Բուդեճիգե

**Բուդեճիգե** (, 부대찌개,  ), բառացի նշանակում է զինվորական նախաճաշ (ապուր), խիտ արգանակով կորեական ուտեստ, ինչ-որ չափով նման արևմտյան խաշած բանջարեղենով ապուրի։ Ամենահաճախ օգտագործվող բաղադրիչներն են՝ խոզապուխտ, նրբերշիկ, տոմատի սոուսի մեջ պատրաստված լոբի, կիմչի, ռամյոն, տոգ, տոֆու, թափանցիկ լապշա, ինչպես նաև մի շարք այլ բանջարեղեններ։

## Ծագում և պատմություն
Կորեական պատերազմի սկսվելուց հետո Կորեայում սննդի պակաս առաջացավ։ Այդ պատճառով ամերիկյան բանակի հետ առնչվող աշխատանք կատարող կորեացիները Գյոնգի նահանգի Դոնգդուչոն, Յանգջու, Ըիջոնգբու, Փյոնգթեք քաղաքներում և Չոլլաբուկ նահանգի Գունսան քաղաքում տեղակայված ամերիկյան ռազմական բազաներից դուրս բերված հոթ-դոգներն ու պահածոյացված խոզապուխտը (օրինակ՝ Սփեմը) օգտագործելով և գոչուջանգ  ավելացնելով պատրաստում էին ապուր։ Սկզբնական շրջանում, քանի որ որպես բաղադրիչ օգտագործվում էին ամերիկյան զինվորների կերածից մնացած սնունդը կամ նրանց մատակարարման պահեստներից գաղտնի դուրս բերված ապրանքները, ուտեստին տրվեց «բուդե» անվանումը։ Սկզբում այն պատրաստվում էր տապակի վրա՝ տարբեր բաղադրիչներ միասին տապակելով («բուդե-բոկկըմ» եղանակով), սակայն հետագայում ավելացվեցին գոչուջանգ, քիմչի և արգանակ, և ուտեստը վերածվեց շոգեխաշած ապուրի։

Ըիջոնգբու քաղաքի «Օդենգ» ռեստորանում սկիզբ առած Ըիջոնգբուի ոճի բուդեճիգեն պատրաստելիս սկզբնական շրջանում բոլոր բաղադրիչները միաժամանակ ավելացնում էին՝ որպես «բուդե-բոկկըմ», ապա դրան ավելացնում էին պղպեղ և քիմչի, արգանակ, և այն շոգեխաշում, ինչի արդյունքում ձևավորվում է բուդեճիգեի ժամանակակից տեսքը։

Աղքատությունը հաղթահարած, 1970-ականներից հետո էլ այս ուտեստը շարունակում էր մնալ ճանաչված, և հաճախ դրան ավելացնում էին նաև արագ պատրաստվող լապշա՝ ռամյոն։ Զինադադարի գծին մոտ գտնվող Ըիջոնգբու քաղաքը 1950–60-ականներին եղել է ԱՄՆ ցամաքային զորքերի բազմաթիվ ռազմաբազաների տեղակայման վայր, ինչի շնորհիվ այն հայտնի է բուդեճիգեով։ Նաև մի խոսք կա, որ երբ ասում են Ըիջոնգբու, հասկանում են բուդեճիգե։ Նույնը կարելի է ասել նաև Փհյոնգթեք քաղաքի մասին, որտեղ տեղակայված են ամերիկյան ռազմաօդային ուժերի բազաներ, և որը ևս հայտնի է բուդեճիգեով։

## Կազմություն
Բուդեճիգեն սովորաբար եփվում է արգանակով, օրինակ՝ տավարի կամ հավի։ Հաճախ օգտագործվող բաղադրիչներից են խոզապուխտը, նրբերշիկը, տոմատի սոուսի մեջ պատրաստված լոբին, քիմչին, գոչուջանգը, կծու պղպեղը, դդմիկը և կանաչ սոխը, իսկ հատկապես կարևոր բաղադրիչ է սփեմը։ Այն ամերիկյան սննդամթերքի ընկերության հայտնի պահածոյացված ապրանքանիշ է, որը երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո մեծ հայտնիություն ձեռք բերեց ամբողջ աշխարհում։ Այնուհետև Կորեական պատերազմից (հունիսի 25) հետո ամերիկյան զինվորների միջոցով լայնորեն տարածվեց Հարավային Կորեայում և դարձավ բուդեճիգեի հիմնական բաղադրիչներից մեկը։ 

Բուդեճիգեն ընդհանուր առմամբ կարելի է բաժանել երկու հիմնական տեսակի՝ Ըիջոնգբուի բուդեճիգե և Սոնգթանի բուդեճիգե, սակայն դրանց ձևը և պատրաստման եղանակը հիմնականում նման են։  Այնուամենայնիվ, տեխնիկապես, երկու կողմերն էլ ուտեստը զարգացրել են ինքնուրույն, ինչի արդյունքում դրանք համային որոշակի տարբերություն ունեն։

### Ըիջոնգբուի բուդեճիգե
Ըիջոնգբուի բուդեճիգեի ծագումը, ըստ տարածված տեղեկությունների, կապվում է Հո Գի-սուկ անունով մի կնոջ հետ, որը 1960-ականներին Ըիջոնգբու քաղաքի կայարանի հարևանությամբ վարում էր փողոցային սննդի կրպակ։ Նա մոտակայքում գտնվող ամերիկյան ռազմաբազաներից ստացվող նրբերշիկը, խոզապուխտը և բեկոնը օգտագործելով՝ պատրաստում էր բուդեճիգե։ Իսկ արդեն 1968 թվականին նա իր կրպակը գրանցեց «Օդենգ ռեստորան» անվամբ, և այդպես սկսվեց ռեստորանի գործունեության շարունակական պատմությունը։ Հետագայում այդ տարածքում բացվեցին նաև այլ բուդեճիգե մատուցող հաստատություններ, ինչի արդյունքում ձևավորվեց Ըիջոնգբուի բուդեճիգեի փողոցը։

Ըիջոնգբուի բուդեճիգեն պատրաստվում է թափանցիկ արգանակով և ներառում է նրբերշիկ և խոզապուխտ չափավոր քանակությամբ, ինչի շնորհիվ քիմչիի համը միանում է ուտեստին, և ստացվում է թարմ ու թափանցիկ համ։ 

### Սոնգթանի բուդեճիգե
Սոնգթանի բուդեճիգեն պատրաստելիս համեմատաբար ավելի շատ նրբերշիկ և խոզապուխտ են ավելացնում, ինչպես նաև ավելացվում է պանիր, այնուհետև տոմատի սոուս և սոուսի մեջ պատրաստված լոբի։ Այս պատճառով այն առանձնանում է Ըիջոնգբուի ոճից՝ ավելի խիտ և հարուստ համով։

## Ջոնսընթանգ
Սեուլի Յոնգսան-գու քաղաքում տեղակայված ԱՄՆ ռազմական բազաների շրջանում զարգացել է բանակում պատրաստվող  ապուրի մի տեսակ, որը կոչվել է Ջոնսընթանգ։

«Ջոնսոնթանգ» անվան ծագման վերաբերյալ մի քանի տարբեր տեսակետ կա, որոնցից մեկը պատմում է, որ այն ծագել է 1966 թվականի հոկտեմբերին ԱՄՆ նախագահ Լինդն Ջոնսընի Հարավային Կորեա այցից։ Կա ևս մի տեսանկյուն, որի համաձայն ԱՄՆ-ում սովորական անուն՝ «Ջոնսըն» լինելու պատճառով ուտեստին տրվել է այս անունը՝ որպես ամերիկացիներին ներկայացնող ուտեստ։ Ասում են նաև, որ Ջոնսընթանգը հանդիպում է միայն Սեուլում և տարբերվում է բուդեճիգեից այն առումներով, որ պատրաստվում է տավարի արգանակով և չի պարունակում ռամյոն կամ կիմչի։ 

Այդ ժամանակ «Փադա ռեստորան»-ը, որը բացեց առաջին բուդեճիգե ռեստորանը Իթեվոնում՝ Յոնգսան ամերիկյան ռազմական բազայի մոտ, սկսեց այն վաճառել՝ ուղղակիորեն գրելով «Ջոնսընթանգ» անունը ճաշացանկում բուդեճիգե անվանելու փոխարեն։

## Մշակութային ազդեցություն
Ըիջոնգբու քաղաքում, որտեղ գտնվում է Ըիջոնգբուի բուդեճիգեի փողոցը, 2006 թվականից սկսած ամեն տարի հոկտեմբերին կազմակերպվում է բուդեճիգեի փառատոն, որը ներառում է համերգներ և բուդեճիգեի համտեսման տարբեր  միջոցառումներ։

Հո Յոնգ մանի՝ «պարազիտ հյուր» մանհվայի վեցերորդ գլխում (երկրորդ հատոր) նույնպես անդրադարձ է կատարվում «բուդեճիգեին»։

2020 թվականի COVID-19 համավարակի ընթացքում տարբեր խոհարարական տեսանյութեր լայն տարածում գտան ամբողջ աշխարհում՝ հայտնվելով TikTok-ում և YouTube-ում։ Սոցիոլոգ Գրեյս Մ. Ճոնը  նշել է, որ բուդե ճիգեն «ցուցադրում է աղետից ծնված ստեղծագործությունը և միաժամանակ արտացոլում է Հարավային Կորեայի ու Ամերիկայի միջև մտերմիկ հարաբերությունները», այն է՝ այս ուտեստը մշակութային մակարդակով ներկայացնում է Հարավային Կորեայի և ԱՄՆ-ի միջև սերտ կապերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգային ուտեստներ
Կատեգորիա:Կորեական ապուրներ
Կատեգորիա:Կորեական խոհանոց