open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արենախոտ

**Արենախոտ** (), արենախոտազգիների ընտանիքի միամյա և բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 30, ՀՀ-ում՝ 4 տեսակ՝ , , , ։
## Ձևաբանություն
Ցողունը մերկ է կամ թույլ խավոտ, ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ 50-100 սմ։ Տերևները նեղ նշտարաձև են, վերինները՝ հերթադիր, ստորինները՝ հակադիր։ Ծաղկաբույլը հուրան է, ծաղիկը՝ վարդածիրանագույև, ծիրանագույն։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին։ Պտուղը բազմասերմ, երկբուն տուփիկ է։ Դեղաբույս է. պարունակում է աղաղանյութեր։ Բույսի և արմատների պատրաստուկը ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործում են որպես հակաբորբոքային միջոց։ Մեղրատու և գեղազարդիչ է։
## Տարածվածությունը Հայաստանում
Հանդիպում է Սյունիքի, Կոտայքի, Արարատի մարզերի ճահճոտ, գերխոնավ վայրերում, գետերի, լճերի ափերին։

Կատեգորիա:Արենախոտազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Կոլխեր

**Կոլխեր** (, Colchis,  *Կոլխեր*), ժամանակակից Վրաստանի արևմտյան մասում և հարավարևելյան Մերձսևծովյան շրջաններում բնակված, մեգրելա-ճանական (զանական) ճյուղին պատկանող հին վրացական ցեղեր։

## Պատմություն
Մ.թ.ա. 13-14-րդ դարերում ներկայիս Աբխազիայում, Փասիս գետի ավազանում, կոլխերը ստեղծել են բարձր զարգացած ուշ բրոնզեդարյան և վաղ երկաթեդարյան կոլխիդական մշակույթը։ Ասորեստանյան և ուրարտական արձանագրություններում հիշատակվում է կոլխերի ցեղային միությունը (Կիլխի, Կուլխա), որից հետագայում (մ.թ.ա. 6-րդ դար) ձևավորվել է Կոլխիդայի թագավորությունը։
 
## Տնտեսություն
Տոհմական համայնքներով ապրող կոլխերը հիմնականում զբաղվում էին երկրագործությամբ, լեռնային շրջաններում՝ նաև անասնապահությամբ։ Բարձր զարգացման էին հասել մետաղների և փայտի մշակումը, բրուտագործությունը, կտավագործությունը։
 
## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Վրաստանի պատմություն

## Արտաքին հղումներ
* Colchis in Dictionary of Greek and Roman Geography (1854) (ed. William Smith, LLD)
* Colchian coins
* Strabo on Colchis 
* Herodotus on Colchis
* Pliny on Colchis
* Golden graves, archeological evidences 
* Colchis
* Colchis 

Կատեգորիա:Վրացական ցեղեր
Կատեգորիա:Լազիկե
Կատեգորիա:Փոքր Ասիայի հին ժողովուրդներ
Միշել Կոլոմբ

**Միշել Կոլոմբ** (, ), ֆրանսիացի քանդակագործ։

Աշխատել է Տուրում և Նանտում։ Գործերից են՝ Լյուդովիկոս XII թագավորի՝ Տուր քաղաքը մտնելու պատվին ստեղծած մեդալը (բրոնզ, մոտ 1500), դուքս Ֆրանսուա II Բրետոնացու և Մարգարիտ դը Ֆուայի մահարձանը իրենց պատկերաքանդակներով և 4 առաքինությունների արձաններով (ըստ Ժ. Պեռեալի գծանկարի, մարմար, 1502—07, Նանտի տաճար), «Վիշապին հաղթող Ս. Գևորգը» բարձրաքանդակը՝ բնապատկերի ֆոնով (մարմար, 1508—09, Լուվր, Փարիզ)։ Օգտագործելով գոթական ոճի ավանդույթները և իտալ. Վերածննդի կերպարվեստի տարրերը (հատկապես զարդաքանդակում)՝ Կոլոմբը սկիզբ է դրել ֆրանս. Վերածննդի քանդակագործությանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քանդակագործներ
Կոլոկոլ

մինի|աջից|100px|«Կոլոկոլի» հիմնադիրներ Օգարյովն ու Գերցենը, 1861 թ. ամառ
**Կոլոկոլ** (, «Հնչակ»), ռուսական հեղափոխական առաջին թերթը։ Հրատարակել են Ալեքսանդր Գերցենը և Նիկոլայ Օգարյովը 1857-1865 թվականներին՝ Լոնդոնում, 1865-1867 թվականներին՝ Ժնևում (սկզբում որպես «Պոլյարնայա զվեզդա» տարեգրքի հավելյալ թերթիկ)։

«Կոլոկոլ»-ի ծրագիրը նախատեսում էր «գյուղացիության ազատագրում» և «համայնքային հողատիրություն, գրաքննության և մարմնական պատիժների վերացում»։

Տպագրել է Գերցենի և Օգարյովի ռեֆորմին դեմ արտահայտվող հոդվածներ, թռուցիկներ, ռուսական հեղափոխական ընդհատակի փաստաթղթեր։ Խմբագրության կապը ռուսական հեղափոխական մտավորականության հետ նպաստեց վերջինիս համախմբմանն ու «Զեմլյա ի վոլյա» գաղտնի ընկերության ստեղծմանը։

«Կոլոկոլ»-ի թղթակիցներից և տարածողներից են եղել Նիկոլայ Դոբրոլյուբովը, Ն. Սերնո-Սոլովևիչը, Մ. Միխայլովը, դեկաբրիստներ, գրողներ (Ի. Ակսակով, Յ. Սամարիկ, Ա. Կոշելև, Իվան Տուրգենև), հեղափոխական վտարանդիներ։ 1867-1869 թվականներին հրատարակվել են. «Колокол. Прибавочный лист к первому десятилетию», «Колокол. Pyccкoe прибавление» (6 համար) և «Supplement du Kolokol» ֆրանսերեն։

1870 թվականին Օգարյովը և Ս. Նեչաևը լույս են ընծայել «Կոլոկոլ»-ի ևս 6 համար, որոնք զգալիորեն տարբերվում էին գերցենյան «Կոլոկոլ»-ից։

Թերթն անդրադարձել է նաև Թուրքիայում ապրող հայերի վիճակին։ Միքայել Նալբանդյանը բարեկամական կապեր է ունեցել «Կոլոկոլ»-ի շուրջ համախմբված ռուս հեղափոխական դեմոկրատների հետ (Գերցեն, Օգարյով, Բակունին, Սերնո-Սոլովևիչ և ուրիշներ)։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի ամսագրեր
Կատեգորիա:Ռուսական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսական գրական պարբերականներ
Արագլախոտ

**Արագլախոտ** (), ճայկտուց, կռնկախոտ, ծենի, խորդենազգիների ընտանիքի միամյա, երկամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 60 (այլ տվյալներով՝ 90), ՀՀ-ում՝ 8 տեսակ՝ , , ,  և այլն։
## Ձևաբանություն
Ցողունը ճյուղավորվող է՝ պատված կոշտ մազիկներով, բարձրությունը՝ 10-60 սմ։
Տերևները կրկնակի փետրաբաժան են, մերձարմատայիևները՝ հավաքված վարդակում, ցողունայինները՝ հակադիր։ Ծաղկաբույլը հովանոցանման է, ծաղիկները՝ բաց կարմրավուն, վարդագույն կամ մորեգույն։ Ծաղկում է ապրիլ-֊սեպտեմբերին։ Պտուղը տուփիկ է (նման է արագիլի գլխի, այստեղից՝ (արագլախոտ անվանումը)։
## Կիրառական նշանակությունը
Դեղաբույս է. պարունակում է աղաղանյութեր, կարոտին (A-նախավիտամին), վիտամին C և այլն։ Ժողովրդական բժշկության մեջ պատրաստուկներն օգտագործում են մրսածության, սրտային, կոկորդի, լնդերի հիվանդությունների ժամանակ, նաև որպես վերքամոքիչ միջոց։ Մեղրատու է։
## Տարածվածությունը Հայաստանում
Հանդիպում է գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է չոր մարգագետիններում, բաց ավազոտ վայրերում, դաշտերում, բանջարանոցներում և այլն։

Կատեգորիա:Խորդենազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Էյսեբիո

**Էյսեբիո**, իսկական լրիվ անուն ազգանունը՝ **Էուզեբիու դա Սիլվա Ֆերեյրա** (, , , առավել ճանաչված անվան տարբերակը՝ **Էուզեբիու** (խորհրդային և ռուսական լրատվամիջոցներում անունը գրվել է Էյսեբիո), ծագումով մոզամբիկցի, պորտուգալացի նշանավոր ֆուտբոլիստ, հարձակվող, բոլոր ժամանակների լավագույն ֆուտբոլիստներից մեկը, Աֆրիկա մայրցամաքի առաջին նշանավոր ֆուտբոլիստը, հանրահայտ է դարձել հանդես գալով Բենֆիկա ակումբում և Պորտուգալիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում։

Բենֆիկայի կազմում խաղացել է 301 խաղ և խփել 317 գոլ Պորտուգալիայի հավաքականի կազմում անցկացրել է 64 խաղ, խփել 41 գնդակ։

Ֆուտբոլի աշխարհի 1966 թվականի առաջնություն բրոնզե մեդալակիր է, Պորտուգալիայի առաջնության 11-ակի չեմպիոն է և հնգակի գավաթակիր, 1961/62 թվականին ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի հաղթող, Հյուսիսամերիկյան լիգայի 1968-1984 լիգայի չեմպիոն։

