open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կիպրոս փայլուն

**Կիպրոս փայլուն** (), ձիթազգիների ընտանիքի, կիպրոս ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Մշտադալար ծառ է՝ մինչև 10 մետր բարձրությամբ, որը հաճախ թփանման տեսք է ունենում։ Բնի և բազմամյա ճյուղերի կեղևը մուգ մոխրագույն է, սպիտակ, կետանման ոսպնյակներով։ Ընձյուղները մերկ են, դեղնամոխրավուն։ Տերևները ձվաձև են, երկարավուն ձվաձև, էլիպսաձև, դրանց անցողիկ բոլոր ձևերով, 8-17 սմ երկարությամբ և 4-7 սմ լայնությամբ, գագաթում աստիճանաբար սրված կամ միանգամից սրված, կլոլուն, մուգ կանաչ, Ներքևի կողմից' կապտավունից մինչև դեղնականաչավուն, դեպի ցած ոլորված եզրերով, 6-8 զույգ կողմնային ջղերով։

Տերևակոթունը ունի 1-2 սմ երկարություն, հարթ է, փոքր-ինչ փողրակավոր։ Ծաղկաբույլերը լայն բրգաձև են, 12-20 սմ երկարությամբ, մերկ, անկյունավոր առանցքով։ Ծաղիկները համարյա նոտադիր են։

Բաժակն ունի ատամնավոր եզրեր, սպիտակ կանաչավուն է, հավասար է
առէջների և խողովակի երկարությանը։ Պսակի մասերը հավասար են կամ մի փոքր ավելի երկար են խողովակից։ Պտուղը կլորավուն է կամ ձվաձև, 0,6-0,8 սմ տրամագծով, անփայլ սև գույնի։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում է սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կորեայում, միջին և հարավային Չինաստանում (Հուբեյ, Յունան,
Սիչուան), Ավստրալիայում, Նոր Զելանդիայում, Կենտրոնական Ամերիկայում, Արգենտինայում, Իսպանիայում, Իտալիայում, Ալժիրում, Հարավային Աֆրիկայում, Լեսոթոյում և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։

Ջրմասեր է, չորադիմացկուն, բավականին լուսասեր, պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ։

Հայաստանի պայմաններում մշակվում է միայն հյուսիսարևելյան շրջանների ցածրադիր գոտում՝ ծովի մակարդակից մինչև 1000—1200 մետր բարձրության վրա։

Իջևանում, Բագրատաշենում և Նոյեմբերյանում առատորեն ծաղկում և պտղաբերում է։ Օգտագործվում է կանաչապատման բնագավառում որպես մշտադալար, բարձր դեկորատիվ և դիմացկուն տեսակ։

## Կիրառություն
Էկոլոգիական խումբը՝ IX: Մշակության հավանական շրջանները՝ 2-3, 6-14, 17-32:
:

## Պատկերասրահ

File:Ligustrum vulgare fleurs0a.jpg|
File:Растения в Седово 272.jpg|
File:Schurenbachhalde 10 ies.jpg|
File:Schurenbachhalde 11 ies.jpg|
File:Schurenbachhalde 12 ies.jpg|


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Ձիթենազգիներ
Գազ Մեյերի

**Գազ Մեյերի** (), բակլազգիներ ընտանիքի, գազի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Թուփ է, 30—40 սմ բարձրությամբ։ Տերևները կազմված են 4—6 զույգ երկարավուն, էլիպսաձև կամ ձվաձև, 0,8-1,2 սմ երկարությամբ և 0,3 սմ լայնությամբ տերևներից։ Տերևակիցները սկզբում բրդանման մազմզուկապատ են, հետագայում՝ մերկ։

Ծաղկակիցները ձվաձև են, գծանման, սրավուն, սպիտակ, բրդամազմզուկապատ։ Բաժակն ունի 1-1,4 սմ, պսակը' 1,5-1,8 սմ երկարություն։

Էկոլոգիական խումբը՝ VIII:

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Հայկական բարձրավանդակում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է Արարատյան դաշտում, Վայքում, Միջին լեռնային գոտում, չոր քարքարոտ և խճապատ թեքությունների վրա։

## Ծանոթագրություններ
Հաճարենի անտառային

**Հաճարենի անտառային** (), հաճարազգիներ ընտանիքի, հաճարենի ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն
Ծառեր են` մինչև 30 (երբեմն` 50) մ բարձրությամբ, ձվաձև հզոր սաղարթով և հորիզոնական ուղղությամբ դասավորված տերևներով։ Անտառային խիտ տնկարկներում բունը ուղիղ է և գլանաձև, գետնից բավականին բարձր տեղադրված սաղարթով։ Երիտասարդ բնի վրա կեղևը մոխրագորշավուն է, ծեր ծառերի վրա մոխրագույն, հաճախ` թեփուկավոր, հարթ և բարակ։ Երիտասարդ ընձյուղները բաց շագանակագույն են, սկզբում մազմզուկապատ, ավելի ուշ՝ մերկ։ Բողբոջները իլիկաձև են, մինչև 2 սմ երկարությամբ, սրածայր։ Բացվում են ապրիլի սկզբին։ Տերևները էլիպսաձև են, հիմքում և գագաթում սեղմված, 4-10 սմ երկարությամբ և 2,5-6 սմ լայնությամբ, եզրերը թեթևակի ալիքավոր, նոսր ատամնաեզր, վերևի կողմից մուգ կանաչ և փայլուն, ներքևից ավելի բաց գույնի, նոր բացված տերևները մետաքսյա աղվամազապատ են, ավելի ուշ՝ մազմզուկապատ միայն ջղերի ուղղությամբ, թարթիչավոր։ Աշնանը սկզբում ստանում են դեղին, այնուհետևգորշ գունավորում։ Տերևակոթունները մազմզուկապատ են 0,5-1 սմ երկարությամբ։ Առէջային ծաղիկների ծաղկապատը ձագարազանգականման է, գծանման կամ գծաբլթակավոր, 2,5-5,0 մմ երկարությամբ, եզրերին սպիտակ մազմզուկներով։ Առէջները 4-15 հատ են։ Պտղագավաթի կողմնային տերևիկները մախաթանման են, կոթունը՝ մազմզուկապատ, 0,8-1,8 սմ երկարությամբ։ Ընկուզիկները 3 անկյունանի են, 1-1,6 սմ երկարությամբ, հասունանում են հոկտեմբեր-նոյեմբերին։

## Տարածվածություն
Բնական պայմաններում տարածված է համարյա ողջ Արևմտյան Եվրոպայում, արևելքում հասնելով մինչև Ղրիմի հարավային ափերը։ Լայնասաղարթ անտառների գոտու բնորոշ ծառատեսակ է։ Առաջացնում է հսկայածավալ մաքուր և խառը անտառներ՝ կաղնու, եղևինի և այլ ծառատեսակների հետ միասին։ Այս հաճարենու անտառները տարածված են Ղրիմում, արևմտյան Ուկրաինայում, Բելառուսիայում, Կալինինգրադի մարզում։ Ալպյան լեռներում հաճարենու անտառները հանդիպում են մինչև 1300 — 1500 մ բարձրության վրա։

## Կիրառություն
Ունի հսկայական անտառտնտեսական և արդյունաբերական նշանակություն։ Արմատային մացառներ չի տալիս։ Արևելյան հաճարենու հետ համեմատած ավելի ցրտադիմացկուն է, երբեմն աճում է ավելի աղքատ ու քարքարոտ հողերում։ Հողի գերխոնավացումը և հաճախակի ողողումները վատ է տանում։


Baden-Baden-Fagus sylvatica-02-Rot-Buche jung-2012-gje.jpg
Baden-Baden-Fagus sylvatica-12-Rot-Buche-Sponheimstrasse-2015-gje.jpg
Baden-Baden-Fagus sylvatica-38-Rot-Buche-Fremersberg-Blatt-2014-gje.jpg
Baden-Baden-Fagus sylvatica-40-Rot-Buche-Blaetter und Blueten-Michaelsberg-2014-gje.jpg
Baden-Baden-Fagus sylvatica cuprea-12-Kupferbuche-Zweig-2006-gje.jpg
Baden-Baden-Fagus sylvatica purpurea-08-Blutbuche-2014-gje.jpg
Baden-Baden-Fagus sylvatica pendula-Haengebuche1-08-Sintersteinbrunnen-Herbst-2013-gje.jpg
Beechnuts roasted.jpg|Հաճարենու տապակած ընկույզները


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հաճարազգիներ
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կուսախաղող եռասրածայր

**Կուսախաղող եռասրածայր** (), խաղոզազգիների ընտանիքի, կիսախաղող ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն
Բարձր, խոշոր լիանա է, որը խիտ ծածկոց է առաջացնում։ Բեղիկները կարճ են, ճյուղավորված, ծծիչներով, որը հնարավորություն է տալիս մերկ պատերի վրայով առանց լրացուցիչ հենարանի ազատորեն մագլցել ու բարձրանալ։ Տերևները հոռաշիվերի վրա կլորաձվաձև են, 10-20 սմ լայնությամբ, հաճախ եռաբլթակ կոպիտ ատամնավոր և սրածայր բլթակներով, վերևի կողմից մերկ, փայլուն, ներքևի կողմից ջղերի ուղղությամբ մազմզուկապատ։ Երիտասարդ բույսերի տերևները ավելի մանր են, ներքևի ճյուղերի վրա երբեմն կոպիտ ատամնաեզր երեք տերևիկներով, որոնցից միջինը սովորաբար հակառակ ձվաձև է։ Վահանիկները սովորաբար զույգ-զույգ դասավորված են կարճացած ընձյուղների վրա, որոնք հիմքում ունեն 2 տերև։ Հատապտուղները գնդաձև են, 0,6-0,8 սմ տրամագծով, կապտասևավուն, խավապատ։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հեռավոր Արևելքում, Կորեայում, Ճապոնիայում։ Աճում է ծովափերի փլվածքներում։ Ունի մի շարք պարտիզային ձևեր և այլատեսակներ, որոնք աչքի են ընկնում վառ կարմիր գունավորված տերևներով կամ մանրատերև են և այլն։ Հայաստանում հանդիպում է միայն բուսաբանական այգիներում և դենդրարիներում։

## Կիրառություն
Աչքի է ընկնում դիմացկունությամբ։ Ներկայումս մշակության մեջ քիչ է տարածված։ Էկոլոգիական խումբը՝ XIIբ։ Մշակության հավանական շրջանները՝ 1-32:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խաղողազգիներ
Ռոբինիա կպչուն

**Ռոբինիա կպչուն** (), բակլազգիների ընտանիքի, ռուբինա ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն
Տերևաթափ ծառ է՝ մինչև 12 մ բարձրությամբ, լայն սաղարթով և մինչև 35 սմ
տրամագծի բնով, որը ծածկված է հաստ գորշադարչնավուն, հարթ կեղևով։ Ընձյուղները, տերևակոթունները, ծաղկաբույլերի առանցքը, ծաղկակոթունը և բաժակը կպչուն են, քանի որ ծածկված են գեղձիկավոր մազմզուկներով։ Տերևների երկարությունը հասնում է մինչև 20 սմ-ի, կազմված 1 3-25 (երբեմն՝ 27) տերևիկներից։ Վերջիններս երկարավուն էլիպսաձև են, 2,5-4 սմ երկարությամբ և մինչև 2 սմ լայնությամբ,
կլորավուն կամ սեպաձև հիմքով և բութ գագաթով, սկզբում թեթևակի աղվամազապատ, ավելի ուշ՝ վերևի կողմից մերկ, վառ կանաչ, ներքևի կողմից մոխրավուն, մերկ
կամ մազմզուկապատ, տերևակիցները վերածվել են մախաթանման փշիկների։ Ծաղիկները վարդագույն են, մոտ 2 սմ երկարությամբ, առանց բուրմունքի, 6-15 հատ հավաքված գրեթե ուղղաձիգ ողկույզներում, որոնց երկարությունը հասնում է 5-1 0, լայնությունը՝ 4-5 սմ-ի։ Առագաստն ունի դեղին բիծ, բաժակը մուգ կարմիր է, նեղ եռանկյուն ատամիկներով։ Ունդերը երկարավուն գծանման են 5,5-9 սմ երկարությամբ և
մինչև 1,2 սմ լայնությամբ, ծայրին կեռ քթիկով, ծածկված գեղձիկավոր, խոզանականման աղվամազով։ Սերմերը երկարավուն երիկամաձև են, հարթ, դարչնագույն, անփայլ։ Սեզոնում ծաղկում է երկու անգամ, ապրիլ-մայիս ամիսներին և հուլիսին։ Պտուղները հասունանում են օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին։

## Տարածվածություն
Տարածված է հյուսիսային Ամերիկայում, հյուսիսային Կարոլինայից մինչև Ալաբամա, Ալլեգանյան լեռներում։ Մեր հանրապետությունում մշակվում է Երևանում, Իջևանում, Նոյեմբերյանում, Բյուրականում։ Ամենուրեք աչքի է ընկնում մեծ դիմացկունությամբ անբարենպաստ պայմանների նկատմամբ, առատորեն ծաղկում և պտղաբերում է։ Պիտանի է ստորին և միջին լեռնային գոտիների բնակավայրերի կանաչապատման համար, ծովի մակերևույթից մինչև 1400-1500 մ բարձրությունների վրա։
Էկոլոգիական խումբը՝ IV:

## Ծանոթագրություններ
Հացենի մանջուրական

270px|մինի
270px|մինի
**Հացենի մանջուրական** (), բոգածաղկավորների ընտանիքի, ձիթազգիներ ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն
Խոշոր ծառ է` 25-30 (երբեմն` 35) մ բարձրությամբ և մինչև 1 մ բնի տրամագծով։ Կեղևը բաց դարչնագույն է կամ բաց մոխրավուն, ճաքճքված։ Ընձյուղները և երիտասարդ ճյուղերը կլորավուն քառանկյուն են, մուգ դեղնավուն կամ դարչնավուն, սպիտակ ոսպնյակներով։ Բողբոջները սև են, սևագորշավուն կամ մուգ դարչնագույն, մերկ։

Տերևները կազմված են 7-11 տերևիկներից, որոնք տարբեր ձևի են, երկարավուն ձվաձևից մինչև նշտարաձև, 5-12 սմ երկարությամբ, 3-5 սմ լայնությամբ, շատ կարճ կոթունով կամ համարյա նստադիր, մանր սղոցաեզր, սեպաձև հիմքով, գագաթում աստիճանաբար նեղացող, վերևի կողմից` կանաչ, ներքևի կողմից` բաց կանաչավուն կամ կապտականաչավուն, գլխավոր ջղի ուղղությամբ մազմզուկապատ։ Ընդհանուր կոթունը մուգ կարմիր է, յուրաքանչյուր զույգ տերևիկի հիմքում կա շիկավուն մազերի օղակ կամ փունջ։

Տերևները բացվում են ծաղկումից հետո` մայիսին։ Մեծ մասամբ պոլիգամ բույս է, առէջային ծաղիկները կազմված են 2 առէջներից, հավաքված կարճ փնջերում։ Վարսանդային ծաղիկները հավաքված են հուրանանման ծաղկաբույլերում։ Դրանք կազմված են եղանանման, երկբաժան սպի ունեցող վարսանդներից։ Երկսեռ ծաղիկները կազմված են 2 առէջներից և վարսանդից։ Սևապտուղները նեղ հակառակ ձվաձև են կամ երկարավուն էլիպսաձև, 3-3,5 սմ երկարությամբ և մինչև 0,8 սմ լայնությամբ, սրավուն, կլորավուն, կամ կտրված գագաթով, երբեմն` փոսիկով։ Պտուղները հասունանում են սեպտեմբերին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հեռավոր Արևելքում (Պրիմորսկի երկրամաս, Սախալին, Բլագովեշչենսկ, Սովետսկայա գավան), Չինաստան, Ճապոնիա (Հոնսյու, Հոկայդո)։ Լուսասեր է, ձմեռնադիմացկուն, սակայն երիտասարդ տարիքում, բարձր լեռնային շրջաններում (Սևան, Ապարան) տերևները խիստ տուժում են ուշ գարնանային ցրտահարություններից։ Արագ է աճում։ Ապրում է 300-350 տարի, մացառներ տալու ունակությունը պահպանում է մինչև 120-250 տարեկանը։ Արմատային համակարգը հզոր է, լավ զարգացած, որի շնորհիվ հողմադիմացկուն է։

## Կիրառություն
Բնափայտը ամուր է, ճկուն։ Օգտագործվում է գյուղատնտեսական մեքենաշինության, կահույքի, ֆաներայի և կաշվի արտադրություններում։

Կեղևը և սերմերը օգտագործվում են որպես խինինի սուռոգատ, սերմերը` նյարդային հիվանդությունների դեպքում և որպես ուժեղ միզամուղ միջոց։ Կեղևը օգտագործում են կաշվի դաբաղման, ինչպես նաև սև և կապույտ գույներով ներկելու համար։

Հայաստանում քիչ է տարածված, սակայն ամենուրեք հաջողությամբ է աճում, առատորեն ծաղկում և պտղաբերում է, համեմատաբար բարենպաստ պայմաններում բազմանում է ինքնացանքով։
## Ծանոթագրություններ
Գազ նապաստակապոչ

**Գազ նապաստակապոչ** (), բակլազգիների ընտանիքի, գազ ցեղի բույս։
## Նկարագրություն
Թուփ է, 30-40 սմ բարձրությամբ։ Ծաղկակիցները ամբողջ երկարությամբ, կամ միայն մինչև միջին մասը մետաքսանման մազմզուկապատ են։ Բաժակի ատամիկները մախաթանման են, գրեթե խողովակին հավասար։ Պսակը համարյա հավասար է բաժակին։ Դրոշակաթիթեղը երկարավուն, բամբիռանման է, գրեթե հավասար թևիկներին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Փոքր Ասիայում, հյուսիսային Իրանում։ Հայաստանում տարածված է վերին Ախուրյանում, Շիրակում, Լոռիում, Ապարանում, Սևանի ավազանում, Գեղարդում, Վայքում, Զանգեզուրում, միջին և վերին լեռնային գոտիներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բակլազգիներ
Հաղարջենի հայկական

**Հաղարջենի հայկական** (), կոկռոշազգիների ընտանիքի, հաղարջենի ցեղի ծածկասերմ բույս։

Տերևաթափ թուփ է, մինչև 1 մ բարձրությամբ և ճյուղերի մուգ գորշավուն կեղևով։ Տերևները խոշոր են, սովորաբար 5 սմ-ից լայն, հիմքում՝ սրտաձև, ոչ լրիվ հնգաբլթակ (բլթակները եռանկյուն են), խոշոր ատամնաեզր։ Տերևի ներքևի կողմը, տերևակոթունը և երիտասարդ ընձյուղները ծածկված են դեղին, կետանման, բուրումնավետ գեղձերով։ Վերևի կողմից տերևները մերկ են։ Ծաղկաբույլերը կազմված են 4-9 կապտակարմրավուն կամ վարդամոխրագույն, երբեմն կանաչավուն ծաղիկներից։ Հատապտուղները սև են, մերկ, գտնվում են 0,6-1 սմ երկարության պտղակոթունների վրա։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են հուլիսին։ Ծաղկաթափը արագ է կատարվում։

Տիպիկ հայկական բույս է (էնդեմ), որը հանդիպում է միայն Հայաստանի տարածքում՝ Վայքում, որտեղ աճում է վերին լեռնային գոտում, անտառների եզրերին, քարքարոտ վայրերում։

Պարունակում է մեծ քանակությամբ երկաթի, ֆոսֆորի, կալցիումի հեշտ յուրացվող աղեր, շաքարներ (գլյուկոզ, ֆրուկտոզ, սախարոզ), 2-4 % կիտրոնաթթու։

## Նկարագրություն
1 մ բարձրությամբ թուփ է։ 5 սմ երկարությամբ տերևները պատված են բազմաթիվ դեղին գեղձերով։ Բաց մանուշակագույն կամ վարդամոխրագույն պսակաթերթերով ծաղիկները խմբված են 4-9-ական մինչև 5-6 սմ երկարությամբ ողկույզներում։ Երկար կոթուններով պտուղները մերկ են և սև։

## Տարածվածություն
Հանդիպում է միայն Վերին Ախուրյանի (Ամասիայի շրջակայք) և Դարեղեգիսի (Ջերմուկ) ֆլորիստիկական շրջաններում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ծովի մակարդակից 1600-2000 մ բարձրությունների վրա, անտառի եզրերին, միջին և վերին լեռնային գոտում, ժայռոտ և քարքարոտ տեղերում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է և Հայաստանի էնդեմիկ։ Հայտնի է երկու պոպուլյացիա, որոնց միջև տարածությունը 200 կմ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Աճելավայրերի պայմանների փոփոխության պատճառով տեսակին սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված է որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թփեր
Կատեգորիա:Կոկռոշազգիներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Աբելիա չինական

**Աբելիա չինական** (), ցախեկեռասազգիների ընտանիքի, աբելիա ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 1,5 մ բարձրությամբ։ Երիտասարդ ընձյուղները մազմզուկապատ են, կարմրավուն։ Տերևները ձվաձև են, 2-4,5 սմ երկարությամբ, 1,5-2,5 սմ լայնությամբ, սրածայր կամ կարճ-սրված, սղոցաեզր, ներքևի կողմից՝ բրդանման աղվամազապատ, վերևի կողմից՝ ցրված մազմզուկապատ, 0,2-0,5 սմ կոթունավոր։ Ծաղիկները բուրումնավետ են, մեծ մասամբ 2-ական, տեղավորված տերևածոցերում, որոնք առաջացնում են խիտ և կարճ հուրաններ։ Բաժակաթերթիկները 5-ն են, երկարավուն, հակառակ-ձվաձև, մազմզուկապատ, 0,6 սմ երկարությամբ։ Պսակը ձագարաձև է, մոտ 1,5-2 սմ երկարությամբ, սպիտակ։ Ծաղկում է հունիսից մինչև սեպտեմբեր։

## Տարածվածություն
Տարածված է կենտրոնական և արևելյան Չինաստանում։ Մեր հանրապետությունում բաց հողերի պայմաններում մշակվում է միայն Իջևանի դենդրարիում, որտեղ չի ցրտահարվում, առատորեն ծաղկում և պտղաբերում է։

## Կիրառություն
Էկոլոգիական խումբը՝ II: Մշակության հավանական շրջանները՝ 9, 20ա, 32։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տորոնածաղկավորներ
Կատեգորիա:Ցախեկեռասազգիներ
Ֆելլոդենդրոն ամուրյան

**Ֆելլոդենդրոն ամուրյան** (), սապատազագիների ընտանիքի, ֆելլոնդենդրոն ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ ծառեր են՝ մինչև 26 մ բարձրությամբ, 50 (երբեմն՝ 70) սմ բնի տրամագծով, ուղղաձիգ կամ փոքր-ինչ ծռմռված բնով, որը ծածկված է մինչև 7 սմ հաստությամբ, փափուկ, ճկուն, թավշանման, գորշամոխրավուն, խոր ճաքեր ունեցող խցանաշերտով։ Միամյա շիվերը ծածկված են կնճռոտ նարնջադեղնավուն կամ դեղնամոխրավուն կեղևով։ Տերևները կազմված են 5-1 3 տերևիկներից, որոնք երկարավուն-նշտարաձև են, մինչև 10 սմ երկարությամբ, սրածայր, սեպաձև հիմքով, ամբողջաեզր կամ թեթևակի աղեղնաեզր, վերևի կողմից՝ բաց կանաչավուն, մանր գեղձիկներով, նոր բացված ժամանակ՝ թավշամազմզուկապատ, ավելի ուշ՝ մերկ, նստադիր կամ համարյա նստադիր։ Շփելու դեպքում տհաճ հոտ են արձակում։ Ծաղիկները հավաքված են հուրանանման ծաղկաբույլերում, որոնց առանցքը մազմզուկապատ է։ Կորիզապտուղները գնդաձև են կամ տանձաձև, մոտ 1 սմ տրամագծով, սև, փայլուն, տհաճ հոտով, դառը, համարյա սև, ցանցանման մակերեսով, 5 (հազվադեպ՝ 10) սերմերով։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։

Աճում է գետահովիտներում, սոպկաների լանջերում, ծովի մակարդակից 300-400 մ բարձրության վրա։ Արագ է աճում։ Ապրում է 250-300 տարի։ Արմատային համակարգը առանցքային է, խոր գնացող, լավ ճյուղավորված։
Բավականին ցրտադիմացկուն է և ստվերատար։ Լավ է աճում չափավոր խոնավ, խոր, թեթև ավազակավային, սննդանյութերով հարուստ հողերում։ Լավ է դիմանում նաև գերխոնավությանը, ժամանակավոր ողողումներին, վատ է դիմանում ճահճացմանը։ Տալիս է առատ արմատային, բունը կտրելու դեպքում՝ նաև բնային, մացառներ։

Մեր հանրապետությունում մշակվում է Երևանում, Վանաձորում և Սևանում։

## Տարածվածություն
Տարածված է հեռավոր արևելքում (Ամուրի մարզի հարավ-արևելքում, Խաբարովսկի և Պրիմորսկի երկրամասերում, Ամուր գետի ավազանում և Ուսուրիայում), հյուսիսարևելյան Չինաստանում, Կորեայում։

## Կիրառություն
Կեղևը առաջին հավաքի դեպքում օգտագործում են մամլած իրեր, իսկ երկրորդ հավաքից՝ խցան պատրաստելու համար։ Լուբից ստանում են դեղին ներկ և մինչև 18 տոկոս տանիդներ, օգտագործում են գործվածքներ և կաշիներ ներկելու համար։ Պտուղներից կանաչ ներկ են ստանում։ Կեղևում և պտղամասում պարունակվում է բերիդին ալկալոիդը։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծառեր
Ճապկի մացառային

**Ճապկի մացառային** (), hոնազգիներ ընտանիքի, ճապկի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է` մինչև 2,5 մ բարձրությամբ, երկար դեպի ցած հակված, գետնի հետ շփվելիս` արմատակալող ճյուղերով։ Երիտասարդ ընձյուղները ծածկված են պառկած մազիկներով, ավելի ուշ` մերկանում են, վառ կարմիր, հազվադեպ` դեղին կամ գորշակարմիր գույն ունեն։ Միջուկը լայն է, սպիտակ։ Տերևադասավորությունը հակադիր է։ Տերևները ձվաձև են կամ երկարավուն-նշտարաձև, բոլոր անցողիկ ձևերով, 6—12 սմ երկարությամբ, աստիճանաբար սրվող գագաթով, կլորավուն հիմքով, վերևի կողմից` մուգ կանաչ, ներքևի կողմից` կապտավուն, ծածկված են շատ մանր, պառկած աղվամազով, 4—6 զույգ կողմնային շղերով։ Տսրևակոթունի երկարությունը հասնում է 1 —2,5 սմ-ի։ Ծաղկաբույլերը վահանաձև են, 3—5 սմ տրամագծով, պառկած-մազմզու- 4 կապատ առանցքով։ Ծաղիկները աղոտ սպիտակավուն են, սուր ատամնավոր բաժակով և կարմիր սկավառակով։ Կորիզապտուղը գնդաձև է, մինչև 7,5 մմ լայնությամբ, կաթնասպիտակ։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, հաճախ առանց ընդմիջման մինչև աշուն։ Պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբերին և ավելի ուշ։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում, Նյուֆաունդլենդից մինչև Մանիտոբա, հարավում՝ մինչև Վիրջինիա, Կենտուկի և Նեբրասկա։ Աճում է գետափերին, խոնավ հողերում, մացառուտներում։ Հայաստանի տարածքում մշակվում է ամենուրեք, բոլոր կլիմայական գոտիներում, ինչպես դեկորատիվ, այնպես էլ անտառային։

## Ծանոթագրություններ
Պիստակենի իսկական

**Պիստակենի իսկական** (), աղտորազգիների ընտանիքի, պիստակենի ցեղի բույս։
## Նկարագրություն
Տերևաթափ փոքր ծառ է` 5-7 մ (երբեմն` 10 մ) բարձրությամբ և գնդաձև սաղարթով։ Բունը ծածկված է գորշամոխրավուն, խոր ճաքճքված կեղևով։ Հին ճյուղերի կեղևը բաց մոխրավուն է, միամյա ընձյուղներինը՝ կարմրագորշավուն։ Բողբոջները մանր են, մուգ դարչնագույն։ Տերևները եռամասնանի են կամ կազմված են 1-5 (երբեմն՝ 7) տերևիկներից, 10-15 սմ ընդհանուր երկարությամբ։ Տերևիկները կաշվեկերպ են, լայն-էլիպսաձև, լայն-սեպաձև հիմքով, կարճ սրածայր գագաթով, վերևի կողմից մուգ կանաչ և փայլուն, ներքևի կողմից՝ բաց կանաչավուն, անփայլ։ Առէջային ծաղիկները հավաքված են խիտ, բարդ, լայն, 4-6 սմ երկարությամբ հուրաններում։ Առէջները 5-6 հատ են։ Վարսանդային ծաղիկները հավաքված են 4-6 սմ երկարությամբ նեղ հուրաններում, ծաղկապատը կազմված է 3-5 (երբեմն՝ 9) թաղանթանման տերևիկներից, 1 վերնադիր սերմնարանով։ Կորիզապտուղը նեղ կամ լայն ձվաձև է, 0,8-2,4 սմ երկարությամբ և 0,6-1,4 սմ լայնությամբ, դրսից կաշվեկերպ, դեղնակրեմագույն կամ մանուշակագույն, լուսավորված կողմում՝ կարմրավուն թաղանթով։ Կորիզը ձվաձև է, էլիպսաձև, երբեմն՝ համարյա գնդաձև։ Ծաղկում է մարտ-ապրիլ ամիսներին, տերևները բացվելու հետ միաժամանակ։ Պտուղները հասունանում են հուլիս-սեպտեմբեր ամիսներին։ Սկսում է պտղաբերել կյանքի 7-8-րդ տարում։
## Տարածվածություն
Տարածված է Միջին Ասիայում, հյուսիսարևելյան Իրանում։ Տիպիկ տաք և չորկլիմայի բույս է, որտեղ օդի ջերմությունը ամռանը կարող է անցնել 40&nbsp;°C-ից (հողիմակերեսին՝ 70&nbsp;°C), իսկ օդի հարաբերական խոնավությունը կարող է իջնել նույնիսկմեռյալ պաշարից (10 %)։ Չափազանց լուսասեր է, կրասեր և արտակարգ երաշտադիմացկուն։
## Կիրառություն
Պտուղները համեղ են ու սննդարար։ Օգտագործվում են թարմ վիճակում, հրուշակեղենի արդյունաբերության մեջ (շոկոլադի լավագույն տեսակներում, երշիկներում), դրանցից պատրաստում են սուրճի սուռոգատ։ Պտուղներն ունեն տոնուսը բարձրացնելու հատկություն, որի շնորհիվ անվանում են «կյանքի ծառ»։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի բուսական աշխարհ
Կտտկենի Զիբոլդի

**Կտտկենի Զիբոլդի** (), ցախեկեռասազգիների ընտանիքի, կտտկենի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Թոփ կամ փոքր ծառ է՝ մինչև 8 մետր բարձրությամբ։ Երիտասարդ ընձյուղները մեծ մասամբ մերկ են, ճյուղերն ունեն բաց դարչնագույն գունավորում, ծածկված ոսպնյակներով, մերկ։ Միջուկը բաց դարչնագույն է։ Տերևները կազմված են 5-9, հոռաշիվերի վրա՝ 11 տերևիկներից, որոնք նշտարաձև են կամ ձվաձև-երկարավուն, 6-20 (երբեմն՝ 2) սմ երկարությամբ և 1.5 (երբեմն՝ 6) սմ լայնությամբ, երկարավուն սրածայր գագաթով և կլորավուն, երբեմն՝ սեպաձև, որոշ չափով ասիմետրիկ հիմքով, նուրբ սղոցաեզր, բաց կանաչավուն, մերկ։ Ծաղիկները դեղնասպիտակ են, մանր, հավաքված մինչև 8 սմ երկարությամբ և 5 (երբեմն՝ մինչև 12) սմ լայնությամբ հուրաններում։ Պտուղը ծիրանակարմիր է, 0.3-0.4 սմ տրամագծով, մանր կնճռոտ կորիզակներով։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են հունիս-օգոստոսին։

## Տարածվածություն
Տարածված է հեռավոր Արևելքում (Սախալին, Կուրիլյան կղզիների հարավում), Ճապոնիայում։ Չափազանց ցրտադիմացկուն է, ստվերատար, բավականին խոնավասեր է։ Պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ցախակեռասազգիներ
Սզնի կեղծ տարատերև

**Սզնի կեղծ տարատերև** (), Վարդազգիներ ընտանիքի, Սզնի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ կամ ծառ է՝ 1.5֊3 մ բարձրությամբ։ Տերևները ներքևի կողմից մոմաշերտ ունեն, նկատելիորեն ավելի բաց գույնի են, քան վերևի կողմից։ Տերևների
բաժինները լայն են, միայն վերևի մասում ատամնաեզր են կամ ամբողջաեզր, մերկ կամ ցրված մազմզուկապատ, 3֊5-աբլթակ։ Կեղևը սկզբում բալակարմիր է, ավելի ուշ՝ մոխրավուն։ Ընձյուղները մերկ են։ Ծաղկաբույլերը փոքր են, հիպանթիումը մերկ է կամ մազմզուկապատ։ Պտուղները դարչնակարմրավուն

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Իրանում, Քուրդիստանում։ Մեր հանրապետության տարածքում հանդիպում է Վայքում, Արարատյան դաշտի նախալեռնային գոտում, Զանգեզուրում, Մեղրիում, որտեղ աճում է խիտ թփուտներում, քարքարոտ
լեռնալանջերում։

## Կիրառություն
Էկոլոգիական խումբը՝ IX: Մշակության հավանական շրջանները՝ 7֊14, 17֊32:

## Ծանոթագրություններ
Լաբուրնում անագիրատերև

**Լաբուրնում անագիրատերև** (), բակլազգիներ ընտանիքի, լաբուրնում ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ ծառ է՝ մինչև 7 մ բարձրությամբ, որը հաճախ թփանման տեսք է ունենում։ Բնի և բազմամյա ճյուղերի կեղևը մոխրականաչավուն է կամ բաց գորշավուն, ակոսակնճռապատ։ Ընձյուղները և ծաղկակիրները ծածկված են արծաթավուն մազմզուկներով։ Տերևները եռամասն են, երկարավուն էլիպսաձև, էլիպսաձև կամ հակառակ ձվաձև տերևիկներով, 3֊8 սմ երկարությամբ և 1,5֊3 սմ լայնությամբ, տափակ կամ սրածայր գագաթով, լայն սեպաձև հիմքով, վերևի կողմից մերկ, ներքևի կողմից ծածկված մանր արծաթագույն մազմզուկներով։ Ընդհանուր տերևակոթունը ունի 2֊6 (երբեմն՝ 8) սմ երկարություն, մազմզուկապատ է։ Ծաղիկները ոսկեդեղին են, հավաքված դեպի ցած կախված բազմածաղիկ ողկույզներում, որոնց երկարությունը հասնում է 10֊20 (հազվադեպ՝ 30) սմ֊ի։ Բաժակն ունի մոտ 5 մմ երկարություն, մետաքսաաղվամազապատ է։ Պսակը հասնում է 2֊2,5 սմ երկարության։ Ունդերը երկարավուն գծանման են, 5֊8 սմ երկարությամբ, սրածայր, հաստ քթիկով, մազմզուկապատ։ Սերմերը սև են։ Ծաղկում է տերևները բացվելու հետ միասին, ապրիլ֊մայիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են օգոստոսին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Արևմտյան Եվրոպայի հարավային և կենտրոնական շրջաններում։ Մեր հանրապետությունում հազվադեպ է մշակվում․ լավ է աճում ծ․ մ․֊ից մինչև 1500 մ բարձրությունների վրա (Գյումրիում փարթամ է աճում և առատորեն ծաղկում ու պտղաբերում է)։

## Կիրառություն
Պիտանի է ստորին և միջին լեռնային գոտիների համար, որպես առատորեն ծաղկող բարձր դեկորատիվ թփատեսակ։

## Ծանոթագրություն
֊

Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Թխկի Գիննալի

**Թխկի Գիննալի** (), թխկազգիների ընտանիքի, թխկի ցեղի բույս։
## Նկարագրություն
Փոքր ծառ է՝ մինչև 6 մ բարձրությամբ, հաճախ թփանման տեսք է ունենում։ Բնի և բազմամյա ճյուղերի կեղևը մոխրավուն է, հարթ կամ երկարավուն, կնճռապատ։ Ընձյուղները կապտականաչավուն են կամ կարմրավուն, ավելի ուշ դառնում են գորշ։ Տերևները եռաբլթակ են կամ պտղաբերող, ճյուղերի վրա ամբողջական, ձվաձև կամ եռանկյուն ձվաձև, 4-8 սմ երկարությամբ և 3-6 սմ լայնությամբ, ձգված գագաթով, թույլ սրտանման, կտրված կամ կլորավուն հիմքով, անհավասար սղոցաատամնաեզր, կրկնակի ատամնաեզր, կամ բլթակաատամնաեզր, բարակ, մերկ, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, փայլուն, ներքևի կողմից՝ բաց կանաչավուն։ Աշնանը գունավորվում են վառ կարմրավուն։ Կոթունները 1,5-4 սմ երկարություն ունեն, մերկ են, նոսր, երկար մազմզուկներով։ Ծաղկում է տերևները բացվելուց 3-4 շաբաթ հետո։ Ծաղկաբույլերը երկար կոթունավոր հուրաններ են, խիտ, ձվաձև, կազմված՝ 20-60 ծաղիկներից։ Վերջիններս դեղնավուն են, մոտ 0,6 սմ տրամագծով։ Բաժակաթերթիկները ազատ են, առէջները ամրացած են սկավառակի ներքին եզրին, սերմնարանը խիտ մազմզուկապատ է։ Երկթևիկները հեռանում են շատ սուր անկյան տակ, որի հետևանքով հաճախ թևիկները անցնում են մեկը մյուսի վրա, կանաչ են կամ վառ վարդագույն, 2,2-3 սմ երկարությամբ։ Ծաղկում է հունիսին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հեռավոր Արևելքում (Ամուրյան մարզ, Խաբարովսկի և Պրիմորսկի երկրամասեր), արևմուտքում մինչև Ջեյի և Սելեմջի գետերը, հյուսիսարևելյան Չինաստանում, Կորեայում։ Հայաստանի տարածքում մշակվում է գրեթե ամենուրեք, ինչպես քաղաքների կանաչապատման, այնպես էլ անտառապատման բնագավառում, դաշտապաշտպան ու ճանապարհամերձ տնկարկներում։ Ամենուրեք բավարար կերպով աճում, առատորեն ծաղկում և պտղաբերում է։ Ինքնացան է տալիս, չի ցրտահարվում։ Պահանջկոտ է հողի խոնավության նկատմամբ, լուսասեր է, սակայն լավ է աճում նաև ենթանտառում։

## Կիրառություն
Չինաստանում տերևներից սև ներկ են ստանում։ Արմատային առատ մացառներ տալու շնորհիվ կարելի է օգտագործել նաև հակաէրոզիոն տնկարկներում։
## Ծանոթագրություններ
Խոստեկ խոշորածաղիկ

**Խոստեկ խոշորածաղիկ** , Կարմրանազգիների ընտանիքի, Կարմրան ցեղի բույս։

## Նկարագրություն

Տերևաթափ թուփ է մինչև 1 մ բարձրությամբ, գորշամոիլրավուն կեղևով։ Ընձյուղները մերկ են կամ մազմզուկապատ, անկյունավոր։ Տերևները բարդ են, կազմված 4 տերևիկներից, հակառակ-ձվաձև կամ նեղ հակառակ-ձվաձև, 0,4—1,2 սմ երկարությամբ և 0,1—0,3 սմ լայնությամբ։ Ծաղիկները միայնակ են, դեղին։ Ունդերը գծանմանեն, 2,7—4 սմ երկարությամբ' 0,3—0,4 սմ լայնությամբ։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են հուլիս-օգոստոսին։ Բազմանում է սերմերով։ Աչքի է ընկնում ցրտադիմացկունությամբ և երաշտադիմացկունությամբ։ Լուսասեր է, բայց լավ է աճում նաև ստվերում։ ճողի նկատմամբ պահանջկոտ չէ։
## Տարածվածություն

Տարածված է Կովկասում, Փոքր Ասիայում, Հյուսիսային Իրանում։ Հայկական տարածքում հանդիպում է հյուսիսարևելյան շրջաններում (Սանահինում, Այրումում), ինչպես նաև Մեղրիում, որտեղ աճում է ստորին լեռնային գոտում, չոր, քարքարոտ թեքությունների վրա, ժայռային բուսականության մեջ, փոքր թփուտներում։ Մեղրատու է։
## Կիրառություն

Սերմերից ստանում են շուտ չորացող, արժեքավոր յուղ։ Բնափայտը օգտագործում են մանր ատաղձագործական իրեր պատրաստելու համար։ Խորհուրդ է տրվում լայնորեն օգտագործել կանաչապատման և անտառապատման բնագավառում, որպես դիմացկուն և արժեքավոր թփատեսակ։
## Ծանոթագրություններ
Մասրենի վրացական

**Մասրենի վրացական** (), վարդազգիների ընտանիքի, մասրենի ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ 0.5—1.5 մ բարձրությամբ, երբեմն աճում է գետնատարած։ Փշերը բավականին խոշոր են, ծռմռված կամ կեռիկանման։ Տերևիկները 5-7 (հազվադեպ 9) հատ են, կլորավուն կամ ձվաձև, հիմքում սեղմված կամ կլորավուն, սուր սղոցաատամնաեզր։ Ծաղիկները սովորաբար միայնակ են, հազվադեպ 2-3-ական, խոշոր, սպիտակ կամ վարդագույն։ Բաժակաթերթիկները հասունացած հիպանթիումի վրա չռված են, գագաթում բլթակավոր, գծանման, պտղաբերման ժամանակ թափվում են։ Հասուն հիպանթիումը ձվաձև է կամ գնդաձև, հարթ կամ թեթևակի խոզանով ծածկված։
 
Էկոլոգիական խումբը' XI: Մշակության հավանական շրջանները` 1-32։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Միջին Ասիայում, Իրանում, Փոքր Ասիայում, Արևմտյան Հայաստանում։ Հայաստանում հանդիպում է Ապարանում, Արարատյան դաշտում, Զանգեզուրում, ստորինից մինչև վերին լեռնային գոտում, 900-2000 մ բարձրություններում, քարքարոտ լանջերում։

## Կիրառություն
Արժեքավոր պատվաստակալ է։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Վեյգելա

**Վեյգելա առատածաղիկ** (), ցախեկեռասազգիների ընտանիքի, վեյգելա ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն
Մինչև 3 մ բարձրությամբ տերևաթափ թուփ է։ Երիտասարդ ընձյուղները մազմզուկապատ են, կամ մազմզուկները երկու շարքով են դասավորված։ Տերևները էլիպսաձև են, երկարավուն ձվաձև կամ երկարավուն հակառակ ձվաձև, 7-10 սմ երկարությամբ, գագաթում սրածայր, լայն սեպաձև կամ կլորավուն հիմքով, սղոցաեզր, վերևի կողմից ծածկված նոսր աղվամազով, ներքևի կողմից մազմզուկապատ են միայն գլխավոր ջիղի ուղղությամբ։ Տերևակոթունները կարճ են, 0,2-0,5 սմ երկարությամբ։ Ծաղիկները նստադիր են։ Պսակը խողովակաձագարաձև է, մուգ կարմիր, անհավասար բլթակավոր, 2,5-3 սմ երկարությամբ, մազմզուկապատ։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ Տարածված է Ճապոնիայի լեռներում։

## Տարածվածություն
Մեր հանրապետությունում մշակության մեջ հաճախ է հանդիպում։ Հաջողությամբ է աճում ու զարգանում միայն ցածրադիր և մասամբ` միջին լեռնային գոտու պայմաններում։ Երևանում, Դյուլագարակում, Բյուրականում և Իջևանում չի ցրտահարվում, առատորեն ծաղկում է, սակայն Երևանում չի պտղաբերում (պատճառն անհայտ է)։

## Կիրառություն
Չափազանց արժեքավոր, դեկորատիվ թփատեսակ է, որն աչքի է ընկնում գեղեցիկ ու երկարատև ծաղկմամբ։ Երբեմն սեզոնի ընթացքում ծաղկում է 2 անգամ։ Լուսասեր է, բավականին խոնավասեր, պահանջկոտ է հողային պայմանների նկատմամբ։ Լավ է աճում սննդանյութերով հարուստ, փուխր, չափավոր խոնավ, օդաթափանց և ջրաթափանց հողերում։ Ջերմասեր է, սակայն դիմանում է նաև մինչև -30&nbsp;°C-ի սառնամանիքներին։ Դժվարությամբ է տանում խոտային բուսականության մրցակցությունը և դրանց դեմ պայքար չտանելու դեպքում արագորեն կորցնում է իր դեկորատիվ հատկանիշներն ու երբեմն` ոչնչանում։
## Ծանոթագրություններ
Շրջահյուս հունական

**Շրջահյուս հունական** (), թունաթափազգիներ ընտանիքի, շրջահյուս ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Լիանա է մինչև 12 մ բարձրությամբ։ Ընձյուղները շատ բարակ են, ծածկված նուրբ, փոշենման աղվամազով, սկզբում ձիթականաչավուն, ավելի ուշ՝ դեղնաշագանակագույն գունավորմամբ։ ճյուղերը, որոնց երկարությունը հասնում է մինչև 1 2 մ-ի, դարչնագորշավուն են, ծածկված ելունդանման ոսպնյակներով։ Տերևները էլիպսաձև են կամ ձվաձև, 6-10 սմ երկարությամբ և 1,5-6,5 սմ լայնությամբ, ընդ որում վերին տերևները ավելի մանր են և նեղ, սրագագաթ, սեղմված կամ կլորավուն հիմքով, կոշտ, մերկ, պարզ արտահայտված կենտրոնական ջղով, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, փայլուն, ներքևի կողմից՝ ավելի բաց գույնի։ Տերևակոթունն ունի 0,5-1,2 մմ երկարություն։ Ծաղկաբույլերը ծոցային, սակավածաղիկ, հովանոցանման կամ մերկ հուրաններ են, մինչև 20 սմ երկարությամբ ծաղկակիրներով։ Ծաղիկներն ունեն 1,5-3 սմ տրամագիծ, արտաքինից կանաչավուն են, ներսի կողմից՝ պղտոր մանուշակադարչնագույն, ծանր, անդուր հոտով։ Բաժակի հատվածները լայն-ձվաձև են, թաղանթաեզր։ Պսակաթերթիկները հետ են ոլորված, երկարավուն են, բութ, մոտ 1 սմ երկարությամբ, մազմզուկապատ, գագաթին՝ փոսիկով։ Տերևապտուղները զույգ են (հազվադեպ մեկական) գծանման, գագաթում աստիճանաբար սրվող, մոտ 6 սմ երկարությամբ։ Ծաղկում է ապրիլ-հունիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են մայիս-հուլիսին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Փոքր Ասիայում, Իրանում, Չինաստանում, Միջերկրական ծովի ափերում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է հյուսիսային և կենտրոնական շրջաններում, հատկապես Դեբեդ, Աղստև և Արաքս գետերի հովիտներում։ Չափազանց դեկորատիվ, բայց աճման պայմանների նկատմամբ պահանջկոտ բույս է։ Ջերմասեր է, սակայն դիմանում է մինչև -25-28&nbsp;°C-ի սառնամանիքներին, խոնավասեր է, լավ է աճում սննդանյութերով հարուստ, ստրուկտուրային, թեթև-ավազային հողերում, լուսասեր է։ Թունավոր է։ Բազմանում է սերմերով և կտրոններով։

## Կիրառություն
Կեղևը օգտագործվում է բժշկության մեջ, սրտի հիվանդությունների բուժման նպատակով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''Periploca graeca''

Կատեգորիա:Բոգածաղկավորներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Պիստակենի բթատերև

**Պիստակենի բթատերև** (), աղտորազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ ծառ է՝ 8-10 (մինչև 15) մ բարձրությամբ և գնդաձև սաղարթով։ 1 մ տրամագիծով բունը ծածկված է ճաքճքված, գորշամոխրավուն կեղևով։ Բողբոջները նստադիր են, թեփուկավոր, թեթևակի աղվամազապատ։ Տերևները կենտ-փետրաձև են, կազմված (3) 5-7 (9) տերևներից։ Տերևակոթունը մազմզուկապատ է, վերևի մասում՝ թեթևակի թևավոր, 13-17 սմ ընդհանուր երկարությամբ։ Տերևները ձվաձև են կամ նեղ-ձվաձև, համարյա նստադիր, 4-5 (7) սմ երկարությամբ և 1,5-3 սմ լայնությամբ, ամբողջաեզր, վերևի կողմից մուգ կանաչ և փայլուն, ներքևի կողմից բաց կանաչ և անփայլ։ Երկտուն բույս է։ Ծաղկում է տերևները բացվելուց առաջ կամ տերևների բացվելու սկզբում։ Ծաղիկները հավաքված են 4-6 (9) սմ երկարությամբ հուրաններում։ Ծաղկապատը կազմված է (2) 4-5 (11) երկարավուն-ձվաձև թաղանթանման տերևիկներից։ Առէջային ծաղիկներն ունեն 5-6 առէջներ, վարսանդայինները՝ 1 վերնադիր սերմնարան։ Կորիզապտուղները լայն, հակառակ ձվաձև են, կարմրավուն, ավելի ուշ դառնում են կապտավուն։ Ծաղկում է մայիսին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Փոքր Ասիայում, Ղրիմում, Արևմտյան Իրանում։ Չորադիմացկուն, լուսասեր ու կրասեր բույս է։ Պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ, աղադիմացկուն է։ Դանդաղ է աճում։ Առատ մացառներ է տալիս, որի շնորհիվ անփոխարինելի ծառատեսակ է չոր, քարքարոտ լանջերի ամրացման, էրոզիայի դեմ պայքարելու համար։ Ապրում է մինչև 1000 տարի։ Բազմանում է սերմերով, մացառներով։ Աճում է ստորին, երբեմն նաև միջին լեռնային գոտիների չոր քարքարոտ հարավային լանջերին, ձորերում և կիրճերում։ Հազվադեպ հանդիպում է Տավուշի, Սյունիքի, Վայոց ձորի մարզերում և Երևանում։ Աճեցվում է որպես գեղազարդային բույս։

## Նշանակություն
Պտուղները, որոնք ուտելի են, պարունակում են 60% ճարպեր և 26% ազոտային նյութեր։ Տերևները պարունակում են 8-20% դաբաղանյութեր։ Ծառի բնից ստացվող խեժը, որը պարունակում է ճարպային և եթերային յուղեր, եռտերպենային միացություններ, ունի բուժիչ հատկություններ։ Պտուղներն օգտագործում են որպես սնունդ թարմ, չորացրած և բոված վիճակում։ Եթերային յուղն ու խեժը օգտագործվում են օծանելիքի արտադրության մեջ, իսկ ճարպային յուղերն՝ օճառագործության մեջ։ Սերմերն ու տերևներն, որոնք պարունակում են C վիտամին, օգտագործվում են որպես անասնակեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Փշատազգիներ
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Դեկորատիվ բույսեր
Նշենի Ֆենցլիի

**Նշենի Ֆենցլիի** (), վարդազգիների ընտանիքին պատկանող թուփ։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ 1,5-3 մ բարձրությամբ (հաճախ ծառանման է լինում), ճյուղերը երկարավուն են, տարածված, ծիրանագույն, ծայրերը՝ փշավոր։ Տերևները էլիպսանշտարաձև են, 6-8 սմ երկարությամբ և 1,5-2 սմ լայնությամբ, կիսակաշվեկերպ, հարթ, վերևի կողմից մուգ կանաչ, փայլուն, ներքևի կողմից՝ անփայլ, ատամնասղոցաեզր, անհավասար ատամիկներով, կլորավուն կամ սեպաձև հիմքով, սրածայր։ Վարդագույն, 1-5-ական ծաղիկները հավաքված են չռված ծաղկաբույլերում, մեծ մասամբ երկամյա տերևազուրկ ճյուղերի վրա, վարդագույն են։ Պտուղը գրեթե գնդաձև է, թավշապատ, փոքր-ինչ սեղմված, 2,5-3,5 սմ տրամագծով։ Ծաղկում է մինչև տերևների բացվելը (Մեղրիում, Զանգեզուրում՝ մարտին, այլ վայրերում՝ ապրիլին)։ Կիևում և Վորոնեժում ցրտահարվում է։ Աչքի է ընկնում մեծ դիմացկունությամբ և դեկորատիվ բարձր հատկանիշներով։ Առանձնապես գեղեցիկ է ծաղկման շրջանում։ Քչապահանջ և չափազանց չորադիմացկուն բույս է։

## Տարածվածություն
Տիպիկ հայկական տեսակ է, Հայաստանից դուրս չի հանդիպում։ Տարածված է Իջևանի շրջանի ցածրադիր գոտում (Այգեհովիտ գյուղի շրջակայքում), Արագածի հարավային չոր լանջերում, Ազատ և Միլի գետերի ավազաններում, Գեղարդում, Գառնիում, Խոսրովի անտառում, Երանոսի լեռնաշղթայում, Վայքում, Զանգեզուրում, Մեղրիում (Լիչքվազ)։ Մշակության մեջ քիչ է հանդիպում։ Աճեցվում է միայն բուսաբանական այգիներում։

## Նշանակություն
Վայրի նշենու պտուղներն ունեն դառը համ։ Նշենու քաղցր սերմերը պարունակում են 40-60 % ճարպային յուղ, սպիտակուցներ և ամիգդալին գլիկոզիդ, որը ֆերմենտների ազդեցության տակ ճեղքվում է՝ առաջացնելով թունավոր կապտաթթու և յուրահատուկ հոտ ունեցող բենզալդեհիդ (դառը նշի հոտով)։ Սերմերը թարմ, չորացած կամ տապակած վիճակում օգտագործվում են սննդի մեջ։ Նշի յուղն օգտագործում են սննդարդյունաբերության, օծանելիքի արտադրության և բժշկության մեջ։ Այն ազդում է մաշկի վրա որպես փափկեցնող և հակաբորբոքային միջոց։ Սերմերից ստացվող քուսպն օգտակար է կենդանիների համար, այն օգտագործվում է որպես անասնակեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Օսմանթուս

**Оսմանթուս** (), ձիթազգիների ընտանիքի, կիպրոս ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Մշտադալար թփեր կամ փոքր ծառեր են։ Բողբոջներն ունեն 2 արտաքին թեփուկ։ Տերևադասավորությունը հակադիր է։ Տերևները հաստ են, կաշվեկերպ, ամբողջաեզր կամ փուշ-ատամնաեզր, կարճ կոթունավոր։ Ծաղկաբույլերը փոքր հուրաններ են կամ վահանիկներ։ Ծաղիկները մեծ մասամբ բաժանասեռ են, հազվադեպ` երկսեռ։ Երբեմն հանդիպում են նաև երկտուն բույսեր։ Բաժակը կարճ է, քառատամ։ Պսակի խողովակը կարճ է, կամ երկար, կազմված 4 բաժիններից։ Առէջները 2-ն են (հազվադեպ` 4), տեղադրված պսակի խողովակում։ Սռնակի երկարությունը հավասար է պսակի խողովակի երկարությանը։ Սպին գլխիկավոր է։ Սերմնարանը երկբնանի է, յուրաքանչյուր բնում 2 սերմնաբողբոջով։ Պտուղը ձվանման կորիզապտուղ է 1 կորիզով։

## Տարածվածություն
Ցեղն ընդգրկում է ավելի քան 30 տեսակ, տարածված Հարավային և Արևելյան Ասիայում, Պոլինեզիայում և Հյուսիսային Ամերիկայում:Հայաստանում է 2 տեսակ։:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Թփեր
Ցերցիս Գրիֆֆիթի

**Ցերցիս Գրիֆֆիթի** (), բակլազգիների ընտանիքի, ցերցիս ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն
Փոքր ծառ է՝ 4-10 մ բարձրությամբ, սակայն մեծ մասամբ աճում է որպես թուփ։ Սաղարթը գնդաձև է կամ վրանաձև։ Կեղևը բաց գորշամոխրավուն է։ Տերևները կլոր են կամ երիկամաձև, 5-8 սմ երկարությամբ և 7-12 սմ լայնությամբ, սրտաձև հիմքով, գագաթը այս կամ այն չափով փոսիկավոր է, վերևի կողմից վառկանաչավուն, ներքևից՝ կապտավուն։ Ծաղիկները հավաքված են փնջերում, վարդագույն են կամ բոսորամանուշակագույն։ Ծաղկում է ապրիլից-մայիս, պտուղները հասունանում են հունիս-օգոստոս ամիսներին։ Ունդերը խոշոր են, 10-12 սմ երկարությամբ, 10-14 սերմերով։ Լավ մեղրատու է։ Բազմանում է սերմերով։ Ջերմասեր է, բավականին չորադիմացկուն և լուսասեր։ 
## Տարածվածություն
Տարածված է Միջին Ասիայում, Աֆղանստանում, ծովի մակարդակից 800-2000 մ բարձրությունների վրա։ Հայաստանում հանդիպող խիստ հազվագյուտ և աննշան տարածում ունեցող ծառատեսակներից մեկն է, որն աճում է միայն Մեղրու շրջանում, թփուտների մեջ, փոքր խմբերով, ծովի մակարդակից մինչև 700 մ բարձրությունների վրա։
## Կիրառություն
Էկոլոգիական խումբը՝ IV: Մշակության հնարավոր շրջանները՝ 9, 18, 20ա, 25, 28, 32։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բակլազգիներ
Կարմրան բազմաճյուղ

**Կարմրան բազմաճյուղ** (), կարմրանազգիների ընտանիքի, կարմրան ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն

Տերևաթափ փոքր ծառ կամ թուփ է՝ բազմամյա ճյուղերը ծածկված են մուգմոխրագույն, իսկ երիտասարդ ճյուղերը կարմրավուն կամ նարնջակարմրավուն կեղևով։ Միամյա ընձյուղների տերևները նշտարաձև են, կարճ ցողունը որոշ չափով ընդգրկող հիմքով։ Կանաչ ընձյուղների տերևները կարճ-օվալաձև են կամ դելտայաձև սրտանման,ցողունը որոշ չափով ընդգրկող հիմքով։ Ծաղիկները գտնվում են ծայրային հուրաններում։ 5 անդամանի են։ Ծաղկակիցը նշտարաձև է կամ ձվաձև-նշտարաձև, ծաղկակոթին հավասար է կամ նրանից մի փոքր երկար։ Բաժակաթերթիկները օվալաձվաձև են, սրածայր կամ բթավուն, կիսաթափանցիկ, թաղանթանման եզրերով, առանց քթիկի։ Պսակաթերթիկները վարդագույն են, վառ մանուշակագույն կամ սպիտակ,հակառակ-ձվաձև, թեք, մինչև 1,5 մմ երկարությամբ, որոնք առաջացնում են հավաքված, բաժականման պսակ, որը մնում է պտուղների վրա։ Ենթավարսանդային սկավառակը 5 մասանի է, յուրաքանչյուր գագաթին փոքրիկ փոսիկներով, երբեմն՝ առանց դրանց։ Առէջները 5-ն են։ Վարսանդը ունի 3 սռնակ։ Պտուղը տուփիկ է մինչև 5 մմ երկարությամբ, միջին հաշվով պարունակում է 17 սերմ, որոնք ծլունակությունը պահպանում են 3-10ամիս։ Ծաղկում է գարնանից մինչև խոր աշուն։
## Տարածվածություն
Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում, նախկին ԽՍՀՄ-ի Եվրոպական մասում Միջին Ասիայում, Ղազախստանում, Մոնղոլիայում, Չինաստանում, Ճապոնիայում, Աֆղանստանում, Իրանում, Փոքր Ասիայում, Բալկաններում։ Հայաստանի պայմաններում հանդիպում է Արաքս գետի հովտում, Լոռիում, հազվադեպՍևանի ավազանում, որտեղ աճում է գետափերին, գետերի չորացած հուներում, աղուտներում, ծովի մակերևույթից 1600- 1800 մ (երբեմն' 1950 մ) բարձրության վրա։ Արտակարգ ցրտադիմացկուն տեսակ է. դիմանում է մինչև -45&nbsp;°C-ի սառնամանիքների։

## Կիրառություն
Չափազանց արժեքավոր դեկորատիվ տեսակ է, որը կարելի է առաջարկել հանրապետության բոլոր դենդրոլոգիական շրջաններում մշակելու համար։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կարմրանազգիներ
Տանձենի կովկասյան

**Տանձենի կովկասյան** (), վարդազգիների ընտանիքի, տանձենի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ խոշոր ծառեր են` 20-25 մ բարձրությամբ և 60-80 սմ բնի տրամագծով։ Սաղարթը բրգաձև է, երիտասարդ ճյուղերը մերկ են, ծածկված մոխրագույն կեղևով, փշապատ։ Տերևները կլորավուն են կամ լայն ձվաձև, երբեմն մի փոքր երկարավուն, հազվադեպ՝ շեղանկյուն, 3-4 (երբեմն՝5) սմ երկարությամբ, կլորավուն հիմքով, բթածայր կամ միանգամից սրացող, ամբողջաեզր մերկ կամ ներքևից ու եզրերից սարդոստայնանման աղվամազով ծածկված, կիսակաշվեկերպ, վերևի կողմից փայլուն,ներքևից՝ անփայլ, երկար կոթունավոր և 2-3 անգամ գերազանցում են տերևաթիթեղի երկարությանը։ Պտուղը մերկ է, կլոր կամ սեղմված, հասունները սևավուն, գագաթին պահպանվում է ծաղկի բաժակը։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս, պտղաբերում է հուլիս-սեպտեմբեր ամիսներին։ Պտուղները թափվում են հոկտեմբերին։

Չափազանց ցրտադիմացկուն է, դիմանում է մինչև -40&nbsp;°C սառնամանիքներին, բավականին լուսասեր է և խոնավասեր, սակայն լավ է աճում նաև չոր վայրերում։ Հողի նկատմամբ պահանջկոտ չէ։ Ջերմադիմացկուն է, բավականին արագ է աճում։

Հայաստանի անտառներում պատվաստված ծառերը բավականին բարձր բերք են տալիս։ Պտուղը պարունակում է մեծ քանակությամբ շաքարներ, օրգանական թթուներ, վիտամիններ։ Ապրում է մինչև 300 տարի։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է Աշոցքում (Վերին Ախուրյան), Լափում, Նոյեմբերյանի, Շամշադինի, Գուգարքի, Թումանյանի շրջաններում։ Աաճում է ստորինից մինչև վերին լեռնային գոտիներում, կաղնեբոխային անտառներում, գետափերին։ Տարածված է Լոռու, Տավուշի, Արագածոտնի մարզերում, Սյունիքի մարզի հյուսիսային շրջաններում և Արցախում։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են պտուղներն ու տերևները։ Տանձենու պտուղների եփուկն օգտագործում են որպես միզամուղ միջոց երիկամների, միզապարկի և միզուղիների բորբոքումների բուժման համար։ Թարմ պտուղներից պատրաստում են մուրաբա, ջեմ, կիսել, քաղցր ըմպելիքներ և մրգային գինի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կիպրոս չինական

մինի
մինի|Բոնսայը
**Կիպրոս չինական** (), ձիթազգիների ընտանիքի, կիպրոս ցեղի բույս։
## Նկարագրություն
Կիսամշտադալար փոքր ծառ է՝ մինչև 7 մ բարձրությամբ։ Տաք և կարճատև ձմեռների դեպքում (երբեմն Արարատյան դաշտում) սաղարթը պահպանվում է, և գարնանը նոր տերևների բացվելու հետ միաժամանակ հին տերևները թափվում են։ Խիստ և երկարատև ձմեռների դեպքում ցրտահարվում են ոչ միայն տերևները, այլև սաղարթի մի զգալի մասը։ Ընդհանրապես Արարատյան դաշտի պայմաններում թփանման տեսք ունի՝ 1 -1,5 մ բարձրությամբ։ Սաղարթը այստեղ կազմավորվում է հիմնականում միամյա շիվերի հաշվին։ Միամյա և երկամյա շիվերը դեղնավուն են, սկզբում մազմզուկապատ, հետագայում՝ մերկ, ծածկված ոսպնյակներով։ Տերևները էլիպսաձև են կամ երկարավուն էլիպսաձև, 3-5 սմ երկարությամբ և 1,5-2 սմ լայնությամբ, կարճ սրածայր կամ բութ գագաթով, հիմքում կլորավուն կամ սեպաձև, վերևի կողմից՝ անփայլ կանաչ, ներքևի կողմից՝ բաց դեղնականաչավուն, կարճ մազմզուկապատ, կամ էլ մազմզուկապատ միայն գլխավոր ջիղի ուղղությամբ։ Տերևակոթուններըը կարճ են՝ 0,3-0,6 մմ երկարությամբ։ Ծաղկաբույլերը նոսր են, 6-10 սմ երկարությամբ և 3-5 սմ լայնությամբ, աղվամազապատ առանցքով։ Պսակի խողովակը հավասար է բաժակին կամ նրանից մի փոքր երկար է։ Բաժակը մազմզուկապատ է։ Պտուղները գնդաձև են, 0,4 սմ տրամագծով։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-
հոկտեմբերին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Չինաստանում (Յունան)։ Հեռանկարային է մեր հանրապետության ստորին լեռնային գոտու համար, հյուսիսարևելյան շրջաններում՝ ծովի մակարդակից 1200, Արարատյան դաշտում՝ 900 մ բարձրությունների վրա։
## Ծանոթագրություններ
Սզնի Զանգեզուրի

**Սզնի Զանգեզուրի** (), վարդազգիների ընտանիքին պատկանող 1-2 մ բարձրությամբ տերևաթափ ծածկասերմ թուփ։

Ընձյուղները նուրբ են, բարակ, մերկ կամ թեթևակի մազմզուկապատ, սկզբում գորշավուն, հետագայում մոխրավուն կեղևով։ Տերևները մերկ են, պտղաբերող ճյուղերի վրա երկարավուն, հակառակ ձվաձև, նեղ սեպաձև հիմքով, եռաբլթակ կամ հնգաբլթակ։ Բլթակները սուր են, գագաթում խոշոր ատամնաեզր։ Ընձյուղների վրա տերևներն ավելի խոր բլթակավոր են։ Ծաղկաբույլերը կազմված են սակավաթիվ, սպիտակ, խոշոր ծաղիկներից։ Պտուղները կարճ էլիպսաձև են, 0,8-1 սմ տրամագծով, երկարավուն, սև ծիրանագույն, 1-2 կորիզով։ Ծաղկում է մայիսին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին։ Պահանջկոտ չէ աճման պայմանների նկատմամբ։ Խոնավասեր է, սակայն լավ է աճում նաև չոր վայրերում, դիմանում է կարճատև երաշտին և լուսասեր է։ Պահանջկոտ չէ հողի բերրիության ու ստրուկտուրայի նկատմամբ։ Վնասատուներով և հիվանդություններով չի վարակվում։ Բազմանում է սերմերի միջոցով։ Գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

Տիպիկ հայկական բույս է, որը Հայաստանի սահմաններից դուրս չի հանդիպում։ Տարածված է միայն Զանգեզուրում, միջին լեռնային գոտում, ժայռոտ կիրճերում։

## Նկարագրություն
2 մ բարձրությամբ, բարակ, մերկ կամ թեթևակի մազոտ թուփ է, որն ունի գորշ մոխրագույն ընձյուղներ։ Մերկ տերևները պտղաբերող ճյուղերի վրա երկարավուն հակաձվաձև են, նեղ սեպաձև հիմքով, 3-5 բլթակներով, սուր, վերևում խոշորաատամ։ Ծաղկաբույլը ունի փոքրաթիվ ծաղիկներ։ 0,8-1 սմ երկարությամբ պտուղները կարճ էլիպսաձև են, սև ծիրանագույն, 1-3 կորիզներով։

## Տարածվածություն
Հանդիպում է Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում («Շիկահող» պետական արգելոց, Կապանի և Գորիսի շրջակայք)։

## Էկոլոգիա
Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1200-1800 մ բարձրությունների վրա, նոսրանտառում, շիբլյակում, կիրճերի լանջերին։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում՝ հուլիս-հոկտեմբերին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Հայաստանի էնդեմիկ է։ Հայտնի են երկու պոպուլյացիաներ։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Թխկի արծաթափայլ

**Թխկի արծաթափայլ** (), թխկազգիների ընտանիքի, թխկի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Խոշոր ծառ է, մինչև 40 մ բարձրությամբ և 1 -1,5 մ բնի տրամագծով։ Բնի և բազմամյա ճյուղերի կեղևը բաց մոխրագույն է, անջատվում է երկայնական շերտերով։ Սաղարթը լայն գլանաձև է, դեպի ցած կախված ճյուղերով։ Տերևները խոր կտրտված 5 բլթականի են, 8—14 սմ երկարությամբ և լայնությամբ, խոր կրկնակի կամ բլթակասղոցաեզր, սրածայր բլթակներով, ընդ որում միջին բլթակն իր հերթին կազմված է երկրորդ կարգի 3 բլթակներից, վերևից վառ կանաչ, ներքևից արծաթասպիտակ և կապտամոխրավուն, նոր բացված ժամանակ մազմզուկապատ են, իսկ այնուհետև՝ մերկ, աշնանը՝ բաց դեղնավուն։ Տերևակոթուններն ունեն 8—1 2 սմ երկարություն։ Ծաղիկները կարճ կոթունավոր են, կանաչավուն, առանց պսակաթերթիկների, հայտնվում են մինչև տերևների բացվելը։ Բաժակը ձուլաթերթ է։ Երկթևիկները մազմզուկապատ են, 3,5—7 սմ երկարությամբ և մինչև 1,8 սմ լայնությամբ, թևիկները մանգաղաձև ծռված են։ Ծաղկում է չափազանց վաղ (բարենպաստ պայմանների դեպքում՝ փետրվար-մարտ ամիսներին, երբեմն՝ ապրիլին)։ Պտուղները հասունանում են մայիսին-հունիսին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում՝ Սենտ-Ջոն և Նյու-Բրանսուիկա գետերի հովիտներից մինչև հարավային Օնտարիո, ավելի հարավ՝ մինչև Ֆլորիդայի հյուսիսային շրջանները և արևմուտքում՝ մինչև Դակոտա և Նեբրասկա, Կանզաս և Արկանզաս։ Աճում է գետահովիտներում, ուռենիների, սև հացենու, սև կեչու, կարմիր և սև թխկիների ու սպիտակ ճահճային կաղնու հետ միասին։ Արմատային համակարգը հզոր է։ Խոնավասեր է։ Ապրում է 80—100 տարի։ Հողմադիմացկուն չէ, հեշտությամբ է վարակվում սնկային հիվանդություններով։ Դիմացկուն է ծխի, գազերի, փոշու նկատմամբ։ Լավ է դիմանում մինչև -30&nbsp;°C-ի սառնամանիքներին։ Ունի բազմաթիվ պարտիզային ձևեր, որոնք աչքի են ընկնում սաղարթի ձևով (ուղղաձիգ բարձրացող ճյուղերով, լացող), տերևների ձևով (խոր կտրատված, եռաբաժան, խոշոր բլթակավոր), տերևների գույնով (դեղնավուն, բացվելիս՝ դեղնանարնջագույն) և այլն։ Հաջողությամբ կարելի է օգտագործել մեր հանրապետության խոնավ շրջաններում, ստորին և միջին լեռնային գոտիներում (չոր շրջաններում կարելի է մշակել առատ ոռոգման դեպքում)։ Գեղեցիկ և շքեղ պարկային ծառատեսակ է։

## Կիրառություն
Էկոլոգիական խումբը՝ VI: Մշակության հավանական շրջանները' 7—10, 12—14, 17-28, 31-32։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թխկազգիներ