Օլիմպիական մեդալ

**Օլիմպիական մեդալ** (; ), Օլիմպիական խաղերի  մրցույթների ժամանակ պատվո մեդալ՝ անձնական կամ թիմային մարզական ձեռքբերումների համար, ինչպես նաև համարվում է զարդարանք, գործածվում է Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի կողմից որպես Օլիմպիական շարժման գաղափար  ամբողջ աշխարհում։

Օլիմպիական մեդալն ունի որոշակի աստիճանավորում.
* ոսկե մեդալ — առաջին տեղի համար
* արծաթե մեդալ — երկրորդ տեղի համար
* բրոնզե մեդալ — երրորդ տեղի համար։

Բայց երբեմն այդ կարգը չէր պահպանվել, ինչպես I օլիմպիական խաղերում։ Ոսկե, արծաթե և բրոնզե մրցանակները միասին կոչվում են օլիմպիական մեդալների հավաքածու։

## Պատմություն
Անտիկ օլիմպիական խաղերի ժամանակ պարգևը  մեդալը չէր, այն ստեղծվել է ավելի ուշ։ Հնում մրցանակաբաշխությունը կարող էր լինել ինչ-որ բան. Հերակլեսը պարգևատրում էր ձիթապտղի  վայրի ծաղկեպսակով, հետագայում  Անտիկ օլիմպիական խաղերում՝  հելլենական ազգային խաղերում խաղարկվում էին տարբեր մրցանակներ։ Էնդիմիոն թագավորը տվեց իր թագավորությունը հաղթանակի համար, չնայած  մասնակիցների մեջ էին նաև իր որդիները։ Հաղթողն ստացավ մեծ  գումար՝ ոսկյա մետաղադրամ, փառք և տարբեր արժեքներ։ 293֊ին  Հին Հունաստանի  Օլիմպիադայի հաղթանակները  եղել  են բազմաթիվ մրցանակներ, պարգևատրվել են մոտավորապես 330 մասնակիցներ, բայց ոչ մի մեդալ չի ձուլվել և ոչ ոք չի պարգևատրվել մեդալով։
Առաջին անգամ որոշում է կայացվել ավանդական Առաջին Օլիմպիական կոնգրեսում 1894 թվականին Օլիմպիական խաղերի հաղթողներին  պարգևատրել մեդալներով, երկու տարի հետո կայացած I Օլիմպիական խաղում, որն անցկացվել է Հունաստանում՝ Աթենք քաղաքում։ Բոլոր հիմնական կանոնները, պարգևները և սկզբունքները ամրագրված է Օլիմպիական շարժման հիմնական հավաքածուի կանոնադրությունում՝ Օլիմպիական խարտիայում։ Հիմնական սկզբունքը նկարագրված է Օլիմպիական խարտիայիում, այն է մեդալների հանձնումը հաղթողներին՝ կախված գրաված տեղից. գրավելով առաջին և երկրորդ տեղերը՝ մարզիկները պարգևատրվել են 925-ի  նմուշի արծաթյա մեդալներով, իսկ հաղթողի մեդալը պետք է պատված լիներ վեց գրամ  մաքուր ոսկուց։ Մեդալի տրամագիծը մոտ 60 մմ է, հաստությունը՝ 3մմ։ Իսկ 3-րդ տեղի համար մարզիկները պարգևատրվել են բրոնզե մեդալներով։ Ստեղծված չափերը տարիների ընթացքում փոխվել է։ Փոխվել է նաև ձևը, սովորական կլոր ձևը փոխվել է 1900 թվականին II Օլիմպիական խաղերի ժամանակ, իսկ ձմեռային III Օլիմպիական խաղերի ժամանակ 1932 թվականին ընտրվել է ռելիեֆի ձևը։
Մինչև 1960 թվականը մեդալները պատրաստվում էին առանց կապերի և տրվում էր ուղիղ հաղթողների ձեռքը։ 1960 թվականի խաղերին Հռոմում կազմակերպիչները  առաջին անգամ պատրաստեցին բարակ բրոնզե շղթա ձիթենու ճյուղի ձևով, որպեսզի մեդալները կարողանային կախել մարզիկների պարանոցից։ Այդ գաղափարը դուր է եկել կազմակերպիչներին, և մինչ այժմ օլիմպիական մեդալները ամրացվում են շղթայով կամ ժապավենով։

