Վտանգված աղջիկ

[մինի|[Ֆրենկ Դիքսի|Ֆրենկ Բեռնարդ Դիքսիի 1885 թվականի *«Ասպետություն»* կտավը]]
**Վտանգված աղջիկ** ()**, հետապնդվող աղջնակ** կամ **դժբախտության մեջ գտնվող աղջիկ**, արքետիպային, կարծրատիպ դարձած իգական մտապատկեր, պատմողական հնարք, որի միջոցով մեկ կամ մի քանի հերոս տղամարդ պետք է փրկեն առևանգված կամ որևէ այլ վտանգի մեջ հայտնված կնոջը: «Աղջիկը» հաճախ ներկայացվում է որպես գեղեցիկ, հանրաճանաչ և բարձր սոցիալական կարգավիճակ ունեցող: Նրանք սովորաբար արքայադուստրեր են ֆանտաստիկ կամ հեքիաթային միջավայրերով ստեղծագործություններում, հատկապես մելոդրամաներում: Ազգակցությունը, սերը, կիրքը կամ դրանց համակցությունը տղամարդ դրական գլխավոր հերոսին դրդում են սկսել գործել:

Քննադատներն այս կանանց անօգնականությունը կապում են հասարակության մեջ ընդունված այն տեսակետների հետ, որ կանայք տղամարդկանց հոգատարության և լավ վերաբերմունքի կարիքն ունեն:  Հերոսական պատմության ընթացքում կնոջ դերը՝ որպես տղամարդ փրկչի կարիք ունեցող զոհ, մնացել է անփոփոխ, իսկ նրա վրա հարձակվողները չարագործները փոխվել են՝ համապատասխանեցնելով ժամանակաշրջանի ճաշակին և հավաքական վախերին. «հրեշներ, ցնդած գիտնականներ, նացիստներ, հիպիներ, բայքերներ, այլմոլորակայիններ...»:

Աղջկա անօգնականությունը, թուլությունը և միամտությունը, ինչպես նաև այլ կերպարներից փրկության ակնկալիքը, սյուժեի այս տարրը դարձրել են ֆեմինիստական ​​քննադատության թիրախ: Առանձնահատուկ քննադատության է արժանացել «Աղջիկը նեղության մեջ» արխետիպի համատարած օգտագործումը շահագործման ֆիլմերում և արվեստում, օրինակ, բանտում գտնվող կանանց ժանրում:

## Ստուգաբանություն
«Դամել» (*damsel*) բառը բխում է ֆրանսերեն **' ից, որը նշանակում է «երիտասարդ տիկին», իսկ «դժբախտության մեջ գտնվող աղջիկ» () տերմինն իր հերթին ֆրանսերեն ''demoiselle en détresse-'' ի թարգմանությունն է։ Դա հնացած տերմին է, որը չի օգտագործվում ժամանակակից անգլերենում, բացառությամբ էֆեկտի կամ նման արտահայտությունների: Այն հանդիպում է միջնադարյան երգերի և հեքիաթների ասպետի հետ, ով կանանց պաշտպանությունը համարում էր [[Ասպետություն|ասպետական օրենսգրքի]] էական մաս, որը ներառում է [[Պատիվ|պատվի]] և [[Ազնվականություն|ազնվականության]] հասկացություն: Անգլերեն «դժբախտության մեջ գտնվող աղջիկ» տերմինն առաջին անգամ կարծես հայտնվել է Ռիչարդ Էյմսի1692 թվականի «Սիլվիայի բողոքը իր սեռերի դժբախտության մասին» բանաստեղծության մեջ:

== Պատմություն ==
=== Անտիկ շրջան ===
[[Պատկեր:Rembrandt_Harmensz._van_Rijn_011.jpg|մինի|[[Ռեմբրանդ վան Ռեյն|Ռեմբրանդտի]] [[Անդրոմեդա (դիցաբանություն)|Անդրոմեդան]] շղթայված է ժայռին. ուշ [[Վերածնունդ|Վերածննդի]] շրջանի հունական դիցաբանությունից տառապող աղջիկ]]
Վտանգված աղջկա թեման ներկայացված է [[Հին Հունաստան|հին հույների]] պատմություններում: [[Հունական դիցաբանություն]]ը, որն ունի հզոր [[Հունական աստվածների, ոգիների և այլ առասպելական էակների ցանկ|աստվածուհիների]] մեծ շքախումբ, պարունակում է նաև անօգնական [[Կուսություն|կույսեր]], որոնք մարդկանց կողմից զոհաբերվելու սպառնալիքի տակ են հայտնվում:  Օրինակ՝ [[Անդրոմեդա (դիցաբանություն)|Անդրոմեդայի]] [[Կասիոպեա (դիցաբանություն)|մայրը]] իր (կամ դստեր) գեղեցկությամբ պարծենալով վիրավորում է [[ներեուհիներ]]ին և [[Պոսեյդոն]]ին, որոնք ծովի հրեշ (**') են ուղարկում երկիրը ավերելու։ Նրան հանգստացնելու համար Անդրոմեդայի ծնողները դստերը կապում են ծովի ժայռի վրա: Հերոս Պերսևսը սպանում է գազանին՝ փրկելով Անդրոմեդային: Անդրոմեդան իր ծանր վիճակում, մերկ շղթայված ժայռին, դարձել է հետագա նկարիչների սիրելի թեման: Արքայադստեր և վիշապի այս թեման հետապնդվում է նաև Սուրբ Գևորգի և վիշապի մասին առասպելում: Նույնասեռական տարբերակն առկա է նաև Կլեոստրատոսի և Ալկիոնևսի պատմություններում, երիտասարդներ, ովքեր պետք է զոհաբերվեն մարդակեր օձային հրեշներին, սակայն նրանք փրկվում են համապատասխանաբար Մենեստրատոսի և Էվրիբարուսի սիրային հետաքրքրությունների շնորհիվ:

### Հետդասական շրջան
Եվրոպական հեքիաթներում աղջնակները հաճախ դժբախտության մեջ են հայտնվում: Չար կախարդները Ռապունցելին բանտարկում են աշտարակի մեջ, անիծում են Սպիտակաձյունիկին մահվան դատապարելով և *[[Քնած գեղեցկուհին|Քնած գեղեցկուհի]]* արքայադստերը կախարդական քնի մեջ են թողնում: Այս ամենում մի քաջարի արքայազն օգնության է հասնում աղջկան, փրկում է նրան և ամուսնանում նրա հետ (չնայած Ռապունցելին ուղղակիորեն չի փրկում արքայազնը, փոխարենը  Ռապունցելն իր արցունքներով փրկում է կուրացած արքայազնին և աքսորյալ աղջիկը դառնում է նրա կինը):

Դժբախտության մեջ գտնվող աղջիկը նաև միջնադարյան սիրավեպերի արխետիպային կերպար է, որտեղ նրան ամրոցի աշտարակում բանտարկությունից սովորաբար ազատում է պատահական ասպետը: Ջեֆրի Չոսերի  Քենթերբերյան պատմվածքների «*Գործավարի հեքիաթը»* հիվանդ Գրիզելդայի կրկնվող փորձությունների և տարօրինակ տանջանքների մասին է, որը վերցված է Պետրարկայից: Ֆրանսիացի տասներեք ասպետներ «Ոսկյա վահան՝ էմալապատված կանաչով և սպիտակ տիկին ներսում» (*Emprise de l'Escu vert à la Dame Blanche*, հիմնադրվել է 1399 թ.) ասպետական շքանշան են հիմնադրել, նրանք երդվել են կրել այդ շքանշանը և պաշտպանել կանանց շահերը:
[մինի|[Պաոլո Ուչելլո|Պաոլո Ուչելոյի Սուրբ Գեորգի և վիշապի պատկերը, մոտ 1470 թվականի նկար. դժբախտության մեջ գտնվող աղջկա դասական կերպար]]
Թեման կաթոլիկ եկեղեցու պաշտոնական սրբախոսությունում առավել հայտնի է Սուրբ Գեորգի պատմության մեջ, ով փրկում է արքայադստերը վիշապի կուլ տալուց: Սա Սուրբի կյանքի պատմության ավելի ուշ հավելումն է, որը չի հաստատվել առաջին մի քանի դարերում, երբ նրան մեծարում էին, և մեր օրերում այն գլխավոր գործողությունն է, որով հիշվում է Սուրբ Գեորգը:

Նորվեգիայի սահմաններից դուրս Հալվարդ Վեբյորնսոնը՝ Օսլոյի հովանավոր սուրբը, նահատակ է ճանաչվել սպանվելուց հետո, երբ խիզախորեն փորձում էր պաշտպանել կնոջը (ամենայն հավանականությամբ, ստրուկին) երեք տղամարդկանցից, ովքեր մեղադրում էին նրան գողության մեջ:

### Ժամանակակից շրջան
#### 17-րդ դար
17-րդ դարի անգլիական *«Իսպանացի տիկինը»* բալլադում (այդ անունով մի քանի անգլիական և իռլանդական երգերից մեկը), անգլիացի կապիտանի կողմից գերված իսպանացի տիկինը սիրահարվում է իրեն գերեվարողին և աղաչում է նրան ոչ թե ազատ արձակել իրեն, այլ իր հետ տանել Անգլիա, և այս խնդրանքում նա իրեն անվանում է որպես «վտանգված տիկին»:

#### 18-րդ դար
Դժբախտության մեջ հայտնված աղջիկը Սամուել Ռիչարդսոնի «*[[Կլարիսա (վեպ)|Կլարիսա»]]* (1748) ժամանակակից վեպում, Կլարիսան է, որին սպառնում է չար գայթակղիչ Լավլեյսը: «Աղջիկը նեղության մեջ» արտահայտությունը հանդիպում է Ռիչարդսոնի *«Սըր Չարլզ Գրանդիսոնի պատմությունը*» (1753) աշխատության մեջ նույնպես:

Կրկնելով իր միջնադարյան դերը, դժբախտության մեջ գտնվող աղջիկը գոթական գրականության հիմնական կերպարն է, որտեղ նա սովորաբար բանտարկվում է ամրոցում կամ վանքում, նրան սպառնում են սադիստ ազնվականը կամ կրոնական օրդենի անդամները: Այս ժանրի վաղ օրինակներից են Մաթիլդան` Հորաս Ուոլփոլի  «Օտրանտոյի ամրոցը», Էմիլին՝ Էնն Ռեդքլիֆի «Ուդոլֆոյի առեղծվածները» և Անտոնիան` Մեթյու Լյուիսի  «Վանականը» գոթական վեպերում:
[աջից|մինի|[Ջոն Էվերեթ Միլլե|Ջոն Էվերետ Միլլեի 1870 թվականի «Թափառաշրջիկ ասպետը*»* *(The Knight Errant)* նկարը. ասպետը փրկում է մի աղջկա, որը գտնվում է նեղության մեջ և ընդգծում է ժանրի էրոտիկ ենթատեքստը]]
Հալածված աղջկա թեմայի ուսումնասիրություններից է Գյոթեի ''Ֆաուստում'' Գրետչենի ճակատագիրը:

#### 19-րդ դար
Գոթական վեպի նեղության մեջ գտնվող աղջկա դժբախտությունները շարունակվել են վիկտորիանական մելոդրամայում ինչ-որ չափով ծաղրանկարային տեսքով: Ըստ Մայքլ Բութի իր դասական ուսումնասիրության *«Անգլերեն մելոդրամայում»*, վիկտորիանական բեմական մելոդրամայում ներկայացված էին սահմանափակ թվով կերպարներ՝ հերոս, չարագործ, հերոսուհի, ծերունի, ծեր կին, կատակերգական տղամարդ և կատակերգական կին, որոնք զբաղվում էին սիրո և սպանության թեմաներով սենսացիոն սյուժեով: Հաճախ լավ, բայց ոչ շատ խելացի հերոսին խաբում է նենգ չարագործը, որը նեղության մեջ գտնվող աղջկան հետևում է, մինչև որ ճակատագրի բերումով բարին հաղթում է չարին:

Նման մելոդրաման ազդել է նորաստեղծ կինոարդյունաբերության վրա և հանգեցրել նրան, որ նեղության մեջ հայտնված աղջիկները դառնան շատ վաղ համր ֆիլմերի թեմա, հատկապես նրանք, որոնք նկարահանվել են որպես բազմասերիանոց ֆիլմեր: Վաղ օրինակներից են *«Քեթլինի արկածները*» (1913 թվականին) և *«Հելենի վտանգները»* (որոնք նկարահանվել են 1914-1917 թվականներին): Համր ֆիլմի հերոսուհիները հաճախ բախվում են Արդյունաբերական հեղափոխության արդյունքում առաջացած նոր վտանգների: Այստեղ հերոսուհին  հայտնվում է երկաթգծերին կապված, այրվող շենքերում և պայթյուններում: Սղոցարանները արդյունաբերական դարաշրջանի ևս մեկ կարծրատիպային վտանգներից էին, ինչպես արձանագրվել է ավելի ուշ դարաշրջանի հայտնի երգում.

#### 20-րդ դար
[ձախից|մինի|[Ավտոարշավ|Ավտոարշավորդ` Բարնի Օլդֆիլդի *«*Կյանքի պայքար» [1913]. ձախից աջ. Հենք Ման, Ֆորդ Սերլինգ, Էլ Սենթ Ջոն և առաջին պլանում՝ Մեյբել Նորմանդը]]
ձախից|մինի|Pulp Science Fiction ամսագրի հերոս Կապիտան Ֆյուչըրը, որը փրկում է նեղության մեջ հայտնված աղջկան (շապիկի նկար՝ Էրլ Կ. Բերգեյ)
[մինի|[Գլորիա Սվանսոն|Գլորիա Սուոնսոնը «Teddy at the Throttle» ֆիլմում (1917 թ.)]]
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Աղջկա պատկերները լայնորեն օգտագործվել են դաշնակիցների քարոզչության մեջ: Մասնավորապես, կայսերական գերմանական նվաճումը և Բելգիայի գրավումը սովորաբար անվանել են  *Բելգիայի բռնաբարություն*՝ դաշնակից զինվորներին արդյունավետորեն վերածելով ասպետների, որոնք ձգտում էին փրկել բռնաբարության զոհին: Սա բացահայտորեն արտահայտված էր «Պահպանեք օջախի կրակը» *(Keep the Home Fires Burning, 1914)* երգի բառերում, որտեղ նշվում էր, որ «տղաները» գնացել են օգնելու «Դժբախտության մեջ գտնվող ազգին»:

Զվարճանքի մի ձև է դարձել  բեմական մոգությունը, որտեղ նեղության մեջ հայտնված աղջիկը դարձել է կարծրատիպ: 20-րդ դարի աճպարարների արարքների հիմնական ներկայացումը դարձել է գրավիչ կին օգնականներին սանձելը և շղթաներով ու պարաններով կապկպելով վտանգի ենթարկելը:  Պատրանքների հայտնի դիզայներ և պատմաբան Ջիմ Շտայնմայերը նշում է, որ այս երևույթի սկիզբը համընկնում է «Կնոջը կիսով չափ սղոցելու» պատրանքի ներդրման հետ: 1921 թվականին աճպարար Պ. Թ. Սելբիթը առաջինն էր, ով նման հնարքով ներկայացել է հանրությանը։ Շտայնմայերը նշում է, որ «Մինչ Սելբիթի իլյուզիան կլիշե չէր, որ գեղեցիկ տիկնայք աճպարարների կողմից ծաղրվում և տանջվում էին: Ռոբերտ-Հուդինի ժամանակներից ի վեր և՛ տղամարդիկ, և՛ կանայք օգտագործվում էին որպես կախարդական պատրանքների առարկա»: Այնուամենայնիվ, 20-րդ դարի առաջին տասնամյակների ընթացքում նորաձևության փոփոխությունները և սոցիալական մեծ ցնցումները Սելբիթի «զոհի» ընտրությունը դարձրին գործնական և հանրաճանաչ: Պատերազմի տրավմայից հասարակությունը կորցրել էր բռնության նկատմամբ զգայնությունը, և կանանց էմանսիպացիան փոխել էր վերաբերմունքը նրանց նկատմամբ: Հանդիսատեսը հոգնել էր կախարդության ավելի հին, ավելի նուրբ ձևերից: Այս դարաշրջանում սենսացիա առաջացնելու համար պահանջվում էր ինչ-որ ցնցող բան, ինչպես, օրինակ, *Grand Guignol* թատրոնի սարսափելի բեմադրությունները: Շտայնմայերը եզրակացնում է, որ «գործնական մտահոգություններից անդին, վտանգված կնոջ կերպարը դարձել է հատուկ նորաձևություն զվարճանքի մեջ»:

Դժբախտության մեջ գտնվող աղջիկը 20-րդ դարում շարունակվել է որպես կոմիքսների, կինոյի և հեռուստատեսային արդյունաբերության հիմնական հենարանը: Փրկության կարիք ունեցող վտանգի ենթարկված հերոսուհիները հաճախակի հայտնվում են 1930-ականներին, 1940-ականներին և 1950-ականների սկզբին այնպիսի ստուդիաների արտադրությունում, ինչպիսիք են Columbia Pictures-ը, Mascot Pictures-ը, Republic Pictures-ը և Universal Studios-ի սև-սպիտակ ֆիլմերի սերիալները: Այս սերիալները երբեմն իրենց հերոսների և սյուժեների համար ոգեշնչվել են արկածային վեպերից և կոմիքսներից: Նշանավոր օրինակներից են *Նյոկա վայրի աղջիկը* կերպարը, որին Էդգար Ռայս Բերոուզը ստեղծել է կոմիքսների համար, և որը հետագայում վերածվել է Republic Pictures-ի սերիական հերոսուհու՝ *«Jungle Girl»* (1941) և դրա շարունակության` *«Նյոկայի վտանգները»* (1942) ֆիլմերի:

Նմանատիպ դասական աղջիկներից են Ջեյն Փորթերը՝ *[[Տարզան]]ի* ինչպես վեպի, այնպես էլ ֆիլմի տարբերակներում, և Էն Դերոուն, որը կատարել է Ֆեյ Ռեյը *[[Քինգ-Քոնգ (ֆիլմ, 1933)|Քինգ Քոնգ]]* ֆիլմում (1933), ամենահայտնի օրինակներից մեկում: Տխրահռչակ *«Ինգագի»* վավերագրական ֆիլմում (1930 թ.) նույնպես ներկայացվել է այս գաղափարը, և Ռեյի դերը կրկնել են Ջեսիկա Լանգը և Նաոմի Ուոթսը ռիմեյքերում։ Ինչպես նշել է լրագրող Էնդրյու Էրիշը.

«Գորիլաներ գումարած վտանգի տակ հայտված սեքսուալ կանայք հավասար է հսկայական շահույթի»:

Նման պատկերներից է, այս անգամ մանկական մուլտֆիլմերում, Անդերդոգի ընկերուհին՝ Քաղցր Փոլլի Փրեյրեդը և Նել Ֆենվիքը, ում հաճախ փրկում է անպիտան Մաունթի Դադլի Դո-Ռայթը: Նինջա - կրիաներ հեռուստասերիալի օրիգինալում հեռուստալրագրող Էյփրիլ Օ'Նիլը բազմիցս գերության մեջ է հայտնվում չար Շրեդերի կողմից և հաճախ  կրիաները գալիս են նրան փրկելու:

Յան Ֆլեմինգի Ջեյմս Բոնդի մասին վեպերը, որոնք ի սկզբանե հրատարակվել են 1950-ականներին և 1960-ականներին, երբեմն ներկայացնում են «Բոնդի աղջկան», որին կապել է չարագործը և փրկվելու կարիք ունի: Այս թեման շարունակվում է 1960-ականների սկզբից նկարահանված մի շարք ֆիլմերում, այդ թվում՝ Բժիշկ Նոու,  Լրտեսը, որն ինձ սիրում էր, Ութոտնուկը և Սպեկտր (2015) ֆիլմերում, որոնք բոլորը ցույց են տալիս, թե ինչպես է Բոնդը փրկում է կապակցված գլխավոր կին հերոսին: Որոշ ֆիլմերում Բոնդը և կին կերպարը կապված են միմյանց հետ (օրինակ՝ Ապրիր և թող մյուսներին մեռնել և Լուսնային մրցարշավորդը)։ Այլ ֆիլմերում Բոնդը ցուցադրվում է կապված և վտանգի մեջ (օրինակ՝ Գոլդֆինգեր, Ապրում ես միայն երկու անգամ, Ամբողջ աշխարհն էլ քիչ է, Կազինո Ռոյալ (ֆիլմ, 2006) և Սքայֆոլ) և որոշ դեպքերում փրկվում է գլխավոր կին հերոսի կողմից (օրինակ՝ *[[Սպանության արտոնագիր|Սպանության թույլտվություն]]* և Սպեկտր ֆիլմերում):

Դիսնեյ Արքայադուստր ֆրանշիզայի հերոսուհիները հաճախ պատկերվում են որպես աղետի մեջ հայտնված աղջիկներ, որոնց գլխավոր դերակատարները *[[Սպիտակաձյունիկը և յոթ թզուկները|«Սպիտակաձյունիկը և յոթ թզուկները»]]* և *[[Քնած գեղեցկուհին (մուլտֆիլմ, 1959)|«Քնած գեղեցկուհին»]]* մուլտֆիլմերում արքայազնը սիրային հետաքրքրությունով փրկում է կախարդի չար ծրագրից: Գիտնականները նշել են երիտասարդության և կանացիության շեշտադրումը այս պատմվածքներում. աղջիկ արքայադուստրը պատկերված է որպես երիտասարդ և հիպերկանացի, մինչդեռ նրանց կախարդներին առևանգողները տարեց «չար մահացու/ճակատագրական կամ տգեղ կին» են, որոնք մարմնավորում են տղամարդկային գծեր:

Կոմիքսներում անհանգստության մեջ գտնվող աղջկա հաճախ հիշատակվող օրինակներից են Լոիս Լեյնը, որն անընդհատ փորձանքի մեջ է ընկնում և որին փրկում է Սուպերմենը, և Օլիվ Օյլը, ով գրեթե անընդհատ առևանգման մեջ էր և որին փրկում է Պոպայը:

Գեյլ Սայմոնը 1999 թվականին ստեղծել է «կանայք սառնարաններում» տրոպը` գրական արտահայտությունը, որտեղ կին հերոսները տրավմաների, սեռական ոտնձգությունների են ենթարկվում, սպանվում կամ ուժազրկվում (միջոցառում, որը հայտնի է որպես **սառեցում**) են, երբեմն «պաշտպանողի» բնավորության գծերը խթանելու համար և հաճախ որպես սյուժետային գիծ, որը նախատեսված է տղամարդ կերպարի պատմության գիծն առաջ տանելու համար: Արտահայտությունն օգտագործվում է վերլուծելու համար, թե ինչու են նման սյուժետային հնարքներն անհամաչափ կերպով օգտագործվում հենց կին կերպարների վրա: Խոսքը վերաբերում է Ռոն Մարզի Կանաչ Լապտեր 3 #54 (1994) հերոսներին, որտեղ Քայլ Ռեյները` գլխավոր հերոսը, գալիս է տուն իր բնակարան՝ պարզելու, որ չարագործ Մայոր Ֆորսը սպանել է իր ընկերուհուն՝ Ալեքսանդրա Դևիթին և նրան խցկրել է սառնարանի մեջ: Գեյլ Սայմոնը և մի շարք համագործակիցներ ստեղծել են «Կանայք սառնարաններում» կայքը, որտեղ տեղադրված են այդ *տրոպը* ցույց տվող ստեղծագործություների ցանկը:

### Քննադատություն և տեսական արձագանքներ
մինի|Պաստառ «Պոլինայի վտանգները» (1914)
[մինի|[Ռումինիան որպես անօգնական «դժբախտ աղջիկ», որին սպառնում է դաժան կայսերական Գերմանիան, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ֆրանսիական ծաղրանկարում]]
Դժբախտության մեջ գտնվող աղջիկները ավանդաբար դարձել են  գրականության, կինոյի և արվեստի գործերում գենդերային տարբեր վերաբերմունքի օրինակ: Արվեստի, կինոյի և գրականության ֆեմինիստական քննադատությունը հաճախ ուսումնասիրել է գենդերային կողմնորոշումը և սյուժեն, ներառյալ ընդհանուր «վտանգի մեջ գտնվող աղջիկը», որպես կանանց մասին ռեգրեսիվ և հովանավորող առասպելներ:

Շատ ժամանակակից գրողներ և ռեժիսորներ, ինչպիսիք են Անիտա Սարկիսյանը, Անջելա Քարթերը և Ջեյն Յոլենը, կրկին դիմել են դասական հեքիաթներին և «դժբախտության մեջ գտնվող աղջկա» պատմություններին, կամ հավաքել և անթոլոգիզացրել են պատմություններ ու ժողովրդական հեքիաթներ, որոնք կոտրում են «վտանգված աղջնակ» օրինաչափությունը:

## Հզոր աղջիկ. հակաօրինակ
Ֆիլմերը, որոնցում ներկայացված են հզոր աղջիկներ, եղել են ֆիլմերի ստեղծման առաջին օրերից: Դժբախտության մեջ գտնվող կարծրատիպային աղջկա հետ ամենից հաճախ ասոցացվող ֆիլմերից մեկը՝ *«Պոլինի վտանգները»* (1914), նույնպես առնվազն մասնակի հակաօրինակ է, որտեղ Պոլինը, որին մարմնավորում է Փերլ Ուայթը, ուժեղ կերպար է, ով որոշում է հրաժարվել վաղ ամուսնությունից՝ հօգուտ արկածներ փնտրելու, և գրող է դառնում: Չնայած վտանգների մասին ընդհանուր տարածված տեսակետների, ֆիլմում չկան տեսարաններ, որտեղ Փոլինը կապված է երկաթգծերին և սղոցվելու վտանգի տակ է, թեև նման տեսարանները ներառվել են հետագա վերաստեղծված տարբերակներում և ցուցադրվել են նաև 1914 թվականին նկարահանված այլ ֆիլմերում:

Ակադեմիկոս Բեն Սինգերը վիճարկել է այն միտքը, թե այս «սերիալների թագուհու մելոդրամաները» տղամարդու ֆանտազիաներ են և նկատել է, որ դրանք մեծապես կանանց են ուղղված: ԱՄՆ-ում նկարահանված առաջին կինոսերիալը՝ *«Ի՞նչ է պատահել Մերիին»* (1912), թողարկվել է McClure-ի *Ladies' World* ամսագրում տպագրված համանուն պատմվածքաշարի հետ միաժամանակ։

Հզոր աղջիկները 1930-ականներին և 1940-ականներին *Republic Pictures* -ի արտադրած սերիալների առանձնահատկություններից են: Դրվագների վերջում հայտնված «ժայռափոր» սարսափ տեսարանները բազմաթիվ օրինակներ են այնպիսի կին հերոսուհիների, որոնք կապված և անօգնական են, և բախվում են մահացու դիվային թակարդների: Միաժամանակ, այդ հերոսուհիները, որոնց մարմնավորել են այնպիսի դերասանուհիներ, ինչպիսիք են Լինդա Սթերլինգը և Քեյ Օլդրիջը, հաճախ ուժեղ, ինքնավստահ կանայք են, ովքեր, ի վերջո, ակտիվ մասնակցություն են ունենում չարագործներին հաղթելու գործում:

Ք. Լ. Մուրի «Shambleau» (1933) պատմվածքը, որը գիտաֆանտաստիկայի պատմության մեջ ընդհանուր առմամբ ընդունվում է որպես դարակազմիկ ստեղծագործություն, սկսվում է դասական դարձած դժվար իրավիճակում գտնվող աղջնակի պատմությունով. գլխավոր հերոսը՝ տիեզերական արկածախնդիր Նորթվեստ Սմիթը, տեսնում է «քաղցր կերպարանքով աղջկան», որին հետապնդում է լինչի դատաստանի ձգտող ամբոխը, որը ցանկանում է նրան սպանել: Տղան միջամտում է նրան փրկելու համար, բայց պարզվում է, որ նա ոչ աղջիկ է, ոչ էլ մարդ, այլ քողարկված այլմոլորակային, խիստ վտանգավոր արարած: Շուտով Սմիթն ինքը փրկության կարիք ունի և հազիվ է փրկվում մահից:

Այս թեմաները ստացել են հաջորդական թարմացումներ ժամանակակից դարաշրջանի կերպարներում՝ սկսած 1960-ականների «լրտես աղջիկներից» մինչև կինոյի և հեռուստատեսության ներկայիս հերոսուհիները: Իր *«Սատանան Ջեյմս Բոնդի հետ»* գրքում (1967) Էնն Բոյդը համեմատել է Ջեյմս Բոնդին Սուրբ Ջորջի լեգենդի և «արքայադուստր և վիշապ» ժանրի թարմացված տարբերակի հետ, մասնավորապես դոկտոր Նոյի վիշապ տանկի հետ: Դժբախտության մեջ գտնվող աղջիկը շատ հայտնի է նաև *[[Լրտեսը, որն ինձ սիրում էր (վեպ)|«Լրտեսը, ով սիրում էր ինձ»]]* ֆիլմում, որտեղ պատմությունն առաջին դեմքով պատմում է երիտասարդ կինը՝ Վիվիեն Միշելը, որը ավազակների կողմից բռնաբարություն վտանգի տակ է, բայց Բոնդը սպանում է նրանց և պահանջում աղջկան որպես իր վարձատրություն:

1960-ականների *«Վրիժառուները*» հեռուստասերիալում կին հետախույզ Էմմա Փիլը հաճախ «վտանգված աղջկա» իրավիճակներում է հայտնվում: Դերասանուհի Դիանա Ռիգգի խաղացած կերպարը և նրա մասին արձագանքները տարբերվում են այլ կինոյի և հեռուստատեսային սցենարների տեսարաններից, որտեղ կանայք նման վտանգի տակ էին լինում որպես պարզ զոհեր: Էմմա Փիլի հետ կապված և մահվան ճառագայթով սպառնացող տեսարանը *Սիրով Վեներայից* դրվագում ուղիղ զուգահեռ է Ջեյմս Բոնդի՝ *[[Գոլդֆինգեր]]* ֆիլմում լազերի հետ առճակատմանը: Երկուսն էլ դասական հերոսի փորձությունների օրինակներ են, ինչպես նկարագրել են Քեմփբելը և Ֆոգլերը: Սերիալային հերոսուհիները և Էմմա Փիլը համարվում են վերջին ժամանակներում ուժեղ հերոսուհիներ ստեղծելու ոգեշնչման աղբյուր՝ սկսած Ջոան Ուայլդերից ''«Սիրավեպ քարի հետ»'' ֆիլմից և Արքայադուստր Լեյայից *[[Աստղային պատերազմներ։ Էպիզոդ IV։ Նոր հույս|«Աստղային պատերազմներում]]*» մինչև «հետֆեմինիստական» պատկերակներ դարձածները, ինչպիսիք են Բաֆֆի Սամերսը Բաֆֆի, վամպիրների բնաջնջողը սերիալում, Քսենան և Գաբրիելեն «Քսենա. պատերազմների թագուհին» (*Xena: Warrior Princess)*  սերիալում, Սիդնի Բրիթոուն «Լրտեսը» հեռուստասերիալում, Նատաշա Ռոմանոֆը Marvel-ի կինեմատոգրաֆիական տիեզերք - ից, Քիմ Թոսիբլը համանուն սերիալից, Սառա Քոնորը «Տերմինատոր»  ֆրանշիզայից և Վերոնիկա Մարսը, նույնպես համանուն սերիալից:

