open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Անտառվերականգնում

[thumb|right|Արևադարձային ծառերի տնկիները հատուկ ջերմոցում, [Կոլումբիա]]
**Անտառվերականգնում**, նախկին անտառածածկ տարածքներում անտառի վերականգնման և բնական վերաճի ապահովման նպատակով իրականացվող միջոցառումներ։ Աման խնդիրն է անտառային էկոհամակարգերի վատթարացման կանխարգելումը, անտառային պաշարների վերականգնումը, անտառների արտադրողականության բարձրացման, ինչպես նաև անտառային կենսաբազմազանության պահպանման, բնական վերաճի և անտառածածկ տարածքների ընդլայնման ապահովումը։ Անտառվերականգնումը կատարվում է արդյունաբերական նշանակության ծառատեսակներով ու թփերով՝ առաջնությունը տալով սերմնային վերարտադրությանը կամ անտառային տնկարկի ստեղծմամբ։ Անտառվերականգնումն ընդգրկում է անտառտնտեսվարման աշխատանքներ՝ սերմնաբուծություն, տնկարանային տնտեսության վարում (տնկիների և սերմնաբույսերի աճեցում), հողի նախապատրաստում, անտառտնկում, ոռոգում, ագրոտեխնիկական սպասարկում և խնամք։ Անտառի ծառատեսակների վերականգնումը բնական ճանապարհով իրականացնելու համար կատարում են վերականգնողական անտառհատումներ դրանք զուգակցելով բնական վերականգնմանն օժանդակող միջոցառումներով։

Անտառվերականգնումը կարգավորվում է Հայաստանի անտառային օրենսգրքով (2005)։

Կատեգորիա:Անտառտնտեսություն
Ծաղկավաճառ ծերունի (արձան, Երևան)

**«Ծաղկավաճառ ծերունի» քանդակ**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Աբովյան փողոցում, տեղադրվել է 1995 թվականին։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Լևոն Թոքմաջյան

## Տվյալներ
Քանդակը բրոնզից է, բարձրությունը 2 մետր է։

## Պատմություն
Երևանում հայտնի ծաղկավաճառ ծերունի Կարաբալայի արձանը տեղադրվել է 1995 թվականին Աբովյան փողոցի այն հատվածում, որտեղ այժմ Հյուսիսային պողոտան է։ Այդ պողոտայի շինարարության հետ կապված արձանը մի քանի անգամ տեղափոխվել է։ Սկզբում այն տեղափոխվեց դիմացի մայթ, այնուհետև Տերյան փողոց, իսկ այժմ գտնվում է սկզբնական վայրից մի քանի մետր ներքև՝ նախկին «Մանկական աշխարհ» հանրախանութի պատի տակ։

## Պատկերասրահ

Karabala Yerevan statue.jpg
Kara-Bala.jpg
Karabala statue (Yerevan) - 3.JPG


## Տես նաև
* «Ջրավաճառ տղան» քանդակ (Երևան)

## Աղբյուրներ
* ՄԻ ԼԵԳԵՆԴԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ. ԿԱՐԱԲԱԼԱ
* Կարաբալայի հուշարձանը

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Լևոն Թոքմաջյանի քանդակներ
Կատեգորիա:1995 քանդակներ
Կարեն

**Կարեն** (դասական ուղղագրությամբ՝ **Կարէն**), հայկական տղամարդու տարածված անձնանուն է, անհիշելի ժամանակներից օգտագործվելի հայերի մեջ։ Ծագել է իրանական Կարեն (*Kārēn*, արդի , Qâran) անձնանունից։ Այս անվան հետ բոլորովին կապ չունի Կարինյան ազգանունը, որը ծագում է Կարին քաղաքի անունից։

## Հայտնի կրողներ

* Կարեն Աղամյան
* Կարեն Ասրյան
* Կարեն Դեմիրճյան
* Կարեն Խաչատրյան
* Կարեն Կավալերյան
* Կարեն Շահնազարով
* Կարեն Ջանիբեկյան
*Կարեն Դուրգարյան
* Քարեն Գիլան - բրիտանացի դերասան
* Կարեն Բլիքսեն - դանիացի գրող, Աֆրիկայից դուրս գրքի հեղինակ
* Կարեն Կարպերտեր - ամերիկացի երգիչ, Duo Carpenter-ի վոկալիստ
* Կարեն Ստրատման - ամերիկացի ձայնային դերասան
* Կարեն Էլսոնի - մոդել
* Կարեն Ֆուկուհարան - ամերիկացի դերասան, ձայնային դերասան
* Կարեն Պիստորիուս

## Եվրոպական, ամերիկյան, ճապոնական անուններ

Կարեն կամ Քերեն (), իգական անուն, որը հաճախ օգտագործվում էր Միացյալ Նահանգներում։ Փոխառություն է դանիերենից, որում սկզբնապես եղել է Կատերինա անվան փաղաքշական ձև։

Այն դասվում էր Միացյալ Նահանգների ամենահանրաճանաչ 10 անվանումների շարքում՝ 1951 թվականից մինչև 1968 թվականը, և 1965 թվին ամենատարածված աղջիկների անունների շարքում 3-րդն էր:

Դանիայում, մասնավորապես, դա 12-րդ ամենատարածված իգական անձնանունն է:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական արական անձնանուններ
Կատեգորիա:Իգական անձնանուններ
Անտառխախտում

[մինի|[Թեղուտ (հանքավայր)|Թեղուտում կատարվող հանքափորական աշխատանքներ]]

**Անտառխախտում**, անտառպահպանության և անտառօգտագործման կանոնների խախտումը։ Տարբերում են անտառխախտման հետևյալ տեսակները, ապօրինի անտառհատում, անտառհատման կանոնների խախտում, կենդանիների չթույլատրված արածեցում, անտառային հողերի զավթում, ապօրինի որս, որսականոնների խախտում, անտառային պաշարների ապօրինի իրացում և այլն։ Անտառխախտումները հսկվում ու արձանագրվում են անտառային տնտեսության կողմից և իրականացվում են պայքարի համապատասխան միջոցներ։

Կատեգորիա:Անտառտնտեսություն
Անտառի ալպյան սահման

**Անտառի ալպյան սահման**, անտառի վերին սահմանը, բնորոշ է լեռնային երկրներին։ Բարեխառն գոտու միջին լայնություններում այն սկսվում է 2000 մ-ից, Հայաստանում՝ 2000-2450 մ-ից։ Այդ սահմանը հաճախ անվանում են մերձալպյան անտառային գոտի (լայնությունը՝ 100-150 մ), որը կազմված է ելունդավոր և Լիտվինովի կեչու, սովորական արոսենու, արաքսյան կաղնու ծառուտներից։ Ունի կարևոր բնապահպանական և անտառաբուծական նշանակություն։ Բնական կանխարգելող գոտի է, որն անտառը պահպանում է լեռներից փչող սառը քամիներից և ձնահոսքերից։ Մարդու գործունեության և այլ արտածին փոփոխությունների պատճառով Հայաստանում մերձալպյան անտառային գոտին գրեթե ոչնչացվել է, առանձին հատվածներ պահպանվել են մեծ թեքության լանջերին, ամենուրեք խախտվել է անտառի բնական վերին սահմանը՝ իջնելով 100-200 (երբեմն 500) մ։ Անտառի ալպյան սահմանի վերականգնումը բնապահպան Նշանակության առաջնահերթ խնդիրներից է։

Կատեգորիա:Անտառներ
Աշխարհագրական միջավայր

**Աշխարհագրական միջավայր**, աշխարհագրական թաղանթի մի մասը՝ բնական և մարդածին տարրերի ու երևույթների բարդ զուգորդություն, որն անմիջականորեն կապված է մարդկային կյանքի հետ։ Այն մարդկային հասարակության կողմից քիչ թե շատ յուրացված միջավայրն է և նրա գոյության նյութական հիմքը։

Մարդու գործունեության ոլորտի ընդարձակմանն ու հասարակական զարգացմանը զուգընթաց աշխարհագրական միջավայրի, մասնավորապես մարդոլորտի, սահմաններն ընդարձակվում են և ավելի են մոտենում աշխարհագրական թաղանթի սահմաններին։ Աշխարհագրական միջավայրում է կատարվում մարդկանց բնօգտագործման և բնապահպանական գործունեությունը։

Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Անտառօգտագործում

thumb
**Անտառօգտագործում**, անտառային պաշարների համալիր օգտագործում, որն ապահովում է անտառի օգտակար հատկությունների կիրառումը հասարակական արտադրության զարգացման և մարդկային պահանջմունքների բավարարման բնագավառում։ Անտառօգտագործողներ կարող են լինել պետական ու հասարակական հիմնարկները և առանձին քաղաքացիներ, որոնք, ըստ անտառապահպանության անհրաժեշտության, պարտավոր են աշխատանքները կատարելու ընթացքում բացառել կամ սահմանափակել անտառօգտագործման բացասական ազդեցությունն անտառի վիճակի և վերարտադրության վրա, թույլ չտալ գերհատումներ, թերհատումներ, պահպանել հրդեհային անվտանգության կանոնները, ժամանակին կատարել բնապահպանական վճարումները և այլն։ Հայաստանում անտառներն ու անտառային ֆոնդի ոչ անտառածածկ տարածքներն օգտագործվում են բնափայտի, երկրորդական անտառանյութի (կոճղեր, կեղևներ) մթերման, կողմնակի (խոտհունձ, կենդանիների արածեցում, մեղվապահություն, վայրի պտուղների, սնկերի, հատապտուղների, սերմերի, դեղաբույսերի, խեժատու, յուղատու, ներկատու բույսերի հավաքում և մթերում), կենդանական աշխարհի վերարտադրության կազմակերպման և օգտագործման, գիտահետազոտական, կրթական, ռեկրեացիայի նպատակներով (չվնասելով անտառային էկոհամակարգը)։

Անտառօգտագործումը կարգավորվում է Հայաստանի անտառային օրենսգրքով (2005)։

## Տես նաև
* Անտառհատում

Կատեգորիա:Անտառտնտեսություն
Անտառների մոնիտորինգ

**Անտառների մոնիտորինգ**, **անտառների մշտադիտարկում**, անտառների և անտառային հողերի վիճակի կանխատեսման նպատակով իրականացվող դիտարկումների, հետազոտությունների և գնահատման գործընթաց։ Անտառների մոնիտորինգն իրականացվում է անտառների և անտառային հողերի քանակական և որակական փոփոխությունների ընթացքի, մարդահարույց և բնական գործոնների բացասական ազդեցության գնահատման, կանխատեսման և բացասական երևույթների կանխարգելման կամ վերացման համար միջոցներ ձեռնարկելու նպատակով։ Մոնիտորինգի արդյունքում ստացված տվյալներն օգտագործվում են անտառների կայուն կառավարման նպատակով։

Կատեգորիա:Անտառտնտեսություն
Առանձնյակ

**Առանձնյակ** (*անհատ*), կյանքի դրսևորման անբաժանելի միավորը։ Առանձնյակի ամենաէական հատկանիշը նրա բաղկացուցիչ մասերի խիստ փոխկապվածությունն է։ Առանց «անհատականության» կորստի հնարավոր չէ առանձնյակը բաժանել մասերի։ «Առանձնյակ» հասկացությունն ամբողջությամբ կիրառելի է միայն բարձրակարգ ոչ գաղութային օրգանիզմների նկատմամբ։ 

Գաղութային, վեգետատիվ բազմացող և համակեցության օրգանիզմների համար «առանձնյակ» հասկացությունը հարաբերական է։ էվոլյուցիոն տեսակետից առանձնյակը ձևաբանաֆիզիոլոգիական միավոր է՝ առաջացած 1 զիգոտից կամ գամետից, 1 սպորից կամ բողբոջից (վեգետատիվ բազմացման ժամանակ)՝ անհատականորեն ենթակա լինելով տարրական էվոլյուցիոն գործոնների ազդեցությանը։

Կատեգորիա:Կյանք
Կատեգորիա:Կենսաբանություն
Դալի մողես

**Դալի մողես** կամ **Դալի ժայռային մողես, Դալի դարևսկիա** (), իսկական մողեսների ընտանիքի Դարևսկիա () ցեղի մողես։ Փոքր Կովկասի բնաշխարհիկ է։ Հայաստանում հանդիպում է Տավուշի և Լոռու մարզերում։ Բնակվում է ժայռային և խիստ քարքարոտ վայրերում, ինչպես նաև՝ շինությունների պատերին, ճեղքերում, տափաստանային, թփուտային, նոսրանտառային, անտառային բուսականությամբ ցածր լեռնային վայրերում։ Գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

## Արտաքին կառուցվածք
Բարեկազմ, տափակ մարմնով փոքր մողես է, երկարությունը՝ 2,4-6,4 սմ, պոչը՝ կրկնակի երկար, ինքնահատվող։ Գլուխը տափակ է՝ ծածկված խոշոր վահանիկներով, մեջքային մակերեսը՝ միանման մանր ոսպանման թեփուկներով, կողմնային մակերեսների թեփուկներն ավելի խոշոր են։ Մեջքի գունավորումը խայտաբղետ է. գերիշխում են գորշ, մոխրագույն, ձիթապտղագույն ու բաց շագանակագույն երանգները։ Մեջքի երկայնքով ձգվում է մուգ, տձև, լայնակի ձգված մանր բծերից բաղկացած բավական նեղ նախշ։ Կողմնային մուգ գորշաշագանակագույն զոլերը կազմված են այս կամ այն չափով արտահայտված օղանման խալերի զուգահեռ երկայնակի շարքերից, ունեն բաց գույնի սպիտակավուն կենտրոնական խալ և մուգ, հաճախ կտրտված եզրագիծ։ Առջևի վերջավորությունների մակարդակին առկա են կապույտ խալեր։ 	

Որովայնային մակերեսը ծածկված է 6 երկայնակի շարքեր ձևավորող խոշոր ու լայն վահանիկներով և ունի բաց դեղնավուն գունավորում, իսկ կոկորդային և ներքին ծնոտային մակերեսները սպիտակավուն են։ Որովայնային մակերեսի եզրային վահանիկները կրում են բաց երկնագույն խալեր։

Կարող է հանդիպել հայկական, Ռոստոմբեկովի, Ռադդեի ու Պորչինսկու ժայռային մողեսների հետ համատեղ․ դրանցից տարբերվում է գունավորմամբ և թեփուկավորման առանձնահատկություններով։

## Սննդառություն
Սնվում է մանր հոդվածոտանիներով և փափկամարմիններով։ Օգտակար է, կարգավորում է միջատների թվաքանակը։

## Բազմացում և զարգացում
Կուսածին տեսակ է, հունիսի վերջից հուլիսի սկիզբը էգը դնում է 2-5 ձու (12x7 մմ)։ Ձագերը ծնվում են օգոստոսի վերջից սեպտեմբերի վերջը։ 
Պահպանության նպատակով, ինչպես նաև սիրողների կողմից հաճախակի խնամվում է անազատ պայմաններում։ Օգտագործվում է գիտահետազոտական նպատակով։

## Տարածվածություն
Տարածված է հյուսիսային Հայաստանի և հարավային Վրաստանի սահմաններում, մինչև Քուռ գետի նախալեռնային հովտի հյուսիսում։ Հայաստանի հյուսիսում գտնվող մի քանի մեկուսացած պոպուլյացիաների ժամանակակից արեալը մասնատված է։

## Պահպանություն
Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում և գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Արեալը մասնատված է մի շարք փոքր, իրարից անջատված հատվածների, որտեղ թվաքանակի փոփոխությունները հայտնի չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններ են հանդիսանում ճանապարհների վերակառուցումը, միկրոկլիմայի փոփոխումը գետերի ջրահոսքի փոքրացման հետևանքով։

Պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մողեսներ
Կատեգորիա:Իսկական մողեսներ
Կատեգորիա:Սողուններ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Քորդավորներ
Կատեգորիա:Թեփուկավորներ
Կատեգորիա:Ողնաշարավորներ
Երկնային արքայություն

**Երկնային արքայություն** (, Malkuth haShamayim, ), սեմական արտահայտություն, որտեղ "երկնային" բառը փոխարինում է հրեաների Աստծո անունը (Ղուկ․ 15։18)։ "Աստծո արքայություն" արտահայտության հոմանիշն է։ Հայտնի է Մատթեոսի ավետարանից, որտեղ դա հանդիպում է երեսուն անգամ։

Նոր կտակարանի այլ գրքերում, ներառյալ Մատթեոսի ավետարանում այդ արտահայտության փոխարեն օգտագործվում է **Աստծո արքայություն**, **Քրիստոսի արքայություն** կամ ուղղակի **արքայություն**։ Հնարավոր է, որ սեմական այդ արտահայտությունը փոխոփվել է մտադրված, քանի որ այլ հեթանոս ազգերին դա հասկանալի չէր լինի, ինչը կխանգարեր կրոնի քարոզին։

## Հին կտակարանում
* "Նա եղբօր բարկութիւնից փախածին առաջնորդեց դէպի ուղիղ շաւիղներ, ցոյց տուեց նրան Աստծու արքայութիւնը եւ սրբութիւնները ճանաչելու գիտութիւնը։ Յաջողութիւն եւ շահ տուեց նրան իր տքնութիւնների մէջեւ բազմացրեց նրա վաստակը" (Իմաստություն Սողոմոնի 10։10)
* "Չարագործները շուտով կը վերանան, իսկ Տիրոջն սպասողները կը ժառանգեն երկիրը" (Սաղմոս 36։10)
* "Եւս մի փոքր ժամանակ, եւ այլեւս ամբարիշտ չի մնայ, կը փնտռես նրա տեղն ու չես գտնի։ Իսկ ովքեր հեզ են, նրանք կը ժառանգեն երկիրը եւ կը զուարճանան մեծ խաղաղութեան մէջ" (Սաղմոս 36։11-12)
* "Անօրէնները կը քշուեն կը գնան միասին, եւ ամբարիշտների սերունդը կ՚ոչնչանայ։ Իսկ արդարները կը ժառանգեն երկիրը եւ յաւիտեանս յաւիտենից կը բնակուեն նրա մէջ" (Սաղմոս 36։29-30)
* "Նա դատ կ՚անի բազում ժողովուրդների մէջ եւ կը յանդիմանի հզօր ազգերին, մինչեւ իսկ հեռաւորներին, նրանք իրենց սրերից խոփ կը ձուլեն, գեղարդներից՝ մանգաղ, եւ այլեւս մի ազգ միւսի վրայ սուր չի բարձրացնի, եւ մարդիկ այլեւս չեն սովորի պատերազմել" (Միքիա 4։3)
* "Ողորմածութեամբ պիտի հաստատուի աթոռը, ու նրա վրայ, Դաւթի խորանի մէջ, ճշմարտութեամբ պիտի բազմի նա, ով դատելիս իրաւունքին հետամուտ պիտի լինի, պիտի ջանայ արդարութիւն անել" (Եսայի 16։5)
* "Տիրոջ շնորհիւ պիտի լինի վերադարձը, եւ նրանք Սիոն են գալու ցնծութեամբ ու յաւիտենական ուրախութեամբ. նրանց գլխի վրայ օրհնութիւն պիտի լինի, եւ ուրախութիւնը պիտի հասնի նրանց. ցաւը, տրտմութիւնն ու հեծութիւնը պիտի հեռանան" (Եսայի 51։11)
* "Աստծու երկիւղի հոգին պիտի լցնի այն։ Ո՛չ ըստ կարծիքի պիտի դատի նա եւ ո՛չ էլ ըստ խօսքերի յանդիմանի" (Եսայի 11։3)
* "Քո երկրում անիրաւութեան մասին այլեւս չի լսուելու եւ ոչ էլ քո սահմաններում՝ կոտորածի ու թշուառութեան մասին. քո պարիսպները պիտի անուանուեն փրկութիւն, եւ քո դռները՝ ցնծութիւն" (Եսայի 60։18)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստվածաշունչ
Կատեգորիա:Դրախտ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Կատեգորիա:Աստվածաշնչյան արտահայտություններ
Բնական պայմաններ

**Բնական պայմաններ**, բնության օբյեկտների և երևույթների ամբողջությունը, որը գոյություն ունի մարդկանց գործունեությունից անկախ, ազդում Է կենդանի օրգանիզմների, մարմինների և երևույթների վրա։ Բնական պայմաններ են նաև բնության այն օբյեկտներն ու ուժերը, որոնք կարևոր են արտադրողական ուժերի զարգացման և հասարակության տնտեսական գործունեության համար, սակայն անմիջականորեն չեն մասնակցում մարդու նյութական, արտադրական և ոչ արտադրական գործունեությանը (օրինակ՝ կլիմա և այլն)։

## Տես նաև
* Աշխարհագրական միջավայր

Կատեգորիա:Բնություն
Բնապահպանական միջազգային կազմակերպություններ

**Բնապահպանական միջազգային կազմակերպություններ**, բնապահպանական ոչ կառավարական միավորումներ, որոնք համակարգում են պետությունների համապատասխան գործողությունները և նպաստում շրջակա միջավայրի պահպանության ոլորտում պետությունների միջև համագործակցության ամրապնդմանն ու ներդաշնակ գործողությունների իրականացմանը։ Բնապահպանական միջազգային կազմակերպությունները ժողովուրդների բազմակողմանի համագործակցության ձևերից են։

Մի շարք բնապահպանական միջազգային կազմակերպություններ ունեն հիմնադրամի կարգավիճակ և ֆինանսավորում են տարբեր բնապահպանական ծրագրեր։ Այդ կազմակերպությունների ֆինանսական միջոցները գոյանում են անդամակցող երկրների անդամավճարներից, նվիրատվություններից և այլն։ Աշխարհում գործում են միջազգային, տարածաշրջանային, միջտարածաշրջանային և ենթատարածաշրջանային 1000-ից ավելի բնապահպանական միջազգային կազմակերպություններ։ Դրանցից առավել հայտնի և Հայաստանին օժանդակող ու աջակցող կազմակերպություններն են.
* Բնության պահպանության միջազգային միություն (IUCN)
* Գլոբալ էկոլոգիական հիմնադրամ (GEF)
* Համաշխարհային բանկ (WB)
* Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպություն (WMO)
* Միավորված ազգերի կազմակերպության զարգացման ծրագիր (UNDP)
* ՄԱԿ-ի կրթության, գիտության և մշակույթի կազմակերպություն
* ՄԱԿ-ի համաշխարհային պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպություն (FAO)
* ՄԱԿ-ի շրջակա միջավայրի ծրագիր (UNEP)
* ՄԱԿ-ի շրջակա միջավայրի և զարգացման կոնֆերանս (UNCED)
* Վայրի բնության համաշխարհային հիմնադրամ (WNWF)

Կատեգորիա:Միջազգային կազմակերպություններ
Խրամ (այլ կիրառումներ)

**Խրամ** տեղանունը կարող է վերաբերվել.
* Խրամ, նախկինում վաղ միջնադարյան հայաբնակ քաղաք ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Նախիջևանի Հանրապետության Բաբեկի շրջանի տարածքում։ Գտնվում է Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Նախճավան գավառում։
* Խրամ, ավան Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Նախիջևան գավառում, համանուն քաղաքից հարավ, Արաքսի աջ ափին։ 
* Խրամ, գետ Վրաստանում, Կուրի աջ վտակը։
Քրոնոմետր

thumb|Ծովային քրոնոմետր 6МХ
**ժամանակաչափ** ( — «ժամանակ» և  — «չափել»), ճշգրիտ ժամացույց, որի կառուցվածքում կան ջերմաստիճանի տատանումների ազդեցությունը նվազեցնող և լարազսպանակի ձգանքը լարքի սկզբից մինչև վերջը հավասարեցնող հարմարանքներ։ Տարածված են հպակավոր ժամանակաչափերը, որոնցում ճոճանն ամեն վայրկյան միակցում և անջատում է իրանի վրա հպակային արտանցումներ ունեցող էլեկտրական շղթան։ Այդպիսի սարքը հնարավորություն է տալիս ժամանակաչափի ցուցմունքներն արձանագրել քրոնոգրաֆի ժապավենի վրա, ժամանակի ազդանշաններ (էլեկտրական իմպուլսներ) հաղորդել տարբեր սարքերի։

## Գրականություն
* Серафимов В. В., Лермантов В. В., —. Часы // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Կատեգորիա:Ժամացույցներ
Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Քրոմոպրոտեիդներ

