Հին Տիկկո

**Հին Տիկկոն** (), 9550 տարեկան նորվեգական եղևնի, որը գտնվում է Շվեդիայի Դալարնա նահանգի Ֆուլուֆյելլետ լեռան վրա։ Ծեր Տիկկոն ի սկզբանե համբավ է ձեռք է բերել որպես «աշխարհի ամենահին ծառը»։ Հին Տիկկոն, այնուամենայնիվ, կլոնալ ծառ է, որը հազարամյակների ընթացքում վերականգնում է նոր կոճղեր, ճյուղեր և արմատներ, այլ ոչ թե մեծ տարիքի առանձին ծառ է։ Ծեր Տիկկոն ճանաչվում է որպես ամենատարեց կենդանի եղևնի և չորրորդ ամենահին հայտնի կլոնային ծառը։

Ծառի տարիքը որոշվում է ծառի տակից հավաքված գենետիկորեն համապատասխանող բուսանյութի ռադիոածխածնային թվագրմամբ, քանի որ դենդրոխրոնոլոգիան չի գործում կլոնային ծառերի համար։ Բունը ինքնին գնահատվում է, որ ընդամենը մի քանի դար է, բայց բույսը գոյատևել է շատ ավելի երկար՝ շնորհիվ մի գործընթացի, որը հայտնի է որպես շերտավորում (երբ ճյուղը շփվում է գետնի հետ, այն բողբոջում է և նոր արմատ առաջացնում), կամ վեգետատիվ կլոնավորում (երբ բունը մեռնում է, բայց արմատային համակարգը դեռ կենդանի է, այն կարող է նոր բողբոջ առաջացնել)։

## Բացահայտում և մանրամասներ
մինի|Քրումհոլցի ձևավորում ունեցող թերաճ ծառի օրինակ
Հին Տիկկոյի արմատային համակարգը գնահատվում է  տարեկան, դարձնելով այն աշխարհի ամենահին նորվեգական եղևնին։ Այն ունի է 5 մետր բարձրություն և գտնվում է Շվեդիայի Դալարնա նահանգի Ֆուլուֆյելլետ լեռան վրա։  Հազարամյակներ շարունակ ծառը հայտնվել է թփերի թփերի ձևավորման մեջ (նաև հայտնի է որպես կրումհոլցի ձևավորում)՝ շրջակա միջավայրի դաժան ծայրահեղությունների պատճառով, որտեղ նա ապրում է։ 20-րդ դարի տաքացման ժամանակ ծառը բողբոջել է և վերածվել է սովորական ծառի։ Ամուսինները, ովքեր հայտնաբերել են ծառը, Լեյֆ Կուլմանը (Ումեոյի համալսարանի ֆիզիկական աշխարհագրության պրոֆեսոր) և Լիզա Օբերգը (Ծառերի գիտնական, կենսաբանության և էկոլոգիայի դոկտորի կոչումով Շվեդիայի Միջին Շվեդիայի համալսարանից) այս աճը վերագրեցին գլոբալ տաքացմանը և ծառին տվեցին մականուն՝«Ծեր Տիկկո», իրենց հանգուցյալ շան անունով։

Ծառը այսքան ժամանակ գոյատևել է վեգետատիվ կլոնավորման շնորհիվ։ Տեսանելի ծառը համեմատաբար երիտասարդ է, բայց այն ավելի հին արմատային համակարգի մի մասն է կազմում, որը հազարամյակներ շարունակ կա։ Ծառի բունը կարող է մի քանի անգամ մեռնել և նորից աճել, բայց ծառի արմատային համակարգը մնում է անփոփոխ և իր հերթին կարող է բողբոջել մեկ այլ բուն։

Բունը կարող է ապրել ընդամենը մոտ վեց հարյուր տարի, և երբ մի բուն մեռնում է, մյուսը, ի վերջո, նորից աճում է իր տեղում։ Բացի այդ, ամեն ձմեռ, առատ ձյունը կարող է ծառի ցածրադիր ճյուղերը իջեցնել ներքև գետնի մակարդակ, որտեղ նրանք արմատ են գցում և գոյատևում, որպեսզի հաջորդ տարի նորից աճեն, որը հայտնի է որպես շերտավորում։ Շերտավորումը տեղի է ունենում, երբ ծառի ճյուղը շփվում է երկրի հետ, և շփման կետից նոր արմատներ են բուսնում։ Հայտնի է, որ այլ ծառեր, ինչպիսիք են ափամերձ կարմրածայտերը և արևմտյան կարմիր մայրիները, բազմանում են շերտավորմամբ։ Ծառի տարիքը որոշվել է արմատային համակարգի ռադիոածխածնային թվագրում, որի արդյունքում հայտնաբերվել են 375, 5660, 9000 և 9550 տարի առաջվա արմատներ։ Ածխածնի թվագրումը բավականաչափ ճշգրիտ չէ՝ պարզելու համար, թե երբ է ծառը բողբոջել սերմերից։ Այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով գնահատված տարիքը, ենթադրվում է, որ ծառը բողբոջել է մ.թ.ա. 7550 թվականին։ Համեմատության համար նշենք, որ գրի գյուտը (և, հետևաբար, արձանագրված պատմության սկիզբը) տեղի է ունեցել մինչև մ.թ.ա. մոտ 4000 թվականը։ Հետազոտողները նույն տարածքում հայտնաբերել են մոտ քսան եղևնիների մի խումբ, որոնց տարիքը գերազանցում է ութ հազարամյակը։

Հին Տիկկոյի գնահատված տարիքը մոտ է այս տարածքի համար հնարավոր առավելագույնին, քանի որ վերջին սառցե դարաշրջանի հեռացող ֆեննո-սկանդական սառցե շերտը միայն արձակեց Ֆուլուֆյելլեթ լեռը մոտ տասը հազարամյակ առաջ։

Բնության պահպանության մարմինները մտածել են ծառի շուրջ ցանկապատ դնելու մասին, որպեսզի այն պաշտպանեն հնարավոր վանդալներից կամ  որսորդներից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Բուսաբանություն
Կատեգորիա:Ծառեր
Կատեգորիա:Հայտնի ծառեր
Կատեգորիա:Շվեդիա
Կատեգորիա:Ռեկորդներ