Արտոնագրված արտադրություն

**Արտոնագրված արտադրություն**, արտադրություն, որը իրականացվել է այլ վայրում մշակված տեխնոլոգիայի արտոնագրի հիման վրա։ Արտոնագիր ստացողը որոշակի արտադրանքի արտոնագիր տրամադրողին տրամադրում է օրինական արտադրական իրավունքներ, տեխնիկական տեղեկատվություն, գործընթացային տեխնոլոգիա և ցանկացած այլ սեփականության իրավունքով պաշտպանված բաղադրիչներ, որոնք չեն կարող ձեռք բերվել Արտոնագիր տրամադրողի կողմից։

Սա հատկապես ակնառու առևտրային պրակտիկա է զարգացող երկրներում, որոնք հաճախ Արտոնագրված արտադրությունը դիտարկում են որպես տեղական արդյունաբերական զարգացման մեկնարկային կետ։ Մինչդեռ զարգացող երկրներում Արտոնագրված արտադրությունը խթանում է տեղական արդյունաբերության արտադրությունը և տեխնիկական կարողությունները, շատ դեպքերում այն մասամբ կախված է մնում արտաքին աջակցությունից։

## Պատմություն
մինի|300x300փքս|Գլոբալ լիցենզավորման համաձայնագրերի օրինակ, կապույտ գույնով նշված են զենք և զինամթերք արտադրելու օտարերկրյա Արտոնագիրներ գնած ազգային կառավարությունները։
Արտոնագրված արտադրության չորս ամենատարածված կիրառությունները պատմականորեն եղել են ավտոմեքենաների շարժիչներն ու մասերը, զենքերը, ինքնաթիռները և դեղագործական արտադրանքը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ լիցենզավորման համաձայնագրերը ավելի տարածված են եղել նույն երկրի ընկերությունների միջև. օրինակ՝ Opel-ին տրվել է BMW-ի կողմից նախագծված ինքնաթիռների շարժիչներ արտադրելու արտոնագիր Գերմանիայի պատերազմական ջանքերի համար։

1920-ականներին եվրոպացի տնտեսագետները սկսել են պաշտպանել արտոնագրված արտադրությունը՝ որպես «արդյունաբերական առանձնահատկության» լուծում․ այն թույլ է տվել երկրներին շրջանցել ծախսատար հետազոտական և մշակման փուլը՝ ստանալու այնպիսի արտադրանք, որոնց հետ տեղական արդյունաբերությունը ծանոթ չի եղել, և կենտրոնանալ արտերկրում արդեն գոյություն ունեցած ձևավորումների ներքին արտադրության վրա։ Սա հնարավորություն է տվել հասնելու շատ ավելի բարձր արտադրական տեմպերի և զգալիորեն ավելի էժան է եղել, քան արտադրանքի ամբողջական տեղական ապահովումը կամ պատրաստի արտադրանքի գնումը։ Եվրոպական ավտոմոբիլային արտադրողները առաջինները եղել են, որ կիրառել են այս մոտեցումը՝ արտոնագրի հիման վրա արտադրելով մի շարք մասնագիտացված ամերիկյան բաղադրիչներ իրենց ուղևորատար մեքենաների համար։ Միացյալ Նահանգները ոչ միայն եվրոպական գործարաններին տրամադրել է անհրաժեշտ գծագրերն ու արտոնագրերը, այլև համապատասխանաբար մատակարարել է ԱՄՆ-ում պատրաստված գործիքային սարքավորումներ, ինչը հնարավորություն է տվել ավտոմոբիլային ընկերություններին օպտիմալացնել իրենց արտադրական գծերը։ 1960-ականներին արդեն սովորական է դարձել, որ ամբողջ մի մասնագիտացված արդյունաբերություն՝ օրինակ, Միացյալ Թագավորությունում պտուտահողաթիռների արտադրությունը, ամբողջությամբ կախված եղել է արտերկրից արտոնագրված բաղադրիչներից։

Մի շարք երկրներ սկսել են կատարելագործումներ կատարել արտոնգրի ներքո արտադրվող արտասահմանյան արտադրանքում և նույնիսկ կարողացան դրանք հաջողությամբ վերարտահանել։ Այս միտումը հանգեցրել է նրան, որ որոշ տեխնոլոգիաների մատակարարներ արտոնագրված անձի համար լրացուցիչ պայմաններ են սահմանել։ Միացյալ Նահանգները արտոնագրման համաձայնագրերի մեջ սկսել է ներառել «կողմնակի նամակներ» անվամբ հայտնի ձևական դրույթներ, որոնք պահանջել են ամերիկյան տեխնոլոգիայի նկատմամբ իրականացված ցանկացած բարելավման անվճար փոխանակում։ Այլ փորձեր են արվել նաև արտոնագրված արտադրանքի նպատակակետը վերահսկելու համար, մասնավորապես՝ զենքի արդյունաբերության առումով։ Օրինակ, Ֆրանսիան պայմանավորվել է, որ Հարավային Աֆրիկայում ֆրանսիական արտոնագրով արտադրված ռազմական տրանսպորտային միջոցները չպետք է արտահանվեն այլ օտարերկրյա պետություններ առանց իր հստակ համաձայնության։ Լիցենզավորման ընդհանուր սահմանափակման ևս մեկ ձև վերաբերել է միայն լիցենզավորման գործունեությանը, որը կարգավորում էր, թե արդյոք նշված արտադրանքը ամբողջությամբ արտադրվել է, թե մասամբ հավաքվել, և արդյոք արտադրվել են ամբողջական արտադրանքներ կամ դրանց առանձին բաղադրիչներ։ Գերմանիայի և Շվեյցարիայի կառավարությունները նմանատիպ սահմանափակումներ են սահմանել Արգենտինայում և Չիլիում արտոնագրի ներքո արտադրված ռազմական տրանսպորտային միջոցների վրա։

Որոշ դեպքերում սկզբնական տեխնոլոգիայի մատակարարը կարիք էլ չի ունեցել ինքն արտադրել արտադրանքը․ այն պարզապես արտոնագրել է կոնկրետ ձևավորում, ապա վաճառել է իրական արտադրական իրավունքները միաժամանակ մի քանի հաճախորդների։ Դրա հետևանքով տարբեր ընկերություններ առանձին արտադրել են նույնական արտադրանքներ, որոնք արտոնագրված են եղել նույն արտոնագրատիրոջ կողմից։ Շատ արտոնագրատեր ընկերությունների համար այլ կազմակերպությունների կողմից արտոնագրված արտադրությունը ապահովել է իրենց սեփականատիրական տեխնոլոգիայի շարունակական կիրառումը, մեծացրել է ներդրումների վերադարձը և երկարացրել է արտադրանքի տնտեսական կյանքը։Զարգացող երկրները սկսել են կազմել արտոնագրված արտադրության զգալի տոկոսը քսաներորդ դարի վերջին։ Զարգացող երկրների կառավարությունները հաճախ ձգտել են խրախուսել արագ արդյունաբերականացումը, նվազեցնել կախվածությունը օտարերկրյա ներմուծումից և պայքարել գործազրկության բարձր մակարդակի դեմ՝ ստեղծելով և պահպանելով տեղական աշխատատեղեր։ Այնուամենայնիվ, այս երկրներից շատերում չի եղել տեխնոլոգիական արդյունաբերական զարգացման ամուր ավանդույթ, և տեղական ընկերությունները հազվադեպ են  ակտիվ մասնակցել հետազոտությունների և զարգացման միջոցով տեղական տեխնոլոգիաների ստեղծմանը։ Քանի որ նրանց հետազոտական հզորությունը սովորաբար չափազանց սահմանափակ է եղել իրենց նպատակներին հասնելու համար, արտասահմանյան տեխնոլոգիաների համար լիցենզավորման համաձայնագրերի ընդունումը հատկապես գրավիչ տարբերակ էր։ Արտոնագրված արտադրանքի արտադրությունը ստեղծեց աշխատատեղեր և հզորացրեց տեղական արդյունաբերությունը՝ միաժամանակ նվազեցնելով կախվածությունը ներմուծումից։ Այն նաև խուսափեց նոր արտադրանքի մշակման հետ կապված ռիսկերից՝ օգտվելով արդեն իսկ հաջողության հասած արտադրանքի ապացուցված հեղինակությունից արտասահմանյան շուկաներում։ Շատ արտադրանքի տնտեսական կյանքը, մասնավորապես՝ ավտոմոբիլային և պաշտպանական ոլորտներում, երկարաձգվել է արտասահմանյան Արտոնագրված արտադրության շնորհիվ՝ դեռևս այն բանից հետո, երբ դրանք համարվում էին հնացած իրենց ծագման երկրներում։

Զարգացող երկրները, ինչպիսիք են Պակիստանը և Սինգապուրը, որոնք իրենց արդյունաբերության կարևոր հատվածները կառուցել են Արտոնագրված արտադրության վրա, այժմ իրենք են դարձել տեխնոլոգիաների և արտադրանքի լիցենզավորողներ ավելի քիչ զարգացած պետությունների համար։

## Տեսական հիմք
Լիցենզավորված արտադրությունը սահմանվում է որպես արտասահմանյան արտադրության պայմանավորվածություն, որը սովորաբար միջպետական առևտրային համաձայնագրերի ուղղակի արդյունք է, որը թույլ է տալիս օտարերկրյա կառավարությանը կամ կազմակերպությանը ձեռք բերել տեխնիկական տեղեկատվություն՝ արտահանող երկրում արտոնագրված սարքավորումների կամ բաղադրիչի ամբողջը կամ մի մասը արտադրելու համար։ Ըստ Համաշխարհային մտավոր սեփականության կազմակերպության (ՄՍՍԿ), այն պետք է լինի գործընկերություն մտավոր սեփականության սեփականատիրոջ և լիցենզավորված անձի միջև, որը լիազորված է օգտագործել նման իրավունքները որոշակի պայմաններում: Լիցենզավորված անձը արտադրում է այնպիսի արտադրանք, որի համար նրան շնորհվել են արտադրության իրավունքներ որոշակի պայմաններում, մինչդեռ լիցենզավորողը պահպանում է դրա մտավոր սեփականության նկատմամբ սեփականության իրավունքը:  Որոշ դեպքերում լիցենզավորողը լիցենզավորված անձին կտրամադրի անհրաժեշտ տեխնիկական տվյալները, նախատիպերը և/կամ հաստոցները:

Թեև լիցենզավորված արտադրությունը հաճախ կախված է համապատասխան տեխնոլոգիաների փոխանցումից, այն պարտադիր չէ, որ ենթադրում է տեխնոլոգիաների մատակարարի կողմից արտասահմանյան արտադրության սեփականության և կառավարման իրավունքը։ Այնուամենայնիվ, լիցենզավորողը պահպանում է լիցենզավորված սեփականությունը շարունակելու և հետագա արտոնագրերը երրորդ կողմերին վերագրելու իրավունքը։ Երբեմն արտոնագիր ստացողները կարող են իրենք ենթալիցենզավորել երրորդ կողմին՝ մտավոր սեփականության սեփականատիրոջ համաձայնությամբ կամ առանց դրա։

Լիցենզավորման պայմանագրերը որոշում են մտավոր սեփականության սեփականատիրոջը փոխհատուցման ձևը և ծավալը, որը սովորաբար լինում է ֆիքսված *լիցենզավորման վճարի* կամ լիցենզավորված անձի եկամտի որոշակի մասից ստացված ընթացիկ հոնորարների վճարման տեսքով։ Արտոնագրերը կարող են դադարեցվել լիցենզավորողի կողմից կամ կարող են լրանալ սահմանված ամսաթվից հետո. սակայն, փոխանցված տեխնոլոգիան և գիտելիքները չեն կարող չեղյալ համարվել, ուստի նույնիսկ եթե լիցենզավորման պայմանագրի ժամկետը լրանա, դրանք մնում են լիցենզավորված անձի տիրապետության տակ։

Երկու փոխկապակցված առևտրային գործելակերպեր են արտասահմանյան ենթակապալառուների արտադրությունը և նոկդաուն հավաքածուների տարածումը: Արտասահմանյան ենթակապալառությունը տեղի է ունենում, երբ ապրանքի սկզբնական արտադրողը դրա առանձին մասերի և բաղադրիչների արտադրությունը պայմանագրով կնքում է արտասահմանյան երկրորդ կողմի հետ: Նման պայմանավորվածությունները չեն համարվում լիցենզավորված արտադրության օրինակներ, քանի որ դրանք չեն ենթադրում տեխնոլոգիական տեղեկատվության բացահայտ լիցենզավորում: Նոկդաուն հավաքածուները համարվում են լիցենզավորված արտադրության նախապայման. դրանք բաղկացած են տեղական մակարդակով ներմուծված, նախապես արտադրված մասերից հավաքված արտադրանքից:

## Որակի վերահսկողություն և չարտոնագրված արտադրություն
Որոշ արտոնագրողներ դժվարանում են կարգավորել լիցենզիայի ներքո արտադրված իրենց արտադրանքի որակը։ Սպառողներին միշտ չէ, որ պարզ է դառնում, թե որտեղից է ծագել տվյալ ապրանքը, և վատ որակի լիցենզավորված արտադրանքը կարող է վնասել սկզբնական լիցենզավորողի հեղինակությանը։ Այնուամենայնիվ, սա չի համարվում սպառողական խարդախության ձև, եթե արտադրանքը լիցենզավորված չէ կամ կեղծված չէ։

Չարտոնված արտադրությունը արտասահմանյան արտադրական տեխնոլոգիայի օգտագործումն է առանց արտոնագրի, որն իրականացվում է արդյունաբերական լրտեսության կամ հակադարձ ինժեներիայի միջոցով: Միջազգային շուկայում մեծ պահանջարկ ունեցող արտադրանքը կարող է վերարտադրվել նույն կամ նմանատիպ դիզայնի հիման վրա և ապրանքանիշավորվել այնպես, որ դրանք անտարբեր լինեն բնօրինակից: Երբ պատճենվում և վերարտադրվում են առանց լիցենզիայի, որոշ ապրանքներ երբեմն նմանատիպ ձևով կրկնօրինակվում են երրորդ կողմի կողմից։ Պատասխանատու արտադրողները կարող են նաև օրինականորեն գրանցված ենթալիցենզիաներ տրամադրել իրենց չարտոնված արտադրանքի համար՝ շահույթ ստանալով իրական մտավոր սեփականության սեփականատիրոջ հաշվին։ Չարտոնված ապրանքների որակը մեծապես տարբերվում է. ՄԱԿ-ի թմրանյութերի և հանցագործության դեմ պայքարի գրասենյակը նշել է, որ չնայած լարտոնագրող ընկերությունները հաճախ ապահովում են որակի վերահսկողության միջոցառումներ, և արտոնագիր ունեցողների համար կա որոշակի խթան՝ համապատասխանելու կամ դատական հայց ներկայացնելու և դրանց հետևանքով իրենց շահույթին վնաս հասցնելու ռիսկի դիմելու, չարտոնված արտադրություն իրականացնող արտադրողները նման պարտավորություններ չունեն:

Արտոնագրի անհրաժեշտությունը շրջանցելու մեկ այլ մեթոդ է արտադրողի կողմից առկա արտադրանքի դիզայնի կամ գործառույթի մեջ աննշան փոփոխություններ կատարելը՝ նախքան այն վերարտադրելը։ Արտադրողը կարող է պնդել, որ արդյունքում ստացված արտադրանքը չարտոնագրված պատճեն չէ, այլ նոր արտադրանք, որը ենթակա չէ արտոնագրի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արդյունաբերություն
Կատեգորիա:Միջազգային առևտուր
Կատեգորիա:Մշակող արդյունաբերություն և արտադրություն
Կատեգորիա:Մտավոր սեփականության իրավունք
Կատեգորիա:Տեխնոլոգիա
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն