Բելիզի տնտեսություն

մինի|Բելիզի տեղորոշիչ
մինի|Բելիզի արտահանման աղյուսակ, 2017թ
մինի|Նավթահոր Բելիզում
**Բելիզի տնտեսություն**, փոքր մասնավոր ձեռնարկությունների տնտեսություն, որը հիմնականում հիմնված է գյուղատնտեսության, զբոսաշրջության և ծառայությունների վրա։ Վերջերս հայտնաբերված նավթի հանքավայրերը իսպանական Լուկաութ քաղաքում նոր հեռանկարներ և մարտահրավերներ են բացել այս զարգացող երկրի համար։  Բելիզի արտահանման հիմնական ապրանքներն են ցիտրուսային մրգերը, շաքարավազը և բանանը։  Բելիզի առևտրային դեֆիցիտը աճում է, հիմնականում շաքարի և բանանի արտահանման ցածր գների պատճառով։

Նոր կառավարությունը կանգնած է տնտեսական կայունության լուրջ մարտահրավերների առջև։ Խոստացվել են արագ միջոցներ հարկերի հավաքագրումը բարելավելու համար, սակայն ծախսերի սահմանափակման հարցում առաջընթացի բացակայությունը կարող է ճնշում գործադրել փոխարժեքի վրա։ Բելիզի դոլարի փոխարժեքը ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ սահմանվել է 2:1 հարաբերակցությամբ։

Ներքին արդյունաբերության զարգացումը սահմանափակ է աշխատուժի և էներգիայի համեմատաբար բարձր արժեքի, ինչպես նաև փոքր ներքին շուկայի պատճառով։ Զբոսաշրջությունը գրավում է օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների մեծ մասը, չնայած զգալի օտարերկրյա ներդրումներ են գալիս նաև էներգետիկայի, հեռահաղորդակցության և գյուղատնտեսության ոլորտներում։

Բելիզը համարվում է հարկային դրախտ։

## Պատմություն
Մինչ 20-րդ դարի սկիզբը Բելիզի տնտեսությունը կախված էր անտառտնտեսությունից։  Ի սկզբանե Բելիզի արտահանման հիմնական առարկան փայտն էր, որն օգտագործվում էր ներկանյութեր պատրաստելու համար։  Այնուամենայնիվ, առաջարկը գերազանցեց պահանջարկը, հատկապես այն բանից հետո, երբ եվրոպացիները մշակեցին արհեստական ներկանյութեր, որոնք ավելի էժան էին։ Անտառահատները դիմեցին կարմիր ծառին, որն առատորեն աճում էր երկրի անտառներում ։  Փայտը գնահատվում էր կորպուսներում, նավերում և երկաթուղային տրանսպորտում օգտագործելու համար։

Մինչ շատ առևտրականներ հարստանում էին կարմրափայտի արտադրությամբ, շուկայի վերելքներն ու անկումները մեծ ազդեցություն ունեցան տնտեսության վրա։ Բացի այդ, կարմրափայտի նոր ծառեր չեն տնկվել, քանի որ կարմրափայտի ծառերը դանդաղ են աճում.բնական աճի տեմպերը պահանջում էին մեծ երկարաժամկետ ներդրումներ ծառերի աճեցման մեջ, որոնք երբեք չեն արվել։ Այնուամենայնիվ, կարմրափայտի նոր ծառեր չեն տնկվել, քանի որ կարմրափայտի ծառերը դանդաղ են աճում։ Երբ 19-րդ դարը զարգացավ, անտառահատները ստիպված եղան խորանալ անտառների մեջ ՝ ծառեր փնտրելու համար, ինչը մեծացրեց աշխատուժի ծախսերը։

Երկար ժամանակահատվածում կարմրափայտի արտահանման ծավալների տարբերությունները կապված են այս ռեսուրսի մատչելիության հետ։ Այսպիսով, փոխադրման մեթոդների բարելավումները օգնեցին ծառահատողներին բավարարել կարմրափայտի աճող պահանջարկը ՝ թույլ տալով նրանց փայտ արդյունահանել այն տարածքներում, որոնք նախկինում իրենց համար անհասանելի էին։ 19-րդ դարի սկզբին խոշոր եղջերավոր անասունների, 1920-ականներին տրակտորների և 1940-ականներին բեռնատարների հայտնվելուց անմիջապես հետո արտադրության մակարդակը կտրուկ աճեց։

Երբ 20-րդ դարում մատչելի փայտի պաշարները կրճատվեցին, և ծառահատումները դարձան չափազանց անշահավետ, երկրի տնտեսությունը վերակողմնորոշվեց դեպի նոր արդյունաբերություններ։ Եղեգնաշաքարը դարձել է արտահանման հիմնական մասը, իսկ վերջերս դրան գումարվել է ցիտրուսային մրգերի, բանանի, ծովամթերքի և հագուստի արտադրությունը։ Երկրում կա մոտ 8090 քառակուսի կմ վարելահող, որի միայն մի փոքր մասն է մշակվում։ Հողի շահարկումը կասեցնելու համար 1973 թ. - ին կառավարությունն ընդունեց օրենք, ըստ որի այլ երկրների բնակիչները պետք է կազմեն իրենց գնած հողի զարգացման ծրագիր՝ նախքան 10 ակր (40,000 քառակուսի մ ) գյուղական հողերի կամ ավելի քան կես ակր (2000 քառակուսի մ) քաղաքային հողերի սեփականության իրավունք ձեռք բերելը։ 1974 թ. - ին կառավարությունը որոշեց, որ  թե որ հողերն են սեփականության իրավունքով ձեռք բերվել։

## Տնտեսության ոլորտներ
### Գյուղատնտեսություն
Բանանի արտադրությունը 1999 թվականին կազմել է Բելիզյան ընդհանուր արտահանման 16 տոկոսը։

Ցիտրուսային մրգերը Բելիզի երկրորդ ամենակարևոր գյուղատնտեսական մշակաբույսն են։

2018 թվականին Բելիզն արտադրել է 1,7 միլիոն տոննա շաքարեղեգ, երկիրը մեծապես կախված է այս արտադրանքից։  Բացի շաքարեղեգից, երկրում արտադրվել է 100 հազար տոննա նարինջ, 80 հազար տոննա բանան, 77 հազար տոննա եգիպտացորեն, ինչպես նաև գյուղատնտեսական այլ ապրանքների փոքր արտադրություններ, ինչպիսիք են պապայան, բրինձը և սոյան:

մինի|Ռազմածովային սուզորդները վարժեցնում են Բելիզի առափնյա պահպանության սուզորդներին

մինի|Քեյ Կոլկեր ալեհավաք Բելիզում նկարահանման համար

Բելիզում շուկայական տնտեսության գործունեության հիմնական խոչընդոտը շարունակում է մնալ ենթակառուցվածքներում ներդրումների պակասը։ Չնայած էլեկտրամատակարարումը, հեռախոսային ծառայությունը և ջրամատակարարումը համեմատաբար լավ վիճակում են, Բելիզն ունի տարածաշրջանի ամենաթանկ էլեկտրաէներգիան։ Ներկայումս իրականացվում են մի քանի կապիտալ նախագծեր ։  Դրանցից ամենամեծը 15 միլիոն դոլար արժողությամբ գյուղական էլեկտրաֆիկացման ծրագիրն է, որը համատեղ իրականացվելու է կառավարության և Բելիզ էլեկտրաէներգիայի արտադրության ընկերություն սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության (ՍՊԸ) կողմից։

### Տրանսպորտ
Բելիզ Սիթիի, Դանգրիգի և Բիգ քրիքի նավահանգիստները կանոնավոր թռիչքներ են իրականացնում ԱՄՆ-ից և Մեծ Բրիտանիայից, չնայած Բելիզ Սիթիի նախագիծը սահմանափակվում է առավելագույնը 10 ֆուտով, իսկ Հարավային նավահանգիստները սահմանափակվում են 15 ֆուտով։ Միջազգային ավիափոխադրումներն իրականացվում են Վեստջետ, Ամերիկյան ավիաուղիներ, Դելտա ավիաուղիներ,Միացյալ Ավիաուղիներ և Տաքա ավիաընկերությունների կողմից դեպի Տորոնտոյի, Դալլասի, Հյուսթոնի, Ատլանտայի, Շարլոտի, Հյուսիսային Կարոլինայի, Մայամիի և Սան Սալվադորի օդանավակայաններ։

### Զբոսաշրջություն
Գործոնների համադրությունը ՝ կլիման, Բելիզի Արգելախութը (Արևմտյան կիսագնդում ամենաերկարն է), 127 ափամերձ կղզիներ, հիանալի Ձկնորսություն, անվտանգ նավարկության ջրեր, ջրասուզակ և դիմակ, ջունգլիների հարուստ բուսական և կենդանական աշխարհ և մայաների բազմաթիվ ավերակներ, աջակցում են զբոսաշրջության և էկոտուրիզմի բարգավաճող արդյունաբերությանը։ Զարգացման ծախսերը մեծ են, բայց Բելիզի կառավարությունը զբոսաշրջությունը սահմանել է որպես գյուղատնտեսությունից հետո զարգացման երկրորդ առաջնահերթություն։

2011 թվականին զբոսաշրջային հոսքը կազմել է 888 191 մարդ (հիմնականում ԱՄՆ-ից), իսկ զբոսաշրջությունից ստացված եկամուտը կազմել է 260 միլիոն դոլար։ Ճանապարհորդական և տուրիստական արդյունաբերությունը 2011 թվականին անմիջական ներդրում է ունեցել Բելիզի ՀՆԱ-ում 350,6 միլիոն բելառուսական դինարի (176 միլիոն ԱՄՆ դոլար) չափով (ՀՆԱ-ի 12,0%)։ Սա հիմնականում արտացոլում է տնտեսական գործունեությունը, որն ուղղակիորեն առաջանում է զբոսաշրջիկների կողմից աջակցվող արդյունաբերությունների կողմից, ինչպիսիք են հյուրանոցները, ռեստորանները, ժամանցի արդյունաբերությունները, տուրիստական գործակալությունները, ավիաընկերությունները և տրանսպորտային այլ ծառայություններ։ 2011 թվականին ՀՆԱ-ում ընդհանուր ներդրումը (ներառյալ ներդրումների, մատակարարման շղթայի և առաջացած եկամուտների ավելի լայն ազդեցությունը) կազմել է 971,9 միլիոն բելառուսական դինար (486 միլիոն ԱՄՆ դոլար) (ՀՆԱ-ի 33,2%)։ 2011 թ. - ին ճանապարհորդությունն ու զբոսաշրջությունը ուղղակիորեն ստեղծեցին 14,500 աշխատատեղ (ընդհանուր զբաղվածների 10,9% - ը) և, ներառյալ անուղղակի և դրդված ազդեցությունները, նպաստեցին 40,000 աշխատատեղերի ստեղծմանը (ընդհանուր զբաղվածների 30,1% - ը)։

## Առևտուր
Բելիզի տնտեսական ցուցանիշները մեծապես կախված են արտաքին շուկայի փոփոխություններից։ Չնայած վերջին տարիներին չափավոր աճ է գրանցվել, Այդ ձեռքբերումները ենթակա են ապրանքների համաշխարհային գների տատանումների և արտոնյալ առևտրային համաձայնագրերի պահպանման, հատկապես ԱՄՆ-ի (եղեգնաշաքար) և Մեծ Բրիտանիայի (բանան) հետ։

Բելիզը շարունակում է մեծապես կախված լինել Միացյալ Նահանգների հետ արտաքին առևտրից, որը նրա հիմնական առևտրային գործընկերն է։ Ներմուծման ընդհանուր ծավալը 2000 թվականին կազմել է 446 միլիոն դոլար, մինչդեռ արտահանման ընդհանուր ծավալը կազմել է ընդամենը 349,9 միլիոն դոլար։  2000 թվականին ԱՄՆ-ին բաժին էր ընկնում Բելիզի ընդհանուր արտահանման 48,5% - ը և երկրի ընդհանուր ներմուծման 49,7% - ը։  Մյուս խոշոր առևտրային գործընկերներն են Եվրամիությունը, Կանադան, Մեքսիկան և Կարիբյան համայնքի անդամ պետությունները։ 2010 թվականին Բելիզը արտոնյալ առևտրի համաձայնագիր կնքեց Գվատեմալայի հետ ։

Բելիզը ձգտում է խթանել առևտրային գյուղատնտեսության զարգացումը caricom-ի միջոցով։ Բելիզի առևտուրը Կարիբյան ավազանի մնացած երկրների հետ փոքր է ՝ համեմատած Միացյալ Նահանգների և Եվրոպայի հետ առևտրի հետ։ Բելիզը Կարիբյան նախաձեռնության (CBI) շահառուն է, որը ԱՄՆ կառավարության ծրագիրն է ՝ խթանելու ներդրումները Կարիբյան երկրներում ՝ Կարիբյան ապրանքների մեծ մասի համար ԱՄՆ շուկա առանց մաքսատուրքի մուտք ապահովելով։ Այն նպատակ ունի խթանել ներդրումները Կարիբյան ավազանում, ինչպես նաև խթանել ներդրումները Կարիբյան ավազանում։

Բելիզում  զգալի մասնավոր ներդրումներ են կատարվել ցիտրուսային մրգերի և ծովախեցգետնի աճեցման մեջ։ ԱՄՆ առևտրի նախապատվությունները, որոնք թույլ են տալիս առանց մաքսատուրքի ներմուծել ԱՄՆ տեքստիլից պատրաստված պատրաստի հագուստ, մեծապես ընդլայնել են հագուստի արդյունաբերությունը։ ԵՄ-ի և Մեծ Բրիտանիայի նախապատվությունները նույնպես կենսական նշանակություն ունեին շաքարի և բանանի արդյունաբերության ընդլայնման և բարգավաճման համար։

## Բելիզի Միջազգային առևտրային ընկերություններ
մինի|Բելիզի ցիտրուսային ընկերություն

մինի|Բելիզի կակաոյի պլանտացիա

1990 թվականին Բելիզում ընդունվեց Միջազգային առևտրային ընկերությունների մասին օրենքը, որը հիմնված էր Բրիտանական Վիրջինյան կղզիների մոդելի վրա ։  Տասը տարվա ընթացքում Բելիզում գրանցվել է ավելի քան 15,000 առևտրային ընկերություններ։ Բելիզի առևտրային ընկերություններն միջազգային ֆինանսական գործարքների կորպորատիվ գործիք են և ներդրողին թույլ են տալիս իրականացնել այնպիսի գործողություններ, որոնք ներառում են ակտիվների պաշտպանություն, բանկային հաշիվների վարում, բրոքերային հաշիվներ, դատարանների սեփականություն և միջնորդավճարների պայմանագրեր։

Առևտրային ընկերությունների մասին օրենսդրությունը լրացվել է 1992 թ. - ին Վստահության մասին օրենքի ընդունմամբ, որ վերաբերում է ինչպես իրական ընկերություններին, այնպես էլ օֆշորային ընկերություններին վստահությանը։

Բելիզի առևտրային ընկերություններն ունի հետևյալ հատկությունները.

**Առաջադեմ օրենսդրություն**
* Առևտրային ընկերությունների մասին օրենքն ընդունվել է 1990 թ. - ին՝ նպատակ ունենալով ներմուծել մրցակցային օֆշորային օրենսդրություն Բելիզի առևտրային ընկերությունների համար։ Այն հետագայում փոփոխվել է՝ արտացոլելով Բելիզում արդյունավետ օֆշորային ծառայություններ մատուցելու համար անհրաժեշտ փոփոխությունները։

**Արդյունավետ ինկորպորացիա / գրանցում**
* Բելիզում գրանցումը շատ արդյունավետ է սովորական պայմաններում։ Բելիզում  առևտրային ընկերությունները կարող  են գրանցվել մի քանի աշխատանքային օրվա ընթացքում։

**Ընկերության կառուցվածքի ճկունություն**

* Քարտուղարի, բնակչի կամ որևէ այլ անձի առկայությունը պարտադիր չէ,
* Ընկերություն ստեղծելու համար պահանջվում է միայն մեկ տնօրեն կամ բաժնետեր (ներ),
* Բաժնետեր(ներ)  և տնօրեն(ներ)  կարող են լինել նույն անձը,
* Բաժնետեր(ներ)  և տնօրեն (ներ)  կարող են լինել ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ,
* Տեղական բաժնետերերի և տնօրեն(ներ)ի նշանակման պահանջներ չկան։

**Վստահորդների անձնական տվյալների գաղտնիություն**
* Բելիզում օֆշորային գրանցման փաստաթղթերում նշված չեն որևէ բաժնետիրոջ կամ տնօրենի անունները կամ անձը հաստատող փաստաթղթերը։ Այս անձանց անունները կամ նույնականացման քարտերը չեն հայտնվում որևէ հրապարակային փաստաթղթում։

** Հարկումը Բելիզում**
* 1990 թ. - ի առևտրային ընկերությունների օրենքի համաձայն, օֆշորային ընկերություններն ազատվում են բոլոր հարկերից։

## Տվյալներ
Ներկայացված են1980-2017թթ. տնտեսական գործունեության հիմնական ցուցանիշները։

## Ծանոթագրություններ

*CIA Factbook Belize
*Country Commercial Guides 2001: Western Hemisphere  - U.S. Department of State, 2000 July 2000
*Belize Economy from the Caribbean Connect

## Արտաքին հղումներ
*Tariffs applied by Belize as provided by ITC's Access Map''', an online database of customs tariffs and market requirements.

Կատեգորիա:Բելիզ
Կատեգորիա:Տնտեսություն