Նեմեսիս գործողություն

**«Նեմեսիս»**, գործողություն, որի նպատակն էր պատժել 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանությունը կազմակերպող և իրականացնող Երիտթուրք (Միություն և Առաջադիմություն կուսակցություն) պարագլուխներին, 1918 թվականի Բաքվի հայկական ջարդի կազմակերպիչներին և թուրքերի հետ համագործած հայ դավաճաններին։ Կազմակերպել է Հայ Հեղափոխական Դաշնակցությունը։ Նեմեսիս () է կոչվել հին հունական վրեժխնդրության աստվածուհու անունով։

## Նախնապատմություն
Մուդրոսի զինադադարից հետո, 1919 թվականին, գումարվեց Թուրքիայի զինվորական դատարանի նիստ, որտեղ ի բացակայության մահվան դատապարտվեցին Հայոց Ցեղասպանության գլխավոր կազմակերպիչները։ Մեծ Բրիտանիան նույնպես կալանք սահմանեց Մալթա աքսորված մի քանի անձանց նկատմամբ։

## Գործողության ծրագրում
Գործողության կատարման որոշումը կայացվել է 1919 թվականին Երևանում Հայ Հեղափոխական Դաշնակցության IX ընդհանուր ժողովում։ Մասնավորապես, որոշում է ընդունվել ի կատար ածել երիտթուրք (Միություն և Առաջադիմություն կուսակցություն) պարագլուխների նկատմամբ դատավճիռը։ Նշվել է ցեղասպանության հանցագործների 650 անուն, որոնցից առանձնացվել են 41 գլխավոր հանցագործները։ «Նեմեսիս» գործողությունն իրականացնելու համար ստեղծվել են պատասխանատու մարմին (ղեկավար՝ ԱՄՆ-ում Հայաստանի ներկայացուցիչ Արմեն Գարո) և հատուկ Ֆոնդ (ղեկավար՝ Ահարոն Սաչագլյան)։ Գործողության օպերատիվ ղեկավարությունն ու նյութական ապահովումը իրագործում էին Շահան Նաթալին և Գրիգոր Մերջանովը.

## Հիմնական գործողություններ

## Դավաճանների սպանություն

## Չկայացած դատավճիռներ
Դատավճռի ցուցակում էին նաև Օսմանյան կայսրության նախկին ռազմական նախարար Էնվերը և «Միություն և Առաջադիմություն կուսակցության» կոմիտեի գերագույն քարտուղար Նազիմը։ Նրանց հետապնդում էին, բայց մահապատիժը չիրականացավ։

* Էնվերը Գերմանիայից Բաքվով անցել էր Միջին Ասիա։ Այստեղ նա ղեկավարել է հակախորհրդային բասմաչական շարժումը։ 1922 թվականին կարմիր բանակի հայազգի հրամանատար Հակոբ Մելքումովը գնդակահարել է Էնվերին Տաջիկստանում։
* Նազիմը վերադարձավ Թուրքիա, որտեղ կարճ ժամանակ անց Քեմալ Աթաթուրքի դեմ մահափորձի համար մահապատժի ենթարկվեց։

## Գործողության մասնակիցներ

Պատկեր:Pastermajian-Karekin.JPG|Արմեն Գարո (Գարեգին Պաստերմաջյան, 1872-1923)
Պատկեր:Shahan natalie.jpg|Շահան Նաթալի (1884-1983)
Պատկեր:Misak Torlakian 2.jpg|Միսաք Թորլաքյան (1894-1968)
Arshavir Shirakyan.JPG|Արշավիր Շիրակյան (1902-1973)

|Ստեփան Ծաղիկյան (1886-?)
Պատկեր:Soghomon Tehlirian 1921.jpg|Սողոմոն Թեհլերյան (1897-1960)


## Ծանոթագրություններ

## Նշումներ

## Գրականություն
* Ազվին «Ջեմալ փաշայի սպանությունը», Մոսկվա–Երևան, 1991, 92 էջ։
* Աշոտ Արծրունի «Ճեմալ փաշայի ահաբեկումը», «Հայրենիք» ամսագիր, 1960, թիւ 5, էջ 98–99:
* Աւօ «Միսաք Թորլաքեան», «Յեղափոխական ալպոմ», հատ. 8, Թեհրան, 1970, էջ 7-109։
* Երկանեան Արամ «Այսպես սպաննեցինք», Լոս Անջելոս, 1949, 87 էջ։
* Երկանեան Արամ «Գիրք մատուցման եւ հատուցման», Պոսթըն, 1949, 160 էջ, Պէյրութ, 1954, 104 էջ։
* Երկանեան Արամ «Վրէժագիրք (Պերլինի աքթին 60–ամեակին առթիւ), Պէյրութ, 1982, 110 էջ։
* Թեհլերյան Սողոմոն «Վերյիշումներ», գրի առաւ Վ. Մինախորյան, Գահիրէ, 1953, 1956, 474 էջ, Երևան, 1993, 288 էջ, 2008։
* Թեհլիրեան արդարահատոյցը, Պէյրութ, 1981, 422 էջ։
* Թոռլաքեան Միսաք «Օրերուս հետ», Պոսթըն, 1953, 568 էջ, Պէյրութ, 1963, Թեհրան, 1982, 588 էջ, Պէյրութ, 2001, 624 էջ։
* Հակոբյան Արարատ «ՀՅԴ 9–րդ ընդհանուր ժողովը», Երևան, 1994, 45 էջ։
* Մերճանօֆ Գրիգոր «Իմ կտակը», Պէյրութ, 1972, 108 էջ։
* Մերճանօֆ Գրիգոր «Քանի մը յուշեր եւ պատասխան Արշաւիր Շիրակեանի», Փարիզ, 1957, 29 էջ։
* Միսաք Թոռլաքյանի դատավարությունը, խմբ. Վ. Եղիայան, Ա. Արաբյան, 2008, 248 էջ։
* Միքայել Այվազյան «Ովքեր են սպանել Ջեմալ փաշային», 2016, 136 էջ։
* Նաթալի Շահան «Վրէժի աւետարան», գիրք Ա. (1916–1917 թթ.), Նիւ Եորք, 1918, 39 էջ։
* Նաթալի Շահան «Վրէժի աւետարան», գիրք Բ. (1916–1917 թթ.), Նիւ Եորք, 1918, 46 էջ։
* Շիրակեան Արշաւիր «Կտակն էր նահատակներուն», Պէյրութ, 1965, 344 էջ, Թեհրան, 1982, 344 էջ, Պէյրութ, 1986, 2010, 367 էջ, Երևան, 1991, 368 էջ։
* Սողոմոն Թեհլերյանի դատավարությունը (սղագրական նյութեր), Վենետիկ, 1921, Երևան, 1990, 224 էջ, 2008։
* Քիւրքճեան Յարութիւն «Հայկական ցեղասպանութեան արդարահատոյցը», Փարիզ, 1981։
* Շահան Նաթալի, (2002) [1928]. *The Turks and Us*. Nagorno-Karabakh: Punik Publishing.
* Արշավիր Շիրակյան, (1976). *The Legacy*. Sonia Shiragian. Boston, Massachusetts: Hairenik Press. LCC 76-49796.
* Ավաքիան Լինդի, (1989). *The Cross and the Crescent*. USC Press. ISBN 0-943247-06-3.
* Դեորգի Ջեքուս, (1990). *Resistance & Revenge*. Transaction Publishers. ISBN 0-88738-338-6.
* Էդվարդ Ալեքսանդր, (2000). *A Crime of Vengeance*. Backinprint.com. ISBN 0-595-08885-6.
* Եղիայան Վարդգես, (2006). *The Case of Soghomon Tehlirian*. Center for Armenian Remembrance. ISBN 0-9777153-1-0.
* Եղիայան Վարդգես, (2006). *The Case of Misak Torlakian*. Center for Armenian Remembrance. ISBN 0-9777153-0-2.
* Jacques Derogy, Resistance and Revenge: The Armenian Assassination of Turkish Leaders Responsible for the 1915 Massacres and Deportations, Trans. A. M. Barret, Tansaction Publishers 1990, p. xiv
* Houshamadian of Armenian Revolutionary Federation (ARF) Dashnaktsutiun Album - Atlas Volume 2, Jacob Manjikian Editor, Next Day Color Printing Inc. (2000), p.&nbsp;214
* Jacques Derogy, Resistance and Revenge, p.&nbsp;61
* Lindy V. Avakian, The Cross and the Crescent, Golden West Publishers Unlimited 1998, pp.&nbsp;114–115
* Jacques Derogy, Resistance and Revenge, pp.&nbsp;84–85
* Ibid., pp.&nbsp;117–119
* Arshavir Shiragian, The Legacy memoirs of an Armenian Patriot, Hairenik Press 1976, p.&nbsp;108
* Ibid., pp.&nbsp;176–177
* Jacques Derogy, Resistance and Revenge, pp.&nbsp;171–173
* Zaven Der Yeghiayan, My Patriarchal Memories Trans. Ared Misirliyan, Mayreni Publishing 2002, p.&nbsp;273
* Lindy V. Avakian, The Cross and the Crescent, Golden West Publishers Unlimited 1998, p.&nbsp;60
* Vahan Minakhorian. Verhisumner, Hoosaber, Cairo 1956 p.&nbsp;204-206
* Arshavir Shiragian, The Legacy memoirs of an Armenian Patriot, Hairenik Press 1976, pp.&nbsp;46–48
* Ibid., P. 46
* Zaven Der Yeghiayan, My Patriarchal Memories, pp.&nbsp;58–59
* Houshamadian of Armenian Revolutionary Federation ..., p.&nbsp;215
* Lindy V. Avakian, The Cross and the Crescent, Golden West Publishers Unlimited 1998, pp.&nbsp;246–247
* Arshavir Shiragian, The Legacy memoirs of an Armenian Patriot, Hairenik Press 1976, p. ix
* Bio provided by Ms. Graciela Kevorkian
* Երկանեան Արամ, Գիրք մատուցման եւ հատուցման, Պոսթըն, 1949, 160 էջ, Պէյրութ, 1954, 104 էջ։
* Երկանեան Արամ, Վրէժագիրք (Պերլինի աքթին 60–ամեակին առթիւ), Պէյրութ, 1982, 110 էջ։
* Թեհլերյան Սողոմոն, Վերյիշումներ, գրի առաւ Վ. Մինախորյան, Գահիրէ, 1953, 1956, Երևան, 1993, 288 էջ, 2008։
* Թոռլաքեան Միսաք, Օրերուս հետ, Պոսթըն, 1953, Թեհրան, 1982, 588 էջ, Պէյրութ, 1963, 2001, 624 էջ։
* Մերճանօֆ Գրիգոր, Իմ կտակը, Պէյրութ, 1972, 108 էջ։
* Մերճանօֆ Գրիգոր, Քանի մը յուշեր եւ պատասխան Արշաւիր Շիրակեանի, Փարիզ, 1957, 29 էջ։
* Միսաք Թոռլաքյանի դատավարությունը, խմբ. Վ. Եղիայան, Ա. Արաբյան, 2008, 248 էջ։
* Միքայել Այվազյան, Ովքեր են սպանել Ջեմալ փաշային, 2016, 136 էջ։
* Շիրակեան Արշաւիր, Կտակն էր նահատակներուն, Պէյրութ, 1965, 1986, 2010, Թեհրան, 1982, Երևան, 1991։ Սողոմոն Թեհլերյանի դատավարությունը (սղագրական նյութեր), Վենետիկ, 1921, Երևան, 1990, 2008։

## Արտաքին հղումներ
* Գնդակահարված հանցագործները operationnemesis.com կայքում 
* Դատավճիռը իրագործողները operationnemesis.com կայքում 
* «Նեմեսիս» գործողությանը նվիրված կայք 
* «Նեմեսիս» գործողություն. Սողոմոն Թեհլերյան» Երևան, 2015 (տպագրվել է Հայաստանի մշակույթի նախարարության աջակցությամբ)

Կատեգորիա:1920-ականներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն
Կատեգորիա:Հայ ազատագրական շարժում
Կատեգորիա:Հայկական դիմադրություն
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանություն
Կատեգորիա:Հայտնիների սպանություններ

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պատմություն