Դոն Կառլոս (Ֆիլիպպոս II-ի որդի)

**Դոն Կառլոս, Աստուրիայի արքայազն** (), իսպանական գահի ժառանգ, Իսպանիայի թագավոր Ֆիլիպ II-ի և նրա առաջին կնոջ՝ Մարիա Պորտուգալացու որդին։ Հոգեկան անհավասարակշռության պատճառով արքայազնին 1568 թվականի սկզբին սեփական հայրը՝ թագավորը բանտարկել է և նա մնացել է բանտում վեց ամիս՝ մինչև իր մահը։ Դոն Կառլոսի կյանքի պատմությունը դարձել է Շիլլերի պոեմի և Վերդիի օպերայի հիմքը։

## Կենսագրություն
մինի|Դոն Կառլոսի դիմանկարը՝ Ալոնսո Սանչես Կոելոյի աշխատանքը, մոտ 1558 թվական։
Դոն Կառլոսը ծնվել է Վալյադոլիդում 1545 թվականի հուլիսի 8-ին։ Նրա մայրը՝ Մարիա Մանուելա Պորտուգալացին, մահացել է չորս օր անց՝ ծննդաբերությունից հետո առաջացած արյունահոսությունից։ Երիտասարդ ինֆանտը ծնվել էր թույլ և տգեղ։ Նա մեծանում էր գոռոզ և կամակոր, և հասուն տարիքում սկսեց դրսևորել հոգեկան անկայունության նշաններ։ 

1556 թվականին նա հռչակվել է Աստուրիայի արքայազն, իսկ երեք տարի անց նշանվել Էլիզաբետ Վալուայի՝ Ֆրանսիայի թագավոր Հենրի II-ի և Եկատարինա Մեդիչիի ավագ դստեր հետ։ Սակայն մի քանի ամիս անց քաղաքական նկատառումներով Էլիզաբետան ամուսնացել է նրա հոր՝ Ֆիլիպպոս II-ի հետ՝ իսպանա-ֆրանսիական Կատո-Կամբրեզիի խաղաղության արդյունքում։ Դոն Կառլոսի համար որպես փոխարինում առաջարկվում էին այլ արքայական հարսնացուներ՝ Մարիան՝ Շոտլանդիայի թագուհին, Մարգարիտա դե Վալուան՝ Էլիզաբետի կրտսեր քույրը, և Աննա Ավստրիացին, որը Դոն Կառլոսի զարմուհին էր։ Թագավորը վերջում կանգ առավ Աննայի վրա, սակայն ավելի ուշ՝ Էլիզաբետայի մահից հետո, Աննան նույնպես դարձել է Ֆիլիպպոս II-ի կինը։

1560 թվականին, լինելով հոր միակ արական ժառանգը, դոն Կառլոսը հռչակվել է Կաստիլիայի թագի ժառանգ, իսկ երեք տարի անց՝ նաև Արագոնի ժառանգ։ Նա դարձել է նաև Ոսկե գեղմի շքանշանի 218-րդ ասպետը։ Նա հաճախ մասնակցում էր Պետական խորհրդի նիստերին (որտեղ քննարկվում էին արտաքին քաղաքականության հարցեր) և նամակագրություն էր վարում իր մորաքրոջ՝ Մարգարիտա Պարմացու հետ, ով Նիդերլանդներն էր կառավարում իր հոր անունից։

1562 թվականին դոն Կառլոսը ընկել է սանդուղքից և գլխի ծանր վնասվածք ստացել։ Երիտասարդ արքայազնի կյանքը փրկել է գանգի տրեպանացիան, որը կատարել է նշանավոր անատոմ Անդրեաս Վեզալիուսը։ Առողջանալուց հետո դոն Կառլոսը սկսել է դրսևորել վայրի և անկանխատեսելի վարքագիծ։ Նա հակակրանք է տածել Ալբայի դուքսի նկատմամբ, որը նշանակվել էր Ֆիլիպպոս թագավորի զորքերի հրամանատար Նիդերլանդներում. այդ պաշտոնը նախկինում խոստացվել էր հենց դոն Կառլոսին։ Կառլոսը, հավանաբար, փորձել է կապ հաստատել Նիդերլանդների Կոմս Էգմոնտի ներկայացուցչի հետ, ով Իսպանիայի դեմ ապստամբության առաջնորդներից էր։ Դոն Կառլոսը բացահայտում էր իր հակակրանքը հոր հանդեպ, և ըստ ինֆանտի խոստովանահոր, երբեմն նույնիսկ պլանավորել է նրա սպանությունը։ 1567 թվականի աշնանը նա պատրաստվում էր փախչել Նիդերլանդներ, սակայն Խուան Ավստրիացին, որին Կառլոսը փորձում էր ներքաշել իր ծրագրերի մեջ, ամեն ինչ պատմել է թագավոր Ֆիլիպպոսին։

1568 թվականի հունվարի 17-ի կեսգիշերից քիչ առաջ թագավոր Ֆիլիպպոս II-ը զրահներ է հագել և չորս խորհրդականների ուղեկցությամբ մտել դոն Կառլոսի ապարանքը, որտեղ նա որդուն հայտարարել է ձերբակալման մասին, վերցրել նրա փաստաթղթերը, զենքերը, և փակել պատուհանները։ Դոն Կառլոսը մնացել է միայնակ փակված Մադրիդի Ալկասարում մինչև իր մահը՝ վեց ամիս անց։ Ավելի ուշ սկսել են շրջանառվել ասեկոսեներ, թե արքայազնը թունավորվել է հոր հրամանով։ Նույնը պնդում էր նաև Վիլհելմ I Օրանացու «Ապոլոգիայի» մեջ՝ 1581 թվականին գրված հակաիսպանական քարոզչական աշխատանքում, որը ուղղված էր Իսպանիայի թագավորի դեմ։ Ժամանակակից պատմաբանների կարծիքով՝ դոն Կառլոսը մահացել է բնական պատճառներով։ Նա մեծացել էր շատ թույլ, և բանտարկության ընթացքում տառապում էր սննդառության խանգարումով՝ հերթագայելով քաղցած մնալը ծանր հարբեցողության փուլերի հետ։

Կառլոսը որոշ օտարերկրյա դեսպանների վրա թողել է բացասական տպավորություն։ Վենետիկյան դեսպան Երոնիմո Սորանցոն կարծում էր, որ Կառլոսը «աղավաղված և զզվելի» է և պնդում էր, որ Կառլոսը սիրում էր կենդանիներին կենդանի այրել, և մի անգամ նույնիսկ փորձել էր ստիպել կոշկակարին ուտել այն կոշիկը, որը իրեն անբավարար էր թվացել։ Մյուս վենետիկցին՝ Պաոլո Տիեպոլոն, գրել է․ «Նա (արքայազն Կառլոսը) ոչ ուզում է սովորել, ոչ էլ ֆիզիկական վարժություններ անել, այլ միայն ուզում է վնասել մյուսներին»։

### Ծագում
Ինֆանտի ֆիզիկական և հոգեկան շեղումների պատճառը, ամենայն հավանականությամբ, դարձել էր Հաբսբուրգների, Պորտուգալիայի (Ավիսկյան դինաստիա) և Իսպանիայի թագավորական տների միջև արյունապղծությունը։ Դոն Կառլոսը ուներ ընդամենը չորս նախատատիկ (Խուանա I Խենթը և Մարիա Արագոնացին) և նախապապիկ (Ֆիլիպ I Սիրունատեսը և Մանուել I), մինչդեռ գենետիկ առումով հնարավոր էր ունենալ ութ, բացի այդ, նրա ծնողները ունեին նույն ժառանգության գործակիցը (1/8), ինչպես եթե նրանք կես եղբայր և քույր լինեին։ Դոն Կառլոսը ուներ վեց նախատատիկ (Մարիա Բուրգունդացի, Իզաբելլա I Կաստիլական և Բեատրիս Պորտուգալական) և նախապապիկ (վարդապետ Մաքսիմիլիան I, Ֆերդինանդ II Արագոնացի և Ֆերնանդու, Վիզեուի դուքս)՝ առավելագույն 16-ի փոխարեն, նրա մայրը (Կատարինա Ավստրիացի) եղել է հոր պապը (նորից՝ կայսր Կարլ V), նրա մոր հայրը (Ժուան III) եղբայրն էր հոր մեծ մայրիկի (Իզաբելա Պորտուգալացի)։ Իսկ նրա նախատատիկները (Խուանա և Մարիա) եղել են միմյանց հարազատ քույրեր։

 

## Մշակույթում
մինի|Խոսե Ուրիա ի Ուրիա։ «Արքայազն Դոն Կառլոսն ու Ալբայի դուքսը» (1881)։ Պրադո։
Դոն Կառլոսի ճակատագիրը հիմք է դարձել Շիլլերի 1787 թվականի նույնանուն ողբերգության համար։ Շիլլերի դրամայի հիման վրա ստեղծվել են մի քանի օպերային ստեղծագործություններ, որոնցից ամենահայտնին Վերդիի օպերան է։ Շիլլերի գործի հիմքում ընկած է 1672 թվականին ֆրանսիացի աբբա Սեզար Վիշար դե Սեն-Ռեալի նովելը։ Սեն-Ռեալի աշխատանքը նաև հիմք է դարձել անգլիացի բանաստեղծ Թոմաս Օտուեի «Don Carlos, Prince of Spain» պիեսի համար։ Դոն Կառլոսը նաև գլխավոր կերպարներից մեկն է Դմիտրի Բորտնյանսկու «Պայքարող որդի» օպերայում։

### Գեղարվեստական գրականություն
Ժան-Գալբեր Կամբիստրոնի, Ֆրիդրիխ դե Լա Մոթ-Ֆուկեի, Անդրե Մարի դը Շենիեի, Էմիլ Վերհառնի և այլոց բազմատեսակ ստեղծագործություններ։

* 1568 - «Relación de la muerte y honras fúnebres del SS. Príncipe D. Carlos, hijo de la Mag. del Cathólico Rey D. Philippe el segundo nuestro señor» Խուանա Լոպես դե Օյոսա։
* 1621 - «El príncipe don Carlos» Դիեգո Խիմենես դե Էնսիսո։ Տպագրվել է առաջին անգամ 1634 թվականին։
* 1672 - Պատմական վեպ՝ «Dom Carlos», հեղինակ Սեզար Վիշար Սեն-Ռեալ։
* 1676 - պիես«Don Carlos» Թոմաս Օտուեյ։
* 1700 - «El príncipe don Carlos» Խոսե Կանյիսարես։
* 1775 - Դոն Կառլոսը հանդես է գալիս Վիտտորիո Ալֆյերիի «Ֆիլիպ II» ողբերգությունում։
* 1837 - «Auto de fe» Էխենիո Օչոա.
* 1872 - հինգ գործողությամբ դրամա «El haz de leña» Գասպար Նունյես դե Արսե։
* 1940 - չորս գործողությամբ դրամա «Don Carlos» Սալվադոր դե Մադարիագիա։
* 1972 - «Tragicomedia del serenísimo príncipe don Carlos» Կառլոս Մունիս

### Կինո
* 1924 - «Կառլոսն ու Էլիզաբետան» համր ֆիլմ (Գերմանիա), ռեժիսոր Ռիխարդ Օսվալդ, դոն Կառլոսի դերում՝ գերմանացի դերասան Կոնրադ Ֆեյդտ։
* 2013-17 - Դոն Կառլոսը հայտնվել է ԱՄՆ-ի CW ալիքի «Թագավորություն» սերիալի երրորդ սեզոնում, նրա դերը խաղացել է կանադացի դերասան Մարկ Գանիմեն։
* 2015-16 - «Կառլոս, թագավորը և կայսրը» իսպանական սերիալի վերջին սերիան (Իսպանիա)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Գահաժառանգներ
Կատեգորիա:Դքսեր
Կատեգորիա:Թագավորներ
Կատեգորիա:Իշխաններ
Կատեգորիա:Իսպանական ազնվականություն
Կատեգորիա:Իսպանիա
Կատեգորիա:Իսպանիայի պատմություն
Կատեգորիա:Հաբսբուրգներ
Կատեգորիա:Հաշմանդամություն ունեցող իսպանացիներ
Կատեգորիա:Մադրիդի Կոմպլուտենսե համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պատմություն
Կատեգորիա:Սովից մահացածներ
Կատեգորիա:Սպանված միապետներ
Կատեգորիա:Վերածնունդ