open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հայաստանի պաշտպանության նախարար

**Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարար** - Հայաստանի պաշտպանության նախարարության ղեկավար։ Հայաստանի պաշտպանության նախարարը նշանակվում ՀՀ նախագահի կողմից՝ Հայաստանի վարչապետի առաջարկությամբ։

## Պատմություն

## Տես նաև
* Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարներ (1918-1920)
* Հայաստանի պաշտպանության նախարարության կայք
* The Republic of Armenia։ The first year, 1918-1919 By Richard G. Hovannisian; ISBN 0520018052

Կատեգորիա:Հայաստանի պաշտպանության նախարարներ
Սզնի

**Սզնի** (), ալոճենի, վարդազգիների (վարդածաղիկներ) ընտանիքի տերևաթափ թփերի և ծառերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 100 (այլ տվյալներով՝ մինչև 900), Հայաստանում՝ մոտ 10 տեսակ՝ սզնի արևելյան (C. orientalis), սզնի կովկասյան (C. caucasica), սզնի կեռասռնակավոր (C. kyrtostyla), սզնի Մեյերի (C. meyeri) և այլն։

## Տարածում
Տարածված է Կոտայքի, Տավուշի, Սյունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է նոսրանտառներում, չոր, քարքարոտ թեքություններում։ Փշոտ ծառ է կամ թուփ, բարձրությունը՝ մինչև 5-8 մ։ Ընձյուղները նուրբ են, թեթևակի մազմզուկապատ։ Կեղևը սկզբում գորշավուն է, հետագայում՝ մոխրաշագանակագույն։ Տերևները պարզ են, հերթադիր, ամբողջական կամ բլթակավոր (3-5 բլթակ)։ Ծաղկաբույլը հովանոցանման կամ վահանանման է, ծաղիկները՝ սպիտակ, երբեմն՝ վարդագույն։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ Պտուղները մանր են, խնձորաձև, գնդաձև կամ տանձաձև, հյութալի, կարմիր, նարնջադեղնավուն, սև։

## Բաղադրություն
Ծաղիկները պարունակում են եթերայուղեր, կոֆեինային և քլորագենային թթուներ, կվերցետին և այլն, պտուղները՝ խաղողաշաքար, պտղաշաքար, խնձորաթթու, գինեթթու, կիտրոնաթթու, ուրսոլաթթու և այլ թթուներ, ֆլավոնիդներ, սորբիտ, ճարպայուղեր, ամիգդալին, կարոտին (A-նախավիտամին), վիտամին C, աղաղանյութեր և այլն։ Ծաղիկների ու հասուն պտուղների պատրաստուկները (եփուկ, ջրաթուրմ, մզվածք և թուրմ) կիրառվում են սրտի ֆունկցիոնալ հիվանդությունների, սրտային անբավարարությունների, շողացող անռիթմության և այլ դեպքերում։ Պտուղներն օգտագործում են թարմ և վերամշակված (չորացրած, կոմպոտ, կիսել, դոնդող, մարմելադ)։ Որոշ տեսակներ գեղազարդիչ են. օգտագործվում են կանաչ ցանկապատների համար։ Մեղրատու է։ Սզնի պոնտական (C. pontica) հազվագյուտ տեսակը հանդիպում է Խոսրովի անտառ արգելոցում, Ուրցաձորում, աճում է չոր, քարքարոտ թեքություններում, կաղնու և գիհու նոսրանտառներում (800-1800 մ բարձրներում). գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Տեսակներ
}
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
|
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
|}

## Տաքսոնոմիա

## Պատկերասրահ

Crataegus_monogyna_003.JPG
Crataegus × media a2.jpg
Crataegus_azarolus_HRM.jpg
Crataegus-submollis-fruit.jpg


## Արտաքին հղումներ
* Սզնին USDA NRCS կայքում
* Flora Europaea: ''Crataegus''

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Կատեգորիա:Չվտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Սամվել Մուրադյան (գրականագետ)

**Սամվել Պարգևի Մուրադյան** (), հայ գրականագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1995), պրոֆեսոր (2003), Հայաստանի Հանրապետության գիտության վաստակավոր գործիչ (2014)։ Հայաստանի գրողների միության անդամ (2001)։

## Կենսագրություն
1969 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1969-1972 թվականներին եղել է ԵՊՀ հայագիտության կենտրոնի գիտաշխատող, 1972-1984 թվականներին՝ «Բանբեր Երևանի համալսարանի» հանդեսի պատասխանատու քարտուղար, 1985 թվականից՝ ԵՊՀ դասախոս, 1992-1994 թվականներին միաժամանակ դասավանդել է Երուսաղեմի ժառանգավորաց վարժարանում և ընծայարանում, 2001 թվականից՝ ԵՊՀ հայ գրականության ամբիոնի վարիչ։

Լույս են տեսել Մուրադյանի «Հարություն Սուրխաթյան» (1988), «Երվանդ Օտյան։ Կյանքը և գործը» (1996),  «Գրական հանգրվաններ» (3 գիրք, 2004 թ., 2007 թ., 2010 թ.), «Հայոց լեզվի հարցաշարերի շտեմարան դպրոցի ավարտական և պետական բուհերի ընդունելության քննությունների համար» (3-րդ բարեփոխված և լրացված հրատարակություն, 2001-2003 թվականներ, 2005 թվական), «Մայրենի - ուղեցույց Իրանի Իսլամական Հանրապետության հայկական դպրոցի 7-րդ դասարանի համար» (2007) աշխատությունները։

## Երկեր
* Հարություն Սուրխաթյան, Ե., 1988, 232 էջ։
* Երվանդ Օտյան, կյանքը և գործը, Ե., 1996, 280 էջ։
* Գրական հանգրվաններ, գիրք Ա, Ե., 2003, 488 էջ։
* Գրական հանգրվաններ, գիրք Բ, Ե., 2007, 336 էջ։
* Գրական Հանգրվաններ, գիրք Գ, Ե., 2010, 390 էջ։
* Երվանդ Օտյան, կյանքը և գործը, լրամշակված, 2012, Ե., 452 էջ։
* Հովհաննես Շիրազ. բանաստեղծը, մարդը, գիրք Ա, Ե., 2012, 576 էջ
* Հովհաննես Շիրազ, բանաստեղծը , մարդը, գիրք Բ., Ե, 2015, 408 էջ։
* Գրական հանգրվաններ, գիրք Ա, Ե․, 2003, 488 էջ։
* Գրական հանգրբաններ, գիրք Բ, Ե․, 2007, 
* Գրական հանգրվաններ, գիրք Գ, Ե․, 2010,
* Գրական հանգրվաններ, գիրք Դ, Ե․, 2021, 650 էջ։
* Հայ նոր գրականության պատմություն, գիրք Ա․ Ե․, 2021, 450 էջ։ 

Գիտական մամուլում հրատարակել է ավելի քան 120 հոդված և ուսումնասիրություն։

Իր առաջաբաններով, ծանոթագրություններով ու խմբագրությամբ հրատարակել է՝

* Հովհ. Շիրազ, Երկեր, Ե., 2000:
* Հովհ. Շիրազ, Անի, Ե. 2011:
* Հովհ. Շիրազ, Հատընտիր, Ե., 2012:
* Հովհ Շիրազ, Թոնդրակեցիները, 2014։
* Հովհ. Շիրազ, Հուշարձան հայրիկիս, 2017։
* Հովհ. Շիրազ, Անտիպ էջեր, գիրք Ա, Ե., 2018:
* Հովհ. Շիրազ, Անտիպ էջեր, գիրք Բ, Ե., 2019:
* Հովհ․ Շիրազ, Անտիպ էջեր, գիրք Գ, Ե․, 2020։
* Հովհ․ Շիրազ, Հայոց դանթեականը, Ե․, 2021
* Հովհ․ Շիրազ, Անտիպ էջեր, գիրք Դ, Ե․, 2023։
* Հովհ․ Շիրազ, Անտիպ էջեր, գիրք Ե, Ե․, 2025։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
*Սամվել Պարգևի Մուրա­դյան

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Արա Նազարյան

**Արա Սուրենի Նազարյան** (), ՀՀ պետական և ռազմական գործիչ, ՀՀ պաշտպանության նախարարի տեղակալ (2007-2017), ՀՀ արտակարգ իրավիճակների նախարարի տեղակալ (2017)։

ՀՀ ժողովրդական նկարիչ, քանդակագործ Սուրեն Նազարյանի որդին է, քանդակագործ Արշակ Նազարյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
1987-1993 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում, 1998-1999 թվականներին՝ Հայաստանի Ամերիկյան համալսարանում` ստանալով իրավունքի մագիստրոսի կոչում։
1983-1985 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ զինված ուժերում։

## Աշխատանքային գործունեություն
* 1994 թվականին աշխատել է ՀՀ պաշտպանության նախարարության ռազմական ոստիկանության վարչության քննչական բաժնում
* 1995 թվականին ՀՀ զինվորական դատախազության համակարգում` որպես քննիչ
* 1996 թվականին աշխատել է Երևանի Սպանդարյանի տարածքային հարկային տեսչությունում՝ որպես իրավաբան
* 1998-2000 թվականներին աշխատել է Շրջակա Միջավայրի Իրավական Պահպանության Հասարակական Կենտրոնում (Ամերիկայի Իրավաբանների Միության ծրագիր)` որպես իրավաբան
* 2002 թվականին աշխատել է ՀՀ քաղաքացիական ծառայության խորհրդի աշխատակազմի իրավաբանական վարչությունում` որպես գլխավոր մասնագետ, այնուհետև՝ ՀՀ քաղաքացիական ծառայության խորհրդի նախագահի խորհրդական
* 2003 թվականին ՀՀ նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ՀՀ քաղաքացիական ծառայության խորհրդի անդամ՝ վեց տարի ժամկետով
* 2007 թվականին ՀՀ նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ՀՀ պաշտպանության նախարարի տեղակալ
* 2017 թվականի օգոստոսի 29-ին ՀՀ նախագահի հրամանագրով ազատվել է ՀՀ պաշտպանության նախարարի տեղակալի պաշտոնից և ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակել Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ իրավիճակների նախարարի տեղակալ

## Պարգևներ
* ՀՀ ՊՆ «Անդրանիկ Օզանյան» մեդալ, 2008 թ.
* ՀՀ ԱԺ Պատվո մեդալ, 2009 թ.
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալ (2010)
* ՀՀ ՊՆ «Մարշալ Բաղրամյան» մեդալ, 2011 թ.
* ՀՀ ՊՆ «Նելսոն Ստեփանյան» մեդալ, 2011 թ.
* Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի «Սուրբ Ներսես Շնորհալի» շքանշան, 2011 թ.
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ (2015)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» լրիվ մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Հայ բարերարների ճեմուղի

**«Հայ բարերարների ճեմուղի»**, հուշահամալիր Երևանի Կենտրոն համայնքում, Օղակաձև զբոսայգում՝ Նալբանդյան, Խանջյան և Իսահակյան փողոցների հատվածում, Միքայել Նալբանդյանի հուշարձանի հետնամասում։ Ներառում է հայ բարերարի հավաքական կերպարը խորհրդանշող հուշակոթող և անհատ բարերարներին նվիրված հուշարձաններ։ Հիմնադրվել է 2010 թվականին, բացումը տեղի է ունեցել 2012 թվականին։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Ֆերդինանդ Առաքելյան

## Պատմություն
150px|մինի|ձախից|Ճեմուղու մուտքի հուշակոթողը
Հիմնադրվել է ՀՀ կառավարության 2010 թվականի օգոստոսի 12-ի որոշմամբ։ Աշխատանքներն ավարտվել են երկու տարի անց։ Հուշակոթողի տեղադրումն իրականացվել է Հայաստանի Հանրապետության սփյուռքի նախարարության նախաձեռնությամբ։

Բացման արարողությունը տեղի է ունեցել 2012 թվականի հոկտեմբերի 20-ին։ Մասնակցել են Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը, ՀՀ սփյուռքի նախարար Հրանուշ Հակոբյանը, Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության նախագահ Պերճ Սեդրակյանը, հեղինակ Ֆերդինանդ Առաքելյանը, բարձրաստիճան այլ հյուրեր և երևանցիներ։ Ողջույնի խոսք է ասել Հրանուշ Հակոբյանը։ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի ուղերձն է հղել Անուշավան եպիսկոպոս Ժամկոչյանը։ Ներկա պաշտոնյաները, ինչպես նաև Գալուստ Գյուլբենկյանի և Ալեք Մանուկյանի անվան դպրոցների աշակերտները կտրել են ճեմուղու ժապավենը։ Արարողությունն ուղեկցվել է ազգային երաժշտական կատարումներով։

## Քանդակներ
##### Հուշակոթող
Հուշակոթողը խորհրդանշում է հայ բարերարի հավաքական կերպարը։

##### Բարերարների հուշարձաններ

Հայ բարերարների ճեմուղի 05.jpg|Ալեքսանդր Մանթաշյանց
Հայ բարերարների ճեմուղի 06.jpg|Պողոս Նուբար
Հայ բարերարների ճեմուղի 07.jpg|Հովհաննես Լազարյան
Հայ բարերարների ճեմուղի 08.jpg|Միքայել Արամյանց
Հայ բարերարների ճեմուղի 09.jpg|Գալուստ Կյուլպենկյան
Հայ բարերարների ճեմուղի 11.jpg|Ալեք Մանուկյան


## Աղբյուրներ
* Օղակաձև այգում բացվել է Հայ բարերարների ճեմուղի 
* «Հայ բարերարների ճեմուղին» հանդիսավորապես բացվեց Օղակաձև այգում

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Ֆերիա

**Ֆերիա** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Բադախոս նահանգի մեջ, ինչպես նաև Էստրեմադուրա մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Սաֆրա Ռիո Բադիոն շրջանում։ Բնակչությունը 1320 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Քաղաքը պրովինցիայի վարչական շրջանից հեռու է 35 կմ։


Pueblo_de_Feria.jpg


## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Página sobre Feria 
* Hotel Rural "Cruz del Real" 

Կատեգորիա:Բադախոս պրովինցիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Էստրեմադուրայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Կոնֆինյի

**Կոնֆինյի** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո շրջանում՝ Ռիետի պրովինցիայում։ Բնակչությունը կազմում է 708 մարդ (2008 թվականի տվյալներով), խտություննը կազմում է 31 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 23 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 2040։ Հեռախոսային կոդ՝ 0746։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության գրաֆիկը։

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:726
  bar:1871 from:0 till:825
  bar:1881 from:0 till:825
  bar:1901 from:0 till:1056
  bar:1911 from:0 till:968
  bar:1921 from:0 till:1003
  bar:1931 from:0 till:1032
  bar:1936 from:0 till:1059
  bar:1951 from:0 till:1051
  bar:1961 from:0 till:891
  bar:1971 from:0 till:739
  bar:1981 from:0 till:783
  bar:1991 from:0 till:752
  bar:2001 from:0 till:705
PlotData=
  bar:1861 at: 726 fontsize:S text:726 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 825 fontsize:S text:825 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 825 fontsize:S text:825 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 1056 fontsize:S text:1.056 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 968 fontsize:S text:968 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 1003 fontsize:S text:1.003 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 1032 fontsize:S text:1.032 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 1059 fontsize:S text:1.059 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 1051 fontsize:S text:1.051 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 891 fontsize:S text:891 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 739 fontsize:S text:739 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 783 fontsize:S text:783 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 752 fontsize:S text:752 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 705 fontsize:S text:705 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)


## Համայնքի վարչակազմ
*Հեռախոս։ 0765 465029
*Էլ-փոստ։ անհայտ
*Պաշտոնական կայք։

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Թզարմատ

**Թզարմատ** (), թզախոտ, գորտնուկագգիների (Ranunculaceae) (հրանունկագգիներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Տարածված է Արագածոտնի, Շիրակի, Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի մարզերի մինչև միջին լեռնային գոտիները։ Աճում է անտառներում, անտառեգրերին, թփուտներում, ժայռաճեղքերում, ստվերոտ վայրերում, իսկական Թզարմատը հանդիպում է բարձրլեռնային ձևամերձ գոտում (հալվող ձնաշերտերի եզրերին)։ Արմատները մսալի են, պալարանման հաստացած։

## Բուսաբանական նկարագիր
Ցողունի բարձրանում՝ 3-20 սմ է։ Տերևները հակադիր են, հաստ, փայլուն, կլորավուն-սրտաձև, ամբողջաեզր, մանր բլթակավոր կամ ատամնաեզր։ Ծաղիկները միայնակ են, ոսկեդեղնավուև։ Ծաղկում է վաղ գարնանը։ Պտուղը բազմընկուզիկ է, սերմերը՝ մանր, կլորավուն, թավոտ։

## Նշանակություն և կիրառում
Դեղաբույս է. պարունակում է օսլա, շաքարներ, սպիտակուց և այլն։ Պատրաստուկներն օգտագործում են մաշկային հիվանդությունների ժամանակ։ Գեղագարդիչ է։

## Տաքսոնոմիա
##### Հոմանիշներ
* 
* 

### Տեսակներ
Հայտնի է մոտ 10 (այլ տվյալներով՝ 20), Հայաստանում՝ 3 տեսակ՝ թզարմատ ցինգատերև (F.calthifolia), թզարմատ փնջավոր (F.fascicularis) և թզարմատ իսկական (F.ficarioides)։ 
* 

Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Ֆրասո Սաբինո

**Ֆրասո Սաբինո** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո մարզի Ռիետի պրովինցիայում։ Բնակչությունը՝ 685 մարդ (2008 թվականի տվյալներով), խտությունը՝ 155 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 4 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 2010։ Հեռախոսային կոդ՝ 0765։

Բնակավայրի հովանավորն է Սուրբ Պետրոս առաքյալը։ Տոնը նշվում է օգոստոսի 23-ին։

## Ժողովրդագրություն

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:750
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:477
  bar:1871 from:0 till:573
  bar:1881 from:0 till:609
  bar:1901 from:0 till:703
  bar:1911 from:0 till:636
  bar:1921 from:0 till:633
  bar:1931 from:0 till:683
  bar:1936 from:0 till:732
  bar:1951 from:0 till:669
  bar:1961 from:0 till:611
  bar:1971 from:0 till:563
  bar:1981 from:0 till:498
  bar:1991 from:0 till:531
  bar:2001 from:0 till:632
PlotData=
  bar:1861 at: 477 fontsize:S text:477 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 573 fontsize:S text:573 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 609 fontsize:S text:609 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 703 fontsize:S text:703 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 636 fontsize:S text:636 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 633 fontsize:S text:633 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 683 fontsize:S text:683 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 732 fontsize:S text:732 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 669 fontsize:S text:669 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 611 fontsize:S text:611 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 563 fontsize:S text:563 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 498 fontsize:S text:498 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 531 fontsize:S text:531 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 632 fontsize:S text:632 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:По данным  ISTAT


## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт населённого пункта 
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 
* Ресми сайты 
* Ұлттық статистика институты 
* Istituto Nazionale di Statistica

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Պաշտոնական նստավայր

**Պաշտոնական նստավայր**՝ պետական բարձրագույն պաշտոնյաների բնակության կամ աշխատանքի վայր։

Պաշտոնական նստավայրը պետության ղեկավարի, շրջանի ղեկավարի, կառավարության ղեկավարի կամ որևէ այլ բարձր քաղաքական պաշտոնյայի տեղակայման վայրն է՝ մենակ կամ աշխատակազմի հետ միասին։ Այն կարող է չհամնկնել այն վայրի հետ, որտեղ պաշտոնյան բնակվում է կամ աշխատանքային գործունեություն է ծավալում։

## ԱՄՆ
ԱՄՆ նախագահի պաշտոնական նստավայրն է Սպիտակ տունը, որը տեղակայված է Վաշինգտոն, Հյուսիս-Արևմուտք, Պենսիլվանիա Ավենյու 1600 հասցեով։ Սպիտակ տունը ԱՄՆ նախագահների նստավայր է համարվում 1800 թ-ից։

## Հայաստան
Հայաստանի վարչապետի պաշտոնական նստավայր է համարվում Հայաստանի նախագահի նստավայրը՝ տեղակայված Երևան, Մարշալ Բաղրամյան պողոտա 26 հասցեով։ Այն Հայաստանի վարչապետի նստավայր է ծառայում 2018 թ-ից։

## Ռուսաստանի Դաշնություն
Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի պաշտոնական նստավայրն է Կրեմլյան Սենատի Պալատը, որը գտնվում է Մոսկովյան Կրեմլի տարածքում, կառուցվել է 1787 թ-ին։ Այն ծառայում է որպես Ռուսաստանի նախագահի պաշտոնական նստավայր 1994 թ-ից։

## Արտաքին հղումներ
* Tropkin, Alexander. The Moscow Kremlin։ history of Russia's unique monument. Publishing House "Russkaya Zhizn" (1980). ASIN։ B0010XM7BQ
* Հայաստանի Նախագահի պաշտոնական կայք
* Սպիտակ Տան կայք

Կատեգորիա:Պաշտոնական նստավայրեր
Վերին Հավել (շրջան)

**Վերին Հավել** (), շրջան է Գերմանիայում։ Շրջանի կենտրոնը Օրանիենբուրգն է։ Բրանդենբուրգը գտնվում է պետության տարածքում։ Տարածքը՝ 1796 կմ2։ Բնակչությունը 203,2 հազար մարդ(2010 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 113 մարդ/կմ2։ Պաշտոնական կոդ՝ 12650։

Տարածքը բաժանված է 19 համայնքների։

## Քաղաքները և համայնքները
# Օրանիենբուրգ (41 891)
# Հենինգսդորֆ (25 940)
# Հոհեն Նոյենդորֆ (24 349)
# Մյուլենբեքեր Լենդ (14 048)
# Զեհդենիկ (13 895)
# Ֆելտեն (11 840)
# Գլինիկե (10 973)
# Օբերկրեմեր (10 655)
# Լովենբերգեր Լենդ (8077)
# Բիրկենվերդեր (7819)
# Կրեմեն (7128)
# Լեգեբրուխ (6621)
# Ֆյուրստենբերգ (6253)
# Գրանզե (5967)
# Լիբենվալդե (4335)
# Շտեխլին (1248)
# Սոնենբերգ (889)
# Գրասվոլտերսդորֆ (862)
# Շոներմարկ (438)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* www.oberhavel.de պաշտոնական կայք
* Sito ufficiale
* Oberhavel 
* www.oberhavel.de Ресми сайты

Կատեգորիա:1993 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Մոնտեներո Սաբինո

**Մոնտեներո Սաբինո** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո շրջանում՝ Ռիետի պրովինցիայում։

Բնակչությունը կազմում է 316 մարդ (2008 թվականին), խտությունը կազմում է 14 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 23 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 2042։ Հեռախոսսյին կոդ՝ 0765։

Քաղաքի հովանավոր սուրբը Սուրբ Անդրեան է (Sant’Andrea)։

Կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո շրջանում՝ Ռիետի պրովինցիայում։ Բնակությունը կազմում է 1615 մարդ (2008 թվականին), խտությունը կազմում է 59 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 27 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 2040։ Հեռախոսսյին կոդ՝ 0765։

Քաղաքի հովանավոր սուրբը Սուրբ Կատալդոն է (san Cataldo)։

## Ժողովրդագրություն

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:750
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:577
  bar:1871 from:0 till:577
  bar:1881 from:0 till:580
  bar:1901 from:0 till:642
  bar:1911 from:0 till:602
  bar:1921 from:0 till:669
  bar:1931 from:0 till:681
  bar:1936 from:0 till:681
  bar:1951 from:0 till:716
  bar:1961 from:0 till:541
  bar:1971 from:0 till:481
  bar:1981 from:0 till:429
  bar:1991 from:0 till:373
  bar:2001 from:0 till:345
PlotData=
  bar:1861 at: 577 fontsize:S text:577 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 577 fontsize:S text:577 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 580 fontsize:S text:580 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 642 fontsize:S text:642 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 602 fontsize:S text:602 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 669 fontsize:S text:669 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 681 fontsize:S text:681 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 681 fontsize:S text:681 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 716 fontsize:S text:716 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 541 fontsize:S text:541 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 481 fontsize:S text:481 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 429 fontsize:S text:429 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 373 fontsize:S text:373 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 345 fontsize:S text:345 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:По данным  ISTAT


## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայք
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 
* Montenero Sabino auf www.sabina.it (italienisch)
* Montenero Sabino auf www.comuni-italiani.it (italienisch)

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Հայկական կարմրակն

**Հայկական կարմրակն** (), ծածանազգիների ընտանիքին պատկանող ձուկ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Հայաստանում Արարատյան դաշտի բնաշխարհիկ տեսակներից է։ Ունի շատ սահմանափակ տարածում։ Հանդիպում է հիմնականում Մեծամոր գետում, նրան հարող ջրանցքներում և Հրազդան գետի ստորին հոսանքում։

Մարմինը կողքերից սեղմված է, երկարություն՝ 12-15 (երբեմն՝ մինչև 25) սմ, զանգվածը՝ մինչև 250 գ և ավելի։ Թեփուկները խոշոր են, կողագծում՝ 39-43 հատ։ Մեջքային լողակում և հետնալողակում կան 12-13-ական ճառագայթներ։ Գլանային ատամները միաշարք են։ Բերանը կիսաստորին է։ Վերին ծնոտը մի փոքր երկար է ստորինից։ Պոչային լողակը մկրատաձև է։ Աչքի ծիածանաթաղանթը դեղնաարծաթավուն է, երբեմն՝ կարմրավուն։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Մեծամոր գետում և դրա հետ կապված ջրանցքների և լճերի համակարգում։

## Էկոլոգիա
Ապրում է գետերի և լճերի դանդաղ հոսքով տեղամասերում և ջրային բուսականությամբ մացառուտներում։

Սեռահասուն դառնում է 2 տարեկանում։ Ձվադրումը մասնաբաժնային է՝ մարտ-ապրիլին։ Էվրիֆագ տեսակ է։

## Պահպանություն
Տեղային տարածվածություն ունեցող, կրճատվող թվաքանակով էնդեմիկ տեսակ է։ ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Նախկինում ձվադրման շրջանում բազմաքանակ էր և առաջացնում էր մեծ կուտակումներ։ Ներկայումս անհետացել է ավազահանքերի տեղերում առաջացած մանր դրենաժային ջրանցքներից և լճերից։ Մեծամոր գետի հունի երկայնքով (հատկապես ստորին հոսանքում) դարձել է հազվադեպ։

Սպառնացող վտանգներից է ջրերի չկարգավորվող օգտագործման հետևանքով գետերի ջրային ռեժիմի փոփոխումը, ջրի և ապրելավայրերի աղտոտումը, բնական վերարտադրության պայմանների խանգարումը, ինվազիոն ձկնատեսակների մրցակցային ազդեցությունը և որսագողությունը։

Սիրողական ձկնորսության օբյեկտ է։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծածաններ
Կատեգորիա:Ձկներ
Կատեգորիա:Էնդեմիկ կենդանիներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Քորդավորներ
Կատեգորիա:Ողնաշարավորներ
Սղորդ

**Սղորդ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խլաթ գավառ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին ուներ 150 հայ բնակիչ (մոտ 20 տուն)։ Զբաղվում էին հացահատիկի մշակությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ։ Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականին, մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ Սակավաթիվ փրկվածներն ապաստանվել են տարբեր երկրներում։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վեց կարմիր գնդով սնուկեր

thumb|Սեղանի վրա գնդակների մեկնարկային դիրքը six-reds-ում

**Վեց կարմիր գնդով սնուկեր** (, երբեմն հանդիպում է *six-reds*, *6-red*, *super 6s* անուններով), սնուկերի արագացված տարբերակը։ Ստանդարտ սնուկերի համեմատ գլխավոր տարբերությունը — կարմիրների քանակը սեղանում։ Մեկնարկային դիրքում 15-ի փոխարեն դրված է միայն 6-ը։ Խաղի սեղանի չափը նույն «դասական սնուկերինն» է — 3.7х1.8 մ։ Վեց կարմիր գնդով սնուկերի խաղերն արագ են ստացվում գնդակների քիչ քանակի շնորհիվ։ Այս խաղի տարբերակի գլխավոր և միակ մրցաշարը Վեց կարմիր գնդով սնուկերի աշխարհի առաջնությունն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սեղանի խաղեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սնուկեր
Սմիթի օրենք 1940

**«Արտասահմանցիներին գրանցելու մասին օրենք»** () առավել հայտնի **Սմիթի օրենք** (*Smith Act*), ընդունել է ԱՄՆ կոնգրեսը 1940 թվականին, որով հանցագործություն է համարվել «ուժով կամ բռնությամբ կառավարությունը տապալելու» վերաբերյալ գաղափարների պաշտպանությունը կամ տարածումը։

Սմիթի օրենք է կոչվել դրա հեղինակի՝ ներկայացուցիչների պալատի անդամ՝ Հովարդ Ուորթ Սմիթի անունով։ 1948-1955 թվականներին Սմիթի оրենքի կիրառմամբ ձերբակալվել է մոտ 215 մարդ, այդ թվում` ենթադրյալ կոմունիստներ, անարխիստներ և ֆաշիստներ։ 1957 թվականին ԱՄՆ-ի Գերագույն դատարանը սահմանափակել է Սմիթի օրենքի կիրառումը։

Կատեգորիա:1940
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատմություն
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների խախտում
Կատեգորիա:Հակակոմունիզմ
Կատեգորիա:Քաղաքական գործընթացներ
Կատեգորիա:Օրենքներ
Ծորենի

**Ծորենի** (), կծոխուր, զրիշկ, ծորենազգիների (Berberidaceae) ընտանիքի բազմամյա թփերի, երբեմն՝ ոչ մեծ ծառերի ցեղ։

## Տարածում և էկոլոգիա
Տարածված է Արագածոտնի, Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի մարզերում։ Աճում է անտառեզրերին, չոր լանջերի թփուտային մացառուտներում, գետահովիտներում և այլն։

## Կենսաբանական նկարագիր
Բարձրությունը ՝ 0,5-2 (3) մ է, երիտասարդ ճյուղերը շագանակագույն են, գորշդեղնավուն, կարմրավուն, դեղնակարմրավուն։ Բույսն ամբողջությամբ պատված է փշերով։ Տերևները պարզ են, հերթադիր, կոշտ, ւստամնաեզր։ Ծաղկաբույլը ողկույզ է, ծաղիկները՝ մանր, դեղին։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիսին։ Պտուղը երկարավուն, վառ կամ մուգ կարմիր, թթվաշ հատապտուղ է։ Բազմանում է սերմերով, կտրոններով, թփի կիսմամբ։ Պարունակում է ալկալոիդներ (բույսի բոլոր օրգանները), եթերայուղեր, վիտամիններ C, E, ներկւսնյութեր, աղաղանյութեր և այլն։

## Կիրառություն և նշանակություն
Պատրաստուկներն օգտագործում են որպես լեղամուղ միջոց։ Պտուղներից պատրաստում են մուրաբա, լիկյոր և այլ ըմպելիքներ։ Բնափայտն ամուր է, օգտագործվում է ատաղձագործության մեջ։ Մեղրատու է և գեղազարդիչ։  
## Տեսակներ
Հայտնի է մոտ 170 (այլ տվյալներով՝ 300), Հայաստանում՝ 3 տեսակ՝ ծորենի սովորական (B. vulgaris), ծորենի արևելյան (B. orientalis) և ծորենի վրացական (B. iberica)։ 
Հայտնի է մոտ 580 (այլ տվյալներով՝ 400), Հայաստանում՝ 33 տեսակ՝ ծորենի ավազուտային (Տ. arenosa), ծորենի արարատյան (Տ. araratica), ծորենի Սիսիանի (Տ. sisianica), ծորենի թավածաղիկ (Տ. lasiantha), ծորենի լայնատերև (Տ. latifolia) և այլն։ Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է ստորին լեռնայինից մինչև ենթալպյան գոտու քարքարոտ լանջերին, թփուտներում, անտառեզրերին, մարգագետիններում և այլն, աղբոտում է ցանքերը։ Որոշ տեսակներ՝ ծորենի Թալիշի (Տ. talyschensis) և ծորենի Հատանի (Տ. tatjanae) և այլն, բնաշխարհիկներ են։

## Ցողունի կառուցվածք
Ցողունը կանգուն է, վերին մասում՝ ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ մինչև 70 սմ։ Տերևները հակադիր են, ամբողջական, գծաձև կամ նշտարաձև, մազմզուկապատ։ Ծաղկաբույլը՝ ողկուզանման, գլխիկանման, վահանանման և այլն, ծաղիկները՝ երկսեռ, հազվադեպ՝ միասեռ, միատուն կամ երկտուն, սպիտակ, վարդագույն, դեղնականաչավուն։ Ծաղկում է ապրիլ - օգոստոսին։ Պտուղը եռաբուն տուփիկ է։ Սերմերը տափակ երիկամաձև են։ Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են. պարունակում են սապոնիններ, վիտամիններ C, E, կարոտին (A-նախավիտամին) և այլն։ Պատրաստուկներն օգտագործվում են որպես խորխաբեր միջոց, «կարմիր քամի» հիվանդության ժամանակ և այլն։ Որոշ տեսակների մատղաշ ընձյուղներն ու տերևներն օգտագործվում են սննդի մեջ, իսկ որոշ տեսակներ մշակվում են որպես գեղազարդիչ բույս։

## Տաքսոնոմիա

*

## Պատկերասրահ

Berberis-aggregata.JPG|
BerberisAculeata.jpg|
Berberis gagnepainii thorn.jpg|
Berberis gagnepainii flowers.jpg|
Berberis gagnepainii fruit.jpg|
Berberis_harrisoniana_005.jpg|
Berberis-thunbergii.JPG|
Berberis_valdiviana_120502-2.jpg|
Berberis verruculosa leaves.jpg|
Berberis-vulgaris-flowers.jpg|

## Արտաքին հղումներ
*Ծորենի 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Հատապտուղներ
Նիկոլայ Սլավյանով (գյուտարար)

**Նիկոլայ Գավրիլովիչ Սլավյանով** (, ), ռուս գյուտարար, մետաղների աղեղային էլեկտրաեռակցման ստեղծողներից։ Ավարտել է Պետերբուրգի լեռնային ինստիտուտը (1877)։ Արդյունաբերական տաքացման համար առաջինն է օգտագործել էլեկտրական հոսանքը, կատարելագործել Ն․ Ն․ Բենարդոսի հայտնագործած աղեղային էլեկտրաեռակցման եղանակը։ 1888 թվականին մշակել և կիրառել է շինվածքի նախնական տաքացումով, մետաղական էլեկտրոդով եռակցելու եղանակը։ 1890-1891 թվականներին այդ գյուտի համար արտոնագրեր է ստացել Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Բելգիայում, Ավստրո-Հունգարիայում։ Սլավյանովի աշխատություններում շարադրված են աղեղային էլեկտրաեռակցման մետալուրգիական հիմունքները։ Սլավյանովը առաջինն է օգտագործել էլեկտրական գեներատորներ, աղեղի երկարության ավտոմատ կարգավորիչ, առաջադրել է «մետաղական ձուլուկների էլեկտրական խտացման» եղանակ։

Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ռուս ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Անկուսակցական

**Անկուսակցական**, որևէ կուսակցության անդամ չհանդիսացող անձ։ Քաղաքագիտական տերմին, որը կիրառվում է նկարագրելու մարդու, ով չի հանդիսանում որևէ քաղաքական կուսակցության անդամ։

Տերմինը լայնորեն կիրառվում է մատնանշելու մարդկանց, ովքեր զբաղեցնում են ընտրությունների արդյունքում ձեռքբերվող պաշտոն, կամ հանդիսանում են նման պաշտոնների թեկնածուներ, ովքեր ներկայացված չեն որևէ քաղաքական կուսակցության կամ ֆրակցիայի կողմից։

Կատեգորիա:Քաղաքագիտություն
Գեորգ Ռենատուս Սոլտա

**Գեորգ Ռենատուս Սոլտա** (գերմաներեն՝ **Georg Renatus Solta**, ), ավստրիացի լեզվաբան, պատմահամեմատական լեզվաբանության մասնագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1939), պրոֆեսոր (1973)։ 1926-1934 թվականներին սովորել է Լինցի (Ավստրիա) լիցեյում, ապա՝ Վիեննայի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետում (1934-1939), 1939 թվականից հնդեվրոպական լեզվաբանություն է դասավանդել նույն համալսարանում։ Սոլտան զբաղվել է պատմահամեմատական լեզվաբանության, հնդեվրոպական նախալեզվի տեղանունների, ինչպես նաև առանձին լեզուների ձևաբանության, հնչյունաբանության, բառապաշարի և հնդեվրոպացիների հարցերով («Հին իտալական տեղանունների ուսումնասիրություն», 1939, «Մտածություններ հնդեվրոպացիների հարցի մասին», 1952, «Քմայնացում և շրթնայնացում», 1966, «Լատիներենի դիրքի մասին», 1974 և այլն)։ «Հայերենի դիրքը հնդեվրոպական լեզուների շարքում» (1960), «Հայոց լեզու» (1963) և այլ աշխատություններում Սոլտան անդրադարձել է հայերենի ծագումնաբանական առնչություններին, քերականությանը, քննել հայերենի բառապաշարի հնդեվրոպական բառաշերտը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրիացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Վիեննա քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հնդեվրոպագետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լեզվաբաններ
Բորիս Իոգանսոն

**Բորիս Վլադիմիրովիչ Իոգանսոն** (, ), խորհրդային նկարիչ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1943 թ.), ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ (1947, 1953-1958 թվականներին՝ փոխնախագահ, 1958-1962 թվականներին՝ նախագահ)։ ԽՍՀՄ նկարիչների միության վարչության առաջին քարտուղար (1965-1968 թթ.)։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1968 թ.)։

## Կենսագրություն
1912-1918 թվականներին սովորել է Մոսկվայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանում։

1962 թվականից՝ «Искусство стран и народов мира» («Իսկուսստվո ստրան ի նարոդով միրա») հանրագիտարանի գլխավոր խմբագիր։

1920-ական թվականների ստեղծագործություններում պատկերել է խորհրդային երկրի առօրյան («Խորհրդային դատարան», 1928 թ., Տրետյակովյան պատկերասրահ)։

1930-ական թվականներին ստեղծել է պատմահեղափոխական թեմայով նկարներ («Կոմունիստների հարցաքննումը», 1933 թ., «Ուրալի հին գործարանում», 1937 թ., ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1941 թ., երկուսն էլ՝ Տրետյակովյան պատկերասրահ)։

1950 թվականին համահեղինակների հետ նկարել է «Վ. Ի. Լենինի ելույթը կոմերիտմիության 3-րդ համագումարում» (Տրետյակովյան պատկերասրահ, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1951 թ.)։

Բորիս Իոգանսոնի մոտ ուսանել են նկարիչներ Ա. Պապյանը, Մ. Ավետիսյանը, Ք. Վարդանյանը, Հ. Մինասյանը և ուրիշներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսներ շվեդական սերմամբ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Վասիլի Սոլովյով-Սեդոյ

**Վասիլի Պավլովիչ Սոլովտով-Սեդոյ** (, իսկական ազգանունը՝ **Սոլովյով**, ), Խորհրդային կոմպոզիտոր և հասարակական գործիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1967), «Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս» (1975)։

1936 թվականին ավարտել է Լենինգրադի կոնսերվատորիան (Պ․ Ռյազանովի կոմպոզիցիայի դասարան)։ Սոլովտով-Սեդոյ սովետական երգի ականավոր վարպետներից է։ Նրա երգերն առանձնանում են ջերմ քնարականությամբ, որոնք գովերգում են սովետական մարդու հայրենասիրությունը, ռազմիկների մարտական բարեկամությունը, խաղաղության համար պայքարում ժողովուրդների համերաշխությունը։ Լայն ժողովրդականություն են վայելում Սոլովտով-Սսեդոյի «Մերձմոսկովյան երեկոներ», «Սոխակներ», «Նախիմովականների քայլերգը», «Եթե ողջ աշխարհի տղաները» և այլ երգեր։ Սոլովտով-Սսեդոյի բալետների («Տարաս Բուլբա», 1940 թվականին), օպերետների («Հավատարիմ բարեկամ», 1945 թվականին, «Ամենանվիրականը», 1952 թվականին, «Օլիմպիական աստղեր», 1962 թվականին), վոկալ շարքերի, դրամատիկ ներկայացումների և կինոնկարների երաժշտության հեղինակ է։ 1948-1964 թվականներին՝ ՌԽՖՍՀ կոմպոզիտորների միության Լենինգրադի բաժանմունքի նախագահ, 1957-1974 թվականներին՝ ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության քարտուղար։ 1960 թվականից՝ ՌԽՖՍՀ կոմպոզիտորների միության քարտուղար։ ԽՍՀՄ 3-5-րդ գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ։ Լենինյան մրցանակ (1959 թվականին), ՄՍՀՄ պետական մրցանակ (1943 թվականին, 1947 թվականին)։ Պարգևատրվել է Լենինի 3 և Կարմիր աստղի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Աշխատանքի վետերան» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ռուս դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Ինքնաբոցավառում

**Ինքնաբոցավառում**, քիմիական ռեակցիայի արագության կտրուկ մեծացման երևույթ, որն արտաքին որոշակի պայմաններում առաջացնում է դյուրավառ խառնուրդի բոցավառում՝ առանց շփվելու բոցի կամ շիկացած մարմնի հետ։ Ինքնաբոցավառման բնույթը կարող է լինել ջերմային կամ շղթայական։ Ջերմային ինքնաբոցավառման պատճառների մասին որակական պատկերացումները տվել է Յա. Վանտ-Հոֆը (1883), իսկ տեսությունը մշակել է Ն. Ն. Սեմյոնովը (1928)։ Էքսոթերմային ռեակցիայի դանդաղ ընթացքի դեպքում անջատված ջերմությունը ցրվում է շրջապատող տարածության մեջ։ Ջերմաստիճանի, ճնշման և ջերմահեռացման որոշակի պայմանների դեպքում ջերմությունը չի հասցնում հաղորդվել շրջապատող տարածության մեջ, որի հետևանքով ռեակցիայի գոտում ջերմաստիճանը աստիճանաբար բարձրանում է։ Ջերմաստիճանի աճի հետ ռեակցիայի և ջերմագոյացման արագությունները մեծանում են, մեծանում է նաև ջերմահեռացման արագությունը, բայց ավելի դանդաղ, քան ռեակցիայի արագությունը։ Ջերմաստիճանը, որից սկսած անջատվող ջերմությունը շատ է հեռացվողից, կոչվում է *ինքնաբոցավառման ջերմաստիճան*, այն կախված է ինչպես խառնուրդի քիմիական բաղադրությունից, այնպես էլ ջերմատվության պայմաններից։ Ինքնաբոցավառման ջերմաստիճանից սկսած տեղի է ունենում խառնուրդի պրոգրեսիվ ինքնատաքացում և ռեակցիայի ինքնարագացում՝ առաջացնելով ջերմային ինքնաբոցավառում կամ պայթյուն։ Ջերմային ինքնաբոցավառման տեսությունը հնարավորություն է տալիս հաշվել ինքնաբոցավառման ջերմաստիճանը, եթե հայտնի են գազերի դյուրավառ խառնուրդի ջերմային բնութագրերը (ջերմային էֆեկտը, ջերմահաղորդականությունը) և այրման ռեակցիաների կինետիկական (արագության հաստատունը, ակտիվացման էներգիան)։ Շղթայական ինքնաբոցավառման տեսությունը նույնպես ստեղծել է Սեմյոնովը (1928)։ Արտաքին որոշակի պայմաններում շղթաների ճյուղավորման արագությունը դառնում է դրանց խզման արագությունից մեծ։ Դրա հետևանքով դանդաղ ընթացող ռեակցիան կարող է վերածվել ինքնարագացողի։ Այդ դեպքում խառնուրդի ջերմաստիճանը էական նշանակություն չունի և ռեակցիան կնթանա ինքնարագացմամբ՝ շղթաների ճյուղավորման պատճառով, եթե նույնիսկ խառնուրդի ջերմաստիճանը պահպանվի հաստատուն։ Ինքնաբոցավառման առավել տարածված տեսակը համակցված շղթայական ջերմային ինքնաբոցավառում է։ Ջերմային և շղթայական ինքնաբոցավառման տեսությունների քանակական եզրակացություններն ունեն գործնական մեծ նշանակություն օքսիդացման, այրման պրոցեսների հետ կապված արտադրությունների հաշվարկման համար։

Կատեգորիա:Քիմիական պրոցեսներ
Ինտերվալ (ձայնագիտություն)

**Ինտերվալ** (լատ. intervallum - միջոց, տարածություն), ձայնագիտության առումով՝ երկու հնչյունի բարձրությունների հարաբերակցությունը, որ բնութագրվում է նրանց տատանումների հաճախականությունների հարաբերությամբ (ինտերվալային գործակից)։ Երաժշտության մեջ՝ հնչյունաշարի որևէ երկու աստիճանի հարաբերակցությունը. բնութագրվում է նրանց միջև ընկած աստիճանների թվով և տոների քանակով։ Ինտերվալը երաժշտության կարևորագույն արտահայտչական տարրն է։ Հաջորդաբար հնչող աստիճանների ինտերվալը մեղեդիական է, միաժամանակ հնչող աստիճանների ինտերվալը՝ հարմոնիկ։ Մեղեդիական ինտերվալի արտահայտության համար որոշիչը հնչյունների (աստիճանների) հեռացվածությունն է և սրանց հաջորդման ուղղությունը (վերընթաց, վարընթաց, նույն հորիզոնի վրա)։

Հարմոնիկ ինտերվալը հանդես է գալիս որպես ինքնուրույն հնչյունային միասնություն (երկհնչյուն) կամ մտնում է ակորդի կազմության մեջ։ Հարմոնիկ ինտերվալի արտահայտչության համար էական է հնչյունների զուգորդման բարդության և նրանց միաձուլվածության մակարդակը։ Ինտերվալների արտահայտչական էությունը լիովին բացահայտվում է երաժշտական կոնտեքստում, երբ նրանք հանդես են գալիս լադի որոշակի աստիճանների միջև, մետրա-ռիթմական և այլ որոշակի պայմաններում։ Ինտերվալներն անվանում են լատիներեն դասական թվականներով, ավելացնելով տոների քանակը նշող՝ մաքուր, մեծ, փոքր և այլ բացահայտիչներ։ Օգտագործելով քրոմատիկ հնչյունաշարի աստիճանները՝ դիատոնիկ ինտերվալից ստանում են քրոմատիկ (կամ՝ ձևափոխված) ինտերվալ, որում պահպանվում է համապատասխան դիատոնիկ ինտերվալի աստիճանային կազմը, բայց փոխվում է տոների քանակը և ինտերվալի արտահայտչական բնույթը։

Ամեն մի քրոմատիկ ինտերվալ էնհարմոնիկորեն հավասար է որևէ դիատոնիկ ինտերվալի։ Անհավասարաչափ տեմպերացված համակարգերում ինտերվալներն ունենում են 12 աստիճանանոց հավասարաչափ տեմպերացված հնչյունաշարի նույնանուն ինտերվալներից նրանց զանազանող երկրորդային հատկանիշներ, որոնք նրանց լրացուցիչ արտահայտչական երանգ են տալիս։ Այդպես է հայ ժողովրդական երաժշտության հնչյունաշարում, որտեղ, օրինակ, մեծ սեկունդաներն ունեն նաև իրենց նեղ (մեղեդիական առումով՝ փափուկ հնչող), իսկ փոքր սեկունդաները՝ իրենց լայն (մեղեդիական առումով՝ կոշտ հնչող) տարատեսակները։ Ինտերվալների տեսությունը կազմում է ձայնագիտության հիմնական բաժիններից մեկը, իսկ երաժշտագիտության մեջ հիմք է ծառայում լադի, մելոդիկայի, հարմոնիայի և պոլիֆոնիայի ուսմունքների համար։

Երբ հնչյունները հնչում են իրար հետևից՝ հաջորդաբար, կոչվում է մելոդիկ։ Երբ հնչում են միաժամանակ, կոչվում է հարմոնիկ։ Ինտերվալի ներքևի հնչյունը կոչվում է հիմք, վերևի հնչյունը՝ գագաթ։ Երկու հնչյունների միջև եղած աստիճանների քանակով որոշվում է ինտերվալի անունը, իսկ տոների քանակով՝ տեսակը։ Ինտերվալները լինում են՝ մեծ, փոքր, մեծացրած, փոքրացրած և մաքուր։

## Աղբյուրներ
*Երաժշտության տարրական տեսության դասագիրք
*Фридкин Г. Практическое руководство по музыкальной грамоте. — М.։ Музгиз, 1962

Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Կատեգորիա:Երաժշտության տեսություն
Ավգուստ Ալսինա

**Ավգուստ Էնթոնի Ալսինա, կրտսեր** (, ), ամերիկացի երգիչ-երգահան։ Հայտնի է իր «I Luv This Shit» երգի շնորհիվ։ Իր դեբյուտային ստուդիական ալբոմը, որը կրում է «Testimony» անվանումը, թողարկվել է 2014 թվականի ապրիլին։

## Վաղ կյանք
Ավգուստ Ալսինան ծնվել է 1992 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Լուիզիանա նահանգի Նոր Օռլեան քաղաքում։ Իր կրթությունը ստացել է այնտեղի միջնակարգ դպրոցներից մեկում։ Չնայած նրա ընտանիքի անդամներից ոչ ոք երաժշտության հետ հակում չի ունեցել, սակայն վաղ տարիքում նա սկսել է հետաքրքրվել ամերիկացի երգչուհի-երգահան Հիլ Լորինի երաժշտությամբ։ 2007 թվականին նա ՅուԹուբ վիդեոհոսթինգում տեղադրում է հայտնի երգերի իր առաջին քավեր տարբերակները։

## Կարիերա
2011-2012 թվականներին մի քանի միքսթեյպ թողարկելուց հետո, 2013 թվականի հունվարին նա թողարկում է իր դեբյուտային «I Luv This Shit» սինգլը համագործակցությամբ ռեփեր Տրինիդադ Ջեյմսի հետ։ Այդ երգը բավականին մեծ ճանաչում է տալիս նրան և Billboard-ի մի քանի հիթ շքերթներում զբաղեցնում է հորիզոնականներ։ 2013-ի ընթացքում նա նաև մի քանի այլ սինգլներ է թողարկում, որոնք ունենում է որոշակի հաջողություններ։ 2013 թվականի օգոստոսի 20-ին նա թողարկում է իր «Downtown: Life Under the Gun» անվանումը կրող դեբյուտային մինի ալբոմը, որը Billboard 200 ալբոմների հիթ շքերթում զբաղեցնում է 68-րդ հորիզոնականը։

2014 թվականի ապրիլի 15-ին թողարկվում է նրա «Testimony» դեբյուտային ստուդիական ալբոմը։ Ալբոմը հիմնականում ստանում է դրական արձագանքներ երաժշտական քննադատների կողմից, իսկ Billboard 200 ալբոմների հիթ շքերթում զբաղեցնում է 2-րդ հորիզոնականը։ Այն իր թողարկման առաջին շաբաթում ունեցել է 67,000 օրինակի վաճառք Միացյալ Նահանգներում։ 2015 թվականի դեկտեմբերի 11-ին թողարկվեց երգչի «This Thing Called Life» անվանումը կրող երկրորդ ստուդիական ալբոմը։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ
* «Testimony» (2014)
* «This Thing Called Life» (2015)

## Մրցանակներ և առաջադրումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1992 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 3 ծնունդներ
Յան Սոբեսկի

**Յան Սոբեսկի**, Յան 3-րդ Սոբեսկի (, ), Լեհաստանի թագավոր 1674 թվականից։ Լինելով թագի մեծ հետման՝ գլխավորել է լեհական զորքը 1672—1676 թվականների լեհ-թուրքական պատերազմում, 1673 թվականի նոյեմբերի 11-ին Խոտինի ճակատամարտում ջարդել է թուրքական բանակը։ Այդ հաղթանակից հետո սեյմը նրան ընտրել է թագավոր։ Թուրքերի դեմ պայքարում դաշնակցել է ավստրիական Հաբսբուրգների հետ և օգնության հասնելով նրանց՝ 1683 թվականի սեպտեմբերի 12-ին Վիեննայի մոտ գլխովին ջախջախել է թուրքական բանակը (այդ ճակատամարտում Սոբեսկու զորքում կռվել են 5 հզ լեհահայեր)։ Ձգտելով Ռուսաստանին ներգրավել հակաթուրքական դաշինքի մեջ, Սոբեսկին նրա հետ կնքել է (1686 թ.) «Հավիտյան խաղաղություն»։ Փորձել է Ռեչ Պոսպոլիտայում հաստատել ժառանգական միապետություն, սակայն հանդիպել է լեհական խոշոր ֆեոդալների դիմադրությանը և Ավստրիայի ու Բրանդենբուրգի հակազդեցությանը։ Սոբեսկին բարձր է գնահատել լեհահայերի դերը Լեհաստանի ռազմաքաղաքական, տնտեսական կյանքում, հովանավորել և արտոնություններ է տվել նրանց, օգտվել հայազգի դիվանագետների ծառայություններից։ Սոբեսկին ձգտել է Թուրքիայի թիկունքում, նրան հակազդելու համար, վերականգնել Հայաստանի անկախությունը, որը լինելու էր ուժեղ պետություն, գտնվելու էր Հռոմի եկեղեցու և լեհական թագավորության հովանավորության ներքո։ Այդ նպատակով բանակցել է Հայոց կաթողիկոսներ Հակոբ Դ Ջուղայեցու (1655-1680 թթ.) և Նահապետ Ա Եդեսացու (1691 -1705 թթ.) հետ։ Սակայն Սոբեսկու մահվան պատճառով ծրագիրը չի իրագործվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհաստանի թագավորներ
Կատեգորիա:Կրակովի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքական գործիչներ
Վլադիմիր Սկալիչկա

**Վլադիմիր Սկալիչկա** (, ), չեխ լեզվաբան։ Չեխոսլովակիայի ԳԱ թղթակից անդամ (1964)։ Սովորել է Պրահայում, Բուդապեշտում, Հելսինկիում (1927-1933)։ 1936 թվականից՝ Կարլովի համալսարանի (Պրահա) դասախոս, պրոֆեսոր (1946 թվականից)։ Պրահայի լեզվաբանական խմբակի անդամ։ Հետազոտում է տեսական լեզվաբանության և լեզվաբանական տիպաբանության խնդիրները։ Տիպաբանության մեջ համակարգային ֆունկցիոնալ ուղղության բնույթաբանության հիմնադիրն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Կարլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Չեխ բանասերներ
Կատեգորիա:Չեխ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Չեխ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Չեխ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Պրահայի լեզվաբանական խմբակ
2004-05 NBA մրցաշրջան

**2004-05 NBA մրցաշրջանը** NBA-ի 59-րդ մրցաշրջանն էր։ Սկսվել է 2004 թվականի նոյոմբերի 2-ին և ավարտվել է 2005 թվականի հունիսի 23-ին։ Մրցաշրջանը վերջանում է եզրափակչում Սան Անտոնիո Սփըրսի հաղթանակով ընդդեմ Դետրոյթ Փիստոնսի 4-3 հաշվով։
## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիա
Մայա Ինճիկյան

**Մայա Հրանտի Ինճիկյան** (), հայ քիմիկոս-օրգանիկ, քիմիական գիտությունների դոկտոր (1966), պրոֆեսոր (1973), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս 1996), թղթակից անդամ (1986)։

## Կենսագրություն
1953 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի քիմիայի ֆակուլտետը։ 1953 թվականից աշխատում է ՀՍՍՀ ԳԱ օրգանական քիմիայի ինստիտուտում։ Գիտական աշխատանքները վերաբերում են ջրահիմնային միջավայրում, չորրորդային ամոնիումային աղերի առկայությամբ ընթացող ալկալիացման ռեակցիաների ուսումնասիրությանը։ Այդ բնագավառում Ինճիկյանը 1961 թվականին հայտնաբերել է (Ա. Թ. Բաբայանի հետ) a, |3 և |3, y—չհագեցած խմբեր պարունակող ամոնիումային աղերում ընթացող նոր փոխազդեցություն, որն անվանվեց «վերախմբավորման-ճեղքման» ռեակցիա։ Փոխազդեցության արդյունքում ստացվում են անմատչելի չհագեցած կետոններ, թթուներ և դրանց էսթետներ՝, ենամիններ և այլ նյութեր։

Աշխատանքները վերաբերում են ջրահիմնային միջավայրում չորրորդային ամոնիումային աղերի առկայությամբ ընթացող ալկիլացման ռեակցիաների ուսումնասիրությանը։ Հայտնաբերել է (1961, Ա. Բաբայանի հետ) ab և bg չհագեցած խմբեր պարունակող ամոնիումային աղերում ընթացող նոր փոխազդեցություն և անվանել «վերախմբավորման-ճեղքման ռեակցիա»։ ՀՀ-ում առաջինն է հետազոտել ֆոսֆոր և բորօրգանական միացությունները։ Ուսումնասիրել է չհագեցած խումբ պարունակող չորրորդային ֆոսֆոնիումային աղերի իզոմերիան, հիմնային հիդրոլիզի, ջերմային ճեղքման ռեակցիաները։ Ստացել է նոր տիպի ֆոսֆոբետաիններ։ Սինթեզել է բույսերի պաշտպանության մի շարք ակտիվ պատրաստուկներ, ուսումնասիրել ածխածին-տարր (ազոտ, ծծումբ, թթվածին, հալոգեն) կապի խզման ռեակցիաներ։

## Պարգևներ, մրցանակներ
* Անանիա Շիրակացու մեդալ (2003)
* Պատվո շքանշան
* Հայաստանի Հանրապետության գիտության վաստակավոր գործիչ (2012)

## Աշխատություններ
* Тезисы докладов всесоюзной конференции по молекулярным перегруппировкам.- Ереван, Изд-во АН АрмССР, 1985, 136 с.
* Հայաստանի քիմիական գիտության արդի խնդիրները.- Երևան, Ա. հ., 2008, 128 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի հայ կանայք
Կատեգորիա:Հայ գյուտարարներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Տարանո

**Տարանո** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո շրջանում՝ Ռիետի պրովինցիայում։

Բնակչությունը կազմում է 1199 մարդ, խտությունը՝ 60 մարդ/կմ2։ Տարածքը կազմում է 20 կմ2։ Փոստային ինդեքսը՝ 02040։ Հեռախոսային կոդը՝ 0765։

Կոմունայի հովանավորն է  Սուրբ Գևորգը։ Տոնը նշվում է ապրիլի 23-ին։
Պոսուելո դե Ալարկոն

**Պոսուելո դե Ալարկոն** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Մադրիդ պրովինցիայի Մադրիդ ինքնավար համայնքի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է *Արեա Մենտրոպոլիտանա* շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Խորհրդային ծանրաքարշ

185px|մինի|Խորհրդային ծանրաքաշ
**Խորհրդային ծանրաքարշ** (), ռուսական խոշոր ծանրաքարշ ձիերի ցեղ։ Ստացվել է Խորհրդային Միությունում տեղական լծկանների՝ բարելավված սլերշերոններով, սուֆոլկներով ու արդեններով և բելգիական բրաբանսոնների կլանողական տրամախաչման միջոցով։ Հաստատվել է 1952 թվականին։

Ձիերը խոշոր են, ունեն ամուր մարմնակազմ և հանգիստ վարքագիծ։ Գերակշռող թույրը՝ շիկավուն և շիկավունխայտաճամուկ, ավելի քիչ՝ աշխետ և աշխետխայտաճամուկ։ Հովատակների միջին չափերն են. մնդավի բարձրությունը 161, իրանի թեք երկարությունը 169, կրծքի փաթը 210,9, դաստակի փաթը 25 (զամբիկները որոշ չսոիով ավելի փոքր են)։ Հովատակների միջին կենդանի զանգվածը՝ 770-790 կգ է, իսկ զամբիկներինը 640-660 կգ է։ Աչքի է ընկնում բարձր աշխատունակությամբ։ Զամբիկների միջին կաթնատվությունը՝ մինչև 4 հազար լ։ Սովետական ծանրաքարշները օգտագործում են որպես բանող և տոհմաբուծական նպատակներով (տեղական ձիերի բարելավողներ), ինչպես նաև մթերատու ձիաբուծությունում՝ մսատու և կաթնատու կենդանիներ։ Տարածված էր ԽՍՀՄ նախկին տարածքում՝ գրեթե ամենուր, բացառությամբ Միջին Ասիայի և Ասիայի հյուսիսային և հյուսիսարևելյան խիստ կլիմա ունեցող լեռնային շրջանների։

Կատեգորիա:Ձիեր