open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վարդավառի լիճ

**Վարդավառի լիճ**, *Արգիշտի ծով, Թոխմախ գյոլ, Կոմերիտմիության լիճ*, Երևանի հնագույն և ծավալով երկրորդ խոշոր արհեստական լճակը։

## Պատմություն
Լիճը կառուցվել է մ.թ.ա. VIII դարում՝ Արգիշտի Ա-ի կողմից և կոչվել Արգիշտի ծով։ Այն կառուցել է Էրեբունի բերդաքաղաքը Հրազդան գետից հոսող և այստեղ կուտակվող ջրով ապահովելու համար։ Ջուրը լճից տուֆակերտ խողովակներով հասցվել է դեպի Էրեբունի ամրոցի ստորոտը։ Շուրջ երեքհազարամյա պատմություն ունեցող այս լիճը չի փոխվել իր չափսերով և գրեթե նույնությամբ պահպանվել է մինչև օրերս։

16-րդ դարում, երբ Երևանը պարսկական տիրապետության տակ էր, Երևանի «Թոքմաք» կոչված Մամմադ խանը վերանորոգել և վերագործարկել է լիճը։ Սակայն կա հիշատակություն, որ Երևանի վերջին՝ Հուսեյն խանի օրոք այդ լիճը չի գործել։

Լիճը վերջին անգամ վերանորոգվել է սովետական իշխանությունների օրոք՝ 1975-1985 թվականներին։ Լճի հատակն ու եզրերը ամբողջությամբ բետոնապատվել են։ Ընդարձակվել է լճակը սնուցող Մամռի ջրանցքի, որը անվանափոխվեց Ստեփան Շահումյանի անունով։ Լճի շրջակայքը վերածվել է այգու։ Այդ ժամանակվանից ի վեր լիճը սնուցվում է ստորգետնյա ջրերով և ջրանցքներով (Մամռի, Աբուհայաթի և այլն)։

2011 թվականի հուլիսին քաղաքապետ Կարեն Կարապետյանի օրոք այգին վերանորոգվել և և կոչվել Լիոնի այգի՝ ի պատիվ Երևան և Լիոն քաղաքների բարեկամության։ Այգու բարեկարգման աշխատանքները սկսվել են 2010 թվականից։ Լիոնի այգու հիմնումն իրականացվել է  Երևանի և Լիոնի քաղաքապետարանների միջև կնքած 2008–2011 թթ համագործակցության ծրագրի շրջանակում

## Տվյալներ
Երևանի հարավ-արևելքում՝ Էրեբունի համայնքում՝ 920 մ բարձրության վրա։ Մակերեսը 0,085 կմ2 է, ջրատարողությունը՝ 151հզ մ3։ Մինչև 1939 թվականը եղել է բնական լճակ, սնվել ստորերկրյա ջրերից և մթնոլորտի տեղումներից, հնում՝ նաև Մամռիի ջրանցքից։

1939 թվականին կառուցվել է արհեստական լճակ, որը սնվում էր Նորքի ջրանցքից, այժմ՝ Երևանի մետրոպոլիտենից դուրս քաշվող արտեզյան ջրերից։ Պատվարը հողային է, առավելագույն բարձրությունը՝ 7 մ։ Ափերը և հատակը բետոնապատված են։ Մեծ է լճակի նշանակությունը շրջապատի միկրոկլիմայի համար։ Անցկացվում են ջրային սպորտի մրցումներ, կան լողափեր։ Ջրերն օգտագործվում են նաև շրջակա հողատարածքը ոռոգելու նպատակով։

## Ավանդություն
Լսելով գեղեցկուհի Աբու Հայաթի ինքնասպանության լուրը՝ նրա փեսացու Թոքմաք խանը իրեն նետել է այս լիճը և խեղդվել, որը և նրա անունով կոչվել է Թոխմախան լիճ՝ գյոլ։

## Պատկերասրահ

Վարդավառի լիճ, 2015, ArmAg (13).JPG
Վարդավառի լիճ, 2015, ArmAg (22).JPG
Վարդավառի լիճ, 2015, ArmAg (24).JPG
Վարդավառի լիճ, 2015, ArmAg (2).JPG
Վարդավառի լիճ, 2015, ArmAg (9).JPG
Vardavar lake3, Yerevan.jpg|Վարդավառի լիճ
Vardavar lake, Yerevan1.jpg|Մայրամուտ
Vardavar lake1, Yerevan.jpg|Վարդավառի լիճ
Vardavar lake4, Yerevan.jpg|900px|thumb|center|Վարդավառի լիճը Երևանի Լիոնի այգում


## Տես նաև
* Լիոնի այգի (Երևան)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի ջրամբարներ
Կատեգորիա:Հայաստանի լճեր
Կատեգորիա:Ջրամբարներ այբբենական կարգով
Միսակ Դավթյան

**Միսակ Արշամի Դավթյան** (), հայ կենսաքիմիկոս, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1971), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996, թղթակից անդամ՝ 1996 թվականից)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1981), ՀՀ ԲԳԱ անդամ (2003), վիրաբույժների համաշխարհային ասոցիացիայի անդամ։

## Կենսագրություն
1958 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը, 1963 թվականին՝ ԽՍՀՄ ԲԳԱ Մոսկվայի կենսաբանական և բժշկական քիմիայի ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ 1971-2000 թվականներին՝ Երևանի պետական համալսարանի կենսաքիմիայի ամբիոնի վարիչ, միաժամանակ համեմատական և էվոլուցիոն կենսաքիմիայի հիմնահարցերի լաբորատորիայի ղեկավար։ 1977 թվականից ԵՊՀ-ում գործող կենսաքիմիայի և կենսաֆիզիկայի գծով գիտական աստիճաններ շնորհող մասնագիտական խորհրդի նախագահն է։ 1985-1989 թվականներին՝ ուսումնական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր, 1989-1990 թվականներին՝ ՀՀ ժողովրդական կրթության նախարար, 1985-1989 թվականներին, 1990-1991 թվականներին՝ ԵՊՀ պրոռեկտոր, 1978-1985 թվականներին, 1995-1999 թվականներին՝ կենսաբանական ֆակուլտետի դեկան, 1999-2002 թվականներին՝ ՀՊՄՀ ռեկտոր։ 2002 թվականից՝ ԵՊՀ կենսաքիմիայի ԳՀԼ ղեկավար։ Եղել է «Կենսաբանություն» միջբուհական հանդեսի խմբագիր։

## Ստեղծագործական ուղի
Աշխատանքները վերաբերում են ազոտ պարունակող միացությունների փոխանակության հարցերին, ամինաթթուներից ամոնիակի առաջացման և չեզոքացման, ամինաթթուների կենսասինթեզի և օրինիտային ցիկլի ֆերմենտների ուսումնասիրմանը։ Ապացուցել է բնության մեջ ոչ ուեոթելիկ արգինազի գոյությունը, պարզաբանել նրա դերը նյութափոխանակության մեջ։ Ավելի քան 300 հոդվածների, հեղինակային վկայականների, ակնարկային գիտական հոդվածների հեղինակ է։ Նրա ղեկավարությամբ պաշտպանվել է ավելի քան 70 թեկնածուական և 4 դոկտորական ատենախոսություն։

## Պարգևներ
* Մխիթար Հերացու մեդալ 
*2010 թ. Խաչատուր Աբովյանի անվան ՀՊՄՀ «Խաչատուր Աբովյան» մեդալ
*ՀՀ վարչապետի հուշամեդալ (2012)։

## Երկեր
*Դավթյան Մ. Ա., Կենսաքիմիայի պրակտիկում, ԵՊՀ հրատարակչություն, Երևան, 2002 (համահեղինակ)։
*Դավթյան Մ. Ա., Խմորասնկային բջիջների սպիտակուցային փոխանակության մաս-սպեկտրաչափական ուսումնասիրության սկզբունքներ, ուսումնամեթոդական ձեռնարկ, ԵՊՀ հրատարակչություն, Երևան, 1985 (համահեղինակ)։
*Դավթյան Մ. Ա., Ռուս-հայերեն կենսաքիմիական բացատրական բառարան = Русско-армянский биохимический толковый словарь, Երևան, 1997 (համահեղինակ)։
*Դավթյան Մ. Ա., Կենսագրական հանրագիտարան, Երևանի պետական համալսարան, Երևան, 2009 (համահեղինակ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1934 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թիֆլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ՀՀ վարչապետի հուշամեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 14 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մխիթար Հերացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Հայ նախարարներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Մոնտեֆյասկոնե

**Մոնտեֆյասկոնե** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո մարզի Վիտերբո գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 13 102 մարդ (ըստ 2004 թվականի), բնակչության խտությունը կազմում է 2004 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 104 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 01027։ Հեռախոսային կոդ՝ 0761։

Քաղաքի հովանավոր սուրբը հանդիսանում է Սուրբ Մարգերիտա դը Անտիեխան (), որի տոնը նշվում է ամեն տարի հուլիսի 20-ին։

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայք 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Օլգա Ջուհարյան

**Օլգա Աշոտի Ջուհարյան** (), գյուղատնտես-էկոլոգ։
Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1990), պրոֆեսոր (1991)։

## Կենսագրություն
1961 թվականին ավարտել է Հայաստանի գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1967-1976 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱԱ կենսոլորտի հիմնահարցերի գիտխորհրդի փոխնախագահ, 1976-1986 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի նախագահի օգնական՝ էկոլոգիայի հարցերով, միաժամանակ, 1976-1992 թվականներին՝ «Սևան» ազգային պարկի բնության պահպանության տարածքային համալիր սխեմաների ղեկավար,1986-1993 թվականներին` ՀՀ ԳԱԱ Երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտի, 1993 թվականից՝ ԳԱԱ էկոլոգոնոոսֆերային հետազոտությունների կենտրոնի գլխավոր գիտաշխատող, 1996 թվականից՝ նաև Մոսկվայի նոր իրավաբանական համալսարանի դասախոս։ Տեղեկատվության միջազգային (1999), էկոլոգիայի և կենսագործունեության անվտանգության (1996) և ՌԴ բնական (2000) ԳԱ-ների անդամ։ Սպիտակի հաշմանդամների և որբ երեխաների քոլեջի հիմնադիր, Հայաստանի հաշմանդամների ընկերակցության փոխնախագահ (1994), Ռիսկի վերլուծության Հայաստանի էկոլոգիայի հիմնադրամի նախագահ (2000)։

## Ստեղծագործական ուղի
Աշխատանքները վերաբերում են հողի, մշակաբույսերի, ծառատեսակների վրա տեխնածին աղտոտվածության, էկոհամակարգերի վրա ծծմբային անհիդրիդի, ազոտի օքսիդների և այլ թունավոր նյութերի արտանետումների ազդեցությանը։ Հեղինակ է «էկոլոգիայի և բնօգտագործման հիմունքները» (ռուսերեն, 2000 թվական), «Կենսագործունեության անվտանգություն» (ռուսերեն, 2004 թվական), համահեղինակ՝ «էկոլոգիական կրթության մանկավարժական հիմունքները» (ռուսերեն, 2005 թվական) ուսումնական ձեռնարկների։

## Երկեր
*Экотоксикология техногенного загрязнения, Смоленск, 2000;
*Основы экологии и природопользования, Смоленск, 2000.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գյուղատնտեսներ
Կատեգորիա:Հայ բնապահպաններ
Կատեգորիա:1936 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 27 ծնունդներ
Կատեգորիա:Զապորոժիե քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ՀԱԱՀ շրջանավարտներ
Լողակտցարներ

**Լողակտցարներ** (), քարադրանմանների կարգի թռչունների ընտանիք։ Հայտնի է 3, Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ կլորաքիթ լողակտցարը՝. Հայաստանում հանդիպում են չուի ընթացքում՝ փոքր խմբերով կամ առանձին անհատներով։ Սնվում են ջրային միջատներով։ Կենդանի զանգվածը 26-47 գ է։ Կտուցը համեմատաբար փոքր է, սև, ասեղանման, փետրածածկը՝ գունագեղ։

Կատեգորիա:Թռչուններ այբբենական կարգով
Գլխասունկ

thumb|280px|Գլխասունկ
**Գլխասունկ** (), անձրևասնկայինների ընտանիքի ցեղ։

Հայաստանում հայտնի է 11 տեսակ։ Առավել տարածված է գլխասունկ պարկանմանը . հանդիպում է բոլոր մարզերում։ Աճում է սաղարթավոր անտառներում, այգիներում, բացատներում, տափաստաններում, ալպյան մարգագետիններում, հողի վրա՝ ամռանը և աշնանը՝ միայնակ կամ խմբերով (1600- 3300 մ բարձրություններում)։ Պտղամարմինը (տրամագիծը՝ 5 - 18 սմ) պարկանման է, լայն տանձանման, կեղծ ոտիկով (սկզբում՝ սպիտակ, հետագայում՝ մոխրադարչնագույն), խավոտ՝ պատված մանր հատիկավոր թեփուկներով։ Պտղամիսը փափուկ է, սկզբում՝ սպիտակ, սպունգանման, հաճելի սնկային հոտով և համով, ապա՝ կանաչամոխրագույն, ձիթապտղագույն, հասունանալուց հետո՝ գորշ։ Միջուկը փոշիանում, դուրս է թափվում, և պտղամարմնից մնում է դատարկ, գավաթաձև հիմքը։ Հաստ միցելիումային ձգաններով ամրանում է հիմնանյութին։ Ուտելի է։ Օգտագործում են միայն թարմ, երիտասարդ պտղամարմինները (երբ պտղամիսը սպիտակ է)։ Գլխասնկից ստացվում է կալվացին հակաբիոտիկը, որն օգտագործվում է որպես հակաուռուցքային դեղամիջոց։

Կատեգորիա:Շամպինյոնայիններ
Գիշատիչ սնկեր

**Գիշատիչ սնկեր**, էկոլոգիական խումբ, որի ներկայացուցիչներն ընդունակ են հափշտակելու, սպանելու, յուրացնելու և մարսելու կլոր որդեր (և հեմատոդներ), մանր միջատներ։ Հայաստանում հողերից անջատվել է մոտ 25 տեսակ։ Ավելի հաճախակի հանդիպում են արտրոբոտրիս սակավասպոր , արտրոբոտրիս սեպաձև , արտրոբոտրիս հոծ , արտրոբոտրիս անկանոն  տեսակները։

Վեգետատիվ մարմինը՝ միցելիումը, կազմված է ճյուղավորված հիֆերից։ Էվոլյուցիայի ընթացքում հիֆերից ձևավորվել են մասնագիտացված ծուղակներ (դիպչելու պահին առաջացնում են սոսնձող հեղուկով պատված որսող օղակներ), որոնց կառուցվածքը և գործող մեխանիզմը տարբեր տեսակների մոտ տարբեր է։ Կլոր որդերի բացակայության դեպքում վերջիններս չեն ձևավորվում։ Որոշ նեմատոդների մոտ հայտնաբերվել է նեմին նյութը, որը խթանում է ծուղակների առաջացումը։ Փորձեր են կատարվում գիշատիչ սնկեր օգտագործել որպես կենսաբանական պայքարի միջոց՝ ախտածին նեմատոդների դեմ, որոնք մարդու, կենդանիների և գյուղատնտեսության մշակաբույսերի հիվանդությունների հարուցիչներ են։
Մարտա (Լացիո)

**Մարտա** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո մարզի Վիտերբո գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 3574 մարդ (ըստ 2008 թվականի), բնակչության խտությունը՝ 107 մարդ/կմ2։ Զբաղեցնում է 33 կմ2 տարածք։ Փոստային ինդեքսը՝ 1010, հեռախոսային կոդը՝ 0761։

Քաղաքի հովանավոր սուրբը հանդիսանում է Մարտա դի Բետանիան։

## Ժողովրդագրությունը

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:3500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till:0
 bar:1871 from:0 till:1452
 bar:1881 from:0 till:1460
 bar:1901 from:0 till:2022
 bar:1911 from:0 till:2369
 bar:1921 from:0 till:2692
 bar:1931 from:0 till:2871
 bar:1936 from:0 till:2953
 bar:1951 from:0 till:3260
 bar:1961 from:0 till:3302
 bar:1971 from:0 till:3279
 bar:1981 from:0 till:3361
 bar:1991 from:0 till:3372
 bar:2001 from:0 till:3436
PlotData=
 bar:1861 at: 0 fontsize:S text:n.d. shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 1452 fontsize:S text:1.452 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 1460 fontsize:S text:1.460 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 2022 fontsize:S text:2.022 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 2369 fontsize:S text:2.369 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 2692 fontsize:S text:2.692 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 2871 fontsize:S text:2.871 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 2953 fontsize:S text:2.953 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 3260 fontsize:S text:3.260 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 3302 fontsize:S text:3.302 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 3279 fontsize:S text:3.279 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 3361 fontsize:S text:3.361 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 3372 fontsize:S text:3.372 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 3436 fontsize:S text:3.436 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:ISTAT-ի տվյալներով


## Պատկերասրահ

Monterosi-Chiesa-San-Giuseppe-2012.JPG
Monterosi - Panorama.JPG
Monterosi - Palazzo del Cardinale 1.JPG


## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայքը 
* Վիճակագրության միջազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Գելի բոխի

**Գելի բոխի** (), պրանգոս, պոլի, նեխուրազգիների (հովանոցավորներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 50 (այլ տվյալներով՝ 35), Հայաստանում՝ 4(5) տեսակ՝ գելի նարդեսանման գելի բոխի (Prangos ferulacea), բերդաթումբ գելի բոխի(Prangos arcis-romanae), գանգրաթև գելի բոխի (Prangos uloptera) և այլն։ Տարածված է Արագածոտնի, Շիրակի, Լոռի, Գեղարքունիքի, Սյունիք և այլ մարզերում։ Աճում է քարքարոտ, կավոտ լանջերին, լեռնատափաստաններում։

## Արտաքին տեսքը
Ցողունը կանգուն է, կենտը, հատվածից ճյուղավորվող, թավոտ, բարձր.՝ 15-100 սմ։ Տերևները բազմակի փետրաբաժան են, թավոտ։ Ծաղկաբույլը հովանոց է, ծաղիկները՝ դեղին։ Ծաղկում է մայիս-օգոստոսին։ Պտուղը խոշոր է, երկարավուն-ձվաձև, հարթ։ Պարունակում է եթերայուղեր, ալկալոիդներ։ Տերևներն օգտագործում են որպես համեմունք։

## Տեսակներ
* *[[Prangos acaulis]]*
* *[[Prangos afghanica]]*
* *[[Prangos akymatodes]]*
* *[[Prangos alata]]*
* *[[Prangos ammophilus]]*
* *[[Prangos angustifolia]]*
* *[[Prangos arabica]]*
* *[[Prangos arenarius]]*
* *[[Prangos armena]]*
* *[[Prangos asperula]]*
* *[[Prangos aucheri]]*
* *[[Prangos biebersteinii]]*
* *[[Prangos bornmuelleri]]*
* *[[Prangos bucharica]]*
* *[[Prangos bungei]]*
* *[[Prangos cachroides]]*
* *[[Prangos calligonoides]]*
* *[[Prangos carinata]]*
* *[[Prangos colladonioides]]*
* *[[Prangos corymbosa]]*
* *[[Prangos crenata]]*
* *[[Prangos crossoptera]]*
* *[[Prangos cylindracea]]*
* *[[Prangos cylindrocarpa]]*
* *[[Prangos denticulata]]*
* *[[Prangos deserti]]*
* *[[Prangos didyma]]*
* *[[Prangos equisetoides]]*
* *[[Prangos eryngioides]]*
* *[[Prangos euryangiodes]]*
* *[[Prangos fedtschenkci]]*
* *[[Prangos fedtschenkoi]]*
* *[[Prangos ferganensis]]*
* *[[Prangos ferulacea]]*
* *[[Prangos foeniculacea]]*
* *[[Prangos gaubae]]*
* *[[Prangos goktchiana]]*
* *[[Prangos gyrocarpa]]*
* *[[Prangos haussknechtii]]*
* *[[Prangos heptaptera]]*
* *[[Prangos herderi]]*
* *[[Prangos hermonis]]*
* *[[Prangos hissarica]]*
* *[[Prangos humilis]]*
* *[[Prangos isphairamica]]*
* *[[Prangos kurdica]]*
* *[[Prangos lachnantha]]*
* *[[Prangos lamellata]]*
* *[[Prangos latiloba]]*
* *[[Prangos ledebourii]]*
* *[[Prangos lipskyi]]*
* *[[Prangos longiradia]]*
* *[[Prangos macedonica]]*
* *[[Prangos macrocarpa]]*
* *[[Prangos meliocarpoides]]*
* *[[Prangos microcarpa]]*
* *[[Prangos odontalgica]]*
* *[[Prangos odontoptera]]*
* *[[Prangos ornata]]*
* *[[Prangos pabularia]]*
* *[[Prangos pachypoda]]*
* *[[Prangos pamiroalaica]]*
* *[[Prangos persica]]*
* *[[Prangos persicus]]*
* *[[Prangos peucedanifolia]]*
* *[[Prangos platychlaena]]*
* *[[Prangos polyactina]]*
* *[[Prangos potanini]]*
* *[[Prangos quasiperforata]]*
* *[[Prangos rutaefolius]]*
* *[[Prangos saravschanica]]*
* *[[Prangos scabra]]*
* *[[Prangos scabrifolia]]*
* *[[Prangos serpentinica]]*
* *[[Prangos stenoptera]]*
* *[[Prangos thapsioides]]*
* *[[Prangos trifida]]*
* *[[Prangos tschimganica]]*
* *[[Prangos tuberculata]]*
* *[[Prangos turbinata]]*
* *[[Prangos uechtritzii]]*
* *[[Prangos uloptera]]*

## Պատկերասրահ

A Fly on Prangos ferulacea.JPG
Cachys trifida.jpg
Detail Flower Cachys trifida.jpg


## Տես նաև
* Նկարագրական տերմինաբանության բույսեր
* Պատմություն բուսաբանության
      

Կատեգորիա:Հովանոցավորներ
Նիկոլայ Մանուկյան (նկարիչ)

**Նիկոլայ Արկադիի Մանուկյան (Նիկօ)** (), հայ նկարիչ։ Հայաստանի ժուռնալիստների և նկարիչների (2014 թվականից) միությունների անդամ։

## Կենսագրություն
1962-1965 թվականներին սովորել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում, ընդունվել է Լենինգրադի (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ) Ռեպինի անվան գեղարվեստի ակադեմիա և 1972 թվականին ավարտել Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիան։ 1972 թվականից որպես նկարիչ-ձևավորող աշխատել է Հայֆիլմի մուլտիպլիկացիոն խմբում, հայկական մի շարք պարբերականներում՝ «Պիոներ կանչ», «Հայություն», «Ոզնի», «Սովետական Հայաստան», «Իրավունք», «Զարուհի» և այլն։ 14 տարի եղել է Սփյուռքահայության հետ մշակութային կապի կոմիտեի գլխավոր նկարիչ։

2008 թվականից մինչև կյանքի վերջին օրերը «Իրատես» թերթի գեղարվեստական խմբագիրն էր։

Ձևավորել է 1000-ից ավելի գրքեր՝ «Թագավորի երազները», «Սրամիտ և միամիտ ջավախքցիները» և այլն։

Վախճանվել է ծանր հիվանդությունից հետո 2018 թվականի նոյեմբերի 6-ին, Երևանում։

## Ստեղծագործական ուղի
Ստեղծել է ծաղրանկարներ (մասնակցել է միջազգային մրցույթների և ցուցահանդեսների)։

Գեղանկարներ՝
* «Աղջիկը ծաղիկների աշխարհում»
* «Արևածաղկի դաշտ»
* «Լուսնի սոնետ»
* «Դիմակահանդես»
* «Տասներեքերորդ ամիսը»

## Ցուցահանդեսներ
1989 թվականից անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել տարբեր երկրներում՝ ՌԴ, Ճապոնիա (1970 թվականին՝ բրոնզե մեդալ), Ֆրանսիա, Բրազիլիա, Հունաստան, Կանադա և այլն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նիկոլայ Մանուկյանի էջը «Իրատես» թերթի կայքում

Կատեգորիա:Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ծաղրանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ժուռնալիստների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կալդես դե Մոնտբուի (քաղաք)

**Կալդես դե Մոնտբուի** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Բարսելոնա նահանգի, ինչպես նաև Կատալոնիա ինքնավար մարզի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Վալես Օրենտալ շրջանում։ Տարածքը՝ 38 կմ² ։ Բնակաչությունը 17019 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 30 կմ հեռավորության վրա։

## Բնակչություն

## Պատկերներ

Termas Romanas.jpg
Ajuntament Caldes Montbui Catalonia.JPG
Termas_Romanas.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Pàgina web de l'Ajuntament de Caldes de Montbui 
* Guia de la ciutat 
* Informació de la Generalitat de Catalunya 
* Informació de l'Institut d'Estadística de Catalunya

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Նիկոլայ Մանուկյան (այլ կիրառումներ)

**Նիկոլայ Մանուկյան** անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.

* Նիկոլայ Մանուկյան (գիտնական), փոշեմետալուրգիայի բնագավառի գիտնական։
* Նիկոլայ Մանուկյան (նկարիչ), նկարիչ։
Նիկոլայ Մանուկյան (գիտնական)

**Նիկոլայ Վահանի Մանուկյան** (), փոշեմետալուրգիայի բնագավառի գիտնական։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1973), պրոֆեսոր (1975)։

## Կենսագրություն
1953 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի երկաթուղային տրանսպորտի ճարտարագետների ինստիտուտը։ 1961-1969 թվականներին՝ հայկական հանրապետական տեխնիկայի տան տնօրեն, 1965 թվականից՝ ՀՊՃՀ դասախոս, 1973-1994 թվականներին՝ կառուցվածքային նյութերի արտադրակարգի ամբիոնի վարիչ։ 1996 թվականից՝ բնակվում է Կանադայում։

Աշխատանքները վերաբերում են երկաթի հիմքով մետաղական փոշիների և թելանման բյուրեղների ստացման ու դրանցից նոր մեքենաշինական նյութերի և շինվածքների պատրաստման հարցերին։

## Երկեր
* Փոշեմետալուրգիայի զարգացումը Հայաստանում, Երևան, 1967։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կանաչ փայտփոր

**Կանաչ փայտփոր** (), փայտփորների ընտանիքի թռչուն։

## Կենսաբանական տարածում
Նստակյաց է, քիչ տարածված։ Բնակվում է խոնավ սաղարթավոր անտառներում։ Սնվում է մրջյուններով, փայտահատ բգեզներով։ Հայաստանի հանրապետությունում ձևավորված հյուսիսային և հարավային խառնանտառների համակեցություններն իրարից մեկուսացած են տափաստանային բաց անտառազուրկ լեռնազանգվածներով։ Փչակ է փորում առավելապես փտող ծառերի բներում։ Ձվադրում է մայիսի սկզբից։

## Մարմնի կատուցվածք
մինի|ձախից|կանաչ փայտփոր
Մարմնի երկարությունը 31-33 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 40-42 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 250 գ Մարմինը վերևից կանաչ է, գոտկատեղը՝ դեղին, ներքևից՝ ավելի բաց գույնի։ Հասունի գլուխը սև ու կարմիր է, աչքերը՝ սպիտակ։ Արուի բեղերը կարմիր են՝ սև սահմանագծված, գոտկատեղը՝ վառ դեղին։ Էգի բեղերն ամբողջությամբ սև են, գոտկատեղը՝ ավելի խամրած։ Երիտասարդի մարմնի վերևի փետուրների ծայրերը բաց գույնի են։ Մարմինը ներքևից, գլուխը, գոտկատեղը՝ մուգ խայտերով ու զոլերով են։ Չափազանց զգույշ և թաքնված թռչուն է։ Կերակրվում է մրջնանոցների մոտ և ծառերի սաղարթների միջին հատվածում։ Կտուցով թմբկահարում է հազվադեպ։ Ձայնը բաղկացած է քրքիջ հիշեցնող աստիճանաբար մարող մի շարք բարձր հնչյուններից։
 
## Բազմացում
Դնում է 32 մմ տրամագծով, սպիտակ 5-7 ձու։ Երիտասարդ թռչունները հանդիպում են հունիսից սեպտեմբեր։ Անտառի մյուս միջատակերների կազմում նպաստում է ծառերի առողջացմանը։ Կենսակերպի շատ մանրամասներ բացահայտված չեն։ Գույնանշերի ցայտերանգ համադրությամբ չափազանց գեղեցիկ ու գրավիչ է և գեղագիտական հաճույք է պատճառում։

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թռչուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:1758 հայտնաբերված
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Չուեկա (քաղաք)

**Չուեկա** () քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Մտնում է Տոլեդա պրովինցիայի, *Կաստիլիա Լա Մանչա* ինքնավար համայնքի կազմի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է *Մոնտես դե Տոլեդո* շրջանում։ Տարածքը կազմում է 10 կմ2, բնակչությունը՝ 250 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Գտնվում է պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 21 կմ հեռավորության վրա։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Տիմոն (մուլտհերոս)

**Տիմոն**, «Առյուծ արքա» անիմացիոն ֆիլմի հերոս, «Walt Disney Pictures» կինոստուդիայի թողարկում 1994 թվականին։ Ֆիլմը հայտնում է, որ առաջին մասում տրիլոգիա է, իր ընկեր Պումբայի հետ փրկել է առյուծի ձագին՝ Սիմբային։ Նա առաջնային և կարևոր դերերում է, դրա մասին մենք գիտենք («Առյուծ արքա 3։ Ակունա մատատա» մուլտֆիլմից, ինչպես նաև առաջին մասի էպիզոդներից)։ «Ակունա մատատա» նշանակում է «կյանք առանց անհանգստության»։

## Կենսագրություն
Տիմոնի կենսագրության մեջ կա երկու տարբերակ։ Առաջին տարբերակում մուլտֆիլմի անվանումն է «Տիմոն և Պումբա», իսկ երկրորդ տարբերակում՝ «Առյուծ արքա 3։ Ակունա մատատա»։

Կատեգորիա:Մուլտհերոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հորինված խոսող կենդանիներ
Սան Լորենցո Նուովո

**Սան Լորենցո Նուովո** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո մարզի Վիտերբո գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 2067 մարդ (ըստ 2001 թվականի), բնակչության խտությունը կազմում է 73,82 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 28 կմ²։ Փոստայի ինդեքս՝ 01020։ Հեռախոսային կոդ՝ 0763։

Քաղաքի հովանավոր սուրբը Սուրբ Լորենցոն է (San Lorenzo), որի տոնը նշվում է ամեն տարի օգոստոսի 10-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Սորիանո նել Չիմինո

**Սորիանո նել Չիմինո** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո մարզի Վիտերբո գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 8185 մարդ (ըստ 2001 թվականի), բնակչության խտությունը կազմում է 104,29 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 78,48 կմ²։ Փոստայի ինդեքս՝ 01038 ։ Հեռախոսային կոդ՝ 0761։

Քաղաքի հովանավոր սուրբը Սուրբ Նիկոլայն է, որի տոնը նշվում է ամեն տարի դեկտեմբերի 6-ին։

## Արտաքին հղումներ
* http://www.comunesorianonelcimino.it/ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Լուբրիանո

**Լուբրիանո** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո մարզի Վիտերբո գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 956 մարդ (ըստ 2008 թվականի), բնակչության խտությունը՝ 58 մարդ/կմ2։ Տարածքը կազմում է 17 կմ2։ Փոստային ինդեքսը՝ 1020, հեռախոսային կոդը՝ 0761։

Քաղաքի հովանավոր սուրբը համարվում է Սան Պրոկոլոն։

## Ժողովրդագրություն

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1, 1, 1)
 id:barra value:rgb(0.6, 0.8, 0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till:0
 bar:1871 from:0 till:1044
 bar:1881 from:0 till:1091
 bar:1901 from:0 till:1316
 bar:1911 from:0 till:1296
 bar:1921 from:0 till:1399
 bar:1931 from:0 till:1405
 bar:1936 from:0 till:1311
 bar:1951 from:0 till:1376
 bar:1961 from:0 till:1171
 bar:1971 from:0 till:979
 bar:1981 from:0 till:947
 bar:1991 from:0 till:958
 bar:2001 from:0 till:918
PlotData=
 bar:1861 at: 0 fontsize:S text:n.d. shift:(-8, 5)
 bar:1871 at: 1044 fontsize:S text:1.044 shift:(-10, 5)
 bar:1881 at: 1091 fontsize:S text:1.091 shift:(-10, 5)
 bar:1901 at: 1316 fontsize:S text:1.316 shift:(-10, 5)
 bar:1911 at: 1296 fontsize:S text:1.296 shift:(-10, 5)
 bar:1921 at: 1399 fontsize:S text:1.399 shift:(-10, 5)
 bar:1931 at: 1405 fontsize:S text:1.405 shift:(-10, 5)
 bar:1936 at: 1311 fontsize:S text:1.311 shift:(-10, 5)
 bar:1951 at: 1376 fontsize:S text:1.376 shift:(-10, 5)
 bar:1961 at: 1171 fontsize:S text:1.171 shift:(-10, 5)
 bar:1971 at: 979 fontsize:S text:979 shift:(-10, 5)
 bar:1981 at: 947 fontsize:S text:947 shift:(-10, 5)
 bar:1991 at: 958 fontsize:S text:958 shift:(-10, 5)
 bar:2001 at: 918 fontsize:S text:918 shift:(-10, 5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20, 20)
 text:ISTAT-ի տվյալներով


## Պատկերասրահ

Lubriano-panorama4.jpg
Palazzo Bourbon del Monte.jpg
Panorama da Piazza San Giovanni Battista.jpg
Lubriano-panorama1.jpg
Veduta dei Calanchi.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայքը  
* Վիճակագրության միջազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կանինո

**Կանինո** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո մարզի Վիտերբո գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 5106 մարդ (2004 թվականի տվյալներով), բնակչության խտությունը՝ 41,07 մարդ/կմ2։ Տարածքը կազմում է 123,49 կմ2։ Փոստային ինդեքսը՝ 01011, հեռախոսային կոդը՝ 0761։

Քաղաքի հովանավոր սուրբը հանդիսանում է Կլիմենտ առաջինը, որի տոնը ամեն տարի նշվում է նոյեմբերի 23-ին։

## Պատկերասրահ

Map of comune of Canino (province of Viterbo, region Lazio, Italy).svg|Կանինոյի քարտեզը
Medioevo.jpg
Canino cappellabonaparte.jpg
Fiora Valley.JPG


## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայքը 

## Ծանոթագրություններ
Ակվապենդենտե

**Ակվապենդենտե** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո մարզի Վիտերբո գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 5 771 մարդ (ըստ դեկտեմբերի 31,2004 թվականի), բնակչության խտությունը կազմում է 48,12 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 120,28 կմ²։ Փոստայի ինդեքս՝ 1021 ։ Հեռախոսային կոդ՝ 00763.։

Քաղաքի հովանավոր սուրբը Սուրբ Էրմոնտեն է, որի տոնը նշվում է ամեն տարի օգոստոսի 28-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Դո Բի

**Գլեն Թոմաս** (, ), ավելի հայտնի է որպես **Դո Բի** (Doe B), ամերիկացի ռեփեր, ով լավագույնս հայտնի է եղել որպես ամերիկացի ռեփեր T.I.-ի Grand Hustle Records ձայնագրման լեյբլի անդամ։ Իր երաժշտական կարիերայի ընթացքում նա թողարկել է մի քանի միքսթեյպ, և իր մասնակցությունն է ունեցել Grand Hustle Records լեյբլի կողմից թողարկված «G.D.O.D. (Get Dough or Die)» հավաքածու ալբոմի մի քանի երգերում։

Դո Բիին սպանել են ատրճանակի կրակոցով 2013 թվականի դեկտեմբերի 28-ին իր ծննադավայր Մոնտգոմերիում, Ալաբամա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1991 ծնունդներ
Կատեգորիա:2013 մահեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 28 մահեր
Կատեգորիա:Հունիսի 23 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սպանված ամերիկացի երաժիշտներ
Գուրբ (քաղաք)

**Գուրբ** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Կատալոնիա ինքնավար համայնքի Բարսելոնա նահանգի կազմում։ Մունիցիպալիտետի գտնվում է Օսոնա շրջանում։ Տարածքը ընդգրկում է 51.6 կմ2։ Բնակչության թվաքանակը 2007 թվականի տվյալներով եղել է 2344, խտությունը՝ 41,34 մարդ/կմ²։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Página web del Ayuntamiento 
* Información de la Generalitat de Catalunya  
* Información del Institut d'Estadística de Catalunya

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Ելակ

**Ելակ** (Fragaria ananassa), գետնաելակ անանասի, վարդազգիների (վարդածաղիկներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի կամ թփերի ցեղ։ Բարձրությունը՝ 30-35 սմ։ Տերևները եռաբլթակ են, խոշոր, բաց կանաչ, կնճռոտ։ Ծաղիկները սպիտակ են։ Պտուղը քաղցր, անանասահամ և յուրահատուկ բուրմունքով, բաց վարդագույնից մինչև մուգ վարդագույն նաև սպիտակ հյութալի հատապտուղ է։ Սերմերը մանր են, դեղին՝ դասավորված պտղի մակերեսին։ Հարուստ է վիտամիններով, թթուներով, շաքարներով և այլն։ Օգտագործվում է թարմ և վերամշակված (մուրաբա, հյութ, կոմպոտ, ջեմ և այլն)։ Մշակվում է Հայաստանում գրեթե բոլոր մարզերում։

## Էթիմոլոգիա
Անանասային անվանումն ստացել է իր արտաքին տեսքի պատճառով. այն նման է փոքրիկ անանասի (*ananassa*): Այն անվանում են բանջարանոցային, որովհետև հիմնականում աճեցվում են բանջարանոցներում և ցուցաբերում են հատուկ խնամք, սակայն վայրի հատապտուղները տարբերվում են իրենց չափսերով (շատ մանր են)։ 19-րդ դարում առաջին անգամ հանդիպեցի ելակի երկու տեսակները՝ Fragaria vesca կոչվում է «հողի ելակ», և Fragaria moschata -սովորական ելակ։ 
Հողի ելակը (Fragaria ananassa Duchesne) անգլերեն լեզվով կոչվում է «Strawberry», ֆրանսերենով՝ «Fraise»:

## Բուսաբանական նկարագիր
Խոշոր եռակի տերևներն աճում են 20-25 սմ բարձրության վրա։ Ծաղիկները սովորական հինգ թերթիկներց կազմված սպիտակ ծաղիկներ են, որոնք պատված են երկշերտ կանաչ հիմնային «վահանիկներով»։ 
Շատ են առէջներն ու վարսանդները։ Ծաղիկների համար նվազագույն դիմանալու ջերմաստիճանը 1,5°С է։ Բանջարեղենի պտուղները (mnogoreoshki) կոչվում են հատապտուղներ։ Նախնական պտուղները (ընձյուղ)` փոքր, դարչնագույն պտուղ է, մակերեսին փոքր-ինչ մազիկներով։ Հատապտուղները սովորաբար կարմիր են (տարբեր երանգների), երբեմն վարդագույն կամ սպիտակ, կարմրավուն։
 
## Կիրառում
Անանասային ելակը արտադրության մասշտաբով ամենաշատ մշակված հատապտուղն է։ Սննդարդյունաբերության մեջ նրա գլոբալ արտադրության մասնաբաժինը կազմում է մոտ 70%, ինչը կազմում է տարեկան  ավելի քան 4 մլն տոննա։ 
Անանասային ելակի ավելի քան երկու հազար տեսակներ մշակվում են հիմնականում ԱՄՆ-ում, Ռուսաստանում, Կանադայում, Մեծ Բրիտանիայում, Գերմանիայում, Իտալիայում, Նիդերլանդներում, Բուլղարիայում։
Սելեկցիայի արդյունքում ելակի զանգվածը մեծացել է (3-5 գ-ից մինչեւ 50-75 գ), Գինեսի ռեկորդների գրքում նշված են 231.6 գ զանգվածով հատապտուղներ (Անգլիա, 1983 թ.):
Հատապտուղները սպառվում են թարմ, սառեցված և վերամշակված (ջեմ, պաստիլ, հյութեր և այլն) վիճակում։
Թարմ պտուղների քիմիական բաղադրությունը միջինում (% -ով)՝ ջուր (80-90), շաքար (4,5-10), թթուներ (0,8-1,6), ազոտային (0,9-1,2 ), պեկտինային (1.0-1.7), տանինային (0.16-0.25) նյութեր, մանրաթել (1.0-1.6), զոլա (0.4-0.8), վիտամին C (50-80 մգ)։ Կան նաև սորտեր, որոնք բերված են դեկորատիվ նպատակներով, օրինակ` վարդագույն ծաղիկներով ելակները։ Որոշ մարդիկ չեն կարողանում ելակ օգտագործել. Նրանց մոտ առաջանում են ալերգիկ և ակնհայտորեն ախտաֆունկցիոնալ ցնցումներ, որովայնի շրջանում լարվածություն, ցավ, շնչառության խանգարում, սրտխառնոց, գլխացավ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Կատեգորիա:Հատապտուղներ
Առլենա դի Կաստրո

**Առլենա դի Կաստրո** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո մարզի Վիտերբո գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 892 մարդ (ըստ 2008 թվականի), բնակչության խտությունը՝ 40 մարդ/կմ2։ Տարածքը կազմում է 22 կմ2։ Փոստային ինդեքսը՝ 1010, հեռախոսային կոդը՝ 0761։

Քաղաքի հովանավոր սուրբը հանդիսանում է Սան Ռոկկոն։

## Ժողովրդագրություն

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till:0
 bar:1871 from:0 till:412
 bar:1881 from:0 till:364
 bar:1901 from:0 till:509
 bar:1911 from:0 till:536
 bar:1921 from:0 till:593
 bar:1931 from:0 till:712
 bar:1936 from:0 till:774
 bar:1951 from:0 till:935
 bar:1961 from:0 till:984
 bar:1971 from:0 till:864
 bar:1981 from:0 till:869
 bar:1991 from:0 till:920
 bar:2001 from:0 till:867
PlotData=
 bar:1861 at: 0 fontsize:S text:n.d. shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 412 fontsize:S text:412 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 364 fontsize:S text:364 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 509 fontsize:S text:509 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 536 fontsize:S text:536 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 593 fontsize:S text:593 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 712 fontsize:S text:712 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 774 fontsize:S text:774 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 935 fontsize:S text:935 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 984 fontsize:S text:984 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 864 fontsize:S text:864 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 869 fontsize:S text:869 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 920 fontsize:S text:920 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 867 fontsize:S text:867 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:ISTAT-ի տվյալներով


## Բնակավայրի վարչակազմ
* Հեռախոս. 0761 430951

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրական միջազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Աոտուս

**Աոտուս** (), լոբազգիների ընտանիքին պատկանող էնդեմիկ ավստրալիական բույսերի ցեղախումբ է։ Ներառում է 18 տեսակներ, որոնք հանդիպում են Ավստրալիայի ամբողջ տարածքում, չհաշված հյուսիսային տարածքները։ Որոշ տեսակներ օգտագործվում են այգիներում որպես դեկորացիաներ։ *[[Mirbelieae]]* ենթաընտանիքին պատկանող այս, ինչպես և մնացած, ցեղերը հաճախ անվանվում են «ոսկե սիսեռնիկներ» իրենց հատկանշական դեղին գույնի պատճառով։

## Տեսակները
Խորիզեմա ցեղին պատկանում են հետևյալ տեսակները՝

* *[[Aotus carinata]]*
* *[[Aotus cordifolia]]*
* *[[Aotus ericoides]]*
* *[[Aotus genistoides]]*
* *[[Aotus gracillima]]*
* *[[Aotus intermedia]]*
* *[[Aotus lanigera]]*
* *[[Aotus mollis]]*
* *[[Aotus passerinoides]]*
* *[[Aotus phylicoides]]*
* *[[Aotus procumbens]]*
* *[[Aotus subglauca]]*
* *[[Aotus subspinescens]]*
* *[[Aotus tietkensii]]*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* International Legume Database & Information Service
* Аотус 

Կատեգորիա:Թիթեռնածաղկավորներ
Գրանոլյերս (քաղաք)

**Գրանոլյերս** , քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Բարսելոնայի շրջանում՝ Կատալոնիա ինքնավար համայնքի կազմում։ Մունիցիպալիտետ գտնվում է Վալես Օրիենտալ շրջանում։ Տարածքը ընդգրկում է 14.9 կմ2։ Բնակչությունը 59047 մարդ (ըստ 2008 թվականի)։ Կենտրոնի հեռավորությունը վարչական շրջանից 26 կմ է։

Քաղաքում անցկացվում է Գրանոլյերսի կիսամարաթոնը։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայք  
* Ajuntament de Granollers  
* Guia de Granollers   
* Balonmano Granollers   
* Escola Municipal de Treball de Granollers 
* Esport Club Granollers   
* Club de Futbol Atlètic del Vallès  
* Festa Major de Granollers

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Էրենսիա (քաղաք)

**Էրենսիա** () քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Մտնում է Սյուդադ Ռեալ պրովինցիայի, *Կաստիլիա Լա Մանչա* ինքնավար համայնքի կազմի մեջ։ Տարածքը կազմում է 220 կմ2, բնակչությունը՝ 9215 մարդ (2010 թվականի տվյալներով։) Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 21 կմ հեռավորության վրա։

700px|մինի|ձախից|Էրենսիա. համայնապատկեր

## Լուսանկարներ

Plaza de España Herencia 09.jpg|
Plaza Mayor de Herencia.jpg|
Entrada a Plaza Mayor de Herencia.jpg|
Fuente en Plaza Mayor de Herencia.pav.jpg|


## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Ayuntamiento de Herencia
* Bitácora de Herencia (Ciudad Real)
* Convento de Nuestra Señora de la Merced de Herencia (Ciudad Real) 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Տուսկանիա

**Տուսկանիա** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո մարզի Վիտերբո գավառում։

Բնակչությունը կազմում է՝ 7857 մարդ (ըստ 2004 թվականի), բնակչության խտությունը՝ 37,1 մարդ/կմ2։ Տարածքը կազմում է 208,03 կմ2։ Փոստային ինդեքսը՝ 01017, հեռախոսային կոդը՝ 0761։

Քաղաքի հովանավոր սուրբը համարվում է Սանտի Սեքոնդիանոն, Վարիանո Մարկելիանոն, որոնց տոնը ամեն տարի նշվում է օգոստոսի 8-ին։

## Պատկերասրահ

Tuscania di sera.JPG
Panoramica dal parco di torre lavello tuscania.JPG
Sfondo di piazza basile - a tuscania.JPG
Tuscania abc17.jpg
Colle di S.Pietro a Tuscania La Basilica ed il Rivellino.JPG
Via della pace a Tuscania.JPG


## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայքը 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Գոհարիկ Ղազարոսյան

**Գոհարիկ Ղազարոսյան** (), հայ կոմպոզիտոր, դաշնակահար։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կոստանդնուպոլսում։ Ընդունվել է Փարիզի կոնսերվատորիա 1926 թվականին։ Սովորել է Պաուլ Դուկասի և Լազար Լևիի հետ։ Կոնսերվատորիան ավարտելուց հետո Եվրոպայում հանդես է եկել որպես կոմպոզիտոր և դաշնակահար։

Փարիզում աշակերտել է Լ․ Լևիին՝ դաշնամուր, Պ․ Դյուկային և Ժ․ Ռոժե-Դյուկասին՝ կոմպոզիցիա։ Բնակվել է Պոլսում։ Զբաղվել է նաև մանկավարժական և երաժշտական, հասարակական գործունեությամբ։ 1934 թվականից համերգներով հանդես է եկել Եվրոպայի բազմաթիվ քաղաքներում և ԱՄՆ-ում։ Կատարել է հնագույն վարպետներից մինչև նորագույնների երկեր (ներառյալ Կոմիտասի և սեփական գործերը)։ Գրել է կամերային գործեր, դաշնամուրային երկու կոնցերտ, «Մի մոր պատմություն» բալետը (ըստ Անդերսենի), ստեղծել է ծավալուն «պատմողական» հայկական երգի ինքնատիպ տեսակ (Ավետիք Իսահակյանի «Կտակ», Սիլվա Կապուտիկյանի «Սիրերգ», Մեծարենցի «Եկեսցե» խմբերգը դաշնամուրով և այլն)։ Մեղեդիական արվեստը արմատներով կապված է հայկական ժողովրդական և հոգևոր երգին, ներդաշնակությունը զարգացել է ժողովրդականի հետ սերտ միաձուլվող դիատոնիզմից, հասել մինչև խրոմատիզմի և դիսոնանսների գործածության XX դարի բնորոշ առատությանը։ Տպագրված են դաշնամուրային 24 էտյուդները, Կոմիտասի՝ 1913 թվականին հավաքած ժողովրդական երգերից 20-ի դաշնամուրային շարադրությունը, աշուղական երգերի մշակումներ և այլն։ Մահացել է Փարիզում։

### Աշխատանքները
* Սոնատա դաշնամուրի համար
* Էտյուդ համար 9
* Հավաքածու դաշնամուրի համար
* Կվարտետ Արչի
* Երեք հայ ժողովրդական երգ
* Պրելյուդ Les Armeniannes
* Երեք երգ ջութակի և դաշնամուրի համար

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Կին դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարուհիներ
Կատեգորիա:Հայ կին կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Ապիոս

**Ապիոս** (),  ընտանիքի  ենթաընտանիքին պատկանող ցեղ է։

## Բնագիտական նկարագրությունը
Փաթաթվող բույս է։ Տերևները զուգահեռադիր չեն։ Ծաղիկները հավաքված են խիտ գագաթային և տերևանութային փնջերով, բաժակաթերթը զանգականման է, ոչ ճիշտ։ Պտուղը երկարավուն, աղեղնաձ, տափակ, բազմասերմ, երկբույն լոբի է։

## Դասակարգում
*Ապիոս* ցեղը ներառում է 8 տեսակներ՝
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Апиос // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907

Կատեգորիա:Թիթեռնածաղկավորներ
Սուտրի

**Սուտրի** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո մարզի Վիտերբո գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 5638 մարդ (ըստ 2004 թվականի), բնակչության խտությունը կազմում է 83,07 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 60,85 կմ²։ Փոստայի ինդեքս՝ 01015։ Հեռախոսային կոդ՝ 0761։

Քաղաքի հովանավոր սուրբը Սուրբ Դոլչիսիման է (Santa Dolcissima), որի տոնը նշվում է ամեն տարի սեպտեմբերի 16-ին։

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայք 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Աշխատանքի սոցիոլոգիա

**Աշխատանքի սոցիոլոգիա**, սոցիոլոգիայի ճյուղ, որն ուսումնասիրում է սոցիալ բնորոշ հարցեր, որոնք արտահայտվում են մարդկանց աշխատանքի հանդեպ վերաբերմունքի, մարդու սոցիալական ակտիվության, մարդկային փոխհարաբերությունների և սոցիալական խմբերի մեջ։ Նեղ իմաստով՝ աշխատանքի սոցիոլոգիան հետազոտում է աշխատատուների և վարձու աշխատողների վարքը՝ ի պատասխան աշխատանքի տնտեսական և սոցիալական խթանների գործունեության։ Աշխատանքի սոցիոլոգիան սերտորեն կապված է այնպիսի տնտեսագիտական գիտությունների հետ, ինչպիսին են մակրոտնտեսագիտությունը և միկրոտնտեսագիտությունը, ձեռնարկության տնտեսագիտությունը, վիճակագրությունը, արտադրության կազմակերպումը, կազմակերպությունների սոցիոլոգիան, կառավարման սոցիոլոգիան, տնտեսական սոցիոլոգիան։

## Աշխատանքի սոցիոլոգիայի պատմությունը
XIX դարի սկզբին հայտնվեցին առաջին գիտական աշխատանքները, որ վերաբերում էին աշխատանքին և դրա հետազոտությանը՝ կրելով էմպիրիկ բնույթ։
XIX դարի երկրորդ կեսին երևան եկան աշխատանքի հետազոտության վերաբերյալ առաջին համակարգված աշխատությունները։ Այդպիսի հետազոտությունների նպատակը, որ սկսել է կատարել ամերիկացի ճարտարագետ Ֆրեդերիկ Թեյլորը, սկզբնապես կայանում էր արտադրական գործընթացների ռացիոնալ կատարման մեթոդների որոնման մեջ։ Այս ամենի հետևանքով առաջացավ գիտական ուղղություն, որը ստացավ «աշխատանքի գիտական կազմակերպում» անունը։ Այդ գիտական ուղղության շրջանակներում առաջացան «աշխատանքի կարգավորում», «աշխատավարձ», «մասնագիտական ընտրություն» և մի շարք այլ հասկացություններ։

Հետագայում աշխատանքի սոցիոլոգիայի ձևավորման վրա մեծ ազդեցություն ունեցան այնպիսի գիտություններ, ինչպիսիք են տնտեսագիտությունը, մաթեմատիկան, վիճակագրությունը, ֆիզիոլոգիան և մարդու հոգեբանությունը, իրավագիտությունը և այլն։

## Աշխատանքի սոցիոլոգիայի հասկացությունները
Աշխատանքի սոցիոլոգիայում առանձնացնում են այնպիսի հասկացություններ, ինչպիսիք են «աշխատանքի բովանդակությունը» և «աշխատանքի բնույթը»։ Աշխատանքի բովանդակության տակ հասկանում են աշխատանքային որոշակի գործառույթներ՝ ապահովված սարքավորումներով, տեխնոլոգիաներով, արտադրության կազմակերպությամբ և աշխատակցի վարպետությամբ։ Աշխատանքի բնույթի տակ հասկանում են արտադրողի կապվելու մեթոդները արտադրական միջոցների հետ, որոնք պայմանավորված են այդ հասարակության մեջ սեփականության նկատմամբ գերակշռող հարաբերություններով։ Աշխատանքի բնույթը արտացոլում է աշխատանքի սոցիալ-տնտեսական հատկանիշները զարգացման որոշակի փուլում գտնվող հասարակության մեջ։ Ինչպես արտադրական ուժերը և արտադրական հարաբերությունները արտացոլում են արտադրության միասնությունը, այնպես էլ աշխատանքի բովանդակությունը և բնույթն իրենցից ներկայացնում են հասարակական աշխատանքի էությունն ու ձևերը։

Սոցիոլոգիայի այս ճյուղի հիմնական հասկացությունների մեջ մտնում են «աշխատանք» և «աշխատանքային բավարարվածություն» հասկացությունները։ Աշխատանքը սուբյեկտի գործունեությունն է՝ ուղղված պահանջմունքների բավարարմանը արտադրության գործառույթների հասարակական բաժանման համակարգում։ Աշխատանքային բավարարվածությունը անհատի սեփական դիրքի գնահատականն է աշխատանքի հասարակական բաժանման համակարգում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Դևագի

**Դևագի** (), ճմակ, ճրագախոտազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 18 (այլ տվյալներով՝ 12), Հայաստանում՝ 3 տեսակ՝ 
* Դևագի անորոշ (Cistanche ambigua), 
* Դևագի աղուտային (Cistanche salsa), 
* Դևագի հատված (Cistanche fissa)։ 
Մակաբույծ բույս է. հազվադեպ հանդիպում է Արարատյան դաշտի աղուտալկալի հողերում աճող աստղածաղկազգիների (օշինդր) և թելուկազգիների (օշան, շոռան, թելուկ) ընտանիքի բույսերի արմատներին։ Ցողունը կանգուն է, հաստ՝ պատված հերթադիր դասավորված թեփուկներով, բարձրությունը՝ 20-40 սմ, ծաղկաբույլը հասկանման է, ծաղիկները՝ մանուշակագույն։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիսին։ Պտուղը տուփիկ է։ Պարունակում է ալկալոիդներ և կարմիր գունակ։

Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր
Կատեգորիա:Ճրագախոտազգիներ
Վելադա (քաղաք)

**Վելադա** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Մտնում է Տոլեդո պրովինցիայի, *[[Կաստիլիա-Լա Մանչա|Կաստիլիա Լա Մանչա]]* ինքնավար համայնքի կազմի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է *Լա Կամպանա դե Օլոպեսա* շրջանում։ Տարածքը կազմում է 145 կմ2, բնակչությունը` 2827 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիան վարչական կենտրոնից գտնվում է 90 կմ հեռավորության վրա։

Քաղաքի հովանավորներն են սուրբ Բերնարդինո դե Սիենան և Նուեստրա Սենորա Վիրխեն դե Գարսիան։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
ASAP Ferg

**Դարոլդ Ֆերգյուսոն կրտսեր** (, ), ավելի հայտնի է որպես **ASAP Ferg** (ոճավորված՝ **A$AP Ferg**, արտասանվում է «Էյսափ Ֆերգ»), ամերիկացի ռեփեր։ Հանդիսանում է ASAP Mob հիփ հոփ խմբի անդամ, որտեղից էլ վերցրել է իր բեմական կեղծանունը։ 2013 թվականի օգոստոսի 20-ին թողարկել է իր դեբյուտային «Trap Lord» ստուդիական ալբոմը, որը Billboard 200 ալբոմների հիթ շքերթում զբաղեցրել է 9-րդ հորիզոնականը։ Ալբոմում ընդգրկված են «Shabba» և «Work» սինգլները։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ
* «Trap Lord» (2013)
* «Always Strive And Prosper» (2016)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:RCA Records-ի արտիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Նոթեր Շերլոք Հոլմսի մասին

**«Նոթեր Շերլոկ Հոլմսի մասին»** կամ **«Շերլոկ Հոլմսի հիշողությունները»** (անգլերեն՝ *The Memoirs of Sherlock Holmes*), 11 դետեկտիվ պատմություններից բաղկացած պատմվածաշար՝ գրված Արթուր Կոնան Դոյլի կողմից։ Հրատարակվել է 1894 թվականին։

## Պատմվածքները

## Արտաքին հղումներ
* Նոթեր Շերլոք Հոլմսի մասին

Կատեգորիա:Շերլոկ Հոլմս
Կատեգորիա:Պատմվածքներ
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Վիլադեկանս (քաղաք)

**Վիլադեկանս** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում՝ կատալոնական Բարսելոնա պրովինցիայի  Բաշ Լյոբրեգադ շրջանում։ Տարածքը՝ 20 կմ²։ Բնակչությունը՝ 64.077 մարդ (ըստ 2010 թվականի տվյալների)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից հեռավորությունը՝ 16 կմ։

## Պատկերասրահ

Spain.Catalonia.Viladecans.Riera.JPG
Spain.Catalonia.Viladecans.Ramblas.JPG


## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայք
* Vídeos de Viladecans 
* Portal de la Ciutat de Viladecans
* Web de la Fundació Ciutat de Viladecans 
* Web del centre cultural i esportiu Atrium Viladecans 
* Web de l'Hospital de Viladecans 
* Patrimoni històricoartístic de Viladecans
* Informació i Escut 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Ունդեկան

**Ունդեկան**, ալկանների դասին պատկանող օրգանական միացություն C11H24 բանաձևով։ Այն ունի 159 իզոմեր։

## Պատմություն
Առաջին անգամ այն ստացել է Կրաֆտը վերականգնելով ունդեկանաթթուն և ունդեկանաթթվի մոնոքլորածանցյալը (С11H23Cl) յոդաջրածնական թթվով և ֆոսֆորով 210—240&nbsp;°C ջերմաստիճանում։

## Ֆիզիկական հատկություններ
Ունդեկանը անգույն հեղուկ է, եռման ջերմաստիճանը` 196&nbsp;°C (ն.պ.): Սառեցնելով մինչը −26&nbsp;°C այն վերածվում է մոմանման սպիտակ նյութի։ Խտությունը` 0,74 գ/սմ³ (0,7559 գ/սմ³` 0&nbsp;°C և 0,6816 գ/սմ³` 99&nbsp;°C)

## Քիմիական հատկություններ
Քիմիական հատկություններով այն նման է այլ բարձր դասի ալկաններին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ունդեկան  at Dr. Duke's Phytochemical and Ethnobotanical Databases

Կատեգորիա:Ալկաններ
Մովսես Գորգիսյանի կիսանդրի (Երևան)

**Մովսես Գորգիսյանի կիսանդրի**, Հայաստանի ազգային հերոս, Արցախյան ազատամարտի առաջամարտիկ Մովսես Գորգիսյանի կիսանդրին գտնվում է Երևանի Շենգավիթ համայնքում՝ Մովսես Գորգիսյանի անվան այգում։ Հուշարձանը տեղադրվել է 2014 թվականին։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Հայկ Թոքմաջյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հայկ Թոքմաջյանի քանդակներ
Արգանիա

**Արգանիա** () ցեղի միակ տեսակը **Արգանիա փշոտ**ն () է, որը տարածված է Մարոկկոյում և Ալժիրում։ Նրա սերմերից ստանում են արգանական յուղ, ինչն օգտագործվում է կոսմետիկայի արտադրության և խոհարարության մեջ։

## Բնագիտական նկարագրությունը
Արգանիան փշոտ ճյուղերով ծառ է, որը հասնում է 8-10 մ բարձրության և ապրում է 150-200 տարի։

Տերևները փոքր են՝ 2-4 սմ երկարությամբ, օվալաձև, նեղացած ծայրով։ Ծաղիկները փոքր են՝ հինգ բաց դեղնականաչ թերթիկներով, ծաղկում են ապրիլին։ Պտուղն ունի 2-4 սմ երկարություն և 1.5-3 սմ լայնություն։ Պտղի մեջ կա պինդ գունդ, որը պարունակում ճարպերով հարուստ 2-3 սերմ։ Արգանիայի պտուղների հասունացման համար պահանջվում է մեկ տարի։

## Օգտագործումը
Արգանական յուղը օգտագործվում է խոհարարությունում և կոսմետիկայում։ Տոկոֆերոլների մեծ քանակության պարունակության շնորհիվ յուղը հայտնի է սիրտ-անոթային համակարգի կարգավորմամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկություններ արգանիայի մասին GRIN կայքում

Կատեգորիա:Կերաբույսեր
Կատեգորիա:Փշատազգիներ