Համբարձում Առաքելյան

**Համբարձում Աստվածատուրի Առաքելյան** (Շահրիար, ), հայ լրագրող, գրող, հասարակական գործիչ, Հայ գաղթականների օգնության կոմիտեի (1915) և Հայ Ժողովրդական կուսակցության հիմնադիր։

## Կենսագրություն

Նախնական կրթությունն ստացել է Շուշիում, այնուհետև տասը տարեկանում անցնում է Թավրիզ, որտեղ սովորում է հայկաբան Սամվել Գյուլզադյանի մոտ։ 1872 թվականից սկսում է աշխատակցել «Մեղու Հայաստանի» և «Մշակ» պարբերականներին՝ պարսկահայերի մասին թղթակցություններ ուղարկելով։ 1878 թվականին անցնում է Բաքու, որտեղի գիմնազիան 1879 թվականին ավարտելուց հետո մտնում է Պետրովսկի գյուղատնտեսական ճեմարանը։ 1881 թվականին Ղարաբաղի երկսեռ դպրոցների տեսուչ է նշանակվում։ Նույն տարում Շուշիում հիմնում է Կովկասահայ բարեգործական ընկերության անդրանիկ մասնաճյուղը և մեկ ընթերցարան։ 1892 թվականին Գրիգոր Արծրունու մահվանից հետո նշանակվում է «Մշակի» խմբագրապետ՝ Ալեքսանդր Քալանթարի հետ միասին։

1892-1898 թվականներին եղել է ԿՀԲԸ-ի և մատենադարանի վարիչ, Թիֆլիսի Գայանյան և Հովնանյան դպրոցների հոգաբարձում, Կովկասյան ժողովրդական համալսարանի հայկական մասնաճյուղի նախագահ, Թիֆլիսի քաղաքապետարանի և Հայ նպաստամատույց ընկերության անդամ։

Կովկասահայ գործիչներից առաջինն էր, որ հայկական հարցը քննության առարկա դարձրեց Խաղաղության վեհաժողովներին։

Սպանվել է իր տան մեջ քաղաքական նկատառումներով։

Օգտագործել է Ա., Ա. Հ., Հ. Առաք., Հ., Հ. Ա., Շ., Շ-ր, Շահրիար, Պանդուխտ, X., ***, А. А., Икс., Д. Д. Пагирев, Шахриар ծածկանունները։

## Երկեր
* Առողջապահական ընթերցանութիւն նեղ եւ խոնաւ բնակարանների մասին, Թիֆլիս, տպ. Յովհաննէս Մարտիրոսեանցի, 1880, 30 էջ։
* Ազգայնութիւն եւ նորա պրինցիպներ (Հայուածք հայութեան իբրեւ կուլտուրական ազգի վրայ), Թիֆլիս, տպ. Մովս. Վարդանեանցի եւ ընկ., 1883, 54 էջ։
* Ուր է հայի ինքնաճանաչութիւնը, Թիֆլիզ, տպ. Յովհաննէս Մարտիրոսեանցի, 1884, 16 էջ։
* Պարսկաստանի եւ Հնդկաստանի թեմի հայ ժողովրդին (կոնդակ), Թէհրան, տպ. Ա.Ս. Բէկնազարեանց, 1892, 1 էջ։
* Խրիմեան Հայրիկի կաթողիկոսական ընտրութիւնը, Թիֆլիս, Մ.Դ. Ռօտինեանց, 1893, 80 էջ։
* Զէյթուն (Տեղագր., ազգագր. եւ վարչական տեսութիւն), Թիֆլիս, Ա. հ, 1896, 92 էջ։
* Գալիլէյ (Նրա կեանքը եւ գիտական գործունէութիւնը), Թիֆլիս, տպ. Մ. Շարաձէ եւ ընկ., 1899, 102 էջ։
* Միլտօն (Նրա կեանքը եւ գրական գործունէութիւնը), Թիֆլիս, տպ. Տ.Մ. Ռօտինեանցի, 1900, 135 էջ։
* Ջհուդ-Քուշան (Հրէասպանությիւն; Վէպ), Թիֆլիզ, տպ. Վրաց. հրատ. ընկ., 1902, 324 էջ։ 
* Եղօի քոռ բախտը (պատմվածք), Թիֆլիս, տպ. Մովսէս Վարդանեանցի, 1903, 24 էջ։
* Մի ամիս Արեւելքում (Ուղեւորական ակնարկներ, բնութեան նկարագրութիւններ), Թիֆլիս, տպ. Հերմէս, 1904, 250 էջ։
* Արամի պսակը (Հայ-թրքական ընդհարումներից մի պատկեր), Թիֆլիս, տպ. Ս. Սողոմոնեանի, 1906, 34 էջ։
* Ձեռնարկ տարրական տրամաբանութեան, հոգեբանութեան եւ բանահիւսութեան (Ի պէտս հայոց ազգ. դպր.), Թիֆլիզ, Ա. հ, 1907, 258 էջ։
* Տասն եւ երկու պատմուածք, Թիֆլիս, տպ. Էպօխա, 1908, 320 էջ։
* Պարսկաստանի հայերը (Նրանց անցեալը, ներկան եւ ապագան), Վիեննա, տպ. Մխիթարեան, 1911։
* Հանրագիտական բառարան (Գրողների, գիտնականների, քաղաքական, հասարակական, կրօնական, պատմական գործիչների, գիտութիւնների, գրականութիւնների, պատմութիւնների, աշխարհագրութիւնների), Թիֆլիս, տպ. Էպօխա, 1915։
* Աղա-Մուհամմէդ շահը Շուշում (Պատմական անց), Ա. տ., Ա. հ., Ա. թ, 30 էջ։

## Թարգմանություններ
* Գի դը Մօպասան, Քսան վէպիկներ եւ զրոյցներ, Թիֆլիս, տպ. Մ. Մարտիրոսեանցի, 1897, 242 էջ։
* Կամիլլ Ֆլամմարիօն, Ուրանիա (աստղագիտական վեպ), Թիֆլիս, տպ. Մ. Մարտիրոսեանցի, 1900, 376 էջ։
* Հանրի Պոլ Բօրդօ, Հայրենի հող, Թիֆլիս, տպ. Վրաց. հրատ. ընկ, Մուրճ ամսագրի հրատ., 1902, 200 էջ։

## Գրականություն
* Լենդրուշ Ալոյան, Համբարձում Առաքելյան հրապարակախոսը, Ե., ԵՊՀ հրատ, 2014, 112 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Սպանված գրողներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