Նեպալի հակակառավարական բողոքի ցույցեր (2025)

**Նեպալի հակակառավարական բողոքի ցույցեր**, 2025 թվականին Նեպալում տեղի ունեցան լայնածավալ ցույցեր, անվանում են **Z սերնդի բողոքի ցույցեր** (), որոնք հիմնականում կազմակերպել են ուսանողները և երիտասարդ քաղաքացիները: Բողոքի ցույցերը սկսվել են բազմաթիվ հայտնի սոցիալական ցանցերի համազգային արգելքից հետո, սակայն դրանց արմատները բխում էին հանրության հիասթափությունից՝ կապված պետական պաշտոնյաների և նրանց ընտանիքների կողմից կոռուպցիայի և հարստության ցուցադրման ենթադրյալ դեպքերի, ինչպես նաև պետական միջոցների վատ կառավարման մեղադրանքների հետ: Շարժումը արագորեն ընդլայնվել է՝ ընդգրկելով կառավարման, թափանցիկության և քաղաքական հաշվետվողականության ավելի լայն հարցեր։ Բողոքի ցույցերը արագորեն սրվել են՝ պետական պաշտոնյաների նկատմամբ բռնության և կառավարական ու քաղաքական շենքերի վանդալիզմի հետևանքով ամբողջ երկրում:

## Նախապատմություն
2025 թվականի սեպտեմբերի 4-ին Նեպալի կառավարությունը հրամայել է փակել 26 սոցիալական մեդիա հարթակներ, այդ թվում՝ Ֆեյսբուքը, X-ը, ՅուԹյուբը, ԼինքդԻնը, Reddit-ը, Սիգնալը և Սնապչատը ՝ Կապի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարության նոր կանոններին չհետևելու համար։ Քննադատները պնդում են, որ փակումը պայմանավորված է եղել սոցիալական մեդիայի միտմամբ, որը շեշտում էր ընտանեվարությունը՝ կենտրոնանալով ազդեցիկ քաղաքական առաջնորդների երեխաների և հարազատների կողմից վայելվող անհիմն արտոնությունների վրա։ Այս միտումը առաջացրել է հանրային զգալի ուշադրություն և ներգրավվածություն Z սերնդի օգտատերերի շրջանում։

## Ժամանակագրություն
### Սեպտեմբերի 8
Կատմանդուում, մասնավորապես Մայթիգար Մանդալայում և դաշնային խորհրդարանի շենքի՝ Նյու Բանեշվորի շրջակայքում, տեղի են ունեցել մեծ հավաքույթներ՝ տասնյակ հազարավոր մասնակիցների մասնակցությամբ։ Բողոքի ցույցը պաշտոնական ղեկավարություն չի ունեցել, անհատները կամավոր կերպով միացել են կոռուպցիայի և սոցիալական ցանցերի արգելքի դեմ պայքարելու համար։ Ցույցերը սրվել են, երբ ցուցարարները փորձեցին մտնել Նեպալի դաշնային խորհրդարան, ինչի հետևանքով անվտանգության ուժերը պատասխանել են արցունքաբեր գազով, ջրցաններով, ռետինե փամփուշտներով և մարտական փամփուշտներով։ Որոշ ցուցարարների կողմից օգտագործվել է «Ծղոտե գլխարկով ծովահենների» «Ուրախ Ռոջեր» դրոշը *[[Վան Փիս|«Վան Փիս»]]* *[[Մանգա|մանգայի]]* շարքից, ինչի նմանն օգտագործվել է 2025 թվականի ինդոնեզական բողոքի ցույցերի ժամանակ։ 

Երեկոյան կառավարությունը վերացրել է սոցիալական ցանցերի հարթակների վրա դրված արգելքը։ Ներքին գործերի նախարար Ռամեշ Լեխակը հրաժարական է տվել։ Պարետային ժամ է մտցվել մի քանի խոշոր քաղաքներում, այդ թվում՝ Կատմանդուում, Բիրգունջում, Բհայրահավայում, Բուտվալում, Պոկհարայում, Իտահարիում և Դամակում։

Բախումների արդյունքում զոհվել է առնվազն 19 մարդ, վիրավորվել՝ 347-ը։

### Սեպտեմբերի 9
Նեպալի կոմունիստական կուսակցության (միասնական մարքսիստ-լենինյան) նախարարներին իրենց պաշտոններից չհրաժարվելու հրահանգ տալուց հետո, վարչապետ Կ.Պ. Շարմա Օլին նույնպես հրաժարական է տվել պաշտոնից և փախել Բուդհանիլկանտհայի Շիվապուրիի զորանոց։ 

Այնուամենայնիվ, բողոքի ցույցերը շարունակվել են ամբողջ երկրում։ Ցուցարարները հրկիզել ենն բազմաթիվ կառավարական շենքեր՝ Նեպալի վարչական կենտրոն Սինգհա Դուրբարի մի մասը, Նեպալի Գերագույն դատարանի հարակից շենքը, նախագահի նստավայրը Սիտալ Նիվասում, և վարչապետի նստավայրը Բալուվատարում։ 

Բռնի գործողությունների թիրախում են հայտնվել Կատմանդուի մի քանի նշանավոր վայրեր, այդ թվում՝ Նեպալի վարչապետի և Նեպալի նախագահի նստավայրերը, ցուցարարները հրկիզել են նախարարների և խորհրդարանի անդամների տները, խորհրդարանի շենքըխ։ Նեպալի կոմունիստական կուսակցության (UML) և Նեպալի կոնգրեսի շտաբ-բնակարանները նույնպես վանդալիզմի են ենթարկվել, կուսակցական դրոշները պոկվել և այրվել են։  Անվտանգության ուժերը, այդ թվում՝ Նեպալի բանակը, նպաստել են տուժած տարածքներից քաղաքական գործիչների անվտանգ տարհանմանը և տարհանվել են Տրիբհուվան միջազգային օդանավակայան՝ միաժամանակ փորձելով վերահսկել հրկիզման և ավերածությունների սրացող դեպքերը։

Գյուղատնտեսության նախարար Ռամ Նաթ Ադհիկարին և առողջապահության նախարար Պրադիպ Պաուդելը, ինչպես նաև Ռաստրիա Սվատանտրա կուսակցության 21 պատգամավորներ հրաժարական են տվել, ինչպես նաև Ռաստրիա Պրաջատանտրա կուսակցության բոլոր պատգամավորները։ Մի քանի անդամներ լքեցին Օլիի UML կուսակցությունը։

Բողոքի ցույցի մասնակիցները գնացել են Տրիբհուվանի միջազգային օդանավակայան ՝ քաղաքական առաջնորդներին փախչելը կանխելու համար:Նեպալի բանակը փակել է և գրաել օդանավակայանը։ Նախատեսված միջազգային չվերթները վերահասցեագրվել են դեպի Պոկհարա կամ չեղարկվել: 

Հարձակման են ենթարկվել մի քանի քաղաքական առաջնորդներ։ Նախկին վարչապետ Շեր Բահադուր Դեուբան և նրա կինը ՝ Արզու Ռանա Դեուբան վիրավորվել են իրենց տան հրկիզման ժամանակ։ Ցուցարարները նրանց հանձնել են ոստիկանությանը։ Փոխվարչապետ Պրակաշ Ման Սինգհի տունն ու մեքենան հրկիզել են, որին հաջորդել է նախկին նախագահ Բիդյա Դևի Բհանդարիի տունը Կատմանդուի Բհանգալ քաղաքում։ Նախկին վարչապետ Ջհալա Նաթ Խանալի նստավայրը նույնպես ենթարկվել է հարձակման և հրկիզման, որի հետևանքով զոհվել է նրա կինը՝ Ռաջյալակշմի Չիտրակարը։ Ռուպանդեհի շրջանում հրկիզել են տեղական քաղաքական գործիչներ Բալ Կրիշնա Խանդի, Բհոջ Պրասադ Շրեստհայի և մի քանի քաղաքապետերի տները։ Չիտվան շրջանում հրկիզել են նախկին վարչապետ Պրաչանդայի տունը։  Հետաուդայում վանդալիզմի են ենթարկել և հրկիզել մի քանի կառավարական գրասենյակներ։ Կառնալի նահանգում հրկիզել են խորհրդարանի շենքը և գլխավոր նախարար Յամ Լալ Կանդելի նստավայրը։ Կոշի նահանգի մայրաքաղաք Բիրատնագարում հրկիզել են շրջանային գրասենյակը և շրջանային դատարանը, որին հաջորդել է գլխավոր նախարարի և նախարարների նստավայրը։ 

Ցուցարարները հարձակվել են Կայլալի շրջանի բանտի վրա։ Բոլոր կալանավորները փախել են։ Ռաբի Լամիչհանեն ազատ է արձակվել Կատմանդուի Նախու բանտից, բոլոր կալանավորներին ազատել են և բնատը հրկիզել։ Ցուցարաները հրկիզել են Ճանապարհային դեպարտամենտի շենքը և լրջորեն վնասել այն ինչպես նաև լիազորությունների չարաշահման հետաքննության հանձնաժողովի գրասենյակը։ Կասկի բանտը նույնպես հրկիզել են, ինչի արդյունքում փախուստի են դիմել 773 կալանավոր։

Մի քանի ցուցարարներ վիրավորվել են։ Երեսուներեքը բուժօգնություն են ստացել Ուսումնական հիվանդանոցում։  Կոտեշվորում մահացել է երեք ոստիկան։

Պարետային ժամ է սահմանվել մի քանի քաղաքներում, այդ թվում՝ Կատմանդուում, Բիրգունջում, Բհայրահավայում, Բութվալում, Պոխարաում, Իտահարիում և Դամակում: 

Նեպալի և Բանգլադեշի միջև ֆուտբոլային ընկերական խաղը չեղարկվել է։ 

Ավելի ուշ երեկոյան բանակի շտաբի պետ Աշոկ Ռաջ Սիգդելը  բանակցությունների կոչ է արել ագրեսիվ խմբերին։

### Սեպտեմբերի 10
Վաղ առավոտյան Նեպալի բանակի ուժերը մայրաքաղաքի կարևորագույն թաղամասերում պարեկել են և ձերբակալություններ կատարել։ Ենթադրվում է, որ զինվորները զինված են եղել M16A1 Colt 603 հարձակողական, L1A1 մարտական հրացաններով, Sterling L2A3 MK4 գնդացիրներով և, հնարավոր է , IMI Galil ARM հրացաններով։ Գեներալ Սիգդելը կրկին հորդորել է է ցուցարարներին խաղաղ մնալ, քանի որ կառավարությունը փորձում է վերականգնել խաղաղությունը։

Ցուցարարները շարունակել են ամբողջ գիշեր թալանել կառավարական շենքերը և քաղաքական գործիչների տները, և տեսանյութում երևում է, թե ինչպես են ցուցարարների մի խումբ տներից հրազեն վերցնում, այդ թվում՝ ենթադրաբար GSG-522 կարաբին և փականավոր հրացան։

Կեսօրին ցույցերի տեմպը թւլացել է։ Ցուցարարների մի խումբ սկսել է մաքրել նախորդ օրը հրկիզված խորհրդարանի շենքի մոտ գտնվող փողոցը։ 

Բողոքի ակցիայի մասնակիցները առցանց քննարկումներ են անցկացրել ժամանակավոր առաջնորդ ընտրելու համար: Մոտավորապես ժամը 22:00-ին խումբը քվեարկել է և ընտրել Սուշիլա Կարկիին: Մյուս թեկնածուներն են եղել Բալեն Շահը և Կուլ Ման Գիսինգը: Ըստ որոշ տեղեկությունների, Բալենը չի պատասխանել հեռախոսին: Դուրգա Պրասային առանձին հանդիպել է բանակի հրամանատարի հետ, սակայն որևէ կոնկրետ եզրակացության չի հանգել:  Կարկին News18- ին տված հարցազրույցում հաստատել է այդ դերը ընդունելու իր պատրաստակամությունը:

Պոկհարայում Նայաբազարում և Լեյքսայդում այրված տան մեջ հայտնաբերվել է երկու դիակ։

Ոստիկանությունը հայտարարել է, որ սեպտեմբերի 10-ի դրությամբ ամբողջ երկրի բանտերից փախել է ավելի քան 13,500 կալանավոր։ Զինվորները ձերբակալել են այդ կալանավորներից 303-ին և հանձնել ոստիկանությանը։ Յոթանասուներեք հրացան նույնպես վերադարձվել է։  Դհադինգ շրջանում երկու կալանավոր սպանվել է, իսկ յոթը՝ վիրավորվել, երբ նրանք փորձել են փախչել,  մինչդեռ զինվորները նաև կանխել են Կատմանդուի գլխավոր բանտում բանտից փախուստի փորձը։ 

### Սեպտեմբերի 11
Առավոտյան տեղի է ունեցել հանդիպում, որին մասնակցել են նախագահ Պուդելը, գեներալ Սիգդելը և Z սերնդի ներկայացուցիչները: Հանդիպումը տեղի է ունեցել Բհադրակալիի բանակի շտաբում՝ ժամանակավոր առաջնորդ ընտրելու ջանքերի շրջանակներում: Աղբյուրների համաձայն՝ Z սերունդ խումբը փորձում է Սուշիլա Կարկիին առաջադրել որպես ժամանակավոր վարչապետ: Քննարկվող այլ անունների թվում էին Բալենդրա Շահը, Կուլ Ման Գիսինգը և Դհարանի քաղաքապետ Հարկա Ռաջ Ռայը:

Նեպալի առողջապահության նախարարության տվյալներով՝ զոհերի թիվը հասել է 34-ի, իսկ վիրավորվել է ավելի քան 1300 մարդ։

## Արձագանքներ
### Ներքին
Արդարադատության նախկին նախարար Գոբինդա Բանդին ասել է, որ սոցիալական ցանցերի արգելքը հակասում է սահմանադրությանը և հիմնարար ազատություններին, այդ թվում՝ Նեպալի սահմանադրությամբ և Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրով (ICCPR) պաշտպանված իրավունքներին: 

Մարդու իրավունքների ազգային հանձնաժողովը կոչ է արել իշխանություններին չկիրառել չափազանց ուժ և «զսպվածություն ցուցաբերել բողոքի ցույցերը կարգավորելիս»։ 

Ռաստրիա Պրաջատանտրա կուսակցությունը (ՌՊԿ), որը ներկայումս վստահություն և աջակցություն է ներշնչում կառավարությանը, դատապարտել է սոցիալական ցանցերի արգելքը և ոստիկանության արձագանքը բողոքի ցույցերին, և ավելին՝ կոչ է արել անհապաղ լուծարել ներկայիս կառավարությունը։ 

Ֆեյսբուքյան գրառման մեջ Կատմանդուի քաղաքապետ Բալեն Շահը նշել է, որ չի կարող մասնակցել բողոքի ցույցերին՝ կազմակերպիչների կողմից սահմանված տարիքային սահմանափակման պատճառով։ Այնուամենայնիվ, նա կարծում է, որ կարևոր է լսել նրանց ձայնը։ Նախագահ Ռամ Չանդրա Պուդելը և Նեպալի բանակը կոչ են արել հանգստության և քաղաքական երկխոսության։ 

### Միջազգային
*   ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատարի գրասենյակի մամուլի խոսնակ Ռավինա Շամդասանին պահանջել է սպանությունների հետաքննություն սկսել։
* Ամնեսթի ինթերնեյշնլը դատապարտել է հետապնդումը և կոչ արեl անկախ հետաքննության և պատասխանատվության
*   Հնդկաստանի Արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարել է, որ ուշադիր հետևում է բողոքի ցույցերին՝ արտահայտելով իր վիշտը զոհերի կապակցությամբ և ցավակցություն հայտնելով զոհերի ընտանիքներին։ Նա նաև մաղթել է վիրավորներին արագ ապաքինում և խորհուրդ է տվել Նեպալում գտնվող Հնդկաստանի քաղաքացիներին հետևել պարետային ժամի հրամաններին և անվտանգության ուղեցույցներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2025 Ասիայում
Կատեգորիա:2025 Նեպալում
Կատեգորիա:Ապստամբություններ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Զանգվածային անկարգություններ
Կատեգորիա:Նեպալի պատմություն