open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Առողջարանային տուրիզմ

**Առողջարանային տուրիզմ**, զբոսաշրջության հնագույն ձևերից է։ Անտիկ ժամանակներից մարդիկ սովորել են օգտագործել հանքային ջրերը բուժման նպատակով։ Հնդկական, չինական և հրեական մշակույթի հնագույն նմուշներում պահպանվել են տեղեկություններ Հին Հունաստանում և Էվբեյա կղզիներում ջերմային աղբյուրներում մարդկանց լոգանքների վերաբերյալ։ Այդ ժամանակներից ի վեր կուրորտային գործը մեծ փոփոխության է ենթարկվել և վերածվել է հանգստի ճանաչված ձևի։
Ինչպես կուրորտային գործը այնպես էլ ուղևորությունները բուժման նպատակներով հին պատմություն ունեն։ Դեռ հին հույները և հռոմեացիները օգտագործում էին բուժիչ աղբյուրների և բարենպաստ կլիմայական պայմաններ ունեցող վայրերը, որպեսզի վերականգնեն իրենց առողջությունը։ Կուրորտներ էին ժամանում ոչ միայն հիվանդ մարդիկ, այլ նաև առողջ մարդիկ, ովքեր ունեին բավականին ֆինանսական միջոցներ և ովքեր ցանկանում էին հանգստանալ։ Հունաստանում մեծ համբավ ունեին Էպիդավր և Կոս, իսկ Հռոմում հայտնի էր մերձծովյա Բայի կուրորտները։ Փոխվում էին ժամանակները, սակայն չէր փոխվում այս ուղևորությունների դրդապատճառները։ Բնական աղբյուրների բուժիչ հատկությունները, ինչպես և առաջ, կուրորտային վայրեր են գրավում բազմաթիվ ցանկացողների։
### Առողջարանային տուրերի բաժանումը
Կախված բուժման նշանակություններից այս բնագավառի տուրերը բաժանվում են երեք մասի՝ ըստ նրանց պատճառահետևաբանական հետևանքից.
* առողջարանային՝ բոլոր տուրերի ընդհանուր նպատակն է /կլիման, հանգիստը, առողջության համար օգտակար հոգևոր և ֆիզիկական ազդեցությունները/,
* բուժումը, որպես զուգակցող ծրագիր, այսինքն ոչ որպես գլխավոր նպատակ,
* բուժում բժշկի նշանակությամբ, որպես ուղևորության հիմնական նպատակ /այցելություն կուրորտներ, առողջարաններ, ջրաբուժարաններ, մասնագիտացված առողջարաններ, կլինիկաներ և այլն/։
Իմունիտետը, ֆիզիկական և մարզային պատրաստվածությունը որոշակի դեր ունեն ուղևորության ընտրության ժամանակ։ Այն մարդը, որը տառապում է ինչ որ հիվանդությամբ անպայման կընտրի այնպիսի ուղևորություն, որը հնարավորություն կտա բուժվելու, առողջանալու, պրոցեդուրներ ընդունելու։ Կուրորտների մեծ մասը տալիս է նման հնարավորություն և առաջարկում է անհրաժեշտ ծառայություններ, ինչը էապես ազդում է ընտրության հետևապես նաև պահանջարկի ավելացման վրա։

Կատեգորիա:Զբոսաշրջություն
Եղևնի

**Եղևնի** (), մեծ ծառեր են, պատկանում է սոճազգիների ընտանիքի մշտադալար, ասեղնատերև ծառերի ցեղին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայում, Ասիայում, Հյուսիսային Ամերիկայում, Ռուսաստանում։ Աճում է կավային, ավազակավային հողերում։ Ապրում է 250–300 (հազվադեպ՝ 500) տարի։ Հայտնի է ավելի քան 40 (այլ տվյալներով՝ 50) տեսակ, Հայաստանում աճեցվում է 4 տեսակ։ Առավել տարածված են սովորական կամ եվրոպական և կեռիկավոր կամ արծաթափայլ եղևնիները։

## Նկարագրությունը
Գլխավոր ճյուղերն ունեն օղակաձև դասավորություն։ Բունն ուղիղ է։ Ասեղնատերևները դասավորված են մեկական, պարուրաձև, տափակ են, ստորին կողմից մոմափառի երկու շերտով։ Հասունացած կոներն ուղիղ կանգնած են, հասունանում են փոշոտվելու տարին և վերածվում են մասերի։ Հիմնականում աճում է Հյուսիսային կիսագնդում։ Կան եղևնու տարբեր տեսակներ. եղևի Կովկասյան *A.nordmanniana*, որը դեկորատիվ ծառ է, աճում է կովկասյան լեռների արևմտյան մասում, եղևնի սիբիրական *A. sibirica*, որն աճում է Սիբիրում, եղևնի սպիտակակեղև *A. nephrolepis*, որն աճում է Պրիմորյեի լեռներում, եղևնի եվրոպական *A. alba*։ Սաղարթը խիտ է, կոնաձև, բունը՝ ուղիղ, բարձրությունը՝ 20–50 մ։ Բնի և բազմամյա ճյուղերի կեղևը մոխրագույն է։ Ասեղնատերևիկները քառանիստ են, երբեմն՝ հարթ՝ կոշտ, սուր ծայրով, կապտականաչ կամ արծաթափայլ, պահպանվում են 5–7 (9–12) տարի։ Իգական կոները գլանաձև են, երկարավուն, կախ ընկած։ Սերմերն ունեն արտահայտված գդալաձև թևիկներ։ Բնափայտը սպիտակ է, թեթև, օգտագործվում է շինարարության, թղթի, թաղանթանյութի արտադրության մեջ, երաժշտական գործիքներ պատրաստելու համար։ Կեղևից ստանում են խեժ, բևեկնայուղ, աղաղանյութեր և այլն։ Գեղազարդիչ է։

## Եղևնին որպես խորհրդանիշ
Տարբեր ժողովուրդների պատկերացումներում եղևնին համարվում է խիզախության, բարձր տրամադրության, հավատարմության, երկարակեցության և անմահության խորհրդանիշ։ Այն նաև Ամանորի զարդն է՝ տոնածառը ՝ տանը և քաղաքների հրապարակներում։

## Պատկերասրահ

File:Եղևնի, գիշերային տեսարան Իջևանում (Gor Navoyan).jpg|thumb|Եղևնի, գիշերային տեսարան Իջևանում



## Աղբյուր
* Դպրոցական Մեծ Հանրագիտարան, Գիրք I, Եղևնի 

Կատեգորիա:Ծառեր
Կատեգորիա:Սոճազգիներ
Հայաստանի առողջապահության նախարարություն

**Հայաստանի Առողջապահության նախարարություն,** գործադիր իշխանության հանրապետական մարմին, որը մշակում և իրականացնում է առողջապահության բնագավառում Հայաստանի կառավարության քաղաքականությունը։ 2021 թվականի հունվարի 18-ից Հայաստանի առողջապահության նախարարը Անահիտ Ավանեսյանն է։

Նախարարության ենթակայության տակ են գտնվում․
* Առողջապահության ազգային ինստիտուտը,
* Դեղերի և բժշկական տեխնոլոգիաների փորձագիտական կենտրոնը,
* Հանրապետական գիտաբժշկական գրադարանը,
* Ստացիոնար բուժօգնություն իրականացնող կազմակերպությունները,
* Առաջնային բուժօգնություն իրականացնող կազմակերպությունները,
* Այլ կազմակերպություններ։

## Նախարարներ

## Ներկայիս կազմ
**Նախարար**՝
Անահիտ Ավանեսյան**Առաջին տեղակալ**
* Լենա Նանուշյան

**Տեղակալներ**՝
* Արմեն Նազարյան

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուր
* Հայաստանի Կառավարության կայք էջ, Հայաստանի առողջապահության նախարարություն

## Արտաքին հղումներ
* Առողջապահության նախարարություն
* Առողջապահության ազգային ինստիտուտ

Կատեգորիա:Հայաստանի առողջապահության նախարարություն
Հայաստանի արտակարգ իրավիճակների նախարարություն

Հայաստանի **Արտակարգ իրավիճակների նախարարությունը** 2008-2014 թվականներին և 2016 թվականի փետրվարի 24-ից մինչև 2023 թվականի հունիսի 30-ը գործած պետական կառույց է, որը մշակում, իրականացնում և համակարգում էր օրենքով և այլ իրավական ակտերով իր իրավասությանը վերապահված քաղաքացիական պաշտպանության և արտակարգ իրավիճակներում բնակչության պաշտպանության բնագավառներում Հայաստանի կառավարության քաղաքականությունը։ 2022 թվականի դեկտեմբերի 16-ին կատարված օրենսդրական փոփոխություններով ԱԻՆ գործառույթները փոխանցվել են նորաստեղծ ներքին գործերի նախարարությանը։

## Ընդհանուր տեղեկատվություն
Հիմնադրվել է 2008 թվականի ապրիլի 21-ին՝ Հայաստանի նախագահի հրամանագրով։

2014 թվականի դեկտեմբերի 1-ից միավորվել է Հայաստանի տարածքային կառավարման նախարարության հետ։

Վերաստեղծվել է 2016 թվականի փետրվարի 24-ին՝ վերակազմակերպման ձևով առանձնացվելով Հայաստանի տարածքային կառավարման և արտակարգ իրավիճակների նախարարությունից։

2022 թվականի դեկտեմբերի 16-ին ԱԺ կողմից ընդունված օրենսդրական փոփոխություններով ԱԻՆ գործառույթները` 2023 թվականի հունիսի 30-ից փոխանցվել են նորաստեղծ` ներքին գործերի նախարարությանը։

## Նախկին նախարարներ
* 2022-2023 - Արմեն Փամբուխչյան
* 2020-2022 - Անդրանիկ Փիլոյան
* 2018-2020  - Ֆելիքս Ցոլակյան 
* 2018-2018  - Հրաչյա Ռոստոմյան
* 2017-2018  - Դավիթ Տոնոյան
* 2010-2016  - Արմեն Երիցյան
2008-2010 -Մհեր Շահգելդյան

## Պատկերասրահ

File:Հուշարձան, Սիսիան (2019) 67.jpg


## Արտաքին հղումներ
* Նախարարության պաշտոնական կայք էջը 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի արտակարգ իրավիճակների նախարարություն
Հայաստանի աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարություն

**Հայաստանի Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարություն,** գործադիր իշխանության հանրապետական մարմին, որը մշակում ու իրականացնում է աշխատանքի և սոցիալական ապահովության բնագավառներում Հայաստանի կառավարության քաղաքականությունը։

## Պատմություն
1990 թվականին Հայաստանի սոցիալական ապահովության մինիստրությունը վերակազմավորվեց Հայաստանի աշխատանքի և սոցիալական ապահովության նախարարության։

1995 թվականի խորհրդարանական ընտրություններից հետո նախագահի հրամանագրով փոփոխություն կատարվեց կառավարության կառուցվածքում. կառույցը վերակազմավորվեց սոցիալական ապահովության, զբաղվածության, բնակչության տեղաշարժի և փախստականների հարցերով նախարարության։

1996 թվականին Հայաստանի Նախագահի հրամանագրով կառավարության կառուցվածքի նոր փոփոխություն տեղի ունեցավ. 1996 թվականի նոյեմբերի 8-ին նախարարությունը վերակազմավորվեց սոցիալական ապահովության նախարարության։

2000 թվականի փետրվարի 28-ին Հայաստանի Նախագահի հրամանագրով նախարարությունը միաձուլման ճանապարհով վերակազմավորվեց Հայաստանի առողջապահության և սոցիալական ապահովության նախարարության։

## Ընդհանուր տեղեկատվություն
**Նախարար**
*Արսեն Թորոսյան

**Տեղակալներ**՝
*Դավիթ Խաչատրյան
*Աննա Ժամակոչյան
*Տաթևիկ Ստեփանյան
*Ռուբեն Սարգսյան

## Նախկին նախարարներ
* Աշոտ Եսայան-Անկուսակցական-1990-1995
* Ռաֆայել Բագոյան-Անկուսակցական-1995-1996
* Հրանուշ Հակոբյան-ՀՀԿ-1996-1998
* Գագիկ Եգանյան-Անկուսակցական-1998-1999
* Ռազմիկ Մարտիրոսյան-ՀՀԿ-1999-2000, 2000-2003
* Աղվան Վարդանյան-ՀՅԴ-2003-2008
* Արսեն Համբարձումյան-ՀՅԴ-2008-2009
* Գևորգ Պետրոսյան-ԲՀԿ-2009-2009
* Մխիթար Մնացականյան-ԲՀԿ-2009-2010
* Արթուր Գրիգորյան-ԲՀԿ-2010-2012
* Արտեմ Ասատրյան-ՀՀԿ-2012-2018
* Մանե Թանդիլյան-ԼՀԿ-2018-2018
* Զարուհի Բաթոյան-Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն-2019-2020
* Մեսրոպ Առաքելյան-Առաքելություն կուսակցություն-2020-2021
* Նարեկ Մկրտչյան-Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցություն-2021-2025

## Աղբյուր
* Հայաստանի Կառավարության կայք էջ, Հայաստանի Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարություն

## Արտաքին հղումներ
* Միասնական սոցիալական ծառայություն 

Կատեգորիա:Հայաստանի աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարություն
Հայաստանի գյուղատնտեսության նախարարություն

**Հայաստան գյուղատնտեսության նախարարությունը** գործադիր իշխանության հանրապետական մարմին է, որը մշակում և իրականացնում է գյուղատնտեսության և անտառային տնտեսության բնագավառում Հայաստանի կառավարության քաղաքականությունը։ 2019 թ. Կառավարության օպտիմալացման արդյունքում միավորում է Տնտեսական զարգացման և ներդրումների նախարարությանը։

## Ընդհանուր տեղեկատվություն
Մտցված է Էկոնոմիկայի նախարարության մեջ։

## Արտաքին հղումներ
* Նախարարության պաշտոնական կայք էջը
* Հայաստանի Կառավարության կայք էջ, Հայաստանի Գյուղատնտեսության նախարարություն

Կատեգորիա:Հայաստանի գյուղատնտեսության նախարարություն
Հայաստանի էկոնոմիկայի նախարարություն

**[[Հայաստան]]ի Հանրապետության էկոնոմիկայի նախարարությունը** գործադիր իշխանության հանրապետական մարմին է, որը մշակում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարության տնտեսական զարգացման քաղաքականությունը։

2008 թ. ապրիլի 21-ին ՀՀ Նախագահի հրամանգրով վերանվանվել է Էկոնոմիկայի նախարարություն։ Մինչ այդ կոչվել է ՀՀ առևտրի և տնտեսական զարգացման նախարարություն։ 2019 թվականից կոչվում է ներկայիս անունով։

## Ընդհանուր տեղեկատվություն
**Նախարար**
* Գևորգ Պապոյան
**Տեղակալներ`**
* Արման Խոջոյան
* Ռաֆայել Գևորգյան
* Նարեկ Տերյան
* Տաթևիկ Սարգսյան
* Նարեկ Հովակիմյան

## Աղբյուր
* Հայաստանի Հանրապետության Կառավարության կայք էջ, ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարություն

## Արտաքին հղումներ
* Նախարարության պաշտոնական կայք էջը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի տնտեսական զարգացման և ներդրումների նախարարություն
ՀՀ Էներգետիկ ենթակառուցվածքների և բնական պաշարների նախարարություն

մինի
**Հայաստանի Հանրապետության Էներգետիկ ենթակառուցվածքների և բնական պաշարների նախարարություն, ՀՀ ԷԵԲՊՆ**, Հայաստանի գործադիր իշխանության հանրապետական մարմին է, որը մշակում և իրականացնում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարության էներգետիկայի և բնական պաշարների կառավարման բնագավառում։
2019 թվականին կառավարության օպտիմալացման  արդյունքում միավորվել է Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարության հետ։
## Ընդհանուր տեղեկատվություն
Մտցված է Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարության մեջ։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Հայաստանի էներգետիկ ենթակառուցվածքների և բնական պաշարների նախարարություն
Հայաստանի կրթության և գիտության նախարարություն

**Հայաստանի կրթության և գիտության նախարարություն**, Հայաստանի գործադիր իշխանության հանրապետական մարմին է, որը մշակում և իրականացնում է կրթության և գիտության բնագավառներում Հայաստանի կառավարության քաղաքականությունը։ 2019 թվականին կառավարության օպտիմալացման արդյունքում  միավորվել է մշակույթի և սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարությունների հետ, և վերանվանվել ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարություն։

## Պատմություն

## Իրավասություն

## Ղեկավարություն

## Կառուցվածք
**Նախարար**
Վահրամ Դումանյան

## Արտաքին հղումներ
* Կրթության կառավարման տեղեկատվական համակարգ 

Կատեգորիա:Հայաստանի կրթության և գիտության նախարարություն
ՀՀ սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարություն

**Հայաստանի Հանրապետության** **Սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարություն,** գործադիր իշխանության հանրապետական մարմին, որը մշակում և իրականացնում է սպորտի և երիտասարդության հարցերի բնագավառում Հայաստանի Հանրապետության կառավարության քաղաքականությունը։ 2019 թվականին կառավարության օպտիմալացման արդյունքում միավորվել է ՀՀ կրթության և գիտության նախարարությանը։

## Պատմություն
Ստեղծվել է 2007 թվականին՝ Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի պետական կոմիտեի վերակազմավորման արդյունքում։
Նախատեսվում է Կառավարության օպտիմալացման բերումով 2019թ․ միավորել Կրթության և գիտության նախարարության հետ։

## Ընդհանուր տեղեկատվություն
Միավորված է Կրթության և Գիտության, Մշակույթի նախարարություններին։

## Նախարարներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նախարարության պաշտոնական կայք էջը 
* Հայաստանի Հանրապետության Կառավարության կայք էջ, ՀՀ Սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարություն

Կատեգորիա:Հայաստանի սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարություն
Հայաստանի Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարություն

**Հայաստանի տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարություն**, գործադիր իշխանության հանրապետական մարմին, որը մշակում և իրականացնում է Հայաստանի կառավարության քաղաքականությունը տարածքային կառավարման և զարգացման բնագավառում։

## Ընդհանուր տեղեկատվություն
Նախարար՝
*Դավիթ Խուդաթյան

Փոխնախարներ՝
* Հակոբ Վարդանյան
* Արմեն Սիմոնյան
* Վաչե Տերտերյան
* Հովհաննես Հարությունյան
* Նարեկ Մանուկյան
* Քրիստինե Ղալեչյան

## Նախարարներ
ՀՀ տարածքային կառավարման գծով առաջին նախարարը նշանակվել է 1995 թվականին։ Նախարարների պաշտոնի անվանումը հաճախակի է փոխվել՝ պայմանավորված նրանց լիազորություններով։ 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Հայաստանի տարածքային կառավարման և զարգացման նախարարություն
Հայաստանի պաշտպանության նախարարություն

**Հայաստանի պաշտպանության նախարարություն**, Հայաստանի գործադիր իշխանության հանրապետական մարմին է, որն իրականացնում է պաշտպանության բնագավառում Հայաստանի կառավարության քաղաքականությունը։

## Կառուցվածք

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Զինուժ Մեդիա
* Զինապահ ֊ Զինծառայողների ապահովագրության ազգային հիմնադրամ

Կատեգորիա:Հայաստանի պաշտպանության նախարարություն
Շահապոնքի բերդ

**Շահապոնք**, միջնադարյան բերդ համանուն Շահապոնք ձորում, պատմական Շահապունիք գյուղի մոտ, լեռնաշղթայի բրգաձև և անմատչելի քարաժայռի վրա։

## Պատմություն
Շահապոնք բերդը կառուցվել է 6-րդ դարում Շահապ, Սյունաց իշխանների պատվերով։ Վաղ միջնադարի հայոց նշանավոր բերդերից է։

## Ճարտարապետություն
Շահապոնքն անառիկ բերդ է եղել՝ կառուցված բնականից դժվարամատչելի ժայռերի վրա։ Ունեցել է միջնաբերդ, որը վեր է խոյացել 350 մետր բարձրությամբ ապառաժ ժայռի գագաթին։ Կառուցվել է սրբատաշ և կիսամշակ քարից։ Շահապոնքը մշտապես եղել է հարձակումների թիրախ, հաճախ հայտնվել է ավերիչ արշավանքների կենտրոնում։ Հայտնի են, օրինակ, 1387 թվականի Լենկ Թեմուրի բանակի դեմ Շահապոնքի հերոսական դիմադրության մարտերը։ Ուշագրավ է այն փաստը, որ այդ ժամանակ բերդապահների մեջ է եղել և պաշտպանական կռիվներին անձնուրացաբար մասնակցել հայ մեծ մտածող Գրիգոր Տաթևացին։ Հայտնի է, որ հենց Շահապոնք բերդում է Տաթևացին շարադրել իր նշանավոր աշխատություններից մեկը՝ Գիրք Հարցմանցը, որտեղ շոշափում է երաժշտական, ծիսական, տեսական-գեղագիտական կարևոր հարցեր։
Բերդի ներսում և շրջակայքում տարբեր ժամանակներում կատարվել են պեղումներ, որոնց շնորհիվ հայտնաբերվել են 13-16-րդ դարերի խեցեղեն իրեր, միջնաբերդի ստորոտին՝ 12-13-րդ դարերի մատուռի ավերակներ և խաչքարերի բեկորներ։
9-10, 16-17-րդ դարերում վանքը վերակառուցվել է։ Միջնաբերդը գտնվում է հարմարավետ և անմատչելի բարձունքի վրա։ Պարիսպները քարաշեն են, բայց այժմ ավերակ վիճակում են։ Համալիրի ավերակները՝ գտնվում են միջնաբերդում և լեռնաշղթայի հարավարևելյան կողմում։
Ընդհանուր առմամբ բերդը ավերակ վիճակում է։

### Մատուռ
Միջնաբերդի լեռան տակ, աղբյուրի մոտ գտնվում էր 13-րդ դարի մատուռ։ Հորինվածքը՝ միանավ, փայտածածկ դահլիճ։ Մատուռը կառուցված էր կիսամշակ լեռնային քարից։ Մուտքը արևմուտքից էր։ Աբսիդը՝ ուղղանկյուն, առանց ավանդատների էր։ Ներսակողմում կային արձանագրություններ։ Մատուռի մոտ կան 14-15-րդ դարերի մի քանի խաչքարերի բեկորները։ Ընդհանուր առմամբ տաճարը ավերակ վիճակում է։

## Տես նաև
* Շահապոնք (գյուղ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շահբուզի շրջանի բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:6-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Շահապոնք (այլ կիրառումներ)

**Շահապոնք** կամ **Շահապունիք** կարող է վերաբերել՝
* Շահապոնք (այժմ՝ Շահբուզքյանդ), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Շահբուզի շրջանում։
* Շահապոնք, բերդ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Շահբուզի շրջանի Շահապոնք գյուղի մոտ։
* Շահապոնք, լեռ Շահապոնք գավառամասում
* Շահապոնք - գետ համանուն գավառամասում
Խոռունիի բերդ

**Խոռունիի բերդ**, միջնադարյան բերդ համանուն գյուղատեղից հյուսիս-արևելք, լեռնագագաթի վրա։

## Պատմություն
Բերդի կառուցման ժամանակն անհայտ է, սակայն հայտնի է, որ X - XII դդ. բերդը վերակառուցվել է։

## Ճարտարապետություն
Կառուցվել է անմշակ և կիսամշակ լեռնային քար։ Պարիսպները քարաշեն են, բայց այժմ ավերակ վիճակում են։ Համալիրի ավերակները գտնվում են լեռնագագաթի վրա, պարիսպների մերձակայքում։
Ընդհանուր առմամբ բերդը ավերակ վիճակում է։

## Տես նաև
* Խոռունի (գյուղ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:10-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Շահբուզի շրջանի բերդեր և ամրոցներ
Հայաստանի բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարություն

**Հայաստանի բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարություն**, գործադիր իշխանության հանրապետական մարմին, որը մշակում և իրականացնում է կապի, տեղեկատվայնացման, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և տեղեկատվական անվտանգության, փոստի, լիցենզավորման և թույլտվությունների տրամադրման և ռազմարդյունաբերության ոլորտներում Հայաստանի կառավարության քաղաքականությունը։

Հայաստանի վարչապետի 2019 թվականի հունիսի 1-ի N 660-Լ որոշմամբ Հայաստանի տրանսպորտի, կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարությունը վերավանվել է Հայաստանի բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարույթուն։

## Ընդհանուր տեղեկատվություն
**Նախարար**
* Մխիթար Հայրապետյան 
**Առաջին տեղակալ**
* Գևորգ Մանթաշյան
**Տեղակալներ**
* Դավիթ Սահակյան
* Ավետ Պողոսյան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նախարարության պաշտոնական կայք
* Հայաստանի Կառավարության կայք էջ, Բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարություն

Կատեգորիա:Հայաստանի տրանսպորտի, կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարություն
Հայաստանի ֆինանսների նախարարություն

**Հայաստանի ֆինանսների նախարարությունը** գործադիր իշխանության մարմին, որը մշակում և իրականացնում է պետության եկամուտների ձևավորման, պետական ֆինանսների կառավարման բնագավառներում Հայաստանի կառավարության քաղաքականությունը։

## Ընդհանուր տեղեկատվություն
Վերահիմնադրվել է 2008 թ. ապրիլի 21-ին Հայաստանի Նախագահի հրամանգրով։

**Նախարար**
* Վահե Հովհաննիսյան

**Տեղակալներ**
* Արմեն Հայրապետյան
* Արման Պողոսյան
* Ավագ Ավանեսյան
*Վահան Սիրունյան
*Էդուարդ Հակոբյան

## Աղբյուր
* Հայաստանի Հանրապետության Կառավարության կայք էջ, ՀՀ  Ֆինանսների նախարարություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պետական վճարումների էլեկտրոնային համակարգ

Կատեգորիա:Հայաստանի ֆինանսների նախարարություն
Բակտրիա

մինի|աջից|350px|Բակտրիա
**Բակտրիա**, պատմական երկիր Ամուդարյա գետի միջին և վերին հոսանքներում։ Ընդգրկել է ներկայիս Ուզբեկստանի և Տաջիկստանի հարավային, Աֆղանստանի հյուսիսային շրջանները։ Մ.թ.ա 1-ին հազարամյակի 1-ին կեսին եղել է զարգացած երկրագործական մշակույթ ունեցող վաղ ստրկատիրական պետություն՝ Բակտրիա կենտրոնով։ Մ.թ.ա. VI-IV դդ. իբրև առանձին կուսակալություն մտել է Աքեմենյան պետության մեջ։ Մինչև մ.թ.ա. III դ. կեսը ենթարկվել է հունա-մակեդոնական տիրապետությանը։ Մ.թ.ա. մոտ 250 թվականին Եպարքոս Դիոդոտոս I-ը, օգտվելով Սելևկյան պետության թուլացումից, Բակտրիան հռչակել է անկախ թագավորություն, որտեղ իշխել են հելլենները և տեղացի հելլենացած վերնախավերը։ Դիոդոտոս թագավորը և հաջորդները նվաճել են Սողդը, Մարզիանան։ Մ.թ.ա. մոտ 175 թվականին Հունա-Բակտրիական այդ թագավորության զգալի մասն առանձնացել է՝ կազմելով Հունա-Հնդկական թագավորություն։ Մ.թ.ա. 140-130 թվականներին միջինասիական ժողովուրդների հակահունական շարժումների, ինչպես նաև թոխարների և վաչկատուն այլ ցեղերի ներխուժումների պատճառով Բակտրիայի թագավորությունը վերացել է, և նրա տարածքում առաջացել է Քուշանական պետությունը։
Հունա-Բակտրիական թագավորության ժամանակ ավելի են խորացել ստրկատիրական հարաբերությունները, զարգացել քաղաքներն ու արհեստները։ Միջազգային առևտրական ճանապարհներով սերտ կապեր են ունեցել Հնդկաստանի, Չինաստանի, Իրանի, Հայաստանի հետ։ Բակտրիայից պեղված նյութերը կրում են հունական մշակույթի ազդեցություն։

Կատեգորիա:Պատմական երկրներ
Կատեգորիա:Բակտրիա
Կատեգորիա:Տաջիկստանի պատմություն
Կատեգորիա:Ուզբեկստանի պատմություն
Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի աշխարհագրություն
Սատուրնի արբանյակներ

աջից|մինի|250px|Սատուրնի համակարգը
**Սատուրնի արբանյակներ,** Սատուրն մոլորակի բնական արբանյակներ։ Այսօրվա դրությամբ հայտնի են Սատուրնի 146 արբանյակ հաստատված ուղեծրերով, որոնցից 63-ը ունեն սեփական անուններ։ Արբանյակների մեծ մասը կազմված է լեռնային ապարներից և սառույցից։ Սատուրնի 23 արբանյակները կանոնավոր են, իսկ 38-ը՝ անկանոն։ Անկանոն արբանյակները բաժանվում են իրենց ուղեծրերի հատկությունների համաձայն՝ ինուիտյան, նորվեգական և գալիական խմբերի։

Ամենամեծ արբանյակը՝ Տիտանը, որի տրամագիծը կազմում է 5 100 կմ, Արեգակնային համակարգի մեծությամբ երկրորդ արբանյակն է Գանիմեդից հետո։ Տիտանը միակ արբանյակն է, որը ունի շատ խիտ մթնոլորտ։

## Արբանյակների որոշ տվյալներ

## Տես նաև
* Սատուրն
* Սատուրնի օղակներ
* Յուպիտեր
* Յուպիտերի օղակներ
* Յուպիտերի արբանյակներ

## Արտաքին հղումներ
* Սատուրնի հայտնի արբանյակները  (անգլերեն)
* Սատուրնի արբանյակների մոտ հայտնաբերվել են օղակներ *Բի-Բի-Սի*, 7 սեպտեմբեր 2008 
* galspace.spb.ru Սատուրնի արբանյակները 

Կատեգորիա:Սատուրն
Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Հայաստանի կադաստրի կոմիտե

**Կադաստրի կոմիտե**, Հայաստանի կառավարությանը ենթակա մարմին, որը վարում է անշարժ գույքի պետական ռեգիստրը, երկրատարածական տվյալների համակարգերը, աջակցում անշարժ գույքի շուկայի զարգացմանը, հողային պետական քաղաքականության մշակմանն ու իրականացմանը։

Կադաստրի կոմիտեն իր լիազորությունների շրջանակում իրականացնում է գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցում, գույքի վերաբերյալ տեղեկատվական համակարգի կառավարում ու վերահսկում, գույքի կադաստրային գնահատում, անշարժ գույքի շուկայի վերլուծություն, մշակում է զարգացման վերաբերյալ առաջարակությունները, կատարում է հողերի հաշվառման, հասցեավորման, քարտեզագրման աշխատանք, վարում է աշխարհագրական անվանումների ռեեստրը, մշակում է ազգային ատլասը։ Այս բոլոր գործառույթները կոմիտեն իրականացնում է իր կազմում գտնվող սպասարկման գրասենյակների, գործառնական ու տարածքային ստորաբաժանումների ու «Գեոդեզիա և քարտեզագրություն» ՊՈԱԿ-ի միջոցով։

Սկզբնավորվել է 1997 թվականին, երբ Հայաստանի Կառավարությունն ընդունեց անշարժ գույքի պետական միասնական կադաստրի համակարգ ստեղծելու որոշումը։ Գործում է «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» և Հայաստանի մի շարք այլ օրենքներով ու իրավական ակտերով։ Ունեցել է տարբեր անվանումներ՝ Հայաստանի կառավարությանն առընթեր անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտե, Հայաստանի անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտե, Հայաստանի անշարժ գույքի կադաստրի կոմիտե, իսկ 2019 թվականի հուլիսից՝ Կադաստրի կոմիտե։

2020 թվականին «Գեոդեզիա և քարտեզագրություն» ՊՈԱԿ-ը լուծարվել է, և Կադաստրի կոմիտեի կառուցվածքում ստեղծվել է Գեոմատիկայի կենտրոնը։ Գեոմատիկայի կենտրոնի հիմնական նպատակը ազգային տարածական տվյալների, ենթակառուցվածքի, գեոպորտալի, ինտեգրված կադաստրի, հասցեների միասնական ռեեստրի վարումն ու պետական նշանակության գեոդեզիական, քարտեզագրական, հողաշինարարական և երկրատեղեկատվական աշխատանքների իրականացումն է։

Մարմնի առաջին ղեկավարը եղել է Մանուկ Վարդանյանը (1997-2009 թթ.), ապա՝ Երվանդ Զախարյանը (2009-2014 թթ.), Մարտին Սարգսյանը (2014-2018 թթ.), Սարհատ Պետրոսյանը (2018-2019 թթ) և Սուրեն Թովմասյանը (2019 թ.-ից առ այսօր)։

Կադաստրի կոմիտեն ԵվրոԳեոգրաֆիքս կազմակերպության լիիրավ անդամ է։ Ներգրավված է մի շարք միջազգային կառույցների ծրագրերում. այդ թվում՝ ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության, ՄԱԿ-ի Եվրոպական տնտեսական հանձնաժողովի Հողային ռեսուրսների կառավարման աշխատանքային խմբի, ՄԱԿ-ի Գլոբալ տարածական տեղեկատվության կառավարման մասնագետների և այլն։ Գեոդեզիայի, քարտեզագրության, կադաստրի և Երկրագնդի հեռահար զոնդավորման միջպետական խորհրդի շրջանակում համագործակցում է ԱՊՀ-ի հետ։ Կոմիտեն համագործակցում է նաև Համաշխարհային Բանկի Եվրոպայի և Կենտրոնական Ասիայի հողային ռեսուրսների կառավարման աշխատանքային խմբի հետ՝ Հայաստանում անշարժ գույքի գրանցման ընթացակարգերի մասին պարբերաբար տեղեկություն տրամադրելով Համաշխարհային բանկի Doing Business ծրագրին։

## Ընդհանուր տեղեկություն
**Կադաստրի կոմիտեի ղեկավար**
*Սուրեն Թովմասյան

**Տեղակալներ**
*Արման Պետրոսյան
*Դավիթ Սողոմոնյան 
*Նարինե Ավագյան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:ՀՀ անշարժ գույքի կադաստրի պետական կոմիտե
Կատեգորիա:Հայաստանի պետական կազմակերպություններ
Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանություն

**Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանություն**, Հայաստանի Ներքին գործերի նախարարության մաս կազմող կառույց։ Հայաստանի ոստիկանությունը ներքին գործերի պետական կառավարման լիազորված մարմնի համակարգում գործող մարմին է, որի պարտականությունն է հանցավոր և հակաիրավական այլ ոտնձգություններից պաշտպանել մարդու կյանքն ու առողջությունը, ինչպես նաև այլ իրավունքներն ու ազատությունները, սեփականությունը, հասարակության ու պետության շահերը։

Հայաստանի ոստիկանությունն իրականացնում է հանրապետության տարածքում ներքին գործերի մարմինների օպերատիվ-հետախուզական և փորձաքրեագիտական գործունեության կազմակերպումը, ՀՀ օրենսդրությամբ ներքին գործերի մարմինների քննչական ստորաբաժանումների անմիջական կառավարումը։

## Կառուցվածք
### Ղեկավարություն
Ներքին գործերի նախարարի տեղակալ - ոստիկանության պետը, ոստիկանության գնդապետ` Արամ Ղազարյանն է, տեղակալներն են` Վարդան Վարդանյանը (քրեական ոստիկանության գլխավոր վարչության պետ, գնդապետ), Կարեն Հակոբյանը (համայնքային ոստիկանության գլխավոր վարչության պետ, գնդապետ), Արթուր Խուդինյանը (պարեկային ծառայության պետ, գնդապետ)։ Տեղակալ-ներքին զորքերի հրամանատար, ոստիկանության գեներալ-մայոր՝ Հայկ Բաբայան։

## Տես նաև
* Ոստիկանության աշխատողի օր (Հայաստան)
* Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանության զորքեր

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Հայաստանի ոստիկանություն
Կատեգորիա:Իրավապահ մարմիններ
Հայաստանի միջուկային անվտանգության կարգավորման կոմիտե

Հայաստանի **միջուկային անվտանգության կարգավորման կոմիտե,** գործադիր իշխանության հանրապետական մարմին է, որն իրականացնում է ատոմային էներգիայի օգտագործման բնագավառի պետական կարգավորումը՝ բնակչության և անձնակազմի անվտանգության ապահովման, շրջակա միջավայրի պաշտպանության և ՀՀ անվտանգության պաշտպանության նպատակներով։

Կոմիտեն կարգավորում է Հայկական ԱԷԿ-ի, աշխատած միջուկային վառելիքի չոր պահեստարանի, ՌԱԴՈՆ պահեստարանի և միջուկային նյութերի կիրառմամբ իրականացվող գործունեությունների միջուկային և ճառագայթային անվտանգությունը։ Միջուկային անվտանգության կարգավորման պետական կոմիտեի նախագահն է Աշոտ Մարտիրոսյանն, տեղակալը՝ Խաչատուր Խաչիկյանը։

Կոմիտեի տեխնիկական աջակցման կենտրոնը «Միջուկային և ռադիացիոն անվտանգության գիտատեխնիկական կենտրոնն» է։

## Պատմություն
Հայաստանում միջուկային անվտանգության կարգավորող մարմինն առաջին անգամ ստեղծվել է 1993 թվականի նոյեմբերի 16-ի որոշմամբ, և կոչվել է «Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր ատոմային էներգիայի օգտագործման միջուկային և ռադիացիոն անվտանգության պետական հսկողության վարչություն» կամ ամփոփ կերպով՝ «ՀՀ Պետատոմհսկողություն»։ 2002 թվականին, ՀՀ Պետատոմհսկողությունը միացվել և վերակազմակերպվել էՀՀ բնապահպանության նախարարության ատոմային էներգիայի օգտագործման միջուկային և ճառագայթային անվտանգության տեսչության։ Այնուհետև, 2008 թվականին ՀՀ բնապահպանության կազմում գտնվող տեսչությունը վերակազմակերպվել է **ՀՀ կառավարությանն առընթեր միջուկային անվտանգության կարգավորման պետական կոմիտեի**։

2018 թվականի հունիսի 11-ի կառավարական որոշմամբ իրավահաջորդն է դարձել **ՀՀ միջուկային անվտանգության կարգավորման պետական կոմիտեն**։

## Տես նաև
*Միջուկային և ռադիացիոն անվտանգության գիտատեխնիկական կենտրոն

## Աղբյուր
* Պաշտոնական կայք
* Հայաստանի Կառավարության կայք էջ, Միջուկային անվտանգության կարգավորման պետական կոմիտե

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի միջուկային անվտանգության կարգավորման կոմիտե
Հայաստանի պետական գույքի կառավարման կոմիտե

Հայաստանի կառավարությանն առընթեր **պետական գույքի կառավարման կոմիտեն** գործադիր իշխանության հանրապետական մարմին է, որը մշակում և իրականացնում է պետական գույքի կառավարման, մասնավորեցման և պետական մասնակցությամբ ընկերությունների լուծարման բնագավառում Հայաստանի կառավարության քաղաքականությունը։

## Ընդհանուր տեղեկատվություն
Պետական գույքի կառավարման վարչության պետ'''
*Նարեկ Բաբայան

## Արտաքին հղումներ
* Պետական գույքի կառավարման կոմիտե
* Պետական գույքի էլեկտրոնային աճուրդ

Կատեգորիա:Հայաստանի կառավարություն
Հայաստանի պետական եկամուտների կոմիտե

Հայաստանի կառավարությանն առընթեր **պետական եկամուտների կոմիտեն** 2008-2014 թթ. և 2016 թ. մարտի 1-ից գործող հանրապետական գործադիր մարմին է, որն իր իրավասության սահմաններում ապահովում էր պետական բյուջեի մուտքերը և հարկային ու մաքսային վարչարարությունը։ Ներկայում, Պետական եկամուտների կոմիտեի նախագահի պաշտոնը զբաղեցնում է Ռուստամ Բադասյանը։

## Ընդհանուր տեղեկատվություն
2014 թ. ապրիլի 30-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով կոմիտեն վերակազմակերպվել է՝ միացվելով ՀՀ ֆինանսների նախարարությանը։

2016 թ. մարտի 1-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով կոմիտեն վերաստեղծվել է՝ վերակազմակերպման ձևով առանձնացվելով Հայաստանի Հանրապետության ֆինանսների նախարարությունից։

## Աղբյուր
* Հայաստանի Հանրապետության Կառավարության կայք էջ, Պետական եկամուտների կոմիտե

## Արտաքին հղումներ
* Պետական վճարումների էլեկտրոնային համակարգ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտե
ՀՀ քաղաքացիական ավիացիայի կոմիտե

**Հայաստանի քաղաքացիական ավիացիայի կոմիտեն** օդային տրանսպորտի բնագավառի կանոնակարգման, քաղաքացիական ավիացիայի և ոչ ռազմական պետական ավիացիայի գործունեության, օդային երթևեկության սպասարկման, ավիացիոն անվտանգության, թռիչքային անվտանգության, ինչպես նաև ավիացիայի բնագավառում շահագործվող վերգետնյա միջոցների և մատուցվող ծառայությունների ապահովության ու անվտանգության կանոնակարգման, ավիացիոն ծառայությունների և Հայաստանում գործող ավիացիոն ենթակառուցվածքների վերահսկողության իրականացման ոլորտում նախարարությանը ենթակա պետական կառավարման մարմինն է։

## Ընդհանուր տեղեկատվություն

**Հայաստանի քաղաքացիական ավիացիայի կոմիտեի նախագահ**

* Միհրան Խաչատրյան

**Կոմիտեի նախագահի տեղակալ**

* Ստեփան Փայասլյան

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքացիական ավիացիայի կոմիտե

Կատեգորիա:ՀՀ քաղաքացիական ավիացիայի գլխավոր վարչություն
S/2009 S 1

**S/2009 S 1**, Սատուրնի ներքին արբանյակ, պտտվում է B օղակի սահմաններում։ Հայտնաբերվել է «Կասինի» ԱՄԿ-ի կատարած լուսանկարներից մեկում։

Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
S/2007 S 3

**S/2007 S 3**, Սատուրնի անկանոն բնական արբանյակներից է, ունի հակադարձ շարժում։

Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Միմաս (արբանյակ)

**Միմաս**, Սատուրնի արբանյակն է, հայտնաբերվել է Ուիլիամ Հերշելի կողմից 1789 թվականին։ Անվանվել է հունական դիցաբանության Գեաի որդու անունով։

## Ֆիզիկական բնութագրեր

Միմասի մակերեսը մի փոքր ավելի քիչ է, քան Իսպանիայի կամ Կալիֆոռնիայի ցամաքային տարածքը: Միմասի ցածր խտությունը՝ 1,15 գ/սմ3, ցույց է տալիս, որ այն հիմնականում կազմված է ջրային սառույցից՝ միայն փոքր քանակությամբ քարով: Դրա վրա ազդող մակընթացային ուժերի արդյունքում Միմասը նկատելիորեն փռված է. նրա ամենաերկար առանցքը մոտ 10%-ով երկար է ամենակարճից: Միմասի էլիպսոիդ ձևը հատկապես նկատելի է պատկերներ Cassini զոնդից։ Նրա հեռավորությունը Սատուրնից միջին 185 000 կմ, աֆելիում 189 000 կմ իսկ պերեհելիում 181 000 կմ: Միմասի ամենատարբեր հատկանիշը 139 կմ (86 մղոն) լայնությամբ հսկա հարվածային խառնարանն է, որն անվանվել է Հերշել՝ ի պատիվ Միմասի հայտնաբերողի: Հերշելի տրամագիծը Միմասի սեփական տրամագծի գրեթե մեկ երրորդն է. նրա պատերը մոտավորապես 5 կմ բարձրություն ունեն, հատակի մասերը՝ 10 կմ խորություն, իսկ կենտրոնական գագաթը բարձրանում է խառնարանի հատակից 6 կմ (4 մղոն) բարձրությամբ։ Եթե ​​Երկրի վրա լիներ համարժեք մասշտաբի խառնարան (հարաբերական չափերով), այն կլիներ ավելի քան 4000 կմ (2500 մղոն) տրամագծով, ավելի լայն, քան Ավստրալիան: Այս խառնարանը ստեղծած հարվածը պետք է գրեթե ջարդի Միմասին:

Միմասի բարձր ռելիեֆային պատկերը Կասինիի կողմից 2017 թվականի հունվարի 30-ին: Նրա բազմաթիվ համընկնող խառնարանների ձևերն ու հյուսվածքը հստակ երևում են:
Mimantean մակերեսը հագեցած է ավելի փոքր հարվածային խառնարաններով, բայց ուրիշներ չկան Հերշելի չափին մոտ: Չնայած Միմասը մեծ խառնարաններով է, խառնարանը միատեսակ չէ: Մակերեւույթի մեծ մասը ծածկված է ավելի քան 40 կմ (25 մղոն) տրամագծով խառնարաններով, սակայն հարավային բևեռային շրջանում, ընդհանուր առմամբ, 20 կմ (12 մղոն) տրամագծով մեծ խառնարաններ չկան։
Միմասի վրա պաշտոնապես ճանաչված են երեք տեսակի երկրաբանական առանձնահատկություններ՝ խառնարաններ, շասմատա (անջրպետներ) և կատենաներ (խառնարանների շղթաներ): Ուսումնասիրելով Միմասի շարժումը՝ հետազոտողները պարզել են, որ այն ունի ջրային օվկիանոս 20–30 կմ (12–19 մղոն) մակերեսային սառույցի տակ։ Օվկիանոսը ձևավորվել է վերջին 25 միլիոն տարվա ընթացքում, գուցե նույնիսկ վերջին 2-3 միլիոն տարվա ընթացքում, և ենթադրվում է, որ տաքացել է Սատուրնի մակընթացային ուժերով:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Տեթիս (արբանյակ)

**Տեթիս** (), Սատուրնի արբանյակն է, հայտնաբերել է Ջովանի Կասինին 1684 թվականին։

## Ֆիզիկական բնութագրեր

1060 կմ (660 մղոն) տրամագիծ ունի: Տեթիսի խտությունը 0,98 գ/սմ³ է, ինչը ցույց է տալիս, որ այն գրեթե ամբողջությամբ բաղկացած է ջրային սառույցից: Հայտնի չէ, թե արդյոք Տեթիսը տարբերակվում է քարքարոտ միջուկի և սառցե թիկնոցի: Սակայն եթե այն տարբերակված է, ապա միջուկի շառավիղը չի գերազանցում 145 կմ-ը, իսկ զանգվածն ընդհանուր զանգվածի 6%-ից ցածր է։ 

Մակընթացային և պտտվող ուժերի շնորհիվ Տեթիսն ունի եռակողմ էլիպսոիդի ձև: Այս էլիպսոիդի չափերը համահունչ են նրան, որն ունի միատարր ինտերիեր: Ստորերկրյա օվկիանոսի՝ հեղուկ աղի ջրի շերտի առկայությունը Տեթիսի ինտերիերում քիչ հավանական է համարվում: Տեթիսի մակերեսը Արեգակնային համակարգի ամենաարտացոլողներից է (տեսողական ալիքի երկարությամբ)՝ 1,229 տեսողական ալբեդոյով։ Այս շատ բարձր ալբեդոն արդյունք է Սատուրնի E-օղակի մասնիկների ավազահանման՝ թույլ օղակի, որը կազմված է Էնկելադուսի հարավային բևեռային գեյզերների կողմից առաջացած փոքր, ջրային սառույցի մասնիկներից: Տեթիսյան մակերևույթի ռադարային ալբեդոն նույնպես շատ բարձր է: Տեթիսի առաջատար կիսագունդը 10–15%-ով ավելի պայծառ է, քան հաջորդը: Բարձր ալբեդոն ցույց է տալիս, որ Տեթիսի մակերևույթը կազմված է գրեթե մաքուր ջրային սառույցից՝ միայն փոքր քանակությամբ ավելի մուգ նյութերով:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Դիոնա (արբանյակ)

**Դիոնա** (), Սատուրնի արբանյակն է, հայտնաբերվել է Ջովանի Կասինիի կողմից 1684 թվականին։

## Ֆիզիկական բնութագրեր

1122 կմ (697 մղոն) տրամագիծ ունի: Ելնելով իր խտությունից՝ Դիոնան ինտերիերը, ամենայն հավանականությամբ, սիլիկատային ապարների և ջրային սառույցի համադրություն է՝ զանգվածային գրեթե հավասար մասերում: Նրա հեռավորությունը Սատուրնից միջին 377 400 կմ, աֆելիում 400 000 կմ իսկ պերեհելիում 355 000 կմ: Cassini-ի կողմից հավաքված ձևի և ձգողականության դիտարկումները ցույց են տալիս մոտավորապես 400 կմ շառավղով ժայռային միջուկ, որը շրջապատված է մոտավորապես 160 կմ H2O-ի ծածկով, հիմնականում ջրային սառույցի տեսքով, սակայն որոշ մոդելներ ենթադրում են, որ այս շերտի ամենացածր մասը կարող է լինել ներքին հեղուկ աղի ջրի օվկիանոսի ձևը (իրավիճակը նման է իր ուղեծրային ռեզոնանսային գործընկեր Էնցելադուսի իրավիճակին): 1,5 կմ բարձրությամբ Janiculum Dorsa լեռնաշղթայի հետ կապված մակերևույթի ներքև թեքումը կարելի է ամենահեշտ բացատրել նման օվկիանոսի առկայությամբ: Լուսինն էլ հիդրոստատիկ հավասարակշռությանը մոտ ձեւ չունի. շեղումները պահպանվում են իզոստազիայի միջոցով: Ենթադրվում է, որ Դիոնի սառցե պատի հաստությունը տատանվում է 5%-ից պակաս՝ բևեռներում գտնվող ամենաբարակ տարածքներով, որտեղ ընդերքի մակընթացային տաքացումը ամենամեծն է: Չնայած փոքր-ինչ ավելի փոքր և խիտ, Դիոնան այլ կերպ շատ նման է Ռեային: Նրանք երկուսն էլ ունեն նման ալբեդոյի առանձնահատկություններ և բազմազան տեղանք, և երկուսն էլ ունեն տարբեր առաջատար և հետևող կիսագնդեր: Դիոնայի առաջատար կիսագունդը մեծ խառնարաններով է և միատեսակ պայծառ է: Նրա հետին կիսագունդը, սակայն, պարունակում է մակերեսային անսովոր և տարբերվող հատկանիշ՝ սառցե ժայռերի պայծառ ցանց:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Ռեա (արբանյակ)

**Ռեա** (), Սատուրնի արբանյակը, որը հայտնաբերվել է Ջիովանի Կասինիի կողմից 1672 թվականին։

## Ֆիզիկական բնութագրեր

1528 կիլոմետր (949 մղոն) տրամագիծ ունի: Ռեան սառցե մարմին է, որի խտությունը կազմում է մոտ 1.236 գ/սմ³: Այս ցածր խտությունը ցույց է տալիս, որ այն պատրաստված է ~25% ժայռից (խտությունը ~3,25 գ/սմ³) և ~75% ջրային սառույցից (խտությունը ~0,93 գ/սմ³): Ենթադրվում է, որ սառույցի II-ի շերտը (սառույցի բարձր ճնշման և չափազանց ցածր ջերմաստիճանի ձև)՝ հիմնվելով Լուսնի ջերմաստիճանի պրոֆիլի վրա, սկսվում է մակերևույթից 350-450 կմ (220-280 մղոն) հեռավորության վրա: Օբերոնը՝ Ուրանի երկրորդ ամենամեծ արբանյակը, ունի գրեթե նույն չափը, բայց զգալիորեն ավելի խիտ է, քան Ռեան (1,63 ընդդեմ 1,24-ի) և, հետևաբար, ավելի զանգվածային, թեև Ռեան իր ծավալով մի փոքր ավելի մեծ է: Լուսնի մակերեսը կարելի է գնահատել 7,330,000 կմ² (2,830,000 քառակուսի մղոն), նման Ավստրալիայի (7,688,287 կմ²): Նրա հեռավորությունը Սատուրնից միջին 527 100 կմ, աֆելիում 600 000 կմ իսկ պերեհելիում 400 000 կմ: Մինչ Cassini–Huygens առաքելությունը, ենթադրվում էր, որ Ռեան ուներ ժայռոտ միջուկ: Այնուամենայնիվ, 2005 թվականին Cassini-ի ուղեծրի մոտ կատարած չափումները կասկածի տակ դրեցին դա։ 2007 թվականին հրապարակված մի աշխատության մեջ պնդում էին, որ իներցիայի գործակիցի առանցքային առանց հարթության մոմենտը 0,4 է: Նման արժեքը ցույց է տալիս, որ Ռեան ուներ գրեթե միատարր ինտերիեր (կենտրոնում սառույցի որոշակի սեղմումով), մինչդեռ քարքարոտ միջուկի առկայությունը կնշանակեր մոտ 0,34 իներցիայի պահ: Նույն թվականին, մեկ այլ թերթում ասվում է, որ իներցիայի պահը մոտ 0,37 է: Ռեան մասնակի կամ ամբողջությամբ տարբերակված լինելը կհամապատասխանի Կասինիի զոնդի դիտարկումներին: Մեկ տարի անց, մեկ այլ փաստաթուղթ պնդում էր, որ լուսինը չի կարող հիդրոստատիկ հավասարակշռության մեջ լինել, ինչը նշանակում է, որ իներցիայի պահը չի կարող որոշվել միայն գրավիտացիոն տվյալների հիման վրա: 2008 թվականին առաջին թղթի հեղինակը փորձեց համադրել այս երեք տարբեր արդյունքները։ Նա եզրակացրեց, որ կա սիստեմատիկ սխալ Cassini ռադիոդոպլերային տվյալների վերլուծության մեջ, սակայն, վերլուծությունը սահմանափակելով լուսնին ամենամոտ ստացված տվյալների ենթաբազմությամբ, նա հասավ իր հին արդյունքին, որ Ռեան գտնվում է հիդրոստատիկ հավասարակշռության մեջ և մոտ 0,4 իներցիայի պահ, որը կրկին ենթադրում է միատարր ինտերիեր: Ռեայի եռակողմ ձևը համապատասխանում է հիդրոստատիկ հավասարակշռության մեջ գտնվող միատարր մարմնին, որը պտտվում է Ռեայի անկյունային արագությամբ:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Էնկելադուս (արբանյակ)

**Էնկելադուս**, Սատուրնի արբանյակն է, հայտնաբերել է Ուիլյամ Հերշելը 1789 թվականին։

## Ֆիզիկական բնութագրեր
Էնկելադուսը համեմատաբար փոքր արբանյակ է, որը կազմված է սառույցից և քարից։ Դա սկլենային էլիպսոիդ է։ Դրա տրամագիծը, որը հաշվարկվել է Cassini-ի ISS (Imaging Science Subsystem) գործիքով արված նկարներից, կազմում են 513 կմ՝ ենթասատուրնյան բևեռների և հակասատուրնյան բևեռների միջև, 503 կմ՝ առաջատար և հետևող կիսագնդերի միջև, և 497 կմ՝ հյուսիսային և հարավային բևեռների միջև։
Էնկելադուսը Երկրի արբանյակ Լուսնի տրամագծի միայն մեկ յոթերորդն է։

Էնկելադուսը Սատուրնի հիմնական ներքին արբանյակներից մեկն է՝ Դիոնայի, Թետիսի և Միմասի հետ միասին։ Այն պտտվում է Սատուրնից միջին 238 000 կմ, աֆելիում 239 000 կմ իսկ պերեհելիում 237 000 կմ հեռավորության վրա, Միմասի և Թետիսի ուղեծրերի միջև։ Սատուրնի շուրջ այն պտտվում է յուրաքանչյուր 32,9 ժամը մեկ՝ բավական արագ, որպեսզի նրա շարժումը դիտարկվի մեկ գիշերվա ընթացքում։ Էնկելադուսի ուղեծրի էքսցենտրիսիտետը (0,0047), որը հայտնի է որպես հարկադիր էքսցենտրիցիտություն։ Այս ոչ զրոյական էքսցենտրիկությունը հանգեցնում է Էնկելադուսի մակընթացային դեֆորմացման։ Այս դեֆորմացիայի արդյունքում ցրված ջերմությունը Էնկելադուսի երկրաբանական գործունեության հիմնական ջեռուցման աղբյուրն է։ Էնկելադուսը պտտվում է Սատուրնի E օղակի ամենախիտ մասում՝ նրա հիմնական օղակներից ամենախիտ մասում, և հանդիսանում է օղակի նյութական կազմի հիմնական աղբյուրը։
Ինչպես Սատուրնի մեծ արբանյակների մեծ մասը, Էնկելադուսն իր ուղեծրային ժամանակաշրջանի հետ պտտվում է սինխրոն՝ մի դեմքը պահելով դեպի Սատուրնը։ Ի տարբերություն Երկրի արբանյակ Լուսնի, Էնկելադուսը, ըստ երևույթին, իր պտույտի առանցքի շուրջ 1,5°-ից ավելի չի նշում։

## Ծանոթագրուլյուններ

Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Հասարակաց տուն

[մինի|աջից|200px|Հասարակաց տներ [Ամստերդամի Կարմիր լապտերների թաղամասի փողոցներից մեկում]]
**Հասարակաց տուն** (նաև՝ **պոռնկատուն**, **բորդել** , **համբերության տուն** ), մարմնավաճառությամբ զբաղվելու համար վայր, որտեղ հաճախորդը կարող է սեռական կապի մեջ մտնել մարմնավաճառուհիների հետ։

Հասարակաց տները հայտնի են ամբողջ պատմության ընթացքում։ Դեռ 1862 թվականին Պոմպեյի պեղումների ժամանակ Հին Հռոմեական *լուպանարիում* ( - էգ գայլ, այսինքն «քած» բառը «պոռնիկ» իմաստով) են հայտնաբերել։ Հետագայում այդ վայրը Պոմպեյի ընդհանուր թանգարանային համալիրի շրջանակներում թանգարանի է վերածվել։ Պոմպեյի լուպանարիումը նորից բացվել է տուրիստների համար 2006 թվականի վերանորոգման ավարտից հետո։

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Սեքս ինդուստրիա
Սուրբ Երկիր

մինի|250px|Սուրբ Երկրի քարտեզը, 1759 թ.:

**Սուրբ Երկիր** (, Éreẓ haQodeš; ; , Agioi Topoi; , al-Arḍu l-Muqaddasa), տարածք ներկայիս Իսրայելում (մինչև 1948 թվականը՝ Պաղեստին)։ Ընկած է Հորդանան գետի և Միջերկրական ծովի միջակայքում և արդի ժամանակներում բաժանված է Իսրայել և Հորդանան պետությունների միջև (ըստ այլ աղբյուրների՝ Սուրբ Երկիրը ներկայումս իր մեջ ներառում է ժամանակակլից Իսրայել պետությունը, Պաղեստինը, Արևմտյան Հորդանանը, Լիբանանի հարավն ու Սիրիայի հարավարևմտյան հատվածը)։ *Սուրբ Երկիր* է կոչվել՝ նկատի առնելով նրա չափազանց մեծ կարևորությունն ու արժեքը աշխարհի միաստվածային երեք մեծ կրոնների՝ քրիստոնեության, հուդայականության և իսլամի համար։ Հենց այդ պատճառով էլ կոչվում է նաև աշխարհի հոգևոր կենտրոն։

; Հուդայականություն
Հրեաների համար *Սուրբ Երկիրը*՝ դա Աստծու կողմից Աբրահամին խոստացված, ավետված երկիրն է։ Մարդիկ Պաղեստինում սկսել են բնակություն հաստատել մոտավորապես մեր թվականությունից առաջ 1800 թվականից։
; Քրիստոնեություն
Քրիստոնյաների համար այս վայրը սրբազան է, քանզի, ըստ Ավետարանի, Հիսուս Քրիստոսը այստեղ է ծնվել, ապրել, մահացել և հարություն առել։ Դա քրիստոնեական եկեղեցու, պապական ինստիտուտի՝ որպես կոնցեպտի, ծագման օրրանն է։ Եվ պատահական չէ, որ բազմաթիվ քրիստոնյաներ են ուխտի գալիս այստեղ։    
; Իսլամ
Այս վայրը մուսուլմանների համար ևս սուրբ է, և դա ոչ միայն այն պատճառով, որ հիշատակված է Ղուրանում, այլ նաև՝ որ, ըստ մուսուլմանական ավանդազրույցի, այստեղից է Մուհամեդը երկինք համբարձվել։

Տարածքում քրիստոնեական սրբավայրերի պահպանությունն ու խնամքը 1230 թվականից ստանձնել և իրականացնում են ֆրանցիսկյան ուխտի միաբանության կրոնավորները՝ որպես Սուրբ Երկրի պահապաններ, մի կարգավիճակ, որը սահմանվել է 1342 թվականի նոյեմբերի 21-ից, համաձայն Կղեմես VI պապի հանձնարարականների։ Սուրբ Երկրի պահապաններն աջակցություն են ստանում նաև աշխարհասփյուռ բազում կամավորներից, ինչպես նաև Երուսաղեմում Տիրոջ սուրբ գերեզմանի հեծյալ ուխտից։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Густерин П.В.: Города Арабского Востока
* 
* 
* *Relation de Terre sainte (1533—1534)*, par Greffin Affagart, publié avec une introduction et des notes de J. Chavanon, archiviste paléographe, correspondant du Ministère de l’Instruction publique, Paris, Librairie Victor Lecoffre, 1902.
* *La Topographie légendaire des Évangiles en Terre sainte, étude de mémoire collective*, par Maurice Halbwachs, PUF, 1971.

## Արտաքին հղումներ

* Manuscripts from the Holy Land Shapell Manuscript Foundation
* "Description of the Holy Land", 1585 map depicting the Holy Land at the time of Jesus, World Digital Library
http://www.jewishencyclopedia.com/articles/11867-palestine-holiness-of



Կատեգորիա:Իսրայելի պատմություն
Կատեգորիա:Կրոնական տերմինաբանություն

Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Ջոն Ֆորդ

**Ջոն Ֆորդ** (, իսկական անուն ազգանունը Ջոն Մարտին Ֆինի, *John Martin Feeney*, ), ամերիկացի ռեժիսոր, գրող և պրոդյուսեր։

Կինոյի պատմության միակ ռեժիսորն է, ով արժանացել է 4 «Օսկար» մրցանակի Օսկար լավագույն ռեժիսորի համար անվանակարգում։

Հատկապես նշանավոր են Ջոն Ֆորդի վեստեռն ժանրի ֆիլմերը, որտեղ փայլուն է ստացվել նրա ու դերասան Ջոն Ուեյնի համագործակցությունը, ով հայտնի է դարձել հենց Ջոն Ֆորդի ֆիլմերից։

## Ֆիլմագրություն
Ջոն Ֆորդին կարելի է համարել կինոյի պատմության ամենանշանավոր ռեժիսորներից մեկը, նաև ամենաբեղմնավոր կարիերա ունեցող մեկը։ Ընդհանուր թվով 150-ից ավելի ֆիլմերի ռեժիսոր է, 24 ֆիլմի սցենարի հեղինակ, 40 անգամ հանդես է եկել որպես ֆիլմի պրոդյուսեր, ևս 19 ֆիլմում խաղացել է տարբեր դերեր։

Առավել նշանավոր ֆիլմերն են.

## Մրցանակներ, փաստեր
* Ջոն Ֆորդը ռեկորդային թվով՝ 4 անգամ արժանացել է Օսկար լավագույն ռեժիսորի համար հեղինակավոր մրցանակին՝ «Մատնիչը», «Կատաղության ողկույզներ», «Ինչ կանաչ էր իմ հովիտը» և «Խաղաղ մարդը» ֆիլմերի համար, ևս 2 անգամ ներկայացվել է այդ մրցանակին։ 
* Ստացել է 1 Ոսկե Գլոբուս կինոյում ունեցած նշանակալի ավանդի համար և 1 անգամ ներկայացվել է Ոսկե Գլոբուս լավագույն ռեժիսորի համար անվանակարգում։ 
* Վենետիկի միջազգային կինոփառատոնի հնգակի դափնեկիր է։ 
Ընդհանուր թվով ստացել է 29 մրցանակ, ներկայացված է եղել ևս 13-ի։
* Ամերիկյան բոլոր ժամանակների 100 լավագույն ֆիլմերի ցանկում առկա է նրա 3 ֆիլմ, «Դիլիժանս» (հանվել է 2007 թվականի ցուցակից), «Ցասման ողկույզները» և «Որոնողները»։
* Ամերիկյան բոլոր ժամանակների 10 լավագույն ֆիլմեր ըստ 10 ժանրերի ցանկում վետեռն ժանրի ֆիլմերում Ջոն Ֆորդի «Որոնողները» առաջին տեղում է, իսկ «Դիլիժանսը» 9-րդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Լավագույն ռեժիսոր Օսկարի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Աշքեան (բերդ)

**Աշքեան**, հին բերդ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Շահբուզի շրջանի տարածքում գտնվող Քյոլք գյուղից 4-5 կմ հարավ-արևելք, լեռնագագաթի հարթ և բավականին ընդարձակ վայրում։

## Պատմություն
Աշքեան բերդը կառուցվել է մ.թ.ա. 11-9-րդ դարերում։

## Ճարտարապետություն
Կառուցվել է անմշակ և կիսամշակ լեռնային քարից։ 8-9-րդ դդ. բերդը վերակառուցման է ենթարկվել։ Պարիսպները քարաշեն էին, բայց այժմ քայքայված։ Համալիրի ավերակները գտնվում են լեռնագագաթի վրա, պարսպաշարքերի մոտ։

## Տես նաև
* Շահբուզի շրջան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շահբուզի շրջանի բերդեր և ամրոցներ
Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի (Նորս)

**Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի**, Հայ առաքելական եկեղեցու տաճար ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Շահբուզի շրջանի Նորս (Նորագյուղ) գյուղի արևմտյան թաղամասում։

## Պատմություն
Նորսի Սուրբ Երրորդություն եկեղեցին կառուցվել է 13-14-րդ դարերում։ Ճարտարապետի անունը անհայտ է։

## Ճարտարապետություն
Կառուցվել է սրբատաշ և կիսամշակ բազալտից, աղյուսից։ 1654 և 1875 թվականին գյուղի բնակիչների առաջաձեռնությամբ եկեղեցին վերանորոգվել է։ Հորինվածքը՝ քառամույթ եռանավ բազիլիկա։ Մուտքերը գտնվում են արևմտյան և հյուսիսային ճակատներում։ Ունի յոթանիստ աբսիդ։ Մույթերը ուղղանկյուն են։ Կա մեկ զույգ ավանդատուն։ Արևմտյան ճակատին կան արձանագրություններ։ Մուտքի շուրջը զարդաքանդագների մի շարք է։ Եկեղեցու մուտքերի առջև կան 17-18-րդ դարերի մի քանի տապանաքարեր։ 1980-ականներին եկեղեցու վիճակը դեռ կիսականգուն էր։ Քանդված էր եկեղեցու հյուսիսային ավանդատունը, տաճարի ծածկի մի մասը և որմերում կար ճաքեր։

## Տես նաև
* Նախիջևանի հայկական տաճարների ցանկ
* Շահբուզի շրջան
* Ճահուկ (Սյունիքի գավառ)
* Նորս

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շահբուզի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
ե
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Ժարգոն

**Ժարգոնային բառերը** հիմնականում խոսակցական բնույթ ունեն և հասկանալի են այն խավերի ու խմբերի համար, որոնք գաղտնիության կամ այլ նպատակով ստեղծել ու գործածում են դրանք։

Սովորաբար ժարգոնային բառերը վերաբերվում են գողերին կամ հասարակության մեջ առկա այլ խմբերի, չնայած ժարգոնային բառապաշարից կարող են օգտվել միայն քրեական հանցագործները, բանտարկյալները, երբեմն նաև առանձին մասնագիտությունների տեր մարդիկ՝ վարորդ, զինվորականներ, նավաստիներ, առևտրականներ, չարչիներ, նույնիսկ երիտասարդության որոշ խավեր՝ դպրոցականներ, ուսանողներ և այլն։ Օրինակ՝ գողական գնալ, քսիվ, մենթ, խոխմա, շախի կայնել, գրեֆ, ռամ, շմոն։ Իսկ ուսանողների խոսակցական լեզվում հաճախ են լսվում՝ դուխով, մանթրաշ (մանթո), քաշվել, շուխուռ, քցել, քյոլել, կայֆ, թույն։ Ժարգոնային բառերի մի մասը գրական լեզվում գործածվում են, բայց ոչ հիմնականում իրենց բուն, այլ ուրիշ իմաստներով։

Օրինակ՝
* քաշվել – փորձանքի մեջ ընկնել
* գլխին քաշել – մեկ շնչով խմել
* թույն – աննախադեպ
* մուկ տշել – անգործության մատնվել։

Մյուսները անցել են այլ լեզուներից որպես օտարաբանություններ։ Օրինակ՝ փսիխ, խոխմա, կայֆ, վալնավատ, ուբեդիտ, կանկռետնի, սաղ, սալամաթ, մերսի, օքեյ։

Աշակերտների, դպրոցականների շրջապատում ընդունված է բառերի կրճատ ձևերի գործածությունը։ Օրինակ՝ անգլ չկա, մաթեմ, աշխարհից ուշացել եմ։

Իսկ փոքրիկների լեզվում՝ տիտիկ անել, չոփ-չոփ անել, կակա, քխ, հաֆո։

Ժարգոնային, ծածկալեզվային բառերի տարատեսակն է՝ գռեհկաբանությունը կամ հասարակաբանությունը, որոնց մեջ հիմնականում մտնում են արհամարհական, անարգական, հայհոյական բառերը։ Օրինակ՝ դանդալոշ, ռեխ, զխտվել, շնթռել, լակել, խժռել, ռնդել։

Որքան էլ գռեհկաբանությունները ոճական որոշակի նպատակադրում ունենան, այնուամենայնիվ նրանց գործածություն շատ քիչ դեպքերում կարող է գեղագիտական առումով արդարացում ունենալ, խոսքը վերաբերվում է այն դեպքերին, երբ դրանք ունեն անխափանողական գործառույթ, այն խիստ բացառիկ դեպքերի, երբ նկարագրում են՝ բանտը, գաղութը, կալանավայրը և նման միջավայրերը ու այդտեղ գործող մարդկանց, նրանց մտածողությունը, հաղորդակցությունը։ Իսկ մնացած դեպքերում դրանք բացասաբար են անդրադառնում ոչ միայն գեղարվեստական երկի, նրա լեզվական մշակույթի վրա այլև նրանց երբեմնի գործածությունը խրախուսելի չէ և դաստիարակչական և առավել ևս գեղագիտական նկատառումներով։

Կատեգորիա:Եզրաբանություն
Կատեգորիա:Ժարգոն