Մեծ Իրան

[thumb|240px|right|Աշխարհագրական դիրքով Մեծ Իրանը իր մեջ ներառում է ամբողջ [Իրանական լեռնաշխարհը, հյուսիս-արևելքում՝ Կենտրոնական Ասիայի հարավը (Բակտրիա) և Պամիրը, հարավ-արևելքում և արևելքում՝ Աֆղանստանը և Արևմտյան Պակիստանը (Սուլեյմանյան լեռները), իսկ հյուսիս-արևմուտքում՝ Քուրդիստանը, Զազա երկիրը, Սիրիան և Կովկասը:]]

**Մեծ Իրան** ( - *Iran-e bozorg*,  - *Iranzamin*), **«Իրանի մշակութային մայրցամաք»**, պատմական մարզ, որը գնտվում կամ *գտնվել* է պարսկական մշակույթի զգալի ազդեցության տակ։ **Իրան** տերմինը օգտագործվել է ոչ թե Իրան պետությունը, այլ աճող բազմազգ տերությունը նշելու համար։ Մեծ Իրանը ներառում է ժամանակակից Իրանի տարածքը, Հարավային Կովկասի, Կենտրոնական Ասիայի, Աֆղանստանի, Պակիստանի և Թուրքիայի Հանրապետությունները։ XIX դարի իրանագիտությանը բնորոշ է **«Մեծ Իրան»** և ուղղակի **«Իրան»** տերմինների միավորումը.:

## Հասկացություն

«Մեծ Իրան» հասկացությունը կրում է զուտ պատմա-մշակութային բնույթ և չի համապատասխանում ոչ մի ժամանակակից քաղաքական կազմավորումներին։ Մեծ Իրանն սկսեց առաջանալ է մեր թվարկության III դարում Սասանյան պարսկական կայսրության լայնածավալ մշակութային ընդարձակման հետ միաժամանակ։

Այն ժամանակ, երբ պարսիկները տարածում էին իրենց ազդեցությունը այս մարզում, նրանց ազդեցության տակ էին մտնում շատ նոր ազգեր, և «Իրան» հասկացությունը նրանց կողմից օգտագործվում էր շատացող բազմազգ տերությունը անվանելու համար, որը քաղաքական և բարոյական մի քանի ալիքներ էր վերապրել։ 1935 թվականից հետո, երբ պարսկական տերությունը պաշտոնապես վերանվանվեց «Իրան», **«Իրան»**-ի և **«Մեծ Իրան»** -ի տերմինաբանական սահմանազատումը դարձավ պարտադիր։

## Պատմամշակութային մարզեր

***Մավերաննահր**
**Խորեզմ
**Սամարղանդ և Բուխարա (Սողդիանա)
**Կարշի
**Շաշ (կամ Չաչ)
**Ֆերգանայի հովիտ
***Մեծ Խորասան**
**Տոխարիստան (Բալխ)
**Խութալյան
**Բադաշխան
**Մերվ
**Հերաթ
**Գոր (կամ Գուր)
**Խազարաջատ
**Խորասան
***Սիստան**
*Յազդ
*Քերման
*Սպահան
*Ֆարսի նահանգ
*Ռեի
*Համադան
*Ադրբեջան
*Քուրդիստան
*Զազա երկիր

## Իրանի պատմական և ժամանակակից քարտեզները


Պատկեր:AchaemenidMapBehistunInscription.png|Աքեմենյան Պարսկաստանը նկարագրող քարտեզ
Պատկեր:Matthaus 1598.jpg|1598 թվականի գերամանական քարտեզ
Պատկեր:Hondius 1610.jpg|Հոլանդացի Ջոդոկուս Հոնդիուսի կողմից 1610 թվականին ստեղծված քարտեզ, որը ցույց է տալիս նաև Բակտրիան և Վրաստանը
Պատկեր:Iran e Bozorg2.jpg|Ասիան ցույց տվող 1719 թվականի քարտեզ
Պատկեր:Moll 1720 Persian Empire.JPG|1720 թվականի Հերման Մոլլի քարտեզը
Պատկեր:1753vaugondy.jpg|Ռոբերտ դե Վուգոնդիի 1753 թվականին ստեղծված քարտեզը, որը անվանված է «Estats du Grand-Seigneur en Asie», որտեղ դեղինով նշված է Պարսկաստանի տարածքը
Պատկեր:Persia1808.JPG|1808 թվականի Պարսկաստանի բրիտանական քարտեզ
Պատկեր:Persia 1814.jpg|1814 թվականին Ջոն Թոմսոնի կողմից ստեղծված Պարսկաստանի քարտեզ
Պատկեր:Iran e Bozorg.jpg|19-րդ դարի Պարսկաստանը պատկերող բրիտանական քարտեզ


## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
*Պանիրանիզմ

## Աղբյուրներ

* «Ethnic Identity in Iran» by Richard Nelson Frye, JSAI 26, 2002, see p.&nbsp;82 http://www.azargoshnasp.net/Iran/ethnicidentityinIranfrye.pdf
* ''Columbia College Today'' on «Iranian Cultural Continent»

Կատեգորիա:Իրանական ազգայնականություն
Կատեգորիա:Մշակութային տարածաշրջաններ
Կատեգորիա:Իրանի պատմական տարածաշրջաններ
Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելք
Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիա
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիա
Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն