Ֆլորիանի սաղմոսարան

**Ֆլորիանի սաղմոսարան** ( or ,  or ,  or ), վառ մանրանկարված ձեռագիր սաղմոսարան, որը թվագրվում է 14-րդ դարի վերջին  և 15-րդ դարի սկզբին։ Երբեմն այն նաև կոչվում է *Յադվիգի սաղմոսարան:* Հիմնական հայտնի անունը գալիս է Վերին Ավստրիայի Սուրբ Ֆլորիանի վանքից, որտեղ այն հայտնաբերվել է։ Ներկայումս գտնվում է Վարշավայում, Ազգային գրադարանում։

Ֆլորիանի սաղմոսարանի հեղինակն անհայտ է։ Գիրքը եռալեզու է` լատիներեն, լեհերեն և գերմաներեն։ Լեհերեն տեքստը Սաղմոսների գրքի ամենահին թարգմանությունն է այդ լեզվով և 14-րդ դարի լեհերենի երկու ձեռագիր հուշարձաններից մեկն է (մյուսը Սվիետոկրժիսկի քարոզներն են)։

## Հուշարձանի պատմություն
Ֆլորիանի սաղմոսարանը եռալեզու ( լատիներեն, լեհերեն, գերմաներեն ) աշխատություն է՝ գրված 296 մագաղաթի թերթիկների վրա։ Յուրաքանչյուր լատիներեն տեքստից հետո տեղադրված են նրա լեհական և գերմանական օրինակները։ Լեհերեն տեքստը կրում է փոքր լեհերեն բարբառի առանձնահատկությունները, գերմաներենը կրում է գերմանական ծագում ունեցող Կրակովի բուրգերների բարբառի առանձնահատկությունները։ Հուշարձանը հայնաբերվել է 1827 թվականին, սակայն Լեհաստան է եկել միայն 1931 թվականին (այն գնվել է Լեհաստանի կառավարության կողմից)։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ այն տարհանվել է Ռումինիա, իսկ ավելի ուշ՝ Ֆրանսիա և Կանադա, իսկ 1959 թվականին վերադարձվել է Լեհաստան։

Առաջին հրատարակությունը տպագրվել է 1834 թվականին Վիեննայում լեհ հրատարակիչ Ստանիսլավ Յան Բորկովսկու (  ) ջանքերով։ Ամբողջական տեքստը լեհերեն լույս է տեսել 1939 թվականին, Լվովում։

Այս հուշարձանի ծագման հետ կապված բազմաթիվ առեղծվածներ կան։ Բազմաթիվ մանրանկարներ և սկզբնագրեր հուշում են, որ այն նախատեսված է եղել թագավորական ընտանիքից որևէ մեկի համար, ամենայն հավանականությամբ Անժուիների ընտանիքից մի կնոջ՝ Մարգարետի, Մերիի կամ Յադվիգայի համար։ Ենթադրվում է, որ սաղմոսը գրվել է լեհաստանի թագուհի Յադվիգայի համար։

2009 թվականի մայիսի 18-ին Վատիկան կատարած այցի ժամանակ Լեխ Կաչինսկին Հռոմի Պապ Բենեդիկտոս XVI- ին նվիրել է Ֆլորիան սաղմոսարանի ֆաքսիմիլեն։

## Կառուցվածք
[մինի|53-րդ էջի ներքևի մասում կան հրեշտակների պատկերներ, որոնցից մեկը բռնել է «m» տառի նման հանգույցային հյուսքով պատկեր, մյուսը`  [Կապետինգների Անժուիների հունգարական ճյուղի զինանշանը, երկուսն էլ խորհրդանիշներ են՝ կապված Լեհաստանի Յադվիգիա թագուհու հետ: Էջի վրա այլ ծաղկումներից են սիրամարգի, չղջիկի և վայվերնի պատկերները:]]
Ձեռագիրը պարունակում է Սաղմոսների եռալեզու թարգմանությունը լատիներեն, լեհերեն և գերմաներեն, ինչպես նաև Լյուդոլֆ Սաքսոնացու երկու նախաբաններ, Աթանեսյան դավանանքը և մի քանի երգերի երաժշտական պարտիտուր։ Այն առատորեն մանրանկար նկարազարդված է աստղագիտական և քրիստոնեական սիմվոլիկաներով։ Տեքստը բաղկացած է երեք մասից։

* առաջինը՝ Սաղմոս 1-101 (ենթադրաբար 13-րդ դարի ձեռագրի պատճեն)
* երկրորդ՝ Սաղմոս 102-106
* երրորդ՝ Սաղմոս 107–150

Առաջին մասը գրվել է 14-րդ դարի վերջին, իսկ մյուս երկուսը 15-րդ դարում։ Սաղմոսարանը թվագրվում է 1398 թվականին, մյուսը՝ 1370-ական թվականներին։ Այս հատվածներում տեսանելի են չեխերենի ազդեցությունները, քանի որ, հավանաբար, սաղմոսը նախշավորվել է չեխական նմանատիպ հրատարակությունից։

Գիրքն ունի 34,5 × 24,5 սմ ձևաչափ և մոտ 4 կիլոգրամ քաշ։ Գրվել է մագաղաթի վրա։

## Լեզվական առանձնահատկություն
Ֆլորիանի սաղմոսարանի գրաֆը բարդ է (իրական լեհական հնչյունները նշելու համար օգտագործվում են դիգրաֆներ), իսկ բաղաձայնները փափկացնելու նրբերանգներ` դիակրիտիկ նշանները դեռ չեն օգտագործվում։

## Հրատարակություններ
Մարգարետ թագուհու սաղմոսարան.  Չեխիայի թագավորի և կայսր Չարլզ IV-ի դուստրը, Լեհաստանի և Հունգարիայի թագավոր Լյուդովիկոս I-ի առաջին կնոջ սաղմոսարանն է։ Մինչ այժմ լեհական գրչության ամենահին հուշարձանը։ Հրատարակվել է կոմս Ստանիսլավի ջանքերով 1834 թվականին Վիեննայում։

Վլադիսլաուս Նեհրինգը քննադատաբար վերահրատարակել է Ֆլորիանի սաղմոսի լեհական հատվածը (1883, Պոզնան)։

Ֆլորիանի սաղմոսարան, լատիներեն-լեհերեն-գերմաներեն։ Վարշավայի Ազգային գրադարանի ձեռագիր, որը հրատարակվել է Լյուդվիկ Բեռնացկու ջանքերի շնորհիվ (1939, Լվով) և վերատպվել է փոփոխված ներածությամբ (2000, Լոձ)։

## Նշանակություն
Ֆլորիանի սաղմոսարանը Սաղմոսների գրքերի ամենահին թարգմանությունն է լեհերեն։ Լատիներենից լեհերեն թարգմանությունը, սակայն, համարվում է շատ աղքատիկ։ Սաղմոսարանը նաև լեհերեն լեզվով մշակութային ամենահին արտեֆակտն է (zabytek), որը պահպանվել է մինչև մեր օրերը անձեռնմխելի տեսքով։

## Պատկերասրահ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սանկտ Ֆլորիան սաղմոսի ամբողջական սկանավորումը 
* Ֆլորիանի սաղմոսարանի բնօրինակի սկան Ազգային էլեկտրոնային գրադարանում

Կատեգորիա:14-րդ դարը Լեհաստանում
Կատեգորիա:14-րդ դարի գրքեր
Կատեգորիա:Ավետարանի ձեռագրեր
Կատեգորիա:Լեհաստանի գրականություն
Կատեգորիա:Կրոնական գրականություն
Կատեգորիա:Ձեռագրեր
Կատեգորիա:Մանրանկարչություն
Կատեգորիա:Պատարագ
Կատեգորիա:Սաղմոսարան