Ամբաստանյալ

Դատական վարույթներում «**ամբաստանյալ**» կոչվել է այն անձը կամ օբյեկտը, որը մեղադրվել է հանցագործություն կատարելու մեջ քրեական գործով կամ ում դեմ քաղաքացիական հայց է ներկայացվել քաղաքացիական գործով։

Տերմինաբանությունը տարբերվել է ըստ իրավազորության։ Շոտլանդական իրավունքում քրեական գործերում օգտագործվել է «**մեղադրյալ**» տերմինը, իսկ քաղաքացիական գործերում՝ «**պաշտպանող**»։ Օգտագործվել է նաև «**պատասխանող**» տերմինը։

## Քրեական ամբաստանյալներ
Քրեական դատավարությունում ամբաստանյալը անձ է եղել, որին մեղադրել են հանցագործություն կատարելու մեջ։ Քրեական դատավարության մյուս կողմը սովորաբար հանրային դատախազն է եղել, սակայն որոշ իրավազորություններում թույլատրվել են նաև մասնավոր մեղադրանքներ։

Քրեական ամբաստանյալներին հաճախ ոստիկանությունը ձերբակալում և դատարան է բերում ձերբակալման որոշման հիման վրա։ Քրեական ամբաստանյալները սովորաբար պարտավոր են եղել գրավ վճարել նախքան կալանքից ազատ արձակվելը։ Լուրջ գործերի դեպքում, օրինակ՝ սպանության, գրավը կարող է մերժվել։ ամբաստանյալները պետք է ներկա լինեն իրենց դեմ ուղղված դատավարության բոլոր փուլերին (բացառություն են կազմում շատ աննշան գործերը, օրինակ՝ երթևեկության կանոնների խախտումները այն իրավազորություններում, որտեղ դրանք համարվել են հանցագործություններ)։

Եթե մեղադրվել է մեկից ավելի անձ, նրանք կարող են կոչվել «համաամբաստանյալ» կամ «համախոհ» բրիտանական և ընդհանուր իրավունքի դատարաններում։

Որոշ իրավազորություններում խոցելի ամբաստանյալները կարող են օգտվել չգրանցված միջնորդի ծառայություններից՝ դատարանում հաղորդակցությանն աջակցելու համար։

## Քաղաքացիական ամբաստանյալներ
Քաղաքացիական հայցում ամբաստանյալը նույնպես մեղադրվող կողմն է, սակայն ոչ թե հանցագործության, այլ քաղաքացիական իրավախախտման համար։ Անձը, ով սկսել է քաղաքացիական գործը հայց ներկայացնելով, կոչվել է հայցվոր (նաև հայտնի է որպես բողոքարկող)։

Քաղաքացիական գործերով ամբաստանյալները սովորաբար իրենց առաջին դատական ներկայացումը կատարել են կամավոր՝ ի պատասխան ծանուցագրի։ Պատմականորեն քաղաքացիական ամբաստանյալները կարող էին կալանավորվել *[[capias ad respondendum]]* հրամանագրով։ Ժամանակակից քաղաքացիական ամբաստանյալները սովորաբար կարողացել են խուսափել դատական նիստերի մեծ մասից, եթե ներկայացված են եղել փաստաբանի կողմից։

Առավել հաճախ և ծանոթ կերպով ամբաստանյալները անձինք են, կամ իրավաբանական անձինք (*persona fiction*)՝ կազմակերպությունները որպես անձինք դիտարկելու իրավական ֆիկցիայի ներքո։ Սակայն ամբաստանյալը կարող է լինել նաև օբյեկտ, որի դեպքում հենց օբյեկտն է հայցի անմիջական առարկան։ Երբ դատարանն ունի իրավասություն օբյեկտի նկատմամբ, ասվել է, որ այն ունի ''in rem'' իրավասություն։ *[[In rem]]* գործի օրինակ է «*Միացյալ Նահանգներն ընդդեմ Կոկա–կոլայի քառասուն տակառների և քսան տակառիկների*» (1916 թվական), որտեղ ամբաստանյալը ոչ թե Կոկա–կոլայի ընկերությունն էր, այլ «Կոկա–կոլայի քառասուն տակառները և քսան տակառիկները»։ Ներկայիս ԱՄՆ-ի իրավական պրակտիկայում in rem հայցերը հիմնականում ակտիվների բռնագրավման գործեր են՝ հիմնված թմրանյութերի մասին օրենքների վրա, ինչպես օրինակ՝ «ԱՄՆ-ն ընդդեմ 124,700 դոլարի» (2006 թվական)։

Ամբաստանյալները  կարող են հաշիվ բացել դատական ծախսերը և իրավական ծախսերը վճարելու համար։ Այս իրավական պաշտպանության հիմնադրամները կարող են ունենալ անդամների մեծ թիվ, որտեղ անդամները ներդրում են կատարում հիմնադրամում։ Հիմնադրամը կարող է լինել հանրային կամ մասնավոր և ստեղծվել է անհատների, կազմակերպությունների կամ որոշակի նպատակի համար։ Այս հիմնադրամները հաճախ օգտագործվել են պետական պաշտոնյաների, քաղաքացիական իրավունքների կազմակերպությունների և հանրային շահերի կազմակերպությունների կողմից։

## Անգլիա և Ուելս
«Ամբաստանյալը» իրավական տերմինը կիրառվում էր զանցանքի համար դատապարտվող անձի նկատմամբ։ Այն չէր կիրառվել ծանր հանցագործության  համար դատապարտվող անձի նկատմամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բռնություն
Կատեգորիա:Դատավարական իրավունք
Կատեգորիա:Հայցեր
Կատեգորիա:Հանցագործություններ
Կատեգորիա:Քաղաքացիական դատավարական իրավունք
Կատեգորիա:Քրեական արդարադատություն
Կատեգորիա:Քրեական իրավունք