Դոթրակերեն

**Դոթրակերեն**, **դոթրակի** ( [d̪oθɾaki]), արհեստական լեզու, ստեղծված և մշակված հատուկ «Գահերի խաղ» հեռուստասերիալի որոշակի դրվագների համար։ Դոթրակցիների լեզուն շատ է հիշատակվում Ջորջ Մարտինի «Սառույցի և կրակի երգ» շարքի գրքերում, և այդ լեզվով հիմնականում երկխոսություններ է ունենում Դեյեներիս Թարգարիենը։ Մինչ սերիալի ստեղծումը ոչ մի մշակված դոթրակերեն գոյություն չի ունեցել։ Դոթրակերենի բառարանը շարունակում է աճել։

2011 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ, դոթրակերենն ունի 3163, որոնցից ոչ բոլորն են հրապարակված։ 2012 թվականին, Միացյալ Նահանգներում 146 նորածին աղջիկների տրվել էր Կհալիսի (*Khaleesi*) անունը, ինչը դոթրակերենում նշանակում է *կհալի* կամ առաջնորդի կին։ Հեռուստասերիալում տվյալ տիտղոսը տրվում է Դեյներիս Թարգարիենին։

## Հնչյունակազմություն
### Բաղաձայներ

### Ձայնավորներ

## Քերականություն
### Շնչավոր և անշունչ գոյականներ
Դոթրակերենում գոյականները լինում են շնչավոր և անշունչ։

Շնչավոր գոյականները, որպես կանոն, ունենում /-ak/ վերջավորությունները, բառեր հավաքական վերջածանցներով՝ /-(a)sar/, /-(e)ser/, /-(i)sir/ և /-(o)sor/։ Բացի դրանից՝ բայերի ուղիղ ձևը, երբ դրանք օգտագործված են լինում որպես գոյականներ, համարվում են շնչավոր (Օրինակ․ rizh (որդի), ashefa (գետ), tokik (հիմար), lekh (լեզու))

Անշունչ գոյականներին պատկանում են փոքրացնող /-i/ վերջածանցով, սաստկացնող  /-(s)of/ վերջածանցով, /ath- -(z)ar/,  /-eyya/, /-(i)kh/ վերջածանցներով և կազմությամբ բարդ բառերը (Օրինակ․ qeso (զամբյուղ), alegra (բադ), torga (ստամոքս), elzikh (պատասխան))

Այս կատեգորիաները ոչ բոլորովին են համընկնում անգլերենի և ռուսերենի շնչավոր ու անշունչ գոյականների հետ (Օրինակ․ ramasar (հարթություն) համարվում է շնչավոր, իսկ yalli (երեխա)՝ անշունչ)։

### Հոլովներ
Դոթրակերենն ունի 5 հոլով․
* Ուղղական հոլով, գոյականի ուղիղ ձևն է։ Այս հոլովն օգտագործվում է, երբ գոյականը նախադասությունում կատարում է ենթակայի դեր։ Այն նաև բառարանային է, քանի որ բառարանում բոլոր բառերը ուղղական հոլովով են գրված։ Բոլոր շնչավոր, ինչպես նաև բաղաձայնով ավարտվող անշունչ գոյականների ուղղական հոլովը համարվում է հիմք մյուս բոլոր հոլովների կազմության համար։ Ձայնավորով վերջացող անշունչ գոյականները, վերջածանց ստանալիս, կորցնում են իրենց կազմի վերջում եղած ձայնավորը։
* Սեռական հոլով, ցույց է տալիս ստացական հարաբերություններ։ Անշունչ գոյականների հիմքին ավելանում է /-i/ վերջածանցը (օրինակ․ serj — serji (անթև զգեստ)), իսկ շնչավորների դեպքում՝ /-(s)i/ (ko rizhi — որդու թիկնապահ)։ Գոյականները հոգնակի թվում սեռական հոլովման դեպքում փոփոխության չեն ենթարկվում։
* Հայցական հոլով, ցույց է տալիս գործողության օբյեկտը։ Անշունչ առարկաների դեպքում այս հոլովը իրենից ներկայացնում է բառի հիմքը (օրինակ․ serja — serj (anha kaffe serj — ես հանել եմ անթև զգեստը)), իսկ շնչավոր գոյականների դեպքում կազմվում է /-s/ վերջածանցով՝ բառի հոգնակի թվով՝ վերջանալով /-i/-ով կամ /-es/-ով՝ ընդհանուր առմամբ (lajak atthasa rizhes — մարտիկը հաղթում է որդուն)։
* Աբլատիվային հոլով - ցույց է տալիս օբյեկտից շարժումը։ Անշունչ առարկաների դեպքում բառի հիմքում ավելանում է /-aan/ վերջածանցը (serja — serjaan), իսկ շնչավորների դեպքում՝ /-(s)aan/՝ եզակի թվում և /-(s)ea/՝ հոգնակի թվում (rizhaan — որդուց, rizhea — որդիներից)։
* Ալատիվային հոլով - ցույց է տալիս դեպի օբյեկտ շարժվելը։ Անշունչ առարկաների դեպքում բառի հիմքում ավելանում է /-oon/ վերջածանցը (serja — serjoon), իսկ շնչավորների դեպքում՝ /-(s)oon/՝ եզակի թվում և  /-(s)oa/՝ հոգնակի թվում (rizhoon — դեպի որդին, rizhoa — դեպի որդիները)։

### Նախադասության մեջ բառերի ճիշտ դասավորություն
Դոթրակերենում գոյություն ունի նախադասության անդամների դասավորության հատուկ կարգ՝ ենթակա, ստորոգյալ և ավելի ուշ լրացումները (օրինակ․ *<span style="border-bottom: 1px solid;">кhal</span> <span style="border-bottom: double;">ahhas</span> <span style="border-bottom: 1px dashed;">arakh</span>* — կխալը սրում է արակխը)։ Ստորոգյալը միշտ գրվում է ենթակայից հետո։ Դոթրակերենում կապական բառեր չկան, այնպես որ պարզ նախադասությունները ունեն ընդամենը երկու բառ (*<span style="border-bottom: 1px solid;">arakh</span> <span style="border-bottom: double;">hasa</span>* — արակխը համարվում է կծու)

Նախադասությունը կարելի է բարդացնել խնդիրների և պարագաների հաշվին, որոնք նույնպես ունեն իրենց հերթականությունը․
* *ave* — հայր,
* *ave erin* — բարի հայր (լրացումը գոյականից առաջ է),
* *ave sekke erin* — շատ բարի հայր (լրացումից առաջ մակբայ է),
* *jin ave sekke erin* — այդ շատ բարի հայրը (դերանունը բառակապակցության սկզբում),
* *jin ave sekke erin anni* — այդ շատ բարի հայրը իմն է (ստացական դերանունը՝ բառակապակցության վերջում),
* *jin ave sekke erin anni ma dorvoon* — այդ շատ բարի հայրը իմն է այծի հետ (պարագան ամենավերջում է)։

Դոթրակերենի համար վերջին բառակապակցությունը այնքան էլ բնական չէ, ուստի այն կարելի է փոփոխել և դարձնել *jin ave sekke verven anni m’orvikoon* — սա իմ վայրագ հայրն է մտրակով։

Պարագաները, որպես օրենք, դրվում են նախադասության վերջում։ Դրանք կարող են դրվել նախադասության սկզբում այն դեպքում, երբ խոսացողը ցանկանում է դրանց շնորհիվ ինչ-որ հավելում անել՝ իմաստը հասկանալու համար։ 
* *me oge oqet* — նա սպանել է այծին,
* *me oge oqet oskikh* — նա սպանել է այծին երեկ։

Որոշ պարագաներ հայտվում են միշտ ստորոգյալից հետո։ Այդպիսիններից է *vosecchi*-ն, որը ցույց է տալիս մերժում։
* *yer ofrakhi sajoes mae* — Դու նրա ձիուն չես դիպչի,
* *yer ofrakhi vosecchi sajoes mae!* — Դու երբեք նրա ձիուն չես դիպչի!

Գոյություն ունի հատուկ պարագաների խումբ, որ դրվում են ստորոգյալից առաջ։
* *me kaffe rek tokikes* — Նա ջախջախել է այդ հիմարին,
* *me ray kaffe rek tokikes* — Նա արդեն ջախջախել է այդ հիմարին,
* *me laz kaffe rek tokikes* — Նա կարող է ջախջախել այդ հիմարին,
* *me vil kaffe rek tokikes* — Նրան հաջողվեց ջախջախել այդ հիմարին։

## Գրագրություն
Դոթրակերենը չունի պաշտոնապես հաստատված գրագրություն, և չի էլ ունենա մինչև Ջորջ Մարտինը չորոշի, որ իրոք հարկավոր է։

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Dothraki. A language of Fire and Blood  — Պաշտոնական կայք լեզվի մասին
* Dothraki  — Փիթերսոնի բլոգ
* Tongues of Ice and Fire — ֆան-կայք՝ նվիրված Դոթրակերենին
* *Սերգեյ Կովալեվ* Սեքս. Արյուն. Ինտրիգներ. Գահերի խաղ  // ֆանտաստիկայի աշխարհ. — 2011. — № 9.
* 
* Դեվիդ Փիթերսոնը և Սեմ Էմրիսը Դոթրակերենի մասին 
* Դոթրակերեն, Մարտինը լեզուների մասին 7 թագավորություն, ապրիլի 13, 2010 թվական
* Game of Thrones linguist: how to create a language from scratch . CNN, ապրիլի 6, 2012 թվական
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Արհեստական լեզուներ
Կատեգորիա:Գահերի խաղ
Կատեգորիա:Լեզուներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սառույցի և կրակի երգը