Յոզեֆ Ռոտ

**Յոզեֆ Ռոտ**, (, ) ավստրիացի գրող և լրագրող։

## Կենսագրություն
Յոզոֆը 1894 թվականին ծնվել է Բրոդի քաղաքում  հրեական ընտանիքում, որը մեծ ուղղափառ համայնքի մի մասն էր։ Հայրը՝ Նոխում Ռոթը, անհաջող շրջիկ առևտրական էր, տառապում էր հոգեկան հիվանդությամբ և մահացել է 1910 թվականին։ Յոզոֆին դաստիեարակել է իր մայրը Մարիամը (Միրյամի) որը ծնվել է Գրյուբելի և Յեհիել Գրյուբելի պապի ընտանիքում։

Սովորել է Լվովում, ապա Վիեննայի համալսարանում, 1916 թվականին գնացել է ռազմաճակատ, մասնակցել Առաջին համաշխարհային պատերազմին։

Պատերազմից հետո, սկսած 1918 թվականից, լրագրող է աշխատել Բեռլինի և Ֆրանկֆուրտի թերթերում, մինչև 1920 թվականը հայտնի լրագրող է դարձել, թերթերում աշխատել է մինչև 1933 թվականը։ «Սարդոստայն» առաջին մեծ արձակ ստեղծագործությունը մաս-մաս տպագրվեց ավստրիական թերթերում և մեծ հաջողություն չունեցավ։ Վեպի համար խթան հանդիսացան Ռատենաուի սպանությունը և խմբագիր Մ.Հարդենի դեմ մահափորձը։ Գրքում Ռոթը նկարագրել է պատերազմի ծայրահեղ  վետերանների շրջանակները, որոնք պատրաստվում էին իշխանության զավթմանը և ահաբեկչության ռեժիմի հաստատմանը։ Նա անսովոր խորաթափանցությամբ է նշել Հիտլերի, Գինդենբուրգի և Լյուդենդորֆի անունները։

1922 թվականին ամուսնացել է Ֆրիդերիկա Ռեյխլերի հետ։ Ամուսնությունը ողբերգական էր,երեսունականների սկզբին նրա մոտ շիզոֆրենիա ախտորոշվեց, իսկ 1940 թվականին ամուսնու մահից հետո, նա նացիստների կողմից սպանվեց որպես հոգեկան հիվանդ։

1924 թվականին Ռոթը հրատարակեց «Սավոյ հյուրանոցը» և «Ապստամբություն» որպես առանձին հրատարակություններ։ 1926 թվականին երկար ճանապարհ է անցել ԽՍՀՄ-ում։ 1932 թվականին ավարտվել է Ռոտայի ամենաերկար և ամենահայտնի վեպը՝«Ռադեկցու երթը»։

1933 թվականին նացիստների իշխանության գալուց հետո Ռոթն անմիջապես արտագաղթեց Ֆրանսիա։ Նացիստական հեղաշրջումից անմիջապես հետո Ստեֆան Ցվեյգին ուղղված նամակում Ռոթը կրկին ցույց տվեց իրավիճակի ճիշտ ընկալումը «Պատերազմը մոտենում է ինքներդ ձեզ մի շողոքորթեք։ Դժոխքը եկավ իշխանության »։

Ֆրանսիայում Ռոթը գրեց ևս մի քանի գիրք, մասնավորապես «Սուրբ հարբեցողի լեգենդը» (1939) որտեղ, ըստ երևույթին, արտացոլվել է հեղինակի կիրքը ալկոհոլի նկատմամբ և կյանքի դժվարին իրավիճակները։

Նա լրջորեն հետաքրքրված էր կաթոլիկությամբ, բայց մկրտության մասին հավաստի տվյալներ չկան։ 1939 թվականի մայիսին, իմանալով իր ընկերոջ Էռնստ Տոլլերի ինքնասպանության մասին, Ժոզեֆ Ռոթըտապալվեց գետնին և շուտով մահացավ։

## Ստեղծագործություններ
Ռոթի կողմից գրված ամենահայտնի վեպը Հաբսբուրգյան կայսրության տարեգրությունն է «Ռադեկցու երթը» (1932)։ Նա (ինչպես, նաև այլ գործեր) էկրանավորվել է (1965, 1995)։ Ազդեցիկ քննադատ Մարսել Ռայխ-Ռանիցկին նրան ներառել է գերմաներենով գրված լավագույն քսան վեպերի շարքում։

## Ընտրված աշխատանքներ
* Ֆինի
* Սարդոստայն / *[[:de:Das Spinnennetz|Das Spinnennetz]]* (1923)
* Սավոյ հյուրանոց/ *[[:de:Hotel Savoy|Hotel Savoy]]* (1924)
* Ապստամբություն/ *[[:de:Die Rebellion|Die Rebellion]]* (1924)
* Ապրիլ. Սիրո պատմություն / *[[:de:April (Joseph Roth)|April. Die Geschichte einer Liebe]]* (1925)
* Կույր հայելի/ *[[:de:Der blinde Spiegel|Der blinde Spiegel]]* (1925)
* Հրեական դեգերումների ճանապարհները / *[[:de:Juden auf Wanderschaft|Juden auf Wanderschaft]]* (1927)
* Փախուստ առանց վերջի / *[[:de:Die Flucht ohne Ende|Die Flucht ohne Ende]]* (1927)
* Կայծակն ու նրա հայրը / *[[:de:Zipper und sein Vater|Zipper und sein Vater]]* (1928)
* Աջ եւ ձախ / *[[:de:Rechts und links (Joseph Roth)|Rechts und Links]]* (1929)
* Հանգիստ մարգարե / *[[:de:Der stumme Prophet|Der stumme Prophet]]* (1929)
* Յոբ / *[[:de:Hiob (Joseph Roth)|Hiob]]* (1930)
* Ռադեցկիի երթ / *[[:de:Radetzkymarsch (Joseph Roth)|Radetzkymarsch]]* (1932)
* Նեռ / *Der Antichrist* (1934)
* Տարաբաս / *[[:de:Tarabas|Tarabas]]* (1934)
* Կայսրի կիսանդրին / *Die Büste des Kaisers (Le Buste de l’Empereur)* (1934)
* Մարդասպանի խոստովանությունը / *[[:de:Beichte eines Mörders, erzählt in einer Nacht|Beichte eines Mörders]]* (1936)
* *Неправильный вес* / *[[:de:Das falsche Gewicht. Die Geschichte eines Eichmeisters|Das falsche Gewicht]]* (1937)
* Հեքիաթ 1002 գիշեր/ *[[:de:Die Geschichte von der 1002. Nacht|Die Geschichte von der 1002. Nacht]]* (1937)
* Կայսրի Դամբարանը/ *[[:de:Die Kapuzinergruft|Die Kapuzinergruft]]* (1938)
* Սուրբ երրորդության լեգենդը/ *[[:de:Die Legende vom heiligen Trinker|Die Legende vom heiligen Trinker]]* (1939, ֆիլմ Էրմանո Օլմի, 1988, в гл. роли — Рутгер Хауэр; премия Золотой лев)
* Լեվիաթան / *[[:de:Der Leviathan (Joseph Roth)|Der Leviathan]]* (1940)

;Ամփոփ հրատարակություններ
* Werkausgabe im Schuber. 6 Bde / Hrsg. von Fritz Hackert und Klaus Westermann. Köln: Kiepenheuer & Witsch, 2006
* Ապստամբություն. Ռոման. - Լ — - 1925
* Սավոյ հյուրանոց։ - Լ. - 1925 թ
* Խռովություն. վեպ . - Մ. - Լ. - 1927
* Ֆինի. Փոքրիկ վեպ . - Մ. - 1927
* Ցիպերը և որդին։ - Լ — - 1929
* Ռադեկցու երթը / Յոզեֆ Ռոտ; Պեր. նրա հետ. Նատալյա Ման .- Ռուսաստան  ։ Գոսլիտիզդատ, 1939—392 հետ
* Ռադեկցու երթը / Յոզեֆ Ռոտ; Պեր. նրա հետ. Նատալյա Ման .-Ռուսաստան  ։ Գեղարվեստական գրականություն, 1939—389 հետ  — (Համաշխարհային գրադարան)
* Ռադեկցու երթը. Մ։ Գեղարվեստական գրականություն, 1978
* Իով.Ռոդեկցու երթը. Մ.: Տերրա — Գրքի ակումբ, 2001
* Հեքիաթ 1002-ի գիշերը:Սանկտ Պետերբուրգ։ Լիմբուս ՄԱՄՈՒԼ, 2001
* Կապուցինների դամբարանը / մեկ Ս. Շլապոբերսկոյ//Արտասահմանյան գրականություն. 2002. № 6.
* Աջ և ձաշխ.Մ.: Տեքստ, 2004
* Երթ Ռադեցկին։ Սանկտ Պետերբուրգ։ Այբուբեն Դասական, 2008
* Ճանապարհները հրեական թափառաշրջիկ. Մ.: Տեքստ,2011
* Յոբ. Մ.: Տեքստ, 2011
* «Սավոյ» հյուրանոց։ - Մ. ՝ Ad Marginem, 2012

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Bronsen D. Joseph Roth. Eine Biographie. Köln: Kiepenheuer und Witsch, 1974
* Marchand W.R. Joseph Roth und völkisch-nationalistische Wertbegriffe; Untersuchungen zur politisch-weltanschaulichen Entwicklung Roths und ihrer Auswirkung auf sein Werk. Bonn: Bouvier, 1974
* Reich-Ranicki M. Joseph Roth. Frankfurt/Main: Buchhändler-Vereinigung, 1979
* Nürnberger H. Joseph Roth mit Selbstzeugnissen und Bilddokumenten. Reinbek bei Hamburg: Rowohlt, 1981.
* Joseph Roth — Werk und Wirkung/ Bernd M. Kraske (Hrsg.). Bonn: Bouvier, 1988
* Lunzer H., Lunzer-Talos V. Joseph Roth — Leben und Werk in Bildern. Köln: Kiepenheuer & Witsch, 1994
* Joseph Roth-Bibliographie/ Bearb. von Rainer-Joachim Siegel. Morsum, 1994.
* Mehrens D. Vom göttlichen Auftrag der Literatur. Die Romane Joseph Roths. Ein Kommentar. Hamburg, 2000
* Pesnel St. Totalité et fragmentarité dans l’oeuvre romanesque de Joseph Roth. Bern; New York: P. Lang, 2000
* Kiefer S. Braver Junge — gefüllt mit Gift. Joseph Roth und die Ambivalenz. Stuttgart; Weimar: Metzler, 2001
* Rosenfeld S. Understanding Joseph Roth. Columbia: University of South Carolina Press, 2001.
* Chevassus-Marchionni V. Le «roman original» de Joseph Roth: analyse des strategies de la creation litteraire dans l’oeuvre de Joseph Roth. Bern: Lang, 2002

## Արտաքին հղումներ
* Ռոտի կայքը
* Յոզոֆ Ռոտի էջը 
* Ռոտի էջը ամսագրում
* *Իվանով Ա.* «Փոզոց» մոտ հյուրանոց «Սավոյ» և շրջակայքը // Գրքի մարդիկ գրքերի աշխարհում. — 2015. — № 117.

Կատեգորիա:20-րդ դարի ավստրիացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Գերմանալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Հրեա գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հրեաներ
Կատեգորիա:Ինքնասպան գրողներ