open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Նավամոդելային սպորտ

**Նավամոդելային սպորտ**, տեխնիկական մարզաձև, որն ընդգրկում է սպորտային մրցումների համար նավամոդելների նախագծումն ու կառուցումը։ Ռազմածովային և առևտրական նավատորմի դասակարգման համապատասխան, սպորտային մոդելները բաժանվում են 36 դասի։ Մրցումները լինում են ստենդային (գնահատվում են կատարման նրբագեղությամբ և գծագրերին ու նախատիպին համապատասխանությամբ) և ընթացային՝ ներկայացվում են վերջրյա նավերի և սուզանավերի ինքնագնաց, արագընթաց կորդային (ազատ նախագծով), ռադիոկառավարումով և առագաստանավերի մոդելներ։

Նավամոդելային սպորտը զարգացած է Չեխիայում, Հունգարիայում, Լեհաստանում, Բուլղարիայում, Գերմանիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Ֆրանսիայում, Շվեդիայում, Իտալիայում։ Հայաստանում նավամոդելային սպորտը տարածում է ստացել 1949 թվականից, ՀԽՍՀ ծովային ակումբը բացվել է 1947 թվականին (հետագայում՝ ծովային դպրոց, 1972 թվականից՝ հանրապետական սպորտ-տեխնիկական ծովային ակումբ)։ 1950 թվականին տեղի են ունեցել հանրապետական առաջին մրցումները։ Նավամոդելային սպորտիի ֆեդերացիան ստեղծվել է 1965 թվականին։ Ըստ Հայկական սովետական հանրագիտարանի, 1980 թվականին ԴՕՍԱԱՖ-ի շրջանային ու քաղաքային կոմիտեներին առընթեր գործել է նավամոդելային սպորտի 128 խումբ (շուրջ 3 հազար մարդ, այդ թվում՝ 4 սպորտի միջազգային վարպետ)։

Հայաստանի մարզիկները մասնակցում են Եվրոպայի և աշխարհի առաջնություններին։

Կատեգորիա:Սպորտ
Զեյթունա Նասրետդինովա

**Զեյթունա Աղզամովնա Նասրետդինովա** (, ), բալետի բաշկիր խորհրդային արտիստուհի, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի, ԽՄԿԿ անդամ (1952)։

Լենինգրադի պարարվեստի ուսումնարանն ավարտելուց հետո, 1941 թվականից՝ Բաշկիրական օպերայի և բալետի թատրոնի մենապարուհի։ Դերապարերից են՝ Մարիա, Զարեմա (Ասաֆևի «Բախչիսարայի շատրվանը»), Զեյթունգուլ (Ստեպանովի «Կռունկի երգը»), Թառ Խոա (Գլիերի «Կարմիր ծաղիկը»), Ժիզել (Ադանի «Ժիզել»)։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել ԽՍՀՄ-ից դուրս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային բալետի արտիստներ‎
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:«Ոսկե դիմակ» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Նավախեցիներ

250px|մինի|աջից|Նավախեցի
**Նավախեցիներ**, (), գլխոտանի փափկամորթների դասի նաուտիլոիդների վերնակարգի անողնաշարավոր կենդանիների ժամանակակից միակ սեռը։

Մարմինը պարփակված է արտաքին, մեծ (մոտ 30 սմ տրամագծով) խեցու մեջ, որը պարուրաձև ոլորված է մեկ հարթության մեջ և միջնապատերով բաժանված է բազմաթիվ խցիկների։ Կենդանին տեղավորվում է վերջին՝ ամենամեծ խցիկում, իսկ մյուսները հիդրոստատիկ ապարատի դեր են կատարում, ընկղմվելիս լցվում են ջրով, վեր բարձրանալիս՝ մեծ քանակությամբ ազոտ պարունակող գազով։ Գլխի վրա ունեն բերանը շրջափակող մոտ 90 շոշափուկ։ Սողում են հատակին կամ լողում ջրի մակերևույթին։ Սնվում են փոքր խաչափառներով, ձկներով։ Հայտնի է նավախեցիների 11 հազար բրածո տեսակ։ Ժամանակակից փոքրաթիվ տեսակները տարածված են Հնդկական և Խաղաղ օվկիանոսներում։

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Փափկամարմիններ
Արդեն Չո

**Արդեն Չո** (անգլ.՝ *Arden Cho*, ), կորեա-ամերիկացի դերասանուհի, երգչուհի և մոդել։ Հայտնի է դարձել «Պատանի գայլը» հեռուստասերիալի շնորհիվ, որտեղ մարմնավորել է Քիրա Յուկիմուրայի կերպարը։

## Կենսագրություն
Արդեն Չոն ծնվել է Ամարիլո քաղաքում, Տեխաս նահանգում։ Փոքր տարիքից նվագում է դաշնամուր և թավջութակ, ինչպես նաև զբաղվել է պարով և մարմնամարզությամբ։

2003 թվականին Չոն ավարտել է Էփլ-Վելի ավագ դպրոցը ()։ 2007 թվականին ավարտել է Ուրբանա-Չամփեյնի Իլինոյսի համալսարանը (մասնագիտությունը՝ հոգեբան)։

## Մոդելային կարիերա
2004 թվականին Չոն հաղթում է «Միս Չիկագո» մրցույթում։

Չոն եղել է մոդել Nike-ի համար 2008 թվականին։ Ինչպես նաև եղել է մոդել Clinique-ի և Reebok-ի համար 2010 թվականին։ Սրանց հետ մեկտեղ՝ նաև՝ Apple, Alexander McQueen ընկերությունների և Vogue, Nylon Magazine ամսագրերի համար։

## Հեռուստասերիալ
2014 թվականին Արդեն Չոն հայտնի է դարձել իր Կիրա Յուկիմուրայի դերով Պատանի գայլը հեռուստասերիալում (չորրորդ և հինգերորդ եթերաշրջաններում), սակայն 2016 թվականի ապրիլի 12-ին իր յութուբյան կայքում հայտարարեց, որ լքում է հեռուստասերիալը։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 
* Arden Cho on alive not dead 
* Arden Cho on Model Mayhem

Կատեգորիա:1985 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 16 ծնունդներ
Նավթաբեր ապարներ

250px|մինի|Նավթաբեր ապարներ
**Նավթաբեր ապարներ**, նավթ պարունակող ապարներ։ Սովորաբար դրանք ծակոտկեն ապարներ են (ավազներ, ավազաքարեր, ճեղքավորված կրաքարեր)։ Նավթաբեր են լինում նաև կավերը, թերթաքարերը կամ այլ խիտ ապարներ։ Արդյունաբերական առումով նավթաբեր հորիզոնները հիմնականում կազմված են ծակոտկեն ապարներից, իսկ խիտ ապարներում նավթը ցրված է կամ կուտակված՝ ճեղքվածքներում։ Ընդունված է տարբերել սկզբնական նավթաբեր ապարներ, երբ նավթը տեղադրվում է նույն տեղում, որտեղ գոյացել է, և երկրորդական նավթաբեր ապարներ, որոնց մեջ նավթը տեղափոխվել է հետագայում՝ իր նախնական առաջացման վայրից։

Կատեգորիա:Ապարներ
Կատեգորիա:Նավթարդյունաբերություն
Նավաորդ

225px|մինի|աջից|Նավաորդ
**Նավաորդ**, շաղափուկ, տերեդինիդների ընտանիքի ծովային երկփեղկանի փափկամորթ։ Ապրում է ծովն ընկած փայտի կտորների մեջ, փայտյա նավերի և հիդրոտեխնիկական կառույցների ստորջրյա մասերում (այստեղից՝ անվանումը) և քայքայում փայտը։ Մարմինը որդանման է, առաջնամասի փոքրիկ խեցին շաղափի դեր է կատարում։ Հերմաֆրոդիտ է։ Սնվում է թեփով և պլանկտոնային օրգանիզմներով։ Նավաորդերը տարածված են արևադարձային և բարեխառն գոտիների ծովերում։ Նավաորդից պաշտպանելու համար փայտը ներկում են հատուկ թունավոր ներկերով, ծծեցնում կրեոզոլով։

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Տեքստալիթներ

**Տեքստալիթներ** ( - գործվածք և ․․․ լիթ), շերտավոր պլաստիկներ, բաղկացած են գործվածքի շերտերից և կապակցող պոլիմերից։

## Բուն տեքստալիթ
Բուն տեքստալիթը պատրաստում են բնական մանրաթելի գործվածքից, ջերմակայուն է (ըստ Մարտենսի՝ 80-140 C), խտությունը՝ 1300-1450 կգ/մ3, էլեկրամեկուսիչ է( P=108—1010 օհմ սմ)։ Օգտագործվում է ատամնանիվներ, գնդառանցքակալներ, օդում և յուղում աշխատող էլեկտրականության փոխարկիչների մասեր, պրոթեզներ պատրաստելու համար։

## Ապակե տեքստալիթ
Ապակե տեքստալիթ պատրաստում են ապակե-մանրաթելային գործվածքով՝ խտությունը՝ 1600-1800 կգ/մ3, էլեկրամեկուսիչ է (P=1013-1014 օհմ սմ), օգտագործվում է որպես մեկուսիչ էլեկտրա- և ռադիոտեխնիկայում, որպես կառուցվածքային նյութ ավտոմեքենաների, վագոնների և այլ խոշոր ու բարդ սարքերի արդյունաբերության մեջ։

## Օրգանական տեքստալիթ
Օրգանական տեքստալիթը պատրաստում են սինթետիկ մանրաթելի գործվածքով։ Խտությունը՝ 1150-1350 կգ/մ3։ Օգտագործվում է որպես կառուցվածքային և մեկուսիչ նյութ ինքնաթիռաշինության և մեքենաշինության մեջ։

## Ասբատեքստալիթ
Ասբատեքստալիթը պատրաստում են ասբեստաթելի գործվածքով և ջերմառեակտիվ խեժերով (երբեմն ավելացնում են լցանյութեր՝SiO2 և այլն)։ Խտությունը՝ 1300-1850 կգ/մ3։ Օգտագործվում է էլեկտրագեներատորների մասեր, պոմպերի թիակներ պատրաստելու համար և որպես հրթիռների ու տիեզերական սարքերի ջերմամեկուսիչ տարր։

Կատեգորիա:Պոլիմերներ
Տիբեթերեն

**Տիբեթերեն**, տիբեթցիների լեզուն։ Պատկանում է չին-տիբեթական լեզվաընտանիքի տիբեթա-բիրմանական ճյուղին։ Խոսվում է ՉԺՀ-ում (Տիբեթական ինքնավար շրջանում և հարակից որոշ վայրերում), մասամբ՝ Հնդկաստանում, Նեպալում, Բութանում․ խոսողների թիվը՝ մոտ 4,5 միլիոն (1974)։ Հնչյունական համակարգում կա 16 ձայնավոր, 36 բաղաձայն։ Քերականական հորինվածքն անջատական է։

Վանկը և ձևույթը համընկնում են։ Գոյականն ու դերանունն ունեն թվի կարգ, բայը՝ դեմքի, եղանակի, կերպի, ժամանակի կարգեր։ Բառակազմությունն իրացվում է մասնիկավորումով, բառաբարդումով և կրկնությամբ։ Գրավոր հնագույն աղբյուրները VII–10-րդ դարերից են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տիբեթերեն
Տելնյաշկա

thumb|right|300px|ավանդական ծովային ''տելնյաշկա''thumb|right|300px|Ռոսիա Հածանավի վրա նավաստիներին օղի բաժանելու պահը՝ երևում են տելնյաշկաները։[300px|thumb|խորհրդային ծովային հետևակը, [1985 г..]][thumb|right|300px|Ֆրանսիացի նավաստի "[Ժան Բար" (Jean Bart (D615) ֆրեգատից, հուլիսի 14 2008)]]
**Տելնյաշկա** () (խոսակցական՝ **տելնիկ** ()), ծովային տրիկոտաժե վերնաշապիկ, որը հագնում են մարմնի վրա, այստեղից էլ անունը՝ մարմին-тело (տելո)։ Պատրաստվում է կապույտ և սպիտակ հաջորդող շերտերով տրիկոտաժե գործված կտորից։ Ռուսական ծովային նավատորմիղում տրամադրվում է նավաստիներին, ավագներին, ռազմածովային հաստատությունների կուրսանտներին, ծովային հետևակի և օդային դեսանտային զորքերի զինծառայողներին։

Առաջին տելնյաշկաները հայտնվեցին առագաստային նավատորմի ժամանակ։ Ռուսաստանում դրանք ներմուծեց Մեծ Իշխան Կոստանդին Նիկոլաևիչ Ռոմանովը 1874 թվականին։

## Տելնյաշկան ֆիլատելիայում
*Տելնյաշկան*, որպես հագուստի բաղկացուցիչ, պատկերված է ԽՍՀՄ զինված ուժերին, Կարմիր բանակին նվիրված ԽՍՀՄ փոստային նամականիշերի վրա։

պատկեր:Stamp Soviet Union 1928 304.jpg|Կարմիր Բանակի 10-ամյակին նվիրված փոստային նամականիշ՝ Կարմիրբանակայինը Ավրորա հածանավից։
պատկեր:1938 CPA 590.jpg|Խորհրդային բանակի 20-ամյակը (1938)։ Կարմիր բանակի նավաստին Մարատ գծանավից։
պատկեր:Stamp of USSR 1241.jpg|Խորհրդային բանակի 30-ամյակը (1948)
պատկեր:1958 CPA 2124.jpg|Խորհրդային բանակի 40-ամյակը(1958)


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծովային եզրեր
Կատեգորիա:Նավատորմ
Շեյլլի Հեննիգ

**Շելլի Հեննիգ** (անգլ.՝ *Shelley Hennig*, ), ամերիկացի դերասանուհի և մոդել։ 2004 թվականին հաղթել է «Միսս Թինեյջեր ԱՄՆ» գեղեցկության մրցույթին։ Նկարահանվել է «Մեր օրերի կյանքը» (Սթեֆանի Ջոնսոնի դերում), «Գաղտնի շրջանը» (Դիանա Միդի դերում) և Պատանի գայլը (Մալիա Թեյթ/Հեյլի դերում) սերիալներում։

## Կենսագրություն
Շեյլի Հեննիգը ծնվել է 1987 թվականի հունվարի 2-ին, ԱՄՆ-ի Լուիզանա նահանգի Դեստրեհան քաղաքում Destrehan, Louisiana։ 2003 թվականին մասնակցել է «Միսս Լուիզանա ԱՄՆ» գեղեցկության մրցույթին և հաղթել։ 2004 թվականին Շեյլին Լուիզանա նահանգը ներկայացրել է «Միսս ԱՄՆ 2004» մրցույթին և հաղթել։ Դարձել է առաջին աղջիկը Լուիզանայում, ով հաղթել է միջազգային մրցույթում Ալի Լադրիից հետո (Միսս ԱՄՆ 1996)
Շեյլին դարձավ բավականին հայտնի։ Նրան հրավիրում էին տարբեր հեռուստաշոուների։ Աշխատում տարբեր կազմակերպություններում, շահույթ չհետապնդելով։
2005 թվականին Շեյլին հաղթանակի թագը փոխանցում է Ալլի ԼաՖորսին։

## Կրթություն և աշխատանք
Շեյլլին սովորել է ավագ դպրոցում, Դեստրեհան քաղաքում։ Դպրոցական տարիներին սկսել է զբաղվել պարով և մասնակցել տարբեր պարային մրցույթների։ Շեյլլին նաև ստեղծագործել է։ Նրա ստեղծագործութնները տեղ են գտել երիտասարդ հեղինակների պոեզիայի ցանկում։
Շեյլլին 14 տարեկան էր, երբ կորցրեց ավագ եղբորը, ով մահացել է ավտովթարից՝ ոչ սթափ վարելու պատճառով։ Դրանից հետո Շեյլլին կսկսեց դեմ գնալ հարբեցողությանը, և դարձավ «CADA» կազմակերպության անդամ։
Թագը հանձնելուց հետո մասնակցել է MTV հեռուստաալիքի «Տագից հետո» հեռուստաշոուին։

## Կարիերա
2007 թվականի ապրիլի 20-ին Շեյլլին սկսել է նկարահանվել «Մեր կյանքի օրերը» հեռուստասերիալում, որտեղ մարմնավորել է Ստեֆանի Ջոնսոնի կերպարը։ 2011 - 2012 թթ մարմնավորել է գլխավոր դեր «Գաղտնի շրջանը» սերիալում (Դիանա Միդ), նկարահանված Լ.Ջ.Սմիթի գրքի հիման վրա։ Այս սերիալի 2-րդ սեզոնը որոշ պատճառներով չի նկարահանվում։ Շեյլլին սկսում է խաղալ «Զակ Ստոունը պատրաստվում է հայտնի դառնալ» սերիալում, մարմնավորելով Քրիսի Աքերմանի դերը։
Այժմ նկարահանվում է «Պատանի գայլը» սերիալում, որը ցուցադրվում է ամերիկյան MTV հեռուստաալիքով։ Մարմնավորում է Մալիա Թեյթի կերպարը, սկսած 4-րդ սեզոնից։

## Ֆիլմագրություն

## Մրցանակներ և նոմինացիաներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* Official site Miss Teen USA 

Կատեգորիա:1987 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պարուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Գեղեցկության մրցույթի հաղթողներ
Նավթագազեր

250px|մինի|Նավթագազերի գործարան
**Նավթագազեր**, նավթային գազեր, բնության մեջ նավթին ուղեկցող և նավթի վերամշակման ընթացքում ստացվող գազեր։ Նավթին ուղեկցող գազերը պարունակում են մեթան, էթան, պրոպան, բութան և այլ հագեցած ածխաջրածիններ, ջրային գոլորշիներ, երբեմն նաև ազոտ, ածխաթթու գազ, ծծմբաջրածին, հելիում, արգոն։ 1 տ նավթին ընկնող գազերի քանակությունը՝ գազային գործոնը, կախված է նավթահանքի առաջացման և երկրի ընդերքում նրա տեղադրման պայմաններից և կարող է լինել 1—2-ից մինչև մի քանի հազար մ3/տ։ Գազավերամշակման գործարաններում նավթագազերից ստանում են գազային բենզին, բենզինազտված գազ և ածխաջրածիններ։ Ածխաջրածնային ֆրակցիաները քիմիական և նավթաքիմիական արդյունաբերության կարևոր հումք են, որոնցից ստանում են ացետիլեն, էթիլեն, ացետալդեհիդ, մրջնալդեհիդ, քացախաթթու, ացետոն, բարձրօկտանային վառելանյութերի բաղադրիչներ, կաուչուկ և այլն։ Հեղուկացված պրոպան-բուտանային ֆրակցիան լայնորեն օգտագործվում է որպես շարժիչային և կենցաղային վառելանյութ։ Նավթավերամշակման գազերն անջատվում են նավթաթորման սարքերում և առաջանում են նավթի ջերմային ու կատալիտիկ վերամշակման ընթացքում։

250px|մինի|Նավթագազերի բազա
Բաղկացած են հիմնականում ցածրամոլեկուլային ածխաջրածիններից։ Իտարբերություն նավթին ուղեկցող և բնական այրվող գազերի, պարունակում են ջրածին (0,2—7%) և չհագեցած ածխաջրածիններ։ Բացառություն են նավթի թորման, ռիֆորմինգի և հիդրոֆորմինգի գազերը, որոնք բաղկացած են սահմանային ածխաջրածիններից և պարունակում են փոքր քանակներով N2, Օ2, C02 և այլն։ Կրեկինգի և պիրոլիզի ենթարկվող նավթի 8,5—9,5%-ը փոխարկվում է նավթագազերի, այդ թվում մինչե 2,5%֊-ը չհագեցած ածխաջրածինների (էթիլեն, պրոպիլեն, բուտիլեն, բուտադիեն ևն)։ Նավթավերամշակման գազերն ունեն այրման մեծ ջերմություն՝ 52,3 Մջ/մ3 (12500 կկաչ/մ3) և օգտագործվում են որպես վառելանյութեր։

Կատեգորիա:Գազեր
Կատեգորիա:Վառելանյութեր
Կատեգորիա:Նավթամթերքներ
Կատեգորիա:Թափոնների կառավարում
Նատրիումի բրոմատ

**Նատրիումի բրոմատ**, անօրգանական միացություն, ալկալիական մետաղ նատրիումի և բրոմական թթվի աղը՝ NaBrO3, անգույն բյուրեղներ, լավ լուծվում է ջրում։

## Ստացում
* Բրոմի լուծումը խիտ տաք NaOH-ի կամ Na2CO3 լուծույթում՝
::\mathsf{3Br_2 + 6NaOH \ \xrightarrow{80^oC}\ NaBrO_3 + 5NaBr + 3H_2O }
::\mathsf{3Br_2 + 3Na_2CO_3 \ \xrightarrow{80^oC}\ NaBrO_3 + 5NaBr + 3CO_2\uparrow }
* Նատրիումի բրոմիդի լուծույթի էլեկտրոլիզ՝
::\mathsf{NaBr + 3H_2O \ \xrightarrow{e^-}\ NaBrO_3 + 3H_2\uparrow }
* Բրոմի օքսիդացումը քլորով նատրիումի հիդրօքսիդում՝
\mathsf{Br_2 + 5Cl_2 + 12NaOH \ \xrightarrow{80^oC}\ 2NaBrO_3 + 10NaCl + 6H_2O }

## Ֆիզիկական հատկություններ
Նատրիումի բրոմատը առաջացնում է անգույն բյուրեղներ, խորանարդային բյուրեղացանցով, ծավալային խումբ՝ P 213, վանդակի պարամետրերը՝ a = 0,672 նմ, Z = 4։

Լավ լուծվում է ջրում, լուծվում է հեղուկ ամոնիակում։ Չի լուծվում էթանոլում։

## Քիմիական հատկություններ
* Տաքացնելիս քայքայվում է՝
::\mathsf{2NaBrO_3 \ \xrightarrow{>384^oC}\ 2NaBr + 3O_2 }
* Հանդիսանում է ուժեղ օքսիդիչ՝
::\mathsf{2NaBrO_3 + 3C \ \xrightarrow{450-550^oC}\ 2NaBr + 3CO_2\uparrow }
::\mathsf{NaBrO_3 + 2NH_3 \ \xrightarrow{350-400^oC}\ NaBr + 2N_2\uparrow + 3H_2O }

## Կիրառություն
* Հանդիսանում է սպիտակեցնող նյութ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Химическая энциклопедия / Кнунянц И.Л. և այլք։
* Справочник химика / Никольский Б.П. և այլք։
* Лидин Р.А. և այլք։

Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ
Կատեգորիա:Բրոմատներ
Նավթամուղ

մինի|Նավթամուղ խողովակաշար Ալյասկայում
**Նավտամուղ**, կառույցների համալիր՝ նավթը և դրա վերամշակման արդյունքները հանույթի կամ արտադրման վայրից սպառման կամ փոխաբեռնման (երկաթուղային կամ ջրային տրանսպորտի) կետերը տեղափոխելու համար։ Նավթամուղը կազմված է ստորգետնյա կամ ստորջրյա խողովակաշարից, գծային ամրանից, նավթավերամղման գլխամսաային և միջանկյալ պոմպակայաններից, նավթամբարից, գծային և օժանդակ կառույցներից։ Մագիստրալային նավթամուղով հում նավթը և նավթամթերքները տեղափոխվում են հազարավոր կիլոմետրեր։

Մագիստրալային նավթամուղի տրամագիծը 200-ից 1200 մմ է, ճնշումը՝ 5—6 Մն/սմ2 (50— 60 կգ/սմ2)։ Մագիստրալային նավթամուղի հիմնական պարամետրերն են՝ երկարությունը, արտադրողականությունը, տրամագիծը, ճնշումը և վերամղման կայանների թիվը։ Առաջին երկու պարամետրերը ընտրվում են նախապես, մյուսները որոշում են հաշվարկի միջոցով։ Նավտամուղի կառուցման համար կիրառվում են ածխածնային և ցածրալեգիրված պողպատից խողովակներ։ Մագիստրալային նավտամուղի հաշվարկի ժամանակ մեծ դեր են խաղում տեղավւոխվող նավթի և նավթամթերքների մածուցիկությունն ու խտությունը։ Խողովակները հողային կոռոզիայից և թափառող հոսանքներից պաշտպանելու համար օգտագործում են հակակոռոզիոն մեկուսացում և կիրառում պաշտպանության էլեկտրաքիմիական մեթոդներ։ Մատուցման նավտամուղ նախատեսված է նավթը հանքերից և նավթամթերքները վերամշակման գործարաններից, համապատասխանաբար, մագիստրալային նավտամուղի և նավթամթերքամուղի գլխամասային կառույցներ տեղափոխելու համար։ Մատուցման նավտամուղերն ունենում են մինչև մի քանի տասնյակ կմ երկարություն։ Հանքային, գործարանային և նավթաբազային խողովակաշարերը նախատեսված են նավթի ներքին վերամղման համար։ Առաջին նավթամուղը, որն ուներ 6 կմ երկարություն, կառուցվել է 1865 թվականին, ԱՄՆ-ում։ 

Կատեգորիա:Խողովակային տրանսպորտ
Նավթային քարեր

250px|մինի|Նավթային քարեր
**Նավթային քարեր**, քաղաքատիպ ավան Ադրբեջանում, Ապշերոնի թերակղզուց 42 կմ հեռու։ Մտնում է Բաքվի Ազիզբեկովի շրջանի մեջ,։ Կառուցվել է 1949 թվականին, Կասպից ծովում, «Սև ժայռեր» քարաբլրաշարերի շուրջը, մետաղյա ցցերի վրա, ծովի հատակից նավթ արդյունահանելու նպատակով։ Նավթաբեր շերտերը գտնվում են 0,2—2,9 կմ խորություններում։

Կատեգորիա:Ադրբեջանի բնակավայրեր
Նիկոլայ Տագանցև

**Նիկոլայ Ստեպանովիչ Տագանցև** (, ), ռուս իրավաբան, քրեաբան, քրեական իրավունքի գիտության դասական ուղղության ներկայացուցիչ։

Դասավանդել է Պետերբուրգի համալսարանում (1867-1882)։ 1881 թվականից ծառայել է արդարադատության նախարարությունում, 1906 թվականից եղել պետական խորհրդի անդամ։ Ղեկավարել է Պետերբուրգի իրավաբանական ընկերության քրեական բաժանմունքը։ 1915-1917 թվականներին՝ քրեագետների ռուսական խմբի պատվավոր նախագահ։ Տագանցևն ունեցել է լիբերալ հայացքներ․ «193-ի դատավարությանը» (1877-1878 թթ.) մասնակցել է որպես պաշտպան, արտահայտվել մահապատժի դեմ, ուշադրություն դարձրել մանկական հանցագործության դեմ պայքարին։ Տագանցևը նախաձեռնել և մասնակցել է 1903 թվականի քրեական օրենսգրքի կազմմանը։ Մասնակցել է քրեական-դատավարական օրենսդրության վերանայման, ֆաբրիկային օրենսդրության և այլ օրենսդրական ակտերի մշակմանը։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Քրեական իրավունքի մասնագետներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Տայպինյան ապստամբություն

