open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Devil’s food cake

**Devil’s food cake**, հայտնի ամերիկյան շոկոլադե տորթ։ Ինչ-որ չափ այն համարվում է ամերիկյան Հրեշտակի քացր տորթի ճիշտ հակառակը։

Տորթը հայտնի է նաև *կարմիր թավշյա տորթ*, *red devil’s cake*, *Waldorf Astoria cake*, *demon cake*, *devil’s delight cake*, *satan cake*, *mahogany cake*, *oxblood cake* և *$100 cake* անվանումներով։

Ի տարբերություն շոկոլադե այլ տորթերի, պատրաստման համար անհրաժեշտ է օգտագործել մեծ քանակով կերակրի սոդա (ինչը բարձրացնում է այն) և կակաոյի համադրությամբ ստեղծում է կարմիր ծառի խորը գույն և մի քանի հավկիթ։ Բաղադրության մեջ մտնում են նաև կարագ, ալյուր, երբեմն նաև սերուցք կամ մածուն։ Պատրաստման տարբերվող եղանակից է նաև շոկոլադի հալեցման և կաթի օգտագործման մեթոդից հրաժարվելը, որին փոխարինում է շոկոլադե ջնարակը և տաք ջուրը։
Այս բաղադրատոմսը հայտնվել է 1902 թվականին Սառա Ռոռեռի «Mrs. Rorer’s New Cook Book» գրքում։ 1913 թվականից այս բաղադրադրատոմսը տպագրվում էր Ամերիկայի մի շարք խոհարարական գրքերում։

1940-ական թվականներին քաղաքային լեգենդ էր ստեղծվել այն մասին, թե տեղի ռեստորններից մեկի այցելուն, պատվիրելով այս տորթը, հարյուր դոլարի հաշիվ էր ստացել։ Այս ամենից հետո տորթը մեծ ճանաչում ստացավ և տարածվեց։ Այստեղից էլ եկավ թխվածքի ևս մեկ անուն՝ *$100 cake*։

1950 թվականին ստացած մեկ այլ հայտնի՝*Waldorf Astoria cake* անվանումը, առաջացավ այն տարբերակից, որ տորթը համարվում է Նյու Յորքյան «Waldorf Astoria» ռեստորանի սեփական արտադրանքը։ Չնայած հիմնավորումների բացակայությանը, ռեստորանը համառորեն պնդում է իր տեսանկյունը։

Տորթի գույնը ապահովելու նպատակով օգտագործվում էր ամառանտ տեսակի գունանյութ՝ E123, մինչև 1970 թվականը, որից հետո սանիտարական ստուգումներ անցկացնելուց հետո, դրա մեջ հայտնաբերվեցին քաղցկեղածին նյութեր և տորթի պահանջարկը կտրուկ նվազեց։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Devil’s food cake Britannica հանրագիտարանում

Շոկոլադե կեքս 

Կատեգորիա:Ամերիկյան աղանդեր
Կատեգորիա:Տորթեր
Կատալոնացիներ

**Կատալոնացիներ** (), ազգ, որը հիմնականում բնակվում է Իսպանիայի ինքնավար մարզ Կատալոնիայում։ Հիմնական կիրառվող լեզուն կատալաներենն է, օգտագործվում է նաև իսպաներեն, ֆրանսերեն, իտալերեն լեզուները։ Կատալաներենը որպես պաշտոնական լեզու կիրառվում է միայն Անդորրայում։ Կատալոնացիների մեծ մասը կաթոլիկության հետևորդ են։

Կատալոնիան զարգացած արդյունաբերական պրովինցիա է։ Մայրաքաղաքը Բարսելոնան, որը Իսպանիայի ամենախոշոր նավահանգիստն է։ Քաղաքը հարուստ է ճարտարապետական և պատմական նշանակություն ունեցող բազում կոթողներով, վանքերով և պալատներով։ Կատալոնիան աշխարհին է տվել այնպիսի հայտնի մարդկանց, ինչպիսիք են հայտնի ճարտարապետ Անտոնիո Գաուդին։ Նրա կերտած Սագրադա Ֆամիլիան այսօր հանդիսանում է ամբողջ Իսպանիայի խորհրդանիշը։ Ոչ պակաս հայտնի է նաև էքստրավագանտ նկարիչ- սյուրռեալիստ Սալվադոր Դալին։

## Տարածման շրջանները և բնակչությունը
250px|մինի|Կատալախոսները ԱՄՆ-ում

Յուրաքանչյուր 10 կատալոնացուց 9-ը բնակվում է Իսպանիայում, հատկապես Կատալոնիայում, ինչպես նաև Վալենսիայում, Մուրսիայում, Արագոնում, Բալեարյան կղզիներում և այլն։ Բացի Իսպանիայից, կատալոնացիները ապրում են նաև Անդորրայում, որտեղ կազմում են երկրի ընդհանուր բնակչության 61%-ը (1990 թ.) Ֆրանսիայում, հատկապես Արևելյան Պիրենեյներ դեպարտամենտում, որը համարվում է պատմական Կատալոնիայի մաս, Լատինական Ամերիկայի մի շարք երկրներում՝ Արգենտինայում, Մեքսիկայում, Չիլիում, Բրազիլիայում, Ուրուգվայում, Վենեսուելայում, Կոլումբիայում, Կուբայում, Եվրոպայի մի շարք երկրներում՝ Գերմանիայում, Շվեյցարիայում, Բելգիայում, Իտալիայում, ինչպես նաև ԱՄՆ-ում, Ալժիրում և այլն։

### Բնակության պայմանները
Կատալոնացիները դարեր շարունակ համարվում են ուրբանիզացված ազգ, սակայն կատալոնացիների մեծ մասը բնակվում են գյուղական համայնքներում։ Գյուղական համայնքներում ապրում են ինչպես խուտորներում, այնպես էլ գյուղական բնակարաններում։ Տիպիկ կատալոնական գյուղական տունը երկհարկանի քարե տուն է նախասրահով, իսկ օրինակ Վալենսիայում՝ միհարկանի կավե կամ եղեգից պատրաստված տներ են։ 
### Ազգային տարազ
մինի|left|180пкс|Տղամարդու կատալոնական տարազ

Կատալոնական ազգային տարազը ավելի լավ է պահպանվել, իսկ նրա որոշ դետալներ դարձել ազգային ինքնության խորհրդանիշներ։Այսպես օրինակ տղամարդկանց կատալոնական հատուկ տարազ՝ բարրենտինան(), տղամարդկանց երկար, կարմիր *ֆայշա* գոտի () և կանացի *ռէտ* ժանյակները ()։

Տարբեր վայրերում բնակվող կատալոնցիների ազգային տարազները միմյանցից խիստ տարբերվում են։

Կատալոնացի և տղամարդիկ, և կանայք հաճախ իրենց կրծքին կրել են թաշկինակ։ Կատալոնական ազգային կոշիկը էսպադրիլի սանդալներն են օրոճից։

## Գրականություն
* «Աշխարհի ազգեր» տեղեկատու, Մ. — 1982:
* Տ. Բ. Ալիսովա, Տ. Ա. Ռեպինա, Մ. Ա. Թարիվերդիևա Ռոմանական լեզվաբանության ներածություն Մ. — 1987:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Լինել կատալոնացի։ Կատալոնիայի ազգային առանձնահատկությունները  // Частный Корреспондент
* Ոչ իսպանական պրովինցիա // Вокруг Света ամսագիր
* Каталонская культура на сайте Жанаралитата (правительства) Каталонии , ,  
* Каталонская национальная одежда Северной Каталонии 
* Каталонские народные танцы  

Կատեգորիա:Իսպանիայի ազգեր
Կատեգորիա:Կատալոնիա
Կատեգորիա:Ռոմանական ազգեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի ազգեր
Արտուշ Թամրազյան

**Արտուշ Արամի Թամրազյան** (1947, փետրվարի 6, Հաղարծին), հայ երկրաֆիզիկոս։ Երկրաբանական գիտությունների դոկտոր (2002)։

## Կենսագրություն
1970 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1970 թվականից եղել է ՀՀ ԳԱԱ Երկրաֆիզիկայի և ինժեներային սեյսմաբանության ինստիտուտի ինժեներ, կրտսեր գիտաշխատող, ավագ գիտաշխատող, 1990-1996 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱԱ Երկրաֆիզիկայի և ինժեներային սեյսմաբանության ինստիտուտի գիտական քարտուղար, 1996 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ Երկրաֆիզիկայի և ինժեներային սեյսմաբանության ինստիտուտի գիտական հարցերի գծով փոխտնօրեն։

Ղեկավարում է ՀՀ ԳԱԱ Երկրաֆիզիկայի և ինժեներային սեյսմաբանության ինստիտուտի Երկրաֆիզիկայի բաժինը, որը զբաղվում է հանրապետության համար հրատապ էներգետիկ ռեսուրսների, հանրապետության հանքարդյունաբերության համար հեռանկարային տարածքների որոնման և հետախուզման հարցերի խնդիրներով։

Աշխատանքները վերաբերում են միջուկային երկրաֆիզիկայի մեթոդների տեսական և մեթոդական հարցերի մշակմանը։

## Երկեր
* Рентгенорадиометрический метод опробования гетерогенных руд, Ереван, 1986.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երկրաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 6 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երկրաբանական գիտությունների դոկտորներ
Ազիլոնե Ամպաձա

**Ազիլոնե Ամպաձա** (), համայնք Ֆրանսիայում, Կորսիկա մարզի Հարավային Կորսիկայի գավառում։ Մտնում է Տարավո Օրնանո կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Այաչչո շրջանը։

Համայնքի INSEE կոդ՝ 2A026։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 138 մարդ։

## Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 77 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 50-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 27-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 64,9 %, 1999 թվականին եղել է՝ 50,0 %)։ 50 աշխատունակ բնակիչներից 45-ը աշխատում էին (29 տղամարդ և 16 կին), անաշխատանք էին 5-ը (2 տղամարդ և 3 կին)։ 27 անգործունակ մարդկանցից 4-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 11-ը թոշակառու, 12-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով։

2008 թվականին կոմունայում հաշվվել են 60 հարկատու տնտեսություններ, որտեղ ապրել է 124 մարդ։ Միջին եկամուտը մեկ մարդու հաշվով կազմել է 12 568 եվրո։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ազիլոնե Ամպաձայի վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ալատա (Հարավային Կորսիկա)

**Ալատա** (), համայնք Ֆրանսիայում, Կորսիկա մարզի Հարավային Կորսիկայի գավառում։ Մտնում է Այաչչո 7 կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Այաչչո շրջանը։

Համայնքի INSEE կոդ՝ 2A006։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 2958 մարդ։

## Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 2133 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 1514-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 619-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 71,0 %, 1999 թվականին եղել է՝ 65,7 %)։ 1514 աշխատունակ բնակիչներից 1335-ը աշխատում էին (731 տղամարդ և 604 կին), անաշխատանք էին 179-ը (76 տղամարդ և 103 կին)։ 619 անգործունակ մարդկանցից 199-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 180-ը թոշակառու, 240-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալատայի վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Սալվատորե Սիրիգու

**Սալվատորե Սիրիգու** (իտալ.՝ Salvatore Sirigu, ), իտալացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ։ Հանդես է գալիս «ՊՍԺ»-ում և Իտալիայի հավաքականում։

## Ակումբային կարիերա
### «Պալերմո»
2005 թվականին Սիրիգուն պայմանագիր է կնքել «Պալերմոյի» մանկապատանեկան թիմի հետ։ 2006 թվականի նոյեմբերի 8-ին Սիրիգուն իր դեբյուտն է նշել թիմի առաջին կազմում՝ «Սամպդորիայի» դեմ խաղում։ Նոյեմբերի 23-ին Սալվատորեն իր դեբյուտն է նշել ՈՒԵՖԱ գավաթի խաղարկությունում՝ «Ֆեներբահչեի» դեմ խաղում, բաց թողնելով իր առաջին 3 գոլերը առաջին թիմի կազմում. «Ֆեներբահչեն» այդ խաղում հաղթել է 3:0 հաշվով։

2007 թվականի հուլիսին Սիրիգուն վարձավճարով տեղափոխվել է Սերիա C1-ում հանդեոս եկող «Կրոմենեզե»։ Թիմի կազմում մասնակցել է 19 խաղի բաց թոնելով 22 գնդակ։ Նա թիմի օգնել է տեղափոխվել Սերիա B:

2008/09 մրցաշրջանում Սիրիգուն վարձավճարով հանդես է եկել «Անկոնայում»։ Թիմի կազմում մասնակցել է 15 խաղի և բաց է թողել 24 գոլ։

2009 թվականին Սալվատորեն «Պալերմոյում» դարձավ թիմի հիմնական դարպասապը, պայքարից դուրս թողնելով Ռուբինյոյին։ Նա Սերիա A-ում իր դեբյուտը նշել է «Լացիոյի» դեմ խաղում, որն ավարտվել է 1:1 հաշվով։ Այդ հանդիպումից հետո Սիրիգուն ստացավ թիմի առաջին համարը, և երկարաձգեց թիմի հետ իր գործող պայմանագիրը մինչև 2015 թվականը։

Մրցաշրջանի ավարտից հետո Սիրիգուն ճանաչվել է մրցաշրջանի լավագույն նորեկը։

### «Պարի Սեն-Ժերմեն»
2011 թվականի հուլիսի 28-ին Սիրիգուն 4-ամյա պայմանագիր է կնքել «Պարի Սեն-Ժերմենի» հետ։ Տրանսֆերը արժեցել է 4 միլիոն եվրո։

2013 թվականի հունվարի 27-ին Սիրիգուն ընդհատեց Բերնարդ Լամայի «չոր» հանդիպումների ռեկորդը (697 րոպե)։ 2014 թվականի օգոստոսի 2-ին «*Գուինգամպ*ի» դեմ կայացած 32-րդ րոպեին Սիրիգուն հետ է մղել Մուստաֆա Յատաբերեի իրացրած 11 մետրանոց հարվածը։ 2014 թվականի սեպտեմբերի 10-ին Սիրիգուն երկարաձգել է իր պայմանագիրը մինչև 2018 թվականը։

## Միջազգային կարիերա
2010 թվականի փետրվարի 28-ին Սիրիգուն առաջին անգամ հրավիրվել է հավաքական՝ Կամերունի հավաքականի դեմ խաղին մասնակցելու համար։ Նա ամբողջ խաղին մնացել է պահեստայինների նստարանին։

Առաջին հանդիպումը ազգային հավաքականի կազմում նշել է 2010 թվականի օգոստոսի 10-ին՝ Կոտ դ'Իվուար դեմ խաղում։

## Վիճակագրություն
### Ակումբային վիճակագրություն

### Միջազգային վիճակագրություն

## Ձեռքբերումներ
### «ՊՍԺ»
* Ֆրանսիայի չեմպիոն - 2013, 2014, 2015
* Ֆրանսիայի գավաթակիր - 2015
* Ֆրանսիայի լիգայի գավաթակիր - 2014, 2015
* Ֆրանսիայի սուպերգավաթակիր - 2013, 2014

### Իտալիայի հավաքական
* Եվրոպայի փոխչեմպիոն - 2012
* Կոնֆեդերացիայի գավաթի բրոնզե մեդալակիր - 2013

### Անձնական
* Լիգա 1-ի լավագույն դարպասապահ - 2013, 2014

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պրոֆիլը figc.it կյաքույմ 
* Պրոֆիլը gazzetta.it կայքում
* Վիճակագրությունը football.it կայքում
 

Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2012-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պալերմոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պարի Սեն-Ժերմենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:Ֆիորենտինայի ֆուտբոլիստներ
Դոնտեն

**Դոնտեն ** (), համայնք Ֆրանսիայում, Պիկարդիա մարզի Էնա գավառում։ Մտնում է Էսոն սյուր Մարն կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Շատոն Տիրերի շրջանը։

Համայնքի INSEE կոդ՝ 02268։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2011 թվականին կազմում էր 673 մարդ։

## Տնտեսություն
2011 թվականի տվյալներով 430 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 339-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 91-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 78,8 %, 1999 թվականին եղել է՝ 74,4 %)։ 339 աշխատունակ բնակիչներից 371 -ը աշխատում էին (167 տղամարդ և 150 կին), անաշխատանք էին 22-ը (9 տղամարդ և 13 կին)։ 91 անգործունակ մարդկանցից 33-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 30-ը թոշակառու, 28-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Արտաքին հղումներ
* Национальный институт статистики — Донтен 

Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Դյուիզել

**Դյուիզել ** (), համայնք Ֆրանսիայում, Պիկարդիա մարզի Էնա գավառում։ Մտնում է Ֆեր ան Տարդենուա կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Սուասոն շրջանը։

Համայնքի INSEE կոդ՝ 02263։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2011 թվականին կազմում էր 115 մարդ։

## Տնտեսություն
2011 թվականի տվյալներով 74 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 69-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 9-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 87,8 %, 1999 թվականին եղել է՝ 67,2 %)։ 65 աշխատունակ բնակիչներից 53-ը աշխատում էին (31 տղամարդ և 22 կին), անաշխատանք էին 12 -ը (6 տղամարդ և 6 կին)։ 9 անգործունակ մարդկանցից 2-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 3-ը թոշակառու, 4-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Արտաքին հղումներ
* Национальный институт статистики — Дюизель 

Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ալբիտրեչա

**Ալբիտրեչա** (), համայնք Ֆրանսիայում, Կորսիկա մարզի Հարավային Կորսիկայի գավառում։ Մտնում է Տարավո Օրնանո կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Այաչչո շրջանը։

Համայնքի INSEE կոդ՝ 2A008։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 1454 մարդ։

## Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 838 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 560-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 278-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 66,8 %, 1999 թվականին եղել է՝ 61,6 %)։ 560 աշխատունակ բնակիչներից 514-ը աշխատում էին (271 տղամարդ և 243 կին), անաշխատանք էին 46-ը (19 տղամարդ և 27 կին)։ 278 անգործունակ մարդկանցից 56-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 128-ը թոշակառու, 94-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով։

2008 թվականին կոմունայում հաշվվել են 505 հարկատու տնտեսություններ, որտեղ ապրել է 1128 մարդ։ Միջին եկամուտը մեկ մարդու հաշվով կազմել է 22 119 եվրո։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալբիտրեչայի վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ափիեթո

**Ափիեթո** (), համայնք Ֆրանսիայում, Կորսիկա մարզի Հարավային Կորսիկայի գավառում։ Մտնում է Այաչչո շրջանի Այաչչո 7 կանտոնի կազմի մեջ։  

Համայնքի INSEE կոդ՝ 2A017։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 1378 մարդ։

## Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 900 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 612-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 288-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 68,0 %, 1999 թվականին եղել է՝ 64,1 %)։ 612 աշխատունակ բնակիչներից 556-ը աշխատում էին (300 տղամարդ և 256 կին), անաշխատանք էին 56-ը (29 տղամարդ և 27 կին)։ 288 անգործունակ մարդկանցից 79-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 93-ը թոշակառու, 116-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ափիեթոյի վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Սենտ Անդրե դը Լիդոն

**Սենտ Անդրե դը Լիդոն** (), համայնք Ֆրանսիայում, Պուատու Շարանտա մարզի Ծովափնյա Շարանտի գավառում։ Մտնում է Սենտ շրջանի Ժեմոզակ կանտոնի կազմի մեջ։

Համայնքի INSEE կոդ՝ 17310։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 962 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ. Սենտ Անդրե դը Լիդոն 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ալտաժեն

**Ալտաժեն** (), համայնք Ֆրանսիայում, Կորսիկա մարզի Հարավային Կորսիկայի գավառում։ Մտնում է Տալանո Սկոպամենե կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Սարտեն շրջանը։

Համայնքի INSEE կոդ՝ 2A011։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 51 մարդ։

## Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 34 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 23-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 11-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 67,6 %, 1999 թվականին եղել է՝ 45,0 %)։ 23 աշխատունակ բնակիչներից 19-ը աշխատում էին (11 տղամարդ և 8 կին), անաշխատանք էին 4-ը (1 տղամարդ և 3 կին)։ 11 անգործունակ մարդկանցից 2-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 6-ը թոշակառու, 3-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալտաժենի վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Դերվիշ

thumb|270px|<center>Պարող դերվիշները Ստամբուլում
**Դերվիշ** ( — *derviš* — աղքատ, պաուպերիզմ) նույնն է, թե «կալանդար» կամ «կալենդեր» — իսլամական հոգևորականի համակերպ, ասկետա, Սուֆիզմ հետևորդ։ Սուֆիստական- հոգևորական- դերվիշի նախընտրելի անվանում է — **ատան** ( — հայր)։

## Դերվիշների տեսակները
Դերվիշները լինում են թափառող և կացարաններում ապրողներ(«Խանակա»)՝ շեյխի ենթակայության տակ, որոնք համարվում են համայնքի կարգի պահապաններ։ Կացարաններում ապրող դերվիշները հաճախ զբաղվում են շրջմոլիկությամբ՝ սնվելով ողորմության արդյունքում ստացած միջոցների հաշվին։ Սակայն նրանք հաճախակի վերադառնում էին միացյալ աղոթքների համար։

Միջին Ասիայի մի շարք քաղաքներում (օրինակ. Բուխարա, Սամարղանդ և այլն) դերվիշների գոյությունը պահպանելու համար քաղաքային իշխանությունները պետական սեփականություն հանդիսացող միջոցների և մասնավոր նվիրատվությունների հաշվին բացեցին խանականեր։

Դերվիշներին բնորոշ գիծ է մասնավոր սեփականության բացակայությունը։ Դերվիշը չի կարող ասել այնպիսի բառեր, ինչպիսիք են, «*իմ կոշիկը*» կամ էլ «*իմ ինչ- որ բանը*» ։ Նա չի կարող ունենալ որևէ սեփական իր, քանի որ ամեն ինչ պատկանում է Ալլահին։ Եթե անգամ դերվիշը ինչ- որ բանի տեր է դարձել, ապա նա պետք է դա կիսվի ուրիշի հետ։ Եթե դերվիշը չի ապրել աղքատության մեջ, ապա դա նշանակում է, որ նա մինչ այդ ապրել է ճիշտ, հյուրընկալ է եղել, ամեն ինչ կիսել է իր մերձավորների և հավատակիցների հետ։

Շատ հաճախ դերվիշներին դասում հոգևորականների շարքին, սակայն դա վիճելի է, քանի որ նմանությունը զուտ արտաքին է։ Դերվիշները, ի տարբերություն իսլամական հոգևորականների կարող էին ամուսնանալ, ունենալ սեփական տուն, ինչպես նաև ապրել իրենց կյանքով.

## Պատկերասրահ


պատկեր:Wassilij Wassiljewitsch Wereschtschagin 001.jpg
պատկեր:Gérôme - Whirling Dervishes.jpg
պատկեր:Mevlevi-Derwisch.jpg
պատկեր:Turkey.Konya053.jpg
պատկեր:Whirling Dervishes.jpg
պատկեր:Whirling Dervishes, Konya, Turkey, RMO.jpg
պատկեր:Amedeo Preziosi - Turks.jpg
պատկեր:Mevlevi dervishes 1887.jpg



## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Սուֆիզմ
Յուրի Հակոբյան

**Յուրի Հակոբյան** (1953, փետրվարի 5, Ադրբեջան, Սումգայիթ - 1992, նոյեմբերի 1, գյուղ Առաջաձոր, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն), հայ ազատամարտիկ։

## Կենսագրություն
Յուրի Հակոբյանը ծնվել է 1953 թվականի փետրվարի 5-ին, Ադրբեջանի Սումգայիթ քաղաքում։

Ավարտել է միջնակարգ դպրոցը։

Ծառայել է Խորհրդային Հայաստանում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է որպես էլեկտրամոնտյոր։ Սումգայիթի ջարդերից հետո ընտանիքի հետ բնակություն է հաստատել Ստեփանակերտում։

Արցախյան ազատամարտի ակտիվ գործիչներից էր։ Նրա նախաձեռնությամբ ստեղծվել է «Վրեժ» ջոկատը, որտեղ ընդգրկվել են Սումգայիթի փախստականները։

Յուրին մասնակցել է նաև Ասկերանի շրջանի գյուղերի պաշտպանական մարտերին։

Յուրի Հակոբյանը մահացել է 1992 թվականի նոյեմբերի 1-ին, Արցախի Մարտակերտի շրջանի Առաջաձոր գյուղում։ Թաղված է Ստեփանակերտի Արմենավան գերեզմանոցում

## Մրցանակներ
* Արցախի Հանրապետության «Արիության համար» մեդալի դափնեկիր (Հայաստան, հետմահու)։

## Մատենագրություն
* Արցախյան ազատամարտում զոհվածների թանգարան 

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:1953 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 5 ծնունդներ
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 1 մահեր
Կատեգորիա:Սումգայիթ քաղաքում ծնվածներ‎
Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Մարգարիտն ու փրփուրը (նկար)

**Մարգարիտն ու ալիքը** (, կոչվում է նաև «**Ալիքն ու մարգարիտը**»), ֆրանսիացի նկարիչ Պոլ Բոդրիի 1862 թվականին ստեղծած կտավը
:

## Պատմություն
Կտավը ստեղծվել է 1862 թվականին և համարվում է Բոդրիի այդ շրջանի առավել հայտնի գործերից։ 1863 թվականին Ֆրանսիայի կայսրուհի Եվգենին այն ձեռք է բերել 20 հազար ֆրանկով, որը նրա երկրորդ արժեքավոր ձեռքբերումն է եղել։ 1904 թվականից կտավը համալրում է Մադրիդի Պրադոյի թանգարանի հավաքածուն։

## Նկարագրություն
Նկարում պատկերված մերկ կին՝ պառկած ժայռոտ ծովեզրին, գլուխը դեպի ուսը շրջած, հայացքը դեպի դիտողին։ Հետևի պլանում ծովի ալիքներն են։

## Քննադատների գնահատական
Նկարը մեծ հետաքրքրության է արժանացել ժամանակակիցների կողմից։ Իր տեխնիկական և բացառիկ որակի համար արժանացել է քննադատների դրվատանքին։

Ամերիկացի նկարիչ, գրող Կենոն Քոքսը կտավն անվանել է «19-րդ դարի ամենակատարյալ մերկ պատկեր»։ Քոքսն առանձնացնում է նկարի որոշ առանձնահատկություններ, որոնք նա նկարագրում է որպես «գրավիչ կեցվածք». «կլորավուն, նրբագեղ մարմին», «փոսիկներով ուսեր», «նուրբ գծերի ըմբոշխնում», «գունային գրավչություն», «նուրբ մակերեսի կատարելություն»։ Ըստ նրա այս ամենը կտավին դարձնում են իրական գլուխգործոց։

Արվեստի պատմաբան Բեյլի Վան Հուքը կտավը բնորոշում է որպես մերկ ստեղծագործության նմուշներից մեկը, որտեղ կինը ծուլորեն պառկած է դիտողին հաճույք պատճառելու համար, ինչն արվեստաբանը համարում է այլասերում։

Ֆրանսիացի քննադատ Ժյուլ Անտուանը կտավը նկարագրել է որպես «ֆարիզյան modiste», ով այս վայրի վայրում պառկած սպասում է մոլորյալ միլիոնատիրոջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կտավը Պրադո թանգարանի կայքում 

Կատեգորիա:1862 նկարներ
Կատեգորիա:Մերկ կանանց պատկերով նկարներ
Կատեգորիա:Պոլ Բոդենի նկարներ
Կատեգորիա:Պրադո թանգարանի նկարներ
JBIG

**JBIG** առանց կորստի պատկերի խտացման ստանդարտ է, առաջարկված Բինարական պատկերների խտացման խմբի մասնագետների(Joint Bi-level Image Experts Group) կողմից և ստանդարտացված Ստանդարտացման միջազգային կազմակերպության ISO/IEC կողմից՝ որպես ստանդարտ No 11544 և ITU-T T.82 երաշխավորմամբ։ Ավելի ուշ ընդունվել է ավելի նոր ստանդարտով JBIG2 բինարական պատկերների խտացման համար (միայն երկու ցանկացած գույն՝ սև ու սպիտակ, մոխրագույն և կանաչ, կարմիր ու կապույտ և այլն)։ JBIG-ը հայտնի է նաև որպես **JBIG1**: Այն առաջին հերթին մշակվել է ֆակսիմալ պատկերների խտացման համար, բայց կարող է նաև բավականին արդյունավետ օգտագործվել այլ դասի պատկերների համար։ Հիմնականում JBIG-ը ցույց է տալիս մոտավորապես 20-50 % լավագույն աստիճանի խտացում համեմատած ավելի հասարակ և վաղ ստեղծված Fax Group 4 ստանդարտի հետ. որոշ դեպքերում առավելությունը հասնում է մի քանի անգամի։

JBIG-ը օգտագործում է հանրահաշվական խտացման տարբերակը՝ արտոնագրված IBM-ի կողմից և հայտնի որպես Q-coder: Այն հիմնված է յուրաքանչյուր բիթի՝ նախկին բիթերը և պատկերների տողերը հիմք ընդունած հավանականության գնահատականի վրա։ Ալգորիթմը մշակված է պատկերը տողերով, իրենց ներկայանալու հերթականությամբ խտացնելու համար։ Ինչպես նաև, JBIG-ը պահպանում է պրոգրեսիվ հաղորդում (աստիճանաբար պատկերի «հայտնվելը» ընդունիչի վրա ֆայլի ստացման չափով) խտացման աստիճանի ոչ մեծ նվազմամբ (5 %-ի կարգի)։

## Արտաքին հղումներ
* JBIG-KIT — ազատ և բաց C JBIG էնկոդերի և դեկոդերի իրագործում
* Ցուցակ JBIG ռեսուրսների 

Կատեգորիա:Գրաֆիկական ֆորմատներ
Սեն Ֆելի (Ծովափնյա Շարանտի գավառ)

**Սեն Ֆելի** (), համայնք Ֆրանսիայում՝ Պուատու-Շարանտ երկրամասի Ծովափնյա Շարանտի գավառի Սեն Ժան դ՛Անժելի շրջանում։ Մտնում է Լուլե կանտոնի կազմի մեջ։

Համայնքի INSEE կոդ՝ 17327։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 310 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ․ Սեն Ֆելի 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Նատաշա Բեդինգֆիլդ

**Նատաշա Բեդինգֆիլդ** (, ), բրիտանացի փոփ երգչուհի, «Գրեմմի» մրցանակի թեկնածու։

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ
* *[[Unwritten]]* (2004, սեպտեմբերի 6)
* *[[N.B.]]* (2007, ապրիլի 30), հրատարակվել է ԱՄՆ-ում և Կանադայում *Pocketful Of Sunshine* անվանմամբ (2008, հունվարի 22)
* *[[Strip Me]]* (2010, դեկտեմբերի 7), հրատարակվել է Եվրոպայում *Strip Me Away* անվանմամբ (2011, մայիսի 13)

### Սինգլներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Natasha Bedingfield на Hazzen
* 
* 

Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երգահաններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երգիչներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երգչուհիներ
Վյոյի լա Պոտրի

**Վյոյի լա Պոտրի** (), Ֆրանսիայում գտնվող համայնք, որը մտնում է Պիկարդիա երկրամասի և Էնա գավառի կազմի մեջ։ Համայնքը մտնում է նաև Էսոմ սյուր Մարն կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանն է հանդիսանում Շատո Տերին։

Համայնքի INSEE ծածկագիրն է 02792։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմել է 138 մարդ։ 

## Տնտեսություն
2010 թվականին 84 մարդկանցից (15—64 տարեկան) 69-ը եղել են առավել ակտիվ տնտեսվարողներ, 15-ը եղել են համեմատաբար ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 82,1 %, 1999 թվականին եղել է 69,0 %)։ 69 ակտիվ քաղաքացիներից 65-ը աշխատել են տարբեր ձեռնարկություններում (36 տղամարդ և 29 կին), անաշխատունակների թիվը կազմել է 4 մարդ (3 տղամարդ և 1 կին)։ 15 ոչ ակտիվ մարդկանցից 5-ը եղել են կամ աշակերտ կամ էլ ուսանող, 3-ը եղել է թոշակառու, 7-ը եղել են ոչ ակտիվ այլ պատճառներով։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Աղբյուրներ
* Վյոյի լա Պոտրի ազգային համալսարի վիճակագրությունը 

## Ծանոթագրություններ
Գանդելյու

**Գանդելյու** (), Ֆրանսիայում գտնվող համայնք, որը մտնում է Պիկարդիա երկրամասի և Էնա գավառի կազմի մեջ։ Համայնքը մտնում է նաև Վիլե Կոտրե կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանն է հանդիսանում Շատո Տերին։

Համայնքի INSEE ծածկագիրն է 02339։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմել է 679 մարդ։

## Տնտեսություն
2010 թվականին 457 մարդկանցից (15—64 տարեկան) 353-ը եղել են առավել ակտիվ տնտեսվարողներ, 104-ը եղել են համեմատաբար ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 77,2 %, 1999 թվականին եղել է 74,4 %)։ 353 ակտիվ քաղաքացիներից 315-ը աշխատել են տարբեր ձեռնարկություններում (179 տղամարդ և 136 կին), անաշխատունակների թիվը կազմել է 38 մարդ (17 տղամարդ և 21 կին)։ 104 ոչ ակտիվ մարդկանցից 35-ը եղել են կամ աշակերտ կամ էլ ուսանող, 39-ը եղել են թոշակառու, 30-ը եղել են ոչ ակտիվ այլ պատճառներով։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Աղբյուրներ
* Գանդելյու ազգային համալսարի վիճակագրությունը 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Մեխանիկական ժամացույց

right|thumb|250px|Ձեռքի մեխանիկական ժամացույցի բալանսային մեխանիզմ
**Մեխանիկական ժամացույց**, ժամացույցների տեսակ, որոնք օգտագործում են էներգիայի կշռաքարային կամ զսպանակային աղբյուրը։ Որպես տատանողական համակարգ կիրառվում է ճոճանակավոր կամ բալանսային կարգավորիչը։ Վարպետները, ովքեր արտադրում կամ վերանորոգում են ժամացույցները, կոչվում են ժամագործներ։ Արվեստում մեխանիկական ժամացույցը համարվում է ժամանակի խորհրդանիշ։

Մեխանիկական ժամացույցները ընթացքի ճշգրտությամբ զիջում են էլեկտրոնային և կվարցային ժամացույցներին։ Այդ պատճառով ներկայումս մեխանիկական ժամացույցները անփոխարինելի գործիքից վերածվում են հեղինակության խորհրդանիշի։Ամենաճշգրիտ մեխանիկական ժամացույցը պատրաստվել է 1955 թ. Կոպենհագենի քաղաքապետարանի համար։ Ժամացույցի սխալը 300 տարում կարող է կազմել ընդամենը 0,5 վայրկյան։

## Պատմություն
Առաջին մեխանիկական ժամացույցի նախատիպը կարելի է համարել Անտիկիթերայի սարքը, որը հնագետների կողմից հայտնաբերվել է 20-րդ դարի սկզբին խորտակված անթիկ առևտրային նավի բեկորների թվում և թվագրվում է մ.թ.ա. 2-րդ դարին։

Անկերային մեխանիզմով առաջին մեխանիկական ժամացույցները արտադրվել են չինական Թան դինաստիայի ժամանակներում մ.թ. 725 թվականին Ի Սին և Լյան Լինցզան վարպետների կողմից։ Չինաստանից ժամացույցի արտադրման գաղտնիքը, հավանաբար, հայտնվել է արաբների մոտ։

Առաջին ճոճանակային ժամացույցները հայտնագործվել են Գերմանիայում մոտ 1000 թվականին աբբատ Գերբերտի՝ ապագա պապ Սիլվեստեր II-ի կողմից, սակայն լայն տարածում չեն ստացել։ Առաջին աշտարակի ժամացույցները Արևմտյան Եվրոպայում կառուցվել են 1288 թվականին Վեսթմինսթերում անգլիացի վարպետների կողմից։

Ներկա դրությամբ Եվրոպայի ամենահին աշտարակի ժամացույցները գտնվում են Գրոդնոյում, Բելառուսում։ Դրանք աշխատող վիճակում են գտնվում ավելի քան 500 տարի անընդմեջ։

## Մեխանիկական ժամացույցների կառուցվածքը
Մեխանիկական ժամացույցները բաղկացած են մի քանի հիմնական մասերից՝
* Էներգիայի աղբյուր՝ լարված զսպանակը կամ բարձրացված կշռաքարը։ 
* Ձգանի մեխանիզմ՝ սարք, որը շարունակական պտտվող շարժումը փոխակերպում է տատանվող կամ վերադարձվող առաջընթաց շարժմանը։ Ձգանի մեխանիզմը որոշում է ժամացույցի ընթացքի ճշգրտությունը։ 
* Տատանողական համակարգ՝ ճոճանակ կամ կարգավորիչ լծակ (հավասարակշռություն)։ 
* Ոլորում մեխանիզմ և սլաքները տեղափոխող մեխանիզմ։ 
* Ժանանվակային համակարգ, որը միացնում է զսպանակը և ձգանի մեխանիզմը՝ անգրենաժ։ 
* Ժամացույցի թվահարթակը սլաքներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ժամացույցներ
Դամար

**Դամար** (), համայնք Ֆրանսիայում, Պիկարդիա մարզի Էնա գավառում։ Մտնում է Վիլե Կոտրե կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Շատո Տերրի շրջանը։

Համայնքի INSEE կոդ՝ 022258։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2011 թվականին կազմում էր 416 մարդ։

## Տնտեսություն
2011 թվականի տվյալներով 258 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 186-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 72-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 72,1%, 1999 թվականին եղել է՝ 75,8 %)։ 186 աշխատունակ բնակիչներից 169-ը աշխատում էին (98 տղամարդ և 71 կին), անաշխատանք էին 17-ը (8 տղամարդ և 9 կին)։ 72 անգործունակ մարդկանցից 15-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 32-ը թոշակառու, 25-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Արտաքին հղումներ
* Դամարի վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 

Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Լասարո Գալդիանո

**Լասարո Գալդիանո** (, ), իսպանացի ֆինանսիստ, լրագրող, հրատարակիչ, հավաքորդ, ով մինչև կյանքի վերջն ունեցել է Իսպանիայում ամենամեծ և ամենակարևոր արվեստի հավաքածուն։ 1940 թվականին 19-րդ դարի Իսպանիայի պատմության մեջ նա համարվել է մշակույթի ամենամեծ հովանավորներից։ Մահվան պահին նրա հավաքածուում ընդգրկված է եղել 12,600 նմուշ։

## Կենսագրություն
Լասարոն ծնվել է Նավառա ինքնավար համայնքի Բեյրե քաղաքում։ Սևիլյայում և Մադրիդում ուսանել է իրավունք և փիլիսոփայություն։ 1883 թվականին պաշտոն է զբաղեցրել Բարսելոնայում տեղակայված Իսպանիայի բանկում, սակայն արվեստի և լրագրության հանդեպ նրա ձիրքը նրան ուղղորդեց այլ ուղղությամբ։ Լինելով Էմիլյա Պարդո Բասանի ընկերը՝ նա հնարավորություն է ունեցել ծանոթանալու իր ժամանակների իսպանացի մտավորականներին։ 1889 թվականին Մարսելինո Մենենդես ի Պելայոի և այլ իսպանացի առաջատար քննադատների հետ նա հիմնել է *España Moderna* («Ժամանակակից Իսպանիա») գրախոսականը, որին հաջորդել է *Revista Internacional* («Միջազգային ամսագիր»), որն անդրադարձել է իսպանացի, ֆրանսիացի, անգլիացի ու գերմանացի հեղինակների։

1903 թվականին նա ամուսնացել է հմայիչ արգենտինուհի Պաուլա Ֆլորիդոյի հետ (մահացել է 1931 թվականին), ով եղել է ամուսնու համախոհը և նրա խոշոր ձեռքբերումների խորհրդատուն։ Ամուսնուն ուղեկցել է նրա դեպի Եվրոպա, Աֆրիկա, Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկաներ արվեստի նոր գործեր ձեռք բերելու նպատակով կատարված հաճախակի այցելությունների ժամանակ։

Լասարոն եղել է Ateneo de Madrid մասնավոր մշակութային հաստատության անդամ և Մադրիդի Պրադո թանգարանի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ։ 1921 թվականին նա ընտրվել է Արվեստի պատմության միջազգային կոնգրեսի նախագահ։ Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ նա գտնվել է աքսորում, սկզբում Փարիզում, այնուհետև Նյու Յորքում, որտեղ էլ նա շարունակում է հավաքել արվեստի գործեր։ Կոնֆլիկտի հանգուցալուծումից հետո նա վերադառնում է Մադրիդ։

## Լասարո Գալդիանոյի թանգարան

Մինչև Լասարոյի մահը Մադրիդի Կալե Սեռանո փողոցում գտնվող նրա առանձնատունը եղել է նրա հավաքածուների թանգարանը։ Լասարոյի ամուսնության տարում՝ 1903 թվականին նեո-ռենեսանս ոճով կառուցված շենքը բաց է հանրության առջև և ներառում է Հիերոնիմոս Բոսխի, Դիեգո Վելասկեսի, Ֆրանցիսկո Գոյայի, Էլ Գրեկոյի և Ֆրանսիսկո Սուրբարանի ստեղծագործություններից։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Cook, Walter W. S. "Jose Lázaro y Galdiano (1862-1947)". *College Art Journal*, Volume 7, No. 4, Summer 1948. 326-330
* Hilton, Ronald. "". *Hispania*, Volume 23, No. 4, December 1940. 319-325

## Արտաքին հղումներ
* Լասարո Գալդիանո հիմնադրամի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Իսպանացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Իսպանացի հավաքորդներ
Կատեգորիա:Իսպանացի ֆինանսիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքական գործիչներ
Մարաքեշ

**Մարաքեշ** (*Մարաքիշ*, ), Մարոկկոյի 4 կայսերական քաղաքներից մեկը, իր մեծությամբ 4-րդ քաղաքը Մարոկկոյում՝ Ռաբաթից, Ֆեսից և Կասաբլանկայից հետո։ Գտնվում է Մարոկկոյի արևմտյան մասում՝ Ատլասի լեռների ստորոտին։

«Մարոկկո» տեղանվանումը Մարաքեշ անվան իսպանական փոխառությունն է ()։ Անցյալում Մարոկկոն արևելքում առավել հայտնի էր Մարաքեշ անունով և մինչ այսօր երկիրը կոչվում է այդպես Իրանում, Տաջիկստանում՝ (Մարոկաշ), Ադրբեջանում՝ (Mərakeş), Ուզբեկստանում՝ (Marokash)։

## Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է մոտավորապես 1060 թ-ին Աբու Բաքր իբն Ումարի կողմից, ով Ալ-Մորավիների դինաստիայից էր։ Մարաքեշը մեկ դար շարունակ եղել է Ալ-Մորավիների պետության մայրաքաղաքը։ Մարաքեշի ոսկե դարը եղել է Յաղուբ ալ Մանսուրի կառավարման օրոք (1184—1199), ով կառուցել է Կուտուբիա և Էլ Մանսուրիա մզկիթները։ Կուտուբիա մզկիթի 70- մետրանոց մինարեթը այսօր էլ համարվում է Մարաքեշի խորհրդանիշը

1269 թ-ին Մարաքեշին տիրացան Մարինիդները, ովքեր մայրաքաղաքը Մարաքեշից տեղափոխեցին Ֆես։ 16-րդ դարում Սաադիթները Մարաքեշին վերադարձրեցին մայրաքաղաքային ֆունկցիաները։ Քաղաքում պահպանվել են Էլ Բադի քաղաքի ավերակները և Սաադիթների դամբարանը։ Մինչ 1956-ը քաղաքը եղել է Մարոկկոյի ֆրանսիական պրոտեկտորատի կազմում։ Քաղաքի փաստացի ղեկավարումը եղել է Ալ Գլաուի ֆեոդալական ընտանիքի ձեռքում, որի ներկայացուցիչներից մեկը՝ Թամի ալ Գլաուին կազմակերպել է 1953 թ-ին սուլթան Մուհամմեդ V-ի տապալումը։

Իր ամբողջ պատմության ընթացքում Մարաքեշը միշտ մրցակցել է հյուսիսում գտնվող Ֆեսի հետ՝ երկրի մայրաքաղաք դառնալու հանգամանքով։ Անգամ ժամանակներ են եղել, երբ երկիրը բաժանվել է երկու մասի՝ ունենալով առանձին մայրաքաղաքներ՝ Ֆես և Մարաքեշ։ Ռաբաթի ընտրությունը, որպես նոր մայրաքաղաք, ամենաօպտիմալ լուծումն էր՝ քաղաքների միջև եղած վեճը լուծելու համար։

## Կլիմա




## Քույր քաղաքներ
Մարաքեշի քույր քաղաքներն են

## Պատկերասրահ

Image:MoroccoMarrakech Koutoubia mosqueFromGarden1.jpg|Կուտուբիա մզկիթը, որը կառուցվել է իսպանացի գերիկենրի կողմից 
Image:Maroc Marrakech Menara Luc Viatour.JPG|Մենարա հայտնի այգին
պատկեր:MoroccoMarrakech souq.jpg|Խանութ Մարաքեշում
File:Marrakesh I.jpg|Մարաքեշի ժամանակակից թաղամասերից
File:Marrakesh II.jpg|Մեդինայի փողոցը Մարաքեշում
File:Marrakesh III.jpg|Մարաքեշի մեդինայի պատերը 
File:Morocco street food.jpg|Ջեմա ալ Ֆնա հրապարակում
File:Morocco arc.jpg|Մարաքեշ
File:Street in morocco.jpg|Մարաքեշ
File:Place morocco.jpg|Կուտուբիա մզկիթը
File:House morocco.jpg|հին սինագոգա
File:Street view morocco.jpg|փողոց Մարաքեշում



## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մարոկկոյի խորհրդարան

Կատեգորիա:1062 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մարոկկոյի քաղաքներ
Կատեգորիա:Նախկին մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Մարոկկոյում
Ատլիտ

**Ատլիտ** (), քաղաք Իսրայելում, տեղակայված է Միջերկրական ծովի ափին, Հայֆա քաղաքից 14 կմ հարավ։ Բնակչությունը՝ ։

## Բնակչություն
Բնակչությունը ըստ 2008 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալների կազմել է 5000 մարդ։

## Պատմություն
Առաջին անգամ այստեղ բնակություն են հաստատել Մ.թ.ա. 8-րդ դարում։ Այստեղ գտնվում էր փյունիկացիների քաղաք-նավահանգիստներից մեկը, որը գոյատևել էր մինչև մ.թ.ա. 6-րդ դարը։

Խաչակիրների արշավանքների ժամանակ այստեղ կառուցվել է «Դե Ստրուա» բերդը։ Ավելի ուշ՝ 1217-1218 թվականներին, այստեղ Շատո դե Պեկերինի խաչակիրները կառուցեցին նոր՝ ավելի մեծ բերդ։ 1250 թվականին Լուի IX Սրբի կինը Սուրբ Երկրում մնալու ժամանակ այդ բերդում որդի է ունենում։

Քաղաքը հիմնադրվել է 1903 թվականին, որպես գյուղատնտեսական բնակավայր։ Անվանումը գալիս է Ատլիտ քաղաքի անվանումից։
left|thumb|200px|Բարաք ճամբարում
Բրիտանական մանդատի թվականներին քաղաքի մոտ կար կալանավորների, ինչպես նաև «ապօրինի ներգաղթյալների» համար նախատեսված ճամբար։ Քաղաքում կար նաև բանտ։ 1945 թվականին Պալմախում կազմակերպվեց կալանավորների փախուստը։ Պալմախի ազատ արձակված բանտարկյալներին զինյալները նախ մեքենաներով տարան, հետո նրանց հետ բարձրացան Կարմել լեռը, որտեղ բանտարկյալները թաքնվում էին Յագուրի կիբուցների բնակիչների տներում, ինչպես նաև Բեյթ Օրենում։ Այս իրադարձության հիշատակաի համար բանաստեղծ Յորամ Տախարլևը և կոմպոզիտոր Լևի Շաարը գրել են «ՍՋրհորից ստվեր և ջուր» երգը ():

Ներկայումս նախկին ճամբարի տարածքում գտնվում է «Ալիա Բեթ»-ի թանգարանը։

## Տեսարժան վայրեր
thumb|Բերդի ավերակները
Քաղաքի բերդը կառուցվել է խաչակիրների կողմից։ Գտնվում է Հայֆա քաղաքից 16 կմ հարավ, թերակղզու վրա, Միջերկրական ծովից ակնառու հեռավորության վրա։ Այսօրվա դրությամբ, այդ տարածքը համարվում է ռազմական գոտի, այցելուները կարող են դիտարկել այն միայն հեռվից։

## Արգելավայրեր
Բնակավայրից հյուսիս-արևելք կա երեք արգելավայր.
* «Խոֆ-Ատլիտ»
* «Յամմիտ-Ատլիտ»
* «Մացար-Ատլիտ»

## Քույր քաղաքներ
*  Նարդո, Իտալիա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բարի գալուստ Ատլիտ
* Survey of Western Palestine, Map 5: IAA,

Կատեգորիա:1904 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսրայելի քաղաքներ
Սեսիլ դքսուհի

**Սեսիլ դքսուհի** (), Ֆիլիպ I-ի և Բերթրադա դը Մոնֆորի դուստր։ Նրա կենսագրության մասին տեղեկություններ կան Վիլհելմ Տյուրոսցու։

Նրա առաջին ամուսնությունը տեղի է ունեցել այն ժամանակ, երբ Անտիոքի դուքս Բոհեմունդ I-ն այցելել է Ֆրանսիա՝ Ալեքսիոս I Կոմնենոսի դատի պաշտպանության համար։ Նա նավարկել է Անտիոքից 1106 թվականին և դարձել Տարսոնի և Մամեստիայի իշխանուհի (Կիլիկյան Հայաստան), Սեսիլը առաջին անգամ ամուսնացել է Գալիլեայի արքայազն, Անտիոքի խնամակալ Թանկրեդի հետ, ով 111 թվականին դարձել է Անտիոքի արքայազն։

Մինչ մահանալը (1112) Թանկրեդը համոզում է Տրիպոլիի կոմս Պոնսին ամուսնանալ Սեսիլի հետ։ Ռյուգենի ամրությունները նրան հասնում են որպես օժիտ։ Նրանք ամուսնացել են 1112 թվականին։ 1133 թվականին ամրոցը պաշարվել է Իմադ ալ-Դին Զանգիի կողմից։ Սեսիլը դիմում է իր եղբորը՝ Երուսաղեմի արքային և ամրոցի պաշարումը դադարեցվում է, սակայն 1137 թվականին երկրորդ անգամ այն չի հաջողվում փրկել։ Սեսիլին հաջորդել է իր որդին, Տրիպոլիի կոմս Ռայմունդ II-ը։

## Երեխաներ
* Ռայմունդ
* Ֆիլիպ
* Ագնես, Ռայմունդ II-ի կինը, Մարգաթի լխավորողը

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Reis da dinastia capetiana de França
* Carta de Cecília de França destinada ao público. 
* Cécile de France

Կատեգորիա:Անտիոքի դքսուհիներ
Կատեգորիա:Թագավորների դուստրեր
Բառական հակադրություն

**Բառական հակադրություն** (, ,  «հակառակ» +  «դիրքորոշում» մասնիկներից), բանադարձում, որը հանդիպում է գրավոր և բանավոր խոսքում կա՛մ որպես նախդիր, որ հակադրվում է մյուսներին կամ իմաստապես շրջում ավելի շուտ կիրառվածները, կա՛մ երբ երկու հակադիրներն օգտագործվում են միաժամանակ հակադրության տպավորություն ստեղծելու համար։

Բառական հակադրությունը կարող է սահմանվել նաև այս կերպ. «Խոսքի պատկերավորման միջոց, որը քերականորեն հավասարակշռված կառույցի մեջ ներառում է կարծես թե իրարամերժ մտքեր, բառեր, բառակապակցություններ կամ նախադասություններ։ Արտահայտելու զուգահեռականությունը ծառայում է ընդգծելու մտքերի հակադրությունը»։

Բառական հակադրությունը միշտ պետք է պարունակի կրկնակի իմաստ, որպեսզի երկու միտք դրսևորվի մեկ արտահայտության մեջ։ Մտքերը կարող են կառուցվածքային տեսանկյունից լինել հակադիր, սակայն նրանք պետք է լիեն գործնականորեն հակադիր, երբ երկու մտքերը համեմատվում են շեշտելու նպատակով։

Ըստ Արիստոտելի, բառական հակադրության կիրառումը լսարանի համար ավելի ըմբռնելի է դարձնում տեսակետը, որ փորձում է բանախոսը հաստատել իր փաստարկների միջոցով։ Այլ կերպ ասած, երկու իրադրությունների կամ մտքերի համեմատությունը ավելի է հեշտացնում ճիշտ ընտրություն կատարելը։ Արիստոտելը նշում է, որ բառական հակադրությունը նման է հռետորության սիլլոգիզմին երկու վերջաբաններ մեկ պնդման մեջ ներկայացնելու պատճառով։

Երբեմն բառական հակադրությունը խոսքում օգտագործվելու դեպքում շփոթում են հեգնանքի կամ հակաբանության հետ։ Դրանք հաճախ շփոթում են մեկը մյուսի հետ լսարանի համար հակառակ իմաստի տպավորությունը ստեղծելու պատճառով։ Բառական հակադրությունը գործ ունի երկու զուգահեռ մտքերի հետ, մինչդեռ հեգնանքի դեպքում, երբ օգտագործվում է որպես գրական հնարք, բառերը ենթադրում են հակառակ իմաստը ուղղակիորեն տոնի և բառերի ընտրության միջոցով։

Ասածն ավելի պատկերավոր դարձնելու համար դիտարկենք հեգնանքի հետևյալ օրինակը. «Ձեռքս կտրեցի կպչուն սպեղանու տուփով»։ Այս օրինակում բառական հակադրություն չկա, որովհետև այն չի ներկայացնում երկու զուգահեռ մտքեր, այլ տալիս է մտածելու տեղիք հակառակ գաղափարի մասին տոնի միջոցով։

## Տես նաև
* Հեգնանք
* Հականիշ
* Այլաբերություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեզվի պատկերավորման միջոցներ
Կատեգորիա:Հռետորություն
Կատեգորիա:Ոճաբանություն
Երիտասարդ Այվենհոն

**«Երիտասարդ Այվենհոն»** (), կինոֆիլմ, որը նկարահանվել է Վալտեր Սքոթի «Այվենհո» վեպի հիման վրա, որը գրվել է 1819 թվականին։

Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 1999 թվականի հունվարի 31-ին։

## Սյուժե
Այս պատմությունը պատահել է Այվենհոյի հետ պատանեկան տարիքում, որը ապագայում պետք էր դառնար խիզախ և հանրաճանաչ ասպետ։ Երիտասարդ և քաջ Այվենհոն իր իմաստուն ուսուցչից դեռ նոր էր սովորում պատերազմի նրբությունները։ Ուսուցիչը երիտասարդ տղայի մեջ տեսնում էր հմտություններ և կարողություններ։ Մինչդեռ իր երկրում տիրում էր երկպառակություն սաքսոնների և նորմանների միջև։ Վերջինս գրավել էր Այվենհոյի հոր երկիրը և նա շատ էր ցանկանում ետ բերել այն։

## Դերերում
* Քրիստեն Հոլդեն-Ռիդ - *Այվենհո*
* Քիչ Սթեյսի - *Պեմբրուկ*
* Մարգո Կիդդեր - *լեդի Մարգարիտա*
* Նիկ Մանկուզո - *Դը-Բուրժե*
* Ռեյչեր Բլանչարդ - *Ռովենա*
* Մարեկ Վասուտ - * [[Ռիչարդ I Առյուծասիրտ]]*
* Յան Ֆալկոներ - *[[Հովհան Անհողին]]*

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1999 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական վեպերի էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Կանադական արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կանադական պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կանադական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կանադական անգլերեն ֆիլմեր
Սիբիլ Հեթումյան

**Սիբիլ Հեթումյան** (), Կիլիկիայի հայկական թագավորության արքայադուստր։ Հեթում Ա թագավորի և Զապել թագուհու դուստրն է։

## Կենսագրություն
1254 թվականին ամուսնացել է Անտիոքի դուքս և Տրիպոլիի կոմս Բոհեմունդ VI-ի հետ։ Ամուսնու մահից հետո որպես որդու խնամակալ ղեկավարել է Տրիպոլիի կոմսությունը։ Նա ընդդիմադիր էր Կիպրոսի արքա Հուգո III արքայի իշխանությանը։ Բոհեմունդ VII-ի մահից հետո՝ 1287 թվականին, Տրիպոլիի ազնվականները Սիբիլին առաջարկում ղեկավարել երկիրը։ Ավելի ուշ նա վերադառնում է հայրենի Կիլիկիա՝ իր եղբոր, արդեն թագավոր դարձած Լևոն Գ-ի մոտ, որտեղ և մահացել է 1290 թվականին։

## Ընտանիք
Ամուսին։ Բոհեմունդ VI

Երեխաներ։
* Իզաբել (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են)
* Բոհեմունդ VII (1261 — 1287)
:կ. - Մարգարիտա դը Բրիենն
* Լյուսի (? — մոտավոր. 1299)
:կ. - Նարժո դը Տուսի
* Մարի (մահացել է 1280)
:կ. - Նիկոլաս Սենտ Օմեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտիոքի դքսուհիներ
Կատեգորիա:Տրիպոլիի կոմսուհիներ
Լիդիա Գիմոյան

**Լիդիա Գրիգորի Գիմոյան** (, Դոնեցկ), հայ բժիշկ, նյարդախտաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (2004), պրոֆեսոր։

Պրոֆեսոր, էլեկտրաէներգետիկ Գրիգոր Գիմոյանի դուստրը։

## Կենսագրություն
Լիդիա Գիմոյանը ծնվել է Դոնեցկում՝ պրոֆեսոր Գրիգոր Գիմոյանի ընտանիքում։ 1971 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ Վերապատրաստվել է Մոսկվայի Բուրդենկոյի անվան նյարդավիրաբուժության ինստիտուտում, դոկտորական վերապատրաստում անցել է Կիևի գերոնտոլոգիայի ինստիտուտում։

1985-2000 թվականներին եղել է Երևանի 2-րդ բուժմիավորման նյարդաբանության բաժանմունքի վարիչ,
2000-2005 թվականներին՝ ԵՊԲՀ նյարդաբանության ամբիոնի ընթերակա։ 2005 թվականից՝ նյարդաբանության կենտրոնի գիտական ղեկավարի տեղակալ։

## Մրցանակներ
* ՀՀ առողջապահության նախարարության պատվոգիր

## Աշխատություններ
Աշխատանքները վերաբերում են գլխուղեղի անոթային, նյարդային համակարգի ողնաշարածին հիվանդություններին։

* Գլխուղեղի կաթվածի կանխարգելման, բուժման և հիվանդների վերականգնման ժամանակակից մոտեցումները, ուսումնական ձեռնարկ, ռուսերեն, 2005։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Դոնեցկ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ բժշկուհիներ
Կատեգորիա:Հայ նյարդախտաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Երուսաղեմի արքաների տոհմածառ

[մինի|[Երուսաղեմի թագավորություն|Երուսաղեմի թագավորության դրոշ]]
**Երուսաղեմի արքաների տոհմածառ**, 1099-1291 թվականներին ժամանակակից Իսրայելի, Պաղեստինի, Հորդանանի ու Լիբանանի տարածքում ստեղծված խաչակրաց պետության՝ Երուսաղեմի թագավորության իշխող վերնախավի տոհմածառը՝ ըստ արքայատոհմերի։ Այստեղ ներկայացված են Երուսաղեմի արքաներն ու թագուհիները, ովքեր իշխել են Երուսաղեմ քաղաքի նվաճումից՝ Առաջին խաչակրաց արշավանքից սկսած, մինչև 1291 թվականը՝ թագավորության նոր կենտրոն Աքքա քաղաքի անկումը։

Երուսաղեմի գահին բազմել են հիմնականում ֆրանսիական, հազվադեպ՝ գերմանական ծագում ունեցող ազնվականներ։ Նրանցից վերջինները՝ Լուսինյանները, իշխել են նաև Կիպրոսի թագավորությունում։ Լուսինյանների մայրական կողմի ներկայացուցիչները 1342 թվականից փոխարինել են նաև Հեթումյաններին և բազմել Կիլիկիայի հայկական թագավորության գահին։

## Աղբյուրներ
* 

## Տես նաև
* Բագրատունիների տոհմածառ

Կատեգորիա:Երուսաղեմի արքաներ
Կատեգորիա:Տոհմածառեր
Գիլյոմ (Տրիպոլիի կոմս)

**Գիլյոմ (Գիլյեմ) Ժուրդեն** կամ **Ջորդան** (, , ), Սերդանի, Կոնֆլանայի և Բերգիի կոմս սկսած 1095 թվականից, Տարտուսի կոմս, Տրիպոլի կոմս սկսած 1105 թվականից։

Սերդանի կոմս Գիլյեմ I Ռամոնի և Սանչի Բարսելոնցու որդին։

## Կենսագրություն
Հոր մահից հետո Գիլյոմը ժառանգել է Սերդանի, Կոնֆլանի և Բերգայի կոմսությունները։

1096 թվականին Գիլյոմի մորեղբայրը՝ Ռայմունդ IV-ը, մեկնում է խաչակրաց առաջին արշավանքին մասնակցելու։ Նրա բանակում մեկնում է նաև Գիլյոմը։ Ռայմոնդ IV-ի մահից հետո, օգտվելով իր ավագ որդու՝ Բերտրանի և մյուս որդու՝ Ալֆոնս I-ի բացակայությունից, Գիլյոմը իրեն հռչակում է Տրիպոլիի կոմս։ Կոսմսությունը բաղկացած էր Տարտուս և Ջբեյլ քաղաքներից, իսկ Տրիպոլին դեռ պետք էր հաղթեր և դուրս գար սելջուկների տիրապետությունից։

Մի քանի տարի անց Բերտրան Տուլուզցին հայտնվում է Սուրբ Երկիր, որպեսզի ընդունի հոր ժառանգությունը։ Դատավորի դերը խաղաց թագավոր Բալդուին I-ը, նա առաջարկում էր Տրիպոլի կոմսությունը կիսել երկու հավասար մասի։

Քաղաքի պաշարման ժամանակ, նա վիրավորվում է հակառակորդի հարվածից և շուտով մահանում է։ Բերտրանը դարձավ կոմսության միակ կառավարիչը։
 
Գիլյոմը կին և երեխաներ չի ունեցել։ Իր կատալոնական ամբողջ սեփականությունը ժառանգել է իր փոքր եղբայր Բերնար I-ը։

## Աղբյուրներ
* Guillem Jordan de Cerdanya|accessdate=2013-01-26
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տրիպոլիի կոմսեր
Աշխարհագրական լայնություն

[thumb|[Հասարակածը (կապույտ) երկրագունդը կիսում է երկու մասի և հատում է միջօրեականը (դեղին) 90° անկյան տակ: Այս պատկերի բոլոր հոծ գծերը օրթոդրոմներն են: Կետագծերը՝ զուգահեռականները (նույն լայնություն ունեցող գծերը)]]
thumb|Տարբերությունը գեոդեզիական լայնության (φ) և գեոցենտրիկ լայնության միջև(ψ)
**Աշխարհագրական լայնություն**, աշխարհագրական կոորդինատներից մեկը, որը ցույց է տալիս կետի դիրքը Երկրի մակերևույթի և այլ երկնային մարմինների վրա, ինչպես նաև երկնոլորտում։

Լայնությունն ընդունված է հաշվարկել հասարակածից դեպի հյուսիս։ Այդպիսով, կետերի լայնությունը, որոնք տեղակայված են հյուսիսային կիսագնդում, դրական է, իսկ հարավայինում՝ բացասական։ Հասարակածի ցանկացած կետի լայնությունը հավասար է 0°-ի, հյուսիսային բևեռինը՝ +90&nbsp;°C-ի, հարավային բևեռինը՝ -90&nbsp;°C-ի։ Միևնույն զուգահեռականի բոլոր կետերի լայնությունը միևնույնն է։ Այն լայնությունները, որոնք մոտ են հասարակածին, անվանում են «ցածր», իսկ բևեռներին մոտ գտնվողները՝ «բարձր»։

Լայնությունն Երկրի մակերևույթի վրա կարելի է որոշել տարբեր եղանակներով մի փոքր տարբեր արդյունքներով։
* **Աստղագիտական լայնություն** \phi՝ անկյունն ուղղահայաց գծի (գեոիդին ուղղահայաց) և Երկրի հասարակածի հարթության միջև։ Հավասար է երկրի բևեռի անկյունային բարձրությանը։ Որոշվում է աստղագիտական դիտարկումների օգնությամբ։
* **Գեոդեզիական լայնություն** \phi_s՝ ուղղահայաց գծի անկյունն էլիպսոիդի միջև։ Հաշվարկվում է երկրի մակերևույթին արված չափանիշներին համաձայն։
* **Գեոցենտրիկ լայնություն** \phi_g՝ երկրի էլիպսոիդի կենտրոնից անցնող անկյունը շառավղի և նրա հասարակածի հարթության միջև։ Գեոդեզիական լայնությունից տարբերվում է երկրի էլիպսոիդի գնդոլորտից տարբերվելու պատճառով։

Այդ մեծությունների տարբերությունը մեծ չէ։ Գեոդեզիական և գեոցենտրիկ լայնությունների տարբերությունը \phi_s - \phi_g հասնում է առավելագույնի (մոտ 12') \phi_g = 45^{\circ} պայմաններում։ Հասարակածում և բևեռներում այն հավասար է զրոյի։

Տեղանքի լայնությունը կարելի է որոշել այնպիսի աստղագիտական սարքերի օգնությամբ, ինչպիսիք են սեքստանտը և գնոմոնը, ինչպես նաև կարելի է օգտագործել GPS կամ ԳԼՈՆԱՍ համակարգերը։ Լայնությունից, ինչպես և տարվա եղանակից, կախված է օրվա տևողությունը։

## Տես նաև
* Աշխարհագրական կոորդինատներ
* Աշխարհագրական երկայնություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աշխարհագրական եզրեր
Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Գեոդեզիա
Կատեգորիա:Զուգահեռականներ
Կատեգորիա:Կոորդինատային համակարգեր
Կատեգորիա:Նավագնացություն
Կատեգորիա:Քարտեզագրություն
Մամլուքների սուլթանություն

**Մամլուքների սուլթանություն** ( *սուլթանաթ ալ-մամալիք*), միջնադարյան միապետություն Եգիպտոսում, Սիրիայում և Հիջազում 1250-1517 թվականներին։ Այն որպես պետություն գոյություն է ունեցել Այյուբյան սուլթանության անկումից հետո, մինչև օսմանյան զորքերի ներխուժումը Եգիպտոս (1517 թվական)։ Մամլուքների կառավարման ժամանակաշրջանը բաժանված է երկու մասի․ առաջինը՝ «Բահրի» (1250-1382), երկրորդը՝ «Բուրջի» (1382-1517) մամլուքների շրջան։ Այս անվանումները կապված էին ժամանակի իշխող վարչակարգի անունների հետ։ Ժամանակակից մուսուլման պատմաբաններն այդ երկու շրջաններն անվանում են «թուրքական» և «չերքեզական» ժամանակաշրջաններ՝ մամլուքների մեծամասնության էթնիկ հիմքի վրա հենվելով։

Մամլուքների սուլթանությունը հզորության գագաթնակետին հասավ թուրք կառավարիչների օրոք, որից հետո վրա հասավ երկարատև անկման ժամանակաշրջանը չերքեզների օրոք։ Սուլթանությունը կառավարող խավը կազմված էր մամլուքներից, գերազանցապես կուման-ղպչաղ (Ղրիմ), չերքեզ, աբխազ, օղուզ թուրք և վրացի զինվորներից։ Երբ մամլուքներին գնում էին, նրանք ավելի բարձր դիրք էին զբաղեցնում, քան սովորական ստրուկները, ովքեր իրավունք չունեին զենք կրելու կամ որոշակի հանձնարարություններ կատարելու։ Մամլուքերը համարվում էին իսկական տերեր, որոնց հասարակական դիրքը Եգիպտոսի քաղաքացիներից ավելի բարձր էր։ Չնայած, որ սուլթանությունը վերջի վերջո անկում ապրեց, բայց իր հզորության ժամանակ այն ներկայացնում էր միջնադարյան Եգիպտոսի և Լևանտի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային փառքը։

1517 թվականին սուլթանությունը նվաճվեց օսմանյան բանակի կողմից։ Օսմանյան կայսրության տիրապետության ներքո Եգիպտոսն ստացավ ինքնավարություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիայի պատմական երկրներ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի պատմական երկրներ
Կատեգորիա:Պատմական թյուրքական պետություններ
Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի պատմական պետություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի նախկին պետություններ