Մարիո Կապեկի

**Մարիո Ռամբերգ Կապեկի** () իտալական ծագումով մոլեկուլային գենետիկ և 2007 թվականի Նոբելյան մրցանակի ֆիզիոլոգիայի և բժշկության բնագավառում համամրցանակակիր՝ նոկաուտ մկների, մկներ, որոնց մոտ որոշակի գեն անջատված է, ստեղծման մեթոդի հայտնաբերման համար։ Նրա հետ համատեղ մրցանակի են արժանացել Մարտին Էվանսը և Օլիվեր Սմիթիսը։ Ներկայումս նա Յուտայի ​​համալսարանի բժշկական դպրոցի մարդու գենետիկայի և կենսաբանության վաստակավոր պրոֆեսոր է։

## Կյանք
Մարիո Կապեկին ծնվել է Վերոնայում, Իտալիա, որպես Լուչիանո Կապեկիի և Լյուսի Ռամբբերգի միակ զավակը։ Նրա ծնողները ամուսնացած չեն եղել, և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հետևանքով Եվրոպայում ստեղծված քաոսի պատճառով նրա վաղ կյանքի պատմությունը ուշագրավ է, սակայն մանրամասները պարզ չեն: 1941 թվականին նա և իր մայրը ապրում էին Բոլցանոյի մոտ, Ռեջիո Էմիլիա քաղաքում գտնվող հորից մոտ 160 մղոն դեպի հյուսիս։ Հակաֆաշիստական բրոշյուրներ տարածելու և հակաֆաշիստական ​​խմբին պատկանելու համար։ Մինչ ձերբակալվելը նա անկանխատեսելի հանգամանքների համար պլաններ էր կազմել՝  իր ունեցվածքը վաճառել էր և հասույթը տվել մոտակա գյուղացի ընտանիքին՝ իր երեխային խնամելու համար: Այնուամենայնիվ, շատ չանցած Մարիոն հայտնվեց Բոլցանոյի փողոցներում։ 1942 թվականի հուլիսին, նրա հինգերորդ տարեդարձից մի քանի ամիս առաջ, իտալական գրառումները վկայում են, որ նա վերամիավորվել է իր հոր հետ Ռեջիո Էմիլիայում, ինչը Մարիոն հաստատել է, բայց հայտարարել, որ նա իր հոր հետ է մնացել ընդամենը մի քանի կարճ ժամանակահատված և որ նա հիմնականում ապրել է փողոցներում, մինչև որ պատերազմի ավարտին նրան տեղափոխել են մանկատուն։

Մարիոն քիչ էր մնում մահանար թերսնումից։ Նրա մայրը վերապրեց պատերազմը Գերմանիայում, և միայն պատերազմի ավարտից հետո, նա սկսեց որդու փնտրտուքները։ Մայրը Մարիոյին գտավ մեկ տարի անց, նրա իններորդ տարեդարձին, Ռեջիո Էմիլիայի հիվանդանոցային անկողնում, հիվանդ տենդով և սնվում էր եղերդակի սուրճի և հացի կեղևով: Մայրը նրան տարավ Հռոմ, որտեղ նա իր առաջին լոգանքն ընդունեց։ Հորեղբոր՝ Էդվարդ Ռեմբերգի կողմից ուղարկված գումարով, ով ամերիկացի ֆիզիկոս RCA-ում էր, նրանք որոշեցին մեկնել Միացյալ Նահանգներ: Նրանք տեղափոխվեցին Փենսիլվանիա՝ ապրելու «միտումնավոր համագործակցող համայնքում», որը կոչվում էր Բրին Գվելեդ, որի համահիմնադիրն էր Կապեկիի մոր մյուս հորեղբայրը՝ Վալտեր Ռամբերգը, նույնպես ամերիկացի նշանավոր ֆիզիկոս)։ 1956 թվականին նա ավարտեց Ջորջ դպրոցը՝ Քվակերների գիշերօթիկ դպրոցը Բաքս շրջանում, Փենսիլվանիա։

1961 թվականին Օհայոյի Անտիոք քոլեջից Կապեկին ստացել է գիտության բակալավրի կոչում քիմիայի և ֆիզիկայի բնագավառում։ Կապեկին եկել է MIT որպես ասպիրանտ՝ նպատակ ունենալով ուսումնասիրել ֆիզիկա և մաթեմատիկա, սակայն ուսման ընթացքում նա սկսել է հետաքրքրվել մոլեկուլային կենսաբանությամբ։ Նրա հետաքրքրության փոփոխությունը պայմանավորված էր քիչ գիտնականների հետ աշխատելու և մեծ մեքենաներ չպահանջող փորձեր կատարելու նախընտրությամբ։ Այնուհետև նա տեղափոխվեց Հարվարդ՝ միանալու ԴՆԹ-ի կառուցվածքի համահեղինակ հայտնաբերող Ջեյմս Ուոթսոնի լաբորատորիայում։ 1967 թվականին Կապեկին պաշտպանեց դոկտորականը կենսաֆիզիկայի ոլորտում Հարվարդի համալսարանում, Ուոթսոնի ղեկավարությամբ։

1969 թվականին Կապեկին դարձել է Հարվարդի բժշկական դպրոցի կենսաքիմիայի ամբիոնի ասիստենտ: 1971 թվականին ստացել է դոցենտի կոչում: 1973 թվականին նա միացել է Յուտայի ​​համալսարանի ֆակուլտետին: 1988 թվականից Կապեքչին նաև Հովարդ Հյուզի բժշկական ինստիտուտի հետազոտող է: ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ է։ Նա ելույթ է ունեցել Դյուկի համալսարանի գենետիկայի և գենոմիկայի ծրագրի համար՝ որպես հարգարժան դասախոսների շարքի ներկայացուցիչ։

After the Nobel committee publicly announced that Capecchi was awarded the Nobel prize, an Austrian woman named Marlene Bonelli claimed that Capecchi was her long-lost half-brother.
Այն բանից հետո, երբ Նոբելյան կոմիտեն հայտարարեց, որ Կապեկին Նոբելյան մրցանակ է ստացել, ավստրիացի Մարլեն Բոնելլի անունով մի կին հայտարարեց, որ Կապեկին իր վաղուց կորած խորթ եղբայրն է։ 2008 թվականի մայիսին Կապեկին հանդիպեց այն ժամանակ 69-ամյա Բոնելիի հետ հյուսիսային Իտալիայում և հաստատեց, որ նա իր քույրն է։

## Նոկաուտ մկներ
Կապեկին արժանացել է Նոբելյան մրցանակի՝ նոկաուտ մուկ ստեղծելու համար։ Մուկը ստեղծվել է գենետիկական ինժեներիայի և արտամարմնային բեղմնավորման արդյունքում, որում որոշակի գեն անջատված է։ Այս աշխատանքի համար Կապեկին արժանացել է 2007 թվականի Նոբելյան մրցանակի՝ բժշկության կամ ֆիզիոլոգիայի բնագավառում, Մարտին Էվանսի և Օլիվեր Սմիթիի հետ միասին, ովքեր նույնպես իրենց ներդրումն են ունեցել։

Կապեկին նաև հետամուտ է եղել մկների Hox գենային ընտանիքի համակարգված վերլուծությանը: Այս գենային ընտանիքը առանցքային դեր է խաղում բոլոր բազմաբջիջ կենդանիների սաղմի զարգացման վերահսկման գործում: Դրանք են որոշում բջջային զարգացման տեղաբաշխումը պատշաճ կարգով մարմնի առանցքի երկայնքով՝ ոտքից մինչև գլուխ։

## Ծանոթագրություններ