Ուկրաինայի վարչապետ

**Ուկրաինայի վարչապետ** (), Ուկրաինայի կառավարության ղեկավար, նախագահում է Ուկրաինայի նախարարների կաբինետում, որը Ուկրաինայի կառավարության գործադիր իշխանության բարձրագույն մարմինն է։ Պաշտոնը փոխարինեց Ուկրաինայի ԽՍՀ Նախարարների խորհրդի նախագահի խորհրդային պաշտոնին, որը ստեղծվել է 1946 թվականի մարտի 25-ին։

1991 թվականին ԽՍՀՄ-ից Ուկրաինայի անկախացումից ի վեր եղել է տասնվեց վարչապետ, կամ քսան՝ հաշվելով նաև վարչապետի պաշտոնակատարներին։ Արսենի Յացենյուկը առաջին վարչապետն էր, ով ծագումով Արևմտյան Ուկրաինայից էր։ Ռուսաստանի ԽՖՍՀ-ում ծնվել են երկու վարչապետ։

Ներկայիս վարչապետը Յուլիա Սվիրիդենկոն է, ով ընտրվել է Գերագույն Ռադայի կողմից 2025 թվականի հուլիսի 17-ին:

## Նշանակում
Վարչապետին նշանակում է նախագահը՝ Գերագույն ռադայի համաձայնությամբ։ Համաձայնությունը համարվում է խորհրդարանի կողմից այն դեպքում, երբ նրա սահմանադրական անդամակցության պարզ մեծամասնությունը քվեարկում է նախագահի կողմից առաջադրված թեկնածուի օգտին։ Մինչ օրս խորհրդարանական ամենամեծ հավանությունը ստացել է Յուլիա Տիմոշենկոն, որը 2005 թվականի փետրվարի 4-ին նշանակվեց վարչապետի պաշտոնում Գերագույն Ռադայում 373 կողմ ձայնով։ 300-ից ավելի կողմ ձայներ ստացած մյուս վարչապետներն են Արսենի Յացենյուկը (371), 2014 թվականին՝ կրկին Յացենյուկը (341) Վիտոլդ Ֆոկինը (332) և Լեոնիդ Կուչման (316)։

Խորհրդարանի կողմից համաձայնության տալու կարգը սովորաբար նախորդում է խորհրդարանական խմբակցությունների կողմից թեկնածուի բազմակողմանի խորհրդատվություններին և հարցազրույցներին։ Օրենսդիր մարմնի կողմից հաստատումը զուտ ձևականություն չէ։ Որոշ թեկնածուներ մի քանի ձայնով հաղթահարեցին շեմը, իսկ այլ թեկնածուներ էլ կարող են մերժվել։ Օրինակ` 1999 թվականին Վալերի Պուստովոիտենկոն չկարողացավ վերահաստատվել երեք ձայների պակասի պատճառով, այն բանից հետո, երբ նա որոշեց հրաժարական ներկայացնել 1999 թվականին նախագահ Լեոնիդ Կուչմայի երկրորդ երդմնակալության արարողությանը։ Կուչման ընտրեց Վիկտոր Յուշչենկոյին` որպես իր այլընտրանքային թեկնածուն։ Մեկ այլ օրինակ է Յուրի Եխանուրովի թեկնածության հաստատումը (նրան երեք ձայն պակասեց, բայց հաստատվեց երկրորդ փորձից երկու օր անց)։

2004 թվականի վերջին սահմանադրական բարեփոխումներից հետո նախագահը սահմանափակվեց վարչապետ ընտրելու հարցում և գործնականում պարտավոր էր առաջադրել խորհրդարանական կոալիցիայի կողմից առաջարկված անձին։ Վարչապետը, ինչպես գործադիր իշխանության բոլոր անդամները, չեն կարող լինել խորհրդարանի անդամ։

