ՏՄԿ

thumb|375px|Նկարչի պատկերացում՝ ՏՄԿ-ՄԱՎՐ-ը Վեներայի մոտով անցման ընթացքում

**ՏՄԿ** (, թարգմանաբար՝ «Ծանր միջմոլորակային նավ»}}) ԽՍՀՄ տիեզերական հետազոտության նախագիծ էր՝ որով նախատեսվում էր կատարել մարդատար թռիչքներ դեպի Մարս և Վեներա (ՏՄԿ-ՄԱՎՐ տարբերակ) առանց վայրէջքի:

ՏՄԿ-1 տիեզերանավը նախատեսված էր արձակվելու 1971 թվականին և պետք է կատարեր երեք տարի տևող թռիչք՝ ներառելով Մարսին մոտ անցում, որի ժամանակ կարձակվեին ավտոմատ կայաններ։ Համատեղ այս ծրագրին առաջարկվում էին նախագծի զարգացած տարբերակները՝ ՏՄԿ-Ե, ՄԱՎՐ կամ ԿԿ, դրանք ներառում էին Վեներային մոտ անցում, էլեկտրական շարժիչ, ինչպես նաև մարդու վայրէջք Մարսի վրա։

ՏՄԿ նախագիծը ծրագրավորվել էր որպես պատասխան Միացյալ Նահանգների մարդու Լուսնի վրա վայրէջքների կատարմանը։ Նախագիծը չի իրականացվել, քանի որ պահանջվող Ն1 հրթիռը չհաջողվեց արտադրության դնել։

Ավելի վաղ, 1956 թվականին, ԽՍՀՄ-ում առաջարկվել էր *[[Մարսյան օդաչուավոր համալիր]]* նախագիծը որպես առաքելություն դեպի Մարս։

## ՏՄԿ-1

ՏՄԿ-1-ի առաջին թռիչքը դեպի Մարս նախատեսված էր սկսվելու 1971-ի հունիսի 8-ին։

75 տոննա կշռող ՏՄԿ-1 տիեզերանավը պետք է ունենար երեք տիեզերագնացից բաղկացած անձնակազմ Մարսի մոտ անցման առաքելության համար: 10 և կես ամսվա թռիչքից հետո տիեզերանավը կանցներ Մարսի կողքով, արձակելով հեռակառավարվող վայրէջքային սարքեր, և հետո կուղղորդվեր Երկրի վերադարձի հետագիծ: Երկրի վերադարձը պետք է տեղի ունենար 1974-ի հուլիսի 10-ին: Ընդհանուր առմամբ թռիչքը պետք է շարունակվեր երեք տարի, մեկ ամիս և երկու օր։

Տիեզերանավի կառուցվածքը.
* *Բնակելի* կամ *անձնակազմի հատված*, ծավալը՝ 25 մ³
* *Աշխատանքային* կամ *սարքավորումների հատված*, ներառում էր տիեզերանավից տիեզերք դուրս գալու դուռ և արևային փոթորիկից պաշտպանվելու համար ապաստարան, ընդհանուր ծավալը՝ 25 մ³
* *Բիոլոգիական համակարգերի հատված*, կենսաապահովման համակարգ, ընդհանուր ծավալը՝ 75 մ³
* *Ագրեգատային հատված*, Մարսի ավտոմատ կայանների համար, ուղղու ուղղման շարժիչ, արևային կոնցենտրատոր և արևային պանելներ, ռադիոանետենաններ
* *ՍԱ* (թարգմանաբար՝ «իջեցվող ապարատ») անձնակազմի Երկրի վերադարձի պարկուճ, մոտ 4 մ տրամագծով:

## ՏՄԿ-Ե

Այս տարբերակը առաջարկվել էր 1960-ին և իրենից ներկայացնում էր ամբողջական Մարսի վրա վայրէջքի նախագիծ, տիեզերանավը պետք է հավաքվեր Երկրի ուղեծրում մի քանի Ն1 կրող հրթիռների արձակումներով: Տիեզերանավի վրա տեղակայվելու էին միջուկային էլեկտրական շարժիչներ, և վեց վայրէջքային սարքեր, որոնք պետք է իջեցներին Մարսի մակերևույթին *Մարսյան գնացքը*: Արշավախումբը պետք է աշխատեր մակրևույթին մեկ տարվա ընթացքում։

ՏՄԿ-Ե-ն պետք է իրականացներ երեք տարի տևող թռիչքի դեպի Մարս և ետ, որոնցից մեկ տարին կլիներ թռիչք աշխատող շարժիչով։ Այն կունենար 175 մ երկարություն և կտեղավորեր վեց հոգանոց անձնակազմ։ Վեց վայրէջքային սարքերից երկուսը անձնակազմի համար էին, իսկ չորսը *Մարսյան գնացքի* համար։

## ՄԱՎՐ (ՄԱրս - ՎենեՐա)

ՏՄԿ առաքելության պլանավորման տարբերակներից մեկը, որը ներառում էր նաև Վեներայի մոտով անցում Մարսից վերադարձի ճանապարհին: Այն ստացել էր «ՄԱՎՐ» կոդային անվանումը (*ՄԱրս - ՎենեՐա*):

## ԿԿ – Մարս ուղարկվող մարդատար տիեզերական համալիր

1966-ին ՏՄԿ-ի ուսումնասիրությունների վերջնական տարբերակը հայտնի էր որպես *ԿԿ – Մարս ուղարկվող մարդատար տիեզերական համալիր*: 630-օրյա առաքելության համար նախատեսված էր միջուկային էլեկտրական շարժիչների օգտագործում։ 

Տիեսզերանավը կազմված էր՝
* *ԷԿ – Արշավային տիեզերանավ*: հրամանատարության կենտրոն միջմոլորակային թռիչքի համար
* *ԱԿ – Ուղեծրային համալիր*: բնակելի և աշխատանքային հատվածներ և կենսաապահովման համակարգեր
* *ՍԱ – Վայրէջքի մոդուլ*, *ԱՎ – Արձակման մոդուլ* և *ՌՎ – Արձակման շարժիչային աստիճան*
* *ՊՍ – Մոլորակային կայան*: օգտագործվում էր արշավախմբի կողմից Մարսի մակերեսի վրա կենսաապահովման և գիտական հետազոտությունների համար

Արշավի արձակումը նախատեսված էր 1980 թվականին, անձնակազմը՝ երեք տիեզերագնաց։ Մարսում մնալու տևողությունը կլինի 30 օր։

## Տես նաև
*Մարդու թռիչք դեպի Մարս
*Օդաչուավոր անցում Վեներայի մոտով

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ տիեզերական ծրագիր