Եվրասիական տնտեսական ինտեգրացիա

մինի|600x600փքս|Մասնակցություն հետխորհրդային պետությունների տնտեսական ինտեգրման համաձայնագրերին և փուլերին ԱՊՀ և ԵՏՄ ընդհանուր շուկայի շրջանակներում։ Ընդունված բազմակողմ փաստաթղթերում նախատեսված են կամավոր, քայլ առ քայլ, բազմաստիճան և բազմաստիճան ինտեգրման սկզբունքները։
**Եվրասիական տնտեսական ինտեգրացիա**, Եվրասիա մայրցամաքի կենտրոնում աշխարհագրորեն տեղակայված հետխորհրդային պետությունների տնտեսական ինտեգրման գործընթաց։ Եվրասիական ինտեգրացիան ձևավորվում է 1991 թվականից ի վեր, սկզբնապես՝ Անկախ Պետությունների Համագործակցության ստեղծման միջոցով 1991 թվականին, ինչպես նշված է Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության զեկույցում: Ներկայումս ինտեգրացիան հիմնականում իրականացվում է այնպիսի կազմակերպությունների միջոցով, որոնք բաց են ցանկացած հետխորհրդային երկրի անդամակցության համար, ինչպիսիք են Անկախ Պետությունների Համագործակցությունը և Եվրասիական տնտեսական միությունը։ Տնտեսական միությունը նշանակում է տնտեսական ինտեգրման ամենախորը փուլը։

Անկախ պետություններ դարձած նախկին խորհրդային հանրապետությունները կազմել են Խորհրդային Միության տնտեսության մաս՝ իր ընդհանուր տեխնիկական չափանիշներով, ընդհանուր ենթակառուցվածքներով, տարածքային մոտիկությամբ, համագործակցության շղթաներով և ընդհանուր իրավական ժառանգությամբ։ Առևտրի, տնտեսական համագործակցության և ինտեգրման վերաբերյալ միջազգային համաձայնագրերի ստորագրման միջոցով երկրները կարող են հասնել իրենց տնտեսությունների արդյունավետության բարձրացմանը, որը տուժել էր Խորհրդային Միության փլուզման պատճառով։ Միևնույն ժամանակ, բոլոր հետխորհրդային երկրները անցել են շուկայական տնտեսության, իրականացրել են բարեփոխումներ և ընդլայնել առևտուրն ու համագործակցությունը համաշխարհային տնտեսության հետ։ Վերջին երեք տասնամյակների ընթացքում տեղի են ունեցել մի քանի բանակցություններ, և ոչ բոլոր առաջարկվող ինտեգրացիոն նախագծերն են հաջողությամբ պսակվել։

## Պատմություն
մինի|Անկախ Պետությունների Համագործակցության ստեղծման մասին 1991 թվականի դեկտեմբերի 21-ի համաձայնագրի արձանագրությունը։ Անկախ Պետությունների Համագործակցության իրավական ակտերի և այլ փաստաթղթերի միասնական գրանցամատյանում (Անկախ Պետությունների Համագործակցության գործադիր կոմիտեի ներքո) հրապարակված միջազգային պայմանագրի պահոցի տեղեկատվությունը 2024 թվականի դրությամբ։
1989 թվականին Եվրոպական-Ասիական Միությունը առաջարկել է Միջտարածաշրջանային պատգամավորական խմբի համանախագահ Անդրեյ Սախարովի և խմբի անդամներ Գալինա Ստարովոյտովայի, Անատոլի Սոբչակի և այլոց մասնակցությամբ։ Սախարովը Գորբաչովին ներկայացրել է Եվրոպայի և Ասիայի Խորհրդային Հանրապետությունների Միության Սահմանադրության իր նախագիծը 1989 թվականի նոյեմբերի 27-ին։

Նոր Միության պայմանագիրը եղել է պայմանագրի նախագիծ է, որը պետք է փոխարիներ 1922 թվականի ԽՍՀՄ ստեղծման մասին պայմանագրին՝ Խորհրդային Միությունը որպես նորացված ֆեդերացիա փրկելու և վերափոխելու համար։ Պայմանագրի ստորագրման արարողությունը նախատեսված է եղել 1991 թվականի օգոստոսի 20-ին, սակայն այն կանխվել է մեկ օր առաջ տեղի ունեցած օգոստոսյան հեղաշրջման պատճառով։ 1991 թվականի սեպտեմբերին խորհրդային համակարգի շարունակման աջակցությունը վերածվել է Խորհրդային Միության վերակազմավորման՝ ինքնիշխան պետությունների կոնֆեդերացիայի (ոչ թե ֆեդերացիայի): Սակայն սա նույնպես չհաջողվեց։

1991 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Մեծ Կրեմլի պալատի Սուրբ Գևորգյան դահլիճում Միխայիլ Գորբաչովը և ութ միութենական հանրապետությունների (բացառությամբ Ուկրաինայի, Մոլդովայի, Վրաստանի և Ադրբեջանի) ղեկավարները ստորագրել են Տնտեսական համագործակցության մասին պայմանագիրը։ Տեքստի համաձայն՝ դեռևս Խորհրդային Միության փլուզումից առաջ և անկախ Խորհրդային Միության ճակատագրից, անկախ պետությունների կողմից ստեղծվում է տնտեսական համայնք՝ միասնական շուկա ձևավորելու և համակարգված տնտեսական քաղաքականություն վարելու համար՝ որպես ճգնաժամը հաղթահարելու, միասնական արժույթը պահպանելու և ապրանքների ու ծառայությունների ազատ տեղաշարժի էական պայման։ Պայմանագիրը ստորագրվել է Հայաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի, Ռուսաստանի, Տաջիկստանի, Թուրքմենստանի, Ուզբեկստանի ղեկավարների և Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միության նախագահ Միխայիլ Գորբաչովի կողմից, սակայն այն չի վավերացվել և չի կիրառվել։

Անկախ Պետությունների Համագործակցությունը (ԱՊՀ) հիմնադրվել է Անկախ Պետությունների Համագործակցության ստեղծման մասին համաձայնագրով (Соглашение о создании Содружества Независимых Государств), որը ստորագրվել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Ռուսաստանի, Բելառուսի և Ուկրաինայի կողմից։ Հոդված 7-ի համաձայն՝ Բարձր պայմանավորվող կողմերը նշում են, որ ընդհանուր համակարգող ինստիտուտների միջոցով իրենց համատեղ գործունեությունը կնշանակի արտաքին քաղաքականության գործունեության համակարգում, *համագործակցություն ընդհանուր տնտեսական տարածքի, ընդհանուր եվրոպական և եվրասիական շուկաների ձևավորման և զարգացման գործում, մաքսային քաղաքականության ոլորտում, մաքսային քաղաքականության ոլորտում*, տրանսպորտային և կապի համակարգերի զարգացման, շրջակա միջավայրի պաշտպանության, միգրացիոն քաղաքականության և կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարի ոլորտներում։ Դեկտեմբերի 12-13-ը Աշխաբադում տեղի է ունեցել Կենտրոնական Ասիայի 5 հանրապետությունների ղեկավարների հանդիպումը։ Նազարբաևը իր գործընկերներին տեղեկացրել է Ելցինի հետ հանդիպման մասին, որի ընթացքում Ռուսաստանի նախագահն ասել է, որ Համագործակցության ստեղծումը կատարված փաստ չէ, այլ ընդամենը առաջարկ է, որն ուղարկվել է հանրապետություններին քննարկման համար։ Միջհանրապետական համագործակցության հետագա հեռանկարները քննարկվել ենն դեկտեմբերի 21-ին Ալմա-Աթայում, որտեղ Նուրսուլթան Նազարբաևը հրավիրել է բոլոր 12 հանրապետությունների ղեկավարներին։ 5 հանրապետություններ հաստատել են, որ նախկին խորհրդային հանրապետությունների ինտեգրացիան փակուղի է մտել և հայտարարել են, որ բոլոր հինգն էլ պատրաստ են դառնալ Համագործակցության հավասար համահիմնադիրներ, նրանք կոչ արեցին հատուկ ուշադրություն դարձնել տնտեսական համագործակցությանը, ինչպես նաև նախկինում կնքված Տնտեսական համայնքի մասին պայմանագրին (1991 թվականի հոկտեմբերի 18-ին), որը անհրաժեշտ է հաստատել և վերջնականապես ձևակերպել: Նազարբաևը հետագայում հիշեցրել է, որ պետությունների ղեկավարները գոհ են եղել «Ուկրաինայի ինտեգրացիոն գործընթացին վերադարձից»: Դեկտեմբերի 21-ին Ալմա-Աթայում 11 հանրապետություններ դարձել է Ազգերի համագործակցության համահիմնադիրներ։ 2019 թվականին ԱՊՀ գործադիր քարտուղար Սերգեյ Լեբեդևը հայտարարել է, որ հենց Աշխաբադում է 1991 թվականի դեկտեմբերի 13-ին տեղի ունեցել Թուրքմենստանի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի, Տաջիկստանի և Ուզբեկստանի առաջնորդների պատմական հանդիպումը, որը նախապատրաստել է Ալմա-Աթայի հռչակագրի ստորագրման պայմանները, որը հիմք է հանդիսացել ԱՊՀ-ի ներկայիս տեսքով ձևավորման համար:

1991 թվականի դեկտեմբերի 21-ին Ալմաթիում կայացած մամուլի ասուլիսում Լեոնիդ Կրավչուկը լրագրողի «Հարց բոլորին (պետությունների ղեկավարներին). ինչո՞ւ հրաժարվեցիք Եվրասիական և Անկախ Պետությունների Համագործակցություն անվանումից» հարցին հետևյալ կերպ է պատասխանել. «Փաստն այն է, որ Համագործակցության սկիզբը և Համագործակցության հիմքը դրվել է Մինսկում, և այնտեղ Համագործակցությանը տրվել է համապատասխան անվանումը։ Դրանից հետո երեք պետություններ՝ Բելառուսը, Ռուսաստանը, Ուկրաինան, արդեն վավերացրել են այդ փաստաթղթերը։ Հետևաբար, անվանումը փոխելը թե՛ իրավական, թե՛ քաղաքական առումով անհիմն կլինի»։ Նուրսուլթան Նազարբաևը անմիջապես ավելացրել է. «Բայց հռչակագրում, որը դուք վաղը կկարդաք, տնտեսական տարածքը կոչվում է Եվրասիական»:

Խորհրդային Միությունը պաշտոնապես ինքնալուծարվել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 26-ին, և այս ամսաթիվը համարվում է Խորհրդային Միության կողմից անկախության վերջնական ճանաչման ամսաթիվը։ Ազգերի համագործակցության երկրները համաձայնեցին համակարգված կերպով չեղարկել գների սահմանափակումները և անցնել շուկայական գների 1992 թվականի հունվարի 2-ին։

## Անկախ Պետությունների Համագործակցություն
[մինի|[Առևտրի համաշխարհային կազմակերպություն|Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության տարածաշրջանային առևտրային համաձայնագրերի տվյալների շտեմարան։]]
[մինի|[Առևտրի համաշխարհային կազմակերպություն|Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության տարածաշրջանային առևտրային համաձայնագրերի տվյալների շտեմարան։]]
1993 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Մոսկվայում Անկախ Պետությունների Համագործակցության (ԱՊՀ) պետությունների ղեկավարների խորհրդի նիստում Ադրբեջանը, Հայաստանը, Բելառուսը, Ղազախստանը, Ղրղզստանը, Մոլդովան, Ռուսաստանը, Տաջիկստանը և Ուզբեկստանը ստորագրել են Տնտեսական միության ստեղծման մասին պայմանագիրը, որը միջազգային համաձայնագրով ամրապնդում է տնտեսական միություն ստեղծելու մտադրությունը՝ քայլ առ քայլ ստեղծելով ազատ առևտրի գոտի, մաքսային միություն և ապրանքների, ծառայությունների, կապիտալի և աշխատուժի ազատ տեղաշարժի պայմաններ։ Այս բոլոր երկրները վավերացրել են պայմանագիրը, և այն ուժի մեջ է մտել 1994 թվականի հունվարի 14-ին։ Թուրքմենստանը և Վրաստանը միացել է 1994 թվականին և վավերացրին պայմանագի։ Տնտեսական միության զարգացման համար ընդունվել են մի շարք այլ փաստաթղթեր և համաձայնագրեր։ Օրինակ՝ 1994 թվականի հոկտեմբերի 21-ին ստորագրվել է Պետությունների վճարային միության ստեղծման մասին համաձայնագիր և ընդունվեցին ինտեգրացիոն զարգացման հիմնական ուղղությունները և ինտեգրացիոն զարգացման հեռանկարային ծրագիրը:

1994 թվականի ապրիլի 15-ին Մոսկվայում կայացած Անկախ Պետությունների Համագործակցության (ԱՊՀ) պետությունների ղեկավարների խորհրդի նիստում բոլոր 12 հետխորհրդային պետությունները ստորագրեցին Ազատ առևտրի գոտու ստեղծման մասին միջազգային համաձայնագիր ՝ տնտեսական միության ստեղծման ուղղությամբ շարժվելու նպատակով։ 17-րդ հոդվածը նաև հաստատել է ծառայությունների ոլորտում ազատ առևտրի համաձայնագիր կնքելու մտադրությունը։ Հոդված 1-ը նշում էր, որ սա «Տնտեսական միության ստեղծման առաջին փուլն» էր, սակայն 1999 թվականին երկրները համաձայնեցին հանել այս արտահայտությունը համաձայնագրից։ Նույն օրը՝ 1994 թվականի ապրիլի 15-ին, ստորագրվել է «Ուկրաինայի՝ որպես Տնտեսական միության ասոցացված անդամի անդամակցության մասին համաձայնագիրը»՝ Ադրբեջանի, Հայաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի, Մոլդովայի, Ռուսաստանի, Տաջիկստանի, Թուրքմենստանի, Ուզբեկստանի, Ուկրաինայի և Վրաստանի կողմից, սակայն այն երբեք ուժի մեջ չմտավ՝ Ռուսաստանի, Ուկրաինայի, Թուրքմենստանի և Վրաստանի կողմից չվավերացնելու պատճառով, չնայած մյուս բոլոր երկրները վավերացրել էին այն:

1999 թվականի ապրիլի 2-ին Մոսկվայում 11 երկրների՝ Հայաստանի, Ադրբեջանի, Բելառուսի, Վրաստանի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի, Մոլդովայի, Ռուսաստանի, Տաջիկստանի, Ուզբեկստանի և Ուկրաինայի նախագահները ստորագրել են Ազատ առևտրի գոտու ստեղծման մասին համաձայնագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին արձանագրությունը: Թուրքմենստանը չի մասնակցել։ Արձանագրությունն ուժի մեջ է մտել 1999 թվականի նոյեմբերի 24-ին այն երկրների համար, որոնք ավարտել էին դրա վավերացումը։ 2023 թվականի դրությամբ Արձանագրությունն ուժի մեջ է մտել բոլոր երկրների համար՝ Հայաստանի, Ադրբեջանի, Բելառուսի, Վրաստանի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի, Մոլդովայի, Տաջիկստանի, Ուզբեկստանի և Ուկրաինայի, բացառությամբ Ռուսաստանի, որը շարունակում է ստորագրող կողմ լինել, բայց չի տեղեկացրել ուժի մեջ մտնելու կամ ժամանակավոր կիրառման մասին։ Անկախ Պետությունների Համագործակցության գործադիր կոմիտեի տվյալներով՝ ոչ ոք չի դադարեցրել Արձանագրությանը մասնակցությունը կամ չի կասեցրել դրա կիրառումը, մինչդեռ Ադրբեջանի կողմից արվել է 1 վերապահում Հայաստանի վերաբերյալ չկիրառման վերաբերյալ, իսկ Վրաստանի և Ուկրաինայի կողմից արտահայտվել են 2 կոնկրետ կարծիք։

2007 թվականին գիտական հոդվածում գնահատվել է հետխորհրդային տարածքում ազատ առևտրի իրավական շրջանակը որպես «à la carte բազմակողմանիության» և բազմակողմանի երկկողմանիության յուրահատուկ համադրություն։ «Ե՛վ երկկողմ, և՛ բազմակողմ ռեժիմները զգալի (հաճախ թերագնահատված) զարգացում են ապրել, և որ բազմակողմ ռեժիմը, ընդհանուր առմամբ, ձգտել է ավելի հավակնոտ լինել՝ թե՛ իր բովանդակային, թե՛ ինստիտուցիոնալ հասանելիության առումով։ Այնուամենայնիվ, երկու ռեժիմներն էլ կարելի է բնութագրել որպես վերջնականապես թույլ, իսկ դրանց համընկնումը շփոթեցնող։ Մինչդեռ կարելի է խորհուրդ տալ ավելի բարձր իրավականացում և համապարփակ կոնսոլիդացիա ԱՊՀ ազատ առևտրի ռեժիմի բազմակողմ մակարդակում»։

2011 թվականի հոկտեմբերին Սանկտ Պետերբուրգում կայացած հանդիպման ժամանակ Անկախ Պետությունների Համագործակցության (ԱՊՀ) անդամ տասնմեկ վարչապետներից ութի՝ Հայաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի, Մոլդովայի, Ռուսաստանի, Տաջիկստանի և Ուկրաինայի կողմից ստորագրվել է ազատ առևտրի գոտու մասին նոր պայմանագիրը։

11 տարվա բանակցություններից հետո, 2023 թվականի հունիսի 8-ին Սոչիում, Հայաստանը, Բելառուսը, Ղազախստանը, Ղրղզստանը, Ռուսաստանը, Տաջիկստանը և Ուզբեկստանը ստորագրել են Անկախ Պետությունների Համագործակցության ծառայությունների ազատ առևտրի, հիմնադրման, գործունեության և ներդրումների մասին համաձայնագիրը՝ Ուզբեկստանը և Տաջիկստանը մասամբ ինտեգրելու ԱՀԿ-ի ( Ծառայությունների առևտրի մասին ընդհանուր համաձայնագիր) և ԵԱՏՄ-ի ընդհանուր չափանիշներին (որոշ դրույթներ փոխառվել են ԵԱՏՄ օրենսդրությունից) նույնիսկ առանց նրանց անդամակցության ԱՀԿ-ին (Ուզբեկստան) կամ ԵԱՏՄ-ին (Ուզբեկստան և Տաջիկստան)։ Եվրասիական տնտեսական միության մասին պայմանագիրը պահպանել է ծառայությունների առևտրի վերաբերյալ միջազգային համաձայնագրերը անդամ պետությունների ազգային իրավասության ոլորտում, հետևաբար, ԵՏՄ-ն պայմանագրի կողմ չէ։

ԱՊՀ գործադիր կոմիտեի տեղեկատվական-վերլուծական վարչությունը 2023 թվականի հոկտեմբերին նշում է, որ այս պահին ԱՊՀ երկրներում ձևավորվել է ինտեգրացիոն միավորումների մի տեսակ բուրգ, որը տարբերվում է տնտեսական ինտեգրման խորությամբ (բազմարագ ինտեգրացիա), և ազատ առևտրի համաձայնագրերի և մի շարք այլ փաստաթղթերի իրականացումը կհանգեցնի Համագործակցության շրջանակներում լիարժեք ընդհանուր տնտեսական տարածքի ձևավորմանը։ Մասնակից երկրների ներսում պետական սահմանները կդադարեն խոչընդոտ լինել ապրանքների, ծառայությունների, աշխատուժի և կապիտալի ազատ տեղաշարժի համար։ Այս պահին ԱՊՀ երկրներում աշխատուժի տեղաշարժի պարզեցում կա, սակայն առանց աշխատանքային թույլտվության տեղաշարժի լիակատար ազատություն գոյություն ունի միայն ԵԱՏՄ-ում։

## Ընդհանուր տնտեսական գոտու համաձայնագիր
[մինի|[Առևտրի համաշխարհային կազմակերպություն|Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության տարածաշրջանային առևտրային համաձայնագրերի տվյալների շտեմարան։]]
Միասնական տնտեսական տարածքի մասին համաձայնագիրը (ՄՏՏ) կամ Միասնական տնտեսական գոտու մասին համաձայնագիրը (ՄՏԳ) միջազգային համաձայնագիր է, որը նպատակ ունի ստեղծել պայմաններ ապրանքների, ծառայությունների, կապիտալի և աշխատուժի ազատ տեղաշարժ համար՝ առանց վերազգային մարմինների ստեղծման, և ստորագրվել է 2003 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Բելառուսի, Ղազախստանի, Ռուսաստանի Դաշնության և Ուկրաինայի կողմից։ Սկզբում այս նախագիծը առանձին նախագիծ էր, սակայն 2006 թվականի հունիսին այս նախագծի իրականացումը ներառվել է Եվրասիական տնտեսական համագործակցության մեջ։

Համաձայն Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության տարածաշրջանային առևտրային համաձայնագրերի տվյալների բազայի՝ այս համաձայնագիրը ստորագրվել է 2003 թվականի սեպտեմբերի 19-ին, ուժի մեջ է մտել 2004 թվականի մայիսի 20-ին։ Ուկրաինայի դուրս գալը այս համաձայնագրից ուժի մեջ է մտել 2023 թվականի հուլիսի 21-ին։

## Եվրասիական տնտեսական համայնք և Եվրասիական տնտեսական միություն
[մինի|ԵԱՏՄ ինտեգրման ժամանակագրությունը՝ ըստ [Առևտրի համաշխարհային կազմակերպություն|Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության զեկույցի։]]
մինի|Ռուսաստանի և Բելառուսի միջև երկկողմ մաքսային միության մասին 1995 թվականի համաձայնագիրը և Ղազախստանի և Ռուսաստանի ու Բելառուսի միացյալ մաքսային տարածքի միջև երկկողմ մաքսային միության մասին 1995 թվականի համաձայնագիրը Եվրասիական տնտեսական միության միջազգային պայմանագրերի տվյալների բազայում։
Ավելի խորը և հետագա ինտեգրացիա տեղի ունեցավ ԱՊՀ իրավական շրջանակներից դուրս։ Տնտեսական միության ստեղծման մասին պայմանագրի համաձայն՝ Ռուսաստանի Դաշնության և Բելառուսի Հանրապետության միջև Մաքսային միության մասին համաձայնագիրը ստորագրվել է 1995 թվականի հունվարի 6-ին Մինսկում։ Բելառուսի Հանրապետության կառավարությունը և Ռուսաստանի Դաշնության կառավարությունը՝ մի կողմից, և Ղազախստանի Հանրապետության կառավարությունը՝ մյուս կողմից, 1995 թվականի հունվարի 20-ին Մոսկվայում ստորագրեցին Մաքսային միության մասին համաձայնագիր՝ պայմանագրով նախատեսված տնտեսական միության ստեղծման ուղղությամբ շարժվելու նպատակով։ 1995 թվականի համաձայնագրերի իրականացումը հնարավորություն է տվել գործարկել Եվրասիական տնտեսական համագործակցության Մաքսային միությունը 2010 թվականին։ Եվրասիական տնտեսական միության միջազգային պայմանագրերի տվյալների բազայի համաձայն՝ այս համաձայնագրերը դեռևս ուժի մեջ են 2024 թվականի դրությամբ և մասամբ կիրառվում են՝ չհակասելով Եվրասիական տնտեսական միության մասին պայմանագրին։

2000 թվականին հիմնադրված Եվրասիական տնտեսական համագործակցությունը ստանձնել է նախորդ համաձայնագրերի իրականացման պատասխանատվությունը, ստեղծել է վերազգային մարմիններ և վերջապես 2010 թվականին գործարկել է երկար ժամանակ ձգձգված մաքսային միությունը։

Մաքսային միությունը և Եվրասիական տնտեսական միության Միասնական տնտեսական տարածքը ժառանգություն են ստացել Եվրասիական տնտեսական հանրությունից (դադարեցվել է 2015 թվականի հունվարի 1-ին) և այժմ կարգավորվում են Եվրասիական տնտեսական միության մասին պայմանագրով (որն ուժի մեջ է մտել 2015 թվականի հունվարի 1-ին), ԵԱՏՄ մաքսային օրենսգրքով, այլ միջազգային համաձայնագրերով և վերազգային մարմինների՝ Եվրասիական բարձրագույն տնտեսական խորհրդի, Միջկառավարական խորհրդի և Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի որոշումներով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Եվրասիական տնտեսական միություն (ԵԱՏՄ)
* Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողով (ԵՏՀ)
* Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) իրավական պորտալ
* 
* Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության զեկույցը

Կատեգորիա:Առևտրային դաշինքներ
Կատեգորիա:Բելառուսի տնտեսություն
Կատեգորիա:Եվրասիա
Կատեգորիա:Եվրասիական տնտեսական միություն
Կատեգորիա:Եվրոպական ինեգրացիա
Կատեգորիա:Հայաստանի տնտեսություն
Կատեգորիա:Հետխորհրդային պետություններ
Կատեգորիա:Ղազախստանի տնտեսություն
Կատեգորիա:Միջմայրցամաքային միություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի բազմակողմանի հարաբերություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի տնտեսություն