Փերի Էդվարդ Սմիթ

**Փերի Էդվարդ Սմիթ** (, ), երկու պրոֆեսիոնալ հանցագործներից մեկը, որոնք դատապարտվել են 1959 թվականի նոյեմբերի 15-ին Հոլքոմբում, Կանզաս, ԱՄՆ Քլաթեր՝ ընտանիքի չորս անդամների սպանության համար։ Այդ հանցագործությունը հայտնի է դարձել Թրումեն Կապոտեի 1966 թվականին թողարկված «Սառը արյունով» ոչ գեղարվեստական վեպում։ Ռիչարդ Հիքոքի հետ միասին Սմիթը մասնակցել է Կլաթեր ընտանիքի ֆերմայում տեղի ունեցած գողությանը և բազմաթիվ սպանությունների։

## Վաղ կյանք և ընտանիք
Փերի Էդվարդ Սմիթը ծնվել է Հանթինգթոնում (Նևադա), որն այժմ լքված համայնք է Էլկո կոմսությունում։ Նրա ծնողները՝ Ֆլորենս Ջուլիա «Ֆլո» Բակսկինն ու Ջոն «Տեքս» Սմիթը, ռոդեոյի կատարողներ էին։ Աղբյուրները հակասում են այն հարցին, թե արդյոք Սմիթը խառը հոլանդական և շոշոնական ծագում ունի (համապատասխանաբար իր հոր և մոր կողմից) : Ընտանիքը տեղափոխվել է Ջունո, Ալյասկա 1929 թվականին, որտեղ ավագ Սմիթը թորում էր բոտլեգ վիսկին ապրուստի համար։ Սմիթի հայրը բռնության է ենթարկել կնոջն ու չորս երեխաներին, իսկ 1935 թվականին կինը լքել է նրան՝ երեխաներին իր հետ տանելով Սան Ֆրանցիսկո, Կալիֆոռնիա։

Սմիթը, նրա քույրերն ու եղբայրները սկզբում մեծացել են իրենց հարբեցող մոր՝ Ֆլոյի հետ։ Այն բանից հետո, երբ Ֆլոն մահացավ սեփական փսխումից խեղդվելուց, երբ նա 13 տարեկան էր, նրան և իր քույրերին տեղափոխեցին կաթոլիկ մանկատուն։ Նրան տեղափոխել  են  «Փրկության բանակի» մանկատանը, որտեղ իբր խնամակալներից մեկը փորձել է խեղդել նրան։ Իր պատանեկության տարիներին Սմիթը վերամիավորվեց իր հոր՝ Թեքսի հետ, և նրանք միասին ապրեցին շրջագայելով Միացյալ Նահանգների արևմտյան շրջանների մեծ մասում։

Սմիթը նաև ժամանակ է անցկացրել անչափահասների տարբեր տներում՝ միանալով փողոցային հանցախմբին և ներգրավվելով մանր հանցագործությունների մեջ։ 1960-ականների կեսերին Տեքսը տեղափոխվեց Քոլդ Սփրինգս, Նևադա, որտեղ նա ապրեց մինչև 92 տարեկան, մինչև մահացավ ինքնասպանության պատճառով՝ վշտացած առողջական վիճակից։

Սմիթի քույրերից ու բարեկամներց երկուսը երիտասարդ տարիքում ինքնասպան եղան, իսկ քույրերից որոշներյ վերացրեցին նրա հետ ցանկացած շփում։

## Զինվորական ծառայությունը և կյանքը Վաշինգտոնում
16 տարեկանում Սմիթը միացավ Միացյալ Նահանգների առևտրային ծովային ծառայությանը։ Նա միացել է Միացյալ Նահանգների բանակին 1948 թվականին, որտեղ ծառայել է Կորեական պատերազմում։  Բանակում իր պաշտոնավարման ընթացքում Սմիթը շաբաթներ էր անցկացնում շտեմարանում՝ հանրային շրջագայության և կռվելու կորեացի քաղաքացիական անձանց և այլ զինվորների հետ։ Չնայած իր արձանագրությանը, Սմիթը պատվավոր զորացրվեց 1952 թվականին և վերջին անգամ տեղակայվեց Ֆորտ Լյուիսում, Վաշինգտոն։

Սմիթը որոշ ժամանակ մնաց բանակային ընկերոջ հետ Տակոմա շրջանում, որտեղ նա աշխատանքի ընդունվեց որպես ավտոմեխանիկ։ Իր առաջին աշխատավարձերից մեկով Սմիթը մոտոցիկլետ է գնել։ Քշելիս նա կորցրել է հեծանիվի կառավարումը եղանակային անբարենպաստ պայմանների պատճառով։ Սմիթը քիչ էր մնում մահանար վթարից և վեց ամիս անցկացրեց Բելինգհեմի հիվանդանոցում։ Ծանր վնասվածքների պատճառով նրա ոտքերը մշտապես հաշմանդամ են եղել, իսկ ոտքի քրոնիկական ցավեր ունենալու պատճառով ողջ կյանքում ցավը վերահսկելու համար, Սմիթը չափազանց մեծ քանակությամբ ասպիրին է օգտագործել։

## Սպանություններն ու մահապատժի տակ գտնվող կյանքը
Փերի Սմիթը դատապարտվել է 5-10 տարվա կողոպուտի և ապօրինի փախուստի համար՝ քրեական հետապնդումից խուսափելու համար՝ Կանզաս նահանգի Ֆիլիպսբուրգ քաղաքում գտնվող Chandler Sales Barn-ը թալանելուց և բանտից փախչելուց հետո։ Սմիթը փախուստի մեջ էր ավելի քան մեկ տարի, նախքան ի վերջո բռնվել էր Նյու Յորքում և բանտարկվել։ Նա իր պատիժը կրել է 3/13/56-ից մինչև 7/6/59-ը Կանզաս նահանգի Լենսինգ քաղաքի Կանզաս նահանգի քրեակատարողական հիմնարկում, որտեղ նա առաջին անգամ հանդիպել է Ռիչարդ Հիքոքին։ Սմիթին ի վերջո պայմանական վաղաժամկետ ազատեցին, և ավելի ուշ զույգը վերսկսեց իրենց ծանոթությունը Հիքոքի ազատ արձակումից հետո՝ 1959թ. նոյեմբերին։ Հիքոքը, իբր, գրել է Սմիթին՝ խնդրելով խախտել իր պայմանական վաղաժամկետ ազատումը, վերադառնալով Կանզաս՝ օգնելու Հիկոքին կողոպուտի մեջ, որը նա նախատեսում էր։ Սմիթը պնդում էր, որ իր վերադարձն ի սկզբանե պայմանավորված էր ոչ թե Հիքոքի հետ հանդիպելով, այլ մեկ այլ նախկին բանտարկյալի՝ Վիլի-Ջեյի հետ վերամիավորվելու հնարավորությամբ, ում հետ նա առանձնապես սերտ կապեր էր զարգացրել բանտում գտնվելու ժամանակ. Այնուամենայնիվ, Սմիթը շուտով հայտնաբերեց, որ նա ժամանել էր Կանզաս Սիթի տարածք ընդամենը մի քանի ժամ անց Վիլի-Ջեյի արևելյան ափ մեկնելուց մի քանի ժամ անց։

Սմիթը հանդիպեց Հիքոքի հետ, և գրեթե անմիջապես երկուսն էլ ձեռնամուխ եղան Հիքոքի ծրագրից։ Ուղևորվելով դեպի Հոլքոմբ դեպի արևմուտք՝ նրանք 1959թ. նոյեմբերի 14-ի ուշ երեկոյան մտան Քլաթերի տուն չկողպված դռնով, որից հետո նրանք, կապեցին և հետո սպանեցին ներկա ընտանիքի չորս անդամներին՝ Հերբերտ Քլաթերին և նրա կնոջը՝ Բոնիին, և նրանց երեխաներին, 16-ամյա Նենսին և 15-ամյա Քենյոնը։ Հետագայում Հիքոքը ցուցմունք է տվել, որ Քլաթթերը թալանելու գաղափարը ստացել է այն բանից հետո, երբ նախկին խցակից Ֆլոյդ Ուելսը, ով աշխատել է որպես ագարակատեր, ասել է, որ ընտանիքի տանը պահարան կա  10000 ԱՄՆ դոլար պարունակությամբ։ Երբ նրանք ներխուժեցին տուն պարզեցին, որ նման պահարան չկա։ Փերի Սմիթն ու Դիկ Հիքոքը ստացան միայն մոտ 50  ԱՄՆ դոլար կանխիկ գումար, մի զույգ հեռադիտակ և Zenith տրանզիստորային ռադիո, որը պատկանում էր Քենյոն Քլաթերին։ Վեց շաբաթ ազատության մեջ մնալուց հետո, որոնք հիմնականում անցկացնում էին երկրում թափառելով, Սմիթը և Հիքոքը ձերբակալվեցին Լաս Վեգասում, Նևադա, 1959 թվականի դեկտեմբերի 30-ին, ընդարձակ որսից հետո։

Սմիթը խոստովանել է, որ կտրել է հոր՝ Հերբերտ Քլաթերի կոկորդը, ինչպես նաև մոտ տարածությունից որսորդական հրացանով կրակել է Հերբերտի և Քենյոն Քլաթերի գլխին։ Արձանագրությունները ցույց են տալիս վեճ, թե երկուսից ով է կրակել կանանց՝ Բոնիի և Նենսի Քլաթերի վրա։ Ալվին Դյուին՝ Քլաթերի ընտանիքի սպանությունների գլխավոր քննիչ, դատավարության ժամանակ ցուցմունք է տվել, որ Հիքոքն իր խոստովանության մեջ պնդել է, որ Սմիթը կատարել է բոլոր չորս սպանությունները։ Սմիթը, սակայն, նախ խոստովանել է, որ Հիքոքը սպանել է կանանց, սակայն հրաժարվել է ստորագրել իր խոստովանությունը, իսկ ավելի ուշ հայտարարել է, որ ինքն է կրակել նրանց վրա։ Թեև Սմիթի վերանայված խոստովանությունը համընկավ Հիքոքի նախնական հայտարարության հետ, և՛ Սմիթը, և՛ Հիքոքը հրաժարվեցին դատարանում ցուցմունք տալուց, ինչը հանգեցրեց պաշտոնական արձանագրության բացակայությանը, որը մանրամասնում էր, թե ով է սպանել կանանց։

Մինչ Սմիթը միայն միջնակարգ կրթություն ուներ, նա մեծ հետաքրքրություն ուներ արվեստի, գրականության և երաժշտության նկատմամբ։ Ընտանիքի հետ կապված նրա դաժան անցյալը և դաժան մանկությունը ստիպեցին նրան որոշ չափով հեռու լինել մարդկանցից։ Նա շատ էր կարդում և մահապատժի ենթարկված ժամանակաշրջանում բանաստեղծություններ էր գրում և նկարներ էր անում այլ բանտարկյալների համար՝ իրենց ընտանիքի անդամների լուսանկարներից։

### Հարաբերություններ Թրումեն Կապոտեի հետ
Իր «Սառը արյունով» վեպի համար հետազոտության ընթացքում Թրումեն Կապոտեն լայնորեն հարցազրույց վերցրեց Սմիթից և ի վերջո ընկերացավ նրա հետ։

### Կատարում
Սմիթին և Հիքոքին մահապատժի են ենթարկել 1965թ. ապրիլի 14-ին։ Նրանք խնդրել են վերջին կերակուրը՝ համեմված ծովախեցգետիններով, կարտոֆիլ ֆրի, սխտորով հաց, պաղպաղակ և հարած սերուցքով ելակ։ Սմիթը կախվել է երկրորդը՝ մահանալով առավոտյան ժամը 1:19-ին:

## Արտաշիրմում
Մահապատիժներից մոտ 50 տարի անց մարդասպանների մարմինները դուրս են հանվել Լանսինգի Մաունթի Մունսի գերեզմանոցից, քանի որ իշխանությունները հույս ունեին ԴՆԹ-ի միջոցով լուծել 53-ամյա սառը դեպքը։ Սմիթն ու Հիքոքն ի սկզբանե հարցաքննվել էին 1959 թվականի դեկտեմբերի 19-ին Օսփրիում, Ֆլորիդայում, Քլիֆի և Քրիստին Ուոքերի և նրանց երկու փոքր երեխաների կրակոցների սպանության մասին։ Ապացույցները ցույց էին տալիս, որ նրանք ժամանակ են անցկացրել Ուոքերի հանցագործության վայրից ընդամենը մի քանի մղոն հեռավորության վրա Քլաթերի սպանությունից հետո։ Ձերբակալման պահին կիրառված պոլիգրաֆը նրանց մաքրեց սպանություններից, սակայն ժամանակակից պոլիգրաֆիայի չափանիշներով նրանց թեստի արդյունքներն այլևս վավեր չեն համարվում։ 2012 թվականի դեկտեմբերի 19-ին Կանզասի պաշտոնյաները արտաշիրիմեցին Սմիթի և Հիքոքի մարմինները և հայտնաբերեցին ոսկորների բեկորներ՝ համեմատելու նրանց ԴՆԹ-ն Քրիստին Ուոքերի տաբատում հայտնաբերված սերմնահեղուկի հետ։

2013 թվականի օգոստոսին Սարասոտա շրջանի Շերիֆի գրասենյակը հայտարարեց, որ իրենք չեն կարողացել համապատասխանություն գտնել Սմիթի կամ Հիքոքի ԴՆԹ-ի և Ուոքերի ընտանիքի սպանության նմուշների միջև։ Միայն մասնակի ԴՆԹ-ն կարող է առբերվել, հնարավոր է՝ տասնամյակների ընթացքում ԴՆԹ-ի նմուշների քայքայման կամ պահեստում աղտոտվածության պատճառով՝ արդյունքը դարձնելով անորոշ (ոչ ապացուցելով, ոչ հերքելով Սմիթի և Հիքոքի մասնակցությունը)։ Քննիչները հայտարարել են, որ Սմիթն ու Հիքոքը շարունակում են մնալ առավել կենսունակ կասկածյալները։

## Ֆիլմերի կերպարներ
Սմիթը նկարահանվել է 1967 թվականին Ռոբերտ Բլեյքի «Սառը արյունով» ֆիլմի կինոտարբերակում, Էրիկ Ռոբերթսի կողմից 1996 թվականի հեռուստատեսային մինի սերիալում, Քլիֆթոն Քոլինս կրտսերի կողմից 2005թ. Capote-ում և Դենիել Քրեյգի կողմից 2006-ի «Տխրահռչակ» ֆիլմում։

## Երգ
Բաստիլի 2016 թվականի «Վայրի աշխարհ» ալբոմը ներառում է «Չորս պատ (Փերի Սմիթի բալլադը)» երգը։ Երգերը նկարագրում են Սմիթի բանտարկությունն ու մահապատժը։ «Այս չորս պատերը Հոլկոմբում» պատմում է, թե ինչպես Սմիթն ունի «Միայն այս չորս պատերը, մինչ նրանք սառնասրտորեն կկախեն քեզ»։

Օրվիլ Պեկի 2019 թվականի Pony ալբոմում ներառված է «Kansas (Remembers me Now)» երգը, որը գրված է Փերի Սմիթի տեսակետից, որը հարցաքննվել է Քլաթերի սպանություններից հետո։

## Ծանոթագրություններ

### Գրքեր
* 

## Արտաքին հղումներ
*
*
*
*

Կատեգորիա:Ամերիկացի մարդասպաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սերիական մարդասպաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Հանցագործությունն ԱՄՆ-ում