Ջերի Ադամս

**Ջերարդ (Ջերի) Ադամս** (, , ), իռլանդացի քաղաքական և պետական գործիչ, «Շինն Ֆեյն» կուսակցության նախագահ, որը կարևոր դեր է խաղացել Հյուսիսային Իռլանդիայում զինված հակամարտության խաղաղ լուծման գործում։

## Կենսագրություն
### Երիտասարդ տարիներ և ընտանիք
Ջերի Ադամսը ծնվել է 1948 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Հյուսիսային Իռլանդիայի արևմտյան Բելֆաստ աշխատանքային թաղամասում։ Ադամսը Իռլանդիայի հանրապետական եղբայրության անդամ և հեղափոխական պատերազմի վետերան Գերի Ադամս ավագի և Իռլանդիայի հանրապետական բանակի կանանց բաժնի անդամ Էնն Հաննաուեյի ընտանիքի տասը երեխաներից ավագն էր։ Ընտանիքը, որտեղից եկել է Ադամսը, հայտնի է հանրապետական ուժեղ ավանդույթներով։ Ադամսի հարազատներից շատերը, ինչպես մոր, այնպես էլ հոր կողմից, մասնակցել են Մեծ Բրիտանիայից Իռլանդիայի անկախության համար մղվող պայքարին։

Ադամսի հորեղբայրներից երկուսը՝ Դոմինիկը և Պատրիկ Ադամսը, ներկալվել են Բելֆաստի և Դուբլինի կառավարությունների կողմից։ Դոմինիկը ԻՀԲ-ի աշխատակազմի ղեկավարն է եղել, և մինչև 1940-ական թվականների կեսերը բանակի գլխավոր գործիչը։ Ջերի ավագը ԻՀԲ-ին միացել է տասնվեց տարեկանում։ 1942 թվականին նա մասնակցել է Օլսթերի թագավորական ոստիկանների իրանական պարեկության դարանակալմանը, սակայն վիրավորվել է, ձերբակալվել և դատապարտվել ութ տարվա ազատազրկման։
 
1860-1870-ական թվականներին՝ իրենց Դինամիտ արշավի ժամանակ, Անգլիայում Ադամսի նախապապը՝ Մայքլ Հանավեյը, ֆենիացիների անդամ է եղել։ Նրա որդին՝ Բիլլին, 1918 թվականին եղել է Իմոն դե Վալերայի վստահված անձը Արևմտյան Բելֆաստում, բայց հրաժարվել է հետևել նրան՝ «Ֆիաննա ֆայլ» կուսակցությունը ձևավորելու պատճառով։ Երեք եղբայրներ՝ էն-Ալֆին, Լիամը և Թոմին ԻՀԲ-ի հայտնի անդամներն են եղել։ 1974 թվականին զարմիկ Կիրան Մերֆին առևանգվել և սպանվել է Օլստերի կամավորական ուժերի զինյալների կողմի։
 
Ջերի Ադամսը հաճախել է Ֆալսի ճանապարհի Սուրբ Ֆինիան տարրական դպրոց։ 1960 թվականին, ավարտելով տասնմեկերորդ դասարանը և հանձնելով քննությունը, ընդունվել է Սուրբ Մարիամ վարժարանը, որը հաջողությամբ ավարտել է։

### Քաղաքական և հասարակական գործունեություն
Կրթությունն ավարտելուց հետո Ադամսը սկսել է ավելի ակտիվ մասնակցություն ունենալ իռլանդական հանրապետական շարժմանը՝ 1964 թվականին դառնալով «Շինն Ֆեյն» և Ֆիաննա Օյրեան կուսակցության անդամ՝ նույն թվականի ընտրարշավի ժամանակ Դիվիս սթրիթում անկարգությունների ակտիվացումից հետո։ Ադամսը աշխատել է բարմեն և զուգահեռաբար մասնակցել քաղաքացիական ազատությունների շարժմանը՝ 1967 թվականին դառնալով հյուսիս-իռլանդական քաղաքացիական իրավունքների մարտիկների ասոցիացիայի անդամ։ Մասնակցել է քաղաքային բնակարանային համակարգի բարելավման պահանջներով ցույցերին, իսկ 1969 թվականին Օլսթերում կաթոլիկների և բողոքականների միջև բախումների ժամանակ միացել է ազգայնականներին։ 1970-ական թվականների սկզբին Բելֆաստում ղեկավարել է ԻՀԲ բրիգադը, որպես ԻՀԲ խորհրդի անդամ մասնակցել է գործողությունների պլանավորմանը։

1971 թվականին Ադամսը ամուսնացել է Քոլեթ ՄաքՔարթիի հետ։ 1973 թվականին ծնվել է նրանց որդին՝ Ջերալդը։

1972 թվականի մարտին Ադամսը ենթարկվել է այսպես կոչված ինտերնացիայի, այսինքն՝ բանտարկության՝ առանց դատական ընթացակարգի։ Հունիսին Իռլանդիայի հանրապետական բանակի պահանջով, որը պնդում էր նրա պարտադիր մասնակցությունը, Ադամսը ազատ է արձակվել կալանքից և Մեծ Բրիտանիայի կառավարության ներկայացուցիչների հետ մասնակցել գաղտնի խաղաղ բանակցություններին, որոնք ավարտվել են կարճատև զինադադարի ստորագրմամբ։ Հյուսիսային Իռլանդիայում հակամարտության ընթացքում բռնության նոր բռնկումից հետո Ադամսը կրկին ձերբակալվել է և 1973-1977 թվականներին առանց դատավարության պահվել Լոնգ Քեշի բանտում։ Այստեղ նա ծանոթացել է Բոբի Սենդսի հետ, որը դատապարտվել է 5 տարվա ազատազրկման զենք կրելու պատճառով։

1983 թվականին Ադամսը ընտրվել է Իռլանդիայի հանրապետական բանակի քաղաքական թևի՝ «Շինն Ֆեյն» կուսակցության նախագահ։ Նույն թվականին Ադամսը դարձել է 1950-ական թվականների սկզբից ի վեր առաջին պատգամավորը, որը այս կուսակցությունից ընտրվել է Միացյալ Թագավորության խորհրդարանի Համայնքների պալատում։ «Շինն Ֆեյն» կուսակցության քաղաքականության համաձայն՝ Ադամսը հրաժարվել է մասնակցել խորհրդարանի աշխատանքներին։

1984 թվականի մարտի 14-ին Ադամսը լրջորեն վիրավորվել է Հյուսիսային Իռլանդիայի հավատարիմ զինված խմբավորումներից մեկի՝ Օլսթերի պաշտպանության ասոցիացիայի կողմից իրականացված մահափորձի ժամանակ։

Ադամսի ղեկավարությամբ «Շինն Ֆեյն»-ը, Հյուսիսային Իռլանդիայի սոցիալ-դեմոկրատական և լեյբորիստական կուսակցության հետ, նախաձեռնել է Հյուսիսային Իռլանդիայում խաղաղ գործընթացի նոր զարգացում, որը ենթադրել է ԻՀԲ-ի զինաթափումը և Հյուսիսային Իռլանդիային լայն ինքնավարություն տալը։

2001 թվականի դեկտեմբերին Ջերի Ադամսը եկել է Կուբա՝ շնորհակալություն հայտնելու Ֆիդել Կաստրոյին «բրիտանական տիրապետությունից ազատվելու համար պայքարում» իռլանդացիներին աջակցելու և «իռլանդակուբայական բարեկամության ամրությունը հաստատելու համար»։ Հավանայում Ադամսը հուշատախտակ է բացել 1981 թվականին Լոնգ Քեշ բանտում քաղբանտարկյալների հացադուլի զոհ դարձած՝ ԻՀԲ-ի 10 անդամներին և այցելել հեղափոխության հրապարակում գտնվող Խոսե Մարտիի հուշարձանին։

2005 թվականի փետրվարին Իռլանդիայի արդարադատության նախարարը պաշտոնապես հայտարարել է, որ «Շինն Ֆեյն» կուսակցության առաջնորդներ Ջերի Ադամսը և Մարտին Մաքգինեսը «Իռլանդիայի հանրապետական բանակ» ահաբեկչական կազմակերպության ղեկավարներն են։ Շուտով հաղորդվել է, որ Ջերի Ադամսը և Մարտին Մաքգինեսը դադարեցրել են իրենց աշխատանքը ԻՀԲ-ի գլխավոր շտաբում։

2006 թվականին Վիկտորիայի և Ալբերտի թանգարանի ժամանակակից ծրագրերի բաժնի տնօրեն Շոն Քոուլը թույլ չի տվել Ջերի Ադամսին գալ «Che Guevara: The revolutionary and Icon» ցուցահանդեսի բացմանը, քանի որ նրան «անպատշաճ» գործիչ է համարել, և որ թանգարանը չի հրավիրում քաղաքական կուսակցությունների ներկայացուցիչներին։ Սակայն հրավիրվածների ցուցակում տեղ է գտել լեյբորիստ պատգամավոր և Լոնդոնի քաղաքապետ Քեն Լիվինգսթոնը։ Ցուցահանդեսի համադրող Տրիշա Զիֆն ասել է, որ թանգարանը փորձում է ցուցահանդեսից հեռացնել «հեղափոխական» բաղադրիչը՝ թողնելով միայն իմիջային կողմը, իսկ Ջերի Ադամսը թանգարանի դիրքորոշումն անվանել է «տարօրինակ և անիմաստ», քանի որ նման փաստարկների դեպքում ինքը՝ Չե Գևարան, չէր կարողանա հայտնվել այդ ցուցահանդեսում։

2009 թվականի դեկտեմբերին, ելույթ ունենալով «RTE» հեռուստաալիքի եթերում, Ջերի Ադամսը խոստովանել է, որ իր հայրը երկար տարիներ նվաստացումների, ծեծի և սեռական բռնության է ենթարկել ընտանիքի անդամներին՝ հավելելով, որ հարազատները չեն ցանկացել հրապարակել այդ փաստերը և երբեք չեն դիմել ոստիկանություն, իսկ Ջերի Ադամս ավագը, որը հերքել է իր հասցեին մեղադրանքները, մահացել է միայնակ ծերունու կողմից․

Ջերի Ադամսը որոշել է պատմել այդ մասին այն բանից հետո, երբ նրա եղբոր՝ Լիամի ձերբակալության օրդեր է տրվել՝ իր իսկ դստեր՝ Այնա Թայրելի մեղադրանքների պատճառով, որը հայտարարել է, որ ինքը մանկության տարիներին հոր կողմից սեռական ոտնձգությունների զոհ է եղել։ 2013 թվականի հոկտեմբերին Լիամ Ադամսը մեղավոր է ճանաչվել տասը հանցագործությունների մեջ, այդ թվում՝ դստեր դեմ կատարված բռնաբարության մեջ։ Հետաքննության տվյալներով՝ Լիամ Ադամսը բռնաբարել է դստերը 1977-1983 թվականներին, երբ աղջիկը 4-9 տարեկան էր։ Այնա Թայրելը դատավարության ընթացքում ելույթի ժամանակ մեղադրել է իր հորեղբորը և նրա կուսակցությանը հանցագործությունը թաքցնելու փորձի մեջ։ Ջերի Ադամսը ասել է, որ առաջին անգամ իմացել է, որ 1987 թվականին իր եղբայրը կարող է բռնաբարել իր դստերը, սակայն ոստիկանությանը հայտնել է միայն 2007 թվականին, քանի որ մինչ այդ կուսակցությունը չէր ընդունում ոստիկանության հետ համագործակցությունը։ 2013 թվականի նոյեմբերի 27-ին Լիամ Ադամսը բանտարկվել է 16 տարի։

2011 թվականի սեպտեմբերին, ելույթ ունենալով Բելֆաստում կայացած կուսակցական համաժողովում, Ջերի Ադամսը հայտարարել է, որ իր կուսակցությունն առաջին անգամ թեկնածու կառաջադրի Իռլանդիայի նախագահի պաշտոնում՝ հավելելով, որ հաղթանակի դեպքում վարչակազմը չի դառնա քաղաքական իսթեբլիշմենթի «ավարը»։

2013 թվականի ապրիլին Մեծ Բրիտանիայի նախկին վարչապետ Մարգարետ Թետչերի մահվան տոնակատարության ֆոնին, որը հրաժարվել է զիջումների գնալ 1981 թվականին Մեյզ բանտում հացադուլի ժամանակ, որի պատճառով մահացել է իռլանդացի հանրապետականների 10 բանտարկյալ, Ջերի Ադամսը ասել է․

Ադամսը մի քանի ոչ գեղարվեստական և ինքնակենսագրական գրքերի հեղինակ է և ապրում է կնոջ և որդու հետ Բելֆաստում։

### 2014 թվականին առանց մեղադրանքի ձերբակալում
2014 թվականի ապրիլի 30-ին Ջերի Ադամսը, որը որպես կամավոր եկել է Անտրիմ քաղաքի ոստիկանական բաժանմունք, որը գտնվում է Օլսթերից հյուսիս-արևելք՝ Հյուսիսային Իռլանդիայում՝ ցուցմունք տալու 1972 թվականին Ջին ՄաքՔոնվիլի սպանության համար, ձերբակալվել է 2000 թվականի ահաբեկչության դեմ պայքարի մասին օրենքի համաձայն։ Այս օրենքի համաձայն՝ առանց մեղադրանք առաջադրելու նախնական կալանքի ժամկետը կարող է հասնել 28 օրվա։ Ադամսը մի գիշեր անց է կացրել հողամասում՝ նախկինում ասելով․

37-ամյա Ջին ՄաքՔոնվիլը՝ այրին և 10 երեխաների մայրը, առևանգվել է Բելֆաստում գտնվող իր բնակարանից, այնուհետև գնդակահարվել ԻՀԲ-ի անդամների կողմից՝ բրիտանացի զինվորականների տեղեկատու լինելու կեղծ մեղադրանքի պատճառով։ Նրա մարմինը հայտնաբերվել է միայն 2003 թվականին Իռլանդիայի արևելքում գտնվող Լաուտ կոմսության լողափում։

Հյուսիսային Իռլանդիայի կառավարության ղեկավարի տեղակալ և «Շինն Ֆեյն» կուսակցության անդամ Մարտին Մաքգինեսը ձերբակալությունն անվանել է նահանգում ոստիկանական վերահսկողության մութ կողմ՝ ասելով, որ դա առաջիկա ընտրությունների արդյունքի վրա ազդելու միտումնավոր փորձ է՝ արձագանքելով Ադամսի՝ որպես Հյուսիսային Իռլանդիայում հակամարտության կարգավորման գործընթացում «ամենանշանակալի քաղաքական գործչի» մասին․

«Շինն Ֆեյն» կուսակցության փոխնախագահ Մերի Լու Մակդոնալդը նշել է, որ «որոշման ընդունման ժամանակը քաղաքական դրդապատճառներ ունի և ուղղված է Ջերի Ադամսի և «Շինն Ֆեյն»-ի իմիջին վնասելուն», հիշեցնելով, որ նա բազմիցս հայտարարել է այդ գործին իր չմասնակցելու մասին։

Հյուսիսային Իռլանդիայի վարչապետ Փիթ Ռոբինսոնը նույնպես մեկնաբանել է ձերբակալությունը․

Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Դևիդ Քեմերոնը, պատասխանելով Մերի Լու Մաքդոնալդի մեղադրանքներին, ասել է․

Հյուսիսային Իռլանդիայի արդարադատության նախարար Դևիդ Ֆորդը նշել է, որ ձերբակալությունը «քաղաքական դրդապատճառներ չի ունեցել։ Ոստիկանությունը նպատակ է դրել միայն ծառայել հասարակության շահերին և նրա պաշտպանությանը»։ Ադամսը կալանքի տակ մնացել է երկրորդ օրը, և միաժամանակ Բելֆաստում տեղի է ունեցել ցույց՝ ի պաշտպանություն նրա։ Ավելի ուշ՝ երեք օր անազատության մեջ մնալուց հետո, տեղեկություններ են հայտնվել, որ Ադամսը ազատ կարձակվի առանց մեղադրանքների առաջադրման։

Մայիսի 4-ին Ջերի Ադամսը հինգ օր հարցաքննությունից հետո առանց մեղադրանքի ազատ է արձակվել կալանքից։ Հյուսիսային Իռլանդիայի ոստիկանության պաշտոնական հայտարարության մեջ ասվում է, որ «1972 թվականին 37-ամյա Ջին Մակքոնվայլի սպանության կապակցությամբ ձերբակալված 65-ամյա տղամարդ ազատ է արձակվել կալանքից», և որ Ադամսի հարցաքննությունների նյութերը կուղարկվեն պետական մեղադրողին, որը «համապատասխան դատավարական որոշում կկայացնի»՝ առաջնորդվելով գործի դատական հեռանկարներով և մեղսագրվող հանցագործության հասարակական վտանգով։ Ոստիկանական բաժանմունքի դարպասների մոտ հանրահավաք է կազմակերպվել Ադամսի ազատագրման հակառակորդների՝ յունիոնիստների դեմ։ Ազատ արձակվելուց հետո մամուլի ասուլիսում Ադամսը ևս մեկ անգամ հայտարարել է, որ անմեղ է սպանության մեջ․

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Биография Адамса на официальном сайте партии «Шинн Фейн»
* «Терроризм?». Русский перевод отрывка из книги Джерри Адамса «Одиннадцатая камера»
* Джерри Адамс. Республиканизм и социализм (из книги «Политика ирландской свободы»)
* Джерри Адамс: террорист или архитектор мирного процесса? 

Կատեգորիա:Ամառային երիտասարդական վիքիճամբարի հոդվածներ
Կատեգորիա:Իռլանդական ազգայնականություն
Կատեգորիա:Իռլանդացի ազգայնականներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի գրողներ
Կատեգորիա:Իռլանդիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստներ