Իվան Զախարկին

**Իվան Գրիգորևիչ Զախարկին** (, ), խորհրդային զորավար, գեներալ-գնդապետ (1943 թվական)։

## Կենսագրություն
Զախարկին ծնվել է Ռյազանի մարզի Տյուրինո գյուղում, այժմյան Շացկի շրջանի գյուղացիական ընտանիքում։ 1902 թվականից աշխատել է որպես ատաղձագործ Դոնի Ռոստովում, Տագանրոգում և Ռուսաստանի հարավի այլ քաղաքներում։

1910 թվականի նոյեմբերից եղել է Ռուսական կայսերական բանակում ծառայել է Մոսկվայի 1-ին ցմահ-նռնականետային գնդում որպես շարքային և ավագ ենթասպա։ 1914 թվականի մարտին զորացրվելուց հետո կրկին աշխատանքի է ընդունվել որպես բանվոր Նովոչերկասկում։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից է, 1914 թվականի օգոստոսից կռվել է Գալիսիայի (այժմ՝ Արևմտյան Ուկրաինա) հարավարևմտյան ճակատում՝ որպես 207-րդ Նովո-Բայազետ հետևակային գնդի ավագ ենթասպա։ 1914 թվականի հոկտեմբերի 4-ին (17) Իվաչև Գորիշնի (այժմ՝ Տերնոպոլի շրջան) Սինյավա գյուղերի մոտ տեղի ունեցած մարտում վիրավորվել է պայթուցիկ գնդակից։ 1915 թվականին Բրյանսկ քաղաքի մերձակայքում գտնվող զինվորական հոսպիտալում անցել է միջնակարգ ուսումնական հաստատությունների արտաքին կուրսը «2-րդ կարգի կամավորի իրավունքով», որից հետո ընդունվել է Մոսկվայի 3-րդ դրոշակառուների դպրոցը, որն ավարտել է 1916 թվականի փետրվարին։ 1917 թվականի սեպտեմբերին Ի. Գ. Զախարկինին շնորհվել է զինվորական կոչում՝ պորուչիկ, 1917 թվականի նոյեմբեր ամսվա սկզբում պարգևատրվել է Սուրբ Գեորգիի 4-րդ կարգի խաչով: 1918 թվականի փետրվարին ուղարկվել է Մոսկվա՝ իր բանակի ընտրովի ներկայացուցչի կարգավիճակով «քննարկումների» համար:

1918 թվականի մայիսին կամավոր միացել է Կարմիր բանակին։ Պատերազմի ընթացքում 1918 թվականի հունիսից Ի. Գ. Զախարկինը կռվել է Հարավային ճակատում, վերին Դոնի շրջանում՝ որպես գումարտակի հրամանատար, 4-րդ Մոսկվայի խորհրդային հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար, և Մոսկվայի հատուկ խորհրդային հրաձգային բրիգադայի տեղակալ հրամանատար։

1920-ական թվականներին Ի. Գ. Զախարկինը եղել է Վիտեբսկի շրջանի Գերագույն ռազմաճակատի օպերատիվ վարչության պետ, Հյուսիսային Կովկասի զինվորական շրջանի օպերատիվ բաժնի պետ, 66-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար Կրասնոդար քաղաքում, Վոլգայի զինվորական շրջանի շտաբի մարտական պատրաստության բաժնի պետ, և Ուլյանովսկ քաղաքում՝ ենթամարզիկների հրաձգային դպրոցի պետ։ 1928 թվականին ավարտել է Մ.Վ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայի բարձրագույն հրամանատարական կազմի բարձրագույն պատրաստության դասընթացները, իսկ 1930 թվականին՝ Ռազմաքաղաքական ակադեմիայի միակողմանի հրամանատարների պատրաստման դասընթացները։ 1930 թվականի ապրիլից եղել է 64-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար և կոմիսար, 1931 թվականի նոյեմբերից՝ ուսուցիչ, ընդհանուր մարտավարության բաժնի վարիչ, դասընթացի վարիչ։ 1937 թվականի հուլիսից եղել է Կիևի ռազմական օկրուգի շտաբի պետ, 1938 թվականի մայիսից՝ Խարկովի ռազմական օկրուգի շտաբի պետ, 1938 թվականի հուլիս - 1941 թվականի հուլիսը եղել է Մոսկվայի ռազմական օկրուգի հրամանատարի տեղակալ։ Եղել է Ուկրաինական ԽՍՀ 1-ին գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր (1938 թվականից), միաժամանակ՝ Մոսկվայի քաղաքային խորհրդի պատգամավոր (1939 թվական)։

1939 թվականին մասնակցել է Կարմիր բանակի լեհական արշավին՝ որպես 10-րդ բանակի հրամանատար։ 1940 թվականի հունիսի 4-ին Կարմիր բանակում ընդհանուր կոչումների հաստատումից հետո Ի.Գ.Զախարկինին շնորհվել է գեներալ-լեյտենանտի կոչում։

Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբին Ի.Գ.Զախարկինը ծառայել է որպես որպես Մոսկվայի կայազորի պետ։ 1941 թվականի հուլիսի 30- ից եղել է պահեստային ճակատի 43-րդ բանակի զորքերի հրամանատար, օգոստոսի 9-ից՝ պահեստային ճակատի 49-րդ բանակի զորքերի հրամանատար (հոկտեմբերի 13-ից՝ Արևմտյան ճակատի մաս): 49-րդ բանակի զորամիավորումները, որոնց հրամանատարն եղել է Ի. Գ. Զախարկինը, կառուցել են Վյազեմսկի պաշտպանական գիծը, ապա տեղափոխվել են Կալուգա և աչքի ընկել Մոժայսկո-Մալոյարոսլավեցկի պաշտպանական օպերացիայում։ 1941 թվականի հոկտեմբերի վերջում բանակը կանգնեցրել է թշնամու 13-րդ բանակային կորպուսի հարձակումն Սերպուխով - Սուխոդոլ հատվածում, իսկ դեկտեմբերի 14-ին անցել է հակահարձակման և ազատագրել Ալեքսին, Թարուսա, Կոնդրովո քաղաքները։
մինի|Գեներալ գնդապետ Իվան Զախարկինի (ձախից) և փոխծովակալ Ժուկովի (աջից) գերեզմանները Օդեսայի Երկրորդ քրիստոնեական գերեզմանատանը։
Գեներալ Ի. Գ. Զախարկինը վարպետորեն ղեկավարել է զորքերը Կալուգայի և Ռժև-Վյազեմսկի հարձակողական օպերացիաներում։ Ռժև-Վյազեմսկի ռազմավարական օպերացիայի (1942 թվական) ընթացքում 49-րդ բանակի զորքերը ազատագրել են Յուխնով քաղաքը, և 1942 թվականի ապրիլին հասել են Ուգրա և Ռեսա գետերի սահմաններին՝ Յուխնովից արևմուտք։ 1943 թվականի մարտին բանակը, Ի. Գ. Զախարկինի հրամանատարությամբ, մասնակցել է Ռժև-Վյազեմսկի հարձակողական օպերացիային (1943 թվական)։

1943 թվականի հունիսի 3-ից Ի.Գ. Զախարկինը եղել է Կենտրոնական ճակատի զորքերի հրամանատարի տեղակալը (1943 թվականի հոկտեմբերից՝ Բելառուսի ռազմաճակատ, 1944 թվականի փետրվարից՝ 1-ին բելառուսական ճակատ)։ Մասնակցել է Կուրսկի ճակատամարտի, Չեռնիգով-Պրիպյատ, Գոմել-Ռեչիցա և Ռոգաչև-Ժլոբին հարձակողական գործողությունների կազմակերպմանը և վարմանը։ Ժամանակի մեծ մասն անցկացրել է առաջնագծում՝ վերահսկելով ու համակարգելով առաջնագծի ստորաբաժանումների մարտական գործողությունները։ 1943 թվականի սեպտեմբերի 18-ին նրան շնորհվել է գեներալ-գնդապետի կոչում։ 1944 թվականի մարտի 23-ից եղել է՝ Օդեսայի ռազմական շրջանի զորքերի հրամանատար, որը գտնվել է առաջնագծի տարածքում։

Մահացել է 1944 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Օդեսայի մոտ՝ գործուղման ժամանակ ավտովթարից։ Թաղվել է Օդեսա քաղաքում՝ Երկրորդ քրիստոնեական գերեզմանատանը։

## Զինվորական կոչումներ
* Շարքային (նռնականետ) – 1(14)/03/1911 թվական
* Եֆրեյտոր – 1(14)/12/1911 թվական
* Կրտսեր ենթասպա – 7(20)/05/1912 թվական
* Ավագ ենթասպա - 6(19)/08/1912 թվական
* Ենթասպա — 14(27)/02/1916 թվական
* Երկրորդ լեյտենանտ - 06/1917 թվական
* Լեյտենանտ – 09/1917թ
* Բրիգադի հրամանատար - 12/5/1935 թվական
* Դիվիզիայի հրամանատար - 17.02.1938 թվական
* Կորպուսի հրամանատար - 02/09/1939 թվական
* 2-րդ աստիճանի հրամանատար - 12/5/1939 թվական
* Գեներալ-լեյտենանտ - 06/04/1940 թվական
* Գեներալ գնդապետ - 18/09/1943 թվական

## Հիշատակ
Սերպուխով քաղաքում փողոցներից մեկը կրում է Ի.Գ.Զախարկինի անունը, կանգնեցված է նրա կիսանդրին։ Կալուգայի շրջանի Կրեմենկի քաղաքում հրամանատարի հիշատակին հուշաքար են կանգնեցրել։ նրա անունով են կոչվել քաղաքային այգին և թիվ 2 դպրոցը։
աջից|մինի|334x334փքս

## Պարգևներ
* Գեորգիևյան խաչ, 4-րդ աստիճան (4.11.1917)
* Կարմիր դրոշի չորս շքանշան (դեկտեմբերի 7 1933, փետրվարի 22 1941, հունվարի 2 1942, օգոստոսի 27 1943 թվական)
* Սուվորովի 2-րդ աստիճանի շքանշան - ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագիր «Կարմիր բանակի գեներալներին և սպաներին Սուվորովի, Կուտուզովի և Բոգդան Խմելնիցկիի շքանշաններ շնորհելու մասին» 1944 թվականի հունվարի 15-ին
* Կարմիր աստղի շքանշան (22.02.1938)
* Մեդալ «Կարմիր բանակի XX տարի» (02/22/1938)
* «Մոսկվայի պաշտպանության համար» մեդալ (09/01/1944)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Антипенко Н. А. На главном направлении. Записки заместителя командующего фронтом. М.: Наука, 1967. — С. 59—82.
*Генерал Захаркин: Материалы к биографии / Автор-составитель В. С. Нефёдов. М.; СПб.: Нестор-История, 2020. — ISBN 978-5-4469-1673-3.
* Литвинов А. И. Под Серпуховом // Битва за Москву. М.: Московский рабочий, 1966. — С. 312—329.
**Михеенков С. Е.* Армия, которую предали. Трагедия 33-й армии генерала М. Г. Ефремова. 1941—1942. М.: Центрполиграф, 2010. — ISBN 978-5-9524-4865-0.
* Михеенков С. Е. Серпухов. Последний рубеж. 49-я армия в битве за Москву. 1941. М.: Центрполиграф, 2011.
* Михеенков С. Е. Кровавый плацдарм. 49-я армия в прорыве под Тарусой и боях на реке Угре. 1941—1942. М.: Центрполиграф, 2012.
**Соловьев Д. Ю.* Высший командный состав РККА 1935-1940. Маршалы Советского Союза и командармы 1-го и 2-го рангов. — М.: Литрес, 2018. — 97 с. ISBN 978-5-532-11314-5.
*Чередниченко М. И. Боевой путь 49 армии в годы Великой Отечественной войны Советского союза 1941—1945 гг.: Краткий очерк. М.: Совет ветеранов войны 49 армии, 1990. — С. 3—28.

## Արտաքին հղումներ
* Իվան Գրիգորիևիչ Զախարկին Ռուսաստանի Դաշնության պաշտպանության նախարարության կայքում

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ավտոճանապարհային վթարներից զոհվածներ
Կատեգորիա:Զինվորականներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Կուրսկի ճակատամարտի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