Խեղկատակ (տարո)

**Խեղկատակ**, տարո կապոցի 78 քարտերից մեկը: Ավանդաբար, այն 22 քարտերի (որոնք տարո քարտերի ընթերցման մեջ կոչվում են 22 ավագ արկաններ) ամենացածր քարտն է: Այնուամենայնիվ, տարո քարտային խաղերում այն զարգացավ՝ դառնալով ոչ թե (այն ժամանակվա 21) գերաքարտերից մեկը, այլ հատուկ քարտ՝ ինքնուրույն եզակի նպատակով: Ավելի ուշ Կենտրոնական Եվրոպական տարո քարտային խաղերում այն վերազարգացավ՝ դառնալով ամենաբարձր հաղթաթուղթը: Որպես հետևանք և հաշվի առնելով իր եզակի պատմությունը, Խեղկատակը սովորաբար չհամարակալված քարտ է՝ յուրահատուկ ձևավորմամբ, սակայն երբեմն այն համարակալվում է որպես 0 (առաջին) կամ ավելի հազվադեպ՝ XXII (վերջին): Ձևավորումը և համարակալումը կամ ոչ համարակալումը հստակ չեն ցույց տալիս դրա դերը որպես հաղթաթուղթ կամ հատուկ քարտ կոնկրետ խաղում: 

## Պատկերագրություն

Խեղկատակը կոչվում է «Le Mat»` Մարսելի Տարոյում և «Il Matto»` իտալական լեզվով տարո կապոցների մեծ մասում: Այս հնաոճ բառերը նշանակում են «խելագար» կամ «մուրացկան»:

Ամենավաղ տարո կապոցներում Խեղկատակը սովորաբար պատկերված է որպես մուրացկան կամ թափառաշրջիկ: Վիսկոնտի-Սֆորցա տարո կապուկում Խեղկատակը հագնում է պատառոտված հագուստ և գուլպաներ՝ առանց կոշիկների, և փայտ է կրում իր մեջքին: Նա ունի այն, ինչը նման է փետուրների իր մազերում: Նրա անկարգ մորուքը և փետուրները կարող են կապված լինել վուդվոզի կամ վայրի մարդու ավանդույթի հետ: Մեկ այլ վաղ իտալական պատկեր, որը կապված է ավանդույթի հետ, այսպես կոչված «Մանտեգնայի Տարոյի» շարքի առաջին (և ամենացածր) պատկերն է: Հասարակական դերեր, այլաբանական կերպարներ և դասական աստվածություններ պարունակող այս տպագիր շարքը սկսվում է «Միսերոյով»՝ ձողին հենված մուրացկանի պատկերով: Նման պատկեր է պարունակվում գերմանական «Հոֆէմտերշփիլում», այնտեղ Խեղկատակը (գերմաներեն՝ *Narr*) պատկերված է որպես բոբիկ մարդ՝ թիկնոցով, ով ունի զանգակներ իր գլխարկին, բայց նվագում է պարկապզուկ:

Մարսելի Տարոն և հարակից կապոցները նմանապես պատկերում են մորուքավոր անձի, ով կրում է ծաղրածուի գլխարկ, նա միշտ կրում է իր իրերի կապոցը փայտի վրա (խուրջին)՝ գցված իր մեջքին: Թվում է, թե նրան հետապնդում է կենդանի՝ շուն կամ կատու: Կենդանին պատռել է նրա տաբատը:

Ռայդեր-Ուեյթի կապոցում և գուշակության համար նախատեսված այլ էզոթերիկ կապոցներում Խեղկատակը պատկերվում որպես երիտասարդ տղամարդ, որն անգիտակցաբար քայլում է անդունդի եզրին: Ռայդեր-Ուեյթի Տարո կապոցում նա նաև պատկերված է փոքր շան հետ: Խեղկատակրը մի ձեռքում պահում է սպիտակ վարդ (ազատության խորհրդանիշ հիմնական ցանկություններից), իսկ մյուսում՝ իրերի փոքր կապոց, որը ներկայացնում է չօգտագործված կոլեկտիվ գիտելիքը:

Ֆրանսիական տեսակի տարո կապոցներում, որոնք չեն օգտագործում իտալական տեսակի կապոցների ավանդական էմբլեմատիկ պատկերները հաղթաթղթերի շարքի համար, Խեղկատակը սովորաբար ներկայացված է որպես ծաղրածու կամ բարդ, հիշեցնելով Ջոկերին, որը հաճախ ներառվում է ստանդարտ 52-քարտանոց կապուկում:

## Պատմություն
Ուեյթ-Սմիթից առաջ եղած կապոցներում Խեղկատակը գրեթե միշտ չհամարակալված է: Կան մի քանի բացառություններ, որոշ հին կապոցներ (ներառյալ 15-րդ դարի Սոլա Բուսկան) քարտը նշել են 0-ով, իսկ 18-րդ դարի բելգիական կապոցները Խեղկատակը նշել են որպես XXII: Խեղկատակը պատմական կապուկներում գրեթե միշտ լիովին առանձին է գերաքարտերի հաջորդականությունից: Այնուամենայնիվ, կա պատմական նախադեպ այն որպես ամենացածր հաղթաթուղթ և որպես ամենաբարձր հաղթաթուղթ դիտարկելու համար:

Ավանդաբար, Ավագ Արկանները տարո քարտերում համարակալված են հռոմեական թվանշաններով: Խեղկատակը համարակալված է զրոյով՝ արաբական թվանշաններից մեկով:

Խեղկատակը կարող է լինել Ջոկերի նախորդը: Այնուամենայնիվ, Ջոկերն ավելի հավանական է, որ զարգացել է անկախ կերպով 1850-ականներին՝ որպես մշտական գերաքարտ հատկապես Յուքր խաղի համար:

## Օրինակներ

File:Bembo-Visconti-tarot-arcanum-fool.jpg|Պիերպոնտ Մորգան Բերգամո (1451)
File:Fool tarot charles6.jpg|Կառլ Վի կամ Գրենգուն (15-րդ դար)
File:Sola Busca tarot card 00.jpg|Միայնակ որոնում (1491)
File:Jean Dodal Tarot trump Fool.jpg|Ժան Դոդալ (1701-1715)
File:Tarot Belgijski - A22 - Głupiec.jpg|Ֆ. Վանդենբոր (1780)
File:Tarot de Besançon - Renault - Trump 00.jpg|Բեզանսոն (1820-1830)
File:Troccas-0-der-narr (Vordergrundextraktion).jpg|Խեղկատակի տարո քարտ (1831-1838)
File:Minchiate card deck - Florence - 1860-1890 - Trumps - Il Matto -.jpg|Ֆլորենցիա Մինչիատե (1860-1890)
File:Piedmontese tarot deck - Solesio - 1865 - Trump - 00 - The Fool.jpg|Ֆ. Սոլեզիո (1865)
File:TT Tarot.png|Քառորդ (1890)
File:00 La Folie - Grimaud Grand Etteilla Tarot Deck.jpg|Գրանդ Էտեյա (1890-1910)
File:Papus Atout 22-mat-fool.png|Պապյուս (1909)


## Տարո թղթախաղերում

Տարո քարտերի ընթերցման մեջ Խեղկատակը սովորաբար համարվում է Ավագ Արկանների մաս: Սա ճիշտ չէ տարո քարտային խաղերի տեսանկյունից։ Խեղկատակի դերը շատ խաղերում անկախ է և՛ պարզ համագույնի քարտերից, և՛ հաղթաթղթերից, և քարտը չի պատկանում այս երկու կատեգորիաներից ոչ մեկին: Այդպիսով, խաղալու համար նախատեսված տարո կապոցների մեծ մասը սկզբնապես Խեղկատակին համար չի նշանակում՝ ցույց տալու համար նրա դիրքը հաղթաթղթերի մաստում։ Ուեյթը Խեղկատակին տալիս է 0 համարը, սակայն իր գրքում դիտարկում է Խեղկատակին Դատաստանի (թիվ 20) և Աշխարհի (թիվ 21) միջև: Միակ ավանդական խաղային կապոցը, որը Խեղկատակին համարակալում է 0-ով, «Տարոկկո Պիեմոնտեզե»–ն է: 1930-ականներից սկսած, Տարո Նուվո կապուկները հաճախ օգտագործում են սև շրջված աստղ որպես Խեղկատակի անկյունային ինդեքս: Գրեթե բոլոր տարո խաղերում Խեղկատակն ամենաարժեքավոր քարտերից մեկն է:

### Որպես արդարացում

Իտալիայից և Ֆրանսիայից սկիզբ առած շատ տարո խաղերում Խեղկատակն ունի եզակի դեր: Այս խաղերում Խեղկատակը երբեմն կոչվում է «Ներողություն»: Տարո խաղերը սովորաբար հնարք վերցնելու խաղեր են։ Խեղկատակ քարտը խաղալը արդարացնում է խաղացողին կամ մաստին հետևելուց, կամ հաղթաթղթով խաղալուց: Հնարքի վերջում խաղացողը հետ է վերցնում Խեղկատակը և ավելացնում է այն իր սեփական հնարքների կույտին և (շատ խաղերում) տալիս է հնարքը շահողին նույն կույտից ամենաքիչ արժեք ունեցող քարտը: Եթե փոխանակման համար քարտեր չկան, Խեղկատակն արժե մեկ միավոր պակաս, և լրացուցիչ միավոր է տրվում հնարքը վերցնողին: Կամ, խաղաձեռքի վերջում, այն կարող է շնորհվել այն խաղացողին կամ թիմին, որը շահել է բոլոր հնարքները: Սովորաբար Խեղկատակը չի կարող գրավվել, բայց որոշ խաղերում այն կարող է շահվել վերջին հնարքում, ինչը կարող է բերել միավորների բոնուս:

Ֆրանսիական տարոյի փոքր տարբերակում, խաղացողը, ով ստացել է հաղթաթուղթ 1-ը, բայց չունի ուրիշ հաղթաթղթեր կամ Խեղկատակին, կարող է ստիպել հաղթաթուղթ 1-ին գործել նույն կերպ, ինչպես Խեղկատակը (petit imprenable):Սակայն, պաշտոնական մրցաշարային կանոններում, այս իրավիճակում գտնվող խաղացողը պետք է հայտարարի իր ձեռքը և ստիպի վերաբաժանում (petit sec):

### Որպես ամենացածր հաղթաթուղթ
18-րդ դարի պիեմոնտական Սեդիչի խաղը և դրա տարբերակները Խեղկատակին վերաբերվում էին որպես ամենացածր հաղթաթուղթ: Ի տարբերություն շատ խաղերի, Խեղկատակն արժե ընդամենը մեկ միավոր: Սա նման է «Միսերիա» հաղթաթղթի դերին սիցիլիական տարոկկիում:

### Որպես ամենաբարձր հաղթաթուղթ
Կենտրոնական Եվրոպայի Տարո խաղերի մեծ մասում Խեղկատակը կամ «Սքյուսը» պարզապես խաղացվում է որպես 22-րդ հաղթաթուղթ՝ դարձնելով այն ամենաբարձր հաղթաթուղթն այդպիսի խաղերում: Քյոնիգրուֆենում Խեղկատակը կարող է գրավվել, բայց միայն եթե այն խաղացվում է նույն հնարքում 21 և 1 հաղթաթղթերի հետ, որի դեպքում հաղթաթուղթ 1-ը հաղթում է, սա կոչվում է Կայսրի հնարք կամ Հեքիաթի հնարք: Հունգարական Տարոյում, խաղացողը, ով կորցնում է հաղթաթուղթ 21-ը Խեղկատակին, ավանդաբար պետք է հագնի ծիծաղելի գլխարկ:

### Որպես արդարացում և ամենաբարձր հաղթաթուղթ
Ֆրանսիական տարոյում և Դրոգնում Խեղկատակն արդարացում է, բայց հազվագյուտ հանգամանքներում այն կարող է լինել ամենաբարձր հաղթաթուղթը: Եթե խաղացողը, ով ունի Խեղկատակը, շահել է բոլոր նախորդ հնարքները, վերջին հնարքում Խեղկատակը դառնում է ամենաբարձր հաղթաթուղթը:

Տրոգգուում Խեղկատակը ամենաբարձր հաղթաթուղթն է, բայց եթե այն վերջին հաղթաթուղթն է խաղացողի տիրապետության տակ, խաղացողը կարող է ընտրել մեկ այլ քարտ գցել՝ մաստին հետևելու փոխարեն: Երբ դա տեղի է ունենում, Խեղկատակն այլևս հաղթաթուղթ չէ, այլ արդարացում, որը պետք է պահպանվի վերջին հնարքի համար:

### Որպես արդարացում և չմտածված քարտ
Տարոյի հնարք-խաղից առաջ և հետո, «Մատոն» (Խեղկատակը) և «Բեգատոն» կոչվում են «կոնտատորի» (հաշվիչներ), վայլդ քարտերի սահմանափակ տեսակ: Դրանք կարող են օգտագործվել առանձին կամ միասին՝ համակցություններում բացակայող բացերը լրացնելու կամ դրանք ընդլայնելու համար, բայց չեն կարող լրացնել երկու հաջորդական բացեր հաջորդական համակցություններում: Դրանք չեն կարող փոխարինել ամենաբարձր հաղթաթղթերին կամ թագավորներին: Երկու քարտերն էլ կարող են օգտագործվել յուրաքանչյուր հաջորդականությունում, բայց քանի որ Խեղկատակը չի կարող գրավվել, մինչդեռ Մոգը խոցելի է, Մոգը պահող խաղացողը կկամենա օգտագործել այն միայն խելամտորեն:

«Գրոստարոկ» խաղերում, որոնցից դանիական տարոն վերջին գոյատևողն է, Խեղկատակը կարող է զբաղեցնել բացակայող քարտի տեղը խաղից առաջ հայտարարությունների ժամանակ: Այնուամենայնիվ, Խեղկատակի օգտագործմամբ ավարտված մելդը արժե միայն կեսը բնական մելդի համեմատությամբ: Նաև, հնարք սկսելիս Խեղկատակը կարող է վերածվել խաղացողի ընտրած ցանկացած մաստի ամենաթույլ քարտի, բայց այն կուղարկվի խաղացողի հնարքների կույտ՝ ճիշտ ինչպես արդարացում: Այնուամենայնիվ, եթե հակառակորդները չունեն նշված մաստը, ապա նրանք կարող են ստանալ հնարքի մաստը սահմանելու իրավունքը:

## Մեկնաբանություններ
Տարո քարտերի մեկնաբանության շատ էզոթերիկ համակարգերում Խեղկատակը մեկնաբանվում է որպես պատմության գլխավոր հերոս, իսկ Ավագ Արկաններն այն ուղին են, որով Խեղկատակն անցնում է կյանքի մեծ խորհուրդների միջով: Այս ուղին քարտագուշակության մեջ ավանդաբար հայտնի է որպես «Խեղկատակի Ճանապարհորդություն» և հաճախ օգտագործվում է սկսնակներին Ավագ արկան քարտերի իմաստը ներկայացնելու համար:

Ըստ Ուեյթի 1910 թվականի «Տարոյի Պատկերային Բանալին» գրքի, Խեղկատակ քարտը կապված է հետևյալի հետ՝ 

## Ծանոթագրություններ

### Մեջբերված աշխատանքներ

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Տարոյի քարտեր