Բադշահի մզկիթ

**Բադշահի մզկիթ** (), Պակիստանի մեծությամբ երկրորդ մզկիթ, որը գտնվում է Լահոր քաղաքում։ Մզկիթը համարվում է Մեծ մողոլների կայսրության ժամանակաշրջանի հնդ-իսլամական սրբազան ճարտարապետության ամենանշանակալի հուշարձաններից մեկը։ Պակիստանի մեծությամբ երկրորդ մզկիթն է՝ Իսլամաբադի Ֆեյսալ մզկիթից հետո:

## Պատմություն
1584 - 1598 թվականներին Լահորը եղել է մողոլ կայսր Աքբար Մեծի նստավայրը։ Նրա իրավահաջորդները երկար ժամանակ ապրել են այս նստավայրում և քաղաքը զարդարել նոր շքեղ շինություններով։ Մողոլների տոհմից վերջինը՝ Աուրենգզեբը (1658-1707), Լահորում կառուցել է հայտնի մզկիթ, որը կոչվում է Բադշահի մզկիթ։ Լահորի մզկիթը Մեծ մողոլների կայսրության ճարտարապետության վերջին ձեռքբերումն էր:

1673-74 թվականներին կառուցված մզկիթը դարձել է Լահորի գլխավոր տեսարժան վայրը: Այն նման է Դելիի Ջամա Մասջիդ մզկիթին, որը կառուցվել է վերոնշյալ մզկիթից երկու տասնամյակ առաջ: Մզկիթի գլխավոր մուտքի վերևում տեղադրված մարմարե սալիկի վրա փորագրված արձանագրություն կա. «Հաղթական և խիզախ կառավարիչ Մուհիդին Մուհամմադ Ալամգիրի մզկիթը, որի կառուցումն իրականացվել և ավարտին է հասցվել կայսերական արքունիքի ամենախոնարհ ծառայի՝ Ֆիդայի Խան Կոկայի ղեկավարությամբ, ըստ Հիջրայի՝ 1084 թ.»: Արձանագրության մեջ հիշատակված Ֆիդայի Խան Կոկան Աուրանգզեբի խորթ եղբայրն էր և նրա բանակի հրետանու պետը։ Մզկիթի կառուցման արժեքը «գերազանցել է վեց լախ ռուփին» (1 լախ = 100 հազար ռուփի)։ Այնուհետև Մուլթանի ողջ իշխանությունից ստացված եկամուտն օգտագործվել է մզկիթի պահպանման համար։

19-րդ դարի սկզբին Լահորը գրավվել է սիկհերի կողմից, որոնք մզկիթը վերածել են զինամթերքի պահեստի։ Բրիտանական գաղութատիրության ժամանակ բակի պատկերասրահներն օգտագործվել են որպես զորանոցներ զինվորների համար։ 1856 թվականին երկար բանակցություններից հետո մզկիթը անցել է մուսուլմաններին և վերականգնվել։ 1947 թվականին Պակիստանի անկախության ձեռքբերումից հետո մզկիթը ենթարկվել է լայնածավալ վերանորոգման աշխատանքների:

1960 թվականին մզկիթը ենթարկվել է ամբողջական վերականգնման, որից հետո մզկիթը ստացել է ներկայիս տեսքը:

Ներկայումս Բադշահի մզկիթը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության մաս է կազմում:

## Ճարտարապետություն
Լահորի բնակիչներն այն համարում են աշխարհում ամենամեծը։ Մզկիթի բակի չափսերն են՝ 159 x 527 մ: Մզկիթն ունի ութ մինարեթ՝ չորսը աղոթասրահի անկյուններում, չորսը՝ մզկիթը շրջապատող պատի անկյուններում։ Արտաքին մինարեթների բարձրությունը 62 մետր է։ Աղոթասրահի վերևում բարձրանում են երեք հսկայական սպիտակ մարմարից գմբեթներ, որոնք կտրուկ տարբերվում են ավազաքարից կառուցված կարմիր մինարեթներից։

Մզկիթը կառուցված է բարձր հարթակի վրա, որը տեղակայված է Շալիմարի այգիների և Լահորի ամրոցի դիմաց գտնվող հին քաղաքի վրա: Դեպի գլխավոր մուտք 3 կողմից տանում են 22 աստիճաններ, որոնք հասնում են մինչև կարմիր ավազաքարից պատրաստված հարթակ։ Մզկիթի գլխավոր մուտքը պսակված է բազմաթիվ աշտարակներով և 19,8 մետր բարձրությամբ երկհարկանի տաղավարով։ Տաղավարի վրա խոյանում է բարձր եռակենտրոն կամար՝ զարդարված փորագրություններով։

Մոնումենտալ դարպասի միջով կարելի է մտնել հսկայական ներքին բակ։ Չորս բարձր մինարեթների վերևում կան սպիտակ մարմարե տաղավարներ: Ներկայիս տաղավարները 19-րդ դարի կրկնօրինակներն են (1840 թվականի երկրաշարժի պատճառով փլուզվել էին)։

Եռահարկ մինարեթների արտաքին տրամագիծը 20,2 մ է: 2.55 մ տրամագիծ ունեցող կլոր աշտարակի ներսում կա դեպի մինարեթի գագաթ տանող 204 աստիճաններով նեղ պարուրաձև սանդուղք։

Գլխավոր մուտքից բացվում է աղյուսով սալապատված ընդարձակ բակի տեսարանը, որտեղ կարող են տեղավորվել 55,000-ից մինչև 60,000 մարդ։ Բակի կենտրոնում կա սպիտակ մարմարե շատրվան, որի մոտ հավատացյալները անում էին վուդու։ Մեր օրերում ցայտաղբյուրը վաղուց չի օգտագործվում այդ նպատակով։ Բակը շրջապատված է նրբագեղ կամարակապ պատկերասրահով, որտեղ մողոլների ժամանակաշրջանում եղել է մեդրեսա: 1856 թվականին բրիտանացիները քանդել են պատկերասրահի արևելյան հատվածը, սակայն այն հետագայում վերականգնվել է և որոշ ժամանակ ծառայել է որպես վուդույի սրահ[։

Բակի արևմտյան մասում գտնվում է մզկիթի կենտրոնական շենքը։ Երեք նրբագեղ գմբեթներով պսակված շենքի մակերեսը կազմում է 23375² ֆուտ. Կարմիր ավազաքարի ճակատը երեսապատված է ալաբաստե պանելներով և զարդարված նուրբ փորագրություններով և մարմարե ներդիրներով: Կենտրոնական մուտքի թաղածածկ բացվածքն ունի 16,5 մետր բարձրություն։

Մզկիթի գլխավոր շենքի ներքին հարդարանքը բաղկացած է երկու երկար սրահներից։ Առաջին սրահը բաժանված է երկու մեծ դահլիճներից, իսկ երկրորդ սրահը բաղկացած է յոթ փոխկապակցված դահլիրներից՝ բաժանված ութ զանգվածային կամարներով։ Ինտերիերի ամբողջ ձևավորումը կատարված է կրաքարի շաղախի վրա փորագրելու տեխնիկայով։ Բացառություն է կազմում մարմարապատ միհրաբը։

## Մասունքներ
Գլխավոր մուտքի վերին հարկում կա մի փոքրիկ թանգարան, որը պարունակում է բազմաթիվ իսլամական սրբություններ: Ընդհանուր առմամբ, ապակե ցուցափեղկերում պահվում են քսանյոթ սրբություններ, այդ թվում՝ Մուհամմադ մարգարեի կանաչ չալման, նրա ոտնահետքը և դրոշակը, Մուհամմադ մարգարեի դուստր Ֆաթիմայի ասեղնագործած գլխաշորերը; Ղուրանի առաջին սուրահը, որը արտագրել է արդարամիտ խալիֆ Ալի իբն Աբու Թալիբը, Հուսեյն իբն Ալիի թաշկինակը՝ իր իսկ արյան հետքերով։

Ըստ լեգենդի՝ մզկիթում պահվող սրբությունների մեծ մասը Լահոր է բերել մեծ նվաճող Թեմուրը՝ «Երկաթե կաղ մարդը»։ Դրանք սզբնապես պահվում էին կայսերական Շիշ Մահալում (Հայելիների պալատ), և միայն 1883 թվականին են բերվել Բադշահի մզկիթ:

2002 թվականին մզկիթի թանգարանից գողացել էին Մուհամմադ մարգարեին պատկանող սանդալները։ Ոստիկանությունը ձերբակալել է մզկիթի ութ աշխատակիցների՝ նրանց մեղադրելով անփութության մեջ, որի պատճառով հնարավոր է եղել կատարել գողությունը: Գողության հետ կապված՝ մզկիթի ղեկավարությունը հանդես է եկել առաջարկով՝ սրբությունները ավելի ապահով վայր՝ Լահորի թանգարան տեղափոխել։ Ի վերջո, որոշվեց սրբությունները թողնել մզկիթում, քանի որ ամեն տարի մզկիթ են այցելում մեծ թվով ուխտավորներ, որոնք ցանկանում են սեփական աչքերով տեսնել իսլամական այդ սրբությունները։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:17-րդ դարի կառույցներ
Կատեգորիա:17-րդ դարի մզկիթներ
Կատեգորիա:Գմբեթավոր կրոնական շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Իսլամ
Կատեգորիա:Իսլամական ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Պակիստանի մզկիթներ
Կատեգորիա:Պակիստանի մշակույթ
Կատեգորիա:Պակիստանի տեսարժան վայրեր