Անդրե Սալմոն

**Անդրե Սալմոն** ( ), ֆրանսիացի բանաստեղծ, գրող և արվեստի քննադատ, կուբիզմի հիմնադիրներից մեկը։

## Կյանք և ստեղծագործություն
Սալմոնը դաստիարակվել է մշակութային հին ավանդույթներով ապրող ընտանիքում. նրա պապը եղել է նկարիչ, իսկ հայրը` քանդակագործ։ 1897-1902 թվականներին նա իր ծնողների հետ ապրել է Սանկտ Պետերբուրգում, հետագայում այնտեղ աշխատել է ֆրանսիական դեսպանատը որպես կցորդի օգնական։ 1902 թվականին Սալմոնը վերադարձել է Ֆրանսիա։ Այստեղ նա զինակոչվել է մարտական ծառայության, սակայն մի քանի ամիս անց զորացրվել է հիվանդության պատճառով։ 
[250px|մինի|Անդրե Սալմոնի դիմանկարը, Ժոզետ Բուրնե, [1947]]
20-րդ դարի սկզբին Սալմոնը, որոշելով նվիրվել գրականությանը, ընկնում է երիտասարդ մարդկանց ստեղծագործական շրջանակ, որոնք հավաքվում էին «Լատինական թաղամասում»։ Այստեղ նա ծանոթանում է այն ժամանակ դեռ քիչ հայտնի բանաստեղծ Գիյոմ Ապոլիների հետ։ Մի քանի այլ նկարիչների և պոետների հետ միասին նրանք ստեղծում են իրենց ստեղծագործական միավորումը։ 1904 թվականին նա հաստատվում է Բետո Լավուար շենքում, որտեղ այն ժամանակ ապրում և աշխատում էին Պաբլո Պիկասոն, Կես վան Դոնգենը, Մաքս Ժակոբը և ուրիշ ավանգարդիստներ։ Նրա ընկերներից էին Ամեդեո Մոդիլիանին և Ժան Կոկտոը։
250px|մինի| Մոդիլիանին, Պիկասոն և Անդրե Սալմոնը, 1916 թվական
Հատուկ ճանաչում են ստացել նրա նկարչական քննադատության հոդվածները, որոնցում նա այնպիսի արվեստի գիտակների հետ, ինչպիսիք էին Մաքս Ժակոբը, Մորիս Ռեյնալը և Կառլ Էյնշտեյնը, թերահավատ ընթերցողին լուսավորում էր 20-րդ դարի սկզբի մշակութային կյանքում նոր ուղղության՝ կուբիզմի մասին։ Հավասար լինելով Գիյոմ Ապոլիների և Ռեյնալի հետ, որոնք 20-րդ դարի եվրոպական ավանգարդի ամենավառ դեմքերից էին, Սալմոնը ոչ միայն հայտնել է Փարիզի սալոնների և այլ պատկերասրահների ցուցադրությունների բովանդակության մասին, այլ նաև քննադատական գնահատական է տվել ցուցադրվող արվեստի աշխատանքների գեղագիտական արժեքի և պատմական նշանակության վերաբերյալ։ Հատկապես նրան հարազատ են թվացել այնպիսի վարպետների վրձնի աշխատանքներ, ինչպիսիք են Պաբլո Պիկասոն, Ֆերնան Լեժեն, Խուան Գրիսը, Ժորժ Բրաքը։ Գիյոմ Ապոլիների և Կ․ Այնշտայնի հետ Սալմոնը եղել է առաջին արվեստագետը, որն ընդունել է աֆրիկյան ավանդական արվեստի ստեղծագործական մեծ նշանակությունը ավանգարդիզմի մշակույթի համար։

1964 թվականին Ֆրանսիական ակադեմիան Սալմոնին շնորհել է մրցանակ՝ բանաստեղծական վարպետության համար։

## Ընտրված ստեղծագործություն

### Բանաստեղծական ժողովածուներ
* Poèmes, Vers et prose, 1905
* Féeries, Vers et prose, 1907
* Le Calumet, Falque, 1910
* Prikaz, Paris, Éditions de la Sirène, 1919
* C'est une belle fille ! Chronique du vingtième siècle, Albin Michel, 1920
* Réédition chez Stock, 1922; puis aux Nouvelles Éditions Debresse, coll. Les Introuvables, Paris, 1956
* Le Livre et la Bouteille, Camille Bloch éditeur, 1920
* L'Âge de l'Humanité, Paris, Gallimard, 1921
* Ventes d'Amour, Paris, À la Belle Édition, chez François Bernouard, 1922
* Peindre, Paris, Éditions de la Sirène, 1921. Avec un portrait de l'auteur par Picasso
* Créances 1905-1910 (Les Clés ardentes. Féeries. Le Calumet). Paris, Gallimard, 1926
* Métamorphoses de la harpe et de la harpiste, Éditions des Cahiers Libres, 1926
* Vénus dans la balance, Éditions des Quatre Chemins, 1926
* Tout l'or du monde, Paris, Aux éditions du Sagittaire, chez Simon Kra, coll. Les Cahiers nouveaux no 36, 1927
* Carreaux 1918-1921 (Prikaz. Peindre. L'Âge de l'Humanité. Le Livre et la Bouteille), Paris, Gallimard, 1928
* Saints de glace, Paris, Gallimard, 1930
* Troubles en Chine, René Debresse éditeur, 1935
* Saint André, Paris, Gallimard, 1936
* Odeur de poésie, Marseille, Robert Laffont, 1944
* Les Étoiles dans l'encrier, Paris, Gallimard, 1952
* Vocalises, Paris, Pierre Seghers, 1957
* Créances, 1905-1910, suivi de Carreaux 1918-1921, Paris, Gallimard, 1968
* Carreaux et autres poèmes, préface de Serge Fauchereau, Paris, Poésie/Gallimard, 1986

### Արձակ
* Tendres canailles, Paris, Librairie Ollendorff, 1913, Paris, Gallimard, 1921
* Monstres choisis, nouvelles, Paris, Gallimard, 1918
* Mœurs de la Famille Poivre, Genève, Éditions Kundig, 1919
* Le Manuscrit trouvé dans un chapeau, Société littéraire de France, 1919, Paris, Stock, 1924
* La Négresse du Sacré-Cœur, Paris, Gallimard, 1920, 2009
* Bob et Bobette en ménage, Paris, Albin Michel, 1920
* C'est une belle fille, Paris, Albin Michel, 1920
* L'Entrepreneur d'illuminations, Paris, Gallimard, 1921
* L'Amant des Amazones, Éditions de la Banderole, 1921
* Archives du Club des Onze, Nouvelle Revue Critique, 1924
* Une orgie à Saint-Pétersbourg, Paris, Aux éditions du Sagittaire, chez Simon Kra, Collection de la Revue européenne, no 13, 1925
* Comme un homme, Figuière
* Noces exemplaires de Mie Saucée, Jonquières
* Le Monocle à deux coups, Paris, Jean-Jacques Pauvert, 1968

### Թատերագրություն
* *Natchalo*  Театр Искусств, 7 апреля 1922 
* *Deux hommes, une femme* 
* *Sang d'Espagne*

### Քննադատական հոդվածներ և էսսեներ
* *La Jeune Peinture française*, Paris, Albert Messein, 1912, Collection des Trente
* *Histoires de Boches*, ornées de dessins (clichés aux traits) par Guy Dollian. Paris, Société littéraire de France, 1917
* *La Jeune Sculpture française*, Paris, Albert Messein, 1919, Collection des Trente
* *L'Art vivant*, Paris, Georges Crès, 1920
* *Propos d'atelier*, Paris, Georges Crès, 1922
* *La Révélation de Seurat*, Bruxelles, Éditions Sélection, 1921
* *Cézanne*, Paris, Stock, 1923
* *André Derain*, Paris, Gallimard, 1924
* *Modigliani*, Les Quatre chemins, 1926
* *Kisling*, Éditions des Chroniques du Jour, 1927
* *Henri Rousseau, dit le Douanier*, Paris, Georges Crès, 1927
* *Émile Othon Friesz*, Éditions des Chroniques du Jour, 1927
* *Chagall*, Éditions des Chroniques du Jour, 1928
* *L'Art russe moderne*, Éditions Laville, 1928
* *Léopold-Lévy*, Éditions du Triangle
* *Ortiz de Zarate*, Éditions du Triangle
* *Picasso*, Éditions du Triangle
* *L'érotisme dans l'art contemporain*, Éditions Calavas, 1931
* *Le Drapeau noir*, 1927
* *Léopold Gottlieb*, 1927
* *Voyages au pays des voyantes*, Paris, Éditions des Portiques
* *Le Vagabond de Montparnasse : vie et mort du peintre A. Modigliani*, 1939

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* André Salmon, Beth S. Gersh-Nešić: André Salmon on French Modern Art, Cambridge University Press, 2005, ISBN 978-0-521-85658-4

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Կուբիզմ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արվեստաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