Ազգային-ազատագրական շարժում

**Ազգային-ազատագրական շարժում** (**Ազատագրական շարժում**), կազմակերպություն (պետության գոյության ժամանակավոր ձև), որը պայքար է մղում օտարերկրյա տիրապետությունից որևէ ժողովրդի ազատագրման համար։

19-րդ դարում ազգային-ազատագրական շարժման վառ օրինակներ էին՝

* «Երիտասարդ Իտալիան», որը պայքարում էր իտալական երկրամասերը Հաբսբուրգների միապետությունից ազատագրելու և դրանք մեկ  միասնական պետության մեջ միավորելու համար,
* Ֆենիականները, որ ձգտում էին Իռլանդիան անկախացնել Մեծ Բրիտանիայից,
* Բուլղարական հեղափոխական կենտրոնական կոմիտեն, որ անձնվեր պայքար էր մղում Օսմանյան կայսրությունից Բուլղարիայի անկախությունն ապահովելու համար, այդ նույն Օսմանյան կայսրությունից հայրենի հողերն ազատագրելու համար բալկանյան մյուս ժողովուրդների, ինչես նաև՝ հայերի և հույների մղած պայքարը։

Ազգային-ազատագրական բազմաթիվ շարժումներ ի հայտ եկան 20-րդ դարում, հատկապես՝ դրա երկրորդ կեսին՝ գաղութային համակարգի փլուզման ժամանակաշրջանում։

## Օրինակներ
**20-րդ դարի ազգային-ազատագրական շարժումների օրինակներ.**
#### [[Ասիա]]
*  Հնդկական ազգային կոնգրես (Բրիտանական Հնդկաստան)
* Մուսուլմանական լիգա (Բրիտանական Հնդկաստան)
* Մուքթի-բախինի (Արևելյան Պակիստան)
*  Ինդոնեզիայի ազգային կուսակցություն (Հոլանդական կղզիներ - Օստ-Ինդիա)
* Վիետմին (Վիետնամ)
* Fretilin (Արևելյան Թիմոր)
* Չհուշի Գանգդրուք (Տիբեթ)
##### [[Աֆրիկա]]
*  FNL (Ֆրանսիական Ալժիր, Ալժիրյան Սահարա)
* Գվինեայի և Կաբո Վերդեի անկախության աֆրիկյան կուսակցություն (Պորտուգալական Գվինեա, Կաբո Վերդե)
*  Polisario Front (Արևմտյան Սահարա)
* Էրիթրեայի ազատագրության ազգային ճակատ (Էրիթրեա)
* Կոնվենտի ժողովրդական կուսակցություն (Ոսկե ափ, բրիտանական գաղութ)
* South West Africa People's Organisation Հարավարևմտյան Աֆրիկայի ժողովուրդների կազմակերպություն (Նամիբիա)
* Movimento Popular de Libertação de Angola  Անգոլայի ազատագրման ժողովրդական շարժում — Աշխատանքի կուսակցություն (Անգոլա) 
* FRELIMO (Frente de Libertação de Moçambique ) (Մոզամբիկ)
* Զիմբաբվեի աֆրիկյան ժողովրդի միություն (Հարավային Ռոդեզիա)
* Աֆրիկյան ազգային կոնգրես (ՀԱՀ)

Միավորված ազգերի կազմակերպության փաստաթղթերում ազգային-ազատագրական շարժումները ներկայացված են որպես պետությունների գոյության ժամանակավոր ձևեր, որոնք գտնվում են ձևավորման ու կայացման գործընթացում։

Ազգերի՝ ինքնորոշման համար պայքարելու իրավունքն արտացոլված է 1960 թվականին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 15-րդ նստաշրջանում ընդունված «*Գաղութային երկրներին ու ժողովուրդներին անկախություն տալու մասին*» հռչակագրում, ինչպես նաև միջազգային իրավունքի այն սկզբունքների մասին հռչակագրում, որոնք վերաբերում են պետությունների հարաբերություններին ու համագործակցությանը՝ համաձայն ՄԱԿ-ի կանոնագրքի։ Մարտնչող ազգերը միջազգային իրավական հարաբերությունների մասնակից են դառնում այն բանից հետո, երբ որոշակի տարածքներում ստեղծում են կառավարող կազմավորումներ, որոնք ունակ են միջպետական հարաբերություններում հանդես գալու այդ տարածքի բնակչության անունից։

Ազգային-ազատագրական շարժումներից շատերը պաշտպանություն էին գտնում Խորհրդային Միության կողմից։ Մասնավորապես՝ այդ շարժումներում ընդգրկված մարտիկները զինվորական գործի մեջ անհրաժեշտ հմտություններ էին ձեռք բերում 165-րդ ուսումնավարժական կենտրոնում, որը ծառայում էր օտարերկրացի զինվորականների նախապատրաստման նպատակներին։ Բացի այդ, ԽՍՀՄ-ը զենք (Կալաշնիկովի ինքնաձիգ, ձեռքի գնդացիր, նռնականետ, Մակարովի ատրճանակ, կարաբին և այլն) ու ռազմամթերք էր տալիս ազգային ազատագրական պայքարում ներգրավված ջոկատներին։

## Տես նաև
* Ինքնորոշում
* Ազգերի ինքնորոշման իրավունք

## Գրականություն
*Raf Jespers. ''A reversal of international law'', Big Brother in Europa (Epo Antwerp Belgium, 2010)
*Edre U. Olalia. ''The status in international law of national liberation movements'', International Association of People's Lawyers

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգային ինքնորոշում
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Կատեգորիա:Պատմություն
Կատեգորիա:Պետություն