Թեոֆիլ Օբենգա

**Թեոֆիլ Օբենգա** (), պրոֆեսոր Սան Ֆրանցիսկոյի պետական համալսարանի Աֆրիկայի ուսումնասիրությունների կենտրոնում։ Նա քաղաքական ակտիվ կողմնակից է պանաֆրիկանիզմին։ Օբենգան եգիպտագետ, լեզվաբան և պատմաբան է։

## Կյանք
Օբենգան ծնվել է 1936 թվականին Կոնգոյի Հանրապետության Բրազավիլ քաղաքում։

Կրթությունը ստացել է Փարիզի ընդլայնված ուսումնասիրությունների պրակտիկ դպրոցում ()։ Նա նաև սովորել է փիլիսոփայություն Բորդոյում, նախապատմական հնագիտություն և համեմատական ​​պատմական լեզվաբանություն՝ Քոլեջ դե Ֆրանսում (Փարիզ), մանկավարժություն և եգիպտոլոգիա՝ Ժնևում։ Նրա ուսուցիչներից էին Ժան Լեկլանը և Էմիլ Բենվենիստը։

Թեոֆիլ Օբենգան ուսումնասիրել է տարբեր առարկաներ և ստացել տարբեր աստիճաններ։ Նրա աստիճանները ներառում են.

* Փիլիսոփայության մագիստրոս (Բորդոյի համալսարան, Ֆրանսիա)
* Կրթության մագիստրոս (Փիթսբուրգի համալսարան, ԱՄՆ)
* Պատմության մագիստրոս (Փարիզի համալսարան, Սորբոն)
* Պատմության, լեզվաբանության և եգիպտագիտության առաջադեմ ուսումնասիրություններ (Ժնևի համալսարան, Շվեյցարիա)։ Նախնադարի (Մարդկային պալեոնտոլոգիայի համալսարան, Փարիզ) և լեզվաբանություն, բանասիրություն և գիպտագիտություն (Փարիզի համալսարան, Սորբոն և քոլեջ դե Ֆրանս)

Նա Ֆրանսիայի եգիպտագետների ընկերության (Société Française D’Egyptologie) և Աֆրիկյան մշակույթի հասարակության (Présence Africaine) անդամ է։ Նա մինչև 1991 թվականի վերջը եղել է Գաբոնի Լիբրևիլ քաղաքում գտնվող Միջազգային քաղաքակրթությունների Բանտու կենտրոնի (CICIBA) գլխավոր տնօրենը: Նա «Անխ» ամսագրի տնօրենն ու գլխավոր խմբագիրն է: Նպաստել է Միավորված ազգերի կրթության և գիտության մշակութային կազմակերպության (ՅՈՒՆԵՍԿՕ) ծրագրին, որը նվիրված է Աֆրիկայի ընդհանուր պատմության և մարդկության գիտական ​​և մշակութային պատմության գրմանը: Հունվարի 28-ից փետրվարի 3-ը, 1974 թվականին, Թեոֆիլ Օբենգան, Շեյխ Անտա Դիոպը և բազմաթիվ պրոֆեսորներ Եգիպտոսից և Սուդանից ներկայացրել են Տրոպիկական Աֆրիկայի երկրները ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Կահիրեում կայացած սիմպոզիումում՝ «Հին Եգիպտոսի բնակեցումը և Մերոիտի գրության վերծանումը» թեմայով։

1975-79 թվականներին եղել է Կոնգոյի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարար։ Շարունակում է մասնակցել քաղաքական կյանքին, 2009 թվականի նախագահական ընտրություններում աջակցել է Դենի Սասու-Նգեսոյի թեկնածությանը։ Հայտնի է որպես համաֆրիկացի։ Պրոֆեսոր-էմերիտ Կալիֆոռնիայի նահանգային համալսարանի Աֆրիկայի ուսումնասիրությունների կենտրոնում՝ Սան Ֆրանցիսկո։

Օբենգայի աշխատանքները վերաբերում են Աֆրիկայի, հատկապես Կոնգոյի, գաղութային նախորդ պատմությանը, սոցիալական հարաբերություններին, ավանդույթների և ժամանակակիցության հարաբերակցության հարցերին և այլ տեսական խնդիրների, որոնք կապված են Աֆրիկյան երկրների պատմության հետ։ «Նոր պատմություն» գրքում պատմության գործընթացի շարժիչ ուժեր է համարում էկոլոգիան և մշակույթը։ Նա մտերիմ է հեղափոխական-դեմոկրատական շարժմանը Աֆրիկյան պատմագիտության մեջ և փորձում է կիրառել դիալեկտիկո-մատերիալիստական մեթոդաբանություն Աֆրիկայի անցյալի ուսումնասիրության մեջ։ Միաժամանակ նա պաշտպանել է հին եգիպտական քաղաքակրթության խափշիկ-աֆրիկյան ծագման տեսությունը, որը քննադատվում է որպես քաղաքական մոտեցման և կեղծ լեզվաբանության հիման վրա հիմնված։

## Լեզվաբանական վերլուծություն
Արդեն 1974 թվականի ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Կահիրեի սիմպոզիումում՝ Հին Եգիպտոսի ժողովուրդը և մերոյական գրի վերծանումը, Շեյխ Անտա Դիոպը և Թեոֆիլ Օբենգան եղել են դրա մասնակիցներից։ Օբենգան, հենվելով Դիոպի՝ Հին Եգիպտոսի Աֆրիկյան ծագման մոդելի, կենտրոնացել է լեզվաբանության վրա։ Օբենգան քննադատել է Ջոզեֆ Գրինբերգի զանգվածային համեմատության մեթոդը՝ նշելով, որ այն չի կարող ապացուցել լեզուների գենետիկ կապերը։ Նա ներկայացրել է Իշտվան Ֆոդորի աշխատանքը, որը նույնպես քննադատել է Գրինբերգի բազմակողմանի համեմատական վերլուծությունը։

Օբենգան պատմական համեմատական մեթոդի միջոցով փորձել է ապացուցել, որ եգիպտերենը գենետիկորեն կապակցված է Աֆրիկայի լեզուների մեծամասնության հետ։ Նա վերլուծել է տարբեր լեզուների քերականության տիպաբանական նմանությունները, այդ թվում՝ Ուոլոֆի լեզվի և Հին Եգիպտոսի բառաձևերի նմանությունները և պարզել, որ նմանությունները ավելի մեծ են, քան Սեմիտական, Բերբերական և Եգիպտական լեզուների միջև, որոնք Գրինբերգը միավորել է որպես Աֆրոասիական լեզուներ։ Օբենգան բացահայտել է 101 ենթադրյալ համանուններ տարբեր լեզուներում, որոնք Գրինբերգը դասակարգել էր տարբեր լեզվաբառաբառային ընտանիքներում։ Այս լեզուները ունեն նույն բառը՝ տարածված ողջ մայրցամաքով։ Կամբոնի կարծիքով՝ տվյալների տարածական և ժամանակային խորությունը ցույց է տալիս, որ այս տերմինները շատ դժվարությամբ կարող են փոխառվել մեկ լեզվաընտանիքից մյուսին։ Այս լեքսիկական ընդհանուրությունները վկայում են ընդհանուր նախնադարյան պրոտո-լեզվի մասին, որի ծագումն են բոլոր այդ լեզուները։

Օբենգան Աֆրիկայի համար առաջարկել է երեք հիմնական լեզվական ընտանիք՝

* Բերբեր
* Խոյիսան
* Պալեո-աֆրիկյան/խափշիկ-եգիպտական

Օբենգան զարգացրեց Չեյխ Անտա Դիոպի պալեո աֆրիկյան լեզուների ընտանիքը որպես խափշիկ-եգիպտերեն: Այս ընտանիքը կազմված է մի շարք լեզուներից՝

* Հին եգիպտական լեզուներ
* չադերեն
* Ղպտիերեն
* Քուշական լեզուներ
* Նիգերա-կոնգոյական լեզուներ
* Նեղոսա-սահարական լեզուներ

«Պատմական լեզվաբառագիտությունը» կամ «պատմական-գենետիկ լեզվաբառագիտությունը» լեզուների ուսումնասիրության այն մոտեցումն է, որը կենտրոնանում է լեզվաբառաբառային երևույթների փոփոխվող բնույթի վրա։ Դրա համար այս գիտությունը օգտագործում է սինխրոն լեզվաբառագիտական ուսումնասիրություններից ստացված նկարագրական տվյալներ (օրինակ՝ բառագիտություն, հնչույթաբանություն, ձևաբանություն, քերականություն և այլն), որոնք համեմատվում են տարբեր լեզուների միջև։ Սրանց համեմատության արդյունքում՝ որոշվում է, թե արդյոք հայտնաբերված նմանությունները «պատահական», «առանձնացված», «կողմնորոշվող» կամ «ժառանգական» են։ Այս մոտեցումը, ըստ Օբենգայի, նպատակ է ունեցել ստուգելու նմանությունները, որպեսզի հասկանալ, արդյոք դրանք արտահայտվում են ժառանգական կապերով։ Եթե նմանությունները իսկապես կան, ապա պատմական լեզվաբառագիտության մեթոդը թույլ է տալիս հետևել դրանց բնական զարգացմանը՝ ժամանակի ու տարածության մեջ։ Թեև սկզբում ուսումնասիրություններն առավելապես վերաբերվել են Ինդո-Եվրոպական կամ Սեմիտական լեզուներին, ըստ Էմիլ Բենվենիստի՝ պատմական լեզվաբառագիտությունը կարող է կիրառվել նաև մյուս աշխարհագրական տարածքների լեզուների վրա՝ անկախ նրանից՝ դրանք կոչվել են «էքզոտիկ», «բառացի» կամ «պատմություն չունեցող»։ Թեոֆիլ Օբենգան, հավատալով, որ այս լեզվաբառագիտության «վերջնական նպատակը բոլոր հայտնի մարդկային լեզուների համընդհանուր դասակարգման ստեղծումն է», նախաձեռնել է՝ Շեյխ Անտա Դիոպի գաղափարներից ելնելով, կիրառել պատմական լեզվաբառագիտության մեթոդը «Խափշիկ-Աֆրիկյան» լեզվաբառաբառային երևույթների ուսումնասիրության համար։

## Մատեգրություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** English translation: 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Урсу Д. Н. Современная историография стран Тропической Африки. Москва, 1983
* «Theophile J Obenga, Professor Emeritus», Africana Studies, San Francisco State University.
* Khainga O’okwemba, «Kenya: Meeting Great Egyptologist Theophile Obenga», *The Star*, 25 June 2015, via AllAfrica.

Կատեգորիա:Եգիպտագետներ
Կատեգորիա:Լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Կոնգոյի Հանրապետության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պատմաբաններ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