Ջրոլորտ

մինի|Ջրի ցիկլը ջրոլորտում
**Ջրոլորտը** ( – ջուր և  – ոլորտ), Երկրի բոլոր ջրային պաշարների ամբողջությունն է։

**Օվկիանոսի միջին խորությունը 3,8 կմ է, առավելագույնը՝ 11022 մ ([[Խաղաղ օվկիանոս]]ի [[Մարիանյան իջվածք|Մարիանյան անդունդը]])։ Ջրոլորտի զանգվածի մոտ 97 %-ը կազմում են օվկիանոսի աղի ջրերը, 2,2 %-ը՝ սառցե ջրերը, մնացած մասը՝ [[Ստորգետնյա ջրեր|ստորերկրյա]], [[Լիճ|լճերի]] և [[գետ]]երի քաղցրահամ ջրերն են։ [[Կենսոլորտ]]ի մակերեսը ջրոլորտում ներկայացված է իր ամբողջ շերտով, սակայն կենդանի նյութի առավելագույն խտությունը բաժին է ընկնում արևի ճառագայթներով տաքացվող և լուսավորվող մակերեսային շերտին, ինչպես նաև ափամերձ գոտիներին։**

## Ջրոլորտի առաջացում և զարգացում
***Երկրաքիմիական ուսումնասիրությանները պարզել են, որ Երկրի մակերևույթի վրա ջուրն առաջացել է նրա զարգացման որոշակի էտապում՝ մոտ 3,0-3,5 միլիարդ տարի առաջ։ Մոլորակի ձևավորման և զարգացման ընթացքում [[քիմիա]]կան թեթև տարրերը դանդաղ բարձրացել են Երկրի մակերևույթ, ծանրերը՝ իջել դեպի [[միջուկ]]։ Երբ ձգողական ուժի ներգործությամբ և ռադիոակտիվ նյութերի տրոհմամբ միջուկը սկսել է տաքանալ ու շիկանալ, [[ջրածին]]ն ու թթվածինը բարձրացել են վեր՝ կուտակվելով միջնապատյանում և երկրակեղևում։ Այստեղ ջերմային նպաստավոր պայմանները հնարավորություն են տվել դրանց միանալու և կազմելու ջրի [[մոլեկուլ]]։ Դա է պատճառը, որ միջուկում և միջնապատյանի ստորին շերտերում բարձր ջերմաստիճանների պատճառով [[ջուր]] չկա։ Միջին և վերին միջնապատյանում ջուրը լուծված է [[մագմա]]յի մեջ, իսկ Երկրի մակերևույթին գտնվում է հեղուկ, պինդ և գազային վիճակներում։***

### Ջրոլորտի զարգացում
**Ջրոլորտի զարգացումը, փաստորեն, սկսվել է այն պահից, երբ [[Երկիր|Երկրի]] կարծր կեղևի վրա առաջացել է ջրի [[հեղուկ]] վիճակ։ Դա, մասնագետների կարծիքով, տեղի է ունեցել մոտ 3 միլիարդ տարի առաջ՝ [[Արխեյան դարաշրջան|արխեյան]] դարաշրջանի կեսերին։ Ջրոլորտի զարգացման առավելագույն տեմպերը նկատվել են [[Պրոտերոզոյան դարաշրջան|պրոտերոզոյան]] դարաշրջանի կեսերին՝ մոտ 1,5 միլիարդ տարի առաջ։ Ջրոլորտի առաջացումն ընթանում էր [[մթնոլորտ]]ի, [[քարոլորտ]]ի, իսկ հետո նաև կենսոլորտի հետ փոխադարձ կապի պայմաններում։ Երկրի ընդերքից ջրի դուրս մղումը կատարվում է հրաբխի գործունեության ընթացքում։ Բազալտային լավայի բաղադրության ուսումնասիրությունները պարզել են, որ նրա կազմում 5-10 %-ը [[ջուր]]ն է։ Հետևաբար, Երկրի երկրաբանական զարգացման ողջ ընթացքում մագմայի ջրերը, դուրս գալով Երկրի [[մակերևույթ]], կուտակվել են՝ առաջացնելով Համաշխարհային օվկիանոսը և ցամաքային ջրերը։ Շատ գիտնականների կարծիքով՝ վերին և միջին միջնապատյանում գտնվող ջուրն ու ջրային [[Ջրային գոլորշի|գոլորշի]]ներն իրենց ծավալով մի քանի անգամ գերազանցում են ջրոլորտի ջրին։ Երկրի ընդերքից ջրի դուրս մղումը կատարվում է նաև մեր օրերում։**

**Ընդհանրապես ընդունված է ջրոլորտն ըստ ջրերի առանձնացնել՝ [[Համաշխարհային օվկիանոս]]ի, մայրցամաքային ջրերի և ստորգետնյա ջրերի։ Ջրի մեծ մասը կենտրոնացված է օվկիանոսում և համեմատաբար քիչ մասը՝ գետերում և ստորգետնյա ջրերում։ Ջրի մեծ զանգված էլ մթնոլորտում է` ամպերի և գոլորշու տեսքով։ Ջրոլորտի ծավալի 96 %-ից ավելին կազմում են օվկիանոսներն ու ծովերը, մոտ 2 %-ը` ստորգետնյա ջրերը, մոտ 2 %-ը՝ սառույցները և ձյունը, մոտ 0,02 %-ն էլ ցամաքի մակերեսային ջրերը։ Ջրի մի մասը գտնվում է պինդ վիճակում՝ սառցե, ձնային ծածկի և հավերժական սառեցվածության տեսքով, որն իրենից ներկայացնում է [[կրիոսֆերա]]ն։ 
Մակերեսային ջրերը, որոնք համեմատաբար փոքր չափաբաժին են զբաղեցնում ջրոլորտի ընդհանուր ծավալում, որոշիչ են երկրային կյանքի համար և ջրամատակարարման ու ոռոգման հիմնական աղբյուրն են։ Ջրոլորտի այս հատվածը մշտական փոխազդեցության մեջ է գտնվում մթնոլորտի և [[երկրակեղև]]ի հետ։ Ջրերի փոխազդեցությունը և փոխադարձ անցումները մի վիճակից մյուսը իրենցից ներկայացնում են [[Ջրի շրջապտույտ|ջրի բարդ ցիկլ երկիր մոլորակի վրա]]։ Առաջին անգամ կյանքը Երկրի վրա ծագել է ջրոլորտում։ Միայն [[Պալեոզոյան դարաշրջան|պալեոզոյան]] դարաշրջանի սկզբներին սկսվեց կենդանիների և բույսերի վերաբնակեցումը ցամաքի վրա։**

## Գրականություն
* Michael J. Kennish Practical handbook of marine science. - 3rd. - CRC Press, 2001. - (Marine science series). - ISBN 0849323916
* Kelbert A, Schultz A, Egbert G Global electromagnetic induction constraints on transition-zone water content variations (англ.) // Nature. - 2009. - В. 460. - С. 1003-1006.
* **В. С. Білецький Мала гірнича енциклопедія. - Донецьк։ «Донбасե, 2004. - Т. В 3-х томах. - ISBN 966-7804-14-3**

Կատեգորիա:Երկրի կառուցվածք
Կատեգորիա:Ջրոլորտ
Կատեգորիա:Ջրաբանություն