Սեմական ժողովուրդներ

[մինի||300px|աջից|[Աստվածաշունչ|Աստվածաշնչում և Թորայում նկարագրված Նոյի որդիներ Սեմը, Քամը և Հաբեթը. *(պատկերազարդումն ըստ [[Ջեյմս Տիսո]]յի)]]
*'Սեմական ժողովուրդներ**, արտահայտություն, որը գիտական շրջանառության մեջ է դրվել [[Գերմանացիներ|գերմանացի]] գիտնական [[Ավգուստ Լյուդվիգ ֆոն Շլյոցեր|Ա. Շլյոցերը]] և Ի. Հեյգորնը 1780-ական թվականներին, որպես մի շարք ժողովուրդների ընդհանրական նկարագրություն, որոնք ունեն ընդհանրական լեզվախումբ, ունեն ընդհանուր տարածվածության շրջաններ, պաշտամունքի ընդհանրական դրսևորումներ, նյութական մշակույթ և կենցաղ։ Արտահայտությունը փոխառվել է [[Հին Կտակարան]]ից, որտեղ [[Մերձավոր Արևելք]]ի մի շարք ժողովուրդներ միավորված են ընդհանրական « [[Սեմ]]ի որդիներ » անվան ներքո։ Սեմը [[Հին Կտակարան]]ի [[Ծննդոց]] գրքում նկարագրված [[Նոյ]]ի [[Նոյի սերունդներ|որդիներից]] մեկը։

Ժամանակակից գիտության մեջ «սեմական ժողովուրդներ» արտահայտությունը կիրառվում է.
# [[պռոտոսեմական լեզուն]] կրող վերաձևավորված էթնիկ հանրույթին,
# հին և նոր ժողովուրդներին նկարագրելու համար, որոնք խոսում են [[Սեմական լեզուներ]]ի ընտանիքին պատկանող լեզուներով։

Ժամանակակից սեմական ժողովուրդներից են [[ասորիներ]]ը, [[հրեաներ]]ը, [[արաբներ]]ը և [[մալթացիներ]]ը։ Հարավային սեմական ժողովուրդների հին հարավային ենթախմբի ժամանակակից ժառանգները Հարավային [[Արաբիա]]յում ([[սոքոթրիացիներ]], [[մախրի]] և այլն.), [[ամհարա]], [[տիգրե]], [[տիգրայի]] և մի շարք այլ ժողովուրդներ, որոնք ապրում են [[Եթովպիա]]յում։

== Անվան ծագումնաբանություն ==
Համաձայն հրեական [[Թորա (գիրք)|Թորա]] և քրիստոնեական [[Աստվածաշունչ]] գրքերի՝ [[Աբրահամ]]ի տոհմը սերում է [[Նոյ]]ի ավագ որդի [[Սեմ]]ից։ Այս համատեքստում բոլոր այն ժողովուրդները, որոնք «աստվածաշնչյան ժամանակներում» ապրել են [[Մերձավոր Արևելք]]ում և համարել իրենց Աբրահամի հետնորդներ, կոչվել են «Սեմ որդիներ»։ «Սեմական ժողովուրդներ» արտահայտությունը առաջին անգամ կիրառվել է ռուս-գերմանական պատմաբան [[Ավգուստ Լյուդվիգ ֆոն Շլյոցեր]]ը։

== Պատմություն ==
=== Սեմական ժողովուրդների ծագումնաբանություն ===
Համաձայն տարածված [[հիպոթեզ]]ի՝ պռոտոսեմական լեզվի կրողների նախնիները Առաջավոր Ասիա են եկել Աֆրիկայից, որտեղ եղել է [[Սեմա-քամյան լեզվաընտանիք]]ի նախահայրենիքը։ Գիտական որոշ տվյալների հիման վրա ենթադրվում է, որ նախասեմական ժողովուրդները, որոնք քոչվորներ և անասնապահներ էին, բնակեցնում էին հյուսիսային [[Սահարա անապատ|Սահարան]], որտեղից ենթադրաբար մ.թ.ա. 5000 տարի առաջ կլիմայի էական փոփոխությունների հետևանքով սկսեցին շարժվել դեպի արևելք։

Մի շարք գիտնականների (գերմանացի Թեոդոր Նյոլդեկե, անգլիացի Ու.Ռ.Սմիթ և այլն) տեսակետի համաձայն սեմական ժողովուրդները աստիճանաբար բնակություն են հաստատել [[Արաբական թերակղզի|Արաբական թերակղզում]], որտեղից հազարամյակի ընթացքում ներթափանցել են [[Միջագետք]] և [[Սիրիական անապատ]], [[Միջերկրական ծով]]ի արևելյան ափ։ Որոշ ուսումնասիրողներ, ինչպիսին են [[Իգոր Դյակոնով]]ը և այլք, ենթադրել են, որ [[Նեղոսի դելտա]]ն անցնելուց հետո սեմական ժողովուրդների մի մասը շարժվել է դեպի հարավ և բնակեցրել Արաբիան, իսկ մյուսները շարժվել են հյուսիս և հյուսիս-արևելք։ Գիտնականների երրորդ խումբը (ինչպես օրինակ Ժ.Կյուպեն) ենթադրել է, որ Սահարան լքելուց հետո սեմական ժողովուրդները որոշ ժամանակ դեռևս պահպանել են իրենց ամբողջականությունը՝ բնակեցնելով Սիրիական անապատը, իսկ այնուհետև այնտեղից սկսել են բաժանվել ու տեղաշարժվել տարբեր ուղղություններով։ Գիտնականների մեկ այլ խումբ ենթադրել է, որ բոլոր սեմա-քամյան ժողովուրդների ծագման վայրը Արաբիան է։ Ըստ սեմագետ Յուրիս Զարինսի՝ սեմական լեզուները ծագել են Արաբիայի քոչվորական-անասնապահական տարածքներում, որը ձևավորվել է մինչխեցեգործական նեոլիթի ժամանակաշրջանի վերջում կլիմայի չորացման ընթացքում հին Մերձավոր Ալևելքում։

Համաձայն առավել տարածված տեսակետի՝ մ.թ.ա. 4-ից 3-րդ հազարամյակներում սեմական ժողովուրդները, ըստ լեզվական տարբերությունների, բաժանվել են երկու խոշոր խմբի՝ արևելյան և արևմտյան։

**Արևելյան (հյուսիսարևելյան) խումբը** սկզբնական շրջանում տարածվել է Հարավային Միջագետքի հյուսիսում, որտեղ հակադրության մեջ է մտել [[շումերներ]]ի հետ (մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակի սկիզբ)։ Տվյալ խմբի ներկայացուցիչները խոսում էին [[աքքադերեն]] լեզվով։ Մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակի կեսերին աքքադացիները ներթափանցում են Հարավային Միջագետքի հարավային մասը, որից հետո հյուսիսարևելյան սեմական ժողովուրդների լեզուն դուրս մղեց շումերերենը։ Այս խմբի սեմական ժողովուրդների հետագա պատմությունը կապված է [[Աքքադ]]ի, [[Բաբելոնի թագավորություն|Բաբելոնի]] և [[Ասորեստան]]ի հետ։

**Արևմտյան խումբն** իր հերթին բաժանվում է 2 կամ 3 խմբի՝

* **Հյուսիս-արևմտյան ենթախումբ**, որի ներկայացուցիչները երկու հոսքով տեղափոխվել և բնակություն են հաստատել [[Քանան]]ում, [[Սիրիա]]յում և Հյուսիսային [[Միջագետք]]ում։ Այս խմբի առաջին հայտնի ներկայացուցիչները (մ.թ.ա. 3-րդից 2-րդ հազարամյակ) եղել են [[ամովրհացիներ]], հետագայում՝ [[Փյունիկեցիներ]]ն ու [[հրեաներ]]ը (մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի սկիզբ), ինչպես նաև սեմական ժողովուրդների հատուկ ենթախմբի սեմական ժողովուրդները՝ [[Արամեացիներ]]ը, որոնց առանձին խմբեր ներթափանցել են Հարավային Միջագետք ([[քաղդեացիներ]]) և նույնիսկ անցել [[Տիգրիս]] գետը։
* **Հարավային ենթախումբ''', որի ներկայացուցիչները մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակում զբաղեցրել են Արաբական թերակղզու տարածքը։ Վերջինիս հարավային մասի բնակիչները, հավանաբար, տվյալ ժամանակաշրջանում կազմել են հին Արաբիայի Մայնա, Սաբա, Քաթաբան, Հադրամաութ պետությունների քաղաքացիները։ Չի բացառվում, որ հենց այս ենթախմբի ներկայացուցիչներն են մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակում բնակություն հաստատել Եթովպիայում։ Հարավային սեմական խմբի հյուսիսային ենթախումբը մ.թ.ա. 2-րդից 1-ին հազարամյակում ներկայացված է եղել որպես լիհանիտներ, սամուդներ և այլն, որոնք հետագայում՝ ոչ ուշ քան մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակում միավորվել են որպես արաբներ։ Արաբական թերակղզուց արաբների տեղափոխությունները դեպի այլ վայրեր մ.թ. 7-րդ դարում համարվում է արաբների վերջին և խոշորագույն վերաբնակեցման ալիք (տես Արաբական արշավանքներ)։

## Տես նաև
* Սեմական լեզուներ
* Քամիտներ
* Հաբեթիտներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սեմ
Կատեգորիա:Սեմական ազգեր