Կարոլինում (Ցյուրիխ)

**Կարոլինում** (*Carolinum*, երբեմն նաև՝ *Prophezei* կամ *Prophezey*), կրթական հաստատություն, Ցյուրիխի համալսարանի աստվածաբանական ֆակուլտետի նախորդը, որը հիմնադրվել է 1525 թվականին։ Որպես շինություն՝ հանդիսանում է Ցյուրիխի Գրոսմյունստեր և Կարոլինում (Ehemalige Mädchenschule am Grossmünster) նախկին վանական համալիրի մի մասը, որը գրանցված է ազգային և տարածաշրջանային նշանակության մշակութային արժեքների շվեյցարական ցանկում՝ որպես Ա դասի օբյեկտ։

## Պատմություն
մինի|Կարոլինումը և Գրոսմյունստերը Էմիլ Շուլհեսի կտավում, 1835
մինի|Նախկին համալիրը, տեսարան Գրոսմյունստերի տաճարի աշտարակից
Ցյուրիխի պաշտոնական ակադեմիական կրթությունն իր արմատներն ունի միջնադարյան քոլեջներում և քաղաքային դպրոցներում։ Եվրոպական ուշ միջնադարում հիշատակվում է Կարոլինումը, որը կապված է եղել Գրոսմյունստեր վանքի և նրա եկեղեցական կանոնների հետ։ Ցյուրիխում ռեֆորմացիայի սկսվելուց հետո այնտեղ սովորելը կարևոր քայլ է դարձել ապագա բողոքական աստվածաբանների պատրաստման գործում։ Ինչպես մյուս ուսումնական հաստատությունները, այն կրում է Կարլ Մեծի անունը («Կարոլ» կամ շվեյցարա-գերմաներեն՝ «Կարլ»)։

1523 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Ցյուրիխի քաղաքային խորհրդի հանձնարարությամբ բարեփոխիչ Ուլրիխ Ցվինգլին նախաձեռնել է նախկին լատինական «*Prophezey*» կամ «*Prophezei*» դպրոցի վերափոխումը բարեփոխված աստվածաբանների վերապատրաստման կենտրոնի, որտեղ դասերը սկսվել են 1525 թվականի հունիսի 19-ին։ Ամենօրյա դասախոսությունները («Lezgen» կամ «Lectiones», բառացի՝ դասեր) անվճար էին Ցյուրիխ քաղաքի քաղաքային և գյուղական շրջաններից եկած բոլոր այցելուների համար, դրանք լավ կրթված մարդիկ էին։ Հենրիխ Բուլինգերի *Schola Tigurina*-ն հավանաբար ազդել է բազմաթիվ այլ հաստատությունների կրթության վրա, սկսած 1559 թվականից։ 18-րդ դարում *Bullinger's Schola Tigurina-*ն միավորվել է աստվածաբանական ֆակուլտետի և այն ժամանակվա Կարոլինումի միջնակարգ դպրոցի բարձր դասարանների հետ։ Նախկին Գրոսմյունստեր վանքի աշխարհիկացված կանոնիկոսները պատասխանատու են եղել ամբիոնների և դասախոսների ֆինանսավորման համար։ Բացի աստվածաբանական առարկաներից և դասական լեզուներից, 1541 թվականին ստեղծվել է բնագիտության բաժինը (Կոնրադ Հեսներ), 1731 թվականին՝ քաղաքագիտության (Յոհան Յակոբ Բոդմեր), իսկ 1782 թվականին՝ բժիշկների պատրաստման վիրաբուժական ինստիտուտ։

1832 թվականին *Chorherrenstift* համայնքի վերանալուց հետո շենքը վաճառվել է Ցյուրիխ կանտոնին։ 1849 թվականին կառույցները քանդվել են և փոխարինվել Գուստավ Ալբերտ Վեգմանի շենքով։ Կանանց գիմնազիայի *Grossmünsterplatz* (այժմ՝ Töchterschule) շենքը, աղջիկների քաղաքային միջնակարգ դպրոցը, կառուցվել է 1875 թվականին, գիմնազիան այդտեղ է գտնվել մինչև 1976 թվականը, երբ այնտեղ է տեղափոխվել Ցյուրիխի համալսարանի աստվածաբանական ֆակուլտետը։

Ցյուրիխի ներկայիս համալսարանը գտնվում է Կարոլինումում և օգտագործում է իր նախկին տարբերանշանը՝ Գրոսմյունստեր եկեղեցու ուրվագիծը։ Ենթադրվում է, որ համալսարանը ստեղծվել է Կարոլինումի հաստատությունների կանոնների ավանդույթի համաձայն։

## Հայտնի դեմքեր
* Թեոդոր Բիբլիանդեր, դասախոս
* Յոհան Յակոբ Բոդմեր, դասախոս
* Հայնրիխ Բուլինգեր, դասախոս
* Կոնրադ Հեսներ, դասախոս
* Կոնրադ Պելլիկան, դասախոս
* Յոսիա Զիմլեր, դասախոս
* Պյոտր Մարտիր Վերմիգլի, դասախոս

## Ճարտարապետություն
Շենքը գտնվում է *Kirchgasse* 9 հասցեում՝ *Grossmünsterplatz* հրապարակում։ Արևելյան կողմից սահմանակից է Գրոսմյունստեր եկեղեցուն, հարավ-արևելքից՝ Նոյմարկտին և հյուսիս-արևմուտքից՝ Ցյուրիխի Մյունստերհոֆ հրապարակին։

### Վանք և Կարոլինում
մինի|Վանքի ներքին տեսք
*Chorherrenstift Grossmünster* եկեղեցու նախկին վանական համալիրը, որը Ավգուստինյան կանոնիկոսների տեղական մասնաճյուղն է եղել, թվագրվում է 12-րդ դարի վերջով։ Վանքը լուծարվել է 1832 թվականին՝ տեղ բացելով աղջիկների դպրոցի համար։ Վանական համալիրը մասամբ ավերվել է, մասամբ ինտեգրվել նոր շենքին, որի կառուցվածքը հիմնված է եղել սկզբնական ճարտարապետության վրա, սակայն ներառում է ճարտարապետի կողմից կատարված բազմաթիվ փոփոխություններ։ Նախկին վանքում կազմակերպվել են նաև Ցվինգլիին և Ռեֆորմացիայի ժամանակաշրջանի այլ հայտնի անձանց նվիրված մշտական ցուցահանդեսներ։

մինի|Բույսերի այգին

Վանական համալիրը վերականգնվել է 2009 թվականին, մաքրվել են ավազաքարային ճարտարապետական տարրերը, իսկ ներքին այգին վերափոխվել է *ProSpecieRara* հիմնադրամի համագործակցությամբ։ Մշակութային և պատմական դեկորատիվ բույսերի հավաքումը սկսել է բնագետ և խորագիտակ Կոնրադ Հեսները, ով իր վերջին հանգրվանն է գտել վանքում։ Գեսները, ի թիվս այլ բաների, զբաղվում էր ուսուցմամբ, այդ պատճառով էլ արտաքին բակի նորացված այգին նվիրված էր հողի, կրակի, ջրի և օդի թեմային, որը ներկայացնում էր մշակութային և պատմական դեկորատիվ բույսերի չորս ծաղկանոցներ, որոնք նման էին Բուսաբանական այգու Գեսների-այգուն։

### Ներկա վիճակ
1832 թվականին *Chorherrenstift* միաբանության վերացումից հետո և մինչև 1849 թվականը շենքերը հիմնականում քանդվել են և փոխարինվել ռոմանական վերածննդի ոճի Վեգմանի շենքով։ Ֆակուլտետի ներկայիս շենքը կառուցվել է Գուստավ Ալբերտ Վեգմանի նախագծով 1843-1849 թվականներին։ Քանդման ժամանակ վանական համալիրն ապամոնտաժվել է, ավելացվել են բազմաթիվ նոր մասեր և 1851 թվականին ինտեգրվել է նոր շենքին։ Գրոսմունստեր եկեղեցու շենքը պատկանում է Ցյուրիխի կանտոնին, իսկ կցակառույցը, որը նախկինում մենաստան է եղել, պատկանում է Ցյուրիխ քաղաքին։ 1976 թվականից այն վարձով է տրվել Ցյուրիխի համալսարանի աստվածաբանական ֆակուլտետին։

## Մշակութային ժառանգություն
Գրոսմյունստերը և Կարոլինումը (*Ehemalige Mädchenschule am Grossmünster*) ընդգրկված են ազգային և տարածաշրջանային նշանակության մշակութային արժեքների շվեյցարական ցանկում՝ որպես ազգային նշանակության Ա դասի օբյեկտներ։

## Գրականություն
* Daniel Gutscher: Das Grossmünster in Zürich. Eine baugeschichtliche Monographie. Beiträge zur Kunstgeschichte der Schweiz, Volume 5. Redaction by Catherine Courtiau, Stefan Biffiger, Gian-Willi Vonesch. Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte Stäfa, Bern, 1983, ISBN 3-85717-017-4

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* UZH Theologische Fakultät 
* Կարոլինում (Ցյուրիխ)․ հոդված Շվեյցարիայի պատմական բառարանից

Կատեգորիա:1525 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ
Կատեգորիա:Ռեֆորմացիա
Կատեգորիա:Ցյուրիխի համալսարան
Կատեգորիա:Ցյուրիխի շենքեր և կառույցներ