open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ալբանիայի լեռների ցանկ

Միջին բարձրությունը 708 մետր է ծովի մակարդակից, Ալբանիան համարվում է աշխարհի ամենալեռնային երկրներից մեկը։ Ալբանիան ունի լեռնային տեղանք, որն ընդգրկում է նրա ընդհանուր տարածքի ավելի քան 70%-ը։ Կան բազմաթիվ գագաթներ, որոնք հասնում են ավելի քան 2000 մետր բարձրության։

Ալբանիան կարելի է բաժանել չորս հիմնական տարածաշրջանների՝ Հյուսիսային լեռնային զանգված, Կենտրոնական լեռնային զանգված, Հարավային լեռնային զանգված և Արևմտյան ցածրադիր գոտիներ։ Առավել նշանավոր տեղագրական հատկանիշներ ունեն՝ Կերաունյան լեռները, Դինարյան ալպերը, Կորաբյան լեռները, Պինդոսյան լեռները և Սկանդերբեգյան լեռները։ Ամենաբարձր գագաթը` ծովի մակերևույթից 2764 մետր բարձրության վրա գտնվող Կորաբն է, որը գտնվում է Հյուսիսային Մակեդոնիայի սահմանի վրա։ Կորաբը Եվրոպայի ընդամենը երկու գագաթներից մեկն է, որը համարվում է մեկից ավելի երկրների համար ամենաբարձր կետ։ Այն նաև հարաբերական բարձրությամբ 18-րդ գագաթն է Եվրոպայում։

## Ալբանիայի լեռների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալբանիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ալբանիայի լեռներ
Գուշակը (նկար, Պյացետա)

**«Գուշակ»** (), վենետիկյան գեղանկարչության դպրոցի ներկայացուցիչ, իտալացի գեղանկարիչ Ջովանի Բատիստա Պյացետայի (1683—1754) նկարը։  Ստեղծվել է 1740 թվականին։ 1887 թվականից  պահպանվում է Վենետիկի ակադեմիայի պատկերասրահ։

Նկարի անվանումն առաջացել է կնոջ դիրքից, որը պատկերված է թիկունքի կողմից և կարծես ձեռքը մեկնել է հանդուգն աղջկան․ խոսակցության թեման աջ կողմում գտնվող երկու տղամարդիկ են։ Գուշակի  նրբաճաշակ և անամոթ դիրքում նկատելի է վարպետի հասուն ձեռքը․ հավատարիմ մնալով գեղանկարչության էֆեկտներին, նկարիչը  թողնում է  իր վաղ շրջանի աշխատանքների դրամատիկ նրբերանգները և  անդրադառնում է երանգների հաղորդմանը, որոնցում թրթռում են երանգների փոփոխություններն ու անսովոր կիսաստվերները։ Կտավի տաք երանգները կարծես մինչև խորքերը լցված են լույսով։

Գոյություն ունի գուշակի կերպարի  մեկնաբանման մի քանի վարկած․ այն կարող է ակնարկ հանդիսանալ աջ կողմում գտնվող երիտասարդներից մեկի  գաղտնի սիրո  «հաղորդակցմանը», կամ, հնարավոր է  սա անառակաբարո Վենետիկի  այլաբանությունն  է՝ շվայտ աղջկա կերպարով։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:1740 նկարներ
Կատեգորիա:Վենետիկի ակադեմիայի պատկերասրահի նկարներ
Թիա (արքայադուստր)

**Թիա** կամ **Թիյա**, Հին Եգիպտոսի 19-րդ դինաստիայի արքայադուստր։

## Ծագում
Թիան Սեթի I փարավոնի և Թույա թագուհու դուստրն է և Ռամզես II ավագ քույրը։ Թիայի մասին հիշատակություններ կան տարբեր հուշարձաններում՝ Ռամզեսի գահակալման ժամանակներից սկսած։

Թիան ամուսնացել է կրկին Թիա անունը կրող պաշտոնյայի հետ։ Ամուսիններին ունեցան երկու դուստր։ Առաջինը Մութմեթջենեֆերն էր, իսկ երկրորդի անունը չի պահպանվել։ Դուստրերը պատկերված են Սաքքարայում գտնվող իրենց ծնողների դամբարանի վրա։

## Կենսագրություն
Արքայադուստր Թիան ծնվել է Հորեմհեբ փարավոնի օրոք, մինչև իր պապի՝ Փարամեսի (ավելի ուշ՝ Ռամզես I) գահ բարձրանալը։ Հավանաբար նրան անվանել են Սիթրա տատի կամ էլ Թիա անունով մի կնոջ պատվին, որը Սեթի մայրն էր։ Նրա միակ հայտնի եղբայրը Ռամզես փարավոնն էր, իսկ փոքր քույրը կամ զարմուհին՝ Հենութմիրան։

Լույս աշխարհ գալով առանց «փարավոնի դուստր» տիտղոսի՝ Թիան դարձավ Եգիպտոսի պատմության այն եզակի արքայադուստրերից, որը չի ամուսնացել թագավորական ընտանիքի անդամի հետ։ Նրա ամուսինը՝ Թիա անունով պալատական գրագիրը, բարձրաստիճան պաշտոնյա Ամոնվահսուի որդին էր։ Թիայի որդի Ամոնվահսուն Ռամզեսի դաստիարակն էր և նրա օրոք զբաղեցնելով բարձր պաշտոններ՝ դարձել է գանձապահ և Ամոնի տաճարի նախիրի պահապան։ Արքայադուստր Թիան, ինչպես և մյուս ազնվական կանայք, կրում էր այնպիսի տիտղոսներ, որոնք վկայում էին ծիսական արարողություններին մասնակցելու մասին. «Հաթհորի երգչուհի», «Ռաի երգչուհի Գելիոպոլում», «Ամոնի երգչուհի, իր փառքի մեջ մեծագույնը»։

Թիա ամուսինները պատկերված են մեծ քարե սալիկի վրա Թույա թագուհու հետ միասին (այժմ այն գտնվում է Տորոնտոյի թանգարանում)։ Չիկագոյում գտնվող այսպիսի մեկ այլ քարե սալիկի պատկերված են Թիայի ամուսին Թիան և նրա հայր Ամոնվահսուն՝ Սեթ  I փարավոնի և նրա ժառանգի հետ (վերջինս ապագա Ռամզես II էր)։

## Դամբարան
Թիա ամուսինները թաղված են Սաքքարայում՝ մի փոքրիկ դամբարանում, որը գտնվում է Մայայի և Հորեմհեբի արքայական դամբարանների միջև։ Նրանց դամբարանը հայտնաբերել է Ջեֆրի Մարտինը։

## Տես նաև
* Թույա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Հին եգիպտացիներ
Լյուքսեմբուրգի քաղաքային պատմության թանգարան

thumb|right|Լյուքսեմբուրգի քաղաքային պատմության թանգարանը
thumb|right|Թանգարանի բակը և տանիքը

**Լյուքսեմբուրգի քաղաքային պատմության թանգարան** (ֆրանս․՝ Musée d'histoire de la Ville de Luxembourg), ցուցադրում է Լյուքսեմբուրգ քաղաքի հազարամյա պատմությունը՝ և՛ մշտական, և՛ ժամանակավոր ցուցանմուշներով։ Հիմնադրվել է 1996 թվականի հունիսի 22-ին և նախագծվել է Լյուքսեմբուրգի ճարտարապետ Քոնի Լենցի կողմից և Repérages-ում՝ Փարիզում։

## Թանգարան
Քաղաքի նման, թանգարանն էլ հաջողությամբ համատեղում է հին ճարտարապետությունը՝ նոր ժամանակակից լուծումներով։ Այն տեղակայվել է 17-19-րդ դարերի չորս վերականգնված տներում, որոնք դեռևս կրում են միջնադարյան հնագիտական հետքերը։ Օրինակներ, թե ինչպես կարելի է համատեղել հին շինությունները թանգարանի այցելուների ակնկալիքների հետ․ լողացող ապակիների ճակատամասը և համայնապատկերային վերելակը, որտեղից կարելի է լիարժեք տեսնել բոլոր հարկերը։ Վերելակի հսկայական ապակին կարող է տեղավորել 65 մարդկանց, ովքեր կարող են քարե հիմքերով ստորին մակարդակներում տեսնել տեսարաններ, ինչպես նաև քաղաքի Գրանդ թաղամասի և Ռհամ բարձրավանդակի վերին մակարդակների տեսարանները՝ դարերի ընթացքում բացահայտելով Լյուքսեմբուրգի պատմության փուլերը։ Հետաքրքիր են նաև հնագույն, կամարակապ նկուղները, որոնք հայտնաբերվել են պեղումների աշխատանքների ընթացքում՝ մինչև 1990-ական թվականները։

Ներքևի՝ փողոցին կից հարկի մակարդակում, մշտական հավաքածուն է, որը ցուցադրում է քաղաքի ճարտարապետական և քաղաքային զարգացումը, մինչդեռ վերին հարկերը պահվել են ժամանակավոր ցուցադրությունների համար։ Մուլտիմեդիա համակարգը ընդարձակում է քաղաքի պատմության փաստաթղթերը՝ ներառելով նրա մշակութային, քաղաքական և սոցիալական զարգացումը։ Այն ապահովում է մուտքը դեպի մոտ 10,000 փաստաթղթեր և շուրջ 60 աուդիո-տեսողական տեսանյութեր։

## Տեղակայվածություն
Թանգարանը տեղակայված է հին քաղաքում՝ rue du Saint-Esprit . Այն հանրության համար բաց է ամեն օր բացի երկուշաբթի օրվանից, ժամը 10։00-18։00։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Luxembourg City History Museum website

Կատեգորիա:1996 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Պատմության թանգարաններ
Մելվիլ (կղզի)

**Մելվիլ** (),  կղզի Կանադայում։

## Աշխարհագրություն
Կղզին մտնում է Կանադական արկտիկական կղզեխմբի, Թագուհի Էլիզաբեթի կղզիների և Պարիի կղզեխմբի կազմության մեջ։ Վարչատարածքային բաժանման առումով մտնում է Նունավուտի (Կիկիկտանի շրջան) և Հյուսիս Արևմտյան Տարածքների կազմերի մեջ։ Կղզու մակերեսը կազմում է 42149 կմ 2 և աշխարհում զբաղեցնում է 33-րդ հորիզոնականը, իսկ Կանադայում՝ 8-րդն է։ Պարիի կղզեխմբի խոշորագույն կղզին է։  Կղզու առափնյա եզրագծի երկարությունը կազմում է 3107 կմ։ Մելվիլը Ալեքսանդեր, Մեսսի, Վանյե կղզիներից գտնվում է 36 կմ դեպի արևմուտք (բաժանված է Բայամ-Մարտինի նեղուցով), Փրինս Պատրիկ կղզուց 23 կմ հարավ արևելք և 26 կմ հարավ՝ Էմերալդ կղզուց։ 122 կմ լայնությամբ Վայկաունտ-Մելվիլ նեղուցը Մելվիլին հարավից սահմանազատում է Վիկտորիա և Ստեֆանսոն կղզիներից, իսկ Մակ-Կլուր նեղուցը (102 կմ լայնություն) հարավ-արևմուտքից նրան սահմանազատում է Բանկս կղզուց։

մինի|Մեզոդիրքը|alt=|ձախից
Կղզին անհամաչափ կառուցվածքով է  և խիստ կտրտված ափագծով, ունի բազմաթիվ թերակղզիներ և ծովախորշեր։  Հյուսիսային կողմից կղզու խորքն է մխրճվում բավականին լայն Հեկլա-ենդ-Գրայպեր ծովախորշը, հարավ արևմուտքից՝ Լիդդոն նեղ ծովախորշը։  Հենց այս ծովածոցերն էլ Մելվիլին տալիս են իր բնորոշ ձևը և առաջացնում են երեք թերակղզիներ՝ Սաբին թերակղզին հյուսիս արևելքում, Դանդաս թերակղզին հարավ արևմուտքում և ատամնաձև թերակղզի՝ հյուսիս արևմուտքում։  Կղզու առավելագույն ձգվածությունը արևելքից արևմուտք կազմում է 340 կմ, իսկ հյուսիսից հարավ՝ 212 կմ։

Կղզու տարածքը կարելի է բաժանել երեք տեղագրական մասերի՝ հարավարևմտյան սարահարթ, կենտրոնական բարձրավանդակ և հյուսիսարևելյան ցածրադիր գոտի։  Կղզու ամենաբաձր կետը Բլու Հիլս սարն է՝ ծովի մակարդակից 776 մ բարձրությամբ։ Այստեղ մշտական բնակչությունը բացակայում է։ Մոտակայքում հայտնաբերվել են բնական գազի հանքավայրեր։

## Կլիմա
Ամառային միջին ջերմաստիճանը այստեղ սովորաբար չի գերազանցում +5&nbsp;°C-ը, և այն համարվում է մերձարկտիկական շրջանի ամենացուրտ կղզիներից մեկը։

## Պատմություն
մինի|Մելվիլ, ծովային քարտեզ 1862 թվական|alt=|աջից
Մելվիլ այցելած առաջին եվրոպացին բրիտանացի ճանապարհորդը Ուիլիամ Պարին էր, որը կղզի է եկել 1819 թվականին։  Ծովը սառցակալելու պատճառով մինչև 1920 թվականի օգոստոսի 1-ը նա ստիպված էր մնալ այստեղ, որի պատճառով էլ կղզին կոչել է «Winter Harbour» («Ձմեռային նավահանգիստ»)։

1920 թվականի հունվարի 30-ին՝ The Pioche Record թերթը հաղորդեց, որ իսլանդացի հետախույզ Վիլհյալմուր Ստեֆանսոնը հայտնաբերել է կորած պահուստ 1853 թվականի ՄակՔլինթոկի արշավանքի ընթացքում Մելվիլյան կղզիում։ Պահուստում գտնվող հագուստը և սնունդը գերազանց վիճակում էին, չնայած խստակորիկ խառը արքտիկական շրջանի պայմաններին։

1930 թվականին Փերիի 1819 թվականի ձմեռային բնակության տեղը նշող մեծ կարմիր ավազաքարե ժայռը Վինթեր Հարբորում՝ մոտ 5.5 մետր երկարությամբ և 3 մետր բարձրությամբ, ճանաչվեց Կանադայի պատմական վայրերի ազգային հուշարձան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Կանադական Արկտիկական կղզեխումբ
Կատեգորիա:Կանադայի կղզիներ
Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի կղզիներ
Ասյա Վևիլ

**Ասյա Վևիլ**, երբեմն՝ **Ուևիլ** (, ), բրիտանացի պոետ Թեդ Հյուզի երկրորդ կինը քաղաքացիական ամուսնությամբ։ Ցավալիորեն հայտնի է նրանով, որ ինքնասպան է եղել նույն ձևով, ինչպես Հյուզի առաջին կինը՝ Սիլվիա Փլաթը (թունավորվել է գազից), միայն այն տարբերությամբ, որ Ասյան նախապես սպանել էր նաև իր աղջիկ Շուրային։

## Կենսագրություն
Ասյա Գուտմանը ծնվել է բժշկի ընտանիքում, որը ծնունդով Ռուսաստանից էր։ Նրա մանկությունն անցել է Թել-Ավիվում։ Պատանեկության տարիներին նա աչքի էր ընկնում քմահաճությամբ։ Հաճախել է ակումբներ, որտեղ ծանոթացել և պարել է բրիտանացի զինվորների հետ։ Այդպես նա ծանոթացավ սերժանտ Ջոն Սթիլի հետ, որը և դարձավ նրա առաջին ամուսինը։ 1964 թվականին Ասյան նրա հետ տեղափոխվեց Լոնդոն։ Ավելի ուշ նրանք արտագաղթեցին Կանադա, որտեղ Ասյան ընդունվեց Բրիտանական Կոլումբիայի համալսարան։ Վանկուվերում նա ծանոթացավ տնտեսագետ Ռիչարդ Լիպսի հետ, որն էլ դարձավ նրա երկրորդ ամուսինը։ 1956 թվականին դեպի Լոնդոն նավով ճանապարհորդության ժամանակ Ասյան ծանոթացավ բանաստեղծ և թարգմանիչ Դեյվիդ Վևիլի հետ, որի հետ ամուսնացավ 1960 թվականին։

Ասյան ազատորեն խոսում էր մի քանի լեզուներով։ Բացի գովազդային արդյունաբերությունում աշխատելուց՝ նա զբաղվում էր թարգմանություններով, մասնավորապես նա թարգմանում էր հրեա բանաստեղծ Իեհուդ Ամիհայի ստեղծագործությունները, ինչպես նաև ինքն էր գրում բանաստեղծություններ և հրատարակում օրիորդական ազգանունով՝ Ասյա Գութման։

Ասյայի հարաբերությունները Թեդ Հյուզի հետ սկսվեցին 1961 թվականին։ Հյուզը բանաստեղծություններ էր նվիրում Ասյային։ Թեդի կինը՝ Սիլվիան, որն այդ ժամանակ արդեն տառապում էր  ծանր դեպրեսիայով, նկատել էր նրանց մտերմությունը։ Հյուզի դավաճանությունը 1962 թվականի դեկտեմբերին դարձավ նրա և Սիլվիայի բաժանման հիմնական պատճառներից մեկը։ 1963 թվականի փետրվարին՝ Սիլվիայի ինքնասպանությունից հետո, Ասյան տեղափոխվում է Թեդի մոտ, ապրում մրցակցուհու տանը, քնում նրա անկողնում, հետևում նրա երեխաներին։

Ս. Փլաթի ինքնասպանությունից վեց տարի հետո Ասյան գրեթե նույն ճշգրտությամբ կրկնում է Սիլվիայի մահվան հանգամանքները, միայն այն տարբերությամբ, որ նախապես սպանում է դստերը՝ Շուրային։ 1969 թվականի մարտի 23-ին Ասյան փակվում է տան խոհանոցում, հերմետիկորեն փակում է պատուհանները և ճեղքերը, պառկեցնում է աղջկան ներքնակի վրա (նրան նախօրոք քնաբեր էր տվել՝ լուծված վիսկիի մեջ), իսկ հետո բացում է գազը։

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Ինքնասպան գրողներ
Կիտրոնաթիթեռ ասպազիա

**Կիտրոնաթիթեռ ասպազիա** (), սպիտակաթիթեռների (*Pieridae*) ընտանիքի մեջ մտնող *Gonepteryx* ցեղի ցերեկային թիթեռ։

## Բնութագիր
250px|մինի|աջից|Էգ

Արուների առջևի թևերի բացվածքը 26-33 մմ է, էգերինը՝ 24,5-33 մմ։ Առջևի թևերի գագաթը խիստ ձգված է։ Արուների թևերը վերևից տարբերվում են գույնով՝ առջևի թևերի մեծ մասը վառ դեղին է, իսկ նրանց արտաքին մասը և հետին թևերը դժգույն դեղին են։ Էգի թևերի վերին կողմը՝ սպիտակականաչավուն է։ Թևերի սկավառակաձև բծերը մանր են, ունեն կետերի տեսք (նրանց տրամագիծը հետին թևերի վրա կազմում է մոտ 1 մմ), գույնը նարնջակարմրավուն է։

## Դասակարգում
Նախկինում կիտրոնաթիթեռ ասպազիային և մոտ դասակարգային միավորներին դիտարկում էին որպես Հիմալայան լեռներից նկարագրված կիտրոնաթիթեռ մախագուրուի ենթատեսակներ՝ *G. mahaguru* (Gistel, 1857):

## Արեալ
Ռուսաստանի հեռավոր արևելյան մայրցամաքային մասի հարավ և Չինաստանի ու Հյուսիսային Կորեայի սահմանակից տարածքներ։

## Կենսաբանություն
Բնակվում են հովտային և ցածր լեռնային լայնատերև անտառներում։ Թիթեռները թռչում են անտառների թեքություններով, անտառային ճանապարհներով և արահետներով։ Թիթեռների թռիչքը տևում է հունիսի վերջին օրերից մինչև հոկտեմբեր։ Ձմեռած թիթեռները թռչում են ապրիլի կեսերից մինչև մայիս։ Վաղ տաք գարուններով տարիներին սկսվում է դեռևս մարտի կեսերից/վերջերից։ Ուշացած գարունով տարում թռիչքն ավարտվում է մայիսի երրորդ տասնօրյակին կամ հունիսի սկզբին։ Թիթեռները ձմեռելուց հետո ունենում են թռիչքին պատրաստվող տեսք, իսկ նրանց թևերը ծածկված են լինում տարբեր չափսերի բազմաթիվ մուգ բծերով։

Թրթուրները զարգանում են դաուրյան դժնիկի (*[[Rhamnus davurica]]*) և ուսսուրյան դժնիկի (*[[Rhamnus ussuriensis]]*) վրա։ Հարսնյակավորումը կատարվում է հունիսի միջնահատվածում և վերջում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճերմակաթիթեռներ
Էգյուի դյու Միդի

**Էգյուի-դյու-Միդի** ( «կեսօրվա գագաթնակետին»), լեռնային գագաթնակետ Ֆրանսիայում, Վերին Սավոյում։ Բարձունքը ստացավ նման անվանում, քանի որ կեսօրին արևը գտնվում է ուղիղ նրա գագաթին, եթե դիտում ես Շամոնիից։

Գտնվում է Մոնբլանյան զանգվածի արևմտյան հատվածում (Արևմտյան Ալպեր)։ Սուր անկյան գագաթի  բարձրությունը 3842 մետր է։ Գագաթից դեպի հյուսիս՝ հովտում, տեղակայված է ֆրանսիական հայտնի  լեռնադահուկային հանգստավայր Շամոնին։

Շամոնից դեպի Էգյուի դյու Միդի գագաթ ձգվում է ճոպանուղի, որը կառուցվել է 1955 թվականին։ Ճոպանուղին երկու տասնյակ տարի համարվել է աշխարհի ամենաբարձր ճոպանուղի։ Մինչ օրս այն զբաղեցնում է առաջին հորիզոնականը բարձրության տատանումների ստորին (1 035 մետր) և վերին (3 777 մետր) կայանների բարձրությունների միջև եղած տարբերություննեի առումով։ Ճոպանուղին բաղկացած է երկու հատվածից։ Առաջին մասը Շամոնիի՝ *Plan de l'Aiguille*-ն, 2 317 մետր բարձրության վրա է գտնվում։ Երկրորդ հատվածը՝ առանց միջանկյալ հենարանների տնակը, բարձրանում է ուղիղ դեպի ճոպանուղու վերին հարթակը։ Վերելքը Շամոնիից մինչև վերին կայան տևում է 20 րոպե։ Ճանապարհի անցումային հնարավորությունը ժամում 550 մարդ է։ Ճոպանուղու տոմսի արժեքը (2015 թվականի օգոստոսի 28-ի դրությամբ) կազմում է 57 եվրո, մի ծայրից դեպի մյուս ծայր։ Վերևի կայանում գտնվում է դիտակետային հարթակը, 30 տեղի համար նախատեսված սրճարան և հուշանվերների  խանութ։

Գագաթից սկիզբ է առնում Շամոնիի շրջակայքի ամենաընդարձակ լեռնադահուկային սահքուղին՝ 22 կմ երկարությամբ:
Մեկ այլ ճոպանուղի՝ ֆրանսերեն *Télécabine Panoramic Mont-Blanc*, միավորում է գագաթը Հելբրոներ գագաթին (3462 մետր) հետ, որը գտնվում է Մոնբլանյան զանգվածի հարավային մասում՝ Իտալիայի տարածքում։ Այդ ճոպանուղին գործում է ամռանը։ Ճանապարհորդությունը այդ ճոպանուղիով հնարավորություն է տալիս տեսնել շուրջ բոլորը գտնվող Ալպերի գագաթները։ Հելբրոնների գագաթից ճոպանուղիով հնարավոր է իջնել Լա Պալյուդ, Կուրմայոր՝ տեղեկայված իտալական հատվածում Մոնբլանյան զահգվածի հարավային մասում և հասնում է Իտալիայի տարածք։


Պատկեր:Aiguille du Midi 12.jpg|Տեսարան հարավարևմտյան գագաթից
Պատկեր:AiguilleDuMidiTM.jpg|Տեսարան Էգյուի դյու Միդիի ճոպանուղուց
Պատկեր:Aiguille Midi00.jpg|Տեսարան հյուսիսարևելյան գագաթից
Պատկեր:Aiguille du Mid Sud.jpg|Էգյուի դյու Միդը հարավային գագաթից
Պատկեր:Aiguille du Midi Chamonix 1.jpg|Էգյուի դյու Միդը հյուսիսային գագաթից
Պատկեր:Aiguille-du-midi-winter.JPG|Տեսարան ձմռանը
Պատկեր:PanoMontBlancHDR edit 1.jpg|Մոնբլանի համայնապատկերը
Պատկեր:Aiguille du midi1.jpg|Էգյուի դյու Միդի տեարանը Շամոնիի ճանապարհից


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Виртуальный тур на вершину Эгюий-дю-Миди  
* Peakware.com  
* Summitpost.org 

Կատեգորիա:Ալպերի լեռներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի լեռներ
Կուրիլյան լիճ

**Կուրիլյան** կամ **Կուրիլյան լիճ**,  խառնարանային լիճ, որը գտնվում է խոշոր կալդերայի կենտրոնում՝ Կամչատկա թերակղզու հարավային մասում, հարավկամչատկյան դաշնային պահուստային ֆոնդում։
Պատկանում է Ռուսաստանի Կամչատկայի երկրամասի Ուստ-Բոլշերեցկի շրջանին։

## Անվանում
Անվանումը տրվել է մոտավորապես 1711 թվականին․ ծագում է կամչատկյան ային ցեղերից մեկի՝ կուրիլների (որոնք այդ ժամանակ ապրել են լճի ափին) անունից։

Ստեփան Կրաշեննիկովը «Կամչատկայի երկրի նկարագրությունը» գրքում նշում է նաև լճի տեղական անվանումը՝ «Կուսի»։

## Պատմական տեղեկություններ
Լճի առաջին նկարագրությունը կազմվել է 1740 թվականին Գեորգ Ստելլերի կողմից։ 1908 և 1909 թվականներին Ֆյոդոր Ռյաբուշինսկու արշավախումբը անցակցրել է ջրամբարի մանրակրկիտ ուսումնասիրություն։

## Նկարագրություն
մինի|Կուրիլյան լիճը Կամչատկա թերակղզու հարավային մասի քարտեզում
Համարվում է Կամչատկայի՝ մակերեսով երրորդ լիճը և զբաղեցնում է 77 կմ² տարածք։ Միջին խորությունը 195 մետր է, ամենամեծ խորությունը՝ 316 մետր։ Սնուցումը ձնային և անձրևային է։ Ափին մոտ ջրի միջին ջերմաստիճանը սեպտեմբերին հասնում է 7,6&nbsp;°C -ի, մաքսիմում՝ 10,8&nbsp;°C-ի։

Լճի հարավային մասում գտնվում է Տուգումնիկ հրվանդանը, իսկ հյուսիս-արևմուտքում՝ Պուլոմնիկ հրվանդանը։  Լճի ափերը իրենցից ներկայացնում են մանրախճային լողափեր, որտեղ վեր են բարձրանում փոքրիկ լեռներ։

Լիճ են թափվում մի քանի գետ և գետակ՝ Էտամինկ, Հակցին, Կիրուշուտկ, Գավրյուշկա և այլն։ Լճից սկիզբ է առնում Օզյորնայա գետը, որը արևմուտքում թափվում է Օխոտի ծով։

Մակերեսի գոլորշացումը կազմում է 0,294 կմ³/տարի։ Դանդաղեցված ջրափոխանակման ջրամբար ունեցող լճերից է։ Ամբողջական ջրափոխանակումը տեղի է ունենում միջինում  17,4 տարվա ընթացքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Описание Курильского озера
* Курильское озеро в БСЭ
* Kurile Lake at Global Volcanism Program
* Курильское озеро в Географической энциклопедии
* Озеро Курильское на сай

Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խառնարանային լճեր
Կատեգորիա:Կամչատկա երկրամասի բնության հուշարձաններ
Երկարատև ճանապարհորդություն (վեպ)

***Երկարատև ճանապարհորդություն***, Նիկոլաս Սփարքսի տասնյոթերորդ սիրավեպն է, որը լույս է տեսել  2013 թվականի Սեպտեմբերի 17-ին։

## Ամփոփում
Մեկուսացված ավտոմեքենայի վթարի մեջ հայտնվելուց հետո՝ տարեց այրի Այրո Լևիսոնի կյանքը միահյուսվում է երիտասարդ քոլեջի ուսանողուհի՝ Սոֆիա Դանկոյի և Լյուկ Քոլինզ անունով մի երիտասարդ կովբոյի հետ,  ում Սոֆիան սիրում է։ Վեպը պատմվում է այս երեք կերպարների տեսակետից, մինչ նրանք ապրում են իրենց կյանքը և՛ առանձին, և՛ միասին։

Այրո Լևինսոնը իննսուն մեկ տարեկան է և արդեն վատառողջ. նա պարզապես գոյատևում է՝ զգոնութունը չթուլացնելով միայն այն պատճառով, որ իր կինը՝ Ռուֆը, հայտնվում է որպես պատկեր՝ օգնելով, որ նա հիշի իրենց համատեղ կյանքը. ինչպես են նրանք հանդիպել, նկարները որ հավաքել են միասին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մութ օրերը։

Միայն մի քանի մղոն հեռավորության վրա, «Wake Forest» քոլեջի ուսանողուհի Սոֆիայի կյանքը պատրաստվում է մեկընդմիշտ փոխվել, քանի որ նա հանդիպում է իր անսպասելի սիրուն՝ Լյուկին։ Լյուկը կովբոյէ և ռիսկի դիմող ցուլ սանձող, նա նման չէ Սոֆիայի ճանաչած մարդկանցից ոչ մեկին։ Միասին նրանք վայելում են սիրո բերկրանքը, ինչպես նաև հաղթահարում են Լյուկի վտանագավոր կարիերայի հետ ծագող դժվարությունները։
 
Երկու զույգերը շատ քիչ ընդհանրություններ ունեն, սակայն նրանց կյանքերը կզուգամիտվեն անսպասելի խորությամբ։

## Black Mountain College
Գրքի համար ոգեշնչում է հանդիսացել «Black Mountain» քոլեջը (1933–1957), ազատ արվեստների մի դպրոց, որի ֆակուլտետը ներառում է ժամանակակից արվեստի շարժման ամենանշանավոր անուններից մի քանիսը։ Գրքում նշված ոճերն  ներառում են՝ աբստրակտ էքսպրեսիոնիզմը, ֆուտուրիզմը, բաուհաուզը, կուբիզմը և լիրիկական աբստրակցիան։

Կերպարների՝ Այրո և Ռուֆ Լևինսոնների նախապատմությունն այն է, որ նրանք այցելել են «Black Mountain» քոլեջը իրենց մեղրամսի ընթացքում և հանդիպել են ուսանողների և արվեստագետների հետ դպրոցի արվեստագետների ցուցահանդեսի ժամանակ:Այրոն գնում է վեց նկար Ռուֆի համար, որը կհանդիսանա սկիզբ ավելի քան հազար նկարի, որն իրենք կհավաքեն  ուշադրությունը սևեռելով  20-րդ դարի Ամերիկյան ժամանակակից արվեսի վրա։ Գրքում ներառված արվեստագետերն են Կեննետ Նոլանդ, Ռեյ Ջոնսոն, Ռոբերտ Ռուշենբերգ, Էլեյն դը Կունինգ, Վիլհեմ դը Կունինգ, Սյուզն Վեյլ, Պատ Պասլոֆ, Ջեքսոն Պոլլոք, Ջասպեր Ջոնսոն, Էնդի Ուորհոլ և Պաբլո Պիկասո։

## Ֆիլմ

Ֆիլմի  20th Century Fox կինոընկերության էկրանավորված տարբերակը թողարկվել է 2015 թվականի ապրիլի 10-ին։ Ֆիլմի ռեժիսորն է Ջորջ Թիլման կրտսերը,սցենարը ադապտացվել է Քրեյգ Բոլոթինի կողմից։ Բրիտ Ռոբերտսոնը մարմնավորել է Սոֆի Դանկոյին, Ունա Չապլինը՝ Ռուֆին, Սքոթ Իսթվուդը՝ Լյուկ Քոլինզին,Ջեք Հյուսթոնը երիտասարդ Այրո Լևինսոնին, Ալան Ալդան՝ տարեց Այրոյին։

Ֆիլմի նկարահանումները սկսվեցին 2014 թվականի հունիսի 16-ին, Վուիլմինգթոնում, Ջեկսոնվիլում և Վինսթոն Սեյլեմում՝ Նյու Յորք։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

*Author's website 
*Publisher's website

Կատեգորիա:Գրքեր ըստ ժանրի
Կատեգորիա:Վեպեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էկրանավորված ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:2013 թվականի ամերիկյան վեպեր
Ճապոնիայի պատմա-ազգագրական թանգարան

**Ազգային պատմա-ազգագրական թանգարան** (, こくりつれきしみんぞくはくぶつかん), Ճապոնիայի պետական թանգարան։

Այն պահպանում և ցուցադրում է հնագիտության, պատմության, արվեստի և արհեստների մասին նյութեր։ Գտնվում է Սակուրայի քաղաքի Թիբա վարչական տարածքում։ Կրճատ անվանումն է Պատմության թանգարան։

## Համառոտ տեղեկություն

Ազգային պատմա-ազգագրական թանգարանը բացվել է 1983 թվականին։ Ստեղծվել է Ճապոնիայի պատմության և մշակութային հետազոտությունների զարգացմանը նպաստելու համար։ Շինությունը գտնվում է նախկին Սակուրայի ամրոցի ավերակների տեղում։

Թանգարանի նախորդը եղել է Ճապոնիայի մշակույթի նախարարության մշակույթի վարչության ներքո գտնվող ազգային թանգարանը, որը ստեղծվել է 1977 թվականին։ Պատմաբան Ինուուե Միցուսադի ջանքերով հաստատությունը տեղափոխվել է նախարարության գիտական միջազգային դեպարտամենտ և ստացել գիտական ինստիտուտի կարգավիճակ։ 1983 թվականի պաշտոնական բացումից և  2001 թվականի վարչական բարեփոխումներից հետո Ազգային պատմա-ազգագրական թանգարանը գտնվում էր Գիտական աջակցության ներքո։

Բացի Ճապոնիայի պատմության, հնագիտության և ազգագրության աղբյուրների պահպանումից և ցուցադրումից, թանգարանը տեղեկատվական աջակցություն է տրամադրում Ճապոնիայում և արտասահմանում աշխատող հումանիտար գիտությունների գիտնականներին։ Թանգարանի նյութերի հասանելիությունը երկրի բուհերի մեծ մասն ունի։

Թանգարանի հիմնական հավաքածուն բաղկացած է 13 թեմատիկ դահլիճներից` նոր քարե դարից մինչև ժամանակակից ճապոնացիների կենցաղը։ Ճապոնիայի շատ արժեքավոր ազգային գանձերը պատկանում են Ազգային պատմա-ազգագրական թանգարանի արժեքավոր ցուցանմուշներին։ Դրանց թվում են Սիմա Ցյանի «Պատմական գրառումներ» և «Խանի գիրքը», որոնք հրապարակվել են Սունի դինաստիայի օրոք, հնագույն ճապոնական քարտեզներ, միջնադարյան էկրաններ «Մայրաքաղաքը եւ շրջակայքը», «Էդո պլան», «Սակայի նախագիծը» և այլն։ Թանգարանը ունի նաև Օկավա Տենկեդոյի մետաղադրամների մեծ հավաքածու և Նոմուրա Սյեձիրոյի  հին հագուստի հավաքածու։

Ազգային պատմա-ազգագրական թանգարանը համագործակցում է Օսակայի Ազգային ազգագրական թանգարանի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1981 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի թանգարաններ
Կատեգորիա:Պատմության թանգարաններ
Կատեգորիա:1981 հիմնադրումներ Ճապոնիայում
Օլեգ Սիրգի

**Օլեգ Սիրգի** (), մոլդովացի ծանրամարտիկ, մինչև 56 կգ քաշային կարգում Եվրոպայի եռակի չեմպիոն։

Օլեգ Սիրգին 2013 թվականին Մոլդովայի սպորտի նախարարության կողմից ճանաչվել է «Մոլդովայի 2013 թվականի տարվա մարզիկ»։

## Սպորտային կարիերա

### Ելույթների ցուցանիշներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը IWF կայքում 

Կատեգորիա:Մոլդովացի մարզիկներ
Կատեգորիա:Աշխարհի առաջնությունների մարզիկներ
Ակբուզատ (ձիարշավարան)

**Ակբուզատ ձիարշավարան**, ձիերի մրցախաղային արշավ անցկացնելու ասպարեզ Ռուսաստանի Դաշնության կազմի մեջ մտնող Բաշկորտոստանի Հանրապետության մայրաքաղաք Ուֆայում։ Կառուցվել է խորհրդային իշխանության վաղ շրջանում՝ 1920-ական թվականներին, պետական ֆինանսավորմամբ, ցեղական արշավաձիերի փորձարկումներ կատարելու նպատակով։ 1968 թվականին Բաշկիրիայի կառավարությունը որոշում է ընդունել կառուցելու նոր ձիարշավարան, որի շինարարությունն ավարտվել և հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 1982 թվականին՝ Ռուսաստանի կազմի մեջ Բաշկիրիայի կամավոր մտնելու 425-ամյակի տոնակատարության օրերին։ Այդ իսկ տարում՝ հուլիսի 26-ին տեղի են ունեցել նժույգներով առաջին մրցարշավները։

Ձիարշավարանը Ակբուզատ է անվանակոչվել բաշկիրական ազգային դյուցազնավեպի հերոս Ուրալ-Բատիրի նժույգի՝ Ակբուզատ թևավոր կամ չափազանց արագավազ ձիու անունով։ Ակբուզատ անունն է կրել նաև թուլփարների՝ ղազախական, թաթարական և այլ թուրքալեզու ցեղերի կամ ժողովուրդների առասպելական թևավոր ձիերի նախնին։ Ակբուզատը համարվում է Պեգասի նմանակը թուրքալեզու ժողովուրդների առասպելապատումներում։

Անցած դարի 80-ական թվականներից սկսած՝ «Ակբուզատը» վստահորեն տեղ է զբաղեցրել նախ՝ ԽՍՀՄ-ի, իսկ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո՝ Ռուսաստանի Դաշնության լավագույն ձիարշավարանների շարքում։ Այստեղ անց են կացվել բազմաթիվ խոշոր մրցումներ, այդ թվում՝ ձիավարողների համամիութենական XXIV մրցումները (1983 г.), «Ուրալյան գոտի» մրցաշարերը (1985, 1987, 1989, 1992, 1993 թթ.), ձիավարողների համառուսական մրցումներ (2001 и 2004 թթ.), ձիարշավորդների փոքր առաջնությունը (1995 թ.), ձիարշավորդների «Բաշկորտոստան — Իտալիա» միջազգային հանդիպումը (2003 թ.), ձիարշավորդների «Բաշկորտոստան — Ֆինլանդիա» բարեկամական հանդիպում-առաջնությունը (2004 թ.)։ «Ակբուզատը» 7 անգամ ճանաչվել է Ռուսաստանի լավագույն ձիարշավարան (1984, 1986, 1990, 2001, 2002, 2003, 2004 թթ.)։

2005 թվականի նոյեմբերից 2007-ի հոկտեմբեր ընկած ժամանակամիջոցում ձիարշավարանը հիմնովին վերակառուցվել է ըստ ճապոնական «RAUM Architects» ֆիրմայի պատրաստած նախագծերի։ Շինաշխատանքներն իրականացրել է «Башкортостаннефтезаводстрой» ֆիրման։

2009 թվականին ձիարշավարանը վերանվանվել է *«Թագիր Քուսիմովի անվան Ակբուզատ ձիարշավարան»*, բայց այդ նոր անվանաձևը ժողովրդական լայն զանգվածների կողմից չի արժանացել պատշաճ ընդունելության։

## Ձիարշավարան հասցնող փոխադրամիջոցներ
*№110
*№251 Ուֆա կայարան→ Կաշկադան զբոսայգի (Սիպայլովոյի հարևանությամբ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Статья в Башкирской энциклопедии
* 
* 

Կատեգորիա:Ռուսաստանի ձիարշավարաններ
Արամայիս Սրապյան

**Արամայիս Սրապյան** (), հայ գրող, հասարակական-մշակութային գործիչ։

## Կենսագրություն
Արամայիս Սրապյանը ծնվել է 1910 թվականի հոկտեմբերի 25-ին, Օրթագյուղում (Նիկոմեդիա՝ Թուրքիա)։ Հայոց ցեղասպանության (1915) ժամանակ որբացել է, ապաստանել է Կ.Պոլսի և Կորֆուի որբանոցներում։ 1929 թվականին ավարտել է Վենետիկի Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանը, ապա, Մխիթարյան միաբանության կրթաթոշակով, Միլանի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1945 թվականին նրա նախաձեռնությամբ հիմնվել է Իտալիայի հայ մշակութային միությունը։ Գրողի չափածո գործերը («Հանդիպումներ մուսային հետ» (1949), «Ազոլոյեն Վենետիկ» (1956), ժողովածուներ) համակված են սիրո, գեղեցիկի և հայրենաբաղձության խոր ապրումներով։ Արձակ գործերում («Զենքի տակ» (1956), «Ալպյան ռազմիկներուն հետ» (1959) ժողովածուներ), Մեծ եղեռնը տեսած հայի աշխարհազգացողությամբ պատկերվել են երկրորդ աշխարհամարտի (1939-1945) անցքերը։

Սրապյանը մահացել է 1969 թվականի փետրվարի 14-ին, Միլանում։

## Երկեր
* Հանդիպումներ Մուսային հետ։ Երազ եւ իրականութիւն։ Հայրենական լարի վրայ։ Վենետիկ Մխիթարեան, 1949։
*Ազոլոյէն Վենետիկ։ Վենետիկ։ Ս. Ղազար, 1953։
*Զէնքի տակ։ Վենետիկ Մխիթարեան, 1956։
*Ալպեան ռազմիկներուն հետ։ Փարիզ։ Ա. հ., 1959:
*Անավարտ երթ (Բանաստեղծություններ և պատմվածքներ, ծաղկաքաղ), Երևան, 1971։
* Սփյուռքահայ բանաստեղծություն (Ժողովածու), Երևան, 1981։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կինդերլինյան քարանձավ

**Կինդերլինյան քարանձավ** (կամ **Հաղթանակի քարանձավ**, **Հաղթանակի 30-ամյակի քարանձավ**), Բաշկորտոստանի քարանձավը գտնվում է Կինդերլյա գետի աջ ափին, Տաշ-Աստի (Գաֆուրիյսկի շրջան) գյուղից ոչ հեռու։ Առաջին անգամ ուսումնասիրվել է 1974 թվականին։

## Նկարագրություն
Քարանձավն ունի 4 հարկ։ Մուտքը գտնվում է 94 մ բարձրության վրա և միացվում է թեքվող թունելի հետ, որտեղ կարելի է տեսնել սառցադաշտ և մեծ քանակությամբ ստալագմիտներ (այդ թվում՝ սառցե և կրածնաքարային ստալագմիտներ)։ Այնուհետև ցածր սողանցքը տանում է դեպի ջահերի սրահ, որտեղ գտնվում են մեծ թվով ստալակտիտները։ Դահլիճի պատերը ծածկված են կալցիտով։ Ջահը միացված է թունելին, որը ավարտվում է 12-մետրանոց ջրհորով։ Դահլիճը միացված է համերգային դահլիճին, որտեղ բացվում են մեծ թվով ստալակտիտներ։ Ժայռերի կուտակումները գտնվում են պատկերասրահի հատակին։ Խոռոչը անցնում է Պեպսի Կոլայի դահլիճ (խոռոչի պատերի վրա տեղակայված են գունավոր գոյացություններ), որն իր հերթին բաժանվում է բազմաթիվ նեղ լազերի (կազմում են 3-րդ, 4-րդ և 5-րդ քարանձավները)։ Ճյուղերից մեկը՝ հեքիաթային մուտքը, տանում է 5-րդ քարանձավ՝ շոկոլադե, կանաչ լճերի դահլիճ, բուխարե, Կաշչևո թագավորություն։

2010 թվականին քարանձավում տեղադրվել է ցանկապատ, որը մեկուսացրել է օբյեկտի մի մասը զբոսաշրջիկների այցելությունից։ Այդ միջոցառումներն իրականացվել են քարանձավում էկոլոգիական իրավիճակի կայունացման նպատակով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի քարանձավներ
Կատեգորիա:Բաշկորտոստան
Կատեգորիա:Բաշկորտոստանի աշխարհագրություն
Գելիբոլու

**Գելիբոլու** (), քաղաք ներկայիս Թուրքիայի եվրոպական մասում, Գալիպոլի թերակղզու վրա Չանաքքալեի մարզում։ Քաղաքը գտնվում է Դարդանելի նեղուցի ափին։ Բնակչությունը կազմում է 29 հազար մարդ (ըստ 2016 թվականի տվյալների)։

Գելիբոլուն թերակղզու ամենամեծ քաղաքն է։

Մինչև 2023 թվականը նախատեսվում է երթևեկելի օղակ  կառուցել  Մարմարա ծովի շուրջը, ինչպես նաև «Չանաքկալե-1915» կամուրջը` Դարդանելի նեղուցի վրայով, որը կապելու է Լապսեկի (Բալըքեսիրի մարզ) և Գելիբոլու քաղաքները։

## Կալիպոլիս
մինի|ձախից
Քաղաքը հիմնադրվել է մ. թ. ա. 5-րդ դարում և  մինչև 1354 թվականը եղել է բյուզանդական։ Այն կոչվել է Կալիպոլիս (, ): Անվանումն, ամենայն հավանականությամբ, նշանակում է «քաղաք՝ նեղուցի մոտ» (` նեղ և πόλις` քաղաք)։

Խաչակիրները Կալիպոլիսը քաղաք էին համարում։ Այն ընկած էր  Փոքր Ասիայի անցուղու վրա։ Չորրորդ խաչակրաց արշավանքի ժամանակ վենետիկցիները հաստատվել են այստեղ, սակայն 1234 թվականին Յոհան III Վատացը ստիպում է լատինացիներին լքել քաղաքը։ Վենետիկցիների օրոք Կալիպոլիսից Լամպսակ գետանցումը օգտագործվում էր ավելի լայնորեն, քան հարավում՝ Աբիդոսից մինչև Սեստ։ Դրա հետ մեկտեղ զգալիորեն աճում էր նավահանգստի նշանակությունը։ 1304 թվականին Կալիպոլիսը դառնում է ալմոգավրերի կատալոնյան զորագնդի բազան, որն այստեղից պարտության է մատնում Թրակիային։

1331 թվականին քաղաքը փորձում են գրավել օսմանները՝ Ումուր Բեկի գլխավորությամբ։ 1352 թվականին թուրքերը պաշարում են մոտակա Զիմպե ամրոցը։ Երկու տարի անց, երկրաշարժից հետո թուրքերը գրավում են նաև Կալիպոլիսը։ Այն առաջին եվրոպական քաղաքն էր, որը գրավվել է թուրքերի կողմից։ 1366 թվականին սավոյացի կոմս Ամադեո VI-ը ետ գրավեց այն, սակայն 1376 թվականին կայսր Անդրոնիկոս IV-ը նախընտրեց կրկին հանձնել այն սուլթանին։

## Ներկայումս
Քաղաքի կենտրոնը դեռևս համարվում է հին ձկնորսական նավահանգիստն ու հարակից հրապարակը, որը շրջապատված է սրճարաններով և ռեստորաններով։ Երկու ծովախորշերը կարծես միմյանցից բաժանվում են քարե աշտարակով, որը բյուզանդական ամրաշինություններից մնացած վերջին բեկորն է։ Ներկայումս նրանում տեղակայված է Փիրի-ռեիսի թանգարանը։ Ռուս-թուրքական պատերազմների ընթացքում այս աշտարակը օգտագործվել է որպես բանտ՝ գերի կազակների համար։ 1921 թվականին, երբ ռուսական բանակը մտել է Գելիբոլու, այն օգտագործվել է որպես ռուս զինվորների և սպաների պահականոց։ Քաղաքի տների մեծ մասը պահպանում է իր հարուրամյա վաղեմությունը, ինչն էլ գրավում է զբոսաշրջիկներին, այդ թվում՝ նաև ռուսներին։ Տների առաջին հարկերը քարից են, երկրորդները՝ փայտից։ Այժմ քաղաքը հիմնականում ծառայում է որպես նավահանգիստ և թուրքական ռազմակայան։ Մի քանի գործարան կա, որոնք արտադրում են պահածոյացված սարդիններ։ Քաղաքն ունի Ղրիմի և Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակաշրջանի ֆրանսիական ռազմական գերեզմանատուն, որտեղ կա նաև ռուսական գերեզմաններ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт города
* Официальный сайт района
*Русское Галлиполи — Гелиболу

Կատեգորիա:Թուրքիայի առափնյա բնակավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի հռոմեական քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի ձկնորսական համայնքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հույն-թուրքական պատերազմ (1919-1922)
Ալիզ-Սենտ-Ռեն

**Ալիզ-Սենտ-Ռեն** (), կոմունա Ֆրանսիայում, գտնվում է Բուրգունդիայի շրջանում։ Կոմունայի դեպարտամենտը՝ Կոտ դ՚Օր։ Կանտոնի կազմի մեջ է Վենարե-Լե-Լոմը։ Կոմունայի շրջակայքում Մոնբարն է։

Կոմունայի *INSEE* կոդ՝ 21008: Անվանված է ի պատիվ սուրբ Ռեգինայի, որն այնտեղ տանջանքներ է կրել 3-րդ դարում։

Տեղը հայտնի է նաև նրանով, որ այստեղ մ.թ.ա. 52 թվականին տեղի է ունեցել Գայոս Հուլիոս Կեսարի հրամանատարությամբ գլխավոր ճակատամարտը հռոմեական զինված ուժերի և Վերցինգետորիքսի ղեկավարած գալլիական ցեղերի միջև։ Ավարտվելով Հռոմի հաղթանակով՝ այն հիշվեց որպես Ալեզիայի ճակատամարտ։ Ճակատամարտը եղավ Հռոմի՝ Գալիան գրավելու 8-ամյա պատերազմի վերջնական փուլը, որից հետո վերջնականապես վերանվանվեց հռոմեական պրովինցիա։

## Բնակչություն
2010 թվականին Կոմունայի բնակչությունը կազմում էր 617 մարդ։

## Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) 332 մարդկանցից 174-ը եղել են տնտեսապես ակտիվ, 158-ը՝ ոչ ակտիվ(ակտիվության ցուցանիշը՝ 52,4 %, 1999 թվականին եղել է 52,0 %)։ 174 ակտիվ բնակիչներից աշխատում էին 167-ը (85 տղամարդ և 82 կին), անաշխատունակ եղել է 7 մարդ (4 տղամարդ և 3 կին)։ 158 ոչ ակտիվ մարդկանցից 17-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 39-ը՝ թոշակառուներ, 102-ը եղել են ոչ ակտիվ այլ պատճառներով։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Национальный институт статистики — Ализ-Сент-Рен 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Վավելի վիշապ

**Վավելի վիշապ** (), լեգենդար վիշապ, որն իբր ապրում է Կրակովում՝ Վավելի բլրի ստորոտում գտնվող քարանձավում (այն կոչվում է նաև Վիշապի փոս)։

## Լեգենդ
Վինսենտ Կադլուբեկի շարադրած լեգենդի առավել վաղ տարբերակի համաձայն (12-րդ դար)՝ Կրակ արքայի օրոք (Կրակովի լեգենդար հիմնադիրը, որի անունով էլ անվանակոչվել է քաղաքը) Կրակովում հայտնվում է մի վիշապ, որին անվանում էին ողջ-ողջ կուլ տվող (, , այսինքն՝ արարած, որն իր զոհերին ամբողջությամբ կուլ է տալիս)։ Շաբաթը մեկ անգամ պետք էր վիշապին կով զոհաբերել, և եթե նա չէր ստանում կովին, դրա փոխարեն մարդկանց էր ուտում։ Քաղաքը հրեշից փրկելու  և վիշապին սպանելու համար Կրակ արքան ուղարկեց իր որդիներին՝ Կրակին և Լյոխային։ Որդիները երկուսով չկարողացան հաղթել վիշապին, այդ պատճառով էլ դիմեցին խորամանկության։ Նրանք կովի կաշին լցրեցին ծծումբով, և այն կուլ տալով՝ վիշապը շունչը փչեց։ Վիշապին սպանելուց հետո եղբայրները վիճեցին, թե ում է պատկանում հաղթանակը։ Մեծ եղբայրը՝ Լյոխան, սպանեց կրտսերին և վերադառնալով ամրոց՝ ասաց, որ Կրակն ընկավ վիշապի դեմ մարտնչելիս։ Սակայն եղբայրասպանի գաղտնիքը շուտով հայտնի դարձավ, նրան արտաքսեցին քաղաքից և սպանված Կրակի պատվին քաղաքն անվանեցին Կրակով։

Յան Դլուգոշն իր ժամանակագրության մեջ վիշապի հանդեպ տարած հաղթանակը վերագրեց իր արքային, իսկ եղբայրասպանությունը տեղափոխեց այն ժամանակներ, երբ Կրակն արդեն մահացել էր։

Յոախիմ Բելսկուն պատկանող լեգենդի մեկ այլ տարբերակն (14-րդ դար) ասում է, որ վիշապին հաղթել է կոշկակար Սկուբան։ Նա ծծումբով լցոնված հորթուկին նետեց վիշապի առջև։ Հորթուկին ուտելուց հետո վիշապի կոկորդն այնպես սկսեց այրվել, որ նա խմեց Վիսլա գետի կեսը և պայթեց։

## Մարմնավորում
1972 թվականին Վավելի բլրի մոտ գտնվող Չերվենսկի բուլվարում տեղադրվեց վիշապի արձանը, որի հեղինակը լեհ քանդակագործ Բրոնիսլավ Խրոմին է։ Վիշապը կրակ է ժայթքում ամեն 5 րոպեն մեկ։ Շատ հետաքրքիր է, որ նաև հաղորդագրություն է գալիս 7168  համարից՝ *«smok»* տեքստով։

2015 թվականին *Нп3* ստուդիան նկարահանեց կարճամետրաժ ֆիլմ՝ Legendy Polskie սերիալի շրջանակներում, որտեղ վիշապը դաջվածքներով տղամարդ էր (որի դերում հանդես եկավ մի դանիացի դերասան)՝ իր թռչող մեծ մեքենայով։ Ֆիլմում վիշապը գեղեցիկ աղջիկների մեծ սիրահար է, որոնց առևանգում և պահում է քաղաքից դուրս գտնվող վիլլաներից մեկի իր ապաստանում։

## Պատկերասրահ

File:Krakowdragon.jpg
File:Smok Wawelski.jpg
File:Kraków Smok Wawelski pomnik Chromy 1991-05.jpg


## Տես նաև
* Վավելի վիշապ (արձան)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմում զոհված բժիշկների հուշարձան

**1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմում զոհված բժիշկների հուշարձան** (**Հուշարձան բժիշկներին**, ), 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ Բուլղարիայի տարածքում զոհված բժիշկներին,  դեղագործներին, բուժակներին, գթության քույրերին և հիվանդապահներին նվիրված հուշարձան Սոֆիայում։

## Պատմություն
Կառուցվել է 1882-1884 թվականներին ճարտարապետ Անտոնի Տոմիշկոյի նախագծով, իտալացի Լուիջի Ֆարաբոսկոյի կողմից։ Հուշարձանը կառուցվել է Դաշքեսան գյուղից բերված ավազաքարով ու գրանիտով։ Հուշարձանը սպիտակ քարից պատրաստված քառանիստ բուրգ է, որի վրա փորագրված են 531 ռուս բժիշկների անունները։ Բուրգի հիմքում քառանիստ հրապարակ է, որի եզրերը զարդարված են բրոնզե ծաղկեպսակներով։ Հուշարձանի չորս կողմերում գրված են այն վայրերի անունները, որտեղ զոհվել են ավելի մեծ թվով բժիշկներ՝ Մեչկա, Պլևեն, Շիպկա և Պլովդիվ։ Առջևի մասում գրված է.

Հուշարձանը գտնվում է մայրաքաղաքի կենտրոնում՝ Օբորիշչե և Շիպկա փողոցների միջև, «Սուրբ Կիրիլի և Մեֆոդիայի» Ժողովրդական գրադարանի մոտ։ Նրա մոտ գտնվող այգին կոչվում է «Բժիշկների այգի» ի պատիվ զոհված բժիշկների և «Բժիշկների հուշարձանի»։

Ամեն տարի փետրվարի վերջին, մարտի 3-ի նախօրեին, երբ կնքվել է Սան Ստեֆանոյի հաշտության համաձայնագիրը, Բուլղարական Կարմիր խաչի ընկերությունը հուշարձանի տարածքում կազմակերպում է հանդիսավոր արարողություն՝ ի պատիվ զոհված բժիշկների։ Տրվում է զինվորական պատիվներ, հարգանքի և մեծարանքի տուրք, ռուսական եկեղեցու վանականները կատարում են զոհվածների հոգեհանգստյան արարողություն։ Արարողությանը ներկա են գտնվում Բուլղարիայի պետական պաշտոնատար անձինք, Ռուսաստանի Դաշնության, Ուկրաինայի, Մոլդովայի, Բելառուսի, Ֆինլանդիայի և Ռումինիայի դեսպանները, բուժաշխատողներ և երախտապարտ բուլղարացի քաղաքացիներ։

## Պատկերասրահ

Sofia-Doctors-garden-war-monument.jpg|Հուշարձան բժիշկներին
Sofia-Doctors-garden.jpg|Հուշարձանի հարևանությամբ գտնվող այգին
Doktorska gradina E11.jpg|Մանկական հրապարակ այգում
DoctorsMonument.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Бюлетин на Българския червен кръст, 25 февруари — 3 март 2009 г.

## Արտաքին հղումներ
* БЧК организира традиционното поклонение на Докторския паметник в София

Կատեգորիա:Սոֆիայի հուշարձաններ
Կատեգորիա:1883 հիմնադրումներ
Կիտրոնաթիթեռ ամինտա

**Կիտրոնաթիթեռ ամինտա** (), սպիտակաթիթեռների (*Pieridae*) ընտանիքի մեջ մտնող *Gonepteryx* ցեղի ցերեկային թիթեռ։

## Բնութագիր
Ցեղի կազմի մեջ մտնող ամենամեծ տեսակը՝ արուների առջևի թևերի երկարությունը 29-36 մմ, էգերինը՝ 33-38 մմ։ Առջևի թևերը ունեն բնութագրիչ ձև՝ նրանց գագաթը սովորաբար կեռիկաձև թեքված է դեպի ներքև։ Ծայրային և ստորին անկյունների միջև կա բավականին խոր փոսիկ։ Արուների առջևի թևերի արտաքին երեսը ավելի վառ է, քան հետևի թևերինը։ Առջևի թևերը ստորին կողմում կտրուկ երկգույն են՝ արտաքին եզրը սպիտակ է (նույն գունավորումն ունի նաև հետին թևերի ստորին մասը), իսկ թևերի մնացած մասը դեղին է։ Նրա արտաքին ծայրամասի երկայնքով, նաև խորանարդաձև բնի և M3 ջղի  երկայնքով կան լավ արտահայտված արծաթագույն թեփուկներ։ Ներքևի թևի վրա ճառագայթային բնի Rs и M1  ճյուղավորումների միջև հեռավորությունը չնչին է, այն փոքր է սկավառակային բծի երկարությունից։ Հետին թևը իր վերին կողմում կամ առանց ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները անդրադարձնող թեփուկների է (ենթատեսակ *G. amintha amintha* Blanch., *G. a. limonia* Mell, 1943), կամ այդ թեփուկները տեղադրված են միայն թևի կենտրոնում (ենթատիպ *G. a. formosana* Fruhstorfer, 1908). *G. a. thibetana* Nekrutenko ենթատեսակների մոտ, 1968 և *G. a. murayamae* Nekrutenko, 1973 դրանք ամբողջովին ծածկում են հետևի թևերը։ Առջևի թևերի արտաքին ծայրերի երկայնքով մուգ երիզապատումը հստակ շերտով է և հասնում է մինչև Cu1 ջղին։ Սկավառակային բծերը խոշոր են, 2-3 մմ տրամագծով, էգերի մոտ ունեն վառ նարնջագույն գունավորում։

## Արեալ
Կենտրոնական և Հարավային Չինաստան, Թայվան, Հյուսիսային Լաոս։

1975 թվականի օգոստոսի 6-ին Պրիմորիեի երկրամասի հարավային մասում գտնված արուի պատճառով տեսակը (ենթատեսակ *G. a. limonia* Mell, 1943) սխալմամբ վերագրվում է Ռուսաստանի Պրիմորիեի երկրամասի  հարավին։ Այդպես էլ կիտրոնաթիթեռ ամինտան ներառվեց Ռուսաստանի թեփուկափեվավորների կատալոգի մեջ։ Ինչպես նշում է Յ.Պ.Կորշունովը, այս նմուշը արտաքին տեսքով հանդիսանում է մեծ կիտրոնաթիթեռի աբեռացիա, որից այն տարբերվում է միայն առջևի թևերի վրա կարմրավուն թեփուկների բարակ շերտով։ Պետք է նաև հաշվի առնել, որ տեսակի արեալը գտնվում է Պրիմորիեի հարավում, ամենահյուսիսային բնակավայրը գտնվում է Չինաստանի մերձարևադարձային գոտում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ճերմակաթիթեռներ
Արձակուրդ Մենթոնում

**Արձակուրդ Մենթոնում** (), 1888 թվականի նկար, որը նկարել է ավստրալիացի նկարիչ Չարլզ Քոնդերը։ Նկարը պատկերում է լուսավոր ու արևոտ օր, Մենթոնի Մելբրուն արվարձանի մի ափ։ Քոնդերը նկարազարդել է փայլուն արևաշող կեսօրը և մարդկանց, ովքեր զբաղվում էին ծովափնյա գործունեությամբ՝ նկարում ընդգծելով ավստրալիացիներին հատուկ գծերը։

Նկարն առաջին անգամ ցուցադրվել է 1888 թվականի նոյեմբերին Վիկտորյան արտիստների կազմակերպության գարնանային (Victorian Artists' Society Spring) ցուցահանդեսում։ Մեկ ամիս անց, ընդամենը 20 տարեկան Քոնդերը, Մելբրունից ժամանել է Սիդնեյ։ Քոնդերը նախորդ տարի Սիդնեյում հանդիպել էր Թոմ Ռոբերթսին և նորից հանդիպում է 1888 թվականի Զատիկին, որտեղ էլ զույգը միասին նկարել է Քուգի (Coogee) ափում։ Մելբրուն ժամանելուն պես Քոնդերը ի սկզբանե հիմնել է Ռոբերտսների Գրոսվենըր Չամբըրս (Grosvenor Chambers) ստուդիան։ *Արձակուրդ Մենթոնում*  կտավը Քոնդերսի առաջին մելբրունյան կտավն էր։ Գործը ցույց է տալիս ճապոնական ազդեցությունը, մինչդեռ նմանատիպ կամրջի մոտիվն օգտագործվել է ամերիկացի ազդեցիկ նկարիչ Ջեյմս մըք Նեյլ Ուիսթլըրի կողմից։ Արթուր Սթրիթսոնի ժառանգներից մեկը առաջադրում էր, որ Ռոբերտսը մոխրագույն կոստյումով կամրջանեցուկ մարդն է և Սրիթոնը այն մարդն է, ով պառկած է լողափին։

Այնուամենայնիվ, Քոնդերսի ամենահայտնի կտավը՝ *Արձակուրդ Մենթոնում*  նկարը նկարագրվել է որպես «քննադատաբար հռչակված ավստրալիական իմպրեսիոնիստական ոճի գլուխգործոց նկար» և «բացառիկ, եզակի ավստրալիական աշխատանք»։

Վիկտորիայի ազգային պատկերասրահի Ավստրալիական մշակույթի դասախոս Թերենս Լեյնը նկարի բեմադրումը նկարագրում է որպես «անբնական», գրեթե «սյուռռեալ», բայց կոմպոզիցիան սքանչելիորեն աբստրակտ է և արևի փայլատակումը՝ ավստրալիական է։

Նկարն այժմ Հարավային Ավստրալիայի պատկերասրահի մաս է կազմում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''A holiday at Mentone''— Art Gallery of South Australia collection

Կատեգորիա:1888 նկարներ
Կատեգորիա:Ավստրալիայի նկարիչների նկարներ
Թոքսուգուն

**Թոքսուգուն**, պալատական համալիր, գտնվում է Հարավային Կորեայում՝ Սեուլում։ Չոսոն դինաստիայի արքայական ընտանիքի նստավայրն է եղել։

Թոքսուգունը Չոսոն դինաստիայի կառուցած հինգ կարևոր արքայական պալատներից մեկն էր։ Կառույցներից որոշները քարաշեն են։ Դրանով փորձել են կրկնօրինակել արևմտյան ճարտարապետության առանձնահատկությունները։ Թոքսուգունը Սեուլում գտնվող արքայական մյուս հինգ պալատական համալիրների նման ավերվել է Կորեայի գաղութացման ժամանակաշրջանում։ Մինչև օկուպացիան եղած կառույցներից ներկայումս պահպանվել է միայն մեկ երրորդը։

## Պատմություն
Թոքսուգունը սկզբում եղել է Սոնջոն վանի կամ արքայի ավագ եղբոր՝ արքայազն Վոլսանի նստավայրը։ Այս նստավայրը եղել է արքայական պալատ Իմջինյան պատերազմի ժամանակ, երբ բոլոր մյուս պալատները այրվել էին ճապոնացիների կողմից։ Սոջոն արքան Չոսոնի առաջին վաներից էր, որ հաստատվեց այս պալատում։ Արքա Քվանհեգունը 1608 թվականին թագադրվեց Թոքսուգունում, որից հետո պալատը վերանվանվեց Քյոնունգուն։ Այն բանից հետո, երբ 1618 թվականին վաների նստավայրը փոխադրվեց կրկին վերակառուցված Չհանդոկուն, Թոքսուգունը սկսեց երկրորդական պալատի դեր կատարել և հաջորդ 270 տարիների ընթացքում ստացավ Սոգուն (Արևմտյան պալատ) անվանումը։

1897 թվականին, երբ կայսր Կոջոնը ստիպված եղավ ճապոնացիներից թաքնվել Թոքսուգունի մոտ գտնվող ռուսական դեսպանատանը, նա վերադարձավ Սոգուն և այն կրկին վերանվանեց Քյոնունգուն։ Կորեայի հաջորդ կայսր Սունջոնը վերականգնեց Թոքսուգունի հին անվանումը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թոքսուգուն ամրոց

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Հարավային Կորեայում
Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի թանգարաններ
Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի մշակույթ
Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Ղեկավարների նստավայրեր
Անկյունագիծ

thumb|300px|alt=|Նկ․1․Խորանարդի անկյունագծեր

**Անկյունագիծ** (;   «միջով» +  «անկյուն»), մաթեմատիկայում ունի երկրաչափական իմաստ, օգտագործվում է նաև քառակուսի մատրիցաների նկարագրության մեջ։ Այն օգտագործվել է Ստրաբոնի և Էվկլիդեսի կողմից։ Լատիներենում այն ստացել է դիագրոն տեսքը, որը շեղանկյան կամ խորանարդի ճեղքման գիծն է։
## [[Բազմանկյուն]]ներ և [[բազմանիստ]]եր
Բազմանիստերի համար անկյունագիծ, դա հատված է, որը միացնում է ոչ կից գագաթները։ Քառանկյունն ունի երկու անկյունագիծ, որոնք միացնում են հանդիպակաց գագաթները։ Ուռուցիկ բազմանկյան անկյունագծերը անցնում են նրա միջով։ Բազմանկյունը ուռուցիկ է միայն և միայն այն դեպքում, երբ նրա անկյունագծերը ընկած են նրա ներսում(նկ․2)։ 
thumb|right|300px|Նկ․2․Անկյունագծերով վեցանկյուն

Դիցուք n-ը բազմանկյան գագաթների թիվն է, հաշվենք անկյունագծերի d թիվը։ Ամեն գագաթ միացված է բոլոր գագաթներին, բացի երկու հարևան գագաթները և ինքն իրեն։ Այսպիսով ամեն գագաթից դուրս է գալիս n-3 անկյունագիծ։ Բազմապատկենք այդ թիվը գագաթների քանակի վրա։ 
: (n - 3) \times n,

սակայն, մենք կստանան ամեն անկյունագծի համար երկու անգամ( ամեն ծայրի համար), հետևապես՝
: d= \frac{n^2-3n}{2}.

Բազմանիստի անկյունագիծ կոչվում  է գագաթները միացնող այն հատվածը, որը չի պատկանում նիստերից որևէ մեկին։ Նկար 1-ում պատկերված է խորանարդի A'C և B'D'հատվածները։ Երկրորդ հատվածը խորանարդի անկունագիծ չէ, բայց կողմերից մեկի անկյունագիծն է։

## Մատրիցաներ
Քառակուսի մատրիցաների դեպքում, գլխավոր անկյունագիծ է հանդիսանում տարրերի անկյունագծային շարքը, որն անցնում է հյուսիս-արևմուտքից դեպի հարավ-արևելք։ Օրինակ, միավոր մատրիցա կոչվում է մատրիցան, որը գլխավոր անկյունագծի վրա ունի մեկեր, և զրոներ դրանից դուրս։

Անկյունագծից վեր տարրեր կոչվում են նրանք, որոնք ընկած են գլխավոր անկյունագծից վեր և աջ, իսկ անկյունագծից վար՝ կոչվում են գլխավոր անկյունագծից ներքև և ձախ ընկածները։

Մատրիցան կոչվում է անկյունագծային, եթե գլխավոր անկյունագծից դուրս տարրերը հավասար են զրոյի։ Հարավ-արևմտյան անկյունագիծը կոչվում է երկրորդական։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Диагонали многоугольника ինտերակտիվ անիմացիաներով։
* Диагонали многоугольника  MathWorld-ի հետ։
* Диагонали  մատրիցներ MathWorld-ից։

Կատեգորիա:Տարրական երկրաչափություն
Ռուսական գվարդիական հուշարձան (Սոֆիա)

**Ռուսական գվարդիական հուշարձան**, 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմում Բուլղարիայի տարածքում զոհված գեներալներ Վասիլի Կատալեյի  և Դմիտրի Ֆիլոսոֆովի հուշարձանը։ Գտնվում է Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիայում՝ Ցարգորոդյան մայրուղու վրա գտնվող բուլվարում, Բուլղարական հեռագրական գործակալության շենքի դիմաց։

## Պատմություն
1877 թվականի դեկտեմբերի 21-ին 3-րդ գվարդիական հետևակային դիվիզիան հետապնդում էր Արաբակոնակից, Շանդորնիկից և Դաշքեսանից նահանջող թուրքերին։ Շարասյունը գլխավորում էին դիվիզիայի հրամանատար գեներալ-լեյտենանտ Կատալեյը և 1-ին բրիգադի հրամանատար գեներալ-մայոր Ֆիլոսոֆովը։ Միրկովո գյուղում՝ Պետրիչի կիրճի մուտքի մոտ, նահանջող թուրքական զորքերի համար կազմակերպվել էր լավ քողարկված դարանակալություն։ Ռուսական շարասյանը թույլ տալով մոտենալ՝ 700 քայլի վրա թուրքերը ուժեղ հրազենային կրակ բացեցին հիմնականում դիվիզիայի հրամանատարական շքախմբի ուղղությամբ։ Գեներալ Ֆիլոսոֆովը ծանր վիրավորվեց, իսկ Կատալեյը տեղում սպանվեց։ Վերցնելով զոհված հրամանատարի մարմինը և վիրավոր գեներալ Ֆիլոսոֆովին՝ շքախումբը ետ քաշվեց հետևակի մոտ, որը մարտական դիրքեր էր զբաղեցրել։ Վիրավոր Ֆիլոսոֆովը մահացավ նույն օրը՝ Օրհանում։

Ռուսական գվարդիական հուշարձանը կառուցվել է 1885 թվականին՝ 3-րդ գվարդիական հետևակային դիվիզիայի զինծառայողների կամավոր հանգանակությունների  հաշվին։ Սոֆիայում այն հայտնի էր որպես «Ռուս գեներալների հուշարձան»։ 1942 թվականին հուշարձանն ավերվել է ֆաշիստ-բուլղարացի սպայի հրամանով։ 1978 թվականին հուշարձանն ամբողջությամբ վերականգնվել է։

1989 թվականին՝ Բուլղարիայի կոմունիստական կուսակցության իշխանությունից հեռանալուց հետո, ոչ մի պետական մարմին չի զբաղվել հուշարձանի խնամքով. գողացվել են մետաղական շինվածքները, երեսապատման սալերը և այլն։ 2007-2008 թվականներին հուշարձանն ամբողջությամբ վերականգնվել է։ Անհրաժեշտ միջոցները տրամադրել են Բուլղարիայի լրատվամիջոցների ասոցիացիան, «Ռուսսոֆիլյա» ազգային շարժումը, Հանուն խաղաղության ռուսական հիմնադրամը (Մոսկվա), «Ռուսնեֆտեքիմ Բոլկանսը» ակցիոներական ընկերությունը, Մելիք Փաշաևի և Ստեֆան Շարլոպովի հիմնադրամները։
Հանդիսավոր բացումը կայացել է 2008 թվականի փետրվարի 19-ին։ Ողջույնի խոսքով հանդես են եկել Մաքսիմ Մինչևը (Բուլղարական հեռագրական գործակալության տնօրեն), Ենչո Մոսկովը («Ռուսսոֆիլյա» ազգային շարժման նախագահ), Անատոլի Պոտապովը (ՌԴ ներկայացուցիչը Բուլղարիայում), Կաուկո Յանսեն (Ֆինլանդիայի դեսպանորդը Բուլղարիայում) և ուրիշներ։ Բացմանը ներկա են եղել նաև Սոֆիայում Ռուսական ուղղափառ եկեղեցու վանահայր Ալեքսանդր Կորյագինը, Պահեստազորի սպաների և սերժանտների միության նախագահ գեներալ Ստոյան Տոպալովը, ռուսական մշակութատեղեկատվական կենտրոնի տնօրեն Վլադիմիր Իվանովը և ուրիշներ։ Հաջորդ օրը՝ 2008 թվականի փետրվարի 20-ին, հուշարձանին ծաղիկներ է դրել անձամբ Բուլղարիայի նախագահ Գեորգի Պիրվանովը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Памятник русских генералов в прошлом и сегодня 

Կատեգորիա:Սոֆիայի հուշարձաններ
Կատեգորիա:1885 հիմնադրումներ
Ռիտտո

, Ճապոնիայի Սիգա պրեֆեկտուրայում գտնվող քաղաք։ Քաղաքի մակերեսը կազմում է 52,75 կմ², բնակչությունը՝ 65 904 մարդ, բնակչության խտությունը՝ 1249,36 մարդ/կմ²։

## Աշխարհագրական դիրք
Քաղաքը տեղակայված է Հոնսյու կղզու վրա՝ Կինկի տարածաշրջանի Սիգա պրեֆեկտուրայում։ Այս քաղաքի հետ սահմանակցում են Յասու, Կոնան (Սիգա), Կոկա, Օցու, Կուսացու, Մորիյամա քաղաքները։

## Բնակչություն
Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 65 904 մարդ (2014 թվականի հուլիսի 1-ի տվյալների համաձայն), իսկ խտությունը՝ 1249,36 մարդ/կմ²։ Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունը՝ 1980-2005 թվականներին.

## Սիմվոլիկա
Քաղաքը խորհրդանշող ծառը համարվում է*[[Juniperus chinensis]]*-ը, ծաղիկը՝ կալենդուլան, թռչունը՝ *[[Zosterops japonicus]]*-ը։

## Քույր քաղաքներ
*  Բիրմինգհեմ, Միչիգան, ԱՄՆ
*  Հենյան, Հունան, Չինաստան

## Տես նաև
* Կոկա
* Կոնան
* Յասու
* Օմիհատիման
* Մորիյամա
* Կոմոնո
* Ռյուո

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
** Ռիտտո քաղաքի պաշտոնական վեբկայքը 

Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքներ