open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Լապլանդիա (մարզ)

**Լապլանդիա**, **Լապի** (), Ֆինլանդիայի մարզ ( / )։ Գտնվում է երկրի հյուսիսում, հարավում սահմանակցում է Հյուսիսային Օստրոբոտնիայի, արևմուտքում՝ Շվեդիայի, հյուսիսում՝ Նորվեգիայի, արևելքում՝ Ռուսաստանի հետ։

Շրջանի մեծ մասը գտնվում է բևեռային շրջանից հյուսիս։

## Պատմություն
Մինչ 2009 թվականի դեկտեմբերը վարչականորեն մտնում էր Լապի նահանգի մեջ՝ համարվելով դրա միակ գավառը։

## Վարչական բաժանում
### Ենթամարզեր
Լապլանդիան վարչականորեն բաժանվում է 6 ենթամարզի․

### Համայքներ
320px|մինի|աջից|Լապլանդիայի մարզի համայնքների քարտեզ
Լապլանդիայի կազմի մեջ է մտնում 21 համայնք և 4 քաղաք։ Ինարին Ֆինլանդիայի ամենամեծ համայնքն է (17 333 կմ2, 6 864 բնակիչ).

## Բնակչություն
2008 թվականի վերջին Լապլանդիայում բնակվել է 183 963 մարդ։ Նրանցից 179 592-ի համար մայրենի լեզուն ֆիններենն էր, 1480-ի համար՝ սաամական լեզուներից մեկը, 332-ի համար՝ շվեդերենը, 2559-ի համար՝ այլ լեզուները։ Օտարերկրյա քաղաքացիները 2629 հոգի էին։

### Ժողովրդագրություն
1880-1950 թվականները Լապլանդիայի ժողովրդագրական էվոլյուցիան․
:

1950-2015 թվականների դեմոգրաֆիկ փոփոխությունը․:

## Ծանոթագրություններ
Բոսնա

**Բոսնա** (, ), գետ Բոսնիա և Հերցեգովինայում, Սավայի (Դանուբի ավազան) աջ վտակը։ Սկիզբ է առնում Դինարյան բարձրավանդակի Սրեսկավիցա լեռնազանգվածում։ Երկարությունը 308 կմ է։

## Անվանում
Ոմանք գտնում եմ, որ անվանումը (սերբախորվաթերեն՝ Bosna) ունի իլլիրական ծագում․ հիմքում ընկած է իլլիր, bhogi-na «հոսող» բառը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի գետեր
11-րդ հարավային զուգահեռական

**11-րդ հարավային զուգահեռականը** հասարակածից 11° դեպի հարավ գտնվող լայնությունների շրջանագիծն է։
Անցնում է Աֆրիկայով, Հնդկական օվկիանոսով, Խաղաղ օվկիանոսով, Հարավային Ամերիկայով և Ատլանտյան օվկիանոսով։ 
* Լայնության մեկ աստիճանին համապատասխանում է 109 287 մ երկարություն։ 
* Հասարակածից հեռավորությունը կազմում է 1216 կմ։

## Զուգահեռականով հատվող տարածքները
Գրինվիչի միջօրեականից սկսած դեպի արևելք՝
:

## Տես նաև`
* 12-րդ հարավային զուգահեռական
* 10-րդ հարավային զուգահեռական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարավային զուգահեռականներ
Սաֆրա

**Սաֆրա** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Բադախոս նահանգի մեջ, ինչպես նաև Էստրեմադուրա մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Սաֆրա Ռիո Բադիոն շրջանում։ Տարածքը 63 կմ² է։ Բնակչությունը 16433 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Քաղաքը պրովինցիայի վարչական շրջանից հեռու է 75 կմ։

## Ժողովրդագրություն

Colors=
  id:a value:gray(0.9)
  id:b value:gray(0.7)
  id:c value:rgb(1,1,1)
  id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:700 height:350
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:18000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:3000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:c

BarData=

  bar:1842 text:1842
  bar:1857 text:1857
  bar:1877 text:1877
  bar:1887 text:1887
  bar:1900 text:1900
  bar:1910 text:1910
  bar:1920 text:1920
  bar:1930 text:1930
  bar:1940 text:1940
  bar:1950 text:1950
  bar:1960 text:1960
  bar:1970 text:1970
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
  bar:2011 text:2011
  bar:2012 text:2012
  bar:2013 text:2013
  
  
PlotData=
  color:d width:20 align:left

  bar:1842 from:0 till: 5280
  bar:1857 from:0 till: 5965
  bar:1877 from:0 till: 5595
  bar:1887 from:0 till: 6120
  bar:1900 from:0 till: 6136
  bar:1910 from:0 till: 6492
  bar:1920 from:0 till: 6681
  bar:1930 from:0 till: 7759
  bar:1940 from:0 till: 8545
  bar:1950 from:0 till: 9301
  bar:1960 from:0 till: 10723
  bar:1970 from:0 till: 11977
  bar:1981 from:0 till: 12902
  bar:1991 from:0 till: 14065
  bar:2001 from:0 till: 15253
  bar:2011 from:0 till: 16577
  bar:2012 from:0 till: 16753
  bar:2013 from:0 till: 16762
  
PlotData=
  
  bar:1842 at: 5280 fontsize:s text: 5.280 shift:(-10,5)
  bar:1857 at: 5965 fontsize:s text: 5.965 shift:(-10,5)
  bar:1877 at: 5595 fontsize:s text: 5.595 shift:(-10,5)
  bar:1887 at: 6120 fontsize:s text: 6.120 shift:(-10,5)
  bar:1900 at: 6136 fontsize:s text: 6.136 shift:(-15,5)
  bar:1910 at: 6492 fontsize:s text: 6.492 shift:(-15,5)
  bar:1920 at: 6681 fontsize:s text: 6.681 shift:(-15,5)
  bar:1930 at: 7759 fontsize:s text: 7.759 shift:(-15,5)
  bar:1940 at: 8545 fontsize:s text: 8.545 shift:(-15,5)
  bar:1950 at: 9301 fontsize:s text: 9.301 shift:(-15,5)
  bar:1960 at: 10723 fontsize:s text: 10.723 shift:(-15,5)
  bar:1970 at: 11977 fontsize:s text: 11.977 shift:(-15,5)
  bar:1981 at: 12902 fontsize:s text: 12.902 shift:(-15,5)
  bar:1991 at: 14065 fontsize:s text: 14.065 shift:(-15,5)
  bar:2001 at: 15253 fontsize:S text: 15.253 shift:(-15,5)
  bar:2011 at: 16577 fontsize:s text: 16.577 shift:(-15,5)
  bar:2012 at: 16753 fontsize:s text: 16.753 shift:(-15,5)
  bar:2013 at: 16762 fontsize:s text: 16.762 shift:(-15,5)
  


## Պատկերասրահ

AytoZafra, patio claustral.jpg
Calle Sevilla, principios del siglo XX.jpg
Palacio de los Duques de Feria, Zafra, Badajoz.jpg
PlazaZafra.jpg


## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:Բադախոս պրովինցիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Էստրեմադուրայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցի (Վաղաշեն)

**Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցի**, Հայ Առաքելական եկեղեցի Գեղարքունիքի մարզի Վաղաշեն գյուղում։

## Պատմություն
Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցու օծման սրբազան արարողությունը տեղի է ունեցել 2014 թվականի հոկտեմբերի 4-ին։

Բացման արարողությանը ներկա են գտնվել Գեղարքունիքի թեմի առաջնորդ Մարկոս եպիսկոպոս Հովհաննիսյանը, եկեղեցու ճարտարապետ, ծնունդով քեսաբահայ Հրաչյա Գասպարյանը, բարերար Հենրիկ Մելքոնյանը, վաղաշենցիներ, հյուրեր։

## Տվյալներ
Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցին ունի 18 մետր բարձրություն, 12 մետր երկարություն և 8 մետր լայնություն, կենտրոնագմբեթ է, ավանդատները գտնվում են արևելյան հատվածում, խորանի հարավային և հյուսիսային կողքերում։ Չորս հզոր կամարների վրա նստած է հովհարաձև վեղարով գմբեթը։ Հիմքերը կառուցված են բազալտից, իսկ պատերն ու թմբուկն ամբողջությամբ՝ Անի-Պեմզայի տուֆ քարից։ Եկեղեցին կառուցվել է Հենրիկ Մելքոնյանի բարերարությամբ։

Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցին գտնվում է գյուղի կենտրոնում, 19-րդ դարում Ալաշկերտից գաղթած հայերի ձեռքերով կառուցված բազիլիկ կիսավեր եկեղեցու և գեղաքանդակ խաչքարերով հարուստ միջնադարյան գերեզմանոցի հարևանությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի եկեղեցի, Վաղաշեն, Գեղարքունիք

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Բոտև

**Բոտև** (), Ստարա Պլանինա լեռների ամենաբարձր գագաթը Բուլղարիայում (2376 մ)։

## Անվանում
Մինչև 1950 թվականը կոչվել է *Յումրուկչալ* ((՝ «բռունցք» և չալ (՝ «մերկ լեռնագագաթ», այսինքն՝ «բռունցքանման լեռնագագաթ»)։ Վերանվանվել է ի պատիվ բուլղար հեղափոխական գործիչ, բանաստեղծ Խրիստո Բոտևի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլղարիայի լեռներ
Բոտնիկի ծոց

**Բոտնիկի ծոց** (, ), ծոց Բալթիկ ծովի հյուսիսային մասում՝ Շվեդիայի և Ֆինլանդիայի միջև։ Ծովի բաց մասին է միանում Սյոդրա Քվարկեն նեղուցով՝ Ալանդյան կղզիների և Շվեդիայի ափերի միջև։ Մակերեսը 117 հազար կմ² է, երկարությունը՝ 668 կմ, լայնությունը մինչև 240 կմ։

Հյուսիսային մասում առավելագույն խորությունը 112 մ է, հարավային մասում՝ 290։ Գլխավոր նավահանգիստներն են Վասան, Օուլուն, Պորին (Ֆինլանդիա), Լուլեո, Ումեո (Շվեդիա)։

## Անվանում
Անվանումը ծագել է Շվեդիայի Բոտնիա պատմական նահանգի անունից, որն առաջացել է շվեդերեն Botten «հատակ, հող» բառից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի ծոցեր
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի ծոցեր
Կատեգորիա:Ծոցեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Շվեդիայի ծոցեր
Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի ծոցեր
13-րդ հարավային զուգահեռական

**13-րդ հարավային զուգահեռական**, հասարակածից 13° դեպի հարավ գտնվող լայնությունների շրջանագիծը։

Անցնում է Աֆրիկայով, Հնդկական օվկիանոսով, Խաղաղ օվկիանոսով, Հարավային Ամերիկայով, Ավստրալիայով և Ատլանտյան օվկիանոսով։ 
* Լայնության մեկ աստիճանին համապատասխանում է 108 484 մ երկարություն։ 
* Հասարակածից հեռավորությունը կազմում է 1438 կմ։
* Երկարության 79%-ն անցնում է ջրային տարածքներով

## Սահմաններ
:

## Զուգահեռականով հատվող տարածքները
Գրինվիչի միջօրեականից սկսած դեպի արևելք`
:

## Տես նաև`
* 14-րդ հարավային զուգահեռական
* 12-րդ հարավային զուգահեռական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարավային զուգահեռականներ
Բոֆորտի ծով

**Բոֆորտի ծով** (, ), Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի ծայրամասային ծով ԱՄՆ֊ի (Ալյասկա) և Կանադայի ափերի մոտ՝ Բարուո հրվանդանի և Կանադական արկտիկական կղզեխմբի արևմտյան կղզիների միջև։ Մակերեսը 481 հազար կմ2 է, առավելագույն խորությունը՝ 3749 մ։ Բոֆորտի ծով է թափվում Մակենզի գետը։

## Պատմություն
Հայտնագործել է անգլիացի ծովագնաց Ջոն Բակը 1834 թվականին։ Կոչվել է ի պատիվ ծովակալ Ֆրենսիս Բոֆորտի, ով 1829֊1855 թվականներին ղեկավարել է Մեծ Բրիտանիայի ջրագրական ծառայությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծովեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի ծովեր
Լարա Քրոֆթ։ Դամբարաններ թալանողը 2։ Կյանքի օրորոց

**Լարա Քրոֆթ։ Դամբարաններ թալանողը 2։ Կյանքի օրորոց էջը** (), համակարգչային խաղի էկրանավորում, նվիրված հնագետ և արկածախնդիր Լարա Քրոֆթին։ Ֆիլմը թողարկվել է 2003 թվականին։

Հանդիսանում է Լարա Քրոֆթ. դամբարաններ թալանողը ֆիլմի շարունակություն, որը թողարկվել է 2001 թվականին։

## Սյուժե
Լարա Քրոֆթ. դամբարաններ թալանողը 2–ը դարձավ ավելի մեծ ու էկզոտիկ. Լարան այցելում է Հունաստան, Քենիա, Տանզանիա, Հոնկոնգ և Չինաստան։ Նա կանգնեցրեց ոճրագործ մտավորականներին։ Հմուտ գործարար և սառնարյուն մարդասպանը, մտադրվեց գողանալ առասպելական Պանդորայի արկղը ջրի մեջ անցած տաճարից, որպեսզի այն որպես զենք օգտագործի։

## Դերերում

## Տես նաև
* «Լարա Քրոֆթ. Դամբարաններ թալանողը»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Лара Крофт Расхитительница гробниц: Колыбель жизн/ Պաշտոնական էջ
* Лара Крофт Расхитительница гробниц: Колыбель жизни  
* Лара Крофт Расхитительница гробниц: Колыбель жизни

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների բրիտանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2003 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Paramount Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Pinewood Studios-ում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ուելսում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Յան դե Բոնտի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սիքվել ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրաքննված ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների գերմանական ֆիլմեր
Բրազիլական հոսանք

260px|մինի|Բրազիլական հոսանքը քարտեզում

**Բրազիլական հոսանք**, Ատլանտյան օվկիանոսի մակերևութային տաք հոսանք Հարավային Ամերիկայի ափերի մոտ։ Հարավային պասսատային հոսանքի մի ճյուղն է։ Շարժվում է Բրազիլիայի ափերի երկայնքով մինչև մոտավորապես հյուսիսային լայնության 40o, ուր հանդիպում է Ֆոլկլենդյան հոսանքի և Արևմտյան քամիներ հոսանքի սառը ջրերին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի հոսանքներ
Գրասվոլտերսդորֆ

**Գրասվոլտերսդորֆ** (), կոմունա Գերմանիայում, Բրանդենբուրգի հողատարածքում։

Գտնվում է Վերին Հաֆել շրջանի կազմում։ Ենթարկվում է Գրանզե ունդ Գեմայնդենի կառավարությանը։ Բնակչությունը կազմում է 860 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի)։ Տարածքը կազմում է 52,11 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 12 0 65 117։

Կոմունան բաժանվում է 3 գյուղական համայնքների։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ 

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Բրատսկի ջրամբար

260px|մինի|Բրատսկի ջրամբար

**Բրատսկի ջրամբար** (), առաջացրել է Անգարա գետի վրա կառուցված Բրատսկի ՀԷԿ–ի պատվարը Ռուսաստանի Իրկուտսկի մարզի տարածքում։ Լցվել է 1961–1967 թվականներին։ Մակերեսը 5470 կմ2 է։

Երկարությունը Անգարա գետի երկայնքով 500 կմ է, Օկա գետի երկայնքով՝ 370 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ջրամբարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ջրամբարներ
16-րդ հարավային զուգահեռական

**16-րդ հարավային զուգահեռականը** հասարակածից 16° դեպի հարավ գտնվող լայնությունների շրջանագիծն է։
Անցնում է Աֆրիկայով, Հնդկական օվկիանոսով, Խաղաղ օվկիանոսով, Հարավային Ամերիկայով, Ավստրալիայով և Ատլանտյան օվկիանոսով։ 
* Լայնության մեկ աստիճանին համապատասխանում է 107 340 մ երկարություն։ 
* Հասարակածից հեռավորությունը կազմում է 1770 կմ։
* Երկարության 76%-ն անցնում է ջրային տարածքներով։

## Սահմաններ
Աֆրիկայում 16-րդ հարավային զուգահեռականի հետ համընկնում է Մոզամբիքը Զիմբաբվեից բաժանող սահմանի մի հատվածը։

## Զուգահեռականով հատվող տարածքները
Գրինվիչի միջօրեականից սկսած դեպի արևելք`
:

## Տես նաև`
* 17-րդ հարավային զուգահեռական
* 15-րդ հարավային զուգահեռական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարավային զուգահեռականներ
Ալբա Բեռլին

**«Ալբա Բեռլին»** (գերմ.` *Alba Berlin*, այլ անվանում` **«Բեռլին Ալբատրոս»** [*Berlin Albatrosse*]), գերմանական պրոֆեսոնալ բասկետբոլային ակումբ։ Հանդես է գալիս Բասկետբոլի բունդեսլիգայում և Եվրալիգայում։ Տեղակայված է երկրի մայրաքաղաք Բեռլինում։ Տան հանդիպումների մեծ մասն անցկացնում է «O2 World» մարզապալատում։ Հիմնադրվել է 1991 թվականին։

Համարվում է Գերմանիայի առաջատար բասկետբոլային ակումբը։ Գոյության ընթացքում թիմին հաջողվել է հաղթել 8 Բունդեսլիգայի առաջնություն, նվաճել 8 Գերմանիայի գավաթ, 3 սուպերգավաթ, ինչպես նաև 1 Կորաչի գավաթ (1995)։ «Ալբայի» կանոնավոր մրցաշրջանի հանդիպումների միջին հաճախելիությունը կազմում է 10 000։

Երկու անգամ ընկերական հանդիպումներ է անցկացրել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Դալաս Մավերիքս» (2012) և «Սան Անտոնիո Սփըրս» (2014) ակումբների հետ։

## Մրցանակներ և այլ նվաճումներ
**Ընդհանուր տիտղոսներ՝ 20**
### Ազգային առաջնություններ
* **[[Բասկետբոլի բունդեսլիգա|Գերմանիայի լիգա]]** (8)` 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2008
* **Գերմանիայի գավաթ** (8)` 1997, 1999, 2002, 2003, 2006, 2009, 2013, 2014
* **Բունդեսլիգայի չեմպիոններ գավաթ** (3)` 2008, 2013, 2014

### Եվրոպայի առաջնություններ
* **Կորաչի գավաթ** (1)` 1995

### Ընկերական հանդիպումներ NBA-ի ակումբների հետ

* Հոկտեմբերի 6, 2012` «Ալբա Բեռլին» — «Դալաս Մավերիքս» (84–**89**)
* Հոկտեմբերի 8, 2014` «Ալբա Բեռլին» — «Սան Անտոնիո Սփըրս» (**94**–93)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Գերմանական բասկետբոլային ակումբներ
Սեջոն Մեծ

**Սեջոն Մեծ** (հանգըլ՝ 세종대왕, հանջա՝ 世宗大王, ծննդյան անուն՝ **Լի Դո** (), ), Կորեական Լի դինաստիայի 4-րդ վան։ Սեջոնգ Մեծի օրոք Կորեան ապրել է մշակութային մեծ վերելք։

## Գործունեություն
Մասնավորապես 1420 թվականին Սեջոնը ստեղծել է Չիպհյոնջոն ակադեմիան («Արժանիների սրահ»)։ Ակադեմիայի գիտնականներն էլ մշակել են հանգըլ վանկային այբուբենը, որն այժմ կորեական գրի հիմքն է։

## Հիշատակ
2007 թվականին Կորեայի Հանրապետության նախագահ Լի Մյոնբակի որոշմամբ սկսվել է Սեջոն քաղաքի շինարարությունը, որն իր անունը ստացել է Սեջոնգ Մեծի պատվին։ Նախատեսվում է այս քաղաք տեղափոխել Սեուլյան մի շարք պետական կառույցներ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *King Sejong the Great: the Light of Fifteenth Century Korea*, Young-Key Kim-Renaud, International Circle of Korean Linguistics, 1992, softcover, 119&nbsp;pages, ISBN 1-882177-00-2
* Kim-Renaud, Young-Key. 2000. Sejong's theory of literacy and writing. *Studies in the Linguistic Sciences* 30.1։13–46.
* Gale, James Scarth. *History of the Korean People* Annotated and introduction by Richard Rutt. Seoul։ Royal Asiatic Society, 1972..

## Արտաքին հղումներ
* King Sejong's Confucian Humanism in the Early Choson Period 
* Location of the four forts and the six posts 
* King Sejong featured on the 10000 Korean Won banknote. 

Կատեգորիա:Չոսոնի թագավորներ
Արյան ճնշումն իջեցնող դեղանյութեր

[thumb|[Հիդրոքլորթիազիդը տարածված միզամուղ դեղամիջոց է]]
**Արյան ճնշումն ինջեցնող դեղանյութեր**, դեղային պատրաստուկներ, որոնք հիմնականում նվազեցնում են արյունատար անոթների լարվածությունը (տոնուսը) և հանգեցնում լուսանցքի լայնացմանն ու զարկերակային ճնշման իջեցմանը։ Կիրառվում են նաև սրտի կծկումների ուժգնությունը նվազեցնող դեղանյութեր, որոնք փոքրացնում են արյան մղումը դեպի աորտա, և դրա հաշվին արյան ճնշումն իջնում է։ Որպես արյան ճնշումն ինջեցնող դեղանյութեր օգտագործվում են նաև միզամուղ դեղանյութերը, որոնք նպաստում են օրգանիզմից աղերի (առավելապես՝ նատրիումական) հեռացմանը՝ իջեցնելով զարկերակների լարվածությունը։

Արյան ճնշումն ինջեցնող դեղանյութերը կիրառվում են հիպերտոնիկ հիվանդության և ախտանշանային զարկերակային գերճնշման բուժման համար։ Առանց հսկողության դեղային պատրաստուկների կիրառումը վտանգավոր է, քանի որ դրանք կարող են կտրուկ իջեցնել զարկերակային ճնշումը և հանգեցնել կյանքի համար սպառնալի վիճակի՝ կոլապսի առաջացման։ Արյան ճնշումն ինջեցնող դեղանյութեր ընդունում են բժշկի նշանակմամբ և խիստ հսկողությամբ։

Կատեգորիա:Արյան ճնշում
Գելաթի վանք (Օլթի)

**Գելաթի վանք**, վանք Մեծ Հայքի Տայք նահանգի Ոքաղե գավառում, ներկայիս Թուրքիայի Կարսի նահանգի Օլթի քաղաքի մոտ գտնվող Գելաթ գյուղում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական գոյություն չունեցող եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էրզրումի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Էրզրումի մարզի վրացական վանքեր և եկեղեցիներ
Գելաթի վանք (այլ կիրառումներ)

**Գելաթի վանք** կարող է վերաբերվել.
* Գելաթի վանք, վանք Քութայիսում։
* Գելաթի վանք, վանք Կարինի նահանգում։
Վիկտոր Սոբոլև

**Վիկտոր Վիկտորովիչ Սոբոլև** (, ), խորհրդային աստղագետ, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1981)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Լենինգրադի համալսարանը (1938), որտեղ աշխատել է 1941 թվականից (1948 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ Եղել է Վ․ Համբարձումյանի ասպիրանտը։

Գիտական աշխատանքները նվիրված են տեսական աստղաֆիզիկային։ Մշակել է ոչ ստացիոնար աստղերի սպեկտրների տեսությունը։ Ստեղծել է նոր արդյունավետ մեթոդներ ճառագայթման փոխանցման ու տեսության մեջ և դրանք կիրառել աստղաֆիզիկական մի շարք խնդիրների լուծման համար։

Ընդլայնել է Համբարձումյանի ինվարիանտության սկզբունքի կիրառություններն այդ բնագավառում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային աստղագետներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի մաթեմատիկամեխանիկական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ իսկական անդամներ
Սոնենբերգ (Բրանդենբուրգ)

**Սոնենբերգ** (), կոմունա Գերմանիայում, Բրանդենբուրգի հողատարածքում։

Գտնվում է Վերին Հաֆել շրջանի կազմում։ Ենթարկվում է Գրանզե ունդ Գեմայնդենի կառավարությանը։ Բնակչությունը կազմում է 888 մարդ(ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի)։ Տարածքը կազմում է 50, 30 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 12 0 65 301։

Կոմունան բաժանվում է 5 գյուղական համայնքների։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ 

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Սեպսիս

**Սեպսիս**, արյան վարակում, թարախարյունություն, ընդհանուր թարախային վարակ, ծանր վարակ, հիվանդություն, որն առաջանում է թարախային բորբոքման տեղային օջախից արյան հունի, ավշային ուղիների, այնտեղից հիվանդի բոլոր հյուսվածքների և օրգանների մեջ թարախածին մանրէների տարածման հետևանքով։ Սեպսիսի աղբյուր կարող է դառնալ վարակված վերքը կամ տարբեր տեղադրության, մեծության ու ծավալի թարախային օջախը։ Նորածինների սեպսիսի հաճախակի պատճառներից է պորտի թարախակալումը։ Հետծննդյան սեպսիսը այսպես կոչված ծննդաբերական տենդը, պայմանավորված է արգանդի խոռոչի թարախակալմամբ։ Սեպսիսի հարուցիչներն առավել հաճախ ստաֆիլոկոկերն են, ստրեպտոկոկերը, հազվադեպ՝ պնևմոկոկերը, աղիքային ցուպիկը և այլ մանրէներ։

## Պատճառ
Արյան վարակման առաջացմանը նպաստող պատճառ կարող են դառնալ տեղային թարախակալում առաջացնող մանրէների բարձր վարակունակությունը (հիվանդածնությունը), մյուս կողմից՝ կրած վնասվածքների կամ հիվանդությունների, հյուծման, վիտամինային անբավարարության և այլ ուղեկցող հիվանդությունների հետևանքով օրգանիզմի պաշտպանական ուժերի թուլացումը։

## Ախտանիշներ
thumb|left| ''K. pneumoniae'' բակտերիայի գաղութները ագարի վրա
Արյան վարակման առավել ծանր ձևի ժամանակ մանրէները բազմանում են արյան և այլ հյուսվածքների մեջ՝ դրանք հեղեղելով իրենց կենսագործունեության թունավոր նյութերով, քայքայում են արյան բջիջները։ Վարակումն ուղեկցվում է ջերմաստիճանի բարձրացմամբ, ընդհանուր թուլությամբ, դողով, առատ քրտնարտադրությամբ, երբեմն առաջանում են մաշկի դեղնախտային գունավորում և տարբեր ցաներ։ Աստիճանաբար առաջանում է հիվանդին մահ սպառնացող ինքնաթունավորում։ Արյան վարակման դեպքում մանրէները երբեմն չեն բազմանում արյան մեջ, այլ դրա հոսքով տարածվում են տարբեր օրգաններ և հյուսվածքներ, որտեղ նստում են և առաջացնում բազմաթիվ թարախային օջախներ։ Այդպիսի դեպքերում արյան վարակումն ընթանում է ավելի երկարատև՝ հերթական թարախակույտի առաջացման ժամանակ պարբերաբար վատացումներով, թարախակույտը պատռվելու և թարախը դուրս գալու կամ թարախակույտը վիրահատության միջոցով բացելու ժամանակ՝ լավացումներով։

## Բուժում
Բուժում են միայն հիվանդանոցում և որքան շուտ սկսվի այն, այնքան հիվանդն արագ կապաքինվի։

## Կանխարգելում
Արյան վարակման կանխարգելումը կախված է ցանկացած թարախային գործընթացի (վերքի թարախակալում, ֆուրունկուլ, մատնաշունչ, ֆլեգմոն) դեպքում ժամանակին բժշկի դիմելուց։ Տեղային թարախային գործընթացի առկայության ժամանակ հատկապես պետք է զգույշ լինել նույնիսկ ընդհանուր վիճակի չնչին վատացումից (ջերմաստիճանի բարձրացում, դող)։ Կարևոր նշանակություն ունեն նաև կենցաղային վնասվածքների կանխումը, մանր վնասվածքների (քերծվածք, ճանկռվածք), հատկապես վերքերի ժամանակին մշակումը։

## Արտաքին հղումներ
* Սեպսիս - Մեդեքս
* 

Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ
Կատեգորիա:Անհետաձգելի բուժօգնություն
Սոնատային ձև

**Սոնատային ձև**, գործիքային երաժշտության ամենազարգացած ոչ ցիկլային ձևը։ Նրա երկարատև պատմական զարգացումը 18-րդ դարի վերջին հանգեցրեց վիեննական դասականների՝ Ցո․ Հայդնի, Վ․ Ա․ Մոցարտի և Լ․ Բեթհովենի ստեղծագործության մեջ կոմպոզիցիոն խիստ չափանիշների բյուրեղացմանը։ Դրանց համաձայն, Սոնատային ձևը կազմավորվում է 3 խոշոր բաժիններից՝ էքսպոզիցիա, մշակում և ռեպրիզ։ Էքսպոզիցիան բաղկացած է 4 պարտիայից՝ գլխավոր, կապող, օժանդակ և եզրափակիչ։ Գլխավորի մեջ շարադրվում է առաջին թեման՝ հիմնական տոնայնությամբ։ Կապողը նախապատրաստում է երկրորդ՝ օժանդակ պարտիայի թեման, որը հնչում է դոմինանտային կամ զուգահեռ տոնայնությամբ։ Եզրափակիչ պարտիան եզրափակող բնույթի նոր թեմա է կամ մոտիվների և ֆրազների շարք։ Սոնատային ձևի երկրորդ՝ մշակման բաժնում զարգանում և մշակվում է Էքսպոզիցիայի թեմատիկ նյութը, միմյանց հաջորդում են մի շարք տոնայնություններ։ Երրորդ բաժնում՝ ռեպրիզում, կրկին անցնում է Էքսպոզիցիայի նյութը, սակայն գլխավոր և օժանդակ պարտիաները շարադրվում են միևնույն (հիմնական) տոնայնությամբ։ Սոնատային ձևում հաճախ հանդիպում են նաե ոչ պարտադիր բաժիններ՝ նախաբան և կոդա (ընդհանուր եզրափակում)։ Սոնատային ձևի այդ նորմատիվ պլանը պատմական զարգացման ընթացքում փոփոխվել Է, բայց նրա առանձին գծեր՝ երեք խոշոր բաժինների առկայությունը, երկու կամ ավելի թեմաների հակադրման սկզբունքը, մնում են որպես կարևորագույն հատկանիշներ։ Սոնատային ձևը կիրառվում է սոնատային-ցիկլային ստեղծագործությունների (սիմֆոնիա, սոնատ, տրիո, կվարտետ և այլն) առաջին մասերում, ինչպես նաև առանձին, ինքնուրույն երկերում՝ նախերգանք, պոեմ և այլն։

Կատեգորիա:Երաժշտություն
20-րդ հարավային զուգահեռական

**20-րդ հարավային զուգահեռականը** հասարակածից 20° դեպի հարավ գտնվող լայնությունների շրջանագիծն է։
Անցնում է Աֆրիկայով, Հնդկական օվկիանոսով, Խաղաղ օվկիանոսով, Հարավային Ամերիկայով, Ավստրալիայով և Ատլանտյան օվկիանոսով։ 
* Լայնության մեկ աստիճանին համապատասխանում է 104 647 մ երկարություն։ 
* Հասարակածից հեռավորությունը կազմում է 2212 կմ։
* Երկարության 76%-ն անցնում է ջրային տարածքներով։

## Զուգահեռականով հատվող տարածքները
Գրինվիչի միջօրեականից սկսած դեպի արևելք`
:

## Տես նաև`
* 21-րդ հարավային զուգահեռական
* 19-րդ հարավային զուգահեռական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարավային զուգահեռականներ
Կատվադաղձ

**Կատվադաղձ** (), խուլեղինջազգիների (շրթնածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հանդիպում է ՀՀ բոլոր մարզերում։ Աճում է գրեթե բոլոր գոտիներում, թփուտներում, անտառեզրերին
, գետերի և առուների ափերին, մարգագետիններում, բարձր խոտերի մեջ, քարքարոտ վայրերում և այլն։
## Կառուցվածք
Ցողունը քառանիստ է, ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ 10-150 սմ։ Տերևներն ամբողջական են, ատամնաեզր, հակադիր՝ կարճ կոթուններով։ Ծաղկաբույլը հասկանման, ողկուզանման կամ հուրանանման է, ծաղիկները՝ տերևանութային, սպիտակ, կապույտ, դեղին կամ բաց վարդագույն, բուրավետ։ Ծաղկում է հունիս-սեպտեմբերին։ Պտուղը քառընկուզիկ է։ 
## Կիրառություն և նշանակություն
Բոլոր տեսակները եթերայուղատու են. կիրառվում են օծանելիքի արտադրության, սննդի արդյունաբերության և բժշկության մեջ։ Գեղազարդիչ է և մեղրատու։ Խուլեղնջատերև կատվադաղձ հազվագյուտ տեսակ է, հանդիպում է Սևանի ավազանում, կատվադաղձ լերդախոտատերևը (N. teucriifolia) աճում է Սյունիքի մարզում։ Այս տեսակները գրանցված են ՀՀ Կարմիր գրքում։ Կատվալեզու (Bidens), երկատամնակ, աստղածաղկազգիների (բարդածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 130 (այլ տվյալներով՝ 200), Հայաստանում՝ 2 տեսակ՝ կատվադաղձ եռաբաժան (B. tripartita) և կատվադաղձ խոնարհված (B. cernua)։ Տարածված է Արագածոտնի, Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի մարզերի ճահճուտներում, գետերի, լճերի ափերին։ Ցողունը կանգուն է, նոսրամազ, երբեմն՝ կարմրավուն, բարձրությունը՝ 15-19 (երբեմն՝ 80) սմ։ Տերևները հակադիր են, խոր եռաբաժան, հազվադեպ՝ ամբողջական կամ նեղնշտարաձև։ Ծաղկաբույլը զամբյուղանման է, ծաղիկները՝ դեղին, խողովակաձև։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին։ Պտուղը քառանիստ, փուփուլավոր սերմիկ է։ Դեղաբույս է. պարունակում է եթերայուղեր, աղաղանյութեր, սոսնձանյութ, վիտամին C և այլն կատվադաղձից ստանում են դեղին ներկ։
## Տեսակեր
Հայտնի է 200 (այլ տվյալներով՝ 250), Հայաստանում՝ 17 տեսակ՝ կատվադաղձ Ձանգեզուրի (N. zangezura), կատվադաղձ Ալագյազի (N. alaghezi) , կատվադաղձ երևանյան (N. erivanensis), կատվադաղձ Մեյերի (N. meyeri), կատվադաղձ խուլեղնջատերև (N. lamiifolia) և այլն

Կատեգորիա:Շրթնածաղկավորներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Արյունաստեղծ օրգաններ

thumb|230px|Ոսկրածուծի պատվաստուկ, հեմատոպոետիկ բջիջներ, կենտրոնում՝ պրոմիելոցիտ, երկու մետամիելոցտներ և ցուպիկավոր նեյտրոֆիլներ։
**Արյունաստեղծ օրգաններ,** են գոյանում արյան ձևավոր տարրերը։ Այդ օրգաններն են՝ ոսկրածուծը, փայծաղը և ավշահանգույցները։
## Ոսկրածուծ

Ոսկրածուծը գլխավոր արյունաստեղծ օրգանն է, որը լինում է կարմիր և դեղին։ Կարմիր ոսկրածուծի ամբողջ հյուսվածքը լցված է արյան հասուն բջջային տարրերով։ Մինչև 4 տարեկան երեխաների ոսկրային բոլոր խոռոչները լցված են ոսկրածուծով, իսկ մեծերի մոտ այն պահպանվում է տափակ ոսկրերում և խողովակավոր ոսկրերի գլխիկներում։ Ի տարբերություն կարմիր ոսկրածուծի՝ դեղինում պարունակվում են ճարպային ներառումներ։ Ոսկրածուծում են առաջանում էրիթրոցիտները, լեյկոցիտների տարբեր ձևերը և թրոմբոցիտները։
## Ավշային հանգույցներ
Ավշահանգույցները մասնակցում են արյունաստեղծմանը՝ առաջացնելով լիմֆոցիտներ և պլազմային բջիջներ։
## Փայծաղ
Փայծաղը գտնվում է որովայնի խոռոչի՝ ձախ ենթակողային շրջանում և ամփոփված է ամուր պատիճով։ Փայծաղի մեծ մասը կազմված է, այսպես կոչված, կարմիր և սպիտակ կակղանից (պուլպա)։ Կարմիր կակղանը լցված է ձևավոր տարրերով, հատկապես էրիթրոցիտներով, սպիտակը կազմված է լիմֆոիդային հյուսվածքից, որտեղ առաջանում են լիմֆոցիտները։ Փայծաղը արյան հունից որսում է վնասված էրիթրոցիտները, միկրոօրգանիզմները և օրգանիզմին օտար տարրերը, այստեղ առաջանում են նաև հակամարմիններ։ Քանի որ օրգանիզմում արյան ձևավոր տարրերն անընդհատ քայքայվում են (օրինակ՝ թրոմբոցիտները 1 շաբաթ անց), ուստի արյունաստեղծ օրգանների հիմնական ֆունկցիան արյունը բջջային տարրերով լրացնելն է։

## Արյան դեպո
Արյան դեպոն՝ մարդու և կենդանիների օրգաններն են, որտեղ պահեստվում է որոշակի քանակությամբ արյուն։ Օրգանիզմի ամբողջ արյան մոտ 50%-ը չի մասնակցում շրջանառությանը, այլ պահվում է արյան դեպոյի օրգաններում՝ փայծաղում (մոտ 16%), լյարդում (մինչև 20%), մաշկում (մոտ 10%)։ Արյան դեպոյում պահեստված արյունը հիմնականում բաղկացած է ձևավոր տարրերից․ պլազմայի քանակությունն աննշան է։ Արյան դեպոյի օրգաններից արյունը շրջանառության մեջ է մտնում, երբ ավելանում է օրգանիզմի պահանջը թթվածնի նկատմամբ (ծանր ֆիզիկական աշխատանք), կամ շրջանառվող արյան մեջ նվազում է հեմոգլոբինի քանակը (արյունահոսությունների դեպքում), երբ օրգանիզմը գտնվում է մթնոլորտային ցածր ճնշման պայմաններում։ Արյան դեպոյի օրգանները խիստ կարևոր են արյան շրջանառության համար և ապահովում են օրգանիզմի հարմարվելը ներքին և արտաքին միջավայրի փոփոխվող պայմաններին։

### Մարդու արյան դեպո
Մարդու մոտ ծնվելուց հետո նորմայում հիմնական արյունաստեղծ օրգան է համարվում կարմիր, կամ արյունաստեղծ ոսկրածուծը։ Կարմիր ոսկրածուծը մարդու մոտ հիմնականում տեղավորված է կոնքային ոսկրերի և երկար խողովակավոր ոսկրերի վերջավորությունների մակուղեղների մեջ։ Մարդկային սաղմում զարգացած է այսպես կոչված արտաոսկրածուծային արյունաստեղծումը։ Տվյալ դեպքում արյունաստեղծ օրգաններ են հանդիսանում՝ փայծաղը և լյարդը։ Արտաոսկրածուծային օջախների արյունաստեղծում կարող են հայտնաբերվել թե՛ երեխայի թե՛ մեծահասակի մոտ որոշ ախտաբանական պայմաններում, որոնք խախտում են ոսկրածուծային արյունաստեղծումը կամ առաջացնում են մեծ ծանրաբեռնվածություն արյունաստեղծ օրգանների վրա։ Օրինակ, շատ հաճախ արտաոսկրածուծային արյունաստեղծ օջախները տարբեր հյուսվածքների օրգանների մեջ (լյարդում և փայծաղում) հայտնաբերվում են լեյկոզի ժամանակ։

Կատեգորիա:Արյունաբանություն
Լիբենվալդե

**Լիբենվալդե **(), կոմունա Գերմանիայում, Բրանդենբուրգի հողատարածքում։

Գտնվում է Վերին Հաֆել շրջանի կազմում։ Ենթարկվում է Գրանզե ունդ Գեմայնդենի կառավարությանը։ Բնակչությունը կազմում է 4334 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի)։ Տարածքը կազմում է 138,81 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ *12 0 65 193*։

Կոմունան բաժանվում է 6 քաղաքային համայնքի։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Իոնացման կալորիմետր

**Իոնացման կալորիմետր**, տիեզերական ճառագայթման մասնիկների էներգիայի (1011-1014 էվ տիրույթի) որոշման սարք։ Բարձր էներգիայի տիեզերական մասնիկները իոնացման կալորիմետրի նյութի հետ փոխազդելիս, միջուկային ռեակցիաների հետևանքով ծնում են մեծ թվով երկրորդային մասնիկներ կամ ֆոտոններ, որոնք իրենց հերթին նոր մասնիկներ են առաջացնում։ Արդյունքում ստեղծվում է լիցքավորված մասնիկների հեղեղ, որն իոնացնում է նյութի ատոմները (իոնացում) և կորցնում իր էներգիան։ Եթե կլանող նյութի հաստությունը բավական մեծ է, և լիցքավորված մասնիկների հեղեղն ամբողջությամբ մնում է նյութում, ապա ստեղծված իոնների թիվը համեմատական է առաջնային մասնիկի էներգիային։ Լրիվ իոնացումը չափելու համար իոնացման կալորիմետրի արգելակող ամբողջ նյութը բաժանում են մի քանի սմ հաստությամբ շերտերի, որոնց միջև տեղադրում են իոնացման խցիկները։ Իոնացման կալորիմետրում իբրե դետեկտոր կարելի է օգտագործել իմպուլսային իոնացման խցիկը, համեմատական հաշվիչը, կայծային խցիկը, չերենկովյան հաշվիչը, սցինտիլյացիոն հաշվիչը (դետեկտորներ աարրական մասնիկների)։ Նուկլոնների ու միջուկների փոխազդեցության բնույթի առավել արդյունավետ ուսումնասիրման նպատակով ժամանակակից իոնացման կալորիմետրերը, որոնք ունեն մի քանի տասնյակ մ2 կարգի մակերես, զուգակցվում են հետագծային դետեկտորների (Վիլսոնի խցիկ, միջուկային էմուլսիա և այլն) հետ։

Հայաստանում, Արագած լեռան վրա կառուցվել (1964) և գործում է 10 մ2 մակերեսով և 70 տ զանգվածով կալորիմետր։

Կատեգորիա:Սարքեր
Կատեգորիա:Արագացուցիչների ֆիզիկա
Ջուլիետա Վարդանյան

**Ջուլիետա Ռոբերտի Վարդանյան** (), հայ դաշնակահար։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան` Վաղարշակ Հարությունյանի դասարանը։ Վարպետության դասեր է ստացել հանրահռչակ դաշնակահարներ Պաուլ Բադուրա-Սկոդայի և  Բորիս Բերմանի մոտ` Պորտուգալիայի Օբիդուշ քաղաքում դաշնակահարների միջազգային փառատոնի շրջանակներում։ Որպես մենակատար հանդես է եկել «Նարեկացի», «Տարվա եղանակներ» (Մոսկվա), Մոլդովայի ազգային կամերային, Հայաստանի պետական երիտասարդական և Զապորոժիեյի (Ուկրաինա) սիմֆոնիկ նվագախմբերի հետ, դիրիժորներ Վ. Բուլախովի (Ռուսաստան), Ք. Ֆլորեա (Ռումինիա), Ա. Խաինդրավայի (Վրաստան), Ս. Սմբատյան, Արամ Թալալյանի, Միքայել Կոկժաևի ղեկավարությամբ։ Հանդիսացել է դիրիժոր և կոմպոզիտոր Յ. Յակուլովի (ԱՄՆ) N.2 դաշնամուրային կոնցերտի առաջին կատարողը՝ նվիրված հենց իրեն՝ դաշնակահարուհուն։ Ձայնագրվել է Իրանի «Hermes Records» ստուդիայում։ Որպես անսամբլիստ հանդես է եկել Լ. Չիլինկիրյանի (Մեծ Բրիտանիա), Բ. Լիֆշիցի (Շվեյցարիա), Հ. Մոկացյանի (Գերմանիա), Վ. Լանդոնի (ԱՄՆ), Լ. Ֆերնանդո-Յանեզա (Իսպանիա), Խ. Բաբայանի (Իրան) հետ։ Պարբերաբար հանդես է եկել ԱՊՀ-ի, Եվրոպայի, Հեռավոր և Մերձավոր Արևելքի երկրներում և Իրանում։

Ջուլիետա Վարդանյանի կատարմամբ աշխարհի տարբեր բեմերում առաջին անգամ հնչել և ձայնագրվել են հայ և արտասահմանյան բազմաթիվ կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ։

## Արս Լունգա դուետ
2009 թվականից հանդես է գալիս «Արս Լունգա» դուետում` թավջութակահար Արամ Թալալյանի հետ։ 2010-2012 թվականներին ընթացքում դուետը իրականացրել և ներկայացրել է «Հայ կամերային երաժշտության Անթոլոգիա» ձայնագրությունների շարքը, որը 12 ձայնասկավառակից բաղկացած ծավալուն ժողովածու է և ամփոփում է XX դարասկզբից մինչ մեր օրերը 60 հայ կոմպոզիտորի ստեղծագործություններ՝ գրված թավջութակի և դաշնամուրի համար։ Շողակաթ հեռուստաընկերությունը դուետի կատարմամբ տեսագրել է Ռոբերտ Շումանի և Տիգրան Մանսուրյանի ամբողջական ստեղծագործությունների շարքը։

Մի շարք ճանաչված կոմպոզիտորներ նվիրել են իրենց ստեղծագործությունները «Արս լունգա» դուետին՝ Սուրեն Զաքարյան, Միքայել Կոկժաև, Արտյոմ Կոկժաև (Ռուսաստան), Հայկ Բոյաջյան (ԱՄՆ), Յակով Յակուլով (ԱՄՆ), Ռեբեկա Աշուղյան (Իրան), Հուշյար Խայամ ( Իրան )։

## Փառատոներ
Ակտիվ մասնակիցն է Հայաստանյան և միջազգային հեղինակավոր փառատոների՝ 
*«Արվեստների պատկերասրահ»
*«Վերադարձի»
*«Թալալյան եղբայրների»
*Իրանի «Ֆաջր»
*«Մոսկովյան աշուն»
*Մարտիշոր (Մոլդովա)
*Դեյիա (Իսպանիա)

## Պարգևներ
*Մոսկվայի Կոմպոզիտորների միության ոսկե մեդալ
*ՀՀ մշակույթի նախարարության Գրիգոր Նարեկացի հուշամեդալ՝ հայ ժամանակակից երաժշտության պրոպագանդման և կատարողական արվեստի զարգացման համար

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ջուլիետա Վարդանյան

Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարուհիներ
Սինոյկիսմոս

[մինի|Համայնքների մասնակցությունը [Նիկոպոլիս|Նիկոպոլսի սինոյկիսմոսին]]
**Սինոյկիսմոս** (հուն․ συνοιχισμός; - բառացի՝ համատեղ բնակվել, συνοικΙξω - համատեղ բնակեցնել), հին պետություններում (Հին Հունաստան, Հին Հռոմ և այլն) մեկ պոլիսի մեջ նախկինում ինքնուրույն մի քանի բնակավայրերի կամ քաղաքների տարերայնորեն միաձուլվելու ընթացքը։ Սինոյկիսմոսի հետևանքով աստիճանաբար վերացել է ցեղային մասնատվածությունը, առաջացել են կենտրոնական կառավարման մարմիններ, ուժեղացել է տնտեսական միասնությունը, ամրապնդվել նախկինում անջատ ցեղերի և համայնքների ռազմական հզորությունը։ Առավել հայտնի է Արկտիկայի 12 համայնքների սինոյկիսմոս, որոնք միավորվել են Աթենքի գերիշխանության ներքո (մ․ թ․ ա․ 13-7-րդ դարեր)։

Հելլենիզմի ժամանակաշրջանում սինոյկիսմոս ուներ այլ բնույթ, իրականացվել է միապետների կողմից բնակիչների բռնի վերաբնակեցման միջոցով։ Կատարվում էր տնտեսական և քաղաքական նկատառումներով՝ քաղաքային կյանքը զարգացնելու և սոցիալական հենարան ստեղծելու նպատակով։ Նման տիպի քաղաքներ հիմնվել են նաև Հայաստանում (Արտաշատ, Տիգրանակերտ, Արշակավան և այլն)։

Կատեգորիա:Հին Հունաստանի հասարակություն
Կատեգորիա:Հունարեն բառեր և արտահայտություններ
Խորհրդա-ինդոնեզական հարաբերություններ

**Խորհրդա-ինդոնեզական հարաբերություններ**, պատմական դիվանագիտական հարաբերությունները Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միության (ԽՍՀՄ) և Ինդոնեզիայի Հանրապետության (ԻՀ) միջև։

Երկրների միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվեցին 1950 թվականի փետրվարին։ Կնքվեցին առևտրային (1956), տնտեսական և տեխնիկական համագործակցության առաջին (1956) և երկրորդ (1960) գլխավոր համաձայնագրերը, օդային հաղորդակցության (1961), ռադիոհաղորդումների և հեռուստատեսության ասպարեզում համագործակցության (1962), ձկնորսության (1964) վերաբերյալ համաձայնագրեր, 1970-ական թվականներին՝ տնտեսաառևտրական, տեխնիկական համագործակցության համաձայնագրեր ու արձանագրություններ։

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ի երկկողմ հարաբերություններ
Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի երկկողմ հարաբերություններ
Հացհամեմ

**Հացհամեմ, այծառվույտ** (), բակլազգիների (թիթեռնածաղկավորներ) ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
5-70 սմ բարձրությամբ ցողունով, կումարինի սուր հոտով խոտաբույսերի ցեղին պատկանող միամյա, հազվադեպ՝ բազմամյա բույս է։ Տերևները եռմասնյա են։ Սպիտակ, դեղին, հովանոցանման-գլխիկավոր ողկույզներում կամ տերևածոցերում հավաքված են երկնագույն ծաղիկները։ Ծաղկում է ապրիլ-հուլիսին։ Պտուղը քթիկով միասերմ կամ բազմասերմ ունդ է։ Սերմերը հարթ են կամ կնճռոտ։ Հայտնի է մոտ 130 տեսակներ։

## Տարածվածություն
Տարածված է Արագածոտնի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի, Սյունիքի մարզերի ստորին և միջին լեռնային գոտիներում, Երևանի շրջակայքում։ Աճում է չոր, քարքարոտ լեռնալանջերին, թփուտներում, կավահողերում, ճամփեզրերին և այլն։ Գլխիկավոր հացհամեմը հանդիպում է Արմավիրի մարզում (Լեռնուղի գյուղի շրջակայքում)։ Աճեցվում է Չինաստանում, Հնդկաստանում, Միացյալ Նահանգներում, Եվրոպայում և այլ երկրներում։

## Տեսակներ
Դասում ընդգրկված է 130 տեսակ։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են հացհամեմի սերմերը, որոնք պարունակում են լորձային նյութեր, ճարպային յուղեր, սպիտակուցներ, դաբաղանյութեր, ալկալոիդ, տրիգոնելին, նիկոտինաթթու, ֆլավոնոիդներ և այլն։ Պատրաստուկներն օգտագործում են լեղապարկի, ստամոքսի, թոքերի, մաշկ և այլ հիվանդությունների դեպքերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բակլազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կպչուկ

**Կպչուկ** (), գաղտրիկազգիների ընտանիքի, հիմնականում՝ միամյա, երբեմն՝ երկամյա, հազվադեպ՝ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։

## Տարածում
Տարածված է Արագածոտնի, Շիրակի, Լոռու, Գեղարքունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է չոր, անպտուղ լանջերին և ամայի վայրերում, աղբոտում ցանքերը։

## Բնութագիր
Ցողունը ճյուղավորվող է, գորշասպիտակավուն, բարձրձրությունը՝ 5-60 սմ։ Տերևները նեղ են, գծաձև կամ նշտարաբահաձև։ Ծաղկաբույլը հուրանաձև դասավորված ողկույզ է։ Ծաղիկները հիմնականում Երկնագույն են, հազվադեպ՝ սպիտակ։ Ծաղկում է ամռանը և աշնանը։ Պտուղը եռակող, կեռիկավոր փշերով պատված ընկուզիկ է։

200px|մինի|ձախից
## Տեսակներ
Հայտնի է մոտ 50, Հայաստանում 7 տեսակ՝ կպչուկ փշապտուղ (*L.spinocarpos*), կպչուկ չռված (*L. squarrosa*), կպչուկ խոնարհված (*L. patula*), կպչուկ նստածաղիկ (*L. sessiliflora*), կպչուկ մորուքավոր (*L. barbata*) և այլն
**[[Lappula barbata]]*
**[[Lappula cenchrusoides]]* 
**[[Lappula diploloma]]*
**[[Lappula marginata]]*
**[[Lappula occidentalis]]* 
**[[Lappula squarrosa]]*

## Արտաքին հղումներ
*Jepson Manual Treatment
*USDA Plants Profile

Կատեգորիա:Գաղտրիկազգիներ
Սոզանց

**Սոզանց**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խիզան գավառի Սպարկերտ գավառակում։ 1909 թվականին ուներ 20 տուն հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին անասնապահությամբ, արհեստներով (շալագործություն, գզրարություն), հացահատիկի մշակությամբ։ Գյուղում կար եկեղեցի՝ կից դպրոցով։ Բնակիչները տեղահանվել են 1915 թվականին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ Սակավաթիվ փրկվածներն ապաստանել են տարբեր երկրներում։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Գլինիկե (Նորդբան)

**Գլինիկե ** (), կոմունա Գերմանիայում, Բրանդենբուրգի հողատարածքում։

Գտնվում է Վերին Հաֆել շրջանի կազմում։ Ենթարկվում է Գրանզե ունդ Գեմայնդենի կառավարությանը։ Բնակչությունը կազմում է 11143 մարդ(ըստ 2011 թվականի դեկտեմբերի 31-ի)։ Տարածքը կազմում է 4,60 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 12 0 65 096։

## Ժողովրդագրություն

## Պատկերասրահ

Am_Sandkrug_Glienicke2011-2.jpg
DorfteichOHV16548.JPG
Glienicke-Nordbahn_Hauptstra%C3%9Fe_70.jpg
Glienickes_Dorfteich_bei_Nacht.JPG
K-L_Glienicke.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Webseite der Gemeinde Glienicke/Nordbahn
* Informationen über den Aagard- und den Becker-Tunnel

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Սոնիճ

**Սոնիճ** (), գորտնուկազգիների (հրանունկազգիներ) ընտանիքի միամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 24 (25), Հայաստանում՝ 6 տեսակ՝ սոնիճ դաշտային (N. arvensis), սոնիճ ցանովի (N. sativa), սոնիճ արևելյան (N. orentalis), սոնիճ սրապսակաթերթ (N. oxypetala) և այլն։ Տարածված է բոլոր մարզերի ստորին և միջին լեռնային գոտիներում։ Աճում է չոր, կավոտ լանջերին, թփուտներում, ճամփեզրերին, դաշտերում, աղբոտում ցանքերը։

Ցողունը ճյուղավորվող է, գեղձային մազիկներով ծածկված, բարձրությունը՝ 40-60 սմ։ Տերևները կրկնակի, եռակի փետրաբաժան են։ Ծաղիկները մեկական են, երկնագույն կամ դեղին։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ Պտուղը բազմատերևապտուղ է կամ տուփիկ։ Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են և պարունակում են եթերայուղեր, գլիկոզիդներ, ճարպայուղեր, հեղուկ ալկալոիդներ։ Սննդարդյունաբերության մեջ սերմերն օգտագործում են որպես համեմունք։ Գեղազարդային և մեղրատու բույս է։

## Նկարագրություն
30 սմ բարձրությամբ կրկնակի կամ եռակի փետրաձև գծային հատվածների մասնատված տերևներով, միամյա, մեղրատու, գեղազարդային ճյուղավոր խոտաբույս է։ Հնգանդամ կանոնավոր ծաղիկները աճում են ճյուղերի գագաթներին։ Բաժակաթերթիկները բաց երկնագույն են, երկարավուն, բութ գագաթով և եղունգով։ Նեկտարանոցների վերափոխված հինգ պսակաթերթիկները կարճ են բաժակաթերթիկներից։ Ունեն բազմաթիվ առէջներ։ Սև, կողավոր և կնճռոտ սերմերով բազմատերևիկ պտուղը կազմված է ամբողջ երկարությամբ միաձուլված տերևապտուղներից։

## Տարածվածություն
Աճում է ցանքսերում, այգիներում և չոր աղբավայրերում։ Հազվադեպ հանդիպում է Արմավիրի, Վայոց ձորի մարզերում և Երևանում։ Երբեմն աճեցվում է որպես համեմունքային բույս։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են տերևներն ու սերմերը, որոնք պարունակում են գլիկոզիդ մելանթին, եռտերպենային սապոնիններ, ստերոիդներ, սիտոստերոլ, խոլեսթերին, կումարիններ, ալկալոիդ նիգելին, ճարպային և եթերային յուղ, լիպազա ֆերմենտ, օրգանական թթուներ, դաբաղանյութեր և այլն։ Տերևներում կուտակվում է ասկորբինաթթու։ Սերմերը օգտագործում են որպես միզամուղ, խորխաբեր, կաթնամուղ, ինչպես նաև լուծողական, ճիճվամուղ միջոց։ Սերմերից պատրաստում են թեյ, որն օգտագործում են փքվածության դեպքում, ստամոքսի և աղիքների գործունեությունը բարելավելու նպատակով։ Սոնիճի սերմերը և դրանցից ստացվող յուղն օգտագործվում են բազմաթիվ հիվանդությունների բուժման համար (դրանք ամրացնում են իմունիտետը) և օճառի ու օծանելիքի արտադրության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''Чернушка'' в Энциклопедии декоративных садовых растений

Կատեգորիա:Գորտնուկազգիներ
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Դեկորատիվ բույսեր
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր
Մեծ սուզակ

**Մեծ սուզակ** (), սուզակների ընտանիքի ջրլող թռչուն։ Նստակյաց է, տարածված։

## Կենսաբանական տարածումը
Բնակվում է լճերում, ջրամբարներում, ճահճուտներում, ձկնաբուծական լճակներում։

## Մարմնի կառուցվածքը
Մարմնի երկարությունը՝ 46-51 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 85-80 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 0,6-1,5 կգ՚։ Վիզը երկար է, բարակ։ Բնադրման շրջանում փուփուլը սև է, վզի զարդափետուրները՝ սև ու շիկակարմիր-դարչնագույն։ Հետբնադրման շրջանում փետրածածկն ավելի բաց գույնի է, մեջքը՝ մոխրագույն, մարմինը ներքևից՝ սպիտակ։ Կտուցը երկար է, վարդագույն։ Հաճախ, հատկապես ձմռանը, հանդիպում է թաքստոցից և ջրափերից հեռու։ Անթերի լողորդ է. կեր հայթայթելու համար կամ վտանգի պահին կարող է սուզվել ջրի ամենախորը շերտերը։ Թռիչքի է դիմում ծուլորեն. թևերի թափահարման օգնությամբ վազքով բավական տարածություն է անցնում ջրի մակերեսով, ապա օդ բարձրանում։

## Բազմացումը
Բնադրազույգեր է կազմում մարտի 1-ին կեսից մայիսի սկիզբը։ Բույնը լողացող հարթակ է՝ ճահճաբույսերից։ Բնադրում է եղեգնուտում։ Բներում առաջին ձվերը հայտնվում են ապրիլի 1-ին կեսից մայիսի վերջ։ Դնում է 56 մմ տրամագծով, կավճագույն-սպիտակ 1-7 ձու։ Թխսակալում է 25- 27 օր։ Բնից հեռանալիս ձվերը քողարկում է՝ ծածկելով եղեգի կտորներով։ Ձվերի կորստի դեպքում թխսման բնազդով բույն է բերում ձվերի չափի և գույնի առարկաներ ու թխսակալում որոշ ժամանակ։ Ձագերը բներում հայտնվում են մայիսի վերջ-հունիսին։ Մայր թռչունը ձագերին տեղափոխում է մեջքին՝ փետուրների մեջ առած, և անկորուստ կարող է սուզվել ջրի խորքերը։ Ձագերը թռիչքի պատրաստ են կյանքի 50-56-րդ օրը։ Սնվում է մանր ձկներով, ջրային անողնաշարավորներով, բույսերով։

## Պատկերասրահ

Great crested grebe (Podiceps cristatus) in the wild.webm |thumb |Podiceps cristatus
Podiceps cristatus 2 (Lukasz Lukasik).jpg
Great Crested Grebe (Podiceps cristatus) (14).JPG
Podiceps cristatus juv.jpg
Podiceps cristatus -Hogganfield Loch, Glasgow, Scotland -adult feeding chick-8 (2).jpg
Great crested grebes (podiceps cristatus).jpg
Great crested grebe (podiceps cristatus).jpg
Podiceps cristatus MHNT.ZOO.2010.11.38.1.jpg |Museum specimen 


Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ
Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Գրանզե

**Գրանզե** (), կոմունա Գերմանիայում, Բրանդենբուրգի հողատարածքում։

Գտնվում է Վերին Հաֆել շրջանի կազմում։ Ենթարկվում է Գրանզե ունդ Գեմայնդենի կառավարությանը։ Բնակչությունը կազմում է 6,094 մարդ (ըստ 2009 թվականի դեկտեմբերի 31-ի)։ Տարածքը կազմում է 93,14 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 12 0 65 100։

Քաղաքը ստորաբաժանվում է 6 քաղաքային թաղամասերի։

Մեզեբերգ պալատը գտնվում է քաղաքի վարչական շրջանում։

## Ժողովրդագրություն
{|
| valign="top" |

## Պատկերասրահ

Seilershof_Luise_memorial.jpg
Gransee_Meseberg_Schloss.jpg
Dannenwalde_manor_2012.jpg
Dannenwalde_church_SW.jpg
Dannenwalde_church_SW.jpg
Gransee-Eberhard-Werner-1954-oelbild.jpg
Gransee_Luisendenkmal.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայք
* Sito ufficiale 
* Sito non ufficiale

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Սան Լորենսո դե Էլ Էսկորիալ

**Սան Լորենսո դե Էլ Էսկորիալ** ( San Lorenzo de El Escorial), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Մադրիդ պրովինցիայի Մադրիդ վարչական կենտրոնի կազմում։ Ժողովրդական լեզվով քաղաքին անվանում են վերին Էսկորիալ, և դա  օգնում է նրան տարբերվել իր հարևանից, որին անվանում են ներքին Էսկորիալ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է *Կուենկա դել Գվադառամա* շրջանում։ Տարածքը կազմում է 56.4 կմ2, բնակչությունը՝ 18352 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 47 կմ հեռավորության վրա։

Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Ինոցերամներ

**Ինոցերամներ** (Inoceramidae), մահացած երկփեղկանի փափկամորթների ընտանիք։ Ապրել են յուրայի և կավճի ժամանակաշրջանների ծովերում։ Խեցին անավասարափեղկ և անհավասարակողմ է, խիստ զարգացած արտաքին պրիզմաձև շերտով, որը հնարավորություն է ընձեռում հեշտությամբ տարբերել Ինոցերամներին մյուս խմբերից։ Որոշ Ինոցերամների խեցիները ունեցել են մինչև 1 մ երկարություն։

Կատեգորիա:Անհետացած կենդանիներ
Կատեգորիա:Կենդանիների ընտանիքներ
Սիմեոն (մանրանկարիչ)

մինի|Մանրանկարիչ Սիմեոնի պատկերազարդած և կազմած Ավետարանը
**Սիմեոն** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), հայ մանրանկարիչ։ Ապրել է XIII դարի վերջին և XIV դարի սկզբներին, Նախիջևանում։ Հայտնի է 1304 թվականին պատկերազարդած և կազմած Ավետարանով (Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան, ձեռ․ № 3722)։ Ձեռագրում տերունական պատկերներով ամբողջական թերթեր չկան, լուսանցքներում խորհրդանիշի հասցված հակիրճությամբ տրված են «Մկրտություն»-ը, «Խորհրդավոր ընթրիք»-ը, «Մուտք Երուսաղեմ»-ը և այլն։ Արտակարգ հարուստ են անվանաթերթերն ու լուսանցազարդերը։ Պատկերների հետաքրքիր ձևերն ու վառ, լուսավոր գույները ողջ ձեռագիրը համակում են տոնական, կենսախինդ տրամադրությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Ինտուիտիվիզմ

**Ինտուիտիվիզմ**, փիլիսոփայական ուսմունք, որն ինտուիցիան համարում է իմացության կարևորագույն աղբյուրն ու միջոցը, առանձնապես փիլիսոփայության համար։ Ինտուիտիվ ակնհայտության առանձնացումը բնորոշ է եղել 17-18-րդ դարերին, փիլիսոփայությանը (Ռ. Դեկարտ, Թ. Հոբս, Գ. Լայբնից), երբ խոսքը վերաբերել է տրամաբանության և մաթեմատիկայի ամենաընդհանրական հիմքերին։ Մինչդեռ ինտուիտիվիզմը, որը սկզբնավորվել է 14-20-րդ դարերի սահմանագծին, ինտուիցիան հակադրում է տրամաբանական դիսկուրսիվ մտածողությանը և համարում է վերջինիս համար անմատչելի աշխարհի մետաֆիզիկական, բացարձակ էության ճանաչման միջոցը։ Ինտուիտիվիզմի ներկայացուցիչներն են Ն. Լոսսկին է Հուսեռլը և հատկապես Ա. Բերգսոնը, որի փիլիսոփայության մեջ ինտուիտիվիզմը ավարտուն արտահայտություն է գտել։ Ինտուիտիվիզմի զգալի տարրեր ունեն էկզիստենցիալիզմը և կյանքի փիլիսոփայությունը։ Բարոյագիտության մեջ ինտուիտիվիզմն ընդգծում է բարոյական հիմնական գաղափարների ինքնատիպությունը և, համապատասխանաբար, բարոյագիտության հետազոտական եղանակների ուրույնությունը բնական և պատմական ուսումնասիրությունների համեմատությամբ (Ջ. Մուր, Գ. Պրիչարդ, Դ. Ռոս, Է. Ցուինգ, Բ. Բլենշարդ)։ Իմացաբանական տեսակետից ինտուիտիվիզմը նկատում է, որ արժեքային մոտեցումը աշխարհին, մարդու գեղագիտական և բարոյական ըմբռնումները, մարդկային կեցությունը չեն կարող սպառվել տրամաբանական ճշմարտային վերլուծությամբ ու գնահատականներով, սակայն հասնում է ծայրահեղության և հանգում իռացիոնալիզմի։ Ըստ մարքսիստական փիլիսոփայության ինտուիտիվիզմի տեսական հերքումը մտածողության դիսկուրսիվ ու ինտուիտիվ կողմերի դիալեկտիկայի բացահայտումն է։ 20-րդ դարում ինտուիտիվիզմի սնող սոցիալական հողը բուրժուական օգտապաշտական հասարակության ճգնաժամն է, մարդու կեցության փաստական երկատումը՝ արժեքների անջատումն իրենց առարկայական կրողից և դրա հետևանքով առաջացած հոռետեսությունը։

Կատեգորիա:Փիլիսոփայական ուղղություններ և դպրոցներ
Կատեգորիա:Մետաֆիզիկա
Ֆելտեն

**Օբերկրեմեր **(), կոմունա Գերմանիայում, Բրանդենբուրգի հողատարածքում։

Գտնվում է Վերին Հաֆել շրջանի կազմում։ Ենթարկվում է Գրանզե ունդ Գեմայնդենի կառավարությանը։ Բնակչությունը կազմում է 11569 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի)։ Տարածքը կազմում է 23.39 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ *12 0 65 332*։

## Ժողովրդագրություն
{|
| valign="top" |

## Պատկերասրահ

Velten_Breite_Stra%C3%9Fe_30.JPG
Linden_Grundschule_in_Velten.JPG
Eingangsportal_des_Veltener_Rathaus.JPG
Ofen-_und_Keramikmuseum_Velten.JPG
Realschule_Velten.JPG
Produktionswerk_der_Wall_AG_in_Velten.JPG
Rathaus_Velten.JPG


## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայք
* Homepage der Stadt Velten 
* http://www.velten.de/web  
*  Sito ufficiale

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