open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գաբրիել Անո

**Գաբրիել Անո** (ֆրանսերեն՝ *Gabriel Hanot*, ), մասնագիտությամբ լեզվաբան-մանկավարժ, առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին ռազմական օդաչու, հետագայում մարզական լրագրող (19201968)։ 1913-1919 թթ. հայտնի ֆուտբոլիստ էր։ Որպես աջ պաշտպան՝ ազգային հավաքականում անցկացրել է 13 խաղ։

Գաբրիել Անոյի նախաձեռնությամբ սահմանվել է Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի խաղարկությունը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1889 ծնունդներ
Կատեգորիա:1968 մահեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ
Պինդ վառելանյութ

250px|մինի|Ածուխի բրիկետներից ստացված կրակ
**Պինդ վառելանյութը** այն պինդ մարմնային վիճակում գտնվող  նյութերն երբ, որոնք օգտագործվում են որպես վառելանյութ՝ էներգիա ստանալու կամ ուղղակի տաքացման համար։

## Պինդ վառելանյութի տեսակներ
Պինդ վառելանյութի հիմնական տեսակներն են՝ հանածո ածուխները, տորֆը, այրվող թերթաքարերը և փայտանյութը։ Հանածո ածուխները, տորֆը և թերթաքարերը օգտագործվում են ոչ միայն որպես պինդ վառելանյութ, այլ նաև արհեստական եղանակով հեղուկ և գազային վառելանյութ ստանալու համար։

### Հանածո ածուխներ
Հանածո ածուխներն առաջացել են երկրաբանական վաղուց անցած դարաշրջանների բուսականության քայքայման հետևանքով։ Որքան ավելի հին է ածուխը, այնքան ավելի ուժեղ է ընթացել բույսերի օրգանիզմների բաղադրությունը կազմող օրգանական նյութերի քայքայման պրոցեսը և նույնքան ավելի է ածխածնի պարունակությունը նրա մեջ։

Հանածո ածուխներից առավել հնագույնը անտրացիտն է։ Նա ածուխների մեջ ամենապինդն է և ունի փայլ։ Ամենից ջահելը՝ գորշ ածուխն է։ Նրա մեջ երբեմն կարելի է նկատել դեռևս չքայքայված բուսական մնացորդներ։ Ըստ տարիքի և ածխածնի պարունակության, քարածուխը գրավում է միջանկյալ դրություն։ Նա առավել մեծ քանակությամբ է արդյունահանվում և ծախսվում։ Նրա տեսակներից մի քանիսը գործադրվում են կոքսի արտադրության համար, որը կարելի է դիտել որպես արհեստական եղանակով ստացված պինդ վառելանյութերի մի տեսակ։ Գորշ ածուխը, որպես ածխածնով ամենից ավելի աղքատը, սովորաբար հեռավոր տարածություններ չի փոխադրվում, այլ սպառվում է տեղում։

### Տորֆ
Վառելանյութի կարևոր տեսակ է նաև տորֆը։ Տորֆը գոյանում է ճահիճների հատակին, ճահճային մահացող բույսերի քայքայումից։ Այդ բույսերի մնացորդները կարելի է հեշտությամբ զզնել տորֆի մեջ։ Ածխածնի պարունակությունը նրա մեջ համեմատաբար մեծ չէ, ուստի այն առավելապես օգտագործվում է որպես տեղական վառելանյութ։

### Այրվող թերթաքարեր
Այրվող թերթաքարերը օրգանական նստվածքային գոյացումներ են, որոնք պարունակում են կենդանիների և բույսերի հանքային մնացորդներ և անօրգանական ծագում ունեցաղ նստվածքներ։ Այդ պատճառով էլ թերթաքարերը այրվելիս մոխիր շատ են առաջացնում։

### Փայտանյութ
Փայտանյութը որպես արդյունաբերական վառելանյութ գնալով ավելի քիչ գործադրություն է գտնում։ Ավելի հարմար է այն օգտագործել որպես շինանյութ և քիմիական վերամշակման օգնությամբ ստացվող զանազան արժեքավոր արտադրանքներ՝ սպիրտ, քացախաթթու, ացետոն, արհեստական մանրաթել ստանալու համար և այլն։

## Աղբյուրներ
Յու․ Վ․ Խոդակով, Լ․ Ա․ Ցվետկով և ուրիշներ։ «Քիմիա», Երևան, 1961։

Կատեգորիա:Այրում
Կատեգորիա:Վառելանյութեր
Կատեգորիա:Օգտակար հանածոներ
Ավստրիայի ֆուտբոլային միություն

**Ավստրիայի ֆուտբոլային միություն** (գերմաներեն՝ *Österreichischer Fußball-Bund*), Ֆուտբոլային միությունն ստեղծվել է 1904-ին։ ՖԻՖԱ-ի անդամ 1905-ից։ Խոշորագույն մարզադաշտը «Էռնեստ Հապել» (նախկինում «Պրատեր», Վիեննա)՝ 63.000։

Ազգային հավաքականը (մարզազգեստը՝ սպիտակ մարզաշապիկ, սև վարտիք), 1930-ականներին փայլուն խաղ ցուցադրելով՝ լեգենդային թիմի համբավ ձեռք բերեց եվրոպական ֆուտբոլում։ Նրան անվանում էին «վունդերթիմ» («հրաշք թիմ»), որը կազմալուծվեց 1938-ին, գերմանաֆաշիստական զորքերը զավթեցին Ավստրիան։ Եղել է աշխարհի 1954-ի առաջնության 3-րդ մրցանակակիր, 1936-ի օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր։

Ավստրիական ֆուտբոլին բնորոշ են ուժային պայքարը, արագությունը, գնդակի բազմաքայլ խաղարկումները։

Առաջատար ակումբներն են «Ռապիդը», «Աուստրիան», «Ադմիրան»։

Լավագույն խաղացողներն են Սեստան, Սինդելարը, Բիկան, Բինդերը, Հանապին, Օվցիրկը, Հապելը, Զեմանը, Կոլերը, Հոֆը, Բուցեկը, Պեցեյը, Պրոհազկան, Կրանկլը, Պոլստերը, Հերցոգը և ուրիշներ։ Ֆրանց Բինդերը ընդհանուր առմամբ խփել է 1006 գոլ, որը աշխարհի լավագույն ցուցանիշներից է։

Լավագույն մարզիչներն են Ռապանը և Հապելը։

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Ավստրիայի ֆուտբոլային միության պաշտոնական կայքէջը
Անգլիայի ֆուտբոլային միություն

մինի|200px|Անգլիայի ֆուտբոլային միության տարբերանշանը
մինի
**Անգլիայի ֆուտբոլային միություն** (անգլերեն՝ *The Football Association*) - ստեղծվել է 1863-ին։ ՖԻՖԱ-ի անդամ՝ 1905-20, 1924-28 թթ. և 1946-ից։ Խոշորագույն մարզադաշտը՝ «Ուեմբլի»։

Ազգային հավաքականը (մարզազգեստը՝ սպիտակ մարզաշապիկ, մուգ կապույտ վարտիք) 1966-ի աշխարհի, 1908 և 1912 թթ. օլիմպիական խաղերի չեմպիոն է, Եվրոպայի 1968-ի առաջնության 3-րդ մրցանակակիր։ Անգլիակամ ֆուտբոլին բնորոշ են աթլետիզմը, երկար փոխանցումները, գլխով հմուտ խաղը։ Առաջատար ակումբներն են «Մանչեսթր Յունայթեդը», «Լիվերպուլը», «Էվերթոնը», «Նոթինգհեմ Ֆորեսթը», «Ասթոն Վիլան», «Արսենալը», «Չելսին»։ Լավագույն խաղացողներից են Լաութոնը, Դրեյքը, Մեթյուզը, Ռայթը, Ֆիննեյը, Գրիվսը, Ռ.Չարլթոնը, Բենքսը, Մուրը, Հերսթը, Քիգանը, Շիլթոնը, Ֆրենսիսը, Լինեքերը, Գասկոյնը, Շիրերը, Բեքհեմը, Օուենը, Ռունին և այլք։ Լավագույն մարզիչներն են Չեմպենը, Բասբին, Ռամսեյը, Ռոբսոնը և այլք։

## Արտաքին հղում
* Պաշտոնական կայքէջ

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1863 հիմնադրումներ Անգլիայում
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլն Անգլիայում
Ալժիրի ֆուտբոլի ֆեդերացիա

