Պոստմոդեռն

**Պոստմոդեռնը** (**պոստմոդեռնություն** կամ **պոստմոդեռն վիճակ**) հասարակության տնտեսական կամ մշակութային կարգավիճակ է, որը ներկայացնում է արդիականությունից *հետո* սկսված և ոչ ամբողջական պատմական շրջան՝ դեռ այն պահից, երբ սկսեցին քայքայվել արդյունաբերական հասարակության հիմքերը։  Որոշ արվեստի դպրոցներ համարում են, որ արդիականությունն ավարտվել է 20-րդ դարի վերջին՝ 1980-ականներին կամ 1990-ականների սկզբին, և որ այդ ժամանակ փոխարինվել է պոստմոդեռնով, սակայն մյուսները ընդլայնում են արդիականության ընթացքը՝ ծածկելու այն զարգացումները, որոնք արտահայտվում են պոստմոդեռնով։ Պոստմոդեռն վիճակը երբեմն բնութագրվում է որպես մշակույթ՝ զրկված ցանկացած  ինքնավար վիճակում գործելու հնարավորությունից, ինչպիսին է, օրինակ, ռեգրեսիվ մեկուսացումը՝ ի տարբերություն մոդեռնիզմի առաջադեմ մտքի վիճակի։

Պոստմոդեռնը կարող է նշանակել անձնական արձագանք պոստմոդեռն հասարակությանը, կամ հասարակական պայմաններին, որոնք այն դարձնում են պոստմոդեռն, կամ այնպիսի կեցության վիճակին, որը կապված է պոստմոդեռն հասարակության և պատմական դարաշրջանի հետ։ Համատեքստերի մեծ մասում այն պետք է տարբերել պոստմոդեռնիզմից, պոստմոդեռն փիլիսոփայությունների ընդունումից կամ արվեստի, մշակույթի և հասարակության մեջ ընդգրկված գծերից։ Փաստորեն, այսօրվա պատմական հեռանկարները պոստմոդեռն արվեստի (պոստմոդեռնիզմ) և պոստմոդեռն հասարակության (պոստմոդեռնիզմ) զարգացումների վերաբերյալ լավագույնս կարելի է բնութագրել որպես երկու լայն տերմիններ այն գործընթացների համար, որոնք ներգրավված են շարունակական դիալեկտիկական հարաբերություններում, ինչպիսին է պոստ-պոստմոդեռնիզմը, որի արդյունքն է ժամանակակից աշխարհի զարգացող մշակույթը։

Որոշ մեկնաբաններ համարում են, որ արդիականությունը չի ավարտվել, և հետպատերազմյան դարաշրջանը համարում են արդիականության շարունակություն, որին նրանք անվանում են ուշ արդիականություն։

## Տերմինի օգտագործումը
*Պոստմոդեռնը* հետարդիական լինելու վիճակն է, որը սկիզբ է առնում արդիականությունից հետո կամ արձագանքում է դրան, ինչպես պոստմոդեռն արվեստում  ( *տես [[պոստմոդեռնիզմ]]* )։ Արդիականությունը սահմանվում է որպես ժամանակաշրջան կամ պայման, որը թեթևակի նույնացվում է առաջադեմ դարաշրջանի, արդյունաբերական հեղափոխության կամ լուսավորության հետ։ Փիլիսոփայության և քննադատական տեսության մեջ *պոստմոդեռնը* վերաբերում է հասարակության այն վիճակին, որը ներկայացնում է արդիականությունից հետո ընկած ժամանակաշրջանը՝ ներառող արդիականության ավարտի հիմքերը։ Այս կիրառումը վերագրվում է փիլիսոփաներ Ժան-Ֆրանսուա Լիոտարին և Ժան Բոդրիյարին։

Հաբերմասի արդիականության մի «նախագիծ» առաջընթաց ունեցավ՝ ռացիոնալության և հիերարխիայի սկզբունքները հասարակական և գեղարվեստական կյանքում ներառելով։ (Տե՛ս նաև Հետարդյունաբերական, Տեղեկատվական դար)։ Լյոթարը արդիականությունը համարում էր մշակութային վիճակ, որը բնութագրվում է դեպի առաջընթաց ձգտման մշտական փոփոխությամբ։ Պոստմոդեռնը ներկայացնում է այս գործընթացի գագաթնակետը, որտեղ մշտական փոփոխությունը դարձել է *[[ստատուս քվո]]*, իսկ առաջընթաց հասկացությունը՝ հնացել է։ Հետևելով բացարձակ և ամբողջական գիտելիքի հնարավորության մասին Լյուդվիգ Վիտգենշտեյնի քննադատ մտքերին՝ Լյոթարն այնուհետև պնդում էր, որ առաջընթացի տարբեր մետանառատիվները, ինչպիսիններից են պոզիտիվիստական գիտությունը, մարքսիզմը և ստրուկտուրալիզմը, անհետացել են որպես դրան հասնելու մեթոդներ։

Գրականագետ Ֆրեդրիկ Ջեյմսոնը և աշխարհագրագետ Դեյվիդ Հարվին պոստմոդեռնը նույնացրել են «ուշ կապիտալիզմի» հետ, այսինքն՝ ֆինանսական կապիտալիզմին հաջորդող կապիտալիզմի փուլի, որը բնութագրվում է բարձր շարժունակ աշխատուժով և կապիտալով, և որին Հարվին անվանել է «ժամանակի և տարածության միաձուլվածք»։ Նրանք ենթադրում են, որ դա համընկնում է Բրետտոն Վուդսի համակարգի փլուզման հետ, որը, նրանց կարծիքով, սահմանեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին հաջորդած տնտեսական կարգը։

Նրանք, ովքեր ընդհանուր առմամբ դիտարկում են արդիականությունը (մոդեռնը) որպես հնացած և բացահայտ ձախողում կամ մարդկության էվոլյուցիայի թերացում, որը հանգեցնում է Օսվենցիմի և Հիրոսիմայի նման աղետների, պոստմոդեռնը դիտում են որպես դրական զարգացում։ Այլ փիլիսոփաներ, հատկապես նրանք, ովքեր իրենց ընկալում են մոդեռնության նախագծի մաս, պոստմոդեռն վիճակը համարում են պոստմոդեռնիստական գաղափարներ կրելու բացասական հետևանք։ Օրինակ, Յուրգեն Հաբերմասը և մյուսները պնդում են, որ պոստմոդեռնությունը ներկայացնում է երկարատև հակալուսավորչական գաղափարների վերածնունդ։ Պոստմոդեռնությունը՝ պոստմոդեռն գաղափարների պահպանման հետևանքը, ընդհանուր առմամբ բացասական տերմին է այս համատեքստում։

## Պոստմոդեռնիզմ
Պոստմոդեռնը գլոբալ, բայց հատկապես Արևմուտքում 1950-ականներից սկսած, պայման է կամ վիճակ՝ հաստատությունների և ստեղծագործությունների փոփոխությունների ( Գիդենս, 1990), սոցիալական ու քաղաքական արդյունքների և նորարարությունների հետ կապված։ Մինչդեռ պոստմոդեռնիզմը գեղագիտական, գրական, քաղաքական կամ սոցիալական փիլիսոփայություն է, «մշակութային և ինտելեկտուալ ֆենոմեն», հատկապես արվեստում 1920-ականների նոր շարժումներից։ Այս երկու տերմիններն էլ օգտագործվում են փիլիսոփաների, հասարակագետների և սոցիալական քննադատների կողմից՝ նկատի ունենալով ժամանակակից մշակույթի, տնտեսագիտության և հասարակության ասպեկտները, որոնք 20-րդ դարավերջի և 21-րդ դարասկզբի կյանքի առանձնահատկությունների արդյունքն են, ներառյալ իշխանության մասնատումը և գիտելիքի ապրանքայնացումը (*տես «*Քաղաքական արդիականացում»)։

Պոստմոդեռնության և քննադատական տեսության, սոցիոլոգիայի և փիլիսոփայության հարաբերությունները կատաղի վիճարկվում են։ «Պոստմոդեռն» և «պոստմոդեռնիզմ» տերմինները հաճախ դժվար է տարբերակել, քանի որ առաջինը հաճախ երկրորդի արդյունքն է։ Ժամանակաշրջանը ունեցել է տարբեր քաղաքական հետևանքներ. նրա «հակագաղափարական ուսմունքները», կարծես թե, կապված են ֆեմինիստական շարժման, ռասայական հավասարության շարժումների, ԼԳԲՏ իրավունքների շարժումների, 20-րդ դարի վերջի անարխիզմի և նույնիսկ խաղաղության շարժման, ինչպես նաև սրանց և հակագլոբալիզացիոն շարժմանտարբեր հիբրիդների հետ։
### Հետմոդեռնությունը որպես իմացաբանության տեղաշարժ
Պոստմոդեռնությունը այլ կերպ ընկալվում է որպես իմացաբանական տեղաշարժ։ Ընկալման այս տեսանկյունը ենթադրում է, որ մարդկանց հաղորդակցման և գիտելիքի (այսինքն իմացաբանության) փոփոխությունների արդարացման ձևը փոխվում է հասարակական այլ փոփոխությունների հետ համատեղ, որ 1960-ականների և 1970-ականների մշակութային և տեխնոլոգիական փոփոխությունները ներառում էին նման տեղաշարժ, և որ այս փոփոխությունը պետք է նշանակվի որպես մոդեռնից դեպի պոստմոդեռն անցում։

## Քննադատություններ
Պոստմոդեռնի քննադատությունները լայնորեն կարելի է դասել չորս կատեգորիաների՝ պոստմոդեռնի քննադատություն այն մարդկանց տեսանկյունից, որոնք մերժում են մոդեռնիզմը և դրա ճյուղերը, քննադատություններ մոդեռնիզմի կողմնակիցների կողմից, որոնք կարծում են, որ պոստմոդեռնը զուրկ է մոդեռն նախագծի կարևորագույն հատկանիշներից, քննադատներ պոստմոդեռնից, որոնք փնտրում են բարեփոխումներ կամ փոփոխություններ՝ հիմնվելով պոստմոդեռնիզմի իրենց ըմբռնման վրա, և նրանք, ովքեր կարծում են, որ հետմոդեռնությունը անցողիկ, այլ ոչ թե աճող փուլ է սոցիալական կազմակերպման մեջ։

## Հղումներ

## Աղբյուրներ
* Անդերսոն, Փերի (1998). *Հետմոդեռնության ծագումը* . Լոնդոն։ Verso.
* Դիլի, Ջոն (2001)։ *Փոխըմբռնման չորս դարաշրջան. Փիլիսոփայության առաջին հետմոդեռն հետազոտությունը հին ժամանակներից մինչև քսանմեկերորդ դարի սկիզբը* ։ Տորոնտո։ Տորոնտոյի համալսարանի հրատարակչություն.
* Գիդենս, Էնթոնի (1990)։ *Արդիականության հետևանքները* . Քեմբրիջ։ Polity Press.
* Գիդենս, Էնթոնի (1991)։ *Արդիականություն և Ինքն Ինքնություն* . Քեմբրիջ։ Polity Press.
* Զիգմունտ Բաուման (2000)։ *Հեղուկ արդիականություն* . Քեմբրիջ։ Polity Press.
* Ուլրիխ Բեկ (1986)։ *Ռիսկի հասարակություն. Դեպի նոր արդիականություն* .
* Սեյլա Բենհաբիբ (1995)։ «Ֆեմինիզմը և պոստմոդեռնիզմը» (խմբ. Նիքոլսոն) *Ֆեմինիզմի բովանդակություն. փիլիսոփայական փոխանակում* . Նյու Յորք. Ռութլեջ.
* Ջուդիթ Բաթլեր (1995)։ «Պայմանական հիմքեր» (խմբ. Նիքոլսոն) *Ֆեմինիստական վեճեր. փիլիսոփայական փոխանակում* . Նյու Յորք. Ռութլեջ.
* Մանուել Կաստելս (1996)։ *Ցանցային հասարակություն* .
* Գենոն, Ռենե (1927). *Ժամանակակից աշխարհի ճգնաժամը* . Հիլսդեյլ՝ Սոֆիա Պերենիս։
* Գենոն, Ռենե (1945). *Քանակի թագավորությունը և ժամանակների նշանները* . Հիլսդեյլ՝ Սոֆիա Պերենիս։
* Հարվի, Դեյվիդ (1990)։ *Հետմոդեռնության վիճակը.* *Մշակութային փոփոխության ծագման հարցում* . Օքսֆորդ։ Բլեքվել.
* Իհաբ Հասան (2000), *Պոստմոդեռնիզմից մինչև հետմոդեռնություն. տեղական/գլոբալ համատեքստ*, տեքստ առցանց։
* Ժան-Ֆրանսուա Լիոտարը (1924–1998) ֆրանսիացի փիլիսոփա և գրականության տեսաբան էր, որը հայտնի էր 1970-ականների վերջից հետո պոստմոդեռնիզմի ընդունմամբ։ Հրատարակել է «La Condition postmoderne: Rapport sur le savoir» (Հետմոդեռն վիճակը. զեկույց գիտելիքի մասին) (1979 թ.)
* Չարլզ Արթուր Ուիլարդ . *Լիբերալիզմը և գիտելիքի խնդիրը. նոր հռետորաբանություն ժամանակակից ժողովրդավարության համար.* Չիկագոյի համալսարանի հրատարակչություն. (1996):

## Հետագա ընթերցում
* 
* Ballesteros, Jesús, 1992. *Postmodernity: Decadence or Resistance*, Pamplona, Emise.
* Baudrillard, J. 1984. *Simulations*. New York: Semiotext(e).
* Berman, Marshall. 1982. *All That is Solid Melts into Air. The Experience of Modernity*. London: Verso.
* Bielskis, Andrius. 2005. *Towards a Postmodern Understanding of the Political*. Houndmills, New York: Palgrave Macmillan.
* Chan, Evans. 2001. "Against Postmodernism, etcetera – A Conversation with Susan Sontag" in *Postmodern Culture*, vol. 12 no. 1, Baltimore: Johns Hopkins University Press.
* Docherty, Thomas. 1993. (ed.), *Postmodernism: A Reader*, New York: Harvester Wheatsheat.
* Docker, John. 1994. *Postmodernism and Popular Culture: A Cultural History.* Cambridge: Cambridge University Press.
* Eagleton, Terry. "Capitalism, Modernism and Postmodernism". *Against the Grain: Essays 1975–1985*. London: Verso, 1986. pp.&nbsp;131–47.
* Foster, H. 1983. *The Anti-Aesthetic*. USA: Bay Press.
* Fuery, Patrick and Mansfield, Nick. 2001. *Cultural Studies and Critical Theory*. Melbourne: Oxford University Press.
* Graff, Gerald. 1973. "The Myth of the Postmodernist Breakthrough" in *Triquarterly*, no. 26, Winter 1973, pp.&nbsp;383–417.
* Grebowicz, Margret. 2007. *Gender After Lyotard*.  NY: Suny Press.
* Grenz, Stanley J. 1996. *A Primer on Postmodernism.* Grand Rapids: Eerdmans
* Habermas, Jürgen "Modernity – An Incomplete Project" (in Docherty ibid)
* Habermas, Jürgen. 1981. trans. by Seyla Ben-Habib. "Modernity versus Postmodernity". in V Taylor & C Winquist; originally published in *New German Critique*, no. 22, Winter 1981, pp.&nbsp;3–14.
* Jameson, F. 1993. "Postmodernism, or the Cultural Logic of Late Capitalism" (in Docherty, ibid).
* Jencks, Charles. 1986. *What is Postmodernism?* New York: St. Martin's Press, and London: Academy Editions.
* Joyce, James. 1964. *Ulysses*. London: Bodley Head.
* Lipovetsky, Gilles. 2005. *Hypermodern Times*. Cornwall: Polity Press.
* Lyotard, J. 1984. The Postmodern Condition: A report on knowledge. Manchester: Manchester University Press
* Mansfield, N. 2000. *Subjectivity: Theories of the self from Freud to Harroway*. Sydney: Allen & Unwin.
* McHale, Brian. 1990. "Constructing (post) modernism: The case of Ulysses" in *Style*, vol. 24 no. 1, pp.&nbsp;1–21, DeKalb, Illinois: Northern Illinois University English Department.
* Murphy, Mark C. (ed.) 2003. *Alasdair MacIntyre*. Cambridge: Cambridge University Press.
* Palmeri, Frank. 2001. "Other than Postmodern? – Foucault, Pynchon, Hybridity, Ethics" in *Postmodern Culture*, vol. 12 no. 1, Baltimore: Johns Hopkins University Press.
* Pinkney, Tony. 1989. "Modernism and Cultural Theory", editor's introduction to Williams, Raymond. *The Politics of Modernism: Against the New Conformists*. London: Verso.
* Taylor, V & Winquist, (ed). 1998. *Postmodernism:* *Critical concepts* (vol. 1–2). London: Routledge.
* Wheale, N. 1995. *The Postmodern Arts: An introductory reader*. New York: Routledge.

## Արտաքին հղումներ
* Մարտին Իրվայնը հետմոդեռնիզմի և պոստմոդեռնիզմի մասին՝ ի տարբերություն մոդեռնիզմի և արդիականության
* Հետմոդեռն պատերազմ, Ֆիլիպ Համոնդ
* Միխայիլ Էպշտեյնը «պոստմոդեռնիզմի դիրքորոշման մասին պոստմոդեռնիզմում»
* Պոստմոդեռնիզմի և պոստմոդեռնիզմի հետ կապված անունների ընդարձակ ցանկ
* Պոստմոդեռնիզմը պոստմոդեռնիզմից տարբերելու մասին, եգիպտաբնակ ամերիկացի քննադատ Իհաբ Հասան
* Դեյվիդ Հարվի, Պոստմոդեռնության վիճակը
* Decadeology Wiki, Postmodern հոդված

Կատեգորիա:Պոստմոդեռնիզմ