Գրադարանային անհանգստություն

[մինի|371x371փքս|[Սան Դիեգո քաղաքի գրադարանում]]
**Գրադարանային անհանգստություն** (**'), «սեփական [[Որակական հետազոտություններ|հետազոտական հմտությունների]] անբավարարության զգացողություն, և այդ թերությունները թաքցնելու անհրաժեշության պահանջ»։ Որոշ ուսանողների շրջանում այն դրսևորվում է որպես [[Գրադարան|գրադարանների]] և այնտեղ աշխատող գրադարանավարների նկատմամբ բացահայտ [[վախ]]։ Եզրույթն առաջացել է 1986 թվականին Կոնստանս Մելոնի՝ ԱՄՆ-ի [[Հյուսիսային Կարոլինա]] նահանգի գրադարանագիտության պրոֆեսորի «Գրադարանային անհանգստություն. հիմնավորված տեսություն և դրա զարգացումը» վերնագրով հոդվածից, որը հրապարակվել է ''«College & Research Libraries»'' (Քոլեջ և հետազոտական ​​գրադարաններ) ամսագրում։

== Նախապատմություն ==
Մելոնն իր հոդվածը հրապարակել է 1986 թվականին, երբ «գրադարանային անհանգստություն» եզրույթը նոր էր, սակայն այդ երևույթն արդեն իսկ դիտարկել և նկարագրել էին [[Գրադարանագիտություն|գրադարանագիտության]] ոլորտի նախորդ հետազոտողները։ 1972 թվականին Մերի Ջեյն Սուոփը և Ջեֆրի Կատցերը հարցազրույցների միջոցով պարզել էին, որ իրենց համալսարանի ուսանողները վախի զգացողություն ունեն գրադարանից և խուսափում են գրադարանային աշխատակիցներից օգնություն խնդրել։ 1982 թվականին Գեզա Կոսան հարցում էր անցկացրել [[Ավստրալիա|Ավստրալիայի]] համալսարանական ուսանողների շրջանում և ստացել էր նմանատիպ արդյունքներ։ Այս [[Հետազոտող|հետազոտողներից]] ոչ մեկը տվյալ երևույթը նկարագրելու համար հատուկ եզրույթ չէր կիրառել մինչև Մելոնի ուսումնասիրությունը։

Մելոնի երկու տարի տևած հիմնարար [[Որակական հետազոտություններ|որակական հետազոտությունը]], որն ընդգրկել էր ԱՄՆ-ի հարավային հատվածում գտնվող համալսարանի շուրջ 6 000 ուսանող, ցույց է տվել, որ հարցվածների 75-85 %-ը գրադարանում հետազոտություն սկսելու իրենց առաջին փորձը նկարագրել է որպես վախի զգացողություն։ Մելոնը «գրադարանային անհանգստություն» եզրույթը կիրառել է՝ բնութագրելու այն անհարմարության և վախի զգացողությունները, որն ունեցել են [[Անգլերեն|անգլերենի]] գրավոր խոսքի դասընթաց անցնող բակալավրիատի մի խումբ ուսանողներ՝ [[Ակադեմիական գրադարան|ակադեմիական գրադարանից]] օգտվելու անհրաժեշտություն ունեցող [[տեղեկատվական որոնում]] սկսելիս։

Ուսումնասիրության արդյունքում բացահայտվել են գրադարանային անհանգստության զգացումները բացատրող չորս հիմնական պատճառներ։ Ուսանողները՝

* վախենում են գրադարանի չափերից
* չգիտեն, թե ինչը որտեղ փնտրել
* չգիտեն, թե ինչպես սկսել հետազոտման գործընթացը
* չգիտեն, թե ինչ անել։

Մելոնը նաև պարզել է, որ այդ բացասական զգացումները հաճախ այնքան է գերակշռում ուսանողների շրջանում, որ նրանք ի վիճակի չեն լինում արդյունավետ աշխատել գրադարանում։ Պարզվել է, որ ուսանողներն այլ ուսանողների հմտությունների հետ իրենց գրադարանային հմտությունները համեմատելիս՝ ունեցել են [[Ստորադասություն|ստորադասության]], [[Թերարժեքության բարդույթ|թերարժեքության]] զգացում, ինչն էլ իր հերթին վերածվել է [[Ամոթ|ամոթի]] աղբյուրի՝ ստիպելով, որ խուսափեն օգնություն խնդրել գրադարանի աշխատակիցներից։ Մելոնը գրադարանից դուրս գործող դասախոսական կազմի անդամների ուշադրությունը հրավիրել է այն հանգամանքի վրա, որ այս վարքագիծը խնդիր է ներկայացնում, որը պետք է լուծվի։ Նա գրադարանային անհանգստությունը համեմատել է մաթեմատիկական անհանգստության և քննության անհանգստության հետ։ Մելոնն առաջարկել է, որ գրադարանային անհանգստությունը պետք է ճանաչվի, իսկ անհանգստացող անձի համար հաջողության հասնելու հնարավորություններ ստեղծվի։

Մելոնը որակական հետազոտությունների կիրառման կողմնակից է, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս ավելի խորքային պատկերացում ստանալ տեղեկատվական վարքագծի մասին։ Նա նշել է, որ գրադարանային խնդրի վերլուծության իր ուսումնասիրությունում կիրառել է որակական հետազոտության հազվադեպ օգտագործվող մեթոդներ, և ընդգծել է, որ թեև հետազոտությունն ինքնին կարևոր էր, կիրառված հետազոտական տեխնիկայի հետևանքներն առավել ընդարձակ են եղել։ Տվյալների հավաքագրման համար նա կիրառել է անձնական գրառումների կամ օրագրային գրության մեթոդը, որի դեպքում գրողը «խոսել է թղթի վրա»՝ առանց [[Լսարանի էֆեկտ|լսարանի]], [[Ոճ (գեղարվեստական)|ոճի]], [[Քերականություն|քերականության]] կամ [[Ուղղագրություն|ուղղագրության]] նկատմամբ մտահոգության, ինչը հնարավորություն է տվել խորանալ իր[[Գիտակցության հոսք|գիտակցության հոսքի]] մեջ։ Ուսանողների անձնական գրառումները վերլուծվել են կրկնվող թեմաների հայտնաբերմամբ։

== Հետևանքներ ==
Չնայած Մելոնը ձգտել է ընդլայնել որակական հետազոտական մեթոդների կիրառումը գրադարանագիտության մեջ, բայց «գրադարանային անհանգստությունը» որպես հետազոտական թեմա լայն տարածում չի գտել մինչև Շերոն Բոստիկի 1992 թվականին «Գրադարանային անհանգստության սանդղակը» (**') ստեղծելը, որն այն չափելու համար նախատեսված քանակական գործիք է։ 2004 թվականին Դորիս Ջ. Վան Կամպենը մշակել է նոր գործիք՝ բազմաչափ գրադարանային անհանգստության սանդղակ, որը հաշվի է առնում կամպուսից դուրս գրադարանի ռեսուրսների օգտագործումը և այդ ռեսուրսների նկատմամբ մագիստրատուրայի ու դոկտորանտուրայի ուսանողների վերաբերմունքը։ Գիլիան Ս. Գրեմելսը 2015 թվականի հոդվածում կրկին անդրադարձել է Մելոնի աշխատանքին և դրա ազդեցությանը գրադարանային մասնագիտության վրա։

## Հետագա հետազոտություններ
1993 թվականից հետո այս թեմայով հետազոտությունների թիվը զգալիորեն աճել է։

2007 թվականի մագիստրատուրայի ուսանողների վերաբերյալ ուսումնասիրությունում Քվոնը, Օնվուեբուզին և Ալեքսանդերը պարզել են, որ «ինքնավստահության, հետաքրքրասիրության և համակարգվածության ոլորտներում քննադատական մտածողության թույլ հակումները հատկապես կապված են  գրադարանային անհանգստության բարձր մակարդակների հետ»։ Համակարգվածությունը սահմանվել է որպես հակվածություն՝ կազմակերպվածության, տրամաբանական, նպատակաուղղված և ուշադիր ուսումնասիրության։ Այնուամենայնիվ, նրանց ուսումնասիրության շրջանակը թույլ չի տվել այս արդյունքներն ընդհանրացնել բակալավրիատի ուսանողների համար։

2007 թվականին Մելիսա Գրոսը և Դոն Լաթհեմն իրականացրել են մեկ այլ ուսումնասիրություն, որը նույնպես գրադարանային անհանգստության աճը վերագրել է տեղեկատվական գրագիտության հմտությունների կրթության պակասին։ Դրան հակազդելու համար Գրոսն ու Լաթհեմն առաջարկել են, որ K-12 ծրագրերը, ինչպես նաև բարձրագույն կրթության հաստատությունները, պետք է ուսանողներին զինեն տեղեկատվական գրագիտության հմտություններով, ինչպիսիք են տեղեկատվությունն արդյունավետ գտնելու և նավարկելու կարողությունը, աղբյուրները քննադատաբար գնահատելը և տեղեկատվությունը ճշգրիտ ու ստեղծագործաբար օգտագործելու ունակությունը։

2016 թվականին Նյու Յորքի Կոլումբիայի համալսարանի գրադարանավար Անիս Միլսը հաղորդել է, որ գրադարանային անհանգստությանը նպաստում են նաև շենքի դիզայնն ու ճարտարապետությունը։ Մեծ և թվացյալ բարդ շենքային միջավայրում կողմնորոշվելու միտքը կարող է այցելուներին անհանգստացնել։

## Գրադարանային անհանգստության հաղթահարման առաջարկներ
Գրականության մեծ մասը գրվել է գրադարանների տեսանկյունից և այն մասին է, թե ինչպես ստեղծել ավելի հյուրընկալ միջավայր՝ գրադարանային դասընթացների և գրադարանավարների հետ շփվելու այլ հնարավորությունների միջոցով․ փոխել գրադարանավարների վերաբերմունքը և վարքագիծը, որպեսզի նրանք տեսանելի, հասանելի լինեն և վախ չառաջացնեն, օգտագործել ավելի որակյալ ցուցանակներ, ցուցումներն ու հրահանգները ձևակերպել ոչ մասնագիտական տերմինաբանությամբ և անձնակազմի հագուստի վրա անունների քարտերով։ Ըստ Հեզեր Քարլայլի՝ «անձնական շփումը  ակադեմիական գրադարանից  ուսանողների վախը նվազեցնելու ռազմավարությունների և առաջարկների հիմնական բաղադրիչն է»։ 

Ռեյչել Ա. Ֆլեմինգ-Մեյը, Ռեգինա Ն. Մեյսը և Ռեյչել Ռադոմը Թենեսիի համալսարանի (Նոքսվիլ) հետազոտական թիմի հետ համագործակցությամբ փորձարկել են «Կամավորական կամուրջ ծրագիր» ամառային ծրագիրը, որը նպատակն էր բարելավել ռիսկային խմբի ուսանողների պահպանման մակարդակը։ Գրադարանները ստեղծել են երեք դասընթացից բաղկացած ծրագիր, որը կիրառվել է 2012 և 2013 թվականներին, և ուսանողների գիտելիքները գնահատել են նախնական և ավարտական թեստերի միջոցով։ Ավարտական թեստի արդյունքները ցույց են տվել, որ ուսանողների 91 %-ը դասընթացներից հետո ավելի ինքնավստահ է զգացել գրադարանում, իսկ 81%-ը հայտնել է, որ ավելի մեծ է հավանականությունը, որ կդիմի գրադարանավարի օգնությանը հետազոտության ընթացքում։

Վաշինգտոնի պետական համալսարանի գրադարանները ներկայացրել են ռազմավարությունների ցանկ՝ ուսանողների այս անհանգստությունը հաղթահարելու համար։

Նյու Յորքի Կոլումբիայի համալսարանի գրադարանավար Անիս Միլսն առաջարկել է ուսանողների հետ մտերմիկ, իմաստային և անհատական զրույցներ վարել։ Նա նաև նշել է, որ մատչելիությունը կարևոր գործիք է այցելուների անհանգստությունը հաղթահարելու համար։

Լեսլի Ջ. Բրաունի՝ 2011 թվականի գրադարանավարական հոդվածի համաձայն, ուսումնական կենտրոնները կարող են օգնել նվազեցնել ակադեմիական գրադարանների այցելուների գրադարանային անհանգստությունը՝ թույլ տալով «օգտվողներին անհրաժեշտ օգնությունը ստանալ միայն մեկ վայրի միջոցով, ինչը կարող է վճռորոշ լինել անհամարձակ օգտվողների համար»։ Բացի այդ, վիրտուալ տեղեկատու ծառայությունները, ինչպիսիք են «Հարցրեք գրադարանավարին» և նման հավելվածները, ինչպես նաև էլ.փոստի միջոցով տեղեկատվական ծառայությունները, կարևոր են ընթերցողներին գրադարանային գործառույթներին մուտք գործելու հնարավորություն տալու համար, երբ անհանգստության խնդիրները կարող են խանգարել ուսանողներին շփվել գրադարանավարի հետ ֆիզիկական տեղեկատվական սեղանի մոտ։ Բրաունը նշել է, որ գրադարանի բոլոր ծառայությունները միանգամից ցույց տալու փորձը (գիտակցելով, որ գրադարանային անհանգստությունը կարող է թույլ չտալ, որ ուսանողը վերադառնա, եթե նա հենց այդ պահին ամեն ինչ չգիտ) հակառակ ազդեցություն կարող է ունենալ՝ նրանց շփոթեցնելով և զրկելով հետ գալու ցանկությունից՝ «օգտվողի անհանգստության և անիրազեկության զգացումների» պատճառով։ 

Այս նպատակով Էլիզաբեթ ԴիՓրինսը, Էմբեր Ուիլսոնը, Քրիսի Կարաֆիթը, Ամանդա Բրայանտը և Քրիս Սփրինգերը 2016 թվականի հոդվածում քննարկել են նաև գրադարանային ծառայությունների տպագիր ուղեցույցի անհրաժեշտությունը։ ԴիՓրինսը և մյուսները նշում են, որ «վաղուց պարզ է, որ տպագիր ձեռնարկը չի կարող բավարարել տեղեկատվական գրագիտության ուսուցման բոլոր պահանջները, հաշվի առնելով քոլեջի տարածքում տեղեկատվական պահանջների բազմազանությունը», սակայն պարզ և հեշտ ընկալվող ուղեցույցը կարող է հաղթահարել վեբուղեցույցի պահանջը, որի դեպքում օգտվողները ստիպված են «շրջանցել բազմաթիվ էջեր և հղումներ՝ անհրաժեշտ տեղեկությունը գտնելու համար», քանի որ կայքերում կարող է լինել այն, ինչ երբեմն կոչվում է «գրադարանային աղմուկ»։ Սենտրալ Արկանզասի համալսարանում անցկացված փորձը ցույց է տվել, որ պարզ, հումորով կառուցված գրադարանի գոյատևման ուղեցույցը հաջողությամբ նպաստել է գրադարանային ներգրավվածության զարգացմանը, և ուսանողները «ցուցադրել են գրադարանային ծառայությունների նկատմամբ իրազեկվածության աճ՝ ուղեցույցների տարածումից հետո», ինչպես նաև, որ «հաշվի առնելով ուղեցույցում ներկայացված գրադարանային ծառայությունների և հետազոտական ռազմավարությունների պարզ և կոնկրետ տեղեկատվությունը, թե՛ դասախոսները, թե՛ ուսանողները ոչ պաշտոնապես շնորհակալություն են հայտնել», նշելով, որ դասախոսները ուղեցույցը ներառել են իրենց դասընթացներում՝ որպես գրադարանային ծառայությունների ներածություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրադարանավարություն
Կատեգորիա:Ֆոբիաներ