Բակսո

**Բակսո**, ավելի հազվադիպ բասսո (), ինդոնեզական խոհանոցի ուտեստ։ Մսագնդիկների հատուկ տեսակ, որը պատրաստվում է գրեթե ցանկացած տեսակի մսից, ձկից կամ ծովամթերքից։ Դրանք սովորաբար մատուցվում են արգանակի կամ ապուրի մեջ, հաճախ՝ լապշայի կամ բանջարեղենի ավելացմամբ, երբեմն՝ տապակած։ Այս ուտեստը տարածված է երկրի տարբեր շրջաններում, հիմնականում՝ Ճավայում և Սումատրայում։ Այն որոշ չափով տարածված է նաև Ինդոնեզիայից դուրս։

## Ծագում և տարածում
Բաքսոն խիստ ավանդական ինդոնեզական ուտեստ չէ։ Դրա բաղադրատոմսը փոխառվել է չինական խոհանոցից և տարածվել է Ինդոնեզիա, քանի որ այնտեղ բնակություն են հաստատել չինական ծագում ունեցող մարդիկ։ Իրականում, «բաքսո» անվանումը ծագում է չինական «բա-սո» (չին․՝ 肉酥, 酥, òusū, ժոուսու, bah-so; բառացիորեն՝ «փխրուն միս») բառից։ Սակայն 20-րդ դարում այն այնքան լայն տարածում գտավ Ինդոնեզիայի տարբեր շրջաններում՝ հիմնականում Ճավայում և Սումատրայում, որ այժմ այն ընկալվում է ինչպես երկրում, այնպես էլ արտերկրում որպես ինդոնեզական խոհանոցի հիմնական ուտեստներից մեկը****։ Մասնավորապես, ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբաման, ով մանկությունն անցկացրել է Ջակարտայում, 2008 թվականի նոյեմբերին Ինդոնեզիայի նախագահ Սուսիլո Բամբանգ Յուդհոյոնոյի հետ հեռախոսազրույցում խոստովանել է, որ իսկապես կարոտում է ինդոնեզական խոհանոցը, մասնավորապես՝ բաքսոն։

20-րդ դարի երկրորդ կեսին բաքսոն որոշակի ժողովրդականություն ձեռք բերեց Ինդոնեզիայից դուրս, հիմնականում հարևան երկրներում, ինչպիսիք են Մալայզիան, Սինգապուրը, ինչպես նաև Նիդեռլանդներում՝ Ինդոնեզիայի նախկին մետրոպոլիսում:

## Պատրաստում և տեսակներ
Բաքսոն կարելի է պատրաստել գրեթե ցանկացած սպիտակուցային մթերքից՝ բոլոր տեսակի մսերից, այդ թվում՝ ենթամթերքից, ձկից, ծովամթերքից և, ավելի հազվադեպ՝ տոֆուից, տեմպեից կամ որոշ տեսակի բանջարեղենից: Առավել տարածված են տավարի, հավի, ծովախեցգետնի և տավարի ենթամթերքի բաքսոն: Կան բաղադրատոմսեր, որոնք ներառում են տարբեր մթերքներից աղացած միս խառնելը՝ օրինակ՝ մի քանի տեսակի մսից կամ մսից և բանջարեղենից: Խոզի մսից բաքսո պատրաստելը լայնորեն կիրառվում է էթնիկ չինացիների շրջանում, բայց հաշվի առնելով, որ ինդոնեզացիների մեծ մասը մուսուլմաններ են, դրա տարածումը բավականին սահմանափակ է։ Եղել են քրեական գործեր մեծածախ վաճառողների կողմից տավարի մսի անվան տակ շուկայական բաքսո արտադրողներին խոզի միս վաճառելու դեպքեր, օրինակ՝ Ջակարտայում 2012 թվականին:

Բաքսոյի համար նախատեսված մթերքները մանրակրկիտ ծեծում են և մշակում՝ ստանալով շատ մանր մածուցիկ աղացած միս (ձկան տարբերակում այն ​​գրեթե նույնական է ճապոնական սուրիմիին): Ավանդաբար, այս նպատակով օգտագործվում են հատուկ մետաղական կացիններ, բայց այսօր ավելի ու ավելի շատ են օգտագործվում ձեռքի և էլեկտրական մսաղացներ և սննդի մշակման մեքենաներ:

Աղացած մսին ​​ավելացվում է փոքր քանակությամբ ալյուր՝ սովորաբար տապիոկա կամ սագո, ավելի քիչ՝ եգիպտացորեն, աղ և աղացած կարմիր պղպեղ՝ ըստ ճաշակի: Դրանից ձևավորվում են կլոր մսագնդիկներ, սովորաբար 3-5 սանտիմետր տրամագծով: Երբեմն մսագնդիկի մեջ դրվում է որոշակի լցոն, օրինակ՝ խաշած լորի ձու կամ տոֆուի մի կտոր ։՞

Աղացած մսի հատուկ մածուցիկությունը մսագնդիկները դարձնում է բացառիկ խիտ։ Հենց այս կոնսիստենցիան է, որը տարբերակում է բաքսոն մյուս աղացած խոհարարական արտադրանքների մեծ մասից, մասնավորապես՝ մի փոքր ավելի քիչ տարածված ինդոնեզական ուտեստից՝ պեմպեկից, մսագնդիկներից, որոնք պատրաստվում են բավականին չամրացված, բացառապես ձկան աղացած մսից՝ ավելացնելով շատ ավելի մեծ քանակությամբ սագո ալյուր։

Բաքսոն ամենից հաճախ եփվում է մեծ քանակությամբ ջրի մեջ։ Սակայն բավականին տարածված է նաև տապակած տարբերակը, որը պատրաստվում է թավայի կամ վոկի մեջ՝ փոքր քանակությամբ բուսական յուղի մեջ։ Երբեմն տապակվում են արդեն եփած մսագնդիկներ։

Բաքսոն արտադրվում է ոչ միայն տանը կամ արհեստագործական պայմաններում, այլև արդյունաբերական եղանակով: Արդյունաբերական արտադրության մեջ աղացած մսին կարելի է ավելացնել տարբեր կոնսերվանտներ, սննդային գունանյութեր, արհեստական համեմունքներ և համի ուժեղացուցիչներ, ինչպես նաև սննդային խտացուցիչներ և կայունացուցիչներ, որոնք մեծացնում են աղացած մսի մածուցիկությունը, մասնավորապես՝ նատրիումի տրիֆոսֆատ և բորաքս։ Վերջերս ինդոնեզական լրատվամիջոցներում մտահոգություններ են հնչել գնված բաքսոյի մեջ պարունակվող բորաքսի՝ սպառողների առողջության վրա հնարավոր բացասական ազդեցության մասին։

## Վաճառք և օգտագործում
Տարբեր տեսակների բաքսոն լայնորեն վաճառվում է Ինդոնեզիայում՝ բոլոր մթերային խանութներում: Այն վաճառվում է ինչպես եփած, այնպես էլ հում վիճակում՝ լինելով ամենատարածված կիսաֆաբրիկատներից մեկը: Բաքսոն և դրանով պատրաստված ուտեստները սովորաբար առկա են ազգային խոհանոցի մասնագիտացած սննդի կետերի ճաշացանկում, ինչպես նաև լայնորեն վաճառվում են փողոցային վաճառողների կողմից: Վաճառողների սայլակներում մսագնդիկները, արգանակը և տարբեր հավելումները սովորաբար պահվում են տարբեր տարաների մեջ և խառնվում ամանի մեջ՝ հաճախորդի խնդրանքով:

Եփած մսագնդիկները սովորաբար մատուցվում են արգանակի կամ լապշայի մեջ, ինչպես նաև ավելացվում են տարբեր ապուրների։ Տապակած մսագնդիկները ամենից հաճախ մատուցվում են բրնձի կամ լապշայի հետ։ Տարբեր շրջաններ մասնագիտացած են բաքսոյի որոշակի տեսակների մեջ: Ձկան և ծովամթերքի մսագնդիկները ավանդաբար հանդիպում են ափամերձ տարածքներում, մինչդեռ մսի և հավի մսագնդիկները տարածված են ամբողջ երկրում: Որոշ տեսակներ, որոնք համարվում են որոշակի քաղաքների կամ տարածքների «մասնագիտություն», ձեռք են բերել համազգային ժողովրդականություն իրենց համապատասխան անվանումներով, ինչպիսիք են Մալանգ բաքսոն՝ եփած մսագնդիկներ արգանակի մեջ՝ լապշայով, տոֆուով և խնձորով: 1980-ականների վերջից Արևմտյան Ջավայում շատ տարածված է դարձել տոֆուից պատրաստված և տապակած մատուցվող բաքսոյի մի տեսակ, որը ստացել է բատագոր հապավումը (batagor բառից՝ bakso tahu goreng - տապակած տոֆու բաքսո)։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Baso Malang Karapitan.JPG|Մալանգ ոճի բակսո՝ տոֆուով, պելմենիներով և կրուպուկով
Պատկեր:Bowl of bakso on white table.jpg|Բաքսոյի մեծ գնդիկ, կտրատած չորս մասի, արիշտայի արգանակի մեջ
Պատկեր:Bakso uleg lontong tahu Jepara.JPG|Բակսո ապուրի մեջ կետուպատով 
Պատկեր:Mi Bakso Bali.jpg|Բակսոն լապշայով և կրուպուկով։ Բալի
Պատկեր:Baso-Batavia.JPG|Փողոցային առևտուր Բակսոյում, Ջակարտա


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Մսով ուտեստներ
Կատեգորիա:Ուտեստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սննդամթերք