**Ալժիրի ֆուտբոլի ֆեդերացիա** (ֆրանսերեն՝ Fédération algérienne de football, արաբերեն՝ الاتحادية الجزائرية لكرة القدم‎), ստեղծվել է 1962 թվականին։ ՖԻՖԱ-ի անդամ է 1963 թվականից։ Հնագույն ակումբը՝ «Մուլուդիա Հալիան», հիմնվել է 1920 թվականին, 1976 թվականին դարձել է Աֆրիկայի չեմպիոնների գավաթակիր։

Ազգային հավաքականը մասնակցել է աշխարհի 1982 թվականի (խմբային մրցաշարում 2-1 հաշվով հաղթել է ԳՖՀ-ին, ինչը այս մրցումների պատմության խոշոր անակնկալներից է) և 1986 թվականի առաջնությունների եզրափակիչ փուլերին, բայց երկու դեպքում էլ չի հաղթահարել նախնական արգելքները։

Աֆրիկայի 1990 թ. առաջնության հաղթող է։

## Տես նաև՝
* Ալժիր

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքէջը 

Կատեգորիա:Ֆուտբոլային կազմակերպություններ
Վրաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիա

**Վրաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիա** (), ստեղծվել է 1990 թվականին։ ՖԻՖԱ-ի անդամ է 1992 թվականից։

Վրաստանի ֆուտբոլիստները զգալի ավանդ են ներդրել խորհրդային ֆուտբոլում, ԽՍՀՄ գլխավոր հավաքական գործուղել բարձրամակարդակ, տեխնիկապես հիանալի պատրաստված ֆուտբոլիստների։ Լայն ճանաչում են ձեռք բերել Պաիճաձեն, Մեսխին, Մետրևելին, Խուրցիլավան, Չիվաձեն, Ղիփիանին և այլք։ 1981 թվականի Եվրոպայի գավաթակիրների գավաթին է արժանացել հանրապետության առաջատար ակումբը՝ Թբիլիսիի «Դինամոն»։

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Կաշվե թիկնոցից մինչև կաշվե գնդակ

Կատեգորիա:1992 հիմնադրումներ Վրաստանում
Մկրտիչ Ասլանյան

**Մկրտիչ Սերոբի Ասլանյան** (), հայ արձակագիր, լրագրող, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1931 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Բուլանըխ գավառի Կոփ գյուղում։ 1915 թվականին ընտանիքի հետ գաղթել է Արևելյան Հայաստան։ 1930 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի հայկական բանֆակը։ Հետո սովորել է Թիֆլիսի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը, բայց այստեղ ուսումը կիսատ է սովորել։ 1923-1928 թվականներին որպես կառուցող բանվոր աշխատել է Ղարաքիլիսայում (այժմ՝ Վանաձոր), ապա Թիֆլիսում։ 1928-1935 թվականներին աշխատել է «Պրոլետար» թերթում (Թիֆլիս) որպես գյուղբաժնի վարիչ, 1935-1941 թվականներին՝ Վրաստանի ռադիոկոմիտեում որպես հայկական հաղորդումների խմբագիր։ 1930-1932 թվականներին եղել է պրոլետգրողների միության հայկական մասնաճյուղի առաջին քարտուղարը։ 1941-1945 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում, մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։ Եղել է Անդրկովկասյան ռազմաճակատի «Լենինյան դրոշ» թերթի զինթղթակիցը։ 1956 թվականին նորից աշխատանքի է անցել Վրաստանի ռադիոկոմիտեում որպես հայկական հաղորդումների գլխավոր խմբագիր։ Այստեղ աշխատել է մինչև 1972 թվականը, ապա անցել է կենսաթոշակի։ Միաժամանակ, 1955-1958 թվականներին եղել է Վրաստանի գրողների միության հայկական մասնաճյուղի նախագահը։

Ռուսերեն լույս է տեսել նրա «Քողարկված հետքերով» (Թբիլիսի, 1957), «Առաջին ժպիտը» (Մոսկվա, 1975), վրացերեն՝ «Եղբայրություն» (Թբիլիսի, 1958), «Քողարկված հետքերով» (Թբիլիսի, 1966) գրքերը։ Մահացել է Թբիլիսիում։ Նրա քրոջ ծոռները շատ անապահով վիճակում ապրում են հանրակացարանում։

## Պարգևներ
* Կարմիր աստղի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան

## Գրքերի մատենագիտություն
* Փոթորիկ (պատմվածքներ և վիպակներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1946, 199 էջ։
* Քողարկված հետքերով (վիպակ), Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 220 էջ։
* Աներևույթ ճակատ (վիպակ), Երևան, Հայպետհրատ, 1954, 628 էջ։
* Աշխեն Սաթյան (վեպ), Թբիլիսի, Սախելգամի, 1955, 416 էջ։
* Երջանկության արահետով (վեպ), գիրք առաջին, Թբիլիսի, «Սաբճոթա Սաքարթվելո», 1960, 364 էջ։
* Երջանկության արահետով (վեպ), գիրք երկրորդ, Թբիլիսի, «Սաբճոթա Սաքարթվելո», 1961, 408 էջ։
* Երբ սկսվում է ձնհալը (պատմվածքներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 196 էջ։
* Անհանգիստ բնավորություններ (վիպակներ), Թբիլիսի-Երևան, «Սաբճոթա Սաքարթվելո», 1967, 692 էջ։
* Հավասարում չորս անհայտով (վիպակներ), Թբիլիսի, «Սաբճոթա Սաքարթվելո», 1973, 359 էջ։
* Տագնապալի հասակ, Թբիլիսի, 1980, 396 էջ։
* Կեսգիշերից անց (վիպակներ), Թբիլիսի, «Մերանի», 1980, 396 էջ։
* Երազանքին ընդառաջ (վեպ), Թբիլիսի, «Մերանի», 1983, 388 էջ։
* Աշնանային ամպրոպ (վեպ, Աշխեն Սաթյան վեպի վերամշակված տարբերակը), Թբիլիսի, 1986, 344 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Առէջ

[մինի|աջից|250 px|առէջներ, որոնք [ծաղկափոշի են կրում]]

**Առէջ** (), ծաղկի փոշին արտադրող գեներատիվ արական օրգան։

## Կառուցվածք
Հասուն առէջը մեծ մասամբ կազմված է փոշանոթից, կապից և առէջաթելից։ Փոշանոթը հաճախ կազմված է երկու զույգ փոշեպարկերից։ Փոշանոթի ֆիզիոլոգիական ֆունկցիան այն է, որ նրա մեջ կատարվում է ծաղկափոշու զարգացումը և ձևավորումը։

Առէջաթելն ունի վերնամաշկ կուտիկուլայով կամ առանց կուտիկուլայի։ Ծածկասերմերի և մերկասերմերի մոտ Հերձանցքներ նրա վրա սովորաբար չկան։ Արդեն բաժակաթերթերում հերձանցքներ քիչ կան, իսկ մեզոֆիլը դիֆերենցված չէ։

## Զարգացում
Առէջն առաջանում է ծաղկակիր ընձյուղի աճման կոնի թմբիկից։ Առէջային մերիստեմատիկ սաղմնային թմբիկը սկզբում միանգամայն միատարր է, բայց նրա հետագա աճման ժամանակ դիֆերենցում է կատարվում։ Հանդես է գալիս պրոկամբիալ խուրձը, որը սկիգբ է տալիս կապի միջով անցնող խրձին։ Փոխադրող խուրձն ունի սպիրալային անոթներ և թույլ արտահայտված մաղանման խողովակներ։ Փոշանոթը կազմված է կապով միացած երկու փոշեպարկերից։ Զարգացման առաջին ստադիայում նա ծածկված է վերնամաշկով որի արտաքին պատերը կուտինիզացված են, նրա պարունակությունը կազմում է պարենքիմային մեզոֆիլը, իսկ կենտրոնում անցնում է փոխադրող խուրձը։ Փոշեսկզբնակների ամբողջությունն անվանվում է փոշեհատիկ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բույսի անատոմիա
Կատեգորիա:Բույսի բազմացում
Կատեգորիա:Ծաղիկ
Առյուծային ասուպային հոսք

[աջից|մինի|230px|Առյուծային ասուպային հոսքը 1833 թվականին, նկատված [Հյուսիսային Ամերիկայում նոյեմբերի 12/13-ին]]

**Առյուծային ասուպային հոսքը** կամ **Լեոնիդները** բեղուն ասուպային հոսք է, որը կապված է Թեմպլ–Թատլ գիսաստղի հետ։ Այս ասուպային հոսքի անունը ասուպների ճառագայթման վայրից են ստանում՝ Առյուծ համաստեղությունից. ասուպները թվում է, թե երևում են երկնքի այդ կետից։ 2009 թվականի ցուցաբերումը, որը գագաթնակետի հասավ նույն թվականի նոյեմբերի 17-ին, կարելի է ավելի քան 500 ասուպներ ժամում արտադրի։ Դա բավական չէ իրեն ասուպային փոթորիկ անվանելու համար, որը պարունակում է ավելի քան 1,000 ասուպ ժամում։

## Կառուցվածք
Առյուծային ասուպային հոսքը տեղի է ունենում փոշոտ Տեմպել-Տատլ գիսաստղի ստեղծած փոշիներից, որը մի փոքր գիսաստղ է, 3.6 կմ տրամագծով. հայտնաբերվել է աստղագետներ Տեմպել և Տատլի կողից՝ 19-րդ դարի վերջում։ Գիսաստղի աղբը, որը բաղկացած է ավազի կամ ոլոռահատիկի չափ գիսաստղի մասնիկներից, գիսաստղի հետ միասին շրջում է արևը, և տարին մեկ անգամ, նոյեմբերի մեջտեղում, այդ փոշիները հայտնվում են Երկրի մոտ։ Նրանք մինչ 71 կիլոմետր վայրկյանում հարվածով ներս են մտնում մթնոլորտ, և բոցկլտում համառորեն, բայց ցայտունորեն։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ասուպային հոսքեր
Կատեգորիա:Նոյեմբերի իրադարձություններ
Ֆիզիկական անձ

**Ֆիզիկական անձ** են հանդիսանում բոլոր մարդիկ։

Իրավունքի տեսանկյունից ֆիզիկական անձինք կարող են ունենալ մի քանի կարգավիճակ՝
# Քաղաքացիություն ունեցող,
# Քաղաքացիություն չունեցող,
# Օտարերկրյա քաղաքացիներ,
# Երկքաղաքացիներ;

Ֆիզիկական անձանց նման տարբաժանումը նրանում է, որ քաղաքացիություն ունեցող ֆիզիկական անձինք միայն կարող են ընտրել և ընտրվել Հայաստանի պետական պաշտոններում, պետությունն է ստանձնում նրա պաշտպանությունը, որտեղ էլ որ նա լինի։ Մնացած բոլոր իրավունքներով և պարտականություններով նրանք հավասար են։

Ֆիզիկական անձինք ի ծնե իրավունակ են։ 18 տարեկանից սկսած ձեռք են բերում նաև լրիվ գործունակություն։ Իրավունակությամբ և գործունակությամբ օժտված ֆիզիկական անձինք ձեռք են բերում իրավասուբյեկտություն։ Ֆիզիկական անձանց մասին հիմնական դրույթները ամրագրում են ստացել Հայաստանի Սահմանադրությունում և մարդու իրավունքների մասին համընդհանուր հռչակագիրյում։

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի հանրապետության Սահմանադրական իրավունք» 2008 թ, Ն.Ա. Այվազյան, 196-րդ էջ։
* «Քաղաքացիական իրավունք», հատոր 1 2004 թ., Տարիել Բարսեղյան, 81-րդ էջ։
* Սահմանադրություն, 2-րդ գլուխ։

Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
Իրավաբանական անձ

**Իրավաբանական անձ** է համարվում այն կազմակերպությունը, որը, որպես սեփականություն, ունի առանձնացված գույք և իր պարտավորությունների համար պատասխանատու է այդ գույքով, կարող է իր անունից ձեռք բերել ու իրականացնել գույքային և անձնական ոչ գույքային իրավունքներ, կրել պարտականություններ, դատարանում հանդես գալ որպես հայցվոր կամ պատասխանող։

Բացի քրեական իրավունքից մյուս բոլոր իրավունքի ճյուղերում իրավաբանական անձինք համարվում են իրավունքի սուբյեկտներ։

Իրավաբանական անձինք լինում են երկու տեսակի՝
* Ոչ առևտրային՝ շահույթ չհետապնդող (Հասարակական կազմակերպություններ, հիմնադրամներ և այլն)
* Առևտրային՝ շահույթ ստանալու համար ստեղծված (Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերություններ, լիարժեք պատասխանատվությամբ ընկերություններ, բաժնետիրական ընկերություններ և այլն)

Իրավաբանական անձ անհրաժեշտ հատկանիշներն են։
# Սեփականության իրավունքով ունի գույք. 
# Իր պարտավորությունների համար պատասխանատու է այդ գույքով. 
# Իր անունից ձեռք բերել ու իրականացնել գույքային և անձնական ոչ գույքային իրավունքներ, կրել պարտականություններ։

## Աղբյուրներ
* Տարիել Բարսեղյան, «Քաղաքացիական իրավունք» 2004 թ, հատոր 1, 102-րդ էջ
*Ոչ առևտրային կազմակերպությունների մասին․ https://personallawyer.am/hy/company/article?url=register_an_NGO

Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
Կատեգորիա:Կազմակերպությունների տեսակներ
Կատեգորիա:Կորպորատիվ կառավարում
Կատեգորիա:Իրավաբանական անձինք
Կատեգորիա:Կորպորատիվ իրավունք
Ակնարկ (այլ կիրառումներ)

**Ակնարկ** կարող է վերաբերել՝
* Ակնարկ (ժանր) - գրական և լրագրության ժանր։
* Ակնարկ (ոճաբանական) - Լեզվի պատկերավորման միջոց, պատկանում է գեղարվեստական և առօրյա-խոսակցական ոճերին։
Աբիգ Ավագյան

**Աբիգ Համազասպի Ավագյան** (), հայ արձակագիր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1949 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Թեհրանում (Իրան)։ Նախնական կրթությունը ստացել է տեղի հայկական, պարսկական, ֆրանսիական դպրոցներում և ամերիկյան քոլեջում։

1939 թվականին զորակոչվել է բանակ և որպես ռազմական օդաչու ծառայել մինչև 1941 թվականը։ 1946 թվականին ներգաղթել է Հայաստան։ 1957 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ գրողների միության առընթեր գրական բարձրագույն դասընթացները (Մոսկվա)։ 1959-1983 թվականներին որպես խորհրդական աշխատել է Հայաստանի գրողների միությունում։

Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել և առանձին գրքով լույս է տեսել ռուսերեն։

Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։ Մահացել է Երևանում։

## Երկերի մատենագիտություն
* Պատմվածքներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 120 էջ։
* Վաղը (վեպ), Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 236 էջ։
* Շիկացած հող (վեպ), Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 468 էջ։
* Պատմվածքներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 158 էջ։
* Նազելի Դալարյան (վեպ), Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 268 էջ։
* Բենդ գյուղի վերջին բնակիչը (երկու պատմվածք), Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 43 էջ։
* Պատմվածքներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 200 էջ։
* Պատմվածքներ, Երևան, «Հայաստան», 1965, 188 էջ։
* Հարավային տենդ, Երևան, «Հայաստան», 1971, 180 էջ։
* Եղել է, չի եղել (պատմվածքներ), Երևան, «Հայաստան», 1973, 100 էջ։
* Հարված (վիպակ և պատմվածքներ), Երևան, «Սովետական գրող», 1978, 408 էջ։
* Մարդը անապատում (պատմվածքներ), Երևան, «Սովետական գրող», 1981, 60 էջ։
* Վերջին հանգրվան (պատմվածքներ, վիպակ), Երևան, «Սովետական գրող», 1982, 584 էջ։
* Հարավային տենդ, (Պատմվածքներ), Երևան, «Հայաստան», 2002, 156 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աբիգ Ավագյան 
* Աբիգ Ավագյան - 100
* Տեսաֆիլմ Աբիգ Ավագյանի մասին
* Աբիգ Ավագյան՝ «Ժալլեն»

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Ակնարկ (ոճաբանական)

**Ակնարկ**, լեզվի պատկերավորման միջոց, այլաբերության տեսակ։

Ակնարկը ուղղակիորեն չի կապվում բառերի փոխաբերական իմաստների և նրանց գործածության հետ։ Այստեղ հեղինակը որևէ միտք կամ իրողություն մանրամասն նկարագրելու փոխարեն այն ներկայացնում է շատ սեղմ, բայց բազմիմաստ մի արտահայտությամբ, որի հետ տրամաբանորեն կամ զուգորդաբար կապվում է այն, ինչ խոսողը ցանկանում է հաղորդել։ Այս առումով ակնարկը ինչ-որ տեղ նմանվում է փոխաբերությանը, երբեմն նաև սիմվոլին, այն տարբերությամբ, որ այստեղ բառերն արտահայտում են իրենց բուն, ուղղակի իմաստները՝ առանց այլաբանության։

Ոճական նման հնարքներով հարուստ է Հրանտ Մաթևոսյանի արձակը։ Այսպես՝ 1930-ականներին բնորոշ հայկական իրականությունն ու քաղաքական իրավիճակը ներկայացվում է հետևյալ դիպուկ ակնարկով. *«Ասող-խոսող տղա էր Հայկազը, դրա համար էին աքսորում»։*

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Լեզվի պատկերավորման միջոցներ
Կազեին

**Կազեինը** ( - պանիր բառից) կաթի մեջի սպիտակուցային նյութ է, որը կովի կաթի և պանրի սպիտակուցի մոտ 80%-ն է կազմում։

Կազեինը հեշտությանբ կարելի է անջատել հեղուկից, եթե երեսը քաշած կաթին ավելացվի մի փոքր թթու, օրինակ՝ քացախաթթու, այդ ժամանակ կազեինը կմակարդվի։

Կազեինը լոռի ու պանրի գլխավոր բաղադրիչ մասն է կազմում։

Բնակչության փոքր տոկոսը ալերգիա ունի կազեինի նկատմամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կաթ
Կատեգորիա:Սպիտակուցներ այբբենական կարգով
Աշոտ Խաչատրյան (ֆուտբոլիստ)

**Աշոտ Սուրենի Խաչատրյան** (), հայ ֆուտբոլիստ (կենտրոնական պաշտպան), միջազգային կարգի սպորտի վարպետ։

Աշոտ Խաչատրյանը տակտիկապես հմտորեն գործող, իր օղակի խաղացողներին օգնության հասնող, գրոհներին հաճախակի մասնակցող, հեռվից ուժեղ և դիպուկ հարվածների տիրապետող ֆուտբոլիստ է։

1976, 1978-91 թթ. Երևանի «Արարատի» կազմում հանդես է եկել ԽՍՀՄ առաջնության բարձրագույն խմբում։ Անցկացրել է 366 խաղ, խփել 21 գոլ։

ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում աշխարհի երիտասարդական առաջնության արծաթե մեդալակիր (1979), Եվրոպայի երիտասարդական առաջնության հաղթող (1980), Եվրոպայի պատանեկան առաջնության հաղթող (1978), և բրոնզե մեդալակիր (1977)։

Հանդես է եկել նաև ԽՍՀՄ օլիմպիական հավաքականում (4 խաղ)։ Հետագայում խաղացել է Ֆրանսիայում, որտեղ կատարել է նաև մարզչական աշխատանք։

1999 թ. եղել է Արարատի «Ցեմենտ» թիմի գլխավոր մարզիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Մահթումկուլի

**Մահթումկուլի**, **Մահթումկուլի Ֆրագի** (թուրքմեներեն՝ *Magtymguly*, ), թուրքմեն հռչակավոր բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
Մահթումկուլիի կյանքի մասին տեղեկությունները շատ սուղ են։ Միակ աղբյուրը ժողովրդական ավանդություններն ու նրա իսկ բանաստեղծություններն են։

Ծնվել է Արևելքի մեծ բանաստեղծ-մտածող Դովլաթմամեդ-Ազադիի ընտանիքում։ Բանաստեղծի մանկությունն անցել է լեռնային Գերքեզ գյուղում, որը գտնվում է Թուրքմենստանում (ԹԽՍՀ Կարակալինի շրջան)։

Դովլաթմամեդ-Ազադին ուներ հարուստ գրադարան, որտեղ բացի բանաստեղծական գլուխգործոցներից, կային նաև անցյալի մեծ գիտնականների երկերը փիլիսոփայության, բժշկության, մեխանիկայի և աստղագիտության վերաբերյալ։

Տղան գրագիտությունը սովորում է հոր մոտ, որը նրան սեր է ներարկում դեպի գիրքը։ Պարապմունքներից ազատ ժամերին Մահթումկուլին իր հասակակիցների հետ միասին արածեցնում է հոտը։

Դեռևս վաղ մանկության տարիներին նա սկսում է հորինել երգեր՝ նմանակելով հորը և անցյալի այն բանաստեղծներին, որոնց ստեղծագործությունները նրա ահմար կարդում էր Դովլաթմամեդ-Ազադին։ Կրթությունը նա ավարտում է Խիվայում՝ Շիրգազիի մեդրեսեում։

Նյութական անկախության համար բանաստեղծը սովորում է նաև արծաթագործություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձինք թղթադրամների վրա
Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թյուրքալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Թուրքմեն բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Բլաս դե Օթերո

**Բլաս դե Օթերո** (, ), իսպանացի բանաստեղծ։

Ծնվել է Իսպանիայի հյուսիսում, Բիլբաոյում։ Նախնական ուսումը ստացել է ճիզվիտների մոտ։ Միջնակարգ դպրոցն ավարտել է Մադրիդում։ Հրապուրվել է ցլամարտով, նույնիսկ ելույթ է ունեցել որպես սիրող-ցլամարտիկ։

Համալսարանն ավարտելուց հետո դառնում է փաստաբան՝ նախ Վալյադոյլիդում, ապա՝ Սարգոնում, ավելի ուշ՝ Բիլբաոյի գործարաններից մեկում դառնում է իրավախորհրդատու։ Զբաղվում է փիլիսոփայությամբ և գրականությամբ։ Բայց այս բոլոր զբաղմունքները չեն բավարարում նրան, անընդհատ փոխում է մասնագիտությունը։

Որոշ ժամանակ երկրի հյուսիսում աշխատում է որպես հանքագործ ու բանվոր, ելույթներով և դասախոսություններով շրջագայում ամբողջ Իսպանիան։

Բլաս դե Օթերոյի բանաստեղծությունների առաջին գիրքը լույս է տեսել 1942 թվականին։

Հայերեն թարգմանվել և առանձին գրքով տպագրվել է դեռ կենդանության օրոք։ 1965 թվականին Ռազմիկ Դավոյանի թարգմանությամբ լույս է տեսել նրա «Քեզ համար, թախծելիս» ժողովածուն։

Մահացել է Մադրիդում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իսպանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Իսպանացի գրողներ
Ակնարկ (ժանր)

**Ակնարկ**, գրական և լրագրային ժանր, վավերագրական գրականության տեսակներից։

Ակնարկի հեղինակը պատմում է ոչ թե երևակայությամբ ստեղծված հերոսների և գործողությունների, այլ իրականում գոյություն ունեցող մարդկանց և նրանց հետ կատարվող դեպքերի ու փաստերի մասին։ Ակնարկներում մեծ մասամբ պահպանվում են հերոսների իրական անունները, կենսագրական փաստերը, բնավորության գծերը և այլն։ Սրանով ակնարկը տարբերվում է գրական մյուս ժանրերից։

Սակայն ակնարկագրին ևս անհրաժեշտ է ստեղծագործական երևակայություն՝ կյանքի երևույթներից ու փաստերից բնորոշը, տիպականը ընտրելու, դեպքերն ու հերոսների արարքները հոգեբանորեն պատճառաբանելու համար։

Բարձրարվեստ ակնարկներում օգտագործվում են գեղարվեստական տարբեր միջոցներ (բնանկար, դիմանկար, երկխոսություն, հեղինակային միջամտություն), դրան զուգակցելով հրապարակախոսական ու գիտական տվյալների հետ (թվեր, փաստաթղթեր, իրեղեն ապացույցներ և այլն)։ Ակնարկագիրը կարող է ստեղծել լիարժեք կերպարներ՝ բնավորության համոզիչ գծերով։ Մաքսիմ Գորկին գրում էր, որ ակնարկը գտնվում է «հետազոտության և պատմվածքի միջև»։

Հայ գրականության մեջ բարձրարվեստ ակնարկներ են գրել Միքայել Նալբանդյանը («Հիշատակարանի» որոշ գլուխներ), Րաֆֆին («Աղթամարա վանքը», «Ճանապարհորդություն Պարսկաստանում»), Հակոբ Պարոնյանը («Պտույտ մը Պոլսո թաղերուն մեջ»), Վրթանես Փափազյանը («Տուրիստի հիշատակարանից») և այլք։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Էպիկական սեռի ժանրեր
Սերմնասկզբնակ

մինի|Սերմնասկզբնակի տեղը բույսում

**Սերմնասկզբնակ** (), գոյացություն սերմնավոր բույսերի մոտ, որից բեղմնավորումից հետո զարգանում է սերմը։ Այն իրենից ներկայանում է սերմնավոր բույսերի իգական մեգապորանգիում։ Ծաղկավոր բույսերի մոտ սերմնասկզբնակը գտնվում ձվարանի խոռոչում, մերկասերմերի մոտ՝ իգական կոների թեփուկների արանքում։

