Արամյանցի դղյակ

**Արամյանցի դղյակ**, դղյակ-հուշարձան Հայաստանի Հանրապետության Լոռու մարզի Ալավերդի համայնքի Ախթալա քաղաքում։ Կառուցել է հայազգի մեծահարուստ Միքայել Արամյանցը 19-րդ դարի սկզբին: Ընդգրկված է Հայաստանի պետության կողմից պահպանվող հուշարձաններ ցանկում որպես հանրապետական նշանակության հուշարձան: Իր ճարտարապետական ոճով Հայաստանում պահպնված երկու հուշարձան-կառույցներից մեկն է Վանաձոր քաղաքում գտնվող Թաիրովների դղյակի հետ միասին:

## Տեղադրություն
Գտնվում է բնակավայրի բարձրադիր հատվածում՝ ներկայիս Ախթալա քաղաքից դեպի Փոքր Այրում գյուղ տանող ավտոճանապարհի աջ կողմում։ Այն մայրաքաղաք Երևանից հեռու է 187 կմ դեպի հյուսիս, իսկ Ախթալա քաղաքից՝ 5 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք։ 

## Հիմնադրման պատմություն
1800-ական թվականներին Ախթալայում կալվածատերեր էին վրացի Մելիքովների ու Բարաթովների ընտանիքները: Վրացի կալվածատեր Բարաթովն Ախթալայում գտնվող իր տարածքը գրավադրում է Ռուսական կայսրության պետական հողային բանկում: Չկարողանալով մարել բանկին ունեցած պարտքերը՝ նա դիմել է Միքայել Արամյանցին և պարտքով գումար վերցրել: Լինելով խաղամոլ՝ Բարաթովը Արամյանցից վերցրած գումարը վատնում է և չի վճարում բանկային տոկոսները, ինչի պատճառով բանկը աճուրդի է հանում կալվածքը: Իր գումարը չկարցնելու համար Միքայել Արամյանցը վճարում է բանկի տոկոսները և այդպիսով 1898 թվականին գնում 2600 դեսյատին (2840 հա) տարածք, որի փոքր հատվածում շվեյցարական ճարտարապետական ոճով հետագայում կռուցել է իր դղյակը: Նման գործարքի կնքմանը դեմ լինելով՝ Բարաթովը բողոքել է Կովկասի փոխարքա Գրիգորի Գոլիցին, ով փորձել է Արամյանցին պարտադրել կալվածքը վերադարձնել նախկին տիրոջը կամ ավելի շատ գումար վճարել, սակայն մերժում է ստցել: Նույն թվականին Միքայել Արամյանցը Մելիքովից գնել է հողամաս, որտեղ հետագայում հիմնել է այգի:

### Դղյակի կառուցում
մինի|աջից|Արամյանցների Ախթալայի առանձնատունը, նախքան 1917 թ.-ը
Միքայել Արամյանցը Եվրոպայում ճամփորդելիս տեսել է շվեյցարական ոճով կառուցված դղյակներ և հավանել, որից հետո ցանկացել է ինքն էլ ունենալ այդպիսի դղյակ: Իր ցանկությունն իրականություն դարձնելու համար նա թիֆլիսահայ ճարտարապետներից մեկին ուղարկել է Եվրոպա, որպեսզի ուսումնասիրի շվեյցարական դղյակների ճարտարապետությունը և իր համար Ախթալայում կառուցի դղյակ: 

Արամյանցը դղյակի բոլոր սենյակները կահավել է Եվրոպայից բերված կահույքով և ճոխ սպասքով, իսկ շինության շրջակայքում տնկում է գեղազարդ ծառատեսակներ: Կալվածքի կառավարումը հանձնում է իր եղբորորդի Աբրահամ Արամյանցին, ով ամուսնացել էր Գրիգոր ավագ քահանա Մանդակունյանցի դստեր հետ:

1905 թվականին դղյակի հարևանությամբ կառուցվում է թենիսի կորտ, որը ներկայիս Հայաստանի տարածքում իր տեսակի մեջ առաջինն էր:

### Դղյակը որպես հավաքատեղի
Միքայել Արամյանցն իր դղյակում հաճախ էր հյուրընկալում ժամանակի մշակութային, հասարակական նշանավոր գործիչների, այդ թվում՝ բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանը, նկարիչ Վարդգես Սուրենյանցը, գրող Ալեքսանդր Շիրվանզադեն, բնաստեղծ Ալեքսանդր Մեժիրովը, հրեական թատրոնի հիմնադիր Վսևոլոդ Մեյերխոլդ և այլք:

Պատկեր:Mikael-Aramyants-in-Akhtala-residence.jpg|Միքայել Արամյանցն Ախթալայի իր տանը
Պատկեր:Mikael Aramyants family in 1903.jpg|Միքայել Արամյանցն ընտանիքի հետ
Պատկեր:Mikael-Aramyants-in-Akhtala-residence2.jpg|Միքայել Արամյանցն Ախթալայի իր տանը


## Խորհրդային Միության շրջան
1920-1921 թվականներին Հարավային Կովկասում Խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո Միքայել Արամյանցի բոլոր կալվածքները, այդ թվում՝ իր հայտնի դղյակը, պետականացվեցին:

Հայտնի է, որ 1921 թվականին Հովհաննես Թումանյանը Երևանում խնդրանքով դիմում է Հայկական ԽՍՀ-ի Ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի նախագահ  Ալեքսանդր Մյասնիկյանին, որպեսզի նա Արամյանցի արդեն պետականացված դղյակը դարձնի Հայաստանի գրողների միության հանգստյան գոտի: Մյասնիկյանը խնդրանքը չի մերժում, և մինչև 1941 թվականը ծառայել է որպես գրողների միության հանգստյան տուն: 

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին դղյակն օգտագործվել է որպես զինվորական հոսպիտալ: 1946 թվականից մինչև 1980-ական թվականները եղել է հակատուբերկուլյոզային առողջարան: 1980-ական թվականների վերջին առողջարանը փակվեց՝ դառնալով անտեսված տարածք: Այնուհետև կարճ ժամանակով օգտագործվեց որպես զինվորական տեղամաս:

## Հայաստանի անկախության շրջան
Հայաստանի անկախությունից հետո դղյակն ու հարակից տարածքը հանձնվել է Հայաստանի արհեստակցական միությունների կոնֆեդերացիային և կոչվել Ալավերդու «Դեբեդ» տուրիստական հանգրվան: Հայաստանի արհեստակցական միությունների կոնֆեդերացիայի նախագահության 1992 թվականի հուլիսի 1-ի Ն7-5/4 «Ընդհանուր արհմիությունների գույքի հիմնական միջոցների սեփականության իրավունքի հանձնման մասին» որոշման համաձայն՝ «Դեբեդ» տուրիստական հանգրվանը սեփականության իրավունքով հանձնել է Տուրիզմի և էքսկուրսիաների հանրապետական խորհրդին: Ըստ սեփականաշնորհման փաստաթղթի՝ Արամյանցի տան շենք-շինությունների տարածքը կազմել է 3682 քմ, իսկ հողատարածքը՝ 28 հա: 2005 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Հայաստանում տուրիզմի զարգացման հիմնադրամը ընդամենը 1 միլիոն 200 հազար դրամով նշված անշարժ գույքը վաճառվել է ամերիկահայ գործարար, Ախթալայի լեռնահարստացման կոմբինատի սեփականատեր, ԱՄՆ քաղաքացի Սերոբ Տեր-Պողոսյանի «Մեթըլ Փրինս Էլ Թի Դի» ընկերությանը, որը գրանցված էր Նևիս կղզիների Չարլսթոն քաղաքում: Հայաստանում տուրիզմի զարգացման հիմնադրամը վաճառքից առաջ միայն դղյակը գնահատել էր 57000 ՀՀ դրամ: Ըստ Ֆելիքս Բախչինյանի հեղինակած «Լռության լեգենդը` Սերոբ Կորյունի Տեր-Պողոսյան» գրքի, որտեղ մեջբերվել է Սերոբ Տեր-Պողոսյանի խոսքը, 8 նախարարությունների փոխնախարարների հանձնախումբ էր ստեղծվել, որպեսզի գործարքը կնքվեր: Պայմանագրի համաձայն Սերոբ Տեր-Պողոսյանի ընկերությունը պարտավորվել էր օբյեկտի վրա կատարել ներդրումներ և 15 տարի չփոխել կառույցի ուղղվածությունը, այսինքն՝ օգտագործել բացառապես զբոսաշրջության նպատակով:

Սեփականաշնորհելուց հետո Սերոբ Տեր-Պողոսյանը պաշտոնապես մի քանի անգամ հայտարարել է, որ Արամյանցի դղյակը դառնալու է Ախթալայի տնտեսության, տուրիզմի զարգացման կենտրոն, սակայն այդպես էլ պարտավորվածությունը չի կատարել: Նա կալվածքի տարածքում գտնվող կառույցներից մեկը վերանորոգել է և իր համար օգտագործել որպես բնակարան: Սերոբ Տեր-Պողոսյանը դղյակի մոտից հանել է Միքայել Արամյանցի աղջկա արձանը և մոտակայքում տեղադրել իր ծնողներին նվիրված հուշաքար:

### Մանկապղծության կենտրոն
2011 թվականի փետրվարի 9-ին Արամյանցի դղյակի սեփականատեր Սերոբ Տեր-Պողոսյանը ձերբակալվել է մասսայական մանկապղծության մեղադրանքով: Նա մեղադրվել է նախորդ տարիների ընթացքում գումարների տրամադրմամբ նյութական օգնություն ցուցաբերելով Ախթալա քաղաքի անչափահաս բնակիչներին, օգտագործել է վերջիններիս անչափահաս լինելու հանգամանքը` դրանով իսկ նրանց դնելով նյութական և այլ կախվածության մեջ, կոմբինատի վարչական շենքի բնակելի տարածքում Ախթալայում գտնվող Արամյանցի դղյակի տարածքում պարբերաբար հարկադրել է նրանց` իր հետ սեռական բնույթի գործողություններ կատարելուն և համասեռամոլության: 

Նշված մեղադրանքով դատավարությունն ավարտվել է 2011 թվականի նոյեմբերի 17-ին: Դատարանը ապացուցված է համարել մանկապղծության մեղադրանքը և Սերոբ Տեր-Պողոսյանին դատապարտել առավելագույն պատժի՝ 15 տարվա ազատազրկման: Դատարանը ապացուցված համարեց 2004-2010 թվականների ընթացքում 10 տղա երեխաների նկատմամբ կատարված սեռական բնույթի գործողությունները: Ըստ պաշտոնական հայտարարության՝ Սերոբ Տեր-Պողոսյանը մահացել է 2014 թվականին:

### Հետագա կռավարում և զբոսաշրջային հանգրվան
Սերոբ Տեր-Պողոսյանի և նրա կին՝ Մադլեն Թաշճյանի կողմից ստեղծվել էր «ԼՕԶԷ» ՍՊԸ-ն, որը Արամյանցի դղյակի սեփականատերն էր: Սերոբ Տեր-Պողոսյանի ազատազրկումից հետո Արամյանցի դղյակի տնօրինմամբ զբաղվել է Մադլեն Թաշճյանը, ով որոշ ժամանակ անց տարածքը գրավադրել է «Առէկսիմբանկում»:  

Այնուհետև, ըստ մամուլի հրապարակումների, 2014 թվականից Արամյանցի դղյակի տնօրինմամբ զբաղվում է դատարանում մանկապիղծ Սերոբ Տեր-Պողոսյանի շահերը պաշտպանած փաստաբան Լուսինե Սահակյանը և նրա ամուսին Արգիշտի Կիվիրյանը: 

2016 թվականի դեկտեմբերի 22-ին Հայաստանի կառավարությունը հավանության է արժանացրել Հայաստանի Մշակույթի նախարաի՝ «Միքայել Արամյանցի տուն (ամառանոց)» պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանը և դրա տարածքը բացառիկ` գերակա հանրային շահ ճանաչելու առաջարկը։ Նշվել է, որ գերակա շահ ճանաչելուց հետո հուշարձանը հնարավոր կլինի օգտագործել իր սկզբնական և մշակութային, ինչպես նաև գիտական, կրթական և ճանաչողական նպատակներով, հնարավոր կլինի իրականացնել սեփականության իրավունքի արդյունքում կառուցվածքային փոփոխությունների ենթարկված պատմամշակութային արժեքի նախնական տեսքի վերականգնման և նորոգման աշխատանքներ, հնարավորություն կստեղծվի լուծել դրա զբոսաշրջային նպատակով հետագա օգտագործման հարցը։ Որոշմամբ Արամյանցի դղյակը ճանաչվել է հանրային գերակա շահ, սակայն սեփականության փոփոխություն տեղի չի ունեցել: 

«Հրապարակ» թերթի 2026 թվականի հրապարակման համաձայն՝ Ախթալա վարչական շրջանի ղեկավարը նշել է, որ իր տեղեկություններով Արամյանցի դղյակի տնօրինմամբ զբաղվում է փաստաբան Լուսինե Սահակյանը: Նույն հրապարակման համաձայն Արամյանցի դղյակը շարունակում է հանդիսանալ «Լօզե» ՍՊԸ-ի սեփականությունը:

Ըստ մամուլի հրապարակման՝ Արամյանցի դղյակը և հարակից տարածքը ներկայում օգտագործվում է զբոսաշրջային նպատակով: Նշվում է, որ սահմանված է տարածքի մուտքավճար: Մինչև 7 տարեկանների համար մուտքն անվճար է: 7-ից 15 տարեկանների համար վճարը 1000 ՀՀ դրամ է, իսկ 15-ից բարձր անձանց համար` 1500 ՀՀ դրամ: Տարածքում գործում է նաև հյուրանոց:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Ախթալայի շենքեր և կառույցներ