open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արկադի Ծատուրյան

**Արկադի Երվանդի Ծատուրյան** (), գրող, արձակագիր, բանահավաք, Հայաստանի գրողների միության անդամ, Հայաստանի գրողների միության Սյունիքի մասնաճյուղի նախկին նախագահ։

## Կենսագրություն
Արկադի Ծատուրյանը ծնվել է 1937 թվականի փետրվարի 7-ին, Գորիսի շրջանի Խնձորեսկ գյուղում։ Ավարտել է Երևանի Խ․ Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական բաժինը և ստացել մանկավարժական բարձրագույն կրթություն։ Ավելի քան 49 տարի եղել է հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ։ Խնձորեսկ գյուղի Գարեգին Սևունցի անվան միջնակարգ դպրոցում  երկար տաիրներ եղել է ուսմասվար։

1989-2004 թվականներին եղել է Ներքին Խնձորեսկի նորաբաց դպրոցի տնօրենը։ 2004-2006 թվականներին դպրոցի տնօրենի պաշտոնակատար է եղել Խնձորեսկի միջնակարգ դպրոցում։

1977-1978 թվականներին աշխատել է «Զանգեզուր» շրջանային թերթում՝ որպես նամակների բաժնի վարիչ։

1910 թվականից հասարակական կարգով գլխավորել է Հայաստանի գրողների միության Սյունիքի մասնաճյուղը։ ՀՀԳ Գրողների միության անդամ է։

## Գրքեր
Ստեղծագործությունների մի մասը (5-6 գիրք) նվիրված է ղարաբաղյան ազատամարտի դեպքերին ու իրադարձություններին, որոնք հիմնականում տեղի են ունենում Գորիսի սահմանների վրա։

#«Կատակում, զվարճախոսում, սրամտում է Խնձորեսկը», 1998 թվական (երգիծանք)
#«Թուրուսի խութի գրավումը» (վիպակ), 1998 թվական
#«Հողի սիրով» (բանաստեղծությունների ժողովածու), 2001 թվական
#«Արքաների խիղճը» (առակներ), 2001 թվական 
#«Զանգեզուրյան տաղեր» (ժողովրդական քառյակներ), 2001 թվական
#«Մի կրակեք հայերի վրա» (պատմվածքներ) 2002 թվական
#«Ապրելու իրավունքով» (պատմվածքներ) 2003 թվական
#«Առանց հայրենքի չի կարելի» (պատմվածքներ) 2004 թվական
#«Հայրենիքը սկսվում է ծննդավայրից» (պատմվածքներ) 2005 թվական
#«Մարդ էլ կա, մարդ էլ» (խառը բանաստեղծություններ) 2004 թվական
#«Ծիծաղում է Խնձորեսկը» (երգիծապատում) 2006 թվական
#«Ծուխ Ծխանի» (պատմվածքներ, նովելներ) 2007 թվական
#«Գորիսապատում» Ա (Գորիսի մասին) 2010 թվական
#«Խոզնավար» (գյուղի պատմություն) 2010 թվական
#«Գորիսապատում» Բ (Գորիս քաղաքի պատմություն) 2011 թվական
#«Մեր Այվազյանը» (գրողի դիմանկար) 2012 թվական
#«Գորիսապատում» Գ (Գորիս քաղաքի մասին) 2012 թվական

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Մովսես Խորենացու մեդալով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ բանահավաքներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Աղահասկիկ Բելանժեի

**Աղահասկիկ Բելանժեի** () թելուկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
100-150 (200) սմ բարձրությամբ, սուկուլենտ, կարճ բնիկով, ուղիղ կանգնած թուփ է։ Ընձյուղները հակադիր են, մսալի, անդամների բաժանված, իսկ երիտասարդները՝ մեծմասամբ գորտնուկավոր։ Տերևները թեփանման են և զույգ–զույգ սերտաճած։ Հասկերը ունեն ուղիղ, հաթվածավոր ոտիկներ։

## Տարածվածություն
Հանդիպում է Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Արազափ, Մարգարա, Երասխահուն, Երասխ)։ Աճում է նաև Արևելյան Նախակովկասում, Արևելյան Կովկասում, Կենտրոնական և Արևելյան Անդրկովկասում, Նախիջևանում, Անատոլիայում, Իրանում, Պակիստանում, Միջին և Կենտրոնական Ասիայում, Չինաստանում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին լեռնային գոտում` ծովի մակարդակից 800-900 մ բարձրությունների վրա, ուժեղ աղակալված հողերի վրա, փորփոշ կամ չոր աղուտներում։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում՝ սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի փոքր մասը աճում է Արմավիրի մարզի Երասխահուն գյուղի շրջակայքում, գյուղատնտեսության նախարարության հողագիտության ինստիտուտի ստացիոնարի տարածքում և «Որդան կարմիր» արգելավայրի տարածքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Թելուկազգիներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կիզխոտ լայնատերև

**Կիզխոտ լայնատերև** (), բոշխազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
20-70 սմ բարձրությամբ, կարճացած կոճղարմատով բույս է։ 3-8 մմ լայնությամբ տերևները լայն-գծային են։ Հասկիկները, որոնք գտնվում են ներքև թեքված ծաղկաբույլերում, 3-10 (12) հատ են, տարբեր երկարության կոթուններով և խմբված հովանոցանման։ 0,5-0,8 մմ երկարությամբ ծածկող թեփերը մանր են, ձվաձև-նշտարաձև և սևավուն։ Ծաղկակից խոզանները բազմաթիվ են, փափուկ, սպիտակ-մետաքսանման մազիկներով, պտղի ժամանակ երկարությունը հասնում է մինչև 1,5 սմ-ի։

## Տարածվածություն
Հանդիպում է Լոռու (Չքնաղի լեռնաշղթա), Ապարանի (լեռնագագաթ Քյորօղլի) և Դարեղեգիսի (Վայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Ընդհանուր արեալն ընդգրկում է Մեծ Կովկասյան լեռնաշղթան, համարյա ամբողջ Անդրկովկասը, Եվրոպան, Փոքր Ասիան, Արևելյան Սիբիրը, Հեռավոր Արևելքը և Հյուսիսային Ամերիկան։

## Էկոլոգիա
Աճում է միջինից մինչև ալպյան գոտում՝ ծովի մակարդակից 1500-3000 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև ենթալպյան և ալպյան մարգագետիններում և առուների խոնավ ափերին։ Ծաղկում է հունիսին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

## Պահպանություն
Խոցելի տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

2008 թվականին ՀՀ կառավարության որոշմամբ Քյորօղլի լեռան մոտ գտնվող ռելիկտային կրկեսը հայտարարված է բնության հուշարձան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բոշխազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Առնոլդ Բաքս

**Առնոլդ Բաքս**, (()),  բրիտանացի կոմպոզիտոր, դիրիժոր, դաշնակահար և մանկավարժ։

## Կենսագրություն

Ծնվել է ավանդական  վիկտորյական ընտանիքում։ Ալֆրեդ Ռիդլի Բաքսի (; 1844—1918) և   Շառլոտա Էլլենի (ծննդյամբ՝  Լեա) (; 1860—1940) ընտանիքում։ Նրա եղբայրը թարգմանչիչ, դրամատուրգ, ժուռնալիստ, հայտնի գրող Կլիֆֆորդա Բաքսն է։ 1890 թվականներին հաճախել է  Համպստեդի կոնսերվատորիան։ 1900-1905 թվականներին սովորել է թագավորական երաժշտական ճեմարանում Ֆրեդերիկ Կորդերի (կոմպոզիցիա) և Տոբայասա Մատտեյայի (դաշնամուր) մոտ։ 1910 թվականին կատարել է ճանապարհորդություն Ռուսաստանով, որտեղ սիրահարվել է Նատալյա Սկարգինսկային։ Լինելով Սանկտ-Պետերբուրգում սկսել է սիրել բալետը։ 1911 թվականին վերադարձել է  Անգլիա,  ամուսնացել դաշնակահարուհի Էլսիտե Լուիսե Սորբինոի հետ։ Գրել է երգեր ներկայացումների և ֆիլմերի համար։ Դասավանդել է  Դուբլինում և Կորկում։ 1942 թվականին նա ստացել է թագավորական երաժշտության վարպետի կոչում։
1992 թվականին բրիտանացի ռեժիսոր Քեն Ռասսելը նկարահանել է   սերիալ՝ «Առնոլդ Բաքսի գաղտնի կյանքը» վերնագրով, որտեղ գլխավոր դերում հանդես է եկել ինքը՝ Քեն Ռասսելը։

## Սիմֆոնիաներ
*Սիմֆոնիա № 1 մի-բեմոլ մաժոր (1922)
*Սիմֆոնիա № 2 մի մինոր/դո մաժոր (1926)
*Սիմֆոնիա № 3 (1929)
*Սիմֆոնիա № 4 (1931)
*Սիմֆոնիա № 5 (1932)
*Սիմֆոնիա № 6 (1934)
*Սիմֆոնիա № 7 (1939)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Անգլիացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի պատվավոր դոկտորներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի դիրիժորներ
Բոշխ տերևահասկային

**Բոշխ տերևահասկային** (), բոշխազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Բազմամյա ճիմ առաջացնող խոտաբույս է, որն ունի 20-40 սմ բարձրություն։ Տերևները գծային են, 2-3 մմ լայնության։ Ծաղկաբույլի առանցքը ծնկաձև թեքված է, վարսանդավոր հասկիկներն ունեն 1-3 ծաղիկներ։ Պարկիկների երկարությունը 5-6 մմ է, ուռուցիկ եռանիստ են, հասկիկներում անհավասարաչափ բաշխված, ստորինը՝ 6-9 մմ է և հեռացած վերիններից։ Կտուցի երկարությունը հասնում է մինչև 1 մմ-ի։

## Տարածվածություն
Հանդիպում է Իջևանի (Դեբեդաշենի անտառտնտեսություն), Զանգեզուրի (Ցավ և Վաչագան գյուղերի շրջակայք) և Մեղրու (Վահրավար գետի հովիտ) ֆլորիստական շրջաններում։ Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Արևելյան Կովկասը, Կենտրոնական, Արևելյան և Հարավային Անդրկովկասը, Թալիշը, Հարավային Եվրոպան, Անատոլիան, Հյուսիսային Իրանը։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 700-1800 մ բարձրության վրա, անտառներում, բացատներում, պուրակներում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

## Պահպանություն
Խոցելի տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 20000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 20000 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ըդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հալվելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում  է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

## Ծանոթագրություններ
 

Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բոշխազգիների
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կլարա Առնհայմ

**Կլարա Առնհայմ** (, ), հրեական ծագմամբ գերմանացի նկարիչ։ Առավել հայտնի է Բալթյան ծովափին ձկնորսների շրջանում արված նկարազարդումներով։

Պատմաբան Ֆրից Առնհայմի քույրն է։

## Կենսագրություն
մինի|Ձկնորսը Հիդդենզեում, ցանցի նորոգում
Չնայած Կլարայի ընտանիքն ընդդիմադրում էր կնոջ պրոֆեսիոնալ նկարիչ դառնալու գաղափարին, նա Բեռլինում սովորել է Ֆրանց Սկարբինայի մոտ, Փարիզում՝  Էդմոն Աման-Ժանի մոտ։ Ի թիվս այլ կազմակերպությունների, անդամակցել է նաև "Verein der Berliner Künstlerinnen" (Կին նկարիչների միություն) Գերմանացի նկարիչների միությանը։

1914 թվականին Լայպցիգի գեղարվեստի ակադեմիայի () 150-ամյակի կապակցությամբ երկու գրաֆիկական աշխատանքներ է ցուցադրել «Internationalen Ausstellung für Buchgewerbe und Grafik» (BUGRA)-ում և արժանացել ոսկե մեդալի։

1920-ական թվականների սկզբին Հեննի Լեհմենին օգնել է ստեղծելու «Կապույտ ամբարը» (), Hiddensee- ի ցուցահանդեսային վայր Հիդդենզե կոմունայում, որտեղ նա հետագայում բնակվել է։ Հիմնադրվել է «Hiddensoer Künstlerinnenbund» կազմակերպությունը, որի անդամներն են Էլիզաբեթ Անդրաեն, Քեյթ Լուվենթալը, Կատերինա Բամբերգը, Էլիզաբեթ Բուքսելը և այլք։

Նացիստական բռնազավթումից հետո մասնագիտորեն որակազրկվել է (Berufsverbot) և չի կարողացել ցուցադրվել կամ պատվերներ ընդունել։ Տարիների ընթացքում ոտնձգություններն ավելացել են, և նա անհնար է համարել ռացիոնալ քարտ ձեռք բերելը։ Բարեբախտաբար Հիդդենզեում գտնվող նրա ընկերները կարողացել են նրան գաղտնի սնունդ տալ։ Հրեաների ճամփորդության արգելքի ընդունումից հետո չի կարողացել տուն վերադառնալ, և ռեսուրսների սպառումից հետո 1942 թվականի հուլիսին տեղափոխվել է Տերեզիեշտադտ համակենտրոնացման ճամբար, որտեղ մի քանի շաբաթ անց մահվան է դատապարտվել։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ruth Negendanck: *Hiddensee. Die besondere Insel für Künstler*, Atelier im Bauernhaus, Fischerhude 2005, .
* Ilka Wonschik: *"Es war wohl ein anderer Stern, auf dem wir lebten …" : Künstlerinnen in Theresienstadt*. Berlin : Hentrich & Hentrich, 2014 

## Արտաքին հղումներ
*  Literature by and about Clara Arnheim in the German National Library catalogue
* Literature about Clara Arnheim in the State Bibliography (Landesbibliographie) of Mecklenburg-Vorpommern
* Clara Arnheim  @ Der Hiddensoer Künstlerinnenbund 

Կատեգորիա:19-րդ դարի կին արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ազատազրկման վայրերում մահացածներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Հոլոքոստի զոհեր
Կատեգորիա:Հրեա կին արվեստագետներ
Կատեգորիա:Հրեա նկարչուհիներ
Ձմերուկ վայրի

**Ձմերուկ վայրի** (), դդմազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Փռված կամ մագլցող ընձյուղներով, 1-2 մ երկարությամբ միամյա բույս է։ Տերևները խորդուբորդ են, հիմքում՝ սրտաձև և խոր-եռբաժան և փետրաձև բաժանված 1-2 մասերով։ Պսակը արտաքինից կանաչ է և խավոտ։ Պտուղի տրամագիծը 7-12 սմ է, բաց կանաչ, բազմասերմ, պտղամիսը չորոտ է։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է միայն Մեղրու (Արաքս գետի ողողադաշտ Մեղրի քաղաքի մոտ) ֆլորիստիկական շրջանում։ Աճում է Առաջավոր և Միջին Ասիայում, Աֆրիկայում և Հնդկաստանում։

## էկոլոգիա
Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 600-700 մ բարձրությունների վրա, ժամանակավոր խոնավացող ավազագլաքարային գրունտերի վրա։ Ծաղկում է օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին, պտղաբերում՝ սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։

## Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հավաքվել է մեկ անգամ՝ 1977 թվականին։ Տեսակին սպառնացող հիմնական սպառնալիքը տարածման և բնակության շրջանների փոքր մակերեսն է (10 կմ²-ից պակաս)։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Դդմազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Ձմերուկ
Վարդակուկ ոսկեզօծ

**Վարդակուկ ոսկեզօծ** (), թանձրատերևազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Բազմամյա, գեղազարդային բույս է, որն ունի 6-13 սմ բարձրություն։ Վարդակի տերևների երկարությունը հասնում է 2 սմ-ի, երկարավուն-թիաձև են, մերկ, վերևի մասում բլթավուն են, իսկ հիմքում՝ սեպաձև, ցողունայիններն ավելի փիոքր են, նշտարաձև, գեղձերով պատված։ Ծաղկակիր ցողունների բարձրությունը 5-6 սմ է։ Ծաղկաբույլը պատված է նոսր ծաղիկներով։ Ծաղիկները ոսկեդեղին են, կարճ, մինչև 2 մմ երկարության կոթերով։ Բաժակը մինչև հիմքը հատված է, սուր-նշտարաձև, գորշավուն, մասերը մեջքի կողմից պատված են գեղձերով։ Առէջներն ունեն 10 դժգույն-նարնջագույն փոշանոթ։

## Տարածվածություն
Աճում է միայն Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանում (Խաչիկ և Գնիշիկ գյուղերի շրջակայք) և Փոքր Ասիայում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ենթալպյան գոտում՝ ծովի մակարդակից 2100-2800 մ բարձրությունների վրա, կրաքարային ժայռերի ճեղքերում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս–օգոստոսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված է որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործուղություններ չեն իրականացվում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Թանձրատերևազգիներ
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
2021

## Իրադարձություններ
### Հունվար
*հունվարի 6 – ԱՄՆ Կապիտոլիումի գրոհում, Դոնալդ Թրամփի կողմնակիցները Վաշինգտոն ԿՇ-ում հարձակվում են ԱՄՆ Կապիտոլիումի վրա ՝ 2020-ի նախագահական ընտրությունների պաշտոնական արդյունքները չեղյալ հայտարարելու համար և աջակցելու Թրամփի պահանջին փոխնախագահ Մայք Փենսին և Կոնգրեսին ՝ չճանաչել Ջո Բայդենի հաղթանակը։ Հարձակման ընթացքում զոհվել է 5 մարդ։
*հունվարի 20 – Ջո Բայդենը ստանձնեց իր պաշտոնը որպես ԱՄՆ նախագահ։

### Փետրվար
*փետրվարի 25 – Հայ զինվորականները կոչ են անում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին հրաժարական տալ։ Փաշինյանը զինվորականներին մեղադրում է պետական հեղաշրջման փորձի մեջ։

### Ապրիլ
*ապրիլի 24 – Ջո Բայդենը ճանաչում է Հայոց ցեղասպանությունը։
*ապրիլի 25 – Նիկոլ Փաշինյանը հրաժարական է տալիս հունիսին արտահերթ ընտրություններ անցկացնելու համար, թեև ընտրություններից առաջ մնացել է վարչապետի պաշտոնակատար։

### Մայիս
*մայիսի 6-21 – Իսրայելա-պաղեստինյան ճգնաժամ (2021)։
*մայիսի 18-22 – Եվրատեսիլ 2021 երգի մրցույթն անցկացվում է Նիդեռլանդների Ռոտերդամ քաղաքում։
*մայիսի 26 – սպասվում է, 21-րդ դարի ամենակարճ ամբողջ լուսնի խավարումը։ Այն տեղի կունենա ընդամենը 14 րոպե և 30 վայրկյան տևողությամբ։

### Հունիս
*հունիսի 11 մինչև հուլիսի 11-ը – ՈՒԵՖԱ-ի 2020 թվականի Եվրոպայի ֆուտբոլի առաջնություն (Եվրո-2020)։
*հունիսի 20 – Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ (2021)։

### Հուլիս
* հուլիսի 23 – 2020 թվականի ամառային Օլիմպիական խաղերը տեղի են ունենում Ճապոնիայի Տոկիո քաղաքում։ Դրանք նախատեսված են եղել 2020 թվականի հուլիսի 24-ից օգոստոսի 9-ը, սակայն հետաձգվել են COVID-19 համաճարակի պատճառով։
* հուլիսի 28 – Թուրքիայում անտառային հրդեհներ են տեղի ունենում։

### Օգոստոս
* օգոստոսի 15 – Թալիբները գրավում են Քաբուլը, Աֆղանստանի կառավարությունը հանձնվում է։

### Սեպտեմբեր
* սեպտեմբերի 21 – Նշվեց Հայաստանի անկախության 30-ամյակը։
* սեպտեմբերի 26 – Գերմանիայում դաշնային ընտրություններում, Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունը հաղթում է CDU/CSU-ին։

### հոկտեմբեր
* հոկտեմբերի 5 – Մայքրոսոֆթ ընկերությունը թողարկեց Վինդոուզ 11 օպերացիոն համակարգը։

### Դեկտեմբեր
* դեկտեմբեր 8 – Օլաֆ Շոլցը դառնում է Գերմանիայի նոր կանցլերը։
* դեկտեմբեր 19 – Մանկական Եվրատեսիլ 2021 երգի մրցույթ, Հաղթում է հայաստանցի Մալենան։

### Առանց հստակ ամսաթվի
Հնդկաստանը ցանկանում է իր առաջին տիեզերական թռիչքը կատարել դեպի տիեզերք։

## Մահեր
* հունվարի 23 - Լարի Քինգ, ամերիկացի հեռուստալրագրող
* Մարտի 31 - Արկադի Տեր-Թադևոսյան, հայ ռազմական գործիչ
* Ապրիլի 9 
** DMX, ամերիկացի ռեփեր և դերասան
** Արքայազն Ֆիլիպ, Մեծ Բրիտանիայի թագուհի Եղիսաբեթ II-ի ամուսինը
* Հուլիսի 6 - Ջիվան Գասպարյան,  հայ դուդուկահար և կոմպոզիտոր
* Սեպտեմբերի 6 - Ժան Պոլ Բելմոնդո, ֆրանսիացի դերասան
* Սեպտեմբերի 29 - Հայկո, հայ փոփ երգիչ և երգահան

## Տես նաև
* 2020
* 2022

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տարեթվեր
Բոշխ մանրագլխիկ

**Բոշխ մանրագլխիկ** (), բոշխազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Փուխր ճիմ առաջացնող բույս է, որի բարձրությունը 8-20 սմ է։ Տերևները ցողուններից կարճ են, ունեն 1-1,5 (1,8) մմ լայնություն։ Ծաղկաբույլը կազմված է 1 գագաթնային հասկիկից։ Իգական ծաղիկների ծածկող թեփուկները դարչնագույն են։ Պարկիկները երկարավուն-ձվաձև են, նստադիր, ուռուցիկ-եռանիստ, կանաչ, վերին մասում դարչնագույն, գագաթին մասում՝ հազիվ նկատելի ուղիղ կտուցով, 2,5-3 մմ երկարությամբ։

## Տարածվածություն
Հանդիպում է Իջևանի (Մրխուզի լեռներ), Զանգեզուրի (Մեղրու լեռնանցք) և Մեղրու (Վահրավար գետի ափ, Լիճք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Արևմտյան և Արևելյան Կովկասը, գրեթե ողջ Անդրկովկասը և Հյուսիսային Անատոլիան։ Ամենուրեք հանդիպում է հազվադեպ։

## Էկոլոգիա
Աճում է ենթալպյան և ալպյան գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 2100-2900 մ բարձրությունների վրա, խոնավ մարգագետիններում, խոնավացած ձորակներում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, իսկ բնակության շրջանի մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Բացակայում է նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության նպատակով գործողություններ չեն իրականացվում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բոշխազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Շնագայլն ու ուղտը

**«Շնագայլն ու ուղտը»** (), խորհրդային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ՝ ստեղծված 1956 թվականին հնդկական ժողովրդական հեքիաթի մոտիվներով։

## Սյուժե
Գետի ափին զբոսնելիս շնագայլն ու իր ընկերը՝ ուղտը, զգում են, որ սովածացել են։ Սակայն ամայի ափին չոր փշերից բացի ոչինչ չկա, իսկ հակադիր ափին թռչկոտում են համեղ ծովախեցգետինները, և աճել է քաղցր, հյութալի շաքարեղեգը։ Շնագայլը շատ է ցանկանում համտեսել ծովախեցգետիններ, սակայն մյուս ափն անցնել նա ի վիճակի չէ։

Որոշելով գետի մյուս ափն անցնել ուղտի մեջքին՝ փոքրիկ խորամանկը փորձում է նրան գայթակղել այնտեղ աճող շաքարեղեգով, սակայն այն պատկանում էր մարդկանց, և ուղտը վախենում էր դիպչել դրանց։ Շնագայլը խաբում է իր ընկերոջը, թե մարդիկ վաղուց հեռացել են այդ վայրերից, և շաքարեղեգի ոչ ոքի չի պատկանում։

Անցնելով գետի մյուս ափը՝ ուղտը գնում է շաքարեղեգ ուտելու, իսկ շնագայլն զբաղվում է ծովախեցգետինների որսով։

Հաջող որսից հետ կշտացած շնագայլը ցանկանում է վերադառնալ, բայց ուղտը չի ուզում է հետ լողալ, մինչև չուտի ամբողջ շաքարեղեգը։ Դժգոհ շնագայլը մտածում է, թե ինչպես արագ տուն հասնի, և տեսնում է դաշտում աշխատող մարդկանց։ Հնարամիտ շնագայլը գլխի է ընկնում, թե ինչպես կարող է ուղտին ստիպել թողնել շաքարեղեգն ու անցնել գետի մյուս ափը։ Ընդհանրապես չմտահոգվելով իր ընկերոջ մասին՝ նա սկսում է երգել՝ փորձելով գրավել մարդկանց ուշադրությունը։

Նրա մտահղացումն իրականանում է։ Շնագայլի երգը լսած մարդիկ նկատում են ուղտին և սկսում վտարել նրա։ Վախեցած ուղտը նետվում է գետը, որպեսզի լողա դեպի մյուս ափը։ Շնագայլը բարձրանում է նրա մեջքին։ Հասկանալով, թե ինչ չար կատակ է իր գլխին խաղացել նա, ում ընկեր էր համարվում, ուղտը ցանկանում է պատժել շնագայլին և գետի մեջտեղում նրան գցում է ջուրը։ Հենց դրան էր սպասում կոկորդիլոսը, որը վաղուց ատամ էր սրում չափազանց ինքնավստահ շնագայլի դեմ։ Եվ կոկորդիլոսը կուտեր վերջինիս, եթե ուղտը վրա չհասներ ու ափ չհաներ իր նախկին ընկերոջը։

## Ստեղծողներ

## Վերաթողարկում
Մուլտֆիլմն ընդգրկվել է հետևյալ հավաքածուներում՝ «Լավագույն խորհրդային մուլտֆիլմեր» (Studio PRO Video, VHS 1990-ական թվականներ), «Ուրախ գազանանոց» (DVD, «Союз Видео», 2006 թ.), «Ամենասիրելի մուլտֆիլմերը», թողարկում 29 (DVD, «Союз Видео», 2009 թ.), «Ара, бара, пух!» (DVD, «Крупный План», 2008 թ.)։

## Գրականություն
*Фильмы-сказки. Сценарии рисованных фильмов. Выпуск 5. М.: «Искусство», 1958, 291 стр., илл.
* Л. Аркадьев, И. Болгарин. «Шакалёнок и верблюд», фильм-сказка, художник К. Карпов. Москва. Издательство «Фламинго», 1995. По материалам мультфильма.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Мультфильм «Шакалёнок и верблюд» на сайте Архива кино.
* Мультфильм «Шакалёнок и верблюд» на сайте памяти Георгия Вицина. 

Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:1956 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Վլադիմիր Պոլկովնիկովի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր կենդանիների մասին
Կատեգորիա:Ռուսերեն մուլտֆիլմեր
Ոսկե աքաղաղը և հավը

«**Ոսկե աքաղաղը և հավը**» (), զարդանկար ուղղահայաց թղթագլանի վրա, որը ստեղծվել է կորեացի անհայտ նկարչի կողմից 19-րդ դարում Չոսոնի դինաստիայի կառավարման օրոք։ Աշխատանքը ստեղծվել է թղթի վրա թանաքի և ներկերի օգնությամբ։ Դեկորատիվ տարրերի հետ միասին ստեղծագործության բարձրությունը կազմում է 200,7 սանտիմետր, լայնությունը` 62,7 սանտիմետր։ Աշխատանքը չինական գեղանկարչությունից հարմարեցված «ծաղիկներ և թռչուններ» հանրաճանաչ թեմայի զարգացման օրինակ է։ Այն իր մեջ պարունակում է նաև անմահության առասպելական խորհրդանիշեր`արև, սարեր, ամպեր, եղևնիներ, կռունկներ, կրիաներ, եղնիկներ և սնկեր։ Կոմպոզիցիայի կենտրոնում գտնվում են աքաղաղը և հավը, որոնք նստած են ադամածառի և ժայռի վրա համապատասխանաբար։ Նրանք խորհրդանշում են հարստությունը և ապագան։ Ստեղծագործությունը գտնվում է Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանի հավաքածուում։

## Տեղեկատվություն նկարի մասին
Անտիկ ժամանակներից աքաղաղը որոշ մշակույթներում համարվում էր սուրբ կենդանի, որը խորապես արմատավորված է տարբեր կրոնական հավատալիքներում և պաշտամունքներում։ Աքաղաղը համարվում է չինական մշակույթի և արվեստի կարևորագույն և ավանդական խորհրդանիշերից մեկը և ընդգրկված է չինական կենդանակերպի 12 նշանների մեջ (կորեական կենդանակերպը գրեթե նույնական է չինականին)։ Հին չինացիք կարծում էին, որ աքաղաղը բարձր բարոյականության խորհրդանիշ է և անձի լավագույն հատկանիշերի կրողը։ Այդ պաշտամունքը վերաբերվում էր նաև հարևան ասիական երկրների բնակիչներին։ Չոսոն դինաստիայի կառավարման ընթացքում կորեական գեղանկարչության և մշակույթի մեջ սկսեցին ի հայտ գալ խորհրդանշական կենդանիներ, որոնք չինական դիցաբանության մեջ օժտված էին դրական և բարենպաստ հատկանիշներով, դրանցից էին վագրը, վիշապը, կռունկը, եղնիկը և այլն։ «Ոսկե աքաղաղը և հավը» թղթագլանը ստեղծվել է 19-րդ դարի սկզբին։ Պաշտոնական փաստաթղթերի և հիշատակությունների բացակայության պատճառով, գեղանկարի հեղինակի անունը և ստեղծման ամսաթիվը անհայտ են։ Թղթագլանի կոմպոզիցիայի կենտրոնում ոսկեգույն և կարմիր երանգներով պատկերված աքաղաղն ու հավն են։ Աքաղաղը նստած է ադամածառի բնին, արևի և ամպերի տակ։ Քիչ ներքև, ժայռի վրա աճող անմահության սնկերի մոտ գտնվում է հավը։ Թռչունների այս զույգը դիցաբանական ոսկե փասիանի կերպարի ոճաբանական ակնարկն է (որը, չնայած անվանմանը ունի դեղին կատարով կարմրավուն մարմին), որը խորհրդանշում է հաջողությունը։

1919 թվականին «Ոսկե աքաղաղը և հավը» թղթագլանը Ռոջերսի հիմնադրամի կողմից նվիրաբերվել է Մետրոպոլիտեն թանգարանին։ Ստեղծագործությունը ցուցադրվել է Նյու Յորքում, Նոր Օռլեանում, Հոնոլուլուում, Սան Ֆրանցիսկոյում, Լոս Անջելեսում և Թալսայում կազմակերպված ցուցահանդեսներում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Metropolitan Museum of Art website
* Korean Art from 19th to the 20th century - Metropolitan Museum of Art
* Korean Art – Nary Griggs Berke Collection, Mary and Jackson Berke Foundation

Կատեգորիա:Կորեական գեղանկարչություն
Կատեգորիա:Մետրոպոլիտեն թանգարանի նկարներ
Ամառային և աշնանային ծաղիկներ և թռչուններ

«**Ամառային և աշնանային ծաղիկներ և թռչուններ**» (, կասյու:կատյո:ձու), ճապոնացի նկարիչ Սիկիբու Տերուտադայի կողմից 16-րդ դարի կեսերին ստեղծված ուղղահայաց թղթագլանի երկթև կակեմոնո։ Ստեղծագործությունը նվիրաբերվել է Մերի և Ջեկսոն Բյորկ հիմնադրամի կողմից և գտնվում է Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանի հավաքածուում։

Երկթև կակեմոնոն իրենից ներկայացնում է ծաղիկների և թռչունների մասին չինական ավանդական գեղանկարչության սյուժեի ճապոնական մեկնաբանության օրինակ։ Ստեղծագործության աջ կողմում պատկերված են ամառվա կեսերին ծաղկող մոլոշավարդեր և շուշաններ, իսկ մյուս կողմում` դրանց դիմաց, պատկերված են ուշ ամռանը և աշնան սկզբին ծաղկող բաղրջուկներ, քրիզանթեմներ և էուլալիա խոտաբույսեր։  Երկթև կակեմոնոում, թռչուններից  «ամառային» մասում պատկերված են մի զույգ խաղատուտեր, իսկ «աշնանային» մասում քարադր։ Հորիզոնի գիծը գտնվում է ցածր մակարդակի վրա, որը նրա սահմաններից դուրս ստեղծում է բաց տարածության տպավորություն, մինչդեռ բույսի ամենաբարձր ցողունը համահարթեցնում է տարածության զգացողությունը, քանի որ այն գտնվում է բլուրների ռիթմիկ կրկնվող ուրվագծերի ֆոնի վրա։ Տարածքի լցված լինելու հանգամանքն ավելի ուժեղ է երկթև սրբանկարի ձախ մասում, քանի որ կոմպոզիցիայի տարրերի մեծ մասը գտնվում են ստորին ձախ անկյունում։ 
 
