Եղջերաթաղանթի ախտադարձվող էրոզիա

**Եղջերաթաղանթի ախտադարձվող (ռեցիդիվող) էրոզիա,** աչքի հիվանդություն է, որը բնութագրվում է եղջերաթաղանթի արտաքին՝ էպիթելային շերտի բջիջների կպման խանգարմամբ դրա տակ գտնվող հիմային թաղանթին (Բոումենյան շերտ): Այս վիճակը չափազանց ցավոտ է, քանի որ էպիթելային բջիջների կորուստը հանգեցնում է եղջերաթաղանթի զգայուն նյարդերի մերկացմանը: Հիվանդությունը հաճախ կարող է առաջացնել ժամանակավոր կուրություն՝ լույսի նկատմամբ զգայունության (ֆոտոֆոբիա) պատճառով:

## Նշաններ և ախտանիշներ
Ախտանիշները ներառում են սուր ակնային ցավի կրկնվող նոպաներ, օտար մարմնի զգացողություն, լուսավախություն (զգայունություն պայծառ լույսի նկատմամբ) և արցունքահոսություն: Այս երևույթները հաճախ ի հայտ են գալիս արթնանալու պահին կամ քնի ժամանակ, երբ կոպերը փակվում կամ բացվում են:

Հիվանդության նշաններն են՝

* եղջերաթաղանթի քերծվածք կամ էպիթելի տեղային անհարթություն:
* երբեմն դիտվում են «քարտեզանման» գծեր, էպիթելային կետեր կամ միկրոցիստներ, ինչպես նաև «մատնահետքի» նմանվող նախշեր:
* էպիթելային դեֆեկտը սովորաբար տեղակայվում է միջկոպային ստորին հատվածում:

## Պատճառներ
Եղջերաթաղանթի ախտադարձվող (ռեցիդիվող) էրոզիայի դեպքերի մեծ մասը ձեռքբերովի են: Հաճախ հիվանդի անամնեզում լինում է եղջերաթաղանթի վնասվածք (քերծվածք կամ խոց), սակայն այն լինում է նաև իդիոպաթիկ կամ պայմանավորվում է եղջերաթաղանթի դիստրոֆիայով կամ այլ հիվանդություններով: Օրինակ՝ էրոզիան զարգանում է էպիթելային հիմային թաղանթի դիստրոֆիայի հետևանքով։

ժառանգական էրոզիաները հանդիպում են դոմինանտ ժառանգվող ռեցիդիվող էրոզիվ դիստրոֆիայի (ERED) ժամանակ, որի դեպքում առկա է COL17A1 գենի մուտացիա։

## Ախտորոշում
Էրոզիան հայտնաբերվում է ակնաբույժի կողմից՝ օգտագործելով բիոմիկրոսկոպ կամ ճեղքային լամպ: Սովորաբար նախապես կիրառվում է ֆլյուորեսցեինային ներկում և կոբալտե կապույտ լույս, ինչը թույլ է տալիս տեսնել էպիթելի վնասված հատվածները: Եթե էպիթելային դեֆեկտը մեծ է, ներկումը հնարավոր է պարտադիր չլինել: Ճեղքային լամպի միջոցով հնարավոր է իրականացնել մանրակրկիտ հետազոտություն բարձր խոշորացման տակ: Բավականին տարածված է սխալ ախտորոշումը եղջերթաղանթի քերծվածքների հետ, հատկապես երիտասարդ հիվանդների մոտ:

## Կանխարգելում
Քանի որ էրոզիայի նոպաները հիմնականում տեղի են ունենում արթնանալու պահին և կառավարվում են լավ խոնավեցնող միջոցների օգնությամբ, կանխարգելման համար առաջարկվում են հետևյալ մոտեցումները.

; Շրջակա միջավայրի գործոններ

* Օդի խոնավացում։ Ապահովել օդի լիարժեք խոնավացում, ոչ չափազանց տաք և առանց օդի ուժեղ հոսքի դեմքին ուղղված: Խուսափել գրգռիչներից, օրինակ՝ ծխախոտի ծխից։
* Պաշտպանիչ ակնոցներ։ Օգտագործել պաշտպանիչ ակնոցներ, հատկապես այգեգործությամբ զբաղվելիս կամ երեխաների հետ խաղալիս։

; Ընդհանուր միջոցառումներ

* Հեղուկի ընդունում։ Պահպանել օրգանիզմի ընդհանուր հիդրատացիայի մակարդակը՝ բավարար քանակությամբ ջուր խմելով։
* Քնի ռեժիմ։ Խուսափել երկար քնելուց, քանի որ որքան երկար են կոպերը փակ մնում, այնքան եղջերաթաղանթը հակված է չորանալու։

; Ռեժիմ մինչև քնելը

* Քսուքների օգտագործում։ Քնելուց առաջ պարբերաբար օգտագործել երկարատև ազդեցության ակնային քսուքներ։
* Հակաբորբոքային կաթիլներ։ Եթե աչքը բորբոքված է կամ չոր, ակնաբույժի նշանակմամբ օգտագործվում են թեթև հակաբորբոքային կաթիլներ (օրինակ՝ ՖՄԼ):
* Հիպերօսմոտիկ քսուքներ։ Քնելուց առաջ հիպերտոնիկ քսուքի կիրառումը նվազեցնում է ջրի քանակը էպիթելում՝ ամրացնելով դրա կառուցվածքը:
* Այլ միջոցներ։ Ճնշող վիրակապի կամ վիրաբուժական ժապավենի օգտագործում (եթե առկա է գիշերային լագոֆթալմ՝ կոպերի ոչ լրիվ փակում), որպեսզի աչքը քնած ժամանակ փակ մնա:

; Գործողություններ արթնանալիս

* Զգույշ արթնացում։ Սովորեք արթնանալ փակ և անշարժ աչքերով: Արհեստական արցունքները պահեք ձեռքի տակ, որպեսզի արթնանալիս անհարմարության դեպքում կարողանաք դրանք կաթեցնել կոպերի ներքին անկյունում։

* Կոպերի մերսում։ Առաջարկվում է նախքան աչքերը բացելը մատներով նրբորեն տրորել կոպերը կամ դանդաղ բացել ձեռքով:
* Շարժումներ փակ կոպերի տակ։ Կարելի է փակ աչքերով «նայել» աջ ու ձախ՝ արցունքը հավասարաչափ տարածելու համար:
* Ճնշման մեթոդ։ Եթե արթնանալիս զգում եք, որ կոպը «կպած» է եղջերաթաղանթին, բայց սուր ցավ չկա, մատի ծայրով ամուր սեղմեք կոպին: Սա օգնում է ներակնային հեղուկը մղել դեպի խնդրահարույց հատված՝ ազատելով կոպը և կանխելով եղջերաթաղանթի պատռվածքը:

## Բուժում
Երբ աչքն առատորեն արցունքոտվում է, արտադրվող արցունքը սովորաբար ունենում են թույլ կպչունություն: Հետևաբար, ջրային կամ ֆիզիոլոգիական լուծույթով կաթիլները հաճախ անարդյունավետ են լինում: Պահանջվում է ավելի որակյալ արցունք՝ բարձր խոնավացման հատկությամբ (այսինքն՝ գլիկոպրոտեինների մեծ քանակությամբ), ուստի հաճախակի կիրառվում են արհեստական արցունքներ (օրինակ՝ *Viscotears*):

Գիշերային լագօֆթալմը (վիճակ, երբ քնած ժամանակ կոպերը լիարժեք չեն փակվում) կարող է սրող գործոն լինել, այս դեպքում օգնում է վիրաբուժական ժապավենի օգտագործումը՝ գիշերը կոպերը փակ պահելու համար:

Թեև առանձին դրվագները կարող են անցնել մի քանի ժամում կամ օրում, նոր դրվագները (ինչպես հուշում է անվանումը) կրկնվում են որոշակի պարբերականությամբ: Այն դեպքերում, երբ դրվագները հաճախակի են, կամ առկա է հիմնական հիվանդություն, կիրառվում են բուժման թերապևտիկ կամ վիրաբուժական մեթոդներ։

### Վիրահատական
Վիրաբուժական միջամտությունների նպատակն է թույլ տալ մակերեսային էպիթելին վերականգնել բնական կապը հիմային թաղանթի հետ: Մեթոդի ընտրությունը կախված է էրոզիայի տեղակայումից և չափից։

Կոնտակտային ոսպնյակների օգտագործումը օգնում է կանխել քերծվածքը մակերեսային շերտը թարթելիս և օգտագործել բարակ, գազաթափանցելի ոսպնյակներ՝ թթվածնի թափանցումը նվազագույնի հասցնելու համար: Այնուամենայնիվ, դրանք պետք է օգտագործվեն 8-26 շաբաթ, և նման շարունակական օգտագործումը ենթադրում է հաճախակի հետևողական այցելություններ և  մեծացնում է վարակների ռիսկը:

Այլընտրանքային տարբերակ է տեղային անզգայացման տակ, եղջերաթաղանթի շերտի զգուշորեն հեռացումը բարակ ասեղով, հարթեցումը (ջերմային կամ լազերային) կամ «կետային եռակցում»–ը (կրկին լազերներով): Միջամտությունները չեն երաշխավորում արդյունավետությունը, և որոշ դեպքերում կարող են սրել խնդիրը:

20-25 տրամաչափի ասեղով առաջային ստրոմալ պունկցիան արդյունավետ և պարզ բուժման եղանակ է։

Նվազագույն ինվազիվ և երկարատև արդյունավետ թերապիայի տարբերակ է, լազերային լուսաթերապևտիկ կերատէկտոմիան: Լազերային լուսաթերապևտիկ կերատէկտոմիան ներառում է եղջերաթաղանթի վիրաբուժական լազերային շտկում՝ եղջերաթաղանթի մակերեսային շերտի բջիջները ընտրողաբար հեռացնելու նպատակով: Կարծիք կա, որ բջիջների բնական աճի վերականգնումը հաջորդ օրերին բերում է ավելի լավ կպման հիմային թաղանթին՝ կանխելու վիճակի կրկնությունը: Լազերային լուսաթերապևտիկ կերատէկտոմիան առավել արդյունավետ է էպիթելային մաքրումից հետո՝ Բոումանի թիթեղի մասնակի աբլյացիայի համար, որը կատարվում է վիրաբուժական միջամտության ընթացքում լազերային լուսաթերապևտիկ կերատէկտոմիայից առաջ։ Սա նախատեսված է եղջերաթաղանթի այն հատվածը հարթեցնելու համար, որը հետո լուսաթերապևտիկ կերատէկտոմիայի լազերը կմշակի։ Որոշ դեպքերում կետային լազերային լուսաթերապևտիկ կերատէկտոմիան,որը բուժում է միայն եղջերաթաղանթի որոշակի հատվածներ, նույնպես կարող է լինել ընդունելի այլընտրանք։

Ամնիոտիկ թաղանթի փոխպատվաստումը եղթերաթաղանթին, ինչպիսին է Prokera-ն, արդյունավետ են եղել եղջերաթաղանթի ախտադարձվող էրոզիայի մեղմացման համար։ Այս թաղանթները նպաստում են աչքի մակերեսի վերականգնմանը՝ միաժամանակ պաշտպանելով եղջերաթաղանթը հետագա գրգռումից։

### Բժշկական կիրառում
Աճող կրկնվող եղջերաթաղանթի էրոզիաներ ունեցող մարդիկ հաճախ ունենում են մատրիցային մետալոպրոտեինազ ֆերմենտների բարձր մակարդակ։ Այս ֆերմենտները քայքայում են հեմիդեսմոսոմների հիմային թաղանթը և մանրաթելերը, ինչը հանգեցնում է էպիթելային շերտի բաժանմանը: Տետրացիկլինային հակաբիոտիկներով բուժումը (օրինակ՝ դոքսիցիկլին կամ օքսիտետրացիկլին) և տեղային կորտիկոստերոիդներով (օրինակ՝ պրեդնիզոլոն) բուժումը նվազեցնում է մետալոպրոտեինազային ակտիվությունը և կարող է արագորեն անհետանալ և կանխել հետագա դրվագները այն դեպքերում, երբ դրանք չեն արձագանքում ավանդական թերապիաներին։ Ոմանք այժմ սա առաջարկում են որպես առաջին գծի թերապիա, երբ քսանյութերը անարդյունավետ են դարձել։

Բուժման ընտրությունը կողմնորոշելու համար բավարար որակի ապացույցներ չկան։ Վերջերս թարմացված Քոքրեյնյան հետազոտությունը եզրակացրել է, որ այս ակնարկում ներառված ուսումնասիրությունները բավարար չափով և որակով չեն եղել՝ կառավարման ուղեցույցների մշակման համար հստակ ապացույցներ տրամադրելու համար։

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ակնաբուժություն
Կատեգորիա:Աչքի հիվանդություններ