open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Թոմը և Ջերին։ Մանկության տարիներ

**«Թոմը և Ջերին։ Մանկության տարիներ»** կամ **«Թոմը և Ջերին մանուկ ժամանակ»**, անիմացիոն մուլտսերիալ, որը պատմում է Թոմի և Ջերիի մանկության արկածների մասին։ Պրեմիերան կայացել է FOX ալիքով 1990 թվականի սեպտեմբերի 8-ին և տևել է մինչև 1993 թվականի դեկտեմբերի 10-ը։ Ավելի ուշ մուլտսերիալը հեռարձակվել է աշխարհի բազում ալիքներով և շատ անգամ վերաթողարկվել է VHS և DVD ձևաչափով։

«Թոմն ու Ջերին մանկությունում» մուլտսերիալը մի քիչ նման է դասական «Թոմին ու Ջերիին», բայց բռնության մակարդակը այստեղ այնքան էլ շատ չէ։ Բացի դրանից՝ Թոմը և Ջերին հաճախ չեն օգտագործում գործիքներ կամ զենքեր՝ միմյանց վրա հարձակվելու համար, և դրա տեղը ուղղակի հետապնդում են միմյանց։ Ինչպես միշտ, կատվիկ Թոմը միշտ փորձում է բռնել մկնիկ Ջերիին, ինչը հաճախ հանգեցնելում է անհաջող իրավիճակների։ Սերիալում ցուցադրված է Սպայկի և Տայկի արկածները, նաև՝ Դրուպի և իր որդու՝ Դրիպպլայի դիմակայությունը չար գայլի՝ Մաքվուլֆոմի դեմ։ Մուլտֆիլմի դուրս գալուց հետո FOX KIDS-ում ցուցադրել են «Դրուպի-սուպերցուլ» մուլտֆիլմի սփին-օֆֆը։

Ռուսաստանում մուլտսերիալի պրեմիերան կայացել է 1995 թվականի ՆՏՎ ալիքով՝ կրկնօրինակված թարգմանությամբ։ Ռուսերենով բոլոր դերերը հնչյունավորել են դերասաններ Ալեքսեյ Բորզունովը, Ալեքսանդր Սոլովյովը և Լյուդմիլա Գնիլովան։ Պրեմիերայից մեկ տարի անց որոշ սերիաներ թողարկվել են VHS ձևաչափով «Եկատերինբուրգ Արտ — Home Video» ընկերության կողմից 1996 թվականի հունվարին։ 2007 թվականի ամռանը մուլտսերիալը հեռարձակվել է «Ռոսիա» հեռուստաալիքով ռուսերեն թարգմանությամբ, 3 տարի հետո՝ 2010 թվականին, հեռարձակվել է ՏՎ 3 ալիքով, 2 տարի անց՝ 2012 թվականին ՏՆՏ-ով և հետո 2014 թվականին՝ ՍՏՍ-ով։

## Սյուժե
Մուլտսերիալը իր մեջ ներառում է երկու պատմություն Թոմի և Ջերիի և մեկը Դրուպիի և Դրիպպլայի կամ Սպայկի և Տայկի մասնակցությամբ, որոշ էպիզոդներում նաև հակառակը։ Սյուժեն կատվի և մկան համար մնաց անփոփոխ՝ մուլտսերիալի ողջ ընթացքում կատուն պատրաստվում է բռնել մկանը, բայց նրան դա անել ոչ մի կերպ չի հաջողվում վրիպումների կամ այլ հանգամանքների պատճառով։ Երբեմն որոշ էպիզոդներում գլխավոր հերոսները միմյանց հետ ընկերանում են և օգնում են միմյանց։ Բացի դրանից, մուլտսերիալի ողջ ընթացքում Ջերին կրում է կարմիր թիթեռնիկ, իր գլխի վրա կա մազափունջ. իսկ կատու Թոմը էպիզոդներում հաճախ հայտնվում է կարմիր գույնի կեպիով։

Մուլտսերիալի երկրորդ մասում ցուցադրված է շուն Դրուպիի և իր որդի՝ Դրիպպլայի արկածները։ Երկու կերպարներն էլ, էպիզոդից կախված, նրանք աշխատում են թատրոնում, պիցերիաում, ֆիտնես կենտրոնում և այլ վայրերում։ Շների գլխավոր թշնամին չար գայլ՝ Մաքվուլֆը։ Տվյալ հատվածում կա հրապուրիչ և համարձակ մի կին՝ միսս Վավումը, որը սիրում է Դրուպպիին և հանդիսանում է Մաքվուլֆի հրապուրանքի օբյեկտը։ Որոշ էպիզոդներում նաև ցուցադրվում է առանձին պատմոթյուններ շուն Սպայկի և իր որդի՝ Տայկի հետ, որը ամբողջ ժամանակ ընկնում է անախորժությունների մեջ։

## Էպիզոդների ցանկ
Ընդամենը նկարահանվել է 65 էպիզոդ. 13-ը՝ առաջին եթերաշրջանում, 13-ը՝ երկրորդ եթերաշրջանում, 26-ը՝ երրորդ եթերաշրջանում և 13-ը՝ չորրորդ եթերաշրջանում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
*«Том и Джерри. Детские годы»  на сайте TV.com

Կատեգորիա:Ամերիկյան մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ
Կինտեքս (Բուլղարիա)

**Կինտեքս**, բուլղարական պետական ձեռնարկություն, որը հիմնադրվել է Սոֆիայում, Բուլղարիա, 1966 թվականին։

Մինչև 1992 թվականը, ըստ էության լինելով բուլղարական կոմունիստական կուսակցության գաղտնի ծառայության, Պետական անվտանգության կոմիտեի հենակետը, Կինտեքսը ներմուծման-արտահանման ընկերություն էր, որը վերահսկում էր ամեն ինչի վաճառքը` ծխախոտից մինչև ծանր զենքեր։ 1970-ականներին Կինտեքսը պատասխանատու էր Թուրքիայում ինչպես աջ թևի, այնպես էլ ձախ թևի քաղաքական համակիր մաքսանենգներին և ահաբեկիչներին զենք վաճառելու համար։

## Մաքսանենգություն
Բուլղարիայից Ալժիր զենքի առաջին խոշոր արտահանումը եղել է 1961-1962 թվականներին։ Կինտեքսը Սոֆիայում հիմնել է երեք բազա` մաքսանենգ ապրանքներ բեռնելու համար։ Այդ փոխադրումները կատարվել են ծովով դեպի Թուրքիա, անցնելով Վառնայի և Բուրգասի նավահանգիստների միջոցով։ Դրանք փոխադրվել ենն բուլղարական կամ օտարերկրյա նավերով։ Կինտեքսի տարեկան եկամուտը մաքսանենգ ապրանքներից կազմել 5 մլն դոլարից մինչև 15 մլն դոլար։ Առաջին տարիներին գումարները տեղափոխվեցլ են ճամպրուկներով։ 1985 թվականից հետո վճարումները կատարվել են բեռնափոխադրող ընկերությունների միջոցով, որոնք ստեղծվել էին Բուլղարիայի պետական անվտանգության և արտաքին առևտրի նախարարության կողմից, սովորաբար օֆշորային գոտիներում։ Այս մարմինները պաշտպանված էին տեղական քաղաքացիների կողմից, որոնք գաղտնի ոստիկանության գործակալներ էին։

## Հետկոմունիստական ժամանակաշրջան
Ներկայումս Կինտեքսը գտնվում է Ջեյմս Բաուչեր պողոտայի 66 հասցեում, 1407 Սոֆիա։ Ավելի քան չորս տասնամյակ առաջ ընկերությունը պայմանագրեր է կնքել տեխնիկական ռազմական արտադրություն, սպառազինություն և զինամթերք մատակարարելու համար։ Այն իրականացրել է ինժեներական նախագծեր Աֆրիկայում, Ասիայում և Մերձավոր Արևելքում։

1992 թվականին Կինտեքսը փոփոխվեց առևտրային օրենքով կառավարվող ընկերության, որը սահմանափակեց իր բաժնետոմսերը։ 1992 թվականին Բուլղարիայում ուժի մեջ մտավ առևտրային օրենքը։ Բոլոր բաժնետոմսերը պատկանում են պետությանը։ Կինտեքսը լիցենզավորված է Բուլղարիայի բանակի և ոստիկանության համար ապրանքների արտահանման, ներմուծման և վերաարտահանման համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական վեբկայք

Կատեգորիա:Բուլղարիայի քաղաքական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:1965 հիմնադրված ընկերություններ
Սոֆիայի համալսարան (Տոկիո)

մասնավոր բարձրագույն հաստատություն Ճապոնիայի Տոկիո քաղաքում։ Այն իր անվանումն ստացել է Ճապոնիայի իմաստնության աստվածուհի Սոֆիայի պատվին։ Ճապոնական տարբերակով  (*дзё:ти*), կիրառվում է նաև եվրոպական տարբերակը՝   —  (*Սոֆիա*)։ Հանդիսանում է Ասիայի Քրիստոնեական համալսարանների և քոլեջների ասոցիացիայի անդամ։

## Պատմություն
thumb|1914 թվական: «Բարձրագույն իմաստության դպրոցի» հին մասնաշենքը՝ կառուցված կարմիր աղյուսից|236x236px

### Անվան փիլիսոպայությունն ու հոգին
#### Անուն
thumb|242x242px

#### Հոգևոր կառուցվածք
* «Men and Women for Others, with Others» 
* «Multidisciplinary Network» 
* «Global Competency”»

## Հիմնական տվյալներ
Համալսարանու գործում են 8 ֆակուլտետներ՝  աստվածաբանական, հումանիտար, ընդհանուր հումանիտար, տնտեսագիտության, լեզվագրական, բնական գիտությունների, իրավաբանկան և միջազգային մանկավարժական։

## Գրականություն
* Bruno Bitter (Hersg.): Sophia Universitaet, 1913—1938, Tokio 1938
* Peter Milward: The History of Sophia, In: Yanase, Musuo (Hg.): The Future Image of Sophia University: Looking Toward the 21st Century. Tokio: Sophia University, 1989, S. 55-75.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1913 հիմնադրումներ Ճապոնիայում
Կատեգորիա:1913 հիմնադրված կրթական հաստատություններ
Կատեգորիա:Ասիայի քրիստոնեական համալսարանների և քոլեջների ասոցիացիա
Կատեգորիա:Ճապոնիայի կաթոլիկ համալսարաններ և քոլեջներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի մասնավոր համալսարաններ և քոլեջներ
Կատեգորիա:Ճիզվիտական համալսարաններ և քոլեջներ
Կատեգորիա:Սոֆիայի համալսարան (Տոկիո)
Կատեգորիա:Տոկիոյի համալսարաններ և քոլեջներ
Կատեգորիա:Քրիստոնեությունը Տոկիոյում
Վոլֆգանգ Ռայես

**Վոլֆգանգ Ռայես** (, ), ավստրիացի սիրողական աստղագետ, աստերոիդների հայտնաբերող։

Ռայեսն ունի իր սեփական աստղադիտարանը, որը գտնվում է Վերին Ավստրիայի Ալտշվենդտ քաղաքում։ Փոքր մոլորակների կենտրոնի տվյալներով հայտնաբերել է 157 աստերոիդ 2004-ից 2009 թվականները։

Աստերոիդների հիմնական գոտու (266887) Վոլֆգանգռայես աստերոիդը անվանվել է նրա պատվին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* [url=http://www.sternwarte-altschwendt.at/index-English.htm Վոլֆգանգ Ռայեսի կայքը]
* [url=http://www.astrometrica.at/images/200502.html  NGC 2419-ի լուսանկարը կատարված Վոլֆգանգ Ռայեսի կողմից] Astrometrica-ում

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի աստղագետներ
Բոտևգրադ

**Բոտևգրադ** (, մինչև 1934 թվականը` Օրխանիե, մինչև 1866 թվականը` Սամունջիևո), քաղաք Բուլղարիայում։ Գտնվում է Սոֆիայի մարզում, մտնում է Բոտևգրադ համայնքի մեջ։ Բնակչությունը 22.166 մարդ է։

## Պատմություն և անվանում
Բնակավայրը կոչվել է Սամունջիևո (Самунджиево), մինչև քաղաքի կարգավիճակ է ձեռք բերել 1865 թվականին՝ վերանվանվելով Օրխանիե։ Մինչև Բուլղարիայի ազատագրումը քաղաքի հին անունը մնացել է Օրխանիե։ 1934 թվականի դեկտեմբերի 1-ին քաղաքը վերանվանվել է հեղափոխական, բանաստեղծ Խրիստո Բոտևի անունով։

## Աշխարհագրություն
Բոտևգրադը տեղակայված է 5.066 կմ² մակերեսով էլիպսաձև հովտում։ Այն շրջապատված է Ստարա Պլանինա լեռնաշղթայի լեռներով` Ռաժանա, Մուրգաշ, Բիլո, իսկ Վիտինյան միացնում է Բուլղարիայի հյուսիսն ու հարավը։

### Բնություն
Բոտևգրադի շրջակայքի բնությունը բավական հարուստ է բնական ռեսուրսներով։ Ռելիեֆը բազմազան է։ Այն մաս է կազմում Բոտևգրադի հովտի։ Զլեբա հարթավայրը տեղակայված է Բալկանյան գլխավոր լեռնաշղթայի և Հյուսիսային Բալկանների միջև։

Հարթավայրի ստորին հատվածով հոսում են Բեբրեշ գետը և նրա վտակները։  Մուրգաշ լեռը` 1687 մ բարձրությամբ, հարավային ու հարավարևմտյան լեռնաշղթայի ամենաբարձր կետն է։

## Բնակչություն

### Կլիմա

## Տնտեսություն
*Sensata Technologies* ընկերությունը, որը մասնագիտացված է էլեկտրոնիկաի և էլեկտրատեխնիկական սարքերի բնագավառում, խոշորագույն ընկերություններից մեկն է քաղաքում։

*GE Pharmaceuticals* ընկերությունը դեղագործական ընկերություն է։ 2006 թվականին *Siemens* ընկերությունն այստեղ հիմնադրել է բարձրավոլտ տրանսֆորմատորների գործարան։

## Քույր քաղաքներ

*  Հոլբեկ
*  Սարանսկ

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Botevgrad 2.JPG|Բոտևգրադի կենտրոն
Պատկեր:Botevgrad-garden-court-hall.jpg|Արքայական պալատ և այգի
Պատկեր:Botevgrad-Hristo-Botev-monument.jpg|Խրիստո Բոտևի հուշարձան և այգի
Պատկեր:Botevgrad clock tower.jpg|Ժամացույցի աշտարակ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* քաղաքապետարանի կայք
* Բոտևգրադի նորություններ
* Լուսանկարներ

Կատեգորիա:Բոտևգրադ
Յանա Տիխա

**Յանա Տիխա** (, ), չեխ աստղագետ, աստերոիդների հայտնաբերող, աշխատում է Կլետի աստղադիտարանում որպես տնօրեն։ 1995-ից 2001 թվականները համատեղ ամուսնու, Միլոշ Տիխիի, հետ հայտնաբերել է 104 աստերոիդ, որոնցից 5-ը հայտնաբերել է միանձնյա։

В 1987 թվականին ավարտել է Պրահայի տնտեսագիտական համալսարանը։ 1992 թվականից մինչ այսօր ղեկավարում է Կլետի աստղադիտարանը։ Հիմնականում զբաղվում է աստերոիդների և գիսաստղերի հետազոտություններով, հիմնական ուշադրությունը դարձնելով մերձերկրյա մարմինների վրա։ Նաև զբաղվում է տրանսնեպտունային մարմինների և կենտավրոսների հետազոտություններով։ Նրա ղեկավարման տարիներին աստղադիտարանի աստերոիդների որոնման ծրագիրը համալրվեց ԼԿՍ-խցիկով և նոր համակարգիչներով։

Յանա Տիխան հանդիսանում է Միջազգային աստղագիտական միության «Փոքր մոլորակների անվանումների կոմիտեի» նախագահ, այս կոմիտեն է հաստատում աստերոիդների համար առաջարկվող անվանումները։ Բացի իր հիմնական գործունեությունը ակտիվորեն զբաղվում է Չեխիայում աստղագիտության հանրայնացումով, և հանդիսանում է աստերոիդների և գիսաստղերի մասին չեխական վեբ կայքերի հեղինակ։

Նրա պատվին է անվանվել (5757) Տիխա աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Յանա Տիխա - Կլետի աստղադիտարանի տնօրեն  

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Չեխ աստղագետներ
Կատեգորիա:Չեխ գիտնականներ
Չոպո չոոր

thumb|Chopo choor 1|Ղրղզական չոպո չոոր

**Չոպո չոոր** ( «կավե չոոր»,«կավե սրինգ»),  ղրղզ հովիվների կավե սրինգ, որը սկզբում տարածված էր  Ղրղզստանի Օշի մարզի հարավում, այնուհետև այն հայտնի դարձավ Ղրղզստանի ամբողջ տարածքոմ։ Այս գործիքի այլ անվանումներն են *ըլայ չոոր* և *ըշկըրիկ* («սուլիչ»).

