Լեոնիդ Կվասնիկով

**Լեոնիդ Կվասնիկով** (, ), գիտատեխնիկական հետախուզության վարչության պետ, միջուկային հարցերով արտաքին հետախուզության աշխատանքների մեկնարկի նախաձեռնողներից մեկը։ Ռուսաստանի Դաշնության հերոս (1996), գնդապետ (1949):

## Կյանք և գործունեություն
Լեոնիդ Կվասնիկովը ծնվել է Տուլայի մարզում (Ուզլովայա կայարան), երկաթուղու աշխատողի ընտանիքում։ Ավարտել է Պենզայի յոթնամյա դպրոցը։ 1922 թվականից աշխատել է Պենզայում Սիզրան-Վյազմա երկաթուղու երկաթուղային կամրջի շինարարության վրա՝ որպես բանվոր և գծագրող։ 1926 թվականին ավարտել է ժողովրդական կոմիսարիատի արհեստագործական ուսումնարանը, աշխատել սկզբում որպես մեքենավարի օգնական, ապա՝ շոգեքարշի մեքենավար։
1929-ին ընդունվել Է Մոսկվայի Մենդելեևի անվան քիմիա-տեխնոլոգիական համալսարանի մեխանիկական ֆակուլտետ: Ինչպես մեխանիկ բոլոր ուսանողները, 1933 թվականին նա ևս տեղափոխվել է նորաստեղծ Մոսկվայի քիմիական մեքենաշինության ինստիտուտ։ 1934 թվականին ավարտել է Մոսկվայի քիմիական մեքենաշինության ինստիտուտը։  Ավարտելուց հետո 1934 թվականից աշխատել է Ձերժինսկ քաղաքի քիմիական գործարանում ՝ որպես ինժեներ։  1935 թվականին ընդունվել Է Մոսկվայի քիմիական մեքենաշինության ինստիտուտի ասպիրանտուրա։

1938 թվականի սեպտեմբերին անցել է ծառայության պետական անվտանգության մարմիններում։ Նա սկսեց ծառայել որպես ԽՍՀՄ ԳՈՒԳԲ ՆԿՎԴ-ի 5-րդ (արտասահմանյան) բաժնի 10-րդ բաժանմունքի (ամերիկյան) ավագ օպերլիազոր, 1939 թվականից՝ ավագ օպերլիազոր, պետի տեղակալ, իսկ 1940 թվականի մայիսի 1—ից՝ 16-րդ բաժանմունքի պետ (գիտատեխնիկական հետախուզություն): Աշխատել է օկուպացված Լեհաստանի տարածքում։ Այնուհետև՝ ԽՍՀՄ ՆԿՎԴ 1-ին վարչության 4-րդ բաժնի պետ (1941-ի մարտից օգոստոս)։ Եղել է ԽՍՀՄ ՆԿՎԴ 1-ին վարչության 5-րդ բաժնի 4-րդ բաժանմունքի պետ (1941-ի օգոստոսից Նոյեմբեր), ապա ԽՍՀՄ ՆԿՎԴ 1-ին վարչության 3-րդ բաժնի 3-րդ բաժանմունքի պետ (1943-ի նոյեմբերից հունվար):
Կվասնիկովը եղել է ատոմային թեմատիկայով արտաքին հետախուզության աշխատանքները սկսելու նախաձեռնողներից մեկը։

1943 թվականին գործուղվել է Նյու Յորք՝ որպես գիտատեխնիկական հետախուզության գծով ռեզիդենտի տեղակալ։ Ղեկավարել է ամերիկյան ատոմային նախագծի վերաբերյալ տվյալների հավաքագրումը։ Նյու Յորքում նրա աշխատանքի ընթացքում ստացվել են ռազմական նպատակներով ատոմային էներգիայի օգտագործման վերաբերյալ կարևորագույն նյութեր, ինչպես նաև ավիացիայի, քիմիայի, բժշկության վերաբերյալ տեղեկատվություն և սարքավորումների նմուշներ։

1945-ի նոյեմբերին Կվասնիկովը շտապ հետ է կանչվել ԱՄՆ-ից՝ Օտտավայում գաղտնագրող ռեզիդենտ Իգոր Գուզենկոյի դավաճանության պատճառով:
Մոսկվա վերադառնալուց հետո նա պահեստազորում էր ԽՍՀՄ ՆԿԳԲ-ի 1-ին վարչությունում(1945-ի դեկտեմբերից մինչև 1946-ի փետրվար): Այնուհետև մինչև պաշտոնանկությունը ծառայել է գիտատեխնիկական հետախուզությունում, ղեկավարել է խորհրդային ատոմային ռումբի ստեղծումը։
Կվասնիկովը պաշտոնաթող Է եղել 1966 թվականի դեկտեմբերին։

