open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մարիա Սիմոնյան

**Մարիա Նազարի Սիմոնյան** (), հայ խորհրդային դերասանուհի։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1967 թվական)։

## Կենսագրություն և գործունեություն
Մարիա Սիմոնյանը ծնվել է 1919 թվականին, Նոր Նախիջևանում։ 1926-1927 թվականներին եղել է Բաքվի հայկական, 1940 թվականից՝ Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոնների դերասանուհի։

## Դերեր
### Ներկայացումներ

### Ֆիլմեր

## Գրականություն
* Հայուհիներ. հանրագիտարան 2 հատորով. Եր.: Ամարաս, 2011, Հ II/ էջ 164 ISBN 978-99930-1-133-0:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Սևուկ (բերդ)

**Սևուկ**, (Սևուկ բերդակ, Սևաքար բերդ)` բերդ Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի Մարդաղի գավառում։ Եղել է գավառի իշխանանիստ և եպիսկոպոսանիստ կենտրոնը։

10-րդ դարի երկրորդ կեսին զավթել են բյուզանդացիները։ 979 թվականիցից այն անցել է Տայքի Դավիթ Կյուրոպաղատին, իսկ 1001 թվականիցից՝ դարձյալ Բյուզանդիային։

Բերդը հավանաբար ավերվել է մոնղոլ-թաթարական արշավանքների հետևանքով։ Հետագա դարերում կիսավեր Սևուկը թուրքերն անվանել են կարակալա (բառացի` սև բերդ)։

Կատեգորիա:10-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Հայկական բերդեր և ամրոցներ (Թուրքիա)
Կատեգորիա:Տուրուբերանի բնակավայրեր
Սկաուտիզմ

մինի|Սկաուտական զինանշան

[մինի|Սկաուտական շարժման նվիրված [Հայփոստի նամականիշ]]
**Սկաուտիզմ** ( - հետախույզ, խուզարկու), միջազգային պատանեկան շարժում, որը զբաղվում է երիտասարդ մարդկանց ֆիզիկական, հոգևոր և մտավոր զարգացմամբ, որպեսզի երիտասարդությունը կարողանա իր տեղը գտնել հասարակությունում։

Սկաուտիզմի գաղափարական հիմքերը մշակել է անգլիացի գնդապետ Բադեն Պոուելը՝ 20-րդ դարի սկզբին։

## Սկաուտիզմ Մեծ Բրիտանիայում
1907 թվականին Մեծ Բրիտանիայում հիմնվել են տղաների (, բոյսկաուտներ), 1909-1910 թվականներինին՝ աղջիկների (, գրլսկաուտներ) առաջին կազմակերպությունները։ 1921 թվականին սկաուտական կազմակերպություններ արդեն ստեղծվել էին 63 երկրում (Գերմանիա, ԱՄՆ, Իտալիա, Ֆրանսիա, Շվեդիա, Հնդկաստան)։

## Սկաուտիզմ Հայաստանում

Հայաստանում Սկաուտիզմը տարածել են Ամերկոմի (Մերձավոր Արևելքում ամերիկյան օգնության կոմիտե) և Անգլկոմի ներկայացուցիչները։ 1918-1920 թվականին որբանոցներում ստեղծվել էր սկաուտական ջոկատների լայն ցանց։ Հրատարակվում էին թերթեր։

## Արտաքին հղումներ

* Հայ սկաուտ

Կատեգորիա:Հասարակական կազմակերպություններ
Արցախի Հանրապետության կառավարություն

**Արցախի կառավարությունը** երկրի բարձրագույն գործադիր իշխանությունն է
(1992-1994 թվականներին՝ պատերազմական իրադրության
պայմաններում, լիազորությունների մեծ
մասը ժամանակավորապես փոխանցվել
է ԼՂՀ Պաշտպանության պետական կոմիտեին,
ՊՊԿ)։ ԼՂՀ Կառավարության իրավասությանն են ենթակա պետական կառավարման
բոլոր այն հարցերը, որոնք օրենքով վերապահված չեն այլ պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմինների։

ԼՂՀ Կառավարությունը կազմված է
պետական նախարարից և նախարարներից։ Վարչապետը ղեկավարում է
Կառավարության գործունեությունը և համակարգում նրա անդամների աշխատանքը։ Կառավարությունը նշանակում և ազատում է վարչակազմերի (տարածքային կառավարման մարմիններ) ղեկավարներին,
Ազգային Ժողովի քննարկմանն է ներկայացնում պետական
բյուջեի նախագիծը։ Կառավարությունը
հաշվետու է ԼՂՀ նախագահին և Ազգային Ժողովին։

## Նախարարներ

## Պետական կառավարման այլ մարմիններ


Կատեգորիա:Արցախ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության կառավարություն
Թաիլանդի ծոց

**Թաիլանդի ծոց**, հայտնի նաև որպես **Սիամի ծոց** (), մակերևութային ջրառային ծոց Հարավչինական ծովում, Մալակկա և Հնդկաչին թերակղզիների միջև։ Երկարությունը 720 կմ է, լայնությունը մուտքի մոտ՝ 400 կմ, խորությունը՝ մինչև 70 մ։ Թաիլանդի ծոց թափվող Մենամ Չաո Պրայայի գետաբերանի մոտ է Բանգկոկ նավահանգիստը։

Ծոցի ջրերը ողողում են Թայլանդի, Կամբոջայի և Վիետնամի ափերը։ Պատկանում են Խաղաղ օվկիանոսի ջրահավաք ավազանին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծոցեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թաիլանդի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Կամբոջայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Վիետնամի ծոցեր
Կատեգորիա:Մալայզիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ասիայի ծոցեր
Սևր

**Սևր** (), քաղաք Ֆրանսիայում, Փարիզի հարավարևմտյան արվարձանը, Սեն գետի ափին։ Բնակչությունը կազմում է ։ Զարգացած է մեքենաշինությունը, քիմիական արդյունաբերությունը, հախճապակե գեղարվեստական իրերի արտադրությունը։ Ունի խեցեգործության ազգային թանգարան։ Սևրը միջազգային չափերի և կշիռների բյուրոյի նստավայրն է։ 1920-ին Սևրում կնքվել է հաշտության պայմանագիր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Փարիզի արվարձաններ
Արցախի Հանրապետության տարածքային կառավարում և տեղական ինքնակառավարում

**ԱՀ տարածքային կառավարում և տեղական ինքնակառավարում։** Տարածքային կառավարումը վարչական շրջաններում իրականացվում է շրջանների վարչակազմերի միջոցով, վարչակազմի ղեկավարին նշանակում է վարչապետը։ Տեղական ինքնակառավարումն իրականացնում են համայնքներում, որոնք մեկ կամ մի քանի բնակավայրերի հանրությունն են՝ 4 տարի ժամկետով ընտրված համայնքի ավագանու և ղեկավարի (քաղաքապետ, գյուղապետ) միջոցով։ Համայնքի ավագանին տնօրինում է համայնքի սեփականությունը, հաստատում է ղեկավարի ներկայացրած բյուջեն, վերահսկում դրա կատարումը, սահմանում տեղական հարկեր, տուրքեր և վճարներ, ընդունում պարտադիր կատարման ենթակա իրավաբանական ակտեր։ Կառավարությունն օրենքով նախատեսված դեպքերում և կարգով կարող է պաշտոնանկ անել համայնքի ղեկավարին։ Համայնքները, հանրության շահերից ելնելով, կարող են օրենքով միավորվել, բաժանվել կամ ստեղծել միջհամայնքային միավորումներ։ Պատերազմի ժամանակ կամ արտակարգ դրության պայմաններում տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություն չի անցկացվում։ Մայրաքաղաք Ստեփանակերտն ունի համայնքի կարգավիճակ, որտեղ տարածքային կառավարման առանձնահատկությունները սահմանվում են օրենքով։

Կատեգորիա:Արցախ
Սևանա ամրոց

**Սևանա ամրոց** Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Լմբափոր գավառում։ IX-X դարերում եղել է Վասպուրականի Արծրունյաց իշխանության, ապա՝ թագավորության զնդան, որտեղ սովորաբար բանտարկել են ընդդիմադիր իշխանազուններին։ X դարից հետո Սևանի մասին աղբյուրներում տեղեկություններ չեն հանդիպում։ Տեղը տակավին անորոշ է։ Լեոն այն նույնացնում է հետագայի Սեյվանկալային (Թոռնավան գավառում)։

Կատեգորիա:9-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Վանի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Արցախի Հանրապետության պետական օրհներգ

**«Ազատ ու անկախ Արցախ»**, Արցախի Հանրապետության պետական օրհներգ, որը հաստատվել է Արցախի Հանրապետության Գլխավոր խորհրդի 1994 թվականի դեկտեմբերի 23-ի որոշմամբ։ Հիմնի բառերի հեղինակը  Վարդան Հակոբյանն է, իսկ երաժշտությանը՝ Արմեն Նասիբյանը։

## Օրհներգի խոսքը և երաժշտությունը
խոսք՝ Վ.Հակոբյանի երաժշտ.՝ Ա.Նասիբյանի


**Հայերեն**

Ազատ ու անկախ Արցախ,
Քո տուն-ամրոցը կերտեցինք,
Պատմությունը մեր երկրի,
Մեր սուրբ արյամբ մենք սերտեցինք։

Դու բերդ ես անառիկ,
Բարձունք սրբազան, վեհ անուն,
Մասունք աստվածային,
Քեզնով ենք հավերժանում։

Դու մեր լույս հայրենիք,
Երկիր, հայրենյաց դուռ սիրո.
Ապրիր դու միշտ խաղաղ,
Մեր հին ու նոր Ղարաբաղ։

Քաջերն ենք մենք հայկազուն,
Մռավ ենք, Քիրս ենք ու Թարթառ,
Մեր վանքերով լեռնապահ՝
Անհաղթելի մի բուռ աշխարհ։

**Անգլերեն**

We are building free and independent
Artsakh like a fortress,
The history of my state is written by
Sacred blood of heroes

You are sacred shrine for ages
Stands as an invincible stronghold
God protected Artsakh
You make eternity real

Our Fatherland is our light
A temple of love in supplications and hearts
Following precepts of forefathers
Let peace always be in Karabakh!

We are brave descendants of Haik
Like Mrav, Kirs and everlasting
Tartar With our temples in high mountains
Keep our country invincible.


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չճանաչված և մասամբ ճանաչված պետությունների օրհներգեր
Կատեգորիա:Արցախ
ԼՂԻՄ բնակչության լիազոր ներկայացուցիչների համագումար (1989)

thumb|Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզը
**ԼՂԻՄ բնակչության լիազոր ներկայացուցիչների համագումար**։ 1989 թվականի Օգոստոսի 16-ին գումարվել է ԼՂԻՄ ինքնակառավարման ժողովրդավարական, ընտրովի մարմին՝ Ազգային խահուրդ ստեղծելու նպատակով։ Համազումարի աշխատանքներին մասնակցելու հրավեր էր ստացել նաև ադրբեջանական կողմը, որպեսզի սահմանադրական եղանակով, համատեղ ուժերով լուծվեին հասունացած հարցերը, ծավալվել երկխոսություն, սակայն ադրբեջանցիները հրաժարվել են մասնակցել համագումարին։ Համագումարն ընդունել է որոշում, հռչակագիր և դիմումներ՝ ուղղված հատուկ շրջանի պարետին, խորհրդային բանակի և ՆԳ զորքերի անձնակազմին, ադրբեջանական ժողովրդին։ Որոշման մեջ հիմնավորվել է Ազգային խորհուրդ ընտրելու անհրաժեշտությունը, շեշտվել Հայկական ԽՍՀ-ի հետ ԼՂԻՄ-ի վերամիավորան վճռականությունը, ինչպես նաև մարզի ներքին գործերին Ադրբեջանի իշխանությունների միջամտության անթույլատրելիությունը։ Համագումարը ողջունել է Շահումյանի շրջանը ԼՂԻՄ-ի հետ վերամիավորելու որոշումը, բնակչությանը կոչ արել դադարեցնել գործադուլները, իսկ որպես պետական խորհրդանիշ՝ ընդունել է ԽՍՀՄ պետական դրոշը։ Հռչակագրում արձանագրվել Է, որ Ղարաբաղի բնակչության ճնշող մեծամասնությունն իր ընտրած մարմինների՝ խորհուրդների որոշումներով հանդես է եկել Ադրբեջանական ԽՍՀ կազմից ԼՂԻՄ-ը դուրս բերելու և Հայկական ԽՍՀ-ի հետ վերամիավորվելու օգտին։ Հռչակազարմ փաստարկված ներկայացվել է ԽՍՀՄ ԳԽ Նախագահության 1989 թվականի հունվարի 12-ի հրամանագրի անօրինականությունը և դրա հակասությունները ԽՍՀՄ Սահմանադրության ու ԽՄԿԿ կանոնադրության հետ։ Համագումարը ԼՂԻՄ-ը հռչակել է միութենական ինքնավար տարածք, նրա սահմաններում դսպարեցրել Ադրբեջանական ԽՍՀ Սահմանադրության և ԼՂԻՄ-ի մասին ընդունված նրա օրենքների գործունեությունը։ Եթե Ադրբեջանը փորձի միջամտել Ղարաբաղի գործերին, ապա դա կդիտվի որպես ագրեսիա և կստանա համարժեք պատասխան։

## Գործունեությունը

Համագումարը դիմել է ԽՍՀՄ և միութենական հանրապետությունների ԳԽ-ներին՝ ճանաչել Ղարաբաղի Ազգային խորհուրդը, որպես ԼՂԻՄ-ի միակ օրինական իշխանություն, և օժանդակել կառավարման մարմինների վերականգնմանը։ Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման և անկախության ձգտումների իոոգործման խնդրանքով համագումարը դիմել է նաև աշխարհի ժողովրդավարական պետությունների կառավարություններին և ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտոպարին։ Համագումարի կողմից հատուկ շրջանի պարետին, խորհրդային բանակի ու ներքին զորքերի անձնակազմերին հղած դիմումում բացատրվում էլ ԼՂԻՄ մարգխորհրդի 1988 թվականի փետրվարի 20-ի արտահերթ նստաշրջանի ընդունած ԼՂԻՄ-ը ՀԽՄՀ հետ վերամիավորան մասին որոշման արդարացիությունը՝ որպես 1920-ական թվականներին թույլ տված սխալի աբագրման, բռնի ուժով մասնատված ազգի երկու հատվածները վերամիավորելու ժողովրղի կամքի արտահայտություն։ Համագումարը դիմել է նաև ադրբեջանցիներին՝ բացատրելով, որ Ղարաբաղի խնդրի արդարացի լուծումը վերջ կդնի երկու հարևան ժողովուրդների միջև ծագած թշնամությանը։

Կատեգորիա:Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզ
Կատեգորիա:Արցախ
Կատեգորիա:1989 Արցախում
Արցախի պետական տոների և հիշատակի օրերի ցանկ

Սույն ցանկում ներկայացված են Արցախի Հանրապետության պետական տոների և հիշատակի օրերն ըստ նկարագրի

### Տոն օրերը
* Ամանոր և Ծննդյան տոներ. նշվում են դեկտեմբերի 31-ից հունվարի 6-ը։ Ոչ աշխատանքային օրեր են։
* Արցախի վերածննդի օր. փետրվարի 20, 1988 թվականի այդ օրը սկսվել են ԼՂԻՄ անկախացման ցույցերը։
* Մայրենի լեզվի օր. փետրվարի 21։
* Հայրենիքի պաշտպանի օր. փետրվարի 23։
* Կանանց միջազգային օր. մարտի 8։ Ոչ աշխատանքային օր է։
* Մայրության և գեղեցկութան տոն. ապրիլի 7։ Ոչ աշխատանքային օր է։
* Աշխատավորների համերաշխության միջազգային օր. մայիսի 1։ Ոչ աշխատանքային օր է։
* Հաղթանակի տոն, Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի և Շուշիի ազատագրման օր. մայիսի 9։ Ոչ աշխատանքային օր է։
* Հայաստանի առաջին հանրապետության օր. մայիսի 28։ Ոչ աշխատանքային օր է։
* Երեխաների պաշտպանության միջազգային օր. հունիսի 1։
* Գիտելիքի և դպրության օր. սեպտեմբերի 1։
* Արցախի Հանրապետության օր. սեպտեմբերի 2։ Ոչ աշխատանքային օր է։
* Թարգմանչաց տոն. նշվում է հոկտեմբերի 2-րդ շաբաթ օրը։
* Արցախի Հանրապետության պետական անկախության մասին հանրաքվեի և Սահմանադրության օր. դեկտեմբերի 10։ Ոչ աշխատանքային օր է։

### Հիշատակի օրերը
* Ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օր. ապրիլի 24։ Ոչ աշխատանքային օր է։
* Հայրենիքի համար նահատակվածների և անհայտ կորածների հիշատակի օր'''. հունիսի 29։
* Երկրաշարժի զոհերի հիշատակի օր. դեկտեմբերի 7։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տոներ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Արցախի տոներ և հիշատակի օրեր
Կատեգորիա:Տոների ցանկեր ըստ երկրի
Սիեռա Նևադա (Կորդիլիերաներ)

մինի|աջից|Սիեռա Նևադա լեռներ
**Սիեռա Նևադա (Կորդիլիերաներ)** (, լեռնաշղթա ԱՄՆ-ի հարավ-արևմուտքում՝ Կորդիլերների արևմտյան գոտում, Մեծ Ավազան բարձրավանդակի և Կալիֆոռնիա հովտի միջև։ Երկարությունը 750 կմ է, բարձրությունը՝ մինչև 4418 մ (Ուիթնի լեռ)։ Կազմված է գրանիտոդիորիտներից։ Սեյսմիկ շրջան է։ Ստորոտի մոտ կան տաք աղբյուրներ, ցեխահրաբուխներ։ Տարածված են կաղնու մշտականաչ թփուտները, ասեղնատերև անտառները, ալպյան մարգագետինները։ Գագաթները ձյունապատ են։ Կան ազգային պարկեր (Յոսեմիտյան, Սեկվոյա, Քինգս Կանիոն)։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ այբբենական կարգով
Սեմարանգ

**Սեմերանգ** (Semarang), քաղաք և նավահանգիստ Ինդոնեզիայում, Ճավա կղզում։ Կենտրոնական Ճավա պրովինցիայի վարչական կենտրոնը։ 646 հազար բնակիչ (1978)։ Առևտրական և արդյունաբերական խոշոր կենտրոն է, տրանսպորտային հանգույց։ Արտահանում է գյուղատնտեսական մթերքներ (շաքար, ծխախոտ, սուրճ)։ Կա սննդի տեքստիլ, ծխախոտի արդյունաբերություն, արհեստագործություն (այդ թվում փողային երաժշտական գործիքների արտադրություն)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ինդոնեզացի նավահանգիստներ
Սեյադ

**Սեյադ** (պարսկերեն ՝ որսորդ, Մադաթյանց Պետրոս Տեր-Հովսեփի, 1810, Շամախի — 1876), հայ աշուղ։

Եղել է ռուս բանակի սպա։ Տիրապետել է ռուսերեն, թուրքերեն, վրացերեն, պարսկերեն լեզուներին։ Հորինել է միայն հայերեն երգեր, որոնք արևելյան աշուղների խաղերից հիմնովին տարբերվում են ինքնուրույն, հայկական հանգերով, հատկապես՝ բովանդակությամբ։ Սեյադը բողոքել է անարդարության, անհավասարության դեմ («Վասն աշխարհի»), խարազանել ամբարտավանությունն ու տգիտությունը, անհավատարմությունը, սուտն ու կեղծիքը («Վաղնջուց ժամանակաց նկարագիր»)։ Ապրել է իր ժողովրդի հոգսերով, հայրենիքի բախտը կապել ռուս ժողովրդի հետ։ Սեյադը հորինել է նաև սիրո, վայելքի և խրախճանքի երգեր, որոնք ժողովրդականություն են վայելել («Էդ կարմիր վարդ թուշիդ», «Շահնազ հայերեն», «Ով սիրուն թառ․․․», «Մատռվակ, գինի տուր» և այլն)։ Աշուղական արվեստի մեջ առանձնահատուկ տեղ ունի «Արէ Նազելի» մուխամմազը։ Առաջին ժողովածուն («Զանազան երգք պ․ Պետրոս] Տ․ Հովսեփյան Մադաթյանց Շամա- խեցվո Աեյադ մականուանելո», 1857), որ լույս է ընծայել Ոսկան Երևանցին Մոսկվայում, պարունակում է 71 երգ։ Տասնյակ երգեր տեղ են գտել «Քնար հայկակ » (1868), «Հայ աշուղներ» (1903) և ժամանակի այլ երգարաններում, «Սոխակ Հարսստանի»-ի հատորներում։ Սեյադը մշակել, կատարելագործել է աշուղական տաղաչափության շատ ձևեր, ստեղծել նորերը («Բան նորաձև»)։

Կատեգորիա:Հայ աշուղներ
Սերին

մինի|Ամինաթթու
**Սերին**, α-ամինա-β-օքսիպրոպիոնաթթու, HOCH2CH(NH2)COOH, բնական ամինաթթու։ Գոյություն ունի օպտիկապես ակտիվ D, L և ռացեմիկ DL ձևերով։ Սերինը փոխարինելի ամինաթթու է (կենդանի օրգանիզմներում սինթեզվում է D-3-ֆոսֆոգլիցերինաթթվից)։ Պարունակվում համարյա բոլոր սպիտակուցներում և որոշ լիպիդներում։ Օրգանիզմում քայքայվում է պիրոխաղողաթթվի։ Մասնակցում է մի շարք կարևոր կենսաբանական նյութերի սինթեզին։ Սերինի որոշ ածանցյալներ անտիբիոտիկներ են։

## Ծանոթագրություններ
Արաբական աշխարհը և Արցախյան ազատամարտը

**Արաբական աշխարհը և Արցախյան ազատագրական պատերազմը**, մինչև ԽՍՀՄ փլուզումը (1991) Ղարաբաղյան հակամարտության վերաբերյալ արաբական երկրների ճնշող մեծամասնությունն ունեցել է չեզոք դիրքորոշում։ Արաբական աշխարհի 1988-1991 թվականների անդրադարձները խնդրին սահմանափակվել են տարբեր լրատվամիջոցների գործակալությունների հաղորդումներով՝ հիմնականում առանց մեկնաբանությունների և գնահատականների։

## Արցախ - Արաբական երկրներ հարաբերությունների զարգացում
Հայաստանի անկախացումից (1991 թվականի սեպտեմբերի 21) հետո, առաջին տարիներին, Արաբական Միացյալ Էմիրությունները, Քուվեյթը, Կատարը, Բահրեյնը, Թունիսը՝ հիմնականում Սաուդյան Արաբիայի թելադրմամբ, հրաժարվում էին ՀՀ-ի հետ դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատել։ ՀՀ և նշյալ երկրների ղեկավարների պաշտոնական հանդիպումների ընթացքում ակնարկվել են, որ դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման միակ խոչընդոտը Ղարաբաղյան հակամարտությունն է, և որ Ադրբեջանի հետ խնդրի կարգավորումից հետո պատրաստ են բազմաբնույթ հարաբերություններ զարգացնել Հայաստանի հետ։ Իրավիճակը էապես փոխվել է 1990-ական թվականների կեսից ՀՀ դիվանագիտական հարաբերություններ է հաստատել Արաբական երկրների հետ՝ բացառությամբ Սաուդյան Արաբիայի։

Արաբական այն երկրները, որոնց հետ Հայաստանն ունեցել է ավանդական պատմամշակութային կապեր և որտեղ կան հայկական ստվար համայնքներ (Սիրիա, Եգիպտոս, Լիբանան, Իրաք, Հորդանան), հակամարտության հարցում ձեռնպահ են մնացել Հայաստանը դատապարտող հայտարարություններից և չեն խուսափել Հայաստանի հետ զարգացնել փոխշահավետ հարաբերություններ։ Այդ երկրներից միայն Եգիպտոսի ԱԳՆ-ն 1993 թվականի օգոստոսին, Աղդամ քաղաքի գրավումից հետո, հանդես է եկել Հայաստանը դատապրատող հայտարարությամբ, ինչը, սակայն, որևէ բացասական անդրադարձ չի ունեցել հայ-եգիպտական հարաբերությունների զարգացման վրա։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմ
Կատեգորիա:Արաբական երկրների պատմություն
Կատեգորիա:Արցախի պատմություն
Արցախի Հանրապետության պետական-քաղաքական կառուցվածք

**ԼՂՀ** իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին, որն այն իրականացնում է ազատ ընտրությունների, հանրաքվեների, ինչպես նաև Սահմանադրությամբ և օրենքներով նախատեսված պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների և պաշտոնատար անձանց միջոցով։ Հանրապետությունում պետական իշխանության համակարգը հիմնված է օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների բաժանման ու հավասարակշռման, ինչպես նաև իշխանության հանրապետական և տեղական մարմինների լիազորությունների տարանջատման սկզբունքների վրա։ ԼՂՀ պետության գլուխը հանրապետության նախագահն է, օրենսդիր իշխանության բարձրագույն մարմինը՝ ԱԺ-ն, գործադիր իշխանությունն իրականացնում է Կառավարությունը։ 2006-ի դեկտեմբերի 10-ին համաժողովրդական հանրաքվեով ընդունվել է ԼՂՀ Սահմանադրությունը, որով մարդու հիմնական, իրավունքներն ու ազատությունները ճանաչվել են որպես անօտարելի ու բարձրագույն արժեքներ, ազատության, արդարության և խաղաղության հիմք։ Հանրապետությունում ճանաչվում են գաղափարախոս, բազմակարծությունն ու բազմակուսակցականությունը, երաշխավորվում են տնտեսական գործունեության ազատությունը և ազատ տնտեսական մրցակցությունը, սեփականության բոլոր ձևերի զարգացումն ու հավասար իրավ, պաշտպանությունը, տեղական ինքնակառավարումը։

Կատեգորիա:Արցախ
Կատեգորիա:Պետական կառուցվածք ըստ երկրի
Կրկժանի ռազմական հենակետերի վնասազերծում

