open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ժան-Բատիստ Կոլբեր

**Ժան-Բատիստ Կոլբեր** (, ), ֆրանսիացի պետական գործիչ Լյուդովիկոս XIV-ի օրոք։

1660-ական թվականների վերջին իր ձեռքում կենտրոնացնելով Ֆրանսիայի ներքին քաղաքականությունը՝ Կոլբերն ամրապնդել է կենտրոնական իշխանությունը, անցկացրել տնտեսաֆինանսական ուշագրավ միջոցառումներ և զարկ տվել արդյունաբերությանը։ 1663-1671 թվականներին հիմնադրել է գրականության, գիտությունների, երաժշտության և ճարտարապետության ակադեմիաներ։ 1667 թվականին ընտրվել է Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ։ Հովանավորել է հայ առևտրականներին, որոնք Ֆրանսիա էին ներմուծում մետաքս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:1619 ծնունդներ
Կատեգորիա:1683 մահեր
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Փարիզ քաղաքում թաղվածներ
Կյուլատուն

**Կյուլատուն**, Գայլատուն, գյուղատեղի Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի Ասկերանի շրջանի Քյոսալար գյուղի մոտ, թավուտ անտառի խորքում։ Այստեղ պահպանվել էն հին ամրոցի ավերակներ և X—XI դարերի խաչքարեր։ Կյուլատանն էր գտնվում Ծարի իշխաններից մեկի գանձատունը։ Հնում Կյուլատունը հայտնի է եղել իր զարդատուփերով։ Կյուլատան բնակիչները տիրապետում էին փայտի վրա զարդաքանդակելու արհեստին։ Նրանք կարմիր փայտից պատրաստում էին բազմատեսակ զարդատառեր, որոնք բարձր գին ունեին նույնիսկ հեռավոր երկրների շուկաներում։ Կյուլատունը ասպատակել և ամայացրել են օտար նվաճողները XIII դարում։ 

Կատեգորիա:Ասկերանի շրջան
Կյուրիի ջերմաստիճան

**Կյուրիի ջերմաստիճան**, *Կյուրիի կետ* (Պիեռ Կյուրիի անունով), երկրորդ կարգի ֆազային անցման ջերմաստիճան, անցում, որը կապված է նյութի սիմետրիայի հատկությունների թռիչքաձև փոփոխության հետ։ Օրինակ, Կյուրիի կետում ֆեռոմագնիսական նյութերը (երկաթ, կոբալտ, նիկել և այլն) կորցնում են բնորոշ մագնիսական հատկությունները և այդ կամ ավելի բարձր ջերմաստիճանում վերածվում են սովորական պարամագնիսների (տես Պարամագնիսականություն)։ Կյուրիի կետը երկաթի համար 1042K է, կոբալտի համար՝ 1393K, նիկելի համար՝ 631K։ Համանման ձևով Կյուրիի կետում սեգնետոէչեկտրիկները կորցնում են բնորոշ էլեկտրական հատկությունները՝ վերածվելով սովորական դիէչեկտրիկների։ Որոշ սեգնետոէլեկտրիկներ, բացի, այսպես կոչված, վերին Կյուրիի կետից, ունեն նաև ներքին Կյուրիի կետ (սեգնետային աղի համար՝ համապատասխանաբար 297K և 225K)։ Կյուրիի կետի մերձակայքում տեղի են ունենում նյութի ֆիզիկական շատ հատկությունների յուրօրինակ փոփոխություններ, որոնք մաքսիմումի են հասնում Կյուրիի կետում. այս հանգամանքը սովորաբար օգտագործվում է ֆազային անցման ջերմաստիճանը որոշելու համար։

Կատեգորիա:Փուլային անցումներ
Կատեգորիա:Ջերմաստիճան
Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Կոդա

**Կոդա** (իտալերեն՝ coda — պոչ, հավելում)
# Պոետիկայում. տողերի կայուն քանակ ունեցող բանաստեղծության (սոնետ, տրիոլետ, ռոնդո և այլն) լրացուցիչ վերջնատող, որն ամփոփում է ստեղծագործության իմաստը։ Օրինակ, սոնետի մեջ կարող է հանդես գալ մի առանձին՝ 15-րդ տող։ Դա կոչվում է «սոնետ կոդայով»։ Այդպիսին է Միսաք Մեծարենցի «Աքասիաներու շուքին տակ» բանաստեղծությունը (առաջին տողը որոշ փոփոխությամբ կրկնվում է իբրև 15-րդ տող)։ 
# Երաժշտության մեջ. որևէ երաժշտական ամբողջական պիեսի լրացուցիչ, ավարտական բաժինը։ Կոդային բնորոշ է կառուցվածքային ու հարմոնիկ կայունությունը (վերին ձայների ներքընթաց մեղեդիական շարժում, ավարտող դարձվածքների կրկնություն և կոտորակում, տոնիկային ձայնառություն են)։ Դանդաղ տեմպով կատարվող պիեսներում կոդան սովորաբար դանդաղեցվում, արագ պիեսներում արագացվում է։

Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Իվան Կոզլովսկի

**Իվան Սեմյոնովիչ Կոզլովսկի** (, ), ռուս խորհրդային երգիչ (քնարական տենոր)։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1940)։

Սովորել է Կիևի երաժշտադրամատիկական ինստիտուտում։ Եղել է Խարկովի և Սվերդլովսկի օպերային թատրոնների, 1926-1954-ին՝ Մեծ թատրոնի մեներգիչ; Լավագույն դերերգերից են՝ Յուրոդիվի (Մուսորգսկու «Բորիս Գոդունով», ՍՍՀՄ պետ. մրցանակ, 1949), Լենսկի (Չայկովսկու «Եվգենի Օնեգին»), Լոենգրին (Վագների «Լոենգրին»), Ալֆրեդ (Վերդիի «Տրավիատա»)։ Բեմադրել է մի շարք օպերաներ, հանդես եկել գլխավոր դերերում (Մասնեի «Վերթեր», Լեոնկավալլոյի «Պայացներ»)։ Արժանացել է ՍՍՀՄ պետական մրցանակի (1941)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս երգիչներ
Կատեգորիա:Քնարական տենորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային օպերային երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային օպերային ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի կոնսերվատորիայի դասախոսներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կոդավորում

**Կոդավորում**, ինֆորմացիայի տարրերի և կոդի բառերի միջև համապատասխանություն ստեղծելու գործողություն։ Կոդավորման տեսությունը հիմնադրել է ամերիկացի գիտնական Կ. Շենոնը։ Կոդային բառերի առկայությունը դեռ չի լուծում կոդավորման հարցը։ Կոդային բառերի և ինֆորմացիայի տարրերի միջև անհրաժեշտ է ստեղծել այնպիսի համապատասխանություն, որը, ելնելով կոդավորման նպատակից, բավարարի որոշակի պայմանների։ Եթե կոդավորում են քանակական տվյալներ, ապա այդ պայմանները կարող են լինել վերծանման պարզությունը, թվաբանական գործողությունների հարմարությունը են։ Եթե կոդավորումը կատարվում է հաղորդման հուսալիությունը ապահովելու համար, ապա պահանջներից մեկը կարող է լինել նրա աղմկակայունության բարձրացումը։ Բոլոր դեպքերում կոդավորման հիմնական խնդիրներից են կոդի միջին երկարության օպտիմալություն ապահովելը և կոդավորման ու միարժեք վերծանման պրոցեսը հեշտացնելը։ Աղմուկների բացակայության դեպքում օպտիմալ կոդերի կառուցման խնդիրը լուծել է Դ. Ա. Հաֆմանը։ Աղմուկների առկայության դեպքում նույն խնդիրը լուծված է միայն որոշ պարզ տարբերակների համար, օրինակ, միայն մեկ տառի աղավաղվելու պայմանով երկուական օպտիմալ կոդավորման խնդիրը լուծել է Ռ. Հեմինգը։

