Բռնության զոհերի հուշարձան

**«Բռնության զոհերին»** կամ **«Կապվածը»** (), hուշարձան Կասել քաղաքում, որը նվիրված է անցյալի բռնությունների հիշողությանը և նախազգուշացնում է ապագայի համար: Այն խորհրդային անդեգրաունդ ժանրի քանդակագործ Վադիմ Սիդուրի առաջին քանդակն է, որը տեղադրվել է քաղաքում:

## Կառուցվածք
Քանդակը ունի մարդկային ֆիգուրի աբստրակտ ձև: Նա ընկել է (կամ նետվել է) ծնկների վրա, նրա մարմինը թեքվում է դեպի գետնին, որի հետևանքով դիրքը հիշեցնում է «2» թիվը: Միայն գլուխը թեթևակի բարձրացված է, իսկ պարանոցը` ուղիղ: Արձանի ձեռքերը ծալված են մեջքի հետևում, բարձրացված են ուղղահայաց վերև և դաստակների հատվածը կապված է օղակով: Հուշարձանը մարմնավորում է բողոքի գաղափարներ՝ բռնության և մարդկային արժանապատվության ու ազատության ճնշման դեմ: Դրամատուրգ Սեմյուել Բեքեթը նկարագրել է քանդակը որպես «ցնցող... հզոր և հուզիչ գործ, բարկության և կարեկցանքի լռություն... ազատ ոգու տեսողական հուշարձան ամենուր Երկրի վրա»: Արվեստագետները նշում են, որ քանդակը ստիպում է մարդկանց հիշել անցյալի բռնությունների մասին և չհամակերպվել ներկայիս բռնությունների հետ։

Քանդակը տեղադրված է բետոնե խորանարդի վրա, որի առջևի մակերեսին կա բրոնզե ցուցանակ:


Denkmal in Kassel Innenstadt.jpg
Sidur.jpg|Հին վայրում
Vadim Sidur Kassel.jpg


## Պատմություն
Խորհրդային նկարիչ Վադիմ Սիդուրի աբստրակտ լեզուն զգալիորեն տարբերվում է կոմունիստական ռեժիմի կողմից պաշտոնապես քարոզվողից: Պատերազմի բոլոր սարսափները վերապրած նկարչի ստեղծագործության կենտրոնական տեղը զբաղեցնում է բռնության թեման։ Սիդուրը գրել է. «…Ես սպանվել էի պատերազմում։ Բայց տեղի ունեցավ հրաշք՝ հարություն, և ես ողջ մնացի։ Երբեմն ինձ նույնիսկ թվում է, որ դա նախատեսված էր, որպեսզի ես ի վերջո կարողանամ ստեղծել «Բռնության զոհերի հուշարձանը», «Տրեբլինկան», «Ավիառմբակոծության զոհերի հուշարձանը»…»: Այդ կապակցությամբ նրա ստեղծագործությունների ցուցադրման միակ վայրերը եղել են նրա սեփական արհեստանոցը և գերեզմանատները, որոնց համար նա գերեզմանաքարեր է պատրաստել։ 1970 թվականին Վադիմ Սիդուրը ծանոթացել է Մոսկվա ժամանած արևմտագերմանացի սլավիստ Կառլի հետ։ Նա տպավորվել է նկարչի աշխատանքներով: Վերադառնալով Գերմանիայի ֆեդերատիվ հանրապետություն՝ Կառլ Այմերմախերը 1971 թվականին կազմակերպել է Սիդուրի աշխատանքների ցուցահանդես Շվեյցարիայի Ֆրաուենֆելդ քաղաքում, իսկ 1972 թվականին՝ արևմտագերմանական Կասել քաղաքում: Այդ ժամանակ քանդակագործի ստեղծագործությանը ծանոթացել է կասելցի բժիշկ և մեկենաս Գոտֆրիդ Բյուտները: Նա ոգևորվել է իր քաղաքում Սիդուրի ստեղծագործություն տեղադրելու գաղափարով: Ստեղծվել է կազմկոմիտե և սկսվել է միջոցների հավաքագրումը: Ընդ որում, նվիրատվություններ ընդունվել են միայն մասնավոր անձանցից: Իր ներդրումը կատարել է նաև գրող Վլադիմիր Մաքսիմովը, որը ճանաչել է Սիդուրին և ստիպված է եղել արտագաղթել ԽՍՀՄ-ից։ 

