Կաթի փոշի

**Կաթի փոշի** կամ չոր կաթ, կաթնամթերք, որը պատրաստվում է կաթը գոլորշացնելու եղանակով՝ մինչև դրա չորանալը։ Կաթը չորացնելու նպատակներից մեկն այն պահպանելն է. կաթի փոշին ունի շատ ավելի երկար պահպանման ժամկետ, քան հեղուկ կաթը և կարիք չունի սառնարանում պահելու՝ ցածր խոնավության պատճառով։ Մյուս նպատակն է նվազեցնել դրա հիմնական մասը տրանսպորտային տնտեսության համար։ Կաթի փոշին և կաթնամթերքը ներառում են այնպիսի ապրանքներ, ինչպիսիք են չոր ամբողջական կաթը, անյուղ (յուղազերծված) չոր կաթը, չոր շիճուկը և չոր կաթնամթերքի խառնուրդները։

Կաթի փոշին օգտագործվում է սննդի համար որպես հավելում, առողջության (սնուցման), ինչպես նաև կենսատեխնոլոգիայի մեջ։

## Պատմություն և արտադրություն
Թեև Մարկո Պոլոն հաղորդել է Խուբիլայ խանի ժամանակ թաթար-մոնղոլական զորքերի մասին, որոնք կրում էին արևից չորացրած յուղազերծված կաթը որպես «մի տեսակ մածուկ», չոր կաթի արտադրության առաջին ժամանակակից գործընթացը հորինել է ռուս բժիշկ Օսիպ Կրիչևսկին 1802 թվականին։ Չոր կաթի առաջին առևտրային արտադրությունը կազմակերպել է ռուս քիմիկոս Մ. Դիրխոֆը 1832 թվականին։ 1855 թվականին Տ. Ս. Գրիմվեյդը արտոնագիր է վերցրել չորացրած կաթի ընթացակարգի վերաբերյալ, թեև Ուիլյամ Նյուտոնը արտոնագրել էր վակուումային չորացման գործընթացը դեռևս 1837 թվականին։

Ժամանակակից ժամանակներում փոշի կաթը սովորաբար պատրաստվում է ցողելով չորացնելով անյուղ յուղազերծված կաթը, ամբողջական կաթը կամ շիճուկը։ Պաստերիզացված կաթը սկզբում խտացնում են գոլորշիացման սարքում մինչև մոտավորապես 50 տոկոս կաթի պինդ նյութեր։ Ստացված խտացրած կաթն այնուհետև ցողվում է տաքացվող խցիկի մեջ, որտեղ ջուրը գրեթե ակնթարթորեն գոլորշիանում է՝ թողնելով փոշու կաթի պինդ մասնիկներ։

Որպես այլընտրանք, կաթը կարելի է չորացնել թմբուկով։ Կաթը բարակ թաղանթի տեսքով քսում են տաքացվող թմբուկի մակերեսին, իսկ չորացած կաթի պինդ մասնիկները քերվում են։ Այնուամենայնիվ, այս ձևով պատրաստված կաթի փոշին հակված է եփած բույրի, ինչը պայմանավորված է կարամելիզացմամբ, որն առաջանում է ավելի մեծ ջերմության ազդեցության հետևանքով։

Մեկ այլ գործընթաց է սառեցման չորացումը, որը պահպանում է շատ սննդանյութեր կաթում, համեմատած թմբուկով չորացման հետ։

Չորացման մեթոդը և կաթի ջերմային մշակումը, երբ այն մշակվում է, փոխում է կաթի փոշու հատկությունները, ինչպիսիք են սառը ջրում լուծելիությունը, համը և զանգվածային խտությունը։

## Կիրառում և առողջապահություն
[մինի|Ձևակերպված չոր ամբողջական կաթ, հարստացված [վիտամին D-ով: 1947 թվականի բնօրինակ տարան է, որը տրամադրվել է Լոնդոնում՝ սննդի նախարարության կողմից]]
Կաթի փոշին հաճախ օգտագործվում է մանկական կաթնախառնուրդների, հրուշակեղենի, ինչպիսիք են շոկոլադը և կարամելային կոնֆետները, ինչպես նաև հացաբուլկեղենի բաղադրատոմսերում։ Կաթի փոշին լայնորեն օգտագործվում է նաև տարբեր քաղցրավենիքների մեջ, ինչպիսիք են հնդկական կաթի գնդիկները, որոնք հայտնի են որպես գուլաբ ջամուն և հայտնի հնդկական քաղցր դելիկատեսը (չորացրած կոկոսով ցողված), որը հայտնի է որպես chum chum (պատրաստված է յուղազերծված կաթի փոշիով)։ Բազմաթիվ հում բաղադրատոմսեր, որոնք պարունակում են ընկույզի յուղ, օգտագործում են կաթի փոշի՝ կանխելու համար ընկույզի յուղը հեղուկ վերածվելու համար՝ ներծծելով այն։

Կաթի փոշին նաև տարածված է ՄԱԿ-ի պարենային օգնության մատակարարումներում, անկման ապաստարաններում, պահեստներում և որտեղ թարմ կաթը կենսունակ տարբերակ չէ։ Այն լայնորեն կիրառվում է շատ զարգացող երկրներում՝ տրանսպորտի և պահեստավորման ծախսերի կրճատման պատճառով։ Ինչպես մյուս չոր մթերքները, այն համարվում է չփչացող և սիրված է գոյատևողների, արշավականների և այլոց կողմից, որոնք պահանջում են չփչացող, հեշտ պատրաստվող սնունդ։

Կոկաինի և այլ թմրանյութերի հետ իր նմանության պատճառով փոշի կաթը երբեմն օգտագործվում է ֆիլմերի ստեղծման մեջ որպես ոչ թունավոր նյութ, որը կարող է փչվել։

Օգտագործվող անյուղ չոր կաթի կշիռը (NFDM) կազմում է ջրի զանգվածի մոտ 10%-ը։ Այլապես, երբ չափվում է ոչ թե քաշով, այլ ծավալով, մեկ բաժակ հեղուկ կաթի փոշի կաթից պահանջվում է մեկ բաժակ ջուր և մեկ երրորդ բաժակ փոշի կաթ։

## Սննդային արժեք
Կաթի փոշիները պարունակում են բոլոր 21 ստանդարտ ամինաթթուները՝ սպիտակուցների հիմքերը և հարուստ են լուծվող վիտամիններով և այլ նյութերով։ Ըստ ԱՄՆ ՄԶԳ-ի, չվերականգնված անյուղ չոր կաթում հիմնական սննդանյութերի բնորոշ միջին քանակը (ըստ կշռի) 36% սպիտակուց է, 52% ածխաջրեր (հիմնականում կաթնաշաքար), կալցիում 1,3%, կալիում 1,8%։ Ամբողջական կաթի փոշին, ընդհակառակը, պարունակում է միջինը 25-27% սպիտակուց, 36-38% ածխաջրեր, 26-40% ճարպ և ​​5-7% մոխիր (հանքային)։ Կանադայում կաթի փոշին պետք է պարունակի ավելացված վիտամին D այնպիսի քանակությամբ, որ կաթի ողջամիտ օրական ընդունումը կապահովի 300-ից 400 միջազգային միավոր վիտամին D։ Այնուամենայնիվ, պահպանման ոչ պատշաճ պայմանները, ինչպիսիք են բարձր հարաբերական խոնավությունը և շրջակա միջավայրի բարձր ջերմաստիճանը, կարող են զգալիորեն վատթարացնել կաթի փոշու սննդային արժեքը։

Հաղորդվում է, որ առևտրային կաթի փոշիները պարունակում են օքսիստերոլներ (օքսիդացված խոլեսթերին) ավելի մեծ քանակությամբ, քան թարմ կաթում (մինչև 30 մկգ/գ, թարմ կաթի հետքի քանակի համեմատ)։ Օքսիստերինները խոլեստերինի ածանցյալներ են, որոնք արտադրվում են ազատ ռադիկալների կամ ֆերմենտների կողմից։ Ազատ ռադիկալներից ստացված որոշ օքսիստերոլներ կասկածվում են որպես աթերոսկլերոտիկ սալիկների առաջացման պատճառներ։ Համեմատության համար՝ փոշիացված ձվերը պարունակում են նույնիսկ ավելի շատ օքսիստերոլներ՝ մինչև 200 մկգ/գ։

## Արտահանման շուկա
մինի|Ինկոլակ կաթի փոշի
2021 թվականի դրությամբ կաթի փոշու ամենամեծ արտադրողներն են Նոր Զելանդիան, Չինաստանը, Արգենտինան և Բրազիլիան։

Եվրոպական կաթի փոշու արտադրությունը 2019-2020 ֆինանսական տարում գնահատվել է մոտ 3,0 միլիոն տոննա, որից հիմնական ծավալն արտահանվել է մեծածախ փաթեթավորմամբ կամ սպառողական փաթեթներով։

Ավստրալիան նաև ունի կաթի փոշու արտահանման զգալի արդյունաբերություն՝ 2020-2021 ֆինանսական տարում արտահանելով ավելի քան 13000 տոննա յուղազրկված և ամբողջական կաթի փոշի՝ մինչև 2021 ֆինանսական տարում։

Շուկայում առկա ապրանքանիշերն են՝ Nido-ն՝ Nestlé-ից, Incolac-ը՝ Milcobel-ից, Dutch Lady-ը՝ FrieslandCampina-ից և Puck-ը՝ Arla Foods-ից։

Արդյունաբերության խոշորագույն ձեռնարկություններից են Nestlé, Danone, Lactalis, Fonterra, Friesl and Campina, Dean Foods, Arla Foods, Dairy Farmers of America, Kraft Foods, Saputo և Parmalat:

2013 թվականի օգոստոսին Չինաստանը ժամանակավորապես դադարեցրեց կաթի փոշու բոլոր ներմուծումները Նոր Զելանդիայից՝ վախից հետո, երբ բոտուլիզմ առաջացնող բակտերիաները կեղծ հայտնաբերվեցին Նոր Զելանդիայում արտադրված շիճուկի սպիտակուցի խտանյութի մի քանի խմբաքանակներում։ Ապրանքի հետկանչման արդյունքում նորզելանդական դոլարը նվազել է 0,8%-ով (մինչև 77,78 ԱՄՆ ցենտ)՝ հիմնվելով այս մեկ ապրանքից վաճառքի ակնկալվող կորուստների վրա։

## Օգտագործումը կենսատեխնոլոգիայում
Յուղազերծ փոշի կաթն օգտագործվում է որպես հագեցնող նյութ՝ արգելափակելու ոչ սպեցիֆիկ կապակցման վայրերը հենարանների վրա, ինչպիսիք են բլոտային թաղանթները (նիտրոցելյուլոզա, պոլիվինիլիդեն ֆտորիդ (PVDF) կամ նեյլոն), կանխելով հետագա հայտնաբերման ռեակտիվների կապումը և հետագա ֆոնը։ Այն կարող է կոչվել Բլոտտո։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կաթ
Կատեգորիա:Չոր սնունդ
Կատեգորիա:Ռուսական հայտնագործություններ