Ալեքսանդրա Դանիլովա

**Ալեքսանդրա Դիոնիսիևնա (Դիոնիսևնա)** **Դանիլովա** (  ) ռուս և ամերիկացի բալետի պարուհի և բալետի ուսուցիչ։ 1989 թվականին նա արժանացել է Քենեդիի կենտրոնի հեղինակավոր պատվավոր մրցանակին բալետում ունեցած նվաճումների համար։

## Կենսագրություն
Նա ծնվել է 1903 թվականի նոյեմբերի 20-ին Պետերգոֆում, Դիոնիսի Դանիլովի և Կլավդիա, Գոտովցևայի ընտանիքում։ Երկու տարեկանում որբանալով՝ նա մեծացել է գեներալ Մ. Ի. Բատյանովի ընտանիքում՝ իր ազգականուհի Լիդիա Մստիսլավովնա Գոտովցևայի կողմից, որն ամուսնացել է գեներալի հետ։ 7 տարեկանում, չնայած ընտանիքի որոշակի առարկություններին, նա ընդունվել է Մարիինյան թատրոնի Կայսերական թատերական դպրոց, որը հեղափոխությունից հետո վերանվանվել է Պետական բալետի դպրոց։ Նա սովորել է իր ժամանակի լավագույն ուսուցիչների մոտ ( Ելիզավետա Գերդտ, Օլգա Պրեոբրաժենսկայա, Ագրիպինա Վահանովա ) և պարել է բազմաթիվ մանկական բալետներում։ Նա ավարտել է այս դպրոցը 1920 թվականին և ընդունվել նախկին Մարիինյան թատրոն։ Նա դարձել է թատրոնի մենակատարուհի 1922 թվականին։ Նրա դերերի թվում են եղել «Ադամանդե փերին» («Քնած գեղեցկուհին»), «Բերենիկեն» ( «Եգիպտական գիշերներ») և«Կարապի լիճ» և «Կորսեր» բալետներում։ Նա պարել է մի քանի գլխավոր մենակատար դերեր, մասնակցել է Ֆ. Վ. Լոպուխովի «Տիեզերքի մեծությունը» (1923) պարային սիմֆոնիայի նորարարական բեմադրությանը, ինչպես նաև կատարել է Հրե թռչունի դերը Ստրավինսկու համանուն բալետում (հենց այս դերն էր, որ հետագայում օգնեց նրան անցնել Դյագիլևի բալետի ընտրությունը): Հենց Լոպուխովն է ամենամեծ ազդեցությունն ունեցել Դանիլովայի ստեղծագործության վրա: Նա ուներ մեկ քույր՝ Ելենան, որը անհետ կորել էր 1942 թվականին Լենինգրադի պաշարման ժամանակ:

Նա մասնակցել է Պետրոգրադում Գեորգի Բալանչիվաձեի (Ջորջ Բալանչին) կողմից կազմակերպված «Երիտասարդ բալետի երեկոներին»: 1924 թվականին բալետի պարողների խմբի հետ, որի մեջ էր նաև Գեորգի Բալանչինը, նա շրջագայության է մեկնել Արևմտյան Եվրոպա: Շրջագայությունից հետո թատերախումբը որոշել է չվերադառնալ ԽՍՀՄ: Սերգեյ Դյագիլևը նրանց հրավիրել է միանալ իր հայտնի Ռուսական բալետին: Նա պարել է Միխայիլ Ֆոկինի, Բալանչինի, Բրոնիսլավա Նիժինսկայի և Լեոնիդ Մյասինի բալետներում: Որպես դերասանուհի՝ Դանիլովան սուբրետա էր: Որոշ ժամանակ (1926-ից 1931 թվականներին) նա Բալանչինի կինն էր:

Դյագիլևի մահից հետո՝ 1929 թվականին, նա երկու տարբեր թատերախմբերի գլխավոր կազմի անդամ էր, որոնք հանդես էին գալիս նույն անվամբ ՝ «Մոնտե Կառլո Ռուսական բալետ» անվամբ՝ սկզբում Ռ. Բլումի և գնդապետ դը Բազիլի թատերախմբում, ապա ՝ Սերժ Դենհեմի թատերախմբում։ 1938-1952 թվականներին նա առաջատար մենակատարուհի էր Միացյալ Նահանգներում , որտեղ նա վայելեց աննախադեպ հաջողություններ։ Ֆրեդերիկ Ֆրանկլինի հետ համագործակցությամբ նրանք ճանաչվեցին որպես 20-րդ դարի լավագույն բալետային զույգերից մեկը։ 1938 թվականին նա իր դեբյուտը կատարեց Մետրոպոլիտեն օպերայում ՝ «Փարիզի զվարճանք» բալետում, որտեղ նա կատարեց ձեռնոց վաճառողի դերը, իսկ 1944 թվականին նա առաջին անգամ ելույթ ունեցավ Բրոդվեյում ՝ «Նորվեգիայի երգը» ներկայացման մեջ։ 1940-ական և 1950-ական թվականներին նա պարել է բազմաթիվ թատերախմբերում որպես հրավիրված արտիստ։ Նա ԱՄՆ քաղաքացի դարձավ 1946 թվականին։ 1954-ից 1956 թվականներին նա հանդես է եկել իր սեփական «Բալետի մեծ պահեր» բալետային խմբի հետ:

Նրա վերջին ելույթը որպես բալետի պարուհի տեղի է ունեցել 1957 թվականին Ճապոնիայում՝ պարելով «Ռայմոնդա» պիեսում, իսկ 1971 թվականին նա պարել է «Թագուհու» պանտոմիման Լոնդոնի «Կոլիզեում» թատրոնում։ 1958 թվականին նա Թոնի Ռենդալի հետ նկարահանվել է «Օ՜, կապիտան» երաժշտական կատակերգությունում, և նրանց հինգ րոպեանոց պարային դուետը համարվել է մյուզիքլի լավագույն մասը: Ֆիլմը առևտրային հաջողություն չի ունեցել։

Մի անգամ Դանիլովային հարցրին. «Տեսա՞ր, թե որքան հրաշալի էր Թումանովան կանգնած այդ դիրքում։ Նա պարզապես կանգնեց ու կանգնեց... Կարո՞ղ ես դա անել»։ Դանիլովան պատասխանեց. «Ցավոք, չեմ կարող, ես պարում եմ»։

Ժամանակի ընթացքում սկսվեց Ալեքսանդրա Դանիլովայի բալետային կարիերայի երկրորդ մասը՝ որպես ուսուցչուհի և պարուսույց։ 1964-ից 1989  նա աշխատել է Նյու Յորքի Բալանչինի Ամերիկյան դպրոցում։ Բալանչինը նրան վարձել է բալետի պարուհու դժվարին ֆինանսական վիճակի մասին իմանալուց հետո։ 1972 թվականին նա կազմակերպել է «Շոպենիանա» ռոմանտիկ բալետի բեմադրությունը Նյու Յորքի բալետի թատրոնի համար, իսկ 1974 թվականին օգնել է Բալանչինին «Կոպելիա» բեմադրության հարցում։ 1977 թվականին նա խաղացել է բալետի դպրոցի մարզչի փոքրիկ նոստալգիկ դեր «Շրջադարձային կետ» ֆիլմում։ 1965 թվականից Բալանչինի թույլտվությամբ նա սեմինարներ և վարպետության դասեր է անցկացրել ուսանողների համար, որոնք նաև դարձել են մի տեսակ ցուցադրություն այն պարողների համար, ովքեր հետագայում հայտնի դարձան։ Բալանչինի դպրոցում նրա աշխատանքը նշանակալի դեր է խաղացել ռուսական բալետի տարածման գործում Միացյալ Նահանգներում։

Նա երկու անգամ ամուսնացած է եղել՝ 1934 թվականին՝ Ջուզեպպե Մասերայի հետ, ով գործարար էր, ով ամուսնության պահին սնանկացել էր և շուտով մահացել։ 1941 թվականին նա ամուսնացել է պարող Կազիմիր Կոկիչի հետ, որի հետ ապրել է 7 տարի և բաժանվել ամուսնու ալկոհոլիզմի պատճառով։ Նա թոշակի է անցել 1989 թվականին, և դրանից կարճ ժամանակ առաջ հրատարակել է հուշագրությունների գիրք՝ «Շուրա. Ալեքսանդրա Դանիլովայի հիշողությունները» վերնագրով։ «Շուրա» ՝ նրա մականունն է։ Նրա 1986 թվականին հրատարակված գիրքը արժանացել է դե լա Տորե Բուենո մրցանակի (մրցանակ, որը շնորհվում է Պարի ուսումնասիրության ասոցիացիայի կողմից)։

1994 թվականին նա կարողացավ այցելել իր հայրենիք՝ առաջին անգամ երկար տարիների ընթացքում։

Վեներա մոլորակի վրա Դանիլովա խառնարանը անվանակոչվել է նրա պատվին: 1997 թվականին նա մահացել է 93 տարեկան հասակում Մանհեթենում գտնվող իր տանը և թաղվել է Օքլենդի գերեզմանատանը, որը Բալանչինից ոչ հեռու է: Նրա միակ ժառանգորդը՝ երկրորդ ամուսնությունից նրա խորթ դուստրը՝ Քիմ Կոկիչը, Դանիլովայի արխիվների գրեթե ամբողջությունը նվիրաբերել է ԱՄՆ Կոնգրեսի գրադարանին:

## Էսսեներ
* Choura: The Memoirs of Alexandra Danilova. 1986.

## Ֆիլմագրություն
* 1942 — «Իսպանական ֆիեստա» (կինո-բալետ, ռեժիսոր՝ Ժան Նեգուլեսկո, պարուսույց՝ Լեոնիդ Մյասին )
* 1958 - «Օ՜, կապիտան» (երաժշտական կատակերգություն)
* 1977 - «Շրջադարձային կետ» (Մադամ Դախարովա)
* 1980 — «Բալերինայի մտորումները. Ալեքսանդրա Դանիլովա», վավերագրական ֆիլմ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* Данилова Александра Дионисьевна // *[[Иванян, Эдуард Александрович|Иванян Э. А.]]* Энциклопедия российско-американских отношений. XVIII—XX века. — Москва: Международные отношения, 2001. — 696 с. — ISBN 5-7133-1045-0.

## Արտաքին հղումներ
* Archive footage of Alexandra Danilova performing the Sugar Plum variation from The Nutcracker in 1952 at Jacob’s Pillow
* Archive footage of Alexandra Danilova and Frederic Franklin performing Gaite Parisienne in 1948 at Jacob’s Pillow
* Alexandra Danilova papers, 1954—1989 Manuscripts and Archives, New York Public Library.
* InfoPlease database entry

Կատեգորիա:Ամերիկացի բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պարողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պարուհիներ
Կատեգորիա:Բալետ
Կատեգորիա:Բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:Ռուս բալերինաներ