Լին-Մանուել Միրանդա

**Լին-Մանուել Միրանդա** (,), ամերիկացի դերասան, երգիչ, երգերի հեղինակ, ռեփեր, բեմադրիչ, դրամատուրգ, պրոդյուսեր և կինոռեժիսոր։ Նա ստեղծել է Բրոդվեյի հաջող մյուզիքլներից՝ «Բարձունքների վրա» և «Համիլթոն» մյուզիքլները։ Վերջինս ստացել է բազմաթիվ հեղինակավոր թատերական և երաժշտական մրցանակներ, այդ թվում՝ Պուլիտցերյան մրցանակ։ «Մոանա» և «Էնկատո» (Walt Disney Animation Studios) մուլտֆիլմերի երգերի հեղինակ։

## Վաղ տարիներ և կրթություն
Լին-Մանուել Միրանդան ծնվել է Նյու Յորքում՝ հոգեբանի և Նյու Յորքի քաղաքապետի խորհրդականի ընտանիքում։ Ընտանիքն արմատներով Պուերտո Ռիկոյից էր։ Մանկուց Միրանդան սովոր էր տան երաժշտությանը, հատկապես Բրոդվեյի մյուզիքլների հնչյուններին։ Նա սովորել է Հանթեր քոլեջի տարրական և միջնակարգ դպրոցներում, որից հետո ընդունվել է Ուեսլեյան համալսարան։

## Կարիերա
### Սկիզբ
1999 թվականին համալսարանի երկրորդ կուրսում Միրանդան գրել է իր ապագա «Բարձունքներում» հիթի առաջին փորձնական տարբերակը։ Աշխատանքի ընթացքում նա ներառում էր հիփ-հոփ համարներ և սալսայի ռիթմեր, որոնք փոխանցում էին կերպարների բնավորությունը։ Նրա մյուզիքլը ընդունվում է ուսանողական թատրոնում բեմադրվելու համար, որտեղ նա մեկ տարվա ընթացքում գերազանցում է տոմսարկղերի ռեկորդը։ Դրանից հետո, իր ուսուցման ընթացքում, Միրանդան բեմադրել է ևս մի քանի մյուզիքլ, ինչպես նաև ինքը խաղացել է լայն ամպլուայում՝ երաժշտական արտադրություններից մինչև Շեքսպիրի պիեսներ։ Նա ավարտել է Վեսլյան համալսարանը 2002 թվականին։

Դրանից անմիջապես հետո նա միավորվել է նախկին համակուրսեցիների՝ լրագրող Ջոն Բաֆալո Մեյլերի և ռեժիսոր Թոմաս Քայլի հետ և սկսել է վերամշակել «Բարձունքներում»։ Ներկայացումն անցել է առնվազն հինգ նախնական ընթերցում, նախքան բեմադրվել է  օֆֆ-Բրոդվեյի *37 Arts* թատրոնում։ Ներկայացումը տեղի է ունեցել 2008 թվականի հունվարից հուլիս ընկած ժամանակահատվածում և դարձել է «Outer Critics Circle Award»-ի բացարձակ հաղթողը, ինչպես նաև շահել է երկու Դրամա Դեսկ և մեկ Obie մրցանակ։ Իր համար Լին-Մանուել Միրանդան արժանացել է « Theatre World Award»-ին (մրցանակը շնորհվում է Բրոդվեյի կամ օֆֆ-Բրոդվեյի բեմերում լավագույն առաջնաբեմի համար)։ Սա ապահովել է ներկայացմանը 2008 թվականին Բրոդվեյում մեկնարկին, որը տեղի է ունեցել Ռիչարդ Ռոջերսի թատրոնում։ Ներկայացումը առաջադրվել է 13 Թոնի մրցանակի և շահել դրանցից 4-ը, այդ թվում՝ «Լավագույն մյուզիքլ» և «Լավագույն սցենար»։ 

Միրանդան ներկայացվել է «Մյուզիքլում տղամարդու լավագույն դեր» անվանակարգում։ 2009 թվականին Միրանդան շահել է Գրեմմի երաժշտական թատրոնի լավագույն ալբոմի համար։ «Բարձունքներում»-ը այն ժամանակ Միրանդայի միակ նախագիծը չէր։ 2007 թվականին նա հանդես է եկել որպես հյուր աստղ «Սոպրանոների կլանը» հեռուստասերիալի մի դրվագում։ 2009 և 2010 թվականներին նրան կարելի է տեսնել «Դոկտոր Հաուս» հեռուստասերիալի վեցերորդ եթերաշրջանի երկու դրվագներում՝ «Կոտրվածը» և «Ուղեբեռ»։ Նաև 2009 թվականին նա սերտորեն համագործակցել է Սթիվեն Սոնդհայմի հետ և գրել է իսպանական տեքստեր Բրոդվեյում «Վեսթսայդյան պատմություն»-ի վերականգնված արտադրության համար։

### Հետագա կարիերա
2011 թվականին Միրանդան Թոմ Քիթի և Ամանդա Գրինի հետ միասին գրել է «Հասիր հաջողության» մյուզիքլը։ Ներկայացումը 2012 թվականին Բրոդվեյում ունեցել է սահմանափակ ցուցադրություն, հետագայում առաջադրվել է Թոնի մրցանակի՝ լավագույն նոր մյուզիքլի և լավագույն խորեոգրաֆիայի համար։ 2011 թվականին Միրանդան հայտնվել է «Ամերիկյան ընտանիք» հեռուստասերիալի էպիզոդում, 2013 թվականին երկրորդ պլանի դեր է ստացել եթերից արագ հեռացված «Մի վնասիր» սերիալում։ Նաև 2013 թվականին Միրանդային որպես հյուր աստղ կարելի է տեսնել «Ինչպես հանդիպեցի ձեր մայրիկին» սիթքոմի «Bedtime Stories» դրվագում։ 2014 թվականի մարտին Դիսնեյը վարձել է Միրանդային և Մարկ Մանչինային 2016 թվականին նախատեսված «Մոանա» մուլտֆիլմի համար երգեր գրելու։ Երկուսուկես տարի բառերի և երաժշտության հեղինակները սաունդթրեք են ստեղծել պոլինեզիացի աղջկա մասին մուլտֆիլմի համար։ Միրանդան չէր պլանավորում ձայնագրել սկավառակի համար, բայց «We Know The Way» երգի նրա ցուցադրական տարբերակը մտել է վերջնական աուդիոուղի։
### Համիլթոն-ամերիկյան մյուզիքլ
2008 թվականին, երբ արձակուրդում էր Մեքսիկայում, Լին-Մանուել Միրանդան կարդացել է Ալեքսանդր Համիլթոնի հիմնադիր հայրերից մեկի՝ Ռոն Չեռնովի կենսագրությունը։ Գիրքն այնքան է ոգեշնչել կոմպոզիտորին, որ նա գրել է ռեփ և կարդացել այն 2009 թվականի մայիսի 12-ին Սպիտակ տանը պոեզիայի երեկոյի ժամանակ, որտեղ նրան հրավիրել են ելույթ ունենալ «ցանկացած հին երգով, եթե նա ոչ մի նոր բան չունի»։ Ավելի ուշ «Ալեքսանդր Համիլթոն» երգը դարձել է Բրոդվեյի սուպեր հիթի բացման համարը։ Միրանդան ասել է, որ «My Shot» երգը (Իմ շանսը) նա գրել է ավելի քան մեկ տարի՝ վերաշարադրելով տեքստը՝ Համիլթոնի ինտելեկտին հարգանքի տուրք մատուցելու համար։ Միրանդան անձամբ գրել է ողջ տեքստն ու երաժշտությունը, ինչպես նաև որոշել է կատարել գլխավոր դերը, թեև որոշ ժամանակ հակված է եղել Ահարոն Բերի դերին։ «Համիլթոնը» բացվել է օֆֆ-Բրոդվեյի  Հանրային թատրոնում 2015 թվականի հունվարին, բեմադրել է Թոմաս Քեյլը։ Մյուզիքլը դրական արձագանքներ է ստացել, ցուցադրությունը սպառվել է մինչև վերջ։
Չերնովն ու Միրանդան Նյու Յորքի պատմական ընկերությունից ստացել են Պատմության ստեղծողների մրցանակ՝ մյուզիքլի վրա իրենց աշխատանքի համար։ Բրոդվեյի նախացուցադրությունները սկսվել են Ռիչարդ Ռոջերսի թատրոնում 2015 թվականի հուլիսին, իսկ պրեմիերան կայացել է օգոստոսի 6-ին։ 2016 թվականի մարտին «Համիլթոն» թատերախումբը հրավիրվել էր Սպիտակ տուն, որտեղ Միրանդան ռեփ է կարդացել արդեն ոչ թե Բարաք Օբամայի, այլ նրա հետ միասին։
Թոնի 70-րդ մրցանակաբաշխության ժամանակ «Համիլթոնը» Միրանդային բերել է ևս երեք մրցանակ հետևյալ անվանակարգերում՝ «Լավագույն նոր մյուզիքլ», «Լավագույն Լիբրետո Մյուզիքլ» և «Լավագույն երաժշտություն կամ պոեզիա»։ Իր կատարման համար Միրանդան նաև առաջադրվել է որպես մյուզիքլի լավագույն դերասան, սակայն Լեսլիին պարտվել է մեկ կրտսերին, որը կատարել է Բուրի դերը։ 2016 թվականի հուլիսի 9-ին Լին-Մանուելը վերջին անգամ նկարահանվել է Բրոդվեյում։
### Հեմիլթոնի հաջողությունից հետո
2015 թվականին Միրանդան դարձել է «Աստղային պատերազմներ. ուժը արթնանում է» ֆիլմի սաունդթրեքի կոմպոզիտորներից մեկը՝ գրելով մի երգ, որը հնչում է Մազ Կանատայի ամրոցում։ 2016 թվականի ապրիլին Ջոն Օլիվերի երեկոյան թոք շոուի ժամանակ նա կարդացել է կրակոտ ռեփ՝ կոչ անելով վերակառուցել Պուերտո Ռիկոյի պարտքը։ 
2016 թվականին Էկրաններ է բարձրացել «Մոանան», իսկ Միրանդայի երաժշտությունը դրական արձագանքներ է ստացել քննադատներից։ Ինքը՝ կոմպոզիտորը, ստացել է «Գրեմմի», «Critics' Choice Movie Awards», «Ոսկե գլոբուս» և «Օսկար» անվանակարգեր «How Far I' ll Go» երգի համար։ 2017 թվականին Լին-Մանուել Միրանդան ստացել է Էմմիի անվանակարգ՝ 2016 թվականի հոկտեմբերին «Saturday Night Live» կատակերգական շոուում որպես հյուր հայտնվելու համար։ 2017 թվականի հուլիսին կոմպոզիտոր Ալան Մենկենը հայտարարել է նաև, որ Միրանդայի հետ միասին սկսել է աշխատել «Փոքրիկ ջրահարսը» կինեմատոգրաֆիական ռիմեյքի երգերի վրա։ 
2018 թվականի մարտին հայտարարվել է, որ Լին-Մանուել Միրանդան կխաղա արկածախնդիր Լի Սկորսբիի դերը Ֆիլիպ Փուլմանի «Մութ սկիզբներ» վեպերի հեռուստատեսային ադապտացիայում։  Նկարահանումները սկսվել են 2018 թվականի հուլիսին։ 2018 թվականի մայիսից Միրանդան հնչյունավորել է Բադ-ռոբոտին (Fenton Kryakshell-Cabrera) 1987 թվականի «Duck stories» անիմացիոն շարքի վերագործարկման ժամանակ։ 
2018 թվականի դեկտեմբերին էկրան է բարձրացել Ռոբ Մարշալի «Մերի Փոփինսը վերադառնում է ֆիլմը», որտեղ Միրանդան խաղացել է գլխավոր հերոսներից մեկի՝ Լապտեր Ջեքի դերը, այնպիսի աստղերի ընկերակցությամբ, ինչպիսիք են Էմիլի Բլանթը (Մերի), Քոլին Ֆիրթը և Անժելա Լենսբերին։ 
2008 թվականից մշակման փուլում գտնվող «Բարձունքներում» ֆիլմի նկարահանումները սկսվել են 2019 թվականի հունիսին։ Միրանդան, որը ավելի վաղ հայտարարել էր, որ չի խաղալու Ուսնավիի դերը, այլ կարող է հանդես գալ որպես այլ կերպար, մարմնավորել է պիրոգավաճառին։ Ֆիլմը մեծ էկրան է բարձրացել և միաժամանակ հայտնվել է «HBO Max» հարթակում 2021 թվականի հունիսին՝ «COVID-19» համաճարակի հետ կապված գրեթե մեկ տարվա ուշացումից հետո։ 