**Քրոմոպրոտեիդներ** (հուն. *chroma* — ներկ), գունավորված պրոստետիկ (ոչ սպիտակուցային) խմբեր պարունակող բարդ սպիտակուցներ։ Քրոմոպրոտեիդների ամենամեծ խումբը երկաթ պարունակող հեմոպրոտեիդներն են (ցիտոքրոմներ, որոշ ֆերմենտներ, շնչառական պիգմենտներ)։ Երկրորդ խումբը կազմում են
անողնաշարավորների արյան շնչառական պիգմենտները՝ հեմերիթրինները (պարունակում են ոչ հեմային երկաթ) և հեմոցիանինները (պարունակում են պղինձ)։

Քրոմոպրոտեիդների երրորդ խումբը ֆլավոպրոտեիդներն են՝ ֆերմենտներ, որոնց պրոստետիկ խումբը ռիբոֆլավինն է։

«Քրոմոպրոտեիդներ» տերմինը ներկայումս դուրս է գալիս գործածությունից և հաճախ օգտագործվում է արյան
շնչառական պիգմենտների համար։

Կատեգորիա:Սպիտակուցներ
Կատեգորիա:Քրոմոպրոտեիդներ
Քրոմոսկոպ

**Քրոմոսկոպ**, գունավոր պատկեր ստանալու սարք, որում սև-սպիտակ գունաբաժանումով 2 կամ 3 լուսանկարչական պատկերներ օպտիկապես համադրվում են և լուսավորվում զանազան գունավորում ունեցող հատուկ ընտրված լուսաֆիլտրերի միջով։

Առաջին քրոմոսկոպն ստեղծել է ֆրանսիացի գիտնական Լ․ Դյուկո դյու Օրոնը 1862-ին և օգտագործել 1868—69 թթ.՝ առաջին գունավոր լուսանկարչական պատկերների ստացման ժամանակ։ Քրոմոսկոպը կիրառում են սպեկտրագոտիական լուսանկարչության, կենսաբանական միկրոլուսանկարահանման մեջ և այլուր։
Քրոմատիդներ

[thumb|250px|[Քրոմոսոմի բաղադրամասերը.(1)Քրոմատիդ(2) Ցենտրոմեր(3) Կարճ կողմ(4) Երկար կողմ]]

**Քրոմատիդներ** (հուն.chroma — գույն, ներկ և eidos — ձև), քրոմոսոմների՝ տարրական կառուցվածքային հիմքը, քրոմոսոմը պարունակում է մեկ, երկու կամ (որոշ պոլիպլոիդ բույսերի բջիջներում, պոլիտեն քրոմոսոմներում) բազմաթիվ միատեսակ, միմյանց զուգահեռ տեղադրված քրոմատիդներ։ Յուրաքանչյուր քրոմատիդ պարունակում է ԴՆԹ-ի մեկ հսկայական մոլեկուլ, 
որն անցնում է նրա ողջ երկարությամբ, առանց խզումների։

Քրոմատիդի ներսում, ըստ երևույթին, պահպանվում են քրոմատինի 3 կառուցվածքային մակարդակները։ Ի լրումն դրանց, միտոզի սկզբում քրոմատինը էլ ավելի խտանում, կոմպակտանում է։ Կոմպակտացմանը զուգահեռ, ձևավորվում է ոչ հիստոնային սպիտակուցներից կազմված հատուկ հիմնամասը, որը պայմանավորում է քրոմատիդի ձևը միտոզում։

Կատեգորիա:Բջջաբանություն
Կատեգորիա:Քրոմոսոմներ
Եմխանա

**Եմխանա**, գյուղատեղի ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Նախիջևանի Հանրապետության Բաբեկի շրջանի տարածքում։ Գտնվում է Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Նախճավանում։

Գտնվում էր Տամբատ գյուղի հարևանությամբ։

## Ճարտարապետություն
Գյուղում կար Սուրբ Մինաս եկեղեցի։

## Արտաքին հղումներ
* Деарменизация Нахиджевана в XX веке 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաբեկի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լքված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Նախճավանի բնակավայրեր
Խրամ (քաղաք)

**Խրամ**, նախկինում վաղ միջնադարյան հայաբնակ քաղաք ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Նախիջևանի Հանրապետության Բաբեկի շրջանի տարածքում։ Գտնվում է Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Նախճավան գավառում։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Արաքս գետի ափին, Նախիջևան քաղաքից 16-17&nbsp;կմ դեպի հարավ, մի նեղ հովտում, Ներամ գյուղի մոտ։ Խրամ քաղաքից դեպի հարավ, Արաքսի աջ ափին գտնվում էր համանուն ավանը։

## Պատմություն
Ընդգրկել է շուրջ 4-5&nbsp;կմ տարածություն։ 970 թվականին քաղաքը ավերման է ենթարկվել, որից հետո աստիճանաբար քայքայվել ու փլատակների է վերածվել։ 19-րդ դարի կեսերից հետո քաղաքատեղի ավերակները վեր են ածվել դաշտերի։ Այժմ աննշան ավերակներ են նշմարվում։

## Ճարտարապետություն
Հայտնի էր Խրամի բերդը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաբեկի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Նախճավանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Քաղաքատեղիներ
Գեորգիոս Կեդրենոս

**Գեորգիոս Կեդրենոս** (), 11-րդ դարի վերջի և 12-րդ դարի սկզբի բյուզանդացի ժամանակագիր։ Գրել է «Համառոտություն պատմությանց» երկը՝ աշխարհի արարչագործությունից մինչև 1057 թվականը։ Աշխատության առաջին մասն ընդգրկում է հիմնականում Թեոփանեսի և Թեոփանեսի Շարունակողի երկերը, երկրորդը Հովհաննես Սկիլիցեսի նույնանուն աշխատության արտագրությունն է։ Օգտագործել է նաև այլ հեղինակների գործեր։

Կատեգորիա:Բյուզանդական պատմիչներ
Կատեգորիա:11-րդ դարի բյուզանդացիներ
Կատեգորիա:Բյուզանդացի գրողներ
Հռիփսիմյանց կույսեր

[մինի|աջից|[Սուրբ Հռիփսիմե ]]**Հռիփսիմյանց կույսեր,** *սուրբ Հռիփսիմյանց* և *սուրբ Գայանյանց* կույսեր (նահատակվել են 301 թվականին, Վաղարշապատ), տոնելի քրիստոնյա վկայուհիներ, նահատակներ։ Հռիփսիմյանց կույսերը առաքինազարդ վանական կյանք են վարել Հռոմում, իրենց մայրապետի՝ Գայանե կույսի առաջնորդությամբ։ Հռոմի Դիոկղետիանոս կայսրի (284-305) հալածանքներից խուսափելով՝ ի վերջո ապաստանել են Հայաստանում (Վաղարշապատի Հնձանք կոչված վայրում)։ Ավանդությունը հալածանքների պատճառ է համարում այն, որ կույսերից գեղեցկագույնը՝ երկնավոր հարս Հռիփսիմեն, հրաժարվել է Դիոկղետիանոս կայսրի առաջարկներից՝ դառնալու նրա կինը և Հռոմի կայսրուհին։
Կայսրը լուր է հղել Հայոց Տրդատ Գ Մեծ թագավորին, որ գտնի Հայաստանում ապաստանած կույսերին և վերադարձնի Հռոմ, բայց եթե ուզենա, կարող է և կնության առնել Հռիփսիմեին։ Տրդատ թագավորը, գտնելով կույսերին ու տեսնելով Հռիփսիմեի գեղեցկությունը, ինքն էլ է ցանկությամբ համակվել։ Հռիփսիմեն հրաժարվել է Տրդատից ևս։ Դրա համար նրան ենթարկել են անլուր չարչարանքների, կտրել լեզուն, հանել աչքերը և քառատելով այրել։ Սրահար են արել նաև Հռիփսիմեի 32 հավատակից վկայուհիներին։ Սրբուհիների մարմինները 9 օր մնացել են անթաղ, մինչև որ Խոր Վիրապից դուրս եկած Գրիգոր Լուսավորիչը ամփոփել է նրանց մարմինները տապաններում ու թաղել իրենց նահատակության տեղերում՝ Հռիփսիմեին՝ իր հավատակիցների հետ, Գայանյանց կույսերին՝ առանձին, իսկ հիվանդության պատճառով Հնձանք վայրում միայնակ մնացած կույսին՝ Հնձանքում, որտեղ հետագայում Նահապետ Ա Եդեսացի կաթողիկոսը կառուցել է Սուրբ Շողակաթ վանքը։

