Հրաչյա Ղափլանյան

**Հրաչյա Ղափլանյան** (), հայ անվանի ռեժիսոր-բեմադրիչ, դերասան, Երևանի Հրաչյա Ղափլանյանի անվան դրամատիկական թատրոնի հիմնադիր (այժմ կրում է նրա անունը)։ ՀԽՍՀ (1966) և ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1973)։ ՀԽՍՀ պետական մրցանակի կրկնակի դափնեկիր (1976, «Ռիչարդ Երրորդ» և «Սեր և ծիծաղ» դրամաների բեմադրությունների համար, 1979, «Խաչմերուկ» ներկայացման համար, հեղինակակցությամբ)։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1950 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1947 թվականից։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1923 թվականին Լոռու մարզի Գարգառ գյուղում։

1935 թվականին նրա դերասանական տաղանդը նկատվում է և նրան հրավիրում են մանկական դերեր խաղալու Երևանի Պատանի հանդիսատեսի թատրոն։ 1940 թվականին ավարտել է Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։

1937-1950 թվականներին հանդես է եկել որպես դերասան, այնուհետև իրեն նվիրել է ռեժիսորական աշխատանքին։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ № 2 զինուսումնարանի սանը մի քանի ամիս անց Տուապսեի և Լազարևսկի մոտերքում կռվել է թշնամու դեմ, որտեղ էլ արկի պայթյունից ծանր վիրավորվել է և տեղափոխվել հոսպիտալ։ Սոչիի զինհոսպիտալում ապաքինվելուց հետո Ղափլանյանը սովորել է Պոլտավայի տանկային ուսումնարանում, ստացել տանկիստի որակավորում և տեղափոխվել № զորամաս, որպես պահեստային դիվիզիայի հրամանատարի համհարզ, որտեղից էլ 1945 թվականին զորացրվել է։ Պարգևատրվել է մի շարք մարտական շքանշաններով և մեդալներով։

1952-1954 թվականներին սովորել է Մոսկվայի գեղարվեստի թատրոնում։ Այս տարիներին աշխատել է ռեժիսոր Միխայիլ Կեդրովի մոտ որպես ռեժիսորի օգնական։

1953-1956 թվականներին այնուհետև 1959-1962 թվականներին եղել է Երևանի Պատանի հանդիսատեսի թատրոնի գլխավոր ռեժիսորը, իսկ 1956-1959 թվականներին՝ Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոնի, իսկ 1962-1965 թվականներին՝ Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի գլխավոր ռեժիսորը։ Ներկայացումներ է բեմադրել նաև Մոսկվայի մի շարք թատրոններում։

1966 թվականից հանդիսացել է Հայաստանի թատերական գործիչների միության նախագահը։

Հրաչյա Ղափլանյանը հիմնադրել է Երևանի դրամատիկական թատրոնը, դասավանդել է Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։

Մահացել է 1988 թվականին Երևանում։ Թաղվել է Կոմիտասի անվան պանթեոնում։

## Ընտանիք
* Հայրը՝ Մկրտիչ Ղափլանյան, կենսաբանական հայրը՝ Գեորգի Ենգիբարով (Լեոնիդ Ենգիբարովի հայրը)
* Եղբայրները՝ Լեոնիդ Ենգիբարով, Միխայիլ Ենգիբարով
* Դուստրերը՝ Տաթևիկ Ղափլանյան (1952-2010), դերասանուհի (ապրել է Լոս Անջելեսում), Անահիտ Ղափլանյան
* Ոչ ամուսնական` Տատյանա Ուխարովա,1946, դերասանուհի,Մոսկվա

[մինի| Հրաչյա Ղափլանյանի գերեզմանը [Կոմիտասի անվան պանթեոնում]]

## Կոչումներ և մրցանակներ
* ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1954)
* ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1961)
* ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1966)
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1971)
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր (1978)
* ՀԽՍՀ պետական մրցանակի կրկնակի դափնեկիր (1975), (1979)
* Ալեքսեյ Պոպովի անվան մրցանակ (1986)

## Դերերը թատրոնում
* Վանյա Սոլնցև՝ «Գնդի որդին» (հեղ. Վալենտին Կատաև)
* Ռազմիկ Գաբրիելյան՝ «Սուվորովականներ»
* Տյուլենին՝ «Երիտասարդ գվարդիա» (հեղ. Ալեքսանդր Ֆադեև)
* Դիկ՝ «Ձյունիկ» (հեղ. Վալենտինա Լյուբիմովա)
* Գիքոր՝ «Գիքոր» (հեղ. Հովհաննես Թումանյան)
* Տրուֆֆալդինո՝ «Երկու տիրոջ ծառա» (հեղ. Կառլո Գոլդոնի)
* Դավիթ Կոպերֆիլդ՝ «Դավիթ Կոպերֆիլդ» (հեղ. Չարլզ Դիքենս)
* Արտիստ՝ «Արտիստը» (հեղ. Ալեքսանդր Շիրվանզադե)

## Բեմադրություններ
* Ֆրիդրիխ Շիլլերի «Սեր և խարդավանք» (Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոն, 1955)
* «Եզոպոս» (Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոն)
* «Կորիոլան»
* Հակոբ Պարոնյանի «Մեծապատիվ մուրացկաններ»
* Ալեքսանդր Ռիբակովի «Արբատի զավակները»
* Ալեքսանդր Օստրովսկու «Անօժիտը»
* Իգոր Ստրավինսկու «Էդիպ արքա» (Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոն)
* Լեոնարդ Բեռնստայնի «Վեստսայդյան պատմություն» (Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոն)
* «Եվգենի Օնեգին» (Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոն)
* Լև Տոլստոյի «Կենդանի դիակ» (Բրատիսլավայի ազգային թատրոն)
* Սավվա Դանգուլովի «Խոստովանություն» (Մոսկվայի Փոքր թատրոն, 1970)
* Վիլյամ Շեքսպիրի «Ռիչարդ III» (Մոսկվայի Եվգենի Վախթանգովի անվան թատրոն, 1976)
* Էդմոն Ռոստանի «Սիրանո դե Բերժերակ» (Մոսկվայի Փոքր թատրոն, 1983)
* Վսևոլոդ Վիշնևսկու «Լավատեսական ողբերգություն»
* Իսիդոր Շտոկի «Աստվածային կատակերգություն» (Երևանի դրամատիկական թատրոն, 1968)
* Երվանդ Օտյանի «Սեր և ծիծաղ» (Երևանի դրամատիկական թատրոն, 1970)
* Հակոբ Պարոնյանի «Արևելյան ատամնաբույժ» (Երևանի դրամատիկական թատրոն, 1976)
* Վարդգես Պետրոսյանի «Վերջին ուսուցիչը» (Երևանի դրամատիկական թատրոն, 1980)
* Պերճ Զեյթունցյանի «Աստվածների կանչը» (Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոն, 1980)
* Ֆեոդոր Դոստոևսկու «Խաղամոլը» (Երևանի դրամատիկական թատրոն, 1982)
* Ժորա Հարությունյանի «Քո վերջին հանգրվանը» (Երևանի դրամատիկական թատրոն, 1984)
* «Ղազարը գնում է պատերազմ» (Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոն)
* «Սալեմի վհուկները» (Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոն)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

# ''Վերջին հրաժեշտ'', «Յառաջ», 1988 թ. օգոստոսի 24, N16821, էջ 1։

Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Գարգառ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 9-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Կոմիտասի անվան պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հայ բեմադրիչներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային օպերային ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թատերական մանկավարժներ