open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կալելյա

**Կալելյա** ( ), քաղաք և քաղաքապետարան Իսպանիայում, մտնում է Բարսելոնայի նահանգում, Կատալոնիայի ինքնավար համայնքի կազմի մեջ։ Քաղաքապետարանը գտնվում է Մարեսմե համայնքում։ Տարածքը զբաղեցնում է 8.01 կմ²։ Բնակչությունը՝ 18625 մարդ (2010 թվականին)։

## Պատմություն
մինի|Քաղաքապետարանի տարածքը
Առաջին բնակության հաստատումը վերաբերվում է մ. թ. ա. I դարին և կապված է խաղողի, ցորենի և ձիթապտղի յուղի աճեցման հետ՝ Հռոմեական կայսրության համար ավանդական։

1338 թվականին Բերնատ II Կաբրերցկին ստացավ թագավորական թույլտվություն կառուցել այստեղ տներ և իրականացնել առևտուր։ Այդ թույլտվությունն էլ դրեց քաղաքի հիմքը, որը 1988 թվականին տոնեց իր 650-ամյա տարեդարձը։ Կալելյայի հին կենտրոնի շուրջ սկսեց աճել քաղաքը, իսկ ժամանակակից քաղաքապետարանի տարածքը շրջապատված էր տներով։ Քաղաքի բնակիչները զբաղվում էին ձկնորսությամբ և հողագործությամբ։ Քաղաքում կառուցում էին ձկնորսական և ավելի մեծ դատեր։ Կալելյայի նավաշինարանը աշխատեց մինչև 1918 թվականը, երբ բաժնետոմսերի հետ գնաց նաև «Վիլլա դե Կալելյա» նավը։ Քաղաքում զարգանում էր նաև արհեստագործական տեքստիլ արդյունաբերությունը, 1770 թվականին աշխատում էր շուրջ բամբակե և մետաքսե գուլպաների 90 հաստոց։

1857 թվականին Կալելյա եկավ առաջին երկաթուղին՝ Բարսելոնայից, որը բերեց տեքստիլ արդյունաբերության առաջընթացի, հատկապես գործած իրերի մեջ։ 1936-1939 թվականների քաղաքացիական պատերազմը և Իսպանական ճգնաժամը բերեցին խոշոր արդյունաբերության անհետացմանը և քաղաքի որպես խոշոր տեքստիլ արդյունաբերության կենտրոն լինելը։

## Ժամանակակից Կալելյան
մինի|Կալելյայի լողափը
XX դարի 60-ական թվականներից սկսվեց քաղաքի ծագման նոր շրջան, որը պայմանավորված էր Իսպանիայում զբոսաշրջության զարգացման հետ։ Լողափ ոսկե ավազով, որը ձգվում է 3 կմ, նավամատույցներ ժայռերով շրջապատված և կապույտ ծով թափանցիկ ջրով քաղաքը դարձրին խոշոր զբոսաշային կենտրոններից մեկը։

## Տեսարժան վայրեր
* **Փարոսը.** Քաղաքի գլխավոր խորհրդանիշը, կառուցված 1959 թվականին
* **Les Torretes աշտարակները.** XIX դարի, դիտելու հարթակով, որտեղից բացվում է գեղեցիկ տեսարան
* **Dalmau այգին.** զբոսնելու տեղ, որտեղ կան շատ տարբեր ծառեր

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Պաշտոնական էջ
* «Fotografías de Calella y explicación del nombre (www.enric.es)» 
* «El Setmanari de Calella»
* Կալեյա. քաղաքի ուղեցույց
* «Տեղեկատու Կալեյա քաղաքի մասին (www.calella.tel)»  

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Ալբինյանա

**Ալբինյանա** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Տառագոնա պրովինցիայի մեջ, որը հանդիսանում է Կատալոնիա ինքնավար մարզի մի մաս։ Բնակչությունը կազմում է 2314 մարդ (2010), խտությունը կազմում է 105,11 մարդ/քառ. կմ։ Զբաղեցնում է 19,37 քառ. կմ տարածք։ Փոստային ինդեքս - 43178։
մինի|Դիրքը Տառագոնա պրովինցիայում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Սուրբ Զորավոր եկեղեցի

**Սուրբ Զորավոր եկեղեցի**, *Ահավանից Սուրբ Զորավոր եկեղեցի*, եկեղեցի Վանի նահանգի, Ահավանք գյուղում, Աղթամար կղզու դիմաց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական գոյություն չունեցող եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վանի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Աղմաղարա

**Աղմաղարա**, եկեղեցի Կարսի նահանգի Կաղզվանի շրջանի Չանգլի գյուղից 5-6 կմ դեպի արևելք։ Ժայռափպր է։ Բեմի մի մասը կանգուն էր։ Շուրջ կային բնակավայրի ավերակներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական գոյություն չունեցող եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կարսի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ (Թուրքիա)
Օսկի Թուր

**Օսկի Թուր**, սրբատեղի Մեծ Հայքի Աղձնիք նահանգի Սասուն գավառի Խիանք գավառակի Իշխանաձոր գյուղի մոտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բիթլիսի մարզ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական գոյություն չունեցող եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Մատուռներ
Օբոլեթի վանք

**Օբոլեթի վանք**, վանք Մեծ Հայքի Գուգարք նահանգի Ջավախք գավառի Խիզաբավրա գյուղի մոտ։ Այժմ գտնվում է կիսավեր վիճակում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական առաքելական գոյություն չունեցող վանքեր և եկեղեցիներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:Ասպինձայի շրջանի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Օդելի վանքեր

**Օդելի վանքեր**, յոթ վանքերից բաղկացած կրոնական համալիր Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Ռշտունիք գավառում, Վանա լճի ափին Կարճկան գավառակի Օդելի վանք ավերակ գյուղում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական գոյություն չունեցող եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Սուրբ Օհան եկեղեցի (Բաբերդ)

**Սուրբ Օհան եկեղեցի**, կրոնական կառույց Կարինի նահանգի Բաբերդ քաղաքում։

## Պատմություն
Մինչև 1915 թվականը գործում էր։

## Տես նաև
* Սուրբ Քրիստափոր վանք (Բաբերդ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բայբուրթի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական գոյություն չունեցող եկեղեցիներ
Ակնջի վանք

**Ակնջի վանք**, *Ակընջի վանք*, վանք Մեծ Հայքի Բարձր Հայք նահանգի Եկեղյաց գավառում։ 1599 թվականին Ակնջի վանքում ընդօրինակված Աստվածաշնչի հիշատակարանում պատմվում է թուրքերի կողմից վանքի կողոպտելու մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական գոյություն չունեցող եկեղեցիներ
Կատեգորիա:16-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էրզինջանի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Ախկոսի վանք

**Ախկոսի վանք**, *Աղգյոզ*, հայկական վանք Կարսի նահանգի Ախկոս գյուղում։ XX դարի սկզբներին ավերված ու լքված էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական գոյություն չունեցող եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կարսի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ (Թուրքիա)
Սուրբ Օհան եկեղեցի (Վանաձոր)

**Սուրբ Օհան եկեղեցի**, եկեղեցի Հայաստանի Լոռու մարզի նախկին Ժդանով գյուղում, որն այժմ Վանաձոր քաղաքի սահմանագծում է։ Անշուք և կիսաքանդ վիճակում է գտնվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վանաձորի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Սուրբ Օհան եկեղեցի (Ագարակ)

**Սուրբ Օհան եկեղեցի**, եկեղեցի Հայաստանի Սյունիքի մարզի Ագարակ գյուղում։

## Պատմություն
Կառուցվել է 19-րդ դարում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
օ
Սուրբ Օհան վանք (Հեքիմխան)

**Սուրբ Օհանի վանք**, վանք Մալաթիայի մարզի Հեքիմխան ավանում։

Բնակիչները անվանում էին նաև Ջուրպահան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական գոյություն չունեցող եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Մալաթիայի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Սուրբ Օհան վանք (Մալաթիա)

**Սուրբ Օհան վանք**, կրոնական կառույց Մալաթիա քաղաքից հյուսիս, Եփրատի աջակողմյան վտակ Մելաս (Թոխմա) գետի գետաբերանում գտնվող կղզյակի վրա։

## Տես նաև
* Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի (Մալաթիա)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական գոյություն չունեցող եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Մալաթիայի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Բելսկո Բյալա

**Բելսկո Բյալա** (), քաղաք Լեհաստանի հարավում, Բյալա գետի ափին, Կարպատների նախալեռներում։ Մեքենաշինության (էլեկտրատեխնիկա, ավտոմեքենաշինություն և այլն), տեքստիլ արդյունաբերության կենտրոն է։ Ունի 176 987 բնակիչ (2006)։

## Անվանում
Առաջացել է 1950 թվականին՝ Բելսկո և Բյալա քաղաքների միավորումից․ այստեղից էլ եկել է քաղաքի կրկնակի անվանումը։ Բելսկո և Բյալա քաղաքներն էլ իրենց անվանումը ստացել են Բյալա գետից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1312 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքներ
Օխտը եղցի (այլ կիրառումներ)

**Օխտը եղցի** կարող է վերաբերբել.
* Օխտը եղցի, վանք Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում։
* Օխտը եղցի, վանք ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Դաշկեսանի շրջանում։
Օխտը եղցի (Ասկերանի շրջան)

**Օխտը եղցի**, վանք Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանի Պտրեցիք (Բադարա) գյուղի տարածքում, դրա մոտի անտառախիտ բլրի վրա։

## Ճարտարապետություն
Հուշարձանախումբը բաղկացած է 7 եկեղեցիներից, որոնցից 4-ը մի ամբողջական շինություն է, իսկ 3-ը տեղադրված են շուրջը։ Շենքերը կիսավեր են, փլված պատերով ու տանիքով։ Շուրջը կան բազմաթիվ խաչքարեր, որոնց վրայի հայերեն արձանագրությունները եղծված են։ Խաչքարերից մեկը 1158 թվականին է վերաբերվում և կանգնեցված է Սմբատի որդի Սոյեմի հիշատակին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասկերանի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կոեն եղբայրներ

**Ջոել Դևիդ Կոեն** (, նոյեմբերի 29, 1954) և **Իտան Ջեսսի Կոեն** , սեպտեմբերի 21, 1957 (Իտան)), ամերիկյան կինոռեժիսորներ, սցենարիստներ և պրոդյուսերներ։ Հարազատ եղբայրներ են, որոնք աշխատում են միասին կինոյի ստեղծման մինչև վերջին էտապը։ 2013 թվականին արժանացել են ֆրանսիական մշակույթի և գրականության մեդալի։

Արժանացել են նաև 4 «Օսկար»-ի (մեկը՝ 1997 թ.-ին, երեքը՝ 2008 թ.-ին), երկու «BAFTA» մրցանակի (1997 և 2008 թթ․), մեկ «Ոսկյա արմավենու ճյուղ»՝ «Կաննի կինոփառատոն»-ին (1991 թ․) և ավելի քան 70 այլ կինոմրցանակների։

## Ֆիլմագրություն
* 1984 - Հասարակ Արյուն - *Blood Simple* (ռեժիսորներ, սցենարիստներ, պրոդյուսերներ)
* 1985 - Հանցագործության Ալիք - *Crimewave* (սցենարիստներ)
* 1987 - Դաստիարակելով Արիզոնան - *Raising Arizonaռեժիսորներ* (սցենարիստներ, պրոդյուսերներ)
* 1990 - Միլլերի Խաչմերուկը - *Miller’s Crossing* (ռեժիսորներ, սցենարիստներ, պրոդյուսերներ)
* 1991 - Բարթոն Ֆինկ - *Barton Fink* (ռեժիսորներ, սցենարիստներ, պրոդյուսերներ)
* 1994 - Հադսաքերի Օգնականը - *The Hudsucker Proxy* (ռեժիսորներ, սցենարիստներ, պրոդյուսերներ)
* 1996 - Ֆարգո - *Fargo* (ռեժիսորներ, սցենարիստներ, պրոդյուսերներ)
* 1998 - Մեծ Լեբովսկի - *The Big Lebowski* (ռեժիսորներ, սցենարիստներ, պրոդյուսերներ)
* 2000 - Օ, Որտե՞ղ ես Դու, Եղբայր - *O Brother, Where Art Thou?* (ռեժիսորներ, սցենարիստներ, պրոդյուսերներ)
* 2001 - Մարդ, Որը Գոյություն Չուներ - *The Man Who Wasn’t There* (ռեժիսորներ, սցենարիստներ, պրոդյուսերներ)
* 2003 - Անտանելի Դաժանություն - *Intolerable Cruelty* (ռեժիսորներ, սցենարիստներ, պրոդյուսերներ)
* 2003 - Վատ Սանտան - *Bad Santa* (պրոդյուսերներ)
* 2004 - Ջենթլմենների Խաղը - *The Ladykillers* (ռեժիսորներ, սցենարիստներ, պրոդյուսերներ)
* 2005 - Սեր և Ծխախոտներ - *Romance & Cigarettes* (պրոդյուսերներ)
* 2006 - Փարիզ, Ես Սիրում եմ Քեզ (էպիզոդ) - *Paris, je t’aime* (ռեժիսորներ, սցենարիստներ)
* 2007 - Ծերունիների Համար Ոչ Մի Տեղ Չկա - *No Country For Old Men* (ռեժիսորներ, սցենարիստներ, պրոդյուսերներ)
* 2007 - Ամեն Մեկն Իր Ֆիլմն Ունի (էպիզոդ «Համաշխարհային Ֆիլմ») - *Chacun son cinéma (segment «World Cinema»)* (ռեժիսորներ, սցենարիստներ, պրոդյուսերներ)
* 2008 - Կարդալուց հետո այրել - *Burn After Reading* (ռեժիսորներ, սցենարիստներ, պրոդյուսերներ)
* 2009 - Լուրջ Մարդը - *A Serious Man* (ռեժիսորներ, սցենարիստներ, պրոդյուսերներ)
* 2010 - Իրական Հմտություն - *True Grit* (ռեժիսորներ, սցենարիստներ, պրոդյուսերներ)
* 2012 - Գամբիտ - *Gambit* (սցենարիստներ)
* 2013 - Լյուին Դեյվիսի Ներսում - *Inside Llewyn Davis* (ռեժիսորներ, սցենարիստներ, պրոդյուսերներ)
* 2014 - Ֆարգո - *Fargo* (գործադիր պրոդյուսերներ)
* 2014 - Անկոտրումը - *Unbroken* (սցենարիստներ)
* 2015 - Լրտեսների Կամուրջ - *Bridge of Spies* (սցենարիստներ)
* 2016 - Ավե, Կեսար! - *Hail, Caesar!* (ռեժիսորներ, սցենարիստներ, պրոդյուսերներ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ լավագույն սցենարի համար
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Նյու Յորքի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Փրինսթոնի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Օսկարակիրներ
Իրավական տեղեկություն

**Իրավական տեղեկություն**, իրավական գործունեության և իրավական տեղեկատվության ոլորտ։ Իրավաբանական տեղեկությանն են վերաբերում առաջին հերթին իրավական ակտերը, ինչպես նաև ամբողջ տեղեկությունը, որը կապված է իրավունքի հետ։ Իրավական տեղեկությունը՝ կախված այն բանից, թե ով է դրա հեղինակը, կարելի է բաժանել երեք մեծ խմբերի․

# Պաշտոնական իրավական տեղեկություն․ բխում է պետական վստահված մարմինների կողմից, որոնք ունեն իրավաբանական նշանակություն և նպաստում են հասարակական հարաբերությունների կարգավորմանը։
# Անհատական իրավական բնույթի տեղեկություն․ բխում է իրավունքի ․․․․
# Ոչ պաշտոնական իրավական տեղեկություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրավաբանություն
Բելուխա

**Բելուխա** (, ), Ալթայի ամենաբարձր լեռը։ Գտնվում է Կատունի լեռնաշղթայի արևելյան մասում, Ալթայի երկրամասի լեռնային Ալթայի Հանրապետությունում։ Բաղկացած է թամբարդով բաժանված երկու գագաթից՝ *Արևմտյան Բելուխայից* (4․440 մ) և *Արևելյան Բելուխայից* (4.506 մ)։ Կան սառցադաշտեր, որոնց ընդհանուր տարածությունը 70 կմ2 է։

## Անվանում
Անվանման հիմքում ընկած է ռուսերեն белый «սպիտակ» բառը․ այդպես է կոչվել հավերժական ձյունով ու սառցադաշտերով ծածկված լինելու պատճառով։

Տեղացի ռուս բնակչությունն այն անվանում է նաև Կատունսկիե ստոլբի (՝ «Կատունի սյուներ», նկատի ունենալով նրա գագաթի ուրվագծի բնույթը, ղազախները՝ Մուսդու-թաու («սառցալեռ»), իսկ ալթայցիները՝ Կադին-բաժի («Կատունի գագաթ»․ ալթայցիների մոտ ընդունված է լեռերն անվանել դրանից սկիզբ առնող գետերի անուններով)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Ղազախստանի լեռներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեռներ
Բելու Օրիզոնտի

**Բելու Օրիզոնտի** (), քաղաք Բրազիլիայի հարավ-արևելքում։ Մինաս Ժերայս նահանգի վարչական կենտրոնն է, երկրի հանքաարդյունաբերական (երկաթի և մանգանի հանքանյութեր, ոսկի) հիմնական շրջանի կենտրոնը։

Սև մետալուրգիայի, տեքստիլ, սննդի արդյունաբերության կենտրոն։ Ունի 2,475,440 բնակիչ (2010)։ Հիմնադրվել է 1895 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1701 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բրազիլիայի քաղաքներ
Բեկաբադ

**Բեկաբադ** (), քաղաք Ուզբեկստանի Հանրապետության Տաշքենդի մարզում, Սիրդարյա գետի ափին։ Երթուղային կայարան է, սև մետալուրգիայի, ցեմենտի արդյունաբերության կենտրոն։ Ունի 101 292 բնակիչ (2009)։

## Անվանում
Անվանումն ուզբեկերեն բառացի նշանակում է «բեկի քաղաք». բեկ (բեգ)` ավատատեր՝ թուրքական ժողովուրդների մեջ, և աբադ «քաղաք» բառերից։ Քաղաքն առաջացել է 1945 թվականին մի փոքր շղլախի տեղում և մինչև 1964 թվականը կոչվել է Բեգովատ։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուզբեկստանի քաղաքներ
Ֆուկոիդ

**Ֆուկոիդներ** ( - գորշ ջրիմուռ), ջրիմուռանման տարբեր գոյացումների ընդհանուր տեսակային անվանումը։

Ֆուկոիդներն իրականում տղմակեր որդերի ճյուղավորված հետքերն են նստվածքներում (մեծ մասամբ՝ ծովային)։ Ֆուկոիդով հարուստ են ֆլիշային նստվածքները։

## Գրականություն
* Fletcher, R.L.1987. Seaweeds of the British Isles. Volume 3, Part 1. British Museum (Natural History), London. ISBN 0-565-00992-3

Կատեգորիա:Գորշ ջրիմուռներ
Թխենի

**Թխենի** (), վարդազգիների (վարդածաղկավորներ) ընտանիքի տերևաթափ ծառերի կամ թփերի ցեղ։

## Տարածում
Տարածված է Հայաստանի գրեթե բոլոր անտառներում։

## Կենսաբանական նկարագիր
Բարձր, մինչև 8 մ է։ Տերևները հերթադիր են, ամբողջական, էլիպսաձև։ Ծաղկաբույլը երկարավուն է, ողկուզանման, ծաղիկները՝ բուրավետ, մանր, սպիտակ։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիսին։ Պտուղը սև, կլորավուն, կնճռոտ, քաղցրադառնահամ կորիզապտուղ է։

## Նշանակություն
Պարունակում է թթուներ, շաքարներ, աղաղանյութեր, ներկանյութ և այլն։ Պատրաստուկներն օգտագործում են բժշկության մեջ, մանրաշերտ բնափայտը՝ տարբեր մանր շինվածքների, իրերի արտադրության մեջ։ Ցրտադիմացկուն է։ Գեղազարդիչ է և մեղրատու։ Աճեցվում է այգիներում և պուրակներում։

## Դասակարգում
Հայտնի է մոտ 20, Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ թխենի սովորական (*P. racemosa)*։
##### Տաքսոնոմիա
Թխկենու տեսակը մտնում է Բալենիների (*Cerasus*) ենթադասի մեջ դաս Սալորենիներ (*Prunus*), ենթաընտանիք *Spiraeoideae*, Վարդազգիների (*Rosaceae*) ընտանիք, կարգ Վարդածաղկավորներ (*Rosales*)։.

## Հոմանիշներ
Ըստ 2013 թվականի տվյալների The Plant List
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

##### Ենթատեսակներ
Տեսակների սահմաններում բաժանվում են տարբեր տեսակների։
* 
* 
* 
* 
* 
* 

*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''Черёмуха'' на сайте USDA NRCS
* Tips to identify bird cherry  from btcv 

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Կատեգորիա:Պտղատու ծառեր
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Արժեքաբանություն

**Արժեքաբանություն**, աքսիոլոգիա ( - արժեք,  - բան, խոսք, բառացի՝ ուսմունք արժեքների մասին), իդեալիստական ուսմունք արժեքների մասին, լայն տարածում է գտել 20-րդ դ․ բուրժուական փիլիսոփայական ուղղություններում։ Սկիզբ առնելով նեոկանտականության բադենյան դպրոցի շրջանակներում՝ արժեքաբանությունը տեսական և գործնական մտածողության (գիտության և աշխարհայացքի) Կանտի անտինոմիան փորձում է լուծել բացարձակացնելով աշխարհի արժեքային իմաստավորումը և ընդունելով տեսական ճանաչողության նկատմամբ նրա տրամաբանական առաջնությունը։ Սրանով հերքվում է ճանաչողության օբյեկտիվ բովանդակությունը, ճշմարտությունը դիտվում է որպես «գիտակցության նորմատիվություն», որը որոշվում է ապրիոր, արժեքների իրական գոյությունից անկախ։ Իրական կապակցություններից արժեքների կտրման, նրանց բացարձակացման այս գիծը հետագա զարգացում է ստանում արժեքաբանության օբյեկտիվ իդեալիստական տարատեսակներում (Ն․ Հարտման, Մ․ Շելեր, Ջ․ Սանտայանա, Ա․ Զ․ Մուռ) ։ Նեոթոմիստները ձգտում են արժեքների հիերարխիկ համակարգերի կառուցման, արժեքային կատեգորիաների ապապատմական բովանդակության հայտնաբերման միջոցով բացահայտել մարդու և հասարակության գոյության հավերժական իմաստը։ Սրանով արժեքաբանությունը մերձենում է թելեոլոգիային։ Աժեքաբանության սուբյեկտիվ իդեալիստական տարատեսակներում (նեոպոզիտիվիզմ, սոցիոլոգիական պոզիտիվիզմ, պրագմատիզմ) արժեքները դիտվում են իբրև սուբյեկտի հոգեբանական վիճակը արտահայտող հավանության կամ մերժման ռեակցիաներ։ Արժեքների նման «փաստականացման» հետևանքով նրանց ուսումնասիրությունը մնում է ֆենոմենալ-նկարագրական մակարդակի վրա։ Գիտական տեսակետից անիմաստ է համարվում արժեքների օբյեկտիվ հիմնավորման խնդիրը, բացառվում է արժեքավորման հանրանշանակ չափանիշների մշակման հնարավորությունը։ Դրանով իսկ մի նոր կողմից ընդգծվում է գիտության և աշխարհայացքի անհամատեղելիությունը, արդարացվում է քաղաքական, իրավական, բարոյական և գեղագիտական նորմերի ռելյատիվիստական ըմբռնումը։ Արժեքների էության մարքսիստական ըմբռնումը մերժում է ինչպես արժեքային հատկանիշների բացարձականացումը, այնպես էլ նրանց ձուլումը սուբյեկտի մեջ։ Առարկայի նշանակալիությունը նրանից կտրված մի հատուկ էություն չէ, ոչ էլ գնահատող գիտակցության արգասիք։ Այն ձևավորվում է հասարակական պրակտիկայի ընթացքում՝ պայմանավորված է ինչպես մարդկանց շահերով ու պահանջմունքներով, այնպես էլ դրանց նկատմամբ գնահատվող առարկաների ռեալ հարաբերությամբ։ Գնահատման և պարտադրման նորմատիվ սկզբունքների բովանդակությունը հարաբերական է՝ կախված հասարակական կյանքի պատմական պայմաններից, ինչպես նաև տարբեր սոցիալական խմբերի հասարակակն կեցության առանձնահատկություններից։ Այսպիսով, մերժվում է պատմական իրականությունից դուրս արժեքների չափանիշը՝ տեսնելով այն հենց հասարակության վերընթաց զարգացման օբյեկտիվ օրինաչափության մեջ, որի գիտական ճանաչումն էլ հնարավորություն է տալիս մշակելու ճշմարիտ աշխարհայացք, հիմնավորելու առաջադեմ հասարակական նորմեր և իդեալներ։

## Աղբյուրներ
* Գնահատականներ և արժեքներ ։
* Cultura: International Journal of Philosophy of Culture and Axiology
* Axiology.org.uk

Կատեգորիա:Արժեբանություն
Կատեգորիա:Բարոյականության հասկացություններ
Կատեգորիա:Մետաֆիզիկայի հասկացություններ
Իշհոտոտ