ՈՒԵՖԱ-ի կողմից ճանաչվել է 1954-2003 թվականներին՝ Պորտուգալիայի լավագույն ֆուտբոլիստ, Ոսկե գնդակի 1965 թվականի դափնեկիր, 1966 թվականի աշխարհի առաջնության լավագույն ռմբարկուն է, 7 անգամ դարձել է Պորտուգալիայի առաջնության, 3 անգամ ՈՒԵՖԱ-ի Չեմպիոնների լիգայի լավագույն ռմբարկու, Ոսկե խաղակոշիկի կրկնակի դափնեկիր է, նաև այդ մրցանակի առաջին դափնեկիրն է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* պրոֆիլը ''fifa.com'' կայքում 
* ''worldfootball.net'' կայքում 
* Պորտուգալիայի հավաքականի կազմում անցկացրած խաղերի վիճակագրություն ''eu-football.info'' կայքում

Կատեգորիա:Բենֆիկայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ոսկե գնդակի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Պորտուգալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մոնտեռեյի ֆուտբոլիստներ
Կեգլի

մինի|Կեգլի
**Կեգլի** (՝ խաղափայտ), խաղ։ Փոքր քանակի գնդիկներով խփում են մեծ քանակությամբ փայտե կամ պլաստմասսե ֆիգուրների (կեգլիների), որոնք որոշակի կարգով դասավորված են հրապարակում, ելման սահմանագծից 15—20 մ հեռավորության վրա։ Կեգլիի հայրենիքը Գերմանիան է։ 1923 թվականին հիմնվել է կեգլի մարզաձևի միջազգային ֆեդերացիան։ Սպորտային կեգլին ԱՄՆ-ում և մի շարք երկրներում հայտնի է բոուլինգ անունով։

Կատեգորիա:Խաղեր
Զակազիկ

thumb|200px
**Զակազիկ**, *Էզ-Զակազիկ* (), քաղաք Եգիպտոսում, Նեղոսի դելտայի արևելյան մասում, Շարքիա նահանգի վարչական կենտրոնը։ Քաղաքը գտնվում է Կահիրեից հյուսիս-արևելք (76 կմ երկաթուղով)։ Զակազիկը համարվում է բամբակի և հացահատիկի առևտրի կենտրոնը Եգիպտոսում։

Զակազիկում է ծնվել գնդապետ Արաբի փաշան, որը 1882 թ. ապստամբություն է բարձրացրել բրիտանական իշխանության դեմ։

Զակազիկի համալսարանը Եգիպտոսի ամենախոշոր համալսարաններից մեկն է։ Զակազիկում կա նաև Կահիրեի Ալ-Ազհար համալսարանի մասնաճյուղը։

Հին եգիպտական Բուբաստիս քաղաքի ավերակները գտնվում են Զակազիկից 3&nbsp;կմ հարավ-արևելք։

Կատեգորիա:1830 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Նեղոսի դելտա
Ֆրանց Կոնվիչնի

**Ֆրանց Կոնվիչնի** (, ), գերմանացի դիրիժոր, պրոֆեսոր (1951)։ 1949-1962 թվականներին գլխավորել է Գևանդհաուզի սիմֆոնիկ նվագախումբը (Լայպցիգ), միաժամանակ եղել Դրեզդենի օպերային թատրոնի (1953-1955) և Բեռլինի պետական օպերայի (1955) դիրիժորը։

Արժանացել է Արևելյան Գերմանիայի (ԳԴՀ) ազգային մրցանակների (1951, 1956, 1960 թվականներ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:ԳԴՀ ազգային մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Նացիոնալ-սոցիալիստական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ալտահարներ
Բենի Սուեյֆ

**Բենի Սուեյֆ** (), քաղաք Եգիպտոսում, Բենի Սուեյֆ նահանգի վարչական կենտրոնը։ Բենի Սուեյֆը խոշոր գյուղատնտեսական կենտրոն է։ Միջնադարից հայտնի է բամբակի վերամշակմամբ և գորգագործությամբ։ Մոտակա բլուրներից արդյունահանվում է ալեբաստր։ Գտնվում է մայրաքաղաք Կահիրեից 115&nbsp;կմ դեպի հարավ։ Քաղաքից ոչ հեռու գտնվում են Մեդումի բուրգը և Ֆայյումի օազիսը։ Բենի Սուեյֆում են գտնվում Բենի Սուեյֆի համալսարանը և մասնավոր Ալ Նահդա համալսարանը։

## Հայտնի անձինք
* Բերլենթի Աբդուլ Համիդ&nbsp;-&nbsp; Դերասանուհի
* Ահմեդ Համրուշ&nbsp;-&nbsp;քաղաքական գործիչ, պատմաբան, գրող
* Մուհամմադ Օսման ալ-Ջալալ&nbsp;-&nbsp;եգիպտացի գրող և թարգմանիչ

## Պատկերասրահ

BeniSuefSayidaHoriya.jpg|Բենի Սոևյֆի Էլ Սաիդա Հուրիա մզկիթը
BeniSuefAzizMosque.jpg|Բենի Սուեյֆի Ազիզ մզկիթը
BeniSuefMuseumEntrance.jpg|Բենի Սոևյֆի հնագիտական թանգարանը


## Արտաքին հղումներ
* Falling Rain Genomics, Inc. — Bani Suwayf, Egypt
Գանձակի ինքնապաշտպանություն (1988)

thumb|300px|1988 Արցախյան գոյամարտի Գանձակի նահատակներին
**Գանձակի ինքնապաշտպանություն**, (նաև՝ ***Կիրովաբադի ինքնապաշտպանություն***), 1988 թ․-ի նոյեմբերի 21-ից դեկտեմբերի 10-ը Գանձակի հայ բնակչության ինքնապաշտպանական զինված գործողություններ ադրբեջանական ջարդարարների դեմ։

## Իրադարձությունների ընթացքը
Դեռևս 1905-1907 թթ․–ի և 1918–1920 թթ․-ի հայ-թաթարական ընդհարումներից հետո հայկական հինավուրց Գանձակ քաղաքը բաժանվել էր հայկական և ադրբեջանական թաղամասերի։ 1988 թ․-ին հայաթափված քաղաքում բնակվում էր 230000 ադրբեջանցի և 45000 հայ, որից 13000–ը՝ ադրբեջանական թաղամասում։ 1988 թ․-ի փետրվարի 28-ին երկաթե ձողերով զինված ադրբեջանական ամբոխը հակահայկական կոչերով ներխուժեց քաղաքի հայկական մասը, սակայն, հանդիպելով հայերի դիմադրությանը, նահանջեց։

Պետական մակարդակով մանրազնին նախապատրաստությունից հետո՝ 1988 թ․-ի նոյեմբերի 21-ից Ադրբեջանի բոլոր հայաբնակ շրջաններում, այդ թվում՝ Գանձակում, գործի է դրվում զանգվածային հայաթափման ծրագիրը։ Սկսվում են հայերի էթնիկական զտումները, թալանն ու ջարդերը։ Այդ ընթացքում գրանցվել են բազմաթիվ աղետալի դեպքեր։ Ադրբեջանական ջարդարարները, ներխուժելով Գանձակի տարեցների տուն, պատանդ են վերցնում և դաժանորեն սպանում այնտեղ ապաստանած հայազգի 12 ծերերի, որոնց մասնատված դիակները հայտնաբերվել են 1990 թ․-ի ամռանը՝ Գանձակի մատույցներում։ Սումգայիթյան դեպքերի կրկնությունը Գանձակում բացառելու նպատակով նոյեմբերի 21-ի գիշերը հայերը ստեղծում են «Գանձակ» կոմիտեն՝ որպես ինքնապաշտպանության ղեկավար մարմին։ Կոմիտեի ղեկավար կազմում ընդգրկվում են Տեր Սահակ Սահակյանը, Գրիշա Օգանեզովը, Խ.Սարգսյանը, Ս. Հակոբյանը, Ն. Մինասյանը, Ջյուլետա Վերդյանը, Կ. Խաչատրյանը, Ալ. Բալասանյանը, Վ. Ասրյանը, Մ. Եսայանը, Վ. Բայտալովը և ուրիշներ։ «Գանձակ» կոմիտեն կարճ ժամանակահատվածում հայկական թաղամասերում ստեղծում է պահակակետեր, կազմակերպում ադրբեջանական թաղամասերում և քաղաքի հարակից գյուղերում բնակվող հայերի տարհանումն ու փոխադրումը հայերի վերահսկողության գոտի, վերջիններիս ապահովում առաջին անհրաժեշտության միջոցներով։ Սկսում է բանակցություններ վարել քաղաքային իշխանությունների, ոստիկանության և զինված ուժերի պաշտոնատար անձանց հետ, կազմակերպել շուրջօրյա հանրահավաքներ։

Պլանավորվում և կազմակերպվում են ինքնապաշտպանական շրջաններ, որոնք ղեկավարում էին Ա. Շահնազարյանը, Ջ. Զաքարյանը, Վ. Մաթևոսյանը, Յու. Դաշյանը, Տ. Բայանդուրյանը, Զ. Շահինյանը և ուրիշներ։ Ամենօրյա ընդհարումների ժամանակ հայկական ինքնապաշտպանական ուժերը տվել են 3 զոհ, իսկ ադրբեջանական ջարդարարները՝ 27։ Երկու կողմից վիրավորների թվաքանակը անցնում է մի քանի հարյուրը։

Գանձակի ինքնապաշտպանությունը դադարեցվել է դեկտեմբերի 10-ից՝ խորհրդային զինվորների կողմից հայկական թաղամասը շրջափակելու պատճառով։ 1988 թ․-ի դեկտեմբերի 14-ից մինչև 1989 թ․-ի փետրվար ամիսը «Գանձակ» կոմիտեն գործել է ընդհատակում։ Կիրովաբադի ինքնապաշպանության շնորհիվ Գանձակի հայ բնակչության գերակշիռ մասը փրկվել է ֆիզիկական բնաջնջումից, իսկ հարակից հայկական գյուղերի բնակիչները հնարավորություն են ստացել անվտանգ տեղափոխվել Հայաստան և Արցախ։

## Տես նաև
* Արցախյան ազատամարտ
* Սումգայիթի Հայոց ցեղասպանություն
* Գանձակի ջարդեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախյան հակամարտություն
Կատեգորիա:Հայկական դիմադրություն
Կատեգորիա:Գանձակի պատմություն
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական զինված ընդհարումներ
Կատեգորիա:Հայերը Գանձակում
BCPL

**BCPL** (**Basic Combined Programming Language**), ծրագրավորման լեզու, որն մշակվել է Մարտին Ռիչարդսի կողմից 1966 թվականին Քեմբրիջի համալսարանում։ Ի սկզբանե այն նախատեսված է եղել այլ լեզուների համար կոմպիլյատորներ գրելու համար։

Այժմ BCPL-ը գործնականում չի օգտագործվում, բայց ժամանակին այն շատ կարևոր դեր ուներ՝ իր դյուրակիրության համար։ Լեզվի համառոտ տարբերակը որոշակիորեն փոփոխված շարահյուսությամբ դարձավ B ծրագրավորման լեզուն, որն ուժեղ ազդեցություն ունեցով C ծրագրավորման լեզվի վրա։ Այդ իսկ պատճառով ծրագրավորողները հաճախ կատակում են, ալելով, որ BCPL անվանումը նշանակում է *Before C Programming Language* («ծրագրավորման լեզու, որն առաջացել է C-ից առաջ»)։

BCPL-ը պատասխան դարձավ իր նախնու՝ CPL ծրագրավորման լեզվի դժվարությանը, որն մշակվել է 1960-ական թվականների սկզբին։ Ռիչարդսը ստեղծեց BCPL-ը՝ «հեռացնելով ամբողջ լեզվից բոլոր այն ֆունկցիաները, որոնք դժվարեցնում էին կոմպիլյացիան»։ Կոմպիլյատորի առաջին իրականացումը, որն աշխատել է CTSS ՕՀ-ով IBM 7094 համակարգչի վրա, գրվել էր Ռիչարդսի կողմից 1967 թվականի գարնանը, MIT-ի «Project MAC» հետազոտական լաբորատորիա իր այցելության ընթացքում։ Լեզուն առաջին անգամ նկարագրված էր մի փաստաթղթում, որն ներկայացված էր 1969 թ․ Spring Joint Computer Conference-ին։

## Օրինակ
Ֆակտորիալի տպումը՝

```
GET "libhdr"

LET start() = VALOF
{ FOR i = 1 TO 5 DO writef("fact(%n) = %i4*n", i, fact(i))
  RESULTIS 0
}

AND fact(n) = n=0 -> 1, n*fact(n-1)
```


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Martin Richards, *[http://cm.bell-labs.com/cm/cs/who/dmr/bcpl.html The BCPL Reference Manual] * (Memorandum M-352, Project MAC, Cambridge, MA, USA, July, 1967) 
* Martin Richards' BCPL distribution
Կապարի օքսիդ

մինի|α-PbO<sub>2</sub>-ի բյուրեղային կառուցվածքը
մինի|β-PbO<sub>2</sub>-ի բյուրեղային կառուցվածքը
**Կապարի օքսիդներ**, կապարի քիմիական միացություններն են թթվածնի հետ. Pb_2O, PbO, PbO_2, Pb_3O_4 և Pb_2O_3։ Տեխնիկական նշանակություն ունեն օքսիդը՝ PbO, երկօքսիդը՝ PbO_2 և կապարի (II) օրթոկապարատը՝ Pb_3O_4 (սուսր կամ կարմրադեղ)։ PbO-ն կիրառվում է կապարային ապակի և ջնարակ պատրաստելու համար, PbO_2-ը՝ որպես օքսիդիչ քիմիական արդյունաբերության և կապարե կուտակիչների արտադրության մեջ, իսկ Pb_3O_4-ը՝ մետաղները կոռոզիայից պաշտպանող ներկեր ստանալիս։

## Կապարի երկօքսիդի ռեակցիաներ
:2 PbO2 + 2 H2SO4 → 2 PbSO4 + 2 H2O + O2
:2 PbO2 + 4 HNO3 → 2 Pb(NO3)2 + 2 H2O + O2
:PbO2 + 4 HCl → PbCl2 + 2 H2O + Cl2
:2 MnSO4 + 5 PbO2 + 6 HNO3 → 2 HMnO4 + 2 PbSO4 + 3 Pb(NO3)2 + 2 H2O
:2 Cr(OH)3 + 10 KOH + 3 PbO2 → 2 K2CrO4 + 3 K2PbO2 + 8 H2O
:PbO2 + 2 NaOH + 2 H2O → Na2[Pb(OH)6]

Կատեգորիա:Օքսիդներ
Կատեգորիա:Կապար
Ալյասկայի գայլ

**Ալյասկայի գայլը** () գորշ գայլի տարատեսակ է, որը ապրում է Ալյասկայի հյուսիսում։

## Չափսերը

Ալյասկայի գայլերը ունեն 100-150 սմ մարմնի երկարություն (առանց պոչի)։ Մարմնի բարձրությունը 55-80 սմ է իսկ քաշը 35-80 կգ։
Այս գայլերը ապրում են 12-17 տարի։

## Պահվածքը

Ալյասկայի գայլերը ապրում են ոհմակներով։ Ոհմակը սովորաբար շատ մեծ չէ՝ ծնողները և ձագերը։ Եթե ոհմակում կան մի քանի հասուն գայլեր, նրանք բոլորը մասնակցում են փոքրիկների դաստիարակությանը։
Ալյասկայի գայլի հղիությունը տևում է 61-63 օր և սովորաբան ծնվում են 3-5 ձագեր։

## Սնունդը

Ալյասկայի գայլերը սովորաբան միայնակ կյանք չեն վարում, քանի որ հյուսիսային վայրերում որսալը բավական դժվար է և միայնակ գայլը չի կարող որսալ մեծ կենդանիներ։
Մայր գայլը մնում է ձագերի հետ, իսկ հայր գայլը գնում է որսի (մյուս անդամների հետ միասին եթե նրանք կան)։ Որսը կարող է տևել մի քանի օր։
Հիմնականում այս գայլերը որսում են հյուսիսային ոչխարներ և հյուսիսային եղջերուներ։
Երբ գայլերը որսում են հյուսիսային ոչխարներին, այս վերջինները հաճախ պաշտպանում են ավելի թույլերին նրանց կողքը շրջան կազմելով։ Գայլերը աշխատում են շրջանը ցրել վախեցնելով պաշտպանող ոչխարներին։ Վախեցած կենդանիները ետ են քաշվում և գայլերը կարողանում են բռնել թույլերին։

## Աղբյուրներ

* «В мире природы» © IMP BV/ ООО «Интернейшн Мастерс Паблишерс» RUP 5000 2002 ISBN 5-902585-02-3 MMIV

Կատեգորիա:Գայլեր
Կատեգորիա:Ալյասկայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Շնազգիներ
The Mamas and the Papas

**The Mamas and the Papas**, ամերիկյան ֆոլկ-ռոք վոկալ խումբ, որը գործել է 1965-1968 թվականներին և կարճատև վերամիավորվել 1971 թվականին։ Նրանք ձայնագրել են հինգ ստուդիական ալբոմ և տասնյոթ սինգլ, վաճառել են 40 միլիոն ձայնագրություններ։ Խմբի անդամներն էին Ջոն Ֆիլիպսը (1935–2001 թթ.), Դեննի Դոհերթին (1940–2007 թթ.),  Քեսս Էլիոթը (1941–1974 թթ.) և Միշել Ֆիլիպսը (ծ. 1944 թ.)։

Երգերի հեղինակը և առաջնորդը Ջոն Ֆիլիպսն էր, մի նորարար, որը ժողովրդականը միաձուլեց բիթ երաժշտության հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քեսս Էլիոթի կայքը
* Dream a Little Dream: Դոհերթիի հիշողությունները
* The Mamas and the Papas, Hall of Fame էջ 

Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոք խմբեր
Արևադարձ (բույս)

**Արևադարձ** (), խամբար, արևադեմ, գաղտրիկազգիների ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 220, Հայաստանում՝ 7 տեսակ՝ , , , ՝ էնդեմիկ, ՝ հազվագյուտ և այլն։

## Ձևաբանություն
Ցողունի բարձրությունը 20-40 (մինչև 100) սմ է։ Տերևները հերթադիր են, պարզ, ամբողջաեզր։ Ծաղկաբույլը միակողմանի ոլորք է, ծաղիկները՝ սպիտակ, դեղին կամ մանուշակագույն։ Ծաղկում է հուլիս-սեպտեմբերին։ Պտուղը քառաբաժան է, ընկուզանման։ Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են. պարունակում են թունավոր ալկալոիդներ։ Ծաղկաբուծության մեջ օգտագործում են  ստացված բազմաթիվ տեսակներ, որոնք կիրառվում են ծաղկային ձևավորումներում, պարտեզներում և բնակարաններում։

## Տարածվածությունը Հայաստանում
Տարածված է Լոռու, Արագածոտնի, Կոտայքի, Շիրակի, Տավուշի, Սյունիքի և այլ մարզերում, Երևանի շրջակայքում։ Աճում է խոնավ վայրերում, կիսաանապատներում, արոտներում, չոր, քարքարոտ լանջերին, դաշտերի և ճանապարհների եզրերին, աղբոտում խաղողի այգիները։

