Չիկագոյի տնտեսագիտական դպրոց

**Չիկագոյի տնտեսագիտական դպրոց** (), տնտեսական մտքի նեոդասական դպրոց: 

Դպրոցի գործունեությունը կապված է Չիկագոյի համալսարանի դասախոսների աշխատանքի հետ, որոնցից մի քանիսը տարածել են դրա սկզբունքները: Միլթոն Ֆրիդմանը և Ջորջ Ստիգլերը համարվում են Չիկագոյի դպրոցի առաջատար գիտնականներ:

Չիկագոյի մակրոտնտեսական տեսությունը մերժում էր քեյնսականությունը՝ հօգուտ մոնետարիզմի մինչև 1970-ականների կեսերը, երբ այն դիմել է նոր դասական մակրոտնտեսագիտությանը, որը մեծապես հիմնված էր ռացիոնալ սպասումների հայեցակարգի վրա: Քաղցրահամ և աղի ջրի տարբերակումը այսօր մեծապես հնացած է, քանի որ երկու ավանդույթները մեծապես ներառել են միմյանց գաղափարները: Մասնավորապես, նոր քեյնսական տնտեսագիտությունը մշակվել է որպես պատասխան նոր դասական տնտեսագիտությանը՝ ընտրելով ներառել ռացիոնալ սպասումների հասկացողությունը՝ առանց հրաժարվելու ոչ կատարյալ մրցակցության և կպչուն աշխատավարձերի վրա ավանդական քեյնսական կենտրոնացումից:

Չիկագոյի տնտեսագետները նաև իրենց ազդեցությունն են թողել այլ ոլորտներում, մասնավորապես՝ հանրային ընտրության տեսության և իրավունքի ու տնտեսագիտության առաջամարտիկ ոլորտներում, որոնք հանգեցրել են քաղաքագիտության և իրավունքի ուսումնասիրության հեղափոխական փոփոխությունների: Չիկագոյի հետ կապված այլ տնտեսագետներ իրենց ազդեցությունն են ունեցել այնպիսի բազմազան ոլորտներում, ինչպիսիք են սոցիալական տնտեսագիտությունը և տնտեսագիտության պատմությունը:

2022 թվականի դրությամբ Չիկագոյի համալսարանի տնտեսագիտության ֆակուլտետը, որը համարվում է աշխարհի առաջատար տնտեսագիտության ֆակուլտետներից մեկը, արժանացել է տնտեսագիտության ոլորտում 14 Նոբելյան մրցանակի՝ ավելի շատ, քան որևէ այլ համալսարան, և արժանացել է Ջոն Բեյթս Քլարկի վեց մեդալի։ Ֆակուլտետի բոլոր անդամները չեն պատկանում Չիկագոյի տնտեսագիտության դպրոցին, որը մտքի դպրոց է, այլ ոչ թե կազմակերպություն։

## Պատմություն և տերմինաբանություն

Այս տերմինը ստեղծվել է 1950-ական թվականներին՝ Չիկագոյի համալսարանի տնտեսագիտության ֆակուլտետում և համալսարանի սերտորեն կապված ակադեմիական ոլորտներում դասավանդող տնտեսագետներին, ինչպիսիք են Բութի բիզնեսի դպրոցը, Հարիսի հանրային քաղաքականության դպրոցը և իրավաբանական դպրոցը: Մակրոտնտեսագիտության համատեքստում այն կապված է մակրոտնտեսագիտության քաղցրահամ ջրի դպրոցի հետ՝ ի տարբերություն ափամերձ համալսարաններում (մասնավորապես՝ Հարվարդ, Եյլ, Փենսիլվանիա, Բերկլիի համալսարան և Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարան) տեղակայված աղի ջրի դպրոցի:

Չիկագոյի տնտեսագետները հաճախակի հանդիպում էին ինտենսիվ քննարկումների, որոնք օգնում էին ձևավորել տնտեսական հարցերի վերաբերյալ խմբային տեսակետ՝ հիմնված գների տեսության վրա: 1950-ական թվականներին տնտեսագիտության քեյնսյան դպրոցը ժողովրդականության գագաթնակետին հասավ, ուստի Չիկագոյի համալսարանի անդամները համարվում էին հետերոդոքս: Բացի այն, ինչը հայտնի է որպես Չիկագոյի դպրոց, կա նաև Հին Չիկագո կամ Չիկագոյի առաջին սերնդի տնտեսագիտության դպրոցը, որը բաղկացած է տնտեսագետների ավելի վաղ սերնդից (մոտավորապես 1920-ականներից մինչև 1940-ական թվականներ), ինչպիսիք են Ֆրենկ Նայթը, Հենրի Սայմոնսը, Լլոյդ Մինթսը, Ջեյքոբ Վայները, Աարոն Դայրեքտորը և ուրիշներ: Այս խումբն ուներ բազմազան հետաքրքրություններ և մոտեցումներ, բայց Նայթը, Սայմոնսը և Դայրեքտորը մասնավորապես պաշտպանում էին խթանների դերի և տնտեսական իրադարձությունների բարդության վրա կենտրոնանալը, այլ ոչ թե ընդհանուր հավասարակշռության վրա: Չիկագոյից դուրս այս վաղ շրջանի առաջնորդները կարևոր ազդեցություն են ունեցել Վիրջինիայի քաղաքական տնտեսագիտության դպրոցի վրա: Այնուամենայնիվ, այս գիտնականները կարևոր ազդեցություն են ունեցել Միլթոն Ֆրիդմանի և Ջորջ Ստիգլերի մտքի վրա, որոնք երկրորդ սերնդի Չիկագոյի դպրոցի առաջնորդներն էին, մասնավորապես՝ գների տեսության և գործարքային ծախսերի տնտեսագիտության զարգացման գործում: Չիկագոյի տնտեսագիտության երրորդ սերունդը ղեկավարում են Գարի Բեքերը, ինչպես նաև մակրոտնտեսագետներ Ռոբերտ Լուկաս կրտսերը և Յուջին Ֆաման։

Չիկագոյի մտածողության մեկ այլ նշանակալի ճյուղավորում Ջորջ Ստիգլերը անվանել է Չիկագոյի քաղաքական տնտեսություն։ Ոգեշնչվելով Կոասյան այն տեսակետից, որ ինստիտուտները զարգանում են Պարետոյի արդյունավետությունը մեծացնելու համար, Չիկագոյի քաղաքական տնտեսությունը հանգել է զարմանալի և հակասական տեսակետի, որ քաղաքականությունը հակված է արդյունավետության, և որ քաղաքականության խորհուրդները անտեղի են։

## Մրցանակներ և պարգևներ
### Մրցանակներ և պարգևներ

2022 թվականի դրությամբ Չիկագոյի համալսարանի տնտեսագիտության ֆակուլտետը 1969 թվականին մրցանակի առաջին շնորհումից ի վեր արժանացել է տնտեսագիտության ոլորտում Նոբելյան մրցանակի 15-րդ մրցանակի (դափնեկիրները կապված էին ֆակուլտետի հետ մրցանակները ստանալու ժամանակ): Բացի այդ, 2018 թվականի հոկտեմբերի դրությամբ տնտեսագիտության ոլորտում Նոբելյան մրցանակի 81 դափնեկիրներից 32-ը կապված են եղել համալսարանի հետ որպես շրջանավարտներ, դասախոսներ կամ հետազոտողներ, ինչը վիճաբանության առիթ է հանդիսացել: Այնուամենայնիվ, ֆակուլտետի բոլոր անդամները չեն պատկանում Չիկագոյի տնտեսագիտության դպրոցին:

### Ջոն Բեյթս Քլարկի մեդալներ
2019 թվականի դրությամբ Չիկագոյի համալսարանի տնտեսագիտության ֆակուլտետը պարգևատրվել է վեց Ջոն Բեյթս Քլարկի մեդալներով (մեդալակիրները կապված էին ֆակուլտետի հետ՝ մեդալները ստանալու պահին)՝ 1947 թվականին մեդալի առաջին շնորհումից ի վեր։ Այնուամենայնիվ, որոշ մեդալակիրներ կարող են չպատկանել Չիկագոյի տնտեսագիտության դպրոցի։

## Նշանավոր գիտնականներ
### Վաղ անդամներ

#### Ֆրենկ Նայթ
Ֆրենկ Նայթը (1885–1972 թթ․) Չիկագոյի համալսարանի ամբիոնի վաղ շրջանի անդամներից էր։ Նա ամբիոնին միացել է 1929 թվականին՝ Այովայի համալսարանից։ Նրա ամենաազդեցիկ աշխատանքը «Ռիսկ, անորոշություն և շահույթ» (1921 թ․) աշխատությունն էր, որից էլ ծագել է Նայթի անորոշություն տերմինը։ Նայթի տեսակետը պատկերամարտական էր և զգալիորեն տարբերվում էր Չիկագոյի դպրոցի հետագա մտածողներից։ Նա կարծում էր, որ չնայած ազատ շուկան կարող է անարդյունավետ լինել, պետական ծրագրերն ավելի քիչ արդյունավետ են։ Նա իր սեփական նրբերանգային տեսակետը ձևավորելու համար օգտվել է այլ տնտեսական դպրոցներից, ինչպիսիք են ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտությունը։

#### Հենրի Սայմոնս
Հենրի Քալվերտ Սիմոնսը (1899–1946 թթ․) իր ասպիրանտուրան ավարտել է Չիկագոյի համալսարանում, բայց չի ներկայացրել իր վերջնական դիսերտացիան՝ աստիճան ստանալու համար։ Իրականում, նա սկզբում ոգեշնչվել է Ֆրենկ Նայթից, երբ 1925-1927 թվականներին Այովայի համալսարանի դոցենտ էր, իսկ 1927 թվականի ամռանը Սիմոնսը որոշել է միանալ Չիկագոյի համալսարանի տնտեսագիտության ամբիոնին (ավելի վաղ, քան Նայթը)։ Նա Չիկագոյի տնտեսագիտության ամբիոնի երկարամյա անդամ էր, առավել հայտնի իր հակամենաշնորհային և մոնետարիստական մոդելներով։

#### Ջեյքոբ Վայներ
Ջեյքոբ Վայները (1892–1970 թթ․) 30 տարի (1916–1946 թթ․) աշխատել է Չիկագոյի տնտեսագիտության ֆակուլտետում։ Նա ոգեշնչել է Չիկագոյի տնտեսագետների մի ամբողջ սերունդ, այդ թվում՝ Միլթոն Ֆրիդմանին։

#### Ահրոն Դայրեքտոր
Աարոն Դայրեքտորը (1901–2004 թթ․) Չիկագոյի իրավաբանական դպրոցի պրոֆեսոր էր 1946 թվականից։ Նա համարվում է «Իրավունք և տնտեսագիտություն» ոլորտի հիմնադիրը և 1958 թվականին հիմնադրել է «Իրավունքի և տնտեսագիտության հանդեսը»։ Դայրեքտորը ազդեցություն է ունեցել իրավաբանների հաջորդ սերնդի որոշ ներկայացուցիչների վրա, այդ թվում՝ Ռիչարդ Պոզների, Անտոնին Սկալիայի և Գերագույն դատավոր Ուիլյամ Ռենկվիստի վրա։

#### Թեոդոր Շուլց
Թեոդոր Շուլցի (1902–1998 թթ․) և Դ. Գեյլ Ջոնսոնի (1916–2003 թթ․) գլխավորությամբ գյուղատնտեսական ոլորտի տնտեսագետների մի խումբ 1940-ականների կեսերին Այովայի նահանգային համալսարանից տեղափոխվել է Չիկագոյի համալսարան: Շուլցը 1946-1961 թվականներին զբաղեցրել է տնտեսագիտության ամբիոնի վարիչի պաշտոնը: Նա 1960 թվականին դարձել է Ամերիկյան տնտեսական ասոցիացիայի նախագահ, թոշակի է անցել 1967 թվականին, չնայած Չիկագոյի համալսարանում ակտիվորեն աշխատել է մինչև իր մահը՝ 1998 թվականը: Ջոնսոնը 1971-1975 և 1980-1984 թվականներին զբաղեցրել է ամբիոնի վարիչի պաշտոնը, իսկ 1999 թվականին եղել է Ամերիկյան տնտեսագիտական ասոցիացիայի նախագահ: Նրանց գյուղատնտեսական և գյուղատնտեսական տնտեսագիտության ոլորտում հետազոտությունները լայն ազդեցություն են ունեցել և Ռոքֆելլերի հիմնադրամից ֆինանսավորում են ներգրավել համալսարանի գյուղատնտեսական տնտեսագիտության ծրագրի համար: 1940-ական և 1950-ական թվականներին այս զույգի հետ կապված ասպիրանտների և դասախոսների թվում էին Քլիֆորդ Հարդինը, Զվի Գրիլիչեսը, Մարկ Ներլովը և Ջորջ Ս. Թոլլին: 1979 թվականին Շուլցը արժանացել է տնտեսագիտության Նոբելյան մրցանակի՝ մարդկային կապիտալի տեսության և տնտեսական զարգացման ոլորտում իր աշխատանքի համար։

### Երկրորդ սերունդ
#### Միլթոն Ֆրիդման

Միլթոն Ֆրիդմանը (1912–2006 թթ․) համարվում է քսաներորդ դարի վերջի ամենաազդեցիկ տնտեսագետներից մեկը։ Ֆրենկ Նայթի ուսանող լինելով՝ նա 1976 թվականին արժանացել է տնտեսագիտության Նոբելյան մրցանակի, ի թիվս այլ բաների, նաև «Միացյալ Նահանգների դրամավարկային պատմությունը» (1963 թ․) աշխատության համար։ Ֆրիդմանը պնդում էր, որ Մեծ ճգնաժամը առաջացել էր Դաշնային պահուստային համակարգի 1920-ականների քաղաքականության հետևանքով և վատթարացել էր 1930-ականներին։ Ֆրիդմանը պնդում էր, որ կառավարության լեսե-ֆեր քաղաքականությունն ավելի ցանկալի է, քան կառավարության միջամտությունը տնտեսության մեջ։

Կառավարությունները պետք է ձգտեն չեզոք դրամավարկային քաղաքականության, որը կողմնորոշված կլինի երկարաժամկետ տնտեսական աճի վրա՝ դրամական զանգվածի աստիճանական ընդլայնման միջոցով։ Նա պաշտպանում էր փողի քանակական տեսությունը, ըստ որի՝ ընդհանուր գները որոշվում են փողով։ Հետևաբար, ակտիվ դրամավարկային (օրինակ՝ հեշտ վարկավորում) կամ հարկաբյուջետային (օրինակ՝ հարկեր և ծախսեր) քաղաքականությունը կարող է ունենալ չնախատեսված բացասական հետևանքներ։
#### Ջորջ Ստիգլեր
Ջորջ Ստիգլերը (1911–1991 թթ․) իր թեզի համար դասավանդել է Ֆրենկ Նայթը և 1982 թվականին արժանացել է տնտեսագիտության Նոբելյան մրցանակի։ Նա առավել հայտնի է կարգավորման տնտեսական տեսության, որը հայտնի է նաև որպես կարգավորող գրավում, մշակման համար, ըստ որի՝ շահագրգիռ խմբերը և այլ քաղաքական մասնակիցները կօգտագործեն կառավարության կարգավորող և հարկադրական լիազորությունները՝ օրենքներն ու կանոնակարգերը իրենց համար օգտակար ձևով ձևավորելու համար։ Այս տեսությունը տնտեսագիտության «Հանրային ընտրություն» ոլորտի կարևոր բաղադրիչ է։ Նա նաև լայնածավալ հետազոտություններ է անցկացրել տնտեսական մտքի պատմության վերաբերյալ։ Նրա 1962 թվականի «Տեղեկատվությունը աշխատանքի շուկայում» հոդվածում մշակվել է որոնման գործազրկության տեսությունը։

#### Ռոնալդ Քոուզ
Ռոնալդ Քոուզը (1910–2013 թթ․) իրավունքի ամենաակնառու տնտեսական վերլուծաբանն էր և 1991 թվականի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրը։ Նրա առաջին խոշոր հոդվածում՝ «Ֆիրմայի բնույթը» (1937 թ․), պնդում էր, որ ընկերությունների (ընկերությունների, գործընկերությունների և այլն) գոյության պատճառը գործարքային ծախսերի գոյությունն է։ Ռացիոնալ անհատները առևտուր են անում երկկողմանի պայմանագրերով բաց շուկաներում, մինչև գործարքների ծախսերը չեն նշանակում, որ կորպորացիաների օգտագործումը իրեր արտադրելու համար ավելի արդյունավետ կլինի։

Նրա երկրորդ խոշոր հոդվածում՝ «Սոցիալական ծախսերի խնդիրը» (1960 թ․), պնդում էր, որ եթե մենք ապրեինք գործարքային ծախսերից զուրկլց 1879 թվականի Լոնդոնի դատական գործը, որը վերաբերում էր անհարմարությանը՝ Ստուրջես ընդդեմ Բրիջման անվամբ, որտեղ աղմկոտ քաղցրավենիք պատրաստողը և լուռ բժիշկը հարևաններ էին. բժիշկը դատարան է դիմե;՝ քաղցրավենիք պատրաստողի առաջացրած աղմուկի դեմ արգելք պահանջելով։ Քոուզն ասել է, որ անկախ նրանից՝ դատավորը որոշել է, որ քաղցրավենիքի արտադրողը պետք է դադարեցնի իր սարքավորումների օգտագործումը, թե՞ բժիշկը պետք է հանդուրժի դրանք, նրանք կարող են փոխշահավետ գործարք կնքել, որը կհանգեցնի ռեսուրսների բաշխման նույն արդյունքին: Միայն գործարքային ծախսերի գոյությունը կարող է կանխել դա:

Այսպիսով, օրենքը պետք է կանխորոշի, թե ինչ կպատահի և առաջնորդվի ամենաարդյունավետ լուծմամբ: Գաղափարն այն է, որ օրենքն ու կարգավորումները այնքան կարևոր կամ արդյունավետ չեն մարդկանց օգնելու համար, որքան կարծում են իրավաբաններն ու կառավարության պլանավորողները: Քոուզը և նրա նման ուրիշները ցանկանում էին մոտեցման փոփոխություն՝ դրական ազդեցությունների ապացուցման բեռը դնել շուկայում միջամտող կառավարության վրա՝ վերլուծելով գործողությունների ծախսերը:

### Երրորդ սերունդ

#### Գարի Բեքեր
Գարի Բեքերը (1930–2014) 1992 թվականին ստացել է տնտեսագիտության Նոբելյան մրցանակ և 2007 թվականին՝ Ազատության նախագահական մեդալ։ Բեքերը 1955 թվականին Չիկագոյի համալսարանում ստացել է դոկտորի աստիճան Հ. Գրեգ Լյուիսի ղեկավարությամբ և ազդեցություն է ունեցել Միլթոն Ֆրիդմանի վրա։ 1970 թվականին նա վերադարձել է Չիկագո որպես պրոֆեսոր և մինչև մահը կապ է պահպանել համալսարանի հետ։ Նա համարվում է Չիկագոյի քաղաքական տնտեսության հիմնադիր հայրերից մեկը և քսաներորդ դարի երկրորդ կեսի ամենաազդեցիկ տնտեսագետներից և սոցիալական գիտնականներից մեկը։

Բեքերը հայտնի էր իր աշխատանքով տնտեսական մտածողության մեթոդները այլ ոլորտներում, ինչպիսիք են հանցագործությունը, սեռական հարաբերությունները, ստրկությունը և թմրանյութերը, կիրառելով՝ ենթադրելով, որ մարդիկ գործում են ռացիոնալ։ Նրա աշխատանքը սկզբնապես կենտրոնացած էր աշխատանքի տնտեսագիտության վրա։ Նրա աշխատանքը մասամբ ոգեշնչել է «Ֆրիկոնոմիկա» տնտեսագիտական հանրաճանաչ գրքի հրատարակումը։ 2011 թվականի հունիսին Չիկագոյի համալսարանում ստեղծվել է Բեքեր Ֆրիդմանի տնտեսագիտության հետազոտությունների ինստիտուտը՝ ի պատիվ Գարի Բեքերի և Միլթոն Ֆրիդմանի։

#### Ռոբերտ Լուկաս
Ռոբերտ Լուկասը (ծնված 1937 թ.), ով 1995 թվականին արժանացել է Նոբելյան մրցանակի, իր կյանքը նվիրել է քեյնսյանության վերացմանը։ Նրա հիմնական ներդրումն այն փաստարկն է, որ մակրոտնտեսագիտությունը չպետք է դիտարկել որպես մտածողության առանձին եղանակ միկրոտնտեսագիտությունից, և որ երկուսում էլ վերլուծությունը պետք է կառուցվի նույն հիմքերի վրա։ Լուկասի աշխատանքները ներառում են մակրոտնտեսագիտության մի շարք թեմաներ, այդ թվում՝ տնտեսական աճը, ակտիվների գնագոյացումը և դրամավարկային տնտեսագիտությունը։

#### Յուջին Ֆամա
Յուջին Ֆաման (ծնված 1939թ.) ամերիկացի ֆինանսական տնտեսագետ է, երը 2013 թվականին արժանացել է տնտեսագիտության Նոբելյան մրցանակի՝ ակտիվների էմպիրիկ գնագոյացման վերաբերյալ իր աշխատանքի համար և բոլոր ժամանակների չորրորդ ամենաշատ մեջբերվող տնտեսագետն է։[1] Նա իր ողջ դասախոսական կարիերան անցկացրել է Չիկագոյի համալսարանում և արդյունավետ շուկայի վարկածի հեղինակն է, որն առաջին անգամ սահմանվել է իր 1965 թվականի հոդվածում որպես շուկա, որտեղ «ժամանակի ցանկացած պահի արժեթղթի իրական գինը կլինի դրա ներքին արժեքի լավ գնահատականը»։ Այս հասկացությունն ավելի մանրամասն ուսումնասիրվել է նրա 1970 թվականի «Արդյունավետ կապիտալի շուկաներ. տեսության և էմպիրիկ աշխատանքի վերանայում» հոդվածում, որը արդյունավետ շուկաների հասկացությունը բերել է ժամանակակից տնտեսական տեսության առաջնային պլան, և նրա 1991 թվականի «Արդյունավետ շուկաներ II» հոդվածում։ Մինչդեռ նրա 1965 թվականի դոկտորական թեզը՝ «Ֆոնդային շուկայի գների վարքագիծը», ցույց է տվել, որ բաժնետոմսերի գները կարող են մոտավոր հաշվարկվել կարճաժամկետ պատահական քայլքի միջոցով։ Հետագա աշխատանքներում նա ցույց է տվել, որ քանի դեռ բաժնետոմսերի գները կանխատեսելի են երկարաժամկետ հեռանկարում, դա մեծապես պայմանավորված է ժամանակի ընթացքում փոփոխվող ռացիոնալ ռիսկի պարգևավճարներով, որոնք կարող են մոդելավորվել Ֆամա-ֆրանսիական եռագործոն մոդելի (1993, 1996) կամ դրանց թարմացված հնգագործոն մոդելի (2014 թ․) միջոցով: Նրա աշխատանքները, որոնք ցույց են տալիս, որ արժեքի պարգևավճարը կարող է պահպանվել ապագա եկամուտների ռացիոնալ կանխատեսումներից անկախ, և որ ակտիվորեն կառավարվող ֆոնդերի կատարողականը գրեթե ամբողջությամբ պայմանավորված է պատահականությամբ կամ ռիսկի ենթարկվելով, բոլորը աջակցում են աշխարհի արդյունավետ շուկաների տեսակետին:

#### Ռոբերտ Ֆոգել
Ռոբերտ Ֆոգելը (1926–2013 թթ․), 1993 թվականի Նոբելյան մրցանակի համահեղինակ, հայտնի է իր պատմական վերլուծությամբ և «Նոր տնտեսական պատմություն» աշխատության ներդրմամբ, ինչպես նաև կլիոմետրիկայի գյուտով: Իր «Երկաթուղիները և ամերիկյան տնտեսական աճը. Էկոնոմետրիկ պատմության ակնարկներ» աշխատության մեջ Ֆոգելը նպատակ ուներ համապարփակ կերպով հերքել այն գաղափարը, որ երկաթուղիները նպաստել են 19-րդ դարի տնտեսական աճին: Ավելի ուշ՝ «Ժամանակը խաչի վրա. ամերիկյան սևամորթների ստրկության տնտեսագիտությունը» աշխատության մեջ, նա պնդում էր, որ Ամերիկայի հարավային նահանգներում ստրուկները ավելի բարձր կենսամակարդակ ունեին, քան հյուսիսային նահանգների արդյունաբերական պրոլետարիատը մինչև Ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմը:

#### Ջեյմս Հեքման
Ջեյմս Հեքմանը (ծնված 1944 թ․) Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր է 2000 թվականից, հայտնի է էկոնոմետրիկայի և միկրոտնտեսագիտության ոլորտում իր առաջատար աշխատանքներով։

#### Լարս Պիտեր Հանսեն
Լարս Պիտեր Հանսենը (ծնված 1952 թ․) ամերիկացի տնտեսագետ է, որը 2013 թվականին Յուջին Ֆամայի և Ռոբերտ Շիլլերի հետ միասին արժանացել է տնտեսագիտության Նոբելյան մրցանակի՝ ակտիվների գնագոյացման վերաբերյալ իրենց աշխատանքի համար: Հանսենը սկսել է դասավանդել Չիկագոյի համալսարանում 1981 թվականին և Չիկագոյի համալսարանի տնտեսագիտության Դեյվիդ Ռոքֆելլերի անվան վաստակավոր պրոֆեսոր է: Չնայած առավել հայտնի է պահերի ընդհանրացված մեթոդի վերաբերյալ իր աշխատանքով, նա նաև ականավոր մակրոտնտեսագետ է, որը կենտրոնանում է տնտեսության ֆինանսական և իրական հատվածների միջև կապերի վրա:

#### Ռիչարդ Պոսներ

Ռիչարդ Պոզները (ծնված 1939թ.) հիմնականում հայտնի է իրավունքի և տնտեսագիտության ոլորտում իր աշխատանքներով, չնայած Ռոբերտ Սոլոուն նկարագրում է Պոզների որոշակի տնտեսական գաղափարների ըմբռնումը որպես «որոշ առումներով... անկայուն»: Լինելով դաշնային վերաքննիչ դատավոր, այլ ոչ թե տնտեսագետ, Պոզների հիմնական աշխատանքը՝ «Իրավունքի տնտեսական վերլուծությունը», փորձում է կիրառել ռացիոնալ ընտրության մոդելներ իրավունքի ոլորտներում: Նա ունի գլուխներ քաղաքացիական իրավախախտումների, պայմանագրերի, կորպորացիաների, աշխատանքային իրավունքի, ինչպես նաև քրեական իրավունքի, խտրականության և ընտանեկան իրավունքի վերաբերյալ: Պոզները նույնիսկ ավելի հեռու է գնում՝ ասելով, որ

### Առնչվող գիտնականներ
#### Ֆրիդրիխ Հայեկ

Ֆրիդրիխ Հայեկը (1899–1992 թթ․) 1940-ական թվականներին, երբ դեռ սովորում էր Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցում (նա տեղափոխվել է Չիկագոյի համալսարան 1950 թվականին): Նրա «Ճանապարհ դեպի ստրկություն» գիրքը, որը հրատարակել է ԱՄՆ-ում Չիկագոյի համալսարանի հրատարակչությունը 1944 թվականի սեպտեմբերին՝ Աարոն Դայրեքտորի օգնությամբ, վճռորոշ դեր է խաղացել Միլթոն Ֆրիդմանի և ուրիշների հասարակության գործունեության ընկալման փոխակերպման գործում: Համալսարանի հրատարակչությունը շարունակել է հրատարակել Հայեկի աշխատանքների մեծ մասը հետագա տարիներին, ինչպիսիք են «Մահացու ինքնահավանությունը» և «Ազատության սահմանադրությունը»:[3] 1947 թվականին Հայեկը, Ֆրենկ Նայթը, Ֆրիդմանը և Ջորջ Ստիգլերը համատեղ աշխատել են Մոն Պելերենի ընկերության՝ լիբերտարիան տնտեսագետների միջազգային ֆորումի ստեղծման վրա:

1950–1962 թվականներին Հայեկը Չիկագոյի համալսարանի սոցիալական մտքի կոմիտեի դասախոս էր, որտեղ նա անցկացրել է մի շարք ազդեցիկ դասախոսական սեմինարներ: Չիկագոյի մի շարք գիտնականներ աշխատել են Հայեկի որոշ անդամների համակրանքի տակ գտնվող հետազոտական նախագծերի վրա, ինչպիսին է Աարոն Դայրեքտորը, որը ակտիվորեն մասնակցել է Չիկագոյի դպրոցի գործունեությանը՝ օգնելով ֆինանսավորել և հաստատել այն, ինչը հետագայում դարձավ «Իրավունք և հասարակություն» ծրագիրը Չիկագոյի համալսարանի իրավաբանական դպրոցում: Հայեկը և Ֆրիդմանը նաև համագործակցել են Ինդիվիդուալիստների միջհամալսարանական ընկերությանը աջակցելու համար, որը հետագայում վերանվանվել է Միջհամալսարանական ուսումնասիրությունների ինստիտուտ՝ ամերիկյան ուսանողական կազմակերպություն, որը նվիրված էր լիբերտարիանական գաղափարներին:

#### Ջեյմս Մ. Բյուքենեն
Ջեյմս Մ. Բյուքենանը (1919–2013 թթ․) 1986 թվականին արժանացել է տնտեսագիտության Նոբելյան մրցանակի՝ իր հանրային ընտրության տեսության համար։ Նա սովորել է Ֆրենկ Հ. Նայթի մոտ Չիկագոյի համալսարանում, 1948 թվականին ստանալով դոկտորի կոչում։ Չնայած հետագայում նա որևէ պաշտոն չի զբաղեցրել համալսարանում, նրա հետագա աշխատանքները սերտորեն կապված են Չիկագոյի դպրոցի մտքի հետ։ Բյուքենանը Վիրջինիայի քաղաքատնտեսության դպրոցի առաջատար կողմնակիցն էր։

#### Թոմաս Սոուել
Թոմաս Սոուելը (ծնված 1930 թվականին) ստացել է դոկտորի կոչում Չիկագոյի համալսարանում 1968 թվականին՝ Ջորջ Ստիգլերի ղեկավարությամբ։ Իր տեսանկյունից լիբերտարիան պահպանողական լինելով՝ նա համարվում է Չիկագոյի դպրոցի ներկայացուցիչ։

## Քննադատություններ
Փոլ Դուգլասը, ով 18 տարի Իլինոյսից տնտեսագետ և դեմոկրատ սենատոր էր, անհարմար էր զգում համալսարանում իր գտած միջավայրից։ Նա նշել է. «...Ես շփոթված էի, երբ իմացա, որ տնտեսական և քաղաքական պահպանողականները գրեթե լիակատար գերիշխանություն էին ձեռք բերել իմ ամբիոնի նկատմամբ և սովորեցնում էին, որ շուկայական որոշումները միշտ ճիշտ են, իսկ շահույթը՝ գերակա... Իմ գործընկերների կարծիքները կսահմանափակեին կառավարությունը տասնութերորդ դարի արդարադատության, ոստիկանության և զինված ուժերի գործառույթներով, որոնք, իմ կարծիքով, անբավարար էին նույնիսկ այդ ժամանակների համար և, անշուշտ, այդպես էին նաև մեր ժամանակների համար։ Այս մարդիկ ո՛չ վիճակագրական տվյալներ էին օգտագործում տնտեսական տեսություն մշակելու համար, ո՛չ էլ ընդունում էին տնտեսական համակարգի քննադատական վերլուծությունը... (Ֆրենկ) Նայթը այժմ բացահայտ թշնամաբար էր տրամադրված, և նրա աշակերտները, կարծես, ամենուր էին։ Եթե ես մնայի, դա կլիներ անբարյացակամ միջավայրում»։

Մինչդեռ Յուջին Ֆամայի արդյունավետ շուկայի վարկածի արդյունավետությունը քննարկվել է 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամից հետո, կողմնակիցները ընդգծել են, որ արդյունավետ շուկայի վարկածի արդյունավետությունը համապատասխանում է ակտիվների գների մեծ անկմանը, քանի որ իրադարձությունը անկանխատեսելի էր։ Մասնավորապես, եթե շուկայական փլուզումներ երբեք տեղի չունենային, սա կհակասի արդյունավետ շուկայի վարկածի արդյունավետությանը, քանի որ ռիսկային ակտիվների միջին եկամտաբերությունը չափազանց մեծ կլիներ՝ գների մեծ անկման ռիսկի նվազեցումը արդարացնելու համար, և եթե ինչ-որ բան, բաժնետոմսերի պարգևավճարի հանելուկը ենթադրում է, որ շուկայական փլուզումները բավականաչափ տեղի չեն ունենում՝ ԱՄՆ բաժնետոմսերի և այլ ռիսկային ակտիվների բարձր Շարփի հարաբերակցությունը արդարացնելու համար։

«Չիկագոյի տղաները» վերնագրով ֆիլմը, որն ուներ խիստ քննադատական ​​տեսակետ տնտեսական բարեփոխումների վերաբերյալ, Չիլիում թողարկվել է 2015 թվականի նոյեմբերին:

## Տես նաև
* Ավստրիական դպրոց
* Չիկագոյի պլան

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Colander, David and Craig Freedman. 2019. *Where Economics Went Wrong: Chicago's Abandonment of Classical Liberalism*. Princeton: Princeton University Press.
* Emmett, Ross B., ed. *The Elgar Companion to the Chicago School of Economics* (Edward Elgar, 2010), 350 pp.; 
* Emmett, Ross B. (2008). "Chicago School (new perspectives)", *[[The New Palgrave Dictionary of Economics]]*, 2nd Edition. Abstract.
* Emmett, Ross B. (2009). Frank Knight and the Chicago school in American economics. Routledge
* 
* 
* 
* 
* Johnson, Marianne. 2020. "*Where Economics Went Wrong*: A Review Essay." Journal of Economic Literature, 58 (3): 749–776.
* 
* McCloskey, Deirdre N. (2010). Bourgeois dignity: Why economics can't explain the modern world. Chicago: University of Chicago Press. .
* 
* 
* 
*  Reprinted in John Cunningham Wood & R.N. Woods (1990), *Milton Friedman: Critical Assessments*, pp. 343–393.
* Shils, Edward, ed. (1991). Remembering the University of Chicago: teachers, scientists, and scholars. University of Chicago Press.
* 
*  Description & preview.
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

* Thomas Sowell
* The University of Chicago Department of Economics
* Commanding Heights, PBS Documentary, Chicago Against the Tide
* Guide to the University of Chicago Department of Economics Records 1912–1961 at the University of Chicago Special Collections Research Center

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի տնտեսություն
Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Գիտությունն ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:Լիբերալիզմ
Կատեգորիա:Խարդախություն
Կատեգորիա:Մակրոտնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Չիկագո
Կատեգորիա:Չիկագոյի համալսարան
Կատեգորիա:Պետական քաղաքականություն
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գաղափարախոսություններ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական մտքի դպրոցներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական մտքի պատմություն
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Տնտեսական պատմություն
Կատեգորիա:Տնտեսական քաղաքականություն
Կատեգորիա:Տնտեսություն
Կատեգորիա:Քաղաքատնտեսական ուղղություններ