Մարգարեթ Շթեյֆ

**Մարգարեթ Շթեյֆ** (հուլիսի 24, 1847 - մայիսի 9, 1909) գերմանացի դերձակուհի, որը 1880 թվականին հիմնադրեց «Շթեյֆ» ըկներությունը, և որը զբաղվում էր փափուկ խաղալիքների արտադրությամբ:

Ծնված լինելով Վյուրտեմբերգի թագավորության Գինեն քաղաքում, Մարգարեթը մանկուց հիվանդացել է պոլիոմիելիտով, որի հետևանքով նրա երկու ոտքերը կաթվածահար են եղել, իսկ աջ ձեռքում ցավեր են եղել։ Դերձակուհու մասնագիտություն ձեռք բերելուց հետո նա կարողացել է բավարար գումար հավաքել կարի մեքենա գնելու համար՝ մարդկանց սովորեցնելով ցիտեր նվագել։ Նա սկսել է հագուստ կարել և ի վերջո 1877 թվականին բացել է իր սեփական խանութը։ Մոտավորապես այս ժամանակ Մարգարետեն հանդիպել է խաղալիք փղի կարի նախշերի, ինչպես նաև մկների և նապաստակների նախշերի։ Օգտագործելով կտոր և գառան բուրդ, Մարգարեթը այս խաղալիքներից շատերը պատրաստեց որպես նվեր ընկերների համար, իսկ ավելի ուշ սկսեց վաճառել մի քանիսը: Հայտնի դառնալով՝ արտադրության մասշտաբները կայուն աճեցին, ինչպես նաև խաղալիքների բազմազանությունը: 1902 թվականին ընկերությունը սկսեց արտադրել շարժական հոդերով խաղալիք արջուկ՝ հիմնվելով նրա զարմիկի՝ Ռիչարդ Շթեյֆի նախագծի վրա։ Միացյալ Նահանգներում տարածվելով՝ այն մականունը ստացավ ԱՄՆ այն ժամանակվա նախագահ Թեոդոր Ռուզվելտի անունով՝ դառնալով առաջին «արջուկ-թեդի»():

## Մանկություն
Մարգարեթը շինարար Ֆրիդրիխ Շթեյֆի և նրա կնոջ՝ Մարիա Մարգարեթի դուստրն էր։ Տասնութ ամսականում Մարգարեթը բարձր ջերմություն ունեցավ, որի պատճառով նրա ոտքերը կաթվածահար էին եղել, իսկ աջ ձեռքը դժվար էր բարձրացնել: Երեք տարի անց բժիշկները վերջապես նրա մոտ պոլիոմիելիտ ախտորոշեցին: Նրա ծնողները շատ էին ցանկանում, որ նա ապրի լիարժեք կյանքով և բազմաթիվ բժշկական բուժումներ էին փնտրում, որոնք քիչ հաջողությամբ էին ընդունվում։ Մանկության տարիներին նրան դպրոց էին տանում քույրերը և թաղամասի մյուս երեխաները՝ փոքրիկ ձեռքով քարշ տվող սայլակով։ Հետագա հիշողություններում նա հիշում է. «Բոլոր երեխաները հավաքվում էին իմ շուրջը, և ես խաղեր էի կազմակերպում, որոնցում ես ուշադրության կենտրոնում էի։ Սակայն մեծ երեխաները հաճախ փախչում էին, և հետո ես մնում էի փոքրիկներին խնամելով»:

Մարգարեթը մանկության տարիներին կանոնավոր կերպով դպրոց է հաճախել և, չնայած աջ ձեռքի ցավին, հաճախել է տիկին Շելինգի մոտ ասեղնագործության դասընթացների, որտեղ 17 տարեկանում ավարտել է դերձակի իր ուսուցումը։ Նա երբեմն աշխատում էր քույրերի հետ, որոնք կանանց դերձակի արհեստանոց էին բացել:

Մարգարեթը նաև հմուտ ցիտեր նվագող դարձավ՝ ուրիշներին սովորեցնելով նվագել՝ որոշակի գումար վաստակելու համար։ Նրա խնայողությունները թույլ տվեցին նրան գնել կարի մեքենա, որը Գինեն քաղաքում առաջինն էր, և սա հանգեցրեց եկամուտ ստանալու ևս մեկ հնարավորության։

## Ձեռնարկատիրություն
1877 թվականին Մարգարեթը բացեց կտորի խանութ և սկսեց պատրաստել կտորից կիսաշրջազգեստներ, որոնք նոր էին դարձել նորաձև Շտուտգարտում գտնվող Քրիստիան Զիգլեի ընկերության համար։ Շուտով նա կարողացավ վարձել մարդկանց իր համար աշխատելու, և դա դարձավ ծաղկող բիզնես։ Մարգարեթը մեկնաբանեց. «Այդ ժամանակ ես հանդիպեցի խաղալիք փղի նախշի։ Այս խաղալիքի համար իդեալական նյութը կտորն էր, իսկ լցոնը կլիներ լավագույն գառան բրդից։ Այժմ ես կարող էի դրանք պատրաստել որպես նվերներ ընտանիքի երեխաների համար, և ես փորձարկեցի տարբեր չափերի նախշեր»։ 1879 թվականին ամերիկյան «The Delineator» ամսագիրը հրապարակեց կտորե մկան, նապաստակի, փղի և այլ կենդանիների նախշեր։ Այնուհետև գերմանական «Modenwelt» ամսագիրը վերարտադրեց այդ նախշերը։ Մարգարեթը պատրաստեց այս խաղալիքներից շատերը և նվիրեց դրանք ընկերներին, իսկ 1880 թվականին նա սկսեց վաճառել դրանք փոքր քանակությամբ։ Հաջորդ տարիներին նա ընդլայնեց իր փոքրիկ կտորե կենդանիների տեսականին՝ հիմնվելով ամսագրերի նախշերի վրա, բայց փոքր փոփոխություններ կատարելով օգտագործված կտորի և աքսեսուարների մեջ։

1892 թվականին Մարգարեթի փոքրիկ ընկերությունը դիմեց արտոնագրի համար՝ «կենդանիներ և այլ ֆիգուրներ պատրաստելու համար, որոնք կարող են ծառայել որպես խաղալիքներ»։ Արտոնագրի համարը DRP 66996 էր, սակայն այն հետագայում հետ վերցվեց, երբ այն վիճարկվեց մեկ այլ գերմանական խաղալիք արտադրողի կողմից։ Մարգարեթի եղբայր Ֆրիցը հասկացավ, որ կա հնարավորություն վաճառելու այս խաղալիք կենդանիների մեծ քանակություն, և նա մի քանի նմուշներ տարավ Հայդենհայմի շուկա՝ ստանալով բազմաթիվ պատվերներ։ Արտադրությունն ու շրջանառությունը տարեցտարի աճում էին, ինչպես նաև առաջարկվող խաղալիքների բազմազանությունը։ Խաղալիքների ներսում մետաղական շրջանակների մշակման հետ մեկտեղ ավելացան նաև քաշվող և հեծյալ խաղալիքներ։ 1889 թվականին ընկերությունը տեղափոխվեց ավելի մեծ շենք, որտեղ կար անկյունային խանութ, որտեղ խաղալիքներն ու գործվածքը կարող էին ցուցադրվել վաճառքի համար։ Հաջորդը տպագրվեց կատալոգ, որտեղ հաճախորդները կարող էին պատվիրել, և բիզնեսը աճեց։

1897 թվականին Մարգարեթի ստեղծագործող զարմիկը՝ Ռիչարդը, միացավ ընկերությանը։ Նախկինում նա սովորել էր Գերմանիայի Շտուտգարտ քաղաքի Kunstgewerbeschule-ում (Արվեստի և արհեստների ակադեմիա)։ Նրա ուրվագծերը հիմք հանդիսացան Շթեյֆի բազմաթիվ տարբեր խաղալիքների համար։

## Առաջին արջուկ
Մարգարեթը ինքնուրույն էր պատրաստում նոր խաղալիքների բոլոր նմուշները, որպեսզի կարողանար բացահայտել արտադրության ընթացքում առաջացող ցանկացած խնդիր: 1897-1899 թվականներին Steiff ընկերությունը նախագծում և պատրաստում էր «պարող արջուկ» խաղալիքներ: Ծանոթ արջուկի փոխարեն, դրանք կանգնած կերպարներ էին՝ ձեռքներին փայտիկներ և քթերին օղակներ ամրացված, որոնք ընդօրինակում էին իրական պարող արջերին, որոնք այդ ժամանակ քաղաքից քաղաք էին ճանապարհորդում՝ զվարճանք ապահովելու համար, կամ անիվների վրա քարշ տվող արջերին:

1902 թվականին Ռիչարդը նախագծեց «Արջուկ 55 PB»-ն՝ շարժական հոդերով առաջին փափուկ խաղալիքը, որը պետք է դառնար աշխարհի առաջին արջուկը։

1903 թվականին Նյու Յորքի ցուցասրահ էր ուղարկվել խաղալիքների մեծ խմբաքանակ, սակայն այնտեղ ցուցադրված փափուկ խաղալիք արջուկների նկատմամբ մեծ հետաքրքրություն չկար։ 1903 թվականի մարտին Ռիչարդը Լայպցիգում գարնանային տոնավաճառ տարավ փափուկ խաղալիք արջուկներ, որտեղ դրանք գրավեցին մի ամերիկացի գնորդի ուշադրությունը, որը պատվիրեց 3000 արջուկ։ Այդ ժամանակվանից ի վեր «Արջուկ 55 PB»-ն դարձավ բեսթսելլեր Միացյալ Նահանգներում՝ նշանակալի նվաճում Շվաբական Ալբերտների փոքր գերմանական բիզնեսի համար։ 55 PB-ի նման փափուկ արջուկները հայտնի դարձան որպես «թեդի արջուկներ»՝ անվանակոչվելով Ամերիկայի նախագահ Թեոդոր «Թեդի» Ռուզվելտի անունով։

Մինչև 1907 թվականը արտադրվել է մեկ միլիոն արջուկ։

## Ժառանգություն
Մարգարեթը դարձավ գերմանական կանանց ձեռներեցության կարևոր դեմք։ Ծագումով Գերմանիայի հարավային մի փոքրիկ քաղաքից և ողջ կյանքի ընթացքում ապրելով ֆիզիկական հաշմանդամությամբ՝ նա հիմնադրեց և զարգացրեց մի բիզնես, որը շարունակում է ճանաչվել ամբողջ աշխարհում։ Գերմանացի ձեռներեցների մասին գրականության մեջ նա նշվում է որպես կանանց ձեռներեցության և նորարարության կուռք՝ իր բիզնեսը ընդլայնելով Գերմանիայի սահմաններից այն կողմ։

«Շթեյֆ»-ը դարձավ արջուկների և այլ փափուկ խաղալիքների ամենահայտնի և պահանջված ապրանքանիշերից մեկը։ 1910 թվականին «Շթեյֆ»-ը շահեց Գրան պրի մրցանակը Բելգիայում՝ Բրյուսելի միջազգային ցուցահանդեսում։ «Շթեյֆ»-ը շարունակում է մնալ աշխարհի ամենահայտնի փափուկ խաղալիքների արտադրողներից մեկը։ «Շթեյֆ»-ի վինտաժային խաղալիքները դարձել են արժեքավոր հավաքածուներ, իսկ աճուրդները պարբերաբար հայտնվում են լուրերում գների ուշադրության կենտրոնում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի ծնունդներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գործարարներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դիզայներներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կանայք
Կատեգորիա:Հաշմանդամություն ունեցող անձինք