Քլեր Ուինիկոտ

**Քլեր Ուինիկոտ**, Բրիտանական կայսրության շքանշանի սպա (Officer of the Order of the British Empire, OBE) (ծնված՝ Քլեր Նիմմո Բրիտտոն, 30 սեպտեմբերի 1906 – 17 ապրիլի 1984), անգլիացի սոցիալական աշխատող, պետական ծառայող, հոգեվերլուծաբան և ուսուցիչ։ Նա առանցքային դեր է խաղացել 1948 թվականի «Երեխաների մասին օրենքի» ընդունման գործում։ Իր ամուսնու՝ Դ. Ու. Ուինիկոտի հետ միասին Քլերը դարձավ 20-րդ դարի Անգլիայի նշանավոր սոցիալական աշխատող և երեխաների իրավունքների պաշտպան, ինչպես նաև բազմաթիվ աշխատությունների հեղինակ։

## Վաղ կյանք
Քլեր Ուինիկոտը ծնվել է Սքարբորո հյուսիսային ծովափնյա քաղաքում՝ Յորքշիրում, ընտանիքում նրան անվանել են «Էլզի», նա չորս երեխաներից ավագն էր։ Նրա հայրը՝ Ջեյմս Նիմմո Բրիտտոնը, շոտլանդացի էր, որը տեղափոխվել էր հարավ, և Բապտիստական եկեղեցու նշանավոր հոգևորական էր։ Նրա հռետորական կարողությունների շնորհիվ զգալիորեն աճում էր այն բազմաթիվ եկեղեցիների այցելուների թիվը, որտեղ նա ծառայություն էր կատարում։ Մայրը՝ Էլզի Քլեր Սլեյթերն էր։ Ջեյմս Բրիտտոնը նաև հիմնել է «Avenue Baptist» եկեղեցին Սաութենդ-օն-Սիում (Southend-on-Sea), որտեղ Բրիտտոնների ընտանիքը ակտիվորեն ներգրավված էր հասարակական կյանքում։ 1949 թվականին Քլերի մայրը ընտրվել է այդ եկեղեցու առաջին կին սարկավագը։ Քլերի հաղորդակցման տաղանդն ու կարիքավորների հանդեպ հոգատար վերաբերմունքը ձևավորվել են նրա ծնողների օրինակով դեռ երիտասարդ տարիքից։ Դեռահաս տարիքում նա ղեկավարում էր իր կիրակնօրյա դպրոցական խումբը և ակտիվորեն մասնակցում էր քրիստոնեական երիտասարդական կազմակերպությանը՝ Girls' Brigade (Կանանց բրիգադ):

1926 թվականի Համընդհանուր գործադուլի և Մեծ ճգնաժամի տարիներին եկեղեցին աջակցում էր Մեծ Բրիտանիայի տղամարդկանց և կանանց: Այն կազմակերպում էր ընթրիքներ այն կանանց համար, որոնք չէին կարողանում սնունդ գնել, և օգնում էր գործազուրկ տղամարդկանց աշխատանք գտնել։ Այս ամենը կազմակերպվում էր Քլերի հոր կողմից։ Ջեյմս Բրիտտոնը թոշակի անցավ 1935 թվականին և մահացավ 1945-ին:

Քլերի մանկության տարիներին ընտանիքը հաճախ էր տեղափոխվում։ 1912 թվականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, նրանք տեղափոխվեցին Քլեփհեմ (Clapham)՝ Հարավային Լոնդոն։ Պատերազմը խոր ազդեցություն ունեցավ Բրիտտոնների ընտանիքի վրա․ համատարած ռացիոնավորումը ծանր հարված հասցրեց նրանց կենսամակարդակին, իսկ Քլերի հորեղբայրը զոհվեց մարտերում Արևմտյան ճակատում՝ Բրիտանական արշավախմբային ուժերի կազմում։ Պատերազմի ավարտից հետո ընտանիքը կրկին տեղափոխվեց Սաութենդ-օն-Սի (Southend-on-Sea), Էսեքս, որտեղ Քլերը 1925 թվականին ավարտեց միջնակարգ դպրոցը։

