Սուր պանկրեատիտ

alt=3D Medical Animation still shot of Acute Pancreatitis|մինի|304x304փքս|Սուր պանկրեատիտ
**Սուր պանկրեատիտ,** ենթաստամոքսային գեղձի հանկարծակի բորբոքումն է։ Պատճառներն են լեղաքարային հիվանդությունը, ալկոհոլի մեծ քանակի օգտագործումը, պարբերական հիվանդությունը, վնասվածքները, շատ ավելի քիչ դեպքերում՝ խոզուկը։ Կարող է ախտադարձվել կամ փոխարկվել քրոնիկ պանկրեատիտի։

Թեթև աստիճանի դեպքերը հիմնականում բուժվում են պահպանողական եղանակով․ հոսպիտալացում, ցավի կառավարում, սննդանյութերի և հեղուկների ներերակային ներարկում։ Ծանր աստիճանի դեպքերում հիվանդին անհրաժեշտ է հոսպիտալացնել ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքում և շտկել հիվանդության բարդությունները։ Այնուամենայնիվ, նույնիսկ օպտիմալ ղեկավարման դեպքում, բարդությունները մեծամասամբ հանգեցնում են մահվան։

## Նշաններ և ախտանիշեր
### Հաճախ հանդիպող

* ուժեղ ցավ էպիգաստրալ (վերորովայինային) շրջանում
*սրտխառնոց
*փսխում
* ախորժակի կորուստ
*տենդ
* դող
* հեմոդինամիկ անկայունություն, շոկ
*հաճախասրտություն (տախիկարդիա)
*հևոց
* պերիտոնիտ
* զկռտոց

Թեև վերոնշյալները հիմնական ախտանիշերն են, հաճախ բոլորն առկա չեն, և էպիգաստրալ շրջանի ցավը միակ ախտանիշն է։

### Հազվադեպ հանդիպող
Այս ախտանշանները հանդիպում են հատկապես ծանր դեպքերում․

* Գրեյ–Տերների ախտանիշ (որովայնի կողմնային պատերի արյունազեղումներ)
* Կուլլենի ախտանիշ (հարպորտային շրջանի արյունազեղումներ)
* Պլևրալ այտուց (թոքամզային խոռոչում հեղուկի կուտակում)
* Գրունվալդի ախտանիշ (հարպորտային շրջանում էկխիմոզի՝ մեծ կապտուկի առաջացում)
* Կերտեյի ախտանիշ (ենթաստամոքսային գեղձի պրոյեկցիայով շոշափումը ցավոտ է (տեղադրված է&nbsp;պորտից 6-7սմ վեր))
* Կամենչիկի ախտանիշ (ցավ կրծոսկրի թրաձև ելունից վար)
* Մեյո–Ռոբսոնի ախտանիշ (ցավ ձախ կողաողնաշարային անկյան շրջանում սեղմելիս)
* Փանդիարայայի ախտանիշ (կապտուկ աջ անութափոսում)

### Բարդություններ
Տեղային բարդություններից են պանկրեատիկ պսևդոցիստը (ամենահաճախադեպն է, հանդիպում է 25% դեպքերում, 4–6 շաբաթ անց) և ֆլեգմոնայի/աբսցեսի առաջացումը, փայծաղային զարկերակի պսևդոանևրիզմաները, փայծաղային զարկերակի և երակի էռոզիաներից առաջացող արյունահոսությունները, փայծաղային, վերին միջընդերային, պորտալ երակների թրոմբոզը, տասներկումատնյաաղիքային, ընդհանուր լեղածորանի անանցանելիությունը, քրոնիկ պանկրեատիտի պրոգրեսիան, պանկրեատիկ ասցիտը, թոքամզի խոռոչում հեղուկի կուտակումը, պանկրեատիկ նեկրոզը։

Համակարգային բարդություններն են ՍՇԴՀ–ն, բազմաօրգանային դիսֆունկցիայի համախտանիշը, ԴՆՄ–ն, հիպերգլիկեմիան, հիպոկալցեմիան, ինսուլին կախյալ շաքարային դիաբետը (առաջանում է ենթաստամոքսային գեղձի ինսուլին արտադրող բետա բջիջների վնասման հետևանքով), մալաբսորբցիան՝ գեղձի արտազատիչ ֆունկցիայի խանգարման հետևանքով։

* **Մետաբոլիկ** Հիպոկալցեմիա, հիպերգլիկեմիա, հիպերտրիգլիցերիդեմիա
* **Շնչառական** Հիպօքսեմիա, ատելեկտազ, պնևմոնիտ, սուր շնչառական դիսթրես համախտանիշ
* **Միզային**
** Երիկամային զարկերակի կամ երակի թրոմբոզ
**Երիկամային անբավարարություն
* **Շրջանառային**
**Առիթմիաներ
** Հիպովոլեմիա և շոկ
** Միոկարդի ինֆարկտ
** Պերիկարդի խոռոչում հեղուկի կուտակում
** Թրոմբոզ
* **Ստամոքսաղիքային**
** Արյունահոսություն խոցից
** Ստամոքսի ենթալորձաթաղանթային երակների լայնացում
** Անանցանելիություն
* **Հեպատոբիլիար**
**Դեղնախտ
** Պորտալ երակների թրոմբոզ
* **Նյարդաբանական**
**Փսիխոզ կամ էմբոլիզմ (ցնորքներ, կոմա)
** Էնցեֆալոպաթիա
**Կուրություն (անգիոպաթիկ ռետինապաթիա)
* **Արյունաբանական**
**Անեմիա
** ԴՆՄ (դիսեմինացված ներանոթային մակարդման համախտանիշ)
** Լեյկոցիտոզ
* **Մաշկային**
** Ենթամաշկային ճարպային շերտի մեռուկացում
* **Այլ**
** Հոդացավեր

## Պատճառներ
### Հաճախ հանդիպող
* Լեղաքարային հիվանդություն 40% դեպքերում
* Ալկոհոլ 30% դեպքերում
* Իդիոպաթիկ 15-25% դեպքերում
* Նյութափոխանակային խնդիրներ․ ժառանգական պանկրեատիտ, հիպերկալցեմիա, տրիգլիցերիդների բարձր մակարդակ, թերսնուցում
* Էնդոսկոպիկ ռետրոգրադ խոլանգիոպանկրեատոգրաֆիա
* Որովայնային վնասվածքներ
* Թափածակվող խոցեր
* Ենթաստամոքսային գեղձի գլխիկի կարցինոմա կամ այլ ուռուցքներ
* Դեղեր․ միզամուղներ (թիազիդներ, ֆուրոսեմիդ), գլիպտիններ (վիլդագլիպտին, սիտագլիպտին և այլն), տետրացիկլին, սուլֆոնամիդներ, էստրոգեններ, ազաթիոպրին և մերկապտոպուրին, պենտամիդին, սալիցիլատներ, ստերոիդներ
* Վարակներ․ խոզուկ, վիրուսային հեպատիտ, կոքսակի B վիրուս, ցիտոմեգալովիրուս*,* ասկարիդոզ
* Կառուցվածքային անոմալիաներ․ խոլեդոխոցելե, ենթաստամոքսային գեղձի ծորանի զարգացման արատներ
* Ճառագայթային թերապիա
* Աուտոիմուն պանկրեատիտ
* Հիպերտրիգլիցերիդեմիա

### Հազվադեպ հանդիպող
* Կարիճի խայթոց
*Լյարդի ծծան
*Իշեմիա շունտավորման վիրահատության հետևանքով
* Սրտային փականների վիրահատություն
* Ճարպային մեռուկ
*Հղիություն
* Այլ վարակներ՝ ջրծաղիկ
*Հիպերպարաթիրեոզ
* Վալպրոաթթու
*Ցիստիկ ֆիբրոզ
*Անորեքսիա կամ բուլիմիա
*Կոդեին

## Ախտաբանություն
### Ախտածագում
Սուր պանկրեատիտն առաջանում է ենթաստամոքսային գեղձի մարսողական ֆերմենտների ոչ նորմալ ակտիվության պատճառով։ Սրա օրինակ է ինակտիվ ֆերմենտների՝ զիմոգենների (պրոէնզիմ) ոչ ճիշտ ակտիվացումը։ Այս երևույթը ամենից հաճախ առկա է լինում տրիպսինոգենի մոտ։ Նորմայում տրիպսինոգենը բարակ աղու սկզբնամասում՝ տասներկումատնյա աղիքում փոխարկվում է իր ակտիվ ձևի՝ տրիպսինի, և մասնակցում սպիտակուցների մարսման գործընթացին։ Սուր պանկրեատիտի դեպքում տրիպսինոգենը փոխարկվում է տրիպսինի լիզոսոմալ ֆերմենտների (հիմնականում կատեպսինի) միջոցով։ Այնուհետև տրիպսինի ակտիվ ձևը խթանում է տրիպսինոգենի հավելյալ մոլեկուլների ակտիվացումը։ Այս մարսողական ֆերմենտների ակտիվացումն էլ հանգեցնում է բորբոքման, այտուցի, անոթների վնասման և նույնիսկ բջիջների մահվան։ Ենթաստամոքսային գեղձի բջիջների մահն իրականանում է երկու հիմնական մեխանիզմով․ նեկրոզ՝ չկանոնավորված և ապոպտոզ՝ համեմատաբար կարգավորված։ Այս երկու մեխանիզմների միջև բալանսը պահպանվում է կասպազների միջոցով, որոնք կարգավորում են ապոպտոզը և պանկրեատիտի ժամանակ ունեն հականեկրոտիկ հատկություն․ կանխում են տրիպսինոգենի ակտիվացումը, ԱԵՖ–ի սպառումը՝ արգելակելով պոլի–ԱԿՖ–ռիբոզ պոլիմերազը, արգելակում են ապոպտոզի ինհիբիտորներին։ Այնուամենայնիվ, եթե կասպազների քանակը ցածր է, օրինակ, էթանոլի մշտական օգտագործման հետևանքով, նեկրոզային մեխանիզմը կարող է գերակայել։

### Ախտաֆիզիալոգիա
Սուր պանկրեատիտը լինում է թեթև և ծանր աստիճանի․ տեսակը կախված է, թե որ պատասխանն է գերակշռում բջջի վնասման դեպքում՝ բորբոքումը (թեթև), թե նեկրոզը (ծանր)։ Թեթև աստիճանի պանկերատիտի դեպքում ենթաստամոքսային գեղձը բորբոքված և այտուցված է, իսկ ծանրի դեպքում՝ մեռուկացված, հարակից օրգանները նույնպես կարող են վնասվել։

Վնասման առաջին շրջանում ենթաստամոքսային գեղձի բջիջները սինթեզում և արտազատում են բորբոքային միջնորդներ՝ ինտերլեյկին–1 և ՈՒՆԳ–ալֆա։ Սուր պանկրեատիտի հիմնական նշանը բորբոքային պատասխանի ձևավորումն է, նեյտրոֆիլների տեղայնացումը ենթաստամոքսային գեղձում։ Բորբոքային պատասխանը հանգեցնում է պանկրեատիտի երկրորդային դրսևորումների՝ մազանոթային թափանցելիության բարձրացման հետևանքով առաջացած հիպովոլեմիա, սուր շնչառական դիսթրես համախտանիշ, դիսեմինացված ներանոթային մակարդման համախտանիշ, երիկամային, սիրտանոթային անբավարարություն, ստամոքսաղիքային արյունահոսություն։

### Հիստոպաթոլոգիա
Սուր պանկրեատիտը (սուր հեմոռագիկ պանկրեատիկ նեկրոզ) բնորոշվում է գեղձի պարենքիմայի սուր բորբոքմամբ և մեռուկով, պանկրեատիկ ճարպի կենտրոնական ֆերմենտային, նաև անոթային մեռուկով (արյունահոսություններ)։ Վերոնշյալ գործընթացները պանկրեատիկ ֆերմենտների ներգեղձային ակտիվացման պատճառ են։ Լիպազի ակտիվացումը հանգեցնում է գեղձի հենքի ճարպային հյուսվածքի, ինչպես նաև հարգեղձային հյուսվածքների մեռուկացմանը։ Նեկրոտիկ ճարպային բջիջները ստվերանման են, անկորիզ, վարդագույն, հատիկավոր ցիտոպլազմայով։ Հնարավոր է հայտնաբերել նաև կալցիումի պրեցիպիտատներ (հեմատոքսիլինոֆիլ)։ Անոթային պատերի վնասումը հանգեցնում է թրոմբոզների և արյունահոսությունների։ Բորբոքային ինֆիլտրատը հարուստ է նեյտրոֆիլներով։ Քանի որ ենթաստամոքսային գեղձը պատիճ չունի, բորբոքումը և մեռուկը կարող են տարածվել դեպի գեղձի հարևան հյուսվածքները։

## Ախտորոշում
* Սուր պանկրեատիտն ախտորոշվում է կլինիկորեն, սակայն անհրաժեշտ է կատարել ՀՇ՝ թեթև աստիճանի պանկրեատիտը ծանր նեկրոտիկ պանկրեատիտից տաբրերակելու համար։
* Արյան հետազոտություններ – արյան ընդհանուր հետազոտություն, շիճուկային կալցիումի, ամիլազի, լիպազի մակարդակների որոշում, երիկամային ֆունկցիայի հետազոտում։ Արյան հետազոտությունները կատարվում են օրգանային անբավարարությունները հայտնաբերելու համար, անհրաժեշտության դեպքում հակաբիոտիկային թերապիա սկսելու համար։
* ՀՇ – որովայնի եռափուլ ՀՇ–ն և ՈՒՁՀ–ն համարվում են սուր պանկրեատիտի գնահատման ոսկե ստանդարտ։ Սակայն պետք է նկատել, որ առաջին 12 ժամերի ընթացքում կատարվող ՀՇ–ն կարող է սխալ պատկեր տալ, քանի որ բորբոքման և նեկրոտիկ պրոցեսների լիովին զարգացման համար սովորաբար անհրաժեշտ է 48 ժամ։ Այլ մեթոդները, օրինակ որովայնի ռենտգեն հետազոտությունը, նույնչափ զգայուն չեն և խորհուրդ չեն տրվում։

### Տարբերակիչ ախտորոշում
Տարբերակիչ ախտորոշումը ներառում է․

* Թափածակված պեպտիկ խոց
* Լյարդային խիթ
* Սուր խոլեցիստիտ
* Թոքաբորբ
* Թոքամզի բորբոքում
* Սրտամկանի ինֆարկտ

### Կենսաքիմիական
* Շիճուկային ամիլազի և լիպազի բարձր մակարդակները, զուգակցված որովայնային ուժգին ցավերով, սուր պանկրեատիտի հիմնական նշաններն են։ Այնուամենայնիվ, դրանցով հիվանդության աստիճանը չի որոշվում։
* Շիճուկային լիպազի մակարդակը բարձրանում է առաջին ախտանշանների ի հայտ գալուց 4–8 ժամ անց և հասնում է նորմալ մակարդակի բուժումից 7–14 օր անց։
* Շիճուկային ամիլազի մակարդակը սուր, քրոնիկ պանկրեատիտների, հիպերտրիգլիցերիդեմիայի 10% դեպքերում նորմալ է։
* Շիճուկային ամիլազի բարձր մակարդակը կարող է բարձր լինել նաև թքագեղձային հիվանդությունների, ինֆարկտի, խոլեցիստիտի, թափածակված խոցի և աղիքային անանցանելիության նշան, այդ պատճառով պետք է ուշադիր լինել ախտորոշում կատարելիս։
* Եթե լիպազի մակարդակն ամիլազի մակարդակից բարձր է 2.5–3 անգամ, ապա դա փաստում է, որ պանկրեատիտն առաջացել է ալկոհոլի չարաշահումից։
* Շիճուկային կալցիումի բարձր մակարդակ
* Գլիկոզուրիա

Հետազոտությունների եղանակի ընտրման համար կան երկու ուղեցույցներում նշվում է հետևյալը․

«Սովորաբար հարկավոր չէ որոշել և՛ ամիլազի, և՛ լիպազի քանակը։ Որոշ հիվանդությունների դեպքում (օրինակ մակրոամիլազեմիա, պարօտիտ, որոշ կարցինոմաներ), որոնք կապված չեն ենթաստամոսային գեղձի հետ, ամիլազի մակարդակը կարող է բարձրանալ և լինեն շփոթեցնող, այդ պատճառով նպատակահարմար է հաշվել շիճուկային լիպազի մակարդակը․ վերջինս ավելի զգայուն և սպեցիֆիկ է սուր պանկրեատիտին»։

«Թեև ամիլազն ավելի հասանելի է և հարմար է ախտորոշում կատարելու համար, լիպազն ավելի նախընտրելի է սուր պանկրեատիտի ախտորոշման համար»։

Այնուամենայնիվ, ոչ բոլոր հետազոտողներն են նախապատվությունը տալիս լիպազին։

### Համակարգչային շերտագրություն
մինի|Սուր էքսուդատիվ պանկրեատիտով պացիենտի ՀՇ պատկեր․ երևում է ենթաստամոքսային գեղձը՝ շրջապատված հեղուկով։
ՀՇ–ն համարվում է սուր պանկրեատիտի գնահատման առաջնային, տարածված մեթոդ և ցուցված է, եթե․

* սուր պանկրեատիտ ախտորոշումը հաստատված չէ
* կա որովայնի փքվածություն, >38° տենդ կամ լեյկոցիտոզ
* 72–ժամյա պահպանողական թերապիայից հետո վիճակի բարելավում չկա
* կա վիճակի կտրուկ փոփոխություն՝ տենդ, ցավ, շոկ

ՀՇ–ն, որպես ուշ գնահատման մեթոդ, կիրառվում է հետևյալ դեպքերում․

* վիճակի կտրուկ փոփոխություն
* պարզել թերապևտիկ պատասխանը վիրահատությունից կամ ռադիոլոգիական միջամտությունից հետո
* սուր պանկրեատիտով հիվանդների դուրսգրումից առաջ

Որովայնի ՀՇ խորհուրդ չի տրվում կատարել առաջին ախտանշաններից 12 ժամ առաջ, քանի որ արդյունքները կարող են լինել նորմալ և կասկածելի ոչինչ չհայտնաբերվի։

ՀՇ հետազոտության արդյունքները դասակարգվում են հետևյալ կերպ․

* Ներգեղձային – ցրված կամ սեգմենտային մեծացումներ, այտուց, գազային պղպջակներ, պանկրեատիկ պսևդոցիստեր և ֆլեգմոնաներ/աբսցեսներ (առաջանում են առաջին ախտանշաններից 4–6 շաբաթ անց)
* Շուրջգեղձային/ արտագեղձային – գեղձի ոչ նորմալ ուրվագիծ, հետորովայնամզային այտուց, հեղուկ ճարպոնային ծոցում, ձախ առաջային հարերիկամային տարածությունում
* Տեղային – Գերոտայի փակեղի ախտանշան (բորբոքված առաջնային երիկամային փակեղի հաստացում), պանկրեատիկ ասցիտ, պլևրալ այտուց, աղիքային ադինամիկ անանցանելիություն

ՀՇ հետազոտության տվյալները բուժող բժշկին հնարավորություն են տալիս տեսնել գեղձի իշեմիայի հետևանքով մեռուկացած հատվածները։ Նեկրոզը կարելի է հայտնաբերել ներերակային կոնտրաստ նյութով ՀՇ–ով։

### Մագնիսառեզոնանսային շերտագրություն
Թեև ՀՇ–ն սուր պանկրեատիտի ախտորոշման ստանդարտ մեթոդ է, ՄՌՇ–ն ևս համարվում է հետազոտման արժեքավոր մեթոդ՝ թույլ տալով տեսնել ենթաստամոքսային գեղձը, դրանում հեղուկի առկայությունը և մեռուկացված տեղամասերը։ ՄՌՇ–ի մյուս առավելությունն այն է, որ այն կարելի է կիրառել այն պացիենտների դեպքում, որոնք ալերգիկ են ՀՇ–ի կոնտրաստ նյութի նկատմամբ, և մեծ է արյունահոսությունների, անոթային բարդությունների, երակային թրոմբոզի և պսևդոանևրիզմաների առաջացման հավանականությունը։

ՄՌՇ–ի մյուս առավելությունը մագնիսառեզոնանսային խոլանգիոպանկրեատոգրաֆիայի (ՄՌԽՊ) կատարման հնարավորությունն է։ ՄՌԽՊ–ն ինֆորմատիվ է սուր պանկրեատիտի էթիոլոգիան, ինչպես նաև լեղային քարերի (խոլեդոխոլիթիաս, խոլելիթիաս), գեղձի անոմալիաների առկայությունը պարզելու համար։ Կլինիկական հետազոտությունները վկայում են, որ ՄՌԽՊ–ն լեղային ծագման սուր պանկրեատիտի ախտորոշման նույնքան արդյունավետ մեթոդ է, որքան էնդոսկոպիկ ռետրոգրադ խոլանգիոպանկրեատոգրաֆիան, միաժամանակ քիչ ինվազիվ է և քիչ բարդություններ է առաջացնում։

### Ուլտրաձայնային հետազոտություն
աջից|մինի|Սուր պանկրեատիտի դեպքում րովայնային ուլտրաձային հետազոտություն
Որովայնի ուլտրաձայնային հետազոտությամբ ենթաստամոքսային գեղձը գերձայնային և խոշորացած է։

## Բուժում
Սուր պանկրեատիտի բուժման առաջնային քայլերը ներառում են օրգանիզմի ռեհիդրատացիան, հեղուկի ցավի կառավարումը, արհեստական սնուցումը։

### Ռեհիդրատացիա
Ակտիվ հիդրատացիայի համար պացիենտներին, որոնք չունեն սիրտանոթային, երիկամային անբավարարություն կամ այլ հիվանդություններ, ներարկվում է իզոտոնիկ կրիստալոիդ լուծույթ (օրինակ Ռինգերի լակտացված, ֆիզիոլոգիական լուծույթներ) ժամում 5–10 մլ/կգ դեղաչափով։ Ավելի մեծ քանակությամբ հեղուկ կորցրած հիվանդներին (այս դեպքում զարկերակային ճնշումն ընկնում է և առաջանում է տախիկարդիա) 30 րոպե ներերակային ներարկվում է 20 մլ/կգ հեղուկ, այնուհետև շարունակվում է 3 մլ/կգ/ժամ դեղաչափով 8–12 ժամ։

Ներարկվող հեղուկի քանակը որոշվում է հաշվի առնելով կլինիկական հետազոտությունները, հեմատոկրիտի, արյան մեջ միզանյութի մակարդակները։

Սուր պանկրեատիտի սկզբնական շրջանում (առաջին 12–24 ժամերը) կատարվող ռեհիդրատացիան ճնշում է հիվանդությունը և նվազեցնում մահացությունը։

### Ցավի կառավարում
Որովայնային ցավը սուր պանկրեատիտի գլխավոր ախտանիշն է և դրա համար անհրաժեշտ են անզգայացնողներ։

Օփիոիդներն ավտանգ են ցավի կառավարման համար և պացիենտին սովորաբար տրվում են ներերակային։ Հիդրոմորֆոնը կամ ֆենտանիլը (ներերակային) կարող են տրվել ցավի նվազեցման համար։ Ֆենտանիլի կիրառությունը մեծ է, քանի որ ավելի անվտանգ է հատկապես երիկամային խնդիրների զուգակցման դեպքում։ Ինչպես մյուս օփիոիդները, ֆենտանիլը նույնպես կարող է ընկճել շնչառական կենտրոնը։ Նախընտրելի է կիրառել մեպերիդին մորֆինի փոխարեն, քանի որ ենթադրվում է, որ մորֆինը մեծացնում է Օդդիի սեղմանը ճնշումը։ Այնուամենայնիվ, ոչ մի հստակ փաստ չկա, որ մորֆինը խորացնում կամ առաջացնում է պանկրեատիտ կամ խոլեցիստիտ։ Մեպերիդինը ունի կիսատրոհման կարճ պարբերություն, կրկնվող դեղաչափերը կարող են հանգեցնել մետաբոլիտի՝ նորմեպերիդինի կուտակման, որն առաջացնում է կողմնակի նյարդամկանային ազդեցություններ, հազվադեպ՝ գիտակցության կորուստ։

### «Աղիքային հանգիստ»
Սուր պանկրեատիտի դեպքում շատ կարևոր է դադարեցնել հիվանդի՝ սննդի ընդունումը բերանով, անհրաժեշտ է հեղուկների ներերակային ներարկում և ցավի կառավարում։ Ենթաստամոքսային գեղձի ֆերմենտների արտազատումը խթանվում է ստամոքսում սննդի առկայության պայմաններում, հետևաբար բերանով սննդի ընդունման բացակայության դեպքում ենթաստամոքսային գեղձը «հանգստանում է»։ Պացիենտների մոտավորապես 20%–ի մոտ ցավը կարող է կրկնվել, իսկ կրկնվող ցավերի մոտ 75%–ն առաջանում են բերանով սնունդ ընդունումից 48 ժամվա ընթացքում։

### Սննդանյութեր
Վերջերս սննդանյութերի՝ օրգանիզմ ներմուծման եղանակը փոխվել է ամբողջությամբ պարէնտերալ սնուցումից վաղ, հետպիլորիկ էնտերալ սնուցման․ վերջինիս դեպքում սնուցման խողովակը էնդոսկոպիկ կամ ռադիոգրաֆիկ եղանակով ներմուծվում է տասներկումատնյա աղիքի ստորին հորիզոնական հատված։ Էնտերալ սնուցման առավելությունն այն է, որ կանխվում է աղիների լորձաթաղանթի ապաճումը, և կողմնակի ազդեցությունները, որոնք առկա էին ամբողջությամբ պարէնտերալ սնուցման դեպքում (օրինակ՝ ֆունգեմիա), բացակայում են։

Նազոէնտերալ կերակրման խողովակի թերություններն են սինուսիտի առաջացման հավանականությունը։

### Թթվածին
Եթե թթվածնի պարցիալ ճնշումը 70մմ սս ցածր է, պացիենտներին (մոտ 30%) հարկավոր է թթվածնամատակարարում։

### Հակաբիոտիկներ
Սուր պանկրեատիտով պացիենտների 20%–ի մոտ զարգանում է վարակ ենթաստամոքսային գեղձից դուրս, օրինակ թոքաբորբ, միզային ուղու, արյունատար համակարգի վարակներ։ Այս վարակներից առաջացած մահացությունը բարձր է։ Եթե կա վարակի կասկած, պետք է սկսել հակաբիոտիկային թերապիա՝ մինչ վարակի աղբյուրի պարզ դառնալը։

### Էնդոսկոպիկ ռետրոգրադ խոլանգիոպանկրեատոգրաֆիա
Եթե հայտնաբերվում են լեղաքարեր, 24–72 ժամվա ընթացքում կատարվող էնդոսկոպիկ ռետրոգրադ խոլանգիոպանկրեատոգրաֆիան, զուգորդված լեղաքարերի հեռացումով, նվազեցնում է մահացության ռիսկը։ Վաղ ԷՌԽՊ–ի ցուցումներն են․

* վիճակի վատթարացում կամ դրական դինամիկայի պակաս 24 ժամից հետո
* որովայնի ՀՇ–ով ընդհանուր լեղածորանում քարերի կամ լայնացած ներ–/արտալյարդային ծորանների հայտնաբերում

ԷՌԽՊ–ի ռիսկերն են պանկրեատիտի վիճակի վատթարացումը, արյունահոսությունը, վարակի հարուցումը։

### Վիրահատություն
Վիրահատությունը ցուցված է (i) ինֆեկցված պանկրեատիկ նեկրոզի, (ii) ախտորոշման մեջ վստահ չլինելու, (iii) բարդությունների դեպքում։ Սուր պանկրեատիտից մահվան հիմնական պատճառը երկրորդային վարակն է։ Վարակն ախտորոշվում է՝ հիմնվելով երկու չափանիշների վրա․

* գազային պղպջակներ ՀՏ–ով (առկա է ինֆեկցված նեկրոզի 20–50% դեպքերում)
* դրական բակտերիալ կուլտուրա գեղձի բիոպտատում

Ինֆեկցված նեկրոզի դեպքում վիրահատական միջամտությունը ներառում է․

* Մինիմալ ինվազիվ միջամտություն – նեկրոզէկտոմիա որովայնի վրա կատարված փոքր կտրվածքով
* Փակ միջամտություն – նեկրոզէկտոմիա՝ զուգակցված հետվիրահատական շարունակական լվացումներով
* Բաց միջամտություն – նեկրոզէկտոմիա հաջորդական վիրահատությունների ընթացքում որոշակի ինտերվալներով

### Այլ
* Ենթաստամոքսային գեղձի ֆերմենտների արգելակիչները չեն օգնում։
* Ցույց է տրվել, որ օկտրեոտիդի կիրառումը չի բարելավում հետևանքները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բորբոքային հիվանդություններ