«Բռնության զոհերի» քանդակը ստեղծել է Վադիմ Սիդուրը 1965 թվականին, և այն ներառվել է նրա «Հուշարձաններ» շարքի մեջ։ Իր փոքրիկ արձանիկը նա նվիրել է գերմանացի հովանավոր Գոթֆրիդ Բյուտներին՝ նրա Մոսկվա կատարած այցի ժամանակ։ Այն գաղտնի կերպով արտահանվել է ԽՍՀՄ-ից, մեծացվել և հանդիսավոր կերպով բացվել Կասելի կենտրոնում՝ Ֆրիդրիխպլաց հրապարակում 1974 թվականի հոկտեմբերի 13-ին։ Այսպիսով, հուշարձանը դարձել է Վադիմ Սիդուրի առաջին տեղադրված ստեղծագործությունը։ Կառլ Այմերմախերը կարդացել է նրա նամակը. «Շատ կարևոր է, որ մենք հիշում ենք անցյալում բռնության հետևանքով զոհված միլիոնավորների մասին։ Բայց մենք չպետք է մոռանանք, որ բռնությունը իր ամենասարսափելի դրսևորումներով գոյություն ունի նաև այսօր»։

Միևնույն ժամանակ ԽՍՀՄ-ում ռեպրեսիաների ալիք է բարձրացել ստեղծագործական մտավորականության դեմ։ Վադիմ Սիդուրին հեռացրել են ԽՄԿԿ-ից։ Քանդակագործը վախեցել է հետագա հետապնդումներից՝ նկարիչների միությունից հեռացում՝ հետագայում արհեստանոցի առգրավմամբ և նույնիսկ Մոսկվայից արտաքսմամբ։ Դա մասնավորապես, ստիպել է նրան հրաժարվել հուշարձանի բացման արարողությանը մեկնելու թույլտվությունից։ Այս իրադարձության մասին շատ խորհրդային քաղաքացիներ իմացել են «Deutsche Welle» ռադիոյի ապօրինի ունկնդումներից։ Շատերը զանգահարել և շնորհավորել են Սիդուրին։ Նա ենթադրել է, որ նման լայն լուսաբանումը կարող է խթանել իր դեմ ռեպրեսիաները։ 1976 թվականի ամռանը հուշարձանի մոտ հանրահավաք է անցկացվել ձախ հայացքների համար աշխատանքից ազատված ուսուցչուհուն պաշտպանելու համար։ Սակայն խորհրդային լրագրողները լռել են քանդակի և նրա նշանակության մասին։ 1977 թվականին Սիդուրի արհեստանոց այցելելիս Մետրոպոլիտեն թանգարանի գլխավոր պահապանը հատկապես նշել է «Բռնության զոհեր» քանդակի մոդելը։

«Բռնության զոհեր» քանդակը առաջարկվել է տեղադրել որպես քաղաքական բռնաճնշումների զոհերի հուշարձան Մոսկվայում, սակայն արդյունքում ընտրվել է Սոլովեցկի քարը։ Սիդուրի ստեղծագործությունը որոշվել է կանգնեցնել «Մեմորիալի» գրասենյակի մոտ, սակայն արդյունքում նկարչի հարազատները մերժել են այդ գաղափարը։

2017 թվականին «Բռնության զոհեր» քանդակը ներկայացվել է Կասելում կայացած «documenta» ժամանակակից արվեստի ցուցահանդեսում։ Դրա համար այն ժամանակավորապես տեղափոխվել է փառատոնի շրջանակներում կառուցված «Պարթենոնի» մոտ։ Քանդակը արժանացել է արվեստի քննադատ և կուրատոր Ադամ Շիմչիկի մրցանակին։

Ցուցահանդեսից հետո տեղադրման սկզբնական վայրում տեղի ունենալիք վերանորոգման պատճառով քանդակը ժամանակավորապես տեղադրվել է Գերմանական առողջապահական ապահովագրական կազմակերպության շենքի դիմաց։ Միևնույն ժամանակ քաղաքային իշխանությունները որոշել են հուշարձանի համար ընտրել արժանի վայր, որտեղ այն կունենա առավելագույն ազդեցություն և պատշաճ կընկալվի։ 2018 թվականին` տարբեր մարմինների հետ խորհրդակցելուց հետո, այդպիսի վայր է ընտրվել Վայնբերգշտրասեի ֆաշիզմի զոհերի հուշահամալիրի մոտ գտնվող տարածքը։ Վերականգնումից հետո քանդակը բացվել է այնտեղ հատուկ պատրաստված հարթակում 2020 թվականի սկզբին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
*