Վասիլ Բիկով

**Վասիլ Բիկով** (, ), բելառուս և խորհրդային գրող,  հասարակական գործիչ, ԲՍՍՀ 9-11-րդ գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։ ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ։

Արժանացել է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1984) և Բելառուսի ժողովրդական գրող (1980) կոչումներին։ Լենինյան (1986), ԽՍՀՄ Պետական (1974) և Բելառուսի ԽՍՀ պետական (1978) մրցանակների դափնեկիր է։

Ստեղծագործությունների մեծ մասը պատմվածքներ են, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին և որոնցում ցուցադրվում է մարդու բարոյական ընտրությունը կյանքի ամենադրամատիկ պահերին։

## Կենսագրություն
Վասիլ Բիկովը ծնվել է 1924 թվականի հունիսի 19-ին, Վիտեբսկի մարզի Ուշաչսկի շրջանի Բիչկի գյուղում՝ գյուղացիական ընտանիքում։ Մանկուց տարվել է նկարչությամբ։ Ավարտել է Կուբլիչի գյուղի դպրոցի 8-րդ դասարանը, այնուհետև սովորել է Վիտեբսկի գեղարվեստի ուսումնարանի  քանդակագործական բաժնում (1939-1940), որը թողել է կրթաթոշակների չեղարկման պատճառով, և ֆաբրիկագործարանային ուսուցման դպրոցում (մինչև 1941 թվականի մայիս)։ 1941 թվականի հունիսին էքստեռն քննություններ է հանձնել 10-րդ դասարանի համար։

Պատերազմը վրա է հասել Վասիլին Ուկրաինայում, որտեղ մասնակցել է պաշտպանական աշխատանքներին։ Բելգորոդում նահանջի ժամանակ հետ է մնացել իր շարասյունից և ձերբակալվել։ Բիկովին քիչ է մնացել գնդակահարեին որպես գերմանացի լրտեսի ։ 1941-1942 թվականների ձմռանն ապրել է Սալտիկովկայում և Սարատովի մարզի Ատկարսկ քաղաքում, սովորել է երկաթուղային դպրոցում։

1942 թվականի ամռանը զորակոչվել է բանակ, ավարտել է Սարատովի հետևակային ուսումնարանը։ 1943 թվականի աշնանը ստացել է կրտսեր լեյտենանտի կոչում։ Մասնակցել է Կրիվոյ Ռոգ, Ալեքսանդրիա և Զնամենկա քաղաքների համար մղվող մարտերին։ Կիրովոգրադի գործողության ժամանակ վնասվածքներ է ստացել ոտքի և որովայնի շրջանում (սխալմամբ արձանագրվել է որպես զոհ)․ վիրավորվելուց հետո տեղի ունեցած իրադարձությունները հիմք են դարձել «Մահացածներին ցավոտ չէ» վիպակի համար։ 1944 թվականի սկզբին երեք ամիս գտնվել է հոսպիտալում։ Այնուհետև մասնակցել է Յասկո-Կիշնևյան օպերացիային, Ռումինիայի ազատագրմանը։ Գործող բանակի հետ անցել է Բուլղարիայով, Հունգարիայով, Հարավսլավիայով, Ավստրիայով․ եղել է ավագ լեյտենանտ, դասակի, ապա բանակային հրետանու հրամանատար։ «Երկար ճանապարհ դեպի տուն» (2003) պատերազմի մասին հիշողությունների գրքում վերհիշել է այսպես․

Զորացրվելուց հետո ապրել է Գրոդնոյում (1947 թվականից)։ Սկսել է հրատարակել 1947 թվականից, աշխատել է արհեստանոցում, «Գրոդնենսկայա պրավդա» տարածաշրջանային թերթի խմբագրությունում (մինչև 1949 թվականը)։ 1949-1955 թվականներին կրկին ծառայել է խորհրդային բանակում, 1955 թվականին վերջնականապես զորացրվել է մայորի կոչումով։ 1955-1972 թվականներին նորից աշխատել է «Գրոդենսկայա պրավդա» թերթում։ 1959 թվականից ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ է։ 1972-1978 թվականներին եղել է Բելառուսական ԽՍՀ Գրողների միության Գրոդնոյի մասնաճյուղի քարտուղարը։ Բիկովը եղել է Սոլժեցինին ու Սախարովին նամակ ուղղած խորհրդային գրողներից մեկը, բայց հետագայում հերքել է իր մասնակցությունը այդ նամակին։