## Տես նաև
* Ինֆորմացիայի տեսություն

Կատեգորիա:Ինֆորմացիա
Կոդեին

**Կոդեին**, ալկալոիդ, որը պարունակվում է ափիոնում։ Քիմիական կառուցվածքով նման է մորֆինին, սակայն ցավը հանգստացնող հատկությունը թույլ է արտահայտված։ Իջեցնում է հազի կենտրոնի գրգռվածությունը։ Կոդեին կամ կոդեինի ֆոսֆատը նշանակվում է հազի դեպքում՝ դեղափոշիներում և հաբերում, քնաբեր և բրոմի պատրաստուկների հետ զուգորդած՝ որպես հանգստացնող միջոց։ Վաղ հասակի երեխաներին կոդեինը հակացուցված է։ Կոդեինի երկարատև օգտագործելիս կարող է առաջացնել ընտելացում՝ կոդեինիզմ։

Կատեգորիա:Ալկալոիդներ
Կատեգորիա:Օպիատներ
Կատեգորիա:Իզոքինոլիններ
Կատեգորիա:Հակահազային դեղանյութեր
Կատեգորիա:Նախադեղեր
Կոդիֆիկացիա

մինի|1917 թվականի Կանոնական իրավունքի օրենսգրքի (''Codex Iuris Canonici'') պատճենը

**Կոդիֆիկացիա**, **կոդիֆիկացում** (, *codex* — օրենքների ժողովածու և *facio* — ստեղծել), նորմատիվ ակտերի, այդ թվում օրենքների համակարգման միջոց։ Կոդիֆիկացմամբ ստեղծվում է հասարակական որոշակի հարաբերությունների կարգավորման միասնական համակարգ, որտեղ ընդգրկվում են բոլոր գործող, դուրս մնում գործածություն չունեցող իրավանորմերը, իսկ օրենսդրության մեջ առաջացած բացը՝ լրացվում նոր իրավանորմերով։ Կոդիֆիկացիայի հայտնի օրինակներ են Հուստինիանոսի օրենսգիրքը, Ֆրանսիական քաղաքացիական օրենսգիրքը, Ռուսսկայա պրավդան։ 

Կատեգորիա:Իրավաբանություն
Կատեգորիա:Սահմանադրական իրավունք
Ժոզեֆ Լուի Պրուստ

**Ժոզեֆ Լուի Պրուստ** (, ), ֆրանսիացի քիմիկոս։ 1799-1806 թթ. ընթացքում հետազոտել է տարբեր օքսիդների, սուլֆիդների և այլ նյութերի բաղադրություններ։

Նրա 1801-1808 թվականներին տևած երկարատև բանավեճից՝ անվանի քիմիկոս Բերթոլեի հետ, հանգեցրեց նյութի բաղադրության հաստատության օրենքի հայտնագործմանը։ Հայտնաբերել է մետաղների հիդրօքսիդները, ուսումնասիրել է մի շարք մետաղների օքսիդներ, ցույց է տվել, որ նույն մետաղը կարող է մեկից ավելի օքսիդներ առաջացնել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կառուցվածք (փիլիսոփայություն)

**Կառուցվածք**, ստրուկտուրա (լատ.structura), որևէ ամբողջի մասերի կապի կամ դասավորության եղանակ։ Փիլիսոփայության մեջ՝ որոշակի բովանդակության ներքին կազմակերպվածության եղանակ, նեղ և հատուկ իմաստով՝ համակարգված օբյեկտի առարկայական տարրերի միջև հարաբերությունների ամբողջությունը, որը համեմատաբար ինքնուրույն կերպով որոշում է նրա բնույթը (տես՝ Համակարգ)։ Կառուցվածքի, որպես հարաբերությունների համակարգի, հարաբերական անկախությունը իրական է այն չափով, որքանով համակարգային օբյեկտի տարրերը կարող են դիտարկվել ուղղակի որպես հարաբերությունների կամ ֆունկցիաների կրողներ։ Դա էլ հնարավոր է դարձնում Կառուցվածքի հետազոտումը տարրերի որոշակիությունից վերանալով։ Ընդ որում, սովորաբար ցանկալի է համարվում Կառուցվածքի ներկայացումը այնպիսի վերացարկված ձևով, որը թույլ է տալիս ձևական, տրամաբանական-մաթեմատիկական մեթոդների կիրառումը։ 

Կատեգորիա:Համակարգեր
Վիկտորիո Կոդովիլյա

**Վիկտորիո Կոդովիլյա** (, ), արգենտինացի սոցիալիստ, հետագայում՝ կոմունիստ քաղաքական գործիչ, Իտալիայի սոցիալիստական կուսակցության անդամ (1911)։ 1912 թվականին, խուսափելով հետապնդումներից, տարագրվել է Արգենտինա և մտել Արգենտինայի սոցիալիստական կուսակցության շարքերը։ 1918 թվականից՝ ԱԿԿ ԿԿ և դրա Գործադիր կոմիտեի անդամ։ 1928-1930 թվականներին՝ Կոմինտերնի Հարավամերիկյան բյուրոյի քարտուղար, 1941-1963 թվականներին՝ ԱԿԿ ԿԿ քարտուղար, ապա՝ ԱԿԿ նախագահ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արգենտինացի կոմունիստներ
Կատեգորիա:1894 ծնունդներ
Կատեգորիա:1970 մահեր
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Արգենտինայի քաղաքական գործիչներ
Կոթ

**Կոթ**, Ադյաման (թուրք, նվաճողները վերանվանել են այսպես, ադը-յաման անունը սոսկալի է), միջնադարյան ավան Սյունյաց նահանգի Գեղարքունիք գավառում, Գեղամա (Սևան) լճի հարավային ափին (այժմյան Մարտունու շրջանի Ներքին Գետաշեն գյուղի տեղում)։ 9-10 դարերի առևտրական կարևոր հանգույց էր Դվին-Պարտավ քարավանային ճանապարհին, ինչպես նաև Բագրատունիների արքունական ձկնորսարանը։ Իշխան Գրիգոր Սուփանի (9 դ. վերջ - 10 դ. սկիզբ) թողած վիմագիր հիշատակարանը ցույց է տալիս, որ Կոթը նրա տոհմական իշխանանիստն էր։ Կոթի մասին այլ տեղեկություններ չեն հանդիպում։ Կոթի Սբ. Աստվածածին պարսպավոր եկեղեցին (հայտնի է նաև Կոթավանք անունով) կառուցել է Գրիգոր Սուփանը։ Պատերը կոպտատաշ, ճեղքված բազալտից են, որոշ մասեր՝ կոփածո վեմերից։ Քանդված են գմբեթը և ծածկը։ Եռաբսիդ, արևմուտքից ուղղանկյուն խաչաթևով, չորս անկյուններում կիսաշրջանաձև աբսիդներով, երկհարկ ավանդատներով (երկրորդ հարկերը թաքստոց են ծառայել) կառույցն արտաքուստ ուղղանկյուն է։ Արլ. ավանդատների մուտքերը հյուսիս և հարավ աբսիդներից են, իսկ արևմտյաններինը՝ ուղղանկյուն խաչաթևից։ Եկեղեցին ունի երկու մուտք՝ հարավից և արևմուտքից։ Եռանկյունաձև զույգ խորշերով մշակված է միայն արևելյան ճակատը։ Դեկորատիվ հարդարանքի սակավաթիվ տարրերից են գմբեթակիր կամարների՝ գնդիկներով և հորիզոնական ելուններով ձևավորված իմպուստները, լուսամուտների պարզունակ բարավորները։ Եկեղեցու հորինվածքը Սյունիքի ճարտարապետական դպրոցի նվաճումներից է։

Կատեգորիա:Նոր Բայազետի գավառի բնակավայրեր
Կոդոր (գետ)

**Կոդոր** (; ), գետ Աբխազիայում։ Երկարությունը 80 կմ է, ավազանը՝ 2030 կմ2։ Կազմվում է Սակենի և Գվանդրա գետերի միախառնումից։ Հոսում է նեղ կիրճով, գետաբերանից 25 կմ վեր դուրս է գալիս դաշտավայր և Սև ծովը թափվելիս գոյացնում դելտա։ Սնումը խառն է, առավելապես անձրևային։ Լաստառաքելի է։

