Ուկրաինացիները Մոլդովայում

**Ուկրաինացիները Մոլդովայում** (, )՝ 21-րդ դարի սկզբի դրությամբ երկրի ամենամեծ էթնիկ խումբը մոլդովացիներից հետո։ Պատմականորեն նրանք բնիկ (ավտոխթոն) բնակչություն են, որը տարածաշրջանում ապրել է երկար դարեր։

Մոլդովայի 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով (առանց Մերձդնեստրի Մոլդովական Հանրապետության) երկրում ապրում էր 282,406 ուկրաինացի, որը կազմում էր բնակչության 8,4%-ը, մինչդեռ ևս ավելի քան 160 հազարը ապրում է չճանաչված Մերձդնեստրի Մոլդովական Հանրապետությունում։ 2014 թվականի մարդահամարի դրությամբ ուկրաինացիների թիվն էականորեն կրճատվել է՝ 181,035 մարդ կամ երկրի բնակչության 6.6 տոկոսը՝ հայտնվելով մոլդովացիներից ու ռումինացիներից հետո արդեն երրորդ տեղում։ 2022-2023 թվականներին Ուկրաինայի սուվերեն տարածքներ Ռուսաստանի ներխուժումից հետո 2022 թվականի հուլիսի 26-ի դրությամբ ավելի քան կես միլիոն ուրկաինացիներ փախստականի կարգավիճակով հայտնվել են Մոլդովայում։

## Պատմություն
Պրուտ-Դնեստրի շրջանի սլավոնները, 14-րդ դարի կեսերին որպես կոմպակտ էթնոս հանդես եկող վալախներ և Սեմիգրադ Ռուսի (Տրանսիլվանիա) ռուսները ստեղծեցին Մոլդովայի իշխանությունը։ 14-րդ դարում նրանք կազմում էին այս իշխանության բնակիչների 39,5%-ը։ Մոլդովայի պատմության սկզբնական շրջանի գրեթե բոլոր կառավարիչները՝ Դրագոսը, Բոգդան I-ը, Բոգդան II-ը, Լացկոն և այլք կրում էին սլավոնական անուններ։ Իշխանության մեծ սլավոնական բնակչության մասին վկայում են Նովգորոդի և Հարության տարեգրությունները թվարկում են 14-րդ դարի վերջի և 15-րդ դարի սկզբի քաղաքները, ներառյալ այն հողերում, որոնք այդ ժամանակ դարձել էին Մոլդովական իշխանության մաս։
Նշվում են ռուսական բոլոր քաղաքների անունները՝ դրանից հեռու և մոտակայքում։ 

Արևելյան սլավոնները, ըստ ռումինացի հետազոտող Մարգարետա Ստեֆանեսկուի, Մոլդովայի իշխանության տարածքում թողել են ընդհանուր առմամբ 548 անուն՝ սլավոնական արմատներով և 321 անուն՝ սլավոնական ածանցներով, որոնք հատկապես տարածված են եղել Բուկովինայում (174 անուն), Հյուսիսային Մոլդովայում և Հյուսիսային Բեսարաբիայում։

Սլավոնները նշանակալի դեր են խաղացել մոլդովական ժողովրդի էթնոգենեզում, հսկայական ազդեցություն են ունեցել մոլդովացիների հոգևոր և նյութական մշակույթի ձևավորման վրա, ազդել են նրանց ազգային հագուստի վրա։ Մոլդովերենը պարունակում է մոտ 2 հազար արևելյան սլավոնական փոխառություններ։ Սլավոնների մի մասը ձուլվել է մոլդովացիների հետ, սակայն մյուս մասը, բնակվելով Մոլդովական արքունիքի հյուսիսում և հյուսիս-արևելքում, կարողացել է պահպանել իր սլավոնական ինքնությունը և իրենց անվանել ռուսիններ կամ ռուսնակներ (Ռուտենիա)։ 20-րդ դարի սկզբին հետազոտողները շեշտեցին այս էթնիկ խմբի մշակութային և լեզվական առանձնահատկությունները, նրա տարբերությունը մոլդովացիներից, ռուսներից և ուկրաինացիներից։

ԽՍՀՄ գոյության ընթացքում պնդում էին, որ ռուսները ուկրաինացի ժողովրդի խմբերից մեկի նախնիներն են, որ Բեսարաբիայի նահանգի Սորոկի և Բելցի շրջանների ռուսինական բնակավայրերը 19-րդ դարի կեսերին կորցրել են իրենց բնօրինակ մշակույթը և միաձուլվել մոլդովացիների հետ, չնայած դա հերքվում է մարդահամարի արդյունքներով, մասնավորապես 1989 թվականի մարդահամարով, որը ցույց է տալիս Մոլդովայի հյուսիսում մեծ թվով բնակավայրերի առկայությունը ուկրաինական բնակչության գերակշռությամբ։

1989 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ ուկրաինացիների թիվը կազմում էր երկրի ընդհանուր բնակչության 13,8%-ը (600336 բնակիչ)։

## Արդի ժամանակներ
[մինի|[Տարաս Շևչենկոյի արձանը Քիշնևում]]
Մոլդովայում ներկայումս կան ավելի քան 300 բնակավայրեր, որոնցում ուկրաինական բնակչության մեծամասնությունը կենտրոնացած է հյուսիսային և արևելյան շրջաններում։ 2004 թվականին Մոլդովայում ավելի քան 180 981 մարդ նշել է ուկրաիներենը որպես մայրենի լեզուն։

1980-ականների վերջից և 1990-ականների սկզբից Մոլդովայում մի շարք դպրոցներում որպես առանձին առարկաներ ներմուծվեցին ուկրաիներեն լեզուն և գրականությունը, ստեղծվեցին փորձարարական դասարաններ, որոնցում ուսումնական գործընթացն իրականացվում է ուկրաիներենով։ 2006-2007 ուսումնական տարում ուկրաիներենն ուսումնասիրվել է Մոլդովայի 57 ուսումնական հաստատություններում՝ բացառությամբ Մերձդնեստրի։

Teleradio-Moldova ընկերությունը պարբերաբար հեռարձակում է հեռուստատեսային և ռադիոհաղորդումներ ուկրաիներենով ամբողջ երկրում, բացի այդ, հեռարձակվում են ուկրաինական հեռուստատեսային և ռադիոընկերությունների հեռարձակումները Մոլդովայի տարածքում։

Քիշնևում գործում է ուկրաինական մշակութային և կրթական կենտրոն, որտեղ բացվել է «Ուկրաինացիները Մոլդովայի մշակույթում» թանգարանը, ինչպես նաև անընդհատ գործում է «կիրակնօրյա դպրոցը» (1999 թվականից), որտեղ ուկրաինացիների լեզուն և մշակույթը, ուսումնասիրվում է Ուկրաինայի պատմությունը. Մոլդովայի գիտությունների ակադեմիայի ազգամիջյան հետազոտությունների ինստիտուտում գործում է Մոլդովայի ուկրաինացի բնակչության պատմության, լեզվի և մշակույթի բաժինը, որը ստեղծվել է 1991 թվականին։

Նշանակալից իրադարձություն էր Տարաս Շևչենկոյի հուշարձանի բացումը 2002 թվականի մարտի 12-ին Բելցիում։ Հուշարձանը տեղադրվել է Մոլդովայի Հանրապետությունում Ուկրաինայի մշակույթի ընկերության ակտիվ մասնակցությամբ՝ Բելցիի քաղաքապետարանի և Լվովի մարզային պետական ​​վարչության աջակցությամբ։

## Ուկրաինացիները Մերձդնեստրում
Չճանաչված Մերձդնեստրի Մոլդովական Հանրապետության տարածքում բնակվող ուկրաինացիները հանրապետության երեք հիմնական ազգություններից մեկն են՝ մոլդովացիների և ռուսների հետ միասին։ Ըստ 2004 թվականի մարդահամարի, Մերձդնեստրում կար 160,069 ուկրաինացի (28,8%), որոնք կազմում էին Տիրասպոլի բնակչության մեկ երրորդը, Ռիբնիցայի (45,4%) և Կամենկայի (42,6%) շրջանների բնակչության գրեթե կեսը և զգալի մասը։ Հանրապետության այլ մարզերի բնակչության մի մասը.

Ուկրաիներենը, համաձայն չճանաչված հանրապետության Սահմանադրության, երեք պաշտոնական լեզուներից մեկն է։ Լույս է տեսնում ուկրաինալեզու «Գոմոն» շաբաթաթերթը, կան ուկրաինական հեռուստատեսային և ռադիոհաղորդումներ։

Ուկրաինական սփյուռքի ամենամեծ կազմակերպությունը Մերձդնեստրի ուկրաինացիների միությունն է, բացի այդ, կան մի շարք ուսումնական հաստատություններ.

* Տիրասպոլի ուկրաինական ճեմարան,
* Բենդերիում Իվան Կոտլյարևսկու անվան ուկրաինական գիմնազիա,
* Ռիբնիցայի Լեսյա Ուկրաինկայի անվան միջնակարգ դպրոց,
* երկու հիմնական դպրոց,
* Մերձդնեստրի Տարաս Շևչենկոյի անվան պետական ​​համալսարանի ուկրաիներեն լեզվի և գրականության բաժին։

## Գրականություն
* Владимир Кабузан, Украинцы в мире: динамика численности и расселения. 20-е годы XVIII века — 1989 год: формирование этнических и политических границ украинского этноса. Институт российской истории РАН. — Москва: Наука, 2006. — 658 с. ISBN 5-02-033991-1
*Роман Кухаренко // Украинцы в Молдове - Информационно-аналитическая ежемесячная газета - Миграция — 01.12.2016
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''Олена Марченко.'' Не свої і не чужі // ipress.ua, 29.06.2015
* Про українців Молдови на сайті VOLOЦЮГИ

Կատեգորիա:Մոլդովայի ազգեր
մ