open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սոֆյա Տոլստայա-Եսենինա

**Սոֆյա Անդրեևնա Տոլստայա-Եսենինա** (), ), խորհրդային թանգարանային գործիչ։

Լև Տոլստոյի թոռնուհին, Սերգեյ Եսենինի վերջին կինը և այրին, Մոսկվայում Լև Տոլստոյի պետական թանգարանի տնօրեն։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1900 թվականին Անդրեյ Տոլստոյի և Օլգա Կոնստանտինովայի (ծնյալ՝ Դիտերիխ) ընտանիքում։ Անվանակոչվել է իր տատիկի՝ Սոֆյա Անդրեևնայի պատվին, որը դարձել է նրա կնքամայրը։

1904 թվականին հայրը թողել է ընտանիքը, 1907 թվականին Սոֆիայի ծնողները արդեն պաշտոնապես բաժանվել են։

Ամուսնալուծությունից հետո Օլգա Տոլստայան երկար ժամանակ ապրել է Անգլիայում՝ Չերտկովների ընտանիքում։

1921 թվականի հոկտեմբերի 19-ին ամուսնացել է ընտանիքի բարեկամ Սերգեյ Սուխոտինի հետ և նրա հետ ապրել Մոսկվայում։ Սուխոտինը ամուսնությունից անմիջապես հետո ծանր հիվանդացել է, և Ֆելիքս Յուսուպովի աջակցությամբ նրանք տեղափոխվել են Փարիզ։

1925 թվականին Սոֆյա Անդրեևնան ավարտել է Կենդանի խոսքի պետական ինստիտուտի գրական բաժինը։

1925 թվականի մարտի 5-ին ծանոթացել է բանաստեղծ Սերգեյ Եսենինի հետ, 1925 թվականի սեպտեմբերի 18-ին տեղի է ունեցել ամուսնության գրանցումը։ Նրանց կարճաժամկետ կապը երջանիկ չեղավ, նույն տարվա վերջում Եսենինը մահացավ, սակայն հետագայում Սոֆյա Անդրեևնան շատ բան է արել, որ պահպաներ բանաստեղծի ժառանգությունը, և նաև շատ բան է արել բանաստեղծի հուշերի պահպանման գործում։

1928 թվականից աշխատել է Մոսկվայում՝  Լև Տոլստոյի պետական թանգարանում, նախ որպես գիտաշխատող, իսկ 1933 թվականից՝ որպես գիտական քարտուղար։

1941 թվականից դարձել է Լև Տոլստոյի միացյալ թանգարանների տնօրեն։

Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին ամիսներին, երբ Յասնայա Պոլյանային օկուպացիայի վտանգ էր սպառնում, Սոֆյա Անդրեևնան կազմակերպել է Տոլստոյի տան ցուցանմուշների տարհանումը, որն ավարտվել է գերմանական զորքերի ներխուժումից երկու շաբաթ առաջ։ Երեք ու կես տարի հետո ցուցանմուշները վերադարձան իրենց նախկին տեղը, իսկ 1945 թվականի մայիսի 24-ին, Սոֆյա Տոլստոյա-Եսենինան իր ապագա ամուսին՝ գրականագետ Ալեքսանդր Տիմրոտի հետ, թանգարանը կրկին հանդիսավոր կերպով բացել է։ Սոֆիա Անդրեևնայի վերջին ամուսնությունը տևել է 1947 թվականից մինչև 1954 թվականը։

Տոլստոյան մյուս թանգարաններից Յասնայա Պալյանայի առանձնացումից հետո Սոֆյա Սերգեևնան շարունակել է լինել Մոսկվայի Տոլստոյի պետական թանգարանի տնօրեն։

Մահացել է 1957 թվականի հունիսի 29-ին Մոսկվայի շրջանի Մոլոխովկա քաղաքում։ Հուղարկավորվել է Յասնայա Պոլյանային մոտիկ գտնվող Կոչակովսկի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Софья Андреевна Толстая-Есенина  на сайте Государственный мемориальный и природный заповедник "Музей-усадьба Л. Н. Толстого «Ясная Поляна»
* Сергей Есенин и Софья Толстая
* ПОСЛЕДНЯЯ ЖЕНА ЕСЕНИНА Письма С. А. Толстой-Есениной к М. М. Шкапской, Б. М. Эйхенбауму и Е. К. Николаевой. 1925—1944. Предисловие, публикация и примечания С. В. Шумихина
«Զինվորի տուն» վերականգնողական կենտրոն

**Զինվորի տուն վերականգնողական կենտրոն**, Երևանում գործող բժշկական կենտրոն վիրավոր և հաշմանդամ զինծառայողների համար։ Կենտրոնը տեղակայված է ԵՊԲՀ «Հերացի» թիվ 1 հիվանդանոցային համալիրի մասնաշենքում։

Կենտրոնի ղեկավարն է հասարակական գործիչ Հայկուհի Մինասյանը։

## Պատմություն
«Զինվորի տուն» վերականգնողական կենտրոնը հիմնադրվել է 2018 թվականին՝ «Աջակցություն վիրավոր զինվորներին և զինհաշամնդամներին» բարեգործական հասարակական կազմակերպության (վերանվանվել է «Զինվորի տուն» բարեգործական ՀԿ) կողմից՝ ՊՆ և ԵՊԲՀ հետ գործակցությամբ, ՀՀ 3-րդ նախագահի տիկնոջ՝ Ռիտա Սարգսյանի աջակցությամբ։ Բացմանը ներկա են գտնվել ՀՀ 3-րդ նախագահ Սերժ Սարգսյանը, Պաշտպանության նախարար Վիգեն Սարգսյանը, ԵՊԲՀ ռեկտոր Արմեն Մուրադյանը և մի շարք բարերարներ։

Կենտրոնն ամբողջական վերականգնողական համալիր է, որտեղ անվճար վերականգնողական բուժում են ստանում հայրենիքի պաշտպանության ժամանակ վիրավորում ստացած զինվորները։ Վերականգնողական բուժմանը զուգահեռ վիրավոր զինվորների համար իրականացվում են սոցիալական, կրթական, մշակութային, ժամանցային բազմաթիվ ծրագրեր, լուծվում են տղաների աշխատանքի, սոցիալական վերաինտեգրման խնդիրները։ Կենտրոնը մինչև այսօր ամենատարբեր ծրագրերի շրջանակում սպասարկել է 7000-ից ավելի վիրավոր զինվորի։

Զինվորի տանը գործում է Պրոթեզավորման և օրթեզավորման ժամանակակից կենտրոն, ախտորոշիչ լաբորատորիա։

2022-ի հունվարին Միքայելյան համալսարանական հիվանդանոցում բացվեց ինտենսիվ թերապիայի և վերականգնողական բուժման բաժանմունքը։ Այն նախատեսված է առավել ծանր վիրավորումներով՝  գանգուղեղային ծանր վնասվածքներ ունեցող զինվորների համար։

## Սրճարան
2025 թվականին բացվեց նաև հայազգի բարերար, «Զինվորի տան» նվիրատու Ժան Դադիկյանի կնոջ՝ Մարիոն Դադիկյանի անունը կրող պուրակ-սրճարանը, որի աշխատանքից ստացված ողջ շահույթն ուղղվում է հայրենիքի պաշտպանների խնդիրների լուծմանը:

## Արտաքին հղումներ
* Պատերազմի հաշմանդամների և վիրավոր զինվորների աջակցության կենտրոնի շինարարությունը մոտենում է ավարտին

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2018 հիմնադրումներ Երևանում
Կատեգորիա:Հայաստանի ռազմական հիվանդանոցներ
Կատեգորիա:2018 հիմնադրված հիվանդանոցներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ուսումնական հիվանդանոցներ
Էյսա Բաթերֆիլդ

**Էյսա Մաքսվել Թորնթոն Ֆար Բաթերֆիլդ** (, ), անգլիացի դերասան։ Առավել հայտնի է դարձել «Մերլին», «Զոլավոր գիշերազգեստով տղան», «Միսս Պերեգրինի տան տարօրինակ երեխաները», «Ժամանակի պահապանը», «Էնդերի խաղը» և «Տիեզերքը մեր միջև» ֆիլմերում մասնակցություն ունենալուց հետո։

## Կենսագրություն
Էյսա Բաթերֆիլդը ծնվել է 1997 թվականի ապրիլի 1-ին, Մեծ Բրիտանիայում, Ժակլին Ֆարի և Սեմ Բաթերֆիլդի ընտանիքում։

Բաթերֆիլդը իր դերասանական կարիերան սկսել է յոթ տարեկանից՝ դպրոցի բեմի վրա։ 2006 թվականին կայացել է Էյսայի դեբյուտը՝ կինոյում, Էյսան կատարում էր Էնդրուի դերը Սամյոն Շորի հեռուստատեսային դրամայում՝ «Թոմասից հետո»։

Երկու տարի ուշ Բաթերֆիլդը կատարել է Բրունոյի դերը՝ Մարկ Հերմանի «Զոլավոր գիշերազգեստով տղան» վեպում, իսկ դերի համար նոմինացվել է Բրիտանական անկախ կինո մրցանակին, որպես «Առավել հեռանկարային սկսնակ», բայց մրցանակը զիջել է Դև Պատելին։

2011 թվականին Էյսան՝ Մարտին Սկորսեզի արկածային Ժամանակի պահապանը ֆիլմում, կատարել է Հյուգո Կարբեի դերը, որտեղ իր խաղընկերը եղել է Բեն Քինգսլին և Քլոե Մորեցը։ Կինոնկարը բարեհաճորեն ընդունվել է քննադատների կողմից և հաջողության է հասել աշխարհի մասշտաբով։

2013 թվականին Բաթերֆիլդը մասնակցություն է ունեցել Գևին Հուդի «Էնդերի խաղը» գիտաֆանտաստիկ ֆիլմում, որտեղ նա կատարել է գլխավոր՝ շնորհալի Էնդեր Վագինի դերը։

2015 թվականին Մացեկ Շերբովսկու և Քրիս Լավիսի «Սպիտակ կրկես» ֆիլմում կատարել է գլխավոր դերը, իսկ 2016 թվականին Թիմ Բարթոնի «Միսս Փերեգրինի տան տարօրինակ երեխաները» ֆիլմում, որը նկարահանվել է Ռենսոմ Ռիզգի համանուն վեպի հիման վրա, կատարել է գլխավոր դերերից մեկը։

2017 թվականին նկարահանվել է «Տիեզերքը մեր միջև» ֆիլմը, որտեղ Էյսան կատարել է գլխավոր դերը։

2018 թվականին նկարահանվել է «Սեռական դաստիարակություն» հեռուստասերիալում, որտեղ կատարել է գլխավոր դեր։

## Ֆիլմագրություն
մինի|աջից|Էյսա Բաթերֆիլդը 2011 թվականին

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:21-րդ դարի անգլիացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Դերասաններ այբբենական կարգով
Հիգեա

**Հիգեա** (աստվածուհի), **Հիգիեա**, **Հիգիա** (հին հունարեն՝ Ὑγιεία, Ὑγεία), հին հունական դիցաբանության մեջ առողջության աստվածուհին,
Ասկլեպիոսի և Էփիոնայի կամ էլ Աթենասի դուստրը։

Ըստ օրփեոսականների՝ Հիգեան Ասկլեպիոսի կինն էր։ Նրանք առանձնացնում են երկու Հիգեաների, ավելին՝ ավագը Էրոսի և Պեիթոյի դուստրն էր։

Հիգեայի պաշտամունքը կատարվում էր Օրոպում, արձանը գտնվում էր Մեգարայում։ Նրան էր  նվիրված LXVIII օրփեոսական հիմնը։

Հիգեային պատկերում էին որպես երիտասարդ կին, որը կերակրում է օձին գավաթից։
Այս որոշիչները՝ գավաթը և օձը, կազմել են ժամանակակից բժշկության խորհրդանիշը (Հիգեայի անոթը)։ Հիգեայի անունով է կոչվում բժշկական կարգապահությունը՝ հիգիենան։

## Աստղագիտության մեջ
* Ի պատիվ Հիգեայի անվանվել է Հիգեա աստերոիդը՝ հայտնաբերված 1868 թվականի ապրիլի 12-ին Անիբալե դե Գասպարիսի կողմից Նեապոլում[2]:

## Ծանոթագրություններ
 





## Աղբյուրներ
* «Դիցաբանական բառարան 1959-1994», 1985, Гигея, էջ 48
* 
* «Об учреждении памятной медали „90 лет Госсанэпидслужбе России“ Федеральной службы по надзору в сфере защиты прав потребителей и благополучия человека»/Ռոսպոտրեբնադզորի հրամանը 1 օգոստոսի 2012 թվականի № 802.

Կատեգորիա:Հին հունական աստվածներ
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Աստվածուհիներ
Ջերմաղբյուր (Քարվաճառ)

**Ջերմաղբյուրը** լքված գյուղատեղի է Արցախի Շահումյանի շրջանում, համանուն գետի ափին։ Գյուղը գտնվում է Նոր Վերինշեն գյուղից 4-5 կիլոմետր հյուսիս-արևմուտք, իսկ շրջկենտրոն` Քարվաճառից 11-12 կիկոմետր հյուսիս-արևելք։ Գյուղից 1,5 կմ դեպի հարավ-արևելք գտնվում է լքված Եղցի (Եղցաշեն) գյուղը, որտեղ կա 17-րդ դարի կիսավեր եկեղեցի։

## Աշխարհագրություն
Տրտու գետի ձախ վտակներից մեկի ափին, դեպի Ռմբոստյան լեռանցք տանող ճանապարհին գտնվում է Ջերմաղբյուր գյուղատեղին, որը հայտնի է նաև  (տաք աղբյուր) անունով։ Ջերմաղբյուր-Իսթիբուլաղից 1,5 կիլոմետր հարավ-արևելք նույն վտակի ափին գտնվում է մի գյուղատեղի` Եղցաշեն () անվանումով։ Այստեղ մինչև հիմա կանգուն է XVII դարում կառուցված միանավ մի եկեղեցի, որի արտաքին չափերն են 14,15x7, 80 մետր։ Մուտքի մոտ կան խաչքարեր։ Եկեղեցու մոտ կա մի տապանաքար, որի վրա կա արձանագրություն։ Այս եկեղեցին և խաչքարերը ադրբեջանական ուսումնասիրողները փորձել են ներկայացնել որպես աղվանական։

## Պատմական կառույցներ
Խորհրդային տարիներին այստեղ կային Միշնի և Ներքին (Աշաղը) Խաչ անուններով գյուղեր, որոնք գտնվել են Ջերմաղբյուրի մերձակայքում։ Առաջին գյուղն իր անունը ստացել է Լաչինի շրջանի համանուն գյուղից գաղթած և այդտեղ հաստատված քրդերից, իսկ մյուսը` այնտեղ պահպանված խաչքարերից, որոնցից միայն մեկն է հաջողվել գտնել։ Այդ խաչքարը գտնվում է Ներքին Խաչ գյուղից 1 կիլոմետր հարավ-արևելք, ծովի մակարդակից 1711 մետր բարձրությամբ բլրի գագաթին։ Խաչքարը ոչ ամբողջական է։ Խաչքարի չափերն են 155x78x17 սանտիմետր։ Նույն վտակի ձախ ափին են գտնվել Գյոյդա և Աղդաշ գյուղերը, իսկ Տրտուի հովտով ավելի ներքև՝ Ալչայի, Սարիդաշ, Քենդյերի, Քյավշան, Գյունեփայա, Նադիրխանլի, Ղուզեչիրքին, Սնըխքիլիսա, Բաշքյանդ, Միլլի, և գետափնյա Չայքյանդ ու Ղլըչլի գյուղերը` Տրտուի ափին։ Հայոց գերեզմանատան և եկեղեցու հետքեր գտել են միայն Չայքյանդ գյուղում։ Այստեղ մի քանի բնակելի տների և հացի փռի շենքի պատերի մեջ իրար միացված են ավերված գերեզմանատան կոտրատված գերեզմանաքարեր և եկեղեցու խաչազարդ քարեր։ Փռի պատի մեջից հանվել է եկեղեցու երեսպատի խաչազարդ քար և արցախյան ազատամարտիկների ձեռքով այն տեղափոխվել է Արցախի Շահումյանի շրջանի Չարեքտար գյուղ։ Այնտեղ պահպանվածներից ոչ մեկի վրա արձանագրություն չի եղել, բայց ըստ ոճական և գեղարվեստական առանձնահատկությունների դրանք XII-XIV դարերի կառույցներ են։

## Պատկերասրահ

Nor Verinshen view from Eghtsi village.jpg|Նոր Վերինշեն գյուղը Եղցաշենից
Eghtsi church.jpg|Եղցաշենի եկեղեցին
Church in Eghtsi.jpg|Եղցաշենի եկեղեցին մոտիկից


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի բնակավայրեր
Մահբանու Արշակունի

**Մահբանու Արշակունի** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ, 4-րդ դար), Արքայադուստր և թագուհի Հայ Արշակունիների տոհմից, Մեծ Հայքի արքա Տրդատ Գ Մեծի դուստրը և Խոսրով Գ Կոտակի քույրը, վերջինիս մահից հետո Մեծ Հայքի արքա Տիրան Բ-ի խնամակալը մինչ նրա չափահաս դառնալը։

## Կենսագրություն
Մահբանու Արշակունին Տրդատ Գ Մեծի և Աշխեն թագուհու դուստրն է, Խոսրով Գ Կոտակի և Վիրքի Սողոմե թագուհու քույրը։ 338 թվականից, Խոսրով Գ Կոտակի մահվանից հետ կառավարել է Մեծ Հայքը, մինչև Տիրան Բ-ի չափահաս դառնալը։ Իր անունը անցել է Պարսից թագավորների ցանկի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Հատոր 3, Ցուցակ 1, Էջ 169
* «Վրաց աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին», Լեոն Մելիքսեթ-Բեկ, Երևան, 1934, Հատոր Բ, էջ 95. Հատոր Դ, էջ 298, 300, 302.

Կատեգորիա:Արշակունիներ
Կատեգորիա:Հայ արքայադուստրեր
Կատեգորիա:Հայ թագուհիներ
Ադոլֆ Իվոն

**Ադոլֆ Այվոն** ( , ), ֆրանսիացի նկարիչ, հայտնի է Նապոլեոնյան պատերազմների տեսարաններ պատկերող իր կտավներով։

## Կենսագրություն
 
Այվոնը դասեր է վերցրել Պոլ Դելարոշից, հայտնի է դարձել Երկրորդ կայսրության ժամանակաշրջանում, ինչից հետո ավարտել է իր՝ դասախոսի գործունեությունը։ Հետագայում Նապոլեոն III-ը հիացել է նրա ճակատամարտերի տեսարաններով։ Այվոնը հայտնի է դարձել Նապոլեոնի կատարած արշավանքների արդյունքում տեղի ունեցած կոտորածները պատկերող տեսարաններով։ Այվոնը 1867 թվականին դարձել է Պատվո լեգեոնի շքանշանակակիր և հաջորդ տարում նկարել է Նապոլեոն III-ի նկարը։
Այվոնը հայտնի է եղել որպես նկարչության առաջատար ուսուցիչ Գեղեցիկ արվեստների դպրոցում։ Նրա աշակերտների շարքերում եղել են նաև ամերիկացիներ, ինչպիսիք են Քրիստին Շյուսելը, Ալֆրեդ Տոմպիսոնը, Վիլյամ Սարտեյնը և Ջուլիան Ալդեն Վեյրը։ Վերջինս 1874 թվականին Այվոնի հետ դասեր է վերցրել բաց երկնքի տակ։ Այվոնը ստեղծել է էսքիզային կոմպոզիցիաներ իր աշակերտների համար, օրինակ «Հուլիոս Կեսարի սպանությունը», որի համար նա ճշտել է մանրամասները. «Կեսարը բռնում է նրա գլուխը և նետում է նրան Պոմպեոսի արձանի առջև և նա սկսում է լողալ արյան մեջ»։ Ամերիկացի կոլեկցիոներ Ալեքսանդր Ստյուրանը 1870 թվականին հանձնարարում է Այվոնին նկարել «Հյուսիսի ու Հարավի հաշտեցումը» նկարը։ Նրա «Նախագահ Կարնոյի նկարը» հայտնվել է Կոլումբոսյան համաշխարհային ցուցահանդեսում 1893 թվականին։
Նրա աշակերտներից է եղել Խոսե Խուլիո դե Սոուզ Պինտուն։

## Պատկերասրահ
* *Կուլիկովսկայան պատերազմ*


File:Adolphe Yvon - Genius of America 1.jpg| «Ամերիկայի հանճարը» այլաբանություն
File:Bataille de Magenta.jpg|«Պատերազմ Մաջետայի հետ», 1863
File:Adolphe Yvon - Haussmann présente à l'Empereur le plan d'annexion des Communes.jpg|«Օսմանը Նապոլեոն III-ին ներկայացնում է Փարիզը վերակազմավորելու ծրագիրը» 1865,
File:Adolphe Yvon - Portrait of Napoleon III - Walters 3795.jpg|Նապոլեոն III-ի նկարրը, 1868
File:In the Harem.jpg|«Կանանոցում», մոտավոր 1893
File:Adolphe Yvon (1817-1893) - Marshall Ney at retreat in Russia.jpg|Մարշալ Նեյի նահանջը
File:Атака кирасир при Рейшсоффене.jpg|Ռիխշոֆում ֆրանսիական հեծյալ զինվորների հարձակումը:


## Մատենագրություն
* Итон, Д. Кади, *Справочник по современной французской живописи*. Нью-Йорк: Dodd, Mead and Co., 1909, с. 284;
* Тьерри, A, «Адольф Ивон: Воспоминание о военных художника.» *Ревю де Д’Монд* 71 (1933): 844—873;
* Хейзер, Е., *Адольф Ивон, 1817—1893, и его семья: биографии*. Саргемин, 1974;
* Трапп, Франк, «Адольф Ивон» в *От Моне до Сезанна: Конец XIX века французские художники*. Большой художественный словарь. Лондон: Макмиллан, 2000, сс. 421—422.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Փարիզի գեղարվեստի ազգային բարձրագույն դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Ամերիկացի նկարիչների միություն

**Ամերիկացի նկարիչների համայնք**, ամերիկացի նկարիչների միավորում։ Ստեղծվել է 1877 թվականին ամերիկացի արվեստագետների կողմից, ովքեր լքել են դիզայնի ակադեմիան` այն համարելով չափազանց պահպանողական։

## Պատմություն
1874 թվականին առաջին խումբը սկսել է հավաքվել բանաստեղծ Ռիչարդ Գիլդերի () և նրա կնոջ Էլենի () տանը։ Երեք տարի անց ընկերությունը պաշտոնապես ստեղծվել է, և նրա առաքելություններից մեկն էր անցկացնել արվեստի ամենամյա ցուցահանդեսներ։ Հասարակության առաջին նախագահը նկարիչ Վոլտեր Շիրլոուն էր։ Նոր հասարակության մեջ առաջիններից մեկն էր քանդակագործ Օգոստոս Սենտ-Գոդենը, նկարիչ Վոլտեր Շիրլոուն, Ալբերտ Րայդերը, Ռոբերտ Գիֆորդը, Ջոն Լաֆարժը, Ջուլիան Ուիրը, Ջոն Տվախտման և Ալեքսանդր Վայանտը, դիզայներ և նկարիչ Լուիս Տիֆանին։ Արդյունքում, այդ ժամանակի ամենահայտնի արվեստագետներից շատերը միացել են խմբին, նրանցից ոմանք նաև Ազգային ակադեմիայի դիզայնի անդամ են։
Պահպանողականության հետքերը դրսևորվում են նաև նոր միության մեջ և վերջ ի վերջո 1897 թվականին տասը արվեստագետներ բաժանվում են այս խմբից ու ձևավորում են նոր խումբ։ Ի վերջո 1906 թվականին Ամերիկացի նկարիչների միությունը միավորվել է Ազգային ակադեմիայի մեջ։

## Տես նաև
* 10 ամերիկացի նկարիչներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* American Society of Artists   
* Ամերիկացի նկարիչների միություն
* Society of American Artists 

Կատեգորիա:1877 հիմնադրումներ ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի արվեստ
Ռաֆայել Նունյես

** Ռաֆայել Նունյես Մոլեդո** (), կոլումբիացի պահպանողական քաղաքական և պետական գործիչ, իրավաբան, գրող, լրագրող։ Գրել է Կոլումբիայի օրհներգի բառերը։

1876-1877 և 1879-1880 թվականներին եղել է Բոլիվար ինքնիշխան նահանգի նախագահը։

1887 թվականի հունիսի 4-ից մինչև 1887 թվականի դեկտեմբերի 12-ը և 1892 թվականի սեպտեմբերի 12-ից 1894 թվականի սեպտեմբերի 18-ը եղել է Կոլումբիայի Հանրապետության նախագահ։

## Կենսագրություն
250px|մինի|Էպիֆանիո Գարա: Ռաֆայել Նունյեսի դիմանկարը (1891)
մինի|250px|Կոլումբիայի նամականիշը 1886 թվականին նախագահ Ռաֆայել Նունյեսի պատկերով
1848 թվականին Պանամայի Չիրիկի նահանգում ծառայել է որպես շրջանային դատավոր։ Նույն տարում Նունյեսը Կարտախենում ստեղծել է La Democracia թերթը։ Զբաղվել է քաղաքական գործունեությամբ։

1853 թվականին ընտրվել է խորհրդարանի անդամ։ 1854 թվականին նա դարձավ Բոլիվարի վարչության պետ։ 1855-1857 թվականներին եղել է Ֆինանսների և Պաշտպանության նախարար։

1855 թվականին հրապարակել է քաղաքական էսսե, որը կոչվում է La Federación:

Երկու տարի ապրել է Նյու Յորքում։ Այնուհետև Հավարայում ծառայել է որպես Կոլումբիայի դիվանագետ, հետագայում Լիվերպուլում նշանակվել է Կոլումբիայի հյուպատոս։

1878 թվականին Ռաֆայել Նունյեսը Տնտեսական զարգացման և ներդրումների նախարարն էր։ 1880 թվականին նա դարձավ երկրի նախագահ և անմիջապես ներկայացրեց Կոլումբիայի վերածնունդ վերնագրով իր ծրագիրը։ Նրա քաղաքական ծրագիրը նախատեսում էր մշակաբույսերի և ապրանքների արտահանում։ Կոլումբիայի հիմնական արտահանման ապրանքը սուրճն է։

Որպես նախագահ Նունյեսի լիազորությունները ավարտվել է 1882 թվականին։ 1884 թվականին վերընտրվել է Կոլումբիայի նախագահ։
1878-1888 թվականներին նա գրել է հարյուրավոր կարևոր հոդվածներ՝ կապված սահմանադրական բարեփոխումների հետ։

1887 թվականին նա կրկին ստանձնեց նախագահի պաշտոնը, սակայն նույն տարվա դեկտեմբերին հրաժարական տվեց։ 1892 թվականի սեպտեմբերի 29-ին ընտրվել է երկրի նախագահ։ 1894 թվականի սեպտեմբերի 18-ին նա հիվանդության պատճառով հեռացավ նախագահի պաշտոնից։

Առաջին նախագահության ժամանակ Նունյեսը երկրում վերականգնել է խաղաղությունը և պետական կարգը։ Կոլումբիայից դուրս եկած կաթոլիկ եպիսկոպոսներին թույլ տվել վերադառնալ երկիր։ Նա հիմնեց Ռազմական և Երաժշտության ազգային ակադեմիա։ Նունյեսը վերականգնել է Իսպանիայի հետ դիվանագիտական հարաբերությունները։ Երկրորդ պաշտոնավարման ընթացքում Նունյեսը պայքարել է երկրի քաղաքական կառուցվածքի հիմնարար վերակազմավորման համար, որը ավարտել է Կոլումբիայի Հանրապետության նոր Սահմանադրության ընդունմամբ։

## Արտաքին հղումներ
* Rafael Núñez
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոլումբիացի գրողներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ
Կատեգորիա:Լրագրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օրհներգերի հեղինակներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Իսպանալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Կոլումբիացի լրագրողներ
Ակնհայտ-անհավանական (հեռուստահաղորդում)

**Ակնհայտ անհավանական**, խորհրդային և ռուսական հեռուստատեսային գիտական հայտնի հաղորդում, եթեր է հեռարձակվել 1973-2012 թվականներին։ Հաղորդման առաջին հեռարձակումը, որի անունն էր «Տիեզերք», հայտնվել է էկրաններին 1973 թվականի փետրվարի 24-ին։ Հաղորդման անփոխարինելի հաղորդավարը եղել է խորհրդային և ռուսական գիտնական-ֆիզիկոս, պրոֆեսոր Սերգեյ Պետրովիչ Կապիցան։ «Ակնհայտ անհավանական»-ի վերջին հաղորդումը «Ինչպե՞ս դարձնել գիտությունը հետաքրքիր մարդկանց համար» անվամբ եթեր է հեռարձակվել 2012 թվականի մայիսի 26-ին։

## Ծրագրի մասին
Հաղորդման մեջ խոսվում էր գիտության և տեխնիկական հայտնագործությունների, ֆիլմերի, մշակութային և հոգեբանական խնդիրների, գիտատեխնիկական առաջընթացի մասին, արվում էին կանխագուշակումներ ապագայի մասին։ Տեղեկատվությունը մանրակրկիտ կերպով ստուգվում էր իրենց դաշտերում։ Խորհրդային ժամանակներում «Ակնհայտ անհավանական» հեռուստահաղորդումը, որ ուղղված էր լայն լսարանին, ուներ համեմատաբար բարձր գիտակրթական հաղորդման հռչակ։ 1980 թվականին ծրագրի ստեղծողները` Սերգեյ Պետրովիչ Կապիցան և Լև Նիկոլայևիչ Նիկոլայևը արժանացել են ԽՍՀՄ պետական մրցանակին։ 1992-1995 թվականներին հաղորդումը հեռարձակվել է Օստանկինոյի 1-ին ալիքով, 1995-1998 թվականներին` ORT ալիքով, 1998 թվականին՝ РТР ալիքով, 1998-1999 թվականներին` «Մշակույթ» ալիքով, 1999-2000 թվականներին` «Պրոմեթեյ ԱՍՏ» դեցիմետրային ալիքով։

1996 թվականին հաղորդումը առաջադրվել է «ՏԵՖԻ» մրցանակի համար` «Լավագույն հեղինակային ծրագիրը» անվանակարգում։
2002-ի մայիսի 25-ից մինչև 2006-ի օգոստոսի 12-ը հաղորդումը իր իսկական անվանումով եթեր է գնացել ТВЦ ալիքով, հիմնականում ցերեկային, երբեմն` գիշերային ժամերին։ Հաղորդման փոփոխություններից հետո այն հանվել է հեռուստաալիքից։ 2007 թվականի փետրվարի 12-ից այն եթեր է գնացել «Ռոսիա» հեռուստաալիքով և եթերում է եղել մինչև 2010 թվականի հունիսի 26-ը։
Ի սկզբանե ծրագիրը «Ռոսիա» հեռուստաալիքով եթեր էր գնում գիշերային ժամին, սակայն հետագայում հեռուստաալիքը սկսել է հեռարձակվել շաբաթ առավոտյան և ցերեկային ժամերին, որից հետո գնացել է ամառային հանգիստ։ Իսկ Սերգեյ Կապիցայի մահից հետո այն վերջնականապես դադարել է հեռարձակվել։
2008 թվականի փետրվարի 24-ին լրացել է հաղորդման 35-ամյակը։ Հենց այդ տարի էլ Սերգեյ Պետրովիչ Կապիցան ստացել է «ՏԵՖԻ» հատուկ մրցանակ` ռուսական հեռուստատեսության մեջ ունեցած անձնական ներդրման համար, ինչպես նաև` որպես «Ակնհայտ-անհավատալի» հաղորդման անփոխարինելի հաղորդավար.:

## Փաստեր
* 1970-ական թվականներից մինչև հաղորդման փակումը հաղորդման բնաբանն է եղել Ալեքսանդր Սերգեևիչ Պուշկինի բանաստեղծություններից մեկի մի քառատող.
Օ՜ որքան նոր բացահայտումներ,
Պատմում է մեզ նա,
Ե՛վ փորձ ունի, և՛ մեծ հանճար,
Հակադրությունների մեր ընկեր
* Վլադիմիր Վիսոցկու երգերից մեկի («Նամակ ակնհայտ-անհավանական հաղորդման խմբագրությանը») սյուժեն նվիրված է այս հաղորդմանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի հեռուստահաղորդումներ
Վորմս

**Վորմս** (), քաղաք Գերմանիայի Ռայնլանդ Պֆալց հողում, որը տեղակայված է Վերին Ռայնից 60 կիլոմետր հարավ-արևմուտք՝ Մայնի Ֆրանկֆուրտում։ 2015 թվականի դրությամբ քաղաքն ունի 82000 բնակիչ։

Վորմսը Բուրգունդյան թագավորության մայրաքաղաքն է եղել դեռ 5-րդ դարի սկզբին, հետևաբար միջնադարյան լեգենդների տեսարանները վերագրվում են այս  ժամանակահատվածին, ինչպես օրինակ «Նիբելունգների երգը» էպոսի առաջին մասում։ 614 թվականից սկսած Վորմսը նաև եղել է Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու եպիսկոպոսական կենտրոն և ամենակարևորը՝ Կառլոս Մեծի նստավայրը։ Վորմսի տաճարը կայսերական տաճարներից մեկն է ու Գերմանիայի Ռոմանական ճարտարապետության լավագույն օրինակներից մեկը։ Քաղաքը, որպես կայսերական քաղաք, բարգավաճեց միջնադարում։ Ավելի քան հարյուր կայսերական «Դիետ» ժողովներն անցկացվում էին այստեղ։ 1521 թվականի նմանօրինակ մի ժողովում Մարտին Լյութերը հռչակվեց որպես հերետիկոսություն։

Այսօր քաղաքը արդյունաբերական կենտրոն է և հայտնի է *Liebfraumilch* տեսակի գինով։ Արդյունաբերական մյուս ճյուղերից են քիմիական նյութերն ու մետաղական ապրանքները։

## Աշխարհագրություն
### Աշխարհագրական դիրք
Վորմս քաղաքը գտնվում է Հռենոս գետի արևմտյան ափին՝ Լյուդվիգսհաֆեն ամ Ռայն և Մայնց քաղաքների միջև։ Քաղաքի հյուսիսային եզրով հոսում է Պֆրիմ, իսկ հարավային եզրով՝ Այսբախ գետերը։ Դրանք երկուսն էլ միանում են Հռենոսին։

## Համայնքներ
Վորմսն ունի քաղաքի կենտրոնը շրջափակող 13 ավան։ Դրանք հետևյալն են․

### Կլիմա
Հռենոսի հովտում ձմռանը կլիման չափազանց մեղմ է, իսկ ամռանը՝ բավականին հաճելի։ Տեղումների քանակը միջինից ցածր է շրջակա տարածքներում։ Ձյան շերտը ցածր է և հաճախ արագ հալչում է։

## Տեսարժան վայրեր
* Սուրբ Պետրոսին նվիրված ռոմանական տաճար
* Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի՝ քաղաքի ամենամեծ բողոքական եկեղեցին
* Սուրբ Պողոսի եկեղեցի (13-րդ դար)
* Սուրբ Անդրեի եկեղեցի (13-րդ դար)
* Սուրբ Մարտինի եկեղեցի (13-րդ դար)
* *Liebfrauenkirche* (15-րդ դար)
* Լյութերի հուշարձան (1868 թվական)
* Սինագոգ
* Հրեական թանգարան Ռաշի տանը
* Նիբելունգեն թանգարան

## Քույր քաղաքներ
Վորմսի քույր քաղաքներն են․

## Պատկերասրահ

Wormser Dom Seitenansicht.jpg
Worms Dom st peter 007.JPG
Worms Doom 2005-05-27c.jpg
File:Вормс.jpg
Worms Nibelungenbrücke 2005-05-27a.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վորմսի պաշտոնական կայք  
* Նիբելունգ թանգարանի կայք (անգլերենով) 
* wormser-dom.de, Վորմսի տաճարի կայք և նկարներ]  
* Wormatia, Վորմս ֆուտբոլային ակումբ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Փալթնի կամուրջ

**Փալթնի կամուրջ** (), անգլիական Բաթ քաղաքում գտնվող, Էյվն գետի վրայով անցնող եռաթռիչք կամուրջ է։

## Նկարագիր
Կամուրջը եզակի է նրանով, որ կառուցապատված է երկու կողմից։ Յուրաքանչյուր կողմից խանութների և առևտրի կետերի շինություններն են։ Աշխարհում այսպիսի միայն չորս կամուրջ կա, որոնք մնացել են 18-րդ դարից։

Կամրջի երկու կողմերը ասիմետրիկ են։ Հարավային կողմից ճակատային մասը երեսապատված է և կամարներ ունի։ Հյուսիսային կողմը երեսպատում չունի, վերին մասը նույնպես, միայն երևում են խանութների մուտքերը, ինչն էլ գյուղական փողոց է հիշեցնում։

Կամրջի հյուսիսային կողմի խանութները կամրջի տարածքից դուրս են, հենվում են հեծաններին և կախված են ջրի վրա։

## Պատմություն
Կամուրջը կառուցվել է բաթի քարով 1769-1773 թվականներին Ռոբերտ Ադամի նախագծով։ Ճարտարապետը իր կառույցի համար հիմք է ընդունել Վենետիկի Ռիալտո և Ֆլորենցիայի Պոնտե Վեկյո կամուրջները։ Կառույցը անվանվել է Բաթից կամրջով անջատված Բասուիք գյուղի տեր սըր Ուիլիամ Փալթնիի կնոջ պատվին։ Կամուրջն իր նախնական տեսքով գոյատևել է մոտ քսան տարի։ Ռոբերտ Ադամի մահվանից մեկ ամիս անց՝ 1792 թվականի մարտի 26-ից հետո, խանութների քանակն ավելացնելու նպատակով սկսվել է կամրջի վերակառուցումը։ 1799 թվականի ջրհեղեղը ավերել է կամրջի հյուսիսային հատվածը։

Կամուրջը երթևեկելի էր, 
2009 թվականին որոշվել է այն լիովին հատկացնել է հետիոտներին, բայց որոշումը առայժմ չի իրագործվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1773 կառույցներ
Կատեգորիա:Էյվն գետի կամուրջներ
Բիլլ Սկարսգարդ

**Բիլլ Իշտվան Գյունթեր Սկաշգոդ** ( , ), շվեդ դերասան։ Ճանաչում է ձեռք բերել «The Divergent Series: Allegiant», «Atomic Blonde», և «It» ֆիլմերից։

## Վաղ կյանք
Սկարսգարդը ծնվել է Ստոկհոլմ կոմունայի Վալլինգբայ արվարձանային շրջանում, Շվեդիա։ Դերասան Ստելլան Սկարսգարդի և իր առաջին կնոջ որդին է։ Բիլլն ունի յոթ քույր և եղբայր՝ Ալեքսանդր, Գուստաֆ, Վալտեր (դերասաններ), ինչպես նաև Սեմ, Օսսիան, Կոլբյորն և Էիա։ Օսսիանը և Կոլբյորնը Բիլլի խորթ եղբայրներն են, որոնց մայրը՝ Ստելլան Սկարսգարդի երկրորդ կինն է։

## Գործունեություն
«Simple Simon» ֆիլմում Սայմոնին մարմնավորելու առիթով 2011 թ. Սկարսգարդն առաջադրվել է «Guldbagge» մրցանակի, իսկ 21 տարեկանում հաղթել է Եվրոպական Ֆիլմի Ակադեմիայի «Ընկնող Աստղեր» ("Shooting Stars") մրցանակը։

2014 թ. ապրիլին Սկարսգարդը «Hero» ամսագրում է ներկայացել, որտեղ իր հայրը հարցազրույց է վարել իր հետ։

Իր առաջին մեծ Ամերիկյան ֆիլմ «The Divergent Series: Allegiant»-ում Սկարսգարդը մարմնավորել է Մեթյուի կերպարին։
 
Սկարսգարդը 2017 թ.-ին լույս տեսած ֆիլմ «It»-ում մարմնավորել է Փեննիուայզ՝ պարող ծաղրածուի կերպարին (Pennywise the Dancing Clown) և պատրաստվում է ետ բերել կերպարին 2019 թ.՝ ֆիմի շարունակության համար։ Նրա կերպարն արժանացել է մի շարք գովասանքների, թե´ երկրպագուների, թե´ քննադատների կողմից։ 2017 թ. հուլիսին հայտարարվեց, որ Սկարսգարդը «Castle Rock» հեռուստասերիալում կմարմնավորի մի երիտասարդ տղայի, ով ունի անսովոր իրավական խնդիրներ։

## Ֆիլմագրություն
### Ֆիլմ

### Հեռուստատեսություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեդ դերասաններ
Կատեգորիա:Շվեդ մոդելներ
Ջոզեֆին Ուայթ Բեյթս

**Ջոզեֆին Ուայթ Բեյթս** (, ), Կանադայում ծնված ամերիկացի գրող։ Նախընտրել է օգտագործել ամուսնական ազգանունը՝ **Տիկին Է. Լինդոն Բեյթս**։ 1916-1917 թվականներին եղել է Ազգային պատրաստվածության կանանց բաժնի նախագահը։ Գրել է «Կույր առաջնորդ» (*A Blind Lead*, 1886) «Խումբ-խումբ խոտերի պատմություններ» (*Bunch-Grass Stories*, 1892) «Նյու Յորքի և հարակից շրջանների արդյունաբերության սնդիկային թունավորում» (*Mercury Poisoning in the Industries of New York City and Vicinity*, 1912):

## Վաղ տարիներ, կրթություն
Ջոզեֆին Ուայթը ծնվել է Կանադայի Օտտավա քաղաքի մոտ՝ Ջորջ Է.-ի և Մարի Ուայթի ընտանիքում։ 1876-1980 թվականներին սովորել է Իլինոյսի Լեյք Ֆորիսթ քաղաքի քոլեջում։

## Կարիերա
1881 թվականի ապրիլի 6-ին ամուսնացել է նյույորքցի հիդրավլիկ ինժեներ Լինդոն Ուոլաս Բեյթսի հետ։ Զույգը մի քանի տարի ապրել է Պորտլենդում։ Ջոզեֆինն ակտիվ գործունեություն է ծավալել Պատրաստվածության շարժման մեջ, 1916 թվականին հրատարակել է «Պահպանեք Ամերիկայի անվտանգությունը» գրքույկը։ 1908 թվականին դարձել է Գրական ակումբի անդամ։ Ակումբի հովանավորն էր Լու Հենրի Հուվերը։ Եղել է նաև Colony-ը (Նյու Յորք) անդամ, ինչպես նաև Fortnightly-ի և Friday-ի (Չիկագո)։ 1911 թվականին Բեյթսը Հուվերների հետ մի քանի շաբաթ եղել է նրանց Լոնդոնի Կարմիր տանը։

## Անձնական կյանք
Բեյթս ընտանիքի ամառային տունը գտնվում էր Նյու Յորքի Նոր Լիբանան քաղաքի Լիբանանի զբոսայգում, տարվա մնացած մասը Ջոզեֆինը բնակվում էր Նյու Յորքի Հինգերորդ պողոտայի 615 հասցեում։ Նրա որդին՝ Լինդոն Բեյթս կրտսերը նույնպես ինժեներ է դարձել, ով 1915 թվականին մահացել է Լուզիտիանա նավի տորպեդահարման ժամանակ։

Ջոզեֆին Ուայթ Բեյթսը մահացել է Նյու Յորք նահանգում։

## Ընտրված գործեր
* *A blind lead: the story of a mine* (1888)
* *A Nameless Wrestler* (1889)
* *Armaïs and others* (1892)
* *Bunch-grass Stories* (1895)

## Ծանոթագրություններ

### Մատենագիտություն
* 
* 
* 

## Աղբյուրներ
* Leonard, John William; Marquis, Albert Nelson (1920). Who's who in America (Public domain ed.). Marquis Who's Who.

Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին վիպասաններ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Լիբերաչե

**Վլադզի Վալենտինո Լիբերաչե** (, ), առավել հայտնի որպես **Լիբերաչե**, եղել է ամերիկացի դաշնակահար, երգիչ և դերասան։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1919 թվականի մայիսի 16-ին Սալվատորե և Ֆրենսիս Լիբերաչեների ընտանիքում։ Նրա հայրը եղել է երաժիշտ, նվագել է Ջոն Ֆիլիպ Լուզայի զինվորական նվագախմբում։ Մայրը նույնպես եղել է երաժիշտ՝ նվագել է դաշնամուր։ Երաժշտական տաղանդ ունեցել են նաև քույրը և եղբայրը։

Լիբերաչե ընտանիքին այցելած հայտնի լեհ դաշնակահար Իգնացի Յան Պադերևսկին երիտասարդ երաժիշտին խորհուրդ է տվել ընդունվել Միլուոքիում Վիսկոնսինի երաժշտական կոնսերվատորիա։ Լիբերաչեն կոնսերվատորիայում սովորելուց բացի ստացել է նաև անհատական երաժշտական կրթություն։ 20 տարեկան հասակում կայացել է Լիբերաչեի երաժշտական նորամուտը։ Որպես մենակատար հանդես է եկել Չիկագոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ։

1950 թվականին կայացել է կինոյում Լիբերաչեի նորամուտը։ «Հարավային ծովի մեղսագործը» () ֆիլմում նա խաղացել է աղքատիկ բարում հանդես եկող դաշնակահարի դերը։ «Դել Կորոնադո» հյուրանոցում ելույթ ունենալու ժամանակ նրան նկատել է հեռուստատեսության պրոդյուսեր Ջոն Ֆեդերսոնը, որից հետո Լոս Անջելեսի հեռուստատեսությունը սկսեց հեռարձակել Լիբերաչեի մասնակցությամբ հեռուստանախագիծ։ Այդ նախագծի շնորհիվ Լիբերաչեն երկու անգամ արժանացել է «Էմմի» կինոմրցանակի։ 1952 թվականին Լիբերաչեն սկսեց աշխատել որպես շոումեն։

1968 թվականին Լիբերաչեն ուղևորվեց Եվրոպա, որտեղ հանդես եկավ լոնդոնյան հանդիսատեսի համար։  1972 թվականին գրել է *«Liberace»* ինքնակենսագրականը, որն իր երկրորդ գիրքն է։ Երրորդ գիրքը՝ *«The Things I Love»* («Իմ սիրած բաները») տպագրվել է 1976 թվականին։

1980 թվականին Լաս Վեգասում երաժիշտը ճանաչվել է «տարվա աստղ» և «տարվա էստրադային կերպար»։ 1981 թվականին ստացել է «Ոսկե բարձրախոս» («Golden Mike») մրցանակը։ 1950 թվականներին Լիբերաչեն հաղթեց *«[[The Daily Mirror]]-ի»* դեմ դատը, որը երաժշտին համասեռամոլ էր անվանել։ Չնայած դրան, նա իսկապես համասեռամոլ էր և մոտ 5 տարի շարունակ հարաբերություն է ունեցել Սքոթ Տորսոնի հետ։

### Հիվանդություն և մահ
1980-ական թվականներից սկսած վատթարացավ Լիբերաչեի առողջական վիճակը։ Երաժիշտը հոսպիտալացվեց և մամուլին հայտնի դարձավ նրա՝ ՁԻԱՀ-ով վարակված լինելու մասին։ Լիբերաչեն մահացավ 67 տարեկան հասակում ՁԻԱՀ-ի հետևանքով առաջաացած սրտային անբավարարությունից և սուր էնցեֆալոպաթիայից։ Թաղված է Հոլիվուդի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ֆիլմագրություն
# 1950 - Հարավային ծովի մեղսագործը
# 1955 - Հարգանքներով ձեր
# 1965 - Երբ տղաները հանդիպեցին աղջիկներին
# 1965 - Սիրելին

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լիբերաչեն կատարում է Արամ Խաչատրյանի «Սուսերով պարը»

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դեմքեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ լեհական սերմամբ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Ինքնակենսագիրներ
Կատեգորիա:ՁԻԱՀ-ի հետ կապված հիվանդություններից մահացածներ
Սամուել Կոմսաձագ

**Սամուել Կոմսաձագ** (նաև՝ **Սամուել Հայ**, ), հայազգի բյուզանդական զորավար, Բուլղարիայի ցար (997 - հոկտեմբերի 6, 1014)։ Մանուել Կոմսաձագի և Դավիթ Կոմսաձագի եղբայրը, Կոմսաձագերի թագավորական տոհմի հիմնադիրը։

## Կենսագրություն
Ստեփանոս Ասողիկը հայտնում է, որ Սամուել Կոմսաձագը Հայաստանի Դերջան գավառից էր։ Ծնվել է 958 թվականին։ Սկզբում նա եղբոր՝ Մանուելի հետ ծառայում էր բյուզանդական բանակում, հայկական մի զորամասում, Բարսեղ Բ Բուլղարասպան (976-1025) կայսրի հրամանով տեղափոխվում է Թրակիա՝ բուլղարների դեմ կռվելու համար։ Տեսնելով տեղացիների հանդեպ իրագործվող գազանությունները` նա եղբոր՝ Մանուելի հետ ապստամբելով կայսեր դեմ, անցնում է բուլղարների կողմը։ Ծառայելով բուլղարական բանակում՝ Սամուելը շահում է ազնվականության ու բնակչության վստահությունը եւ դառնում Բուլղարիայի թագավոր, դիմադրում Բարսեղ Բ-ին։

Այնուհետև արշավում է Թրակիա, Մակեդոնիա, Թեսալիա և հասնում մինչև Պելոպոնես։ Մի քանի պատերազմներից հետո, հույները վերջապես 996 թվականին կարողանում են հաղթել Սամուելին և գրավել Փիլիպպուպոլիսը։ 1014 թվականին Սամուելը պարտվում է և սրտի ցավից մահանում։

## Ծագումը և ընտանիքը
Մակեդոնիայի Բրեստա շրջանի Կերման գյուղում գտնվել է Սամուելի գերեզմանաքարը, որի վրա հունարեն արձանագրությունից երևում է, որ նրա հոր անունը Նիկողայոս է եղել, մոր անունը՝ Հռիփսիմե, իսկ եղբայրներինը՝ Մանուել և Դավիթ։ Սամուելի հայ լինելու մասին է վկայում նաև բուլղար պատմաբան, պրոֆեսոր Կ. Քացարովը։ Բուլղարահայ պատմաբան Ներսես Գասապյանը գրում է, որ Սամուելի գրեթե ամբողջ սպայակույտն ու զինվորականները հայեր էին։

Հայտնի է նաև, որ արքան աղջկան ամուսնացրել է հայ իշխան Գրիգոր Տարոնեցու որդու՝ Աշոտի հետ և նրան տվել զինվորական բարձր պաշտոն։ Սամուելի թոռան՝ Պետրու Դիլյանոսի, Բյուզանդիայի դեմ գլխավորած ապստամբությունը՝ բուլղար ժողովրդի ազատագրական պայքարի փայլուն էջերից մեկն է։

Ժամանակագիրները Սամուելին անվանել են «անհաղթ եւ արդար տիրակալ», «հայրենիքի ու ժողովրդի անմնացորդ նվիրյալ»։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Հատոր 4, Ցուցակ 1, Էջ 384
* «Տիեզերական պատմութիւն Ստեփաննոս վարդապետի Տարօնեցւոյ», ծանոթագրությամբ Կարապետ Շահնազարյանցի, Փարիզ, 1859, Գիրք Գ, Իբ (Էջ 236-237) 
* «Օտար աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին, 10։ Բյուզանդական աղբյուրներ, հ. Գ, Հովհաննես Սկիլիցես», թարգմանություն բնագրից, առաջաբան և ծանոթագրություններ Հրաչ Բարթիկյանի, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, Երևան, 1979,

## Արտաքին հղումներ
* Սամուել Կոմսաձագ (997-1014թթ.)

Կատեգորիա:Կոմսաձագեր
Կատեգորիա:Բուլղարիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Հայ զորավարներ
Կատեգորիա:11-րդ դարի հայեր
Կատեգորիա:Բուլղարացիներ հայկական սերմամբ
Հալվա (Բաբերդի գավառ, Ճորոխի հովտում)

**Հալվա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բաբերդի գավառակում։ Գտնվում էր Ճորոխ գետի հովտում։

## Բնակչություն
Նոր ժամանակներում բնակիչները թուրքեր էին։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Արևելյան Երուսաղեմ

thumb|300px|right|Արևելյան Երուսաղեմի քարտեզը: Արաբական տարածքները նշված են կանաչ գույնով, իսկ հրեականնները` կապույտով:
**Արևելյան Երուսաղեմ** (; ), Երուսաղեմի հատված, որը նվաճել էր Հորդանանը 1948 թվականին և առանձնացվել էր Իսրայելի կողմից վերահսկվող Արևմտյան Երուսաղեմից 1948-1949 թվականների Արաբա-իսրայելական պատերազմի ընթացքում։ Այն ընդգրկում է Երուսաղեմի հին քաղաքը և Հուդայականության, Քրիստոնեության և Իսլամի որոշ սրբավայրեր, ինչպիսիք են Ժայռի Գմբեթը, Լացի պատը, Ալ-Ակսա մզկիթը, Սուրբ Հարության տաճարը և բազմաթիվ այլ պատմամշակութային օբյեկտներ։ Հատվածի քաղաքական վիճակի վերաբերյալ Իսրայելի և Պաղեստինի մոտեցումները չեն համընկնում։ Պաղեստինի տեսակետը պաշտոնապես հիմնված է 1949 թվականի հաշտության համաձայնագրերի վրա, իսկ Իսրայելի դիրքորոշումը հիմնված է ներկայիս Երուսաղեմի գործող սահմանների վրա,
որոնք արդյունք են Իսրայելի կողմից որոշված մի շարք վարչատարածքային ընդլայնումների վրա, որոնք Իսրայելը իրականացրել է 1967 թվականի հունիսի Վեցնօրյա պատերազմից հետո։ Չնայած իր անվանմանը Արևելյան Երուսաղեմի մեջ են մտնում Հին քաղաքից դեպի հյուսիս, արևելք և հարավ ընկած թաղամասերը։

1948 թվականի Արաբա-իսրայելական պատերազմի ժամանակ Երուսաղեմը վիճելի էր Հորդանանի և Իսրայելի միջև և հրադադարի ժամանակ երկու երկրները գաղտնի պայմանավորվածություն են ձեռք բերում կիսել Երուսաղեմը երկու մասի, արևելյան հատվածը անցնում էր Հորդանանին, իսկ արևմտյանը` Իսրայելին։ Համաձայնությունը պաշտոնական ուժ ստացավ Հռոդոսի համաձայնագրով 1949 թվականի մարտին։ Մեկ շաբաթ անց Դավիդ բեն Գուրիոնը իր կուսակցության ժողովում հայտարարեց, որ Հրեական Երուսաղեմը Իսրայելի անբաժանելի մասն է։ Հորդանանին անցավ Արևելյան Երուսաղեմը։ Այս համաձայնագիրը հաստատեցին համապատասխանաբար Քնեսեթը 1950 թվականի հունվարին և Հորդանանի խորհրդարանը 1950 թվականի ապրիլին։

1967 թվականի Վեցնօրյա պատերազմից հետո Արևելյան Երուսաղեմը անցավ Իսրայելի վերահսկողության տակ։ Այն օկուպացվեց Իսրայելի կողմից 1967 թվականի հունիսին։ 1967 թվականի հունիսի 27-ից 28-ին Արևելյան Երուսաղեմը Իսրայելի կողմից ճանաչվեց որպես Երուսաղեմի անբաժանելի մաս Իսրայելի վերահսկողության ներքո։ Գլխավոր ասամբլեան բազմաթիվ հռչակագրերի միջոցով փորձեց փոխել քաղաքի կարգավիճակը, սակայն ապարդյուն։

Պաղեստինի ազատության կազմակերպության 1988 թվականի Պաղեստինի անկախության հռչակագրով Երուսաղեմը հռչակվել է Պաղեստինի մայրաքաղաք։ 2000 թվականին Պաղեստինի իշխանությունները ընդունեցին օրենք, որով Երուսաղեմը ճանաչվում էր մայրաքաղաք, որը 2002 թվականին հաստատեց նախագահ Յասեր Արաֆաթը, չնայած Իսրայելը չի թույլատրում Պաղեստինին պետական հաստատություններ հիմնել Արևելյան Երուսաղեմում։ Իսլամական կոնֆերանս կազմակերպությունը ճանաչեց Արևելյան Երուսաղեմը որպես Պաղեստինի մայրաքաղաք 2017 թվականի դեկտեմբերի 13-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1949 հիմնադրումներ Ասիայում
Կատեգորիա:Բաժանված քաղաքներ
Կատեգորիա:Երուսաղեմի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Երուսաղեմի թաղամասեր
Կատեգորիա:Երուսաղեմի մարզ
Կատեգորիա:Երուսաղեմի նահանգ
Կատեգորիա:Իսրայելա-պաղեստինյան հակամարտությունը Երուսաղեմում
Կատեգորիա:Իսրայելի կողմից օկուպացված տարածքներ
Կատեգորիա:Վիճելի տարածքներ Մերձավոր Արևելքում
Լև (Քարվաճառ)

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Լև** (կամ **Լևոնի գյուղ**), գյուղ Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանի հյուսիսային մասում, համանուն գետի ամենավերին` ալպիական գոտու շրջանում։

## Պատմություն
Պատմական գյուղատեղին գտնվել է Լև գետի ձախափնյա հարավային ձորալանջին։ Այդ տարածքում XX դարի սկզբին սկսել են բնակվել անասնապահությամբ զբաղվող քոչվոր ցեղեր։ Գյուղը գտնվում է ծովի մակերևույթից 1750-1840 մ բարձրության վրա։ 1960-1980-ական թվականներին Լև գետի աջ ափին առաջացել է նոր թաղամաս։ 1908 թվականին Լև գյուղն ուներ 46 քուրդ բնակիչ, 1952 թվականին՝ 45 տուն, 1972 թվականին՝ 65 տուն, 1981 թվականին՝ 496 բնակիչ։ 1908-1981 թվականներին գյուղի քուրդ բնակչությունը տասնապատկվել է։ Ժամանակի ընթացքում նրանք ձուլվել են ադրբեջանցի բնակչությանը։ Լևը հայաբնակ է եղել միջնադարից, այնուամենայնիվ նրա մասին հիշատակվում է 1763 թվականին Դադիվանքի կալվածացուցակում։ Գյուղը վանքապատկան կալվածք էր համարվում 1913 թվականից, հնարավոր է` ընդհուպ մինչև խորհրդային կարգերի հաստատումը։

Գյուղում մի ժայռի արևելյան մասում քանդակված են մի քանի պարզ խաչքարեր, գյուղից 1,6 կմ հյուսիս-արևելք, առանձնացած մի ժայռի ստորոտում գտնվում է մի անարձանագիր գեղաքանդակ, որի չափերն են` 180x93x20 սմ։

## Մերձակայք
Լև գյուղի շրջակայքում պահպանվել են մի քանի հին գյուղատեղիներ, որտեղ XIX դարի վերջերից սկսել են բնակվել քուրդ, թուրք և անասնապահությամբ զբաղվող այլ քոչվոր ցեղեր։ Այդ գյուղերի անվանումները հայտնի չեն և հիմա հայտնի են օտարահունչ տարբերակով։ Դրանցից են՝ Թախդամն ու Քյուրդդամը, որոնք գտնվում են Լև գյուղից 2-3 կմ, համանուն գետի՝ հոսանքով վեր, ձախ ափին։ Այնուհետև Ջամիլու և Դարմչիդամ (հայերեն տարբերակը՝ Դարբնոց) գյուղատեղիները, որոնք գտնվում են Լևից 4-6 կմ հարավ-արևմուտք, որտեղ հաստատվել էին այրում և ղամշլու ցեղերի թուրքերը։ Ումիռլու և Զամիլլու վտակների միախառնման տեղում գտնվում է (Լևից 3,5 կմ հարավ) Բաշդամ կամ Սեյդլյար գյուղատեղին, իսկ ընդամենը 1-2 կմ հարավ՝ Չուփուրլու և Էլյասալիլար կամ Էլլա Զալլար գյուղատեղին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի բնակավայրեր
Արևմտյան ուղտեր

**Արևմտյան ուղտեր** (), ուղտերի ընտանիքի խոշոր ներկայացուցիչների (Camelidae) մահացող տեսակ, որոնք բնակվում էին Հյուսիսային Ամերիկայում սառցային դարաշրջանի վերջում։

#### Տարածում
Նրանք ապրել են Հյուսիսային Ամերիկայի արևմտյան մասում։ Հայտնի է 6 տեսակ, որոնցից, հնարավոր է, ոչ բոլորն են համապատասխանում նման կարգավիճակի։ Վերջին տեսակը համարվել է Camelops hesternus-ը ուշ պլեյստոցենից, որոնք անհետացել են 10000 տարի առաջ։ Կալիֆորնիայի հայտնի ագարակատանը Լա Բրեյան հայտնաբերել է 40 առանձին տեսակների դիակներ, որոնք հասել են մինչև Յուկոն գետին։ Բացի արևմտյան ուղտերից Հյուսիսային Ամերիկայում ապրել են ևս 2 և ավելի փոքր կերպարներ այս տեսակի, որոնք պատկանում էին Palaeolama և Hemiauchenia ցեղերին։ Նրանք մահացել են արևմտյան ուղտերի հետ միաժամանակ։ Սրանից հետո Հյուսիսային Ամերիկայում միլիոնավոր տարիների էվոլյուցիայից հետո ուղտեր չեն մնացել։

#### Արտաքին տեսք
Կմախք Camelops hesternus.
Թեև արևմտյան ուղտերը համարվել են իրենց հարևանությամբ ապրող թզուկ ուղտերի ցեղակիցներ, բայց հիշեցնում են ներկայիս միասապատ ուղտերին (Camelus dromedarius), հասակը հասնում էր 3,6 մ-ի։ Նրանց մոտ նույնպես եղել է մեկ սապատ՝ թիկունքի կողմում, բայց նրանց մարմնի հետին մասը ավելի կլոր է, իսկ վերջույթները երկար են, ինչպես ներկայիս ուղտերինը։

#### Վարք
Արևմտյան ուղտերը, որոնք բնակվում էին Հյուսիսայի Ամերիկայի արևմտյան չորային շրջաններում, սնվում էին խոտով և շրջում էին մեծ հոտերով։ Իրենց մնացորդների կողքին հայտնաբերված մարդկային դիակները վկայում են, որ այս ուղտերը եղել են մարդկանց որսի առարկա։

#### Գրականություն
P. S. Martin: Quaternary Extinctions. The University of Arizona Press, 1984 ISBN 0-8165-1100-4

Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի կենդանիներ
Ցունդերե (կերպար)

մինի|Ցունդերէի տիպիկ կերպար
**Ցունդերե**, () կերպարի զարգացման ընթացքի համար ճապոնական տերմին, որը բացատրում է այն անձին ով ի սկզբանէ նեյտրալ և նույնիսկ թշնամաբար է վերաբերվում մեկ այլ անձին, նա աստիճանաբար ցուցադրում է իր բարի կողմը ժամանակի ընթացքում։ Այդ բառը ստացվել է ցուն ցուն ツンツン տերմից, որը նշանակում է հեռացնել տհաճությամբ, և դերե դերե デレデレ իմաստը որ պետք է լինել ՛սիրակստիկ՛: Ի սկզբանե այդ տերմինը գտել են բիշոջո խաղերում, հիմա այդ բառն արդեն օտակու մոե երևույթի մի մասն է, որը հասել է այլ լրատվամիջոցների մեջ ինչպես են  Ցունդերե սրճարաներն, անիմե, մանգա, վեպերում և նույնիսկ ԶԼՄ-ները։ Այդ տերմինը հանրաճանաչ է դարձել Կիմի գա Նոզոմու Էիեն վիզուալ վեպում։

## Տերմինաբանություն
Մանգայի հեղինակ Կէն Ակամացուն թվարկում է ցունդերեն ինչպես հատուկ դեպքերից մեկը, որով նա հայտնաբերում  է մոե:՛ Այն անձն, որը ուժեղ է։ Մոեի կերպարը թույլ և կախյալ է (ինչպես երեխայի) անձի վրա, կամ եթե իրավիճակում է, որտեղ նա չի կարող հակադրվել (ինչպես սպասուհին)...(Մենակ Ցունդերե։ Կլինեն պահեր երբ ուժեղի և թույլի դերը հակադարձվում է)։ Հայեցակարգը ստացել է մեծ ուշադրություն Ճապոնիայում, ցունդերե սրճարանում կոչված Նագոմի Ակիհաբարայում սկսեց ունենալ ՛ցունդերե՛ միջոցառումներ 2006թ, և ցունդերե թեմայով ապրանքները թողարկվեցին (ինչպես է Tomy Co.-ի շարժական հեռուստացույցները),
և հայեցակարգն ավելի շատ անդրադարձվել է վերջին ժամանակներում անիմեներում, դիտարկելով ընդլայնված քննարկումներին հայեցակարգի իմաստը եւ դրա ծագումը ինտերնետում Lucky Star-ի Lucky Channel ցունդերե-ության բնութագիրը դասակարգող հատվածը։ Ցունդերեի մեկ այլ ընդունված բացատրությունը դա աղջիկը կամ տղան է  ով ուրիշների հանդեպ հակաիրավական վերաբերմունք ունի, բայց նրանք բարի են խորը իրենց մեջ. նրանք սովորաբար ձևացնում են ունենալով հիմնական բնույթի վերաբերմունք, և տղան և աղջիկը, և հաճախ նրանց քննադատում են մեկ կամ այլ ուրիշ ձևով, մինչև նրանք  ի վերջո տաքացնում են իրենց հարաբերությունները կամ սիրահարվում են իրար վրա,  սերիաների զարգացումներով, չնայած նրանք գտնում են  շատ դժվար խոստովանել այդ կամ ակնհայտորեն ժխտում է որոշ դեպքերում։

Կոմիկետ կազմակերպող Կոիչի Իչիկավան բացատրել է Ուրուսեի Յացուրայի Լում Զավթչին եղելով երկուսի աղբյուրը և մոեի և ցունդերեի, ֆիգուրինե քանդակագործ Բոնը 
նաև մեջբերեց Լում-ին որպես ոգեշնչում իր նախագծերի համար։ Մանգայի կրիտիկ Ջեյսոն Թոմփսոնը անվանված Մադօկա Այուկավա 1980 թվականին կիմագուրե Նարնջագույն ճանապարհը սերիանորում ինչպես ցունդերեի նախնատիպ արմատը։ Ուրիշ անիմե և մանգաները հատկանշող Ցունդերե տերմը, ներառյալ Հինայի սերը, Նեոն գենեսիս Էվանգելիոն և Բակեմինիգատարի, շատերի շրջանում. Շատ ձայնային դերասաներ համբավ ձեռք բերեցին, որ հնչյունավորեն Ցունդերե կերպերներին ինչպես Ռիե Կուգիմիյան ով 
հնչյունավորում է Լուիս-ին The Familiar of Zero-ում ևնագի-ին Hayate the Combat Butler. Excel Saga volume 15-ում , հեղինակ Ռիկդո Կոշին սահմանում է Ցունդերեն ինչպես ՛ պինդ է դրսում, փափուկ միջում՛ և  կապվում է Միսակի Մացույայի կերպարի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճապոներեն բառեր և արտահայտություններ
Լյուքսեմբուրգի ազգային գրադարան

**Լյուքսեմբուրգի ազգային գրադարան** (, ), Լյուքսեմբուրգի ազգային գրադարանը, երկրի խոշորագույն գրադարանն է։

## Պատմություն
Գրադարանը հիմնադրվել է 1798 թվականին ֆրանսիական կառավարության կողմից որպես Լյուքսեմբուրգի քաղաքային գրադարան, իսկ 1899 թվականին ստացել է ազգային գրադարանի կարգավիճակ։ Գրադարանային առաջին գրացուցակում ներկայացված է եղել 9978 հատոր։ 1903 թվականից գրադարանը քարտերի միջոցով վարել է ձեռագիր գրացուցակ։ 1973 թվականին կառուցվել է ներկայիս շինությունը Ռուզվելտի բուլվարի 37 հասցեում։ Գրադարանը ևս երկու մասնաշենք ունի և հազվագյուտ գրքերի երկու գրապահոց։ Գրադարանի հարստությունն են կազմում 840 ձեռագիր գրքերը և 150 ինկունաբուլաները։ Ազգային գրադարանը հավաքում է բոլոր հրապարակումները, որոնք լույս են տեսնում Լյուքսեմբուրգում, ինչպես նաև Լյուքսեմբուրգին առնչվող այլ հրատարակություններ, որոնք տպագրվում են այլ երկրներում։ Պարտադիր նմուշառման մասին 1992 թվականի օգոստոսի 10-ի օրենքը պարտադրում է լյուքսեմբուրգյան հրատարակչություններին գրադարան ուղարկել պարտադիր օրինակներ։ «Լյուքսեմբուրգենզիանան» (Luxemburgensiana) կազմում է 150.000 հատոր։ Գրադարանն անցկացնում է երկրի ազգային մատենագիտությունը (Bibliographie luxembourgeoise): Գրադարանի ընդհանուր ֆոնդերը կազմում են 750.000 հատոր և 3.600 ամսագրի բաժանորդագրություն։ Ավելի քան 30.000 հատոր ազատ հասանելի է ընթերցասրահում։ Ամեն տարի հաստատությունը հարստանում է 10.000 հատորով։ Գրադարանից կարող են օգտվել 16 տարեկանից բարձր ընթերցողները։ 1985 թվականին գրադարանը հանդես է եկել գրադարաններն ընդհանուր գրացուցակով միավորելու նախաձեռնությամբ, և ներկայումս *bibnet.lu*-ն միավորում է 35 գրադարան. նրա գրացուցակն ազատ հասանելի է համացանցով։

## Սպիտակ բորբոս
Նկուղային հարկերում գրքերի պահպանման համար ոչ բավարար պայմանները պատճառ հանդիսացան այսպես կոչված սպիտակ բորբոսասնկերի, որ հայտաբերվել են 2010 թվականին։ Բորբոսն ընդգրկել էր գրապահարանների մոտ մեկկիլոմետրանոց հատված։ Վարակված գրքերն անմիջապես դուրս են բերվել պաշտոնական գրացուցակից։ Ներկայումս ընթերցողները հնարավորություն չունեն օգտվելու այդ հրատարակություններից։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *La Bibliothèque nationale de Luxembourg*. Luxemburg 2007. ISBN 2-87980-053-6
* Jean-Marie Reding: Das Bibliothekswesen Luxemburgs, ein Überblick. In: *Bibliothek Forschung und Praxis*. 32.2008,3, S. 325—334.
* Jean-Marie Reding: ''Welches Bibliothekssystem? Universität Luxemburg.''  Forum für Politik, Gesellschaft und Kultur, 02.2004.

## Արտաքին հղումներ
* Գրադարանի պաշտոնական կայք
* Լյուքսեմբուրգի ազգային գրադարանի ընդհանուր գրացուցակը
* Լյուքսեմբուրգի մատենագիտությունը

Կատեգորիա:Ազգային գրադարաններ
Կատեգորիա:1899 հիմնադրումներ Լյուքսեմբուրգում
Կատեգորիա:1899 հիմնադրված գրադարաններ
Ալտոնա

**Ալտոնա** (), Համբուրգի յոթ շրջաններից մեկը։ Քաղաքը ունի 248 հազար բնակիչ։ Գտնվում է Էլբա գետի աջ ափին։ Այստեղ ապրում էին գրողները Կարլ Մայիսը և Հենրիխ Հեյնը։ 1938 թվականին Ալտոնան, ինչպես և մի քանի հարակից քաղաքներ դարձան Համբուրգի մի մաս։

## Վարչական բաժանում
Տարածքը բաժանված է 14 մասերի
* Ալտոնա-Ալտշտադտ
* Ալտոնա-Նորդ
* Բարենֆելդ
* Բլանկենեզե
* Գրոսս Ֆլոտբեկ
* Զուլլդորֆ
* Իզերբրոկ
* Լուրուպ
* Նինշտեդնետ
* Օսդորֆ
* Օտմարշեն
* Օտտենզեն
* Ռիսեն
* Շտերնշանցե

## Պատմություն
Ալտոնան հիմնադրվել է 1535 թվականին, որպես ձկնորսական գյուղ։ 1664 թվականին թագավոր Ֆրեդերիկ III շնորհեց Ալտոնային իր քաղաքային իրավունքները։ Մինչև 1864 թվականը Ալտոնան եղել է կարևորագույն նավահանգստային քաղաք։ Ալտոնա-Կիև երկաթուղին բացվել է 1844 թվականին։

1932 թվականին նացիստական երթ անցկացնելու փորձը քաղաքում վերաճվել է մեծ իրադարձությունների, որն հայտնի է արյունոտ կիրակի անվանումով։ 1938 թվականին Համբուրգի օրենքի համաձայն ընդգրկվել է Համբուրգի տարածքի մեջ։

## Հայտնի Ալտոնացիներ
* Ջորջ Դարվին (1797-1828)- Ամերիկացին Ֆիլհելեն
* Յոհան Հակով Դուշ (1725-1787)-գերմանացի գրող, բանաստեղծ և թարգմանիչ
* Խրիստիան Հելլ(ավագ)(1831-1883)-գերմանացի գեղանկարիչ
* Վասիլի Ստրուվե (1793-1864)-ռուս աստղագետ

## Արվեստ

Պատկեր:Dockland1.JPG|Dockland-ի շենքը
Պատկեր:Blick über Altona 1850 Stich.jpg|Ալտոնա,նկար, 1850 թվական


Կատեգորիա:1535 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Համբուրգի շրջաններ