Տաու սպիտակուց

**Տաու սպիտակուցներ**, բարձր լուծելիություն ունեցող սպիտակուցային վեց իզոֆորմների խումբ, որոնք առաջանում են MAPT (միկրոխողովակների հետ ասոցացված տաու-սպիտակուց) գենի ալտերնատիվ սպլայսինգի արդյունքում։ Դրանց հիմնական դերը  աքսոններում միկրոխողովակների կայունության պահպանումն է, դրանք մեծ քանակությամբ առկա են  կենտրոնական նյարդային համակարգի (ԿՆՀ) նեյրոններում և մեծ քանակությամբ առկա են գլխուղեղի կեղևում։ Դրանք ավելի քիչ տարածված են այլուր, սակայն  շատ ցածր մակարդակներով  արտահայտվում են նաև ԿՆՀ աստրոցիտներում և օլիգոդենդրոցիտներում։

Նյարդային համակարգի պաթոլոգիաները ինչպիսիք են՝ դեմենցիաները, Ալցհայմերի հիվանդությունը և Պարկինսոնի հիվանդությունը կապված են տաու սպիտակուցների հետ, որոնք վերածվել են հիպերֆոսֆորիլացված անլուծելի ագրեգատների, որոնք կոչվում են նեյրոֆիբրիլյար կծիկների։ Տաու սպիտակուցները հայտնաբերվել են 1975 թվականին որպես ջերմակայուն սպիտակուցներ, որոնք անհրաժեշտ են միկրոխողովակների հավաքման համար և այդ ժամանակվանից դրանք բնութագրվել են որպես  անկայուն սպիտակուցներ։
մինի|336x336փքս|Նեյրոնները աճեցվել են հյուսվածքային կուլտուրայում և իմունոֆլուորեսցենտ մեթոդով ներկվել են MAP2 սպիտակուցի նկատմամբ հակամարմնով՝ կանաչ, և տաու MAP սպիտակուցի նկատմամբ հակամարմնով՝ կարմիր։ MAP2-ը հայտնաբերվում է միայն դենդրիտներում և պերիկարիոններում, մինչդեռ տաուն առկա է ոչ միայն դենդրիտներում և պերիկարիոններում, այլ նաև աքսոններում։ Արդյունքում աքսոնները երևում են կարմիր, իսկ դենդրիտներն ու պերիկարիոնները՝ դեղին՝ կարմիր և կանաչ ազդանշանների գերդրման պատճառով։ ԴՆԹ-ն ցուցադրված է կապույտ գույնով՝ DAPI ներկմամբ, որը ընդգծում է կորիզները։ Պատկերը տրամադրված է EnCor Biotechnology Inc.-ի կողմից։

## Գեն
Մարդկանց մոտ տաու սպիտակուցը կոդավորող միկրոխողովակների հետ կապված սպիտակուցների գենը (MAPT) գտնվում է 17q21 քրոմոսոմի վրա, որը պարունակում է 16 էկզոն։ Մարդու ուղեղի հիմնական տաու սպիտակուցը կոդավորված է 11 էկզոններով։ 2, 3 և 10 էկզոնները հերթով միանում են, ինչը հանգեցնում է 6 տաու իզոֆորմների առաջացմանը։ Մարդու ուղեղում տաու սպիտակուցները կազմում են 6 իզոֆորմների ընտանիք՝ 352-441 ամինաթթուների միջակայքով։ Տաու իզոֆորմները տարբերվում են N-ծայրային մասում (էքզոններ 2 և 3)  29 ամինաթթուներից բաղկացած զրո, մեկ կամ երկու ներդիրներով և C-ծայրային մասում (էքզոն 10) երեք կամ չորս կրկնվող շրջաններով։ Այսպիսով, ԿՆՀ-ում ամենաերկար իզոֆորմն ունի չորս կրկնություն (R1, R2, R3 և R4) և երկու ներդիր (ընդհանուր 441 ամինաթթու), մինչդեռ ամենակարճ իզոֆորմն ունի երեք կրկնություն (R1, R3 և R4) և  չունի ներդիր (ընդհանուր 352 ամինաթթու)։

Միկրոխողովակների հետ կապված սպիտակուցի գենն ունի երկու հապլոխումբ՝ H1 և H2, որոնցում գենը հայտնվում է շրջված դիրքով։ H2 հապլոխումբը տարածված է միայն Եվրոպայում և եվրոպական ծագում ունեցող մարդկանց մոտ։ H1 հապլոխումբը  կապված է որոշակի դեմենցիաների առաջացման հավանականության բարձրացման հետ (ինչպիսին է Ալցհայմերի հիվանդությունը)։ Եվրոպայում  երկու հապլոխմբերի առկայությունը նշանակում է, որ շրջված հապլոտիպերի միջև ռեկոմբինացիան կարող է հանգեցնել գենի գործող պատճեններից մեկի բացակայությանը, ինչն էլ հանգեցնում է բնածին արատների։ iPSC-ից ստացված կեղևային նեյրոններում H1H1 ռիսկի հապլոտիպը ցույց է տվել  ալֆա սինուկլեինի ավելի բարձր արտահայտվածություն է ցույց տվոել՝ համեմատած H2H2-ի հետ, ինչը կարող է բացատրել հապլոտիպի կապը սինուկլեինոպաթիաների հետ, ինչպիսին է Պարկինսոնի հիվանդությանը։

## Կառուցվածք
Մարդու ուղեղի հյուսվածքում գոյություն ունեն վեց տաու իզոֆորմներ և դրանք տարբերվում են կապող դոմենների քանակով։ Երեք իզոֆորմներն ունեն երեք կապող դոմեն, իսկ մյուս երեքը՝ չորս կապող դոմեններ։ Կապող դոմենները գտնվում են սպիտակուցի կարբօքսի-ծայրում և դրական լիցքավորված,   ինչը թույլ է տալիս, որ այն կապվի բացասական լիցքավորված միկրոխողովակին: Չորս կապող դոմեններ ունեցող իզոֆորմները ավելի լավ են կայունացնում միկրոխողովակները, քան երեք կապող դոմեններ ունեցողները։ Տաուն ֆոսֆոպրոտեին է, որը  սերինի (Ser) և թրեոնինի (Thr) ֆոսֆորիլացման 79 պոտենցիալ տեղամասեր ունի ամենաերկար տաու իզոֆորմի վրա։ Ֆոսֆորիլացում է հայտնաբերվել նորմալ տաու սպիտակուցների մոտ 30 տեղամասերում։

Տաու սպիտակուցի ֆոսֆորիլացումը կարգավորվում է մի շարք կինազների կողմից, այդ թվում՝ պրոտեին կինազը՝ սերին/թրեոնին կինազի կողմից։ Երբ պրոտեին կինազը ակտիվանում է, այն ֆոսֆորիլացնում է տաու սպիտակուցը, ինչը հանգեցնում է միկրոխողովակների կազմավորման խաթարմանը։ Տաուի ֆոսֆորիլացումը նույնպես կարգավորվում է զարգացման ընթացքում։ Օրինակ՝ սաղմնային  տաուն, սաղմնային կենտրոնական նյարդային համակարգում ավելի շատ է ֆոսֆորիլացված, քան մեծահասակների տաուն։ Բոլոր վեց իզոֆորմների ֆոսֆորիլացման աստիճանը տարիքի հետ նվազում է՝ ֆոսֆատազների ակտիվացման հետևանքով։  Ինչպես կինազները, այնպես էլ ֆոսֆատազները կարևոր դեր են խաղում տաուի ֆոսֆորիլացման կարգավորման մեջ։ Օրինակ՝ PP2A-ն և PP2B-ն առկա են մարդու ուղեղի հյուսվածքում և ունակ են դեֆոսֆորիլացնել Ser396 ամինաթթվային մնացորդը։ Տաուի հետ այս ֆոսֆատազների կապը ազդում է տաուի և միկրոխողովակների միջև կապի վրա։

Ենթադրվում է նաև, որ տաու-սպիտակուցի ֆոսֆորիլացումը կարգավորվում է տարբեր սերինային (Ser) և թրեոնինային (Thr) մնացորդներում տեղի ունեցող O-GlcNAc մոդիֆիկացիայի միջոցով:

## Ֆունկցիա
### Միկրոթուբուլների կայունացում
Տաու սպիտակուցները մարդու մոտ ավելի հաճախ հանդիպում են նեյրոնային բջիջներում, քան ոչ նեյրոնային բջիջներում։ Տաուի հիմնական ֆունկցիաներից մեկը աքսոնային միկրոխողովակների կայունության կարգավորումն է**'։ Նյարդային համակարգի միկրոխողովակների հետ կապված այլ սպիտակուցներ նույնպես կարող են կատարել նմանատիպ ֆունկցիաներ, ինչի մասին վկայում են լաբորատոր մկների ուսումնասիրությունները․ միկրոխողովակների հետ կապված սպիտակուցները  չեն ցուցաբերել ուղեղի զարգացման խանգարումներ, հնարավոր է որ տաուի պակասը փոխհատուցվել է այլ միկրոխողովակների հետ կապված սպիտակուցների կողմից։

Թեև տաուն փոքր քանակով առկա է [[դենդրիտ]]ներում, այնտեղ այն մասնակցում է հետսինապտիկ կառուցվածքի  ձևավորմանը,  այն հիմնականում ակտիվ է աքսոնների հեռադիր հատվածներում, որտեղ ապահովում է միկրոխողովակների կայունությունը, բայց անհրաժեշտության դեպքում նաև նրանց ճկունությունը։ Տաու սպիտակուցները փոխազդում են տուբուլինի հետ՝ միկրոխողովակները կայունացնելու և միկրոխողովակների  հետ [[տուբուլին]]ի միացումը խթանելու համար։ Տաուն ունի միկրոխողովակների կայունությունը վերահսկելու երկու հիմնական մեխանիզմ՝ իզոֆորմների բազմազանությունը և [[ֆոսֆորիլացում]]ը։

Միկրոխողովակները կայունացնող  գործառույթից բացի,  ներգրավում է ազդանշանային սպիտակուցների և կարգավորում է միկրոխողովակների միջոցով իրականացվող աքսոնային փոխադրումը։

=== իՌՆԹ-ի տրանսլյացիա ===
Տաուն  [[Ի-ՌՆԹ|իՌՆԹ]]-ի [[Տրանսլյացիա (կենսաբանություն)|տրանսլյացիայի]] բացասական կարգավորիչ է հանդիսանում  [[պտղաճանճեր]]ի, մկների  և մարդու ուղեղներում՝ ռիբոսոմներին կապվելու միջոցով, ինչը հանգեցնում է [[ռիբոսոմ]]ների ֆունկցիայի խանգարմանը,  սպիտակուցների սինթեզի նվազմանը և սինապտիկ ֆունկցիայի փոփոխությանը**'։ Տաուն մասնավորապես փոխազդում է մի շարք ռիբոսոմային սպիտակուցների հետ, այդ թվում՝ տրանսլյացիայի կարևոր կարգավորող rpS6-ի հետ։

### Գործառույթ
Տաուի հիմնական ոչ բջջային գործառույթը երկարաժամկետ հիշողության բացասական կարգավորումն է և հաբիտուացիային  նպաստումը, որունք  երկու բարձրակարգ և ավելի ինտեգրված ֆիզիոլոգիական գործառույթներ են: Քանի որ տաուի կարգավորումը կենսական նշանակություն ունի հիշողության համար, սա կարող է բացատրել տաուոպաթիաների և ճանաչողական խանգարումների միջև առկա կապը:

Մկների մոտ  նկարագրված տաու լաբորատոր շտամները երիտասարդ տարիքում չեն ցուցաբերում արտահայտված ֆենոտիպ, սակայն  ծերացման ընթացքում նրանք դրսևորում են որոշակի մկանային թուլություն, հիպերակտիվություն և վախի պայմանավորման խանգարում: Տաու սպիտակուցի բացակայությունը չի ազդում ո՛չ մկների տարածական ուսուցման և ո՛չ էլ դրոզոֆիլների կարճաժամկետ հիշողության վրա։

Բացի այդ, լաբորատոր մկների մոտ նկատվում է քնի-արթնանալու ցիկլի խանգարում (արթուն վիճակի ժամանակահատվածների ավելացումով) և  խանգարվում է բնական քնի կառուցվածքը։

