Time 100: 20-րդ դարի հերոսներ և կուռքեր

**''Time -'' 100: 20-րդ դարի հերոսներ և կուռքեր** *()*, 1999 թվականին հրապարակված 20-րդ դարի հարյուր առավել ազդեցիկ և նշանավոր մարդկանց ցուցակ ըստ ամերիկյան *[[Time]]* ամսագրի։

1999 թվականի դեկտեմբերի 31-ին *Time* ամսագիրն առանձին թողարկմամբ Դարի Մարդ է հայտարարել Ալբերտ Այնշտայնին։

## Պատմություն
Ցուցակը հրապարակելու գաղափարը մեկնարկել է 1998 թվականի փետրվարի 1-ին ԱՄՆ-ում` Վաշինգտոնի Քենեդիի Կենտրոնում կայացած գիտաժողովի բանավեճից։ Մասնակիցների ցուցակի ձևավորմանը մասնակցել են ԱՄՆ հեռուստա-ռադիոհեռարձակող CBS կենտրոնի Երեկոյան լուրերի () հաղորդավար Դան Ռաթհերը, պատմաբան Դորիս Քեարնս Գուդվինը, Նյու Յորքի մարզպետ Մարիո Կուոմոն, Սթենֆորդի համալսարանի այն ժամանակվա պրոռեկտոր, դոկտոր Կոնդոլիզա Ռայսը, հրատարակիչ Իրվինգ Քրիսթոլը և *Time* ամսագրի գլխավոր խմբագիր Վոլտեր Այզեքսոնը։

## Դարի մարդ
100 ընտրվածներից Ալբերտ Այնշտայնը ընտրվել է դարի մարդ, այն բանի հիման վրա, որ նա գիտության գերիշխանության դարում նշանավոր գիտնական է եղել։ *Time* ամսագրի խմբագիրները ենթադրում են, որ 20-րդ դարը «կհիշվի նախևառաջ գիտությամբ և տեխնոլոգիաներով», և Այնշտայնը, «ծառայում է որպես խորհրդանիշ բոլոր գիտնականների համար, ինչպիսիք են Ֆերմին, Վերներ Հայզենբերգը, Նիլս Բորը, Ռիչարդ Ֆիլիպս Ֆեյմանը և այլք, որոնց աշխատանքները կառուցված են նրա հայտնագործությունների վրա»։

Ամսագրի շապիկին տեղադրված է եղել Այնշտայինի հայտնի նկարը, որը 1947 թվականին արել է ամերիկացի լուսանկարիչ-դիմանկարիչ Ֆիլիպ Հալսմանը։ Այն ստացվել ֆոտոսեսիայի ընթացքում, երբ Այնշտայնը Հալմանսին պատմում էր իր հուսահատության մասին, որ Հարաբերականության հատուկ տեսությունը և նախագահ Ռուզվելտին իր գրած նամակը Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների համար ատոմային ռումբ ստեղծելու ուղեցույց են դարձել։ Եվ Այնշտայնի այդ անսահման տխրության պահին Հալսմանն արել է այս լուսանկարը։

Քսաներորդ դարի վրա ցուցաբերած ազդեցության համար Դարի Մարդ հայտարարելու բանավեճի ժամանակ քննարկվել է նաև Գերմանիայի Կանցլեր և ֆյուրեր Ադոլֆ Հիտլերի թեկնածությունը, որը պատասխանատու էր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի և Հոլոքոստի համար։ Փաստարկները հիմնվում էին *Time *ամսագրի պահանջների վրա, որը ներկայացվում էր թեկնածուներին, այսինքն, անձը պետք է հսկայական ազդեցություն ունենար Դարի վրա` լավ կամ վատ։ 1999 թվականի դեկտեմբերի  31-ի *Time* ամսագրի նույն թողարկման մեջ կար «Արդարացված չարիք» թեմային ուղղված` լրագրող Նենսի Գիբսի հոդվածը։ Հոդվածում նա փաստարկներ էր բերում, որ Հիտլերը «պարզապես վերջինն էր արյունռուշտ անձերի մի երկար շղթայի, որը սկիզբ էր առնում Չինգիզ խանից։ Միակ տարբերությունը նրանց միջև տեխնոլոգիան էր։ Հիտլերն իր ցինիկ սպանդն իրականացրել է՝ արդյունավետ կերպով օգտագործելով ժամանակակից կատարելագործված արդյունաբերությունը»։ Նենսին ուղղել է մի քանի հռետորական հարցեր, ինչպիսիք են «Չարը կարող է լինել հզոր ուժ, գայթակղիչ գաղափար, բայց մի՞ թե այն ավելի ուժեղ է, քան հանճարեղությունը (տաղանդը), արարումը, քաջությունը կամ առատաձեռնությունը»։


