open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Աղվեսագի

**Աղվեսագի** (), **աղվեսաձետ**, **աղվեսապոչ**, **աղվեսախոտ**, դաշտավլուկազգիների (հացազգիներ) ընտանիքի բազմամյա կամ միամյա խոտաբույսերի ցեղ։
## Ձևաբանություն
Ցողունի բարձրությունը 10-50 սմ է։ Ծաղկաբույլը էլիպսաձև, կամ գլանաձև հասկանման հուրան է։ Հասկիկները երկսեռ են՝ մեկական ծաղկով։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ Պտուղը երկու կողմից սեղմված հատիկ է։ Կերաբույս է։

## Տարածվածությունը Հայաստանում
Հայտնի է մոտ 50, ՀՀ-ում՝ 9 տեսակ՝ աղվեսագի դաշտային (*A. myosuroides*), աղվեսագի համաչափ (*A. aequalis*), աղվեսագի հայկական (*A. armenus*), աղվեսագի Օշեի (*A. aucheri*) և այլն։ Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է առավելապես խոնավ հողերում, ալպյան, ենթալպյան մարգագետիններում, տափաստաններում, անտառեզրերին, աղբոտում հացահատիկի ցանքերը և պտղատու այգիները։ Հաճախ առաջացնում է ճիմ։

## Գեղարվեստական գրականության մեջ
* Աղվեսապոչ։ Աննա Սաքսե, «Հեքիաթներ ծաղիկների մասին», Ե., Դարակ, 2020, էջ 43-44։

Կատեգորիա:Դաշտավլուկազգիներ
Ալեմպոիս

**Ալեմպոիս** (, հնագույն վարչական միավոր ներկայիս Էստոնիայի Հանրապետությունում։ Ոչնչացվել է գերմանացիների կողմից 1224 թ․–ին։

## Արտաքին հղումներ
* Kuidas elasid inimesed vanasti, möödunud sajandil ja praegu  
* Eesti haldusjaotus ja võõrvõimude vaheldumine läbi aegade  

Կատեգորիա:Էստոնիայի պատմություն
Կատեգորիա:1224
39 (թիվ)

**39** (**երեսունինը**), բնական թիվ է
## Աստղագիտության մեջ
* 39 կարգային թիվն է կրում Լեթիցիա աստերոիդը
## Քիմիայում
* 39-ը Իթրիումի ատոմային թիվն է
## Այլ
* 39-ը Ֆրանսիայի Յուրա դեպարտամենտի կարգային թիվն է
* 39-ը բրիտանական Qween խմբի երգերից է
## Տես նաև
* 39-րդ հարավային զուգահեռական
* 39-րդ հյուսիսային զուգահեռական
## Արտաքին հղումներ
Կոնդենսացիոն էլեկտրակայան

մինի
**Կոնդենսացիոն էլեկտրակայան** (ԿԷԿ), ջերմային կամ ատոմային էլեկտրակայան՝ հանդերձված կոնդենսացիոն շոգետուրբիններով։ էլեկտրակայանների ամենատարածված տեսակն է։ Աշխատանքի հիմքում ընկած է ջերմային էներգիան մեխանիկականի վերածելու Ռենկինի թերմոդինամիկական ցիկլը։ Շոգեգեներատորում վառելիքի քիմիական կապի էներգիան փոխակերպվում է ջերմայինի և հաղորդվում ջրային գոլորշուն։ Տուրբինում գոլորշու էներգիան վերածվում է հոսքի կինետիկ և ապա լիսեռի պատման մեխանիկական էներգիայի։ էլեկտրագեներատորում այն վերածվում է էլեկտրականի։ Նման ձևով ատոմային ԿԷԿ-ում փոխակերպվում է միջուկային կապի էներգիան, ԿԷԿ-երի աշխատանքի շահավետությունը բնութագրվում է ՕԳԳ-ով (կամ վառելիքի տեսակարար ծախսով), որը, շնորհիվ թարմ գոլորշու բարձր պարամետրի (570&nbsp;°C, 24 ՄՊա և ավելի) և աշխատած գոլորշու խոր ընդարձակման (մինչև 3, 5—5 կՊա), հասնում է 38—44%։ Դրան նպաստում է նաև ջրի ռեգեներատիվ տաքացման և գոլորշու միջանկյալ գերտաքացման կիրառումը։ Ածխով և մազութով աշխատող ԿԷԿ-երը ունեն բարդ վառելիքային տնտեսություն և կառուցվում են արդյունահանման վայրերին մոտ։ Պետք է նախատեսել նաև կոնդենսատորները հովացնող ջրի բավարար հզոր (տասնյակ մ3/վ) աղբյուրի առկայությունը կամ կայանը սարքավորել շրջապտուտային ջրամատակարարման համակարգով։ ԿԷԿ-երի հզորությունը հասնում է 3 ԳՎա, մինչև 5 ԳՎա։ Նրանք հանդերձվում են 300—1200 ՄՎա հզորության տուրբագեներատորներով, որոնք շոգեգեներատորների հետ մեկտեղ կազմում են տեխնոլոգիապես գրեթե միմյանցից անկախ բլոկներ (բլոկային ԿԷԿ)։ ԿԷԿ-երի ընդհանուր շահավետությունը բնութագրվում է տեղակայված 1 կՎա հզորության արժեքով և էլեկտրաէներգիայի ինքնարժեքով։

Կատեգորիա:Էլեկտրակայաններ
Աղվեսասնկեր

**Աղվեսասնկեր** (), *Cantharellaceae* ընտանիքի սնկերի ցեղ։

## Ձևաբանություն
Գլխարկը (տրամագիծը՝ 3-11 սմ) դեղին է, դեղնաձվագույն, ուռուցիկ, տափակ կամ ձագարաձև, ալիքավոր, երբեմն՝ ոլորված բարակ եզրերով, մակերեսը՝ հարթ։ Ոտիկը (երկարությունը՝
1-6 սմ, հաստ.՝ 0, 5-2 սմ) գլխարկի գույնի է, վերին մասում՝ լայնացած։ Պտղամիսն սպիտակ է, թույլ դեղնավուն, խիտ, հաճելի, ուժեղ սնկահոտով, գրեթե երբեք չի որդնում։ Թիթեղները հաստ են, նոսր, դեղին, ծալքերի տեսքով իջնում են ոտիկի վրա։ Միջին որակի ուտելի սունկ է։ Օգտագործվում է թարմ, աղ և թթու դրած։
## Տարածվածությունը Հայաստանում
ՀՀ-ում հայտնի է 2 տեսակ առավել տարածված է աղվեսասունկ իսկականը (*C. cibarius*)՝ Տավուշի, Լոռու մարզերի ասեղնատերև և սաղարթավոր անտառներում, հաճախ՝ մեծ խմբերով՝ հուլիս-հոկտեմբերին։ Աճում է ծառերի տակ փտած բնափայտի կոճղերի կամ հողի վրա, առաջացնում է միկոռիզ։

Կատեգորիա:Աղվեսասնկեր
Կատեգորիա:Ուտելի սնկեր
Էտիեն Բոննո դը Կոնդիլյակ

**Էտիեն Բոննո դը Կոնդիլյակ** (, ), ֆրանսիացի փիլիսոփա-լուսավորիչ, ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ (1768)։ Գաբրիել Մաբլիի եղբայրը։ Մասնակցել է «Հանրագիտարանի» աշխատանքներին։ Ջոն Լոքի անմիջական ազդեցությամբ զարգացրել է սենսուալիսաական տեսությունը։ Ժխտել է Ռենե Դեկարտի բնածին գաղափարների տեսությունը՝ գտնելով, որ մարդու ունակությունների զարգացումը բացարձակապես որոշվում է փորձով, վարժությամբ և դաստիարակությամբ, իսկ գիտելիքները և հոգևոր ունակությունները (մտածողություն, կամք, երևակայություն և այլն) լոկ զգայության արդյունք են։ Կոնդիյակն ասոցիատիվ (զուգորդական) հոգեբանության հիմնադիրներից է։ Քննադատել է ֆիզիոկրատներին։ Կոնդիյակի սենսուալիզմը և XVII դ. իդեալիստական մետաֆիզիկայի (Նիկոլյա Մալբրանշ, Գոդֆրիդ Լայբնից) քննադատությունը նպաստել են ֆրանսիական մատերիալիզմի զարգացմանը։ Կոնդիյակի տրամաբանությունը, որն ըմբռնվել է որպես նշանների ընղհանուր քերականություն, հետաքրքրություն է ներկայացրել XVIII դ. վերջին ու XIX դ. սկզբին։

XIX դ. հայ իմաստասերները որպես հեղինակություն հաճախ հիշատակել են Կոնդիյակին կամ անուղղակիորեն պաշտպանել նրա ուսմունքը, սակայն քննադատել են (Ն. Ռուսինյան, Գ. Աշըգյան) նաև Կոնդիյակի ծայրահեղ սենսուալիզմը։

## Տես նաև
* Ջոն Լոք
* Ռենե Դեկարտ
* Ասոցատիվ հոգեբանություն
* Ծայրահեղ սենսուալիզմ
* Մետաֆիզիկա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:18-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հոգեբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աստվածաբաններ
Վիկտոր Հեն

**Վիկտոր Հեն** (, ), պատմաբան, մշակույթի պատմությանը, գրականությանը վերաբերող բազմաթիվ աշխատությունների հեղինակ։

1846 թվականին գերմաներեն է դասավանդել Տարտուում, 1855 թվականին՝ Սանկտ Պետերբուրգում, 1873 թվականին՝ Բեռլինում։

## Ստեղծագործություններ
* *Kulturpflanzen und Hausthiere in ihrem Übergang aus Asien nach Griechenland und Italien sowie das übrige Europa. Historisch-linguistische Skizzen*. Berlin 1870, 5. Aufl. 1888, 9. Aufl. 1963 = Reprint der 8. Aufl. von 1911.
* Die Physiognomie der italienischen Landschaft (1844)
* Italien (1867)
* Das Salz (1873)
* Gedanken über Goethe (1887)
* Ueber Goethes Hermann und Dorothea (1893)
* Tagebuchblätter (1892)
* Reisebilder aus Italien und Frankreich (1894)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Karl Deichgräber։ Hehn, Victor Amadeus. In։ Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 8. Duncker & Humblot, Berlin 1969, S. 236—238.

Կատեգորիա:Էստոնացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Տարտուի համալսարանի շրջանավարտներ
ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միություն

**ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միություն** (, 1932-1957 թվականին՝ **Խորհրդային կոմպոզիտորների միություն**), խորհրդային կոմպոզիտորներին և երաժշտագետների միավորող պետական ստեղծագործական կազմակերպություն նախկին Խորհրդային Միությունում։

Ստեղծվել է 1932 թվականին, ՀամԿ(բ)Կ Կենտկոմի «Գրական-գեղարվեստական կազմակերպությունների վերակառուցման մասին» որոշմամբ (հնգամյա պլանի կուլտուրական հեղափոխության վերջին տարվա համար)։

1932-1940 թվականներին ԽՍՀՄ  կոմպոզիտորների միության կազմակերպություններ ստեղծվեցին Մոսկվայում և Լենինգրադում, միութենական ու ինքնավար հանրապետությունների մայրաքաղաքներում, մի քանի մարզային կենտրոններում։ 1939 թվականից գործել է ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության կազմկոմիտեն։ Կոմպոզիտորների I համամիութենական համագումարը 1948 թվականին ընդունել է ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության կանոնադրությունը և ընտրել վարչության կազմը։ Բարձրագույն մարմինն է եղել համամիութենական համագումարը (II համագումարը՝ 1957 թվականին, 111-ը՝ 1962 թվականին, IV-ը՝ 1968 թվականին, V-ը՝ 1974 թվականին)։ Գործադիր մարմինն է եղել վարչությունը, որ անցկացնում էր պլենումներ և ընտրում քարտուղարություն։ Հետստալինյան ժամանակաշրջանի առաջին հիմնադիր համագումարի ժամանակ, որը տեղի ունեցավ 1960 թվականի ապրիլին, Մոսկվայում, կոմպոզիտոր Դմիտրի Շոստակովիչը միաձայն ընտրվեց գլխավոր քարտուղար։

ԽՍՀՄ փլուզումից հետո միությունը դադարեց գոյություն ունենալուց։ 1992 թվականի ապրիլի 22-ին այն վերածվեց Կոմպոզիտորական կազմակերպությունների միջազգային ասոցիացիայի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ստեղծագործական միություններ
Պատվո շքանշանի ասպետների ցանկ

Ստորև ներկայացված է Պատվո շքանշանի ասպետների ցանկը։ Ներկայացված են միայն Հայաստանի Նախագահ Սերժ Սարգսյանի կողմից պարգևատրված անձինք (2008 թ. ապրիլի 9-ից առ այսօր)։ Մինչ այդ պարգևատրվածների ցանկը կտեղադրվի տվյալների ձեռքբերումից հետո։

### 2008 թվական

### 2009 թվական

### 2010 թվական

### 2011 թվական

### 2012 թվական

### 2013 թվական

### 2014 թվական

### 2015 թվական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ շքանշաններ
Սակալա (պատմական շրջան)

thumb|Էստերի երկիրը
thumb|Էստոներենի հարավային ճյուղի գործածության տարածք
**Սակալա** (), ժամանակակից Էստոնիայի ինը շրջաններից մեկը, պատմականորեն՝ Լիվոնյայի հյուսիս–արևմուտքում։ Համապատասխանում է ներկայիս Վալգամաա և Պյարնումաա նահանգների տարածքին։ Առաջին հիշատակությունները թվագրվում են 13–րդ դարին): Երկիրը գտնվել է Կիևյան Ռուսիայի ենթակայության ներքո մինչև 1061 թ․–ը, երբ Տարտու քաղաքը հրդեհվեց։ Լիվոնյան խաչակրաց պատերազմից հետո այն ընդգրկվել է Լիվոնյան համադաշնության կազմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի պատմություն
40 (թիվ)

**40** (**քառասուն**), բնական թիվ է
## Աստղագիտության մեջ
* 40 կարգային թիվն է կրում Հարմոնիա աստերոիդը
## Քիմիայում
* 40-ը Ցիրկոնիումի ատոմային թիվն է
## Այլ
* 40-ը Ֆրանսիայի Լանդեր դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Կրոնում
### Քրիստոնեություն
* 40 օրվա դեգերումներից հետո մարդու հոգին՝ նրա մահանալուց հետո, ի վերջո, հասնում է «Արդար դատաստանին»։ Այստեղից է առաջացել «քառասունքը»
### Հուդայականություն
* 40 տարում անապատում դեգերումներից հետո Մովսես մարգարեն հրեաներին Եգիպտոսից հասցրեց Ավետյաց երկիր
### Իսլամ
* 40 տարեկանում Մուհամեդը դարձավ մարգարե
## Տես նաև
* 40-րդ հարավային զուգահեռական
* 40-րդ հյուսիսային զուգահեռական
## Արտաքին հղումներ
Լուսիկ Քոշյան

**Լուսիկ Գևորգի Քոշյան** (), հայ ժողովրդական երգչուհի, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1961)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Բաքվում։ 1938-1961 թթ. եղել է հայկական ժողովրդական երգի-պարի անսամբլի առաջատար մենակատարուհի, 1961-1984 թթ.` Հայֆիլհարմոնիայի մենակատարուհի։ Կատարողական վարպետությունը ձևավորվել է անսամբլում՝ Թաթուլ Ալթունյանի, Իլյա Արբատովի, Է. Մանուկյանի ղեկավարությամբ։ Նրա կատարմամբ լայն ճանաչում են գտել «Բինգյոլ», «Մաճկալ», «Ես պուճուր եմ», «Լուսնյակ գիշեր», «Ջաղացս պատիկ-պատիկ» ժողովրդական, գուսաններ Ջիվանու, Շերամի, Հավասու, Աշոտի, Շահենի երգերը։ Հանդես է եկել ԽՍՀՄ քաղաքներում, արտերկրում։ Պարգևատրվել է Պատվո շքանշանով։ 1961 թվականին արժանացել է ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստի կոչմանը։ Մահացել է Երևանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1921 ծնունդներ
Կատեգորիա:1984 մահեր
Կատեգորիա:Ապրիլի 2 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բաքու քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային երգչուհիներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 26 մահեր
Ռոհուսի կղզի

**Ռոհուսի**, էստոնական փոքր կղզի Հյուսիսային Էստոնիայում։ Ենթարկվում է Հարյումաա նահանգի Յիելեհտմե շրջանին։ 1998 թվականից կղզին հանդիսանում է OÜ Merilaine ընկերության սեփականությունը։

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կոնչերտո գրոսսո

**Կոնչերտո գրոսսո** (՝ մեծ կոնցերտ), 17-18-րդ դարերում անսամբլային-նվագախմբային երաժշտության ժանր, հիմնված մենանվագ մի խումբ նվագարանների (կոնցերտինո) և ողջ անսամբլի կամ նվագախմբի (ռիպիենո, տուտտի) հակադրության վրա։ Կոնցերտի տարատեսակն է։ Ծնունդ է առել 17-րդ դարում, Իտալիայում, մենանվագ կոնցերտի հետ գրեթե միաժամանակ։ Սկզբում կոնցերտինոն ընդգրկում էր երկու ջութակի ու թավջութակի նվագամասերը և գեներալ բասը (տրիո-սոնատի կազմը)։ Կոնչերտո գրոսսոները բաղկացած էին տարբեր քանակի (4-7) մասերից, հետագայում լարայինների հետ օգտագործվեցին նաև փողային նվագարաններ, հաստատվեց եռամաս (արագ-դանդաղ-արագ) ձևը։ Կոնչերտո գրոսսոներ են գրել Իտալիայում՝ Ա. Կորելլին, Ջ. Տորելլին, Անտոնիո Վիվալդին, Գերմանիայում՝ Գ. Տելեմանը, Յոհան Սեբաստիան Բախը, Գ. Հենդելը։ Հինավուրց ժանրի վերածնման արտահայաությունն էին Մ. Ռեգերի, Է. Կշենեկի, Ի. Ստրավինսկու կոնչերտո գրոսսոները (20-րդ դար)։

## Տես նաև
* Սոնատ

Կատեգորիա:Երաժշտական ոճեր
Նինալեյդ կղզի

**Նինալեյդ** էստոնական փոքր, անմարդաբնակ կղզի Բալթիկ ծովում, Հիյումաա կղզուց հյուսիս–արևմուտք։

## Արտաքին հղումներ
* Tageo.com: Map of Ninalaid

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կեռլիճ

**Կեռլիճ**, փոքրիկ լիճ Հայկական լեռնաշխարհի Բյուրակն (Բինգյոլ) բարձրավանդակում, Հավատամք լեռան լանջին, 3600 մետր բարձրության վրա։ Անունն ստացել է կեռ (աղեղնաձև է) լինելու պատճառով։ Ջուրը սառնորակ է, խորությունը հասնում է 70 մետրի։ Լճում աճում է տառեխ ձուկը։

Այս լճի հետ կապված են բազմաթիվ ավանդություններ ու ժողովրդական զրույցներ։ Տեղի հայ բնակիչները համոզված էին, թե Կեռլիճի ջրերը ստորերկրյա անցուղիով հոսում են դեպի Վանա լիճը, այնտեղ հասցնելով նաև տառեխ ձուկը։

Ըստ ավանդության Հայկ Նահապետը այս լճին է պահ տվել իր լայնալիճ աղեղը, որով սպանել է բռնակալ Բելին։

Կատեգորիա:Թուրքիայի լճեր
41 (թիվ)

**41** (**քառասունմեկ**), բնական թիվ է
## Աստղագիտության մեջ
* 41 կարգային թիվն է կրում Դափնե աստերոիդը
## Քիմիայում
* 41-ը Նիոբիումի ատոմային թիվն է
## Այլ
* 41-ը Ֆրանսիայի Լուար-է-Շեր դեպարտամենտի կարգային թիվն է
* +41-ը Շվեյցարիայի միջազգային հեռախոսային կոդն է
## Տես նաև
* 41-րդ հարավային զուգահեռական
* 41-րդ հյուսիսային զուգահեռական
## Արտաքին հղումներ

* Prime Curios! 41 Prime Pages-ից
Survival (այլ կիրառումներ)

**Survival** կարող է նշանակել՝

* Survival (Muse-ի երգը) ― Muse-ի երգը 2012 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի համար
* Survival (Էմինեմի երգը) ― Երգ Էմինեմի The Marshall Mathers LP 2 ալբոմից
42 (թիվ)

**42** (**քառասուներկու**), բնական թիվ է
## Աստղագիտության մեջ
* 42 կարգային թիվն է կրում Իսիս աստերոիդը
## Քիմիայում
* 42-ը Մոլիբդենի ատոմային թիվն է
## Այլ
* 42-ը Ֆրանսիայի Լուար դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տես նաև
* 42-րդ հարավային զուգահեռական
* 42-րդ հյուսիսային զուգահեռական
## Արտաքին հղումներ
Ռեյգիլեյդ կղզի

**Ռեյգիլեյդ**, էստոնական փոքր կղզի Բալթիկ ծովում, Կիռգեսսաառե գյուղից 0,2 կմ հեռու։ Զբաղեցնում 0,2964 հա տարածք։ Ամենաբարձր գագաթը գտնվում է ծովի մակարդակից 5 մ բարձրության վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
43 (թիվ)

**43** (**քառասուներեք**), բնական թիվ է
## Աստղագիտության մեջ
* 43 կարգային թիվն է կրում Արիադնե աստերոիդը
## Քիմիայում
* 43-ը Տեխնեցիումի ատոմային թիվն է
## Այլ բնագավառներում
* 43-ը Ֆրանսիայի Վերին Լուար դեպարտամենտի կարգային թիվն է
## Տես նաև
* 43-րդ հարավային զուգահեռական
* 43-րդ հյուսիսային զուգահեռական
## Արտաքին հղումներ
Կեչուա (ազգ)

**Կեչուա** *(կիչուա, կեշուա)* (), Հարավային Ամերիկայի ժամանակակից հնդկացի ժողովուրդ։ Պերուի, Բոլիվիայի, էկվադորի բնակչության զգալի մասը։ Բնակվում են նաև Արգենտինայի և Չիլիի հյուսիսում։

Ընդհանուր թիվը՝ մոտ 9,6 - 25,2 մլն։ Խոսում են կեչուա լեզվով։ Հիմնականում կաթոլիկներ են, պահպանել են նաև մինչքրիստոնեական հավատալիքների վերապրուկներ։

16-րդ դարի իսպանական նվաճումները, ապա ստրկատիրական ու ֆեոդալական շահագործման զանազան ձևերը նպաստեցին կեչուաների ցեղային միջնորմների վերացմանը, էթնիկական միաձուլմանը, ազատագրական շարժման վերելքին և ազգային միասնական լեզվի ձևավորմանը։

19-րդ դարի առաջին քառորդում, ներառնելով բազմաթիվ էթնիկական խմբեր, ձևավորվեց կեչուա ազգությունը։

Կեչուաները զբաղվում են գյուղատնտեսությամբ, մասամբ՝ արհեստներով, աշխատում լեռնային, և տեքստիլ արդյունաբերության մեջ։

## Գրականություն
* Guardia Mayorga, Cesar A. Diccionario kechwa-castellano, castellano-kechwa. Lima, 1970, p.&nbsp;11.

Կատեգորիա:Էթնիկ խմբեր
Կատեգորիա:Հնդկացիներ
Կոնսերվացում

**Կոնսերվացում** (լատ. conservatio — պահպանում), արվեստի և ճարտարապետական ստեղծագործությունների, հուշարձանների, հնագիտական նյութերի, ձեռագրերի, գրքերի, արխիվային փաստաթղթերի և այլնի լիարժեք, երկարատև ու անվնաս պահպանումը տարբեր պայմաններում ու եղանակներով։ Կոնսերվացումը սերտորեն կապված է վերականգնման հետ։ Կայուն ջերմաստիճանի և օդի խոնավության պահպանումը, համապատասխան լուսավորումը, փոշու, բորբոսի, միջատների չեզոքացումը կոնսերվացման պարտադիր պայմաններ են։ Կիրառվում են առարկաների ծածկման և ամրացման պաշտպանական տարբեր միջոցներ (հատուկ միացություններով պատում և ներծծում)։ Կոնսերվացման մեթոդի մշակմամբ և իրականացմամբ զբաղվում են մասնագիտացված լաբորատորիաներ ու արվեստանոցներ, Հայաստանի պատմության պետական թանգարանի թանգարանային արժեքների կոնսերվացման և վերականգնման, Հայաստանի պետական պատկերասրահի թանգարանային-արժեքների վերականգնման, Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվ. Մատենադարանի ձեռագրերի ախտահանման, վերականգնման և վերակազմման բաժինները, ՀՀ Ա. Մյասնիկյանի անվ. հանրապետական գրադարանի հիգիենայի և վերականգնման ենթաբաժինը, ՀՀ պետշինի հուշարձանների պահպանության և վերականգնման վարչության գիտա-արտադրական արվեստանոցը, ՀՀ պետ. կենտրոնական արխիվների փաստաթղթերի վերանորոգման և վերականգնման լաբորատորիան։

## Տես նաև
* Պահպանում (ճարտարապետական)
* Վերականգնում (ճարտարապետական)

Կատեգորիա:Մշակութային ժառանգություն
Կատեգորիա:Կոնսերվացում
Կատեգորիա:Արխիվագիտություն
Ագարակի պղինձ-մոլիբդենային հանքավայր

**Ագարակի պղինձ-մոլիբդենային հանքավայր**, հանքավայր Հայաստանի Սյունիքի մարզում՝ Մեղրի քաղաքից մոտ 8&nbsp;կմ հյուսիս-արևմուտք։

## Շահագործում
Հայտնի է 1853 թվականից։ 1857-1913 թվականներին շահագործվել է ընդմիջումներով։ Հետախուզվել է 1930 թվականից, շահագործվել 1963 թվականից՝ բաց եղանակով։ Միջինից բարձր ջերմաստիճանի ջրաջերմային հանքավայր է։ Երկրաբանական կառուցվածքում մասնակցում են Մեղրու պլուտոնի տարբեր հասակի ներժայթուքներ։ Հանքաբեր են գրանոսիենիտային ապարները և դրանց հատող գրանոդիորիտ-պորփյուրների զանգվածը։ Հանքայնացումն ունի շտոկվերկային բնույթ։
 
Հանքանյութը կազմված է հիմնականում պիրիտ, խալկոպիրիտ, մոլիբդենիտ միներալներից, որոնք առաջացնում են մանր, նոսր ցան՝ հանքայնացած քվարցային երակիկների զուգակցությամբ։ Ստացվում են մոլիբդենային և պղնձային խտանյութեր։

Հանքավայրը հարում է Տաշտունի բեկվածքին, արևելքից սահմանափակվում է խոշոր բեկվածքով։

Հանքանյութը հարստացվում է Ագարակի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի հարստացուցիչ ֆաբրիկայում։ Արդյունաբերական նշանակություն ունեն պղինձը և մոլիբդենը։

Կատեգորիա:Հանքավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի հանքավայրեր
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի աշխարհագրություն
Ազնիվ մետաղներ

մինի|Ազնիվ մետաղների նմուշների հավաքածու

**Ազնիվ մետաղներ**, թանկարժեք մետաղներ, քիմիապես կայուն, դժվարահալ, կռելի, արտաքին տեսքով գեղեցիկ մետաղներ։ Ազնիվ մետաղներ են ոսկին, արծաթը, պլատինը և պլատինային մետաղները (իրիդիում, օսմիում, պալադիում, ռոդիում, ռութենիում)։

## Կիրառություն
Օգտագործվում են տեխնիկայի տարբեր բնագավառներում (սարքաշինություն, էլեկտրոնիկա, բժշկություն, գեղազարդիչ կիրառական արվեստում՝ հատկապես ոսկերչության մեջ (հաճախ՝ համաձուլվածքների ձևով), նաև՝ որպես արժութային մետաղ։

## Հայաստանում
Հայկական լեռնաշխարհում ազնիվ մետաղներն օգտագործել են հնագույն ժամանակներից։ Հնագիտական պեղումներից հայտնաբերվել են մ․թ․ա․ II հազարամյակին վերագրվող ոսկե, արծաթե զարդեր և կենցաղային առարկաներ։ Հայաստանում ազնիվ մետաղներ հանդիպում են մետաղային (պղնձի, երկաթի, բազմամետաղային) հանքավայրերում՝ որպես ուղեկից մետաղներ։ Հայտնի են նաև Սոթքի ոսկու հանքավայրը, Լիճքվազ-Թեյի ոսկու հանքավայրը, Մեղրաձորի ոսկու հանքավայրը։

Կատեգորիա:Մետաղներ
Կատեգորիա:Ազնիվ մետաղներ
Աղտոր

**Աղտոր** (), աղտորատունկ, սումախ, թիթում, աղտորազգիների ընտանիքի տերևաթափ, երբեմն՝ մշտադալար ծառերի կամ թփերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 60 (այլ տվյալներով՝ 250), Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ աղտոր դաբաղային կամ կաշեգործական (*R. coriarla*)։

## Ձևաբանություն
Ցողունի բարձրությունը 3-5 (մինչև 8)&nbsp;մ է։ Տերևները թավոտ են, բարդ, եռամաս կամ կենտփետրաձև, տերևիկները՝ ձվաձև, ատամնաեզր։ Ծաղկաբույլը հուրանանման է, ծաղիկները՝ մանր, կանաչասպիտակավուն։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին։ Պտուղը փոքրիկ կորիզապտուղ է։ Սննդի մեջ օգտագործում են որպես համեմունք, բժշկությաև մեջ՝ արյունահոսությունը դադարեցնող միջոց։ Պարունակում է դաբաղանյութեր, վիտամիններ, ներկանյութեր։ Տերևներից և ընձյուղներից ստանում են սև, ցողուններից՝ դեղին, արմատների կեղևից՝ դարչնագույն ներկեր։ Աղտորը առաջացնում է առատ արմատային մացառներ (կարելի է անտառապատել էրոզացված չոր, քարքարոտ թեքությունները)։

## Տարածվածությունը Հայաստանում
Հանդիպում է Վայոց ձորի, Սյունիքի, Լոռու մարզերում։ Աճում է չոր, քարքարոտ լանջերին (մինչև 1500&nbsp;մ բարձրություններում)։

Կատեգորիա:Աղտորազգիներ
Կատեգորիա:Արևելյան խոհանոց
Կատեգորիա:Համեմունքներ
Կոնսիստորիա

**Կոնսիստորիա** (՝ ժողովատեղի), 
# Հին Հռոմում կայսերական գաղտնի խորհուրդ (հատկապես օրենսդրական հարցերով)։ 
# Նախահեղափոխական Ռուսաստանում թեմական վերնախավին կից կազմակերպություն՝ եկեղեցա-վարչական, եկեղեցա-դատական իրավասություններով։ 
# Կաթոլիկ եկեղեցում՝ կարդինալների խորհրդակցություն պապի նախագահությամբ։ 
# Լութերական եկեղեցու վարչական մարմին։
Ալավերդու պղնձի հանքավայր

**Ալավերդու պղնձի հանքավայր**, հանքավայր Հայաստանի Լոռու մարզում, Ալավերդի քաղաքից 3&nbsp;կմ հյուսիս։ Միջին և ցածր ջերմաստիճանների, փոքր խորության ջրաջերմային հանքավայր է։ Երկրաբանական կառուցվածքում մասնակցում են 1300-1400&nbsp;մ հաստության յուրայի հրաբխանստվածքային ապարներ, տուֆեր և դրանց մեջ ներդրված տարբեր կազմերի դայքեր։ Հանքավայրը հարում է Ալավերդու կամարածալքի հյուսիս-արևմուտքով անցնող տեկտոնական բեկվածքին։

## Նկարագրություն
Հանքանյութի տեղայնացման համար կարևոր նշանակություն են ունեցել տարբեր ուղղությունների խզումնային խախտումները, ապարների ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները և քիմիական կազմը։ Հանքավայրում հայտնաբերվել ու շահագործվել են 40-ից ավելի հանքամարմիններ՝ շտոկներ, ոսպնյակներ, երակներ, երակիկացանավոր հանքագոտիներ և այլն։ Հանքանյութը կազմված է հիմնականում պիրիտ, խալկոպիրիտ, սֆալերիտ, գալենիտ միներալներից։ Խառնուրդների ձևով հանդիպում են նաև ոսկի, արծաթ, սելեն, թելուր, բիսմութ, կադմիում։ Հանքանյութում պղնձի պարունակությունը 0, 7-3% է։ Առանձնացվում են պիրիտային, պիրիտ-խալկոպիրիտային, գալենիտ-սֆալերիտ-պիրիտային, բարիտ-գիպսային հանքատեսակները։

1886 թվականին ֆրանսիացի երկրաբան Ժ․ Մորգանը հանքախորշերի մոտ հայտնաբերել է պղնձադրամներ, որոնք վկայում են դեռևս մ․թ․ա․ 9-8-րդ դարերում հանքավայրի հայտնի լինելու և մասամբ շահագործվելու մասին։ Հայտնաբերվել են նաև բրոնզեդարյան կացնի կաղապարներ։

Հանքավայրի երկրաբանական կառուցվածքի, ապարագիտական ու քիմիական կազմերի, տեկտոնիկայի, հանքամարմինների ձևերի ու չափերի, ծագման ու հասակի հարցերի ուսումնասիրությամբ զբաղվել են երկրաբաններ Վ․ Գրուշևոյը, Կ․ Պաֆենհոլցը, Օ․ Ստեփանյանը, Հ․ Մաղաքյանը, Ս․ Մկրտչյանը և ուրիշներ։

## Շահագործում
Ալավերդու պղնձի հանքավայրը եղել է Հայաստանի պղնձի արդյունահանման հիմնական տեղամասը, որտեղից կորզվել են նաև կապար, ցինկ, արծաթ, ոսկի և այլն։ 1955 թվականին հանքադաշտի հարավ-արևմուտքում հայտնաբերվել են արդյունաբերական նշանակության զգալի պաշարներ։ 18-րդ դարում պղինձը պարզունակ եղանակով ձուլել են տեղում, այնուհետև ընդհատումներով հանքանյութն արդյունահանել են ռուս, իսկ 19-րդ դարի 1880-ական թթ-ից՝ ֆրանսիացի ձեռնարկատերերը, 19-20-րդ դարերի սահմանագլխին Ալավերդիում ֆրանսիացիները կառուցել են «Մանես» պղնձաձուլվածքային գործարանը, որը խորհրդային իշխանության տարիներին կատարելագործվել, ընդարձակվել և գործել է մինչև 1989 թվականը։ 1997 թվականից վերագործարկվել է «Մանես և Վալլեքս» (2001 թվականից՝ «Արմինիըն Քափըր Փրոգրամ») ընկերության կողմից, շահագործվում է էկոլոգիապես մաքուր եղանակով։

## Տես նաև
* Ալավերդու պղնձաքիմիական կոմբինատ

Կատեգորիա:Հանքավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի պղնձի հանքավայրեր
Կատեգորիա:Ալավերդի
Բենժամեն Անրի Կոնստան դը Ռեբեկ

**Բենժամեն Անրի Կոնստան դը Ռեբեկ** (, ), ֆրանսիացի գրող, հրապարակախոս, քաղաքական գործիչ։

1799-1802 թվականներին՝ օրենսդիր Տրիբունալի անդամ, 1803-1814 թվականներին՝ վտարանդի։ Նապոլեոն I-ը Կոնստանին հանձնարարել է սահմանադրության լրացումների մշակումը (1815)։ 1830 թվականի Հուլիսյան հեղափոխության ժամանակ նպաստել է Լուի Ֆիլիպի գահակալությանը։ Կոնստանին գրողի համբավ բերեց ինքնակենսագրական «Ադոլֆ» վեպը։ Իր քաղաքական երկերում զարգացրել է բուրժուական լիբերալիզմի գաղափարներ, պետական կառուցվածքի իդեալ է համարել անգլիականի տիպի սահմանադրական միապետությունը։

## Տես նաև
* Լուի Ֆիլիպ
* Նապոլեոն I
* Սահմանադրական միապետություն
* Հուլիսյան հեղափոխություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:18-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Էդինբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ինքնակենսագիրներ
Կատեգորիա:Իրավունքի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի բողոքականներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կալվինիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի վիպասաններ
Հայաստանի Հանրապետության հարկային ծառայության 1-ին դասի պետական խորհրդական

**Հայաստանի Հանրապետության հարկային ծառայության 1-ին դասի պետական խորհրդական**, Հայաստանի հարկային ծառայության համակարգում (բացի օպերատիվ ստորաբաժանումից) բարձրագույն դասային կոչում, որը բարձր է «Հարկային ծառայության առաջին դասի ավագ խորհրդական» դասային աստիճանից և ցածր է «Հայաստանի Հանրապետության հարկային ծառայության պետական խորհրդական» դասային կոչումից։ Դասային կոչումը շնորհում է Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը։ Այն հարկային մարմնի ղեկավարի տեղակալների պաշտոններին համապատասխանող հարկային ծառայության կոչումների վերին սահմանն է։

## Հայաստանի հարկային ծառայության 1-ին դասի պետական խորհրդականները
Հիմնական հոդված՝ **[[Հայաստանի Հանրապետության հարկային ծառայության 1-ին դասի պետական խորհրդականների ցանկը]]**

Կատեգորիա:ՀՀ բարձրագույն դասի դասային աստիճաններ
Հենդրիկ Կոնսիանս

**Հենդրիկ Կոնսիանս** (Conscience) (), բելգիացի գրող։ Ռոմանտիզմի ներկայացուցիչ ֆլամանդերեն գրականության մեջ։ Պատմական ժամանակագրությունների վրա են հիմնված նրա «Ֆլանդրիայի առյուծը» (1838), «Ցակոբ վան Արտեֆելդե» (1849), «Գյուղացիական պատերազմ» (1853), «Ֆլամանդացի երիտասարդներ» (1870) վեպերը։ «Սիսկա վան Ռոզեմալ» (1844) վեպում և «Տատիկ» (1853) պատմվածքների ժողովածուում պարզորոշ երևան են գալիս ռեալիստական միտումներ։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Ռոմանտիզմ

Կատեգորիա:Բելգիացի գրողներ
Կատեգորիա:Բելգիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Բելգիացի քաղաքական գործիչներ
Սուրբ Վարդան Մամիկոնյանի շքանշանի ասպետների ցանկ

Ստորև ներկայացված է Սուրբ Վարդան Մամիկոնյանի շքանշանի ասպետների ցանկը։ Ներկայացված են միայն Հայաստանի Նախագահ Սերժ Սարգսյանի կողմից պարգևատրված անձինք (2008 թ. ապրիլի 9-ից առ այսօր), ինչպես նաև մինչ այդ պարգևատրված 4 անձ։ Մինչ այդ պարգևատրվածների ցանկը կտեղադրվի տվյալների ձեռքբերումից հետո։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ շքանշաններ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
Կոմպրադոր

**Կոմպրադոր** ( - գնորդ), ըստ Օքսֆորդի անգլերեն բառարանի, անձ, որը «որպես գործակալ է հանդես գալիս ներդրումների, առևտրի կամ տնտեսական կամ քաղաքական շահագործմամբ զբաղվող օտարերկրյա կազմակերպությունների համար»։

## Պատմություն
Արևելյան Ասիայում ապրող եվրոպացիները կոմպրադոր անվանում էին տեղի ծառային, որին ուղարկում էին շուկա՝ բերված ապրանքները վաճառելու համար։ Ավելի ուշ կոմպրադորներ սկսեցին անվանել օտարերկրյա ընկերություններում աշխատող մատակարարներին և այդ ընկերությունների ներկայացուցչությունների տեղական ղեկավարներին։ Կոմպրադորները կարևոր դեր են խաղացել Հարավային Չինաստանի տնտեսության մեջ. նրանք գնել և վաճառել են թեյ, մետաքս, բամբակ և մանվածք արտասահմանյան կորպորացիաների համար և աշխատել են արտասահմանյան բանկերում։ 

Հետագայում կոմպրադորներից ձևավորվել է այսպես կոչված «կոմպրադորական բուրժուազիան», որը զարգացող երկրի բուրժուազիայի մի մասն էր, որն իրականացնում էր առևտրային միջնորդություն արտասահմանյան ընկերությունների հետ ներքին և արտաքին շուկաներում։ Կոմպրադորական բուրժուազիան առաջացել է գաղութացման դարաշրջանում։ Այն ձևավորվել է տարբեր դասերից՝ վաճառականներ, վաշխառուներ, ֆեոդալներ և տոհմիկ ազնվականներ։ Այն մեծապես կախում ուներ օտարերկրյա ընկերություններից ինչպես տնտեսական, այնպես էլ քաղաքական առումով և հաճախ օգտագործվում էր դրանց կողմից իրենց իսկ շահերի համար։ 19–րդ դարի վերջից մինչև 20-րդ դարասկիզբ տևած հակագաղութային շարժմանը, ինչպես նաև Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների միջև ընկած ժամանակահատվածում կոմպրադորական բուրժուազիան, որպես կանոն, մասնակցություն չի ունեցել։ 

Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո տնտեսության մեջ կոմպրադորական բուրժուազիայի դերը կտրուկ ընկել է՝ կապված ազգային արդյունաբերության կտրուկ զարգացման հետ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո իմպերիալիզմի գաղութային համակարգի փլուզումը և ազգային-ազատագրական շարժման ուժեղացումը հանգեցրել են կոմպրադորական բուրժուազիայի քաղաքական մեկուսացման։

## Մեր օրեր
Ներկայումս «կոմպրադոր» և «կոմպրադորական բուրժուազիա» բառերը բացասական նրբերանգով դարձվածքներ են, մեկնաբանվում են որպես «չինովնիկ-բյուրոկրատներ և բիզնեսմեն-օլիգարխներ, որոնք իրենց կապիտալը վաստակում են արտասահմանում հայրենական բնական ռեսուրսների վաճառքով և օտարերկրյա ապրանքների առևտրով, իրենց փողերը պահում են օտարերկրյա բանկերում, ուղղորդվում են սեփական շահերով և չեն մտածում երկրի տնտեսությանը հանգեցրած հետևանքների մասին»։

Այսպես, օրինակ, Հունաստանի Կոմունիստական կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեի գլխավոր քարտուղար Ալեկա Պապարիգան 2011 թվականի դեկտեմբերի 14-ի իր ելույթում նշել է. «Նրանք խոսում են կոմպրադորական և մակաբույծ բուրժուազիայի մասին։ Հետևաբար, հունական կապիտալիզմի զարգացման հարաբերական հետաձգումը առաջատար տերությունների ամենահզոր և զարգացած կապիտալիզմի համեմատ թուլության կամ ներքին կապիտալիստական կուտակման հնարավորության բացակայության հետևանք է...»:

Ռուս տնտեսագետ Մ. Գ. Դելյագինի կարծիքով, Ռուսաստանում 21-րդ դարի սկզբին ձևավորվել է կոմպրադորական կապիտալիզմ, ընդ որում գիտնականը նշում է դրա առանձնահատկությունը. կոմպրադորի դերը խաղում են ոչ թե առանձին ընկերություններ, այլ պետությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բիզնես
Կատեգորիա:Գաղութատիրություն
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Աճալ

**Աճալ** (), ժիրակենի, կակժիրակենի, բակլազգիների (թիթեռնածաղկավորներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի, մշտադալար կամ տերևաթափ ծառերի և թփերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 450-500 (այլ տվյալներով՝ 600) տեսակ։
## Արտաքին կառուցվածք
Տերևները զույզփետրաձև են։ Ծաղկաբույլը ողկույզ է, ծաղիկները՝ դեղին։ Ծաղկում է ամռանից մինչև ուշ աշուն։ Պտուղը կաշեկերպ, լայնակի միջնապատերով ունդ է։ Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են։
## Տարածվածությունը Հայաստանում
ՀՀ-ում ջերմատնային պայմաններում մշակում են գեղազարդիչ տեսակները՝ աճալ վահանաձև (C. corymbosa), աճալ թաղիքանման (*C. tomentosa*), աճալ հակաձվաձև (*C. obovata*), աճալ սրատերև (*C. acutifolia*) և այլն։

Կատեգորիա:Թիթեռնածաղկավորներ
Այգածաղիկ

**Այգածաղիկ** (), ցայգածաղիկ, պատատուկազգիների ընտանիքի միամյա, բազմամյա խոտաբույսերի, կիսաթփերի, թփերի, հազվադեպ՝ ջրային բույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 500, Հայաստանում մշակության մեջ՝ այգածաղիկ ծիրանագույնը (*I. purpurea*), որն ունի բազմաթիվ տարատեսակներ։

## Արտաքին կառուցվածք
thumb|''Ipomoea magnusiana''
Փաթաթվող կամ փռվող բույս է, բարձրությունը՝ մինչև 3 մ։ Տերևները հասարակ են, սրտաձև, ձվաձև, փետրաձև, ամբողջական կամ մատնաձև բլթակավոր։ Ծաղիկները մեկական են, ձագարաձև, ագիտակ, վարդագույն, կարմիր, մանուշակագույն, կապույտի գրեթե բոլոր երանգներով։ Ծաղկում է հուլիսից մինչև ուշ աշուն։ Ծաղիկները բացվում են վաղ առավոտյան և երեկոյան ժամերին։ Պտուղը եռաբուն տուփիկ է, սերմերը՝ բաց դեղնավուն կամ սև, եռանկյունաձև։

## Նշանակություն
Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են օրինակ՝ այգածաղիկ լուծողականը (*I. pyrga*)։ Սննդի մեջ օգտագործում են այգածաղիկ ջրային (*I. aquatica*) և այգածաղիկ բատատ (բատատ) (*I. batatus*) տեսակները։ Վերջինս հարուստ է օսլայով և կոչվում է քաղցր կարտոֆիլ։

Կատեգորիա:Պատատուկազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Պետար Կոնյովիչ

**Պետար Կոնյովիչ** (, ), սերբ կոմպոզիտոր, սերբական ազգային կոմպոզիտորական դպրոցի հիմնադիր, Չեխական (1938 թվական) և Սերբական (1946 թվական) ԳԱ անդամ, 1906 թվականին ավարտել է Պրահայի կոնսերվատորիան։

1939-1950 թվականներին՝ Երաժշտական ակադեմիայի պրոֆեսոր (1939-1943 թվականին և 1945-1957 թվականներին՝ ռեկտոր), 1948-1954 թվականներին՝ Սերբական ԳԱ իր հիմնադրած Երաժշտագիտության ինստիտուտի (Բելգրադ) տնօրեն։

## Ստեղծագործություն
Գրել է 5 օպերա (այդ թվում՝ «Կոշտանա»), կատարել ժողովրդական երգերի մշակումներ («Իմ երկիրը», 5 տետր, 1923-1956 և այլն), որոնք հարավսլավական երաժշտական բանահյուսության, թատերական և եկեղեցական երաժշտության կարևոր ուղենիշները դարձան։

## Գրականություն
* Songs from 'My Country' Mila Vilotijevič, Francesca Giovannelli. Chandos 1999

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սերբ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:1883 ծնունդներ
Կատեգորիա:1970 մահեր
Կատեգորիա:Մայիսի 5 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բելգրադ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Պրահայի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սերբ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Երաժշտական մանկավարժներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կոհերենտություն

**Կոհերենտություն** (՝ կապի մեջ գտնվող), համաձայնեցումը մեկից ավելի աղբյուրների առաջացրած տատանումները բնութագրող միևնույն մեծությունների (օրինակ, փուլերի) միջև ժամանակի որևէ պահին կամ միևնույն աղբյուրի առաջացրած տատանումները բնութագրող տարբեր մեծությունների միջև՝ ժամանակի տարբեր պահերին։

Ալիքային պրոցեսներում կոհերենտությունը դրսևորվում է ինտերֆերենցիայի դեպքում։ Տատանումները կոչվում են կոհերենտ, եթե դրանց փուլերի տարբերությունը ժամանակի ընթացքում հաստատուն է մնում և որոշում է վերադրումից ստացվող արդյունարար տատանման ամպլիտուդը։ Միևնույն հաճախականության երկու ներդաշնակ տատանումները միշտ կոհերենտ են։ Այն դեպքում, երբ տատանումների ամպլիտուդը, հաճախականությունը և փուլը պատահականորեն փոփոխվում են ժամանակի ընթացքում, գումարման արդյունքը կախված է լինում փուլերի տարբերության փոփոխման արագությունից։ Երբ երկու տատանումների փուլերի տարբերությունը փոխվում է բավական դանդաղ, տատանումները կոհերենտ են մնում այնքան ժամանակ, քանի դեռ փուլերի տարբերությունը չի դառնում 15-ի կարգի։ Այդ ժամանակահատվածը կոչվում է ոչ մեներանգ տատանման կոհերենտության ժամանակ կամ կոհերենտության ալիքաշարի (ցուգի) տևողություն։

Ալիքային պրոցեսների դեպքում տարբերում են
*ժամանակային 
*տարածական կոհերենտություններ։

## Ժամանակային կոհերենտություն
Ժամանակային կոհերենտությունը կապված է ալիքների մեներանգության աստիճանի հետ և հիմնականում վերաբերում է հարթ ալիքին։

## Տարածական կոհերենտություն
Ալիքի տարածման ուղղությանն ուղղահայաց հարթության մեջ ալիքի կոհերենտության հատկությունները նկարագրելու համար օգտագործվում է տարածական կոհերենտություն հասկացությունը։ Ալիքաշարի երկարության և տրամագծով շրջանի մակերեսի արտադրյալը ընդունված է անվանել կոհերենտության ծավալ։ Ջերմային աղբյուրների տարածական կոհերենտությունն սահմանափակվում է աղբյուրից ընդամենը մի քանի ալիք հեռավորությամբ, պատճառն այն է, որ մարմնի տարբեր մասեր ճառագայթում են միմյանցից անկախ։ Արդյունքում մեներանգ ալիքի փոխարեն առաքվում է ալիքների մի ամբողջ համախումբ։ Աղբյուրից հեռանալիս ալիքը դառնում է ավելի ու ավելի հարթ։ Դա թույլ է տալիս դիտել աստղերի լույսի ինտերֆերենցիան, չնայած դրանք ջերմային աղբյուրներ են։ Լազերային ճառագայթման տարածական կոհերենտության պահպանվում է փնջի ամբողջ կտրվածքով, որովհետև ակտիվ նյութի ամբողջ ծավալից տեղի է ունենում լույսի համաձայնեցված, ստիպողական ճառագայթում։ Լազերների կոհերենտության ծավալը մոտ 1017 անգամ գերազանցում է նույն ինտենսիվության ոչ լազերային աղբյուրների կոհերենտության ծավալը։ Գործնականում ոչ լազերային աղբյուրների օգնությամբ կոհերենտ ալիքներ ստանալու համար լույսի փունջը կիսում են երկու մասի և տարբեր ճանապարհներով ուղղելուց հետո միաբերում են նույն կետում, որտեղ և իրագործվում է դրանց վերադրումը։

Կատեգորիա:Ալիքային օպտիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի հասկացություններ
Այծակն

**Այծակն** (), քարախոտ, դաշտավլուկազգիների (հացազգիներ) ընտանիքի միամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 20-25, ՀՀ-ում՝ 8 տեսակ՝ այծակն ցցամազ (*A. tauschii*), այծակն գլանաձև (*A. cylindrica*), այծակն եռաքիստ (*A. triaristata*), այծակն սովորական (*A. trivialis*) և այլն։
## Ձևաբանություն
Արմատային համակարգը փնջաձև է։ Ցողունը ծղոտ է, բարձ.՝ 20-50 սմ, տերևները՝ գծանշտարաձև։ Ծաղկաբույլը բարդ հասկ է, պտուղը՝ հատիկ։ Ծաղկում են գարնանը և ամռան սկզբին։
## Տարածվածությունը Հայաստանում
Հայաստանում հայտնի է 8 տեսակ՝ այծակն ցցամազ (*A. tauschii*), այծակն գլանաձև (*A. cylindrica*), այծակն եռաքիստ (*A. triaristata*), այծակն սովորական (*A. trivialis*) և այլն։ Տարածված է Արարատի, Սյունիքի մարզերում, Երևանի շրջակայքում (500-2150&nbsp;մ բարձրություններում)։ Աճում է չոր, քարքարոտ լանջերին, դաշտերում, դրանց միջնակներում, ճամփեզրերին, աղբոտ վայրերում։ Ցորենի մոտ ազգակիցն է. էվոլյուցիայի ընթացքում մասնակցել է ցորենի տեսակների առաջացմանը։

Այծակն հաստը (*A. crassa*) հանդիպում է միայն Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում, գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Կատեգորիա:Հացազգիներ
Կատեգորիա:Դաշտավլուկազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կոմսոմոլեց (թերթ)

**«Կոմսոմոլեց»** ( - *«կոմերիտական»*), խորհրդային շրջանի հայկական երիտասարդական երկօրյա ռուսալեզու թերթ։ Հանդիսացել է Հայաստանի ԼԿԵՄ Կենտկոմի օրգանը։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1938 թվականից (1938-1941, 1945-1954 թվականներին՝ «Ստալինեց» անվամբ), Երևանում։ Խմբագիրներ՝ Ջ. Ջաֆարով, Վ. Սիրցև, Ա. Զախարյան, Դ. Եվանգուլով, Ս. Ավթանդիլով, Ա. Սահակյան, Յ. Պետրոսյան, Է. Կանանովա, Վ. Այդինյան (1979 թվականից)։

Փորձել է երիտասարդության շրջանում կոմունիստական գաղափարախոսություն տարածել, օգնել իրագործելու ԽՄԿԿ, ՀամԼԿԵՄ և ՀԼԿԵՄ Կենտկոմների՝ երիտասարդությանն ուղղված որոշումներն ու միջոցառումները։

Ներկայացրել է գյուղատնտեսության և արդյունաբերության առաջավոր համարվողներին, ընդհանրացնում նրանց փորձը, վեր հանում թերությունները։ «Հայրենասեր» արտահաստիքային բաժինը հատուկ էջեր էր թողարկում խորհրդային բանակի երիտասարդ մարտիկների և զինակոչիկների համար։ «Կոմսոմոլեցը» լայն տեղ է հատկացրել գրական, մարզական կյանքին, արվեստին, մշակույթի նորություններին։ Ունեցել է նաև միջազգային լուրերի բաժին։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայաստանի ռուսական ամսագրեր
Կատեգորիա:Ռուսական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսական հասարակական պարբերականներ
Այծամորուք

**Այծամորուք** (), բակլազգիների (թիթեռնածաղկավորներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 3 (այլ տվյալներով՝ 6-8), ՀՀ-ում՝ 2 տեսակ՝  և ։

## Արտաքին կառուցվածք և նշանակություն
Ցողունը ճյուղավորվող է, բարձրությունը՝ մինչև 150 սմ։ Տերևները խոշոր են, բարդ փետրաձև։ Ծաղկաբույլը ողկուզանման է, ծաղիկները՝ կապույտ կամ սպիտակ։ Պտուղը նեղ գլանաձև բազմասերմ ունդ է։ Դեղատու այծամորուքը պարունակում է ալկալոիդ (գալեգին), վիտամին C, ինսուլինանման նյութ և այլն։ Ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործում են շաքարախտի, բրոնխային հեղձուկի դեպքերում։

## Տարածվածությունը Հայաստանում
ՀՀ-ում հանդիպում է 2 տեսակ՝  և ։ Աճում է Լոռու, Գեղարքունիքի, Տավուշի մարզերի ենթալպյան բարձրախոտերում և մարգագետիններում, գետափերին, անտառի բացատներում։

Կատեգորիա:Բակլազգիներ
Կատեգորիա:Թիթեռնածաղկավորներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կյարդլա (օդանավակայան)

մինի|աջից|Օդանավակայանը
**Կյարդլա**, օդանավակայան Էստոնիայում, Հիյումաա կղզու Կեռդլա քաղաքից 7 կմ արևելք։ Ունի 1520 մ երկարության և 30 մ լայնության ասֆալտապատ թռիչքուղի, որի ուղղությունն է 14/32։ Թռիչքուղին արդիականացվել է 1998 թ․–ին։

Կյարդլա օդանավակայանը բացվել է 1963 թ․–ին։ Հետագա տարիներին գործել է բավականին ակտիվ՝ կանոնավոր թռիչքներ կազմակերպելով դեպի Տալլին, Հաապսալու, Վոռմսի, Կուռեսաառե, Ռիգա, Պյառնու, Վիլյանդի և Տարտու, ինչպես նաև չարտերային չվերթեր տարբեր ուղղություններով։ 1987 թ․–ին ուղևորների հոսքը կազմել է 24335 մարդ, սակայն 1991 թ․–ին կտրուկ նվազել է կապված ԽՍՀՄ փլուզման հետ։ 1995 թ․–ին ուղևորափոխադրումների քանակը կազմել է ընդամենը 727 մարդ։ Օդանավակայանի արդիականացումից հետո իրավիճակը կտրուկ փոխվել է և 2012 թ․–ին արդեն կազմել 9700 մարդ։

Օդանավակայանը, ցավոք, զերծ չի մնացել աղեներից։ 2001 թ․–ի նոյեմբերի 23–ին Տալլինից Կյարդլա ուղղությամբ թռչող Ան-28 ինքնաթիռը 17 ուղևորներով վթարի է ենթարկվել։ Վթարի հետևանքով երկու ուղևոր զոհվել են։

## Արտաքին հղումներ
* Կյարդլա օդանավակայանի չվերթների տեղեկատու 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի օդանավակայաններ
Կոմսոմոլսկայա պրավդա

մինի
**«Կոմսոմոլսկայա պրավդա»** («Комсомольская правда», «Կոմերիտական ճշմարտություն»), խորհրդային և ռուսական հասարակա-քաղաքական ուղվածության օրաթերթ, ինչպես նաև ինտերնետային թերթ (սկսած 1997 թվականից), ռադիոկայան (սկսած 2009 թվականից) և հեռուստաալիք (2010—2014): Մտնում է «Կոմսոմոլսկայա պրավդա» հրատարակչության կազմի մեջ։ Ստեղծվել է ՌԿԿ (բ) XIII համագումարի որոշմամբ, 1925 թվականի մարտի 13-ին որպես ՀԼԿԵՄ պաշտոնական լրատվական մարմին։ Թերթի առաջին համարը լույս է տեսել 1925 թվականի մայիսի 24-ին։ Լույս է տեսնում շաբաթական 6 անգամ (բացի կիրակի օրերից)։

Խորհրդային երիտասարդության կազմակերպիչն էր կոմունիստական կուսակցության առաջադրած խնդիրների իրագործման պայքարում։ Սոցիալիստական մրցության առաջին նախաձեռնողներից էր։ Բարձրացրել է երիտասարդության ընդհանուր, մասնագիտական և տեխնիկական կրթության հարցեր, դաստիարակել երկրի ինդուստրացման և գյուղատնտեսության կոլեկտիվացման, ԽՍՀՄ պաշտպանունակության ամրապնդման մարտիկներ։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին թերթը ոգեկոչել է խորհրդային պատանիներին ու աղջիկներին անձնազոհ պայքարի՝ ռազմաճակատում, և հերոսական աշխատանքի՝ թիկունքում։ Լուսաբանում և ընդհանրացնում էր կոմերիտական կազմակերպությունների աշխատանքի փորձը, սովորեցնում աշխատանքի առաջավոր մեթոդներ, ներկայացնում ուսանողների, պիոներների և դպրոցականների կյանքը։ Մեծ տեղ էր հատկացնում խորհրդային գրականության և արվեստի, պատանեկության էսթետիկական դաստիարակության, ֆիզկուլտուրայի և սպորտի հարցերին։ Պրոպագանդում էր ԽՍՀՄ խաղաղասիրական արտաքին քաղաքականությունը, անդրադառնում երիտասարդության միջազգային դեմոկրատական շարժմանը։

Թերթին շնորհվել է առաջին Լենինի շքանշան *«սոցիալիստական շինարարության տեմպերի հզորացման ակտիվ աջակցության և հիմնադրման օրվանից հնգամյակի կապակցությամբ»*։ Հետագայում թերթին շնորհվել են նաև Հոկտեմբերյան հեղափոխության (1975), 1-ին կարգի Հայրենական պատերազմի  (1945)  և կրկնակի Աշխատանքային կարմիր դրոշի (1950, 1957) շքանշաններ։

«Կոմսոմոլսկայա պրավդա»-ի Հայկական ԽՍՀ թղթակիցներն են եղել Վ. Լյասկովսկին, Յու. Մարյանը, Ս. Թոսունյանը, Ա. Սահակյանը, Ա. Կակոսյանը, Արամ Սարգսյանը (1979-1989)։

Կոմսոմոլսկայա պրավդայի ինտերնետային կայքը հիմնվել է 1998 թվականին։ 2009 թվականի փետրվարին սկսեց գործել «Կոմսոմոլսկայա պրավդա» ռադիոկայանը։

2010 թվականի օգոստոսի 30-ին սկսեց գործել «Կոմսոմոլսկայա պրավդա» հեռուստաալիքը, որը հետագայում դադարեցրեց հաղորդումները 2014 թվականի դեկտեմբերին։

## Տես նաև
* Ռադիո Կոմսոմոլսկայա պրավդա
* Կոմսոմոլսկայա պրավդայի կղզիներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թերթի պաշտոնական կայքը 
* Հեռուստաալիքի պաշտոնական կայքը 
* Комсомольская правда ռադիոկայանի պաշտոնական կայք — 97.2FM (Մոսկվայում)  
* Հրդեհ «Комсомольская правда»-յում 
* Комсомольская правда-ն Կրասնոյարսկում 
* Комсомольская правда-ն Իրկուտսկում 
* Комсомольская правда-ն Հյուսիսային Կովկասում 
* «Комсомольская правда». Բոլոր տարիքի լրագրողների ակումբ 

Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով պարգևատրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ռուսական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի օրաթերթեր
Կոմպրեսորային կայան

254px|մինի|Բիոգազի արտադրության կոմպրեսորային կայան

**Կոմպրեսորային կայան**, արդյունաբերական ձեռնարկություններում, մագիստրալային խողովակաշարերում և շինարարական հրապարակներում սեղմված օդ կամ գազ ստանալու ագրեգատների ստացիոնար համալիր։ Ընդ որում սեղմված օդն օգտագործվում է որպես էներգակիր կամ որպես հումք այլ նյութեր ստանալու համար (օրինակ, օդից՝ թթվածին, ազոտաջրածնային խառնուրդից՝ ամոնիակ)։ 

Կոմպրեսորային կայանների կազմի մեջ մտնում են գլխավոր շենքը, որտեղ տեղադրում են կոմպրեսորները, և օժանդակ սարքավորումներն ու հարմարանքները՝ ֆիլտրեր, հովացուցիչներ, ռեսիվերներ, տրանսֆորմատորային ենթակայան, ինժեներային կոմունիկացիայի ցանց և այլն։ Որպես կանոն կոմպրեսորային կայանները տեղադրում են հրակայուն և թրթռակայուն շենքերում։ Ըստ արտադրողականության կոմպրեսորային կայանները պայմանականորեն լինում են փոքր (մինչև 100 մ3/ր), միջին (100-500 մ3/ր) և մեծ (ավելի քան 500 մ3/ր)։

Կատեգորիա:Սարքեր
Կատեգորիա:Բնական գազ
Ջոն Կոնստեբլ

**Ջոն Կոնստեբլ**, (, ), անգլիացի նկարիչ։

## Կենսագրություն
1800-1805 թվականներին սովորել է Լոնդոնի Գեղարվեստի ակադեմիայում (1829 թվականից Գեղարվեստի ակադեմիայի անդամ)։ Կոնստեբլի արվեստին բնորոշ է բնության ամբողջական, ներդաշնակ ընկալումը, կոմպոզիցիայի բնականությունը, գույների մաքրությունն ու թարմությունը («Ջրաղացը Ֆլեթֆորդում», 1817, Թեյթ պատկերասրահ, Լոնդոն, «Սոլսբերիի տաճարը գետի կողմից», մոտ 1827-1829, «Խոտի սայլը», 1821, երկուսն էլ՝ Ազգային պատկերասրահ, Լոնդոն։ Կոնստեբլի արվեստը նպաստել է 19-րդ դարի գեղանկարչության ռեալիստական միտումների կազմավորմանը (Գելակրուա, Բարբիզոնի դպրոց, իմպրեսիոնիստներ))։

## Պատկերասրահ

Boat-building near Flatford Mill (Constable).jpg|Նավաշինարարություն Ֆլաթֆորդի մոտ, 1815, Վիկտորիա և Ալբերտ թանգարան, Լոնդոն 
John Constable - Salisbury Cathedral from the Bishop's Garden - Google Art Project.jpg|«Սոլսբերիի տաճարը եպիսկոպոսի այգուց», 1825
The Opening of Waterloo Bridge seen from Whitehall Stairs John Constable.jpeg|«Վաթերլոյի կամրջի բացումը Ուայթհոլ Սթայերսից», 1817, հունիսի 18, կտավ/յուղաներկ, 1832, Թեյթ Բրիտանիա


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի նկարիչներ
Պյառնու (օդանավակայան)

մինի
**Պյառնու**, օդանավակայան Էստոնիայում՝ Պյառնու քաղաքից 4 կմ հեռու։

1937 թ․–ի հոկտեմբերին Պյառնու քաղաքի իշխանությունները 0.28 կմ² տարածք հատկացրեց օդանավակայան կառուցելու համար։ 1939 թ․–ին արդեն կայացավ առաջին թռիչքը։

Խորհրդային օկուպացիայի տարիներին ծառայել է որպես ռազմական օդանավակայան.
1992 թ․–ին ընդգրկվել է Էստոնիայի զինված ուժերի կազմում։ Նույն տարվա հոկտեմբերի 15–ին որոշում է ընդունվում ռազմական օդանավակայանի տեղում կառուցել քաղաքացիական օդանավակայան։ Ներկայումս Air Livonia ավիաընկերությունը թռիչքներ է կազմակերպում Կուռեսաառե, Ռուհնու և այլ բնակավայրեր։ 2004 թ․–ին ուղևափոխադրումների քանակը կազմել է 5035 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի օդանավակայաններ
Էստոնիայի ավիացիայի ակադեմիա

**Էստոնիայի ավիացիոն ակադեմիա** ()․ Էստոնիայի պետական բարձրագույն ուսումնական հաստատություն։ Տեղակայված է Տարտու քաղաքում։ Ակադեմիայում պատրաստում են ապագա օդաչուների և ավիացիայի մասնագետների։ Նախկին անվանումն է Տարտույի պետական քոլեջ (), վերանվանվել է 2008 թվականի սեպտեմբերի 1-ին։ Հիմնադրվել է 1993 թվականի սեպտեմբերի 13-ին։ Ունի 300 ուսանող, որոնց յուրաքանչյուր տարի միանում են 60-70 երիտասարդ։ Ուսանողների թվում կան նաև աղջիկներ, որոնք կազմում են ընդհանուրի 15 %-ը։


Eesti Lennuakadeemia 360-4.jpg
Eesti Lennuakadeemia 360-7.jpg
Eesti Lennuakadeemia 360-8.jpg
Eesti Lennuakadeemia 360-10.jpg
Eesti Lennuakadeemia 360-13.jpg


## Արտաքին հղումներ
* Ակադեմիայի պաշտոնական կայք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի համալսարաններ
Կատեգորիա:Տարտու
Անթառամ

**Անթառամ** (), անմեռ ծաղիկ, ոսկարեգ, տիրամոր ծաղիկ և այլն, աստղածաղկազգիների (բարդածաղկավորներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի կամ կիսաթփերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 500 (այլ տվյալներով՝ 10-12), ՀՀ-ում՝ 6 տեսակ։
## Ձևաբանություն
Ցողունի բարձրությունը 15-30 սմ է (երբեմն՝ մինչև 1 մետր)։ Տերևները հերթադիր են, պարզ, երկարավուն, ամբողջաեզր։ Ծաղկաբույլը սկավառակաձև, կիսագնդաձև, գլանաձևից մինչև բրգաձև, թաղանթանման, թեվտւկանման կամ կաշեկերպ թերթիկներով պատված վահանաձև կամ բազմագլուխ զամբյուղ է։ Թերթիկները բարակ են, բազմաշարք, կղմինդրային, սպիտակ, հարդագույն, դեղին, ոսկեգույն, ծիրանագույն։ Ծաղկում Է հունիս-հուլիսին։ Պտուղը գլանաձև կամ չընդգծված պրիզմայաձև սերմիկ է։
## Կիրառում
Դեղաբույս է, ծաղկաբույլը պարունակում է ֆլավոնիդներ, եթերայուղեր, կարոտին, ճարպանյութեր, ներկանյութ։ Ծաղկաբույլը հավաքում են ոչ լրիվ բացված վիճակում, չորացնում ստվերոտ, բաց տեղում։ Պատրաստուկներն օգտագործում են որպես լեղամուղ, հակաբորբոքային, ցավազրկող միջոց։ Ցեցերի դեմ պայքարի միջոցներից է։ Գեղազարդիչ է։ Պալասի անթառամը հանդիպում է Գեղարքունիքի և Սյունիքի (Գեղամա և Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջաններ) մարզերի վերին լեռնային, գոտու չոր, քարքարոտ լանջերին, գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։
## Տարածվածությունը Հայաստանում
ՀՀ-ում հայտնի է 6 տեսակ՝ , , ,  և այլն։ Տարածված Է բոլոր մարզերում։ Աճում է ժայռոտ, քարքարոտ, խճաքարային վայրերում, ցամաքած գետաբերաններում, անտառեզրերին, ալպյան մարգագետիններում, օշինդրային կիսաանապատային, ֆրիգանոիդային, լեռնատափաստանային խմբավորումներում և այլն։

Կատեգորիա:Բարդածաղկավորներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր