Azerbaijan Airlines

**Ադրբեջանական ավիաուղիներ** (), hայտնի է նաև որպես AZAL, Ադրբեջանի ազգային ու ամենամեծ ավիաընկերությունը։ Բաքվում՝ Հեյդար Ալիևի միջազգային օդանավակայանից ավիափոխադրողը չվերթներ է իրականացնում Ասիայի, Անկախ Պետությունների Համագործակցության (ԱՊՀ) և Եվրոպայի տարբեր ուղղություններով։

Ավիաընկերությունը հիմնադրվել է 1992 թվականի ապրիլի 7-ին՝ որպես երկրի անկախացումից հետո ստեղծված առաջին ազգային ավիաընկերություն։ Պետական ընկերությունը մասնավորեցվել է 2000-ականներին, որի ընթացքում ընկերության ակտիվների սեփականությունը հայտնվել է Ադրբեջանի քաղաքական վերնախավի ընտանիքի անդամների, այդ թվում՝ նախագահ Իլհամ Ալիևի դստեր՝ Արզու Ալիևայի, կողմից ստեղծված ընկերությունների ձեռքում։

## Պատմություն

### Հիմնադրում և վաղ տարիներ
Ադրբեջանում առաջին ավիաջոկատը կազմավորվել է 1938 թվականի հունիսի 2-ին։ Այս ամսաթիվը հռչակվել է Ադրբեջանի քաղաքացիական ավիացիայի օր՝ 2006 թվականին Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահի հրամանագրով։ 1941-1945 թվականներին ադրբեջանական ավիացիան աշխատել է «Ամեն ինչ ճակատի համար» կարգախոսով։

1990 թվականին Ադրբեջանը հայտարարել է, որ ստեղծում է սեփական ավիաընկերությունը, և որ այն անկախ է լինելու «Աերոֆլոտից»՝ խորհրդային հանրապետությունների ավիացիոն ծառայությունների երկարամյա մատակարարից։ «Ադրբեջանական ավիաուղիները» (AZAL) պաշտոնապես հիմնադրվել է 1992 թվականի օգոստոսի 17-ին։ Նրա առաջին նախագահը Վագիֆ Սադիխլին էր։

Ձևավորվելով «Աերոֆլոտի» տարածաշրջանային մասնաճյուղից՝ «Ադրբեջանական ավիաուղիները», որը հայտնի է նաև որպես Azerbaijan Hava Yollari, դուրս է եկել Խորհրդային Միության սահմաններից, որը նախկինում «Աերոֆլոտի» բացառիկ տիրույթն էր։ 1991 թվականի հունվարին Turkish Airlines-ի հետ համագործակցությամբ մեկնարկեց Բաքու-Ստամբուլ կանոնավոր երթուղին, իսկ Արաբական Միացյալ Էմիրությունների հետ համագործակցությամբ ստեղծվեց «Ավիաշարգ» (Aviasharg) բեռնափոխադրող ձեռնարկությունը։ AZAL-ը «Աերոֆլոտից» ժառանգեց հսկայական ավիապարկ, այդ թվում՝ ավելի քան 20 խորհրդային արտադրության «Տուպոլև» ինքնաթիռներ, որոշ տարածաշրջանային և բեռնատար ինքնաթիռներ, 90 թեթև ինքնաթիռ և 50 ուղղաթիռ։ Այնուամենայնիվ, այն արագորեն վարձակալեց մի զույգ Boeing 727 ինքնաթիռներ, որոնք ժամանակին պատկանել են Pan Am-ին (և կառուցվել էին 1968 թվականին)։ AZAL-ը լայնածավալ համագործակցություն ուներ Ֆարհադ Ազիմի հետ կապված Aviation Leasing Group (ALG)-ի՝ Boeing 727-ների ամերիկյան վարձատուի հետ ։ Այն ուներ անդրատլանտյան չարտերային բեռնափոխադրումների համատեղ ձեռնարկություն ALG-ի Buffalo Airways-ի հետ, որը նաև Տեխասի Դալաս քաղաքում վերապատրաստում էր AZAL-ի անձնակազմին՝ արևմտյան չափանիշներին համապատասխան։

1994 թվականի նոյեմբերին AZAL-ը սկսեց չվերթներ իրականացնել դեպի Դուբայ, որը Ստամբուլի հետ միասին արևմտյան ապրանքների հիմնական աղբյուրն էր։ Շուտով այն թռիչքներ էր կատարում նաև Թեհրան, Թել Ավիվ, Սանկտ Պետերբուրգ, Լոնդոն և Չինաստան։ 1998 թվականի կեսերին մի քանի տարածաշրջանային ուղղություններով սպասարկումը դադարեցվեց՝ ցածր եկամտաբերության և երեք Yak-40 ինքնաթիռների վերանորոգման անհրաժեշտության պատճառով։ Բացառությամբ մի քանի խոշոր քաղաքների՝ 1999 թվականի հունվարին պարտքերի պատճառով դադարեցվեց սպասարկումը դեպի ԱՊՀ հարևան երկրներ։ Այս երթուղիները սովորաբար նույնպես անշահավետ էին և բախվում էին գնացքների կողմից նոր մրցակցության։ Ըստ Trend լրատվական գործակալության՝ 1998 թվականին ներքին թռիչքները կազմել են AZAL-ի փոխադրումների միայն մոտ 16 տոկոսը։

Լեռնային Ղարաբաղի շուրջ Հայաստանի հետ Ադրբեջանի պատերազմը հետաձգել էր ԱՄՆ Ex-Im բանկից երկու նոր Boeing 757 ինքնաթիռների ֆինանսավորումը։ Ըստ Air Transport Intelligence-ի՝ 66 միլիոն դոլարի վարկային երաշխիքը Ex-Im բանկի առաջին գործարքն էր Ադրբեջանի համար։ Ֆինանսավորումը երաշխավորվել էր նաև Ադրբեջանի կառավարության և Ադրբեջանի միջազգային բանկի կողմից։ Միացյալ Թագավորության Արտահանման վարկերի երաշխավորման դեպարտամենտը երաշխավորել էր Rolls-Royce շարժիչների ֆինանսավորումը, որոնք օգտագործվում էին երկու Boeing 757 ինքնաթիռներում։

### Զարգացումը 2000-ականներից ի վեր
757 մոդելի ինքնաթիռներից առաջինը մատակարարվել է 2000 թվականի աշնանը։ Ինքնաթիռները փոխադրողին առաջարկում էին աննախադեպ հեռահարություն, հարմարավետություն և արդյունավետություն միջազգային երկարաժամկետ երթուղիներում։ Դրանք նաև օգնեցին աշխարհին ներկայացնել ընկերության ժամանակակից կերպարը։ Երկրորդ Boeing 757-ը ժամանեց դեկտեմբերին՝ բեռնված բժշկական պարագաներով՝ Ադրբեջանում տեղի ունեցած վերջին երկրաշարժի պատճառով։ 2001 թվականի հունվարին AZAL-ը օգտագործեց ինքնաթիռներից մեկը՝ Air France-ի հետ համագործակցությամբ Փարիզ-Բաքու երթուղին սկսելու համար։

Սեպտեմբերի 11-ի հարձակումներից հետո Ադրբեջանը, ինչպես և այլ պետություններ, օդային փոխադրումների նկատելի անկում գրանցեց։ Այնուամենայնիվ, AZAL-ը կարողացավ շահութաբեր մնալ ամբողջ 2001 թվականի ընթացքում և նույնիսկ առաջընթաց գրանցել պարտքերի մարման հարցում։ Ավիաընկերությունը շուտով սկսեց նոր ինքնաթիռներ փնտրել՝ խորհրդային հնացած մոդելները շահագործումից հանելուն զուգահեռ։ 2002 թվականի հոկտեմբերին AZAL-ը պատվիրեց իր առաջին արևմտյան արտադրության ուղղաթիռները՝ Eurocopter-ից 52 միլիոն եվրոյով գնելով վեց միավոր։ AZAL-ն օգտագործում էր ուղղաթիռները անձնակազմ և սարքավորումներ Կասպից ծովի նավթային հարթակներ տեղափոխելու համար։

Պետական ընկերությունը սեփականաշնորհվել է 2000-ականներին, որի ընթացքում ընկերության ակտիվների սեփականությունը հայտնվեց ադրբեջանական քաղաքական վերնախավի ընտանիքի անդամներին, այդ թվում՝ նախագահ Իլհամ Ալիևի դստերը՝ Արզու Ալիևային պատկանող ընկերությունների ձեռքում։

2004 թվականի հուլիսին AZAL-ի ինքնաթիռներից երկուսը կալանքի տակ առնվեցին Թուրքիայի կողմից՝ թուրքական մի ընկերությանը Ադրբեջանի գյուղատնտեսության նախարարության ունեցած 12-ամյա պարտքի պատճառով։ Նույն ամսին AZAL-ը պատվիրեց ուկրաինական արտադրության նոր՝ 52 տեղանոց Antonov An-140 տուրբոպրոպելային ինքնաթիռներ՝ իր տարածաշրջանային ավիապարկը համալրելու համար՝ չորս ինքնաթիռի համար վճարելով մոտ 36 միլիոն դոլար։

2010 թվականի հուլիսի 22-ին Boeing-ը և «Ադրբեջանական ավիաուղիները» ստորագրեցին համաձայնագիր՝ երկու Next Generation 737 ինքնաթիռները մեկ 767-300ER (ընդլայնված հեռահարության) և երկու 767 բեռնատար ինքնաթիռներով փոխարինելու վերաբերյալ։ Ներառյալ այս հայտարարությունը՝ «Ադրբեջանական ավիաուղիները» ընդհանուր առմամբ պատվիրել էր ութ Boeing ինքնաթիռ՝ երկու 767-300ER, երկու 767 բեռնատար, երկու Next Generation 737 և երկու 787-8։ 2010 թվականի սեպտեմբերին AZAL-ը չեղարկեց մնացած երկու Next Generation 737-ների պատվերը։

«Ադրբեջանական ավիաուղիները» 2013 թվականի մայիսի 10-ին սկսեց ուղիղ չվերթներ իրականացնել Բաքվի և Պեկինի միջև՝ մեկնարկելով ուղիղ թռիչքներ դեպի Պեկինի մայրաքաղաքային միջազգային օդանավակայան և առաջին ծառայությունը դեպի Արևելյան Ասիա։ Երթուղին սպասարկվում էր շաբաթական երկու անգամ՝ օգտագործելով Airbus A340 և Boeing 767 ինքնաթիռներ։ Նոր երթուղին ապահովում էր ուղիղ թռիչքներ Ադրբեջանի և Չինաստանի միջև՝ խթանելով բիզնես և զբոսաշրջային փոխանակումները երկու երկրների միջև։ Սակայն ինչ-որ պահի թռիչքները չեղարկվել էին չինական իշխանությունների կողմից ուժեղացված վերահսկողության պատճառով։ Հետագայում երկու երկրների միջև թռիչքները վերսկսվեցին։ Սամիր Ռզաևի և Ադրբեջանում Չինաստանի գործերի ժամանակավոր հավատարմատար Դին Տաոյի հանդիպումից հետո, որտեղ քննարկվել էր Ադրբեջանի և Չինաստանի միջև օդային հաղորդակցության զարգացումն ու աճող պահանջարկը, կողմերը պայմանավորվեցին ավելացնել դեպի Պեկին թռիչքների հաճախականությունը՝ շաբաթական երկու անգամից հասցնելով երեքի, ինչպես նաև դիտարկեցին Շանհայ և Գուանչժոու խոշոր քաղաքները «Ադրբեջանական ավիաուղիների» երթուղիների ցանկում ավելացնելու հնարավորությունները։ 2025 թվականի ապրիլի դրությամբ AZAL-ը Բաքու-Պեկին երթուղով չվերթներ է իրականացնում շաբաթական երեք անգամ՝ երեքշաբթի, հինգշաբթի և կիրակի օրերին։

2014 թվականի դեկտեմբերի 23-ին և 24-ին «Ադրբեջանական ավիաուղիները» ստացավ իր պատվիրած երկու Boeing 787 Dreamliner-ները։ 787-ի ներդրման հետ մեկտեղ ավիաընկերությունը գործարկեց նաև իր Premium Economy ծառայությունը։ 2017 թվականի նոյեմբերի 12-ին Boeing-ը համաձայնեց «Ադրբեջանական ավիաուղիներին» վաճառել հինգ 787-8 ինքնաթիռ, որոնց արժեքը ցուցակային գներով կազմում էր մոտ 1.9 միլիարդ դոլար։

2016 թվականի դեկտեմբերին «Ադրբեջանական ավիաուղիները» հայտարարեց բյուջետային փոխադրողի՝ AZALJet-ի ստեղծման մասին՝ ծառայությունների առաջարկն ընդլայնելու նպատակով։ Սակայն մեկ տարվա գործունեությունից հետո որոշվեց AZALJet-ը փոխարինել Buta Airways-ով՝ նոր ավիաընկերությամբ, որը շահագործում էր Embraer ինքնաթիռներ։ Buta Airways-ն ուներ իր սեփական տարբերանշանը, անկախ անձնակազմ և վարում էր առանձին սակագնային քաղաքականություն։ 2018 թվականի հունվարի 16-ին Buta Airways-ը սկսեց իր առաջին եվրոպական ծառայությունը՝ շաբաթական չվերթով դեպի Սոֆիա։ «Ադրբեջանական ավիաուղիները» և Buta Airways-ը Skytrax 2022 World Airline Awards-ում հաղթեցին «Կենտրոնական Ասիայի և ԱՊՀ-ի լավագույն տարածաշրջանային ավիաընկերություն» և «Կենտրոնական Ասիայի և ԱՊՀ-ի լավագույն բյուջետային ավիաընկերություն» անվանակարգերում։ 2023 թվականի հուլիսի 28-ին հայտարարվեց, որ «Ադրբեջանական ավիաուղիները» և Buta Airways-ը կմիավորվեն մեկ բրենդի՝ AZAL-ի ներքո, իսկ միավորումը նախատեսված էր նույն տարվա հոկտեմբերին։ 2022 թվականին հայտարարվեց, որ Airbus A340-500-ները հանվում են շահագործումից և 2 տարի անց փոխարինվելու են ավելի նոր և արդյունավետ Airbus A320neo ինքնաթիռներով։ Սա նշանավորելու էր Airbus A340-500-ի վերջին կոմերցիոն թռիչքը։

2024 թվականի հունիսին AZAL-ը Skytrax World Airline Awards 2024-ում երկրորդ անգամ անընդմեջ արժանացավ «Կենտրոնական Ասիայի և ԱՊՀ-ի լավագույն տարածաշրջանային ավիաընկերություն» կոչմանը։ Մեկ ամիս անց AZAL-ը սկսեց կանոնավոր չվերթներ դեպի օկուպացված Արցախ՝ նշանավորելով ռազմական գործողությունների ավարտից ի վեր դեպի Արցախ ադրբեջանական առևտրային ուղևորությունների առաջին դեպքը։ Ավիաընկերությունը սկսեց կանոնավոր չվերթներ իրականացնել Բաքվի և Ֆիզուլի քաղաքի միջև՝ ապահովելով ուղիղ մուտք դեպի Արցախ և կապելով Հեյդար Ալիևի անվան միջազգային օդանավակայանը Ֆիզուլիի միջազգային օդանավակայանի հետ։

## Կորպորատիվ գործեր
### Վերահսկիչ խորհուրդ
AZAL-ի վերահսկիչ խորհուրդը վերահսկում է ընկերության ռազմավարական ուղղությունն ու կառավարումը։ 2021 թվականի մարտի 30-ին խորհրդի կազմը հաստատվել է նախագահ Իլհամ Ալիևի կողմից, իսկ որպես նախագահ նշանակվել է Ադրբեջանի Հանրապետության տրանսպորտի, կապի և բարձր տեխնոլոգիաների նախարար Ռաշադ Նաբիևը։

Խորհրդի անդամներն են՝ Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահի օգնական Խալիդ Ահադովը, Ադրբեջանի Հանրապետության էկոնոմիկայի փոխնախարար Էլնուր Ալիևը, Ադրբեջանի Հանրապետության թվային զարգացման և տրանսպորտի փոխնախարար Ռահման Հումմաթովը, «Ադրբեջանական ներդրումային հոլդինգի» գործադիր տնօրեն Ռուսլան Ալիխանովը, «Ադրբեջանական ներդրումային հոլդինգի» գլխավոր տնօրենի տեղակալ Անար Նովրուզովը և Ադրբեջանի Հանրապետության ֆինանսների նախարարության աշխատակազմի հարկային քաղաքականության և եկամուտների վարչության պետ Ֆիկրաթ Շիրինովը։

**Գրասենյակներ**

«Ադրբեջանական ավիաուղիներ»-ն ամբողջ աշխարհում ունի վաճառքի կետեր, գրասենյակներ և ներկայացուցչություններ, որոնց զգալի մասը գտնվում է Ադրբեջանում։ Ադրբեջանում վաճառքի գրասենյակները տեղակայված են Բաքու, Գյանջա և Նախիջևան քաղաքներում, իսկ գրասենյակներն ու ներկայացուցչությունները՝ Բաքվում, Գյանջայում, Լենքորանում, Սումգայիթում և Նախիջևանում։

Վաճառքի գրասենյակներ կան ողջ Եվրասիայում, ինչպես նաև Միացյալ Նահանգներում։ Ռուսաստանում դրանք տեղակայված են Կազան, Միներալնիե Վոդի, Եկատերինբուրգ, Կրասնոյարսկ, Մոսկվա, Նովոսիբիրսկ, Աստրախան, Սանկտ Պետերբուրգ, Պերմ և Նիժնի Նովգորոդ քաղաքներում։

Գրասենյակներ կան նաև Չինաստանում, Բելառուսում, Բելգիայում, Իրանում, Ֆրանսիայում, Նիդերլանդներում, Վրաստանում, Իտալիայում, Գերմանիայում, Չեխիայում, Ղազախստանում, Իսրայելում, Ուկրաինայում, Հնդկաստանում, Ճապոնիայում, Մալայզիայում, Հարավային Կորեայում (գրասենյակը գտնվում է մայրաքաղաք Սեուլի Գիմպո միջազգային օդանավակայանում), Իսպանիայում, Շվեդիայում, Թուրքիայում, Միացյալ Արաբական Էմիրություններում, Միացյալ Թագավորությունում, Ուզբեկստանում, Միացյալ Նահանգներում և Պակիստանում:

### Ստորաբաժանումներ
«Ադրբեջանական ավիաուղիներ»-ն իր գործունեությունն իրականացնում է մի քանի ստորաբաժանումների միջոցով, որոնցից յուրաքանչյուրը պատասխանատու է Ադրբեջանի ավիացիոն ոլորտի առանցքային ուղղությունների համար։ Այս համակարգում Ավիացիոն անվտանգության գլխավոր վարչությունը հոգ է տանում ընդհանուր նշանակության թռիչքների անվտանգության մասին, մինչդեռ բուն չվերթներն իրականացվում են «Ադրբեջանական ավիաուղիներ» ազգային ավիափոխադրողի կողմից։ Կառույցի կարևոր մաս է կազմում նաև Ազգային ավիացիոն ակադեմիան, որտեղ մասնագետներ են պատրաստվում ավիացիայի տարբեր ոլորտների, այդ թվում՝ թռիչքային պատրաստության, օդանավակայանների կառավարման և օդանավերի տեխնիկական սպասարկման համար։ Թռիչքների անվտանգ շահագործումն ապահովելու գործում առանցքային դեր է խաղում 1996 թվականին հիմնադրված «Ազերաերոնավիգացիա» (AZANS) վարչությունը, որը վերահսկում է օդային երթևեկությունը՝ ուղղորդելով օդանավերը թռիչքի, վայրէջքի և ամբողջ ճանապարհի ընթացքում։ Ամբողջական շղթան եզրափակում է «ԱԶԱԼՕՅԼ» (AZALOIL) վարչությունը, որի խնդիրն է ապահովել և կառավարել ավիացիոն վառելիքի ու քսայուղերի մատակարարումը։

## Ուղղություններ
### Համատեղ օգտագործման համաձայնագրեր
«Ադրբեջանական ավիաուղիներ»-ը կոդային համատեղ չվերթներ ունի հետևյալ ավիաընկերությունների հետ՝

* Air Astana
* airBaltic
* Austrian Airlines
* Belavia
* Bulgaria Air
* El Al
* Etihad Airways
* Gulf Air
* Lufthansa
* Pakistan International Airlines
* Qatar Airways
* S7 Airlines
* SCAT Airlines
* Turkish Airlines
* Uzbekistan Airways

### Միջգծային համաձայնագրեր
«Ադրբեջանական ավիաուղիներ»-ը միջօդերևութային պայմանագրեր ունի հետևյալ ավիաընկերությունների հետ՝

* Air China
* Air France
* Air India
* Air Serbia
* Delta Air Lines
* El Al
* Emirates
* Ethiopian Airlines
* Gulf Air
* Hainan Airlines
* KLM
* Saudia
* SCAT Airlines
* Uzbekistan Airways

## Ծառայություններ
### Սրահներ
«Ադրբեջանական ավիաուղիներ»-ն առաջարկում է սպասարկման երեք դաս՝ էկոնոմ դաս, պրեմիում էկոնոմ և բիզնես դաս։ AZAL-ը տրամադրում է նաև սպասարկման դասի բարձրացման (upgrade) ծառայություն, որը հասանելի է բացառապես ընկերության վաճառքի գրասենյակներում և պաշտոնական գործակալություններում։ Այս ծառայության շնորհիվ էկոնոմ դասի ուղևորները կարող են բարելավել իրենց ճամփորդության պայմանները՝ անցնելով բիզնես կամ պրեմիում էկոնոմ դասի, իսկ պրեմիում էկոնոմի ուղևորները կարող են տեղափոխվել բիզնես դաս։ Դասի բարձրացման ծառայությունից օգտվելու դեպքում ճանապարհորդները նաև մուտքի իրավունք են ստանում Հեյդար Ալիևի անվան միջազգային օդանավակայանի AZAL սպասասրահ։ Ուղևորները կարող են փոխել սպասարկման դասը տոմսը գնելուց հետո՝ կապ հաստատելով Հաճախորդների սպասարկման կենտրոնի հետ թռիչքից առնվազն 24 ժամ առաջ։ Բացի այդ, դասի բարձրացման հայտ կարելի է ներկայացնել նաև օդանավակայանում հաշվառման ժամանակ կամ անմիջապես օդանավում մինչև թռիչքը՝ դիմելով բորտուղեկցորդներին։

#### Էկոնոմ դաս
«Ադրբեջանական ավիաուղիներ»-ի էկոնոմ դասն առաջարկում է մատչելի գնով ծառայությունների և հնարավորությունների լայն շրջանակ։ Նստատեղերն ապահովում են ոտքերի համար բավարար տարածություն, ինչպես նաև ունեն հետ թեքվող մեջք և կարգավորվող գլխակալներ։ Boeing 787 և Boeing 767 ինքնաթիռների էկոնոմ դասի սրահները հագեցած են 10.6 դյույմանոց սենսորային էկրաններով, որոնք հասանելիություն են տալիս ֆիլմերի, հեռուստասերիալների, երաժշտության և աուդիոձայնագրությունների մեծ տեսականու։ Իսկ Airbus 319, Airbus 320 և Boeing 757 ինքնաթիռներում տեղադրված են առաստաղից կախված ընդհանուր մոնիտորներ, և մուլտիմեդիա բովանդակությունը հասանելի է «Wi-Fi սթրիմինգի» միջոցով։ Ընկերությունն ուղևորներին տրամադրում է նաև ադրբեջանական մամուլ, որի ընտրանին կարող է տարբերվել՝ կախված թռիչքի ուղղությունից։ Էկոնոմ դասի ուղևորների համար նախատեսված է անվճար ուղեբեռի տեղափոխման հնարավորություն՝ կախված տոմսի սակագնից, իսկ լրացուցիչ վճարի դիմաց կարելի է պատվիրել հավելյալ ուղեբեռ։ Թռիչքի ընթացքում մատուցվում են սնունդ և ըմպելիքներ՝ կախված մեկնման ժամից և ուղղությունից։ Բացի այդ, թռիչքից առնվազն 24 ժամ առաջ դիմելու դեպքում կարելի է պատվիրել սննդակարգային պահանջներին համապատասխանող հատուկ սնունդ։

#### Պրեմիում էկոնոմ դաս
«Ադրբեջանական ավիաուղիներ»-ի պրեմիում էկոնոմ դասն ապահովում է հարմարավետություն՝ առաջարկելով ոտքերի համար հավելյալ տարածությամբ և հետ թեքվելու լայն անկյունով նստատեղեր։ Ուղևորներն օգտվում են օդանավակայաններում առաջնահերթ հաշվառման և նստեցման արտոնություններից, ինչպես նաև Հեյդար Ալիևի անվան միջազգային օդանավակայանի 1-ին տերմինալից մեկնելիս սպասարկվում են առաջնահերթ անցման գոտում, իսկ ժամանելիս՝ արագ անցման (Fast Track) ծառայությունից։ Բացի այդ, տրամադրվում է մուտք նշված տերմինալի AZAL սպասասրահ, իսկ այլ օդանավակայաններում, որտեղ առկա է համապատասխան ծառայությունը, պրեմիում էկոնոմի ուղևորները կարող են օգտվել բիզնես դասի սրահներից։ Այս դասը ներառում է նաև անվճար ուղեբեռի ավելացված թույլատրելի չափաքանակ և ուղեբեռի առաջնահերթ սպասարկում։ Սրահում սնունդն ու ըմպելիքները մատուցվում են ճենապակյա սպասքով, և յուրաքանչյուր ճաշից առաջ ուղևորներին տրվում է տաք սրբիչ։ Boeing 787 ինքնաթիռներում յուրաքանչյուր նստատեղ հագեցած է 10.6 դյույմանոց սենսորային էկրանով, որն առաջարկում է ֆիլմերի, հեռուստածրագրերի և երաժշտության ընտրանի, ինչպես նաև հասանելի է ադրբեջանական մամուլը, որի տեսականին կախված է երթուղուց։ Երկարատև թռիչքների դեպքում ուղևորներին տրամադրվում է անձնական հիգիենայի պարագաներով և կոսմետիկ միջոցներով հագեցած ճամփորդական հավաքածու, իսկ երեխաների համար նախատեսված են հատուկ նվերներ. մինչև 6 տարեկանների համար՝ փափուկ խաղալիք, իսկ 6-ից 10 տարեկանների համար՝ մանկական հավաքածու։

#### Բիզնես դաս
«Ադրբեջանական ավիաուղիներ»-ի բիզնես դասն ապահովում է առավելագույն հարմարավետություն՝ առաջարկելով ոտքերի համար հավելյալ տարածությամբ և հետ թեքվելու լայն անկյունով նստատեղեր։ Այս դասի ուղևորներն օգտվում են օդանավակայաններում առաջնահերթ հաշվառման և նստեցման արտոնություններից, ինչպես նաև իրավունք ունեն օգտվելու Հեյդար Ալիևի անվան միջազգային օդանավակայանի 1-ին տերմինալի AZAL սպասասրահից և այլ օդանավակայանների բիզնես սրահներից, որտեղ հասանելի է այդ ծառայությունը։ Բացի այդ, գործում են մեկնման ժամանակ առաջնահերթ անցման և ժամանման ժամանակ արագ անցման ծառայությունները, ինչպես նաև ներառված է անվճար ուղեբեռի ավելացված թույլատրելի չափաքանակ։ Թռիչքի ընթացքում սնունդը մատուցվում է ոչ ալկոհոլային և ալկոհոլային խմիչքների բազմազան տեսականիով, որը ներառում է շամպայն, վիսկի, կոնյակ, օղի, ջին, գարեջուր, լիկյոր, զովացուցիչ և տաք ըմպելիքներ, ինչպես նաև տեղական ու միջազգային գինիներ։ Ժամանցն ապահովելու համար առաջարկվում է նոր և դասական ֆիլմերի, հեռուստածրագրերի ու երաժշտության ընտրանի, ինչպես նաև տրամադրվում է ադրբեջանական մամուլ՝ կախված թռիչքի երթուղուց։ Երկարատև չվերթների դեպքում ուղևորները ստանում են անձնական հիգիենայի և կոսմետիկ պարագաներով հագեցած ճամփորդական հավաքածու, իսկ երեխաների համար նախատեսված են նվերներ. մինչև 6 տարեկանների համար՝ փափուկ խաղալիք, իսկ 6-ից 10 տարեկանների համար՝ մանկական հավաքածու։

### Ինքնաթիռի ժամանց
«Ադրբեջանական ավիաուղիներ»-ը թռիչքի ընթացքում հետաքրքիր ժամանց ապահովելու նպատակով առաջարկում է մեդիա բովանդակության բազմազան ընտրանի։ Հավաքածուն ներառում է մի շարք լեզուներով հասանելի հոլիվուդյան նոր ֆիլմեր, արտասահմանյան կինոնկարներ, ուսուցողական վավերագրական ֆիլմեր և կատակերգություններ, ինչպես նաև երաժշտական տեսահոլովակներ, սաունդթրեքեր և այլ մեդիա նյութեր։ Բացի այդ, հատուկ ուշադրություն է դարձված փոքրիկ ճանապարհորդներին, որոնց համար ժամանցային համակարգում հասանելի են տարատեսակ խաղեր, մուլտֆիլմեր և անիմացիոն ֆիլմեր։

### Հաճախակի թռիչքների ծրագիր
«AZAL Miles»-ը «Ադրբեջանական ավիաուղիներ»-ի հաճախակի թռչող ուղևորների համար նախատեսված ծրագիրն է, որը բաղկացած է հինգ կարգավիճակային մակարդակից և հնարավորություն է տալիս անդամներին ավիաընկերության չվերթներից օգտվելիս կուտակել թռիչքային և կարգավիճակային միավորներ։ Կուտակված թռիչքային միավորները հետագայում կարող են փոխանակվել պարգևատրական տոմսերի կամ այլ արտոնությունների հետ, ընդ որում՝ այդ տոմսերը հասանելի են միջազգային միակողմանի կամ երկկողմանի թռիչքների համար, սակայն չեն գործում չարտերային, տարանցիկ կամ ներքին չվերթների դեպքում և ուժի մեջ են մեկնման օրվանից մեկ տարվա ընթացքում։ Հատկանշական է, որ պարգևատրական տոմսերի համար պահանջվող միավորների քանակը նույնն է թե՛ մեծահասակների, թե՛ երեխաների համար, և դրանք կարող են ձևակերպվել միայն անդամի կամ նրա ընտանեկան հաշվի անդամների անունով՝ գնումները կատարելու լիազորությունը վերապահելով ընտանեկան հաշվի ղեկավարին։

«AZAL Miles»-ի անդամներին տրամադրվող բազմաթիվ առավելությունների շարքում են բոնուսային միավորների կուտակումը, պարգևատրական տոմսերի անվճար փոփոխումն ու վերադարձը, սպասարկման դասի բարձրացման հնարավորությունը, ինչպես նաև մուտքը օդանավակայանի սպասասրահներ, առաջնահերթ հաշվառումն ու նստեցումը և նստատեղերի նախնական ամրագրումը։ Ծրագիրը ներառում է նաև լրացուցիչ արտոնություններ, ինչպիսիք են արագ անցման ծառայությունը, հավելյալ ուղեբեռի թույլտվությունն ու ուղեբեռի առաջնահերթ սպասարկումը, ինչպես նաև ընկերներին հրավիրելու, ծննդյան միավորներ ստանալու և միավորները միասնական կառավարելու համար ընտանեկան հաշիվ վարելու հնարավորությունները։ Ավելին, անդամները կարող են վերականգնել տոմսերը թռիչքից հետո, հետ ստանալ կորցրած միավորները, փոխանցել դրանք այլ հաշիվների, ինչպես նաև փոխարկել թռիչքային միավորները կարգավիճակայինի կամ գնել դրանք։

## Ավիապարկ
### Ներկայիս ավիապարկ
Հոկտեմբերի 2025-ի դրությամբ Ադրբեջանական ավիաուղիների նավատորմը բաղկացած է հետևյալ ինքնաթիռներից.

### Պատկերասրահ

File:4K-AZ05 LLBG.jpg|Airbus A319-100
File:4K-AZ77@LHR 16SEP13 (9775670052).jpg|Airbus A320-200
File:4K-AZ141 @ LGW, 2024-05-20.jpg|Airbus A320neo
File:Azerbaijan Airlines, 4K-AZ85, Airbus A340-542 (37008680383).jpg|Airbus A340-500
File:AZAL Azerbaijan Airlines, 4K-AZ11, Boeing 757-22L (17277478199) (3).jpg|Boeing 757-200
File:4K-AZ81 Boeing 763 Azerbaijan (13891748553).jpg|Boeing 767-300ER
File:VP-BBS B788 AZAL VKO UUWW (35856660652).jpg|Boeing 787 Dreamliner
File:4K-8888 Airbus A319-115 CJ A319 c n 2487 - AHY (47113078234).jpg|Airbus ACJ319
File:Azerbaijan Government, 4K-AZ08, Airbus A340-642 (39427619284).jpg|Airbus A340-600
File:4K-AI001 @ MUC, 2024-02-16.jpg|Boeing 777-200LR


### Պատմական ավիապարկ
«Ադրբեջանական ավիաուղիներ»-ն իր գործունեության ընթացքում շահագործել է բազմաթիվ օդանավեր, որոնց շարքում ամենատարածվածը եղել է «Տուպոլև Տու-154»-ը՝ մինչև 2013 թվականին վերջինիս շահագործումից դուրսբերումը։ Ստորև ներկայացված են այն բոլոր օդանավերը, որոնք ավիաընկերությունն օգտագործել է իր հիմնադրման օրվանից ի վեր։

## Ավիավթարներ և միջադեպեր

* 1995 թվականի նոյեմբերի 30-ին՝ տեղական ժամանակով մոտ 19:10-ին, Ուրումչիից բեռնափոխադրում իրականացնող Boeing 707-323C (4K-401) օդանավը խնդիրներ ունեցավ ձախ հիմնական շասսիի հետ։ Բաքվի թռիչքուղու վրայով ցածր բարձրությամբ անցնելուց և վայրէջքի նախապատրաստվելու նպատակով ձախ շրջադարձ կատարելուց կարճ ժամանակ անց, սակայն, ինքնաթիռը բախվեց ճանապարհային կամրջի լուսավորության սյուներին և կործանվեց դաշտում։ Վթարի հետևանքով անձնակազմի երկու անդամ զոհվեց, ևս չորս հոգի վիրավորվեց։

* 1995 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Բաքու-Նախիջևան հետադարձ չվերթն իրականացնող «Տուպոլև Տու-134Բ-3» ինքնաթիռը (չվերթ A-56) շարժիչի խափանման պատճառով վթարային վայրէջքի փորձ կատարելիս կործանվեց դաշտում։ Ողբերգության հետևանքով զոհվեցին անձնակազմի երկու անդամ և 50 ուղևոր, իսկ 30 մարդ ստացավ մարմնական վնասվածքներ։ Հետաքննությունը պարզեց, որ ձախ շարժիչի մեխանիկական խափանումից հետո, որը շարքից դուրս էր եկել չվերացված անսարքությամբ ավելի քան 30 ժամ շահագործվելու պատճառով, անձնակազմը սխալմամբ անջատել էր աշխատող աջ շարժիչը։

* 1997 թվականի մայիսի 15-ին մի խումբ ադրբեջանցի զինվորներ, Գյանջայի մոտակայքում հրաձգության պարապմունքից զորամաս վերադառնալիս, սկսեցին կրակել ճանապարհային նշանի ուղղությամբ։ Ճիշտ այդ պահին տվյալ տարածքի վերևում էր գտնվում ուսումնական թռիչքից վերադարձող և Գյանջայի օդանավակայանում վայրէջքի պատրաստվող «Յակովլև Յակ-40» (4K-87504) ինքնաթիռը։ Մի քանի պատահական գնդակներ դիպան օդանավին և վնասեցին թթվածնի բալոնը, ինչի հետևանքով հրդեհ բռնկվեց, և կառավարումը կորսվեց։ Ինքնաթիռը կործանվեց թռիչքուղուն չհասած 5160 մետր հեռավորության վրա՝ առանցքային գծից 95 մետր դեպի ձախ, ինչի արդյունքում անձնակազմի բոլոր վեց անդամները զոհվեցին:

* 2000 թվականի օգոստոսի 18-ին մի ուղևոր առևանգեց Նախիջևան-Բաքու ներքին չվերթն իրականացնող «Տուպոլև Տու-154» օդանավը (չվերթ 154)։ Առևանգողը հայտարարեց, որ զինված է ձեռքի նռնակով և դյուրավառ հեղուկով լի շշով՝ պահանջելով 164 ուղևոր տեղափոխող ինքնաթիռն ուղղել դեպի Ստամբուլ, որտեղ նա ցանկանում էր այցելել հիվանդանոցում գտնվող ադրբեջանցի քաղաքական առաջնորդին։ Նա համաձայնեց օդաչուի առաջարկին՝ վառելիքի լիցքավորման նպատակով վայրէջք կատարել Թբիլիսիում, սակայն օդանավում գտնվող Ազգային անվտանգության նախարարության երկու աշխատակիցներ կարողացան վնասազերծել նրան։ Ինքնաթիռը բարեհաջող վայրէջք կատարեց Բաքվում, իսկ հանցագործը ձերբակալվեց։ Պարզվեց, որ նրա մոտ նռնակ չկար, այլ միայն երկու շիշ՝ մեկում կերոսին, մյուսում՝ անհայտ հեղուկ։ Առևանգողի ինքնությունը պարզվեց. նա ընդդիմադիր «Մուսավաթ» կուսակցության Նախիջևանի մասնաճյուղի ղեկավարն էր։ Հաջորդ օրը ընդդիմադիր թերթերից մեկում հրապարակվեցին նրա հիմնականում քաղաքական բնույթի պահանջները, այդ թվում՝ խորհրդարանական ընտրությունները մինչև դեկտեմբեր հետաձգելը։ Միջադեպից օրեր անց ձերբակալվեց այդ թերթի գլխավոր խմբագիրը՝ մեղադրվելով ահաբեկչությանն օժանդակելու և առևանգողի հետ կապ պահպանելու մեջ, քանի որ, ըստ հաղորդումների, նրա բնակարանում հայտնաբերվել էին գործին առնչվող փաստաթղթեր։ Այնուամենայնիվ, առևանգողը պնդում էր, որ գործել է միայնակ:
* 2005 թվականի դեկտեմբերի 23-ին Բաքվից դեպի Ղազախստանի Աքթաու քաղաք ուղևորվող «Անտոնով Ան-140» (4K-AZ48) ինքնաթիռը (չվերթ 217) ընկավ Կասպից ծովը՝ Բաքվից մոտ 20 մղոն հյուսիս ընկած հատվածում։ Աղետի հետևանքով զոհվեցին բոլոր 18 ուղևորները և անձնակազմի հինգ անդամները։ Այս դեպքից հետո ավիաընկերությունը դադարեցրեց իր ավիապարկում մնացած մյուս «Ան-140»-ների շահագործումը և հետաձգեց Ուկրաինայից այդ տիպի նոր օդանավերի գնման ծրագրերը։ Հետաքննությունը պարզեց, որ թռիչքի վաղ փուլում երեք անկախ գիրոսկոպները անձնակազմին չէին ապահովել կուրսի և տարածության մեջ դիրքի կայունացման վերաբերյալ անհրաժեշտ տվյալներով։

* 2010 թվականի օգոստոսի 12-ին Ստամբուլի Աթաթուրքի անվան միջազգային օդանավակայանում տեղի ունեցավ միջադեպ. 75-րդ չվերթն իրականացնող Airbus A319-111 (4K-AZ04, անվանումը՝ «Գուբա») ինքնաթիռի շասսին կոտրվեց (ծալվեց), երբ օդանավը վայրէջքից հետո դուրս էր գալիս 05-23 թռիչքուղուց։ Թեև ինքնաթիռը զգալի վնասներ կրեց, բարեբախտաբար, բոլոր 127 ուղևորները և անձնակազմի անդամները անվնաս մնացին:
* 2024 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Բաքվից դեպի Գրոզնի (Ռուսաստան) թռչող 8243 չվերթը, որն իրականացնում էր Embraer E190AR (4K-AZ65, անվանումը՝ «Գուսար») ինքնաթիռը, վթարային վայրէջքի փորձ կատարելիս կործանվեց Ղազախստանի Աքթաու քաղաքի մերձակայքում։ Օդանավում գտնվող 67 մարդուց 38-ը զոհվեցին, իսկ մնացած 29-ը վիրավորվեցին։ Չնայած աղետի հստակ պատճառը դեռ հետաքննվում է, ադրբեջանական հետաքննության նախնական արդյունքներին տեղյակ բազմաթիվ աղբյուրներ նշում են, որ ինքնաթիռը հնարավոր է խոցվել է ռուսական հակաօդային պաշտպանության համակարգի կողմից՝ հանգեցնելով վթարի։ Ըստ հաղորդումների՝ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ներողություն է խնդրել, որ միջադեպը տեղի է ունեցել Ռուսաստանի օդային տարածքում, մինչդեռ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը պահանջել է, որ Ռուսաստանն ընդունի իր մեղքը։

* 2025 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Սանկտ Պետերբուրգի «Պուլկովո» օդանավակայանից դեպի Բաքու թռիչք իրականացնող Airbus A320 ինքնաթիռը թռիչքից կարճ ժամանակ անց ստիպված եղավ վերադառնալ և վթարային վայրէջք կատարել շասսիի անսարքության պատճառով։ Վայրէջքի ընթացքում օդանավը դուրս սահեց թռիչքուղուց, ինչի հետևանքով իրականացվեց բոլոր 155 ուղևորների տարհանումը:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт авиакомпании 
* Общая информация об авиакомпании AZAL на Яндекс Расписании 
* 10 things to do in Baku 

Կատեգորիա:1992 հիմնադրումներ Ադրբեջանում
Կատեգորիա:1992 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանական ավիաընկերություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի ավիացիա
Կատեգորիա:Ադրբեջանի հանրային տրանսպորտ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի տրանսպորտ
Կատեգորիա:Ասիայի ավիաընկերություններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի ավիաընկերություններ
Կատեգորիա:Օդային տրանսպորտի միջազգային ասոցիացիայի անդամներ