Արաբներն Ուզբեկստանում

**Արաբներն Ուզբեկստանում**, արաբանական սփյուռքի մի մասը, որը բնակվում է ներկայիս Ուզբեկստանի տարածքում՝ կազմելով ազգային փոքրամասնություն, մյուս սեմալեզու ժողովրդի՝ հրեաների հետ։ 1989 թվականի մարդահամարի համաձայն՝ Ուզբեկստանում գրանցվել է 12,880 արաբ:

## Պատմություն
Արաբները Կենտրոնական Ասիա են ժամանել մի քանի ալիքներով 7-17-րդ դարերի միջև ընկած ժամանակահատվածում: Կենտրոնական Ասիայի արաբները բաժանված են երկու խմբի՝ Շայբանի և Սանոնի: 7-րդ և 8-րդ դարերում, արաբական բանակների կողմից Կենտրոնական Ասիա ներխուժելուց հետո, նրանք մեծ կայազորներ են հիմնել տարածաշրջանի հիմնական քաղաքներում՝ Բուխարայում և Սամարղանդում: Ժամանակագրությունները ցույց են տալիս, որ Բուխարայում արաբ զինվորները ստացել են նվաճված բնակիչների տների և հողերի կեսը: Սակայն, 10-րդ դարում այս խումբը գրեթե ամբողջությամբ ձուլվել էր տեղի բնակչությանը:

Կարելի է ենթադրել արաբական գաղթի երկու ժամանակագրական առումով տարբեր ալիքներ. Կաշկադարյա արաբների անմիջական նախնիների բնակեցումը այս տարածաշրջանում կարող է տեղի ունեցած լինել 7-10-րդ դարերում: Կաշկադարյա բարբառի լեզվական համեմատությունը Բուխարի բարբառի հետ ցույց է տալիս, որ Կաշկադարյա արաբերենն ավելի հնացած է և ավելի մեծ նմանություն ունի դասական արաբերենի հետ: Բուխարի արաբների անմիջական նախնիները, հնարավոր է, Գիջդուվանում բնակություն են հաստատել 14-րդ դարում։

Միջնադարում Սամարղանդի շրջանում կար Վեդար գյուղը, որը հայտնի էր իր գործվածքեղենով։ Վեդարը գտնվում էր Սամարղանդից հյուսիս-արևմուտք և հիմնականում բնակեցված էր արաբներով։ Վեդար քաղաքը տարածաշրջանի արաբական բնակչության կենտրոնն էր. այս արաբները պատկանում էին Բաքր իբն Վաիլ ցեղին, բայց իրենց անվանում էին Սուբայի՝ ըստ երևույթին, Աբու Մուզահիմ Սուբա իբն ալ-Նադր ալ-Սուքքարիի անունով, որը կառուցեց տեղական տաճարի մզկիթը և մահացավ 882 թվականին։ Կենտրոնական Ասիայի արաբների ուսումնասիրության հիմքը դրվել է 1930-ական թվականներին ակադեմիկոս Գ. Ծերեթելիի («Արաբական բարբառները Կենտրոնական Ասիայում») և պրոֆեսոր Ի. Վիննիկովի («Բուխարի արաբների լեզուն և ֆոլկլորը») կողմից։ 20-րդ դարում հետազոտությունները շարունակել է վրացի գիտնական Գուրամ Չիկովանին։

Ուզբեկստանի անկախության տարիներին, Ուզբեկստանի ղեկավարության հանդուրժողական քաղաքականության շնորհիվ, ծագումով արաբ Ռ. Ռաջաբովը հետազոտություններ է կատարել արաբների պատմության վերաբերյալ և պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն՝ նվիրված Ուզբեկստանի արաբների ազգագրությանը: Ջեյնաու գյուղից ծագումով արաբ Մուրոդիլլա Սաիդովը պարգևատրվել է «Ուզբեկստանի Ղահրամոնի» բարձր կոչմամբ և «Օլտին Յուլդուզ» շքանշանով:

## Արաբների մարդաբանություն
Ըստ Ռ. Ռաջաբովի, արաբները համեմատաբար ավելի լավ են պահպանել իրենց բնօրինակ մարդաբանական բնութագրերը: Արաբները սովորաբար մի փոքր ավելի մուգ մաշկ ունեն, քան ուզբեկները: Սամարղանդի արաբների համար տարածաշրջանը բնութագրվում է ամբողջովին սև, բայց թեթևակի ալիքավոր մազերով և մորուքներով: Սա հատկապես նկատելի է տարեց արաբների մոտ, որոնց մորուքները նման են հին հրեաների դեմքի մազերին:

## Արաբերեն
Կենտրոնական Ասիայի արաբական բարբառները Ուզբեկստանի արաբների շրջանում խոսվող արաբերենի վտանգված տեսակներ են: Այս բարբառները Կենտրոնական Ասիայի արաբների բազմաթիվ նստակյաց և քոչվոր համայնքների լեզուն էին, որոնք ապրում էին Բուխարայի և Կաշկադարիայի շրջաններում (ժամանակակից Ուզբեկստան):

Բուխարայի բարբառը խոսում են Ջարգարի, Չագդարյա, Շոհանբեգ, Գիջուվանի շրջանի, Բուխարայի շրջանի և Վոբքենդի շրջանի Արաբխանա գյուղի բնակիչները, մինչդեռ Կաշկադարիայի արաբական բարբառը խոսում են Ջեյնով և Կամաշի, Բեշքենդի և հյուսիսարևմտյան Կարշի գյուղերում: Կենտրոնական Ասիայի արաբական բարբառները (արաբական բարբառներ՝ Բուխարա և Կաշկադարյա) պատկանում են արաբական բարբառների արևելյան խմբին։

Բուխարայի և Կաշկադարիայի արաբական բարբառները լեզվական առումով տարբերվում են մյուս արաբական բարբառներից: Այս երկու բարբառների միջև կա նաև տարբերություն, ուստի երբեմն Բուխարայի և Կաշկադարիայի արաբները չեն հասկանում միմյանց և նախընտրում են խոսել ուզբեկերեն: Այս երկու բարբառների միջև լեզվական տարբերությունը կարելի է բացատրել արաբական աշխարհի տարբեր մասերից տարբեր ժամանակներում տարբեր միգրացիոն ալիքներով։

Ուզբեկստանի գրեթե բոլոր արաբները խոսում են ուզբեկերեն կամ տաջիկերեն: Կենտրոնական Ասիայի արաբական բարբառները դասակարգվում են որպես արաբերենի առանձին տիպաբանական ենթախումբ: 20-րդ դարում դրանք պահպանվել են միայն մի քանի բնակավայրերում՝ Գիջդուվանի շրջանի Ջուգարի ​​և Չախդարա գյուղերում, Բուխարայի շրջանի Վաբքենթի շրջանի Արաբխոնա գյուղում և Կաշկադարյայի շրջանի Ջեյնով գյուղում։

Ուզբեկստանի Կաշկադարյայի շրջանի Բեշքենթի շրջանի Կամաշի գյուղում արաբները ապրում են տաջիկների և կոսիբ գնչուների հետ միասին։

## Տես նաև
* Արաբները Տաջիկստանում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

ու
Կատեգորիա:Ուզբեկստանի ազգեր