Պայմանական վաղաժամկետ ազատում

**Պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատում,** իր նպատակներին հասնելու հետ կապված քրեական պատժի կատարման դադարեցում մինչև դատապարտյալին նշանակված պատիժը կրելը` ազատված անձի համար փորձաշրջան սահմանելով, որի ընթացքում. նա պետք է ապացուցի իր ուղղումը։ Փորձաշրջանի ժամկետների խախտումը հանգեցնում է նշանակված պատժի կատարման վերականգնմանը։

Պայմանական վաղաժամկետ ազատումը առաջին անգամ կիրառվել է Ֆրանսիայում 1885 թվականին։ Այդ ժամանակից ի վեր այն ընդունվել է գրեթե բոլոր երկրների իրավական համակարգերում։ Այս մեխանիզմը դրսևորում է հումանիզմ և նպաստում դատապարտյալների ուղղմանը, հասարակություն վերադարձին և ուղղիչ հիմնարկներում կարգուկանոնի պահպանմանը։

Շատ երկրներում պայմանական վաղաժամկետ ազատումը կիրառվում է միայն ազատազրկվածների համար։ Սակայն որոշ պետություններում, հատկապես հետխորհրդային երկրներում, այն կարող է տարածվել նաև այլ պատիժների վրա, օրինակ՝ ուղղիչ աշխատանքների, զինվորական ծառայության սահմանափակումների կամ կարգապահական զորամասում պահվելու դեպքում։

Պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատումը կարող է լինել ամբողջական կամ մասնակի։ Ամբողջական ազատվելուց հետո դատապարտյալն ազատվում է ինչպես հիմնական, այնպես էլ լրացուցիչ պատժից, եթե այն նշանակվել է։ Մասնակի ազատ արձակվելու դեպքում լրացուցիչ պատժի կատարումը շարունակվում է։

## Իրավական բնույթ
Պայմանական վաղաժամկետ ազատման իրավական բնույթը շարունակում է լինել քննարկման թեմա։

Առաջին տեսակետի համաձայն, պայմանական վաղաժամկետ ազատումը պատժի կրելու գործընթացի մի մասն է։ 19-րդ դարի սկզբին Ավստրալիայում կիրառվող ազատազրկման աստիճանական համակարգում դրա վերջին փուլը նման էր պայմանական ազատմանը. նախ դատապարտյալները անցնում էին մենախուց և համատեղ կալանք, ապա տեղափոխվում էին խիստ վերահսկողության տակ գտնվող պայմանական ազատության փուլ։ Այս համակարգում պայմանական ազատումը ոչ թե պատժի ավարտն էր, այլ դրա շարունակությունը՝ որոշակի սահմանափակումներով։

Մեկ այլ տեսակետի համաձայն՝ պայմանական վաղաժամկետ ազատումը իրականում դատարանի պատժաչափի փոփոխություն է։ Այլ հեղինակներ նշում են, որ դատական դատավճռի փոփոխությունը կարող է իրականացվել միայն հատուկ դատավարական կարգով (վճռաբեկ, վերահսկողական դատական վարույթ) և վերադաս դատարանի կողմից, իսկ պայմանական վաղաժամկետ ազատման հարցը որոշում է պատիժը կայացրած նույն մակարդակի դատարանը, և որ «պայմանական վաղաժամկետ ազատումը չի սասանում պատժի կայունությունը»։

Մեկ այլ կարծիքով՝ պայմանական վաղաժամկետ ազատումը նշանակում է, որ պատժի կրումը դադարեցվում է նախապես, եթե ազատ արձակված անձը փորձաշրջանի ընթացքում համապատասխանում է օրենքով սահմանված պահանջներին։

Պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատումը կարող է դիտվել նաև որպես դատապարտյալի սուբյեկտիվ իրավունք կամ քրեաիրավական խրախուսման տեսակներից մեկը։

## Պայմանական վաղաժամկետ ազատման հիմքերը
Աշխարհի շատ երկրներում պայմանական վաղաժամկետ ազատումը կախված է երկու գործոնից՝ պատժի նպատակների իրականացումից (նյութական չափանիշ) և դատապարտյալի կողմից պատժի որոշակի մասի կրումից (ձևական չափանիշ)։ Բացի այդ, շատ դեպքերում ազատումը հիմնվում է ոչ միայն ֆորմալ պայմանների վրա, այլև դատապարտյալի անձի և վարքագծի գնահատման վրա։

### Պատժի նպատակներին հասնել
Չնայած քրեական բռնաճնշումների տնտեսության սկզբունքը պահանջում է, որ դատարանը նշանակի նվազագույն պատիժը, որը բավարար է դատապարտյալին բարեփոխելու համար, դժվար է կանխատեսել դրա ազդեցությունը կոնկրետ մարդու վրա։ Նույնիսկ եթե դատարանը հաշվի է առնում  բոլոր օբյեկտիվ գործոնները՝ կապված թե կատարած արարքի, թե հանցագործի անձի հետ, դա չի երաշխավորում, որ ընտրված պատիժը կլինի լավագույնը ուղղիչ ազդեցության տեսանկյունից։ Ավելին, դատապարտյալի անձը փոխվում է պատժի ընթացքում, և դա միշտ չէ, որ բացասական արդյունքներ է տալիս։ Որոշ դեպքերում նույնիսկ մինչև պատժի ավարտը, դրա նպատակներին արդեն կարող են հասնել մասնակի կամ ամբողջովին։

Տարբեր երկրների օրենսդրություններում կան պայմանական վաղաժամկետ ազատման նյութական չափանիշի բազմաթիվ ձևակերպումներ։

* Ամբողջական պատիժը կրելու կարիք չկա (հետխորհրդային տարածքի պետություններ);
* հիմքերի առկայությունը ենթադրում է, որ անձը չի կատարի նոր հանցագործություններ առանց պատիժը հետագա կրելու ( Ավստրիա, Գերմանիա, Պարագվայ)
* լավ վարքագիծ, որը ցույց է տալիս պատժի հետագա կիրառման անհամապատասխանությունը (Անգլիա);
* դատապարտված անձի վերադաստիարակում (Ալբանիա);
* կալանքի ռեժիմին համապատասխանելը, դաստիարակչական միջոցառումների ընկալումը, անկեղծ զղջումը ( ՉԺՀ );
* եթե իրավասու մարմինն արձակում է դրական եզրակացություն այն մասին, որ դատապարտյալը ունի լավ վարքագիծ և կարող է պահպանել փորձաշրջանի ընթացքում սահմանված սահմանափակումները, ապա դա կարող է հիմք դառնալ նրան վաղաժամկետ ազատելու համար։  (ԱՄՆ որոշ նահանգներ).
* համոզիչ պատճառներ ենթադրելու, որ դատապարտյալը հասել է սոցիալական վերականգնման (Ֆրանսիա);
* դատապարտյալի իրական ուղղում (Ճապոնիա)։

Ընդհանուր առմամբ, կարելի է առանձնացնել նյութական չափանիշի գնահատման չորս մոտեցում. Նախ, կարող է պահանջվել դատապարտյալի անձի և վարքագծի համապարփակ գնահատում (Գերմանիա, Էստոնիա, Լեհաստան)։ Դատապարտյալի անձի առանձնահատկություններին (բարոյական բնավորությունը, հատկանիշները և որակները), հանցագործությունը կատարելուց առաջ նրա վարքագիծը, հանցագործության հանգամանքները, դատապարտյալի վարքագիծը պատիժը կատարելիս, տարբեր հանգամանքներ. Պետք է հաշվի առնել կենսապայմանները և ազատվելուց հետո սպասվող վարքագիծը։

Երկրորդ, առաջնային ուշադրության է արժանանում դատապարտյալի հասարակություն ինտեգրվելու հեռանկարներին և նրա հետագա օրինապահ վարքագծին։ Իսպանիայում դատապարտյալի վաղաժամկետ ազատման հիմքը Վերահսկիչ դատարանի կողմից ընդունված դատապարտյալի սոցիալական վերականգնման վերաբերյալ փորձագետների կողմից կազմված դրական կանխատեսումն է։ Այս կանխատեսումը գնահատում է դատապարտյալի վարքագիծը և նրա հնարավորությունները վերադառնալու  հասարակություն՝ առանց նոր հանցագործություններ կատարելու։ ԱՄՆ-ում, նախքան վաղաժամկետ ազատման վերաբերյալ լսումները, դատապարտյալը կազմում է ապագա սոցիալական վերականգնման ծրագիր՝ ներառելով տեղեկություններ սպասվող սոցիալական շփումների, աշխատանքի և այլ գործունեության, ինչպես նաև ապրելակերպի մասին։

Երրորդ, շեշտը կարող է դրվել պատիժը կրելու ընթացքում դատապարտյալի լավ վարքագծի փաստի հաստատման վրա (Արգենտինա, Բելառուս, Բուլղարիա, Տաջիկստան, Ուզբեկստան, Ռուսաստան, Ուկրաինա, Ֆիլիպիններ)։ Լավ վարքագծի չափանիշը կարող է լինել ուղղիչ հիմնարկի ներքին կանոնակարգին համապատասխանելը (Արգենտինա), անձի օրինակելի վարքագիծը (Բելառուս), աշխատանքի նկատմամբ բարեխիղճ վերաբերմունքը և ռեժիմի պահանջներին համապատասխանելը (Բուլղարիա, Տաջիկստան, Ուզբեկստան, Ուկրաինա)։

Որոշ երկրներում օրենսդրությունը ենթադրում է դատապարտյալի ուղղման կանխավարկածի նշանակում։ Դատարանը կարող է հաստատել պայմանական վաղաժամ ազատությունը, եթե դատապարտյալը ցույց տա, որ նա ուղղվել է։ Բայց եթե կան փաստեր, որոնք ապացուցում են, որ նա չի ուղղվել (օրինակ՝ նոր իրավախախտումներ), դատարանը կհերքի դիմումը։ Օրինակ, Ավստրիայում, եթե դատապարտյալը չի հետևել ուղղման պայմաններին, նրա ազատ արձակումը կարող է արգելվել, եթե կա մտավախություն, որ նա նոր հանցագործություն կկատարի։ Շվեդիայում նույնպես, եթե դատապարտյալը խախտում է պատժի կրման կարգը, դա կարող է հիմք ծառայել նրան ազատ չարձակելու համար։

### Պատժի մի մասի փաստացի կրում
Նվազագույն ժամկետը, որը պետք է անձը կրի պայմանական վաղաժամկետ ազատման համար, տարբերվում է աշխարհի տարբեր երկրներում և կազմում է։

* Անգլիայում, Բելգիայում, Խորվաթիայում, Կորեայի Հանրապետությունում, Ճապոնիայում դատարանի վճռով սահմանված ժամկետի 1/3-ը.
* Ավստրիայում, Ալբանիայում, Բուլղարիայում, Չինաստանում, Պորտուգալիայում, Սլովակիայում, Ֆրանսիայում, Չեխիայում նախադասությամբ սահմանված ժամկետի 1/2-ը.
* Բոլիվիայում, Պանամայում, Պարագվայում նախադասությամբ սահմանված ժամկետի 2/3-ը. Գերմանիայում, Դանիայում, Իսլանդիայում (հատուկ դեպքերում ժամկետի 1/2-ը կրելուց հետո);
* Իսպանիայում սահմանված պատժի 3/4-ը (հատուկ դեպքերում պատժի 2/3-ը կրելուց հետո).

Ժամկետի չափը կարող է տարբեր կերպ որոշվել՝ կախված կատարված հանցագործության հանգամանքներից, նշանակված պատիժից կամ դատապարտյալի անձից։

Հետխորհրդային երկրների շատ օրենսգրքեր սահմանում են, թե որքան ժաամանակ պետք է կրի դատապարտյալը պատիժը՝ կախված կատարած հանցագործության ծանրությունից։ Ռուսաստանում, օրինակ, եթե հանցագործությունը ոչ մեծ կամ միջին ծանրության է, դատապարտյալը պետք է կրի պատժի առնվազն 1/3-ը, ծանր հանցագործության դեպքում՝ 1/2-ը, իսկ առանձնապես ծանր հանցագործության համար՝ 2/3-ը։ Որոշակի հանցագործությունների համար (օրինակ՝ անչափահասների նկատմամբ սեռական ոտնձգություններ կամ ահաբեկչական գործողություններ) ժամկետները կարող են լինել ավելի երկար՝ մինչև 3/4 կամ նույնիսկ 4/5։

Նշանակված պատժի հետ կապված հանգամանքները, օրինակ, Արգենտինայի քրեական օրենսգրքով, ամրագրված են հետևյալ կերպ. եթե անձը դատապարտվում է ազատազրկման կամ ծանր աշխատանքի, ապա ըստ պատժի ժամկետների՝ նախատեսվում են հատուկ պահանջներ, ինչպիսիք են պատժի որոշակի մասի փաստացի կրումը կամ աշխատանքային պարտավորությունները։

Դատապարտյալի անձի հետ կապված հանգամանքները կարող են կամ նվազեցնել կամ բարձրացնել կրման ենթակա պատիժը։ Այսպիսով, Բոսնիա և Հերցեգովինայի Ֆեդերացիայի, ինչպես նաև Մակեդոնիայի քրեական օրենսգիրքը նախատեսում է ժամկետի կրճատում նշանակվածի 1/2-ից մինչև 1/3՝ դատապարտյալի անձին վերաբերող հատուկ հանգամանքների առկայության դեպքում։ Ֆրանսիայի քրեական օրենսգիրքը, ընդհակառակը, նախատեսում է այս ժամանակահատվածի ավելացում կրկնակի հանցագործության համար նշանակվածի 1/2-ից մինչև 2/3-ը։

ԱՄՆ-ում, որտեղ անորոշ պատիժները տարածված են, գործում է հատուկ համակարգ, որը օգտագործվում է պատիժների կրելու ժամկետների հաշվարկման համար։ Այս համակարգում պատիժը կրելու նվազագույն ժամկետը որոշվում է դատարանի դատավճռով, իսկ երբ դատարանը չի սահմանում նվազագույն ժամկետ, ապա պատժի առավելագույն չափը պետք է կրվի։ Նման դեպքում պատիժը կրելուց ազատելը անվերապահ է, սակայն ըստ էության այս պրոցեսը նման է պայմանական վաղաժամկետ ազատմանը։

Պատժի նպատակներին չհասնելու և պատահական ազատ արձակումը կանխելու համար որոշ երկրներում սահմանվում է նվազագույն բացարձակ պատիժ, որը պետք է կրվի պայմանական վաղաժամկետ ազատման համար։ Շվեդիայում այս պատիժը կազմում է 1 ամիս, Հունգարիայում, Գերմանիայում և Դանիայում՝ 2 ամիս, Ավստրիայում և Սենեգալում՝ 3 ամիս, իսկ հետխորհրդային երկրներում, Լեհաստանում և Պորտուգալիայում՝ 6 ամիս։ Իտալիայում այս ժամկետը հասնում է 30 ամիս։

## Փորձաշրջան
Վաղաժամկետ ազատման պայմանական բնույթը կապված է որոշակի ժամկետում այն չեղարկելու հնարավորության հետ, եթե դատապարտյալը նոր հանցագործություն է կատարում կամ խուսափում է իր վերասոցիալականացման հետ կապված այլ պարտականություններից։

Որպես կանոն, փորձաշրջանը կապված է պատժի չկրած մասի ժամկետի հետ (հետխորհրդային երկրներ, Բուլղարիա, Հունգարիա, Չինաստան, Կորեայի Հանրապետություն, Շվեդիա, Էստոնիա), բայց դա կարող է նաև սահմանվել օրենսդրությամբ (1-ից)։ մինչև 5 տարի Ավստրիայում և Շվեյցարիայում, 2-ից 5 տարի՝ Լեհաստանում, մինչև 5 տարի՝ Դանիայում և Իսլանդիայում)։

Փորձաշրջանի ավելացումը կարող է պայմանավորված լինել տարբեր հանգամանքներով։ Օրինակ, Ավստրիայում ազատ արձակված հանցագործի մոտ հոգեկան խանգարումների առկայությունը կամ հանցագործությունների կրկնությունը ենթադրում է 10 տարի փորձաշրջանի սահմանում։

Որպես կանոն, ազատ արձակվող անձին վերասոցիալականացման հետ կապված պարտավորություններ են սահմանվում, որոնք նման են պայմանական դատավճռի կամ փորձաշրջանի ժամանակ կիրառվող պարտավորություններին։։

Եթե անձը նոր հանցագործություն է կատարում կամ այլ կերպ խախտում է ազատման պայմանները, ապա ազատ արձակումը սովորաբար չեղյալ է հայտարարվում։ Կախված խախտման ծանրությունից՝ նման չեղարկումը կարող է լինել անվերապահ կամ ենթակա լինել դատարանի կամ իրավասու այլ մարմնի հայեցողությանը։

## Անձանց կատեգորիաներ, որոնց վաղաժամկետ ազատումը չի կիրառվում
Որոշ անձանց պայմանական վաղաժամկետ ազատումը չի կիրառվում, եթե նրանց հանցանքը սոցիալական վտանգ է ներկայացնում կամ նրանց ուղղումը համարվում է անհնարին հակասոցիալական վերաբերմունքի պատճառով։

Այսպիսով, Ալբանիայում, Արգենտինայում և Հունգարիայում ազատման արգելքը կապված է կրկնահանցագործության հետ, Լիտվայում և Բուլղարիայում՝ վտանգավոր կրկնահանցագործության, իսկ Ղրղզստանում, Տաջիկստանում և Թուրքմենստանում՝ հատկապես վտանգավոր կրկնահանցագործության հետ։ Չինաստանում պայմանական վաղաժամկետ ազատումը չի կիրառվում այն անձանց նկատմամբ, ովքեր կատարել են սպանություն, պայթյուն, կողոպուտ, բռնաբարություն կամ այլ դաժան հանցագործություններ, ինչպես նաև կրկնահանցագործների նկատմամբ, եթե նրանց դատապարտման ժամկետը գերազանցում է 10 տարին։

Ուզբեկստանի քրեական օրենսգրքով, ներման միջոցով մահապատժից ազատազրկման փոխարինված անձինք չեն կարող վաղաժամկետ ազատվել, եթե նրանք համարվում են հատկապես վտանգավոր կրկնահանցագործներ, հանցավոր համայնքի կամ կազմակերպված խմբի անդամներ, ինչպես նաև ծանր սպանության, բռնաբարության, պետական և այլ առանձնապես ծանր հանցագործությունների համար դատապարտված անձինք։ ։

Հատուկ պայմանները հիմնականում վերաբերում են նախկինում պայմանական վաղաժամկետ ազատված դատապարտյալներին։ Եթե նրանց ազատումը չեղարկվել է, որոշ երկրներում (օրինակ՝ Արգենտինայում) այն կրկին կիրառելն արգելվում է, իսկ հետխորհրդային երկրներում՝ հնարավոր է միայն պատժի ավելի մեծ մասը կրելուց հետո։ Բուլղարիայում և Բոլիվիայում պայմանական վաղաժամկետ ազատումը չի թույլատրվում։

Առանձին անձանց համար կարող են սահմանվել ազատման հատուկ պայմաններ։ Օրինակ, Ռուսաստանի քրեական օրենսգրքով, եթե անձը դատապարտվել է 14 տարին չլրացած անչափահասի նկատմամբ սեռական հանցագործության համար, ապա նրա պայմանական վաղաժամկետ ազատման հարցը դատարանը քննարկում է՝ հաշվի առնելով դատահոգեբուժական փորձաքննության արդյունքները։

## Ցմահ ազատազրկումից պայմանական վաղաժամկետ ազատում
Երկրների մեծ մասում, որտեղ նախատեսված է ցմահ ազատազրկում, հնարավոր է պայմանական վաղաժամկետ ազատումը։ Որպես կանոն, դա կապված է երկարաժամկետ պատիժների փաստացի կրման հետ (Չիլի՝ 40 տարի, ԱՄՆ որոշ նահանգներ՝ 35 տարի, Ֆիլիպիններ, Կուբա, Էստոնիա՝ 30 տարի, Իտալիա՝ 21 կամ 26 տարի, Ռուսաստան (միայն դե յուրե ), Ադրբեջան, Լատվիա - 25 տարի, Ֆրանսիա - 18 կամ 22 տարի Ավստրիա, Գերմանիա, Շվեյցարիա՝ 15 տարի, Չինաստան, Ճապոնիա՝ 10 տարի), ինչպես նաև պատիժը կրելիս անձի օրինապահ վարքագիծը ։

Փորձաշրջանը սովորաբար սահմանվում է օրենքով՝ օրինակ, Արգենտինայում այն 5 տարի է։

ԱՄՆ-ի, Լիտվայի, Զիմբաբվեի որոշ նահանգներում այս պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատում հնարավոր չէ։

## Ռուսական օրենսդրությամբ պատժից պայմանական վաղաժամկետ ազատում
### Պատմություն
Ռուսաստանում պայմանական վաղաժամկետ ազատման նման պրակտիկա հայտնվեց  դեռ 19-րդ դարում «Լինածների կանոնադրության»                          («Устав о ссыльных»)300-րդ հոդվածում։ Կատարողներն, ովքեր հույս էին տալիս «ուղղվելու, ապացուցել էին ենթարկվելը ղեկավարությանը, զսպվածությունը, կարգապահությունն ու աշխատասիրությունը», ստանում էին պատժի կրումը մեղմացնող արտոնություններ․ նրանք կարող էին ապրել բանտից դուրս, կառուցել տուն և ամուսնանալ։

Նույնպես, փաստացի XIX դարի կեսերից, ուղղիչ հաստատություններում պատիժ կրող անձինք, նշանակված ժամկետի 2/3-ը կրելուց հետո, ազատվում էին հետագա պատժից` պայմանով, որ կմնան հաստատությունում «վատ վարքագծի դեպքում» վերադարձի հնարավորությամբ։

1909 թվականի հունիսի 22-ին ընդունվեց «Պայմանական վաղաժամկետ ազատման մասին» օրենքը, որը վերջնականապես դարձավ  ռուսական քրեական օրենսդրության մասը։ Այս օրենքը հաստատեց պայմանական վաղաժամկետ ազատման պրակտիկան՝ որոշակի պայմաններով, որոնք թույլ էին տալիս կալանավորվածներին ազատվել վաղաժամկետ, եթե նրանք բավարարեին որոշակի չափանիշներ։ Օրենքը շարունակեց գործել նաև հետհեղափոխական շրջանում՝ հիմնվելով դատարանի թիվ 1 որոշման վրա։ Այն արտացոլվեց նաև նոր ընդունված քրեական օրենսդրության ակտերում։

Նույնիսկ 1939 թվականին, երբ պայմանական վաղաժամկետ ազատումը վերացվեց, այն փոխարինվեց այլ կարգավորմամբ՝ ազատազրկման ժամկետի սահմանափակմամբ աշխատանքային օրերի հաշվարկով։ Սակայն այս պրակտիկան վերականգնվեց միայն ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահի 1954 թվականի հուլիսի 14-ի հրամանագրով, որն վերաբերում էր կալանավորվածների պահման վայրերից պայմանական վաղաժամկետ ազատման հնարավորությանը։

### Գործող օրենսդրությունը
Եթե ազատազրկման կամ հարկադիր աշխատանքի պատիժը կրող անձը պահվում է կարգապահական զորամասում մինչ այդ պատժի լրացմանը, և դատարանը նրան ճանաչում է որպես այնպիսի անձ, ով չի պահանջում պատժի հետագա կրում իր ուղղման շնորհիվ, ապա նա կարող է ազատվել պայմանական վաղաժամկետ։ Այլ խոսքերով, եթե անձը ցույց է տալիս, որ ուղղվել է, ապա դատարանը կարող է որոշում կայացնել նրա վաղաժամ ազատման մասին։

Դատապարտյալի ազատ արձակման համար ամբողջական ուղղման անհրաժեշտության հարցը առաջացնում է վիճահարույց վիճակներ։ Ռուսաստանի Դաշնության Քրեական օրենսգրքի 175-րդ հոդվածը պահանջում է դատարանին տրամադրել տվյալներ, որոնք հաստատում են, որ դատապարտյալը ուղղվել է։ Սակայն, մյուս կողմից, այդ օրենսգիրքն այլևս չի պահանջում, որ դատապարտյալը պետք է լիովին ուղղվի մինչ ազատ արձակումը։ Այն միայն պահանջում է, որ դատապարտյալը այլևս չպետք է կրի պատիժը հետագայում, այսինքն՝ չի վտանգում հասարակության համար։

Ապացույցները, որոնք կարող են բավարար լինել դատապարտյալի ազատ արձակման համար, ներառում են՝

* տուժողին հասցված վնասի լրիվ կամ մասնակի հատուցումը,
* հանցագործության համար զղջումը,
* պատժի կրումը սահմանված ռեժիմի պահպանումը,
* աշխատանքի կամ ուսման նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունքը,
* հարաբերությունները այլ դատապարտյալների և հարազատների հետ։

Այս փաստերը կարող են ցույց տալ, որ դատապարտյալը ուղղվել է, և այդպիսով հնարավոր է նրա վաղաժամ ազատումը։

Պայմանական վաղաժամկետ ազատումը կարող է չեղարկվել, և դատապարտյալը կարող է հետ վերադարձվել՝ կրելու մնացած պատիժը, եթե նա խախտել է հասարակական կարգը, ինչի համար նրան նշանակվել է վարչական տույժ, կամ եթե նա խուսափել է դատարանի կողմից իրեն վերապահված պարտականություններից կամ բժշկական բնույթի հարկադիր միջոցներից։ Ավելին, եթե դատապարտյալը կատարել է նոր քրեական հանցագործություն, այս բոլոր դեպքերում կարող է դադարեցնել նրա պայմանական վաղաժամկետ ազատումը, և նա կվերադառնա՝ շարունակելու պատիժը (Ռուսաստանի Դաշնության Քրեական օրենսգրքի 79-րդ հոդվածի 7-րդ մաս)։

Մինչ դատապարտյալին պայմանական վաղաժամկետ ազատման համար դիմելու հնարավորություն տրվի, նա պետք է փաստացի կրի իր պատժի մի մասը.

* ուղղիչ հիմնարկի մանկատանը գտնվող հղիների և մինչև 4 տարեկան երեխա ունեցող կանանց պատժի առնվազն 1/4-ի չափով ծանր հանցագործության համար.
* անչափահասի կամ միջին ծանրության հանցագործության համար պատժի առնվազն 1/3-ը.
* ծանր հանցագործության համար պատժի առնվազն 1/2-ը.
* առանձնապես ծանր հանցագործության համար պատժաչափի առնվազն 2/3-ը.
* Ռուսաստանի Դաշնության Քրեական օրենսգրքում նշված ծանր հանցագործությունների՝ անչափահասների սեռական անձեռնմխելիության դեմ, թմրանյութերի ապօրինի շրջանառության, ահաբեկչության, ահաբեկչական գործունեությանը աջակցելու կամ հանցավոր համայնք կազմակերպելու համար պատիժը պետք է կրեն առնվազն 3/4-ը, որպեսզի պայմանական վաղաժամկետ ազատում չհետագա լինի։
* մինչև տասնչորս տարեկան անչափահասների սեռական անձեռնմխելիության դեմ ուղղված հանցագործությունների համար նշանակված պատժի առնվազն 4/5-ը։ Այս դեպքում դատարանը հաշվի է առնում նաև դատահոգեբուժական փորձաքննության արդյունքները նման դատապարտյալի նկատմամբ։
* առնվազն 25 տարի, եթե անձը կրում է ցմահ ազատազրկում .

Ազատված անձը կարող է ենթարկվել պարտականությունների, որոնք ուղղված են նրա ուղղմանը, օրինակ՝ չփոխել բնակության վայրը, աշխատել կամ սովորել, չայցելել որոշ վայրեր, չբուժվել որոշ հիվանդությունների դեմ, և կատարելու այլ պարտականություններ, որոնք կարող է նշանակել դատարանը։

Ազատ արձակվածների վարքագծի, մասնավորապես՝ իրենց վրա դրված պարտականությունների կատարման նկատմամբ վերահսկողությունն իրականացվում է քրեական, իսկ զինծառայողների նկատմամբ՝ զորամասերի և հիմնարկների հրամանատարության կողմից։

Ցմահ ազատազրկում կրող անձը կարող է պայմանական վաղաժամկետ ազատ արձակվել, եթե դատարանը գտնի, որ նա այս պատիժը հետագայում կրելու կարիք չունի և առնվազն եղել  քսանհինգ տարվա ազատազրկվախ։ Ցմահ ազատազրկման հետագա կրումից պայմանական վաղաժամկետ ազատումը կիրառվում է միայն այն դեպքում, եթե դատապարտյալը նախորդ երեք տարիների ընթացքում թույլ չի տվել պատիժը կրելու սահմանված կարգի չարամտորեն խախտումներ։ Ցմահ ազատազրկումը կրելիս նոր ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործություն կատարած անձը ենթակա չէ պայմանական վաղաժամկետ ազատման։ 2020 թվականի դրությամբ ցմահ ազատազրկման ոչ մի անձ պայմանական վաղաժամկետ ազատ չի արձակվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրավական եզրեր
Կատեգորիա:Իրավունք
Կատեգորիա:Պատիժ
Կատեգորիա:Քրեական իրավունք