Գրուձյոնձ

**Գրուձյոնձ** (լեհերեն՝ **Grudziądz (Գրուձիոնձ)**, լատիներեն՝ *Graudentum*, *Graudentium (Գրաուդենտում, Գրաուդենտիում)*, գերմաներեն՝ *Graudenz (Գրաուդենց),* հին անգլերեն՝ **Graudence (Գրոուդենս)**,), քաղաք Լեհաստանի հյուսիսային մասում, Կույավո-Պոմերանյան վոևոդությունում, Վիսլա գետի աջ ափին, երկրի մայրաքաղաք Վարշավայից 208 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Օժտված է շրջանի (գավառի, պովիատի) իրավունքներով; Վոևոդությունում մեծությամբ չորրորդ բնակավայրն է։ 2014 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 97 573։

Գրուձյոնձի հին քաղաքամասը՝ 14-րդ դարից մնացած շտեմարաններով հանդերձ, ներառված է Լեհաստանի ազգային պատմական հուշարձանների ցանկում և պահպանվում է պետության կողմից։

## Պատմություն
Ավանդազրույցի համաձայն՝ Գրուձյոնձը հիմնադրել է լեհ իշխան Բոլեսլավ Խիզախը՝ պաշտպանական նկատառումներով։ Պատմական փաստաթղթերում բնակավայրն առաջին անգամ հիշատակվել է 1064 թվականին։ Տևտոնյան ուխտի ասպետների տիրապետության շրջանում՝ 1234 թվականին, ամրությունները վերակառուցվել են, նորացվել։ 13-րդ դարի կեսերին սկսվել է քարե ամրոցի շինարարությունը, որի պաշտպանության շնորհիվ բնակավայրն աստիճանաբար աճել է՝ վերածվելով քաղաքի։ 1291 թվականին ստացել է քաղաքի կարգավիճակ։

## Ժողովրդագրություն

ImageSize = width:620 height:300
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:15
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
 id:linegrey2 value:gray(0.9)
 id:linegrey value:gray(0.7)
 id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
 id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:110000
ScaleMajor = unit:year increment:50000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:10000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
 color:cobar width:20 align:center
 bar:1772 from:0 till:1204
 bar:1821 from:0 till:5115
 bar:1826 from:0 till:5300
 bar:1840 from:0 till:5482
 bar:1852 from:0 till:7150
 bar:1885 from:0 till:17336
 bar:1914 from:0 till:44797
 bar:1939 from:0 till:64000
 bar:1945 from:0 till:32746
 bar:1946 from:0 till:36805
 bar:1966 from:0 till:72941
 bar:1976 from:0 till:85600
 bar:1984 from:0 till:94000
 bar:1998 from:0 till:102172
 bar:1999 from:0 till:103606
 bar:2003 from:0 till:100024
 bar:2007 from:0 till:99090
 bar:2014 from:0 till:97176
 bar:2015 from:0 till:96319
 bar:2017 from:0 till:95629

PlotData=
 textcolor:black fontsize:S
 bar:1772 at:6204 text:1204 shift:0
 bar:1821 at:10115 text:5115 shift:0
 bar:1826 at:10300 text:5300 shift:0
 bar:1840 at:10482 text:5482 shift:0
 bar:1852 at:12150 text:7150 shift:0
 bar:1885 at:22336 text:17336 shift:0
 bar:1914 at:49797 text:44797 shift:0
 bar:1939 at:69000 text:64000 shift:0
 bar:1945 at:37746 text:32746 shift:0
 bar:1946 at:41805 text:36805 shift:0
 bar:1966 at:77941 text:72941 shift:0
 bar:1976 at:90600 text:85600 shift:0
 bar:1984 at:101000 text:94000 shift:0
 bar:1998 at:107172 text:102172 shift:0
 bar:1999 at:108606 text:103606 shift:0
 bar:2003 at:105024 text:100024 shift:0
 bar:2007 at:104090 text:99090 shift:0
 bar:2014 at:102176 text:97176 shift:0
 bar:2015 at:100498 text:96319 shift:0
 bar:2017 at:103498 text:95629 shift:0