Կատեգորիա:Աբխազիայի գետեր
Կոդորի լեռնաշղթա

**Կոդորի լեռնաշղթա**, Պանավայի լեռնաշղթա, գտնվում է Վրաստանում, Մեծ Կովկասի հարավային լանջին, Կոդոր գետից հարավ-արևելք։ Բարձրությունը 3500 մ-ից ավելի է, երկարությունը՝ 75 կմ։ Կազմված է հրաբխածին ապարներից, կավաթերթաքարերից և ավազաքարերից։ Լանջերը ծածկված են լեռնաանտառային, գագաթները՝ լեռնամարգագետնային բուսականությամբ, հարավային լեռնաճյուղերում կան քարածխի հանքավայրեր (Տղվարչելի)։

Կատեգորիա:Վրաստանի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ այբբենական կարգով
Կոերցիտիվ ուժ

**Կոերցիտիվ ուժ** ( — պահպանում), նախապես մագնիսացած ֆեռոմագնիսական նյութը լրիվ ապամագնիսացնելու համար անհրաժեշտ **մագնիսական դաշտ**ի լարվածությունը։ Կոերցիտիվ ուժի Hc մեծությունից կախված՝ ֆեռոմագնիսական նյութերը բաժանվում են փափուկ մագնիսականի [Hc  (800—8000) ա/մ]։ Կոերցիտիվ ուժի մեծությունը պայմանավորված է նյութի ջերմաստիճանի և ներքին կառուցվածքի փոփոխություններով։ Մեգնետոէլեկտրիկների կոերցիտիվ ուժ է կոչվում էլեկտրական դաշտի այն լարվածությունը, որն անհրաժեշտ է մնացորդային բևեռացումով օժտված սեգնետոէլեկտրիկը լրիվ ապաբևեռացնելու համար։

Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Կլիստրոն

մինի|աջից|Կլիստրոնի տյուբ՝ Ավստրիալիայում գտնվող Կանբերայի խորը տիեզերքի հաղորդակցական համալիրում (CDSCC)
**Կլիստրոն** ( - «ալեբախություն» և «էլեկտրոն»), գերբարձր հաճախականությամբ էլեկտրավակուումային սարք, որում էլեկտրոնների հաստատուն հոսքի փոխակերպումը փոփոխականի ըստ խտության կատարվում է գերբարձր հաճախականությունների ծավալային ռեզոնատորի էլեկտրական դաշտի միջոցով՝ էլեկտրոնների արագությունների նախնական մոդուլացմամբ և գերբարձր հաճախականությունների դաշտից ազատ դրեյֆի տարածությունում թանձրուկների տեսքով էլեկտրոնների հետագա խմբավորմամբ։

Լինում են բացվածքով և անդրադարձիչ։ Բացվածքով կլիստրոնում էլեկտրոնները հաջորդաբար թռչում են ծավալային ռեզոնատորների (մուտքի և ելքի) բացակներով։ Մուտքի ռեզոնատորում կատարվում է էլեկտրոնների արագությունների մոդուլացում։ Ելքի ռեզոնատորում գերբարձր հաճախականությունների էլեկտրական դաշտի հետ փոխազդեցության հետևանքով էլեկտրոնների մեծ մասն արգելակվում է, և դրանց կինետիկ էներգիայի մի մասը փոխակերպվում է գերբարձր հաճախականությունների տատանումների էներգիայի։ Անդրադարձիչ կլիստրոնում էլեկտրոնների հոսքն անցնելով ծավալային ռեզոնատորի բացակով, մոդուլացվում է գերբարձր հաճախականությունների էլեկտրական դաշտով, այնուհետև ընկնում անդրադարձիկի արգելակող դաշտը, ետ մղվում այդ դաշտի կողմից և կրկին անցնում ծավալային ռեզոնատորի բացակով հակառակ ուղղու բացվածքով։

Կատեգորիա:Արագացուցիչների ֆիզիկա
Կատեգորիա:Փորձարարական սարքեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Էլեկտրավակուումային սարքեր
Զօհրապ Սարգիսեան

**Զօհրապ Սարգիսեանը** (, ), եղել է Կարին-Էրզրում ռազմագործողության ղեկավարը։ Խրիմյան Հայրիկ անձնասպանական ջոկատը, նահատակ Փիեր Գյուլումյան խմբի համագործակցությամբ 1982 թ.-ի օգոստոսի 7-ին Զօհրապ Սարգիսեանի գլխավորությամբ իրականացրեցին ռազմական գործողություն, որի ընթացքում զինված ատրճանակներով և նռնակներով մուտք են գործել Անկարայի Էսենպողա միջազգային օդանավակայան։ Կրակ են բացել ուղևորների մարդաշատ սպասասրահում՝ որտեղ գտնվել են նաև թուրքական զինված ուժերի ռազմական ջոկատներ և անձնագրային հսկողության աշխատակիցներ։ Օդանավակայանի ռեստորանում Զօհրապ Սարգիսեանը պատանդ է վերցրել ավելի քան քսան հոգու։ Գործողության ընթացքում մահացել է 9 մարդ, իսկ վիրավորվել 82-ը։ Գործողության պատասխանատվությունն իր վրա է վերցրել ՀԱՀԳԲ-ն։ Զօհրապ Սարգիսեանը գործողության ընթացքում մահացել է, իսկ Լևոն Էքմէքճեանը ծանր վիրավորված վիճակում գերի է ընկել և վեցամսյա ծանր տանջանքներից հետո թուրքական զինվորական դատարանի կողմից մահվան դատապարտվել։ Ըստ ականատեսների՝ ՀԱՀԳԲի զինյալներից մեկը կրակելով փախչող ուղևորների ուղղությամբ բղավում է. «Ավելի քան մեկ միլիոն մերոնցից է սպանվել, ինչ կլինի, եթե քսանհինգն էլ ձեզնից մահանան»։

## Աղբյուրներ
* «ԱՐԱՐԱՏ» Օրաթերթ  
*ArmInfo *([[Անգլերեն|անգլ․]])* 
* CIA.gov  USA  *([[Անգլերեն|անգլ․]])* 
* CIA.gov  USA  *([[Անգլերեն|անգլ․]])*

Կատեգորիա:Հայ վրիժառուներ
Կատեգորիա:ՀԱՀԳԲ-ի բացահայտված անդամներ
Կատեգորիա:1982 մահեր
Վիլհելմ Կյուխելբեկեր

**Վիլհելմ Կարլովիչ Կյուխելբեկեր** (, ), ռուս գրող, դեկաբրիստ։ Ծագումով՝ գերմանացի։

1825 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Պետերբուրգում դեկաբրիստների ապստամբության ժամանակ իշխան Միխայիլ Պավլովիչի վրա կրակելու համար դատապարտվել է մահվան, որը փոխարինվել է տաժանակրությամբ։

1820-ական թվականներին քաղաքացիական պոեզիայի դիրքերից Կյուխելբեկերը հանդես է եկել սենտիմենտալիստների դեմ («Վերջին տասնամյակի մեր՝ հատկապես քնարական պոեզիայի ուղղության մասին», 1824, հոդված, «Արգոսցիներ», 1822–25, ողբերգություն, «Հռենոսյան ընկերներին», 1821, բանաստեղծություն և այլն)։ Բանտարկության և աքսորի շրջանի ստեղծագործություններում Կյուխելբեկերը հավատարիմ է իր երբեմնի իդեալներին («Էլեգիա», 1832, «Յակուբովիչի մահվան առիթով», 1846), թեև երբեմն նկատվում են միայնության և դատապարտվածության մոտիվներ («Հոկտեմբերի 19-ը», 1838, բանաստեղծություն, «Պրոկոֆի Լյապունով», 1834, ողբերգություն)։ Գրել է նաև «Վերջին Կոլոննան» (1832–42) վեպը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս դեկաբրիստներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Վարդո

**Վարդո** (Գյումգյում), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Վարդոյի գավառակում։ Հանդիսանում էր գավառակի կենտրոնը. Թաղամասի ամենակարևոր զբոսաշրջային կետը Համուրպետ լիճն է.

## Աշխարհագրություն
Գտնվում էր Արածանիի աջ կողմի Չարբուհար օժանդակի Գյումգյում և Բյուրակն գետերի անտառապատ հովտում, Բյուրակն լեռների հարավային ստորոտում։

## Պատմություն
Գյումգյումի հայերը բռնությամբ տեղահանվել և բնաջնջվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 200 տուն բնակչություն, որից 60 տունը հայեր էին։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղն ուներ եկեղեցի։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի փոքր քաղաքներ
Կատեգորիա:Վարդոյի շրջանի համայնքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Ճավա

**Ճավա** (), կղզի Մալայան կղզեխմբում, Մեծ Զոնդյան կղզիների խմբում․ Ինդոնեզիայի տարածք է։ Երկարությունը ավելի քան 1000 կմ է, հարավում ողողում է Հնդկական օվկիանոսի, հյուսիսում՝ Ճավայի ծովի, արևմուտքում՝ Զոնդյան նեղուցի, արևելքում՝ Բալի նեղուցի ջրերը։ Տարածքի շուրջ ½-ը զբաղեցնում են լեռները։

Կա ավելի քան 100 հրաբուխ (այդ թվում՝ 30-ը գործող, բարձրությունը մինչև 3676 մ), որոնք գտնվում են կղզու առանցքային երկարությամբ։ Հյուսիսում բլրավետ հարթավայրեր են։ Հիմնական քաղաքներն են՝ Ջակարտա, Բանդունգ, Սուրաբայա։

## Անվանում
Անվանումն առաջացել է սասկրիտ Յավա դվիպա՝ «գարու (կամ կորեկի) կղզի» բառակապակցությունից։ Ենթադրում են, որ մեր թվարկության սահմանագծում Հնդկաստանից և Շրի Լանկայից այստեղ եկած վերաբնակները՝ կղզում հանդիպելով կորեկի խիտ մացառուտների, նրան տվել են այդ անունը։ Ժամանակի ընթացքում այդ անվանման միջից «դվիպա»՝ կղզի հասարակ անունը դուրս է ընկել, իսկ Յավա (Java) հատուկ անունը հաստատունորեն պահպանվել է բոլոր դարաշրջաններում։

## Պատկերասրահ


Պատկեր:Borobodur1.jpg| Բորոբուդուր տաճարը
Պատկեր:Semeru Bromo Temple.JPG|Բրոմո հրաբուխները (2329 մ, ձախ), և Սեմերուն (3676 մ, աջ)։


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Սերգեյ Երեմյանց

**Սերգեյ Արամի Երեմյանց-Գանձակեցի** (), հայ գրող, հրապարակախոս, ազգագրագետ, պատմաբան։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1955 թ.-ի դեկտեմբերի 12-ին՝ Գանձակում։ 1976 թ.-ին ավարտել է Խաչատուր Աբովյանի անվան Երևանի մանկավարժական ինստիտուտը։ 1976-1983 թթ. աշխատել է որպես ուսուցիչ Հայաստանում և Ադրբեջանում։ Գանձակի պատմությամբ զբաղվում է 1970 թ-ից։ Սերգեյ Երեմյանց-Գանձակեցու բազմաթիվ հոդվածներ տպագրվել են գիտա-մշակութային «Գարդմանի կանչ» թերթում։ 2009 թ.-ին «Լուսաբաց» տպարանում հրատարակվեց Երեմյանց-Գանձակեցու «Գանձակ 1905-1907 և 1917-1921 թթ.», «Գանձակ-Հայկական գերեզմաններ և եկեղեցիներ» գրքերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ բանահավաքներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ ազգագրագետներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Take Back the Night

«**Take Back the Night**», ամերիկացի երգիչ Ջասթին Թիմբերլեյքի երգը։ Այն թողարկվել է 2013 թվականի հուլիսի 12-ին՝ որպես նրա «The 20/20 Experience – 2 of 2» կոչվող չորրորդ ստուդիական ալբոմի առաջին սինգլ։ Երգը գրվել է Թիմբերլեյքի, Թիմբալենդի, J-Roc-ի և Ջեյմս Ֆաունտլերոյի կողմից։

## Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն է Մարկ Կլասֆելդը, նկարահանվել է 2013 թվականի հուլիսի 18-ին Նյու Յորքում, իսկ հուլիսի 30-ին այն ներկայացվել է։ Տեսահոլովակում Ջասթին Թիմբերլեյքը սև-սպիտակ հանդերձանքով, երեկոյան քայլում և երգում է Չայնա թաուն փողոցի մայթով։ Երեկոյի ընթացքում նա նաև վարում է դասական մեքենա, իսկ մեկ այլ կադրում նա հայտնվում է ակումբում։ Տեսահոլովակում նաև օգտագործվել են կադրեր նրա Legends of the Summer համերգային շրջագայությունից։

## Հիթ-շքերթներ
### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹյուբ վիդեոհոսթինգում
* Երգի տեքստը  MetroLyrics կայքում

Կատեգորիա:2013 երգեր
Կատեգորիա:2013 սինգլներ
Կատեգորիա:Ջասթին Թիմբերլեյքի երգեր
Ռոքի III

**Ռոքի III** (), 1982 թվականին նկարահանված սպորտային ֆիլմ դրամա, սցենարի հեղինակը և գլխավոր դերակատարը Սիլվեստր Ստալոնեն է։ Ստալոնեի որպես ռեժիսոր նկարահանած ֆիլմի 5 սերիաներից երկրորդը, իսկ ընդհանուր սերիաներից՝ երրորդը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1980-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:1980-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1982 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1982 ֆիլմեր
Կատեգորիա:United Artists ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սիքվել ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սպորտային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Յորքում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռոքի
Կատեգորիա:Սիլվեստր Ստալոնեի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոս Անջելեսում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Կալիֆոռնիայում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նևադայում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորք նահանգում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Փենսիլվանիայում
Կատեգորիա:MGM ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Յորք նահանգում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Փենսիլվանիայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1981 թվականին
Կատեգորիա:Նևադայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1982 թվականին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1980-ականներին
Հարթավայրային գայլ

**Հարթավայրային գայլ** (), որն անվանվում է նաև Գոմեշի գայլ, գորշ գայլի տարատեսակներից է։ Այն Միացյալ Նահանգներում և Կանադայում ամենաշատ հանդիպվող գայլն է։ Ապրում է այս երկու երկրների սահմանային վայրերում՝ Մեծ Լճեր, և Կանադայի ամբողջ արևելյան հատվածում։

Կատեգորիա:Գայլեր
Կարին-Էրզրում ռազմագործողություն

**Կարին-Էրզրում ռազմագործողություն**, Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակի «Խրիմյան Հայրիկ» մահապարտների ջոկատը «նահատակ Փիեր Գյուլումյան» խմբի համագործակցությամբ 1982 թվականի օգոստոսի 7-ին ժամը 3-ին Զոհրապ Սարգսյանի գլխավորությամբ իրականացված ռազմական գործողություն։

## Գործողություն
Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակի «Խրիմյան Հայրիկ» մահապարտների ջոկատը «նահատակ Փիեր Գյուլումյան» խմբի համագործակցությամբ 1982 թվականի օգոստոսի 7-ին ժամը 3-ին Զոհրապ Սարգսյանի գլխավորությամբ իրականացրեց ռազմական գործողություն՝ ատրճանակներով և նռնակներով զինված մուտք գործելով Անկարայի Էսենպողա միջազգային օդանավակայան։ Գործողության թիրախը եղել են թուրքական զինված ուժերի ներկայացուցիչներ և անձնագրային հսկողության աշխատակիցներ։ Սկզբնական փոխհրաձգության և պայթյունների հետևանքով զոհվեց 7 զինվոր, իսկ օդանավակայանի սպասասրահի տերմինալը անցավ հայազգի մարտիկների վերահսկողությանը։ Զոհվածների թվում էին Անկարայի ոստիկանության տնօրենը, անվտանգության ծառայության սպաներ և շարքայիններ, ինչպես նաև մաքսատան ծառայողներ։ Թուրքական իշխանությունները օդանավակայան բերեցին հատուկ նշանակության ռազմական ստորաբաժանումներ՝ շրջափակելով շինությունը։ Այդ ընթացքում ՀԱՀԳԲ-ի մահապարտները պատանդ վերցրեցին 250 ուղևորի, որոնց մեջ եղած ամերիկացիների ու գերմանացիների միջոցով սկսեցին բանակցություններ վարել թուրքերի հետ։ Չնայած ընթացող բանակցություններին՝ թուրքական հատուկ նշանակության ստորաբաժանումները գրոհեցին օդանավակայանի շենքը, ինչին պատասխան ստացան ձեռնառումբերի պայթյուններ ու ավտոմատային կրակահերթեր։ Թուրքական զորքերի արձակած գնդակներից մի քանի պատանդներ սպանվեցին ու վիրավորվեցին։ Մահապարտների ջոկատի անդամներից ծանր վիրավորվեց, ուշագնաց վիճակում գերի ընկավ և վեց ամիս հետո մահապատժի ենթարկվեց Լևոն Էքմեքճյանը, հրամանատար Զոհրապ Սարգսյանը զինամթերքի սպառվելուց հետո ինքնասպան եղավ իր վերջին փամփուշտով, իսկ մյուս անդամները վերադարձան իրենց զորանոցները։ Ընդհանուր հաշվով մարտական գործողությունների ընթացքում սպանվեց շուրջ 40 և վիրավորվեց 113 մարդ։ Պատահական բոլոր անցորդները սպանվեցին թուրքական ուժերի գնդակներից։

