Կախեթի մարզ

**Կախեթի մարզ** (), վարչական միավոր Վրաստանի արևելյան մասում։ Կենտրոնը Թելավ քաղաքն է։

Կախեթի մարզի տարածքը 11 309,5 կմ² է, որով նա առաջինն է Վրաստանի մարզերի շարքում։ Այն ներառում է 8 շրջան։ Բնակչությունը 2015 թվականի դրությամբ կազմել է 318 900 մարդ, միջին խտությունը՝ 28,2 մարդ/կմ²։

## Անվանում
Կախեթ անունը առաջացել է արևելավրացական կախ ցեղի անունից, իսկ -եթ վերջածանցը վրացերենում ցույց է տալիս տեղ։ Վրացագետները առանձնացնում են վրացերենի կախեթյան բարբառը։

## Պատմություն
Ժամանակակից Կախեթի մարզը ներառում է Պատմական Վրաստանի երեք գավառների՝ Կախեթի, Կուխեթի ու Գարդաբանի տարածքը։ Վրացական բանահյուսության համաձայն, Քարթլիս Ցխովրեբա ավանդազրույցը պատմում է Քարթլոս նախահոր 5 որդիների մասին, որոնցից 3-ը կոչվում էին վերոնշյալ երեք գավառների անուններով։
[մինի|[Կեսելոյի բերդ]]
Վաղ շրջանում Կախեթը չի մտել Վիրքի սահմաններում. այն Աղվանքի մաս է կազմել։ Հելլենիստական շրջանում Փառնավազ արքան հիմնել է 8 իշխանություն, որոնց ղեկավար է կարգել իշխաններին (՝ էրիսթավի)։ Դրանց թվում էր Կախեթի իշխանությունը՝ Ուջարմա կենտրոնով։

Վաղ միջնադարում Վրաց մարզպանության կործանումից հետո առաջացել է Կախեթի թագավորությունը՝ Գրեմի, ապա՝ Թելավ մայրաքաղաքով։ Այն սկզբում ինքնուրույն պետություն էր, թեև վարչականորեն մտնում էր Վրաց իշխանության, ապա՝ Տփղիսի ամիրայության մեջ։

Զարգացած միջնադարում եղել է Վրացական թագավորության կազմում, ապա կրկին առանձնացել և դարձել ինքնուրույն թագավորություն։

1762 թվականից միացել է Քարթլիի թագավորությանը (Քարթլի-Կախեթի թագավորություն)։ 1801 թվականից Գեորգիևյան դաշնագրի արդյունքում, մարզը հայտնվել է Ռուսական կայսրության կազմում։

Կախեթը սկզբում մտել է Վրացական մարզի, Վրացա-Իմերեթական նահանգի, ապա՝ Թիֆլիսի նահանգի մեջ։ Կախեթը հարևան Հերեթի հետ եղել է Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետության (1918-1921) մասը։

Վրացական ԽՍՀ (1921-1990) կառավարման տարիներին տարածքը բաժանված է եղել շրջանների։

## Աշխարհագրություն
Կախեթը գտնվում է Վրաստանի արևելքում։ Ռուսաստանին սահմանակցում է հյուսիսից (Չեչնիա) և հյուսիս-արևելքից (Դաղստան), Ադրբեջանական Հանրապետությանը՝ հարավ-արևելքից և հարավից։ Արևմուտքում Մցխեթ-Մթիանեթ և Քվեմո Քարթլի մարզերն են։
[մինի|[Գրեմի բերդ. Կախեթի թագավորության առաջին մայրաքաղաքը]]
Կախեթն ամբողջությամբ ընկած է Մեծ Կովկաս լեռնաշղթայի կենտրոնական հատվածում. այս տարածքով հոսում են Իորի և Ալազան գետերը։ Մարզի տարածքում գտնվում են Բաբանեուրի, Բածարի, Լագոդեխի և Մարիամջվարի արգելոցերը և Վաշլովանի ու Թուշեթի ազգային պարկերը։ Բոնության հուշարձաններից են Առծիվի կիրճը և Տախտիթեփան։

Բարեխառն լեռնային կլիման նպաստում է գյուղատնտեսության զարգացմանը։ Դարեր ի վեր այստեղ զբաղվել են անասնապահությամբ ու երկրագործությամբ, զարգացած է եղել խաղողագործությունը։ Մեծ հռչակ ունեն Կախեթի գինիները։

Վարչականորեն մարզը բաժանված է 8 շրջանի։

## Բնակչություն
2015 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ Կախեթի մարզում բնակվում էր 318 900 մարդ, 2014 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ՝ 405 000 մարդ։ 2009 թվականին մարզի բնակչությունը գնահատվել է 401 400 մարդ։

