QRS կոմպլեքս

**QRS համալիր**, տիպիկ էլեկտրասրտագրի (ԷՍԳ) վրա տեսանելի երեք գրաֆիկական բեկումների համակցություն: Այն սովորաբար գրառման կենտրոնական և տեսանելիորեն ամենաակնառու մասն է, որը համապատասխանում է սրտի աջ և ձախ փորոքների ապաբևեռացմանը և փորոքների խոշոր մկանների կծկմանը:

Մեծահասակների մոտ QRS համալիրը սովորաբար տևում է 80-ից 100 միլիվայրկյան, իսկ երեխաների մոտ այն կարող է ավելի կարճ լինել։ Q, R և S ատամիկները հաջորդում են միմյանց արագ հաջորդականությամբ։ Բոլոր արտածումներում չէ, որ դրանք միաժամանակ են հայտնվում և քանի որ արտացոլում են մեկ միասնական իրադարձություն, դրա համար էլ սովորաբար դիտարկվում են միասին։ P ատամիկին անմիջապես հաջորդող ցանկացած դեպի ներքև ուղղված բեկումը Q ատամիկն է։ R ատամիկը հաջորդում է որպես դեպի վեր ուղղված բեկում, իսկ S ատամիկը R-ից հետո եկող ցանկացած դեպի ներքև ուղղված բեկումն է։ T ատամիկը հաջորդում է S ատամիկին, իսկ որոշ դեպքերում T ատամիկին հաջորդում է հավելյալ U ատամիկը։

QRS միջակայքը չափում ենք PR միջակայքի վերջից (կամ Q ատամիկի սկզբից) մինչև S ատամիկի վերջը։ Նորմայում այս միջակայքը կազմում է 0,08-ից մինչև 0,10 վայրկյան։ Երբ տևողությունն ավելի երկար է, այն համարվում է լայն QRS համալիր։

## Ձևավորում
Փորոքների ապաբևեռացումը տեղի է ունենում գրեթե միաժամանակ՝ Հիսի խրձի և Պուրկինյեի թելիկների միջոցով։ Եթե դրանք աշխատում են արդյունավետ ձևով, ապա չափահասների մոտ QRS համալիրի տևողությունը 80-ից 110 միլիվայրկյան է։

## Կլինիկական նշանակություն
Հաղորդչականության ցանկացած շեղում (անոմալիա) ավելի երկար ժամանակ է պահանջում և առաջացնում է «լայնացած» QRS համալիրներ, որոնք երբեմն անվանում են **սրտային աբերացիա**: Հիսի խրձի ոտիկների պաշարման ժամանակ QRS համալիրի ներսում կարող է երկրորդ անոմալ վերելք դիտվել (դրական ատամիկ)։ Այս դեպքում այդ երկրորդ վերելքը կոչվում է R′ (արտասանվում է «R շտրիխ»)։ Սա նկարագրվում է որպես RSR′ պատկեր։

Փորոքները ավելի շատ մկանային զանգված են պարունակում, քան նախասրտերը: Հետևաբար, QRS համալիրը զգալիորեն ավելի մեծ է, քան P ատամիկը: QRS համալիրը հաճախ օգտագործվում է էլեկտրասրտագրության առանցքը որոշելու համար, նույն կերպ հնարավոր է նաև որոշել P ատամիկի առանձին առանցքը:

QRS համալիրի տևողությունը, ամպլիտուդը և ձևը օգտակար են սրտի առիթմիաների, հաղորդչականության խանգարումների, փորոքների գերաճի (հիպերտրոֆիա), սրտամկանի ինֆարկտի, էլեկտրոլիտային խանգարումների և այլ հիվանդագին վիճակների ախտորոշման համար:

QRS համալիրի բարձր հաճախականության վերլուծությունը կարող է օգտակար լինել ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության թեստի ժամանակ սրտի պսակաձև անոթների հիվանդության հայտնաբերման համար։

## Բաղադրիչներ

### Q ատամիկ
Նորմալ Q ատամիկների առկայության դեպքում՝ դրանք միջփորոքային միջնապատի ապաբևեռացումն են ներկայացնում։ Այդ պատճառով դրանք անվանում են միջնապատային Q ատամիկներ և կարող են տեսանելի լինել կողմնային արտածումներում՝ I, aVL, V5 և V6։

Ախտաբանական Q ատամիկներն առաջանում են, երբ էլեկտրական ազդակն անցնում է վնասված կամ սպիացած սրտամկանի միջով։ Որպես այդպիսին, դրանք սովորաբար նախկինում կրած սրտամկանի ինֆարկտի նշաններ են՝ հաջորդող ֆիբրոզով (սպիացումով)։ Ախտաբանական Q ատամիկը համարվում է այնպիսի ատամիկ, որի ամպլիտուդը կազմում է հաջորդող R ատամիկի 25% կամ ավելին, կամ որի լայնությունը > 0.04 վայրկյան (40 միլիվայրկյան) է և ամպլիտուդը՝ > 2 մմ։ Սակայն ախտորոշման համար անհրաժեշտ է այս պատկերի առկայությունը՝ մեկից ավելի հարակից արտածումներում։

### R ատամիկի զարգացում
Դիտարկելով կրծքային արտածումները՝ R ատամիկը սովորաբար զարգանում է V1-ում առկա rS-տիպի համալիրից դեպի ձախ կողմ շարժվելիս՝ R ատամիկի աճով և S ատամիկի նվազմամբ։ V5-ում և V6-ում սովորաբար դիտվում է qR-տիպի համալիր, ընդ որում R ատամիկի ամպլիտուդը V5-ում սովորաբար ավելի բարձր է, քան V6-ում։ V1 արտածումում նեղ QS և rSr' պատկերների առկայությունը նորմալ է, ինչպես նաև qRs և R պատկերները V5 և V6 արտածումներում։ Անցումային գոտին այն տեղն է, որտեղ QRS համալիրը գերակշռող բացասականից դառնում է գերակշռող դրական (երբ R/S հարաբերակցությունը դառնում է >1), և սա սովորաբար տեղի է ունենում V3 կամ V4 արտածումներում: Նորմալ է համարվում անցումային գոտու առկայությունը V2-ում (կոչվում է «վաղ անցում») և V5-ում (կոչվում է «ուշացած անցում»): Կենսաբժշկական ճարտարագիտության մեջ R ատամիկի առավելագույն ամպլիտուդը սովորաբար անվանում են «R պիկի ամպլիտուդ» կամ պարզապես «R պիկ»: R պիկի ճշգրիտ հայտնաբերումն առանցքային նշանակություն ունի ազդանշանների մշակման սարքավորումների համար՝ սրտի զարկերի հաճախականությունը չափելու նպատակով և այն հիմնական հատկանիշն է, որն օգտագործվում է առիթմիայի հայտնաբերման համար։

R ատամիկի աճի դեֆիցիտի սահմանումը տարբեր է գրականության մեջ: Այն կարող է սահմանվել, օրինակ, որպես V3 կամ V4 արտածումներում 2–4 մմ-ից պակաս R ատամիկի բարձրություն և/կամ հակադարձ R պրոգրեսիայի առկայություն: Վերջինս սահմանվում է որպես R-ը V4-ում 3-ում կամ R-ը V3-ում 2-ում կամ R-ը V2-ում 1-ում կամ դրանց որևէ համակցություն: R ատամիկի աճի դեֆիցիտը սովորաբար վերագրվում է առաջային սրտամկանի ինֆարկտին, սակայն այն կարող է առաջանալ նաև Հիսի խրձի ձախ ոտիկի պաշարման (LBBB), Վոլֆ-Պարկինսոն-Ուայթի (WPW) համախտանիշի, աջ կամ ձախ փորոքների գերաճի (հիպերտրոֆիայի) կամ ԷՍԳ-ի գրանցման սխալ տեխնիկայի պատճառով:

### R ատամիկի պիկային ժամանակ
R ատամիկի պիկային ժամանակը ներկայացնում է QRS համալիրի սկզբից մինչև R ատամիկի պիկն ընկած ժամանակը, որը սովորաբար չափվում է aVL եւ V5 կամ V6 արտածումներով։

Աջ փորոքի R-պիկային ժամանակը չափվում է V1 կամ V2 արտածումներում, որտեղ նորմայի վերին սահմանը 35 միլիվայրկյան է: Ձախ փորոքի համար R ալիքի պիկային ժամանակը չափվում է արտածում V5 կամ V6-ում, իսկ 45 միլիվայրկյան-ը նորմայի վերին սահմանն է: R ալիքի պիկային ժամանակը համարվում է ընդլայնված, եթե այն գերազանցում է 45 միլիվայրկյանը:

### J-կետ
Այն կետը, որտեղ QRS համալիրը հատվում է ST հատվածի հետ, կոչվում է J կետ: J կետը հեշտությամբ կարելի է որոշել, երբ ST հատվածը հորիզոնական է և սուր անկյուն է կազմում QRS համալիրի վերջին մասի հետ: Այնուամենայնիվ, երբ ST հատվածը թեքված է կամ QRS համալիրը լայն է, այս երկուսը սուր անկյուն չեն կազմում, և J Կետի գտնվելու վայրը պակաս հստակ է: Այս պայմաններում J կետի ճշգրիտ դասավորության վերաբերյալ համաձայնություն չկա։ Հնարավոր է երկու սահմանում․

* Բարձրացող ատամիկի առաջին թեքման կետ
* Այն կետը, որտեղ ԷՍԳ կորը դառնում է ավելի հորիզոնական, քան ուղղահայացը։

## Տերմինաբանություն

Ոչ բոլոր QRS համալիրներն են պարունակում Q, R և S ատամիկներ։ Ըստ ընդունված կարգի՝ այս ատամիկների ցանկացած համակցություն կարող է անվանվել QRS համալիր։ Այնուամենայնիվ, բարդ ԷՍԳ-ների ճիշտ մեկնաբանումը պահանջում է տարբեր ատամիկների ճշգրիտ մակնշում։ Որոշ հեղինակներ օգտագործում են փոքրատառ և մեծատառ տառեր՝ կախված յուրաքանչյուր ատամիկի հարաբերական չափից։ Օրինակ՝ Rs համալիրը կլինի դրական շեղումով, մինչդեռ rS համալիրը՝ բացասական։ Եթե երկու համալիրներն էլ նշվեին որպես RS, ապա առանց բուն ԷՍԳ-ն տեսնելու հնարավոր չէր լինի հասկանալ այս տարբերությունը։

### Մոնոմորֆ կամ պոլիմորֆ
Մոնոմորֆ նշանակում է, որ մեկ արտածման շրջանակներում բոլոր QRS համալիրներն ունեն նույնանման ձև։ Պոլիմորֆ նշանակում է, որ QRS համալիրները փոխվում են զարկից զարկ։ Այս տերմիններն օգտագործվում են փորոքային տախիկարդիայի նկարագրության մեջ։

## Ալգորիթմներ
QRS համալիրի հայտնաբերման համար կիրառվող տարածված մեթոդ է Պան-Տոմպկինսի մեթոդը, մեկ այլ մեթոդ հիմնված է Հիլբերտի ձևափոխության վրա։ Առաջարկվել և հետազոտվել են բազմաթիվ այլ մեթոդներ։ Վերջին հետազոտություններում ներդրվել են սրտի զարկերի հայտնաբերման մեթոդներ՝ հիմնված տեսանելիության գրաֆների վրա, որոնք թույլ են տալիս իրականացնել R-պիկերի արագ և ճշգրիտ նկարագրում, նույնիսկ անորակ ԷՍԳ-ի պայմաններում։

## Տես նաև
* Էլեկտրաֆիզիոլոգիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էլեկտրաֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Սրտաբանություն
Կատեգորիա:Սրտի էլեկտրաֆիզիոլոգիա