Ծառերի ձևավորում

**Ծառերի ձևավորում**, ծառերի սաղարթների ձևավորումը դրանց ավելի լավ լուսավորվածություն, սննդառություն, խնամքի, մեքենայացված բերքահավաքի հարմարություն ստեղծելու համար։ Կիրառվում է պտղաբուծության և պարտեզապուրակային ծաղկաբուծության մեջ։ Կախված ծառաբնի բարձրությունից՝ տարբերում են սաղարթի հետևյալ ձևերը. բարձրբնային (բնի բարձրությունը՝ 150 սմ-ից ավելի), կիսաբնային (70–100 սմ), ցածր բնային (50–60 սմ), թփաձև (40 սմ-ից պակաս) և անբուն՝ հատապտղային թփուտներ, երբեմն՝ սալորենի, բալենի, որոշ փռվող ձևեր, ազատ աճող՝ կախված ճյուղերի դասավորությունից (բարելավված բնական և արհեստական)։

## Նկարագրություն
մինի|288x288փքս|Հատուկ էտող մկրատի օգնությամբ բույսի սաղարթի ձևավորում
Պտղատու ծառերը ձևավորում են հետևյալ սկզբունքներով. հիմնական ճյուղերը ծառի բնի նկատմամբ պետք է ունենան առնվազն 45° թեքություն (դա ապահովում է ոչ միայն սաղարթի կայունությունը, այլև խեչակներում և ճյուղերի հիմքերում հյուսվածքների լիարժեք հասունացումը, որը բարձրացնում է նրանց դիմացկունությունը բացասական ջերմաստիճանների դեպքում), կենտրոնական ուղեկցող ճյուղը և դրանից ներքևի հարկերում ու ճյուղավորման կարերում գտնվող ճյուղերը պետք է ավելի զարգացած լինեն, վերին ճյուղերը, որոնք կենտրոնականի հետ սուրանկյուն են կազմում, այսինքն՝ մրցակցում են, պետք է վերածվեն պտղատու ճյուղերի կամ հեռացվեն։ Նախապատվությունը տրվում է կենտրոնական ճյուղերի ավելի նոսր դասավորվածությանը։ Սաղարթի հիմքը դրվում է ցածր բնի վրա (50–70 սմ)։ 

Պտղաբուծության էքստենսիվ համակարգի դեպքում ավելի տարածված են սաղարթի ազատ աճող (սովորաբար կլորավուն կամ կիսագնդաձև) ձևերը, որոնց ձևավորման ժամանակ ծառի կամ թփի աճի յուրահատկությունները խախտվում են աննշան չափով։ Ազատ կլորավուն (կամ կիսագնդաձև) սաղարթների ձևավորման համար սովորաբար ընդունված են մի քանի համակարգեր։ Փնջաձև-հարկային սաղարթը ձևավորում են 8–10 գլխավոր ճյուղերից, որոնք տեղադրված են միմյանց մոտ, 4–5 ճյուղերի փնջերից՝ 1-ին և 2-րդ հարկերում, 100–150 սմ հեռավորությամբ։ Նոսր-հարկային սաղարթը ձևավորում են սահմանափակ թվով գլխավոր ճյուղերից (5–6, հս. գոտում՝ մին չև 8)։ Առաջին հարկը ստեղծում են 2–3 ճյուղերից։ Եթե ծառը ներքևի հարկում ունի 2 ճյուղ, 2-րդ հարկը ստեղծում են 50–60 սմ միջակայքով, հաջորդ երկու ճյուղերը տեղադրում են նոսր և դրանից հետո ուղեկցողը սովորաբար կտրում են։ Սաղարթը 5 գլխավոր ճյուղերից ձևավորելիս, ինչպես նաև այն դեպքում, եթե առաջին հարկում թողնված են 3 գլխավոր ճյուղեր, ավելի վերևում գտնվող ճյուղերը դասավորում են նոսր, 60–100 սմ միջակայքով։ Ոչ հարկային սաղարթը (փոփոխված ուղեկցող) ձևավորում են 5–8 հիմնական ճյուղերից, որոնք բնի վրա տեղադրված են նոսր ու ցրված (20–60 սմ հեռավորությամբյամբ)։ Ձևավորման այս համակարգը պիտանի է հարավային շրջանների և արագ մեծացող սորտերի համար։ Սկահակաձև (թասաձև, կաթսայաձև) սաղարթը ձևավորում են 3–5 հարևան ճյուղերից, ուղեկցողը կտրում են վերևի ճյուղից վերև։ Առավելությունը ծառի կենտրոնական մասի լավ լուսավորվածությունն է, թերությունը՝ սաղարթի կմախքի անբավարար ամրությունը։ 

Պտղաբուծության ինտենսիվացման և արդիականացման այգիներում բույսերի ավելի խիտ սխեմաների անցման պայմաններում պտղատու ծառերի բարձրության և սաղարթի լայնության սահմանափակումն ստացել է կարևոր նշանակություն և դարձել է էտի կարևոր ու պարտադիր պայմաններից մեկը։ Ինտենսիվ պտղաբուծության և պարտեզապուրակային ծաղկաբուծության մեջ գերակշռում են ցածրահասակ, արհեստական ձևավորմամբ ծառերը, օրինակ՝ արմավազարդ (պալմետա), արմավենու տերևի նման հովհարաձև և այլն։ Այդպիսի այգիներում ծառերի բարձրության ճիշտ իրականացված սահմանափակումը (մին չև 2,5–3,5 մ)՝ սաղարթի բաց կենտրոնով և բարենպաստ լայնությամբ, բարելավում է բույսերի լուսային ռեժիմը, ապահովում տարիների ընթացքում համահավասար պտղատվություն, նպաստում պտուղների ապրանքի որակի (չափեր և գույն) բարձրացմանը, 30–50 %-ով կրճատում է հետագա տարիներին էտման աշխատանքներում ձեռքի աշխատանքը և այլն։ Տնկարկների բերքատվությունն այդ դեպքում ոչ միայն չի ընկնում, այլև զգալիորեն մեծանում է հատկապես ծառերի բարձր խտության այգիներում։ 

Փողոցների կանաչապատման ժամանակ սովորաբար ծառերը ձևավորում են բարձր ծառաբնով (մինչև 2 մ) և գնդաձև սաղարթով, զբոսայգիներում՝ երկրաչափական մարմինների տեսքով և այլն։ Ծառերի ձևավորումն սովորաբար սկսում են տնկարաններում և ավարտում հիմնական տեղում տնկելուց հետո։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Բույսեր
Կատեգորիա:Բուսաբանական այգիներ
Կատեգորիա:Բուսաբանություն