Արտացոլելով այս փոփոխությունները՝ Դաֆնի Բլեյքը Սկուբի-Դու մուլտսերիալից (ով սերիալի ընթացքում տասնյակ անգամ բռնվում է, ընկնում է ջրի լյուկը և այլն) *Սքուբի-Դուի* ֆիլմում ներկայացված է որպես խելամիտ ֆեմինիստ հերոսուհի (մեջբերում. «Հերիք է վտանգված աղջկա դերում լինեմ»): *[[Շերլոկ Հոլմս (ֆիլմ)|Շերլոք Հոլմս]]* (2009 թ.) ֆիլմը ներառում է դասական աղջնակը աղետի մեջ դրվագ, որտեղ Իռենե Ադլերը (մարմնավորվում է Ռեյչել ՄաքԱդամսը) արդյունաբերական սպանդանոցում անօգնականորեն կապված է կոնվեյերի շղթային և փրկվում է բենզասղոցով երկու կես լինելուց. սակայն նույն ֆիլմի մյուս դրվագներում Ադլերը ուժեղ և ինքնավստահ է. օրինակ՝ հեշտությամբ հաղթում է երկու ավազակների, ովքեր ձգտում էին թալանել իրեն (և փոխարենը թալանում է նրանց): Ֆիլմի գագաթնակետին Ադլերն է, ով փրկում է իրավիճակը՝ վերջին պահին ապամոնտաժելով մի սարք, որը պատրաստվում էր թունավորել խորհրդարանի բոլոր անդամներին։

Walt Disney Pictures-ի «Հմայված» (*Enchanted,* 2007) ֆիլմի վերջին տեսարանում ավանդական դերերը փոխվում են, երբ տղամարդ գլխավոր հերոս Ռոբերտ Ֆիլիպը (դերակատար` Պատրիկ Դեմփս ) գերի է ընկնում թագուհի Նարիսային (դերակատար` Սյուզան Սարանդոն), որը վիշապի տեսքով է: *[[Քինգ Քոնգ|Քինգ]]* *[[Քինգ Քոնգ|Քոնգի]]* ոճով նա բարձրացնում է զոհին Նյու Յորքյան երկնաքերի գագաթին, մինչև Ռոբերտի սիրելի Ժիզելը մագլցում է այնտեղ սուրը ձեռքին՝ փրկելու նրան:

Նմանատիպ դերերի փոփոխություն երևում է Սթիգ Լարսոնի *«Վիշապի դաջվածքով աղջիկը»* ֆիլմում, որի կուլմինացիոն տեսարանում տղամարդ գլխավոր հերոսին բռնում է սերիական մարդասպանը, փակում ստորգետնյա խոշտանգումների սենյակում, շղթայված, մերկացած և նվաստացված, երբ նրա կին գործընկերը ներս է մտնում՝ փրկելու նրան և ոչնչացնելու չարագործին: Եվս մեկ օրինակ է «Ֆոքսգլավի ամառը» (*Foxglove Summer)*, Բեն Ահարոնովիչի «*Լոնդոնյան գետերը»* սերիալի մի մասը, որտեղ գլխավոր հերոս Փիթեր Գրանտին կապում և գերում է փերիների թագուհին, իսկ հենց Գրանտի ընկերուհին գալիս է նրան փրկելու՝ պողպատե ձի հեծած:

Մեկ այլ դերափոխություն է *[[Տիտանիկ (ֆիլմ, 1997)|«Տիտանիկ»]]* (1997) ֆիլմը, որի սցենարը և ռեժիսորը Ջեյմս Քեմերոնն է: Այն բանից հետո, երբ Ջեք Դոուսոնին ձեռնաշղթաներով կապում են կապիտանի աշխատասենյակում խողովակին, որպեսզի խեղդվի, Ռոուզ ԴեՎիթ Բուքաթերը թողնում է իր ընտանիքը՝ փրկելու նրան, և նրանք վերադառնում են վերին տախտակամած:

Ռոբերտ Ջ. Հարիսի *Երկրորդ* համաշխարհային պատերազմի «Երեսունմեկ թագավորները» (2017) լրտեսական թրիլլերում ասպետական հերոս Ռիչարդ Հաննեյը դադարեցնում է իր կարևոր հետախուզական առաքելությունը՝ օգնելու մի գեղեցիկ երիտասարդ կնոջ, որը Փարիզի փողոցներից մեկում ոտնձգությունների է ենթարկվել երկու հարբած տղամարդկանցից: Աղջիկը ծիծաղելով շնորհակալություն է հայտնում նրան, թեև ասում է, որ կարող էր ինքնուրույն դիմակայել տղամարդկանց: Հաննեյը չէր կարող կասկածել, որ նա ինքը հենց այն նացիստական վտանգավոր գործակալն է, որին նրան ուղարկել էին ձերբակալելու, և որ աղջիկը ճանաչել էր նրան և գիտեր նրա առաքելությունը: Այդպես, ոչինչ չկասկածելով, Ռիչարդը խմում է աղջկա առաջարկած կոնյակի բաժակը, որից հետո կորցնում է գիտակցությունը և արթնանում ամուր կապկպված: Աղջիկը Հաննային ծաղրում է նրա ասպետական վարքը, որը նրան պարտվող է դարձնում: Մատնված լինելով նվաստացուցիչ ջրախեղդ մահվան, հենց փրկարարն է հայտնվում շատ մեծ նեղության մեջ: Բարեբախտաբար, նրա ընկերները հայտնվում են ժամանակին, որպեսզի փրկեն նրան ճակատագրական կնոջ ճիրաններից:

Ընդհակառակը, Յու Նեսբյոն վերակենդանացնում է վտանգված աղջնակի դասական ուղին իր 2007 թվականի *[[Ձնեմարդ (վեպ)|«Ձնեմարդը»]]* քրեական վեպում: Նեսբոյի գլխավոր հերոս Հարրի Հոլը գտնում է իր սիրելի Ռաքելին, որին կապել են և ստիպել նստել արագ հալվող սառույցի նստարանին. երբ այն հալվեր, նա ընկնելու էր դժոխային սարքի մեջ և կտոր-կտոր էր լինելու: Հարրի Հոլին հաջողվում է փրկել նրան, թեև մեծ վնասվածքների գնով:

## Տեսախաղերում
Համակարգչային և տեսախաղերում կին կերպարները հաճախ դժբախտության մեջ գտնվող աղջկա դերում են, և նրանց փրկությունը խաղի նպատակն է: Տեսախաղերում աղջնակի արքետիպի վաղ օրինակ է Պաուլինը, ''Nintendo''-ի կերպարներից 1981 թվականի *Donkey Kong* արկադային խաղի մեջ: Գեյմփլեյը ներառում է Մարիոյին, որը փրկում է նրան շինհրապարակի գագաթից այն բանից հետո, երբ նրան առևանգում և գերի է պահում հսկա կապիկը:

*«Վիշապի որջ»* խաղերի շարքում Արքայադուստր Դաֆնան՝ Էթելրեդի թագավորի գեղեցիկ դուստրը, ծառայում է որպես վտանգված աղջիկ: Առաջին *«Վիշապի որջ»* խաղը, որը թողարկվել է 1983 թվականին, ներառում է հերոս Դիրկ Համարձակին, որը բախվում է մի շարք մարտահրավերների՝ փրկելու Դաֆնային Սինգ անունով վիշապից: Ջոն Մ. Գիբսոնը GameSpy- ից նրան անվանել է կերպարային գծի «մարմնացում»:

Արքայադուստր Դեղձը *[[Mario]]* ֆրանշիզայի ընթացքի մեծ մասում նույնպես  օրինակ է: Նա բազմիցս առևանգվել է *Super Mario* սերիալում, սկսած 1985 թվականին *[[Սուպեր Մարիո Բրադըրս|Super Mario Bros.-]]* ում իր դեբյուտից: Սերիալի խաղերի մեծ մասում նրան առևանգում և բանտարկում են դղյակում չարագործ Բոուզերը և նրա կամակատարները, որպեսզի Մարիոն փրկի նրան: Դեղձը նկարագրվել է որպես «վտանգված աղջիկ», իսկ նրա կրկնվող առևանգումները՝ որպես անեկդոտ և փոփ մշակույթի հղում ըստ *[[Թայմ|Time]]* շաբաթաթերթի:

Արքայադուստր Զելդային *«Զելդայի լեգենդը»* շարքի սկզբում նկարագրել է Գլեդիս Լ. Նայթը իր *«Կին գործող հերոսներ*» գրքում որպես «հավանաբար տեսախաղերի պատմության մեջ ամենահայտնի «դժբախտության մեջ գտնվող աղջիկը» արքայադուստրերից մեկը»: Շարքի խաղերի մեծ մասում նրան տրվում է «վտանգի մեջ գտնվող արքայադստեր» դերը՝ պահանջելով հերոսից՝ Լինկից, փրկել իրեն, թեև ավելի ուշ խաղերը, ինչպիսիք են *Breath of the Wild-ը*, նրան ներկայացրել են որպես ավելի ռեալիզացված կերպար:

1989 թվականին Nintendo-ի մեկ այլ կերպար՝ Արքայադուստր Դեյզին, ընտրվել է *«Սուպեր Մարիոյի երկիր»* հայտնված աղջնակի դերում: *Պարսկաստանի արքայազն* վիդեոխաղի նպատակը բանտարկված արքայադուստրն է, որին պետք է փրկի խաղացողը:

## Արական տարբերակ. Ասպետը վտանգված
Որոշ ժամանակակից գեղարվեստական ստեղծագործություններում ներկայացվում է կինը, որը փրկում է վտանգի մեջ հայտնված տղամարդ կերպարին, ինչպիսին է ամուսինը: Օրինակներից են.

* *Canary Black* մարտաֆիլմում ուժեղ կին կերպարի (Էյվերի Գրեյվս) ամուսինը (Դեյվիդ Բրուքս)
* Ռապունցել։ Խճճված պատմություն ֆիլմում Ավազակ Ֆլինը 
* Քաղցած խաղեր եռագրությունում Փիտա Մելարկը
* «Alan Wake 1» և «Alan Wake 2» համակարգչային խաղում *Ռոուզ Մարիգոլդը`* մատուցողուհի, ով Վեյքի երկրպագուն է:

## Տես նաև
* Կորած սպիտակ կնոջ համախտանիշ
* Ֆեմինիստական կինոյի տեսություն
* Ֆեմինիստական գրաքննադատություն
* Վերջին աղջիկ
* Կորած սպիտակ կնոջ համախտանիշ
* Տեսախաղերում սեռի ներկայացում
* Ամպլուա
* Մահը և աղջիկը (ֆիլմ)
* Տզզան ճանճը (հեքիաթ)
* Պերսևս և Անդրոմեդա (նկար, Ռուբենս) 1622 
*   1620

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* Mario Praz (1930) *The Romantic Agony* Chapter 3: 'The Shadow of the Divine Marquis'
* Robert K. Klepper, *Silent Films, 1877-1996, A Critical Guide to 646 Movies*, pub. McFarland & Company, 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:17-րդ դարի նորաբանություններ
Կատեգորիա:Դիցաբանական արխետիպեր
Կատեգորիա:Կարծրատիպեր
Կատեգորիա:Կին և արվեստ
Կատեգորիա:Սեռական ֆետիշիզմ