### Այլ ֆունկցիաներ
Տաու գենի այլ բնորոշ ֆունկցիաներից են բջջային ազդանշանային փոխանցումը, նեյրոնների զարգացումը, նեյրոպաշտպանությունը և ապոպտոզը։ Տաուի ոչ տիպիկ և ոչ ստանդարտ դերերը նույնպես ներկայումս ուսումնասիրության տակ են, ինչպիսիք են՝  քրոմոսոմների կայունության մեջ դրա մասնակցությունը, բջջային տրանսկրիպտոմի հետ փոխազդեցությունը, այլ ցիտոկմախքային կամ սինապտիկ սպիտակուցների հետ փոխազդեցությունը, միելինացմանը կամ ուղեղի ինսուլինային ազդանշանային ուղուն դրա մասնակցությունը, քրոնիկ սթրեսի և դեպրեսիայի ազդեցության մեջ դրա դերը։

## Մեխանիզմ
Նեյրոններում հիպերֆոսֆորիլացված տաուի կուտակումը կապված է նեյրոֆիբրիլյար դեգեներացիայի հետ։ Տաուի մեկ բջջից մյուսը տարածման իրական մեխանիզմը լավ ուսումնասիրված չէ։ Բացի այդ,  կան այլ մեխանիզմներ, այդ թվում՝ տաուի արտազատումը և թունավորությունը, որոնք նույնպես անհայտ են։ Տաուի ագրեգատների տեսքով այն փոխարինում է տուբուլինին, որն էլ իր հերթին ուժեղացնում է տաուի ֆիբրիլիզացիան։ Առաջարկվել են մի քանի տարածման մեթոդներ, որոնք տեղի են ունենում սինապտիկ շփման միջոցով, ինչպիսիք են սինապտիկ բջջային ադհեզիայի սպիտակուցները, նեյրոնային ակտիվությունը և այլ սինապտիկ և ոչ սինապտիկ մեխանիզմները։ Տաու ագրեգացիայի մեխանիզմը դեռևս լիովին պարզաբանված չէ, սակայն այս գործընթացին նպաստում են մի քանի գործոններ, այդ թվում՝ տաու ֆոսֆորիլացումը և ցինկի իոնները։ Վերջին ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ տաուն կարող է կոորդինացնել մինչև երեք Zn²⁺ իոններ՝ N-ծայրային, կրկնվող և C-ծայրային շրջանների տարբեր տեղամասերի միջոցով։ Երկու Zn²⁺ կապման տեղերի զբաղեցումը բավարար է լաբորատոր պայմաններում  տաուի հեղուկ փուլային տարանջատումը խթանելու համար՝ կապելով ցինկի հոմեոստազը կոնդենսատների միջոցով պայմանավորված ագրեգացիոն ուղիների հետ։

### Արտազատում
Տաուն մասնակցում է բջիջների մեջ մտնելու և դուրս գալու գործընթացներին, որոնք կոչվում են՝ սիդինգ։ Տաու սպիտակուցը բջիջի մեջ մտնելու համար պետք է, որ բջջի մակերեսին լինեն հատուկ շաքարային սպիտակուցներ և դա տեղի է ունենում բջջի կողմից մակրոպինոցիտոզի գործընթացով։ Մյուս կողմից՝ տաուի արտազատումը կախված է նեյրոնների ակտիվությունից։ Տարբեր գործոններ կարող են ազդել տաուի արտազատման վրա, օրինակ՝ տաուի իզոֆորմները կամ MAPT գենի մուտացիաները, որոնք փոխում են բջջից դուրս գտնվող տաուի մակարդակը։ Ասայիի և նրա գործընկերների կարծիքով՝ հիվանդության սկզբնական փուլերում տաու սպիտակուցը տարածվում է էնտորինալ կեղևից դեպի հիպոկամպ։ Նրանք նաև նշել են, որ այդ գործընթացում մասնակցում է միկրոգլիան, բայց թե ինչ դեր այն իրականում ունի, դեռ պարզ չէ։

### Կլանում
Տաու սպիտակուցը հայտնաբերվել է բջջից դուրս միջավայրում, այդ թվում՝ ողնուղեղային հեղուկում  և միջբջջային հեղուկում ինչպես ֆիզիոլոգիական, այնպես էլ պաթոլոգիական պայմաններում։ Ցածր խտության լիպոպրոտեինների ընկալիչի հետ կապված սպիտակուց 1-ը ցույց է տրվել որպես բջիջների մեջ տաուի ներթափանցման համար պատասխանատու ընկալիչ։ Բայց մարդու նեյրոններում տաուի ընդունման ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ նորմալ ֆիզիոլոգիական տաուի մոնոմերները հիմնականում բջիջ են մտնում ցածր խտության լիպոպրոտեինների ընկալիչի հետ կապված սպիտակուց 1-ի միջոցով, մինչդեռ ախտաբանական տաուի ագրեգատների ընդունումը կախված է հեպարան սուլֆատ պրոտեոգլիկաններից։

### Թունավոր ազդեցություն
Տաուն թունավոր ազդեցություն է առաջացնում բջիջների ներսում կուտակվելու միջոցով։ Թունավորման մեխանիզմում ներգրավված են բազմաթիվ ֆերմենտներ, ինչպիսին է PAR-1 կինազը։ Այս ֆերմենտը խթանում է սերին 262 և 356 մնացորդների ֆոսֆորիլացումը, ինչը իր հերթին ակտիվացնում է այլ կինազներ (GSK-3 և CDK5), որոնք առաջացնում են հիվանդության հետ կապված ֆոսֆոէպիտոպներ։ Թունավորության աստիճանը պայմանավորված է տարբեր գործոններով, օրինակ՝ միկրոխողովակների հետ կապման աստիճանով։ Թունավորությունը կարող է առաջանալ նաև նեյրոֆիբրիլյար կուտակումների միջոցով, ինչը հանգեցնում է բջջային մահվան և ճանաչողական անկման։

## Կլինիկական նշանակություն
Տաու սպիտակուցի հիպերֆոսֆորիլացումը  կարող է հանգեցնել զույգ պարույրաձև թելերից և ուղիղ թելերից կազմված կուտակումների ինքնահավաքման, որոնք ներգրավված են Ալցհայմերի հիվանդության, ֆրոնտոտեմպորալ դեմենցիայի և այլ տաուոպաթիաների ախտածագման մեջ: Ալցհայմերի հիվանդությամբ ախտահարված ուղեղում տաուի բոլոր վեց իզոֆորմները առկա են զույգ պարույրաձև թելերում՝ հաճախ հիպերֆոսֆորիլացված վիճակում։ Այլ նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունների դեպքում նկարագրվել է որոշակի տաու իզոֆորմներով հարստացված ագրեգատների կուտակում։ Սխալ ծալված վիճակում այս՝ սովորաբար շատ լուծելի սպիտակուցը կարող է ձևավորել ծայրահեղ անլուծելի ագրեգատներ, որոնք նպաստում են մի շարք նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունների զարգացմանը։ Տաու սպիտակուցը նաև անմիջական ազդեցություն ունի կենդանի բջջի քայքայման վրա՝ կուտակումների ձևավորման միջոցով, որոնք առաջանում են և արգելափակում նյարդային սինապսները: Մարդու ուղեղի տարբեր շրջաններում տաու գենի սեռային առանձնահատկություններով պայմանավորված արտահայտումը վերջերս կապվել է տաուոպաթիաների դրսևորումների և դրանց առաջացման ռիսկի սեռային տարբերությունների հետ: Հիվանդության գործողության որոշ առանձնահատկություններ նաև ցույց են տալիս, որ այն որոշ նմանություններ ունի պրիոնային սպիտակուցների հետ:

### Տաու սպիտակուցի դերը Ալցհայմերի հիվանդության մեջ
Տաուի հիպոթեզը ենթադրում է, որ Ալցհայմերի հիվանդության զարգացման հիմնական մեխանիզմներից մեկը տաու սպիտակուցի չափազանցված կամ աբնորմալ ֆոսֆորիլացումն է։ Այս փոփոխության արդյունքում նորմալ մեծահասակների տաու սպիտակուցը վերափոխվում է զույգ պարույրաձև թելային տաուի և ձևավորում է նեյրոֆիբրիլյար կուտակումներ։ Ստեղծված կուտակումները խանգարում են նեյրոնների նորմալ կառուցվածքին և գործառույթին, առաջացնում են միկրոխողովակների ապակայունացում, սինապտիկ դիսֆունկցիա և վերջնական արդյունքում նպաստում են նեյրոնների մահվանը և ճանաչողական անկմանը, որոնք բնորոշ են Ալցհայմերի հիվանդությանը։ Հիվանդության փուլը որոշում է նեյրոֆիբրիլյար կուտակումների ֆոսֆորիլացման բնույթը։ Ալցհայմերի հիվանդության դեպքում ֆոսֆորիլացվում են առնվազն 19 ամինաթթվային մնացորդներ․ նախանեյրոֆիբրիլյար կուտակումների փուլում ֆոսֆորիլացումը տեղի է ունենում սերին 199, 202 և 409 դիրքերում, մինչդեռ ներս-NFT փուլում՝ սերին 396 և թրեոնին 231 դիրքերում։ Իզոֆորմների բազմազանության և ֆոսֆորիլացման միջոցով տաու սպիտակուցը փոխազդում է տուբուլինի հետ՝ միկրոխողովակների հավաքումը կայունացնելու համար։ Ալցհայմերի հիվանդությամբ ախտահարված ուղեղում տաուի բոլոր վեց իզոֆորմները առկա են զույգ պարույրաձև թելերում՝ հաճախ հիպերֆոսֆորիլացված վիճակում։

Տաու գենի մուտացիաները ունեն բազմաթիվ հետևանքներ, այդ թվում՝ միկրոխողովակների դիսֆունկցիա և տաու իզոֆորմների արտահայտման մակարդակի փոփոխություն։ Տաուի ֆունկցիան և իզոֆորմների արտահայտումը փոխող մուտացիաները հանգեցնում են հիպերֆոսֆորիլացման։ Առանց մուտացիաների տաուի ագրեգացիայի գործընթացը դեռևս հստակ հայտնի չէ, սակայն այն կարող է պայմանավորված լինել ֆոսֆորիլացման ավելացմամբ, պրոտեազների ազդեցությամբ կամ պոլիանիոնների, օրինակ՝ գլիկոզամինոգլիկանների, ազդեցությամբ։

Տաուի ֆունկցիան և իզոֆորմների արտահայտումը փոխող մուտացիաները հանգեցնում են հիպերֆոսֆորիլացման։ Առանց մուտացիաների տաուի ագրեգացիայի գործընթացը դեռևս հստակ հայտնի չէ, սակայն այն կարող է պայմանավորված լինել ֆոսֆորիլացման ավելացմամբ, պրոտեազների ազդեցությամբ կամ պոլիանիոնների, օրինակ՝ գլիկոզամինոգլիկանների, ազդեցությամբ։

Տաու սպիտակուցի հիպերֆոսֆորիլացված ձևերը հանդիսանում են Ալցհայմերի հիվանդների ուղեղում հանդիպող նեյրոֆիբրիլյար կուտակումների զույգ պարույրաձև թելերի  հիմնական բաղադրիչը։  Ապացուցված է, որ տաուի վեց ամինաթթվից կազմված որոշ հատվածներ՝ մասնավորապես PHF6 և PHF6*, ունակ են խթանել տաուի PHF ագրեգացիան՝ Ալցհայմերի հիվանդության դեպքում։ Բացի PHF6 հատվածից, մի շարք այլ ամինաթթվային մնացորդներ, ինչպիսիք են Ser285, Ser289, Ser293, Ser305 և Tyr310, որոնք տեղակայված են PHF6 հաջորդականությունների C վերջնամասի մոտ, նույնպես կարևոր դեր են խաղում տաուի ֆոսֆորիլացման գործընթացում։ Հիպերֆոսֆորիլացված տաուն տարբերվում է իր զգայունությամբ, ինչպես նաև դրա նկատմամբ գործող կինազների և ալկալային ֆոսֆատազների ակտիվությամբ  և բետա ամիլոիդի հետ միասին հանդիսանում է Ալցհայմերի հիվանդության ժամանակ դիտվող ախտաբանական վնասվածքի բաղադրիչ։ Վերջին հիպոթեզներից մեկի համաձայն՝ Ալցհայմերի հիվանդության ժամանակ ռելինի ազդանշանները նվազում են, ինչի հետևանքով GSK3β-ի արգելակումը թուլանում է և դրա արդյունքում տաու սպիտակուցը սկսում է չափից շատ ֆոսֆորիլացվել։

A68-ն անուն է, որը երբեմն տրվում է տաու սպիտակուցի հիպերֆոսֆորիլացված ձևին, որը հայտնաբերվում է Ալցհայմերի հիվանդությամբ տառապող անձանց ուղեղում։

2020 թվականին հետազոտողների երկու խմբեր հրապարակել են ուսումնասիրություններ, որոնք ցույց են տալիս, որ սպիտակուցի p-tau-217 ձևի հայտնաբերման իմունոֆերմենտային արյան թեստը կարող է ախտորոշել Ալցհայմերը դեռ տասնամյակներ առաջ, քան կհայտնվեն դեմենցիայի ակնհայտ ախտանիշները։

### Ուղեղի տրավմատիկ ախտահարում
Կրկնվող թեթև գլխուղեղի տրավմատիկ վնասվածքը կոնտակտային մարզաձևերի, հատկապես ամերիկյան ֆուտբոլի և ռազմական պայթյունների հարվածային ուժի կենտրոնական բաղադրիչն է։ Դա կարող է հանգեցնել քրոնիկական տրավմատիկ էնցեֆալոպաթիայի  զարգացմանը, որը բնութագրվում է հիպերֆոսֆորիլացված տաուից կազմված ֆիբրիլյար կուտակումներով։ Ծանր գլխուղեղային վնասվածքից հետո, երբ ուղեղի շուրջ գտնվող հեղուկում տաու սպիտակուցի մակարդակը բարձր է լինում, դա սովորաբար կապվում է հիվանդության ավելի վատ ընթացքի հետ։

### Պրիոնանման տարածման հիպոթեզ
Պրիոնանման տերմինը հաճախ օգտագործվում է տարբեր տաուոպաթիաներում, ինչպիսիք են Ալցհայմերի հիվանդությունը և ֆրոնտոտեմպորալ դեմենցիան, տաու պաթոլոգիայի մի շարք առանձնահատկություններ նկարագրելու համար։ Իսկական պրիոնները, ինչպես օրինակ PRNP-ը, նաև վարակիչ են և ունակ են անցնել տեսակների միջև։ Քանի որ տաուի վարակիչ լինելը դեռևս ապացուցված չէ, այն չի համարվում իսկական պրիոն, այլ դասվում է որպես պրիոնանման սպիտակուց։ Այնուամենայնիվ, ինչպես իսկական պրիոնների դեպքում, պաթոլոգիական տաու ագրեգատները ցույց են տվել տաու սպիտակուցի սխալ կոնֆիգուրացիան։ Նկարագրվել են տաու ագրեգատների թե՛ սխալ կոնֆիգուրացիա հարուցելու ունակություն ունեցող, թե՛ այդ ունակությունից զուրկ տեսակները, ինչը վկայում է բարձր սպեցիֆիկ և խիստ կարգավորված մեխանիզմի առկայության մասին։

## Փոխազդեցություններ
Ցույց է տրվել, որ տաու սպիտակուցը փոխազդում է հետևյալների հետ։

* Ալֆա-սինուկլեին
* Ֆին տիրոզինային կինազ,
* Պրոտոօնկոգեն տիրոզինային սպիտակուցային կինազ Src
* S100B
* YWHAZ

## Տես նաև
* Քրոնիկ տրավմատիկ էնցեֆալոպաթիա
* Ալցհայմերի հիվանդություն
* Պրիոններ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

* GeneReviews/NCBI/NIH/UW entry on MAPT-Related Disorders
* MR scans of variant CJD CSF tau-positive man

Կատեգորիա:Բջջակմախք
Կատեգորիա:Մարդու սպիտակուցներ
Կատեգորիա:Սպիտակուցներ