Կայսրությունների գերեզմանատուն

[link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Remnants_of_an_army2.jpg|աջից|մինի|''[Զորքերի մնացորդները*, պատկերում է [[Քաբուլ]]ից բրիտանացիների նահանջը, ներկայացնում է մի պատկեր, որը լայնորեն ասոցացվում է մականվան հետ|272x272փքս]]

*'Կայսրությունների գերեզմանատուն*', մականուն, որը սովորաբար տրվում է [[Աֆղանստան]]ին։ Այն ծագել է մի քանի պատմական դեպքերի արդյունքում, որոնց ընթացում արտաքին ուժերը Աֆղանստանում չեն կարողացել ռազմական հաջողության հասնել։ Այդ դեպքերը տեղի են ունեցել ժամանակակից շրջանում և հատկապես վերաբերվում են [[Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն|Խորհրդային Միության]] և [[ԱՄՆ]]-ի ռազմական անհաջողություններին։

== Պատմական ակնարկ ==
Պատմականորեն հզոր տերությունները ներխուժել են [[Աֆղանստան]]՝ չկարողանալով հաստատել երկարաժամկետ իշխանություն։ Ժամանակակից շրջանում այդպիսի ներխուժումների օրինակներ են հանդիսանում Բրիտանական կայսրության [[Առաջին անգլո-աֆղանական պատերազմ|առաջին]], [[Երկրորդ անգլո-աֆղանական պատերազմ|երկրորդ]] և [[Երրորդ անգլո-աֆղանական պատերազմ|երրորդ]] պատերազմներն ընդդեմ Աֆղանստանի (1839-1842, 1878-1880, 1919), [[Աֆղանական պատերազմ (1979-1989)|Խորհրդային Միության ներխուժումը Աֆղանստան]] (1979-1989), [[Աֆղանական պատերազմ (2001-2021)|ԱՄՆ-ի կողմից մղված աֆղանական պատերազմը]] (2001-2021)։ Աֆղանստանը նվաճելու դժվարությունը կայանցել է այն խնդիրների հետ, որոնց հանդիպել է ներխուժող տերությունը։ Հանդիպելով այդպիսի խնդիրների, ինչպիսիք էին վտանգավոր լեռնային ռելիեֆը, անապատային պայմանները, խիստ ձմեռները, [[գերիլիա]], ամրոցատիպ քալաթները, մշտական կլանային նվիրվածությունը՝ տերությունները Աֆղանստանը հպատակեցնելու փորձերի ժամանակ բախվում էին միմյանց հետ կամ հանդիպում դժվարությունների հարևան պետությունների հետ փոխհարաբերություններում․ օրինակ [[Պակիստան]]ի հետ հարաբերությունների դժվարությունները, որտեղ հաճախ գտնվում էին աֆղան զինյալների ապաստարանները։

== Օգտագործում ==
Աֆղանստանին վերաբերող այս արտահայտությունը, ըստ երևույթին, հայտնվել է ոչ շուտ, քան Միլթոն Բիրդենի հոդվածը, որը հրապարակվել է 2001 թվականին *Foreign Affairs* ամսագրում: Սակայն այդ տերմինը վերաբերում էր [[Միջագետք]]ին։ Մեկ այլ տեղ օգտագործվում է շատ նման մի արտահայտություն՝ *«Ազգերի և կայսրությունների գերեզմանատուն»*, որը փոխաբերական իմաստով օգտագործվել է [[Եսայի մարգարե]]ի [[Հին Կտակարան]]ի գիրքը նկարագրելու համար:

Մարդաբան Թոմաս Բարֆիլդը նշել է, որ Աֆղանստանի՝ որպես անպարտելի ազգի գաղափարը հենց Աֆղանստանն է օգտագործել զավթիչներին զսպելու համար: 2001 թվականի հոկտեմբերին՝ [[ԱՄՆ-ի ներխուժումը Աֆղանստան|Աֆղանստան ԱՄՆ-ի ներխուժման]] ժամանակ, [[Թալիբան|«Թալիբան» շարժման]] հիմնադիր և առաջնորդ [[Մուհամմադ Օմար|Մուհամմադ Օմար Մուջահիդը]] Միացյալ Նահանգներին սպառնացել է նույն ճակատագրով, ինչ պատահել է [[Բրիտանական կայսրություն|Բրիտանական կայսրությանը]] և [[Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն|Խորհրդային Միությանը]]: ԱՄՆ նախագահ [[Ջո Բայդեն]]ը 2021 թվականին [[Քաբուլի անկում (2021)|Քաբուլի անկումից]] հետո իր հրապարակային հայտարարության մեջ օգատգործել է այս մականունը՝ որպես ապացույց այն բանի, որ ամերիկյան հետագա ռազմական ներկայությունը չի ամրապնդի [[Աֆղանստանի Իսլամական Հանրապետություն (2004-2021)|Աֆղանստանի Իսլամական Հանրապետության]] դիրքերը թալիբների դեմ պայքարում:

== Քննադատություն ==
[[Նյու Յորք Թայմս|*New York Times'']]-ի արտասահմանյան թղթակից Ռոդ Նորդլանդը նշել է, որ «ճշմարտությունն այն է, որ ոչ մի մեծ կայսրություն չի կործանվել բացառապես Աֆղանստանի պատճառով»: Միացյալ ծառայությունների հրամանատարության և շտաբների քոլեջի դասախոս Պատրիկ Փորթերը պնդումն անվանել է «կեղծ էքստրապոլյացիա ճիշտ բաներից՝ որ այնտեղ կան մարտավարական և ռազմավարական դժվարություններ»։

Բրիտանական կայսրությունը չի կործանվել անգլո-աֆղանական երրորդ պատերազմից հետո, և Բրիտանական կայսրության փլուզումը առավել հաճախ վերագրվում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին: Չնայած խորհրդա-աֆղանական պատերազմը Խորհրդային Միության փլուզման հիմնական գործոններից էր, Աֆղանստանում դիմադրությունը հնարավոր է եղել միայն արտաքին օգնության շնորհիվ՝ առաջին հերթին ԱՄՆ-ի: Ավելին, հիմքեր կան ենթադրելու, որ Խորհրդային Միությունը կփլուզվեր՝ անկախ ներխուժման արդյունքներից։

## Տես նաև
* Գեներալ Մորոզ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 
* 

Կատեգորիա:Աֆղանստանի ռազմական պատմություն
Կատեգորիա:Մականուններ