Նիաս

**Նիասը**  (ինդոնեզերեն. Pulau Nias, Nias նիասերեն. Tanö Tani) կղզի է, որը գտնվում է Ինդոնեզիայի Սումատրա քաղաքի արևմտյան ափերից դուրս։
Նիասը նաև այն կղզեխմբի անունն է (*Kepulauan Nias*), որը կղզու կենտրոնում է, այն իր մեջ հարավ-արևելքից ներառում է Բաթու կղզիները և փոքր Հինակո կղզիներ դեպի արևմուտքից։Նիաս կղզին ընդգրկում է 5,121.3 կմ2 տարածք (1,977.3 քմ) (ներառյալ փոքր օֆշորային կղզիները):Այն հիմնականում ցածրադիր տարածք է, որը բարձրանում է ծովի մակարդակից 800 մ (2,600 ֆուտ) բարձրության վրա։ 2010 թ. մարդահամարի ընթացքում այստեղ կղզում (ներառյալ Բաթու կղզիներն ու փոքր օֆշորային կղզիները) 756338 բնակիչ կար իսկ 2015 թվականի մարդահամարի ժամանակ սա հասել էր 798.506-ի։

## Աշխարհագրություն
thumb|left|Նիասի գտնվելու վայրը,Ինդոնեզիա
Այն տեղակայված է կղզիների մի շղթայում, որը զուգահեռ է Սումատրայի արևմտյան ափին։Այն տեղակայված է կղզիների մի շղթայում, որը զուգահեռ է Սումաթրայի արևմտյան ափին։ Սիմյոլուեն գտնվում է հյուսիս-արևմուտքից մոտ 140 կմ (87 մղոն), իսկ Բաթու կղզիները (որոնք համարվում են որպես Նիասի մաս և ունեն էթնիկորեն նման բնակչություն) գտնվում են մոտ 80 կմ (50 մղոն)հարավ-արևելք:Այս շղթան, դուրս է գալիս Նուսա-Տենգգարի մակերեւույթից, Սումբա եւ Թիմոր Լեռնային կղզիներով,զոնդային խոռոչի ենթաբաժանման գոտու երկայնքով հասնում է Հարավային Սումատրայի ավազանի ճակատային եզր։

## Կառավարում
thumb|Նիասի Բավամատալուո նահանգի գյուղացիները 1915 թ մեծածախ կառուցապատման համար տեղափոխվելիս.
Նիասը Սումատրայի քաղաքներից դուրս ամենամեծ կղզիներից է, որոնք մաս են կազմում Հյուսիսային Սումատրա գավառին։Այս կղզեխումբը բաղկացած է 131 կղզուց, որոնցից ամենամեծը Նիաս կղզին է։ Այս շրջանի բնակչությունը 2010 թվականի մարդահամարի հաշվով կազմում էր 756,762 բնակիչ, այդ թվում ՝ Օնո Նեյը (կղզու բնիկ բնակիչները), Մալայները, Բաթակները և Չինացիները,իսկ 2014 թվականի հունվարին բնակչությունը աճել էր մինչև 788.132:
Մինչև 2003 թվականը Նիասը մի վարչական շրջան էր, որը ընդգրկում էր Հյուսիսային Սումատրա նահանգի մի մասը՝ ամբողջ կղզին։ 2003-ին այն բաժանվեց երկու մասերի ՝ Նիասի և Նիաս Սելատանի (Հարավային Նիաս)  ։
Հետագայում կղզին բաժանվեց ևս մեկով՝ ստեղծելով ևս երկու առանձին մասեր՝ նախկին Նիասի շրջանի մասերից ՝ Նիաս Բարատ (Արևմտյան Նիաս) և Նիաս Ուտարա (Հյուսիսային Նիաս), և Գյունունսիտոլիի ՝ որպես չորսից անկախ ինքնավար քաղաք։Գյունունցիտոլին շարունակում է մնալ ամբողջ կղզու բիզնես կենտրոնը։ Թելուկ Դալամը՝ Նիաս Սելաթան Ռեգնյուսի մայրաքաղաքն է, Նիաս Ուտարա Ռենտգենիայինը՝ Լաթուն, Նիաս Բարատ Լահեմինը և Նիաս Ռենգենսինը՝ Գիդուն։

Հյուսիսային Սումատրայի օրենսդրական խորհրդի բոլոր կողմերը պայմանավորվել են Նիաս կղզու նահանգի ստեղծման համար (բաղկացած է Նիաս, Նիաս Սելատան, Նիաս Ուտարա և Նիաս Բարատ շրջաններից և Գյունունցիտոլիի քաղաքապետարանից):Այն հավանության է արժանացել 2011 թ. Մայիսի 2-ին կայացած տարածաշրջանային լիագումար նիստում, բայց դեռ սպասում է հաստատման Կենտրոնական կառավարության կողմից, որը դեռևս չի հաստատել լրացուցիչ նահանգների համար նախատեսված մեծ մտահաղացումը:Նոր նահանգն այդպիսով ծածկելու էր Նիաս Ռեժնիի նույնքան տարածք,որքան վերջինիս բաժանումն էր 2003 թ.–ին։

: # Հարավային Նիաս Ռեգենտը ներառում է Բատուի կղզիները։

## Մշակույթ
thumb|left|Նիասի պատերազմական պարում Բալատո (թուր) պահող մի մարդ:
thumb|right|Նիասի արարողություն՝ քարից ցատկում:
Նիասի առաջին նախնիները եղել են Ավստրալիալանեզոիդներ Հոա Բին-ից 10 000 տարի առաջ եւ հետո Թայվանից եկած ավելի առաջադեմ Ավստրոնեզիացիներ, որոնք փոխեցին Ավստրոմելանեզոիդների գոյությունը։ Կղզու անունը բխում է կղզիաբնակների իրենց նկարագրելու համար օգտագործված բառից, *niha*  («մարդկային»)։

Մեկուսացված Նիաս կղզիների շրջանը նախապատմությունից սկսած առևտուր է անում այլ մշակույթների, այլ կղզիների և նույնիսկ Ասիա մայրցամաքի հետ։ Որոշ պատմաբաններ և հնագետներ տեղական մշակույթը վկայակոչել են որպես գոյություն ունեցող Մեգալիտական մշակույթներից մնացած մի մաս:Թեև այս տեսակետը բուռն քննարկման է ենթարկվում, կասկած չկա, որ Նիասի հարաբերական աշխարհագրական մեկուսացումը ստեղծեց յուրօրինակ մշակույթ։

Նիասը առավել հայտնի է իր փառատոների և տոնակատարությունների բազմազանությամբ։ Առավել հայտնի իրադարձությունները War D Dance- ն է, որը պարբերաբար կատարվում է զբոսաշրջիկների համար և Stone Jumping- ը ՝ տղամարդկային ծես, որը ներառում է երիտասարդների ցատկ ավելի քան երկու մետր քարե աշտարակներով դեպի իրենց ճակատագիրը։ Անցյալում քարե տախտակի վերին մասը ծածկված էր բծերով և սուր մատնանշված բամբուկով։ Նիասի երաժշտությունը, որը կատարվում է հիմնականում կանանց կողմից, ամբողջ աշխարհում նշվում է իր անսանձ գեղեցկության համար։

Գունգունսիտոլին Նիասի միակ թանգարանի ՝  Պուսակա Նիասի (Նիաս ժառանգություն հիմնադրամ) տունն է, րտեղ կան ավելի քան 6000 անուն առարկաներ, որոնք առնչվում են Նիասի մշակութային ժառանգության հետ:Թանգարանի համար վերջերս կառուցվել էր նոր շենք և բարելավվել է դրանց պահեստներն ու ցուցահանդեսները,որոնք ավերվել էին  2004 թվականի երկրաշարժի և ցունամիի հետևանքով։

Թանգարանին ինչ-որ վնասներ են  հասցվել,ավերելով հիմքերն ու հավաքածուները, բայց թանգարանի աշխատակիցները աշխատում են վերականգնել թանգարանը այս ավերիչ իրադարձության հետևանքներից։

Գերիշխող կրոնը բողոքական քրիստոնեությունն է։Յոթ Նիասներից վեցը բողոքականներ են։Մնացածները հավասարաչափ բաժանված են մուսուլմանների (հիմնականում Ինդոնեզիայի այլ տեղերից ներգաղթյալների) և կաթոլիկների միջև։ Այնուամենայնիվ, քրիստոնեությանը կամ իսլամին հավատարիմ մնալը դեռևս խորհրդանշական է. Նիասը մինչ օրս շարունակում է տոնել սեփական բնիկ մշակույթն ու ավանդույթները ՝ որպես հոգևոր արտահայտման առաջնային ձև։

Նիասի բնակիչները կառուցում են Օմո Հադայի տները զանգվածային երկաթյա սյուների վրա, բարձրահարկ տանիքներով։

Նիասը ոչ միայն եզակի մարդկային մշակույթ է, այլև էնդեմիկ կենդանական աշխարհ, որը տարբերվում է Հյուսիսային Սումատրայի այլ տարածքներից, քանի որ կղզու հեռավոր գտնվելու վայրը Սումատրաից առանձնացված է։

## Տրանսպորտ
Նիաս հասնելու համար շաբաթը մեկ նավ կա Ջակարտայից Գունունսիտոլի,ամեն օր լաստանավեր կային Սիբոլգայից մինչև Գյունունգսիտոլի, Թելուկ Դալամ կամ Լահեվա, նախքան Ասիայի ֆինանսական ճգնաժամը հարվածեց Ինդոնեզիային, ամեն օր թռիչք էր տեղի ունենում Մեդանից դեպի Գյունունսիտոլի։ Դա ավելի հազվադեպ դարձավ ճգնաժամի հետևանքով։

1998-ի բարեփոխումներից ի վեր, այնուամենայնիվ, տրանսպորտային կապերը դեպի կղզի և կղզուց դուրս վատթարացել են:Ներքին ճանապարհային համակարգը շատ վատ վիճակում է։ Արտաքինից օդային և լաստանավային կապերը հուսալի չեն:Գոյություն ունեն երկու լաստանավային ուղիներ (Գունունսիտոլի և Տելուկ Դալամ) և օդանավակայան (Բինակա, Գունունսիտոլի հարևանությամբ) կղզում, սպասարկվում էին հիմնականում Սիբոլգայից և Մեդանից համապատասխանաբար։Այնուամենայնիվ, տեղական լաստանավային ընկերությունները պարբերաբար դուրս են գալիս գործերից (կամ նրանց նավերը խորտակվում են), այնպես որ ցանկացած պահի կարող է միայն մեկ ուղի ակտիվ լինել:2005 թ.-ի երկրաշարժից ի վեր տրանսպորտը բարելավվել է `վերականգնելու  և վերականգնողական ջանքերի ճանապարհորդական կարիքների ավելացուման շնորհիվ։Wings Air- ը և Manunggal Air- ը ավիաընկերություններ են, որոնք թռչում են դեպի Գունունսիտոլի։

Ազգային դրոշով փոխադրող Գարուդա Ինդոնեզիան 2018 թվականի նոյեմբերի 15-ից նախատեսվում էր գործարկել նոր ծառայություն Ջակարտայից Նիաս ՝ Հյուսիսային Սումատրա:Այս ուղիղ թռիչքը հնարավորություն է տալիս ճանապարհորդներին այցելել Ռեգենիայի մայրաքաղաք Գյունունգ Սիտոլի։ Օգտագործելով CRJ Bombardier 1000 Next-Gen- ը, որը կարող է տեղավորել 96 ուղևոր, երթուղին գործում է շաբաթական երեք անգամ ՝ երեքշաբթի, հինգշաբթի և շաբաթ օրերին։

## Զբոսաշրջություն
Նիասը միջազգայնորեն հայտնի ճամփորդության վայր է:Ճանապարհորդության ամենատարածված տարածքը Սորակ Բեյն է, որը գտնվում է հարավային շրջանում  գտնվող Թելուկ Դալամ քաղաքի մոտ։Մոտակա Հինակո կղզիներում կա նաև երկու հետևողական, համաշխարհային մակարդակի ալիք ՝ Ասու և Բավա։ Շատ ավելի քիչ հայտնի, բարձրորակ ճամփորդական մասեր,որոնք սպասում են արկածախնդիր ճանապարհորդների։

Նիասը 1960-ականների հանրահայտ Հիփի արահետի մաս էր կազմում, մասնավորապես, աչքի էր ընկած սերֆերների կողմից, ինչը հարևան է համարվում Բալիին։ 
Այն անցյալում, մասնավորապես, 1998-ին Ինդոնեզիայի Բարեփոխումների Շարժումից առաջ մի շարք միջազգային սերֆինգի մրցումների վայր էր:Չնայած անցյալում Նիասում ճամփորդության զարգացմանը, Նիասում միջազգային ճամփորդությունը դանդաղել է հատկապես (բայց ոչ հատուկ) վերջին երկրաշարժերի պատճառով:Սակայն իրավիճակը կամաց-կամաց փոխվում է։

## 2004 և 2005 թվականների ցունամիներ և երկրաշարժեր
2004 թվականի դեկտեմբերի 26-ին Հնդկական օվկիանոսում  տեղի ունեցավ երկրաշարժ կղզուց մի քանի կիլոմետր դեպի հյուսիս ՝ ստեղծելով ցունամիներ 10 մետր բարձրության վրա (33 մետր)։ 122 մարդ և հարյուրավոր այլ անօթևաններ զոհվեց։

2005 թ. Մարտի 28-ին կղզուն կրկին հարվածեց 2005-ի Նիաս-Սիմուլու երկրաշարժը, որը, նախապես, ենթադրվում էր, որ 2004-ի երկրաշարժի հետևանքն էր, բայց այժմ համարվում է որպես Ինդոնեզիայում գրանցված և երկրորդ ամենաուժեղ երկրաշարժը, որը երբևէ գրանցվել է Ինդոնեզիայում և գրանցվել է ամբողջ աշխարհի լավագույն տասնյակում 1900 թվականից ի վեր։ ռնվազն 800 մարդ զոհվել է, ավելի քան 2000 զոհի հավանականություն կա։ Հարյուրավոր շենքեր տապալվեցին, և հազարավոր մարդիկ անօթևան դարձան։ 2007-ին ՝ երկրաշարժից գրեթե երկու տարի անց, Նիասի ամբողջ ճամբարներում ապրում էին տասնյակ հազարավոր ներքին տեղահանվածներ։

Նիասի ափը զգալիորեն փոխվել է ցունամիի և երկրաշարժի հետևանքով։Որոշ շրջաններում ափերը տեղափոխվել են ավելի քան 50 մ (160 ոտնաչափ) դեպի ցամաք։ Այլ տարածքներում, բացի այդ,  100 մ (330 ֆտ) տարածք։

Երկրաշարժից հետո միջազգային օգնության շատ գործակալություններ անցան օգնություն վերականգնման և վերականգնման ջանքերին։ Oxfam, International Aid, Giving Children Hope, Save the Children Fund, World Vision Նիասում ներկայացված միջազգային մի շարք հասարակական կազմակերպություններից են։

## Պատկերասրահ

File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Familieportret van een oude vorstin met haar dochters en kleindochters Zuid-Nias TMnr 10001846.jpg|Ավելի վաղ Նիաս արքայադուստեր ընտանեկան դիմանկարը դուստրերի և թոռների հետ 
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Krijger van Nias TMnr 10001780.jpg|Նիասցի մարտիկ
File:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Paalwoning_op_Nias_TMnr_10017250.jpg|Նիասի տներից
File:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Huwelijksplechtigheid_in_Zuid-Nias_TMnr_10003054.jpg|Նիասի հարսանիք
File:AMH-5147-NA_Map_of_the_west_coast_of_Sumatra.jpg|1690-1743 թվականների  քարտեզ Նիասը և Սումաթրայի արևմտյան ափը
File:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Houten_mannelijk_voorouderbeeld_Nias_TMnr_10001071.jpg|Նիասի նախնիների արձանը
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een groep onderworpen koppensnellers Nias TMnr 10001505.jpg|Նիասի տեղաբնիկներ որոնց մեջ կային նաև հելանդացիներ
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een familie op Nias TMnr 10005771.jpg|Նիասցի ընտանիք
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Oude stenen offerplaats Zuid-Nias TMnr 10001064.jpg|Նիասի զոհաբերության վայր
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Studioportret van twee mannen in krijgskleding Zuid-Nias TMnr 60042492.jpg|Սպառազինված նիասցի


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հնդկական օվկիանոսի կղզիներ
Կատեգորիա:Մալայան կղզեխումբ