Բալկանյան խոհանոց

[մինի|Զատկի նախաճաշը [Սերբիայում, որ ուտում են ուղղափառ Զատկի տոնին: Այն տարածված է նաև Հյուսիսային Մակեդոնիայում, Չեռնոգորիայում և Բոսնիա և Հերցեգովինայում։ Նմանատիպ ուտեստ են ուտում Սլովենիայում, բայց տորթի փոխարեն սլովենական պոտիկայով։]]
**Բալկանյան խոհանոց,** տարածաշրջանային խոհանոցի տեսակ, որ համատեղում է եվրոպական խոհանոցի առանձնահատկությունները Արևմտյան Ասիայի որոշ ուտեստների հետ։ Այն հանդիպում է Հարավարևելյան Եվրոպայի Բալկանյան թերակղզում, մի շրջան, որ չունի հստակ սահմաններ, բայց որը ներառում է ժամանակակից Ալբանիան, Բուլղարիան, Ռումինիան, Հունաստանը, ինչպես նաև նախկին Հարավսլավիան, Սլովենիայի և Խորվաթիայի հյուսիսային ներքին տարածքների հնարավոր բացառությամբ։

Բալկանյան խոհանոցը կարելի է գտնել Վիեննայում՝ որպես արդյունք Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո այս քաղաք միգրացիայի։ Գերմանիայում կային Բալկանյան ռեստորաններ, որոնք մինչև հարավսլավական պատերազմների սկիզբը հաճախ անվանում էին հարավսլավական ռեստորաններ։ 1960-ականներից Արևմտյան Գերմանիայում հայտնվեցին Բալկանյան գրիլները, ինչը հանգեցրեց չևապչիչիի (ćevapčići) մասսայականացմանը Գերմանիայում։ Բայց 1980-ականների վերջից այդ սարքավորումներն ավելի հազվադեպ դարձան, իսկ դեռևս գոյություն ունեցողներն այժմ հաճախ անվանում են «խորվաթական»։ 2014 թվականին Սլովենիայում բացվել է գնչուական խոհանոցի ռեստորան։ Գնչուական խոհանոցը՝ գնչուների ավանդական խոհանոցը, ներառում է ավանդական Բալկանյան խոհանոցի ուտեստներ։

## Պատմություն
Բալկանները ունեն իշխանության համար օտարերկրյա և ներքին ուժերի պայքարի մասին պատմություն, և դա հանգեցրել է խոհանոցի բազմազանությանը, որտեղ մշակութային փոխանակման արդյունքում միաձուլվել են տարբեր ազդեցություններ։ Ժամանակակից Բալկանյան խոհանոցի պատմական հիմքը Օսմանյան խոհանոցն է, որի վրա էլ իր հերթին ուժեղ ազդեցություն են ունեցել Արաբական լևանտյան խոհանոցը և միջնադարյան բյուզանդական խոհանոցը։ Օսմանյան կայսրությունը տարածաշրջան ներմուծեց պղպեղի օգտագործումը, ինչն էլ իր հետ բերեց բյորեկը (), ֆիլո () խմորը, որի ծագումը, հավանաբար, սկիզբ է առել Հին Հռոմի խոհանոցից։ Օսմանյան կայսրության ներկայության ընթացքում թուրքական սուրճի հետ միասին հայտնվեցին այնպիսի ուտեստներ, ինչպիսիք են չևապին (ćevapi) և պլեսկավիցան ()։ Միևնույն ժամանակաշրջանում, խոզի միսը հայտնի դարձավ Հյուսիսային Սերբիայում, քանի որ Օսմանյան կայսրության Իսլամական օրենսդրությամբ խոզերը չէին հարկվում։
մինի|Թխվածքաբլիթ (patišpanja)

Բալկանյան խոհանոցի բաղադրիչները նույնպես սովորաբար վերցվել են Հունաստանի, Պարսկաստանի, Արաբական երկրների և Թուրքիայի, ինչպես նաև բուն Բալկանյան տարածաշրջանի ավանդական խոհանոցներից, եղել են նաև որոշ փոխառություններ միջերկրածովյան խոհանոցից, հայկական խոհանոցից և հյուսիսարևմտյան Աֆրիկայի ու Կենտրոնական Եվրոպայի խոհանոցներից։ Ընդհանուր առանձնահատկություններ կարելի է գտնել գերմանական խոհանոցի, հունգարական խոհանոցի և սլավոնական խոհանոցի հետ։ Ավստրիայի, Հունգարիայի և Իտալիայի մասնակցությունը Բալկաններում հանգեցրել է հացաթխված մսային ուտեստների և գուլյաշի () ներմուծմանը, ինչպես նաև ծովամթերքի առանձնահատուկ նշանակությանը։ Պարսկական խոհանոցի ազդեցության մասին է վկայում մսային ուտեստներում մածունի օգտագործումը։ Կան նաև հրեական խոհանոցի որոշ ուտեստներ, ինչպիսիք են պատիշպանյան (), թխվածքաբլիթ, որ պատրաստվում է Բոսնիա և Հերցեգովինայում։

