Moondog

**Moondog** (, իրական անունը՝ Լուիս Թոմաս Հարդին, ), ամերիկացի կույր երաժիշտ, կոմպոզիտոր և պոետ, երաժշտական մի քանի գործիքների գյուտարար։

## Կենսագրություն
### Մանկություն
Ծնվել է Կանզաս նահանգի Մերիսվիլ քաղաքում, եպիսկոպոսական եկեղեցու հետևորդների ընտանիքում։

Երբ Խարդինը դեռ փոքր էր, ընտանիքը տեղափոխվում է Ֆորտ Բրիջեր (Վայոմինգ)` առևտրով զբաղվելու համար։ Տղան վաղ հասակում սկսում է հետաքրքրվել երաժշտությամբ, սովորելով դպրոցներից մեկում, նա թմբուկ է նվագում։ Մանուկ հասակում (հոր հետ) ներկա է եղել արապախո ցեղի մոգական ծեսին և գոնգ է նվագել։ Այդ օրվանից հետաքրքրվել է երաժշտական արտասովոր գործիքներով։

1932 թվականի հուլիսի 4-ին, 16 տարեկան հասակում, ապրելով ծնողների ագարակում, դժբախտ պատահարի` դինամիտի պայթագլանիկի պայթյունի հետևանքով զրկվել է տեսողությունից։

Դրանից հետո ապագա երաժիշտը սովորել է երաժշտական հիմքերը կույր աշակերտների համար նախատեսված տարբեր դպրոցներում։ Մինչև 1942 թվականը ապրել է Բեյթսվիլում։ Նա կրթաթոշակ է ստացել՝ Մեմֆիսում երաժշտություն սովորելու համար։

### Նյու Յորքյան շրջան
1943 թվականին Խարդինը տեղափոխվում է Նյու Յորք, որտեղ հանդիպում է դասական երաժշտության այնպիսի լուսավոր ներկայացուցիչների, ինչպիսիք էին Լեոնարդ Բերնսթայնը և Արտուրո Տոսկանինին, նաև հայտնի ջազ երաժիշտների, ինչպիսիք էին Չարլի Պարկերը և Բենի Գուդմենը։

1943-ից 1974 թվականը Մունդոգը վարում է փողոցային երաժշտի կյանք։ Այդ ժամանակվա մեծ մասը նա ապրում է փողոցներում։ Դրա հետ մեկտեղ նա թափառական չէր և ուներ բնակարան Մանհեթենում։

Հիմնական վայրը, որտեղ նա կատարում էր իր կոմպոզիցիաները և նաև բանաստեղծություններ ասում, եղել է Մանհեթենի 53-րդ փողոցի անկյունը (53rd Street) և 6-րդ պողոտան (6th Avenue):

Բացի իր երաժշտությունից Մունդոգը նաև հայտնի էր իր տարօրինակ արտաքինով։ Նա կրում էր երկար թիկնոց, ուներ երկար մազեր և եղջուրե գլխարկ։ Դա կապված էր այն բանի հետ, որ նրան հաճախ նմանեցնում են Հիսուս Քրիստոսին, իսկ Լուիս Խարդինը բացասաբար էր վերաբերվում քրիստոնեությանը, այդ պատճառով նա որոշել է հագնվել այդպես, որպեսզի ոչ մի ասոցիացիա չառաջացնի Քրիստոսի հետ։ Նա ինքնուրույն պատրաստում էր իր հագուստը Սկանդինավյան դիցաբանության մոտիվներով։ Այդ կերպարի պատճառով նրան հաճախ անվանում էի «6-րդ պողոտայի վիկինգ»։

Moondog («Լուսնային շուն») կեղծանունը Խարդինը ստացել է 1947 թվականին։ Ըստ իրեն, նա այն վերցրել է ի պատիվ «շան, որը լուսին է գնացել ավելի շատ, քան ցանկացած ուրիշ այլ շուն»։

1950 թվականի հունվարին SMC ձայնագրային ընկերության տնօրենը, որի ընկերությունը գտնվում էր 5-րդ պողոտայից ոչ հեռու, ուշադրություն է դարձնում տարօրինակ երաժշտին։ Գործարարը հավանում է նրա երաժշտությունը և հրավիրում է Խարդինին ձայնագրության։ Արդյունքում այդ ձայնագրություններից կազմում են ալբոմ, որոնցից ամենահայտնիներն են Moondog (1969) և Moondog 2 (1971):

1954 թվականին դիջեյ Ալան Ֆրիդը օգտագործել է Մունդոգի կոմպոզիցիան առանց նրա թույլտվության։ Մունդոգը դատի է տվել նրան և շահել է դատը։ Դրանով ուշադրություն է գրավում իր ստեղծագործությունների վրա։

### Գերմանական շրջան
Խարդինը ողջ կյանքը չափից դուրս իդեալականացրել է Գերմանիան։ Նա այն անվանում էր «Սուրբ երկիր` սուրբ գետով» (Հռենոս) և միշը երազում էր գնալ այնտեղ։

Նա իր երազանքը իրագործել է 1974 թվականին։ Այդ հարցում նրան օգնել է գերմանացի ուսանողուհի Իլոնա Էոմերը (Ilona Sommer): Նա ապրել է Վեստֆալում, նախ Օր-Էրկենշվիկում, այնուհետև Մյունստերում` Իլոնայի ընտանիքի հոտ։ Կյանքի այդ շրջանում երաժիշտը ստեղծում է հարյուրավոր կոմպոզիցիաներ, որոնք Իլոնա Սոմերը Բրայլի գրերից փոխառվել է նոտաների։

Գերմանիայում Մունդոգը ապրել է մինչև կյանքի վերջը։

### Հյուրախաղեր
Մունդոգը շատ է ճամփորդել ինչպես Ամերիկայով, այնպես էլ` Եվրոպայով, ելույթ է ունեցել Ֆրանսիայում, Շվեդիայում և Գերմանիայում։

1989 թվականին կրկին այցելել է ԱՄՆ՝ Ֆիլիպ Գլասի հրավերով։ Վերջինս նրան առաջարկել է ելույթ ունենալ որպես դիրիժոր Բրուկլինյան Ֆիլհարմոնիայի կամերային նվագախմբի համար New Music America փառատոնին։ Ելույթը հաջող կայացել է և մեծ հետաքրքրություն է առաջացրել։ Սակայն Խարդինը չի մնացել ԱՄՆ-ում և վերադարձել է Գերմանիա։
 
### Մահ
Խարդինը մահացել է 1999 թվականի սեպտեմբերի 8-ին՝ 83 տարեկանում։

### Ժառանգություն
Մունդոգի ժառանգությամբ հետաքրքրվում էին ամերիկացի մինիմալիստ կոմպոզիտորները (ինչպիսիք են Ֆիլիպ Գրասը և ուրիշներ), որոնք Մունդոգին համարում էին իրենց նախորդներից։

Ֆրանսիայում նրան հայտնի է դարձրել ջազային սաքսոֆոնահար Սիլվեն Ռիֆլեն (Sylvain Rifflet), որը նրա երաժշտությունները կատարում էր ջազ փառատոններում։

Չնայած Մունդոգի երաժշտության հանդեպ ունեցած եղած հետաքրքրությանը՝ Բրայլի գրերով գրառված նրա երաժշտական ժառանգությունն  ամբողջությամբ չի վերծանվել։

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ
* 1953 Moondog and His Friends, Epic Records
* 1956 Moondog, Prestige Records
* 1956 More Moondog, Prestige Records
* 1957 The Story of Moondog, Prestige Records
* 1969 Moondog (տարբերվում է 1956 թվականի ռելիզից), Columbia Masterworks Records
* 1971 Moondog 2, Columbia Masterworks Records
* 1977 Moondog in Europe, Kopf
* 1978 H’art Songs, Kopf
* 1978 Moondog: Instrumental Music by Louis Hardin, Musical Heritage Society
* 1979 A New Sound of an Old Instrument, Kopf
* 1981 Facets, Managarm
* 1986 Bracelli, Kakaphone
* 1992 Elpmas, Kopf
* 1994 Sax Pax for a Sax with the London Saxophonic, Kopf/Atlantic Records
* 1995 Big Band, Trimba
* 2005 Bracelli und Moondog, Laska Records

## Երաժշտական գործիքներ
Moondog-ը հայտնի է որպես երաժշտական մի քանի գործիքների գյուտարար։ Դրանցից ավելի հայտնի է «Տրիմբան», որը եռանկյուն հարվածային գործիք է, այն ստեղծել է Խարդինը 1940-ական թվականներին։ Այլ գործիքներից են ոչ այնքան մեծ եռանկյուն արֆան՝ հայտնի որպես «ու» կամ «ու-յա-ցու», ինչպես նաև «հյուս»-ը, որը եռանկյուն  լարային գործիք է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Երաժշտական գործիքների վարպետներ
Կատեգորիա:Կույր երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