**Կրկժանի ռազմական հենակետերի վնասազերծում**։ Տեղի է ունեցել 1991 թվականի դեկտեմբերի 26-27-ին վերսկսվել և ավարտվել է 1992 թվականի հունվարի 19-20-ին։ Սկսած 1990 թվականից՝ Կրկժանը (Ստեփանակերտի արվարձան) վերածվել է ռազմական հենակետի և այնտեղից պարբերաբար հրթիռահրետակոծվել է Ստեփանակերտը։ 1991 թվականի գարնանը Կրկժանում կազմավորվել է ընդհատակյա ինքնապաշտպանական ջոկատ (հրամանատար՝ Բ. Սարգսյան), իսկ արվարձանի հայկական թաղամասում և շրջակայքում տեղակայվել են «Արամ», «Արսեն», «Վարդան», «Սարո», «Լյովա», «Անդրանիկ», «Կարո», «Գենա», «Բենո», «Գագո», «Սլավիկ» և այլ կամավորական ջոկատներ՝ ընդամենը՝ 260 ազատամարտիկ։ Ռազմական գործողությունը ղեկավարել է Ա. Տեր-Թադևոսյանը։ 1988 թվականի նոյեմբերին ԼՂ-ից դուրս են բերվել ԽՍՀՄ ՆԳՆ զորքերը և ԶՈՒ ստորբաժանումները։ ԼՂ ԻՊՈՒ-ի համար ստեղծված նոր նպաստավոր դրության հնարավոր հետևանքները կանխազգալով՝ հակառակորդը ուղղաթիռներով նոր ջոկատներ, զենք, զինամթերք, սննդամթերք է առաքել Կրկժան և շրջակա ադրբեջանաբնակ գյուղեր, այնտեղից տարհանել կանանց ու երեխաներին, շրջափակել Կրկժան-Ստեփանակերտ ճանապարհահատվածը և քաղաքը հաճախակի հրետակոծել խոշոր տրամաչափի գնդացիրներով, զրահամեքենաների հրանոթներով, «Ալազան» և ծանր զենքի այլ տեսակներով։ Դիրքային մարտավարությունից հետո, 1991 թվականի դեկտեմբերի 26-ի լույս 27-ի գիշերը, հայկական ուժերը գրոհել են հակառակորդի դիրքերի վրա՝ հայկական թաղամասի, Մելիք-Փաշաև փողոցի վերնամասի «Կոբրա» դիրքի ուղղություններով։ Չորս զոհ տալուց հետո հայկական ուժերը նահանջել են և կարճ դադարից հետո վերսկսել մարտական գործողությունները։ Վնասազերծել են հակառակորդի՝ մի քանի տներում և դպրոցում տեղակայված կրակակետերը, գերել 8 զինյալ։ Հունվարի սկզբին կամավորական ջոկատները վերահսկողության տակ են առել Կրկժանը հարող բարձունքները, Կրկժան-Ղայբալի, Կրկժան-Քյոսալար ճանապարհահատվածները։ Հունվարի 19-ի լույս 20-ի զիշերը հայկական ուժերը վերսկսել են հարձակումները գնդակոծելով կրակակետերը՝ վաղ առավոտյան չորս կողմից գահով մտել են արվարձան և վնասազերծել բոլոր կրակակետերը։ Հակառակորդն առանց լուրջ ղիմադրության նահանջել է Ղայբալի։ Կրկժանի կրակակետերի վնասազերծումով կասեցվել են այնտեղից Ստեփանակերտի գնդակոծությունները և հարձակումները։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմ
Կատեգորիա:1991 Արցախում
Սևերեկ

**Սևերեկ**, գյուղաքաղաք Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի նահանգում, Հայկական Տավրոսի լեոնաբազուկ Սևավերակի լեռների (այժմ՝ Կարաջադաղ) և Եփրատի միջև, Դիարբեքիր - Ուրֆա ճանապարհին։

## Աշխարհագրություն
Սևավերակում աճում են խաղողի ընտիր տեսակներ, նուռ, թուզ, սեխ և ձմերուկ։ Մերձակա անտառը հարուստ է ընկուզենու, կաղնու, պիստակենու, խնձորենու և տանձենու ծառերով։

## Պատմություն
1895 թվականին Սևավերակի հայերը նույնպես ենթարկվել են թուրքական կոտորածի ու կողոպուտի։ 1915 թվականին, Մեծ եղեռնի ժամանակ, հայերի զգալի մասը զոհվեց Սևավերակում և Ուրֆա տանող ճանապարհին։ Դեյր Էլ-Զոր աքսորվածներից փրկվեցին աննշան թվով մարդիկ։ Սևավերակում այժմ Թուրքիայի Ուրֆայի նահանգի Սիվերեք գավառի կենտրոնն է։

## Բնակչություն
Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին Սևավերակը ուներ շուրջ 2500 հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում էր այգեգործությամբ, պարտիզպանությամբ, արհեստներով և առևտրով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ունեին եկեղեցի և դպրոց։

Կատեգորիա:Դիարբեքիրի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հայոց Միջագետք
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
1990-ականներ

**1990-ականներ** (արտասանվում է *«ինը հարյուր իննսունականներ»* կամ *«հազար ինը հարյուր իննսունականներ»*, ավելի հաճախ անվանում են **«Իննսունականներ»**), տասնամյակ Գրիգորյան օրացույցով, որը սկսվել է 1990 թվականի հունվարի 1-ից 1999 թվականի դեկտեմբերի 31-ը։

Մշակույթի տեսանկյունից 1990-ականները նշանավորվեց բազմամշակույթայնության և այլընտրանքային լրատվամիջոցների աճով, որը շարունակվեց 2000-ական և 2010-ական թվականներին։ Գրանջ, ռեյվ և հիփ հոփ ուղղությունները սփռվեցին աշխարհով մեկ երիտասարդների շրջանում, որին խթանեցին նոր տեխնոլոգիաները, ինչպիսիք են կաբելային հեռուստատեսությունը և Համաշխարհային սարդոստայնը։

Որոշ գործոններ, ներառյալ կապիտալի շուկայի զանգվածային մոբիլիզացիան, երկարատև Սառը պատերազմի ավարտը, նոր տեխնոլոգիաների զարգացումը ինչպիսին է համացանցը, սկեպտիցիզմի աճը կառավարություններում և ԽՍՀՄ փլուզումը, բերեցին երկրների ներսում աշխարհում տնտեսական և քաղաքական իշխանության վերաբաշխման։

Նոր էթնիկական հակամարտություններ բռնկվեցին Աֆրիկայում, Բալկանյան թերակղզում և Կովկասում, առաջին երկուսում տեղի ունեցան Ռուանդայի և Բոսնիայի ցեղասպանությունները։ Իսրայելի և Արաբական աշխարհի միջև հարաբերությունները մնացին լարված չնայած Օսլոյի սկզբունքների, իսկ լարված իրավիճակը Հյուսիսային Իռլանդիայում հանդարտվեցին 1998 թվականին Բարի ուրբաթ համաձայնագրով 30 տարվա բախումներից հետո։

## Դեպքեր
220px|մինի|Ծանրաբեռնված ավտոբուս Երևանի փողոցներում (1990-ականներ)
* 1988 - Մայիսի 12, 1994` տեղի է ունեցել Արցախի հայ ժողովրդի պայքարն ընդդեմ ադրբեջանական ագրեսիայի։
* Մայիսի 27, 1990` Երևանի երկաթուղային կայարանի միջադեպ (1990)
* Հոկտեմբերի 3, 1990` Գերմանիայի միավորում (1990)
* Հունվարի 17 - Փետրվարի 28, 1991` Իրաք-քուվեյթյան պատերազմ
* Հունիսի 25, 1991 - Ապրիլի 28, 1992` Հարավսլավիայի կազմալուծում, Խորվաթիայի, Սլովենիայի, Բոսնիա և Հերցեգովինայի և Մակեդոնիայի հանրապետությունները անկախություն հռչակեցին
* 1991-1995` Էներգետիկ ճգնաժամը Հայաստանում
* Մի քանի երկրներ անկախություն են ստանում Խորհրդային Միությունից, Հայաստան (Սեպտեմբերի 21), Ադրբեջան (Հոկտեմբերի 18), Բելառուս (Օգոստոսի 24), Էստոնիա (Օգոստոսի 20), Վրաստան (Ապրիլի 9), Ղազախստան (Դեկտեմբերի 16), Ղրղզստան (Օգոստոսի 31), Լատվիա (Օգոստոսի 21), Լիտվա (Մարտի 11), Մոլդովա (Օգոստոսի 27), Տաջիկստան (Սեպտեմբերի 9), Թուրքմենստան (Հոկտեմբերի 27), Ուկրաինա (Օգոստոսի 24) և Ուզբեկստան (Սեպտեմբերի 1)։
* Դեկտեմբերի 25, 1991` Ձևավորվում է Ռուսաստանի Դաշնություն
* Դեկտեմբերի 26, 1991` ԽՍՀՄ փլուզում
* Ապրիլի 6, 1992 - Դեկտեմբերի 14, 1995` Բոսնիական պատերազմ
* Նոյեմբերի 1, 1993` Ձևավորվում է Եվրամիություն
* Դեկտեմբերի 11, 1994 - Օգոստոսի 31, 1996` Առաջին պատերազմը Ռուսաստանի և Իչկերիայի Չեչենական Հանրապետություն միջև
* Հուլիսի 1, 1997` Միացյալ Թագավորությունը հանձնում է Հոնկոնգ Չինաստանի ինքնիշխանությունը
* Օգոստոսի 26, 1999 - Մայիսի 31, 2000` Երկրորդ պատերազմը Ռուսաստան և Իչկերիայի Չեչենական Հանրապետություն միջև
* Հոկտեմբերի 27, 1999` Ահաբեկչական հարձակումը Հայաստանի Ազգային ժողովում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1990-ականներ
Լյուսի Սևումյան

**Լյուսի Սևումյան**, (**Սևումյան-Արզումանյան**, ծնունդով՝ **Լուսաբեր՝ Լյուսի Երեմիայի Խանդանյան**, ), հայ դերասանուհի և երգչուհի (սոպրանո)։

