Չարթ

**Չարթ** (), որոշակի ժամանակահատվածում առավել տարածված մեդիա արտադրանքի (երաժշտություն, գրքեր, ֆիլմեր, խաղեր) հրապարակված ցանկ։ Որպես կանոն, չարթերի ցուցակները բաղկացած են ոչ ավելի, քան 10-20 կետից, որոնք տեղադրված են ցուցանիշների նվազման կարգով։ Չարթի պարամետրերը որոշվում են վաճառքի մասին տեղեկատվությամբ; գոյություն ունեն նաև ռադիոյով երաժշտական կոմպոզիցիաների կատարման չափանիշներ (երաժշտական չարթերում), տեսահոլովակների և կինովարձույթի վերաբերյալ տվյալներ (կինոարդյունաբերության մեջ)։ Ժամանակաշրջանը սովորաբար մեկ շաբաթ է, ավելի հազվադեպ՝ մեկ ամիս.

## Երաժշտական չարթեր
մինի|Hit 40 UK Mousemat
Երաժշտական արդյունաբերության մեջ չարթերը հաշվի են առնում բազմաթիվ չափանիշներ. բացի վաճառքի տվյալներից, նաև որոշ դեպքերում հաշվի են առնում ռադիոկայաններում կատարելու տվյալները և ինտերնետի միջոցով կոմպոզիցիաների ներբեռնման տվյալները։ Միաժամանակ կան չարթեր, որոնք որոշվում են տարբեր երաժշտական ամսագրերի ընթերցողների, ռադիոկայանների ունկնդիրների և հեռուստադիտողների կողմից (երաժշտական հեռուստատեսության դեպքում)։

Ավանդաբար գոյություն ունեն սինգլների և երկարատև ալբոմների չարթեր, վերջերս նաև տարածվել են համացանցի միջոցով ներբեռնվող ամենատարածված երգերի ցուցակները։

Առաջին երաժշտական չարթը հրատարակվել է 1936 թվականի հունվարի 4-ին ամերիկյան Billboard ամսագրում։ 1940 թվականի հուլիսի 20-ից ամսագրում սկսել են տեղադրվել սկավառակների կանոնավոր չարթեր (); 1958 թվականի օգոստոսի 4-ին Billboard-ում հայտնվել է «թեժ հարյուրը» ()՝ շաբաթվա 100 ամենահայտնի սինգլները։ Հաշվարկները կատարվում էին վաճառքների և ռադիոկայանների ժանրերի տվյալներով։ Բացի ընդհանուր չարթից, նույնպես հայտնվել են տարբեր երաժշտական ժանրերի չարթեր՝ քանթրի, ռիթմ ընդ բլյուզ, պարային երաժշտություն և այլն։ Billboard ամսագրի չարթը մինչ օրս համարվում է առավել օբյեկտիվ աղբյուրներից մեկը, որն արտացոլում է ԱՄՆ-ի երաժշտական շուկայի վիճակը։ 1958-1991 թվականներին Billboard ամսագիրը հավաքում էր ռադիոկայանների փլեյլիստների և խանութներում վաճառքների տվյալները։ 1991 թվականի նոյեմբերի 30-ից Billboard-ը չարթերի ճանաչման նոր միջոց է ստեղծել, որտեղ հաշվի է առնվում ծառայության Nielsen Broadcast Data Systems (BDS) էլեկտրոնային համակարգի միջոցով արդիական ռադիոմոնիտորինգի համադրությունը՝ մանր ռադիոկայանների փլեյլիստերի լրացմամբ։ Հաշվի են առնվում նաև Nielsen SoundScan ծառայության կողմից հայտարարված վաճառքները։

Մեծ Բրիտանիայում առաջին երաժշտական չարթը հրապարակվել է 1952 թվականի նոյեմբերի 14-ին New Musical Express ամսագրում։ Դրան հետևել են Record Mirror և Melody Maker ասմագրերի չարթերը։ Գերմանիայում չարթերը սկսել են թողարկվել Bravo ասմագրի կողմից։

### Չարթթոփեր
Յուրաքանչյուր երաժշտական չարթում գոյություն ունի բարձրագույն դիրք (№ 1), որը զբաղեցնում է ամենահայտնի կամ առավել հաջող վաճառվող երգը, սինգլը կամ ալբոմը։ Անգլալեզու գրականության մեջ չարթի այդպիսի առաջնորդն անվանվում է «չարթթոփեր» ()։ Նաև կարող են օգտագործվել նմանատիպ տերմիններ՝ «համար մեկ, No. 1 հիթ, չարթերի թոփ, չարթ հիթ» ()։ Այն հասկացողությունը լայնօրեն օգտագործվում է երաժշտական մարքեթինգում, գովազդային բիզնեսում և այս կամ այն կատարողի հռչակի մակարդակը որոշելու ժամանակ։ Սակայն, այդ բնութագրիչները, ըստ էության, հարաբերական են, քանի որ նրանք միաժամանակ գնահատում են երգեր, ալբոմներ և ձայնագրություններ միայն միմյանց համեմատ, ի տարբերություն վերջնական տարեկան վաճառքի տվյալների հաշվարկների, որոնք չափվում են բացարձակ թվերով։ Երգերի դիրքերի համեմատումը տարբեր ժամանակներում դրանով իսկ չի տալիս երգի ընդհանուր մասշտաբով ճշգրիտ ժողովրդականությունը։ Շատ չարթերի առանձնահատկությունը, հատկապես շաբաթական չարթերի, այն է, որ դրանք նպաստում են երգերին, որոնք շատ լավ են վաճառվում կարճ ժամանակահատվածում։ Այսպիսով, երգը, որը հայտնի է միայն կարճ ժամանակով, կարող է ավելի բարձր լինել շաբաթվա արդյունքներով, (դառնալ համար մեկ) քան երգը, որը վաճառվում է ավելի դանդաղ (և չի հասել առաջին հորիոզոնականին), բայց շատ ավելի մեծ թվով օրինակներ են վաճառվում երկար ժամանակահատվածում։ Արդյունքում, խմբի ամենամեծ հիթ սինգլը (շաբաթվա արդյունքներով չարթթոփերը) կարող է և ընդհանրապես չլինել նրա բեսթսելլերների մեջ (ամբողջ տարվա արդյունքներով նույնիսկ լավագույն տասնյակում չլինել), և հակառակը։

## Կինոյի չարթեր
Կինոֆիլմերի չարթերը կառուցվում են թատրոններում կինովարձույթի շաբաթվա շահույթի մասին տեղեկությունների վրա (ԱՄՆ-ում դրանք տեղադրվում են boxofficemojo կայքում)։ Նույնպես գոյություն ունեն հեռուստատեսական չարթեր, որոնք կազմվում են այս կամ այն հաղորդման վարկանիշներին համաձայն։

## Գրքերի չարթեր
Հրատարակչական ինդուստրիայում չարթ է անվանվում բեսթսելլերների ցանկը, որը հաճած բաժանվում է գեղարվեստական (վեպեր և այլն) և ոչ գեղարվեստական գրականության վրա (կենսագրություններ, պատմական ստեղծագործություններ և այլն)։

## Երաժշտական չարթեր և ծրարգեր
### Թոփ-10

### Թոփ-20

### Թոփ-30

### Թոփ-40

### Թոփ-50

### Թոփ-75

### Թոփ-100

### Թոփ-200

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երաժշտության արդյունաբերություն
Կատեգորիա:Հանրամատչելի երաժշտություն
Կատեգորիա:Հանրամատչելի մշակույթ
Կատեգորիա:Հիթ-շքերթներ