open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ազիդաջրածնական թթու

250px|մինի|Ազիդաջրածնական թթվի վերախմբավորում
**Ազիտաջրածնական թթու**, HN3 ազոտի և ջրածնի միացություն է, միահիմն, թույլ թթու, անգույն, խիստ պայթունավտանգ (կարող է պայթել տաքացնելիս, հարվածելիս կամ շփելիս) սուր հոտով հեղուկ է։ Խիստ թունավոր է։ Հալման ջերմաստիճանը՝ –80&nbsp;°C, եռմանը՝ 37&nbsp;°C։ Նոսր ջրային լուծույթներում կայուն է։ Օքսիդիչ է։ Գործնական կիրառություն ունեն միայն ազոտաջրածնական թթուների աղերը՝ ազիդները։ Այս թթվի լավ լուծելի աղերը ևս խիստ թունավոր միացություններ են։ Թունավորման մեխանիզմը նման է ցիանիդներն (ցիտոքրոմների արգելափակում)։

## Քիմիական հատկություններ
Այս նյութի ջրային լուծույթը պայթունավտանգ չէ։ Սակայն երկար ժամանակ թողնելիս այն քայքայվում է, առաջացնելով ազոտ և հիդրօքսիլամին։
:: \mathsf{HN_3 + H_2O \rightarrow N_2 + NH_2OH}
Ջրային լուծույթում ազիդաջրածնական թթուն ցուցաբերում է թույլ թթվային հատկություններ(pKa)=4,59)։ Այն թթվային ուժով մոտ է քացախաթթվին։ Լուծույթներում այն դիսոցվում է, առաջացնելով իոններ։
:: \mathsf{HN_3 \rightleftarrows H^+ + N_3^-}
Այս թթուն ցուցաբերում է օքսիդիչ հատկություններ։ Մետաղների հետ փոխազդելիս առաջացնում են համապատասխան աղեր, ազոտ և ամոնիակ։
:: \mathsf{Cu + 3HN_3 \rightarrow Cu(N_3)_2 + N_2 + NH_3}
Այս թթվի աղերը կոչվում են ազիդներ։ Հատկապես կայուն են ալկալիական մետաղների իոնային ազիդները, բացառությամբ լիթիումի ազիդի (LiN3)։
HN3-ի և HCl-ի խառնուրդը նման է արքայաջրին։ Այս խառնուրդը կարող է լուծել ոսկին և պլատինը, անջատված քլորի հաշվին։
:: \mathsf{HN_3 + 3HCl \rightarrow NH_4Cl + Cl_2 + N_2}

## Ստացումը
Ազիդաջրածնական թթուն կարելի է ստանալ օրթոֆոսֆորական թթվի և նատրիումի ազիդի փոխազդեցությունից, որը կարելի սինթեզել նատրիումի ամիդից։
:: \mathsf{2NaNH_2 + N_2O \rightarrow NaN_3 + NaOH + NH_3}
:: \mathsf{3NaN_3 + H_3PO_4 \rightarrow 3HN_3 + Na_3PO_4}
Ազիդաջրածնական թթուն կարելի է ստանալ հիդրազինի(N2H4) և ազոտային թթվի(HNO2) փոխազդեցությունից, ծծմբական թթվի(H2SO4) և մետաղի ազիդի փոխազդեցությունից, ացիլազիդի հիդրոլիզից։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Карапетьянц М. Х., Дракин С. И. Общая и неорганическая химия. — М.։ Химия, 1994.
* Ахметов Н. С. Общая и неорганическая химия. — М.։ Высшая школа, 2001.

Կատեգորիա:Ազիդներ
Կատեգորիա:Անօրգանական թթուներ
Կատեգորիա:Պայթուցիկ նյութեր
Ժորժ Սարգիսյան թատերախումբ

**«Ժորժ Սարգիսյան»** *թատերախումբ*, ստեղծվել է 1984 թվականին Համազգային մշակութային միության նախաձեռնությամբ՝ ի հիշատակ լիբանանահայ դերասան, ռեժիսոր, մշակութային գործիչ Ժորժ Սարգիսյանի։ Հիմնադիր և գեղարվեստական ղեկավար՝ Գալուստ Ճանսզյան։ Նպատակն է հայ մշակույթի և հայոց լեզվի պահպանումն ու զարգացումը Արգենտինայի հայ գաղութում։ 1990 թ-ից ներկայացումները տրվում են զուգահեռ թարգմանությամբ (իսպաներեն)։ Թատերախումբն ակտիվ մասնակցում է գաղութում կազմակերպվող ազգային բոլոր կարևոր միջոցառումներին։ Բեմադրություններից են Մուշեղ Իշխանի «Մեռնիլը որքան դժվար է» (1985), «Կիփկիո արքան» (1988), Պերճ Զեյթունցյանի «Մեծ լռություն» (1990), Վիլյամ Սարոյանի «Երջանիկ ծնունդ» (1991) և այլն։ Թատերախմբում են Սարգիս Մուշյանը, Էտկարատո Գևորգյանը, Հերմինե Ճանսգյանը և ուրիշներ։ Թատրոնը հյուրախաղերով հանդես է եկել Ուրուգվայում, Երևանում (1999)։

Կատեգորիա:Հայկական թատերախմբեր
Կատեգորիա:Արգենտինահայ մշակութային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Արգենտինահայ թատրոն
Սոդալիտ

**Սոդալիտ**, ալյումասիլիկատների խմբի միներալ։ Քիմիական բանաձևը Na8(AlSiO4)6Cl2։ Բյուրեղագիտական համակարգը խորանարդային է։ Առաջացնում է հատիկային ագրեգատներ։ Անգույն է, ունի տարբեր երանգներ, հաճախ՝ կապույտ։ Կարծրությունը՝ 5,5-6, խտությունը՝ 2300-2500 կգ/մ³։ Հանդիպում է Կոլայի թերակղզում, Ուրալում, Ուկրաինայում։ Սոդալիտի խումբ, միներալներ սիլիկատների կարգից, սnդալիտ՝ Na8(AlSiO4)6Cl2, նոզեան՝ Na8(AlSiO4)6SO4, հայուին՝ NaCa(AlSiO4)6(SO4)2, լազուրիտ Na2Ca2(AlSiO4)(S04)։ Բյուրեղագիտական համակարգը խորանարդային է։ Առաջացնում են ռոմբոդոդեկաէդրիկ (սոդալիտ, լազուրիտ) և օքտաէդրիկ (հայուին) բյուրեղներ։ Սովորաբար հանդիպում են ապարներում տձե հատիկներով։ Կարծրությունը՝ 5,5-6, խտությունը՝ 2300 կգ/մ³, լազուրիտ-2500 կգ/մ³։ Գույնը՝ կապույտ, երկնագույն, դեղին, կանաչավուն, սպիտակ կամ մոխրագույն։ Մի քանի միներալներ (սոդալիտ, նոզեան, հայուին) ապար կազմող միներալներ են նեֆելինային սիենիտներում, ֆոնոլիտներում են։ Հայուինը հանդիպում է Մերձբայկալում և Վեզուվի շրջակայքում։ Սոդալիտի և լազուրիտի կապույտ տարբերակները թանկարժեք քարեր են։ Սինթետիկ միներալներն օգտագործվում են ռադիոէլեկտրոնիկայում և հեռուստատեսության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միներալներ
Կատեգորիա:Ալյումինի միներալներ
Կատեգորիա:Նատրիումի միներալներ
Կատեգորիա:Կատալիզատորներ
Հայաստանի վիզային քաղաքականություն

right|thumb|500px|Հայաստանի վիզային քաղաքականությունը
**Հայաստանի Հանրապետության վիզային քաղաքականությունը** Հայաստանի կողմից վարվող քաղաքականությունն է Հայաստանի տարածք օտարերկրյա քաղաքացիների և քաղաքացիություն չունեցող անձանց մուտք գործելու կարգի ոլորտում։

Հայաստանի տարածք մուտք գործելու համար պետությունների մեծ մասի քաղաքացիներին վիզայի նախնական ստացումն անհրաժեշտ չէ։ Մեծ թվով պետությունների քաղաքացիներին վիզան տրամադրվում է Հայաստան մուտք գործելու պահին։

## Հայաստանի հետ ոչ վիզային ռեժիմ ունեցող երկրների ցանկ
Հայաստան մուտք գործելու համար 52 պետությունների քաղաքացիներից վիզա չի պահանջվում։
*  ԱՄՆ
*  Անդորա
*  Արգենտինա
*  Բելառուս
*  Բրազիլիա (2015 թ. նոյեմբերի 25-ից, 90 օր)
*  Իրան
*  Ղազախստան
*  Ղրղզստան
*  Մոլդովա
*  Մոնակո
*  Չեռնոգորիա
*  Չինաստան 
*  Ռուսաստան
*  Սան Մարինո
*  Վատիկան
*  Վրաստան
*  Տաջիկստան
*  Ուկրաինա
*  Ուզբեկստան
*  Ուրուգվայ
*  Եվրամիության և Ազատ առևտրի եվրոպական ասոցիացիայի անդամ պետությունների քաղաքացիներ (ոչ ավելի, քան 180 օրով)։

2016 թ. փետրվարի 3-ին Հայաստանի Հանրապետությունը և  Մակաոն ստորագրեցին համաձայնագիր մուտքի արտոնագրային ռեժիմը փոխադարձաբար վերացնելու մասին։ Համաձայնագիրը ուժի մեջ կմտնի վավերացումից հետո։

### Նախատեսվում է ոչ վիզային ռեժիմի վերաբերյալ համաձայնագրերի ստորագրում
*  Սերբիա
*  Մոնղոլիա

## Հատուկ պայմաններ
*Պետություններ, որոնց քաղաքացիներին վիզաները տրվում են ՀՀ դիվանագիտական ներկայացուցչություններում` առանց հրավերի։*
*  Չինաստան
*  Հնդկաստան
*  Իրաք

*Պետություններ, որոնց քաղաքացիներին վիզաները տրվում են բացառապես ՀՀ դիվանագիտական ներկայացուցչություններում` հրավերի առկայության դեպքում։*
*  Սիրիա
*  Եգիպտոս
*  Աֆղանստան
*  Բանգլադեշ
*  Պակիստան
*  Սաուդյան Արաբիա
*  Շրի Լանկա
*  Վիետնամ
*  Նեպալ
*  Պաղեստին
* բոլոր աֆրիկյան երկրները, բացառությամբ  ՀԱՀ

Վիզայի ստացման ընթացակարգի դյուրացման նպատակով ՀՀ Արտաքին գործերի նախարարությունը կիրառում է նաև էլեկտրոնային վիզա։

## Այլ պետություններ
Մյուս բոլոր պետությունների քաղաքացիները, ինչպես նաև «Հատուկ պայմաններ» բաժնում նշված պետությունների ազգությամբ հայ քաղաքացիները կարող են ստանալ 120-օրյա վիզա ՀՀ սահմանային անցակետերում։

Կատեգորիա:Հայաստանի արտաքին հարաբերություններ
Հայաստան
Անտոնիո Ադան

**Անտոնիո Ադան Գառիդո** (, ), իսպանացի ֆուտբոլիստ՝ «Ատլետիկո Մադրիդ» ակումբի դարպասապահ։

## Ակումբային կարիերա
### Ռեալ Մադրիդ
Ադանը եղել է Ռեալի սան և սկսել է իր կարիերան «Ռեալ Մադրիդի» երրորդ ակումբից 2005 թվականին։ 2006 թվականում Ադանը հիմնական կազմի հետ մեկնել է ԱՄՆ մրցումների։

2009 թվականին Խորդի Կոդանայի հեռացման պատճառով հրավիրվեց առաջին ակումբ։

Առաջին հանդիպումը անցկացրել է 2010 թվականին «Օսերի» հետ ընկերական խաղում փոխարինեց Եժի Դուդեկին։ Իսպանիայի առաջնությունում առաջին պաշտոնական հանդիպումը անցկացրել է 2011 թվականին «Էսպանյոլի» դեմ հանդիպման ժամանակ փոխարինելով Իկեր Կասիլյասին։ Այդ հանդիպման ժամանակ նա դարպասը անառիկ պահեց և հաջորդ տուրում ընդգրկվեց մեկնարկային կազմ և խաղաց ամբողջ խաղը։
2012 թվականի մայիսի 5 -ին, առաջնության 37-րդ տուրում դուրս եկավ մեկնարկային կազմ և խաղաց մինչև վերջ։ Նա այդ խաղում բաց թողեց ընդամենը մեկ գնդակ։ Այդ խաղում Մադրիդի «Ռեալը» պարտվում էր 0։ 1, բայց կարողացավ հավասարեցնել և նույնիսկ հաղթանակ տոնել 2։ 1 հաշվով։ Հունիսին նա մերժեց Ռեալի առաջարկը պայմանագիրը երկարաձգելու առաջարկը։

### Կալյարի
2013 թվականի ամռանը Ադանը Մադրիդի «Ռեալից» տեղափոխվեց իտալական «Կալյարի», որի կազմում խաղաց ընդամենը 2 պաշտոնական հանդիպում։ 2013 թվականի ձմռանը Ադանը խզում է պայմանագիրը ակումբի հետ երկկողմանի համաձայնությամբ։

### Ռեալ Բետիս
2014 թվականի ձմռանը, որպես ազատ խաղացող տեղափոխվեց «Ռեալ Բետիս»։

## Միջազգային կարիերա
Ադանը համարվում է Եվրոպայի չեմպիոն պատանեկան ակումբների առաջնությունում։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Ադանը պաշտում է Բույնո Ֆրանսիսկոն (Իսպանիայի հավաքականի նախկին դարպասապահ)։ 
* Նա միշտ մտնում էր խաղադաշտ ձախ ոտքով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1987 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի ֆուտբոլի երիտասարդական հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կալյարիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մայիսի 13 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ռեալ Բետիսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Մարգարիտ Սողոմոնյան

**Մարգարիտ Մամիկոնի Սողոմոնյան** (), հայ խորհրդային ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1970 թ.)։

## Կենսագրություն
Սովորել է Խարկովի ինժեներաշինարարական ինստիտուտի ճարտարապետական (1938-1941 թվականներին), ապա՝ Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի շինարարական (1941-1944 թվականներին) ֆակուլտետներում։ 1974- 1977 թթ. եղել է Հայաստանի ճարտարապետների միության վարչության նախագահի տեղակալ։ Գործերից են Երևանում «Ավտո-դետալ» գործարանի ակումբը (1955- 1956 թվականներին), ֆիզիկայի ինստիտուտի համալիրում հյուրանոցը (1960 թ.), առանձնատները (1961 թ.), նիստերի դահլիճի շենքը (1962-1963 թթ.)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1921 ծնունդներ
Կատեգորիա:1981 մահեր
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայ կին ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամներ
Կատեգորիա:Մարտի 21 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 1 մահեր
Բորազոլ

**Բորազոլ (բորազին, եռբորինեռիմիդ)**, քիմիական բանաձևն է B3H6N3, անգույն հեղուկ է։ Մոլեկուլը իրենից ներկայացնում է վեցանդամանի հարթ օղակ, որում բորի և ազոտի ատոմները հաջորդաբար միացված են միմյանց, նրանցից յուրաքանչյուրին միացված է մեկ ջրածնի ատոմ։ Բորազոլի մոլեկուլը իզոէլեկտրիկ է բենզոլի մոլեկուլին և ունի անալոգային կառուցվածք։ Բոր և ազոտ տարրերի ատոմների միջև ընկած հեռավորության փոքրացումը պայմանավորված է դելոկալիզացված π-էլեկտրոններով(d(B—N) = 0,144 նմ, միակի կապի դեպքում d(B—N) = 0,154 նմ)։

## Հատկություններ
Բորազոլը հանդիսանում է բենզոլի անօրգանական անալոգը, այն նման է բենզոլին նաև իր ֆիզիկական հատկություններով(ագրեգատային վիճակով, եռման միջակայքով, խտությամբ և այլն)։ Իսկ քիմիական հատկություններով բենզոլն ու բորազոլը խիստ տարբերվում են, բորազոլն ավելի ռեակցիոնունակ է։ Բորազոլն օքսիդանում է օդում, ջրումում լուծելիս այն փոխազդում է ջրի հետ, առաջացնելով բորի հիդրօքսիդ(В(ОН)3), ամոնիակ(NH3) և ջրածին(H2), այն պակաս ջերմադիմացկուն է քան բենզոլը։ Ջրածնի այն ատոմները, որոնք միացած են բորի ատոմներին, կարող են տեղակալվել առանց ցիկլը քանդելու։ Բորի քլորիդի BCl3 կամ բորի բրոմիդի BBr3 ազդեցությամբ, տաքացման պայմաններում, առաջացնում է պինդ և կայուն միացություն եռհալոգենբորազոլ(B3N3H3Hal3)։

## Ստացում
Բորազոլ կարելի է ստանալ
* Լիթիումի քառհիդրոբորատի և ամոնիումի քլորիդի տաքացումով։
:  \mathsf{3LiBH_4 + 3NH_4Cl \rightarrow B_3H_6N_3 + 3LiCl + 9H_2}
* Տաքացման պայմաններում երկբորանի և ամոնիակի փոխազդեցությունից։
:  \mathsf{3B_2H_6 + 6 NH_3 \rightarrow 2B_3H_6N_3 + 12H_2}
* Բորի եռքլորիդի և ամոնիումի քլորիդի փոխազդեցությամբ, երկփուլ ռեակցիայով։
:  \mathsf{3BCl_3 + 3NH_4Cl \rightarrow Cl_3B_3H_3N_3 + 9HCl}
:  \mathsf{Cl_3B_3H_3N_3 + 3NaBH_4 \rightarrow B_3H_6N_3 + 3/2B_2H_6 + 3NaCl}

## Գրականություն
* Карапетьянц М. Х. Дракин С. И. Общая и неорганическая химия. М.։ Химия 1994

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անօրգանական միացություններ
Կատեգորիա:Ազոտային հետերոցիկլային միացություններ
Կատեգորիա:Արոմատիկ հետերոցիկլային միացություններ
Մոր և մանկան առողջության պահպանման ոլորտը Հայաստանում

**Մոր և մանկան առողջության պահպանության** ԳՀ կենտրոնում (Երևան) Մոր և մանկան առողջության պահպանման ոլորտի ռազմավարական նպատակները երեխաների, դեռահասների, մայրերի վերարտադրողական առողջության պահպանումն ու երեխաների սնուցման բարելավումն են։ Անկախության հռչակումից հետո Հայաստանը, որպես ՄԱԿ-ի անդամ երկիր, միացել է այդ կազմակերպության ստանձնած պարտավորություններին։ Մոր և մանկան առողջության պահպանումը՝ որպես հիմնական գերակայություն, ամրագրված է Հայաստանի Սահմանադրությամբ ու օրենքներով և արտացոլված է մի շարք ազգային ռազմավարական փաստաթղթերում, ՄԱԿ-ի պայմանագրերում, համաշխարհային հռչակագրերում և օրենքներում։ Մոր և մանկան առողջության պահպանման ոլորտում ռազմավարության հիմնական դրույթները հաստատվել և իրագործվում են «Մոր և մանկան առողջության պահպանման 2003 - 2015 թվականների ազգային ռազմավարությունը հաստատելու մասին» ՀՀ Կառավարության 2003 թվականի որոշմամբ և «ՎԵրարտադրողական առողջության բարելավման 2007 - 2015 թվականների ծրագրի» շրջանակներում։

Մշակվել և Հայաստանի Կառավարության հավանությանն է արժանացել «Երեխաների և դեռահասների առողջության ու զարգացման 2010 - 2015 թվականների ազգային ռազմավարության ծրագիրը», որտեղ արտացոլված են առողջության պահպանմանն ուղղված հիմնական նպատակները։ Հայաստանում վերջին տարիներին աստիճանաբար ավելանում են երեխայի ծննդյան միանվագ նպաստի չափերը՝ ըստ ընտանիքում ծնված երեխաների թվի և «Փարոս» ծրագրում ընդգրկվածության։ «Մանկաբարձագինեկոլոգիական օգնություն» բյուջետային ծրագրի շրջանակներում 2008 թվականի հուլիսի 1-ից ներդրվել է ծննդօգնության պետական ծրագիր, որը բնակչությանը լիովին ապահովում է որակյալ և անվճար ծննդօգնության ծառայություններով։ Հղիության 22 և ավելի շաբաթական ժամկետում հղիներին տրվում է հավաստագիր, որի արժեքը 2008 թվականին 65 հազար դրամ էր, 2009 թվականից հասել է մինչև 150 հազար դրամի։ Հավաստագիրը հնարավորություն է տալիս կատարելու նախածննդյան պարտադիր հետագոտություններ։ Դրա շարունակականությունն ապահովելու նպատակով 2010 թվականի ընթացքում իրականացվել են 0-7 տարեկան երեխաների հավաստագրի համակարգի ներդրմանն ուղղված աշխատանքներ։ Ոլորտում իրականացվել են մի շարք ծրագրեր՝ միջազգային կազմակերպությունների (ՅՈՒՆԻՍԵՖ, WHO, UNFPA, USAID և այլն) հետ արդյունավետ համագործակցության շնորհիվ։

Կատեգորիա:Հայաստանի առողջապահություն
Գեորգի Սոկոլովսկի

**Գեորգի Նիկոլաևիչ Սոկոլովսկի** (), կուսակցական և գրական կեղծանունը՝ **Յուրի Մոլոտով** (1879, Թիֆլիս — 1939, Մոսկվա), ռուս «պրոֆեսիոնալ հեղափոխական», մանկավարժ, ՌՍԴԲԿ անդամ (1901) Երևանի բոլշևիկյան կազմակերպության հիմնադիր անդամներից։

Սովորել է Երևանի արական գիմնազիայում, որտեղից հեռացվել է հակակրոնական գործունեության համար։ 1898 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը, դարձել համալսարանի ՌՍԴԲԿ կազմակերպության ղեկավարներից։ Հեղափոխական ակտիվ գործունեության համար 1902 թվականին բանտարկվել է։ 1903 թվականին 2 տարով արտաքսվել է Հայաստան։ Երևանի գիմնազիայում և արդյունաբերական մի շարք ձեռնարկություններում ու երկաթուղում կազմակերպել է ՌՍԴԲԿ խմբեր։ 1905 թվականին ընտրվել է ՌՍԴԲԿ Երևանի նորաստեղծ կոմիտեի նախագահ՝ բոլշևիկյան ֆրակցիայից։ 1907 թվականի փետրվարին Սոկոլովսկիի նախաձեռնությամբ և խմբագրությամբ Երևանում լույս է տեսել Հայաստանում առաջին «Ֆակտի» («Факты») ռուսերեն լեգալ թերթը։ Կուսակցության Երևանի կոմիտեի կողմից մասնակցել է ՌՍԴԲԿ (Լոնդոնյան, 1907) համագումարին։ 1910 թվականից բնակություն է հաստատել Մոսկվայում, զբաղվել մանկավարժական գործունեությամբ։

Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ‎
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Վասիլի Սոկոլովսկի

**Վասիլի Դանիլովիչ Սոկոլովսկի** (, ), խորհրդային ռազմական գործիչ, Խորհրդային Միության մարշալ (1946), Խորհրդային Միության հերոս (ապրիլի 29, 1945)։

1918 թվականից ծառայել է Կարմիր բանակում, մասնակցել Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմին։ 1921 թվականին ավարտել է ԲԳԿԲ ռազմական ակադեմիան։ 1921 թվականին Միջին Ասիայում պայքարել է բասմաչական շարժման դեմ։ 1922-1930 թվականին եղել է հրաձգային դիվիզիայի և կորպուսի շտաբի պետ։ 1930-1934 թվականներին՝ դիվիզիայի հրամանատար, 1935-1941 թվականին՝ ռազմական տարբեր օկրուգների շտաբի պետի տեղակալ և պետ։ 1941 թվականի փետրվարին նշանակվել է գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին եղել է Արմենական ռազմաճակատի շտաբի պետ (1941 թվականի հուլիս - 1942 թվականի հունվար - 1942 թվականի մայիս -1943 թվականի փետրվար), Արմենական ուղղության շտաբի պետ (1942), Արմենական ռազմաճակատի զորքերի հրամանատար (1943—1944), 1-ին Ուկրաինական ռազմաճակատի շտաբի պետ (1944 թվականի ապրիլ -1945 թվականի ապրիլ), 1-ին Բելառուսական ռազմաճակատի զորքերի հրամանատարի 1-ին տեղակալ (1945 թվականի ապրիլ-մայիս)։

Պատերազմից հետո Գերմանիայում խորհրդային զորքերի խմբի գլխավոր հրամանատարի տեղակալ, 1946 թվականի մարտից՝ գլխավոր հրամանատար և Գերմանիայում խորհրդային զինվորական վարչության գլխավոր պետ, միաժամանակ Գերմանիայի կառավարման վերահսկող խորհրդի անդամ ԽՍՀՄ-ից։ 1949 թվականի մարտից՝ ԽՍՀՄ ռազմական մինիստրի 1-ին տեղակալ, 1952 թվականի հունիսից՝ գլխավոր շտաբի պետ, ԽՍՀՄ պաշտպանության մինիստրի 1-ին տեղակալ։ 1960-1968 թվականին՝ ԽՍՀՄ պաշտպանության մինիստրության գլխավոր տեսուչների խմբի գլխավոր տեսուչ։

ԽՄԿԿ ԿԿ անդամ (1952-1961), 1961 թվականից՝ անդամության թեկնածու։ ԽՍՀՄ II—VII գումարումների գերագույն սովետի դեպուտատ։ Ռազմատեսական և ռազմապատմական մի շարք աշխատությունների հեղինակ և ղեկավար։ Թաղված է Կարմիր հրապարակում, Կրեմլի պատի մոտ։ Սոլկոլովսկիի անունով է կոչվել Նովոչերկասկի կապի բարձրագույն ռազմական հրամանատարական ուսումնարանը։ Պարգևատրվել է Լենինի 8, Հոկտեմբերյան հեղափոխության, Կարմիր դրոշի 3, Սուվորովի I աստիճանի 3, Կուտուզովի I աստիճանի 3 շքանշաններով, պատվավոր զենքով, մեդալներով, արտասահմանյան 12 շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության մարշալներ
Վլադիմիր Աբրահամյան (նկարիչ)

**Վլադիմիր Սմբատի Աբրահամյան** (), հայ նկարիչ, Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (2013)։

## Կենսագրություն
1966 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1971 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։
1973-1976 թվականներին դասավանդել է գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։ 1975 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։ 1980-1991 թվականներին եղել է ՀՀ ռադիոհեռուստապետկոմի գրական-գեղարվեստական հաղորդումների բեմադրող-նկարիչ, 1995-1999 թվականներին` «Արևիկ» հրատարակչության գեղարվեստական խմբագիր, 1993-1995 թվականներին եղել է ՆԳ «02» շաբաթաթերթի գեղարվեստական խմբագիր։ 1999 թվականից դասավանդում է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում։

Վլադիմիր Աբրահամյանի ստեղծագործությունները գտնվում են Հայաստանի, Չինաստանի տարբեր թանգարաններում, անհատական հավաքածուներում (ԱՄՆ, Ֆրանսիա, Լիբանան)։

## Ստեղծագործական ուղի
Վլադիմիր Աբրահամյանն աշխատում է կոմպոզիցիայի, դիմանկարի, գրաֆիկայի, նատյուրմորտի ու բնանկարի ժանրում։ Նրա ստեղծագործական տարերքը մարդն է՝ իր բարդ հոգեբանական ներաշխարհով։ 250 գրքերի գեղարվեստական ձևավորման հեղինակ է։
* «Մտածող կինը» (1972)
* «Պառկած կինը» (1974)
* «Հավասարակշռություն» (1987, ԺԱԹ)
* «Ջրհեղեղ» (1987)
* «Տագնապի փող» (1989)
* «Սպիտակ ջարդ. 93» (1993)
* «Գարուն» (2002)
*«Բջնի» (2009) կտավ

## Պարգևներ, մրցանակներ
* ՀՀ Ազգային ժողովի նախագահի շնորհակալագիր (2005) 
* Երևանի քաղաքապետի պատվոգիր (2009) 
* ՀՀ Մշակույթի նախարարի պատվոգիր (2011) 
* Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (2013)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր նկարիչներ
Սխալների տեսություն

մինի
**Սխալների տեսություն**, մաթեմատիկական վիճակագրության բաժին, որն ուսումնասիրում է անհայտ մեծություններն իրենց մոտավոր արժեքներով որոշելու և չափումների ժամանակ առաջացած սխալները գնահատելու հարցերը։ Հիմնականում զբաղվում է պատահական սխալների ուսումնասիրությամբ, այնպիսի սխալների, որոնք առաջանում են չափումների յուրաքանչյուր արդյունքի վրա ազդող զանազան պատահական (չնախատեսվող) պատճառներից։ Դրանք հավանականությունների տեսությունում դիտարկվում են որպես պատահական մեծություններ։ Սխալների տեսությունյան հիմնական խնդիրներն են՝ պատահական սխալների բաշխման օրենքների որոնումը, չափվող մեծությունը չափումների արդյունքներով գնահատելու և այդպիսի գնահատականների սխալների սահմանները որոշելու հարցերը։

Կատեգորիա:Մաթեմատիկական վիճակագրություն
Կատեգորիա:Թվային մեթոդներ
Սոլյուտրեյան մշակույթ

**Սոլյուտրեյան մշակույթ**, ուշ պալեոլիթյան հնագիտական մշակույթ Ֆրանսիայի և Հյուսիսային Իսպանիայի տարածքում։ Հաջորդել է Օրինյակյան և Պերիգորյան մշակույթներին, նախորդել Մադլենյան մշակույթին։ Ունի մ․թ․ա․ 18-15 հազար տարվա վաղեմություն։ 1860-ական թվականներին Սոլյուտրեյան մշակույթը առանձնացրել է Մորտիլիեն՝ Սոլյուտրե քարեդարյան կայանի (Ֆրանսիա) անունով։ Բնորոշվում է խնամքով պատրաստված, հղկված, դափնու կամ ուռենու տերևի ձևի, ինչպես նաև ակոսավոր կայծքարե շեղբերով։ Դրանց մի մասը ծառայել է իբրև նիզակների կամ տեգերի սայրեր, մյուսները՝ դանակներ ու դաշույններ։ Գտնվել են նաև կայծքարե քերիչներ, կտրիչներ, ծակիչներ, ոսկրե սայրեր, ասեղներ, մականներ, արվեստի առարկաներ և այլն։ Կենտրոնական Եվրոպայի և ԽՍՀՄ եվրոպական մասի ուշ նեոլիթյան մի շարք կայանների նյութերի մեջ նմանության որոշ գծեր կան Սոլյուտրեյան մշակույթի հետ։

Կատեգորիա:Վերին պալեոլիթ
Կատեգորիա:Եվրոպայի հնագիտական մշակույթներ
Սիսուան (թերթ, Ալեքսանդրիա)

**Սիսուան** ազգային, գրական, բանասիրական ամսաթերթ։ Լույս է տեսել 1905 թվականին, Ալեքսանդրիայում (2 համար)։

## Անվանում
ՙՍիսուան՚ կամ ՙՍիսվան անվանումը գալիս է Կիլիկիա հայկական երկրամասի հայկական անվան տարբերակից։

## Խմբագիրներ
Խմբագիրներ՝ Մ․ Բյուրատ, Ե․ Սրմաքեշխանլյան (Երուխան)։

## Թեմաներ
Լուսաբանել է եգիպտահայ համայնքի կյանքը, տպագրել արևմտահայ գրողների ստեղծագործություններ, պատմագրականագիտական, հրապարակախոսական հոդվածներ, լուրեր միջազգային գրական կյանքից։ Արժեքավոր են Զեյթունի անցյալին ու ներկային, եգիպտահայերի գաղութի պատմությանը նվիրված հրապարակումները, Ե․ Սրմաքեշխանլյանի «Երեք փուլեր» և «Հայ վերածնունդ» հոդվածները։

## Գրականություն
Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր 10, էջ 404։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եգիպտոսի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կանադահայ երաժշտություն

**[[Կանադա]]յում հայկական երաժշտության** պահպանման և զարգացման մեջ մեծ դեր են ունեցել հատկապես երգչախմբերն ու պարախմբերը, հայտնի են «Քնար» (1946, Մոնրեալ), «Հայաստան» (1968), «Անի» (1975, երկուսն էլ՝ Տորոնտո) Երգչախմբերը, «Նուբար» (Մոնրեալ) պարախումբը, նաև խմբավարներ Երվանդ Ալեքսանյանը, Դավիթ Վարժապետյանը և ուրիշներ։ մշակութային միջոցառումները տեղի են ունենում «Հայ տանը»։ Ճանաչված են կոմպոզիտորներ Պետրոս Շուժունյանը, Գևորգ Անտոնյանը, դաշնակահար Րաֆֆի Արմենյանը, Նորայր Արթինյանը, դիրիժոր Հարութ Ֆազլյանը, երգչուհի Անի Գութանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Կանադահայ երաժշտություն
Սոլոմոս Դիոնիսիոս

**Սոլոմոս Դիոնիսիոս** (), հույն բանաստեղծ։ Առաջին բանաստեղծությունները գրել է իտալերեն։ 1821 թվականին մտել է «Ֆիլիկի էթերիա» ընդհատակյա կազմակերպության շարքերը։ «Ազատության հիմն»-ը (1823) Սոլոմոսի առաջին խոշոր ստեղծագործությունն է՝ գրված հունարեն։ Ժողողովրդական պայքարի թեմային են նվիրված «Ներբող Բայրոնի մահվան առթիվ» (1825) և «Ազատ պաշարվածները» պոեմները։ Ուշ շրջանի ստեղծագործությունները («Հունական նավ», «Սապֆո» են) գրված են իտալերեն։ Հանդես է եկել ժողովրդական լեզվի՝ դիմոտիկայի, հաստատման համար։ «Ազատության հիմն»-ի առաջին տները 1869 թվականին դարձել են Հունաստանի ազգային հիմնը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Հոնիական կղզիներից մեկում՝ Զակինթոսում, նույն թվականին 1798 թվականին, երբ Ռիգաս Վելեստինլիսը մահապատժի ենթարկվեց թուրքերի կողմից։

Ըստ այդ ժամանակ Զակինթոսի արիստոկրատական շրջանի այն ժամանակաշրջանում ընդունված ավանդույթի, տասնամյա Դիոնիսոսը ուղարկվել է Իտալիայում սովորելու։ Դա իտալական գրականության մեջ ռոմանտիկ միտումների հաստատման ժամանակաշրջան էր, և Սոլոմոսի բանաստեղծական տաղանդի ձևավորումը ազդում էր ժամանակակից իտալական պոեզիայի փորձի վրա` իր հայրենասիրության և ազատության սիրով, ժողովրդական լեզվին հավատարիմ մնալով և մարդկանցից ընթերցողի նկատմամբ աճող կողմնորոշմամբ։

Ավարտել է Պավիայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։

Սոլոմոսը իր առաջին բանաստեղծությունները գրել է իտալերեն, սակայն 1818 թվականին վերադառնալով հայրենիք՝ ուսումնասիրում է իր մայրենի լեզուն։ Նա պաշտպանում էր ժողովրդական հունարենի`դիոմոտիկայի հաստատումը։ Նա ստեղծում է ժողովրդական հունական երգեր և սեփական հունական բանաստեղծություններ՝ դիմոտիկայի վերաբերյալ։

1821 թվականին նա միանում է հունական ընդհատակյա կազմակերպության «Ֆիլիկի Էթերիա» շարքին։ Սոլոմոսի հունարեն առաջին խոշոր աշխատանքը «Ազատության հիմնն» է (1823 թվական)։ 1869 թվականից սկսած «Ազատության հիմնի» առաջին քառատողերը դարձել են Հունաստանի ազգային հիմնը։ Բանաստեղծի հիմնական գործերը «Ներբող Բայրոնի մահվան առթիվ» բանաստեղծությունները (1825 թվական) և «Ազատ պաշարվածները» (որի վրա բանաստեղծն աշխատել է մինչև իր կյանքի վերջը) նվիրված են ժողովրդական պայքարի թեմային։ Չնայած այն բանին, որ հետագայում գործերը («Հունական նավ», «Սապֆո» և այլն) Սոլոմոսը գրել է իտալերեն, բայց նա նաև օգտագործում էր հունական բանահյուսության տարրեր։

Սոլոմոսը մահացել է 1857 թվականի փետրվարին ինսուլտից։ 1865 թվականին նրա աճյունը տեղափոխվել է Զաքինթոս կղզի։
ձախից|250px|մինի|Սոլոմոս Դիոնիսոսի հուշարձանը Զակինթոս քաղաքում

## Ակնարկներ
* Ազատության օրհներգ
* Ներբող Բայրոնի մահվան առթիվ (1825 թվական)
* Ազատ պաշարվածները
* Հունական նավ
* Սապֆո

## Ռուսերենով հրապարակումներ
* 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* *Sherrárd Ph.* The marble threshing floor. — , 1956. — P. 71-75. 
* *Raizis М. Byron*. Dionysios Solomos. — , [1972]. 

## Արտաքին հղումներ
* Греческая литература на сайте ФЭБ

Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հույն բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հույն գրողներ
Հայ հնագույն դրամա

Հայ հնագույն հեթանոս, դրամայի հերոսը ճակատագրի հանդիման կանգնած մարդն է՝ որպես հավերժ, կալանավոր։ Այս առասպելը տարբեր համատեքստերով հիշատակվում է 5-րդ դարի գրական աղբյուրներից մինչև Հայսմավուրքը (12-15-րդ դարեր)։

Հայ հնագույն դրաման թեմատիկ ընդհանրություններ ունի նաև «հավերժական վերադարձի առասպելի» հետ, որը խորհրդանշում է տիեզերական պարբերականությունը (ցիկլ)։ Ավելի ակնհայտ է կապը պրոմեթևսյան (հունական) թեմայի, նաև շղթայվածի առասպելի իրան, և կովկասյան տարբերակների հետ, որոնցից միայն հունական տարբերակն ունի ծիսադրամատիկական մարմնավորում։ 
## Հայկական տարբերակ
Հայկական տարբերակը բնորոշվում է որպես դրամա-մարգարեություն, որը կապված է սիդերական տարվա (երկնային լուսատուների լրիվ շրջապտույտը) և, ամենակարևորը, Շիդար աստծու 2 նշանակությամբ (նզովք և շղյտա) անվան հետ։ Մովսես Խորենացու «Պատմութիւն Հայոց»-ի 1-ին մասի վերաձևված սյուժեն տիպաբանորեն նման է Սաքսոն Քերականի «Ասք Ամլեդուսի մասին» զրույցին, որի գեղարվեստական վերաիմաստավորումը Շեքսպիրի «Համլետ» ողբերգությունն է, որտեղ «ժամանակը կապը կտրել է» միտքն ակնհայտորեն ունի խորհրդապաշտ. հիմք։

## Պոեմների ընդհանուր հիմքը
Հին բաբելական պոեմում «ես բանտարկված Եմ սեփական մարմնիս բանտում» արտահայտությունը դրամատիկական բոլոր իրավիճակների ընդհանուր հիմքն է. թեմատիկ պայմանաձևը միջազգային է, սակայն «ժամանակի շղթան» ամրացնելու ծեսը հայտնի է հայկական միջնադարյան գրական աղբյուրներից և հանգում է տիեզերաբանական հնագույն պատկերացումներին։ «Սասնա ծռեր» էպոսում ժայռի մեջ բանտարկված Մհերը, որ զսպված ուժի և սպասվող փրկության խորհրդանիշն է, նայում է «ճակատագրի անիվին» (համաստեղությունների շրջան), որն արտացոլված է առաջավորասիական հորոսկոպում։ 
## Դրամայի ծագման խնդիրը
Դրամայի ծագման խնդիրն արծարծվում է արևապաշտական և բուսապաշտական տեսություններով։ Հայ հնագույն դրամայի սկզբնավորումը բացատրվում է արևապաշտության տեսությամբ։

Կատեգորիա:Հայ գրականություն
Մարտինա Շտոսսել

մինի|աջից|Մարտինա Շտոսսել

**Մարտինա Ալեխանդրո Ստոեսսել Մուսլերա** (, ), արգենտինացի երգչուհի և պարուհի։ Ավելի շատ հայտնի է Disney հեռուստաընկերության «Վիոլետտա» երիտասարդական հեռուստահաղորդման իր գլխավոր դերով։

2011 թվականին Մարտինային թույլ են տվել «The Glow» («Tu Resplandor») երգի իսպաներեն տարբերակը, որի օրիգինալը կատարում է երգչուհի Շեննոն Սոնդերսը։ Այդ երգը մտել է «Disney Princess: Fairy Tale Songs» ձայնասկավառակի մեջ։ Բացի դա 2012 թվականին, որպես գլխավոր երգ (սաունդթրեք) «Վիոլետտա»–ի համար գրվել է «En Mi Mundo» («Իմ աշխարհում») երգը ու նաև «Tienes Todo» երգը Պաբլո Էսպինոսայի հետ և «Junto a ti» երգը Լոդովիկա Կամելյոյի հետ։

## Կյանքը և ստեղծագործական ուղին
մինի|ձախից|Մարտինա Շտոսսել և Ալեխանդրո Շտոսսել
Մարտինա Շտոսսելը ծնվել է Արգենտինայում, հանդիսանում է Ալեխանդրո Շտոսսելի դուստրը՝ «Baila Conmigo Paraguay» հաղորդման և Մարիանա Մուսլերի տնօրենի։ Նրա մեծ եղբայրը Ֆրանցիսկոն է։ Դերասանուհին հայտարարում է, որ ծնվել է 1997 թվականի մարտի 21ին, սակայն նրա ծննդյան օրը համարվում է վիճաբանական։ Մարտինան շատ լավ է նվագում դաշնամուր, պարում և երգում։ 2011 թվականին գրել է «Փայլատակում» (the «Glow»), որը մտել է «Disney Princess» ձայնասկավառակի մեջ։

## Կարիերա
200px|մինի|Մարտինա Շտոսսել
Մարտինան մարմնավորում է Վիոլետտայի դերը Վիոլետտա հեռուստասերիալում։ Վիոլետտան ուրախ ու աշխույժ, բայց դրան զուգահեռ նաև միայնակ աղջիկ է, շատ ուժեղ պաշտպանված հոր կողմից։ Իր մորից Վիոլետտային է փոխանցվել հրաշք ձայնը, որի ամբողջ գեղեցկությունը նա դեռ չի բացել։ Վերադառնալով հայրենիք ՝ Բուենոս Այրես, Եվրոպայում անց կացնելով իր կյանքի մեծ մասը, Վիոլետտան սկսում է դասեր վերցնել հայտնի երաժշտական դպրոցում՝ «Studio 21»–ում։ Նա իր համար բացում է նոր աշխարհ, գտնում է նոր ընկերներ, սիրահարվում է և բացում է իր ընտանիքի գաղտնիքը։

Հեռուստասերիալի նկարահանումները սկսվել են 2011 թվականին, իսկ 2012 թվականի մայիսի 14ին տեղի է ունեցել սերիալի շնորհանդեսը Լատինական Ամերիկայում և Իտալիայում։
Պրեմիերայից 1 ամիս առաջ «Disney» հեռուստատեսությունով «Zapping Zone» հաղորդման ներկայացրել է «En Mi Mundo» երգի տեսահոլովակը, որն էլ դարձել է սերիալի գլխավոր թեման։ 
Մարտինայի վրա ոչ մի ձև չի ազդել այն հաջողությունը, որն եկել սերիալից հետո։ «Ես ինձ չեմ զգում ինչ–որ բանի կենտրոնում։ Ես զգում եմ ինձ այնպես, ինչպես սովորական մարդ։ Ես զգում եմ, որ դա քիչ թե շատ կարևոր է»–ասում է նա։ «Ես չեմ զգում ինձ ուրախ այն ամենի համար ինչ արել եմ ես։ Չէ՞ որ մենք դա արել ենք միասին»– խոստովանում է նա 7 ամիս նկարահանումներից հետո։ 2013 թվականին ստացել է մրցանակ ՝ «Մարտին Ֆիերրո»։
2013 թվականին Լոդովիկա Կամելյոյի հետ միասին մասնակցել է «Հրեշների համալսարան» մուլտֆիլմի իտալերեն թարգմանությանը։ Հենց այդ տարի էլ կատարել է All'alba Sorgerò (Let It Go) երգը թագուհի Էլզայի դերում ՝ «Սառած սիրտ» մուլտֆիլմի իտալերեն թարգմանության ժամանակ։

## Ֆիլմեր

## Ձայնասկավառակներ
### Երգեր

## Տեսահոլովակներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արգենտինացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի պարուհիներ
Սիփաններ

**Սիփաններ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Ալջավազ գավառում։ 1909 թվականին ուներ 534 հայ բնակիչ (78 տուն)։ Զբաղվում էին հացահատիկի մշակությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ։ Սիփանը ուներ եկեղեցի կից դպրոցով։ Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ Սակավաթիվ փրկվածներն ապաստանել են տարբեր երկրներում։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր
ՀՀ ճգնաժամային կառավարման պետական ակադեմիա

**ՀՀ ԱԻՆ Ճգնաժամային կառավարման պետական ակադեմիա**, կրթական ու գիտական պետական բարձրագույն ուսումնական հաստատություն, Հայաստանի փրկարարական ծառայության բուհ, ստեղծվել է 1999 թվականին՝ 1992 թվականին հիմնադրված արտակարգ իրավիճակներում գործելու համար մասնագետների վերապատրաստման ինստիտուտի հիմքի վրա։

## Պատմություն
1992 թվականին ՀՀ կառավարության որոշմամբ հիմնադրվել է որպես ՀՀ ԱԻ պետական վարչության նյութական բազայի և ԱԻ-ում գործելու համար մասնագետների վերապատրաստման ինստիտուտ։ 1999 թվականին վերանվանվել է Ճգնաժամային կառավարման ինստիտուտի, 2003 թվականին՝ «Ճգնաժամային կառավարման ինստիտուտ» ՊՈԱԿ-ի, 2005 թվականին՝ Ճգնաժամային կառավարման պետական ակադեմիայի։

Պատրաստում է արտակարգ իրավիճակներում բնակչության պաշտպանության և քաղաքացիական պաշտպանության բնագավառների մասնագետներ՝ ճգնաժամային կառավարում, փրկարար գործ, քաղաքացիական պաշտպանություն, հրդեհային պաշտպանություն, պաշտպանությունն արտակարգ իրավիճակներում, տրանսպորտային և հրշեջ-փրկարարական հատուկ տեխնիկայի ու սարքավորումների շահագործման և սպասարկման մասնագիտություններով։ Կրթությունը երկաստիճան է, ունի հեռակա բաժին։ Իրականացնում է նաև վերաորակավորման, միջին մասնագիտական, հետբուհական և լրացուցիչ կրթական ու գիտական ծրագրեր։

## Ուսուցում
Ակադեմիայում աշխատանքներ են իրականացվում հետևյալ ուղղություններով՝
# Ղեկավար կազմի և մասնագետների վերապատրաստում, որակավորման բարձրացում
# Արտակարգ իրավիճակներին դիմակայելու հարցերով բնակչության ուսուցում
# Գիտամեթոդական աշխատանքներ
# Միջազգային համագործակցություն
# Բարձրագույն կրթական ծրագրերով մասնագետների պատրաստում
# Միջին մասնագիտական կրթական ծրագրով մասնագետների պատրաստում

## Արտաքին հղումներ
*ՀՀ պետական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ցանկ
*ՀՀ ԱԻՆ ճգնաժամային կառավարման պետական ակադեմիա 

Կատեգորիա:Երևանի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի ակադեմիական հաստատություններ
Կատեգորիա:1992 հիմնադրված կրթական հաստատություններ
Սինկոպա (այլ կիրառումներ)

**Սինկոպա** կամ սինկոպ, եզր, որ կարող է վերաբերել՝

# Անտիկ քերականության մեջ՝ բառի անշեշտ վանկի կամ ձայնավորի զեղչվելը։
# Երաժշտության մեջ՝ տակտի տևողությունների այնպիսի հաջորդականությունը, որի դեպքում ռիթմական շեշտը չի համընկնում մետրականին։ Առավել բնորոշ ձևն այն է, երբ տակտի թույլ մասում սկսված հնչյունը հաջորդ, նրանից ուժեղ մասում շարունակվում է, և դրա հետևանքով թույլ մասում գոյացած ռիթմական շեշտը ուժեղ մասի մետրական շեշտին գերազանցում է (տեղի է ունենում մետրական շեշտի կարծեցյալ զեղչում)։ Սինկոպան ռիթմական դինամիկ միջոց է։ Մեղեդիի մոտիվային կառուցվածքը հակադրելով տակտային բաժանմանը՝ այն նաև նպաստում է մեղեդիական գծի միաձուլությանը։
Կղեմես Սիպիլյան

**Կղեմես Սիպիլյան** աշխարհիկ անունը՝ Մկրտիչ (փետրվարի 17, 1824, Կոստանդնուպոլիս —մայիսի 23, 1878, Դիարբեքիր), հայ դրամագետ։ Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության անդամ (1842)։

Շրջագայելով Հայաստանի (Էջմիածին, Վան), Անդրկովկասի (Թիֆլիս), Պարսկաստանի (Թեհրան, Սպահան), Փոքր Ասիայի, Միջագետքի, Կիլիկիայի մի շարք վայրերում՝ հավաքել և ուսումնասիրել է հայկական դրամներ, դրամագիտական նյութեր և այլ հնություններ։
մինի|ձախից|Կիլիկյան մետաղադրամ
Սիպիլյանի հիմնական աշխատությունը՝ «Դասավորություն ռուբենյան դրամոց» (1892), որտեղ նա առաջին անգամ մշակել, դասակարգել ու ժամանակագրել է 3 հազար կիլիկյան դրամ, նրա մահից հետո որոշ լրացումներով հրատարակել է Գրիգորիս Վ․ Գալամքյարյանը։ Այն հիմք դարձավ Կիլիկիայի հայկական դրամների վերաբերյալ հետագա ուսումնասիրությունների պաշար։ Դրա հիման վրա հետագայում Ա․ Ա․ Դամալով-Չուրաևը Պետերբուրգում հրապարակեց իր «Ռուբենյան դրամների դասավորությունը» (1923, ռուսերեն) գիրքը։ Կղեմես Սիպիլյանը հեղինակ է նաև դրամագիտական այլ աշխարհագրական և պատմական մի շարք հրապարակումների։

## Գրականություն
Հայ դրամագիւոական հանդես, հ, IV, Լոս Անջելես, 1980։ Հ․ Սարգսյան։

Կատեգորիա:Հայ դրամագետներ
Ռինգաուդաս-Բրոնիսլովաս Սոնգայլա

**Ռինգաուդաս–Բրոնիսլովաս Սոնգայլա** (, ), լիտվացի խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ (1953)։

Ավարտել է Լիտվիայի անասնաբուժական ակադեմիան (1955)։ 1960-1961 թվականին եղել է Լիտվայի ԽՍՀ գյուղատնտեսության մինիստրի, 1961-1962 թվականին՝ Լիտվիայի ԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահի տեղակալ, 1962 թվականից՝ Լիտվայի կոմկուսի ԿԿ քարտուղար։ 1981 թվականի հունվարից ընտրվել է ԼԽՍՀ Սինիստրների խորհրդի նախագահը։

Եղել է ԽՄԿԿ ԿՎՀ-ի անդամ (1981), Լիտվայի կոմկուսի ԿԿ բյուրոյի անդամ, ԽՍՀՄ 10-րդ գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Սխալանք (այլ կիրառումներ)

**Սխալանք**, եզր, որ կարող է վերաբերել՝

# Ավտոմատ կարգավորման համակարգերում (ԱԿՀ), կարգավորման պրոցեսում կարգավորվող մեծության տրված և իրական (ստուգիչ) արժեքների տարբերություն։ Սխալանք ժամանակի ցանկացած պահին կարելի է դիտել որպես հաստատված ռեժիմում (ստատիկ Սխալանք)և անցումային պրոցեսում (դինամիկ Սխալանք ) եղած Սխալանքների գումար։
# Չափման, չափվող մեծության իրական արժեքներից չափման արդյունքի շեղում։ Տարբերում են բացարձակ (արտահայտվում է չափվող մեծության միավորներով), հարաբերական (չափումների բացարձակ Սխալանք հարաբերությունը չափվող մեծության իրական արժեքի նկատմամբ) Սխալանք։ Տարբերում են նաե պատահական, կոպիտ, գործիքի, ինչպես նաև չափման մեթոդի, հաշվարկման, ստուգման Սխալանք։
Նիկոլայ Սլյունկով

**Նիկոլայ Նիկիտովիչ Սլյունկով** (, ), խորհրդային կուսակցական, պետական գործիչ, «սոցիալիստական աշխատանքի հերոս» (1974), ԲԽՍՀ արդյունաբերության վաստակավոր աշխատող (1972), ԽՄԿԿ անդամ (1954)։

1962 թվականին ավարտել է Գյուղատնտեսության մեխանիզացիայի բելառուսական ինստիտուտը։ Աշխատանքային գործունեությունն սկսել է 1950 թվականից, Մինսկի տրակտորների գործարանում (վարպետի օգնական, վարպետ, տեղամասի պետ, գործարանի արհտեղկոմի նախագահ)։ 1960-1965 թվականներին եղել է Մինսկի պահեստամասերի գործարանի, ապա Մինսկի տրակտորների գործարանի տնօրեն, Մինսկի արտադրական տրակտորային միավորման գլխավոր տնօրեն։ 1972 թվականին ընտրվել է Բելառուսիայի կոմկուսի (ԲԿԿ) մինսկի քաղկոմի առաջին քարտուղար։ 1974-1983 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ Պետպլանի նախագահի տեղակալ։ 1983 թվականի հունվարին ընտրվել է ԲԿԿ ԿԿ-ի առաջին քարտուղար, ԲԿԿ ԿԿ-ի և ԿԿ-ի բյուրոյի անդամ։ Եղել է ԽՍՀՄ, 7-րդ, 11-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, 1983—1987 թվականներին՝ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Նախագահության անդամ։ Պարգևատրվել է Լենինի 2, Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2 շքանշաններով, արժանացել ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1971)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Բելառուսի քաղաքական գործիչներ
Դեյվիդ Սքոթ