Օ․ Սևումյանի կինը։

## Կենսագրություն
1911 թվականին ընդունվել է Թիֆլիսի Հայոց դրամատիկական ընկերության թատերախումբը։

Կատարել է քնարական դերեր՝ Սեդա (Լ. Շանթի «Հին աստվածներ»), Թանգիկ (Դերենիկ Դեմիրճյանի «Դատաստան»), Կեկել (Գ. Սունդուկյանի «Պեպո»), Դեզդեմոնա, Օֆելյա (Շեքսպիրի «Օթելլո», «Համլետ»)։ Խաղացել է նաև Երևանում, Ալեքսանդրապոլում, Բաքվում։

1922 թվականին մեկնել է Միլան՝ ձայնը մշակելու։ Համերգներով հանդես է եկել Միլանում, Հռոմում, Փարիզում, Կահիրեում և այլուր, կատարել է հայ, ռուս և արևմտաեվրոպական կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ։

Գլխավոր հերոսուհիների դերերգերով հանդես է եկել Ջակոմո Պուչչինիի «Չիո Չիո սան» և «Բոհեմ» օպերաներում։ Ամենուրեք մասնակցել է հայ մշակույթի տարածմանը։

Գրական հայերենի է փոխադրել Գաբրիել Սունդուկյանի «Պեպո»-ն (1960)։ 1960 թվականին այցելել է Խորհրդային Հայաստան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ սոպրանոներ
Կատեգորիա:Դերասանուհիներ այբբենական կարգով
Սևան (ամսագիր)

**«Սևան»** (), պատկերազարդ ամսագիր։ Լույս է տեսել 1950-1958 թվականներին, Բուխարեստում (հայերեն և ռումիներեն)։ Խմբագիր՝ Վ․ Խաթենեսյան։

Ռումին աշխատավորներին և սփյուռքահայությանը ծանոթացրել է Հայաստանի տնտեսության, գիտության ու մշակույթի անցուդարձին, լայնորեն լուսաբանել Ռումինիայի հայկական գաղութի կյանքը, մասնավորապես Բուխարեստի Ստեփան Շահումյանի անվան մշակույթի տան և նրա ստեղծագործական խմբերի գործունեությունը։ Տպագրել է խորհրդահայ հեղինակների (Եղիշե Չարենց, Սարմեն, Հովհաննես Շիրազ, Սիլվա Կապուտիկյան, Գուրգեն Բորյան և ուրիշներ), ինչպես նաև արևմտահայ դասական (Հակոբ Պարոնյան, Միսաք Մեծարենց, Դանիել Վարուժան, Սիամանթո) և երիտասարդ գրողների ստեղծագործություններ, հայ նկարիչների գործեր։ Լուսաբանել է նաև Ռումինիայի ներքին կյանքի իրադարձությունները, լուրեր տպագրել Բուլղարիայի, Ֆրանսիայի, Մերձավոր Արևելքի հայկական կենտրոնների առօրյայից։

Կատեգորիա:Ռումինիայի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Սիեռա Նևադա (լեռ)

**Սիեռա Նևադա** (. թարգման.՝ *Ձյունապատ լեռներ*), լեռնազանգված Իսպանիայի հարավում՝ Անդալուզյան լեռներում։ Ամենաբարձր կետը Մուլասեն լեռն է (3478 մ)։ Կազմված է դոլոմիտներից, կրաքարերից, բյուրեղային թերթաքարերից։ Սիեռա Նևադայի վրա էր գտնվում Եվրոպայի ամենահարավային սառցադաշտը՝ Կոռալ դե լա Վելետան, որը 1913 թվականին հալվել է։ Լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջից սկիզբ է առնում Գվադալկիվիրի կարևորագույն ձախ վտակը՝ Խենիլ գետը: Կա երկաթի հանքավայր (Ալկիֆե)։

Լեռնաշղթան ունի մոտավորապես 80 կիլոմետր երկարություն, 15-ից 30 կիլոմետր լայնություն, ձգվում է հարավ-արևմուտքից դեպի հյուսիս-արևելք: Այն ձևավորող լեռների զգալի մասի բարձրությունը գերազանցում է երեք հազար մետրը:

Լեռնաշղթայի ձյունապատ լանջերին է գտնվում Եվրոպայի ամենահարավային լեռնադահուկային առողջարանը: Մերձակա խոշոր բնակավայրերն են Գրանադա, Մալագա, Ալմերիա քաղաքները:

Հյուսիսային լանջին՝ 2800 մետր բարձրության վրա տեղակայված է Սիեռա Նևադայի աստղադիտարանը:

Լեռնաշղթայի առանձին հատվածներ ներառված են Սիեռա Նևադայի ազգային պարկի մեջ, իսկ լեռնաշղթան ամբողջությամբ կենսոլորտային արգելոց է հանդիսանում:

## Կլիմա

## Պատկերասրահ

File:Avenida de la Constitución (Granada).jpg|Լեռնաշղթայի տեսքը  Գրանադա քաղաքից
File:JDCANO ALCAZABA.JPG|[Ալկասաբա սարը
File:Landschaft in der Sierra Nevada06.jpg|
File:Rio Poqueira01.jpg|Ռիո Պոկեյրայի քարե կամուրջը
File:Sierra Nevada Borreguiles 6.jpg|Լեռնադահուկային կայանը
File:The IRAM 30-meter telescope.jpg|Ռադիոհեռադիտակը՝ IRAM 30m դիտակը
File:Observatorio de Calar Alto, en Gérgal (Almería).jpg|Կալար Ալտո աստղադիտարանը
</gallery>

== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
* Francisco Pérez Raya, Joaquín Molero Mesa, Francisco Valle Tendero, 1992: "Parque Natural de Sierra Nevada. Paisaje, fauna, flora, itinerarios". Ed. Rueda. Madrid.  (իսպաներեն)
* "Flora de la Tundra de Sierra Nevada". Pablo Prieto Fernández, Ed. Universidad de Granada.  (իսպաներեն)
* "Sierra Nevada: Guía de Montaña". Aurelio del Castillo y Antonio del Castillo. Ed. Penibética, 2003.  (իսպաներեն)
* 

== Արտաքին հղումներ ==
* 
* [https://sierranevada.es Սիեռա Նևադայի պաշտոնական կայքէջը]
* 


[Կատեգորիա:Եվրոպայի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Զբոսաշրջությունն Իսպանիայում
Կատեգորիա:Իսպանիայի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի լեռներ
Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ այբբենական կարգով
Արցախի Հանրապետության անկախության հռչակագիր

## Հռչակագիր Արցախի Հանրապետության հռչակման մասին

Հռչակագիր Արցախի Հանրապետության հռչակման մասին, փաստաթուղթ Արցախի Հանրապետության հռչակման և նրա պետական իշխանության ու կառավարման ժամանակավոր մարմինների ձևավորման մասին։ Հաստատվել է բոլոր մակարդակների խորհուրդների պատգամավորների մասնակցությամբ ժողովրդական պատգամավորների ԼՂԻՄ մարզային և Շահումյանի շրջանային խորհուրդների համատեղ նստաշրջանում՝ 1991 թվականի սեպտեմբերի 2-ին։

### Հռչակագրի ստորագրումը

Հռչակագիրը ստորագրել են ԼՂԻՄ մարզգործկոմի նախագահ Լ. Պետրոսյանը, ԼՂԻՄ_Ի մարզգործկոմի քարտուղար Վ. Հակոբյանը։

## 1988-1990 թվականների որոշումները

Նստաշրջանն արտահայտելով ժողովրդի կամքը, որ ամրագրված է փաստորեն անցկացված հանրաքվեում և ԼՂԻՄ ու Շահումյանի շրջանային իշխանության մարմինների 1988-1990 թվականների որոշումներում, ազատության, անկախության, իրավահավասարության և բարիդրացիության նրա ձգտումը, ղեկավարվելով քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և մշակութային ոլորտների զարգացման խնդրում ամբողջ բնակչության շահերով, բնական և օրինական, միջազգային իրավունքի նորմերին համապատասխան համարելով հայ ժողովրդի միասնության ձգտումը՝ որոշել է.

### Որոշում առաջին

Ընդունել ներկայիս ԼՂԻՄ-ի և սահմանակից Շահումյանի շրջանի սահմաններում Արցախի Հանրապետության հռչակման մասին հռչակագիրը։

### Որոշում երկրորդ

ԼՂԻՄ ժողովրդական պատգամավորների մարզային խորհուրդը և նրա գործադիր կոմիտեն համարել Արցախի Հանրապետության պետական իշխանության և կառավարման բարձրագույն ժամանակավոր մարմին՝ մինչև համաժողովրդական ընտրությունները, իշխանության և կառավարման հանրապետական նոր մարմինների ձևավորումը։

### Որոշում երրորդ
Հանձնարարել ժողովրդական պատգամավորների մարզային խորհրդի գործկոմին՝ ներգրավելով լայն հասարակությանը՝ նախապատրաստել և մարզային խորհրդի նստաշրջանի քննարկմանը ներկայացնել Արցախի Հանրապետության պետական իշխանության և կառավարման մարմինների կառուցվածքի և գործառությունների մասին ժամանակավոր կանոնակարգը։

### Որոշում չորրորդ
Մինչև Արցախի Սահմանադրության և օրենքների ընդունումը Արցախի Հանրապետության տարածքում գործում են ԽՍՀՄ Սահմանադրությունը և օրենսդրությունը, ինչպես նաև գործող այլ օրենքներ, որոնք չեն հակասում սույն հռչակագրի նպատակներին ու սկզբունքներին։

## Աղբյուրներ
*http://nkr.am/hy/declaration/10/ 
*http://www.findarmenia.com/arm/history/30/688/689 
*http://minjustnkr.am/nkr/%D4%BC%D5%82%D5%80-%D5%A1%D5%B6%D5%AF%D5%A1%D5%AD%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6-%D5%B0%D5%BC%D5%B9%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D6%80.php 

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության պատմություն
Կատեգորիա:1991 Արցախում
Սերենադ (այլ կիրառումներ)

**Սերենադ** (, , sera՝ երեկո), եզրը կարող է վերաբերել՝
# Կնոջն ուղղված սիրային երգ, սովորաբար՝ տեսակցության հրավիրող մոտիվով։ Ծագում է պրովանսյան տրուբադուրների «իրիկնային երգ»-ից (serena)։ Տարածված է եղել հարավային ռոմանական ժողովուրդների կենցաղում։ Սերենադ սովորաբար կատարել են սիրեցյալի պատուհանի տակ՝ լյուտնյայի, մանդոլինի կամ կիթառի նվագակցությամբ։ Ժամանակի ընթացքում սերենադը մուտք է գործել օպերա (Մոցարտի «Դոն ժուան», Ռոսսինիի «Սաիլյան սափրիչ»), դարձել կամերային-վոկալ երաժշտության ժանր (օրինակներ կան Ֆրանց Շուբերտի, Ռոբերտ Շումանի, Յոհան Բրամսի, է․ Գրիգի, Մ․ Ի․ Գլինկայի, Պյոտր Չայկովսկու և այլոց մոտ)։
# Մենակատարային, հազվադեպ՝ անսամբլային, գործիքային պիես, վոկալ սերենադի հատկանիշների վերարտադրմամբ (օրինակները՝ Ֆելիքս Մենդելսոնի, Անտոնին Դվորժակի և այլոց մոտ)։
# Անսամբլային-գործիքային ցիկլիկ ստեղծագործություն, նման՝ դիվերտիսմենտին, նոկտյուրնին։ Բաղկացած է 7—8 և ավելի մասերից։ Այդպիսի սերենադներ ստեղծել են Յոզեֆ Հայդնը, Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտը, Լյուդվիգ վան Բեթհովենը, Յոհան Բրամսը, Հ․ Վոլֆը, Յան Սիբելիուսը, Պյոտր Չայկովսկին և ուրիշներ։
# XVII —XVIII դարերում Արևմտյան Եվրոպայում որևէ պալատական հանդիսության առթիվ գրված երկ՝ երգեցողության և գործիքային(մեծ մասամբ՝ նվագախմբային) նվագակցության համար։

Կատեգորիա:Իտալերեն օպերային տերմիններ
Արցախի Հանրապետության առևտուր

մինի|
մինի|գորգ
մինի|
**ԼՂՀ առևտուր**, Առևտրի և բնակչությանը մատուցվող ծառայությունների ոլորտը երկրի առավել զարգացող ճյուղերից է։ 2007 թվականին հանրապետության բիզնես-ռեգիստրում գրանցված տնտեսվարող սուբյեկտների ընդհանուր թվի 87,7%-ը բաժին է ընկել առևտրի և ծառայությունների ոլորտին։ 2010 թվականին ԼՂՀ սպառող, շուկան կազմել է 98,4 միլիարդ դրամ, որի 82,7%-ը բաժին է ընկել մանրածախ առևտրաշրջանառությանը, 17,3%-ը՝ ծառայություններին։ ԼՂՀ արտաքին տնտեսական կապերը ներկայումս իրականացվում են ՀՀ տարածքով. արտահանվում են թեթև, սննդի, ճշգրիտ մեքենաշինության, շինանյութերի, փայտամշակման տարբեր արտադրատեսակներ, մասնավորապես՝ գորգեր, կաշվե կոշիկ, կոնդենսատորներ, լուսատուներ, կոնյակ, գինի, թթի օղի, մրգերից ու պտուղներից արտադրվող պահածոներ։ 2010 թվականին ԼՂՀ արտաքին առևտրաշրջանառության ծավալը կազմել է 348,2 միլիոն ԱՄՆ-ի դոլար, որից արտահանումը՝ 74,8 մլն, ներմուծումը՝ 273,4 միլիոն դոլար։ Արտաքին ապրանքաշրջանառության 94,7%-ը բաժին է ընկնում ԱՊՀ երկրներին։

Կատեգորիա:Առևտուր
Կատեգորիա:Արցախ
Լյուդմիլա Սեմանովա

**Լյուդմիլա Վիկտորովնա Սեմանովա** (, ), բալետի խորհրդային արտիստուհի։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի (1963 թ.)։

## Կենսագրություն
1946 թվականին ավարտել է Լենինգրադի Վագանովայի անվան պարարվեստի ուսումնարանը։ 1947 թվականից՝ Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի պարուհի։ 1948 թվականից (բացի 1952-1965 թթ.)՝ Երևանի պարարվեստի ուսումնարանի դասական պարի պարուսույց։

## Դերապարեր

Կատեգորիա:Ռուս պարուհիներ
Սետլմեն (այլ կիրառումներ)

**Uետելմէն**( - բնակավայր), եզր, որը կարող է վերաբերել՝
# Անգլո-սաքսոնական երկրների քաղաքացիական դատավարությունում կողմերի համաձայնություն, որի հիման վրա մինչև որոշում կայացնելը դատա րանը գործը կարճում է։ Եթե կողմերից մեկը հրաժարվում էր կատարել սետելմէնի պայմանը, այն դատարանի միջամտությամբ կատարվում էր հարկադիր։
# 19-20-րդ դարերի Չինաստանի որոշ խոշոր քաղաքներում օտարերկրացիներին վարձով տրվող հատուկ շրջաններ։ Առաջացել են Անգլո-չինացիներ պատերազմից (1840-1842) հետո։ Սետելմէններն ունեին արտերկրայնության իրավունք, գտնվում էին համապատասխան պետության զինված ուժերի պաշտպանության ներքո։ Թեև սետելմէններում բնակչության 95—97% չինացիներ էին, սետելմէնների վրա չինական պետության իրավասությունը չէր տարածվում։ Չինացիները իրավունք չունեին սետելմէնի տերիտորիայում ունենալ անշարժ գույք, նրանց նկատմամբ տարածվում էր, այսպես կոչված, խառը դատարանների իրավասությունը, որտեղ որոշիչ դերը արտասահմանցիներինն էր։
Սեյդավար

**Սեյդավար**, գյուղ Պարսկահայքի Տեր (Խոյ) գավառում։ XX դ․ սկզբին ուներ 480 հայ բնակիչ (80 տուն)։ Զբաղվում էին այգեգործությամբ, պարտիզպանությամբ, հացահատիկի մշակությամբ, անսսնապահությամբ, արհեստներով։ Գյուղում կար եկեղեցի՝ կից դպրոցով։ Հայ բնակիչները մասամբ զոհվել են 1918-ին՝ թուրքերի ներխուժումների հետևանքով, մնացածները հեռացել են Իրանի խորքերը։

Կատեգորիա:Պարսկահայքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սևան (թերթ, Աթենք)

**«Սևան»**, քաղաքական, հասարակական և գրական թերթ։ Լույս է տեսել 1933-1936 թվականներին, թենքում, անկանոն պարբերականությամբ։ Խմբագիր՝ Մ․ Դարբինյան։ Հանդես է եկել սփյուռք-հայրենիք կապերի ամրապնդման և ներգաղթի օգտին։ Տպագրել է Խորհրդային Միության և Խորհրդային Հայաստանի տնտեսության ու մշակույթի անցուդարձին վերաբերող հոդվածներ, հանրապետության կուսակցական և պետության ղեկավար գործիչների (Աղասի Խանջյան, Ս․ Տեր-Գաբրիելյան և ուրիշներ) ճառերն ու զեկուցումները։

Լուսաբանել է հունահայ գաղութի կյանքը, ՀՕԿ-երի, ՀԲԸՄ գործունեությունը։ Անդրադարձել է միջազգային քաղաքական իրադարձություններին, անհանգստություն հայտնել գերմանական ֆաշիզմի հակասովետական և հակակոմունիստական ելույթների վերաբերյալ։

Ունեցել է հարուստ գրական-հրապարակախոսական բաժին, ուր հանդես են եկել Վ․ Դաքեսյանը, Ա․ Պոյաճյանը, Ե․ Արմենյանը, Վահան Թեքեյանը, Արշակ Չոպանյանը, Կ․ Սիտալը, Զ․ Պոյաճյանը, Ս․ Աելյանը, Եղիշե Չարենցը, Ակսել Բակունցը, Գուրգեն Մահարին և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Հունաստանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Սղոց

մինի|Սղոց
**Սղոց**, ձեռքի կտրող գործիք կամ մեքենա (հաստոց)՝ փայտանյութի, մետաղի կամ այլ նյութերի սղոցման կամ կտրատման համար։ Փայտանյութի սղոցման համար, կատարվող աշխատանքից կախված, օգտագործում են ձեռքի սղոցներ, լայնակի և օղակավոր (լայնակի սղոցման համար), աղեղնավոր (երկայնակի և կորագիծ սղոցման համար), ձեռնասղոցներ և նրբասղոցներ (հյուսնատաղձագործական աշխատանքների համար)։ Անտառանյութի արդյունաբերական մշակման դեպքում կիրառվում են մեխանիկական հաղորդակով (բենզինային կամ էլեկտրական շարժիչից) սղոցներ։ Մետաղե խողովակների, տեսակավոր գլանվածքի կտրատման, վերնուկի կտրման, թերթերից նախապատրաստուկներ ձևելու համար ծառայում են հետևյալ սղոցները սկավառակավոր՝ այդ թվում շփման և հղկանյութային (կտրումը պտտվող սկավառակով) սղոցներ, ձեռնասղոցներ (կտրումը ձեռնասղոցային սղոցաթերթով), ժապավենային սղոցներ (կտրումը անվերջ ճկուն պողպատե ատամնավոր սղոցաթերթով)։ Կիրառվում են նաև հաղորդակով ձեռքի սղոցներ։ Տաքացված նախապատրաստուկների կտրման համար օգտագործում են այնպիսի սղոցներ, որոնց սկավառակը պտտվում է մեծ հաճախականությամբ։

## Տես նաև
* Քարհատ մեքենա

Կատեգորիա:Գործիքներ
Կատեգորիա:Կտրող գործիքներ
Ժելեզնովոդսկի հուշագիր

**Ժելեզնովոդսկյան կոմյունիկե**, համատեղ կոմյունիկե Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Բորիս Ելցինի և Ղազախստանի նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաևի միջնորդական առաքելության մասին։ Ստորագրվել է 1991 թվականի սեպտեմբերի 23-ին, Ռուսաստանի Դաշնության Ժելեզնովոդսկ քաղաքում՝ Ռուսաստանի, Ղազախստանի, ԱՀ և Հայաստանի ղեկավարաների կողմից, դիտորդի կարգավիճակով ԼՂՀ ներկայացուցիչների մասնակցությամբ՝ 1991 թվականի սերպտեմբերի 21-23-ին Բորիս Ելցինի և Նուրսուլթան Նազարբաևի գլխավորած պատվիրակությունների տարածաշրջան կատարած միջնորդական առաքելության արդյունքում։
Ժելեզնովոդսկյան կոմյունիկեի նպատակն էր տարածաշրջանում կայունացնել իրավիճակը և տեղահանված բնակչությանը վերադարձնել իրենց բնակության վայրերը, ազատ արձակել պատանդներին, հակամարտության գոտում տեդակայել Ռուսաստանի և Ղազախստանի ներկայացուցիչների տեղեկատվական խմբեր և իրավիճակի մասին ապահովել օբյեկտիվ տեղեկատվություն։

## Փաստաթղթի կետերը
Տասը կետից բաղկացած փաստաթղթի առաջին կետով նախատեսվում Էր. «Կողմերը գտնում են, որ մինչև 1992 թվականի հունվարի 1-ը հակամարտության կարգավորման համար կարևոր ու պարտադիր պայմաններ են կրակի դադարեցումը, ԱՀ և ՀՀ կողմից ընդունված ԼՂԻՄ-ին վերաբերող ոչ սահմանադրական որոշումներն անվավեր ճանաչելը, օրինական իշխանությունների իրավասությունների ընդունումը, հակամարտության գոտուց բոլոր զինված կազմավորումների դուրսբերումը՝ բացառությամբ ԽՍՀՄ ՆԳՆ զորքերի և Զինված Ուժերի ստորաբաժանումների։ Նշված ժամկետը լրնալուց հետո բոլոր զինված կազմավորումների ներկայությունը և գործունեությունը հակամարտության գոտում կդիտվեն անօրինական և կկանխվեն ԽՍՀՄ ՆԳՆ զորքերի կողմից, իսկ զինված կազմավորումների մասնակիցները կենթարկվեն օրենքով նախատեսված պատասխանատվության»։
Ժելեզնովոդսկյան կոմյունիկեում նշված էր նաև, որ նրա դրույթները չեն կարող դիտվել որպես անկախ երկրների՝ ԱՀ-ի և ՀՀ-ի ներքին գործերին միջամտելու փորձ։
Ադրբեջանի ժողովրդական ճակատի ղեկավարները և Հեյդար Ալիևը անմիջապես (սեպտեմբերի 26-ին) բացասաբար են արձագանքել Ժելեզնովոդսկյան կոմյունիկեին, հայտարարելով, որ դրանով Ա. Մաթալիբովև ընդունել է ՀՀ-ի միջամտությունը երկրի ներքին գործերին, ԼՂԻՄ ճանաչել որպես անկախ սուբյեկտ, որոնք ԱՀ-ի ինքնիշխանության ոտնահարումներ են։
Բանակցությունների ընթացքում շոշափելի ձեռքբերում չի արձանագրվել, բացի զուտ բանակցությունների շարունակման փաստից և տեղեկատվության տարածման բնագավառում որոշակի դրական տեղաշարժերից։ Կողմերի միջև առկա հակասությունների և 1991 թվականի նոյեմբերի 20-ին ԼՂ Մարտունիի շրջանում ուղղաթիռի (տեղափոխում էր Ադրբեջանի պաշտոնատար անձանց, Ռուսաստանի Դաշնության և Ղազախստանի ներկայացուցիչներին) աղետը ընդհատել է բանակցությունների գործընթացը, և չունենալով իրավիճակային հիմնավորում՝ գործնական որևէ կիրառում չի ունեցել։ Բայց որպես հակամարտության կարգավորման փորձ՝ հետագայում օգտագործվել է այլ միջնորդների կողմից։

Կատեգորիա:Արցախյան հակամարտություն
Կատեգորիա:1991 Ադրբեջանում
Կատեգորիա:1991 Արցախում
Կատեգորիա:1991 Հայաստանում
Կատեգորիա:Հաշտության համաձայնագրեր
Կատեգորիա:Հայաստանի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Ադրբեջանի պայմանագրեր
Կատեգորիա:1991 ԽՍՀՄ-ում
Կատեգորիա:Արցախի պայմանագրեր
Արցախի վերահսկիչ պալատ

**Արցախի վերահսկիչ պալատ**, վերահսկիչ պալատը (ՎՊ) անկախ մարմին է, որը հսկողություն է իրականացնում բյուջետային միջոցների, օտարերկրյա պետություններից և միջազգային կազմակերպություններից ստացված փոխառությունների ու վարկերի, պետական ու համայնքային սեփականության օգտագործման նկատմամբ։ Վերահսկիչ պալատի գործունեության ծրագիրը հաստատում է Աժ-ն։ Արցախի ՎՊ-ն ստեղծվել է 2008 թվականին (նախագահ՝ Արթուր Մոսիյան)։ Նույն անձը չի կարող 2-ից ավելի անգամ անընդմեջ նշանակվել Արցախի գլխավոր դատախազ, ՄԻՊ և ՎՊ նախագահ, իսկ վերջիններս իրենց պաշտոնավարության ընթացքում չեն կարող պաշտոն զբաղեցնել պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմիններում կամ առևտրական կազմակերպություններում, զբաղվել ձեռնարկատիր գործունեությամբ, կատարել վճարովի այլ աշխատանք՝ բացի գիտական, մանկավարժական և ստեղծագործական աշխատանքից։

## Արտաքին հղումներ
* Արցախի վերահսկիչ պալատ 

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության պետական կառավարման մարմիններ
Մոնիկա Ավանեսյան

**Մոնիկա Ավանեսյան** (), հայ երգչուհի, որը «Choco Factory» (Շոկոլադի գործարան) երգով ներկայացրել է Հայաստանը Մանկական Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթում։

## Կենսագրություն
Մոնիկան երգով սկսել է հետաքրքրվել 3 տարեկանում, սակայն նրա գործունեությունն սկսվել է 5 տարեկանում։ 7 տարեկանից հաճախել է ջութակի դասերի, 10 տարեկանից սկսել է ստանալ պարի և վոկալի դասեր։ 2013 թվականի ամռանը նա թողարկել է իր առաջին երգը` «Դաս չեմ անելու»։

## Մանկական Եվրատեսիլ 2013
2013 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Մոնիկան մասնակցել է 11-րդ Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթի հայաստանյան նախընտրական փուլին և հաղթել այն՝ իրավունք ստանալով ներկայացնել իր ազգը։ Կիևում երգը զբաղեցրել է 6-րդ հորիզոնականը՝ հավաքելով 69 միավոր։ Նա 12 միավոր ստացել է միայն Վրաստանից։