250px|մինի|աջից|Անկինի ճակատամարտը (1861)
**Տայպինյան ապստամբություն**, հայտնի նաև որպես **Տայպինյան հեղափոխություն** և **Տայպինյան քաղաքացիական պատերազմ**, զանգվածային ապստամբություն Չինաստանում 1850-1864 թվականներին ընդդեմ ֆեոդալական ճնշման և մանջուրական Ցին դինաստիայի։ Պատճառը հակասությունների սրումն էր գյուղացիության և ավատատերերի, չին ժողովրդի հիմնական, զանգվածի ու իշխանության գլուխ գտնվող մանջուրական ազնվականության միջև։ Ապստամբության գերագույն ղեկավարն էր Հոն Սյուցուեն (համարվել է *«աստծու երկրորդ որդի՝ [[Հիսուս Քրիստոս]]ի կրտսեր եղբայր»* և բոլոր երկրների ու ժողովուրդների *«ճշմարիտ տիրակալ»*)։

1850 թվականին Գուանսի նահանգում սկսված ապստամբությունը վերածվել է համաչինական գյուղացիական պատերազմի։ Ապստամբները հռչակեցին Մեծ բարօրության երկնային պետություն (Տայպին տյանգո), 1853 թվականին գրավեցին Նանկինը և վերանվանեցին Տյանցզին՝ Երկնային մայրաքաղաք, հրապարակեցին «Երկնային դինաստիայի հողային համակարգը»՝ չինական ավատատիրական հասարակությունը ռազմականացված նահապետական հասարակության (հիմնվելու էր «գյուղացիական կոմունիզմի» գաղափարների և նրա անդամների հավասարության սկզբունքի վրա) վերափոխելու ուտոպիական ծրագիրը։ 1853-1856 թվականներին տայպինները տարան մի շարք խոշոր հաղթանակներ և գրավեցին զգալի տարածք։ Սակայն, օգտվելով ապստամբների միջև երկպառակտչական պայքարից, մանջուրական զորքերը (Անգլիայի, ԱՄՆ-ի և Ֆրանսիայի զինվորական միջամտությամբ) 1856-1864 թվականների ընթացքում ջախջախեցին նրանց հիմնական ուժերը։ 1864 թվականի հուլիսին տայպինյան պետությունը դադարեց գոյություն ունենալուց։ Տայպինների վերջին խմբավորումը ջախջախվեց 1868 թվականի օգոստոսին։

Կատեգորիա:Չինաստանի պատմություն
Նավավարություն

**Նավավարություն**, կարող է նշանակել
# նավի շարժումը կառավարելու համար անհրաժեշտ գիտական առարկաների համախումբ։ Բաղկացած է նավագնացություն, լոցիա, ծովագնացային աստղագիտություն, հիդրոգրաֆիա, հիդրոօդերևութաբանություն, ծովային պրակտիկա, մագնիսական կողմնացույցի պրակտիկ դևիացիա (շեղում) բաժիններից։
# Նավի շարժման կառավարման պրոցես, որը հիմնվում է նավարկության պայմանների, նավի շարժման ուղղության, արագության, դիրքի և վիճակի՝ տեսողակաև կամ գործիքներով անընդհատ վերահսկման վրա։

Գործիքներով վերահսկումը կատարվում է նավարկության ավտոմատ համակարգերի (գիրոկողմնացույց, Էխոլոտ, ռադիոլոկացիոն կայաններ, ռադիոպելենգատորներ, ժամանակի ճշգրիտ չափիչներ և այլն) միջոցով։ Տեսողական վերահսկումը հիմնված է նավավարի գիտելիքների, փորձի և հմտության վրա։ Նավարկության կարգը սահմանվում է միջազգային և տեղի կանոնների համաձայն։

Կատեգորիա:Նավագնացություն
Նախանվագ

**Նախանվագը** կամ նախաբանը երաժշտական ստեղծագործության կամ նրա որևէ մասի ներածական բաժինն է, որը կանխազգալ է տալիս դրանց բնույթը կամ հակադրության սկզբունքով ցայտուն դարձնում դրանց սկսվելը։ Պարզագույն դեպքերում (օրինակ, դասական ռոմանսներում ու երգերում) բաղկացած է լինում
կատարողին և ունկնդրողին «տրամադրող» ներածական (հաճախ՝ միայն ներդաշնակային) մի ֆրազից։ Ավելի նշանակալի դեպքերում պարունակում է ինքնուրույն ցայտուն թեմա, որ ստեղծագործության (կամ՝ նրա մասի) հետագա շարադրման մեջ ևս հանդես գալով, մասնակցում է զարգացման ընդհանուր պրոցեսին (օրինակ, Չայկովսկու չորրորդ սիմֆոնիայի առաջին մասում)։ Երբեմն նախանվագը ավարտված պիես է հաջորդող հիմնական հատվածի թեմայով կամ դրանից անկախ (օրինակ, Ժորժ Բիզեի «Կարմեն» օպերայի նախանվագ, որ կոչվում է նաև պրեչյուդ, և գործողությունների միջև կատարվող նախանվագները, որ կոչվում են «անտրակտ»)։ Խոշոր ստեղծագործության ընդհանուր գաղափարը կամ կոնցեպցիան ամփոփ վերարտադրող նախանվագը կոչվում է նաև նախերգանք (օրինակ, Ռիխարդ Վագների «Լոհենգրին» օպերայում)։

Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Կատեգորիա:Երաժշտական ստեղծագործություններ
Նավային համակարգեր

**Նավային համակարգեր**, խողովակաշարերի, ամրանի, մեխանիզմների, սարքերի և հարմարանքների համախումբ, որն ապահովում է նավի վրա հեղուկի, գազի և գոլորշու տեղափոխումը։ Ըստ նշանակման նավային համակարգերը լինում են չորացման, բալաստային, ջրհոսման, ջեռուցման և տնտեսական. շոգեմատակարարման, օդափոխման, սառնարանային, սեղմված օդի և այլն։ Նավային համակարգերի մեխանիզմները գործարկվում են նավի օժանդակ կամ գլխավոր էներգետիկական տեղակայանքների միջոցով։ Նավի վրա գործում են ընդամենը 80 նավային համակարգեր։

Կատեգորիա:Մեխանիզմներ
Ուկրաինան Նոր ալիք երգի մրցույթում

**Ուկրաինան** Նոր Ալիք երգի մրցույթին մասնակցում է 2003 թվականից։ Առաջին անգամ Ուկրաինան այս մրցույթին ներկայացրել է Եվգենիան։

## Մասնակցություններ

## Մրցանակներ
### Հանդիսատեսի համակրանք

### Ալլա Պուգաչովայի մրցանակ

### «Муз-Тв» (ՄՈւԶ Թի-Վի)-ի մրցանակ

## Արտաքին հղումներ
* Մրցույթի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Ուկրաինայի արվեստ
Տեխնոլոգիական սարքավորումների արտադրական միավորում

**Երևանի տեխնոլոգիական սարքավորումների արտադրական միավորում**, խորհրդային շրջանի արդյունաբերական ձեռնարկություն ՀՀ մայրաքաղաք Երևանում։

Հիմնադրվել է 1976 թվականին։ Ներառում է Երևանի տեխնոլոգիական սարքավորումների փորձնական (գլխամասային ձեռնարկություն, հիմնադրվել է 1948 թվականին), Արտաշատի փորձնական գործիքաշինական (հիմնադրվել է 1954 թվականին) գործարանները, Վարդենիսի (հիմնադրվել է 1972 թվականին) և Մեղրու (Շվանիձոր գյուղում, հիմնադրվել է 1973 թվականին) արտադրությունները։

Միավորման ձեռնարկություններն արտադրել են տեխնոլոգիական սարքավորումներ, մետաղամշակման գործիքներ, ունիվերսալ հավաքվող հարմարանքների դետալներ ու առանձին հանգույցներ, պողպատի ձուլվածք, ժողովրդական սպառման առարկաներ։ 1984 թվականին, 1976 թվականի համեմատ, համախառն արտադրանքի ծավալն աճել է 2,3 անգամ և կազմել 15,5 միլիոն խորհրդային ռուբլի (40%-ը թողարկվել է որակի պետական նշանով)։

Միավորման արտադրանքն առաքվել է Խորհրդային Միության տարբեր տնտեսական շրջաններ, ինչպես նաև սոցիալիստական ճամբարի մի շարք երկրներ։