## Արտաքին տեսք
Չոպո չոորի ձևը կարող է տարբերվել լինելով երկարավուն՝ շվիի կամ դուդուկի նման կամ կլորավուն, որոնք հիշեցնում են յուրդի ձևը։ Միջին հաշվով, նրա երկարությունը մոտավորապես 18—20 սմ, իսկ տրամագիծը՝ 6—7 սմ։ 
Պրոֆեսոր Սուբանալիևի հավաքածուում գտնվում է չոպո չոորը, որը պատրաստված է սպիտակ կավից և իրենից ներկայցնում է կլոր գունդ։ Այդ հին երաժշտական գործիքի բարձրությունը  մոտ 5 սմ է։ Նրանում  մեկ փչելու և երկու նվագային անցքեր կան։ Վերջիններս այնպես են տեղադրված, որպեսզի հնարավոր լինի փչել և միաժամանակ նվագել այն ցուցամատերով։ Գործիքը պահում են բութ մատներով։

## Հնչյունաշար
Ժողովրդական չոպո չոորը պարզ երաժշտական գործիք է, քանի որ նրա հնչյունաշարը  առավելագույն չափով փոքր է՝ տերցիա-կվինտայի ծավալով։ Հնչերանգը  դյութիչ, թովիչ, խորը և մեղմ է։ Այս իսկ պատճառով այն կարող է ծառայել ինչպես երեխաների երեժշտական խաղալիք, այդպել էլ լիիրավ  երաժշտական գործիք ազգային  նվագախմբում։

## Բարելավում
thumb|Kyrgyz chopo choor|երկարավուն չոպո չոոր
Ներկայումս վարպետները բարելավել են այս գործիքը։ Վերականգնելով իր հին տեսակը նրանք ստեղծել են նոր չոպո չոորերի տեսակ։ Նրանց հիմքում է Ղրղզստանի Օշի մարզի Բատկեն շրջանի չոպո չոորը։ 
Չոպո չոորերը  բարելավվել են և պատրաստվել ենարդեն ոչ թե ավանդական կավից, այլ  կերամիկայից։  Չոպո չոորերը Ն.Նիշանովի հավակածույից  ունեն երկարավուն ձև, նրանց վրա մի փչելու և ութ նվագային անցք կա։ Ամենախոշոր չոպո չոորի՝ «ռե» չոպո չոորի երկարությունը  22 սմ, տրամագիծը ՝ 8 սմ, իսկ ամենափոքրիկի՝ piccolo «լյա» չոպո չոորինը համապատասխանաբար 5 և 2,5 սմ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Չոպո չոոր պիկոլոյի հնչողությունը
* Մեծ չոպո չոորի հնչողությունը

Կատեգորիա:Երաժշտական գործիքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Փողային երաժշտական գործիքներ
Մարիո Յուրիչ

**Մարիո Յուրիչ** (, ), խորվաթ աստղագետ, աստերոիդների հայտնաբերող, աշխատում է Վիշնյանի աստղադիտարանում։ 1998-ից 2000 թվականները համատեղ մեկ այլ խորվաթ աստղագետ Կորադո Կորոլևիչի հետ հայտնաբերել է ընդհանուր առմամբ 125 աստերոիդ, ինչպես նաև 183P/Կորոլևիչ-Յուրիչ կարճ պարբերությամբ գիսաստղը։

Ավարտել է Զագրեբի համալսարանի Գիտության բաժինը, և ստացել է իր դոկտորական կոչումը Փրինսթոնի համալսարանում 2007 թվականին։

2009 թվականին շահել է ՆԱՍԱ-ի կրթաթոշակ աստղագիտության և աստղաֆիզիկայի բնագավառում հետազոտություններ կատարելու համար։ Համաձայն ՆԱՍԱ-ի աստղաֆիզիկայի բաժնի տնօրեն Յոնա Մորսի, Մարիո Յուրիչը մեկն է աշխարհի լավագույն 32 երիտասարդ աստղագետներից։ Յուրիչը այժմ Տվյալների կառավարման գիտնական է Մեծ սինօպտիկ հետազոտական աստղադիտակ նախագծում։

Մասնակցել է Սլոունի մեծ պատի հայտնաբերմանը, տիեզերքում հայտնի ամենախոշոր գալակտիկաների խմբի, հետազոտություններին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մարիո Յուրիչ. Անձնական կայք  

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Զագրեբի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորվաթ աստղագետներ
Կատեգորիա:Փրինսթոնի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Սոլովեցկի քար

**Սոլովեցկի քար** (), ԽՍՀՄ-ում քաղաքական հալածանքների զոհերի հուշարձան, որը գտնվում է Մոսկվայում՝ Լուբյանսկայա հրապարակում։

## Պատմություն
Խորհրդային բռնաճնշումների զոհերի «Սոլովեցկի քար» հուշարձանը տեղադրվել է Մոսկվայի Պոլիտեխնիկական թանգարանի պուրակում՝ նախկին ՆԳԺԿ-ի շենքի դիմաց, Առաջին Դեմոկրատական Մոսխորհրդի Գործկոմի հրահանգի համաձայն, որն ընտրվել է 1990 թվականի գարնանը։ Հուշարձանի տեղադրման վայրն ընտրվել է այն պատճառով, որ հենց Լուբյանկայում էին ստորագրվում մարդկանց զանգվածային ձերբակալությունների փաստաթղթերը, որոնց մեղադրում էին հայրենիքի դավաճանության և հակակոմունիզմի մեջ։

Հուշարձանի ստեղծմանը մասնակցել են նկարիչ-ճարտարապետ Ս. Սմիրնովը, կոնստրուկտոր Վ. Կորսին և «Մեմորիալ» միության ակտիվիստները։ Դրա տեղադրման համար միջոցներ են հատկացվել Մոսկվայի կառավարության կողմից։

Նախքան հուշարձանի տեղադրումը գրանիտը գտնվել է Տամարին կառանատեղում՝ Սոլովեցկի բնակավայրում, որտեղ 1923-1933 թվականներին եղել է Սոլովեցկի հատուկ նշանակության ճամբար, իսկ 1937-1939 թվականներին՝ Սոլովեցկի հատուկ նշանակության բանտ։ Հուշարձանի համար քարը ընտրել են Միխայիլ Բուտորինը (պատմաբան, լրագրող) և Գենադի Լյաշենկոն (Արխանգելսկի գլխավոր ճարտարապետ)։ Մեծ Սոլովեցկի կղզուց Արխանգելսկ քարը տեղափոխվել է «Սոսնովեց» բեռնատար ջերմանավով, ապա երկաթուղով այն հասցվել է Մոսկվա։

Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 1990 թվականի հոկտեմբերի 30-ին, ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ-ՄԳԲ-ՊԱԿ շենքի և Ֆելիքս Ձերժինսկու հուշարձանի դիմաց, որն ապամոնտաժվել է 1991 թվականի Օգոստոսյան հեղաշրջման տապալումից հետո։ Հուշարձանի բացմանը ներկա են եղել հազարավոր մարդիկ, իսկ հոկտեմբերի 30-ը առաջին անգամ պաշտոնապես հայտարարվել է որպես ԽՍՀՄ քաղբանտարկյալի օր (ներկայում՝ ԽՍՀՄ-ում քաղաքական ճնշումների զոհերի հիշատակի օր)։ Հուշարձանի բացման արարողության ժամանակ ելույթ են ունեցել նախկին քաղբանտարկյալներ Օլեգ Վոլկովը, Անատոլի Ժիգուլինը, Սերգեյ Կովալյովը։

Պատվանդանի ներքևում գտնվում է գրություն՝ «Այս քարը «Մեմորիալ» միության կողմից բերվել է Սոլովեցկի հատուկ նշանակության ճամբարից և տեղադրվել ի հիշատակ բռնատիրական ռեժիմի զոհերի»։

2008 թվականին հուշարձանը ստացել է տեսարժան վայրի կարգավիճակ։

Մամուլում հաղորդվել է, որ Սոլովեցկի քարը քաղաքական բողոքի արտահայտման ոչ պաշտոնական վայր է։ 2011 թվականին նրա մոտ բողոքի ակցիաներ են անցկացրել «Այլ Ռուսաստանի» և «Համերաշխության» ներկայացուցիչները»։ 2012 թվականի դեկտեմբերին Սոլովեցկի քարի մոտ տեղի է ունեցել ռուսական ընդդիմության «Ազատության երթ» չարտոնված ակցիան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Соловецкий камень. Напоминание об ужасах прошлого
* История установки Соловецкого камня на онлайн-выставке «Память в проекте»

Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Ռուսական արվեստ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հուշարձաններ
Տիմոֆեյ Վասիլև

**Վասիլև Տիմոֆեյ Վասիլևիչ** (, ), իրավաբան, Մորդովիայի իրավական գործերի համակարգի հիմնադիր, իրավաբան-միջազգայնագետ, հասարակական-քաղաքական գործիչ։ Մորդովյան շրջանային դատարանի առաջին նախագահ։ ԽՍՀՄ առևտրական ներկայացուցչության իրավախորհրդատու։ 1917 թվականի հոկտեմբերյան հեղափոխության մասնակից։

## Կենսագրություն
Տիմոֆեյ Վասիլևը ծնվել է 1897 թվականի փետրվարի 19-ին, Տոմսկի մարզի Մարիյսկի շրջանի Տավլա գյուղում, միջակ գյուղացու ընտանիքում։ 1909 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Կուզնեցկի ավազանի Անժերսկի քարածխի հանքերի բանավան։ Հայրը Տիմոֆեյը աշխատել է ածխահանքում որպես փոխադրող։ 1910 թվականին Տիմոֆեյը տեղափոխվել է մեխանիկական արհեստանոց որպես կռանահար։ 1915 թվականին ընտանիքը վերադարձել է հայրենի գյուղ և աշխատել որպես հաշտարար դատավորի գրագիր։ 1916 թվականին զորակոչվել է զինվորական ծառայության, որն անցել է Օմսկի ռազմական օկրուգի շտաբում. եղել է շարքային։ 1917 թվականի հունիսին ընտրվել է  Օմսկի ռազմական օկրուգի գնդի շտաբի նախագահ։ 1917 թվականին Օմսկում նշանակվել է դատավոր։ 1918 թվականին ծառայել է կարմիրգվարդիական գնդացրորդների խմբում, այնուհետև՝ պարտիզանական ջոկատում։ Կրասնոյարսկում եղել է իրավաբանական ենթաբաժնի ղեկավար, 1920 թվականի ամռանը՝ Կրասնոյարսկի հետևակային դպրոցի կուրսանտ, 1921 թվականին՝ Հեռավոր Արևելյան հանրապետության գլխավոր ռազմաքաղաքական դպրոցի գումարտակի հրամանատար։ 1924-1930 թվականներին սովորել է Մոսկվայի առաջին պետական համալսարանի խորհրդային իրավունքի ֆակուլտետում։ 1928 թվականի հուլիսին գործուղվել է Սարանսկ, ընտրվել Մորդովական օկրուգային դատարանի նախագահ։ 1931 թվականին նշանակվել է Լոնդոնում ԽՍՀՄ առևտրական ներկայացուցչության իրավախորհրդատու։

