Եղիազար Ա Այնթափցի

**Եղիազար Ա Այնթապցի** (Հռոմկլայեցի, ), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 1681 թվականից առ 1691 թվականը։ Հաջորդել է Հակոբ Դ Ջուղայեցի կաթողիկոսին։

## Կենսագրություն
Եղիազար Ա-ն ծնվել է մոտ 1612 թվականին Հալեպի մոտ գտնվող Այնթապ քաղաքում: 1641 թվականին ձեռնադրվել է քահանա, իսկ 1647 թվականին ընտրվել է Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարք, պաշտոնը վարել է մեկ տարի վեց ամիս: 1649  թվականից Երուսաղեմի, 1651 թվականից Կ. Պոլսի հայոց պատրիարքն է եղել, իսկ 1657 թվականին Երուսաղեմի պատրիարքական փոխանորդ։ Նա երեք անգամ (1664–1665, 1666–1668 և 1670–1677) զբաղեցրել է Երուսաղեմի հայոց պատրիարքի պաշտոնը՝ մրցակցելով Թեոդորոս Տարոնացու և Մարտիրոս Ղրիմեցու հետ: 1659-1667 թթ. շինարարական աշխատանքներ է ծավալել Երուսաղեմի հայոց կալվածքներում։ Եղիազար Ա կաթողիկոսի անունը կապվում է արևմտահայ և արևելահայ կաթողիկոսությունների միջև ծագած խռովությունների հետ՝ պայմանավորված նրանով, որ 1661 թվականին Երուսաղեմում հիմնելով ″Էջմիածին″ մատուռը, փորձել է Ամենայն հայոց կաթողիկոսությունից անջատել թուրքահայ թեմերը և կազմել առանձին կաթողիկոսություն պոլսահայ որոշ մեծամեծների և բարձրաստիճան հոգևորականների հետ միասին։ 1663 թվականից Եղիազար I-ը փաստացի համարվեց «հակակաթողիկոս»՝ «Օսմանյան կայսրության հայերի գերագույն պատրիարք» ոչ պաշտոնական տիտղոսով: 

Թուրքական կառավարության թողտվությամբ 1664 թվականի հոկտեմբերին Հալեպի Սուրբ Քառասնից Մանկանց եկեղեցում Եղիազար Այնթափցին հրավիրում է եկեղեցական ժողով և ինքնագլուխ կաթողիկոս օծվում։ Այս բանը չէր կարող հանդուրժել Հակոբ Դ Ջուղայեցի կաթողիկոսը, որը պաշտպանում էր միասնական եկեղեցու շահերը։ Եղիազարյան-Հակոբյան վեճը շարունակվում է մինչև 1680 թ.` Հակոբ Դ Ջուղայեցու մահը։ Մեկ տարի հետո` 1681 թ. հակաթոռ կաթողիկոսության վտանգը չեզոքացնելու նպատակով, Ամենայն հայոց կաթողիկոս են ընտրում Եզիազար Ա Այնթապցուն։ Եղիազար I-ը պահպանեց լավ հարաբերություններ լատինական եկեղեցու քահանաների հետ: 1682 թվականին ընտրվել է Ամենայն հայոց կաթողիկոս Էջմիածնում, փոխարինելով Հակոբ IV Ջուղաեցուն, ով մահացել էր 1680 թվականին։ 1685 թվականին նրա արքունիքում հաստատվեց ճիզվիտ միսիոներ Հայր Ռունը, ով մահացավ 1686 թվականի սեպտեմբերի 11-ին, և հուղարկավորությունը անձամբ գլխավորեց Եղիազար կաթողիկոսը։

Իր հայրապետության ընթացքում Եղիազար Ա կաթողիկոսը վերացնում է Մայր Աթոռի՝ նախորդների ժամանակներից մնացած պարտքերը, ինչպես նաև կատարում է մի շարք շինարարական, նորոգչական աշխատանքներ։ Կառուցում ու նորոգում է շատ եկեղեցիներ ու վանքեր, պարսպապատում է Սբ. Հռիփսիմե, Սբ. Գայանե վանքերը, հիմնում վերջինիս գավիթը, կառուցում միաբանական խցեր։ Մայր Աթոռի ներսում, Սուրբ Իջման տեղում կանգնեցնում է չորս սյուներով կաթողիկե։ Կառուցում է Մայր տաճարի պատարագ մատուցելու սեղանը, իսկ տաճարի տանիքին կառուցում է ևս երեք զանգակատուն՝ արևելյան, հյուսիսային և հարավային կողմերում, որոնցով տաճարի տանիքը դարձավ հինգ գմբեթ։

## Աշխատանքային գործունեություն

* 1649 – Երուսաղեմի հայոց պատրիարք
* 1651 – Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարք
* 1657 – Երուսաղեմի պատրիարքական փոխանորդ
* 1659–1667 – շինարարական աշխատանքներ Երուսաղեմի հայոց կալվածքներում
* Վերացրեց Աղթամարի հակաթոռ կաթողիկոսությունը
* Կառուցեց ու նորոգեց բազմաթիվ եկեղեցիներ ու վանքեր, պարսպապատեց Սբ. Գայանե վանքերը
* Կառուցեց Մայր տաճարի պատարագ մատուցելու սեղանը և տաճարի երեք զանգակները։

## Ձեռքբերումներ

* 1641 – Վարդապետ
* 1647 – Եպիսկոպոս
* 1681 – Ամենայն հայոց կաթողիկոս
* Նրա անունը կապված է արևմտահայ և արևելահայ կաթողիկոսությունները բաժանող խռովությունների հետ, քանի որ 1661 թվականին Երուսաղեմում, հիմնելով Էջմիածին մատուռը, փորձել է Թուրքիայի հայ թեմերը անջատել Ամենայն հայոց կաթողիկոսությունից։ Կաթողիկոսի աճյունը հանգչում է Սբ. Գայանե եկեղեցու գավթի աջ կողմում։ Մահացել է 1691 թվականի օգոստոսի 8-ին Էջմիածնում։

Կաթողիկոսական գահին Եղիազար Ա Այնթափեցուն հաջորդում է Նահապետ Ա Եդեսացին։
## Աղբյուրներ
* Սիմեոն կաթողիկոս Երևանցի Ջամբռ, Եր. 2003։
* Մաղաքիա արք. Օրմանյան, Ազգապատում, հ 2, Եր. 2001։
* Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարան, Եր. 2002։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:17-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքներ