Նեոդիմ

**Նեոդիմ** (), քիմիական տարր է, որի նշանն է *Nd*, տարրերի պարբերական համակարգի 6-րդ պարբերության 3-րդ խմբի քիմիական տարր։ Հազվագյուտ հողային տարր է, պատկանում է լանթանիդներին։ Կարգահամարը՝ 60, ատոմային զանգվածը՝ 144,24։ Ատոմի արտաքին էլեկտրոնային՝ թաղանթների կառուցվածքն է 4s24p64d104f2 5s2 5p6 6s2։ K, L, M թաղանթները լրացված են։ f տարր է։ Նեոդիմը սպիտակ, արծաթափայլ, փափուկ մետաղ է։ Օգտագործվում է ինքնաթիռների և հրթիռների արտադրությունում, որպես ալյումինի և մագնեզիումի համաձուլվածքների բաղադրիչ։

## Պատմություն
Նեոդիմն առաջինն ստացել է ավստրիացի քիմիկոս Կ․ Աուեր ֆոն Վելսբախը (1885) նախկինում քիմիական տարր համարվող *դիդիմից* (նեոդիմի և պրազեոդիմի խառնուրդ)։ Նեոդիումը մաքուր վիճակում ստացվել է պրազեդիմից անկախ, միայն 1952 թվականին։

## Անվանում
«Նեոդիմ» անվանումը () կազմված է  - նոր և *δίδυμος* «կրկնակ, երկվորյակ», որը կապված է տարի բացահայտման պատմության հետ։

## Բնության մեջ
Պարունակությունը երկրակեղևում 2,5-103% (ըստ զանգվածի), օվկիանոսի ջրում՝ 9,2 մգ/լ։

### Հանքավայրեր
Նեոդիմը մտնում է լանդանիդների կազմի մեջ, հանքավայրերը հիմ անկանում գտնվում են՝ Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում, Ղազախստանում, Ուկրաինայում, Ավստրալիայում, Բրազիլիայում, Հնդկաստանում, Սկանդինավիայում, Չինաստանում։

## Ստացում
Նեոդիմը ստանում են քլորիդը կամ ֆտորիդը աղային հալույթների լուծույթներում էլեկտրոլիզի ենթարկելով, մաքուրը (99,34 %)՝ կալցիումով վերականգնելով։

::\mathrm{2\ NdF_3\ +\ 3\ Ca\ \longrightarrow \ 2\ Nd\ +\ 3\ CaF_2}

Pr (III) և Nd (III) բռախնուրդը անվանում են դիդիմ։ Մետաղական նեոդիմը ստանում են հալոգենիդների հալույթի էլեկտրոլիզով։ NdF3 կամ NdCl3 համաձուլվածքների էլեկտրոլիզը կատարվում է 1000&nbsp;°C ջերմաստիճանում։

## Ֆիզիկական հատկություններ
Մաքուր նեոդիմը սպիտակ, արծաթափայլ, փափուկ մետաղ է, խտությունը՝ 7010 կգ/մ3, հալման ջերմաստիճանը՝ 1024 °С, եռմանը՝ 3027 °С։ Միացություններում եռարժեք է։


 Neodym(III)sulfat.JPG|Նեոդիմի (III) սուլֆատ
 NdCl3 hood.jpg|Նեոդիմի (III) քլորիդ
 Neodymium daylight1.jpg|Նեոդիմի (III)- սուլֆատի, -նիտրատի և քլորիդի լուծույթները


## Քիմիական հատկություններ
Մետաղների լարվածության շարքում գտնվում է ջրածնից ձախ։ Ջրածնի հետ առաջացնում է հիդրիդ՝ NdH3։ Նեոդիմը միանում է հալոգենների.

:: \mathsf{2Nd +  3F_2 \ \xrightarrow{}\ 2NdF_3 }

:: \mathsf{2Nd  + 3Cl_2 \ \xrightarrow{}\ 2NdCl_3 }

:: \mathsf{ 2Nd + 3Br_2 \ \xrightarrow{}\ 2NdBr_3 }

:: \mathsf{ 2Nd + 3I_2 \ \xrightarrow{}\ 2NdI_3 }

Տաքացնելիս նաև՝ ծծմբի, ազոտի, ածխածնի հետ։

## Գներ
Մաքուր՝ 99-99,9 %, նեոդիմի գները 2011 թվականին կազմել են մոտ 110 ԱՄՆ դոլլար։

2014 թվականին 1 կգ մաքուր՝ 99%, նեոդիմի գինը կազմել է 70 ԱՄՆ դոլլար։

## Կիրառություն
Նեոդիմը օգտագործվում է հիմնականում մետալուրգիայում։ Նեոդիմի օքսիդը ջերմային ընդարձակման փոքր գործակից ունեցող դիէլեկտրիկ է և օգտագործվում է էլեկտրոնային սարքեր պատրաստելիս, մտնում է լուսաչափերում օգտագործվող օպտիկական ապակու բաղադրության մեջ։

Nd+3 իոնները ակտիվ խառնուրդ են լազերային ապակիներում։ 147Nd-ը ռադիոակտիվ ինդիկատոր է։

## Իզոտոպներ
Բնական նեոդիմը բաղկացած է 142-146, 148 և 150 զանգվածի թվերով իզոտոպներից։ Ռադիոակտիվ է միայն 144Nd(Т1/2= 5•1015 տարի)։ Արհեստականորեն ստացվել են 138-141, 147, 149 և 151 զանգվածի թվերով ռադիոակտիվ իզոտոպները։

2003 թվականին ստացվել 124 մինչև 161՝ 31 արհեստական անկայուն նեոդիմի իզոտոպներ, ինչպես նաև 13 մետակայուն։

## Տես նաև
* Պարբերական աղյուսակ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *The Industrial Chemistry of the Lanthanons, Yttrium, Thorium and Uranium*, by R. J. Callow, Pergamon Press, 1967.
* Lindsay Chemical Division, American Potash and Chemical Corporation, Price List, 1960.
* *Chemistry of the Lanthanons*, by R. C. Vickery, Butterworths, 1953.

## Արտաքին հղումներ
* Նեոդիումը Webelements-ում
* Նեոդիումը քիմիական տարրերի հայտնի գրադարանում 
* Նեոդիում - Հոդվածը քիմիական հանրագիտարանի հոդված

Կատեգորիա:Լանթանոիդներ
Կատեգորիա:Նեոդիմ
Կատեգորիա:Ռադիոակտիվ տարրեր