Կանանց գիր

**Կանանց գիր**, գրական կատեգորիա է, գրական քննադատության հստակ ոլորտ, որը հիմնված է այն գաղափարի վրա, որ կանանց փորձը պատմականորեն տարբերվում է տղամարդկանցից, և, հետևաբար, կին գրողները *,* ըստ սահմանման, առանձին ուսումնասիրության արժանի խումբ են, որոնց գրվածքները սովորաբար խիստ տարբերվում են տղամարդկանց գրվածքների մեծ մասից։ Խոսքը ոչ թե կոնկրետ հեղինակի թեմայի կամ քաղաքական դիրքի մասին է, այլ նրա սեռի, այսինքն*՝* կնոջ դիրքի մասին գրական աշխարհում։

Կանանց գրությունը՝ որպես գրական ուսումնասիրության և պրակտիկայի առանձին ոլորտ, հստակորեն ճանաչվում է մասնագիտացված ամսագրերի, կազմակերպությունների, մրցանակների և կոնֆերանսների քանակով, որոնք հիմնականում կամ բացառապես կենտրոնանում են կանանց հեղինակած տեքստերի վրա։ Կանանց գիրը՝ որպես ուսումնասիրության ճանաչված ոլորտ, զարգանում է 1970-ականներից։ Անգլերեն և ամերիկյան գրականության ծրագրերի մեծամասնությունը դասընթացներ է առաջարկում կանանց գրականության հատուկ ասպեկտների վերաբերյալ, և կանանց գրությունը սովորաբար համարվում է մասնագիտացման առանձին ոլորտ։

Գրողներն իրենք վաղուց հետաքրքրված են գրավոր «կանացի ավանդույթի» հետքերով։ *Մերի Սքոթի «Կին փաստաբան. Բանաստեղծություն պարոն Դանկոմբի կանացի գրքույկի ընթերցմամբ»* (1774) իր տեսակի մեջ ամենահայտնի գործերից մեկն է 18-րդ դարում, մի ժամանակաշրջան, երբ կին գրողների հրատարակությունների թիվը կտրուկ աճեց։ 1803 թվականին Մերի Հեյսը հրատարակեց վեց հատորանոց *«Կանանց կենսագրություն»*։ Իսկ Վիրջինիա Վուլֆի «իմ սենյակը»(1929) վեպը ցույց է տալիս կանանց գրելու ավանդույթը ուսումնասիրելու մոդեռնիստական ցանկությունը։ Այնուամենայնիվ, Վուլֆը փորձեց բացատրել այն, ինչ նա ընկալեց որպես բացակայություն, և արդեն դարի կեսերին գիտնականների ուշադրությունը սկսեց շրջվել «կորած» կին գրողներին գտնելու և վերադարձնելու ուղղությամբ։ Նրանք շատ էին։ Բառարանների կամ կանացի գրերի անթոլոգիաների խմբագիրները սովորաբար նշում են առկա բոլոր նյութերի մեջ ընտրելու դժվարությունը։

Հարցը, թե արդյոք կա «կանանց ավանդույթ», մնում է մտահոգիչ։ Որոշ գիտնականներ և խմբագիրներ վկայակոչում են «իգական կանոնը» և կանանց «գրական տոհմը» և ձգտում են «բացահայտել կրկնվող թեմաները և հետքավորել էվոլյուցիոն և փոխկապակցված օրինաչափությունները» կանանց գրավոր գրականության մեջ, սակայն ժամանակի և տարածության մեջ կանացի գրվածքների տիրույթն այդպիսին է։ Դա այնքան հիանալի է, որ, ըստ ոմանց, սխալ է խոսել «կանանց գրի» մասին համընդհանուր իմաստով։ Քլեր Բաքը «կանանց գիրը» անվանում է «անկայուն կատեգորիա»։ Ավելին, կին գրողներին չի կարելի առանձնացնել իրենց ժամանակակից տղամարդիկից և ավելի լայն գրական ավանդույթներից։ Գրականության մեջ ռասայի, դասակարգի և սեքսուալության վերաբերյալ վերջին ուսումնասիրությունները ավելի են բարդացնում խնդիրը և մարտահրավեր նետում  «կանացի ավանդույթ» դնելու միտումին։ Որոշ գիտնականներ, ինչպիսիք են Ռոջեր Լոնսդեյլը, նշել են, որ կա մի ընդհանրություն, և որ «անհիմն չէ (կին գրողներին) որոշ առումներով հատուկ դեպք համարել՝ հաշվի առնելով նրանց կրթական խոցելիությունը և սահմանափակ պատկերացումները սոցիալական ոլորտում պատշաճ «կանացիության» մասին։  Այսպիսով, «կանանց գիր» տերմինի օգտագործումը ենթադրում է այն համոզմունքը, որ կանայք որքան էլ բազմազան են՝ ինչ-որ իմաստով մի խումբ են,  որոնք կիսում են սեռի վրա հիմնված տարբերության դիրքորոշումը։

Արևմուտքում երկրորդ ալիքի ֆեմինիզմը հանգեցրեց կանանց պատմական ներդրումների ընդհանուր բացահայտմանը, և տարբեր ակադեմիական ենթագիտություններ, ինչպիսիք են կանանց պատմությունը և կանանց գրությունը, զարգացան՝ ի պատասխան այն համոզմունքի, որ կանանց կյանքն ու ներդրումները թերներկայացված են որպես գիտական ​​հետաքրքրության ոլորտներ։ Ֆեմինիստական ​​գրական քննադատության այս վաղ շրջանի մեծ մասը նվիրված էր կանանց կողմից գրված տեքստերի վերագտնմանը և վերականգնմանը։ Դեյլ Սփենդերի «Վեպի մայրերը. 100 լավ կին գրողներ մինչև Ջեյն Օսթենը» (1986) և Ջեյն Սփենսերի «Կին վիպասանի վերելքը» (1986 թ.) «Վեպի մայրերը. Գիտական ​​հետաքրքրության այս աճին համաչափ տարբեր հրատարակչություններ սկսեցին վերահրատարակել վաղուց արդեն տպագրված տեքստեր։ Virago Press-ը սկսեց հրատարակել 19-րդ և 20-րդ դարի սկզբի վեպերի իր ընդարձակ ցուցակը 1975 թվականին և առաջին կոմերցիոն մամուլից մեկն էր, որը միացավ անվան վերականգնման նախագծին։ 1980-ականներին Pandora Press-ը, որը պատասխանատու էր Սպենդերի հետազոտությունների հրատարակման համար, հրատարակեց 18-րդ դարի վեպերի ուղեկից շարք, որոնք գրված էին կանանց կողմից։ Վերջերս Broadview Press-ը շարունակել է հրատարակել 18-րդ և 19-րդ դարերի վեպեր, որոնցից շատերը երբեք չեն տպագրվել, իսկ Կենտուկիի համալսարանն ունի վաղ կանանց վեպերի վերատպումների շարք։ Կին գրողների կենսագրական բառարանների ծավալի համաչափ աճ է գրանցվել՝ պայմանավորված նրանով, ինչպես խմբագիրներից մեկը նշեց, որ «մեր կանանց մեծ մասը ներկայացված չէ ոլորտի «ստանդարտ» տեղեկատու գրքերում»։

Elaine V. Bellin-ի *«Redeeming Eve: Women Writers of English Renaissance»* գիրքը նշում է Վերածննդի դարաշրջանի գրականության մեջ կանանց թերներկայացվածությունը և ուսումնասիրում է այդ ժամանակաշրջանի կին գրողների համար ապացույցների պակասի գաղափարը։ Կանանց գրչության նկատմամբ լայն հետաքրքրությունը զարգացավ և դրա վրա ազդեց գրական կանոնի ընդհանուր վերագնահատումն ու ընդլայնումը։ Հետգաղութային գրականության, գեյերի և լեսբիների գրականության, գունավոր մարդկանց գրվածքների, աշխատավորների և այլ պատմականորեն մարգինալացված խմբերի մշակութային ստեղծագործությունների նկատմամբ հետաքրքրությունը հանգեցրել է այն բանի լայնածավալ ընդլայնմանը, որը մինչ այժմ համարվում էր «գրականություն»  ժանրեր, որոնք չեն համարվում «գրական» (ինչպիսիք են մանկական ակնարկները, ամսագրերը, նամակները և ճանապարհորդական գրքերը, ի թիվս այլոց)։ Դրանք  ներկայումս գիտական հետաքրքրության առարկա են։ Ժանրերի և ենթաժանրերի մեծ մասը ենթարկվել է  վերլուծության, այնպես որ այժմ կարելի է տեսնել, օրինակ, «կանանց գոթական» կամ կանացի գիտաֆանտաստիկայի վերաբերյալ գործեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրականություն ըստ կանանց
Կատեգորիա:Ֆեմինիզմ և արվեստ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ գրողներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստական գրականություն