Ֆրենսիս Դանբի

**Ֆրենսիս Դանբի** (), ռոմանտիզմի ժամանակաշրջանի իռլանդացի նկարիչ:Նրա երևակայական, դրամատիկ բնանկարները համեմատելի էին Ջոն Մարտինի հետ։ նրա ամենամեծ հաջողության շրջանըը 1820-ական թվականներին էր, Լոնդոնում։

## Վաղ կյանք
Ծնվել է Իռլանդիայի հարավ-արևելքում։ Նրա հայրը`Ջեյմս Դանբին, Ուքսֆորդի մերձակայքում ունեցել է փոքրիկ տարածք, բայց 1807 թվականին նրա մահից հետո ընտանիքը տեղափոխվել էր Դուբլին։ Նա նկարչություն է ուսումնասիրել Դուբլինի թագավորական դպրոցում և Ջեյմս Արթուր Օ՛Քոնոր անունով նկարչի ազդեցությամբ սկսել է նկարել բնապատկերներ։ Դանբին ծանոթացել է Ջորջ Պետրիի հետ։

[thumb|Ափի համայնապատկեր մայրամուտի ժամանակ, 1813, [Արվեստի ազգային պատկերասրահ]]

1813 թվականին Օքոնորի և Պետրիի հետ Դանբին մեկնել է Լոնդոն։ Չունենալով հիմնական ֆինանսավորման միջոցներ՝ նրանք ստիպված դադարեցրել են այս ճանապարհորդությունը և ոտքով վերադարձել տուն։ Բրիստոլում նրանք դադար են առել, և Դանբին, գտնելով, որ կարող է ջրանկարներով փոքր գումարներ աշխատել, մնացել է այնտեղ՝ ջանասիրաբար աշխատելով և Լոնդոնի ցուցահանդեսներին կարևոր նշանակության նկարներ ուղարկելով։ Այնտեղ նրա յուղանկարները մեծ ուշադրություն են գրավել։

## Բրիստոլ դպրոց
1818/19 թվականներից սկսած՝ Դանբին եղել է նկարիչների ոչ պաշտոնական խմբի`Բրիստոլի դպրոցի անդամ և մասնակցել երեկոյան հավաքների և էքսկուրսիաների, որոնց ժամանակ այցելում էին տեսարժան վայրեր։ Նրա՝«Էվոն գետի կիրճի տեսարանը» կտավը (1822) պատկերում է նկարիչների խմբի սիրած վայրերը։ Նույնիսկ 1824 թվականին Բրիստոլից հեռանալուց հետո նա շուրջ մեկ տասնամյակ կապ է պահպանել Բրիստոլի դպրոցի անդամների հետ։

Սկզբում խումբը ձևավորված է եղել Էդուարդ Բիրդի շուրջ, որին ի վերջո Դանբին գերազանցել է։ Բիրդի կենցաղային ժանրի նկարներ ունեին նատուրալիստական ոճ և թարմ գույներ, որոնց ազդեցությունը երևում է Դանբիի  նկարների մեջ։ Օրինակներից են Դանբիի «Տղաները նավարկում են փոքր նավակով» (1821) և «Եգիպտոսից Իսրայելի արտաքսումը» (1825) նկարները։ Դանբին լավ հարաբերություններ է ունեցել Էդվարդ Վիլյեր Ռիփպիլի հետ, որի ոճը զարգացել է Դանբիի ոճին զուգահեռ ՝Բիրդի ազդեցության տակ։

Բրիստոլի նկարիչները, մասնավորապես ոչ պրոֆեսիոնալ Ֆրենսիս Գոլդը, նույնպես կարևոր ազդեցություն են ունեցել Դանբիի վրա՝ ավելի ազդեցիկ և բանաստեղծական ոճով նկարելու համար։ Ոչ պրոֆեսիոնալ նկարիչ Ջորջ Քումբերլենդը ազդեցիկ կապեր ուներ Լոնդոնում։ 1820 թվականին, երբ Ֆրենսիս Դանբին ցուցադրում էր իր Java Upas Tree կտավները բրիտանական մի հաստատության մեջ , Քամբերլանդը օգտագործել է իր ազդեցությունը, որպեսզի դրանք արժանանան բարենպաստ ընդունելության։ Նրանց նամակագրությունից կան նաև ապացույցներ այն մասին, որ Քամբերլանդը Դանբիին թեմաներ է առաջարկել նկարելու։ Քամբերլանդը Ուիլյամ Բլեյքի մտերիմ ընկերն էր, այդ պատճառով տեսակետ կա այն մասին, որ վերջինս նույնպես ազդեցություն է գործել Դանբիի վրա, հատկապես նրա՝ 1821 թվականին Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում ցուցադրված «Սիրուց հիասթափվածը» կտավի վրա։

1825 թվականին հաջողությամբ ցուցադրված Դանբիի An Enchanted Island կտավը նույնպես ազդեցություն է կրել Բրիստոլի դպրոցի այլ նկարիչներից։

## Հաջողություններ
thumb|alt=A ship with a shattered mast is sinking in darkness beneath crashing waves near an indistinct rocky shore. A pale rainbow appears in the spray around the ship.|«''Նավի խորտակումը''» յուղաներկը, ''1859''
*The Upas Tree* (1820) և *The Delivery of Israel* (1825) գործերի շնորհիվ դարձել է Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի անդամ։ Բրիստոլից մեկնել է Լոնդոն և 1828 թվականին ցուցադրել է իր *Opening of the Sixth Seal* կտավը բրիտանական ինստիտուտում և դրա համար ստացել 200 գինեայի մրցանակ։ Այս նկարին հաջորդել են ևս երկուսը՝ «ապոկալիպսիսի» թեմայով։

Դանբին նկարել է «հսկայական իլյուզիոնիստական կտավներ», որոնք համեմատելի էին Ջոն Մարտինի`«1820-ականների բայրոնական ոճին համահունչ մեծ, մռայլ և ֆանտաստիկ թեմաների հետ»։

## Հետագա տարիներ
thumb|right|«''Ջրհեղեղ''» յուղաներկը 1840|alt=A rocky outcrop is surrounded by a swirling torrent of water under dark storm-clouds. A cluster of people swept into the water cling to shattered tree-trunks. An angel hovers over them.
1828 թվականին Քրիստոֆեր Մուրը քանդակել է Դանբիի արձանը։

1829 թվականին Դանբիի կինը լքել է նրան՝ փախչելով նկարիչ Փոլ Ֆալկոն Պոուլի հետ։ Դանբին հեռացել է Լոնդոնից՝ հայտարարելով, որ այլևս չի ապրելու այնտեղ։ Մեկ տասնամյակ ապրել է Շվեյցարիայի Ժնևի լճի մոտ՝ դառնալով ժամանակ առ ժամանակ նավակներ նկարող բոհեմական նկարիչներից մեկը։ Հետագայում նա կարճ ժամանակով տեղափոխվել է Փարիզ։

1840 թվականին վերադարձել է Անգլիա, երբ իր որդիներ Ջեյմսը և Թոմասը, երկուսն էլ նկարիչներ, հասակ էին առնում:Այդ տարի Դանբին ցուցադրել է իր մեծ և հզոր «Ջրհեղեղ» նկարը, որը վերականգնել է իր հեղինակությունն ու կարիերան։ Նրա նկարներից են *The Golden Age* (1827, ցուցադրված 1831), *Rich and Rare Were the Gems She Wore* (1837) և *The Evening Gun* (1848) և այլ կտավներ։

Դանբիի վերջին շրջանի աշխատանքներից *The Woodnymph's Hymn to the Rising Sun* (1845) կտավը ստեղծված է ավելի հանդարտ, զուսպ և ուրախ ոճով, քան իր նախկին աշխատանքները, բայց նա վերադարձել է իր հին ոճին «Նավի խորտակում» կտավը նկարելիս (1859)։ Իր կյանքի վերջին տարիները ապրել է Դեվոնի Էքսմութ քաղաքում, որտեղ մահացել է 1861 թվականին։ Ջոն Մարտինի և Ուիլյամ Թըրների հետ միասին Դանբին համարվում է ռոմանտիկ ոճի բրիտանացի առաջատար նկարիչ։

Դանբիի երկու որդիներն էլ բնանկարիչներ էին։ Ավագ nրդին՝ Ջեյմս Ֆրենսիս Դանբին (1816–75), ցուցադրվել է Թագավորական ակադեմիայում։ Նա կատարելապես էր պատկերում արևածագը և մայրամուտը։ Կրտսերը՝ Թոմաս Դանբին (1817–86), մասնագիտացել էր ջրաներկով Ուելսի տեսարաններ պատկերելու մեջ։ 1866 թվականին վերջինս առաջադրվել է որպես Թագավորական ակադեմիայի դոցենտ, բայց պարտվել է ընտրություններում մեկ ձայնով։

## Տես նաև
* Արևմտյան Անգլիայի թագավորական ակադեմիա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Bristol City Museum and Art Gallery
* Phryne's list of pictures in accessible collections in the UK
* 
* Profile on Royal Academy of Arts Collections

Կատեգորիա:Բրիտանացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռոմանտիստ նկարիչներ