Ў

**Ў, ў** (կարճ У), կյուրեղագրի տառ։ Օգտագործվում է բելառուսերենի այբուբենում, ինչպես նաև որոշ ժամանակակից և նախկին ոչ սլավոնական այբուբեններում։ Գծանկարով իրենից ներկայացնում է սովորական *У* տառը, որին ավելացված է այնպիսի բրև, ինչպիսին կա *Й* տառի վրա։

Ծագում է «կարճ իժիցա» նշանից (օրինակ՝ *Іереѵ̆ская власть*, *пучина Егеѵ̆ская* և այլն), որը կիրառվել է 16-րդ դարի վերջի և 17-րդ դարի սկզբի որոշ արևմաեվրոպական հրատարակություններում, իսկ ավելի անմիջական եղանակով՝ ուշ առաջացած «գամմայաձև կարճ ուկ» նշանից, որը կիրառվել է ռումինական կյուրեղագիր հրատարակություններում, որտեղից 1837 թվականին փոխառվել է (արդեն գրեթե այժմյան տեսքով) ուկրաինական քնարերգության «Դնեստրի ջրահարս» ժողովածուի կազմողների կողմից, որի մասին առաջաբանում գրված է հետևյալը. «приймилисмо сербскоє *џ* (виџу *wydzu*) и волоскоє *ў* (аў, *αυ Erazm. Rotterd.,* au, еў, *ευ*: спѣваў, *spiwαυ;* душеў, *dušευ*)…» (), այսինքն՝ «մենք օգտագործել ենք սերբական Џ և վալաշական (ռումինական) Ў»։ Այդ ժողովածուի մեջ տառն առավելապես գրվել է ստուգաբանորեն [л]-ի տեղում, որն անցնում է վանկ չկազմող [у]-ին (ինչն այսօր ուղղագրության մեջ արտահայտվում է В տառով)։

## Անվանում
Բելառուսերեն այս տառը կոչվում է «у нескладо́вае», այսինքն՝ «վանկ չկազմող ու»։ Ռուսերենում հաճախ կիրառվում է «կարճ ու» կամ «անվանկարար ու» անուններով։

## Բելառուսերենում
Ў տառը բելառուսական այբուբենի 22-րդ տառն է։ Արտահայտում է [w] հնչյունը (ձայնեղ շրթնաքմային ձայնորդ բաղաձայն)։

Բելառուսերենի համար Ў տառն առաջին անգամ առաջարկել է Պ. Բեսսովին 1870 թվականին։ 1874 թվականին ազգագրագետ Պավել Շեյնը հրատարակել է «Բելառուսական ժողովրդական երգեր» ժողովածուն։ Այդտեղ հեղինակային տեքստը գրված էր ռուսերեն, իսկ բելառուսական երգերի տեքստերի բնագիր գրառումները՝ բելառուսերեն։ Այստեղ [w] հնչյունին համապատասխանող բոլոր դեպքերում գրված է Ў, օրինակ՝ *не даў, слаўны, жоўтымъ зярномъ, а ўзяў вутку, заўтра раненька, нясуць намъ бутэлькі поўненькі*։

Բելառուսական մատենագրության մեջ տառն սկսել է կիրառվել է 1890-ական թվականներից։

Օգտագործվում է ձայնավորներից հետո, համապատասխանում է մյուս սլավոնական լեզուների У, В և Л տառերին (և հնչյուններին) և հաճախ հերթագայվում է նրանցով, օրինակ՝ *ён у карчме́ — яны́ ў карчме́, галава́ — гало́ўка, быў — была́*։

2003 թվականի սեպտեմբերին «Բելառուսական գրականության օրերի» տասներորդ տոնակատարության ժամանակ Պոլոցկում տեղադրվել է «Ў» տառի հուշարձանը։ Հուշարձանի նախնական գաղափարը պատկանել է բելառուս գեղագիր, պրոֆեսոր Պավել Սեմչենկոյին, որը երկար տարիներ գեղարվեստական ձեռագրատառեր է ուսանել։

## Կիրիլյան այլ այբուբեններում
* Կիրառվել է դունգանական այբուբենում, որն ստեղծվել է 1953 թվականին, որտեղ արտահայտել է փակ [u] ձայնավորը՝ ի տարբերություն բաց «у»-ի, որն արտահայտել է ավելի բաց [ʊ]։
* Կիրառվել է ասիական էսկիմոսների այբուբենում՝ արտահայտելով [β] հնչյունը։
* Կիրառվել է նիվխերենի կյուրեղագիր այբուբենում, որն ստեղծվել է 1970-ական թվականների վերջերին։
* Մինչև 1923 թվականի լատինականացումը կիրառվել է օսերեն տեքստեր գրառելիս (այսպես կոչված «շյոգրենյան այբուբեն»), մասնավորապես օսերեն առաջին «Իրոն գազեթ» թերթում (1906)։ Արտահայտել է [w] հնչյունը։
* 1961—1964 թվականներին (Կարաչայ-Չերքեզիայում մինչև 1970-ական թվականներ) օգտագործվել է կարաչայ-բալկարերենի կյուրեղագիր այբուբենում։
* 1989 թվականին նախատեսվել է թաթարերենի այբուբենում ներառել *Ў* տառը։
* Մասամբ կիրառվել է կարակալպակերենի կյուրեղագիր այբուբենում, որտեղ նշանակել է [w] հնչյունը։
* Մասամբ կիրառվել է ուզբեկերեն այբուբենում, որտեղ նշանակել է [o] հնչյունը, ժամանակակից լատինատառ ուզբեկերենում դրան համապատասխանում է *o‘* տառը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բելառուսերեն
Կատեգորիա:Կյուրեղագիր