Մեդելայն Դանհեմ

**Մեդելայն Լի Փեյն Դանհեմ**  (, ), ամերիկացի բանկիր և Միացյալ Նահանգների 44-րդ նախագահ Բարաք Օբամայի մորական տատիկը։ Նա և իր ամուսին Սթենլի Արմոր Դանհեմը տասը տարեկանից Օբամային մեծացրել են իրենց Հոնոլուլուի բնակարանում։ Նա մահացել է 2008 թվականի նոյեմբերի 2-ին՝ թոռան նախագահ ընտրվելուց երկու օր առաջ։

## Վաղ կյանք
Մեդելայն Դանհեմը, ի ծնե Մեդելայն Լի Փեյն ծնվել է 1922 թվականի հոկտեմբերի 26-ին՝ Պերուում, Կանզաս, Ռոլա Չարլզ «RC» Փեյնի և Լեոնա Բելլ (ՄակՔարի) Փեյնի չորս երեխաներից ավագն է եղել։ Բարաք Օբամայի « *[[Երազներ իմ հորից|Երազներ իմ հորից»]]* հուշագրության մեջ նա նկարագրում է իր նախապապերին որպես «խիստ մեթոդիստ ծնողներ, ովքեր չէին հավատում խմելուն, թղթախաղին կամ պարելուն»։ Դանհեմը երեք տարեկանում ծնողների հետ տեղափոխվել է Ավգուստա, Կանզաս։ Նա եղել է պատվավոր աշակերտուհի և Ավգուստայի ավագ դպրոցի լավագույն աշակերտներից մեկը, որն ավարտել է 1940 թվականին։ Չնայած իր խիստ դաստիարակությանը՝ նա սիրում էր գնալ Վիչիտա, Կանզաս՝ մեծ խմբի համերգներ տեսնելու։ Վիչիտայում նա հանդիպել է Սթենլի Դանհեմին Էլ Դորադոյից, Կանզաս և երկուսն ամուսնացել են 1940 թվականի մայիսի 5-ին՝ Մեդելայնի ավագ դպրոցի ավարտական երեկոյի գիշերը։

## Մեծահասակների կյանք
### Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Մեդելայն Դանհեմն աշխատել է գիշերային հերթափոխով Boeing B-29 հավաքման գծում Վիչիտա քաղաքում, իսկ Սթենլի Դանհեմը զորակոչվել է բանակ։ Նրա եղբայրը՝ Չարլի Փեյնը եղել է 89-րդ հետևակային դիվիզիայի կազմում, որն ազատագրել է նացիստական համակենտրոնացման ճամբարը Օհրդուֆում՝ Բուխենվալդի ենթաճամբարը, այդ փաստին Բարաք Օբաման անդրադարձել է ելույթներում։ Մեդելայն Դանհեմը ծնել է իրենց միակ երեխային՝ դուստրին, որը կոչվում էր Սթենլի Էնն Դանհեմ, որը հետագայում հայտնի է դարձել որպես Էն՝ Վիչիտա քաղաքի Սուրբ Ֆրանցիսկոս հիվանդանոցում 1942 թվականի նոյեմբերի 29-ին։

### Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո
Մեդլին և Սթենլի Դանհեմները լրիվ դրույքով աշխատում են, իսկ հետո ընտանիքը տեղափոխվել է Բերքլի, Կալիֆորնիա, Պոնկա Սիթի, Օկլահոմա, Վերնոն, Տեխաս, Էլ Դորադո, Կանզաս, Սիեթլ, Վաշինգտոն և հաստատվել են Մերսեր Այլենդում, Վաշինգտոն, որտեղ Էնն Դանհեմն ավարտել է Մերսեր Այլենդի միջնակարգ դպրոցը։ Էլ Դորադոյում Մեդելայն Դանհեմն աշխատել է ռեստորաններում, իսկ Սթենլի Դանհեմը ղեկավարում էր կահույքի խանութը։ Սիեթլում նա ի վերջո դարձել է տեղական բանկի փոխնախագահ, իսկ Սթենլի Դանհեմն աշխատել է կահույքի ավելի մեծ խանութում (Standard-Grunbaum Furniture): Մերսեր Այլենդն այն ժամանակ «գյուղական, հովվերգական վայր է եղել», հանգիստ, քաղաքականապես պահպանողական և բոլորովին սպիտակ։ Մեդելայնը և Սթենլի Դանհեմը հաճախել են Բելլյուի East Shore Unitarian եկեղեցի։ Վաշինգտոնում գտնվելու ժամանակ Մեդելայն Դանհեմը հաճախել է Վաշինգտոնի համալսարան, թեև նա երբեք չի ավարտել համալսարանը։

### Հավայան կղզիներ
Այնուհետև Դանհեմները տեղափոխվել են Հոնոլուլու, Հավայան կղզիներ, որտեղ Մեդելայն Դանհեմը սկսել է աշխատել Հավայան կղզիների բանկում 1960-1970 թվականներին և դարձել է բանկի առաջին կին փոխնախագահներից մեկը, մինչդեռ Սթենլի Դանհեմն աշխատում էր կահույքի խանութում։ 1970-ականներին Հոնոլուլուում կանայք և փոքրամասնության սպիտակամորթ բնակչությունը մշտապես խտրականության թիրախ են դարձել։

Էնն Դանհեմը հաճախել է Հավայան կղզիների համալսարան և ռուսաց լեզվի դասընթացին մասնակցելիս նա 1960 թվականին հանդիպել է Բարաք Օբամա Ավագին, որը ասպիրանտ է եղել Քենիայից։ Սթենլի և Մեդելայն Դանհեմները դժգոհ էին իրենց դստեր ամուսնությունից 1961 թվականին Օբամա ավագի հետ, հատկապես այն բանից հետո, երբ երկար զայրացած նամակ ստացան նրա հորից, որը «չէր ուզում, որ Օբամայի արյունը լղոզվի սպիտակ կնոջ կողմից»։ Դանհեմները հարմարվեցին, բայց Մեդելայն Դանհեմը մեջբերել է, որ 1961 թվականին Բարաք Օբաման ծնվել է իր և Բարաք Օբաման ավագների ընտանիքում։ Նրանք ամուսնալուծվել են 1963 թվականին և Էն Դանհեմն ամուսնացել է ինդոնեզացի Լոլո Սոետորոյի հետ։

Մեդելայնը և Սթենլի Դանհեմը մեծացրել են իրենց թոռանը՝ Բարաք Օբամային 10 տարեկանից, մինչ նրա մայրն ու խորթ հայրը ապրում էին Ինդոնեզիայի Ջակարտայում, որպեսզի նա կարողանար դպրոց գնալ Հավայան կղզիներում։ Հինգերորդ դասարանում Օբաման ընդունվել է Փունահուի դպրոցը՝ հեղինակավոր նախապատրաստական դպրոց, որտեղ նրա ուսման վարձը վճարվում էր կրթաթոշակների օգնությամբ։ Ավելի ուշ Էնն Դանհեմը վերադարձել է Հավայան կղզիներ՝ ավարտական ուսումը շարունակելու, բայց երբ 1977 թվականին վերադարձել է Ինդոնեզիա՝ մագիստրոսի դաշտային աշխատանքի համար՝ Օբաման մնացել է Միացյալ Նահանգներում իր տատիկի և պապիկի մոտ։ Օբաման իր *«Երազներ իմ հորից»* հուշերում գրել է՝ «Ես իմ տատիկի ու պապիկի հետ չասված համաձայնության էի եկել, ես կարող էի ապրել նրանց հետ և նրանք ինձ մենակ կթողնեին այնքան ժամանակ, քանի դեռ ես իմ դժվարությունները աչքից հեռու կպահեի»։

Օբաման և նրա խորթ քույրը՝ Մայա Սոետորոն, Դանհեմին անվանում էին «Տուտ»՝ «տուտու» բառի կրճատում, որը հավայանական տատիկ բառն է։ Իր գրքում Օբաման Դանհեմին նկարագրել է որպես «հանգիստ, բայց հաստատակամ»՝ ի տարբերություն իր «աղմկոտ» պապիկի։ Օբաման իր տատիկին համարում էր «տեսակի հետախույզ, տեղական բանկի առաջին կին փոխնախագահը»։ Նրա գործընկերները հիշում են նրան որպես «կոշտ ղեկավար», որը կստիպի մարդուն «սուզվել կամ լողալ», բայց որն ուներ «փափուկ տեղ նրանց համար, ովքեր ցանկանում են քրտնաջան աշխատել»։ Նա թոշակի է անցել Հավայան կղզիների բանկից 1986 թվականին։

Vanity Fair-ին տված հարցազրույցի ժամանակ Օբաման ասել է՝ «Նա երազողի հակառակն էր, համենայն դեպս այն ժամանակ, երբ ես նրան ճանաչում էի... Անկախ նրանից, թե դա միշտ այդպես է եղել, թե նա հետ է մղել իր երազանքները ժամանակի ընթացքում և սովորել է։ Որոշակի հիասթափություններով զբաղվելը լիովին պարզ չէ, բայց նա պարզապես շատ կոշտ, խելամիտ, անհեթեթ մարդ էր»։ Իր պատանեկության տարիներին նրա տատիկն էր, որ «ներարկել է» նրա մեջ «շատ այդ միջինարևմտյան, մի տեսակ ավանդական խոհեմության և աշխատասիրության զգացում», թեև «այդ արժեքներից մի քանիսը չեն դրսևորվել մինչև իմ ծերանալը»։

Օբաման նրա մասին Դայան Սոյերին տված հարցազրույցի ժամանակ ասել է՝ «Նա երբեք չի ստացել քոլեջի կրթություն, բայց ամենախելացի մարդկանցից մեկն է, որին ես ճանաչում եմ... Նա այնտեղ է, որտեղ ես ստանում եմ իմ պրակտիկ շարանը։ Իմ այն հատվածը, որը դժվարամիտ է, ես ստանում եմ նրանից։ Նա կոշտ է, ինչպես եղունգները»։ Օբաման ասել է, որ իր տատիկի խորհրդանշական կերպարն այն է, որ նա տեսնում է, որ նա աշխատանքից տուն է գալիս և իր բիզնես հանդերձանքն ու գոտին փոխանակում մումուուի, մի քանի հողաթափերի և խմիչքի ու ծխախոտի հետ։

## Հետագա տարիներ
Դանհեմը խնամել է իր դստերը Հավայան կղզիներում 1995 թվականին 52 տարեկանում Էնն Դանհեմի մահից ամիսներ առաջ։

Մինչև իր մահը Մեդելայն Դանհեմն ապրել է նույն փոքրիկ բարձրահարկ բնակարանում, որտեղ մեծացրել է իր թոռանը` Բարաք Օբամային։ Նա մոլի բրիջ խաղացող է եղել, բայց հիմնականում մնացել է տանը՝ իր բնակարանում՝ «լսելով գրքեր ժապավենով և ամեն օր դիտելով իր թոռանը CNN-ով»։ Դանհեմը ունեցել է ծանր օստեոպորոզ և 2008 թվականին նա ենթարկվել է եղջերաթաղանթի փոխպատվաստման և ազդրի փոխարինման վիրահատությունների։

### 2008 թվականի նախագահական քարոզարշավ
Դանհեմը հիմնականում չի երևացել 2008 թվականի նախագահական արշավում։ 2008 թվականի մարտին՝ 85 տարեկան հասակում, մեջբերվել է, որ նա ասել է. «Ես հարցազրույցներ չեմ տալիս... ես վատառողջ եմ»։

2008 թվականի մարտի 18-ին Ֆիլադելֆիայում ռասայական հարաբերությունների մասին ելույթում Օբամայի քահանա Ջերեմիա Ռայթի վիճահարույց տեսանյութերի հետևանքով՝ Օբաման նկարագրել է իր տատիկին

2008 թվականի մարտի 20-ին Ֆիլադելֆիայի WIP-ին տված ռադիոհարցազրույցում Օբաման բացատրել ՝ այս նկատողությունը, ասելով՝

Օբամայի կողմից «տիպիկ սպիտակամորթ մարդ» արտահայտությունն ընդգծվել է *[[Philadelphia Daily News|Philadelphia Daily News-]]* ի սյունակագրի կողմից և այնուհետև ընդունվել այլ լրատվամիջոցների մեկնաբանների կողմից։ CNN-ին տված հարցազրույցում, երբ Լարի Քինգը նրան խնդրել է պարզաբանել «տիպիկ սպիտակամորթ մարդու» արտահայտությունը, Օբաման ասել է՝

Դանհեմի ավելի քան 40 տարվա աշխատակիցներից մեկն ասել է, որ «երբեք չի լսել, որ նա նման բան ասի։ Ես երբեք չեմ լսել, որ նա որևէ բանի մասին բացասական բան ասի»։ Հավայան նահանգի սենատոր Սեմ Սլոմը, ով աշխատել է նրա հետ Հավայան կղզիների բանկում, ասել է՝ «Ես երբեք չեմ լսել, որ Մեդելայնը նվաստացնող որևէ բան ասի աֆրիկյան ծագում ունեցող կամ ասիական ծագում ունեցող մարդկանց կամ որևէ մեկի ծագմամբ մարդկանց մասին»։ Նրա եղբայրը՝ Չարլի Փեյնը, Associated Press-ին ասել է, որ իր քրոջ արձագանքը նախընտրական քարոզարշավի խնդիր դարձնելուն «ոչ ավելին էր, քան ուղղակի հոնքեր կիտելու մի տեսակ»։

2008 թվականի ապրիլին Մեդելայն Դանհեմը կարճ ժամանակով հայտնվել է իր թոռան նախընտրական գովազդում՝ ասելով, որ Օբաման ունցեցել է «շատ խորություն և լայն հայացքներ»։

2008 թվականի սեպտեմբերի 10-ին կայացած Late Show with David Letterman հարցազրույցում Օբաման իր տատիկին այսպես է նկարագրել՝

2008 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Օբամայի քարոզարշավը հայտարարել է, որ նա կդադարեցնի նախընտրական միջոցառումները հոկտեմբերի 23-ին և 24-ին՝ Դանհեմի հետ որոշ ժամանակ անցկացնելու համար։ Նրա հաղորդակցության տնօրենը լրագրողներին ասել է, որ նա հիվանդացել է նախորդ շաբաթներին և որ մինչ մեկ շաբաթ առաջ նա դուրս էր գրվել հիվանդանոցից, նրա առողջական վիճակը վատթարացել էր «այն աստիճանի, որ նրա վիճակը շատ լուրջ է»։ 2008 թվականի հոկտեմբերի 23-ին CBS News-ին տված հարցազրույցում Օբաման ասել է՝ «Նա իսկապես եղել է ընտանիքի քարը, ընտանիքի հիմքը։ Ինչ ուժ, կարգապահություն էլ ունենամ, այդ ամենը գալիս է նրանից»։

### Մահ
Դանհեմը մահացել է իր տանը 2008 թվականի նոյեմբերի 2-ին՝ 86 տարեկան հասակում։ Օբամայի նախընտրական շտաբը հայտարարել է, որ նա «խաղաղ մահացել է քաղցկեղի դեմ պայքարից հետո» Հավայան կղզիներում։ Օբաման և նրա քույրը՝ Մայա Սոետորոն, հայտարարություն են տարածել, որում ասվում է՝ «Նա մեր ընտանիքի հիմնաքարն էր և արտասովոր նվաճումների, ուժի և խոնարհության կին»։ Նոյեմբերի 3-ին Հյուսիսային Կարոլինա նահանգի Շառլոտ քաղաքում կայացած հանրահավաքում Օբաման ասել է՝ «Նա այն հանգիստ հերոսներից մեկն էր, որին մենք ունենք ամբողջ Ամերիկայում։ Նրանք հայտնի չեն։ Նրանց անունները թերթերում չեն, բայց նրանք ամեն օր։ Նրանք չեն ցանկանում լինել ուշադրության կենտրոնում»։ Դանհեմի բացակա քվեաթերթիկը, որը ստացել է ընտրական գրասենյակը հոկտեմբերի 27-ին՝ ներառվել է Հավայան կղզիների ընդհանուր թվի մեջ։ 2008 թվականի դեկտեմբերի 23-ին Հոնոլուլուի Առաջին ունիտար եկեղեցում մասնավոր հոգեհանգստյան արարողությունից հետո, այն ժամանակ նորընտիր նախագահ Օբաման և նրա քույրը իրենց տատիկի մոխիրը ցրեցին օվկիանոսում՝ Lanai Lookout-ում։ Դա նույն վայրն էր, որտեղ նրանք ցրեցին իրենց մոր մոխիրը 1995 թվականին։

## Ծագում
Մեդելայն Փեյն Դանհեմի ժառանգությունը հիմնականում բաղկացած է անգլիացի նախնիներից և ավելի փոքր քանակությամբ շոտլանդացի, ուելսցի, իռլանդացի և գերմանացի նախնիներից, որոնք բնակություն են հաստատել ամերիկյան գաղութներում 17-րդ և 18-րդ դարերում։ Նրա վերջին բնիկ եվրոպացի նախահայրը եղել է նրա նախապապը՝ Ռոբերտ Փերին, որը ծնվել է Անգլսիում, Ուելս՝ 1786 թվականին և ում հայրը՝ Հենրի Փերին, առաջին անգամ բնակություն է հաստատել Օհայո նահանգի Ռադնոր քաղաքում 1803 թվականին։ Ռոբերտ Փերիի կինը՝ Սառա Հոսկինսը, նույնպես ծնվել է Ուելսում և փոքր տարիքում ներգաղթել է Օհայո նահանգի Դելավեր շրջան։

Ընտանիքի բանավոր ավանդույթի համաձայն՝ նրա մայրն ուներ որոշ Չերոկի նախնիներ, թեև հետազոտողները 2008 թվականի դրությամբ կոնկրետ ապացույցներ չեն գտել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Հիշելով Մեդելայն Դանհեմին» Honolulu Advertiser, նոյեմբերի 15, 2008

Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