Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրական դատարան

**Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրական դատարան** սահմանադրական վերահսկողության դատական մարմին, որը սահմանադրական դատավարության միջոցով ինքնուրույն ու անկախ իրականացնում է դատական իշխանությունը։

Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրական դատարանի լիազորությունները, կազմավորման և գործունեության կարգը սահմանվում են Սահմանադրությամբ և Ռուսաստանի Դաշնության Դաշնային Սահմանադրական դատարանի մասին սահմանադրական օրենքով։ Ռուսաստանի Դաշնության սահմանադրական դատարանը բաղկացած է 19 դատավորներից, որը նշանակվում է Դաշնության խորհրդի կողմից Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի ներկայացմամբ։
250px|մինի|Սահմանադրական դատարանի շենքը, կառուցվել է 1834 թվականին

## Պատմություն
1989 թվականից ԽՍՀՄ-ում Սահմանադրական դատարանի գործառույթները դրվեցին ԽՍՀՄ սահմանադրական վերահսկողության կոմիտեի կազմում։ 1991 թվականի հուլիսի 12-ին, Սահմանադրական դատարանի մասին ՌՍՖՍՀ օրենքով ստեղծվել է ՌՍՖՍՀ հանրապետական սահմանադրական դատարանը, որը առաջին անգամ ընտրվել է 1991 թվականի հոկտեմբերի 30-ին ՌԽՖՍՀ ժողովրդական պատգամավորների համագումարով, 13 դատավորների կազմով։

* Վալերի Զորկին՝ նախագահ
* Անատոլի Կոնոնով
* Բորիս Էբզեև
* Վիկտոր Լուչին
* Վլադիմիր Օլեյնիկ
* Գադիս Գաջիև
* Նիկոլայ Վիտրուկ
* Նիկոլայ Սելեզնյով
* Նիկոլայ Վեդերնիկով
* Օլեգ Տիունով
* Տամարա Մորշչակովա
* Էռնեստ Ամետիստով
* Յուրի Ռուդկին

1992-1993 թվականներին Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրական դատարանը ակտիվորեն մասնակցել է սահմանադրական ճգնաժամի կարգավորմանը։ Նախագահ Վալերի Զորկինը 1992 թվականի դեկտեմբերին մասնակցել է Գերագույն Խորհրդի և նախագահ Բորիս Ելցինի միջև տեղի ունեցող բանակցություններին, որն այդ ժամանակ ավարտվեց Ելցինի և Ռուսլան Խասբուլատովի միջև համաձայնագրի ստորագրմամբ, որի համաձայն նախատեսվում էր հետաձգել ուժի մեջ մտցնել սահմանադրական փոփոխությունները, որոնք սահմանափակում էին նախագահի լիազորությունները, մինչև 1993 թվականի ապրիլի հանրաքվեի անցկացումը

1993 թվականի մարտի 23-ին Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրական դատարանը նախագահ Ելցինի հեռուստաուղերձը ուղղված ժողովրդին մարտի 20-ին ճանաչեց հակասահմանադրական, որը հիմք դարձավ նախագահի պաշտոնից հեռանալու հարցի քննության համար։

1993 թվականի հոկտեմբերի 3-4-ի իրադարձություններից հետո Բորիս Ելցինը դադարեցրել է Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրական դատարանի գործունեությունը, իսկ 1994 թվականին ընդունվել է նոր օրենք Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրական դատարանի մասին, դատարանը կորցրեց գործերը սեփական նախաձեռնությամբ  քննելու իրավունքը և գնահատելու այս կամ այն պաշտոնատար անձանց գործողությունների սահմանադրականությունը, ինչպես նաև կուսակցությունների սահմանադրականությունը։

Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրական դատարանը կրկին նշանակվել է Ռուսաստանի Դաշնության Ֆեդերացիայի խորհրդի կողմից 1995 թվականի փետրվարին՝ 19 դատավորների թվով (ՍԴ դատավոր Գ. Գաջիևի գնահատմամբ, կազմի ՍԴ-ի կազմի ընդլայնումը պայմանավորված էր նախագահ Ելցինի ցանկությամբ՝ ապահովել առավելություն 9 դատավորների օգնությամբ, որոնք նրա դեմ էին քվեարկել ճգնաժամի ժամանակ), նախագահ է ընտրվել Վլադիմիր Տումանովը, 1997 թվականին նոր նախագահ է դարձել Մարատ Բագլայը, իսկ 2003 թվականին կրկին ընտրվել է Վալերի Զորկինը։

Այդ ընթացքում Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրական դատարանը ընդունել է ավելի քան 200 որոշում։ Դիտարկված գործերի մեծ մասը անդրադարձել է սահմանադրականության  օրենքների ստուգմանը։ Ավելի քան 30 անգամ հակասահմանադրական էին համարվում ՌՍՖՍՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի առանձին դրույթները։

## Կառուցվածք
Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրական դատարանի ղեկավարը հանդիսանում է նախագահը։ Դաշնային սահմանադրական օրենքի 21.07.1994 №1-ԴՍՕ Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրական դատարանի մասին 23-րդ հոդվածին համապատասխան (խմբ․ 25.12.2012)։

* Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրական դատարանի նախագահը պաշտոնում նշանակվում է Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի ներկայացմամբ Ֆեդերացիայի Խորհրդի կողմից վեց տարի ժամկետով՝ ըստ Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրական դատարանի դատավորների թվի։
* Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրական դատարանի նախագահն ունի երկու տեղակալներ, որոնք նշանակվում են Ֆեդերացիայի խորհրդի կողմից Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի ներկայացմամբ վեց տարի ժամկետով՝ ըստ Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրական դատարանի դատավորների թվի։
* Ռուսաստանի Դաշնության Սահմանադրական դատարանի նախագահը և տեղակալները իրենց լիազորությունների ավարտից հետո կարող են նշանակվել պաշտոնին նոր ժամկետով համար։

2016 թվականի դրությամբ անձնակազմի թվաքանակը կազմում է 233 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт Конституционного Суда Российской Федерации.
* Указ Президента РСФСР от 14.12.1991 N 284
* Закон РСФСР от 6 мая 1991 года О Конституционном Суде РСФСР.

Կատեգորիա:Դատարաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սահմանադրական իրավունք