Լաքի (հրաբուխ)

**Լաքի**,  վահանային հրաբուխ Իսլանդիայի հարավում՝ Էլդգյաու կիրճի և Սկաֆտաֆեդլ ազգային պարկի Կիրկյուբայյարկլեյսթյուր քաղաքի մոտակայքում։ Լաքին ավելի քան 110-115 խառնարանների շղթա է՝ մինչև 818 մ բարձրությամբ (լավայի կոնների հարաբերական բարձրությունը բազալտե ծածկույթից 80-90 մ), որը ձգվում է 25 կմ, կենտրոնացած է Գրիմսվոտն հրաբխի վրա, ներառում է Էլդգյաու կիրճը և Կատլա հրաբուխը։ Լաքին գտնվում է Միրդալսյեկուլ և Վատնաիյոկյուդլ սառցադաշտերի միջև՝ հարավ-արևմուտքից հյուսիս-արևելք ձգվող խզվածքների շրջանում։

## Խոշոր ժայթքումներ
934 թվականին Լաքիի համակարգում տեղի ունեցավ շատ խոշոր ժայթքում, դուրս նետվեց մոտ 19,6 կմ³ լավա։

### 1783 թվականի ժայթքում
1783-1784 թվականներին Լաքիի և հարևան Գրիմսվոթն հրաբխի վրա տեղի է ունեցել ամենահզոր (6 բալ ժայթքման սանդղակով) ճաքճքված ժայթքում՝ մոտ 15 կմ³ բազալտե լավայի ելքով 8 ամսվա ընթացքում։ Այս ժայթքումը համարվում է վերջին հազարամյակի ամենակործանարարներից մեկը և պատմական ժամանակի ամենախոշոր լավային ժայթքումը։ 25 կիլոմետրանոց ճեղքից թափված լավայի հոսքի երկարությունը գերազանցել է 130 կմ-ը, իսկ դրանով ողողված մակերեսը կազմել է 565 կմ²։ Օդ են բարձրացել թունավոր միացություններ ֆտորի և ծծմբի երկօքսիդ, որի պատճառով ոչնչացվել է Իսլանդիայում անասունների ավելի քան 50% - ը (սատկել է մոտ 11 000 խոշոր եղջերավոր անասուն, 200 000 ոչխար, 30 000 ձի, ինչպես նաև գրեթե բոլոր թռչուններն ու շատ ձկներ), հրաբխային մոխիրը մասամբ կամ ամբողջությամբ ծածկել է արոտավայրերը՝ ծածկելով կղզու մեծ մասը։  Սկսվել է սով, որի հետևանքով զոհվել է մոտ 10 հազար մարդ կամ երկրի բնակչության 20 տոկոսը։ 1783 թվականի ամռան ընթացքում Եվրոպայի և Հյուսիսային Ամերիկայի շատ շրջաններում նկատվել է լուսավոր տրոպոսֆերային մշուշ, որը թակարդում էր արևի ճառագայթումը, որը ծծմբաթթվի մառախուղ էր։ Ջերմաստիճանի անկումից բացի, մարդկանց և ընտանի կենդանիների մահացության զգալի աճ է տեղի ունեցել այն տարածքներում, որոնք ենթարկվել են մշուշի երկարատև ազդեցության։ 1783 թվականի անսովոր շոգ և չոր ամառը, ինչպես նաև ծծմբաթթվային ծխի բուսականության ճնշող ազդեցությունը, 1784 թվականին Եվրոպայում հանգեցրեց բերքի ձախողման և սովի։ Հետագա եղանակային իրադարձությունները 1783 թվականի աշնանից մինչև 1784 թվականի ամառ բնութագրվում էին զգալի ծայրահեղությամբ և համապատասխանում էին շատ ավելի ցուրտ կլիմայական պայմաններին։ Այս երևույթները տարբեր ձևերով դիտվել են ամբողջ Հյուսիսային կիսագնդում, բայց դա հիմնականում ազդել է Եվրոպայի վրա, որտեղ Հյուսիսային Ատլանտյան օվկիանոսի տաքացման նվազման և Գոլֆստրիմի թուլացման պատճառով ձմեռային եղանակը ավելի շուտ համապատասխանում էր սիբիրյան կլիմային՝ մեծ քանակությամբ անձրևներով։

Ժայթքման ամենաուժեղ հետևանքների ժամանակահատվածը Իսլանդիայում կոչվում էր մառախուղի աղետներ։ Լաքիի բազալտե ժայթքման հետ միաժամանակ, 1783-1785 թվականներին տեղի է ունեցել Գրիմսվետն սառցե հրաբխի ժայթքում, ինչը հանգեցրել է լայնածավալ ջրհեղեղների։ Առանձին ուսումնասիրություններ կարծում են, որ Հյուսիսային կիսագնդում կլիմայի գլոբալ սառեցումը ավելի շատ պայմանավորված էր հենց այդ պայթյունավտանգ ժայթքումով, քանի որ այն ուղեկցվում էր ստրատոսֆերա աէրոզոլների արտանետմամբ։ Հրաբխի ժայթքած բարակ մոխիրը ներկա է եղել 1783 թվականի երկրորդ կեսին Եվրասիայի տարածքի մեծ մասի վրա։ Բայց չնայած Հավայան ժայթքման Լաքիին, այն նաև հանգեցրել է հրաբխային գազերի ներթափանցմանը վերին մթնոլորտ՝ լավայի շատրվանների բարձրությունը հասել է 0,8-1,4 կմ-ի և չի գերազանցել 1,5 կմ-ը, բայց ժայթքման տարածքի նկատմամբ կոնվեկտիվ սյունակի բարձրությունը հասել է 15 կմ-ի։ Ընդհանուր առմամբ, ժայթքման ութ ամիսների ընթացքում մթնոլորտ է արտանետվել մոտ 8 միլիոն տոննա ֆտոր և մոտավորապես 120 միլիոն տոննա ծծմբի երկօքսիդ։

## Պատկերներ

Պատկեր:Laki.png


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Ակտիվ հրաբուխներ
Կատեգորիա:Իսլանդիայի լեռներ
Կատեգորիա:Իսլանդիայի հրաբուխներ
Կատեգորիա:Հրաբուխներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:1783 Եվրոպայում