Ուղեղի նատրիումուրետիկ պեպտիդ

**Ուղեղի նատրիումուրետիկ պեպտիդ**, հայտնի է նաև որպես **B-տիպի նատրիումուրետիկ** **պեպտիդ**, սպիտակուցային հորմոն, որը ձերբազատվում է սրտի փորոքների կարդիոմիոցիտների կողմից ի պատասխան փորոքներում արյան ծավալի մեծացման հետևանքով առաջացած ձգման։ Ուղեղի նատրիումուրետիկ պեպտիդը նատրիումուրետիկ երեք սպիտակուցներից մեկն է՝ նախասրտային նատրիումուրետիկ պեպտիդի և C-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդի հետ միասին։ Ուղեղի նատրիումուրետիկ սպիտակուցը առաջին անգամ հայտնաբերվել է խոզի ուղեղի հյուսվածքում 1988 թվականին, ինչը հանգեցրել է դրա սկզբնական անվանմանը որպես «ուղեղային նատրիումուրետիկ պեպտիդ», թեև հետագա հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ ուղեղի նատրիումուրետիկ սպիտակուցը հիմնականում արտադրվում և արտազատվում է փորոքի սրտամկանի կողմից՝ ի պատասխան փորոքների արյան ծավալի մեծացման և ձգման։ Իր իրական աղբյուրը արտացոլելու համար այժմ հաճախ անվանվում է **B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդ** (կամ **BNP**)՝ պահպանելով նույն հապավումը։

32 ամինաթթվից բաղկացած B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդ-32-ը արտազատվում է՝ կցված լինելով 76 ամինաթթվից բաղկացած N-ծայրային հատվածին՝ պրոհորմոնի մեջ, որը կոչվում է նախա-B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդ և կենսաբանական առումով ոչ ակտիվ է։ Ձերբազատվելուց հետո B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդը կապվում և ակտիվացնում է նախասրտային նատրիումուրետիկ գործոնի ընկալիչ A-ն, և ավելի փոքր չափով ընկալիչ B-ն՝ նախասրտային նատրիումուրետիկ պեպտիդի նման մեխանիզմով, սակայն 10 անգամ ավելի ցածր խնամակցությամբ։ Աակայն, B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդի կենսաբանական կիսաքայքայման ժամանակը, երկու անգամ ավելի երկար է, քան նախասրտային նատրիումուրետիկ պեպտիդինը։ Այդ պատճառով էլ B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդները ավելի հաճախ են օգտագործվում ախտորոշման համար։

B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդ ֆիզիոլոգիական ազդեցությունները նման են ANP-ին և ներառում են համակարգային անոթային դիմադրության և կենտրոնական երակային ճնշման նվազում, ինչպես նաև նատրիումուրեզի ավելացում։ Այս պեպտիդների ընդհանուր ազդեցությունը արյան ճնշման նվազումն է՝ պայմանավորված համակարգային անոթային դիմադրության և, հետևաբար, հետբեռնվածության նվազումով։ Բացի այդ, ինչպես B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդ, այնպես էլ ANP-ի ազդեցությունները հանգեցնում են սրտի արտամղման ծավալի նվազման՝ կենտրոնական երակային ճնշման և նախաբեռնվածության ընդհանուր նվազման արդյունքում, ինչը պայմանավորված է նատրիումուրեզին և դիուրեզին հաջորդող արյան ծավալի նվազումով։

## Կենսասինթեզ
B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդը սինթեզվում է որպես 134 ամինաթթվից բաղկացած պրե-պրոհորմոն, որը կոդավորվում է մարդու *NPPB* գենով։ 26 ամինաթթվային մնացորդներից բաղկացած N-ծայրային ազդանշանային պեպտիդի հեռացումը առաջացնում է պրոհորմոնը՝ պրո-B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդ, որը բջջում պահվում է որպես O-կապված գլիկոպրոտեին։ Այնուհետև proB-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդ-ն ճեղքվում է արգինին-102 և սերին-103 ամինաթթուների միջև հատուկ կոնվերտազի միջոցով (հավանաբար ֆուրին կամ կորին)՝ առաջացնելով B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդ և կենսաբանական ակտիվ 32 ամինաթթվից բաղկացած պոլիպեպտիդ B-տիպի նատրիումուրետիկ, որոնք արյան մեջ արտազատվում են հավասար մոլային քանակներով։ Այլ տեղերում ճեղքումը առաջացնում է ավելի կարճ B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդ պեպտիդներ՝ անհայտ կենսաբանական ակտիվությամբ։ ProB-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդի մշակումը կարող է կարգավորվել ճեղքման տեղամասերին մոտ մնացորդների O-գլիկոզիլացմամբ։ Կարդիոմիոցիտներում B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդը սինթեզը խթանվում է նախաբորբոքային բջջային գործոններով, ինչպիսիք են ինտերլեյկին-1β-ն, ինտերլեյկին-6-ը և ուռուցքային նեկրոզի գործոն-α-ն։

## Ֆիզիոլոգիական ազդեցություններ
B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդը նվազեցնում է նատրիումի հետներծծումը նեֆրոնի դիստալ ոլորուն խողովակում (NCC-ի հետ փոխազդեցություն) և կեղևի հավաքող խողովակում՝ գուանոզին 3′,5′-ցիկլիկ մոնոֆոսֆատի (cGMP) կախյալ ENaC-ի ֆոսֆորիլացման միջոցով։

## Չափում
B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդը և նախա-B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդը չափվում են իմունոանալիզի միջոցով։

### Արդյունքների մեկնաբանում
* B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդի հիմնական կլինիկական կիրառությունն այն է, որ դրա նորմալ մակարդակը օգնում է բացառել քրոնիկական սրտային անբավարարությունը անհապաղ բուժօգնության պայմաններում։ Բարձր B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդն երբեք չպետք է օգտագործվի բացառապես սուր կամ քրոնիկ սրտային անբավարարությունը «հաստատելու» համար անհապաղ բուժօգնության պայմաններում՝ յուրահատկության պակասի պատճառով։
* B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդը և  նախա-B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդը կարող են օգտագործվել նաև սրտային անբավարարության սկրինինգի և կանխատեսման համար։
* Տարիքին և սեռին համապատասխան բարձրացված B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդ-ն և տարեկան նախա-B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդ ավելի քան 50% աճը կապված են պատահարների բարձր հաճախականության հետ աորտալ փականի ոչ ծանր ստենոզ ունեցող հիվանդների մոտ։
* B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդը և նախա-B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդը սովորաբար բարձր են ձախ փորոքի ֆունկցիայի խանգարում ունեցող հիվանդների շրջանում՝ ախտանիշների առկայությամբ կամ առանց դրանց (B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդը ճշգրիտ արտացոլում է փորոքի ներկա վիճակը, քանի որ նրա կիսաքայքայման շրջանը 20 րոպե է՝ համեմատած նախա-B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդի–2 ժամի հետ)։

Նախավիրահատական B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդը կարող է կանխատեսել սուր սրտային պատահարների ռիսկը անոթային վիրահատության ընթացքում։ Մեծ Բրիտանիայից ստացված տվյալների համաձայն՝ 100 պգ/մլ շեմային արժեքը ունի մոտավորապես 100% զգայունություն, մոտավորապես 100% բացասական կանխատեսիչ արժեք, 90% սպեցիֆիկություն և 78% դրական կանխատեսիչ արժեք։

B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդը հեռացվում է նատրիումուրետիկ պեպտիդների ընկալիչների և չեզոք էնդոպեպտիդազներին կապվելու միջոցով։ B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդի 5%-ից պակասն է հեռացվում երիկամներով։ B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդը ոչ ակտիվ մոլեկուլ է, որն առաջանում է նախա-B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդը պրոհորմոնի ճեղքման արդյունքում և ամբողջությամբ կախված է երիկամներից՝ արտազատման համար։ B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդը մոլեկուլի թույլ կողմը սրտային անբավարարություն ունեցող հիվանդների շրջանում երիկամային հիվանդությունների համընկնումն է։

Որոշ լաբորատորիաներ արդյունքները ներկայացնում են նգ/լիտր միավորներով (ng/L), որը համարժեք է պգ/մլ-ին։

Գոյություն ունի ախտորոշիչ «մոխրագույն գոտի», որը հաճախ սահմանվում է 100-ից 500 պգ/մլ միջակայքում, որտեղ թեստը համարվում է ոչ վերջնական, սակայն ընդհանուր առմամբ 500 պգ/մլ-ից բարձր մակարդակները համարվում են սրտային անբավարարության ցուցանիշ։ Այսպես կոչված մոխրագույն գոտին ուսումնասիրվել է մի քանի հետազոտություններում, և կլինիկական պատմության կամ այլ պարզ հասանելի գործիքների օգտագործումը կարող է օգնել ախտորոշմանը։

Առաջարկվել է B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդը որպես տարբեր բժշկական վիճակների կանխատեսիչ, ներառյալ սրտանոթային մահացությունը շաքարախտ ունեցող հիվանդների շրջանում և սրտային խանգարումը քաղցկեղով հիվանդների մոտ։

Պարզվել է, որ B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդը կարևոր դեր ունի սրտային վիրաբուժական հիվանդների կանխատեսման համար և անհապաղ բուժճգնության բաժանմունքներում։ Ցույց է տրվել, որ B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդը համադրումը այլ գործիքների հետ, օրինակ՝ իմպեդանսային կարդիոգրաֆիայի (ICG), կարող է բարելավել սրտային անբավարարության վաղ ախտորոշումը և զարգացնել կանխարգելման ռազմավարությունները։ B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդի օգտակարությունը ուսումնասիրվել է նաև տարբեր իրավիճակներում՝ պրեէկլամպսիա, ինտենսիվ թերապիա, շոկ և վերջնական փուլի երիկամային հիվանդություն (ESRD)։

Ռասայի և սեռի ազդեցությունը B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդի արժեքների և դրա օգտակարության վրա այդ համատեքստում լայնորեն ուսումնասիրվել են։

B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդի թեստը օգտագործվում է որպես օժանդակ միջոց սրտային անբավարարության ախտորոշման և ծանրության գնահատման համար։

Վերջին մետաանալիզը, որը վերաբերում էր B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդի թեստավորման ազդեցությանը սուր շնչահեղձությամբ շտապ օգնության բաժանմունք դիմած հիվանդների կլինիկական ելքերի վրա, ցույց տվեց, որ B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդ թեստավորումը հանգեցրել է հոսպիտալացման հաճախության և միջին հոսպիտալացման տևողության նվազման, թեև ոչ մեկը վիճակագրորեն նշանակալի չէր։

Բոլոր պատճառներով հիվանդանոցային մահացության վրա ազդեցությունները մնացել են անորոշ։

B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդի թեստը նաև կիրառվում է սուր պսակային համախտանիշներով բուժառուների ռիսկի շերտավորման համար։ Բարձր B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդի մակարդակի մեկնաբանման ժամանակ պետք է հաշվի առնել, որ արժեքները կարող են բարձր լինել սրտային անբավարարությունից բացի այլ գործոնների պատճառով։ Ավելի ցածր մակարդակներ հաճախ դիտվում են ճարպակալում ունեցող հիվանդների շրջանում։ Ավելի բարձր մակարդակներ դիտվում են երիկամային հիվանդություն ունեցող անձանց մոտ՝ սրտային անբավարարության բացակայության դեպքում։

## Թերապևտիկ կիրառություն
Ռեկոմբինանտ B-տիպի նատրիումուրետիկ պեպտիդը՝ նեսիրիտիդը, առաջարկվել է որպես դեկոմպենսացված սրտային անբավարարության բուժում։ Սակայն կլինիկական փորձարկումը չցուցադրեց նեսիրիտիդի օգտակարությունը սուր դեկոմպենսացված սրտային անբավարարություն ունեցող հիվանդների շրջանում։ Նեպրիլիզինի (պրոտեազ, որը քայքայում է նատրիումուրետիկ պեպտիդների ընտանիքի ներկայացուցիչներին) արգելակումը նույնպես առաջարկվել է որպես սրտային անբավարարության հնարավոր բուժում։ Ցույց է տրվել, որ նեպրիլիզինի ինհիբիտորների և անոթաճնշիչների ռեցեպտորների արգելակիչների համատեղ կիրառումը մի շարք իրավիճակներում առավել արդյունավետ է, քան ԱՓՖ արգելակիչները, որոնք ներկայումս առաջնային թերապիան են։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Հորմոններ
Կատեգորիա:Մարդու սպիտակուցներ
Կատեգորիա:Ներզատական համակարգ
Կատեգորիա:Պեպտիդներ
Կատեգորիա:Սրտաբանություն