Միջին միջանցք

**Միջին միջանցք**, պաշտոնապես՝ TITR (, անդրկասպյան միջազգային տրանսպորտային երթուղի), Հարավարևելյան Ասիայից և Չինաստանից դեպի Եվրոպա առևտրային երթուղի է՝ Ղազախստանի, Կասպից ծովի (ջրային տարածքը հատելու համար օգտագործվում են գնացքային լաստանավեր), Ադրբեջանի, Վրաստանի և Թուրքիայի միջոցով՝ շրջանցելով Հայաստանը, ի տարբերություն TRIPP-ի, որը անցնում է Հայաստանի տարածքով։

Երթուղին նաև զարգացնում է միջազգային «Մեկ գոտի, մեկ ճանապարհ» նախագիծը, որը Մետաքսի ճանապարհի վերածնունդն է ժամանակակից շրջանում։

## Նկարագրություն
Երթուղին ձգվում է Չինաստանից (Լյանյունգան նավահանգստից՝ Սիանով մինչև Ուրումչի) Ղազախստան (Խորգոսի և Դոստիկի չոր նավահանգիստներից մինչև Ակտաուի և Կուրիկի նավահանգիստներ), ապա՝ Ադրբեջանից (Ալաթ նավահանգիստ) Վրաստան (Թբիլիսի): Թբիլիսիից երթուղին կարող է շարունակվել մինչև վրացական Փոթի նավահանգիստ և Սև ծովով անցնել Եվրոպա, կամ Թբիլիսիից Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթուղով շարունակվել մինչև Թուրքիա (Կարս, Իզմիթ, Մերսին, Չերքեզքյոյ) և հասնել եվրոպական երկրներ:

Տեղափոխման հզորությունը տարեկան 10 միլիոն տոննա բեռ է, այդ թվում՝ մինչև 200,000 կոնտեյներ: Գնացքները մեկնում են շաբաթական երեք անգամ: Ցամաքային տարանցման միջին ժամանակը 12-15 օր է: Ալտինկոլ կայարանից դեպի Աբշերոն (Բաքու)՝ 9 օր, դեպի Փոթի կամ Բաթում՝ 12 օր, դեպի Կոնստանցա՝ 22 օր:

Միջին միջանցքն այլընտրանք է հյուսիսում գտնվող Եվրասիական ցամաքային կամրջին (Հյուսիսային միջանցք), որն անցնում է Ռուսաստանի միջով և հարավում գտնվող Հնդ-միջերկրածովյան շրջանով անցնող օվկիանոսային ճանապարհին՝ Սուեզի ջրանցքով։ Աշխարհագրական առումով Միջին միջանցքը Արևմտյան Չինաստանի և Եվրոպայի միջև ամենակարճ երթուղին է։ Այն որոշ հատվածներում մեծ զարգացում է ապրում, անդրղազախական երկաթուղին ավարտվել է 2014 թվականին, իսկ Բաքու-Թբիլիսի-Կարս (ԲԹԿ) երկաթուղին շահագործման է հանձնվել 2017 թվականին։

## Բեռնափոխադրումներ
2022 թվականին Միջին միջանցքի բեռնափոխադրումները կրկնապատկվել են՝ հասնելով 1.5 միլիոն տոննայի, մինչդեռ Հյուսիսային երթուղու բեռնափոխադրումների ծավալը նվազել է 34%-ով։ Սակայն Միջին միջանցքի հետագա օգտագործման խոչընդոտներից են նավահանգիստների և երկաթուղիների սահմանափակ հզորությունները, միասնական սակագնային կառուցվածքի և մեկ օպերատորի բացակայությունը, ինչպես նաև երթուղու երկայնքով աշխարհաքաղաքականության համընկնումը։

2014 թվականի փետրվարին ռուս-ուկրաինական պատերազմի սկսվելուց ի վեր, Միջին միջանցքով բեռնափոխադրումները 2022 թվականին աճել են մինչև գրեթե 3.2 միլիոն տոննա, քանի որ ապրանքները տեղափոխվել են Հյուսիսային միջանցքից։ Թուրքիան իրեն դիրքավորում է որպես Չինաստանի և Եվրոպայի միջև հիմնական խաղացող՝ Միջին միջանցքի համար Թուրքական պետությունների կազմակերպության միջոցով, որտեղ բեռնափոխադրումները վերջին տասնամյակում աճել են վեց անգամ։ 2022 թվականից ի վեր Չինաստանը նաև մեծացրել է իր ներգրավվածությունը Միջին միջանցքի նախագծերում՝ համաձայնագրեր կնքելով Ղազախստանի, Վրաստանի և Ադրբեջանի հետ՝ երթուղու երկայնքով ենթակառուցվածքներ զարգացնելու համար։