## Ընդհանուր նկարագիր
Սերմնասկզբնակները զարգանում են սերմնարանի ներքին պատերին և հանդիսանում են ինտեգումենտների մեջ պարփակված մեգապորանգիումներ։ Նրանք հիմնադրվում են թմբիկների ձևով, որոնց կազմվելուն մասնակցում են բջիջների արտաքին շերտերը։ Սերմնասկզբնակի հիմնադրման տեղը կոչվում է *սերմնակիր* կամ *պլացենտա*։ Սերմնասկզբնակը պլացենտային ամրանում է սերմնակոթի կամ *ֆունիկուլուս*ի միջոցով։

Հասուն սերմնասկզբնակը հիմքից նշանակալից կերպով լայնանում է և սովորաբար ձվի ձև է ընդունում։ Սերմնասկզբնակի գլխավոր մասը կազմում է սաղմնային բջիջների ներքին զանգվածը, որոնք առաջանում են թմբիկից և ձևավորվելուց հետո փոխարկվում են պարենքիմային նուցելլուսի։ Արտաքուստ նուցելլուսը պատած է մեկ կամ երկու ծածկոցով ինտեգումենտներով։ Սրանք առաջանում են թմբիկի շուրջը բջիջների օղակից, որոնք հետզհետե աճելով նուցելլուսից անցնում են ամբողջ մակերեսով, բայց թողնում են նեղ անցք՝ որպես փոշեմուտք։ Ուժեղ զարգացած նուցելլոսը բազմաշերտ երկու ինտեգումենտներով, բնորոշ է նախնական ծածկասերմների համար։ Ընդհակառակն, փոքր նուցելլուսը մեկ ինտեգումենտով, հատուկ է բարձր զարգացած ծածկասերմներին։ Սերմնասկզբնակի այն մասը, որ հակադիր է փոշեմուտքին, կոչվում է խալազ։

Սերմնասկզբնակները ըստ նրանց դիրքի՝ սերմնակրի վրա տարբեր են լինում։ Եթե սերմնասկզբնակի ծածկոցները բոլոր ուղղություններով համաչափ են աճում, և նուցելլուսը կազմում է սերմնակրի շարունակությունը, այս դեպքում սերմնասկզբնակը կոչվում է ուղիղ կամ *ատրոպային*։

Եթե ֆունիկուլուսը մի կողմից արագ է աճում, իսկ մյուս կողմից ավելի դանդաղ, ստացվում է ծռված սերմնասկզբնակ, ըստ որում ծռվածության չափը կարող է տարբեր լինել։ Այսպիսի սերմնասկզբնակը կոչվում է հակադարձ կամ *անատրոպային* և ավելի հաճախ է հանդիպում ծածկասերմների մեջ։ Եթե ֆունիկուլուսի մի կողմի անհամաչափ աճը տարածվում է ծածկոցների և նուցելլուսի վրա (կամ սերմնասկզբնակը ինքն է թեքված), ստացվում է ծռված կամ կամպիլոտրոպային սերմնասկզբնակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բույսի անատոմիա
Կատեգորիա:Բույսի բազմացում
Ակակի Ծերեթելի

**Ակակի Ծերեթելի** (, ), վրացի բանաստեղծ, արձակագիր, դրամատուրգ, հրապարակախոս, վրաց նոր գրականության և գրական նոր լեզվի հիմնադիր (Իլյա Ճավճավաձեի հետ միասին)։ 19-րդ դարի 2-րդ կեսի Վրաստանում ազգային-ազատագրական շարժման ղեկավարներից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Սաչխերի շրջանի Սխվիտոր գյուղում, հարուստ ավատատերի ընտանիքում։ Վրացերեն և ռուսերեն գրել-կարդալ սովորել է ծնողներից։ 1850 թվականին ընդունվել է Քութայիսի նահանգի գիմնազիա։ 1859 թ-ին մեկնել է Պետերբուրգ և որպես ազատ ունկընդիր։

Ուսանողական տարիներին ծանոթացել է Տարաս Շևչենկոյի և «Սովրեմեննիկի» շուրջը համախմբված գրողների հետ, որոնց ազդեցությամբ էլ կազմակերպվել են նրա գրական-գեղագիտական հայացքները։ 1862 թվականին վերադարձել է Քութայիս և նվիրվել գրական աշխատանքին։ Անգնահատելի են նրա ծառայությունները վրաց ռեալիստական թատրոնի վերականգնման և պարբերական մամուլի զարգացման գործում։

## Ստեղծագործական կյանք
Ծերեթելին հայրենիքը պատկերել է յուրովի (Վերելքում, 1875, Հիվանդը, 1880, Ամիրանը, 1883, Սիրեցյալիս, 1898, Սուլիկո, 1895)։ Գրել է պոեմներ, վիպակներ, ակնարկներ, առակներ, պիեսներ, հրապարակախոսական հոդվածներ։ Բագրատ Մեծ (1875), Թորնիկե Էրիսթավի (1884), Նաթելա (1900) պոեմները և Բաշի Աչուկ» (1895-1896) պատմվածքը պատկերում են ազատության ու անկախության համար վրաց ժողովրդի պայքարը։ Արձակ գործերից հայտնի է Իմ գլխով անցածը (1894-1899, հայերեն հրատարակություն՝ 1938) ինքնակենսագրական վիպակը։ Նրա Կորչի (1905) բանաստեղծությունը, որը կառավարությունը տապալելու ուղղակի կոչ էր, Վրաստանում դարձել էր հեղափոխական հիմն։ Ծերեթելին վրացերենի է թարգմանել Ինտերնացիոնալը (1906)։

## Ա. Ծերեթելու Գ. Սունդուկյանին նվիրված բանաստեղծությունը
[մինի|200px|Ակակի Ծերեթելու պատկերը 2007-ին թողարկված 10 [լարիանոց թղթադրամի վրա]]

Ծերեթելին ունի բանաստեղծություն, որը վերաբերվում է Գաբրիել Սունդուկյանին։ Բանաստեղծությունը թարգմանել է Գեղամ Սարյանը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Անձինք թղթադրամների վրա
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Մթածմինդա պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:Վրացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Վրացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Վրացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Վրացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Վրացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Վրացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքական գործիչներ
Ալեքսանդրե Աբաշելի

**Ալեքսանդրե Աբաշելի** (, իրական անունը՝ *Իսահակ Չոչիա*, ), վրացի բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է օգոստոսի 15 (27)-ին, Քութայիսի նահանգի Սաճոճիո գյուղում չքավոր գյուղացու ընտանիքում։ Սովորել է տեղի երկամյա դպրոցում, Քութայիսի քաղաքային ուսումնարանում, ապա դասախոսություններ լսել Մոսկվայի ժողովրդական համալսարանի պատմա-փիլիսոփայական ֆակուլտետում։ 1905-1907 թվականների հեղափոխությանը մասնակցելու համար աքսորվել է։ 1908 թվականին վերադարձել է Թբիլիսի, աշխատել «Կավկազ» և «Նովայա ռեչ» թերթերի խմբագրություններում։ Այդ թերթերում էլ տպագրել է իր առաջին ոտանավորները (ռուսերեն)։ 1910-ից սկսել է աշխատակցել վրացական մամուլին։ Վաղ շրջանի ստեղծագործություններին բնորոշ է սիմվոլիզմը («Արևի ծիծաղը», 1913)։ Վրաստանում խորհրդային կարգեր հաստատվելուց հետո երգել է սոցիալիստական շինարարության առօրյան («Թբիլիսյան գիշեր», 1926, «Հոկտեմբերի որոտը», 1937), արտացոլել Հայրենական մեծ պատերազմի դրվագները։ Վերջին բանաստեղծություններում («Խաղաղության աղավնին», «Չենք ուզում պատերազմ») անդրադարձել է խաղաղության թեմային։ Մահացել է սեպտեմբերի 29-ին, Թբիլիսիում։

Գրիգոլ Աբաշիձեի հետ գրել է ՎԽՍՀ հիմնի տեքստը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *ბენაშვილი დ.,* კრიტიკული ნარკვევები XX ს. ქართულ ლიტერატურაზე, ტ. 1, 1967;
* *რადიანი შ.,* XX საუკუნის ქართული ლიტერატურა, თბ., 1959;
* *ჭილაია ს.,* XX საუკუნის ქართული მწერლობა, ტ. 2, თბ., 1959
* *ჭილაია ს.,* ქსე, ტ. 1, გვ. 17, თბ., 1975

Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Վրացի բանաստեղծներ
Իլյա Ճավճավաձե

**Իլյա Ճավճավաձե** (, ), Վրաստանի 19-րդ դարի երկրորդ կեսի գաղափարական առաջնորդներից, հրապարակախոս, բանաստեղծ, վրաց նոր գրականության և գրական նոր լեզվի հիմնադիր (Ակակի Ծերեթելիի հետ միասին), վրաց եկեղեցու սուրբ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կախեթի մարզի Ղվարելի գյուղում, մեծահարուստ ֆեոդալի ընտանիքում։ Նախնական կրթությունը ստացել է հայրենի գյուղում, 1848-1951 թթ. ուսանել է Թբիլիսիի մասնավոր պանսիոններից մեկում, 1852-1956 թթ.՝ Թբիլիսիի գիմնազիայում, իսկ 1857-1961 թթ.՝ Պետերբուրգի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ 4-րդ կուրսի դասընթացները կիսատ թողնելով՝ վերադարձել է հայրենիք և մինչև 60-ական թթ.-ի վերջը աշխատել արդարադատության բնագավառում, այնուհետև տեղափոխվել Թբիլիսի և ամբողջովին նվիրվել գրական, հասարակական, քաղաքական և կուլտուր-լուսավորական գործունեության։

1906 թվականին ընտրվել է պետական խորհրդի անդամ, հարել դեպուտատներ ձախ թևին։

Սպանվել է 1907 թվականին՝ ցարական ինքնակալության պահնորդական բաժանմունքի գործակալների կողմից։

## Ճավճավաձեն և հայերը
Ճավճավաձեն հայտնի էր իր ընդգծված հակահայկական կեցվածքով, որն իր արտացոլումն է գտել 1902 թ. հրատարակված «Հայ գիտնականներն ու հառաչող քարերը» հոդվածում։ Իր ղեկավարած «Իվերիա» պարբերականում վերատպում էր Վ. Վելիչկոյի հայատյաց ակնարկները։

## Իլյա Ճավճավաձեն հայերեն
* Գարուն (թարգմ.՝ Հովհաննես Թումանյան), Էլեգիա (թարգմ.՝ Հովհաննես Թումանյան), 1871 թիվ 23 մայիսի (թարգմ.՝ Վահագն Դավթյան), Բանաստեղծը (թարգմ.՝ Գևորգ Ասատուր), Ո՜վ գեղեցիկ իմ աշխարհ (թարգմ.՝ Գևորգ Ասատուր), Ղվարեկիի լեռներին (թարգմ.՝ Նաիրի Զարյան), Բազալեթի լիճը (թարգմ.՝ Սողոմոն Տարոնցի), Ալազանի գետին (թարգմ.՝ Վահագն Դավթյան), Ճգնավորը (թարգմ.՝ Վահագն Դավթյան), Մա՞րդ է արդյոք (թարգմ.՝ Տիգրան Կարապետյան)։ Վրաց գրականության ընտիր էջեր, Ե., Հայպետհրատ, 1961, էջ 142-154։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձինք թղթադրամների վրա
Կատեգորիա:Մթածմինդա պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սպանված գրողներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Վրացի ազգայնականներ
Կատեգորիա:Վրացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Վրացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Վրացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Վրացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Վրացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Վրացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Վրացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Աֆորիզմ

**Աֆորիզմ** (հունարեն՝ *αφορισμός*), սեղմ, լակոնիկ ոճով արտահայտված ավարտուն, ինքնատիպ և խոր միտք։ Աֆորիզմեր հանդիպում են թե՛ ժողովրդական բանահյուսությունում և թե՛ գեղարվեստական գրականության մեջ։

Իմաստալից խոսքի նմուշներ են հայ ժողովրդական հետևյալ ասացվածքները.
* Ահը վեր է, քան մահը։
* Օրենքը հարստի համար է գրված, պատիժը՝ աղքատի։
* Հին դարմանը քամուն չեն տա։

Օրինակներ գեղարվեստական գրականությունից
* Մահ իմացյալ անմահություն է։ (Եղիշե)
* Ամենայն տեղ մահը մի է... (Միքայել Նալբանդյան)

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ոճաբանություն
Կատեգորիա:Աֆորիզմներ
Ջեթրո Թալ

**Ջեթրո Թալ** (անգլերեն՝ *Jethro Tull*), բրիտանական ռոք խումբ է, հիմնվել է 1967 թվականին Անգլիայի Բլեքփուլ քաղաքում։

2009 թվականի մայիսի 22-ին ելույթ է ունեցել Երևանում՝ Մարզահամերգային համալիրումում։

## Ալբոմներ
* This Was (1968)
* Stand Up (1969)
* Benefit (1970)
* Aqualung (1971)
* Thick as a Brick (1972)
* A Passion Play (1973)
* War Child (1974)
* Minstrel in the Gallery (1975)
* Too Old to Rock 'n' Roll։ Too Young to Die! (1976) մինի|աջից|Ջեթրո Թալը 2007-ի համերգի ընթացքում
* Songs from the Wood (1977)
* Heavy Horses (1978)
* Stormwatch (1979)
* A (1980)
* Broadsword and the Beast (1982)
* Under Wraps (1984)
* A Classic Case (1985) (cover)
* Crest of a Knave (1987)
* Rock Island (1989)
* Catfish Rising (1991)
* A Little Light Music (1992)
* Roots to Branches (1995)
* J-Tull Dot Com (1999)
* The Jethro Tull Christmas Album (2003)
*The Zealot Gene (2022)
*RökFlöte (2023)
**Curious Ruminant* (2025)

Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Անգլիական ռոք երաժշտական խմբեր
Գավաթ (մրցանակ)

մինի|աջից|Հաղթանշաններ

**Գավաթը** մրցանակ է, առավելապես՝ ունկավոր անոթի տեսքով։ Տրվում է մրցումների հաղթողին, որը կոչվում է գավաթակիր։

Աշխարհի երկրներում գավաթների խաղարկություններ անցկացվում են առաջնություններին զուգընթաց, սովորաբար՝ մասնակից թիմերի սեղմ քանակով։

Ամենապատվավոր մրցանակն, իհարկե խաղարկվում է աշխարհի առաջնություններում։ Աշխարհի առաջին գավաթը, որը հետագայում կոչվեց ՖԻՖԱ-ի նախագահ, համաշխարհային ֆուտբոլի մեծ երախտավոր Ժյուլ Ռիմեի անունով, պատկերված էր հունական դիցաբանության հաղթանակի թևավոր աստվածուհի Նիկեի տեսքով։ Դա 3 սմ բարձրությամբ ոսկե արձանիկ էր և կշռում էր 1 կգ 800 գ (օնիքսե պատվանդանով 4 կգ )։ Այն քանդակել է ֆրանսիացի ոսկերիչ Աբել Լաֆլյորը։ Ժյուլ Ռիմեի գավաթը, ՖԻՖԱ-ի կանոնադրությամբ, ընդմիշտ ի պահ էր տրվելու այն հավաքականին, որը երեք անգամ կդառնար գավաթակիր։ Այդ հաջողությանը 1970 թվականին հասավ Բրազիլիան։ Գավաթը 1983 թվականին հափշտակվեց Ռիո Դե Ժանեյրոյում։ Ձուլվեց «Ոսկե աստվածուհու» կրկնօրինակը։ Ֆուտբոլի միջազգային ֆեդերացիան 1971 թվականին սահմանեց նոր, արդեն փոխանցիկ մրցանակ՝ ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթը։

Կատեգորիա:Մրցանակի պարագաներ
Կատեգորիա:Հաղթանակ
Քոչար (այլ կիրառումներ)

**Քոչար** ստեղծագործական կեղծանունը կրում են՝

* Երվանդ Քոչար - հայ նկարիչ-քանդակագործ, ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ։
* Հրաչյա Քոչար - հայ գրող, հրապարակախոս։
* Գևորգ Քոչար - հայ ճարտարապետ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ։
* Ռուբեն Քոչար ֊ ռեժիսոր
Գավաթ

[thumb|Հախճապակյա գավաթ Նավդաթոլիից, [Մալվա, 1300 մ.թ.ա.]]
**Գավաթ**, ըմպելիքի անոթ, բաժակ, որը կարող է լինել ապակուց, մետաղի, կավից, փայտից և այլն։
Գավաթի տարբեր տեսակներ կարող են ունենալ նաև որոշակի արարողակարգային կամ սոցիալական պատկանելության կամ արժեվորման նշանակություններ։

Զարդարվում է երկրաչափական, բուսական և կենդանական նախշերով։ Գավաթի իրանը մեծ մասամբ ոտքերի կամ պատվանդանի վրա է հենվում։ Անցյալում գավաթն աչքի է ընկել կիրառական և գեղարվեստական հատկությունների միասնությամբ։ Սակայն XV– XIX դդ․, երբ դեկորատիվությունը առաջնային նշանակություն է ստացել, օգտագործվել է նաև որպես հուշանվեր։ Այժմ գավաթը կիրառվում է նաև որպես մարզական պարգև։

Կատեգորիա:Սպասք
Օրիոն (այլ կիրառումներ)

**Օրիոն** եզրույթի կիրառությունները․

* Հայկ (համաստեղություն) 
* Օրիոն (տիեզերական աստղադիտարան)
* Օրիոն (ԱԹՍ), ռուսական անօդաչու թռչող սարք։

__DISAMBIG__
Հայերենի դասական ուղղագրություն

**Հայերենի դասական ուղղագրություն** (դասական ուղղագրությամբ՝ «Հայերէնի դասական ուղղագրութիւն») ճանաչված որպես **Մաշտոցյան ուղղագրություն**, **Հայկազյան ուղղագրություն**, **ավանդական ուղղագրություն**, **համազգային ուղղագրություն։** Կիրառվում է գլխավորապես Սփյուռքի մեջ՝ արևմտահայերի և պարսկահայերի կողմից, ովքեր չեն ընդունել Մանուկ Աբեղյանի կողմից մշակված ուղղագրությունը, որը կիրառվում է Հայաստանում 1922-ից սկսած։ Նոր ուղղագրությունը ենթարկվել է ձևափոխումների 1940-ին, որտեղ վերականգնվել են որոշ դասական կանոններ։

## Արտաքին հղումներ
*Հայկազեան ուղղագրութեան վերականգնումը մեր սերնդի հրամայականն է

Կատեգորիա:Հայերեն
Կատեգորիա:Ուղղագրություն
Կաթողիկոս

**Կաթողիկոս** ( — *ընդհանրական, համընդհանուր*), քահանայապետ, հայրապետ, եպիսկոպոսապետ, Արևելյան մի շարք եկեղեցիների (Հայ, Վրաց, Ասորաց, Մալաբարի (Հնդկաստան), նեստորական ասորիների) գերագույն հոգևոր պետի տիտղոսը։

Որոշ դեպքերում Կաթողիկոս բառը հոմանիշ է պատրիարք տիտղոսին։ Սակայն քանի որ Հայ Եկեղեցում գոյություն ունեն երկու պատրիարքություններ, Կաթողիկոսն անվանվում է նաև Ծայրագույն Պատրիարք, որով ցույց է տրվում Նվիրապետության մեջ Կաթողիկոսի առավել բարձր լինելը (հայ եկեղեցում Ծայրագույն Պատրիարք է միայն Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը, իսկ Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսը նախաթոռ Պատրիարք է, ընդունելով Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը, որպես նախամեծար եւ գլուխ) ։

Կաթողիկոսի զգեստը հիմնականում համապատասխանում է եպիսկոպոսական զգեստին, այն տարբերությամբ, որ Կաթողիկոսը՝ իբրև գերագույն իշխանության մարմնավորում, իրավունք ունի կրելու նաև հայրապետական ասա և կոնքեռ։

## Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս

Հայ իրականության մեջ Կաթողիկոսը համարվում է Թադեոս, Բարդուղիմեոս առաքյալների և Գրիգոր Ա Լուսավորչի իրավահաջորդը և նրանց իշխանության ժառանգորդը։ Նա տնօրինում է եկեղեցու վարչատնտեսական, հոգևոր-բարոյական, ծիսական, դավանական բոլոր հիմնական հարցերը։

Կաթողիկոսի առանձնաշնորհյալ իրավասություններն են եպիսկոպոս ձեռնադրելը և Մյուռոն օրհնելը։

Կաթողիկոսի պաշտոնը ցմահ է։ Ազգային-եկեղեցական ժողովը կարող է գահընկեց անել Կաթողիկոսին բացառապես դավանական շեղումների դեպքում։

Ընտրվելու իրավունքով կաթողիկոսական ընտրություններին կարող են մասնակցել բոլոր եպիսկոպոսները։

Կաթողիկոս կարող են ձեռնադրել տասներկու կամ նվազագույնը՝ երեք եպիսկոպոսներ։ Ձեռնադրությունից հետո կատարվում է Կաթողիկոսի օծում սրբալույս Մյուռոնով՝ ավագագույն արքեպիսկոպոսի և ներկա եպիսկոպոսների ձեռքով։ Վախճանվելու դեպքում Կաթողիկոսի իրավասությունները, որոշ սահմանափակումներով, ստանձնում է Եպիսկոպոսաց ժողովի ընտրած կաթողիկոսական տեղապահը։

Էջմիածնի ընդհանրական կաթողիկոսը կոչվում է Ամենայն հայոց (այդ տիտղոսը սկսել է գործածվել X դարից, տարածում ստացել՝ XV դարից, պաշտոնապես կիրառվել՝ XIX դարից, Ներսես Ե Աշտարակեցու օրոք)։

1999-ից Ամենայն Հայոց Հայրապետը Գարեգին Բ Ներսիսյանն է։

1995-ից Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոսն է Արամ Ա Քեշիշյանը։

Ըստ Հայ Առաքելական եկեղեցու, կաթողիկոսին անմիջապես դիմելու հարգելի ձևը «Վեհափառ Տեր» կամ «Վեհափառ» մակդիրն է։ Ողջունելիս՝ «Աստված օգնական, Վեհափա’ռ Տեր»։

## Նստավայրը

Քաղաքական անբարենպաստ պայմանների թելադրանքով հայոց ընդհանրական Կաթողիկոսի նստավայրը բազմիցս փոխվել է։

1441-ից ի վեր կաթողիկոսի նստավայրը գտնվում է Էջմիածնում։ Կաթողիկոսի նստավայրն անվանվում է Վեհարան։

## Արտաքին հղումներ
* Կաթողիկոս - կրոնադարան
* Կաթողիկոսություն Մեծի Տանն Կիլիկիո 
* կաթողիկոս

## Տես նաև
* Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսների ցանկ
* Հայ Առաքելական Եկեղեցի

## Աղբյուրներ
* Մաղաքիա Արքեպիսկոպոս Օրմանյան, Ազգապատում, Ա, 
* Քրիստոնյա Հայաստան հանրագիտարան, Էջմիածին, 2001

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու տիտղոսներ
1070

Հանդիսանում է 11-րդ դարի յոթերորդ տասնամյակի՝ 1060-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1069 և 1071 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Պոլիկարպ Կաշ

**Պոլիկարպ Կաշ** (, ), ամերիկացի ֆիզիկոս, Ազգային ակադեմիայի անդամ (1956)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1911 թվականի հունվարի 26-ին, Բլանկենբուրգում (Գերմանիա)։ Ավարտել է Քեյսի Տեխնոլոգիական ինստիտուտը (1931)։ 1931-1936 թվականներին աշխատել է Իլինոյսի, իսկ 1936-1937 թվականներին՝ Մինեսոտայի, 1937-1972 թվականներին՝ Կոլումբիայի համալսարաններում։ 1956 թվականից Ազգային ակադեմիայի անդամ, 1972 թվականից՝ Տեխասի (Դալլաս) համալսարանի պրոֆեսոր։

Հիմնականում զբաղվել է ատոմային, մոլեկուլային և միջուկային ֆիզիկայով։ Մասնավորապես հետազոտել է ատոմային, մոլեկուլային և միջուկային հատկությունները և երևույթները մոլեկուլային փնջերի մեթոդով։ Չափել է ատոմային ջրածնի հիմնական վիճակի գերնուրբ կառուցվածքի ճեղքումը, որոշել է պրոտոնի մագնիսական մոմենտի հարաբերությունը ատոմի էլեկտրոնի ուղեծրային մագնիսական մոմենտին։ 1948 թվականին բացառիկ ճշտությամբ չափել է էլեկտրոնի անոմալ մագնիսական մոմենտը։ 1955 թվականին Ու. ''Լեմբի'' հետ ստացել է Նոբելյան մրցանակ։ Մահացել է 1993 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկոսներ
Փինյին

**Փինյին** (, ; պաշտոնապես՝ 汉语拼音, Hànyǔ pīnyīn - Հանյու պինին, բառացի նշանակում է «չինարեն հնչյուններ գրառում»)՝ լատինական այբուբենի հիման վրա չինարենի ռոմանիզացման կարգ։ Չինաստանում փինյինը ունի պաշտոնական կարգավիճակ։

Փինյինը պաշտոնապես ինդունվել է 1958 թվականին, իսկ 1979-ից օգտագործվում է ամբողջ աշխարհում որպես չինական անվանումների պաշտոնական տառադարձություն։ Փինյինը փոխարինել է Ուեյդա-Ջայլզա և չժուին տառադարձությունները։

2009 թվականից փինյինը պիտի ունենա պաշտոնական կարգավիճակ Թայվանում։ 2009-ի հուլիսին կղզու նախագահ Մա Ինցյուն տնտեսական, առևտրական և մշակութային ֆորումի նիստում առաջարկել է անցնել պարզեցված մեհենագրությունների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ISO ստանդարտներ
Կատեգորիա:Չինարեն
Մեկենաս (այլ կիրառումներ)

**Մեկենաս** - կարող է վերաբերել՝

*Մեկենաս Գայոս Կիլնիոս - (լատ. Gaius Cilnius Maecenas, մ.թ.ա. 74-64 — մ.թ. 8) - հռոմեական պետական գործիչ, Օգոստոս կայսեր մերձավորը, միապետության համոզված կողմնակից, գիտության և արվեստի հովանավոր։
*Մեկենաս - որպես հասարակ անուն՝ գիտության և արվեստի հովանավոր։
Անտոն Աուշտրյան

**Անտոն Աուշտրյան** (), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1934)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Քութայիս քաղաքի Չխարի գյուղում (Վրաստան)։ Անդրկովկասում խորհրդային կարգերի հաղթանակից հետո Աուշտրյանը կուսակցական ղեկավար պաշտոններ է վարել ՀԽՍՀ Ալավերդու ու Սիսիանի և ՎԽՍՀ Ախալքալաքի շրջաններում։

Հայերենից վրացերեն է թարգմանել Ավետիք Իսահակյանի «Աբա-Լալա Մահարի» պոեմից որոշ հատվածներ։ Վրացերենից հայերեն է թարգմանել Վաժա Փշավելայի «Արծիվ» և Իոսիբ Գրիշաշվիլիի մի շարք բանաստեղծություններ, հատվածներ Շոթա Ռուսթավելու «Ընձենավորից»։

Աուշտրյանի թարգմանությամբ 1925 թվականին Երևանում լույս է տեսել «Վրաց գրականությունը հայերեն» ժողովածուն։ Մահացել է 1936 թվականին։

## Երկեր
* Բանաստեղծություններ, Թիֆլիս, պոլիգրաֆ բաժնի 5-րդ տպարան, 1923, 12 էջ։

## Թարգմանություններ (վրացերենից)
* Մ. Ջավախիշվիլի, Անմեղ Աբդուլը (պատմվածք), Երևան, Պետհրատ, 1928, 36 էջ։
* Կ. Լորդկիպանիձե, Լուսանկարիչը (պատմվածք), Երևան, Պետհրատ, 1929, 35 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ауштрян Антон Степанович

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Վրացերենից հայերեն թարգմանիչներ
Սիմոն Բաբիյան

**Սիմոն Առաքելի Բաբիյան** (), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Սիմֆերոպոլ քաղաքում (Ղրիմ)։ Նրա առաջին բանաստեղծությունը տպվել է «Տարազ» պարբերականում։ Աշխատակցել է Ղրիմում լույս տեսնող «Կոմունայի զանգ» (1921) թերթին։ Կյանքի մեծ մասն ապրել է Ղրիմում։ 1944-ին տեղափոխվել և բնակություն է հաստատել Սամարղանդում (Ուզբեկստան), որտեղ էլ մահացել է։

## Երկեր
* Բանաստեղծություններ, Ս. Պետերբուրգ, Պուշկինյան տպարան, 1904, 35 էջ։
* Ակկորդներ (բանաստեղծությունների երկրորդ գրքույկ), Ալեքսանդրապոլ, տպարան «Շիրակ», 1911, 36 էջ։
* Բանաստեղծություններ, Մոսկվա, Պետհրատ, հրատարակություն Յալթայի կենտրոնական հանձնաժողովի, 1924, 196 էջ։

## Թարգմանություններ (ռուսերենից)

* Մաքսիմ Գորկի, Մակար Չուդրա, Թիֆլիս, տպարան Մն. Մարտիրոսյան, 1903, 30 էջ։
* Լ. Ն. Անդրեև, Անդունդը, Ս. Պետերբուրգ, 1904, 33 էջ։
* Ի. Ակուրատեր, Մինիատյուրներ, Նոր Նախիջևան, 1911, 16 էջ։
* Ն. Լյաշկո, Զորացող թևեր (պատմվածք), Մոսկվա, ԽՍՀՄ ժողկենտհրատ, 1928, 47 էջ։
* Յոհաննես Բեխեր, Գորշ շարքեր (բանաստեղծություններ), Երևան, Պետհրատ, 1933, 36 էջ։
* Նեկսե Մարտին Անդերսեն, Պելլե Նվաճող (վեպ), Մոսկվա, 1933, 295 էջ։
* Ալեքսանդր Ֆադեև, Ջախջախում (վեպ), Երևան, Պետհրատ, 1934, 268 էջ։
* Ալեքսանդր Ֆադեև, Ջախջախում (վեպ), Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 224 էջ։
* Ալեքսանդր Ֆադեև, Ջախջախում (վեպ), Երևան, «Հայաստան», 1971, 202 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Գայոս Մեկենաս

**Մեկենաս Գայոս Կիլնիոս** (, մ.թ.ա. 74-64 - մ.թ. 8), հռոմեական պետական գործիչ, Օգոստոս կայսեր մերձավորը, միապետության համոզված կողմնակից, գիտության և արվեստի հովանավոր։

Հայտնի է իր ժամանակի գրական կյանքի վրա ունեցած ազդեցությամբ։ Մտերիմ է եղել ժամանակի լավագույն բանաստեղծներ Հորացիոսի, Վերգիլիոսի, Պրոպերցիոսի և ուրիշների հետ, հովանավորել ու պաշտպանել է նրանց։ Մեկենասի սեփական գործերից (արձակ և չափածո) մեզ են հասել փոքրիկ հատվածներ։

Մեկենասի անունը, որպես գիտության և արվեստի գործիչների հովանավորի, դարձել է հասարակ անուն։

Պրոպերտիուսի  արտահայտությունները կարծես ենթադրում են, որ Մաեկենասը որոշակի մասնակցություն է ունեցել Մուտինայի , Ֆիլիպիի և Պերուջայի արշավներին ։ Նա հպարտանում էր իր հնագույն էտրուսկական տոհմով և պնդում էր, որ ծագում է Կիլնիների իշխանական տնից , որոնք ոգևորում էին իրենց քաղաքաբնակների խանդը իրենց գերակշռող հարստությամբ և ազդեցությամբ Արետիում մ.թ.ա.  Հորացիոսը այս մասին վկայակոչում է իր «Օդեսի» առաջին գրքերի բացման ժամանակ Մաքենասին ուղղված իր *ուղերձում* «atavis edite regibus» (թագավորների ժառանգ) արտահայտությամբ։ Տակիտուս վերաբերում է նրան որպես «Քլինիուս Մայսենաս»; հնարավոր է, որ «Քլինիուս»-ը եղել է նրա մոր անունը , կամ որ Մայսենաս-ը իրականում ճանաչված է եղել ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արվեստի հովանավորներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հռոմեական ոսկեդարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հռոմեական ոսկեդարի գրողներ
Վաժա Փշավելա

**Վաժա Փշավելա** (, ), վրացի բանաստեղծ, արձակագիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Վրաստանի Փշավի (ՎԽՍՀ Դուշեթի շրջան) Չարգալ գյուղում, քահանայի ընտանիքում։ Գրել-կարդալ սովորել է հորից։ 1877 թվականին ընդունվել է Թբիլիսիի ուսուցչական սեմինարիա, երկու տարի անց տեղափոխվել է Գորի և ուսումը շարունակել նույնատիպ հաստատությունում։ Գորիում ուսումնասիրել է ռուս և համաշխարհային գրականություն, իրավաբանություն, փիլիսոփայություն և այլն։ 1883 թվականին մեկնել է Պետերբուրգ և որպես ազատ ունկնդիր հաճախել իրավաբանական ֆակուլտետի դասընթացներին։ Շատ չանցած, նյութական պայմանների թելադրանքով հեռացել է համալսարանից և վերադառնալով հայրենիք՝ զբաղվել ուսուցչությամբ։ 1888 թվականին մշտական բնակություն է հաստատել Չարգալում։ 1881 թվականին տպագրվել են նրա քնարաշունչ պատմվածքներն ու գողտրիկ ոտանավորները, 1886 թվականին՝ բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն։

Վաժա Փշավելան ավելի քան 80 պոեմների հեղինակ է, որոնցից ուշագրավ են՝ «Բախտրիոնին», «Օձակերը», «Հյուրն ու տանտերը», «Ալուդա Քեթելաուրին», «Գոգոթուր և Ափշինան»։ Վրաց դասական արձակի լավագույն նմուշներից են նաև նրա պատմվածքները։

Վախճանվել է Թբիլիսիում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Մթածմինդա պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Վրացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Վրացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Վրացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Վրացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Վրացի մանկավարժներ