Օտտո Մյունխ

**Օտտո Մյունխ** (, ), շվեյցարացի ծեփագործ, քարագործ, քանդակագործ։ Հայտնի է դարձել Ցյուրիխի Գրոսմյունստերի երկու բրոնզե դռների նախագծմամբ։ Ցյուրիխում ստեղծել է բազմաթիվ քանդակներ, շատրվանային պատկերներ և ճարտարապետական զարդեր։

## Կենսագրություն
մինի|Գրոսմյունստեր տաճարի դուռը
1900-1904 թվականներին Մյունխը Մայսենում փայտից քանդակել է սովորել։ Այնուհետև մինչև 1907 թվականը ուսանել է՝ ստանալով քանդակագործի, ծեփագործի և ինտերիեր-ճարտարապետի մասնագիտություն։ 1907-1911 թվականներին Դրեզդենում հաճախել է Արվեստաարհեստագործական դպրոց, որտեղ ուսանել է քանդակագործ Կառլ Գրոսի և ճարտարապետ Վիլհելմ Քրայսի մոտ։

1911 թվականին Մյունխը տեղափոխվել է Ցյուրիխ, որտեղ աշխատել է «Bollert & Herter» ճարտարապետական ընկերությունում: 1913 թվականից նա և իր կինը՝ Մարիա Մյունխ-Վինքելը (1883-1978) ստանձնել են Լուիզ Շտադլերի հիմնադրած «Կանանց արվեստի և կիրառական արվեստների դպրոցի» կառավարումը։ Մյունխը Ցյուրիխի Հոթինգեն շրջանում գտնվող Առնոլդ Բյոկլինի նախկին արվեստանոցում հաստատվել է որպես քանդակագործ:

Ֆիգուրատիվ ստեղծագործություններ կերտելիս Մյունխի համար օրինակ են ծառայել Անդրեա Պիզանոն, Էռնստ Բառլախը և Կետե Կոլվիցը։ Համագործակցել է նաև ճարտարապետներ Օտտո և Վերներ Պֆիստեր եղբայրների հետ, որոնք Ցյուրիխում կառուցել են բազմաթիվ շենքեր։ 1912-1914 թվականներին Մյունխը ձևավորել է «Սուրբ Աննահոֆ» առևտրի տան արտ նուվո ոճի աստիճանավանդակը, ինչպես նաև ստեղծել է արտաքին քանդակազարդումները «Պետերհոֆում» (Grieder նորաձևության տուն) և «Լոյենհոֆում» (Leu բանկ)՝ ներառյալ դրանց առաստաղային նկարազարդումները։ 1919-1922 թվականներին Մյունխը եղել է Ցյուրիխի Ազգային բանկի շինարարական գեղարվեստական ձևավորման գլխավոր գեղարվեստական ղեկավար։ Նա ստեղծել է սյուների ռելիեֆների մոդելները, ինչպես նաև շենքի ներքին սվաղազարդերը և մեկ քանդակ։

1923 թվականին Օտտո Մյունխը ստացել է Ցյուրիխի քաղաքացիություն։ 1923-1926 թվականներին Էմիլիո Ստանցանին աշակերտել է նրան և քանդակագործություն ուսանել։ 1929 թվականից Մյունխը շուրջ 15 տարի բնակվել է Ցոլլիկոնում՝ Հյոհեշտրասե փողոցում։ 1930 թվականից հետո ստեղծել է ազատ կանգնած քանդակներ, ինչպես նաև բրոնզե ռելիեֆներ, շատրվանների քանդակներ և կիրառական արվեստի առարկաներ։ 1931-1932 թվականներին ստեղծել է Մայնրադ Լիներթին նվիրված շատրվանը։ 1933 թվականին նրան է վստահվել Գրոսմյունստերի ճակատային քանդակները վերականգնելու և դրանց մի մասը նոր ստեղծագործություններով փոխարինելու գործը։ Այդ շրջանակում նա ստեղծել է հարավային աշտարակի վրա գտնվող Կառլ Մեծի արձանի կրկնօրինակը։

Գրոսմյունստեր տաճարի բրոնզե «Աստվածաշնչյան դուռը» ստեղծելու պատվերի շնորհիվ Մյունխը ձեռք է բերել միջազգային ճանաչում։ «Աստվածաշնչյան դուռը» բաղկացած է 42 ռելիեֆային հատվածներից։ Մյունխն այն ավարտվել է 1950 թվականին։ Դռան վրա պատկերված են Տասը պատվիրանները, Հավատամքը՝ Հայր, Որդի և Սուրբ Հոգի պատկերներով, Նոր Կտակարանից պատմություններ, ինչպես նաև Ուլրիխ Ցվինգլիի առաջին քարոզը Գրոսմյունստերում։ Դեռևս 1939 թվականին Մյունխն ավարտել էր «Ցվինգլիի դուռը»՝ կազմված 24 քառանկյուն հատվածներից։

Հետագայում խոշոր պատվերներ է ստացել Գերմանիայում։ Համբուրգի Սուրբ Կատարինե եկեղեցու համար ստեղծել է Պենտեկոստեի (Հոգեգալստյան) խորանը։ 1960 թվականին ստեղծված «Քարագործներ, հյուսներ, հանքափորներ» բրոնզե ռելիեֆը, որը գտնվում է Ցյուրիխի «Zum Schanzengraben» շենքում, Մյունխի վերջին մեծ աշխարհիկ ստեղծագործությունն է։ Տասնամյակների ընթացքում Ցյուրիխի համար ստեղծել է բազմաթիվ քանդակներ, շատրվանային ֆիգուրներ և շինարարական դեկորատիվ քանդակազարդումներ։ Մյունխը եղել է Շվեյցարիայի աշխատանքային ասոցիացիայի, ինչպես նաև արվեստագետների Շվեյցարացի նկարիչների, քանդակագործների և ճարտարապետների միության (GSMBA) և «Օկտագոն»-ի անդամ։
մինի|Օտտո Մյունխի ընտանեկան գերեզմանը Էնցենբյուլ գերեզմանատանը, Ցյուրիխ
Մեցցո-սոպրանո երգչուհի Լենի Մյունխը (ծնված՝ 1916 թվականի ապրիլի 18-ին, մահացած՝ 1989 թվականին) Մյունխ–Վինքել ամուսնական զույգի դուստրն էր։ Նա ծնողների հետ հուղարկավորված է Ցյուրիխի Էնցենբյուլ գերեզմանատանը։

## Հետագա ընկալում
Մահից հետո Մյունխը և նրա ստեղծագործությունները մոռացության են մատնվել։ Չկա ոչ մի մենագրություն և չի կազմվել նրա գործերի ամբողջական ցանկը։
Մյունխի ստեղծագործությունները ներառում են անտիկ և վերածննդի արվեստի տարրեր։ Մյունխը չի դիմում աբստրակցիայի․ նա հավատարիմ է մնում ավանդույթին և ֆիգուրատիվ արտահայտչաձևին, ինչի պատճառով տասնամյակներ շարունակ համարվել է ոչ արդիական։ Նրա շատրվանների քանդակները հաճախ ընկալվում են պարզապես որպես դեկորատիվ տարրեր, իսկ հանրային շենքերի վրա եղած զարդաքանդակները՝ որպես ճարտարապետության բաղկացուցիչ մաս։ Նրա ստեղծագործություններից ոչ մեկի վրա նշված չէ հեղինակի անունը։

Օտտո Մյունխի ստեղծագործական ժառանգությունը պահվում է Ցյուրիխի Ռիսբախ շրջանում գտնվող Բլոյլեր վիլլայում՝ Շվեյցարական արվեստագիտության ինստիտուտում (SIK ISEA)։ HNA_257 Otto_Münch պահոցային նշագրով 13 համակարգված արկղերում պահպանվում են բազմաթիվ փաստաթղթեր՝ կապված Մյունխի կյանքի և գործունեության հետ։

## Պատկերասրահ

Münch Mädchen im Wind1.jpg|«Քամու հետ խաղացող աղջիկը» բրոնզաձույլ արձանը Մյութենքեյում, Ցյուրիխ, 1936
Brunnen mit Tänzerin, 1932, Otto Münch - 2014-09-27 - Bild 4.JPG|Պարուհին շատրվանում, 1932
Adler2 Otto Münch.JPG|Ֆիգուր շատրվանի վրա Ցոլլիկոնի Դյուֆորպլաց հատվածքում
Bellevue Zürich 2011-08-26 18-24-54.jpg|Շատրվանային արձանիկ Բելվյուում, Ցյուրիխ
Münch Grabmal Göhner.jpg|Գյոներ ընտանիքի դամբարանը Զոլլիկոնի Էնցենբյուլ գերեզմանատանը
Münch Säulen Nationalbank.jpg|Ցյուրիխի Ազգային բանկի հյուսիսային ճակատի սյուները


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Robert Heinrich Oehninger: Das Zwingliportal am Grossmünster in Zürich. Kirchenrat der Evangelisch-reformierten Landeskirche des Kanton Zürich (Hrsg.). Zürich 2004, ISBN 978-3-03823-122-6.
* Thomas Müller: Der allgegenwärtige Unbekannte. In: Zolliker Jahrheft 1915, S. 16–27
* Germaid Ruck: Münch, Otto. In: Allgemeines Künstlerlexikon. Die Bildenden Künstler aller Zeiten und Völker (AKL). Band 91, De Gruyter, Berlin 2016, ISBN 978-3-11-023257-8, S. 217.

## Արտաքին հղումներ
* Urs Steiner: Der allgegenwärtige Unbekannte – Auf den Spuren von Otto Münch. NZZ vom 17. August 2005
* *[https://www.artnet.de/k%C3%BCnstler/otto-m%C3%BCnch/ Otto Münch]* In: *Artnet*
* Matthias Oberli: Münch, Otto. In: Historisches Lexikon der Schweiz.

Կատեգորիա:Շվեյցարացի քանդակագործներ