Կատեգորիա:Գաղտրիկազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Դեկորատիվ բույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Deep Purple in Rock

**Deep Purple in Rock**, Դիփ Փարփլ ռոք-խմբի 4-րդ ստուդիական ալբոմն է, որը լույս է տեսել 1970 թ. հունիսին։ Խմբի առաջին ստուդիական ալբոմն էր դասական կազմով։ Բրիտանիայի հիթ-շքերթում ալբոմը զբաղեցրեց 4-րդ տեղը։ Ալբոմի տարածմանն էր նվիրված *In Rock World Tour* համաշխարհային շրջագայությունը։

2005 թ. ալբոմը ստացավ Classic Rock and Roll of Honour Award մրցանակը։

## Երգեր
* "Speed King" 
* "Bloodsucker" 	 
* "Child in Time" 	 
* "Flight of the Rat" 
* "Into the Fire" 	 
* "Living Wreck" 
* "Hard Lovin' Man"

## Ձայնագրման մասնակիցներ
* Յան Փեյս - հարվածայիններ
* Յան Գիլլան - վոկալ
* Ռոջեր Գլովեր - բաս
* Ռիչի Բլեքմոր - կիթառ
* Ջոն Լորդ - ստեղնայիններ

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1970 ալբոմներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Կատեգորիա:Դիփ Փարփլի ալբոմներ
Ֆեդորա Բարբիերի

**Ֆեդորա Բարբիերի** (, ), իտալացի օպերային երգչուհի (մեցցո-սոպրանո)։

20-րդ դարի 50-60-ական թթ. համարվել է մեցցո-սոպրանո ձայն ունեցող լավագույն իտալական երգչուհիներից մեկը։ Երգացանկը հիմնականում ընդգրկել է իտալացի կոմպոզիտորների (Ջուզեպպե Վերդի, Ջակոմո Պուչչինի և այլն) ստեղծագործությունները։ Հաճախ հանդես է եկել Մարիա Կալլասի հետ նույն ներկայացումներում՝ ինչպես բեմի վրա, այնպես էլ մի շարք ձայնագրություններում։

Նրա առավել հայտնի դերերգերից են Ամներիսը (Վերդի, «Աիդա»), Ազուչենան (Վերդի, «Տրուբադուր»), Տիկին Քվիքլին (Վերդի, «Ֆալստաֆ»), Էբոլին (Վերդի, «Դոն Կարլոս»), Ուլրիկան (Վերդի, «Պարահանդես-Դիմակահանդես»)։ 1951 թ. մասնակցել է Վերդիի «Ռեքվիեմի» կատարմանն ու ձայնագրությանը Արտուրո Տոսկանինիի ղեկավարությամբ (ձայնագրությունը թողարկվել է)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի մեցցո-սոպրանոներ
Կատեգորիա:Իտալացի օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Դեպարտամենտ (տարածքային միավոր)

**Դեպարտամենտ** (, ), մի շարք երկրների տարածքային միավոր։ 
Առաջին անգամ պետությունը դեպարտամենտների բաժանելը մտցվել է Ֆրանսիայում, Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության ժամանակ։
Որպես ադմինիստրատիվ միավոր գործածվող այս եզրույթը տարածված է հիմնականում նախկինում Ֆրանսիայի և Իսպանիայի գաղութներ եղած երկրներում, ինչպես նաև այն երկրներում, որտեղ պաշտոնական լեզու է (կամ եղել է) ֆրանսերենը կամ իսպաներենը։

## Դեպարտամենտը որպես տարածքային միավոր կիրառող երկրներ

*  
*  
*  
*  
* 
*  
* 

*  
*  
*  
*  
* 
* 
*  

*  
*  
* 
* 
*  
* 
|}

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի դեպարտամենտներ

Կատեգորիա:Գավառներ
Կատեգորիա:Մարզեր
Կեռաշերեփ

մինի|Սովորական կեռաշերեփ
**Կեռաշերեփ**, ինքնագնաց կամ կցորդվող հողափոր-փոխադրալ մեքենա, նախատեսված է հողաշերտեր անջատելու միջոցով շերեփը հողով լցնելու, տեղափոխելու և բեռնաթափելու համար։ Կեռաշերեփի աշխատող հարկադրական բեռնաթափումով կցորդվող Կեռաշերեփ օրգանը շերեփն է, որի հատակի եզրն իր լայնությամբ կատարում է կարող դանակի դեր։

## Տեսակներ
Կեռաշերեփներն ըստ մեխանիկական հաղորդակի լինում են՝ 
* հիդրավլիկական
* մեխանիկական (ճոպանա-ճախարակային)

Ըստ ընթացամասի՝ 
* թրթուրավոր 
* անվավոր

Ըստ շերեփի դատարկման (բեռնաթափման) եղանակի՝ 
* հարկադրական
* կիսահարկադրական
* ազատ

Ըստ շերեփի երկրաչաֆական ձևի՝ 
* ծնոտաշերեփավոր
* միաշերեփանի
* երկշերեփանի 
* ռոտորավոր։

Կատեգորիա:Սարքեր
Կիսահաղորդչային տեխնիկայի գործարան (Երևան)

**Երևանի Կիսահաղորդչային տեխնիկայի գործարան**, խորհրդային շրջանի արդյունաբերական ձեռնարկություն ՀՀ մայրաքաղաք Երևանում։ Հիմնադրվել է 1958 թվականին։ Հանդիսացել է կիսահաղորդչային տեխնիկայի հատուկ կոնստրուկտորական տեխնոլոգիական բյուրոյի մշակած տեխնիկայի փորձարկման և զագվածային թողարկման բազան։

1959 թվականին սկսել է արտադրել հաստատուն մագնիսներ և մետաղակերամիկական շինվածքներ, 1971 թվականից՝ հիմնականում կիսահաղորդչային տեխնիկա (1977 թվականի դրությամբ՝ 3,7 միլիոն ԽՍՀՄ ռուբլի)։

1965 թվականին անցել է սերիական արտադրության։ Հիմնական արտադրամասերն են եղել մեխանիկական-նախապատրսատական, կիսահաղորդչային վերակազմիչների, հավաքման-տեխնոլոգիական։

Կոոպերացված կապերի մեջ է եղել ԽՍՀՄ մեքենաշինական և էլեկտրատեխնիկական արդյունաբերության ձեռնարկությունների հետ։ Մինչ խորհրդային միության փլուզումը, արտադրանքն իրացվել է ԽՍՀՄ-ում, առաքվել՝ Բուլղարիա, Լեհաստան, Ռումինիա, Հունգարիա, Հարավսլավիա, Հնդկաստան և այլ պետություններ։

Կատեգորիա:Երևանի գործարաններ
Կատեգորիա:1958 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կետգուտ

մինի|Կետգուտի մի հատված
**Կետգուտ** ( - լար), թելեր, մշակվում են մանր եղջերավոր անասունների աղիքներից։ Կետգուտը վիրաբուժական կարանյութ է։

Օգտագործվում է ներքին կարերի համար՝ վիրահատության ժամանակ արյան անոթները կապելու նպատակով։ 7-30 օրվա ընթացքում ներծծվում է հյուսվածքներում։

Կատեգորիա:Բժշկական սարքավորումներ
Շեկ գայլ

**Շեկ գայլ** (), գայլի տարատեսակ է, ապրում է Միացյալ Նահանգների արևելյան նահանգներում։

1980 թվականին այս տեսակը գտնվում էր վերանալու եզրին, այդ իսկ պատճառով 1987 թվականին մի խումբ մասնագետներ հատուկ պայմաններում պահելով այս գայլերին շատացրել են նրանց թվաքանակը։ Այսօրվա դրությամբ այս գայլերի թիվը կարգավորվել է և նրանք հաջող կերպով բազմանում են բնության մեջ։

## Նկարագիր
### Չափսեր

Շեկ գայլերը ունեն 111-165 սմ մարմնի երկարություն, պոչի երկարությունը 30-43 սմ է։ Մարմնի քաշը 16-41 կգ է, միջին քաշը համարվում է 24,5 կգ-ը։
Արու գայլերը 10 տոկոսով ավելի խոշոր են էգերից։
Այս գայլերի դունչը լայն է և երկար։ Ոտքերը և պոչը երկար են և ունեն մուգ գունավորում։ Ականջները մեծ և լայն են և ունեն կարմիր գունավորում։
Շեկ գայլի մարմնի չափսը գտնվում է գորշ գայլի և կոյոտի մարմնի չափսերի արանքում։

### Մորթին
thumb|left|200px|Շեկ գայլ

Շեկ գայլի մորթին ունի երկար, բայց կոշտ մազեր։ Գունավորումը հիմնականում շագանակագույն է կարմրին հարող երանգով։ Մարմնի ետին մասերը ունեն ավելի մուգ գունավորում։ Դեմքի մազերը նույնպես ավելի մուգ են։
Շեկ գայլի ձագերը ունեն մուգ մորթու գունավորում շագանակագույն գլխիկով։ Մեծանալու ընթացքում գույնը փոխվում է դառնալով ավելի բաց և խառը՝ դարչնագույն, բաց դարչնագույն։ Պոչը սովորաբար ավելի մուգ է, քան մարմնի մյուս մասերը։ Ավելի մուգ գունավորմամբ (սև) գայլերը վերացել են։ Նրանք անցյալում ապրել են Ֆլորիդայում և արևմտյան նահանգներում։
Ձմռանը մորթին ավելի երկար է և տաք։

## Պահվածքը
### Բազմացումը
thumb|left|200px|Շեկ գայլ Հյուսիսային Կարոլինա նահանգում

Շեկ գայլերը իրենց սեռական հասունացմանը հասնում են կյանքի երկրորդ տարում։ Բազմանում են տարին մեկ անգամ։
Ծնվում են մոտ 5 ձագուկեր։ Ոհմակի ներքին կանոնները նման են գորշ գայլերի կանոններին։ Ոհմակը ունի մեկ գլխավոր զույգ, որը անվանվում է ալֆա զույգ և սովորաբար հենց այդ զույգին է տրված ձագեր ունենալու պարտականությունը։ Ոհմակի մյուս անդամները հետևում են ձագերի անվտանգությանը։ Նրանք միասին են որս անում։

### Սովորությունները

Ոհմակներում գործում են ամուր ընտանեկան հարաբերություններ։ Այս գայլերը, ինչպես նաև մյուս գայլերի տեսակները, իրենց ապրելու տեղանքը նշանակում են իրենց հոտը թողնելով ծառերի և թփերի վրա, որով նրանք այլ կենդանիներին տեղեկացնում են, որ այս տարածքը արդեն զբաղված է։ Իրար կողք ապրող տարբեր գայլերի ոհմակներ գտնվում են լարված հարաբերությունների մեջ։ Երկու ոհմակների միջև կարող են լուրջ կռիվներ լինել տարածքի կամ ոհմակի անդամների հետ կապված։ Սովորաբան երիտասարդ գայլերը մնում են ձագուկների հետ, որպեսզի նրանց պաշտպանեն այս ոհմակների հարձակումներից։
Այս գայլերը իրար հետ շփվում են շարժումների և ձայների միջոցով։ Գայլերը կարող են եզակի դեպքերում նաև հաչալ վտանգ կանխազգալու դեպքում։

Կատեգորիա:Գայլեր
Արխանգելսկոե (Ստավրոպոլի երկրամաս)

**Արխանգելսկոե** (), գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Ստավրոպոլի երկրամասի Բուդյոննովսկի շրջանի կազմում։ Կազմավորում է «Գյուղ Արխանգելսկոե» գյուղական համայնքը ()։

Տեղակայված է Կումա գետի աջ ափին՝ Ստավրոպոլից 173 կմ դեպի արևելք, Բուդյոննովսկից 18 կմ դեպի հարավ, հարում է «Կոչուբեյ — Զելենոկումսկ — Մինվոդի» դաշնային նշանակության ճանապարհին։

Տնտեսությունն զբաղվում է հացահատիկի մշակությամբ, պտղաբուծությամբ, անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ։ Ունի միջնակարգ և ութամյա դպրոցներ, 2 ակումբ, 2 գրադարան, հիվանդանոց, բուժկայան, դեղատուն, կենցաղսպասարկման կոմբինատ։ Գյուղը հիմնադրել են գնչուները 1828 թվականին։ Հայերը եկել են 1916 թվականին Անդրկովկասից։

Բնակչությունը 2016 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4884 մարդ։
; Ազգային կազմը
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով այստեղ բնակվում են հետևյալ ազգությունները․

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում 
* Կրասնոգվարդեյսկոե գյուղը տեղագրական քարտեզների վրա 

Կատեգորիա:1840 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ստավրոպոլի երկրամասի Բուդյոննովսկի շրջանի բնակավայրեր
Արխար

մինի|Արխար
**Արխար** (Ovis ammon, Архар), վայրի ոչխար։ Տարածված է Միջին և Կենտրոնական Ասիայում։ Ունի աշխարհագրական մի քանի տիպեր (ռասա), որոնք միմյանցից տարբերվում են մարմնի չափերով, եղջյուրների ձևով և բրդի գույնով։ Պամիրում և Ալթայում խոշոր արխարի կենդանի քաշը մոտ 200 կգ է։ Ապրում են հոտերով (200-300 գլուխ, իսկ որոշ շրջաններում՝ 15-20) դժվարանցանելի կիրճերում, լեռնալանջերի բաց տարածություններում և սարահարթերում։ Հիմնական կերը խոտաբույսերն են։ Ծինը սկսվում է գարնանը։ Արխարն արժեքավոր որսի կենդանի է։ Որսվում է մսի և կաշվի համար։

Արխարի և նրբագեղմ ոչխարների հիբրիդացումից ստացվել է ղազախական արխարամերինոս ցեղը։

Կատեգորիա:Ոչխարներ
Կատեգորիա:Խոյեր
Արխեյան դարաշրջան

**Արխեյան դարաշրջան**, **արխեյ** ( – «հին»), Երկրի պատմության հնագույն դարաշրջանը, որ ընդգրկում է 4-ից մինչև 2,5 մլրդ տարի առաջ ընկած ժամանակահատվածը։

Արխեյան հասակի գոյացումները ներկայացված են խիստ ծալքավորված, մետամորֆացած ապարներով (գնեյսներ, բյուրեղային և գրաֆիտային թերթաքարեր, քվարցիտներ)։ Նախկինում արխեյան դարաշրջանին էին վերագրում բյուրեղային ապարների բոլոր հին շերտախմբերը, իսկ այժմ 42500 միլիոն տարուց ավելի հասակ ունեցող կուտակումները՝ անկախ մետամորֆացման աստիճանից։ Այս դարաշրջանում ի հայտ են եկել առաջին կենդանի օրգանիզմները։ Դրանք հետերոտրոֆ օրգանիզմներ էին և որպես սնունդ օգտագործում էին պատրաստի օրգանական միացությունները։ Արխեյան և պրոտերոզոյան դարաշրջանների սահմանում կենդանի օրգանիզմների զարգացման մեջ տեղի ունեցան երեք խոշոր արոմորֆոզներ՝ ֆոտոսինթեզի, սեռական գործընթացի և բազմաբջջայնության առաջացում։

*Արխեյ* անվանումն առաջարկել է ամերիկացի երկրաբան Ջեյմս Դանան 1872 թվականին։

## Պատմություն
Արխեյան դարաշրջանը բաժանվում է չորս էրաների.
* Նեոարխեյ (2,8-2,5 մլրդ տարի առաջ),
* Մեզոարխեյ (3,2-2,8 մլրդ տարի առաջ),
* Պալեոարխեյ (3,6-3,2 մլրդ տարի առաջ),
* Էոարխեյ (4,0-3,6 մլրդ տարի առաջ)։

Արխեյան դարաշրջանում Երկրի բիոտան կազմել են անաերոբ նախակորիզավորները։ Արխեյան նստվածքային ապարների երկրաբանական հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ Երկրի վրա զարգացած նախակորիզավորների կյանքը գոյություն է  ունեցել ավելի քան 3,7-3,8 միլիարդ տարի առաջ։ Սակայն այն հարցը, թե երբ է սկսել կատարվել թթվածնային ֆոտոսինթեզ, դեռևս մնում է առանց հստակ պատասխանի։ Առաջին քարացուկները, որոնց վրա, ինչպես ենթադրվում է, առկա են ֆոտոսինթեզող թելանման օրգանիզմների հետքեր, վերագրվում են 3,4 մլրդ տարի առաջ ընկած ժամանակահատվածին։ Այդ ժամանակաշրջանում էլ ակտիվորեն ձևավորվել են ներկայում գոյություն ունեցող ծծմբի, գրաֆիտի, երկաթի և նիկելի շատ հանքավայրեր։

Վաղ արխեյում մթնոլորտը և ջրոլորտը ակնհայտորեն ներկայացնում էին գոլորշագազային խառը զանգված, որը հաստ ու խիտ շերտով պատել է ամբողջ մոլորակը։ Դրա թափանցելիությունը արևի լույսի համար շատ թույլ էր, ուստի Երկրի մակերեսում տիրել է խավարը։ Գոլորշագազային թաղանթը կազմված է եղել ջրի գոլոշիներից և որոշակի քանակով թթվային ծխից։ Նրան հատուկ է եղել բարձր քիմիական ակտիվությունը, որի հետևանքով այն ակտիվորեն ազդել է Երկրի բազալտային մակերևույթի վրա։ Լեռնային լանդշաֆտը, ինչպես և խորը իջվածքները Երկրի վրա բացակայել են։ Համարվում է, որ ուշ արխեյում մթնոլորտի խտությունն ու ճնշումը զգալիորեն ավելի բարձր էին ժամանակակիցներից, սակայն մի շարք նոր ուսումնասիրությունների արդյունքների համաձայն՝ դրանք զիջել են ժամանակակից չափանիշներին ավելի քան երկու անգամ։ Արխեյի դարաշրջանում տեղի է ունեցել գոլորշագազային թաղանթից մթնոլորտի ու ջրոլորտի առանձնացումը։ Արխեյան օվկիանոսը եղել է փոքր, իսկ նրա ջուրը եղել է խիտ ու շատ թթու աղային լուծույթ։

Ըստ Թանայի Կարդոնայի (Tanai Cardona) և Լոնդոնի կայսերական քոլեջի նրա գործընկերոջ՝ թթվածնային ֆոտոսինթեզը (ֆոտոսիստեմ II) ի հայտ է եկել վաղ արխեյում 3,5 մլնդ տարի առաջ՝ առաջին ցիանոբակտերիաների հայտնվելուց և «թթվածնայից աղետից» առաջ, որ տեղի է ունեցել 2,45 մլրդ տարի առաջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* Արխեյան էոն (արխեյ)
* Կյանքի զարգացումը Երկրի վրա – Արխեյան դարաշրջան

Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Արխանգելսկոյե (թանգարան)

**Արխանգելսկոյե**, Մոսկվայից 20 կմ արևմուտք գտնվող դաստակերտ, այժմ՝ թանգարան։

## Պատմություն
[left|250px|thumb|Թանգարանի շենքը [Ռուսաստանի փոստային նամականիշի վրա]]
Անսամբլը կառուցվել է կլասիցիզմի ոճով, ներառում է պալատը (1780-ական թվականներին նախագծել է ճարտարապետ դը Գեռնը), XVIII դարի կանոնավոր պուրակը՝ դարավանդներով, արձաններով և պուրակային կառույցներով, այդ թվում՝ թատրոնը (1817-1918, Պ. Գ. Գոնզագոյի պահպանված դեկորացիաներով)։ Պալատում պահպանվել են կահույքը, խեցեղեն և այլ առարկաներ, Է. Մ. Ֆալկոնեի, Ի. Պ. Վիտալիի և այլոց քանդակները, Վան Դեյքի, Հ. Ռոբերի, Ֆ. Բուշեի, Պ. Ռոտարիի նկարները, որոնց մեջ Ջ. Բ. Տիեպոլոյի երկու մեծադիր՝ «Անտոնիոսի և Կլեոպատրայի հանդիպումը» և «Կլեոպատրայի խնջույքը» կոմպոզիցիաները, ուր գլխավոր անձանց թվում պատկերված է Արտավազդ Բ։ Դաստակերտի անսամբլում են Միքայել հրեշտակապետի եկեղեցին (1646) և «Սուրբ դարպասները» (1825-1926)։

## Պատկերասրահ

Музей-усадьба «Архангельское», фото № 4.jpg
Arkhangelskoe Estate Aug2012 sculptures 03.jpg
Arkhangelskoe Estate Aug2012 sculptures 01.jpg
Arkhangelskoe Estate Aug2012 sculptures 02.jpg
Arkhangelskoe Estate Aug2012 sculptures 23.jpg
Arkhangelskoe Estate Aug2012 sculptures 24.jpg
Big stairs (Arkhangelskoe) 09 by shakko.jpg
Музей-усадьба «Архангельское». 7.jpg
Russia stamp 2019 № 2474.jpg
RR5115-0148R 25 рублей 2019 100-летие музея Архангельское.png


Կատեգորիա:Ռուսաստանի արգելոց-թանգարաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի տուն-թանգարաններ
Կատեգորիա:Մոսկվայի մարզի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
Արխեոպտերիքս

մինի|Արխեոպտերիքս
**Արխեոպտերիքս** (բրածո նախաթռչուն) (-հնագույն և  \piτέρνξ-թև) (Archaeopteryx lithographiix), բրածո ողնաշարավոր նախաթռչուն։ Մարմնի և կմախքի կառուցվածքն ունի թռչունի և սողունի ընդհանուր շատ գծեր։ Մարմնի տեսքը, գանգի և վերջավորությունների կառուցվածքը, փետուրների առկայությունը հաստատում են նրա պատկանելությունը թռչունների դասին։ Ատամների առկայությունը, երկար՝ 20 ողերից բաղկացած պոչը, ոսկորների մեջ օդատար խոռոչների բացակայությունը և կմախքի կառուցվածքի առանձնահատկությունները արխեոպտերիքսին մոտեցնում են սողուններին։ Արխեոպտերիքսը եղել է ագռավի մեծության։ կմախքն առաջին անգամ հայտնաբերվել է 1860 թվականին, Զոլոնհոֆենի (Գերմանիա) վերին յուրայի վիմագրական թերթաքարերում։ Հայտնաբերվել է ընդամենը երեք կմախք, որոնցից մեկը սխալմամբ նկարագրվել է որպես արխեորնիս (Archaeornissiemerisi)։

Կատեգորիա:Բրածո թռչուններ
Արխիպո-Օսիպովկա

**Արխիպո-Օսիպովկա** (ռուսերեն՝ Архипо-Осиповка), հայաբնակ գյուղ Ռուսաստանի Կրասնոդարի երկրամասի Գելենջիկի քաղաքային օկրուգի կազմում, Գելենջիկ քաղաքից 60 կմ հարավ-արևելք։ Գտնվում է Վուլան և Տեշեբս գետերի ավազանում, ծովի մակարդակից 19 մ բարձրության վրա։

## Բնակչությունը
1926 թվականին այնտեղ ապրում էր 1662 մարդ։ 1979 թվականի տվյալներով գյուղն ուներ 6949 բնակիչ, իսկ 1989 թվականին՝ 7242 բնակիչ։ 2002 թվականին ապրում էր 8066 մարդ, հիմնականում ռուսներ, հայեր, ուկրաինացիներ և այլ ազգերի ներկայացուցիչներ։ Համաձայն 2010 թվականի տվյալների, գյուղն ուներ 7853 բնակիչ։

## Տնտեսությունը
Բնակիչներն զբաղվում են պտղաբուծությամբ և բանջարեղենի մշակությամբ։ Գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց, մանկապարտեզ, գրադարան, հիվանդանոց, պոլիկլինիկա և կենցաղսպասարկման օբյեկտներ։ Գործում են առողջատուն, զբոսաշրջիկների հանգրվան, մրգահյութի և պահածոների գործարան։ Խորհրդային տարիներին գործում էին նաև պիոներական ճամբարներ։ Ներկայումս առկա են բազմաթիվ առողջարաններ, հանգստյան տներ և հյուրանոցներ։

## Պատմությունը
Գյուղը հիմնադրվել է 1864 թվականին և կոչվել Վուլանսկայա։ 1889 թվականին անվանվել է Արխիպո-Օսիպովկա, ի պատիվ ռուսական բանակի զինվոր Արխիպ Օսիպովի, ով 1840 թվականին, գյուղի տեղում գտնվող ամրոցի պաշտպանության ժամանակ աչքի է ընկել իր հերոսական արարքով։

1960 թվականին ստացել է ավանի կարգավիճակ, իսկ 2004 թվականին, կրկին վերստացել է գյուղի կարգավիճակ։ Հայերը եկել են Սամսունից` 1867 թվականին։

Գյուղի մոտակայքում պահպանվել են 1-ին դարի հռոմեական աշտարակի մնացորդներ և բազմաթիվ դոլմեններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1864 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Գելենջիկի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր
Արխեոցիատ

**Արխեոցիատ** () (-հնագույն և -գավաթ), բրածո անողնաշարավոր ծովային կենդանիներ, ապրել են քեմբրի դարաշրջանում։ Ծակոտկեն, երկպատանի կրային կմախքով, կոնաձև կամ գավաթաձև կաոուցվածքի, փոքր չափերի՝ երկարությունը՝ 5-10 սմ (որոշ ձևերի մոտ՝ մինչև 1 մ), տրամագիծը՝ 1, 5-3 սմ (հազվադեպ՝ մինչև 50 սմ)։ Ապրել են առանձին, երբեմն՝ գաղութներով, մինչև 100 մ խորության վրա, հատակին կպած։ Ըստ կմախքի կառուցվածքի և սնման եղանակի, նման են սպունգներին ու առանձնացվում են որպես վերջիններիս ենթատիպ։ Արխեոցիատի հսկայական կուտակումներն առաջացրել են հնագույն (վաղ քեմբրիի) խութերը։ Հայտնի է արխեոցիատի ավելի քան 1000 տեսակ՝ գտնված երկրագնդի բոլոր մասերում։ Արխեոցիատը ստորինքեմբրիի նստվածքների ղեկավարող բրածոներ են։

## Պահպանում

Արխեոցիատի մնացորդները հիմնականում պահպանվում են որպես կարբոնատային կառույցներ կրաքարային մատրիցում։ Սա նշանակում է, որ բրածոները չեն կարող քիմիապես կամ մեխանիկորեն մեկուսացվել (բացառությամբ որոշ նմուշների, որոնք արդեն քայքայվել են իրենց մատրիցներից)։

## Զարգացման պատմություն

Արխեոցիատներն առաջացել են մոտ 525 միլիոն տարի առաջ, ենթադրաբար Արևելյան Սիբիրի տարածքում, Երկրագնդի այլ տարածքներում ավելի ուշ տարածվեցին։ Դրանց կտրուկ անհետացումը սկսվել է 516 միլիոն տարի առաջ (Տոյոնյան դարաշրջան)։ Իր ծաղկման կարճ ժամանակահատվածում արխեոցիատները շատ տարածված և բազմազան էին, դրանց մնացորդները հայտնաբերվել են մոլորակի բոլոր մայրցամաքներում։

## Մորֆոլոգիա
Արխեոցիատների մարմինը ունի կրաքարային կմախք, որը բաղկացած էր ծակոտկեն շերտավոր կազմավորումներից։ Կմախքն ուներ մեկ կամ երկու պատեր։ Արտաքին պատի ծակոտիները ավելի փոքր էին, քան ներքինինը։

Կատեգորիա:Սպունգներ
Կատեգորիա:Անհետացած կենդանիներ
Կատեգորիա:Պալեոզոյ
Ֆրանսիայի գավառներ

[մինի|300px|[Ֆրանսիայի դեպարտամենտների քարտեզը։]]
**Ֆրանսիայի դեպարտամենտներ**, վարչատարածքային բաժանումներ Ֆրանսիայում։ Ներկայիս Ֆրանսիայի մայրցամաքային տարածքը բաժանված է իննսունվեց, անդրծովյան տարածքները՝ հինգ դեպարտամենտների։

Պետության դեպարտամենտների բաժանումը մտցվել է Ֆրանսիական հեղափոխության ընթացքում։ 1790 թվականի հունվարի 4-ին Գործադիր ժողովը նախկին երկրամասերը փոխարինեց կառավարման համար ավելի հարմար կառուցվածքով։

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:Երկրորդ աստիճանի վարչական միավորներ
Կոմիտիաներ

[300px|մինի|[Տիբերիոս և Գայոս Գրակքոսներ|Գայոս Գրակքոսը նախագահում է Պլեբեյան Խորհուրդը]]
**Կոմիտիաներ,** **կոմիցիաներ** (), ժողովրդական ժողովներ Հին Հռոմում։ Լուծել են խաղաղության և պատերազմի հարցեր, ընտրել թագավոր և այլ պաշտոնյաներ, ընդունել օրենքներ։

Եղել են երեք կարգի կոմիտիաներ։ Կուրիական կոմիտիաները, որոնց մասնակցել են պավորիկներն ըստ կուրիաների, ըստ ցենվոուրիաների մասնակցել են պատրիկներն ու պվեբեքները՝ գույքացենզով։ Տրիբուսային կոմիտիաներին մասնակցել Է տերիտորիալ շրջանների (տրիբուսների) ամբողջ բնակչությունը։ Մ․թ․ա․ 1-ին դարում վերջին կոմիտիաները կորցրել են իրենց նշանակությունը։

Կատեգորիա:Հին Հռոմի քաղաքականություն
Արծպա

**Արծպա** (), սղոցակ, աստղածաղկազգիների (բարդածաղկավորներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 70, ՀՀ-ում՝ 7 տեսակ՝ , , , ,  և այլն։
## Ձևաբանություն
Ցողունը կանգուն է, թույլ ճյուղավորվող, խավոտ, բարձրությունը՝ 30-150 սմ. Տերևները հերթադիր են, փետրաձև հատված, հազվադեպ՝ ամբողջաեզր։ Ծաղկաբույլը զամբյուղ է, ծաղիկները՝ վարդագույն, ծիրանագույն, հազվադեպ՝ սպիտակ։ Ծաղկում է հունիսի սկզբին։ Պտուղը փուփուլավոր սերմնապտուղ է։ Արծպայի որոշ տեսակներից ստանում են դեղին և կանաչ ներկեր։
## Տարածվածությունը Հայաստանում
Տարածված է Լոռու, Շիրակի, Արագածոտնի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի և այլ մարզերում, Արարատյան գոգավորությունում։ Աճում է չոր, խճոտ, կավոտ լանջերին, փլվածքներում։ Պսակակիր արծպան հանդիպում է միայն Լոռու մարզում (Գարգառ գյուղի շրջակայքում)։

Կատեգորիա:Բարդածաղկավորներ
Կատեգորիա:Ներկատու բույսեր
Կոմիներ (այլ կիրառումներ)

**Կոմիները** կարող է վերաբերել,

* Երկու ազգակից, ընդհանուր ծագում ունեցող ժողովուրդների՝ բուն կոմիների (հնում՝ զիրյաններ) և կոմի-պերմյակների ինքնանվանումը։ 
* Կոմի ԻՍՍՀ հիմնական բնակչությունը։ Ապրում են նաև Տյումենի մարզում, Յամալո-Նենեցական և Խանաի-Մանսիական ազգային օկրուգներում, Կոլա թերակղզում։ Ընդհանուր թիվը՝ 322 հզ. (1970)։ Խոսում են կոմի լեզվով։ Խորհրդային շրջանում ձևավորվեց կոմիների գրական լեզուն։ Հավատացյալ կոմիները ուղղափառներ են, կան նաև հնածեսներ։ Նախկինում զբաղվել են հողագործությամբ, անասնապահությամբ, որսորդությամբ և ձկնորսությամբ։
Կոմիտաս (երգչախումբ, Ռուսե)

**Կոմիտաս**, հայկական երկսեռ երգչախումբ Ռուսեում (Բուլղարիա)։ Հիմնադրվել է 1932 թվականին։

Կազմակերպիչները՝ Ա. Բերբերյան, է. Սաֆարյան, ղեկավարը՝ Մ. Անգելով։ Առաջին համերգը՝ 1934 թվականին։ «Երևան» մշակութային կազմակերպության ստեղծումով «Կոմիտաս» և «Հայ գուսան» երգչախմբերը միավորվել են առաջինի անվան տակ։ 1948 թվականից խմբավարն էր Կ. Կարապետյանը, 1952 թվականից՝ Ի. Միհրանյանը։ 1958 թվականին տոնվել է երգչախմբի հիմնադրման 25 ամյակը։ 1960 թվականին պարգևատրվել է Կիրիլի և Մեֆոդիի առաջին աստիճանի շքանշանով։

Համերգներ է ունեցել Բուլղարիայի քաղաքներում, մասնակցել փառատոների, մեծապես նպաստել հայ երգի տարածմանը։ Երկացանկը ընդգրկում է հայկական, բուլղարական և այլ ժողովուրդների երգեր, դասական երաժշտության նմուշներ։ Իրականացրել է օպերային ներկայացումների համերգային կատարումներ։

Կատեգորիա:Բուլղարահայ երաժշտություն
Կատեգորիա:Բուլղարահայ մշակութային կազմակերպություններ
Երուսաղեմի հին քաղաք

**Երուսաղեմի հին քաղաք**, 0.9 կմ մակերեսով շրջան Երուսաղեմում, Իսրայել։ Ընդհուպ մինչև 1860 թ. Հին քաղաքը ներկայացնում էր ողջ Երուսաղեմը։ Հին քաղաքում են գտնվում մի շարք մեծ կարևորության սրբավայրեր քրիստոնյաների և մուսուլմանների համար։

Ավանդաբար Հին քաղաքը բաժանվում է չորս թաղամասերի՝ Հայկական, մուսուլմանական, հրեական և քրիստոնեական։

1981 թ. Հորդանանի նախաձեռնությամբ Հին քաղաքը մտցվեց ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

Հին քաղաքը շրջապատված է 1538 թ. կառուցված պարիսպով, որ ձգվում է 4,5 կմ և ունի 5-15 մետր բարձրություն ու 5 մետր հաստություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բերդաքաղաքներ
Կատեգորիա:Երուսաղեմ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Պաղեստինում
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իսրայելում
Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Անանիա Շիրակացու մեդալակիրների ցանկ

Ստորև ներկայացված է Անանիա Շիրակացու մեդալակիրների ցանկը։ Ներկայացված են միայն ՀՀ Նախագահ Ս. Սարգսյանի կողմից պարգևատրված անձինք (2008 թ. ապրիլի 9-ից առ այսօր)։ Մինչ այդ պարգևատրվածների ցանկը կտեղադրվի տվյալների ձեռքբերումից հետո։

### 2008 թվական

### 2009 թվական

### 2010 թվական

### 2011 թվական

### 2012 թվական

### 2013 թվական

### 2014 թվական

### 2015 թվական

## Այլ մեդալակիրներ
* Հարություն Մանուգ ՍԱՍՈՒՆՅԱՆ - «Լինսի» հիմնադրամի փոխատենապետ։ Պարգևատրվել է 2006 թ. սեպտեմբերի 17-ին՝ «Լինսի» հիմնադրամի կողմից Հայաստանում իրականացված աշխատանքների կազմակերպման գործում ներդրած անձնական մեծ ավանդի համար։
* Արսեն ՂԱԶԱՐՅԱՆ - Հայաստանի արդյունաբերողների և գործարարների (գործատուների) միության նախագահ։ Պարգևատրվել է 2006 թ. սեպտեմբերի 17-ին Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 15-րդ տարեդարձի առթիվ, տնտեսության զարգացման գործում ունեցած ավանդի համար։
* Գագիկ Շահաբեկի ԳԱԼՍՏՅԱՆ - «Հորիզոն-95» ՍՊԸ տնօրեն, Հայաստանի շինարարների միության նախագահ։ Պարգևատրվել է 2006 թ. սեպտեմբերի 17-ին Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 15-րդ տարեդարձի առթիվ, տնտեսության զարգացման գործում ունեցած ավանդի համար։
* Կարեն Վիլհելմի ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ - «Հայռուսգազարդ» ՓԲԸ գլխավոր տնօրեն-վարչության նախագահ։ Պարգևատրվել է 2006 թ. սեպտեմբերի 17-ին Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 15-րդ տարեդարձի առթիվ, տնտեսության զարգացման գործում ունեցած ավանդի համար։
* Հովիկ Զավենի ՄՈՒՍԱՅԵԼՅԱՆ - «Սինոփսիս-Արմենիա» ՓԲԸ գլխավոր տնօրեն։ Պարգևատրվել է 2006 թ. սեպտեմբերի 17-ին Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 15-րդ տարեդարձի առթիվ, տնտեսության զարգացման գործում ունեցած ավանդի համար։
* Կարեն ՍԱՖԱՐՅԱՆ - «Արդշինինվեստբանկ» ՓԲԸ գլխավոր տնօրեն-վարչության նախագահ։ Պարգևատրվել է 2006 թ. սեպտեմբերի 17-ին Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 15-րդ տարեդարձի առթիվ, տնտեսության զարգացման գործում ունեցած ավանդի համար։

## Ծանոթագրություններ




Կատեգորիա:Հայաստանի մեդալներ
Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստների ցանկ

Ստորև ներկայացված է **[[Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ]]ների ցանկը**։ Ներկայացված են միայն այն անձինք, ում պատվավոր կոչումը շնորհվել է Հայաստանի Նախագահ Սերժ Սարգսյանի կողմից (2008 թ. ապրիլի 9-ից առ այսօր)։ Մինչ այդ կոչումը ստացածների ցանկը կտեղադրվի տվյալների ձեռքբերումից հետո։ 
### 2008 թվական

### 2009 թվական
Կոչումը որևէ մեկին չի շնորհվել։

### 2010 թվական

### 2011 թվական

### 2012 թվական

### 2013 թվական

### 2014 թվական

### 2015 թվական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի պատվավոր կոչումներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
Կեռան թագուհու ավետարան

**«Կեռան թագուհու ավետարան»**, հայկական ձեռագիր մատյան։ Պահպանվում է Երուսաղեմի Սուրբ Հակոբյանց վանքում (ձեռ. N 2563)։ Գրվել և պատկերազարդվել է 1272 թվականին, Սսում, Կիլիկիայի Կեռան թագուհու պատվերով։ Գրիչն է հռչակավոր Ավետիսը։ Մանրանկարչի անունն անհայտ է։

«Կեռան թագուհու ավետարան»-ում ուշագրավ է Լևոն Գ թագավորին ու Կեռան թագուհուն ժառանգների հետ պատկերող մանրանկարը, որը, բարձրարվեստ կատարումից բացի ունի նաև պատմական նշանակություն։ Քրիստոսի կյանքի դրվագները պատկերող բազմաթիվ մանրանկարները («Ավետում», «Ծնունդ», «Տեառն ընդառաջ», «Ղազարոսի հարությունը», «Այլակերպություն», «Խաչելություն», «Համբարձում» և այլն), հիմնականում պահպանելով պատկերագրական կանոնացված համակարգերը, ամբողջացնում են 13-րդ դարի դարի 2-րդ կեսի կիլիկյան մանրանկարչության լավագույն ավանդույթները։ Նրբագեղությամբ, կատարողական բարձր վարպետությամբ, պարզ կառուցվածքով, գծանկարի հստակությամբ ու ներդաշնակ գունաշարով աչքի ընկնող մանրանկարները ձեռագիրը դարձնում են հայկական միջնադարյան արվեստի պատմության ծաղկուն շրջանի նշանավոր նմուշներից։

Կատեգորիա:Հայկական ձեռագրեր
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու գրքեր
Ասորերեն

**Ասորերեն**, արամեերենի բարբառներից մեկը, որը մ.թ.ա. II դարում դարձել է գրական լեզվի հիմք։ Տարածված է եղել Միջագետքի հյուսիս-արևելքում։ Ասորական սկզբնական գիրը՝ էստրանգելոն, որը ծագել է արամեականից (պալմիրյանի միջնորդությամբ), V դար հետո հանդես է գալիս երկու տարատեսակով՝ արևմտյան կամ «հակոբիկյան» և արևելյան կամ «նեստորյան»։ Ասորական գրականության, առավելապես քրիստոնեական-դավանաբանական գրականության ծաղկման շրջանն ընդգրկում է III—VII դդ.։ VIII դ. սկսած Ասորերենը իր դիրքերը զիջում է արաբերենին՝ կենդանի խոսքի և նույնիսկ գրականության մեջ աստիճանաբար արտամղվելով նրա կողմից։ XIII դ. հետո դարձել է միայն կրոնական ծիսակատարությունների լեզու։ Ասորերեն ասելով այժմ հասկանում են արամեերենի կենդանի բարբառները (խոսողների թիվը՝ շուրջ 300.000), որոնք տարածված են Իրանում, Իրաքում, Թուրքիայում, Սիրիայում, Սովետական Միությունում (հատկապես՝ Կովկասում)։ Հայտնի են Տուր-Աբղինի («Տուրոյո») և Ուրմիայի բարբառները, որոնցից երկրորդի հիման վրա XIX դ. 40-ական թթ. սկսել է կազմավորվել ժամանակակից գրական ասորերեն։ Օգտագործվում է ասորական գիրը։ Ասորական ժամանակակից բարբառները բնութագրվում են կրկնակ բաղաձայնների պարզեցման, կոկորդայինների ու երախայինների կորստի, բայի ժամանակային խոնարհման զարգացման միտումներով և այլն։ Հայերենը երկար ժամանակ շփման մեջ է եղել ասորերենի հետ։ Հայաստանում մինչև հայ գրերի գյուտը տարածված են եղել ասորատառ դպրոցներ, իսկ հետո նկատվել է Ասորերենի գրական ազդեցությունը։ Ասորերենից հայերենի կատարած փոխառությունների թիվը 200-ից անցնում է, որոնցից են՝ առնետ, աքսոր, զույգ, խանութ, խավիծ, ծրար, կաթսա, կողով, հաշիվ, ձեթ, ղեկ, մանգաղ, շղթա, շուկա, քարոզ, քահանա և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սեմական լեզուներ
Կատեգորիա:Հայաստանի լեզուներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեզուներ
Հայաստանի վաստակավոր արտիստների ցանկ

### 2006 թվական
Հայկ Բորիսի Հակոբյան 
1973֊2021
Սեպտեմբերի 3 2006 թվական
Հայաստանի անկախության տոնի առթիվ

### 2006 թվական
Նելլի Խերանյան

### 2008 թվական

### 2009 թվական

### 2010 թվական

### 2011 թվական

### 2012 թվական

### 2013 թվական

### 2014 թվական

### 2015 թվական

### 2016 թվական

2017 թվական

Ռուդոլֆ Ղեվոնդյան՝ դերասան,

Արմեն Մարգարյան՝ դերասան,

Արաշես Ալեքսանյան՝ դերասան,

Մկրտիչ Արզումանյան՝ դերասան,

Մերի Հովհանիսյան՝ պարուհի,

Մհեր Մեսրոպյան՝ երգիչ,

Արամ Եղիազարյան՝ երգիչ,

## Ծանոթագրություններ




Կատեգորիա:Հայաստանի պատվավոր կոչումներ
Կապելլա (ճարտարապետություն)

մինի|մատուռ

**Կապելլա** (ուշ լատիներեն՝ capella, ՝ աղոթարան, մատուռ), կաթոլիկ և անգլիկան ճարտարապետության մեջ փոքրիկ կառույց կամ առանձնացված սենյակ ընդհանուր կառույցում՝ աղոթքի, մասունքներ պահելու, եկեղեցական երգչախմբի համար։ Տաճարում կապելլան գտնվում է կողային նավում կամ արևելքից ՝ աբսիդի շրջագծով։ Կապելլաներ լինում են նաև պալատներում, դղյակներում, կառուցվում են նաև առանձին կանգնած կապելլաներ։

Կատեգորիա:Կաթոլիկություն
Կատեգորիա:Միջնադարի մշակույթ
Կատեգորիա:Մատուռներ
Կատեգորիա:Տաճարային ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Կապելլաներ
Կապելլա (երգչախումբ)

thumb|Տղաների խուբը կատարում է ա կապելլա
**Կապելլա** (, ), երգչախումբ։ Կապելլա է կոչվել շինության անունով։ Միջին դարերում ՝ **ա Կապելլա**։ Գործիքային երաժշտության զարգացմանը զուգընթաց կապելլաները սովորաբար միավորել են երգիչների և նվագածուների, դարձել խառը անսամբլներ։ Անցյալում «կապելլա»-ներ են կոչվել նաև պալատական, թատերական, քաղաքային և այլ նվագախմբեր։ 

Կատեգորիա:Երգեցողություն
Կատեգորիա:Երգչախմբեր
Կապելլա (աստղ)

մինի

**Կապելլա, a Կառավարի**, հին հայկական անվանումը՝ **Ուլ**, 0, 1 աստղային մեծության աստղ։ Լուսավորությամբ Արեգակին գերազանցում է 34 անգամ։ Երեք աստղից կազմված համակարգ է։ Պարալաքսը 0, 073 է։ Հեռավորությունը Արեգակից 14 պս է։ Հյուսիսային միջին լայնություններից երևում է ամբողջ տարին։

Կատեգորիա:Աստղեր
Կատեգորիա:Աստղագիտություն
Էն (գավառ)

**Էն** (), գավառ Ֆրանսիայի արևելքում։ Անունն ստացել է երկրի արևելյան սահմանով հոսող Էյն գետից։ Բաղկացած է չորս տարբեր աշխարհագրական տարածքներից։

Առաջին գավառներից մեկն է, կազմավորվել է Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության ժամանակ՝ 1790 թվականին։

* Կարգային թիվն է՝ 01։

## Տնտեսություն
Գործազրկության 5% մակարդակով (համեմատած Ռոն-Ալպ երկրամասի 7%-ի և Ֆրանսիայի 8%-ի հետ), 11 500 փոքր և միջին ձեռնարկություններով և արագ աճող, դեպի արտահանում կողմնորոշված (գլխավորապես՝ Գերմանիա, Իտալիա և Իսպանիա) տնտեսությունով Էն գավառը տնտեսական առումով Ֆրանսիայում ամենադինամիկ զարգածքներից մեկն է։

## Զբոսաշրջություն
[մինի|ձախից|240px|[Պերուժը Ֆրանսիայի ամենագեղեցիկ գյուղերից մեկն է։]]
Տնտեսական առումով Էն գավառի զբոսաշրջությունը նշանակում է 300&nbsp;միլիոն €-ի ծավալի բիզնես և 10 000 ուղղակի, ինչպես նաև՝ 10 000 անուղղակի այլ աշխատատեղ։ 2006 թվականի դեկտեմբերին գավառի աշխատատեղերի 2, 9%-ը կապված է եղել զբոսաշրջության հատվածի հետ։ 2006 թվականի գավառի տեսարժան վայրեր՝ թանգարաններ, կրոնական հուշարձաններ, զբոսայգիներ և քարանձավներ այցելած զբոսաշրջիկների քանակը եղել է 700 000։ Ձմռան ամիսներին օրական ձմեռային մարզաձևերով զբաղվողների թիվը կազմում է մինչև 465 000 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պրեֆեկտուրայի պաշտոնական կայք  
* Գերագույն խորհրդի պաշտոնական կայք  

Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