Մարտ (զինված ընդհարում)

thumb|300px|''Մարտ Լեսնոյ գյուղի մոտ''[thumb|right|300px|Մարտ գերմանացիների և ֆրանսիացիների միջև 1870-1871 թվականներին [ֆրանս-պրուսական պատերազմի ժամանակ, 1870 թվական, Սեդան։]]thumb|300px|Վլադիմիր Տաբուրին, Մուկդենի ճակատամարտ Խաուխ աշտարակի մոտ։
**Մարտ**, կազմակերպված զինված բախում՝ սահմանափակված տարածքով և ժամանակով։

Մարտը իրենից ներկայացնում է հարվածների, կրակի և զորքերի (ուժերի) ամբողջություն, որը ունի հստակ նպատակ, վայր և ժամանակ։  Մարտը զորքերի միավորների և ուժերի միավորների մարտական գործողությունների հիմնական ակտիվ ձևն է ՝ զինծառայողների, ստորաբաժանումների, զորամասերի (նավերի), միավորումների, մարտավարական մասշտաբում։

Մարտի նպատակն է՝ հակառակորդի ոչնչացումը, ջախջախումը կամ գերեվարումը, ինչպես նաև կարևոր շրջանների (բնագծերի) գրավումը։ Մարտավարության ձևերն ու եղանակները փոփոխվել են՝ կապված մարտական տեխնիկայի և զորքի որակական կազմի փոփոխության հետ։ Մարտը լինում է համազորային, օդային և ծովային։

1. Ցամաքային զորքերի ժամանակակից մարտը համազորային է, որին մասնակցում են բոլոր զորատեսակներն ու հատուկ զորատեսակները, ռազմաօդային և ռազմածովային (ծովափնյա ուղղություններում) ուժերի համագործակցությամբ և զենքի տարբեր տեսակների գոբծադրմամբ։ Մարտերը լինում են հարձակողական և պաշտպանողական։

2. Օդային մարտը զինված հակամարտությունն է օդում, միայնակ ինքնաթիռների (ուղղաթիռների) կամ խմբերի (ստորաբաժանումների, օղակների) միջև՝ թշնամուն ոչնչացնելու կամ հարձակումը կասեցնելու համար։ Օդային մարտը կործանիչ ավիացիայի գործողությունների հիմնական տեսակն է օդում տիրապետություն ձեռք բերելու համար։

3. Ծովային մարտը պատերազմող կողմերի նավաաորմերի միավորումների (զորամասերի, նավերի) կազմակերպված ռազմական գործողություններն են հարվածի տարբեր միջոցների կիրառմամբ։ Մղվում է բաց ծովում (օվկիանոսում) կամ մերձափնյա շրջաններում՝ հակառակորդի նավատորմի ուժերը ոչընչացնելու կամ դրանց կործանիչ հարված հասցնելու նպատակով։ Բաղկացած է փոխադարձ գրոհներից, հակագրոհներից և դրանց կասեցումից։ Ծովային մարտի տարատեսակներից են ծովային դեսանտի ափհանման և ափամերձ շրջաններում հարձակվող ցամաքային զորքերին օգնելու նպատակով ձեռնարկված մարտերը։

## Տեսակներ
Նախկինում Ռուսաստանի ռազմական գործերում մարտը ընկալվում էր որպես ընդհանուր հասկացություն՝ երկու թշնամական կողմերի միջև բախում։  Մարտը բաժանվում էր հետևյալ տեսակների.
* **մենամարտություն**՝ զինծառառայողների միջև բախում
* **կարճատև մարտ**՝ բրիգադների, զորագնդերի, գումարտակների, վաշտերի միջև բախում;
* **մարտ**՝ կորպուսների, դիվիզիաների միջև բախում;
* **ճակատամարտ**՝ երկու բանակների միջև բախում, որը ռազմաբեմում հանգեցրել է քիչ թե շատ էական փոփոխությունների։
* ընդհանուր մարտ կամ ճակատամարտ՝ երկու բանակների միջև բախում, որի միջոցով որոշվել է պատերազմի կամ առանձին օպերացիայի ճակատագիրը։

Որոշ փոփոխություններով այս աստիճանավորումը պահպանվել է մինչ օրս։

Ըստ զորքերի կամ ուժերի գործողության վայրի՝ մարտը բաժանվում էր հետևյալ խմբերի. 
* **դաշտային**
* **ծովային**
* **քաղաքային**
* և այլն։

Ըստ զորքերի (ուժերի) գործողությունների՝ մարտը բաժանվում էր հետևյալ խմբերի. 
* **պաշտպանողական**
* հարձակողական։
Մարտական բոլոր տարատեսակները նպատակ ունեին հնարավորինս մեծ վնաս պատճառել և, հնարավորինս չափ թուլացնել թշնամուն, պատերազմի ընդհանուր նպատակի (ռազմական գործողություններ) պահանջով։

Հիմա, կախված նրանից, թե որ կողմն է սկսում մարտը, այն կոչվում է պաշտպանողական, հարձակողական կամ հանդիպական։

Կախված նրանից, թե ինչպիսի զինուժի (ԶՈՒ), ԶՈՒ տիպի զորքերի (ուժերի) տեսակներից են մարտում ներգրավված, մարտը լինում է․
* **համազորային**
* **տանկային**
* **հակաօդային**
* **օդային**;
* **ծովային**

Կախված նրանից, թե զինված ուժերի ինչ տիպի զորքերի (ուժերի) որ կազմավորումներն են ներգրավված մարտում, այն ունի իր առանձնահատկությունները.
* **վաշտերում, էսկադրիլիայում**
* **գումարտակում, դիվիզիոնում**
* **գնդում**
* **բրիգադում**
* **դիվիզիայում**

## Մենամարտ
Պայքար կոչվում է նաև անձի կամ մարդկանց խմբի ակտիվ փոխազդեցությունը մեկ այլ անձի, մարդկանց խմբի հետ՝ նպատակ ունենալով փոխադարձ ոչնչացնել սառը զենքի, հրազենի, այլ զենքերի կամ առանց զենքի օգտագործման։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* М. И. Драгомиров, Сборник оригинальных и переводных статей, т. II. — СПб., 1881 год;
* Военный энциклопедический словарь (ВЭС), , ВИ, 1984 год, 863 стр. с иллюстрациями (ил.), 30 листов (ил.);
* Кацура А., Поединок чести. Дуэль в истории России, ISBN 5-05-004820-6 1999 год;

Կատեգորիա:Ռազմական գործողություններ ըստ տեսակների
Կատեգորիա:Ռազմական արվեստ
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Մենամարտեր