Միրանդան տասնմեկ երգ է գրել «Sony Pictures Animation» ստուդիայի «Վիվո» անիմացիոն ֆիլմի համար, որում նաև հնչյունավորել է գլխավոր դերը։ Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է «Netflix»-ում 2021 թվականի օգոստոսին։ 
2018 թվականին հայտնի է դարձել, որ Միրանդան նախատեսում է իր դեբյուտը կատարել որպես ռեժիսոր, և այս դերում նրա առաջին աշխատանքը Ջոնաթան Լարսոնի ինքնակենսագրական մյուզիքլի ադապտացիան էր, որը կոչվում էր «Տիկ-Տակ, բու՜մ»։ «Հարգելի Էվան Հանսեն» մյուզիքլի լիբրետոյի հեղինակը Սթիվեն Լևենսոնն է։ Միրանդան պրոդյուսեր է Ռոն Հովարդի և Բրայան Գրեյզերի հետ։ Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է «Netflix»-ում 2021 թվականի նոյեմբերին։ Նույն ամսին էկրան է բարձրացել «Disney» ընկերության «Էնկանտո» մուլտիպլիկացիոն ֆիլմը, որի երգերի համար Միրանդան գրել է բառեր և երաժշտություն։ Նախագծի մասին առաջին անգամ հայտարարվել էր դեռևս 2016 թվականին՝ «Մոանա»-ի գովազդային արշավի ժամանակ։ Կոմպոզիտորը միացել է նախագծին մշակման փուլում և ավելի ուշ հույս է հայտնել, որ իրեն կհաջողվի աշխատել «Disney»-ի հետ սկզբից մինչև վերջ։ 
«Կենդանապոլիս»-ի ռեժիսորներ Ջարեդ Բուշը և Բայրոն Հովարդը հայտարարել են, որ իրենց հաջորդ աշխատանքը կլինի «Լատինո-ամերիկյան մյուզիքլը մեծ ընտանիքի և Լին-Մանուել Միրանդայի հետ համագործակցության դժվարությունների մասին»։ 2018 թվականին ռեժիսորները ստեղծագործական խմբի հետ միասին, որի կազմում էր նաև կոմպոզիտորը, ուղևորություն են կատարել Կոլումբիա, որտեղ հանդիպել են տեղի ճարտարապետների, խոհարարների և ժողովրդական արվեստի վարպետների հետ։ Միրանդան հանդես է եկել ոչ միայն որպես երաժշտական տնօրեն, այլև սցենարի համահեղինակ։

## Անձնական կյանք
Միրանդան 2010 թվականին ամուսնացել է իր ավագ դպրոցի ընկերուհու՝ Վանեսա Նադալի հետ։ Հարսանիքին Միրանդան բոլոր ներկաների հետ կատարել է «*Fiddler on the Roof* To Life» երգը։ Նադալը փաստաբան է աշխատել «Jones Day» անունով ընկերությունում։ 2014 թվականի նոյեմբերին զույգը որդի է ունեցել՝ Սեբաստիան։ 2017 թվականի դեկտեմբերի 3-ին հայտնի է դարձել, որ զույգը սպասում է երկրորդ երեխայի լույս աշխարհ գալուն։ Նրանց երկրորդ որդին՝ Ֆրանցիսկոն, ծնվել է 2018 թվականի փետրվարին։

## Մրցանակներ և անվանակարգեր
*Կինո և հեռուստատեսություն*

### Գրեմմի

### Պուլիցերյան մրցանակ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:«Թոնի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լոուրենս Օլիվիեի մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Դրամա Դեսկ» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աուդիոգիրք կարդացողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ
Կատեգորիա:Պուլիցերյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոկոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