Գրեգորի Ռիդ Ուայզմեն

**Գրեգորի Ռիդ Ուայզմեն** (, ), ամերիկացի տիեզերագնաց, ինժեներ, ռազմածովային ավիացիայի փորձարկող օդաչու։ ՆԱՍԱ-ի 337-րդ տիեզերագնացըև աշխարհի 538-րդ տիեզերագնաց։ Որպես բորտինժեներ տիեզերական թռիչք է կատարել «Սոյուզ ՏՄԱ-13Մ» տրանսպորտային մարդատար նավով 2014 թվականի մայիս-նոյեմբեր ամիսներին դեպի Միջազգային տիեզերական կայան։ ՄՄԿ-40/ՄՄԿ-41 հիմնական տիեզերական արշավախմբերի մասնակից։ Թռիչքի տևողությունը կազմել է 165 օր 8 ժամ 1 րոպե 9 վայրկյան։ Կատարել է երկու ելք բաց տիեզերք՝ ընդհանուր 12 ժամ 47 րոպե տևողությամբ։ 2023 թվականի ապրիլին ընդգրկվել է «Արտեմիս 2» առաքելության անձնակազմում՝ 2024 թվականի վերջին դեպի Լուսին թռիչքի համար։

## Կենսագրություն
Գրեգորի Ռեյդ Ուայզմեն (հանդիպում է որպես Ռիդ Վայզման) ծնվել է 1975 թվականի նոյեմբերի 11-ին Բալթիմորում, Մերիլենդ նահանգ, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ, Բիլի և Ջուդի Ուայզմենների ընտանիքում: 1993 թվականին ավարտել է Դալեյնի միջնակարգ դպրոցը () Թիմոնիումի արվարձանում (Մերիլենդ նահանգ) և ընդունվել Ռենսելերի պոլիտեխնիկական ինստիտուտ Տրոյ քաղաքում (Նյու Յորք նահանգ), որն ավարտել է 1997 թվականին և ստացել բակալավրի աստիճան համակարգչային և ինժեներական համակարգերի ոլորտում։ 2006 թվականին ավարտել է Ջոնս Հոփքինսի համալսարանը, ստացել է մագիստրոսի կոչում համակարգային ճարտարագիտության ոլորտում:

### Ծառայություն ԱՄՆ ռազմածովային ուժերում
1997 թվականին Ուայզմենը մարզումներ է անցել Պահեստազորի սպաների պատրաստման կորպուսի ոչ ռազմական պատրաստության ծառայությունում և ուղարկվել է ԱՄՆ ռազմածովային ուժերում ծառայության՝ որպես ծովային ավիացիայի օդաչու Պենսակոլայում (Ֆլորիդա նահանգ): 1999 թվականին ստացել է ՌԾՈՒ օդաչուի որակավորում, մարզվել է F-14 ինքնաթիռի թռիչքներում Վիրջինիա նահանգի Օկեանիա ՌԾՈՒ բազայի 101-րդ կործանիչ էսկադրիլիայում։ Ուսումն ավարտելուց հետո Ուայզմենը նշանակվել է նույն բազայի 31-րդ կործանիչ էսկադրիլիայում և երկու անգամ մասնակցել Մերձավոր Արևելքում մարտական գործողություններին։ Աջակցել է «Հարավային հսկողություն» և «Անսասան ազատություն» գործողություններին, ինչպես նաև ՆԱՏՕ-ի ռազմական գործողություններին Իրաքում։

2003 թվականին Ուայզմենն ընդունվել է ԱՄՆ ՌԾՈՒ փորձնական օդաչուների դպրոց։ 2004 թվականի հունիսին, դպրոցն ավարտելուց հետո, նշանակվել է որպես փորձնական օդաչու և VX-23 փորձնական էսկադրիլիայի սպա Մերիլենդ նահանգի «Պատաքսենտ Ռիվեր» ՌԾՈՒ ավիակայանում (): Մասնակցել է F-35, F-18 և Boeing T-45 Goshawk ինքնաթիռների թռիչքային փորձարկումներին։ Որպես հարվածային ուժերի գծով սպա ծառայել է նավատորմի ավիացիայի 17-րդ ավիացիոն թևում, որտեղ մասնակցել է Հարավային Ամերիկա տեղափոխմանը։ Այնուհետև ուղարկվել է «Օկեանիա» ՌԾՈՒ բազա՝ որպես «Դուայթ Էյզենհաուեր» ավիակրի վրա տեղակայված 103-րդ կործանիչ-գրոհային ավիաէսկադրիլիայի ծառայության պետ, թռել է FA-18F Super Hornet կործանիչ-ռմբակոծիչով։

