open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Անղրսաղ

**Անղրսաղ** (նաև՝ Անգերսակ, Անգերսանք, Անգրսակ), նախկինում գյուղ ՀԽՍՀ Աշտարակի շրջանում, Աշտարակ քաղաքից 6-7 կիլոմետր հյուսիս-արևմուտք, Աշտարակ-Ապարան խճուղու ձախ կողմում։ Մինչ սովետական կարգերը գտնվում էր Երևանի նահանգի Էջմիածնի գավառի կազմում։ Կոլտնտեսությունների միավորման պատճառով գյուղը 1959-ից լքվել է, բնակիչները վերաբնակվել են շրջանի նորաստեղծ պետական տնտեսություններին կից ավաններում։ Բնակչությունը զբաղվում էր անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աշտարակի շրջան
Կատեգորիա:Հայաստանի բնակավայրեր
2С12

**2С12** կամ **Սանի,** խորհրդային 120 մմ քարշակով  ականանետային կոմպլեքս, որը տեղափոխվում է ինչպես մեքենայի վրա, այնպես էլ քարշակով։ Մինչև օրս գտնվում է ինչպես Ռուսաստանի, այնպես էլ ԱՊՀ երկրների և աշխարհի մի շարք այլ պետությունների զորքերի սպառազինության մեջ։ Մշակվել է 1979 թվականին Բուրեվեստնիկ կենտրոնական գիտահետազոտական ինստիտուտի կոնստրուկտորների կողմից։  1981 թվականից ընդունվել է խորհրդային բանակի սպառազինության մեջ։

## Նկարագրություն
Իրենից ներկայացնում է փողից լիցքավորվող հարթափող կոշտ համակարգ։ Փողային մասում կրկնակի լիցքավորումից խուսափելու համար տեղադրված է ապահովիչ։

Համալիրի կազմի մեջ են մտնում։
* 120 մմ  2Б11 ականանետ
* անվային ընթացք 2Л81
* տեղափոխող մեքենա 2Ф510 կամ 2Ф510А
* պահեստամասերի համալիր

thumb|120-միլիմետրանոց 2Б11 ականանետը երթային վիճակում 2Л81-ի անվային ընթացքի վրա

## Մարտավարա-տեխնիկական բնութագիր
### 120 մմ 2С12 Սանի ականանետային համալիր
* 2Б11 ականանետի քաշը 210 կգ է (մարտական վիճակ)
* անվային ընթացքի քաշը 115 կգ
* ականանետային համալիրի քաշը տեղափոխող 2Ф510А տրանսպորտի հետ միասին 11020 կգ
* ականի սկզբնական մաքսիմում արագությունը 325 մ/վ
* կրակի վարման նախնական արագությունը 10 կրակոց/րոպե
* կրակի վարման առավելագույն հեռավորությունը 7100 մ
* նվազագույնը՝ 480 մ
* ականանետը երթային վիճակից մարտական կամ հակառակը բերելու ժամանակը 3 րոպեից ոչ ավել
* տեղափոխվող մարտական ռազմապաշարը 56 կրակոց
* անվային ընթացքով քարշակվող ականանետի շարժման արագությունը
** ոչ մեծ տարածություններ տեղափոխելուց  (5-10 կմ) քարշակի արագություն դժվարանցանելի և հողային գրունտով ճանապարհների վրա չի գերազանցում 20կմ/ժ
** Բետոնային և ասֆալտ-բետոնային ոչ մեծ տարածությունների  (30 կմ) չի գերազանցում 60 կմ/ժ

120 մմ 2Б11 կազմված է․
* փող
* ապահովիչ կրկնակի լիցքավորումից խուսափելու համար
* երկանիվ սայլակ
* հենասալիկ
* նշոց МПМ-44М

Փողը նախատեսված է կրակոցի և ականին որոշակի ուղղությամբ սկզբնական արագություն հաղորդելու համար։

## Տարբերակներ և մոդիֆիկացիաներ
thumb|275пкс|Ուղեգծերի վրայով ականանետի բարձումը 2Ф510А տեղափոխող մեքենայի թափքին էլեկտրական կարապիկի օգնությամբ
* **2С12** — 2Ф510 մեքենան ГАЗ-66-05 ավտոմեքենայի բազայի վրա կառուցված քարշակայնին տարբերակն է (անվային բանաձևը 4 × 4, հատուկ հարմարանքների կոմպլեկտ՝ էլեկտրոկարապիկ 2Ф32  և ականանետը մեքենայի վրա բարձման ուղիներ, ականանետը թափքում ամրացնելու տարրեր)
* **2С12А** — մոդեռնիզացված քարշակավոր տարբերակ  Урал-43206 (Урал-43206-0551-41 կամ Урал-43206-0651 բազայի վրա կառուցված տեղափոխող 2Ф510А մեքենայով, անվային բանաձևը  4 × 4, հատուկ հարմարանքների հավաքածու 2Ф32 էլեկտրական կարապիկ, ուղիներ և ամրացման տարրեր
*2С12Б или «Дилемма-2С12» — ինքնագնաց տարբերակ МТ-ЛБ զրահատեխնիկայի բազայի վրա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* https://web.archive.org/web/20170622063613/http://www.artillery-mz.com/ru/products/03/120/
* https://archive.today/20130113212008/http://www.sudden-strike.ru/news/detail.php?ID=4334
Դունակեսի

**Դունակեսի** (), քաղաք Հունգարիայում, Բուդապեշտի ագլոմերացիայում, Պեշտում։ Այն գտնվում է Բուդապեշտից հյուսիս, Դանուբ գետի ձախ ափին։

## Քաղաքականություն
Դունակեսիի ներկայիս քաղաքապետը Սսաբե Դիոսսին է։ Տեղական քաղաքային խորհուրդը, որն ընտրվել է 2019 թվականի տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններում, բաղկացած է 18 անդամներից, որոնք բաժանված են երկու քաղաքական կուսակցությունների.

* Ֆիդես-Հունգարիայի քրիստոնեադեմոկրատական կուսակցություն` 9 տեղ
* Ընդդիմադիր կուսակցություն` 5 տեղ
* Անկախ` 1

## Բնակչություն
2013 թվականին քաղաքի բնակչությունը հաշվվել է 40.441 մարդ, 2014-ին` 41.183, իսկ 2018 թվականին՝ 43.490 մարդ։

## Քույր քաղաքաներ
Դունակեսին քույր քաղաք է հռչակվել հետևյալ քաղաքների հետ.

*  Քրիստուրու Սեկուիսեզ, Ռումինիա
*  Կազալգրանդե, Իտալիա
*  Ստարի Սոնչ, Լեհաստան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  in Hungarian
* Street map  

Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքներ
Պարկավոր առյուծ

**Պարկավոր առյուծ** (), գիշատիչ պարկավորների վերացած տեսակ։ Պարկավոր առյուծ, հայտնաբերված մնացորդները, որը գտել են պլեյստոցենի հողային շերտում, եղել են Ավստրալիայի խոշոր գիշատիչ կաթնասուններ իրենց ժամանակաշրջանում։ Վերջին տեղեկություններով, ելնելով քարանձավի մեջ գտնված պարկավոր առյուծի նկարի, վերջին պարկավոր առյուծները ապրել են միաժամանակ Ավստրալիայի տեղաբնակների հետ 1 600 000 - 46 000 տարի առաջ։

## Նկարագրություն
thumb|left|200px|Պարկավոր առյուծի գանգ
Պարկավոր առյուծը կարող էր հասնել մոտ մեկ ու կես մետր երկարության, իսկ բարձրությունը բաշից 70 սմ է (կմախքի ամենակարևոր մասը՝ ողնաշարն է)։ Կենդանու քաշը հասնում էր մոտ 110 կգ, սակայն հայտնաբերված գանգոսկրը թույլ է տալիս խոսել այն մասին, որ գոյություն են ունեցել պարկավոր առյուծներ, որոնց քաշը հասել է 150 կգ։ Պարկավոր առյուծը եղել է չափազանց ամուր կառուցվածքով գիշատիչ, որի մկանային համակարգը լավ զարգացած էր, ինչի պատճառով՝ չնայած փոքր չափերին, ունենեցել է մեծ զանգված։

Առանձնահատուկ լավ էր զարգացած գոտկատեղի հատվածը՝ հաստ ոսկրերով և վառ արտահայտված մկանային համկարգով։ Գոտկատեղի մեջ տեղում գտնվում էր կանոնավոր աճող ելուստ, որին կպել էր ուժեղ մկանային համակարգը, թույլ տալով կենդանուն հարձակվել և պահել ճանկերով մեծ և լավ պաշտմանված որսը։ Արմունկների ոսկրերի համեմատությունը ցույց է տվել, որ պարկավոր առյուծի օրգանները կառուցվածքով տարբերվում են այժմյան ապրող գիշատիչ կաթնասունների կառուցվածքից։ Պարզվեց, որ պարկավոր առյուծը կարող էր մեծ տարածությամբ «շպրտել» իր առջևի վերջույթները։ Դա, և ցցված մեծ մատը օգնում էին գիշատիչին բռնել և սպանել մեծ զոհերին ճանկերով, այլ ոչ թե ատամներով։ Զոհը մասնատվում էր արմատային ատամներով։ Առյուծը հաշված վայրկյաններում զոհին սպանում էր։ Նրան նույնպես պետք էր կիսել տարածքը այլ խոշոր գիշատիչների հետ՝ պարկավոր գայլի, մեծամողեսների, մեգալանյաների և կվինկանաների հետ։

## Ծանոթագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Thylacoleo — Australia’s Marsupial Lion
* Thylacoleo Imagery
* Элементы — новости науки: Изменения климата не были причиной массового вымирания австралийских животных
* Австралийцы видели сумчатого льва — Прошлое: Наука / infox.ru

†
Կատեգորիա:Պարկավոր առյուծներ
Կատեգորիա:Վերացած առյուծներ
ԴՊ-62 «Դամբա»

**ԴՊ-62 «Դամբա»,**  սովետական մերձափնյա ինքնաշարժ ռեակտիվ ռմբանետային կոմպլեքս։ Ստեղծված է РСЗО 9К51 «Ռումբ»-ի հիման վրա։

## Ստեղծման պատմություն
ԴՊ-62 կոմպլեքսի մշակումը սկսվել է ԽՍՀՄ նախարարների խորհուրդի  1969 թվականի դեկտեմբերի 31-ի №999-362 որոշմամբ։ Գլխավոր կատարողը համարվում էր НПО «Сплав»-ը։ 1980 թվականին կոմպլեքսը ընդունվեց որպես սպառազինություն և սկսվեց զանգվածային արտադրությունը։

## Կառուցվածքի նկարագրություն
ԴՊ-62-ի հիմնական նշանակությունը ափամերձ գոտում հակառակորդի դիվերսիոն ուժերին պարտության մատնելն է՝ տեղակայման մուտքի մոտ և նավերի կայանատեղում։ ԴՊ-62-ի կազմի մեջ են մտնում.

# Մարտական մեքենա БМ-21ПД․
# Տրանսպորտային մեքենա 95ТМ միասնական դարակաշարերի հավաքածուի հետ․
# Տոխնոլոգիական սարքավորումների հավաքածու 95ТО․
# Չղեկավարվող ռեակտիվ արկ ПРС-60։

Մարտական մեքենա БМ-21ПД իրենից ներկայացնում է մարտական մեքենա БМ-21-ի վերամշակված տարբերակը։ Ի տարբերություն  БМ-21 մարտական մեքենայի БМ-21ПД հագեցած է համուղղիչ ուժով և կարող է աշխատել ոչ միայն իր սեփական էլեկտրակայանից, այլ նաև 380 Վ լարման էլեկտրակայանից։ Կրակը կարող է կառավարվել ինչպես մեքենայից, այնպես էլ հեռակառավարման վահանակով։ Մեքենան կարող է աշխատել երկու ռեժիմով. ավտոմատ և հիդրոակուստիկ կայանի օգտագործմամբ։

Փաթեթի լիցքավորումը իրականացվում է ձեռքով՝ գետնից կամ  95ТМ մեքենայից։ Տրանսպորտային մեքենան ստեղծված է ЗИЛ-131-ի հիմքի վրա և ի վիճակի է կրակել 40 փամփուշտ։ Ընդունակ է ոչնչացնել 3-200 մետր խորությամբ գտնվող գերփոքր սուզանավեր։ Բացի այդ հնարավորություն ունի ոչնչացնելու ստորջրյա դիվերսանտներին, դրա համար արկը համալրվում է հատուկ սարքավորումով։ Ոչնչացման հավանականությունը կազմում է 99 % է։

## Մոդիֆիկացիա
* **ԴՊ-62** — հիմնական մոդիֆիկացիա
* **ԴՊ-62Է** — արտահանման տարբերակ

## Ծանոթագրություն

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումեր
* 



Կատեգորիա:Ինքնաշարժ հրետանի այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ինքնաշարժ հրետանի
Դունֆեն-25

**Դունֆեն-25** (հաճախ նշանակվում է **ԴՖ-25** ) չինական երկաստիճան, արագ տեղակայման միջին հեռահարության պինդ վառելիքային բալիստիկ հրթիռ:

## Պատմություն
Շահագործումը սկսվել է 1980-ական թվականներից՝ երկաստիճան Դունֆեն-31 հրթիռի հիման վրա, բայց 1996 թվականի վերջին տեղեկություն հայտնվեց հրթիռների շահագործման դադարեցման մասին։ Այդ ժամանակ ենթադրյալ հեռահարությունը 1700 կմ էր, իսկ ոչ միջուկային մարտական լիցքը կշռում էր մոտ երկու տոննա։ Սակայն 2006 թվականի վերջին Դունֆեն-25-ի մասին տեղեկությունը, և նույնիսկ նրա լուսնկարները նորից հայտնվեցին չինական մասնագիտացված ֆորումներում։ 2007 թ.-ի հուլիսին համացանցում հայտնվեց հրթիռի փորձարկման նկար, որի վրա հայտնաբերվեցին ֆոտոմոնտաժի նշաններ։ Հենց այդ ժամանակ հայտարարություններ հայտնվեցին այն մասին, որ «նոր» հրթիռը ունի մինչև 3200 կմ հեռահարություն և կարող է կրել մինչև երեք միջուկային գլխիկներ։ Այդպիսի խառնաշփոթը կասկածանքի տեղիք է տալիս, որ այդ հրթիռի մասին նոր տեղեկատվությունը որոշ չափով ապատեղեկացված է չինական հատուկ ծառայությունների կողմից, որոնք ցանկանում էին թաքցնել նոր ՕՏՐԿ-ի (ՕՏՀՀ՝ օպերատիվ-տակտիկական հրթիռային համալիր) շահագործման մասին տեղեկությունները

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Զենք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հրթիռային զենք
Կատեգորիա:Հրթիռներ
Կատեգորիա:Հրթիռներ ըստ նշանակության
Կատեգորիա:Հրթիռային տեխնիկա
Կատեգորիա:Միջուկային զենք
Տոդես (պարային խումբ)

**«Տոդես»** (,  - «մահ»), խորհրդային և ռուսական պարային կոլեկտիվ (պաշտոնական անվանումը՝ «Տոդես Բալետ») և պարային արվեստի ուսուցման դպրոց-ստուդիաների ցանց։ Անվանումն առաջացել է գեղասահքի «տոդես» եզրույթից։

## Պատմություն
Որպես պարային խումբ՝ ստեղծվել է 1987 թվականին Լենինգրադում և կազմված էր բրեյք դանսով զբաղվող մարդկանցից։ Այդ ժամանակ բրեյք դանսի հայտնի «Papuga» պարի փառատոնի ժամանակ նրանք ծանոթացել են Ալլա Դուխովայի հետ, որը Ռիգայից բերել էր իր «Էքսպերմենտ» խումբը։

1980-ականների վերջին, մասնակցելով հավաքական համերգներից մեկին, երգչուհի Սոֆիա Ռոտարուն ուշադրություն է դարձրել «Տոդեսի» բալետի ելույթին և հրավիրել համագործակցության, որը տևել է շուրջ 5 տարի։ Այս շրջանի համերգային ծրագրերում Սոֆիա Ռոտարուն գրեթե բոլոր երգերը կատարել է «Տոդեսի»-ի հետ համատեղ։ Պարարվեստում ներառված էին տարբեր ժանրերի տարրեր՝ տանգոյից մինչև բրեյք։ «Տոդեսի» մասնակցությամբ Ռոտարուի համերգներն ավելի դիտարժան էին դառնում։ Ավելի ուշ Ալլա Դուխովան ասել է, որ հենց Սոֆյա Ռոտարուի հետ համագործակցությամբ է սկսվել «Տոդեսի» հաջող կարիերան։

1992-1998 թվականներին «Տոդեսն» աշխատել է երգիչ Վալերի Լեոնտևի հետ՝ մասնակցելով նրա շոուներին ինչպես Ռուսաստանում, այնպես էլ հյուրախաղերի ժամանակ։

Ներկայումս կոլեկտիվի հիմնական կազմը բաղկացած է 180 մասնակցից։

2000-ական թվականներին «Տոդես ոճով» պար դասավանդելու նպատակով Ալլա Դուխովան բացել է բազմաթիվ «Տոդես» դպրոց-ստուդիաներ Ռուսաստանում և արտերկրում, ներառյալ՝ Մալթայում։ Ներկայումս Ռուսաստանում և այլ երկրներում գործում է 125 ստուդիական դպրոց։

2014 թվականի մարտին Մոսկվայի խաղաղության պողոտայում բացվել է Ալլա Դուխովայի «TODES» պարի թատրոնը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Ալլա Դուխովայի Բալետ» 
* Ռիգայի «Տոդես» դպրոց-ստուդիա» 
* Տալլինի «Տոդես» դպրոց-ստուդիա»
* Դոնեցկի «Տոդես» դպրոց-ստուդիա
* Լենինգրադի «Սմենա» թերթ, 1987-պատմություն

Կատեգորիա:1987 հիմնադրումներ
Պառա՛վ, փակիր դուռը

**Պառա՛վ, փակիր դուռը** (), խորհրդային տիկնիկային մուլտֆիլմ, որը նկարահանվել է 1982 թվականին, ռեժիսոր Մարիա Մուատի կողմից, «Էկրան» ստուդիայում, ըստ անգլո-շոտլանդական ժողովրդական համանուն բալլադի մոտիվների, որը բանաստեղծական ոճով վերապատմել է Սամուիլ Մարշակը։ Ֆիլմը հայտնի բանաստեղծության բավականին սրամիտ և յուրօրինակ էկրանավորումն է, որն ստեղծվել է ռեժիսոր Մարիա Մուատի և նկարիչ Յուրի Իսայկինի կողմից։

## Սյուժե
Տոնից առաջ պառավը շատ հոգսեր ուներ տանը, և երբ ծերուկը պատվիրում է փակել մուտքի դուռը, նա հրաժարվում է։ Այդ ժամանակ ծերուկը պայման է դնում, ըստ որի առաջինը խոսողը կփակի դուռը։ Եվ դուռը բաց է մնում։ Գիշերը տուն են գալիս երկու անծանոթ և տեսնելով, որ տերերը ուշադրություն չեն դարձնում իրենց վրա, վերցնում են, այն ամենը, ինչ ցանկանում են։ Բայց ընդամենը պետք էր, որ գնալիս նրանք ասեին, թե կարկանդակները հում են, և ծեր կինը վրդովմունքով ժխտում է դա։ Դրան հաջորդում է ծերուկի ակնարկը, որը դարձելէ  ֆիլի վերնագիրը, և պառավ կինն ստիպված է լինում գնալ և փակել դուռը։

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ` Վիկտոր Մերեժկո
* Ռեժիսոր` Մարիա Մուատ
* Բեմադրող նկարիչ` Յուրի Իսայկին
* Օպերատոր` Իգոր Սկիդան Բոսին
* Կոմպոզիտոր` Իգոր Եֆրեմով
* Հնչյունային օպերատոր` Վիտալի Ազարովսկի
* Տեքստը կարդում է` Յուրի Յակովլևը
* Մուլտիպլիկատոր` Վլադիմիր Կադուխին, Վադիմ Մեժիբովսկի
* Տիկնիկները և դեկորացիանները պատրաստել են`
** Գենադի Բագաչյով
** Բորիս Կարավաև
** Նադեժդա Լյարսկայա
** Յուրի Օդինցով
** Ալեքսանդրա Մուլյուկինա
** Գալինա Կրուգլովա
** Լյուբով Դորոնինա 
** Անատոլի Կուզնեցով
** Ա. Նազդրին
** Անատոլի Գնեդինսկի
** Ելենա Պոկրավսկայա
* Մոնտաժող` Լյուբով Գեորգիևա
* Խմբագիր` Ալեքսանդր Տիմոֆեևսկի
* Ֆիլմի տնօրեն` Իգոր Գելաշվիլի

## Հետաքրքիր փաստեր
Երաժշտությունը, որը հնչում է այն ժամանակ, երբ անծանոթները տուն են մտնում, հնչում է նաև ապագայում նկարահանված «Անհագիստ գիշեր» մուլտֆիլմում (1987)։

## Փառատոններ և պարգևներ
1983 թվական` Մոսկվայի երիտասարդական  կինոփառատոնի մրցանակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:«Էկրան» ստեղծագործական միության մուլտֆիլմեր
Երկրաշարժ Խարբերդում (2020)

**Երկրաշարժ Խարբերդում**, ուժեղ երկրաշարժ, որը տեղի է ունեցել 2020 թվականի հունվարի 24-ին, տեղական ժամանակով (UTC+2) ժամը 20։ 55-ին, Երևանի ժամանակով 22:55-ին։ Երկրաշարժի ուժգնությունը կազմել է 6․7 մագնիտուդ (որոշ աղբյուրների 6․7 մագնիտուդ)։ Երկրաշարժի էպիկենտրոնը եղել է Թուրքիայի Էլազըղի մարզում։ Երկրաշարժի արդյունքում ավերածություններ են եղել նաև Խարբերդում, Դիարբեքիրում, Մալաթիայում, Ադըյամանում և Սամսունում։ Քանդիլիի աստղադիտարանը երկրաշարժի ուժգնությունը գնահատել է 6․5։ Երկրաշարժի արդյունքում զոհվել է առնվազն 39 անձ, վիրավորվել՝ շուրջ հազարը։ Նախնական գնահատականների համաձայն փլուզվել է 87 շինություն, 1287 շինություն ստացել է զգալի վնաս, փրկարարական աշխատանքների ընթացքում փլատակներից հաջողվել է փրկել է առնվազն 45 անձ։

Ցնցումներն զգացվել են նաև Իսրայելում, Սիրիայում, Իրանում, Իրաքում, Լիբանանում, Ալբանիայում և Վրաստանում։

## Երկրաբանություն
thumb|Թուրքիայի բեկվածքի հիմնական գծերը|alt=|left
Թուրքիայի մեծ մասը գտնվում է Անատոլիական սալիկի վրա, որը ձգվում է դեպի արևմուտք՝ բախվելով Արաբական և Եվրասիական սալիկների հետ։ Դեպի արևմուտք այդ շարժումը ուղեկցվում է երկու խոշոր բեկվածքների գոտիները։ Այդ երկու բեկվածքների շարժման արդյունքում էլ տարածաշրջանում տեղի են ունեցել խոշոր և ավերիչ երկրաշարժներ։ Արևելաանատոլիական բեկվածքում վերջին խոշոր երկրաշարժները եղել են Բինգյոլի նահանգում (2003 թվականին) և Խար­բեր­դի նա­հան­գում (2010 թվականին)։

## Հետևանքներ
Հինգ տներ փլուզվել են Խարբերդի նահանգում, ևս 25-ը՝ Մալաթիայի նահանգի Դողանյոլ շրջանում։

## Զոհեր և տուժածներ
Խարբերդի նահանգի տարածքում բնակվում է շուրջ 400 000 մարդ։ Ընդհանուր առմամբ, զոհվել է 39 անձ, վիրավորվել՝ 1015-ը։ Փլատակների տակից փրկարարները հանել են շուրջ 39 դիակներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2020 երկրաշարժեր
Կատեգորիա:Երկրաշարժեր Թուրքիայում
Օզդ

**Օզդ** () քաղաք Բորսոդ Աբուաի Զեմփլեն մարզում, Հյուսիսային Հունգարիայում։ Միշկոլց քաղաքից հեռավորությունը 40 կմ է։ Օզդը մարզի մեծությամբ երկրորդ քաղաքն է։

## Պատմություն
thumb|left|Օզդ
thumb|left|Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցի
Այս տարածքը բնակեցված է եղել հնագույն ժամանակներից։ Օզդ գյուղն առաջին անգամ հիշատակվում է 1272 թվականին։ 
Ժամանակակից քաղաքը ձևավորվել է Հունգարիայի սոցիալիստական դարաշրջանում` Օզդ Բոյլոկ և Սայուվարկոնի քաղաքների միավորումից, երբ երկրի հյուսիսային մասը դարձել է ծանր արդյունաբերության կենտրոն։ Օզդում կան մեծ թվով գնչուներ, 1,025 մարդ։ Օզդը Հունգարիայի ամենաաղքատ քաղաքներից մեկն է։

## Սպորտ
Օզդում ամենահայտնի սպորտաձևը ֆուտբոլն է։ Օզդի ամենահաջողակ ֆուտբոլային թիմը «Ózdi Kohász SE»-ն է, որը խաղացել է Հունգարիայի ֆուտբոլի առաջնությունում` Հունգարիայի ֆուտբոլի բարձրագույն լիգայում։ Այնուամենայնիվ ակումբը լուծարվել է 2003 թվականին։

## Քույր քաղաքներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  in Hungarian, English and German

Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքներ
Ավերում (մուլտֆիլմ)

**Ավերում** (), խորհրդային կարճամետրաժ նկարված մուլտֆիլմ։ Մուլտֆիլմը նկարահանվել է ըստ Էդուարդ Ուսպենսկու նույնանուն բանաստեղծության։
 
№ 3 «Ուրախ կարուսել» մուլտպիլմիկացիոն ալմանախի երեք սյուժեներից առաջինն է։

## Սյուժե
Մայրիկը աշխատանքից տուն է վերադառնում, կոշիկները հանում և նայում շուրջը։ Նրան թվում է, թե տանը աղետ է եղել։ Տղան պատասխանում է, որ ոչինչ չի եղել։ Մայրիկը հարցնում է` իսկ միգուցե մեզ գետաձի՞ է հյուր եկել։ Տղան կրկին ժխտում է։ Մայրիկը վստահ է, որ այդ դեպքում հրաբուխ է պայթել։ Որդին վերջապես ասում է, որ ուղղակի Սերյոժկան է հյուր եկել, և իրենք մի քիչ խաղացել են։ Մայրիկն ուրախանում է, որ անհնագստանալու ոչինչ չկա։

## Նկարահանող խումբ
* Ռեժիսոր՝ Վալերի Ուգարով
* Սցենարիս հեղինակ՝ Էդուարդ Ուսպենսկի
* Հնչյունային օպերատոր՝ Վլադիմիր Կուտուզով
* Օպերատոր՝ Միխայիլ Դրույան
* Տեքստը կարդում են՝ Ալեքսանդր Լիվշից, Ալեքսանդր Լևենբուկ

## Մուլտֆիլմի մասին

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:1971 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Կարճամետրաժ մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուսերեն մուլտֆիլմեր
Կլյակսա

«**Կլյակսա**» (), նկարված մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ Կլյակսա (հայերեն` թանաքաբիծ) անունով շնիկի մասին, որն ստեղծել է ռեժիսոր Անատոլի Ռեզնիկովը։

## Սյուժե
Կլյակսա, այդպես է փոքրիկ սև շնիկի անունը, որը պատրաստվում է դաշնամուր նվագել։ Ճիշտ է, դա նրա մոտ այնքան էլ լավ չէր ստացվում. նախ նրանից  փախչում է պտտվող աթոռակը, հետո` դաշնամուրի ոտիկներից մեկը։ Եվ երբ վերջապես Կլյակսան սկսում է խփել ստեղներին, փակվում է դաշնամուրի կափարիչը, և ամբողջ դաշնամուրը գետնի հատակն է անցնում։ Իսկ Կլյակսան նայում է հետևից...