## Առանձնահատկություններ
մինի|Այվար սպրեդ

Բալկանյան խոհանոցը բնութագրվում է շատ բազմազան, սուր և կծու ուտեստներով։ Հիմնական բաղադրիչներն են մարինացված բանջարեղենն ու փոքր կծու պղպեղը, ինչպես նաև «այվար» () սպրեդում հայտնվող պղպեղը։ Ֆետա պանիրը նույնպես հայտնի բաղադրիչ է։ Ուտեստներում հաճախ է օգտագործվում լցոնած բանջարեղենը, ինչպես օրինակ՝ սարման (ռումիներեն՝ *sarma*), որը պատրաստվում է լցոնված խաղողի տերևներով։ Հայտնի է նաև մուսական ()` սմբուկով կամ կարտոֆիլով պատրաստված ուտեստ։ Շատ ուտեստներ մատուցվում են թանձր սերուցքով, որը հայտնի է որպես կայմակ (), լայնորեն օգտագործվում է նաև ձվի և կիտրոնի սոուսով ավգոլեմոնո (): Մեզեն (, , , , , ) հաճախ մատուցվում է որպես նախուտեստ, ինչպես ընդունված է լևանտյան և կովկասյան խոհանոցներում։ Տարածված աղանդեր են փախլավան և հալվան, իսկ մրգային կոնյակով ռակիան ( rakia  ) հաճախ խմում են։ Սննդի պատրաստումը սովորաբար իրականացվում է սակի () միջոցով՝ տաք ածուխով կամ մոխրով պատված թխման մի տեսակ, տեխնոլոգիա, որն սկիզբ է առնում հին հունական խոհանոցից։
մինի|Չևապին կայմակով
մինի|սակ (sač)

## Բազմազանություն
Նմանությունները Բալկանյան խոհանոցում մասամբ պայմանավորված են Բալկանների ընդհանուր բնական միջավայրով, որն ապահովում է սննդի նմանատիպ բաղադրիչներ։ Բալկանյան տարածաշրջանում շատ ուտեստներ ու բաղադրատոմսեր հիշատակվում են նույն բառապաշարի օգտագործմամբ, բայց ազգային տատանումներով։ Բալկանյան խոհանոցի ընդհանուր առանձնահատկություններն առավել տեսանելի են ռեստորանների բարձրակարգ խոհանոցում։ Ի հակադրություն, տանը պատրաստված ուտեստները ցույց են տալիս խոհանոցի աշխարհագրական տարբերությունները, ներառյալ մի շարք միջանկյալ խոհանոցներ՝ սկսած Հյուսիսային և Միջերկրածովյան Եվրոպայի խոհանոցներից մինչև Մերձավոր Արևելքի խոհանոցները։ Բալկաններում ապրող տարբեր ազգություններ ստեղծում են իրենց տարատեսակները և նույն անունով ուտեստը կարող է ոարբեր բաղադրիչներ ու պատրաստման եղանակներ ունենալ տարբեր երկրներում։ Շոկոլադը, տորթերը և քաղցր հրուշակեղենը տարածված են Հյուսիսային Բալկաններում, իսկ հարավում տարածված են ծովամթերքը, մեղրով քաղցրավենիքն ու մակարոնեղենը, որոնք մատնանշում են տարածաշրջանի Միջերկրածովյան ոճը։

## Տես նաև
* Ալբանական խոհանոց
*  Բուլղարական խոհանոց
* Կիպրական խոհանոց
*  Հունական խոհանոց
*  Ռումինական խոհանոց
*  Թուրքական խոհանոց
*  Հարավսլավական խոհանոցներ․
**  Բոսնիա և Հերցեգովինայի խոհանոց
**  Խորվաթական խոհանոց
**  Սերբական խոհանոց
***  Կոսովոյի խոհանոց
**  Սլովենական խոհանոց

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բալկանյան խոհանոց
Կատեգորիա:Եվրոպական խոհանոց
Կատեգորիա:Խոհանոց
Կատեգորիա:Խոհանոց ըստ տարածաշրջանի
Կատեգորիա:Միջերկրածովյան խոհանոց