Իվացևիչիի գետտո

**Իվացևիչիի գետտո** (1941 թվականի ամառ – 11 օգոստոսի 1942), հրեական գետտո, Բրեստի շրջանի Իվացևիչի քաղաքի և հարակից բնակավայրերի հրեաների հարկադիր վերաբնակեցման վայր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում նացիստական Գերմանիայի զորքերի կողմից Բելառուսի տարածքի օկուպացիայի ընթացքում հրեաների հետապնդման և ոչնչացման գործընթացում:

## Իվացևիչիի օկուպացիա և գետտոյի ստեղծում
Պատերազմից առաջ Իվացևիչիի հրեական բնակչությունը զգալիորեն համալրվել էր 1939 թվականի սեպտեմբերին գերմանացիների կողմից գրավված Լեհաստանի շրջաններից փախստականներով և օկուպացիայի սկզբում կազմում էր մոտ 300 մարդ։  Իվացևիչին  գերմանական զորքերի կողմից գրավվել է 1941 թվականի հունիսի 24-ին։ 

Հրեաներին անմիջապես հրամայվել է հագուստի վրա (մեջքի և կրծքավանդակի վրա) կարել խոշոր գործվածքային նշաններ՝ դեղին շրջանակների տեսքով։ 

Գերմանացիները հրեաներից խլել են բոլոր խնայողությունները, բոլոր պարագաներն ու գործիքները՝ սարքավորումները, կարի մեքենաները, ձիերը, ֆուրգոնները, հեծանիվները և մնացած ունեցվածքը։ 

Իրականացնելով հրեաների ոչնչացման նացիստական ծրագիրը՝ գերմանացիները գետտոներ են  ստեղծել Բելառուսի գրեթե բոլոր քաղաքներում և բնակավայրերում, որտեղ ապրում էր հրեա բնակչություն։ Այդպես Իվացևիչիում օկուպանտները կազմակերպել են գետտո, որտեղ նրանք սկսել են քշել մոտակա գյուղերի հրեաներին։
thumb|right|280px|Հուշարձան

## Պայմանները գետտոյում
Գետտոն տեղակայված էր դեպի երկաթուղային կայարան տանող ծայրամասային փողոցում գտնվող լեփ-լեցուն փոքրիկ հյուրանոցում, որը զուգահեռ էր Իվացևիչիի կենտրոնական փողոցին։  Գետտոյի տարածքը շրջապատված էր փշալարերով։ 

Բանտարկյալներին ամեն օր ծեծի են ենթարկել և օգտագործել հարկադիր աշխատանքներում՝ երկաթուղային կայարանում շինհրապարակներում, ճանապարհահատվածներում, բեռնման-բեռնաթափման աշխատանքներում։  Սննդի նորմը նվազագույն էր՝ օրական 200 գրամ հաց։ Ըստ վկաների հիշողությունների՝ գետտո են գնացել տեղի գյուղացիները և համոզել. «Տվեք մեզ ամեն ինչ, միևնույն է` ձեզ սպանելու են...»*։

== Գետտոյի ոչնչացում ==
1942 թվականի փետրվարին` սաստիկ սառնամանիքի և ձնաբքի ժամանակ, Իվացևիչի գետտոյից հրեաներին ոտքով անտառի միջով քշել են Կոսովո՝ Իվացևիչիից 20 կիլոմետր հեռավորության վրա։  Բոլոր նրանք, ովքեր ի վիճակի չեն եղել քայլել, տեղում սպանվել են։ Մարդիկ ուժասպառությունից ընկլ են, ձեռքերի և ոտքերի ցրտահարություն ստացել, բայց նրանք չեն կարողացել տեղավորել Կոսովի գետտոյում: Երկու օր անց հրեաներին հետ են քշել։ Ճանապարհին 21 հրեա է զոհվել և սպանվել։

1942 թվականի մարտին գնդակահարվել են Իվացևիչիի 620 հրեաներ։ 

1942 թվականի օգոստոսին գերմանացիները հրեաներին հրամայել են հավաքել և հանձնել ամբողջ ոսկին՝ ստիպելով նույնիսկ հեռացնել ատամնաբուժական պսակները: Գյուղի հետևում՝ Ժվիրովնյա վայրում, օկուպանտները 10x5 մետր փոս են պատրաստել։ «Ակցիան» (գերմանացիները նախընտրում էին այդպիսի [[Մեղմասություն|էվֆեմիզմով]] անվանել իրենց կազմակերպած զանգվածային սպանությունները) տեղի է ունեցել 1942 թվականի օգոստոսի 11-ի վաղ առավոտյան։  Մերկացած հրեաներին կանգնեցրել են փոսի եզրին և գնդակահարել։  Սպանությանը մասնակցել են լիտվացի կամավորներ՝ [[ՍՍ (կազմակերպություն)|ՍՍ]]-ի պատժիչ գումարտակից և ուկրաինացի ոստիկաններ։  Գնդակահարությունից հետո գերմանացիներն ու ոստիկանները միմյանց հետ կիսել են սպանվածների հագուստն ու անձնական իրերը։ 

== Հիշատակ ==
2001 թվականին Իվացևիչիի ավելի քան 1000 հրեաների սպանության վայրերից մեկում տեղադրվել է հուշարձան։ 

Հրապարակվել են Իվացևիչիի և մոտակա գյուղերի սպանված հրեաների թերի ցուցակներ։

== Ծանոթագրություններ ==


== Աղբյուրներ ==
* 
* *Л. Смиловицкий.'' Гетто Белоруссии — примеры геноцида (из книги «Катастрофа евреев в Белоруссии, 1941—1944 гг.»
* Адамушко В. И., Бирюкова О. В., Крюк В. П., Кудрякова Г. А. Справочник о местах принудительного содержания гражданского населения на оккупированной территории Беларуси 1941—1944. — Минск: Национальный архив Республики Беларусь, Государственный комитет по архивам и делопроизводству Республики Беларусь, 2001. — 158 с. — 2000 экз. — ISBN 985-6372-19-4.
* Ивацевичи // Российская еврейская энциклопедия / Главный редактор Г. Г. Брановер. — Москва: Российская академия естественных наук, Российско-израильский знциклопедический центр «ЭПОС».;
* Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.
* Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Минск: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.
* Якубоўскі У. М. Гета // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне. 1941―1945. Энцыклапедыя (бел.) / Шамякін І. П. (гал. рэд.) і інш. — Белорусская советская энциклопедия, 1990. — 679 с. — 20 000 экз. — ISBN 978-5-85700-012-0.
* Урбан М., Боровик А. Гетто на оккупированной территории Белоруссии в 1941-1944 гг. // Сост. Басин Я. З. Уроки Холокоста: история и современность : Сборник научных работ. — Минск: Ковчег, 2009. — Вып. 1. — ISBN 978-985-6756-81-1.
* Альтман И. А. Холокост и еврейское сопротивление на оккупированной территории СССР / Под ред. проф. А. Г. Асмолова. — М.: Фонд «Холокост», 2002. — 320 с. — ISBN 5-83636-007-7.

Կատեգորիա:Հոլոքոստը Բելառուսում
Կատեգորիա:Բելառուսի գետտոներ