Ծառերը

**«Ծառերը»**, հայ արձակագիր Հրանտ Մաթևոսյանի վիպակներից, զետեղված է «Ծառերը» ժողովածուում, որը հրատարակվել է 1978 թվականին։

## Գնահատական
Հրանտ Մաթևոսյանի «Ծառերը» ժողովածուն իր ամբողջության մեջ դաժան ճշմարտությունների խտացումն է, ինքնազննման, ինքնաճանաչման մի աննախադեպ երևույթ, իսկ հեղինակը՝ «իմաստության դառնապատիր պտուղը ճաշակած» մեր մեծատաղանդ ժամանակակիցը։ Ծանոթ ու անծանոթ, պատմական ու արդիական բազմաթիվ խնդիրներ բովանդակավորվում են նորովի և գեղարվեստական բարձր ու անթերի կատարումով մատուցվում ընթերցողին, նրա առջև բացահայտում դարերի փորձը և իր իսկ ապրած կյանքը՝ զինելով անսպառ բարությամբ։ «Ծառերը» մի հզոր կառույց է, որ ամբողջացվում է ծառերի ներդաշնությամբ։ Յուրաքանչյուր միավոր ունի դրսևորման իր կերպը, իրեն հատուկ կոփվածքը, իսկ բոլորը միասին կազմում են մի կուռ համաձուլվածք։ Այստեղ էլ Մաթևոսյանի ոճը ինքնատիպ է, լեզուն հյութեղ, կենդանի ու առողջ, իսկ թվացյալ բարդությունը, որի մասին մեկ−մեկ լսում ենք, նման խոր ու հարուստ արձակին մեր անսովոր լինելն է, ներքին հարստությունը, մտքի անկաղապար, ազատ ու անկաշկանդ ճախրանքը, գլխավոր գաղափարը ընդգծելու համար կյանքի կոչված բազմաթիվ մանրամասները, խոհերի ու մտորումների հորդացող ծփանքը։

## Սյուժե
Վիպակը սկսվում է մոր կողմից ավագ որդուն ուղղված հանդիմանությամբ․ «Լա՛վը չես, խեղճ ես, լավը չես, զավա՛կս, որդիս, առաջնեկս, իմ հույսս, իմ թանկս, լա՛վը չես, մեջդ վրեժ չկա…»։ 

Որդուն պատմում է որոշ դրվագներ իր մանկությունից  և իր հոր՝ Իշխանի մասին։ Իշխանը գործի մարդ է, խոսելու ժամանակ չունի, միայն մեկ անգամ մի միտք ասաց իր մերացվին․ «մարդ չպիտի էնքան քաղցր լինի, որ կուլ տան, չպիտի էնքան դառը լինի, որ թքեն»։  Նրա որդին խեղճ է, քանի որ պապին՝ Իշխանին նման չէ, նրա արյունը չունի։ Ըստ Աղունի՝ որդուն էլ են կուլ տվել։ Այն խոսքերը, թե իբր որդին լավն է, խղճով, Աղունի սրտին դանակ են դառնում, քանի որ խիղճը գեղեցիկ է, երբ գազանի մեջ է, իսկ որդու դեպքում խիղճ չէ, այլ խեղճություն: Ողջ Վանքեր գյուղը շնորհակալ էր Իշխանից միայն նրա համար, որ վնաս չէր տալիս իրենց։ Դա էր Իշխանի լավությունը։ Լավություն անում էր Աղունի սկեսրայր և իր որդու պապ Ավետիքը։ Ուրիշներին կացնի կոթ, մեղու, ամուսնացած եղբոր փոխարեն՝ բանակ, եղբոր բանտարկված տղայի համար՝ կառավարչի մոտ կոռի, իսկ իր փոքր Գրիքոր եղբայրն ասում է․«Էդ ո՜նց է Սարգսի համար կոռի գնաց, ինձ համար ձեռուոտն էդպես կապվել է՝ մի սել չի սարքում»։ Իսկ իր հայր Իշխանն այդպիսին չէր․ Նա սրանց նախիրը գողանում  ծախում էր, նրանց ոչխարը գողանում ծախում էր սրանց վրա։ 

Իշխանին Արզումանովը հարցնում է, թե արդյոք դեռ իրեն չեն կախել, իսկ Իշխանը, զսպելով զայրույթը, պատասխանում է․«Չէ, Վանյա, գործկոմն իմ մասին հատուկ որոշում է հանել», և ձեռքը տանում է ծոցագրպանը, իբր գործկոմի որոշումն է հանում։ Արզումանովին թվում է, թե նա նագանն է հանում։ Իշխանը հասարակությամ մեջ  իրեն դրսևորում էր զուսպ ու հավասարակշռված, իսկ տուն հասնելուն պես մորթված անասունի պես իրեն գետնով էր տալիս՝ փորձելով թոթափել ողջ զայրույթը։ Ի հակադրություն Իշխանի՝ Ավետիքի նմանները ստեղծված են ծառի պես անշարժ, աներեր։ Սիրո քողի տակ փակում են աչքերը, քանի որ վախենում են առերեսվել կյանքին: Դառը մանկություն էր ունեցել Աղունը։ Մայրը վաղ տարիքում մահացել էր՝ թողնելով իր երկու որբուկներին սոված ու ցուրտ գիշերներում: Հայրը եղբորը տվել էր արհեստ սովորելու։ Աղունը օգնում էր հորը՝ կանգնելով սելի դիմաց ճիպոտը ձեռքին, որպեսզի եզները չշարժվեն։ Այդ  ցրտաշունչ աշնանը Աղունին մի փոքր տաքացնում էր լոկ տատի շալը։ Հայրը կարծես կուրացել և չէր տեսնում, որ իր զավակը որբ է, բոբիկ, ծնկները բաց են այդ անողոք աշնան մեջ։ Միայն բանտում եղած ժամանակ  է նկատում դստեր բոբիկ ոտքերը և արտասվում, սակայն ապարդյուն․ բանտից դուրս գալուց հետո էլ նա կոշիկ չի գնում դստեր համար։ Աղունը հորը չէր պաշտպանում։ Նա միայն ակնկալում էր, որ որդին կժառանգի նրա քինոտ ու զրնգուն արյունը, սակայն չեղավ… «բայց ես ասում եմ․ իսկ լա՞վ է,որ քոնոնք՝ քո էստեղինները ոչ կռանում են, ոչ բարձրանում, ոչ էլ ապրում— քնա՜ծ, բարի՜, ալարկո՜տ կան, թե կտրեցիր՝ կտրեցիր, թե չկտրեցիր՝  ուրեմն դեռ ոտի վրա է, գլխարկը թե տարար՝ տարար, թե չտարար՝ ուրեմն դեռ գլխին է»։

## Կերպարներ
* Աղուն
* Իշխան
* Ավետիք
* Արզումանով

## Տես նաև
* Աշնան արև (վիպակ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հրանտ Մաթևոսյան, «Ծառերը», կարդում է` Գրետա Մեջլումյանը

Կատեգորիա:Հրանտ Մաթևոսյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1978 գրքեր