open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սուրբ Երրորդության մայր տաճար (Թբիլիսի)

**Սուրբ Երրորդության մայր տաճար** կամ **Ծմինդա Սամեբա** ( - *«Սուրբ Երրորդություն»*), Վրաց ուղղափառ եկեղեցու երկրորդ մայր տաճարը, որը գտնվում է Թբիլիսիում, Սուրբ Էլիա բլուրին։

## Պատմություն
Եկեղեցին կառուցվել է Խոջեվանքի հայկական գերեզմանատան և Սուրբ Աստվածածին հայկական եկեղեցու տեղում, որի նկատմամբ «ցուցաբերվել է ոչ հարգալից վերաբերմունք»։ Հիմքերի փոսը փորելիս հին գերեզմաններից հայտնաբերված մարդկային մնացորդները չեն վերաթաղվել։ Շինարարները քանդված գերեզմաններից հանված ոսկորներին, տապանաքարերին և հուշարձաններին անհարգալից վերաբերմունք են ցույց տվել, որն էլ բողոքի ալիք է բարձրացրել ինչպես Վրաստանում ապրող հայերի, այնպես էլ հայկական սփյուռքի և Հայաստանի բնակիչների միջև։

## Պատկերասրահ

Khojivank Armenian Pantheon 2.jpg|Խոջիվանքի գերեզմանատունը, որի կենտրոնում երևում է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, իսկ ձախից առջևում՝ Էջմիածնեցոց Սուրբ Գևորգ եկեղեցին (տեսարան հվ-ամ-ից)
Excavation near Armenian Pantheon of Tbilisi.JPG|Խոջիվանքի գերեզմանատան տեղում 2002 թ.-ին օծված նորակառույց վրացական Սուրբ Երրորդության մայր տաճարը


## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկություն տաճարի մասին  
* Տաճարը 3D-ով 

## Գրականություն
* Khojivank, Samvel Karapetyan, Research on Armenian archiceture foundation, 2019. 
* ჩვენი სამება ։ თბილისის წმიდა სამების ეკლესია / იბეჭდება... კათოლიკოს-პატრიარქის ლოცვა-კურთხევით - თბ., 2002 - 20გვ.; 20სმ.
* ქალაქ თბილისში მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდა სამების საკათედრო ტაძრის არქიტექტურულ-დაგეგმარებითი გადაწყვეტის ღია კონკურსის მასალები / [შედგენილია საქ. კათოლიკოს-პატრიარქის ილია II ლოცვა-კურთხევით] - თბ., 1989 - 30გვ. ; 19სმ. - ։ უფ., 150ც.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի տաճարներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Խոջիվանքի գերեզմանատուն
Մ.թ.ա. 398

**Մ.թ.ա. 398**, մ.թ.ա. 4-րդ դարի առաջին տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 390-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 399 և մ.թ.ա. 397 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 4-րդ դար

**Մ․թ․ա․ 4-րդ դար**, մ.թ.ա. 400 թվականից մ.թ.ա. 301 թվականն ընկած մեկ հարյուրամյակ, և մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակի առաջին դարը։ Նախորդել է մ.թ.ա. 3-րդ դարին և հաջորդել մ.թ.ա. 5-րդ դարին։

Համաշխարհային պատմության մեջ հանդիսանում է անտիկ շրջանի ընթացք։
մինի|200px|ձախից|Արիստոտել (մ.թ.ա. 330-ին հույն Լիսիպոսի ստեղծած դիմաքանդակի հռոեմական կրկնօրինակ)

## Ակնառու դեմքեր
* Արտաքսերքսես I, պարսից արքա
* Ալեքսանդր Մակեդոնացի, Մակեդոնիայի արքա
* Արտաքսերսես III, պարսից արքա
* Դարեհ III, պարսից վերջին արքան Աքեմենյան արքայատոհմից
* Պլատոն, հույն փիլիսոփա (Սոկրատեսի աշակերտներից մեկը)
* Արիստոտել, հույն փիլիսոփա (Պլատոնի աշակերտներից մեկը)
* Եվդեմոս Հռոդոսցի, հույն փիլիսոփա (Արիստոտելի աշակերտներից մեկը)
* Էվբուլիդ Միլեթացի, հույն տարամաբան և փիլիսոփա
* Բրեննոս, Գաղիացի իշխան
* Փիլիպոս II, հռոմեական կայսր

## Ծանոթագրություններ
Մովսես Ա Մանազկերտցի

**Մովսես Ա Մանազկերտցի** (), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 456 թ-ից։ Հաջորդել է Մելիտե Ա Մանազկերտցուն։ Աղբիանոսյանների տոհմից։ Նախքան կաթողիկոս օծվելը եղել է Մանազկերտի եպիսկոպոսը։ Կաթողիկոսական գահին Մովսես Ա Մանազկերտցուն հաջորդել է Գյուտ Ա Արահեզացին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:5-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:Աղբիանոսյաններ
Գյուտ Ա Արահեզացի

**Գյուտ Ա Արահեզացի** (հայտնի է նաև որպես՝ Ոթմսեցի, սուրբ Գյուտ Արահեզացի, մոտ 400, գ. Արահեզ (Տայքի նահանգ) – 478, թաղվել է գ. Ոթմուսում (Վանանդի գավառ)), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 461 թվականից։ Հաջորդել է Մովսես Ա Մանազկերտցուն։

Աշակերտել է Սահակ Պարթևի և Մեսրոպ Մաշտոցի հիմնադրած դպրոցներից մեկում, դասվում է նրանց կրտսեր աշակերտների շարքը։ Նախքան կաթողիկոս ընտրվելը Վանանդ գավառի եպիսկոպոսն էր, նստավայրը՝ Ոթմուս գյուղ։ Եկեղեցական Տոնացույց է մտցրել Ավարայրի նահատակների հիշատակի օրը։

Իրականացրել է եկեղեցական բարենորոգումներ, պայքարել նեստորականության դեմ, նրա խնդրանքով Դավիթ Անհաղթ Ներգինացի վարդապետն ի պաշտպանություն ուղղափառ վարդապետության գրել է «Բարձր ացուցէք» սկզբնավորությամբ ներբողը։ Հայ նախարարներից մեկի՝ Գադիշո Խորխոռունու կողմից ամբաստանվել է պարսկական արքունիքի առջև որպես բյուզանդամետ գործիչ, 471 թվականին Սասանյան Պերոզ թագավորը կանչում է նրան Տիզբոն, զրկում հայրապետական իշխանությունից և աքսորում։ Դա դժգոհություն է առաջացնում Հայաստանում, ինչը ստիպում է արքային ազատ արձակել Գյուտ Ա Արահեզացուն և թույլ տալ նրան վերադառնալ հայրենիք։ Հաստատվում է Ոթմուսում (գյուղ Վանադ գավառում) արժանանալով համաժողովրդական հարգանքի։ Մահից հետո Գյուտ Ա Արահեզացին դասվում է Հայ եկեղեցու սրբերի շարքը։ Կաթողիկոսական գահին նրան հաջորդել է Հովհաննես Ա Մանդակունին։

Կատեգորիա:Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Կատեգորիա:5-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Սուրբ Աստվածածնի Ավետման մայր տաճար (Խարկով)

մինի|Տաճարի տեսքը

**Սուրբ Աստվածածնի Ավետման տաճար** (ռուսերեն՝ Собор Благовещения Пресвятой Богородицы), Մոսկովյան պատրիարքության Ուկրաինական ուղղափառ եկեղեցու Խարկովա-Բոգոդուխյան թեմի մայր տաճարն է։ Նախագծվել է տեղացի ճարտարապետ Միխայիլ Լովցովի կողմից, իսկ շինարարությունը ավարտվել է 1888թ հոկտեմբերի 2-ին։ Եկեղեցին օծվել է 1901թ-ին։

Կոնֆետի տեսք ունեցող այս եկեղեցին փոխկապակցված է հին Ավետարանական եկեղեցու հետ որպես Խարկովի գլխավոր տաճար և Ռուսական կայսրության ամենամեծ և ամենախոշոր եկեղեցիներից մեկը։ Պատկերների մակերեսները պատրաստված են եղել Կարարայից բերված մարմարով։ Եկեղեցին Կիևում գտնվող Վլադիմիրյան տաճարի ոճով ֆրեսկոյի է ենթարկվել։ 1914թ հուլիսի 3-ին եկեղեցին քաղաքի տաճարի կոչում ձեռք բերեց։

1930թ հավատացյալների համար եկեղեցին փակվեց, սակայն այն վերաբացվեց 1943թ գերմանական օկուպացիայի ժամանակ։ Հետագայում եկեղեցին հայտնվեց ուկրաինացիների ձեռքում որպես ուկրաինական ինքնավար ուղղափառ եկեղեցի՝ դառնալով դպրոց, հետագայում՝ պահեստ։

1946թ-ից սկսած տաճարը նստավայր է ծառայում Խարկովի և Բոհոդուխիվի ուկրաինական Օրթոդոքս եկեղեցու հեպարխիայի նստավայր, մինչդեռ բարեխոսության կոնվենտը ծառայել է որպես եպիսկոպոսի նստավայր։ Էկոմենիկ պատրիարք Աթանասիուս III Պաթելարոսը և այլ մի քանի սրբեր թաղված են տաճարում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խարկով
Կատեգորիա:Ուկրաինայի տաճարներ
Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով
Բաբկեն Ա Ոթմսեցի

**Բաբկեն Ա Ոթմսեցի** (ծ. թ. անհայտ, գ. Ոթմուս, Վանանդ գավառ – 516), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 490 թվականից։ Աշակերտել, ապա հաջորդել է Հովհաննես Ա Մանդակունուն։ Նրա օրոք Հայ եկեղեցին սկսում է ձևավորել իր դավանաբանական դիրքորոշումը 451 թ. Քաղկեդոնի ժողովի նկատմամբ։ Պայքարել է նեստորականության տարածման դեմ։ Բաբկեն Ա Ոթմսեցուց պահպանվել են միևնույն վերնագրով երկու դավանաբանական թղթեր («Թուղթ Հայոց ի Պարսս, առ ուղղափառս»)։ Առաջինը գրվել է Դվինի 506 թվականի ժողովի ժամանակ։ Թղթի գրման անմիջական առիթն էր այն, որ Պարսկաստանի քրիստոնյա ուղղափառ ասորիները, որոնք հալածանքների էին ենթարկվում նեստորականներից, պաշտպանություն էին հայցել Հայ եկեղեցուց, միաժամանակ խնդրել, որ կաթողիկոսը գրավոր ներկայացնի, թե որն է ճշմարիտ հավատը, քանի որ նեստորականները պարծենում էին, թե իբր հայերը ևս իրենց հավատքն ունեն։ Բաբկեն Ա Ոթմսեցին, ի պատասխան այդ խնդրանքի, Հայ եկեղեցու և ժողովի անունից գրված թղթում նշում է, որ Հայ եկեղեցին չի ընդունում նեստորականությունը և չի հաղորդակցվում նեստորականների հետ։

508/509 թվականին գրված երկրորդ թղթում նշվում է, որ Պարսկաստանի ուղղափառ քրիստոնյաները, Սիմեոն Բեթ-Արշամացու գլխավորությամբ, երկրորդ անգամ են եկել Հայաստան և Հայոց կաթողիկոսին տեղեկացրել, որ նեստորականները չեն հավատացել առաջին թղթին և չեն ընդունել ուղղափառ ասորիների ու հայերի դավանությունը ճշմարիտ հավատքի մասին։ Բաբկեն Ա Ոթմսեցին Տարոնի Մերշապուհ եպիսկոպոսի, Վարդ Մարզպանի և այլ եպիսկոպոսների ու նախարարների անունից կրկին հավաստել է, որ Հայ եկեղեցին 431 թվականի Եփեսոսի Գ տիեզերական ժողովից հետո չի ընդունում որևէ նորամուծություն, նզովում է Նեստորին և Անտիոքի դպրոցի բոլոր ներկայացուցիչներին ու նրանց հետևողներին։ Թղթում Քաղկեդոնի ժողովը անվանվում է «ստություն», իսկ նրա որոշումները՝ նեստորականներին ուժ ու զորություն տվող։ Ի թիվս այլ աղանդավորների, նզովվում է նաև Եվտիքեսը և մերժվում է ծայրահեղ միաբնակ վարդապետությունը՝ եվտիքականությունը։

Կաթողիկոսական գահին Բաբկեն Ա Ոթմսեցուն հաջորդել է Սամվել Ա Արծկեցին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*«Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002

Կատեգորիա:Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Կատեգորիա:5-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:6-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Զաքարիա Բ Վաղարշապատցի

**Զաքարիա Բ Վաղարշապատցի** (), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 1515 թվականից։ Հաջորդել է Սարգիս Գ Մյուսայլին։

Նախապես եղել է Մայր Աթոռ Սբ. Էջմիածնի միաբան։ 1506 թվականին Սարգիս Գ Մյուսայլի կողմից նշանակվել է աթոռակալ։ Աթոռակից եղած ժամանակ կարողացել է սերտ հարաբերություններ հաստատել Պարսկաստանում նոր գահ բարձրացած շահ Իսմայիլ I-ի հետ և «Աստուծոյ տեսչութեամբ և ձեռօք իւրոք» Հայոց եկեղեցիներին ազատել հարկերից։ 1515 թվականին Սարգիս Գ-ի մահից հետո Մայր Աթոռի միաբանները Զաքարիա Վաղարշապատցուն ընտրել են Ամենայն Հայոց կաթողիկոս։

Նույն թվականին Զաքարիա Բ Վաղարշապատցին Սարգիս եպիսկոպոս Վրաստանցուն (հետագայում Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Սարգիս Դ Վրաստանցի) նշանակել է աթոռակից։ Պարսկա-օսմանյան պատերազմերի պատճառով Մայր Աթոռն ու Մայր Տաճարը թալանվել են, միաբանների մեծ մասը կոտորվել է, մյուսները ցրվել են տարբեր վայրեր։ Զաքարիա Բ Վաղարշապատցին հսկայական ջանքեր է գործադրել Մայր Աթոռն ու Մայր Տաճարը վերականգնելու, ցրված միաբաններին դարձյալ հավաքելու համար։ Զաքարիա Բ Վաղարշապատցու եղբորորդին և աշակերտը՝ Գրիգոր եպիսկոպոսը, դարձել է Կ. Պոլսի պատրիարք, իսկ ավելի ուշ՝ Ամենայն Հայոց կաթողիկոս (Գրիգոր ԺԱ Բյուզանդացի)։

Կաթողիկոսական գահին Զաքարիա Բ Վաղարշապատցուն հաջորդել է Սարգիս Դ Վրաստանցին։

## Գրականություն
* Առաքել Դավրիժեցի, Գիրք պատմութեանց, Երևան, 1990
* Օրմանյան Մ., Ազգապատում, հատ. Բ, Ս. Էջմիածին, 2001

## Արտաքին հղումներ
«Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002

Կատեգորիա:16-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Մակեդոնիա (այլ կիրառումներ)

**Մակեդոնիա**՝
* Մակեդոնիա (շրջան)՝ պատմա-աշխարհագրական շրջան Բալկաններում։
* Հին Մակեդոնիա՝ անտիկ պետություն Բալկաններում։
* Մակեդոնիա (հռոմեական նահանգ)՝ Հռոմեական Հանրապետության, հետո Հռոմեական կայսրության, նահանգ, որը ստեղծվել էր գրավված Հին Մակեդոնիա տեղը։
* Մակեդոնիա (Հունաստան)՝ ժամանակակից Հունաստանի շրջաններից մեկը։
* Մակեդոնիայի Հանրապետություն՝ ժամանակակից պետություն Եվրոպայում։
* Մակեդոնիա TV՝ հեռուստաալիք Էգեյյան Մակեդոնիայում։
* Մակեդոնիա (թերթ)՝ հունական թերթ Էգեյյան Մակեդոնիայում։
* Մակեդոնիա՝ ֆուտբոլային ակումբ Սկոպյե քաղաքից (Մակեդոնիայի Հանրապետություն)։
Ընտանեվարություն

**Ընտանեվարություն** կամ **նեպոտիզմը** (լատիներեն՝ *nepotism*, *nepos* - *զարմիկ* կամ *թոռ*) բարեկամներին կամ ընկերներին նախապատվություն տալն է, առանց նրանց արժանիքները նկատի առնելու. օրինակ պետական պաշտոնի ընդունելու դեպքում։ Ընտանեվարությունը խտրականության մի ձև է և կոռուպցիայի մաս է կազմում։ Քաղաքական շրջանակներում կոչվում է հովանավորչություն։

Հայերենում ժողովրդական լեզվում օգտագործվում է նաև **ԽԾԲ** հապավումը ընտանեվարության վերաբերվելիս։ ԽԾԲ-ն ստացվում է **խ**նամի-**ծ**անոթ-**բ**արեկամ բառերի առաջին տառերից։

Կատեգորիա:Կաշառակերություն
Կատեգորիա:Քաղաքական կաշառակերություն
Կատեգորիա:Քաղաքական տեսություններ
Հին Մակեդոնիա

**Հին Մակեդոնիան** (հունարեն՝ Μακεδονία) անտիկ պետություն էր Հունաստանի հյուսիսային մասում, որի մայրաքաղաքը Էդեսան էր։ Արևմուտքում սահմանակցում էր հին հունական Էպիր անվանմամբ պետության հետ, իսկ արևելքում Թրակիայի։ Այստեղից Ալեքսանդր Մակեդոնացին սկսեց իր լեգենդար արշավանքը դեպի Պարսկաստան։ Հին մակեդոնացիների «Հունական» կամ «Հելլենիստական» ծագումը վիճարկում է ժամանակակից Մակեդոնիայի Հանրապետությունը, որի բնակչությունը այսօր կազմված է սլավոն-մակեդոնացիներից, 35% ալբանացիներից, 5% թուրքերից, 2 % գնչուներից, 3% և այլ փոքր ազգերից։ Ինչ վերաբերվում է հին մակեդոնացիներն, ապա ընդունված է համարել, որ նրանք հույներ էին կամ հին հույներին բարեկամ։

## Մակեդոնիայի արքաներ
**Արգեադոսների (Թեմեիդոսների) Հարստություն**

*Պերդիկկաս I
*Արգեոս I
*Փիլիպոս I
*Աերոպոս I
*Ալկետաս I
*Ամյունտաս I մ․թ․ա․ 540-498
*Ալեքսանդր I մ.թ.ա. 495-440
*Պերդիկկաս II մ.թ.ա. 440-413
*Արքելաոս մ.թ.ա. 413-399
*Օրեստոս մ.թ.ա. 399-396
*Աերոպոս II մ.թ.ա.396-393
*Ամինտաս II մ.թ.ա. 393-392
*Պավսանիոս մ.թ.ա. 393-392
*Ամինտաս III մ.թ.ա. 393-370
*Ալեքսանդր II մ.թ.ա. 370-368
*Պտղոմեոս I Ալորիտոս մ.թ.ա. 368-365
*Պերդիկկաս III մ.թ.ա. 365-359
*Փիլիպոս II մ.թ.ա. 359-336
*Ալեքսանդր III Մեծ մ.թ.ա. 336-323
*Փիլիպոս III Արրիդեոս մ.թ.ա. 323-316
*Ալեքսանդր IV մ.թ.ա. 316-311

**Արքաներ տարբեր տոհմերից**
*Կասսանդրոս մ.թ.ա. 316-297
*Փիլիպոս IV մ.թ.ա. 297-296
*Անտիպատրոս I մ.թ.ա. 296-294
*Ալեքսանդր V մ.թ.ա. 296-295
*Դեմետրիոս I Պոլիորկետոս մ.թ.ա. 294-287
*Պյուրոս մ.թ.ա. 287-285.273-272
*Լիզիմախոս մ.թ.ա. 285-281
*Պտղոմեոս II Կերավնոս մ.թ.ա. 280-279
*Մելեագրոս մ.թ.ա. 279
*Անտիպատրոս II Էթեզիայոս մ.թ.ա. 279
*Սոսփենոս մ.թ.ա. 279-278
**Անտիգոնոսների Հարստություն** 
*Անտիգոնոս II Գոնատոս մ.թ.ա. 277-273,272-239
*Դեմետրիոս II մ.թ.ա. 239-229
*Անտիգոնոս III Դոսոն մ.թ.ա. 229-221
*Ֆիլիպ V մ.թ.ա. 221-179
*Պերսևս մ.թ.ա. 179-168
*Անդրիսկոս մ.թ.ա. 149-148

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Հելլենիստական պետություններ
Կատեգորիա:Հին Մակեդոնիա
Կատեգորիա:Բալկանների պատմական պետություններ
Կատեգորիա:Հին աշխարհ
Կատեգորիա:Եվրոպայի նախկին միապետություններ
Պասկալի գրազը

մինի|Բլեզ Պասկալ

**Պասկալի Գրազ** (կամ **Պասկալի Գամբիտը**) առաջարկ է, որը ներկայացվել է ֆրանսիացի փիլիսոփա Բլեզ Պասկալի կողմից, ըստ որի նույնիսկ եթե Աստծու գոյությունը չի կարող որոշվել բանականության միջոցով, անձը պիտի գրազ գա որպես թե Աստված գոյություն ունի, որովհետև կյանքն ըստ դրա ապրելը միայն կարող է ձեռքբերումների ենթարկվել, և կորցնելու ոչ մի բան չկա։ Այս առաջարկը նշվել է Պասկալի Մտքեր գրքի 233-րդ գրությունում, որը նրա վերջին տարիների գրությունների հետմահու հրատարակված ժողովածուն է, երբ աշխատում էր քրիստոնեական ջատագովության մասին տրակտատի վրա։

Պատմականորեն, Պասկալի Գրազը ռահվիրայական էր, քանի որ նոր տարածքներ մուտք գործեց հավանականությունների տեսության մեջ, անհունության իմաստի օգտագործման առաջին փորձերից էր, որոշման տեսության առաջին պաշտոնական օգտագործումն է նշում, և նախատեսում էր ապագայի պրագմատիզմի և կամապաշտության փիլիսոփայությունները։

## Բացատրություն
Գրազը «Մտքեր»-ում այսպես է բացատրվել՝

Պասկալը սկսում է այն նախադրյալով, որ Աստծու լինել կամ չլինելը մարդկային բանականությամբ ապացուցելի չէ, քանի որ Աստծու էությունը «անհունորեն անհասկանալի» է։ Քանի որ բանականությունը չի կարող հարցը լուծել, անհատը պետք է «գրազ» գա, գուշակելով կամ հավատքի ցատկ կատարելով։ Ըստ Պասկալի, ագնոստիցիզմը այս պարագային կարելի չէ, քանի որ անձն արդեն «բեռնավորված» է՝ արդյունքում ապելով իր ընտրությունը։

Անձը միայն երկու բան ունի վտանգելու, իր «բանականությունը» և «երջանկությունը»։ Պասկալը համարում է, որ «օգուտի և կորստի հավասար ռիսկ» կա, ինչպես մետաղադրամի նետումը, քանի որ մարդու բանականությունը անզոր է Աստծու գոյության հարցը հասցեագրելու։ Այդպիսով, անձը պետք է իր երջանկության համաձայն որոշի... Աստծու գոյությանը հավատալու օգուտը և կորուստը կշռելով։ Նա վիճաբանում է, որ իմաստուն որոշումը Աստծու լինելու գրազն է, քանզի «եթե օգուտ ստանաք, բոլորն եք ստացել. եթե կորուստ կրեք, ոչինչ ձեռքից չեք տվել», որը նշանակում է թե մարդ կարող է հավերժ կյանք ստանալ եթե Աստված կա, իսկ եթե ոչ, մահվան ավելի վատ ճակատագիր չի ունենա քան մեկը որ չի հավատացել։

### Վերլուծումը որոշման տեսությունով
Պասկալի Գրազի հնարավորությունները անորոշության տակ որոշում կարելի է համարել, հետևյալ որոշման մատրիցի արժեքներով։ (Պասկալը դժոխքը չնշեց, և չասաց ինչ է լինելու արդյունքը եթե «Աստված կա + ապրել ինչպես Աստված չկա», անհուն օգուտի հեռանկարը իր տեսակետի բացատրելու համար բավական համարելով)





Այս արժեքներով, ապրել ինչպես Աստված գոյություն ունի ընտրությունը (B) գերակշռել (խաղի տեսություն)գերակշռում է ապրել ինչպես Աստված գոյություն չունի ընտրության (~B)։ Այլ ասած, B-ի ընտրելուց ակնկալված արժեքի ձեռքբերումը միշտ ավելի մեծ կամ հավասար է ~B ընտրման, Աստծվու գոյության հավանականությունից անկախ։

## Քննադատություններ
### Հակապասկալ գրազ
Ռիչարդ Դոկինզը իր *[[Աստծու Պատրանք]]* գրքում վիճաբանում է «հակապասկալ գրազի» մասին։ «Ենթադրեք մենք շնորհում ենք, որ իսկապես մի փոքր հնարավորություն կա, որ Աստված գոյություն ունի։ Այնուամենայնիվ, կարելի է ասվի, որ դուք ավելի լավ, հագեցած կյանք եք վարելու եթե գրազ գաք, որ նա չկա, քան եթե գրազ գաք որ կա և ուրեմն շռայլեք ձեր թանկարժեք ժամանակը նրան պաշտելու, զոհաբերություններ անելու, իր համար կռվելու և մահանալու, և այլն։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Փիլիսոփայություն
Պատմական շրջան

**Պատմական շրջան,** էթնոգրաֆիայում, պատմությունում և մշակութագիտությունում տերմին տարածության համար, որը կազմում է դիվանագիտական միասնություն և ունի որոշակի ընդհանուր գծեր մշակույթում, էթնոգրաֆիայում, լեզվում և տեղի ու շրջապատող բնակչության մեջ։

Կատեգորիա:Պատմական շրջաններ
Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Scratch

**Scratch**, համակարգչային ծրագիր՝ նպատակաուղղված երեխաներին ծանոթացնելու ծրագրավորման գաղափարների հետ՝ օգտագործելով պարզ գրաֆիկական ինտերֆեյս։ Այն կարելի է ինստալյացիա անել և ազատորեն տարածել Windows, Mac OS X և Linux համակարգերի վրա։ Այս ծրագիրը ամբողջ աշխարհում օգտագործվում է տարբեր միջավայրերում՝ դպրոցներում, թանգարաններում, հասարակական կենտրոններում և տանը։ Scratch-ը ստեղծված է հատկապես 6-16 տարեկան երեխաների համար, բայց բոլոր տարիքի մարդիկ օգտագործում են այն։

Այս ծրագրի մշակման ընթացքում հիմնական շեշտը դրվել է լեզուն և մշակման միջավայրը դարձնելու ինտուիտիվ և հեշտ ընկալվող, նախկինում ծրագրավորման փորձ չունեցող երեխաների կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծրագրավորման լեզուներ
Անձինք Հնդկաստանի մետաղադրամների վրա

Այս ցանկը ներառում է ժամանակակից Հնդկաստանի Հանրապետության տարածքում արտադրված մետաղադրամները, այդ թվում՝ բուն տեղական պետությունները, եվրոպական գաղութատեր երկրները (բրիտանական, դանիական, հոլանդական, պորտուգալական, ֆրանսիական գաղութները) և անկախ հանրապետությունը։

## Մեծ Մողոլների Կայսրություն
[մինի|կենտրոն|200px|[Աքբար Մեծի արծաթե ռուփի։]]

**[[Հնդկաստան]]ը՝ [[Մեծ Մողոլներ]]ի տիրապետության տակ (մինչև [[1858]] թ.)։**

## Բնիկ իշխանություններ

**Հնդկաստանի տեղական միապետությունները (մինչև [[1949]] թ.)։**

## Եվրոպական գաղութներ

**Հնդկաստանի զանազան տարածքները՝ եվրոպական ազդեցության տակ (մինչև [[1949]] թ.)։**

### Բրիտանական Հնդկաստան
 մինի|կենտրոն|200px| Բրիտանական Հնդկաստանի քառորդ աննա, 1835։

** [[Մեծ Բրիտանիա|Բրիտանական]] գաղութները Հնդկաստանում (մինչև 1949 թ.)։ **

## Հնդկաստանի Հանրապետություն

**Ժամանակակից Հնդկաստանի Հանրապետությունը (1949 թվականից)։**

## Արտաքին հղումներ
* Հնդկաստանի մետաղադրամների պատկերներ *(անգլերեն)*

## Աղբյուրներ
* Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. (17th Century).
* Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. (18th Century).
* Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. (19th Century), 2nd Edition.
* Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. 2002 Edition (20th Century)

*(շարունակելի)*

Կատեգորիա:Մետաղադրամ
Կատեգորիա:Պղնձե դրամներ
Կատեգորիա:Արծաթե դրամներ
Կատեգորիա:Ոսկե դրամներ
Կատեգորիա:Ռուփի
Կատեգորիա:Սովերեն
Կատեգորիա:Հնդկաստանի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Բրիտանական մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Տրոյա

**Տրոյա** (հունարեն՝ Τροία, Τροίη или *Wilios*, խեթերեն՝ *Wilusa*, թուրքերեն՝ Truva), կամ այլ ձև **Իլիոն** (հունարեն՝ Ἴλιον, խեթերեն՝*Wilusa*), **Դարդանիա** և **Սկամանդր**, հնագույն քաղաք Փոքր Ասիայի հյուսիս-արևմուտում, Էգեյան ծովի ափին, Դարդանելի նեղուցի մուտքի մոտ։ Եղել է Տրովադայի քաղաքական խոշոր կենտրոնը մ. թ. ա. 3-2 հազարամյակներում։ Մոտ մ. թ. ա. 1200 թ. Տրոյան պաշարել և գրավել են հույները։ Այդ իրադարձությունը նկարագրվել է Հոմերոսի «Իլիական» և «Ոդիսական» պոեմներում։

## Պատմություն
Տրոյական պատերազմի մասին հին հունական էպոսից հայտնի Տրոյան հայտնաբերվել է 1865 թվականին Հենրիխ Շլիմանի կողմից նախաձեռնած Հիսարլըկ բլրի հնագիտական պեղումների հետևանքով։ Հենրիխ Շլիմանը շարունակել է Տրոյայի պեղումները նաև 1870-1880-ական թթ.։ Հետագայում պեղումներ են կատարել գերմանացի հնագետ Վ. Դյորպֆելդը (1893-1894 թթ.) և ամերիկացի հնագետ Կ. Բլեգենը (1932-1938 թթ.)։ Նրանք բացել են վաղ, միջին, ուշ բրոնզի և երկաթի դարերի հնագիտական շերտեր։ Մ. թ. ա. 3000-2500 թվականներին Տրոյան եղել է հաստ պարիսպներով (մինչև 3 մ) բերդ։ Բնակիչներն զբաղվել են հողագործությամբ և անասնապահությամբ, ձուլել պղինձ։ Հրդեհից (մ. թ. ա. մոտ 2200) հետո կառուցել են նոր, աշտարակներով ամրացված, մինչև 4 մ հաստությամբ պարիսպներ։ Մ. թ. ա. մոտ 2500-2200 թվականներին եղել է արքայանիստ կենտրոն, որի պալատը գտնվել է միջնաբերդում։ Ստորին լանջերին եղել են ավագանու տները։ Տրոյայի հարստության մասին վկայում են բազմաթիվ գանձերը (հատկապես այսպես կոչված «Պրիամոսի գանձը՝ ոսկե, արծաթե և պղնձե առարկաներով, բրոնզե ու քարե զենքերով)։ Մ. թ. ա. մոտ 2200 թվականին Տրոյան հրդեհվել է։

Մինչև հաջորդ ավերվելը (մ. թ. ա. մոտ 1800) Տրոյայում շարունակ զարգացել են մշակութային տեղական ավանդույթները։ Միջին բրոնզի դարաշրջանում (մ. թ. ա. մոտ 1800—1300 թթ.) Տրոյայում տարածվել են շինարարական նոր մեթոդներ և խեցեղեն, քաղաքը շրջափակվել է հղկված քարե պարիսպներով և աշտարակներով ՝ հմտորեն պաշտպանված 5 դարպասներով։ Մ. թ. ա. մոտ 1260 թվականին Տրոյան հրկիզվել և կործանվել է Տրոյական պատերազմի հետևանքով։

Աքայացիների հեռանալուց հետո վերածնված քաղաքը պահպանել է մշակութային հին ավանդույթները, սակայն դարձել է նվազ նշանակություն ունեցող կենտրոն։ Մ. թ. ա. 1190 թվականին վերաբնակիչների նոր խումբը Բալկանյան թերակղզուց բերել է բրոնզե զենքերի նոր ձևեր և ծեփածո ամանեղեն։ Մ. թ. ա. 1100 թվականին ավերվել է նոր ռազմական հարձակումից։ Միայն մ. թ. ա. մոտ 700 թվականին հույները Տրոյայի տեղում հիմնել են նոր Իլիոն անունով քաղաք։

## Պատկերասրահ

File:Troya 1.jpg|
File:Troya 2.jpg|
File:Troya 3.jpg|
File:Troya 4.jpg|
File:Troya 5.jpg| 
File:Troya 6.jpg| 
File:Troya 8.jpg|
File:Troya 7.jpg|



## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի ազգային այգիներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հին հունական հնավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի նախկին բնակավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Թուրքիայում
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հնագիտական օբյեկտներ Թուրքիայում
Կատեգորիա:Տրոյա
Կատեգորիա:Փոքր Ասիայի հին քաղաքներ
Ջուղա (Նախիջևան)

**Ջուղա** կամ **Ջուլֆա** () քաղաք Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում, Ջուղայի շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Անցյալում մեծ հայկական միջնադարյան քաղաք։ Այժմ բնակչությունը՝ ։

## Հայտնի մարդիկ
* Մարիամ (մանրանկարիչ)
* Հակոբ Ջուղայեցի (մանրանկարիչ)
* Սիմեոն Ջուղայեցի (փիլիսոփա, գրող)
* Ազարիա Ա Ջուղայեցի (կաթողիկոս)
* Գալուստ Շերմազանյան (բանագետ)
* Արտեմ Հովհաննիսյան (բժիշկ)
* Վլադիմիր Սարգսյան (ակադեմիկոս)

## Տես նաև
* Ջուղայի խաչքարերի ոչնչացում

## Արտաքին հղումներ
* Արգամ Այվազյանի «Ջուղա» գիրքը
* Նոր Ջուղայի Ազգային Առաջնորդարան
* Ջուղայի հաղթանակը

Կատեգորիա:Ջուղա քաղաք
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վասպուրականի բնակավայրեր
Ջուղա (այլ կիրառումներ)

**Ջուղան**, կամ **Ջուլֆան** մի քանի բնակավայրերի անվանում է՝

* Ջուղա (Լազիստանի գավառ)՝ գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Տրապիզոնի վիլայեթի Լազիստանի գավառում
* Ջուղա (Նախիջևան)՝ քաղաք Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում։
* Ջուղա (Իրան)՝ քաղաք Իրանում, Արաքս գետի վրա, Արևելյան Ադրբեջան օսթանում։
* Նոր Ջուղա՝ հայաբնակ թաղամաս Սպահանում։
Կիևյան Ռուսիա

**Կիևյան Ռուսիա**, **Ռուսիա** կամ **Հին Ռուսական պետություն**, (հին սլավոներեն՝ Рѹ́сь, հունարեն՝ Ρωσία, լատիներեն՝ Ruthenia) միջնադարյան պետություն էր Արևելյան Եվրոպայում։ Կազմավորվել է 882 թվականին, երբ որ Ռյուրիկովիչները միավորեցին արևելասլավոնական և ֆիննա-ուգորական ցեղերը։ Երբեմն հին ռուսական պետություն ասելով հասկանում են ոչ միայն Կիևյան, այլև Նովգորոդի Ռուսիան (862-882), քանի որ իշխող տոհմը և պետական կարգը էական փոփոխություններ չեն կրել, այլ ընդամենը ռուսական մայրաքաղաքը Նովգորոդից տեղափոխվել է Կիև։

Ռուսական պետությունը հզորության գագաթնակետին է հասնում Վլադիմիր Կարմիր Արեգակ (978-1015) և Յարոսլավ Իմաստուն իշխանների օրոք (1016—1054)՝ 10-րդ դարի վերջին և 11-րդ դարի սկզբին։ Նրա սահմանները հարավում հասնում էին Ղրիմի արևելյան սահմանին գտնվող Թամանյան թերակղզուն, հյուսիսում՝ Հյուսիսային Դվինա գետին հյուսիսում, Դնեստր գետին արևմուտքում՝ այդպիսով ընդգրկելով գրեթե ամբողջ Արևելաեվրոպական կամ Ռուսական դաշտավայրը։ 12-րդ դարի կեսին երկիրը ենթարկվում է ավատատիրական մասնատվածության, հիմնվում են զանազան մանր իշխանություններ, որտեղ կառավարում էին Ռյուրիկովիչների ներկայացուցիչները։ Կիևը ձևականորեն շարունակում է մնալ մայրաքաղաք մինչև մոնղոլական արշավանքները (1237—1240), իսկ Կիևի իշխանությունը մնում էր որպես ռուս իշխանների տիրույթների միություն։
700px|thumb|ձախից|Կիևյան Ռուսիայի ընդարձակումը

մինի|աջից|250px|Կիևյան Ռուսիան 1015-1113 թվականներին
## Անվանումը
Գոյություն ունեն պետության մի քանի պատմագիտական անվանումներ, որոնք գրականության մեջ տարբեր ժամանակներում գերակշռում են հետևյալ անվանումներով՝ «Հին ռուսական պետություն», «Հին Ռուսիա», «Կիևյան Ռուսիա», «Կիևյան պետություն»։
Հին ռուսերեն անվանումը ընդհանուր առմամբ կապված չէ Արևմտյան և Կենտրոնական Եվրոպայի Միջնադարի և հին պատմագրության բաժանումով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիևյան Ռուսիա
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Ուկրաինայի պատմություն
Կատեգորիա:Բելառուսի պատմություն
Կատեգորիա:Պատմական սլավոնական երկրներ
Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմական երկրներ
Մայրավանք (վանքի տեսակ)

[thumb|right|250px|[Կիևա-Պեչորյան մայրավանքը Ուկրաինայում]]
**Մայրավանք** կամ **Լավրա** ( — *«քաղաքային փողոց»*, *«բազմամարդ վանք»*), ամենամեծ արական վանքերի անվանումը։

## Ռուսաստանի և Ուկրաինայի մայրավանքերը

Ռուսաստանում մայրավանքերի կարգավիճակ ունեն հետևյալ վանքերը՝

* Երարոդա-Սերգիևյան մայրավանք (1774-ից, Սերգիև Պոսադ)
* Ալեքսանդրա-Նևյան մայրավանք (с 1797-ից, Սանկտ Պետերբուրգ),

Ուկրաինայում՝

* Կիևա-Պեչորյան մայրավանք (XII դարից, Կիև)
* Պոչաևա-Վերափոխման մայրավանք (1833-ից, Պոչաև),
* Սվյատոգորսկյան Վերափոխման մայրավանք (2004-ից, Սվյատոգորսկ)

Կատեգորիա:Ուղղափառ վանքեր
Կիև-Պեչորյան մայրավանք

**Կիև-Պեչորյան մայրավանք** (), Ռուսիայի ամենահին վանքերից մեկը, որը 1051 թվականին հիմնադրել է Անտոնի վանականը Լյուբեչ քաղաքից Յարոսլավ Իմաստունի հրամանով։ Պեչորյան վանքի համահիմնադիրը եղել էր Անտոնիյի աշակերտներից մեկը՝ Ֆեոդոսին։ Իշխան Սվյատոսլավ II Յարոսլավիչը նվիրել է վանքին սարահարթ, որտեղ հետո կանգնեցվել են գեղեցիկ վանքեր, աշտարակներ և այլ շինություններ։ Վանքի հետ կապված են նաև տարեգրող Նեստորի (որը «Անցած տարիների պատմություններ» ստեղծագործության հեղինակն է) և նկարիչ Ալիպիի անունները։

## Հղումներ

* Կիևա-Պեչորյան մայրավանքը գրադարանը 

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ուկրաինայում
Կատեգորիա:Կիևի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Կիև-Պեչորյան մայրավանք
Կատեգորիա:Կիևի թանգարաններ
Կատեգորիա:1051 հիմնադրումներ
Դագերոտիպիա

[մինի|200px|Դագերոտիպիա օրինակ [Աբրահամ Լինքոլն, 1846]]
**Դագերոտիպիա** ( - Լ.Ժ. Դագերի անունից և  - դրոշմ, պատկեր), լուսանկարչության առաջին տեխնիկապես մշակված եղանակ։ Այժմ ունի զուտ պատմական հետաքրքրություն։ Դագերոտիպիան հայտնագործել է ֆրանսիացի նկարիչ ժան Լուի Մանդե Դագերը, Նիսեֆոր Նիեպսի փորձերի հիման վրա։ Դագերոտիպիայի մասին առաջին տեղեկությունը հրապարակվել է 1839 թվականին, որն էլ համարվում է լուսանկարչության հայտնագործման տարի։

## Պատմություն
1826 թվականին Նիսեֆոր Նիեպսը փորձերի արդյունքում ստանում է մի լուսանկար, որը Փարիզի իր պատուհանից տեսարան է և համարվում է աշխարհում առաջին լուսանկարը։ ժան Լուի Մանդե Դագերը նույնպես փորձում էր ֆիքսել պատկերը։ 1829 թվականից նրանք սկսում են փորձարկումները միասին, սակայն 1833 թվականին Նիեպսը մահանում է, և Դագերը վերջացնում է համատեղ գործը՝ 1836 թվականին ստանալով դագերոտիպ առաջին լուսանկար։
[մինի|300px|Դագերի [1838 թվականի փարիզյան փողոցի լուսանկարն է, որտեղ առաջին անգամ մարդ է պատկերված։Ինչ որ մեկը կոշիկներն է մաքրել տալիս։ Փողոցը մարդաշատ է եղել, սակայն մնացածները շարժվել են և նրանց տեղը սև բծեր են երևում, նկարահանումը տևել է 7-10 րոպե։]]

## Հայտնի անձանց դագերոտիպ լուսանկարներ

Պատկեր:Abraham Lincoln-1864-3a13576v.jpg|Աբրահամ Լինքոլն, 1864
Պատկեր:Edgar Allan Poe 2.jpg|Էդգար Ալան Պո, 1848
Պատկեր:Samuel Morse 1840.jpg|Սեմյուել Մորզե, 1840


## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Լուսանկարչություն
Կատեգորիա:1839 ստեղծվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական հայտնագործություններ
Թագավորական տիտղոսագիրք

**Թագավորական տիտղոսագիրքը** () 1672 թվականի ռուսերեն ձեռագիր է, որը նկարազարդված է ռուսական միապետների դիմանկարներով և ռուսական հողերի զինանշաններով։ Ամենահայտնի և ճոխ ռուսերեն տիտղոսագրքերից մեկն է։
Միրաժ

[մինի|միրաժ [ԱՄՆ-իՅուտա նահանգում]]
**Միրաժ** (*օդատեսիլ*, *օդերևույթ, օդապատկեր, կրկներևույթ*), օպտիկական երևույթ մթնոլորտում, որի ժամանակ մարդու տեսողության առջև երևում են ոչ միայն իրական առարկաներ իրենց իսկական (բնական) դիրքով, այլև նրանց կեղծ պատկերացումները։ Երևույթը հետևանք է լույսի ճառագայթների բեկման՝ օդի անհավասար ջերմությամբ շերտերի մեջ։

## Դասակարգում
Միրաժը կտրուկ տարբերվող ջերմաստիճաններով օդի շերտերի սահմանից լույսի անդրադարձման երևույթն է։
Այս երևույթի հետևանքով դիտորդը հեռավոր մարմնից բացի տեսնում է մարմնի դիրքից շեղված նրա կեղծ պատկերը։ Եթե մարմինը հորիզոնից ցածր է, երևում է միայն նրա կեղծ պատկերը։
Մթնոլորտային միրաժները բաժանվում են երեք հիմնական խմբի՝ ստորին, վերին և կողային։

### Ստորին միրաժ
մինի|Ստորին միրաժ
Մարմնի տակ երևացող միրաժն է։ Այն առաջանում է ընդարձակ և հարթ վայրերում, որտեղ երկրի մակերևույթը տաք է, և օդի ստորին շերտերի ջերմաստիճանը բավականին բարձր է վերին շերտերի ջերմաստիճանից։ Նման միրաժներ հանդիպում են ասֆալտապատ մայրուղիներում, անապատներում և այլուր։

### Վերին միրաժ
մինի|Վերին միրաժ
Առաջանում է մարմնի վերևում։ Վերին օդատեսիլ առաջանում է, օրինակ ծովում, երբ ջրի մակերևույթի մոտ օդի սառը շերտերն են, իսկ դրանից վերև՝ տաք շերտերը։ Այս դեպքում հեռավոր լողացող նավից դուրս եկող ճառագայթները, անդրադառնալով օդի տաք շերտերից, ստեղծում են նավի կեղծ պատկերը երկնքում։

Վերին օդատեսիլներն առավելապես տարածված են բևեռային շրջաններում, հատկապես կայուն ցածր ջերմաստիճան ունեցող մեծ հարթ սառցակտորների վրա։ Այսպիսի պայմաններ կարող են առաջանալ Գրենլանդիայի վրա և Իսլանդիայի մոտակայքում։ Հավանաբար այս էֆեկտի շնորհիվ է, որը ստացել է հիլինգար անվանումը (իռլանդերեն hillingar բառից), որ Իսլանդիայի առաջին բնիկները իմացան Գրենլանդիայի գոյության մասին։

### Կողային միրաժ
Միրաժի այս տեսակը առաջանում է այն դեպքում, երբ մթնոլորտի՝ նույն խտությամբ օդի շերտերը դասավորվում են ոչ թե հորիզոնական, ինչպես սովորաբար լինում է, այլ ուղղաձիգ կամ թեք։ Այս դեպքում ճառագայթը հորիզոնական հարթության մեջ կորանում է։ Նման պայմաններ առաջանում են ամռանը՝ ծովի կամ լճի ժայռոտ ափերին, երբ արևի ճառագայթները արդեն տաքացրած են լինում ափը, իսկ ջուրն ու օդը դեռ սառն են։ Կողային միրաժներ հաճախակի երևացել են Ժնևի լճի ափին, երբ նկատել են, որ մոտեցող նավակի կողքին երևացել է ճիշտ նույնպիսի մի նավակ, որը հեռանում է ափից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* АТМОСФЕРНЫЕ ЯВЛЕНИЯ — КЛАССИФИКАЦИЯ И ОПИСАНИЕ 
* Статья про миражи в журнале «Вокруг Света»

Կատեգորիա:Մթնոլորտային օպտիկական երևույթներ
Իվան Ղալամյան

**Իվան (Հովհաննես) Ալեքսանդրի Ղալամյան** (՝ Այվն Գալամյան, ֆրանսերեն՝ Jan Galamian՝ Ժան Գալամյան) () XX դարի անվանի ջութակահար-մեթոդիստ։

## Կենսագրություն
Իվան Ղալամյանը ծնվել է 1903 թ. Թավրիզում։ 1904 թ.-ին Ղալամյանների ընտանիքը տեղափոխվում է Մոսկվա։ 1916-1919 թթ. Մոկվայի ֆիլհմոնիկ դպրոցում Իվանը աշակերտում է ականավոր մանկավարժ Կոնստանտին Մոստրասին։ 1919 թվականին, ավարտելով ուսումը, 16-ամյա Իվանը ընդունվում է Մոսկվայի Մեծ թատրոնի նվագախումբ։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո 1919 թվականին Ղալամյանը հեռանում է Ռուսաստանից, իսկ 1922 թվականին տեղափոխվում է Փարիզ, որտեղի կոնսերվատորիայում ուսումը շարունակում է ջութակի ֆրանսիական դպրոցի հեղինակավոր ներկայացուցիչԼյուսիեն Կապեի մոտ։

Սկսած 1924 թվականից Իվան Ղալամյանը մի քանի տարի շարունակ մենակատար ջութակահարի գործունեություն է ծավալում, որը սակայն երկար չի տևում։ Շուտով Ղալամյանը թողնում է համերգային կատարողի գործունեությունը և մինչև կյանքի վերջը նվիրվում է ջութակի մանկավարժությանը։ 1937 թվականին արդեն հայտնի մանկավարժի համբավ ունեցող Ղալամյանը տեղափոխվում է ԱՄՆ և հաստատվում է Նյու Յորքում։ 1941 թ․ Իվան Ղալամյանը ամուսնանում է Ջուդիթ Ջոնսոնի հետ։ Սկսած 1944 թվականից նա դասավանդում է Ֆիլադելֆիայի Կուրտիսի երաժշտական ինստիտուտում, իսկ 1946 թվականից աշխատանքի է անցնում Նյու Յորքի Ջուլիարդ Սքուլում, որտեղ հետագայում ղեկավարում է ջութակի բաժինը։

Իր ուսուցիչների միջոցով Ղալամյանը մանկավարժությունը փոխառում է ռուսական և ֆրանսիական դպրոցի լավագույն հատկանիշները և ստեղծում սեփական ջութակի մեթոդիկան, որտեղ նա մեծ տեղ է հատկացնում Լուսիեն Կապեի աղեղնային տեխնիկային։ Նրա մեթոդիկան հետագայում շարունակում է նրա ասիստենտը՝ Դորոթի Դիլեյը (1917-2002)։

## Աշակերտները
Ղալամյանի ամենահայտնի աշակերտներից են Իցհակ Պերլմանը, Պինկաս Ցուկերմանը, Կյունգ վա Չունգը, Մայքլ Ռաբինը, Ջեյմ Լարեդոն, Պոլ Ցուկովսկին, Իդա Քավաֆյանը, Անի Քավաֆյանը և այլք։ Ղալամյանի բազմաթիվ աշակերտներ դարձել են միջազգային ամենահեղինակավոր մրցույթների դափնեկիրներ։

## Ղալամյանի հեղինակած գրքերը
Ղալամյանը հեղինակ է երկու հիմնարար մեթոդիկ գրքերի՝ «Ջութակի նվագի և դասավանդման սկզբունքները» և «Ժամանակակից ջութակի տեխնիկան»
* Galamian I. Principles of Violin Playing and Teaching. Dover Publications, Inc., Mineola, New York 2013, Ivan Galamian, A Biographical Sketch, © by Stephanie Chase, 108 p.
* Galamian I., Neumann F. Contemporary Violin Technique Volume 2, Double and Multiple Stops in Scale and Arpeggio Exercises. Boston: Galaxy Music Corporation, 1977, 41 p.
* Galamian I., Neumann F. Contemporary Violin Technique Volume 1, Scales and Arpeggio Exercises with Bowing and Rhythm Patterns. New York: Schirmer, 1963, Part 1, 75 p, Part two, 40 p.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ճանաչենք մերոնց. Իվան Ղալամյան. հաղթողներ կերտող վիրտուոզ մանկավարժը
* Meadowmount School of Music

Կատեգորիա:Ամերիկահայ ջութակահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Երաժշտական մանկավարժներ
Կատեգորիա:Իրանցի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Հայ արվեստագետներ
Սահակադուխտ

**Սահակադուխտ** (), VIII դարի հայ երաժիշտ–բանաստեղծուհի։

Դվինի կաթողիկոսարանի ավագերեց Սահակի դուստրը, նշանավոր գիտնական, շարականագիր Ստեփանոս Սյունեցու քույրը։

XIII դ․ պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանի վկայությամբ Սահակադուխտը մանուկ հասակից ստացել է «զվարս կուսութեան» և, առանձնանալով Գառնիի ձորի մի քարայրում, ապրել է ճգնակեցությամբ, այդտեղ էլ կնքել իր մահկանացուն։ Հմտացել է երաժշտական ու բանաստեղծական արվեստի մեջ, ունեցել է աշակերտներ, որոնց ուսուցանել է վարագույրի ետևում նստած։ Հորինել է հոգևոր երգեր՝ կցուրդներ և «քաղցրեղանակ» մեղեդիներ։ Ստեփանոս Օրբելյանը հիշատակել է Աստվածամորը ձոնված նրա միայն մի ակրոստիքոս երգի վերնագիրը։ Ղ․ Ալիշանը հրապարակել է այդ երգի առաջին տան մի տարբերակ։ Երգի ամբողջական բնագիրը հետագայում հայտնաբերել ու հրապարակել է եպիսկոպոս, բանասեր Ն․ Ծովականը։ Այն գրված է մեծացուսցե շարականների ոգով, բաղկացած է անհավասար տողերից, տների առաջին տառերով հոդվում է բանաստեղծուհու անունը (Սահակդուխտ)։ Երգը որոշակի ազդեցություն է ունեցել հայ շարականագրության զարգացման վրա։ Սահակադուխտի մյուս ստեղծագործությունները հայտնի չեն։ Ենթադրվում է, որ մեզ հասած շարականների, հատկապես մեծացուսցեների մի մասը նրա գրչի արգասիքն է։ Որոշ, բանասերների ենթադրությամբ՝ Սահակադուխտին է պատկանում նաև Վահան Գողթնացուն նվիրված հայտնի շարականը, որն ավանդաբար վերագրվել է վերջինիս քրոջը՝ Խոսրովիդուխտին։

Հոգևոր երգեր հորինելուց զատ, նա զբաղվել է մանկավարժությամբ (վարագույրի հետևից)։ Գրել է Ծննդյան և փոխման բազմաթիվ քաղցրեղանակ մեղեդիներ և կցուրդներ, որոնցից է «Սրբուհի Մարիամ» երգը (ակրոստիքոս է, տների առաջին տառերով հոդվում է բանաստեղծուհու անունը)։ Երգի բնագիրը հայտնաբերել և 1951 թվականին «Հասկ» ամսագրում հրատարակել է Նորայր Պողարյանը (Ծովական)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Կատեգորիա:Կին կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:8-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան բանաստեղծներ
Խոսրովիդուխտ (այլ կիրառումներ)

**Խոսրովիդուխտ** անվանումը կարող է վերաբերել հետևյալ պատմական անձնավորություններին.

* Խոսրովիդուխտ՝ Հայոց թագավոր Խոսրով Բ Մեծի դուստր 
* Խոսրովիդուխտ՝ VIII դարի երաժիշտ
Սուրբ Խոսրովիդուխտ

**Խոսրովիդուխտ Արշակունի** (սուրբ Խոսրովիդուխտ կույս, ), Արքայադուստր Մեծ Հայքում, Հայ Առաքելական եկեղեցու սրբուհի, ճգնակյաց, Հայոց թագավոր Խոսրով Բ-ի դուստրը և Տրդատ Գ Մեծի քույրը, Հայ Արշակունիների թագավորական տոհմից։

## Կենսագրություն
Ըստ ավանդության՝ Խոսրով Բ Մեծի սպանությունից (շուրջ 259 թ.) հետո մինչև Տրդատ Գ Մեծի գահակալությունը Խոսրովիդուխտին խնամել է հայ նախարար Օտա Ամատունին։ Տեսնելով Գրիգոր Լուսավորչի չարչարանքներն ու լսելով նրա քարոզները՝ ընդունել է քրիստոնեությունը։ Այնուհետև, Գրիգոր Լուսավորչին Խոր վիրապ նետելուց և Հռիփսիմյանց կույսերին նահատակելուց հետո, երբ Տրդատ արքան խոզակերպ է դարձել, Խոսրովիդուխտին տեսիլքով (այլ տարբերակում՝ կրկնված երազով) հայտնվել է, որ արքային կարող է բժշկել միայն Գրիգորը, ինչը և տեղի է ունեցել։

Ըստ Ագաթանգեղոսի Խոսրովիդուխտը իր արքա եղբոր և Աշխեն թագուհու հետ, Եփրատի ակունքների մոտ, դիմավորել է Կեսարիայից որպես Հայոց քահանայապետ վերադարձող Գրիգոր Ա Լուսավորչին, որն էլ նրանց գետում մկրտել է (301 թ.);

Խոսրովիդուխտն իր կյանքի վերջին տարիները անցկացրել է Գառնիի ամրոցում։ Հայ եկեղեցին սուրբ Խոսրովիդուխտի հիշատակը նշում է Տրդատ Գ թագավորի և Աշխեն թագուհու հիշատակի հետ միասին՝ Հոգեգալուստին հաջորդող 5-րդ կիրակին կանխող շաբաթ օրը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարան, Երևան, 2002

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու սրբեր
Կատեգորիա:Արշակունիներ
Կատեգորիա:4-րդ դարի քրիստոնեական սրբեր
Կատեգորիա:Հայ առաքելական քրիստոնյաներ
Կատեգորիա:4-րդ դարի հայեր
Կատեգորիա:3-րդ դարի հայեր
Լանջապանակ

**Լանջապանակ** - զրահի մաս՝ կուրծքը և որովայնը պաշտպանելու համար։

## Պատմություն
Սկզբում պատրաստվել են խոշոր եղջերավոր կենդանու կաշվից, բրոնզե վահանիկներով, ուռուցիկ կոճակներով և գնդագլուխ մեխերով երեսպատված կաշվե հյուսվածքից կամ խիտ գործվածքից, հետագայում՝ նաև մետաղյա թիթեղներից և օղակներից։ Հայկական լեռնաշխարհում հնագույն լանջապանակները գտնվել են Լճաշենում (մ. թ. ա. 14-8-րդ դարեր) և Փարվանա լճի լեռնանցքում (մ. թ. ա. 8-7-րդ դարեր)։

## Լանջապանակներ

Պատկեր:Cuirasse-1854-p1030165.jpg|1854 թվականի ֆրանսիական 
Պատկեր:Bronze cuirass BM GR1873.8-20.223.jpg|մ. թ. ա. 350-300 թթ. իտալական բրոնզյա 
Պատկեր:Кираса офицерская кирасирских полков обр. 1812.jpg|1812 թվականի կիրասիրյան 
Պատկեր:Infantrie-Panzer 1918.jpg|1918 թվականի գերմանական 


Կատեգորիա:Պաշտպանական զենքեր
Հակոբ Բ Անավարզեցի

**Հակոբ Բ Անավարզեցի** (հայտնի է նաև որպես **Տարսոնացի**, **Սսեցի**, 1280-ական թթ., Տարսոն – 1359, Սիս), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 1327–1341 թթ.-ին, հաջորդել է Կոստանդին Դ Լամբրոնացուն, և 1355–1359 թթ.-ին, հաջորդել է Մխիթար Ա Գռներցուն։ Հայոց կաթողիկոս Գրիգոր Է Անավարզեցու քրոջ որդին է։

Սովորել է Սսի կաթողիկոսարանում, եղել կաթողիկոսարանի, ապա՝ Կիլիկիայի Կապան քաղաքի եպիսկոպոս, Անավարզայի արքեպիսկոպոս։ Կիլիկիայի Հայոց թագավոր Լևոն Ե-ի հանձնարարությամբ դեսպանական առաքելությամբ եղել է Եվրոպայում՝ օգնություն հայցելու։ Գահակալման առաջին տարիներին շարունակել է Լևոն Ե-ի լատինամետ քաղաքականությունը՝ հույս ունենալով Կաթոլիկ եկեղեցու աջակցությամբ ստանալ եվրոպական երկրների օգնությունը՝ ընդդեմ Եգիպտոսի և շրջակա իսլամադավան իշխանությունների հարձակումների։ Սակայն հիասթափվելով Հռոմի պապերի կեղծ խոստումներից, տեսնելով հայոց մեջ ունիթորության ազդեցության տարածումը՝ հրաժարվել է նախկին քաղաքականությունից, դարձել հակաունիթորական, անկախության ջերմ պաշտպան ու հայ-եգիպտական մերձեցման կողմնակից։ 1337 թ.-ին օգնել է Լևոն Ե-ին՝ եգիպտացիների հետ կնքելու հաշտության պայմանագիր։ Երբ արքունիքում մեծ ազդեցություն են ձեռք բերում լատինները և լատինամետ հայ իշխանները ու Լևոն Ե նորից Արևմուտքի հետ գաղտնի բանակցությունների մեջ է մտնում կաթողիկոսը ընդդիմանում է դրան, իսկ 1341 թ.-ի սկզբին ստիպված հրաժարվում է գահից։ Նրան հաջորդած Մխիթար Ա Գռներցու մահից (1355) հետո նորից է ընտրվում Հայոց կաթողիկոս (աննախադեպ է Հայ եկեղեցու պատմության մեջ)։ Երկրորդ գահակալման ընթացքում վարել է նույն հակաունիթորական քաղաքականությունը՝ դադարեցնելով շփումները Կաթոլիկ եկեղեցու հետ։ Կաթողիկոսական գահին Հակոբ Բ Անավարզեցուն հաջորդել է Մեսրոպ Ա Արտազեցին։

## Արտաքին հղումներ
20px

Կատեգորիա:14-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Խոսրովիդուխտ (երաժիշտ)

**Խոսրովիդուխտ** (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ), VIII դարի կին երաժիշտ։

Գողթնի իշխան Վահան Գողթնացու քույրը։

Ըստ ավանդության, եղբոր նահատակության առթիվ (737 թ.) հորինել է «Զարմանալի է ինձ» գովքը, որը Հայոց եկեղեցին կանոնացրել և ներմուծել է Շարակնոցի մեջ։ Գովքն օժտված է գեղարվեստական բարձր արժանիքներով։

Խոսրովիդուխտի ստեղծագործությունը հայ հոգևոր երգարվեստի առաջին նմուշներից է, որտեղ առկա է յուրահատուկ երաժշտական ձևը, մեղեդու անկաշկանդ և ծավալուն զարգացումը։

## Գրականություն
* Ալիշան Ղ., Հուշիկք հայրենյաց հայոց, հ. 2, Վնտ., 1870, էջ 196-200

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:8-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ ազնվականություն
Կատեգորիա:Միջնադարյան բանաստեղծներ
Պերուի վարչական բաժանում

աջից|500px|մինի|Պերուի վարչական միավորների քարտեզ

**[[Պերու]]ի վարչական բաժանումը** հաճախ էր փոխվում, սկսած այն ժամանակից, երբ որ երկիր անկախացավ Իսպանիայից XIX դարի սկզբում։ Հին շրջանները ենթարկվել են ռեֆորմների, կամ լիկվիդացվել են։ Մինչև 2002 թվականը Պերուն բաժանված էր եղել 24 դեպարտամենտների - մինչև նոր երկրամասերի կազմավորումը։ 2002 թվականի նոյեմբերի 18-ին երկրի տարածքը բաժանված է եղել 25 երկրամասերի։ Այդ երկրամասերը բաժանվում են նահանգների (պրովինցիաների), որոնք իրենց հերթին բաժանված են շրջանների։ Այդպիսով, Պերուում գոյություն ունի 25 երկրամաս, 195 նահանգ և 1833 շրջան։ Մայրաքաղաք Լիման գտնվում է երկրի ափի կենտրոնական մասում և մտնում է առանձին նահանգ։ Լիմա նահանգի յուրահատկությունը նրա մեջ է, որ այն չի մտնում այն 25 երկրամասերի կազմի մեջ։

## Արտաքին հղումներ
*  Instituto Nacional de Estadística e Informática 
* Peru Info: Information by regions
* Compendio estadístico Perú 2016 - INEI
* Nuevas cinco macrorregiones en Lima Perú, propuesta
* Códigos de Ubicación Geográfica - UBIGEO
* Diario Oficial El Peruano/Ley Orgánica de Regionalización Ամբողջական տեքստ։
* Participa, Perú - Nuestras regiones
* Atlas del Perú 

Կատեգորիա:Պերուի վարչական բաժանում
Ջիբութիի վարչական բաժանում

|մինի|աջից|300px|Ջիբութիի վարչական քարտեզ
Ջիբութին պետություն է Արևելյան Աֆրիկայում։ Դրա տարածքը բաժանված է 5 երկրամասերի ևքաղաք Ջիբութիի, որը հավասարեցված է երկրամասի։

* Ալի Սաբիյեհ (*Region d’Ali Sabieh*)
* Արթա (*Region d’Arta*)
* Դիխիլ (*Region de Dikhil*)
* Ջիբութի քաղաք (*Ville de Djibouti*)
* Օբոք (*Region d’Obock*)
* Թանջուրահ (*Region de Tadjourah*)

Կատեգորիա:Ջիբութիի վարչական բաժանում
Թանջուրահ (երկրամաս)

մինի
[մինի|250px|Թաջուրահը [Ջիբութիի վարչական քարտեզի վրա]]
**Թանջուրահը** (, ), արևելաաֆրիկայան Ջիբութի պետության երկրամասերից մեկն է։ Արևմուտքում սահմանակցում է Եթովպիայի հետ, հյուսիսում Էրիտրեայի, հյուսիս-արևելքում երկրի Օբոք երկրամասի հետ, հարավում երկրի Դիհիլ և Արթա երկրամասերի հետ, իսկ հարավ9արևեքում երկրամասի հողերը ողողում է Թաջուրահ ծովածոցը։ Թաջուրահ երկրամասի հարավում գտնվում է Ասալ լիճը։ Երկրամասի վարչական կենտրոնը համանուն Թաջուրահ քաղաքն է։ Ամենաբարձր կետերը Մուսա Ալի, որը նաև Ջիբութիի ամենաբարձր կետն է, և Մանդա Ինաքիր սարերն են։
Ջիբութիի Օբոք երկրամասի հետ

## Տես նաև
* Ջիբութիի վարչական բաժանում
Ալի Սաբիյեհ (երկրամաս)

[մինի|աջից|250px|Ալի Սաբյե երկրամասը [Ջիբութիի քարտեզի վրա]]
**Ալի Սաբյեհը** () արևելյաաֆրիկյան Ջիբութի պետության հարավում գտնվող երկրամաս է։ Վարչական կենտրոնը Ալի Սաբիյեհ քաղաքն է։ Երկրամասը արևելքում սահմանակցում է Սոմալիի Ավդալ շրջանի հետ, հարավում Եթովպիայի Սոմալի շրջանի հետ, արևմուտքում Ջիբութիի Դիհիլ երկրամասի հետ, իսկ հյուսիսում Ջիբութիի Արթա երկրամասի հետ։ Տարածքը 2,4 հազ. կմ² է։ Բնակչությունը 61 հազար մարդ (2007)։

## Տես նաև
* Ջիբութիի վարչական բաժանում
Դիխիլ (երկրամաս)

[մինի|250px|Դիխիլ երկրամասը [Ջիբութիի քարտեզի վրա]]
**Դիխիլ** (), արևելաաֆրիկյան Ջիբութի պետության հարավ-արևմուտքում գտնվող երկրամաս է։ Վարչական կենտրոնը Դիխիլ քաղաքն է։ Այլ խոշոր քաղաքներ են Աս Էլանն է, Գալաֆին և Յաբուկին։ Հյուսիսում սահմանակցում է Ջիբութիի Թանջուրահ երկրամասերի, հարավ-արևմուտքում՝ Եթովպիայի, արևելքում՝ Ջիբութիի Արթա և Ալի Սաբիյեհ երկրամասերի հետ։