## Վաղ կարիերա և Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցում (LSE) կրթություն
Քլերը շարունակեց իր ուսումը Բիրմինգհեմի Սելի Օակ քոլեջում (Selly Oak College), բապտիստական կառույցին առնչվող դպրոցում, և 1929–1930 թվականներին ստացել է մանկավարժի որակավորում։ Ավարտելուց հետո նա տեղափոխվեց Նորվիչ, որտեղ 1931–1937 թվականներին աշխատեց Երիտասարդ կանանց քրիստոնեական ասոցիացիայում (Young Women's Christian Association): 1937–1938 թվականներին Քլերը մեկ տարի սովորեց Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցում (LSE) սոցիալական գիտությունների դասընթացի շրջանակում և այնուհետև աշխատեց Մերթիր Տիդֆիլում (Ուելս)՝ Հատուկ շրջանների հանձնաժողովի (Commissioners for Special Areas) կազմում՝ օգնելով գործազուրկ դեռահասներին աշխատանք գտնել։ Մինչդեռ Լինքոլնշիրում շարունակվում էին Մեծ ճգնաժամի տնտեսական դժվարությունները, նա ստեղծեց «Կոշիկների հիմնադրամը» (Boot and Shoe Fund)՝ երեխաների համար կոշիկ ապահովելու նպատակով։

### Երկրորդ համաշխարհային պատերազմն ու տարհանվածները
1940 թվականին, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում, Քլերը վերադարձավ LSE՝ սոցիալական աշխատանքի կարիերայի համար վերապատրաստվելու նպատակով։ Նա գրանցվեց տասներեք ամիս տևողությամբ հոգեկան առողջության դասընթացում, որը Բրիտանիայի առաջատար ծրագիրն էր հոգեբուժական սոցիալական աշխատանքի ոլորտում։ Դասընթացը ներառում էր հոգեվերլուծական տեսություն՝ մանկավարժ և հոգեվերլուծաբան Սյուսան Իսաակսի ղեկավարությամբ, ով եղել է Ջոն Քարլ Ֆլուգելի աշակերտը։ Իսաակսը հրապարակել է ուսումնասիրություններ երեխաների ինտելեկտուալ և սոցիալական զարգացման մասին և խթանել մանկապարտեզների շարժումը։ Քլերը աշխատել է նաև մանկական հոգեբույժ Միլդրեդ Քրիք (Mildred Creak) հետ, ով հայտնի է աուտիզմի ախտորոշման չափանիշների մշակմամբ։ Դասընթացի ընթացքում Քլերը ճանաչվել է տաղանդավոր ուսանող, և դասընկեր Մարջորի Ջոնսի կողմից նկարագրվել է որպես «գիտական առումով հմուտ»։

Երկրորդ աշխարհամարտի պատճառով Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցը նույնպես տուժեց․ ծրագիրը մեկ տարի պետք է դադարեցվեր, քանի որ դպրոցը տեղափոխվեց Քեմբրիջ։ Դասարանները բաժանվեցին և տարածվեցին ամբողջ համալսարանական համայնքում, ինչի պատճառով սոցիալական աշխատանքի ծրագրի ուսանողները միանգամայն մեկուսացան։  Պատերազմը ոչ միայն ազդեց դպրոցի վրա, որտեղ սովորում էր Քլերը, այլև անմիջական ազդեցություն թողեց նրա անձնական կյանքի վրա։ Գերմանական Լյուֆթվաֆեի ռմբակոծության ընթացքում Քլերի մորական տատն ու պապը փախան Սաութենդ-օն-Սիից, երբ իրենց տունը վնասվեց ռումբերի պայթյուններից։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վաղ տարիները նրա համար քաոսային ու վնասակար եղան․ 1941 թվականին նրա մորական տատը մահացավ, իսկ նրա կրտսեր եղբայրը գերևարվել է գերմանական զորքերին՝ Կրետե կռվի ընթացքում։

