open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մհեր Տերտերյան

**Մհեր Հայկի Տերտերյան** (), հայ քաղաքական գործիչ, գործարար, ՀՀ նախկին վարչապետ Կարեն Կարապետյանի խորհրդական։

## Կենսագրություն
* 1994-1999 թվականներին սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի պետական տնտեսագիտական համալսարանի բանկային գործ մասնագիտությունը։
* 2001 թվականից մինչ այժմ զբաղվում է ձեռնարկատիրական գործունեությամբ։
* 2005 թվականից Ղազախստանի հայկական «Ուրարտու» համայնքի փոխնախագահն է։
* 2013 թվականից Ղազախստանի գործարարների տարածաշրջանային պալատի նախագահության անդամ է։
* 2013 թվականից Ղազախստանի Ազգային պալատի Ագրո-արդյունաբերական համալիրի կոմիտեի անդամ։
* 2014 թվականից Ղազախստանի գյուղատնտեսության նախարարի խորհրդի անդամ է։
* 2017 թվականին տեղափոխվել և մշտական բնակություն է հաստատել ՀՀ-ում։
* 2017-2018թթ եղել է ՀՀ վարչապետ Կարեն Կարապետյանի խորհրդական։
* 2018 թվականից ռազմարդյունաբերական ձեռնարկությունների միության անդամ է։

## Բիզնես գործունեություն
Մհեր Տերտերյանը Վայոց ձորի Արենի համայնքում սեփականության իրավունքով ունի ավելի քան 300 հա հողատարածք, որի վրա տնկված են խաղողի այգիներ։ Այդ հողատարածքում նա տեղադրել է Հայաստանի Հանրապետության ամենամեծ դրոշը։

## Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երեք երեխա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հայաստան. միֆ և իրականություն
* Հայ հասարակության արժեքային ճգնաժամը

Կատեգորիա:Հայ գործարարներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Նիկոլայ Բաղդասարյան

**Նիկոլայ Բաղդասարյան** (), հայ քաղաքական գործիչ, փաստաբան, Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության անդամ, ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավոր։

## Կենսագրություն
1998 թվականին ավարտել է «Հայկական բաց համալսարանը» և հանդիսանում է իրավագիտության մագիստրոս։

Ծառայել է ՀՀ Զինված Ուժերում։

## Աշխատանքային գործունեություն
1994 թվականին որպես իրավախորհրդատու աշխատել է «Սելենա» գործարանում։ 1998 թվականին որպես ուսումնամեթոդաբանական կաբինետի վարիչ աշխատել է «Հայկական բաց համալսարանում»։ 2003 թվականին նշանակվել է  «Արնի Լեգալ Էյդ» ՍՊԸ-ի տնօրեն։ 2006 թվականին որպես դրամաշնորհային ծրագրերի համակարգող, դրամաշնորհային ծրագրերի ղեկավար, նախագահի տեղակալ, տնօրեն աշխատել է «Հայաստանի Հանրապետության փաստաբանական պալատում»։

2018 թվականի հունիսի 27-ին ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի որոշումով նշանակվել է վարչապետի խորհրդական` հասարակական հիմունքներով։

2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ին կայացած Ազգային Ժողովի ընտրություններում պատգամավոր է ընտրվել «Իմ քայլը» դաշինքի համապետական ցուցակով։

## Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ փաստաբաններ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության անդամներ
Վահագն Հովակիմյան

**Վահագն Միսակի Հովակիմյան** (), հայ քաղաքական գործիչ, իրավաբան, լրագրող, Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության հիմնադիր անդամ, Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության վարչության անդամ, ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավոր (2019 հունվար-2021 օգոստոս)։ ՀՀ ԱԺ 8-րդ գումարման պատգամավոր, պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ (2021 օգոստոս-2022 հոկտեմբեր)։ ՀՀ կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի նախագահ։

## Կենսագրություն
1991 թվականին ավարտել է Խաչատուր Աբովյանի անվան թիվ 2 դպրոցը։ 1991-1993 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի ռադիոֆիզիկայի ֆակուլտետում, որտեղից հեռացվել է և այդպես էլ չի ավարտել համալսարանական կրթությունը։ 1993-1995 թվականներին ծառայել է ՀՀ Զինված Ուժերում։ 1996-2000 թվականներին սովորել է ԵՊՀ սոցիոլոգիայի, հոգեբանության, քաղաքագիտության և փիլիսոփայության ֆակուլտետում։ 2021 թվականին ավարտել է Մովսես Խորենացու անվան համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետի բակալավրիատի հեռակա բաժինը։

## Աշխատանքային գործունեություն
1998-2013 թվականներին լրագրողական աշխատանքներ է կատարել «Օրագիր» և «Հայկական ժամանակ» օրաթերթերում։ 2012-2016 թվականներին աշխատել է որպես ՀՀ ԱԺ պատգամավոր Նիկոլ Փաշինյանի օգնական։

2014-2016 թվականներին որպես խմբագիր աշխատել է «Ժողովուրդ» օրաթերթում։

2018 թվականի սեպտեմբերի 23-ին կայացած Երևանի ավագանու արտահերթ ընտրությունների արդյունքում «Իմ քայլը» դաշինքի համամասնական ցուցակով ընտրվել է Երևան քաղաքի ավագանու անդամ։ Հոկտեմբերի 10-ին հրաժարվել է մանդատից։

2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ին կայացած Ազգային Ժողովի ընտրություններում պատգամավոր է ընտրվել «Իմ քայլը» դաշինքի թիվ 2 ընտրատարածքի տարածքային ընտրական ցուցակով։

2021 թվականի հունիսի 20-ին կայացած Ազգային ժողովի արտահերթ ընտրություններում պատգամավոր է ընտրվել «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության համապետական ընտրական ցուցակով։ Ազգային ժողովի պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ։ 2022 թվականին վայր է դրել պատգամավորական մանդատը։

2022 թվականի հոկտեմբերի 7-ին, ՀՀ Ազգային ժողովի  կողմից ընտրվել է ՀՀ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի նախագահ։

## Կուսակցական գործունեություն
2019 թվականի հունիսի 16-ին տեղի ունեցած «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության 5-րդ համագումարի ժամանակ ընտրվել է ՔՊ վարչության անդամ։

2022 թվականին ԿԸՀ նախագահ ընտրվելու կապակցությամբ, դադարեցրել է անդամակցությանը ՔՊ-ին։

## Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երկու որդի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության անդամներ
Սեմյուել Թինգ

**Սեմյուել Թինգ** (丁肇中; , ), ամերիկացի միջուկային ֆիզիկոս, չինական ծագումով։ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր ֆիզիկայի ասպարեզում 1976 թվականին, ստացել է այն նոր տիպի տարրական մասնիկի հայտնաբերման համար (J/ψ-մեզոն), համատեղ Բարտոն Ռիխտերի հետ։ Հայտնաբերումը կատարվել է 1974 թվականին, երբ Թինգը ղեկավարում էր Մասսաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի հետազոտական թիմը, որը զբաղվում էր Բարձր էներգիայով մասնիկների ֆիզիկայով։

1992 թվականին ստորագրել է «Նախազգուշացում մարդկությանը»։

## Անձնական կյանք
1960 Թինգը ամուսնացել է Կայ Լուիզ Կանի հետ, ում հետ նրանք ունեն երկու դուստրներ։ 1985 թվականին Թինգը ամունսացել է դոկտոր Սյուզան Կարոլ Մարկսի հետ, ումից ունի մեկ որդի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Autobiography 
* Biography and Bibliographic Resources, from the Office of Scientific and Technical Information, United States Department of Energy
* Nobel speech in translation
* Faculty page at MIT
* Nobel-Winners.com Bio
* PBS bio
* Scientific publications of Samuel C. C. Ting on INSPIRE-HEP

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Միչիգանի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կանանց միջազգային սիոնիստական կազմակերպություն

**Կանանց միջազգային սիոնիստական կազմակերպություն** (ויצו‏‎, , WIZO,  իսրայելական հասարակության սոցիալական ապահովության բնագավառում գործունեություն իրականացնող ոչ կառավարական կանանց կազմակերպություն, որի հիմնական նպատակն է բարելավել կանանց վիճակը և կրթությունը Իսրայելում և սփյուռքում։

