Նեսոս (դիցաբանություն)

մինի|Հերակլեսը, Դեյանիրան և Նեսոսը։ Պոմպեյի որմնանկարը
մինի|Էնրիկե Սիմոնե․ «Նեսուս և Դեյանիրա»**Նեսոս** (), հին հունական դիցաբանության կերպար, կենտավրոս, որն աչքի է ընկնում իր խորամանկությամբ։ Նրան սպանել է Հերակլեսը Դեյանիրային առևանգելու կամ բռնաբարելու փորձի համար, սակայն մինչ մահանալը կարողացել է թունավորել հերոսին իր արյունով։ Նեսոսի մահը դարձել է հայտնի թեմա արխայիկ Հելլադայի կերպարվեստում, իսկ Դեյանիրայի առևանգումը պատկերվել է ժամանակակից դարաշրջանի մի շարք նշանավոր նկարիչների կողմից։

## Առասպելաբանության մեջ
Նեսոսը, ինչպես կենտավրոսների մեծ մասը, եղել է մահկանացու մարդու՝ Իքսիոնի և ամպերի աստվածուհի Նեֆելեի որդին։ Իր ցեղակիցների հետ միասին մասնակցել է Հերկուլեսի դեմ Ֆոլոյի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտին և Լապիթների հետ պատերազմին, որը սկսվել է Պիրիթոսի և Հիպպոդամիայի հարսանիքի ժամանակ։ Դրանից հետո Նեսոսը փախել է դեպի Էվենոս գետը, որտեղ ճանապարհորդներին տեղափոխել է վճարի դիմաց՝ պնդելով, որ դա անելու իրավունքը ստացել է աստվածներից՝ «իր բնածին արդարության համար»: Մի օր Հերակլեսը հայտնվել է այս գետի ափին՝ իր երիտասարդ կնոջ՝ Դեյանիրայի հետ Աետոլիայից տուն վերադառնալիս։ Հերակլեսն ինքը անցել է գետը և Նեսսոսին վստահել է իր կնոջ տեղափոխումը։ Նեսոսը հանկարծ հրապուրվում է Դեյանիրայիով։ Ըստ որոշ աղբյուրների՝ նա փորձել է բռնաբարել նրան հենց գետում, երբ Հերակլեսը արդեն եղել է մյուս ափին, իսկ այլ տարբերակներով՝ Նեսսոսն առաջինն է անցել գետը և փորձել փախչել Դեյանիրայի հետ։ Հերակլեսը իր նետով կրակել է կենտավրոսին։ Լերնեյան հիդրայի թույնով լցված նետից մահացու վիրավորված Նեսսոսը Դեյանիրային ասում է, որ իր արյունը՝ խառնված սերմնակհեղուկով (կամ պարզապես արյան հետ)՝ հզոր սիրային թուրմ է, որը կապահովի ամուսնու սերը, եթե այն պահեն մթության մեջ և Հերկակլեսի հագուստը թրջեն դրա մեջ ճիշտ պահին։ Դրանից հետո Նեսոսը մահանում է։

Հետագայում Դեյանիրան որոշել է, որ Հերակլեսը նախընտրել էր Իոլեին և հետևել է Նեսոսի խորհրդին, սակայն կենտավրոսի արյունով թրջված հագուստը դարձել է Հերակլեսի սարսափելի տառապանքների և մահվան պատճառը։ Պարզվել է, որ Նեսոսը մահից առաջ դավաճանություն է ցուցաբերել՝ իր մարդասպանից վրեժ լուծելու համար։

Ըստ առասպելի այլընտրանքային տարբերակի՝ Հերակլեսի կողմից վիրավորված Նեսսոսը կարողացել է փախչել լոկրացիների երկիր և այնտեղ էլ մահացել է։ Նրա չթաղված դին սկսել է փտել և տարածել հոտ (օսմե), ինչի արդյունքում լոկրոսներին սկսել են կոչել «օզոլացիներ»։.

## Հիշատակ
մինի|230x230փքս|Հերակլես և Նեսսոս։ Նկար՝ մ.թ.ա. 7-րդ դարի վերջի ամֆորայի վրա։
Պատմական ժամանակներում Նեսոսի դամբարանը ճանապարհորդներին ցույց է տրվել Տափիասոսի բլրի վրա՝ Աետոլիայի Խալկիդա քաղաքի մոտ: Ժամանակակից դասական ուսումնասիրություններին հայտնի ամենավաղ տեքստը, որտեղ Նեսսոսը հայտնվում է Արքիլոքոսի պոեմներն են։ Այս աղբյուրին հաջորդել է Բակքիլիդեսը։ Նեսսոսը կարևոր տեղ է զբաղեցնում Սոֆոկլեսի «Տրախինուհիներ» ողբերգության մեջ (սա առասպելի ամենահայտնի մեկնաբանությունն է) և Լուցիոս Աննեոս Սենեկայի «Հերակլեսը Օետայի վրա» ողբերգության մեջ։ Նեսոսի մահը դարձել է հայտնի թեմա արխայիկ դարաշրջանի կերպարվեստում և այստեղ Հերակլեսը նրան սպանում է ոչ թե աղեղից արձակված նետով, այլ մահակով կամ սրով։ Այս տեսարանը պատկերված է հռոմեական խճանկարներում՝ Պոմպեյի որմնանկարների վրա։ Նեսսոսը հայտնվում է Դանթեի «Աստվածային կատակերգությունում»։ Ժամանակակից դարաշրջանում Դեյանիրայի առևանգումը պատկերվել է Պաոլո Վերոնեզեի, Բարթոլոմեուս Սպրանգերի, Գվիդո Ռենիի և Պիտեր Պաուլ Ռուբենսի նկարներում:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Աստվածային կատակերգության» կերպարներ
Կատեգորիա:Դիցաբանական կերպարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թեսալիայի առասպելներ
Կատեգորիա:Կենտավրոսներ
Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հերակլես
Կատեգորիա:Հին հունական գրականություն
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության էակներ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության կերպարներ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն