Հիրսուտիզմ

**Հիրսուտիզմ**, հավելյալ մազակալում կանանց և տղամարդկանց մարմնի այն հատվածներում, որտեղ հիմնականում դրանք բացակայում են կամ աննշան են արտահայտված։ Այն բնորոշվում է մազերի աճի **«**տղամարդկային**»** տեսակով, որը կարող է որևէ լուրջ հիվանդության պատճառ լինել, հատկապես, եթե այն զարգանում է սեռական հասունացումից հետո։ Ազգային կարծրատիպերն ընդդեմ հիրսուտիզմի կարող են պատճառ հանդիսանալ հոգեբանական հյուծման և սոցիալական դժվարությունների։ Դեմքի հիրսուտիզմը հաճախ հանգեցնում է սոցիալական շփումից խուսափելուն և մղում անհանգստության և դեպրեսիայի։

### Պատճառ և ախտորոշում
Հիրսուտիզմը հիմնականում էնդոկրին հավասարակշռության խանգարման հետևանք է, որը կարող է լինել մակերիկամային, ձվարանային և կենտրոնական ծագման։ Այն կարող է նաև անդրոգենների բարձր մակարդակի հետևանք լինել։ Մազերի քանակն ու տեղակայումը գնահատվում է Ֆերրիման-Գալվեի սանդղակով։ Հիրսուտիզմը տարբերվում է հիպերտրիխոզից նրանով, որ երկրորդի դեպքում նկատվում է մազերի ակտիվացած աճ՝ մարմնի ցանկացած մասում։

### Բուժում
Բուժումը կարող է ներառել հակաբեղմնավորիչ հաբեր, որոնք պարունակում են էստրոգեն և պրոգեստին, հակաանդրոգեններ կամ ինսուլինի սենսիբիլիզատորներ։

### Համաճարակաբանություն
Հիրսուտիզմով հիվանդ են բոլոր էթնիկ խմբերի կանանց 5-15%-ը։ Համաձայն հիմնական տվյալների կանանց մոտ 40%-ն ունի ունի որոշակի աստիճանի մազակալում՝ դեմքի վրա։

## Նշաններ և ախտանշաններ
thumb|alt=Photo of Annie Jones, a bearded lady |Էննի Ջոնսի լուսանկարը, ով ուներ մորուք։ Լուսանկարն արված է Չարլզ կողմից 1900 թվականին։ Ջոնսի հիպերտրիխոզի պատճառն անհայտ էր։
Հիրսուտիզմը հանդիպում է երկու սեռերի ներկայացուցիչների մոտ։ Անդրոգենների մակարդակի բարձրացումը կարող է կանանց մոտ հանգեցնել մարմնի հավելյալ մազակալմանը, հատկապես այն հատվածներում, որտեղ դրանք սովորաբար չեն աճում սեռահասունացման ընթացքում (կուրծք, որովայն, մեջք և դեմք)։

## Պատճառներ
Հիրսուտիզմը կարող է լինել կամ անդրոգենների՝ արական սեռական հորմոնների բարձր մակարդակի, կամ էլ անդրոգենների հանդեպ մազի ֆոլիկուլների զգայունության բարձրացման հետևանք։ Արական սեռական հորմոններն, ինչպես օրինակ տեստոստերոնը, խթանում և արագացնում են մազերի աճը և նպաստում պիգմենտացիային։ Բարձրացած արական սեռական հորմոնների այլ ախտանիշներ են ակնեն, ձայնի հաստացումը և մկանային զանգվածի ավելացումը։ Այս վիճակն անվանում են հիպերանդրոգենիզմ։

Գնալով ավելի շատ տվյալներ վկայում են առ այն, որ շրջանառու ինսուլինի բարձր մակարդակը կանանց մոտ հիրսուտիզմի զարգացման պատճառներից է։ Այս վարկածը բխում է այն հետազոտությունից, որ կանայք, որոնք ունեին ճարպակալում (հետևաբար ենթադրվում է ինսուլինառեզիստենտային հիպերինսուլինեմիա) պատկանում են հիրսուտիզմի զարգացման բարձր ռիսկային խմբին։ Բացի այդ բուժումը, որն իջեցնում է ինսուլինի մակարդակը հանգեցնում է նաև հիրսուտիզմի մեղմացմանը։

Հիրսուտիզմով հիվանդ պացիենտի մոտ անդրոգեն արտադրող ուռուցքի մասին խոսում է հիվանդության հանկարծակի սկիզբը, վիրիլիզացիան և որովայնի նկատելի մեծացումը։

Ստորև բերված են պատճառներ և իրավիճակներ, որոնք կապված են կանանց մոտ հիպերանդրոգենիզմի, հետևաբար նաև հիրսուտիզմի հետ՝