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ` Էդուարդ Ուսպենսկի
* Կինոռեժիսոր` Անատոլի Ռեզնիկով
* Նկարիչ` Վյաչեսլավ Նազարուկ
* Օպերատոր` Միխայիլ Դրույան
* Հնչյունային օպերատոր` Բորիս Ֆիլչիկով
* Կոմպոզիտոր` Բորիս Սավելև
* Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ` Անատոլի Ռեզնիկով, Վյաչեսլավ Կիրիլով
* Խմբագիր` Նատալյա Աբրամովա
* Տնօրեն` Լյուբով Բուտիրինա

## Հետաքրքիր փաստեր
* Մուլտֆիլմում ոչ մի բառ չի արտասանվում։

## Տես նաև
Շունիկ Կլյակսան ներկայացված է այլ մուլտֆիլմերում ևս.
* «Մատիտը և Կլյակսան` ուրախ որսորդներ», 1954 թվականին նկարահանված խորհրդային մուլտֆիլմ, 
* «Ավտոմեքենան, ջութակը և Կլյակսա շունը», 1974 թվականին նկարահանված խորհրդային ֆիլմ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* «Էկրան» ստեղծագործական միավորում

Կատեգորիա:1980 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:«Էկրան» ստեղծագործական միության մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր շների մասին
ԻԺ-56 «Բելկա»

**ԻԺ-56 «Բելկա»,** խորհրդային երկփողանի համակցված հրացան, որը նախատեսված է որսորդների համար։

## Պատմություն
ԻԺ-56 հրացանը ստեղծվել է 1956 թվականին՝ ԻԺ հրացանի հիման վրա, իսկ զարկանաձգանային և փակման մեխանիզմը վերցվել է ԻԺ-17 հրացանից։

1964 թվականի դեկտեմբերին ԻԺ-56-3 սերիական հրացանի արժեքը կազմում էր 45 ռուբլի։ Այդ ժամանակ այս մոդելի զենքերը վաճառվում էին որսորդական խանութներում, սպորտային ապրանքների խանութներում, ինչպես նաև կարելի էր փոստով պատվիրել և «Պոսիլթորգի» միջոցով ստանալ գործարանից։

ԻԺ-56-ի գործառնական փորձի հիման վրա մշակվել է ԻԺ-15 համակցված հրացանը, որը փոխարինել է դրան արտադրության մեջ։

## Կառուցվածք
Զենքի փողերը հանովի են՝ զույգված ուղղահայաց հարթության վրա։

* վերին փողն ակոսավոր է, նախատեսված 5,6 տրամաչափի փամփուշտների համար։
* ներքին փողը հարթ է, նախատեսված 28 կամ 32 տրամաչափի հրաձգային փամփուշտների համար, որոնք լինում են 70 մմ երկարությամբ մետաղական պարկուճում։

Հրացանակոթն ուղիղ է, պատրաստված կեչուց կամ հաճարենուց (ԻԺ-56 հրացանների մեծ մասը թողարկվել է ուղիղ հրացանակոթով)։

Հրացանն ունի բաց նշանառության հարմարանքներ և կարող է լրացուցիչ սարքավորված լինել  ՊՎՍ-1 օպտիկական նշանոցով։ ՊՎՍ-1 օպտիկական նշանոցի կշիռը 150 գրամ է։

## Տարբերակներ և ձևափոխումներ
* **ԻԺ-56-1«Բելկա»**, 1956 թվականից մինչև 1958 թվականին արտադրության ավարտը ընդհանուր առմամբ թողարկվել է 31 903 հրացան։
* **ԻԺ-56-2«Բելկա»**, թողարկվել է մինչև 1958 թվականը։
* **ԻԺ-56-3«Բելկա»**, 1958-1964թվականների ընթացքում թողարկվել է 77.043 միավոր։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Двуствольное пуледробовое ружьё "Белка". Памятка по устройству и обращению. Ижевск, 1956.
* Л. Е. Михайлов, Н. Л. Изметинский. Ижевские охотничьи ружья. 2-е изд., испр. и доп. Ижевск, изд-во «Удмуртия», 1982. стр.187-193
* А. Соколов. Старые модели. ИЖ-56 - "Белка" // журнал "Охота и охотничье хозяйство", № 6, 1991

## Արտաքին հղումներ
* Izhmekh IZh-56 / Internet Movie Firearms Database (использование в кинофильмах)

Կատեգորիա:Զենք այբբենական կարգով
Վեճից հետո (ֆիլմ)

**«Վեճից հետո»** (), ռեժիսոր Ռոջեր Քամբլի, սցենարիստներ Աննա Թոդդի և Մարիո Սելայիի ներկայացվող ամերիկյան դրաման, որը նկարահանվել է 2014 թվականի Թոդդի «Վեճից հետո» վեպի հիման վրա։ «Հետո» ֆիլմի սիքվելն է։ Գլխավոր դերերում հանդես են եկել Ջոզեֆին Լենգֆորդը և Հիրո Ֆայնս Թիֆինը։

## Դերերում
* Ջոզեֆին Լենգֆորդ՝ Թեսա Յանգ
* Հիրո Ֆայնս Թիֆին՝ Հարդին Սքոթ 
* Ջոն Ջեքսոն Հանթեր՝ փոքր Հարդին
* Դիլան Սփրոուս՝ Թրևոր Մեթյուս
* Չարլի Ուեբեր՝ Քրիստիան Վենս
* Քենդիս Աքոլա՝ Քիմբերլի Վենս
* Լուիզ Լոմբարդ՝ Թրիշ Դենիելս 
* Ռոբ Էստեր՝ Քեն Սքոթ 
* Կարիմա Ուեստբրուք՝ Կարեն Սքոթ 
* Մաքս Լոգան՝ Սմիթ Վենս
* Շեյն Պոլ Մակգի՝ Լենդոն Գիբսոն 
* Սամուել Լարսեն՝ Զեդ Էվանս 
* Խադիջա Ռեդ Թանդեր՝ Սթեֆ Ջոնս 
* Փիա Միա՝ Տրիստան
* Ինանա Սարկիս՝ Մոլի Սեմյուելս 
* Դիլան Առնոլդ՝ Նոյ Պորտեր 
* Ստեֆան Ռոլինզ՝ Ռիչարդ Յանգ

## Արտադրություն
2019 թվականի մայիսին հաստատվել է, որ ֆիլմը ունենալու է սիքվել։ Ֆիլմի ռեժիսորը դարձել է Ռոջեր Քամբլը։ Թրևորի դերը՝ Թեսայի գործընկերները, կատարել Դիլան Սփրոուսը, իսկ Ջոն Ջեքսոն Հանթերը՝ փոքր Հարդինի դերը։

Նկարահանումներն սկսվել են 2019 թվականի օգոստոսի 12-ին Ջորջիա նահանգի Ատլանտա քաղաքում և ավարտվել սեպտեմբերի 16-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* «Հետո»-ն Ֆեյսբուքում
* 
* «Հետո»-ն Wattpad-ում

Կատեգորիա:2010-ականների ռոմանտիկ դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2020 ֆիլմեր
Կատեգորիա:2020-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2020-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ատլանտայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սիքվել ֆիլմեր
Նիկոլաս Ռինկոն

**Նիկոլաս Ռինկոն Գամբա** (, ), կոլումբիացի դերասան, երգիչ և մոդել։ Առավել հայտնի է դարձել FOX հեռուստաընկերությամբ հեռարձակված «Cumbia ninja» հեռուստասերիալում մարմնավորած Շոպինի դերով։ Վերջինս 2014 թվականին եղել է հեռուստաընկերության ամենառեյտինգային հեռուստասերիալներից մեկը։ 2016 թվականին նկարահանվել է նաև «Սեր և սուրճ» ֆիլմում։

## Ֆիլմագրություն
### Հեռուստասերիալներ
* *[[Բոլիվար (հեռուստասերիալ)|Բոլիվար]]* (2018)
* *Գարսոնն ապրում է* (2018) - *Անխել Մունյոս*
* *[[Սրտի օրենք]]* (2016) - Անդրես Բորերո
* *Բժիշկ Մատա* (2014) - դետեկտիվ Բենիտո Կապոտե
* *Կումբիա Նինջա* (2013-2015) - Էռնեստո Շոպին Ռամիրես
* *Մականունը՝ մեքսիկացի* (2013) - Խուլիան Ռուիս
* *Մաքուր ձեռք* (2010-2011) - Ռոդոլֆո
* *Կդաբրա* (2009-2011) - Սալվադոր Կաստանո,  միստիկայի ժամանակավոր առաջնորդ
* *Տղամարդիկ նախընտրում են ավելի խիստ* (2010-2012)
* *Ո՞վ կսիրի Մարիային* (2008) - Խավիեր Ռինկոն
* *Սիրո գերդոզավորում* (2007) - Ռուբեն Հերերա
* *Առանց կրծքեր դրախտ չկա* (2006) - Ալբիերո Մանրիկե
* *Գլորիայի սիրո համար* (2005) - Ուինսթոն Ալֆոնսո Վալբուենա Սուտամարկան 
* *Ասք ընտանեկան բիզնեսի մասին* (2004) - Տիտո Մանրիկե 
* *Չկան սահմաններ*, CARACOL Televisión (1998) - երկրորդական դեր
* *Մարսելինա*, PUNCH Televisión (1997-1998) - երկրորդական դեր
* *Փակ հավաքածու*, RTI Televisión(1996-1998) - երկրորդական դեր
* *Կիտրոնի համ*, RCN Televisión (1995-1996) - երկրորդական դեր
### Կինոֆիլմեր
* *Վերելակի քմահաճություններ*
* *Դրախտի և դժոխքի միջև*
* *Հնդկաստան*
* *Ոչ ամուսնանալ, ոչ էլ նախատեսել*
* *Կոլումբիական բացիկներ*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Nikolás Rincón en Colarte 
* Nikolás Rincón en Actoreswcolombianos.com 
* 

Կատեգորիա:Կոլումբիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Մոդելներ
Սիստոլիկ գերճնշում

Սիստոլիկ գերճնշումն արյան սիստոլիկ ճնշման բարձրացումն է(ՍՃ)։ Եթե սիստոլիկ ճնշումը բարձանում է (>140), նորմալ (<90) դիաստոլիկ ճնշման պայմաններում (ԴՃ), ապա կոչվում է սիստոլիկ ճնշման իզոլացված բարձրացում։

## Պատճառագիտություն
Սիստոլիկ գերճնշումը կարող է ի հայտ գալ տարիքի աճին զուգընթաց, քանի որ մեծանում է աորտայի ծանրաբեռնվածությունը։

Արդյունքում մեծանում է ձախ փորոքի ծանրաբեռնվածությունը, որը հանգեցնում է կորոնալ արյունահոսքի նվազեցման, ձախ փորոքի հիպերտրոֆիայի, կորոնար իշեմիայի և սրտային անբավարարության։

Մեծ տարիքում պացիենտները ունեն առիթմիաների բարձր ռիսկ (Օրինակ՝ նախասրտերի շողացում)։

## Բուժում
Սիստոլիկ գերճնշման բուժման նպատակն  է իջեցնել սրտի, ցերեբրովասկուլյար համակարգի և երիկամների ծանրաբեռնվածությունը։ Առորյան, սովորությունները և սնունդը նույնպես ունեն մեծ ազդեցություն բուժման վրա։ Խորհուրդ է տրվում օգտագործել քիչ քանակությամբ աղ, մեծ քանակությամբ մրգեր և բանջարեղեններ։ Կլինիկական հետազոտությունները ցույց են տալիս որ հավելյալ քաշի կորուստը, ֆիզիկական ակտիվությունը և ալկոհոլի սահմանափակումը նույնպես դրական դինամիկա են ապահովում։

Ապրելակերպի փոփոխությունները կարելի է համակցել դեղորայքային բուժման հետ, ինչը թույլ կտա պահպանել սիստոլիկ ճնշման նորմալ մակարդակ։ Սակայն պետք է հաշվի առնել, որ ցանկացած դեղորայք ունի կողմնակի էֆեկտներ, հաճախ՝ լուրջ։

### Նպատակ
Համաձայն հետազոտությունների, եթե Սիստոլիկ ճնշումը 140 է, իսկ դիաստոլիկը 68-ից փոքր է, բուժման արդյունքները բարենպաստ են։ Եթե 70ից բարձր է, ապա բուժման ընթացքում կարող են ի հայտ գալ բարդություններ։

Կատարվել են ռանդոմիզացված կլինիկական հետազոտություններ, որոնց արդյունքների համաձայն նպատակահարմար է դիաստոլիկ ճնշումը պետք է պահել 68-70 ից ցածր։ Նման ԴՃ-ն տալիս է Սիստոլիկ գերճնշման բուժման առավել լավ արդյունքներ։

Դեղեր, որոնք օգտագործվում են Սիստոլիկ Գերճնշման բուժման համար.

* Միզամուղներ
* Բետտա-բլոկերներ
* Անգիոտենզին II ընկալչի արգելակիչներ
* Կալցիումական անցուղիների պաշարողներ
* Ռենինային ինհիբիտորներ։

Խորհուրդ է տրվում նաև.

* Չծխել
* Սահմանափակել աղի օգտագործումը
* Բացառել ալկոհոլի օգտագործումը 
* Նվազեցնել ավելորդ քաշը
* Պարբերաբար զբաղվել ֆիզիկական ակտիվությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սրտաբանություն
Կ-5 (հրթիռ)

**Կ-5,** խորհրդային հրթիռ, որը պատկանում է «օդ-օդ» դասին և ունի ինքնանշանառման համակարգ։ Ստեղծվել է ԽՍՀՄ ավիացիայի նախարարության կողմից՝ Դմիտրի Լյուդվիգովիչ Թոմաշևիչի ղեկավարությամբ, աշխատանքներն սկսվել են 1951 թվականից։

## Ստեղծման պատմություն
Սկզբնապես Կ-5-ը նախագծվել է որպես կոմպակտ զենք, որը հնարավոր կլիներ տեղադրել ՄԻԳ-15 կործանիչի վրա, ընդ որում ենթադրվում էր, որ կործանիչը կարող էր տեղավորել չորս հրթիռ, որը պետք է մեծացներ նպատակակետին խոցելու հավանականությունը։ Գաղտնի փաստաթղթերում հրթիռը կոչվում էր «ՇՄ»։

«ՇՄ» հրթիռի առաջին գործարկումը կատարվել է ՄԻԳ-17Պ (ՍՊ-6) կործանիչից 1953 թվականի հոկտեմբերի 8-ին, Աստրախանի շրջանի Վլադիմիրովկա հրաձգադաշտի տարածքում։

ՄԻԳ-19 կործանիչի համար մշակվել է կատարելագործված Կ-5Մ հրթիռը, որը ուներ թևերի ավելի մեծ բացվածք, բարելավված դիմացկունություն, ավելացված վառելիքային լիցքավորման ծավալ։ Կ-5Մ հրթիռը ենթարկվել է փորձարկումների ՄԻԳ-19 կործանիչից 1956 թվականի գարնանը Վլադիմիրովկայում։

Արդեն 1950-ական թվականների երկրորդ կեսին Կ-5 համակարգը համարվում էր հնացած և չէր նախատեսվում օգտագործել հեռանկարային ինքնաթիռների համար։ Այնուամենայնիվ, հանգամանքներն այնպես են դասավորվել, որ որոշ փոփոխություններով այն դարձել է ՍՈՒ-9-ի սպառազինության հիմնական մասը։ Կ-5ի այս տարբերակն ստացել է Կ-51 անվանումը, բայց որոշ փաստաթղթերում օգտագործվել է Կ-5ՄՍ անվանումը։

Կ-5 դասի հրթիռներ թողարկվել են նաև Չինաստանում։ 1990-ական թվականների վերջին Լեհաստանում ՌՍ-2ՈՒ հրթիռի հիման վրա ստեղծվել է թիրախ-հրթիռ՝ զենիթային հրթիռային համակարգերի մարզումների համար։

## Փոփոխություններ և կրիչներ
* **Կ-5 (ՌՍ-1ՈՒ)** —ՄիԳ-17-ի հիմնական բազային տարբերակը զինված էր չորս ՌՍ-1ՈՒՍ հրթիռներով։
* **Կ-5Մ (ՌՍ-2ՈՒ)** —կատարելագործված հրթիռներ ՄիԳ-19ՊՄ և ՄԻԳ-19ՊՄԼ կործանիչների համար։
* **Կ-5Ս** — Կ-5 հրթիռի մեծացված տարբերակն է։
* **Կ-5ՄՍ (Կ-51, ՌՍ-2ՈՒՍ)** — K-5 հրթիռների վերջին սերիական տարբերակը։
* **Կ-55 (Փ-55)** — ՌՍ-2ՈՒՍ հրթիռի ժամանակակից տարբերակը  հակաարգելափակման ջերմային մարտագլխիկով և պոչային մասում լրացուցիչ մարտական մասով։
*  **ՓԼ-1** — K-5 հրթիռի չինական օրինակը, որը թողարկվել է լիցենզիայի ներքո։

## Տակտիկա-տեխնիկական բնութագրիչներ

## Օպերատորներ
### Նախկիններ

* ։Կ-5, 1967 թվականին  փոխարինվել է Կ-55-ով, բայց սպառազինության մեջ մնացել է մինչև 70-ական թվականների սկիզբները։
* ։ ՌՍ-2ՈՒՍ
* ։ Կ-5-ի կրկնօրինակ
* ։ ՌՍ-2ՈՒ և ՌՍ-2ՈՒՍ
* ։ ՌՍ-2ՈՒ և ՌՍ-2ՈՒՍ

## Աղբյուրներ
### Ծանոթագրություններ

### Գրականության ցանկ
* 
* 
* 
* 
* 

### Հղումներ
* Уголок Неба // К-5
* Уголок Неба // К-5М
* Уголок Неба // К-5МС
* Семейство управляемых снарядов класса «воздух-воздух» К-5  на сайте missiles.ru
* RS-2U — Air-to-Air missile на сайте aviation.ru

Կատեգորիա:Զենք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ռազմական տեխնիկա
Կրթության միջազգային օր

**Կրթության միջազգային օր**, միջազգային ամենամյա տոն, որն անցկացվում է հունվարի 24-ին և նվիրված է կրթությանը։ 2018 թվականի դեկտեմբերի 3-ին ՄԱԿ-ի Գլխավոր Ասամբլեան բանաձև է ընդունել, որը հունվարի 24-ը հռչակել է Կրթության միջազգային օր՝ ի նշանավորումն համաշխարհային խաղաղության և կայուն զարգացման ապահովման գործում կրթության դերի։

## Տոնակատարություն
Առանց ներառական և որակյալ արդար կրթության, ինչպես նաև բոլորի համար ցմահ հնարավորությունների ստեղծման երկրները չեն կարողանա հաջողություն ունենալ գենդերային հավասարության հաստատման և աղքատության շրջանի վերացման հարցում, որում ապրում են միլիոնավոր երեխաներ, երիտասարդներ և տարեցներ։

2020 թվականի Կրթության միջազգային օրվա թեման է՝ «Մարդկանց, մոլորակի, բարգավաճման և խաղաղության համար ուսում», ինչն ընդգծում է կայուն զարգացման կարևորությունը և կենտրոնանում ներառական և հավասար կրթության վրա։

## Տես նաև
* Կրթություն
* Ուսուցչի օր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՄԱԿ՝ Կրթության միջազգային օր
* ՅՈՒՆԵՍԿՕ՝ Կրթության միջազգային օր

Կատեգորիա:Կրթություն
Կատեգորիա:ՄԱԿ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր
Կատեգորիա:Միջազգային օրեր
Վիքիմեդիա շարժում

**Վիքիմեդիա շարժում**, կամ պարզապես **Վիքիմեդիա**, Վիքիմեդիա նախագծերի մասնակիցների և նրանց սպասարկող կազմակերպությունների համաշխարհային համայնք։

## Պատմություն
Շարժումն առաջացել է Վիքիպեդիայի համայնքի հիման վրա և հետագայում տարածվել է Վիքիմեդիայի այլ նախագծերի վրա, ներառյալ Վիքիպահեստը, Վիքիտվյալները և նույնպես ՄեդիաՎիքի ծրագրային ապահովության մշակողների համայնքի վրա։ Այս կամավորներին աջակցում են շատ կազմակերպություններ ամբողջ աշխարհում, այդ թվում նաև Վիքիմեդիա Հիմնադրամը, Վիքիմեդիայի ռեգիոնալ կազմակերպությունները, թեմատիկ կազմակերպությունները և օգտատերերի խմբերը։

«Վիքիմեդիա» անվանումն, որը ստացվել է վիքի և մեդիա բառերի միացումից, առաջին անգամ օգտագործվել է 2003 թվականի մարտին ամերիկացի գրող Շելդոն Ռամփթոնի կողմից նրա նամակում անգլալեզու Վիքիբառարանի փոստային առաքման մեջ՝ երեք ամիս անց դրանից հետո, երբ այդ վիքի նախագիծը դարձել է Ջիմմի Ուելսի կողմից տեղադրված երկրորդը՝ Վիքիպեդիայից հետո։ Եվս երեք ամիս անց հայտարարվել և ստեղծվել է Վիքիմեդիա Հիմնադրամը։ «Վիքիմեդիա» տերմինը նույնպես կարող է վերաբերվել Վիքիմեդիա նախագծերին։

## Նախագծեր
* Վիքիպեդիա՝ ազատ հանրագիտարան;
* Վիքիբառարան՝ ազատ բառարան;
* Վիքիգրքեր՝ բաց գրքեր;
* Վիքիլուրեր՝ լուրերի ազատ ազբյուր;
* Վիքիքաղվածք՝ քաղվածքների հավաքածու;
* Վիքիդարան՝ ազատ գրադարան;
* Վիքիլսարան՝ բաց ուսումնական համայնք;
* Վիքիճամփորդ՝ ազատ համաշխարհային ուղեցույց
* Վիքիցեղեր՝ կենդանի օրգանիզմների ցեղերի ազատ ժողովածու;
* Վիքիպահեստ՝ ազատ մեդիաբանկ;
* Վիքիտվյալներ՝ ազատ և անվճար գիտելիքների բազա, որը կարող է օգտագործվել և մշակվել ինչպես մարդկանց, այդպես էլ մեքենաների կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* [//www.wikimedia.org Վիքիմեդիայի կայքէջ]
*  (ՄետաՎիքի)

Կատեգորիա:Հասարակական շարժումներ
Կատեգորիա:Վիքիմեդիա
2019 թվականի կարմրուկի բռնկումը Տոնգայում

**2019 թվականի կարմրուկի բռնկումը Տոնգայում**, սկսվել է 2019 թվականի հոկտեմբերին` Նոր Զելանդիայից Տոնգայի ռեգբի խաղացողների թիմի վերադառնալուց հետո։ Դեկտեմբերի 8-ի դրությամբ համաճարակը շարունակվում էր։ Հունվարի 5-ի դրությամբ կարմրուկի 612 դեպք է գրանցվել։

## Նախապատմություն
left|thumb|Կարմրուկի վարակման/հիվանդացության հիպոթետիկ ժամանակացույցը

Կարմրուկը տարածվում է Խաղաղ օվկիանոսյան շրջանի ողջ տարածքում բռնկումներ առաջ բերելով Տոնգայում, Ֆիջիում, Ֆիլիպիններում և Նոր Զելանդիայում։

2019 թվականի կարմրուկի բռնկումների դեմ պայքարելու համար Սամոան, Տոնգան և Ֆիջին հայտարարել են արտակարգ դրություն։ Պատվաստումների բարձր ցուցանիշների արդյունքում Տոնգայում և Ֆիջիում կարմրուկի պատճառով մահվան դեպքեր չեն գրանցվել ի տարբերություն Սամոայի, որտեղ պատվաստումների ցուցանիշը 31% է, որի պատճառով երկրում մահվան դեպքեր են գրանցվել։

Առաջին դեպքերը գրանցվել են Տոնգատապու կղզում, որտեղ էլ տեղի են ունեցել դեպքերի մեծամասնությունը։

## Հակապատվաստումային պայքար
Բռնկումները վերագրվում են Սամոայում նախորդ տարվանից սկսած կարմրուկի պատվաստումների ցուցանիշի կտրուկ նվազմանը, որին հետևլէ 2018 թվականի դեպքը, երբ Սամոայում կարմրուկի պատվաստումից կարճ ժամանակ անց մահացան երկու կրծքահասակ երեխա, որից հետո երկրում կասեցվեց կարմրուկի պատվաստման ծրագիրը։ Երկու կրծքահասակ երեղաների մահվան պատճառը երկու բուժքույրերի կողմից պատվաստանյութի սխալ պատրաստումն էր, ովքեր խառնել են պատվաստանյութի փոշին պահպանման ժամկետն անցած անզգայացնողի հետ։

## Կառավարության արձագանք
Սիալ Ակայոլան առողջապահության նախարարության գլխավոր գործադիրն ասաց, որ 1200 մարդու վերապատվաստել են։ Տոնգայում պատվաստումների ցուցանիշը 90% էր, որը Սամոայում և Նոր Զելանդիայում հնարավոր է նվազեցնի վարակման ցուցանիշները։

## Համաշխարհային արձագանք
ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը Սամոա է ուղարկել 110,500 պատվաստանյութ։ Տոնգան և Ֆիջին նույնպես արտակարգ դրություն են հայտարարել։ Տոնգայում մի քանի օրով փակվեցին դպրոցները, մինչդեռ Ամերիկյան Սամոայում Տոնգայից և Սամոայից եկած բոլոր ուղեվորներից պահանջում էին պատվաստման ապացույց։

Հոկտեմբերի մեկից սկսած ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը Տոնգա է ուղարկել կարմրուկի 12,000 պատվաստանյութ։

Դեկտեմբերի 10-ին Ամերիկյան Սամոայում հայտարարվեց արտակարգ դրություն՝ փակվեցին պետական դպրոցները, դադարեցվեցին բակային միջոցառումները և կասեցրին Սամոայից և Տոնգայից Ամերիկյան Սամոա եկողների մուտքի թույլտվությունը։

## Տես նաև
*Պատվաստումներ
*Կարմրուկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականների աղետներ Օվկիանիայում
Կատեգորիա:2019 Հոկտեմբերի դեպքեր Օվկիանիայում
Կատեգորիա:2019 կարմրուկի բռնկումներ
Կատեգորիա:2019 նոյեմբերի դեպքեր Օվկիանիայում
Անհայտ բաժանորդ

**Անհայտ բաժանորդ**, 2019 թվականի հայկական արտադրության ֆիլմ, որի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2019 թվականի սեպտեմբերի 5-ին։ Ֆիլմի գլխավոր դերերում հանդես են գալիս Խորեն Լևոնյանը, Նազենի Հովհաննիսյանը, Բաբկեն Չոբանյանը, Մարջան Ավետիսյանը, Սոս Ջանիբեկյանը, Անի Խաչիկյանը և Արթուր Մանուկյանը։ Ֆիլմի էպիզոդիկ դերում հանդես է գալիս Էլեն Սարգսյանը։ Ֆիլմի ռեժիսորը Արշո Հարությունյանն է։ Համարվում է իտալական «Իդեալական անծանոթներ» ֆիլմի հայկական ռիմեյքը, որը լույս է տեսել 2016 թվականի փետրվարի 11-ին։