## Սկավառակագրություն
### Սինգլներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Սիբիրական պլատֆորմ

**Սիբիրական Պլատֆորմ** Հյուսիսային Ասիայի կենտրոնական մասի հին (մինչռիֆեյան) խոշոր պլատֆորմ։ Սիբիրական պլատֆորմի կառուցվածքում առանձնացնում են արխեյպրոտերոզոյան ծալքավոր բյուրեղային հիմքը և նրա վրա մեղմ տեղադրված ռիֆեյ-ֆաներոզոյան ծածկոցը։ Բյուրեղային հիմքը տեղ-տեղ (Անաբարի զանգված, Ալդանի վահան ևն) մերկանում է Երկրի մակերևույթին, իսկ մնացած վայրերում ծածկված է 10-12 կմ հաստության նստվածքներով, մասնատվել է առանձին բլոկների և իջել տարբեր խորություններ։ Սիբիրական պլատֆորմի հիմքը կազմված է արխեյի և պրոտերոզոյի բյուրեղային ապարներից (գնեյսներ, թերթաքարեր, մարմարներ ևն), նստվածքային ծածկոցը՝ վերին քեմբրիից մինչև անթրոպոգենի հասակի նստվածքներից, որոնցից լայնորեն տարածված են ռիֆեյի,քեմբրիի և օրդովիկի բեկորային, կարբոնատային և աղաբեր հաստվածքները։ Սիբիրական պլատֆորմի սահմաններում են գտնվում Տունգուսկայի կարբոնի ու պերմի, Իրկուտսկի յուրայի ածխաբեր ավազանները։ Տունգուսկայի սինեկլիզի ծայրամասերում կան հիմքային հրային ապարներ՝ տրապներ, որոնք առաջացնում են դայքեր, երակներ և ծածկոցներ, ինչպես նաև կիմբեռլիտներ՝ իրենց ալմաստաբեր փողակներով։ Սիբիրական պլատֆորմի հիմքային ապարներին հարում են երկաթի, փայլարի, պիեզոքվարցի, ապատիտի, նստվածքային ծածկոցիապարներին՝ նավթի, այրվող և բիտումինային թերթաքարերի, գազի, ածխի (Լենայի, Տունգուսկայի, Իրկուտսկի ավազաններ), քարաղի, գիպսի, երկաթի, ֆոսֆորիտների, մանգանի, ցրոնային ոսկու և այլ հանքավայրեր։ Տրապային ֆորմացիայի ապարների հետ կապված են մագնետիտի, նիկելի, պղնձի, ազնիվ մետաղների, գրաֆիտի, իսլանդական սպաթի և ալմաստի հանքավայրերը։

Կատեգորիա:Տեկտոնիկա
Կատեգորիա:Ասիայի երկրաբանություն
Կատեգորիա:Սիբիր
Եվրոպական Խորհրդարանը և Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմը

thumb|upright 1.1|Խորհրդակցությունների դահլիճ
Եվրոպական խորհրդարանը (ԵԽ) Եվրամիության օրենսդիր մարմինն է։ Ստեղծման գաղափարն սկիգբ է առել 1950-ական թթ. Եվրահամայնքի ձևավորման առաջին համաձայնագրերից։

## Կառուցվածք
1979 թվականից կազմավորվում է յուրաքանչյուր 4 տարին մեկ, անդամ պետությունների ներկայացուցիչների ուղղակի ընտրությունների արդյունքում՝ անդամ երկրների բնակչության թվաքանակին համարժեք։ Ունի ներքին, արտաքին և ժամանակավոր հանձնաժողովներ։ Եվրախորհրդի հետ հանդես է գալիս օրենսդրական նախաձեռնությամբ, Եվրամիության կառույցների միջոցով իրականացնում ժողովրդավարական գործառնություններ, վերահսկում, ընդունում կամ մերժում Եվրամիության բյուջեն։ ԵԽ-ի նիստերը գումարվում են Ստրասբուրգում. հանձնաժողովների, քաղաքական խմբակների աշխատանքային հանդիպումները նաև Բրյուսելում։

## Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմը
Հայկական հիմնախնդիրներին առաջին անգամ անդրադարձել է 1987 թվականի հուլիսի 18-ի որոշումով, որով Թուրքիային կոչ էր արվում հաշտվել իր պատմական անցյալի հետ և ճանաչել 1915-ի Հայոց ցեղասպանության փաստը։ Առանձին հոդվածով Թուրքիային պարտավորեցվում էր հոգ տանել և պահպանել իր տարածքում գտնվող հայկական պատմաճարտարապետական հուշարձանները։ Ղարաբաղյան շարժման վերսկսման և Ադրբեջանի կողմից արցախահայությանը պարտադրած պատերազմի ընթացքում ԵԽ ընդունել է մեկ տասնյակ բանաձևեր։ 1988 թվականի մարտի 10-ին ընդունած առաջին բանաձևում արձանագրվել է Հայաստանում տեղի ունեցող բազմամարդ ցույցերի փաստը և Եվրոպական համայնքի անդամ երկրներին կոչ է արվել հայանպաստ միասնական դիրքորոշում ունենալ ԼՂ հիմնախնդրի կարգավորման հարցում։ Երկրորդ բանաձևը ընդունվել է նույն թվականի հուլիսի 7-ին. որում նշվում է. «... նկատի ունենալով Հայաստանի հետ Լեռնային Ղարաբաղի միավորվելու պահանջը և Լեռնային Ղարաբաղի պատմական կարգավիճակը որպես Հայաստանի մաս. ինչպես նաև 1988 թվականի փետրվարին Աումգայիթում սանձազերծած կոտորածները դատապարտել հայերի նկատմամբ իրականացվող բռնությունները և աջակցել Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչությանը Ղսոսբաղը Հայաստանի հետ միավորելու պահանջին, ապահովել Ադրբեջանի հայ բնակչության անվտանգությունը, պատմել հայկական ջարդերն իրականացնողներին...»։ Բանաձևում, որպես հիմնախնդրի ժամանակավոր լուծում, առաջարկվել է ԼՂ-ի կառավարումը հանձնել կենտրոնական իշխանությանը։
1989-1991 թվականներին ընդունած բանաձևերում մտահոգություններ են արտահայտված «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամների անօրինական ձերբակալության, Բաքվի հայկական ջարդեր, Հայաստանի և Արցախի Հանրապետության շրջափակման, «Օղակ» գործողության ժամանակ խորհրդային բանակի և Ադրբեջանի ՄՀՆՋ-ականների կատարած բռնությունների և անօրինականությունների կապակցությամբ։ 1991-1994 թվականներին ընդունված բանաձևերն առանձնանում են հակամարտող կողմերի միջև որոշակի հաշվեկշիռ ապահովելու ձգտմամբ և փոփոխված դիրքորոշումներով։ 2002 թվականի փետրվարին և 2004 թվականի հունվարին խորհրդարանը պատգամավոր Պ. Գարթոնի ներկայացրած զեկույցների հիման վրա ընդունել երկու բանաձև, որոնցով կոչ է արվում հակամարտող կողմերին հիմնախնդիրը լուծել քաղաքական և ոչ առճակատման ճանապարհով։

Կատեգորիա:Արցախ
Եկատերինա Սեմյոնովա

**Եկատերինա Սեմյոնովնա Սեմյոնովա** (), ռուս դերասանուհի։ Ավարտել է Պետերբուրգի թատերական ուսումնարանը։ Դասեր է առել Ի․ Ա․ Դմիտրիևսկուց, ապա՝ Ա․ Ա․ Շախովսկոյից։ 1803 թվականից հանդես է եկել Պետերբուրգի կայսերական թատրոնում (1805 թ.-ից՝ թատերախմբի կազմում)։

Սեմյոնովայի կատարման անկեղծությունը հատուկ ուժով է արտահայտվել Վ․ Ա․ Օզերովի ողբերգություններում՝ Անտիգոնե («էդիպն Աթենքում»), Քսենյա («Դմիտրի Դոնսկոյ») և այլն։ Գրականագետ և բանաստեղծ Ն․ Ի․ Գնեդիչի դրամատիկ, արվեստի պարապմունքները (1807 թ.-ից), նրա միջոցով դեկաբրիստական քաղաքացիական պոեզիայի գեղագիտական սկզբունքներին ու աշխարհընկալմանը շփվելը օգնել են Սեմյոնովային՝ դառնալու ռուս նշանավոր ողբերգական դերասանուհի։ Ստեղծել է ուժեղ, կրքոտ բնավորություններ, որոնց ողբերգականության ակունքը ծայրահեղ բարոյականությունն էր, անիրականալի ազատության ծարավը։

Սեմյոնովան նորովի է մեկնաբանել Ռասինի (Հերմիոնե՝ «Անդրոմաքե», Կլիթեմնեստրա՝ «Իփիգենիան Ավլիսում», Ֆեդրա՝ «Ֆեդրա»), Վոլտերի (Ամենաիդա՝ «Տանկրեդ», Մերոպե՝ «Մերոպե», Զաիր՝ «Զաիր»), Լոնժեպիեռի (Մեդեա՝ «Մեդեա») ողբերգությունների կանանց կերպարները, ողբերգական հնչողության հասցրել ռոմանտիկ դրամաների և մելոդրամաների շատ դերեր։ 1826 թ.-ին թողել է բեմը։ Սեմյոնովայի տաղանդը բարձր է գնահատել Ա․ Ա․ Պուշկինը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