Զարկերակիկներ

**Զարկերակիկներ** (արտերիոլներ), փոքր տրամաչափով արյունատար անոթներ միկրոշրջանառության համակարգում, որ դուրս են գալիս և ճյուղավորվում զարկերակներից և հասցնում արյունը դեպի մազանոթներ:

Զարկերակիկների պատերն ունեն մկանային շերտ (հիմնականում հարթ մկանային հյուսվածքի 1-2 շերտ) և հանդիսանում են անոթային դիմադրության հիմնական տեղամասը: Արյան ճնշման և արյան հոսքի արագության ամենամեծ փոփոխությունը տեղի է ունենում զարկերակիկներից մազանոթների անցման ժամանակ։ Այս հատկությունը չափազանց կարևոր է, քանի որ այն կանխում է բարակ միաշերտ մազանոթների բարձր ճնշման տակ պայթելը: Զարկերակիկները հանդիսանում են ամենամեծ դիմադրության վայրը (խոշոր ներդրում ունեն ընդհանուր ծայրամասային դիմադրության մեջ), ինչը հանգեցնում է ճնշման զգալի նվազմանը:

## Կառուցվածք
Առողջ անոթային համակարգում էնդոթելը ծածկում է արյան հետ շփվող բոլոր մակերեսների պատը ներսից, ներառյալ զարկերակները, զարկերակիկները, երակները, երակիկները, մազանոթները և սրտի խցիկները: Այս առողջ վիճակին նպաստում է ազոտի օքսիդի առատ արտադրությունը էնդոթելային բջիջների կողմից. այս կենսաքիմիական ռեակցիան կարգավորվում է պոլիֆենոլների, ազոտի օքսիդ սինթազայի տարբեր ֆերմենտների և L-արգինինի բարդ հավասարակշռությամբ: Բացի այդ, էնդոթելային բջիջների և անոթների հարթ մկանների միջև առկա է ուղղակի էլեկտրական և քիմիական հաղորդակցություն ճեղքավոր միացումների և նեքսուսների միջոցով:

## Ֆիզիոլոգիա
### Արյան զարկերակային ճնշում
Օրգանիզմին արյուն մատակարարող զարկերակներում առաձջացած ճնշումը սրտի աշխատանքի արդյունքն է, որ կծկվելով, դուրս է մղում արյունը անոթային դիմադրության միջոցով, որը երբեմն կոչվում է ընդհանուր ծայրամասային դիմադրություն: Հիպերտոնիայի (արտերիոլոսկլերոզ) դեպքում զարկերակիկներում նկատվում է պատի տրամագծի և լուսանցքի հարաբերության աճ, քանի որ անոթային պատը հաստանում է և, կամ լուսանցքը փոքրանում:

Արյան ճնշման վեր ու վար տատանումները պայմանավորված են սրտից աորտա արյան դուրս մղման պուլսացիոն բնույթով և որոշվում են արյան ծավալի փոխազդեցությամբ մեծ զարկերակների ծավալի և առաձգականության հետ:

Մազանոթներում արյան հոսքի արագության նվազեցումը բարձրացնում է արյան ճնշումը, ինչը պայմանավորված է Բեռնուլիի հավասարումով։ Սա խթանում է գազի և սննդանյութերի արյունից դեպի բջիջներ անցումը՝ մազանոթից դուրս ցածր օսմոսային ճնշման պատճառով: Հակառակ գործընթացը տեղի է ունենում, երբ արյունը դուրս է գալիս մազանոթներից և մտնում երակիկներ, որոնցում ճնշումը նվազում է հոսքի արագության բարձրացման պատճառով: Զարկերակիկները նյարդավորվում են վեգետատիվ նյարդային համակարգի կողմից և պատասխանում անոթներում շրջանառվող տարբեր հորմոններին՝ կարգավորելով տրամագիծը։ Ցանցաթաղանթի անոթները չունեն ֆունկցիոնալ սիմպաթիկ նյարդավորում:

### Ինքնակարգավորում
Զարկերակիկների տրամագիծը փոխվում է կախված օրգանների կամ հյուսվածքների ինքնակարգավորմամբ՝ պահպանելով համապատասխան արյան հոսքը, անկախ ճնշման փոփոխությանը, որը պայմանավորված է նյութափոխանակային կամ միոգեն գործոններով, ներառյալ անոթի լայնացումը, ածխաթթու գազը և թթվածինը: Սովորաբար, նորադրենալինը (միջնորդանյութ նեյրոմեդիատոր) և ադրենալինը (հորմոն), որ արտադրվում են սիմպաթիկ նյարդային համակարգի և մակերիկամների միջուկային նյութի կողմից, ունեն անոթասեղմիչ ազդեցություն α1-ադրեներգիկ ընկալիչների վրա: Այնուամենայնիվ, կմախքային մկանների, սրտի մկանների և թոքային շրջանառության զարկերակիկները լայնանում են՝ ի պատասխան այս հորմոնների ազդեցության β-ադրեներգիկ ընկալիչների վրա: Ընդհանուր առմամբ, ձգումը և թթվածնի բարձր լարվածությունը բարձրացնում են զարկերակիկների տոնուսը, մինչդեռ ածխաթթու գազը և ցածր pH-ը նպաստում են անոթների լայնացմանը: Թոքային զարկերակները նշանակալի բացառություն են, քանի որ դրանք լայնանում են՝ ի պատասխան թթվածնի բարձր մակարդակի: Գլխուղեղի զարկերակները հատկապես զգայուն են pH-ի նկատմամբ, ընդ որում ավելի ցածր pH-ը նպաստում է անոթների լայնացմանը: Զարկերակային տոնուսի վրա ազդում են մի շարք հորմոններ, ինչպիսիք են անգիոտենզին II-ը (անոթասեղմիչ), էնդոթելինը (անոթասեղմիչ), բրադիկինինը (անոթալայնիչ), նախասրտային նատրիուրետիկ պեպտիդը (անոթալայնիչ) և պրոստացիկլինը (անոթալայնիչ):

## Կլինիկական նշանակություն
Զարկերակիկների տրամագիծը նվազում է տարիքի հետ և օդի աղտոտվածության ազդեցության տակ

### Հիվանդություն

Ցանկացած պաթոլոգիա, որը նեղացնում է արյան անոթները, ինչպիսին է ստենոզը, մեծացնում է ընդհանուր ծայրամասային դիմադրությունը և հանգեցնում հիպերտոնիայի:

#### Արտերիոսկլերոզ

Արթերիոլոսկլերոզը տերմին է, որն օգտագործվում է զարկերակների պատերի կարծրացման համար: Դա կարող է պայմանավորված լինել ֆիբրինոգենից էլաստինի արտադրության նվազմամբ՝ կապված ծերացման, հիպերտոնիայի կամ պաթոլոգիական վիճակների հետ, ինչպիսիք են աթերոսկլերոզը:

#### Արտերիտ
Զարկերակիկների արտերիտը առաջանում է, երբ զարկերակիկների պատերը բորբոքվում են վարակի դեմ իմուն պատասխանի կամ աուտոիմուն ռեակցիայի արդյունքում:

### Դեղորայք
Արյան ճնշումը իջեցնող դեղամիջոցների (հակահիպերտենզիվ դեղամիջոցներ), ինչպիսիք են դիհիդրոպիրիդինները (նիֆեդիպին և նիկարդիպին), որոնք հանդիսանում են կալցիումական անցուղիների պաշարիչներ, արգելակում են զարկերակիկների մկանային շերտում տեղակայված կալցիումական անցուղիները, ինչը հանգեցնում է նրանց մկանային շերտի թուլացման:

Սա նվազեցնում է ծայրամասային անոթներում հոսքի դիմադրությունը՝ նվազեցնելով ընդհանուր համակարգային ճնշումը:

## Մետզարկերակիկներ
Մետզարկերակիկները (մետարտերիոլներ) զարկերակիկների տեսակ են, որ շրջանցում են մազանոթային շրջանառությունը:

## Տես նաև

*Երակիկներ 
*Միկրոշրջանառություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անատոմիա
Կատեգորիա:Անոթաբանություն
Կատեգորիա:Զարկերակներ
Կատեգորիա:Սիրտ-անոթային համակարգ