Սիկիբու Տերուտադայի ստեղծագործության համար բնութագրական է տարրերի առատությունը։ Իր վաղ  շրջանի գործերում նա փորձում էր ընդօրինակել Կենկո Սյոկեյուին (շուրջ 1478-1523 թթ.): «Ամառային և աշնանային ծաղիկներ և թռչուններ» ստեղծագործությունը կարող է լինել Սյոկեյայի համանման աշխատանքի վերաիմաստավորումը   (թռչունների պատկերումը գրեթե կրկնում է Սյոկեյայի Կիոտոյի ազգային թանգարանում գտնվող աշխատանքներից մեկը)։ Նրանից նա ընդօրինակել է ինչպես մանրամասների մեծ քանակը, այնպես էլ տարածության բացակայությունը։ Միաժամանակ Սիկիբու Տերուտադայի ներկայումս պահպանված աշխատանքները վկայում են Կանոյի գեղանկարչության դպրոցի ոճի հետ նկարչի ծանոթության մասին։ Այս աշխատանքում դրսևորված են նաև Կանոի դպրոցի ներկայացուցիչներին բնորոշ ոճի տարրերը, դրանք վառ գույներն են, որոնք հստակ ուրվագծվում են տերևների և ցողունների վրա։ 
 
Երկար ժամանակ այս նկարը սխալմամբ վերագրվում էր մեկ այլ նկարչի` Կենկո Սյոկեյուին, որի կեղծանունն էր Սիկիբու Ռյուկյո։ Իսկական հեղինակին կարողացան բացահայտել միայն 1905 թվականին։  Երկթև սրբանկարի յուրաքանչյուր մասում դրված է մեկական կնիք «Սիկիբու» ստորագրությամբ, սակայն դրանք գործնականում չեն երևում ստեղծագործության ստորին մասում մանրուքների առատության պատճառով (հենց կնիքները կարող էին պատճառ հանդիսանալ հեղինակի սխալ որոշման համար)։ Նկարչի ավելի ուշ շրջանի ստեղծագործություններում արդեն դրվել են երկու կնիքներ, «Սիկիբու» և «Տերուտադա»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճապոնական կերպարվեստ
Կատեգորիա:Մետրոպոլիտեն թանգարանի նկարներ
Պապ Սուարե

**Պապ Ն'Դիայե Սուարե** (, ), սենեգալցի ֆուտբոլիստ, «Քրիսթալ Փելաս» ֆուտբոլային ակումբի և Սենեգալի ազգային հավաքականի ձախ պաշտպանն է։

## Կարիերա
Սուարեն 18 տարեկանում տեղափոխվել է ֆրանսիական «Լիլ» ֆուտբոլային ակումբ։ 2009 թ․ ամռանը ֆուտբոլիստը սկսում է մարզվել Լիլի հիմնական թիմի կազմում։ 2010 թ․ հունիսին իր առաջին պրոֆեսիոնալ պայմանագիրն է կնքում 3 տարի ժամկետով։

Լիլի կազմում Սուարեն իր առաջին խաղն անցկացրել է 2010 թ․ հունվարի 23-ին, երբ թիմը Ֆրանսիայի գավաթի 1/32 եզրափակչում մրցում էր «Կոլմար» ակումբի հետ։ 2010 թ․ նոյեմբերի 4-ին իր առաջին խաղն է անցկացրել եվրոգավաթներում, երբ թիմը Եվրոպայի լիգայում մրցում էր բուկղարական «Լևսկի» ակումբի հետ։ Ֆրանսիայի առաջնությունում իր առաջին խաղն անցկացրել է 2011 թ․ փետրվարի 20-ին, երբ թիմը մրցում էր «Մոնպելիե» ակումբի հետ։

2012 թ․ օգոստոսի 19-ին Սուարեն վարձավճարով տեղափոխվում է ֆրանսիական «Ռեյմս»։

2013 թ․ հոկտեմբերի 5-ին ֆուտբոլիստը խփում է իր կարիերայի առաջին գոլը գրավելով «Այաչոյի» դարպասը։

2015 թ․ հունվարի 30-ին Սուարեն 4.6 միլիոն եվրոյի դիմաց տեղափոխվում է անգլիական «Քրիսթալ Փելաս»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սուարեն national-football-teams.com կայքում
* Սուարեն transfermarkt.com կայքում

Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Դիամբարսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լիլի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սենեգալի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սենեգալցի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Քրիսթալ Փելասի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեյմսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Տրուայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Չառլտոն Ատլետիկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մորկամի ֆուտբոլիստներ
Մոսկվայի դրամահատարան

**Մոսկվայի դրամահատարան**, Սանկտ Պետերբուրգի դրամահատարանի հետ միասին Ռուսաստանում գործող երկու դրամահատարաններից մեկը։

Զբաղվում է պետական պատվերով մետաղադրամների, մեդալների և շքանշանների արտադրությամբ։ Այն իրականացնում է նաև մետաղադրամների հատման օտարերկրյա պետությունների պատվերներ։ Օրինակ, Մոսկվայի դրամահատարանում հատվել են Աբխազիայի բոլոր մետաղադրամները (աբխազական ապսարներ), Հնդկաստանի մետաղադրամների մի մասը։ Դրամահատարանն իրականացնում է նշանների, մեդալների և մետաղանիշերի արտադրության հատուկ պատվերներ։

## Պատմություն
Մոսկվայի դրամահատարանի պատմությունը հաշվվում է մի քանի դարերով, սակայն Մոսկվայի դրամահատարանի ժամանակակից ձեռնարկության հիմնադրման ամսաթիվը համարվում է 1942 թվականի ապրիլի 25-ը, երբ ԽՍՀՄ Ֆինանսների ժողկոմիսարիատը հրաման արձակեց Գոզնակի վարչության կազմում ստեղծել Մոսկվայի դրամահատարանի մասնաճյուղը։ Այն ստեղծվել է Մոսգորմետրեմսոյուզի «Խուդոժնիկ-մետալիստ» արտելի հիման վրա</ref:

Մոսկվայի դրամահատարանի վրա դրված նախնական խնդիրն էր «Քաջության համար» և «Ռազմական արժանիքների համար» մեդալների մշակումը և արտադրությունը, իսկ 1942 թվականի ավարտին այդ մեդալներին ավելացվեցին «Կարմիր աստղ» և II աստիճանի «Հայրենական պատերազմ» շքանշանները։ Նույն 1942 թվականին գործարանը յուրացրեց «Պատվո նշան» շքանշանների և «Աշխատանքային քաջության համար» և «Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալների արտադրությունը։

1968 թվականին ԽՍՀՄ նախարարների խորհուրդը որոշեց կառուցել դրամահատարանի նոր արտադրամաս։ Շինարարությունն սկսվեց 1974 թվականին և ավարտվեց 1983 թվականին։

1975 թվականին դրամահատարանն սկսեց չերվոնեցների՝ ոսկու դրամների թողարկումը։ 1977 թվականին ստեղծվեց առանձին արտադրամաս  1980 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի պատվին թողարկված մի շարք հուշադրամների համար, յուրացվեց «պրուֆ» որակի դրամների հատման տեխնոլոգիան։

1983 թվականին գործարկվեց մանրադրամ մետաղադրամների հատման արտադրամասը։

1991 թվականի հոկտեմբերին Մոսկվայի դրամահատարանը պատրաստեց Ռուսաստանի Դաշնության առաջին պետական պարգևի՝ «Ազատ Ռուսաստանի պաշտպան» մեդալի շարքը, որով պարգևատրվեցին 1991 թվականին գոստոսի իրադարձությունների ակտիվ մասնակիցները։

Ռուսաստանի Դաշնության մետաղադրամների առաջին թողարկումները արտադրվել են 1993 թվականին։ 1996 թվականին Մոսկվայի դրամահատարանը պատրաստեց 1 կգ քաշով Ռուսաստանի առաջին ոսկե մետաղադրամները։

Գոզնակի Մոսկովյան դրամահատարանը ժամանակակից ձեռնարկություն է, որն ունի տարատեսակ արտադրանքի պատրաստման հնարավորությունների լայն ցանկ.:

* մանրուն դրամ;
* պետական պարգևներ և գերազանցության նշաններ;
* կրծքանշաններ և նշաններ;
* հուշամեդալներ և հիշատակի մեդալներ;
* բացառիկ հուշանվերային արտադրանք;
և շատ ավելին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Сайт монетного двора 
* Страница ММД на сайте Гознака 

Կատեգորիա:Դրամահատարաններ
Կատեգորիա:Մոսկվայի ընկերություններ
Կատեգորիա:Մոսկվայի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պատմություն
Օժեգովի բառարան

**«Ռուսաց լեզվի բառարան»** (), ռուսաց լեզվի մեկ հատորանոց նորմատիվ բացատրական բառարան, ստեղծված է հայտնի խորհրդային լիզվաբաններ Սերգեյ Օժեգովի «Ռուսաց լեզվի բացատրական բառարանի» հիման վրա՝ Դմիտրի Ուշակովի խմբագրությամբ։

## Պատմություն և հրատարակություն
Սերգեյ Օժեգովի բառարանի առաջին պարբերականը (եղել է Դմիտրի Ուշակովի Ռուսաց լեզվի բացատրական բառարանի հիմնական հեղինակներից մեկը) լույս է տեսել 1949 թվականին Մոսկվայում։ Ս. Օժեգովի կենդանության ժամանակ լույս են տեսել բառարանի վեց հրատարակությունները, որոնցից երկրորդը (1952) և չորրորդը (1960 թվական)՝ ուղղված և լրացված։ Երրորդ նույն պարբերականը առաջին անգամ լույս է տեսել 1953 թվականին և նրա մեջ մտնում էր 51533 բառ, այդ թվում 18054 ածանցավոր բառեր։

1972 թվականին Նատալյա Շվեդովայի խմբագրությամբ առաջին անգամ լույս է տեսել իններորդ հրատարակությունը՝ ուղղված և լրացված։ Բառարանի 13-րդ (1981 թվական) և 16-րդ (1984 թվական) պարբերականները նաև պարունակել են ուղղումներ։ 21-րդ հրատարակությամբ, որի պատրաստման ժամանակ բառարանի կմախքը թարմացվել և համալրվել է Ն. Շվեդովայի կողմից, բառարանի ծավալը աճել է 57 000-ից մինչև 70 000 բառ։

1992 թվականին բառարանը առաջին անգամ հրապարակվել է երկու համահեղինակների անուններով՝ Ս․ Օժեգովի և Ն. Շվեդովայի։ Նորացված բառարանի չորրորդ հրատարակությունը թողարկվել է 1997 թվականին, նախորդ հավաքածուի հետ համեմատած այն համալրվել է ավելի քան 3000 տարբեր բնույթի բառերով։

Գոյություն ունեն Ս․ Օժեգովի կենդանության օրոք վերահրատարակված վերջին 4-րդ հեղինակային հրատարակությունները, որոնք ստեղծվել են 4 հատորանոց դարձած բառարանի էական փոփոխություններից հետո։ Այնպիսին է Լ. Սկվորցովի 24-րդ հրատարակությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* *[[Никитин, Олег Викторович|Никитин О. В.]]* Неизвестные страницы из истории создания и обсуждения «Словаря русского языка» С. И. Ожегова 

Կատեգորիա:Բառարաններ
Կատեգորիա:Բացատրական բառարաններ
Բոշխ պիրենեյան

**Բոշխ կախված** (), բոշխազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Խիտ ճիմ առաջացնող, 6-12 (20) սմ երկարությամբ բազմամյա խոտաբույս է։ Տերևները ցողուններից մի փոքր կարճ են, գծային և 1-1,5 սմ լայնությամբ։ Ծաղկաբույլը կազմված է մեկ գագաթնային հասկիկից։ Ծածկող թեփերը սևավուն են, սուր, բաց գույնի նեղթաղանթային եզրով։ Կանաչավուն պարկիկների երկարությունը 2,8-3 մմ է, ձվաձև-նշտարաձև են, վերին կեսում՝ սևավուն, կարճ ոտիկով և գոգավոր երկատամ կտուցով։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Ապարանի (Թեժ լեռ) և Գեղամի (լեռնագագաթ Աժդահակ) ֆլորիստիկական շրջաններում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ալպյան գոտում՝ ծովի մակարդակից մոտ 3000-3200 մ բարձրությունների վրա, քարքարոտ, խճաքարոտ տեղերում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

## Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Արեալը խիստ մասնատված է։ Տեսակին քոչվոր անասնապահության և կլիմայի փոփոխության պատճառով սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բոշխազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Նաջիբա Մելիքովա

**Նաջիբա Հաշիմբեկ ղիզի Մելիքովա** (, ), ադրբեջանցի թատրոնի և կինոյի դերասանուհի, Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի ժողովրդական արտիստուհի (1974);

## Կենսագրություն
Նաջիբա Մելիքովան ծնվել է 1921 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Բաքվի Բուզովնա գյուղում։ Նա ստացել է իր առաջին կրթությունը գյուղում և Բաքվում։ Նա սովորել է Բաքվի թատրոնի դպրոցում (1940-1943)։ Նա գնաց Գանձակ `Գանձակի պետական դրամատիկական թատրոնում աշխատելու համար։ Այստեղ մի որոշ ժամանակ աշխատելուց հետո նա վերադարձել է Բաքու։ Նա մտավ Ադրբեջանի պետական թատրոնի ինստիտուտ և ավարտել է 1951 թվականին։ 1952 թվականից սկսած աշխատել է ազգային դրամատիկական թատրոնում։ Նաջիբա Մելիքովան բնորոշ էին դասական և ժամանակակից ադրբեջանական դրամատուրգների, համաշխարհային գրողների, հիմնականում դրամա ստեղծագործություններում և որոշ կոմեդիաներում մի շատ դերերը։ Լավագույններից են՝ «Խումար» (Հուսեյն Ջավիդ), «Շամամա» (Աբդուռահիմ Հախվերդով), «Բոյուքխանըմ» (Ջաֆար Ջաբարլի), «Աթլաս» (Միրզա Իբրահիմով), «Զերիֆե» (Նաբի Խազրի Բաբաև), «Խուրաման» (Սամեդ Վուրղուն), «Զիբա խանըմ» (Միրզա Ախունդով), «Օգուդալովա» (Ալեքսանդր Օստրովսկի), «Սոֆիա Իվանովնա» (Մաքսիմ Գորկի), «Դոկտորի կինը» (Նազըմ Հիքմեթ), «Սուսենբեր» (Ալեքսանդր Շիրվանզադե), «Ագնեսսա» (Յոհան Ֆրիդրիխ Շիլլեր), «Էստրելիա» (Լոպե դե Վեգա) և այլն։

Նաջիբա Մելիքովան արժանացել է  1959 թվականի հունիսի 10-ին Ադրբեջանի վաստակավոր արտիստ և 1974 թվականի հունիսի 1-ին Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստի պատվավոր կոչման։

Նաջիբա Մելիքովան մահացել է 1992 թվականի հուլիսի 27-ին Բաքվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Եմելյան Պուգաչովի հուշարձան (Մոզդոկ)

**Եմելյան Պուգաչովի հուշարձան** (), խորաքանդակ Ռուսաստանի Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն-Ալանիայի Մոզդոկ քաղաքում։ Նվիրված է Ռուսաստանի գյուղացիական պատերազմի առաջնորդ Եմելյան Պուգաչովին։ Տեղադրվել է 1985 թվականին քաղաքի Կոմերիտական զբոսայգում։

## Պատմություն
Սկսված ռազմական գործողությունների պատճառով Մոզդոկի ամրապնդման հարց էր առաջացել։ 1770 թվականի սկզբին այն արդեն ստացել էր քաղաքի կարգավիճակ, իսկ ամռանը ստացել էր իր մշտական պահակային բանակը՝ 40 բերդային թնդանոթ, դրագունների զորք և 100 կալմիկներ։ Անվտանգությունն ավելի ամրապնդելու համար Թերեքի երկայնքով բնակեցվել էին Վոլգայի կազակական զորքի կազակների 517 ընտանիքներ։ Նրանց ձևավորած հինգ ստանիցաները (Գալյուգաևսկայա, Իշչերսկայա, Նաուրսկայա, Մեկենսկայա և Կալինովսկայա) կազմել էին Մոզդոկի կազակական գունդը։

Կյանքը կազակական գյուղերում այդ ժամանակ դժվար էր և անհանգիստ։ Կազակները սահմանապահ ծառայություն էին իրականացնում, ապահովում էին փոստային կապն ամրոցների միջև, մասնակցում ռազմական արշավներին։ Այս ամենը բացասական ազդեցություն ուներ սովորական կազակների նյութական բարեկեցության վրա և, ի վերջո, Մոզդոկի գնդի կազակների շրջանում հանգեցրեց անկարգությունների։

Այսպիսի իրավիճակում ստանիցաներ մուտք գործեց Եմելյան Պուգաչովը։ Նա սկսեց ակտիվ հակակառավարական քարոզչություն։ Երեք ստանիցաների կազակները նրան ընտրեցին ատաման, և նա հանձն առավ մեկնելու Սանկտ Պետերբուրգ և նրանց բողոքը ներկայացնելու կայսրուհուն։ Կազակները համաձայնեցին։

Ճանապարհին Պուգաչովը մթերապաշար գնելու նպատակով մտավ Մոզդոկ։ 1772 թվականի փետրվարի 8-ին քաղաքից դուրս գալիս նրան բռնեցին տեղի կազակները և տեղափոխեցին Մոզդոկի գնդի ռազմական պարետ եսաուլ Ուստին Ագաֆոնովի մոտ։

Հարցաքննության ավարտին Պուգաչովն ուղարկվել է բերդի կալանատուն, որտեղ նա շղթայվել է։ Սակայն մի քանի օր անց՝ 1772 թվականի փետրվարի 13-14-ի գիշերը, նա փախել է Մոզդոկի կայազորի գումարտակի 1-ին ընկերության իրեն հսկող զինվոր Վենեդիկտ Լապտևի հետ։

Պուգաչովի փախուստի մասին հայտարարվել է բոլոր գյուղերում և բնակավայրերում, սակայն նրան չգտան։ Փախուստից հետո կազմակերպվեց «խռովարարին» ընտրածների հանդեպ հաշվեհարդար։ Նրանք բոլորը ձերբակալվեցին. ոմանք Մոզդոկում, ոմանք՝ իրենց գյուղերում և պատժվեցին։ Մեկ տարի անց Պուգաչովը հայտնվեց Յաիկի կազակների շրջանում որպես ժողովրդական ապստամբության հզոր առաջնորդ։

## Հուշարձան
1985 թվականի փետրվարին Մոզդոկ քաղաքի Կոմսոմոլսկի այգում տեղադրվեց Եմելյան Պուգաչովի հուշարձանը, որի հեղինակն է Հյուսիսային Օսիայի գեղարվեստի ֆոնդի քանդակագործ Նիկոլայ Իվանովիչ Նեստերենկոն։

Խորաքանդակը պատկերում է աջ ձեռքին թուր բռնած Եմելյան Պուգաչովին։ Հուշարձանին արված է հետևյալ մակագրությունը.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մոզդոկի հուշարձաններ
Համբուրգի դրամահատարան

**Համբուրգի դրամահատարան** (գերմ՝ Hamburgische Münze), Գերմանիայի ամենահին դրամահատարանը։ Դրամահատարանի տարբերանշանն է՝ «J»:

Ձեռնարկությունը գտնվում է Համբուրգի՝ քաղաքի և 16 դաշնային հողերից մեկի ֆինանսական ծառայության անմիջական ենթակայության տակ։ Այնտեղ հատվում է Գերմանիայի կողմից թողարկված առօրյա գործածության մետաղադրամների մոտ 21%-ը, ինչպես նաև Գերմանիայի եվրոյի հուշադրամները։ Բացի այդ, դրամահատարանն արտադրում է մի շարք մետաղադրամներ նաև այլ պետությունների համար։

## Պատմություն
Համբուրգում առաջին դրամները սկսեցին հատվել արդեն 834 թվականին։ Ֆրիդրիխ I Բարբարոսան 1189 թվականին դրամահատարանին շնորհակալություն հայտնեց պատշաճ որակի մետաղադրամների հատման համար, այսինքն՝ անվանական արժեքին համապատասխան քանակությամբ արծաթի պարունակությամբ, որը միջին դարերում հաճախ հանդիպող երևույթ չէր։ 1389 թվականին Համբուրգն իրավունք ձեռք բերեց հատելու սեփական, այլ ոչ թե ընդհանուր կայսերական մետաղադրամները։

14-րդ դարի երկրորդ կեսին Համբուրգը միացավ Վենդյան դրամական միություն և սկսեց հատել միության նմուշով սահմանված մետաղադրամներ։ 1435 թվականին Սուրբ Հռոմեական կայսրության կայսր Սիգիզմունդը իրավունք տվեց Համբուրգի դրամահատարանում հատել ոսկե գուլդեններ։ Իր ժառանգորդ Ֆրեդերիկ III-ը հաստատեց այս իրավունքը 1475 թվականին ոսկե դուկատների հատման համար։

1553 թվականին Համբուրգի դրամահատարանում սկսեցին հատել թալերներ և պորտուգալեզներ։

1842 թվականին դրամահատարանն այրվեց, և այնտեղ մետաղադրամի հատումը դադարեցվեց մինչև 1846 թվականը։

1871 թվականին բոլոր գերմանական պետությունները միասնական Գերմանական կայսրության մեջ միավորումից հետո 1873 թվականին կենտրոնական կառավարությունը որոշում ընդունեց ստեղծել նոր դրամահատարան Համբուրգում։ Առաջին մետաղադրամներն այնտեղ հատվեցին 1875 թվականին։ Այդ ժամանակ, Համբուրգում թողարկված մետաղադրամները տարբերելու համար դրամահատարանին տրվեց «J» նշանը, որը դրամահատարանն օգտագործում է մինչ այսօր։

1943 թվականին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ դրամահատարանը գրեթե ամբողջությամբ կործանվեց օդային ռմբակոծության հետևանքով։ Վերակառուցման աշխատանքները սկսվեցին 1945 թվականին և շարունակվեցին մինչև 1948 թվականը։

1998 թվականից ի վեր եվրոյի մետաղադրամները հատվել են Համբուրգի դրամահատարանում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Գերմանիայի դրամահատարաններ
Կատեգորիա:Համբուրգ
Ֆրեդերիկ Բյուլո

**Ֆրեդերիկ Բյուլո** (, ), գաբոնցի ֆուտբոլիստ, «Տուր» ֆուտբոլային ակումբի և Գաբոնի ազգային հավաքականի կիսապաշտպանն է։

## Ակումբային կարիերա
Բյուլոն Մոնակոյի սանն է։ Ֆրանսիայի առաջնությունում իր առաջին խաղն անցկացրել է 2010 թ․ օգոստոսի 7-ին, երբ թիմը մրցում էր Լիոնի հետ։

2011 թ․ ամռանը Բյուլոն վարձավճարով տեղափոխվում է «Կան»։ Նոր թիմի կազմում իր առաջին հանդիպումն անցկացրել է օգոստոսի 6-ին, երբ թիմը մրցում էր «Վալենսյեն» ակումբի հետ։ Ֆրանսիայի առաջնությունում իր առաջին գնդակը խփել է օգոստոսի 28-ին, երբ թիմը մրցում էր «Ռեն» ակումբի հետ։ Բյուլոն դարձել էր ակումբի առաջատարներից մեկը, գրեթե բոլոր հանդիպումներն անցկացնում էր առանց փոխարինման։

2012 թ․ ամռանը ֆուտբոլիստը տեղափոխվում է բելգիական «Ստանդարտ»։ Տրանսֆերի արժեքը կազմում էր 1.7 միլիոն եվրո։ Բելգիայի առաջնությունում իր առաջին խաղն անցկացրել է հուլիսի 29-ին, երբ թիմը մրցում էր «Զյուլտե Վարեգեմ» ակումբի հետ։ Նոր ակումբի կազմում իր առաջին գոլերը խփել է հոկտեմբերի 7-ին, երբ թիմը մրցում էր «Անդերլեխտ» ակումբի հետ։

2014 թ․ ամռանը Բյուլոն վարձավճարով տեղափոխվում է անգլիական «Չարլթոն Ատլետիկ»։ Չեմպիոնշիփում իր առաջին խաղն անցկացրել է սեպտեմբերի 16-ին, երբ թիմը մրցում էր «Վուլվերհեմպտոն» ակումբի հետ։ Չարլթոնի կազմում իր առաջին գոլը խփել է 2015 թ․ փետրվարի 14-ին, երբ թիմը մրցում էր «Բրենթֆորդ» ակումբի հետ։

2015 թ․ ամռանը ֆուտբոլիստը վերադառնում է Ֆրանսիա կնքելով պայմանագիր «Ռեյմս» ակումբի հետ։ Նոր ակումբի կազմում իր առաջին խաղն անցկացրել է օգոստոսի 9-ին, երբ թիմը մրցում էր «Բորդո» ակումբի հետ։ Բորդոյի կազմում իր առաջին գոլը խփել է «Թուլուզ» ակումբի դեմ անցկացված խաղում։ 2016/17 մրցաշրջանի ավարտից հետո ֆուտբոլիստը դադարեցնում է պայմանագիրը Ռեյմսի հետ։

## Ազգային հավաքականի կազմում
2014 թ․ փետրվարին Բյուլոն հրավեր է ստանում և Գաբոնի ազգային հավաքականից, որի կազմում իր առաջին խաղն անցկացրել է մարտի 5-ին, երբ թիմն ընկերական հանդիպում էր անկացնում Մարոկկոյի ազգային հավաքականի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բյուլոն soccerway.com կայքում
* Բյուլոն sports.ru կայքում
* Բյուլոն soccerbase.com կայքում
* Բյուլոն transfermarkt.com կայքում
* Բյուլոն national-football-teams.com կայքում

Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մոնակոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Շատորուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Չառլտոն Ատլետիկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեյմսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տուրի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ
Լուկաս Բոյե

**Լուկաս Բոյե** (), արգենտինացի ֆուտբոլիստ, «ԱԵԿ» ֆուտբոլային ակումբի հարձակվողն է։

## Ակումբային կարիերա
Բոյեն «Ռիվեր Պլեյտ» ակումբի սանն է։ Արգենտինայի առաջնությունում իր առաջին խաղն անցկացրել է 2014 թ․ օգոստոսի 11-ին, երբ թիմը մրցում էր «Խիմնասիա Լա Պլատա» ակումբի հետ։ Ռիվերի կազմում իր առաջին գոլը խփել է սեպտեմբերի 1-ին, երբ թիմը մրցում էր «Սան Լորենսո» ակումբի հետ։ Անցկացրած առաջին մրցաշրջանում կարողանում է նվաճել Արգենտինայի սուպերգավաթը, Հարավամերիկյան գավաթը։ 2015 թ․ Բոյեն ակումբի հետ միասին կարողանում է հաղթել Հարավային Ամերիկայի Ռեկոպայում և Լիբերտադորեսի գավաթում։

Ամռանը ֆուտբոլիստը վարձավճարով տեղափոխվում է «Նյուելլս Օլդ Բոյզ»։ Նոր ակումբի կազմում իր առաջին խաղն անցկացրել է սեպտեմբերի 13-ին, երբ թիմը մրցում էր «Ռոսարիո Սենտրալ» ակումբի հետ։ Նյուելլսի կազմում իր առաջին գոլը խփել է սեպտեմբերի 29-ին, երբ թիմը մրցում էր «Էստուդիանտես» ակումբի հետ։

2016 թ․ սկզբին Լուկասը պայմանագիր է ստորագրում իտալական «Տորինո» ակումբի հետ։ Իտալիայի A Սերիայում իր առաջին խաղն անցկացրել է օգոստոսի 21-ին, երբ թիմը մրցում էր «Միլանի» հետ։ Տորինոյի կազմում իր առաջին գոլը խփել է 2017 թ․ մայիսի 28-ին, երբ թիմը մրցում էր «Սասուոլոյի» հետ։

## Նվաճումներ
 Ռիվեր Պլեյտ
* Հարավամերիկյան գավաթ — 2014
* Հարավային Ամերիկայի Ռեկոպա — 2015
* Լիբերտադորեսի գավաթ — 2015
* Արգենտինայի սուպերգավաթ — 2014

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բոյեն soccerway.com կայքում
* Բոյեն transfermarkt.com կայքում

Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նյուելս Օլդ Բոյզի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռիվեր Փլեյթի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սելտա Վիգոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Տորինոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արգենտինայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սելտայի ֆուտբոլիստներ
Ելենա Ռոմանովսկայա

**Ելենա Ռոմանովսկայա** (, ), ռուս գեղասահորդուհի, պարեր սառույցի վրա մարզաձևում հանդես է եկել Ալեքսանդր Գրաչովի հետ, ում հետ հաղթել է 2004 թվականի Աշխարհի պատանեկան առաջնությունում, 2002 թվականի Աշխարհի պատանեկան առաջնության բրոնզե մեդալակիր է։ Զույգն ընդգրկվել է Թուրինի օլիպիադա մեկնող Ռուսաստանի հավաքականի կազմ՝ որպես փոխարինող։ Նրանք մասնակցել են 2005 թվականին Ավստրիայում կայացած Ձմեռային ունիվերսիադային։ Մարզվել են Սվետլանա Ալեքսեևայի և Ելենա Կուստարովայի ղեկավարությամբ։

2006 թվականի Աշխարհի առաջնությունից հետո, որտեղ Ռոմանովսկայան և Գրաչովը 23-րդն էին, զույգը բաժանվեց։ Ալեքսանդրը զույգ կազմեց Անաստասիա Պլատոնովայի հետ, իսկ Ելենան փորձեց նոր պարընկեր գտնել Կանադայում, սակայն ապարդյուն։

2008 թվականի աշնանը Ելենան մասնակցել է Ռոսիա 1 հեռուստաալիքի կազմակերպած «Աստղային սառույց» հեռուստաշոուին, որտեղ հանդես է եկել երգիչ Միտեյ Ֆոմինի հետ։

## Սպորտային ձեռքբերումներ

J=պատանեկան մակարդակ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս գեղասահորդներ
Հայրենակիցների հուշարձան (Մոզդոկ)

**Հայրենակիցների հուշարձան** (), հուշարձան Ռուսաստանի Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն-Ալանիայի Մոզդոկ քաղաքում։ Նվիրված է Հայրենական մեծ պատերազմի մարտադաշտերում զոհված մոզդոկցիների հիշատակին։ Տեղադրվել է 1979 թվականին Հաղթանակի հրապարակում, երկաթուղային կայարանի մոտ։ Հեղինակն է քանդակագործ Չ. Ու. Ձանագովը, համահեղինակը՝ Ս. Պ. Սանակոևը, նկարիչը՝ Մ. Օ. Ցարիկաևը։

## Պատմություն
Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետության Մոզդոկ քաղաքում կան բազմաթիվ վայրեր, որտեղ հավերժացվել է Հայրենական մեծ պատերազմի հերոսների հիշատակը։ Դրանցից գլխավորը 1941-1945 թվականների Հայրենական պատերազմի տարբեր ճակատներում զոհված հայրենակիցների հուշարձանն է, որը տեղադրվել է Հաղթանակի հրապարակում, երկաթուղային կայարանի մոտ։ Երեք սվինների տեսքով հուշարձանը տեղադրվել է 1979 թվականին։ Հեղինակն է քանդակագործ Չ. Ու. Ձանագովը, համահեղինակը՝ Ս. Պ. Սանակոևը, նկարիչը՝ Մ. Օ. Ցարիկաևը։

## Նկարագրություն
Հեռվից երևում են սեղանաձև երեք մույթ-կոթողներ, որոնք նեղանում են դեպի վերև։ Վերևում, մոտավորապես հինգ մետր բարձրության վրա, կոթողներները միակտուր ծոփոր-օղակի օգնությամբ միավորված են միասնական հորինվածքում, որի վրա փորագրված են տարբեր հանդերձավորումով զինվորների ռելիեֆային դիմանկարները, որոնք փառաբանում են մոզդոկցի զինվորների անմահ գործը։ Այդ մույթերը միավորված են ոչ միայն արտաքնապես. երեք կոթողները միավորող ծոփոր-օղակի վրա կա հետևյալ գրությունը. «Ընկած հերոս հայրենակիցներին»։ Հուշակոթողի կողքերից գրված են տարեթվերը. «1941-1945»։

Պատերազմի տարիներին Մոզդոկից և շրջանից ընդամենը ռազմաճակատ է մեկնել ավելի քան 11 հազար մարդ, որոնցից 5 հազարից ավելին չի վերադարձել։ Մոզդոկցիները մարտնչել են Հայրենական մեծ պատերազմի բոլոր ճակատներում՝ ցույց տալով հերոսություն, արիություն, քաջություն, սերը երկրի նկատմամբ, հանուն նրա իրենց կյանքը տալու պատրաստակամություն։ Մոզդոկցիներից ութն արժանացել են բարձրագույն՝ Խորհրդային Միության հերոսի, երեքը՝ ռազմական փառքի շքանշանի ասպետի կոչման։ Մոզդոկցիներից ինը Հայրենական մեծ պատերազմի ականավոր զորահրամանատարներ էին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1985 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Մոզդոկի հուշարձաններ