Մեսրոպ Թաղիադյան

**Մեսրոպ Դավթի Թաղիադյան** (), գրող, մանկավարժ, հրապարակախոս։ Մեսրոպ Թաղիադյանը հիմնականում ապրել և գործել է Հնդկաստանում։ Գրական, մանկավարժական բեղմնավոր գործունեություն է ծավալել, թողել գրական հարուստ ժառանգություն։

## Կենսագրություն
Մեսրոպ Թաղիադյանը ծնվել է 1803 թվականի հունվարի 2-ին։ Սկզբնական կրթությունը ստանում է Էջմիածնի վանականների մոտ՝ ենթարկվելով բարոյական ու ֆիզիկական տանջանքների, գանահարության։ Մեծ դժվարությամբ դուրս պրծնելով Էջմիածնի խավար ու ճնշող միջավայրից, Թաղիադյանը դիպվածաբար հանդիպում է Հնդկաստանից վերադարձած մի անձնավորության։ Լսելով նրա հիասքանչ նկարագրությունը Կալկաթայի հայ գաղութի և ընդհանրապես Հնդկաստանի մասին, որոշում է մեկնել այնտեղ։ 1823 թվականի գարնանը Իրանի վրայով ուղևորվում է Հնդկաստան և երկար դեգերումներից հետո հասնում է Կալկաթա։ Կարճ ժամանակ անց մեկնում է դեպի Նոր Ջուղա, որտեղ հիմնում է դպրոց, այնտեղից Էջմիածին-Երևան՝ պարսկական լծից ազատագրված հայրենիքի կարոտն առնելու։ Մեկ տարի էջմիածնի վանական դպրոցի տպարանի և մատենադարանի վարիչ լինելուց և կաթողիկոսի քարտուղարի պաշտոնը վարելուց հետո, նա վերադառնում է Նոր Ջուղա, ապա նորից Էջմիածին, այնուհետև անցնում Պոլիս և վերջապես բազմաթիվ արկածներից մազապուրծ, հասնում է Կալկաթա, որտեղ և ծավալվում է նրա գրական, հրապարակախոսական ու մանկավարժական գործունեությունը։

## Թաղիադյանի հասարակական գործունեությունը
Կալկաթայի անգլիական «Եպիսկոպոսական ճեմարանում» ուսանելիս անգլերեն լեզվի հետ յուրացնում է մի շարք գիտություններ։ 40-ական թվականներին հրատարակում է մի քանի ծավալուն աշխատություններ, նրանց շարքում և մայրենի լեզվի երկու դասագիրք, հետագայում՝ նաև երրորդը։ 1845 թվականից Թաղիադյանի խմբագրությամբ կամ վերահսկողությամբ սկսում է հրատարակվել «Ազգասեր», իսկ 1848 թվականից նրան փոխարինող «Ազգասեր Արարատյան» պարբերականները, որոնց մեջ նա գրում է Հնդկաստանի հայ գաղութի, ինչպես և ամբողջ հայության կյանքին վերաբերող բազմազան ընթացիկ խնդիրների մասին՝ հասարակական, գրական, մշակութային-կրթական, տնտեսական, կրոնական և այլն, քննադատում է բացասական երևույթներ և առաջադրում իր տեսակետները։ Վճռական նշանակություն տալով լուսավորության դերին, Թաղիադյանը իր հասարակական գործունեությունը կենտրոնացնում է կրթական գործի շուրջը՝ որպես ուսուցիչ աշխատելով սկզբում Կալկաթայի «Մարդասիրական ճեմարանում», այնուհետև Նոր Ջուղայի «Ամենափրկչյան ճեմարանում», Թավրիզի հայկական դպրոցում, Էջմիածնի վանական դպրոցում, վերջապես Կալկաթայի իր հիմնած մասնավոր «Սուրբ Սանդուխտ» դպրոցում։

## Թաղիադյանի աշխարհայացքը
Թաղիադյանի աշխարհայացքն ամբողջական, միաձույլ չէ։ Նրա բազմաթիվ առաջավոր հայացքների կողքին տեղ է գրավում և պահպանողական մտայնությունը։ Գիտության մեծարանքի, բարձր գնահատանքի և ճիշտ դրույթների հետ նա ուզում է հաշտեցնել կրոնական սկզբունքներ, աշխարհիկ մշակույթի պահանջի հետ գրաբարի, որպես արդիական գրական լեզվի, կիրառման իրավունքը և այլ հակասություններ։

## Երկերի մատենագիտություն
* Աստուածասէր եւ ազգասէր հասարակութեան հայոց փրկեալ քաղաքին Երեւանայ սրբակրօն քահանայից, բարեծնունդ իշխանաց եւ համայն բարեպաշտօն ժողովրդոց, Կալկաթա, 1828, 3 էջ։
* Ճշմարտութիւն քրիստոնէական հաւատոյ, Կալկաթա, 1829, 284 էջ (թարգմանություն Գրոտիոսի «De veritate religionis Christianae» աշխատության)։
* Պաղեստին․ Պսակեալ քերթած, Կալկաթա, 1830, 76 էջ (թարգմանություն Ռեջինալդ Հիբրի «Palestine» պոեմի)։
* Դիցաբանութիւն, Կալկաթա, 1830, 161 էջ
* Այբբենարան, ա. տ., 1840, 60 էջ։ 
* Մեսրովբեան շարադրիչ հայ և անգղիական լեզուաց (ի պէտս դպրոցաց ընդ հովանաւ Ամենափրկիչեան աթոռոյ Նոր Ջուղայ), Կալկաթա, 1840, 72 էջ։ 
* Պատմութիւն հին Հնդկաստանի յանյիշատակ դարուց անտի ցյարձակումն մահմետականաց, Կալկաթա, 1841, 236 էջ։
* Զուարճախօս առակք պարսից, Կալկաթա, 1846, 84 էջ։
* Պատմութիւն պարսից, Կալկաթա, 1846, 281 էջ։ 
* Վէպ Վարդգիսի, Կալկաթա, 1846, 168 էջ։ 
* Թութակ Թաղիադեանց, Կալկաթա, 1847, 38 էջ։ 
* Կարգ և կանոնք սուրբ Սանդուխտ դպրոցի օրիորդաց և պարոնկաց, Կալկաթա, 1847, 38 էջ։
* Ճանապարհորդութիւն Մեսրովբայ Թաղիադեանց Վ․ Ա․ սարկաւագի սրբոյ Էջմիածնի ի Հայս, Կալկաթա, 1847, 382 էջ։
* Ճառ դաստիարակութեան օրիորդաց, Կալկաթա, 1847, 76 էջ։ 
* Մեսրովբեան առաջնորդ մանկանց, Կալկաթա, 1847, 198 էջ։ 
* Սօս եւ Սօնդիպի, Կալկաթա, 1847, 245 էջ (վերահրատարակություն՝ Կ. Պոլիս, 1871, 234 էջ)։
* Վէպ վարսենկան սկայուհւոյ աղուանից, Կալկաթա, 1847, 177 էջ։ 
* Ճանապարհորդութիւն Մ․ Դ․ Թաղիադեանց ի Պարսկաստան, Կալկաթա, 1848, 143 էջ։
* Համառօտ քերականութիւն հայկազեան լեզուի, Կալկաթա, 1848, 84 էջ։ 
* Գեղարվեստական երկեր, Երևան, 1965, 432 էջ։
* Ուղեգրություններ։ Հոդվածներ։ Նամակներ։ Վավերագրեր, Երևան, 1975, 620 էջ։ 
* Դիւան Մեսրոպ Թաղիադեանի (անտիպ օրագրութիւններ, երկեր և քերթուածներ, վաւերագրեր, նամակներ), Նոր Ջուղա, 1979, 654 էջ (վերահրատարակություն՝ Երևան, 1993)։

## Գրականություն
* Նանումյան Ռուզան, Մեսրոպ Թաղիադյան, Ե., 1947: 
* Սանթրոսյան Մ., Մեսրոպ Թաղիադյանը մանկավարժ, Ե., 1959: 
* Միրգաբեկյան Ջանի, Մեսրոպ Թաղիադյան, Ե., 1971:
* Շ. Էդ., (1947) Մեսրոպ Թաղիադյան. Էջմիածին. Պաշտօնական ամսագիր Հայրապետական Աթոռոյ Ս. Էջմիածնի, Դ (1-2). pp. 55-58. 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