2008 թվականին Ուայզմենին շնորհվել է ԱՄՆ ՌԾՈՒ լեյտենանտի կոչում, 2009 թվականին՝ լեյտենանտ-կոմանդորի։

## Տիեզերական պատրաստություն
2003 թվականին ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի հրամանատարությունը նրան ընդգրկել է ՆԱՍԱ-ի տիեզերագնացների 19-րդ հավաքածուի թեկնածուների թվում, սակայն Լինդոն Ջոնսոնի անվան տիեզերական կենտրոնում հետազոտության և հարցազրույցի չի հրավիրվել։
260px|left|thumb|«Սոյուզ ՏՄԱ-13Մ»-ի անձնակազմը Կրեմլում։ Ձախից աջ՝ Ա. Գերստ, Մ. Սուրաև, Գ. Ուայզմեն
2009 թվականի հունիսի 29-ին ընդգրկվել է տիեզերագնացների ջոկատում՝ որպես ՆԱՍԱ-ի 20-րդ հավաքածուի տիեզերագնացի թեկնածու։ 2011 թվականի հուլիսին ավարտել է երկամյա համատիեզերական պատրաստության դասընթացը և ստացել տիեզերագնացի որակավորում, և սկսել է աշխատել որպես Հյուսթոնի թռիչքների կառավարման կենտրոնում ՄKS-ի հետ ձայնային կապի օպերատոր։

2011 թվականի օգոստոսի 24-ին Ուայզմենը նշանակվել է «Սոյուզ ՏՄԱ-11Մ» տրանսպորտային մարդատար նավի կրկնօրինակող անձնակազմի և ՄKS-40/ՄKS-41 տիեզերական արշավախմբերի «Սոյուզ ՏՄԱ-13Մ» հիմնական անձնակազմի բորտինժեներ։ 2012 թվականի ապրիլի 2-ին սկսել է մարզումներ անցնել։ Յու․ Ա․ Գագարինի անվան Տիեզերագնացների պատրաստման կենտրոնում թռիչքին նախապատրաստվելու ժամանակ ուսումնասիրել է «Սոյուզ ՏՄԱ-Մ» տրանսպորտային մարդատար նավի և ՄKS-ի ռուսական հատվածի կառուցվածքները և համակարգերը, մասնակցել է տարբեր կլիմայաաշխարհագրական գոտիներում վայրէջքի դեպքում գործողությունների վերաբերյալ մարզումներին։ Մարզումների ծրագրում ներառված էին բժշկակենսաբանական պատրաստության առանձին տարրեր, ինչպես նաև ռուսերենի իմացության որակի բարձրացումը, որը Ռիդն ուսումնասիրել է մանկությունից։ 2012 թվականի ապրիլից նա պատրաստվել է ՄKS-38/ՄKS-39 կրկնօրինակող անձնակազմում՝ որպես «Սոյուզ ՏՄԱ-Մ» ՏՄՆ բորտինժեներ և ՄKS բորտինժեներ։ 2013 թվականի նոյեմբերի 7-ին «Սոյուզ ՏՄԱ-11Մ» ՏՄՆ-ի մեկնարկի ժամանակ նա նավի բորտինժեներ-1-ի կրկնօրինակն էր։

2014 թվականի մայիսի 6-ին սկսել է համալիր մարզումներ անցնել որպես ՄKS-40/41 հիմնական անձնակազմի բորտինժեներ՝ նավի հրամանատար Մաքսիմ Սուրաևի և բորտինժեներ Ալեքսանդր Գերստի հետ միասին։ Մայիսի 7-ին անձնակազմը հանձնել է վարկանիշային մարզում «Սոյուզ ՏՄԱ-Մ» ՏՊԿ սիմուլյատորի վրա, որի համար ստացել է «գերազանց» գնահատական։ 2014 թվականի մայիսի 8-ին Ուայզմենը ներառվել է հիմնական անձնակազմի կազմում Պետական միջգերատեսչական հանձնաժողովի նիստում։ 2014 թվականի մայիսի 27-ին Բայկոնուրում մարդատար տիեզերական համալիրների թռիչքային փորձարկումների անցկացման պետական հանձնաժողովի որոշմամբ հաստատվել է «Սոյուզ ՏՄԱ-13Մ» ՏՊԿ հիմնական անձնակազմի բորտինժեներ-1-ի պաշտոնում։

2023 թվականի ապրիլի 3-ին ՆԱՍԱ-ն հայտարարեց «Արտեմիս 2» առաքելության անձնակազմի անունները՝ 2024 թվականի վերջին դեպի Լուսին թռիչքի համար, որտեղ Գրեգորի Ուայզմենը նշանակվեց «Օրիոն» տիեզերանավի անձնակազմի հրամանատար։

## Տիեզերական թռիչք
2014 թվականի մայիսի 28-ին, Մոսկվայի ժամանակով 23:57-ին, Բայկոնուր տիեզերակայանից բորտինժեներ Ուայզմենը մեկնարկեց «Սոյուզ ՏՄԱ-13Մ» տրանսպորտային անձնակազմով դեպի ՄKS: Մայիսի 29-ին, Մոսկվայի ժամանակով 5:44-ին, նավը կցվեց ՄKS-ի ռուսական հատվածի «Ռասսվետ» փոքր հետազոտական մոդուլին:

Տիեզերական թռիչքի ժամանակ Ուայզմենը մասնակցել է միջազգային գիտական բժշկակենսաբանական փորձերին և հետազոտություններին՝ ՄKS-40/ՄKS-41 արշավախմբերի ծրագրով։ Նա երկու անգամ դուրս է եկել բաց տիեզերք՝ ընդհանուր 12 ժամ 47 րոպե տևողությամբ:

2014 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Ուայզմենը ԱՄՆ տիեզերագնաց Ալեքսանդր Գերստի հետ դուրս եկավ բաց տիեզերք, որի ընթացքում նրանք փոխեցին հեղուկ ամոնիակի մատակարարման պոմպը ՄKS-ի արտաքին մակերեսին գտնվող հովացման համակարգում և վերանորոգեցին ուղեծրային համալիրի արտաքին մակերեսին տեղադրված հեռուստատեսային տեսախցիկի լուսավորությունը։ Ելքի տևողությունը կազմել է 6 ժամ 13 րոպե:

2014 թվականի հոկտեմբերի 15-ին կատարել է երկրորդ ելքը բաց տիեզերք՝ 6 ժամ 34 րոպե տևողությամբ։ Աստղագնաց Բարի Ուիլմորի հետ միասին նրանք փոխարինել են մայիսին շարքից դուրս եկած լարման կայունացուցիչը կայանի արտաքին մակերեսին, աշխատանքներ են կատարել հեռուստահաղորդակցման սարքավորումների հետ։

2014 թվականի նոյեմբերի 10-ին, Մոսկվայի ժամանակով 06:58-ին, «Սոյուզ ՏՄԱ-13Մ» տրանսպորտային մարդատար նավի վայրէջքի ապարատը վայրէջք է կատարել Արկալիկ քաղաքից (Ղազախստանի Հանրապետություն) դեպի հյուսիս։ Վայրէջքն անցել է բնականոն ռեժիմով։ Երկիր են վերադարձել ՄКС-40/41 երկարատև արշավախմբի անձնակազմի անդամները՝ ՏՊԿ հրամանատար Մաքսիմ Սուրաևի, բորտինժեներներ Գրեգորի Ուայզմենի և Ալեքսանդր Գերստի կազմում։260px|thumb|Գ. Ուայզմենը բաց տիեզերքում

## Թռիչքից հետո
2016 թվականին մասնակցել է ՆԱՍԱ-ի ծայրահեղ միջավայրում գործողությունների առաքելությանը (NEEMO 21)։

## Նախասիրություններ
Ուայզմենը ակտիվորեն ներգրավված է սպորտում. Նա սիրում է վազել, ֆուտբոլ, լող, գոլֆ: Իր ազատ ժամանակ սիրում է աշխատել փայտի վրա: Ակտիվ ռադիոյի սիրողական զանգի նշան KF5LKT:

## Ընտանիք
Ուայզմենն ամուսնացած է Քերոլ Թեյլոր Վիրջինիա Բիչի հետ։ Ընտանիքն ունի երկու դուստր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի օդաչուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագնացներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