Կառլ Ճաղատ

**Կառլ Ճաղատ** (), կամ **Կառլ II**,  9-րդ դարում Արևմտաֆրանկական թագավորության թագավոր (843–877), Իտալիայի թագավոր (875–877) և Կարոլինգյան կայսրության կայսր (875–877)։ Մի շարք քաղաքացիական պատերազմներից հետո իր հոր՝ Լուի I Բարեպաշտի գահակալության ընթացքում, Կառլը հաջորդում է նրան Վերդենի պայմանագրով (843 թ․)՝ ձեռք բերելով կայսրության արևմտյան երրորդ մասը։ Նա Կառլոս Մեծի թոռն էր և Լուի I Բարեպաշտի և նրա երկրորդ կնոջ՝ Ջուդիթի փոքր տղան։
[մինի|Փարիզում Կառլ Ճաղատի հատած ֆրանսիական [դենիերը]]

## Պայքար եղբայրների դեմ
[մինի|Կառլ Ճաղատի թագավորությունները (նարնջագույն) և այլ [Կարոլինգներ 876 թվականին]]
Նա ծնվել է 823 թվականի հունիսի 13-ին Ֆրանկֆուրտում, երբ նրա ավագ եղբայրներն արդեն մեծահասակ էին և իրենց հորից ստացել էին իրենց սեփական թագավորությունը կամ ենթաթագավորությունները։ Լուի Բարեպաշտի փորձերը Կառլին ենթաթագավորություն փոխանցելու, սկզբում Ալեմանիան, իսկ հետո Մաասի և Պիրենեյների միջև գտնվող երկիրը (Պիպին I Աքվիտանիացու վերելքից հետո՝ 832 թվականին), անհաջողությամբ պսակվեցին։ Բազմաթիվ հաշտություններից հետո ապստամբ Լոթարի և Պիպինի, ինչպես նաև նրանց եղբայր, Բավարիայի թագավոր Լյուդովիկոս II Գերմանացու հետ, Կառլի մասնաբաժինը Աքվիտանիայում և Իտալիայում միայն ժամանակավոր բնույթ կրեց, բայց նրա հայրը չհանձնվեց և Կառլին դարձրեց ամբողջ երկրամասի ժառանգը, որը մի ժամանակ Գալլիան էր։ 837 թվականին Աախենի ժողովի ժամանակ, Լուի Բարեպաշտը հրամայեց ազնվականներին հարգանքի տուրք մատուցել Կառլին որպես իր ժառանգի։ Պիպին Աքվիտանիացին մահացավ 838 թվականին, որից հետո Կառլը վերջապես ստացավ այդ թագավորությունը, ինչը զայրացրեց Պիպինի ժառանգներին և Աքվիտանիայի ազնվականներին։

840 թվականին կայսեր մահը իր որդիների միջև պատերազմ է բռնկում։ Կառլը համաձայնության է գալիս եղբոր՝ Լուի Գերմանացու հետ, ընդդիմանալու նոր կայսր Լոթար I-ի հավակնություններին, և երկու դաշնակիցները հաղթում են Լոթարին Ֆոնտենուայի ճակատամարտում 841 թվականի հունիսի 5-ին։ Հաջորդ տարի երկու եղբայրները հաստատում են իրենց դաշնակցությունը Ստրասբուրգի նշանավոր երդմամբ։ Պատերազմի վերջը դրվում է 843 թվականի օգոստոսին կնքված Վերդենի պայմանագրով։ Համաձայնագրով Կառլ Ճաղատին է հանձնվում արևմտյան ֆրանկների թագավորությունը, որը նա մինչ այդ ղեկավարում էր և որը գործնականորեն համապատասխանում էր ներկայիս Ֆրանսիային, որքանով Մաասին, Սոնին, Ռոնին, Իսպանական սահմանին և Էբրոյին։ Լուին ստանում է Կարոլինգյան կայսրության արևելյան հատվածը, որը հետո հայտնի էր որպես Արևելաֆրանկական թագավորություն և ավելի ուշ որպես Գերմանիա։ Լոթարը պահպանում է կայսերական տիտղոսը և Իտալիայի թագավորությունը։ Նա նաև ստանում է Ֆլանդրիայի կենտրոնական շրջանները Ռայնլանդի և Բուրգունդիայի միջոցով որպես Միջին ֆրանկական թագավորության թագավոր։

## Թագավորումն արևմուտքում
[մինի|Կառլ Ճաղատի դենիերը (տաճարի և խաչի տեսքով), որը նա հատել է [Ռեյմսում 840-864 թվականներին (նախքան Պիսթրեսի հրովարտակը)]]
[մինի|[Կառլոս Մեծի այսպես կոչված Ձիասպորտի արձանիկը (մոտ 870թ․), որն ասում են պատկերում է Կառլ Ճաղատին]]
Վերդենի պայմանագրից շատ չանցած Կառլը անհաջող արշավ է իրականացնում Բրետանի դեմ, որից վերադառնալուց հետո նա ստորագրում է Կուլենի պայմանագիրը իր ազնվականությամբ և հոգևորականությամբ։ Դրանից հետո, նրա գահակալության առաջին տարիները մինչև 855 թվականին Լոթար I-ի մահը, համեմատաբար խաղաղ էին։ Այս տարիների ընթացքում երեք եղբայրները շարունակում են «եղբայրական կառավարության» համակարգը, միմյանց հետ շարունակաբար հանդիպելով Կոբլենցում (848թ․), Մեյրսենում (851թ․) և Ատինիում (854թ․)։ 858 թվականին Լուի Գերմանացին, որին հրավիրել էին դժգոհ ազնվականները, որոնք պատրաստակամ էին վտարել Կառլին, ներխուժում է Արևմտաֆրանկական թագավորություն։ Կառլն այնքան չսիրված էր, որ չի կարողանում զորք հավաքել և հեռանում է Բուրգունդիա։ Նա փրկվում է միայն եպիսկոպոսների աջակցությամբ, որոնք հրաժարվում էին գահ բարձրացնել Լուի Գերմանացուն, և Ուելֆերի հավատարմության շնորհիվ, որոնք նվրված էին նրա մորը՝ Ջուդիթին։ 860 թվականին նա իր հերթին փորձում է գրավել իր եղբորորդու՝ Պրովանսի Կառլի թագավորությունը, սակայն նրան հետ են մղում։ 869 թվականին իր եղբորորդի Լոթար II-ի մահից հետո, Կառլը փորձում է գրավել Լոթարի տիրապետությունները՝ Մեցում իրեն որպես Լոթարինգիայի թագավոր օծելով, բայց նա ստիպված է լինում բանակցություններ սկսել, երբ Լուին աջակցություն է գտնում Լոթարի նախկին վասալների մոտ։ Արդյունքում ձեռք բերված պայմանագրով Լոթարինգիան մասերի է բաժանվում Կառլի և Լուիի միջև (870թ․)։

Բացի այս ընտանեկան վեճերից, Կառլը ստիպված էր պայքարել Աքվիտանիայում շարունակ աբստամբողների և Բրետոնների դեմ։ Հրամանատարներ Նոմենոեի և Էրիսպոեի առաջնորդությամբ, որոնք Բալոնի (845թ․)  և Ջենգլենդի (851թ․) ճակատամարտում հաղթել են թագավորին, Բրետոններին հաջողվում է ձեռք բերել *դե ֆակտո* անկախություն։ Կառլը նաև մենամարտել է վիկինգների դեմ, որոնք ավերել են հյուսիսի երկիրը, Սենի և Լուարի հովիտները, և նույնիսկ Աքվիտանիայի սահմանները։ 845 թվականին վիկինգների կողմից Փարիզի հաջող թալանման և պաշարման ժամանակ և դրանից հետո մի քանի անգամ Կառլը ստիպված էր թանկ գին վճարել իրենց նահանջի համար։ Կառլը տարբեր արշավանքներ է իրականացրել զավթիչների դեմ և 864 թվականի Պիսթրեսի հրովարտակով բանակն ավելի շարժուն է դարձրել՝ ապահովելով հեծելազորով, որը ֆրանսիական ասպետության այդքան հայտնի նախնին էր հաջորդ 600 տարիների ընթացքում։ Նույն հրովարտակով նա հրամայում է ամուր կամուրջներ կառուցել բոլոր գետերի վրա, որպեսզի արգելափակեն վիկինգների ներխուժումը։ Փարիզի այս կամուրջներից երկուսը պահպանում են քաղաքը 885-886 թվականի պաշարման ժամանակ։ Կառլը դիվանագիտական հարաբերություններ է հաստատում Կորդոբայի էմիրության հետ և 865 թվականին ուղտեր է ստանում Մուհամադ I-ից։ 860-ականներից Կոմպյենյե ամրոցը գնալով ավելի նշանակալից է դառնում Կառլի համար և 876 թվականին նա այնտեղ վանք է կառուցում։ 10-րդ դարում Կոմպյենյեն հայտնի էր որպես «Կառլոպոլիս», քանի որ այն զուգորդում էին Կառլի հետ։

## Թագավորումը որպես կայսր
մինի|Կառլ Ճաղատի տեսիլապատկերը նրա մահից և Սեն Դենիում հուղարկավորությունից հետո
875 թվականին, Լյուդովիկոս II կայսեր (նրա խորթ եղբայր Լոթարի որդին) մահից հետո, Կառլ Ճաղատը, Հովհաննես VIII պապի աջակցությամբ, մեկնում է Իտալիա և ստանում է արքայական թագը Պավիայում և կայսերական շքանշանը Հռոմում դեկտեմբերի 25-ին։ Որպես կայսր՝ Կառլը միավորում է իր պապի և հոր կողմից օգտագործված կարգախոսները մեկ բանաձևի մեջ՝ *renovatio imperii Romani et Francorum՝* «հռոմեացիների և ֆրանկների կայսրության նորացում»: Այս խոսքերը հայտնվել են նրա կնիքի վրա։

Լուի Գերմանացին, որը նույնպես Լյուդովիկոս II-ի իրավահաջորդության թեկնածու էր, վրեժխնդիր է լինում՝ ներխուժելով և ավերելով Կառլի տիրույթները, և Կառլը ստիպված է լինում շտապ վերադառնալ Արևմտաֆրանկական թագավորություն: Լուի Գերմանացու մահից հետո (876 թվականի օգոստոսի 28-ին), Կառլն իր հերթին փորձում է գրավել Լուիի թագավորությունը, բայց 876 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Անդերնախի ճակատամարտում վճռականորեն ծեծի է ենթարկվում։

Միևնույն ժամանակ, Հովհաննես VIII-ը, որին սպառնում էին սարակինոսները, Կառլին հորդորում է պաշտպանել իրեն Իտալիայում։ Կառլը կրկին անցնում է Ալպերը, բայց այս արշավանքը քիչ ոգևորությամբ է ընդունվում ազնվականների և նույնիսկ նրա գահապահի կողմից Լոմբարդիայում, Բոսոյում, և նրանք հրաժարվում են միանալ նրա բանակին: Միևնույն ժամանակ Լուի Գերմանացու որդին՝ Կարլոմենը, մտնում է հյուսիսային Իտալիա։ Կառլը, հիվանդ և մեծ անհանգստության մեջ, ճանապարհ է ընկնում դեպի Գալլիա, բայց մահանում է 877 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Բրիդ-լե-Բենում Մոն Սենիս լեռնանցքն անցնելիս:

## Հուղարկավորություն և իրավահաջորդում
Ըստ Սեն-Բերտինի տարեգրության, Կառլին շտապ թաղել են Բուրգունդիայի Նանտուա աբբայությունում, քանի որ դիակը պահողները չեն կարողացել դիմակայել նրա քայքայված մարմնի գարշահոտությանը։ Մի քանի տարի անց նրա աճյունը տեղափոխվում է Սեն Դենիի աբբայություն, որտեղ նա վաղուց էր ցանկանում թաղվել, պորֆիրի լոգարանում, որը հնարավոր է այն նույն հայտնի «Դագոբերտի լոգարան»-ն է (cuve de Dagobert), որն այժմ գտնվում է Լուվրում։ Արձանագրվել է, որ այնտեղ եղել է հուշահամալիրի արույր, որը հալվել է հեղափոխության ժամանակ։

Կառլին հաջորդում է նրա որդին՝ Լյուդովիկոսը։ Կառլը կրթության և գրերի արքայազն էր, եկեղեցու ընկերը և գիտակից էր, որ եպիսկոպոսությունում կարող էր աջակցություն գտնել իր անհնազանդ ազնվականների դեմ, քանի որ նա ընտրում էր իր խորհրդականներին բարձրագույն հոգևորականներից, ինչպես Գենելոն Սենսի դեպքում, որը դավաճանում է նրան, և Հինքմար Ռեյմսի։

## Ճաղատություն
Ասում են, որ Կառլի մականունն օգտագործվել է հեգնանքով և ոչ թե նկարագրական կերպով։ Նա իրականում ճաղատ չէր, ընդհակառակը, չափազանց խիտ մազեր ուներ։ Այլընտրանքային կամ լրացուցիչ մեկնաբանությունը հիմնված է Կառլի թագավորության սկզբնական պակասից։ «Ճաղատ»-ն այս դեպքում կլինի հեգնական հղում նրա՝ հողեր ու թագավորություններ չունենալուն այն տարիքում, երբ իր եղբայրներն արդեն մի քանի տարի է ենթաթագավորություններ ունեին։

Նրա անձի ժամանակակից պատկերումները, ինչպես օրինակ՝ 845 թվականի իր Աստվածաշնչում, 847 թվականի իր կնիքի վրա (որպես թագավոր) և 875 թվականի կնիքի վրա (որպես կայսր), ցույց են տալիս նրան գլխի վրայի ամբողջական մազերով, ինչպես նաև ձիասպորտի արձանիկը (մոտ  870թ․), որը ենթադրվում է, որ պատկերում է նրան:

*Ֆրանկների թագավորների ծագումնաբանությունը՝* Ֆոնտանելլիի տեքստը, որը թվագրվում է հավանաբար դեռևս 869 թվականին, անվանում է նրան *Կառոլուս Կալվուս* (Կառլ Ճաղատ), և նրան նույն անունն են տվել 10-րդ դարի վերջերին Ռիչիեր Ռեյմսը և Ադեմեր Շաբանեն։

## Ամուսնություններ և երեխաներ
Կառլն ամուսնանում է Էրմենտրուդի՝ Օրլեանի կոմս Օդո I-ի դստեր հետ 842 թվականին։ 870 թվականին Կառլն ամուսնանում է Պրովանսի Ռիշիլդայի հետ, որը սերում էր Լոթարինգիայի ազնվական ընտանիքից։

Էրմենտրուդի հետ համատեղ երեխաներ՝

* Ջուդիթ (մոտ 843-866թ․), սկզբում ամուսնանում է Ուեսեքսի թագավոր Էյթելվուլֆի հետ, հետո նրա որդի թագավոր Էթելբոլդի հետ, իսկ հետո Բալդուին I-ի հետ։
* Լյուդովիկոս II Կակազ (846–879թ․)
* Կառլ Կրտսեր (847–866թ․)
* Լոթար Կաղ (848–866թ․), 861 թվականին վանական, դարձել է Սեն Ժերմենի վանահայրը
* Կառլոմեն (849–876թ․)
* Ռոթրյուդ (852–912թ․), միանձնուհի, Սեն Ռադեգունդի մայրապետ
* Էրմենտրուդ (854–877թ․), միանձնուհի, Հասնոնի մայրապետ
* Հիլդեգարդ  (ծնվել է 856թ․, մահացել երիտասարդ հասակում)
* Գիզելա (857–874թ․)
* Գոդեհիլդ (864–907թ․)

Ռիշիլդայի հետ համատեղ երեխաներ՝

* Ռոթիլդա (871–929թ․), սկզբում ամուսնացել է Հյուգեսի՝ Բուրժի կոմսի հետ, իսկ հետո Մենի կոմս Ռոջերի հետ։
* Դրոգո (872–873թ․)
* Պիպին (873–874թ․)
* որդի (ծնվել և մահացել է 875թ․)
* Կառլ (876–877թ․)

## Ծանոթագրություններ

## Հղումներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

* Carolus Calvus Francorum Rex, ''Patrologia Latina''

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թագավորներ
Կատեգորիա:Կայսրեր
Կատեգորիա:Կարոլինգյան ժամանակաշրջան
Կատեգորիա:Կարոլինգներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան Ֆրանսիա
Կատեգորիա:Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսրեր
Կատեգորիա:Ֆրանկեր
Կատեգորիա:Ֆրանկներ
Կատեգորիա:Ֆրանկների թագավորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատմություն