Պեկտուսան

**Պեկտուսան**, ինչպես նաև **Բայտոուշան** () կամ **Չանբայշան** (), Հյուսիսային Կորեայի ( գավառ Յանգանդո) և Չինաստանի (Գիրին նահանգ) սահմանին գտնվող պոտենցիալ ակտիվ հրաբուխ։ Լեռան բարձրությունը 2744 մետր է (2750 մ), համարվում է Մանջուրո-Կորեական լեռների բարձրագույն կետը, ինչպես նաև ողջ Մանջուրիայի և Կորեական թերակղզու։

## Աշխարհագրություն
Հրաբուխը գտնվում է Չինաստանի սահմանի մոտ։ Լեռան գագաթին՝ Հրաբխի խառնարանում, գտնվում է Երկնային լիճը, որից սկիզբ է առնում Սունգարի գետը։ Հրաբխի լանջերին են գտնվում նաև Թումինզյան և Յալուցզյան  գետերի ակունքները։

Լեռը աճում է տարեկան մոտ 3 մմ-ով, քանի որ մագման  բարձրանում է նրա կենտրոնական մասում։ Ամենաբարձր կետ տարվա մեջ 8 ամիս ծածկված է  ձյան շերտով։ Մինչեւ 1800 մ լանջը հարթ է։ Կալդերան շրջապատող գագաթներից 16-ը  2500 մ-ից բարձր են։

1959 թվականին հրաբխի կորեական մասում ստեղծվեց Կորեայի ամենամեծ արգելոցը, իսկ մեկ տարի անց չինական կողմից հիմնվեց բնական արգելոց։ 1979 թվականին դրանք միացվել են և դարձել միջազգային կենսոլորտային արգելոց։

## Կլիմա
Տարեկան միջին ջերմաստիճանը գագաթին մոտ -8,3&nbsp;°C: Ամռանը ջերմաստիճանը կարող է բարձրանալ մինչև 18&nbsp;°C, իսկ ձմռանը ՝ իջնել մինչև -48&nbsp;°C: Քամու միջին արագությունը 11,7 մ/վ է, միջին խոնավությունը ՝ 74%: Վերջին տասնամյակների ընթացքում լավ նկատելի են կլիմայի տաքացման հետևանքները' ամռանը ձյան ծածկույթի նվազման տեսքով։

## Անվանում
Կորեական անվանումը *Պեկտուսան* (), նշանակում է «սպիտակագլուխ լեռ»։ Չինական անվանումը *Չայբուշան* () (*Բայտոուշան*՝ *Պեկտուսան* բառի չինական տրանսկրիպցիան է) և մանջուրերեն *Գոլմին Շանգիյան Ալին* (մանջուրերեն՝ ) նշանակում է «Հավերժ Սպիտակ Լեռ»։ Մոնղոլական անվանումը՝ *Օնբոր Ցագաան Օոլա*, թարգմանվում է ինչպես «բարձր սպիտակ լեռ»։

## Պատմություն
Ենթադրվում է, որ խառնարանը առաջացել է հրաբուխի 7 բալանոց ուժեղ ժայթքման արդյունքում՝ 969 թվականին (± 20 տարի)(համեմատելի է մ.թ.ա. 1642 թվականին Սանտորինի և 1815 թվականին Տամբորա հրաբուխների պայթյունների հետ) և արտանետել է 96 կմ3 ապարներ։ Գիտնականների ճշտված հաշվարկներով՝ հրաբխի ժայթքումը տեղի է ունեցել 946 թվականին և հանգեցրել է ոչ թե 96, այլ մոտավորապես 23 կմ3 լեռնային ապարների, ինչպես նաև 45 մլն տոննա ծծմբային գազերի և երկու մլրդ տոննա ջրի արտանետմանը։ Սա մոտ 20 անգամ ավելի շատ է, քան ցույց են տալիս,այդ ժամանակահատվածի Գրենլանդիայում սառույցի նստվածքները.:

Հրաբուխը բազմիցս ակտիվացել է ՝ժայթքումները եղել են 1597 թվականին (այդ ժայթքման մոխիրը հայտնաբերվել է նույնիսկ Հոկայդո կղզու հարավային մասում), ինչպես նաև 1668 և 1702 թվականներին։ Վերջին ժայթքումը տեղի է ունեցել 1903 թվականին (պայթյուններ՝ քարերի  գազերի արտանետմամբ)։
Լեռը համարվում է սրբազան երկու երկրների բնակիչների համար։ Պեկտուսանը հիշատակվում է  ԿԺԴՀ-ի և Կորեայի Հանրապետությանազգային օրհներգերի տեքստերում։

### Չինաստան
Լեռը հիշատակվում է հիշատակվում է հին գրքերում, այդ թվում Հոու Հանշուում՝ տարբեր անուններով։ Ժամանակակից անունը ամրապնդվել է Ցին դինաստիայի ժամանակ։

### Կորեա
Հյուսիսկորեական Լեգենդի համաձայն՝ երկնքից լեռը իջել է Հվանուն, Կոչոսոնի՝ առաջին կորեական պետության, հիմնադիր հայրը։ Բացի այդ, Կիմ Ջոնգ Իլի պաշտոնական կենսագրությունը պնդում է, որ նա ծնվել է Երկնային լճի մոտ։
1992 թվականին հրաբխի շրջակա խառնարաններից պիկերից մեկի՝  Հենդոբոնի, վրա պետական քանդակագործների կողմից 216 մետր լայնությամբ վիթխարի մակագրություն է փորագրվել։ «Պեկտուսան՝ Հողափոխության Սուրբ լեռ (Կիմ Ջոնգ Իլ. 16 փետրվարի 1992 թվական)»։
Պեկտու պատկերը զարդարում Կորեայի Ժողովրդա-Դեմոկրատական Հանրապետության զինանշանը։

## Պատկերասրահ

Baitou Mountain Tianchi.jpg|Խառնարանային լիճ Տյանչի (Չհոնջի)՝ Պեկտուսան լեռան վրա 
Changbai-2005.JPG|Կաիրններ
Changbai hotspring.JPG|Չանբայ տաք աղբյուր
Changbai chute1.JPG|Չանբայ ջրվեժ
River, Paektu Mountain.jpg| Գետ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Volcano live
* 
* Пэктусан // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
* 
* 

Կատեգորիա:Ակտիվ հրաբուխներ
Կատեգորիա:Չինաստանի լեռներ
Կատեգորիա:Ստրատոհրաբուխներ