Բան չունգ

**Բան չունգ,** վիետնամական ուտեստ՝ կպչուն բրնձից, մունգ լոբիից և խոզի մսից պատրաստված կարկանդակ։ Դրա ծագումը բացատրվում է վեցերորդ Հունգ Վուոնգի ժառանգ՝ Լանգ Լիեի լեգենդում։ Նա դարձել է Հունգ Վուոնգ շնորհիվ այն բանի, որ նա ստեղծել է բան չունգը և բան զեյը, որոնք խորհրդանշում են երկինքն ու երկիրը։ Տետի ընտանեկան զոհասեղանի մոտ բան չունգ պատրաստելն ու ուտելը լայն տարածված վիետնամական ավանդույթ է: Բան չունգը միայն Ամանորին չեն ուտում, այն նրբախորտիկ է  համարվում վիետնամական խոհանոցի խորհրդանիշներ՝ նեմրանի և ֆոյի հետ միասին:

## Լեգենդներ և սիմվոլիզմ
Համաձայն 1965 թվականին լույս տեսած Լին Նամ թիչ կուայի (Լին Նամի երկրի հրաշալի հեքիաթներ) գրքի՝ բան չունգը հորինել է Լանգ Լիեն՝ Շանգ դինաստիային հաղթելուց հետո։ Հունգ Վուոնգը հավաքեց իր որդիներին և հրամայեց բերել ուտելիք, որը կարտացոլի անկեղծ հարգանք Տետի նախնիների հանդեպ. նա, ով ամենահամեղ դելիկատեսը կմատուցի, կլինի երկրի տերը։

Արքայազնները հազվագյուտ ապրանքներ էին փնտրում ծովում և անտառներում։ Հունգ Վուոնգի ամենաաղքատ որդին՝ Լանգ Լիեն, չէր կարող իրեն թույլ տալ թանկ սնունդ գնել, ուստի ստիպված էր պատրաստել սովորական բաղադրիչներից՝ բրնձից և խոզի միսից։ Ի վերջո, Լանգ Լիեն հորինեց քառակուսի կարկանդակ, որը խորհրդանշում էր երկիրը, և կլոր կարկանդակ՝ խորհրդանշող երկինքը: Հունգ Վուոնգը համեղ ուտեստ է համարել բան չունգը և բան զեյը, բայց միևնույն ժամանակ հարգանքի ցուցաբերում նախնիների նկատմամբ։ Հունգ Վուոնգը գահը հանձնեց Լանգ Լիեին, իսկ բան չունգը և բան զեյը դարձան Տետի ավանդական ճաշատեսակներ։

Դատելով հնագիտական ​​գտածոներից՝ բան չունգը պատրաստվել է Հոնգ Բանգ դինաստիայի օրոք՝ մ.թ.ա. երկրորդ հազարամյակում։ Բան չունգի և բան զեյի տեսքը համապատասխանում էր «քառակուսի երկրի և կլոր երկնքի» պարզունակ գաղափարներին։

Առանց բան չունգի հնարավոր չէ դիմավորել Ամանորը Վիետնամում։ Բան չունգը պետք է դրվի ընտանեկան սեղանի վրա, որպեսզի հարգանքի նշան նախնիներին և խնդրանք նրանց՝ աղոթել ընտանիքի համար նոր տարում:

## Բաղադրիչներ և պատրաստում
thumb|left|250px|Բան չունգի փաթաումը առանց կաղապարի
Բան չունգի անհրաժեշտ բաղադրիչներն են՝ կպչուն բրինձ, մունգ լոբի, ճարպային խոզի միս, սև պղպեղ և աղ: Երբեմն կանաչ սոխ են ավելացնում։ Համեմունքը նյոկմամն է։ Կարկանդակը փաթաթում են լա զոնգի տերևների շերտերով, երբեմն էլ կաղապար են օգտագործում։ Բան չունգը կարելի է նաև փաթաթել բանանի արմավենու տերևներով կամ, օրինակ, Terminalia catappa-ով։ Տերևները պետք է լավ լվացված լինեն։ Դրանք փափկեցնելու համար թրջում են աղաջրի մեջ կամ ցողում գոլորշով։

Բան չունգ պատրաստելու համար սովորաբար ընտրում են թանկարժեք, բարձրորակ ապրանքներ։ Մունգ լոբիները թրջում են ջրի մեջ երկու ժամ, իսկ բրինձը՝ 12-14 ժամ։  Սովորաբար ընտրում են յուղոտ խոզի միս, քանի որ լավ համադրվում է բրնձի և մունգի համերի հետ: Խոզի միսը կտրատում են խոշոր կտորներով, ապա համեմում պղպեղով, սոխով կամ նյոկմամով։ Բակնինում տարածված էր շաքարավազի ավելացմամբ բաղադրատոմսը։

Բան չունգի պատրաստման ընթացքում, սկզբում բանանի տերևներից քառակուսաձև կաղապար են պատրաստում, որը լցնում են կպչուն բրնձով, մունգ լոբով, խոզի մսով և ևս մեկ շերտ բրնձով։ Այնուհետև կարկանդակը մանրակրկտորեն փաթաթում են տերևներով և կապում առանձնացված բարակ շերտերով: Որպեսզի կարկանդակը չբորբոսանի, այն շատ մանրակրկիտ են փաթաթում։

Նախնական նախապատրաստական ​​աշխատանքներից հետո բան չունգը դնում են կաթսայի մեջ, լցնում ջրով, ապա եփում մի քանի ժամ։ Դրա արդյունքում տերևներին կից բրինձը կանաչում է։ Կանաչ գույն ավելացնելու համար որոշ արտադրողներ նույնիսկ էլեկտրոլիտներ են ավելացնում բան չունգի կաթսայի մեջ։

Բան չունգը կտրատում են 8 մասի՝ տերևներից բարակ շերտերով բաժանված։ Բան չունգը սովորաբար մատուցվում է մարինացված սոխով, բանջարեղենով, վիետնամական խոզապուխտով և ձկան սոուսով: Չփաթաթված բան չունգը ուտելու է ևս մի քանի օր, իսկ փաթաթվածը՝ 2 շաբաթ։

## Նկարազարդումներ

Պատկեր:Nguyen lieu banh chung.jpg|Բան չունգի բաղադրիչները
Պատկեր:Goi banh chung (dung khuon).jpg|Բան չունգի փաթաթումը՝ կաղապարով
Պատկեր:Bánh chưng.jpg|Շրջված բան չունգ, կտրտված 8 մասի և պատրաստ մատուցմանը
Պատկեր:Bánh chưng và giò lụa.jpg|Բան չունգ զոլյուայով


## Պատմություն և ավանդություն
Հին ժամանակներից ի վեր բան չունգը համարվում էր Ամանորի տոնակատարության էական տարր, ինչպես արտացոլված է հայտնի Դու Լիանգում.

Յուղոտ միս, աղած սոխ, կարմիր դուիլյան
Տոնածառ, ճայթրուկներ, կանաչ բան չունգԱվանդաբար, բան չունգը Տետի համար սկսում են պատրաստվել դեկտեմբերի 27-ին կամ 28-ին։ Նախապատրաստություններն անում են ընտանիքի բոլոր անդամները՝ լվանում են տերևները, խոզի միսը համեմում համեմունքներով, եփում մունգ լոբին, իսկ ամենագլխավորը՝ միջուկը փաթաթում տերևների մեջ ու եռացում։ Բան Չունգը պետք է եփվի 10-12 ժամ, որի ընթացքում ընտանիքը նստում է եռացող կաթսայի մոտ։ Գյուղական բնակավայրերում աղքատ բնակիչների համար Տետից մեկ ամիս առաջ գումար է հավաքվում բան չունգ հիմնադրամի համար, հետագայում միջոցները բաշխվում են հիմնադրամի անդամների միջև, որպեսզի բոլորը բան չունգ ունենան իրենց ամանորյա սեղանին։

21-րդ դարում ինքնուրույն բան չունգ պատրաստելու ավանդույթն աստիճանաբար մարում է, քանի որ ընտանիքները փոքրացել են, և դրանց անդամները ճաշ պատրաստելու ժամանակ չունեն։ Փոխարենը, վիետնամցիները սկսել են գնալ խանութներ, որտեղից կարող են պատրաստի բան չունգ գնել, կամ պատվիրել այն ընտանիքներից, ովքեր մասնագիտացած են դրանք պատրաստելու մեջ: Այսպիսով, բան չունգը Ամանորի պարտադիր մասն է, բայց արդեն զուտ ընտանեկան ապրանք չէ։ Վերջերս որոշ գյուղեր հայտնի են դարձել բան չունգի պատրաստմամբ, ինչպիսիք են Չանխուկը և Զույենյան (երկուսն էլ գտնվում են Հանոյի Թան Թրի թաղամասում)։

Ամեն տարի Հոունգ արքաների հիշատակի օրը Հոունգ տաճարում՝ Ֆութհոում, անցկացվում է բան չունգ և բան զեյ կարկանդակներ պատրաստելու մրցույթ: Մասնակիցները ներկայացնում են ինը շրջաններ, ներառյալ Լաո Կայը, Հանոյը և Քանթհո։ Նրանց տալիս են 5 կգ բրինձ, լոբի և մեկ կիլոգրամ խոզի միս, որոնցից պետք է 10 րոպեում 10 բան չունգ եփեն։ Հաղթող թիմի բան չունգը դրվում է սեղանին։ 2005 թվականին Հո Չի Մին քաղաքի խոհարարերը Հունգ տաճարին նվիրեցին մի զույգ հսկա կարկանդակներ՝ բան չունգ և բան զեյ, բան չունգը 1,8 x 1,8 x 0,7 մետր էր և կշռում էր երկու տոննա։

## Տարատեսակներ
thumb|right|Քառակուսաձև կամ գլանաձև բան չունգ
Չնայած նրան, որ բան չունգը սովորաբար ուտում են տաք վիճակում, այն երբեմն տապակվում է, որը կոչվում է բան չունգ ռան։ Գրողը բան չունգ ռանը հիշատակում է Thuong Nho Muoi Hai գրքում որպես ճաշատեսակ, որը մատուցվում է Հանոյում՝ ցուրտ փետրվարին։ Որոշ շրջաններում բան չունգի փոխարեն պատրաստում են բանթետ՝ գլանաձև կարկանդակ՝ բան չունգի նման միջուկով։ Երկրի հյուսիսում բանթետը կոչվում է բանթեյ կամ  բան չունգի համար։ Բանթեյը ավելի քիչ լոբով և խոզի մսով է պատրաստվում, կամ խոզի միսը ընդհանրապես բացակայում է, ուստի այն ավելի երկար է պահպանվում: Բանթեյը կարելի է նաև կտորներով կտրատել և տապակել։ Սանցյու ժողովուրդը հատուկ բան չունգ է պատրաստում, որի կենտրոնը սրածայր է, այն կոչվում է բան չունգ գու: Բան չունգ գուն ոչ միայն փաթաթում են լադոնգով, այլ նաև Լաթիտ բույսով։

Բուդդայականների համար կան վեգան բան չունգ՝ բան չունգ չայ և բան չունգ նգոթ։ Դրանցում խոզի միսը փոխարինված է մելասով և շագանակագույն շաքարով։ Երբեմն դրանց պատրաստման համար բրինձը խառնում են գակի հետ, որպեսզի կարկանդակը կարմրի։ Հին ժամանակներում բան չունգ նգոտը պատրաստվում էր աղքատ ընտանիքների կողմից, որոնք չէին կարող իրենց թույլ տալ խոզի միս գնել:Փոխարենը կարկանդակի մեջ լցնում էին հիլ, սև պղպեղ և մունգ լոբի, պատրաստի ուտեստը մատուցում էին մելասով։

## Տես նաև
* Ցզունցզը
* Տտոկ - կորեական ուտեստ՝ բրնձի խմորից
* Տտոկկուկ - Ամանորյա կորեական ապուր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամանոր
Կատեգորիա:Բրնձով ուտեստներ
Կատեգորիա:Վիետնամական խոհանոց
Կատեգորիա:Տոնական խոհանոց