Ստեփանակերտի մետաքսի գործարան

**Ստեփանակերտի մետաքսի գործարան** (նախկինում՝ **Ստեփանակերտի Բաքվի 26 կոմիսարների անվան մետաքսի կոմբինատ**, **Ղարմետաքսկոմբինատ**), մետաքսագործական գլխավոր ձեռնարկությունը Արցախի Հանրապետության մայրաքաղաք Ստեփանակերտում։ Ձեռնարկությունը գտնվում է Ստեփանակերտի Թումանյան փողոց, 99 հասցեում։

Ձեռնարկությունը պատկանում էր «Մետաքսկոմբինատ» ՍՊԸ-ին։ 

Փակվել է 2023 թվականին՝ Ադրբեջանի կողմից Արցախը շրջափակելու հետևանքով։

## Պատմություն
Դեռևս Խորհրդային տարիներին ԼՂԻՄ-ում առավել զարգացած է եղել մետաքսի արդյունաբերությունը։ Մինչ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը, ինքնավար մարզն ուներ համեմատաբար զարգացած մետաքսագործական արդյունաբերություն, որը ղեկավարվում էր ԼՂԻՄ-ի մետաքսի արդյունաբերության վարչության կողմից։ Մետաքսագործական գլխավոր ֆաբրիկան գտնվում էր Ստեփանակերտում, որին ենթակա մանր ձեռնարկություններ կային Խնձրիստանում, Սեյիդշենում, Դաշբուլաղում, Բադարայում, Հիլիսում, Ղարաղշլաղում, Հարավում, Չանախչիում, Հադրութում և Քարինտակում։ ԼՂԻՄ-ի արդյունաբերության առաջատարը համարվող՝ Ստեփանակերտի Բաքվի 26 կոմիսարների անվան մետաքսի կոմբինատում մինչ պատերազմը աշխատում էր ավելի քան 2000 բանվոր: 1940 թվականին կոմբինատի համախառն արտադրանքը կազմել էր 98,1 տոննա մետաքսահումք, 120․000 մ² կտոր, 25,9 տոննա ոլորաթել: Արցախիի մետաքսի արդյունաբերության ձեռնարկությունները մինչև պատերազմը արտադրում էին հիմնականում մետաքսի սովորական թել: Մարզի իշխանությունների առջև խնդիր դրվեց ձեռնարկությունների աշխատանքը հարմարեցնել պարաշյուտի կտոր արտադրելու համար: Շուտով Ստեփանակերտի մետաքսի կոմբինատը սկսեց թողարկել բարձր որակի մետաքսաթել: Կոմբինատը անցնում է երկհերթ աշխատանքի: Շուտով մետաքսի կոմբինատի առջև ռազմական կարևորության նոր խնդիր դրվեց արտադրել նաև վիրահատության համար անհրաժեշտ մետաքսաթել, ավիացիոն արդյունաբերության համար` մեկուսիչ ժապավեն, հրետանու համար` հատուկ մետաքսի կտոր: Շնորհիվ մետաքսագործների աշխատանքի` կարճ ժամանակահատվածում յուրացվեց ռազմական նշանակություն ունեցող արտադրանքների թողարկումը և բարձրացվեց թողարկվող ապրանքի որակը ու 1941 թվականի համար առաջադրված պլանը կատարվեց 120,6 %-ով: 

ԼՂԻՄ-ի թեթև արդյունաբերությունը մինչև 1970-ական թվականները ներկայացված էր Ստեփանակերտի մետաքսի կոմբինատով, որը արտադրում էր տարեկան մինչև 17.5 մլն գծամետր գործվածք: ԼՂԻՄ-ում արտադրված այդ ամբողջ արտադրանքը կիսաֆաբրիկատ անվան տակ տեղափոխվում էր ադրբեջանական Նուխի (Շաքի) քաղաքի համանման ֆաբրիկան, այնտեղ ներկվում և ադրբեջանական պիտակով դուրս էր բերվում սպառման:

Մե­տաք­սի կոմ­բի­նա­տը մե­ծա­պես տու­ժում է Արցախյան ազատամարտի տա­րի­նե­րին, սա­կայն որոշ­ա­կի­ո­րեն պահ­պա­նեց իր ար­տադ­րա­կան նե­րու­ժը: Հետպատերազմյան տարիներին աշխատանքներ է տարվում, որպեսզի վերականգնվի Ստեփանակերտի մետաքսկոմբինատը։ 1987 թվականին արտադրվում է 14 միլիոն 896․600 մետր մետաքսի գործվածք, 1992-ին՝ 577․300 մետր, իսկ 1993 թվականի առաջին 7 ամսում՝ 517․000 մետր։

Սկսած 2010-ականներից ձեռնարկությունում գործում էին տեքստիլ, կարի, գորգագործության և բրդի մշակման արտադրամասեր։ 2018 թվականի տեղեկություններով՝ ձեռնարկության տարածքում գործում էր 11 ընկերություններ, որոնցից 3-ը զբաղվում էին կարի արտադրությունով։

Ադրբեջանի կողմից Արցախի շրջափակման պատճառով 2023 թվականից սկսում է չգործել ավելի քան 300 աշխատատեղ ունեցող Մետաքսկոմբինատը։ Կոմբինատի շենքում գործող կարի երեք արտադրամասերը, թելի գործարանն ու գորգագործարանը նույնպես փակվում են։ Չգործելու պատճառներից էր՝ հումքի չլինելը, իսկ պատրաստի արտադրանք անհնար էր արտահանելը։

Ստորև ներկայացված է Մետաքսկոմբինատի արտադրության ծավալները՝ 1940-1999 թվականներին․

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ստեփանակերտի ձեռնարկություններ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտի շենքեր և կառույցներ