## Տես նաև
* Ջիբութիի վարչական բաժանում
Օբոքի երկրամաս

[մինի|աջից|250px|Օբոք երկրամասը [Ջիբութիի վարչական քարտեզի վրա]]
**Օբոք** () արևելաաֆրիկյան Ջիբութի պետության երկրամասերից մեկն է։ Վարչական կենտրոնը համանուն Օբոք քաղաքն է։ Հյուսուսում սահմանկցում է Էրիտրեայի հետ, հարավ-արևմուտքում երկրամասի հողերը որողում է Կարմիր ծովը, արևելքում Բաբ էլ Մանդեբ նեղուցն է, իսկ հարավ-արևելքում Ադենյան ծովացոծը։ Տարածքը 5.7 հազ. կմ² է։ Բնակչությունը 27 հազար մարդ (2007)։

## Տես նաև
* Ջիբութիի վարչական բաժանում
Արտա (երկրամաս)

**Արտա** (? ), արևելաաֆրիկյան Ջիբութի պետության կենտրոնական մասում գտնվող երկրամաս։ Կազմված է եղել 2002 թվականում։ Ունի ելք դեպի Հնդկական օվկիանոս՝ հյուսիսում ափերը որողում են Թաջուրահյան ծովածոցի ջրերը, իսկ արևելքում Ադենյան։ Արևելքում սահմանակցում է Սոմալի պետության Ավդալ շրջանի հետ, հյուսիսում Ջիբութիի Թանջուրահ երկրամասի հետ, իսկ հարավում նույն Ջիբութիի Ալի Սաբիյեհ երկրամասի։

Վարչական կենտրոնը Արթա քաղաքն է։

## Տես նաև
* Ջիբութիի վարչական բաժանում
Ալի Սաբիյեհ (քաղաք)

**Ալի Սաբիյեհ** (, )՝ արևելաաֆրիկյան Ջիբութի պետության համանուն երկրամասի վարչական կենտրոնն է։ Նախկինում կոչվել է Ալի Սաբիե։ Ջիբութիի երկրորդ խոշոր քաղաքն է։ Գտնվում է Ջիբութիից 75 կմ դեպի հարավ-արևելք և Եթովպիայի սահմանից 10 կմ դեպի հարավ։ Այն տեղակայված է լայն հովտում, որը տարբեր կողմերից շրջապատված է գրանիտե լեռներով։

Ալի Սաբիյեհը սպասարկվում է Ադիս Աբեբա – Ջիբութի երկաթուղով։

## Պատմություն
Ալի Սաբիյեհ բնակավայրը գոյություն ունի արդեն մի քանի դար։ Միջին դարերում գտնվել է Իֆաթ և Ադալ սուլթանատների իշխանության տակ։ Հին լեգենդի համաձայն, Ալի Սաբիեհի ժամանակակից տարածքը ծածկված էր ծառերով և չոր գետահովիտներով։ Քոչվոր ճանապարհորդները Զեյլա քաղաք տանող ճանապարհին այստեղ կանգ էին առնում ծարավը հագեցնելու համար։

## Աշխարհագրական դիրք
thumb|left|160px|Վիթեր
Ալի Սաբիեհը գտնվում է երկրի հարավային մասի հովտում։ Քաղաքը տեղակայված է լեռնային տեղանքում, փակ հովտում։ Այն գտնվում է ծովի մակարդակից 756 մետր բարձրության վրա։ Այդ բարձրությունը քաղաքին և դրա արվարձաններին տալիս է ավելի մեղմ կլիմա, քան Ջիբութիում, որտեղ կլիման սովորաբար շոգ է։ Կենդանիներից այստեղ կարելի է հանդիպել վիթեր, կարակալներ, թռչուններ և կապիկներ։

## Կլիմա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ջիբութիի քաղաքներ
Թաջուրա

**Թաջուրա** (, ), արևելաաֆրիկյան Ջիբութի պետության խոշորագույն քաղաքներից մեկն է։ Թանջուրահ երկրամասի վարչական կենտրոնը։

Բնակչությունը՝ 22 868 մարդ (2007 թվականի դրությամբ)։

## Պատմություն
thumb|ձախից|Թաջուրա քաղաքի կենտրոնը
Թաջուրա քաղաքը Ջիբութիի հնագույն քաղաքներից մեկն է, ինչպես նաև հնագույնը Աֆրիկայի արևելյան առափնյայի քաղաքների թվում։ Քաղաքի անվանումը (աֆարերեն՝ Tagórri) ստուգաբանորեն ծագում է tágar (tágor, tógor) բառից, ինչը աֆարերենից թարգամանաբար նշանակում է «ջրի համար տիկ այծի կաշվից», մասնավորապես «ջրով լի»։

Քաղաքը հիմնադրվել է մոտավորապես XII դարում։ Համարվում էր աֆարական սուլթանների նստավայր։ Երկար տարիների ընթացքում տարածաշրջանում եղել է ստրկավաճառության կենտրոն։ XIX դարի երկրորդ կեսին հայտնվել է ֆրանսիական վերահսկողության տակ։ 1884 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Թաջուրայի սուլթանությունը հայտարարվել է Ֆրանսիայի պրոտեկտորատ, ըստ որի պետք է ենթարկվեր ֆրանսիական նահանգապետին։

Բարենպաստ աշխարհագրական դիրքը ծոցի ափին քաղաքը դարձրել է կարևոր առևտրային նավահանգիստ Եթովպիա տանող ճանապարհին։ Երկար տարիներ նավահանգստով հիմնականում տեղափոխում էին ստրուկներին և փղոսկր։ Նաև վաճառում էին հացահատիկ, մեղր, ոսկի և այլ ապրանքներ։

Ֆրանսիական կառավարության 1889 թվականի հոկտեմբերի 26-ի հրամանով ստրկատիրությունը պաշտոնապես արգելվեց։ XX դարի սկզբին կառուցվեց Ջիբութին և Ադիս Աբեբան իրար կապող երկաթուղային գիծը։

## Տուրիզմ
Թաջուրան համարվում է հայտնի տուրիստական վայր։ Հայտնի է իր սպիտակ գույնով ներկված տներով, ինչի շնորհիվ ստացել է «Սպիտակ քաղաք» անվանումը ()։ Բացի այդ, Թաջուրան հայտնի է իր գեղատեսիլ տեսարաններով լողափերով։ Ջիբութիի հետ կապվում է լաստանավային փոխադրամիջոցով, գործում է նաև օդանավակայան։

## Կլիմա

## Քույր-քաղաքներ

## Տես նաև
* Ջիբութիի վարչական բաժանում
* Ջիբութիի քաղաքներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ջիբութիի երկրամասեր
Կատեգորիա:Ջիբութիի քաղաքներ
Գրիգոր Ժ Ջալալբեկյանց

**Գրիգոր Ժ Ջալալբեկյանց** (հայտնի է նաև որպես Մակվեցի, ծ. թ. անհայտ – 1465, Էջմիածին), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 1443 թվականից։ Հաջորդել է Կիրակոս Ա Վիրապեցուն։

1448-ին Գրիգոր Ժ Ջալալբեկյանցի աթոռակից է ընտրվել Արիստակեսը։ Ծագումով ազնվատոհմիկ՝ աշակերտել է Տաթևի դպրոցում, եղել Արտազի եպիսկոպոսը։ Կաթողիկոս Կիրակոս Ա Վիրապեցու ընտրությամբ Մայր աթոռում ազդեցություն են հաստատել Վասպուրականի հոգևորականները, ինչից դժգոհ՝ Հայաստանի արևելյան գավառների եպիսկոպոսները 1443-ին, դիմելով Երևանի Յաղուբ բեկին, կաթողիկոս են ձեռնադրել Գրիգոր Ժ Ջալալբեկյանցին։ Վերջինս, ուժով և արտաքին միջամտությամբ մտնում է Էջմիածին և պաշտոնաթող անում Կիրակոս Ա Վիրապեցուն։ Հայրապետության տարիներին շարունակել է Էջմիածնի նորոգությունը և բարեկարգումը, վերահաստատել Մայր աթոռի իրավունքները վանքապատկան գյուղերի վրա։

1460-ին Աղթամարի Զաքարիա կաթողիկոսն ու Սարգիս եպիսկոպոսը կարակոյունլուների իշխան Ջհանշահի օգնությամբ վտարում են Գրիգոր Ժ Ջալալբեկյանցին ու Արիստակեսին և տիրանում Էջմիածնի կաթողիկոսությանը։ Սակայն 1461-ին Գրիգոր Ժ Ջալալբեկյանցին հաջողվում է կրկին վերահաստատվել Կաթողիկոսական գահի վրա։

Գրիգոր Ժ Ջալալբեկյանցին հաջորդել է Արիստակես Բ Աթոռակալը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:15-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Ծննդոց

**Ծննդոց** (եբրայերեն՝ בְּרֵאשִׁית‎ (Բե-րեշիթ), , ), Աստվածաշնչի առաջին գիրքը, բովանդակում է աշխարհի և մարդու արարման, Ադամի և Եվայի անկման ու դրախտից արտաքսման, մահվան ու տառապանքի առաջացման, ջրհեղեղի, բաբելոնյան աշտարակաշինության, ազգերի կազմավորման և նրանց աշխարհով մեկ սփռվելու, Աստծո կողմից հրեա ժողովրդի առանձնացման, նրա նահապետների՝ Աբրահամի, Իսահակի, Հակոբի և Հովսեփի ընտրության պատումները՝ մարդկությունն օրհնելու և աշխարհի փրկությունը նախապատրաստելու համար։ Ըստ քրիստոնեական վարդապետության՝ Ծննդոց գրքով Աստված աստիճանաբար բացահայտում է իրեն, ինչն իր լրումը պիտի գտներ ի Քրիստոս։
## Արտաքին հղումներ

Ծննդոց գիրքն աշխարհաբար թարգմանությամբ

Կատեգորիա:Գիրք Ծննդոց