Չապաևն ու Դատարկությունը

**«Չապաևն ու Դատարկությունը»** (), ռուս ժամանակակից գրող Վիկտոր Պելևինի վեպ։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1996 թվականին։ Հեղինակը բնութագրում է իր աշխատանքը որպես համաշխարհային գրականության համար առաջին ստեղծագործությունը, որի գործողությունները տեղի են ունենում բացարձակ դատարկության մեջ (բառախաղ՝ «пустота» բառը ինչպես գլխավոր հերոսներից մեկի ազգանունն է, այնպես էլ թարգմանաբար նշանակում է «դատարկ», «դատարկություն», «վակուում»)։ Այդ առումով վեպի վերնագիրը կարելի է հայերեն թարգմանել նաև որպես «Չապաևն ու Դատարկը»։

1997 թվականին վեպը ներկայացվել է Փոքր Բուքերյան մրցանակի հավակնորդների ցանկում։ Նույն թվականին այն դարձել է «Странник-97» մրցանակի դափնեկիր «Խոշոր ձև» անվանակարգում։

Վեպի անգլերեն թարգանությունը լույս է տեսել 2001-ին «Բուդդայի ճկույթը» վերնագրով (Buddha's Little Finger),

(ընդգրկել է Դուբլինյան գրական մրանակի փոքր ցանկ «Կավե գնդացիր» (The Clay Machine-Gun) անունով)

Հայերեն թարգմանությունը՝ Գևորգ Գիլանցի, Անտարես հրատ․, 2021թ։

## Սյուժե
«Չապան ու Դատարկությունը» վեպի գործողությունները ծավալվում են երկու ժամանակահատվածում՝ 1918 թվականի քաղաքացիական պատերազմով տառապող Ռուսաստանում և 1990-ականների հետխորհրդային Ռուսաստանում։

Պատմության առանցքում Պյոտր Պուստոտա անունով դեկադենտ բանաստեղծն է, որը միաժամանակ ապրում է երկու իրականության մեջ։ Անցյալում նա հանդիպում է լեգենդար Վասիլի Չապաևին, միանում նրան և մեկնում քաղաքացիական պատերազմի ճակատ։ Ներկայում նա հոգեբուժական կլինիկայի հիվանդ է, որտեղ անցնում է էքսպերիմենտալ վերականգնողական թերապիա՝ պրոֆեսոր Տիմուր Տիմուրովիչ Կանաշնիկովի ղեկավարությամբ։

### Հիմնական կերպարներ և նրանց խորհրդանշական նշանակությունը
Պետր Պուստոտայի հոգեբուժարանի հիվանդասենյակի երեք համախոհները յուրօրինակ կերպով ներկայացնում են Ռուսաստանի ապագայի հնարավոր ուղիները.

* Սերդյուկ՝ ճապոնական Տայրա և Մինամոտո կլանների պատերազմում ներքաշված և ինքնասպանություն գործելու փորձ արած տղամարդ։ Նրա պատմությունն արտացոլում է Ռուսաստանի «ալքիմիական միությունը» Արևելքի հետ։
* «Պարզապես Մարիա»՝ լատինամերիկյան սերիալի հերոսուհու անունով ներկայացող հիվանդ, ով սիրավեպ ունի Արնոլդ Շվարցենեգերի հետ։ Նրա կերպարը խորհրդանշում է Արևմուտքի հետ ինտեգրման հեռանկարը։
* Վոլոդին՝ նախկին հանցագործ, որը մարմնավորում է Նիցշեի «գերմարդու» գաղափարախոսությունը։

Պրոֆեսոր Կանաշնիկովի մեթոդը հիմնված է «միասնական հալյուցինատոր փորձի» վրա. հիվանդները հավաքական կերպով մուտք են գործում միմյանց ներքին իրականություններ՝ սեփական անձի բուժման նպատակով։

### Մետաֆիզիկական շերտ և Չապաևի դերը
Պյոտր Պուստոտան համոզված է, որ իր իրականությունն անցյալի հեղափոխական Ռուսաստանն է, մինչդեռ հոգեբուժարանը՝ պարզապես երազ։ Սակայն Չապաևը, որը մարմնավորում է բոդհիսատվայի կերպար (բուդդայական ուսուցիչ), փորձում է բացատրել նրան, որ երկու իրականություններն էլ պատրանք են։ Այդ նպատակով նա ներգրավում է Սև բարոն Յունգերին, որը պաշտպանում է «Ներքին Մոնղոլիան»՝ մի աշխարհ, որտեղ վալհալլան այլևս Օդինի հսկողության տակ չէ։

### Վեպի կառուցվածքը
Վեպը կառուցված է որպես «վեպ վեպում» շղթա, որտեղ բոլոր իրադարձությունները հանգեցնում են Պյոտր Պուստոտայի անսպասելի հոգևոր լուսավորությանը (սատորի), որին նրան ուղղորդում է Չապաևը։

Այս ստեղծագործությունը ոչ միայն քննադատական անդրադարձ է հետխորհրդային Ռուսաստանի հոգեբանական և գաղափարական փլուզմանը, այլև փիլիսոփայական որոնում՝ իրականության, գիտակցության և գոյության բնույթի վերաբերյալ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

*Չապաևն ու Դատարկությունը

Կատեգորիա:1996 թվականի ռուսական վեպեր
Կատեգորիա:1996 վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված ռուսական վեպեր
Կատեգորիա:Վիկտոր Պելևինի վեպեր