Վալերի Ցեպկալո

**Վալերի Վիլյամովիչ Ցեպկալո** (, ), բելառուս պետական գործիչ, դիվանագետ, կառավարիչ և գործարար։ Միջազգային իրավունքի բնագավառում իրավաբանական գիտությունների թեկնածու։

Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի նախընտրական շտաբի ղեկավարներից մեկը 1994 թվականի նախագահական ընտրություններում, նրա հաղթանակից հետո եղել է Բելառուսի ԱԳ նախարարի առաջին տեղակալը։ 1997 թվականի փետրվարի 24-ից մինչև 2002 թվականի ապրիլի 2-ը զբաղեցրել Է ԱՄՆ-ում և Մեքսիկայում Բելառուսի Հանրապետության դեսպանի պաշտոնը։ 2005 թվականին խորհրդարանում եղել է  նախագահի լիազոր ներկայացուցիչ։ Բարձր տեխնոլոգիաների պարկի համահիմնադիրներից մեկը, 2005 թվականի հոկտեմբերի 7-ից մինչև 2017 թվականի մարտի 2-ը եղել է դրա տնօրենը։

2020 թվականի մայիսին հայտարարել էր Բելառուսի Հանրապետության նախագահի ընտրություններում իր առաջադրման մասին։ 2020 թվականի հուլիսի 14-ին նրան մերժել են գրանցել որպես թեկնածու՝ այն հիմքով, որ 160 հազար հանձնված ստորագրության թերթիկներից վավեր են ճանաչվել միայն 75 հազարը։ 2020 թվականի հուլիսի 4-ին քրեական գործի հետաքննության ֆոնին ընտանիքի հետ լքել է երկիրը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1965 թվականի փետրվարի 22-ին Գրոդնո քաղաքում։ Եղել է ինժեներ-քիմիկոս Վիլյամի և Նինա Ցեպկալոյի ընտանիքի միակ երեխան։ Հայրը ավարտել է Օդեսայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը, մայրը՝ Խարկովի ինժեներա-տնտեսական ինստիտուտը։

Սովորել է Գրոդնոյի թիվ 14 միջնակարգ դպրոցում՝ անգլերենի խորացված ուսուցմամբ, զբաղվել է պատմությամբ, ավարտել է դպրոցը գերազանց վկայականով։ 1982-1984 թվականներին Մինսկում սովորել է Բելառուսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում։ 1984 թվականին բանակ է զորակոչվել երկամյա ժամկետով (այն ժամանակ ուսանողների տարկետումը չեղարկվել էր), ծառայել է Խմելնիցկում ռազմավարական նշանակության էլիտար հրթիռային զորքերում։

1986 թվականին ծառայությունից հետո անմիջապես ընդունվել է ԽՍՀՄ ԱԳՆ Միջազգային հարաբերությունների Մոսկվայի պետական ինստիտուտ, որն ավարտել է գերազանցությամբ։ Սովորելուց հետո մնացել է ասպիրանտուրայում, այն ավարտել է գերազանցությամբ, դասավանդել է Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտում և դարձել իրավաբանական գիտությունների թեկնածու։

### Դիվանագիտական և քաղաքական գործունեություն
Մոսկվայի Միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտում ֆիններեն է սովորել և 1991 թվականին ուղարկվել է Ֆինլանդիա որպես ԽՍՀՄ դեսպանատան աշխատակից։ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո նա որոշում է կայացրել վերադառնալ Մինսկ։ 1992 թվականին զբաղեցրել է Բելառուսի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարության երկրորդ քարտուղարի պաշտոնը։ 1993 թվականին աշխատանքի է անցել որպես պետության ղեկավարի խորհրդական՝ Բելառուսի Հանրապետության Գերագույն խորհրդի նախագահ Ստանիսլավ Շուշկևիչի ղեկավարությամբ։ Ս. Շուշկևիչի հրաժարականից հետո Գերագույն Խորհրդի նախագահի պաշտոնից 1994 թվականին անցել է ԱՊՀ գործադիր քարտուղարության գործադիր քարտուղարի խորհրդականի պաշտոնի։ Ավելի ուշ Շուշկևիչը համառորեն բնութագրում էր որպես «հմուտ հոգեբան և պրոֆեսիոնալ»։

1994 թվականին Վալերի Ցեպկալոն Դմիտրի Բուլախովի խորհրդով մտել է 1994 թվականի ընտրություններում ամենաերիտասարդ թեկնածու Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի նախընտրական շտաբի կազմի մեջ Վիկտոր Գոնչարի, Լեոնիդ Սինիցինի, Ալեքսանդր Ֆեդուտայի հետ միասին՝ միջազգային քաղաքականության հարցերը համակարգելու համար։ Վալերի Ցեպկալոն կազմակերպել է Լուկաշենկոյի այցը Մոսկվա, որտեղ նա այցելել է Պետական Դումա և հանդիպել ՌԼԴԿ-ի առաջնորդներից մեկի (առաջին գումարման Պետդումայի կազմում առավել ներկայացուցչական կուսակցություն), ՌԴԿԿ-ի նախագահ Գենադի Զյուգանովի և Ռուսաստանի Ագրարային կուսակցության նախագահ Նիկոլայ Խարիտոնովի հետ։ Ուղևորությունը կազմակերպվել էր բելառուսա-ռուսական ինտեգրացիոն դաշտում միավորներ հավաքելու և հասարակական ուշադրությունը գրավելու նպատակով։

1994 թվականի օգոստոսի 8-ին Լուկաշենկոյի երդմնակալությունից անմիջապես հետո Վալերի Ցեպկալոն նշանակվել է Բելառուսի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարի առաջին տեղակալ։ 1997-2002 թվականներին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում և Մեքսիկայում եղել է Բելառուսի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան (համատեղության կարգով)։

Դիվանագիտական ծառայության ավարտից հետո դարձել է Բելառուսի Հանրապետության նախագահի օգնականը՝ գիտության և տեխնոլոգիաների գծով։

2005 թվականի փետրվարի 14-ից հոկտեմբերի 7-ը եղել է խորհրդարանում նախագահի լիազոր ներկայացուցիչը։ 2005 թվականին Ցեպկալոն դարձել է ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղարի կառավարական փորձագետը՝ հաղորդակցման և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և տեղեկատվական անվտանգության բնագավառում։ 2009 թվականին նա նաև մտել է Գլոբալ դաշինքի ռազմավարական խորհուրդ՝ Միավորված ազգերի կազմակերպության տեղեկատվական-հաղորդակցական տեխնոլոգիաների և զարգացման համար։

### Բարձր տեխնոլոգիաների զբոսայգի
ԱՄՆ-ում Բելառուսի դեսպանի աշխատանքի ժամանակ կառչել է տեխնոլոգիական ընկերությունների զարգացումը խթանող էկոհամակարգի հայեցակարգից։ Դիվանագետի խոսքով՝ 2002 թվականին վերադառնալուց հետո նրան մեկուկես տարի է պահանջվել, որպեսզի երկրի ղեկավարությանը համոզի բելառուսական IT-ընկերությունների համար ենթակառուցվածքի և «ձգողականության կենտրոնի» ստեղծման անհրաժեշտության մեջ։ Այս ամենի ֆոնին երկրի քաղաքական վերնախավը վստահ էր տեղեկատվական ինդուստրիայի անվճարունակության հարցում։ Պետական ապարատի ներկայացուցիչների շրջանում իր մտահղացումների հանրահռչակման աշխատանքներն ավելի ուշ նկարագրել է «բարձր տեխնոլոգիաների զբոսայգի. զարգացման 10 տարի» գրքում։

Բարձր տեխնոլոգիաների պարկի ստեղծման գաղափարն առաջին անգամ առաջադրվել է նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի կողմից 2003 թվականին տեղեկատվական տեխնոլոգիաների շաբաթվա ընթացքում՝ տեղեկատվական ինդուստրիայի զարգացման և ժամանակակից տեխնոլոգիաների հիման վրա տնտեսության ավանդական ճյուղերի՝ արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, կրթության, առողջապահության, պաշտպանության և անվտանգության վերափոխման նպատակով։ 2004 թվականի հուլիսին նախագահի աշխատակազմի ղեկավար Ուրալ Լատիպովը և նախագահի օգնական Վալերի Ցեպկալոն առաջին առցանց մամուլի ասուլիսն էին տվել՝ պատասխանելով ՀԾԿՀ-ի զարգացման հայեցակարգի վերաբերյալ 150 գիտնականների, գործարարների և քաղաքական գործիչների հարցերին։ Կազմակերպությունը ստեղծվել է 2005 թվականի սեպտեմբերի 22-ին, իսկ հոկտեմբերի 7-ին նրա վարչակազմի տնօրեն է նշանակվել Վալերի Ցեպկալոն։ ԲՏԶ-ի գլխավոր խնդիրները համառորեն նշել Է արտասահմանում IT-մասնագետների արտահոսքի կասեցումը, Բելառուսում տեղեկատվական ստարտափների զարգացման համար հարմարավետ պայմանների ստեղծումը, իսկ 2009 թվականին գերմանական Der Spiegel ամսագրին տված հարցազրույցում նա հայտարարել է, որ Բելառուսում ձևավորվում է նոր «Սիլիկոնային հովիտ»։

2005 թվականին զբոսայգու վարչակազմն առանձնացրել է 50 հեկտար տարածք Մինսկում Ուրուչյե թաղամասի մոտ։ Տասը տարվա ընթացքում տեղամասում ստեղծել են գիտահետազոտական մասնաշենք, ֆիրմաների ներկայացուցչությունների շենքեր, համաժողովների անցկացման կենտրոն, բնակելի և հյուրանոցային համալիրներ և առևտրի կենտրոն։ Կազմակերպության զարգացման համար տրամադրվել է 300 հազար ԱՄՆ դոլարի չափով վարկ՝ տարեկան 17 տոկոս տոկոսադրույքով, որը ԲՏԶ-ն վճարել է առաջին երկու տարիներին։ Ենթադրվում էր, որ մինչև 2015 թվականը ԲՏԶ-ի արտահանման ցուցանիշները կհասնեն 300-350 միլիոն ԱՄՆ դոլարի։ Ոլորտի զարգացմանը պետք է նպաստեր հարկային հատուկ ռեժիմը։

2014 թվականին այգում գրանցվել է 138 ընկերություն, որոնց արտադրության ընդհանուր ծավալը հասել է 650 միլիոն դոլարի։ Այդ ժամանակ մեկ շնչին բաժին ընկնող ծրագրային արտադրանքի արտահանման ծավալով Բելառուսը առաջ է անցել Հնդկաստանից և ԱՄՆ-ից։ Երկրում կտրուկ աճել է ծրագրավորողի մասնագիտության վարկանիշը, մի շարք դպրոցներում սկսել են լրացուցիչ կրթական ծրագրեր։ Ցեպկալոյի խոսքով՝ Բելառուսում ՏՏ ոլորտի աճը մի քանի անգամ գերազանցել է միջին համաշխարհային ցուցանիշները, իսկ այգու մաքուր արտահանումը գերազանցել է ազգային արդյունաբերական գործարանների ընդհանուր ներդրումը։

Այգու վարչակազմի և պաշտոնյաների միջև կոնֆլիկտը սկսվել է 2015 թվականին, երբ հայտնի է դարձել ծրագրավորողների համար եկամտահարկը 1 %-ով ավելացնելու պլանների և սոցզպաշտպանության հիմնադրամին երեք անգամ մուծումների չափի մասին։ Ցեպկալոն նախազգուշացրել է «ուղեղների արտահոսքի» վտանգի մասին և տվյալներ է ներկայացրել, որ նույնիսկ նվազեցված դրույքաչափերի դեպքում ԲՏԶ-ի ծրագրավորողը երեք անգամ ավելի հարկ է վճարել, քան միջին վիճակագրական Բելառուսի քաղաքացին։ Հայտերը հաջողվել է գրանցել մինչև 2020 թվականը՝ խոստման դիմաց, որ ԲՏԶ ռեզիդենտ ընկերությունները կաշխատեն ավելի մեծ նվիրվածությամբ՝ հօգուտ ամբողջ բելառուսական տնտեսության, ոչ միայն ՏՏ-հատվածի։ Բացի ծրագրավորողների և ԲՏԶ-ի ռեզիդենտների համար հարկային արտոնությունների պաշտպանումից, 2016 թվականին առաջարկում էր երկրի Քրեական օրենսգրքից բացառել անօրինական ձեռնարկատիրական գործունեության համար պատասխանատվությունը, բացի «մարդկանց կյանքի հետ կապված բժշկական գործունեությունից»։ Նա նման դրույթը անվանել է խորհրդային տնտեսության մասունք և նշել է, որ բելառուսական արտադրողի պատիժը խախտում է իր դիրքերը արտաքին շուկաներում։ Նրա կարծիքով, Apple-ը շատ ավելի դժվար կլիներ զարգացնել, եթե Սթիվ Ջոբսն ու Սթիվ Վոզնյակը ծնվեին Բելառուսում։ Դիրքորոշումը հասարակական լայն արձագանք է առաջացրել, իսկ գլխավոր դատախազ Ալեքսանդր Կոնյուկը հայտարարել է, որ պարտավոր է կատարել օրենսդրության մեջ ամրագրված նորմերը։

2017 թվականի մարտի 2-ին ազատվել է բարձր տեխնոլոգիաների պարկի վարչակազմի տնօրենի պաշտոնից։ Կազմակերպության աշխատակիցների համար որոշումն անակնկալ էր։ Ինքը Ցեպկալոն իրավիճակը կապել է իր ակտիվ դիրքորոշման և ուժայինների հետ հակամարտության հետ։ Թեև 2017 թվականի սկզբին Բելառուսում ծրագրային ապահովման մշակման ոլորտի շրջանառությունը մոտեցել է միլիարդավոր դոլարներին և ԲՏԶ-ի ռեզիդենտների թվում եղել են Wargaming.net, Maps.me Viber-ը, շուկայի մասնակիցները նշել են, որ ՏՏ-արդյունաբերության աճի տեմպերը համապատասխանել են Արևելյան Եվրոպայի մյուս երկրներին։ Օրինակ՝ ուկրաինական աութսորսինգի ոլորտի աճի տեմպերը 9 %-ով գերազանցել են բելառուսական ցուցանիշները՝ հարկային բեռի մակարդակի եռակի տարբերությամբ։ Իսկ Համաշխարհային ցուցանիշներում Բելառուսի ընդհանուր մասնաբաժինը կազմել է այդ տոկոսի տասներորդ մասը։ ԶԼՄ-ներում նաև հայտնել են, որ պաշտոնանկությունը պայմանավորված է ռեզիդենտներին բելառուսական տնտեսության այլ ճյուղերի զարգացման համար համառորեն վերակողմնորոշելու ցանկությամբ։ Նշելով ԲՏԶ-ի ստեղծման և զարգացման գործում ունեցած վաստակը՝ վերլուծաբաններն ուշադրություն են դարձրել նաև նրա թույլ կողմերին՝ մթերային ընկերությունների համար մուտքի բարձր շեմ և ֆորմալիզմ։

Նորարարական ենթակառուցվածքների ստեղծման եզակի փորձը սկսել են օգտագործել Ուզբեկստանի, Ադրբեջանի և Վրաստանի կառավարությունները։ Համառորեն օգնել է նախկին ԽՍՀՄ-ի տարբեր երկրների կառավարություններին ուժեղ IT-հատվածի ձևավորման գործում, ինչպես նաև խորհուրդ է տվել Սաուդյան Արաբիայի իշխանություններին։ Նա մասնակցել է Ուզբեկստանի Mirzo Ulugbek Innovation Center ինովացիոն կենտրոնի զարգացմանը։ 2018 թվականին նա հիմնել է Prabook.com կենսագրական գրադարանը։ ԲՏԶ-ից ազատվելուց հետո 2018 թվականին առաջին անգամ Ցեպկալոն հանդես է եկել բելառուսական մեդիատարածությունում։ Նա, մասնավորապես, դեմ է արտահայտվել ԲՏԶ-ի ռեզիդենտների թվի ավելացմանը՝ կարծելով, որ պրակտիկան կնվազեցնի մատուցվող ծառայությունների որակը։ Այսպես, միայն 2018 թվականին ԲՏԶ ռեզիդենտ կազմակերպությունների աշխատակիցների թիվն աճել է 15 հազարով։ Այնուամենայնիվ, մինչև 2020 թվականը ԲՏԶ-ն հարթակ էր բելառուսական ստարտափների քառորդ մասի համար, իսկ նորարարական տեխնոլոգիաները կազմել են երկրի արտահանման ավելի քան մեկ երրորդը։

### Մասնակցություն նախագահական քարոզարշավին
2020 թվականի մայիսի 8-ին Facebook-ի իր էջում Վալերի Ցեպկալոն հայտարարել է 2020 թվականի օգոստոսի 9-ին կայանալիք նախագահական ընտրություններին մասնակցելու մտադրության մասին։ Նա քննադատել է երկրում գոյություն ունեցող ռեժիմը՝ անվանելով «իրեն սպառած կառավարման համակարգ, որի դեպքում ողջ ժողովուրդն ամեն օր նայում է մեկ մարդու տրամադրությանը»։ Ցեպկալոն հայտարարել է հասարակության և պետության կազմակերպման նոր մեթոդների անհրաժեշտության մասին, իսկ նախագահության տարիները Լուկաշենկոն անվանել է «լճացման, հասարակական անտարբերության և ժամանակաշրջան»։ Վերլուծաբանները, հասարակական գործիչներն ու քաղաքագետները տարբեր կարծիքներ են հայտնել գործարարի որոշման պատճառների մասին։ «Բելհարդ» ընկերությունների խմբի ղեկավար Իգոր Մամոնենկոն կառչել է իշխանության փոխզիջումային ժառանգորդից, IT-ինդուստրիայի ներկայացուցիչները կարծում էին, որ կառչած է կեղծ ֆիգուր լինելուց և նրա առաջադրումը համաձայնեցված է նախագահի վարչակազմի հետ։

Լիբերալ իսթեբլիշմենթի երկու թեկնածուների առաջադրումը (Վալերի Ցեպկալո և Վիկտոր Բաբարիկո) վկայում է քաղաքային միջին խավի շրջանում քաղաքական և տնտեսական իրավիճակի աճող դժգոհության մասին։ Նրանց ծրագրերը նման էին և միտված էին փափուկ բարեփոխումների կողմնակիցներին ներգրավելուն և տնտեսության ազատականացմանը։ Ցեպկալոն հայտարարել է անարդյունավետ պետական ձեռնարկությունների արդիականացման, դոտացիաների դադարեցման և առողջապահության և կրթության ոլորտում ներդրումների անհրաժեշտության մասին։ Նա առաջարկում էր ԱԷԿ-ի կառուցման փոխարեն գնալ գործող ՋԷԿ-ի վերանորոգման սկանդինավյան ճանապարհով։ Կողմ է արտահայտվել խորհրդարանի և դատարանների անկախությանը, պետության ղեկավարի լիազորությունների սահմանափակմանը երկու ժամկետներով և նախագահական հանրապետությունից հրաժարվելուն։ Թեկնածուն հայտարարել է երկրում կյանքի և ուսման համար օրինակելի ենթակառուցվածք ստեղծելու մտադրության մասին։ Ըստ Ցեպկալոյի՝ Լուկաշենկոն «կյանքից կտրվել է, չգիտի, թե ինչով է ապրում ժողովուրդը, չի հասկանում նրա սպասելիքները»։ Նա հրաժարվել է իրեն բնութագրել որպես ընդդիմադիր և ձևավորել է տեխնոկրատի թեկնածուի կերպար, որը ձգտում է պետական կառավարման բերել իր փորձը ՏՏ-ինդուստրիայից։ Նա ուզում էր կոռուպցիան արմատախիլ անել պետական կառավարման մեջ թափանցիկ որոշումների կայացման մեխանիզմների ներդրման շնորհիվ։ Արդեն առաջին ասուլիսի ժամանակ նա հանդես է եկել բազմավեկտոր արտաքին քաղաքականության օգտին և հայտարարել, որ արտաքին քաղաքականության մեջ իր առաջնահերթությունը «բարեկամությունն է բոլորի հետ»։ Նա կողմնակից էր Ռուսաստանի հետ միութենական պետության շրջանակներում ինտեգրմանը, բայց առաջարկում էր վերանայել պայմանագրի պայմանները։ Նրա կարծիքով՝ Բելառուսը պարտավոր է զուգահեռաբար զարգացնել հարաբերությունները ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ։ Թեկնածուն ընդգծել է, որ «հոգեբանական կարծրատիպերի մակարդակով» բելառուսների, ռուսների և ուկրաինացիների միջև սկզբունքային տարբերություն չի տեսնում, և որ մտադիր է հաղթանակի դեպքում պահպանել ռուսաց լեզվի կարգավիճակը։

2020 թվականի մայիսին Լուկաշենկոն հայտարարել էր առկա փոխզիջման մասին՝ ակնարկելով ԲՏԶ-ի տնօրենի պաշտոնից նրա հեռացման պատճառները, սակայն հրաժարվել էր դրանք նշել։ Հարցազրույցներից մեկում նախագահը Ցեպկալոյի ասածները զառանցանք է որակել։ Ենթադրվում է, որ Լուկաշենկոն ակնարկել է ընդդիմադիր գործչի կնոջ՝ Վերոնիկա Կառչալոյի մասին, որն ավելի վաղ օգտվել էր արհեստական բեղմնավորման մեթոդից։ Ի պատասխան՝ Ցեպկալոն հայտարարել է, որ իր հեռացումը ԲՏԶ-ից կապված է եղել գործարարների ձերբակալությունների դեմ հանդես գալու և գլխավոր դատախազի և Քննչական կոմիտեի հետ հակամարտություններին հաջորդած ելույթների հետ։

2020 թվականի մայիսին ստեղծվել է նախաձեռնող խումբ Անդրեյ Լանկինի ղեկավարությամբ, որի կազմում ընդգրկված էր 884 մարդ։ Մայիսի 20-ին Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը գրանցել է ակտիվիստներին՝ թեկնածուի օգտին ստորագրություններ հավաքելու համար։ Հուլիսի սկզբին նրանք հավաքել են մոտ 220 հազար ձայն, որոնցից խլել և ԿԸՀ են ներկայացրել 160 հազար ձայն։ Դրանցից արժանահավատ են ճանաչվել միայն 75249 ստորագրություն, ինչպես նաև հանձնաժողովը բացահայտել է կնոջ փաստացի և հայտարարագրված եկամտի անհամապատասխանությունը։ Ընդ որում, մերժված ձայների 94,36 %-ից ավելին ստուգում չի անցել, քանի որ նրանց կողքին ամսաթվերը չեն դրվել ստորագրողների կողմից։ Քաղաքագետ Պավել Ուսովի կարծիքով՝ երկրի իշխանությունները մրցապայքարից առաջինը դուրս են հանել Ցեպկալոյին, որպեսզի ապակողմնորոշեն բնակչությանը և պատրանք ստեղծեն Բաբարիկոյի համար մասնակցության հնարավորության համար։ Շտաբում ստորագրությունների գրանցման մերժումը համարել են անհիմն, թեկնածուն այն վիճարկել է երկրի Գերագույն դատարանում և պահանջել է ստորագրությունների ընտրության ակտեր, սակայն հայցը մերժվել է։ ԿԸՀ-ի հաշվարկներում սխալներն ընդունել է միայն Բոբրույսկի մայիսմեկյան շրջանում, մնացած շրջաններում աշխատողները «հիմքեր չեն գտել ստորագրությունների ստուգման արդյունքները սխալ համարելու»։ Ի պատասխան ընտրողների դիմումի՝ ԿԸՀ-ում ներկայացված փաստաթղթերը ստուգելու խնդրանքով հայտնել են, որ օրենսդրությունը նման ընթացակարգ չի նախատեսում։ Այդ ընթացքում քաղաքական գործիչը որոշ ժամանակ չէր կարող հայտնվել հանրության առջև կորոնավիրուսի կասկածների պատճառով։ Նրա կինը՝ Վերոնիկա Ցեպկալոն, հայտնել է, որ իր հայտարարագրի տվյալների և ԿԸՀ-ի հաշվարկների տարբերությունը կապված է հարկային վճարումների հետ. ԿԸՀ-ն հրապարակել է մինչև հարկերի և տուրքերի վճարումը հասույթի թիվը, ինչպես նաև ներառել է բնական եկամուտը։ Հուլիսի 14-ին ԵՄ-ի արտաքին քաղաքականության գերագույն ներկայացուցիչ Ժոզեպ Բորելը իրավիճակը համարել է բելառուսների կամաարտահայտման հնարավորության սահմանափակում։ Ի պաշտպանություն Ցեպկալոյի և Բաբարիկոյի՝ Մինսկում, Զսպանակներում, Գոմելում և Բրեստում տեղի են ունեցել մի շարք չարտոնված հանրահավաքներ և զանգվածային ձերբակալություններ։ Հուլիսի 16-ին Վալերի Ցեպկալոյի, Սվետլանա Տիխանովսկայայի և Վիկտոր Բաբարիկոյի շտաբների ներկայացուցիչները համաձայնության են եկել միավորման շուրջ և ընդհանուր նպատակներ են ներկայացրել, որոնց թվում են օգոստոսի 9-ի քվեարկության կոչը, ընտրություններին մասնակցելը, քաղաքական և տնտեսական բանտարկյալների ազատ արձակումը, «կրկնակի արդար ընտրությունների» անցկացումը։

## Հասարակա-քաղաքական գործունեություն
2021 թվականի հունվարի 6-ին Վալերի Ցեպկալոն հայտարարել է բելառուսական Ժողովրդավարական ֆորումի ստեղծման մասին՝ նպատակ ունենալով միավորել «սահմանադրական բարեփոխումների բոլոր առողջ ուժերը՝ որպես ժողովրդական մեծամասնության ողջամիտ այլընտրանք՝ ի պատասխան կեղծ ազգային համաժողովրդական ժողովի»։

## Քրեական հետապնդում
Բարձր տեխնոլոգիաների պարկի տնօրեն Վսեվոլոդ Յանչևսկու խոսքով՝ առաջին անգամ Վալերի Ցեպկալոն կարող էր բանտ ընկնել դեռ նրա ղեկավարության ժամանակ. հարկային խախտումների մեղադրանքները շոշափել են ընկերություններից մեկը, նրանց փոխհատուցել են, և հարցը փակվել է։

Նախընտրական արշավի ֆինանսավորման համար Վալերի Ցեպկալոն իր տունը վաճառել է 418,3 մ² մակերեսով Ազգային գրադարանին հակառակ լիզինգի սխեմայով, սակայն շարունակել է օգտվել դրանից։ 2020 թվականի հունիսի 24-ին թուրքական ծագմամբ բելառուս գործարար Սեդաթ Իգդեջին դիմել է Գլխավոր դատախազություն՝ բողոքելով Վալերի Ցեպկալոյի դեմ։ Հայցվորը պնդել է, որ ԲՏԶ-ում աշխատելու ժամանակ Վալերի Ցեպկալոն իրենից կաշառք է վերցրել 200 հազար դոլար արժողությամբ այդ տան շինարարության, արձակուրդների վճարման, ինչպես նաև մեկ միլիոն դոլար կանխիկ գումարով։ Փոխարենը Իգդեջի ընկերություններին ապահովել են ԲՏԶ-ի համար գիտաարտադրական համալիրի կառուցման տենդերում հաղթանակը։ Երբ կառուցապատողը հրաժարվել է հովանավորել շղթան ավելի, նա սկսել է «խնդիրներ ստեղծել»։ Իգդեջին մոտ 15 միլիոն դոլար ծախս է կրել։ Կառուցապատողի խոսքով Ցեպկելոն նաև խոստովանել է, որ Կիպրոսում օֆշորներ է կառավարում։ Նա մամուլի ասուլիսի ժամանակ հայտարարել է, որ Իգդեջին չի կարողացել կատարել ստանձնած պարտավորությունները և 2014 թվականին նրա ընկերությունը հեռացվել է վարչապետ Միխայիլ Մյասնիկովիչի հետ աշխատանքից։ Քննության ընթացքում կողմերը միմյանց մեղադրել են սուտ վկայություն տալու, պատիվն ու արժանապատվությունը վիրավորելու մեջ։ Դատախազ Իգդեջիին ուղղված նամակում Իգդեջին հայտնել է իր անձնական կյանքի մասին իրեն հայտնի վարկաբեկող տեղեկությունների մասին, ինչպես նաև հայտարարել է, թե իրեն և իր ընտանիքի անդամները, իբր, բազմիցս սպառնալիքներ են ստացել, թեև կառուցապատողի ելույթը Կառչալի դեմ կապված չի եղել վերջինիս քաղաքական գործունեության հետ։ Միաժամանակ Իգդեջին խոստովանել է, որ մի քանի տարի անց հայտարարել է կաշառակերության ակտի մասին, որպեսզի չխանգարի ընտանիքին՝ փողն օգտագործել նախընտրական արշավում տան վաճառքից։ Ինքը՝ Ցեպկալոն, մեղադրանքները սադրանք է համարել։ Առաջին դատական նիստին Վալերի Ցեպկալոյի ներկայացուցիչները չեն ներկայացել հունիսի 21-ին պատիվն ու արժանապատվությունը վիրավորելու մեղադրանքով։

## Հարկադրված արտագաղթ
2020 թվականի հուլիսի 24-ին Բելառուսից մեկնել է Մոսկվա՝ զգուշանալով իրավապահ մարմինների կողմից նախապատրաստվող ձերբակալությունից։ Նրա խոսքով՝ դատախազության աշխատակիցները գնացել են դպրոց, որտեղ սովորում են նրա երեխաները, և սկսել են նրա կնոջ մայրական իրավունքների օտարման գործընթացը։ Պետական մարմինների ներկայացուցիչները հերքել են այդ հայտարարությունները։ Ենթադրելով, որ երեխաները դառնալու են ճնշման լծակ, ցանկացել է երկրից դուրս բերել նրանց։ Քննչական միջոցառումների ընթացքում ՆԳՆ աշխատակիցները հարցաքննել են կնոջն ու Ցեպկալոյին։

Ցեպալոն հայտարարել է Ռուսաստանից արտահանձնման պատճառների բացակայության մասին, սակայն հաստատել է հայրենիքում իրադրության սրման դեպքում վերադառնալու պատրաստակամությունը։ Նա որոշել է կենտրոնանալ մամուլի ասուլիսների անցկացման վրա, որտեղ միջազգային հանրությանը լուսաբանել է Բելառուսում գործերի իրական վիճակը։ Մասնավորապես, նա բաց նամակով դիմել է աշխարհի ավելի քան երեսուն առաջնորդներին, ներառյալ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփին, Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելին և Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինին՝ խնդրելով աջակցել արդար ընտրությունների անցկացմանը։

2020 թվականի օգոստոսի 2-ին Ցեպկալոն տեղափոխվել է Կիև։ Մեկ շաբաթ անց նրա կինը նույնպես լքել է երկիրը։ Նրա մեկնումը հրահրել է շտաբի ղեկավար Բաբարիկո Մարիա Կոլեսնիկովայի սխալ ձերբակալությունը, որին, ենթադրաբար, բռնել են Վերոնիկա Կառչալոյի հետևից։ Ակտիվիստուհին շարունակել է քարոզչական գործունեությունը։ Օրինակ, նա գրել է դիմում՝ պահանջելով օրինական նախագահ ճանաչել Սվետլանա Տիխանովսկային և «դադարեցնել անօրինականությունը, որը կատարվում է Բելառուսում»։ Այդ նպատակով քվեարկությունից հետո ընդդիմադիր թեկնածուները ստեղծել են «պետական փրկության կոմիտե», ինչի մասին օգոստոսի 11-ին ՌԻԱ Նովոստիին տված հարցազրույցում հայտարարել է Վալերի Ցեպկալոն։

2020 թվականի օգոստոսի 15-ին քրեական գործ է հարուցվել, նրա նկատմամբ հետախուզում է հայտարարվել Բելառուսում և Ռուսաստանում։ Հաջորդ օրը նախկին թեկնածուն հայտարարել է, որ մտադիր է տեղափոխվել Լեհաստան՝ ազդեցիկ քաղաքական գործիչների հետ հանդիպելու համար։ Նա նաև հայտարարել է Բելառուսում «ազգային փրկության ճակատի» ձևավորման մասին, որը ձգտում էր մոբիլիզացնել բնակչությանը Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի իշխանության բռնազավթման դեմ։ Միաժամանակ քաղաքականություն է մեկնել կինը, որին մոտ երեք ժամ պահել էին ուկրաինական սահմանին, Ցեպկալոն դա գնահատել է որպես քաղաքական ճնշում։ Օգոստոսի 18-ին ընտանիքը ամբողջ կազմով ժամանել է Վարշավա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բելառուս հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Բելառուսի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Բելառուս)