open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կանտաբրիական խաչ

**Կանտաբրիական խաչ** կամ **Լաբարոն**, կանտաբրիների հին ռազմական խորհրդանիշի ժամանակակից մեկնաբանությունն է, ցեղ, որը բնակվել է նախահռոմեական ժամանակաշրջանում Կանտաբրիայում*։*

Կանտաբրիայի ոչ պաշտոնական դրոշը, որն օգտագործվում է 2006 թվականից,  մանուշակագույն դրոշ է, որի վրա պատկերված է Սուրբ Անդրեասի խաչը, որի յուրաքանչյուր թևը բաժանված է անցքով, որի ծայրերին կան կլոր ծայրեր։

Իսպաներեն լեզվի թագավորական ակադեմիայի պաշտոնական սահմանման համաձայն՝ «labaro» տերմինը օգտագործվում է հռոմեական դրոշի համար, որը Կոստանդիանոս կայսեր գահակալության օրոք կրում էր Հիսուս Քրիստոսի խաչը և մոնոգրամը (XP): Իսպանիայում «labaro» տերմինը կարող է նաև վերաբերել Քրիստոսի մոնոգրամին:

Որոշ կելտոլոգներ labaro անվան ստուգաբանությունը կապում են կելտական ​​(p)lab*-*արմատի հետ, որը մի շարք կելտական ​​լեզուներում նշանակում է «խոսել»։ Օրինակ՝ վալլիերենում llafar նշանակում է «խոսք», «լեզու» կամ «ձայն». կորնուոլերենում և բրետոներենում կա lavar բառը, որը նշանակում է «բառ», իսկ հին իռլանդերենում ՝ labrad բառը, որը նշանակում է «լեզու» կամ «խոսք»։ ​​Մեկ այլ տարբերակի համաձայն՝ բառը կապված է բասկերեն «lauburu » (չորս թերթիկ) տերմինի հետ։

Ներկայումս Կանտաբրիայի ինքնավար համայնքի մի շարք քաղաքական և հասարակական խմբեր պաշտպանում են Կանտաբրիայի ներկայիս պաշտոնական դրոշը կանտաբրիական խաչը կրող մանուշակագույն դրոշով փոխարինելու գաղափարը։

## Տես նաև
* Բասկյան խաչ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* History of the Labaro

Կատեգորիա:Իսպանիայի դրոշներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմ
Բելգորոդի մարզի դրոշ

**Բելգորոդի մարզի դրոշ,** Ռուսաստանի Դաշնության Բելգորոդի մարզի  խորհրդանիշ։

Դրոշը հաստատվել է 2000 թվականի հունիսի 22-ին և գրանցվել է Ռուսաստանի Դաշնության պետական ​​հերալդիկ գրանցամատյանում՝ 621 գրանցման համարով։

Բելգորոդի մարզի դրոշը մշակվել է՝ հաշվի առնելով ներքին և միջազգային հերալդիկ և իրավական նորմերը և հիմնականում վերարտադրում է Բելգորոդի բանակի հետևակային և կայազորային գնդերի պատմական գնդային և վաշտային դրոշների գույներն ու ձևերը, որոնք շնորհվել են Պետրոս I- ի կողմից 1712 թվականին, ինչպես նաև Ռուսաստանի պատմական (սկզբնապես խաչաձև) դրոշը։

## Նկարագրություն
Դրոշի նկարագրությունը, որը հաստատվել է Բելգորոդի մարզի 2004 թվականի մայիսի 6-ի թիվ 122 օրենքով, ասում է.

Բելգորոդի մարզի դրոշը ուղղանկյուն վահանակ է, որը կապույտ խաչով բաժանված է չորս հավասար մասերի. առաջինը (վերևում, դրոշակաձողի մոտ) սպիտակ է, երկրորդը (ներքևում, դրոշակաձողի մոտ) կարմիր է, երրորդը (վերևում, վահանակի ազատ եզրի մոտ) կանաչ է, իսկ չորրորդը (ներքևում, վահանակի ազատ եզրի մոտ) սև է: Բելգորոդի մարզի գունավոր զինանշանը տեղադրված է կանտոնի սահմաններում՝ դրոշի առաջին (սպիտակ) քառորդում:

Կտորի լայնության և երկարության հարաբերակցությունը 2:3 է, զինանշանի բարձրության և կտորի լայնության հարաբերակցությունը՝ 3:9, խաչի թևի լայնության և կտորի լայնության հարաբերակցությունը՝ 1:11։

Բելգորոդի մարզային դումայի 2000 թվականի հունիսի 22-ի թիվ 36 որոշմամբ,  հաստատված դրոշի նկարագրության մեջ երկրորդ նախադասությունը լրացվել է զինանշանի հաստատման մասին տեղեկատվությամբ. «Բելգորոդի մարզի գունավոր զինանշանը, որը վերստեղծվել և հաստատվել է 1996 թվականի փետրվարի 15-ին՝ հիմնվելով Բելգորոդի նահանգի 1730 թվականի զինանշանի վրա, տեղադրված է դրոշի առաջին (սպիտակ) քառորդի՝ ծածկի ներսում»։

## Ծաղիկների խորհրդանիշ
Սպիտակ գույնը խորհրդանշում է կավիճի, կաթի և շաքարի հարուստ հանքավայրերն ու արտադրությունը, կանաչը՝ հողի, դաշտերի և անտառների առատությունն ու բերրիությունը, կարմիրը՝ Հայրենիքի պաշտպանների կողմից Բելգորոդի սահմաններին XVI-XX դարերում թափված արյունը,

սևը՝ հողի, դրա սևահողի և ընդերքի հարստությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2000 դրոշներ
Կատեգորիա:Բելգորոդի մարզ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դրոշներ
Կալգարիի դրոշ

**Կալգարիի դրոշ,**  Կալգարի քաղաքի պաշտոնական խորհրդանիշներից մեկն է, որը Կանադայի Ալբերտա նահանգի ամենամեծ քաղաքն է։ Կալգարիի պաշտոնական դրոշը պատկերում է կովբոյական գլխարկ և «C» տառը կարմիր դաշտի վրա՝ վերևում և ներքևում սպիտակ շերտերով։ Դրոշն ընդունվել է 1983 թվականին մրցույթի արդյունքում։ Դրոշի դիզայնը մշակվել է Գվին Քլարկի և Իվոն Ֆրիցի կողմից. վերջինս հետագայում դարձել է Ալբերտայի Օրենսդիր ժողովի անդամ։

Նախկին դրոշը սպիտակ դաշտ ուներ՝ ձախ երրորդում կարմիր ուղղահայաց շերտով։ Քաղաքի զինանշանը գտնվում էր կարմիր շերտի ներսում։ Դրոշի սպիտակ մասում գրված էր «Կալգարի» բառը՝ տեքստի վերևում և ներքևում կանադական թխկու տերևներով։

## Դիզայն և նշանակություն
### Առաջին դրոշ
Կալգարիի առաջին դրոշը ուներ առաջին դաշտ՝ կարմիր ուղղահայաց շերտով, որը ծածկում էր դրոշի ձախ երրորդ մասը։ Կարմիր շերտի վրա սև «C» տառն էր, որը ծածկում էր քաղաքի զինանշանի ուղղահայաց տարբերակը, իսկ տառի ձախ կեսը սպիտակ էր՝ ծածկելով քաղաքի զինանշանի ուղղահայաց տարբերակը։ Տառի ձախ կեսը սպիտակ էր ներկված սև ֆոնի վրա, իսկ աջ կեսը՝ սև՝ սպիտակ ֆոնի վրա։ «C»-ի բարձրությունը դրոշի բարձրության կեսն էր։ Շերտի աջ կողմում մեծատառերով և սև sans-serif տառատեսակով գրված էր «Calgary» բառը։ Տեքստի վերևում և ներքևում թխկու տերևներ էին, որոնք նման էին Կանադայի դրոշի վրա պատկերվածներին։

### Երկրորդ դրոշ
Կարմիր դաշտը խորհրդանշում է Հյուսիսարևմտյան հեծյալ ոստիկանության համազգեստը: Դրոշի կարմիր և սպիտակ գունային սխեման խորհրդանշում է հյուրընկալություն: Սպիտակ շերտերը զբաղեցնում են դրոշի ընդհանուր բարձրության 3/32-ը: Մեծ «C» տառը, որը կազմում է դրոշի ընդհանուր բարձրության 11/16-ը, խորհրդանշում է քաղաքի հարյուրամյակը և նրա մշակույթը, ինչպես նաև ներդաշնակությունը՝ ինչպես քաղաքում, այնպես էլ բնակիչների միջև: «C» տառի շրջագծի շուրջը տեղադրված է ավելի փոքր արտաքին օղակ: Սպիտակ կալգարիական գլխարկը, որը գտնվում է «C» տառի ներսում, խորհրդանշում է Կալգարիում ռոդեոյի պատմությունը: Գլխարկը միտումնավոր տեղադրված է «C» տառի ներսում՝ որպես քաղաքում ապրող մարդկանց խորհրդանիշ։

Գունային սխեմայի և կովբոյական գլխարկի օգտագործման պատճառով դրոշը կատակով համեմատվել է Arby's արագ սննդի ցանցի լոգոյի հետ, ինչպես նաև քննադատության է ենթարկվել իր պարզության համար։

## Պատմություն
Մրցույթը կազմակերպվել էր Կալգարիի հարյուրամյակի տոնակատարության կոմիտեի կողմից՝ Կալգարիի քաղաքային խորհրդի հետ համատեղ: Մրցույթի հաղթողներն էին Գվին Քլարկը և Իվոն Ֆրիցը: Ֆրիցը հետագայում դարձավ Ալբերտայի օրենսդիր ժողովի անդամ ՝ Կալգարի Քրոսի ընտրատարածքից : Ենթադրվում է, որ առաջին դրոշի դիզայնը օգտագործվել է մինչև 1983 թվականի հոկտեմբերի 3-ը, երբ այն փոխարինվել է հաղթող դրոշով։ Դիզայնը ընտրվել է մրցույթի դատավորներից մեկի՝ Բրյուս Լին։ 2022 թվականին Ջոն Վիքերսը առաջարկել է դրոշի նոր դիզայն, սակայն այն մերժվել է քաղաքային խորհրդի կողմից։

## Օգտագործում
Կալգարիի պաշտոնական դրոշը ծածանվում է քաղաքապետարանի և քաղաքային խորհրդի դահլիճների վերևում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1983 աշխատություններ
Կատեգորիա:1983 դրոշներ
Կատեգորիա:Դրոշներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կանադայի դրոշներ
Սեռական քրոմոսոմներ

**Սեռական քրոմոսոմներ**, բաժանասեռ օրգանիզմների քրոմոսոմների հատուկ զույգ, որտեղ գտնվում են սեռը պայմանավորող գեները։ 

Հայտնաբերել և նկարագրել են Գ․ Հեննինգը (1891), Ք․ Մաք– Քլանգը և է․ Ուիլսոնը (XX դ․ սկիզբ)։ Մարդու և կաթնասունների սեռական քրոմոսոմներից խոշորը՝ X քրոմոսոմը, պարունակում է իգական սեռի գործոններ, իսկ փոքրը՝ Y քրոմոսոմը, արական։ էգերի սոմատիկ բջիջները պարունակում են XX սեռական քրոմոսոմներ։ Մեյոզից հետո առաջացած բոլոր ձվաբջիջները պարունակում են մեկական X քրոմոսոմ։ Արուների բջիջները պարունակում են XY սեռական քրոմոսոմներ, որի հետևանքով մեյոզի ընթացքում ձևավորվում են երկու տեսակի՝ X և Y սեռական քրոմոսոմներ պարունակող սերմնաբջիջներ։ Բեղմնավորման պրոցեսում սերմնաբջիջը և ձվաբջիջը միաձուլվելով առաջացնում են նոր էգ (XX) և արու (XY) օրգանիզմներ։ 

Թռչունների, թիթեռների, որոշ սողունների և երկկենցաղների էգերն ունեն XY, արուները՝ XX սեռական քրոմոսոմներ։ Որոշ օրգանիզմների սեռերից մեկը (սովորաբար արուն) ունի միայն 1 սեռական քրոմոսոմներ (XO)։ Սեռական քրոմոսոմներում կան նաև այլ հատկանիշներ պարունակող գեներ, որոնք կոչվում են սեռի հետ շղթայակցված (օրինակ, հեմոֆիլիայի և ալբինիզմի գեները)։ Մարդու բջիջներում սեռական քրոմոսոմների բնականոն քանակի խախտումները հանգեցնում են զարգացման արատների։ 

Սեռական քրոմոսոմներ հայտնաբերված են նաև որոշ երկտուն բույսերում։ Միատուն բույսերի և հերմաֆրոդիտ կենդանիների սեռական քրոմոսոմներ հայտնի չեն։

## Գրականություն
* Асланян М. М., Солдатова О. П. Генетика и происхождение пола. Учебное пособие для студентов, обучающихся по направлению «биология». — М.: Авторская академия; Товарищество научных изданий КМК, 2010. — 114 с. — ISBN 978-5-91902-001-1.

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Քրոմոսոմներ
Սև արկղ

**Սև արկղ**, տեխնիկական կիբեռնետիկայի հիմնական մեթոդ՝ բարդ համակարգերի ուսումնասիրման համար։ Բարդ են համարվում այն համակարգերը, որոնց ներքին կառուցվածքը, ինչպես նաև նրանցում ընթացող պրոցեսներն անհայտ են կամ բավական բարդ, որ համակարգի բաղկացուցիչ մասերի հատկություններով և այդ մասերի միջև եղած կապերի կառուցվածքով հնարավոր լինի նկարագրել համակարգի վարքը։ 

«Սև արկղ» մեթոդը կիրառվում է այն դեպքերում, երբ հետազոտողին հայտնի են համակարգի միայն մուտքի (X), ելքի (У) և միջավայրի (F) ազդանշանները (նկ․), իսկ համակարգի ներսում ընթացող պրոցեսներն անհալտ են։ «Սև արկղ» մեթոդի կիրառման պարզագույն օրինակ է բազմաբևեռի ուսումնասիրումը, որի ներքին սխեման անհայտ Է, հայտնի է միայն վարքը։ Սակայն ինչքան էլ մանրամասն ուսումնասիրվեն բարդ համակարգի մուտքի և ելքի ազդանշանները, հնարավոր չէ միարժեքորեն որոշել ներքին կառուցվածքը, քանի որ ելքի մեծությունների նույն վարքը կարող են ունենալ տարբեր համակարգեր։ Լայնորեն կիրառվում են կենսաբանական համակարգերում, ինչպես նաև տեխնոլոգիական պրոցեսների (քիմիական ռեակտոր) մոդելավորման և օպտիմալ կառավարման բնագավառներում, հատկապես այն դեպքերում, երբ կարևոր է համակարգի վարքը և ոչ թե ներքին կառուցվածքը։ 

## Տես նաև
* Աբստրակցիա
* Ներածում և արտածում
## Գրականություն
* Милсэм Дж․, Анализ биологических систем управления, пер․ с англ․, М․, 1968․

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Համակարգերի տեսություն
Կատեգորիա:Կիբեռնետիկա
Կատեգորիա:Մոդելավորում
Կատեգորիա:Ծրագրավորման ձևանմուշներ
Ռուբեն Շխիյան

**Ռուբեն Արկադիի (Արշակի) Շխիյան** (), հայ գրաֆիկ և քանդակագործ, Ադրբեջանական ԽՍՀ զինանշանի հեղինակը (1937)։

## Կենսագրություն
Ռուբեն Շխիյանը ծնվել է 1906 թվականին Բաքվում։ 1926 թվականին ավարտել է Բաքվի գեղարվեստական ուսումնարանը։ Եղել է քանդակագործ Ստեպան Էրզիայի աշակերտը։ 1927 թվականից սկսել է մասնակցել ցուցահանդեսներին։

1943 թվականին ծննդավայրում կազմակերպել է անհատական ցուցահանդես։ Զբաղվել է գրքերի ձևավորմամբ։ Եղել է Ադրբեջանական ԽՍՀ հեղափոխական արվեստի աշխատողների ընկերության անդամ։

1941 թվականի նոյեմբերին զորակոչվել է Կարմիր բանակ։ ԽՍՀՄ Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցել է 1-ին Բելոռուսական ռազմաճակատի 33-րդ բանակի 89-րդ հրաձգային դիվիզիայի կազմում։ Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով և «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալով։

Հետագա ճակատագիրն անհայտ է։

## Ստեղծագործություններ
1924 թվականի օգոստոսի 12-ին Կիսլովոդսկի «Կարմիր քարեր» զբոսայգում բացվել է Վլադիմիր Լենինի խորաքանդակը, որի հեղինակներն էին Ռուբեն Շխիյանը և նրա ընկերը՝ Վլադիմիր Ինգալը։ Բացմանը ներկա են եղել Լենինի այրի Նադեժդա Կրուպսկայան և կրտսեր քույրը՝ Մարիա Ուլյանովան։
[մինի|ձախից|Լենինի բարձրաքանդակի ժամանակակից տեսքը, [Կիսլովոդսկ, «Կարմիր քարեր»]]
Տեղի ունեղած երկրաշարժից փափուկ ավազաքարը քանդվել է՝ վնասելով Լենինի խորաքանդակը, և 1926 թվականին այն փոխարինվել է նոր բարձրաքանդակով։ Ժայռի վրա փորագրվել է հնգաթև աստղ, որի մեջ տեղադրվել է քանդակագործ Վյաչեսլավ Անդրեևի ստեղծած Լենինի բրոնզե բարձրաքանդակը։

1937 թվականին Ռուբեն Շխիյանը ստեղծել է Ադրբեջանական ԽՍՀ զինանշանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Հիգեայի գավաթ

**Հիգեայի գավաթ**, դեղագիտության խորհրդանիշներից մեկը, որը Ասկլեպիոսի գավազանի հետ միասին, այն արևմտյան երկրներում բժշկության հետ կապված ամենահին և կարևոր խորհրդանիշներից մեկն է: Հիգեան առողջության, հիգիենայի, մաքրության և սանիտարիայի հունական աստվածուհին է և Ասկլեպիոսի դուստրը, որի հետ նա հաճախ սերտորեն կապված է, օրինակ՝ աղոթքներում և հիմներում: Ասկլեպիոսի խորհրդանիշը նրա գավազանն է, որի շուրջը փաթաթված է օձ, համապատասխանաբար, Հիգեայի խորհրդանիշը բաժակ կամ գավաթ է, որի շուրջը փաթաթված է օձ: Հիգեային նույնպես հիշատակել են իր հոր՝ Ասկլեպիոսի, և Պանակեայի հետ միասին՝ Հիպոկրատի բնօրինակ երդման մեջ:

## Դեղագործական ասոցիացիաների կողմից խորհրդանիշի օգտագործում
Հիգեայի գավաթը որպես դեղագործական մասնագիտության խորհրդանիշ օգտագործվել է առնվազն 1796 թվականից, երբ այն օգտագործվել է Փարիզի դեղագործական ընկերության համար հատված մետաղադրամի վրա: Այդ ժամանակվանից ի վեր այն ընդունվել է աշխարհի շատ ավելի դեղագործական ասոցիացիաների կողմից, ինչպիսիք են՝ Ամերիկյան դեղագործների ասոցիացիան, Կանադայի դեղագործների ասոցիացիան, Ավստրալիայի դեղագործական ընկերությունը, և Դեղագործության բժիշկների ասոցիացիան, Դեղագործների միաբանության Ֆրանսիայի ազգային խորհուրդ (որտեղ օրենքում գրված է մեկ այլ խորհրդանիշի՝ կանաչ հունական խաչի հետ միասին): 

Հիգեայի գավաթը տարածված խորհրդանիշ է Եվրոպայում դեղատներից դուրս գտնվող ցուցանակների վրա: Սանդը և մանգաղը ավելի տարածված խորհրդանիշ են Միացյալ Նահանգներում:


Պատկեր:Green Pharmacy Cross w Bowl of Hygieia.svg|alt=All of Europe|Ամբողջ Եվրոպա
Պատկեր:Apotheke Oesterreich Logo.svg|alt=Austria|Ավստրիա
Պատկեր:Deutsche Apotheke Logo.svg|alt=Germany|Գերմանիա
Պատկեր:Hungary road sign I-040.svg|alt=Hungary|Հունգարիա
Պատկեր:Bowl Of Hygieia by David.svg|Հիգեայի գավաթի պարզ նկար


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկական խորհրդանիշներ
Կատեգորիա:Դեղագործություն
Կատեգորիա:Հերալդիկ տարրեր
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Սև մետալուրգիա

**Սև մետալուրգիա**, ծանր արդյունաբերության ճյուղ, ընդգրկում է մի շարք ենթաճյուղեր՝ բուն մետալուրգիան (դոմնային, պողպատաձուլական, գլոցման), խողովակների ու մետաղյա իրերի արտադրությունը, հանքային հումքի արդյունահանումը, հարստացումն ու ջարդումը, կոքսաքիմիական արտադրությունը, երկաթա-միահալվածքի ու հրակայուն նյութերի թողարկումը, ճյուղի համար ոչ հանքային հումքի արդյունահանումը և սև մետաղների երկրորդային մշակումը։ Սև մետալուրգիայի կարևորագույն արտադրատեսակներն են շիկագլոցվածքը, սառնագլոցվածքը, պողպատե խողովակներն ու մետաղյա իրերը։ 

Սև մետալուրգիայի անցումն արտադրության տնայնագործական եղանակից մանուֆակտուրայինի տեղի է ունեցել XVII–XVIII դդ․, իսկ խոշոր մեքենայական արտադրությանը՝ XVIII դ․ վերջերից։ XIX դ․ 2-րդ կեսին մի շարք երկրներում (Անգլիա, ԱՄՆ, Գերմանիա ևն) սև մետալուրգիան սկսել է զարգանալ արագ տեմպերով, առաջացել և տարածվել են ձուլածո պողպատի մասսայական արտադրության եղանակները (բեսեմերյան, թոմասյան, մարտենյան)։ 

XX դ․ էլեկտրամետալուրգիայի բազայի վրա զարգացել է հատուկ լեգիրացված պողպատների արտադրությունը։ Ռուսաստանում թուջի և երկաթի գործարանային արտադրությունը սկսվել է 1632–37-ին, երբ Տուլայի մոտ կառուցվեց դոմնային վառարան ունեցող առաջին ձեռնարկությունը։ XVIII դ․ երկիրը սև մետաղների արտադրությամբ աշխարհում գրավել է առաջին տեղը։

## Համաշխարհային արտադրություն
Սև մետաղների խոշոր արտադրողներ են ԳԴՀ–ն, Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան և Իտալիան։ 1982-ին թուջի և պողպատի համաշխարհային արտադրությունը համապատասխանաբար կազմել է 456 և 645 մլն տ (1940-ին՝ 101 և 142)։

Այժմ համաշխարհային պողպատի արտադրության 36%-ը գալիս էր Չինաստանից (ավելին, քան Հյուսիսային Ամերիկայի, Եվրոպայի և Ճապոնիայի արտադրությունները միասին վերցրած): 21-րդ դարի սկզբին Չինաստանում սև մետալուրգիայի արագ աճը հանգեցրեց համաշխարհային նշանակության տասնյակ նոր խոշոր պողպատամշակման կենտրոնների ստեղծմանը: Միայն Հեբեյ նահանգը ավելի շատ պողպատ է արտադրում, քան Միացյալ Նահանգները: Ճապոնիան երկրորդ տեղում էր Չինաստանից հետո պողպատի արտադրությամբ (9%): Արևելյան Ասիայում մնացած պողպատի արտադրության գրեթե ամբողջությունը բաժին էր ընկնում Հարավային Կորեային և Թայվանին:

## Գրականություն
* Черная металлургия СССР, М․, 4967; 
* Казанец И․ П․, Черная металлургия в девятой пятилетке, М․, 1972

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Սև մետալուրգիա
Սև ոտիկ

**Սև ոտիկ**, գյուղատնտեսական բույսերի (հիմնականում սածիլների և բույսերի ծիլերի) հիվանդություն։ Արտահայտվում է արմատավզիկի կամ ցողունի հիմքի գորշացումով և փտումով։ Հարուցիչները մակաբույծ սնկերը և բակտերիաներն են։ Ախտահարվում են բանջարանոցային բույսերի (կաղամբ, լոլիկ, տաքդեղ, սմբուկ), ծխախոտի սածիլները, պտղատու կուլտուրաների սերմնաբույսերը, կարտոֆիլը, գազարը, հացահատիկա-ընդեղեն բույսերը։ Հանդիպում է գրեթե ամենուր։ Հիվանդությունը փոխանցվում է հողի, սերմերի միջոցով։ Հիվանդության զարգացմանը նպաստում են ջերմոցներում անփոփոխ օգտագործվող հողը, վատ օդափոխումը, գերխոնավությունը, խիտ ցանքերը։ 

Կարտոֆիլի սև ոտիկի հարուցիչը Pectobacterium phytophthora Appel և այլ հողային բակտերիաներն են։ Վնասված բույսերի տերևները դեղնում են, ոլորվում և թառամում։ Ցողունի հիմքը սևանում և փտում Է, հեշտությամբ անջատվում արմատավզիկից։ Հիվանդությունը փոխանցվում է տնկանյութի, հազվադեպ՝ հողում եղած բուսական մնացորդների միջոցով։ Բակտերիան հողից արմատների վրա եղած վնասվածքների միջոցով թափանցում է պալարների մեջ։ Գերխոնավ և ծանր կավահողերում բույսերն ավելի հաճախ են հիվանդանում, քան չոր ավազահողերում։ 

## Պայքարի միջոցառումներ
Հիվանդ բույսերի հեռացում, ջերմոցների հողի վարակազերծում, սերմերի ախտահանում, ցանքի նորմաների պահպանում, չափավոր ոռոգում, ջերմոցների պարբերաբար օդափոխում, ցանքաշրջանառության կիրառում:

## Տես նաև
* Բույսերի հիվանդություններ
* Բույսերի պաշտպանություն 

Կատեգորիա:Բույսերի հիվանդություններ
Ալիս (երգիչ)

**Ալիս Քալաչի** (, ), ավելի հայտնի է որպես **Alis**, ալբանացի երգիչ և երգահան։ Հաղթել է X Factor-ի ալբանական տարբերակի հինգերորդ եթերաշրջանում, ներկայացնելու է Ալբանիան Եվրատեսիլ 2026 երգի մրցույթում՝ «Nân» երգով։

## Կենսագրություն
2024 թվականի ապրիլին հաղթել է X Factor Albania հեռուստաշոուի հինգերորդ եթերաշրջանում, որտեղ նրա ղեկավարը եղել է երգչուհի Արիլենա Արան: Նույն թվականի նոյեմբերին հայտարարվել է, որ Քալաչին «Mjegull» երգով մասնակցելու է Festivali i Këngës երաժշտական փառատոնի 63-րդ թողարկմանը: Փառատոնի եզրափակչում, որը տեղի է ունեցել 2024 թվականի դեկտեմբերի 22-ին, երգիչը զբաղեցրել է երրորդ հորիզոնականը:

2025 թվականի հոկտեմբերին երգիչը կրկին ընդգրկվել է Festivali i Këngës մասնակիցների ցանկում՝ «Nân» երգով: 2025 թվականի դեկտեմբերի 20-ին դարձել է փառատոնի հաղթող՝ ստանալով Ալբանիան ներկայացնելու իրավունքը Եվրատեսիլ 2026 երգի մրցույթում:

## Ակավառակագրություն
### Սինգլներ
}»
|}

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալբանացի երգիչներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթի մասնակիցներ
Nân (երգ)

**Nân** (), ալբանացի երգիչ և երգահան Ալիսի երգը։ Երգը գրել է Ալիսը՝ Դեսարա Գջինիի հետ համահեղինակությամբ, իսկ պրոդյուսերական աշխատանքներն իրականացրել է Էրջետ Բարբուլուշին։ Երգով երգիչը ներկայացնելու է Ալբանիան «Եվրատեսիլ» երգի մրցույթում 2026 թվականին։

## Նախապատմություն և ստեղծում
Երգի բառերի հեղինակը Դեսարա Գջինին է, երաժշտությունը հեղինակել է Ալիս Քալաչին, իսկ գործիքավորումն իրականացրել է Էրջետ Բարբուլուշին։ Ալիսը նշել է, որ երգը ծնվել է երազից, որում հեռավոր ձայնն ասել է. «Ցտեսություն, մայրիկ»։ Երգը նկարագրել է որպես «բալլադ սպասող մայրերի, հեռացող երեխաների և ժամանակից ու հեռավորությունից այն կողմ գտնվող հավերժական սիրո համար»։

## Festivali i Këngës
2025 թվականի հոկտեմբերի 21-ին «Nân»-ը հայտարարվել է որպես «Festivali i Këngës 64»-ի համար ընտրված 28 երգերից մեկը։ Երգը հանրությանը հասանելի է դարձել դեկտեմբերի 1-ին։ Դեկտեմբերի 17-ին առաջին կիսաեզրափակչում Ալիսը որակավորվել է դեկտեմբերի 20-ին կայանալիք եզրափակիչ փուլ, որտեղ զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը ը թե՛ ժյուրիի քվեարկությամբ, թե՛ հեռուստաքվեարկությամբ։ Հաղթելով մրցույթը Ալիսը իրավունք է ստացել ներկայացնելու Ալբանիան Վիեննայում կայանալիք Եվրատեսիլ 2026 երգի մրցույթում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2025 սինգլներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթի երգեր
Թամարա Ժիվկովիչ

**Թամարա Ժիվկովիչ** (), չեռնոգորացի երգչուհի և ֆլեյտահար: Ներկայացնելու է Չեռնոգորիան Եվրատեսիլ 2026 երգի մրցույթում՝ «Nova zora» երգով:

Դարձել է սերբական «Zvezde Granda» երգի մրցութային շոուի տասնհինգերորդ թողարկման ֆինալիստ։

## Կարիերա
Թամարա Ժիվկովիչը սկսել է իր երաժշտական կարիերան վաղ տարիքում։ Իր առաջին մենահամերգը տվել է 14 տարեկանում։ Ավելի լայն ճանաչում է ձեռք բերել «*Montesong*» մրցույթի երկու անգամ՝ Չեռնոգորիայի ազգային եզրափակիչ փուլին մասնակցելուց հետո։

2024 թվականին Ժիվկովիչը մասնակցել է *«Montesong 2024»-ին՝* Չեռնոգորիայի ազգային ընտրությանը՝ «Եվրատեսիլ 2025» երգի մրցույթում, «Poguban let» երգով։ Զբաղեցրել է 9-րդ հորիզոնակնաը՝ 6 միավորով։

2025 թվականին Ժիվկովիչը մասնակցել է *«Montesong 2025»-*ին «Nova zora» երգով։ Եզրափակիչում՝ հաղթել է ժյուրիի քվեարկությունը իսկ հանրության քվեարկության արդյունքում զբաղեցրել է երկրորդ հորիզոնականը՝ համապատասխանաբար 12 և 10 միավորով, այդպիսով ստանալով Չեռնոգորիան ներկայացնելու իրավունքը Եվրատեսիլ 2026 երգի մրցույթում։

## Անձնական կյանք
Թամարան ծնվել և մեծացել է Չեռնոգորիայի Կոտոր քաղաքում։

2025 թվականի դրությամբ Բելգրադի արվեստների համալսարանի բակալավրիատի երրորդ կուրսի ուսանողուհի է։

Ներկայումս բնակվում և Կոտորում և Սերբիայի մայրաքաղաք Բելգրադում։

Ժիվկովիչը իր ոգեշնչման աղբյուրներն է անվանել Չարլի ԷքսՍիԷքսին, Լեդի Գագային, Ռոսալիային և Թեյթ ՄաքՌեյին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Եվրոպացի երգիչներ
Ավետարանական ադվենտիստներ

**Ավետարանական ադվենտիստներ** (), ադվենտիստների խումբ, որոնք առաջացել են Ադվենտիստական (Միլլերական) շարժման արդյունքում 1844 թվականի Մեծ հիասթափությունից հետո։ Համախմբվեցին «*Advent Herald*» թերթի շուրջ (1855 թ-ից) և կազմակերպեցին 1858 թվականին։

## Պատմություն
Միլլերական (նույն Ադվենտիստական) շարժումը՝ սկսված ԱՄՆ-ում 1830-ականներից, որը համաձայն Մկրտական եկեղեցու քարոզիչ Ուիլյամ Միլլերի մարգարեությունների մեկնաբանության սպասում էր Քրիստոսի երկրորդ գալուստը 1843, ապա՝ 1844 թվականներին, հոկտեմբերի 22-ին վերջնական «Մեծ հիասթափություն» ապրեց։ Դրանից հետո 1845 թվականի ապրիլի սկզբին Օլբանի քաղաքում ժողով կազմակերպվեց՝ հետագա ընթացքը հասկանալու և համակարգելու նպատակով։ Շարժման անկումից հետո առաջացան մի քանի հիմնական խմբեր՝ ավետարանական ադվենտիստներ (1858), ադվենտիստ քրիստոնյաներ (1860), Կյանքի և գալստյան միություն (1863),  յոթերորդ օրվա ադվենտիստներ (1863)։

Ի սկզբանե (հատկապես 1847 թվականից հետո) առանձնացան շաբաթապահ ադվենտիստները, որոնք հետագայում՝ 1860 թ-ին կոչվեցին յոթերորդ օրվա ադվենտիստներ։ Նրանք համախմբվեցին 1850-ականներից Ջեյմս Սփրինգեր Ուայթի կողմից հրատարակվող «*The Advent review and Shabbat Herald*» (Review and Herald) թերթ շնորհիվ։

Կիրակնապահ ադվենտիստները հոգու անմահության և պայմանական անմահության մասին վիճաբանություններից հետո վերջնականապես բաժանվեցին երկու խմբի՝ Ադվենտ քրիստոնեական եկեղեցի (ընդունում էր պայմանական անմահությունը) և ավետարանական ադվենտիստներ։

Սկզբում ավետարանական ադվենտիստների եկեղեցիները գործում էին ժողովական համակարգով՝ բապտիստների և քրիստոնեական միության նման։ Հետագայում՝ 1858 թվականին նրանք միավորվեցին Ամերիկյան ավետարանական ադվենտիստների ասոցիացիայի մեջ։

1869 թվականին Ավետարանական ադվենտիստները ընդունեցին դավանաբանական պաշտոնական հայտարարություն, որով համակարգված ձևով սահմանեցին իրենց դոկտրինալ հենքը։ Քրիստոսի երկրորդ գալստյան պրեմիլենարիստական ըմբռնման վերաբերյալ հստակ ձևակերպումներից բացի, փաստաթուղթը հատուկ ընդգծում էր այն դավանաբանական դրույթները, որոնցով, նրանց համոզմամբ, իրենք առանձնանում էին այլ՝ ոչ ավետարանական ադվենտիստական խմբերից։ Ավետարանական ինքնության առանցքային նշաններ էին համարվում հոգու անմահության ուսմունքը, ամբարիշտների հավիտենական պատժի հավատամքը և Երրորդության դավանությունը։

## Անկում
Քսաներորդ դարի սկզբին ավետարանական ադվենտիզմը, որպես հարանվանություն, գործնականում անհետացել էր, քանի որ տեղական ժողովները միաձուլվեցին այլ քրիստոնեական խմբերի հետ: 
1920 թվականին հարանվանությունը գործնականում մահացել էր։ «*The Advent Herald*»-ը հրատարակվել է Բոստոնում մինչև 1873 թվականը: 1874 թվականին այն փոխեց իր անունը «*The Messiah’s Herald*» և շարունակվեց մինչև 1891 թվականը:

## Տես նաև
*Ադվենտիզմ
*Ադվենտիստներ
*Ադվենտ քրիստոնեական եկեղեցի
*Յոթերորդ օրվա ադվենտիստների եկեղեցի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Православная энциклопедия 
*СЕКТА "АДВЕНТИСТОВ" 
*CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Adventist 
Կատեգորիա:Բողոքականություն
Շվեյցարիայում Հայաստանի դեսպանություն

**Շվեյցարիայում Հայաստանի դեսպանություն**, Հայաստանի Դիվանագիտական ներկայացուցչությունն է Շվեյցարիայում։ Ներկայացուցչությունն միաժամանակ նշանակվել է որպես **Հայաստանի մշտական ներկայացուցչություն Ժնևի Միավորված Ազգերի Կազմակերպության գրասենյակում**։