**Դեյվիդ Ռենդոլֆ Սքոթ** (, ), ամերիկացի տիեզերագնաց-օդաչու, ռազմաօդային ուժերի գնդապետ։

Ավարտել է ԱՄՆ-ի ռազմական ակադեմիան (Ուեստ Փոյնթ) և Մասսաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտը (1962), այնուհետև ռազմաօդային ուժերի փորձարկող օդաչուների փորձնական և աերոտիեզերական հետազոտությունների օդաչուների պատրաստման դպրոցները։ ԱՄՆ-ի տիեզերագնացների խմբում է 1963 թվականից։ 1966 թվականի մարտի 16-ին, Նիլ Արմսթրոնգի հետ, որպես երկրորդ օդաչու, թռիչք է կատարել «Ջեմինի-8» տիեզերանավով։

1969 թվականի մարտի 3-13-ը, Ջեյմս Մաքդիվիթի և Ռասել Շվայկարթի հետ, որպես հիմնական բլոկի օդաչու, թռիչք է կատարել «Ապոլլոն-9» տիեզերանավով։ 1971 թվականի հուլիսի 26-ից մինչև օգոստոսի 7-ը, Ջեյմս Իրվինի և Ալֆրեդ Ուորդենի հետ, որպես հրամանատար, թռիչք է կատարել «Ապոլլոն-15» տիեզերանավով։

Հուլիսի 31-ին Սքոթը և Ւրվինը լուսնախցիկով վայրէջք են կատարել Լուսնի վրա և այնտեղ մնացել 66 ժամ 55 րոպե, 3 անգամ դուրս եկել Լուսնի մակերևույթ (18 ժամ 37 րոպե ընդհանուր տևողությամբ)։ Լուսնի վրա տեղաշարժվելիս օգտվել են լուսնագնացից։ Երեք թռիչքների ընթացքում Սքոթը տիեզերքում եղել է 546 ժամ 32 րոպե։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1932 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ ռազմական ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ռազմաօդային ուժերի սպաներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագնացներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Գուգենհայմի կրթաթոշակառուներ
Կատեգորիա:Հունիսի 6 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Միչիգանի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Տիեզերագնացներ
Սննդի հիգիենա

[մինի|Ծովամթերքի թեսթավորում [Սննդի և դեղերի վարչություն|Սննդի և դեղերի վարչության լաբորատորիայում]]

**Սննդի հիգիենա**, **սննդամթերքի հիգիենա**, հիգիենայի բաժին, որն ուսումնասիրում է սննդամթերքների բաղադրությունը, դրանց սննդային ու կենսաբանական արժեքը, սննդի կազմակերպման սկզբունքները։

## Սննդի հիգիենայի հիմնական խնդիրներ
Սննդի հիգիենայի հիմնական խնդիրներն են՝ մարդկանց ռացիոնալ սննդի հիմունքների մշակումը, ելնելով էներգիայի և առանձին սննդանյութերի (սպիտակուցներ, ճարպեր, ածխաջրեր, վիտամիններ և հանքային աղեր) նկատմամբ օրգանիզմի պահանջից, տարիքից, սեռից, աշխատանքի բնույթից, բնակլիմայական պայմաններից և այլն։ Դրա հիման վրա բնակչության տարբեր տարիքային և մասնագիտական խմբերի համար (գործարան, գյուղացիական տնտեսություն, դպրոց, մանկապարտեզ և այլն) մշակվում են սննդի ֆիզիոլոգիական օպտիմալ նորմաներ՝ բնակչության առողջության ու աշխատունակության պահպանման, կյանքի տևողության երկարացման համար։

Սննդի հիգիենան ուսումնասիրում է նաև սննդի բաղադրամասերի անբավարարության կամ ավելցուկի հետ կապված սննդային (ալիմենտար) հիվանդությունները (հիպովիտամինոզներ և ավիտամինոզներ, սննդային սնուցողական բնույթի խանգարումներ, տեղաճարակային խպիպ, սակավարյունության որոշ ձևեր և այլն), դրանց կանխարգելման միջոցները։ Սննդի հիգիենաով զբաղվում է բանվորական տարբեր խմբերի համար կանխարգելիչ սննդի, սննդային թունավորումների ճիճվային հիվանդությունների (տրիխինելոզ, տենիոզ և այլն), վարակիչ հիվանդությունների (բրուցելոզ, դաբաղ և այլն) ուսումնասիրության և դրանց կանխարգելման ու վերացման հարցերով։

## Սննդի հիգիենայի մշակում
Սննդի հիգիենան մշակում է սննդամթերքների մեջ թունաքիմիկատների և քիմիական պարարտանյութերի մնացորդային քանակներից առաջացող քրոնիկական թունավորումների կանխարգելման, սննդամթերքների արտադրության, պահպանման, տեղափոխման ու վաճառքի ընթացքում սանիտարահիգենիկ և հակահամաճարակային միջոցառումներ, ինչպես նաև հասարակական սննդի ձեռնարկություններում՝ սանիտարական հսկողության արդյունավետ մեթոդներ։ Սննդի հիգիենան օգտվում է հետազոտության ֆիզիկական, քիմիական, կենսաքիմիական, կենսաբանական, բակտերիոլոգիական, բուսաբանական, վիճակագրական և այլ մեթոդներից։

Կատեգորիա:Սնունդ
Կատեգորիա:Հիգիենա
Երկրաբանական գիտությունները Հայաստանում

**Երկրաբանական գիտություններ**, Հայկական լեռնաշխարհի և Փոքր Կովկասի տարածքում առաջին երկրաբանական մասնագիտական ոաումնասիրությունները կատարել են եվրոպացի և ռուս երկրաբաններն ու բնախույզները (Հ. Աբիխ, Ֆ. Օսվալդ, Հ. Լինչ, Ա. Մուսին-Պուշկին, Գ. Խալաթով և ուրիշներ) 19-րդ դարում։ Դրանք ուղեկցվել են երկրաբանական հանույթով, տրվել են ապարների հասակի և կազմի մասին համառոտ տեղեկություններ։ Արդյունքներն ամփոփվել են Հ. Աբիխի «Հայկական լեռնաշխարհի երկրաբանությունը» երկհատոր աշխատության մեջ։ 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին ներկայիս Հայաստանի տարածքում (Կապան, Ալավերդի, Ախթալա և այլն) սկսվել են պղնձի և բազմամետաղների հանքավայրերի, ոչ մետաղ, օգտակար հանածոների (շինանյութեր, աղեր, վիմագրային քար և այլն ) հետազոտություններ։

Խորհրդային կարգերի հաստատումից (1920) հետո կազմակերպվել են Հայաստանի և Հարավային Կովկասի երկրաբանական ծառայություններ։ Հովհաննես Կարապետյանի ղեկավարությամբ 1923-1924 թվականներին վերաբացվել են Ալավերդու և Կապանի հանքավայրերը, սկսվել են երկրաբանաորոնողական ու հետախուզական աշխատանքները։ 1927-1930 թվականներին ԽՍՀՄ Գերագույն ակադեմիկոսեմիկոսեմիայի արշավախմբի (ղեկավար՝ ակադեմիկոսեմիկոսեմիկոս Ֆ. Լևինսոն-Լեսինգ) Արագածում և Սևանա լճի ավազանում կատարած համալիր (երկրաբանական, ապարագիտական, ջրաերկրաբանական, հողագիտական) հետազոտություններն ունեցել են կարևոր գիտական և կիրառական նշանակություն։ Ակադեմիկոս Ա. Զավարիցկին ուսումնասիրել է հանրապետության տարածքին բնորոշ նորագույն հրաբխականության լավաները և տուֆերը (իգնիմբրիտներ), պարզաբանել դրանց ձևավորման առանձնահատկություններն ու առաջացման մեխանիզմները։ Ավելի քան 20 տարվա քարտեզագրային աշխատանքների արդյունքում ակադեմիկոս Կ. Պաֆենհոլցը կազմել է Հայաստանի և հարակից տարածքների երկրաբանական քարտեզը (1945), որը հիմք է ծառայել հետագա մեծածավալ երկրաբանաորոնողական և հետախուզական աշխատանքների համար։ 1927-1935 թվականներին Տիգրան Ջրբաշյանի և Պետրոս Ղամբարյանի տարածաշրջանային հետազոտություններով հայտնաբերվել են պեմզաների, տուֆերի, օբսիդիանի, պեռլիտի, դիատոմիտների, կոնգլոմերատների հանքավայրեր։

Հանրապետությունում ստեղծվել են նաև երկրաբանական հաստատություններ՝ ԵՊՀ երկրաբանաաշխարհագրական ֆակուլտետը (1934), երկրաբանական վարչությունը (1935), Երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտը (1935) և դրան կից երկրբանական թանգարանը (1937), որոնք որոշիչ դեր են ունեցել կադրերի պատրաստման, գիտական և արտադրական աշխատանքների կազմակերպման ու ծավալման գործում։

Հայրենական մեծ պատերազմի (1941-1945) ավարտից հետո սկսվել է երկրաբանական ծառայության զարգացման նոր փուլ։ Հիմնադրվել են ԵՊԻ (այժմ՝ ԵՊՃՀ) լ-մետալուրգիական ֆակուլտետը (1949), գունավոր մետալուրգիայի վարչությունը (1957), Լեռնամետալուրգիական Գիտահետազոտական ինստիտուտն (1963), Արտադրական երկրաբանահետախուզական տրեստը (1965) և այլն։ Դրանց շնորհիվ հիմնականում տեղական մասնագետների ուժերով ստացվել են կարևոր արդյունքներ հիմնարար ու կիրառական գիտությունների տարբեր բնագավառներում, հայտնաբերվել, հետախուզվել և շահագործվել են մի շարք մետաղ, ու ոչ մետաղ, օգտակար հանածոների հանքավայրեր։ Հրատարակվել է «Հայկական Խորհրդային Սովետական Հանրապետության երկրաբանությունը» (ռուսական, 1962-1974) աշխատությունը։

Կատեգորիա:Գիտությունը Հայաստանում
Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Կատեգորիա:Վիքի ճամբար 2014-ում ստեղծված հոդվածներ
Սկիլլա և Քարիբդիս

մինի|Սկիլլա Լուվրում **Սկիլլա և Քարիբդիս**, առասպելական ծովային հրեշներ հին հունական դիցաբանության մեջ։ Իբր բնակվելով Իտալիան և Սիկիլիան բաժանող նեղուցի հանդիպակաց ափերին, դարանակալել և կործանել են ծովագնացներին։ Սկիլլան համարվել է ծովային անդունդը մարմնավորող Փորկիս աստծո և Հեկատե դիցուհու դուստրը (ըստ մի առասպելի, գեղանի կույս Սկիլլային խանդից հրեշ է դարձրել կախարդուհի Կիրկեն)։ Սկիլլան պատկերվել է շնակերպ (6 գլուխ՝ եռաշար ժանիքներ ունեցող երախներով և 12 ոտք), իսկ Քարիբդիսը՝ սարսափազդու ջրահորձանուտի տեսքով, որն օրական 3 անգամ կլանում և արտավիժում է նեղուցի սև ջրերը։ Անգամ ծովերի աստված Պոսեյդոնն անկարող է կործանումից փրկել Սկիլլաի և Քարիբդիսի միջև նավարկողներին։ Փրկվել կարողացել են միայն Ոդիսևսն ու արգոնավորդները։ «Գտնվել Սկիլլա և Քարիբդիսի միջև» արտահայտությունն այլաբանորեն նշանակում է հանդիպակաց կողմերից ենթարկվել վտանգի։

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Հայաստանի ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի պետական ինստիտուտ

**«Հայաստանի ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի պետական ինստիտուտ» հիմնադրամ** (ՀՖԿՍՊհ) հիմնադրվել է 1945 թվականին։

## Պատմություն
ձախից|մինի|300x300փքս
«Հայաստանի ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի պետական ինստիտուտ» հիմնադրամը (կրճատ՝ ՀՖԿՍՊԻ, նախկին անվանումը՝ Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտ) հիմնադրվել է 1945 թ. հուլիսի 21-ին Հայաստանի ժողովրդական կոմիսարների խորհուրդի որոշմամբ։

Հիմնադրման պահին ՀՖԿՍՊԻ–ն ունեցել է 114 ուսանող, 13 ամբիոն, 26 դասախոս։ 1948 թ. առաջին 42 շրջանավարտները ստացել են ֆիզիկական կուլտուրայի ուսուցչի որակավորում։

Ինստիտուտի առաջին ռեկտորն է Հայկ Փարսադանյանը, հետագայում այդ պաշտոնը զբաղեցրել են Աղասի Չարչօղլյանը, Լորիս Քալաշյանը, Հրաչ Թոփալյանը և Ռոբերտ Գալստյանը, Վահրամ Առաքելյանը։ 2019 թվականից բուհը ղեկավարում է Դավիթ Խիթարյանը։

Ինստիտուտի ուսանողները և շրջանավարտները մասնակցել են արցախյան բոլոր պատերազմներում։

Օլիմպիական խաղերին ինստիտուտի ուսանողներն ու շրջանավարտները նվաճել են 10 ոսկե, 7 արծաթե և 7 բրոնզե մեդալներ։

2015 թվականին բուհում կազմակերպվել և անցկացվել է «Օլիմպիական սպորտ և սպորտ բոլորի համար» խորագրով միջազգային գիտական կոնգրեսը, որին մասնակցել են շուրջ 20 երկրների ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի մասնագետներ, Եվրասիական օլիմպիական ասոցիացիայի անդամ բուհերի ներկայացուցիչներ։

2016 թվականին Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական  ինստիտուտի իրավական կարգավիճակը փոխվեց դառնալով՝ «Հայաստանի ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի պետական ինստիտուտ» հիմնադրամ։

Բուհում սովորող ուսանողների թիվը շուրջ 2500 է։ Մենք պատրաստում ենք ֆիզիկական կուլտուրայի ուսուցիչներ և մարզիչներ տարբեր մարզաձևից, առողջարարական և ադապտիվ ֆիզիկական կուլտուրայի մասնագետներ, մարզական լրագրողներ, կինեզիոլոգներ, սպորտային հոգեբաններ, սպորտի կառավարիչներ, մարկետոլոգներ։

Ըմբշամարտի զարգացման գործում ունեցած հատուկ վաստակի համար ինստիտուտը պարգևատրվել է դիպլոմով և Ըմբշամարտի միջազգային ֆեդերացիայի ոսկե մրցանակով, ինչպես նաև արժանացել է ՄՕԿ-ի և Օլիմպիական ակադեմիայի «Սպորտը և համերաշխությունը» մրցանակին։

Բուհում աշխատում են 4 դոկտոր, 61 գիտությունների թեկնածու, 12 պրոֆեսոր և 53 դոցենտ։

Բուհը ֆիզիկական կուլտուրայի համալսարանների միջազգային ասոցիացիայի անդամ է։ Ինստիտուտն այն կենտրոնն է, որի բազայի վրա գործում է Հայաստանի ազգային օլիմպիական ակադեմիան, որը հանդիսանում է Միջազգային օլիմպիական ակադեմիայի անդամ, իսկ 2020 թվականի հունվարից նաև Եվրոպական օլիմպիական ակադեմիայի անդամ է։

2022 թվականից սկսել է գործել ՀՖԿՍՊԻ հենակետային «Սպորտուս» քոլեջը, որտեղ իրականացվում է միջին մասնագիտական և նախնական (արհեստագործական) կրթություն 4 մասնագիտացումներով՝ ֆիզիկական կուլտուրա և սպորտ, զբոսաշրջություն, բուժական մերսում և թիկնապահական գործ։

## Տես նաև
* Ֆիզիկական կուլտուրա

## Արտաքին հղումներ
* Հայաստանի ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի պետական ինստիտուտ

Կատեգորիա:Հայաստանի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ
Կատեգորիա:1945 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կոնստանտին Սոմով

**Կոնստանտին Անդրեևիչ Սոմով** (), ռուս նկարիչ, «Միր իսկուստվա» («Мир искусства») ամսագրի հիմնադիրներից։ Արվեստաբան Անդրեյ Սոմովի որդին։

## Կենսագրություն
Սովորել է Պետերբուրգի գեղարվեստի (1888-1897, 1913 թվականից՝ ակադեմիկոս) և Փարիզի Կոլարոսսի ակադեմիաներում։ Պետրոգրադի ազատ գեղարվեստական ուսումնական արվեստանոցների պրոֆեսոր (1918 թվականից)։ 1923 թվականին Ռուսաստանից մեկնել և 1925 թվականից ապրել է Փարիզում։ Կրել է «մոդեռն» ոճի անգլերեն և գերմաներեն գրաֆիկների, ինչպես և ռոկոկոյի արվեստի ու Վենեցիանովի դպրոցի վարպետների ազդեցությունը։ Դիմելով 18-րդ դարից մինչև 19-րդ դարի սկզբի ազնվական կենցաղին, իտալական կոմեդիա դելլ արտեի մոտիվների, էրոտիկ սյուժեների՝ Սոմովն իր գործերում ստեղծել է տիկնիկա-ստաֆֆաժային կերպարներով բնակեցված մտացածին, առանձնահատուկ մի «փոքր աշխարհ» («Զբոսանք անձրևից հետո», 1896 թվական, ռուսական թանգարան, Լենինգրադ, «Քնած երիտասարդ կինը», 1909 թվական, Տրետյակովյան պատկերասրահ, Մոսկվա)։ Սոմոնովի բազմաթիվ դիմանկարներում բնորդի դիպուկ բնորոշումը հաճախ զուգակցված է «մոդեռն»-ին տիպական դիմանկար-դիմակի գաղափարի հետ (Ալեքսաանդր Բլոկի դիմանկարը, 1907 թվական, Տրետյակովյան պատկերասրահ)։ Ձևավորել է «Միր իսկուստվա» («Мир искусства») և «Յուգենդ» («Jugend») ամսագրերը, կատարել գրքերի պատկերազարդումներ, փոքրաչափ քանդակներ։ Սոմովի ինը աշխատանքներ գտնվում են Հայաստանի պետական պատկերասրահում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուս քանդակագործներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուս գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուս արվեստագետներ