Կարիսա Յիպ

**Կարիսա Շիվեն Յիպ** (, ), ամերիկացի շախմատիստուհի, միջազգային վարպետ (2020), կանանց գրոսմայստեր (2019): 2021, 2023, 2024 և 2025 թվականների ԱՄՆ կանանց շախմատի առաջնությունների հաղթող, 2019 թվականի սեպտեմբերին նա Միացյալ Նահանգների ամենաբարձր վարկանիշ ունեցող կին խաղացողն է եղել, ամենաերիտասարդ կին շախմատիստուհին, որը հաղթել է գրոսմայստերի, ինչը նա արել է տասը տարեկանում։ 2025 թվականի օգոստոսին Բոդհանա Սիվանանդանը գերազանցել է այդ ռեկորդը՝ որպես գրոսմայստերի հաղթած ամենաերիտասարդ կին խաղացող։ 2019 թվականի հոկտեմբերին նա դարձել է պատմության մեջ ամենաերիտասարդ ամերիկուհին, որը դարձել է միջազգային վարպետ։

## Կենսագրություն
Կարիսա Շիվեն Յիպը ծնվել է 2003 թվականի սեպտեմբերի 10-ին Բոստոնում։ Նրա հայրը՝ Պերսի Յիպը, եղել է Հոնկոնգից, իսկ մայրը՝ Իրեն Յիպը, Չինաստանից։ Վեց տարեկանում հայրը շախմատի հնարքներ է սովորել, և վեց ամսվա ընթացքում նա կարողացել է հաղթել հորը։ Շուտով նա դարձել է երկրի լավագույն ութամյա աղջիկ շախմատիստուհին։ 2013 թվականին՝ տասը տարեկանում, նա դարձել է պատմության մեջ ամենաերիտասարդ կին խաղացողը, որը արժանացել է ԱՄՆ շախմատի ֆեդերացիայի փորձագետի կոչմանը (վարկանիշ > 2000), իսկ 2015 թվականին՝ տասնմեկ տարեկանում, Կարիսա Յիպը դարձել է ամենաերիտասարդ կին ազգային վարպետը: Այս ռեկորդները հետագայում գերազանցվել են Ռեյչել Լուի կողմից։

2014 թվականի հունիսին՝ տասը տարեկանում, նա դարձել է Մասաչուսեթս նահանգի Ֆիչբուրգ քաղաքում գտնվող Վաչուսեթ շախմատի ակումբի ամենաերիտասարդ չեմպիոնը՝ հաղթելով մրցաշարի բոլոր յոթ խաղերում: Նրա առաջին հաղթանակը գրոսմայստերի նկատմամբ տեղի ունեցել 2014 թվականի օգոստոսի 30-ին, երբ Կարիսա Յիպը հաղթել է Ալեքսանդր Իվանովին Նոր Անգլիայի բաց շախմատի առաջնությունում։ Տասը տարեկանում նա դարձել է ամենաերիտասարդ խաղացողը, որը երբևէ հաղթել է գրոսմայստերի։

Կարիսա Յիպն առաջին անգամ մրցել է ԱՄՆ կանանց շախմատի առաջնությունում 2016 թվականին. նա զբաղեցրել է 9-րդ տեղը։ 2017 թվականին նա հավաքել է 4 միավոր 11 հնարավորից և զբաղեցրել 11-րդ տեղը։ 2019 թվականին նա զբաղեցրել է 8-րդ տեղը՝ 4½ միավոր արդյունքով։ 

2018 թվականի հունիսին Կարիսա Յիպը վաստակել է կանանց միջազգային վարպետի (WIM) իր վերջին նորման, կանանց միջազգային գրոսմայստերի (WGM) իր առաջին նորման և միջազգային վարպետի (IM) իր առաջին նորման՝ գրավելով  առաջին տեղը «IM Norm Invitational Summer» 2018 մրցաշարում, որը անցկացվել է Շառլոտում (Հյուսիսային Կարոլինա նահանգ)։ Շախմատիստուհին 9 հնարավորից վաստակել է 7 միավոր։ 2018 թվականի հուլիսին նա դարձել է ԱՄՆ պատանիների չեմպիոն՝ 7 միավոր 9 հնարավորից, ինչպես նաև 2018 թվականի ԱՄՆ կանանց շախմատի առաջնության հաղթողը։

2019 թվականի հունիսի վերջին նա հաղթել է Հյուսիսային Կարոլինայի Շառլոտ քաղաքում տեղի ունեցած Հյուսիսային Ամերիկայի պատանիների կանանց շախմատի առաջնությունում՝ վաստակելով 9 հնարավորից 8½ միավոր։ Այդ հաղթանակից հետո նա արժանացել է FIDE-ի կանանց միջազգային գրոսմայստերի կոչմանը։

2019 թվականի ԱՄՆ պատանիների կանանց շախմատի առաջնությունում նա  9 հնարավորից վաստակել է 7½ միավոր և ձեռք բերել 2020 թվականի ԱՄՆ կանանց շախմատի առաջնության ուղեգիր։ 2020 թվականին Կարիսա Յիպը կրկին դարձել է ԱՄՆ պատանիների կանանց շախմատի չեմպիոն՝ կրկին 9 հնարավորից վաստակել է 7½ միավոր, և զբաղեցրել է երկրորդ տեղը ԱՄՆ կանանց շախմատի առաջնությունում՝ 11 հնարավորից վաստակել է 8 միավոր՝ ½ միավոր զիջելով Իրինա Կրուշին։ 

2019 թվականին «SPICE Cup» մրցաշարում նրա ելույթը, որտեղ Կարիսա Յիպը հավաքել է 9 հնարավորից 5 միավոր, նրան դարձրել է ամենաերիտասարդ ամերիկուհին, որը ստացել է տղամարդկանց միջազգային վարպետի տիտղոսը։ ՖԻԴԵ-ն նրան շնորհել է այդ տիտղոսը 2020 թվականի փետրվարին։

2021 թվականի հուլիսին Կարիսա Յիպը մասնակցել է Սոչիում անցկացված կանանց շախմատի աշխարհի գավաթին։ Առաջին փուլում նա 2:0 հաշվով հաղթել է Բանգլադեշի շախմատիստուհի Շարմին Սուլթանա Շիրինին, երկրորդ փուլում 3:1 հաշվով հաղթել է ուկրաինացի շախմատիստուհի Նատալիա Բուկսային, իսկ երրորդ փուլում 1:3 հաշվով պարտվել է վրացի շախմատիստուհի Նանա Ձագնիձեին։

Կարիսա Յիպը համարվում է առաջին կինը, որը  ԱՄՆ կանանց առաջնությունում հաղթել է ԱՄՆ կանանց չորս նախկին չեմպիոնների։

2022 թվականին Կարիսա Յիպը ԱՄՆ կանանց հավաքականի անդամ է եղել 44-րդ շախմատի օլիմպիադայում։

2024 թվականին նա նվաճել է անհատական ​​ոսկե և թիմային բրոնզե մեդալներ՝ 45-րդ շախմատի օլիմպիադայի կանանց մրցաշարում՝ 2-րդ տախտակի վրա։

Նաև 2024 թվականին նա նվաճել է իր երրորդ ԱՄՆ կանանց առաջնությունը։ Նա հաղթել է իր առաջին 8 խաղերում և համեմատվել Ռոբերտ Ֆիշերի 1964 թվականի լեգենդար 11-0 խաղի հետ։

2025 թվականի հունիսին Յիպը, չնայած վատ մեկնարկին, կարողացել է հաղթել Cairns Cup մրցաշարը․ նա հաղթել է հաջորդ չորս պարտիաներում և վերջին տուրում ոչ-ոքի խաղացել Ալիս Լիի հետ՝ ապահովելով իր երկրորդ գրոսմայստերի (GM) նորման՝ 2614 կատարողական վարկանիշով։

2025 թվականի հոկտեմբերին Յիպը նվաճել է ԱՄՆ կանանց շախմատի իր 4-րդ առաջնության տիտղոսը՝ դառնալով ընդամենը չորս կանանցից մեկը, որոնք կարողացել են երեք անգամ անընդմեջ հաղթել ԱՄՆ առաջնությունում։
## Վարկանիշի փոփոխություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ամերիկացի շախմատիստներ
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Շախմատի կանանց գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Սթենֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