1938 թվականի փետրվարի 8-ին ձերբակալվել է Մոսկվայում «Մորդովական աջ տրոցկիստական բուրժուա-ազգայնական ահաբեկչական խմբավորման գործով»։ Աքսորվել է Սարանսկ, մենախցում ենթարկվել խոշտանգումների։ 1938 թվականի հոկտեմբերին աքսորվել է Մոսկվա՝ Բուտիրյան բանտի մենախուց։ 1939 թվականի ապրիլի 27-ին Մոսկվայի ռազմական օկրուգի Ռազմական տրիբունալի վճռով ՌՍՖՍՀ ՔՕ 58-1ա և 58-11 հոդվածներով դատապարտվել է մահապատժի։ 1939 թվականի հուլիսի 31-ին Տիմոֆեյ Վասիլևիչ Վասիլևը գնդակահարվել է։ 1992 թվականին հետմահու արդարացվել։

## Ընտանիք
* Կինը` Ելիզավետա  Պավլովնա Ռյաբովա     
* Որդի՝ Ռամզայի (Ռոման) Վասիլև (ծն.՝ 1925 թվականի մայիս)
* Դուստր՝ Լամզուրի (Էլեոնորա) Վասիլև  (ծն.՝ 1932 թվականի ապրիլի 8)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային իրավաբաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ
Կատեգորիա:Էրզիա
Վինչենցո Կազուլի

**Վինչենցո Սիլվանո Կազուլի** (, ), իտալացի աստղագետ, աստերոիդների հայտնաբերող, աշխատել է Կոլևերդե դի Գուիդոնիայի աստղադիտարանում։ 1993-ից 2010 թվականները հայտնաբերել է ընդհանուր առմամբ 192 աստերոիդ։

1985 թվականին նա միացել է «Հաբլի Ծեր գիսաստղերի որոնում» խմբին, որը օգտագործելով ուղեծրային Հաբլ աստղադիտակը որոնում էր ցնդող նյութերը սպառած ծեր գիսաստղեր աստերոիդների մեջ։

Կազուլին դարձավ առաջին սիրող գիտնականը, ով ստացավ աստերոիդի ճշգրիտ աստղաչափական տվյալներ օգտագործելով ԼԿՍ-խցիկ։

Նրա պատվին է անվանվել (7132) Կազուլի աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ASTEROIDE N. 7132 - 7132 Կազուլի աստերոիդի անվանման մասին հոդված, Վինչենցո Կազուլիի լուսանկարով
* Colleverde di Guidonia, *Gruppo Astrofili Montagna Pistoiese*

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Իտալացի աստղագետներ
Լորեն Բոլ

**Լորեն Բոլ** (, ), ամերիկացի սիրող աստղագետ, աստերոիդների հայտնաբերող։ Հայտնաբերել է ավելին քան 100 աստերոիդ, իր տան տանիքում կառուցված **Էմերալդ Լեյնի աստղադիտարանում** (ՄԱՄ կոդ՝ «843»)։

2018 թվականի տվյալներով նրան է վերագրվում 109 աստերոիդների հայտնաբերումը, որը նա կատարել է 2000-ից 2004 թվականները, բոլորը նա հայտնաբերել է միանձնյա։

Ալաբամայի Հանթսվիլի համալսարանի և ՆԱՍԱ-ի հետ կնքված պայմանագրի համաձայն իրականացնում է դպրոցական խմբակների և կազմակերպությունների շրջանում հանրայնացում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Barnard-Seyfert Astronomical Society page on L. C. Ball 

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Սիրողական աստղագետներ
Բնական լեզվի գիտակցում

**Բնական լեզվի գիտակցում** (**ԲԼԳ**, ), կամ **Բնական լեզվի ընկալում** (**ԲԼԸ**, ), մեքենայական ընկալմամբ զբաղվող արհեստական բանականության ոլորտ հանդիսացող բնական լեզվի մշակման ենթաճյուղ։ Բնական լեզվի ընկալումը համարվում է արհեստական բանականության հիմնախնդիրներից մեկը։

Այս ոլորտի նկատմամբ հետաքրքրությունը վերջին շրջանում բավականին մեծացել է։ Այս ոլորտի կիրառական խնդիրներից են ավտոմատ մտածողությունը, մեքենական թարգմանությունը, հարց ու պատասխանը, նորությունների հավաքագրումը, տեքստերի դասակարգումը, ձայնային ակտիվացումը, արխիվացումը և մեծածավալ բովադակության վերլուծությունը։

Բնական լեզվի ընկալումը (այսուհետ՝ ԲԼԸ) տեքստի հետ-մշակումն է, որը օգտագործելով բնական լեզվի մշակման (այսուհետ՝ ԲԼՄ) ալգորիթմները (խոսքի մասերի ճանաչում և այլն) մշակում է համատեքստը բոլոր հնարավոր ճանաչման գործիքների շնորհիվ (ձայնային ավտոմատ  ճանաչում, տեսողական ճանաչում, վերջին զրույց, ձայնային ավտոմատ ճանաչման սխալ ըմբռնված բառեր, անհատականացված էջեր)։

&#x5B; ** &#x5D;

1964 թ. Դանիել Բոբրոնի կողմից MIT- ում իր թեկնածուական ատենախոսության համար գրված « ՈՒՍԱՆՈՂ» ծրագիրը համակարգչի կողմից բնական լեզվի ընկալման ամենատարածված փորձերից մեկն է։ Ջոն Մաքքարթիի կողմից ներկայացված արհեստական բանականության տերմինի հրապարակումից 8 տարի անց  Բոբրուի ատենախոսությունը ( վերնագրված «*Բնական լեզուն որպես համակարգչի օգնությամբ խնդիրների լուծման ներդրում»* ), ցույց տվեց, թե ինչպես համակարգիչը կարող է հասկանալ պարզ բնական լեզուն լուծելու բառային խնդիրներ։

«Բնական լեզվի ընկալում» ընդհանուր տերմինը կարող է կիրառվել բազում համակարգչային առաջադրանքների համար, ինչպես ամենապարզ, համեմատաբար ավելի հեշտ առաջադրանքներից, ինչպիսիք են ռոբոտներին տրված կարճ հրամանները, այնպես էլ  բավականին բարդ խնդիրներ, ինչպես օրինակ թերթերի հոդվածների կամ բանաստեղծական հատվածների ամբողջական ընկալում։  Շատ արդիական ծրագրային կիրառումներ գտնվում են երկու ծայրահեղությունների միջև, օրինակ, նամակների ավտոմատ վերլուծության համար տեքստի դասակարգումը և համապատասխան բաժին ուղղորդելը չի պահանջում տեքստի խորը ըմբռնում, մինչդեռ որոշ դեպքերում անհրաժեշտ է բառապաշարի և շարադասության խորը վերլուծություն։

Անկախ օգտագործվող մեթոդից բնական լեզվի ընկալման համակարգերը հիմնականում ունեն ընդհանուր բաղադրիչներ։ Յուրաքանչյուր համակարգի համար անհրաժեշտ է լեզվի բառապաշար, վերլուծական գործիք (parser), ինչպես նաև քերականական կանոններ՝ նախադասությունը մասերի բաժանելու և դրա բովանդակությունը հասկանալու համար։ Հարուստ բառապաշարի կառուցման հարմար անհրաժեշտ են զգալի ջանքեր, *օրինակ*, Wordnet- ի բառապաշարի ձևավորման հիմքում ընկած են հարյուրավոր մարդկանց տարիների աշխատանքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արհեստական բանականություն
Կատեգորիա:Բնական լեզվի մշակում
Ռաֆայել Ֆեռանդո

**Ռաֆայել Ֆեռանդո** (, ), իսպանացի աստղագետ, աստերոիդների հայտնաբերող, աշխատում է Պլա դ՛Արգինես աստղադիտարանում։ 2001-ից 2010 թվականները հայտնաբերել է ընդհանուր առմամբ 130 աստերոիդ, որոնցից չորսը հայտնաբերել է Մ. Ֆեռանդոյի հետ։

Ռաֆայել Ֆեռանդոյի պատվին է անվանվել (161545) Ֆեռանդո աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Իսպանացի աստղագետներ
Տոմիմարու Օկունի

**Տոմիմարու Օկունի** (, ), ճապոնացի սիրող աստղագետ, աստերոիդների հայտնաբերող, աշխատում է Նանյոյի աստղադիտարանում։ Անցնելով թոշակի ուսուցչի պաշտոնից սկսել է զբաղվել աստղագիտությամբ։ 1995-ից 2000 թվականները հայտնաբերել է ընդհանուր առմամբ 130 աստերոիդ.

Նրա պատվին է անվանվել (7769) Օկունի աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Սիրողական աստղագետներ
Ֆրանուա Կուգել

**Ֆրանուա Կուգել** (, ), ֆրանսիացի սիրող աստղագետ, աստերոիդների հայտնաբերող, աշխատում է Շանտե-Պերդրիքս աստղադիտարանում։ Համաձայն Փոքր մոլորակների կենտրոնի տվյալների հայտնաբերել է ընդհանուր առմամբ 144 աստերոիդ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Սիրողական աստղագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աստղագետներ
Կոլևերդե դի Գուիդոնիայի աստղադիտարան

**Կոլևերդե դի Գուիդոնիայի աստղադիտարան** (, աստղադիտարանի կոդը` — «596»), աստղադիտարան Իտալիայի Լացիո մարզի Գուիդոնիա Մոնտեչելո քաղաքում։ Հիմնադրվել է 1991 թվականին, սիրող աստղագետ Վինչենցո Կազուլիի կողմից, ով և ղեկավարում է աստղադիտարանը։

Աստղադիտարանը մտնում է «Իտալացի աստղաչափների խմբի» կազմի մեջ։

## Աստղադիտարանի գործիքներ
* 400-մմ Նյուտոնի համակարգի ռեֆլեկտոր f/4.5 + SBIG St6

## Հիմնական նվաճումները
* Հայտնաբերվել են 149 աստերոիդ 1993-ից 2010 թվականները
* 5221 աստղաչափական դիտարկումներ հրապարակված 1991-ից 2002 թվականները

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աստղադիտարանի արխիվային էջ

**Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները**
* ստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները
* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները

**NASA ADS տվյալների բազայում աստղադիտարանի ներդրումը**
* Որոնում «Colleverde di Guidonia» բառերով

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Իտալիայում
Կատեգորիա:1991 հիմնադրումներ Իտալիայում
Ստեֆանո Սպոզետի

**Ստեֆանո Սպոզետի** (, ), շվեյցարացի սիրող աստղագետ, աստերոիդների հայտնաբերող։ Ապրում է Շվեյցարիայի Տիչինո կանտոնի Գնոսկա քաղաքում, որտեղ և հիմնել է իր Գնոսկայի աստղադիտարանը 1998 թվականին։

Սպոզետին լուսանկարել է 2004 FH Ատենի աստերոիդը, որը անցել է Երկրի մոտով Լուսնից մոտ տարածության վրա։

2019 թվականի դրությամբ Սպոզետին հայտնաբերել է 164 աստերոիդ (միայն համարակալվածները), և Փոքր մոլորակների կենտրոնը նրան դասում է աշխարհում աստերոիդների հայտնաբեողների մեջ 70-րդը։ Նրա պատվին է անվանվել (22354) Սպոզետի աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Eleven Lunar Impact Candidates

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի աստղագետներ
Միշել Օրի

**Միշել Օրի** (, ), շվեյցարացի սիրող աստղագետ, աստերոիդների և գիսաստղերի հայտնաբերող։ Մեկն էր 2009 թվականի Էդգար Վիլսոնի մրցանակի հաղթողներից 304P/Օրի (P/2008 Q2 Ory) պարբերական գիսաստղի հայտնաբերման համար 2008 թվականի օգոստոսի 27-ին, Յուրա աստղադիտարանում օգտագործելով 24-դյույմանոց f/3,9 ռեֆլեկտոր աստղադիտակ։ 2018 թվականին ստացել է *Յուջին Շումեյկերի ՄԵՄ գրանտ*, որը Օրին օգտագործում է իր Կլաուդի Ռայների հետ կատարվող հետազոտություններում Օտտմարշեյմի աստղադիտարանում Մորոկոյում։

Օրին դասավանդում է ֆիզիկա Շվեյցարիայի Պորենտրու քաղաքի կանտոնական դպրոցում։

Աստերոիդների հիմնական գոտու (67979) Միշելօրի աստերոիդը անվանվել է նրա պատվին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սիրող աստղագետ Միշել Օրին գտավ գիսաստղ, *Herald Sun*, 2008
* Un Jurassien rejoint le panthéon des découvreurs de comètes , Le Quotidien Jurassien, 1 September 2008 
* J'ai passé plus de 550 nuits à l'observatoire , 20minutes, 1 September 2008 
* Ory est de la taille de la Terre , Le Matin, 6 September 2008
* Accoucheur du ciel , Le Temps, 6 September 2008 
* L'invité de la rédaction: Michel Ory , Le Quotidien Jurassien, 11 October 2008 
* Portrait: Michel Ory, une comète comme un pro! , Ciel et espace de novembre 2008 (no. 426)

Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Ժնևի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի ուսուցիչներ
Best Air

[աջից|մինի|250x250փքս|''Best Air'' ավիաընկերության [Բոինգ 737|Boeing 732-ը Սուվարնաբխումի միջազգային օդանավակայանում]]
**Best Air**, մասնավոր ավիաընկերություն Բանգլադեշում, որի կենտրոնակայանը գտնվում է Դաքքայում, որը աշխատում է ուղևորափոխադրումների ոլորտում՝ երկրի ներսում։

## Պատմություն
*Best Air-ը*  հիմնադրվել է 2007 թվականին, «Best Aviation»-ի և քուվեյթական հոլդինգ «Aqeeq Aviation Holding»-ի համատեղ նախագծի շրջանակներում։

Ավիաընկերությունը սկսել է օպերացիոն գործունեություն 2008 թվականի հունվարից՝ կատարելով կանոնավոր չվերթներ մայրաքաղաքի Shahjalal International Airport-ից։ 2009-ին ընկերությունը դադարեցրել է բոլոր փոխադրումները ավիացիոն վառելիքը կտրուկ գների աճի պատճառով։

2010-ին *Best Air-ը* հայտնում է իր գործունեությունը 2011 թվականի մարտին վերսկսելու մասին՝ բանգլադեշյան «Destiny Group LTD of bangladesh» ֆինանսական հոլդինգի կողմից խոշոր ֆինանսավորում ստանալուց հետո և մտադրվում է ձեռք բերել նոր ինքնաթիռ ATR-72, երեք Airbus A320 և ապա Airbus A330 կամ Boeing 777:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանգլադեշի ավիաընկերություններ
Բալիմովկա

**Բալիմովկա**,  գյուղ ՌԴ Օրենբուրգի մարզի Բուզուլուկսկի շրջանում։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Բորովկա գետի ձախ ափին, 43 կմ դեպի հյուսիս-արևելք Բուզուլուկ քաղաքից։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է XVIII դարի վերջին։

## Բնակչություն
;Ազգային կազմ

Ըստ 2010 թվականի Համառուսաստանյան մարդահամարի։

100 % ռուսներ։

## Նշումներ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի Օրենբուրգի մարզի Բուզուլուկսկի շրջանի բնակավայրեր
Վերնատուն (նկար)

**«Վերնատուն»**, 15 արվեստագետների պատկերող խմբակային դիմանկար, բազմաֆիգուր-բազմածավալ կտավ, որը ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ, ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ, Պետական մրցանակների դափնեկիր Դմիտրի Նալբանդյանը ստեղծել է 1974-1976 թվականներին։ Գտնվում է Տրետյակովյան պատկերասրահում։

## Նկարագրություն
Կտավում նկարիչը պատկերել է հավաքույթ ամենայն հայոց բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի բնակարանում, որին ներկա են հայ ստեղծագործ մտավորականության հիմնական ներկայացուցիչները, այդ թվում գրողներ, նկարիչներ, կոմպոզիտորներ։

Կտավում պատկերված են՝
* Դերենիկ Դեմիրճյանը (1877-1956)
* Պետրոս Ադամյանը (1849-1891)
* Վարդգես Սուրենյանցը (1860-1921)
* Գևորգ Բաշինջաղյանը (1857-1925)
* Վահան Տերյանը (1885-1920)
* Ալեքսանդր Շիրվանզադեն (1858-1935)
* Ղազարոս Աղայանը (1840-1911)
* Մարտիրոս Սարյանը (1880-1972)
* Եղիշե Թադևոսյանը (1870-1936)
* Հովհաննես Թումանյանը (1869-1923)
* Ստեփան Լիսիցյանը (1865-1947)
* Ավետիք Իսահակյանը (1875-1957)
* Հակոբ Հակոբյանը (1866-1937)
* Կոմիտասը (1869-1935)

## Վերնատուն

Վերնատունը հայ գրական ակումբ-խմբավորում է, որը գործել է 1899 թվականից մինչև 1908 թվականներին։ Հիմնել է Հովհաննես Թումանյանը։ Խմբավորման հանդիպումները տեղի են ունեցել Թումանյանի Թիֆլիսի բնակարանում՝ Բեհրության փողոցի № 44 տան ամենավերին՝ չորրորդ հարկում (վերնատանը)։ Վերնատան մշտական անդամներն են եղել՝ Ղազարոս Աղայանը, Հովհաննես Թումանյանը, Ավետիք Իսահակյանը, Լևոն Շանթը, Դերենիկ Դեմիրճյանը, Նիկոլ Աղբալյանը։ Մշտական անդամներից բացի՝ Վերնատան հանդիպումներին ներկա են եղել նաև բազմաթիվ այլ հայ գրողներ, արվեստագետներ, պատմաբաններ, լեզվաբաններ, գրականասեր մարդիկ՝ Պերճ Պռոշյանը, Մուրացանը, Վրթանես Փափազյանը, Կոմիտասը, նկարիչներ՝ Գևորգ Բաշինջաղյանը, Փանոս Թերլեմեզյանը և այլք։