2002 թվականի մարդահամարով, Կախեթում բնակվում էր 407 182 մարդ, որոնցից վրացիները՝ 82,9 % (կամ 341 503 մարդ), ադրբեջանցիները՝ 10,8 % (40 036մարդ), չեչենները՝ 2,1 % (6 997 մարդ), օսերը՝ 1,9 % (6 809 մարդ), ռուսները՝ 0,9 % (3 844 մարդ), հայերը՝ 0,9 % (3 789 մարդ), եզդիները՝ 0,1 % (495 մարդ), հույները՝ 0,1 % (285 մարդ), ուկրաինցիները՝ 0,05 % (232 մարդ), աբխազները՝ 0,04 % (185 մարդ)։

Կախեթի բնակչության 50 %-ը վրացիների լեռնային ենթախմբեր են, որոնցից առավել հայտնի են փշավիները։ Լեռնցիները բացարձակ մեծամասնություն են կազմում Ախմետայի, Թելավի և Դեդոփլիս Ծղարոյի շրջաններում, իսկ Գուրջաանում, Սիղնաղում և Ղվարելում՝ մոտ կեսը։

Ադրբեջանցիները կենտրոնացած են Սագարեջոյի շրջանում (31,9 % կամ 18 907 մարդ, վրացիները՝ 66,6 %), Լագոդեխի շրջանում (22,3 % կամ 11 392 մարդ, վրացիները՝ 68,3 %) և Թելավի շրջանում (11,9 % կամ 8 373 մարդ, վրացիները՝ 85,5 %)։

Կախեթի մարզի բնակչությունը ըստ 2002 թվականի մարդահամարի







2002 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ 350126 կախեթցիներ իրենց քրիստոնյա են կոչել, որոնցից 1146-ը՝ Հայ Առաքելական եկեղեցու հետևորդ, 737-ը՝ կաթոլիկ։ Կախեթի իսլամադավան բնակչությունը հաշվվում է 51256 մարդ, ևս 73 դավանում է հուդայականություն, այլ հավատներ՝ 2602, անկրոն՝ 1242:

## Վարչական բաժանում

Կախեթի մարզի կառավարման ղեկավարը Վրաստանի նախագահի ներկայացուցիչն է մարզում։ Նրա գործառույթներից են՝ մարզում կարգուկանոնի հաստատումը, ռեսուրսների մոբիլիզացիան, հասարակական կյանքի բարելավումը, մարդու իրավունքների պաշտպանությունը և այլն։ Մարզը բաժանված է 8 շրջանի։

Քաղաքներն են (ըստ 2002 թվականի մարդահամարի)՝

* Թելավ (21 805),
* Սագարեջո (12 566),
* Գուրջաան (10 029),
* Ղվարել (9 045),
* Ախմետա (8 571),
* Դեդոփլիս Ծղարո (7 724),
* Լագոդեխ (6 900),
* Ծնոր (6 066),
* Սիղնաղ (2 100)։

## Մշակույթ
[մինի|[Ալավերդի վանք]]
### Թատրոններ
* Թելավի Վաժա Փշավելայի անվան պետական դրամատիկական թատրոն
* Գուրջաանի պետական տիկնիկային թատրոն

### Թանգարաններ
* Սիղնաղի Վանո Սարաջիշվիլիի տուն-թանգարան
* Սիղնաղի Սանդրո Միրիանաշվիլիի տուն-թանգարան
* Թելավի Գ. Չուբինաշվիլու անվան թանգարան
* Ցինանդալի Ալեքսանդր Ճավճավաձեի անվան թանգարան
* Վրաց թագավոր Հերակլ II-ի թագավորական նստավայր
* Նատո Վաչնաձեի տուն-թանգարան
* Գուրջաանի ռազմական փառքի թանգարան
* Կսիտաուրի Ռաֆայել Էրիսթավիի տուն-թանգարան
* Իլյա Ճավճավաձեի անվան թանգարան
* Ղվարելի Կոնստանտին Մարջանիշվիլիի տուն-թանգարան
* Միրզաանի Նիկո Փիրոսմանիի տուն-թանգարան

## Պատկերասրահ

Sighnagi 2009.jpg|Սիղնաղ
Telavi (9461010350).jpg|Հերակլ II-ի արձանը Թելավում
David Gareja monastery complex5.jpg|Դավիթ Գարեջայի վանքային համալիր


## Տես նաև
* Վրաստանի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սամվել Կարապետյան, «Հայերը Կախեթում» , Երևան 2004 թվական, ISBN 5-8080-0585-X:

Կատեգորիա:Կախեթի մարզ
Կատեգորիա:Պատմական Վրաստան
Կատեգորիա:Պատմական մարզեր