Կանբան մեթոդ

**Կանբան մեթոդ** (ճապոներեն :看板, որը նշանակում է *ցուցատախտակ* կամ *[[գովազդային վահանակ]]*), մարդկային համակարգերում աշխատանքը կառավարելու և կազմակերպելու մեթոդ է: Այս մոտեցումը նպատակ ունի կառավարել աշխատանքը՝ հավասարակշռելով պահանջարկները առկա ռեսուրսների հետ և բարելավելով համակարգային խցանումների հաղթահարման գործընթացը։

Կանբան վահանակի աշխատանքային տարրերը վիզուալացվում են, որպեսզի մասնակիցներիը աշխատանքի ընթացքի և առաջընթացի մասին պատկերացում կազմեն: Աշխատանքները կատարվում են այն չափով, որքան թույլ են տալիս հնարավորությունները, այլ ոչ թե պահանջը։

Մտավոր աշխատանքներում և ծրագրային ապահովման մշակման գործընթացում նպատակն է ստեղծել ընթացքի տեսողական կառավարման համակարգ, որն օգնում է որոշումներ կայացնել՝ ինչ, երբ և որքան արտադրել։ Կանբան մեթոդի հիմքը գալիս է հոսքագծային արդյունաբերությունից, որն իր հերթին ներշնչված է Toyota Production System-ից։ Այս մեթոդը սկիզբ է առել 1940-ականների վերջում, երբ Toyota ավտոմոբիլային ընկերությունը ներդրեց «ճիշտ ժամանակին» արտադրական համակարգը, որի նպատակն էր արտադրել՝ ելնելով հաճախորդի պահանջներից և բացահայտել հնարավոր նյութական պակասությունները արտադրական գծում։ Այնուամենայնիվ, «Corbis»-ի թիմն առաջինն էր, ով հասկացավ, որ Տոյոտայի մշակած այս մեթոդը կարող է կիրառելի լինել ցանկացած տեսակի կազմակերպչական գործընթացներում։ «Corbis Corporation»-ը ամերիկյան ընկերություն էր, որը հիմնադրել էր Բիլ Գեյթսը 1989 թվականին։ Այն զբաղվում էր թվային պատկերների և տեսահոլովակների հավաքագրմամբ, պահպանմամբ և վաճառքով։ Corbis-ը կարևոր դեր է ունեցել վիզուալ բովանդակության շուկայում՝ առաջարկելով միլիոնավոր լուսանկարներ, ներառյալ պատմական, մշակութային և արվեստի գործեր։ Կանբանը մինչ օրս լայնորեն կիրառվում է ծրագրային ապահովման մշակման աշխատանքներում՝ համադրելով այն մեթոդների և շրջանակների հետ, ինչպիսիք են Scrum-ը։

## Կանբան վահանակ

Կանբան վահանակները, որոնք նախատեսված են օգտագործման համապատասխան միջավայրում, կարող են զգալիորեն տարբեր լինել։ Դրանք կարող են ցուցադրել աշխատանքային տարրերի տեսակները (այստեղ՝ *«հատկություններ» (features)* և *«օգտագործողի պատմություններ»(User Stories)*), սյունակներ՝ աշխատանքային հոսքի գործողությունների համար, հստակ քաղաքականություններ և *«լողուղիներ»* (սյունակների միջով անցնող տողեր, որոնք օգտագործվում են օգտագործողի պատմությունները ըստ հատկանիշների խմբավորելու համար): Նպատակն է մասնակիցների և շահագրգիռ կողմերի համար պարզեցնել ընդհանուր աշխատանքային հոսքը և առանձին տարրերի առաջընթացը։

Կանբան վահանակը ներկայացնում է համակարգի աշխատանքային հոսքի սահմանումը: Աշխատանքային հոսքը դա աշխատանքային ընթացքն է, որի ժամանակ հստակեցված են կատարման քայլերը, ժամկետները և այլ մանրամասներ, ըստ անհրաժեշտության։ Այն պահանջում է հետևյալ նվազագույն բաղադրիչները.

* Արժեք ներկայացնող առանձին միավորների սահմանում (օրինակ՝ հանձնարարություններ), որոնք շարժվում են սյուներով։ Այս արժեքային միավորները կոչվում են *«աշխատանքային տարրեր»* (կամ պարզապես *«տարրեր»*)։
* Աշխատանքային տարրերի «սկսման» և «ավարտման» կետերի սահմանում աշխատանքային հոսքի ընթացքում։ Այսինքն այն քայլերի սահմանումը, որոնցով հանձնարարության կատարումը սկսվում է և ավարտվում։ Կախված աշխատանքային տարրերից՝ կարող են լինել մեկից ավելի մեկնարկային կամ ավարտական կետեր։
* Մեկ կամ ավելի սահմանված քայլեր, որոնց միջոցով աշխատանքային տարրերը հոսում են՝ մեկնարկից մինչև ավարտ։ Մեկնարկային և ավարտական կետերի միջև գտնվող ցանկացած աշխատանքային տարր համարվում է «ընթացիկ աշխատանք» (WIP):
* Ընթացիկ աշխատանքի կառավարման ձևի սահմանում՝ մեկնարկից մինչև ավարտ։
* Հստակ քաղաքականություն՝ աշխատանքային տարրերի յուրաքանչյուր վիճակով հոսքը կարգավորելու համար՝ մեկնարկից մինչև ավարտ։
* «Սպասարկման մակարդակի ակնկալիք» (SLE), որը կանխատեսում է, թե որքան ժամանակ պետք է պահանջվի աշխատանքային տարրի՝ մեկնարկից մինչև ավարտ հոսելու համար։

## Կանբանի կիրառություն
Կանբանի կիրառությունը ըստ Կանբանի հաշվետվության․․

* Աշխատանքային հոսքի հստակեցում և վիզուալացում
* Աշխատանքային հոսքի տարրերի ակտիվ կառավարում
* Աշխատանքային հոսքի բարելավում

Այս սկզբունքները ձևավորում են մարտավարություն, որի նպատակն է ստեղծել  արդյունավետ և կանխատեսելի համակարգ։

## Կանբանի մեթոդ
Կանբան մեթոդը Կանբանի մասնագիտացված և մանրամասն ընդլայնումն է։ Ինչպես նկարագրված է ծրագրային ապահովման մշակման վերաբերյալ Կանբան մեթոդի գրքերում, Կանբան մեթոդի երկու հիմնական գործելակերպերն են աշխատանքի տեսանելիության ապահովումը և ընթացիկ աշխատանքների (WIP) սահմանափակումը։ «Կանբան մեթոդի համառոտ էական ուղեցույց»(*Essential Kanban Condensed*-ում) նշված չորս լրացուցիչ ընդհանուր գործելակերպներն են՝ հստակեցնել քաղաքականությունները, կառավարել հոսքը, ներդնել հետադարձ կապի ցիկլեր և բարելավել համագործակցային եղանակով։

Վերը նշված կանբան վահանակում ընդգծված են Կանբանի առաջին երեք հիմնական կիրառությունները․

Այն պատկերում է զարգացմամբ զբաղվող թիմի աշխատանքը (առանձնահատկությունները և մասնակիցների պատմությունները):

* Այն ներառում է աշխատանքային ընթացքի սահմանաչափերը ընթացիք քայլերի համար. սյունակների վերնագրերի տակ գտնվող շրջանների մեջ գրված արժեքները, որոնք սահմանափակում են այդ քայլի տակ գտնվող աշխատանքային տարրերի քանակը:
* Այն փաստաթղթավորում է քաղաքականությունը, որը նաև հայտնի է որպես կատարված կանոններ կապույտ ուղղանկյունների ներսում՝ մշակման որոշ քայլերի ներքո։
* Այն նաև ցույց է տալիս որոշակի կանբանի հոսքի կառավարում *«օգտատիրոջ պատմության պատրաստման» (), «օգտագործողի պատմության մշակման»* () և *«հատկանիշի ընդունման»* ("feature acceptance") քայլերի համար, որոնք ունեն *«ընթացքի մեջ»* () և *«պատրաստ»* () ենթասյունակներ: Յուրաքանչյուր քայլի ընթացիկ աշխատանքի սահմանաչափը կիրառվում է երկու ենթասյունակների վրա՝ թույլ չտալով, որ աշխատանքային տարրերը ճնշեն հոսքը դեպի այդ քայլերը կամ դրանցից դուրս:

## Աշխատանքային հոսքի կառավարում
Կանբանը կառավարում է աշխատանքային հոսքը անմիջապես տախտակի վրա: Զարգացման քայլերի սահմանները մշակող թիմերին տրամադրում են անմիջական արձագանք աշխատանքային հոսքի ընդհանուր խնդիրների վերաբերյալ: Զարգացման քայլերի համար սահմանված ընթացիկ աշխատանքի (WIP) սահմանաչափերը զարգացման թիմերին ապահովում են անհապաղ հետադարձ կապ աշխատանքային հոսքի ընդհանուր խնդիրների վերաբերյալ։

Օրինակ՝ վերևում ներկայացված Կանբան վահանակում «տեղակայման» () քայլի համար սահմանված է ընթացիկ աշխատանքի () սահմանաչափ՝ հինգ։ Ներկայումս այդ քայլում ցուցադրված է հինգ էպիկ (տերմին է, որը վերաբերում է մեծածավալ և բարդ աշխատանքային առաջադրանքին կամ ֆունկցիային)։ Նոր աշխատանքային տարրեր չեն կարող տեղափոխվել «տեղակայման» փուլ, մինչև մեկ կամ ավելի էպիկներ չավարտեն այդ քայլը (տեղափոխվելով «ավարտված» ()): Սա կանխում է «տեղակայման» քայլի գերբեռնվածությունը։  «Հատկության ընդունում» () հատվածում աշխատող թիմի անդամները կարող են բախվել խնդիրների, քանի որ չեն կարող նոր էպիկներ տեղակայել։ Նրանք անմիջապես կարող են հասկանալ պատճառը վահանակի վրա և աջակցել ընթացիկ էպիկների տեղակայմանը։ Երբ «տեղակայման» քայլի հինգ էպիկները առաքվեն, «ֆունկցիայի ընդունման» ենթասյունակից («պատրաստ») երկու էպիկ կարող են տեղափոխվել «տեղակայման» սյունակ։ Երբ այդ երկու էպիկները նույնպես առաքվեն, նոր էպիկներ չեն կարող տեղակայվել (ենթադրելով, որ նոր պատրաստ էպիկներ չկան): Այժմ «տեղակայման» վրա աշխատող թիմի անդամները կարող են մնալ անգործ, բայց անմիջապես կտեսնեն պատճառը և կարող են աջակցել «ֆունկցիայի ընդունման» փուլին։

Կանբան վահանակում «լողուղիները» () օգտագործվում են աշխատանքը տեսողականորեն կազմակերպելու համար՝ ըստ գործընթացի տարբեր փուլերի՝ ապահովելով հստակություն և կենտրոնացում։ Արդյունավետ հոսքի կառավարման համար կարևոր է պահպանել հստակ լողուղիներ հիմնական փուլերի համար, ինչպիսիք են պահանջների հավաքագրումը, մշակումն, թեստավորումը և ավարտված առաջադրանքները։

Մասնավորապես, թեստավորման պատմությունները միշտ պետք է տեղադրվեն հատուկ «Թեստավորում» () լողուղում։ Այս առանձնացումը թույլ է տալիս թեստավորման գործունեությունը հեշտությամբ վերահսկել և խուսափել դրանց խառնուրդից զարգացման կամ այլ փուլերի պատմությունների հետ։ Թեստավորման առաջադրանքները սեփական լողուղում պահելով՝ թիմերը կարող են արագորեն բացահայտել խցանումները, առաջնահերթության տալ խնդիրներին և պահպանել թեստավորման գործընթացի ամբողջականությունը՝ առանց զարգացման կամ պահանջների փուլերից խաչաձև ազդեցության։

Այս հոսքի վերահսկողությունը նույն կերպ գործում է յուրաքանչյուր փուլում։ Խնդիրներն ակնհայտ են դառնում անմիջապես, և վերապլանավորումն իրականացվում է շարունակաբար։ Աշխատանքի կառավարումն ապահովվում է ընթացիկ աշխատանքի սահմանափակումով, ինչը թիմի անդամներին թույլ է տալիս ցանկացած պահի տեսնել և վերահսկել գործընթացը։

## Մեթոդի էվոլյուցիա և վավերագրում
Դեյվիդ Անդերսոնի 2010 թվականին հրատարակված «Կանբան» գիրքը նկարագրում է մեթոդի էվոլյուցիան՝ սկսած 2004 թ.-ին Մայքրոսոֆթում իրականացված նախագծից, որը հիմնված էր սահմանափակումների տեսության վրա և ներառում էր «drum-buffer-rope» մեխանիզմը (համադրելի Կանբան համակարգի «pull» սկզբունքի հետ): 2006–2007 թվականներին Corbis-ում իրականացված նախագծում Կանբան մեթոդը տարածվեց։ 2009 թվականին Դոն Ռեյներթսենը հրապարակեց երկրորդ սերնդի հոսքագծային արդյունաբերության մշակման մասին գիրք, որտեղ ներկայացվում էր Կանբան համակարգի կիրառումն ու տվյալների հավաքագրման և տնտեսական մոդելի օգտագործումը կառավարման որոշումների կայացման համար։ Կանբանի զարգացմանն իր ներդրումն ունեցավ նաև Քորի Լադասը, ով իր 2008 թվականի «Scrumban» գրքում առաջարկեց, որ Կանբանը կարող է բարելավել Scrum-ը ծրագրային ապահովման մշակման համար։ Լադասը տեսնում էր Scrumban-ը որպես անցում Scrum-ից դեպի Կանբան։ 2011 թվականին Ջիմ Բենսոնը և Տոնիաննե ԴեՄարիա Բարրին հրատարակեցին *«Անձնական կանբան»* գիրքը, որտեղ Կանբանի սկզբունքները կիրառվում էին անհատների և փոքր թիմերի համար։ 2014 թվականին Մայք Բերոուզը *«Kanban from the Inside»* գրքում բացատրեց Կանբանի սկզբունքները, գործելակերպերն ու արժեքները՝ դրանք կապելով ավելի վաղ տեսությունների և մոդելների հետ։ 2015 թվականին Էրիկ Բրեխները *«Agile Project Management with Kanban»* գրքում ներկայացրեց Կանբանի կիրառումը Մայքրոսոֆթում և Xbox-ում։

Կլաուս Լեոպոլդն ու Զիգֆրիդ Կալթենեկերը *«Կանբանը փոխում է առաջնորդությունը»* գրքում  ներկայացրին մեթոդը փոփոխությունների կառավարման տեսանկյունից և տրամադրեցին ուղեցույցներ փոփոխությունների նախաձեռնությունների համար։ 2016 թվականին «Lean Kanban University Press»-ը հրապարակեց Կանբանի համառոտ ուղեցույց, որը ներառում էր վաղ նախագծերից բխած բարելավումներ և ընդարձակումներ։

2020 թվականին Ջոն Քոլմանը և Դանիել Վականտին հրատարակեցին *«Կանբանի ուղեցույցը» («The Kanban Guide»)* ՝ նկարագրելու համար այդ համակարգի գործարկման համար անհրաժեշտ նվազագույն պայմանները: Քոլեն Ջոնսոնը, Դանիել Վականտին և Պրատեկ Սինգհը 2022 թվականին հրատարակել են *«Կանբան գրպանի ուղեցույցը» ()*, որն օգնում է օգտվողներին կողմնորոշվել Կանբանի կիրառությունում: Ուիլլ Սիլլը և Դենիել Վականտին նաև հրատարակել են *«Հոսքի չափորոշիչներ Scrum թիմերի համար» ()* գիրքը 2022 թվականին՝ Scrum թիմերին Կանբանում հաճախ օգտագործվող չափումների առավելությունները  ներկայացնելու համար:

## Տես նաև
* Obsidian (հավելված)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծրագրերի կառավարում
Կատեգորիա:Ճապոնիայի մշակույթ