## Պատմություն
Շվեյցարիան ճանաչել է Հայաստանը որպես անկախ պետություն 1991 թվականի դեկտեմբերի 23-ին։ Երկու երկրները դիվանագիտական հարաբերություններ են պահպանել այդ ժամանակվանից ի վեր։ 2011 թվականին հիմնադրված դեսպանատունը ստեղծվել է հայ-շվեյցարական հարաբերությունների ընդլայնմանն ու զարգացմանը նպաստելու համար։ Առաքելությունը հաճախ կազմակերպում է տարբեր մշակութային, կրթական և գործարար միջոցառումներ Ժնևի հայ համայնքի համար։ 

2022 թվականի մայիսի 7-ին դեսպանությունը մասնակցել է Ժնևում «Armenia Square»-ի բացման արարողությանը։ 2022 թվականի մայիսի 10-ին դեսպանությունը, Շվեյցարիա-Հայաստան խորհրդարանական բարեկամության խմբի հետ համատեղ, Բեռնում կազմակերպել է ընդունելություն՝ նվիրված Հայաստանի և Շվեյցարիայի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման 30-ամյակին։

## ՄԱԿ-ում մշտական ներկայացուցչություն
Հայաստանը Միավորված Ազգերի Կազմակերպությանն անդամակցել է 1992 թվականի մարտի 2-ին՝ Խորհրդային Միությունից անկախանալուց հետո։ Ժնևի առաքելությունը Միավորված Ազգերի Կազմակերպությունում Հայաստանի երեք մշտական ներկայացուցչություններից մեկն է, իսկ մյուս երկուսը՝ Նյու Յորքում և Վիեննայում։

## Ներկայացուցիչներ
Շվեյցարիայում Հայաստանի դեսպաններ՝
* Հասմիկ Տոլմաջյան (2024-մինչ օրս)
* Անդրանիկ Հովհաննիսյան (2019–2024 թվականներ)
* Շառլ Ազնավուր (2009-2018 թվականներ)
* Զոհրաբ Մնացականյան (2002–2008 թվականներ)

## Տես նաև
* Հայաստանի արտաքին քաղաքականություն
* Հայաստանի դիվանագիտական ներկայացուցչությունների ցանկ
* Միավորված ազգերի կազմակերպության հայաստանյան գրասենյակ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ժնևի ՄԱԿ-ի գրասենյակում Հայաստանի մշտական ներկայացուցչության կայքէջ
* Շվեյցարիայում Հայաստանի դեսպանատան կայքէջ

Կատեգորիա:Հայաստանի դիվանագիտական ներկայացուցչություններ
Ջեյմ Կարդրիչ

**Ջեյմ Քսենոս Կարդրիչ** (անգլ.՝ Jaime Xenos Cardriche, մարտի 20, 1968, Սավաննա, Ջորջիա, ԱՄՆ  հուլիսի 28, 2000, Տորրանս, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասան, առավել հայտնի է  *Մալքոլմ և Էդի* հեռուստասերիալում Թիմի դերակատարմամբ։

## Վաղ կյանք
Կարդրիչը մեծացել է Սերիտոսում և Կալիֆոռնիա, և սովորել է Օկլահոմայի պետական համալսարանում, որտեղ խաղացել է և՛ ֆուտբոլ, և՛ բասկետբոլ։

## Մահ
Կարդրիչը մահացել է 2000 թվականի հուլիսի 28-ին՝ լեղապարկի վիրահատության ժամանակ առաջացած բարդություններից։

## Ֆիլմագրություն
### Ֆիլմ

### Հեռուստատեսություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1968 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:2000 մահեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Cafe Central

**Café Central** ավանդական վիեննական սրճարան է, որը գտնվում է Վիեննայի Իններե Շտադտի առաջին թաղամասի Հերենգասե 14 հասցեում, Ավստրիա: Սրճարանը զբաղեցնում է նախկին Բանկի և ֆոնդային շուկայի շենքի առաջին հարկը, որն այսօր կոչվում է «Պալեյս Ֆերստել»՝ ի պատիվ ճարտարապետ Հենրիխ ֆոն Ֆերստելի:

## Պատմություն
Սրճարանը բացվել է 1876 թվականին, և 19-րդ դարի վերջին այն դարձել է վիեննական մտավորականության հիմնական հանդիպման վայր։ Հիմնական մշտական ​​այցելուների թվում էին. Պետեր Ալտենբերգը, Թեոդոր Հերցլը, Ալֆրեդ Ադլերը, Էգոն Ֆրիդելը, Հյուգո ֆոն Հոֆմանսթալը, Անտոն Կուն, Ադոլֆ Լոոսը, Լեո Պերուցը, Ռոբերտ Մուզիլը, Ստեֆան Ցվայգը, Ալֆրեդ Պոլգարը, Ադոլֆ Հիտլերը և Լև Տրոցկին։ Միայն 1913 թվականի հունվարին հաստատության հովանավորներն էին Իոսիպ Տիտոն, Զիգմունդ Ֆրոյդը և Ստալինը։ Տարոկ ընտանիքի տարոտ խաղերը պարբերաբար խաղացվել են այստեղ, և Տապ Տարոկը հատկապես հայտնի էր պատերազմների միջև ընկած ժամանակահատվածում:

Սրճարանը հաճախ անվանում էին «Շախմատի դպրոց» (Die Schachhochschule)՝ շատ շախմատիստների առկայության պատճառով, ովքեր օգտագործում էին առաջին հարկը իրենց խաղերի համար

Վիեննայի տրամաբանական պոզիտիվիստների շրջանակի անդամները Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ և հետո բազմաթիվ հանդիպումներ են անցկացրել սրճարանում before and after World War I.

Հայտնի պատմություն է, որ երբ Վիկտոր Ադլերը առարկեց Ավստրո-Հունգարիայի արտաքին գործերի նախարար կոմս Բերխտոլդին, որ պատերազմը կհրահրի հեղափոխություն Ռուսաստանում, նույնիսկ եթե ոչ Հաբսբուրգյան միապետությունում, նա պատասխանեց. «Եվ ո՞վ կգլխավորի այս հեղափոխությունը։ Գուցե պարոն Բրոնշտեյնը (Լև Տրոցկին) նստած է այնտեղ՝ «Սրճարան Սենտրալում»:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին սրճարանը փակվել է։ 1975 թվականին «Պալե Ֆերստելը» վերանորոգվեց, իսկ «Սենտրալը» նոր բացվեց, թեև շենքի այլ մասում։ 1986 թվականին այն կրկին լիովին վերանորոգվեց։

Այսօր այն և՛ զբոսաշրջային վայր է, և՛ հայտնի սրճարան, որը նշանավորվում է գրականության պատմության մեջ իր տեղով։

## Ծանոթագրություններ
Հայերը Սոֆիայում

[մինի|[Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Սոֆիա)|Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի]]
**Հայերը Սոֆիայում** սկսել են հաստատվել 17-րդ դարից: Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիայի հայերը հիմնականում զբաղված են արդյունաբերության, առևտրի, սպասարկման ոլորտներում: Այստեղ է ապրում և աշխատում բուլղարահայ մտավորականության հիմնական մասը՝ բժիշկներ, ճարտարագետներ, գիտության ու մշակույթի գործիչներ:

Սոֆիայում են գործել ռեժիսոր, բեմադրիչ և դերասան Գրիգոր Ազարյանը, կրկեսի արտիստ և աճպարար Աստորը, դերասան և ռեժիսորի օգնական Գրիգոր Ղուկասյանը, դերասան Սարգիս Մուհիբյանը, դերասան և ռեժիսոր Օննիկ Քեչյանը։ Ներկայումս Սոֆիայում են ապրում կոմպոզիտոր, բանաստեղծ, ջութակահար և երգիչ, Սոֆիայի պատվավոր քաղաքացի Հայկաշոտ Աղասյանը, բեմանկարիչ Արտաշ Թավուքչյանը, ռեժիսոր և պրոդյուսեր Մկրտիչ Հալվաջյանը և ուրիշներ։

## Պատմություն
1673 թվականին հայ վաճառական Ապրո Չելեբին սեփական միջոցներով կառուցել է եկեղեցի, որին կից հետագայում սկսել է գործել դպրոց: Համայնքը համալրել են Արևելյան Հայաստանից և Ղրիմից գաղթած ընտանիքները:

19-րդ դարի վերջին քառորդին հայերի թիվը կազմել է 100, իսկ 20-րդ դարի սկգբին՝ շուրջ 300: 1920-ական թվականներին համայնքը ստվաքացել է Մեծ եղեռնից փրկված արևմտահայերի հաշվին: 1930-ական թվականների սկզբին քաղաքում ապրել է շուրջ 4000 հայ: Տնտեսական ճգնաժամը ստիպել է շատ հայերի արտագաղթել երկրից: Մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Սոֆիայում գործել են հայ քաղաքական կուսակցությունների տեղական կազմակերպություններ, մի շարք հասարակական, մշակութային, երիտասարդական միություններ:

## Հասարակական-քաղաքական կյանք
Սոֆիայում են գտնվել նաև բուլղարահայ գաղութի ազգային ղեկավար մարմինները՝ Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու Բուլղարիայի թեմի առաջնորդարանը, դատաստանական ատյանը և այլն: 1936 թվականին համայնքի միջոցնելտվ կառուցվել է Հայոց ազգային տան շենքը:

Գործել են մի շարք հայկական դպրոցներ. Արամյան դպրոցը (հիմնվելէ 19-րդ դարի վերջին, սկզբում՝ թերի միջնակարգ, ապա՝ միջնակարգ), Մեսրոպյան ճեմարանը (1924-1937), մի քանի մասնավոր դպրոցներ: Հայտնի են ՀԲԸՄ Սոֆիայի կամերային նվագախումբը և Երևան երգչախումբը։

## Մշակույթ
Կոմունիստական վարչակարգի փլուզումից հետո համայնքում քայլեր են ձեռնարկվել «Երևան» մշակութային միության գործունեությունը նոր պայմաններին համապատասխանեցնելու, հայ ավանդական կուսակցությունների գործունեությունը վերականգնելու, Հայ եկեղեցու դերը բարձրացնելու համար: Այս ուղղությամբ զգալի աշխատանք է կատարել պրոֆեսոր Սարգիս Սարգիսյանը, որը 1989 թվականին ընտրվել է «Երևան» մշակութային միության վարչության նախագահ:

1915 թվականից ի վեր լույս է տեսել ավելի քան 30 անուն պարբերական: Շարունակում է լույս տեսնել «Երևան» թերթը, տարբեր ժամանակներում լույս են տեսել Խռովք և Պալքանյան մամուլ ամսագրերը, Հայաստան և Տարոնի Արծիվ թերթերը, Ձիթենի հանդեսը։ 

Կատեգորիա:Հայերը Սոֆիայում
Դավիթ Ղազարյան փողոց (Վեդի)

**Դավիթ Ղազարյան փողոց**, փողոց Հայաստանի Արարատի մարզի Վեդի քաղաքում։ Անվանակոչվել է 2025 թվականի դեկտեմբերի 20-ին, Վեդի համայնքի ավագանու որոշմամբ, ի պատիվ՝ 44-օրյա պատերազմի մասնակից, Արցախի Հանրապետության «Ոսկե արծիվ» շքանշանով պարգևատրված և «Արցախի հերոս» կոչմանն արժանացած Դավիթ Ղազարյանի։

## Տյալներ
Փողոցը նախկինում կոչվել է Ստեփան Շահումյանի անունով։ Վեդի համայնքի ավագանու որոշմամբ, 2025 թվականի դեկտեմբերի 20-ին փողոցն անվանակոչվել է 44-օրյա պատերազմի մասնակից, Արցախի Հանրապետության «Ոսկե արծիվ» շքանշանով պարգևատրված և «Արցախի հերոս» կոչմանն արժանացած Դավիթ Ղազարյանի պատվին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վեդիի փողոցներ
Դակուազ

**Դակուազ** () ֆրանսիական տորթ, որը բաղկացած է նշով կամ ընկույզով համեմված բիսկվիթի շերտերից և հարած սերուցքից կամ կարագի կրեմից։ Հիմքը պատրաստվում է ալյուրից, նշի (կամ այլ ընկույզի) ալյուրից, շաքարի փոշուց և ձվի սպիտակուցից։ Պատրաստի խմորը ունի մերինգի և մակարոնի միջև ընկած կոնսիստենցիա։ Այն սովորաբար մատուցվում է սառեցված վիճակում և վրան մրգեր են դրվում։

Կարելի է նշի կամ գետնանուշի փոխարեն քաղցրավենիքը պատրաստել կոկոսով, պիստակով կամ կեշյուով: Արտաքին գեղեցկության համար ցանկալի է ընկույզը՝ այն նախապես տապակելով։ Պատրաստվում է միջին ջերմաստիճանով՝ ընկույզային բույրը պահպանելու համար։

## Ծագում
մինի|ձախից|Դակուազի համար մերինգի հիմք պատրաստում
«Դակուազ» տերմինը կարող է նաև վերաբերել ընկույզի մերինգին։ Մուսը և այլ տորթեր հաճախ պատրաստվում են այս հիմքով։ Իրականում, հայտնի կիևյան տորթը նույնպես պատրաստվում է այս հիմքով։

Տորթը իր անունը ստացել է «դակուազ» բառի իգական ձևից, որը վերաբերում է Ֆրանսիայի հարավ-արևմուտքում գտնվող Դաքս քաղաքին, որտեղ հորինվել է տորթը։

## Տարատեսակներ
Դակուազի յուրահատուկ տեսակ է մարժոլեն () տորթը, որը ստեղծել է ֆրանսիացի խոհարար Ֆերնան Պոյնտը, որը երկար և ուղղանկյուն է և համատեղում է նուշի և գետնանուշի մերինգայի շերտերը շոկոլադե կարագի կրեմի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Joël Robuchon, Larousse gastronomique, avec le concours du Comité gastronomique, Larousse, 2000.

## Աղբյուրներ
* 
* 

Կատեգորիա:Տորթեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական խմորեղեն
Ջոն Լաֆբորո

**Ջոն Նորտոն Լաֆբորո** () Յոթերորդ օրվա ադվենտիստ վաղ շրջանի եկեղեցական ծառայող։

## Կենսագրություն

Լաֆբորոն ծնվել է Վիկտորում, Նյու Յորք, տասնյոթ տարեկան հասակում և սկսել է քարոզել Քրիստոսի Երկրորդ Գալստյան մասին՝ վարձակալելով եկեղեցի՝ իր դասախոսությունները կարդալու համար։ Նա ներգրավված է եղել Յոթերորդ օրվա Ադվենտիստական շարժման մեջ դրա վաղ շրջանից, քանի որ 1852 թվականին քարոզելու կոչ է արել Էլեն Ուայթը։

Նա աշխատել է Նոր Անգլիայի, Միչիգանի, Օհայոյի, Մեծ Բրիտանիայի և Կալիֆոռնիայի Ադվենտիստների համար։ 1878 թվականին Էլեն Ուայթը նրան ասել է, որ եկեղեցու համար իր աշխատանքը «պետք է լինի իր ողջ արժեքը պատմելու համար, և որ նա պետք է քարոզի այդ լուրը»։  Նա 1902 թվականին հրատարակեց Յոթերորդ օրվա ադվենտիզմի ուղերձի և պատմության մասին մի պատմություն՝ վերնագրված «Երրորդ հրեշտակի ուղերձի վերելքն ու առաջընթացը» (), սակայն գիրքը կորավ, երբ 1903 թվականին Բաթլ Քրիկում, Միչիգան նահանգում, հրդեհվեց «Review and Herald» հրատարակչությունը։ Այնուհետև նա 1905 թվականին հրատարակեց մեկ այլ գիրք՝ «Մեծ Երկրորդ Գալստական շարժումը»։ Այնտեղ Լաֆբորոն նկարագրում է եկեղեցու պատմության մեջ իր անմիջական փորձը, Էլեն Ուայթի տեսիլքներն ու մարգարեությունները, եկեղեցու վաղ բաժանումները, տարբեր փիլիսոփայական և կրոնական հարցեր, ինչպես նաև որոշ ինքնակենսագրական նյութեր։

Ֆ. Գիլբերտը (1867-1946) իր «*Տիկին Էլեն Գ. Ուայթի աստվածային մարգարեությունների իրականացումը*» գրքում քննարկում է Լաֆբորոյի փորձառությունները Էլեն Ուայթի տեսիլքների հետ կապված, մասնավորապես՝ նրա կանխատեսումները ստրկության և Ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմի սկսվելու վերաբերյալ։

## Տես նաև
*Յոթերորդ օրվա ադվենտիստների եկեղեցի

## Ծանոթագրություններ
Ավագ Սուրբ Նշան եկեղեցի (Գետաշեն)

**Ավագ Սուրբ Նշան եկեղեցի** (Նահատակ եկեղեցի կամ Կարմիր Նահատակ), 1677 թվականին կառուցված հայ առաքելական եկեղեցի Հյուսիսային Արցախի Գետաշեն գյուղում։ Այն գյուղամիջում առկա երեք եկեղեցիներից ամենահինն է։ 

## Պատմություն և մասունքներ
Եկեղեցին կառուցվել է 1677 թվականին։ Շուրջը եղել է ընդարձակ գերեզմանոց, որտեղ, սակայն պահպանվել էին մի քանի տապանաքարեր։

Եկեղեցին հայտնի է եղել իր սրբություններով և դրանց վերագրվող հրաշագործություններով, ինչի պատճառով այն հռչակված է եղել որպես հայտնի ուխտատեղի։ Ի սկզբանե մասունքները պահվել են Գետաշենի բնակիչների տներում։ 1869 թվականին հոգևոր իշխանությունները առկա մասունքները մեկտեղել են Ավագ Սուրբ Նշանում և դրանց թվում են եղել Ավագ Սուրբ Նշան խաչը, Կարմիր կամ Սուլթանի ավետարանը, Սուրբ Եղիշե առաքյալի աջը, ավետարան, որը հայտնի է կենսաբեր անվամբ և Երից Մանկանց սրբերի մասունքները։ Եղիշե առաքյալի արծաթյա աջի վրա փորագրված է եղել՝ «Այս է աջ սրբոյն Եղիշե առաքյալի»։

1890 թվականին հայ ազգագրագետ Մակար Բարխուդարյանը եկեղեցում տեսել և գրի է առել հետևյալ մասունքները՝ 1661 թվականի ավետարան, 1223 թվականի մագաղաթյա ավետարան, 1356 և 1673 թվականների թղթե ավետարաններ, արծաթյա խաչի մեջ զետեղված Մասն կենաց փայտի, արծաթյա ոսկեզօծ խաչի մեջ մասն Սբ. առաքյալի բազկի և մասն մի անհայտ սրբի։

Մասունքները մինչև 1920-ական թվականները պահպանվել են եկեղեցում։ Գյուղի կոլտնտեսության ղեկավարներն այն 1927-28 թվականներին ռադիոընդունիչի և այլ սարքերի դիմաց հանձնել են Բաքվին, որոնք հավանաբար պահվել են Բաքվի հայկական եկեղեցում։

## Արձանագրություններ
Եկեղեցու բոլոր արձանագրությունները եղել են հայերեն։ Բարավորի վրա 11 տողով պահպանված է եղել եկեղեցու 1677 թվականի շինարարական արձանագրությունը, որն առաջին անգամ հրատարակել է Քաջիկյանը Արձագանք թերթի 1886 թվականի N19 համարում, ապա Մակար Բարխուդարյանը 1895 թվականին գրված «Արցախ», Բագու աշխատության 259-րդ էջում։ 1989 թվականին հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանը այցելության ժամանակ մաքրում է վիմագիրը ծածկած սվաղի շերտը, որի արդյունքում այն առավել ամբողջական է վերծանում։

2 տողով արձանագրություն է եղել եկեղեցու հյուսիսային պատի մեջ գտնվող մկրտարանի խորշի ճակատին, որը թվագրվում է 17-րդ դարով։

## Ճարտարապետություն
Ավագ սուրբ Նշանը փոքր չափերով միանավ կառույց է՝ թաղածածկ երկթեք տանիքով։ Կառուցվել է կրաշաղախով ու անմշակ քարով։ Արտաքինից եկեղեցու չափերն են 7,95 մ և 5,50 մ: Սրբատաշ է միայն մուտքի անկյունաքարերը, որը բացվում է արևմտյան ճակատից։ Մինչև հայերի տեղահանությունը այն ունեցել է մի շարք արձանագրություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:1677 հիմնադրումներ
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ վանք (Գաղ)

**Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ վանք**, հայ առաքելական վանք Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Երնջակ գավառում, ներկայիս Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Ջուղայի շրջանի Գաղ գյուղում։ Այն եղել է Գաղի հոգևոր կենտրոնը։ Վանքը գտնվել է գյուղի կենտրոնական թաղամասի կենտրոնում, ապառաժ լեռնալանջի վրա։

## Պատմություն
Վանքը հավանաբար կառուցվել է 12-13-րդ դարերում։ Գրավոր աղբյուրներում և արձանագրություններում բացակայում են վանքի կառուցման, ձևի և վերանորոգումների մասին ստույգ տեղեկություններ։ Վանքն ավերվել է Նադիր շահի, Աբբաս I Սեֆիի արշավանքների ժամանակ և հետագայում վերակառուցվել է։ Հայտնի է, որ այս վանքը Գողթն և Երնջակ գավառների այլ վանքերի հետ վերանորոգվել է Մովսես Գ Տաթևացի և Փիլիպոս Ա Աղբակեցի կաթողիկոսների օրոք։ Վանքը տուժել է նաև Արարատի 1840 թվականի երկրաշարժից։

## Ճարտարապետություն
Սուրբ Գրիգորն իր հորինվածքով քառամույթ, գմբեթավոր բազիլիկա է։ Ծածկը խաչաձև է, որը նստած է չորս մույթերի և արտաքին պատերի վրա։ Կառուցված է սրբատաշ, բաց-կապտավուն բազալտից, բաց-դեղին ֆելզիտից։

Վանքի միակ մուտքը արևմտյան կողմից է։ Բարավորից վերև երկու կողմում ագուցված են հիշատակի խաչքարեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության վանքեր և եկեղեցիներ
Հյակկի Յագյո

[մինի|«Հյակկի Յագյո», հեղինակ՝ [Կավանաբե Քյոսաի]]
***Հյակկի Յագյո*** (, «Հարյուր դևերի գիշերային շքերթ»), իրադարձություն ճապոնական ֆոլկլորում: Երբեմն ուղեկցվելով կարգուկանոնով երթով, երբեմն՝ անկարգությամբ, հյակկի յագյոն հազարավոր գերբնական արարածների՝ *[[Օնիներ (դևեր)|օնիների]]* և *[[Յոկայ|յոկայների]]* շքերթ է, որոնք գիշերը երթով անցնում են Ճապոնիայի փողոցներով։ Որպես գերբնական երևույթների վերադարձ իրական աշխարհ, այն նման է անգլերեն հասկացությանը։

## Տարբեր լեգենդներ
Ավելի քան հազար տարվա պատմության ընթացքում, ինչպես նաև ավանդական պատմասացության և արվեստի մեջ որպես լայնորեն տարածված թեմա հանդես գալու արդյունքում, հյակկի յագյոյի շուրջ ձևավորվել է բավականին հարուստ ժողովրդական բանահյուսություն։

Լեգենդներից մեկի համաձայն՝ «ամեն տարի Նուրարիհյոն յոկայը ամառային գիշերներին առաջնորդում է բոլոր յոկայներին Ճապոնիայի փողոցներով»։ Յուրաքանչյուր անձ, ով կհանդիպի դևերի երթին, յոկայների կողմից կտարվի հոգևոր աշխարհ, եթե պաշտպանված չլինի *օնմյոջի* ձեռագիր պատրաստված արտաքսման թալիսմաններով։ Ասվում է, որ միայն օնմյոջիի տոհմի ղեկավարը բավականաչափ հզոր է, որ կարողանա անվնաս անցնել Նուրարիհյոնի «Հյակկի Յագյո» երթի միջով։

Շուգաիշո (拾芥抄) միջնադարյան ճապոնական հանրագիտարանի մեկ այլ վկայության համաձայն, եթե գիշերային երթը անցնի ձեր տան մոտով, դրանից անվտանգ մնալու միակ միջոցը չինական կենդանակերպի հետ կապված հատուկ գիշերներին տանը մնալն է կամ կախարդական երգ հնչեցնելն է․ *«TA-ME-RU-SA-KE, TE-E-HI, A-SHI-E-HI, WA-RE-SHI-KO-NI-KE-RI* » (カタシハヤ, エカセニクリニ, タメル,サアシエヒ, ワレシコニケリ)։

## Գրականության մեջ
*Հյակկի Յագյոն* հայտնվում է ճապոնացի ֆոլկլորիստների կողմից հավաքված մի քանի հեքիաթներում։

* *Ուջի Շուի Մոնոգատարի* (宇治拾遺物語), որտեղ վանականը հանդիպում է հարյուրավոր յոկայների, որոնք անցնում են Ռյուսենջի տաճարի մոտով։
* *Կոնջակու Մոնոգատարիշու* (今昔物語集), որը պատմում է, որ Ջոգան դարաշրջանում (859–877) նախարար Ֆուջիվարայի ավագ որդին իր սիրեցյալի տուն գնալու ճանապարհին տեսել է 100 դևերի, որոնք քայլում էին գլխավոր փողոցի ուղղությամբ։ 
* *Օկագամի* (大鏡)
* *Գոդանշո* (江談抄)
* *Կոհոն Սետցուվաշու* (古本説話集)
* *Հոբուցուշու* (宝物集)

## Արվեստում
Գիշերային շքերթը ճապոնական կերպարվեստում տարածված թեմա է։ 

Ամենահին և ամենահայտնի օրինակներից մեկը 16-րդ դարի *«Հյակկի Յագյո Զու»*-ն է (百鬼夜行図), որը սխալմամբ վերագրվել է Տոսա Միցունոբուին։ Այն գտնվում է Դաիտոկու-ջիում, Կիոտո: *Հյակկի Յագյո Էմակիում* (百鬼夜行絵巻)՝ դևերի պատկերասրահում, առկա են շքերթի յուրաքանչյուր անդամի մանրամասները դեռ Մուրոմաչի ժամանակաշրջանից։

Այս նշանակալի աշխատանքներն են Տորիյամա Սեկիենի «Գազու Հյակկի Հյագոն» և Ուտագավա Յոշիիկուի ստեղծագործությունները։ Տորիյամայի աշխատությունները *յոկայներին* ներկայացնում է առանձին, հանրագիտարանային գրառումներով, մինչդեռ Ուտագավայի «*Կոկկեյ Վանիշշի-կի»-ն* («Ճապոնական պատմության կատակերգական գրառումը», 滑稽倭日史記) ներառում է 100 սատանաների դևերի թեման՝  Չինաստանում ժամանակակից ճապոնական ռազմական գործողությունները նկարագրելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դևերն արվեստում
Կատեգորիա:Ճապոնական գրականություն
Կատեգորիա:Ճապոնական ժողովրդական բանահյուսություն
Սևահող

**Սևահող**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Ղարաղաղ գավառի Մնճվան գավառակում։ 20-րդ դարի սկզբին ուներ 93 հայ բնակիչ։ Զբաղվում Էին հացահատիկի մշակությամբ, այգեգործությամբ, պարտիզպանությամբ, անասնապահությամբ, արհեստներով։ Գյուղում կար եկեղեցի։ Բնակիչները 1918 թվականի թուրքական ներխուժման ժամանակ հեռացել են Իրանի խորքերը, հետագայում ներգաղթել Խորհրդային Հայաստան։

Կատեգորիա:Պարսկահայքի բնակավայրեր
Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի (Օծոփ)

**Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի** (հայտնի նաև որպես **Օծոփի Ժամ**), հայ առաքելական եկեղեցի պատմական Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Ճահուկ գավառում, ներկայիս Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանի Օծոփ գյուղի հարավ-արևելյան թաղամասում։

## Պատմություն
Եկեղեցին կառուցվել է 1195 թվականին, վերանորոգվել 16-17-րդ դարերում։ Եկեղեցու ներկա վիճակի մասին տեղեկություններ չկան։

## Ճարտարապետություն
Հորինվածով այն ուղղանկյուն, միանավ շինություն է՝ կառուցված սրբատաշ քարերով։ Սկզբնապես ունեցել է թաղակապ ծածկ, որի փլվելուց հետո 19-րդ դարում վերականգնվել է հարթ ու փայտածածկ եղանակով։ Սուրբ Ստեփանոսը բաղկացած ավագ խորանից, զույգ ավանդատներից և դահլիճից։ Միակ մուտքն արևմտյան կողմից է, որի առջև եղել է գավիթ։

Եկեղեցու արևմտյան ճակատի աոջև եղել են 14-ից 17-րդ դարերի մոտ 10 տապանաքարեր, իսկ 15-20 մ հյուսիս-արևելք կանգնեցված են եղել 12-13-րդ դարերի չորս գեղաքանդակ խաչքարեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:1195 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Ճահուկ)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Ճահուկ գավառում, ներկայիս Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Ճահուկ (Ջահրի) գյուղում։ Եկեղեցին ավերվել է մինչև 1990-ական թվականները։

## Պատմություն
Ճահուկի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին կառուցվել է 16-17-րդ դարերում։ Վերակառուցվել է 1874 թվականին, իսկ խորհրդային տարիներին այն ավերել են ադրբեջանական իշխանությունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Կատեգորիա:16-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Ջոնաթան Հոքինս

**Ջոնաթան Հոքինս** (, ), անգլիացի շախմատիստ, միջազգային վարպետ (2010), գրոսմայստեր (2014)։ Մեծ Բրիտանիայի 2015 թվականի շախմատի առաջնության միանձնյա հաղթող։ Նա գերազանցել է Դևիդ Հաուելին, որի հետ այդ տիտղոսը կիսել էր 2014 թվականին։

## Կարիերա
Հոքինսի կարիերան անսովոր է ժամանակակից շախմատիստի համար, քանի որ նա մանկության տարիներին համեստ խաղացող է եղել: Նրա արդյունքների և վարկանիշի կտրուկ աճը՝ ակումբային խաղացողից մինչև միջազգային վարպետ, տեղի է ունեցել ուսումը թողնելուց հետո։ Անսովոր էր նաև այն, որ նա Դարհեմի շրջանի բնակիչ էր, որը ավանդաբար շախմատային կենտրոն չէ: Վարկանիշի հանկարծակի աճի ընթացքում 2012 թվականին նա գրել է վերջնախաղերի մասին գիրք՝ «Սիրող շախմատկիստից մինչև միջազգային վարպետ»: Այնտեղ նա նշել է, որ «վերջնախաղի մանրակրկիտ ուսումնասիրությունը ապահովել է իմ խաղում ամենամեծ առաջընթացը»:

Հոքինսը հաղթել է նաև Մեծ Բրիտանիայի արագ շախմատի առաջնությունում 2012 և 2014 թվականներին։ 2013 թվականին, Վիեննայի 18-րդ բաց մրցաշարում նա առաջին տեղն է բաժանել վեց այլ շախմատիստների հետ։ Հոքինսը Անգլիայի ներկայացուցիչներից մեկն էր 2014 թվականի Լոնդոնի մրցաշարի արագ շախմատի մրցումներում։ Վլադիմիր Կրամնիկի դեմ նրա խաղը հիշարժան էր փոխատեղում կատարած արքաների վրա միաժամանակյա հարձակումներով և ցուգցվանգով։

Հոքինսը նվաճել է ՖԻԴԵ-ի հետևյալ տիտղոսները՝ ՖԻԴԵ-ի վարպետ 2008 թվականին, միջազգային վարպետ 2010 թվականին և գրոսմայստեր 2014 թվականին։ Միջազգային վարպետից գրոսմայստեր նրա բարձրացումը հետաձգվել է երկու տարով՝ ոչ անգլիացի խաղացողների դեմ խաղերում արդյունքների բացակայության պատճառով։ Այդ ընթացքում նա դարձել է ամենաբարձր վարկանիշ ունեցող միջազգային վարպետներից մեկը՝ գերազանցելով անգլիացի գրոսմայստերների մեծ մասին, և Մեծ Բրիտանիայի առաջնության առաջին հաղթողը Մայքլ Հաննիգանից հետո, որը 1993 թվականին հաղթանակի պահին գրոսմայստեր չէր։

Ապրել է Լոնդոնում։

Հոքինսը մահացել է Թորբեյում 2025 թվականի դեկտեմբերի 22-ին նեյրոէնդոկրին քաղցկեղից՝ 42 տարեկանում։

## Արդյունքների աղյուսակ

## Վարկանիշի փոփոխություններ

## Գրքեր
* Amateur to IM: Proven Ideas and Training Methods, 2012, ISBN 9781936277407

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Անգլիացի շախմատիստներ
Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ
Իրինա Սավուսկան

**Իրինա Ալեքսանդրովնա Սավուսկան** (, ), էստոնացի խորհրդային թատրոնի դերասանուհի՝ կարաիմական ծագմամբ։ Էստոնական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1968)։

## Կենսագրություն
Իրինա Սավուսկան ծնվել է 1905 թվականի հուլիսի 4-ին Օդեսայում՝ կարաիմական ընտանիքում։ 1912-1920 թվականներին սովորել է Եվպատորիայի աղջիկների գիմնազիայում, 1929-1931 թվականներին դերասանական վարպետություն է սովորել Տ. Շևչենկոյի անվան Խարկովի դրամատիկական թատրոնի ստուդիայում։

1930-1941 թվականներին աշխատել է Ուկրաինական ԽՍՀ թատրոններում (Դոնեցկի երաժշտական-դրամատիկական թատրոն և Կիևի պատանի հանդիսատեսի թատրոն), 1941-1948 թվականներին՝ ՌԽՖՍՀ թատրոններում, 1948-1950 թվականներին՝ Դաուգավպիլսի դրամատիկական թատրոնում։ 1950 թվականին տեղափոխվել է Տալլին։ 1952 թվականին դարձել է Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության անդամ։ 1950-1971 թվականներին եղել է Էստոնական ԽՍՀ պետական ռուսական դրամատիկական թատրոնի դերասանուհի։ Խաղացել է 72 թատերական ներկայացումներում։

Մահացել է 1984 թվականի նոյեմբերի 14-ին, Տալլինում։ Թաղված է Տալլինի Մետսակալմիստու գերեզմանատանը։

## Դերեր թատրոնում
* 1951 - «Սերը կատակ չէ»՝ Պեդրո Կալդերոն դե լա Բարկա - *Ինեսա*
* 1953 - «Եգոր Բուլիչովը և ուրիշներ»՝ Մաքսիմ Գորկի - *Елизавета Достигаева*
* 1956 - «Հաջողությամբ» Վիկտոր Ռոզով - *Անաստասիա Եֆրեմովնա*
* 1957 - «Անխուսափելի հրաշքը»՝ Էդուարդ Վիլդե - *Պաուլա*
* 1959 - «Երրորդ բառը»՝ Ալեխանդրո Կասոնա - *Մաթիլդա*
* 1959 - «Սեր և կյանք»՝ Անտոն Հանսեն Տամսաարեе և Վոլդեմար Պանսո - *Իդա Քարիմ*
* 1961 - «Ժամանակն է սիրել»՝ Բորիս Լասկին
* 1967 - «Վիեննայի փոստային նամականիշ»՝ Արդի Լիիվս - *Էլմա Ռոլ*
* 1967 - «Կապ»՝ Էդուարդ Վիլդե - *Մայա*
* 1967 - «Չորս խաչեր արևի վրա»՝ Անատոլի Դելենդիկ - *Կապարիխա*
* [967 - «Տարօրինակ միսիս Սևիջը»՝  Ջոն Պատրիկ - *տիկին Սևիջ*
* 1968 - «Բարբարոսներ»՝ Մաքսիմ Գորկի - *Բոգաևսկայա*

## Մրցանակներ և կոչումներ
* Էստոնական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1968)
* «Պատվո նշան» շքանշան

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Деятели театра и кино // Караимская народная энциклопедия / сост. М. М. Казас, Р. А. Айваз. - СПб. : ООО Издательский дом „Galina scripsit“, 2006. - Т. 5 : Культура крымских караимов (тюрков). - 448 с. - (Караимская народная энциклопедия : в 6 т. / гл. ред. М. М. Казас ; 1995-2007). - ISBN 5-901495-14-7.

 
Կատեգորիա:Էստոնական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