open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Աղասի Շահինյան

**Աղասի Գևորգի Շահինյան** (), Անդրկովկասում և Հյուսիսային Կովկասում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1905)։

1906-1908 թվականներին սովորել է Նևշատելի համալսարանի (Շվեյցարիա) իրավաբանական ֆակուլտետում, ավարտել՝ 1914 թվականին՝ Պետերբուրգի նյարդահոգեբուժական ինստիտուտը։ Եղել է Ալեքսանդրապոլի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցական կազմակերպության հիմնադիրներից։ 1914-1916 թվականներին աշխատել է Մոսկվայի հայկական բարեգործական ընկերության Ալեքսանդրապոլի (այժմ՝ Գյումրի), ապա՝ Քաղաքների համառուսական միության Թիֆլիսի բաժանմունքներում։

Ծավալել է բոլշևիկյան ագիտացիոն-պրոպագանդիստական անլեգալ գործունեություն։ 1917 թվականին Ստեփան Շահումյանի հանձնարարությամբ քարոզչություն է է տարել Բաքվում՝ մասնակցել Բաքվի խորհրդի ստեղծմանը։ 1918 թվականի ամռանը առողջական վիճակի պատճառով տեղափոխվել է Վլադիկավկազ, ուր նշանակվել է հեղափոխական տրիբունալի նախագահ։

Գնդակահարվել է Անտոն Դենիկինի սպիտակգվարդիական ուժերի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Նուտացիա (բուսաբանություն)

**Նուտացիա** բույսերի, աճող օրգանների գագաթների պտտական շարժումներ․ առավել հստակ արտահայտվում է փաթաթվող բույսերի նուտացիան։ Նուտացիանները վերաբերում են աճի շարժումներին և պայմանավորված են բույսերի օրգանների տարբեր մասերի անհամաչափ աճով։ Ճառագայթաձև կազմություն ունեցող օրգանները շարժվում են շրջանաձև, դորզովենտրալ կազմություն ունեցողները՝ էլիպսաձև։ Նուտացիա հատուկ է բարձրակարգ բույսերի ցողուններին, ծաղկակիրներին, արմատներին, կոլեոպտիլներին, բեղիկներին, ստոլոններին են, ինչպես նաև ցածրակարգ բույսերի սպորանգիակիրներին։

Կատեգորիա:Բույսերի ֆիզիոլոգիա
Շահերի ներդաշնակության տեսություն

**Շահերի ներդաշնակության տեսություն**, տասնիներորդ դարի կեսերի բուրժուական քաղաքատնտեսության հիմնական դրույթներից։ Առավել հայտնի ներկայացուցիչներն են Ֆրեդերիկ Բաստիան (Ֆրանսիա) և Հ. Չ. Քերին (ԱՄՆ)։ Շահերի ներդաշնակության տեսության հետևորդներից էին նաև Ֆ․ Ուոքերն ու Գ․ Ջորջը (ԱՄՆ), Մ․ Վիրտն ու Եվգենի Դյուրինգը (Գերմանիա), Ն․ Բունգեն (Ռուսաստան)։ Հասարակության դասակարգային «ներդաշնակության» գաղափարների վրա են խարսխված «Մասնակցություն», «Սոցիալական գործընկերություն», «ժողովրդական կապիտալիզմ», «Սահմանային արտադրողականություն» և այլ կոնցեպցիաները, որոնց նպատակն է կապիտալիզմը ներկայացնել ներհակություններից զերծ բանական հասարակարգ։

## Բաստիայի տեսությունը
Բաստիան ձգտում էր ապացուցել, որ ժամանակակից բուրժուական հասարակարգում բացակայում են հակասություններն ու դասակարգային հակամարտությունները, տիրող սիստեմը կատարյալ է, արդարացի, ներդաշնակ և հիմնվում է փոխադարձ ծառայությունների վրա։ Ժխտում էր արժեքի օբյեկտիվ բովանդակությունը, այն համարում երկու փոխանակվող ծառայությունների հարաբերություն։ Այդ ծառայությունները, ըստ Բաստիայի, կատարում են ոչ միայն բանվորները, այլև կապիտալիստներն ու հողատերերը։ Շահույթը համարում էր կապիտալի սպառումը հետաձգելու համար կապիտալիստների, իսկ հողային ռենտան՝ հողը մշակելու և բարելավելու ծառայության համար հողատիրոջ ու նրա նախնիների վարձահատուցումը։ Նրա կարծիքով, ստեղծված արդյունքի մեջ կապիտալիստների բաժինը կրճատվում է, բանվորներինը՝ աճում։ Այդ ներդաշնակությունը կարող է խախտել միայն մարդկանց տնտեսական հարաբերությունների մեջ պետության միջամտությունը, այստեղից էլ՝ կողմ էր կապիտալիզմի ոչնչով չսահմանափակվող (մրցակցության, ձեռնարկատիրության ազատություն) զարգացմանը։

## Քերիի տեսությունը
Քերին ոչ միայն պաշտպանում էր կապիտալիզմը, այլև արդարացնում ԱՄՆ-ի հարավում գոյություն ունեցող ստրկատիրությունը։ Իր տեսության հիմքում դնելով «բաշխման օրենքը»՝ ցանկանում էր ապացուցել, որ բուրժուական հասարակարգում տարբեր դասակարգերի շահերը ներդաշնակ են։ Բանվորների աշխատավարձը, նրա կարծիքով, աճում է աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման համապատասխան, որի հետևանքով բանվորների ու կապիտալիստների տնտեաական դրության տարբերություններն աստիճանաբար վերանում են։

Կատեգորիա:Տեսություններ
Շագրեն

250px|մինի|Շագրեն
**Շագրեն** (ֆրանսերեն chagrin-կենդանու մեջքամասի կաշի), այծի, ոչխարի և այլ կենդանիների մաշկից մշակված փափուկ, անհարթ կաշի։ Ունի բնորոշ (այծակաշվին նմանակված) նախշ, որն ստացվում է մշակված կաշին երեսի կողմից մեքենայի նախշագրտնակի վրա փաթաթելով և գլորմանտրորման ենթարկելով։ Շագրենացնում են յուխտային, գալանտերևային կիսակաշիները, որոնք օգտագործվում են կոշիկի երեսացուի,կահույքի, փոխադրամիջոցների նստատեղերի երեսապատման համար։

Կատեգորիա:Թեթև արդյունաբերություն
Կատեգորիա:Կաշի
Վարդան Վարդանով

**Վարդանով** (Վարդանյան) Վարդան Իվանի (ծնվել է 1853 թվականի հունվարի 12-ին Թիֆլիսում - մահացել է 1919 թվականին, Պետրոգրաֆում), հայ ֆիզիոլոգ։ Իվան Պավլովի առաջին հայ աշխատակիցը, Պետերբուրգի բժշկական բարձրագույն դպրոցների առաջին հայ պրոֆեսորը։ 1871 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի դասական գիմնազիան, ընդունվել Պետերբուրգի բժշկավիրաբուժական ակադեմիա։ 1877—1878 թվականներին ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ ծառայել է Բալկանյան ռազմաճակատում։ 1898 թվականից Վարդանովը ֆիզիոլոգիա է դասավանդել Պետերբուրգի կանանց բժշկական համալսարանում, 1904 թվականից՝ նույն համալսարանի օրդինար պրոֆեսոր, կյանքի վերջին տարիներին՝ տնօրենի գիտական գծով տեղակալ։

Այդտեղ Վարդանովը հիմնել է ֆիզիոլոգիայի ամբիոնը և լաբորատորիան։ 1895 թվականից մինչև կյանքի վերջը Իվան Պավլովի ասիստենտն էր Պետերբուրգի ռազմաբժշկական ակադեմիայում։ Վարդանովը ֆիզիոլոգիա է դասավանդել նաև Պետերբուրգի նյարդահոգեբուժական համալսարանում, մանկավարժական ակադեմիայում և այլ ուսումնական հաստատություններում։

Վարդանովի գիտական աշխատանքները վերաբերում են դեպրեսոր և թափառող նյարդերի փոխհարաբերության, օրգանիզմի գազափոխանակության, ջերմակարգավորման հարցերին։ Վարդանովը 1892 թվականին դոկտորական դիսերտացիա է պաշտպանել «Գալվանական երևույթներ գորտի մաշկում» թեմայով։ Վարդանովը «Ֆիզիոլոգիայի դասընթաց» (1906) և «Նոթեր ֆիզիոլոգիայի վերաբերյալ (1915) ձեռնարկների հեղինակ է։ 1908 թվականին Վարդանովը ընտրվել է Պետերբուրգի ռուս բժիշկների ընկերության իսկական անդամ, 1911 թվականին՝ փորձառական մանկավարժության ընկերության պատվավոր անդամ։

## Գրականություն
* Լալայան Ա. Ա., Նշանավոր հայ ֆիզիոլոգ Վ. Ի. Վարդանովը, Երևան, 1969։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Ձու

[Տարբեր տեսակի [թռչունների, սողունների, տարբեր տեսակի կռճիկային ձկների, a գլխոտանիների և տարբեր տեսակի թիթեռների ձվեր|right|thumb]]
մինի|Թռչունների ձվի կառուցվածքը
**Ձու**, օրգանիկ տարա՝ կազմված զիգոտից, որում կենդանու սաղմնաթաղանթները զարգանում են, մինչև նա կարողանա գոյատևել ինքնուրույն, որից հետո կենդանին դուրս է գալիս ձվից։ Ձուն ձվաբջիջի բեղնավորման արդյունք է։ Հոդվածոտանիների, ողնաշարավորների և փափկամարմինների մեծ մասը կատարում են ձվադրում, մինչդեռ որոշները, ինչպիսիք են կարիճները և գազանների մեծ մասը ձվադրում չեն կատարում։

Սողունների ձվերը, թռչունների ձվերը և միանցքանիների ձվերը դրվում են ջրից դուրս և պատվում են փափուկ կամ կոշտ թաղանթով։ Ձվերը դրվում են հողի վրա կամ փչակում և սովորաբար պահվում են ջերմ ջերմաստիճանում և բարենպաստ պայմաններում մինչև սաղմնաթաղանթը զարգանա։ Երբ սաղմնաթաղանթը վերջնական զարգանում է, ակն կոտրում է թաղանթը և դուրս է գալիս։ Շատ կենդանիներ ունենում են ձվային ատամ, որն օգտագործում են ձվի թաղանթը կոտրելիս։

Ամենամեծ ձուն գրանցվել է կետային շնաձկան մոտ և այն ունեցել է 30 սմ × 14 սմ × 9 սմ ծավալ։ Կետային շնաձկան ձվերը զարգանում են մոր մեջ։ Ապրող թռչունների մեջ ամենամեծ ձվերը ունի ջայլամը, մոտ 1,5 կիլոգրամ քաշով, չնայած պատմական դինոզավրերի մոտ եղել են ավելի մեծ ձվեր։ Մեղու-կոլիբրին արտադրում է թռչունների մեջ ամենափոքր ձվերը, դրանք կշռում են մոտ կես գրամ։ Սողունների, ձկների մեծ մասի, միջատների և այլ անողնաշարավորների ձվեր կարող են լինել ավելի փոքր։

## Տես նաև
*Ձու (սննդամթերք)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ձվեր
Կատեգորիա:Բազմացում
Երևանի նուրբ բրդյա գործվածքների կոմբինատ

**Երևանի նուրբ բրդյա գործվածքների կոմբինատ**, խորհրդային շրջանի թեթև արդյունաբերության ձեռնարկություն։

Հիմնադրվել է 1951 թվականին։ 1958 թվականին միացել է Երևանի մահուդի ֆաբրիկային, իսկ 1963 թվականին՝ անջատվել։ Սկզբում թողարկել է միայն մանած թել (ըստ Հայկական սովետական հանրագիտարանի, 1951-ին՝ 157 տ)։ 1953 թվականին սկսել է նուրբ բրդյա գործվածքների զանգվածային արտադրությունը։ Ունեցել է մանվածքային, գործվածքային և ներկման-վերամշակման արտադրություններ։ Հումքը ստացել է Շուլավերի (ՎԽՍՀ) և Եվլախի (ԱԽՍՀ) բրդի լվացման ֆաբրիկաներից։ Ըստ Հայկական սովետական հանրագիտարանի, 1980 թվականին թողարկել է 4,5 միլիոն մ գործվածք։ Արտադրանքի 95%-ն իրացվել է խորհրդային մյուս հանրապետություններում։

:Կատեգորիա:1951 հիմնադրումներ Հայաստանում
Անդրանիկ Շահինյան

270px|մինի|Անդրանիկ Շահինյանին նվիրված հուշատախտակ Երևանում
**Անդրանիկ Խաչատուրի Շահինյան** (), խորհրդային պետական և կուսակցական աշխատող, պատմական գիտությունների թեկնածու (1955)։

Ավարտել է Մոսկվայի Պլեխանովի անվան ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի արտաքին առևտրի ֆակուլտետը (1931 թվական)։ 1925 թվականից կոմերիտական աշխատանք է տարել Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի) և Էջմիածնում։ 1928-1929 թվականներին եղել է «ժողովրդական կրթություն» ամսագրի պատասխանատու քարտուղարը։ 1933 թվականից անցել է կուսակցական աշխատանքի (ՀԿԿ ԿԿ հրահանգիչ, Լենինականի կուսքաղկոմի բաժնի վարիչ, ՀԿԿ ԿԿ հրահանգիչ, ապա՝ բաժնի վարիչ)։ 1937 թվականից՝ ՀԽՍՀ ժողկոմխորհին կից արվեստի գործերի վարչության պետ, 1942 թվականից՝ Կարմիր բանակի հայկական տան պետ, 1945 թվականից՝ ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդին կից կուլտլուս․ հիմնարկների գործերի կոմիտեի նախագահ։ 1949-1953 թվականներին ՀԽՍՀ կինեմատոգրաֆիայի մինիստրն էր, 1963-1964 թվականներին՝ ՀԽՍՀ կուլտուրայի մինիստրության կինեմատոգրաֆիայի գլխավոր վարչության պետը, 1954-1960 թվականներին՝ ՀԽՍՀ կուլտուրայի մինիստրը, 1960 թվականից՝ մինիստրի առաջին տեղակալը։ ԽՄԿԿ անդամ (1926)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նախարարներ
Նպատակահարմարություն

**Նպատակահարմարություն** , նեղ իմաստով՝ մարդկային գործունեության ընթացքի համապատասխանությունը դրված նպատակին, որով բնութագրվում է գործունեության և ընդհանրապես հասարակական կյանքի գիտակցական բնույթը։ Որոշակի նմանության հիման վրա նպատակահարմարություն է կոչվում նաև կենդանի օրգանիզմների կառուցվածքի ու կենսագործունեության հարմարվողականությունը։ Լայն (կիբեռնետիկական) իմաստով նպատակահարմարություն է կոչվում ամեն մի ինքնակարգավորվող (բնական կամ արհեստական) համակարգի այնպիսի կառուցվածքը և նրանում տեղի ունեցող պրոցեսների այնպիսի ուղղվածությունը, որոնք ապահովում են համակարգի որոշակի վերջնական վիճակ։ Նպատակահարմարություն կենսաբանության մեջ օրգանիզմների և առանձին օրգանների հարմարվածությունն է գոյության պայմաններին և իրենց ֆունկցիաների կատարմանը։ Օրինակ, տարբեր ողնաշարավոր կենդանիների վերջավորությունները հարմարվել են պինդ կամ փխրուն հողի վրա շարժվելուն, ոստյունների, ծառեր մագլցելուն, լողալուն, զգայության օրգանները՝ լույսի (աչքեր), ձայնային տատանումների (լսողության օրգաններ), քիմիական նյութերի (հոտառության և համի օրգաններ) ընկալմանը, ատամների կառուցվածքը՝ սննդառության բնույթին են։ Նպատակահարմար հատկանիշներից են նաև պաշտպանական և զգուշացնող գունավորումը, օրգանիզմների փոխադարձ հարմարվածությունը (օրինակ՝ խաչաձև փոշոտումն ապահովող միջատների և բույսերի, մակաբույծի և տիրոջ կառուցվածքների առանձնահատկությունները)։ Տարբեր թելեոլոգիական ուսմունքեր, կենդանի բնության մեջ նպատակահարմարությունը բացարձակ համարելով, նպատակահարմարությունը դիտում էին որպես օրգանական աշխարհի նախասկզբնական հատկություն։

Կատեգորիա:Բարոյագիտություն
Կատեգորիա:Հոգեբանական հասկացություններ
Թամար Շահնազարյան

**Թամար Կոստանդինի Շահնազարյան** (Մելիք-Շահնազարյան, ), հայ խորհրդային երգչուհի (մեցցո-սոպրանո), մանկավարժ։ Երգիծաբան Կոստանդին Մելիք-Շահնազարյանի դուստրը։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1961)։ ԽՄԿԿ անդամ 1949 թվականից։

## Կենսագրություն
1922 թվականից սովորել է Երևանի երաժշտական ստուդիայում (Բաբալյանի դասարան), 1931 թվականին՝ ավարտել կոնսերվատորիան (Կագարյանի դասարան)։ 1932-1948 թվականներին՝ Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի մեներգչուհի։

Ալմաստի (Սպենդիարյանի «Ալմաստ») դերերգի առաջին հայ կատարողն է։ 1945-1978 թվականներին դասավանդել է Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայում (1961 թվականից՝ պրոֆեսոր), որտեղ 1953-1977 թվականներին (ընդմիջումներով) վարել է մեներգեցողության ամբիոնը, ստեղծել վոկալ մանկավարժության իր դպրոցը։

Աշակերտներից են՝ Գոհար Գալաչյան, Արշավիր Կարապետյան, Իզաբելլա Այդինյան, Ա. Գույումջյան, Ելենա Վարդանյան, Ա. Հարությունյան, Ռոբերտ Բաբուրյան, Հ. Կավազյան, Ֆ. Կոլոսարյան, Վալերի Հարությունյան, Ռուբեն Մաթևոսյան, սփյուռքահայերից՝ Ա. Դեդեյան։

## Դերերգեր

## Աշխատություններ
Հեղինակ է ձայնամշակման և մանկական ձայնի պահպանման տարբեր հարցերի մասին գիտամեթոդական աշխատանքների, «Կոմիտասի տասն պատվիրանները երգչին» գիտական հոդվածի («Կոմիտասական», 2, 1981) և ուսումնամեթոդական ձեռնարկների («Վոկալմանկավարժական երկացանկ հայ կոմպոզիտորների ստեղծագործություններից», 1968 և այլն)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ մեցցո-սոպրանոներ
Loyal (երգ)

«**Loyal**», ամերիկացի R&B երգիչ Քրիս Բրաունի երգն է, համագործակցությամբ ամերիկացի ռեփերներ Լիլ Ուեյնի, Թայգայի, Ֆրենչ Մոնտանայի և Too Short-ի հետ։ Երգը թողարկվել է 2013 թվականի դեկտեմբերի 19-ին՝ որպես Քրիս Բրաունի «X» կոչվող թվով վեցերորդ ստուդիական ալբոմի չորրորդ սինգլ։

## Նախապատմություն
2013 թվականի դեկտեմբերի 16-ին կայացել է երգի աուդիո տարբերակի պրեմիերան։ Ի սկզբանե երգը թողարկվել է երկու տարբերակով՝ արևելյան ափի հիփ հոփ և արևմտյան ափի հիփ հոփ տարբերակներով, որը կապված է նրա հետ, թե ռեփերները Միացյալ Նահանգերի որ շրջանի հիփ հոփն են ներկայացնում։ Երկու տարբերակում էլ Քրիս Բրաունը և ռեփեր Լիլ Ուեյնը մշտական կատարողներն են, մինչդեռ ռեփեր Ֆրենչ Մոնտանան իր հատվածը նրանց հետ կատարում է արևելյան ափի տարբերակում, իսկ ռեփեր Too Short-ը արևմտյան ափի տարբերակում։ Երգի երկու տարբերակներն էլ թվային ներբեռնման ֆորմատով թողարկվել են 2013 թվականի դեկտեմբերի 19-ին։ Երգի ռեմիքս տարբերակը Քրիս Բրաունը և Լիլ Ուեյնը կատարում են միայն ռեփեր Թայգայի հետ, որը թողարկվել է 2014 թվականի մարտի 26։

Երգն իր բովանդակությամբ անհավատարիմ կանանց մասին է։ Երգի Քրիս Բրաունի հատվածները հղումներ են պարունակում իր նախկին ընկերուհու՝ Ռիհաննայի մասին, ով ըստ նրա անհավատարիմ է եղել իրենց հարաբերություններում։

## Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակը նկարահանվել է 2014 թվականի փետրվարին։ Մարտի 21-ին Քրիս Բրաունը հայտարարում է որ երգի պաշտոնական տեսահոլովակի պրեմիերան կայանալու է մարտի 24-ին։ Տեսահոլովակի համար ընտրվել է միայն Լիլ Ուեյնի և Թայգայի մասնակցությամբ ռեմիքս տարբերակը, ովքեր նույնպես նկարահանվել են տեսահոլովակում։ Տեսահոլովակում մի քանի կադրերում երևում են նաև ամերիկացի երգիչներ Աշերը, Թրեյ Սոնգզը և Ty Dolla Sign-ը։

## Երգացանկ
;Թվային ներբեռնում
# «Loyal» (Արևելյան ափի տարբերակ) (Լիլ Ուեյնի և Ֆրենչ Մոնտանայի մասնակցությամբ) - 4։24
# «Loyal» (Արևմտյան ափի տարբերակ) (Լիլ Ուեյնի և Too Short-ի մասնակցությամբ) - 4։24
# «Loyal» (Ռեմիքս տարբերակ) (Լիլ Ուեյնի և Թայգայի մասնակցությամբ) - 4։24

## Հիթ շքերթներ

### Շաբաթական հիթ շքերթներ

### Տարեվերջի հիթ շքերթներ

## Հավաստագրեր

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹուբում

Կատեգորիա:2013 երգեր
Կատեգորիա:2013 սինգլներ
Կատեգորիա:Թայգայի երգեր
Կատեգորիա:Լիլ Ուեյնի երգեր
Կատեգորիա:Քրիս Բրաունի երգեր
Կատեգորիա:Ֆրենչ Մոնտանայի երգեր
Դոն Ժուան Ավիա

[մինի|[Նարեկ Դուրյան]]
**«Դոն Ժուան Ավիա»**, կատակերգական ներկայացում, որը ստեղծվել է ֆրանսիացի գրող Մարկ Կամոլետիի «Բոինգ-բոինգ» դասական ֆարսի մոտիվներով։ Պրեմիերան տեղ է ունեցել 2009 թվականի  նոյեմբերի 18-ին, Կ. Ստանիսլավսկու անվան ռուսական պետական դրամատիկական թատրոնում։

## Սյուժե

Ներկայացման գլխավոր հերոսներն են Փարիզում բնակվող հաջողակ սփյուռքահայ  բժիշկ Ժիլը (Նարեկ Դուրյան) և  Հայաստանից ժամանած գինեկոլոգ Արտաշեսը (Հրանտ Թոխատյան)։ Վերջինիս այցի նպատակն է հայրենիք հասցնել Ֆրանսահայ համայնքի կողմից նվիրաբերված բժշկական սարքավորումները։ Իրադարձությունները ծավալվում են Ժիլի փարիզյան բնակարանում։ Լինելով շատ սիրառատ անձնավորություն՝ Ժիլը վաղուց սիրախաղ է սկսել տարբեր ավիաընկերություններում աշխատող երեք հրաշագեղ ուղեկցորդուհիների հետ, սակայն վերջիններիս միաժամանակ հայտնվելը իր բնակարանում նրա ծրագրերի մեջ չեն մտնում։ Եվ հասկանալի է, որ պետք է ինչ-որ կերպ «փրկել» դրությունը։  Այստեղ արդեն խաղի մեջ է մտնում Արտաշեսը։

## Ստեղծագործական կազմ

* Հեղինակ՝ Նարեկ Դուրյան
* Բեմադրությունը՝ Նարեկ Դուրյանի
* Պրոդյուսեր՝ Արմեն Համբարձումյան
* Արտադրող՝ Շարմ Հոլդինգ

## Գործող անձինք

## Արտաքին հղումներ

*«Դոն Ժուան Ավիա»-ն Շարմ Հոլդինգի կայքում 
*«Դոն Ժուանները Մարսելում»
*«Դոն Ժուան Ավիա» 
*«Դոն Ժուան Ավիա»-ի թրեյլերը

## Աղբյուր

*http://www.sharmholding.com/arm/projects/don-juan-avia 

Կատեգորիա:Թատերական ներկայացումներ
Նուցելիուս

**Նուցելիուս,** սերմնավոր բույսերի սերմնաբողբոջի կենտրոնական մասը (կորիզը), համապատասխանում է պտերանմանների մեգասպորանգիումին։ Նուցելիուսի ներսում տարբերակվում է մեգասպորոցիտը, որի կորիզը բաժանվելով առաջացնում է 4 մեգասպոր]]ներ, որոնցից մեկը վերաճում է իգական գամետոֆիտի (մերկասերմերի առաջնային էնդոսպերմը և ծածկասերմերի սաղմնապարկը), իսկ մյուս երեքը մահանում են։ Որոշ ծաղկավոր բույսերի քառակորիզ բջիջը բաժանվում է 2 երկկորիզ բջիջների, կամ չի բաժանվում, իսկ գամետոֆիտն առաջանում է մեկ երկկորիզ (երկրորդը մահանում է) կամ ամբողջ քառակորիզ բջջից։ Սերմում պահպանված Նուցելիուսը կոչվում է պերիսպերմ։

Կատեգորիա:Բուսաբանություն
Սերգեյ Շաթիրյան

**Սերգեյ Ալեքսանդրի Շաթիրյան** (), հայ խորհրդային կոմպոզիտոր և դիրիժոր։

## Կենսագրություն
1928 թվականին ավարտել է Երևանի կոնսերվատորիայի վալտոռնի դասարանը, միաժամանակ դասեր վերցրել Ալեքսանդր Սպենդիարյանից (գործիքավորում և ձևի վերլուծություն)։ Սովորել է Լենինգրադի կոնսերվատորիայում որպես վալտոռնահար 1928-1931 թթ., Վ․ Բույանովսկու դասարան) և դիրիժոր (1931-1934, Ալեքաանդր Գաուկի և Ս. Ելցինի դասարան)։ Դիպլոմը պաշտպանել է 1937 թվականին։ Երևանի դրամատիկական (1924-1928 թթ.) և օպերային (1934-1936 թթ.) թատրոնների, Լենինգրադի ռադիոյի (1937-1941 թթ.) դիրիժոր, Քիշնևի (1946-1947 թթ.) և Երևանի (1947-1948 թթ.) ֆիլհարմոնիկ նվագախմբերի գլխավոր դիրիժոր։ Լենինգրադի գիտահանրամատչելի ֆիլմերի ստուդիայի երաժշտական խմբագիր (1937-1941 և 1948-1959 թթ.)։ Դասավանդել է Երևանի (տեսական դասընթաց, վալտոռն, 1934-1936 թվականներ) և Լենինգրադի (դիրիժորություն, 1950-1959 թթ.) կոնսերվատորիաներում։

Գրել է «Բուլղարական սյուիտ» (մեներգիչների, երգչախմբի և նվագախմբի համար, 1950 թ.), սիմֆոնիկ 4 սյուիտ (1931 թ., հայկական թեմաներով, 1936, 1949, 1958 թթ.), ջութակի և նվագախմբի ֆանտազիա (1953 թ.), լարային կվարտետ (1928 թ.), Կոմիտասի թեմաներով կվարտետային վարիացիաներ (1933 թ.), ռոմանսներ, 2 սյուիտ էստրադային նվագախմբի, երաժշտություն դրամատիկական ներկայացումների և կինոնկարների համար, կատարել հայկական երգերի մշակումներ ձայնի և քառյակի համար (1937 թ.)։ Շաթիրյանը եղել է Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» օպերայի առաջին լիարժեք բեմադրության (1935, Երևանի օպերայի և բալետի թատրոն) երաժշտական ղեկավարը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Ֆրոյդի երազների թանգարան

մինի|Արևելաեվրոպական հոգեվերլուծության ինստիտուտ, այստեղ է գտնվում Ֆրոյդի երազների թանգարանը
**Ֆրոյդի երազների թանգարան**, բացվել է 1999 թվականի նոյեմբերի 4-ին, նվիրված Զիգմունդ Ֆրոյդի «Երազների մեկնություն» գրքի հարյուրամյակին։ Թանգարանը գտնվում է Սանկտ Պետերբուրգում, Մեծ պրոսպեկտի Պետրոգրադյան հատվածում, 18ա։ Թանգարանի հիմնադիր՝ Վիկտոր Մազին, նկարիչ՝ Վլադիմիր Կուստով։

## Էքսպոզիցիա
Էքսպոզիցիան իրենից ներկայացնում է «ընդհանուր ինստալյացիա», որը հիմնված է թանգարան այցելողների երևակայության վրա։
Թանգարանում երկու սենյակներ կան, «ներածական» և «երազային»- լուսավոր և մութ։ Առաջին սենյակում կան քսանութ ցուցափեղկեր, նվիրված հոգեվերլուծության հիմնադիրի կյանքի առանձին հատվածներին ու գործունեությանը։
Երկու սենյակների մեջտեղում է գտնվում Ֆրոյդի տասը ամենահայտնի երազները, ներկայացված Պավել Պեպերշտեյնի նկարների միջոցով։

## Գործունեություն
Թանգարանը հանդիսանում է մշակութային, կրթական եւ հետազոտական կենտրոն։ Այստեղ պարբերաբար անցկացվում են ցուցահանդեսներ, դասախոսություններ, սեմինարներ, կոնֆերանսներ, ֆիլմերի ցուցադրություններ և փորձարարական երաժշտության համերգներ։  Արդեն յոթ տարի է երեքշաբթի և ուրբաթ օրերին թանգարանում անցկացվում են սեմինարներ նվիրված ֆրանսիացի նշանավոր հոգեվերլուծաբան Ժակ Լականի արվեստին։ Ինչպես նաև թանգարանում պարբերապար կազմակերպվում են էքսկուրսիաներ, որոնք պատմում են Ֆրոյդի կյանքի, հոգեվելուծության մեթոդների և երազների մեկնաբանման մասին։
Թանգարանը մասնակցում է տարբեր հրատարակչական ծրագրերի ( «Գրասենյակ» ամսագիր, «Լականովյան տետրեր»)

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт «музея» 
* Лакановские семинары и журнал «Лаканалия» на базе «Музея Сновидений Фрейда»
* «Онейромонтаж» — проект «Музея Сновидений» на 4 Московской биеннале современного искусства

## Գրականություն
* *Виктор Мазин.* Представление Музея сновидений Фрейда в духе обращенного к нему Лакана // Художественный журнал, 73/74, 2009. С. 42-49.
* *Александр Эткинд.* Толкование сновидений на Большом проспекте // НОМИ, 2(13), 2000.
* *Viktor Kriwulin.* Still träumt der Pavian // Frankfurter Allgemeine Zeitung, 14.03.2000, С. 53.
* *Андрей Фоменко.* Музей Фрейда как художественная акция // Мир дизайна, № 4, 1999.
* *Victor Mazin.* Dreaming Museums // Manifesta Journal, Ljubljana, Amsterdam, No.3, Spring/Summer, 2004. P. 16-29.
* *Ната Максимова.* Сонное царство доктора Фрейда // Vim Magazine 38 август 2009.
* *Виктор Мазин.* Музей сновидений Фрейда и его призраки // ДИ. Журнал Московского музея современного искусства, 06, 2010. 102—104.
* *Наталья Шергина.* Путеводитель по подсознанию  // Огонёк, 15—21 января 2007 года.

Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի թատրոններ
Կատեգորիա:Ժամանակակից արվեստ
Սարմատներ

**Սարմատներ** (), մ․թ․ա․ III - մ․թ․ IV դարերում Տոբոլ և Դանուբ գետերի միջև ընկած տափաստաններում սփռված իրանալեզու ցեղերի ընդհանուր անվանումը։ Սարմատների վաղ ժամանակաշրջանի պատմությունն առնչվում է սավրոմատներին, որոնց միջավայրում էլ, հավանաբար, ձևավորվել են սարմատների ցեղային խոշոր միավորումները։

## Տնտեսություն
Նրանց տնտեսությունը հիմնվել է վաչկատուն անասնապահության վրա։ Հողագործությամբ զբաղվել են նախկինում հողագործ բնակչություն ունեցած վայրերում հիմնավորված սարմատները։ Նոր արոտավայրեր ձեռք բերելու անհրաժեշտությամբ, ինչպես նաև առևտրի ու կողոպուտների նպատակով քաղաքներին ու հողագործական շրջաններին մոտենալու ձգտմամբ, նրանք սկսել են շարժվել և բնակություն հաստատել արևմուտքում։ Մ․թ․ա․ III-II դարերից նրանց մի մասը յուրացրել է նախակովկասյան հարթավայրերը, մյուսները հաստատվել են Հյուսիսային Մերձսևծովյան տափաստաններում (Սարմատիա)։

## Պատերազմներ
Մ․ թ․ ա․ II դարի վերջին սարմատները, իբրև սկյութների դաշնակիցներ, պայքարել են Պոնտոսի թագավորության դեմ, մասնակցել են Բոսպորի թագավորության ներքին պատերազմներին՝ աստիճանաբար բնակեցնելով դրա քաղաքները։ Մ․թ․ա․ I դարի սկզբին նրանց դաշնակցել են Պոնտոսի թագավոր Միհրդատ VI Եվպատորին՝ ընդդեմ Հռոմի։ Սարմատների արևելյան խումբը տնտեսապես և քաղաքականապես կապված է եղել Միջին Ասիայի պետությունների, հատկապես՝ Խորեզմի հետ։ Մ․թ․ I դարում նրանք արշավել են Անդրկովկաս, հայտնվել են Դանուբ գետի ափերին և բնակություն հաստատել Հռոմեական կայսրության սահմանների մոտ։ I-II դարերում նրանց մեջ հզորացել են հատկապես ալանները։ III դարում Հյուսիսային Մերձսևծովյան շրջաններում սարմատների տիրապետությունը խարխլել են գոթերը, իսկ IV դարում նրանց ջախջախել են հոները։ Նրանց մի մասը գոթերի և հոների հետ մասնակցել է ժողովուրդների մեծ գաղթին։ Նրանց առանձին խմբեր (մասնավորապես՝ ալանները) հասել են Իսպանիա և թափանցել Հյուսիսային Աֆրիկա։

Մեր երկրի հարավում պահպանված սարմատների խմբերը վաղ միջնադարում խառնվել են այլ ժողովուրդների (սլավոնական, հյուսիսկովկասյան), մեծ մասամբ՝ թյուրքալեզու ցեղերի հետ։ Օսերի լեզվում պահպանվել է սարմատների լեզվի հիմքը։

## Մշակույթ
Նրանց վաղ ժամանակաշրջանի (մ․թ․ա․ VII - III դարեր) մշակույթին բնորոշ է կենդանական կամ «գազանային ոճի» տարբերակը․ հագուստը, զենքերը, ամանները և կենցաղային այլ առարկաներ զարդարվել են կենդանիների հարթ, փորագիր, բարձրաքանդակ, ծավալային ոճավորված կերպարանքներով (ոսկի, բրոնզ, ոսկոր, եղջյուր, քար)։ Ավելի ուշ, նրանք մեծ վարպետության են հասել մետաղների դրվագման (տորևտիկոս) և ոսկերչական արվեստի մեջ․ «գազանային ոճի» պատկերներին (գլխավորապես՝ լարված պայքարում միահյուսված գիշատիչների ու հրեշների խիստ ծռմռված մարմիններ) զուգահեռ, տարածված են եղել թևավոր ոգիների, մարդակերպ աստվածությունների և բուսական մոտիվները։ Մ․թ․ա․ III դարում երևան գալով՝ II-IV դարերում ծաղկման է հասել սարմատներին բնորոշ «բազմագույն ոճը», հագուստը, մետաղյա արտադրանքը զարդարվել են գույնզգույն քարերով, ուլունքներով, մարգարիտներով և այլն։ Կենդանակերպ մոտիվները աստիճանաբար զիջել են երկրաչափական նախշերին։ Սարմատական ժամանակաշրջանի վերջում (III - IV դարեր) «բազմագույն ոճը» դարձել է ավելի ճոխ, իսկ իրերը՝ կոպիտ։

Կատեգորիա:Իրանական ազգեր
Կատեգորիա:Սարմատներ
Կատեգորիա:Եվրասիայի քոչվոր խմբեր
Ավիս Նուրիջանյան

**Ավիս (Ավետիս) Սողոմոնի Նուրիջանյան** (), բոլշևիկ հեղափոխական, կուսակցական ու պետական գործիչ։ Հայտնի է դաժան ռեպրեսիվ գործողություններով, մասնավորապես դաշնակցականների և «դաշնակցական» պիտակավորված մարդկանց դեմ դաժան պայքարով։

Համարվում է, որ Նուրիջանյանի գործողությունների դաժանությունը 1921 թվականի փետրվարյան ապստամբության պատճառներից մեկն է։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1896 թվականի դեկտեմբերի 3-ին Վաչագան գյուղում (այժմ՝ Կապան քաղաքի շրջագծի մեջ) գյուղացու ընտանիքում։ Ավարտել է Շուշիի ռեալական ուսումնարանը, սովորել Կիևի առևտրի ինստիտուտի տնտեսագիտական ֆակուլտետում (1913-1917), որը 4-րդ կուսից հետո թողել է կրթությունը ու զբաղվել հեղափոխական գործունեությամբ։

1917 թվականի մարտից 1918 թվականի հունիս հանդիսացել է Դաշնակցություն կուսակցության անդամ։ 1918 թվականին անդամագրվել է Կոմունիստական կուսակցությանը։ Բաքվում մասնակցել է հեղափոխական շարժմանը, Բաքվի կոմունայի ժամանակ՝ նրա միջոցառումներին։ 1919 թվականին ընտրվել է ՌԿ(բ) կ Բաքվի ընդհատակյա կոմիտեի անդամ, ապա ղեկավար աշխատանք տարել Ալեքսանդրապոլի բոլշևիկյան կազմակերպությունում։ Մասնակցել է Հայաստանի բոլշևիկյան կազմակերպությունների 1919 թվականի խորհրդակցությանը և 1920 թվականի հունվարյան կոնֆերանսին, ընտրվել ՌԿ(բ) կ Հայաստանի կոմիտեի (Արմենկոմ) կազմում։ Ղեկավար մասնակցություն է ունեցել Ալեքսանդրապոլում 1920 թվականի մայիսյան ցույցերի և ապստամբության կազմակերպմանը։ 1920 թվականի ամռանը ընտրվել է ՀԿ(բ) կ արտասահմանյան բյուրոյի անդամ։ Եղել է Կոմինտերնի կոնգրեսի պատգամավոր։

1920 թվականի սեպտեմբերին Նուրիջանյանը մասնակցել է Հայաստանի կոմունիստական կազմակերպությունների խորհրդակցությանը Բաքվում, ընտրվել ՀԿ(բ) ԿԿ կազմում։

1920 թվականի նոյեմբերից մինչև դեկտեմբերի 4-ը եղել է Հայաստանի հեղափոխական կոմիտեի նախագահ, իսկ 1920 նոյեմբերից մինչեւ 1921 թվականի մայիս՝ Հայաստանում բոլշևիկյան կառավարության զինվորական գործերի ժողովրդական կոմիսար։ Որպես Հայաստանի հեղկոմի անդամ, ստորագրել է Հայաստանում խորհրդային իշխանության հասատաման դեկլարացիան։ 1921 թվականի հունվարին եղել է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության սպաների և գործիչների աքսորի ու կոտորածների իրագործման պարագլուխներից։ 1921 թվականի մայիսից մինչեւ սեպտեմբեր եղել է հատուկ նշանակության խմբավորումների ղեկավար, իսկ 1921 թվականի սեպտեմբերից մինչեւ 1923 թվականի փետրվար՝ Հայաստանի ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսար։

1923-1930 թվականներին մեկնել է Հայաստանից եւ կուսակցական աշխատանք կատարել Լենինգրադում և Ռյազանի նահանգում։

## Վերջին տարիները
1930 թվականից Անդրկովկասի կոլխոզ-կենտրոնի նախագահն էր, սակայն 1937 թվականի դրությամբ չէր աշխատում։ 1937 թվականի հուլիսի 29-ին ձերբակալվում է ու 1938 թվականի հուլիսի 19-ին դատապարտվում գնդակահարության։ Մահացել է բանտում 1938 սեպտեմբերի 16-ին՝ ըստ որոշ աղբյուրների դատավճռի՝ գնդակահարության իրականացման արդյունքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների հայ զոհեր
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների զոհեր Հայաստանում
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում գնդակահարվածներ
Ստեփան Շահպազ

**Ստեփան Մանուկի Շահպազ** (), հայ գրող, բանասեր։

## Կենսագրություն
Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի Աբգարյան վարժարանում, միջնակարգը՝ Կոստանդնուպոլսում։ 1925 թ. ավարտել է Փարիզի համալսարանի իրավաբանության ֆակուլտետը։ 1926 թ. մեկնել է Ալեքսանդրիա, որտեղ աշխատել է որպես իրավաբան։ 1945 թ. ստեղծել է Ալեքսանդրիայի հայ ազգային խորհուրդը, եղել է նրա նախագահը։ 1947-1948 թվականներին եղել է Ալեքսանդրիայի ներգաղթի կոմիտեի նախագահը, Կահիրեի և Ալեքսանդրիայի միացյալ կոմիտեի փոխնախագահը։ Հրատարակվել են Շահպազի «Վարագույրին ետևը» (1946) և «Օրերուն հետ» (1970) վեպերը, «Մենք հայերս» (1959), «Գրիգոր Զոհրապ» (1959), «Եգիպտոսի հայերը» (1966, Ֆրանսիա) ուսումնասիրությունները, «Տողանցք» (1967) երգիծական պատկերների ժողովածուն, «Մեր երկիրը» (1971) հայաստանյան տպավորություններ) գիրքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:Հայ երկարակյացներ
Ալեքսանդր Շահվերդով

**Ալեքսանդր Եգորի Շահվեդով (Շահվեդյան)** (), Անդրկովկասում  խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից, կուսակցական և քաղաքական գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ (1912)։

Սովորել է Թիֆլիսի, ապա՝ Բաքվի դասական գիմնազիաներում։ Ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը 1907։ Հեղափոխական գործունեության մեջ ներգրավվել է դեռևս գիմնազիայում սովորելիս։ Բաքվում հաճախել է աշակերտական մարքսիստական խմբակի պարապմունքներին և մասնակցել հեղափոխական շարժումներին։ 1905 թվականին, Պետերբուրգի Նևսկի հրապարակում տեղի ունեցած ուսանողական ցույցին ակտիվ մասնակցության համար, վտարվել է համալսարանից։ 1907 թվականին վերադարձել է Թիֆլիս։ Հետապնդումներից խուսափելու նպատակով տեղափոխվել է Քութայիս, որտեղ աշխատել է որպես հաշտարար դատավոր։ 1912 թվականից կապեր հաստատելով Սարգիս Կասյանի, Ֆիլիպ Մախարաձեի, Ասքանազ Մռավյանի և այլոց հետ՝ կատարել է կուսակցության Թիֆլիսի կազմակերպության հանձնարարությունները։ 1917 թվականին ՌՍԴԲԿ-ի կողմից ներկայացվել է Թիֆլիսի քաղաքային դումայի դեպուտատ։ Հեղափոխական գործունեության համար երկու անգամ (1917 և 1920) ձերբակալվել է։ 1920 թվականին աշխատել է Խորհրդային Ռուսաստանի Թիֆլիսի ներկայացուցչությունում։ 1921 թվականին հրավիրվել է Հայաստան և նշանակվել ՀԽՍՀ բանգյուղտեսչության ժողկոմ, ապա՝ արդարադատության ժողկոմ։ 1923 թվականին նշանակվել է Անդրֆեդերացիայի Կենտգործկոմի քարտուղար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Սաշիմի

**Սաշիմի** (刺身։ Սաշիմի ), ճապոնական խոհանոցի ազգային կերակուրը։ Սաշիմին պատրաստում են տարբեր տեսակի ձկների ֆելեից, այլ ծովամթերքներից և անգամ մսի փոքր կտրտած կտորներց։ Պարագաները օգտագործվում են միայն հում։ Մատուցվում է սոյայի սոուսով, վասաբիով, բարակ կտրատված դայկոնով և սիսոյի տերևներով։

## Պատկերասրահ
Սաշիմին հում ձուկ մատուցելու ձև է՝ խորանարդ կամ կտրտած տեսքով և հավելյալ համեմունքներով։ Ինչպես համի արժեքը, այնպես էլ ճապոնական խոհանոցի զարմանահրաշ ազդեցությունն առողջության վրա, սուշին և սաշիմին դարձրել են հայտնի կերակրատեսակներ՝ նվաճելով ոչ միայն ասիացիենրի, այլ նաև եվրոպացիների և ամերիկացիների ճաշակները։

Basashi001.jpg
Kaiseki Kai Tsugaru Owani Onsen Aomori pref Japan04s.jpg
Sashimi.jpg
Nishimuraya Hotel Shogetsutei Kinosaki Onsen Japan15s3.jpg
Fugu_sashimi.jpg
Chirashi-zushi.jpg
File:Traditional Sashimi with a twist.jpg|Ավանդական սաշիմի


## Բաղադրամասեր
* 50 գ սաղմոնի կամ թունայի ֆիլե
* 2 գդալ գետնանուշի ձեթ
* 2 ճաշի գդալ քնջութի ձեթ
* 2 ճաշի գդալ սոյայի սոուս
* Մեկ լայմի կամ լիմոնի հյութ
* 2 ճաշի գդալ թակած մանր սոխ
* 2 հատ լավ թակած սխտորի մեխակ
* 1 փոքր չիլի պղպեղ
* 1 փոքր գազար
* 1 սպիտակ բողկ
* 1 թարմ վարունգ

## Նախապատրաստում
Հեռացնել ձկան մաշկը, և տեղադրել ձուկը սառնարան, որպեսզի այն սառչի և հեշտ կտրատվի։
Կտրատել ֆիլեն բարակ շերտերով։ Փորձեք կտրատել նույն ուղղությամբ՝ խուսափելով ձկան սղոցումից։ Մաքրեք և մաշկեկ բողկը, գազարն ու վարունգը։ Կտրատեք դրանք նուրբ շերտերով։
Տեղադրեք ձուկն ափսեի վրա, խավարտեք այն թակած բանջարեղենով։ Թեփազատեք սխտորն և լավ կտրատեք այն պղպեղի և մանր սոխի հետ։
Սոյայի սոուսի հետ միասին տաքացրեք թավայում քնջութի և գետնանուշի ձեթերը։ Համեմեք սաղմոնը մանր սոխով, սխտորով, պղպեղով։ Շաղ տվեք կիտրոնի հյութը։
Տաքացրեք սուոսն ու լցրեք այն սաղմոնի կտրտած շերտերի վրա։
Այն պատրաստ է։

## Տես նաև
* Սուշի
* Ձուկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճապոնական խոհանոց
Կատեգորիա:Ծովամթերքով ուտեստներ
Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտ

**Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտ,** ՀԽՍՀ ԳԱԱ Լ. Մնջոյանի անվան (ՆՕՔԻ), գիտահետազոտական հիմնարկություն Երևանում։ Կենսաօրգանական քիմիայի խոշոր գիտական կենտրոն է։

## Պատմություն
Կազմակերպվել է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս Արմենակ Մնջոյանի նախաձեռնությամբ (1955), նրա ղեկավարած ՀԽՍՀ դա քիմիադեղագործական լաբորատորիայի հիմքի վրա։ Ինստիտուտի տնօրեն է եղել Ս․ Վարդանյանը։ Գիտական հետազոտությունների հիմնական ուղղությունը օրգանական նյութերի կառուցվածքի և կենսաբանական ակտիվության կապը պայմանավորող օրինաչափությունների ուսումնասիրությունն է, որը նպատակ ունի ստեղծել նոր, արդյունավետ (հատկապես սիրտ-անոթային, նեյրոտրոպ և հակաուռուցքային) դեղանյութեր։ ՆՕՔԻ-ում իրականացվում են տեսական ուսումնասիրություններով սկսվող և արդյունքների ներդրումով ավարտվող հետազոտություններ։ Ինստիտուտում սինթեզվում են հետերոցիկլային (մեկ կամ մի քանի հետերոատոմ՝ N, Տ, Օ պարունակող) և չհագեցած միացությունների, երկհիմնային կարբոնաթթուների կենսաբանական ակտիվ ածանցյալները, բնական ծագում ունեցող նյութերի սինթետիկ նմանակները և այլն։ Ուսումնասիրվում են այդ և կենսաբանական ակտիվ բնական միացությունների քիմիական, ֆիզիկական, կենսաբանական հատկությունները, թերապևտիկ ներգործության ոլորտները և այլն։ Ինստիտուտում իրականացվում է սինթեզված դեղանյութերի նախակլինիկական լրիվ հետազոտությունը։ Ինստիտուտում ստեղծվել և կլինիկական փորձարկման են ներկայացվել մոտ 30 նոր դեղամիջոց, որոնցից շատերը լայնորեն կիրառվում են գործնական բժըշկության մեջ։ Նրանք հաջողությամբ օգտագործվում են սիրտ-անոթային հիվանդությունների (կվատերոն, գանգլերոն)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Գիտությունը Հայաստանում
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ինստիտուտներ ու կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի գիտահետազոտական ինստիտուտներ
Կատեգորիա:Օրգանական քիմիա
Ստեփանոս Շահումյան

**Ստեփանոս Վրթանեսի Շահումյան ** (մոտ 1702, գյուղ Եկտաստանք (Երդաստայց), Սյունիք -1782, Վենետիկ), Սյունիքի XVIII դարի 20-ական թվականների հայ ազատագրական շարժման գործիչ, «Ընտիր պատմության Դաւիթ Բէգին...» կամ «Պատմության Ղափանցուց» երկի համահեղինակ։

## Գործունեություն
1722 թվականին Ղափանի 50 «տանուտերերի» և իշխանների անունից խնդրագիր է ներկայացրել վրաց Վախտանգ VI թագավորի որդի Շահնավազին՝ վրացական բանակում ծառայող մի խումբ հայ զորականների ուղարկելու Ղափան։ 1722 թվականի վերջին Դավիթ Բեկի և նրա ջոկատի հետ ժամանել է Սյունիք, եղել զորապետի օգնական, ապա՝ զորապետ, մասնակցել ազատագրական մարտերին։ Ապստամբության պարտությունից 1730 հետո հաստատվել է Լիվոռնոյում, 1733 թվականին՝ Վենետիկում, հորեղբոր՝ Ոսկան Շահումյանի հիմնադրած 1650 «Շահումյան» առևտրատանը զբաղվել վաճառականությամբ։ Մտերմացել է Մխիթար Սեբաստացու և Մխիթարյան միաբանների հետ, պատմել Ղափանի իրադարձությունները, որոնք 1736-1737 թվականներին գրի է առել Ղուկաս Սեբաստացի Ստեփանյանը։ Հայտնի է Շահումյանի պատումի երկու խմբագրություն կամ տարբերակ (համառոտ և ընդարձակ)։ Երկրորդը հարստացված է նոր մանրամասնություններով, որոնք Ղուկաս Սեբաստացին հետագայում քաղել է այլ ականատեսների պատմածներից։ Այն, որպես աղբյուր, օգտագործել է Միքայել Չամչյանը՝ իր «Պատմութիւն Հայոց»-ի 3-րդ հատորում։ Նույն տարբերակի հիման վրա Ա. Գյուլամիրյանը Վաղարշապատում իրականացրել է երկի առաջին հրատարակությունը («Ընտիր պատմության Դաւիթ Բէգին...», 1871)։ Երկրորդ անգամ լույս է ընծայվել Վենետիկում՝ «Դաւիթ Բէկ կամ Պատմութիւն Ղափանցուց» 1978 խորագրով (համառոտ և ընդարձակ տարբերակները՝ առաջաբանով և ծանոթագրություններով)՝ Ս. Արամյանի աշխատասիրությամբ։ Երկը հրատարակվել է նաե ֆրանս., Մ. Բրոսսեի թարգմանությամբ 1875։ Շահումյանի ավանդած երկը Սյունիքի 1722- 1730 թվականների ազատագրական շարժումների պատմության արժեքավոր աղբյուր է։ Մանրամասնորեն նկարագրված է օտար տիրապետության և վարկատուն ցեղերի դեմ հայ ժողովրդի հերոսական պայքարը, Դավիթ Բեկի ջանքերը՝ Ղափանը թշնամուց Ազատագրելու և այնտեղ հայկական անկախ իշխանություն ստեղծելու համար, նրա մահից հետո Մխիթար Սպարապետի գործունեությունը։ Շարադրված է դյուրըմբռնելի, դասական գրաբարով։ Տոգորված է ջերմ հայրենասիրությամբ։ Պատմական անցուդարձը գնահատված են քրիստոնեական տեսանկյունից, մեկնաբանությունները կրում են ճակատագրապաշտության կնիք։ Սույն երկի հիման վրա են ստեղծված Րաֆֆու «Դավիթ Բեկ», Ս. Խանզադյանի «Մխիթար Սպարապետ» պատմավեպերը, Ա. Տիգրանյանի «Դավիթ Բեկ» օպերան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սյունիքի ազատագրական պայքար (1722-1730)
Աբդոլհոսեյն Նուշին

**Աբդոլհոսեյն Նուշին** Մոհամադ (հուլիսի 12 1905, Մաշհադ, ապրիլի 25 1971, Մոսկվա), պարսիկ դերասան, ռեժիսոր, դրամատուրգ, հասարակական գործիչ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1969)։
## Ստեղծագործությունը
Ավարտել է Թուլուղի (Ֆրանսիա) կոնսերվատորիայի թատերական ֆակուլտետը (1932), վերադարձել հայրենիք և Թեհրանի «Երիտասարդ Իրան» ակումբում սեփական թարգմանությամբ բեմադրել արտասահմանյան դրամատուրգների (Պանյոլի «Տոպազ»-են) և իր հեղինակած «Գիտակից կինը» ու «Մարիամ» պիեսները։ Ֆիրդուսու մահվան 1000-ամյակի կապակցությամբ, կոմպոզիտոր Մինբաշյանի հետ «Շահնամե» էպոսից բեմադրել է «Ռուստամ և Թահմինե», «Ռուստամ և Քեյղոբադ», «Զալ և Ռուդաբե» հատվածները, խաղացել Ռուստամի դերը։ 1936-1937 թվականներին եղել է Մոսկվայում կայացած թատերարվեստի փառատոնի պաշտոնական հյուրը։ 1937 թվականին Թեհրանում հիմնադրել է Իրանի անդրանիկ գեղարվեստաթատերական դպրոցը, մասնակցել «Ջամե Բար-բոդ» և «Թեհրան» թատրոնների ներկայացումներին, իր թարգմանությամբ բեմադրել Շեքսպիրի «Վենետիկի վաճառականը», Ջոնսոնի «Վոլպոնե» պիեսները։ Նուշինը օրգանապես միահյուսել է եվրոպական և պարսկական ավանդական միստերալ թատրոնի արտահայտչամիջոցները։ 1941 թվականին մի խումբ ընկերների հետ հիմնադրել է «Թուդե» կուսակցությունը, ընտրվել կենտկոմի անդամ և պաշտոնավարել մինչև կյանքի վերջը։ 1944 թվականին, Թեհրանում կազմակերպել է Իրանի առաջին ակադեմիական «Նոզադե ֆարհանգ» (գործել է մինչև 1945 թվականը), 1946 թվականին՝ «Ֆիրդուսի» թատրոնները, բեմադրել Ախունդովի «Լենք որանի խանության վեզիրը», Պրիստլիի «Քննիչը», իր թարգմանությամբ՝ Մետեռլինկի «Կապույտ թռչունը», Սարտրի «Լիզի Մաք-Քեյ», սեփական՝ «Լուսաբացի աքաղաղը» (փորձի ժամանակ ձերբակալվել է) պիեսները։ Թարգմանել է նաև Գորկու «Հատակում», Շեքսպիրի «Օթելլո», «Շատ աղմուկ ոչնչից» գործերը։ Հեղինակ է «Թատրոնի արվեստը» (1952) գրքերի, մի շարք պատմվածքների։ 1950 թվականին փախել է բանտից, անցել արտասահման, ուր շարունակել է գրական-հասարակական գործունեությունը։

Կատեգորիա:Իրանցի դերասաններ
Կատեգորիա:Հուլիսի 12 ծնունդներ
Կատեգորիա:1905 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 25 մահեր
Կատեգորիա:1971 մահեր
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Իրանցի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Իրանցի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Իրանցի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Իրանցի կինոռեժիսորներ
Բենիամին Նուրիկյան

**Նուրիկյան Բենիամին Ղազարի** (), հայ գրող։

## Կենսագրություն
Նախնական կրթությունն ստացել է Հյուսենիկի ծխական դպրոցում, ապա՝ Խարբերդի ազգային Կեդրոնական վարժարանում (1910-1913 թթ.)։ 1913 թվականի վերջերին մեկնել է ԱՄՆ։ 1920 թվականին ավարտել է Կոլումբիայի համալսարանի գրականության և պատմության ֆակուլտետը։ Ստացել է «Պսակավոր արվեստից» (1920 թ.) և «Մագիստրոս արվեստից» (1921 թ.) կոչումները։ Աշխատակցել է սփյուռքահայ պարբերականներին։ Եղել է «Նոր գիր» գրական հանդեսի հիմնադիրներից, 1939-1954 թվականներին՝ խմբագիրը։ Տպագրվել է 1910-ական թթ․ կեսերից։ Սկզբնական շրջանում հանդես է եկել որպես բանաստեղծ։ Հետագայում գրել է պատմվածքներ, ուղեգրություններ և այլն։ Տպագրվել է նաև Բ․ Հույսունի ծածկանունով։ Նուրիկյանի ստեղծագործությունների հիմնական նյութը հայրենի երկիրն է, հեռվում մնացած իր գյուղը, աշխատավոր մարդը՝ իր մռայլ ու դառն առօրյայով։ Հրատարակվել են Նուրիկյանի «Այգեկութք» (1937 թ.), «Պանդուխտ հոգիներ» (1958 թ.), «Կարոտ հայրենի» (1978 թ.) ժողովածուները, որոնցում հեղինակը ստեղծել է գունեղ ու տպավորիչ կերպարների մի ամբողջ շարք։ Նուրիկյանը կազմել ու խմբագրել է «Թլկատինցին և իր գործը» (1927 թ.) գիրքը։ 1969 թվականին եղել է Խորհրդային Հայաստանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ երկարակյացներ
Մարիա Սարկիսովա

**Մարիա Մեժլումի Սարկիսովա** (), հայ խորհրդային ֆիտոֆիզիոլոգ, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1974)։

## Կենսագրություն
1948 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի գյուղատնտեսական ինստիտուտի պտղաբանջարաբուծության ֆակուլտետը։ 1948-1959 թվականներին աշխատել է նույն ինստիտուտում, 1959 թվականից՝ ՀԽՍՀ խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության ԳՀԻ-ում։ Գիտական աշխատանքները վերաբերում են պտղատու կուլտուրաների և խաղողի վազի աճման, զարգացման և պտղաբերման պրոցեսների հորմոնային կարգավորման, ինչպես նաև պտղագոյացման, կտրոնների արմատակազմման հարցերին։ Մարիան մշակել է պտղատու կուլտուրաների և խաղողի վազի բերքատվության բարձրացման նպատակով ֆիզիոլոգիապես ակտիվ միացությունների (աճի կարգավորիչների, հիբերելինների, ռետարդանտների) կիրառման մեթոդներ։ Սարկիսովան բացահայտել է Հայաստանի խիստ ցամաքային կլիմայի պայմաններում մշակվող պտղատու կուլտուրաների և խաղողի վազի վեգետատիվ բազմացման ու պտղաբերման պրոցեսներում աճի հորմոնների մասնակցությունը։

Կատեգորիա:Հայ ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Պետրոս Շանշյան

**Պետրոս Սամվելի Շանշյան** (), հայ հասարակական գործիչ, մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է ազնվականի ընտանիքում։ Ավարտել է Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանը (1837 թվական), Պետերբուրգի համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետը (1843 թվականին)։ 1843-1849 թվականներին ապրել է Եվրոպայում, դասախոսություններ լսել Սորբոնի համալսարանում։ 1849 թվականին և 1851-1857 թվականներին լինելով Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցի տեսուչ՝ բարելավել է դպրոցի ուսումնադաստիարակչական գործը, մտցրել նոր առարկաներ՝ բնական գիտություններ, ընդհանուր պատմություն, ֆրանսերեն։ Ներսես Ե Աշտարակեցու մահից (1857 թվական) հետո, Շանշյանը հալածվել է հետադեմ կղերական գործիչներից և հեռացել Ներսիսյան դպրոցից։ 1858-1862 թվականներին ապրելով Պետերբուրգում՝ Շանշյանը հանդիպումներ է ունեցել «Սովրեմեննիկ»-ի խմբագիրներ Պանանի, Նեկրասովի և ռուս առաջադեմ այլ գրական գործիչների հետ։ 1863 թվականին եղել է Ղարաբաղի Եղիշյան դպրոցի տեսուչը։ Վերադառնալով Թիֆլիս՝ հիմնել է մասնավոր դպրոց։ Կյանքի վերջին տարիներն անցկացրել է Վեձիս գյուղի իր կալվածքում, որի բնակիչներին դեռևս 1850-ական թվականներին ազատագրել էր ճորտական կախումից։ Հեղինակ է ազգային-պահպանողական ոգով գրված «Երկու խոսք համքարների մասին» (1857 թվական, ռուսերեն), «Համառոտություն քրիստոնեական ուսման Հայաստանյայց առաքելական սուրբ եկեղեցվո», 1866 թվական, «Ուսումն պարտուց» (1870 թվական) են աշխատությունների և բազմաթիվ հոդվածների։

## Երկեր
* Համառօտութիւն քրիստոնէական ուսման Հայաստանեայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցւոյ.- Երուսաղեմ, 1879։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Մուրադյան Մ., Պետրոս Շանշեանց, Թ., 1898:

Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Լուի Նեել

**Նեել Լուի էժեն Ֆելիքս** (, ), ֆրանսիացի ֆիզիկոս, Փարիզի Գիտությունների Ակադեմիայի անդամ (1953), ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամ (1958), 1964-1966 թվականներից եղել է տեսական և կիրառական ֆիզիկայի միջազգային միության նախագահ։ Մեծ Բրիտանիայի, Նիդերլանդների, ԳՖՀ-ի և այլ երկրների ու աշխարհի մի շարք գիտական ընկերությունների արտասահմանյան անդամ։ 1970 թվականին արժանացել է Նոբելյան մրցանակի։

## Կենսագրություն
Նեելը ծնվել է 1904 թվականի նոյեմբերի 22-ին Լիոնում։ 
1928 թվականին ավարտել է Փարիզի բարձրագույն նորմալ դպրոցը։ 1937-1945 թվականներին Ստրասբուրգի և 1945 թվականից եղել է Գրենոբլի համալսարանների պրոֆեսոր։ 1957 թվականից եղել է Գրենոբլի միջուկային կենտրոնի և 1958 թվականից Պոլիտեխնիկական ինստիտուտի տնօրեն։

## Մագնիսականության տեսություն
Նեելի աշխատանքները վերաբերում են մագնիսականության տեսությանը։ 1932-ին ենթադրել է հակաֆեռոմագնիսների գոյությունը և դրանց մագնիսական կառուցվածքի նկարագրման համար մուծել են թացանցերի հասկացությունը։ 1936 թվականին կանխավ գուշակել է հակաֆեռոմագնիսների մագնիսական հատկությունների ուժեղ անիզոտրոպությունը։ Բացատրել է ֆերիտների հիմնական հատկությունները՝ մոլեկուլային դաշտի տեսությունը կիրառելով մագնիսական ենթացանցերի մոդելի համար։ Նեելի անունով է կոչվել հակաֆեռոմագնիսական վիճակի անցման ջերմաստիճանը (Նեելի կետ)։ Հետազոտել է նաև նույնանուն մանր մասնիկներից կազմված համակարգերի հատկությունները, գերմագնիսականության պրոբլեմը և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպաներ
Վիլյույ

**Վիլյույ** (), գետ Ռուսաստանում (Յակուտիա Կրասնոյարսկի երկրամաս)։

## Ընդհանուր տեղեկություններ
Երկարությունը 2650 կմ է, ավազանը՝ 454 հզ կմ² հոսում է Միջին սիբիրական սարահարթով, ստորին հոսանքում՝ կենտրոնական Յակուտական հարթավայրով։ Գլխավոր վտակներն են․ աջից՝ Ուլախան Վավան, Չիրկուոն, ձախից՝ Ախտարանդան, Սարխան, Տյունգը։ Սնումը խառն է, առավելապես ձնային։ Գետաբերանի մոտ ջրի տարեկան միջին ծախսը 1700 մ³/վրկ է։ Միջին հոսանքում, գարնան վարարումների ժամանակ, ջրի ծախսը հաճախ հասնում է 10-15 հզ մ³/վրկ-ի, և մակարդակը բարձրանում է մինչև 10-15 մետրով։ Սառցակալում է հոկտեմբերից մայիս։ Նավարկելի է գետաբերանից 1170 կիլոմետր (ջրամբարից ջուր բաց թողնելու դեպքում մինչև Չեռնիշևսկի ավանը)։ Գլխավոր նավահանգիստներն են Վիլյույսկը, Նյուրբան, Չեռնիշևսկին։ Վիլյույը հարուստ է ձկներով։ Ավազանի տարածքում կան ալմաստի, ածխի, բնական գազի, կերակրի աղի հանքավայրեր։

Վիլյույ գետը թափվում է Լենա։ Գետը պատկանում է Լապտևների ծովի ավազանին։ Գետի ափին են գտնվում աջից՝ Ուլախան-Վավա, Չիրկուո, Չոնա, Չիբիդա, Ուլախան-Բոտուոբույա, Օչուգույ-Բոտուոբույա, Բապագայ, ձախից՝ Ախտարանդա, Իգիատա, Մարխա, Տյուկյան, Տյունգ։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Բոժենա Նեմցովա

**Բոժենա Նեմցովա** (, իսկականը՝ **Բարբորա Նովոտնա** [*Barbora Novotná*], ), չեխ գրող։

Գրական գործունեությունն սկսել է «Չեխ կանանց» (1843) հայրենասիրական բանաստեղծությամբ և «Ժողովրդական հեքիաթներ ու ավանդություններ» (մաս 1-7, 1845-1847) գրքով։ Նեմցովային ռեալիստ արձակագրի համբավ են բերել 1850-ական թվականներին հասարակ մարդկանց մասին գրած պատմվածքներն ու վիպակները («Բարուշկա», «Վայրի Բաբան», «Ամրոցում և ամրոցի մոտերքում» և այլն)։ Առավել ճանաչված է «Տատիկը» (1855, հայկական հրատարակություն 1981) վիպակը։ Նեմցովան հավաքել և չեխերեն թարգմանությամբ հրատարակել է «Սլովակյան հեքիաթներ»-ը (1857-1858)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չեխ գրողներ
Կատեգորիա:Չեխ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Չեխ մանկագիրներ
Կատեգորիա:Խմբագիրներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի գրողներ
Կատեգորիա:Չեխ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Չեխ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Կին խմբագիրներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ֆենտեզի գրողներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Ռիխարդ Վիլշտետեր

**Ռիխարդ Մարտին Վշտետեր** (, ), գերմանացի քիմիկոս, կենսաքիմիկոս։

Ավարտել է Մյունխենի համալսարանը։ 1905 թվականից աշխատել է Ցյուրիխի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցում, 1916 - 1925 թվականին՝ Մյունխենի համալսարանի պրոֆեսոր։ 1939 թվականից ապրել է Շվեյցարիայում։ Գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են բուսական, պիգմենտների, այդ թվում՝ քրոլոֆիլի և անտոցիանների, ալկալոիդների քիմիական կազմության, անիլինային ներկանյութերի, ֆոտոսինթեզի, ֆերմենտների ուսումնասիրությանը։ Նոբելյան մրցանակ (1915)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Մյունխենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հրեաներ
Կատեգորիա:Հրեա նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Հրեա գիտնականներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի քիմիկոսներ
Հովհաննես Սարուխանյան (հեղափոխական)

**Հովհաննես Սարգսի Սարուխանյան ** (), հայ բոլշևիկ հեղափոխական, 1920 թվականի Մայիսյան ապստամբության ղեկավարներից, Կոմունիստական կուսակցության անդամ (1905)։

Ավարտել է Երևանի ուսուցչական սեմինարիան, Թիֆլիսի ուսուցչական ինստիտուտը։ Հեղափոխական գործունեության մեջ ներգրավվել է 1900-ական թվականների սկզբներից՝ Նոր Բայազետում, որտեղ 1904 թվականին կազմակերպել է մարքսիստական խմբակ։ Մանկավարժական գործունեության տարիներին (1910 թվականին՝ Իգդիրում, 1911 —1915 թվականներին՝ Կաղզվանում, 1915 թվականից՝ Կարսում) Սարուխանյանը վերականգնել և ամրապնդել է տեղական կազմակերպությունները։ Բոլշևիկներ Ցա․ Լավրենտևի (Լ․ Մարթվելիշվիլի), Ա․ Մետեչևի, Մ․ Ակարյուկինի և ուրիշների հետ 1915—1918 թվականներին ղեկավարել է Կարսի կայազորի զինվորների և աշխատավորների հեղափոխական ելույթները։ 1918 թվականի գարնանը տեղափոխվել է Թիֆլիս, որտեղ շարունակել է հեղափոխական աշխատանքը։ 1919 թվականին ձերբակալվել և արտաքսվել է Կարս։ Նույն թվականի հոկտեմբերին տեսչի պաշտոնով աշխատել է Նոր Բայազետում, որտեղ դարձել է բոլշևիկյան կազմակերպության ղեկավարը։ 1920 թվականի մայիսի 13-ից եղել է Ն․ Ղարանլուղում (Մարտունի) ստեղծված Ռազմահեղափոխական կոմիտեի նախագահը։ Հեղկոմի զինված ուժերը մայիսի 17-ին գրավելով Նոր Բայազետը՝ գավառում հռչակել են խորհրդային իշխանություն։ Խռովության պարտությունից հետո գնդակահարվել է։

Նրա անունով է կոչվել Գեղարքունիքի մարզի Սարուխան գյուղը:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