Փող-ձվարանային թարախակույտ

**Փող-ձվարանային  թարախակույտը** կոնքի բորբոքային հիվանդության (PID) ուշ բարդություններից է և կարող է կյանքին վտանգ ներկայացնել, եթե թարախակույտը պատռվի և առաջացնի սեպսիս։ Այն բաղկացած է պարուրված կամ սահմանափակված թարախային գրպանից՝ որը սահմանապակված է, որը ձևավորվում է արգանդափողի և ձվարանների վարակման ժամանակ։ Այս թարախակույտերն առավել հաճախ հանդիպում են վերարտադրողական տարիքի կանանց մոտ և սովորաբար առաջանում են վերին սեռական ուղիների վարակի հետևանքով։ Դա բորբոքային զանգված է, որն ընդգրկում է արգանդափողերը, ձվարանները և երբեմն նաև հարակից կոնքի այլ օրգանները։ Փող-ձվարանային  թարախակույտը  կարող է զարգանալ նաև որպես հիստերէկտոմիայի բարդություն։  

Ախտանիշները սովորաբար ներառում են տենդ,  արյան սպիտակ բջիջների քանակի բարձրացում, ցածր որովայնային և կոնքի ցավ և/կամ հեշտոցային արտադրություն։ Տենդը և լեյկոցիտոզը կարող են բացակայել։ ՓՁԹ-ները հաճախ պոլիմանրէային են՝ անաէրոբ բակտերիաների բարձր տոկոսով։ ԱՄՆ-ում բուժման արժեքը կազմում է մոտավորապես 2000 ԱՄՆ դոլար մեկ հիվանդի համար, ինչը կազմում է տարեկան մոտ 1,5 միլիարդ դոլար։ Չնայած հազվադեպ, ՓՁԹ-ն կարող է առաջանալ առանց կոնքի բորբոքային հիվանդությունների կամ սեռական ակտիվության նախորդ դրվագի։

## Նշաններ և ախտանիշներ
Փող-ձվարանային թարախակույտի (TOA) նշաններն ու ախտանիշները նույնն են, ինչ կոնքի բորբոքային հիվանդության (PID) դեպքում, բացառությամբ, որ թարախակույտը կարող է հայտնաբերվել մագնիսառեզոնանսային տոմոգրաֆիայի (MRI), սոնոգրաֆիայի և ռենտգենի միջոցով։ Այն նաև տարբերվում է կոնքի բորբոքային հիվանդություններից նրանով, որ կարող է առաջացնել կոնքի սուր ցավի ախտանիշներ։ Սովորաբար այս հիվանդությունը հայտնաբերվում է սեռական ակտիվ կանանց մոտ։ Փող-ձվարանային թարախակույտը կարող է նմանակել որովայնի ուռուցքները։ 

### Բարդություններ
Փող-ձվարանային թարախակույտի բարդությունները կապված են մեկ կամ երկու ձվարանների և արգանդափողերի հնարավոր հեռացման հետ։ Առանց այս վերարտադրողական կառույցների, պտղաբերությունը կարող է տուժել։ Վիրաբուժական բարդություններ կարող են զարգանալ, որոնք են.

* Ալերգիկ ցնցում անզգայացնող միջոցների պատճառով
* Պարադոքսալ ռեակցիա դեղամիջոցի նկատմամբ
* Վարակ

## Պատճառ
Ենթադրվում է, որ փող-ձվարանային թարախակույտի զարգացումը սկսվում է պաթոգեններից, որոնք տարածվում են արգանդի վզիկից մինչև էնդոմետրիում, սալպինքսի միջոցով, որովայնի խոռոչի մեջ և ձևավորելով փող-ձվարանային թարախակույտ (որոշ դեպքերում) կոնքի պերիտոնիտով։ Փող-ձվարանային թարախակույտն կարող է զարգանալ ավշային համակարգից՝ ներարգանդային պարույրից (IUD) պարամետրիումի վարակով։ Փող-ձվարանային թարախակույտերից անջատված բակտերիաներն են՝ *[[Աղիքային ցուպիկ|Escherichia coli]]*, *[[Bacteroides fragilis]]*, *[[Բակտերոիդներ|Bacteroides]]* այլ տեսակներ, *[[Peptostreptococcus]]*, *[[Peptococcus]]* և aerobic *[[Ստրեպտոկոկներ|streptococci]]*: Ներարգանդային պարույրի երկարատև օգտագործումը կապված է փող-ձվարանային թարախակույտի առաջացման հետ։ Actinomyces-ը նույնպես անջատվել է փող-ձվարանային թարախակույտից։ 