1978 թվականին տեղափոխվել է Մինսկ։ Ընտրվել է Բելառուսական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր 1978-1989 թվականներին։

1988 թվականին դարձել է Բելառուսական ժողովրդական ճակատի հիմնադիրներից մեկը։ 1988 թվականին եղել է Կուրապատիում խորհրդային հանցագործությունների քննության պետական հանձնաժողովի անդամ։ 1989 թվականին ընտրվել է ԽՍՀՄ ժողովրդական պատգամավոր, դարձել միջտարածաշրջանային պատգամավորական խմբի անդամ։ Եղել է բելառուսական PEN ակումբի նախագահ։ 1994 թվականի նախագահական ընտրություններում դարձել է Զենոն Պոզնյակի վստահելի անձը։ Քննարկելով Պոզնյակի պարտությունը ընտրություններում՝ գրել է, որ 20-րդ դարի վերջին բելառուսական ժողովուրդը «մտահոգված էր ոչ այնքան վերակենդանացման, այլ գոյատևման խնդրով»։ Ալեքսանդր Լուկաշենկոյին բնութագրել է որպես «սովխոզի ամբարտավան, պրագմատիկ տնօրեն, որի գաղափարներն այնքան պարզ էին, որքան կովի բառաչը»։ «Ուշադրություն չդարձնելով ազգային սկզբունքներին՝ Լուկաշենկոն շտապել է Ռուսաստան, առաջին հերթին իր համար աջակցություն ստանալու համար, ինչպես նաև հաց, բենզին, գազ, առանց որի հնարավոր չէր ոչ միայն «վերակենդանանալ», այլև ձմեռը գոյատևել մինչև գարուն»։

1996 թվականի մարտի 24-ին` Ռուսաստանի և Բելառուսի առաջին ինտեգրման պայմանագրի ստորագրման նախօրեին, գլխավորել է հանրահավաքի կազմկոմիտեն։ Հանրահավաքը դարձել է «Մինսկի գարնան» մասը։ Հանրահավաքի կազմակերպիչը եղել Բելառուսի ժողովրդական ճակատը։

1997 թվականի վերջից ապրել է արտերկրում՝ լինելով քաղաքական վտարանդի. նախ՝ Ֆինլանդիայի PEN ակումբի հրավերով ապրել է Հելսինկիի մերձակայքում, ապա, հրավեր ստանալով Գերմանիայի PEN կենտրոնից, տեղափոխվել է Գերմանիա, այնուհետև՝ Չեխիա։ Հայրենիք է վերադարձել միայն իր մահից մեկ ամիս առաջ։ Բազմիցս քննադատել է Ալեքսանդր Լուկաշենկոյին. կարծում էր, որ Բելառուսի համար նախընտրելի է դաշինք ունենալ ոչ թե Ռուսաստանի, այլ Արևմուտքի հետ։
### Մահ և հուղարկավորություն
[230x230px|thumb|left|Մինսկի [Արևելյան գերեզմանատուն|Արևելյան գերեզմանատանը Վ. Բիկովի գերեզմանը:]]
Վասիլ Բիկովը մահացել է 2003 թվականի հունիսի 22-ին՝ Մինսկի մոտակայքում գտնվող Բորովլյան քաղաքի ուռուցքաբանական հիվանդանոցի վերակենդանացման բաժանմունքում, ստամոքսի չարորակ ուռուցքից, 20:30 րոպեին։ Հրաժեշտի արարողությունը տեղի է ունեցել հունիսի 25-ին, գրականագետի մայրաքաղաքային տանը, որտեղ գրողը հուղարկավորվել է Հույն Կաթոլիկ եկեղեցու ծիսակատարության համաձայն, ընդ որում՝ դագաղը ծածկված է եղել սպիտակ-կարմիր-սպիտակ դրոշով։  Հուղարկավորության արարողությունից հետո հուղարկավորության թափորը, որի մասնակիցների թիվը կազմում էր մոտ 40 հազար մարդ, շարժվել է դեպի այն ժամանակվա Ֆրանցիսկ Սկարինա պողոտան (այսօր՝ Անկախության պողոտա) դեպի Արևելյան գերեզմանատուն, որտեղ Բիկովը թաղված է «Հայտնի ծառուղում»։ Հուղարկավորությանը ժամանած բազմաթիվ պատվիրակությունների թվում կային հայտնի ռուս գրողներ, այդ թվում՝ Յուրի Չեռնիչենկոն, Վալենտին Օսկոտսկին, Ռիմա Կազակովան.

Բելառուսի Հանրապետության նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն հուղարկավորության ժամանակ չի եղել. աշխատանքային այց է կատարել Գոմելի մարզ։ Այնուամենայնիվ, պետության ղեկավարի անունից ծաղկեպսակ է դրվել ժողովրդական գրողի շիրիմին, սակայն ծաղկեպսակի վրայից կտրվել է «նախագահ» բառը։

## Ստեղծագործություն
Վասիլի Բիկովը հայտնի է դարձել «Երրորդ հրթիռ» (1961) վիպակի շնորհիվ։ 60-ական թվականներին հրատարակվել են նաև աշխարհահռչակ դարձած «Ալպիական բալլադ», «Մահացածներին ցավոտ չէ» վեպերը, 70-ական թվականներին՝ «Սոտնիկով», «Կոթող», «Ապրել մինչև լուսաբաց», «Գնալ և չվերադառնալ» վեպերը։

«Շուրջկալ» վիպակը հրատարակվել է 1990 թվականին, «Նոր աշխարհ» հանդեսում։

Իր ստեղծագործությունների մեծ մասը Վասիլ Բիկովը գրել է բելառուսերեն, նրանցից շատերն ինքն է թարգմանել ռուսերեն։ Վասիլ Բիկովի երկլեզու ստեղծագործության խնդրին է նվիրված Ալեքսեյ Վոստրովի «Երկու լեզուների սահմանին։ Վասիլ Բիկով» հոդվածը, որը տպագրվել է «Գրականության հարցեր» ամսագրում (թարգմանվել է չինարեն)։

Վասիլ Բիկովի գրական աշխատանքները թարգմանվել են աշխարհի շատ լեզուներով, սակայն թարգմանության սկզբնաղբյուրն առավել հաճախ դարձել է ռուսալեզու տարբերակը, թեև հեղինակի համար միշտ առաջնային է եղել հայրենի բելառուսական տարբերակը։

## Երկեր
### Պատմվածքներ

* «Վերջին մարտիկ» (, 1957)
* «Կռունկի ճիչը» (, 1959)
* «Դավաճանություն» (, 1960)
* «Երրորդ հրթիռ» (, 1961)
* «Թակարդ» (, 1962)
* «Ալպյան բալլադ» (, 1963)
* «Մահացածներին ցավոտ չէ» (, 1965)
* «Անիծված բարձրություն» (, 1968)
* «Կռուգլյանսկի կամուրջ» (, 1968)
* «Հարձակում շարժման ընթացքում» (, 1968)
* «Սառնամանիք» (, (1969)
* «Սոտնիկով» (, 1970)
* «Կոթող» (, 1971)
* «Գոյատևել մինչև լուսաբաց» (, 1972)
* «Ուղղաձիգ գետափը» (, 1972)
* «Գայլի ոհմակ» (, 1975)
* «Նրա գումարտակը» (, 1975)
* «Գնալ և չվերադառնալ» (, 1978)
* «Փորձանքի նշան» (, 1982)
* «Սրարշավ» (, 1985)
* «Բլինջ» (, 1987)
* «Մշուշում» (, 1987)
* «Շուրջկալ» (, 1988)
* «Սիրիր ինձ, զինվոր» (, 1996)
* «Աֆղանացի» (, 1998)
* «Գայլերի փոսը» (, 1998)
* «Ճահհիճ» (, 2001)

### Պատմություններ, սցենարներ, հոդվածներ, հարցազրույցներ
* «Կյանքի ճանապարհին» (, 1958 ) - պատմվածք
* «Ճեպափոստ» (, 1959 ) - պատմվածք
* «Զորահրամանատար» (, 1960 ) - պատմվածք
* «Քայլ ձիով» (, 1960 ) - պատմվածքների ժողովածու
* «Ռազմաճակատային էջ» (, 1960 ) - պատմվածք
* «Մեր ժողովուրդը» (, 1966 ) - պատմվածք
* «Արևածագին» (, 1975 ) - ֆիլմերի սցենարներ
* «Խաչերի վրա» (, 1992 ) - հոդվածների և հարցազրույցների ժողովածու
* «Խաչի ճանապարհը» (, 1998 ) - հոդվածների և հարցազրույցների ժողովածու
* «Հետևակներ» (, 1999 ) - պատմվածքների ժողովածու
* «Դեպի տուն երկար ճանապարհը» (, 2002 ) - ինքնակենսագրություն

## Էկրանավորումներ և բեմադրություններ
### Գեղարվեստական ֆիլմեր

* «Երրորդ հրթիռ» (1963) - համանուն պատմվածքի հիման վրա
* «Ալպյան բալլադ» (1966) - համանուն պատմվածքի հիման վրա
* «Թակարդ» (1966), կարճամետրաժ - համանուն պատմվածքի հիման վրա
* «Հաջողություն եմ ցանկանում» (1968), կարճամետրաժ - համանուն պատմվածքի հիման վրա
* «Պատերազմի երկար վերստերը» (1975), 3 սերիա․
** «Կռունկի ճիչ» - համանուն պատմվածքի հիման վրա
** «Հարձակում շարժման վրա» - համանուն պատմվածքի հիման վրա
** «Արևածագին» - համանուն կինոցենարի հիման վրա
* «Գոյատևել մինչև լուսաբացը» (1975) - համանուն պատմվածքի հիման վրա
* «Գայլի ոհմակ» (1975) - համանուն պատմվածքի հիման վրա
* «Կոթող» (1976) - համանուն պատմվածքի հիման վրա
* «Ծագում» (1976) - «Սոտնիկով» պատմվածքի հիման վրա
* «Ֆրուզա» (1981) - «Կյանքի ճանապարհին» պատմվածքի հիման վրա
* «Պատերազմի բեկորներ» (1985) - «Կրուգլյանսկի կամուրջ» և «Երրորդ հրթիռ» պատմվածքների հիման վրա
* «Փորձանքի նշան» (1985) - համանուն պատմվածքի հիման վրա
* «Կրուգլյանսկի կամուրջ» (1989) - համանուն պատմվածքի հիման վրա
* «Մի գիշեր» (1989) - համանուն պատմվածքի հիման վրա
* «Նրա գումարտակը» (1989), 2 սերիա - համանուն պատմվածքի հիման վրա
* «Սրարշավ» (1990) - համանուն պատմվածքի հիման վրա
* «Մշուշում» (1992) - համանուն պատմվածքի հիման վրա
* «Գնալ և չվերադառնալ» (1992) - համանուն պատմվածքի հիման վրա
* «Սև սառույցների վրա» (1995) - «Սև սառույցների վրա» և «Ավարտից առաջ» պատմվածքների հիման վրա
* «Արտացոլանք» (2003), կարճամետրաժ - «Մի գիշեր» պատմվածքի հիման վրա
* «Դատապարտված պատերազմի» (2008) - «Գնալ և չվերադառնալ» պատմվածքների հիման վրա
* «Դիմակայություն» (2008), կարճամետրաժ - համանուն պատմվածքի հիման վրա
* «Բլինջ» (2011) - համանուն պատմվածքի հիման վրա
* «Մշուշում» (2012) - համանուն պատմվածքի հիման վրա
* «Լեյտենանտ» (2015) - «Գոյատևել մինչև լուսաբաց» և «Ռազմաճակատային էջ» պատմվածքների հիման վրա
* «Դեղին ավազ» (2017) - համանուն պատմվածքի հիման վրա
* «Ժողովրդական վրիժառուներ» (2019) - համանուն պատմվածքի հիման վրա

### Երաժշտական թատրոն
* «Ալպյան բալլադ»-ի բալետ (1967, կոմպոզիտոր` Եվգենի Գլեբով, համանուն պատմվածքի հիման վրա)
* «Կյանքի ուղին» օպերա (1980, կոմպոզիտոր` Հենրիխ Վագներ, «Գայլի ոհմակ» պատմվածքի հիման վրա)

### Ռադիո ներկայացումներ
* «Ալպյան բալլադ» (1964 ) - համանուն պատմվածքի հիման վրա (բելառուսերեն)
* «Թակարդ» (1965 ) - համանուն պատմվածքի հիման վրա
* «Կոթող» (1974 ) - համանուն պատմվածքի հիման վրա
* «Զոսյա» (1980 ) - «Գնալ և չվերադառնալ» պատմվածքի հիման վրա
* «Սրարշավ» (1987 ) - համանուն պատմվածքի հիման վրա
* «Մշուշում» (1989 ) - համանուն պատմվածքի հիման վրա (բելառուսերեն)
* «Մահացածներին ցավոտ չէ» (1990 ) - համանուն պատմվածքի հիման վրա (բելառուսերեն)
* «Նրա գումարտակը» (2015 ) - համանուն պատմվածքի հիման վրա
* «Գնալ և չվերադառնալ» (2015 ) - համանուն պատմվածքի հիման վրա

### Գրական ընթերցումներ
* ««Գայլերի ոհմակ»։ Հատվածներ պատմվածքից » (1974)։ Կարդում է Միխայիլ Ուլյանովը։
* ««Սոտնիկով։ Պատմվածքի էջեր» (1981)։ Կարդում է Օլեգ Եֆրեմովը։

## Մրցանակներ
* Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1984)։
* Լենինի շքանշան (1984)։
* Հայրենական պատերազմի շքանշան առաջին աստիճանի (1985)։
* Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան (1994 թվականի հուլիսի 26, Ռուսաստան) - *ժամանակակից գրականության զարգացման և ակտիվ հասարակական գործունեության զարգացման մեջ իր մեծ ներդրման համար*։
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1974)։
* Կարմիր աստղի շքանշան (1945 )։
* Ֆրանցիսկոս Սկարինի մեդալ (1994 թվականի հուլիսի 13, Բելառուս) - *բելառուսական գրականության և արվեստի զարգացման գործում, ազգային վերածննդի գործում նշանակալի ներդրման համար*։
* Մեդալ «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար»։
* Հոբելյանական մեդալ «1941-1945 թվականների հայրենական մեծ պատերազմում քսան տարվա հաղթանակի համար»։
* Հոբելյանական մեդալ «1941-1945 թվականների հայրենական մեծ պատերազմում երեսուն տարվա հաղթանակի համար»։
* Հոբելյանական մեդալ «1941-1945 թվականների հայրենական մեծ պատերազմում քառասուն տարվա հաղթանակի համար»։
* Հոբելյանական մեդալ «1941-1945 թվականների հայրենական մեծ պատերազմում հիսուն տարվա հաղթանակի համար»։

## Մրցանակներ և պատվավոր կոչումներ
* Լենինյան մրցանակ («Փորձանքի նշան» պատմվածքի համար; 1986)
* ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ («Ապրել մինչև լուսաբաց» և «Կոթող» պտամվածքների համար; 1974)
* Յակուբ Կոլասի անվան ԽՍՀՄ պետական մրցանակ («Գայլի ոհմակ», «Նրա գումարտակ» պատմվածքների համար; 1978)
* Յակուբ Կոլասի անվան ԽՍՀՄ գրական մրցանակ («Երրորդ հրթիռ» պատմվածքի համար; 1964)
* Բելառուսի ժողովրդական գրող (1980)

## Հիշատակ
* Գրողի անունը կրում են Լելչիցի, Ժդանովիչի, Սմոլեվիչի, Ֆանիպոլ, Վելիկայա Սևերինկայի փողոցները։
* Վիտեբսկի թիվ 1 մանկական գեղարվեստի դպրոցի շենքի վրա տեղադրվել է հուշատախտակ (այս շենքում 1923-1941 թվականներին կար Վիտեբսկի արվեստի դպրոց, որտեղ սովորում էր Վասիլ Բիկովը 1939-1940 թվականներին)։
* Ուկրաինական Վելիկայա Սևերինկա գյուղի դպրոցում կա Վասիլ Բիկովի թանգարան։
* 2004 թվականին գրողի հայրենիքում (Բիչկի գյուղում) բացվել է Վասիլ Բիկովի տուն-թանգարանը։
* 2014 թվականին Ժդանովիչի-6 ամառանոցային ավանում բացվել է բելառուսական գրականության պատմության պետական թանգարանի մասնաճյուղ «Վասիլ Բիկովի թանգարան-ամառանոց»։
* 2020 թվականին Մինսկ քաղաքի Մաքսիմ Տանկի փողոցում գտնվող № 10 տան վրա, որտեղ Բիկովն էր ապրում, տեղադրվել է նրան նվիրված հուշատախտակը։
* 2020 թվականին ուկրաինական Վելիկայա Սևերինկա գյուղում բացվել է Վասիլի Բիկովի հուշատախտակ։

## Վավերագրականացում
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Адамович А.* Васіль Быкаў = Василь Быков. — Мінск: Беларусь, 1986.
* *Бугаёў, Д. Я.* Васіль Быкаў: Нарыс жыцця і творчасці / Д. Я. Бугаёў. — Мінск: Народная асвета, 1987. — 206 с.
* *Буран В.* Васіль Быкаў. Нарыс творчасці. — Мінск: Мастацкая литаратура, 1976.
* *Гимпелевич Зина.* Василь Быков: Книга и судьба. — М.: Новое литературное обозрение, 2011. — ISBN 978-5-86793-853-6
* *Дедков И.* Василь Быков. Очерк творчества. — М.: Советский писатель, 1980.
* *Лазарев Л.* Василь Быков. Очерк творчества. — М.: Художественная литература, 1979.
* Наш Быкаў: Кніга ўспамінаў / уклад. Г. Бураўкін. — Мінск: Кніга, 2004. — 
* *Шагалов А.* Василь Быков. Повести о войне. — М.: Художественная литература, 1989. — ISBN 5-280-00721-8
* *Шапран Сяргей.* Васіль Быкаў. Гісторыя жыцця ў документах, публікацыях, успамінах, лістах. В 2-х тт. — Мінск: Гародня, 2009. — ISBN 978-83-61617-89-1
* *Zina J. Gimpelevich.* Vasil Bykau: His Life and Work. Montreal: McGill-Queen’s University Press 2005. ISBN 0-7735-2900-4

## Արտաքին հղումներ
* 
* Մահացածներին ցավոտ է, ցավոտ է՝ ողջերին/ Ա․ Նովիկովի և Վ․ Տելցինի հրատարակություն // «Գրականության հարցեր» 2004, № 6։
* ''Վասիլ Բիկով'' Արժանապատվության գինը։ Հիշողությունների գրքից։ // «Ազգերի ընկերություն» 2003, № 1։
* ''Վասիլ Բիկով'' Տան երկար ճանապարհը։ Հատվածներ գրքից։ Բելառուսերենից։ Նատալյա Իգրունովայի թարգմանությունը և ներածական գրառումը // «Ազգերի ընկերություն» 2003, № 8։
* Ինչպե՞ս Բիկովը դարձավ Բիկով. ինչն է նրան դարձրել այնպիսին, ինչպիսին կա-կենսագրություն
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի գրողներ
Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:Բելառուս գրողներ
Կատեգորիա:Բելառուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Բելառուս հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 9-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Բելառուս հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի պարտիզաններ
Կատեգորիա:Բելառուս թարգմանիչներ