open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արմեն Վարդանյան

**Արմեն Վաղարշակի Վարդանյան** (), հայ նկարիչ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1967)։

## Կենսագրություն
1975 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ (1973 թվականից դասավանդել է նույն ինստիտուտում։ 1955-1960 թվականներին եղել է «Սանպրոսվետ» կենտրոնական ԳՀԻ-ի և նրա հրատարակչության գլխավոր նկարիչ ու գեղարվեստական խմբագիր, 1969-1974 թվականներին՝ Երևան քաղաքի գլխավոր նկարիչ, 1972-1974 թվականներին եղել է Հակոբ Կոջոյանի և Արա Սարգսյանի տուն-թանգարանի առաջին տնօրենը։

Ստեղծագործել է մոնումենտալ և հաստոցային գեղանկարչության, պլակատի, ծաղրանկարի, գրքի և հաստոցային գրաֆիկայի բնագավառներում։ Վարդանյանի գործերն աչքի են ընկնում քաղաքացիական հնչեղությամբ, կոմպոզիցիայի դինամիկությամբ։ Ուսումնասիրել է մեծ վարպետների (Լեոնարդո դա Վինչի, Տիցիան, Ռեմբրանդ, Վելասկես և ուրիշներ) գեղանկարչության տեխնիկան և տեխնոլոգիան, 1956-1957 թվականներին կրկնօրինակել Ռեմբրանդի «Ինքնանկար Սասկիայի հետ» գործը, որն արժանացել է փորձագետների բարձր գնահատանքին։ 1965-1968 թվականներին աշխատել է Հայաստանի պետական պատկերասրահում իբրև նկարիչ-վերականգնող, կատարել մի շարք եզակի վերականգնումներ։

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում (1944, 1963), Մոսկվայում (1962), Էջմիածնում (1965)։

## Ստեղծագործություններ
* Մոսկվայի «Արմենիա» խանութի «Երևանի առավոտը» որմնանկարը և «Հայաստան» խճանկարը (1950-1951)
* «Բանաստեղծություն սխորհրդային անձնագրի մասին» (1950, Գրականության կենտրոնական թանգարան, Մոսկվա)
* «Էլիս-Այլանդ» (1950, Մայակովսկու տուն-թանգարան, Մոսկվա)
* «Չե՝ս անցնի» (1965, հայրենական մեծ պատերազմի թանգարան, Երևան)

### Նկարներ
* «Մարդի՝կ, զգոն եղեք» նկարաշարը (1960-1962)
* «Մ․ Պավլովա» (1942, հայաստանի պետ․ պատկերասրահ, Երևան)
* «Գ․ Գասպարյան» (1954, Գլինկայի անվան երաժշտական մշակույթի կենտրոնական թանգարան, Մոսկվա)
* «Վ․ Դավթյան» (1942)
* «Ե․ Քոչար» (1975) դիմանկարները
* «Թույլ չե՝նք տա» (1955)
* «Օգնի՛ր» (1973) պլակատները

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:1923 ծնունդներ
Կատեգորիա:1985 մահեր
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Լատինաբան հայերեն

**Լատինաբան հայերեն**, լատիներենի հետևողությամբ վերափոխված հայերենը` գրաբարը, որը գործածության մեջ դրվեց XVI դարի վերջերից և գոյատևեց մինչև XVIII դարի կեսերը։ Վերափոխողները կաթոլիկ եկեղեցու ջատագովներն էին, որոնք ցանկանում էին Հայաստանում ծավալել, ընդլայնել կրոնական ազդեցության ոլորտը։ Լատինաբան ուղղության հայտնի ներկայացուցիչները Հռոմում ուսումնառություն ձեռք բերած հայ կաթոլիկ վարդապետներն էին։ Լատինաբանությունները բնորոշ արտահայտություն են ստացել Հովհաննես Հոլովի «Զտութիւն Հայկաբանութան» (Հռովմ, 1674) քերականության մեջ։ Դրանք դրսևորվեցին բառապաշարում, բառակազմության մեջ, քերականական համակարգում։ Այսպես՝
*Բացի սովորական կաղապարից՝ ներգոյականում գործածություն է ստանում նաև *նը* նախահար մասնիկը (ձայնավորից առաջ՝ *ն-*). եզակիում այն ավելանում է *-ում, -ոջ, -եր, -եղ* վերջացող սեռական-տրականի վրա (օրինակ՝ *ըն բանում, նարեան, նաղբեր, նաստեղ, ըն կնոջ*), հոգնակիում` հին հայցականի վրա (օրինակ` ըն բանս, նոսկիս)։ Այս կաղապարներին է հետևում նաև որոշ դերանունների, դերբայների ու այլ բառերի ներգոյականը։
*Բաղաձայն + (ը)ր հանգող բառերն առհասարակ հետևում են ե ներքին հոլովման. *ծաղր>ծաղեր, մեղր>մեղեր* և այլն։
*Անեզականներից *ք*-ի հապավումով ստեղծվեցին եզակի ձևեր. *կեան (<կեանք), միտ (<միտք)* և այլն։
*Բաղդատականի մասնիկ է ճանաչվում *-գոյն*-ը, իսկ գերադրականի համար՝ *-գունեղ*, օրինակ՝ *խոնարհ//խոնարհագոյն//խոնարհագեղ*։
*Ածականը (որոշիչը) գոյականի (որոշյալ) հետ համաձայնում է բոլոր դեպքերում (և՛ նախադաս, և՛ ետադաս գործածվելիս)։
*Բայական համակարգ են մուծվում արհեստական, գրաբարին խորթ կաղապարներ. ճանաչվեցին երեք` *ա, ե, ու* լծորդություններ, *ի*-ն հատկացվեց հիմնականում կրավորական խոնարհմանը։
*Լատիներենից կատարված փոխառություններին, բառապատճենումներին զուգահեռ՝ ընդունելություն գտան հունաբան հայերենից եկող նախածանցները։

Բացի Հովհաննես Կոստանդնուպոլսեցուց (Հովհաննես Հոլով)՝ հայտնի լատինաբաններից էին նաև Ֆ. Ռիվոլան, Ոսկան Երևանցին, Կղեմես Գալանոսը, Սիմոն Ջուղայեցին, մասամբ և Մխիթար Սեբաստացին։

## Տես նաև
*Լատինական փոխառությունները հայերենում
## Գրականություն
*Հ. Աճառյան, Հայոց լեզվի պատմություն, մ. 2, Երևան, 1951։
*Գ. Ջահուկյան, Գրաբարի քերականության պատմություն, Երևան, 1974։
*Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1987։

Կատեգորիա:Հայոց լեզվի պատմություն
Թեմա

**Թեմա** (հուն.` thema-գլխավոր միտք), կյանքի այն կողմերը, որոնք պատկերված և լուսաբանվում են տվյալ ստեղծագործության մեջ։

*Թեման* այն հիմնական հարցն է (կամ հարցերը), որ արտարծում է հեղինակը` ձգտելով պատասխանել դրան իր աշխարհայացքի դիրքերից։ Գրողի գիտակցության մեջ թեման ծնվում է կյանքը դիտելու, ուսումնասիրելու ընթացքում՝ մղելով նրան իրականության այս կամ այն կողմի գեղարվեստական մարմնավորման։ Թեմայի ընտրությունը պայմանավորված է գրողի աշխարհայացքով, կյանքի գաղափարական գնահատականով, կապված է այն բանի հետ, թե ինչն է նա համարում առավել կարևոր, գեղարվեստական լուսաբանման արժանի։ *Թեման* սերտորեն առնչվում է երկի գաղափարին և նրա հետ միասին կազմում է ստեղծագործության *թեմատիկ-գաղափարական հիմքը* կամ բովանդակությունը։

Միևնույն կենսական նյութը տարբեր գրողներ կարող են տարբեր կերպ մեկնաբանել՝ ելնելով իրենց աշխարհայացքից և կոնկրետ ստեղծագործական նպատակներից։

Ստեղծագործության մեջ հաճախ հանդես են գալիս նաև *օժանդակ թեմաներ*, որոնք լրացնում և խորացնում են գլխավոր թեման։ Գրական երկի հասարակական և գեղագիտական նշանակությունը զգալի չափով պայմանավորված է նրանով, թե նրա հիմնական թեման որքանով է կարևոր և էական ժողովրդի, հասարակության կյանքում։

Գրականագիտության մեջ գործածվում է նաև *թեմատիկա* հասկացությունը, որը համանման գեղարվեստական թեմաների ամբողջությունն է։ Դա կենսական հարցերի այն ընդհանուր ջրջանակն է, որից գրողը քաղել է իր երկի նյութը։ Այս կամ այն թեմատիկան կարող է աղբյուր ծառայել բազմաթիվ գեղարվեստական թեմաների համար։ Այսպես, անցյալին նվիրված երկերն ունեն *պատմական թեմատիկա*, իսկ ընթացիկ կյանքի մասին պատմող ստեղծագործությունները՝ *ժամանակակից թեմատիկա*։

## Տես նաև
* Բովանդակություն և ձև
* Գաղափար

## Աղբյուրներ
* Էդ. Ջրբաշյան, Հ. Մախչանյան, Գրականագիտական բառարան, էջ 126

Կատեգորիա:Գրականագիտություն
Շենժեն Ավիատորս

**«Շենժեն Ավիատորս»** (չին.` 深圳领航者, անգլ.` *Shenzhen Aviators*), չինական պրոֆեսոնալ բասկետբոլային ակումբ, որն հանդես է գալիս Չինաստանի բասկետբոլի ասոցիացիայի (CBA) հարավային դիվիզիոնում։ Տեղակայված է Դոնգուան երկրամասի Դալանգ քաղաքում։ Տան հանդիպումներն ակումբն անցկացնում է «Դալանգ արենա» մարզապալատում։

2004 թվականին Թիմը դառնում է Չինաստանի բասկետբոլի լիգայի (CBL) փոխչեմպիոն, որից հետո՝ 2005-06 մրցաշրջանին ընդառաջ սկսում արդեն հանդես գալ Չինաստանի բասկետբոլի ասոցիացիայում (CBA)։

2011 թվականին հուլիսին, մինչև Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայում (NBA) կարճ հաջողության հասնելը, չին խաղարկող Ջերեմի Լինը 3 հանդիպում է անցկացրել «Ավիատորսի» կազմում և ճանաչվում տվյալ մրցաշարի ամենաարժեքավոր խաղացող։

## Նշմարելի բասկետբոլիստներ
*  Քի Ֆենգ
* 22px Չեն Հսին-Ան
*  Ջոշ Ակոնյոն
*  Մալիք Բադիանե
*  Շավլիկ Ռենդոլֆ
*  Ջերեմի Լին

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Sports.Sina.com.cn կայքում

Կատեգորիա:Չինական բասկետբոլային ակումբներ
2011-12 NBA մրցաշրջան

**2011-12 NBA մրցաշրջան,** Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիա (NBA)-ի 66-րդ մրցաշրջանն է։ Այն սկսվել է 2011 թ. դեկտեմբերի 25-ին, և վերջացել է 2012 թ.-ի Ապրիլի 26-ին։
## Փլեյ-օֆֆ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիա
Կատեգորիա:2011 սպորտում
Կատեգորիա:2012 սպորտում
2010-11 NBA մրցաշրջան

**2010-11 NBA մրցաշրջանը** Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիա (NBA)-ի 65-րդ մրցաշրջանն է։ Այն սկսվել է երեքշաբթի օրը, 2010 թ. հոկտեմբերի 26-ին և վերջացել է 2011 թ. ապրիլի 13-ին։ 2011 NBA բոլոր աստղերի խաղը սկսվել է 2011 թ. փետրվարի 20-ին, Սթեյփլս սենթրում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:2010 սպորտում
Կատեգորիա:2011 սպորտում
Կատեգորիա:Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիա
Ապաճնշումային հիվանդություններ

**Ապաճնշումային հիվանդություններ,** դեկոմպրեսիոն հիվանդություններ, առավել հաճախ առաջանում են ջրասույզների (խորջրյա սուզումների ժամանակ), օդաչուների, կեսոններում աշխատողների (կեսոնային հիվանդություն) օրգանիզմում՝ բարձր ճնշման վայրից շատ արագ ցածր ճնշման գոտի անցնելիս (դեկոմպրեսիա)։ Բարձր ճնշման գոտում արյունը և հյուսվածքները հագենում են ազոտով կամ հելիումով, որը շարունակվում է այնքան ժամանակ, մինչև շնչած օդում այդ գազերի ճնշումը հավասարվում է հյուսվածքներում եղած դրանց ճնշմանը։

Հյուսվածքների հագեցումն ազոտով մինչև 4 մթնոլորտ ճնշման դեպքում (բարձր ճնշում ստեղծելու կանոնները պահպանելով) օրգանիզմի վրա վնասակար ներգործություն չի ունենում։ Սակայն բարձր ճնշման վայրից ցածր ճնշման գոտի շատ արագ անցնելիս լուծված ավելցուկային ազոտը չի հասցնում թոքերի միջոցով արտազատվել, որի հետևանքով արյան և հյուսվածքների գազերը լուծված վիճակից անցնում են գազանման վիճակի՝ առաջացնելով պղպջակներ։

## Պատճառ
Ապաճնշումային հիվանդությունների անմիջական պատճառն արյունատար անոթների խցանումն է գազային պղպջակներով կամ վերջիններիս կողմից մոտակա հյուսվածքների ճնշումը։ Էական նշանակություն ունեն նաև ուղեկցող գործոնները, ծանր ֆիզիկական աշխատանքը, օրգանիզմի սառեցումը, վնասվածքները և այլն։

## Ախտանիշներ
Հիվանդության ախտանշանները հիմնականում ի հայտ են գալիս բարձր ճնշման գոտուց դուրս գալու առաջին ժամվա ընթացքում, բայց հաճախ՝ նաև ավելի ուշ։ Հիվանդությունն արտահայտվում է մաշկի քորով, հոդերի ու մկանների ցավերով։ Ամենածանր կլինիկական ախտանշաններն առաջանում են գլխուղեղի, թոքերի և կենսական կարևոր մյուս օրգանների արյունատար անոթները գազային պղպջակներով խցանվելիս։

Գլխուղեղի անոթներն ախտահարվելիս նկատվում են գլխապտույտ, շշմածություն, փսխում, թուլություն, ուշագնացություն, երբեմն՝ կիսալուծանքներ և լուծանքներ, թոքերի անոթներն ախտահարվելիս՝ կրծքային ցավեր, ուժեղ հազ։

## Կանխարգելում
Կանխարգելումը, բարձր ճնշումից ցածրին անցնելիս ճիշտ ռեժիմի պահպանում։

## Բուժում
Բուժման առավել արդյունավետ մեթոդը ճնշման բարձրացումն է՝ հետագա դանդաղ իջեցումով (ռեկոմպրեսիա)։
Սասունցի Դավիթ (մետրոյի կայարան)

**«Սասունցի Դավիթ»**, Երևանի մետրոպոլիտենի կայարան, որը բացվել է 1981 թ. մարտի 7-ին։ Կայարանը գտնվում է Երևանի Շենգավիթ համայնքում և դուրս է գալիս Սասունցի Դավթի հրապարակ, Երևանի երկաթուղային կայարան, Սևանի փողոց՝ Սասունցի Դավթի հուշարձանի հարևանությամբ։ Կառամատույցը բացօթյա է։

Կոչվել է հայկական դյուցազներգության հերոս Սասունցի Դավթի անունով։

Կայարանի ճարտարապետներն են  Բաղդասար Արզումանյանը, Սերգեյ Ներսիսյանը և Ռաֆայել Իսրայելյանը։ Խորաքանդակի հեղինակն է Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ Արտաշես Հովսեփյանը։ Կայարանի գլխավոր կոնստրուկտորն է Գերասիմ Գևորգյանը։

## Պատկերասրահ

Sasuntsi Davit metro station.jpg|Կայարանի կառամատույցը
David of Sasun, Station.JPG
David of Sasun Metro Station 11 (4).jpg
David of Sasun Metro Station 11 (2).jpg
David of Sasun Metro Station 11 (1).jpg
David of Sasun Metro Station 11.jpg
David_of_Sasun_Metro_Station_11_(8).jpg
David of Sasun Metro Station 11 (3).jpg
David of Sasun Metro Station 11 (5).jpg
David of Sasun Metro Station 11 (7).jpg
David of Sasun Metro Station 11 (6).jpg


## Տես նաև
* Երևանի մետրոպոլիտեն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սասունցի Դավիթ - Երևանի մետրո
Բազմիմաստություն

**Բազմիմաստություն** (, *πολυ-, poly-, «շատ»* և *σῆμα, sêma, «նշան»*), լեզվական միավորի (բառի, մասնիկի, արմատի, առհասարակ ձևույթի) մեկից ավելի իմաստներ ունենալը, թեև գծային՝ շարակարգային պլանում նա կարող է դրսևորվել իր որևէ մեկ իմաստով։ Զանազանում են՝ *բազմիմաստ բառ, բազմիմաստ մասնիկ բազմիմաստ [[ածանց]], բազմիմաստ ձևույթ*։ Այս հասկացությունը վերաբերում է նաև երկու իմաստ ունեցող միավորներին՝ *երկիմաստ կամ կրկնիմաստ բառերին* և այլն։

Բազմիմաստությունը մենիամաստության համեմատ գերիշխող է. բազմիմաստ բառերն ավելի շատ են, քան մենիմաստները։ Բազմիմաստության օրինակներ են՝
 *խորհուրդ* - 1. ցուցում, առաջարկ՝ խրատ՝ պատվիրան, 2. նիստ՝ խորհրդակցություն, 
 3. պետական կամ ղեկավար մարմին, օրգան, 4. միտք (խոհ) կամ իմաստ և այլն։

 *-անք* - 1. բայանուն կերտող (օրինակ՝ *անարգանք*), 
 2. հավաքական անուն կերտող (օրինակ՝ *հանդերձանք, Վարդանանք*)

Բազմիմաստությունը թեթևացնում է լեզվի արտահայտության պլանը. այն հնարավորություն է տալիս արտասանական սեղմ, սահմանափակ տարրերով, բառերի տնտեսումով ավելի շատ իմաստներ (նշանակություններ, հասկացություններ) արտահայտել։ Այս երևույթը լեզվի զարգացման, առաջընթացի անբաժան ուղեկիցն է։

## Տես նաև
* Մենիմաստություն
## Գրականություն
* Մ. Աբեղյան, Հայոց լեզվի տեսություն, Երևան, 1965։
* Է. Աղայան, Ընդհանուր և հայկական բառագիտություն, Երևան, 1984։
* Ա. Մուրվալյան, Հայոց լեզվի բառային կազմը, Երևան, 1955։
* Ա. Սուքիասյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Երևան, 1982։
* Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1987։

Կատեգորիա:Բառագիտություն
Պաթոս

**Պաթոս** (հունարեն՝ pathos-զգացմունք, կիրք), կրքոտ ոգևորություն, հոգևոր ուժերի հատուկ վերելք։ Գեղարվեստական ստեղծագործության մեջ պաթոսը արվեստագետին կլանած մեծ գաղափարն է, զգացմունքը, կենդանի կիրքը, որոնք ոգևորել են նրան, պայմանավորել երկի բոլոր առանձնահատկությունները։ Այդ իմաստով էլ գրողին անհնար է հասկանալ առանց որոշելու նրա հիմնական պաթոսը, այսինքն՝ նրա ստեղծագործության որոշիչ, գլխավոր գաղափար-զգացմունքը։ Օրինակ, Սայաթ-Նովայի պոեզիայի պաթոսը մարդու և աշխարհի նկատմամբ տածած մեծ, անդավաճան սերն է, արդարության երազանքը։

Բուռն զգացմունքով և կրքոտությամբ տոգորված գրավոր կամ բանավոր խոսքն անվանում են *պաթետիկ*։

## Տես նաև
* Գաղափար

## Աղբյուրներ
* Էդ. Ջրբաշյան, Հ. Մախչանյան, Գրականագիտական բառարան, էջ 238

Կատեգորիա:Գրականագիտություն
Կատեգորիա:Գրականություն
Կնել

**Կնել**, ֆրանսիական խոհանոցի ուտեստ։

## Պատրաստման եղանակ
Պատրաստվում է աղացած ձկից, սերուցքից և ձվից, ունի կլորավուն տեսք, հնարավոր է նաև ձվաձև կամ ավելի երկարավուն, որն էլ հենց ավանդական ֆրանսիական ձևն է։ Կնելը կարելի է պատրաստել նաև աղացած մսից։

Ի տարբերություն աղացած մսից պատրաստված այլ ուտեստների՝ կնելի խճողակը կիսաջրիկ պետք է լինի, որպեսզի հնարավոր լինի գդալների միջոցով կլորացնել։

Կնելը պատրաստվում է ոչ յուղոտ մսից կամ ձկից, խճողակը պետք է լինի կծու, որն էլ կնելի առանձնահատկություններից է։ Կնելը ավելի ճիշտ է եփել գոլորշու վրա, քան տապակել։

## Գրականություն
* Рыбные и мясные кнели. // Е. Молоховец. Подарок молодым хозяйкам. Litres, 2013. С. 85.

Կատեգորիա:Ֆրանսիական խոհանոց
2009-10 NBA մրցաշրջան

**2008-09 NBA մրցաշրջանը** NBA-ի 64-րդ մրցաշրջանն էր։ Կանոնավոր մրցաշրջանում խաղացվել է 1,230 խաղ (82 խաղ 30 թմից յուրաքանչյուրի համար)։ Սկսվել է 2009 թ. հոկտոմբերի 27-ին և վերջացել է 2010 թվականի ապրիլի 14-ին։ 2008 թ. NBA դրաֆթը տեղի է ունեցել 2009 թ. հունիսի 25-ին և Բլեյք Գրիֆինն ընտրվում է առաջինը «Լոս Անջելես Կլիպերսի» կողմից։

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիա
Կատեգորիա:2009 սպորտում
Կատեգորիա:2010 սպորտում
Սոֆյա Ակիմովա

**Սոֆյա Վլադիմիրի Ակիմովա** (նախնիները՝ Հեքիմյան, ), հայազգի օպերային արտիստուհի (սոպրանո), մանկավարժ։  Ուզբեկստանի վաստակավոր արտիստուհի 1944։

Ի. Վ. Երշովի կինը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1887 թվականի մարտի 15-ին Թիֆլիսում։ Երգարվեստի նկատմամբ Ակիմովայի մեջ սեր են արթնացրել Ն. Պապայանը և Հ. Ղորղանյանը։ 1909 թվականին ավարտել Է Լայպցիգի կոնսերվատորիայի դաշնամուրի դասարանը։ 1913–1929 թվականներին եղել է Մարիինյան թատրոնի (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգի Ս. Մ. Կիրովի անվան օպերայի և բալետի թատրոն) մեներգչուհի։

Վագների օպերաների դերերգերի՝ Ելիզավետա («Տանհոյզեր»), Էլզա («Լոհենգրին»), Զիգլինդե («Վալկիրիա»), Բրյունհիլդե («Զիգֆրիդ»), Գուտրունե («Աստվածների կործանումը»), լավագույն կատարողներից է։ Մասնակցել է Վագների «Թռչող հոլանդացին», «Տրիստան և Իզոլդա», Բախի «Տառապանքներն ըստ Մատթեոսի», Տենդելի «Սամսոն», Մոցարտի «Ռեքվիեմ», Ժ. Շումանի «Դրախտը և փերին» գործերի համերգային կատարումներին։

## Մենահամերգներ
Մենահամերգներում կատարել է Կոմիտասի, Ռ. Մելիքյանի, Սպենդիարյանի որոշ վոկալ ստեղծագործություններ։ Ակիմովայի երաժշտա-բեմական կերպարներն աչքի են ընկել հոգեբանական խորությամբ, արտահայտչականությամբ, դրամատիզմով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Արզումանյան Ա., Էջեր մի կյանքից, «ՍԱ», 1969, № 6

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ սոպրանոներ
Կատեգորիա:Խորհրդային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Խորհրդային օպերային երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարուհիներ
Բագրատ Վարդանյան

**Բագրատ Աբրահամի Վարդանյան ** (), գյուղատնտեսության բնագավառի առաջավոր, կոլտնտեսային վետերան, սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1966)։

1949-1971 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ (այժմ ՀՀ) Նոյեմբերյանի շրջանի «Զեյթուն» խորհրդային տնտեսության (սովխոզ) ղեկավար։ Ակտիվորեն մասնակցել է խոպան հողերում խորհրդային տնտեսություններ կազմակերպելուն։ 1965 թվականին նրա ղեկավարած ցուցադրական տնտեսության աշխատավորները կորիզապտղավոր կուլտուրաների յուրաքանչյուր հեկտարից (395 հա տարածության վրա) ստացան 105, իսկ հնդավորների 1 հեկտարից (69 հա)՝ 62 ց բերք։ Եղել է ՀԽՍՀ II-VII գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով, ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ արծաթե մեծ (1958) և ոսկե փոքր (1961) մեդալներով։

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կատեգորիա:Թոխմախի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Հայ գյուղատնտեսներ
Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան երգի մրցույթ 2014

** Ասիայի խաղաղօվկիանոսյան 2014 երգի մրցույթը** եղել է Ասիայի խաղաղօվկիանոսյան երգի մրցույթի պատմության մեջ երրորդ մրցույթը և տեղի է ունենցել 2014 թ. Հոկտեմբերի 25-ին Մակաոյում։ Մրցույթին մասնակցել է 12 երկիր, առաջնելույթ են տվել Թուրքիան, Մալդիվները, Մակաոն, իսկ Աֆղանստանը, Իրանը, Ղրղզստանը, Մալայզիան, Սինգապուրը և Շրի Լանկան անհայտ պատճառներով հրաժարվել են մասնակցել։

## Մասնակիցներ

## Չեն հաստատել իրենց մասնակցությունը
* 
* 
* 
* 
* 

## Հնարավոր դեբյուտ
* 
* 

## Հրաժարվել են
*  - Հունիսի 2-ին Մալայզիան հայտարարեց, որ հրաժարվում է մասնակցել
*  - Հունիսի 5-ին Նոր Զելանդիան հայտարարեց, որ առաջնելույթ չի տա
*  - Հունիսի 7-ին Ֆիլիպինները հայտարարեց, որ առաջնելույթ չի տա

Կատեգորիա:Երաժշտական մրցույթներ
Կլիմենե (օվկիանուհի)

**Կլիմենե** (), հին հունական դիցաբանությունում օվկիանուհի, տիտան Օվկիանոսի և Տեթիսի դուստրը, Հապետոսի կինը, Էպիմեթևսի, Պրոմեթևսի, Մենետիոսի և Ատլասի մայրը։

Ըստ ուրիշ առասպելների՝ Պրոմեթևսի կինը, Դևկալիոնի (կամ Փաետոնի) մայրը, Փեբոսի կինը, կամ Զևսից ունեցել է Մնեմոսինեին։

Նույնացվել է օվկիանուհու հետ՝ Հելիոսի (նույնականացված Ապոլլոնի հետ) կնոջ և Ֆայետոնի ու Աստրիդի մոտ հետ։ Աղբյուրների մեկ այլ խմբում Ֆայետոնի մայրն է՝ նույնացված Մինոսի դուստր Կլիմենեի հետ։

Կլիմենեն փրկել է Պերսևսին, հիշատակվել է Վերգիլիոսի կողմից։

Հավանաբար օվկիանուհի Կլիմենեի անունով է կոչվել Կլիմենե (104) աստերոիդը՝ հայտնագործված 1868 թվականի սեպտեմբերի 13-ին Ջեյմս Վոթսոնի կողմից Դետրոյտի աստղադիտարանում՝ անվանակոչված հին հունական դիցաբանության Կլիմենե անունով տասը կերպարներից մեկի պատվին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Գրիգոր Վարդանյան

**Գրիգոր Մինասի Վարդանյան ** (), Անդրկովկասում ու Հայաստանում բոլշևիկյան հեղափոխական շարժումների և խորհրդային ռեժիմի հաստատման մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ 1905 թվականից։

## Գործունեություն
Մինչև 1905 թվականը եղել է հնչակյան կուսակցության անդամ։ 1889 թվականին տեղափոխվել է Բաթում, աշխատել նավթագործարանում։ 1895 թվականին, որպես հնչակյան կուսակցության գործիչ, ձերբակալվել է թուրքական կառավարության կողմից և դատապարտվել 15-ամյա ուղղիչ աշխատանքի։ 1896 թվականին ընդհանուր ներմամբ ազատվել է և արտաքսվել է Ռուսաստան։ 1897 թվականից բնակություն է հաստատել Բաքվում։ Հեռանալով «Հնչակյան» կուսակցությունից, Ստեփան Շահումյանի ղեկավարությամբ մասնակցել է «Կայծ» և «Նոր խոսք» թերթերի հրատարակմանը։ 1906 թվականից Թիֆլիսում զբաղվել է ուսուցչությամբ, պրոպագանդիստական աշխատանք տարել ուսուցիչների շրջանում, մամուլում դեմ է արտահայտվել դաշնակցության գաղափարներին։ 1907 թվականին կուսակցության Թիֆլիսի կազմակերպությունից մասնակցել է Բաքվի Անդրկովկասյան կազմակերպությունների կոնֆերանսին։ 1915 թվականին զորակոչվել է Կովկասյան ռազմաճակատ։ 1917 թվականին ընտրվել է Խոյի ռազմահեղափոխական կոմիտեի անդամ։ Նույն թվականին զորացրվել է, աշխատակցել Թիֆլիսի «Պայքար» և բոլշևիկյան «Բանվոր» թերթերին։ 1918 թվականին Թիֆլիսում հրատարակել է «Կարմիր օրեր», «Կարմիր դրոշակ», 1919 թվականին Մոսկվայում՝ «Կարմիր դրոշակ» թերթերը։ 1920-1921 թվականներին աշխատակցել է Բաքվի «Կոմունիստ» թերթին։ 1921 թվականի փետրվարին XI կարմիր բանակի հետ մտել է Զանգեզուր։

Խորհրդային Ռուսաստանի 11-րդ կարմիր բանակի կողմից Հայաստանը գրավելուց և այնտեղ խորհրդային կարգեր հաստատելուց հետո ՀԽՍՀ ժողկոմխորհի կողմից ուղարկվել է Թավրիզ և կազմակերպել 6 հազար հայ փախստականների վերադարձը Զանգեզուր։ Եղել է եկեղեցական գործերով ՀԽՍՀ ժողկոմխորհի ներկայացուցիչ։ 1924 թվականից Վարդանյանը ՀՕԿ-ի պատասխանատու քարտուղարն էր, գլխավոր վարչության նախագահը։ Խորհրդային Միության, Եվրոպայի և Ամերիկայի տարբեր քաղաքներում կազմակերպել է ՀՕԿ-ի բաժանմունքներ։ Ընտրվել է ՀԽՍՀ Կենտգործկոմի անդամ։

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Միշել Տեր-Զաքարյան

**Միշել Տեր-Զաքարյան** (), ֆրանսահայ նախկին ֆուտբոլիստ և մարզիչ, Նանտ ակումբի գլխավոր մարզիչը։

## Երիտասարդական կարիերա
Միշել Տեր-Զաքարյանը ծնվել է Երևանում, իսկ կարիերան սկսել է Մարսելի «Vivaux Marronniers Sports» ակումբում։ 1974 թվականին նա միացել է Մարսելի «Մազարգ» ակումբին, որի կազմում նվաճել է միջերկրածովյան խաղերի երիտասարդական լիգայի գավաթը։

## Նանտ
1979 թվականին Կանարյան կղզիներում Միշել Տեր-Զաքարյանը պայմանագիր ստորագրեց «Նանտի» հետ։ Մեկ տարի անց նա ակումբի հետ հաղթեց Ֆրանսիայի 3-րդ դիվիզիոնում։ Տարվա վերջում Միշելը հրավիրվեց Ֆրանսիայի երիտասարդական հավաքական։

1981-1982 մրցաշրջանում Պատրիս Ռիոյի վնասվածքի պատճառով Զաքարյանը 18 խաղ անցկացրեց՝ կենտրոնական պաշտպանների զույգ կազմելով Մաքսիմ Բոսիսի հետ։ 1983 թվականին նա Նանտի հետ Ֆրանսիայի չեմպիոն է դարձել։ 1985 և 1986 թվականներին ակումբի հետ դարձել է երկրի փոխչեմպիոն, իսկ 1986 թ. ՈՒԵՖԱ-ի գավաթի խաղարկությունում հասել է քառորդ եզրափակիչ։ Միշելը «Նանտում» անցկացրեց 9 մրցաշրջան և 1988 թ. տեղափոխվեց «Մոնպելյե»։

## Հայաստանի ազգային հավաքականում ելույթները

## Նվաճումներ
* Ֆրանսիայի չեմպիոն – 1983 թ. Նանտի կազմում
* Ֆրանսիայի առաջնության արծաթե մեդալակիր – 1985, 1986 Նանտի կազմում
* Ֆրանսիայի գավաթակիր – 1990 թ. Մոնպելյեի կազմում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նանտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մոնպելիեի ֆուտբոլիստներ
Շիրակի պետական համալսարան

**Շիրակի Մ. Նալբանդյանի անվան պետական համալսարան (ՇՊՀ)**, բարձրագույն ուսումնական հաստատություն Հայաստանի Գյումրի քաղաքում, Հայաստանի ամենամեծ մարզային բուհը։

## Պատմություն
thumb|ձախից|մինի|Գյումրու պետական մանկավարժական ինստիտուտի շենքը, 1934  
Միքայել Նալբանդյանի անվան պետական ինստիտուտը հիմնադրվել է 1934 թվականին Լենինականում, Հայկական ԽՍՀ։ Ինստիտուտի հիմնադիր-ռեկտորն է եղել Ս. Մովսիսյանը (1935-1937): Առաջին ուսումնական տարում ինստիտուտն ունեցել է 100 ուսանող, այդ թվում ապագա մեծանուն բանաստեղծ Հովհաննես Շիրազը և 16 դասախոս։

Կարճ ժամանակահատվածում Ս. Մովսիսյանը պրոֆեսորա-դասախոսական կազմում ընդգրկել է Լենինականի վաստակաշատ ուսուցիչներին և հրավիրել մասնագետներ Երևանից։ Ինստիտուտը դարձել է լենինականցիների պարծանքը և քաղաքի մտավոր կյանքի կենտրոնը։ Սկսած 1949 թվականից այն կրում է Միքայել Նալբանդյանի անունը։

Ներկա պահին համալսարանը պատրաստում է մասնագետների ավելի քան 30 մասնագիտությամբ։ Համալսարանում  իրականացվում է բակալավրի՝ առկա և հեռակա համակարգերում, մագիստրատուրայի և հետազոտողի կրթական ծրագրով ուսուցում։ Համալսարանում սովորում են 3000-ից ավելի ուսանող` անվճար և վճարովի ուսուցմամբ։

Համալսարանն ունի իր օրհներգը և զինանշանը։ Համալսարանը գիտական խորհրդի որոշմամբ պարգևատրում է ՇՊՀ-ի շքանշանով և ոսկե մեդալով։

Իր կենսգործունեության 90 տարիների ընթացքում մանկավարժական ինստիտուտը, իսկ այժմ արդեն համալսարանը տվել է ավելի քան 25 000 շրջանավարտ, որոնց մեծ մասը նվիրվել է դպրոցին, պատվախնդրորեն կրել եւ այժմ էլ կրում է մանկավարժի վեհ կոչումը։ Նրանք դպրոցի հազարավոր փորձաշատ կամ նորաթուխ ուսուցիչներ են, հարյուրների հասնող վաստակավոր մանկավարժներ, որոնցից շատերն արժանացել են հասարակության բարձր գնահատանքին, ամենատարբեր պատվավոր կոչումների ու կառավարական պարգևների։

## Ֆակուլտետներ
Շիրակի պետական համալսարանն ունի 4 ֆակուլտետ և մեկ հատուկ մասնագիտացված ամբիոն․
* **Բնագիտամաթեմատիկական ֆակուլտետ**
**Մաթեմատիկայի, ֆիզիկայի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ամբիոն
**Աշխարհագրության և սերվիսի ամբիոն 
**Տնտեսագիտության ամբիոն
**Կենսաբանության և քիմիայի ամբիոն
thumb|աջից|մինի|Շիրակի մայր բուհ, քանդակի հեղինակ՝ Սամվել Պետրոսյան 
* **Հումանիտար գիտությունների  ֆակուլտետ**
**Հայոց լեզվի և գրականության ամբիոն
**Օտար լեզվի  և գրականության ամբիոն
**Պատմության և իրավագիտության ամբիոն
* **Հասարակական գիտությունների ֆակուլտետ**
**Մանկավարժության ամբիոն
**Սպորտի և արվեստի ամբիոն
**Հոգեբանության և սոցիոլոգիայի  ամբիոն
***Ռազմական ամբիոն**

## Հայտնի դասախոսներ
* Սահականուշ Գրիգորյան
* Սիլվարդ Գրիգորյան
* Անահիտ Միրիջանյան
* Անուշ Ներսիսյան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՇՊՀ-ի պաշտոնական կայքը
* ՇՊՀ-ի պաշտոնական ֆեյսբուքյան էջը
* ՇՊՀ-ի պաշտոնական յութուբյան էջը
* ՇՊՀ-ի պաշտոնական ինստագրամյան էջը
* ՇՊՀ-ի պաշտոնական թվիթերյան էջը

Կատեգորիա:1934
Կատեգորիա:1934 թվականին հիմնադրված կրթական հաստատություններ
Կատեգորիա:Գյումրու շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Հայաստանի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզ
2008-09 NBA մրցաշրջան

**2008-09 NBA մրցաշրջանը** NBA-ի 63-րդ մրցաշրջանն էր։ Կանոնավոր մրցաշրջանում խաղացվել է 1,230 խաղ (82 խաղ 30 թմից յուրաքանչյուրի համար)։ Սկսվել է 2008 թ. հոկտոմբերի 28-ին և վերջացել է 2009 թվականի ապրիլի 15-ին։ 2009 NBA փլեյոֆը սկսվել է 2009 թվականի ապրիլի 18-ին և տևել է մինչև հունիսի 14-ը, երբ Լոս Անջելես Լեյքերսը հաղթանակ է տարել Օռլանդո Մեջիքի նկատմամբ 99–86 հաշվով 2009 NBA եզրափակիչում։ 2008 թ. NBA դրաֆթը տեղի է ունեցել 2008 թ. հունիսի 28-ին և Դերիք Ռոուզն ընտրվում է առաջինը «Չիկագո Բուլսի» կողմից։

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիա
Կատեգորիա:2008 սպորտում
Կատեգորիա:2009 սպորտում
127 ժամ

**«127 ժամ»** ()` Արոն Ռալսթոնի «Քարի և զնդանի արանքում» () գրքի հիման վրա նկարահանված ֆիլմ։ Նկարահանել են նախկինում «Միլիոնատերը ետնախորշերից» ֆիլմի վրա համատեղ աշխատած ռեժիսոր Դենի Բոյլն ու սցենարիստ Սայմոն Բյուֆոյը։ Միացյալ Նահանգներում էկրաններին է բարձրացել 2010 թ. նոյեմբերի 5-ին։

## Սյուժե
Ֆիլմում պատմվում է 2003 թվականի ապրիլի 25-ի ուրբաթ օրը տեղի ունեցած իրական դեպքի մասին, երբ լեռնագնաց և կանյոններ նվաճող Արոն Ռալսթոնը (Ջեյմս Ֆրանկո) որոշում է մեկ օր անցկացնել Յուտա նահանգի Քանյոնլենդ ազգային զբոսայգում։ Այն բանից հետո, երբ նրա ձեռքը սեղմված մնում է ավելի քան 300 կիլոգրամանոց քարի և ժայռի արանքում, նա այդտեղ մնում է համարյա վեց օր։ Մինչև իր գնալը նա ոչ մեկին չէր ասել, թե ուր է գնում։ Իր հետ վերցրած փոքր քանակի ջուրն ու ուտելիքը սպառելուց հետո նա կտրում է իր ձեռքը, ինչի շնորհիվ կարողանում է դուրս գալ կանյոնից և գտնել նիդերլանդացի զբոսաշրջիկների, ովքեր կանչում են փրկարար ծառայության ուղղաթիռ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010 ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների բրիտանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների կենսագրական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Fox Searchlight Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան անկախ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կենսագրական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական կենսագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իրական դեպքերի վրա հիմնված դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Յուտայում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 2003 թվականին
Կատեգորիա:Dune Entertainment ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլերեն անկախ ֆիլմեր
ԱՄՆ-ի ցեղակրոն ուխտեր

**Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների ցեղակրոն ուխտեր** (1941-ից՝ *«[[Հայ երիտասարդաց դաշնակցություն|Ամերիկայի Հայ երիտասարդաց դաշնակցություն»]]*), Ցեղակրոն Ուխտերի ամերիկյան մասնաճյուղը, որը անմիջապես գոյություն է ունեցել 1933-1941 թվականներին։

ԱՄՆ ցեղակրոն ուխտերի կենտրոնը Բոստոն քաղաքն էր։ Ցեղակրոն ուխտերը գործում էին նաև Չիկագոյում, Դետրոյթում, Ֆրեզնոյում և Միացյալ Նահանգների հայաշատ մի շարք այլ վայրերում։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1933 թվականին Բոստոնում՝ ԱՄՆ գործուղված Գարեգին Նժդեհի նախաձեռնությամբ՝ ՀՀԴ հովանավորությամբ գործող տարբեր երիտասարդական խմբերի (Արամներ, Քրիստափորներ, Անդրանիկներ, Կայծակներ) անդամների միավորմամբ։

Ցեղակրոն շարժումը ԱՄՆ-ում՝ Գարեգին Նժդեհի Հ.Յ.Դ.-ից հեռացումով, սկսեց տեղատվություն ապրել։ Իսկ 1941 թվականի հուլիսին Չիկագոյում գումարված ամերիկահայ ցեղակրոն ուխտերի 8-րդ պատգամավորական ժողովը որոշեց կազմակերպությունը վերանվանել *«Ամերիկայի Հայ երիտասարդաց դաշնակցություն»*։ Վերանվանումը բացատրվում էր նրանով, որ իբր ցեղակրոնների հակառակորդները ամերիկյան շրջանակներում տարածում էին, թե նրանք նացիստական ցեղապաշտության դավանակիցներ ու գործակիցներ են և, միաժամանակ, դժվար էր օտարներին բացատրել «ցեղակրոն» բառի նշանակությունը։ Այդ անվանափոխությունը վերաբերվում էր միայն ամերիկահայ ցեղակրոններին, իսկ այն վայրերում, ուր Նժդեհի ազդեցությունը մեծ էր (հատկապես Բուլղարիայի Ցեղակրոն Ուխտերը, որն էլ ամենաուժեղն էր), ցեղակրոնական կազմակերպությունները, այդ անունով՝ գործեցին մինչև Գարեգին Նժդեհի ձերբակալությունը՝ 1944 թվականը։

Այդպիսով, ԱՄՆ ցեղակրոն ուխտերը 1941 թվականից վերացան և իրենց հաջորդեց նոր՝ Հայ երիտասարդաց դաշնակցությունը, որն էլ մինչև հիմա գործում է։

## Տես նաև
* Ցեղակրոնություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ցեղակրոն ուխտեր
What Goes Around... Comes Around

«**What Goes Around... Comes Around**», ամերիկացի երգիչ-երգահան Ջասթին Թիմբերլեյքի երգն է իր «FutureSex/LoveSounds» կոչվող երկրորդ ստուդիական ալբոմից։ Երգը թվային ներբեռնման ֆորմատով թողարկվել է 2006 թվականի դեկտեմբերի 19-ին։ Երգի հեղինակները և պրոդյուսերներն են Ջասթին Թիմբերլեյքը, Թիմբալենդը և Դանյան։

Երգը հիմնականում դրական արձագանքներ է ստացել երաժշտական քննադատների կողմից, որոնցից շատերը այն համարել են Ջասթինի 2002 թվականի «Cry Me a River» երգի շարունակությունը։ «What Goes Around... Comes Around» երգը, միջազգային բազմաթիվ հիթ շքերթներում բարձր հորիզոնականներ է զբաղեցրել, այդ թվում գլխավորել է ամերիկյան Billboard Hot 100 հիթ շքերթը։ 2008 թվականի փետրվարին երգն ստացել է «Լավագույն արական փոփ վոկալ կատարում» մրցանակը Գրեմմիի 50-րդ ամենամյա մրցանակաբաշխությունում, որտեղ նաև առաջադրվել է «Տարվա ձայնագրություն» մրցանակին, սակայն չի հաղթել։

Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն է Սեմուել Բայերը, թողարկվել է 2007 թվականի փետրվարի 7-ին։ Ամերիկացի դերասանուհի Սքարլեթ Յոհանսոնը տեսահոլովակում խաղում է որպես Ջասթին Թիմբերլեյքի ընկերուհի։ Երգի տեսահոլովակը 2007 թվականի սեպտեմբերին առաջադրված է եղել MTV երաժշտական տեսահոլովակի մրցանակաբաշխություն 2007-ի «Լավագույն ռեժիսուրա» և «Տարվա տեսահոլովակ» անվանակարգերում, սակայն հաղթել է միայն առաջինում։

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրումներ

!scope="col" colspan="3"| Mastertone
|-

!scope="col" colspan="3"| Streaming
|-

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹուբում
* Երգի բառերը  MetroLyrics-ում

Կատեգորիա:2006 սինգլներ
Կատեգորիա:Ջասթին Թիմբերլեյքի երգեր
Կատեգորիա:Billboard Hot 100 գլխավորած սինգլներ
1981 թվականի իռլանդական հացադուլ

thumb|Հուշարձան զոհվածներին Բոգսայդում, H տառի տեսքն ունի, որ խորհրդանշում է Մեյզ բանտի մասնաշենքը։
**1981 թվականի իռլանդական հացադուլ** (), 1976 թվականին սկսած Հյուսիսային Իռլանդիայի հնգամյա կոնֆլիկտի գագաթնակետը, երբ Բրիտանական կառավարությունը հանեց «Special Category Status» կարգավիճակը, որը տրվում էր այս կոնֆլիկտի արդյունքում ձերբակալվածներին։ Մինչ 1981 թվականը բանտարկյալների մի շարք հացադուլներ էին տեղի ունեցել, որոնց պահանջն էր իրենց վերադարձնել կալանավորի կիսապատերազմական, քաղաքական կարգավիճակը։

1981 թվականի մարտի 1-ին, հատուկ կարգավիճակը վերացնելու տարելիցին նվիրված Մեյզ բանտում հացադուլ սկսեց Իռլանդիայի հանրապետական բանակի անդամ Բոբի Սենդսը ()։ Մարտի 15-ին նրան միացավ մեկ ուրիշը, իսկ մարտի 22-ին ևս երկուսը։

Հացադուլավորները պանջում էին՝
# բանտային արտահագուստ չկրելու իրավունք,
# բանտային աշխատանք չկատարելու իրավունք,
# այլ բանտարկյալների հետ շփվելու, նաև կրթական և զվարճանքի միջոցառումներ կազմակերպելու իրավունք,
# յուրաքանչյուր շաբաթ մեկ այցելության, մեկ նամակ և մեկ ծանրոց ստանալու իրավունք,
# լրիվ ներման իրավունք ().
thumb|Հուշարձան զոհվածներին Միլթաուն գերեզմանատանը

1981 թվականի ապրիլին սրտի կաթվածից մահացավ Ֆերման և Հարավային Տրիոն շրջանից ընտրված Պառլամենտի անդամ իռլանդական հանրապետական Ֆրենկ Մագուայերը։ Մարտի 26-ին անազատության մեջ գտնվող Բոբի Սենդսը Ֆերմանի ընտրատարածքում տեղական ընտրությունների ժամանակ առաջադրվեց և ապրիլի 9-ին ընտրվեց, ստանալով 30492 ձայն և դարձավ պառլամենտի ամենաերիտասարդ անդամը։ Այս հաջողությունից հետո Բրիտանական կառավարությունը արգելեց առաջադրել այն անձանց թեկնածությունը, ովքեր մեկ տարուց ավելի բանտարկված են եղել։

Միացյալ թագավորության վարչապետ Մարգարետ Թետչերը չգնաց փոխզիջումների և հացադուլը ավարտվեց տասը հանրապետականների մահով։ Մայիսի 5-ին Սենդսը մահացավ բանտի հիվանդանոցում հյուծումից, հացադուլը սկսելուց 66 օր անց։ Մահվան լուրը խռովությունների ալիք բերեց։ Երկու մարդ մահացան Բելֆաստի հյուսիսում ազգայնականների ձեռքից։ Մայիսի 7-ին՝ Սենդսի թաղմանը 100000 մարդ էր եկել։

1981 թվականի հացադուլը ավարտվեց հոկտեմբերի 3-ին 1981, այդ պահին հացադուլ մեջ էին վեց հոգի։

Հացադուլը հանգեցրեց Իռլանդական ազգայնականների արմատականացմանը և իշխանությանը եկավ Շին Ֆեյնը։

Հացադուլի դեպքերի մասին 2008 թվականին նկարահանվեց «Սով» կինոնկարը։

## Զոհվածները

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1981
Կատեգորիա:Հյուսիսային Իռլանդիայի կոնֆլիկտ
Հովազ (քանդակ, Երևան)

**«Հովազ» քանդակ**, գտնվում է Երևանի Կենտրոն համայնքում՝ Հրազդանի կիրճում, թունելների ելքի մոտ, ժայռերի մեջ, Երևանի մանկական երկաթուղու տարածքում։ Տեղադրվել է 1994 թվականին։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Վիլյամ Պետրոսյան

## Տվյալներ
Քանդակի նյութը սև տուֆ է, բարձրությունը 1.4 մետր է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Վիլյամ Պետրոսյանի քանդակներ
Կատեգորիա:1994 քանդակներ
Անամնեզ

**Անամնեզ** ( հունարեն՝ ἀνάμνησις- հիշողություն), տեղեկությունների ամբողջություն է, որոնք ստացվում են բժշկական հետազոտության ընթացքում հենց հետազոտվողի կամ նրա հարազատների հարցման արդյունքում։ Անամնեզի ուսումնասիրումն ու առհասարակ հարցումն ուղղակի հարցերի ու պատասխանների ամբողջություն չեն։ Բժիշկի և հիվանդի զրույցի ձևից կախված է այն հոգեբանական համատեղելիությունը, որը մեծ նշանակություն ունի հիմնական նպատակի՝ հիվանդի վիճակի թեթևացման համար։
Անամնեզի տվյալները(տեղեկություններ հիվանդության ընթացքի, կյանքի պայմանների, տարած հիվանդությունների, վիրահատությունների, վնասվածքների, հղիությունների, քրոնիկ պաթոլոգիաների, ալերգիկ ռեակցիաների, ժառանգականության մասին, և այլն) բուժաշխատողը ճշտում է ախտորոշման նպատակով դրանք օգտագործելու, բուժման մեթոդ ընտրելու կամ պրոֆիլակտիկայի համար։ Անամնեզի հավաքումը բժշկական հետազոտության հիմնական նախապայմաններից է։ Որոշ դեպքերում, ընդհանուր հետազոտության հետ զուգակցման արդյունքում, այն օգնում է կոնկրետ ախտորոշում կատարել, առանց երկարատև հետազոտություններ կատարելու։ Անամնեզի հավաքումն ախտորոշման ունիվերսալ մեթոդ է, որը կիրառվում է բժշկության բոլոր բնագավառներում։
## Անամնեզի տեսակները
### Հիվանդության անամնեզ
Հիվանդության սկիզբը (լատ․ Anamnesis morbi), հիվանդության առաջացման պահից մինչև բժիշկին դիմելու պահը եղած ախտանիշների դինամիկան, ինչ գործոնների հետ է հիվանդը կապում տվյալ հիվանդությունը, ինչ հետազոտություններ և ինչ բուժում է անցկացվել, ինչպիսին են արդյունքները, և այլն։
### Կյանքի անամնեզ
Նախկինում տարած հիվանդությունները ( լատ․ Anamnesis vitae), տարբեր օրգաններում և օրգան համակարգերում գոյություն ունեցող քրոնիկական պաթոլոգիաները, վիրահատությունները, վնասվածքները, և այլն։ Ինչպես նաև հաշվի են առնվում հիվանդի կյանքի պայմանները։
### Մանկաբարձական անամնեզ
Արդյոք եղե՞լ են հղիություններ, ինչպե՞ս են ընթացել և ինչպիսի՞ն է արդյունքը․․․
### Գինեկոլոգիական անամնեզ
Նախկինում տարած գինեկոլոգիական հիվանդությունները, կանացի օրգանների վրա կատարված վիրահատությունները, դաշտանային ցիկլն ու նրա առանձնահատկությունները, պարբերականությունը, դաշտանային ցիկլի ցավոտ լինելը, և այլն։
### Ընտանեկան անամնեզ
Արյունակցական հարազատների մոտ նմանատիպ ախտանիշների առկայություն, ժառանգական հիվանդություններ, և այլն։
### Համաճարակաբանական անամնեզ
Ինֆեկցիոն հիվանդների հետ տվյալ հիվանդի շփման մասին տեղեկությունների հավաքում, ինչ որ հիվանդության բնական օջախում լինելու մասին տեղեկություն։ Մասսայական թունավորումների դեպքում հիվանդների հարցում այն մասին, թե ինչ են կերել։ Նմանատիպ տվյալներն օգնում են գտնել վարակման կամ թունավորման աղբյուրը։

## Գրականություն
* Անամնեզ/ Բրոգգաուզի և Եֆրոնի բացատրական բառարան

Կատեգորիա:Բժշկական ախտորոշում
Զավեն Վարդանյան (կլառնետահար)

**Զավեն Ղևոնդի Վարդանյան** (), հայ խորհրդային երաժշտագետ, մանկավարժ, երաժշտական-հասարակական գործիչ, կլառնետահար։ ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1940)։

## Կենսագրություն
1936 թվականին ավարտել է Լենինգրադի կոնսերվատորիայի Ա․ Վ․ Բերեզինի կլառնետի դասարանը և պատմատեսական ֆակուլտետը (Ռ․ Ի․ Գրուբերի դասարան)։ Համամիութենական մրցույթի դափնեկիր (1935)։ 1936-1948 թվականներին դասավանդել է Երևանի կոնսերվատորիայում (երաժշտության պատմություն և կլառնետ, 1940 թվականից դոցենտ) Միաժամանակ Հայֆիլհարմոնիայի տնօրեն (1938-1941), 1942 թվականից ՀՍՍՀ Մինիստրների խորհրդին առընթեր Արվեստի գործերի վարչության պետ։ 1947-1948 թվականներին ՀԿ(բ) կ ԿԿ Պրոպագանդայի և ագիտացիայի բաժնի արվեստի սեկտորի վարիչ։ 1956 թվականից՝ ԽՍՀՄ կուլտուրայի մինիստրության Ուսումնական հաստատությունների վարչության, 1958 թվականից՝ Երաժշտական հիմնարկությունների բաժնի (1963-ից՝ վարչության) պետ։ Մինիստրության կոլեգիայի անդամ (1956 թվականից)։ Հեղինակ է բազմաթիվ երաժշտագիտական հոդվածների։ Գուրգեն Բորյանի հետ գրել է Ա․ Բաբաևի «Արծվաբերդ» և «Պաղտասար աղբար» օպերաների լիբրետոները։

Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:1907 ծնունդներ
Կատեգորիա:1977 մահեր
Կատեգորիա:Ապրիլի 25 մահեր
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Էմմա Վարդանյան

**Էմմա Սերոբի Վարդանյան** (), հայ դերասանուհի։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1975)։ Պետական մրցանակի դափնեկիր։ Հրաչյա Ղափլանյանի կինը։

## Կենսագրություն
1940 թվականին սովորել է Մոսկվայի հայ կուլտուրայի տան երաժշտական ստուդիայում, 1945-1946 թվականներին՝ Երևանի թատերական ինստիտուտի դերասանական ֆակուլտետում (ղեկավար՝ Վաղարշ Վաղարշյան)։ 1941-1968 թվականներին՝ Երևանի պատանի հանդիսատեսի, 1968 թվականից Երևանի դրամատիկական թատրոնների դերասանուհի։

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ պետական մրցանակ (1982)։
* ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1975)

## Դերերը թատրոնում
* Զոյա (Յաղջյանի «Զոյա»)
* Տոնյա (Գորբաաովի «Հայրերի պատանեկությունը»)
* Թիմուր (Գայդարի «Թիմուրն ու նրա ջոկատը»)
* Ցատյանա (Լավրենյովի «Բեկում»)
* Օբերոն (Շեքսպիրի «Ամառային գիշերվա երազը»)
* լեդի Միլֆորդ (Շիլլերի «Սեր և խարդավանք», բոլորը՝ Պատանի հանդիսատեսի թատրոն)
* Կոմիսար (Վիշնևսկու «Լավատեսական ողբերգություն»)
* Մեդեա (Անույի «Մեդեա»)
* Ֆիլումենա (Դե Ֆիլիպոյի «Ֆիլումենա Մարտուրանո»)
* Իթլ (Սայմոնի «Ոտաբոբիկ՝ զբոսայգում»)
* Թագուհի (Զեյթունցյանի «Աստվածների կանչը»)
* Անտոնիդա Վասիլևնա (Դոստոևսկու «Խաղամոլը»)

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Հենրիխ Վարդանյան

**Հենրիխ Սենեքերիմի Վարդանյան** (), հայ խորհրդային երկրաբան։ Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտոր (1974 թ.), պրոֆեսոր (1978 թ.)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը (1958 թ.)։ Որպես երկրաբան աշխատել է Հեռավոր Արևելքում, Անդրբայկալում և Հայաստանում։ 1965 թվականից աշխատում է հիդրոերկրաբանության և ինժեներական երկրաբանության համամիութենական ԳՀԻ-ում, 1980 թվականից տնօրենի գիտության գծով տեղակալն է։ Աշխատությունները վերաբերում են ստորերկրյա ջրերի առաջացման, տարածման, պաշարների և ռեսուրսների հաշվարկման պրոբլեմներին։ Վարդանյանն ՅՈԻՆԵՍԿՕ-ի փորձագետ է, հիդրոերկրաբանների միջազգային ասոցիացիայի փոխնախագահ։

## Երկեր
* Месторождения углекислых вод горноскладчатых регионов, М․, 1977
* Методика геофизических исследований при поисках и разведке минеральных вод, М․, 1978 (соавторы Мелькановицкий И․ М․, В одоватова 3․ А )

Կատեգորիա:Հայ երկրաբաններ
Կատեգորիա:1934 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 15 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թիֆլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Իվան Վարդանյան

**Իվան Աբգարի Վարդանյան ** (), դիվիզիային զինվորական կոմիսար։

1905-1907 թվականների Ռուսական հեղափոխության ժամանակ Բաքվում մասնակցել է հակացարական ելույթներին։ 1918 թվականին կամավոր մեկնել է կարմիր բանակ, կռվել հակաբոլշևիկյան դիմադրության դեմ, մասնակցել Ցարիցինի և Աստրախանի պաշտպանությանը։

1920 թվականին, որպես գնդի կոմիսար, կռվել է Կովկասում, այնուհետև նշանակվել Հայկական դիվիզիայի հրետանային գնդի կոմիսար, դիվիզիայի քաղբաժնի պետ, դիվիզիայի կոմիսար։ 1931 թվականին և 1935 թվականին ընտրվել է Հայաստանի Կենտգործկոմի անդամ։ Պարգևատրվել է «Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով»։

Կատեգորիա:Ռուսահայ կոմիսարներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Յուրի Վարդանյան (ֆիզիկոս)

**Յուրի Լազարի Վարդանյան ** (), հայ խորհրդային ֆիզիկոս-տեսաբան։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1972), պրոֆեսոր (1974)։ ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ (2010)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը (1959)։ 1965 թվականից աշխատել է նույն համալսարանում․ 1974-1983 թվականներին՝ միջուկային ֆիզիկայի ամբիոնի, 1983 թվականից՝ ալիքային պրոցեսների տեսության և ֆիզիկայի ամբիոնի վարիչ։

1960-1965 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ Կենտրոնական ԳՀ ֆիզիկատեխնիկական լաբորատորիայի կրտսեր գիտաշխատող, այնուհետև ավագ գիտաշխատող։ 1965-1973 թվականներին՝ ԵՊՀ-ի տեսական ֆիզիկայի ամբիոնի ավագ դասախոս, դոցենտ, 1973-1974 թվականներին՝ Երևանի պետական համալսարանի ռադիոֆիզիկայի ֆակուլտետի միջուկային ֆիզիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր, իսկ 1975-2017 թվականներին՝ ԵՊՀ ռադիոֆիզիկայի ֆակուլտետի դեկան։

2019 թվականի հուլիսին Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը «Վարդանյանն ընդդեմ Հայաստանի» գործով Հայաստանի կառավարությանը պարտավորեցրել էր 1,6 միլիոն եվրո գումար հատուցել Վարդանյանին՝ Երևանի Կենտրոնում նրան սեփականազրկելու հայցով։

## Գիտական գործունեություն
Աշխատանքները վերաբերում են միջուկային նյութի տեսությանը և դրա աստղաֆիզիկական կիրառություններին։ Կարևոր արդյունքներ է ստացել գերխիտ այլասերված նյութի վիճակի հավասարման, սպիտակ թզուկների և բարիոնային աստղերի հավասարակշռության և կայունության, բաբախումների, անհամասեռ պտույտի, սառեցման, գրավիտացիոն ճառագայթման հարցերի վերաբերյալ։

## Մրցանակներ և պարգևներ
* ԽՍՀՄ «Աշխատանքային արիության համար» մեդալ (1970)
* ՀԽՍՀ ԳԽ պատվոգիր (1980)
* ՀՀ «Անանիա Շիրակացու» մեդալ (1999)
* ՀՀ վարչապետի հուշամեդալ (2009)
* «Դրաստամատ Կանայան» պաշտպանության նախարարության մեդալ (2009)
* ԵՊՀ Ոսկե մեդալներ (2007, 2010)
* ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (2014)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Յուրի Վարդանյանի գիտական աշխատանքները 

Կատեգորիա:1936 ծնունդներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 20 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Անանիա Շիրակացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՀ վարչապետի հուշամեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Ստեփան Վարդանյան

**Ստեփան Հմայակի Վարդանյան** (մայիսի 10, 1923, գյուղ Չիգդամլու, այժմ՝ Ազատավան, Հայաստանի Արտաշատի շրջան - օգոստոսի 10, 2011), խորհրդային կուսակցական, պետական աշխատող, արվեստի գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ (1945)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը և ԽՄԿԿ ԿԿ-ին կից բարձրագույն կուսակցական դպրոցը (1953)։ 1941—1945 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1947 թվականից աշխատել է ՀԼԿԵՄ Արտաշատի շրջկոմի առաջին, 1949 թվականից՝ ՀԼԿԵՄ ԿԿ-ի քարտուղար, 1953 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ-ի ապարատում, 1954 թվականից՝ ՀԿԿ Արտաշատի շրջկոմի քարտուղար։ 1956 թվականից եղել է ՀԿԿ Կալինինոյի շրջկոմի առաջին քարտուղար, 1958 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ-ի գյուղատնտեսության, կուսօրգանների բաժնի վարիչ, 1961 թվականից՝ ՀԽՍՀ մթերումների նախարար։ 1962 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ-ի կուսօրգանների բաժնի վարիչ, 1963 թվականից՝ Արտաշատի արտադրական վարչության կուսկոմիտեի առաջին քարտուղար, 1964 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ-ի պրոպագանդայի և ագիտացիայի բաժնի վարիչ։ 1971 թվականից Վարդանյանը ՀԽՍՀ մսեղենի և կաթնեղենի արդյունաբերության նախարարն էր։ ՀԿԿ ԿԿ-ի անդամ է 1958 թվականից, ՀԽՍՀ V—XI գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ։

Պարգևատրվել է Աշխատանքային Կարմիր դրոշի 3, ժողովուրդների բարեկամության և «Պատվո նշան» շքանշաններով։

Որպես արվեստի գործիչ ծավալել է գործունեություն մի քանի բնագավառներում, դառնալով ութ գրքերի հեղինակ՝ «Ամերիկան մթնում է» (1966 թ.), «Ինչո՞ւ են թաց նրա աչքերը» (1973 թ.), «Մեր գյուղը Արաքսի ափին է» (1989 թ.), «Եսթեր» (1993 թ.), «Լուսավորչի տեսիլքը» (1993 թ.), «Մարած աշխարհի վերջին թագուհին» (1997 թ.), «Ծխացող մոմեր» (1999 թ.), «Աստվածները չեն ծերանում, հազար երնեկ աստվածներին» (2002 թ.): Վարդանյանի պիեսները բեմադրվել են Արտաշատի և Գյումրիի պետական թատրոններում, նրա «Կիսակայարան» պիեսի ռադիոբեմադրությունը արժանացել է համամիութենական մրցանակի։ Հեղինակել է նաև էստրադային երգեր, ամենահայտնիներից՝ «Սիրելիս», «Աչքս ճամփիդ», «Միայն քեզ համար» և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:1923 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մայիսի 10 ծնունդներ
Կատեգորիա:2011 մահեր
Կատեգորիա:Օգոստոսի 10 մահեր
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Պապաքարի լեռներ

**Պապաքարի լեռներ** (, ), Հայաստանի Տավուշի մարզի, Վրաստանի և Ադրբեջանի սահմանագլխին։ Ձգվում է Դեբեդի հովտից մինչև Կուր և Խրամ գետերի միախառնման վայրը։ Երկարությունը 24 կմ է, միջին բարձրությունը՝ 600-1000 մ, էրոզային, մնացորդային ցածրադիր լեռնաշղթա է՝ կազմված կրաքարերից, ավազաքարերից ու մերգելներից։ Լանջերը մասնատված են ոչ խոր հովիտներով։ Ստորոտին կան բազմաթիվ արտաբերման կոներ, տեղ-տեղ՝ նոսր անտառներ և չորասեր թփուտներ։ Ամենա բարձր գագաթը համանուն լեռն է (959 մ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Վրաստանի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Պապաքարի լեռնաշղթա
Հովսեփ Վարդանյան

**Հովսեփ Վարդանյան** (), հայ գրող, պատմաբան, խմբագիր։

## Կենսագրություն
Կրթություն է ստացել (1826 թվականից) Վիեննայի Մխիթարյան միաբանությունում։ 1836 թվականից որպես ուսուցիչ պաշտոնավարել է Կ․ Պոլսի Ներսիսյան դպրոցում։ Իմացել է լեզուներ՝ ֆրանսերեն, անգլերեն, արաբերեն, թուրքերեն և այլն։ Շուրջ 25 տարի (1837 թվականից) որպես թարգմանիչ աշխատել է օսմանյան նավատորմի մինիստրությունում՝ հասնելով փաշայության աստիճանի։ ժամանակի լուսավորական շարժման ներկայացուցիչներից է, պայքարել է հայ ժողովրդի միասնությունը ջլատող կրոն, մոլեռանդության դեմ։ Այդ դիրքերից էլ գրել է «Ագապի» (1851) հայատառ թուրքերեն վեպը, որը բարձր են գնահատել Միքայել Նալբանդյանը, Հարություն Սվաճյանը և այլ առաջադեմ մտածողներ։ Վեպը մեկ դար անհայտության մեջ մնալուց հետո հրատարակվել է 1953 թ. (վերահրատարակվել է 1979)՝ Գառնիկ Ստեփանյանի թարգմանությամբ։ Այնուհետև տպագրվել են Վարդանյանի «Շատախոսը» (1852) գեղարվեստական ստեղծագործությունը, «Նապոլեոն Բոնապարտի պատմությունը» (1855—1856, մաս 1—6) աշխատությունը (դարձյալ հայատառ թուրքերեն), «Սահմանադրական ճշմարտություններ և անոնց պարտավորությունները» (1863, հայերեն) և «Արևելյան պատերազմի պատմությունը» (1871) գրքերը։ Վարդանյանը խմբագրել է հայատառ թուրքերեն «Մեճմուսփ հավատիս» (1852—1872), ինչպես նաև «Թերճըմանը էֆքիար» պարբերականները։ Թարգմանել է Ալեն Ռենե Լըսաժի «Կաղ Սատանան» վեպը։

## Երկեր
* Ագապիի պատմությունը, Երևան, 1953, 264 էջ։ 
* Ագապիի պատմութիւնը, Պէյրութ, 1954, 212 էջ։ 
* Ագապի, Երևան, 1979, 207 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ով ով է։ Հայեր։ Կենսագրական հանրագիտարան), հատ. 2, Երևան, 2007, էջ 541։

Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Մարտին Վարդանյան

**Մարտին Սիմոնի Վարդանյան** (), հայ խորհրդային քիմիկոս։ ԽՍՀՄ պատվավոր քիմիկոս։

## Կենսագրություն
Համարվում է Խորհրդային Միությունում պլաստմասսաների արդյունաբերության կազմակերպիչներից։ ԽՍՀՄ պատվավոր քիմիկոս։ Ավարտել է (1929) Լենինգրադի Մ․ Կալինինի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ Աշխատել է Լենինգրադի (այժմ՝ Սանկտ-Պետերբուրգ) պլաստմասսաների ինստիտուտում (1932-1940), մասնակցել է քիմիական արդյունաբերության մեջ օգտագործվող հակակոռոզիոն ծածկույթների (№ 86, 88 լաքեր և այլն) ստեղծման աշխատանքներին։ Նրա մասնակցությամբ է կազմակերպվել վինիլացետատի արտադրությունը Երևանում։ Այդ կապակցությամբ Վարդանյանը գործուղվել է Երևան և մեծ ծառայություններ ունի Երևանի «Պոլիվինիլացետատ» գործարանի ստեղծման, ինչպես նաև Հայաստանում քիմիական արդյունաբերության զարգացման գործում։ 1938-1939 թվականներին եղել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի քիմիական ֆակուլտետի դեկան։ Աշխատել է Կուսկովոյի, Նովոսիբիրսկի և Պոդոլսկի քիմական գործարաններում (1941-1973), որպես գլխավոր ինժեներ, տնօրենի տեղակալ և տնօրեն։

Պարգևատրվել է Լենինի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի և «Պատվո նշան» շքանշաններով։

## Երկեր
* Մարդիկ և պոլիմերներ, Երևան, 1983։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ երկարակյացներ
Ֆունկցիոնալ

**Ֆունկցիոնալ**, մաթեմատիկական հասկացություն, որը սկզբնապես ծագել է որպես վարիացիոն հաշվում և ունեցել մեկ կամ մի քանի ֆունկցիաներից կախված փոփոխականի իմաստ։

Ֆունկցիոնալ անալիզի զարգացմանը զուգընթաց ֆունկցիոնալ եզրը սկսել է հասկացվել ավելի լայն իմաստով՝ որպես որևէ գծային տարածության վրա որոշված թվային ֆունկցիա։ Ֆունկցիոնալի առավել կարևոր տարատեսակն են համարվում գծային ֆունկցինոալները։

## Գրականություն
* Математическая Энциклопедия. — М.։ Советская Энциклопедия, 1984. — Т. 5.
* Колмогоров А. Н., Фомин С. В. Элементы теории функций и функционального анализа. — изд. четвертое, переработанное. — М.։ Наука, 1976. — 544 с. — 35 000 экз.
* У.Рудин Функциональный анализ. — М.։ Мир, 1975.

Կատեգորիա:Ֆունկցիա
Կատեգորիա:Ֆունկցիաների տեսակներ