Պատմության հուշարձան

[thumb|right|Եվրոպայի ամենահայտնի պատմական վայրերից մեկը՝ հին հռոմեական [Պոմպեյ քաղաքը։]]
**Պատմության հուշարձանը** կամ **մշակութային ժառանգության օբյեկտը** պաշտոնական վայր է, որտեղ պահպանվել են քաղաքական, ռազմական, մշակութային կամ սոցիալական պատմության բեկորներ՝ իրենց արժեքով որպես մշակութային ժառանգություն: Պատմական վայրերը սովորաբար պաշտպանված են օրենքով, և շատերը ճանաչվել են պաշտոնական պատմական կարգավիճակով: Պատմական վայր կարող է լինել ցանկացած շենք, լանդշաֆտ, վայր կամ կառույց, որն ունի տեղական, տարածաշրջանային, ազգային կամ համաշխարհային նշանակություն: Սովորաբար դա նաև նշանակում է, որ վայրը պետք է լինի առնվազն 50 տարեկան կամ ավելի հին:
[thumb|right|Երկաթե մահճակալ [Տուոլ Սլենգի ցեղասպանության թանգարանի խոշտանգումների սենյակում։]]

## Դասակարգում, հաշվառում և պահպանում
Պատմական ժառանգության պահպանումը կախված է տեղական կառավարման մարմինների օրենսդրությունից։ Որոշ դեպքերում ազգային մարմինը պատասխանատու է բոլոր դասակարգված վայրերի կառավարման համար, մինչդեռ մյուսներում պատասխանատու են տարածաշրջանային մարմինները:

Քաղաքացիական իրավունքի փորձագետ Էստեֆանիա Էռնանդես Տոռեսի կարծիքով, ում դոկտորական թեզը վերաբերում է պատմական ժառանգությանը և գույքի գրանցմանը, «պատմական ժառանգության պաշտպանությունը քաղաքակիրթ հասարակությունների գլխավոր մտահոգություններից մեկն է: Մշակութային ժառանգությունը կազմող ակտիվները արժանի են պաշտպանության, քանի որ դրանք մշակույթ մուտք գործելու միջոց է»: Այնուամենայնիվ, ըստ Էռնանդեսի, պաշտպանությունը կարող է բարդ լինել, հատկապես գույքի գնման կամ փոխանցման դեպքում, քանի որ դրա պաշտպանված կարգավիճակը երբեմն անհայտ է նոր սեփականատերերի համար:

Տարբեր կառավարությունների և միջազգային կազմակերպությունների կողմից պատրաստված գրանցամատյանները (օրինակ՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն կամ Եվրամիությունը) սովորաբար մշակվում են շատ մանրամասն օրենսդրության շրջանակներում, որը ներառում է պետական ​​մարմինների, բնապահպանական կազմակերպությունների (ինստիտուցիոնալ կամ մասնավոր), տարածքների սեփականատերերի (մասնավոր սեփականության դեպքում) և քաղաքացիների համագործակցության փոխհարաբերությունները: Բացի պատմական և փաստական ​​տվյալներից, կան նաև դիտարկումներ տեղանքի պատմական, մշակութային կամ գեղարվեստական ​​նշանակության վերաբերյալ՝ ի լրումն դրա օգտագործման և պահպանման ծախսերի:

Շատ պատմական վայրեր դեռ կարող են օգտագործվել իրենց տերերի կողմից (օրինակ՝ տներ, հյուրանոցներ, թանգարաններ), նույնիսկ՝ եթե առկա է տեղանքը վերահսկող մարմնի պայմանները: Շատ անգամ այս պայմանները գնման կամ վարձակալության պայմանագրի մաս են կազմում, և դրանց կատարումը էական է գույքը պահելու համար: Այդպիսի պայմաններից մեկը կարող է լինել համապատասխան պահպանության կազմակերպության կողմից պարբերական հսկիչ այցելությունները: Այլ դեպքերում, երբ խոսքը վերաբերում է մասնավոր սեփականությանը, որը պատկանում էր անհատին մինչև դրա դասակարգումը, պահպանման և վերականգնման խնդիրները կամ առնվազն դրանց ֆինանսավորումը պատկանում են պետական ​​մարմիններին և պահպանության կազմակերպություններին: Գրեթե բոլոր դեպքերում, պատմական տարրերի վերականգնման և վերականգնման մաս չհանդիսացող գույքի բարեփոխման և վերանորոգման աշխատանքները (ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին), խստիվ արգելված են:

## Սոցիալական և զբոսաշրջային գործառույթներ
[thumb|[ԱՄՆ ազգային պարկերի ծառայություն|Ազգային պարկերի ծառայության աշխատակիցը զրուցում է մի խումբ ուսանողների հետ Վաշինգտոնի Ֆրեդերիկ Դուգլասի ազգային պատմական վայրում:]]
Պատմական ժառանգությունն ունի կարևոր սոցիալական նշանակություն և գործառույթ։ Տուն-թանգարանները լայն տարածում ունեն և ներկայացնում են հայտնի մարդկանց նախկին տները (արվեստագետներ, պիոներներ, զինվորներ, քաղաքական գործիչներ, գործարարներ և այլն), ովքեր մեծ ազդեցություն են ունեցել տեղական, ազգային կամ միջազգային պատմության և բանահյուսության վրա: Նմանատիպ տները սովորաբար պահպանվում են իրենց սկզբնական վիճակում (երբ դեռևս դրանցում բնակվում էին խնդրո առարկա մարդիկ), կահույքի, իրերի, դեկորատիվ տարրերի և աշխատանքային գործիքների պահպանմամբ։ Որոշ օրինակներ են Սալվադոր Դալիի տուն-թանգարանը Իսպանիայի Պորտլիգատ բնակավայրում, Ֆրոյդի թանգարանային տները եվրոպական տարբեր քաղաքներում կամ Բեն-Յեհուդայի տունը Իսրայելի Երուսաղեմ քաղաքում:

Ըստ Իսպանիայի Կաստիլիա-Լա Մանչայի համալսարանի աշխարհագրության պրոֆեսոր, Խոակին Սաուլ Գարսիայի՝ «վերջին տարիներին մշակութային ժառանգությունը դարձել է զբոսաշրջային ուղղության՝ մշակութային զբոսաշրջության հիմքը, որը, չնայած իր երկար պատմությանը, փաստագրված 18-19-րդ դարերի հայտնի ուղեցույցներում, միայն 20-րդ դարի վերջում դարձավ ճանապարհորդության միջոց, որի նպատակն է զգալ մշակույթն ու բազմազանությունը...»: Գարսիան հաստատում է, որ ժառանգության և զբոսաշրջության միջև հարաբերությունները ներկայումս շատ սերտ են, ինչը մեծապես նպաստում է պատմական վայրերի պահպանմանը եկամուտների և կայուն զարգացման միջոցով:

Պատմական և մշակութային ժառանգության վայրերը հաճախ լավ են պահպանվում, որպեսզի հասարակության անդամներին հնարավորություն տրվի այցելել դրանք, որոշները առաջարկում են շրջագայություններ կամ բացում այցելուների կենտրոններ: Պատմական շենքերը և տարածքները հաճախ ներառում են նաև քարտեզ, որը նկարագրում է վայրը՝ այցելուներին ուղղորդելու համար:

## ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ

Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտը պատմական վայր է՝ իրավական պաշտպանվածությամբ միջազգային կոնվենցիայով, որը կառավարվում է Միավորված ազգերի կրթական, գիտական և մշակութային կազմակերպության (ՅՈՒՆԵՍԿՕ) կողմից:

2023 թվականի հունիսի դրությամբ 167 երկրներում կա ընդհանուր առմամբ 1157 համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ (900 մշակութային, 218 բնական և 39 խառը վայրեր):

Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտները հաճախ գրավում են մեծ քանակությամբ այցելուներ: Ամենաշատ այցելվող վայրերն են Չինաստանի Արգելված քաղաքը (տարեկան 14 միլիոն այցելու) և Գուլանյուն (տարեկան 12,4 միլիոն այցելու) և Մեծ Սմոքի լեռները ԱՄՆ-ում (տարեկան 11 միլիոն այցելու):

## Պահպանումը Միացյալ Նահանգներում
[alt=Sign on a brick wall describing a national historic landmark.|thumb|[ԱՄՆ-ի պատմական վայրերի ազգային գրանցամատյան|Պատմական վայրերի ազգային ռեգիստրի բրոնզե հուշատախտակ՝ տեղադրված պատմական շենքի վրա։]]
Միացյալ Նահանգներում Պատմական վայրերի ազգային ռեգիստրը պարունակում է ավելի քան 90,000 նշանակալի վայրեր: Մոտավորապես երեք տոկոսը կամ մոտ 2600-ը պաշտոնապես ճանաչված են որպես ազգային պատմական հուշարձաններ, որոնցից ամենաշատ հուշարձաններ ունեն Նյու Յորքը, Մասաչուսեթսը և Փենսիլվանիան:

ԱՄՆ ազգային պարկերի ծառայությունը իրականացնում է պատմական վայրերի պահպանությունը 1966 թվականի Ազգային պատմական պահպանության ակտի համաձայն: Յուրաքանչյուր նահանգային կառավարություն ունի Պետական ​​պատմական պահպանման գրասենյակ, որը վերահսկում է հուշարձանների պահպանումը և վերանայում նորերի դիմումները: Բացի այդ, բոլոր վայրերը նախքան պաշտոնապես գրանցելը պետք է հաստատվեն Ազգային պարկի ծառայության և նրա հատուկ խորհրդատվական խորհրդի, ինչպես նաև ներքին գործերի քարտուղարի կողմից:

## Պահպանումը այլ շրջաններում

Մոտ 179 երկիր ունի պատմական վայրերի գրանցման համակարգ՝ լինի դա նշագրման, պահպանման, թե երկուսի համար։ Բացի այդ, որոշ տարածաշրջաններ, ինչպիսիք են Եվրոպան և Կարիբյան ավազանը, ունեն պատմական գրանցամատյաններ, որոնք ընդգրկում են բազմաթիվ երկրներ:

## Տես նաև
* Մշակութային արժեք
* Ժառանգության կենտրոն
* Ժառանգության գրանցամատյանների ցանկ
* Հիշողության տարածք
* Ազգային ժառանգության վայր
* Համաշխարհային ժառանգություն
* Կանադայի ազգային պատմական վայրեր
* Միացյալ Թագավորության ճարտարապետական ​​հուշարձաններ
* Միացյալ Նահանգների ազգային պատմական վայրերի և պատմական պարկերի ցանկ
*Հեղափոխական պատմական վայր (Հյուսիսային Կորեա)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Պատմական հուշարձաններ