Բահրուզ Սամադով

**Բահրուզ Սամադով** (, ), ադրբեջանցի քաղաքագետ, հետազոտող, խաղաղության ակտիվիստ և քաղբանտարկյալ։ Հայտնի է Ադրբեջանի կառավարության և Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության հարցում իր խաղաղասիրական դիրքորոշման մասին իր քննադատական գրվածքներով։

Նրան ձերբակալել է Ադրբեջանի պետական անվտանգության ծառայությունը (ՊԱԾ) 2024 թվականի օգոստոսին Քրեական օրենսգրքի 274-րդ հոդվածի (պետական դավաճանություն) համաձայն։ Նրա ձերբակալությունը խիստ քննադատության է արժանացել մի շարք տեղական և միջազգային կառույցների կողմից։ Այժմ գտնվում է ՀԱՊԿ ձերբակալվածների պահման վայրում։

## Վաղ կյանք
Բահրուզ Վալեհ օղլու Սամադովը ծնվել է 1995 թվականի ապրիլի 29-ին Բաքվում: 2001-2012 թվականներին սովորել է Նիզամիի շրջանի թիվ 251 միջնակարգ դպրոցում։ 2012 թվականին ընդունվել է Մ.Վ. Լոմոնոսովի անվան Մոսկվայի պետական ​​համալսարանի Բաքվի մասնաճյուղի բանասիրական ֆակուլտետ և գերազանցությամբ ավարտել է այն 2016 թվականին։ 2016-2018 թվականներին ստացել է բանասիրության մագիստրոսի աստիճան նույն համալսարանում, իսկ 2018-2019 թվականներին՝ միջազգային հարաբերությունների մագիստրոսի աստիճան Հունգարիայի Կենտրոնական Եվրոպական համալսարանում։ 2019 թվականից եղել է Չեխիայի Կառլի համալսարանի Պրահայի քաղաքական հետազոտությունների ինստիտուտի քաղաքագիտության բաժնի դոկտորանտ։

2021-2022 թվականներին եղել է Պրահայի Միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտի պրակտիկանտ, իսկ 2023 թվականին՝ Ենայի Ֆրիդրիխ Շիլլերի համալսարանի գիտաշխատող։

## Ակտիվիզմ
Բահրուզ Սամեդովը 2013 թվականին դարձել է Ադրբեջանի ժողովրդական ճակատ կուսակցության անդամ, իսկ այդ տարվա նախագահական ընտրությունների ժամանակ ակտիվորեն մասնակցել է Ազգային խորհրդի թեկնածու Ջամիլ Հասանլիի քարոզարշավին։ 2013-2020 թվականներին եղել է NİDA քաղաքացիական շարժման անդամ, իսկ 2017-2018 թվականներին՝ ներկայացված է եղել NİDA-ի տնօրենների խորհրդում։ 2015 թվականի նոյեմբերի 1-ին խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ օգտագործված քվեաթերթիկի վրա գրել է քաղբանտարկյալների անունները և «Ազատություն քաղբանտարկյալներին»։ Մեկ օր անց նրան կանչել են Բաքվի քաղաքի ոստիկանության գլխավոր վարչություն։ Գրասենյակում ոստիկանությունը ճնշում է գործադրել Սամադովի վրա՝ ներողություն խնդրելու համար տեղեկագրում կարգախոս գրելու համար։ Ազատ է արձակվել գրեթե 3 ժամ կալանքի տակ մնալուց հետո։

Սամեդովը բազմիցս մասնակցել է ընդդիմության հանրահավաքներին և քաղաքացիական հասարակության բողոքի ցույցերին։ 2020 թվականի սեպտեմբերի 9-ին ձերբակալվել է ոստիկանության կողմից՝ քաղբանտարկյալ Թոֆիգ Յագուբլուի ազատ արձակման պահանջով բողոքի ցույցերի ժամանակ։

## Հետազոտություն
Բահրուզ Սամադովը որպես հետազոտող հայտնի է 2016 թվականից։ Իր հոդվածներում Սամեդովը քննադատել է Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի իշխանությունը, որը տևել է ավելի քան 20 տարի, և նրա կառավարումն անվանել է ավտորիտար: Նրա հոդվածները կամ թարգմանությունները հրապարակվել են *OC Media*, *Eurasianet*, *openDemocracy* անկախ լրատվական հարթակներում, Պատերազմի և խաղաղության լուսաբանման ինստիտուտում (IWPR), Բաքվի հետազոտական ինստիտուտում և Միջազգային քաղաքական ուսումնասիրությունների ինստիտուտում,, ինչպես նաև *«Միջազգային քաղաքականության հանդեսում»*, *«Նոր Արևելյան Եվրոպա* և *«Կովկասյան հրատարակություն»* ամսագրերում։ Սամեդովը պարբերաբար հանդես է եկել որպես քաղաքական մեկնաբան *[[Ազատ Եվրոպա/Ազատություն ռադիոկայան|«]]*Ազատություն» ռադիոկայանում, BBC News-ում, «Նաստոյաշչեյե վրեմյա»-ում և «Դոժդ»-ում, ինչպես նաև ČT24-ում։

2020 թվականին Բահրուզ Սամեդովը հանդես է եկել Լեռնային Ղարաբաղի երկրորդ պատերազմի, հետպատերազմյան շրջանի, հայ-ադրբեջանական սահմանային ճգնաժամի և 2023 թվականի Ադրբեջանի կողմից Լեռնային Ղարաբաղում իրականացված հարձակման դեմ: Սամեդովը հայտարարել է, որ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության լուծումը տեսնում է խաղաղության մեջ և քննադատել է ռազմական գործողությունների ընթացքում տեղի ունեցած ռազմական հանցագործությունները։ Սամադովի պատերազմի և խաղաղության մասին հոդվածները բազմիցս «թիրախավորվել» են կառավարամետ լրատվամիջոցների կողմից, իսկ Սամադովին անվանվել են «դավաճան» և «հայամետ»։

2021 թվականի ապրիլին *Eurasianet* անկախ լրատվական հարթակում հրապարակված *«Ադրբեջանի ավտորիտարիզմը և Բաքվի ռազմավարի այգին»* վերնագրով հոդվածում Սամեդովը Ռազմական ավարի այգում զոհված հայ զինվորների սաղավարտների ցուցադրությունը որակել է անմարդկայնացնող՝ քննադատելով Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից տասնամյակներ շարունակ հայերին որպես թշնամիներ ներկայացնելը։ Բացի այդ, կառավարամետ լրատվական կայքերը նրան անվանել են «դավաճան» և «հայամետ», քանի որ իր 2023 թվականի *«Ադրբեջանին անհրաժեշտ է այլընտրանք ազգայնական միլիտարիզմին»* վերնագրով հոդվածում, որը հրապարակվել է *OC Media-*ում նա գրել է, որ «Հայերը Ադրբեջանում բախվում են ֆաշիզմին մոտեցող վերաբերմունքի»։

2023 թվականի ապրիլին *OC Media-* ին տված հարցազրույցում Սամեդովը Լաչինի միջանցքում տեղի ունեցածը անվանել է «պաշարում» և նշել, որ դրա հիմնական նպատակը Լեռնային Ղարաբաղը հայերից մաքրելն է։ Նրա կանխատեսումը հաստատվել է նույն թվականի սեպտեմբերին։ Բահրուզ Սամադովը հետազոտող է Ադրբեջանում գերիշխանության և քաղաքական դիսկուրսների, ինչպես նաև ինքնության, քաղաքական կայունության և պոպուլիզմի հարցերի՝ հիմնված հետկառուցվածքային և հոգեվերլուծական տեսությունների վրա։

## Ազատազրկում
մինի|400x400փքս|Բահրուզ Սամեդովին տանում են Սաբայիլի շրջանային դատարան։
Բահրուզ Սամադովը ձերբակալվել է 2024 թվականի օգոստոսին։ Օգոստոսի 21-ին նրա ընկերները սոցիալական ցանցում հայտնել են, որ ավելի քան 6 ժամ չեն կարողացել որևէ լուր ստանալ Բահրուզ Սամադովից։ Նրա ընկերը՝ Այխան Զայեդզադեն, ասել է, որ մոտավորապես ժամը 16:25-ին (UTC+04:00) Սամեդովը իրեն Telegram-ով հաղորդագրություն է ուղարկել, որ իրեն ձերբակալելու են։ Այս հաղորդագրությունից հետո նրանից ոչ մի լուր չի եղել։ Ըստ նրա տատիկի՝ Զիբեյդա Օսմանովայի, օգոստոսի 21-ին, մոտավորապես ժամը 16:00-ին, Սամեդովը դուրս է եկել տնից՝ իր ընկերոջ հետ հանդիպելու համար։ Մոտ կես ժամ անց նրանց տուն են եկել 5-6 մարդ, ներկայացել որպես Պետական անվտանգության ծառայության (ՊԱԾ) աշխատակիցներ և ասել են, որ Սամեդովի կողմից թմրանյութերի ապօրինի շրջանառության վերաբերյալ բողոք կա։ Խուզարկության ժամանակ նրանք վերցրել են Սամեդովի համակարգիչը, փաստաթղթերը, դիպլոմները և Սամադովի անգլերեն լեզվով գրված հոդվածով գիրքը։ Ավելի ուշ Վաֆա անունով հանրային պաշտպանը զանգահարել է Օսմանովային և ասել, որ Սամեդովը կասկածվում է «պետական դավաճանության» մեջ՝ հայերի հետ իր նամակագրության և «հայերի պատվերով» գրված հոդվածների պատճառով։ Բահրուզ Սամեդովի մասին 2 օր տեղեկացված չեն եղել ո՛չ նրա ընտանիքը, ո՛չ էլ փաստաբան Զիբեյդա Սադիգովան, որին նրա ընտանիքը վարձել էր իր իրավունքները պաշտպանելու համար։ Օգոստոսի 23-ին Բահրուզ Սամադովին մեղադրանք է առաջադրվել Քրեական օրենսգրքի 274-րդ հոդվածով (պետական դավաճանություն), և Սաբայիլի շրջանային դատարանի որոշմամբ նրա նկատմամբ ընտրվել է 4 ամսվա խափանման միջոց։ Բահրուզ Սամադովը, որը հերքել է մեղադրանքները, հայտարարել է, որ ինքը ենթարկվել է հոգեբանական և ֆիզիկական բռնության ՊՊԾ-ում։ Նա այժմ պահվում է ՍԱՊԾ կալանավայրում։

Բահրուզ Սամեդովի ձերբակալությունը խիստ քննադատության է արժանացել մի շարք տեղական և միջազգային կառույցների կողմից։ Չեխիայի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարել է, որ մտահոգված է նրա ձերբակալությամբ և ուշադիր հետևում է իրավիճակին։ Եվրոպական Միության (ԵՄ) արտաքին գործերի խոսնակ Պիտեր Ստանոն հայտարարել է, որ Բրյուսելը «մտահոգությամբ» է հետևում Բահրուզ Սամեդովի գործին՝ նրան անվանելով «երիտասարդ գիտնական, որը պաշտպանում է Հարավային Կովկասում խաղաղությունը» և Պրահայի Չարլզի համալսարանի դոկտորանտ է։ Նա նաև կոչ է արել Ադրբեջանին հարգել հայտնի գիտնականի իրավունքները, որը ձերբակալվել է կառավարությանը քննադատելուց հետո՝ ճաղերի հետևում լրագրողների և հասարակական ակտիվիստների ձերբակալությունների ալիքի ֆոնին։ Իր դիմումում *[[Ֆրիդըմ Հաուս|Freedom House-ը]]* խնդրել է Ադրբեջանի կառավարությանը դադարեցնել քաղաքագետ Բահրուզ Սամեդովի նկատմամբ քրեական հետապնդումը և կոչ է արել ազատ արձակել նրան և կառավարության մյուս քննադատներին։ Բացի այդ, Չարլզի համալսարանի վարչակազմը, որտեղ սովորել է Սամեդովը, մտահոգություն է հայտնել նրա ձերբակալության վերաբերյալ և հետևում է գործընթացին։

Ադրբեջանցի հայտնի պատմաբան Ալթայ Գոյուշովը նշել է, որ Սամեդովի ձերբակալությունը Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև «հակամարտության ընթացքում խաղաղության և բարիդրացիական հարաբերությունների կողմնակիցների» դեմ ուղղված ավելի լայնածավալ բռնաճնշումների ալիքի մի մասն է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Ենայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հակապատերազմական ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