Մահացել է 1993 թվականի հոկտեմբերի 15-ին: Դիակիզվել է: Աճյունասափորը գտնվում է Վագանկովյան գերեզմանատանը։ 
Մահից երեք տարի անց արժանացել է Ռուսաստանի Դաշնության հերոսի կոչման։

## Պարգևներ
* Ռուսաստանի հերոս (հունիսի 15, 1996, պարգևատրվել է Ռուսաստանի նախագահի հրամանագրով՝ կյանքի համար վտանգավոր, հերոսություն և խիզախություն դրսևորելու պայմաններում պետական ​​անվտանգությունն ապահովելու հատուկ առաջադրանքները հաջողությամբ կատարելու համար,
* Լենինի շքանշան (1949 թ. հոկտեմբերի 29-ին՝ առաջին խորհրդային ատոմային ռումբի ստեղծման աշխատանքների կազմակերպման համար),
* Հայրենական պատերազմի շքանշան II աստիճանի (11 մարտի, 1985),
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններ (1959),
* Կարմիր աստղի շքանշաններ (1944, 1954, 1985),
* ԽՍՀՄ մեդալներ,
* Ռուսաստանի Դաշնության մեդալներ,
* «ՆԿՎԴ վաստակավոր գործիչ» (1942),
* «Պետական ​​անվտանգության պատվավոր սպա» (1957),
* «Արտաքին հետախուզության պատվավոր աշխատակից»

## Կոչումներ
* Պետական ​​անվտանգության լեյտենանտ
* Պետական ​​անվտանգության ավագ լեյտենանտ (28 ապրիլի, 1941)
* Պետական ​​անվտանգության մայոր (11 փետրվարի, 1943)
* Պետական ​​անվտանգության փոխգնդապետ (4 հոկտեմբերի, 1944)
* փոխգնդապետ (հուլիս 1945)
* գնդապետ (1949)

## Հիշատակ
* Տուլա քաղաքում (Պուտեյսկայա փողոց 16) հուշատախտակ է տեղադրվել 2013 թվականին։
* Տուլայի մարզի Ուզլովայա քաղաքում դպրոցը, որտեղ նա սովորել է, անվանակոչվել է Լ.Ռ.Կվասնիկովի անունով, իսկ դպրոցի շենքի վրա տեղադրվել է հուշատախտակ։
* Ուզլովայա քաղաքի երկրագիտական ​​թանգարանում կա բաժին՝ նվիրված Լեոնիդ Կվասնիկովին։
* 2016 թվականին նկարահանվել է վավերագրական ֆիլմ՝ «Ֆունդամենտալ հետախուզություն. Լեոնիդ Կվասնիկով», նվիրված Կվասնիկովի կյանքին և ստեղծագործությանը։
* 2021 թվականին Ուզլովայա քաղաքում ստեղծվել է Հետախույզների պուրակ, որտեղ տեղադրվել են Լ.Ռ. Կվասնիկովի, ինչպես նաև Ուզլովայում ծնված մեկ այլ լեգենդար հետախույզ՝ Զոյա Վոսկրեսենսկայայի (Ռիբկինա) կիսանդրիները:

## Գրականություն
* *Кузнецова Р.* Гений научно-технической разведки. Л. Квасников на службе Отечеству. М. Вече, 2016, ISBN 9785444455265
* Квасников Леонид Романович // *[[Иванян, Эдуард Александрович|Иванян Э. А.]]* Энциклопедия российско-американских отношений. XVIII-XX века. — Москва: Международные отношения, 2001. — 696 с. — ISBN 5-7133-1045-0.
* *Максимов А.* Леонид Квасников. Разведчик эпохи атома и космоса. — М.: «Алгоритм», 2019.
*  ''Антонов В. С.'' Леонид Квасников и атомная бомба. // «Независимое военное обозрение». — 2012.
* Герои атомного проекта. — Саров, 2005.
* *Колпакиди А., Прохоров Д.* Внешняя разведка России. — СПб—Москва, 2001.
* *Петров Н. В.* Кто руководил органами госбезопасности 1941—1954. — М.: «Звенья», 2010.
* *Карпов В.* Генералиссимус. Книга 2.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լեոնիդ Կվասնիկովի մասին
* Լեոնիդ Կվասնիկովի մասին «''Отечественные спецслужбы''» կայքում
*http://elib.biblioatom.ru/text/kruglov_shtab-atomproma_1998/go,80/

Կատեգորիա:Խորհրդային գնդապետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հետախույզներ
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 3