Ի տարբերություն դասընկերների, Քլերը LSE-ի ավարտից հետո չի ընտրել հոգեկան առողջության կլինիկա կամ հիվանդանոցում աշխատանքի ուղի։ Նա, տեսնելով, թե ինչպես պատերազմը ստիպեց անթիվ անգլիական ընտանիքների տարհանել իրենց տները, հայրերին և եղբայրներին ուղարկել պատերազմ, իսկ մայրերին՝ աշխատուժում մասնակցել Հատոմքի ճակատում, և որ շատ երեխաներ մնացել են ընտանիքներից հեռու, որոշեց, որ իր պատրաստվածությունը կարող է ավելի մեծ ազդեցություն ունենալ Հոգեկան առողջության ազգային ասոցիացիայի (National Association for Mental Health) միջոցով տարհանումներին աջակցելու մեջ։ Այնուհետև նա տեղափոխվեց Միդլենդս՝ տարածաշրջանային առողջապահական վարչությունում պաշտոն զբաղեցնելու նպատակով։ Մի քանի ամիս անց նրան հանձնարարեցին աջակցել Օքսֆորդշիրի տարհանման ծրագրի իրականացմանը։ Սա ներառում էր տարհանման հետևանքով տուժած ավելի քան ութսուն երեխաների խնամքի կազմակերպումը։ Օքսֆորդշիրում նա հանդիպեց Դոնալդ Ուինիկոտին, որը բժշկական վերահսկող էր և յուրաքանչյուր ուրբաթ այցելում էր՝ տեղում տարհանման ծրագրի ընթացքը ստուգելու համար։ Քլերը ներկայացրեց իր գաղափարները տարհանման համակարգում ընդգրկված երեխաների վերաբերյալ, և բժիշկ Ուինիկոտը՝ մանկաբույժը, կիսում էր այդ տեսլականը։

## Աշխատանք Դոնալդ Ուինիկոտի հետ
Դոնալդը և Քլերը համահեղինակեցին «The Problem of Homeless Children» («Անտուն երեխաների խնդիրը») հոդվածը։ Հոդվածում նկարագրվում էին սոցիալական աշխատողի պարտականությունները տարհանման ծրագրի շրջանակում, ինչպես նաև պատերազմի ազդեցությունը երեխաների վարքագծի վրա։ Քլերի և Դոնալդի բազմաթիվ գործընկերներ նշում էին, որ նրանց արդյունավետ համագործակցելու կարողությունը աննախադեպ էր։ 1945 թվականին Անգլիայի խնամատարության համակարգում երեխայի մահը լայնածավալ հետաքննության առիթ դարձավ, որին Քլերը մասնակցեց՝ որպես միջադեպը քննող հանձնաժողովի անդամ՝ Ուինիկոտի հետ միասին, ում հետ նախկինում աշխատել էր տարհանման ծրագրի շրջանակում։ Հանձնաժողովը՝ «Խնամքի հանձնաժողովի զեկույցը» (The Report of the Care of Children Committee), պարզեց, որ Անգլիայում և Ուելսում ավելի քան 100,000 երեխա կար, որոնք կարիք ունեին խնամատար ընտանիքի կամ որդեգրման տեղավորման։ Հանձնաժողովի եզրակացությունները մեծ արձագանք առաջացրին ողջ Բրիտանիայում և ի վերջո հանգեցրին 1948 թվականի «Երեխաների մասին օրենքի» (Children Act 1948) ընդունմանը։ Այս խորհրդարանական ակտով Միացյալ Թագավորությունում ստեղծվեց երեխաների խնամքի համապարփակ ծառայություն։ Հանձնաժողովը նաև շարունակեց սոցիալական աշխատողների և մասնագիտական անձնակազմի վերապատրաստումը՝ երեխաների խնամքի համակարգում կատարվող փոփոխություններին համապատասխան։ Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցը համագործակցեց հանձնաժողովի հետ՝ ստեղծելու Բրիտանիայի առաջին ծրագիրը, որը նախատեսված էր նորաստեղծ մանկական բաժինների համար սոցիալական աշխատողների կրթության կազմակերպման նպատակով։ Քլերը, արդեն արժանանալով ակադեմիական և սոցիալական աշխատանքի համայնքների հարգանքին, նշանակվեց նոր դասընթացի առաջին «դասընթացի պատասխանատու դասախոս» (Lecturer in Charge)։ Ծրագիրը ներառում էր դասընթացներ մանկական զարգացման, իրավական հարցերի և սոցիոլոգիայի ոլորտներում։ Իր դասընթացներում նա խուսափում էր վերացական մոտեցումներից, ինչպիսիք էին, օրինակ, հոգեվերլուծական տեսությունները, և կենտրոնանում էր ուսանողների գործնական աշխատանքի վրա՝ երեխաների խնամքի ոլորտում։ Դոնալդ Ուինիկոտը նույնպես դասավանդում էր այս ծրագրում, և քանի որ նրանք երկար ժամանակ սերտորեն համագործակցել էին թե՛ դասավանդման ընթացքում, թե՛ հանձնաժողովում աշխատելիս, Քլերը և Դոնալդ Ուինիկոտը ամուսնացան 1951 թվականի դեկտեմբերի 28-ին։

