Ատոմային շախմատ

մինի|Օրինակ վերցնելու ատոմային շախմատի. Kxg7 քայլը հանգեցնում է «պայթյունի», որի արդյունքում նրանք հեռանում են տախտակից ՝ g7 զինվորն, f8 փիղը, h8 նավակը և հենց ինքը ՝ վերցնող ձին ։ f6 և h7 զինվորները չեն ազդում:
**Ատոմային շախմատ**, խաղաքարերի ստանդարտ դասավորվածությամբ շախմատի տարբերակ, որտեղ կիրառվում են շախմատի ստանդարտ կանոններ, բացառությամբ խաղաքարերի և արքայի քայլերի։  Գրավման դեպքում տեղի է ունենում «պայթյուն», որի արդյունքում գրավումն իրականացնող ֆիգուրը, գրավված ֆիգուրը և գրավվածից 1 շառավղով բոլոր ֆիգուրները (բացառությամբ զինվորների) հանվում են տախտակից:

## Պատմություն
1995 թվականին գերմանական շախմատի սերվերը (GICS) ներկայացրել է շախմատի խաղի մի տարբերակ, որն իր օգտվողներից մեկը ՝ գերմանացի էլեկտրիկ ինժեներ Կլաուս Կնոպերը, իմացել է սովորական շախմատ խաղացող ընկերներից և մշակել է այս սերվերի համար։ Դրանից անմիջապես հետո շախմատի տարբերակը ներառվել է Middle East Wild Internet Server-ում (MEWIS) և այլ փոքր սերվերներում, Այնուհետև իրականացվել է Chess Live-ում և Internet Chess Club-ում 2000 թվականին, Free Internet Chess Server-ում 2003 թվականին և Lichess-ում 2015 թվականին։ 2020 թվականին ատոմային շախմատը հայտնվել է նաև chess.com-ում։

2021 թվականին Lichess-ում խաղացել են 4,9 միլիոն ատոմային շախմատի խաղեր։ Lichess-ն անցկացնում է նաև 24-ժամյա մրցաշարեր, որոնք կոչվում են «ատոմային հեղափոխություն»՝ դրամական մրցանակներով, որոնց 2022 թվականին մասնակցել է 8 հազար մարդ։

Շախմատի այս տարբերակը գրավել է գրոսմայստերների ուշադրությունը. Էնդրյու Թանգը դուրս է եկել Lichess-ում անցկացվող Atomic Chess Championship 2017-ի քառորդ եզրափակիչ, իսկ Ջեֆրի Սյունը՝ կիսաեզրափակիչ: Երկուսն էլ պարտվել են գրոսմայստեր Arca50-ին, որը հաղթել է առաջնությունը 2017, 2018 և 2020 թվականներին, բայց չի մասնակցել 2019 և 2021 թվականների առաջնություններին։

## Կանոններ և տատանումներ
Ատոմային շախմատի կանոնները նույնն են, ինչ ստանդարտ շախմատինը, մի քանի կարևոր տարբերություններով, որոնք վերաբերում են գրավման պայմաններին, շախերին և հաղթանակին:

### Վերցնելը
Երբ դաշտում գրավված ֆիգուր կամ գրավատուն գրավվում է, տեղի է ունենում «պայթյուն» («ատոմային պայթյուն»): Արդյունքում, գրավող գործիչը կամ գրավողը, գրավված գործիչը (կամ գրավատուն), ինչպես նաև գրավված գործչի դաշտից 1 շառավղով բոլոր ֆիգուրները, բացառությամբ այս 3×3 քառակուսու կողքին գտնվող գրավատների, բոլորը հանվում են տախտակից: Ատոմային շախմատի տեսանկյունից արգելված են այն գրավումները, որոնք հանգեցնում են սեփական արքայի «պայթյունին»։  Այսպիսով, ատոմային շախմատում արքան չի կարող վերցնել ոչ ֆիգուրներ, ոչ էլ գրավատներ։

արքային ուղղված սպառնալիքները կարող են լինել ուղղակի և անուղղակի: Արքային շախ հայտարարելը ուղղակի սպառնալիք է, որը Ատոմային շախմատում երբեմն անվանում են «ատոմային շախ»։ Անուղղակի սպառնալիքը տեղի է ունենում այն ժամանակ, երբ խաղացողը սպառնում է պայթեցնել արքային ՝ գրավելով մոտակա ֆիգուրը կամ զինվորը: Ատոմային շախմատի մի շարք տարբերակներում խաղացողները պետք է արձագանքեն շախին այնպես, ինչպես ավանդական շախմատում ՝ արքային դուրս բերելով շախի տակից, համընկնելով շախից կամ ոչնչացնելով շախ կատարած ֆիգուրը: Բայց կան տարբերակներ, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ արքան կարող է մնալ թշնամու ֆիգուրի շախի (և նույնիսկ մատի) տակ, եթե միայն հաջորդ քայլը կարող է ի պատասխան «պայթեցնել» արքային: Այս տարբերակը իրականացվում է Lichess-ում և chess.com-ում։

Ինչպես նշվեց վերևում, արքան չի կարող որևէ ֆիգուր կամ գրավ վերցնել: Այս հատկությունը հանգեցնում է նրան, որ ատոմային շախմատում, ի տարբերություն սովորական շախմատի, հնարավոր են դիրքեր, որտեղ արքաները միմյանց հետ գտնվում են հարևան դաշտերում։  Այս հնարավորությունը հաճախ օգտագործվում է այն կողմի կողմից, որը կորցնում է իր արքային եզրափակիչ խաղում հակառակորդի արքայի կողքին պաշտպանելու համար ՝ հույս ունենալով ոչ-ոքիի: Չէ որ այդ դեպքում «պայթյունի» ժամանակ կկործանվեին երկու արքաները, ինչը շախմատի կանոններով արգելված է։  Կախված տախտակների դասավորությունից, այս ռազմավարությունը երբեմն օպտիմալ է և թույլ է տալիս պարտադրել ոչ-ոքիի: Մի շարք այլ դիրքերում ամենաուժեղ կողմը կարող է օգտագործել այնպիսի դիրք, որտեղ մի ֆիգուրը կամ զինվորը կարող է պայթեցվել հակառակորդի արքայի կողքին ՝ առանց պայթեցնելու իր սեփական արքային, կամ նա կարող է հետ մղել հակառակորդի արքային ՝ օգտագործելով իր արքային և տախտակի վրա մնացած ֆիգուրներին, ինչը սովորաբար հանգեցնում է նահանջող արքայի կորստի:

### Հաղթանակի պայմաններ
Ատոմային շախմատի բոլոր տարբերակներում խաղացողը հաղթում է ՝ պայթեցնելով հակառակ գույնի արքային ՝ առանց պայթեցնելու իր սեփական արքային: Սովորաբար դա արվում է հակառակորդի արքային հարող դաշտում ֆիգուր գրավելով։  Ի տարբերություն դասական շախմատի, որտեղ արքան, նույնիսկ մատ ստանալով, մնում է խաղադաշտում, այստեղ "պայթյունի" դեպքում արքան անհետանում է խաղատախտակից: Բացի այդ, այս դեպքում հնարավոր է հաղթանակ. հակառակորդի արքային տրվում է շախ, որից նա չի կարող հեռանալ, այսինքն ՝ չի կարող ճիշտ քայլ կատարել ՝ պայմանավորված այն հանգամանքով, որ ատոմային շախմատում արքան չի կարող ֆիգուրներ և զինվորներ վերցնել։ Չնայած սովորական շախմատում նա կարող էր պարզապես վերացնել (ուտել) հարձակվող խաղաքարը: Այն կոչվում է «ատոմային մատ»։ Կարող եք նաև հաղթել՝ արքային սովորական մատ տալով (ըստ դասական շախմատի կանոնների):

Այն դեպքում, երբ արքան սպառնալիքներ չունի, բայց ատոմային շախմատի տեսանկյունից չունի մեկ թույլատրելի քայլ, ապա տախտակում ստացվում է պատ, և դա ոչ-ոքի է:

## Ստրատեգիական խաղ
Ատոմային շախմատում առաջին քայլի պատճառով մեկնարկային առավելությունը սպիտակների մոտ շատ ավելի բարձր է, քան դասական շախմատում։  Այնուամենայնիվ, դեռևս չկա խիստ ապացույց, որ սպիտակները ունեն երաշխավորված հաղթող ռազմավարություն: Ֆիգուրների զոհերը ավելի տարածված են ատոմային շախմատում, քան սովորական շախմատում: Դեբյուտում և mittelschpile-ում ընդունված է մի ֆիգուր նվիրել՝ նախաձեռնությունը գրավելու համար դաշտեր և գծեր բացելու համար։

Սկզբնախաղում սպիտակների նպատակը սև արքայի կողքին գտնվող d, e, f զինվորների հարձակումն է նրա հետագա «պայթյունի» համար: Օրինակ ՝ 1-ին քայլի դեպքում: **Kf3** սևերը պարտավոր են խաղալ **1. ...f6, е5** կամ **d6**։ Հակառակ դեպքում սևերը պարտվում են հարկադրաբար. Սպիտակները քայլ են անում ձիով **2. Ke5**-ը, իսկ սևերը պարտվում են արդեն երրորդ քայլում ՝ d7 և f7 զինվորների վրա ձիու կրկնակի հարվածի պատճառով, քանի որ նրանք չեն կարող միաժամանակ մեկ քայլով առաջ տանել նրանց արքայից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Атомные шахматы на chess.com

Կատեգորիա:Շախմատ
Կատեգորիա:Սեղանի խաղեր