Մարիա Անտոնեսկու

**Մարիա Անտոնեսկու** (ծնված **Մարիա Նիկուլեսկու**, նաև հայտնի է որպես **Մարիա Գեներալ Անտոնեսկու**, ավելի ուշ **՝ Մարիա Մարեսալ Անտոնեսկու** կամ **Ռիկա Անտոնեսկու,** ), ռումինացի սոցիալիստ և բարերար և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավտորիտար վարչապետի և կոնդուկետորի Յոն Անտոնեսկու կինը,  Երկար ժամանակ ապրելով Ֆրանսիայում՝ երկու անգամ ամուսնացել է Անտոնեսկուի հետ ամուսնանալուց առաջ և հատկապես հայտնի է դարձել սոցիալական աշխատանքի հովանավորության խորհրդի մաս կազմող բարեգործական կազմակերպության ղեկավարության շնորհիվ, որի գլխավոր աշխատակիցը եղել է Վետուրիա Գոգան։ Խորհուրդը զգալի օգուտներ է քաղել ռումինացի հրեաների դեմ ուղղված հակասեմական քաղաքականությունից և հատկապես Մերձդնեստր բեսարաբական հրեաների արտաքսումից՝ կամայական բռնագրավումների և շորթումների արդյունքում ստանալով ավելի քան մի քանի հարյուր միլիոն Լեյներ։ Ձերբակալվել է 1944 թվականի օգոստոսյան հեղաշրջումից անմիջապես հետո, որը տապալել է իր ամուսնուն, Մարիա Անտոնեսկուն կարճ ժամանակով եղել է Խորհրդային Միության ռազմագերի, և որոշ անորոշությունից հետո դատվել և դատապարտվել է նոր կոմունիստական ռեժիմի կողմից՝ տնտեսական հանցագործությունների (յուրացումների) մեղադրանքով։ Հինգ տարի բանտարկված և այնուհետև ներառվելով Բարագանի տեղահանությունների մեջ, նա իր կյանքի վերջին տարիներն անցկացրել է ներքին աքսորի տակ Բորդուշանիում։

## Կենսագրություն
### Վաղ կյանք
Կալաֆաթում ծնված Մարիան Ռումինիայի բանակի սպա Թեոդոր Նիկուլեսկուի դուստրն էր, որը կռվել է Ռումինիայի անկախության պատերազմում մայրը եղել է՝ Անգելայինը (կամ Անգելինայի։ Անժելայի քույրը ամուսնացել է Տիտիկա Օրասկուի հետ, որը բոյար արիստոկրատիայի անդամ էր։ Ըստ հետազոտող և լրագրող Լավինիա Բետեայի, Թեոդոր Նիկուլեսկուն հավանաբար վատնել  է ընտանեկան հարստությունը, ինչը, ըստ նրա, կարող է բացատրել, թե ինչու Մարիան օժիտ չի ունեցել։ Նա ամուսնացել է ոստիկանության սպա Գեորգե Կիմբրուի հետ, որից ունեցել է որդի, որը հայտնի է նաև Գեորգե անունով։ Երեխան պոլիոմիելիտի պատճառով ֆիզիկապես հաշմանդամ է եղել։ Կիմբրուն մահացել է մինչև 1919 թվականը, որից հետո հայտնի է, որ Մարիա Նիկուլեսկուն տեղափոխվել է Փարիզ։ 1919 թվականի հուլիսին նա երկրորդ անգամ ամուսնացավ գործարար Գիյոմ Օգյուստ Ժոզեֆ Պիեռ Ֆյուլերի հետ, որը եղել է ֆրանսիացի հրեա։

1926 թվականին ամուսնալուծվելով Ֆյուլերից և ամուսնանալով Ֆրանսիայում Ռումինիայի նախկին ռազմական կցորդ Անտոնեսկուի հետ՝ նա շուտով տեղափոխվել է Բուխարեստ, որտեղ նրա նոր ամուսինը զբաղեցրել է պաշտպանության նախարարության գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը։ Ըստ տեղեկություններ, որ երկուսը ծանոթացել և սիրահարվել են նախքան նրա ամուսնալուծության վերջնական ավարտը։ Աղբյուրները տարբերվում են ամուսնության ամսաթվի վերաբերյալ, որը կամ նշվում է որպես 1927 թվականի օգոստոսի 29 կամ 1928 թվականի չճշտված օր։ Նրանց կյանքը որպես զույգ նշանավորվել է Անտոնեսկուի կոշտությամբ և հասարակական կյանքի հանդեպ զզվանքով։ Այնուամենայնիվ, երբ Անտոնեսկուն հասավ հանրաճանաչ և կարևոր քաղաքական առաջադրանքներ վաստակել է, Մարիան նույնպես դարձավ հանրության ուշադրության կենտրոնում։ Նշվում է, որ երբ նա ի վերջո դարձավ քաղաքականապես կարևոր, վերին խավը նրան դիտել է որպես ավելի շուտ *փարվանու*։

1938 թվականին, երբ Իոն Անտոնեսկուի և Քերոլ II թագավորի միջև հարաբերությունները վերածվեցին բաց հակամարտության, միապետը նախագծել է Իոն Անտոնեսկուի դատավարությունը երկամուսնության համար՝ հիմնվելով այն մեղադրանքների վրա, որ նա և Ֆյուլերը իրականում երբեք չեն ամուսնալուծվել։ Իր փաստաբան Միխայ Անտոնեսկուի աջակցությամբ՝ ապագա *կոնդուկետորը* հերքել է այդ պնդումը, և այն ընկալումը, որ իրեն հետապնդում էր ավտորիտար կառավարիչը, ըստ տեղեկությունների, արժանացավ հանրության հարգանքին։   Մինչ այդ, չնայած սպան դեմ է եղել Քերոլ II-ի արտաամուսնական կապին հասարակ Ելենա Լուպեսկուի հետ, ժամանակի որոշ մեկնաբաններ արհամարհանքով էին վերաբերվում ամուսնալուծված կնոջ հետ իր ամուսնությանը։

### Վաղ պատերազմի տարիներ
1940 թվականի վերջին, սոցիալական մեծ ճգնաժամի հետևանքով, Ռումինիայում ստեղծվել է Ազգային լեգեոնական պետությունը, և Քերոլը հրաժարվել է գահից՝ հօգուտ կրտսեր թագավոր Միքայել I-ի։ Անտոնեսկուն բռնապետական լիազորություններով ստանձնել է որպես *կոնդուկետոր* և համագործակցություն հաստատել է ֆաշիստական երկաթե գվարդիայի հետ։ Մոտավորապես այդ ժամանակ Մարիան լավ ընկերացավ Վետուրիա Գոգայի հետ՝ հակասեմական վարչապետ Օկտավիան Գոգայի այրու հետ։ Նրանց բարեկամությունը կամաց-կամաց վերածվել է քաղաքական լոբբիի, որին մասնակցում էին նաև Վետուրիա (կամ Սանդա) Մանուիլային՝ սոցիոլոգ Սաբին Մանուիլայի կինը, Վետուրիա Բարբուլը, դիվանագետ Գեորգե Բարբուլի կինը, գրող Ջորջետա Կանչիկովը (բյուրոկրատ Միրչա Կանչիկովի կինը) և որոշ ժամանակ Էլվիրա Սիման, որը ամուսնացած է Երկաթե գվարդիայի հրամանատար Հորիա Սիմայի հետ։ Քաղաքական կանանց շրջանակը որոշ առումներով Մարիա Անտոնեսկուի «դատարանն» էր, որը մրցակցում էր Հելեն թագուհու շրջապատի հետ, ինչպես որ Անտոնեսկուինն էր մրցակցել թագավորական արքունիքին. այս և այլ պատճառներով Հելեն թագուհին հատկապես անվստահություն էր հայտնում Մարիա Անտոնեսկուի քաղաքական նախաձեռնություններին։ Նշվում է, որ թագուհին իր արտասահմանյան կոնտակտներին բողոքել է, որ Անտոնեսկները «անզգույշ» են։

Այնուամենայնիվ, 1941 թվականի հենց սկզբին Մարիա Անտոնեսկուն միացավ *Ռեգինա Էլիզաբետա* հասարակության խորհրդի, որը բարեկեցության կազմակերպություն էր, որը ղեկավարում էր Հելեն թագուհին։ Նա նաև ստանձնել է նոր պետական բարեգործական կազմակերպությունը՝ *Sprijinul* («Աջակցություն»), որը, ըստ երևույթին, նրան դարձրել է հավակնորդ իր ամուսնուն գվարդիայի դեմ հակադրվող հակամարտությունում, նախքան 1941 թվականի սկզբի Լեգեոնական ապստամբությունը բերել է գվարդիայի անկումը։ Ըստ իսպանացի պատմաբան Ֆրանցիսկո Վեյգայի, նրա մարդասիրական ջանքերը հավանության են արժանացել ավելի պահպանողական Անտոնեսկուի կողմնակից խմբակցությունների կողմից՝ ի պատասխան գվարդիայի այնպիսի նախագծերի, ինչպիսին *Աջուտորուլ Լեգիոնարն* է։ Վետուրիա Գոգայից մասնակցությունն ապահովել է *Շպրիժինուլը*։ Նրանց է միացել նաև Առաջին համաշխարհային պատերազմի հերոս, գեներալ Կոնստանտին Պրեզանի կինը և Սանդա Մանուիլյան

Որպես 1941 թվականի ապստամբությունից հետո ազատագրման նշան՝ Էլվիրա Սիման պաշտոնապես մաքրվել է և մեղադրվել է (սուտ) բարեգործական միջոցները յուրացնելու մեջ։ Նացիստական Գերմանիայում իր աքսորից Հորիա Սիման մեղադրել է «երեք Վետուրիաներին» իր և իր կնոջ անկումը կազմակերպելու մեջ՝ Մարիա Անտոնեսկուի հետ շփումների միջոցով։ Վերջինս ստացել է Սոցիալական աշխատանքների հովանավորչական խորհրդի ղեկավարի պաշտոնը՝ միավորելով բոլոր ճանաչված բարեգործական կազմակերպությունները։ Այն ստեղծվել է 1940 թվականի նոյեմբերի 20-ի հրամանագրով, սակայն իր կանոնադրությունը ստացել է միայն 1942 թվականի հունիսի 12-ին։ Այն հստակեցնում էր, որ խորհուրդը «պետական հաստատություն էր՝ իր սեփական իրավաբանական անձով և ժառանգությամբ», որի անդամներն ի պաշտոնե ներառում էին կառավարության նախարարները և Համայն Ռումինիայի պատրիարքը մյուսները նշանակվել են *կոնդուկետորի* հրամանագրերով։  Ինչպես հաղորդում է *Revista de Igienă Socială-ն* (ռումինացի եվգենիկիստների ակնարկ), «նրա հսկայական ծրագիրը» ներառում էր «բարեկեցության ոլորտում պետական և մասնավոր շահերի հաստատությունների համակարգումը, մասնավոր բարեգործական կազմակերպությունների ուղղորդումն ու վերահսկումը և, վերջապես, նոր սոցիալական ստեղծման նախաձեռնությունը սոցիալական հաստատություններ»։ Խորհուրդը հատկապես շահագրգռված էր «աշխատավոր դասակարգի պաշտպանությամբ»՝ ծախսելով 100 միլիոն լեյ դպրոցական ճաշարանների վրա, և մոտ 1 միլիոն լեյ՝ անվճար կամ սուբսիդավորվող ապուրային խոհանոցների վրա։

Խորհրդի ստեղծումը համընկավ Ռումինիայի մասնակցության հետ Բարբարոսա գործողությանը, որը նշանակում էր Բեսարաբիայի և Հյուսիսային Բուկովինայի վերականգնումը և Մերձդնեստրի օկուպացումը։ Պարգևատրվելով իր սեփական կրծքանշանով (Կապույտ Խաչ), խորհուրդն այնուհետև դարձավ Հելեն թագուհու՝ բարեկեցության և օգնության ոլորտում նախկին աշխատանքի անմիջական մրցակիցը, ինչպես նաև Ռումինական Կարմիր Խաչի հնարավոր փոխարինողը։ Նրա գործունեությունը օպերատիվ կերպով լուսաբանվում և գովազդվում էր ռեժիմի պաշտոնական քարոզչությամբ։ Մասնավոր բարեկեցության հիմնարկների աշխատանքը պարզապես ուղղորդելուց բացի, խորհուրդը կասկածվում էր նրանց տապալելու և նրանց ներդրումները վերցնելու ցանկության մեջ։ Այն բացահայտորեն բռնագրավել է ավելի հին սոցիալական կազմակերպությունների ժառանգությունը, ինչպիսին է *Ումանիատեան*՝ Սլանիկի աղջիկների գաղութի սեփականատերը։

1941 թվականի առաջին ամիսներին, երբ երկաթե գվարդիան հաջողությամբ ճնշվել էր, Մարիա Անտոնեսկուն և Վետուրիա Գոգան հորդորեցին վարչակարգին աջակցել հին իսթեբլիշմենտի կուսակցություններից (չնայած Քարոլ II-ի իշխանությունից ի վեր անվանականորեն արգելված էին, սակայն դրանք զգուշորեն հանդուրժվում էին Անտոնեսկուի կողմից)։ Պաշտոնական թերթերը հրապարակեցին իրենց այցը Տոպոլովենի՝ Ազգային գյուղացիական կուսակցության (PNȚ) նախկին ֆիդային, որտեղ նրանք հանդիպեցին PNȚ առաջնորդ Իոն Միհալաչեի հետ։ Միջոցառումը կազմակերպել է ծովակալ Դեն Զահարիան, ով միաժամանակ եղել է PNȚ-ի կադրը և իր ամուսնու ընկերը։ Թեև նա ձեռնպահ մնաց բացահայտ քաղաքական հայտարարություններից, Մարիա Անտոնեսկուն գովաբանել է Միհալաչեին որպես համայնքի և քաղաքացիական հասարակության ղեկավար։ Դաշնակցային PNȚ-ի առաջնորդ Իուլիու Մանիուն տեսել է որպես Անտոնեսկուի փորձը՝ Միհալաչեին որպես նախարար ընտրելու փորձ։ Նրա անմիջական պատասխանն էր Միհալաչեին հետ պահել «իրեն զիջելու» նման պատկանելությունների հետ։ Իր հերթին, Մարիա Անտոնեսկուն փոխարինել է ավանդապաշտության նման դրսևորումները ֆաշիստական նպատակների համար հանրային աջակցությամբ։ 1941 թվականի հուլիսին նա պաշտոնական հյուր է եղել Բուխարեստի հակամասոնական ցուցահանդեսում։

### Հակասեմիտական թալան և պատերազմական ավար
[մինի|320x320փքս|Մարիա Անտոնեսկուն Գեորգե Ալեքսիանուի ( [Մերձդնեստրի նահանգ|Մերձդնեստրի նահանգապետ), Միխայ Անտոնեսկուի և գերմանացի ֆաշիստական դիվանագետների հետ «Մերձդնեստրի ցուցահանդեսում» (1941 կամ 1942)]]
Արևելյան ճակատում պատերազմի շարունակման հետ մեկտեղ Սոցիալական աշխատանքների հովանավորչական խորհուրդը պարտավորվել է հոգալ առաջին գծի զինվորների և նրանց ընտանիքների կարիքները, ինչպես նաև պաշտպանել խոցելի անձանց հատուկ կատեգորիա՝ *ՀՈԱ* (հաշմանդամներ, որբեր, այրիներ)։ Մինչև 1941 թվականի դեկտեմբերին այն հավաքել և ծախսել էր մոտ 25 միլիոն լեյ՝ զինված ուժերի համար և 138 միլիոն՝ վիրավորների համար։ 9,7 մլն՝ գործող զինծառայողների ընտանիքների համար, իսկ 17 մլն՝ հաշմանդամների, այրիների կամ որբերի համար։

Ռումինիայի մասնակցությունը պատերազմին ուղեկցվել է հակասեմիտական միջոցառումների ընդհանրացմամբ և հրեաների զանգվածային տեղահանումներով դեպի օկուպացված Մերձդնեստր, մի գործընթաց, որը նախաձեռնել էր նրա ամուսինը և նշանավորվել իրադարձություններով, որոնցում ինքը ներգրավված էր։ 1941 թվականի հոկտեմբերին Վիլհելմ Ֆիլդերմանը, Հրեական Համայնքների Ֆեդերացիայի ղեկավարը, նրան և իր ամուսնուն բողոքի նամակներ ուղարկեց՝ ընդգծելով, որ տեղահանությունները հավասարազոր են մահվան՝ հաղորդագրություններ, որոնք մնացել են անպատասխան։ Նոյեմբերին, երբ Քիշնևի գետտոն կողոպտվել է և նրա բնակչությունը Մերձդնեստրի արտաքսվել է, իշխանությունները բռնագրավված ունեցվածք առանձնացրին Հովանավորության խորհրդի, Կարմիր խաչի, ռումինական հիվանդանոցների և ռումինական բանակի համար։

Նման կամայական բռնագրավումները բացեցին մատակարարման շղթան հովանավորչական խորհրդի համար։ 1942 թվականի օգոստոսին հրեա ձեռներեցներ Մաքս Աուշնիտը և Ֆրանց ֆոն Նոյմանը 50 միլիոն շվեյցարական ֆրանկ նվիրաբերեցին նույն բարեգործությանը, նախազգուշական միջոց, որը կարող էր դեր ունենալ Ռումինիայից նացիստական բնաջնջման ճամբարներ անորոշ ժամանակով հետաձգելու որոշման մեջ։ Այս իրադարձությունը հատկապես պատմվել է Միքայել թագավորի շրջապատի անդամ Իոան Մոկսոնի-Ստարչայի վկայության մեջ։ Նույն ամսին հրեական հարցերով հանձնակատար Ռադու Լեկկան, որի գրասենյակը ենթադրում էր հրեական համայնքի կանոնավոր շորթում, կառավարության կողմից վերահսկվող Կենտրոնական հրեական գրասենյակի միջոցով գետտոներից հավաքել է 1,2 միլիարդ լեյ, որից 400 միլիոնը ուղղվել է Մարիա Անտոնեսկուի բարեգործական հիմնադրամներին։ Կենտրոնական հրեական գրասենյակի կողմից հովանավորչական խորհրդին փոխանցված ընդհանուր գումարը գերազանցել է 780 միլիոն լեյը։

Այս տեսակի չարաշահումները շոշափել են նաև այլ համայնքներ։ Այսպիսով, նահանգապետ Գեորխե Ալեքսիանուի կողմից պատվիրված և Մերձդնեստրի ուկրաինացի գյուղացիների վրա ազդող հատուկ դրույթների շարքում Մարիա Անտոնեսկուի նախագծի համար նախատեսված է քվոտաներ՝ որպես հիվանդանոցային սնունդ վիրավոր զինվորների համար։ Ինքն իրեն վերապահելով «Կապույտ խաչի» հատուկ հարկը կինոյի ազգային եկամուտներից՝ Մարիա Անտոնեսկուն նաև հետամուտ է եղել շրջիկ կինոթատրոնների նավատորմի ֆինանսավորմանը։ Այն կահավորվել է Օդեսայի կինոստուդիայի մարտական ավարով։

Ինքը՝ Լեքկան, ավելի ուշ հայտարարել է. «արտբյուջետային գումարների անհրաժեշտությունը շարունակաբար աճում էր»՝ պնդելով, որ ի լրումն Միհայ Անտոնեսկուի և Գերմանիայի դեսպան Մանֆրեդ Ֆրեյհեր ֆոն Կիլինգերի ճնշումներին, «տիկին Անտոնեսկուն փող է խնդրել իր հովանավորության համար»։ Երբեմն, սակայն, Մարիա Անտոնեսկուն միջամտում էր ամուսնուն՝ մեղմելու որոշ հակասեմիտական միջոցներ։ Այսպիսով, ենթադրվում է, որ նա համոզել է *կոնդուկետորին* չստեղծել հատուկ գետտո Յաշիում (որտեղ պետք է սահմանափակվեին 1941 թվականի ջարդից փրկվածները), ինչի դիմաց տեղի հրեաները հովանավորչության խորհրդին տրամադրեցին 5 միլիոն լեյ։ Հաղորդվում է, որ նա և Վետուրիա Գոգան նաև միջնորդել են *Կոնդուկտորի* և Պետրու Գրոզայի՝ ձախակողմյան ակտիվիստ և գաղտնի Գութանների ճակատի առաջնորդի միջև, ում դիրքորոշումը ռեժիմի դեմ հետագայում նրան դարձրել է Անտոնեսկուի ռեժիմի քաղբանտարկյալը։

Նաև նրա միջնորդության արդյունքում էր, որ Ռումինիայի գլխավոր ռաբբի Ալեքսանդրու Շաֆրանը չեղյալ հայտարարել է Բուխարեստի Սևաստոպոլի հրեական գերեզմանոցը ազգայնացնելու և պղծելու հրամանը։ Այնուամենայնիվ, Շաֆրանը նաև պատմել է իր՝ Մերձդնեստր տանող ճանապարհին գտնվող երեխաներին և նորածիններին ջուր և կաթ տրամադրելու մասին։ Ենթադրվում է, որ Մարիա Անտոնեսկուն ի վերջո ականջ է դրել այլ կոչերին և ճնշում է գործադրել Իոն Անտոնեսկուի վրա՝ թույլ տալու Դորոհոյից վտարված հրեաներին տուն վերադառնալ։ Նրան են վերագրվում նաև դեղորայք, սնունդ, հագուստ և պատուհանների ապակիներ հավաքելը, որոնք ուղարկվելու են Մերձդնեստր, ինչպես նաև ընդունել է Հովանավորության խորհրդի նվիրատվությունները՝ այլ հրեաների փախուստը թույլ տալու դիմաց։

### Կալանավորում, դատավճիռ և վերջին տարիներ
Անտոնեսկուսի կարգավիճակը կտրուկ փոխվել  է այն բանից հետո, երբ Միքայել թագավորը և ընդդիմադիր ուժերը իրականացրեցին 1944 թվականի օգոստոսյան հեղաշրջումը, ձերբակալելով *կոնդուկետորին* և դուրս հանելով Ռումինիան իր առանցքի դաշինքից։ Նրա որդին՝ Գեորգե Կիմբրուն մահացել է Կալիմանեստիում օգոստոսի 29-ին կամ սեպտեմբերի 10-ին։ Հաղորդվում է, որ նրա մահը ինքնասպանություն է եղել, որի պատճառ է դարձել այն անհանգստությունը, որը նա զգացել է որդեգրած հոր կործանման պատճառով։ Փախչելով Բաիլ Հերկուլան Մարիա Անտոնեսկուն ձերբակալվել է Կազանեստիում, որտեղ նրան ապաստան էր առաջարկել իր անձնական քարտուղարի մտերիմ ընկերը։ Համաձայն մի վկայության՝ նա պաշտպանություն էր խնդրել Հելեն թագուհուց, որը, որպես նշանավոր հակառակորդ, մերժել էր դա տալ։

1945 թվականի մարտին Մարիա Անտոնեսկուն ձերբակալվել է խորհրդային օկուպացիոն ուժերի կողմից և, ինչպես իր նախկին ամուսինը, տեղափոխվել է խորհրդային տարածք, որտեղ նրան միայն մեկ անգամ են հարցաքննել։ Նրանց չեն պատմել միմյանց մասին, թեև Մոսկվայի Լուբյանկայի նրանց խցերը, ինչպես ասում են, ընդհանուր պատ են ունեցել։ 1945 թվականի նոյեմբերից ձախակողմյան Հայրենասերների միությունը կոչ էր անում նրան և Վետուրիա Գոգային դատել Ռումինիայի կալանքի տակ։ Մարիա Անտոնեսկուն վերադարձավ 1946 թվականի ապրիլին՝ ամուսնու հետ միաժամանակ։ Նրան հարցաքննության է հանձնել ՆԳՆ քարտուղար, Ռումինիայի Կոմունիստական կուսակցության անդամ և հանրային քննիչ Ավրամ Բունաչուն, ով արձանագրել է Անտոնեսկուի քաղաքական ընտրությունների վերաբերյալ նրա տեսակետները։ Հարցման մի մասը կենտրոնացած էր Մարիա Անտոնեսկուի սեփական մասնակցության վրա։ Երբ նրան հարցրին ագրեսիվ պատերազմին իր աջակցության մասին, որը Բունաչուն բնորոշել է որպես «թալանչի պատերազմ», նա պատասխանեց. «Երբ ես սկսեցի [բարեգործական կազմակերպությունների հետ աշխատել], պատերազմ չկար։ Ես ի սկզբանե սկսել եմ ռումինական հողի բոլոր դժբախտությունների պատճառով»։ Նա հերքել է շորթմանը մասնակցելու մեղադրանքները, բայց խոստովանել է, որ միջոցներ է ստացել Լեքկայից և պատասխանել է, որ երբեք չի մտածել օգնություն տրամադրելու Մերձդնեստրի տեղահանվածներին, քանի որ հրեաները «բավարար միջոցներ» ունեն, և հերքել է գիտելիքը, որ հրեաները բանտարկված են եղել։
մինի|307x307փքս|Մարիա Անտոնեսկուի գերեզմանը Բելու գերեզմանատանը
Ըստ հակասական զեկույցների, նրան պարզապես ազատ են արձակել կամ կալանքի տակ են պահել Մալմեզոնի բանտում, նախքան առողջական վիճակի վատթարացման պատճառով իշխանությունները նրան ուղարկել են Նիկոլաե Գ. Հ. հիվանդանոց՝ կապված լուպուսի կլինիկայի հետ, ի վերջո նրան տնային կալանք նշանակելով Բուխարեստում գտնվող բնակարանում, որը նա կիսում էր մոր հետ։ Նա իրեն պահելու միջոցներ չուներ, և նրա մասին հոգ էին տանում ընկերներն ու ընտանիքը։ Ժողովրդական դատարանում դատավարությունից հետո և 1946 թվականի հունիսին ռազմական հանցագործությունների համար իր մահապատժից անմիջապես առաջ Իոն Անտոնեսկուն վերջին անգամ հանդիպել է իր կնոջը, նրան հանձնել է իր ժամացույցը և խնդրել է նրան պատկերացնել, որ" դա բաբախում է իմ սիրտը " և երբեք թույլ չտալ, որ այն կանգ առնի։

Կրկին ձերբակալվել է 1950 թվականին, կոմունիստական վարչակարգի կողմից նրան մեղադրանք է առաջադրվել և մեղավոր է ճանաչվել «երկրին աղետ բերելու» և ընդհանրապես տնտեսական հանցագործությունների և մասնավորապես յուրացման մեջ։ 1950-ից 1955 թվականներին նա բանտարկվել է Միսլեայում՝ Կոբիայի նախկին մենաստանում։ Նրան այնտեղ պահում էին «գաղտնի» մենախցում, և նրան թույլատրվում էր դուրս գալ խցից միայն գիշերը, երբ նա հավաքում և ծխում էր անվտանգության աշխատակիցների կողմից դեն նետված ծխախոտի մնացորդները։

Բանտից ազատվելուց հետո Մարիա Անտոնեսկուն նշանակվել է «պարտադիր բնակություն» Բարագանի հարթավայրում՝ Բարագանի տեղահանությունների ալիքի շրջանակներում։ Բորդուշանիում, նա հանդիպել և ընկերացել է Սպիտակ ջոկատի կալանավոր կանանց հետ։ Նրա արտաքսման մեկ այլ վկա էր ինժեներ Եվգեն Իոնեսկուն, որը հետագայում փախավ Ավստրալիա։ Ավելի ուշ Իոնեսկուն վերապատմել է իր զրույցները *կոնդուկետորի* ' հետ, մասնավորապես, նրա բողոքն առ այն, որ Իոն Անտոնեսկուին մերժել է Միջազգային ռազմական տրիբունալի դատավարությունը։

Յալոմիցայի շրջանը բնութագրվում է ծայրահեղ եղանակային պայմաններով։ Մարիա Անտոնեսկուն բողոքել է, որ ձմռանը ձյան տեղումների պատճառով չի կարողանում դուրս գալ տնից, և ժամանակի մեծ մասն անցկացնում էր տրիկոտաժի վրա։  Ականատեսներից մեկի ցուցմունքի համաձայն՝ նա նույնպես պահվել է Ջուրջենիում և աշխատել տեղի սովխոզի ճաշարանում։ Այդ ժամանակ նա սրտի ծանր հիվանդություն ուներ, և իշխանություններին դիմելուց հետո նրան կարճ ժամանակով թույլատրվել է վերադառնալ Բուխարեստ ՝ բուժման համար 1958 կամ 1959 թվականներին։ Մարիա Անտոնեսկուն կրկին Բորդուշանում էր 1959-1964 թվականներին, երբ իրավիճակը վատթարացավ և նրան տեղափոխեցին մասնագիտացված կլինիկա, այնուհետև Կոլչի հիվանդանոց, որտեղ նրան խնամում էր ծանոթ բժիշկը։ Այնտեղ նա մահացավ երրորդ սրտի կաթվածից և թաղվել է Բելլուի գերեզմանատանը՝ հեռավոր հարազատներին պատկանող գերեզմանում։

## Ժառանգություն
Անտոնեսկները եղել են երեք ռումինական ուղղափառ եկեղեցիների *պաշտպաններ* Բուխարեստի առանձին շրջաններում՝ Մարգեանուլուի եկեղեցի Ռահովայում, Դամարոայա եկեղեցի և Մունչիի Սուրբ Կոնստանտին և Հեղինե եկեղեցի, որտեղ նրանք պատկերված են որմնանկարում։ Ինքը՝ Մարիան, հիմնել է նաև Գենսայի Սֆանտա Մարիա եկեղեցին և նշանակալի ներդրում է ունեցել Դելեա Նուա եկեղեցու կառուցման գործում։ 1941 թվականին, այն բանից հետո, երբ ջրհեղեղները վնասեցին Արգեշ գավառին, երկուսը հիմնեցին *Անտոնեստին* Կորբենիում (մասամբ կառուցվել է ուկրաինացի ռազմագերիների կողմից, իսկ ավելի ուշ անցել է պետական սեփականություն)։ Թեև նրա նկարը պարբերաբար հայտնվում էր թերթերի և ամսագրերի առաջին էջերում, Մարիա Անտոնեսկուն, այնուամենայնիվ, իր որոշ ժամանակակիցների կողմից ընկալվում էր որպես հեռացված և երկրորդական կերպար։ Նրա կյանքի պատմությունները տրամադրել են տարբեր հասարակական գործիչներ, այդ թվում՝ արքայադուստր Իլեանան (ով հանդիպել է նրան 1947 թվականին երկիրը լքելուց կարճ ժամանակ առաջ) և ռումինական սփյուռքի հակակոմունիստ անդամները։ Նրա մասին որոշ հիշատակումներ են արվել *Բենի սոյս-տու բանտում* («Օրհնիր քեզ, բանտ»), որը Միսլեայի նախկին բանտարկյալ և Ֆրանսիա լքած Նիկոլ Վալերի Գրոսուի հուշերի ամենավաճառվող գիրքն է։

Իր ամուսնու իշխանության տարիներին պաշտոնական մամուլը Մարիա Անտոնեսկուին դարձրել է ակնածանքի առարկա՝ առաջացնելով ենթադրություններ, որ նա հավակնում է Հելեն թագուհու հետ ժողովրդականությանը։ Նա ազգային թողարկված երկու ֆիլմերի միակ թեման էր և պարտադիր ներկայություն շաբաթական լրատվական ֆիլմերում։ Ռումինական բարեգործական կազմակերպությունների մասին մեկ այլ քարոզչական ֆիլմ գրաքննության ենթարկվեց և պետք է վերամշակվեր, քանի որ պաշտոնյաները կարծում էին, որ այն չափազանց շատ դրական լույս է սփռում Կարմիր Խաչի վրա։ Մամուլի հաղորդագրություններում նրա ամենատարբերությունը օտարեց հանրությանը, և 1943 թվականին նա ընդունեց, որ հասարակությունը, հատկապես «ցածր խավը», չափազանց ենթարկվում է նրա Կապույտ խաչի քարոզչությանը, և որ «աշխատողները շրջվում են հովանավորչական խորհրդի դեմ» Լ Համաձայն *Revista de Igienă Socială-ի*, Անտոնեսկուի խորհուրդը խիստ անարդյունավետ է եղել կարիքավոր մարդկանց թիրախավորման հարցում, «հատկապես մարզերում», և նրա բարեկեցության առատաձեռն ծրագիրը, որը «խթանում է արատը», պետք է փոխարինվեր պայմանական դրամական փոխանցումներով։
Մինչ այդ, ընդհատակյա քարոզչությունը Անտոնեսկուին ներկայացնում էր որպես տխրահռչակ Ելենա Լուպեսկուի նոր և պակաս որակավորված տարբերակ, որը եղել է Քերոլ II-ի սիրուհին։ Գրող Իոն Կարաիոնի խոսքերով, այն ծաղրը, որին իրեն ենթարկել են Անտոնեսկուի ռեժիմի հակառակորդները, ակամայից արտացոլվել է մամուլի օրգան *Timpul-*ի կողմից։ Անհայտ ձեռքերը շրջել են լուսանկարի մակագրությունը, որտեղ երևում է, որ նա, Վետուրիա Գոգան և Սանդա Մանուիլյան այցելում են զինվորի հոսպիտալ՝ կարդալու, ասես նրանք սեռական հարաբերություն են ունեցել վիրավորների հետ։
Իր մահից առաջ Անտոնեսկուն վերջին նամակով դիմել է կնոջը, որտեղ նա վերահաստատել է անմեղության իր պնդումը և հավատը, որ սերունդները կազատեն իրեն։ Նա ցանկություն հայտնեց, որ Մարիան հեռանա ուղղափառ վանք՝ հավելելով. «Այնտեղ դուք կգտնեք հոգու համար անհրաժեշտ հանգստությունը և այն կտոր հացը, որն այսօր չեք կարող թույլ տալ»։ Բրիտանացի պատմաբան Դենիս Դելետանտը նշում է, որ Կոբիա կուսանոցի բանտարկությունը «հեգնական շրջադարձ» էր այս վերջին ցանկության վերաբերյալ։ Բնօրինակը չի պահպանվել և չի հասել Մարիա Անտոնեսկուին, սակայն դրա տեքստը պատճենել է Տիտուս Ստոյկան, մի տարբերակ, որը նա թաքցրել է բազկաթոռի մեջ հենց կոմունիստական իշխանությունների կողմից ձերբակալվելուց անմիջապես առաջ։
2002 թվականին՝ ռումինական հեղափոխությունից կոմունիզմի տապալումից մոտ 12 տարի անց, դերասանուհի Մարգարետա Պոգոնատը մարմնավորել է Մարիա Անտոնեսկուին *Binecuvântată fii, închisoare* ֆիլմում, որը նկարահանվել է Նիկոլաե Մարգինեանուի կողմից (հիմնված և անվանված Վալերի Գրոսուի գրքի վրա և իր գլխավոր Մարիա Պալոե գրքի հիման վրա)։ Ըստ Մարգինեանուի, Պոգոնատը ընդունել է «լուռ, գրեթե փոխաբերական դերը»՝ որպես շարժառիթ ունենալով այն փաստը, որ «նա ինքը բանտարկվել է 16 տարեկանում, քանի որ նրա ծնողները հողատերեր են եղել»։

Անտոնեսկուի կալվածքն անցել է պետական սեփականություն՝ ռազմական հանցագործների համար նախատեսված դրույթներին համապատասխան։ Սա ներառում էր Իոն Անտոնեսկուի կողմից իր կնոջը հանձնած ժամացույցը, որը նրա մոտից առգրավվել էր այն ստանալուց րոպեներ անց։ 2008 թվականին Մարիա Անտոնեսկուի գրավի ժառանգները հայց են ներկայացրել Պրեդելում գտնվող զույգի վիլլայի վերաբերյալ։ Այն մերժվել է Բրաշովի տրիբունալի կողմից, որը վկայակոչել է բռնագրավման մասին օրենքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առաջին տիկիններ
Կատեգորիա:Բարեգործներ
Կատեգորիա:Բուխարեստ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Գործարարներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռումինացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Քաղաքական գործիչների ամուսիններ
Կատեգորիա:Կին ակտիվիստներ