Ստեֆան Տուրչակ

**Ստեպան (Ստեֆան) Վասիլևիչ Տուրչակ** (, ), խորհրդային, ուկրաինացի դիրիժոր, մանկավարժ։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1988)։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1977)։ Ուկրաինական ԽՍՀ Շևչենկոյի անվան պետական մրցանակի (1980) և Վրացական ԽՍՀ Զ. Պալիաշվիլի անվան պետական մրցանակի դափնեկիր (1973)։

## Կենսագրություն
Ստեֆան Տուրչակը ծնվել է 1938 թվականի փետրվարի 28-ին Պերեմիշլի մոտ գտնվող Մացկովիչի գյուղում (այժմ՝ Լեհաստանի Պոդկարպատիե վոևոդության Պերեմիշլի գավառի Ժուրավիցա համայնքում)։ Մանկությունն ու երիտասարդությունն անցել են Դուբլյանիում։ 1955 թվականին ավարտել է Լվովի Ֆիլարետ Կոլեսսայի անվան երաժշտա-մանկավարժական ուսումնարանը։ Ուսումնարանն ավարտելուց հետո աշխատել է Սոկալի մանկավարժական ուսումնարանում որպես երաժշտության և երգեցողության  ուսուցիչ։ 1957 թվականին ընդունվել է Լվովի Նիկոլայ Լիսենկոյի անվան կոնսերվատորիա (այժմ՝ Լվովի Նիկոլայ Լիսենկոյի անվան ազգային երաժշտական ակադեմիա) Նիկոլայ Կոլեսսայի դիրիժորական դասարան, որն ավարտել է 1962 թվականին։ Ուսման տարիներին՝ 1960-1962 թվականներին, եղել է Լվովի Ի. Ֆրանկոյի անվան օպերային թատրոնի դիրիժոր։ 1962 թվականին տեղափոխվել է Կիև։ 1963-1967 թվականներին և 1973-1977 թվականներին եղել է Ուկրաինական ԽՍՀ պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի գլխավոր դիրիժոր։ Նվագախմբի երգացանկում կարևոր տեղ է հատկացվել Նիկոլայ Լիսենկոյի, Բորիս Լյատոշինսկու, Ստանիսլավ Լյուդկևիչի, Լև Ռևուցկու ուկրաինական երաժշտությանը, ինչպես նաև խորհրդային կոմպոզիտորներ՝ Դմիտրի Շոստակովիչի (7-րդ, 8-րդ, 15-րդ սիմֆոնիաներ), Սերգեյ Պրոկոֆևի (5-րդ սիմֆոնիա), Տիխոն Խրեննիկովի, Արամ Խաչատրյանի, Անդրեյ Շտոգարենկոյի և մյուսների ստեղծագործություններին։ 1967-1973 թվականներին և 1977 թվականից եղել է Կիևի Տարաս Շևչենկոյի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի գլխավոր դիրիժորը։ Թատրոնում աշխատանքի տարիների ընթացքում նրա նախաձեռնությամբ բեմադրվել են շուրջ երկու տասնյակ օպերային ու բալետային նոր ներկայացումներ։ Հատկանշական է նրա դիրիժորական եռանդուն խառնվածքը։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել ինչպես դասական երաժշտությանը, այնպես էլ իր ժամանակակիցների, հատկապես ուկրաինացի հեղինակների ստեղծագործություններին։

1966 թվականից եղել է Կիևի կոնսերվատորիայի (այժմ՝ Ուկրաինայի Չայկովսկու անվան ազգային երաժշտական ակադեմիա) սիմֆոնիկ նվագախմբի ղեկավար և օպերային ու սիմֆոնիկ դիրիժորության ամբիոնի վարիչ (1973 թվականից՝ դոցենտ, 1986 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել արտասահմանում (Մեծ Բրիտանիա, Ճապոնիա, Իտալիա, Բուլղարիա, Լեհաստան, Հունգարիա, Իսպանիա)։

Մահացել է 1988 թվականի հոկտեմբերի 23-ին (այլ տվյալներով՝ նոյեմբերի 23) Կիևում՝ գլխուղեղի քաղցկեղից։ Թաղված է Բայկովո գերեզմանատուն։

## Ընտանիք
* Կինը` Գիզելլա Ալբերտովնա Ցիպոլա (ծն.՝ 1944), ուկրաինացի խորհրդային օպերային երգչուհի (քնարական-դրամատիկական սոպրանո), մանկավարժ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1988)։

## Պարգևներ և կոչումներ
* Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1988)
* Ուկրաինական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1964)
* Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1977)
* Ուկրաինայի Տարաս Շևչենկոյի անվան ազգային մրցանակ (1980)՝ Մ. Ի. Գլինկայի «Իվան Սուսանին», Պյոտր Չայկովսկու «Պիկովայա դամա», Գ. Ի. Մայբորոդի «Միլանա» օպերային ներկայացումների դիրիժորության համար։
* Վրացական ԽՍՀ Զ. Պ. Պալիաշվիլիի անվան Պետական մրցանակ (1973) - Կիևում Զ. Պալիաշվիլիի «Աբիսողոմ և Էթերի» օպերայի բեմադրության համար։
* Ուկրաինական ԽՍՀ Լենինյան կոմերիտմիության Ն. Ա. Օստրովսկու անվան մրցանակ (1968)
* Լենինի շքանշան (1988)
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան
* «Կիևի 1500-ամյակի» մեդալ
* Մեդալներ

## Ստեղծագործություններ
### Օպերային ներկայացումներ

* 1967 - Ջուզեպպե Վերդիի «Օթելլո»
* 1967 - Վիտալի Գուբարենկոյի «Նավատորմի վախճանը»    
* 1970 - Վիտալի Գուբարենկոյի «Մամայ» 
* 1974 - Դմիտրի Շոստակովիչի «Կատերինա Իզմայիլովա»
* 1975 – Գեորգի Մայբորոդի «Յարոսլավ Իմաստուն» 
* 1985 - Ալեքսանդր Բիլաշի «Պրապորոնցի»
* Մոդեստ Մուսորգսկու «Բորիս Գոդունով»
* Մոդեստ Մուսորգսկու «Խովանշչինա»
* Նիկոլայ Լիսենկոյի «Տարաս Բուլբա»  
* Զաքարիա Փալիաշվիլիի «Աբիսողոմ և Էթերի» 
* Ջուզեպպե Վերդիի «Աիդա»
* Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակովի «Ոսկի աքլորիկը»
* Միխայիլ Գլինկայի «Իվան Սուսանին»
* Պյոտր Չայկովսկու «Պիկովայա դամա»
* Գեորգի Մայբորոդայի «Միլանա»

### Բալետային ներկայացումներ
* 1969 - Վ. Ս. Գուբարենկոյի «Քարե տիրակալը»,
* 1982 - Է. Ֆ. Ստանկովիչի «Օլգա»,
* 1986 - Եվգենի Ստանկովիչի «Պրոմեթևս»,
* Պյոտր Չայկովսկու «Կարապի լիճը»,
* Միխայիլ Սկորուլսկու «Անտառային երգը»։

## Հիշատակ
* Կիևում հուշատախտակ է տեղադրվել այն տան վրա, որտեղ ապրել է Ս. Վ. Տուրչակը։
* 1994 թվականից Կիևում 4 տարին մեկ անցկացվում է Ս. Տուրչակի անվան դիրիժորների ազգային մրցույթը։ 2006 թվականից անցկացվում է որպես միջազգային մրցույթ։
* Կիևում գործում է արվեստի մանկական դպրոց, որը կոչվում է դիրիժորի անունով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դիրիժորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ուկրաինական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