## Աշխատանք խանգարված երեխաների հետ
Տարհանման ծրագրում իր աշխատանքի հետ զուգահեռ Ուինիկոտը զբաղվում էր նաև այլ երեխաներով՝ այդ թվում դեռահաս հանցագործներով, մտավոր ընդունակության խնդիրներ ունեցող երեխաներով և խնամատար ընտանիքներում գտնվող երեխաներով։ Նա նաև առանձնացրեց ժամանակ հատուկ հոգեբանական խնդիրներ ունեցող երեխաների համար՝ ներառյալ էնուրետիկները և բուժական ռեգրեսիայի մեթոդով աշխատանքը։ Յուրաքանչյուր միջամտության ընթացքում նա հասկացավ, որ միջավայրի փոփոխությունները կարող են ունենալ բուժական ազդեցություն։ Երեխաների ներքին աշխարհի ընկալումը նրան օգնեց ձևավորել սեփական տեսություններն, որոնցում հետագայում նա ընդգծեց «փոխանցվող օբյեկտների» կարևորությունը։

1945 թվականի «Children Who Cannot Play» («Երեխաները, ովքեր չեն կարող խաղալ») հոդվածում նա քննարկեց «սիրելի» կամ կապվածության օբյեկտների, օրինակ՝ ծածկոցների կամ հատուկ խաղալիքների կորուստը կամ հեռացումը և դրա ազդեցությունը երեխայի էմոցիաների և վարքի վրա։ Չնայած այն ժամանակ նա բավականին քիչ էր ծանոթ հոգեվերլուծական տեսություններին, իր հոդվածում նա զարգացրեց օբյեկտների հարաբերությունների տեսությունը (Object Relations Theory) և զուգահեռներ անցկացրեց իր դիտարկումների հետ։

### Պատերազմից հետո
Պատերազմից հետո նա շարունակեց աշխատել երեխաների հետ տարհանման ծրագրերում, խնամատար ընտանիքներում և որդեգրման գործընթացում։ Սա ներառում էր աշխատանք Քինգստոն-օն-Թեմսում (Kingston-on-Thames) գտնվող պատերազմի գրասենյակի քաղաքացիական վերաբնակեցման ստորաբաժանումների հետ։ Նա օգնեց այն բրիտանացի զինվորներին, որոնք եղել էին պատերազմի գերիների կարգավիճակում և հոգեբանական տրավմա էին կրել։ Նա նմանություններ նկատեց տուն վերադարձող տղամարդկանց և այն երեխաների միջև, որոնց հետ նախկինում աշխատել է և զուգահեռներ անցկացրեց զինվորների և մտավոր ընդունակության խնդիրներ ունեցող երեխաների միջև։ Այս ընթացքում նրա աշխատանքը սկսեց գրավել հանրության ուշադրությունը։

1946 թվականին նա սկսեց դասավանդել Լոնդոնի համալսարանում՝ Լեսլի Բելի հետ միասին, «Երեխան ընտանիքում և համայնքում» («The Child in the Family and the Community») դասընթացը։ Նա կենտրոնացավ մանկական զարգացման վրա, առավելապես երեխայի կապվածության վրա և այն կարևորության վրա, որը խաղը ունի երեխայի սոցիալական խմբում։ Նույն թվականին նա միացավ հոգեկան առողջության ազգային ասոցիացիայի կրթության բաժնին՝ աշխատակիցների և երեխաների խնամքի մասնագետների համար դասընթացներ անցկացնելու նպատակով։

### Դասավանդում Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցում (LSE)
1947 թվականին Քլեր Ուինիկոտը նշանակվեց ղեկավարելու նոր սոցիալական աշխատանքի ծրագիրը Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցում (LSE)։ Նա լայն ճանաչում ստացավ Միացյալ Թագավորությունում, ինչը հանգեցրեց հրավերների այլ համալսարաններում դասախոսություններ կարդալու։ Այդ ժամանակահատվածի նրա ուսանողներից մեկը Օլիվ Սթիվենսոնն էր, ով հետագայում դարձել է ազդեցիկ սոցիալական քաղաքականության տեսաբան և ադմինիստրատոր։

1954 թվականին նա ներկայացրեց իր աշխատանքը ՄԱԿ-ի սոցիալական աշխատանքի սեմինարում։ Սեմինարից հետո նա գրել է «Casework Techniques in the Child Care Services» («Գործնական տեխնիկաներ մանկական խնամքի ծառայություններում») հոդվածը։ Նրա հոդվածը լավ ընդունվեց և հետագայում հրատարակվեց ակադեմիական հանդեսներում Բրիտանիայում և Միացյալ Նահանգներում։ 1958 թվականին նոր միտումները հանգեցրին Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցում (LSE) մանկական խնամքի դասընթացի դադարեցմանը, ինչը համընկավ նրա պարտադիր արձակուրդի հետ՝ մենինգիտի պատճառով։

### Հոգեվերլուծական պատրաստություն
1949 թվականին նա սկսեց հոգեվերլուծության դասընթաց Վ. Քլիֆորդ Մ. Սքոթի հետ, ով Մելանի Կլայնի աշակերտ էր։  Նա ցանկանում էր սովորել Կլայնյան վերլուծություն, սակայն հիասթափվեց, երբ Սքոթը չաշխատեց ակընկալվող կերպով։ Սքոթը վերադարձավ Կանադա, և ձգտեց աշխատել անմիջապես Կլայնի հետ։ Վերջապես Կլայնի հետ աշխատելուց հետո նա կրկին հիասթափվեց, երբ պարզվեց, որ Կլայնի տեսությունները գրեթե ամբողջությամբ կենտրոնացած էին երեխաների առողջության բացասական կողմերի վրա։

Նա շարունակեց իր սեփական դասընթացները Բրիտանական հոգեվերլուծական ընկերության հետ (British Psychoanalytical Society)։  Մայրը և ամուսինը շարունակեցին դասավանդել LSE-ում մինչև 1964 թվականը։ Նրա 1959 թվականի «The Development of Insight» («Խորաթափանցության զարգացում») հոդվածում անդրադարձ է կատարվում նաև Աննա Ֆրոյդին։ Կլայնյան տեսությունների ենթատեքստային քննադատությունը վերջապես հանգեցրեց կոնֆլիկտի Քլեր Ուինիկոտի և տիկին Կլայնի միջև։

### Քաղաքացիական ծառայություն
1960 թվականին, ավարտելով իր կլինիկական ուսուցումը, Նա դիմել է պետական պաշտոն ստանալու համար։ 1963 թվականին երեխաների խնամքի սոցիալական աշխատանքի ասոցիացիայի նախագահ Բետի Ջոնսը աջակցեց նրան գլխավոր պաշտոն ստանձնելու հարցում Հոմ Օֆիսում (Home Office), որն էլ նա ստացավ 1964 թվականին և որը հանգեցրեց սոցիալական աշխատանքի ուսուցման նոր կազմակերպման։ 1968 թվականի Սիբոհմի (Seebohm) զեկույցը հանգեցրեց պետական սոցիալական աշխատանքի պարտականությունների միավորմանը։ Մասնակիորեն դրա հետևանքով Ուինիկոտը կորցրեց իր պաշտոնը, բայց նրան շնորհվեց Բրիտանական կայսրության շքանշան (Order of the British Empire)։

### Դոնալդ Ուինիկոտի մահը
1971 թվականին ամուսնու մահից հետո նա կորցրեց իր պաշտոնը Հոմ Օֆիսում և վերադարձավ հոգեվերլուծությանը, ինչպես նաև կարճ ժամանակով LSE՝ սոցիալական աշխատանքի բաժնի ղեկավարի պաշտոնում։ Ամուսնու մահվան տարին համընկավ այն տարվա հետ, երբ նրան շնորհվեց Բրիտանական կայսրության շքանշանը (Order of the British Empire), որի ականատեսը ամուսինը չկարողացավ լինել։ Մոտ տասը տարի նա դասավանդեց և հսկողություն իրականացրեց Բրիտանական հոգեբուժական ասոցիացիայի (British Association of Psychotherapists, BAP) հոգեվերլուծական բաժնում։

Նա վարեց փոքրիկ վերլուծական պրակտիկա և առաջարկեց կլինիկական հսկողություն գործընկերներին, մինչև 1984 թվականի ապրիլի 15-ին մահացավ մաշկի քաղցկեղից։

## Ժառանգություն
Քլեր Ուինիկոտի ներդրումը երեխաների խնամքի և սոցիալական աշխատանքի ոլորտում խորապես ազդեցիկ էր, հատկապես Կարթիս կոմիտեում (Curtis Committee) և Հոմ Օֆիսում կատարած աշխատանքի արդյունքում։

Ջոել Կանտերը նշել է, որ Ուինիկոտի ժառանգությունը որպես հոգեվերլուծաբան տուժել է նրա ամուսնու ավելի բարձր դիրքի պատճառով։ Մյուսները, օրինակ Բրեթ Քահր և Ֆ. Ռոբերտ Ռոդման, նշել են նրա ազդեցությունը ամուսնու աշխատանքի վրա։

Քլեր Ուինիկոտի մրցանակը, ստեղծված նրա պատվին, 1986 թվականին հիմնադրվել է «GAPS» կազմակերպության կողմից (Group for the Advancement of Psychodynamics and Psychotherapy in Social Work՝ սոցիալական աշխատանքի հոգեվերլուծության և հոգեբուժության առաջխաղացման խումբ, ներշնչված Քլեր Ուինիկոտի աշխատանքով և հիմնադրված 1971 թվականին Սալի Հորնբիի կողմից)՝ սոցիալական աշխատանքի թեմայով նորարարական էսսեի համար, որը գրել է նախկինում չհրապարակված սոցիալական աշխատանքի մասնագետ կամ ուսանող։ Մրցանակն ընդգրկում է այդ էսսեի հրապարակումը The Journal of Social Work Practice-ում (Սոցիալական աշխատանքի պրակտիկայի ամսագիր)։

## Ընտրված աշխատանքներ
* Ք. Բրիտթոն և Դ. Վ. Ուինիկոտ, «Անտուն երեխաների խնդիրները», *The New Era in Home and School*, թիվ 25, 1944, էջ 155–161
* Ք. Բրիտթոն, «Երեխաները, ովքեր չեն կարող խաղալ» (Լոնդոն, 1945)
* Ք. Բրիտթոն, «Մեկնաբանություններ»՝ *The Oxfordshire Hostels Scheme*, Report of Child Guidance Inter Clinic Conference, 1946, էջ 29–35, 42–43
* Ք. Բրիտթոն, «Ռեզիդենցիոն կառավարումը որպես բուժում դժվարապահ երեխաների համար», *Human Relations* 1 (1), 1947, էջ 2–12
* Ք. Բրիտթոն, «Երեխաների խնամք»՝ խմբ. Ք. Մորրիս, *Social Work in Great Britain*, Լոնդոն, 1950
* Ք. Ուինիկոտ, «Երեխաների խնամքի ծառայություններում դեպքերի մշակման տեխնիկաներ», *Social Casework*, 36 (1), 1955, էջ 3–13
* Ք. Ուինիկոտ, *Child Care and Social Work: A Collection of Papers Written between 1954 and 1963*, Հերտֆորդշայր, 1964
* Ք. Ուինիկոտ, «Հաղորդակցում երեխաների հետ (I)», *Child Care Quarterly Review* 18 (3), 1964, էջ 85–93
* Ք. Ուինիկոտ, «Հաղորդակցում երեխաների հետ (II)», *Social Work Today* 8 (26), 1977, էջ 7–11
* Ք. Ուինիկոտ, «Փլուզման վախը. կլինիկական օրինակ», *International Journal of Psychoanalysis*, 61, 1980, էջ 351–357
* Դ. Վ. Ուինիկոտ, «Շրջապատման մասին մտորումներ»՝ խմբ. Ս. Գրոլնիկ և Լ. Բարկին, *Between Fantasy and Reality. Transitional Objects and Phenomena*, Նյու Յորք, 1978, էջ 15–33

## Գրականություն
Քլեր Բրիտթոն Ուինիկոտի մասին աշխատություններ

* 
* Kanter, Joel |(ed.) *Face to Face with Children. The Life and Work of Clare Winnicott*. London, New York: Routledge 2004. 

## Ծանոթագրություն


## Լրացուցիչ ընթերցում
* 

## Արտաքին հղումներ
* Clare Winnicott
* On Being the Other Person

Կատեգորիա:Բրիտանացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի տնտեսագիտության և քաղաքական գիտությունների դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սոցիալական աշխատողներ