FedEx Express

**FedEx Express**, ամերիկյան խոշոր բեռնափոխադրող ավիաընկերություն` հիմնադրված ԱՄՆ Թենեսի նահանգի Մեմֆիս քաղաքում: 

2023 թվականի դրությամբ աշխարհի ամենամեծ բեռնատար ավիաընկերությունն էր՝ ըստ ինքնաթիռների չափի և տեղափոխված բեռների քանակի: Այն FedEx կորպորացիայի առաջատար դուստր ձեռնարկությունն է, որն ամեն օր առաքում է բեռներ և ծանրոցներ վեց մայրցամաքների 220 երկրներ։ FedEx Express-ը նաև աշխարհի խոշորագույն Էքսպրես բեռնափոխադրող ընկերությունն է:

Միացյալ Նահանգներում FedEx Express ազգային կենտրոնը գտնվում է Ինդիանապոլիսի միջազգային օդանավակայանում: FedEx Express տարածաշրջանային կենտրոնները տեղակայված են Անքորիջի, Ֆորտ Ուորթի, Գրինսբորոյի, Մայամիի, Նյուարքի, Օքլենդի և Օնտարիոյի օդանավակայաններում: Միջազգային տարածաշրջանային կենտրոնները տեղակայված են Քյոլնի, Դուբայի, Բանգալորի, Լիեժի, Միլանի, Օսակայի, Փարիզի, Շանհայի, Սինգապուրի, Տոկիոյի և Տորոնտոյի օդանավակայաններում:

## Պատմություն
### Վաղ պատմություն

Federal Express կազմակերպության ստեղծման գաղափարը պատկանում է Ֆրեդ Սմիթին, երբ նա դեռևս Եյլի համալսարանի ուսանող էր: Տնտեսագիտության դասի ժամանակ ներկայացրած զեկույցում պնդում էր, որ ժամանակակից տեխնոլոգիական հասարակության մեջ ժամանակն ավելի շատ գումար արժե, քան երբևէ, և մանր էլեկտրոնային սխեմաների () գալուստով շատ փոքր տեխնիկաներ դարձել են արժեքավոր: Նա պնդում էր, որ սպառողական հասարակությունը զանգվածային արտադրության էլեկտրոնային ապրանքների նկատմամբ ավելի ու ավելի մեծ պահանջարկ ունի, բայց արտադրողների համար հսկայական լոգիստիկ խնդիրներ են ստեղծվել ապրանքների առաքման հարցում: Սմիթը կարծում էր, որ անհրաժեշտ առաքման արագությանը կարելի է հասնել միայն օդային տրանսպորտի միջոցով:

Իր հոդվածում Սմիթն առաջարկել է նոր հայեցակարգ, որպեսզի մեկ փոխադրող պատասխանատու լինի բեռը վերցնելու վայրից մինչև առաքման վերջնակետ հասցնելու ամբողջ գործընթացի համար՝ օգտագործելով իր սեփական ինքնաթիռները, պահեստները, փոստային կայանները և առաքման ֆուրգոնները:   

Սմիթը հիմնադրել է Federal Express Corporation-ը 1971 թվականին Արկանզաս նահանգի Լիթլ Ռոք քաղաքում։ Նա 4 միլիոն դոլլար ներդրել է իր ժառանգությունից, իսկ 91 միլիոն դոլլար ստացել է որպես վենչուրային կապիտալ։ Լիթլ Ռոք ազգային օդանավակայանի աջակցության բացակայությունից հետո Սմիթը ընկերությունը տեղափոխել է Մեմֆիս՝ 1973 թվականին: Իսկ սկսել է գործել 1973 թվականի ապրիլի 17-ին՝ գործարկելով տասնչորս Dassault Falcon 20 ինքնաթիռներ։   

Ծառայությունները ներառում էին ծանրոցների և ծրարների ինչպես գիշերային, այնպես էլ երկօրյա առաքում, ինչպես նաև սուրհանդակային առաքում: 

Federal Express-ը շուկայում սկսել է դիրքավորվել որպես «550 մղոն / ժ բեռնատարով բեռնափոխադրման ծառայություններ մատուցող» կազմակերպություն։ 

1975 թվականին Federal Express-ը տեղադրել է իր առաջին փոստարկղը, որը թույլ էր տալիս հաճախորդներին փաթեթներ ստանալ և ուղարկել՝ առանց ընկերության տեղական մասնաճյուղ այցելելու: 1976 թվականին ընկերությունն արդեն գրանցել է շահույթ՝ օրական 19,000 ծանրոցների միջին ծավալով:

### Արագ աճ

Ըստ 1977 թվականին արված օրենսդրական փոփոխությունների՝ վերացվել են բեռնափոխադրող ավիաընկերությունների երթուղիների սահմանափակումները և թույլատրվել է Federal Express ձեռք բերել իր առաջին խոշոր ինքնաթիռները՝ յոթ Boeing 727-100: 1978 թվականին ընկերությունը գրանցվել է Նյու Յորքի ֆոնդային բորսայում։ 