## ՀԱՀԳԲ հայտարարություն
thumb|200px|right
Գործողության պատասխանատվությունն իր վրա է վերցրել ՀԱՀԳԲ-ն՝ տարածելով հետևյալ հայտարարությունը

Լևոն Էքմեքճյանի մահավճռին սփյուռքահայությունը բազմաթիվ երկրներում պատասխանեց հակաթուրքական բողոքի ցույցերով։

Բանաստեղծուհի Սիլվա Կապուտիկյանը Լևոն Էքմեքճյանի հիշատակին է նվիրել «Գիշերային ռեքվիեմ» բանաստեղծությունը։

## Կազմակերպիչների վերջին ուղերձներ

## Աղբյուրներ
*  The New York Times, August 8, 1982. *([[Անգլերեն|անգլ․]])*
*  The New York Times, August 9, 1982  *([[Անգլերեն|անգլ․]])*
*  The New York Times, January 30, 1983. Turkey Executes 5, Including an Armenian *([[Անգլերեն|անգլ․]])*
* Լեւոն Էքմէքճեանի Աճիւնները Ֆրանսա Փոխադրել Կ՛արտօնուի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1982 միջազգային հարաբերություններում
Կատեգորիա:Ահաբեկչական գործողություններ Թուրքիայում
Կատեգորիա:ՀԱՀԳԲ-ի ռազմագործողությունները
Կատեգորիա:Հայ ազգայնականների հարձակողական գործողություններ
Կատեգորիա:Հայ-թուրքական հարաբերություններ
Էլեն Դիմֆնա Քյուսաք

**Էլեն Դիմֆնա Քյուսաք** (, ), ավստրալիացի արձակագիր և թատերագիր։

Էլեն Քյուսաքը 1924 թվականին ավարտել է Սիդնեյի համալսարանը։ Նրա առաջին խոշոր ստեղծագործություններն են «Երկինքը կարմիր է առավոտյան» (բեմադրություն 1935 թվական) ռոմանտիկական դրաման և «Յունգֆրաու» (1936 թվական) հակաբուրժուական վեպը։ Գրել է նաև ռեալիստական սոցիալ-հոգեբանական դրամաներ («Գիսաստղերն արագ են անցնում», բեմադրություն 1943 թվական), հակապատերազմական պիեսներ («Խաղաղօվկիանոսյան դրախտ», 1956 թվական), ռասայական խտրականությունը դատապարտող վեպեր («Արևն աքսորական», 1955 թվական, «Սև կայծակ», 1964 թվական, «Խանձված ծառը», 1969 թվական)։

## Երկեր
### Թատերգություններ
* *Safety First*, 1927
* *Shallow Cups*, 1933
* *Anniversary*, 1935
* *Red Sky at Morning*, 1935
* *Morning Sacrifice*, 1943
* *Comets Soon Pass*, 1943
* *Call Up Your Ghosts*, 1945
* *Pacific Paradise*, 1955

### Վեպեր
* *Jungfrau*, 1936
* *Pioneers on Parade*, 1939
* *Come in Spinner*, 1951
* *Say No to Death*, 1951
* *Southern Steel*, 1953
* *The Sun in Exile*, 1955
* *Heat Wave in Berlin*, 1961
* *Picnic Races*, 1962
* *Black Lightning*, 1964
* *The Sun is Not Enough*, 1967
* *The Half-Burnt Tree*, 1969
* *A Bough in Hell*, 1971

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Dymphna Cusack bibliography
* North, Marilla. (2007) "Cusack, Ellen Dymphna (Nell) (1902–1981)". Entry in the *Australian Dictionary of Biography*. Melbourne: Melbourne University Press. Accesssed 11/11/2019 http://adb.anu.edu.au/biography/cusack-ellen-dymphna-nell-12385
* Spender, Dale (1988) *Writing a New World: Two Centuries of Australian Women Writers*, London: Pandora

Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ավստրալիայի գրողներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի կին դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Կին կենսագիրներ
Կատեգորիա:Սիդնեյի համալսարանի շրջանավարտներ
Հայկ Կյուտենյան

**Հայկ Սարգսի Կյուտենյան (Գյուտենյան)** (), հայ ջութակահար, կոմպոզիտոր։

## Կենսագրություն
Սովորել է Կոստանդնուպոլսի Եսայան վարժարանում և Թագավորական լիցեյում։ Բրյուսելում աշակերտել է Ս. Թոմսոնին, Պրահայում՝ Օ. Շևչիկին (սովորեցրել է նվագել ջութակ), Վ. Նովակին (կոմպոզիցիա), Փարիզում՝ Վ. դ’Էնդիին (տեսություն)։ Հավաքել է Արևելքի և Բալկանյան երկրների ժողովրդական մեղեդիներ։ 1905 թվականից համերգներ է տվել Բրյուսելում, Փարիզում, Լոնդոնում, Պրահայում, Կոստանդնուպոլսում, Կահիրեում և այլուր, 1908-1909 թվականներին՝ Թիֆլիսում և Կովկասի այլ քաղաքներում։ 1918 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ, հրավիրվել մանկավարժական աշխատանքի (փոխարինել է նշանավոր ջութակահար. Իզայիին), կնոջ՝ դաշնակահարուհի Կ. Լոուի հետ շարունակել ելույթները ԱՄՆ-ի, Անգլիայի, Ֆրանսիայի քաղաքներում։ Դրել է յուրահատուկ գրավիչ լեզվով առանձնացող սիմֆոնիաներ (մեծ մասամբ ծրագրային), երկեր ջութակի («Հայկական մեղեդի», «Հայկական օրորոցային», «Աշուղ», «Արևելյան երեք պար», «Անցնող քարավան», «Հովիվ»), ալտի, դաշնամուրի, ձայնի, նվագախմբի համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքահայ ջութակահարներ‎
Կատեգորիա:Ամերիկահայ ջութակահարներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ում օսմանյան ներգաղթյալներ
Ժորժ Կյուվիե

**Ժորժ Կյուվե** (, ), ֆրանսիացի կենդանաբան, համեմատական անատոմիայի, հնէաբանության, կենդանիների կարգաբանության ռեֆորմատորներից մեկը։ Փարիզի ԳԱ անդամ (1795) և անընդմեջ քարտուղար (1803), Ֆրանսիայի ակադեմիայի անդամ (1818)։

1788 թվականին ավարտել է Շտուտգարտի Կարոլինյան ակադեմիան։ Փարիզի համալսարանում ստեղծել է բնական գիտությունների ֆակուլտետ, միջնակարգ դպրոցում մտցրել բնական գիտությունների դասավանդումը։ Կ. Բերիի հետ միաժամանակ կենդանաբանության մեջ տվել է տիպ հասկացությունը և ողնաշարավորների տիպում առանձնացրել հետևյալ 4 դասերը. կաթնասուններ, թռչուններ, սողուններ (երկկենցաղները նույնպես) և ձկներ։ Նկարագրել է մեծ թվով բրածո ձևեր, առաջարկել բրածո մնացորդներով որոշել երկրաբանական շերտերի տարիքը և ընդհակառակը։ Կյուվեին իր հետազոտություններում օգտագործել և զարգացրել է համեմատական անատոմիական մեթոդը, առաջ քաշել կատաստրոֆների տեսությունը։ Կյուվեին լրիվ հերքում էր Ժ. Լամարկի և Ժոֆրուա Սենտ-Իլերի կենդանի բնության փոփոխականության, կենդանիների միասնականության մասին ուսմունքը։ Կյուվեիի հավաքած փաստական նյութերը և առաջարկած մեթոդները հիմք հանդիսացան կենդանաբանության և հնէաբանության հետագա զարգացման համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հնէաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կենդանաբաններ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Խոլերայից մահացածներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բուսաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մարդաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երկրաբաններ
Կատեգորիա:18-րդ դարի ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հնագետներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Քյուսաք (այլ կիրառումներ)

**Քյուսաք** կարող է վերաբերել՝

* Ելեն Քյուսաք - ավստրալիացի գրող։
* Ջոն Քյուսաք - ամերիկյան կինոդերասան։
Հայաստանի բնաշխարհ (հանրագիտարան)

**Հայաստանի բնաշխարհ** հանրագիտարան «Հայկական Հանրագիտարան» հրատարակչության «Ընտանեկան հանրագիտարան» մատենաշարի վերջին՝ երրորդ գիրքն է Հայաստանի բնաշխարհի, նրա ֆիզիկաաշխարհագրական պայմանների, երկրաբանական կառուցվածքի, մակերևույթի ձևերի, լեռնային համակարգի բաղադրիչների, օգտակար հանածոների, բուսական և կենդանական աշխարհի, էկոլոգիայի, բնօգտագործման ու բնապահպանական խնդիրների մասին։

## Տես նաև
* Հայերեն հանրագիտարանների ցանկը, որը ներառում է վերոնշյալ պայմանագրի շրջանակներում բաց շրջանառության մեջ գտնվելու թույլտվությամբ մյուս հանրագիտարանները
* Սովետական մեծ հանրագիտարան պահպանական խնդիրների մասին

## Արտաքին հղումներ
* «Հայկական հանրագիտարան» հրատարակչության պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Հայերեն հանրագիտարաններ
Վարուժան Կոզիկյան

**Վարուժան Ավետիսի Կոզիկյան** (), հայ ջութակահար։

## Կենսագրություն
1957 թվականին ավարտել է Բուխարեստի կոնսերվատորիան (դասատու՝ Կ. Ավագյան)։ Առաջին անգամ հանդես է եկել 1954 թվականին (Բուխարեստ)։ 1958 թվականից ելույթներ է ունեցել բազմաթիվ երկրներում (նաև ԽՍՀՄ-ում)։ 1959 թվականին՝ Բուխարեստի ֆիլհարմոնիայի ջութակահար, 1960 թվականից՝ կոնցերտմայստեր։ Դասավանդում է Բուխարեստի կոնսերվատորիայում։ Ազգային և միջազգային մրցույթների, փառատոնների դափնեկիր է, մրցանակակիր։ Համերգացանկն ընդգրկում է Վիվալդիի, Բեթհովենի, Բախի, Մոցարտի, Շումանի, Չայկովսկու, Ստրավինսկու, Ռավելի, Խաչատրյանի, Կոմիտասի և ուրիշների երկեր։ 1968 թվականին մենահամերգով հանդես է եկել Երևանում։

Կատեգորիա:Ռումինահայ ջութակահարներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ մանկավարժներ
Կյուրասաո

**Կյուրասաո** (), կղզի Փոքր Անտիլյան կղզեխմբում։ Պատկանում է Նիդերլանդներին։ Տարածությունը՝ 472 կմ²։ Հիմնական բնակիչները սևամորթներն են։ Գլխավոր քաղաքը Վիլլեմստադն է։

## Անվանում
Անվանումն առաջացել է իսպաներեն curacion ― «բուժում» բառից։ Կղզին 1499 թվականին հայտնագործել է իսպանացի ծովագնաց Ալոնսո դե Օխեդան։ Նա այստեղ է թողել արևադարձային մալարիայով ծանր հիվանդացած մի քանի նավաստիների։ Մի քանի տարի անց իսպանական մեկ այլ արշավախումբ զարմանքով հնդկացիների մեջ տեսավ առողջացած նավաստիներին։ Այդ ժամանակվանից էլ կղզին ստացավ «Բուժիչ» անունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի կղզիներ
Կատեգորիա:Կարիբյան խոհանոց
Կատեգորիա:Կղզի պետություններ
Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հոլանդախոս երկրներ և տարածքներ
Արամասար

**Արամասար**, լեռնագագաթ Բարգուշատի լեռների արևմուտքում՝ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Բարձրությունը 3343&nbsp;մ է։

Կազմված է նստվածքահրաբխային ապարներից և գրանիտոիդներից։ Հյուսիսային և արևելյան լանջերը զառիթափ են, հարավը և արևմուտքը՝ մեղմաթեք։ Լանդշաֆտը լեռնամարգագետնային է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Արամազդ (լեռ)

**Արամազդ**, *Արամազ, Արմազդ, Գազբել, Գազբույլ, Գազբույլք, Գյազբել, Կազբել, Կազպել, Կասբել, Կասպել, Կարակայա, Մուրաշին, Մուրուշ, Մուրուշին*, Բարգուշատի լեռնաշղթայի ամենաբարձր լեռնագագաթը (3392 մ)՝ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Կազմված է հրաբխային ապարներից։ Լանջերը զառիթափ են՝ ծածկված լեռնամարգագետնային բուսականությամբ։ Գագաթնամերձ մասերում կան մերկացումներ, քարացրոններ։

Ղևոնդ Ալիշանը Արամազդին ենթադրաբար նմանեցնում է *Կամբիլ* լեռան հետ։

Անվանումը ծագել է հեթանոս հայերի Արամազդ (պահլավերեն թարգ.՝ գերագույն իմաստություն) աստծո անունից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Գրիգոր Գևորգյան

**Գրիգոր Հայրիկի Գևորգյան** (), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
1952 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1960 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։

1979 թվականից բնակվում Է ԱՄՆ-ում։

## Ստեղծագործություններ
* «Փյունիկ» (1970, Գյումրի), 
* «Սևան» (1971, Երևան), 
* «Երաժշտություն» (1978, Երևան), 
* Հայուհու կիսանդրի, հայ հոգևորականի գավազան (1980, Նյու Յորքի Բնական պատմության ամերիկյան թանգարան), 
* Հայոց Մեծ եղեռնի զոհերին նվիրված «Հարգանք վերապրողներուն» հուշատախտակ (1985, Նյու Յորք, Մանհեթեն), 
* Ազգային առաջնորդարանի զինանշանը և դռների խաչերը (1987, Նյու Յորք), 
* Արցախի ազատամարտիկներին նվիրված հարթաքանդակը (1988), 
* «Հազարան բլբուլ» քանդակ (2002-2004), 
* «Ծովինար» քանդակ (2002-2004), 
* «Հարություն» քանդակ (2002-2004)։

Ստեղծել է նաև մեդալներ, սրբապատկերներ, մյուռոնաթափ աղավնի, Ավետարանի պահպանակ, կնունքի ավազան, խաչքար (1981-85)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կողակ (ձուկ)

**Կողակ** (), ծածանազգիների ընտանիքի ոսկրային ձուկ։ Մարմնի երկարությունը՝ մինչև 60 սմ, քաշը՝ 2, 5 կգ։

Թեփուկները խոշոր են, մարմինը գլանաձև է կամ կողքերից սեղմված, որովայնախոռոչի պատերը ծածկված են սև թաղանթով։

Կողակն ունի մի քանի տարատեսակ՝ Քռի, Արաքսյան և Սևանի Կողակ։ Սևանի կողակը բնորոշ է միայն Սևանա լճին, սեռահասուն է դառնում 7-8 տարում, արտադրում է 30-60 հզ. ձկնկիթ։

Կատեգորիա:Ծածանազգիներ
Սերգեյ Մերկուրով

**Սերգեյ Դմիտրիի Մերկուրով** (, ), հունահայ նշանավոր քանդակագործ, ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ, ակադեմիկոս և Պուշկինի անվան արվեստի թանգարանի տնօրեն։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1881 թ. հոկտեմբերի 26-ին (նոյեմբերի 7-ին) Ալեքսանդրապոլում (ներկայումս՝ Գյումրի) հայ քաղկեդոնացի գործարարի ընտանիքում։ Գեորգի Գյուրջիևի զարմիկն է։ 1901 թ. ավարտել է Թիֆլիսի ռեալական դպրոցը և ընդունվել Կիևի պոլիտեխնիկական ինստիտուտ, որտեղից վտարվել է քաղաքական գործունեության համար։ 1902 թ. Մերկուրովը ուսումը շարունակել է Շվեյցարիայում Ցյուրիխի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետում, ուսանել է Ադոլֆ Մեյերի մոտ, Մյունխենի գեղարվեստի ակադեմիայում մինչև 1905 թ.։ 1905 թ. աշնանից մինչև 1907 թ. ապրել և ուսանել է Փարիզում, եղել է Օգյուստ Ռոդենի և բելգիացի Կ. Մանյեի աշակերտը, որը անդրադարձել է նրա աշխատանքների վրա։ 1907 թ. վերադարձել է Հայաստան՝ Խրիմյան Հայրիկի հետմահու դիմակը ստեղծելու նպատակով։ Հետագայում ապրել է Թիֆլիսում, Յալթայում, Մոսկվայում, ուր հրավիրվել է Լ. Ն. Տոլստոյի հետմահու դիմակը պատրաստելու համար։ Երևանում կանգնեցված Ստեփան Շահումյանի արձանի (1931) հեղինակն է, Լենինի ու Ստալինի մի շարք բարձրարվեստ հուշարձանների (այդ թվում՝ Երևանում) հեղինակ է։ Մոսկվայում տեղադրված Տոլստոյի, Տիմիրյազևի, Բուրդենկոյի և այլ արձանների հեղինակն է։ Մերկուրովը ժամանակակից ակադեմիական ոճի երևելի ներկայացուցիչ է։ Եղել է ազատախոհ անձնավորություն, ծանոթ է եղել Լենինի և ժամանակի շատ այլ նշանավոր գործիչների հետ։

## Մահ
Մահացել է 1952 թ. հունիսի 8-ին Մոսկվայում և թաղված է Նովոդևիչյան գերեզմանատանը (հողակտոր №2) 1984 թ.

## Հիշատակ
[մինի|[Սերգեյ Մերկուրովի տուն-թանգարան]]
Գյումրիում՝ Մերկուրովի հայրական տանը բացվել է քանդակագործի թանգարանը, որին նրա կտակով փոխանցվել են մեծաթիվ արժեքավոր աշխատանքներ։ Այնտեղ են պահվում Տոլստոյի, Թումանյանի, Լենինի, Մայակովսկու մահվան դիմակները։

ԽՍՀՄ-ում և Հայաստանում թողարկվել են Մերկուրովին նվիրված փոստային նամականիշեր։

«Միտք» (1913 թ.) խորհրդանշական քանդակը 1956 թվականին տեղադրվել է Մերկուրովի գերեզմանին։

## Պատկերասրահ

ArmenianStamps-359.jpg|Հայկական դրոշմանիշ նվիրված Ս.Մերկուրովին
Merkurov Tolstoy.jpg|Ս.Դ.Մերկուրովը ավարտում է Լ.Ն.Տոլստոյի քանդակը։ 1913 թ.
Памятник Дзержинского.JPG|Ֆելիքս Ձերժինսկու հուշարձան (Ձերժինսկ, Նիժնի Նովգորոդի մարզ)


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քարե հավերժության ճակատագիրը…

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի քանդակագործներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային արվեստագետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային քանդակագործներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Մյունխենի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Գրիգորի Կոզինցև

**Գրիգորի Միխայլովիչ Կոզինցև** (), խորհրդային կինոռեժիսոր։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1964)։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր։

## Կենսագրություն
Սովորել է Պետերբուրգի Գեղարվեստի ակադեմիայում։ 1924 թվականից աշխատել է «Սևզապկինո» (այժմ՝ «Լենֆիլմ» կինոստուդիա) կինոֆաբրիկայում։ Խորհրդային կինոարվեստի նվաճումներից է Լ. Տրաուբերգի (համատեղ աշխատել են մինչև 1946 թվականը) հետ նկարահանած «Մաքսիմի պատանեկությունը» (1935), «Մաքսիմի վերադարձը» (1937), «Վիբորգյան կողմ» (1939) եռերգությունը։ Կոզինցևը բեմադրել է Շեքսպիրի «Արքա Լիր» (1941), «Օթելլո» (1943), «Համլետ» (1954) պիեսները։ Էկրանավորել է Շեքսպիրի «Համլետ» (1964, լենինյան մրցանակ՝ 1965) և «Արքա Լիր» (1971, Սերվանտեսի «Դոն Կիխոտ» (1957) գործերը։ Կոզինցևը 1926-1932 թվականներին դասավանդել է Լենինգրադի բեմական արվեստի, 1941 թվականից՝ Կինեմատոգրաֆիայի համամիութենական ինստիտուտներում։ Նկարահանել է նաև «Էքսցենտրիկ դերասանի ֆաբրիկան», «Շինել» (1926, ըստ Գոգոլի համանուն վիպակի), «Ս. Վ. Դ.» (1927), «Նոր Բաբելոն» (1929), առաջին հնչունային՝ «Միայնակ» (1931), «Պիրոգով», (1947), «Բելինսկի» (1951), «Մեր ժամանակակից Շեքսպիրը», «Խոր էկրան», «Ողբերգության տարածությունը» և այլ ֆիլմեր։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակների (1941, 1948)։ Կոզինցևի «Համլետը» 1964 թվականին ճանաչվել է լավագույն կինոնկար, արժանանալով ավելի քան հարյուր մրցանակների, որոնց թվում Բրիտանական կինոինստիտուտի մրցանակին։ Կոզինցևի «Լիր արքա»-ն նույնպես պարգևատրվել է մի շարք մրցանակներով, այդ թվում Թեհրանի առաջին փառատոնի «Գրան պրի»-ով։ 
Կոզինցևը մահացել է 1973 թվականին, Լենինգրադում։

### Պարգևներ
* Լենինի շքանշան (2)
* Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (27.04.1964)
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (2)
* Լենինյան և Պետական մրցանակներ
* Քեմբրիջի ոսկե մեդալ (շեքսպիրագիտության համար)
* «Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալ 
* Լենինյան մրցանակ 
* ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (06.03.1950)
* Ստալինյան մրցանակ (1-ին աստիճանի, 1941) 
* Ստալինյան մրցանակ (2-րդ աստիճանի, 1948)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թատերական մանկավարժներ
Կոմբայն

thumb|Ժամանակակից կոմբայն «New Holland» մոդելի
**Կոմբային** (), մեքենայական ագրեգատ, բանող մեքենաների ամբողջություն, որոնք միաժամանակ կատարում են տարբեր բնույթի գործողություններ։

Որպես օրենք կոմբայնի կատարած գործողության փուլն ավարտվում է պատրաստի արտադրանքի թողարկումով։ Այն առավելագույն չափով կրճատում է միջանկյալ ու օժանդակ պրոցեսները և ունի բարձր արտադրողականություն։ Օգտագործվում է արտադրության տարբեր բնագավառներում, լեռնային գործում և հատկապես՝ գյուղատնտեսության մեջ (հացահատիկահավաք, կարտոֆիլահան, ճակնդեղահավաք, եգիպտացորենահավաք կոմբայներ և այլն)։ Գործածության մեջ են մտել նաև սննդամթերք նախապատրաստող խոհանոցային կոմբայները։

Կատեգորիա:Մեքենաներ
Ագռավաքար (լեռ, Արագածոտն)

**Ագռավաքար**, լեռնագագաթ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, Արագածի հարավարևմտյան լանջին, Մեծաձոր գյուղից 8 կմ հյուսիս-արևելք։ Բարձրությունը 3025 մետր է։ Կազմված է օլիգոցեն-միոցենի հրաբխային ապարներից։ Լանջերից բխում են սառնորակ աղբյուրներ։ Լանդշաֆտը լեռնամարգագետնային է։ Հիշատակվում է «Սասնա ծռեր» էպոսի վերջին՝ «Փոքր Մհեր» ճյուղում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածի լեռնավահան
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի լեռներ
Ամպուր

**Ամպուր** (նաև՝ Ամբերդ), լեռնագագաթ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, Արագածի հարավարևելյան լանջին՝ Քարի լճից հարավ՝ Ամբերդ և Արքաշեն գետերի միջև։ Բարձրությունը՝ 3234&nbsp;մ է։ Կազմված է օլիգոցեն-միոցենի հրաբխային ապարներից։ Պահպանվել են միջին պլեյստոցենի սառցապատման հետքեր։ Լանդշաֆտը լեռնամարգագետնային է։ Ունեցել ե նաև *Ամբերդասար, Ամբերդ, Ամպիրտ, Ամպուր, Անբերդ, Համբերդ* անվանումներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի լեռներ
Ամուլսար

**Ամուլսար**, *Գըսգրտաղ, Կըսգրտաղ, Կսըր, Կսըրդաղ, Ղըսըրդաղ, Ղսըր, Քըսըրտաղ, Քսիր*, լեռնագագաթ Հայաստանի Վայոց ձորի և Սյունիքի մարզերի սահմանագլխին, Զանգեզուրի լեռնաշղթայի հյուսիսային մասում, Սարավան գյուղից 5,5 կմ արևելք։ Բարձրությունը 2987&nbsp;մ է։ Կազմված է օլիգոցեն-միոցենի ապարներից։ Լանջերին կան սողանքներ։ Լանդշաֆտը լեռնատափաստանային է, բարձրադիր գոտում՝ լեռնամարգագետնային։

Լեռն ընդգրկված է համանուն ոսկու հանքավայրի տարածքում, որը ցանկանում է շահագործել Լիդիան Արմենիա ընկերությունը։

## Տես նաև
* Ամուլսարի հանքավայր
* Լիդիան Արմենիա
* Լիդիան Ինթերնեյշնլ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռնագրութուն
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռնագրություն
Վասիլի Կլյուչևսկի

**Վասիլի Օսիպովիչ Կլյուչևսկի** (, ), ռուս պատմաբան։ Մոսկվայի համալսարանի պրոֆեսոր (1882), Պետերբուրգի ԳԱ ակադեմիկոս (1900)։ Զբաղվել է ռուս պատմության հարցերով՝ հնագույն ժամանակներից մինչև 19-րդ դարը։ Գրել է «Հին Ռուսիայի բոյարական դուման» (1882), «Ճորտատիրական իրավունքի ծագումը Ռուսաստանում» (1885), «Եկատերինա II կայսրուհին (1796-1896)» (1896), «Պետրոս Մեծը իր աշխատակիցների շրջանում» (1901) և այլ աշխատություններ։ Կլյուչևսկու մեթոդոլոգիայի և պատմության ըմբռնման հիմքում ընկած են պոզիտիվիստական հայացքներ։ Կլյուչևսկին ձգտել է հասարակության պատմական զարգացումը, դիտել սոցիալ-տնտեսական տեսանկյունից, սակայն հանգել է իդեալիստական եզրակացությունների։ Նա չէր ընդունում սոցիալ-տնտեսական ֆորմացիաների հաջորդականությունը, մասնավորապես ֆեոդալիզմի առկայությունը Ռուսաստանում։ Կլյուչևսկու քաղաքական հայացքները զարգացել են բուրժուալիբերալ ուղղությամբ՝ աստիճանաբար մոտենալով կադետների կուսակցության աջ թևի դիրքերին։ Կլյուչևսկին երբեք հանդես չի եկել բուրժուակալվածատիրական հասարակարգի հիմքերի դեմ, իսկ 19-րդ դարի վերջից պաշտպանել է միապետությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամներ
Կյուրիկե Բ

**Կյուրիկե Բ** (ծն. թ. անհտ.— մոտ 1089), Տաշիր-Ձորագետի թագավոր՝ 1048 թվականից։ Սելջուկների դեմ միասնական ճակատ կազմելու փոխադարձ ակնկալությամբ վայելել է Բյուզանդական կայսրության հովանավորությունը և ստացել դրամ հատելու իրավունք։ Սակայն, երբ 1064 թվականին սելջուկները մտել են Գուգարք ու Վրաստան, Կյուրիկե Ա-ն ստիպված հպատակվել է սուլթան Ալփասլանին, դրանով պահպանել իր իշխանությունը և երկիրը փրկել ավերումից։ 1065 թվականին նստավայր է դարձել Լոռին։ Եռանդորեն մասնակցել է Հայաստանի ներքին կյանքի կարևոր իրադարձություններին։ Հայոց կաթողիկոսությունն Անիում վերահաստատելու հույսով 1081 թվականին օժանդակել է Շիրակի եպիսկոպոս Բարսեղ Ա Անեցուն՝ Հաղպատում օծվելու աթոռակից կաթողիկոս։ Մեծ ջանքեր է գործադրել պահպանելու իր երկրի՝ Կյուրիկյան թագավորության կիսանկախ գոյությունը։ Այդ նպատակով 1088 թվականին մեկնել է Խորասան և լավ ընդունելություն գտել Մելիքշահից։ Այնուամենայնիվ, թագավորությունը ենթարկվել է սելջուկների հարձակումներին, որոնք ի վերջո հանգեցրին նրա անկմանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տաշիր-Ձորագետի թագավորության արքաներ
Կատեգորիա:Կյուրիկյաններ
Կողագիծ

[մինի|աջից|Կողագծերը [շնաձուկ|շնաձկան մոտ]]
**Կողագիծ**, մաշկային զգայական մասնագիտացված օրգաններ, կանոնավոր դասավորված են կլորաբերանների, ձկների, թրթուրների, որոշ հասուն երկկենցաղների (ժամանակակից և բրածո) գլխում և մարմնի կողքերում։ Դրանց օգնությամբ կենդանիներն ընկալում են ջրի տատանումները, խորությունը, հոսանքի ուղղությունն ու ուժը, ինչպես և ստորջրյա մարմիններից անդրադարձող ալիքները։

Օրինակ, Կողագծային օրգանների շնորհիվ ձկները կարող են լողալ և կեր որոնել լրիվ մթության մեջ կամ պղտոր ջրում, շրջանցել այլ կենդանիներ և առարկաներ, զգալ ջրի ճնշման թեթևակի փոփոխությունները։

Կատեգորիա:Կենդանիների անատոմիա
Կատեգորիա:Ձկներ
Պյոտր Կոզլով

**Պյոտր Կուզմիչ Կոզլով** (, ), Կենտրոնական Ասիայի խորհրդային հետազոտող, ՈւԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1928)։ 1899-1901 թվականներին ղեկավարել է մոնղոլա-տիբեթական արշավախումբը (Հուանհե, Յանցզի, Մեկոնգ գետերի վերին հոսանքներում), գրել «Մոնղոլիա և Կամ» (1905-1906) գիրքը։ 1907-1909 թվականին գլխավորել է մոնղոլա-սիչուանյան արշավախումբը, Գոբի անապատում հայտնաբերել Հարա-Հոտո քաղաքի մնացորդներ, տանգուտյան մշակույթի առարկաներ։ Հրատարակել է «Մոնղոլիա ու Ամդո և Հարա-Հոտո մեռյալ քաղաքը» (1923) գիրքը։ Կոզլովի անունով է կոչվում Տաբին Բողդո Օլա լեռնաշղթայի՝ սառցադաշտը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային հետազոտողներ
Կատեգորիա:1863 ծնունդներ
Կատեգորիա:1935 մահեր
Կատեգորիա:Ռուս արևելագետներ
Կատեգորիա:Ռուս ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Ռուս արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ռուս հնագետներ
Կատեգորիա:Ռուս աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