Հարվի Ս․ Ֆայրսթոուն

**Հարվի Սամուել Ֆայրսթոուն Ավագ** (, ), ամերիկացի գործարար և Firestone Tire and Rubber Company-ի հիմնադիր, որը համարվում է առաջին գլոբալ ավտոմեքենայի անվադողերի արտադրողներից մեկը:

## Ընտանեկան ծագում
Ֆայրսթոունը ծնվել է 1868 թվականին Օհայո նահանգի Կոլումբիանա քաղաքում և մեծացել է իր պապի կառուցած ֆերմայում։ Ընտանեկան ազգանունը սկզբում եղել է Ֆոյերշտայն։ Ֆայրսթոունի հայրական նախահայրը՝ Նիքոլաս Ֆոյերշտայնը, 1752 թվականին ներգաղթել էր Էլզաս և հաստատվել Փենսիլվանիայում։ Նա Բենջամին և Քեթրին (ծննդյան ազգանունը՝ Ֆլիքինգեր) Ֆայրսթոունների երեք որդիներից երկրորդն էր։ Բենջամինը իր առաջին կնոջից ուներ ևս մեկ որդի և դուստր։ 1983 թվակկանին Ֆայրսթոունների սկզբնական ֆերման ապամոնտաժվել և տեղափոխվել է Գրինֆիլդ գյուղ, 90 ակր (360,000 մ²) պատմական համալիր Միչիգանում, որը հիմնադրել էր Հենրի Ֆորդը, և այժմ այն բացօթյա մեծ թանգարանի մաս է կազմում։

1895 թվականի նոյեմբերի 20-ին Ֆայրսթոունը ամուսնացել է Իդաբել Սմիթի հետ։ Նրանք ունեցել են յոթ երեխա։ Նրանց հայտնի ծոռներից են՝ Էնդրյու Ֆայրսթոունը, Նիք Ֆայրսթոունը և Ուիլյամ Քլեյ Ֆորդ կրտսերը (Հենրի Ֆորդի թոռան և Հարվի ու Իդաբելի թոռնուհի Մարթայի որդին)։

## Կրթություն և կարիերա
աջից|մինի|226x226փքս|Ֆայրսթոունը (աջ) Հենրի Ֆորդի և Թոմաս Էդիսոնի հետ
Կոլումբիանայի ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո Հարվի Ֆայրսթոունը աշխատել է Օհայոյի Կոլումբուս քաղաքում գտնվող *Columbus Buggy Company*-ում, մինչ 1890 թվականին սկսել է արտադրել ռետինե անվադողեր ծածկակառքերի համար, որն իր սեփական բիզնեսն էր։ 1900 թվականին նա հիմնադրել է *Firestone Tire and Rubber Company* ընկերությունը։ 1926 թվականին հրատարակել է գիրք՝ «Տղամարդիկ և ռետին. բիզնեսի պատմությունը» (Men and Rubber: The Story of Business), որը գրել էր Սամուել Քրաութերի հետ միասին։

## Լիբերիա
*ProPublica*-ի և *PBS*-ի համատեղ հետաքննության համաձայն, Ֆայրսթոունը՝ անձամբ ղեկավարելով իր անվան վրա հիմնված ընկերությունը, պայմանագիր է կնքել Լիբերիայի հետ՝ վարձակալելու ավելի քան 1 միլիոն ակր հող ռետինե ծառերի տնկարան հիմնելու համար, որը դարձել է աշխարհում ամենամեծ ռետինե պլանտացիան։ Այս հողատարածքը կազմում էր երկրի բերրի հողերի ավելի քան 10%-ը, և պայմանագիրը նախատեսված էր 99 տարով։ Այդ ժամանակ Լիբերիայի կառավարությունը հարկադրաբար աշխատեցնում էր տեղացի բնակիչներին պլանտացիայում, թեև Ազգերի լիգայի հետաքննողներն ապացույց չեն գտել, որ Ֆայրսթոունը «գիտակցված աշխատեցնում է հարկադիր աշխատուժ»։ Պլանտացիայի համար կառուցվեց Հարբել անունով ընկերային քաղաքը, որը անվանվել էր Ֆայրսթոունի և նրա կնոջ՝ Իդաբելի, անուններով։

Այս դեպքը հանգեցրել է նրան, որ Ֆայրսթոունի որդին՝ Հարվի Ս. Ֆայրսթոուն կրտսերը, սկսել է հանրային կապերի արշավ՝ ընկերության հեղինակությունը վերականգնելու համար՝ ներկայացնելով իրենց որպես առողջապահության, աշխատանքի և տնտեսական վիճակի բարելավում ապահովող կազմակերպություն տարածաշրջանում։ Այս կերպարը պահպանվել է տասնամյակներ շարունակ, մինչ ընկերությունը աջակցում էր Լիբերիայի պետական պաշտոնյաներին սեփական ռետինե պլանտացիաներ ունենալու գործում, ներառյալ երկրի նախկին բռնապետ Վիլյամ Տուբմանին, ում հետ Ֆայրսթոունը պահպանում էր սերտ հարաբերություններ։

Ֆայրսթոունի ղեկավարները հետագայում պլանտացիան համեմատել են «հին հարավի պլանտացիայի» հետ։ Դա պայմանավորված էր նրանով, որ աշխատողները ցածր վարձատրվող էին և ապրում էին ընկերության տարածքում՝ փոքր, մեկ սենյականոց տներում իրենց կանանց և երեխաների հետ։ Այս տները չունեին էլեկտրականություն, հոսող ջուր և խոհանոց․ փոխարենը օգտագործվում էին բացօթյա զուգարաններ և ընդհանուր խոհանոցներ։ Աշխատուժի պակասի պատճառով հաճախ աշխատանքի էին ընդունվում նաև աշխատողների կանայք և երեխաները։

## Մահ
Ֆայրսթոունը մահացել է 69 տարեկան հասակում սրտամկանի թրոմբոզից իր ձեռք բերած ծովափնյա կալվածքում՝ Հարբել Վիլլա, որը գտնվում էր Մայամի Բիչում, Ֆլորիդա։

## «Թափառականները» (The Vagabonds)
Ֆայրսթոունը, Հենրի Ֆորդը և Թոմաս Էդիսոնը համարվում էին ամերիկյան արդյունաբերության երեք գլխավոր առաջնորդները իրենց ժամանակաշրջանում և հաճախ միասին աշխատում ու հանգստանում էին։ Նրանք իրենց անվանում էին «Թափառականներ» (The Vagabonds), որոնց շարքում երբեմն ընդգրկվում էին նաև բնագետ Ջոն Բերոուզը, իսկ որոշ դեպքերում՝ ԱՄՆ նախագահներ Ուորեն Հարդինգը, Քելվին Քուլիջը և Հերբերթ Հուվերը։

## Ժառանգություն
Փրինսթոնի համալսարանի գլխավոր գրադարանը Ֆայրսթոունի անունով է։ Այն համարվում է աշխարհի ամենամեծ համալսարանական գրադարաններից մեկը։ 1950 թվականի օգոստոսի 3-ին Ակրոնում (Օհայո) բացվել է Հարվի Սամուել Ֆայրսթոուն հուշակոթողը, որը ստեղծվել է քանդակագործներ Ջեյմս Էրլ Ֆրեյզերի և Դոնալդ դե Լյուի կողմից։ Այն սկզբում տեղակայված էր Firestone Tire and Rubber Company-ի հին գլխավոր գրասենյակում, իսկ ներկայումս գտնվում է Բրիջսթոուն Ամերիկասի տեխնոլոգիական կենտրոնում։

1974 թվականին Ֆայրսթոունը ներառվել է Ավտոարդյունաբերության Փառքի Տաղավարում (Automotive Hall of Fame)։ Ակրոնում (Օհայո) գործող Ֆայրսթոունի ավագ դպրոցը կրում է նրա անունը։ Կոլումբիանայում կա Հարվի Ֆայրսթոուն այգի։ *The Links at Firestone Farms* գոլֆի դաշտը, որն իր գործունեությունը սկսել է 2003 թվականին Կոլումբիանայում, կառուցվել է նախկին ընտանեկան հողատիրույթի տարածքում։

2013 թվականին նա ընդգրկվել է նաև Ամերիկայի Մոտոսպորտի Փառքի Տաղավարում (Motorsports Hall of Fame of America)։

## Ծանոթագրություններ

## Լրացուցիչ գրականություն
* Firestone, Harvey Samuel, and Samuel Crowther. *Men and rubber: The story of business* (Doubleday, Page, 1926) online
* Knoll, Arthur J. "Harvey S. Firestone's Liberian Investment (1922-1932)." *Liberian Studies Journal* 14.1 (1989): 13-33. online

* Newton, James Draper. *Uncommon Friends: Life with Thomas Edison, Henry Ford, Harvey Firestone, Alexis Carrel, and Charles Lindbergh* (Houghton Mifflin Harcourt, 1987).

* Skrabec Jr, Quentin R. *Rubber: An American Industrial History* (McFarland, 2013).

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:19-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ
Կատեգորիա:Գործարարներ
Կատեգորիա:Օհայո