Հաջորդ տարի այն դարձել է առաջին տրանսպորտային ընկերությունը, որն օգտագործում էր համակարգիչը ծանրոցների կառավարման համար, երբ գործարկվել է  «COSMOS» () համակարգը՝ ծանրոցների, տրանսպորտային միջոցների` իրական ժամանակում կառավարման համար: 1980 թվականին ընկերությունը ներդրել է թվային կառավարվող դիսպետչերական համակարգ՝ հաճախորդների առաքումը համակարգելու համար։ Այս համակարգը հնարավորություն է տալիս հաճախորդներին պլանավորել առաքումը նույն օրվա համար։

Federal Express-ի վաճառքներն առաջին անգամ գերազանցել են 1 միլիարդ դոլարը 1983 թվականին: Նույն թվականին ընկերությունը ներկայացրել է ZapMail ֆաքսային ծառայությունը, որը երաշխավորում էր մինչև հինգ էջի առաքում երկու ժամից պակաս ժամանակում ՝ 35 դոլարով: Հետագայում ZapMail-ը հսկայական ծախսերի պատճառ է դարձել:

### FedEx դարաշրջան

1994 թվականին Federal Express-ը վերանվանվել է *FedEx*՝ պաշտոնապես ընդունելով տարիներ շարունակ օգտագործվող անվանումը։ 

Նույն թվականին FedEx-ը գործարկել է fedex.com կայքը, որն առաջարկում էր փաթեթների առցանց հետևում: 

1997 թվականին FedEx-ը ստեղծել է իր հանգույցը Ֆորտ Ուորթ Ալյանս օդանավակայանում, իսկ 1999 թվականին բացել է եվրոպական հանգույցը Ֆրանսիայի Շառլ դը Գոլի օդանավակայանում։ 1998 թվականին FedEx-ը միավորվել է Caliber System-ին՝ հանդես գալով որպես FDX Corporation հոլդինգային ընկերություն, իսկ 2000 թվականին վերանվանվել է որպես FedEx Corporation և ստանդարտացրել իր դուստր ձեռնարկությունների անունները։

### Տնտեսական անկում
2000-ականների վերջին տնտեսական ճգնաժամը մեծ հարված է հասցրել *FedEx Corporation*-ին և նրա էքսպրես առաքման ստորաբաժանմանը: Շատ ընկերություններ, որոնք փորձել են գումար խնայել, դադարեցրել են առաքումը կամ անցել են ավելի էժան այլընտրանքների, ինչպիսիք են ցամաքային փոխադրումները: 

FedEx Express-ն 2009 թվականի փետրվարի 6-ին փակել է Ֆիլիպինների Սուբիկ Բեյ միջազգային օդանավակայանում գտնվող Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան հանգույցը, որը փոխարինվել է Չինաստանի հարավում գտնվող Գուանչժոու Բայյուն միջազգային օդանավակայանում ստեղծված հանգույցով։

2010 թվականի հոկտեմբերի 27-ին FedEx-ը բացել է իր կենտրոնը Քյոլն-Բոնն օդանավակայանում։ Կենտրոնը հագեցած էր ավտոմատացված տեսակավորման համակարգով, որը կարող էր ժամում մշակել մինչև 18,000 ծանրոց: Կենտրոնի տանիքին էր գտնվում աշխարհի ամենամեծ արևային էլեկտրակայանը, որն արտադրում էր տարեկան 800 000 կիլովատ ժամ։ [16]

2018 թվականի դեկտեմբերի 7-ին ընկերությունը հայտարարել է Դեյվիդ Քանինգհեմի՝ թոշակի անցնելու մասին նորությունը: Գլխավոր տնօրենի և նախագահի պաշտոնում նրան փոխարինել է Ռաջ Սուբրամանյամը։

## Բնապահպանական նախաձեռնություններ
### Առաքում
2003 թվականին FedEx Express-ը համալրվել է հիբրիդային էլեկտրական և դիզելային բեռնատարներով։

FedEx-ը հայտարարել է, որ 2003 թվականին հիբրիդային բեռնատարի փորձարկումների ժամանակ արտանետումների մակարդակը 65%-ով։ 

2009 թվականին FedEx Express-ը Iveco-ի հետ համատեղ գործարկել է Էլեկտրական և դիզելային հիբրիդային ֆուրգոնների փորձարկման նոր ծրագիր: Փորձարկման ծրագիրը ներառում էր տասը հիբրիդային ֆուրգոններ, որոնք տեղակայված էին Իտալիայի Միլան և Թուրին քաղաքներում: FedEx-ը հայտարարել է, որ նոր ֆուրգոններում վառելիքի սպառումը կկրճատվեր 26,5% - ով, իսկ ածխաթթու գազի արտանետումները կկրճատվեն 7,5 տոննայով՝ համեմատած FedEx-ի ստանդարտ մեքենաների հետ: Փորձարկումները պետք է ավարտվեին 2010-ի մայիսին, և այդ ժամանակ FedEx-ը կգնահատեր, թե արդյոք ֆուրգոնները պետք է ավելի մեծ մասշտաբով օգտագործվեն:

## Խոշոր վթարներ
Ստորև ներկայացված են Federal Express ավիաընկերությունների գործունեության ընթացքում տեղի ունեցած որոշ մեծ վթարներ․

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* FedEx
* FedEx History
* FedEx Express Site

Կատեգորիա:1971 հիմնադրումներ ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:1971 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ավիաընկերություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ընկերություններ
Կատեգորիա:Ավիաընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օդային տրանսպորտի միջազգային ասոցիացիայի անդամներ