Ամենեմհաթ I

**Ամենեմհաթ I** (եգիպտ. jmn-m-ḥꜣt; /jaˈmaːnumaˌħuːʀiʔ/), տասներկուերորդ դինաստիայի առաջին կառավարիչ, դինաստիա, որը համարվում էր Եգիպտոսի միջին թագավորության ոսկե դարը։ Նա ղեկավարել է մ.թ.ա. 1991-ից մինչև մ.թ.ա. 1962-ը (մ.թ.ա. 1939-ից մինչև մ.թ.ա. 1910թթ.):

Ամենեմհաթ I-ը հավանաբար նույնն էր, ինչ Ամենեմհաթ անունով վեզիրը, ով գլխավորեց արշավախումբը դեպի Վադի Համմամատ իր նախորդ Մենթուհոտեպ IV-ի օրոք և, հնարավոր է, տապալեց նրա իշխանությունը։ Գիտնականները տարբերվում են այն հարցում, թե արդյոք Մենթուհոտեպ IV-ը սպանվել է Ամենեմհաթ I-ի կողմից, սակայն չկա որևէ անկախ ապացույց, որը ենթադրում է դա, և հնարավոր է, որ նույնիսկ նրանց թագավորությունների միջև եղել է համագահակալության շրջան։

Ամենեմհեթ I-ը թագավորական տոհմից չէր՝ ծնվել էր Սենուսրեթի և Նեֆերտի ընտանիքում, ովքեր Եգիպտոսի բազմաթիվ գավառներից մեկի նոմարքներն էին։ Որոշ գրական ստեղծագործությունների շարադրանքը (Նեֆերտիի մարգարեությունը, Ամենեմհաթի հրահանգները) և ճարտարապետության մեջ 6-րդ դինաստիայի տիրակալների բրգաձեւ համալիրների վերադարձը հաճախ համարվում են օրինականացման փորձեր։ Ժամանակաշրջանի տեքստերում նշվում է, որ նրա մայրը եղել է Տա-սեթիից, փղերի եգիպտական անուն Թա-Սեթիից։ Վերջին տարիներին շատ գիտնականներ պնդում են, որ Ամենեհմաթ I-ի մայրը ծագումով նուբիացի էր։

Ամենեմհաթ I-ը մայրաքաղաքը Թեբեից տեղափոխեց Իթջթավի և թաղվեց Լիշտում։ Հնարավոր է նաև, որ նա սպանված լինի։

## Վաղ թագավորություն
մինի|298x298փքս|Միակ պահպանված սալաքարը
մինի|230x230փքս|Կոպտոսից կրաքարե պատի դետալ
Որոշ ապացույցներ կան, որ Ամենեմհաթ I-ի վաղ թագավորությունը պատված էր քաղաքական ցնցումներով, ինչպես ցույց են տալիս տեղական կառավարիչ Նեհրիի արձանագրությունները։ Եղել են մի քանի ծովային մարտեր, որտեղ ներգրավվել է Ամենեմհաթ I-ի համախոհը՝ Խնումհոթեպ I-ը, որն օգնել է հաղթանակի հասնել։ Հետագայում Խնումհոթեփը նշանակվեց Բենի Հասանի կարևոր տեղական կառավարիչ և այնտեղ հիմնեց տեղական կառավարիչների դինաստիա։ Նրա թոռն էր Խնումհոթեփ III-ը։

## Բուրգը
*Գլխավոր թեման։ [[Ամենեմհաթ I-ի բուրգը]]*

Բուրգի միջուկը կազմված էր կրաքարի փոքր կոպիտ բլոկներից՝ չամրացված ավազով, բեկորներով և աղյուսով։ Թերևս ամենաուշագրավ առանձնահատկությունն այն է, որ այն ներառում էր Հին Թագավորության հուշարձանների ռելիեֆով զարդարված բլոկների բեկորներ։ Մենք կարող ենք միայն եզրակացնել, որ դրանք վերցրել են Սակկարայում ու Գիզայում և բերվել Լիշտ՝ բուրգի մեջ ներառելու համար։

Միջին Թագավորության բուրգերը կառուցվել են Նեղոսին ավելի մոտ, իսկ Ամենեմհեթ I-ի թաղման պալատն այժմ ջրի տակ է, քանի որ Նեղոս գետը փոխել է հունը։ Համալիրն ունի կրաքարից ներքին պատ, իսկ արտաքինը՝ ցեխապատ։ Թագավորական ընտանիքի անդամները թաղված են այս երկու պատերի միջև։

Նրա որդին՝ Սենուսրեթ I-ը հետևեց նրա հետքերին՝ կառուցելով իր բուրգը նույնպես Լիշտում, բայց նրա թոռը՝ Ամենեմհաթ II-ը, խախտեց այս ավանդույթը։ 
մինի|230x230փքս|Ամենեմհեթ I-ի ավերված բուրգը Լիշտում

## Սպանություն
Թագավորության վերջից թվագրվող երկու գրական ստեղծագործություններ պատկերում են Ամենեմհաթ I-ի մահվան մասին։ Ամենեմհաթի հրահանգները ենթադրաբար խորհուրդներ էին, որոնք մահացած թագավորը երազի ժամանակ տվել է իր որդուն։ Այն հատվածում, որտեղ նա զգուշացնում է Սենուսրեթ I-ին իր հպատակների հետ չափազանց մեծ մտերմության մասին, նա որպես ամրապնդում պատմում է իր մահվան պատմությունը.

>։

Այս հատվածը վերաբերում է մի դավադրության, որի ժամանակ Ամենեմհաթը սպանվել է իր իսկ պահակախմբի կողմից, երբ նրա որդին և համագյուղացի Սենուսրեթ I-ը արշավ էին ղեկավարում Լիբիայում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Եգիպտոսի փարավոններ
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոս