Վիկտորյա Վուդհալ

250px|thumb|1872 թվականի ծաղրանկար. կինը, որը կրում է երեխաների և հարբած ամուսնու ծանր բեռը, դիմում է Վիկտորյա Վուդհալին (միսիս Սատանային). «Ես ավելի շուտ կնախընտրեմ ամուսնական բարդ ճանապարհ անցնել, քան քեզ հետևել»: Վիկտորյան բռնել է մի պաստառ, որի վրա գրված է. «Փրկվեք ազատ սիրով»:
**Վիկտորյա Վուդհալ** (, ), **Վիկտորյա Կլաֆլին Վուդհալ**, հետագայում` **Վիկտորյա Վուդհալ Մարտին**, ամերիկացի հասարակական, քաղաքական գործիչ, սուֆրաժիստ, ֆեմինիստ, բորսային միջնորդ, խմբագիր, լրագրող, կանանց ընտրական իրավունքներ տրամադրելու շարժման առաջնորդներից մեկը։ Վուդհալը, այսպես կոչված, «ազատ սեր» հասկացության ջատագով էր, որով նա հասկանում էր առանց կառավարության միջամտության ամուսնանալու, ամուսնալուծվելու և երեխաներ ունենալու ազատությունը։ «Նրանք չեն կարող կանգնեցնել բարեփոխումների աճող ալիքը,- հաճախ ասել է նա:- Աշխարհը շարժվում է»։ Նա եղել է կանանց իրավունքների և աշխատանքային օրենսդրության բարեփոխումների համար պայքարի ակտիվիստ, ինչպես նաև առաջին կինն էր, որը հիմնել է շաբաթաթերթ։ Միևնույն ժամանակ նա զբաղվել է սպիրիտուալիզմով և քարոզել բուսակերություն։

## Կենսագրություն
### Վաղ տարիներ
Վիկտորյան տասը երեխաներից յոթերորդն էր (որոնցից վեցն ապրել են մինչև հասունություն)։ Վիկտորյայի հայրը` Բաք Կլաֆլինը խաբեբա էր և դրամաշորթ, և ընտանիքը ստիպված էր պարբերաբար փոխել բնակության վայրը` փախչելով խաբեբայության զոհերից և ոստիկանությունից։ Կենսագիր Թեոդոր Թիլթոնի խոսքով` Վուդհալը ծեծի է ենթարկվել հոր կողմից։ Իսկ կենսագիր Բարբարա Գոլդսմիթը պնդել է, որ նա նաև սոված էր և սեռական բռնության է ենթարկվել իր հոր կողմից, երբ դեռ շատ փոքր էր։

Բաք Կլաֆլինը ներկայացումներ է կազմակերպել, որոնցում գլխավոր դերը խաղացել են նրա համակրելի դուստրերը` Վիկտորյան և Թենեսին։ Վիկտորյան` որպես աղջիկ-մեդիում, հանդես է եկել կանխատեսումներով, ոգեմիջնորդության և ոգեհարցության սեանսներով։

### Առաջին և երկրորդ ամուսնություններ
1853 թվականին, երբ 15 տարեկան էր, Վիկտորյան ամուսնացել է բժիշկ Քենինգ Վուդհալի հետ։ Նրանք ունեցել են երկու երեխա` մտավոր հետամնաց տղա և առողջ աղջիկ։ Ընտանիքը բնակություն է հաստատել Սան Ֆրանցիսկոյում, որտեղ նա զբաղվել է ծխախոտի առևտրով, սակայն շուտով հասկացել է, որ ամուսինը հարբեցող է և կնամոլ։

1865 թվականին նա, բաժանվելով ամուսնուց, պահպանել է նրա ազգանունը։ Վիկտորյան «մադամ Օլանդ» կեղծանվամբ բնակություն է հաստատել Միսսուրիում, որտեղ սրահ է բացել, որն առաջարկում էր «կանանց հիվանդությունների հրաշագործ բուժում պայծառատեսության օգնությամբ»։ Այնտեղ նա ծանոթացել է երկաթուղային ընկերության նախագահ Ջեյմս Բլադի հետ և նրա հետ տեղափոխվել Նյու Յորք, որտեղ նա տեղական մարմնավաճառներին հակաբեղմնավորիչ տամպոններ է մատակարարել քացախով և թմրանյութերով թրջված սպունգներով, ինչպես նաև զբաղվել է բորսայական սպեկուլյացիաներով` գաղտնի տեղեկություններ ստանալով մարմնավաճառների հաճախորդներից։ Այդ տեղեկությունը Վիկտորյան փոխանցել է նաև միլիարդատեր Կորնելիուս Վանդերբիլթին, որի անձնական մեդիումն էր դարձել։ Վիկտորյայի քույրը` Թենեսին, Վանդերբիլթի սիրուհին էր։

1870 թվականի սկզբին քույրերը ստեղծել են «Վուդհալ, Կլաֆլին և Կո» բրոքերային ընկերությունը և վարձել Ջեյմս Բլադին, քանի որ միայն տղամարդը կարող էր լինել մակլեր: Ֆիրմայի հաճախորդները կանայք էին։ Այնուհետև Վիկտորյան ամուսնացել է Բլադի հետ, որը նույնպես երկրորդ անգամ էր ամուսնանում։

### Հասարակական կյանք և քաղաքականություն
Քույրերի երեկույթներն ավելի ու ավելի շատ քաղաքական սալոն են հիշեցրել։ Նրանք կոչ են արել կանանց ընտրական իրավունք տրամադրել, իսկ Վիկտորյան թերթի միջոցով հայտարարել Է ԱՄՆ-ի նախագահի թեկնածու առաջադրվելու մտադրության մասին։ 1872 թվականի մայիսին Նյու Յորքում տեղի է ունեցել Վիկտորյայի կողմից ստեղծված Հավասար իրավունքների կուսակցության առաջին համագումարը։ Նա հանդես է եկել ութժամյա աշխատանքային օրվա, կարիքավորների սոցիալական նպաստների, մահապատժի և արխաիկ ամուսնական օրենքների վերացման, կրթության համակարգի բարեփոխման, վիճելի հարցերի խաղաղ լուծման համար միջազգային տրիբունալի ստեղծման օգտին։ Վիկտորյան իր գումարով հիմնել է «Woodhull & Claflin’s Weekly» շաբաթաթերթը` նվիրված կանանց ընտրական իրավունքին և սպիրիտիզմին։ Նյույորքյան մունիցիպալ ընտրություններում նա ցուցադրաբար մի խումբ կանանց հետ եկել է ընտրատեղամաս, իսկ երբ նրանց թույլ չեն տվել քվեարկել, փորձել է դա վիճարկել դատարանում։

Վիկտորյա Վուդհալը ներգրավված է եղել Առաջին ինտերնացիոնալի Հյուսիսամերիկյան ֆեդերացիայի գործունեության մեջ, սակայն նրա գլխավորած № 12 բաժինը հեռացվել է Ինտերնացիոնալից Գլխավոր խորհրդի և Հաագայի Կոնգրեսի կողմից (1872)։ Նրա թերթը` «Woodhull & Claflin’s Weekly»-ն, 1871 թվականի վերջին ԱՄՆ-ում առաջինն է տպագրել «Կոմունիստական մանիֆեստի» անգլերեն թարգմանությունը։

1872 թվականին Վիկտորյան կոնֆլիկտի մեջ է մտել կրոնական գործիչ Հենրի Ուորդ Բիչըրի հետ, որն ազդեցիկ ընտանիքից էր և գրող Հարիեթ Բիչըր Սթոուի եղբայրն էր։ Իր թերթում Վիկտորյան նկարագրել է նրա ամուսնական դավաճանությունները։ Դա սենսացիա է դարձել։ Սակայն Վուդհալ քույրերին մեղադրանք է առաջադրվել «անպարկեշտ նյութեր տարածելու» համար։ Ութ անգամ նրանց ձերբակալել են, բայց ամեն անգամ հսկայական գրավի դիմաց ազատ են արձակել։ Արդյունքում գործն ավարտվել է արդարացման դատավճիռով, բայց քույրերը սնանկացել էին։

### Հետագա գործունեություն
Այնուհետև 1883 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Վիկտորյան, որը դեռևս 1876 թվականին բաժանվել էր Բլադից, ամուսնացել է բանկիր Ջոն Բիդդուլֆ Մարտինի հետ։ Նրա ընտանիքը հավանություն չի տվել այդ միությանը։

Դրանից հետո նա հայտնի էր որպես Վիկտորյա Վուդհալ Մարտին։ Ամուսնու մահից հետո` 1901 թվականին, մեծ կապիտալ ժառանգելով` տեղափոխվել է գյուղ և զբաղվել բարեգործությամբ. քրոջ և աղջկա հետ գյուղի համար կառուցել է դպրոց։

Վիկտորյա Վուդհալը մահացել է 1927 թվականի հունիսի 9-ին։

## Հիշատակ
* Վիկտորյա Վուդհալի կենոտաֆը գտնվում է Թյուքսբերիի աբբայությունում։
* 1980 թվականին Բրոդվեյի «Առաջ, Վիկտորյա» մյուզիքլը ստեղծվել է` ոգեշնչվելով Վուդհալի կյանքով։
* 2001 թվականին Վիկտորյա Վուդհալը հետմահու ընդգրկվել է Կանանց փառքի ազգային սրահում:
* Վիկտորյա Բոնդը Վուդհալի մասին գրել է «Միսիս նախագահ» օպերան։ Պրեմիերան կայացել է 2012 թվականին։
* 2017 թվականի մարտին Amazon Studios-ը հայտարարել էր նրա կյանքի պատմության վրա հիմնված ֆիլմի թողարկման մասին, Վիկտորյա Վուդհալի դերում` Բրի Լարսոն։

## Մատենագիտություն
* Ֆեմինիզմը հասարակական մտքի և գրականության մեջ։ : Գրիֆոն, 2006։ 398 էջ։ ISBN 5-98862-029-9:
* *Carpenter, Cari M.* Selected Writings of Victoria Woodhull: Suffrage, Free Love, and Eugenics. — Lincoln: University of Nebraska Press, 2010.
* *Frisken, Amanda*. Victoria Woodhull’s Sexual Revolution. — University of Pennsylvania Press, 2004. — ISBN 0-8122-3798-6.
* *Gabriel, Mary*. Notorious Victoria: The Life of Victoria Woodhull Uncensored. — Algonquin Books of Chapel Hill, 1998. — 372 pages. — ISBN 1-56512-132-5.
* *Goldsmith, Barbara*. Other Powers: The Age of Suffrage, Spiritualism, and the Scandalous Victoria Woodhull. — : Harper Perennial, 1998. — 531 pages. — ISBN 0-06-095332-2.

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Victoria-Woodhull-by-Bradley-&-Rulofson.png|Վիկտորյա Վուդհալ, 1860-ական թվականներ
Պատկեր:Victoria Claflin Woodhull by Mathew Brady - Oval Portrait.jpg|Վիկտորյա Վուդհալ, 1870 թվական
Պատկեր:Victoria Woodhull speaking before a congressional committee in 1871.jpg|Վիկտորյա Վուդհալը ելույթ է ունենում կոնգրեսական հանձնաժողովի առջև 1871 թվականին
Պատկեր:Victoria-Woodhull-by-Mathew-Brady-c1870.png|Վուդհալի այցեքարտը Մեթյու Բրեյդիից
Պատկեր:Victoria C Woohull by Bradley & Rulofson.png
Պատկեր:Victoria Woodhull 2.jpg
Պատկեր:Woodhullposter.jpg


## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Weston, Victoria. ''America's Victoria, Remembering Victoria Woodhull'' features Gloria Steinem and actress Kate Capshaw. Zoie Films Productions (1998). PBS and Canadian Broadcasts. 
* Woodhull on harvard.edu
* Biographical timeline 
* ''Victoria Woodhull, Anthony Comstock, and Conflict over Sex in the United States in the 1870s'', The Journal of American History, 87, No. 2, September 2000, by Helen Lefkowitz Horowitz, pp.&nbsp;403–34
* Stephanie Athey, ''Eugenic Feminisms in Late Nineteenth-Century America.'' Reading Race in Victoria Woodhull, Frances Willard (suffragist)|Frances Willard, Anna Julia Cooper and Ida B. Wells. In: "Genders. Presenting Innovative Work in the Arts, Humanities, and Social Sciences", 31, 2000
* "Legal Contender... Victoria C. Woodhull: First Woman to Run for President", *The Women's Quarterly* (Fall 1988)
*Victoria Woodhull, Topics in Chronicling America, Library of Congress
* "A lecture on constitutional equality," delivered at Lincoln hall, Washington, D.C., Thursday, February 16, 1871, by Victoria C. Woodhul, *American Memory*, Library of Congress
* ''A history of the national woman's rights movement, for twenty years, with the proceedings of the decade meeting held at Apollo hall, October 20, 1870, from 1850 to 1870, with an appendix containing the history of the movement during the winter of 1871, in the national capitol,'' comp. by Paulina W. Davis., American Memory, Library of Congress
* "And the truth shall make you free." A speech on the principles of social freedom, delivered in Steinway hall, Nov. 20, 1871, by Victoria C. Woodhull, American Memory, Library of Congress
* "Tried as by Fire" at the University of South Carolina Library's Digital Collections Page
* Movie review: "America's Victoria, Remembering Victoria Woodhull", *The American Journal of History*
*http://www.victoria-woodhull.com/

Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստ ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սուֆրաժիստներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սյունակագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Վիկտորյական դարաշրջանի անձինք
Կատեգորիա:Ամերիկացի խմբագիրներ