Պրուսիկի հանգույց

**Պրուսիկի հանգույց** (,  )՝ սեղմող հանգույց, որը ստացել է իր անունը հեղինակի՝ ավստրիացի լեռնագնաց Կարլ Պրուսիկի պատվին, որն այն նկարագրել է 1930-ականների սկզբին։ 1950-ականներից սկսած, այս հանգույցը լայն տարածում է գտել բազմաթիվ սպորտաձևերում (լեռնագնացություն, Արկածային տուրիզմ, սպելեոլոգիա և այլն) և մասնագիտական ոլորտներում (արդյունաբերական լեռնագնացություն, տարբեր փրկարարական ծառայություններ), որտեղ անհրաժեշտ է աշխատել պարանով։ Այն համարվում է ամենապարզ հանգույցներից մեկը՝ իջեցումների/բարձրացումների ժամանակ օգտագործելու համար, ինչպես նաև տարբեր պարանի համակարգեր կազմելիս, օրինակ՝ պոլիսպաստ։

Հանգույցը կապվում է փոքր տրամագծով պարանի միջոցով՝ այն պտտելով ավելի մեծ տրամագծով հիմնական պարանի շուրջ և օգտագործվում է՝ ապահովելու ֆիքսումը հիմնական պարանի վրա՝ հանկարծակի ձգման ժամանակ ստեղծվող շփման շնորհիվ։ Սակայն այս հանգույցը ունի բնական սահմանափակումներ՝ շփման ուժի նվազում թաց կամ սառած պարանների դեպքում, ինչպես նաև՝ հաշվի առնելով սինթետիկ մանրաթելերից պատրաստված պարանների բազմազանությունը, մասնագետները խորհուրդ են տալիս օգտագործել այս հանգույցը «ըստ նշանակության»՝ զգուշությամբ։

## Նկարագրություն
Հանգույցը առաջին անգամ նկարագրվել է լեռնագնացության թեմաներով հեղինակավոր հրատարակություններից մեկում 1931 թվականին (այլ տվյալներով՝ 1932 թվականին) ավստրիացի լեռնագնաց Կարլ Պրուսիկի կողմից։ Ժամանակի ընթացքում այն ստացել է նրա անունը և շրջանում դարձել է կոչման տեսակ (ապելյատիվ)։ Սակայն մասնագետների կարծիքով՝ սեղմող հանգույցների ստեղծման առաջնությունը պատկանում է ֆրանսիացիներին, սակայն նրանց աշխատանքները ժամանակին լայն հանրությանը հայտնի չեն դարձել և մնացել են նեղ շրջանակի մեջ։ Ըստ «Սեղմող հանգույցներ» գրքի հեղինակ Ա. Ահմետշինի՝ այս հանգույցը ընդամենը բարելավված տարբերակն է կապող (կովի) հանգույցի։ Կլիֆորդ Էշլիի հանգույցներին նվիրված ծավալուն աշխատության մեջ այս հանգույցը ներկայացված է 1763 համարով։

Հանգույցը կապվում է բացառապես ավելի փոքր տրամագծով պարանի (ռեպպարանի) միջոցով՝ այն պտտելով ավելի մեծ տրամագծով հիմնական պարանի շուրջ։ Հետազոտությունների համաձայն՝ ռեպպարանի իդեալական տրամագիծը հիմնական պարանի տրամագծի նկատմամբ պետք է կազմի մոտ 2/3։ Օրինակ՝ 10–11 մմ տրամագծով պարանի համար նախընտրելի է օգտագործել 6–7 մմ տրամագծով ռեպպարան։
prusikhowto1.saa.jpeg|Քայլ 1։
prusikhowto2.saa.jpeg|Քայլ 2։
prusikhowto3.saa.jpeg|Քայլ 3։
Prusikhowto4.jpeg|Քայլ 4։

Հանգույցի աշխատանքային սկզբունքը պարզ է, երբ կիրառվում է բեռ, ռեպպարանի օղակները սեղմում են հիմնական պարանն, իսկ ելքային հանգույցը գործում է դրա ծռման հաշվին։ Դասական տարբերակում՝ հանգույցն իր համաչափականության կառուցվածքի շնորհիվ գործում է երկու ուղղություններով։ Գոյություն ունեն հանգույցի տարբերակներ՝ պտույտների քանակի ավելացմամբ։ Օրինակ՝ 3 պտույտով պրուսիկը գրեթե կրկնակի առավելություն ունի սահելու դիմացկունության առումով՝ համեմատած դասական՝ 2 պտույտով տարբերակի)։ Կան նաև անհամաչափ ձևեր, սակայն դրանց կապելու անհարմարության պատճառով պրակտիկայում գրեթե չեն կիրառվում։ Այս հանգույցը վատ է գործում թաց և սառած պարանի վրա։ Գործնականում այն հիմնականում օգտագործվում է որպես պահուստային (կրկնօրինակ) ապահովման տարր՝ պարանի վրա բարձրանալիս կամ իջնելիս, ինչպես նաև՝ պարանի համակարգերի կազմման ժամանակ։ Սպելեոլոգիայում հանգույցը սկսել է ակտիվորեն կիրառվել 1950-ականների սկզբին ԱՄՆ-ում, սակայն ժամանակի ընթացքում դրա օգտագործումից հիմնականում հրաժարվել են։ Որպես այլընտրանք՝ կեղտոտ, թաց կամ սառցապատ պարանների դեպքում հնարավոր է կիրառել Մարշարի հանգույցը և դրա տարբերակները։

## Խնդիրներ
Մինչև 1970-ականների սկիզբը, պրուսիկով համակարգերի անկայուն գործարկման առանձին դեպքերին հատուկ ուշադրություն չէր դարձվում։ Սակայն նոր սինթետիկ նյութերից պատրաստված պարանների ի հայտ գալն ու զանգվածային տարածումը, ինչպես նաև դրա հետևանքով առաջացած «բացասական երևույթների աճը՝ համակարգում, որը բաղկացած է սեղմող հանգույցից և պարանից», հանգեցրին ակտիվ քննարկումների՝ առհասարակ սեղմող հանգույցների, և մասնավորապես պրուսիկի, կիրառման նպատակահարմարության շուրջ։ Թեստեր անցկացվեցին մի շարք երկրներում, այդ թվում՝ ԽՍՀՄ-ում, որոնք բոլորը հաստատեցին այս հանգույցի թույլ կողմերը՝ ռեպպարանի օղակների կտրվելը՝ արդեն 620 կգ բեռնվածության դեպքում, գործարկման անկայունություն նույնիսկ «իդեալական» պայմաններում ընկնելու ժամանակ, գրեթե 100% անկարողություն գործել թաց կամ սառցապատ պարանի վրա։ Սակայն, ի տարբերություն, օրինակ, ԱՄՆ-ի, որտեղ նման տվյալները բաց հասանելիություն են ունեցել, ԽՍՀՄ-ում՝ ինչպես նշում է Պ. Պ. Զախարովը, այդ փորձարկումների արդյունքները երկար ժամանակ գաղտնի էին պահվում՝ անհասկանալի պատճառներով, մինչև 1990-ականների սկիզբը։

Ներկայումս հայտնվել են նոր տեսակի պարաններ, որոնք հիմնված են արարամիդային մանրաթելերի վրա (օրինակ՝ կևլարային, ՍՎՄ և այլ տեսակի պարաններ), որոնք՝ բացի շատ բարձր մեխանիկական և շահագործման բնութագրերից (բարձր ճեղքման դիմադրություն, ցածր քաշ, մաշվածակայունություն), ունեն նաև մի շարք այլ արժեքավոր հատկություններ։ Առաջին հերթին՝ ջերմակայունություն, այսինքն՝ դրանք չեն հալվում։ Մասնագետների կարծիքով՝ սեղմող հանգույցները, երբ օգտագործվում են նման պարանների վրա կամ դրանցից պատրաստված են, շատ լավ են գործում, ազատ են ավելի վաղ արձանագրված թերություններից և գերազանց են դրսևորվել բարդ փրկարարական աշխատանքների ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:Ալպինիզմ