Բյուրեղաբուժություն

**Բյուրեղաբուժություն**, կեղծ գիտական ​​այլընտրանքային բժշկության պրակտիկա, որն օգտագործում է քարեր և բյուրեղներ, ինչպիսիք են քվարցը, ագաթը, ամեթիստը կամ օպալը։ Այս պնդումը գիտական ​​հիմքեր չունի, բայց պրակտիկայի հետևորդները պնդում են, որ քարերը բուժիչ ուժ ունեն, կարող են խթանել ցածր էներգիայի բարելավմանը, ազատել արգելափակված էներգիան և վերափոխել մարմնի աուրան։ 

Ըստ բյուրեղաբուժության մեկ մեթոդի՝ պրակտիկանտը բյուրեղներ է դնում մարմնի տարբեր մասերի վրա, որոնք հաճախ համապատասխանում են չակրաներին, կամ բյուրեղներ է դնում մարմնի շուրջը` փորձելով կառուցել էներգետիկ ցանց, որը ենթադրաբար հաճախորդին շրջապատում է բուժիչ էներգիայով: Գիտական ​​հետազոտությունները չեն գտել որևէ ապացույց, որ նման «էներգետիկ ցանցերը» իրականում գոյություն ունեն և չկա որևէ ապացույց, որ բյուրեղային բուժումն ավելի մեծ ազդեցություն ունի մարմնի վրա, քան ցանկացած այլ պլացեբո։  
Տարածված տեղերում պրակտիկան խթանում է բյուրեղների առևտրային պահանջարկը, ինչը հանգեցնում է բյուրեղների արդյունահանման համար շրջակա միջավայրի վնասներին և երեխաների շահագործմանը։

## Պատմություն
### Ծագում
«Ատլանտիսի մասին» Պլատոնի արձանագրության մեջ հիշատակվել է նաև բյուրեղաբուժությունը: Ըստ Պլատոնի, ատլանտացիներն օգտագործել են բյուրեղները մտքերը կարդալու և փոխանցելու համար։ Շումերները օգտագործել են բյուրեղները իրենց կախարդական բանաձևերում 6000 տարի առաջ։

Հին եգիպտացիները բյուրեղներն օգտագործել են զարդեր պատրաստելու համար: Բյուրեղները կամ թանկարժեք քարերը գործնականում օգտագործվել են իրենց մետաֆիզիկական հատկությունների համար, մասնավորապես որպես առողջության և պաշտպանության միջոցներ: Նրանք հաճախ թաղել են լաջվարդի սրբազան բզեզը իրենց մահացածների հետ՝ հավատալով, որ դա նրանց պաշտպանելու է հանդերձյալ կյանքում։ Բացի այդ, Հին Եգիպտոսում թալիսմանները օգտագործվել են անհատի բարեկեցությունն ապահովելու համար։ Ամուլետի ձևը, զարդարանքը, մակագրությունը, գույնը, նյութը կամ կատարած ծեսը վկայել են դրա ուժի մասին։ Ամուլետները կրել կամ դրել են մարմնի վրա՝ քարերի, մատանիների, վզնոցների կամ այլ զարդերի տեսքով։ Եգիպտացիները օգտագործել են ամուլետներ իրենց հետմահու կյանքից օգուտ քաղելու համար, հաճախ ներկայացնելով եգիպտական ​​աստվածությունները և նրանց հատուկ ուժերը։ Ամուլետները տեղադրել են նաև մումիաների վրա կամ մումիաների վիրակապերի միջև, թաղման համար նախատեսված բյուրեղները եղել են ավելի մեծ, քան այն կտորները, որոնք սովորաբար մարդիկ կրել են կենդանության օրոք: Հուղարկավորության ժամանակ օգտագործվել են նաև գլխակալների ամուլետներ, դրանք դրվել են գերեզմաններում՝ մահացածներին պաշտպանելու համար (խորհրդանշելով հանգուցյալի ծագումն ու վերակենդանացումը և արևը, որը ծագել է երկու բլուրների միջև՝ հարություն և վերածնունդ)։  

Հին հույները բյուրեղներին վերագրել են բազմաթիվ հատկություններ: «Բյուրեղ» բառը ծագել է հունարեն «krýstallos» բառից, որը թարգմանվում է որպես «սառույց»: Հին հույները հավատացել են, որ թափանցիկ քվարցի բյուրեղները ջուր են, որոնք ուղղակի սառել են այնքան, որ մնացել են պինդ վիճակում։ «Ամեթիստ» բառը հին հունարենում նշանակում է «չարբեցնող»։ Ամեթիստը կրել են որպես ամուլետ, որը, նրանց կարծիքով կանխելու էր թունավորումը:

Թանկարժեք քարերը տարբեր մշակույթներում ընկալվել են որպես առարկաներ, որոնք կարող են օգնել լապիդային բժշկությանը։ Արիզոնայի «Հոպի» տեղաբնիկ ամերիկացիները օգտագործել են քվարցի բյուրեղները հիվանդություններն ախտորոշելու համար։ Ե՛վ Պլինիոս Ավագը, և՛ Գալեն Կլավդիոսը պնդել են, որ որոշ բյուրեղներ ունեն բուժիչ հատկություններ։ Եվրոպայում բյուրեղների (և մասնավորապես բյուրեղյա ամուլետների) բուժիչ ուժի վերաբերյալ հավատը պահպանվել է մինչ միջնադար: Թանկարժեք քարերի ենթադրյալ բուժիչ հատկությունները և այն ուժերը, որոնք դրանք կրում են, հավաքված են տեքստերում, որոնք հայտնի են էղել որպես «լապիդարներ» (հայտնի են եղել միջնադարյան և վաղ ժամանակակից Եվրոպայում մինչև 17-րդ դարը)։

Տարբեր մշակույթներում՝ տարբեր քարեր կարող են խորհրդանշել կամ օգնել տարբեր բաների համար: Դրա վառ օրինակն է վարդագույն քվարցը: Եգիպտոսում կարծել են, որ վարդագույն քվարցը կարող է կանխել ծերացումը, հռոմեացիները օգտագործել են այն որպես կնիք՝ սեփականության իրավունքը նշանակելու և իմաստավորելու համար, միջնադարում ​​օգտագործել են բուժիչ խմիչքների մեջ, իսկ այսօր վարդագույն քվարցը հայտնի է որպես «սիրո քար» և օգտագործվում է զգացմունքները հավասարակշռելու և զայրույթն ու հիասթափությունը բուժելու համար:

## Ժամանակակից օգտագործում
### Նոր դարաշրջան
Անգլախոս երկրներում բյուրեղաբուժությունը մեծապես կապված է նոր դարաշրջանի հոգևոր շարժման հետ։ Ի տարբերություն լրացուցիչ և այլընտրանքային բժշկության այլ ձևերի, բյուրեղաբուժության կողմնակիցները պրակտիկան դիտարկում են «անհատական», կախված ծայրահեղ անհատականացումից և ստեղծագործական արտահայտումից*:* Բյուրեղաբուժությամբ զբաղվողները պնդում են, որ որոշ ֆիզիկական հատկություններ՝ ձևը, գույնը և նշանները, որոշում են այն հիվանդությունները, որոնք քարը կարող է բուժել։ Նման ցուցակները հրապարակվում էին ընդհանուր տարածված տեքստերում: Պարադոքսալ է, որ պրակտիկները նաև կարծում են, որ «բյուրեղները չունեն ներքին հատկանիշներ, բայց, փոխարենը, դրանց որակը փոխվում է կախված երկու մասնիկներից»: Քարերն ըստ գույնի կամ դրանց ենթադրյալ մետաֆիզիկական հատկանիշների ընտրելուց հետո տեղադրում են մարմնի մասերի վրա։ Քարերի գույնի ընտրությունը և տեղադրումը կատարվում է հիմնավորման, չակրաների կամ էներգետիկ ցանցերի համաձայն։

### Վաճառք և արդյունաբերություն
Ամբողջ աշխարհում տարեկան բյուրեղների մանրածախ վաճառքը 2019 թվականից գնահատվում է ավելի քան 1 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։

Հնդկաստանը, Չինաստանը, Բրազիլիան և Մադագասկարը բյուրեղների հիմնական արտադրողներն են։ Մադագասկարի բյուրեղների ակունքներից մեկում բյուրեղների մեծ մասն արդյունահանվում է ոչ անվտանգ կամ ոչ արդյունաբերական հանքերում, որտեղ ծնողներն ու երեխաները միասին աշխատում են՝ փորում են բահերով, բյուրեղները փոսերից և թունելներից հանելու համար։ Հանքագործներին սովորաբար վճարվում է 17-ից 23 ցենտ մեկ կիլոգրամ վարդագույն քվարցի համար։ Հանքագործի եկամուտը կարող է լինել վերջնական մանրածախ արժեքի ընդամենը 0,1%-ը: Որոշ մարդիկ ասում են, որ հանքագործների ցածր վարձատրությունը պայմանավորված է նրանով, որ զարգացած երկրում հաճախորդները ցանկանում են ցածր գներ, մյուսներն ասում են, որ դա պայմանավորված է նրանով, որ զարգացած երկրներում խանութները ցանկանում են ավելի շահավետ լինել։

## Գիտական ​​գնահատում
Չկա ոչ մի գիտական ​​ապացույց, որ բյուրեղաբուժությունը որևէ ազդեցություն ունի, այդ պատճառով այն համարվում է կեղծ գիտություն: Բյուրեղաբուժության ենթադրյալ հաջողությունը կարելի է վերագրել պլացեբոյի էֆեկտին: Ավելին՝ չկան գիտական ​​հիմքեր «արգելափակված» չակրաների հասկացությունների, հիմնավորում պահանջող «էներգետիկ ցանցեր»-ի կամ նման այլ տերմինների համար։ Մեծամասամբ հասկացվում է, որ դրանք ոչ ավելի են, քան տերմիններ, որոնք օգտագործվում են կոնցեպտի հետևորդների կողմից՝ իրենց գործունեությանը վստահություն հաղորդելու համար: Էներգիան, որպես գիտական ​​տերմին շատ լավ սահմանված հասկացություն է, որը հեշտությամբ չափելի է և քիչ նմանություն ունի էներգիայի էզոթերիկ հասկացությանը, որն օգտագործվում է բյուրեղաբուժությամբ զբաղվողների կողմից: 

1999 թվականին Ֆրենչը և Ուիլյամսը հետազոտություններ են անցկացրել ուսումնասիրելով բյուրեղների հզորությունը՝ պլացեբոյի էֆեկտի համեմատ: Ութսուն կամավորների հանձնարարվել է զբաղվել մեդիտացիայով կամ քվարց բյուրեղով կամ պլացեբո քարով, որոնք են տարբերվել քվարցից: Մասնակիցներից շատերը թե իրական բյուրեղի, թե պլացեբոյի դեպքում նշել են, որ զգում են «բյուրեղին բնորոշ էֆեկտներ»: 2001 թվականին Լոնդոնի համալսարանի «անոմալ ​​հոգեբանության» հետազոտական ​​բաժնի ղեկավար Քրիստոֆեր Ֆրենչը և Գոլդսմիթի համալսարանի իր գործընկերները միասին ներկայացրել են բյուրեղաբուժության իրենց ուսումնասիրությունը՝ Բրիտանական հոգեբանական ընկերության հարյուրամյակի ամենամյա կոնֆերանսում, եզրակացնելով՝ «Ոչ մի ապացույց չկա, որ բյուրեղաբուժությունն աշխատում է ավելի քան պլացեբոյի էֆեկտը»: 

Բյուրեղների բուժիչ ազդեցությունը կարող է վերագրվել նաև տեսակետը հաստատելու միտմանը (որը տեղի է ունենում, երբ հետևորդները ցանկանում են, որ պրակտիկան ճշմարիտ լինի և տեսնում են միայն այն բաները, որոնք հաստատում են այդ ցանկությունը): 

Բյուրեղաբուժության մեթոդները կիրառվում են նաև կենդանիների վրա, թեև որոշ անասնաբուժական կազմակերպություններ, ինչպիսիք են օրինակ Բրիտանական անասնաբուժական ասոցիացիան զգուշացնում են, որ այս մեթոդները գիտականորեն ապացուցված չեն և մարդիկ պետք է դիմեն անասնաբույժի խորհրդին, նախքան այլընտրանքային մեթոդներ օգտագործելը: 

Բյուրեղաբուժության և 5G ապատեղեկատվության կողմնակիցները պնդում են մի կեղծ գիտական համոզմունքի մասին, ըստ որի շունգիտը կարող է կլանել 5G ճառագայթները:

## Ծանոթագրություններ

## Հետագա ընթերցում
*Lawrence E. Jerome. (1989). *Crystal Power: The Ultimate Placebo Effect*. Prometheus Books. 

## Արտաքին հղումներ
*Crystal Healing: Stone-cold Facts About Gemstone Treatments – LiveScience
* Do You Know Where Your Healing Crystals Come From? at *[[The New Republic]]*
*James Randi debunks Crystal Power

Կատեգորիա:Այլընտրանքային բժշկություն
Կատեգորիա:Էզոթերիզմ
Կատեգորիա:Կեղծ գիտություն