Սուրբ Հռիփսիմեի վկայարանի վրա Կոմիտաս Ա Աղցեցի կաթողիկոսը 618 թվականին կառուցել է Էջմիածնի Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին, որի խորանի գետնահարկ մատուռի մեջ այսօր զետեղված է մնում սրբուհու տապանը։ Իսկ Եզր Ա Փառաժնակերտցի կաթողիկոսը Սուրբ Գայանյանց կույսերի մատուռի տեղում բարձրացրել է Էջմիածնի Սուրբ Գայանե վանքը։ Այս տաճարների ներքո մեծամեծ քարերով շինված գետնափորեր կան, որտեղ ամփոփված են կույսերի ոսկորները։

Հայաստան եկած կույսերի թիվը, ըստ Ագաթանգեղոսի, 70-ից ավելի էր, նահատակվածներինը՝ 37։ Հանվանե հիշատակված են Հռիփսիմեն, Գայանեն, Նունեն, Շողակաթը և Մարիանեն։ Գրիգոր Ա Լուսավորիչը Հռիփսիմյանց կույսերին դասել է սրբերի շարքը։ Որպես սրբեր Հռիփսիմեն և Գայանեն նշվում են ոչ միայն հայերեն, այլև հունարեն, լատիներեն, արաբերեն, ղպտիերեն, ռուսերեն Հայսմավուրքներում։

Հռիփսիմյանց կույսերի նահատակությունը հիմք է հանդիսացել հայ քրիստոնեական գրականության վաղ հուշարձաններից մեկի՝ Հռիփսիմյանց վկայաբանության համար, որը անցնելով Ագաթանգեղոսի և Մովսես Խորենացու Պատմությունների մեջ, լայն տարածում է ստացել ինչպես հայ, այնպես էլ ողջ միջնադարյան քրիստոնեական գրականության էջերում։

Սուրբ Հռիփսիմե վանքի օծման կապակցությամբ 618 թվականին Կոմիտաս Ա Աղցեցի կաթողիկոսը գրել է Սբ. Հռիփսիմյանց կույսերին նվիրված շարականը.

Հայ եկեղեցին Սուրբ Հռիփսիմյանց կույսերի հիշատակը տոնում է Սուրբ Զատկին հաջորդող կիրակիից հետո՝ երկուշաբթի օրը։

## Պատկերասրահ

Hripsime3.jpg|Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցի (Էջմիածին)
Shoghakat Church, Ejmiadsin.JPG|Սուրբ Շողակաթ եկեղեցի
Surb Gayane Church.JPG|Սուրբ Գայանե եկեղեցի


Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու սրբեր
Խաչափարախ

**Խաչափարախ**, նախկինում միջնադարյան հայաբնակ գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Նախիջևանի Հանրապետության Ջուղայի շրջանի տարածքում։

## Անվան ծագում
Խաչափարախ է անվանվել մոտակայքում գտնվող սուրբ Խաչ վանքի փարախատեղ լինելու պատճառով։

## Աշխարհագրություն
Խաչափարախ գյուղը գտնվում էր պատմական Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Երնջակ գավառում, Ապրակունիսից 6-7 կմ դեպի հյուսիս հեռավորության վրա, Երինջակ գետի ստորին հոսանքում, նրա աջ ափին, բարձրադիր վայրում։

Հին գյուղը գտնվել է նոր գյուղից 2 կմ արևմուտք։

## Պատմություն
Պատմական գյուղի շրջակայքում պահպանվել են բնական և արհեստական կերպով ստեղծված քարայրեր, որոն վկայում են, որ գյուղը հինավուրց է։ Ընդգրկել է շուրջ 70-80 բնակելի և այլն շինություններ։ 19-րդ դարի սկիզբներին հայերը լքել են գյուղը, իսկ հետագայում մուսուլմաններն ավերել են այն։

## Բնակչություն
1906 թվականին գյուղում բնակվում էին 726 հայ և ադրբեջանցի բնակիչներ։ 1970 թվականից գյուղը բնակեցված էր միայն ադրբեջանցիներով։

## Կրթություն
Գյուղում մինչև հայերի լքելը գործում էր տարրական դպրոց։

## Ապրելակերպ
Տեղացիների հիմնականում զբաղվում էի անասնապահությամբ և այգեգործությամբ։

## Հուշարձան
Գյուղից արևելք նրա սահմանին կից եղել էր Երնջակի սուրբ Կարապետ վանքը։ Գյուղը ուներ եկեղեցի, որը 1906 թվականը գտնվում էր արդեն ավերակներ վիճակում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երնջակ գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի լքված բնակավայրեր
Բերդիկ (գյուղ)

**Բերդիկ**, նախկինում միջնադարյան հայաբնակ գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Նախիջևանի Հանրապետության Ջուղայի շրջանի տարածքում։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Երնջակ գավառում, Շահկերտ գյուղից 2-3&nbsp;կմ դեպի արևելք հեռավորության վրա, ձորի մեջ։ Ընդգրկել է շուրջ 200 բնակելի և այլ շինություններ։

## Պատմություն
18-րդ դարի վերջերից հայերի հեռանալուց հետո Բերդիկը անմարդաբնակ է և ավերկաների է վելածվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երնջակ գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի լքված բնակավայրեր
Բերդիկ (այլ կիրառումներ)

**Բերդիկ** անունը կարող է վերաբերել՝
* Բերդիկ՝ նախկինում միջնադարյան հայաբնակ գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Նախիջևանի Հանրապետության Ջուղայի շրջանի տարածքում,
* Բերդիկ՝ լեռ Երնջակ գավառում,
* Բերդիկ՝ գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզում,
* Բերդիկ՝գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում (ներկայում գտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո),
* Բերդիկ՝ լեռ Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգում, Բարգուշատի լեռնաշղթայի հարավարևելյան ճյուղավորություններում։

## Տես նաև
* Ներքին Բերդիկ
* Վերին Բերդիկ
Մայրեակ

**Մայրեակ** (հայտնի է նաև **Մայրյակ** և **Ջարաշուր** անուններով), նախկինում միջնադարյան հայաբնակ գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Նախիջևանի Հանրապետության Ջուղայի շրջանի տարածքում։

## Պատմություն
Մայրեակ գյուղը գտնվում էր Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Երնջակ գավառում, Օձասար լեռան հարավային կողմում, Գաղից 3-3.5 կմ դեպի հարավ, Օրդուբադ քաղաքից հյուսիս, Վանանդ գետի ստորին հոսանքի աջ ափին։

Միջին մեծության գյուղ էր, ընդգրկել է շուրջ 200 բնակելի և այլ շինություններ։

Հայերը այն լքել են 19-րդ դարի կեսերին, որից հետո այն վերաբնակեցվել է մուսուլմաններով։

Ստեփանոս Օրբելյանի հարկացուցակի Մայրեակը Տաթևի վանքին տվել է 12 միավոր հարկ։

## Հուշարձան
Պատմական աղբյուրներում և վիմական արձանագրություններում չի հանդիպում որևէ տեղեկատվություն գյուղի պատմաճարտարապետական հուշարձանների վերաբերյալ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երնջակ գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի լքված բնակավայրեր
Նորաշեն (Ջուղայի շրջան)

**Նորաշեն**, նախկինում միջնադարյան հայաբնակ գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Նախիջևանի Հանրապետության Ջուղայի շրջանի տարածքում։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Երնջակ գավառում։

## Ճարտարապետություն
Նորաշենում էին գտնվում հետևյալ հուշարձանները.
* Սուրբ Աստվածածին վանք
* Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի
* Նորաշենի կամուրջ
* Սուրբ Հռիփսիմե մատուռ (Կուսանոց մատուռ)

### Գերեզմանատուն
Գյուղի արևմտյան կողմում, լեռնալանջի փեշին կար 15-20-րդ դարերին պատկանող գերեզմանատուն։ Գերեզմանատանը կար շուրջ 800-850 տապանքար, որոնք հարթ, օրորոցաձև քառանկյուն, խոյաձև տեսակի էին։ Մոտ 124-130 տապանաքարերը արձանագրություններով էին։ 1980-ականների դրությամբ թեքադիր լանջի տապանաքարերի մեծ մասը ծածկված է հողի շերտով, արձանագրությունների մի մասը քայքայված կամ եղծված էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երնջակ գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի լքված բնակավայրեր
Գագիկ Ղազարյան

