Դատարկ թուրքական թամբի համախտանիշ

**Դատարկ թուրքական թամբի համախտանիշ** (), վիճակ, երբ հիպոֆիզը փոքրանում կամ տափակում է, ինչի հետևանքով թուրքական թամբը () լցվում է ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկով՝ նորմալ հիպոֆիզի փոխարեն։ 

Այն կարող է հայտնաբերվել հիպոֆիզի խանգարումների ախտորոշման ընթացքում կամ որպես պատահական գտածո՝ գլխուղեղի պատկերման (ՄՌՇ կամ ՀՇ) ժամանակ։

## Նշաններ և ախտանիշներ
Դատարկ թուրքական թամբի համախտանիշ ունեցող մարդիկ կարող են ունենալ գլխացավեր և տեսողության կորուստ: Հավելյալ ախտանիշները կարող են կապված լինել հիպոպիտուիտարիզմի (հիպոֆիզի ֆունկցիայի անբավարարության) հետ: Այլ հնարավոր ախտանիշներն են.

* Միջին ականջի լսողական ոսկրիկների անոմալիա,
* Կրիպտորխիզմ (ամորձիների չիջնելը ամորձապարկ),
* Երկայնագանգություն,
* Առնոլդ-Քիարի I տիպի մալֆորմացիա,
* Սպինա բիֆիդա,
* Բաց զարկերակային ծորան,
* Մկանային հիպոտոնիա,
* Պլատիբազիա (գանգի հիմի տափակեցում)։

## Պատճառներ
մինի|140x140փքս|Հիպոֆիզ
Այս վիճակի առաջացման պատճառները հետևյալներն են.

* Առաջնային դատարկ թուրքական թամբ համախտանիշի պատճառը բնածին արատն է (թամբի ստոծանու՝ diaphragma sellae անատոմիական առանձնահատկությունը):

* Երկրորդային դատարկ թուրքական թամբի համախտանիշի պատճառն այն է, երբ ուռուցքը, վնասվածքը կամ վիրահատությունը վնասում են գեղձը: Սա հիվանդության ձեռքբերովի ձևն է:
* Իդիոպաթիկ ներգանգային հիպերտենզիա (բարձր ճնշում) ունեցող բուժառուի մագնիսառեզոնանսային շերտագրության (ՄՌՇ) հետազոտության ժամանակ նույնպես հայտնաբերվում է դատարկ թամբ:

## Մեխանիզմ
Հիպոֆիզի բնականոն գործառույթը կայանում է նրանում, որ այն վերահսկում է ներզատական համակարգը, ինչն էլ իր հերթին ազդում է աճի հորմոնի, սեռական հասունացման և մակերիկամների կեղևի ֆունկցիայի վրա: Գեղձը բաժանվում է առաջնային և հետին բլթերի։

Հիպոֆիզի բացակայության համախտանիշով տառապող անհատների մոտ կարող է տեղի ունենալ ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի կուտակում, ինչն էլ իր հերթին առաջացնում է ներգանգային ճնշում՝ հանգեցնելով գլխացավերի։

## Ախտորոշում
մինի|166x166փքս|Դատարկ թուրքական թամբի ՄՌՏ

::::::::*

Դատարկ թուրքական թամբի համախտանիշի ախտորոշումը, որն իրականացվում է հետազոտության (և թեստերի) միջոցով, կարող է կապված լինել վաղաժամ սեռական հասունացման, աճի հորմոնի անբավարարության կամ հիպոֆիզի ֆունկցիայի խանգարման հետ (վաղ տարիքում)։ Բացի այդ, կիրառվում են.

* Համակարգչային շերտագրություն (ՀՇ),
* Մագնիսառեզոնանսային շերտագրություն (ՄՌՇ)։

### Դասակարգում
Գոյություն ունի դատարկ թուրքական թամբի համախտանիշի երկու տեսակ՝ առաջնային և երկրորդային:

**Առաջնային** դատարկ թուրքական թամբի համախտանիշն առաջանում է, երբ հիպոֆիզի վերևում գտնվող փոքր անատոմիական արատը բարձրացնում է ճնշումը թուրքական թամբում և ստիպում է գեղձին տափակել թամբի խոռոչի ներքին պատերի երկայնքով։ Առաջնային համախտանիշը կանանց մոտ կապված է ճարպակալման և ներգանգային գերճնշման հետ։ Շատ դեպքերում, հատկապես առաջնային տեսակի դեպքում, ախտանիշներ չկան, և այն չի ազդում կյանքի տևողության կամ առողջության վրա։ Որոշ հետազոտողների գնահատմամբ՝ ախտահարված մարդկանց 1%-ից պակասի մոտ են երբևէ զարգանում այս վիճակի ախտանիշներ։

**Երկրորդային** դատարկ թուրքական թամբի համախտանիշը հիպոֆիզի հետաճի (ռեգրեսիայի) արդյունք է խոռոչի ներսում՝ վնասվածքից, վիրահատությունից կամ ճառագայթային թերապիայից հետո։ Այն անհատները, ովքեր ունեն երկրորդային համախտանիշ՝ պայմանավորված հիպոֆիզի ախտահարմամբ, ունենում են ախտանիշներ, որոնք արտացոլում են հիպոֆիզի ֆունկցիաների կորուստը, օրինակ՝ սթրեսի և վարակների նկատմամբ անհանդուրժողականությունը։

### Տարբերակիչ ախտորոշում
Դատարկ թուրքական թամբի համախտանիշի դեպքում հիմնական տարբերակիչ ախտորոշումը պետք է կատարել ներգանգային գերճնշման (ինչպես անհայտ, այնպես էլ երկրորդային պատճառների) և էպիդերմոիդ կիստայի միջև: Էպիդերմոիդ կիստան ՀՇ հետազոտության ժամանակ իր ցածր խտության պատճառով կարող է նմանակել ողնուղեղային հեղուկին, թեև ՄՌՇ հետազոտությունը սովորաբար թույլ է տալիս տարբերակել վերջինիս ախտորոշումը:

## Բուժում
Եթե համախտանիշը չի հանգեցնում այլ բժշկական խնդիրների, հիպոֆիզի անբավարար աշխատանքի հետ կապված ներզատական (էնդոկրին) խանգարումների բուժումը ախտանշանային է։ Այնուամենայնիվ, որոշ դեպքերում կարող է անհրաժեշտ լինել վիրահատական միջամտություն։

## Ծանոթագրություններ

## Լրացուցիչ ընթերցանություն

* 
* 

Կատեգորիա:Համախտանիշներ
Կատեգորիա:Ներզատական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի հիվանդություններ