Անտոնիո Լոպես դե Սանտա-Աննա

**Անտոնիո դե Պադուա Մարիա Սևերինո Լոպես դե Սանտա-Աննա-ի Պերես դե Լեբրոն** (, ), հայտնի որպես «**Սանտա-Աննա**» և «Արևմուտքի Նապոլեոն», մեքսիկացի ռազմական, պետական և քաղաքական գործիչ, գեներալ։ Նպաստել է Մեքսիկական կայսրության վերափոխմանը: 22 տարվա ընթացքում 11 անգամ զբաղեցրել Է Մեքսիկայի նախագահի պաշտոնը: Նրա օրոք Մեքսիկան ներգրավվեց Տեխասի անկախության պատերազմում, այն ժամանակվա Մեքսիկայի մի մասում (1835-1836, Սանտա-Աննան ի վերջո գերի ընկավ ապստամբներին) և ամերիկա-մեքսիկական պատերազմում (1846-1848): Երկու պատերազմների արդյունքում էլ Մեքսիկան կորցրեց իր տարածքի մեծ մասը (Կալիֆոռնիայի և Տեխասի մի մասը): 1855 թվականին Սանտա-Աննան վերջնականապես տապալվեց նախագահի պաշտոնից։ Նա իր կյանքի մնացած մասն անցկացրել է աքսորում, ի թիվս այլ բաների զբաղվել է մաստակի առևտրով։

## Վաղ տարիներ
Սանտա Աննան ծնվել է 1794 թվականի փետրվարի 21-ին, Նոր Իսպանիայի Վերակրուս նահանգի Խալապա քաղաքում, իսպանական հարգված գաղութային ընտանիքում: Անտոնիո Լոպես դե Սանտա-Աննան և Մանուելա Պերես դե Լեբրոնը կրեոլներ էին և գալիս էին միջին խավի։ Նրանց կարողությունը բավական էր իրենց որդուն դպրոց ուղարկելու համար։ Նրա հայրը Իսպանիայի Վերակրուս նահանգից (Նոր Իսպանիա) մեկ ժամկետով թագավորական բանակի ենթապատվիրակ էր: 1810 թվականի հուլիսին երիտասարդ Սանտա-Աննան ուղարկվեց Ֆիժո դե Վերա Կրուսի հետևակային գունդ՝ Խոակին դե Արեդոնդոյի հրամանատարության ներքո։ 16 տարեկանում նա դարձավ կուրսանտ։ Հաջորդ մի քանի տարիները Սանտա-Աննան անցկացրեց պայքարելով ապստամբների դեմ և վերահսկելով բնիկ ամերիկյան ցեղերը, որոնք բնակվում էին Մեքսիկայի ներքին Նահանգներում: Ինչպես թագավորական բանակում ծառայած կրեոլ սպաների մեծ մասը, նա հավատարիմ մնաց Իսպանիային և մի քանի տարի պայքարեց ապստամբների դեմ Մեքսիկայի անկախության պատերազմի ընթացքում:

## Ռազմական կարիերա
1810 թվականին միանալով իսպանական գաղութային բանակին (նույն թվականին Միգել Իդալգո ի Կոստիլան կատարեց Իսպանիայից անկախություն ձեռք բերելու առաջին փորձը) Սանտա-Աննան շատ բան սովորեց իր հրամանատար Խոակին դե Արեդոնդոյից։ Այդ թվում՝ ըմբոստ ազգայնականների հետ բանակցելու արվեստը։ 1811-ի օգոստոսին ամոլադերաս քաղաքում (Ռայոն շրջան, Սան Լուիս Պոտոսի նահանգ) գնդապետ Արեդոնդոյի հրամանատարության ներքո քարոզարշավի ընթացքում Սանտա Աննան ձախ ձեռքին վիրավորվեց չիչիմեկի նետով: 1812-ի փետրվարին նա դարձավ երկրորդ լեյտենանտ, իսկ տարեվերջին ստացավ առաջին լեյտենանտի կոչում: 1813-ին, Տեխասում ծառայության ընթացքում, նա ներգրավվեց արշավախմբում ընդդեմ Գուտիերեսի ապստամբների: Մեդինայի ճակատամարտում նա նշանավորվեց քաջության համար և այդ ժամանակից ի վեր արագ բարձրացավ կարիերայի սանդուղքով: Մասնակցելով ապստամբության ներկայացմանը՝ երիտասարդ սպան ականատես եղավ Արեդոնդոյի կողմից իրականացվող քաղաքական գործիչների զանգվածային մահապատիժներին, և որոշ պատմաբաններ պնդում են, որ Տեխասի հեղափոխության ընթացքում նա օգտագործել է Արեդոնդոյի ծառայության ընթացքում ձեռք բերված փորձը։

Մի քանի տարի անց անկախության պատերազմը փակուղի մտավ։ Այս ժամանակահատվածում Սանտա Աննան, որպես Վերակրուսի նոր նահանգապետի օգնական, զբաղվում էր Վերակրուսի Մոտակայքում փախստականների համար գյուղերի կառուցմամբ: Այդ ժամանակ նա կախվածություն ուներ մոլախաղերից, այդ «հիվանդությունն» անցավ նրա ողջ կյանքի ընթացքում։

1816 թվականին նա ստացել է կապիտանի կոչում։ Նրա ծառայությունը հիմնականում տեղի է ունեցել հնդկական ապստամբությունները ճնշելու կամ անկարգությունների սկսվելուց հետո կարգուկանոնը վերականգնելու արշավներում: Այդ ժամանակ Մեքսիկայի տարածքը տարածվում էր Օրեգոնից դեպի հյուսիս և Պանամա դեպի հարավ։ Այս տարածքը չափազանց ընդարձակ էր, որպեսզի իսպանական թագը վերահսկեր այն։ 1821 թվականին Սանտա-Աննան հավատարմության երդում տվեց «Ազատարարին»՝ Մեքսիկայի ապագա կայսր Ագուստին դե Իտուրբիդեին։ Նույն թվականին նրան հաջողվեց արագորեն վտարել իսպանական զորքերը Վերակրուս նավահանգստային քաղաքից և դրա շնորհիվ վաստակել կայսեր գտնվելու վայրը։ Որպես պարգև՝ Իտուրբիդեն Սանտա-Աննային դարձրեց գեներալ։ Սանտա Աննան կարողացավ անձնական օգուտ քաղել ստեղծված իրավիճակից։ Նա ձեռք է բերել հսկայական ասիենդա՝ միաժամանակ տրվելով մոլախաղերին։

## Հեղաշրջումների դարաշրջան
Իրականում, Սանտա-Աննան երբեք իսկապես նվիրված չէր ոչ պոպուլյար Իտուրբիդին, որի իշխանությունը պահպանում էր բանակը: Նրա կյանքի փիլիսոփայությունը ձգտում էր լինել հարուստ և հզոր մարդկանց կողքին, բայց միևնույն ժամանակ ցանկացած ճակատամարտում լինել հաղթող կողմում: 1822 թվականին Սանտա-Աննան անցավ ռազմական առաջնորդների ճամբար, որոնք պլան էին կազմում տապալել Իտուրբիդը։ 1822 թվականի դեկտեմբերին Սանտա-Աննան և գեներալ Գվադալուպե Վիկտորիան ստորագրեցին դե Կասա Մատայի ծրագիրը՝ միապետությունը վերացնելու և Մեքսիկան հանրապետություն դարձնելու համար։ 1823 թվականի մարտին Իտուրբիդեն վայր դրեց լիազորությունները, Վիկտորիան դարձավ Մեքսիկայի առաջին նախագահը։ Իտուրբիդային տապալելու հարցում Սանտա-Աննայի ցուցաբերած օգնությունը մնացած առաջնորդներին հիմք տվեց վստահել նրան՝ չնայած նրա հայտնի փոփոխական բնույթին:

1824 թվականին Վիսենտե Գերերոն Սանտա-Աննային նշանակում է Յուկատանի նահանգապետ։ Այնտեղ, իր նախաձեռնությամբ, նա արշավանք է նախապատրաստում Կուբա, որը դեռ գտնվում էր Իսպանիայի տիրապետության տակ, բայց հետագայում կրճատում է այդ նախապատրաստությունները միջոցների սղության պատճառով։

1828 թվականին Սանտա-Աննան, Վիսենտե Գերերոն և քաղաքական գործիչ Լորենսո Դե Սավալան հեղաշրջում կազմակերպեցին նոր ընտրված նախագահ Մանուել Գոմես Պեդրասայի դեմ։ 1828 թվականի դեկտեմբերի 3-ին բանակը գնդակոծեց ազգային պալատը, ընտրությունների արդյունքները չեղարկվեցին, և Գերերոն ստանձնեց նախագահի պաշտոնը։

1829 թվականին Իսպանիան վերջին փորձն արեց վերականգնել իր իշխանությունը Մեքսիկայի վրա՝ գեներալ Իսիդրո Բարադասի գլխավորությամբ 2600 զինվոր իջեցնելով Տամպիկո։ Սանտա-Աննան շատ ավելի քիչ ուժերով դիմավորեց միջամտողներին (որոնցից շատերը տառապում էին դեղին տենդով) և ջախջախեց նրանց։ իսպանացիների ջախջախումը ոչ միայն բարձրացրեց Սանտա Աննայի ժողովրդականությունը, այլև համախմբեց Մեքսիկայի Նոր Հանրապետության անկախության կողմնակիցներին։ Սանտա Աննան հռչակվեց հերոս և այդ ժամանակից ի վեր իրեն անվանում էր «*Տամպիկոյի հաղթող*» և «*Հայրենիքի Փրկիչ*» մականուններով: Նրա ինքնագովեստի հիմնական դրսևորումը դարձավ «*Արևմուտքի Նապոլեոն*» կեղծանունով իրեն կոչելը։

1829 թվականի դեկտեմբերին փոխնախագահ Անաստասիո Բուստամանտեն ապստամբեց նախագահ Գերերոյի դեմ, մահապատժի ենթարկեց նրան և 1830 թվականի հունվարի 1-ին ստանձնեց նախագահի պաշտոնը։ 1832 թվականին բուստամանտեի դեմ ապստամբություն սկսվեց՝ իշխանությունը Մանուել Պեդրազային փոխանցելու գաղափարով, որի 1828 թվականի ընտրությունները ապստամբները ճանաչեցին օրինական: Նրանք հրամանատարություն առաջարկեցին գեներալ Սանտա-Աննային։ 1832-ի օգոստոսին Բուստամանտեն ժամանակավորապես նշանակեց Մելչոր Մուսկիսին նախագահի պաշտոնում և շարժվեց դեպի ապստամբները, ջախջախեց նրանց Գալիերոյի, Դոլորես Իդալգոյի, Գուանախուատոյի մարտերում և շարժվեց դեպի Պուեբլա՝ Սանտա-Աննայի ուժերին ընդառաջ: Բուստամանտեի ևս երկու մարտերից հետո Պեդրասան և Սանտա-Աննան ստորագրեցին Սավալետայի համաձայնագրերը (1832 թվականի դեկտեմբերի 21-23), որով նախագահ դարձավ Մանուել Պեդրասան: Սանտա-Աննան, ուղեկցելով նորաթուխ նախագահին, 1833 թվականի հունվարի 3-ին նրա հետ մտավ մայրաքաղաք։

## Իշխանության գագաթին
մինի|Սանտա-Աննայի լուսանկարչական պատկերը: Մոտ 1853 թվական
Նախագահ Պեդրազան գումարեց կոնգրես, որը, սակայն, նախագահ հռչակեց Սանտա Աննային 1833 թվականի ապրիլի 1-ին: Սանտա-Աննան փոխնախագահ է նշանակել Վալենտին Գոմես Ֆարիասին՝ նրան որոշ ժամանակով փոխանցելով ամբողջ իշխանությունը։ Ֆարիասը սկսեց իրականացնել ազատական բարեփոխումներ, որոնք հիմնականում ուղղված էին բանակի և եկեղեցու դեմ։ Տասանորդի վերացումը, եկեղեցու ունեցվածքի և ֆինանսների բռնագրավումը պահպանողականներին դրդեցին դիմել Սանտա-Աննային (ճակատագրի հեգնանքով լիբերալ)՝ իշխանությունը իրենց ձեռքը վերցնելու համար: 1824 թվականին Սանտա Աննան և նրա աջակիցները ստորագրեցին «Յոթ օրենք» (1835 թվականի սահմանադրություն): Սանտա-Աննան լուծարեց Կոնգրեսը և սկսեց կենտրոնացնել իշխանությունը, իշխող ռեժիմը սկսեց վերածվել կենտրոնացված բռնապետության, որին աջակցում էին զինվորականները:

1835 թվականին ֆեդերալիզմի սկզբունքներով Մեքսիկայի կառուցվածքի կողմնակիցները բացահայտ ապստամբություն սկսեցին նախագահ Անտոնիո Լոպես դե Սանտա Աննայի ռեժիմի ուժեղացող բռնապետության դեմ անմիջապես 11 նահանգներում՝ Կոահուիլա և Տեխաս, Սան Լուիս Պոտոսի, Կերետարո, Դուրանգո, Գուանախուատո, Միչոական, Յուկատան, Խալիսկո, Նուևո Լեոն, Տամաուլիպաս և Սակատեկաս: Այս նահանգներից մի քանիսը անկախություն հռչակեցին Մեքսիկայից և կազմեցին իրենց կառավարությունները: Սանտա-Աննան հավաքեց բանակ և ստանձնեց ապստամբության զսպումը:

1835 թվականի մայիսի 12-ին, երկու ժամ տևած մարտից հետո, նրան հաջողվեց ջախջախել ուժեղ մրցակցին՝ Սակատեկաս նահանգի միլիցիային (Ֆրանցիսկո Գարսիայի հրամանատարությամբ), Մեքսիկայի բոլոր նահանգներից ամենաշատ և լավ հագեցած միլիցիայի կազմավորմանը: Սանտա-Աննան գրավեց 3 հազար գերի և իր բանակին տվեց Սակատեկասը 48-ժամյա թալանի համար: Հաղթանակից հետո նա որոշեց շարժվել դեպի Կոահուիլա ի Տեխաս նահանգ։

## Տեխասի հեղափոխություն
Հետևելով Մեքսիկայի այլ նահանգներին, որոնք դժգոհություն էին հայտնում Մեքսիկայի կենտրոնական իշխանությունների նկատմամբ, Կոահուիլա ի Տեխաս նահանգի Տեխասի հատվածը 1835 թվականի վերջին բարձրացրեց Տեխասի ապստամբությունը և 1836-ի մարտի 2-ին հռչակեց իր անկախությունը՝ մի շարք մարտերից հետո վտարելով բոլոր մեքսիկական կայազորները Տեխասից: Տեխասում գործողությունների վեցհազարանոց բանակը, Սանտա-Աննայի հրամանատարությամբ, շարժվեց դեպի հյուսիս՝ Տեխասը Մեքսիկայի վերահսկողության տակ վերադարձնելու համար: Փետրվարի 23-ին մեքսիկական զորքերը մտան Բեհար և պաշարեցին Տեխասի կայազորը Ալամո առաքելության մեջ: 13-օրյա պաշարումից հետո Սանտա Աննան չցանկացավ օգտագործել ծանր զենքերը, որոնց ժամանումը սպասվում էր մարտի 7-ին (պատմաբան Թիմոթի Թոդիշի դիտարկմամբ․ «Անարյուն հաղթանակը կարող էր միայն մի փոքր փառք բերել»), և 1836 թվականի մարտի 6-ի առավոտյան Մեքսիկական բանակը փոթորկեց առաքելությունը։ Տարբեր հաշվարկներով զոհվել են առաքելության 187-250 տեխասյան պաշտպաններ, մեքսիկացիների կորուստները կազմել են 400-600 սպանված և վիրավոր։ Սանտա Աննան, որը Մեքսիկայի Կոնգրեսից ձեռք բերեց իրավունք, որը բանակին տալիս էր Տեխասում կռվող ցանկացած օտարերկրացու վերաբերվել որպես ավազակների, հրամայեց գնդակահարել գերի տեխասցիներին։ Ավելի ուշ՝ 1836 թվականի մարտի 27-ին, նրա անձնական հրամանով գնդակահարվեցին ավելի քան 350 ապստամբներ՝ իրենց հրամանատար գնդապետ Ֆենինի հետ միասին, որոնք գերի հանձնվեցին Կոլետոյի ճակատամարտում։

Անզեն գերիների այս անողոք սպանությունը, որը կոչվում էր Գոլիադական կոտորած, միայն հանգեցրեց նրան, որ տեխասցիների վճռականությունը մեքսիկական բանակի դեմ պայքարելու համար կտրուկ աճեց, քանի որ միայն հաղթանակը կարող էր նրանց փրկել մահից:

thumb|300 px|Սանտա-Աննայի գերությունը Սան Խասինտոյի ճակատամարտում:

Ալամոն գրավելուց հետո գեներալ Սանտա-Աննան սկսեց հետապնդել տեխասցիների հիմնական ուժերը, որոնք նահանջում էին դեպի արևելք: Նա իր զորքերը բաժանեց երեք շարասյան, մեկը ուղարկեց Տեխասի ժամանակավոր կառավարությունը գրավելու համար, երկրորդը՝ մատակարարման գիծը պաշտպանելու համար, իսկ երրորդը ինքն էր ղեկավարում: 1836 թվականի ապրիլի 21-ին Սան Խաստինո ճակատամարտում Տեխասի բանակը Սեմ Հյուսթոնի թիմին հանկարծակի հարվածով ամբողջությամբ ջախջախեց Սանտա-Աննայի ջոկատին, նա ինքը փախավ, բայց հաջորդ օրը ձերբակալվեց Տեխասի որոնողական խմբի կողմից: Նա հագնվեց սովորական վիշապի համազգեստով, բայց, այնուամենայնիվ, նույնականացվեց և մահվան սպառնալիքի տակ ստորագրեց համաձայնագիր՝ ռազմական գործողությունները դադարեցնելու և մեքսիկական մնացած զորքերը Տեխասի տարածքից դուրս բերելու համար: 1836 թվականի մայիսի 14-ին Սանտա-Աննան և Տեխասի ժամանակավոր նախագահ Դեյվիդ Բերնեթը ստորագրեցին Վելասկայի համաձայնագրերը, որոնց համաձայն Սանտա-Աննան «լինելով մեքսիկական ազգի ղեկավարի պաշտոնական դերում՝ ճանաչում է Տեխասի հանրապետության ամբողջական և բացարձակ անկախությունը»: Համաձայնագրերի ստորագրման դիմաց Բերնեթը և Տեխասի կառավարությունը երաշխավորեցին Սանտա-Աննայի կյանքը և ճանապարհորդությունը դեպի Վերակրուս: Վելասկո Սանտա-Աննա նավահանգստից նավարկելիս նրան ճանապարհել են ԱՄՆ-ից երկու հարյուր զայրացած կամավորներ, որոնք սպառնացել են նրան դուրս բերել նավից և սպանել։ Մեքսիկայի մայրաքաղաք Մեխիկոյում նորընտիր կառավարությունը հայտարարել է, որ Սանտա Աննան այլևս նախագահ չէ, և Տեխասի հետ կնքված պայմանագիրը ուժ չունի և իրավաբանորեն անվավեր է:

Երբ Սանտա-Աննան գերի էր Տեխասում, Ջոել Պոյնսեթը՝ 1824 թվականին Մեքսիկայում ԱՄՆ դեսպանը, կտրուկ արտահայտվեց այն իրավիճակի մասին, որում գտնվում էր գերի ընկած Մեքսիկայի նախագահը․
Այս հաղորդագրությանը Սանտա-Աննան տվեց հետևյալ պատասխանը․

## Բռնապետություն և աքսոր
Որոշ ժամանակ անցկացնելով Միացյալ Նահանգներում, որտեղ նա հանդիպեց Ամերիկայի նախագահ Էնդրյու Ջեքսոնի հետ 1837 թվականին, Սանտա-Աննան թույլտվություն ստացավ վերադառնալ Մեքսիկա և նավարկեց ամերիկյան «Պիոներ» ռազմանավով: Նա բնակություն հաստատեց Վերակրուսում գտնվող իր հոյակապ Manga de Clavo ասիենդում.
thumb|right|Հրուշակեղենի պատերազմի ժամանակ Սանտա-Աննային ձերբակալելու անհաջող փորձ

1838 թվականին ֆրանսիական զորքերը վայրէջք կատարեցին Վերակրուսում։ Միջամտության պատճառը Մեքսիկայի հրաժարումն էր վճարել Ֆրանսիայի մի քանի քաղաքացիների կրած վնասների համար։ Մեքսիկայի կառավարությունը Սանտա-Աննային վստահեց բանակի հրամանատարությունը և հրամայեց նրան ցանկացած կերպ պաշտպանել ազգը: Վերակրուսի մոտ ֆրանսիացի արիերգարդ հետ փոխհրաձգության ժամանակ Սանտա-Աննան վիրավորվել է ձեռքի և ոտքի կրակոցից։ Նրա կոճը կոտրված էր, և ոտքի մի մասը ստիպված էին խլել։ Նա թաղեց անդամահատված վերջույթը լիարժեք ռազմական պատիվներով և այդ ժամանակից ի վեր քայլում էր փայտե պրոթեզով, որոնցից մեկը գրավվեց ամերիկյան զորքերի կողմից ամերիկա-մեքսիկական պատերազմի ժամանակ: Ներկայումս այն պահվում է Սփրինգֆիլդի Իլինոյսի ազգային գվարդիայի թանգարանում: Մեքսիկայի կառավարությունը պարբերաբար խնդրում է նրան վերադարձնել։ Չնայած Մեքսիկայի համաձայնությանը ֆրանսիական պահանջներին և 600 հազար պեսո փրկագին վճարելուն, Սանտա-Աննան կարողացավ վերադառնալ իշխանության՝ պերճախոսորեն ապացուցելով, որ ինքը հերոս է և ցույց տալով իր վնասվածքը, որը նա ստացել էր հայրենիքը պաշտպանելիս: Նա երբեք թույլ չի տվել, որ մեքսիկացիները մոռանան Մեքսիկային մատուցած իր զոհաբերության մասին:

Այն բանից հետո, երբ նախագահ Բուստամանտեի ռեժիմը քաոսի մեջ ընկավ, Սանտա-Աննան կրկին փորձեց վերահսկողություն հաստատել ժամանակավոր կառավարության վրա: Նա հինգերորդ անգամ դարձավ նախագահ։ Նրան բաժին հասավ դատարկ պետական գանձարան, Ֆրանսիայի հետ պատերազմից թուլացած Երկիր և դժգոհ ժողովուրդ։ Միևնույն ժամանակ, ապստամբական բանակը, գեներալներ Խոսե դե Ուրրեայի և Խոսե Անտոնիո Մեխիայի գլխավորությամբ, մոտենում էր մայրաքաղաքին՝ Սանտա-Աննային տապալելու նպատակով: Այնուամենայնիվ, նախագահին հաջողվեց ջախջախել ապստամբներին Պուեբլայի մոտ՝ անձամբ հրամանատարելով զորքերը Մասատլանի ճակատամարտում:

Սանտա-Աննայի հինգերորդ ժամկետի ընթացքում նրա վարչակարգն էլ ավելի կոշտացավ, քան իր նախորդ թագավորության ժամանակ։  Հակակառավարական թերթերը փակվում էին, իսկ այլախոհները ձերբակալվում էին։ 1842 թվականին նա մեքսիկական արշավախմբային ջոկատ ուղարկեց Տեխասի սահմանով, որը Բեհարի շրջակայքում ոչնչացրեց Նիկոլաս Դոուսոնի մի խումբ, որի մարտիկները գերի հանձնվեցին մեքսիկացիներին։ Այս արշավը մեքսիկացիներին առանձնապես օգուտ չտվեց, բայց տեխասցիներին համոզեց ԱՄՆ-ին միանալու օգուտների մեջ:

Հարկերի բարձրացման նախագահական պահանջները վրդովմունք են առաջացրել, շուտով Մեքսիկայի մի քանի նահանգներ դադարեցրել են հարաբերությունները կենտրոնական կառավարության հետ: Յուկատան և Լարեդո ահանգներն իրենց հռչակել են անկախ հանրապետություններ։ Սանտա-Աննան կրկին կորցրեց իշխանությունը և փախավ՝ վախենալով իր կյանքի համար, սակայն 1845 թվականի հունվարին նա ձերբակալվեց մի խումբ հնդկացիների կողմից Հիկոյում (Վերակրուս), հանձնվեց իշխանություններին և բանտարկվեց: Նա կենդանի է մնացել, բայց ստիպված է եղել աքսորվել Կուբա։

## Ամերիկա-մեքսիկական պատերազմ, աքսորյալ կյանք և մահ
մինի|left|Սանտա-Աննա, 1870 թվականի լուսանկար
1846 թվականին ԱՄՆ-ը պատերազմ հայտարարեց Մեքսիկային: Սանտա-Աննան Մեքսիկայի մայրաքաղաքում գրել է, որ նա այլևս նախագահ դառնալու ցանկություն չունի, նա ձգտում է, ինչպես նախկինում, օգտագործել միայն իր ռազմական փորձը՝ հայրենիքը օտար ներխուժումից պաշտպանելու համար: Մեքսիկայի նախագահ Վալենտին Գոմես Ֆարիասը, հուսահատվելով հետ մղել արշավանքը, թույլ տվեց Սանտա-Աննային վերադառնալ: Մինչդեռ խայտառակ Սանտա-Աննան գաղտնի բանակցությունների մեջ է մտել ԱՄՆ ներկայացուցիչների հետ՝ խոստանալով նրանց, որ եթե ամերիկացիներն իրեն թույլ տան իրենց ծովային շրջափակման միջով, ապա նա կաշխատի վիճելի տարածքները ողջամիտ գնով նրանց զիջելու ուղղությամբ: Մեքսիկայի զինված ուժերի հրամանատարությունը ստանձնելուց հետո Սանտա-Աննան հրաժարվեց իր բոլոր նախնական պայմանավորվածություններից, իրեն հռչակեց նախագահ և անհաջող փորձեց հետ մղել ամերիկյան ներխուժումը: Նրա գործողությունների շնորհիվ հայտնվեց շանթիի ծովային երգը։

1848 թվականին Սանտա-Աննան կրկին աքսորվեց, այժմ՝ Ճամայկա կղզու Քինգսթոն քաղաք։ Երկու տարի անց նա տեղափոխվեց Տուրբակո քաղաք (Կոլումբիա)։ 1853-ի ապրիլին ապստամբ պահպանողականները հրավիրեցին նրան, և նա կրկին ղեկավարեց կառավարությունը, Բայց այս խորհուրդը նույնպես ավելի լավը չդարձավ, քան իր նախորդ վարչությունները: Նա ԱՄՆ-ին վաճառեց 77,700 կմ² տարածք, 10 միլիոն ԱՄՆ դոլարով և իրեն հռչակեց ցմահ բռնապետ՝ «Նրա պարզությունը» վերնագրով։

Ժողովրդական ընդվզման ալիքը վերածվեց Այութլայի ապստամբության, որը սկսվեց 1854 թվականի մարտի 1-ին երկրի հարավում: Չնայած բանակին առատաձեռն վճարումներին՝ իր հավատարմությունը պահպանելու համար, մինչև 1855 թվականը նույնիսկ նրա պահպանողական դաշնակիցները հոգնել էին նրա իշխանությունից

Լիբերալների մի խումբ՝ Բենիտո Խուարեսի և Իգնասիո Կոմոնֆորտի գլխավորությամբ, տապալեց Սանտա-Աննային, նա ստիպված էր կրկին հեռանալ Կուբա աքսորվելու համար։ Քանի որ նրա կոռուպցիայի մակարդակը հայտնի էր, նա հեռակա կարգով մեղադրվեց դավաճանության մեջ, նրա ամբողջ ունեցվածքը բռնագրավվեց:

Կուբայից հետո նա ապրում էր ԱՄՆ-ում, Կոլումբիայում և Սենթ Թոմասում (Վիրջինյան կղզիներից մեկը): Նյու Յորքում գտնվելու ընթացքում նրան վստահվել է երկիր մատակարարել չիքլի առաջին խմբաքանակը (մաստակի տեսակ, մաստակի արտադրության հիմք), բայց նա շահույթ չի ստացել, քանի որ չիքլը որպես հումք օգտագործելու իր ծրագիրը անձնակազմի անվադողերի արտադրության համար հաջողություն չի ունեցել:

1869 թվականին 74-ամյա Սանտա-Աննան ապրում էր Սթաթեն Այլենդում (Նյու Յորք)՝ փորձելով բավարար գումար հավաքել նոր բանակ հավաքագրելու և Մեխիկոյում իր քաղաքական ռևանշի համար: Ըստ այդ ծրագրի, նա մտածում էր վաճառել Մեքսիկական չիկլը ԱՄՆ-ում՝ դրանով փոխարինելու թանկարժեք (այդ ժամանակի համար) ռետինը։ Նա իր մոտ հրավիրեց Թոմաս Ադամսին, հետագայում «Cadbury Adams»-ի հիմնադիրին, ով փորձեր է անցկացրել չիքլի վրա։  Ադամսը Սանտա-Աննայից գնել է մեկ տոննա չիքլ, բայց նա երբեք չի կարողացել այն փոխարինել անձնակազմի անվադողերով: Միևնույն ժամանակ, վուլկանացման վերաբերյալ այս փորձերը հիմք են հանդիսացել մաստակի արտադրության արդյունաբերության ձևավորման համար, Ադամսը հետագայում այդպես էլ անվանել է ներսում մաստակով կոնֆետների ապրանքանիշը՝ «Չիքլեսթ»։

Սանտա-Աննան աքլորամարտի երկրպագու էր, հրավիրում էր մասնակիցների ամբողջ աշխարհից և հազարավոր դոլարներ էր ծախսում հաղթողների մրցանակների վրա:

Օգտվելով համընդհանուր համաներումից ՝ 1874 թվականին նա վերադարձավ հայրենիք։ Այդ ժամանակ նա արդեն հաշմանդամ էր, գրեթե կորցրել էր տեսողությունը կատարակտի պատճառով։ Մեքսիկայի կառավարությունը, նշելով Չուրուբուսկոյի ճակատամարտի տարեդարձը, ամբողջովին անտեսել է նախկին նախագահին: Երկու տարի անց՝ 1876 թվականի հունիսի 21-ին, նա մահացավ Մեխիկոյում՝ լիակատար աղքատության և մոռացության մեջ:

Թաղված է Գվադալուպե Իդալգոյի Տեպեյակ գերեզմանատանը։

## Անձնական կյանք և ժառանգներ
մինի|ձախից|альт=Ипотечная облигация на 500 долларов США, выпущенная Антонио Лопесом де Санта-Анной 28 июня 1866 года во время его ссылки в Нью-Йорке и подписанная его собственной рукой.|500 ԱՄՆ դոլարի հիփոթեքային տոմս, որը թողարկվել է Անտոնիո Լոպես դե Սանտա-Աննայի կողմից 1866 թվականի հունիսի 28-ին Նյու Յորքում աքսորի ժամանակ և ստորագրվել է իր իսկ ձեռքով
Սանտա-Աննան Նապոլեոն I-ի հետ կապված մասունքների մոլի կոլեկցիոներ էր և իրեն համարում էր «Արևմուտքի Նապոլեոն», չնայած նրա մականունը «Արծիվ» էր: Նա իրեն Արևմուտքի Նապոլեոն անվանեց միայն այն բանից հետո, երբ *Telegraph and Texas Register* թերթը նրան այդ կերպ հիշատակեց։

1825 թվականից Սանտա-Աննան ամուսնացած էր Ինես Գարսիայի հետ, ով նրան չորս երեխա ունեցավ՝ Գվադալուպե, Մարիա դել Կարմեն, Մանուել և Անտոնիո: Ինես Գարսիան մահացել է 1845 թվականին։ Սգի մեջ անցկացրած մեկ ամիս անց 50-ամյա Սանտա Աննան ամուսնացավ 15-ամյա Մարիա Դոլորես դե Տոստայի հետ։  Ամուսինները հազվադեպ էին միասին ապրում։ Ըստ Ֆոուլերի․ «Չնայած այն հանգամանքին, որ 1842 թվականին Սանտա-Աննան հսկայական ասիենդա ձեռք բերեց էլ Էնսերոյում (Խալապայի ծայրամասում), Դոլորեսը այնտեղ չի հաստատվել, և Սանտա Աննան չի ստիպել նրան մնալ ուժի մեջ: Այնուամենայնիվ, 1842 թվականին էլ Էնսերոյում (Խալապայի ծայրամասում), Դոլորեսը չի հաստատվել այնտեղ, և Սանտա-Աննան չի ստիպել նրան մնալ ուժի մեջ: Նա բնակություն հաստատեց Մեխիկոյում իր համար Սանտա Աննայի գնած տանը և այնտեղ ապրեց մինչև իր մահը՝ 1886 թվականը»

Ամուսինները երեխաներ չեն ունեցել։ «Քանի որ Սանտա-Աննայի պտղաբերությունը համարվում էր ապացուցված, այն փաստը, որ Դոլորեսը երեխաներ չուներ, աճող խոսակցություններ առաջացրեց նրանց ամուսնության իրական ֆոնի և երեխա ունենալու ունակության մասին»։
thumb|300 px|Սանտա-Աննայի 2-րդ կինը՝ Մարիա Դոլորես դե Տոստայի դիմանկարը
Մի քանի կանայք պնդում էին, որ Սանտա-Աննայից ապօրինի երեխաներ են ծնվել: 1874 թվականի հոկտեմբերի 29-ին թվագրված իր կտակում նա ճանաչեց հայրությունը չորս անօրինական երեխաների նկատմամբ (նրանց անուններն են՝ Պաուլա, Մերսեդես, Պետրա և Խոսե): Սանտա-Աննայի կենսագիրներից մեկը գտել է Պեդրո Լոպես դե Սանտա-Աննայի մյուս որդուն՝ Ուիլյամ Ֆոլերին, որոնելով Վերակրուսի տեղական արխիվները, գտել է ևս երկուսին՝ Անխել և Ագուստին Ռոզա Լոպես դե Սանտա-Աննային։

Լեգենդ կա, որ Սան Խասինտոյի ճակատամարտից առաջ Սանտա-Աննան ուշադրություն չի դարձրել թշնամու հարձակումը հետ մղելու նախապատրաստությանը, քանի որ նա այդ ժամանակ զվարճանում էր մուլատուհի Էմիլի Մորգանի հետ իր վրանում: Այս տարբերակի շնորհիվ հայտնվեց «Տեխասի դեղին վարդը» երգը։  Այս լեգենդը հաստատող ծանրակշիռ ապացույցներ չկան:

## Մշակույթում
* Սանտա-Աննան «Ֆորտ Ալամո» (1960) (նրա դերը կատարել է դերասան Ռուբեն Պադիլան) և «Ալամո» (2004, Սանտա Աննայի դերը կատարել է մեքսիկացի դերասան Էմիլիո Էչևարիան) ֆիլմերի կերպարներից է։ Ամերիկյան ավանդույթի համաձայն՝ Սանտա-Աննայի կերպարը երկու արտադրություններում էլ որոշակիորեն դիվահարվել է։
* «Բլրի արքան» մուլտսերիալի էպիզոդում Սանտա-Աննայի ոտքի պրոթեզը հայտնվում է էկրանին, իսկ ավելի ուշ, գողացված, վերադառնում Մեքսիկա (միայն որպես խայծ)։ Դրվագի վերջում Քոթոնը վաճառում է այն՝ վարորդական իրավունք ստանալու համար:
* Սանտա Աննան որպես կերպար, նաև հայտնվում է որպես ռազմական առաջնորդ «Զորրոյի դիմակը» ֆիլմում (1998), Սանտա-Աննայի դերը կատարել է Ժոակիմ դի Ալմեյդան։
* Որպես առանցքային կերպար, ներկայացված է «Տեխասի ապստամբությունը» հեռուստասերիալում (2015), Սանտա-Աննայի դերը կատարել է Օլիվյե Մարտինեսը։
* «Ժամանակից դուրս» հեռուստասերիալի մի դրվագում, ժամանակի ճանապարհորդ Գարսիա Ֆլինը գեներալ Սանտա-Աննան Ալամոյի ճակատամարտի նախօրեին և ներկայանում է որպես Իսպանիայի թագուհի Իզաբելլա II-ի սուրհանդակ։ Նա գեներալին վճարում է ոսկով՝ ամրոցի գրոհը արագացնելու դիմաց։ Այնուամենայնիվ, Սանտա-Աննան իր ժողովրդին պատվիրում է գերիներ չվերցնել և հրաժարվում է բաց թողնել կանանց և երեխաներին:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
**Մասնագիտացված բնույթ**
* 

**Ընդհանուր բնույթ**
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Статья «Война в Мексике» на сайте «Art of War» (включает краткую биографию Санта-Анны)
* Цифровые фотокопии писем Санта-Анны на сайте «Портал техасской истории»
* Биография Санта-Анны на сайте ''Historical Text Archive''
* Биография Санта-Анны на сайте ''The Handbook of Texas Online''
* Benson Latin American Collection — Antonio López de Santa Anna Collection
* Цифровая копия книги 1879 года ''«A pictorial history of Texas, from the earliest visits of European adventurers, to A.D. 1879»'' на сайте «Портал техасской истории»
* Биография Санта-Анны на сайте ''Archontology.org''
* Цифровая фотокопия письма 3 августа 1843 года Сэма Хьюстона Санта-Анне о пленных техасцах в Мехико на сайте ''Texas Tides''
* Краткая биография на сайте ''www.pbs.org'' 

Կատեգորիա:Գեներալիսիմուսներ
Կատեգորիա:Մասոններ
Կատեգորիա:Մեքսիկայի նախագահներ
Կատեգորիա:Մեքսիկայի քաղաքական գործիչներ