Կատեգորիա:Երևանի գործարաններ
Կատեգորիա:1976 հիմնադրումներ Հայաստանում
Նախալեզու

**Նախալեզու**, միևնույն լեզվաընտանիքին (լեզվախմբին) պատկանող (ցեղակից) լեզուների հիմքում, ընկած ընդհանուր լեզուն։ Յուրաքանչյուր լեզվաընտանիք
ունեցել է իր նախալեզուն, այդ պատճառով էլ սովորաբար «նախալեզու» տերմինը գործածվում է տվյալ լեզվաընտանիքի անվան հետ մեկտեղ (օրինակ, հնդեվրոպական նախալեզուն, սեմական նախալեզուն)։ Ժամանակակից համեմատական լեզվաբանության մեջ «նախալեզու» տերմինի փոխարեն հաճախ գործածում են պարզապես լեզու (հնդեվրոպական լեզու), ինչպես նաև՝ ընդհանուր լեզու (ընդհանուր հնդեվրոպական լեզու) կամ հիմք լեզու տերմինները (հնդեվրոպական հիմք լեզու, սեմական հիմք լեզու)։ Նախալեզուները գրավոր հուշարձաններով ավանդված չեն, դրանք վերականգնվում են ցեղակից լեզուների ծագումնաբանական ընդհանրությունների հիման վրա։ Այսպիսով, վերականգնված նախալեզուն ցեղակից լեզուների ծագումնաբանական ընդհանրությունների նախակաղապարների (ընդհանուր նախաձևերի) համակարգն է։

Կատեգորիա:Պատմահամեմատական լեզվաբանություն
Կատեգորիա:Նախալեզուներ
Նավաբեկությունից առաջացած իրավունք

**Նավաբեկությունից առաջացած իրավունք**, առափնյա իրավունք, սովորութային իրավունք, ըստ որի նավաբեկության հետևանքով ափ նետված կամ մերձափնյա որոշակի հատվածում հայտնաբերված ողջ գույքը համարվում էր տվյալ առափնյա տերիտորիայի գերիշխանի սեփականությունը։ Առաջացել և կիրառվել է Ասիայում և Եվրոպայում։ Հին դարերից սկսած, նավաբեկության հետևանքով ձեռք բերված գույքը դիտվել է որպես եկամուտների օրինական աղբյուր։ Ձգտելով մեծացնել «ծովի նվերները»՝ գերիշխանները հաճախ կազմակերպում էին արհեստական նավաբեկություն։ Նավաբեկությունից առաջացած իրավունք հիմնավորելու նպատակով երբեմն նույնացրել են անժառանգ, «տիրազուրկ գույք» և նավաբեկության հետևանքով ձեռք բերված «գույք» հասկացությունները կամ համարել, որ այն ամենը, ինչ հայտնաբերված է տվյալ տերիտորիայում, պատկանում է այդ տերիտորիայի սեփականատիրոջը։ Փորձեր են արվել նաև նավաբեկությունից առաջացած իրավունք օգտագործել որպես պատիժ։ Որքանով նավաբեկությունից առաջացած իրավունքը մեծ վնաս էր հասցնում ծովագնացությանն ու ծովային առևտրին, ժողովուրդների ու պետությունների բնականոն հարաբերություններին, դրա սահմանափակման, ապա նաև արգելման համար։

Կատեգորիա:Նավարկություն
Նախագիծ (այլ կիրառումներ)

**Նախագիծ**՝
# Փաստաթղթերի (հաշվարկների, գծագրերի և այլնի) համախումբ՝ որևէ կառույցի կամ շինվածքի ստեղծման համար։
# Որևէ փաստաթղթի (օրինակ, պայմանագրի նախագիծ) նախնական տեքստ։
# Մտահղացում, պլան, որևէ օբյեկտի նախատիպ, նախապատկեր։
Կավի Նաջմի

**Կավի Գիբյատովիչ Նաջմի (Նեժմետդինով) ** (, ), թաթար խորհրդային գրող, հասարակական գործիչ։

1922 թվականին ավարտել է Մոսկվայի բարձրագույն զինվորական-մանկավարժական դպրոցը։ Թաթարական ԻԽՍՀ ԳՄ վարչության առաջին նախագահը (մինչև 1937 թվականը)։ Նաջմիի գրական գործունեությունը սերտորեն կապված է թաթարական սովետական գրականության զարգացման պատմության հետ։ Հրատարակվել են նրա «Առափնյա խարույկներ» (1929), «Լուսավոր արահետ» (1930), «Առաջին գարունը» (1930) վիպակները։ Լայն ճանաչում է գտել Նաջմիի «Գարնանային քամիներ» (1948) պատմահեղափոխական վեպը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թաթարներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Թաթար բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Նախաբեմ

**Նախաբեմ**, **ավանսցեն** (), թատերաբեմի այն հատվածը, որն ընկած է բեմի հայելու և հարթակի եզրի միջև։ Ներկայացման որոշ տեսարաններ երբեմն տեղի են ունենում նախաբեմում։

Կատեգորիա:Թատերական ճարտարապետություն
Սերգեյ Նավաշին

**Սերգեյ Գավրիլովիչ Նավաշին** (Сергей Гаврилович Навашин, ), խորհրդային բուսաբան, բջջաբան։ ԽՍՀՄ ԳԱ (1918 թվական) և Ուկրաինական ԽՍՀ ԳԱ (1924 թ.) ակադեմիկոս։

## Կենսագրություն
1881 թ. ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը, դասավանդել տեղում, Պետրովյան գյուղատնտեսական ակադեմիայում, Պետերբուրգի համալսարանում։ Եղել է Կիևի (1894–1915 թթ.) և Թիֆլիսի (1918-1923 թթ.) համալսարանների պրոֆեսոր։ Մոսկվայի Կ․ Տիմիրյազևի անվան կենսաբանության ինստիտուտի (1923 թ.) հիմնադիրներից է և առաջին տնօրենը (մինչև 1929 թ.)։ Հայտնաբերել է ծածկասերմ բույսերի կրկնակի բեղմնավորումը և խալազոգամիայի երևույթը։ Քրոմոսոմների մորֆոլոգիայի տեսության հիմնադիրն է։ Ստեղծել է ռուսական բջջասաղմնաբանական դպրոցը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային բուսաբաններ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սարատով քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կենսաբաններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Նավթամբար

[250px|մինի|Նավթամբարներ [Գվատեմալայում]]

**Նավթամբար**, նավթ և նավթանյութեր պահելու համար նախատեսված ռեզերվուար կամ ռեզերվուարների համակարգ։ Տարբերում են վերգետնյա, կիսաստորգետնյա և ստորգետնյա նավթամբարներ։ Լինում են պողպատե, երկաթբետոնե, պլաստմասե, հողե, քարե նավթամբարներ։ Առավել տարածված են վերգետնյա պողպատե (տարողությունը մինչև 50 հազար մ³) և կիսաստորգետնյա երկաթբետոնե (մինչև 30 հազար մ³) նավթամբարները։

Կատեգորիա:Պահեստներ
Կատեգորիա:Բնական ռեսուրսներ
Կատեգորիա:Նավթարդյունաբերություն
Իմադ ադ-Դին Նասիմի

**Նասիմի**, Նեսիմի (իսկականը՝ **Սեիդ Իմադեդդին**, , , ), բանաստեղծ։

Նասիմին գրել է ադրբեջաներեն, պարսկերեն և արաբերեն։ Ուսումնասիրել է աստվածաբանություն, տրամաբանություն, մաթեմատիկա և աստղաբաշխություն։ Ճամոփրդել է Մերձավոր Արևելքում, տարածել պանթեիզմի գաղափարները։ Սուննի հոգևորականության որոշմամբ Նասիմին հերետիկոսության համար կենդանի մորթազերծ է արվել։

Նրա ստեղծագործությունները լայն ժողովրդականություն են վայելել Մերձավոր Արևելքում և Միջին Ասիայում։ Նասիմին արտահայտել է բողոք սոցիալական ճնշման դեմ, դատապարտել ֆանատիզմն ու սնոտիապաշտությունը, մարտնչել ճշմարտության ու բանականության համար։ Միևնույն ժամանակ նրա պոեզիայում ուժեղ են աշխարհի անցավորության հետ կապված մոտիվները, աստծու հետ միաձուլվելու ձգտումը։ Քնարերգության մեջ Նասիմին եղել է գազելի, ռուբայիի, տույուգի վարպետ։

Կատեգորիա:Իրաքցի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Թուրք գրողներ
Կատեգորիա:Թուրք բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության տղամարդ բանաստեղծներ
Տիեզերական նավագնացություն

**Տիեզերական նավագնացություն**, լայն իմաստով՝ տիեզերական թռչող ապարատի շարժման կառավարում, նեղ իմաստով՝ տիեզերական ապարատի տեղադիրքի որոշում, նրա՝ որպես նյութական կետի, շարժման կանխորոշում։ Այդ գործողություններն իրականացնող համակարգը ընդհանուր դեպքում, ընդգրկում է տիեզերական ապարատում և Երկրի վրա տեղավորված չափիչհ հաշվողական միջոցները։ Տիեզերական նավագնացության խնդիրների լուծմանը կարող է մասնակցել տիեզերագնացը։

Կատեգորիա:Օդագնացություն
Կատեգորիա:Տիեզերագնացություն
Կատեգորիա:Աստղագիտություն
Տերմինաբանություն

**Տերմինաբանություն**, եզրաբանություն, 
#գիտության, տեխնիկայի, մշակույթի ու հասարակական կյանքի բոլոր բնագավառներին վերաբերող գիտական տերմինների (եզրերի) ամբողջություն
#որևէ առանձին բնագավառի տերմինների համակարգ, 
#բառագիտության բաժին, որ զբաղվում է լեզվի տերմինների համակարգի ուսումնասիրությամբ։ Յուրաքանչյուր մասնագիտությանը հատուկ հասկացություններն արտահայտվում են համապատասխան տերմիններով, որոնք տվյալ մասնագիտության հասկացությունների համակարգի և տվյալ լեզվի բառային կազմի բաղկացուցիչ մասն են։ Տարբեր լեզուների տերմինաբանությունը գոյանում է տարբեր աղբյուրներից, եվրոպական լեզուներում տերմինաբանության գլխավոր աղբյուրը եղել են հունական և լատինական տերմինացված բառեր ու բառակապակցություններ, Մերձավոր Արևելքի մի շարք լեզուներում՝ արաբերեն բառեր։ Այդ լեզուների տերմինաբանության մի մասը կազմվել է ազգերի լեզվամիջոցներով։ Մի շարք լեզուների, այդ թվում՝ հայոց լեզվի, տերմինաբանությունը սկզբից ևեթ ունեցել է առավելապես ազգային բնույթ։ Հայերենի այժմյան տերմինաբանությունը բաղկացած է երեք շերտից՝ զուտ ազգային (ծանրաչափ, արբանյակ), փոխառյալ (պոզիտրոն, նուկլոն), խառը (սպեկտրագիր, էլեկտրագիր)։ Տեղեկատվության նպատակով հրատարակվում են տերմինաբանական բառարաններ՝ նվիրված այս կամ այն բնագավառին։ Հայերեն հրատարակվել են բժշկական, բուսաբանական, գրականագիտական, մաթեմատիկական, տնտեսագիտական, ռազմական, մարզական, պոլիտեխնիկական և այլ բնագավառների տերմինաբանական բառարաններ։ Տվյալ լեզվի այս կամ այն բնագավառի տերմինաբանության կանոնավորումը կատարվում է գիտական մեկ հասկացությանը մեկ բառ (կամ բառակապակցություն) սկզբունքի համաձայն, հնարավորինս վերացվում են տերմինային զուգահեռությունները։ Տերմինաբանությունյան կանոնավորումով զբաղվում են հատուկ հանձնախմբեր, կոմիտեներ, ՅՈԻՆԵՍԿՕ-ի Ինֆոտերմը և այլն։ Գիտության միջազգային ասպարեզում ձգտում կա ստեղծելու առանձին բնագավառների միջազգային տերմինաբանություն, և այդ նպատակով հրատարակվում են հատուկ կարգացանկեր։

## Տես նաև
*Տերմինաբանական կոմիտե

Կատեգորիա:Լեզվաբանության բաժիններ
Կատեգորիա:Բառագիտություն
Նախաբազուկ

**Նախաբազուկ** (), մարդու վերին վերջույթի՝ բազկի և ձեռքի միջև ընկած հատվածը։ Հենքակմախքը կազմում են ճաճանչոսկրը և ծղիկոսկրը, որոնց մերձադիր (պրոքսիմալ) ծայրերը մասնակցում են արմնկային, իսկ ճաճանչի հեռավոր ծայրը՝ ճաճանչ-դաստակային հոդի ձևավորմանը։ Ոսկրերը միմյանց միացած են միջոսկրային ջլաթերթով, իսկ ծայրերը կազմավորում են ճաճանչ-ծղիկային մերձադիր և հեռադիր (դիստալ) հոդերը։

Նախաբազկի ափային երեսին տեղադրված են ձեռքի վարհակիչ, դաստակի ծղիկային և ճաճանչային ծալիչ և մատների մակերեսային ու խորանիստ ծալիչ մկանները, որոնք նյարդավորվում են միջնակ և ծղիկային նյարդերի շարժիչ ճյուղերով, թիկնաճաճանչային երեսին՝ ձեռքի վերհակիչ, դաստակի երկար և կարճ տարածիչ, մատների ընդհանուր տարածիչ, ճկույթի և ցուցամատի սեփական տարածիչ, ինչպես նաև բութ մատի երկար զատիչ և երկար ու կարճ տարածիչ մկանները։ Վերջիններս նյարդավորվում են ճաճանչային նյարդով։

Անոթավորվում է ճաճանչային, ծղիկային, առաջային և հետին միջոսկրային զարկերակներով։

Ներերակային ներարկումների և արյան հետազոտությունների դեպքում օգտվում են նախաբազկի ենթամաշկային երակներից (արմնկային ծալքի շրջանում)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարդաբանություն
Նասիր Խոսրով

**Նասիր Խոսրով Աբու Մուին** (, ), պարսիկ բանաստեղծ, փիլիսոփա, կրոնական գործիչ։ 1046 թ.-ից 1052 թվականներին Նասիրը ուղևորվել է Եգիպտոս (նկարագրել է «ճանապարհորդության գրքում»)։ Վերադառնալուց հետո որպես հերետիկոս վտարվել է հայրենի Բալխ քաղաքից։ Կյանքի վերջին տարիներն անցկացրել է Բադախշանի (Պամիր) սարերում։ Քարոզել է իսմայիլականություն աղանդի հայացքները։ Նասիր Խոսրովի գրական ժառանգությունը կազմում են կրոնափիլիսոփայական տրակտատները, 12 հազար բեյթ ամփոփող դիվանը, «Ռովշանայի-Նամե» պոեմը։ Նասիրին դատապարտել է պալատական պոեզիան, խարազանել սելջուկ ֆեոդալներին, հարձակվել գիտական և փիլիսոփայական մտքի ազատ զարգացումը կաշկանդող ուղղափառ հոգևորականության վրա, պահանջել կարեկցել աղքատներին։ Չարիքի ու թշվառության պատճառը տեսել է «վատ դավանանքի» տարածման և «անարդար կառավարման» մեջ։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլվել է գյուղացիական շարժումների գաղափարախոսությունը։ Նշանակալի է Նասիրի դերը փիլիսոփայական քասիդի և խրատական պոեմի զարգացման գործում։

Կատեգորիա:Պարսիկ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Պարսիկ գրողներ
Կատեգորիա:Պարսիկ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Պարսկալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան պարսիկ գրողներ
Կատեգորիա:Աֆղան գրողներ
Կատեգորիա:Իրանցի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Մուսուլման աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Մուսուլման գրողներ
Կատեգորիա:Պարսիկ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան պարսիկ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Կրոնական գործիչներ
Նարեկյան վարժարան

**Նարեկյան վարժարան**, հիմնադրվել է 1846 թվականին, Կ. Պոլսի Պեյօղլու թաղամասում։ Երկսեռ նախակրթարան էր։ Դասավանդվել են հայերեն, թվաբանություն, վայելչագրություն, կրոն, ձեռքի աշխատանք և այլն։ 1877 թվականին նարեկյան վարժարանը տեղափոխվել է Ս․ Հարություն եկեղեցուն կից շենքը և շարունակել գործել շուրջ քսան տարի՝ որոշակի դեր կատարելով միջնակարգ դպրոցների համար դիմորդներ պատրաստելու, ժողովրդի մեջ գրագիտություն տարածելու գործում։ Հետագայում վարժարանի համար կառուցվել է նոր շենք, ուր 1895 թվականին, նարեկյան վարժարանի հիմքի վրա ստեղծվել է Էսայան վարժարանը։

Կատեգորիա:Կրթական կազմակերպություններ
Հովհաննես Նավակատիկյան

**Հովհաննես Ալեքսանդրի Նավակատիկյան** (), հայ խորհրդային ֆիզիկոս և մաթեմատիկոս, մանկավարժ, պրոֆեսոր (1930)։

## Կենսագրություն
Հովհաննես Նավակատիկյանը ծնվել է 1888 թվականի նոյեմբերի 5-ին Վրաստանի Ախալցխա քաղաքում։ Ավարտել է Դերբենդի ռեալական ուսումնարանը (1909) և Մոսկվայի համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետը (1913)։ 1914 թվականից 1918 թվականներին սովորել է Գյոթինգենի համալսարանում։ 1918 թվականից 1921 թվականներին աշխատել է Աստրախանի ուսուցչական սեմինարիայում և ժողովրդական կրթության ինստիտուտում։ 1921 թվականից աշխատել է Երևանի համալսարանում, 1933 թվականից 1938 թվականներին եղել է ընդհանուր ֆիզիկայի ամբիոնի առաջին վարիչը, 1933 թվականից 1934 թվականներին՝ ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետի դեկան, 1933 թվականից 1935 թվականներին՝ համալսարանի պրոռեկտոր։ 1941 թվականից 1943 թվականներին աշխատել է Ղազախստանում որպես ուսուցիչ, 1944 թվականից 1951 թվականներին եղել է Հյուսիս-Օսեթական մանկավարժական ինստիտուտի (Օրջոնիկիձե) ֆիզիկայի ամբիոնի վարիչ։ Դասավանդել է վերլուծական երկրաչափություն, ընդհանուր ֆիզիկա, օպտիկա և այլն։ Թարգմանել է ֆիզիկայի դպրոցական և բուհական դասագրքեր, կազմել ուսուցողական ձեռնարկներ։ Նավատիկյանի գիտական աշխատանքները վերաբերում են էլեկտրացույցի և որոշ մարմինների էլեկտրականացման պայմանների ուսումնասիրությանը։

1938 թվականին բռնադատվել և աքսորվել է։

## Երկեր
* Վերլուծական երկրաչափություն, մաս 1, 2, Երևան, 1932, 1937։
* Դետերմինանտներ։ Դասախոսություններ, Երևան, ԵՊՀ հրատ., 1922, 56 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Սերգեյ Ասլամազյան

**Սերգեյ Զաքարի Ասլամազյան** (), հայ թավջութակահար, մանկավարժ։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1945)։

## Կենսագրություն
* 1915-1918 թվականներին և 1922-1927 թվականներին սովորել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայում
* 1937 թվականից դասավանդել է նույն կոնսերվատորիայում, պրոֆեսոր՝ 1947 թվականից
* 1925-1968 թվականներին՝ Կոմիտասի անվան քառյակի հիմնադիր-անդամներից
Կատարել է փոխադրումներ լարային քառյակի, լարային նվագախմբի, թավջութակահարների անսամբլի համար։

Կոմիտասի մի շարք երգերի Ասլամազյանի մշակումները («Շողեր ջան», «Հաբըրբան», «Չինար ես», «Գարուն ա», «Քելեր-ցոլեր», «Երկինքն ամպել ա» և այլն) հայկական կվարտետային գրականության լավագույն էջերից են։

## Մրցանակներ
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1946)
* ՀԽՍՀ պետական մրցանակ (1965)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին աղբյուրներ
* Սերգեյ Ասլամազյան - Հայաստանի Ազգային Երաժշտություն

Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ թավջութակահարներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Նախահաշվային գներ

**Նախահաշվային գներ**, գներ, որոնք կիրառվում են շինարարության նախահաշվային արժեքը հաշվարկելու համար։

Սարքավորումների մոնտաժման միավորային վարձաչափերը և գնաաղյուսակները ներկայացնում են աշխատանքի միավորի նախահաշվային հաստատված կալկուլյացիան։ Վերադիր ծախսերի նորմաները սահմանվում են ըստ շինարարական առանձին կազմակերպությունների։ Պլանային կուտակման նորման միասնական է ու հավասար ուղղակի և վերադիր ծախսերի գումարի 6%-ին։ Տիպային նախագծերով կառուցվող մասսայական շինարարական օբյեկտների (բնակելի տներ, կուլտուր-կենցաղային նշանակության օբյեկտներ և այլն) համար կազմվում են նախահաշվային գնացուցակներ, որոնք բնույթով նման են արդյունաբերական արտադրանքի մեծածախ գներին։

Կատեգորիա:Շինարարություն
Նախասահմանված ներդաշնակություն

**Նախասահմանված ներդաշնակություն**, փիլիսոփայական հասկացություն․ մուծել է Լայբնից Գոթֆրիդ Վիլհելմը մոնադների կանոնավորված փոխհամաձայնությունը հիմնավորելու համար։ Աստծու ի սկզբանե սահմանած ներդաշնակության շնորհիվ գոյություն ունի տիեզերական կարգավորվածություն, երևույթների համընդհանուր փոխադարձ կապ (ֆիզիկական դետերմինիզմ) և մարմնի ու հոգու ներդաշնակություն։

Կատեգորիա:Փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն
Նարդոս

**Նարդոս** , շրթնածաղիկների ընտանիքի խոտաբույսերի, կիսաթփերի և թփերի ցեղ։

Հայտնի է Նարդոսի ավելի քան 25 տեսակ՝ տարածված գլխավորապես միջերկրածովյան երկրներում, Հնդկաստանում և Պակիստանում։ Տերևները նշտարաձև են, խավոտ, ծաղիկները ունեն յուղային գեղձիկներ, երկնագույն են, կապույտ, մանուշակագույն, ծաղկաբույլնրում հավաքված։ Նարդոսի որոշ տեսակներ (Lavandula spica, Lavandula latifolia և այլն) արժեքավոր եթերայուղային բույսեր են և վաղուց ի վեր օգտագործվում են բժշկության և օծանելիքի արտադրության մեջ։ Նարդոսը մշակվում է բազմաթիվ երկրներում, այդ թվում նաև ԽՍՀՄ-ում (Մոլդավիա, Ղրիմ, Կովկաս, Միջին Ասիա)։ Եպնդեղի չոր ծաղիկները և տերևները օգտագործվում են որպես հակացեցային միջոց։ Նարդոսի բոլոր տեսակներն էլ մեղրատու են, մի քանիսն ունեն դեկորատիվ նշանակություն։

Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Շրթնածաղկավորներ
Կատեգորիա:Թփեր
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Կիսաթուփեր
Նախահաշվային արժեք

**Նախահաշվային արժեք**, շինարարության, ձեռնարկությունների, կառույցների, շենքերի կամ դրանց առանձին մասերի, գործարկվող հերթերի ու համալիրների շինարարության (ընդլայնման, վերակառուցման)՝ նախագծերի հիման վրա կազմված և ընդունված կարգով հաստատված ծախսեր։ Շինմոնտաժային աշխատանքների նախահաշվային արժեքը բաղկացած է ուղղակի ու վերադիր ծախսերից և պլանային կուտակումից։ Ուղղակի ծախսերին վերաբերում են բանվորների հիմնական աշխատավարձը, նյութերի և արտադրանքի արժեքը, շինարարական մեքենաների ու մեխանիզմների շահագործման ծախսերը, իսկ վերադիրին՝ արտադրության պրոցեսի սպասարկման ու կառավարման ծախսերը։ Պլանային կուտակումը շինարարական կազմակերպությունների նորմատիվային շահույթն է։

Կատեգորիա:Շինարարություն
The Soft Parade (երգ)

**The Soft Parade**-ը ամերիկյան լեգենդար ռոք խումբ The Doors-ի երգն է։ Երգը ձայնագրվել է խմբի չորրորդ ստուդիական ալբոմում՝ որը կրում է նույն անունը։ Երգը գրվել է խմբի վոկալիստ Ջիմ Մորիսոնի կողմից։ Շատ երկրպագուներ կարծում են որ այս երգը և «Shaman's Blues»-ը նման է խմբի հին ոճին, որը եղել *[[The Doors (ալբոմ)|The Doors]]* և *[[Strange Days]]* ալբոմներում։ Այս ամենը հիմնականում եղել այն պատճառով որ երգը պարունակում է և լիրիկական և մելոդիկ հատվածներ։ Երգի սկզբում Մորիսոնը խոսում է մի քրիստոնյա ուսուցչի մասին, երգը այս հատվածը կոչվում է «Petition the Lord with Prayer»։ Երգի այս հատվածին հաջորդում է կլավեսինի հատվածը որը նույնպաես համարվում է երգի նախաբան իսկ այս հատվածը կոչվում է «Sanctuary», որը սկսվում է այս բառերով «Can you give me sanctuary, I must find a place to hide» որը վերաբերում է իր բանտարկություններին Մայամիում և Նյու Հևնում։ Այս հատվածից հետո երգը դառնում է ավելի դինամիկ և ավելի արագ, ու այս հատվածը արդեն պսիխոդեիլ պոպ ժանրի մեջ է։ Հաջորդ հատվածը արդեն բլյուզ վոճի մեջ է։ 2006 թվականին ալբոմի վերաթողարկման ժամանակ երգի «Petition The Lord With Prayer» հատվածին արդեն ավելանում են այս խոսքերը որոնք ասվում են Մորիսոնի կողմից՝ «troubled immeasurably, feather of your soft reply»։

## PBS կատարումը
Խմբի ոչ այնքան հայտնի դոկումենտալ PBSյան կատարումները որի մեջ ընդգրկվել է նաև այս երգը հետագայում ձայնագրվել խմբի մի քանի հավաքածու DVD-ների մեջ։ Ռեյ Մանզարեկը այս համերգը նկարագրել է հետևյալ խոսքերով. «A mother... all four Doors in perfect sympatico»։ Այս համերգի ժամանակ կարելի է տեսնել արդեն մորուքով սակայն ինչպես միշտ խարիզմատիկ Մորիսոնին (Մորիոնը սովորաբար համերգների կամել նկարահանումների ժամանակ սափրում էր իր մորուքը)։

Չնայած այս կատարումը ամբողջական չէ սակայն որոշ թողարկումներում երգը սկսվում է հենց սկզբից։

## Գրական ազդեցությունները
Երգի վրա բառային առումով ազդեցություն են թողել Ուիլյամ Բլեյքը նաև Թոմաս Սթեռնս Էլիոթի «Մոխրոց Չորեքշաբթի» պոեմը։ Երգը նաև իր վրա կրում է Ջեք Կերուակի «Բժիշկ Սաքս» վեպի ազդեցությունները։

## Անձնակազմ
* Ջիմ Մորիսոն - վոկալ
* Ռեյ Մանզարեկ - ստեղնաշարային գործիքներ
* Ռոբի Կրիգեր - կիթառ
* Ջոն Դենսմոր - հարվածային գործիքներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:The Doors
Ջենիֆեր Լոուրենսի ստացած մրցանակների և անվանակարգերի ցուցակ

Հետևյան ցուցակում գրված են Ջենիֆեր Լոուրենսի ստացած մրցանակները և անվանակարգերը։ Երիտասարդ դերասանուհին այս ամենին հասել է ընդամենը 23 տարեկանում։

## Մրցանակներ

### [[Օսկար]]

### [[AACTA կինոմրցանակ]]

### [[BAFTA]]

### Critics' Choice Movie Awards

### [[Ոսկե Գլոբուս]]

### Independent Spirit Awards

### Satellite Awards

### Saturn Awards

### Screen Actors Guild Awards

### Այլ ինդուստրիայի մրցանակներ

### Հանդիսատեսի մրցանակաբաշխություններ

### Փառատոնային մրցանակաբաշխություններ

## Արտաքին հղումներ
*

Ջենիֆեր Լոուրենս
Ուբրիկե (քաղաք)

**Ուբրիկե** (իսպ. Ubrique), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Կադիս նահանգի կազմի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի կազմի մեջ։ Զբաղեցնում է 71 կմ² տարածք։ Բնակչությունը՝ 16 915 մարդ (2010)։ Գտնվում է նահանգի վարչական կենտրոնից 118 կմ հեռավորության վրա։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը
* Ubrique 
* ocuri.net

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Կադիս պրովինցիայի բնակավայրեր
Լևոն Ալոյան

**Լևոն Մելիքի Ալոյան** (), ֆլեյտահար, մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1957)։

## Կենսագրություն
1952 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիան։ 1946-1998 թվականներին եղել է Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի նվագախմբի մենակատար։ Դասավանդել է Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում, Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում, կոնսերվատորիայում (պրոֆեսոր՝ 1990 թվականից)։

Մենահամերգներով հանդես է եկել Բուլղարիայում, Ֆիլիպիններում, Գերմանիայում և այլուր։

## Մրցանակներ
* ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1957)
* Միջազգային մրցույթների, երիտասարդության և ուսանողների համաշխարհային փառատոների դափնեկիր (Մոսկվա, 1957)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆլեյտայի Կոնցերտ, 1ին մաս
* Ֆլեյտայի Կոնցերտ, 2րդ մաս
* Ֆլեյտայի Կոնցերտ, 3րդ մաս

Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ֆլեյտահարներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Երեմիա Տեր-Սարգսենց

**Երեմիա Տեր-Սարգսենց** (**Տևկանց**), **Երեմիա եպիսկոպոս** (), հայ հոգևորական, հասարակական-քաղաքական գործիչ, բանասեր։

Արիստակես և Սեդրակ Տեր-Սարգսենցների եղբայրը։

## Կենսագրություն
Սկզբնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում, այնուհետև ավարտել Վարազի ժառանգավորաց վարժարանը։ Լիմ կղզում կարգվել է վարդապետ, եղել Վարագա վանքի վանահայրը, հաջորդաբար՝ Վանի, Բիթլիսի, Մուշի, Չմշակածագի, Արաբկիրի և Խարբերդի հայոց հոգևոր առաջնորդը, Կոստանդուպոլսի պատրիարքական փոխանորդը, ազգային ժողովի և գավառային քննիչ հանձնախմբի անդամ։ Զեյթունի 1862 թվականի ապստամբության ժամանակ հյուրընկալել է ապստամբների պատվիրակներին, եղել զեյթունցիների օգտին հանգանակություն կազմակերպող ընկերության նախագահը, մասնակցել Զեյթունի հայերի նկատմամբ թուրքական կառավարության հաշվեհարդարը կանխելու խնդրանքով Ֆրանսիայի կայսր Նապոլեոն 3-րդ-ին ուղղված գրության կազմմանը։ Տեր Սարգսենցը զբաղվել է նաև գրական գործունեությամբ։ «Հայրենասիրություն Հայոց» (1872) գրքում կոչ է արել ուսումնասիրել հարազատ Ժողովրդի պատմությունն ու մշակույթը, խրախուսել ազգապահպանության ոգին, դատապարտել պանդխտությունը։ Տեր-Սարգսենցը բազմիցս ճանապարհորդել է Արևմտյան Հայաստանում, թողել արժեքավոր նոթեր, որոնցում աշխարհագրական և ազգագրական ուշագրավ տվյալներ կան Վասպուրականի, Մուշի, Բիթլիսի, Բայազետի, Բասենի, Կարսի, էրզրումի և այլ վայրերի վերաբերյալ, նկարագրված է թուրք, բռնապետության լծի տակ հեծող հայ ժողովրդի ծանր վիճակը։ Հեղինակի ստվարածավալ ձեռագրերը Արևմտյան Հայաստանի 19-րդ դարի 30-80-ական թվականներին պատմության ուսումնասիրության կարևոր աղբյուր են։ Դրանք պահպանվում են Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում և մի շարք արխիվներում։

## Երկեր
* Ճանապարհորդություն Բարձր Հայք և Վասպուրական 1872-1873 թվականներին (ձեռագիրը պատրաստել և ծանոթագրել է  Հ. Պողոսյանը), Երևան, 1991։

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Տարածական քիմիա

**Տարածական քիմիա**, ստերեոքիմիա, քիմիայի բաժին, որը հետազոտում է մոլեկուլների տարածական կառուցվածքը և այդ կառուցվածքի ազդեցությունը նյութի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների, ռեակցիաների ուղղության և արագության վրա։ Ուսումնասիրում է հիմնականում օրգանական նյութերը, կոմպլեքսային և ներկոմպլեքսային միացությունները։ Տարածական քիմիաի հիմնական հասկացություններն են ածխածնի ատոմի ասիմետրիկությունր, կոնֆիգուրացիան և կոնֆորմացիան։ Տարածական քիմիաի սկզբնավորումը խթանվեց լուծույթում օրգանական նյութերի օպտիկական ակտիվության հայտնաբերմամբ։ Լ․ Պաստյորը հայտնաբերեց գինեթթվի տարածական իզոմերները, մշակեց ռացեմատները օպտիկական իզոմերների բաժանելու եղանակ, նյութի օպտիկական ակտիվությունը բացատրեց մոլեկուլի ասիմետրիկությամբ (1848-1860 թվական)։

Կատեգորիա:Քիմիա
Նախապաշարմունք

# Անհատական և հասարակական գիտակցության մեջ հավատ նախանշանների նկատմամբ, որոնք համարվում են ապագայի խորհրդանշաններ։ Նախապաշարմունքը հնագույն հավատալիքների, տոհմացեղային տաբուների ու տոտեմների արձագանքն է։ Նախապաշարմունքի հիմքում ընկած է այն համոզմունքը, որ իբր ապագան դրսևորվում է ներկայում։ Այստեղից էլ նախապաշարմունքների պաշտպանողական-կարգավորիչ դերը՝ վարվել ըստ բարի նախանշանների և գործողություններով չեզոքացնել սպասվող անցանկալի պատահարը։ Նախապաշարմունքը դեռես չճանաչված երևույթներին անհիմն պատճառական կապ վերագրելու արդյունք է։
# Որոշ երևույթների նկատմամբ կանխակալ վերաբերմունք, որն արտահայտվում է մտածելակերպում և վարվելակերպում ամրագրված ստերեոտիպերով։ Հատուկ է անհատներին, դասակարգերին, էթնիկական խմբերին, ռասաներին և պայմանավորված է պատմական, սոցիալական, հոգեբանական գործոններով։ Նախապաշարմունքները, հանդես գալով որպես անհատական և հասարակական հոգեբանության տարր, աստիճանաբար դառնում են անհատական և հասարակական գիտակցության անհրաժեշտ բաղադրամաս։ Դրանք ունեն հարմարողական-կարգավորիչ դեր՝ ապահովում են սուբյեկտի գործունեությունը ըստ հասարակական նորմերի, ինչպես նաև կատարում են պաշտպանողական ֆունկցիա՝ դուրս վանել, «ուրիշին» փոխանցել բացասականը և իր մտածելակերպն ու գործելակերպը դարձնել փակ համակարգ, պաշտպանել այն ոտնձգություններից։ Նախապաշարմունքը էությամբ իռացիոնալ է, հենված է հավատի վրա և դժվար հաղթահարելի։ Սոցիալական անհավասարության վերացումը, հասարակական հոգեբանության և գիտակցության գիտական վերլուծությունը և դաստիարակչական աշխատանքը սոցիալիզմի օրոք պայմաններ են ստեղծում նախապաշարմունքների վերացման համար։

Կատեգորիա:Հավատք
Կատեգորիա:Նախապաշարմունքներ
Կատեգորիա:Սոցիալական հոգեբանություն