Էթել Ադնան

**Էթել Ադնան** (, ), լիբանանաբնակ ամերիկացի բանաստեղծ, էսսեիստ և վիզուալ նկարիչ։ 2003 թվականին Ադնանը «Միացյալ Նահանգների բազմազգ գրականության ուսումնասիրության ընկերության» (MELUS) կողմից ճանաչվել է որպես «ամենահայտնի և կայացած արաբ ամերիկացի գրող»։ Բացի իր գրական գործունեությունից, Ադնանը ստեղծել է տեսողական գործեր տարբեր ժանրերում, ինչպիսիք են յուղաներկերը, կինոնկարները և գոբելենները, որոնք ցուցադրվում էին աշխարհի պատկերասրահներում։

## Կյանք
Էթել  Ադնանը ծնվել է 1925 թվականին Բեյրութում։ Ադնանի մայրը՝ հույն ուղղափառ էր, իսկ հայրը՝ Ասաֆ Քադրին, թուրք էր և օսմանցի բարձրաստիճան սպա՝ ծնված Դամասկոսում։ Ասաֆ Քադրիի մայրը ալբանացի էր։ Ադնանի պապը թուրք զինվոր էր։ Նրա հայրը հարուստ ընտանիքից էր. նա եղել է բարձրագույն սպա և Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի նախկին դասընկերը ռազմական ակադեմիայում։ Ի հակադրություն, Ադնանի մայրը մեծացել է ծայրահեղ աղքատության մեջ. նրա ծնողները ծանոթացել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Օսմանյան կայսրության փլուզումից հետո Ադնանի ծնողները գաղթել են Բեյրութ։ Ադնանը հայտարարել է, որ իր մայրը 16 տարեկան է եղել, երբ հանդիպել է հորը։

Թեև նա մեծացել է հիմնականում արաբախոս հասարակության մեջ, խոսելով հունարեն և թուրքերեն՝ նա կրթություն է ստացել ֆրանսիական միաբանության դպրոցներում, և ֆրանսերենը դարձել է լեզուն, որով առաջին անգամ գրվել են նրա վաղ շրջանի աշխատանքները։ Նա նաև անգլերեն է սովորել իր պատանեկության տարիներին, և նրա հետագա աշխատանքների մեծ մասն առաջին անգամ գրվել են անգլերենով։

24 տարեկանում Ադնանը մեկնել է Փարիզ, որտեղ ստացել է փիլիսոփայի աստիճան Փարիզի համալսարանից։ Այնուհետև նա մեկնել է Միացյալ Նահանգներ, որտեղ շարունակել է ասպիրանտուրան Կալիֆորնիայի Բերքլիի, և Հարվարդի համալսարանում։  1958-1972 թվականներին եղել է Սան Ռաֆել քաղաքի Դոմինիկյան համալսարանի էսթետիկայի պրոֆեսոր։ Նա նաև դասախոսել է Միացյալ Նահանգների բազմաթիվ համալսարաններում։

Ադնանը ԱՄՆ-ից վերադարձել է Լիբանան և որպես լրագրող և մշակութային խմբագիր աշխատել է Բեյրութում ֆրանսալեզու «Al Safa» թերթում։ Բացի այդ, նա նաև օգնել է թերթի մշակութային բաժնի ստեղծմանը, ժամանակ առ ժամանակ ստեղծելով ծաղրանկարներ և նկարազարդումներ։ «Al Safa» թերթում առավել ուշագրավ էին նրա գլխավոր խմբագրական հոդվածները, որոնք մեկնաբանում էին օրվա կարևոր քաղաքական խնդիրները։

Ադնանն ապրել է Փարիզում և Կալիֆոռնիայի Սոսալիտո քաղաքում։ Նա մահացել է Փարիզում 2021 թվականի նոյեմբերի 14-ին, 96 տարեկան հասակում։

Ամերիկացի կինոռեժիսոր Մարի Վալենտին Ռեգանի կողմից Ադնանի կյանքի մասին վավերագրական ֆիլմը նկարչի հետ համագործակցությամբ սկսել է արտադրվել 2023 թվականին «նրա կյանքի վերջին հինգ տարիների» մասին։

## Կերպարվեստ
Ադնանը նաև աշխատել է որպես նկարիչ, նրա ամենավաղ աբստրակտ աշխատանքները ստեղծվել են ներկապնակի դանակով։ Կոմպոզիցիաների ուշադրության կենտրոնում հաճախ կարմիր քառակուսին էր, նրան հետաքրքրում էր «գույնի անմիջական գեղեցկությունը»։ 2012 թվականին նկարչի վառ գույներով աբստրակտ նկարների շարքը ցուցադրվել է որպես «documenta 13»-ի մաս Գերմանիայի Կասել քաղաքում։

1960-ականներին նա սկսել է ինտեգրել արաբական գեղագրությունը իր ստեղծագործությունների և իր գրքերի մեջ։

2014 թվականին նկարչի նկարների և գոբելենների հավաքածուն ցուցադրվել է Ամերիկյան արվեստի Ուիթնի թանգարանում:

## Ստեղծագործություններ
### Անգլերեն

* *Shifting the silence*, Nightboat, 2020
* *Time*, Nightboat, 2020
* *Surge*, Nightboat, 2018
* *Night*, Nightboat, 2016
* *Life Is a Weaving*, Galerie Lelong  (2016) .
* *Premonition*, Kelsey Street Press  (2014) .
* *To look at the sea is to become what one is: An Etel Adnan Reader*, edited by Thom Donovan, Brandon Shimoda, Ammiel Alcalay, and Cole Swensen, Nightboat Books (2014)
* *Sea and Fog*, Nightboat Books (2012)
* *Master of the Eclipse* (2009)
* *Seasons* (2008)
* *In the Heart of the Heart of Another Country* (2005)
* *In/somnia* (2002)
* *There: In the Light and the Darkness of the Self and of the Other* (1997)
* *To Write in a Foreign Language* (1996)
* *Of Cities and Women, Letters to Fawwaz* (1993)
* *Paris, When It's Naked* (1993)
* *The Spring Flowers Own and the Manifestations of the Voyage* (1990)
* *The Arab Apocalypse* (1989)
* *Journey to Mount Tamalpais: An Essay* (1985)
* *The Indian Never Had a Horse and Other Poems* (1985)
* *From A to Z Poetry* (1982)
* *Sitt Marie Rose: A Novel* (1978)
* *Moon Shots*, Sausalito-Belvedere Gazette (1967)
* "The Enemy's Testament" in *Where is Vietnam?,* Anchor Books (1967, Walter Lowenfels, ed.)

### Արաբերեն
* *al-Sitt Mari Ruz: riwayah.* (Sitt Marie Rose.), with Jirum Shahin and Firyal Jabburi Ghazul. Al-Qahirah: al-Hayah al-Ammah li-Qusur al-Thaqafah, 2000.
* *n mudun wa-nisa: rasail il Fawwaz*. (Of Cities and Women.) Bayrut: Dar al-Hihar, 1998.
* *Kitab al-bahr; kitab al-layal; kitab al-mawt; kitab al-nihayah*, with Abid Azarih. Bayrut: Dar Amwaj, 1994.
* *al-Sitt Marie Ruz*. Bayrut: al-Mu-assasah al-Arabiyah lil-Dirasat wa-al-Nashr, 1979.

### Ֆրանսերեն

* *Voyage, guerre, exil*, L'Echoppe, 2020
* *Un printemps inattendu (entretiens)*, Galerie Lelong, 2020
* *Grandir et devenir poète au Liban*, L'Echoppe, 2019
* *Tolérance*, L'Echoppe, 2018
* *Nuit*, Editions de l'Attente, 2017
* *La vie est un tissage*, Galerie Lelong, 2016 
* *Mer et brouillard*, Editions de l'Attente, 2017
* *A propos de la fin de l'Empire Ottoman*, Galerie Lelong, 2015
* *Le Prix que nous ne voulons pas payer pour l'amour*, Galerie Lelong, 2015
* *Prémonition*, Galerie Lelong, 2015
* *Là-bas*, Editions de l'Attente, 2013
* *Paris mis a nu*. France: Éditions Tamyras, 2011, translated by Martin Richet.
* *Ce ciel qui n'est pas*. Paris: L'Harmattan, 1997.
* *Ce ciel qui n'est pas*. Bilingual edition (French-Arabic): Tunis: Tawbad, 2008.
* *Rachid Korachi: Ecriture passion*, with Rachid Korachi and Jamel-Eddine Bencheikh. Alger: Galerie Mhamed Issiakhem, 1988.
* *L'apocalypse arabe*. Paris: Papyrus Éditions, 1980.
* *Sitt Marie Rose*. Paris: Des Femmes, 1978.
* *Jbu: Suivi de l'Express Beyrouth enfer*. Paris: P.J. Oswald, 1973.

## Ցուցահանդեսներ

* 2022 *Etel Adnan/Vincent van Gogh* - Kleur als Taal, Van Gogh Museum, Amsterdam
* 2021 *new works*, Sfeir-Semler Gallery, Hamburg, Germany
* *Etel Adnan: Light's New Measure*, Solomon R. Guggenheim Museum, New York
* 2020 *The uprising of colors*, Sfeir-Semler Karantina, Beirut, Lebanon
* 2020 *WO DIE ZITRONEN BLÜHEN...*, Sfeir-Semler Gallery, Hamburg, Germany
* 2020 *Satellites et Planètes*, Galerie Lelong & Co, Paris
* 2019 *Leporellos*, Galerie Lelong & Co, Paris
* 2019 ''Etel Adnan et les modernes'', MUDAM, Luxembourg
* 2019 ''Etel Adnan: Each day is a whole world'', Aspen Art Museum, Aspen
* 2018 Work: Etel Adnan'', SFMOMA, San Francisco
* 2018 *Parler aux fleurs*, Galerie Lelong & Co, Paris
* 2018 Zentrum Paul Klee, Bern, Suisse
* 2018 Estampes originales, Galerie Lelong & Co, Art Basel, Basel, Switzerland
* 2018 Tout ce que je fais est mémoire, Chateau La Coste, Le Puy Ste Réparade, France
* 2018 La Fulgurance du geste, Fondation Jan Michalski, Montricher, Basel, Switzerland
* 2018 *Tapisseries et estampes*, Galerie Lelong & Co, Paris
* 2017 *Sea and Fog*, Oakville Galleries, Oakville, Canada
* 2017 *L'emozione dei COLORI nell'arte*, GAM, Castello di Rivoli, Italy
* 2016 *Paintings · Drawings · Tapestries · Writing*, Sfeir-Semler Gallery, Hamburg, Germany
* 2016 *A Tremendous Astronomer*, Galerie Lelong, Paris
* 2016 Institut du Monde Arabe, Paris
* 2016 Serpentine Gallery, London
* 2016 Galerie Lelong, Paris
* 2015 Museum Haus Konstruktiv, Zurich
* 2015 Galerie Lelong Paris 
* 2015 Saltwater, Istanbul Biennale
* 2015 Galerie Lelong, New York
* 2015 Irish Museum of Modern Art (IMMA ), Dublin
* 2015 Sharjah Biennial 12: The past, the present, the possible , Sharjah Art Museum, UAE
* 2014 *Etel Adnan in all her dimensions*, MATHAF, Doha, Qatar
* 2014 Writing Mountains, Museum der Moderne, Salzburg
* 2014 New Museum, New York
* 2014 Whitney Biennale, Whitney Museum, New York
* 2013 *Etel Adnan*, Sfeir-Semler Karantina, Beirut, Lebanon
* 2012 *Works 1956–2012*, Sfeir-Semler Gallery, Hamburg, Germany
* 2012 DOCUMENTA (13), Kassel, Germany
* 2010 *Paintings and Drawings*, Sfeir-Semler Karantina, Beirut, Lebanon

## Մրցանակներ և ճանաչում
* 1977 թվական․ Արժանացել է «France-Pays Arabes» մրցանակին իր «*Sitt Marie Rose*» վեպի համար։
* 2010 թվական․ Արժանացել է Արաբաամերիկյան գրքի մրցանակի «Master of the Eclipse» պատմվածքի ժողովածուի համար։
* 2013 թվական․ Նրա «Ծովն ու մառախուղը» բանաստեղծական ժողովածուն արժանացել է Կալիֆորնիայի գրքի մրցանակի պոեզիայի ոլորտում։
* 2013 թվական․ Արժանացել է «Լամբդա» գրական մրցանակի։
* 2014 թվական․ Ֆրանսիայի կառավարությունը նրան շնորհել է արվեստի և գրականության շքանշանի ասպետի կոչում։
* 2015 թվական․ Էթել  Ադնանի անվան բանաստեղծական մրցանակը, որը սահմանվել է 2015 թվականին, ամեն տարի շնորհվում է Արկանզասի համալսարանի հրատարակչության կողմից «արաբական ծագում ունեցող գրողի կողմից անգլերեն բանաստեղծությունների առաջին կամ երկրորդ գրքի համար»։
* 2020 թվական․ «Ժամանակ» բանաստեղծական ժողովածուն, որն իրենից ներկայացնում է Ադնանի՝ ֆրանսերենից Սառա Ռիգսի թարգմանած ստեղծագործությունների ընտրանին, արժանացել է Գրիֆինի բանաստեղծական մրցանակի։
* 2024 թվական․ 2024 թվականի ապրիլի 15-ին Google-ը նշել է նրան Google Doodle-ի միջոցով։

## Գրականություն
* Amireh, Amal; "Bearing Witness: The Politics of Form in Etel Adnan's *Sitt Marie Rose*." *Critique: Critical Middle Eastern Studies*, 2005 Fall; 14 (3): 251–63. (journal article)
* Amyuni, Mona Takieddine. "Etel Adnan & Hoda Barakat: De-Centered Perspectives, Subversive Voices." IN: *Poetry's Voice-Society's Norms: Forms of Interaction between Middle Eastern Writers and Their Societies.* Ed. Andreas Pflitsch and Barbara Winckler. Wiesbaden, Germany: Reichert; 2006. pp.&nbsp;211–21
* Cassidy, Madeline. "'Love Is a Supreme Violence': The Deconstruction of Gendered Space in Etel Adnan's *Sitt Marie Rose*." IN: *Violence, Silence, and Anger: Women's Writing as Transgression.* Ed. Deirdre Lashgari. Charlottesville: UP of Virginia; 1995. pp.&nbsp;282–90
* Champagne, John G. "Among Good Christian Peoples: Teaching Etel Adnan's *Sitt Marie Rose*." *College Literature*, 2000 Fall; 27 (3): 47–70.
* Fernea, Elizabeth. "The Case of *Sitt Marie Rose*: An Ethnographic Novel from the Modern Middle East." IN: *Literature and Anthropology.* Ed. Philip Dennis and Wendell Aycock. Lubbock: Texas Tech UP; 1989. pp.&nbsp;153–164
* Foster, Thomas. "Circles of Oppression, Circles of Repression: Etel Adnan's *Sitt Marie Rose*." *PMLA: Publications of the Modern Language Association of America*, 1995 Jan; 110 (1): 59–74.
* Ghandour, Sabah. "Gender, Postcolonial Subject, and the Lebanese Civil War in *Sitt Marie Rose*." IN: *The Postcolonial Crescent: Islam's Impact on Contemporary Literature.* Ed. John C. Hawley. New York, NY: Peter Lang; 1998. pp.&nbsp;155–65
* Hajjar, Jacqueline A. "Death, Gangrene of the Soul, in *Sitt Marie Rose* by Etel Adnan." *Revue Celfan/Celfan Review*, 1988 May; 7 (3): 27–33.
* Hartman, Michelle. "'This Sweet/Sweet Music': Jazz, Sam Cooke, and Reading Arab American Literary Identities." *MELUS: The Journal of the Society for the Study of the Multi-Ethnic Literature of the United States*, 2006 Winter; 31 (4): 145–65.
* Karnoub, Elisabeth. "'Une Humanité qui ne cesse de crucifier le Christ': Réécriture du sacrifice christique dans *Sitt Marie Rose* de Etel Adnan." IN: *Victims and Victimization in French and Francophone Literature.* Ed. Buford Norman. Amsterdam, Netherlands: Rodopi; 2005. pp.&nbsp;59–71
* Kilpatrick, Hilary. "Interview with Etel Adnan (Lebanon)." IN: *Unheard Words: Women and Literature in Africa, the Arab World, Asia, the Caribbean and Latin America.* Ed. Mineke Schipper. Trans. Barbara Potter Fasting. London: Allison & Busby; 1985. pp.&nbsp;114–120
* Layoun, Mary N. "Translation, Cultural Transgression and Tribute, and Leaden Feet." IN: *Between Languages and Cultures: Translation and Cross-Cultural Texts.* Ed. Anuradha Dingwaney and Carol Maier. Pittsburgh, PA: U of Pittsburgh P; 1995. pp.&nbsp;267–89
* Majaj, Lisa Suhair. "Voice, Representation and Resistance: Etel Adnan's Sitt Marie Rose." Intersections: Gender, Nation and Community in Arab Women's Novels. Ed. Lisa Suhair Majaj, Paula W. Sunderman and Therese Saliba. Syracuse, NY: Syracuse Univ. Press, 2002. 200–230.
* Majaj, Lisa Suhair and Amal Amireh. Etel Adnan: Critical Essays on the Arab-American Writer and Artist. Jefferson, North Carolina: McFarland and Co, 2002.
* Marie, Elisabeth Anne. *Sacrifice, sacrifiée, sacrificatrice: L'étrange triptyque: Sacrifices au féminin dans trois romans francophones libanais.* Dissertation Abstracts International, Section A: The Humanities and Social Sciences, 2003 May; 63 (11): 3961. U of North Carolina, Chapel Hill, 2002.
* Mejcher-Atassi, Sonja. "Breaking the Silence: Etel Adnan's *Sitt Marie Rose* and *The Arab Apocalypse*." IN: *Poetry's Voice-Society's Norms: Forms of Interaction between Middle Eastern Writers and Their Societies.* Ed. Andreas Pflitsch and Barbara Winckler. Wiesbaden, Germany: Reichert; 2006. pp.&nbsp;201–10
* Mustafa, Daliya Sa'id (translator). "Al-Kitabah bi-lughah ajnabiyyah." *Alif: Journal of Comparative Poetics*, 2000; 20: 133-43 (Arabic section); 300-01 (English section).
* Muzaffar, May. "Iytil 'Adnan: Qarinat al-nur wa-al-ma'." *Arabi*, 2007 Feb; 579: 64–68.
* Obank, Margaret. "Private Syntheses and Multiple Identities." *Banipal: Magazine of Modern Arab Literature*, 1998 June; 2: 59–61.
* Shoaib, Mahwash. "Surpassing Borders and 'Folded Maps': Etel Adnan's Location in *There*." *Studies in the Humanities*, 2003 June-Dec; 30 (1-2): 21–28.
* "Vitamin P3." Phaidon Press, 2017. 
* Willis, Mary-Angela. "Francophone Literature of the Middle East by Women: Breaking the Walls of Silence." IN: *Francophone Post-Colonial Cultures: Critical Essays.* Ed. Kamal Salhi. Lanham, MD: Lexington; 2003. pp.&nbsp;64–74
* Willis, Mary-Angela. *La Guerre démasquée à travers la voix féminine dans* Sitt Marie Rose *d'Etel Adnan et* Coquelicot du massacre *d'Evelyne Accad.* Dissertation Abstracts International, Section A: The Humanities and Social Sciences, 2002 Mar; 62 (9): 3061. U of Alabama, 2001.

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* Էթել  Ադնան 
* Թարգմանված հատված «Սիտ Մարի Ռոուզ»-ից
* Մշակութային բազա (գերմաներեն)
* Էն Մալլին Բերնհեմ, ''Մտքեր կանանց աչքերում'', 1994
* Կին նկարիչների արխիվ, ուսումնասիրություններ և ցուցահանդեսներ 

Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Արաբալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Լիբանանից ԱՄՆ արտագաղթածներ
Կատեգորիա:Լիբանանցի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Լիբանանցի բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Լիբանանցի դիզայներներ
Կատեգորիա:Լիբանանցի կին գրողներ
Կատեգորիա:Լիբանանցի նկարիչներ
Կատեգորիա:Լիբանանցի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Լիբանանցի ֆեմինիստներ