Անիվ

250px|մինի|Մրցավազքի մեքենայի անիվ
**Անիվ**, շրջանաձև, շարժումն ապահովող սարք, ազատ պտտվող կամ պտտվող սռնու վրա ամրացված շրջան, որը թույլ է տալիս իր վրա ամրացված մարմնին գլորվել, այլ ոչ թե սահել։ Լայնորեն կիրառվում է բեռնափոխադրման, տարբեր մեխանիզմների և գործիքների մեջ։

Անիվի կենտրոնական, սովորաբար հաստացված մասը, որն ունի անցք՝ սռնիին կամ լիսեռին հագցնելու համար, կոչվում է կունդ։ Ան միացնում են անվահեծին ճաղերով կամ սկավառակով։

## Ստուգաբանություն
Ըստ Գևորգ Ջահուկյանի՝ «անիվ» բառն առաջացել է թերևս բնիկ հնդեվրոպական՝ *snēuo-՝ *snēu- «պտտել» արմատից. համեմատել հին իռլանդերեն snua «ոլորել, հյուսել», snútigr «պտտվող» (ջրաղացաքարի մասին), նորվեգերեն snaa ({p}=\pi \cdot {D}.
Ավելի համընդհանուր.
: \Delta s=\theta \cdot r,
որտեղ.
* \Delta s — անցած տարածությունն է,
* \theta — պտտման անկյունը,
* r — անիվի շառավիղը (D=2r)
### Շրջանաձև շարժում
200px|մինի|Համաչափ շրջանաձև շարժման վեկտորների փոխկապակցվածություն
Ուղղագիծ հավասարաչափ շարժման խնդիրը համարժեք է պտտման խնդրին։ Հեռավորության, արագության և արագացման փոփոխականները համարժեք են անկյունային փոփոխականներին. անկյան, անկյունային արագության և անկյունային արագացմանը համապատասխան։ Բոլոր երեքը կապված են գծային կախյալներով.
* Շրջադարձի անկյուն. \theta=\frac{\Delta s}{r}
* Անկյունային արագությւոն. \omega=\frac{v}{r}
* Անկյունային արագացում. \alpha=\frac{a}{r}
Որտեղ միավորելով այդ երեքը, տեսնում ենք.
* Ձախ կողմում անկյունային համարժեքներ (անկյուն, անկյունային արագույթուն, անկյունային արագացում)
* Աջ կողմում գծային համարժեքները (հեռավորություն, գծային արագություն, գծային արագացում)՝ բաժանված *r* շառավղով

Երեք ցուցադրված հարաբերակցությունները դուրս են բերվում անիվի երկրաչափությունից, որտեղ շրջանի աղեղի երկարությունը կախված է առաջադրված \theta անկյան շրջադարձից՝ արտահայտված ռադիանով, բազմապատկած շրջանագծի շառավղով, դրա հետ մեկտեղ, անիվի մեկ շրջադարձի ժամանակ, նա անցնում է պարագծին հավասար հեռավորություն, ինչը համապատասխանում է 2π ռադիանով շրջադարձի անկյանը։ Արագացումը, արտահայտված արագության ընթացքի փոփոխմամբ, կարելի է գտնել, եթե նկատենք, որ արագությունը կատարում է ընթացքի ամբողջական փոփոխություն, նույն T ժամանակահատվածում, որի ընթացքում օբյեկտը կատարում է մեկ պտույտ։ Այդ ժամանակ արագության վեկտորն ամեն T վայրկյանում անցնում է 2π v երկարությամբ ճանապարհ.
*  a_c\, = \frac {2 \pi v }{T} = \omega^2 \ r \ =\omega \cdot v,

Որտեղ.
* ac — արագացում (միշտ ուղղված է դեպի անիվի կենտրոնը)
* \omega — անիվի անկյունային արագություն
* *r* — շրջանագծի շառավիղ, որտեղ գտնվում է դիտարկվող կետը։

220px|մինի|Անիվի սրնու համակարգում արագության գրաֆիկական պատկերը՝ ներառյալ գետնի հետ շփման կետը և անիվի կենտրոնը։ Ուշադրություն դարձրեք, որ շփման կետում արագությունը հավասար է զրոյի և աճում է գծային՝ շառավղի մեծացման հետ. v = ωxr
Յուրաքանչյուր մեքենա ունի ճանապարհի հետ անիվների կցորդիչ՝ նրանց շփման կետում, այնպես որ այդ կետում անիվի հարաբերական շարժումը մոտավորապես հավասար է զրոյի։ Անիվի կինեմատիկան կարող է պարզաբանվել հետևյալ արտահայտությամբ. երբ՝ գործ ունենալով համատարած միջավայրի մեխանիկայի խնդրի հետ, կարող ենք որոշել ցանկացած VP կետի արագությունը՝ իմանալով ցանկացած այլ կետի արագություն.
: {\vec V_P}={\vec V_O} + \vec \omega \times \vec r

Որտեղ.
* {\vec V_O} — կետի արագություն, որի արագությունը հայտնի է։
* \vec \omega — անիվի անկյունային վեկտորի հարաբերակցությունը հողի հետ։
* \vec r_{OP} — երկու կետերի միջև վեկտորի հարաբերական դիրքը։

Մակերևույթի հետ անիվի կցորդումը պետք է լինի արդյունավետ, քանի որ ակնհայտ է, որ եթե հողի հետ շփման կետում անիվի արագությունը տարբերվի զրոյից, ապա անիվը կսահի։ Վերը ասվածից հետևում է, որ գոյություն ունի գծային կախվածություն՝ հողի վրա ցանկացած կետում արագության մեծության, շփման կետի հեռավորության և պտտման հարթության միջև։ Շնորհիվ շարժման կինեմատիկայի գիտելիքների, արագությունը կարող է բաժանվել երկու բաղադրիչի.
* Շրջանագծի վրա գծային արագության կետեր
* Անիվի կենտրոնի գծային արագություն

Դա արագությունը բաժանում է 2 տիպի. մի կողմից արագությունը, որը կզգա դիտորդը, եթե նա լիներ անիվի վրա, մյուս կողմից՝ արագությունը, եթե տեղակայվեր շարժվող միջոցի ներսում։ Պարզ է, որ պտտման կետերի արագությունը՝ տեղակայված շավիղի ծայրերին, հավասար է գծային արագությանը։ Դա կարող է ինտուիտիվ կերպով պարզ լինել, քանի որ ամբողջական պտույտ կատարելու համար անիվին անհրաժեշտ է անցնել տարածություն՝ համարժեք նրա շրջակայքի երկարությանը։

Անիվները լինում են ամբողջական (օրինակ՝ երկաթգծային վագոնի անիվի զույգը) և կազմված մեծ քանակությամբ մասնիկներից, օրինակ՝ ավտոմեքենայի անիվի կազմի մեջ մտնում է՝ սկավառակը, անվագոտին, անվադողը, երբեմն օդափուչիկը, ամրացման հեղույսները և այլն։ Ժամանակակից անվադողերը անցնում են ավելի քան 100 000կմ։ Չլուծվող հարց է համարվում ինքնաթիռների անվադողների մաշվածության հարցը։

## Ավտոմեքենայի անիվ
200px|մինի|Ալյումինե խառնուրդով անվակունդ
200px|մինի|Ժամանակակից ավտոմեքենայի անիվ (հավաքված անվադողով)
Համընդհանուր ավտոմոբիլաշինության տերմինալոգիայում **անիվ** է կոչվում միայն հանգույցը՝ տեղակայված անվակունդի և անվադողի միջև, իր հերթին բաղկացած՝ անվագոտուց, որի վրա ամրացվում է անվադողը, սկավառակից կամ ճաղից, որը միավորում է անվակունդը անվագոտուն։

Առաջին ավտոմեքենաների անիվներն ըստ էության չէին տարբերվում ձիակառքերի անիվներից և պատրաստված էին փայտից։ Արդյունքում ի հայտ եկան անիվներ մետաղական անվագոտով և փայտյա ճաղով, ինչպես նաև մետաղյա ճաղով։ Անվադողերը սկզբում ունեցել են համընդհանուր ռետինե ժապավենի տեսք, արագության աճին զուգընթաց դրանց փոխարինեցին օդաճնշված անվադողերը, որի պրոֆիլի բարձրությունը մինչ 1960-ական թվականները անընդհատ մեծանում էր՝ բարձրացնելով երթևեկության հարմարավետությունն ու ավտոմեքենայի բեռնափոխադրման հզորությունը։ Բեռնատարների վրա ռետինե ժապավենների կարելի էր հանդիպել դեռևս 1920-ական թվականներին, իսկ զիվորական մեքենաների վրա այսօր էլ օգտագործվում են ընդհանուր թրթուրային անիվներ՝ առաջին անգամ մշակված Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ զրահապատ ավտոմեքենաների համար։ Սկսած 1920-ական թվականներից ճյուղավորված անիվներն աստիճանաբար սկսեցին փոխարինվել մետաղյա սկավառակներով անիվներով, որոնք արտադրության մեջ ավելի հասարակ էին և էժանագին։

1960-ական թվականներին ի հայտ եկան սպորտային տարբերակներով անիվներ, ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն պատրաստված ալյումինի կամ մագնեզիումի թեթև ձուլվածքից։

## Մեխանիզմներում

Առանց շարժունակության շատ մեխանիզմների աշխատանք անհնար է։ Դրանց թվին են պատկանում ժամացույցները, զարթուցիչները, ջրաղացներն ու հողմաղացները, կողպեքները, շլյուզները, ֆունիկուլյորները և այլն։

## Անիվների յուրահատուկ տեսակներ
* Էլիպսաձև անիվ (տեղակայված այնպիսի այնպիսի անկյամբ, որ եթե նայենք կողքից նման է շրջանի) - թույլ է տալիս թիավարել ջրում։
* Քառակուսի անիվ, որի արտոնագիրը 1959 թվականին ստացել է ամերիկացի Ալբերտ Սֆրեդդան։ Այն հեշտությամբ տեղաշարժվում էր ձյան, ավազի վրայով, հաղթահարում էր փոսերը։ Չնայած զգուշացումներին, այդպիսի անիվներով ավոմեքենան չէր «կաղում» և զանգացնում էր մինչև 60 կմ/ժ արագություն։  
* «Քայլող» անիվ։
* Շարժիչ-անիվ։

## Բնության մեջ
Մարդու կողմից ստեղծված հայտնագործությունները հաճախ հանդես են գալիս որպես բնության նմանակում (օրինակ՝ ինքնաթիռների վաղ նախագիծը հիշեցնում է թռչուններին), բայց բնության մեջ առկա են քիչ նախագծումներ, որոնք անիվ են հիշեցնում։ հետազոտողները դա կապում են նրա հետ, որ.
* անիվի առավելություններն ի հայտ են գալիս միայն որոշակի և ոչ հաճախ հանդիպող պայմաններում (անիվի արդյունավետության համար անհրաժեշտ են հարթ և անուր մակերևույթ),
* անիվը պետք է ազատ պտտվի սռնու շուրջը և այդ պատճառով չի կարող օրգան լինել, քանի որ կարիք ունի նյարդերի և սնուցող նյութերի։
Որպես անիվի հնարավոր նմանօրինակ Գ. Շոլցը թվարկում է.
* ծովախեցգետինը, 
* թրթուրը։
Պասիվ ճոճման օրինակները բնության մեջ ավելի շատ են։ Շոլցը մատնանշում է, մասնավորապես.
* Capparaceae aureola սարդը, որը թեքությունից իջնելու համար ընդունում է գնդի տեսք,
* Hippa pacifica խաչափառը, որն օգտագործում է մարմնի շրջանաձև կառուցվածքը, որպեսզի ալեբախության շրջանում գլորվի ավազի վրայով։
200px|մինի|Կոյաբզեզ
Միկրոսկոպիկ մակարդակում բակտերիաների մոտ նկատվում է առանցքային ռոտացիայի կենսաքիմիական մեխանիզմ։

Որպես անիվի ամենամոտ օրինակ (և հնարավոր նախատիպ), Շոլցը նշում է կոյաբզեզին, որը կենդանիների արտաթորություններին տալիս է գնդի տեսք և գլորում դեպի իր բույնը։ Դրա հետ մեկտեղ, հետևի ոտքերի մի զույգը շարժում է գունդը երկու հակառակ կողմերից՝ ձևավորելով սռնու նմանօրինակ։

## Խորհրդանշաններում
* Շարժվող անիվը հանդիսանում է ցիկլայնության և կրկնողության խորհրդանիշ։ Օրինակ՝ հնդկական չակրայի համակարգը, չինական «Ին և յան» խորհրդանիշը։ Հետաքրքիր է նշել, որ հին Տիբեթի առօրյա կյանքում անիվի օգտագործումն արգելված էր։
* Պանամայի զինանշանի վրա պատկերված թևավոր անիվը առաջընթացի խորհրդանիշ է։
* Հին Եգիպտոսում անիվը համարվում էր արևի խորհրդանիշ։
* Հեթանոսական դիցաբանությունում «Տարվա անիվ» տերմինը նշանակում է սեզոնային տոների ամենամյա կրկնվող հաջորդականություն։

## Գերբագիտության մեջ
Անիվը կարևոր դեր ունի ժամանակակից Հնդկաստանի դրոշի և խորհրդանշանի վրա։ Նա խորհրդանշում է օրենքը (դհարման)։ Անիվ պատկերված է նաև գնչուների դրոշի վրա, որը խորհրդանշում է գնչուների կյանքը և նրանց հնդկական արմատները։ Այն կա նաև Մոնղոլիայի խորհրդանշանի վրա ՝ վերաբերվելով բուդդայականությանը։ Անիվ կամ դրա մասնիկներ են պատկերված Անգոլայի դրոշի, Վիետնամի զինանշանի, ինչպես նաև՝ 1984-1997 թվականներին Բուրկինա Ֆասոյի և Իտալիայի խորհրդանշանի վրա։


File:Flag of Angola.svg|Անգոլայի դրոշ
File:Flag_of_India.svg|Հնդկաստանի դրոշ
File:Roma flag.svg|Գնչուների դրոշ
File:Emblem of Angola.svg|Անգոլայի զինանշան
File:Coat of arms of Vietnam.svg|Վիետնամի զինանշան
File:Coat of arms of Burkina Faso 1984-1991.svg|Բուրկինա Ֆասոյի խորհրդանշան (1984 - 1997)
File:State emblem of Mongolia.svg|Մոնղոլիայի խորհրդանշան
File:Emblem of India.svg|Հնդկաստանի խորհրդանշան
File:Emblem of Italy.svg|Իտալիայի խորհրդանշան


## Տես նաև
* Սռնի
* Մարտակառք
* CD

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Անիվներ
Կատեգորիա:Ավտոմեքենաների մասեր և մեխանիզմներ
Կատեգորիա:Հայտնագործություններ