Ամենափրկիչ խաչքար (Էջմիածին)

**Ամենափրկիչ խաչքար**, որը գտնվում է Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատ քաղաքի կենտրոնում գտնվող Մայր Աթոռի հյուսիսային պարսպապատի խաչքարերի շարքում՝ ժամացույցի աշտարակի հարևանությամբ։ Հաշվառված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում (4.2/14.1.9)։

## Տեղադրություն

Մայր Աթոռի հյուսիսային պարսպապատի խաչքարերի շարքում` ժամացույցի աշտարակի հարևանությամբ։ Կանգնեցված է պատվանդանին։ Արարատի մարզի Ուրցաձոր գյուղից մոտ 25 կմ արևելյան ուղղությամբ հեռու գտնվող Ջղինգյոլ գյուղատեղիից։

## Քանդակ
thumb|320px|աջից|Ամենափրկիչ խաչքար|alt=thumb|320px|աջից|Ձին հեծած Գրիգոր իշխանը` առյուծին խոցելիս|alt=Արևն ու լուսինը պատկերված են համապատասխանաբար արծվի և ցուլի մեջքին, խաչյալ Քրիստոսի և խաչի երկու կողմում կանգնած են Մարիամ Աստվածածինն ու Հովհաննես ավետարանիչը, ներքևում` Հովսեփ Արեմաթացին և Նիկոդիմոսը, իսկ պատվանդանին պատկերված է ձին հեծած Գրիգոր իշխանը` առյուծին խոցելիս։ Համբարձման տեսարանը բացակայում է։ Ետնախորքի բուսական մշակումը, որը կազմված է արմավի ու շուշանի մոտիվների միախառնումով, շատ ավելի մանրամասն է ու համաչափ, քան Հաղպատի Ամենափրկիչ խաչքարինը։ Գողգոթան յոթակամար է, կենտրոնական կամարում Ադամի գլուխն իր չափերով անհամեմատ փոքր է մնացած բոլոր կերպարների գլուխխներից։

## Վիմական արձանագրություն
Խաչքարը հարուստ է վիմական արձանագրություններով.

### Արձանագրություն 1

Խաչքարի քիվին՝ ելնդագիր, 2 տող.

# ՏՐ ԱԾ  ՈՂՈՐՄԻ ՊԱՐՈՆ ԳՐԻԳՈՐՈՅ ԵՒ 
# ՄԱՄՔԱՆԱ` ՀԱՒՐ ԵՒ ՄԱՒՐ ՄԱՄԻԿՈՆԻՆ։

Համաձայն արձանագրության՝ խաչքարը պատվիրել են Գրիգորն ու Մամքանան, ի հիշատակ Մամիկոնի հորն ու մորն։

### Արձանագրություն 2

Խաչի ցուցանակին պիղատոսյան հեգնախոսքերը, ելնդագիր, 2 տող.

#ՍԱՅ Է ԹԱԳ
#ԱՒՈՐ ՀՐԷԻՑ։

Համաձայն արձանագրության վիմագրից, խաչքարը հանդիսանում է թագավորի տապանաքարը։

### Արձանագրություն 3

Խաչեցյալից աջ՝ առասպելական թրչունի մեջքին արեգակն է, 2 տող.

#ԱՐԵԳ
#ԱԿՆ

### Արձանագրություն 4

Խաչեցյալից ձախ՝ առասպելական եղջերուի մեջքին լուսինն է, 2 տող.

#ԼՈՒ
#ՍԻՆ

### Արձանագրություն 5

Խաչաթագին և վերին ուղղահայաց խաչաթևին՝ ելնդատառ, 2 տող.

#ԱՋ ՏՆ
#ՀՈԳ
#Ի ԱՅ

### Արձանագրություն 6

Խաչի վերին ուղղահայաց խաչաթևին՝ փորագիր, 1 տող.

#ՅՍ ՔՍ

### Արձանագրություն 7

Խաչի հորիզոնական խաչաթևին՝ փորագիր, 2 տող.

#ՁԵՌՔ, ՈՐ ԶԵՐԿԻՆՍ ԱՐԱՐԻՆ Տ
#ԱՐԱԾԵՑԵՐ Ի ԽԱՉԻՍ

### Արձանագրություն 8

Խաչից իջեցվելիք Տիրոջը գրկելու պատրաստ Արեմաթացու և ունելիով գամը քաշող հավատավորի լուսապսակներին, փորագիր, 1 տող.

#ՅՈՎՍԷՓ, [ՆԻԿՈԴԻՄ]ՈՍ

### Արձանագրություն 9

Խաչեցյալի ոտքերի տակ, փորա 
գիր, 9 տող.

#ՍԲ ԵՒ
#ՀԶԱՒՐ
#ՍԲ ԵՒ ԱՆ
#ՄԱՀ,  ՈՐ
#Խ[Ա]ՉԵՑ
#ԱՐ, ՈՂ
#ՈՐՄԵԱՅ ՊԱՐ
#ՈՆ ՄԱՄԻԿՈՆ
#ԻՆ

### Արձանագրություն 10

Պատվանդանին, փորագիր, 2 տող.

#[ԵՍ]` ՄԱՄԻԿՈՆ Ծ[ԱՌԱՅ], ԿԱՆԿՆԵ
#ՑԻ ԶԱՄԵՆԱՓՐԿԻՉՍ Ի ԲԱՐԷ[ԽԱՒՍ]

## Այլ տեղեկատվություն

*Խաչքարը կոտրված վիճակում 1968 թվականին Վաղարշապատ է բերել Ս. Բարխուդարյանը։
*Խաչքարն իր քանդակային մոտիվներով նման է Հաղպատի և Դսեղի «Ամենափրկիչ» խաչքարերի հետ։ Չի բացառվում, որ դրանք միևնույն վարպետի գործն են։ Դսեղի «Ամենափրկիչ» խաչքարի պատվանդանի վերին աստիճանի հյուսիսային ճակատին փորագրված է հետևյալը. «ՎԱՐՀԱՄ ՅԻՇԵՑԷՔ»։ Վահրամը խաչքարագործն է, որին մասնագետներն վերագրում են նաև Վաղարշապատում գտնվող հիշյալ խաչքարը։
*Խաչքարի այն բեկորը, որի վրա փորագրված է եղել խաչքարի կերտման տարեթիվը` ԹՎԻՆ ՉԻԸ (1279), չի բերվել Մայր Աթոռ։
*Խաչքարի կազմողը հավանաբար Վահրամն է։

## Տես նաև

* Էջմիածնի Մայր Տաճար
* Ամենափրկիչ խաչքար (Հաղպատ)
* Մարցի Ամենափրկիչ խաչքար (Ճքնըվերի խաչ)
* Հայրապետի և Հրէպէկայի խաչքար (Սևանավանք)
* Ովանես իրիցի խաչքար (Դարի գլուխ, Գավառ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մայր Աթոռի խաչքարեր
Կատեգորիա:Տեղահանված խաչքարեր
Կատեգորիա:Խաչքարերի վիմական արձանագրություններ
Կատեգորիա:Ամենափրկիչ խաչքարեր
Կատեգորիա:Պատկերաքանդակ խաչքարեր