Բենինի պատմություն

**Բենինի պատմությունը** հիշատակվում է 16-րդ դարից ի վեր՝ 1960 թվականին ներառված աշխարհագրական այն տարածքի համար, որը կոչվել է Դահոմեի Հանրապետություն՝ նախքան Բենինի Ժողովրդական Հանրապետություն դառնալը։

## Գաղութային Բենին (նախկինում՝ Դահոմեի Հանրապետություն)
1904-1959 թվականներին Դահոմեյը Ֆրանսիական գաղութ էր և Ֆրանսիական Արևմտյան Աֆրիկայի մի  մասն էր։ Ֆրանսիացիների ժամանակ կառուցվել են Կոտոնուի նավահանգիստը և երկաթուղիներ։ Կաթոլիկ եկեղեցիները ընդլայնեցին կրթական հաստատությունները։ 1946 թվականին Դահոմեան դարձել է ծովային տարածք՝ իր սեփական խորհրդարանով և ներկայացուցչությամբ Ֆրանսիական ազգային ժողովում։ 1958 թվականի դեկտեմբերի 4-ին այն դարձել է Դահոմեի Հանրապետություն։

## Հետգաղութային Բենին
### 20-րդ դար
1960-1972 թվականների պետական հեղաշրջումներից հետո կառավարությունը փոխվեց։ Վերջինը իշխանության է բերել Մաթյու Կերեկուին՝մարքսիստ-լենինական խիստ սկզբունքներ դավանող ռեժիմի ղեկավարին։ 1975 թվականին Դահոմեի Հանրապետությունը վերանվանվել է Բենինի Ժողովրդական Հանրապետություն։ Բենինի Ժողովրդական Հեղափոխական Կուսակցությունը (ԲԺՀԿ) լիակատար իշխանությունն ուներ մինչև 1990-ական թվականների սկիզբը։  Kérékou-ն, ոգեկոչված Ֆրանսիայի և այլ ժողովրդավարական երկրների կողմից, հրավիրել է ազգային համաժողով, որը ներկայացրել է նոր ժողովրդավարական սահմանադրություն և անցկացրել նախագահական ու օրենսդրական ընտրություններ։  Kérékou-ի հիմնական հակառակորդը, որը դարձել է հաղթող, վարչապետ Նիսեֆոր Սոգլոն էր։ Սոգլոյի աջակիցները նաև մեծամասնություն ստացան Ազգային Ժողովում։ Բենինը դարձել է առաջին աֆրիկյան երկիրը, որը հաջողությամբ անցում է կատարել բռնակալությունից դեպի բազմակուսակցական քաղաքական համակարգ։

1995 թվականի մարտի Ազգային Ժողովի ընտրությունների երկրորդ փուլում Զոգլոյի քաղաքական կուսակցությունը՝ Բենինի Վերածննդի Կուսակցությունը, եղել է միակ խոշոր կուսակցությունը, սակայն չի ունեցել լիակատար մեծամասնություն։ Նախկին նախագահ Kérékou-ի աջակիցների կողմից ստեղծված կուսակցության հաջողությունը թույլ է տվել նրան հաջողությամբ մասնակցել 1996 և 2001 թվականների նախագահական ընտրություններին։

### 2000-ականներ
2001 թվականների ընտրությունների ժամանակ կասկածելի խախտումները և կամայականությունները հանգեցրին հիմնական ընդդիմադիր թեկնածուների կողմից երկրորդ փուլի բոյկոտելուն։ Առաջին փուլի նախագահական ընտրություններում՝ Mathieu Kérékou-ն (գործող նախագահ) ստացել է 45.4%, Նիսեֆոր Սոգլոն (նախկին նախագահ)՝ 27.1%, Adrien Houngbédji-ն (Ազգային Ժողովի խոսնակ)՝ 12.6%, և Բրունո Ամուսուն (պետական նախարար)՝ 8.6%։ Երկրորդ փուլի քվեարկությունը, որը նախնական կերպով նշանակված էր մարտի 18-ին, հետաձգվել է, քանի որ Սոգլոն և Հունգբեդժին հեռացել են՝ պնդելով ընտրական կեղծիքի մասին։ Դա թույլ է տվել Kérékou-ին՝ մրցելու իր սեփական պետական նախարար Ամուսուի հետ, ինչը որակվել է որպես «ընկերական մրցավազք»։

2002 թվականի դեկտեմբերին Բենինը անցկացրել է իր առաջին համայնքային ընտրությունները՝ մինչ մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտը։ Գործընթացը հարթ էր՝ Կոտոնուի 12-րդ շրջանային խորհրդի ընտրությունների հետ կապված, բացառությամբ, որը վերջնականապես որոշելու էր մայրաքաղաքի քաղաքապետի ընտրությունը։ Այդ քվեարկությունն անցել էր խախտումներով, և ընտրական հանձնաժողովը ստիպված էր կրկնել այդ միակ ընտրությունը։ Նիսեֆոր Սոգլոյի «Բենինի Վերածնունդ» (RB) կուսակցությունը հաղթել է նոր քվեարկությունում՝ ճանապարհ բացելով նախկին նախագահին 2002 թվականի փետրվարին ընտրվելու Կոտոնուի քաղաքապետ։

2003 թվականի մարտին տեղի է ունեցել Ազգային Ժողովի ընտրությունները և համարվել է ազատ ու արդար։ Չնայած որոշ խախտումներ են եղել, սակայն դրանք էական չէին և չեն ազդել ընթացքի կամ արդյունքների վրա։ Այս ընտրություններում RB հիմնական ընդդիմադիր կուսակցությունը կորցրել է իր տեղերը։ Այլ ընդդիմադիր կուսակցությունները՝ նախկին վարչապետ Ադրիեն Հունգբեդժիի ղեկավարած Ժողովրդավարական Վերականգնման Կուսակցությունը (PRD) և Աստղ Դաշինքը (AE), միացել են կառավարական կոալիցիային։

2006 թվականի մարտին Նախկին Արևմտյան Աֆրիկայի Զարգացման Բանկի տնօրեն Յայի Բոնին հաղթել է նախագահական ընտրություններում՝ 26 թեկնածուների շրջանում։ Միջազգային դիտորդները, այդ թվում՝ ՄԱԿ-ը, Արևմտյան Աֆրիկայի Պետությունների Տնտեսական Համայնքը (ECOWAS), ընտրությունները որակել են որպես ազատ, արդար և թափանցիկ։ Նախագահ Kérékou-ն արգելված է եղել 1990 թվականի սահմանադրությամբ՝ պաշտոնավարման և տարիքի սահմանափակումների պատճառով։ Նախագահ Յայիի երդմնակալությունը տեղի է ունեցել 2006 թվականի ապրիլի 6-ին։

2007 թվականի մարտի 31-ին Բենինը անցկացրել է օրենսդրական ընտրություններ՝ Ազգային Ժողովի 83 տեղերի համար։ Նախագահ Յայիին մոտ կուսակցությունների կոալիցիան՝ Կաուրի Ուժը Բարձրացող Բենինի համար (FCBE), ստացել է տեղերի կարևոր մասը՝ նախագահին զգալի ազդեցություն տալով օրենսդրական օրակարգի վրա։

### 2010-ականներ
2011 թվականի մարտին Նախագահ Բոնի Յային վերընտրվել է՝ ստանալով ձայների 53.13%-ը առաջին փուլում։ Նրա հիմնական մրցակիցը մերժել է արդյունքները՝ պնդելով լայնածավալ խախտումներ։

2015 թվականի հոկտեմբերին Բենինի նախկին նախագահ Mathieu Kerekou-ն, ով կառավարել է երկիրը ընդհանուր 28 տարի՝ իր նախագահության երկու շրջաններում (1972-1991 և 1996–2006), մահացել է 82 տարեկանում։

Նախագահ Բոնի Յայիի երկու հնգամյա պաշտոնավարումից հետո, գործարար Պատրիս Թալոնը փոխարինել է նրան։ Թալոնը 2016 թվականի մարտի նախագահական ընտրություններում պարտության է մատնել վարչապետ Լիոնել Զինսուին՝ Բոնի Յայիի Կաուրի Ուժի համար Բարձրացող Բենինի (FCBE) թեկնածուին։

### 2020-ականներ
2021 թվականի ապրիլին գործող նախագահ Պատրիս Թալոնը վերընտրվել է՝ ստանալով ձայների 86%-ը առաջին փուլում։ Ընտրական օրենքների փոփոխությունը հանգեցրել է խորհրդարանի լիակատար վերահսկողությանը նախագահ Թալոնի աջակիցների կողմից։

## Տես նաև
* Աֆրիկայի պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Rulers.org — Benin – List of rulers for Benin

Կատեգորիա:Աֆրիկայի պատմություն
Կատեգորիա:Բենինի պատմություն