## Պատմություն
մինի|Վերա Վեյցմանն այցելում է Ռիովոթում գտնվող WIZO հաստատություն, 1946 թ.
Կանանց միջազգային սիոնիստական կազմակերպությունը (WIZO) հիմնադրվել է 1920 թվականի հուլիսի 7-ին Մեծ Բրիտանիայում սիոնիստական շարժման կին գործիչների խմբի կողմից, որոնց թվում էին Ռեբեկա Զիֆը, Վերա Վեյցմանը (Իսրայելի ապագա նախագահ Խայիմ Վեյցմանի կինը), Էդրտ Էդերը, Ռոմանա Գուդմանը և Հենրիետտա Իրվելլը, կազմակերպության առաջնահերթ խնդիրը դարձավ բրիտանական մանդատի ենթակայության տակ գտնվող Պաղեստինի բնակչությանը ծառայությունների մատուցումը։ Մանդատային Պաղեստինում WIZO-ի առաջին նախագծերից էր Տիպատ Հալավ մանկական կլինիկաների և հագուստի բաշխման  կենտրոնների ստեղծումը, որոնք գործում են մինչև մեր օրերը։ WIZO-ի առաջին ցերեկային խնամքի կենտրոնը բացվել է Թել Ավիվում 1926 թվականին։

1920—1930-ական թվականներին ամբողջ Եվրոպայում ստեղծվեց  WIZO-ի մասնաճյուղերի լայն ցանց, սակայն դրանց մեծ մասը փակվեցին նացիստական օկուպացիայի և Հոլոքոստի պատճառով։ Լատինական Ամերիկայի մասնաճյուղերը շարունակեցին գործել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։

1949 թվականին Իսրայել պետության ստեղծումից հետո WIZO-ի գլխամասային գրասենյակը տեղափոխվեց այնտեղ, իսկ կազմակերպության նախագահ դարձավ Ռեբեկկա Զիֆը։ WIZO-ն ձևավորեց սեփական քաղաքական կուսակցությունը, որը մասնակցեց 1949 թվականի Քնեսեթի առաջին գումարման ընտրություններին, ստանալով ձայների 1,2 % -ը և մեկ տեղ Քնեսեթում։   WIZO-ից պատգամավոր դարձավ Ռահել Կոեն-Կագանը։

Ներկայումս WIZO-ն Իսրայելում վերահսկում է 180 ցերեկային խնամքի կենտրոնների գործունեությունը և հոգ է տանում աշխատող մայրերի 14000 երեխաների, նոր ներգաղթածների և սակավ ապահովված ընտանիքների համար։ WIZO-ն կազմակերպում է նաև ամառային ճամբարներ, դասընթացներ մեկ ծնող ունեցող ընտանիքների համար և կազմակերպում երեխաների սոցիալական աջակցության տարբեր ծառայություններ։

WIZO-ն համարվում է կանանց խոշորագույն սիոնիստական կազմակերպությունը աշխարհում։ 2008 թվականին 36 անդամ-երկրներ իրենց պատվիրակներին էին ուղարկել Իսրայել կազմակերպության ստեղծման 88- ամյակը նշելու համար։ 2008 թվականին WIZO-ն կանանց երկու այլ կազմակերպությունների հետ միասին արժանացավ Իսրայելի մրցանակին երկրի պետական և հասարակական կյանքում ունեցած ավանդի համար։
 
2012 թվականից  WIZO-ի նախագահ է համարվում Տովա Բեն-Դովը։

## Ղեկավարներ
* Ռեբեկա Զիֆ` 1949—1966 թթ.
* Ռոզա Գինոսսար` 1966—1970 թթ.
* Ռայա Յագլոմ` 1970—1996 թթ.
* Միշել Մոդաի` 1996—2004 թթ.
* Հելենա Գլեյզեր` 2004—2012 թթ.
* Թովա Բեն-Դով` 2012 — այժմ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1920 հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Կանանց միջազգային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Սիոնիզմ
Հրաչյա Հակոբյան (դերասան)

**Հրաչյա Վաչիկի Հակոբյան** (), հայ քաղաքական գործիչ, դերասան, Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության անդամ, ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավոր։ 

## Կենսագրություն
1997 թվականին ավարտել է Երևանի Բենիամին Ժամկոչյանի անվան թիվ 119 միջնակարգ դպրոցը։

1998-2000 թթ. ծառայել է Հայաստանի զինված ուժերում։

2001-2005 թվականներին սովորել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի դերասանական բաժնում։

## Աշխատանքային գործունեություն
2003-2007 թվականներին աշխատել է Երևանի խամաճիկների պետական թատրոնում, 2008-2010 թվականներին՝ Երևանի Կամերային թատրոնում։ 2002-2009 թվականներին եղել է «Հայկական ժամանակ» օրաթերթի տպագրության պատասխանատուն։
2005 թ. ավարտել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտը։ 2000-2008 թթ. եղել է «Հայկական Ժամանակ» օրաթերթի տպագրության պատասխանատու, 2003-2008 թթ.՝ Երևանի խամաճիկների պետական թատրոնի, 2009-2010 թթ.՝ Երևանի պետական կամերային երաժշտական թատրոնի դերասան։ 2009-2013 թթ.՝ «Մեր Տպարանը» ՍՊԸ փոխտնօրեն։ 2013-2015 թթ.՝ «Armtimes.com» կայքի ադմինիստրատոր։

Նկարահանվել է մի շարք գեղարվեստական ֆիլմերում։ 2018-2019 թթ.՝ ԱԺ պատգամավոր (թիվ 3 ընտրատարածք, «Ելք» կուսակցությունների դաշինք)։ ԱԺ գիտության, կրթության, մշակույթի, երիտասարդության և սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ «Ելք» խմբակցության անդամ։

2018 թվականի մայիսի 16-ին Հայաստանի փոխվարչապետ Արարատ Միրզոյանի պատգամավորական լիազորությունները դադարեցված ճանաչվելուց հետո Հրաչյա Հակոբյանը մանդատ է ստացել Հայաստանի 6-րդ գումարման Ազգային Ժողովում։

2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ին կայացած Ազգային Ժողովի ընտրություններում պատգամավոր է ընտրվել «Իմ քայլը» դաշինքի համապետական ցուցակով։

## Ընտանիք
Ամուսնալուծված է, ունի երկու զավակ։

Իր քույրը՝ Աննա Հակոբյանը, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի նախկին կինն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության անդամներ
Եռանկյան անհավասարություն

thumb|, ,   կողմերով եռանկյան մեջ ()-ը միշտ մեծ է  -ից

**Եռանկյան անհավասարություն,** երկրաչափության , ֆունկցիոնալ վերլուծության և դրանց առնչվող առարկաներում հեռավորության ինտուիտիվ հատկություններից մեկը։ Այն պնդում է, որ եռանկյան ցանկացած կողմի երկարությունը միշտ փոքր է, քան մյուս 2 կողմերի երկարությունների գումարը։ Եռանկյան անհավասարությունը  չափային տարածության, նորմայի և այլնի սահմանման մեջ, ներառված է որպես աքսիոմ։ Դա հաճախ նաև թեորեմ է հանդիսանում տարբեր տեսություններում։

## Էվկլիդեսյան երկրաչափություն
thumb|Էվկլիդեսյան երկրաչափության եռանկյան անհավասարության պացույց
Դիցուք՝ տրված է  \Delta ABC. և |AC| \leqslant |AB|+|BC|, ընդորում  |AC| = |AB|+|BC| ստացվում է միայն այն դեպքում, երբ եռանկյան մեջ  B գտնվում է  A և C կետերի միջև, մի ուղղի վրա։

BD- ն՝ AB- ի շարունակությունն է (ըստ կառուցման):Ընդորում, β> α  և  AD> AC: Սակայն AD = AB + BD = AB + BC, այնպես, որ AB + BC> AC: Այս ապացույցը բերվում է Էվկլիդեսի տեսությունում( Գիրք 1)։

Ապացուցում է եռանկյան անհավասարությունը հետևյալ կերպ։ Նախ՝ ապացուցվում է թեորեմ այն մասին, որ եռանկյան արտաքին անկյունը մեծ է ներքին անկյունից, որը նրան կից չէ։ Դրանից բխում է թեորեմ,որ եռանկյունու մեծ կողմի հանդիպակած անկյունը մեծ է։ Հետագայում, օգտագործելով հակառակ եղանակը, մենք ապացուցում ենք այն թեորեմը, որ եռանկյան ավելի մեծ ներքին անկյան դիմաց գտնվում է մեծ կողմը, և այս թեորեմից դուրս է բերում եռանկյան անհավասարությունը։

## Նորմավորված տարածություն
Դիցուք՝ (X,\|\cdot\|)֊ն նորմավորված վեկտորական տարածությունն է, որտեղ  X֊ը կամայական բազմություն է իսկ  \|\cdot\|֊ը X֊ի վրա որոշված նորմ։ Այդ դեպքում ըստ վերջինիս սահմանման ճիշտ է հետևյալ անհավասարությունը․

: \|x+y\| \leqslant \|x\| + \|y\|,\quad \forall x,y\in X.

## Մետրիկական տարածություն
Դիցուք՝ (X,\rho)֊ն մետրիկական տարածություն է, որտեղ X-ը կամայական բազմություն է, իսկ  \rho-ն X -ի վրա որոշված մետրիկա։ Ըստ վերջինիս սահմանման

\rho(x,y) \leqslant \rho(x,z) + \rho(z,y),\quad x,y,z\in X.

## Տարբերակում և ընդհանրացում
* d(x,z) \leqslant \max( d(x,y), d(y,z) ) Եռանկյան մեծ անհավասարություն

### Եռանկյան հակառակ անհավասարություն
Մետրական և նորմավորված տարածությունում եռանկյան անհավասարության հետևանքն է հանդիսանում հետևյալ անհավասարությունը․

* | \rho(x,y) - \rho(x,z) | \leqslant \rho(y,z), \quad x,y,z\in X.

### Եռանկյան անհավասարությունը եռանիստ անկյան համար
Ուռուցիկ եռանիստ անկյան յուրաքանչյուր հարթ անկյուն փոքր է մյուս երկու հարթ անկյունների գումարից։

### Կետերի կամայական թիվ
Նշանակենք \rho(x_{i}, x_{j})֊ով x_{i} և x_{j} կետերի հեռավորությունը։ Այդ դեպքում տեղի ունի հետևյալ անհավասարությունը՝ \rho(x_{1}, x_{m}) \leqslant \rho(x_{1}, x_{2}) + \rho(x_{2}, x_{3}) + ... + \rho(x_{m-1}, x_{m})։ Անհավասարությունը ստացվում է երեք կետերի համար եռանկյան անհավասարությունը հաջորդաբար կիրառելով․

\rho(x_{1}, x_{m}) \leqslant \rho(x_{1}, x_{2}) + \rho(x_{2}, x_{m}) \leqslant \rho(x_{1}, x_{2}) + \rho(x_{2}, x_{3}) + \rho(x_{3}, x_{m}) \leqslant ...

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անհավասարություն (մաթեմատիկա)
Կատեգորիա:Գծային հանրահաշվի թեորեմներ
Կատեգորիա:Էվկլիդեսյան երկրաչափություն
Կատեգորիա:Մետրիկական երկրաչափություն
Բնուտ

**Բնուտ**, լեռնագագաթ Հայաստանի Արարատի և Վայոց ձորի մարզերի սահմանագլխին, Գենուտի լեռների հյուսիս-արևելյան մասում, Ելփին գյուղից 4 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Բարձրություն 2532  մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Արարատի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Ֆիլիպ Անդերսոն

**Ֆիլիպ Անդերսոն** (, ), ամերիկացի տեսաբան ֆիզիկոս։ Անդերսոնի ներդրումը ֆիզիկայի բնագավառում ծավալվում է տեղորոշման տեսության, հակաֆերոմագնետիզմի տեսության, և բարձր ջերմաստիճանային գետհաղորդականության բնագավառներում։

## Կենսագրություն
Անդերսոնն ապրել է Իլլինոյս նահանգի Ուրբանա քաղաքում։ Ընդունվել է Հարվարդի համալսարան, որտեղ սովորելը ընդհատել է պատերազմի ժամանակ ծառայելով ԱՄՆ ռազմածովային ուժերում։ Դիպլոմային աշխատանքը գրել է Նոբելյան մրցանակակիր Ջոն Հազբրուկ վան Ֆլեքի ղեկավարման ներքո։

1949 թվականից 1984 թվականներն աշխատել է Բելլ ընկերության լաբորատորիաներում հիմնականում զբաղվելով խտացված միջավայրերի ֆիզիկայով։ Այս ժամանակահատվածում էլ նա հայտնագործել է տեղորոշման տեսությունը։

1967 թվականից 1975 թվականները Անդերսոնն աշխատել է որպես տեսական ֆիզիկայի պրոֆեսոր Քեմբրիջի համալսարանում։ 1977 թվականին նա պարգևատրվեց Նոբելյան մրցանակով ֆիզիկայի ասպարեզում, մագնիսական և ոչկանոնակարգված կառուցվածքների էլեկտրոնների կառուցվածքների բնագավառում, որոնք հետագայում կիրառվեցին էլեկտրոնային անջատիչների և համակարգիչների հիշողության սարքերի զագրացման մեջ։ Նա կիսեց մրցանակը իր գործընկերներ սեր Նևիլ Մոտտի և Ջոն Հազբրուկ վան Ֆլեքի հետ։ 1982 թվականին Անդերսոնը պարգևատրվեց ԱՄՆ ազգային գիտական մեդալով։

1984 թվականին նա ավարտեց իր աշխատանքը Բելլի լաբորատորիաներում և մինչ այժմ հանդիսանում է Փրինսթոնի համալսարանում ֆիզիկայի էմերիտ-պրոֆեսոր։

Գիտնականը 1992 թվականին ստորագրել է «Գիտնականների նախազգուշացումը մարդկությանը» փաստաթղթի տակ, և այլ 22 Նոբելյան մրցանակակիրների հետ 2003 թվականին ստորագրել է նաև «Երրորդ մարդասիրական մանիֆեստը»։

Հանդիսանում է Ամերիկյան արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ (1963) և ԱՄՆ Գիտությունների ակադեմիայի անդամ (1967), Լոնդոնյան թագավորական միության արտասահմանյան անդամ  (1980) և Ռուսաստանի Գիտությունների ակադեմիայի անդամ (1994)

## Հիմնական հոդվածները
* P.W. Anderson, «Absence of Diffusion in Certain Random Lattices», Phys. Rev. **109**, 1492 (1958):
* P.W. Anderson, P. W., Halperin, B. I., Varma, C. M., «Anomalous low-temperature thermal properties of glasses and spin glasses, „ *Philosophical Magazine*, **25**, 1 (1972):
* P.W. Anderson, «More is Different», *Science* **177**, 393 (1972):
* P.W. Anderson, «The resonating valence bond state in La<sub>2</sub>CuO<sub>4</sub> and superconductivity», *Science* **235**, 1196 (1987):

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''Ф. Андерсон''. «Локальные моменты и локализованные состояния». Нобелевская лекция // Успехи физических наук, том 127, выпуск 1, январь 1979 
* Նոբելյան կոմիտեի կայքիում տեղեկություններ
* Ֆիլիպ Ուորեն Անդերսոն
* Ֆիլիպ Ուորեն Անդերսոն էջը Փրինսթոնի համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետի կայքում 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Տեսական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Բենիամին Ժամկոչյանի անվան թիվ 119 ավագ դպրոց

**Երևանի Բենիամին Ժամկոչյանի անվան վարժարան**, վարժարան Երևանի Էրեբունի վարչական շրջանում։

## Պատմություն
Դպրոցը հիմնադրվել է 1938 թվականին՝ որպես երկաթուղայինների դպրոց։ 1961 թվականին վերակազմավորվել է ֆրանսիական թեքումով դպրոցի, որտեղ որոշ առարկաներ դասավանդվել են ֆրանսերենով։ Դպրոցը հայտնի է որպես ֆրանսիական դպրոց։

Դպրոցն անվանակոչվել և հայ կրթական գործիչ, մանկագիր, հրապարակախոս Բենիամին Ժամկոչյանի անունով է գրանցվել 2003 թվականի հունվարի 26-ին։  ՀՀ կառավարության 2010 թվականի մայիսի 6-ի N 575-Ն որոշմամբ դարձել է ավագ դպրոց։  2013 թվականին ՀՀ կրթության և գիտության նախարար Արմեն Աշոտյանն ու Հայաստանում Ֆրանսիայի արտակարգ և լիազոր դեսպան Անրի Ռենոն ստորագրել են կրթական համագործակցության հուշագիր, որով Երևանի Բենիամին Ժամկոչյանի անվան թիվ 119 ավագ դպրոցում իրականացվում է ֆրանսերենի խորացված ուսուցում և լրացուցիչ ֆրանկոֆոն ծրագիր։