## Ախտորոշում
Լապարոսկոպիան և այլ պատկերային գործիքները կարող են պատկերել թարախակույտը։ Բժիշկները կարող են ախտորոշել, եթե թարախակույտը պատռվի, երբ կնոջ մոտ որովայնի ստորին հատվածում ցավեր սկսվեն, որոնք հետո սկսում են տարածվել։ Այնուհետև ախտանիշները դառնում են նույնը, ինչ պերիտոնիտի ախտանիշները։ Սեպսիս է առաջանում, եթե չբուժվի։ Ուլտրաձայնային հետազոտությունը բավականաչափ զգայուն սկանավորման գործիք է, որը կարող է ճշգրիտ տարբերակել հղիությունը, ձվարանների հեմոռագիկ կիստաները, էնդոմետրիոզը, ձվարանների ոլորումը և փող-ձվարանային թարախակույտը։ Դրա հասանելիությունը, դրա օգտագործման ուսուցման համեմատական առաջընթացը, դրա ցածր արժեքը և քանի որ այն չի ենթարկում կնոջը (կամ պտուղին) իոնացնող ճառագայթմանը, ուլտրաձայնային հետազոտությունը դարձնում են իդեալական պատկերային պրոցեդուրա է վերարտադրողական տարիքի կանանց համար։

## Կանխարգելում
Բացահայտվել են ռիսկի գործոններ, որոնք ցույց են տալիս, թե որ կանանց մոտ ավելի հավանական է զարգացնա փող-ձվարանային թարախակույտ։ Սրանք են՝ մեծ տարիքը, ներարգանդային պարույրի տեղադրումը, քլամիդիոզ վարակ և որոշակի սպիտակուցների (CRP և CA-125) մակարդակների բարձրացում, որոնք բժիշկներին զգուշացնում են՝ հետևելու կոնքի բորբոքային հիվանդությունների չլուծված ախտանիշներին։

## Բուժում
Փող-ձվարանային թարախակույտի բուժումը տարբերվում է ԿԲՀ-ից նրանով, որ որոշ բժիշկներ խորհուրդ են տալիս փող-ձվարանային թարախակույտ ունեցող հիվանդներին առնվազն 24 ժամ ստացիոնար պարենտերալ բուժում անցնել հակաբիոտիկներով, և որ նրանք կարող են պահանջել վիրահատություն։   Վիրահատության անհրաժեշտության դեպքում սկսվում է լայն սպեկտրի հակաբիոտիկների նախավիրահատական ընդունումը և կատարվում է թարախակույտի հեռացում, ինչպես նաև ախտահարված ձվարանի ու արգանդափողի հեռացում։ Հիվանդանոցից դուրս գրվելուց հետո օրալ հակաբիոտիկները շարունակվում են բժշկի կողմից նշանակված տևողությամբ։

Բուժումը տարբերվում է, եթե այն հայտնաբերվի նախքան դրա պատռվելը և հնարավոր լինի բուժել ներերակային հակաբիոտիկներով։ Այս բուժման ընթացքում ներերակային հակաբիոտիկները սովորաբար փոխարինվում են օրալ հակաբիոտիկներով ամբուլատոր հիմունքներով։ Հիվանդներին սովորաբար այցելում են հիվանդանոցից դուրս գրվելուց երեք օր հետո, իսկ հետո նորից մեկից երկու շաբաթ անց՝ հաստատելու, որ վարակը վերացել է։ Ամպիցիլին/սուլբակտամ գումարած դոքսիցիկլինն արդյունավետ է փող-ձվարանային թարախակույտ ունեցող կանանց համար՝ C. trachomatis, N. gonorrhoeae և անաէրոբների դեմ։ Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնի կողմից նկարագրված պարենտերալ հակաբիոտիկներն են՝ Ամպիցիլին/Սուլբակտամ 3 գ ներերակային ամեն 6 ժամը մեկ և Դոքսիցիկլին 200 մգ օրալ կամ ներերակային յուրաքանչյուր 24 ժամը մեկ, չնայած մյուս խմբերը, որոնք օգտագործվում են կոնքի բորբոքային հիվանդության համար, արդյունավետ են եղել։

## Համաճարակաբանություն
Փող-ձվարանային համաճարակաբանությունը սերտորեն կապված է կոնքի բորբոքային հիվանդության հետ, որը տարեկան հայտաբերվում է մեկ միլիոն մարդու մոտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վեներական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Բակտերիալ հիվանդություններ
Կատեգորիա:Սեռական առողջություն
Կատեգորիա:Բազմացման համակարգ
Կատեգորիա:Գինեկոլոգիա
Կատեգորիա:Կանանց առողջություն
Կատեգորիա:Գինեկոլոգիական հիվանդություններ