Զինվոր (շախմատ)

**Զինվոր** (յունիկոդ` ♙♟), շախմատային նյութի չափման հիմնական միավորը (շախմատում զինվորն ընդունված չէ անվանել խաղաքար)։ Այլ խաղաքարերի «կշիռն» ընդունված է չափել զինվորներով (թեթև խաղաքարը մոտավորապես հավասար է երեք զինվորի, նավակը` հինգ)։ Խաղասկզբում կողմերից յուրաքանչյուրն ունի ութ զինվոր. որոնք դասավորվում են մյուս խաղաքարերի առջևում։ Սպիտակների զինվորները զբաղեցնում են 2-րդ հորիզոնականը, սևերինը` 7-րդ։ Ըստ ֆրանսիացի հռչակավոր շախմատիստ Ֆրանսուա-Անդրե Դանիկան Ֆիլիդորի` «զինվորը շախմատային պարտիայի հոգին է», զինվորների դասավորության կառուցվածքը որոշում է պարտիայի մարտավարական նկարագիրը։ Վերջնախաղում զինվորների դերն էականորեն մեծանում է։ Հատկապես վճռորոշ է դառնում առաջ քաշված (վերածվելու դաշտին մոտ) զինվորների դերը։

## Զինվորի քայլերը

* Զինվորը կարող է քայլել առաջ այն ուղղաձիգով, որում կանգնած է, միայն մեկ դաշտ, եթե այդ դաշտում այլ խաղաքար չկա։
* Նախնական դիրքից զինվորը կարող է տեղաշարժվել ինչպես մեկ, այնպես էլ երկու դաշտ առաջ։
* Զինվորը մրցակցի խաղաքարը հարվածում է անկյունագծով՝ զբաղեցնելով հարևան ուղղաձիգում կանգնած հակառակորդի խաղաքարի տեղը։
* Մրցակցի զինվորի հարվածի տակ գտնվող դաշտի վրայով անցած զինվորը (նախնական դիրքից երկու դաշտ առաջ գնալիս) կարող է վերցվել մրցակցի զինվորի կողմից (վերցնելը պարտադիր չէ) այնպես, ասես զինվորը տեղափոխվել է մեկ դաշտ։ Սա կարող է կատարվել միայն հաջորդ քայլով և կոչվում է «անցման» ժամանակ զինվորը վերցնելը։

## Զինվորի վերածումը

Երբ զինվորը հասնում է ամենահեռու հորիզոնականին, այն, ըստ խաղացողի ընտրության, փոխարինվում է «իր» գույնի թագուհով, նավակով, փղով կամ ձիով, ինչը համարվում է կատարվող քայլի մասը։ Զինվորի փոխարինումը այլ խաղաքարով կոչվում է «զինվորի վերածում»։ Ընդ որում, կարևոր չէ, թե խաղատախտակի վրա այդ պահին վերածվող խաղաքարերից քանիսն է առկա։ Ճնշող մեծամասնությունում զինվորը վերածում են թագուհու, որպես առավել արժեքավոր խաղաքարի։ Սակայն երբեմն լինում են դիրքեր, երբ ավելի ձեռնտու է զինվորը վերածել այլ խաղաքարի («թույլ վերածում»)։ Այդպիսի դեպքերն են.

* ստեղծվում է շախ, մատ հայտարարելու կամ «պատառաքաղ» (միաժամանակ մի քանի խաղաքար գրոհելը) անելու հնարավորություն. վերջին դեպքում զինվորը վերածում են ձիու,
* անհրաժեշտ է խուսափել անմիջական պատից կամ, ավելի քիչ հանդիպող դեպքերում, պատային վիճակ է ստեղծվում։ Հիմնականում օգտագործվում է շախմատային կոմպոզիցիայում։

## Զինվորների տեսակները

Կախված զինվորի գտնվելու ուղղաձիգից, տարբերում են.

Կախված զինվորների փոխադարձ դիրքից, տարբերում են.

* *Շրջափակված զինվոր* – զինվոր, որի առաջխաղացմանը խոչընդոտում է մրցակցի՝ անմիջապես նրա առաջ կանգնած զինվորը կամ խաղաքարը։ Շրջափակման առավելապես ենթարկվում են *մեկուսացված զինվորները*։
* *Մեկուսացված զինվոր* – զինվոր, որի հարևան ուղղաձիգներում բացակայում են նույն գույնի զինվորներ։
* *Հետամնաց զինվոր* – զինվոր, որը, հարևան ուղղաձիգներում նույն գույնի առաջ քաշված զինվորների առկայության դեպքում, ինքը չի կարող շարժվել (շրջափակված է կամ առջևի խաղադաշտերը հարվածի տակ են)։
* *Անցունակ զինվոր* – զինվոր, որի ուղղաձիգում չկան մրցակցի զինվորներ, իսկ հարևան ուղղաձիգներում կա՛մ չկան մրցակցի զինվորներ, կա՛մ դրանք չեն հարվածում այն դաշտերը, որոնցով զինվորը պետք է անցնի վերածվելու ճանապարհին։
** *Պաշտպանված անցունակ զինվոր* – անցունակ զինվոր, որը պաշտպանված է նույն գույնի զինվորներով։
** *Հեռավոր անցունակ զինվոր* – անցունակ զինվոր, որը գտնվում է տախտակի՝ մյուս զինվորներից հակառակ կողմում։
* *Տարանջատ զինվորներ* – նույն գույնի զինվորներ, որոնք իրարից բաժանված են մեկ կամ մի քանի ուղղաձիգներով, որոնցում չկան նույն գույնի զինվորներ։
* *Կապակցված զինվորներ* – երկու կամ ավելի զինվորներ հարևան ուղղաձիգներում, որոնք միմյանց պաշտպանելու հնարավորություն ունեն։
** *Զինվորների զույգ* – նույն գույնի երկու զինվորներ, որոնք գտնվում են կողք կողքի հարևան ուղղաձիգներում։
** *«Կախված» զինվորներ* – երկու *կապակցված զինվորներ* (սովորաբար, կենտրոնական և փղի) միևնույն հորիզոնականում, որոնք պաշտպանված չեն այլ զինվորների կողմից։
* *Կրկնապատկված (եռապատկված) զինվորներ* – նույն գույնի երկու (երեք) զինվորներ նույն ուղղաձիգում։

**Տրամագրում.**

*Սպիտակներ.*

* d3 զինվորը մեկուսացված է,
* g2, g3, g4 զինվորները մեկուսացված և եռապատկված են, g4 զինվորը անցունակ է։

*Սևեր.*

* b6, c5, d5 զինվորները կապակցված են, b6 զինվորը՝ անցունակ։

Զինվորների հատուկ տեսակ են «անձեռնմխելի» զինվորները։ Դրանք զինվորներ են, որոնց վրա հարձակումը գրոհող կողմին հանգեցնում է ցուգցվանգի.

**Տրամագրում.**

Սխալ է **1. Աb5?**, քանի որ կա **1… Աa7** քայլը, և սևերը հաղթում են։ **1. Աb4** քայլին սխալ է **1… Աa7?**, քանի որ կա **2. Աb5** քայլը, և հաղթում են սպիտակները։

## Աղբյուրներ
* Շախմատի կանոններ 
* Շախմատի կանոններ

Կատեգորիա:Շախմատ
Կատեգորիա:Շախմատի խաղաքարեր