Անդրեա Պրադեր

**Անդրեա Պրադեր** (), շվեյցարացի գիտնական, բժիշկ և մանկական էնդոկրինոլոգ, ով բացահայտել է Պրադեր-Վիլի համախտանիշը։ Պրադերին է պատկանում նաև մարդու վերարտադրողական համակարգի ֆիզիոլոգիական զարգացման աստիճանի գնահատման երկու սանդղակների ստեղծումը՝ Պրադերի և օրխիդոմետրի։

## Կենսագրություն
Անդրեա Պրադերը ծնվել է Սամեդանում Գրաուբյունդենում (Շվեյցարիա), բայց կյանքի մեծ մասն ապրել է Ցյուրիխում։ Սովորել է Ցյուրիխի համալսարանի բժշկական քոլեջում։ 1944-1946 թվականներին օրդինատուրայում աշխատել է Գ. Թյոնդուրիի ղեկավարությամբ Ցյուրիխի անատոմիայի ամբիոնում, այնուհետև 1947 թվականին Լոզանի ամբուլատոր բժշկության ամբիոնում՝ Ա. Վաննոտտիի (А. Vannotti) մոտ։ 1947 թվականին աշխատել է Ցյուրիխի մանկական հիվանդանոցի բժիշկ-ասիստենտ։ 1950 թվականից սկսում է նրա կարիերան որպես մանկական էնդոկրինոլոգ։ Իր առաջադիմական հետազոտությունները նրան տարան ԱՄՆ 1950-ականների սկզբին՝ Պրադերը իր մասնագիտացումն անցել է Նյու Յորքի Բելվյու հիվանդանոցում՝ Լյութեր Էմմեթ Հոլթի որդու՝ Լ. Է. Հոլթ կրտսերի ղեկավարությամբ։ Էնդոկրինոլոգիայի նկատմամբ նրա չթուլացող հետաքրքրությունը կապվում է Լոուսոն Ուիլկինսի հետ ունեցած շփումների հետ։ Պրադերը դոկտորի կոչում է ստացել 1957 թվականին։ 1962 թվականին դարձել է Ցյուրիխի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի պրոֆեսոր։ 1965 թվականին ամբիոնի երկարամյա ղեկավար Գիդո Ֆանկոնին թոշակի է անցել, և Պրադերը նրան փոխարինել է որպես պրոֆեսոր և Ցյուրիխի համալսարանի մանկաբուժության ամբիոնի վարիչ։ Նաև ստանձնել է մանկական հիվանդանոցի (Kinderspital) տնօրենի պաշտոնը՝ պաշտոնավարելով մինչև 1986 թվականը։

## Հետազոտություններ
Անդրեա Պրադերի հիմնական հետազոտությունները եղել են մանկական էնդոկրինոլոգիայի գծով, սակայն նրա վաղ աշխատությունների մեջ կան մանկաբուժության բնագավառի այլ թեմաներ։ Ահա նրա սեփական և համատեղ ստեղծագործություններից մի քանիսը, ժամանակագրական կարգով՝
* Մանկական սրտաբանություն Էտտորե Ռոսիի հետ (1948),
* Էնդոկրինային և նյութափոխանակության խանգարումներ,
* Բժշկական գենետիկա (1951),
* Ստերոիդ հորմոնների պաթոֆիզիոլոգիա, ներառյալ ինտերսեքս տատանումները և ստերոիդների սինթեզի թերությունները (1953)։ Նաև մշակել է Պրադերի սանդղակը, որը կոչվել է իր անունով՝ սեռական օրգանների վիրիլացումը նկարագրելու համար։
* Պրադեր-Գուրտների համախտանիշ՝ Հ. Պ. Գուրտների հետ միասին (1955),
* Պրադեր-Լաբհարտ-Վիլի համախտանիշ (1956),
Պրադերը մասնակցել է նաև հետևյալ գիտահետազոտական աշխատանքների բացահայտմանը կամ նկարագրությանը՝
* Վերերիկամային կեղևի լիպոիդ բնածին հիպերպլազիա՝ Զիբենմանի (Siebenmann) հետ միասին (1957),
* Ժառանգական ֆրուկտոզայի անհանդուրժողականություն, Ռ. Ֆրյոշի (R. Froesh), Ա. Լաբհարտի (A. Labhart) համահեղինակությամբ (1957),
* Վիտամին D-ի անբավարարությունը Ռ. Իլլիգի համահեղինակությամբ (1961),
* Ադրենոլեյկոդիստրոֆիա (ALD)։ 1963 թվականին Անդրեա Պրադերը մասնակցել է գիտնականների խմբի գիտահետազոտական աշխատանքներին՝ Գվիդո Ֆանկոնիի գլխավորությամբ, ով ուսումնասիրել և նկարագրել է վերերիկամային խրոնիկական անբավարարության հետ կապված վիճակը՝ ուղեղի և ծայրամասային նյարդային համակարգի դեմելինացնող հիվանդությունների հետ միասին։ Նրանք մշակել են ախտորոշիչ չափանիշներ և այդ ժառանգական համախտանիշի պաթոլոգիայի և կլինիկական դրսևորման նկարագրությունը, որն առաջին անգամ նկարագրվել է Զիմերլինգի և Կրոյցֆելդի կողմից 1923 թվականին իրենց հանդիպած կլինիկական դեպքի հրապարակման մեջ և խումբն այն անվանել է ի սկզբանե Թոմաս Ադիսոնի և Պոլ Ֆերդինանդ Շիլդերի պատվին (Ադիսոն-Շիլդերի հիվանդություն)։ Այժմ հիվանդությունը կրում է այն բժիշկների անունը, ովքեր առաջին անգամ նկարագրել են այն (Զիմերլինգ և Կրոյցֆելդ)։ Հանրությունը հիվանդության դեպքին ծանոթացել է «L'olio di Lorenzo» ֆիլմում։ Դա հիմնականում մանկական պրոգրեսիվ նյութափոխանակության համախտանիշ է, որն առավել հաճախ դրսևորվում է 5-ից 15 տարեկան տղաների մոտ և համատեղում է Ադիսոնի հիվանդության և միելինոկլաստիկ ցրված սկլերոզի (Շիլդերի հիվանդություն) բնորոշ հատկանիշները։ Կանայք այս հիվանդությամբ չեն տառապում, սակայն, քանի որ ժառանգականությունը կապված է X քրոմոսոմի հետ, նրանք համարվում են գենետիկ կրողներ։

## Միջազգային ճանաչում
1972-1974 թվականներին Պրադերը եղել է Շվեյցարիայի մանկաբուժական ընկերության (Schweizerische Gesellschaftfür Pädiatrie) պատվավոր անդամ և նախագահ, նաև «Լեոպոլդինա» Գերմանական գիտությունների ակադեմիայի (1968) պատվավոր անդամ, Լոնդոնի բժիշկների թագավորական քոլեջի անդամ, ստացել է Հելսինկիի համալսարանի մեդալ, Տուրկուի համալսարանի մեդալ, Օտտո Նաեգելի (OttoNaegeli OttoNaegeli ), Օտտո Նաեգելիի մրցանակ, Բերթոլդի մեդալ Գերմանական էնդոկրինոլոգիայի ընկերության կողմից և Ճապոնիական Տոկուսիմա համալսարանի () պատվավոր դոկտորի կոչում։ 1962 և 1971 թվականներին եղել է Մանկական էնդոկրինոլոգիայի եվրոպական միության նախագահ։

## Անդրեա Պրադերի մրցանակ
Անդրեա Պրադերի մրցանակը ամենամյա Առաջնորդության մրցանակ է, որը հիմնադրվել է 1987 թվականին և շնորհվում է Մանկական էնդոկրինոլոգիայի եվրոպական միության անդամներին՝ ի նշան մանկական էնդոկրինոլոգիայի ոլորտում նրանց ձեռքբերումների։ Մրցանակի ստեղծման համար միջոցները տրամադրվել են Ստոկհոլմի Pharmacia & Upjohn ընկերությունների կողմից։ Մրցանակը ներկայումս ֆինանսավորվում է ամերիկյան Pfizer ընկերության կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Ով է կոչել դա» - Անդրեա Պրադերի նվիրված էջ
* Անդրեա Պրադերի մրցանակ

Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի մանկական էնդոկրինոլոգներ
Կատեգորիա:Ցյուրիխի համալսարանի շրջանավարտներ