Թարգմանության տեսություն

**Թարգմանության տեսություն** (), երբեմն՝ **տրադուկտոլոգիա**, հումանիտար գիտության ճյուղ՝ լեզվաբանության, հաղորդակցման տեսության, պատմահամեմատական գրականության, նշանագիտության և սոցիոլոգիայի սահմանագծին, ուսումնասիրում է գրավոր և բանավոր թարգմանության ընթացքն ու արդյունքները, ինչպես նաև տարբեր երևույթների (օրինակ՝ լոկալիզացիա) լայն շրջանակ։ Բացի այդ, թարգմանչության տեսության հետաքրքրության ոլորտում են նաև գաղափարախոսությունն ու թարգմանական գործունեության սոցիալական ասպեկտները։

## Պատմություն
### Վաղ շրջան
Թարգմանչության տեսությունը առաջացել է որպես նորմատիվ, հեռանկարային գաղափարախոսություն, որը կանոնակարգում է պրակտիկ հանձնարարականներ թարգմանիչների համար։ Եվրոպական ավանդույթում հաշվման պայմանական կետը Ցիցերոնի *De Optimo Genere Oratorum* («Հռետորների լավագույն ազգի մասին») տրակտատն է, որտեղ քննարկվում է հռետորի պրակտիկ պատրաստման համար հունարեն լեզվից թարգմանություն կատարելու օգուտը։

### Համակարգում
1950-1960 թվականները նշանավորվում են թարգմանության ի հայտ գալու և լեզվաբանական ուղղվածությամբ հետազոտությունների բուռն աճով։ 1958 թվականին Ժան-Պոլ Վինեն () և Ժան Դարբելյնեն () թարգմանության համար գրեցին ֆրանսերեն և անգլերեն լեզուների համեմատական ոճաբանությունը։

1958 թվականին՝ 2-րդ Կոնգրեսի ժամանակ Մոսկվայում ուժեղ բանավեճ ծագեց թարգմանության հանդեպ լեզվաբանական և գրականագիտական մոտեցման կողմնակիցների միջև. ի վերջո, որոշվեց, որ թարգմանությունը պետք է ուսումնասիրվի հատուկ գաղափարախոսության շրջանակներում՝ իր մոտեցման ձևերով և մեթոդներով, որոնք ո՛չ կոնկրետ գրականագիտական են, ո՛չ էլ լեզվաբանական։ 1960-ական թվականներին բացվեցին թարգմանությամբ զբաղվող առաջին հետազոտական խմբերը ԱՄՆ-ի որոշ համալսարաններում,(Այովայի համալսարան, Փրինսթոնի համալսարան)։

Վերջին տարիներին թարգմանչական տեսությունը ավելի ու ավելի է ինտեգրվում տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մեջ. Մանհեմյան համալսարանում այս մասնագիտությունը ուսումնասիրվում է էլեկտրատեխնիկայի ֆակուլտետում։ Պուշկինի անվան Բրեստի պետական համալսարանում՝ օտար լեզուների ֆակուլտետում, բացի այնպիսի տեխնիկական ուղղվածության գաղափարախոսության, ինչպիսին համակարգչային թարգմանությունն է, տրվում է նաև դասական կուրս՝ «Թարգմանչական տեսության ներածություն»։

Թարգմանչական տեսությունը կարող է լինել *նորմատիվ* (որն օգտագործում է թարգմանչական որոշ կանոններ) կամ *դեսկրիպտիվ* (նկարագրողական)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Bachmann-Medick, Doris (2009). *Translational Turn*, in: Doris Bachmann-Medick, Cultural Turns. Neuorientierungen in den Kulturwissenschaften. 3rd. ed. Reinbek: Rowohlt, 238—283.
* Bachmann-Medick, Doris ed. (2009). *The Translational Turn*. (=Special Issue of 'Translation Studies' vol. 2, issue 1)
* Baker, Mona ed. (2001). *Routledge Encyclopedia of Translation Studies*. New York & London: Routledge.
* Baker, Mona (1992). *In Other Words: Coursebook on Translation*. New York & London: Routledge.
* Bassnett, Susan (1980; revised 1991; 2002). *Translation Studies*.
* Benjamin, Walter (1923). *The Task of the Translator*, introduction to Benjamin’s translation of Fleurs du Mal.
* Joanna Best|Best, Joanna; Sylvia Kalin, (2002) «Übersetzen und Dolmetschen».Tübingen und Basel: A. Francke Verlag (UTB).
* Catford, J.C., (1965). *A Linguistic Theory of Translation*. London.
* Gentzler, Edwin (2001). *Contemporary Translation Theories*. 2nd Ed. London & New York: Routledge
* Holmes, James S. (1972/1988). *The Name and Nature of Translation Studies*. In: James S. Holmes, Translated! Papers on Literary Translation and Translation Studies, Amsterdam: Rodopi, pp.&nbsp;67–80.
* Levý, Jiří (1967). *Translation as a Decision Process*. In To Honor Roman Jakobson. The Hague: Mouton, II, pp.&nbsp;1171–1182.
* Levý, Jiří (1969). *Die literarische Übersetzung: Theorie einer Kunstgattung*. Frankfurt am Main-Bonn.
* Mounin, George (1963). *Les problèmes théoriques de la traduction*. Paris.
* Newmark, Peter (1988). *A Textbook of Translation*, New York & London: Prentice Hall.
* Torop, Peeter (2010). *La traduzione totale. Tipi di processo traduttivo nella cultura*, Milano: Hoepli.
* Reiss, Katharina (1989). *Text Types, Translation Types and Translation Assessment*. In: Chesterman, Andrew (ed.) (1989). *Readings in Translation Theory*. Helsinki: Oy Finn Lectura Ab.
* Toury, Gideon (1995). *Descriptive Translation Studies and beyond*. Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins.
* Snell_Hornby, Mary et al. (1999/2006). «Handbuch Translation». Tübingen: Stauffenburg-Verlag.
* Steiner, George (1975). *After Babel*. Oxford University Press
* Venuti, Lawrence (1995). *The Translator’s Invisibility: A History of Translation*. London & New York: Routledge (Read full version here)
* Vermeer, Hans J./Reiß, Katharina: *Grundlegung einer allgemeinen Translationstheorie*. Niemeyer, Tübingen 1984, ISBN 3-484-30147-3.
* *Translation Studies. An International Peer-reviewed Journal*. Vol. 1,1 2008 and Vol. 1,2 2008. London: Routledge.

## Արտաքին հղումներ
* Հոդված հինդի լեզվով՝ թարգմանչական տեսության մասին
* International Association for Translation and Intercultural Studies
* American Translation and Interpreting Studies Association
* Society for Translation Studies
* Սաչին Կետկարի հովածը ժամանակակից թարգմանության մասին

Կատեգորիա:Կիրառական լեզվաբանություն
Կատեգորիա:Թարգմանություն
Կատեգորիա:Գրականություն
Կատեգորիա:Լեզվաբանություն