Եթովպական բիր

**Եթովպական բիր** , արժույթի հիմնական միավորը Եթովպիայում։ Հավասար է 100 սանտիմի։

1931-ին կայսր Հայլե Սելասին պաշտոնապես խնդրեց միջազգային հանրությանը օգտագործել «Եթովպիա» անունը (ինչպես դա արդեն հայտնի էր  առնվազն 1600 տարի) «Աբիսսինիայի» փոխարեն, և Աբիսսինիայի  բանկը նույնպես դարձավ Եթովպիայի բանկ։ Այսպիսով, մինչ 1931 թվականի արժույթը կարելի է անվանել Աբիսսինիայի բիր, իսկ 1931 թվականից հետո արժույթը՝ եթովպական բիր, թեև ոչ երկիրը, ոչ էլ արժույթը չեն փոխվել անունից այն կողմ։

2008 թվականին շրջանառության մեջ է եղել 186 միլիարդ բիր (14,7 միլիարդ դոլար կամ 9,97 միլիարդ եվրո)։

## Պատմություն
մինի|Եթովպիա, մետաղադրամ

### Առաջին բիր, 1855–1936
18-րդ և 19-րդ դարերում Մարիա Թերեզայի թալերները և աղի բլոկները, որոնք կոչվում էին ամոլ ցյու (አሞሌ) ծառայում էին որպես արժույթ Եթովպիայում։ Թալերը տեղանքում հայտնի էր որպես բիր (բառացիորեն «արծաթ» գեեզերենում և ամհարերենում) կամ թալարի (ታላሪ)։ Մարիա Թերեզայի թալերը պաշտոնապես ընդունվեց որպես ստանդարտ մետաղադրամ 1855 թվականին, չնայած հնդկական ռուփին և մեքսիկական դոլարը նույնպես օգտագործվում էին արտաքին առևտրում։

Եթովպական թալարը դարձավ ստանդարտ միավոր 1893 թվականի փետրվարի 9-ին, և 200,000 հատ արտադրվեց Փարիզի դրամահատարանում 1894 թվականին Մենելիկ II-ի համար։ Թալարին, որը համարժեք է Մարիա Թերեզա թալերին, բաժանվում էր 20 ղերշի (նաև գերշի կամ գերշի, օսմանյան քիրշից) կամ 40 բեսայի (փոքր պղնձե մետաղադրամ)։

Եթովպական նոր մետաղադրամը հայտնվեց մոտ 1903 թվականին։ Նոր արծաթե բիրը պահպանում էր նույն քաշն ու նրբությունը, ինչ թալարին, բայց այժմ կար քառորդ բիրր և արծաթե ղերշ, վերջինս 1/16 բիրի քաշով։ 1 բիրը համարժեք է 16 ղերշին կամ 32 բեսային։

Աբիսսինիայի Բանկը  հիմնադրվել է 1905 թ.-ին կայսր Մենելիքի և Եգիպտոսի Ազգային բանկի հետևում գտնվող եվրոպական բանկային խմբի կողմից; բանկը պաշտոնապես բացվել է Մենելիկի կողմից 1906թ. փետրվարի 15-ին։ Եթովպական մետաղադրամը միայն աստիճանաբար ընդունվեց, և Աբիսինիայի բանկը ներմուծեց Մարիա Թերեզա թալերները։ Մինչ Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսվեց, բանկը դեռ ներմուծում էր տարեկան մոտ 1,200,000 այդ մետաղադրամներից։ Աբիսսինիայի Բանկը թղթադրամները շրջանառության մեջ դրեց 1915 թվականին։ Այս թղթադրամները ամհարերենով արտահայտված էին բիր, իսկ անգլերենում՝ թալեր։ Դրանք օգտագործվել են առևտրականների և օտարերկրացիների կողմից, բայց ի սկզբանե չեն ընդունվել ընդհանուր առմամբ։ Այնուամենայնիվ, թղթադրամների շրջանառությունը զգալիորեն ավելացավ 1925 թվականից հետո։

Կայսր Հայլե Սելասին 1931 թվականին գնել էԱբիսսինիայի Բանկը  235,000 ֆունտով, որպեսզի այն դարձնի զուտ եթովպական հաստատություն։ Այն վերակազմավորվել է որպես Եթովպիայի բանկ։ Միևնույն ժամանակ, արժույթը տասնորդականացվեց և ներկայացվեցին խորհրդանշական նիկելի և պղնձե մետաղադրամներ, բիրը հավասարվեց 100 մետոննյաի (հաճախ գրվում է մատոնա)։ Թղթադրամների տեքստը հայտնվել է ամհարերեն, ֆրանսերեն և անգլերեն լեզուներով։
մինի|277x277փքս|1932թ, բիր

### Իտալական լիրա, 1936–1941
Իտալական օկուպացիայից և Եթովպիան Իտալական Արևելյան Աֆրիկա դարձնելու փորձից անմիջապես հետո 1936 թվականի հուլիսի 15-ին շրջանառության մեջ դրվեց իտալական լիրա, իսկ Եթովպական թղթադրամները շրջանառությունից հանվեցին․ 3 լիրա մեկ թալարիի համար (բիրր)։ Իտալական թղթային փողի օգտագործումը ընդլայնելու նպատակով արծաթե մետաղադրամների (Մարիա Թերեզայի թալեր) փոխարժեքը բարձրացվել է մինչև 4,50 լիրա, այնուհետև մինչև 5,00 և, ի վերջո, փուլ առ փուլ ՝ մինչև 13,50։ Այնուամենայնիվ, շատ մարդիկ պահում էին իրենց Եթովպական մետաղադրամներն ու թղթադրամները։

Իտալիայի բանկի սովորական իտալական մետաղադրամներն ու թղթադրամները շրջանառության մեջ են դրվել 1936 թվականի հուլիսի 15-ից հետո։ 1938 թվականի սեպտեմբերի 12-ին իտալական Արևելյան Աֆրիկայի համար թողարկվեցին մեծ թվով հատուկ թղթադրամներ ՝ կարմիր մակագրությամբ։ Այնուամենայնիվ, պարզ չէ, թե իրականում երբ, որտեղ և ինչ ծավալով են տարածվել այդ հատուկ գրառումներով թղթադրամները։

### Արևելյան Աֆրիկայի շիլլինգ, 1941–1945
1941 թ. - ի Արևելյան Աֆրիկայի արշավի ընթացքում բրիտանական զորքերը իրենց հետ բերեցին հնդկական, Եգիպտական, Բրիտանական և Արևելյան Աֆրիկայի արժույթներ, որոնք բոլորը ստացվել են պաշտոնական վճարումների տեսքով։ Մինչև 50 լիրա անվանական արժեքով իտալական մետաղադրամներին և թղթադրամներին թույլատրվել է շարունակել շրջանառվել որպես փոխանակում.ավելի մեծ անվանումները շրջանառությունից հանվել են շիլինգի համար 24 լիրա փոխարժեքով։ Մարիա Թերեզայի թալերները շրջանառության մեջ են դրվել 1 շիլլինգ և 10 1/2 պենս (կամ 45 լիրա) անվանական արժեքով։ Արևելյան Աֆրիկայի շիլինգը դարձավ հաշվարկային արժույթ 1942 թվականի հուլիսի 1-ին; ժամանակի ընթացքում այն դարձավ միակ օրինական վճարման միջոցը և այդպիսին մնաց մինչև 1945 թվականը։

Եթովպիայում շրջանառության մեջ օգտագործվել են Արևելյան Աֆրիկայի արժութային վարչության սովորական թղթադրամները։

### Երկրորդ բիր, 1945–մինչ հիմա
Բիրրը կրկին շրջանառության մեջ է դրվել 1945 թվականին ՝ 2 շիլինգի համար 1 բիրր փոխարժեքով։ Թղթադրամների անգլերեն տեքստում օգտագործվել է "Եթովպական դոլար"անվանումը ։ Այն բաժանված էր 100 սանտիմի (ֆրանսիական սանտիմի ածանցյալ) ։ Բիրրը դարձավ պաշտոնական անուն, որն օգտագործվում էր բոլոր լեզուներով 1976 թվականին։

#### Առաջարկվող բիր խորհրդանիշ
Բիրրա խորհրդանիշի վերաբերյալ տարբեր առաջարկներ են արվել, որոնք հիմնականում հիմնված են "Geez fidel" (bə) բառի վրա:Առաջարկվող խորհրդանիշներից մեկը բաղկացած է bə տառից և ձախ կողմում գտնվող երկու հորիզոնական կտրվածքներից։

## Մետաղադրամներ
### Առաջին բիր
1894-1897 թվականներին պղնձե մետաղադրամները ներմուծվել են 1⁄100 և 1⁄32 բիր անվանական արժեքներով՝ արծաթի 1 ղերշի, 1⁄8, 1⁄4, 1⁄2 և 1 բիրի և ոսկու 1⁄4, 1⁄2 բիրի հետ միասին։ և 1 աշխատանք. 1931 թվականին ներկայացվեց մետաղադրամների նոր շարք՝ բաղկացած պղնձից 1 և 5 մետոնյաներից և նիկելից 10, 20 և 50 մետոնյաներից։

### Երկրորդ բիր
1944 թվականին (Եթովպական օրացույցով՝ EE1936) մետաղադրամները նորից ներմուծվեցին՝ պղնձե 1, 5, 10 և 25 սանտիմ և արծաթե 50 սանտիմ մետաղադրամներով։ Երկրորդ շարքը թողարկվել է 1977 թվականին (EE1969): Այն բաղկացած էր ալյումինե 1 սանտիմ, արույր 5 և 10 սանթիմ, պուպրոնիկել 25 և 50 սանթիմ և երկմետաղ 1 բիր մետաղադրամներից։

### Նույնականացում և արտաքին տեսք
Գրեթե ամբողջ տեքստը ամհարերեն գրելուց բացի, կան երկու առանձնահատկություններ, որոնք օգնում են անմիջապես նույնականացնել Եթովպական բիրը։ Մինչև 1977 թվականը թողարկված մետաղադրամների վրա (այսինքն ՝ 1969 թ.) պատկերված է թագով առյուծ, որը կանգնած է հետևի ոտքերի վրա և խաչ է պահում։ Սա կարելի է տեսնել հարակից նկարում։ 1977 թվականից (այսինքն ՝ 1969 թվականից) կամ ավելի ուշ թվագրված մետաղադրամների վրա պատկերված է մռնչացող առյուծի գլուխը ՝ ծածանվող բաշով։

Մետաղադրամները հատվել են մի քանի դրամահատարաններում, այդ թվում ՝ Փարիզում, Բեռլինում և Ադիս Աբեբայում։ Առանց տարբերանշանների մետաղադրամները սովորաբար հատվում էին Ադիս Աբեբայում։ Փարիզում հատված մետաղադրամներն ունեն կամ «Ա» դրամահատարանի նշան ՝ եղջյուրի և ֆասիայի պատկերով, կամ եղջյուրի և ջահի նշան ՝ առանց «Ա» տառի։

## Թղթադրամներ
### Առաջին բիր
1915 թվականին Աբիսինիայի բանկը թողարկեց 5, 10, 100 և 500 թալարի անվանական արժեքով թղթադրամներ, և տպագրվեցին 280,000 ԱՄՆ դոլարի թղթադրամներ։ Թղթադրամների վրա տեքստը ամհարերեն և ֆրանսերեն էր։ 50 թալարի թղթադրամը շրջանառության մեջ է դրվել 1929 թվականին, և այդ ժամանակ շրջանառության մեջ էին ավելի քան 1,5 միլիոն թալարի թղթադրամներ։

1932 թվականին Եթովպիայի բանկը թողարկել է 5, 10, 50, 100 և 500 թալարի անվանական արժեքով թղթադրամներ։ 2 թալարի անվանական արժեքով թղթադրամը, որը թվագրված է 1933 թվականի հունիսի 1-ին, թողարկվել է ի պատիվ կայսերական զույգի։ 1934 թվականի վերջին շրջանառության մեջ կար մոտ 3,3 միլիոն թալարի թղթադրամներով։
մինի|280x280փքս|1961թ , Եթովպական բիր

### Երկրորդ բիր
1945 թվականի հուլիսի 23-ին Եթովպիայի բանկը շրջանառության մեջ է դրել 1, 5, 10, 50, 100 և 500 թռչունների անվանական արժեքով թղթադրամներ։ Եթովպիայի ազգային բանկը հիմնադրվել է 1963 թվականի հուլիսի 27-ի թիվ 207 կայսերական հրամանագրով և իր գործունեությունը սկսել է 1964 թվականի հունվարի 1-ից։ 1966 թվականին Եթովպիայի ազգային բանկը սկսեց թողարկել բոլոր անվանական արժեքների թղթադրամներ, բացառությամբ 500 բիրի։

Թղթադրամները թողարկվել են հետևյալ սերիաներում։

### 2020 անվանական արժեքներ
2020 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Եթովպիան հայտարարեց 10, 50, 100 և 200 արժողությամբ նոր թղթադրամների ներմուծման մասին, որոնցից վերջիններս թողարկվեցին որպես բարձր արժեքի թղթադրամ՝ գնաճի դեմ պայքարելու համար։ 10, 50 և 100 բիր նոտաների ավելի հին թողարկումները հանվեցին շրջանառությունից դեկտեմբերին։ Դաշնային կառավարությունը հայտնել է, որ ավելի քան 113 միլիարդ թռչուն (3,6 միլիարդ դոլար) մնում է թաքնված բանկերից։ Դաշնային կառավարությունը նաև կարծում է, որ այս գումարն օգտագործվում է որպես Եթովպիայի ներկայիս անկայունության կատալիզատոր։ Ընդամենը մեկ ամսում Եթովպիայի բանկերն իրենց համակարգ են մուտքագրել 14 միլիարդ բիր (մոտ 500 միլիոն դոլար), որը ակնկալվում է, որ կավելանա մինչև 2020 թվականի վերջ։ Վարչապետ Աբի Ահմեդի կողմից հայտարարված միջոցառումը հաղորդվել է որպես կուտակումների դեմ կանխարգելիչ միջոց։, կեղծարարություն և տնտեսության վրա ազդող այլ կոռուպցիա։ Նա նաև նշել է, որ նոր թղթադրամները տպելու համար երկիրը ծախսել է 3,7 միլիարդ բիր (101,2 միլիոն դոլար)։ Ընկերությունները և անհատները կարող են կանխիկացնել միայն մինչև 1,5 միլիոն բիր (41,000 դոլար)։ Բանկերից կանխիկացման գումարը նույնպես չպետք է գերազանցի 100,000 բիրը (2,737 դոլար)։ Հին 5-բիրի թղթադրամները, քանի դեռ դրանք օրինական վճարման միջոց են մնալու, կփոխարինվեն մետաղադրամով։

### ամփոփում

## Տես նաև
* Եթովպիայի տնտեսություն

## Ծանոթագրություններ


## Հղումներ
* A gallery of the banknotes of Ethiopia

Կատեգորիա:Աֆրիկյան արժույթներ
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Եթովպիա