Դերեկ Դուլի

**Դերեկ Դուլի** (, ), անգլիացի ֆուտբոլիստ, ֆուտբոլային մարզիչ և ֆունկցիոներ։ Իր կյանքի մեծ մասի ընթացքում ապրել է Շեֆիլդ քաղաքում՝ զբաղեցնելով տարբեր պաշտոններ Շեֆիլդ Ուենսդեյի և Շեֆիլդ Յունայթեդի թիմերում։ Իր խաղային կարիերան սկսել է ֆուտբոլային լիգայում 1946 թվականին՝ երկու հանդիպում անցկացնելով «Լինքոլն Սիթիի» կազմում։ 1947-1953 թվականներին խաղացել է «Շեֆիլդ Ուենսդեյում» և եղել է նրա առանցքային հարձակվողը՝ աչքի ընկնելով 62 անգամ Անգլիայի առաջնության 61 հանդիպումներում և ևս մեկ անգամ Անգլիայի գավաթի երկու հանդիպումներում։ Խաղային կարիերան ավարտել է այն բանից հետո, երբ ստացել է աջ ոտքի լուրջ կոտրվածք՝ կապված գանգրենայի և տուժած ոտքի հետագա անդամահատման հետ։

## Վաղ տարիներ
Դերեկ Դուլին ծնվել է 1929 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Պիտսմուր գյուղում (այժմ ՝ Շեֆիլդի շրջան)։ Ծնողները՝ Արթուրը և Ջենի (Ջինի) Դուլին, ֆաբրիկայի աշխատողներ են եղել, նաև Դերեկն ունեցել է ավագ եղբայր՝ Ալանը։ Հայրը, որը աշխատել է որպես պողպատագործ, ժամանակին փորձաշրջան է անցել «Բրեդֆորդ Սիթի» ֆուտբոլային թիմում, սակայն աշխատանքի զբաղվածության պատճառով այդպես էլ պայմանագիր չի կնքել թիմի հետ։

Դերեկը սովորել է Սուրբ Եկատերինայի կաթոլիկ դպրոցում () և Օուլեր Լեյնի դպրոցում ()։ 14 տարեկան հասակում նա հեռացել է դպրոցից՝ հանձնելով անհրաժեշտ քննությունները և աշխատանքի է անցել լսողական սարքերի արտադրության գործարանում, իսկ ավելի ուշ դարձել է Շեֆիլդի ԵՄՔԱ-ի թիմի խաղացող. ըստ BBC-ի ռադիոհաղորդման 1968 թվականի հարցազրույցի՝ «Պատմելու բան կա» (), Դերեկի համար պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային թիմում հանդես գալը երազանք էր։ ԵՄՔԱ-ի Շեֆիլդի թիմի մարզիչը մտադիր է եղել Դուլիին տեղակայել կիսապաշտպանության կենտրոնում, սակայն Դերեկը պնդել է, որ խաղալու է կենտրոնական հարձակվողի դիրքում: 19 տարեկանում պայմանագիր է կնքել Լինքոլն Սիթի ակումբի հետ։

## Խաղային կարիերա
«Լինքոլն Սիթիի» կազմում Դուլին երկու հանդիպում է անցկացրել 1946/1947 մրցաշրջանում՝ թիմի հետ հանդես գալով Հյուսիսային երրորդ դիվիզիոնում։ Մրցաշրջանի ավարտից հետո նրան առաջարկել են պայմանագիր, որը կիսապրոֆեսիոնալ կարգավիճակ է տվել Դերեկին, սակայն նա հրաժարվել է «Լինքոլնի» առաջարկից՝ փորձելով օգնել Շեֆիլդի և Հալամշիրի թիմին դուրս գալ Մեծ Բրիտանիայի Հյուսիսային կոմսությունների առաջնության եզրափակիչ: Նրանով հետաքրքրվել է «Շեֆիլդ Ուենսդեյ» ակումբի սկաուտ Թոմի Ուոքերը, իսկ հետո կայացել է Դուլիի հանդիպումը ակումբի մարզիչ Էրիկ Թեյլորի հետ։ Չնայած «Վուլվերհեմփտոն Ուոնդերերս»-ի՝ ֆուտբոլիստին որսալու փորձերին, Դուլին պայմանագիր է կնքել «Շեֆիլդ Ուենսդեյի» հետ։

Չորս տարվա ելույթների ընթացքում Դուլին 38 խաղ է անցկացրել «Ուենսդեյի» երրորդ թիմում Յորքշիրյան լիգայում՝ խփելով 55 գոլ: Երկրորդ կազմում անցկացրել է 49 հանդիպում՝ Անգլիայի կենտրոնական լիգայի առաջնության շրջանակներում աչքի ընկնելով 37 անգամ, այդ թվում՝ ձևակերպել է կրկնակի պոկեր (8 գնդակ)։ Դուլիի դեբյուտը «Ուենսդեյի» հիմնական կազմում տեղի է ունեցել 1950 թվականի մարտի 11-ին «Պրեստոնի» դեմ տնային խաղում, այս մրցաշրջանում, ինչպես և 1950/1951 մրցաշրջանում, խաղացել է ընդամենը մեկ թիմում։ Հաջորդ տարվա ընթացքում Դուլին ծառայել է թագավորական ռազմաօդային ուժերում։

Ֆուտբոլային լիգայի առաջին դիվիզիոնում անցկացված 1950/1951 մրցաշրջանը բուերի համար անհաջող է եղել, նրանք «Չելսիի» փոխարեն տեղափոխվել են երկրորդ դիվիզիոն՝ խփած և բաց թողած գոլերի վատագույն տարբերության պատճառով, իսկ 1951/1952 մրցաշրջանում առաջին ինը տուրերում տարել են ընդամենը երեք հաղթանակ։ Դուլին բանակից վերադառնալուց հետո մասնակցել է  «Բարնսլիի» դեմ խաղին՝ խփելով երկու գոլ և իր ակումբին բերելով հաղթանակ (2-1): Հաջորդ երեք խաղերում աչքի է ընկել միայն մեկ անգամ, սակայն նոյեմբեր ամսից սկսել է ավելի հաճախ գոլ խփել՝ դառնալով «Ուենսդեյի» պատմության ամենաարդյունավետ հարձակվողներից մեկը։ 9 անընդմեջ հանդիպումների ընթացքում խփել է 22 գոլ, իսկ 1951/1952 թվականների առաջին լիարժեք մրցաշրջանում խփել է 46 գոլ՝ գերազանցելով 25 տարի առաջ Ջիմի Թրոթերի սահմանած 37 գնդակի ռեկորդը (ռեկորդը չի գերազանցվել մինչ օրս)՝ թիմին հաղթանակ բերելով ֆուտբոլային լիգայի երկրորդ դիվիզիոնում և դուրս գալով առաջին դիվիզիոն։

Շաբաթական Դուլին վաստակել է ընդամենը 10 ֆունտ, իսկ խաղերին հասնել է ավտոբուսով կամ տրամվայով՝ հաճախ երկրպագուների հետ մարզադաշտ գալով նույն տրամվայով։ «Նոթինգհեմ Ֆորեստի» դեմ Սուրբ Ծննդյան խաղից առաջ նա չի սպասել տրամվային և ստիպված է եղել ոտքով Ֆերթ այգուց հասնել «Հիլսբորո» մարզադաշտ։

### «Շեֆիլդի» ելույթների վիճակագրություն
*Տվյալներ Անգլիայի առաջնությունում և գավաթում անցկացրած հանդիպումների վերաբերյալ*

## Կարիերայի ավարտ
1952/1953 մրցաշրջանում, չնայած Առաջին դիվիզիոնում թույլ մեկնարկին, Դուլին հասել է իր լավագույն մարզավիճակին՝ 24 խաղում խփելով 16 գոլ և նույնիսկ ստանալով հրավեր՝ խաղալու Անգլիայի հավաքականում։ Սակայն 1953 թվականի փետրվարի 14-ին նրա խաղային կարիերան ընդհատվել է լրջագույն վնասվածքով., Դիպդեյլում «Պրեստոնի» դեմ խաղի ժամանակ Դուլին, երկար փոխանցում կատարելով Ալբերտ Կուիքսոլից, բախվել է մրցակցի դարպասապահ Ջորջ Թոմփսոնին և ստացել աջ ոտքի եծ և փոքր տիբիայի ոսկորների կրկնակի կոտրվածք։

Դուլին պատրաստվում էր դուրս գրվել հիվանդանոցից, այդ ժամանակ նրան մոտեցել է մի բուժքույր, որին նա առաջարկել է ինքնագիր տալ։ Բուժքույրը, կատակով որոշել է կծկել նրա ոտքը և հայտնաբերել է, որ Դուլին ոտքին դիպչելու պահին ոչինչ չի զգացել և մատները չի շարժել։ Բժիշկները, հեռացնելով գիպսային վիրակապը, հայտնաբերել են փոքրիկ քերծվածք ոտքի վրա, որտեղ ներթափանցել է վարակը՝ Դուլին այդ քերծվածքը ստացել է հանդիպման ընթացքում։ Հայտնվել է փտախտ, և խաղացողի կյանքը փրկելու համար որոշում է կայացվել անդամահատել աջ ոտքն ամբողջությամբ, տեղադրելով նրա պրոթեզը։ Լուրեր են պտտվել, որ վերքի մեջ ներթափանցել է որևէ քիմիական նյութ, որով կամ դաշտի գծանշումն էին անում, կամ պաշտպանում այն սառեցումից։ Մեկ օրվա ընթացքում այդ աննշան քերծվածքի հետևանքները հանգեցրել են փտախտի առաջացմանը։

## Մարզչական կարիերա
«Պրեստոնի» դեմ խաղում տեղի ունեցած միջադեպից հետո «Շեֆիլդ Ուենսդեյ» թիմը 1955 թվականին բարեգործական հանդիպում է անցկացրել համաշխարհային աստղերի հավաքականի դեմ, որը հավաքել է 55 հազար մարդ, տոմսերի վաճառքից հավաքվել է 7500 ֆունտ ստերլինգ, ևս 2700-ը փոխանցել են տեղական մամուլի ղեկավարները և ևս 15 հազար՝ հատուկ հիմնադրամ։ Հավաքված միջոցներով Դուլին տեղափոխվել է Նորթոնի տուն, սակայն չի ցանկացել բաժանվել ակումբից և պնդել է, որ պատրաստ է աշխատել նույնիսկ «անկյունային դրոշակով»։ Երկու տարի աշխատել է որպես Daily Mirror-ի լրագրող, այնուհետև ութ տարի աշխատել է «Գանսթոուն» հացատանը տարբեր պաշտոններում (հեռախոսավարից մինչև վաճառքի մենեջերի օգնական)՝ համատեղելով իր հիմնական աշխատանքը ակումբի երիտասարդական կազմում մարզչի պաշտոնի հետ։ 1961 թվականին նա նկարահանվել է «Սա քո կյանքն է» վավերագրական սերիալում։

1962 թվականից Դուլին ղեկավարել է ակումբին կից երիտասարդական թիմի զարգացման հիմնադրամը, որտեղ նրան հրավիրել է Էրիկ Թեյլորը։ 1971 թվականի հունվարին նա դարձավ «Շեֆիլդ Ուենսդեյ» ակումբի մարզիչը, երբ թիմը գտնվում էր երկրորդ դիվիզիոնի մրցաշարային աղյուսակի ստորին հատվածում և արդեն հասցրել էր դուրս մնալ Անգլիայի գավաթից։ Մնացած 16 հանդիպումներից թիմը հաղթել է ընդամենը 3-ում՝ վաստակելով 11 միավոր և զբաղեցնելով 15-րդ հորիզոնականը: Հաջորդ մրցաշրջանում 1971/1972 թիմը զբաղեցրել է 14-րդ հորիզոնականը, իսկ 1972/1973 մրցաշրջանում բարձրացավ 10-րդ հորիզոնական, թեև ինչ-որ պահի գլխավորում էր դիվիզիոնը։ Ընթացիկ մրցաշրջանում թիմի համար լավագույն հանդիպումը Առաջին դիվիզիոնի «Քրիսթալ Փելասի» նկատմամբ հաղթանակն էր: Սեպտեմբերից նոյեմբեր ընկած ժամանակահատվածում վիրուսային վարակի պատճառով միանգամից 16 խաղացողներ դուրս են մնացել շարքից, իսկ դեկտեմբերի սկզբին ակումբի նախագահի և փոխնախագահի հրաժարականից հետո փոխվել է տնօրենների խորհուրդը, որը հասավ Դուլիի պաշտոնանկությանը 1973 թվականի դեկտեմբերի 24-ին ՝ չնայած թիմի դիրքի բարելավմանը աղյուսակում: 1973 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Դուլին հեռացվել է թիմից: Հաջորդ 19 տարիների ընթացքում Դուլին չի հայտնվել «Հիլսբորո» մարզադաշտում՝ չներելով իր պաշտոնանկությունը։

«Ուենսդեյից» հեռանալուց հետո Դուլին դարձել է Լիդսի ընկերություններից մեկի հասարակայնության հետ կապերի բաժնի ղեկավար[14], իսկ 1974 թվականի նոյեմբերին ընդունել է «Շեֆիլդ Յունայթեդի» առաջարկը՝ զբաղեցնել առևտրի մենեջերի պաշտոնը։ Դուլիի աշխատանքի հետ է կապված ակումբի՝ 1989/1990 մրցաշրջանի արդյունքներով ֆուտբոլային լիգայի առաջին դիվիզիոն դուրս գալը։ 1981 թվականին նա դարձել է թիմի տնօրենների խորհրդի անդամ, իսկ ավելի ուշ դարձել է նաև «Շեֆիլդ Յունայթեդ» ակումբի նախագահ և նույնիսկ հիմնել է երկրպագուների «Սենյոր Բլեյդս» ակումբը () Ջորջ Մաքքեյբի հետ։