**Գագիկ Հովհաննեսի Ղազարյան** (), հայ քանդակագործ։

Արվեստաբան Վիգեն Ղազարյանի եղբայրն է։

Գագիկ Ղազարյանի Պապն է։

## Կենսագրություն
1965 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1972 թվականին՝ Լենինգրադի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտը։ 1977 թվականից դասավանդում է Երևանի գեղարվեստի ակադեմիայում, 1998 թվականից՝ պրոֆեսոր, 1990-1994 թվականներին՝ դեկան։ 1992-1998 թվականներին Հայաստանի նկարիչների միության քանդակագործության մասնաճյուղի նախագահ, 1998 թվականից՝ վարչության քարտուղար։

## Ստեղծագործություններ
Ստեղծել է դեկորատիվ-մոնումենտալ գործեր։
* «Հիշողություններ Կոնդից», 1982, Հայաստանի նկարիչների միության տարվա լավագույն աշխատանքի մրցանակ (1983)
* «Պատմական Էրեբունի», 1987-1988, «Էրեբունի» հյուրանոց
* «93-ի ցուրտ ձմեռը», 1997
* «Սրբազանը», 2002
Գրաֆիկաներում և քանդակներում դոմինանտ է մարդը՝ որպես գաղափարական ու նյութականի միակ, ամենահիմնավոր ու եսակենտրոն առեղծված։
Գործերից տեղադրված են Մոսկվայում («Կոխ», 1979), Յալթայում («Անմահական խնձոր», 1981), Իջևանում («Իջևանյան հուշապատկերներ», 1986), Երևանում («Արքայադուստրը հավալուսնով», 1994), Արցախում («Արցախի վերածնունդը», 1996), Փոթիում («Հրեշտակներ», 1998)։

## Պարգևներ
* ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ, 2017

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գագիկ Ղազարյան 

Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Բոնիֆատի Կեդրով

**Բոնիֆատի Միխայիլովիչ Կեդրով** (, ), քիմիկոս, գիտության պատմաբան։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս։ ԽՄԿԿ անդամ 1918 թվականից։

Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի քիմիայի ֆակուլտետը։ 1962 թվականից ԽՍՀՄ ԳԱ բնագիտության և տեխնիկայի պատմության ինստիտուտի, 1973-1975 թվականներին փիլիսոփայության ինստիտուտի տնօրեն։ 1975 թվականից ԽՍՀՄ ԳԱ բնագիտության և տեխնիկայի պատմության ինստիտուտի սեկտորի վարիչ։ Ուսումնասիրել է մատերիալիստական դիալեկտիկայի, բնագիտության փիլիսոփայության, գիտաբանության և գիտական հայտնագործության հոգեբանության ու տրամաբանության հարցերը, ձեակերպել դիալեկտիկական տրամաբանության մի քանի սկզբունքներ։ Գիտության պատմության միջազգային ակադեմիայի անդամ է, մի շարք երկրների ակադեմիաների արտասահմանյան անդամ։ Պարգևատրվել է երեք շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ազգային ակադեմիաների անդամներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Խորհրդային քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս հոգեբաններ
Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ռուս քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խորհրդային հոգեբաններ
Կատեգորիա:Բոլշևիկներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հոգեբաններ
Ավետիս Նազարբեկյան

** Ավետիս Վարդանի Նազարբեկյան** (Լեռենց, ), հասարակական-քաղաքական գործիչ, հրապարակախոս, գրող։ ՍԴՀԿ հիմնադիրներից, ՀամԿ(բ)կ անդամ 1934 թվականից։ Ավարտել է Թիֆլիսի գիմնազիան, սովորել Սանկտ Պետերբուրգի, 1883 թվականին ավարտել Փարիզի (Սորբոնի) համալսարանը։

## Կենսագրություն
* 1886-1887 աշխատակցել է Մ. Ռ. Փորթուգալյանի «Արմենիա» (Մարսել) հանդեսին։ Ժնևում կազմակերպել է սոց. գրականություն ուսումնասիրող ուսանողների խմբակ, կապեր հաստատել Գ. Վ. Պլեխանովի հետ, մասնակցել «Աշխատանքի ազատագրություն» խմբի հավաքներին։
* 1887 Մոնպելիեում (Ֆրանսիա) մի խումբ կովկասահայ ուսանողների հետ հիմնադրել է «Հնչակ» թերթը։
* 1890 ընտրվել է ՍԴՀԿ կենտկոմի նախագահ, իսկ կուսակցության պառակտումից (1896) հետո գլխավորել հնչակյանների ձախ՝ սոցիալական թևը։

## Գործունեություն
Հիմնել է «Սոցիալիստական գրադարան» մատենաշարը, հայերեն թարգմանել և հրատարակել մարքսիզմի դասականների երկերից, անձնապես ծանոթ է եղել Ֆ. էնգելսի, Ժ. Ժորեսի, Պ. Լաֆարգի, Կ. Կաուցկու, Վ. Լենինի հետ։ Աշխատակցել է հայ պարբերական մամուլին, խմբագրել «Գաղափար» (Աթենք), «Ապտակ» (Աթենք, Լոնդոն), «Վերածնություն» (Ռուսչուկ) պարբերականները։ Գրական գործերում «Փախստականը» (1891), «Ավազակը» (1892), «Մարտում» (1893), «Փոթորիկի միջով։ Պատկերներ Հայոց աշխարհի կյանքից» (անգլերեն, 1899), «Դարբնեվոր» (1904) և այլն) ազատագրական պայքարի կոչ է արել, հայ ժողովրդի ապագան կապել բանվորի «հզոր բազուկների» հետ։

1923 թվականին Փարիզից մեկնել է ԱՄՆ, ընդունվել կոմկուսի շարքերը, կազմել հայկական մասնաճյուղ։ Մասնակցել է ՀՕԿ-ի աշխատանքներին։ 1934 թվականին տեղափոխվել է Խորհրդային Միություն։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, գլխ. խմբ. Հովհ. Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատ., Երևան, 2007, էջ 193։

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Սոցիալ-դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցության անդամներ
Էմմա Կարապետյան

**էմմա Տիգրանի Կարապետյան** (), հայ խորհրդային պատմաբան-ազգագրագետ։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1968)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը (1944)։ ՀԽՍՀ ԳԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող։ Գրել է հայկական ընտանեկան համայնքի, ազգակցական խմբերի ու գերդաստանի վերաբերյալ ուսումնասիրություններ։ ԽՄԿԿ անդամ 1950 թվականից։

## Երկեր
* Հայաստանի կոլտնտեսականների ընտանիքը և ընտանեկան կենցաղը, Ե., 1963 (համահեղինակ Դ. Վարդումյան) 
* Օժիտը հայոց մեջ, Ե., 1978 
* Армянская семейная община, Е., 1958
* Родственная группа «азг» у армян, E., 1966

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Կին պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ ազգագրագետներ
Կատեգորիա:Նուբարաշենի գերեզմանատանը թաղվածներ
Գրիգոր Կարապետյան

**Գրիգոր Հովսեփի Կարապետյան** (), Փառքի երեք աստիճանի շքանշանների ասպետ (31.10.1944, 31.1.1945, 24.3.1945), ավագ սերժանտ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղել է գնդացրային ջոկի, ապա ականանետային հաշվարկի հրամանատար։ Փառքի շքանշաններին արժանացել է Խարկովի մարզի Տարանովկա բնակավայրի ազատագրման, Գերմանիայում մղված մարտերի, Շվերին քաղաքում թշնամու ամրությունները ոչնչացնելու ժամանակ ցուցաբերած սխրագործությունների համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Փառքի շքանշանի հայ ասպետներ (ԽՍՀՄ)
Բորիս Կարապետյան

**Բորիս Կարապետի Կարապետյան** (), հայ խորհրդային սեյսմոլոգ, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1966), պրոֆեսոր (1971), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996, թղթակից անդամ 1990)։

## Կենսագրություն
1948 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1948-1961, 1974-1980 թվականների զինանյութեր և կառուցվածքների գիտական հետազոտական ինստիտուտի բաժնի վարիչ, փոխտնօրեն, 1961-1971 թվականներ՝ ՀՀ ԳԱԱ ԷԻՍԻ-ի բաժնի վարիչ, 1971-1974 թթ. Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի պրոֆեսոր, 1974-1980 թթ. Հայաստանի Շինանյութերի և կառուցվածքների ինստիտուտի փոխտնօրեն, 1981-1994 թթ.` Երևանի Ճարտարապետության և շինարարության պետական համալսարանի «Երկաթբետոնե, քարե կոնստրւկցիաների և կառուցվածքների սեյսմակայունության» ամբիոնի վարիչ, 1995 թվականից` նույն համալսարանի «Շինարարական կոնստրուկցիաներ» ամբիոնի պրոֆեսոր։

Ուսումնասիրությունները վերաբերում են ինժեներական սեյսմոլոգիայի և սեյսմակայուն շինարարության հարցերին։ «Արարատ» միջազգային ակադեմիայի (Փարիզ) թղթակից անդամ է։

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր, 1974 թ.
* ՀՀ պետական և ԱՄՆ-ի հայկական գիտնականների և ճարտարագետների ընկերության Վիկտոր Համբարձումյանի անվան մրցանակների դափնեկիր

## Աշխատություններ
### Գրքեր
* Предпосылки прогнозирования землетрясений и сейсмостойкое строительство в Армянской ССР.- Ереван, Айастан, 1981, 172 с.
* Реологические процессы в глинистых грунтах : С учетом особых воздействий.- Ереван, Айастан, 1992, 395 с.
* Երկրաշարժերը և սեյսմոկայուն շինարարությունը.- Երևան, ԳԱԱ հրատ., 1955, 62 էջ։
* Սեյսմակայուն շինարարությունը Հայկական ՍՍՀ-ում.- Երևան, Ա. հ., 1985, 40 էջ։
### Մամուլ
* Հոդվածների մատենագիտություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ սեյսմոլոգներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Պլոժոե

**Պլոժոե** (), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Իզյասլավի շրջանում։

2001 թվականի տվյալներով Պլոժոե գյուղում բնակվում էր 3297&nbsp;մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 7, 649&nbsp;կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 431, 17&nbsp;մարդ/կմ²։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua 
* 2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua 
* Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net 

Կատեգորիա:1576 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հոլոքոստի վայրեր Ուկրաինայում
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Իզյասլավի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Մայրություն (արձանաշար, Երևան)

**«Մայրություն» արձանաշար**, գտնվում է Երևանում, Արամի փողոցում, Պարթև Մարգարյանի անվան ծննդատան մոտ։ Արձանաշարը տեղադրվել է 1982 թվականին։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Յուրի Մինասյան

## Տվյալներ
Արձանաշարը բրոնզից է, միջին բարձրությունը 2 մետր է։

## Պատմություն
Չորս քանդակից բաղկացած արձանաշարը տեղադրվել է 1982 թվականին Պարթև Մարգարյանի անվան ծննդատան մոտ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Պարգև Մարգարյանի անվան ծննդատան շենք (13).jpg
Պատկեր:Պարգև Մարգարյանի անվան ծննդատան շենք (12).jpg
Պատկեր:Պարգև Մարգարյանի անվան ծննդատան շենք (17).jpg
Պատկեր:Պարգև Մարգարյանի անվան ծննդատան շենք (11).jpg
Պատկեր:Պարգև Մարգարյանի անվան ծննդատան շենք (20).jpg
Պատկեր:Պարգև Մարգարյանի անվան ծննդատան շենք (11).jpg


## Տես նաև
*Մայրություն (քանդակ, Երևան, Հռիփսիմե Սիմոնյան)
*Մայրություն (քանդակ, Երևան, Ռուբեն Քոչար)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Կանանց հուշարձաններ
Վանեցի աղջիկ (քանդակ, Երևան)

**«Վանեցի աղջիկ» քանդակ**, գտնվում է Երևանում՝ Աբովյան փողոցի և Սայաթ-Նովայի պողոտայի խաչմերուկից քիչ վերև, տեղադրվել է 1975-ին։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ ՀՀ ժողովրդական նկարիչ Հռիփսիմե Սիմոնյան

## Տվյալներ
Քանդակը կառուցված է հրակավից ու բազալտից, բարձրությունը 2 մետր է։

## Պատկերասրահ

Woman from Van (2).jpg
Woman from Van (5).jpg
Woman from Van (4).jpg


## Արտաքին հղումներ
* Հուշարձանների տեղեկատվական շտեմարան 

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հռիփսիմե Սիմոնյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Կանանց հուշարձաններ
Կատեգորիա:1975 քանդակներ
Անի (Շարուրի շրջան)

**Անի**, նախկինում միջնադարյան հայաբնակ գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Նախիջևանի Հանրապետության Շարուրի շրջանի տարածքում։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Շարուր գավառում։ Գտնվում է այժմյան Սադարակից հյուսիս-արևելք։ Ընդգրկել է մոտ 50-55 բնակելի և այլ շինություններ։ Այժմ ավերված է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Այրարատի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լքված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Շարուրի շրջանի բնակավայրեր
Սպասում (քանդակ, Երևան)

**«Սպասում» քանդակ**, գտնվում է Երևանում` Օղակաձև զբոսայգում, տեղադրվել է 2000-ին։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ Ստեփան Թարյան
* Վերականգնող` դրվագող Ներսես Չարխչյան

## Տվյալներ
Քանդակը կառուցված է բրոնզից ու գրանիտից, բարձրությունը 1,8 մետր է։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:"Սպասում", նկարիչ քանդակագործ Ստեփան Թարյան.JPG
Waiting-08.JPG
Waiting-09.JPG
Waiting-07.JPG


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Կանանց հուշարձաններ
Կատեգորիա:Ստեփան Թարյանի քանդակներ
Կատեգորիա:1989 քանդակներ
Բադնոց

**Բադնոց**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մանազկերտի գավառակում։

XX դարի սկզբին ուներ 50 տուն հայ բնակիչ, որոնք զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

Գյուղն ուներ Սբ․ Ստեփանոս անունով եկեղեցի։ Բնակիչները տեղահանվել են Հայոց ցեղասպանության տարիներին։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Տուրուբերանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Փաթնոսի շրջանի համայնքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Աբու

**Աբու** (արաբերեն՝ հայր կամ օժտված դրական հատկանիշով), գործածվում է իբրև արաբական անունների մակդիր, օրինակ, Աբու-Սաիդ, Աբու Նուվաս (գանգուր մազեր ունեցող, գանգրահեր)։

«Աբու» և «աբի» լրացումներով անձնանունները բավականին հին ավանդույթ է սեմիթական ազգությունների մոտ։ Այդպիսի անուններ կարելի է հանդիպել անգամ հին եգիպտական հուշարձաններում։ Այն հիմնականում օգտագործվել է առաջնեկ որդու կամ աղջկա անվանման հետ, որտեղ «իբն»-ը վերաբերվում է մոր անվանմանը։ Օրինակ Զեիդ անունով մարդու համար, որի մայրը Ամրան է, իսկ հայրը Հասանը, կունենանք՝ Աբու-Հասան Զեիդ-իբն-Ամրու։

Կանանց անունները ձևավորվել են «ումմ» (umm՝ մայր) մասնիկով։

Կատեգորիա:Արաբական անուններ
Աբու Աբդալլահ

**Աբու Աբդալլահ Իսա իբն Մալիք իբն Շիմր ալ-Արմանի** (ծն. և մահ. թթ. անհտ.), արաբական մատենագիր-ճանապարհորդ։

Ենթադրվում է, որ ապրել է IX դարում։ Մանուկ հասակում արաբ ասպատակների կողմից գերեվարվել է Հայաստանից և իսլամացվել։ Հյուսիսային Աֆրիկայում կատարած իր ճանապարհորդությունների մասին թողել է ուղեգրություններ։ Աշխարհագիր Յակութ ալ-Համավին նրան համարել է ծագումով հայ արաբական մտավորականներից ամենանշանավորը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մատենագիրներ
Կատեգորիա:Ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Արաբներ
Մազրա (Ջուղայի շրջան)

**Մազրա** (), նախկինում միջնադարյան հայաբնակ գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Նախիջևանի Հանրապետության Ջուղայի շրջանի տարածքում։

## Պատմություն
Մազրա գյուղը գտնվում էր Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Երնջակ գավառում՝ Երնջակ բերդի հյուսիսարևմտյան կողմի ձորակում, բերդից 4-5 կմ հեռու։

Միջին մեծության գյուղ էր և ուներ շուրջ 120 բնակելի և այլ շինություններ։

Հայերը գյուղը լքել են 19-րդ դարի առաջին տասնամյակներում, որից հետո այն դարձել է անմարդաբնակ։

## Հուշարձան
Միջնադարում գյուղի հյուսիսարևելյան հատվածում կառուցվել էր եկեղեցի։ Մատենադարանում պահվում է Մարկոս քահանայի և Ստեփանոս գրիչների կողմից եկեղեցում գրչագրված մի քանի ձեռագիր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երնջակ գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի լքված բնակավայրեր
Բաբկեն Կարապետյան

**Բաբկեն Կարապետի Կարապետյան** (), հայ խորհրդային բանաստեղծ, արձակագիր, լրագրող, ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ (1934)։

## Կյանքն ու գործունեությունը
Ծնվել է 1911 թվականի մայիսի 2-ին Ալեքսանդրապոլ (այժմ՝ Գյումրի) քաղաքում։ 1938 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համամիութենական Ժուռնալիստիկայի ինստիտուտը։ Աշխատել է «Խորհրդային Հայաստան» թերթում որպես արվեստի, գիտության և գրականության բաժնի վարիչ։ Եղել է «Իզվեստիա», «Տրուդ» թերթերի, համամիութենական ռադիոյի սեփական թղթակիցը Հայաստանում, Երևանի փաստագրական կինոնկարների ստուդիայի տնօրեն։ 1941-1945 թվականներին մասնակցել է Հայրենական Մեծ պատերազմին։ Խմբագրել է «Մարտ հանուն հայրենիքի» ճակատային թերթը։

Հրատարակել է «Ռելսերի երգը» (1932), «Լիրիկա» (1941), «Վարդենի» (1956), «Արևը լեռան վրա» (1964), «Կյանքի հետ» (1975) և այլ խոհաքնարական մի շարք բանաստեղծությունների ժողովածուներ։ Գրել է նաև արձակ գործեր («Սեր և սուսեր», 1962, «Ուռենու տակ», 1967)։

## Երկեր
* Լիրիկա, Երևան, 1941, 136 էջ։
* Ռազմի քնար, Երևան, 1945, 72 էջ։
* Հերոսների մոտ (ակնարկներ), Երևան, 1948, 124 էջ։
* Գարնանային նվագներ, Երևան, 1949, 128 էջ։
* Ծանոթ դեմքեր (երգիծանք), Երևան, 1953, 72 էջ։
* Արձագանք (լիրիկա և սատիրա), Երևան, 1954, 115 էջ։
* Վարդենի, Երևան, 1956, 124 էջ։
* Քաղաքների երգը, Երևան, 1959, 164 էջ։
* Սեր և սուսեր, Երևան, 1962, 316 էջ։
* Արևը լեռան վրա, Երևան, 1964, 192 էջ։
* Ուռենու տակ (արձակ), Երևան, 1967, 368 էջ։
* Գիրք սիրո և ցասման, Երևան, 1970, 320 էջ։
* Հայրենի ծուխ, Երևան, 1973, 348 էջ։
* Կյանքի հետ, Երևան, 1975, 404 էջ։
* Հաղթակամար, Երևան, 1980, 216 էջ։
* Կյանքի աղբյուրը, Երևան, 1986, 245 էջ։

## Պարգևներ
* 1961 թվականին պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Հայկ Խաչատրյան, Գրական տեղեկատու, Երևան, 1986, էջ 246-247։

Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Firelight

**Firelight**, մալթական ֆոլկ խումբ, որը 2014 թվականի մայիսին իր «Coming Home» երգով ներկայացրել է Մալթան Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթում։ Խումբը մրցույթի քվեարկության արդյունքում զբաղեցրել է 23-րդ հորիզոնականը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2013 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Մալթական խմբեր
Դալուկ մորեհավ

**Դալուկ մորեհավ** (), շահրիկների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, տարածված։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 12-13,5 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 18-20 սմ։ Կտուցի հիմքը լայն է, ճակատը՝ տափակ։ Առաջնային փետուրները միջին երկարության են։ 
Մարմինը վերևից խամրած մոխրագույն է կամ դարչնագույն, ներքևից՝ աղոտ սպիտակ։ Ակնօղակը սպիտակ է, հոնքը՝ թույլ արտահայտված։

## Կենսակերպ
Կերակրվելիս հաճախ պոչը տմբտմբացնում է։ Բնակվում է թփուտային կիսաանապատներում, չոր լեռնատափաստաններում, գետահովիտներում։

## Սննդառություն
Սնվում է անողնաշարավորներով։

## Բազմացում և զարգացում
Գարնանային վերադարձը՝ ապրիլի վերջից մայիսի առաջին կեսին։ Շատ չանցած ձևավորվում են հարսանեկան զույգերը, և սկսվում են արուի սիրահետման խաղերն ու բնի կառուցումը։ Բույնը գավաթաձև է՝ չոր խոտաբույսերից։ Բնադրում է փոքր ծառերին կամ թփուտներում։ Առաջին ձվերը բներում հայտնվում են մայիսի 2-րդ կեսից մինչև հունիսի 7-րդ տասնօրյակը։

Դնում է 17 մմ տրամագծով, մոխրագույն-սպիտակ՝ սև պտերով 2-5 ձու։ Թխսակալում են արուն և էգը՝ 14 օր։ Ձագերը հայտնվում են հունիսի 2-րդ կեսից մինչև հուլիսի 1-ին հնգօրյակը։ Ձագերը բնից դուրս են գալիս 11-12-րդ օրը, բնի շրջակայքում ևս 13-14&nbsp;օր կերակրվում են ծնողների կողմից, ապա հեռանում և թաքնվում են՝ մինչև լիարժեք թռչելու ունակություն ձեռք բերելը։ Հուլիսի սկզբից օգոստոսի վերջը հայտնվում են թռիչքին լիարժեք չտիրապետող ընտանեկան խմբեր և երիտասարդ ինքնուրույն թռչող անհատներ։ Աշնանային չուն՝ մինչև սեպտեմբերի առաջին օրերը։

Որպես փոքրաքանակ տեսակ կարիք ունի պահպանության լրացուցիչ միջոցների։

Կատեգորիա:Շահրիկներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի թռչուններ
Ակրոն (Օհայո)

**Ակրոն** (անգլ.` *Akron*), քաղաք ԱՄՆ Օհայո նահանգի Սամիթ շրջանում։ Հանդիսանում է Օհայոյի մեծությամբ հինգերորդ բնակավայրը։ Գտնվում է հյուսիսամերիկյան Մեծ լճերի ավազանային տարածքում՝ Էրի լճից մոտ 63&nbsp;կմ դեպի հարավ, Փոքր Կույահոգա գետի ափին։ 2010 թվականին անցկացված մարդահամարի տվյալներով Ակրոնի բնակչությունը կազմում է 199 110 մարդ։

## Կլիմա

## Քույր քաղաքներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1825 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համալսարանական քաղաքներ
Կատեգորիա:Օհայոյի քաղաքներ
Փայլակ Բաբկենյան

**Փայլակ Աշխարհիկի Բաբկենյան ** ( թվականի մարտի 26-ին զոհվել է Օմարի լեռնանցքում (Քարվաճառի շրջան), Արցախյան առաջին պատերազմի մասնակից։

Բաբկենյանի անունով է կոչվում Օշականի հիմնական դպրոցը։

## Կենսագրություն
1977-1987 թվականներին սովորել է  Օշականի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան միջնակարգ դպրոցում։ 1992 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ Համալսարանում ցուցաբերած բարձր առաջադիմության համար ստացել է Լենինյան կենսաթոշակ։ Համալսարանում ստացել էր կապիտանի կոչում։ Ավարտելուց անմիջապես հետո դասավանդել է հայրենի գյուղում, որպես ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի ուսուցիչ։ 1993 թվականի հոկտեմբերին կամավոր անդամակցվել է «Հատուկ գնդին» և իր մասնակցությունն է բերել արցախյան ազատամարտին։ 1994 թվականի մարտի 26-ին զոհվել է Օմարի լեռնանցքում, մարտական գործողությունների ժամանակ։ Թաղված է Օշականի գերեզմանատանը։

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:1970 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 4 ծնունդներ
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Մարտի 26 մահեր
Կատեգորիա:Օշական (Արագածոտնի մարզ) գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