Ասորիներն Ադրբեջանում

**Ասորիներն Ադրբեջանում** բնակվում են 19-րդ դարից, և 21-րդ դարի սկզբում երկրում հաշվառված էր շուրջ 1600 ասորի՝ «Ջոշուա Փրոջեքթ» կազմակերպության համաձայն։

Չնայած նրանց պատմությունը երկրում դարեր է տևում, ասորիների ժամանակակից ներգաղթը երկիր ենթադրվում է, որ սկսվել է 19-րդ դարում՝ Գյուլիստանի և Թուրքմենչայի պայմանագրերով։ Այդ է պատճառը, որ Ադրբեջանում ասորիների ճշգրիտ թիվը որոշելը դժվար է, և ենթադրվում է, որ երկրում ապրող համայնքը ձուլվել է ավելի լայն ադրբեջանական մշակույթին:

## Պատմություն
Ասորիները Կովկասում և այն տարածքում, որը այժմ կազմում է ժամանակակից Ադրբեջանը, ներգաղթի երկար պատմություն ունեն: Ասորական ներկայության ամենավաղ հայտնի դեպքերից մի քանիսը սկիզբ են առնում Տասներեք ասորի հայրերից և Դավիթ Գարեջայի վանական համալիրից։ Սակայն վանքը գտնվում է Ադրբեջան-Վրաստան սահմանին և համարվում է Վրաստանի Համաշխարհային ժառանգության վայր։

19-րդ դարասկզբի Գյուլիստանի և Թուրքմենչայի պայմանագրերից հետո Ղաջարական Պարսկաստանը կորցրեց իր տարածքները Կովկասում, և ասորիների արտագաղթը ազդվեց Ռուսական կայսրության կողմից դեպի այն վայրերը, որոնք հետագայում ընդգրկվեցին Ադրբեջանի և Հայաստանի կազմում։ 1930-ականների վերջին, ենթադրվում էր, որ ասորիները բնակվում էին Շամքոր և Գյոյգյոլ քաղաքներում՝ վերաբնակվելով Թուրքիայից և Իրանից։ Ասորիները նաև կառուցել են Սիյագուտ գյուղը ժամանակակից Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության տարածքում, որտեղ բնակվում էին քաղդեական կաթոլիկներ։

Արցախյան ազատամարտի ժամանակ Ադրբեջանում գտնվող ասորիները փախչում էին Ռուսաստան և Հայաստան, ինչպես նաև Արցախի Հանրապետություն։ Արցախյան հակամարտության շրջանակներում Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի շրջափակման ժամանակ Հայաստանի Ազգային ժողովի պատգամավոր Զեմֆիրա Միրզոևան վկայել է, թե ինչպես Արցախի ասորական համայնքը չի կարողացել լքել տարածաշրջանը Ադրբեջանի կառավարության գործողությունների պատճառով։

## Բնակչություն
Ըստ հայ ասորական համայնքի ներկայացուցիչ և նախկին դերասան Ռազմիկ Խոսրոևի՝ 6000 ասորիներից բաղկացած համայնքը բնակվել է Ադրբեջանում մինչև Արցախյան ազատամարտը։ Խոսրոևը նաև նշել է, որ չնայած համայնքը ադրբեջանական իշխանությունների կողմից հատուկ ճնշման չի ենթարկվել հեռանալու համար, աճող քսենոֆոբիան, ինչպես նաև ասորական մշակույթի թյուրըմբռնումը ստիպել են նրանց լքել իրենց ունեցվածքը։

Ասորիների բնակչությունը տարբեր թվերով գրանցվել է Ադրբեջանական ԽՍՀ-ում՝ սկսած 1926 թվականից՝ 964 բնակչությամբ։ Այս բնակչությունը 1939 թվականին աճել է մինչև 1815, սակայն սկսել է նվազել՝ սկսած 1959 թվականին 1367-ից, 1970 թվականին՝ 1231-ից, և վերջապես՝ 1989 թվականին՝ 646-ից, Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի անկման շրջանում։

Գյոյգյոլում ասորիների թիվը, ենթադրաբար, 2016 թվականի դրությամբ հասել է մինչև երեք ընտանիքի։ Ասորիների մի ժամանակ այնտեղ բնակվող նշանավոր համայնքը, ենթադրվում է, հեռացել է Արցախյան պատերազմից հետո։

2015 թվականի Արցախի Հանրապետության մարդահամարի ժամանակ գրանցվել է 16 ասորի, մինչդեռ բնակչության ճնշող մեծամասնությունը էթնիկ հայեր էին։

## Կրոն
Ադրբեջանում ասորիների ճնշող մեծամասնությունը դավանում է Արևելքի ասորական եկեղեցուն։ Սիրիական ուղղափառ եկեղեցու անվանական ներկայությունը երկրում հայտնի չէ, սակայն նրանք նախկինում համագործակցել են եկեղեցու հետ 2024 թվականին պաշտոնական պատվիրակության կազմում, որին մասնակցել է Հուլիոս Հաննա Այդինը։

## Ձուլում
Չնայած ասորական համայնքը պահպանել է եզակի հուղարկավորության ծեսերը և դեռևս օգտագործում է նեո-արամեական անուններ, ենթադրվում է, որ նրանք խորապես ձուլվել են Ադրբեջանի ավելի լայն հասարակությանը և մշակույթին։

## Տես նաև
* Ասորիները Հայաստանում
* Ասորիները Թուրքիայում
* Ասորիներն Իրանում
* Ասորիները Ռուսաստանում
* Ասորիները Վրաստանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի ազգեր
Կատեգորիա:Ասորական սփյուռք