Սթիվեն Ժիրար

**Սթիվեն Ժիրար** (, ), ֆրանսկան ծագմամբ ամերիկացի բանկիր և բարեգործ։ Ծնվել է Բորդոյում, Ժիրարը հետագայում գաղթել է տասներեք գաղութներ և հիմնել իր բանկային գործը Ամերիկայում։ 1812 թվականի պատերազմի ընթացքում Ժիրարը  օգնեց Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների կառավարությանը սնանկությունից՝ անձամբ ֆինանսավորելով ամերիկյան պատերազմական վնասները։ 

Ի վերջո, կուտակելով մի մեծ կալվածք, որը ներառում էր ստրուկների պլանտացիա Լուիզիանայում, 2007 թվականին ըստ «*Հաջողության ամսագրի»* նա գնահատվել է պատմության մեջ չորրորդ ամենահարուստ ամերիկացի։ Զավակ չունենալով՝ Ժիրարն իր կարողության մեծ մասը նվիրել է բարեգործությանը, մասնավորապես՝ որբերի կրթությանն ու բարօրությանը, և  մեր օրերու նրա միջոցներով շարունակում են ֆինանսավորվել բարեգործական նախաձեռնություններ։

## Վաղ կյանք
Ժիրարը ծնվել է 1750 թվականի մայիսի 20-ին Ֆրանսիայի Բորդոյում։ Նա ութ տարեկանում կորցրեց աջ աչքի տեսողությունը և սահմանափակ կրթություն ուներ։ 1760 թվականին նա ճանապարհորդեց Նյու Յորքի գաղութ, մնաց այնտեղ՝ աշխատելով ափամերձ առևտրի համակարգում՝ մինչև Կարիբյան ծով։ 1773 թվականին նա նավապետի իրավունք ստացավ, 1774 թվականին այցելեց Նյու Յորք և Նյու Յորքի մի վաճառականի օգնությամբ սկսեց առևտուր անել դեպի Նոր Օռլեան և Պորտ-օ-Պրենս ։ 1776 թվականի մայիսին, ամերիկյան հեղափոխական պատերազմի բռնկումից հետո, Ժիրարը նավարկեց Ֆիլադելֆիայի նավահանգիստ՝ խուսափելու թագավորական նավատորմի ռազմանավերի խմբից և հաստատվեց այնտեղ՝ վարելով մթերային և ալկոհոլային խմիչքների խանութ։ 1783 թվականին Ստեֆենի եղբայրը՝ Ջոն Ժիրար՜ը, Սենտ-Դոմինգի այցելության ժամանակ թողեց նրան մի ստրուկի՝ 20-ն անց կնոջ՝ Հաննա անունով։ Փենսիլվանիայի 1780 թվականի ստրկության աստիճանական վերացման ակտն ուներ բազմաթիվ բացեր, և չնայած այն փոփոխվել էր Ժիրարի ողջ կյանքի ընթացքում, Հաննան մնաց նրա ստրուկը մինչև իր մահը՝ 1831 թվականը: 1828 թվականին հարկվող բնակիչների ցուցակում նշվում էր, որ նա այդ ժամանակ Ֆիլադելֆիայում միակ ստրկացած մարդն էր։

1790 թվականին Ժիրարն ուներ 6000 դոլար կարողություն և առևտրային նավերի փոքր նավատորմ։ 1791 թվականին նրա վաճառականները նախկին Սեն-Դոմինգ գաղութում ներգրավված էին Հաիթիի հեղափոխության ժամանակ ֆրանսիացի տնկարկներին պատկանող ապրանքների փրկության մեջ: Նրան մնաց 10,000 դոլարի ապրանք, որը դրված էր իր նավերի վրա, որոնց տերերը հավանաբար կոտորվել էին: Քանի որ ապրանքի տերերը չգտնվեցին, Ժիրարը ապրանքն ավելացրեց իր ունեցվածքին։ Նա նաև մասնակցել է Հին Չինաստանի առևտրին ՝ ֆինանսավորելով ճանապարհորդությունները դեպի Կանտուն: Այս ճանապարհորդությունները Ժիրարին օգուտ բերեցին օրինական ապրանքների, ինչպես նաև ափիոնի վաճառքից, որը մաքսանենգ ճանապարհով տեղափոխվում էր Չինաստան։ Ժիրարի բիզնես ձեռնարկությունները Չինաստանում ավարտվեցին 1824 թվականին՝ նրա նավերից մեկի՝ *«Տերանովայի»* և չինական իշխանությունների միջև տեղի ունեցած միջադեպից հետո։

## Ամուսնություն
1776 թվականին Ժիրարը հանդիպեց Մերի Լումին ՝ Ֆիլադելֆիայի բնիկ, իրենից ինը տարով փոքր: Նրանք շուտով ամուսնացան, և Ժիրարը տուն գնեց Մաունթ Հոլլի Թաունշիփում, Նյու Ջերսի։ Մերին նավաշինող Ջոն Լումի դուստրն էր, ով մահացավ ամուսնությունից երեք ամիս առաջ։ 1778 թվականին Ժիրարը դարձավ Փենսիլվանիայի բնակիչ։ 1785 թվականին Մերին սկսել էր ենթարկվել հանկարծակի, անկանոն զգացմունքային պոռթկումներին: Առաջացավ հոգեկան անկայունություն և բռնի կատաղություն, ինչը հանգեցրեց անբուժելի հոգեկան անկայունության ախտորոշմանը: Չնայած Ժիրարը սկզբում հոգեպես կոտրված էր, 1787 թվականին նա սկսեց հանդիպել Սալի Բիքհեմի հետ: 1790 թվականի օգոստոսին Ժիրարը կնոջը հանձնեց Փենսիլվանիայի հիվանդանոց (այսօր Փենսիլվանիայի համալսարանի մաս է կազմում) որպես անբուժելի խելագարի՝ ապահովելով նրան հարմարավետության համար ամեն շքեղություն: Այս ընթացքում Մերի Լումինը մի աղջիկ է լույս աշխարհ բերել, որի հայրը հայտնի չէ։ Երեխան, որը մկրտվել էր Մերի անունով, մահացավ մի քանի ամիս անց՝ տիկին Ջոն Հաթչերի խնամքի տակ, ով Ժիրարի կողմից աշխատանքի էր ընդունվել որպես բուժքույր։ Ժիրարն իր կյանքի մնացած մասը անցկացրել է սիրուհիների հետ։

## Դեղին տենդ
1793 թվականին Ֆիլադելֆիայում սկսվել էր դեղնախտի համաճարակ: Չնայած բարձր դասի քաղաքացիները ընտրեցին քաղաքից հեռանալը, Ժիրարը մնաց, որպեսզի հոգ տանի հիվանդների և մահացողների մասին: Նա ղեկավարեց քաղաքի սահմաններից դուրս գտնվող մի առանձնատան վերափոխումը հիվանդանոցի և հավաքեց կամավորներ՝ զոհերին խնամելու համար, իսկ ինքն անձամբ հոգ տարավ հիվանդների մասին: Նրա ջանքերի շնորհիվ, երբ համաճարակը նվազեց, Ժիրարը հերոսի կարգավիճակ ստացավ: 1797-1798 թվականների դեղնախտի համաճարակի ժամանակ նա կրկին օգնություն ցուցաբերեց աղքատներին  և հիվանդներին:

## Ժիրարի բանկ

Երբ Միացյալ Նահանգների առաջին բանկի լիցենզիան սպառվեց 1811 թվականին, Ժիրարը գնել էր նրա  բաժնետոմսերի մեծ մասը ու հարակից շենքերը Ֆիլադելֆիայի Հարավային երրորդ փողոցում։ Նա աշխատանքի վերցրեց Ջորջ Սիմփսոնին, որը նախկինում եղել էր Միացյալ Նահանգների առաջին բանկի հաշվապահը։ Ժիրարը թույլատրեց Միացյալ Նահանգների առաջին բանկի վստահված անձանց օգտագործել մի քանի գրասենյակներ և բանկի պահոցներ՝  չափազանց փոքր վարձավճարով: Պենսիլվանիայի օրենքը արգելում էր ա խմբերի կողմից բանկային գործունեություն իրականացնել առանց լիցենզիա, սակայն նման արգելք չէր դնում միայն մեկ անձի կողմից նման գործունեություն իրականացնելու դեպքում: Ֆիլադելֆիայի բանկերը մերժում էին Ժիրարի կողմից իր անձնական վարկով թողարկված նշաններ և ճնշում գործադրում էին նահանգի վրա՝ նրան ստիպելու ձևավորել ընկերություն, սակայն դա հաջողության չհասավ:

Ժիրարի բանկը 1812 թվականի պատերազմում հանդիսանում էր կառավարության հիմնական վարկի աղբյուրը, որի արժեքը կազմում էր մեկ միլիոն դոլար: Պատերազմի ավարտին Ժիրարը ներդրեց իր անձնական բոլոր ռեսուրսները կառավարության տրամադրության տակ և ապահովեց պատերազմի վարկի 95%-ը, ինչը թույլ տվեց Միացյալ Նահանգներին շարունակել պատերազմը: Պատերազմից հետո նա դարձավ Միացյալ Նահանգների երկրորդ բանկի մեծ բաժնետեր և տնօրեններից մեկը։

Ժիրարի բանկը դադարեցրեց իր գործունեությունը 1831 թվականին Ժիրյարի մահից հետո, սակայն Ֆիլադելֆիայի գործարարները, ովքեր ցանկացան օգտագործել Ժիրարի անունը և հեղինակությունը, բացեցին նոր բանկ՝ «Ժիրար վստահության կազմակերպություն», որը հետագայում վերանվանվեց Ժիրարի բանկ: 1983 թվականին այն միավորվեց Մելոնի հետ, իսկ երկու տասնամյակ անց՝ 2000-ականների սկզբում, մեծ մասամբ վաճառվեց քաղաքացիական բանկին: Այժմ դրա պատմական և ազդեցիկ շենքը, որը նախկինում ծառայում էր որպես կենտրոն, դեռ կանգնած է Ֆիլադելֆիայի Բրոդ և Չեսնութ փողոցների խաչմերուկում:

## Մահ, կտակ և ժառանգություն

1830 թվականի դեկտեմբերի 22-ին Սթեֆան Ժիրարը լուրջ վնասվածքներ ստացավ, երբ Փիլադելֆիայի խաչմերուկում անցնում էր փողոցը։ Նա ընկավ կառքի տակ, որի անիվներից մեկը անցավ նրա դեմքի ձախ կողմով՝ վնասելով այտը, ականջը և աչքը։ Չնայած 80 տարեկան լինելուն, նա ինքնուրույն վեր կեցավ և վերադարձավ իր մոտակա տուն, որտեղ բժիշկը բուժեց նրա վերքերը։ Շուտով նա վերադարձավ իր բանկային գործերին, սակայն երկու ամիս մնաց թաքնված։ Սակայն, Ժիրարը լիովին ապաքինված չէր և մահացավ 1831 թվականի դեկտեմբերի 26-ին։ Նա թաղվեց իր եղբորոդու համար կառուցված դամբարանում Սուրբ Երրորդություն Կաթոլիկ գերեզմանատանը, որը գտնվում էր Շվեց և Սպրուս փողոցների խաչմերուկում։ Երկու տասնամյակ անց նրա մնացորդները տեղափոխվեցին Ժիրարի քոլեջի հիմնադիրների սրահ՝ Ֆիլադելֆիայում ապրող ֆրանսիացի քանդակագործ Նիկոլա Գևելոտի քանդակած արձանի մոտ։

Ստեֆան Ժիրարը մահանալիս Ամերիկայի ամենահարուստ մարդն էր։ Մայքլ Կլեպպերը և Ռոբերտ Գունթերները իրենց  գրքում նշում են, որ 1996 թվականին Ժիրարը համարվել է բոլոր ժամանակների հինգերորդ ամենահարուստ ամերիկացին՝ Ջոն Դ. Ռոկֆելերից, Անդրեա Կառնեգիից, Կորնելիուս Վանդերբիլթից և Ջոն Ջեյքոբ Ասթորից հետո։ Նրա ունեցվածքը մահվան ժամանակ գնահատվել է շուրջ 7,5 միլիոն դոլար՝ ինչը համապատասխանում է 255,9 միլիոն դոլարի չափին այսօր։

Ժիրարը ամբողջ կյանքում աթեիստ էր, և նա իր կրոնական հայացքները ընդգրկել էր իր վերջին կտակում։

Նա իր ողջ ունեցվածքը ժառանգեց բարեգործական և քաղաքային հաստատություններին Ֆիլադելֆիայում և Նոր Օրլեանում, այդ թվում՝  6 միլիոն դոլար տրամադրվեց Ֆիլադելֆիայում  ինտերնատ հաստատություն հիմնելու նպատակով, որտեղ հիմնականում ծխախոտագործների երեխաներ էին։ Այն վերաբացվեց 1848 թվականին որպես Ժիրարի քոլեջ։

Ժիրարը նաև 10,000 դոլար փոխանցեց Ֆիլադելֆիայի հանրակրթական դպրոցներին, որոնց ներդրումներից ստացված եկամուտը պետք էր օգտագործել դպրոցների գրադարանների համար գրքերի գնման, ինչպես նաև միջոցներ հատկացրեց գերազանց աշակերտների համար մեդալներ գնելու հիմնադրամի ստեղծման համար։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Adams, Donald. *Finance and Enterprise in Early America: A Study of Stephen Girard’s Bank, 1812–1831 (*1978)
* McMaster, John Bach. *The Life and Times of Stephen Girard, Mariner and Merchant* (2 vol.) (1918) online
* Wildes, Harry E. *Lonely Midas: The Story of Stephen Girard* (1943)
* Wilson, George. Stephen Girard: The Life and Times of America's First Tycoon (1996)
* Raciti, James J. *Stephen Girard: America's Colonial Olympian, 1750-1831* (2015)

## Արտաքին հղումներ
*Founder's Hall - Stephen Girard
*Country Farmhouse and Outbuildings of Mr. Stephen Girard, Philadelphia, May 1891 by D.J. Kennedy, Historical Society of Philadelphia  
*Get to Know Stephen Girard

Կատեգորիա:Ամերիկացի բանկիրներ