Դպրոցի դիմաց տեղադրվել է Բենիամին Ժամկոչյանի կիսանդրին։

## Հայտնի շրջանավարտներ
* Հրաչյա Հակոբյան, դերասան, ՀՀ ԱԺ պատգամավոր
* Նելլի Խերանյան, դերասանուհի, ՀՀ վաստակավոր արտիստ

## Պատկերասրահ

Yerevan High School N 119 after B. Zhamkochyan.jpg
Beniamin Zhamkochyan's bust.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դպրոցի կայքէջ 

Կատեգորիա:1938 հիմնադրումներ Երևանում
Կատեգորիա:Երևանի դպրոցներ
Թրաշուշան Ջավախքի

**Թրաշուշան Ջավախքի** (), հիրիկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Պալարասոխուկավոր և գեղազարդային բույս է։ Ցողունն ունի 40-60 սմ բարձրություն։ Անհավասար ջղավորությամբ տերևները 3 հատ են։ Միակողմանի կանանորոշ երկկողմ ծաղկաբույլը 4-6 ծաղիկներով է, բոլոր ծաղիկները ծաղկելիս վերև են ուղղված։ Ծաղկապատը անորոշ երկշուրթ է, համարյա ակտինոմորֆ և մուգ ծիրանագույն։

## Տարածվածություն
Հայաստանում տարածված է Վերին Ախուրյանի (Արփի լճի ավազան, Ջավախեթի լեռնաշղթա) Շիրակի (Մեծ Մանթաշ գյուղի շրջակայք) և Լոռու (Շահնազար, Տաշիր, Ուրասար գյուղերի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Հարավարևմտյան Անդրկովկասում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ծովի մակարդակից 1400-2200 մ բարձրությունների վրա, միջին և վերին լեռնային գոտիներում, մարգագետիններում, մարգագետնատափաստանում, տնկարկներում, խոնավ, ճահճացած տեղերում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոս ամիսներին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է և Անդրկովկասի էնդեմիկ։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, իսկ բնակության  շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Աճելավայրերի փոփոխության պատճառով` տեսակին սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիայի հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Արփի լիճ» ազգային պարկի տարածքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Հիրիկազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Ալեքսանդր Գորբովսկի

**Ալեքսանդր Ալֆրեդովիչ Գորբովսկի** (), խորհրդային գրող, պատմաբան-արևելագետ և հնդկագետ, գիտահանրամատչելի և գիտագեղարվեստական գրքերի, ֆենտեզի պատմվածքների հեղինակ։ Պատմական գիտությունների թեկնածու (1959), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1979)։

Բանաստեղծուհի Եկատերինա Գորբովսկայայի հայրն է։

## Կենսագրություն
Ալեքսանդր Գորբովսկին ավարտել է Մոսկվայի արևելագիտության ինստիտուտը (1954)։ 1959 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «Անգլո-հնդկական գաղութային բանակն ու 1861-1864 թվականների ռազմական բարեփոխումը» Մոսկվայի Մ․ Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանին առընթեր Արևելյան լեզուների ինստիտուտում։ Զբաղվել է գիտահետազոտական աշխատանքով Ասիայի ժողովուրդների ինստիտուտում, Միջազգային բանվորական շարժման ինստիտուտում, ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի ինֆորմատիկայի ինստիտուտում։ Գրել է լեզվաբանությանն ու նորագույն պատմությանը նվիրված մի շարք գիտական աշխատանքներ, բենգալերենից թարգմանել Ռաբինդրանաթ Թագորի ստեղծագործությունները։ 1980-ական թվականների վերջին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Մեծ Բրիտանիա, որտեղ շարունակել է համագործակցել ռուսական ու արտասահմանյան հրատարակությունների հետ։

Ալեքսանդր Գորբովսկին հեղինակել է գիտահանրամատչելի ու գիտագեղարվեստական գրքեր, հոդվածներ, ակնարկներ հին ու նոր պատմության հանելուկների, գիտատեխնիկական հեղափոխության սոցիալական հետևանքների, հասարակության ինտելեկտուալիզացիայի, պարանորմալ երևույթների և մարդկային հոգեբանության քիչ ուսումնասիրված ֆենոմենների մասին պարադոքսոգրաֆիական ավանդույթի մասին, որոնցից են՝ «Հնագույն պատմության հանելուկներ» (1966), «Առևանգված խելքեր» (1969), «2000 թվական և այլ» (1978), «Առանց կրակոցի։ Ռուսական ռազմական հետախուզության պատմությունից» (Յուլիան Սեմյոնովի հետ համատեղ, 1983), «Պատմության փակ էջեր» (Յուլիան Սեմյոնովի հետ համատեղ, 1988), «Факты, догадки, гипотезы» (1988), «Пророки и прозорливцы в своём Отечестве» (1990), «Ուրիշ աշխարհներ» (1991), «Գաղտնի իշխանություն, անտեսանելի ուժ» (1991), «Колдуны, целители, пророки» (1993)։ 1964 թվականին կատարել է իր նորամուտ որպես ֆանտաստ գրող («Նա կարթնանա երկու հարյուր տարի անց» պատմվածք)։ Նրա աշխատանքները տպագրվել են «Фантастика» և «НФ» ամենամյա գիտաֆանտաստիկ ժողովածուներում, «На суше и на море» ամենամյա գիտաաշխարհագրական ալմանախում,«Знак вопроса» գիտահանրամատչելի շարքի թողարկումներում, «Вокруг света»,  «Наука и жизнь», «Знамя», «Огонёк», «Сибирь», «Байкал» ամսագրերում, «Неделя» թերթում և այլն։ Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են ուկրաիներեն, սերբերեն, անգլերեն և ֆրանսերեն։

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագրություն

### Գրքեր
* 
* 
* 
*  
** 
** 
* 
*  
* 
** 
* 
* 
* 
* 
** То же в кн.: 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Հոդվածներ, ակնարկներ
* 
** То же в кн.: ; ; 
* 
** То же в кн.: ; ; 
* 
** То же в кн.: ; ; 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** То же в кн.: 
* 
* 
* 

### Ֆենտեզի պատմվածքներ
* 
*   
*   
* 
* 
* 
** 
** 
** 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային արևելագետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմաբաններ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ
Իսհակ փաշայի պալատ

thumb|250px|Իսհակ փաշայի պալատը Բայազետի ամրոցից, 2018 թվականի օգոստոս
**Իսհակ փաշայի տարածք** (), կիսաքանդ պալատ և վարչական համալիր Թուրքիայի արևելքում, Աղրըի մարզի Բայազետ քաղաքում։

Իսհակ փաշայի պալատն օսամանյան ժամանակաշրջանի պալատ է, որի կառուցումն սկսվել է 1685 թվականին Չըլդըրօղուլարըների տոհմից Չոլաք Աբդի փաշայի կողմից։ Վերջինս, Բայազետի մարզի ղեկավարն էր։ Շինարարությունը շարունակվել է նրա որդու՝ Իսհակ փաշայի կողմից և ավարտվել թոռան՝ Մեհմետ փաշայի օրոք։ Համաձայն, դռան վրա առկա մակագրության, պալատի հարեմի հատվածի շինարարությունն ավարտվել է 1784 թվականին Մեհմետի թոռան՝ Իսհակ (Իսահակ) փաշայի օրոք։

Իսհակ փաշայի պալատը թուրքական պատմական պահպանված պալատների եզակի օրինակներից մեկն է։

Իսհակ փաշայի պալատը պատկերված է եղել 2005-2009 թվականներին շրջանառության մեջ գտնված 100 լիրայի թղթադրամի վրա։

## Պալատի բաժիններ և հատվածներ
Պալատական համալիրը բաղկացած է հետևյալ բաժիններից և հատվածներից

* Արտաքին ճակատ
* Առաջին և երկրորդ բակեր
* Տղամարդկանց բաժին (սելամլըք)
* Մզկիթ
* Խոհանոց (Դարյուզիյաֆե)
* Բաղնիք
* Հարեմի հատված
* Արարողությունների և զվարճանքի սրահ
* Կամարե դարպասներ
* Որսի և ռազմամթերքի սենյակ
* Դամբարան
* Փուռ
* Զնդան
* Ջեռուցման կենտրոնական համակարգ

Պալատի ճարտարապետական ոճը օսմանյան, պարսկական և հայկական ճարտարապետական ոճերի խառնուրդ է։

## Պատկերասրահ

պատկեր:Ishakpasa DSC 1275.jpg|Պալատի գլխավոր դարպասները
պատկեր:Ishak Pasa DSC 5674.jpg|Պալատի ներքին տեսքը 
պատկեր:Ishak Paşa Sarayı2.jpg|Պալատի գլխավոր մասնաշենքի գմբեթը
պատկեր:Ishak Paşa Sarayı3.jpg|Պալատի ընդհանուր տեսքը
պատկեր:Ishak Paşa Sarayı-1.jpg|Պալատի ներքին տեսքը
պատկեր:IshakPasaSarayi.jpg|Համալիրի մուտքը
պատկեր:Ishak Pasha Palace area 4.JPG|Իսհակ փաշայի պալատը Դարույնքի բերդից
պատկեր:100_YTL_arka.jpg|Իսհակ փաշայի պալատը թուրքական 100 լիրայի վրա (2005-2009)


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Hundreds of pictures showing the saray
*Drone view, aerial shots from Ishak Pasha Palace

Կատեգորիա:Թուրքիայի ամրոցներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի պալատներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկ
Եկել է արձակուրդ

**Եկել է արձակուրդ** (), ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ Ֆեոդոր Ռեշետնիկովի նկարը ժանրային գեղանկարչության ոճում, նկարչության մեջ «սոցիալիստական ժանրի» վառ օրինակներից մեկը։ Նկարն ստեղծվել է 1948 թվականին, այս նկարի համար («Խորհրդային Միության գեներալիսիմուս Ի. Վ. Ստալին» կտավի հետ միասին) նկարիչը 1949 թվականին արժանացել է երկրորդ աստիճանի Ստալինյան մրցանակի։ Գտնվում է Տրետյակովյան պատկերասրահում։

«Եկել է արձակուրդ» նկարը դարձել է Ֆեոդոր Ռեշետնիկովի առաջին և ամենահաջող փորձերից մեկը կենցաղային գեղանկարչության ժանրում (նախկինում առավել հայտնի է եղել որպես ծաղրանկարիչ)։

Ստեղծագործությունը նվիրված է ուրախալի իրադարձության. Սուվորովյան ուսումնարանում սովորող տղան ամանորյա արձակուրդներին վերադարձել է տուն։ Զինվորական համազգեստով թոռը պապին կեսկատակ զեկուցում է ժամանման մասին, տղայի դեմքը ողողված է լայն ժպիտով, պապը, զգաստ կանգնած, «ընդունում է զեկույցը»։ Նկարի կերպարները (տղան, նրա պապը, պիոներական փոխկապով աղջիկը) նկարված են սիրով և հումորով։ Նկարի ներքին լավատեսությունը, ընդգծված ոչ միայն նրա երջանիկ հերոսների հմայքով, այլ նաև տան տոնական ձևավորմամբ, հանգեցնում է այն մտքին, որ մեծ պատերազմն ավարտվել է, և տղան առջևում պայծառ ապագա ունի։ Միաժամանակ կտավը խորապես դրամատիկ է. նկարիչը չի պատասխանում, թե որտեղ են խիզախ մարտիկի ծնողները։ Այն փաստը, որ պատերազմից հետո Սուվորովյան ուսումնարաններ էին վերցնում այն երեխաներին, որոնց հայրն ու մայրը զոհվել էին ռազմաճակատում, այդ թերի ասվածին ողբերգական հնչեղություն է հաղորդում։

«Եկել է արձակուրդ» նկարը դարձել է վարպետի ամենահայտնի ստեղծագործություններից մեկը։ Երկար տարիներ ռուսաց լեզվի դասաժամերին դպրոցականերին առաջարկվել է նկարի հիման վրա գրել շարադրություն։ Այս նկարով թողարկված բացիկների տպաքանակը կազմել է ավելի քան 13 միլիոն։ Դա ավելին է, քան Խորհրդային Միությունում մինչ այդ թողարկված որևէ այլ բացիկինը։

«Եկել է արձակուրդ» նկարի վերարտադրությունը Ֆեոդոր Ռեշետնիկովի մյուս՝ «Նորից երկուս» ոչ պակաս հայտնի նկարում (1952) կախված է պատից։ Հետաքրքրական է, որ «Նորից երկուս» նկարի վերարտադրությունն էլ իր հերթին պատկերված է նկարչի «Վերաքննություն» նկարում։

2013 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Սանկտ Պետերբուրգի Սուվորովյան ռազմական ուսումնարանի տարածքում (Սադովայա փողոց, 26) բացվել է Սուվորովյան ուսումնարանի և կադետային կորպուսի շրջանավարտների հուշարձանը։ Քանդակային կոմպոզիցիան վերաստեղծում է «Եկել է արձակուրդ» նկարի սյուժեն. փոքրիկ զինվորականը զեկուցում է պապին, հուշարձանի հերոսներն ունեն դիմանկարային նմանություն իրենց նախատիպերի հետ։ Քանդակագործ Կարեն Սարգիսովի հուշարձանն այստեղ տեղադրվել է Արևմտյան ռազմական շրջանի զորքերի հրամանատար Անատոլի Սիդորովի նախաձեռնությամբ, որն ինքն էլ ավարտել է Սուվորովյան ուսումնարան, և նվիրված էր Ռուսաստանում Սուվորովյան և Նախիմովյան ուսումնարանների 70-ամյակին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1948 նկարներ
Կատեգորիա:Տրետյակովյան պատկերասրահի նկարներ
Կատեգորիա:Ֆեոդոր Ռեշետնիկովի նկարներ
Նորից երկուս

**«Նորից երկուս»** (), նկարիչ Ֆեոդոր Ռեշետնիկովի նկարը՝ ստեղծված 1952 թվականին։

Պահվում է Տրետյակովյան պատկերասրահում։ Նկարի սկզբնական հեղինակային տարբերակը գտնվում է Art Russe հիմնադրամի հավաքածուում։

Նկարի սյուժեի՝ ուսումնական կյանքի իրողությունների հետ ունեցած նմանության շնորհիվ այն ԽՍՀՄ դպրոցական ծրագրերում օգտագործվել է որպես կենցաղային գեղանկարչության օրինակ (կերպարվեստի ծրագրում), ռուսաց լեզվի ծրագրի «Բանավոր և գրավոր խոսքի զարգացում» բաժնում հանձնարարվել է գրել շարադրություն այս նկարի վերաբերյալ։ Նկարը հայտնի է եղել խորհրդային հանրության շրջանում։

«Նորից երկուս» կտավը երկրորդ մասն է Ռեշետնիկովի նկարչական տրիլոգիայի, որի առաջին մասը «Եկել է արձակուրդ» (1948) նկարն է, երրորդը՝ «Վերաքննություն» (1954), վերջինս այնպիսի հռչակ չի ունեցել, ինչպիսին ունեցել են առաջին երկուսը (աշխատանքը եղել է մասնավոր սեփականություն, այնուհետև տարվել է ԱՄՆ, որտեղ պահվել է Ֆլորիդայում՝ արվեստի իրերի առևտրականների մոտ, ավելի ուշ այն գնել են աճուրդում և վերադարձրել ՌԴ՝ Ֆիլատովների ռուսական արվեստի հիմնադրամ)։ Հատկանշական է, որ «Նորից երկուս» նկարի ձախ անկյունում նկատվում է ավելի վաղ արված «Եկել է արձակուրդ» կտավի վերարտադրությունը, իսկ «Վերաքննություն» նկարի ձախ անկյունում՝ «Նորից երկուս» նկարի վերարտադրությունը։

## Հետաքրքիր մանրամասներ
մինի|«Ձախողվեց», Դ. Ժուկովի նկարը, 1885 թվական
* Կերպարների դասավորությամբ ձևավորված կոմպոզիցիան եռանկյուն է։ Նրա վերևում կախված է նկարչի ավելի վաղ արված «Եկել է արձակուրդ» նկարի վերարտադրությունը, որը նկարված է ստվարաթղթի վրա և դրանից ամրացված է պոկովի օրացույց։ Այդ խոսուն մանրամասների միջոցով Ռեշետնիկովը ցույց է տալիս դրական տիպաժ, որին նկարի գլխավոր հերոսը պետք է ձգտի հասնել։
* Նկարի սյուժեի հիման վրա նկարահանվել է «Երալաշ» մանկական կինոհանդեսի 124-րդ սերիայի համանուն էպիզոդը։ Այդ ստեղծագործությունն է ներկայացված «Մուրզիլկայի արկածները» շարքի «Նորից անբավարար» մուլտֆիլմում, որտեղ տղայի անունը Կոլյա է։
*«Նորից երկուս» նկարի սյուժեն կրկնում է նկարիչ Դ. Ե. Ժուկովի (1841-1903) «Ձախողվեց» նկարի (, 1885) սյուժեն։ Նկարների բոլոր նմանությունների հետ մեկտեղ նրանք բոլորովին տարբեր են։ Մինչխորհրդային շրջանի նկարում գիմնազիայի աշակերտի անհաջողությունը ներկայացված է որպես ընդհանուր տապալում. չէ՞ որ նա ընտանիքի ամենամեծ տղամարդն էր։ Խորհրդային նկարում տեսնում ենք անբանի ու անհաջողակի, որին մանկուց քննադատում է ավագ քույրը, և որի վրա ծիծաղում է փոքր եղբայրը։
* Սկզբում Ռեշետնիկովը պատրաստվում էր նկարել ուրախ սյուժեով «Նորից հինգ» նկար, բայց դասերին հաճախելուց հետո նրան թվաց, որ անհաջողության նկատմամբ արձագանքն ավելի արտահայտիչ է։
* Երկուս ստացողի կերպարի համար կեցվածք է ընդունել 1938 թվականին ճնշումների ենթարկված ու գնդակահարված հայտնի նկարիչ Գուստավ Կլուցիսի որդին։ Կլուցիսի ընտանիքն ապրում էր Ռեշետնիկովի հարևանությամբ՝ նույն տանը, ձերբակալությունից հետո նրանք բնակարանը փոխել են։ Նկարում պատկերված է Կլուցիսի նախկին բնակարանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Опять двойка» на сайте «Коллекция: мировая художественная культура»
* Картина Фёдора Решетникова «Опять „двойка“» в программе «Собрание Третьяковки» («Эхо Москвы». 27 Август 2006)

Կատեգորիա:Տրետյակովյան պատկերասրահի նկարներ
Կատեգորիա:1952 նկարներ
Կատեգորիա:Ֆեոդոր Ռեշետնիկովի նկարներ
Ֆիլ Ֆորդ

**Ֆիլ Ջեքսոն Ֆորդ կրտսեր** (, ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ։

## Խաղացողի կարիերա
Խաղացել է խաղարկողի դիրքում։ Սովորել է Չահել Հիլի Հյուսիսային Կառոլինայի համալսարանում։ 1978 թվականի NBA դրաֆթի ժամանակ ընտրվել է «Կազնաս Սիթի Քինգս» ակումբի կողմից՝ 2-րդ համարի ներքո։ Հետագայում հանդես է եկել  «Նյու Ջերսի Նեթս», «Միլոուքի Բաքս» և «Հյուստոն Ռոքեթս» ակումբների կազմում։ NBA-ում, ընդհանուր առմամբ, անցկացրել է 7 մրցաշրջան։ Ըստ 1978 թվականի արդյունքները Ֆորդը դարձել է Օսկար Ռոբերտսոնի անվան և Ջոն Վուդենի անվան մրցանակների դափնեկիր, ինչպես նաև Sporting News և NABC տարբերակով ճանաչվել է ուսանողների միջև տարվա բասկետբոլիստ։ 1979 թվականին ճանաչվել է NBA տարվա սկսնակ, ինչպես նաև ընդգրկվել է NBA սկսնակների առաջին հավաքականի մեջ։ Մեկ անգամ ընդգրկվել է NBA բոլոր աստղերի երկրորդ հավաքականի մեջ (1979)։ Երկու տարի շարունակ ընդգրկվել է NCAA առաջին համաամերիկյան հավաքականի մեջ (1977-1978), ինչպես նաև մեկ անգամ NCAA երկրորդ համաամերիկյան հավաքականի մեջ (1976)։ 1978 թվականին ճանաչվել է Atlantic Coast կոնֆերենցիայի ուսանողների միջև տարվա բասկետբոլիստ։ NBA կարիերայի ընթացքում, ընդհանուր առմամբ, խաղացել է 482 խաղ, որոնցում հավաքել է 5594 միավոր (11,6 մ/խ), կատարել է 854 անդրադարձ, 3083 փոխանցում, 589 խլում և 29 բլոկշոտ։

1976 թվականին ԱՄՆ-ի հավաքականի կազմում Մոնրեալում անցկացվող Ամառային օլիմպիական խաղերի ժամանակ դարձել է օլիմպիական չեմպիոն։

## Համալսարանի ցուցանիշներ

|-
| style="text-align:left;"| 1974-75
| style="text-align:left;"| Հյուսիսային Կառոլինա
| 31 || - || - || .516 || - || .783 || 2.7 || 5.2 || - || - || 16.4
|-
| style="text-align:left;"| 1975-76
| style="text-align:left;"| Հյուսիսային Կառոլինա
| 29 || - || - || .532 || - || .780 || 1.8 || 7 || 1.8 || 0 || 18.6
|-
| style="text-align:left;"| 1976–77
| style="text-align:left;"| Հյուսիսային Կառոլինա
| 33 || - || - || .534 || - || .853 || 1.9 || 6.6 || 1.7 || 0 || 18.7
|-
| style="text-align:left;"| 1977–78
| style="text-align:left;"| Հյուսիսային Կառոլինա
| 30 || - || - || .527 || - || .810 || 2.1 || 5.7 || 1.8 || .1 || 20.8
|- class="sortbottom"
| style="text-align:center;" colspan="2"| Կարիերա
| 123 || - || - || .527 || - || .808 || 2.1 || 6.1 || 1.8 || .1 || 18.6

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրությունը NBA.com կայքում

Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:ԲԱԱ-ի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Սակրամենտո Քինգսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրուքլին Նեթսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Հյուստոն Ռոքեթսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Միլուոքի Բաքսի բասկետբոլիստներ
Ռոն Լի

**Ռոնալդ «Ռոն» Հենրի Լի** (, ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ։

## Խաղացողի կարիերա
Խաղացել է խաղարկողի դիրքում։ Սովորել է Օրեգոնի համալսարանում, որտեղ հանդես է եկել «Օրեգոն Դաքս» ակումբի կազմում։ 1976 թվականի NBA դրաֆթի ժամանակ ընտրվել է «Ֆինիքս Սանս» ակումբի կողմից՝ 10-րդ համարի ներքո։ Հետագայում հանդես է եկել «Նյու Օռլեանս Ջազ», «Ատլանտա Հոքս», «Դետրոյթ Փիստոնս», «Սկավոլինի Պեզարո» և «Ալվին Սթոքհոլմ» ակումբների կազմում։ NBA-ում, ընդհանուր առմամբ, անցկացրել է 6 մրցաշրջան։ Ընդգրկվել է NBA սկսնակների առաջին հավաքականի մեջ (1977): 1978 թվականին Լին դարձել է NBA պարբերական առաջնության անդրադարձերի առաջնորդ։ Մեկ անգամ ընդգրկվել է NCAA երկրորդ համաամերիկյան հավաքականի մեջ(1975), ինչպես նաև ճանաչվել է Pacific-8 կոնֆերենցիայի ուսանողների միջև տարվա բասկետբոլիստ (1976)։ NBA կարիերայի ընթացքում, ընդհանուր առմամբ, խաղացել է 448 խաղ, որոնցում հավաքել է 3285 միավոր (7,3 մ/խ), կատարել է 1219 անդրադարձ, 1688 փոխանցում, 869 խլում և 122 բլոկշոտ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրությունը NBA.com կայքում

Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:ԲԱԱ-ի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆինիքս Սանսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Յութա Ջազի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ատլանտա Հոքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Դետրոյթ Փիստոնսի բասկետբոլիստներ
Գևորգ Արաբաջյան

**Գևորգ Արաբաջյան** (), բուլղարահայ ռադիոտեխնիկ, գյուտարար և բարեգործ։

## Կենսագրություն
Գևորգ Արաբաջյանը ծնվել է 1929 թվականին Ռումինիայի Սիլիստրա քաղաքում (1947 թվականից Բուլղարիայի կազմում է)։ Ծննդավայրում ռումինական գիմնազիա է հաճախել, որից հետո ուսումը շարունակել է Սոֆիայի ռումինական քոլեջում։ Աշխատել է Հաղորդակցության գիտահետազոտական ինստիտուտում։ 1958 թվականին  ավարտել է Սոֆիայի տեխնիկական համալսարանը։ 1965 թվականին Բուխարեստի Ազգային գիտական պոլիտեխնիկում պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսությունը։ Հաղորդակցության գիտահետազոտական ինստիտուտում ղեկավարել է «Տվյալների նախնական հաշվառման համակարգեր և միջոցներ» բաժինը։ Ստացել է դոցենտի կոչում։ Շվեյցարիայում Ժնևի ռադիոյի և հեռուստատեսության միջազգային կազմակերպությունում մասնակցել է ստանդարտիզացիայի և մետրալոգիայի ծրագրին։ 1977 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Վիեննա։ 1980 թվականի Մոսկվայի օլիմպիական խաղերի ժամանակ գործարկել է տվյալների և մուտքի համակարգը։ Մահացել է 1997 թվականին։

Գևորգ Արաբաջյանը ավելի քան 50 գիտական հոդվածի, երկու տեխնիկական գրքի, 16 հայտնագործության և պատենտների հեղինակ է։

Կինը` Էմիլիա Զախարիևան, մանկական գրքերի հեղինակ էր։

Գևորգ Արաբաջյանը իր ժառանգության մի մասը՝ 58300 ամերիկյան դոլար նվիրաբերել է Սիլիստրայի Սուրբ Տիրամայր հայկական եկեղեցուն։ Նրա նվիրատվությամբ կառուցվել է և իր անունն է կրում հայկական տունը։ Հայկական եկեղեցու փողոցը ևս կրում է Գևորգ Արաբաջյանի անունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլղարահայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Բուլղարահայ բարերարներ
Քենթերվիլյան ուրվականը (այլ կիրառումներ)

**Քենթերվիլյան ուրվականը**, կարող է վերաբերել՝
* Քենթերվիլյան ուրվականը, Օսկար Ուայլդի պատմվածքը,
* Քենթերվիլյան ուրվականը, Օսկար Ուայլդի պատմվածքի հիման վրա նկարահանված խորհրդային մուլտֆիլմ։
Ապառաժ

«**Ապառաժ**», ՀՅԴ Արցախի Կենտրոնական Կոմիտեի պաշտոնաթերթ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Բոլիվար (նահանգ)

**Բոլիվար** (), Վենեսուելայի 23 նահանգներից մեկը։ Նահանգը գտնվում է երկրի հարավարևմտյան հատվածում։

Նահանգի տարածքը կազմում է 238․000 կիլոմետր քառակուսի։ 2015 թվականի մարդահամարի տվյալներին համաձայն նահանգում բնակվում է 2․069․064 մարդ։ Բնակչության 3․99%-ը հնդկացիներ են։

Վարչական կենտրոնն է համարվում Սյուդադ Բոլիվար քաղաքը ()։

## Մունիցիպալիտետներ
Բոլիվար նահանգը բաղկացած է 11 մունիցիպալիտետներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1901 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Վենեսուելայի նահանգներ
Փալմ Ջումեյրա

**Փալմ Ջումեյրա** (), արհեստական կղզի, որը գտնվում է Արաբական Միացյալ Էմիրությունների Դուբայ քաղաքի ափին։ Կղզին ստեղծվել է «Nakheel» ընկերության կողմից։

## Նկարագրություն
Կղզու կառուցման աշխատանքները սկսվել են 2001 թվականի հունիսին։ 2006 թվականին կղզին ստեղծվել է և հանձնվել կառուցապատման։

Փալմ Ջումեյրան այն երեք Փալմների կղզիներից է, որոնք ընդարձակում են Դուբայի ափերը շուրջ 520 կիլոմետրով։

### Հյուրանոցներ
* Anantara The Palm Dubai Resort 
* Atlantis, The Palm
* The Fairmont Palm Hotel & Resort
* St. Regis Dubai - The Palm
* Emerald Palace Kempinski Dubai
* Kempinski Hotel & Residences
* Rixos The Palm Dubai
* Sofitel Dubai, The Palm Resort & Spa
* The Langham, Palm Jumeirah
* Jumeirah Zabeel Saray
* One & Only The Palm
* Taj Exotica Resort & Spa
* The Residences, Palm Jumeirah
* The Retreat Palm Dubai
* Waldorf Astoria Dubai Palm Jumeirah
* Kingdom Of Sheba, Palm Jumeirah  
* The 8
* The Palm Resort & Spa
* Viceroy Palm Jumeirah Dubai
* W Hotel
* Dukes Dubai

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Փալմ Ջումեյրայի պատկերները

Կատեգորիա:Արհեստական կղզիներ
Կատեգորիա:ԱՄԷ-ի աշխարհագրություն
Վերաքննություն

**«Վերաքննություն»** (), նկարիչ Ֆեոդոր Ռեշետնիկովի նկարը՝ ստեղծված 1954 թվականին։

Նկարը Ռեշետնիկովի նկարչական եռապատումի եզրափակիչ մասն է, առաջին երկու նկարներն են՝ «Եկել է արձակուրդ» (1948) և «Նորից երկուս» (1952)
:

Ցուցադրվել է Գորլովի արվեստի թանգարանում։

## Սյուժե
Նկարում պատկերված է դպրոցական տղա, որը գյուղական տանը նստած է վրան բացված գիրք ու տետր դրված սեղանի մոտ։ Պատուհանից երևում են գնդակ խաղացող երեխաներ, նրանցից երկուսը գլխավոր հերոսին կանչում են խաղին միանալու։ Դատելով ամեն ինչից՝ նկարի գործողությունները տեղի են ունենում ամառային արձակուրդների ժամանակ, բայց գլխավոր հերոսն ստիպված է պատրաստվել վերաքննությանը։

## Հետաքրքիր մանրամասներ
* Տան պատից կախված է «Նորից երկուս» նկարի վերարտադրությունը։
* Նկարի համար կեցվածք է ընդունել «Նորից երկուս» նկարի տղան, որը 1938 թվականին ճնշումների ենթարկված ու գնդակահարված հայտնի նկարիչ Գուստավ Կլուցիսի որդին էր։ Կլուցիսի ընտանիքն ապրում էր Ռեշետնիկովի հարևանությամբ՝ նույն տանը, ձերբակալությունից հետո նրանք բնակարանը փոխել են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1954 նկարներ
Կատեգորիա:Ֆեոդոր Ռեշետնիկովի նկարներ
Մամիկոն Ասատրյան

**Մամիկոն Վահանի Ասատրյան** (), հայ փիլիսոփա, փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Մամիկոն Ասատրյանը ծնվել է 1929 թվականի օգոստոսի 25-ին Թիֆլիսում։ Սովորել է Թիֆլիսի թիվ 32 արական միջնակարգ դպրոցում։ 1953 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետը։ 1957-1962 թվականներին աշխատել է Տոմսկի բժշկական ինստիտուտում որպես փիլիսոփայության ավագ դասախոս։ 1962-1968 թվականներին եղել է Տոմսկի մանկավարժական ինստիտուտի փիլիսոփայության ամբիոնի վարիչ։ 1968-1970 թվականներին աշխատել է Երևանի պետական համալսարանի փիլիսոփայության, իսկ 1970-1984 թվականներին՝ դիալեկտիկական մատերիալիզմի և տրամաբանության ամբիոնում։

## Ակադեմիական գործունեություն
1982 թվականին Մամիկոն Ասատրյանը պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն։ 1984 թվականին նրան շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում։ 1984-2008 թվականներին եղել է ԵՊՀ դիալեկտիկական մատերիալիզմի և տրամաբանության ամբիոնի պրոֆեսոր։ 2008 թվականից աշխատում է Եվրոպական կրթական տարածաշրջանային ակադեմիայում որպես պրոֆեսոր։

Մամիկոն Ասատրյանի գրչին են պատկանում են ավելի քան 30 հոդվածներ, 6 մենագրություններ, որոնցից առավել նշանավոր են «Փիլիսոփայության մեթոդաբանական առանձնահատկությունների մասին», «Օրենք և պայման», «Մարքսիզմ-լենինիզմը գիտության մեթոդաբանության տեսանկյունից․ Քննական վերլուծություն», «Էքստրապոլյացիայի մեթոդի ճանաչողական նշանակությունը» աշխատությունները։

## Երկեր
* Օրենքը և նրա դրսևորումները, Ե., 1977:
* Փիլիսոփայության մեթոդների առանձնահատկությունների մասին, Ե., 1985:
* Закон и условие, Е., 1989.
* Марксизм-ленинизм с точки зрения методологии науки, Е., 2000.
* Փիլիսոփայության ներածություն։ (Ուսումնական ձեռնարկ), Նոյյան Տապան, 2004 - 220 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Վանի բերդ

**Վանի բերդ** (հայտնի է նաև **Վանի միջնաբերդ**, **Վանա ամրոց** անվանումներով, , ), քարե ամրոց և պաշտպանական շինություն, որը կառուցվել է մ․թ․ա․ 9-7-րդ դարերում Ուրարտուի թագավորության մայրաքաղաք Տուշպայում։ Տուշպան գտնվել է ներկայիս Վան քաղաքի տարածքում։ Իր տեսակի մեջ ամենամեծ ամրոցն է։ Ամրոցից բացվում է Ուրարտուի մայրաքաղաք Տուշպայի ավերակների տեսարանը, որը կառուցված է եղել ուղղաբերձ ապառաժի վրա, որտեղ հիմա գտնվում է ամրոցը։ Համանման ամրոցներ և պաշտպանական կառույցներ կառուցված են եղել Ուրարտական թագավորության ողջ տարածքում, հատկապես բլրային և ժայռային տեղանքներում, որոնք այսօր գտնվում են ժամանակակից Հայաստանի, Թուրքիայի և Իրանի տարածքներում։ Պատմական տարբեր ժամանակաշրջանում ամրոցին տիրել են տարբեր ազգեր՝ մարերը, աքեմենցիները, հայերը, պարթևները, հռոմեացիները, սասանյան պարսիկները, բյուզանդացիները, արաբները, սելջուկները, սեֆյանները, աֆշարյանները, օսմանցիները և ռուսները, ովքեր նվաճելով այն ավերել կամ վերանորոգել են։ Վանի բերդը գտնվում է Թուրքիայի արևեկքում գտնվող Վան քաղաքի ծայր արևմուտքում, Վանա լճից դեպի արևելք։

Ամրոցն ունի 1800 մետր երկարություն, 120 մետր բարձրություն և 80 մետր լայնություն։

1938-1940 թվականներին ամերիկյան հնագիտական արշավախումբը պեղումներ է կատարել Վանի ամրոցի տարածքում։

Վանի միջնաբերդի պարիսպների ստորին հատվածները կառուցված են եղել անմշակ բազալտից, իսկ մյուս հատվածները՝ աղյուսից։

[thumb|left|275px|[Քսերքսես I-ի արձանագրությունը Վանի միջնաբերդի մոտ]]
Այսպիսի ամրոցներ կառուցվում էին ավելի շատ տարածաշրջանի վերահսկողությունն ապահովելու համար, քան օտարերկրյա պետությունների բանակների հարձակումներից պաշտպանվելու համար։ Ամրոցի ավերակները գտնվում են ժամանակակից Վան քաղաքից դուրս։ Ընդունված է համարել, որ ամրոցի պաշտպանական պարիսպները կառուցվել են միջնադարում։

## Աքեմենյան արձանագրություններ

Մ․թ․ա․ 5-րդ դարին թվագրվող Աքեմենյան Քսերքսես I-ի եռալեզու արձանագրությունը քանդակված է ժայռի հարթեցված հատվածում։ Արձանագրությունը տեղակայված է գետնից 20 մետր բարձրության վրա և գտնվում է ամրոցի մոտ։ Որմնախորշը, ի սկզբանե, հարթեցվել էր Քսերքսեսի հոր՝ Դարեհ I արքայի հրամանով, սակայն փորագրման դաշտը մնացել էր դատարկ։ Արձանագրությունը լավ է պահպանվել և բաժանված է երեք սյուների, որոնցից յուրաքանչյուրը բաժանված է 27 տողերի։ Արձանագրությունը եռալեզու է և գրված է հին պարսկերեն, աքքադերեն և էլամերեն (ձախից աջ)։ Սա միակ հայտնի աքեմենյան արձանագրությունն է, որը գտնվում է Իրանի սահմաններից դուրս։

Արձանագրության տեքստն առաջին անգամ հրապարակվել է 1836 թվականին ֆրանսիացի գիտնական, արևելագետ Էժեն Բուրնուֆի կողմից։ Արձանագրության եռալեզու տեքստի մեկնումը օգնեց գիտնականներին պարսկական սեպագրերի մեկնման գործում։

## Հնագիտական պեղումներ








## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վանի թագավորության քաղաքներ
Կատեգորիա:Արևելյան Անատոլիայի հնավայրեր
Կատեգորիա:Վանի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Վասպուրականի թագավորություն
Կատեգորիա:Վան
Մակարդախոտ վալանտանման

**Մակարդախոտ վալանտանման** (), տորոնազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
15-35 սմ բարձրությամբ, բազմաթիվ ցողուններով բազմամյա խոտաբույս է։ 20-30 մմ երկարությամբ շեղանկյունաձև տերևները 4-ական օղակներով դասավորված են ցողունի վրա։ Ցողունների գագաթին և եզրային ճյուղերի վրա գտնվող կիսահովանոցները առաջացնում են փուխր հուրանաձև ծաղկաբույլ։ Ծաղիկները սպիտակ են, մանր։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է միայն Լոռու (Ձորագետի վերնագավառ) ֆլորիստիկական շրջանում։ Հանդիպում է նաև Նախակովկասում, Դաղստանում, Արևմտյան և Կենտրոնական Անդրկովկասում, Արևելյան Անատոլիայում։

## Էկոլոգիա
Աճում է վերին լեռնային գոտում` ծովի մակարդակից 1800-2000 մ բարձրությունների վրա, ժայռոտ տեղերում, թփերի մացառուտներում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

## Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է ընդամենը մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Կապված գյուղատնտեսական գործունեության ինտենսիվացման պատճառով առաջացող աճելավայրերի պայմանների փոփոխության հետ՝ տեսակին սպառնում է անհետացում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:Տորոնազգիներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Ultratop

**Ultratop**, կազմակերպություն, որը զբաղվում է ազգային բելգիական հիթ շքերթի ձևավորմամբ և հրապարակմամբ։ Ultratop-ը շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն է, որը ստեղծվել է Բելգիայի Ժամանցային բաժին (BEA), IFPI անդամ։

Բելգիայի մշակութային, պատմական և լեզվաբանական բնութագրիչների շնորհիվ Ultratop-ի հիթ շքերթի աղյուսակներ բաժանված են Ultratop Wallonia և Ultratop Flanders-ի։ Այսպիսով, առաջին աղյուսակը հիմնված է Բելգիայում ֆրանսերեն լեզվով, Վալոնիայում, տարածված տվյալների վրա, իսկ երկրորդը, հոլանդերեն լեզու տարածված  Ֆլանդրիա յիտարածքում։

Ֆլամանդական աղյուսակում հիմնականում **Ultratop 50 Singles** և **Ultratop 50 Albums** են։ Վալոնիայում՝ **Ultratop 40 Singles** և **Ultratop 50 Albums**. Բոլոր հիթ շքերթների աղյուսակները հիմնված են վաճառքի տվյալների վրա։ Հիթ շքերթները դուրս են գալիս TMF Flanders ռադիոյի և Plug TV հեռուստաալիքի եթերում։

**Ultratip**

Ultratip-ը Ultratop-ի անալոգային տարբերակն է, որը ձևավորվում է ոչ միայն վաճառքի տվյալների, այլ նաև ռադիոյի և հեռուստատեսության ռոտացիայի հիման վրա։

**Ultratop հիթ շքերթների ամբողջական ցանկ**

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք Ultratop — Վալոնիա
* Պաշտոնական կայք Ultratop — Ֆլանդրիա

Կատեգորիա:Բելգիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Հիթ-շքերթներ