Ջոն Սերլ

**Ջոն Ռոջերս Սերլ** (, ) լեզվի, մտքի և սոցիալական փիլիսոփայության ոլորտներում նշանավոր ամերիկյան փիլիսոփա։ 1959 թվականին սկսել է դասավանդել UC Բերկլիում և եղել է Փիլիսոփայական մտքի և լեզվի Ս․ Ուիլիս և Մարիոն Սլասերի պատվավոր պրոֆեսոր և Ուսանողական դպրոցի պրոֆեսոր մինչև 2019 թվականի հունիս, երբ նրա պատվավոր պրոֆեսորի կարգավիճակը չեղարկվել է՝ համալսարանի սեռական ոտնձգության քաղաքականությունները խախտելու համար։

Որպես ուսանող Վիսկոնսինի համալսարանում, Սերլը «Ուսանողներ՝ Ջոզեֆ Մաքարթիի դեմ» կազմակերպության քարտուղարն է եղել։ Բոլոր համալսարանական աստիճանները՝ բակալավրոսի, մագիստրոսի և փիլիսոփայության դոկտորի, ստացել է Օքսֆորդի համալսարանում, որտեղ նաև ունեցել է իր առաջին դասախոսական պաշտոնները։ Ավելի ուշ, 1964-1965 թվականներին UC Բերկլիում դարձել է  Ազատ խոսքի շարժման միակ հաստիքային պրոֆեսորը։ 1980-ականների վերջին Սիրլը վիճարկել է Բերքլիի 1980 թվականի վարձավճարի կայունացման կանոնադրության սահմանափակումները։

2000 թվականին ստացել է Ժան Նիկոդի մրցանակը, 2004 թվականին՝ Ազգային հումանիտար գիտությունների մեդալ, իսկ 2006 թվականին՝ Մտքի և ուղեղի մրցանակ։ 2010 թվականին ընտրվել է Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամ։ Նրա վաղ աշխատանքը ելույթների մասին, որը ազդված էր Ջ. Լ. Օսթինից և Լյուդվիգ Վիտգենշթայնից, օգնել է հաստատել նրա համբավը։ Նրա նշանավոր հասկացություններից է «չինական սենյակի» փաստարկը արհեստական ինտելեկտի «ուժեղ» տեսակի դեմ։

## Կենսագրություն
Սերլի հայրը՝ Գ.Վ. Սերլը, էլեկտրատեխնիկայի ինժեներ էր, որը աշխատում էր AT&T կորպորացիայում, իսկ նրա մայրը՝ Հեսթեր Բեկ Սերլը, բժիշկ էր։

Սերլը սկսել է իր քոլեջի կրթությունը Վիսկոնսինի համալսարանում։ Երրորդ կուրսում նա դարձել է Ռոդսի կրթաթոշակառու Օքսֆորդի համալսարանում, որտեղ ստացել է բոլոր համալսարանական աստիճանները՝ բակալավրի, մագիստրոսի և փիլիսոփայության դոկտորի։

Սերլը Փիլիսոփայական մտքի և լեզվի Ս․ Ուիլիս և Մարիոն Սլասերի պատվավոր պրոֆեսոր էր և Կալիֆոռնիայի համալսարանի (Բերքլի) Ուսանողական դպրոցի պրոֆեսոր։ Չնայած նա կենսաթոշակի է անցել 2014 թվականին և շարունակել է դասավանդել մինչև 2016 թվականը։ 2019 թվականի հունիսին նրա պատվավոր կոչումը չեղարկվել է։

### Քաղաքականություն
Որպես ուսանող Վիսկոնսինի համալսարանում, Սերլը դարձել է «Ուսանողներ՝ Ջոզեֆ Մաքարթիի դեմ» կազմակերպության քարտուղարը։ Մաքարթին այն ժամանակ Վիսկոնսինի փոքր սենատոր էր։ 1959 թվականին Սերլը սկսել է դասավանդել Բերկլիում և 1964-1965 թվականներին դարձել է Ազատ խոսքի շարժման առաջին հաստիքային պրոֆեսորը։ 1969 թվականին ծառայելով Կալիֆոռնիայի համալսարանի Ակադեմիական սենատի Ակադեմիական ազատության կոմիտեի նախագահ, նա աջակցել է համալսարանին Ժողովրդական պարկի հարցում։

1971 թվականին «*The Campus War։ A Sympathetic Look at the University in Agony*» գրքում Սերլը հետազոտում է այդ ժամանակաշրջանի ուսանողական բողոքների պատճառները։ Նա հայտարարում է. «Ես հարձակման ենթարկվել եմ ինչպես Ոչ-ամերիկյան գործունեության հանձնաժողովի, այնպես էլ մի քանի ծայրահեղ պոլեմիկ հեղինակների կողմից... Ոճաբանորեն հարձակումները հետաքրքրականորեն նման են։ Երկուսն էլ հիմնվում են ակնարկների և ենթադրությունների վրա և ցուցաբերում են մոտավորապես վախ՝ կարգին վերլուծությունից և փաստարկների քննարկումից»։ Նա պնդում է, որ «Իմ կնոջը սպառնացել են, որ ես և վարչության այլ անդամներ կսպանվեն կամ կենթարկվեն բռնության»։`

1980-ական թվականների վերջին Սերլը, մի քանի այլ տանտերերի հետ համատեղ, խնդրել է Բերկլիի վարձակալական խորհրդին բարձրացնել վարձավճարների սահմանաչափերը։ Վարձակալական խորհուրդը մերժել է Սերլի դիմումը, և նա դատական հայց է ներկայացրել՝ պնդելով, որ խախտվել է պատշաճ իրավական ընթացակարգը։ 1990 թվականին «Սերլի որոշումը» կոչված գործով Կալիֆոռնիայի Գերագույն դատարանը մասամբ հաստատել է Սերլի փաստարկները, և 1991-1994 թվականներին Բերկլին փոխել է իր վարձավճարի վերահսկման քաղաքականությունը՝ հանգեցնելով մեծ վարձավճարների աճի ։ Սերլը խնդիրը դիտարկում էր հիմնարար իրավունքների տեսանկյունից՝ նշելով. «Բերկլիում տանտերերի վերաբերմունքը համադրելի է հարավում սևերի հետ վարվելու ձևին... մեր իրավունքները զանգվածաբար խախտվել են, և մենք այստեղ ենք՝ այդ անարդարությունը ուղղելու համար»։ Դատարանը վեճը նկարագրել է որպես «քաղաքական հայհոյանքների, անձնական հարձակումների և քաղաքականության վերաբերյալ վիճաբանությունների խճճված մի զանգված»։

Սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական հարձնակումներից կարճ ժամանակ անց, Սերլը գրել է հոդված՝ պնդելով, որ հարձնումները առանձին իրադարձություն են Միացյալ Նահանգներին հակառակ ուժերի երկարաժամկետ պայքարում։ Նա աջակցել է ավելի ագրեսիվ նեոկոնսերվատիվ միջամտող արտաքին քաղաքականությանը՝ կոչ անելով գիտակցել, որ ԱՄՆ-ն գրեթե մշտական պատերազմական վիճակում է այս ուժերի հետ։ Նա առաջարկել է կանխել այն տարածքների օգտագործումը, որոնցից ահաբեկիչներն իրականացնում են հարձնումներ։ Վերջապես, նա հղում է արել հակամարտության երկարաժամկետ բնույթին և մեղադրել է հարձնումները վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում ԱՄՆ-ի թշնամիների հետ ուժեղ կերպով գործ ունենալու պակաս վճռականության մեջ։

### Սեռական ոտնձգության մեղադրանքներ
2017 թվականի  մարտին Սերլը սեռական ոտնձգության մեղադրանքների թիրախ է դարձել։ *[[Լոս Անջելես Թայմս|Լոս Անջելես Թայմսը]]* հաղորդել է. «Նոր հայցով պնդվում է, որ համալսարանի պաշտոնյաները պատշաճ կերպով չեն արձագանքել բողոքներին, որ Ջոն Սերլը սեռական ոտնձգություն է գործել իր հետազոտական աշխատակցի նկատմամբ անցյալ հուլիսին և կրճատել է նրա աշխատավարձը՝ մերժելուց հետո իր առաջարկները»։ Գործը լույս է ընդունել Սերլի դեմ մի քանի նախկին բողոքներ, որոնց վերաբերյալ Բերկլին իբր չէր գործել։

2017 թվականի մարտի 21-ին Կալիֆոռնիայի դատարանում ներկայացված հայցը պարունակում էր սեռական ոտնձգության, հետապնդման, անարդար աշխատանքից ազատման, հարձակման և ծեծի մեղադրանքներ և պահանջում էր վնասի փոխհատուցում ինչպես Սեռլից, այնպես էլ Կալիֆոռնիայի համալսարանի կուրատորներից։ Հայցում նաև նշվում է, որ Ջոն Սերլի սոցիալական օնտոլոգիայի կենտրոնի տնօրեն Ջեննիֆեր Հուդինը հայտարարել է, որ Սերլը «նախկինում սեռական հարաբերություններ է ունեցել իր ուսանողների և այլ անձանց հետ՝ կրթական, դրամական կամ այլ արտոնություններ ստանալու դիմաց»։ Հայցի մասին լուրերի հրապարակումից հետո բացահայտվեցին Սերլի նախկին սեռական ոտնձգության և հարձակման մի շարք մեղադրանքներ։

2019 թվականի հունիսի 19-ին, Բերկլիի Ոտնձգությունների և խտրականության կանխարգելման գրասենյակի ներբուհական կարգապահական վարույթից հետո, Կալիֆոռնիայի համալսարանի նախագահ Ջանեթ Նապոլիտանոն հաստատել է Սերլի պատվավոր կարգավիճակի չեղարկման առաջարկությունը՝ հաստատելով, որ նա խախտել է սեռական ոտնձգության և հետապնդման դեմ համալսարանական քաղաքականությունները 2016 թվականի հուլիսի և սեպտեմբերի միջև ժամանակահատվածում։

### Մրցանակներ և ճանաչում
Սերլն ունի պատվավոր դոկտորի հինգ աստիճան չորս երկրներից և պատվավոր հրավիրյալ պրոֆեսոր է Ցինխուայի և Արևելյան Չինաստանի Նորմալ համալսարաններում։

2000 թվականին Սերլը ստացել է Ժան Նիկոդի մրցանակը, 2004 թվականին՝ Ազգային հումանիտար գիտությունների մեդալ, իսկ 2006 թվականին՝ Մտքի և ուղեղի մրցանակը։

## Փիլիսոփայական աշխատանք
### Speech acts
Սերլի վաղ աշխատանքը, որը մեծապես նպաստել է նրա համբավին, վերաբերում էր խոսքի գործողություններին։ Նա փորձել է համադրել բազմաթիվ գործընկերների գաղափարները՝ ներառյալ Ջ.Լ. Օսթինի («իլոկուտիվ գործողություն» գրքից «*Ինչպես անել բաները խոսքով*»), Լյուդվիգ Վիտգենշթայնի և Գ.Ս.Ջ. Միջլիի (կանոնների կարգավորիչ և կազմավորող տարբերությունները)՝ իր սեփական թեզով, որ այդպիսի գործողությունները կազմավորվում են քերականությամբ։

Նա նաև հիմնվել է Փոլ Գրեյսի աշխատանքի վրա (իմաստի վերլուծություն՝ որպես հասկանալի լինելու փորձ), Հարի և Ստենիուսի (իլոկուտիվ ուժի և պրոպոզիցիոնալ բովանդակության միջև իմաստի տարբերություն), Պ.Ֆ. Ստրոուսոնի, Ջոն Ռոլսի և Ուիլյամ Ալսթոնի, ովքեր պնդում էին, որ նախադասության իմաստը բաղկացած է կարգավորող կանոնների հավաքածուից, որոնք պահանջում են խոսողին կատարել նախադասությամբ նշված իլոկուտիվ գործողությունը, և որ այդ գործողությունները ներառում են նախադասության արտաբերում, որը՝ (ա) նշում է, որ մեկը կատարում է գործողությունը, (բ) նշանակում է այն, ինչ ասում է, և (գ) դիմում է մոտակայքում գտնվող լսարանին։

1969 թվականին «*Խոսքի գործողություններ*» գրքում Սերլը փորձում է համադրել այս բոլոր տարրերը՝ իլոկուտիվ գործողությունների իր մեկնաբանությունը տալու համար։ Այնտեղ նա վերլուծում է խոստման՝ որպես ստանդարտ իլոկուտիվ գործողության, և տալիս է մի քանի իմաստաբանական կանոններ՝ նպատակ ունենալով ներկայացնել իլոկուտիվ գործողությունների տեսակները ցույց տվող լեզվական իմաստները։ Գրքում ներկայացված հասկացություններից է խոսքի «իլոկուտիվ ուժի» և «պրոպոզիցիոնալ բովանդակության» տարբերությունը։ Սերլը ստույգ չի սահմանում առաջինը, այլ ներկայացնում է իլոկուտիվ ուժի օրինակներ։
# Սեմը ծխում է սովորաբար։
# Արդյո՞ք Սեմը ծխում է սովորաբար։
# Սեմ, ծխի՛ր սովորաբար։
# Միայն թե Սեմը ծխեր սովորաբար։

...ունեն նույն պրոպոզիցիոնալ բովանդակությունը (Սեմի սովորական ծխելը), սակայն տարբերվում են իլոկուտիվ ուժով (համապատասխանաբար՝ հայտարարություն, հարց, հրաման և ցանկության արտահայտություն)։

1985 թվականին «*Իլոկուտիվ տրամաբանության հիմունքներ*» աշխատությունում Սերլը կիրառել է «իլոկուտիվ կետի» հասկացությունը։

Սեռլի տեսությունը մարտահրավեր է դրվել տարբեր մտածողների կողմից։ Հոդվածների ժողովածուներ, որոնք վերաբերում են Սերլիի պատմությանը, գտնվում են «*Burkhardt*» (1990) և «*Lepore / van Gulick*» (1991) գրքերում։

### Մտադրությունը և հիմնական ֆոնը
Սերլի «*Մտադրություն. Մտքի փիլիսոփայության մասին*» (1983) աշխատությունում նա կիրառում է իլոկուտիվ ակտերի հաշվետվությունների սկզբունքները մտադրության հետազոտության համար, որը կենտրոնական է Սերլի «Մտքի փիլիսոփայությունում»։ Սերլն ուշադրություն է դարձնում, որ «մտադրությունը», մտավոր վիճակների՝ աշխարհիկ օբյեկտների մասին լինելու կարողությունը, չպետք է շփոթել «ինտենսիոնալության» հետ, որը վերաբերում է համատեքստների հղության անթափանցիկությանը, որոնք չեն անցնում «էքստենսիոնալության» թեստերը։

Սերլի համար մտադրությունը բացառապես մտավոր է՝ լինելով մտքերի կարողությունը՝ ներկայացնելու կամ խորհրդանշելու արտաքին աշխարհի իրերը, հատկությունները և իրավիճակները։ 

Սերլը նաև ներկայացնում է տեխնիկական տերմին՝ *Հիմնական ֆոնը*, որը, նրա կարծիքով, փիլիսոփայական քննարկումների աղբյուր է եղել («չնայած ես շուրջ քսան տարի է, ինչ պաշտպանում եմ այս թեզը», Սերլը գրում է, «շատ մարդիկ, ում կարծիքը հարգում եմ, դեռ չեն համաձայնվում ինձ հետ դրա մասին»)։ Նա *Հիմնական ֆոնը* անվանում է այն կարողությունների, հնարավորությունների, միտումների և հակումների համակարգը, որոնք մարդիկ ունեն և որոնք ինքնին մտադրային վիճակներ չեն, բայց կարող են ծնել համապատասխան մտադրային վիճակներ պահանջի դեպքում։

Այսպես, երբ մեկին խնդրում են «կտրել տորթը», նա գիտի, որ պետք է օգտագործել դանակ, և երբ խնդրում են «կտրել խոտը», նա գիտի, որ պետք է օգտագործել խոտհնձիչ (և ոչ հակառակը), նույնիսկ եթե խնդրանքում դա նշված չէ։ Սկսելով այս երկուսի փոխանակման հնարավորությունից, կարող են պատկերացվել անվերջ քննադատական, հակա-իրական կամ գիտական-ֆանտաստիկ մեկնաբանություններ։ «Ես ուզում եմ ասել, որ առկա է բառացի իմաստով ասվածի *արմատական* անորոշություն...», ընդգծում է Սերլը։ Հիմնական ֆոնը լրացնում է այս բացը՝ լինելով միշտ համապատասխան մեկնաբանություն ունենալու կարողությունը։ «Ես պարզապես մի հսկայական մետաֆիզիկա եմ ընդունում», - ասում է նա։ Սերլը երբեմն իր *Հիմնական ֆոնի* հղումին ավելացնում է *Ցանցի* հասկացությունը, որը ներառում է այլ համոզմունքների, ցանկությունների և մտադրային վիճակների ցանցը, որոնք անհրաժեշտ են ցանկացած կոնկրետ մտադրային վիճակի իմաստը հասկանալու համար։

Օրինակ, երկու շախմատիստներ կարող են սաստիկ պայքար վարել տախտակի վրա, բայց նրանք ունեն Հիմնական ֆոնի բազում ենթադրություններ. որ նրանք կքայլեն հերթով, որ ոչ ոք չի միջամտի, որ նրանք խաղում են նույն կանոններով, որ հրդեհի ազդանշանը չի միանա, որ տախտակը չի քանդվի, որ նրանց հակառակորդը հանկարծ չի վերածվի բանանի, և այլն։ Քանի որ այս հնարավորություններից մեծ մասը ոչ մեկի մտքով չի անցել, Սերլը կարծում է, որ Հիմնական ֆոնը ինքնին անգիտակից է և ոչ-մտադրային։ Հիմնական ֆոն ունենալը նշանակում է ունենալ ուղեղի կառուցվածքներ, որոնք ստեղծում են համապատասխան մտադրային վիճակներ (եթե, ասենք, հրդեհի ազդանշանը միանում է)։ «Այդ ուղեղի կառուցվածքները ինձ թույլ են տալիս ակտիվացնել մտադրությունների համակարգը և ստիպել այն գործել, բայց ուղեղի կառուցվածքներում իրականացված կարողությունները ինքնին մտադրային վիճակներ չեն կազմում»։

Սերլին թվում է, որ Հյումը և Նիցշեն, հավանաբար, առաջին փիլիսոփաներն էին, ովքեր գնահատեցին Հիմնական ֆոնի, համապատասխանաբար, կենտրոնական լինելը և արմատական պատահականությունը։ «Նիցշեն տեսավ, անհանգստությամբ, որ Հիմնական ֆոնը պարտադիր չէ, որ լինի այնպես, ինչպես կա»։ Սերլը նաև կարծում է, որ Հիմնական ֆոնը երևում է այլ ժամանակակից մտածողների գաղափարներում. այն Վիտգենշտայնի «*Որոշակիության մասին*» աշխատության գետի հունի/հիմքի պես է («ուշ Վիտգենշտայնի աշխատանքի մեծ մասը վերաբերում է Հիմնական ֆոնին, հատկապես «Որոշակիության մասին» աշխատությունը»), և Պիեռ Բուրդյոյի հաբիտուսը։

Ժակ Դերիդայի հետ բանավեճում Սերլը պնդում էր Դերիդայի ենթադրյալ տեսակետի դեմ, որ հայտարարությունը կարող է անջատվել իր հեղինակի սկզբնական մտադրությունից, օրինակ՝ այլևս հեղինակին կապված չլինելու դեպքում, և այնուամենայնիվ ունենալ իմաստ։ Սերլը պնդում էր, որ նույնիսկ եթե գրավոր հայտարարությունը տեսնեն առանց հեղինակի մասին գիտելիքի, դարձյալ անհնար կլինի խուսափել մտադրությունների հարցից, քանի որ «իմաստալի նախադասությունը ուղղակի (մտադրային) խոսքային ակտի կայուն հնարավորությունն է»։ Սերլի համար մտադրության վերագրումը հայտարարությանը հիմնական պահանջ է դրա ցանկացած իմաստ վերագրելու համար։

2023 թվականին Պիեռ Ժակոբը Սերլի տեսակետը նկարագրել է որպես «հակա-մտադրային»։

### Գիտակցություն
Մտադրության մասին իր տեսակետների հիման վրա, Սերլը ներկայացնում է գիտակցության մասին տեսակետ իր «*Մտքի վերահայտնագործումը*» (1992) գրքում։ Նա պնդում է, որ՝ սկսած բիհեյվիորիզմից, որը վաղ, բայց ազդեցիկ գիտական տեսակետ էր, և շարունակելով այլ՝ Սերլի կողմից մերժված տեսություններով, ժամանակակից փիլիսոփայության մեծ մասը փորձել է ժխտել գիտակցության գոյությունը՝ քիչ հաջողությամբ։ «*Մտադրություն*» գրքում նա ծաղրում է գիտակցության այլընտրանքային տեսությունները՝ փոխարինելով դրանց մտադրության մասին բացատրությունները ձեռքի համանման բացատրություններով․

:Ոչ ոքի մտքով չի անցնի ասել, օրինակ, «Ձեռք ունենալը պարզապես տրամադրված է որոշակի վարքագծի, ինչպիսին է բռնելը» (ձեռքի վարքագծային վերաբերմունք), կամ «Ձեռքերը կարող են ամբողջությամբ սահմանվել իրենց պատճառներով և հետևանքներով» (ձեռքի ֆունկցիոնալիզմ ), կամ «Համակարգի համար ձեռք ունենալը պարզապես նշանակում է, որ այն գտնվում է համակարգչային որոշակի վիճակում՝ համապատասխան տեսակի մուտքերով և ելքերով» (ձեռնարկ Թյուրինգ մեքենայի ֆունկցիոնալիզմ), կամ «Ասել, որ համակարգը ձեռքեր ունի, պարզապես որոշակի դիրքորոշում է ընդունում դրա նկատմամբ» (ձեռքի դիրքորոշումը) (էջ 263)։

Սերլը պնդում է, որ փիլիսոփայությունը բռնված է կեղծ երկընտրանքի մեջ. մի կողմից՝ աշխարհը բաղկացած է միայն օբյեկտիվ մասնիկներից ուժերի դաշտերում, մյուս կողմից՝ գիտակցությունը հստակ սուբյեկտիվ առաջին անձնային փորձառություն է։ 

Սերլը պարզապես ասում է, որ երկուսն էլ ճիշտ են. գիտակցությունը իրական սուբյեկտիվ փորձառություն է, որը պատճառված է ուղեղի ֆիզիկական գործընթացներով (տեսակետ, որը նա առաջարկում է անվանել *կենսաբանական բնատրամաբանություն*)։

#### Օնտոլոգիական սուբյեկտիվություն
Սերլը պնդել է, որ քննադատներ, ինչպիսին Դանիել Դենեթն է, ովքեր, ըստ իրեն, պնդում են, որ սուբյեկտիվությունը քննարկելը գիտականորեն անընդունելի է, քանի որ գիտությունը ենթադրում է օբյեկտիվություն, թույլ են տալիս կատեգորիական սխալ։ Հնարավոր է, որ գիտության նպատակը լինի հաստատել և հաստատել այնպիսի պնդումներ, որոնք *էպիստեմիկորեն* օբյեկտիվ են, այսինքն՝ որոնց ճշմարտությունը կարող է հայտնաբերվել և գնահատվել ցանկացած շահագրգիռ կողմի կողմից, բայց ոչ պարտադիր *օնտոլոգիորեն* օբյեկտիվ։

«Դենալին գեղեցիկ է, քան Էվերեստը» *էպիստեմիկորեն սուբյեկտիվ* է, մինչդեռ «Դենալին ավելի բարձր է, քան Էվերեստը» *էպիստեմիկորեն օբյեկտիվ* է։ Այլ կերպ ասած, վերջին պնդումը գնահատելի է, փաստորեն՝ հերքելի, լեռան բարձրության հասկացված (հիմնական ֆոնի) չափանիշով, ինչպիսին է «գագաթի բարձրությունը ծովի մակարդակից»։ Գեղեցկության համար այդպիսի չափանիշներ գոյություն չունեն։Այս տարբերությունից  Սերլը կարծում է, որ կան որոշ երևույթներ, այդ թվում՝ բոլոր գիտակցական փորձառությունները, որոնք *օնտոլոգիորեն սուբյեկտիվ* են, այսինքն՝ կարող են գոյություն ունենալ միայն որպես սուբյեկտիվ փորձառություն։ Օրինակ, չնայած այն կարող է լինել սուբյեկտիվ կամ օբյեկտիվ էպիստեմիկ իմաստով, բժշկի գրառումը, որ հիվանդը տառապում է մեջքի ցավից, *էպիստեմիկորեն օբյեկտիվ* պահանջ է. այն համարվում է բժշկական ախտորոշում միայն այն պատճառով, որ մեջքի ցավի գոյությունը «բժշկական գիտության օբյեկտիվ փաստ է»։ Սակայն ցավը ինքնին *օնտոլոգիորեն սուբյեկտիվ* է. այն փորձարկվում է միայն այն անձի կողմից, ով ունի այն։

Սերլը շարունակում է հաստատել, որ «գիտակցության հետ կապված՝ տեսքի գոյությունը *իրականությունն է*»։ Նրա տեսակետը, որ օբյեկտիվ/սուբյեկտիվ էպիստեմիկ և օնտոլոգիական իմաստները հստակորեն բաժանելի են, կենսական նշանակություն ունի իր հռչակած կենսաբանական բնատրամաբանության համար, քանի որ այն թույլ է տալիս էպիստեմիկորեն օբյեկտիվ դատողություններ, ինչպիսիք են «Այս օբյեկտը գրպանի հաշվիչ է», որոնք նշում են օբյեկտների գործակալի հարաբերական հատկանիշները, և նման հատկանիշները, նրա պայմաններով, օնտոլոգիորեն սուբյեկտիվ են, ի տարբերություն, ասենք, «Այս օբյեկտը հիմնականում պատրաստված է պլաստմասսայից»։

#### Արհեստական բանականություն
Կենսաբանական բնատրամաբանությունը ենթադրում է, որ եթե մարդիկ ուզում են ստեղծել գիտակցող էակ, նրանք պետք է կրկնօրինակեն այն ֆիզիկական գործընթացները, որոնք ուղեղը կատարում է գիտակցություն առաջացնելու համար։ Սերլը դրանով փորձում է հակասել այն, ինչ նա անվանում է «Ուժեղ արհեստական բանականություն», որը սահմանվում է ենթադրությամբ, որ «համապատասխանորեն ծրագրավորված համակարգիչը իրականում ուղեղ է, այն իմաստով, որ համակարգիչները՝ ճիշտ ծրագրերով, բառացիորեն կարող են *հասկանալ* և ունենալ այլ ճանաչողական վիճակներ»։

1980 թվականին Սերլը ներկայացրել է «Չինական սենյակ» փաստարկը, որը պնդում է, որ ուժեղ արհեստական բանականության ենթադրությունը կեղծ է։ Փորձարկման էությունը հետևյալն է. մարդը սենյակում ունի երկու պատուհան, մատյան և թղթեր։ Նա չինարեն չգիտի։ Սենյակից դուրս գտնվող մեկը Չինական նշաններ է տեղադրում առաջին պատուհանից. սենյակում գտնվողը մատյանի ցուցումներով արտագրում է նշանները և դուրս է տալիս թերթիկը երկրորդ պատուհանից։ Սենյակից դուրս գտնվողներին թվում է, որ սենյակը խոսում է չինարեն, սակայն իրականում «սենյակը» չինարեն չի հասկանում։ Սերլը կարծում է, որ այս փորձարկումը ցույց է տալիս, որ ոչ մի համակարգիչ երբեք չի կարող հասկանալ չինարեն կամ անգլերեն, քանի որ ուղղակի կարող է կատարել որոշակի շարահյուսական փոխակերպումներ։ Դուգլաս Հոֆշտադտերը և Դանիել Դենեթթը իրենց «*Մտքի Ես*» գրքում քննադատում են Սերլի արհեստական բանականության տեսակետը, հատկապես Չինական սենյակի փաստարկը։

Ստեվան Հարնադը պնդում է, որ Սերլի «Ուժեղ արհեստական բանականությունը» ընդամենը ֆունկցիոնալիզմի և հաշվարկայնության այլ անվանում է, և որ այս դիրքորոշումները նրա քննադատության իրական նշանակետն են։ Ֆունկցիոնալիստները պնդում են, որ գիտակցությունը կարող է սահմանվել որպես ուղեղի տեղեկատվական գործընթացների համակարգ։ Հետևաբար, ցանկացած բան, որ կատարում է մարդու նույն տեղեկատվական գործընթացները, նույնպես գիտակցված է։ Սերլը պնդում է, որ դա անհնար է, քանի որ գիտակցությունը ֆիզիկական հատկություն է, ինչպիսին են մարսողությունը կամ կրակը։ Ոչ մի համակարգչային սիմուլյացիա չի կարող իրականացնել իրական մարսողություն կամ կրակ։

Տեղեկատվական գործընթացները *դիտորդի հարաբերական* են. դիտորդները աշխարհում տարբերակում են որոշակի պատկերներ և դիտարկում դրանք որպես տեղեկատվական գործընթացներ։ Քանի որ դրանք գոյություն չունեն ֆիզիկական մակարդակում, Սերլը պնդում է, որ չունեն *պատճառական արդյունավետություն* և հետևաբար չեն կարող պատճառել գիտակցություն։ 

### Սոցիալական իրականություն
Սերլը ընդլայնել է իր հետազոտությունները՝ փորձելով հասկանալ սոցիալական իրականությունը։ Նա սկսել է պնդել, որ կոլեկտիվ մտադրությունը (օրինակ՝ «մենք գնում ենք զբոսանքի») մտադրության առանձին ձև է, որը պարզապես չի կարող վերականգնվել անհատական մտադրության մեջ։

«*Սոցիալական իրականության կառուցում*» (1995) աշխատությունում Սերլը քննարկում է, թե ինչպես սոցիալական կառույցները կարող են գոյություն ունենալ միայն ֆիզիկական մասնիկներից բաղկացած աշխարհում։ Նա տարբերակում է «բնական փաստերը», ինչպիսին է լեռան բարձրությունը, և «ինստիտուցիոնալ փաստերը», ինչպիսին է բեյսբոլի խաղի հաշիվը։ Սերլը պնդում է, որ հասարակությունը կարող է բացատրվել ինստիտուցիոնալ փաստերով, որոնք ծագում են կոլեկտիվ մտադրությունից՝ կիրառելով «X հաշվվում է Y՝ C պայմաններում» տրամաբանությամբ։ Սակայն սոցիոլոգների մեծ մասը Սերլի սոցիալական տեսության նշանակությունը չի համարում էական։ 

Նիլ Գրոսը, օրինակ, պնդում է, որ Սերլի տեսակետները ըստ էության վերաձևակերպում են Էմիլ Դյուրկհայմի տեսությունները։ Սերլը պատասխանել է, որ Դյուրկհեյմի աշխատանքը վատ էր, և քանի որ նա շատ քիչ էր կարդացել նրա աշխատանքները, դա չէր համարել արժեք ներկայացնող։ Վերջին տարիներին Սերլի հիմնական զրուցակիցը սոցիալական օնտոլոգիայի հարցերում Թոնի Լոուսոնն է։ Չնայած նրանց սոցիալական իրականության մոտեցումներն ունեն նմանություններ, կան նաև կարևոր տարբերություններ՝ կապված սոցիալական ընդհանրության, լեզվի դերի և այլ հարցերի հետ։ Բանավեճը շարունակվում է Բերկլիի և Քեմբրիջի համալսարաններում։

#### Սիրլ-Լոուսոնի բանավեճ
Վերջին տարիներին Սերլի հիմնական զրուցակիցը սոցիալական օնտոլոգիայի հարցերում Թոնի Լոուսոնն է։ Չնայած նրանց սոցիալական իրականության մասին պատկերացումները նման են, կան կարևոր տարբերություններ։ Լոուսոնը շեշտադրում է սոցիալական ամբողջականության հասկացությունը, մինչդեռ Սերլը նախընտրում է անդրադառնալ ինստիտուցիոնալ փաստերին։ Սերլը գտնում է, որ ի հայտ գալը ենթադրում է պատճառական նվազեցում, իսկ Լոուսոնը պնդում է, որ սոցիալական ամբողջականությունները չեն կարող ամբողջովին բացատրվել դրանց բաղադրիչների պատճառական հատկություններով։ Սերլը լեզուն դնում է սոցիալական իրականության կառուցման հիմքում, մինչդեռ Լոուսոնը կարծում է, որ համայնքի ձևավորումը նախորդում է լեզվի զարգացմանը և, հետևաբար, պետք է լինի ոչ լեզվական սոցիալական կառուցվածքի ձևավորման հնարավորություն։ Բանավեճը շարունակվում է Բերքլիի և Քեմբրիջի համալսարանների սոցիալական օնտոլոգիայի կենտրոններում։

### Ռացիոնալություն
«Գործողության ռացիոնալությունը» (2001) աշխատությունում Սերլը պնդում է, որ ռացիոնալության ավանդական հասկացությունները սխալ են։ Նա կասկածում է, որ ռացիոնալությունը կարող է լինել կանխատեսելի և ուղղորդված։

Սերլը փաստում է, որ բանականությունը չի ստիպում անձին գործել, քանի որ բավարար պատճառը *կամենում* է, բայց չի *ստիպում*։ Որոշումների կայացման ժամանակ մարդիկ զգում են պատճառների և գործողությունների միջև բաց տարածություն։ Նա կարծում է, որ ազատ կամքի հարցը բաց է, բայց նրա բացակայությունը համարում է անգրավիչ, քանի որ դա կդարձներ ազատ կամքի զգացումը էպիֆենոմեն։ Սերլը նաև ասում է. «Բոլոր ռացիոնալ գործողությունները ենթադրում են ազատ կամք»։

Երկրորդ, Սերլը կարծում է, որ մարդիկ կարող են ռացիոնալ գործել՝ անկախ սեփական ցանկություններից։ Լայնորեն տարածված է կարծիքը, որ հնարավոր չէ ստանալ «պետք է»-ն «է»-ից։ Եթե փաստը հասկացվում է որպես ինստիտուցիոնալ (ամուսնություն, խոստումներ, պարտավորություններ), որոնք հասկացվում են որպես կանոնների համակարգ, ապա ինստիտուցիոնալ փաստը կարող է հակադրվել «բնական փաստերին»։ Օրինակ, խոստումը նշանակում է, որ պետք է այն կատարել, քանի որ խոստանալով՝ մասնակցում ես խոստումների համակարգի կանոններին։ Նա գտնում է, որ դա տալիս է գործողության պատճառ՝ անկախ ցանկությունից։

Երրորդ, Սերլը պնդում է, որ ռացիոնալ մտորումների մեծ մասը ներառում է ցանկությունների հավասարակշռում՝ ընտրելու համար առաջնային արժեքը։ Նա համարում է, որ ռացիոնալությունը կանոնների համակարգ չէ, այլ ավելի շուտ գործողության եղանակ։

### Սիրլ-Դերիդա բանավեճ
Դերիդայի՝ իլոկուտիվ ակտի տեսությանն անդրադառնալուց հետո, Սերլը 1977 թվականին պնդել է, որ Դերիդայի մերժումը չի արդարացված։ 1990-ական թվականներին Սերլը բացատրել է, թե ինչու չի համարում Դերիդայի մոտեցումը իրական փիլիսոփայություն։

## Մատենագիտություն
* *[https://books.google.com/books?id=t3_WhfknvF0C Speech Acts։ An Essay in the Philosophy of Language]* (1969), Cambridge University Press, 
* *The Campus War։ A Sympathetic Look at the University in Agony* (political commentary; 1971)
* *Expression and Meaning։ Studies in the Theory of Speech Acts* (essay collection; 1979)
* *Intentionality։ An Essay in the Philosophy of Mind* (1983)
* *Minds, Brains and Science։ The 1984 Reith Lectures* (lecture collection; 1984)
* *Foundations of Illocutionary Logic* (John Searle & Daniel Vanderveken 1985)
* *The Rediscovery of the Mind* (1992)
* *The Construction of Social Reality* (1995)
* *The Mystery of Consciousness* (review collection; 1997)
* *Mind, Language and Society։ Philosophy in the Real World* (summary of earlier work; 1998)
* *Rationality in Action* (2001)
* *Consciousness and Language* (essay collection; 2002)
* *Freedom and Neurobiology* (lecture collection; 2004)
* *Mind։ A Brief Introduction* (summary of work in philosophy of mind; 2004)
* *[https://books.google.com/books?id=EW521XwPg-EC&q=searle+Philosophy+in+a+New+Century:+Selected+Essays+( Philosophy in a New Century։ Selected Essays]* (2008)
* *Making the Social World։ The Structure of Human Civilization* (2010)
* "What Your Computer Can't Know" (review of Luciano Floridi, *The Fourth Revolution։ How the Infosphere Is Reshaping Human Reality*, Oxford University Press, 2014; and Nick Bostrom, *Superintelligence։ Paths, Dangers, Strategies*, Oxford University Press, 2014), *[[The New York Review of Books]]*, vol. LXI, no. 15 (October 9, 2014), pp.&nbsp;52–55.
* *Seeing Things As They Are։ A Theory of Perception* (2015)

## Տես նաև

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* *John Searle and His Critics* (Ernest Lepore and Robert Van Gulick, eds.; 1991)
* *John Searle* (Barry Smith, ed.; 2003)
* *John Searle and the Construction of Social Reality* (Joshua Rust; 2006)
* *Intentional Acts and Institutional Facts* (Savas Tsohatzidis, ed.; 2007)
* *Searle's Philosophy and Chinese Philosophy։ Constructive Engagement* (Bo Mou, ed.; 2008)
* *John Searle* (Joshua Rust; 2009)

## Գրականություն
* The issue of free will in John R. Searle։ a contrast of biological naturalism to physicalism and to functionalism – Cescon, E., & Nunes, D. P. (2015). A questão do livre-arbítrio em John R. Searle։ uma contraposição do naturalismo biológico ao fisicalismo e ao funcionalismo. *Cognitio-Estudos։ revista eletrônica de filosofia*, *12*(2), 179–190.
* Papers on the History of Speech Act Theory by Barry Smith
* "Minds, Brains and Programs", *The Behavioral and Brain Sciences*.3, pp.&nbsp;417–424. (1980)
* "Is the Brain a Digital Computer?" (1990) Presidential Address to the American Philosophical Association
* "Collective Intentions and Actions" (1990) in *Intentions in Communication* J.M.P.R. Cohen, & M. and E. Pollack. Cambridge, Mass.։ . MIT Press։ pp.&nbsp;401–416.
* The Problem of Consciousness, *Social Research*, Vol. 60, No.1, Spring 1993.
* Consciousness Annu. Rev. Neurosci. (2000) 23։557–78. Review.
* D. Koepsell (ed.) and L. Moss (ed.) "Searle and Smith։ A Dialogue" in *John Searle's Ideas About Social Reality։ Extensions, Criticisms, and Reconstructions* (2003), Blackwell, 
* Dualism revisited *J Physiol Paris*. 2007 Jul–Nov;101(4–6)։169–78. Epub 2008 Jan 19.
* M. Bennett, D. Dennett, P. Hacker, J. Searle, *Neuroscience and Philosophy։ Brain, Mind and Language* (2007), Columbia University Press, 
* The Storm Over the University
* Interview with Léo Peruzzo Júnior.
* Doerge (2006), Friedrich Christoph։ ''Illocutionary Acts—Austin's Account and What Searle Made Out of It''. Tuebingen։ Tuebingen University.
* Koblizek (2012), Tomas։ ''How to Make the Concepts Clear։ Searle's Discussion with Derrida''. Organon F, Suppl. Issue 2, pp.157–165. (Searle's reply to Koblizek։ ibid., pp.217–220.).
* Gary Marcus, "Am I Human?։ Researchers need new ways to distinguish artificial intelligence from the natural kind", *[[Scientific American]]*, vol. 316, no. 3 (March 2017), pp.&nbsp;58–63. *Multiple* tests of artificial-intelligence efficacy are needed because, "just as there is no single test of athletic prowess, there cannot be one ultimate test of intelligence." One such test, a "Construction Challenge", would test perception and physical action -—"two important elements of intelligent behavior that were entirely absent from the original Turing test." Another proposal has been to give machines the same standardized tests of science and other disciplines that schoolchildren take. A so far insuperable stumbling block to artificial intelligence is an incapacity for reliable disambiguation. "[V]irtually every sentence [that people generate] is ambiguous, often in multiple ways." A prominent example is known as the "pronoun disambiguation problem"։ a machine has no way of determining to whom or what a pronoun in a sentence—such as "he", "she" or "it"—refers.

## Արտաքին հղումներ
* 
* John Searle on mind, matter, consciousness and his theory of perception
* Conversations with Searle
* Interview in Conversations with History  series. Available in webcast and podcast.
* Video or transcript of an interview with John Searle on language, writing, mind, and consciousness
* Video: Searle on the Free Speech Movement at UC Berkeley  (1982)
* Video: "Our shared condition—consciousness", Searle's May 2013 TED talk
* Webcast of Philosophy of Society lectures
* The Moscow Center for Consciousness Studies video interview with John Searle 2011-06-13
* 1984 audio
* Figure/Ground interview with John Searle. November 19th, 2012.

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Արհեստական բանականություն
Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Լեզվափիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Մաթեմատիկայի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