## Պարտականություններ և լիազորություններ
[ձախից|մինի| [ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբաման բանակցություններ է վարում այն ժամանակվա վարչապետ Արսենի Յացենյուկի հետ 2014 թվականի մարտի 12-ին Օվալաձև աշխատասենյակում կայացած երկկողմ հանդիպման ավարտին: ]]
Վարչապետը ղեկավարում է Ուկրաինայի կառավարության գործադիր ճյուղը, նախարարների կաբինետը և ստորագրում կառավարության որոշմամբ ընդունված որոշումներ։

Վարչապետն իրավասու է նախարարի աշխատակազմի թեկնածուներին առաջարկել Գերագույն ռադա,, բացառությամբ արտաքին գործերի և պաշտպանության նախարարների, որոնք առաջարկվում են նախագահի կողմից։ Վարչապետը կարող է նաև նախագահին քննարկման համար առաջարկել մարզային վարչակազմի ղեկավարների թեկնածուներին։

Վարչապետը կարող է նաև հաստատել նախագահի կողմից ընդունված հրամաններ և օրենքներ։ Վարչապետը (և համապատասխան նախարարը) պատասխանատու են կառավարության կողմից ընդունված օրենքների կատարման համար։

Պաշտոնավարման ընթացքում վարչապետին տրվում է լիարժեք իրավական անձեռնմխելիություն բոլոր դատական հետապնդումներից և դատական գործընթացներից։ Վարչապետի գրասենյակը Կիևի կենտրոնում գտնվող նախարարների կաբինետում է։ 2005 թվականին վարչապետին վճարվել է 202,776 գրիվնա (16,898/ամիս, 26,770 ԱՄՆ դոլար) տարեկան աշխատավարձ։  2013 թվականին «*Fokus*» ամսագրում հրապարակված միջնորդությունից հետո կառավարության քարտուղարությունը հայտարարեց, որ վարչապետի ամսական աշխատավարձը կազմում է 33.980 գրիվնա (4,173.42 ԱՄՆ դոլար), ինչը տասնմեկ անգամ ավելին է, քան երկրում միջին աշխատավարձը։

Վարչապետներին անհատ քաղաքացիները հաճախակի են հարցնում իրենց անձնական խնդիրների լուծման հարցում։ 2012 թվականին վարչապետ Ազարովը ամեն օր իր ֆեյսբուքյան էջում ստանում էր տասնյակ անձնական դիմումներ։

### Վարչապետի պաշտոնակատարներ և փոխվարչապետներ
[մինի|276x276փքս| 2010 թվականին Վարչապետի ժամանակավոր պաշտոնակատար [Ալեքսանդր Տուրչինովը պաշտոնավարեց այն բանից հետո, երբ Յուլիա Տիմոշենկոն հայտարարեց իր կառավարության հրաժարականը։]]
Առաջին փոխվարչապետը, որը նաև հայտնի է որպես առաջին տեղակալ, վարչապետի բացակայության դեպքում ղեկավարում է կաբինետը՝ հրաժարականի կամ պաշտոնանկության պատճառով վարչապետի բացակայության պայմաններում։ Նշանավոր առաջին փոխվարչապետներից էին Յուխիմ Զվյահիլսկին և Միկոլա Ազարովը, ովքեր վարչապետի պաշտոնակատարն էին ավելի երկար ժամանակահատվածում, քան բոլորը։ Վարչապետի ժամանակավոր պաշտոնակատար են եղել նաև Վալենտին Սիմոնենկոն, Վասիլ Դուրդինեցը, Ալեքսանդր Տուրչինովը և այլոք։

Բացի առաջին փոխվարչապետից, կան նաև մի շարք այլ փոխնախարարներ, որոնք սատարում են վարչապետին և կարող են ղեկավարվել մեկ կամ մի քանի նախարարություններ։ 1991–1992 թվականներին ներկայացվեց նաև պետնախարարի պաշտոնը։ Ավանդաբար փոխվարչապետները պատասխանատու են պետական կառավարման ընդհանուր քաղաքականության այնպիսի ոլորտների համար, ինչպիսիք են ագրոարդյունաբերական համալիրը, հումանիտար գործերը, տնտեսական գործերը կամ տարածաշրջանային քաղաքականությունը։ Որոշակի դեպքերում նրանց կարող են տրվել նաև նախարարների կանոնավոր պորտֆելներ, ինչպես դա տեղի ունեցավ 2010 թվականի Ազարովի կառավարությունում։

## Պաշտոնանկություն և հրաժարական
Վարչապետը, ինչպես և կաբինետի մյուս անդամները, կարող են կամավոր հրաժարական տալ՝ իրենց հրաժարականը ներկայացնելով խորհրդարան (Ուկրաինայի սահմանադրության համաձայն՝ վարչապետը կարող է պաշտոնանկ արվել միայն խորհրդարանական քվեարկությամբ)։ Խորհրդարանն այնուհետև պետք է քննարկի այդ հարցը ոչ ուշ, քան հրաժարականի դիմումը ստանալու պահից 10-րդ օրը, եթե խորհրդարանը հրաժարականի պահին նստաշրջանում չէր, ապա ոչ ուշ, քան հաջորդ հերթական նստաշրջանի առաջին լիագումար շաբաթը։  Վարչապետի կողմից պաշտոնաթողությունը հանգեցնում է ամբողջ կառավարության պաշտոնանկության։ 1996 թվականին գործող սահմանադրության ընդունումից հետո միայն վարչապետներ Պավլո Լազարենկոն և Միկոլա Ազարովը հեռացան իրենց պաշտոնից այս ձևով։ Մինչ վարչապետը չունի սահմանված ժամկետի սահմանափակում, նա մնում է իր պաշտոնում խորհրդարանի պաշտոնավարման ժամկետի համար, քանի դեռ նա հրաժարական չի տվել կամ ազատվել է ավելի վաղ։

2004 թվականի սահմանադրական փոփոխություններից առաջ, սովորաբար, վարչապետը միակողմանիորեն հեռացվում էր նախագահի կողմից։ Բարեփոխումից հետո վարչապետը կարող է պաշտոնանկ արվել միայն խորհրդարանի կողմից։ Պաշտոնապես Գերագույն ռադան պետք է ընդուներ կաբինետի անվստահության մասին բանաձև, որը պետք է բերեր վարչապետի հրաժարականին։ Այնուամենայնիվ, խորհրդարանը չի կարողացել այդպիսի բանաձև դնել քվեարկության՝ կառավարության պաշտոնական ծրագրի հաստատումից մեկ տարվա ընթացքում։ Վարչապետներ Վիկտոր Յուշչենկոյի և Վիկտոր Յանուկովիչի կաբինետները այս կերպ ազատվել են աշխատանքից։ Յուրի Եխանուրովի կաբինետը նույնպես պաշտոնապես ազատվեց, բայց խորհրդարանական ակտը հետագայում չեղարկվեց։

## Վարչապետների ցանկ (1991 – ներկա)
1991 թվականին ԽՍՀՄ-ից Ուկրաինայի անկախացումից ի վեր եղել է 15 վարչապետ  (19՝ ներառյալ վարչապետի ժամանակավոր պաշտոնակատարները)։ Յուլիա Տիմոշենկոն Ուկրաինայի առաջին կին վարչապետն էր։ Մինչև Միկոլա Ազարովի վարչապետ նշանակվելը՝ Տիմոշենկոն ամենաերկար պաշտոնավարած վարչապետն էր, ով պաշտոնավարել էր երկու ժամկետով և ընդհանուր առմամբ 1029 օր։ Քանի որ Ազարովը վերընտրվել է վարչապետի պաշտոնում 2012 թվականի դեկտեմբերի 13-ին, նա այդ ժամանակից ի վեր անցել է Տիմոշենկոյի ռեկորդը։ Ազարովը հրաժարական է տվել 2014 թվականի հունվարի 28-ին՝ Եվրոմայդանին հաջորդող հասարակական վրդովմունքների և բողոքների պատճառով։  Նրան հաջորդել է Արսենի Յացենյուկը 2014 թվականի փետրվարի 27-ին։  Յացենյուկը հայտարարեց, որ հրաժարական կտա 2014 թվականի հուլիսի 24-ին, բայց նրա հրաժարականը խորհրդարանը մերժեց 2014 թվականի հուլիսի 31-ին, երբ նրա հրաժարականի օգտին քվեարկեց միայն 16-ը (450-ից)։

### Ժամանակացույց

ImageSize = width:800 height:auto barincrement:12
PlotArea = top:10 bottom:50 right:130 left:20
AlignBars = late

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period   = from:01/01/1990 till:01/01/2026
TimeAxis  = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:2 start:1990

Colors   =
 id:postsoviet value:rgb(0.5,0.5,1)

BarData =
 barset:PM

PlotData=
 width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
 barset:PM

 from: 23/10/1990 till: 01/10/1992 color:claret text:"Ֆոկին" fontsize:10
 from: 02/10/1992 till: 12/10/1992 color:postsoviet text:"Սիմոնենկո" fontsize:10
 from: 13/10/1992 till: 21/09/1993 color:postsoviet text:"Կուչմա" fontsize:10
 from: 22/09/1993 till: 15/06/1994 color:postsoviet text:"Ժիահիլսկի" fontsize:10
 from: 16/06/1994 till: 06/03/1995 color:postsoviet text:"Մասոլ" fontsize:10
 from: 06/03/1995 till: 27/05/1996 color:postsoviet text:"Մարչուկ" fontsize:10
 from: 28/05/1996 till: 18/06/1997 color:yellow text:"Լազարենկո" fontsize:10
 from: 02/07/1997 till: 30/07/1997 color:postsoviet text:"Դուրդինեց" fontsize:10
 from: 16/07/1997 till: 22/12/1999 color:green text:"Պուստովոիտենկո" fontsize:10
 from: 22/12/1999 till: 29/05/2001 color:postsoviet text:"Յուշչենկո" fontsize:10
 from: 29/05/2001 till: 21/11/2002 color:skyblue text:"Կինախ" fontsize:10
 from: 21/11/2002 till: 05/01/2005 color:blue text:"Յանուկովիչ" fontsize:10
 from: 04/02/2005 till: 08/09/2005 color:red text:"Տիմոշենկո" fontsize:10
 from: 22/09/2005 till: 04/08/2006 color:orange text:"Եխանուրով" fontsize:10
 from: 04/08/2006 till: 18/12/2007 color:blue text:"Յանուկովիչ" fontsize:10
 from: 18/12/2007 till: 06/03/2010 color:red text:"Տիմոշենկո" fontsize:10
 from: 11/03/2010 till: 28/01/2014 color:blue text:"Ազարով" fontsize:10
 from: 27/02/2014 till: 14/04/2016 color:orange text:"Յացենյուկ" fontsize:10
 from: 14/04/2016 till: 29/08/2019 color:red text:"Գրոյսման" fontsize:10
 from: 29/08/2019 till: 04/03/2020 color:green text:"Գոնչարուկ" fontsize:10
 from: 04/03/2020 till: 17/07/2025 color:postsoviet text:"Շմիգալ" fontsize:10
 from: 17/07/2025 till: 01/12/2025 color:postsoviet text:"Սվիրիդենկո" fontsize:10


### Խորհրդարանի հաստատում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Ուկրաինայի կառավարություն
Կատեգորիա:Ուկրաինայի վարչապետներ
Կատեգորիա:1990 հիմնադրումներ Ուկրաինայում
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Վարչապետներ ըստ երկրի