Ստարտ կոդոն

400px|մինի|աջից|Մարդու միտոքոնդրիալ ԴՆԹ MT-ATP6 գենի ստարտ կոդոն
**Ստարտ կոդոն** կամ **ինիցիատոր կոդոն** (), ինֆորմացիոն ՌՆԹ-ի առաջին կոդոնը, որից սկսվում է սպիտակուցի տրանսլյացիան ռիբոսոմում։ Էուկարիոտների և արքեաների մոտ ստարտ կոդոնը միշտ կոդավորում է մեթիոնինը, իսկ բակտերիաների մոտ մոդիֆիկացված մեթիոնինը՝ (N-ֆորմիլմեթիոնին)։ Դեպքերի մեծամասնությունում ինիցիատոր կոդոնի դերը խաղում է *AUG* եռյակը։ Ստարտ կոդոնին նախորդում է 5' ոչտրանսլյացիոն հատվածը (5'-UTR): Բակտերիաների *5'-UTR*-ում տեղայնացված է Շայն-Դալգարնոյի հաջորդականությունը (AGGAGG), որը ծառայում է ռիբոսոմը կապելու համար և ստարտ կոդոնից բաժանվում է սպեյսերներով։

## Այլընտրանքային ստարտ կոդոններ
Այլընտրանքային ստարտ կոդոնները տարբերվում են ստանդարտ *AUG* կոդոնից։ Նման կոդոնները հանդիպում են ինչպես պրոկարիոտների, այնպես էլ էուկարիոտների մոտ։ Այլընտրանքային ստարտ կոդոնները սովորաբար կոդավորում են մեթիոնինը, երբ դրանք սպիտակուցի սկզբում են (նույնիսկ եթե կոդոնը կոդավորում է մեկ այլ ամինաթթու)։ Օրինակ *GUG* կոդոնը կոդավորում է վալին այն դեպքում, եթե այն գտնվում է կոդավորման հաջորդականության ներսում, իսկ ստարտաային մեթիոնինը, եթե այն գտնվում է հաջորդականության սկզբում։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ տրանսլյացիայի ինիցիացիայի համար օգտագործվում է հատուկ փոխադրող ՌՆԹ-ներ։ Ամինոացիլ իՌՆԹ-ի ինիցիացնող անտիկոդոն միշտ համարվում է CAU եռյակը, այն լիովին կոմպլեմենտար է AUG-ի ստարտ կոդոնին և մասամբ կոմպլեմենտար է ավելի հազվագյուտ կոդոնների։ Բացի մասնակիորեն կոմպլեմենտար GUG և UUG եռյակների, բացառիկ դեպքերում, հատկապես բակտերիաների բջիջներում, ինիցիացիան կարող է սկսվել AUU, AUA, ACG և CUG եռյակներով։ Այս, այսպես կոչված «թույլ» կոդոնները, կարող են իրականացնել իրենց գործառույթները ուժեղ Շայն-Դալգարնոյի հաջորդականությունների կամ այլ կառուցվածքային տարրերի հետ կոմբինացիայի շնորհիվ, որոնք հեշտացնում են ինիցիացիան։

### Էուկարիոտներ
Այլընտրանքային ստարտ կոդոնները, բացառությամբ AUG- ի, ծայրաստիճան հազվադեպ են էուկարիոտիկ գենոմներում։ Եվ այնուամենայնիվ, իՌՆԹ-ի որոշ բջիջներում հայտնաբերվում են  այլ ստարտ կոդոններ։ Դիհիդրոֆոլատռեդուկտազի իՌՆԹ-ի ստարտ կոդոնի մեկնուկլեոտիդային փոփոխությունների ինը դեպքերից յոթի դեպքում ստացված ՌՆԹ-ները մնացին ֆունկցիոնալ և ապահովեցին այս ֆերմենտի տրանսլյացիան կաթնասունների բջիջներում։ Որպես մեթիոնիլ-փՌՆԹ-ով և AUG կոդոնով կանոնական ուղղության լրացում, կաթնասունների բջիջներում թարգմանությունը կարող է սկսվել լեյցինով` օգտագործելով լեյցիլ-փՌՆԹ-ն, որը կոմպլեմենտար է CUG կոդոնին։

Միտոքոնդրիումները (և պրոկարիոտները) զգալիորեն ավելի հաճախ, քան էուկարիոտները, օգտագործում են այլընտրանքային ստարտ կոդոնները (*AUA*-ն և *AUU*-ն մարդկանց մոտ և հիմնականում *GUG*-ն ու *UUG*-ը պրոկարիոտներում)։

### Պրոկարիոտներ
E. coli- ում, 83% դեպքերում, տրանսլյացիան սկսվում է *AUG* (3542/4284)-ով, 14%-ում (612) GUG-ով, 3%-ում (103) UUG- ով, իսկ մեկ կամ երկու դեպքում այլ կոդոններից (օրինակ ՝ AUU և հնարավոր է  CUG):

Հայտնի գեները, որոնք չունեն *AUG* ստարտ կոդոն, ներառում են E. coli-ի լակտոզային օպերոններից lacI (GUG)-ն և lacA (UUG)-ն։

## Ստանդարտ գենետիկ կոդ

## Տես նաև
* Կոդոն
* Ինֆորմացիոն ՌՆԹ
* Փոխադրող ՌՆԹ
* Տրանսլյացիա (կենսաբանություն)
* Գենետիկական կոդ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The Genetic Codes. Compiled by Andrzej (Anjay) Elzanowski and Jim Ostell, National Center for Biotechnology Information (NCBI), Bethesda, Maryland, U.S.A.

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Գենետիկա
Կատեգորիա:Գենետիկական կոդ
Կատեգորիա:ԴՆԹ
Կատեգորիա:Մոլեկուլային կենսաբանություն
Կատեգորիա:Սպիտակուցի կենսասինթեզ