## Մրցանակներ
Ստեղծագործությունը 1978 թվականին արժանացել է ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի ոսկե մեդալի։

## Հետաքրքիր փաստեր
Նկարում պատկերված որոշ գործիչներ Վերնատան գոյության տարիներին արդեն ողջ չեն եղել։

## Այլ ցուցադրություններ
* Դմիտրի Նալբանդյանի ծննդյան 100-ամյակի կապակցությամբ կտավը 2006 թվականին ցուցադրվել է Հայաստանի ազգային գրադարանում։ 
* Կտավը Հայաստանի ազգային պատկերասրահում առաջին անգամ ցուցադրվել է 2012 թվականին՝ հայ գրատպության 500-ամյակին նվիրված միջոցառումների շրջանակներում։ 
* 2016 թվականին Դմիտրի Նալբանդյանի թանգարան-արվեստանոցում կազմակերպվել է կտավի պատմությանը նվիրված երեկույթ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1976 նկարներ
Կատեգորիա:Դմիտրի Նալբանդյանի նկարներ
Կատեգորիա:Տրետյակովյան պատկերասրահի նկարներ
Travel Service

**Travel Service Airlines** (նաև *Travel Service*) ,  չեխական ավիաընկերություն, որի կենտրոնակայանը գտնվում է Պրահայում։ Ընկերությունն իրականացնում է չարտերային և կանոնավոր (ֆիրմային անվանումը SmartWings) չվերթներ, ինչպես նաև հնարավորություն է տալիս վարձակալության վերցնել ինքնաթիռներ այլ ավիաընկերություններին։ Նա ունի մի շարք դուստր ձեռնարկություններ ( Լեհաստանում, Հունգարիայում և Սլովակիայում)։

## Սեփականատերերը
2016 թվականի մարտի 30-ին ավիաընկերության 49,92 % բաժնետոմսերի սեփականատեր է դարձել CEFC ընկերությունը։

## Պատմություն
2007-ին ընկերությունը փոխադրել է 2,2 մլն ուղևոր, իսկ 2008-ին արդեն 2,3 մլն ուղևոր։
[աջից|մինի|Travel Service ավիաընկերության Շտաբ-կենտրոնը, [Պրահա:]]
2007 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Icelandair խումբը  գնել է  ավիաընկերության բաժնետոմսերի 50%-ը և սկսել է ձեռք բերել ավիաընկերության լրացուցիչբաժնետոմսեր, որպեսզի իր բաժնեմասը հասնի մինչև 80 %՝ 2008 թվականի ապրիլին։ 2008 թվականի դեկտեմբերին Icelandair-ը կրճատել է իր մասնաբաժինը մինչև 66 %՝ բաժնետոմսերը այլ սեփականատերերի վաճառելու հանապրհով։ 2009 թվականին նրանց համամասնությունը նվազել էր մինչև 50,1 % ՝ նոր բաժնետոմսերի թողարկման միջոցով։ Այժմ նրանց մասնաբաժինը կազմում էավիաընկերության բաժնետոմսերի 30%-ը։

2015 թվականին ընկերությունը ձեռք է բերել České aerolinie, ա.s ավիաընկերության 34 % մասնաբաժինը։

2018 թվականին ընկերությունը České aerolinie, ա.s. - ում  հասցրել է իր մասնաբաժինը մինչև 97,7 %։

## Նավատորմ
[աջից|մինի|Boeing 737-800-ը ռռչում է [Բռնոյի օդանավակայանից:(2009)]]
աջից|մինի|Boeing 737-800 Travel Service ավիաընկերություն: (2009)
Travel Service-ի նավատորմը (այդ թվում ՝ մասնաճյուղերի) բաղկացած է հետևյալ ինքնաթիռներից (2013 թ-ի հունվարի դրությամբ).

### Ավիավթարներ
**13.01.18** Մոսկվայի Շերեմետևո միջազգային օդանավակայանում Boeing 737 Smart Wings օդանավը դուրս է եկել թռիչքուղուց՝ ընթացքի ժամանակ։ Ինքնաթիռը քարշակով դուրս է բերվել, ուղևորները տարհանվել են, ոչ ոք չի տուժել։

## Նշումներ
Ալժիրի աստղադիտարան

**Ալժիրի աստղադիտարան** (, աստղադիտարանի կոդը` — «008»), աստղադիտարան Ալժիրի Ալժիր քաղաքի Բուզարեհ արվարձանում։ Հիմնադրվել է 1880 թվականին։ Աֆրիկա մայրցամաքի ամենահին աստղադիտարաններից մեկն է։ Աստղադիտարանը ստացել է 8 համարը Մարդսենի ցանկում, որը օգտագործում է ՄԱՄ-ը աստղաչափական դիտարկումների դասակարգման համար:Աստղադիտարանը անվանվում է նաև *Աստղագիտության, աստղաչափության և գեոֆիզիկայի հետազոտությունների կենտրոն* ():

## Պատմություն
Հարավային միջերկրածովյան տարածքում Ֆրանսիական աստղադիտարանի ստեղծման գաղափարը առաջին անգամ առաջ է քաշվել Ուրբեն Լե Վերյեի կողմից 1856 թվականին, սակայն աստղադիտարանի հիմնադիրն է համարվում Շարլ Տրեպյեն։ 1880 թվականին աստղադիտարանը սկսեց աշխատել, այնտեղ աշխատում էին Տրեպյեն և իր օգնականը։ Այստեղ է աշխատել նաև ֆրանսիացի մեկ այլ աստղագետ՝ Լուի Բոյերը։

1891-ից 1911 թվականները ընկած ժամանակահատվածում, «Երկնքի քարտեզ» () աստղաֆիզիկական կատալոգի ստեղծման ծրագրի շրջանակներում աստղադիտարանում կատարվել են 1260 լուսանկարումներ թիթեղների վրա։ Իսկ 1892-ից 1940 թվականները հայտնաբերվել է 12 աստերոիդ։

Ստղադիտարանի գտնվելու վայրի պատվին է անվանվել (859) Բուզարեհ աստերոիդը, որը հայտնաբերվել էր այստեղ, 1916 թվականի հոկտեմբերի 2-ին ֆրանսիացի աստղագետ Ֆրեդերիկ Սիի կողմից։

## Կառուցվածք
Ալժիրի աստղադիտարանը կազմված է երեք գիտական բաժիններից՝
* Աստղագիտության բաժին,
* Աստղաֆիզիկայի բաժին,
* Երկրաշարժաբանության բաժին։

Աստղագիտարանում աշխատում են 260 աշխատակից, ներառյալ մի քանի կայաններ, և Տամանրասետ քաղաքում գտնվող հետազոտական կայանը։

Աստղադիտարանի գլխավոր աստղադիտակը ունի 81 սմ տրամագիծ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Փոքր մոլորակների կենտրոն - Աստղադիտարանների կոդերի ցանկ 
* Ալժիրի աստղադիտարանի լուսաչափական գործիքակազմը 

Կատեգորիա:19-րդ դարում կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Ալժիրում
Ուենոհարայի աստղադիտարան

**Ուենոհարայի աստղադիտարան** (, աստղադիտարանի կոդը` — «376»), աստղադիտարան Ճապոնիայի Յամանասի պրեֆեկտուրայի Ուենոհարա քաղաքում։ Հիմնադրվել է 1985 թվականին։ Աստղադիտարանում աշխատել է Նոբուհիրո Կավասատոն։

## Աստղադիտարանի գործիքներ
* 20-սմ ռեֆլեկտոր
* 30-սմ ռեֆլեկտոր

## Հետազոտությունների ուղղություններ
* Աստերոիդների որոնում
* Գիսաստղերի որոնում

## Հիմնական նվաճումները
* Հայտնաբերվել են 87 աստերոիդ 1989-ից 2000 թվականները
* 1551 աստղաչափական դիտարկումներ հրապարակված 1985-ից 2002 թվականները

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
**Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները**
* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները

**NASA ADS տվյալների բազայում աստղադիտարանի ներդրումը**
* Որոնում «Uenohara» բառով

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Ճապոնիայում
Կատեգորիա:1985 հիմնադրումներ Ճապոնիայում
Չիչիբուի աստղադիտարան

**Չիչիբուի աստղադիտարան** (, աստղադիտարանի կոդը` — «369»), աստղադիտարան Ճապոնիայի Սայտամա պրեֆեկտուրայի Չիչիբու քաղաքում։ Հիմնադրվել է 1989 թվականին։ Աստղադիտարանի ղեկավարն է Նաոտո Սատոն։

## Աստղադիտարանի գործիքներ
* 0.25-մ f/4.2 Ռայթ-Շմիդտի աստղադիտակ

## Հիմնական նվաճումները
* Հայտնաբերվել են 122 աստերոիդ 1995-ից 1998 թվականները
* 2721 աստղաչափական դիտարկումներ հրապարակված 1989-ից 1999 թվականները

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աստղադիտարանի կոդի շնորհում (1989 թվական)
* Աստղադիտարանի մասին հիշատակում

**Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները**
* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները
* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները

**NASA ADS տվյալների բազայում աստղադիտարանի ներդրումը**
* Որոնում «Chichibu» բառով

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Ճապոնիայում
Կատեգորիա:1989 հիմնադրումներ Ճապոնիայում
Մոլետայի աստղադիտարան

**Մոլետայի աստղադիտարան** (, աստղադիտարանի կոդը` — «152»), աստղադիտարան Լիտվայի Մոլետայ շրջանի Մոլետայ քաղաքից 10 կմ հեռավորության վրա։ Հիմնադրվել է 1969 թվականին։ Աստղադիտարանը ենթարկվում է «Լիտվայի տեսական ֆիզիկայի ինստիտուտին»։

## Պատմություն
Մոլետայի աստղադիտարանը Վիլնյուսի աստղադիտարանի (1753—1883 գտնվել է Վիլնյուսի համալսարանի տարածքում, իսկ 1922 թվականից Պարկ Վինգինսում) իրավահաջորդը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Վիլնյուսի լույսերը այնքան էին խանգարում դիտարկումներին, որ որոշում կայացվեց տեղափոխել աստղադիտարանը ավելի մութ երկինքով տարածք, 70 կմ հյուսիս Վիլնյուսից։ 1969 թվականին բացվեց Մոլետայի աստղադիտարանը։

## Աստղադիտարանի գործիքներ
* 25-սմ աստղադիտակ - տեղադրվել է 1969 թվականին, ապա 1975 թվականին փոխարինվել АСТ-452 աստղադիտակով
* АСТ-452, մենիսկային Մակսուտովի համակարգի աստղադիտակ (D = 350/510 մմ, F = 1200 մմ), տեղադրվել է 1975 թվականին
* 63-սմ Կասսգրեյնի անտեննա (D = 628 մմ, F = 10 000 մմ), տեղադրվել է 1974 թվականին
* 165-սմ Ռիչի-Կրետյենի համակարգի աստղադիտակ (D = 1650 մմ, F = 19 680 մմ), տեղադրվել է 1991 թվականին

## Հետազոտության ուղղություններ
* Աստղերի լուսաչափություն
* Աստղերի աստղագիտություն
* Գալակտիկաների աստղագիտություն
* Էկզոմոլորակներ

## Հիմնական նվաճումները
* Վիլնյուսյան լուսաչափական համակարգ — յոթգույն լուսաչափական համակարգ (նախագծվել է XX-րդ դարի 60-ական թվականներին)
* Հայտնաբերվել են 170 աստերոիդներ
* 2010 թվականին հայտնաբերվել է 2010 BT3 Երկրին մոտեցող աստերոիդը
* Մի քանի գիսաստղերի հայտնաբերում

## Հետաքրքիր փաստեր
* Աստղադիտարանի տարածքում է տեղակայված «Լիտվայի էթնոտիեզերագիտական թանգարանը»։
* 165-սմ աստղադիտակը ամենամեծն է Հյուսիսային Եվրոպայում (ներառյալ Մեծ Բրիտանիան)։
* Աստղադիտարանի պատվին է անվանվել (124192) Մոլետայ աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Molėtai Astronomical Observatory // way2lithuania.com
* Astronomical Activities in Lithuania
* Molėtai Observatory

**Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները**
* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները

Կատեգորիա:1969 հիմնադրումներ Լիտվայում
Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Լիտվայում
Անդրուշևսկի աստղադիտարան

**Անդրուշևսկի աստղադիտարան** (, աստղադիտարանի կոդը` — «A50»), մասնավոր աստղադիտարան Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Անդրուշյովկա քաղաքից 3 կմ հարավ արևմուտք, Գալչին գյուղի մոտ։ Հիմնադրվել է 2001 թվականի ապրիլի 12-ին։ Հանդիսանում է «Ուկրաինական աստղագիտական միության» ասոցիացված անդամ։

Աստղադիտարանը հիմնվել է Յուրի Իվաշչենկոյի կողմից, ով հանդիսանում է աստղադիտարանի տնօրենը։ Իվաշչենկոն ունի ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների թեկնածուի կոչում աստղագիտության ոլորտում, սակայն զբաղվում է գործարարությամբ։ Աստղադիտարանը կառուցվել է նրա անձնական միջոցներով։

Աստերոիդների առաջին հետազոտությունները սկսել են կատարվել աստղադիտարանում 2002 թվականի ամռանը։ Սկզբում աստղադիտարանում աշխատում էին Կիևյան աստղադիտարանի աշխատակիցները։ Այժմ աստղադիտարանում աշխատում են 2-ից 5 աշխատակից։

2005 թվականին կառուցվեց աստղադիտարանի երկրորդ մասնաշենքը, որտեղ տեղակայված են երկու գմբեթ։ Դրանցից մեկում տեղադրված է նոր 60-սմ աստղադիտակ, որի հայելին պատրաստվել է Օդեսայի աստղադիտարանում։ Այս գործիքի վրա տեղադրված է FLI PL09000 ԼԿՍ-խցիկ։ Երկրորդ գմբեթի տակ կտեղադրվի ավելի փոքր գործիք։

## Աստղադիտարանի գործիքներ
* Ցեյս-600 (D=600 մմ, F=2400 մմ) S1C-017 ԼԿՍ խցիկով (մինչև 2009 թվականի աշուն) և FLI PL09000 (դրանից հետո)
* 30-սմ Ռիչի-Կրետյեն աստղադիտակ (D=300 մմ, F=1200 մմ) (2009 թվական)
* Երկրորդ 60-սմ աստղադիտակ S-600 (D=600 մմ, F=1062 մմ) (2009 թվական) մինչև 2009 աշուն FLI PL09000 ԼԿՍ-խցիկով, 2009 թվականի նոյեմբերից Apogee AltaU9, իսկ 2009 դեկտեմբերից FLI PL16803 խցիկով։

## Հետազոտությունների ուղղություններ
* Մերձերկրյա աստերոիդների աստղաչափություն
* Աստերոիդների որոնում
* Երկրի արհեստական արբանյակների հետևում

## Հիմնական նվաճումները
* Հայտնաբերվել են 101 աստերոիդ մինչև 2008 թվականը և 223 աստերոիդ մինչև 2009 թվականի ավարտը։
* 2323 աստղաչափական դիտարկումներ հրապարակված մինչև 2010 թվականի հուլիս ամիսը

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Անդրուշևսկի «Հուլիսյան առավոտ» աստղադիտարան
* «Հուլիսյան առավոտ» աստղադիտարանի համար ԼԿՍ-խցիկ
* 2009 թվականի նոյեմբեր - լուսանկարներ
* Անդրուշևսկի աստղադիտարան

**Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները**
* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները

**NASA ADS տվյալների բազայում աստղադիտարանի ներդրումը**
* Որոնում «Andrushivka» բառերով

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Ուկրաինայում
Կատեգորիա:2001 հիմնադրումներ Ուկրաինայում
Գարգարացիներ

Ըստ հունական դիցաբանության` գարգարացիները ( *Gargareis*) միայն տղամարդկանցից կազմված ցեղ են եղել։  Ամեն տարի գարնանը նրանք զուգավորվում էին ամազոնուհիների հետ երկու ցեղեր սերնդատվությունը պահպանելու նպատակով։ Մի շարք աղբյուրներ նշում են, որ այս նպատակով շատ ամազոնուհիների առևանգել են, բռնաբարել և սպանել, իսկ այլ աղբյուրներ նշում են, որ հանդիպումները եղել են կամավոր հիմունքներով։ Ամազոնուհիները պահում էին աղջիկ երեխաներին` նրանց մեծացնելով որպես մարտիկների, իսկ տղա երեխաներին տալիս էին գարգարացիներին։

Համաձայն որոշ պատմաբանների` գարգարացիները չեչենների և ինգուշների նախահայրերից մեկն են և համարժեք են կամ առնվազն կապված են վրացական Ձուրձուկս անվան հետ։

Մեկ այլ կարծիքի համաձայն՝ գագարացիները «Ռուտուլներ» նախնիներն են։.

Ստրաբոնը գրել է․ «ամազոնուհիները գարգարացիներին մոտ էին ապրում` Կովկասյան լեռների հյուսիսային լանջերին»։ Պլինիոս Ավագը, նույնպես, գարգարացիների բնակության վայրը համարել է Կովկասի հյուսիսը, բայց նրանց անվանել է «գեգար»։ Որոշ պատմաբաններ (Պ․ Կ․ Ուսլար, Կ․ Միլլեր, Ն․ Ֆ․ Յակովլեֆ, Լ․ Ա․ Էլնիկի, Ի․ Մ․ Դիակոնոֆ, Վ․ Ն․ Ջեմրակելի) համակարծիք էին, որ գարգարացիները ինգուշների նախնիներն են։ Հին Հունաստանի պատմաբան Ստրաբոնը  նշել է, որ գարգարացիները  Փոքր Ասիայի արևելքից՝ Ուրարտուից, գաղթել են դեպի Հյուսիսային Կովկաս։ Ջայմոխան նշում է, որ գարգարացի (gergara) բառի արմատը վայնախական ծագում ունի և իրականում նախավայնախերենում նշանակել է *արյունակից, բարեկամ*։

Բացի չեչենների և ինգուշների նախնիները լինելուց, կարևոր է նշել, որ կարծում են` գարգարացիները կենտրոնական դեր են գրավում *Էր*երի ձևավորման գործում, ևս մեկ վայնախական ազգ, որը ապրել է հյուսիսային Հայաստանում, Կովկասյան Ալբանիայում և Հերեթիում։

## Ծանոթագրություն

Կատեգորիա:Կովկասի ազգեր
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության կերպարներ
Սուրբ Թադևոս-Բարդուղիմեոս եկեղեցի (Թեհրան)

**Սուրբ Թադևոս-Բարդուղիմեոս եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Իրանի մայրաքաղաք Թեհրանում։ Պատկանում է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Թեհրանի թեմին։ Գտնվում է Հազրաթի շուկայի տարածքում՝ Մոլավի պողոտայի խաչմերուկում։

## Պատմություն
Թեհրանում հայերը հաստատվում են Ղաջարիների իշխանության գալուց հետո, երբ այն դառնում է Իրանի մայրաքաղաքը։ Ի սկզբանե հայերի մի խումբ բռնագաղթվում և այստեղ է բնակեցվում Արցախից, ապա նաև՝ Սպահանից, Ֆերեյդանից, Փերիայից։ 18-րդ դարի վերջին հայերն այստեղ կառուցում են առաջին մատուռը՝ սուրբ Գևորգ, որը 1871 թվականին ձևափոխվում է եկեղեցու։

Ռուս-պարսկական պատերազմի տարիներին՝ 1808 թվականին, կառուցվել է երկրորդ հոգևոր կառույցը, որը կոչվում է Հայաստանում քրիստոնություն քարոզած երկու առաքյալների՝ սուրբ Թադևոսի և սուրբ Բարդուղիմեոսի անունով։ Նրա հիմնադրիները Ֆաթհ-Ալի շահի հրամանով եկել էին Նոր Ջուղայից՝ Թեհրանի Գոլեսթանի պալատի ապակիների հետ կապված աշխատանքների համար։ Տեղի ծխական դպրոցում ուսանել են նշանավոր իրանահայեր, օրինակ՝ Հովհաննես Մասեհյանը։

## Ճարտարապետություն
Սուրբ Թադևոս-Բարդուղիմեոս եկեղեցու հատակագծի մակերեսը մոտ 220 մ2 է, բակի և սենյակների հետ միասին կազմում է 350 մ2։ Նախքան սուրբ Գևորգի՝ եկեղեցի դառնալը, այս եկեղեցու բակը եղել է Թեհրանի քրիստոնեաների առաջին և միակ գերեզմանոցը։ Եկեղեցու բակում ամփոփվել են հայ, ռուս և անգլիացի անվանի քաղաքական գործիչների, ինչպես նաև Ալեքսանդր Բագրատիոնի, Վալտեր Սքոթի երկրորդ որդու՝ Չարլզի, զինվորական բժիշկ Դավուդ-Խանի, Իրանում Անգլիայի դեսպան Չարլզ Անիսթոնի և այլոց շիրիմներ։

Հիմնադրումից ավելի քանի մեկուկես դար անց, երբ Թեհրանում կառուցվում էին նոր եկեղեցիներ, այստեղ անցկացվել են նորոգման աշխատանքներ։ Դրանց ժամանակ, պատերի գաջի տակ բացվել են մի քանի որմնանկարներ։ Դրանք ներկայացնում են ծաղկով լեցուն ծաղկաման և թութականման թռչուններ։

## Տես նաև
* Սուրբ Թադևոս-Բարդուղիմեոս մայր տաճար, Բաքու
* Սուրբ Թադևոսի վանք, Մակու

## Ծանոթագրութհուններ

## Արտաքին հղումներ
* Игумен Александр (Заркешев). 

թ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
թ
թ
Առաջին բանակային կորպուս (Ադրբեջան)

**Առաջին բանակային կորպուս** (), Ադրբեջանական Հանրապետության զինված ուժերի հինգ բանակային կորպուսներից մեկը։ Տեղակայված է Պարտավ քաղաքում։

## Պատմություն
Կազմավորվել է 1990 թվականին։ Կազմավորման պահից Առաջին բանակային կորպուսը մասնակցել է Արցախյան պատերազմին։

## Ղեկավարություն
Կորպուսի հրամանատարն է գեներալ-մայոր Հիքմեթ Հասանովը։

Նախկինում կորպուսի հրամանատարի պաշտոնը զբաղեցնում էին Նեջմեդդին Սադիկովը, Ռովշան Ակբարովը, Նիզամ Օսմանովը։

Կատեգորիա:Առաջին բանակային կորպուս (Ադրբեջան)
Երրորդ բանակային կորպուս (Ադրբեջան)

**Երրորդ բանակային կորպուս** (), Ադրբեջանական Հանրապետության զինված ուժերի հինգ բանակային կորպուսներից մեկը։ Տեղակայված է Շամքիր քաղաքում։

## Կազմ
Երրորդ բանակային կորպուսի կազմի մեջ է մտնում հինգ մոտոհրաձգային բրիգադ.
* 7-րդ մոտոհրաձգային բրիգադ,
* 11-րդ մոտոհրաձգային բրիգադ,
* 12-րդ մոտոհրաձգային բրիգադ,
* 16-րդ մոտոհրաձգային բրիգադ,
* 19-րդ մոտոհրաձգային բրիգադ։

Կատեգորիա:Երրորդ բանակային կորպուս (Ադրբեջան)
Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի (Մարաղա)

**Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Իրանի Արևելյան Ադրբեջան նահանգի Մարաղա քաղաքում։ Պատկանում է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Ատրպատականի հայոց թեմին։ Քաղաքի միակ եկեղեցին է, գտնվում է Էրմանեսթան թաղամասում։

## Պատմություն
Մարաղայի հայությունը այստեղ է հաստատվել հիմնականում շահ Աբբաս I Սեֆիի կազմակերպած բռնագաղթի հետևանքով։ Ուրմիո լճից արևելք գտնվող այս քաղաքն ուներ հին պատմություն, և նրա բնակիչների մեջ կային նաև հրեաներ, ասորիներ, քրդեր, ազարիներ։ Հայերը բարեկամանում են քրիստոնեադավան ասորիների հետ, հաճախ և՝ ձուլվում իրենց հետ։ Տեղի հայերն ունեցել են սեփական բարբառը։ Հայերը Մարաղայում մեծ թիվ են կազմել մինչև 1826-1828 թվականների ռուս-պարսկական պատերազմը։ Նրանց թիվը զգալ էր նաև շրջակա գյուղաքաղաքներում և գյուղերում (Աջաբշիր, Բոնաբ, Դեհխառկան կամ Դուխարդան (այժմ՝ Ազհրշեհր), Զվարա, Խոջամիր, Ղալաջուղ, Մալհքան (Մալհքենդ), Շիշվան, Փեհրավա, Սըրըջ և այլն)։ Նրանց մի մասը Հայաստան էր տեղափոխվել դեռ Թուրքմենչայի պայմանագրի (1828) կնքումից հետո՝ Արցախում հիմնելով Մարաղա գյուղը։ Նախքան իսլամական հեղափոխությունը Մարաղայում ապրում էր 60 հայկական ընտանիք, գործում էր դպրոցը, եկեղեցին, կար գերեզմանատուն։

Սուրբ Հովհաննես եկեղեցին կառուցվել է 17-րդ դարում, ունի բարձր գերանածածկ ձեղունով։ Այն աղյուսախառն ցեխածեփ պատերով, ներքնամասը սպիտակ ծեփված, բարձրադիր խորանաձև փորվածքներ ունի։ Երկար տասնամյակներ մնալով լքված՝ եկեղեցին 2012 թվականիից ամբողջապես վերանո­րոգվում է Իրանի Իսլամական Հանրապետության պատմական հու­շար­ձանների պահպանման հիմնարկության կողմից` Ազգային առաջնորդարանի հետ համատեղ։

20-րդ դարի սկզբին Մարաղան ուներ 838, իսկ 1928 թվականին՝ 1204 հայ բնակիչ։ Գործել են եկեղեցի (սուրբ Հովհաննես), դպրոց (Հակոբ-Խալաֆյան, ընդհատումներով գործել է 1899-1978 թվականներին)։ 1946 թվականի ներգաղթից հետո, երբ Հայաստան է տեղափոխվել Մարաղայի հայերի հիմնական մասը, համայնքն աստիճանաբար մարել է։ 1964 թվականին այստեղ բնակվել է 77, իսկ 1969 թվականին՝ միայն 20 հայ ընտանիք։ Վերջին հայ բնակիչները Մարաղայից հեռացել են 1970-ական թվականների վերջին։ Այժմ Մարաղայում հայեր չեն ապրում։

## Ճարտարապետություն
Եկեղեցու մուտքը արևմտյան կողմում է՝ գմբեթին կից։ Այդտեղ է տեղակայված եկեղեցու զանգը։ Հյուսիսային և հարավային կողմերում՝ պատերի վրա, կան մի քանի պատուհաններ։ Բակի արևմտյան կողմում կան մի քանի սենյակ-լսարաններ, որոնք նախկինում օգտագործվել են դպրոցի ու վանքի համար։

## Տես նաև
* Մարաղայի աստղադիտարան
* Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի, Նոր Ջուղա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ատրպատականի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մարաղայի շենքեր և կառույցներ