## Քույր քաղաքներ

## Գրականություն
* Stanisław Kujot - Kto założył parafie w dzisiejszej dyecezyi chełmińskiej?. Toruń, 1903-1904, tom 1-2
* Tadeusz Chrzanowski, *Grudziądz*, Warszawa, Wyd. „Sport i Turystyka”, 1970
* Stanisław Myśliborski-Wołowski, *Szkice grudziądzkie*, wyd. 3, Grudziądz, Kujawsko-Pomorskie Towarzystwo Kulturalne, 1972
* *Katalog zabytków sztuki w Polsce*, t. 11, *Województwo bydgoskie*, pod red. Tadeusza Chrzanowskiego i Mariana Korneckiego, z. 7, *Powiat grudziądzki*, Warszawa, Instytut Sztuki PAN, 1974
* Stanisław Poręba - Grudziądz i okolice. Przewodnik, wydawca=Grudziądzkie Towarzystwo Kultury, Biblioteka Miejska w Grudziądzu, miejsce=Grudziądz, data=1990
* *Grudziądz*, oprac. i red. Karola Skowrońska, Grudziądz, Grudziądzkie Towarzystwo Kultury, 1991
* *Dzieje Grudziądza*, pod red. Jerzego Danielewicza, t. 1 (do roku 1920), Grudziądz, Grudziądzkie Towarzystwo Kultury, 1992
* „Kalendarz Grudziądzki”, 1, 1997 – 13, 2008, Grudziądz, Grudziądzkie Towarzystwo Kultury 
* Anna Wajler, *Grudziądz na starej pocztówce*, Grudziądz, Muzeum w Grudziądzu, 1998, .
* *Kalendarium Grudziądz 2000*, oprac. Jerzy Krzyś, Grudziądz, Grudziądzkie Towarzystwo Kultury, 1999, .
* *Grudziądz. Widoki miasta*, oprac. Jadwiga Drozdowska, Grudziądz, Muzeum w Grudziądzu, 2001, .
* Zbigniew Otremba - Grudziądz. Kronika dziejów miasta. Regnum, Gdańsk, 1999, isbn=83-907707-1-7
* Anna Wajler, *Grudziądz na pocztówkach z lat 1920-1939*, Grudziądz, Muzeum w Grudziądzu, 2002, .
* *Grudziądz. Miniprzewodnik*, tekst Tadeusz Rauchfleisz, Henryk Stopikowski, Grudziądz, Grudziądzkie Towarzystwo Kultury, 2004, .
* Ryszard Bogdan Kucharczyk - Grudziądz i okolice na starej karcie pocztowej Tom I, 2007, Grudziądz, strony=104, tom=I, isbn=978-83-917972-1-1
* *Grudziądz 1945. Wspomnienia*, red. nacz. Janusz Kalamarski, Grudziądz, Wyd. Kalamarski, 2007, .
* 

## Պատկերասրահ

Rynek (Dzielnica staromiejska).jpg|Տեսարան հին քաղաքամասից
Brama Wodna Grudziądz.JPG|Ջրի դարպասը
File:PORT SCHULZA GRUDZIĄDZ.JPG|Նավահանգիստը
File:Graudenz Rynek.jpg|Շուկայի հրապարակը
File:Grudziadz Kosciol Niepokalanego Serca NMP.JPG|Սբ. Մարիամ եկեղեցին
File:Kościół grudziądz1.JPG|Սբ. Ֆրանցիսկ Քսավիե եկեղեցին
File:II Liceum Ogólnokształcące im. Króla Jana III Sobieskiego w Grudziądzu 2013 09 21.jpg|Սոբեսկու անվան ավագ դպրոցը
File:Grudziadz kosciol sw Mikolaja.jpg|Սբ. Նիկողայոս եկեղեցին (*Kościół św. Mikołaja*)
File:Parkb cg hdr.jpg|Քաղաքային զբոսայգին (*Park Miejski*)
File:Grudziądz - Poczta Polska - panoramio.jpg|Կենտրոնական փոստը
File:Grudziądz, Wieża Klimek.jpg|*Կլիմեկ* աշտարակը (*Wieża Klimek*)
File:PileckiGrudziadz.JPG|Վիտոլդ Պիլեցկու հուշարձանը
File:Pomnik grudziądz1.JPG|*Ուլանը և աղջիկը* քանդակը 
File:Most im. Bronisława Malinowskiego w Grudziądzu.jpg|Բրոնիսլավ Մալինովսկու անվան կամուրջը
File:Wieża ciśnień na terenie byłej fabryki Ventzkiego.jpg|Ջրաբաշխիչ աշտարակը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գրուձյոնձի պաշտոնական հարթակը 
* Historia Żydów w Grudziądzu na portalu Wirtualny Sztetl
* Հին մենագրություններ և ուղեցույցներ
** Ignacy Żniński, ''Grudziądz'', Grudziądz 1913
** Władysław Szołdrski, ''Kronika benedyktynek grudziądzkich'', Pelplin 1935.

Կատեգորիա:Լեհաստանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Լեհաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքներ