Միայն պրոգեստոգեն պարունակող դեղահաբեր

**Միայն պրոգեստոգեն պարունակող դեղահաբեր** (**ՊՊՀ**), խոսակցական լեզվով հայտնի են որպես «**մինի դեղահաբեր**», օրալ հակաբեղմնավորիչների տեսակ են, որոնք պարունակում են սինթետիկ պրոգեստոգեններ (պրոգեստիններ) և չեն պարունակում էստրոգեններ։ Դրանք հիմնականում օգտագործվում են անցանկալի հղիության կանխարգելման համար, չնայած ունեն նաև կիրառման այլ ցուցումներ։

Միայն պրոգեստոգեն պարունակող դեղահաբերը տարբերվում են համակցված օրալ հակաբեղմնավորիչ դեղահաբերից (ՀՕՀ), որոնք պրոգեստինների և էստրոգենների համակցություններ են։

## Տերմինաբանություն
*Միայն պրոգեստոգեն պարունակող դեղահաբերը*, *միայն պրոգեստին պարունակող դեղահաբերը* և *միայն պրոգեստերոն պարունակող դեղահաբերը* պատկանում են սինթետիկ հորմոնալ դեղամիջոցների նույն դասին: *Միայն պրոգեստոգեն պարունակող* *դեղահաբ* արտահայտությունը օգտագործվում է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության և միջազգային բժշկական հանրության մեծ մասի կողմից։ *Միայն պրոգեստին պարունակող դեղահաբեր* արտահայտությունը սովորաբար օգտագործվում է Միացյալ Նահանգներում և Կանադայում։

Չնայած նրան, որ այս դեղահաբերը երբեմն կոչվում են *միայն պրոգեստերոն պարունակող դեղեր*, դրանք պարունակում են ոչ թե պրոգեստերոն, այլ քիմիապես համանման միացություն։ Օրինակ, Օփիլլ դեղամիջոցը պարունակում է սինթետիկ նորգեստրել, որը, չնայած առաջացնում է նմանատիպ ֆիզիոլոգիական ազդեցություն, ունի քիմիական հստակ տարբերություններ։

## Հասանելի դեղաձևեր
Պրոգեստոգենները ունեն ընդհանուր առանձնահատկություն՝ կապվում են մարմնի պրոգեստերոնային ընկալիչներին և ցուցաբերում են բնական պրոգեստերոնին նման ֆիզիոլոգիական ազդեցություն։ Այնուամենայնիվ, պրոգեստոգենների միջև կան տարբերություններ, և գոյություն ունեն տարբեր դասակարգման համակարգեր, որոնք օգտագործվում են օրալ հակաբեղմնավորիչ դեղամիջոցների կազմում առկա պրոգեստոգեն հորմոնները դասակարգելու համար:**Ըստ սերնդի** - կախված նրանից, թե երբ է սինթետիկ հորմոնը հասանելի դարձել օգտագործման համար, այն կարելի է դասակարգել դեղերի 4 սերունդներից մեկում։ Դեղամիջոցի արտադրության տարին պարտադիր չէ, որ արտացոլի դրա անվտանգությունը կամ արդյունավետությունը։

**Ըստ լրացուցիչ ընկալչային ակտիվության** - դեղամիջոցներից յուրաքանչյուրը կարող է ազդել նաև այլ ընկալիչների վրա, ինչպիսիք են անդրոգենային ընկալիչները, էստրոգենային ընկալիչները, գլյուկոկորտիկոիդային ընկալիչները և միներալոկորտիկոիդային ընկալիչները: Լրացուցիչ փոխազդեցությունները կարող են լինել դրական՝ ակտիվացնելով տվյալ ընկալիչը, կամ բացասական՝ ընկճելով ընկալիչի ակտիվությունը։ Յուրաքանչյուր դեղամիջոցի՝ լրացուցիչ ֆարմակոլոգիական ազդեցությունների ընդհանուր պրոֆիլը կարող է կիրառվել պրոգեստոգենների բնութագրման և համեմատական վերլուծության նպատակով։

Միացյալ Նահանգներում միայն պրոգեստոգեն պարունակող դեղահաբերը հասանելի են 350 մկգ նորէթիստերոնի, 4 մգ դրոսպիրինոնի և 0.075 մգ նորգեստրելի դեղաձևերով։

## Բժշկական կիրառություններ
Պրոգեստոգեն պարունակող դեղահաբերը դաշտանային ֆունկցիան ճնշելու և հղիությունը կանխելու համար կիրառվող տարբերակներից մեկն են։

«Կատարյալ օգտագործման» դեպքում միայն պրոգեստոգեն պարունակող դեղահաբերի արդյունավետությունը անցանկալի հղիությունից խուսափելու համար գերազանցում է 99%-ը, ինչը նշանակում է, որ տվյալ հակաբեղմնավորման մեթոդի կիրառման առաջին տարվա ընթացքում անցանկալի հղիություն կարող է առաջանալ 100 պացիենտներից պակաս քան մեկի մոտ։ «Կատարյալ օգտագործում» նշանակում է, որ կինը իր հակաբեղմնավորիչ դեղահաբը  օգտագործում է ամեն օր միևնույն ժամին՝ առանց բաց թողնելու նախատեսված դեղաչափը։

«Տիպիկ կիրառման» պայմաններում միայն պրոգեստոգեն պարունակող հաբերի՝ անցանկալի հղիության կանխարգելման տեսական արդյունավետությունը նվազում է մոտավորապես մինչև 91–93%, ինչը նշանակում է, որ օգտագործման առաջին տարվա ընթացքում յուրաքանչյուր 100 պացիենտից մոտավորապես 7–9-ի մոտ կարող է գրանցվել անցանկալի հղիություն։ «Տիպիկ օգտագործում» նշանակում է, որ կինը իր հակաբեղմնավորիչ հաբն օգտագործում է ամեն օր անհամապատասխան ժամերին և/կամ բաց է թողնում նախատեսված դեղաչափերը։ «Տիպիկ կիրառման» պայմաններում անարդյունավետության ցուցանիշի վերաբերյալ հետազոտության մեջ ՀՕՀ-ը և ՊՊՀ-ը չեն դիտարկվել որպես առանձին դեղամիջոցներ, փոխարենը դրանք գնահատվել են որպես մեկ ամբողջական խումբ, ինչը նվազեցնում է ստացված արդյունքների նշանակալիությունը։ Մինչ արդյունքների հրապարակումը նորէթինդրոնից բացի այլ պրոգեստոգեն պարունակող ՊՊՀ-երը լայն կիրառում չեն ունեցել, հետևաբար արդյունքները կիրառելի չեն այդ ժամանակվանից ի վեր մշակված դեղաձևերի համար: Հայտնաբերված արդյունավետությունը տատանվում է կախված պրոգեստոգեն պարունակող դեղահաբի տեսակից: Օրինակ՝ նորգեստրելի կիրառման անարդյունավետության հաճախականությունը կազմում է 2%, իսկ դրոսպերիոնի կիրառման անարդյունավետության հաճախականությունը՝ 1,8%։

Որոշ միայն պրոգեստոգեն պարունակող դեղաձևեր, ինչպիսիք են նորէթինդրոն պարունակողները, ենթադրվում էր, որ ունեն ավելի կարճ ազդեցության տևողություն, քան ՀՕՀ-երը։ Արդյունքում, գործող ուղեցույցները խորհուրդ են տալիս, որ դեղաչափերի ընդունման միջև ժամանակը չգերազանցի 27 ժամը՝ արդյունավետությունն ապահովելու համար, ինչը ստեղծում է 3-ժամյա փոփոխականության ինտերվալ։ Սակայն ավելի նոր վերլուծությունը ցույց է տվել, որ ներկայումս կիրառվող պրոգեստոգենային հաբերից շատերն ունեն զգալիորեն ավելի երկար կիսատրոհման պարբերություն։ Մասնավորապես, նորգեստրելը և դրոսպիրենոնը ունեն փոփոխականության ավելի երկար ինտերվալ։ Դեղի ընդունման ժամանակի ավելի մեծ տատանումները նույնպես կարող են արդյունավետորեն կանխել հղիությունը։ Չնայած 3-ժամյա ինտերվալը դեռևս լայնորեն ընդունված է, որոշ հետազոտողներ կարծիք են հայտնել, որ այս ուղեցույցների թարմացումը կարող է օգտակար լինել։

### Ազդեցության մեխանիզմ
Կախված կոնկրետ պրոգեստոգենից և դրա համապատասխան դեղաչափից, պրոգեստոգեն պարունակող դեղահաբերի հակաբեղմնավորիչ ազդեցությունն իրականացվում է հետևյալ մեխանիզմների համակցությամբ՝

* *Արգանդի վզիկի լորձի խտացում*։ Սա նվազեցնում է սերմնահեղուկի կենսունակությունը, սերմնահեղուկի թափանցելիությունը և նվազեցնում բեղմնավորման հավանականությունը։
* *Ձվազատման ընկճում՝ [[Հիպոթալամուս-ադենոհիպոֆիզային համակարգ|հիպոթալամո-հիպոֆիզ-ձվարանային համակարգի]] վրա ազդելով։* Ցածր դեղաչափերով օգտագործման դեպքում ազդեցության այս մեխանիզմը կարող է դիտվել ցիկլերի ~50%-ում։ Միջին դեղաչափերի դեպքում ձվազատումն ընկճվում է ավելի կայուն ձևով՝ ցիկլերի 97–99%-ում, ինչպես դիտվում է ՊՊՀ Ցերազետը (դեզօգեստրել) կիրառելիս։
* *Էնդոմետրիումի փոփոխություն*՝ էնդոմետրիալ գեղձերի կառուցվածքի և դրանց համապատասխան սեկրետոր ֆունկցիաների մոդիֆիկացիայի և էնդոմետրիումի բարակեցման (ատրոֆիայի) միջոցով: Ընդհանուր առմամբ, էնդոմետրիումը դառնում է պակաս նպաստավոր բեղմնավորված ձվաբջջի իմպլանտացիայի համար, որի արդյունքում կենսունակ հղիության հավանականությունը նվազում է։
* *Ֆալոպյան փողերի շարժունակության նվազումը* հանգեցնում է ձվաբջջի և սպերմատոզոիդների՝ վերարտադրողական ուղիներով տեղափոխման դանդաղեցման: Բեղմնավորման գործընթացը և իմպլանտացիան ժամանակի նկատմամբ զգայուն իրադարձություններ են։ Վերարտադրողական բջիջների բնականոն շարժման խաթարումը թեև բերում է կենսունակ հղիության կանխարգելման, այն վերը նշված մեխանիզմներից պակաս նշանակալի է։

### Կրծքով կերակրում
Վերջերս ծննդաբերած պացիենտների համար կրծքով կերակրումը որպես հակաբեղմնավորիչ մեթոդ կարող է կարևոր լինել, քանի որ ծննդաբերությունից հետո վեց ամսվա ընթացքում կրկնակի հղիությունը կարող է բերել հաջորդող հղիության անբարենպաստ ելքի։ Լակտացիոն ամենորեան, չնայած ծննդաբերությունից հետո անցանկալի հղիությունը կանխելու տարածված և արդյունավետ մեթոդ է, կարող է կիրառելի չլինել այն մայրերի համար, ովքեր ընտրում են կամ կարիք ունեն երեխային արհեստական ​​կաթով լրացուցիչ կամ ամբողջական կերակրելու: Համակցված օրալ հակաբեղմնավորիչները սովորաբար խորհուրդ չեն տրվում օգտագործել ծննդաբերությունից հետո մինչև վեց ամիս։ Որպես հակաբեղմնավորման հնարավոր տարբերակ կարելի է օգտագործել պրոգեստոգենային հաբեր՝ ծննդաբերությունից անմիջապես հետո, անկախ կրծքով կերակրման ռեժիմից։

### Համեմատություն համակցված օրալ հակաբեղմնավորիչների հետ
Ի տարբերություն ՀՕՀ-երի, ՊՊՀ կարող են նշանակել կանանց որոշակի խմբերի, մասնավորապես՝ նոր ծննդաբերած կանանց և տարեցների։ Միայն պրոգեստոգեն պարունակող դեղահաբեր կարող են նշանակվել նաև այն անձանց, ովքեր չեն ցանկանում օգտագործել էստրոգեն պարունակող հակաբեղմնավորման մեթոդներ՝ բժշկական հակացուցումների, կողմնակի ազդեցությունների կամ անձնական նախասիրությունների պատճառով։ Էստրոգեն պարունակող հակաբեղմնավորման մեթոդների հակացուցումների օրինակներից են համեմատաբար տարածված հիվանդությունները, ինչպիսիք են հիպերտենզիան, աուրայով միգրենը կամ անամնեզում թոքային զարկերակների թրոմբոէմբոլիայի կամ խորանիստ երակների թրոմբոզի առկայությունը: Մյուս կողմից, միայն պրոգեստոգեն պարունակող դեղահաբերը անվտանգ են այս բոլոր խմբերի համար: Հաշվի առնելով թրոմբների առաջացման ռիսկը հետծննդաբերական շրջանում գտնվող և էստրոգեն պարունակող հակաբեղմնավորման մեթոդներ օգտագործող կանանց մոտ, ՊՊՀ-երը առաջարկվում են վերջերս ծննդաբերած կանանց, ովքեր ցանկանում են օգտագործել հաբեր հակաբեղմնավորման համար։

### Անոմալ արգանդային արյունահոսություն
Հաշվի առնելով դաշտանային ցիկլի վրա ազդելու և էնդոմետրիումի լորձաթաղանթը կայունացնելու իրենց ունակությունը, միայն պրոգեստոգեն պարունակող դեղահաբերը օգտագործվում են նաև անոմալ արգանդային արյունահոսության տարբեր ձևերի բուժման համար:

Անբացատրելի անոմալ արգանդային արյունահոսությամբ պացիենտները պետք է հետազոտվեն բժշկի կողմից։ Սկզբնական հետազոտությունը սովորաբար ուղղված է պացիենտի կայուն վիճակը ապահովելուն և արյունահոսության հիմնական պատճառից կամ հավելյալ արյունահոսությունից առաջացող անմիջական վտանգը կանխելուն:  Արյունահոսության հիմնական պատճառը հասկանալը կարևոր մաս է կազմում յուրաքանչյուր հիվանդի դեպքում բուժման լավագույն հաջորդ քայլը որոշելու համար: PALM-COEIN դասակարգման համակարգը դասակարգում է վերարտադրողական տարիքի հիվանդների մոտ անոմալ արգանդային արյունահոսության հայտնի պատճառները: Ընդհանուր առմամբ, բուժումը կենտրոնանում է ներկայիս արյունահոսության դադարեցման և հետագա դաշտանային ցիկլերի կամ սուր դրվագների ժամանակ արյունահոսությունների նվազեցման վրա:

Անոմալ արգանդային արյունահոսության բուժման համար ՊՊՀ-եր օգտագործելու որոշումը պետք է կայացվի բժշկի հետ խորհրդակցելուց հետո, ով կարող է ուղղորդել բուժման այս տարբերակի նպատակահարմարության վերաբերյալ: Կախված արյունահոսության հիմքում ընկած պատճառից, կարող է նպատակահարմար լինել դեղորայքային բուժումը՝ միայն պրոգեստոգեն պարունակող հաբերով, համակցված օրալ հակաբեղմնավորիչներով կամ տրանեքսամաթթվով: Հետազոտություններից մեկում ցույց է տրվել, որ հղիության հետ չկապված արյունահոսության բուժման համար մեդրօքսիպրոգեստերոնի ացետատ (20 մգ) ընդունած հիվանդների 76%-ը նկատել է արյունահոսության դադարեցում: Դադարեցման միջին ժամանակը թերապիան սկսելուց հետո կազմել է 3 օր:

### Ադենոմիոզ
Ադենոմիոզով (արգանդի պատում էնդոմետրիոիդ հյուսվածքի ներաճ) հիվանդները կարող են տառապել առատ կամ ցավոտ դաշտանային ցիկլերից: Ամենորեա առաջացնելու ունակության շնորհիվ միայն պրոգեստերոն պարունակող հակաբեղմնավորիչ դեղահաբերը կարող են օգնել նվազեցնել այս հիվանդության հետ կապված ախտանիշները: Ներարգանդային պարույրները (ՆԱՊ), որոնք պարունակում են լևոնորգեստրել, կարող են լինել ավելի արդյունավետ՝ ի տարբերություն միայն պրոգեստին պարունակող հաբերի՝ կապված արյունահոսության նվազեցման (հեմոգլոբինի նորմալ մակարդակի պահպանման), արգանդի ծավալի և ցավի նվազեցման հարցում, չնայած երկու մեթոդներն էլ ցույց են տվել դրական ազդեցություն։ Այնուամենայնիվ, ներկայումս բուժման հստակ ուղեցույցներ չկան և բուժման ռազմավարությունները հիմնված են հիվանդի բժշկական պատմության, նախասիրությունների և բուժման հանդեպ պատասխանի վրա:

### Էնդոմետրիոզ
Էնդոմետրիոզի պատճառով թեթևից մինչև միջին աստիճանի կոնքի ցավ ունեցող հիվանդներին կարող են նշանակվել ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցներ (ՈՍՀԲԴ) և հորմոնալ հակաբեղմնավորիչներ (ՀՕՀ կամ միայն պրոգեստին պարունակող հակաբեղմնավորիչներ)՝ ախտանիշները մեղմելու նպատակով: Համակցված պերօրալ հակաբեղմնավորիչները (ՀՕՀ) վաղուց օգտագործվել են որպես առաջին գծի հորմոնալ հակաբեղմնավորիչներ (ի տարբերություն միայն պրոգեստին պարունակող դեղահաբերի) էնդոմետրիոզի բուժման համար: Այնուամենայնիվ, միայն պրոգեստին պարունակող դեղահաբերը, ներառյալ դիենոգեստը, մեդրոքսիպրոգեստերոնի ացետատը, նորէթիստերոնը և ցիպրոտերոնը, նույնպես արդյունավետ են ախտանիշների (օրինակ՝ ցավի, արգանդային առատ արյունահոսության) բուժման, ուղեկցող ախտահարումների նվազեցման և հիվանդների կյանքի որակի բարելավման համար: Հաշվի առնելով այն, որ որոշ հիվանդներ չեն կարող ընդունել համակցված պերօրալ հակաբեղմնավորիչներ՝ էստրոգենային բաղադրիչի հանդեպ հակացուցումների պատճառով, պերօրալ հակաբեղմնավորիչները կարող են լինել այլընտրանքային թերապիա՝ ապահովելով ախտանիշների ադեկվատ թեթևացում: Պերօրալ հակաբեղմնավորիչները, որպես կանոն, չեն նշանակվում ծանր ախտանիշներ ունեցող հիվանդներին:

### Չարորակ նորագոյացությունների առաջացման ռիսկի նվազեցում
Պրոգեստերոնի ամենօրյա օգտագործումը նվազեցնում է էնդոմետրիումի քաղցկեղի առաջացման ռիսկը, սակայն պարզ չէ, թե արդյոք միայն պրոգեստին պարունակող հաբերը նույն չափով են պաշտպանում ձվարանների քաղցկեղից, ինչպես համակցված պերօրալ հակաբեղմնավորիչները (ՀՕՀ)։

## Կողմնակի ազդեցություններ
### Միզասեռական

* Անկանոն դաշտանային արյունահոսություն և քսվող արյունային արտադրություն միայն պրոգեստոգենային հաբեր ընդունող անհատների մոտ, հատկապես թերապիան սկսելուց հետո առաջին ամիսների ընթացքում: Այս կողմնակի ազդեցությունը կարող է անհանգստացնող լինել, սակայն վտանգավոր չէ, և օգտագործողների մեծ մասը նշում է ավելի երկար օգտագործման դեպքում դաշտանային ցիկլի կարգավորում:
* Կարող է առաջացնել մաստալգիա (կրծքագեղձերի զգայունություն և ցավ)

* Պրոգեստոգենային հաբերի՝ տրամադրության վրա ընդհանուր ազդեցության մասին հասանելի տեղեկությունները սահմանափակ են և որևէ հստակ կապ այս դեղամիջոցների օգտագործման և հոգեկան առողջության միջև չի հայտնաբերվել։ Չնայած սրան, որոշ պացիենտների շրջանում կարող են դիտվել տրամադրության տատանումներ, դեպրեսիայի և անհանգստության զգացողություններ։
* Պրոգեստոգենային հաբեր օգտագործող պացիենտների մոտ՝ ի տարբերություն հորմոններ չօգտագործող պացիենտների՝ ավելի հաճախ են հանդիպում ձվարանի ֆոլիկուլային կիստաները։ Ձվարանում փոփոխությունները ժամանակի ընթացքում հետ են զարգանում և ասիմպտոմ անհատներին որևէ միջամտություն անհրաժեշտ չէ։

### Կրծքագեղձի քաղցկեղի ռիսկ
Պրոգեստոգենային հաբերի և կրծքագեղձի քաղցկեղի ռիսկի միջև եղած կապի հավաստիությունը, ի համեմատ ՀՕՀ օգտագործող պացիենտների՝ պակաս նշանակալի է։ Հորմոնային դեղամիջոցներ օգտագործող կանանց շրջանում կրծքագեղձի քաղցկեղի հաճախականության ուսումնասիրման վերջին ամենամեծ հետազոտության (1996) շրջանակներում ընդգրկված կանանց ընդամենը 1%-ից փոքր մասն էր ՊՊՀ օգտագործում։ Ըստ առկա հետազոտությունների, պրոգեստոգենային հաբեր օգտագործող և օգտագործած պացիենտների շրջանում կրծքագեղձի քաղցկեղի ախտորոշման ցուցանիշը հարաբերականորեն ավելի բարձր է, սակայն այս արդյունքը վիճակագրորեն այդքան էլ հավաստի չէ։ Քաղցկեղի ախտորոշման հարաբերական ռիսկը նման է ՀՕՀ օգտագործող կամ օգտագործած պացիենտների մոտ որոշված ռիսկին, և, ինչպես ՀՕՀ-երի դեպքում, հարաբերական բարձր ռիսկը նվազել է դեղամիջոցները դադարեցնելուց հետո ժամանակի ընթացքում, անհետացել՝ 10 տարի անց, և մնացել հաստատուն՝ նախկինում ախտորոշված քաղցկեղի դեպքում։

Մաքուր պրոգեստոգենային հակաբեղմնավորիչների մասին IARC-ի կողմից կատարված վերջին հետազոտությունը (1999) ընդհանրացրել է 1996 թվականին կատարված ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև պրոգեստոգենային հաբերի ընդունման հետ կապված 4 այլ դեպքերի վերահսկման հետազոտություններ։ Նրանք եկել են այն եզրահանգմանը, որ "Ընդհանուր առմամբ կրծքագեղձի քաղցկեղի առաջացման ռիսկի բարձրացում չի հայտնաբերվել"։

Ինչպես ցույց է տրվել WHI-ի կողմից կատարված ուսումնասիրություններում, վերջին շրջանում առաջացած մտահոգությունները՝ կապված հետդաշտանադադարային տարիքի կանանց մոտ հորմոնալ փոխարինող թերապիայի ժամանակ պրոգեստոգենների օգտագործմամբ պայմանավորված կրծքագեղձի քաղցկեղի բարձր ռիսկի հետ, որևէ կերպ չեն ազդել այս կանանց շրջանում ՊՊՀ-ների օգտագործման վրա։

### Դեպրեսիա
Կա հետազոտությունների ստվար զանգված, որ ուսումնասիրում է հորմոնալ հակաբեղմնավորիչների, այդ թվում՝ միայն պրոգեստոգեն պարունակող հաբերի, և կանանց հոգեկան առողջության վրա հնարավոր բացասական ազդեցությունների միջև կապը։ Դանիայում անցկացված մեծածավալ հետազոտությունը՝ մեկ միլիոն կանանց մասնակցությամբ (տևել է 2000 թվականի հունվարից մինչև 2013 թվականի դեկտեմբեր), ցույց է տվել, որ հորմոնալ հակաբեղմնավորիչների օգտագործումը, հատկապես դեռահասների շրջանում, կապված է հետագա դեպրեսիայի վիճակագրորեն նշանակալի բարձր ռիսկի հետ։ Մասնավորապես, միայն պրոգեստոգեն պարունակող հաբեր օգտագործող կանանց մոտ հետագայում հակադեպրեսանտներ օգտագործելու կամ դեպրեսիա ախտորոշվելու հավանականությունը 34%-ով ավելի բարձր էր՝ համեմատած այն կանանց հետ, ովքեր հորմոնալ հակաբեղմնավորիչներ չէին օգտագործում։ 2018 թվականին Շվեդիայում իրականացված համազգային կոհորտային հետազոտությունը 12–30 տարեկան կանանց շրջանում (n=815,662) ևս հայտնաբերել է նշանակալի կապ, հատկապես՝ 12–19 տարեկան դեռահասների շրջանում հորմոնալ հակաբեղմնավորչների և հետագայում հոգեմետ դեղերի օգտագործման միջև։ Չնայած այս ամենին, հետազոտությունների արդյունքները վերջնական չեն, քանի որ դրանք դիտողական բնույթի են և չեն կարող հաստատել որևէ բնույթի պատճառահետևանքային կապ։ Բացի այդ, այս հետազոտությունները հաշվի չեն առնում խանգարող գործոնների հնարավոր ազդեցությունը, օրինակ՝ նախապես առկա առողջական խնդիրները, որոնք կարող էին ազդել արդյունքների վրա։

### Քաշի ավելացում
Կան որոշ ապացույցներ, որ միայն պրոգեստոգեն պարունակող հակաբեղմնավորիչների օգտագործումը կարող է հանգեցնել քաշի ավելացման (միջինում՝ առաջին տարվա ընթացքում մինչև 2 կգ) ավելի բարձր ռիսկի՝ համեմատած այն կանանց հետ, ովքեր չեն օգտագործում որևէ հորմոնալ հակաբեղմնավորիչ։

## Պատմություն
Առաջին պրոգեստոգենային հաբը, որը հայտնվել է շուկայում, պարունակում էր 0.5 մգ քլորմադինոն ացետատ և 1968 թվականին արդեն վաճառվում էր Մեքսիկայում և Ֆրանսիայում։ Սակայն,1970 թվականին կենդանիների վրա իրականացված երկարաժամկետ ուսումնասիրությունների արդյունքում նրա օգտագործումը կասեցվել է՝ ելնելով անվտանգության նկատառումներից։ Հետագայում 1971 թվականին Գերմանիայում շուկա դուրս եկավ լևոնորգեստրել՝ 30 մկգ դեղաչափով (առևտրային անվանումը՝ Միկրովալ)։ Դրան հաջորդեցին մի շարք այլ պրոգեստոգենային պրեպարատներ 1970-ականների սկզբին, ներառյալ էթինոդիոլ դիացետատը, լինեստրենոլը, նորէթիստերոնը, նորգեստրելը և քվինգեստանոլ ացետատը։ Դեզոգեստրել 75 մկգ (առևտրային անվանումը՝ Ցերզետ) 2002 թվականին շուկա դուրս եկավ Եվրոպայում և հանդիսանում է մինչ օրս ներկայացված ամենավերջին պրոգեստոգենային պրեպարատը։ Այն տարբերվում է ավելի վաղ օգտագործվող պրեպարատներից նրանով, որ ցիկլերի 97%-ում կարող է ճնշել ձվազատումը։

2023 թվականի հուլիսին ԱՄՆ Սննդի և դեղերի վարչությունը (FDA) հաստատեց առաջին առանց դեղատոմսի (OTC) միայն պրոգեստոգեն պարունակող հակաբեղմնավորիչ հաբը։ Այդ հաբը, որը վաճառվում է Օփիլլ առևտրային անվանմամբ, պարունակում է 0.075 մգ նորգեստրել, որն օգտագործվում է պերօրալ ճանապարհով՝ օրական մեկ անգամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ
Կատեգորիա:Ծնելիության կարգավորում
Կատեգորիա:Հորմոնալ բեղմնականխիչ միջոցներ