Դանիայի Գերագույն դատարան

**Դանիայի Գերագույն դատարան** (), Դանիայի Թագավորության բարձրագույն դատական ատյան: Գտնվում է Կոպենհագենում՝ Քրիստիանսբորգի պալատում, որտեղ տեղակայված է նաև երկրի խորհրդարանը։ Դատարանը կազմված է 19 դատավորներից, որոնք նշանակվում են հատուկ թագավորական հրամանագրով՝ մինչև կյանքի վերջ, սակայն 70 տարեկանը լրանալուց հետո անցնում են թոշակի։

Դանիայի դատական համակարգը եռաստիճան է և բաղկացած է առաջին ատյանի դատարաններից՝ քաղաքային () և շրջանային (), երկու վերաքննիչ դատարաններից ()՝ արևմտյան հողերի համար՝ Վիբորգում, և արևելյան հողերի համար՝ Կոպենհագենում, ինչպես նաև բարձրագույն ատյանի դատարանից՝ Գերագույն դատարան ()։ Դանիական համակարգի յուրահատկությունն այն է, որ կախված գործի կարևորությունից՝ այն կարող է անմիջապես քննարկվել Գերագույն դատարանում՝ որպես առաջին ատյան, մինչդեռ մյուս սկանդինավյան երկրներում առաջին ատյանը միշտ լինում է ստորադաս դատարան։
Բացի այդ, Դանիայի արդարադատության նախարարը լիազորված է որոշելու, թե որ գործը որ դատարանում պետք է քննվի։

## Պատմություն
Գերագույն դատարանը հիմնադրվել է 1661 թվականի փետրվարի 14-ին՝ թագավոր Ֆրեդերիկ III-ի հրամանագրով, Դանիայում բացարձակ միապետության ձևավորման ժամանակաշրջանում։ Այն փոխարինել է Թագավորական դատարանին (), որը գոյություն ուներ թագավոր Քրիստիան IV-ի ժամանակաշրջանում։

Սկզբնապես Գերագույն դատարանը կազմված էր 30 դատավորներից, իսկ դատարանի ֆորմալ ղեկավարը հենց թագավորն էր։ Դատարանի դահլիճում նրա համար նույնիսկ գահ էր տեղադրված։ Թագավորն իրավունք ուներ նախագահելու դատական նիստին և չեղարկելու Գերագույն դատարանի ցանկացած որոշում։ Այնուամենայնիվ, թագավորը միշտ չէր մասնակցում նիստերին, այդ պատճառով 1674 թվականից ներմուծվեց յուստիարիուսի () պաշտոնը, որը ղեկավարում էր դատական գործընթացը թագավորի անունից (1919 թվականից այդ պաշտոնը կոչվում է Դատարանի նախագահ)։

1849 թվականին ընդունված Սահմանադրությունն չեղարկեց բացարձակ միապետությունը և հիմք դրեց ժամանակակից սահմանադրական համակարգին, որտեղ դատարանը հանդես էր գալիս որպես անկախ երրորդ իշխանություն։ Իշխանությունների բաժանման սկզբունքը հստակ արտահայտվել է Սահմանադրության դրույթներում, որտեղ նշվում է, որ օրենսդիր իշխանությունը պատկանում է համատեղորեն թագավորին և խորհրդարանին, գործադիր իշխանությունը՝ կառավարությանը, իսկ դատական իշխանությունը՝ դատարաններին։

1661 թվականից Գերագույն դատարանն ուներ միայն երկու հիմնական գործառույթ՝ քննել քրեական գործեր և քաղաքացիական վեճեր քաղաքացիների միջև։ Սակայն 1849 թվականի Սահմանադրության ընդունումից հետո դատարանին ավելացվեց ևս երկու կարևոր լիազորություն՝ վերահսկել գործադիր իշխանության որոշումները՝ ապահովելու համար, որ դրանք չանցնեն օրենքի սահմաններից դուրս, և վերահսկել օրենսդիր իշխանությանը՝ հետևելով, որ վերջինիս գործունեությունը մնա սահմանադրական սահմանափակումների շրջանակներում (այսինքն՝ ընդունվող ակտերը չհակասեն Սահմանադրությանը)։

1999 թվականին Գերագույն դատարանը իր պատմության մեջ առաջին անգամ՝ Դանիայի 1849 թվականի առաջին Սահմանադրության ընդունումից 150 տարի անց, օգտագործեց իր իրավասությունը՝ ստուգելու օրենսդիր ակտի դրույթների սահմանադրականությունը։

## Իրավասություն
Դատարանի իրավասությունը տարածվում է Դանիայի Թագավորության բոլոր տարածքային մասերի վրա՝ Դանիա, Գրենլանդիա և Ֆարերյան կղզիներ։

Գերագույն դատարանը վերաքննիչ կարգով վերանայում է ստորադաս դատարանների որոշումները ինչպես քրեական, այնպես էլ քաղաքացիական գործերով, այդ թվում՝ մասնագիտացված դատարանների որոշումները, ինչպիսիք են՝ Ծովային և առևտրային գործերի դատարանը, Գրանցումների դատարանը և Հատուկ դատարանը, որը քննում է անչափահասների և հոգեկան խնդիրներ ունեցող անձանց գործերը։

Գերագույն դատարանը հանդիսանում է սահմանադրական վերահսկողության մարմին, թեև գործող Սահմանադրության մեջ այդ իրավասությունը նրան պաշտոնապես վերապահված չէ։ Դա ներկայացնում է ոչ այլ ինչ, քան սահմանադրաիրավական սովորույթ, որն առաջացել է դեռևս 1849 թվականի Սահմանադրության ընդունումից ի վեր, երբ Գերագույն դատարանը պետք է վերահսկեր օրենսդիր իշխանության գործունեությունը։ Այս պրակտիկային համապատասխան՝ դատարանն իրականացնում է Սահմանադրության մեկնաբանում և կարող է ստուգել օրենքների սահմանադրականությունը միայն կոնկրետ գործի շրջանակում, այսինքն՝ իրականացնում է կոնկրետ նորմային վերահսկողություն։

## Դատավորներ
Գերագույն դատարանը բաղկացած է 19 դատավորից, որոնցից մեկը ընտրվում է որպես նախագահ։ Դատավորները նշանակվում են հատուկ թագավորական հրամանագրով մինչև կյանքի վերջ, սակայն 70 տարեկան հասակում նրանցից պետք է հրաժարական տան։ Նախկինում թեկնածուների առաջարկը միայնակ անում էր արդարադատության նախարարն, սակայն 1999 թվականի դատական բարեփոխումներից հետո նա իր ընտրությունը համաձայնեցնում է նախարարության հատուկ խորհրդի հետ՝ նեպոտիդմ (բարեկամասիրության) և կորպորատիվ նախընտրությունների հայտնաբերման համար։

Գերագույն դատարանը բաժանված է երկու կոլեգիաների, որոնց կազմված են առնվազն 5 դատավորից, և որոնք կարող են միաժամանակ քննել բոլոր կատեգորիաների գործեր։

## Գրականություն
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт 
* Буклет о судах Дании ISBN 978-87-92551-14-6 
* Судебная система Дании на сайте denmarkin.com
* Судебная система Дании на сайте voulonter.ru

Կատեգորիա:1660-ականներ Դանիայում
Կատեգորիա:1661 հիմնադրումներ Դանիայում
Կատեգորիա:1661 հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Գերագույն դատարաններ