Յոհան Բալթազար Նոյման

**Յոհան Բալթազար Նոյման կամ Նեյման** ( ), գերմանական բարոկկոյի և ռոկոկոյի ամենամեծ ճարտարապետներից մեկը։

## Կենսագրություն
ձախից|մինի|293x293փքս|Տուն, որտեղ ծնվել է Բալտազար Նեյմանը
Բալտազար Նեյմանը արհեստի առաջին քայլերը 18-րդ դարի սկզբին հավանաբար կատարել է  իր կնքահոր՝ զանգի պատրաստման և մետաղի ձուլման վարպետ Բալթազար Պլացերի ղեկավարությամբ։ Գնացել է Վյուրցբուրգ՝ Սեբալդ Կոխի մոտ սովորելու, որից հետո 1711 թվականին ստացել է «զինագործի, ռազմական և կենցաղային հրարվեստի» վարպետի կոչում։

1712 թվականին Նեյմանը շարքային ծառայության է անցել Ֆրանկոնիայի հրետանու մեջ, քանի որ ինժեների կարիերան բաց էր միայն զինվորականների համար։ Այս ընթացքում նա ուսումնասիրել է բերդաշինության արվեստը։ 1714 թվականից Նեյմանը ծառայել է Վյուրցբուրգի եպիսկոպոսներին։ 1717-18 թվականներին Նեյմանը ֆրանկոնյան զորքերի հետ մեկնել է Ավստրիա և Հունգարիա, որտեղ, հավանաբար, որպես ինժեներ մասնակցել է Բելգրադի ամրացմանը։

Վիեննայում Նեյմանը ծանոթացել է Յոհան Բերնհարդ Ֆիշեր ֆոն Էրլախի և Յոհան Լուկաս ֆոն Հիլդեբրանդտի օրինակելի բարոկկո կառույցներին, որոնք ձևավորել են նրա ճարտարապետական նախասիրությունները։ Միլանում Նեյմանը ծանոթացել է Գվարինո Գվարինիի աշխատանքներին, որը հետագայում ազդել է նրա ճանաչման արժանացած  տարածության հանճարեղ ընկալման վրա։

Որոշ ժամանակ Նեյմանն աշխատել է Վյուրցբուրգի ճարտարապետներ Անդրեաս Մյուլլերի և Ժոզեֆ Գրիզինգի ղեկավարությամբ, իսկ 1719 թվականին նոր արքեպիսկոպոս Յոհան Ֆիլիպ Ֆրանց ֆոն Շյոնբորնը Բալտասար Նեյմանին նշանակել է Վյուրցբուրգի արքեպիսկոպոսարանի շինարարական ծառայության պատասխանատու։ Այս կարգավիճակում՝ 1720 թվականին, Նեյմանին վստահվել է Վյուրցբուրգում նոր պալատ-նստավայրի նախագծումը։ Վյուրցբուրգի արքեպիսկոպոսը հետևել է իր մորեղբոր՝ Մայնցի կուրֆյուրստ Լոտար Ֆրանց ֆոն Շյոնբորնի առաջարկին, որը Նեյմանի ճարտարապետական տաղանդը նկատել էր դեռ 1715 թվականին։

[մինի|[Թրիերի Սուրբ Պաուլին քաղաքի բարոկկո ոճի եկեղեցի]]

Այս տարիներին Նեյմանի ճարտարապետական հայացքները ձևավորվել են Վյուրցբուրգի եպիսկոպոսի ծառայության մեջ գտնվող այլ ճարտարապետների հետ համագործակցությամբ, ինչպիսիք են Մաքսիմիլիան ֆոն Վելշը, Էրտալ և Ռիտեր ֆոն Գրոնեշտեյն եղբայրները, որոնց միջոցով նա ծանոթացել է վաղ ֆրանսիական դասական  Մանսարի  ճարտարապետությանը։ Վիեննայի ճարտարապետ Յոհան Լուկաս ֆոն Հիլդեբրանդտը որոշիչ ազդեցություն է ունեցել Նեյմանի ոճի վրա։

Պալատական նախագծի նախապատրաստման ընթացքում Նեյմանն իր գործատուի անունից մեկնել է ուսումնական շրջագայության և այցելել Մանհայմ, Բրուխսալ, Ստրասբուրգ, Նանսի և Փարիզ։ Այստեղ, ֆրանսիական արքայի առաջին ճարտարապետ Ռոբեր դե Կոտտի ազդեցության տակ, վերջապես ձևավորվել են տարածության հետ վարվելու  նրա նորարարական տեսակետները։ Ֆրանսիացի ճանաչված ճարտարապետ Ջերմեն Բոֆրանի հետ միասին Նեյմանը աշխատել է Փարիզում՝ լայնածավալ սանդուղքների իր նախագծերի վրա, որոնք հետագայում նրան հայտնի են դարձրել։ 1724 թվականին Նեյմանը մայորի կոչում է ստացել։ Շնորհիվ գաղտնի խորհրդական Ֆրանց Իգնատի Շիլդի դուստր Մարիա Եվա Էնգելբերտ Շիլդի հետ ամուսնության՝ Նեյմանը դարձել  է քաղաքի ամենաազդեցիկ տների և եպիսկոպոսության անդամ։

1729 թվականին Նեյմանը ստացել է փոխգնդապետի աստիճան և փոխարինել Մաքսիմիլիան ֆոն Վելշին որպես Բամբերգի շինարարական ծառայության պետ, երկրորդ եպիսկոպոսության արքեպիսկոպոս Ֆրիդրիխ Կառլ ֆոն Շոնբորնի տիրույթում։ Այնտեղ նա կառուցել է *Vierzenheiligen* մեծ տաճարը։ 1731 թվականին Նեյմանը ղեկավարել է Վյուրցբուրգի համալսարանի քաղաքացիական և ռազմական ճարտարապետության բաժինը, որը ստեղծվել էր հատուկ նրա համար, և 1741 թվականին ստացել է ամենաբարձր՝ գնդապետի աստիճան։

Շյոնբորն ընտանիքի կառուցապատման մոլուցքի շնորհիվ, որով փորձել են ամեն տեղ իրենց հովանավորյալներին դնել, Նեյմանը պատվերներ է ստացել Շպայերի, Կոնստանցի և Տրիերի եպիսկոպոսներից և նույնիսկ Քյոլնի կուրֆյուրստ Կլեմենս Ավագուստ I Բավարիացուց։

Իր կյանքի վերջում Նեյմանը կայսր Ֆրանց I- ի պատվերով ստեղծել է, նախագծեր Վիեննայում Հոֆբուրգի նոր սանդուղքի համար, որը համարվել է բարոկկո սանդուղքների ամենահիասքանչ նմուշներից մեկը (1747), ինչպես նաև Շտուտգարտի (1747-1749), Կարլսրուեի (1750-) բնակավայրերի մեծամասշտաբ նախագծեր (1751) և Շվետցինգենը (1752)։

Նեյմանը մահացել է 1753 թվականին՝ հրետանային գնդապետի կոչումով և արքեպիսկոպոսի շինարարական ծառայության ղեկավարի պաշտոնով։ Այլ արհեստավորների կողմից ավարտին են հասցվել Ներեսհայմում վանական եկեղեցին և Տասնչորս Սրբերի բազիլիկը։

## Արվեստի գործեր
* 14 սրբերի տաճարը տեղակայված է Բադ Շտաֆելշթայն կոմունային հարող անտառապատ տարածքում, այն վայրում, որտեղ, ըստ լեգենդի, Հիսուս մանուկը երկու անգամ հայտնվել է՝ 14 սրբերի ուղեկցությամբ։
* Գոսվայնշտեյնի բազիլիկը կառուցվել է Նեյմանի կողմից 1730-1739 թվականներին՝ որպես Սուրբ Հակոբոսի ճանապարհի ուխտավորների եկեղեցի
* Երրորդություն կաթոլիկ եկեղեցին Գայբախ Գայբախ գյուղի կենտրոնում (ներկայումս գտնվում է Ստորին Ֆրանկոնիայի Ֆոլկախ քաղաքի Կիտցինգեն շրջանի տարածքում) կառուցվել է 1740-1745 թվականներին արքեպիսկոպոս Ֆրիդրիխ Կառլ ֆոն Շոնբորնի հրամանով։
* Ուխտագնացություն մատուռ Սբ. Նիկոլասը (Նիկոլաուսբերգ) Վյուրցբուրգի մայրուղուց վերև՝ ճարտարապետի վերջին գործն է, կառուցվել է 1747-1750 թվականներին։ Ներքին հարդարանքը Ֆեյկյումերիեի և Մատերնո Բոսիի, որմնանկարները՝ Մաթեուս Գյունտերի։
* Կիտցինգենում գտնվող մատուռը գտնվում է Մայնի ափին `քաղաքի կենտրոնին հակառակ և առանձնանում է հարևան եկեղեցիներից` Նեյմանի աշխատանքի տանիքի առանձնահատկությամբ։

## Հիշատակ
* Նեյմանը պատկերված է իր կառուցած Վյուրցբուրգի նստավայրի հիմնական սանդուղքը ծածկող առաստաղի պլաֆոնին։ Ենթադրվում է, որ իր չափսերով այս պլաֆոնը առաստաղի նկարչության համաշխարհային պրակտիկայում առաջին տեղում է։
* Նեյմանը պատկերված է 50 գերմանական թղթադրամի վրա
* Նեյմանի անունով կոչվել է խառնարան Մերկուրիում
* Նեյմանը պատկերված է 1961 թվականի ԳԴՀ փոստային նամականիշի վրա
* Նեյմանի անունով են կոչվել Գերմանիայի տարբեր քաղաքների մի քանի դպրոցներ։

## Մատենագիտություն
* Max H. von Freeden: *Balthasar Neumann. Leben und Werk*. Deutscher Kunstverlag, München 1981, ISBN 3-422-00118-2
* Wilfried Hansmann: *Balthasar Neumann*. DuMont, Köln 1993, ISBN 3-8321-7167-3
* Eugen Ortner: *Der Barockbaumeister Balthasar Neumann. Eine Biographie*. Gondrom-Verlag, Bindlach 1989, ISBN 3-8112-0625-7
* Bernhard Schütz: *Balthasar Neumann*. Herder, Freiburg/B. 1988, ISBN 3-451-20614-5
* Bauern II:Franken: Handbuch der Historishen Stätten, Stuttgart:Kröner 2006 — ISBN 3-520-32501-2
* Lucke, Karin: Franken/ Karin Lucke — Köln: DuMont,1992 [Richtig wandern] ISBN 3-7701-2638-6
* Baedecker. Deutschland. Verlag Karl Baedeker.2002. ISBN 3-8297-1004-6

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Residenz Wuerzburg Hofgarten.jpg|մինի|կենտրոն|Պալատ-նստավայր Վյուրցբուրգում
Պատկեր:Bundesarchiv B 145 Bild-F079088-0003, Würzburg, Residenz.jpg|մինի|կենտրոն|Շքասանդուղք Վյուրցբուրգում
Պատկեր:Basilika in Goessweinstein.jpg|մինի|կենտրոն|Բազիլիկ Գոսվայնշտեյնում
Պատկեր:Монастырь Эбрах.jpg|մինի|կենտրոն|Էբրախի վանք (Յոհան Լեոնարդ Դինցենհոֆերի հետ)
Պատկեր:Heligkreuzkapelle. (1745).jpg|մինի|կենտրոն|Սուրբ Խաչ մատուռ
Պատկեր:Basilika 14 Heiligen.jpg|մինի|կենտրոն|14 սրբերի բազիլիկ


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Գերմանացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ճարտարապետներ