Թունիսյան դինար

**Դինար** (, ISO 4217 code: TND), Թունիսի ազգային արժույթ։ Մեկ դինարը կազմված է 1000 միլիմից (). Թունիսում հաճախ օգտագործվում է *DT* հապավումը, չնայած թվից հետո «դինար» գրելը ևս ընդունելի է (TND ձևը ավելի քիչ գործնական է և հիմնականում կիրառվում է ֆինանսական ոլորտում)։ Որոշ տեղերում հանդիպում է նաև *TD* հապավումը, բայց այն հաճախակի չի կիրառվում՝ հաշվի առնելով Թունիսում ֆրանսերենի լայն տարածումը և հետևաբար ֆրանսիական *DT* () ձևի կիրառությունը։

## Ծագումնաբանություն
«Դինար» բառը ծագում է հռոմեական դենարիուսից, որն օգտագործվել է Աֆրիկայի հռոմեական նահանգներում՝ հնագույն Կարթագենի տարածքում՝ մերօրյա Թունիսում։

## Պատմություն
Դինարը ներկայացվել է 1960 թվականին՝ որպես դրամական միավոր ձևավորվելով 1958 թվականին։ Այն փոխարինել է թունիսյան ֆրանկին՝ 1000 ֆրանկ = 1 դինար փոխարժեքով։ Դինարը չի ենթարկվել 1958 թվականին ֆրանսիական ֆրանկի արժեզրկմանը, ուստի փոխարժեքի գին-շահույթ հարաբերակցության հաշվարկումը դադարեցվել է։ Դրա փոխարեն գին-շահույթ հարաբերակցության հաշվարկում է իրականացվել ԱՄՆ դոլարի հետ, որտեղ 1 դինարը հավասար է եղել 2.38 դոլարի․ սա պահպանվել է մինչև 1964 թվական, երբ 1 դինարը համարժեք է եղել 1․90 դոլարի։ Այս երկրորդ փոխարժեքը պահպանվել է մինչև դոլարի արժեզրկումը 1971 թվականին։

Թունիսը պատմականորեն ցածր գնաճ է ունեցել։ Դինարը 2000-2010 թվականներին ավելի քիչ անկայուն է եղել, քան նավթ ներկրող իր հարևանների՝ Եգիպտոսի և Մարոկկոյի արժույթները։ 2008 թվականին գնաճը կազմել է 4․3%, իսկ 2009 թվականին՝ 3․7%։ Սակայն 2010-2019 թվականների ընթացքում դինարը աստիճանաբար արժեզրկվել է։ 2019 թվականների ընթացքում ԱՄՆ դոլարի համեմատ դինարը արժեզրկվել է 95%-ով, իսկ եվրոյի համեմատ՝ 63%-ով։

## Մետաղադրամներ
1960 թվականին ներկայացվել են 1, 2 և 5 միլիմ արժեք ունեցող ալյումինե և 10, 20, 50 և 100 միլիմ արժեք ունեցող արույրե մետաղադրամներ։ Վերջին անգամ 1 և 2 միլիմ արժեք ունեցող մետաղադրամները թողարկվել են համապատասխանաբար 1990 և 1983 թվականներին և այլևս օրինական վճարման միջոցներ չեն։ 1968 թվականին ներկայացվել են 1/2 դինար արժեք ունեցող մետաղադրամները, որոնց 1976 թվականին փոխարինել են չափերով ավելի փոքր կպրանիկելից մետաղադրամներով։ 1976 թվականին թողարկվել են նաև 1 դինար արժեք ունեցող կպրանիկելից մետաղադրամները։ Երկու մետաղներից կազմված 5 դինար արժեք ունեցող մետաղադրամները թողարկվել են 2002 թվականին։

Շրջանառության մեջ գտնվող մետաղադրամներն են՝
*1 միլիմ
*5 միլիմ
*10 միլիմ
*20 միլիմ
*50 միլիմ
*100 միլիմ
*200 միլիմ
*1/2 դինար
*1 դինար
*2 դինար
*5 դինար

2013 թվականի դեկտեմբերի 26-ին տասներեքանկյուն նոր մետաղադրամները՝ 200 միլիմ (պղինձ-ցինկ, տրամագիծը՝ 29 մմ, հաստությունը՝ 1․80 մմ, քաշը՝ 9․4 գ) և 2 դինար (պղինձ-նիկել, տրամագիծը՝ 29․4 մմ, հաստությունը՝ 1․90 մմ, քաշը՝ 11․2 գ)։

## Թղթադրամներ
1958 թվականի նոյեմբերի 3-ին Թունիսի կենտրոնական բանկը ներկայացրել է 1/2, 1 և 5 դինար արժողությամբ թղթադրամներ։ Այս անվանական արժեքներով թղթադրամները թողարկվել են 1966 թվականի մարտի 3-ին։ 1969 թվականի հունիսի 1-ով թվագրված 10 դինար արժեք ունեցող թղթադրամը թողարկվել է 1970 թվականի հունվարի 2-ին։ Վերջին 1/2 դինար արժողությամբ թղթադրամը թվագրված է 1973 թվականի հոկտեմբերի 15-ով, իսկ վերջին 1 դինար արժողությամբ թղթադրամը՝ 1980 թվականի հոկտեմբերի 15-ով։ 1980 թվականի հոկտեմբերի 15-ով թվագրված 20 դինար արժողությամբ թղթադրամները թողարկվել են 1984 թվականի դեկտեմբերի 26-ին։ 30 դինար արժողությամբ թղթադրամները թողարկվել են 1997-2011 թվականների ընթացքում։ 50 դինար արժողությամբ թղթադրամները՝ թվագրված 2008 թվականով, թողարկվել են 2009 թվականի հուլիսի 25-ին։ 2005 թվականի նոյեմբերի 8-ին հաճախակի կիրառվող 10 դինար արժողությամբ թղթադրամների նոր տարբերակներն են վերաթողարկվել։

2019 թվականի դեկտեմբերի 31-ին 2011 թվականից առաջ թողարկված բոլոր թղթադրամներն ամբողջությամբ շրջանառությունից դուրս են հանվել։ Նախկին թողարկումները մի քանի տարի առաջ դադարել էին կիրառվել, սակայն մինչև այդ օրը փոխանակման ենթակա էին Կենտրոնական բանկում։

Թունիսում Բեն Ալիի ռեժիմի տապալումից հետո նոր թղթադրամներն են թողարկվել։ Նոր ձևավորմամբ 20 դինար արժեք ունեցող թղթադրամները թողարկվել են 2017 թվականին, իսկ 10 դինար արժողությամբ, նոր ձևավորմամբ թղթադրամները թողարկվել են 2020 թվականին։ 2020 թվականի դրությամբ դեռևս շարունակում են կիրառության մեջ մնալ 20 և 50 դինար արժողությամբ թղթադրամները, որոնք թողարկվել են 2011 թվականին, և 2013 թվականին թողարկված 5 և 10  դինար արժողությամբ թղթադրամները։ Այն ժամանակ շրջանառության ընթացքում Կենտրոնական բանկ ուղարկելիս 50 դինարանոց թղթադրամները հետ են կանչվել, մինչդեռ նոր դիզայնը դեռ հաստատված չէր։ Այդ ժամանակ շրջանառության համար Կենտրոնական բանկ ուղարկված 50 դինար արժեքով թղթադրամները հետ են կանչվել, մինչդեռ նոր թղթադրամների ձևավորումը դեռ հաստատված չի եղել։ 2022 թվականին ներկայացվել են 5 և 50 դինար արժողությամբ նոր թղթադրամները։

## Տես նաև
* Թունիսի տնտեսություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Historical banknotes of Tunisia 

Կատեգորիա:Աֆրիկյան արժույթներ
Կատեգորիա:Դինար
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Թունիսի տնտեսություն