Առավել առանձնանում է ձմեռային Օլիմպիական խաղերի մեդալների ձուլման ձևը. 1972 թվականի ձմեռային XIX Օլիմպիական խաղերի 2002 թվականին, իսկ 1998 թվականին XVIII խաղերի ժամանակ արտադրվեցին մեդալներ, նեղ անցքը վերևից՝ ժապավենն այդ անցքի մեջ մտցնելու համար։ Այս գաղափարը կիրառվել է ավելի ուշ գրեթե բոլոր օլիմպիական մեդալների համար։

## Ամառային
thumb|300px| I Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալ

### I Օլիմպիական խաղեր
1896 թվականի ապրիլին անցկացվել են ամառային I Օլիմպիական խաղերը Աթենքում, որտեղ խաղարկվել է 43 կոմպլեկտ մեդալներ 9 մարզաձևերից։ Խաղի առանձնահատկությունը կայանում էր նրանում, որ ոսկյա մեդալով պարգևատրում չի եղել․ մրցումներում  առաջին տեղ գրաված մարզիկին պարգևատրում էին արծաթե մեդալով, որը ոսկեջրած էր։ Երկրորդ տեղ գրաված մարզիկը պարգևատրվում էր բրոնզե մեդալով, երրորդ տեղի մրցանակը հաստատվել է ավելի ուշ, Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի որոշումից հետո։

Մեդալի դիմային երեսին փորագրված Օլիմպիական Զևսի գլուխը՝ հայրը Աստվածների։ Նա սեղմում է աջ ձեռքով գլոբուսը, նրա կողքին կանգնած է հաղթանակի աստվածուհի Նիկան, որը գլխավերևում ձեռքերով պահում է մեծ ձիթենու ճյուղ։ Ձախից դասավորոված ուղղահայաց դեպի վեր հունարեն մակագրությամբ . Օլիմպիա (; )։ Աջից ՝ նկարչի ազգանուն է Ժյուլ Շապլեն (; )։

Հակառակ երեսին պատկերված է Ակրոպոլիսը։ Վերևում կիսաշրջանաձև գրված է հունարեն տպագիր տառերով. «Միջազգային Օլիմպիական խաղեր» (; ), իսկ ներքևում շարունակվում է երկու տողով «Աթենքում, 1896» (; )։

### II Օլիմպիական խաղեր
left|thumb|140px|Պարգևատրամ դրվագամեդալ, հակառակ երես

Նույն կերպ, ինչպես նախորդ խաղերը, Ամառային Օլիմպիական խաղերում 1900 թվականին մասնակիցների մեդալները բաշխվել են հետևյալ կերպ․  յուրաքանչյուր մարզաձևից առաջին երկու տեղերը գրավածներին պարգևատրել են։ Հաղթողները պարգևատրում էին արծաթե, իսկ երկրորդ տեղ գրաված մասնակցին՝ բրոնզե մեդալով ։

Հոբելյանի առիթով մրցանակները տարբեր է եղել իր ձևով՝ ամառային Օլիմպիականա խաղերի պատմության մեջ առաջին և վերջին անգամ պարգևները ունեցել է ուղղանկյունի ձև (կոչվում էր  «դրվագամեդալ»)։ «Օլիմպիական խաղերի» արտահայտության մեջ դրվագամեդալի պարգևում, բացակայում է արձանի հուշամեդալը, որը կապված էր միաժամանակյա Օլիմպիական խաղերի անցկացման և Միջազգային ցուցահանդեսի հետ, որը անցկացվում էր Փարիզում։
Պատկերում պարգևատրման դրվագամեդալը և հուշամեդալը տարբերվում են, բայց նրանք պատրաստված են եղել նույն մետաղից, հիմնականում բրոնզից, ընդ որում դրվագամեդալը պատված էր արծաթով, և դա կարելի էր ընդունել որպես արծաթ։
Պատկերված նկարիչը հուշամեդալին պարզվել է՝ ֆրանսիացի Ժյուլ Շապլեն է, ով ստեղծել էր I Օլիմպիադայի՝ Աթենքի օլիմպիական պարգևները։ Մեդալի դիմային երեսին թևավոր հաղթանակի աստվածուհին է, սավառնում է օդում և տանում է հաղթողին։ Նրա աջ ձեռքին պսակ և արմավենու ճյուղ է։ Հաղթողը պահում է վառվող ջահ։ Գրությունը ֆրանսերեն է.«Exposition Universelle Internationale Paris 1900» ,Համաշխարհային ցուցահանդես  Փարիզ 1900 (; )։ Ներքևի մասում, Փարիզի ֆոնի վրա համայնապատկերի մակագրություն է դաջված. Exercices Physiques Et Sports (Ֆիզիկական վարժություններ և սպորտ)։

### III Օլիմպիական խաղեր
[thumb|left|300px|Արծաթե մեդալ[Վազք|վազք 800 մետրի համար]]

Այս խաղերից  սկսեցին պարգևատրել ոսկե, արծաթե և բրոնզե մեդալներով՝ երեք հաղթողների, ի տարբերություն նախորդ երկու օլիմպիական խաղերի։ Սակայն, ճիշտ այնպես, ինչպես 1900 թվականին, Օլիմպիական խաղերը համընկել էին Միջազգային ցուցահանդեսի հետ, որը անցկացվում էր Սենթ Լուիսում, Միսսուրի նահանգում (ԱՄՆ)։ ԱՄՆ-ի կառավարությունը  թողարկել էր մոտ 500 ոսկե, 500 արծաթե օլիմպիական պարգև և ավելի քան 1500 հուշամեդալներ։

Մեդալի դիմերեսի կենտրոնում  ամբողջ հասակով պատկերված է Խաղերի հաղթողը, աջ ձեռքին պահած պսակ, որի համար տարբեր  մարզիկներ մրցում են հաղթանակի համար, Ակրոպոլիսի ֆոնի վրա։ Վերևում կիսաշրջանձև գրված է. «Olympiad» (Օլիմպիադա), փոքր-ինչ ցածր  հորիզոնական «1904»։ Մեդալի հակառակ երեսին ամբողջ հասակով պատկերված է հաղթանակի աստվածուհին՝ հաղթողի պսակը և արմավենու ճյուղը ձեռքին, կանգնած  երկրագնդի վրա, նա թեքվել է աջ կողմ, իսկ ձախից՝ Օլիմպիական Զևսի կիսանդրին է։ Վերևում գրված է. «Universal Exposition» (Համաշխարհային ցուցահանդես)։ Ներքևում. «St. Louis, U. S. A.» (Սենթ Լուիս, ԱՄՆ)։ Աստվածուհուց աջ դափնու պսակն է, իսկ կենտրոնում  փորագրված է մարզաձև անունը, մեդալը, որը  նախատեսված է հաղթանակի համար։
Ութանկյուն ձև ունեցող հուշամեդալի դիմերեսին, որի վրա պատկերված է երեք գերբ՝ քաղաք, նահանգ և ԱՄՆ-ն․ այն  զարդարված է տերևներով և «1803» տարեթվով (տարեթիվը խորհրդանշում է Լուիզիանայի միացումն Ամերիկայի Միացյան Նահագներին, այդ իրադարձության հարյուրամյակի կապակցությամբ, և այն նվիրված էր համաշխարհային տոնավաճառին` Սենթ Լուիս)։ Մեդալի տեքստը. «Universal Exposition Commemorating The Olympic Games 1904, Physical Culture Department» (Համաշխարհային ցուցահանդես։ Ի պատիվ Օլիմպիական խաղերի, 1904։ Ֆիզիկական կուլտուրայի դեպարտամենտ)։ Այն փորագրված է Կազմկոմիտեի ստորագրությամբ խաղերի նախապատրաստման համար։ Իսկ հակառակ երեսին՝ օլիմպիական չեմպիոնի կազմվածքով մարզիկն է՝ ծագող արևի ֆոնին ձիթենու ճյուղով։ Մակագրությունը հետևյալն է․ «Olympic Games St. Louis USA 1904» (Օլիմպիական խաղեր, Սենթ Լուիս, ԱՄՆ, 1904)։

### IV Օլիմպիական խաղեր
Այս խաղերի մեդալի պատմությունը տարբերվում է իր յուրօրինակությամբ և յուրահատկությամբ, սովորություն է դարձել  կտրուկ փոխել դիզայնը, մետաղի կառուցվածքը և պարգևի չափը։
Այս սովորությունը չմերժեց  Լոնդոնը։ էսքիզի հեղինակը Բերտրամ Մակկենան  համագործակցել է Բրիտանական օլիմպիական խորհրդի հետ և որոշել են  մեդալը պատրաստել շատ փոքր՝ 33 մմ տրամագծով։  Մեդալների վերջնական էսքիզները տրվել է Արքայական Ակադեմիային հաստատման համար։

Խախտելով Օլիմպիական խարտիայի կանոնները, փոխվել է ոչ միայն չափերը, նաև մետաղների կազմը, հատկապես ոսկու տոկոսային մասը,  մրցանակային առաջին տեղի մեդալների համար։ Որոշում կայացվեց երանգ տալ մաքուր 583 որակի ոսկուց, ոչ թե ոսկեզօծ, ինչպես եղել է բոլոր նախորդ խաղերում։ Հատկապես այն կապված է չափերի փոքրացման հետ, այսպիսով այն նման էր մեծ հոբելյանական մետաղադրամի։

Մեդալի դիամերեսին  պատկերված է ամբողջ հասակով մերկ  աթլետը՝  հաղթողը, և երկու երեսին էլ կիասմերկ կանացի կազմվածքով պատկերներ,   աթլետի գլխին դնելով պսակ։ Ներքևում հետևյալ մակագրություն է. «Olympic Games London 1908» (Օլիմպիական խաղեր, Լոնդոն, 1908)։ Հակառակ երեսին պատկերված է սուրբ Գեորգիյա Պոբեդոնոսեցը ձիու վրա, հաղթանակած վիշաին, իսկ նրանց հաղթանակի աստվածուհին՝ արմավենու ճյուղը աջ ձեռքին։ Աջից հետին ֆոնի վրա մեծ կաղնու ծառ է։ Մեդալի եզրին փորագրված մարզաձևի անունը, հաղթանակի համար, որի համար այն նախատեսված է եղել։

### V Օլիմպիական խաղեր
Միևնույն ժամանակ Օլիմպիական խաղերի քաղաքի ընտրություն էր Ստոկհոլմում, իսկ Շվեդիայում որոշվում էր կազմակերպել մրցույթ լավագույն մեդալի էսիքզների համար։ Կազմկոմիտեն  որոշել էր տարածել մրցանակներ հետևյալ հերթականությամբ. անհատական մրցույթում հաղթողները կստանան ոսկե մեդալ, թիմային հաղթղ մասնակիցները՝ ոսկեզօծ արծաթե մեդալ, իսկ երկրորդ և երրորդ տեղերը՝ արծաթե և բրոնզե մեդալներ։
Բնորոշ առանձնահատկությունն այն է, որ պարգևատրման մեդալը մնացել էր նույնը, ինչպիսին Լոնդոնի Օլիմպիադայի ժամանակ էր, 1908 թվականին։ Հուշամեդալի և մեդալի էսքիզը  պատրաստվել է շվեդ քանդակագործ Էրիկ Լինդբերգը։

### XXIX Օլիմպիական խաղեր
250px|մինի|XXIX Օլիմպիական խաղերի մեդալի դիմային երես,առանց ժապավենի

2008 թվականի ամառային Օլիմպիական խաղերը, որ անցկացվում էր Պեկինում, խաղարկվել է 958 պարգև 28 մարզաձևերից։ 202 երկրներից 87-ը ստացել են մեդալներ, իսկ մնացածը մեկնեցին տուն առանց պարգևների։ Ընդամենը 11099 մարզիկներ են մասնակցել։

Ըստ Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի նախագծի ընտրությամբ, Վան Իպէնը մեդալների դիզային հեղինակն է, ում մտահղացումն է, որ Պեկինի Օլիմպիական խաղերի յուրաքանչյուր մեդալի հակառակ երեսին փորագրված է 2008 թվականի խորհրդանիշը և Օլիմպիական օղակները, իսկ դիմային երեսին պատկերված է հաղթանակի աստվածուհին, որի ֆոնի վրա պատկերված է հունական Պանատինաիկոսի մարզադաշտը, որը վերակառուցվել է նորագույն պատմության 1896 թվականին առաջին խաղերի համար։

## Մեդալների ցանկ
### Մեդալների պատրաստման համար նյութեր
**ՄՕԿ-ը տալիս է հետևյալ հանձնարարությունը (և հաստատում է վերջնական դիզայնը)։
**Առաջին տեղ (ոսկե մեդալ). պատրաստված արծաթից ոչ պակաս քան 925 նմուշի, ոսկե պատած 6 գրամ ոսկով։
**Երկրորդ տեղ (արծաթե մեդալ). 925 նմուշի արծաթ։
**Երրորդ տեղ(բրոնզե մեդալ). մեծ մասը պղինձը անագով և ցինկով; մետաղի գնիը մոտ $3 in 2010.

### Ամառային օլիմպիական խաղերի մեդալների դիզայն
Տեղեկություններ  ամառային Օլիմպիական խաղերի բոլոր մեդալների մասին։

### Ձմեռային  Օլիմպիական խաղերի մեդալների դիզայն
Տեղեկություններ ձմեռային օլիմպիական խաղերի բոլոր մեդալների մասին.

## Օլիմպիական մեդալներ և ֆիլատելիա
Օլիմպիակական  ֆիլատելիան ծնվել է ժամանակակից Օլիմպիական խաղերի հետ։ Առաջին մարկան նվիրված է եղել Օլիմպիական խաղերին, շրջանառության մեջ է դրվել փոստի միջոցով Խաղերի բացման օրը, ավելի շուտ, քան երկրորդ օրը, քանի որ որոշ  հեղինակների այդպես էին կարծում։ Հունաստանը արտադրել է հնարավոր մի քանի տեսակի մարկաներ ՝ մեդալներ ամառային Օլիմպիական խաղերի պատկերով, ինչպես նաև այլ երկրներ, ինչպես, օրինակ ԽՍՀՄը,Գամբիան, Լաոսը, Կորեան, Հունգարիան շրջանառության մեջ են դրել քիչ քանակով մարկաներ մեդալի իլյուստրացիայով, Սիերա Լեոնեը թողարկել է իր մարկան գլխավոր մրցանակի տարրերով։

Ամեն անգամ,  Խաղեր մասնակից երկրները ընկած ժամանակահատվածում, և երբեմն էլ տարբեր այլ պետություններ, պատրաստում են մարկաներ մեդալների պատկերով՝ ոսկի, արծաթ, բրոնզ։ Քանակը ֆիքսված չէ։ Չնայած որ, ամառային Օլիմպիական խաղերի դրվագամեդալը 1900 Փարիզի առավել անսովորն էր, մարկան պատրաստվել է մի քանի երկրներում և քիչ քանակությամբ, թեև մեդալները լավ համապատասխանում էին ձևին։

Մարկաների պատրաստման ավանդույթը, մրցանակը պատկերված Օլիմպիական խաղերի մեկնարկից առաջ, բայց այն վերջնական հաստատում է ՄՕԿ-ը, պահպանվել է մինչ օրս։

## Տես նաև
* Պիեռ դը Կուբերտենի անվան շքանշան
* Օլիմպիական խաղերի մեդալային ընդհանուր հաշիվ  
* Օլիմպիական մեդալակիրների ցուցակը ըստ մարզաձևերի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ինչպես է փոխվել ձմեռային Օլիմպիական խաղերի մեդալի դիզայնը

Կատեգորիա:Օլիմպիական մեդալներ