Միներվայի I լեգեոն

**Միներվայի I լեգեոն** (), հռոմեական լեգեոն կայսրության դարաշրջանում։

Կազմավորվել է մոտավորապես 82 թվականին՝ Դոմիցիանոս կայսեր հրամանով՝ գերմանական արշավանքի համար։ Ավելի ուշ դարձել է ճամբար Հռենոսի սահմանին, որտեղ էլ մնացել է մի քանի դար։ Լեգեոնը մասնակցել է ինչպես կայսրության արևմտյան սահմաններում մղվող պատերազմներին, այնպես էլ արևելյան։ V դարում ստորաբաժանումը դեռ գոյություն ուներ։

I Միներվայի լեգեոնի խորհրդանիշը Խոյը կամ Այծեղջյուրն էր, և նաև Միներվա աստվածուհու պատկերը:

## Լեգեոնի պատմություն
### Ֆլավիոսների դինաստիայի դարաշրջան
Հռոմեացի պատմաբան Դիոն Կասիոսի հաղորդագրության համաձայն՝ Միներվայի I լեգեոնը ձևավորվել է Դոմիցիանոս կայսեր հրամանով: Հիմնադրման տարին և ամիսը հայտնի չեն, սակայն ամենատարածված վարկածը 82 թվականն է, քանի որ հաջորդ գարնանը Դոմիցիանոսը լայնածավալ պատերազմ սկսեց գերմանական խաթթի ցեղի դեմ, որտեղ I Միներվինը ստացավ իր մարտական մկրտությունը։ Հիմնադրման տարին և ամիսը հայտնի չեն, սակայն ամենատարածված վարկածը 82 թվականն է, քանի որ հաջորդ գարնանը Դոմիցիանոսը լայնածավալ պատերազմ սկսեց գերմանական խաթթի ցեղի դեմ, որտեղ I Միներվինը ստացավ իր մարտական մկրտությունը: Թեև ոչ մի ապացույց չկա, շատ գայթակղիչ է կապել այս լեգեոնի հավաքագրումը 83 թվականին Բոննից Մոգոնցիակ XXI Արագընթաց լեգեոնի տեղափոխման հետ: Ըստ մեկ այլ տեսության՝ ստորաբաժանումը հիմնադրվել է 87 թվականին: Նոր լեգեոնը տեղակայվել է Բոննում՝ Ստորին Գերմանիայի նահանգում, նահանգի մայրաքաղաք Կոլոնիա Ագրիպինայից մեկ օրվա ճանապարհ դեպի հարավ: Նրա սկզբնական անունը, ըստ երևույթին, եղել է «I Ֆլավյան լեգեոն Միներվա» (Ֆլավյանը Դոմիցիանոսի ընտանեկան անունն է, իսկ Միներվան նրա սիրելի հովանավոր աստվածությունն է):

89 թվականին Վերին Գերմանիայի կառավարիչ Լուցիոս Անտոնիոս Սատուրնինը ապստամբություն բարձրացրեց, և Ստորին Գերմանիայի բանակը՝ չորս լեգեոններից (I Միներվին, VI Հաղթող, X Զույգ, XXII Առաջնածին) շտապեց դեպի հարավ՝ Մոգոնցիակ, և հաղթանակ տարավ ապստամբի նկատմամբ։ Յուրաքանչյուր լեգեոն արժանացավ «Հավատարիմ և նվիրված Դոմիցիանին» պատվանունին ()։ Երբ այդ կայսրը սպանվեց 96 թվականին, այդ անվանման վերջին բաղադրիչը հեռացվեց, ինչպես նաև «Ֆլավիև» բառը լեգեոնի անվանումից: Քանի որ 1-ին դարի երկրորդ կեսին Հռենոսի սահմանին իրավիճակը հիմնականում հանգիստ էր, լեգեոնի զինվորներին ներգրավում էին այնպիսի գործողություններում, ինչպիսիք են աղյուսի գործարաններում և քարհանքերում աշխատանքը:

### Անտոնինների դինաստիայի դարաշրջան
Կայսր Տրայանոսի կառավարման ժամանակ Միներվայի I լեգեոնը, որի կազմում էին նաև VI Հաղթականը և X Զուգակիցը, մասնակցել է Դակիայի պատերազմին: Բոննում լեգեոնի ճամբարն այդ ժամանակ զբաղված էր XXII Պրիմիգենիա լեգեոնի վեքսիլյացիայով: Դակական արշավանքի ժամանակ ստորաբաժանումը գլխավորում էր ապագա կայսր Ադրիանոսը: Միներվայի I լեգեոնի դրոշակակրի պատկերը կարելի է տեսնել Տրայանոսի սյունի վրա: Ստորաբաժանումը վերադարձավ Բոննի արշավանքի ավարտից հետո, քանի որ հայտնի է, որ նրա լեգատը Ստորին Գերմանիայում էր 112 թվականին:

XXX Հաղթական Ուլպիևյան լեգեոնը, որը հիմնադրվել է 105 թվականին Տրայանոսի կողմից, հաճախ մասնակցել է I Միներվինյանի հետ համատեղ ձեռնարկումներին։ Արձանագրությունները պատմում են այդ ստորաբաժանումների զինվորների կողմից կատարված շինարարական աշխատանքների մասին, որոշներում երկու լեգեոններն էլ հիշատակվում են «Ստորին Գերմանիայի բանակ» ընդհանուր անվան տակ (exercitus Germanicus Inferior, հաճախ կրճատ EXGERINF): Քանի որ Բոննը գտնվում է Կոլոնիա Ագրիպինայից ոչ հեռու, զարմանալի չէ, որ շատ զինվորներ ծառայել են Ստորին Գերմանիայի մայրաքաղաքում: Մի քանի արձանագրություններ վկայում են նրանց գործունեության մասին։ Շատ լեգեոնականներ կատարում էին ռազմական բնույթի հանձնարարություններ, ինչպիսին է ցենտուրիոնը, որը հրամանատարում էր Դիվիցիայի կայազորը՝ Հռենոսի արևելյան ափին գտնվող ամրոցը։ Մի քանի մարդիկ բենեֆիցիարներ էին, այսինքն՝ կառավարչի կամ սպայի կողմից իրենց սովորական պարտականություններից ազատված և վարչական բնույթի խնդիրներ լուծելու համար ներգրավված։ Նրանց ուղարկում էին Ստորին Գերմանիայի տարբեր շրջաններ։ Հայտնի է, որ մի բենեֆիցիար այցելել է կանանեֆատներին, որոնք ապրում էին Հռենոսի գետաբերանի մոտ՝ Վորբուրգում:

Միներվայի I լեգեոնի ջոկատներն աշխատում էին քարհանքերում։ Մյուս զինվորները կրի թոնիր էին կառուցել Էյֆել լեռներում։ Հատկանշական է, որ I Միներվինի լեգեոնականները հիմնականում ներգրավված էին որպես աշխատուժ, մինչդեռ XXX Հաղթական Ուլպիևի իրենց ընկերները հաճախ հանդիպում են վարչական խնդիրներ լուծելիս։ Այստեղ կարելի է տեսնել աշխատանքի բաժանման որոշակի նմանություն, առավել ևս, որ կրի թոնիրները հայտնաբերվել են Բոննայի մոտ, թեև մյուս կողմից թվում է, որ նման բաժանումը կարող էր պատահական լինել: Լեգեոնն ուներ նաև վենատորներ, որոնց պարտականությունը կենդանիներ որսալն էր ամֆիթատրոններում խաղերի համար: Ցենտուրիոն Քվինտ Տարկվիտիոս Ռեստիտուտոսը իր արձանագրության մեջ պարծեցել է, որ կես տարվա ընթացքում բռնել է 50 արջ:

Երբեմն լեգեոնի ստորաբաժանումներն ուղարկվում էին այլ նահանգներ։ Հնարավոր է, որ նրանք ծառայել են Բրիտանիայում և, ըստ երևույթին, Մավրետանիայում: Հատկանշական է, որ I Միներվայի լեգեոնականները հիմնականում ներգրավված էին որպես աշխատուժ, մինչդեռ XXX Հաղթական Ուլպիևի իրենց զինակիցներն ավելի հաճախ հանդիպում են վարչական խնդիրներ լուծելիս: Այստեղ կարելի է տեսնել աշխատանքի բաժանման որոշակի նմանություն, առավել ևս, որ հրդեհելու վառարանները հայտնաբերվել են Բոննի մոտ, թեև մյուս կողմից թվում է, որ նման բաժանումը կարող էր պատահական լինել: Մի արձանագրություն փաստում է, որ լեգեոնը կռվել է Կովկասի շրջանում և Կասպից ծովի մոտ գտնվող Ալբանիայում: 173 թվականին ստորաբաժանումը կռվել է խավկերի դեմ Բելգիկայի կառավարիչ Դիդիուս Հուլիանոսի կողմից նրանց դեմ սկսված արշավի ընթացքում: Բացի այդ, I Լեգեոն Միներվան մասնակցել է Մարկոս Ավրելիոսի Մարկոմանյան պատերազմին: Կոմմոդոսի օրոք նա կարող էր ներգրավվել ռազմական գործողություններում Ստորին Հռենոսի Կերկենի շրջանում:
մինի|Սեպտիմիոս Սևերոսի օրոք հատված դենար (RIC 0004)
մինի|Անտոնինիան Գալիենոսը I Միներվա լեգեոնի հիշատակմամբ

### Սևերոսների դինաստիայի և զինվորական կայսրերի դարաշրջան
193 թվականին Միներվայի I լեգեոնը կանգնել է Սեպտիմիուս Սևերուսի կողքին՝ ընդդեմ Կլոդի Ալբինի և Պեսցենիուս Նիգերի պայքարում։ Մոտ 196 թվականին ստորաբաժանումն արժանացել է «Անտոնինյան» () պատվավոր մականվանը։ 197 թվականին XXX Հաղթական Ուլպիևյան, I Միներվյան, VIII Օգոստոսյան և XXII Անդրանիկ լեգեոնների վեքսիլյացիաները տեղակայված էին Լուգդունում։ 197/198 թվականներին, պրեպոզիտ Կլավդիոս Գալլուսի գլխավորությամբ, նրանք մասնակցել են Սեպտիմիոս Սեւերոսի պարթեւական արշավանքին։

Գայ Հուլիոս Սեպտիմիոս Կաստինը 207/208 թվականներին գլխավորել է վերոնշյալ չորս լեգեոնների վեկսիլյացիաները Գալիայում և Իսպանիայում «ապստամբների» և «խռովարարների» դեմ պայքարում։ Հելիոգաբալոսի սպանությունից հետո լեգեոնը զրկվեց «Անտոնինների» պատվավոր մականունից։ Հելիոգաբալոսի սպանությունից հետո լեգեոնը զրկվել է «Անտոնինների» պատվավոր մականունից։ այն բանի համար, որ 231 թվականին իր լեգատ Տիցիուս Ռուֆինուսի գլխավորությամբ հաղթանակ է տարել գերմանական ցեղերի միության նկատմամբ Հռենոսի աջ ափին։ Ի պատիվ դրա՝ ճակատամարտի դաշտում զոհասեղան է կանգնեցվել։ Շատ հնարավոր է, որ դա այն գերմանական արշավանքներից մեկն էր, որոնք անընդհատ խախտում էին Հռենոսի սահմանի հանգստությունը III դարում։

Ամենայն հավանականությամբ, լեգեոնը պաշտպանել է Մաքսիմին Թրակիացուն գահ բարձրանալիս, ինչի համար էլ ստացել է «Մաքսիմինյան» պատվավոր մականունը։ Մաքսիմինուսի սպանությունից հետո՝ 238 թվականին, ստորաբաժանումը զրկվեց այդ մականունից։ Գորդիանոս III-ի օրոք լեգեոնն ստացել է «Գորդիանոսյան» պատվավոր մականունը (լատին․՝ Gordiana)։ Գալիենոսի մետաղադրամների վրա նա հիշատակվում է իր «Նվիրված և հավատարիմ» մականունով։ Մոտ 260 թվականին լեգեոնի վեքսիլյացիան տեղակայված էր Սիրմիումում։ Ամենայն հավանականությամբ, լեգեոնը հավատարիմ էր Գալլական կայսրությանը։
մինի|Միներվայի լեգեոնի խորհրդանիշ

### Ուշ անտիկ շրջան
Միներվայի I լեգեոնի վեքսիլյացիան, հավանաբար, ներգրավված է եղել Մաքսիմիանոսի արշավում բագաուդների և բրիտանական զավթիչ Կարաուսիուսի դեմ 285-290 թվականներին։ Կարաուսիուսի մետաղադրամների վրա հանդիպում են լեգեոնի հիշատակումներ։ Մոտ 295 թվականին լեգեոնը ստացավ լիմիտանի կարգավիճակ, ինչը հաստատվում է Բոննից գտնված արձանագրություններով։ Կոստանդինի հաղթական կամարի վրայի պատկերները ցույց են տալիս, որ Կոստանդին Ա Մեծը լեգեոնի մի մասը տեղափոխել է կոմիտատի կոչմանը։ Ըստ երևույթին, դա Միներվիացիների ստորաբաժանումն էր, որը հետագայում հիշատակվում է Արևելյան կայսրության բանակի կազմում։ 353 թվականին Բոննան ավերվել է ֆրանկների կողմից, և դրանից հետո Գերմանիայում կանգնած I լեգեոն Միներվայի մասին ոչ մի տեղեկություն չկա։ Այնուամենայնիվ, լեգեոնի լուծարման մասին էլ հաղորդագրություններ չկան։ Հնարավոր է, որ նրան պետք է նույնացնել պրիմանների լեգեոնի հետ, որոնց մասին հիշատակում է Ամմիանուս Մարցելինուսը և որոնք կռվել են Արգենտորատի ճակատամարտում։ Կայսր Հուլիանոս II-ը հետ է գրավել Բոննը և, հնարավոր է, վերականգնել ճամբարը։ Սակայն հայտնի չէ, թե ինչ զորամասեր են այնտեղ տեղակայվել։ Համաձայն *Notitia Dignitatum*-ի՝ մոտ 400 թվականին Միներվիևյան լեգեոնը գտնվում էր Իլլիրիկի ռազմական մագիստրոսի ղեկավարության ներքո։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
# 
# 
# 
# 

## Արտաքին հղումներ
# 
# 
# 

## Տես նաև
* Հռոմեական լեգեոնների ցանկ

Կատեգորիա:Գերմանիայի ռազմական պատմություն
Կատեգորիա:Հին Հռոմի զինված ուժեր
Կատեգորիա:Հին Հռոմի լեգեոններ