Պատկեր:Albert_Einstein_Head.jpg|Ալբերտ ԱյնշտայնԴարի մարդ 
Պատկեր:Portrait Gandhi.jpg|Մահաթմա Գանդի*երկրորդ տեղ*
Պատկեր:FDR in 1933.jpg|Ֆրանկլին Դ. Ռուզվելտ*երկրորդ տեղ*


## 20-րդ դարի և 21-րդ դարի սկզբի ամենաազդեցիկ մարդիկ
Ըստ *Time* ամսագրի վարկածի` 20-րդ դարի 100 ամենաազդեցիկ մարդկանցից միայն չորսն են արժանացել երկրորդ անգամ ամենաազդեցիկ համարվելու համար, երբ 2004 թվականին *Time* ամսագիրը սկսեց հրապարակել 100 մարդկանց ամենամյա ցանկը, ովքեր շարունակում են փոխել աշխարհը։

Գեյթսն ազդեցիկ է ճանաչվել 20-րդ դարում համակարգչային հեղափոխության մեջ ունեցած իր դերի համար, ավելի ուշ ճանաչվել է 21-րդ դարում բարեգործության համար։ Հռոմի պապ Հովհաննես Պողոս II-ը ճանաչվել է Արևելյան Եվրոպայում կոմունիզմի դադարեցման գործում նրա ունեցած դերի մասով։ Նելսոն Մանդելան ճանաչվել է 20-րդ դարում Հարավային Աֆրիկայի ռասայական հեղափոխությունն ավարտելում իր դերի համար, և 21-րդ դարում որպես ներման խորհրդանիշ։

Հեռուստահաղորդավարուհի Օփրա Ուինֆրին առաջին անգամ ազդեցիկ է ճանաչվել 20-րդ դարում զանգվածային լրատվության միջոցներն ավելի անձնական անմիջական ձևով ներկայացնելու համար, մեղավորությունը ճանաչելու մշակույթը մտցնելու, տաբլոիդային թոք-շոուները հանրայնացնելու և խթանելու համար։ Թոք շոուների հիմնադիրը Ֆիլ Դոնահյուն է, որի ելույթները 20-րդ դարում հանգեցրել էին Եյլի համալսարանի տաբուն քանդելուն, երբ թույլատրվեց, որ գեյերը, լեսբուհիները, բիսեքսուալներն ու տրանսսեքսուալները կրթություն ստանան այլ սովորողների հետ միասին։ Ուինֆրին երկրորդ անգամ ազդեցիկ է ճանաչվել 21-րդ դարում՝  որպես գաղափարական ոգեշնչող, որն ընդօրինակման է արժանի՝ իր գրքերի ակումբի միջոցով գրականությունը ժողովրդական զանգվածներին հասանելի դարձնելու համար և առաջին աֆրոամերիկացի նախագահին ընտրվելուն նպաստելու համար։


File:Bill Gates 2004 cr.jpg|Բիլ Գեյթս
File:JohannesPaulII.jpg|Հովհաննես Պողոս II
File:Nelson Mandela 1998 cropped.JPG|Նելսոն Մանդելա
File:Oprah Winfrey (2004).jpg|Օփրա Ուինֆրի


## Քննադատություն
Ցուցակը ենթարկվել է քննադատության մեծապես ԱՄՆ ուղղվածության համար։ *Time* ամսագրի ներկայացուցիչ Բրյուս Հանդին քննադատությանը պատասխանել է հետևյալ կերպ.

20 մեծ երգիչների և դերասանների ցուցակը, մասնավորապես, քննադատության է ենթարկվել այն բանի համար, որ նրանում չի ընդգրկվել Էլվիս Փրեսլին։ Այդ որոշումը Նենդին պաշտպանել է հետևյալ կերպ. «Ռոքում առավել կարևոր նորարարական բաներից մեկը դա հեղինակների իրենց երգերի անձնական կատարումն է։ Սկսենք նրանից, որ Էլվիսն իր համար նյութեր չի գրել, ի տարբերություն Բիթլզի, Դիլանի, կամ Ջոնսոնի, որոնց կարելի էր ներառել ցանկում, ի տարբերություն նրան։ Ես կարծում եմ Բիթլզը դեպի առաջ մեծ թռիչք է եղել։ Էլվիսի լավագույն ձայնագրությունները նրա առաջին ձայնագրություններն էին։ Բիթլզն իր կարիերան սկսել է կրկնօրինակելով, հետո շարունակել է աճել բոլոր այն տարիների ընթացքում, երբ խումբը միասնական է եղել»։

Հանդիին խնդրել են աջակցել Սիմփսոնները հեռուստատեսային սերիալի հորինված կերպար Բարթ Սիմփսոնին *Time* ամսագրի 20-րդ դարի 100 ամենաազդեցիկ մարդկանց ցանկում ընդգրկելու որոշումը։ Եվ նա դա արել է հետևյալ կերպ. «Ես չգիտեմ, թե ինչպես դուք կարող եք նայել դարին և չտեսնել մուլտիպլիկացիան։ Այն մեր ամենամեծ ավանդներից մեկն է` ջազի և կինոյի մակարդակի վրա (ես գիտեմ, ես գիտեմ։ Կինոն դա XIX դարի գյուտ է։ Բայց մենք` 20-րդ դարի մարդիկ այն հասցրել ենք լավագույն օգտագործման)... Ճիշտ այդպես էլ, մենք ցուցակի համար ինչ-որ չափով փնտրել ենք մարդկանց, որոնք նույնպես իրենցից ներկայացնում են 20-րդ դարի կարևոր միտումներ կամ իրադարձություններ։ Դա օգնեց նկատի ունենալ և՛ Բարտին, և՛ Օփրային։ Ինչ է արել Բարտը կամ հենց Սիմփսոնները. նրանք իրենցում միավորել են սոցիալական երգիծանքը անիմացիայի հետ այսպես, ինչպես նախկինում երբեք չի արվել»։

Ինչևէ, մամուլի ասուլիսի ժամանակ, այն ժամանակվա *Time*s ամսագրի Գլխավոր խմբագիր Վոլտեր Այզեքսոնը Փրեսլիին չներառելու որոշումը հիշատակել է որպես սխալ։ Ահա թե ինչ է ասել Այզեքսոնը, ինչպես ցույց է տալիս առցանց տրանսկրիպցիան, որը հրապարակել է Time ամսագիրը 1999 թվականի դեկտեմբերի 27-ին. «թույլ տվեք խոստովանել. մենք սխալ ենք թույլ տվել, նրան չդարձնելով մեր առաջատարներից մեկը»։ 

Ցուցակը քննադատության է ենթարկվել նաև այն բանի համար, որ նրանում ընդգրկվել է Լաքի Լուչանոն, որը ներառվել էր մասամբ այն բանի համար, որ «Նա մոդեռնիզացրել է մաֆիան, այն դարձնելով սահուն աշխատող քրեական սինդիկատ, որը կենտրոնացել է ստորին շերտերի վրա», Նյու Յորքի քաղաքապետ Ռուդոլֆ Ջուլիանին *Time*  ամսագրին մեղադրել է գանգստերներին իդեալականացնելու մեջ ու հայտարարել է. «Այն գաղափարը, որ նա ազնվացրել է մաֆիան, անհեթեթ է։ Նա կատարել է սպանություն դիրքի հասնելու համար, և դրանից հետո նա արտոնել է հարյուրավոր սպանություններ»։ Այս ընտրությունը Քուինս Քոլեջի իտալա-ամերիկյան հետազոտությունների պրոֆեսոր Ֆիլիպ Կաննիստարոն անվանել է «վրդովվեցնող», իսկ Նյու-Յորքի «Fieri» իտալա-ամերիկյան բարեգործական կազմակերպության փոխնախագահ Թոմաս Վիթալը քննադատել է *Time* ամսագիրը` պնդելով, որ ամսագիրը Ամերիկայի իտալացիների մասին «առասպելները հավերժացնում է»։

Սակայն Time ամսագրի բիզնես-խմբագիր *Վիլլ Սապորիտոն* ընտրությունը պաշտպանել է` Լուչանոյին անվանելով «չար հանճարի տեսակ», ով խորապես ազդել է ստվերային տնտեսության վրա։ «Ոչ թե նրա համար, որ փառաբանենք այդ մարդկանց», - բացատրել է նա, - «այլ այն բանի, որ ասվի. այդ մարդիկ նրանք են, ովքեր ազդեցություն են ունեցել մեր կյանքի վրա»։ Որից հետո Սապորիտոն հավելել է, որ «Հագուստի յուրաքանչյուր փոքր մասնիկի համար, որը դուրս է եկել  Նորաձևության թաղամասից (Garment District․ Մանհեթենի), որոշակի լրացուցիչ ծախսեր են կատարվել կազմակերպված հանցագործության պատճառով»։

## 20-րդ դարի անձանց ցուցակ
[մինի|[Ուինսթոն Չերչիլ]]
 
Ցուցակը բաղկացած էր 100 մարդուց, յուրաքանչյուր հինգ կատեգորիաներում 20-ական մարդ, կատեգորիաները բաժանվել են. 
# Առաջնորդներ ու հեղափոխականներ
# Գիտնականներ ու մտածողներ
# Շինարարներ և մագնատներ
# Արվեստի և զվարճանքի բնագավառի հայտնիներ
# Հերոսներ և կուռքեր։ 

Հինգ բաժիններից յուրաքանչյուրում անհատները բաժանված են անգլերեն այբուբենի հերթականությամբ, ինչպես և բուն հրապարակումներում էր։

### Առաջնորդներ և հեղափոխականներ
[մինի|[Մարգարետ Թետչեր]]
* 22x22փքս|Իսրայել Դավիդ բեն Գուրիոն
* 22x22փքս|Վիետնամ Հո Շի Մին
* 22x22փքս|Մեծ Բրիտանիա Ուինսթոն Չերչիլ
* 22x22փքս|Հնդկաստան Մահաթմա Գանդի
* 22x22փքս|ԽՍՀՄ Միխայիլ Գորբաչով
* link=Флаг_Третьего_рейха|alt=Красный флаг, в центре которого находится белый круг с чёрной свастикой|22x22փքս|Երրորդ Ռայխ Ադոլֆ Հիտլեր
* 22x22փքս|Իտալիա Այաթոլլահ Ռուհոլլա Խոմեինի
* 22x22փքս|ԱՄՆ Մարտին Լյութեր Քինգ
* 22x22փքս|ԽՍՀՄ Վլադիմիր Լենին
* 22x22փքս|ՀԱՀ Նելսոն Մանդելա
* 22x22փքս|Վատիկան 22x22փքս|Լեհաստան Հովհաննես Պողոս II (Հռոմի Պապ)
* 22x22փքս|ԱՄՆ Ռոնալդ Ռեյգան
* 22x22փքս|ԱՄՆ (48 աստղ) Էլեոնոր Ռուզվելտ
* 22x22փքս|ԱՄՆ (48 աստղ) Ֆրանկլին Դելանո Ռուզվելտ
* 22x22փքս|ԱՄՆ (48 աստղ) Թեոդոր Ռուզվելտ
* 22x22փքս|Մեծ Բրիտանիա Մարգարետ Թետչեր
*  Անհայտ խռովարարը
* 22x22փքս|ԱՄՆ Մարգարեթ Սենգեր
* 22x22փքս|Լեհաստան Լեխ Վալեսա
*  Մաո Ցզե-Դուն

### Արվեստի և զվարճանքի բնագավառի հանրահայտներ
[մինի|[The Beatles]]
[մինի|[Չարլի Չապլին]]
* 22x22փքս|ԱՄՆ Լուի Արմսթրոնգ
* 22x22փքս|ԱՄՆ Լյուսիլ Բոլլ
* 22x22փքս|Մեծ Բրիտանիա The Beatles
* 22x22փքս|ԱՄՆ Մառլոն Բրանդո
* 22x22փքս|Ֆրանսիա Կոկո Շանել
* 22x22փքս|Մեծ Բրիտանիա Չարլի Չապլին
* 22x22փքս|Ֆրանսիա Շառլ Էդուար լը Կորբյուզիե
* 22x22փքս|ԱՄՆ Բոբ Դիլան
* 22x22փքս|Մեծ Բրիատանիա Թոմաս Սթեռնս Էլիոթ
* 22x22փքս|ԱՄՆ Արետա Ֆրանկլին
* 22x22փքս|ԱՄՆ Մարթա Գրեմ
* 22x22փքս|ԱՄՆ Ջեյմս Հենսոն
* 22x22փքս|Իռլանդիա Ջեյմս Ջոյս
* 22x22փքս|Իսպանիա Պաբլո Պիկասո
* 22x22փքս|ԱՄՆ Ռիչարդ Ռոջերս և 22x22փքս|ԱՄՆ Օսկար Համերսթեյն II
* 22x22փքս|ԱՄՆ Բարթ Սիմփսոն
* 22x22փքս|ԱՄՆ Ֆրենկ Սինատրա
* 22x22փքս|ԱՄՆ Սթիվեն Սփիլբերգ
* 22x22փքս|Ռուսական կայսրություն Իգոր Ստրավինսկի
* 22x22փքս|ԱՄՆ Օփրա Ուինֆրի

### Շինարարներ և մագնատներ
[մինի|[Ուոլթ Դիսնեյ]]
* 22x22փքս|ԱՄՆ 
* 22x22փքս|ԱՄՆ Լեո Բառնետ
* 22x22փքս|ԱՄՆ Ուիլիս Քերիեր
* 22x22փքս|ԱՄՆ Ուոլթ Դիսնեյ
* 22x22փքս|ԱՄՆ Հենրի Ֆորդ
* 22x22փքս|ԱՄՆ Բիլ Գեյթս
* 22x22փքս|ԱՄՆ Ամադեո Ջանինի
* 22x22փքս|ԱՄՆ Ռեյմոնդ Քրոք
* 22x22փքս|ԱՄՆ Էսթեյ Լաուդեր
* 22x22փքս|ԱՄՆ Ուիլիամ Լևիտ
* 22x22փքս|ԱՄՆ Լակի Լուչանո
* 22x22փքս|ԱՄՆ Լուիս Բարտ Մայեր
* 22x22փքս|ԱՄՆ Չարլզ Մերրիլ
* 22x22փքս|Ճապոնիա Ակիո Մորիտա
* 22x22փքս|ԱՄՆ Վալտեր Ռեութեր (Walter Reuther)
* 22x22փքս|ԱՄՆ Պիտ Ռոզել (Pete Rozelle)
* 22x22փքս|ԱՄՆ Դևիդ Սարնոֆ
* 22x22փքս|ԱՄՆ Խուան Թրիփ (Juan Trippe)
* 22x22փքս|ԱՄՆ Սեմ Ուոլթոն
* 22x22փքս|ԱՄՆ Թոմաս Ուոթսոն (կրտսեր)

### Գիտնականներ ու մտածողներ
[մինի|[Համաշխարհային սարդոստայնի գյուտարար Սըր Թիմոթի Ջոն Բերներս Լի]]
[մինի|[Ալան Թյուրինգ]]
* 22x22փքս|Բելգիա Լեո Հենդրիկ Բեկլանդ
* 22x22փքս|Մեծ Բրիտանիա Սըր Թիմ Բերներս Լի
* 22x22փքս|ԱՄՆ Ռեյչել Լուիզ Քարսոն
* 22x22փքս|Մեծ Բրիտանիա Ֆրենսիս Քրիք & 22x22փքս|ԱՄՆ Ջեյմս Դյուի Ուոթսոն
* 22x22փքս|Գերմանիա Ալբերտ Այնշտայն
* 22x22փքս|ԱՄՆ Ֆիլո Թեյլոր Ֆրանսուորտ
* 22x22փքս|ԻտալիաԷնրիկո Ֆերմի
* 22x22փքս|Մեծ Բրիտանիա Սըր Ալեքսանդր Ֆլեմինգ
* 22x22փքս|Ավստրիա Զիգմունդ Ֆրոյդ
* 22x22փքս|ԱՄՆ Ռոբերտ Գոդարդ
* 22x22փքս|Ավստրիա Կուրտ Գյոդել
* 22x22փքս|ԱՄՆ Էդվին Հաբլ
* 22x22փքս|Մեծ Բրիտանիա Ջոն Մեյնարդ Քեյնս
* 22x22փքս|Քենիա Լուիս Լիկի, Մերի Լիկի, Ռիչարդ Լիկի
* 18x18փքս|Շվեյցարիա Ժան Պիաժե
* 22x22փքս|ԱՄՆ Ջոնաս Սոլկ
* 22x22փքս|ԱՄՆ Ուիլյամ Շոկլի
* 22x22փքս|Մեծ Բրիտանիա Ալան Թյուրինգ
* 22x22փքս|Ավստրիա Լյուդվիգ Վիտգենշթայն
* 22x22փքս|ԱՄՆ Ռայթ եղբայրներ

### Հերոսներ և կուռքեր
[մինի|[Չե Գևարա]]
* 22x22փքս|ԱՄՆ Մուհամմեդ Ալի
* 22x22փքս|ԱՄՆ G.I. Ամերիկյան զինվոր
* 22x22փքս|Մեծ Բրիտանիա Արքայադուստր Դիանա
* 22x22փքս|Նիդերլանդներ Աննա Ֆրանկ
* 22x22փքս|ԱՄՆ Բիլլի Ֆրանկլին Գրեհեմ
* 22x22փքս|Կուբա Չե Գևարա
* 22x22փքս|Նոր Զելանդիա Էդմունդ Հիլարի և 22x22փքս|Հնդկաստան Տենզինգ Նորգայ
* 22x22փքս|ԱՄՆ Հելեն Քելլեր
* 22x22փքս|ԱՄՆ Ջոն Ֆ. Քենեդի
* 22x22փքս|Հոնկոնգ Բրյուս Լի
* 22x22փքս|ԱՄՆ Չարլզ Լինդբերգ
* 22x22փքս|ԱՄՆ Հարվի Միլք
* 22x22փքս|ԱՄՆ Մերիլին Մոնրո
* 22x22փքս|Մակեդոնիա Մայր Թերեզա
* 22x22փքս|Մեծ Բրիտանիա Էմմելին Պանկհյորսթ
* 22x22փքս|ԱՄՆ Ռոզա Փարքս
* 22x22փքս|Բրազիլիա Պելե
* 22x22փքս|ԽՍՀՄ Անդրեյ Սախարով
* 22x22փքս|ԱՄՆ Ջեկ Ռոբինսոն
* 22x22փքս|ԱՄՆ Ուիլիամ Վիլսոն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* TIME-100 — The People-of the Century 

Կատեգորիա:1999 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Time-ի վարկածով «Տարվա մարդ» ճանաչվածներ
Կատեգորիա:Անձանց ցանկեր
Կատեգորիա:Թոփ անձանց ցանկեր
Կատեգորիա:Թոփ ցանկեր
Կատեգորիա:Վարկանիշներ