Գաբրիել Աքսել

**Աքսել Գաբրիել Էրիկ Մյորչ,** ավելի հայտնի է որպես Գաբրիել Աքսել (Gabriel Axel. ), դանիացի կինոռեժիսոր, դերասան, գրող և պրոդյուսեր, ով առավել հայտնի է *[[Բաբետի խնջույքը]]* օսկարակիր  ֆիլմով (1987), որի սցենարիստն ու ռեժիսորն է։

## Կենսագրություն
Ծնվել է դանիական Օրհուս քաղաքում, 1918 թվականի ապրիլի 18-ին։ Մանկության մեծ մասն անց է կացրել Փարիզում՝ դանիացի հարուստ ձեռնարկատիրոջ ընտանիքում։

1935 թվականին ընտանիքի տնտեսական դրության կտրուկ վատթարանալուց հետո տասնյոթամյա Աքսելը տեղափոխվել է Դանիա և վերապատրաստվել որպես կահույքագործ։ 1942 թվականին ընդունվել է Կոպենհագենի դանիական թագավորական թատրոնի դերասանական դպրոց։ 1945 թվականին ուսումն ավարտելուց հետո վերադարձել է Ֆրանսիա, որտեղ հինգ տարի անց է կացրել տարբեր թատրոններում, այդ թվում՝ Theatre de l'Athénée- ում, թատերական ռեժիսոր Լուի Ժուվեի ղեկավարությամբ։ 1948–1949 թվականների ձմռանը Փարիզի թատրոնում նա բեմադրել է Լյուդվիգ Հոլբերգի *Diderich Menschenskraek* (*Դիդերիխ Ահեղ*) ստեղծագործությունը։

1950 թվականին վերադարձել է Դանիա  և 1950-ականների սկզբին հայտ ներկայացրել որպես թատերական բեմադրող ռեժիսոր։ Նրա բեմականացումները ներառում էին Մարսել Էմեի *La tête des autres* (*Այլ մարդկանց գլուխներ*, Պիեռ Կոռնեյլի *[[Սիդ|Le Cid-ը]]*, Ժան Ժիրուդուի *Pour Lucrèce-ը*։ 1951 թվականին Աքսելն սկսել է բեմադրություններ իրականացնել նաև հեռուստատեսությունում և 1951-1968 թվականներին նկարահանել է մոտավորապես հիսուն հեռուստատեսային դրամա։

1955 թվականից աշխատել է որպես Nordisk Film- ի ռեժիսոր։ Նրա դեբյուտային խաղարկային ֆիլմը՝ սոցիալ-ռեալիստական *«Nothing But Trouble»* դրաման (1955), բարձր գնահատանքի է արժանացել, իսկ ակնառու, ճեղքումային առաջընթացը տեղի է ունեցել 1957 թվականին *«Անցանկալի կինը»* հեռուստաֆիլմով

Այնուհետև մի քանի թեթև կատակերգություններ և ֆարսեր է նկարահանել, մինչև որ 1967 թվականին էկրանավորել է *«Կարմիր թիկնոցը»* սկանդինավյան էպիկական սագան,, որն այդ նույն տարում ներկայացվել է Կաննի կինոփառատոնի մրցույթում և արժանացել տեխնիկական մրցանակի ( *Metion spéciale du grand prix technique* ) Նրա մյուս ֆիլմերից հիշատակության են արժանի *«Ոսկե կաղամբի ընտանիքը»*  հանրաճանաչ կատակերգությունը (1975) և դրա շարունակությունը, ինչպես նաև սեռական կողմնորոշմամբ գեղարվեստական մի շարք ֆիլմեր, ներառյալ քարոզարշավային *«Det kære legetøj* »-ը (1968), որը նպատակաուղղված էր պոռնոգրաֆիայի օրինականացմանը Դանիայում։

Արդեն շուրջ 20 գեղարվեստական ֆիլմերի հեղինակ՝ Աքսելը 1977 թվականին վերադարձել է Ֆրանսիա, որտեղ մի քանի խոշոր նախագծեր է իրականացրել ֆրանսիական հեռուստատեսության համար։ Այդ շարքում աչքի է ընկել հատկապես 1985 թվականին նկարահանված ** ( *Երկնային սյուներ* )  պատմական հինգ դրվագանոց սերիալը։.

1987 թվականին Աքսելը վերադարձել է Դանիա՝ նկարահանելու այն, ինչ իր երազանքն էր եղել ավելի քան 15 տարի, և համարվում է նրա գլուխգործոցը՝ Կարեն Բլիքսենի *[[Բաբետի խնջույքը|«Բաբետի խնջույքի»]]* ադապտացիան։ Կաննի կինոփառատոնում ցուցադրվելուց հետո ֆիլմը արժանացել է «Օսկար» մրցանակի՝ ամերիկյան կինոակադեմիայի 60-րդ մրցանակաբաշխության լավագույն օտարալեզու ֆիլմ անվանակարգում։

Նրա հաջորդ ֆիլմերը՝ *«Քրիստիան»* երիտասարդական դրաման (1989), « *[[Յուտլանդիայի արքայազնը|Յուտլանդիայի արքայազնը»]]* պատմական դրաման (1994) և *Լեյլան* (2001) միջազգային  ասպարեզում այդ նույն հաջողությունն ու արձագանքը չունեցան։

Ռեժիսորական կարիերային զուգահեռ՝ Աքսելը նկարահանվել է դանիական տասնյակ ֆիլմերում, հիմնականում 1950-60-ական թվականների հանրահայտ կատակերգությունների գունեղ երկրորդական դերերում։ Իսկ գլխավոր դերերից հիշարժան է հատկապես նրբագեղ շառլատան Մարսել դը Սադի դերը *«Դժկամ սադիստը»* (1967) ֆիլմում։

1995-ին Աքսելն արժանացել է Ֆրանսիայի *Վաստակի համար* շքանշանի, 2000-ին՝ Արվեստների և գրականության շքանշանի, 2003-ին՝ Պատվո Լեգեոնի շքանշանի։  2003 թվականին նրան Կոպենհագենի միջազգային կինոփառատոնում շնորհվել է ստեղծագործական ողջ  կյանքի ընթացքում ձեռք բերած նվաճումների համար մրցանակ։ 2012 թվականին նա ստացել է Rungstedlund մրցանակը։

Աքսելը մահացել է քնած ժամանակ՝ 2014 թվականի փետրվարի 9-ին՝ 95 տարեկան հասակում

## Ընտրյալ ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Regisseur Gabriel Axel ist tot. Nachruf auf Spiegel Online vom 10. Februar 2014
* Gabriel Axel auf danskefilm.dk in der Dansk Film Database (dänisch)
* Gabriel Axel auf dfi.dk im Det Danske Filminstitut (dänisch)
* 
* Gabriel Axel in the Danish Film Database

Կատեգորիա:1918 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դանիացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:2014 մահեր
Կատեգորիա:Դանիացի գրողներ
Կատեգորիա:Դանիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Դանիացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Դանիացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Դանիացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Սցենարիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օսկարակիրներ
Կատեգորիա:Օրհուս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