**Իշհոտոտ**, **հավածոր**, **իշաքոթ**, (), գաղտրիկազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի կամ կիսաթփերի ցեղ։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունի բարձր, մինչև 40 սմ է։ Տերևները հերթադիր են, ամբողջաեզր, լայնգծաձև կամ գծաթիաձև։ Բույսն ամբողջովին պատված է խոզաններով։ Ծաղկաբույլը խողավակաձև է կամ մականաձև, ծաղիկները՝ սպիտակավուն կամ դեղին։ Ծաղկում է մայիս-հուլիսին։ Պտուղն ընկուզանման է։

## Տեսակներ
Հայտնի է մոտ 100, այլ տվյալներով մոտ 145, նրանցից մի քանիսը ։ Հայաստանում՝ 8 տեսակ՝ 
*իշհոտոտ մանրապտուղ (*Օ. microcarpa*),
*հավածոր մետաքսավուն (*Օ. sericea*),
*իշհոտոտ խոզանավոր (*Օ. setosa*),
*իշհոտոտ մանրածաղիկ (*Օ. tenuiflora*) և այլն։

## Տարածում
Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է չոր, քարքարոտ, կավոտ լանջերին, գիհու և կաղնու նոսրանտառներում, առվակների ափերին, ճամփեզրերին և այլն։

Իշհոտոտ Գեղարդի (*Օ. gehardica*), իշհոտոտ Լիպսկու (*Օ. lipskyi*), իշհոտոտ նրբագեղ (*Օ. gracilis*) տեսակները հազվագյուտ բնաշխարհիկներ են, հանդիպում են Տավուշի, Կոտայքի, Սյունիքի, Արագածոտնի, Վայոց ձորի մարզերում։

## Ծանոթագրություններ

* 

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գաղտրիկազգիներ
Բենգալյան ծոց

**Բենգալյան ծոց** (, , ), Հնդկական օվկիանոսի ծոց՝ Հինդուստան թերակղզու (արևմուտքում) և Հնդկաչին թերակղզու (արևելքում) միջև։ Մակերեսը 2191 հազար կմ² է, առավելագույն խորությունը՝ 3954 մ։

Ծոցն են թափվում Գանգես և Բրահմապուտրա գետերը։

Գլխավոր նավահանգիստներն են Կալկաթան (Գանգեսի դելտա), Մադրասը (Հնդկաստան) և Չիտագոնգը (Բանգլադեշ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանգլադեշի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հնդկաստանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Մյանմայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Շրի Լանկայի աշխարհագրություն
Իլենի

**Իլենի** (), շիմշիր, խուրենի, իլենազգիների ընտանիքի տերևաթափ և մշտադալար թփերի կամ ցածրաճ ծառերի ցեղ։

## Տարածվածություն
Տարածված է Արագածոտնի, Շիրակի, Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի և այլ մարզերի ստորին և միջին լեռների գոտիներում։ Աճում է կաղևու-բոխու անտառներում, անտառեզրերին, կիրճերում, ձորերում և այլն։ Թավշային իլենին հանդիպում է միայն Սյունիքի մարզում (Շիկահողի արգելոց), չորադիմացկուն է, լուսասեր, գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

## Կառուցվածքը
250px|մինի|ձախից|Իլենի լայնատերևի տուփիկներ
Բարձրությունը՝ 1-9 մ է։ Տերևները պարզ են, հակադիր, սղոցաեզր։ Ծաղկաբույլը պարզ կամ բարդ կիսահովանոց է, ծաղիկները՝ երկսեռ, կանաչասպիտակավուն, դեղին։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ Պտուղը 4-5-բնանի տուփիկ է։ Պարունակում է գլիկոզիդներ, ալկալոիդն իլենի լայնատերև (E. latifolia)։

## Բազմացումը
Բազմանում է սերմերով և կտրոններով։ Բույսն ամբողջովին թունավոր է։ Իլենիից ստանում են գուտապերչ։

## Տեսակները
Հայտնի է մոտ 200, Հայաստանում՝ 4 տեսակ՝ իլենի թավշային (E.velutina), իլենի սովորական կամ եվրոպական (E. europaea), իլենի ելունդավոր (E. verrucosa) և իլենի լայնատերև (E. latifolia)։

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Բեյշան

**Բեյշան** (), բարձրավանդակ Կենտրոնական Ասիայում, Չինաստանում, Ալաշան անապատի և Տյան-Շանի արևելյան վերջավորության վրա։ Երկարությունը շուրջ 700 կմ է, լայնությունը՝ 250 կմ2, իսկ բարձրությունը՝ 2791 մ (Մացջունշան լեռ)։

## Անվանում
Անվանումը չինարեն բառացի նշանակում է «հյուսիսային լեռներ»․ առաջացել է *բեյ* «հյուսիս» և *շան* «լեռ» բառերից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինաստանի անապատներ
Իժախոտ

**Իժախոտ**, **քարբախոտ**, **օձի գլուխ**, **ախիոն** ՝ (), գաղտրիկազգիների ընտանիքի երկամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի, հազվադեպ՝ թփերի ցեղ։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը բութանկյունավոր է, հաստ, ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ մինչև 100 սմ։ Տերևները հերթադիր են, նշարաձև, ամբողջական։ Բույսն ամբողջովին պատված է կոպիտ, փշանման մազմզուկներով։ Ծաղկաբույլը խիտ հասկանման կամ ողկուգանման ոլորք է։ Ծաղիկները սկզբում վարդագույն են, հետո՝ կապույտ։ Պտուղը գորշ սպիտակավուն կամ թուխ, կնճռոտ, ձվաձև քառընկուզիկ է։

## Տեսակներ
Հայտնի է մոտ 50 (այլ տվյալներով՝ 40), Հայաստանում՝ 3 տեսակ՝ 
*իժախոտ ռուսաստանյան (*E. russicum*), 
*իժախոտ սովորական (*E. vulgare*) 
* իժախոտ իտալական *(E. italicum*)։

## Տարածում
Տարածված է Արագածոտնի, Շիրակի, Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի և այլ մարզերի միջին լեռն, գոտիներում։ Աճում է խոտածածկ լանջերին, մարգագետիններում, անտառեզրերին, չոր վայրերում և այլն։

## Նշանակություն
Դեղաբույս է. պարունակում է ալկալուդներ, սապոնիններ, կարոտին (A-նախավիտամին), վիտամիններ C, E, կարմիր գունակ։ Պատրաստուկներն օգտագործում են որպես խորխաբեր, հազը հանգստացնող միջոց։

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գաղտրիկազգիներ
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Լանգա (Իսպանիա)

**Լանգա** (, ), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Լեյդա պրովինցիայում՝ Կատալոնիա ինքնավար մարզի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Նոգերա շրջանի կազմում։ Տարածքը կազմում է 57,32 կմ²։ Բնակչությունը՝ 16766 մարդ (ըստ 2010 թվականի)։ Քաղաքի հեռավորությունը պրովինցիայից 25 կմ է։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Web del Ayuntamiento de Balaguer 
* Información de la Generalidad de Cataluña 
* Información del Instituto de Estadística de Cataluña
* Mapa de Balaguer en el siglo XVII 
* Biblioteca Nacional de Francia 
* Diferentes fotos de la Ciudad de Balaguer 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Իժալեզու

**Իժալեզու** **օձալեզու** (), իժալեզվազգիների ընտանիքի պտերների ցեղ։

## Կենսաբանական նկարագիր
մինի|ձախից|''Ophioglossum pendulum''
Բազմամյա խոտաբույս է, բարձրությունը՝ 3-30 սմ։ Տերևները գոյանում են մեկական՝ ամեն տարի, աճում են դանդաղ։ Տերևը սահմանազատված է սպորակիր (պտղատու, առաջանում է գծաձև հասկ՝ կազմված երկշարք սպորանգիումներից, որոնք ընկղմվում են տերևի հյուսվածքի մեջ) և վեգետատիվ (անպտուղ, երկարավուն-ձվաձև, ամբողջաեզր, թեթևակի մսալի, կանաչ) մասերի։ Գամետոֆիտները (նախածիլեր) պալարանման են, երկսեռ, բազմամյա, զարգանում են հողում (զուրկ են քլորոֆիլից)։

## Տեսակներ
Հայտնի է 45, Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝
*իժալեզու հասարակ (*Օ. vulgtum*)։

## Տարածում
Հանդիպում է Սյունիքի (գյուղ Ծավ), Կոտայքի (գյուղ Արզական) մարզերում։ Աճում է խոնավ անտառներում, գետափերին, թփուտանման մացառուտներում։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նշանակություն
Ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործում են որպես վերքերն ամոքող միջոց։

Կատեգորիա:Իժալեզվազգիներ
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Լեռնակարոս

**Լեռնակարոս** (), նեխուրազգիների (հովանոցավորներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունի բարձրությունը 50-150 սմ է։ Տերևները բազմակի փետրաբաժան են։ Ծաղկաբույլը բարդ հովանոց է, ծաղիկները՝ վարդագույն, սպիտակ։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին։ Պտուղը մերկ է, ձվաձև։

## Տեսակներ
Հայտնի է մոտ 60, Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ լեռնակարոս թևավոր (*Ligusticum alatum*)։ Տարածված է Արագածոտնի, Լոռու, Տավուշի մարզերում։ Աճում է անտառների բացատներում, ենթալպյան մարգագետիններում։

## Ծանոթագրություններ

* 

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հովանոցավորներ
It’s My Life (երգ, Bon Jovi)

**«It's My Life»** Bon Jovi-ի առաջին սինգլը՝ Crush ալբոմից։ Այս թողարկվել է 2000 թվականի մայիսի 23-ին։ Այն գրվել է Ջոն Բոն Ջովիի, Րիչի Սամբորայի ու Մաքս Մարտինի կողմից։ Երգը զբաղեցրել է 1-ին տեղը որոշ երկրների թոփերում (չնայած որ եղել է միան 33-րդը ԱՄՆ-ում)։ Համենայն դեպս, երգը հնարավորություն տվեց խմբին լինել միակը 1980-ականների հեյր մետալ խմբերից, որը հասել է թոփ 40-ին 2000-ականներին. սա ապացույց է նրա, թե ինչպես երգը կարողացած ներկայացնել խումբը նոր, երիտասարդ լսարանին։ Երգը, հավանաբար, նրանց ամենահայտնի հետ-1980-ական հիթ սինգլն է։ Իր թողարկման պահից երգը գրեթե միշտ կատարվել է կենդանի կատարմամբ բոլոր շոուներին։

## Հիթ-շքերթները և հավաստագրումները

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

### Տասնամյակի հիթ-շքերթներ

### Բոլոր ժամանակների հիթ-շքերթներ

### Հավաստագրումներ

## Ծանոթագրություններ
Լերկաբշտիկ

**Լերկաբշտիկ** (), խոլորձազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 10, Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ լերկաբշտիկ երկայնաեղջյուր (*G. conopsea*)։

## Անվանում
Այս դասի գիտական անունը գալիս է  - «մերկ» և  - «երկաթ» բառերից։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունի բարձրությունը 15-70 սմ է։ Տերևները երկար են, նշտարաձև կամ գծանշտարաձև։ Ծաղկաբույլը հասկանման է, ծաղիկները՝ մանր, բաց գույնի կամ մանուշակակարմրավուն, բուրավետ։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին։ Պտուղը տուփիկ է։

## Տարածում
Տարածված է Լոռու, Կոտայքի, Վայոց ձորի և այլ մարզերում։ Աճում է մարգագետիններում, անտառների բացատներում, թփուտներում և այլն։

## Նշանակություն
Դեղաբույս է. պարունակում է լորձնանյութ, ալկալոիդներ և այլն։ Պալարների եփուկն օգտագործում են ստամոքսաղիքային համակարգի, միզապարկի բորբոքային հիվանդությունների, թունավորման դեպքերում։ Գեղազարդիչ է։

## Տաքսոնոմիա

* 

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խոլորձազգիներ
Բենգելական հոսանք

մինի|Բենգելական հոսանք

**Բենգելական հոսանք**, Ատլանտյան օվկիանոսի մակերևութային սառը հոսանք Հարավային Աֆրիկայի արևմտյան ափերի մոտ (շարժվում է հարավ-արևելքից հյուսիս-արևմուտք ուղղությամբ)։ Արևմտյան քամիներ հոսանքի հյուսիսային ճյուղն է։

## Անվանում
Անվանումը ստացել է Անգոլայի Բենգելա նավահանգստային քաղաքի անունից, որը բառացի նշանակում է «եղեգի երկիր»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի հոսանքներ
Կատեգորիա:Ծովային հոսանքներ
Լիաններ

**Լիաններ** (, *lier* -*կապել* բառից), բույսեր, որոնք չեն կարող ինքնուրույն կանգուն պահել իրենց ցողունը և որպես հենարան օգտագործում են այլ բույսեր, ժայռեր, ցանկապատեր և այլն։ 
մինի|աջից|Cynanchum aphyllum
մինի|աջից|Լիանա Եվրոպական անտառում
## Կենսաբանական նկարգիր
Հիմնականում բարձրակարգ ծաղկավոր բույսեր են։ Ըստ հենարանին ամրանալու բնույթի՝ լինում են մագլցող և փաթաթվող։ Մարշանցիա Լերկաբշտիկ բազմաձև մագլցող են սովորական բաղեղը, մշակովի և վայրի խաղողները, լոշտակը, որոնք ունեն մագլցելու տարբեր հարմարանքներ (բեղիկներ, կեռեր, հավելյալ արմատներ)։ Փաթաթվող լիաններից են լոբին, շրջահյուսը, կուսաիսաղողը և այլն։

## Տեսակներ
Լիանները լինում են բնափայտավոր՝ 
*խաղող, 
*լիմոնաթուփ, 
*ցախակեռաս 
խոտաբույսեր՝
*պատատուկ, 
*շնախոտ, 
*թունաթափ

Կան մակաբույծներ` (գաղձ), էպիֆիտներ, մոլախոտեր (գայլուկ, մատիտեղ)։ Հայաստանում առավել տարածված են անտառային շրջաններում, գետահովիտներում։ Որոշ տեսակներ (բաղեղ, ցախակեռաս, բարձր պարիլյակ և այլն) օգտագործվում են ուղղաձիգ կանաչապատման, թեք տարածքները ծածկելու համար։

## Գրականություն
*H. Schenk, «Beiträge zur Biologie und Anatomie der Lianen» (Иена, 1892—1893).
*Лианы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. Проверено 14 ноября 2008 г.

## Արտաքին հղումներ
* [Mechanics of Climbing and Attachment in Twining Plants (pdf)](http://math.arizona.edu/~goriely/Papers/2006-PRL(VINES).pdf) 
* Fiche CNRS/INIST  sur les modalités de dissémination et d'établissement de lianes de sous-bois (Cyclanthaceae et Philodendron) en forêt guyanaise (lianes principalement disséminées par la chauve-souris Rhinophylla pumilio ;
* Fiche CNRS/INIST  sur la Phénologie et saisonnalité d'espèces ligneuses et lianes en forêt gabonaise;

Կատեգորիա:Բույսեր
Կատեգորիա:Բույսերի մորֆոլոգիա
Զինվորական ադմինիստրացիա (այլ կիրառումներ)

**Զինվորական ադմինիստրացիա**
# Պետության ռազմավարչական մարմինների համակարգ, կոչված է կարգավորելու զինված ուժերի շինարարության ու կառավարման հարցերը։
# Ռազմական գործողությունների ընթացքում գրաված տերիտորիայում զինվորական կառավարում։
# Գիտության բնագավառ, որն ուսումնասիրում է զինվորական ծառայության, զինված ուժերի կազմակերպման և կառուցվածքի, կառավարման ն համալրման հարցերը։ Զինվորական ադմինիստրացիայի դրույթները ամրապնդվում են զինվորական օրենսդրությամբ։
Բեշթաու

**Բեշթաու** (), հնգագագաթ հրաբխային լեռ Հյուսիսային Կովկասում, Ռուսաստանի Դաշնության Ստավրոպոլի երկրամասում, Պյատիգորսկ քաղաքի մոտ։ Բարձրությունը 1400 մ է։ Կազմված է տրախիտներից և լիպարիտներից։ Լանջերն անտառածածկ են, գագաթը՝ անտառազուրկ։

## Անվանում
Անվանումն ունի թուրքական ծագում․ թուրքերենից բառացի նշանակում է «հինգ լեռ» (կազմված է բեշ () «հինգ» և թաու () «լեռ» բառերից)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեռներ
Նարսիս Վիրժիլ Դիաս

**Նարսիս Վիրժիլ Դիաս** (, ), ֆրանսիացի նկարիչ։ Ազգությամբ իսպանացի։

1840-ական թվականներին հարել է Բարբիզոնի դպրոցին, ստեղծել գույնի և լուսավորության ռոմանտիկ էֆեկտներով բնանկարներ։ Հետագայում պատկերել է բնության անսովոր, դրամատիկ («Մոտալուտ ամպրոպ», 1871, Պուշկինի անվան Կերպարվեստի թանգարան (Մոսկվա)), ինչպես և հանգիստ պահեր («Բնանկար», 1864, Էրմիտաժ, Սանկտ Պետերբուրգ)։ Դիասի «Անտառում», «Բնանկար», «Ծառեր» աշխատանքները գտնվում են Հայաստանի պետական պատկերասրահում։

## Գրականություն
* A. Hustin, *Les Artistes célébres: Diaz* (Paris)
* David Croal Thomson, *The Barbizon School of Painters* (London, 1890)
* J.W. Mollett, *Diaz* (London, 1890)
* Jules Arsène Arnaud Claretie, *Peintres et sculpteurs contemporains: Diaz* (Paris, 1882)
* Albert Wolff, *La Capitale de l'art: Narcisse Diaz* (Paris, 1886)
* Philippe Burty, *Maîtres et petit-maîtres: N. Diaz* (Paris, 1877)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Նարսիս Վիրժիլ Դիասի կենսագրությունը 

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փորագրիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Բնանկարիչներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռոմանտիստ նկարիչներ
Արամ Գրիգորի Տեր-Գրիգորյան

**Արամ Գրիգորի Տեր-Գրիգորյան** (), հայ խորհրդային բժիշկ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը (1901), աշխատել Տվերի և Պոլտավայի նահանգների զեմստվոյական հիվանդանոցներում (1901-1904)։ 1904 թվականին վերադարձել է Հայաստան և Ալեքսանդրապոլում ձեռնամուխ եղել վիրաբուժական գործին։ 1907-1909 թվականներին կատարելագործվել է Փարիզի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում և կլինիկայում։ Այնուհետև վերադարձել է Հայաստան և Լևոն Տիգրանյանի հետ Երևանում հիմնադրել անվճար հիվանդանոց՝ չքավորության համար։ Հայաստանում խորհրդային կարգեր հաստատվելուց հետո զբաղվել է նոր բուժհիմնարկների կազմակերպման, կանխարգելիչ պատվաստումների կատարման գործով։ Որպես բժիշկ աշխատել է Երևանի Ն․ Կրուպսկայայի, Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան դպրոցներում, իսկ 1944 թվականից՝ Հայաստանի գրողների միությունում։ Տեր-Գրիգորյանը մասնակցել է նաև Հայաստանի սպառողական կոոպերացիայի ստեղծմանը։

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Զինվորական կոմիսար

**Զինվորական կոմիսար**, իշխանության ներկայացուցիչը զինված ուժերի զորամասերում (նավերի վրա), միավորումներում, հաստատություններում։ Բանակի ղեկավարման գործի երկատումից հետո տեխնիկական կողմը, օպերատիվ և հրամանատարական իրավունքներն ու պարտականությունները դրվում էր հրամանատարի վրա, իսկ քաղդաստիարակչական վերահսկման իրավունքներն ու պարտականությունները՝ կոմիսարի։ Զինվորական կոմիսարները օժտված էին լայն իրավունքրով, առանց նրանց ստորագրության ոչ մի հրաման ի կատար չէր ածվում։

Կատեգորիա:Ռազմագիտություն
Կատեգորիա:Ռազմական մասնագիտություն
Ռեյնո Արեն

200px|մինի|Էստոնիայի դրամատիկական թատրոն
**Ռեյնո Արեն**, (, ), խորհրդային դերասան։ Եղել է ԷԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1982)։

## Կենսագրություն
Ռեյնո Արենը ծնվել է 1927 թվականին Էստոնիայի Տարտու քաղաքում։

1951 թվականին նա ավարտել է Անատոլի Լունաչարսկիի անվան Ռուսաստանի թատերական արվեստի համալսարանը։

1951-1972 թվականներին և 1979-1990 թվականներին եղել է Էստոնիայի Վ. Կինգիսեպի անվան պետական ակադեմիական թատրոնի դերասան, իսկ 1973-1979 թվականներին Էստոնիայի ռուսական թատրոնի դերասան։

Մահացել է 1990 թվականի մայիսի 16-ին Տալլինում։ Թաղվել է Անտառային գերեզմանատանը։

## Ֆիլմագրություն
200px|մինի|Էստոնիայի ռուսական թատրոն

## Պատկերսասրահ

Rein Aren on the film in 1971 (unidentified film).jpg
Rein Aren filmis "Punane telk".jpg
Rein Aren on the film "Entrance to Labyrinth".jpg
Rein Aren on the film (unidentified film).jpg
Rein Aren on television series "Variant Omega".jpg
Rein Aren on the film "Regina".jpg
Rein Aren filmis "Punane telk" 2.jpg
Rein Aren filmis "Punane telk" 3.jpg
Rein Aren filmis "Kutsumata külalised".jpg
323345 ֆիլմ.jpg
Rein Aren filmis "Kutsumata külalised" 3.jpg
Rein Aren filmis "Vallatud kurvid".jpg
Rein Aren filmis "Vallatud kurvid".jpg
Rein Aren filmis "Jahid merel".jpg
Rein Aren filmis "Jahid merel".jpg
Rein Aren filmis "Jahid merel" 2.jpg
Rein Aren on the film in 1971 (unidentified film) 2.jpg
Rein Aren on the film (Pirates of the 20th Century, USSR, 1979).jpg
Rein Aren on the film in 1971 (unidentified film) 3.jpg
Rein Aren filmis "Ohtlikud kurvid".jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռեյնո Արենի ֆիլմերը fast-torrent.ru կայքում 
* Ռեյնո Արենի ֆիլմերը kinopoisk.ru կայքում 
* Էստոնիայի դրամատիկական թատրոնի պաշտոնական կայքը 
* Էստոնիայի ռուսական թատրոնի պաշտոնական կայքը
* Էստոնիայի ռուսական թատրոնի կյանքը պատկերող ֆոտոալբոմ
* Էստոնիայի ռուսական թատրոնի ֆոտոալբոմը Fotki.com կայքում
* Ռուսական թատրոնի խնդիրների և հեռանկարների մասին
* Տեսագրություններ Էստոնիայի ռուսական թատրոնի մասին

Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Էստոնական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Էստոնացի դերասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ
Կատեգորիա:Կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի թատերական արվեստի ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Տալլինի Անտառային գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Էստոնական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Նիկողայոս Ադոնցի անվան Սիսիանի պատմության թանգարան

**Նիկողայոս Ադոնցի անվան Սիսիանի պատմության թանգարան**, գտնվում է Հայաստանի Սյունիքի մարզի Սիսիան քաղաքում։

## Պատմություն
Սիսիանի պատմության թանգարանը կրում է հայ մեծ պատմաբան, բյուզանդագետ, ծագումով Սիսիանի Բռնակոթ գյուղից Նիկողայոս Ադոնցի անունը։ Այն հիմնադրվել է 1989 թվականին, որպես Հայաստանի պատմության թանգարանի մասնաճյուղ, իսկ 1993 թվականին ստացել է ինքնուրույն թանգարանի կարգավիճակ։ 1997 թվականին թանգարանում սեփական ցուցանմուշներով դրվել է առաջին ցուցադրությունը։ Թանգարանը տեղակայված է 1937 թվականին կառուցված, 1988 թվականին հիմնավերակառուցված շենքում։ Թանգարանի ֆոնդերում պահվում են միայն Սիսիանի տարածաշրջանը ներկայացնող մշակութային արժեքներ։ Թանգարանը գործում է Հայաստանի մշակույթի նախարարության կազմում։

Թանգարանի մուտքի առջև է գտնվում Նիկողայոս Ադոնցի հուշարձանը (քանդակագործ՝ Արտաշես Հովսեփյան)։

## Ֆոնդեր
մինի|Քարադարանը Սիսիանի պատմության թանգարանի բակում
Թանգարանի Ֆոնդերը ձևավորվել են հիմնադրման օրից և ներկայացնում են միայն Սիսիանի տարածքը։ Ֆոնդը կազմված է երկու բաժնից՝ հնագիտություն և ազգագրություն. վերջինիս մեջ ներառված է նաև նումիզմատիկան, լուսանկարները, փաստաթղթերը, գրքերը և այլ նյութեր։

### Հնագիտություն
Ֆոնդը հիմնականում ձևավորվել է հնագիտական պեղումներից հայտնաբերված նյութից։ Այն թանգարան է բերվել Զորաց Քարերի կայանատեղից, Աղիտու, Լոր գյուղերից, Սիսիան քաղաքի տարբեր թաղամասերից։

### Ազգագրություն
Ազգագրություն բաժինը ներկայացնում է Սիսիանի տարածաշրջանի գորգարվեստը, ձեռագործը, արհեստները, տարազը, նաև՝ լուսանկարները, փաստաթղթերը և այլն։ Իրենց անպաճույճ պարզությամբ դրանք մնում են եզակի - անկրկնելի և ցուցադրվում են նախնական տեսքով։

## Ցուցադրություններ
Թանգարանն ունի մշտական ցուցադրություն, կազմակերպվում են ժամանակավոր ցուցադրություններ, միջոցառումներ։ Դրանք նպատակ ունեն ներկայացնելու Սյունիքի հարուստ մշակութային ժառանգությունը այցելուներին։

## Հասցե
Թանգարանը գտնվում է Սյունիքի մարզի Սիսիան քաղաքի Ադոնցի փողոցի 6 ա շենքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նիկողայոս Ադոնցի անվան Սիսիանի պատմության թանգարանի կայքը

Կատեգորիա:1989 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:1989 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Սիսիանի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի թանգարաններ
Տեկտոնական շարժումներ

**Տեկտոնական շարժումներ**՝ երկրի (մոլորակների) արտաքին կոշտ թաղանթի (տեկտոնասֆերայի) և նրա առանձին մարզերի դարավոր խոշոր ձևափոխություններ (դեֆորմացիաներ) ու տեղափոխություններ, որոնք պայմանավորված են մոլորակի տիեզերական ակտիվությամբ։

## Տեկտոնասֆերա
Տեկտոնասֆերայի բնական վիճակ է համարվում իզոստատիկ վիճակը, երբ նրա մեջ մտնող խոշոր զանգվածները տեղաբաշխվում են հիդրոստատիկ հավասարակշռության սկզբունքով, զանգվածների համակարգի պոտենցիալ էներգիան ձգտում է նվազագույնի և ապահովվում է համակարգի կայունությունը։ Վերջինիս կորուստն արտահայտվում է լիտոսֆերայի ռեգիոնալ կամ մոլորակային մասշտաբի խզումներով, ճկվածքներով, կամարաձև բարձրացումներով, ռիֆտերով ու ավլակոգեններով։ Այս տեկտոնական շառժումները կոչվում են դեստրուկտիվ շարժումներ (ըստ Հ․ Շտիլլեի)։ Նշված ուժերի ազդեցության տակ լիթոսֆերայի առանձին նեղ գոտիներում տեղի է ունենում լարումների կենտրոնացում, որի հետևանքով լիթոսֆերայի հաստվածքում առաջանում են խզման ու կատակլազի զոնաներ ու պլաստիկ շառնիներ (գեոսինկլինալային և գեոռիֆտոգեն զոնաներ), լիթոսֆերան տրոհվում է բլոկների, որոնք, մխրճված լինելով կիսահեղուկ աստենասֆերայի մեջ, տեկտոնական ցիկլի վերջում ձգտում են միմյանց հետ հավասարակշռվել իզոստազիայի սկզբունքով։
Տեկտոնասֆերայի զանգվածների շարժման մի ուրույն խումբ են կազմում ակնթարթային տեղաշարժերը և դրանց հետ կապված ցնցումները, որոնց ընդունված է անվանել սեյսմիկ շարժումներ։

Կատեգորիա:Տեկտոնիկա
Նիկողայոս Ադոնցի հուշարձան (Սիսիան)

**Նիկողայոս Ադոնցի հուշարձան**, գտնվում է Սյունիքի մարզի Սիսիան քաղաքի Նիկողայոս Ադոնցի անվան Սիսիանի պատմության թանգարանի բակում։ Հուշարձանը տեղադրվել է 1993 թվականին։ Ընդգրկված է Սիսիանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Արտաշես Հովսեփյան

## Պատկերասրահ

Sissian-Statue.jpg
Sisiani hamaynapatker 8.JPG
Sissian-Statue (détail).jpg


Կատեգորիա:Արտաշես Հովսեփյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Սիսիանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:1993 քանդակներ
Դիալիզ

**Դիալիզ** ( αιμοκάθαρση - բաժանում, քայքայում), կիսաթափանցիկ թաղանթի միջոցով կոլոիդ համակարգերի և բարձրամոլեկուլային լուծույթների բաժանումը ցածրամոլեկուլային խառնուրդներից։ Դիալիզի նպատակով օգտագործվող թաղանթները թափանցիկ են միայն փոքր մոլեկուլների և իոնների համար։ Դիալիզը իրականացվում է բաժանիչում (ղիալիզատորում), որը, սովորաբար, մաքրվող հեղուկով լցված և մաքուր լուծիչում ընկղմված կիսաթափանցիկ հատակ ունեցող գլան Է։

Կիսաթափանցիկ թաղանթները պատրաստում են կոլոդիումից, ցելոֆանից, բուսական կամ կենդանական թաղանթներից, սինթետիկ և այլ նյութերից։ Դիալիզը չափազանց դանդաղ է ընթանում, քանի որ մասնիկների անցումը կիսաթափանցիկ թաղանթով պայմանավորված է նրանց դիֆուզիայով։ Դիալիզը արագացնելու համար հարկավոր է արագացնել դիֆուզիան։ Կենդանի և բուսական օրգանիզմներում մի շարք կենսաբանական երևույթներ ընթանում են դիալիզի շնորհիվ։ Եթե մաքրվող հեղուկը էլեկտրոլիտներ է պարունակում, ապա դրանց անջատումը խիստ արագանում է Էլեկտրական դաշտում (էլեկտրադիալիզ)։ Այդ դեպքում առավել հաջողությամբ կիրառվում են իոնիտային թաղանթները։ Դիալիզը և էլեկտրադիալիզը կիրառվում են ֆիզիկաքիմիական ու կենսաբանական հետազոտություններում, արդյունաբերության և բժշկության մեջ։ Հիդրոմետալուրգիայում և ատոմական արդյունաբերության մեջ դիալիզը օգտագործում են արտադրական ջրերը մաքրելու, աղերի լուծույթները խտացնելու, քիմիական տարրերը միմյանցից բաժանելու համար։

Կատեգորիա:Կոլոիդային քիմիա
Զույգի առաջացում

**Զույգի առաջացում** ֆիզիկայում, մասնիկի և հակամասնիկի միաժամանակյա առաջացման պրոցեսը։ Նեղ իմաստով՝ էլեկտրոնի և պոզիտրոնի առաջացումը, երբ ֆոտոնը ընդհարվում է լիցքավորված մասնիկի, օրինակ, ատոմի միջուկի հետ։ Այդ դեպքում ֆոտոնի էներգիան առնվազն պետք է հավասար լինի էլեկտրոնի և պոզիտրոնի հանգստի զանգվածների գումարին (2mec2= 1,02 ՄէՎ, me-ն էլեկտրոնի զանգվածն է, c-ն՝ լույսի արագությունը)։ Զույգի առաջացման համար անհրաժեշտ նվազագույն էներգիան կոչվում է *շեմային էներգիա*։ Զույգի առաջացում հնարավոր է միայն լիցքավորված որևէ մասնիկի ուժային դաշտում, այլապես չի իրագործվի էներգիայի և շարժման քանակի պահպանման օրենքը։

Էլեկտրոն-պոզիտրոնային զույգերը սովորաբար առաջանում են ատոմի միջուկի կամ էլեկտրոնի կուլոնյան դաշտում, ընդ որում, այդ պրոցեսի հավանականությունը համեմատական է միջուկի լիցքի քառակուսուն և արագ աճում է ֆոտոնի էներգիայի աճին զուգընթաց։ Էլեկտրոն-պոզիտրոնային զույգեր առաջանում են ոչ միայն ֆոտոնի և լիցքավորված մասնիկի ընդհարումից, այլև ցանկացած երկու լիցքավորված մասնիկների (օրինակ, էլեկտրոնների) փոխազդեցության ժամանակ, եթե դրանք ունեն բավարար էներգիա։ Տարրական մասնիկների ընդհարման դեպքում որոշակի պայմաններում կարող են առաջանալ նաև ուրիշ զույգեր։ Օրինակ, էլեկտրոնի և պոզիտրոնի ընդհարման ժամանակ կարող են ծնվել μ-մեզոնների կամ π-մեզոնների զույգեր։ Զույգեր առաջանում են նաև ծանր մասնիկների տրոհումից։ Օրինակ, ρ-մեզոնը կարող է տրոհվել π-մեզոնների զույգի, φ-մեզոնը՝ К-մեզոնների զույգի։ Զույգի առաջացման երևույթով է պայմանավորված մեծ էներգիայի ֆոտոնների կլանումը նյութում, ինչպես նաև էլեկտրոն-ֆոտոնային հեղեղների գոյացումը տիեզերական ճառագայթներում։

Զույգի առաջացման և դրա հակառակ պրոցեսի՝ անիհիլացման հայտնագործումը ոչ միայն ֆիզիկական, այլև փիլիսոփայական կարևոր նշանակություն ունի, քանի որ հերքում է հավերժական և անփոփոխ նախատարրերի գոյությունը, ցույց է տալիս, որ որոշակի պայմաններում մատերիայի «տարրական» ձևերը կարող են փոխարկվել այլ ձևերի։

Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Կատեգորիա:Տարրական մասնիկների ֆիզիկա
Կատեգորիա:Միջուկային ֆիզիկա
Կատեգորիա:Հականյութ
Վերջին մոհիկանը

**Վերջին մոհիկանը** (), պատմական վեպ՝ գրված ամերիկացի գրող Ջեյմս Ֆենիմոր Կուպերի կողմից։

«Վերջին մոհիկանը» վեպի հիման վրա նկարահանվել են բազմաթիվ ֆիլմեր, որոնցից առավել հայտնի է 1992 թվականին Մայքլ Մաննի կողմից նկարահանվածը։

## Սյուժե
Վեպի գործողությունները տեղի են ունենում բրիտանական գաղութում՝ Նյու-Յորքում, 1757 թվականի օգոստոսին՝ ֆրանս-հնդկական պատերազմի ժամանակ։ Վեպի մի մասը նվիրված է Ուիլյամ-Հենրիի նավատորմի վրա հարձակումից հետո տեղի ունեցած իրադարձություններին, երբ ֆրանսիացիների լուռ համաձայնության պայմաններում նրանց հնդկացի համախոհները կոտորեցին գերի հանձնված անգլիացի մի քանի հարյուր զինվորներին ու վերաբնակիչներին։ Որսորդը և հետախույզ Նատտի Բիմպոն իրենց ընկերներ-հնդկացիների հետ՝ Մոհիկան տոհմից-Չինգաչգուկից, և իր որդու Ունկասի հետ մասնակցում է 2 քույրերի փրկմանը՝ բրիտանական գեներալի աղջիկներին։ Գրքի վերջում Ունկասը մահանում է Կոռին օգնելու փորձի ժամանակ (քույրերից մեծին) և մենակ է թողնում իր հորը՝ Չինգաչգուկին՝ վերջին մոհիկանին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*The Last of the Mohicans, by James Fenimore Cooper

Կատեգորիա:1826 վեպեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:Արկածային վեպեր
Կատեգորիա:Պատմական վեպեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անգլերեն վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:Հեռուստասերիալների հիմք ծառայած ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:Յոթնամյա պատերազմ
Կատեգորիա:1826 թվականի ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:Վեպեր, որոնց հիման վրա ստեղծվել են օպերաներ
Կարպիս Զոբյան

**Կարպիս Արամի Զոբյան** (1915, մայիսի 24, Քաստեմանի, Թուրքիա - 2002, սեպտեմբերի 20, Նյու Յորք), հայ օպերային երգիչ (դրամատիկական տենոր)։ Ռումինիայի վաստակավոր արտիստ (1963)։

## Կենսագրություն
Կարպիս Զոբյանը ծնվել է Թուրքիայի Քաստեմանի քաղաքում։ 1948 թվականին ավարտել է Բուխարեստի կոնսերվատորիան։ 1948 թվականից Տիմիշոարայի, 1949 թվականից՝ Բուխարեստի օպերային թատրոնների մեներգիչ։ 1968 թվականից ապրում է ԱՄՆ-ում, ելույթներ ունենում տարբեր օպերային խմբերի հետ զանազան քաղաքներում։ Դերերգերից են՝ Կանիո (Լեոնկավալլոյի «Պայացներ»), Կավարադոսի (Պուչինիի «Տոսկա»), Ռադամես, Օթելլո, Մանրիկո (Վերդիի «Աիդա», «Օթելլո», «Տրուբադուր»), Դոն Խոզե (Բիզեի «Կարմեն»), Տուրիդդու (Մասկանյիի «Գեղջկական ասպետություն»), Գերման (Չայկովսկու «Պիկովայա դամա»)։ Հանդես է գալիս նաև կամերային համերգներով․ Շուբերտի, Շումանի, Վոլֆի, ինչպես և ռուսական, ռումինական ու հայկական երգերի լավագույն մեկնաբաններից է։

## Պարգևներ
Արժանացել է Ռումինիայի ԽՍՀ պետական մրցանակի։

## Գրականություն
* Ս. Թաշչյան, Կ. Զոբյանի գաստրոլները Երևանում։ «Գրական թերթ», 1960, թիվ 1։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինահայ օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Տենորներ
Զոհաբերություն

250px|մինի|Այծի զոհաբերության արարողություն (պատկերազարդում)

**Զոհաբերություն**, կուռքերին, աստվածներին, ոգիներին, սրբերին ընծա, զոհ մատուցելը և դրա արարողությունը, աստծուց և այլ գերբնական ուժերից ողորմածություն հայցելու, նրանց նվիրվածություն ու երախտագիտություն արտահայտելու ձև։

Մարդկանց կրոնական պատկերացումների և սոցիալ–տնտեսական պայմանների էվոլյուցիային զուգընթաց զոհաբերության դրսևորումները փոփոխվել են։ Հայտնի են այլ զոհաբերության բազմապիսի ձևեր, հասարակ, անարյուն (ուտելուց ու խմելուց առաջ աստվածների, ոգիների պատվին «ցողելը» կամ «հեղելը») և արյունոտ ու վայրագ (մարդկային զոհաբերությամբ, «հեկատոմբ»՝ 100 և զինվորների զոհաբերությամբ)։ Զոհաբերությամբ ահավոր դաժան ձևերն են երեխաների զոհաբերությունը (Փյունիկիա, Կարթագեն), կրոնական ինքնազոհումը (Հնդկաստան, Ճապոնիա), ինքնաամորձատումը (Կիբելայի պաշտամունքը, Փոքր Ասիայի սկոպեցներինը ցարական Ռուսաստանում)։ Զոհաբերությունը հիմնականում կատարվել է զոհարաններում։ Հասարակական անհավասարության առաջացմամբ կրոնի սպասավորները հավատացյալներից պահանջել են ավելի առատ զոհաբերությունը, որ դրսևորվել է նաև նվիրատվությունների ու պարգևների ձևով (վաղ ժամանակներում տաճարներիը, ավելի ուշ՝ եկեղեցիների և վանքերի օգտին, պաշտելով դրանց տնտեսական հզորացմանը)։ Ժամանակակից կրոնները պահպանում են զոհաբերելու հին սովորույթը։ Զոհաբերության տարբեր տեսակներ են եղել նաև Հայաստանում։ Արձանագրություններում հիշատակվում է Ուրարտու աստվածներին տրվող կենդանական զոհերի, նրանց քանակի մասին։ Այսպես, Խալդի աստծուն զոհաբերվել է 6 ուլ, 17 ցուլ, 34 ոչխար, Թեյշեբա աստծուն՝ 6 ցուլ, 12 ոչխար, Շիվինի աստծուն՝ 4 եզ, 8 ոչխար։ Հայ հեթանոսական բոլոր աստվածներին նույնպես մատուցվել են զոհեր։ Արամազդին՝ սպիտակ կենդանիներ (ցուլ, նոխազ, ձի, ջորի), Անահիտին՝ եզներ, երինջ և այլն։ Ըստ ավանդության, Արտաշես թագավորին հուղարկավորելիս մարդիկ են ինքնազոհվել։ Զոհաբերություն նշանակությամբ գործածվել են նաև «ընծա», «ձոն», «պատարագ», «հաշտ» (այստեղից՝ «հաշտից տեղիք» արտահայտությունը հասկացությունները։

Կատեգորիա:Կրոն և հասարակություն
Յոսեֆ Զիտեկ

**Յոսեֆ Զիտեկ** (, ), չեխ ճարտարապետ, ճարտարապետական էկլեկտիզմի ներկայացուցիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Պրահայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում, ապա՝ Վիեննայի Գեղարվեստի ակադեմիայում։ Զիտեկի գործերից են Ազգային թանգարանի շենքը (1868-1881, Պրահա), Ռուդոլֆինումը (կոնսերվատորիա և գեղարվեստական արդյունաբերության թանգարան, 1874-1881, Պրահա, համահեղինակների հետ), Կառլովի-Վարիի սյունաշարը (1870-ական թվականներին)։

## Պատկերասրահ

Prague 07-2016 View from Petrinska Tower img4.jpg|Պրահայի ազգային թատրոն
Praha 2005-09-19 Rudolfinum.jpg|Ռոդոլֆինում, Պրահա
2007-KarlovyVary-MillC-Panorama.JPG|Mill Colonnade տաք աղբյուրների սյունաշար

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չեխ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Պրահա քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Պրահա քաղաքում մահացածներ