*Հիպերինսուլինեմիա (ինսուլինի ավելցուկ) կամ հիպոինսուլինեմիա (ինսուլինի բացակայություն կամ ինսուլինառեզիստենտություն, ինչպես շաքարային դիաբետի դեպքում)։
*Ձվարանի կիստաներ, ինչպես օրինակ ձվարանների պոլիկիստոզ համախտանիշ ժամանակ՝ կանանց մոտ ամենատարծված պատճառն է։
*Ձվարանի ուռուցքներ, ինչպիսիք են հատիկաբջջային քաղցկեղները, տեկոմաները, Սերտոլի-Լեյդիգի բջջային ուռուցքները (անդրոբլաստոմաներ) և գինանդրոբլաստոմաները և ձվարանի քաղցկեղը։
*Հիպերտեկոզ։
*Հղիություն։
*Մակերիկամի ուռուցքներ, ադրենոկորտիկալ ադենոմաներ և քաղցկեղներ, ինչպես նաև մակերիկամների հիպերպլազիա, որպես հիպոֆիզի ադենոմայի արդյունք (օրինակ՝ Քուշինգի հիվանդություն)։
*ԽԳ արտադրող ուռուցքներ։
* Ստերոիդների մետաբոլիզմի բնածին խանգարումներ, ինչպես օրինակ մակերիկամների բնածին հիպերպլազիան՝ պայմանավորված հիմնականում 21-հիդրօքսիլազի դեֆիցիտով։
*Ակրոմեգալիա և հսկայություն (աճի հորմոնի և ԽԳ-1-ի ավելցուկով), որպես կանոն հիպոֆիզի ուռուցքով պայմանավորված։
* Որոշակի դեղորայքի կիրառում, օրինակ՝ անդրոգեններ/անաբոլիկ ստերոիդներ, ֆենիթոին և մինօքսիդիլ։

Հիրսուտիզմի պատճառներ, որոնք կապված չեն հիպերանդրոգենիզմի հետ, ներառում են։

*մաշկային պորֆիրիա
*Մինօքսիդիլ

## Ախտորոշում
Մինչ լայնածավալ հետազոտությունները պետք է կատարել ամբողջական ֆիզիկալ զննում։ Հետազոտողը պետք է ճանաչի մարմնի տարածուն մազակալումը և վիրիլացման արական տիպը։ Հիրսուտիզմի գնահատման մեթոդներից մեկը Ֆերրիման-Գալվեի սանդղակն է, որը հիմնված է մազակալված հատվածի տեղակայման և քանակի վրա։ Ֆիզիկալ զննումից հետո կարելի է կատարել լաբորատոր և այլ հետազոտություններ՝ այլ պատճառները հերքելու համար։

Նույնիսկ չափավոր հիրսուտիզմով պացիենտների ախտորոշումը պետք է ներառի օվուլյացիայի գնահատումը և ձվարանների ՈՒՁՀ-ը, ձվարանի պոլիկիստոզային համախտանիշի լայնածավալ տարածման պատճառով, ինչպես նաև 17-ալֆա-հիդրօքսիպրոգեստերոնի ստուգումը (21-հիդրօքսիլազի դեֆիցիտի ատիպիկ ձևը հայտնաբերելու համար)։ Շատ կանանց արյան շիճուկում հայտնաբերվում է դեհիդրոէպիանդրոստերոնի սուլֆատի բարձր մակարդակ։ 700մկգ/դլ-ից ավել ցուցանիշը խոսում է մակերիկամների դիսֆունկցիայի մասին, հատկապես մակերիկամների բնածին հիպերպլազիայի՝ 21-հիդրօքսիլազի դեֆիցիտի պատճառով։ Այնուամենայնիվ, ձվարանների պոլիկիստոզ համախտանիշով պայմանավորված և իդիոպաթիկ հիրսուտիզմը կազմում են դեպքերի 90%-ը։

Այլ ցուցանիշներ, որոնք կարող են գնահատվել հիրսուտիզմի բուժման ժամանակ.

*անդրոգեններ՝ անդրոստերոն, տեստոստերոն
* վահանագեղձի ֆունկցիոնալ թեստեր՝ թիրեոտրոպ հորմոն (TSH/ԹՏՀ), տրիյոդթիրոնին (T3), թիրօքսին (T4)
*պրոլակտին

Եթե ոչ մի հստակ պատճառ չի հայտնաբերվում, ապա հիվանդությունը համարվում է իդիոպաթիկ ծագման։

## Բուժում
Անցանկալի մազեր ունեցող շատ կանայք եղանակներ են փնտրում դրանք վերացնելու համար։ Այնուամենայնիվ, մազերի աճի պատճառը պետք է գնահատվի բժշկի կողմից, որը կարող է արյան մի շարք անալիզներ նշանակել, հստակ պատճառը հայտնաբերելու և բուժման ճիշտ ռազմավարություն մշակելու համար։

Օգտագործվող դեղորայքի հիմնական խումբը հակաանդրոգենային պրեպարատներն են, որոնք արգելակում են այնպիսի անդրոգենների սինթեզը, ինչպիսիք են տեստոստերոնը և դիհիդրոտեստոստերոնը։ Դրանք ներառում են․

*Սպիրոնոլակտոն՝ հակամիներալոկորտիկոիդ է, որի բարձր դեղաչափերը ցուցաբերում են լրացուցիչ հակաանդրոգենային ազդեցություն։
*Ցիպրոտերոնի ացետատ՝ Կրկնակի հակաանդրոգեն և գեստագեն։ Այն ներառված է մի շարք օրալ հակաբեղմնավորիչների կազմում ցածր դեղաչափով։ Ունի լյարդի վնասման ռիսկ։
*Ֆլուտամիդ՝ մաքուր հակաանդրոգեն։ Հայտնաբերվել է, որ հիրսուտիզմի բուժման համար այն օժտված է հավասար կամ ավելի բարձր էֆեկտիվությամբ, քան սպիրոնոլակտոնը, ցիպրոտերոնի ացետատը և Ֆինատերիդը։ Այնուամենայնիվ, իր բարձր հեպատոտոքսիկության պատճառով չի օգտագործվում որպես առաջին կամ երկրորդ գծի պրեպարատ։ Ֆլուտամիդը համարվում է անվնաս և էֆեկտիվ պրեպարատ։
*Բիկալուտամիդ՝ մաքուր հակաանդրոգեն։ Այն արդյունավետությամբ զիջում է ֆլուտամիդին, սակայն շատ ավելի անվնաս է։
*Հակաբեղմնավորիչ հաբեր, որոնք կազմված են էստրոգենից, սովորաբար էթինիլէստրադիոլ և պրոգեստին։ Սրանք ֆունկցիոնալ հակաանդրոգեններ են։ Օրինակները ներառում են հաբեր, որոնք պարունակում են ցիպրոտերոնի ացետատ, քլորմադինոնի ացետատ, դրոսպիրենոն և դիենոգեստ։
*Ֆինաստերիդ և դուտաստերիդ՝ 5-ալֆա ռեդուկտազի ինհիբիտորներ։ Նրանք ճնշում են հզոր դիհիդրոտեստոստերոնի արտադրությունը։ Մետաանալիզը ցույց տվեց հակասական արդյունքներ ֆինաստերիդի կիրառման և հիրսուտիզմի բուժման մեջ։
*Գոնադոտրոպին ռիլիզինգ հորմոնի անալոգներ։ Ճնշվում է անդրոգենի սինթեզը՝ ազդելով սեռական գեղձերի վրա հասցնելով կաստրացիայի մակարդակի։
*Մետֆորմին՝ հակագլիկեմիկ պրեպարատ է, որն օգտագործվում է շաքարային դիաբետի բուժման, ինչպես նաև հիրսուտիզմի բուժման ժամանակ, երբ այն կապված է ինսուլինի նկատմամբ ռեզիստենտությամբ (օրինակ ձվարանի պոլիկիստոզային համախտանիշի ժամանակ)։ Մետֆորմինը հիրսուտիզմի բուժման համար արդյունավետ չէ, չնայած կատարված հետազոտությունները  որակյալ չեն։
*Էֆլորնիտին՝ ընկճում է պուտրեսցինը, որը անհրաժեշտ է մազային ֆոլիկուլների աճի համար։

Հիպերանդրոգենեմիայի դեպքերում, հատկապես, եթե այն կապված է մակերիկամների բնածին հիպերպլազիայի հետ, գլյուկոկորտիկոիդների ներմուծումը վերադարձնում է անդրոգենների մակարդակը նորմալ չափաքանակի։

### Այլ մեթոդներ
*Մազահեռացում
*Մեղրամոմով մազահեռացում
*Սափրում
*Լազերային մազահեռացում
*Մազահեռացում էլեկտրական հոսանքով
* Կենսակերպի փոփոխությունը, այդ թվում նաև հավելյալ քաշից ազատվելը և ինսուլինառեզիստենտության նարմալացումը կարող են արդյունավետ լինել։ Հետազոտություններից մեկում նշվում է, որ կանայք, ովքեր հետևել են ցածր կալորիականության սննդակարգին ամենաքիչը 6 ամիս, նիհարել են և իջեցրել տոլեռանտությունը ինսուլինի նկատմամբ։ Նրանց օրգանիզմում բարձրացել է սեռական հորմոն կապող գլոբուլինի մակարդակը, ինչը նվազեցրել է ազատ տեստոստերոնի մակարդակը արյան մեջ։ Ինչպես և սպասվում էր, կանայք նշեցին հիրսուտիզմի ծանրության մեղմացում և ակնեի թեթևացում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Հիրսուտիզմ 
*Հիրստուտիզմի ախտորոշում և բուժում 

Կատեգորիա:Հավելյալ մազակալում
Կատեգորիա:Հիպերանդրոգենիզմ
Կատեգորիա:Մազեր
Կատեգորիա:Մակերիկամի ֆունկցիայի բնածին խանգարում
Կատեգորիա:Մաշկաբանություն
Կատեգորիա:Մաշկային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Ներզատական հիվանդություններ