Կովադոնգայի ճակատամարտ

**Կովադոնգայի ճակատամարտ** (), առաջին հաղթանակը քրիստոնեական ռազմական ուժերի Պիրենեյան թերակղզում 718 թվականին, արաբական նվաճումից հետո այս տարածաշրջանում: Ճակատամարտը տեղի է ունեցել Կովադոնգա բնակավայրի մոտ, Աստուրիայի թագավորության մայրաքաղաք Կանգաս դե Օնիսից ոչ հեռու։

Կովադոնգայի ճակատամարտում տարած հաղթանակը, որը ժամանակակիցների կողմից չգնահատվեց, ապահովեց քրիստոնեական ամրոցների գոյատևումը Հյուսիսային Իսպանիայում և այժմ համարվում է Ռեկոնկիստայի սկիզբը։

## Նախադրյալներ
Գվադալետեի ճակատամարտում պարտությունից անմիջապես հետո, որում զոհվեց թագավոր Ռոդերիխը (709-711), վեստգոթերի Տոլեդոյի թագավորությունը դադարեց գոյություն ունենալ։ Վեստգոթական արիստոկրատիայի զգալի մասը նախընտրեց մնալ գրավված տարածքներում, օրինակ՝ թագավոր Վիտիցայի որդիները արաբներից որպես մասնավոր սեփականություն ստացան վեստգոթական թագի հարուստ հողերը։ Վեստգոթական բանակի մնացորդները, ազնվականների և հոգևորականների մի մասը, որոնք չէին ցանկանում մնալ գրավված տարածքներում, նահանջեցին Աստուրիա և Սեպտիմանիա։ 720 թվականին Նարբոնի անկումից և մի փոքր ուշ Կարկասոնի և Նիմի անկումից հետո, թերակղզու հյուսիս-արևմուտքում միայն աննշան տարածքներ էին մնացել ազատ արաբներից։ 714 թվականի աշնանը Մուսա իբն Նուսայրի բանակն անցավ Աստուրիայով՝ ավերելով Լուկուս Աստուրում քաղաքը (այսօր՝ Լուգո լե Լյաներա, Օվիեդոյի մոտակայքում):

Գրավված տարածքում մուսուլմանները Մունուզայի հրամանատարությամբ ջոկատ թողեցին, որը տեղակայված էր Խիխոնում։

Դիմադրության առաջին առաջնորդը դարձավ Պելայոն։ Նրա մասին տեղեկությունները լեգենդար բնույթ են կրում և առաջին անգամ հայտնվում են IX դարի վերջի Ալբելդայի ժամանակագրության աղբյուրում, որի համաձայն Պելայոն թագավոր Ռոդերիխի ծոռն էր, որին Վիտիցան վտարել էր Տոլեդոյից։ Ալֆոնսո III-ի ավելի ուշ ժամանակագրությունը նրան դարձնում է վեստգոթների թագավորների օրինական ժառանգը։  Ըստ այս աղբյուրի, Պելայոն, որը պատանդ էր Կորդովայում, 718 թվականին վերադարձել է Աստուրիա և ընտրվել թագավոր։ Ըստ այս աղբյուրի, Պելայոն, որը պատանդ էր Կորդովայում, 718 թվականին վերադարձել է Աստուրիա և ընտրվել թագավոր։

Ընտրությունը տեղի ունեցավ Խուրայի դաշտում՝ Կանգաս դե Օնիս գյուղի և Կովադոնգայի հովտի միջև։ Խուրայի դաշտում ժողովի մասին լուրը ստանալուց հետո Մունուզան դրա մասին զեկույց ուղարկեց Անդալուսիայի էմիրին։ Բայց միայն 722 թվականին Աստուրիա ժամանեց Ալկամայի հրամանատարությամբ պատժիչ ջոկատը։ Պատժողների հետ էր նաև Սևիլիայի կամ Տոլեդոյի եպիսկոպոս Օպպան (Վիտիցայի եղբայր), կոչված համոզել Պելայոյին հանձնվել։ Ալկաման, շարժվելով Տարնայով Նալոն գետի ափերով, ժամանեց Լուկուս Աստուրում։

Այնտեղից արաբները ներխուժեցին Կովադոնգայի հովիտ՝ քրիստոնյաներ փնտրելով։ Պելայոյի ապստամբության պատճառների այլընտրանքային բացատրությունը, որը նկարագրված է Լուկա Տույսկու եպիսկոպոսի, Ռոդրիգո Խիմենես դե Ռադայի De rebus Hispaniae և Estoria de España ժամանակագրություններում, այս իրադարձությունը կապում է Մունուզայի գաղտնի ամուսնության հետ Պելայոյի քրոջ հետ և վերջինիս վրեժի հետ։

## Պատմական ժամանակագրություններում արտացոլումը
Մարտի մասին հայտնի է Ալֆոնսո III Մեծի (866-910) թագավորության օրոք կազմված «Ալֆոնսո III-ի ժամանակագրությունից»: Նրանում նկարագրված իրադարձությունների նկարագրությունը համարվում է ոչ լիովին հավաստի։ Իրականում քիչ հավաստի տեղեկություններ կան Աստուրիական ապստամբության պատճառների և իրադարձությունների մասին, ինչպես նաև Պելայոյի անձի մասին։ Նույնիսկ ճակատամարտի ամսաթիվը հնարավոր չէ ճշգրիտ սահմանել, թեև 718 թվականի ավանդական թվագրումն ավելի նախընտրելի է, քան 722 թվականի նոր թվագրումը։ Վիտիցա վերջին գոթական թագավորի ընտանիքի անդամների արտացոլումը որպես գլխավոր չարագործների, կարող է կապված լինել նաև այն բանի հետ, որ հենց Վիտիցան է պատկերված Պելայոյի հոր թշնամին։ «Տարեգրության» համաձայն՝ մարտի սկսվելուց առաջ եպիսկոպոս Օպպան դիմել է Պելայոյին, որը դիրքավորվել էր Աուսեվա լեռան վրա, որտեղ գտնվում էր Սուրբ Մարիամ Աստվածածնի պատկերով քարայրը՝ կոչ անելով նրան հանձնվել, սակայն վերջինս պատասխանել է մերժումով։ «Ալֆոնսո III-ի ժամանակագրությունը» ներկայացնում է Օպայի և Պելայոյի միջև բավականին երկարատև զրույցի գրառումը, որում եպիսկոպոսը համոզում էր ապստամբներին ենթարկվել արաբների գերակշիռ ուժերին։ Ընդհանուր առմամբ ընդունված տեսակետն այն է, որ այս զրույցը ճանաչվում է որպես «ամբողջովին ոչ պատմական» ։ «Ալֆոնսո III-ի ժամանակագրությունը» ներկայացնում է Օպայի և Պելայոյի միջև բավականին երկարատև զրույցի գրառումը, որում եպիսկոպոսը համոզում էր ապստամբներին ենթարկվել արաբների գերակշիռ ուժերին։ Ընդհանուր առմամբ ընդունված տեսակետն այն է, որ այս զրույցը ճանաչվում է որպես «ամբողջովին ոչ պատմական»։ Այնուհետև, ըստ տարեգրությունների, կիրճում սկսվեց սարսափելի փոթորիկ, արաբական բանակի շարքերում խուճապ սկսվեց, և նրանք փախուստի դիմեցին։ Եպիսկոպոս Օպպան գերի վերցվեց, Ալկաման զոհվեց։

Երբ Ալկամայի ջոկատի կործանման լուրը հասավ Մունուզային, նա իր ջոկատով լքեց Խիխոնը և շարժվեց ընդառաջ Պելայոյին։ Բախումը տեղի ունեցավ Օլալյես գյուղի մոտակայքում (ժամանակակից Օվիեդոյի մոտ), որտեղ Մունուզայի ջոկատը ամբողջությամբ ոչնչացվեց, իսկ ինքը՝ Մունուզան, սպանվեց։

Տարեգրությունը ներկայացնում է ճակատամարտի առասպելական տեսակետը՝ մասնավորապես նշելով արաբական զորքերի թիվը 187 000 մարդ և նրանց կորուստների չափը՝ 124 000: Գոթերի փոքր ջոկատի հաղթանակը արաբական բանակի նկատմամբ նվաստացուցիչ էր մուսուլմանների համար, ինչպես և Պիրենեյներում հետագա շատ մարտեր։

Ուստի արաբական աղբյուրները փորձել են այս ճակատամարտը ներկայացնել որպես փոքր բախում՝ չնշելով արաբական բանակի թվաքանակը, իսկ արաբների փախուստը ներկայացնել որպես ճակատամարտից հրաժարվել և վերադառնալ։ Ահմադ ալ-Մաքարին Իսպանիայում մուսուլմանական դինաստիաների իր պատմության մեջ գրում է, որ*Անբասա իբն Սուհայմ ալ-Քալբիի ժամանակներում Գալիսիայի երկրում ապստամբեց մի վայրի էշ՝ Պելայո անունով, բայց իսլամի մարտիկները գրավեցին Պամպլոնան Գալիսիայում, և ոչ ոք չմնաց, բացի մի ժայռից, որտեղ նա թաքնվում էր իր 300 հոգանոց ջոկատով... Նրանց հետ նա հանկարծակի հարձակվեց սարակինոսյան պահակախմբի վրա և անմիջապես թաքնվեց լեռներում։ Մուսուլմանները հետագայում պաշարեցին նրան, մինչև նա ունեցավ ընդամենը «30 վայրի էշ» (զինվոր), բայց, որոշելով, որ այդպիսի աննշան ուժերով Պելայոն նրանց համար որևէ վտանգ չի ներկայացնում, հանեցին պաշարումը։*

## Հետևանքներ և նշանակություն
Ռազմական տեսանկյունից, տեղի ունեցած ճակատամարտը մեծ նշանակություն չուներ և չփոխեց իրավիճակը թերակղզում։ Սակայն արաբների հետ համագործակցել չցանկացող քրիստոնյաների համար իրադարձությունը հսկայական հոգեբանական ազդեցություն ունեցավ։ Կովադոնգայի ճակատամարտից հետո բազմաթիվ քրիստոնյաներ ձգտում էին դեպի Կանգաս դե Օնիս, առաջին հերթին Գալիսիայից և Բիսկայայից։  Գոթերը գրավեցին արաբների կողմից լքված Խիխոնը։ Ժամանողների թվում էր նաև ապագա թագավոր Ալֆոնսո I-ը՝ դուքս Պեդրոյի որդին, որը իր հետ բերել էր շատ զինվորներ։ Իրադարձության խորհրդանշական և կրոնական նշանակությունը ընդգծվում է այն լեգենդով, որ Պելայոն մարտից առաջ խաչի տեսքով նշան է տեսել։ Նա հրամայեց կաղնուց պատրաստված նմանատիպ խաչ տեղադրել լեռան վրա։ Մարտից հետո այս խաչը վերցրեցին, և Պելայոյի որդի Ֆավիլան այն տեղադրեց Կանգաս դե Օնիսի Սանտա Կրուս եկեղեցում, որտեղ գտնվում էր թագավոր Ալֆոնսո I-ի արքունիքը։ Ավելի ուշ Ալֆոնսո III Մեծը հրամայեց տեղափոխել այն Գաուսինի ամրոց և պատել ոսկով ու թանկարժեք քարերով։ Ներկայումս այդ խաչը գտնվում է Օվիեդոյի տաճարում՝ Հաղթանակի խաչ անվամբ։

Կովադոնգայի Աստվածամայրը, որը նաև կոչվում է  («Մարտերի Աստվածամայր»), հռչակվել է Աստուրիայի հովանավոր, 1901 թվականին այն քարայրում, որտեղ թաքնվել էր Պելայոն, նրա պատվին տաճար է կառուցվել։ Տեղական ապստամբության բնույթը, որը էական հետաքրքրություն չի առաջացրել արաբ զորահրամանատարների մոտ, բացատրում է, թե ինչու կարողացավ առաջանալ և գոյատևել Աստուրիական թագավորությունը։

Այնուամենայնիվ, հենց Աստուրիայից սկսվեց Ռեկոնկիստան, որն ավարտվեց Գրանադայի նվաճումով 1492 թվականին։

Կովադոնգայի ճակատամարտը կարևոր տեղ է զբաղեցնում իսպանական ազգային դիցաբանության մեջ։ 1854 թվականին դրամատուրգ Էնրիկե Սումելը[es] հրատարակեց այս իրադարձություններին նվիրված «La batalla de Covadonga» պիեսը։ Կովադոնգայի 1918 թվականի ճակատամարտի 1200-ամյակի տոնակատարությունների ժամանակ կազմակերպվել է ազգային պարկ։ Ճակատամարտի գաղափարական նշանակությունը քարոզչական նպատակներով օգտագործել է Ֆրանկոն, որին հաճախ պատկերում էին որպես նոր Պելայո։ 2001 թվականին տեղի ունեցան Կովադոնգայի Աստվածամոր տաճարի հարյուրամյակի տոնակատարությունները։ Կազմակերպվել էր ցուցահանդես՝ նվիրված ճակատամարտին, որին այցելել էր մարդ, այդ թվում Աստուրիայի արքայազն Ֆելիպեն և բազմաթիվ քաղաքացիական, կրոնական, ռազմական և քաղաքական գործիչներ։ Ցուցահանդեսը նախաձեռնեց Կովադոնգայի նշանակության քննարկումը իսպանացիների հավաքական հիշողության մեջ։

## ծանոթագրություններ

## Գրականություն
### Աղբյուրներ

* 
* 
* 

### Հետազոտություններ

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

իսպաներեն
* 

ռուսերեն
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Աստուրիայի թագավորություն
Կատեգորիա:Իսպանիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Խաչակիրների ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Միջնադարի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Ռեկոնկիստայի ճակատամարտեր