2017-2020 թվականներին տեղափոխվել է 3.9 միլիոն տոննա բեռ, իսկ 2022 թվականի մայիսին Չինաստանից Ֆինլանդիա մեկնեց առաջին բեռը։ Նույն տարվա դեկտեմբերի 16-ին Ուզբեկստանը Անդրկասպյան երթուղով Եվրոպա ուղարկեց իր առաջին բեռը։ 46 վագոնից բաղկացած գնացքը՝ 91 կոնտեյներով, մեկնեց Բուլղարիայի Բուրգաս նավահանգիստ՝ Ալմալիկի լեռնամետալուրգիական գործարանից պղնձի խտանյութ տեղափոխելով։ Արդեն 2023 թվականի նոյեմբերին Ակտաուի նավահանգիստը ստացավ երկու նոր տանկեր՝ «Թարազ» և «Լիվա», նավթի փոխադրման համար երթուղով։

## Միջանցքի ակտիվացում
2022 թվականից ի վեր, Ռուսաստանի՝ Ուկրաինա ներխուժման և հետագայում Կարմիր ծովում հուսիների հարձակումների հետևանքով առևտրային ուղիների խափանումից հետո, երթուղու աշխատանքը բարելավվել է։ 2023 թվականի հոկտեմբերին Թբիլիսիում կայացած «Մետաքսի ճանապարհ» ֆորումում Վրաստանը, Ղազախստանը և Ադրբեջանը ստորագրեցին համաձայնագիր՝ ստեղծելու միասնական երկաթուղային ընկերություն՝ «Միջին միջանցքի բազմամոդալ» ՍՊԸ-ն, որը նախատեսված է Չինաստանից Եվրոպա և Թուրքիա տարանցիկ բեռնափոխադրումների արդյունավետությունը բարելավելու համար: Համատեղ ձեռնարկությունը հաճախորդների համար կապահովի մեկ կանգառի կետ և կերաշխավորի ապրանքների ժամանակին առաքումը։

2024 թվականի մայիսին Ղազախստանի KTZ Express-ը և Սինգապուրի Global DTC-ն հայտարարեցին Անդրկասպյան երթուղում թվային միջանցք ստեղծելու նախագծի մեկնարկի մասին՝ համապատասխան համակարգերի ներդրմամբ: Tez Customs համակարգը հնարավորություն է տալիս իրականացնել ապրանքների էլեկտրոնային մաքսային ձևակերպում, ինչը ոչ միայն արագացնում է տեղափոխման գործընթացը և նվազեցնում է հնարավոր սխալները, այլև կրճատում է բեռնափոխադրող ընկերությունների ծախսերը: Թվային առևտրի միջանցքի (DTC) համակարգը հնարավորություն է տալիս իրական ժամանակում հետևել ապրանքների գտնվելու վայրին, դրանց մաքսային կարգավիճակին և թարմացնել ուղեկցող փաստաթղթերի վերաբերյալ տեղեկատվությունը։ Բաքու-Թբիլիսի-Կարս գծի արդիականացումը, որը Անդրկասպյան միջազգային տրանսպորտային երթուղու (TITR) ճյուղ է, նույնպես ավարտվել է մայիսին: Բացումից հետո այս հատվածը իր թողունակությունը մեծացրեց մինչև 5 միլիոն տոննա։ 2024 թվականի առաջին ութ ամիսների ընթացքում միջանցքով անցավ 200 գնացք։ 2024 թվականի նոյեմբերի 24-ին Բաքվից Չինաստան (Սիան) մեկնեց առաջին գնացքը այս երթուղով։ 2025 թվականի մարտի 4-ին Սիանի ազատ առևտրի նավահանգիստը (Չինաստան), Փոթիի տրանս տերմինալները (Ղազախստան) և UZ Cargo Poland-ը (Լեհաստան) ընդունվեցին ասոցիացիայի մեջ որպես ասոցացված անդամներ։ 2025 թվականի մարտի 14-ին նախագահ Կոսիմ-Ժոմարտ Տոկաևը հանձնարարեց կառավարությանը սկսել Աստանայից դեպի Անդրկասպյան երթուղի տանող մայրուղու շինարարությունը. նա հայտարարեց, որ նոր մայրուղին կկրճատի երկրի կենտրոնական և արևմտյան շրջանների միջև ընկած երթուղին 560 կմ-ով։ 2025 թվականի օգոստոսին Չինաստանից (Չենդու) Թուրքիա (Կարս) բեռների միջանցքով առաքման ժամանակը կրճատվեց մինչև 15 օր:

## Տես նաև
* Խաղաղության խաչմերուկ
* Չինաստան-Միջին Ասիա-Արևմտյան Ասիա տնտեսական միջանցք
* TRIPP
* ՏՐԱՍԵԿԱ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի տրանսպորտ
Կատեգորիա:Աշխարհաքաղաքական միջանցքներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի տրանսպորտ
Կատեգորիա:Չինաստանի տրանսպորտ
Կատեգորիա:Վրաստանի տրանսպորտ
Կատեգորիա:Տրանսպորտային միջանցքներ