## Կյանքի վերջին տարիներ
1992 թվականին Դուլին 19 տարվա մեջ առաջին անգամ վերադարձել է «Հիլսբորո» մարզադաշտ որպես հանդիսատես՝ դիտելու «Շեֆիլդ Յունայթեդ» և «Շեֆիլդ Ուենսդեյ» ակումբների միջև հանդիպումը. նա արժանացել է երկու թիմերի երկրպագուների ծափահարություններին։ Ավելի ուշ Դուլին ասել է, որ դարձել է միակ շեֆիլդցին, որին դուր են եկել շեֆիլդյան երկու թիմերի երկրպագուները։ 1993 թվականին նա դարձել է Շեֆիլդի պատվավոր քաղաքացի։ 2003 թվականի Ամանորի նախաշեմին նա արժանացել է Բրիտանական կայսրության «ֆուտբոլում ունեցած վաստակի համար» անդամության աստիճանի շքանշանի։ Նրան նաև շնորհվել է Շեֆիլդի Հալամի համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչում, իսկ 2007 թվականի դեկտեմբերի 4-ին նրա անունով աստղը հայտնվել է Շեֆիլդի Փառքի ծառուղում։

1996 թվականին նա հեռացել է «Շեֆիլդ Յունայթեդ» երկրպագուների ակումբի գործադիր տնօրենից՝ վերադառնալով 1999 թվականին նախագահի պաշտոնում։ Այդ ժամանակ թիմը գտնվել է Չեմպիոնշիպի ամենաներքևում, իսկ ակումբի ընդհանուր պարտքերը կազմել են 4 միլիոն ֆունտ ստերլինգ: Դուլիի ջանքերով թիմը 12 տարվա բացակայությունից հետո կարողացել է վերադառնալ Պրեմիեր լիգա, իսկ 2006 թվականի ապրիլին, մինչ ակումբը նշել է իր մուտքը Պրեմիեր լիգա, Դուլին լքել է նախագահի պաշտոնը՝ դառնալով թիմի փոխնախագահ։

## Ընտանիք
1952 թվականի հունիսին Ուինկոբանկի Սուրբ Թոմաս եկեղեցում Դերեկն ամուսնացել է Սիլվիա անունով 23-ամյա աղջկա հետ։ Ունի մեկ որդի և մեկ դուստր՝ Մարտինը և Սյուզենը։ Սիլվիան աջակցում էր ամուսնուն «Պրեստոնի» դեմ խաղում տեղի ունեցած միջադեպից և խաղային կարիերայի հարկադիր ավարտից հետո, ընդ որում՝ ամուսնու՝ «Շեֆիլդ Ուենսդեյից» հեռացնալուց հետո նա ցանկացել է մասնակցել այդ ակումբի տնային հանդիպումներին՝ դառնալով «Շեֆիլդ Յունայթեդի» երկրպագու և ամուսնու մահից հետո էլ ներկա գտնվել հանդիպումներին։ Սիլվիան կյանքից հեռացավ 2020 թվականի օգոստոսի 23-ին։ Սյուզանի դուստրը դարձել է «Շեֆիլդ Յունայթեդի» երկրպագու, իսկ որդի Մարտինը մնացել է «Ուենսդեյի» երկրպագու։

Թոռը՝ Դերեկ Դուլի-կրտսերը, 2011 թվականին դատարանի առաջ է կանգնել այն բանի համար, որ «Շեֆիլդ Ուենսդեյ» ակումբի երկրպագուների հետ մասնակցել է անկարգություններին, որոնք նրանք կազմակերպել էին Լիգա 1-ին թիմի դուրս գալուց հետո. նա վերցրել է սալաքարը և նետել այն տրամվայի ռելսերի վրա, ինչը ֆիքսել են անվտանգության տեսախցիկները։ Դատարանը նրան դատապարտել է 775 ֆունտ տուգանքի և 200 ժամ պարտադիր աշխատանքի՝ հաշվի առնելով Դուլի կրտսերի անկեղծ խոստովանությունը և զղջումը։

Նրա ժամանակակիցների խոսքով՝ չնայած վնասվածքին, որը նրան զրկել է խաղային կարիերան շարունակելու հնարավորությունից, Դուլին երբեք չէր հուսահատվում և սիրում էր կատակել։

## Խաղաոճ
Ելույթների ժամանակ Դերեկ Դուլին մոտ 188 սմ հասակ ուներ, իսկ նրա քաշը՝ մոտ 85 կգ։ Սկզբնական շրջանում երկրպագուները վանկարկումներով ու սուլոցներով են ընդունել նրա ելույթները, քանի որ Դուլին ոչ միայն անվարժ ու ծանրաշարժ էր թվում դաշտում, այլև հայտնի է եղել իր կոպիտ ու վտանգավոր խաղով։ Այնուամենայնիվ, դա եղել է նրա ֆիզիկական ուժն, որը թույլ է տվել նրան հաղթել օդային մենապայքարներում, հարվածել գրեթե ցանկացած անկյունից (ներառյալ աջ ոտքի թագի հարվածը) և հաղթել նույնիսկ անելանելի իրավիճակներում: Ավելի ուշ երկրպագուները դադարել են սուլել նրան՝ ծափահարելով նրան խաղի համար և վանկարկելով՝ «Դուլին, Դուլին այնտեղ է» () Գայ Միտչելի «My Truly, Truly Fair» երգի մոտիվներով։

## Մահ
Դուլին մահացել է 2008 թվականի մարտի 5-ին Նորթոնի իր տանը՝ երկարատև հիվանդությունից հետո։ Հաջորդ օրը «Շեֆիլդ Ուենսդեյ» և «Շեֆիլդ Յունայթեդ» ակումբները բացել են պաշտոնական ցավակցական գրքեր իրենց կուռքի մահվան կապակցությամբ, իսկ «Շեֆիլդ Յունայթեդը» հայտարարել է, որ նոր ֆուտբոլային ակադեմիան կստանա Դերեկ Դուլիի անունը։ Մարտի 7-ին երկրպագուների «Բլեյդս» ակումբը հայտարարել է «Բրեմոլ Լեյն» մարզադաշտի հարավային տրիբունայի մոտ Դուլիի հուշարձանի տեղադրման համար միջոցներ հավաքելու մասին։ «Շեֆիլդ Ուենսդեյ»-«Քուինս Պարկ Ռեյնջերս» և «Բարնսլի»-«Չելսի» (Անգլիայի գավաթի քառորդ եզրափակիչ) հանդիպումները մարտի 8-ին սկսվել են Դերեկ Դուլիի հիշատակին մեկ րոպե լռությամբ։

Մարտի 14-ին Շեֆիլդի տաճարում տեղի է ունեցել Դերեկ Դուլիի հուղարկավորությունը. տաճարի մոտ գտնվել են «Շեֆիլդ Ուենսդեյ» և «Շեֆիլդ Յունայթեդ» ֆուտբոլային ակումբների հազարավոր երկրպագուներ, որոնք բարձրախոսների շնորհիվ լսել են հիշատակի արարողությունը:  Հուղարկավորությանը ներկա են եղել հայտնի ֆուտբոլիստ սըր Բոբի Չարլթոնը և կրիկետի մրցավար Դիկի Բըրդը: «Շեֆիլդ Յունայթեդի» նախկին մարզիչներ Նիլ Ուորնոկը և Դեյվ Բասեթը հանդես են եկել Դուլիի հիշատակին նվիրված ելույթներով։ Ոստիկանության կողմից մոտոցիկլետներով հսկվող դագաղով ավտոշարասյունը գնացել է քաղաքային դիակիզարան, որտեղ տեղի է ունեցել մասնավոր հոգեհանգստյան արարողություն։

## Հիշատակ
2008 թվականի ապրիլի 8-ին «Բրեմոլ Լեյն» մարզադաշտում «Շեֆիլդ Յունայթեդ» և «Շեֆիլդ Ուենսդեյ» ակումբների միջև տեղի ունեցած դերբին, որին երկրպագուները անվանում էին «Դերբի Դուլի» (), սկսվել է տրիբունաներից ծափահարությունների րոպեով՝ ի հիշատակ Դերեկ Դուլիի։

2008 թվականին Շեֆիլդի խորհուրդը վերանվանվել է Շեֆիլդի ներքին օղակաձև ճանապարհի հատվածներից մեկը՝ ի պատիվ Դերեկ Դուլիի (), ինչին աջակցել է Դերեկի կինը՝ Սիլվիան։ 2010 թվականին «Բրեմոլ Լեյն» մարզադաշտի մոտ կանգնեցվել է Դերեկ Դուլիի հուշարձանը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացիներ
Կատեգորիա:Բրիտանացիներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով