Դրեզդեն

**Դրեզդեն** (, *Դղեսդն*), քաղաք Գերմանիայում, Սաքսոնիայի վարչական կենտրոն։ Դրեզդենն ունի 550.000 բնակչություն և Սաքսոնիայի մեծությամբ երկրորդ քաղաքն է Լայփցիգից հետո։
Լինելով կառավարության և լանդթագի նստավայր այն համարվում է Սաքսոնիայի քաղաքական կենտրոնը։ Բացի դրանից այստեղ են կենտրոնացված նաև կրթական և մշակութային բազմաթիվ կառույցներ, այդ թվում հայտնի Դրեզդենի տեխնոլոգիական համալսարանը, տեխնոլոգիական և տնտեսագիտական բարձրագույն դպրոցը, Դրեզդենի կերպարվեստի բարձրագույն դպրոցը և Դրեզդենի Կառլ Մարիա ֆոն Վեբեռի անվան երաժշտական դպրոցը։

Էլբա գետի ափին գտնվող քաղաքը համարվում է ոչ միայն Սաքսոնիայի վեց գլխավոր կենտրոններից մեկը, այլ նաև տրանսպորտային հանգուցակետ և Բալունգյան տարածքի գլխավոր տնտեսական կենտրոն։

Դրեզդենում կարևոր դեր ունեն նորարարությունները և բարձր տեխնոլոգիաները. տնտեսապես նշանավոր են տեղեկատվական տեխնոլոգիաները և նանոէլեկտրոնիկան։ Դրեզդենում հայտնի են նաև դեղագործությունը, կոսմետիկ արդյունաբերությունը, մեքենաշինությունը, շինարարությունը, սննդի արդյունաբերությունը, առևտուրը, ինչպես նաև տուրիզմը։
Քաղաքի տարածքում տեղի ունեցած պեղումների արդյունքում հայտնաբերված հնէաբանական հետքերը ապացուցում են, որ այն բնակեցված է եղել դեռևս քարե դարում։ Պահպանված փաստաթղթերում Դրեզդենը առաջին անգամ հիշատակվում է դեռևս 1206 թվականին, այն եղել է կուրֆյուրստների, հետագայում թագավորների նստավայր, այժմ այն Սաքսոնիայի մարզի մայրաքաղաքն է։

thumb|left|Ոսկե ձիավոր

## Պատմություն
18-րդ դարում Սաքսոնիան առաջատար դեր ստանձնեց գերմանական իշխանությունների շրջանում և անընդհատ պատերազմներ վարեց Պրուսիայի հետ։  Յոթնամյա պատերազմի ընթացքում Դրեզդենը գրավվեց և երկար ժամանակ պահվեց պրուսական թագավոր Ֆրեդերիկ II- ի զորքերի կողմից։  Այս զբաղմունքը մեծ վնաս հասցրեց քաղաքին, մասնավորապես 1760 թվականին ոչնչացվեց Կրեուզկիրչեն։

1813 թվականի Օգոստոսի 26-27-ը, Դրեզդենում վեցերորդ կոալիցիոն պատերազմի ընթացքում, մեծ ճակատամարտ տեղի ունեցավ ֆրանսիական բանակի ՝ Նապոլեոն I- ի և Բոհեմական դաշնակիցների բանակի ՝ Կառլ Շվարցենբերգի հրամանատարությամբ,  այս ճակատամարտում զոհվեցին երկու ռուս գեներալներ (Ֆ. Ա. Լուկով և Ա. Պ. Մելիսինո)։  Նապոլեոնյան պատերազմների արդյունքում Սաքսոնիան մեծ տարածքային կորուստներ ունեցավ, Դրեզդենի կարևորությունը Եվրոպական քաղաքական գործերում անկում ապրեց, բայց այն շարունակում էր համարվել ամենամեծ մշակութային կենտրոններից մեկը։

1849 թվականի Հեղափոխության ընթացքում ապստամբ քաղաքաբնակները Ս. Բորնի և Մ. Բակունինի գլխավորությամբ վտարեցին թագավորին Դրեզդենից, որը կարողացավ վերականգնել իշխանությունը ՝ օգնություն կանչելով պրուսական թագավորին։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին Դրեզդենը ենթարկվեց լայնածավալ ռմբակոծությունների։  1945 թվականի փետրվարի 13-ից 14-ը բրիտանական և ամերիկյան ինքնաթիռների մի շարք հարձակումների արդյունքում քաղաքի կենտրոնն ամբողջությամբ ավերվեց։  Այս պահին Դրեզդենը լեփ-լեցուն էր Արևելյան ճակատի ռազմական գործողություններից փախչող փախստականներով, որոնց մեջ շատ էին կանայք և երեխաներ։  Մի շարք պատճառներով քաղաքը գործնականում չէր պաշտպանվում զենիթային զենքերով, իսկ ՀՕՊ ավիացիան չէր կարող թռիչք կատարել։  Զոհերի թիվը տատանվում է 100-ից 200  հազար մարդ (որոշ աղբյուրներ հայտնում են, որ էլ ավելի մեծ թիվ են կազմում), որոնց մեծ մասը մահացել է արդյունքում առաջացած հրդեհի պատճառով։  Դրեզդենի ամրոց-նստավայրը լրջորեն վնասվել է, Վինգերն ու Սեմպերոպերը գործնականում ավերվել են, մի փոքր անց փլուզվել է Frauenkirche- ի գմբեթը։  Այս ռմբակոծությունից մի քանի փրկվածներից մեկը ամերիկացի գրող Կուրտ Վոնեգութն էր, ով հետագայում գրեց «Սպանդանոց հինգը» հայտնի վեպը, որը պատմում է վերը նկարագրված իրադարձությունների մասին։  Պատերազմից հետո Դրեզդենում տեղակայվեց խորհրդային զորամաս, ինչպես նաև կայազորային գերեզմանատուն։

Պատերազմից հետո պալատների, եկեղեցիների, պատմական շենքերի ավերակները մանրակրկիտ ապամոնտաժվեցին, նկարագրվեցին բոլոր բեկորները և դուրս բերվեցին քաղաքից։  Մնացած ավերակները պարզապես քանդվել են։  Քաղաքի տեղում, ըստ էության, ձևավորվեց հարթ տարածք, որի վրա նշված էին նախկին փողոցների և շենքերի սահմանները։  Վերականգնված պատմական կենտրոնի շրջակայքում ԳԴՌ իշխանությունները կառուցեցին ժամանակակից (այդ ժամանակի) պողոտաներ և բազմահարկ շենքեր։  Կենտրոնի վերականգնումը տևեց գրեթե քառասուն տարի. Դրա համար, հնարավորության դեպքում, օգտագործվել են վերապրած բեկորները, նորից փորվել են կորած քարե բլոկները և ճարտարապետական տարրերը.  Շատ առանցքային շենքեր միայն վերակառուցվեցին Գերմանիայի միավորումից հետո։  Առջեւում՝ Neumarkt- ում պատմական շենքերի վերականգնումն է։

## Բնակչություն
Շրջանի բնակչությունը, 2013 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ, 530 754 մարդ է 2011 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ (հաշվի առնելով 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքները) քաղաքում կար 517 765 բնակիչ (իսկ նույն ամսաթվին ավելի վաղ գնահատվում էր 529 781 բնակիչ)։

## Աշխարահագրական տեղեկատվություն
### Կլիմա
Դրեզդենի կլիման չափավոր է, մայրցամաքայինից անցումային դեպի ծովային։  Ձմեռները մեղմ են, ձյան կայուն ծածկը ձևավորվում է միայն համեմատաբար ցուրտ ձմեռներում։  Ամառը անձրևոտ է, և թեև տաք, բայց կարճ։  Սովորաբար Դրեզդենում ծայրահեղ ջերմություն կամ ցրտահարություն չկա, բայց եթե դրանք պատահում են, ապա կարճ ժամանակով։

## Տնտեսություն
Դրեզդենի տնտեսությունը հիմնված է նավահանգստի շահագործման և բարձր տեխնոլոգիական ապրանքների արտադրության վրա, ինչպիսիք են `օպտիկական և բժշկական հատուկ սարքավորումներ, առևտրային սարքավորումներ, համակարգիչներ, երաժշտական գործիքներ, մեքենաներ և գործիքներ։  Մոտակա Ֆրեյտալ քաղաքում 1872 թվականից սկսած «Դրեզդենի ճենապակու արտադրամասում» (գերման. Die Sächsische Porzellan-Manufaktur Dresden GmbH) արտադրվում է հայտնի Դրեզդենի ճենապակուց։

Քաղաքի ամենահայտնի ձեռնարկություններից մի քանիսը Եվրոպայում ամենաժամանակակից պրոցեսորներ արտադրող գործարաններից մեկն է (GlobalFoundries, Infineon):

### Արդյունաբերություն
Քաղաքի կենտրոնում է գտնվում նաև Volkswagen- ի շենքը `առանձնապես թանկարժեք մեքենաների (VW Phaeton) անհատական հավաքման համար` հաճախորդի ներկայությամբ։  Այս շենքի բոլոր պատերը (Gläserne Manufaktur, ապակու արտադրամաս) թափանցիկ են. Այժմ այն քաղաքի բազմաթիվ տեսարժան վայրերից մեկն է։

Դրեզդենում կա նաև օդանավ արտադրող ձեռնարկություն ՝ Դրեզդենի ինքնաթիռների գործարան, որտեղ հավաքվել էին Իլ -14 ինքնաթիռները.  ներկայումս Airbus- ի մտահոգությունն է։

### Տրանսպորտ
Քաղաքի հիմնական տրանսպորտը տրամվայն է։

Դրեզդենը խոշոր երկաթուղային հանգույց է։  Հինգ ուղղությունների երկաթուղային գծերը հավաքվում են այստեղ։  EC արագընթաց գնացքը 2 ժամ 10 րոպեում կարող է հասնել Բեռլին։

Դրեզդենն ունի օդանավակայան (Դրեզդեն Կլոչե), որը քաղաքին հարմարավետորեն միանում է քաղաքային երկաթուղով (S-Bahn S2, 21 ր. Ուղևորություն դեպի հիմնական կայարան)։  Կան նաև շաբաթական 2-3 անգամ Դրեզդեն-Մոսկվա ուղիղ չվերթներ։

Դրեզդենը կապված է նաև Գերմանիայի և Չեխիայի այլ քաղաքների հետ `ավտոբուսային ծառայությամբ, որն իրականացվում է տարբեր փոխադրողների կողմից։

## Մշակույթ և տուրիզմ
Դրեզդենի հիմնական հուշարձանները ձգվում են Էլբայի երկայնքով։  1893թվականին դրա վրայով նետվեց կամուրջ, որը ստացել էր «Կապույտ հրաշք» մականունը ՝ իր էլեգանտության համար։  Գետի երկայնքով զբոսաշրջային ուղևորությունները կատարվում են հին թիավարող շոգենավերի նավատորմով, որը կոչվում է «Սպիտակ նավատորմի» (Weiße Flotte):  Մինչև 2009 թվականը Էլբայի հովիտը ներառված էր ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային մշակութային ժառանգության ցուցակում , բայց հետո այն բացառվեց. Դա տեղի ունեցավ քաղաքի պատմական մասում Էլբայի վրա նոր կամրջի կառուցման պատճառով։

Քաղաքում են գտնվում արվեստի առարկաների աշխարհահռչակ հավաքածուները `Դրեզդենի պատկերասրահը, Գրյունես Գևելբեն, Armինանոցը։  Ամեն տարի Դրեզդենում տեղի ունեցող մեծ թվով զանգվածային միջոցառումներ գրավում են բազմաթիվ զբոսաշրջիկների ինչպես Գերմանիայից, այնպես էլ ամբողջ աշխարհից։  Դրեզդենը Գերմանիայի ամենաշատ այցելուներից մեկն է (2009 թ. 8 միլիոն)։  Դրեզդեն այցելող օտարերկրյա զբոսաշրջիկների թվաքանակով առաջատար են ռուսները, լեհերը և իտալացիները։

Քաղաքի տարածքը 63 տոկոսով ծածկված է անտառներով և զբոսայգիներով։  Ամենամեծ զբոսայգին հենց Groser Garten- ն է, որը գտնվում է հենց կենտրոնում `1,8 քմ մակերեսով։  կմ.  Հյուսիսում քաղաքը շրջապատված է Դրեզդներ Հայդե անտառով։

Երիտասարդական մշակութային կյանքը կենտրոնացած է Դրեզդեն-Նոյշտադ [դե] շրջանում, որտեղ բնակվում են բազմաթիվ գիշերային ակումբներ, պատկերասրահներ, ռեստորաններ և սրճարաններ։  1990-1993 թվականներին Նոյշտադի մի մասը եղել է «Նոյշտադի գունագեղ հանրապետությունը»,  ինքնահռչակ երիտասարդական միկրոնացիա։

21-րդ դարի սկզբին Դրեզդենի կենտրոնում բացվեցին խոշոր առևտրի կենտրոններ (Centrum-Galerie, Altmarkt-Galerie, Neumarkt-Galerie, Prager Strasse) `բազմաթիվ խանութներով և բուտիկներով` տարբեր գների կատեգորիաներով։  Դրա շնորհիվ Դրեզդենը սկսեց գնորդներ ներգրավել ոչ միայն ամբողջ Սաքսոնիայից, ինչպես նախկինում, այլ նաև հարևան Չեխիայից և Լեհաստանից։

## Հին քաղաքի տեսարժան վայրերը
•Ընտրողների պալատը (15-19-րդ դարեր) «Իշխանի թափորը» ճենապակյա վահանակով պատին էր պատված և Հոֆկիրչեի (1738-1756) կաթոլիկ եկեղեցին ծածկված հատվածով միացված էր դրան։  Սաքսոնական տիրակալների նստավայրի տարածքում `Armինանոց, Մետաղադրամների պահարան, Ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի սրահ` հին գնդերի հավաքածուով, Grünes Gevölbe ոսկերչական հավաքածու։

•Բարոկկո պալատը ՝ Տաշենբերգը, որը կառուցել է Օգոստոս Ուժեղը իր սիրելի կոմսուհի Կոսելի համար, նստավայրին միացված է անցուղիով։  1945-ին ավերված պալատը մնաց ավերակների մեջ մինչև 1990-ականները, երբ այն վերակառուցվեց Կեմպինսկի հյուրանոցների ցանցի կողմից։

•Վինգերյան պալատը (1710-1728) M. D. Pöppelmann- ի գլուխգործոցն է, որին Դրեզդենը պարտական է իր բարոկկո տեսքի մեծ մասի։  19-րդ դարի կեսերին Սեմպերը անսամբլին ավելացրեց նեո-վերածննդի դարաշրջանի շենք `հայտնի արվեստի պատկերասրահը տեղակայելու համար։

•Elbe- ի հենապատը կամ Brühl- ի տեռասը մեծ սանդուղքով (1814, ճարտ. G.F. Thormeyer) և հոյակապ շենքեր նեո-բարոկկո ոճով. Սաքսոնական պառլամենտ (1901-1907), կերպարվեստի դպրոց (1884-1894), Albertinum (1884-1887)  և այլն։

•Սեմպեր օպերան Եվրոպայի ամենաշքեղ թատրոնի շենքերից մեկն է, նեոբարոկկո գլուխգործոց։  Թատրոնի և պատկերասրահի միջև կա դասականության ոճով պահակակետ (1830-1833, ճարտարապետ KF Schinkel):

•Նոր շուկայի հրապարակում գերիշխում է Frauenkirche բողոքական եկեղեցին (1726-1743, ավերված 1945 թվականին, վերակառուցված 1993-2005 թվականներին)։

Սուրբ Խաչ եկեղեցին (1764-1800) մինչ վերակառուցումը համարվում էր Դրեզդենի գլխավոր խորհրդանիշը։  Մոտակայքում է գտնվում Նոր Քաղաքապետարանի (1905-1910) զանգվածային շենքը ՝ 100 մետրանոց աշտարակով և դիտակետով (68 մետր բարձրության վրա)։

•Սոֆիայի [դե] եկեղեցին (XIV-XIX դդ.), Հին քաղաքի միակ գոթական շենքը, ապամոնտաժվել է 1962 թվականին։ Փոքր մատուռը հիշեցնում է իր գտնվելու վայրը Փոստային հրապարակում։

•Օգոստոսի կամուրջը (1907-1910, 1731 թ.-ին համանուն կամրջի տեղում) կապում է Հին քաղաքը Նորի կամ Նոյշտադի հետ։  1735 թվականից կամրջի հարակից հրապարակում (Նոր քաղաքի կողմից) գործում է Օգոստոս Ուժեղին ձիասպորտի հուշարձան ՝ այսպես կոչված  Ոսկե ձիավորը։

### Այլ տաճարներ
•Երեք թագավորների եկեղեցի (1732-1739) Էլբայի աջ ափին, Նոր քաղաքում

•Սուրբ Աննայի եկեղեցի (1760-ականներ, կլասիցիզմ)

•Ռուս Ուղղափառ եկեղեցի (1874)

Քրիստոսի եկեղեցի (1903-1905)

### Մշակութային կյանք
Պարբերաբար մշակութային միջոցառումներ.

•Ապրիլ - Դրեզդենի կարճամետրաժ ֆիլմերի փառատոն [de]

•Մայիս (10 օր) - («Դիքսիլանդ» [de]), ջազի և բլյուզի երաժշտության միջազգային փառատոն

•Օգոստոս (3 օր) - քաղաքի օր

•Դեկտեմբեր (1.5 ամիս ՝ նոյեմբերի վերջից դեկտեմբերի 24-ը) - Striezelmarkt, Գերմանիայի ամենահին Սուրբ marketննդյան շուկան և ամենահայտնիներից մեկը Եվրոպայում։

Դրեզդենի տեխնիկական համալսարանի տարածքում ՝ քաղաքի հարավում, գտնվում է 1996 թվականին ստեղծված Սաքսոնի պետական գրադարանը։  Այն պատկանում է Գերմանիայի ամենամեծ գրադարաններին։  Այն պարունակում է գերմանական լուսանկարչական գրադարան։

## Անվանում
Սկզբնապես եղել է սերբալուժիական սլավոնների ձկնորսական ավան։ Որպես քաղաք՝ առաջին անգամ հիշատակվում է 1216 թվականին։ Անվանումն առաջացել է *Դրեժդանի* ցեղի անունից․ բառացի՝ «անտառայիններ», որը կազմված է սլավոներեն *դրեզգա* «անտառ» բառից և բնակիչները նշանակող *անե* ձևակերտից, այսինքն՝ «անտառային բնակիչների քաղաք»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1206 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաներ հյուրընկալած քաղաքներ
Կատեգորիա:Սաքսոնիայի քաղաքներ