open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Միլնդյու

300px|մինի|Նոր վարակված բույս:
**Կեղծ ալրացող**, բույսերի սնկային հիվանդություն։ Սովետական գրականության մեջ միլնդյուն սովորաբար անվանվում է միայն խաղողի վազի կեղծ ալրացող։ Ունի ամերիկյան ծագում։ Եվրոպայում առաջին անգամ նկատվել է 1878 թվականին Ֆրանսիայում։

Հիվանդության հարուցիչը *Plasmopara viticola Berl․ et de Toni* մակաբույծ սունկն է։ Ձմեռում է գլխավորապես վարակված, թափված տերևների մեջ, կլորավուն թաղանթապատված օօսպորների (հանգստի սպորներ) ձևով։ Գարնանը, թափված տերևների փտելու ժամանակ, օօսպորները հողի մեջ 11&nbsp;°C-ից բարձր ու բավարար խոնավության պայմաններում ծլում են, առաջացնելով հիֆեր, որոնց գագաթներում գոյանում են մակրոկոնիդիումներ։ Վերջիններս քամու միջոցով տարածվում են տերևների վրա։ Դրանց մեջ առաջանում են զոոսպորներ (շարժուն սպորներ), որոնք տերևի վրա խոնավության առկայության պայմաններում ծլում են։ Առաջացած հիֆերը հերձանցքերից թափանցում են տերևների մեջ, ուր զարգանում է սնկի միցելիումը։ Հիվանդ տերևների հյուսվածքներն սկսում են մահանալ, առաջանում են դեղնավուն բծեր, իսկ ստորին երեսի վրա՝ սնկի ամառային սպորակիրներ (զոոսպորանգիումներով կոնիդիումներ), որոնց միջից զոոսպորները դուրս գալով նորից են վարակում։ Միլդյուն վնասում է խաղողի վազի բոլոր կանաչ օրգանները (տերևները, ծաղկաբույլերը, պտուղները, բեղիկները և այլն)։ Վնասված հյուսվածքները 10-15 օր հետո գորշանում և չորանում են։ Միլդյուի զարգացմանը նպաստում են մթնոլորտային տեղումները, ցողը, մառախուղը, բարձր ջերմաստիճանը, իսկ Կոնիդիալ սպորատվությանը՝ օդի բարձր խոնավությունը (95-100%)։ Չոր և շոգ եղանակին միլնդյուի զարգացումն ընդհատվում է։

## Պայքարի միջոցներ
Միլդյու-դիմացկուն սորտերի ներդրում, վազի ժամանակին ծերատում ու բջջատում, թափված տերևների ոչնչացում, վեգետացիայի ընթացքում միջշարքերի փխրեցում և այգիների սրսկում (4-5 անգամ) բորդոյան հեղուկի 1% կամ ցինկի 0,5%, կուպրոզանի 0,4%-անոց լուծույթներով։

Միլդյուին Արարատյան դաշտում այգեգործներն անվանում են «չոռ», հյուսիսարևելյան շրջաններում՝ «կարմրուկ», իսկ Մեղրիում, Գորիսում՝ «խորշակ»։

Կատեգորիա:Բույսերի հիվանդություններ
Միջազգային կարտել

**Միջազգային կարտել**, առավելագույն շահույթ ստանալու նպատակով իրացման շուկաների և հումքի աղբյուրների բաժանման, մենաշնորհային գների սահմանման, արտոնագրերի օգտագործման և այլ միջոցառումների վերաբերյալ տարբեր երկրների պատկանող (բայց հաճախ մի ճյուղում գործող) մոնոպոլիաների կամ ֆիրմաների համաձայնություն (դաշինք)։ Միավորում է նաև ազգային կարտելներ ու մոնոպոլիստական դաշինքների այլ ձևեր։

Միջազգային կարտելը կապիտալի և արտադրության համաշխարհային համակենտրոնացման նոր աստիճան է։ Արդեն 1950-ական թվականներին հաշվվում էին տասնյակ հազարավոր միջազգային կարտելներ։

Կատեգորիա:Տնտեսություն
Միջնորդություն

[մինի|«Ֆոնտենբլոյում, 1786 թվականի նոյեմբերի 8-ին, Գերմանիայի կայսրի և [Միացյալ նահանգների հանրապետություն|Նիդեռլանդների Միացյալ նահանգների միջև կնքված վերջնական հաշտության պայմանագրի ստորագրում ՝ Լյուդովիկոս 16-րդի միջնորդությամբ» ]]
**Միջնորդություն,** միջազգային իրավունքում միջպետական վեճերի խաղաղ կարգավորումը բանակցությունների միջոցով՝ երրորդ պետության (միջնորդի) մասնակցությամբ։ Միջնորդություն ստանձնած պետությունը պետք է հանդես գա կոնկրետ առաջարկություններով, մասնակցի կոնֆլիկտի մեջ գտնվող երկրների միջև տեղի ունեցող բանակցություններին (բացառապես վիճող կողմերի հոժարակամ համաձայնությամբ)։ Ըստ որում միջնորդի առաջարկած պայմանները չեն պարտավորեցնում վեճի մասնակիցներին։ Միջնորդության ընթացակարգը սահմանվել է Հաագայի 1899 թվականի և 1907 թվականի կոնվենցիաներում, ՄԱԿ-ի կանոնադրությունում։ 

Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Կատեգորիա:Միջազգային հարաբերություններ
Կատեգորիա:Դիվանագիտություն
Կատեգորիա:Միջազգային մարդասիրական իրավունք
Միսկին-Բուրջի

**Միսկին-Բուրջի** (), հայ աշուղ։ Ապրել ու գործել է հիմնականում Գանձակում և շրջակայքում։ Հորինել է հայերեն և թուրքերեն երգեր։ Շրջելով գյուղերում՝ նաև տիկնիկներ է խաղացրել։ 1832 թվականից կազմել է «Դավթար»։ Միսկին-Բուրջիի առանձին երգերի խոսքերը տպագրվել են մամուլում և ժողովածուներում։ Պահպանվել են նրանցից մի քանիսի մեղեդիները, որ կատարվում են և հրատարակված են Արամ Քոչարյանի կազմած «Հայ գուսանական երգեր» (1976 թվական) ժողովածուում։

Մահացել է Արցախի Ասկերան գյուղում, թաղված է Ասկերանի բերդի տակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ աշուղներ
Մետատեսություն

**Մետատեսություն**, տեսություն, որն ուսումնասիրում է մեկ այլ, այսպես կոչված, առարկայական տեսության (օբյեկտ, տեսական համակարգ) կառուցվածքը, նրա մեթոդներն ու հատկությունները։ «Մետատեսություն» հասկացությունը իմաստ ունի միայն այն դեպքում, երբ այն վերագրվում է մի կոնկրետ (առարկայական) տեսության, օրինակ, մաթեմատիկայի մետատեսություն ՝ մետամաթեմատիկա, տրամաբանության մետատեսություն՝ մետատրամաբանություն։ Սկզբունքորեն ամեն տեսություն կարող է ունենալ մետատեսություն, սակայն մետատեսության միջոցների կիրառումը արդյունավետ է այն դեպքում, երբ համապատասխան առարկայական տեսությունը կառուցված է դեդուկտիվ եղանակով և ձևայնացված է։ Մետատեսությունն այն բովանդակային միջոցների ամբողջությունն է, որով կառուցվում է (ձևական) առարկայական տեսությունը և բացահայավում է նրա հատկությունները․ նախ այն միջոցները, որոնցով առարկայական տեսության տարրերը ներկայացվում են որպես բովանդակությունից զուրկ կոնստրուկտիվ օբյեկտներ (հաշվի այբուբեն), տրվում են այդ տարրերից արտահայտություններ (բանաձևեր) կազմելու և նրանք միմյանցից արտածելու կանոնները (մտահանգման և ապացուցման ձևական կանոններ)։ Այս առումով մետատեսության հիմնական բովանդակությունը կազմում են մետաթեորեմները (օրինակ, դեդուկցիայի թեորեմը ասույթների ու պրեդիկատների հաշիվների մեջ)։ Մետատեսության ոլորտին են պատկանում նաև առարկայական տեսության հնարավոր մեկնաբանությունների, նրա անհակասականության ու չրիվության ուսումնասիրության հարցերը։ Մետատեսության դրույթի օրինակ են Կ․ Գյոդեչի թեորեմները։ Ցանկացած մետատեսություն իր հերթին կարող է ձևայնացվել և ծառայել որպես առարկայական տեսություն նոր մետատեսության ՝ մետամետատեսության համար։ Մետատեսության գաղափարը ներմուծել է Դ․ Հիլբերտը դասական մաթեմատիկայի հիմնավորման իր ֆորմալիստական ծրագրի իրականացման նպատակով։ Այս բնագավառում մեծ ներդրում ունեն Ա․ Տարսկին, Ռ․ Կառնապը, Տ․ Կյոռին։

Կատեգորիա:Տեսություններ
Կատեգորիա:Իմացաբանություն
Կատեգորիա:Մետաֆիզիկա
Սև մետաղների կարտելներ

1937 թվականին ստեղծված «Պողպատի միջազգային կարտելը» (ՊՄԿ) իրեն էր ենթարկել պողպատի գրեթե ամբողջ կապիտալիստական շուկան։ 1953 թվականին Ֆրանսիայի, Բելգիայի և Լյուքսեմբուրգի մետալուրգիական մոնոպոլիաները ստորագրեցին «Պողպատի կարտել» կազմակերպելու համաձայնագիրը։ Նույն տարում դրան միացան ԳՖՀ-ի ու Նիդերլանդների, հետագայում՝ Բրազիլիայի ու Ավստրալիայի ֆիրմաները։ Սև մետաղների շուկայում կոնյունկտուրայի վատացումը պատճառ դարձավ 1967 թվականին «Թուջի և պողպատի միջազգային ինստիտուտի» (ԹՊՄԻ) ստեղծման համար, որը կարտելի տիպի համաձայնություն է։ Պաշտոնական նպատակն է կապիտալիստական տարբեր երկրների պողպատ արդյունաբերողների միջև կապի ամրապնդումը, ինֆորմացիայի փոխանակությունը։ Բացի ընդհանուր կարտելներից կան նաև գլանվածքի առանձին տեսակների կարտելներ՝ խողովակի (գործել է 1920-ական թվականներից մինչև 1935 թվականը, 1950 թվականից՝ որպես «ջենտլմենական» համաձայնություն), ռելսերի (կազմակերպվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո), սպիտակ թիթեղի (մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը կար նման մի քանի կարտել, հետագայում կազմակերպվել է «ակումբի» ձևով) են։ 
## Նավթի կարտել
Միավորում է ԱՄՆ-ի «Էքսսոն» («Exxon»), «Սթանդարդ օյլ քամփընի օֆ Քալիֆոռնիը» («Standard Oil Company of California»), «Մոբայլ օյլ» («Mobil Oil»), «Գալֆ օյլ» («Geulf Oil»), «Թեքսաքո» («Texaco»), Մեծ Բրիտանիայի «Բրիթիշ փեթրոլիըմ» («British Petroleum»), անգլո-հոլանդական «ՌոյալԴաչ-Շելլ» («Royal Dutch-Shell») նավթի 7 խոշոր տրեստները, որոնց հետ մի շարք դեպքերում սերտորեն համագործակցում է ֆրանսիական «Կոմպանի Ֆրանսեզ դե պեթրոլ» («Compagnie Frangaise des petroles») մոնոպոլիան։ Կարտելը ձևավորվել է 1920-ական թվականների վերջից մինչև 1930-ական թվականների սկիզբը և իր գործունեությունը տարածել կապիտալիստական բոլոր երկրներում ու նավթային տնտեսության բնագավառներում։ Կարտելի մեջ մտնող ԱՄՆ-ի նավթի մոնոպոլիաները ամերիկյան, իսկ «Ռոյալ դաչ-Շելլ»-ը՝ անգլո-հոլանդական մասնավոր կապիտալի սեփականությունն են։ «Բրիթիշ փեթրոլիըմ»-ի բաժնետոմսերի 49%֊ը պատկանում է պետությանը։ Այդպիսով, նավթի կարտելը մասնավոր և պետական մոնոպոլիստական կապիտալի միավորում է, որը մասնակից-երկրների կառավարությունների ուղղակի աջակցությամբ հատկապես ագրեսիվ քաղաքականություն է վարում զարգացող նավթարդյունահանող երկրների նկատմամբ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո կարտելի անդամների և աութսայդեր-մոնոպոլիաների միջև մրցապայքարի սրման, նավթի և նավթամթերքների հիմնական սպառող արդյունաբերական զարգացած երկրներում պետական-մոնոպոլիստական միավորումների ուժեղացման, զարգացող երկրներում հակաիմպերիալիստական շարժման ծավալման և այլ պատճառներով կապիտալիստական ու զարգացող երկրների նավթային տնտեսության մեջ կարտելի բաժինը փոքրացել է։ 

Կատեգորիա:Բիզնես
Նավագնացության կարտելներ

**[[Նավագնացություն|Նավագնացության]] [[կարտել]]ները** հիմնականում ունեն կոնֆերանսի և պուլի ձև։ Առաջինի շրջանակներում մասնակիցները պայմանավորվում են փոխադրումների ընդհանուր պայմանների, աշխատանքի շրջանների բաշխման, ծովային փոխադրումների գների, իսկ երկրորդում՝ բեռնա և ուղևորափոխադրումների, եկամուտների բաշխման մասին և այլն։ 1960-1970-ական թվականներին ստեղծվել են կոնսորցիումի ձև ունեցող նավագնացության կարտելներ։ Նավատիրական միևնույն ընկերությունը կարող է տարբեր ուղղություններում գործող միջազգային մի քանի կարտելների մասնակից լինել։

Նավագնացային կարտելները սովորաբար կրում են սպասարկվող շրջանի անունը (օրինակ՝ «Ցունայթիդ Քինգդոմ Օսթրեյլիա քոնֆերենս»- «United Kingdom-Australia conference» և այլն)։

Կատեգորիա:Բիզնես
Միներագրաֆիա

**Միներագրաֆիա** ( լատիներեն minera — հանքանյութ և գրաֆիա), միներալոգիայի բաժին, ուսումնասիրում է հանքանյութերի և հանքային միներալների բաղադրությունն ու կառուցվածքը մի շարք յուրահատուկ մեթոդների (ինչպես սուբյեկտիվ, այնպես էլ օբյեկտիվ) օգնությամբ։ Դրանք են՝ անդրադարձվող լույսի օգտագործման վրա հիմնված (անդրադարձման ունակության և պտտման հատկությունների հետազոտման), ֆիզիկական (միկրոկարծրության, մագնիսականության որոշման), քիմիական (միկրոքիմիական փորձարկումների, ստրուկտուրային կերագծման, դրոշմային) մեթոդները։ Տերմինն առաջարկել է Ուայթհեդը՝ (Whitehiad) 1917 թվականին։ 

Կատեգորիա:Հանքաբանություն
Միջազգային խնամակալություն

**Միջազգային խնամակալություն,** ինքնակառավարում չունեցող որոշ տարածքների կառավարման միջազգային համակարգ, ձևավորվել է 1939-1945 թվականներին երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ ՄԱԿ-ի կանոնադրության համաձայն։ Միջազգային խնամակալության համակարգը տարածվում էր խնամակալության մասին համաձայնագրերով նրա մեջ ընդգրկվող տերիտորիաների, այդ թվում՝ Ազգերի լիգայի մանդատային տերիտորիաների, հիտլերյան կոալիցիայի պետություններից անջատված տերիտորիաների, ինչպես և այն տերիտորիաների վրա, որոնք համակարգի մեջ են մտցվել դրանց կառավարման համար պատասխանատու պետությունների կամավոր համաձայնությամբ։ Խնամակալական իշխանությունն իրականացվում է ՄԱԿ-ի անունից և նրա ղեկավարությամբ։ Ստրատեգիական համարվող տերիտորիաների խնամակալության բոլոր ֆունկցիաներն իրականացնում է ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը, մյուս տերիտորիաների վերաբերյալ՝ Գլխավոր ասամբլեան, որին օգնում է այդ նպատակով ստեղծված հատուկ մարմինը՝ ՄԱԿ-ի խնամակալական խորհուրդը։ Մինչև 1950 թվականը Միջազգային խնամակալության համակարգի մեջ էին մտնում Տանգանիկան, Բրիտանական Կամերունն ու Բրիտանական Տոգոն (խնամակալը՝ Մեծ Բրիտանիա), Ֆրանսիական Կամերունն ու Տոգոն (Ֆրանսիա), Ռուանդա-Ուրունդին (Բելգիա), Նոր Գվինեան (Ավստրալիա), Արևմտյան Սամոան (Նոր Զելանդիա), Մարշալյան, Մարիանյան և Կարոլինյան կղզիները (ԱՄՆ), Նաուրու կղզին (Մեծ Բրիտանիա, Ավստրալիա, Նոր Զելանդիա), Սոմալին (Իտալիա)։ Միջազգային խնամակալության մասին ՄԱԿ-ի կանոնադրությունը շարունակ խախտվել է, կառավարվող տերիտորիաները դիտվել են որպես կառավարող պետությունների անբաժանելի մասը, այդ տերիտորիաներում ստեղծվել են ռազմ, բազաներ ևն։ Միջազգային խնամակալությամբ կառավարվող երկրները մանդատային տերիտորիաներից էապես չէին տարբերվում։ Նրանց մեծ մասի բնակիչները զուրկ էին քաղ․ իրավունքներից։ Ազգային-ազատագրական շարժման ծավալման հետևանքով խնամարկյալ տերիտորիաների մեծ մասը ստացել է անկախություն։ Սոցիալիստական երկրները հետևողականորեն պայքարում էին գաղութատիրության բոլոր ձևերի վերացման համար։ Գաղութային երկրներին ու ժողովուրդներին անկախություն տալու մասին ՄԱԿ-ի ընդունած դեկլարացիայից (1960) հետո միջազգային խնամակալության համակարգը փաստորեն կորցրել էր նշանակությունը։ 1980 թվականի դրությամբ պահպանվում էր ինքնակառավարում չունեցող և խնամարկյալ 23 տարածք՝ 6, 2 միլիոն ընդհանուր բնակչությամբ, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի կառավարման ներքո՝ 7, Մեծ Բրիտանիայի՝ 13, Ավստրալիայի՝ 1, Նոր Զելանդիայի՝ 1, Հարավ-Աֆրիկյան Հանրապետության՝ 1։ 

Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Կատեգորիա:ՄԱԿ
Միջնորդ դատարանի մշտական պալատ

մինի
**Միջնորդ դատարանի մշտական պալատ**, միջազգային իրավարարական մարմին․ ստեղծվել է Խաղաղության առաջին կոնֆերանսում (Հաագա, 1899), դիվանագիտական ճանապարհով չհարթված միջազգային վեճի դեպքում միջնորդ դատարանին դիմելու հնարավորությունը դյուրացնելու համար։ Պալատի մշտական մարմինը նրա միջազգային բյուրոն է, որի գործունեությունը վերահսկում է պայմանադիր պետությունների դիվանագիտական ներկայացուցիչների մշտական խորհուրդը՝ Նիդերլանդների արտաքին գործերի մինիստրի նախագահությամբ։ Միջնորդ դատարանի մշտական պալատը կազմվում է միջազգային իրավունքի ճանաչված մասնագետներից (յուրաքանչյուր պետությունից՝ 4 հոգուց ոչ ավելի), որոնց նշանակում են միջազգային վեճերը կարգավորելու մասին կոնվենցիայի մասնակից պետությունները՝ 6 տարի ժամկետով։ Յուրաքանչյուր պետության մասնագետներ մշտական պալատում կազմում են ազգային խումբ։ Միևնույն անձին կարող է նշանակել մի քանի կառավարություն։

Կատեգորիա:1899
Կատեգորիա:Դատարաններ Հաագայում
Կատեգորիա:Դատարաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Միջազգային դատական մարմիններ
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Կատեգորիա:Միջկառավարական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Պայմանագրով հիմնադրված միջկառավարական կազմակերպություններ
Միջազգային տնտեսական համագործակցություն

**Միջազգային տնտեսական համագործակցություն**, առանձին երկրների, երկրների խմբերի, համաշխարհային սոցիալիստական ու կապիտալիստական համակարգերի միջև ու դրանց ներսում զարգացող տնտեսական կապերի ամբողջություն։ Իրականացվում է անկախության, իրավահավասարության և կողմերի փոխադարձ շահավետության սկզբունքներով։ Հիմքը աշխատանքի միջազգային բաժանման խորացումն է։ Կապիտալիստական երկրների միջազգային տնտեսական համագործակցությունը առանձին մոնոպոլիաների և մոնոպոլիստական միությունների միջև միջազգային արտադրական կապերի, միջպետական տնտեսական միավորումների (օրինակ՝ Եվրոպական տնտեսական համագործակցություն) բարդ ու համակողմանի համակարգ է։ Տնտեսական կապերն իրագործվում են կապիտալների միջազգային շարժի, արտաքին առևտրի, աշխատուժի միջազգային արտագաղթի և արժութային հարաբերությունների ձևերով՝ երկրների մրցապայքարի, անհաշտելի հակասությունների խորացման, անհամաչափ զարգացման, համաշխարհային սոցիալիստական համակարգի հզորացման, զարգացող երկրների տնտեսության վերելքի պայմաններում։ Արդյունաբերությամբ զարգացած կապիտալիստական երկրները հարստանում են կախյալ և նախկին գաղութային պետությունների շահագործման հաշվին։ Զարգացած կապիտալիստական և զարգացող երկրների տնտեսական կապերը ձևավորում են մի կողմից ներգաղութատիրության, զարգացող երկրները մոնոպոլիստական կապիտալիզմի ազդեցության ոլորտում պահելու, մյուս կողմից՝ գաղութային համակարգի մնացորդներից, տնտեսական կախվածությունից ազատագրվելու և սեփական արդյունաբերություն ստեղծելու համար մղվող պայքարում։ Համաշխարհային տնտեսության երկու համակարգերը զարգանում են միջազգային տնտեսական կապերի մեջ, որոնք իրագործվում են այդ համակարգերի միջև դասակարգային և գաղափարական անհաշտելի հակասությունների պայմաններում։ Նրանց տնտեսական համագործակցության գլխավոր ձևն արտաքին առևտուրն է, կապված են նաև շինարարական, գիտատեխնիկական, արժութավարկային և այլ հարաբերություններով։ Հասարակական տարբեր կարգ ունեցող երկրների խաղաղ գոյակցության քաղաքականությունը նպաստում է տնտեսական կապերի բարենպաստ զարգացմանը։ Իր հերթին այդ կապերի զարգացումը երաշխիք է դառնում կայուն և երկարատև խաղաղության համար։ Միջազգային տնտեսական համագործակցության կարևորագույն ոլորտ են սոցիալիստական և զարգացող երկրների տնտեսական կապերը, որոնք ընդգրկում են արտաքին առևտուրը, վարկերի տրամադրումը, շինարարությունը, որակյալ կադրերի պատրաստումը և այլն։

Խորհրդային Հայաստանը մասնակցել է Ասուանի (Եգիպտոս) հիդրոհամալիրի, Նաղլուի (Աֆղանստան) հիդրոէլեկտրակայանի, Հինդիկուշի (Հնդկաստան) բարձր լեռնային ավտոճանապարհի, ինչպես նաև Աֆրիկայի և Ասիայի այլ երկրներում բազմաթիվ օբյեկտների կառուցմանը։ Հայաստանում արտադրված տրանսֆորմատորները, մետաղահատ հաստոցները, սինթետիկ կաուչուկը, գորգերը, կոնյակները, աղանդերային գինիները և այլ արտադրատեսակներ լայն ճանաչում ունեին համաշխարհային շուկայում։

Կատեգորիա:Տնտեսություն
Ռոդիոն Մինասով

**Ռոդիոն Իվանի Մինասով** (, ]), կոմունիստ քաղաքական գործիչ, ինտենդանտական ծառայության գեներալ-մայոր (1945), ԽՄԿԿ անդամ (1920)։

Ծնվել է աքսորված ղարաբաղցի նավթագործի ընտանիքում։ Ավագ ենթասպայի կոչումով մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին։ 1917 թվականի փետրվարին հեղափոխական գործունեության համար վտարվել է ցարական բանակից։ Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ ընդգրկվել է «Սմոլնի» պարտիզանական ջոկատի կազմում, կռվել այսպես կոչված՝ հակահեղափոխական ուժերի դեմ։ 1921—1937 թվականներին ծառայել է Օմսկի, 1937—1941 թվականներին՝ Անդրբայկալյան ռազմական, օկրուգներում։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ եղել է Անդրբայկալյան ռազմաճակատի ֆինանսական մասի պետը։ Մասնակցել է կայսերական Ճապոնիայի դեմ պատերազմին։ Պատերազմից հետո ծառայել է Անդրբայկալյան-Ամուրյան, ապա՝ Հեռավորարևելյան ռազմական, օկրուգների շտաբներում։

Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի 2, «Հայրենական պատերազմի» 1-ին աստիճանի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԶՈՒ հայ գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Միջաձիգ հաստոց

**Միջաձիգ հաստոց՝** մետաղահատ հաստոց՝ արտաքին և ներքին մակերևույթները միջաձգիչով մշակելու համար։ Տարբերում են ընդհանուր և հատուկ նշանակման հորիզոնական (կիրառվում են գլխավորապես ներքին միջաձգման համար), ուղղաձիգ (ցանկացած միջաձիգ աշխատանքների համար) միջաձիգ հաստոցներ, պտտվող սկավառակային միջաձգիչով ատամնամիջաձիգ հաստոցներ (գլանական և կոնական ատամնանիվների ատամների պարուրակման համար)։ Միջաձիգ հաստոցի հիմնական պարամետրերն են․ քարշի ուժը (սահնակի զարգացրած), որը որոշ միջաձիգ հաստոցների մոտ հասնում է 100 մն, և սահնակի ընթացքի երկարությունը՝ մինչև 2 մ։ Ընդհանուր նշանակման հաստոցների միջաձգման արագությունը 15—20 մ/ր է, հատուկ հաստոցներինը՝ մինչև 90 մ/ր, անընդհատ գործողության հաստոցներինը՝ 1, 5—5 մ/ր։ Հաստոցների հաղորդակը սովորաբար հիդրավլիկական է, բարձրարագային հաստոցներինը՝ էլեկտրամեխանիկական։ Միջաձիգ հաստոցները կիրառվում են զանգվածային և խոշոր-սերիական արտադրությունում, ապահովում են մեծ ճշգրտություն (1—2 դասի), մշակված մակերևույթների փոքր խորդուբորդություն (մինչև 8—10 դասի)։ Միջաձիգ հաստոցների զարգացումն ընթանում է նախապատրաստուկի տեղադրման և պատրաստի դետալը հաստոցի վրայից վերցնելու գործողությունների, գործիքը նախապատրաստուկին մոտեցնելու շարժումների և կապիչին ամրացնելու ու սկզբնական դիրքին վերադարձնելու ավտոմատացման ուղղությամբ։
Զինկա Միլանովա

**Զինկա Միլանովա** () (), խորվաթ երգչուհի (սոպրանո)։

Ելույթներ է ունեցել 6 տարեկանից։ 1921-1926 թվականներին երգեցողություն է սովորել Զագրեբի երաժշտական ակադեմիայում։ 1928-1936 թվականներին եղել է Զագրեբի օպերային թատրոնի մեներգչուհի։ 1936-1937 թվականներին հյուրախաղերով հանդես է եկել Վիեննայում, Պրահայում, Դրեզդենում, Համբուրգում, Զալցբուրգյան փառատոնում (Ա․ Տոսկանինիի ղեկավարությամբ)։ 1937 թվականից երգել է Նյու Յորքի «Մետրոպոլիտեն օպերայում»։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո վերադարձել է հայրենիք։ Ջուզեպպե Վերդիի օպերաներում («Աիդա», «Ռիգոլետտո», «Տրուբադուր», «Տրավիատա», «Օթելլո») կանանց դերերգերի լավագույն կատարողներից է։ Միլանովայի բարձրարվեստ կատարումներից է նաև Նորման (Բելլինիի «Նորմա»)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորվաթ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Խորվաթ սոպրանոներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Խորվաթ կին երաժիշտներ
Յան Մինասովիչ

**Յան Կլեմենս Մինասովիչ** (, ), հայազգի լեհ նկարիչ ու արվեստաբան։

## Կենսագրություն
մինի|Նկարիչ Յան Կլեմենս Մինասովիչի գերեզմանոցը Վարշավայի Powązkowskiego գերեզմանատանը
1819-1829 թվականներին սովորել է Վարշավայի համալսարանի նկարչական բաժնում, 1829-1835 թվականներին՝ ուսումը շարունակել Փարիզում, Միլանում, Ֆլորենցիայում, Հռոմում։ Վերադառնալով հայրենիք զբաղվել է նկարչությամբ, արվեստաբանությամբ, մանկավարժությամբ, ստեղծել մատենանիշեր։ Մինասովիչը հիմնականում դիմանկարիչ էր։ Նրա գործերը պահպանվում են Վրոցլավի Օսոլինսկիների գրադարանում և Վարշավայի ազգային թանգարանում։ Հեղինակ է բազմաթիվ արվեստագիտական հոդվածների և բանաստեղծությունների։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Artykuł z „Gazety Wyborczej” – „Ucięta głowa kochanki”

Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լեհ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Լեհահայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Վարշավայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:Լեհահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Մեքենաների ու սարքավորումների կարտելներ

**Մեքենաների ու սարքավորումների կարտելները** գլխավորապես բնորոշ են էլեկտրատեխնիկական արդյունաբերությանը ու տրանսպորտային մեքենաշինությանը։ Առավել խոշորը էլեկտրասարքավորումների կարտելն է (ստեղծվել է 1930 թվականին), որը 1970-ական թվականների սկգբին ընդգրկում էր տարբեր երկրների պատկանող 40 ընկերություն և ըստ սարքավորումների տեսակների՝ ապրանքային 16 բաժանմունք։ Կարտելի գործունեությունը հիմնվում է գների, փոխհատուցումների և ծանուցումների (ինֆորմացիա կարտելի բոլոր անդամներին՝ ստացված պահանջների, պատվերների մասին և այլն) վերաբերյալ կնքվող համաձայնագրերի վրա։ Պաշտոնական մասնակիցների մեջ առավել ուժեղ են անգլիական ֆիրմաների դիրքերը։

Ռադիոսարքերի կարտելը (ստեղծվել է 1925 թվականին) միավորել է ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի և այլ երկրների մի շարք ընկերություններ, այդ թվում՝ «Ջեներալ էլեկտրիկ» («General Electric»), «Սիմենս» («Siemens») և այլն։

Մի շարք դեպքերում մեքենաների միջազգային կարտելները հանդես են գալիս միջազգային ասոցիացիաների (ընդգրկում են մեծ թվով ֆիրմաներ), ֆեդերացիաների, բյուրոների կամ կոմիտեների ձևերով։

Կատեգորիա:Բիզնես
Միջազգային աշխարհագրական միություն

**Միջազգային աշխարհագրական միություն**, **ՄԱՄ** (, ), աշխարհագրագետների միջազգային գիտական միավորում։ Հիմնադրվել է 1922 թվականին։ Մտնում է Գիտական միությունների միջազգային խորհրդի կազմի մեջ։ Միջազգային աշխարհագրական միությունը կոչված է օգնելու աշխարհագրական գիտական պրոբլեմների ուսումնասիրությանը, միջազգային համագործակցություն պահանջող հարցերի գիտական քննարկմանը և հրատարակությանը։ Անց է կացնում միջազգային աշխարհագրական կոնգրեսներ (23-րդը՝ Մոսկվայում, 1976 թվականին), ռեգիոնալ կոնֆերանսներ, հիմնադրում հանձնաժողովներ (կոնգրեսների միջև ընկած ժամանակամիջոցում միության հարցերը լուծելու համար)։ Միջազգային աշխարհագրական միության գործունեությունը ղեկավարում է Գլխավոր ասամբլեայի կողմից ընտրված Գործադիր կոմիտեն։ ՄԱՄ-ին միացած են Միջազգային քարտեզագրական և չորրորդական ժամանակաշրջանի նստվածքներն ուսումնասիրող ասոցիացիաները (ՄՔԱ)։

1976 թվականին (Մոսկովյան կոնգրես) ՄԱՄ-ի ազգային ատլասների հանձնաժողովի և քարտեզագրական սիմպոզիումների նիստերը տեղի ունեցան Երևանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1922 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:1922 հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Աշխարհագրական ընկերություններ
Կատեգորիա:Աշխարհագրական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Աշխարհագրության պատմություն
Կատեգորիա:Գերկազմակերպություններ
Կատեգորիա:Գիտական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Միջազգային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ոչ առևտրային կազմակերպություններ
Միջաստղային կլանում

**Միջաստղային կլանում** երկնային մարմինների ճառագայթման թուլացում միջաստղային տարածության մեջ։ Պայմանավորված է, հիմնականում, կլանման, դիֆրակցիայի և ցրման երևույթներով։ Հայտնագործել է ամերիկացի աստղագետ Տրյումպլերը (1930)։ Միջաստղային կլանման մեծությունը տարբեր ուղղություններով խիստ տարբեր է (տիեզերական փոշու անհավասարաչափ բաշխման հետևանքով), աճում է դեպի Գալակտիկայի հարթությունը և հասնում մի քանի աստղային մեծության՝ 1 կպս հեռավորության վրա։ Միջաստղային կլանման հետևանքով հեռավոր աստղերի լույսն այնքան է թուլանում, որ դրանք հաճախ, հատկապես Գալակտիկայի կենտրոնի ուղղությամբ, նույնիսկ խոշորագույն աստղադիտակներով չեն դիտվում։ Միջաստղային կլանման չափը կախված է ալիքի երկարությունից և աճում է դեպի սպեկտրի կարճալիքային մասը (այդ պատճառով հեռավոր աստղերի լույսը դիտվում է բնականից ավելի կարմիր)։ Այդ կախումը որոշվում է կլանման օրենքով, որը ցույց է տալիս, որ միջաստղային կլանման ազդեցությունը զգալի է նաև սպեկտրի օպտիկական տիրույթից դուրս։ Միջաստղային կլանման ուսումնասիրությունը կարևոր է երկնային մարմինների ճշգրիտ հեռավորությունների որոշման, կլանումն առաջ բերող միջաստղային նյութի հատկությունների հետազոտման համար։ Միջաստղային կլանման պատճառը միջաստղային փոշենյութն է, որը կազմված է շուրջ 10−5 սմ տրամագծով հատիկներից։ Այն գալակտիկայում բաշխված է առանձին կլանող ամպերի ձևով, որոնք կենտրոնանում են գալակտիկայի սիմետրիայի հարթության շուրջը (տես Միջաստղային միջավայր)։ Միջաստղային կլանում առաջացնող ամպաձև կառուցվածքի վերաբերյալ պատկերացումը մշակել են Վ․ Հ․ Համբարձումյանը և Շ․ Գ․ Գորդելաձեն (1937)։ Լույսի կլանման փոքր ունակություն ունենալու հետևանքով կլանող ամպերը, մեծ մասամբ, անմիջականորեն չեն դիտվում։ Դրանց վիճակագրական ուսումնասիրության նպատակով Վ․ Հ․ Համբարձումյանը մշակել է երկնակամարի տարբեր տիրույթներում աստղերի ու գալակտիկաների խտության, ինչպես նաև Ծիր կաթնի պայծառության բաշխման միջաստղային կլանմամբ պայմանավորված ֆլուկտուացիաների տեսությունը։ Այն հնարավորություն տվեց ֆլուկտուացիաների միջոցով որոշել միջաստղային կլանման միջավայրը կազմող մութ միգամածությունների միջին հատկությունները (չափեր, կլանման ունակություն, տարածական խտություն և այլն)։ 

Կատեգորիա:Աստղագիտություն
Միզանսցեն

մինի|աջից|Թատերական ներակայցում
**Միզանսցեն**, **բեմավիճակ** ( - տեղ բեմում), դրամատիկական երկի որևէ իրադրության տեսանելի իրականացումը բեմական տարածության մեջ դերասանի գրաված դիրքով։ Միզանսցեն է կոչվում նաև բեմական տեղադրումների և անցումների ամբողջ գումարը՝ զուտ արտաքին իմաստով։ Միզանսցենի զարգացման ժամանակ առաջանում է ձևի և բովանդակության բարդ դիալեկտիկական փոխազդեցություն՝ ներքին բնույթի հակամարտության արտահայտումը, փոխադարձ կապը, գաղափարը, բեմական խաղի տրամաբանությունը, կատարման արտաքին տեսողական պատկերը։ Այս ճիշտ միզանսցենի կառուցումը կարևոր է ինչպես բեմում գործող շատ դերասանների, այնպես էլ մեկ մարդու դեպքում։

Կատեգորիա:Ֆրանսերեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Կինոյի տեսություն
Լյուդվիգ Մինկուս

**Լյուդվիգ Ֆեոդորովիչ Մինկուս** (Minkus) (իսկական անունը Ալոիզի Լյուդվիգ) (), կոմպոզիտոր և ջութակահար։ Ազգությամբ չեխ։

1850-ական թվականների սկզբից ապրել է Ռուսաստանում։ 1862 թվականից մոսկովյան թատրոնների երաժշտության տեսուչ, 1866—1872 թվականներին Մոսկվայի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր, 1872 թվականից Պետերբուրգի կայսերական թատրոնի բալետային երաժշտության կոմպոզիտոր։ 1890 թվականից ապրել է Վիեննայում։ Հեղինակ է բազմաթիվ բալետների, դրանց թվում՝ «Ֆիամետտա կամ Սիրո հաղթանակ» (բեմականացում 1864), «Դոն Կիխոտ» (բեմականացում 1869), «Բայադերկա» (բեմականացում 1877), ջութակի երկերի (12 էտյուդներ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չեխ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Չեխ ջութակահարներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Չեխ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դասական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի կոնսերվատորիայի դասախոսներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Գրիգոր Ազիզյան

**Գրիգոր Ստեփանի Ազիզյան** (), հայ ճարտարագետ-շինարար։

## Կենսագրություն
1970 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։

1971 թվականից աշխատում է Հայպետնախագիծ ինստիտուտում (1995 թվականից՝ «Հայնախագիծ»), 1989-2000 թվականներ` գլխավոր ճարտարագետ, 2000 թվականից` գործադիր տնօրեն։

## Ստեղծագործություններ և ճանաչում
Նախագծել է՝
* Երևանի երիտասարդության պալատի (1970-1985) համերգասրահի թաղանթավոր վերնածածկը
* Հանրապետական մարզադաշտի (այժմ՝ Վազգեն Սարգսյանի անվան) մեծաթռիչք (1996-2000)
*Ծաղկաձորի օլիմպիական լողավազանի տարածք (2003)
* Էջմիածնում՝ սրճարանի ծալքավոր (1978) ծածկեր
*Դիլիջանում՝ կինեմատոգրաֆիստների ստեղծագործական տուն (1984)

Մշակել է շենքերի ու շինությունների վերականգնման և ուժեղացման նոր հայեցակարգեր (1991-1999)։

## Մրցանակներ
* ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ (1987, Երևանի մարզահամերգային համալիրի համար՝ 1984, հեղինակային խմբի հետ)
* «Տարվա լավագույն ստեղծագործություն» միութենական ստուգատեսի դափնեկիր (1985)
* Հայաստանի Հանրապետության պետական մրցանակ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հայ շինարարներ
Միկրոկառուցվածք

**Միկրոկառուցվածք** մետաղի, մետաղների և համաձուլվածքների կառուցվածք, որը տեսանելի է մանրադիտակի օգնությամբ։ Օպտիկական մանրադիտակով հնարավոր է տարբերել մինչև 0, 2 մմ, իսկ էլեկտրոնայինով՝ 0, 5—1 մմ չափի թերաբյուրեղներ։ Միկրոկառուցվածքի բնույթը (բյուրեղների չափեր, ձև և փոխադարձ դասավորություն) մեծ չափով ազդում է մետաղների և համաձուլվածքների հատկությունների վրա։

Կատեգորիա:Միկրոէլեկտրոնիկա
Միկրոկարծրություն

**Միկրոկարծրություն**, նյութի առանձին հատվածների միկրոկառուցվածքի կարծրություն։ Չափվում է ալմաստե բուրգը սովորաբար հարթ մակերևույթի մեջ ներճնշելով։ Միկրոկարծրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել շատ բարակ մակերևութային շերտերի, պատվածքների, ժամացույցների և սարքերի փոքր դետալների, բարակ մետաղալարերի ու շատ փխրուն մարմինների (ապակի, արծն և այլն) առանձին կառուցվածքային բաղադրամասերի հատկությունները, որոնք սովորական մեթոդներով կարծրությունը որոշելու դեպքում ճաքճքում են։

Կատեգորիա:Միկրոէլեկտրոնիկա
Միկրոկլիմա

**Միկրոկլիմա** (միկրո․․․․ և կլիմա), 
 
#Օդի գետնամերձ փոքր շրջանի կամ տեղամասի կլիմա։ Զգալիորեն փոխվում է հիմնականում փոքր տարածությունների (հարյուրավոր կամ նույնիսկ տասնյակ մետրերի) վրա, կախված գործող շերտի հատկություններից (օրինակ, անտառի առանձին բացատների, դաշտերում եղած պուրակների, փոքրիկ ջրամբարների, բլուրների և այլն)։ Խոշոր գործնական նշանակություն ունի գյուղատնտեսության և քաղաքաշինության համար։ 
#Փակ շինություններում (տներ, ջերմոցներ և այլն) ստեղծվող կլիմա, արտաքին անբարենպաստ ներգործությունից պաշտպանվելու և հարմարավետության զոնա ստեղծելու համար։

Կատեգորիա:Կլիմա
Միջնագանգություն

[մինի|աջից|Մետաղական գանգ։ Ժամանակակից արվեստի ցուցահանդեսի նմուշ, [Բունկեր, Գերմանիա]]
**Միջնագանգություն**, մարդաբանության մեջ գանգի երկարության ու լայնության այնպիսի հարաբերությունը, որի դեպքում լայնությունը կազմում է երկարության *0,75—0,80* մասը։ 

Կատեգորիա:Մարդաբանություն
Սրնգենի կովկասյան

**Սրնգենի կովկասյանին** տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 3 մ բարձրությամբ։ Ընձյուղները վառ դեղնագույն են կամ կարմրադարչնագույն։ Հին ճյուղերի կեղևը դարչնագորշավուն է, ճաքճքվող և շերտերով անջատվող։ Տերևները նուրբ են, վառ կանաչավուն, երկարավուն էլիպսաձև կամ նշտարաձև, 3,5 - 8 սմ երկարությամբ, սրածայր, ատամնաեզր, մերկ։ Ծաղիկները սպիտակավուն են, ուժեղ, հաճելի բուրմունքով, 2 - 3,5 սմ տրամագծով, հավաքված 7 - 11 ծաղիկներից կազմված ծաղկաբույլերում։ Պտուղը չոր, անկյունավոր տուփիկ է։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին։ Տարածված է Կովկասում և Փոքր Ասիայում։ Մեր հանրապետությունում տարածված է հյուսիսարևելյան անտառային շրջաններում, կաղնեբոխային անտառներում, ծովի մակերևույթից մինչև 1800 մ բարձրությունների վրա։ Հրաշալի մեղրատու է։ Լուսասեր է, պահանջկոտ հողի նկատմամբ, չորադիմացկուն, ջերմասեր և ցրտադիմացկուն։ Խոնավասեր է, սակայն լավ է դիմանում նաև ժամանակավոր երաշտին։ Լայնորեն է օգտագործվում կանաչապատման բնագավառում, խմբերով, որպես սոլիտեր ծաղ-կապարտերային ձևավորումներում։ Բնափայտը սնամեջ է, դրանից պատրաստում են ծխամորճեր և սրինգներ (այստեղից էլ՝ անվանումը)։ Բնափայտից սև ներկ են ստանում։ Բազմանում է սերմերով և թփի
բաժանման միջոցով։

Կատեգորիա:Թփեր
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Մեզոն

**Մեզոն** ( — միջին, միջանկյալ*), [[ուժեղ փոխազդեցություն|ուժեղ փոխազդող]] անկայուն *տարրական մասնիկներ*, որոնք, ի տարբերություն *բարիոնների*, ունեն զրոյական [[բարիոնային լիցք]] և զրոյի կամ ամբողջ թվի հավասար [[սպին]] (ենթարկվում են *Բոզե-Այնշտայնի վիճակագրությանը*)։

Ընդհանուր տեսակետից մեզոնները համարվում են [[միջուկային փոխազդեցություն|ուժեղ (միջուկային) փոխազդեցության]] տարածողներ։ Այդ տեսակետի հիման վրա [[Հիդեկի Յուկավա]]ն [[1935]] թվականին կանխագուշակել էր, մասնավորապես, [[Պիոն|π-մեզոնի]] գոյությունը, որը հետագայում ([[1947]]) հայտնաբերվել է տիեզերական ճառագայթներում։ π-մեզոնն իր [[զանգված]]ով (մոտավորապես 1/7 [[պրոտոն]]ի զանգված) միջանկյալ տեղ է գրավում [[էլեկտրոն]]ի և պրոտոնի միջև, այստեղից էլ ծագել է «մեզոն» անվանումը։ Բարձր էներգիայի ժամանակակից [[էներգիայի արագացուցիչ|արագացուցիչներում]] ծնվում են տարբեր տեսակի մեզոններ։ Դրանց մեծ մասն ունի կարճատև կյանք (~10<sup>−23</sup> վրկ) և տրոհվում է ուժեղ փոխազդեցությամբ (այսպես կոչված, *մեզոնային ռեզոնանսներ*)։ Մեզոնների դասակարգման օրինաչափությունները պարզ և հիմնավոր ձևով բացատրվում են *քվարկների* մոդելով, ըստ որի՝ մեզոնները կարելի է պատկերացնել որպես երկու սկզբնական մասնիկների՝ *քվարկի* և *հակաքվարկի* կապված համակարգեր։ Բոլոր հայտնի մեզոնները ընդգրկելու համար անհրաժեշտ է դիտարկել առնվազն չորս տեսակի քվարկներ (u, d, s, с)։ Տարբեր մեզոնների *նույն հատկությունները համապատասխանաբար որոշվում են իրենց քվարկային կազմով*։ Օրինակ, չորրորդ՝ с-քվարկն օժտված է հմայքով ([[տարրական մասնիկների հմայք]])։ "Հմայված" մեզոնները, որոնց կազմի մեջ մտնում է с-քվարկը, հայտնաբերվել են [[1974]]-[[1976]] թվականներին. դրանք ունեն մոտավորապես 2 պրոտոնի զանգված և կյանքի համեմատաբար երկար տևողություն (≈10<sup>−12</sup>-10<sup>−13</sup> *վրկ''), քանի որ հմայքի պահպանումն արգելում է նրանց արագ տրոհումը ուժեղ փոխազդեցությամբ։ 1976-1978 թվականներին ստացված փորձնական տվյալները չեն բացառում բոլորովին նոր տիպի մեզոնների գոյությունը, որոնց դասակարգման համար անհրաժեշտ է ավելացնել քվարկների տեսակների թիվը։

Կատեգորիա:Տարրական մասնիկներ
Սրնգենի պսակավոր

**Սրնգենի պսակավոր ** (), դրախտավարդազգիներ ընտանիքի, սրնգենի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 3 մ բարձրությամբ։ Ընձյուղները մերկ են, երիտասարդ տարիքում՝ մազմզուկապատ։ Հին ճյուղերի կեղևը դարչնագորշավուն է, ճաքճքող։ Տերևները ձվաձև են կամ երկարավուն ձվաձև, 4—8 (երբեմն՝ 10) սմ երկարությամբ և 1,5—5 սմ լայնությամբ, սրածայր գագաթով, լայն սեպաձև կամ կլորավուն հիմքով, ատամնաեզր, վերևից մերկ, ներքևից փնջավոր աղվամազապատ (ջղերի անկյուններում)։ Ծաղիկները սպիտակավուն են, չափազանց բուրումնավետ, 2,5—3,5 սմ տրամագծով, ձվաձև պսակաթերթիկներով, հավաքված 5—9-ական ողկույզանման ծաղկաբույլերում։ Ծաղկակիրը և բաժակաթերթիկները մերկ են կամ մազմզուկապատ, սռնակը սերտաճած է իր մեծ մասով։ Ծաղկում է հունիսին, պտղաբերում է օգոստոսին։

## Տարածվածություն
Բնական պայմաններում աճում է Արևմտյան Եվրոպայում։ Հայաստանում մշակվում է ամենուրեք, կովկասյան սրնգենու հետ միասին։

## Կիրառություն
Ունի բազմաթիվ պարտիզային ձևեր, որոնք տարբերվում են բարձրությամբ (ցածրաճ, բարձր), ծաղիկների լիաթերթիկությամբ, տերևների գույնով (ոսկեդեղին, սպիտակ երիզավոր), տերևների ձևով (նեղ նշտարաձև) և այլն։ Չափազանց արժեքավոր դեկորատիվ թուփ է։ Էկոլոգիական խումբը՝ XIII: Մշակության հավանական շրջանները՝ 1 — 32:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թփեր
Այլհարդ Միչերլիխ

**Այլհարդ Միչերլիխ** (, ), գերմանացի քիմիկոս։ Բեռլինի համալսարանի պրոֆեսոր (1822-ից), Պետերբուրգի ԳԱ արտասահմանյան թղթակից անդամ (1829)։

Հայտնագործել է իզոմորֆիզմի (1819) և դիմորֆիզմի (1821) երևույթները։ Բենզոյական թթուն կրի հետ տաքացնելով ստացել է (1833) մաքուր բենզոլ։ Առաջինն է ստացել նիտրոբենգոլ, ազոբենզոլ և բենզոլի որոշ սուլֆաթթուներ։ Կանխատեսել է (1833) էսթերացման պրոցեսում ծծմբական թթվի կատալիտիկ դերը, առաջարկել նման ռեակցիաներն անվանել կոնտակտային։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ստոկհոլմի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հանքաբաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Դեյցիա շքեղ

**Դեյցիա շքեղ** (), դրախտավարդազգիների ընտանիքի, դեյցիա ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 1,5 մ բարձրությամբ, աղեղնաձև կորացած ճյուղերով, որոնք սկզբնական շրջանում ծածկված են աղվամազով, սակայն հետագայում զրկվում են դրանից։ Սկզբնական շրջանում կեղևը դեղնադարչնավուն է, գրեթե մոխրագույն։ Տերևները երկարավուն նշտարաձև են, սրածայր, 3-6 սմ երկարությամբ։ Ծաղկաբույլերը 4-9 սմ երկարությամբ ուղղաձիգ հուրաններ են կամ ողկույզներ։ Ծաղիկները սպիտակ են, 1,5-2 սմ տրամագծով, տուփիկը գնդաձև է։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են հոկտեմբերին։ Բարձր լեռնային շրջաններում ցրտահարվում է։ Լուսասեր է, բավականին խոնավասեր, վնասատուներով և հիվանդություններով քիչ է վարակվում, ջերմասեր է, պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ։

## Տարածվածություն
Բնական պայմաններում շքեղ դեյցիան տարածված է Ճապոնիայի լեռների խառն անտառներում, թփուտներում, ժայռուտներում։ Հայաստանում ներկայումս Երևանից բացի հանդիպում է Վանաձորի, Իջևանի, Բյուրականի, Գյուլագարակի դեկորատիվ տնկարկներում։ Հեռանկարային է ծովի մակարդակից մինչև 1 700 մ բարձրություն ունեցող շրջանների համար։

## Կիրառություն
Հայաստան է ներմուծվել 50-ական թվականներին, Երևանի կանաչապատման տեսակաշարը համալրելու նպատակով։ Առանձնապես բարձր է գնահատվել շքեղ դեյցիայի լիաթերթիկ ծաղիկներ ունեցող այլատեսակը, որը հետագայում լայն տարածում է գտել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դրախտավարդազգիներ
Ցեոլիթներ

thumb|Ցեոլիտ
**Ցեոլիտներ**, (), միներալներ, [SiO4]4_ և [A1O4]5_ տետրաէդրերից կազմված բյուրեղային կառուցվածքով ալյումասիլիկատներ։ Ցեոլիտներ հանդիպում են թե բնության մեջ, թե ստացվում են արհեստական եղանակով։ Ընդհանուր քիմիական կազմն է՝ Mex/n [AlxSiyO2(x+y)]• zH2O, որտեղ Me-ն մետաղն է, ո–ը՝ նրա օքսիդացման աստիճանը, x-ը՝ ալյումինի ատոմների թիվը, y-ը՝ սիլիցիումի ատոմների թիվը, z-ը՝ ջրի մոլեկուլների թիվը։ Բնական ցեոլիտները ընդգրկում են մոտ 30 միներալ։ Առավել կարևորներն են անալցիմը, լոմոնտիտը, նատրոլիտը, ֆոժազիտը։ Բնական ցեոլիտներն առաջացնում են ցանկացած բյուրեղագիտական համակարգի թափանցիկ, անգույն բյուրեղներ։ Կարծրությունը՝ 3,5-5,5, խտությունը՝ 2000-2200 կգ/մ³ (Ba պարունակող ցեոլիտներինը՝ 2500-2800 կգ/մ3։ Բնական ցեոլիտների հանքավայրեր կան Հարավային Կովկասում, Կամչատկայում, Նոր Զելանդիայում, Ճապոնիայում, ԱՄՆ-ում։ Հայաստանում ցեոլիտների հարուստ պաշարներ կան Տավուշի և Շիրակի մարզերում։ Լայն տարածում ունեն սինթետիկ ցեոլիտները։ Դրանք բավական էֆեկտիվ սորբենտներ են, մոլեկուլային մաղեր և օժտված են ադսորբցիայի խիստ բարձր ընտրողականությամբ։

Առանձնացվում են ցեոլիտների հետևյալ հատկությունները, որոնց շնորհիվ դրանք լայնորեն կիրառվում են.

●կլանումը - տարբեր նյութեր կլանելու և ազատելու ունակություն,

●իոնների փոխանակում - կատիոնների փոխանակման ունակություն,

●կատալիտիկ - քիմիական ռեակցիաները արագացնելու ունակություն։
 
Ցեոլիտի յուրաքանչյուր տեսակ բնութագրվում է անցքերի որոշակի չափով, ուստի այլ նյութերի մոլեկուլները կլանվում և անցնում են (զտման ընթացքում) ցեոլիտներով ընտրովի։  Այս երեւույթը կոչվում է մոլեկուլային մաղի էֆեկտ։

Ըստ ծագման՝ ցեոլիտները բաժանվում են 2 մեծ խմբի.

•***<u>բնական ցեոլիտներ</u>*** - բնական ծագում ունեն, դրանք բաժանվում են երկու տեսակի.

●նստվածքային

●հրաբխային

•***<u>Սինթետիկ</u>*** - ստացված արհեստական միջոցներով:Միկրոսկոպիկորեն (ըստ հաբիտուսի)

•**Թելքավոր ցեոլիտներ** - նատրոլիտ, թոմսոնիտ, սքոլիցիտ, լոմոնտիտ, գոնարդիտ, էդինգտոնիտ, մորդենիտ, էրիոնիտ, գիսմոնդին (աբրազիտ), ֆերիերիտ և այլն;

•**Տերևավոր կամ շերտավոր ցեոլիտներ** - ստիլբիտ, հեուլանդիտ, բրուստերիտ և այլն;

•**Իզոմետրիկ ցեոլիտներ –** շաբազիտ, ֆիլիպսիտ, հարմոտոմ, ֆոյազիտ, գմելինիտ, դակիարդիտ, կլինոպթիլոլիտ և այլն։

Ելնելով ցեոլիտների բյուրեղային կառուցվածքից՝ հնարավոր է դրանց հետագա դասակարգումը։
 
 

Կատեգորիա:Միներալներ
Գրիգոր Ազիզյան (նկարիչ)

**Գրիգոր Մինասի Ազիզյան** (), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1985)։ ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) մասնակից։

## Կենսագրություն
### Մասնակցություն Երկրորդ աշխարհամարտում
1942 թվականի հունվարին Ազիզյանը եղել է մերձմոսկովյան ռազմաճակատում 1030-րդ գնդի գումարտակներից մեկի կապավոր։ Հետո նրանց գունդը տեղափոխվել է Ստալինգրադ։ Մարտերում, սեպտեմբերի 22-ին Ազիզյանը երկու ձեռքից վիրավորվել է և տեղափոխվել Ալթայի երկրամասի Կեմերովո քաղաքի հոսպիտալ։ Ապաքինվելուց հետո, 1943-1944 թվականներին Ազիզյանը ծառայել է 490-րդ առանձին հրաձգային գնդի վաշտերից մեկում, այնուհետև տեղափոխվել է լենինգրադյան ռազմաճակատ, որպես 450-րդ առանձին կապի վաշտի հեռախոսավար և սակրավոր։ Պատերազմն ավարտել է Էստոնիայում։ Հաղթանակից երկու տարի անց՝ 1947 թվականին զորացրվել է բանակից։ Պարգևատրվել է մի շարք շքանշաններով ու մեդալներով։

### Ստեղծագործական ուղի
1953 թվականին ավարտել է Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։

Ազիզյանի արվեստը շեշտված քնարականությամբ առավել ցայտուն է դրսևորվել մոնումենտալ բնույթի բնանկարներում, թեմատիկ-կոմպոզիցիոն պատկերներում։ Ստեղծել է հաստոցային բնույթի կտավներ, նատյուրմորտներ, դիմանկարներ։

## Ստեղծագործություններ
* 1963 - «Կարբիդագործներ»
* 1964 - «Գարունը Սանահինում»
* 1967 - «Նորակառույցը»
* 1972 - «Աղբյուր Մալիշկայում»
* 1972 - «Նատյուրմորտ»
* 1981 - «Լենայի դիմանկարը»
* 1981 - «Կնոջս դիմանկարը»
* 1967 - «Ամպամած օր»
* 1971 - «Ձմեռն Աղվերանում»
* 1975 - «Հայրենի լեռներում»
* 1979 - «Գեղարդ»
* 1979 - «Սեգ սարեր»
* 1979 - «Ռուսական զորքերի մուտքը Հայաստան»
* 1980 - «Աշնանային սարեր»
* 1982 - «Ամառ»
* 2002 - «Խոր վիրապ»

## Անհատական ցուցահանդեսներ
1984 թվականին անհատական ցուցահանդես է ունեցել Երևանում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գրիգոր Ազիզյան, կտավներ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Ստալինգրադի ճակատամարտի հայ մասնակիցներ
Միստրալ (քամի)

250px|մինի|Միստրալի արդյունքում ձևավորված խցանի ծառ։
**Միստրալ** (), հյուսիսարևմտյան ուժեղ և սառը քամի, երբեմն փչում է Սեվեններից դեպի Ֆրանսիայի Միջերկրածովյան ափը։ Նկատվում է Ռոն գետի ակունքների մոտ, Մոնպելիե և Տուլոն քաղաքների միջև։ Լինում է տարվա բոլոր եղանակներին, հատկապես ձմռանը։ Նման է բորա քամուն։

Կատեգորիա:Քամիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի աշխարհագրություն
Հաղարջենի ոսկյա

մինի
**Հաղարջենի ոսկյա** (), տերևաթափ թուփ՝ 1,1 - 2 մ բարձրությամբ, կարմրագույն մերկ կամ թեթևակի աղվամազով ծածկված ընձյուղներով։ Տերևները ուրվագծով կլորաերիկամաձև են, 5 սմ երկարությամբ և 6 սմ լայնությամբ, խոր, բութ, 2 - 3 ատամնավոր, եռաբլթակ, սեպաձև հիմքով։ Ծաղկաբույլերը կազմված են 5 - 15 ծաղիկներից և ունեն 3 - 7 սմ երկարություն։ Ծաղիկները ոսկեդեղին են, բուրումնավետ։ Հատապտուղները գնդաձև են, սև կամ ծիրանադարչնագույն 0,6 - 0,8 սմ տրամագծով, ուտելի են։ Ծաղկում է մարտ – ապրիլ ամիսներին, հատապտուղները հասունանում են հուլիսին։

Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայի արևմտյան նահանգներում՝ Վաշինգտոնից մինչև Ասսինիբոյն, Մոնտանայում, Նյու Մեքսիկայում և Կալիֆոոնիայում։ Հայաստան է ներմուծվել 19-րդ դարի վերջին, մշակվել է Ալեքսանդրապոլում (Գյումրի) գեներալ Պրոսկուրյակովի այգում։ Բարձր ցրտադիմացկունության շնորհիվ հաջողությամբ է կլիմայավարժվել հանրապետության բոլոր այդ թվում նաև բարձր-լեռնային շրջաններում։ Պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ, խոնավասեր է, լուսասեր, սակայն հաջողությամբ է աճում նաև ստվերում, բավականին չորադիմացկուն է։ Բարձր է գնահատվում կանաչապատման բնագավառում որպես բավականին շուտ ծաղկող, բարձր դեկորատիվ թփատեսակ։ Կարելի է օգտագործել ալպինարիաների, քարապարտեզների, երկարատև ծաղկող այգիների ձևավորման համար։ Լավ է աճում նաև արդյունաբերական ձեռնարկությունների բակերում։ Բազմանում է սերմերով և անդալիսի միջոցով։

Կատեգորիա:Թփեր
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Այլհարդ Ալֆրեդ Միչերլիխ

**Այլհարդ Ալֆրեդ Միչերլիխ** (), (), գերմանացի ագրոքիմիկոս, բույսերի ֆիզիոլոգ, Գերմանիայի ԳԱ (1947), ԳԴՀ գյուղատնտեսական գիտությունների (1951) և մի շարք ակադեմիաների անդամ։

Եղել է Քյոնիգսբերգի (1906 թվականից), Բեռլինի Հումբոլդտի անվան (1950 թվականից) համալսարանների պրոֆեսոր, 1949 թվականից՝ Բեռլինի բույսերի բերքատվության բարձրացման ինստիտուտի տնօրեն։ Զբաղվել է ագրոքիմիայի, բույսերի ֆիզիոլոգիայի և բերքատվության բարձրացման հարցերով։ Մշակել է անոթներում բույսերի աճեցման մեթոդ։ ԳԴՀ Ազգային մրցանակի դափնեկիր է (1949)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի բուսաբաններ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի պրոֆեսորներ
Պասկալ Սեբահ

thumb|պասկալ Սեբահի լուսանկարներից՝ «Կաթոլիկ քահանան երկու քրդերի հետ», (1873) ցուցադրվում է Վիենայում։
**Պասկալ Սեբահ**, (), լուսանկարիչ, որը 1857 թվականին Ստամբուլի Բեյօղլու կամ Բերայի թաղամասում հիմնել է Օսմանյան կայսրության առաջին լուսանկարչական ստուդիան։

## Կենսագրություն
Պասկալ Սեբահը ծնվել է 1823 թվականին Ստամբուլում։ Հայրը սիրիացի կաթոլիկ էր, մայրը՝ հայ։ Առաջին լուսանկարչական ստուդիան բացել է Ստամբուլում 1857 թվականին, իսկ երկրորդը 1873 թվականին Կահիրեում։ Սուլթանը պարգևատրել է Պասկալ Սեբահին Մեջիդեյի երրորդ աստիճանի շքանշանով։ 1881 թվականին հրդեհից նրա լուսանկարչական բոլոր գործերը այրվել են։ Մահացել է 1886 թվականին և թաղվել լատինական գերեզմանատանը։

Մահվանից հետո նրա գործը շարունակել է եղբայրը Կոսմին, որին 1888 թվականին միացել է պասկալի որդին՝ Ժանը։ Ժանը մահացել է 1947 թվականին 75 տարեկան հասակում։

## Պասկալ Սեբահի գործերից

Istanbul - Pascal Sebah (1823-1886) - Vue de Constantinoples - 5 Mosquée de Sainte Sophie - 1880s.jpg|
Princess Durri-Chechvar Sultane by Sebah ^ Joaillier, 1923.jpg|
Pascal Sébah - Büyükdere Waterfront - Google Art Project.jpg|
Hagia Irene2.jpg|
Istanbul-Grand Bazaar Sebah.jpg|
Jean Pascal Sebah, Statue de Ramses - Memphis - 18802.jpg|


## Աղբյուրներ
* ENGIN ÖZENDES, From Sébah & Joaillier to Foto Sabah. Orientalism in Photography, Istanbul, YKY, 1999.
Michelle L. Woodward, "Between Orientalist Clichés and Images of Modernization: Photographic Practice in the Late Ottoman Era," *History of Photography*, Winter 2003, Vol. 27, No. 4.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Vintage Rag Trader - Vintage Photographs by Pascal Sebah 
* Pascal Sebah
* Bibliothèque numérique de l'INHA - Fonds photographique Pascal Sébah de l'ENSBA 

Կատեգորիա:Հայ լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք
Կատեգորիա:Թուրք լուսանկարիչներ
Հաղարջենի Բիբերշտեյնի

մինի
**Հաղարջենի Բիբերշտեյնի**, տերևաթափ թուփ՝ մինչև 2 մ բարձրությամբ, մերկ, բաց գույնի ընձյուղներով։ Կեղևը գորշ է, սկզբում հարթ, այնուհետև՝ ճաքճքող։ Տերևները հնգաբլթակ են, մինչև 10 սմ երկարությամբ և 13 սմ լայնությամբ, երկու կողմից մերկ։ Ծաղկաբույլերը ողկույզներ են, 4 - 12 սմ երկարությամբ, կազմված 12 - 50 մուգ ծիրանագույն ծաղիկներից։ Հատապտուղները մանր են, 0,6 - 0,8 սմ տրամագծով, մուգ դարչնագույն, դժվարությամբ են ուտվում։ Ծաղկում է մայիսին, պտուղները հասունանում են հուլիսին։ Տարածված է Կովկասում, Սիբիրում, Ալթայում։ Հանդիպում է Հայաստանի հյուսիսային շրջաններում, Սևանի ավազանում, Ապարանում, ձանգեզուրում, աճում է անտառներում, անտառների Եզրերին, ժայռերի վրա, կիրճերում, վերին լեռնային գոտիներում։ 
Պտուղները խիստ արժեքավոր են, սև են, ունեն յուրահատուկ բույր և պարունակում են մեծ քանակությամբ վիտամիններ B 80 - 100 և C 250 - 300 մգ/տոկոս։ Օգտագործվում են թարմ և վերամշակված վիճակում, դրանցից պատրաստում են մուրաբա, կոմպոտ, ըմպելիք և այլն։ Տերևները, որոնք օգտագործվում են որպես թեյի սուռոգատ, պարունակում են մինչև 400 մգ/տոկոս C վիտամին։ Խոնավասեր է, ցրտադիմացկուն, ստվերատար, պահանջկոտ է հողի նկատմամբ։ Խորհուրդ է տրվում լայնորեն օգտագործել կանաչապատման բնագավառում, որպես արժեքավոր դեկորատիվ թփատեսակ։ Պիտանի է հիմնականում միջին և բարձր լեռնային գոտիներում մշակելու համար։

Կատեգորիա:Թփեր
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Օրենքով գող

[մինի|[Եզդիներ|Եզդի օրենքով գող Ասլան Ուսոյան (Դեդ Հասան) շիրիմը Խովանսկոյե գերեզմանատանը]]
**Օրենքով գող** (), հասկացություն, որը նկարագրում է խորհրդային և հետխորհրդային երկրներում, ինչպես նաև համապատասխան արտասահմանյան գաղթավայրերում «քրեական հեղինակություն» (ավտորիտետ) վայելող պրոֆեսիոնալ հանցագործ անձանց շնորհվող հատուկ պաշտոնական կարգավիճակը։ Ձևավորվել է 1980-ականներին։ Միևնույն ժամանակ, սույն կարգավիճակն ունեցող անձինք հանցագործ աշխարհում և քրեակատարողական հիմնարկներում վայելում են բարձր հեղինակություն և ցածր կարգավիճակով անդամների հանդեպ ոչ պաշտոնական իշխանություն ունեն։ 

## Հատկանիշներ
# Կոչում, որը շնորհվում է հատուկ գողական հավաքում այն անձին, որը պրոֆեսիոնալ հանցագործների միջավայրում ունի բարձր հեղինակություն, որի հիմք է հանդիսանում նշանակալից հանցավոր փորձը, հանցավոր խմբավորումներ կազմակերպելու կամ ղեկավարելու ունակությունը, տվյալ միջավայրի ավանդույթները և կանոնները պահպանելը կամ հանցավոր համագործակցության դրամական ֆոնդ (*օբշագ*) խոշոր գումարներ ներդնելը։
# Անձ, որն ունի համապատասխան կոչում և իրականացնում է հետևյալ գործառույթները. նորեկներին ընդունում է «ախպերության խմբի» (օրենքով գողերի խմբի կամ հանցավոր միջավայրի հեղինակությունների) մեջ կամ ինքնուրույն որոշում է հանցավոր գործունեության հիմնական ուղղությունները և ձևերը, աղբյուրները և ծավալը՝ լրացնելով հանցավոր համագործակցության դրամական ֆոնդերը, համագործակցելով մյուս հանցախմբերի կազմակերպիչների և ղեկավարների հետ, «արդարադատություն» է իրականացնում հանցախմբի անդամների նկատմամբ և այլն։

## Հայտնի օրենքով գողեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կազմակերպված հանցագործություն
Կատեգորիա:Հանցագործություններ
Կատեգորիա:Քրեական ենթամշակույթներ
Ալեքսիս Մինոտիս

**Ալեքսիս Մինոտիս** (, ), հույն դերասան և ռեժիսոր։ 1925 թվականից աշխատել է իր ուսուցիչ Մ․ Կոտոպուլիի թատերախմբում, 1932 թվականից հանդես եկել Ազգային թատրոնում (Աթենք)։ Դերերից են՝ Շայլոկ, Համլետ (Շեքսպիրի «Վենետիկի վաճառականը», «Համլետ»), Բորիս Գոդունով (Ա. Տոլստոյի «Իվան Ահեղի մահը»), Օսվալդ (Իբսենի «Ուրվականներ»)։ 1942 թվականին, ֆաշիստական օկուպացիայի տարիներին մեկնել է ԱՄՆ, վերադարձել 1950 թվականին։ 1955 թվականից Ազգային թատրոնում բեմադրել է Մոֆոկլեսի «Անտիգոնե», Եվրիպիդեսի «Մեդեա», Շեքսպիրի «Լիր արքա», «Ռիչարդ III», Դյուրենմաթի «Ծեր տիկնոջ այցը», Մելասի «Ռիգաս Վալեստինիլիս» և այլ պիեսներ։ Հանդես է գալիս նաև որպես օպերային ռեժիսոր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հույն դերասաններ
Կատեգորիա:Հույն ռեժիսորներ