## Ֆիլմի նկարագրություն
7 մտերիմ ընկերներ հավաքվում են միասին հաճելի ժամանակ անցկացնելու նպատակով։ Ֆիլմի վաղ փուլում, ընկերներից մեկը՝ հոգեբանը Եվա անունով, ասում է, որ նա վստահ է, որ շատ զույգեր կբաժանվեն, եթե նրանց զուգընկերները տեսնեն նրանց հեռախոսի պարուակությունը։ Նրանք որոշում են խաղալ անսովոր խաղ, ըստ որի կանոնների բոլորը պարտավոր են սեղանին դնել իրենց բջջային հեռախոսները, այդ ընթացքում բարձրաձայն ընթերցել մուտքային հաղորդագրությունները և պատասխանել մուտքային զանգերին բացառապես բարձրախոսի միջոցով։ Համերաշխ ընկերները նույնիսկ չէին էլ կարող պատկերացնել, թե ինչ կործանիչ գաղտնիքներ են բացահայտվելու այդ խաղի ընթացքում։

## Դերասանական կազմ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2019 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
ԿՍ-23

**ԿՍ-23** (Հատուկ կարբին 23 մմ, ), բազմաֆունկցիոնալ ոստիկանական զենք, որը նախատեսված է զանգվածային անկարգությունները ճնշելու, կարգախախտների վրա ընտրովի ուժային, հոգեկան և քիմիական ազդեցություն ցույց տալու համար։ Սակայն ունենալով ավելի քան 20 մմ տրամաչափ և ակոսավոր փող՝ ԿՍ-23-ը համարվում է ոչ թե հրաձգային զենք, այլ փոքր տրամաչափի հրետանի։

## Կառուցվածք
Վերալիցքավորումը կատարվում է երկայնակի սահող փողակալի միջոցով, որն ամրացված է փակաղակին։ Փողն ակոսավոր է, կրակելիս փակվում է փակաղակի պտույտով։ Ձգանի մեխանիզմը հրահանային տիպի է։ Փամփուշտները մատակարարվում են փողի տակ գտնվող խողովակաձև պահեստատուփից, որը ներառում է երեք փամփուշտ։ Արտադրության հեշտացման և էժանացման համար օգտագործվել է 23 մմ տրամաչափի ավիացիոն հրանոթի թեթև և կարճացված փող։

## Փամփուշտներ
Կարաբինից կրակելու համար մշակվել են 23 միլիմետրանոց տրամաչափի հետևյալ փամփուշտները.
* **«Վոլնա»** — իներտ կոնտեյներով փամփուշտ (նախատեսված է ուսումնամարզական հրաձգության համար),
* **«Վոլնա-Р»** — տրավմատիկ ազդեցության «Привет» կլոր ռետինե գնդակով փամփուշտ։ Կիրառման հեռավորությունըկարող է հասնել մինչև 70 մետր,
* **«Ստրելա-3»** — տրավմատիկ ազդեցության պլաստիկ գնդակով փամփուշտ,
* **«Սիրեն-7»** — CS նյութ պարունակող կոնտեյներով փամփուշտ։ Կոնտեյների՝ արգելապատնեշի դիպչելուց 1 վայրկյան հետո ստեղծվում է 50 մ³ ամպ CS նյութի անհանդուրժելի խտությամբ։  Կիրառման հեռավորությունը կազմում է մինչև 100 մետր։
* **«Թռչնի բալ-7»** — CN նյութ պարունակող կոնտեյներով փամփուշտ։ Կոնտեյների՝ արգելապատնեշի դիպչելուց 1 վայրկյան հետո ստեղծվում է 30 մ³ ամպ CN նյութի անհանդուրժելի խտությամբ։  Կիրառման հեռավորությունը կազմում է մինչև 150 մետր։ Ներկայումս չի արտադրվում։

## Տարբերակներ
* *ԿՍ-23Մ «Դրոզդ»* — ԿՍ-23-ի արդիականացված տարբերակը՝ հանվող մետաղական կոթով,
* *ԿՍ-23Կ* — ԿՍ-23-ի արդիականացված տարբերակ՝ բուլլփափ կսխեմայով և հանովի պահեստատուփով, որը մշակվել է 1998 թվականին ՆԳՆ-ի և ներքին զորքերի զինման համար,
* *ՏՕԶ-123 «Սելեզեն»* — ԿՍ-23-ի հիման վրա 1996-1997 թվականներին թվականներին մշակված հարթափող որսորդական հրացան,
* Նաև 23X75R մմ փամփուշտի համար արտադրվում է միալիցք «Տուլյակ» ատրճանակ (ըստ էության, ՕՖ-93 զդենքի տարբերակ) և փող Պ-25 «Լարրի» նռնականետի համար

## Շահագործող երկրներ
* 
* 
*  — ընդգրկվել է Ղազախստանի Հանրապետության ներքին գործերի նախարարության, Արդարադատության նախարարության քրեակատարողական համակարգի կոմիտետի ուղղիչ հիմնարկների աշխատակիցների, ինչպես նաև ՊՆ կարգապահական զորամասի զինծառայողների սպառազինության մեջ։
*  — ընդգրկվել է ներքին գործերի մարմինների, Ռուսաստանի ազգային գվարդիայի զորքերի և սահմանային զորքերի  սպառազինության մեջ, նախկինում նաև ծառայության մեջ էր եղել հարկային ոստիկանության հետ։
*  — ընդգրկվել է Ուզբեկստանի Հանրապետության մաքսային պետական կոմիտեի սպառազինության մեջ։
*  - ընդգրկվել է ՆԳՆ «Բերկուտ» հատուկ ստորաբաժանման սպառազինության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Игорь Скрылев. КС-23 — наш полицейский карабин // журнал «Мастер-ружьё», № 1, 1997. стр.48-51

## Արտաքին հղումներ
* KS-23 / Internet Movie Firearms Database (использование в кинофильмах)

Կատեգորիա:Խորհրդային հրացաններ
Դիսպլազիա

**Դիսպլազիա** (Հին հունարենից δυσ- *dys-  (վատ) կամ (դժվար) և πλάσις plasis, (Ձևավորում),* բջիջների ոչ նորմալ աճը բջջային (միկրոսկոպիկ) կամ/և օրգանային (մակրոսկոպիկ) մակարդակներում, և/կամ  ոչ նորմալ հիստոլոգիական կամ անատոմիական կառուցվածքը պայմանավորված  տվյալ աճով։ Դիսպլազիան միկրոսկոպիկ մակարդակում հիմնականում ներառում է էպիթելիալ դիսպլազիա և ոսկրերի ֆիբրոզ դիսպլազիա։Դիսպլազիան մակրոսկոպիկ մակարսակում հիմնականում ընդգրկում է կոնք ազդրային հոդի դիսպլազիա, միելոդիսպլազիա և պոլիկիստոզ դիսպլաստիկ երիկամ։

## Հիմնական միկրոսկոպիկ մակարդակ
### Էպիթելիալ դիսպլազիա
Դիսպլազիան որի ժամանակ տեղի է ունենում բջիջների աճի ու զարգացման դանդաղում ի տարբերություն մետապլազիայի որի դեպքում տարբերակված բջիջների մի տեսակը փոխարինվում է մյուսով։

### Միելոդիսպլաստիկ սինդրոմ
Միելոդիսպլաստիկ սինդրոմները քաղցկեղի տարատեսակ են որի դեպքում ոսկրածուծի տհաս արյան բջիջները չեն զարգանում և չեն վերածվում առողջ արյան բջիջների։ Արյան բջիջների զարգացման խանգարումը հանդիսանում է էրիթրոցիտների, թրոմբոցիտների և լեյկոցիտների ցածր քանակի պատճառ։ Բլաստների քանակը, որոնք հանդիսանում են տհաս բջիջներ, արյան և ոսկրածուծում բարձրանում է։

### Ոսկրի ֆիբրոզ դիսպլազիա
Ոսկրի ֆիբրոզ դիսպլազիան հիվանդություն է որի դեպքում ոսկրահյուսվածքը և ոսկրածուծը փոխարինվում են ֆիբրոզ հյուսվածքով, պատճառ հանդիսանալով թույլ և ձգման հակված ոսկրի առաջացման։Որպես հետևանք որպես բարդություն առաջանում են կոտրվածքներ, դեֆորմացիաներ, ֆունկցիայի վնասումներ և ցավ։

## Հիմնական մակրոսկոպիկ մակարդակ
### Կոնք ազդրային հոդի դիսպլազիա
Այս դիսպլազիան առաջացնում է անոմալիա կոնք ազդրային հոդի կապանային ապարատում որը պատճառ է հանդիսանում հոդագլխիկի և հոդափոսիկի համադրման խանգարման բերելով հոդախախտի ռիսկի մեծացման։ Կոնք ազդրային հոդի դիսպլազիան կարող է ի հայտ գալ կամ առաջանալ կյանքի վաղ շրջանում։ Չնայած այն չի առաջացնում ախտանիշներ մեկ տարեկանից փոքր երեխաների մոտ։ Բարեբախտաբար մի ոտքը կարող է կարճլինել մյուսից։ Ձախ հոդը շատ ավելի հաճախ  է ախտահարվում քան աջը։ Բարդությունները առանց բուժման կարող են ներառել արթրիտ, Կաղություն և մեջքի ստորին հատվածի ցավ։

### Պոլիկիստոզ դիսպլաստիկ երիկամ
Այս պաթոլոգիան մի վիչակ է որը առաջանում է երիկամային մալֆորմացիայի ընթացքում երը տեղի է ունենեւմ ֆետալ զարգացման ընթացքում։Երիկամը պարունակում է տարբեր չափսերի բազում կիստաներ։Պոլիկիստոզ դիսպլազիան  երիկամների կիստոզ հիվանդությունների ամենահաճախ հանդիպող տարերակն է և այն որովայնային զանգվածի պատճառը նորածինների մոտ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 
* 

Կատեգորիա:Խթանված ցողունային բջիջներ
Կատեգորիա:Կանացի սեռական օրգանների ոչ բորբոքային հիվադություններ
Կատեգորիա:Հիստոպաթոլոգիա
Կատեգորիա:Ուռուցքաբանություն
Լինդա Փերրի

**Լինդա Փերրի** (անգլ. Linda Perry, ), ամերիկացի ռոք կատարող, երգահան և երաժշտական պրոդյուսեր, ով իր առաջին հաջողություններին հասել է 4 Non Blondes խմբում։ Խմբից հեռանալուց հետո Փերրին ձևավորել է երկու ձայնագրող լեյբլ և գրել է մի քանի հայտնի հիթեր, մասնավորապես Գվեն Ստեֆանիի («What Are You Waiting For»), Փինքի («Get the Party Started»), Քրիստինա Ագիլերայի («Beautiful») համար։

## Կենսագրություն
### Երիտասարդ տարիներ
Ծնվել է 1965 թվականի ապրիլի 15-ին Մասաչուսեթս նահանգի Սփրինգֆիլդ քաղաքում։

21 տարեկանում նա Սան Դիեգոյից տեղափոխվել է Սան Ֆրանցիսկո, որտեղ անցկացրել է իր մանկությունը, և սկսել իր երաժշտական կարիերան։

### 4 Non Blondes
1989 թվականին ձևավորվել է 4 Non Blondes խումբը, որի կազմում էին՝ Փերրին, բաս կիթառահար Քրիստա Հիլհաուսը (Christa Hillhouse), Շոննա Հոլը (Shauna Hall) Վանդա Դեյը (Wanda Day)։

1992 թվականին թողարկվել է դեբյուտային՝ Bigger, Better, Faster, More! ալբոմը, որը իր մեջ ներառում է «What’s Up?» հիթը։ Երկու տարի անց Փերրին լքել է խումբը։

### Անձնական կյանք
Փերրին բացահայտ լեսբուհի է։

2014 թվականի մարտի 30-ից ամուսնացել է դերասանուհի Սառա Գիլբերտի հետ, ում հետ նա մինչ ամուսնությունը երկու տարի հանդիպել է։ Ամուսինները որդի ունեն՝ Ռոդս Էմիլիո Գիլբերտ Փերրի (ծնվ. փետրվարի 28, 2015, ի ծնե՝ Գիլբերտ)։ 2019 թվականի դեկտեմբերի 27-ին Գիլբերտը հայցել է Փերիի հետ իրավական հարաբերությունների դադարեցման մասին հինգ տարվա ամուսնությունից հետո՝ նշելով նույն տարվա օգոստոսի 13-ին բաժանման ամսաթիվը, իսկ բաժանման պատճառը «անհաշտ անհամաձայնություններն» են։

## Սկավառակագրություն
### 4 Non Blondes

* Bigger, Better, Faster, More! (1992)
* Dear Mr. President (Live in Italy) (1993-1994)

### Deep Dark Robot
* 8 Songs About a Girl (2011)

### Սոլո աշխատանքներ
#### Ալբոմներ

* In Flight (1996)
* After Hours (1999)
* In Flight (2005, վերաթողարկում)

#### Սաունդթրեքեր
«Ագռավը։ Հրեշտակների քաղաք» (1996), Hollywood Records (Օգոստոսի 30, 1996)

* «Knock Me Out», Լինդա Փերրի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռոք երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռոք երգչուհիներ
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ անձինք
Կատեգորիա:Կին կիթառահարներ
Կատեգորիա:Կոնտրալտոներ
Չանս Պերդոմո

**Չանս Պերդոմո** (, ), բրիտանական ծագմամբ ամերիկյան դերասան։ Առավել հայտնի է «Սպանված իմ պարտքից» (2018) ֆիլմում կատարած Ջերոմի և Նեթֆլիքսի «Սաբրինայի սարսափազդու արկածները» հեռուստասերիալում կատարած Ամբրոս Սփելմանի դերերով։

## Կարիերա
2018 թվականի փետրվարին հրապարակվել է, որ Պերդոմոն կատարում է Ամբրոս Սփելմանի պարբերական դերը Նեթֆլիքսի «Սաբրինայի սարսափազդու արկածները» հեռուստասերիալում։ Սկզբանական տվյալների համաձայն նշվել է, որ Պերդոմոն մասնակցել է «Ռիվերդեյլ» հեռուստասերիալում Ջագհեթ Ջոնսի դերի լսումներին, բայց դերը ստացել է Քոուլ Սփրոուսը։ Հետո նա, լսումների ժամանակ այնպիսի տպավորություն է գործում հեռուստասերիալի ստեղծող Ռոբերտո Ագիրե Սաքասայի վրա, որ Աքվիր Սաքասան դերը գրում է՝ իր մտքում պատկերացնելով դերասանին։

## Մահ
Մահացել է 2024 թվականի մարտի 29-ին՝ 27 տարեկան հասակում մոտոցիկլետով ավտովթարի ենթարկվելուց հետո։ Տեղական իշխանությունների տվյալներով՝ ավտովթարի արդյունքում տուժել է միայն ինքը։

## Ֆիլմագրություն
### Ֆիլմ

### Հեռուստատեսություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի բրիտանացի դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ավտոճանապարհային վթարներից զոհվածներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի դերասաններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Լոս Անջելես քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆոտոմոդելներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի անգլիացի տղամարդ դերասաններ
Աուտոսոմ

**Աուտոսոմամի,** կենդանի օրգանիզմների մոտ, որոնք ունեն սեռի քրոմոսոմային որոշում, կոչվում են զույգ քրոմոսոմներ տղամարդկանց և կանանց մոտ միանման է, սեռի քրոմոսոմային որոշմամբ կոչվում են զույգ քրոմոսոմներ։ Այլ կերպ ասած, բացի սեռական քրոմոսոմներից, մյուս բոլոր քրոմոսոմները առանձին սեռական օրգանիզմների մոտ կլինեն աուտոսոմներ։ Աուտոսոմների առկայությունը նրանց թիվն ու կառուցվածքը  կախված չէ սեռի տվյալներից։ 
մինի|500x500փքս|Իգական քրոմոսոմների հավաքածու ' 22 զույգ աուտոսոմներ և XX զույգ սեռական քրոմոսոմներ 
thumb|300px|Արական քրոմոսոմների հավաքածու 22զույգ աուտոսոմ և զույգ սեռական քրոմոսոմներ ХY
Աուտոսոմները նշանակում են իրենց հերթական համարներով։ Այսպիսով մարդ իր դիպլոիդ հավաքակազմում ունի 46 քրոմոսոմ դրանցից 44 ը աուտոսոմներ են (22 զույգ, որոնք նշված են 1-ից մինչև 22-ը) և մեկ զույգ սեռական քրոմոսոմների (XX կանանց և XY տղամարդկանց)։

## Աուտոսոմային հիվանդություններ
Աուտոսոմ-դոմինանտ և աուտոսոմ-ռեցեսիվ ժառանգական հիվանդությունները պայմանավորված է մուտացիաների գեների տեղադրվածությամբ։ Մարդու գենոմի 94 ամենատարածված խանգարումներից առողջական խնդիրներ առաջացնող 77-ը բաժին է ընկնում աուտոսոմներին։ Աուտոսոմների 45 խախտումները բնութագրվում են լիակատար գերիշխանությամբ  (Շլություն, Հեռատեսություն) 6 խախտումները թերարժեքություն են ցուցաբերում  (Առանց աչքերի, Էլիպտոցիտոզ)։ Մնացած 26 խախտումները  աուտոսոմային ռեցեսիվ (Ալբինիզմ,Գալակտոզեմիա)։ Այսպիսով քանակական առումով գերիշխող գենետիկական հիվանդությունները անցնում են աուտոսոմներով քան ռեցեսիվները։

Աուտոսոմային-դոմինանտ հիվանդությունները հաճախ ժառանգաբար փոխանցվում են հիվանդ ծնողներից իրենց երեխաներին՝ ունենալով ընտանեկան բնույթ։ Երեխան ծնվել է հետերոզիգոտ մուտացիայով (եթե երկրորդ ծնողը չունի նման գենետիկ խանգարում), 50% հավանականությամբ, հիվանդ կլինի։

## Ծանոթագրություններ


## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Բջջածագումնաբանություն
Կատեգորիա:Քրոմոսոմներ