Պարաֆյանովոյի գետտո

**Պարաֆյանովոյի գետտո** (1941 թվականի ամառ – 1942 թվականի մայիսի 31), հրեական գետտո, Վիտեբսկի շրջանի Դոկշիցկի շրջանի Պարաֆյանովո գյուղի և հարակից բնակավայրերի հրեաների հարկադիր վերաբնակեցման վայր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում նացիստական Գերմանիայի զորքերի կողմից Բելառուսի օկուպացիայի ընթացքում հրեաների հետապնդման և ոչնչացման գործընթացի շրջանակներոում:

## Պարաֆյանովոյի օկուպացիա և գետտոյի ստեղծում
Գերմանական զորքերը Պարաֆյանովոն գրավել են 1941 թվականի հունիսի վերջին։

Առաջինը, ում գերմանացիները սպանել են տեղ հասնելուց հետո, եղել է հրեա Արոն Լևիտանը։

Օկուպացիայից անմիջապես հետո գերմանացիները ստիպել են քաղաքի հրեաներին կազմակերպել յուդենրատ, իսկ հետո, իրականացնելով հրեաների ոչնչացման հիտլերյան ծրագիրը, Պարաֆյանովոյի և մոտական գյուղերի հրեաներին քշել են գետտո:

## Պայմանները գետտոյում
Գետտոն ցանկապատված էր և պաշտպանված:

Օկուպացիոն իշխանությունները մահվան սպառնալիքի ներքո հրեաներին արգելել են հանել դեղին ժապավենները (նույնականացման նշաններ արտաքին հագուստի վրա), գետտոյից դուրս գալ առանց հատուկ թույլտվության, փոխել բնակության վայրը և բնակարանը գետտոյի ներսում, քայլել մայթերով, օգտվել հասարակական տրանսպորտից, գտնվել զբոսայգիների և հասարակական վայրերի տարածքում, հաճախել դպրոցներ:

Մինչև գետտոյի ամբողջական ոչնչացումը հրեաներն ամեն օր օգտագործել են ծանր և կեղտոտ հարկադիր աշխատանքների ժամանակ, հիմնականում երկաթուղիների վերանորոգման ժամանակ, որից գետտոյի շատ բանտարկյալներ մահացել են մշտական սովի և բժշկական օգնության բացակայության պայմաններում:

Գետտոյի բանտարկյալներին՝ ինչպես երիտասարդ, այնպես էլ ծեր, մեկ շաբաթվա ընթացքում տրվել է ընդամենը 300 գրամ հաց և այլևս ոչ մի սնունդ:

## Գետտոյի ոչնչացում
Ընդհանուր առմամբ, Պարաֆյանովոյում օկուպացիայի ժամանակ սպանվել է մոտ 600 հրեա։

Մի քանի «ակցիաներից» (նացիստները նման էվֆեմիզմ են օգտագործել իրենց կազմակերպած զանգվածային սպանություններն անվանելու համար) և սովի ու հիվանդությունների հետևանքով մահերից հետո 1942 թվականի փետրվարին գետտոյում ողջ են մնացել 247 հրեաներ՝ տղամարդ, կին և երեխա:

1942 թվականի մայիսի 31-ի (30)  առավոտյան գետտոն շրջապատվել է ՍՍ զորքերի կողմից: Հրեաներին վռնդել են փողոց և հրամայել հանել կոշիկները, վերարկուներն ու բաճկոնները։  Շատերը սկսել են լաց լինել։ Տասնչորս տարեկան տղան փորձել է փախչել, նրան անմիջապես գնդակահարել են։  Ի պատասխան մի հրեա վրդովվել է և սկսել է հայհոյել էսէսականներին, ինչի համար նրան դաժան ծեծի են ենթարկել։

Գյուղի բնակիչներին նախապես ստիպել են մեծ փոս փորել։  Էսէսականները որոշ մասնագետների թողել են, իսկ մնացած հրեաներին քշել են ճանապարհով՝ չորսական շարասյունով։  Նրանց ստել են, թե գնացքով Ամերիկա են տանելու, որպեսզի չփախչեն ու իրենց հետ տանեն բոլոր արժեքավոր իրերը։  Բայց մարդիկ շուտով տեսել են, որ իրենց տանում են ոչ թե կայարան, այլ դեպի փորված փոսը։  12-14 տարեկան մի աղջիկ դուրս է փախել շարասյունից և վազել, բայց նրան գնդակահարել են և քարշ տվել դեպի փոսը: Բոլորին՝ երեխաներին, կանանց և ծերերին, ստիպել են պառկել փոսի մեջ՝ դեմքով գետնին։  Դատապարտվածների թվում էր նախօրեին ծննդաբերած կինը։ Նրան առաջինը են տարել դեպի գերեզման, նա գրկած տանում էր երեխային, լաց էր լինում և աղաչում, որ նրան կենդանի թողնեն։  Նրան հրել են փոսի մեջ, այնուհետև սպանել են և՛ իրեն, և՛ երեխային։

## Փրկության դեպքեր
Պարաֆյանովոյի հրեաների մի մասը կարողացել է փախչել, իսկ հետո նրանք կռվել են պարտիզանական ջոկատներում: Նրանց թվում են եղել Կաստրոլ եղբայրները և Գեյդենսոն եղբայրները։

## Հիշատակ
2005 թվականի հուլիսին Պարաֆյանովոյում հրեաների ցեղասպանության մահվան վայրում տեղադրվել է եբրայերեն, բելառուսերեն և անգլերեն գրություններով հուշաքար։

Հրապարակվել են սպանվածների ոչ ամբողջական ցուցակները։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Адамушко В. И., Бирюкова О. В., Крюк В. П., Кудрякова Г. А. Справочник о местах принудительного содержания гражданского населения на оккупированной территории Беларуси 1941—1944. — Минск: Национальный архив Республики Беларусь, Государственный комитет по архивам и делопроизводству Республики Беларусь, 2001. — 158 с. — 2000 экз. — ISBN 985-6372-19-4.
* 
* История Беларуси: ст. Парафьяново и еврейское гетто
* Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.
* Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Минск: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.

Կատեգորիա:Բելառուսի գետտոներ