Մարմնավաճառության մասին օրենք

**Մարմնավաճառության մասին օրենքներ** (), օրենքներ, որոնք մեծապես տարբերվում են երկրներում և կախված են երկրի ներսում գործող իրավասություններից։ Մի ծայրահեղության դեպքում մարմնավաճառությունը կամ սեռական աշխատանքը որոշ վայրերում օրինական է և համարվում է մասնագիտություն, մինչդեռ մյուս ծայրահեղության դեպքում այն այլ վայրերում համարվում է մահապատժի ենթարկվող ծանր հանցագործություն։ Աշխարհում գոյություն ունեն բազմազան իրավական մոդելներ, այդ թվում՝ լիակատար արգելքներ, միայն հաճախորդին ուղղված արգելքներ և մարմնավաճառությունը թույլատրող, բայց կազմակերպված խմբերը, օրինակ՝ հասարակաց տները արգելող օրենքներ։

Շատ իրավասություններում մարմնավաճառությունը՝ գործարքի կողմերի միջև փողի, ապրանքների, ծառայության կամ որևէ այլ օգուտի դիմաց համաձայնեցված սեռական հարաբերությունների առևտրային փոխանակումը անօրինական է, մինչդեռ մյուսներում այն օրինական է, բայց հարակից գործունեությունը, ինչպիսիք են հասարակական վայրում մուրացկանությունը, հասարակաց տուն բացելը և կավատությունը, կարող են անօրինական լինել: Շատ իրավասություններում, որտեղ մարմնավաճառությունը օրինական է, այն կարգավորվում է, իսկ մյուսներում՝ ոչ: Երբ փողի դիմաց սեռական հարաբերությունների փոխանակումը քրեականացված է՝ քրեական հետապնդման կարող են ենթարկվել սեռական աշխատողը (ամենից հաճախ), հաճախորդը կամ երկուսն էլ:

Մարմնավաճառությունը դատապարտվել է որպես մարդու իրավունքների խախտման միակ ձև և մարդկային էակի արժանապատվության ու արժեքի դեմ հարձակում: Այլ մտքի դպրոցներ պնդում են, որ սեռական աշխատանքը օրինական զբաղմունք է, որի միջոցով անձը սեռական ակտեր է փոխանակում փողի կամ ապրանքների դիմաց: Ոմանք կարծում են, որ զարգացող երկրներում կանայք հատկապես խոցելի են սեռական շահագործման և մարդկանց թրաֆիքինգի նկատմամբ, մինչդեռ մյուսները այս պրակտիկան տարբերակում են համաշխարհային սեքս արդյունաբերությունից, որտեղ «սեռական աշխատանքը կատարվում է համաձայնություն տվող մեծահասակների կողմից, որտեղ սեռական ծառայությունների վաճառքի կամ գնման գործողությունը մարդու իրավունքների խախտում չի համարվում»։ Սեռական աշխատանք տերմինը փոխարինելիորեն օգտագործվում է «մարմնավաճառության» հետ՝ համաձայն Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ 2001; ԱՀԿ 2005) և Միավորված ազգերի կազմակերպության (ՄԱԿ 2006; UNAIDS 2002):

## Ակնարկ
Սեռական աշխատանքը վիճելի հարց է շատ երկրներում: Որոշ կրոնների անդամներ դեմ են մարմնավաճառությանը՝ այն համարելով իրենց բարոյական կանոններին հակասող կամ սպառնալիք, մինչդեռ մյուս կուսակցությունները մարմնավաճառությունը համարում են «անհրաժեշտ չարիք»: Սեռական աշխատողների ակտիվիստներն ու կազմակերպությունները կարծում են, որ սեռական աշխատողների մարդու իրավունքների հարցը մեծ նշանակություն ունի, այդ թվում՝ խոսքի ազատության, ճանապարհորդության, ներգաղթի, աշխատանքի, ամուսնության, ծնող լինելու, ապահովագրության, առողջության ապահովագրության և բնակարանային պայմանների հետ կապված հարցերը։

Որոշ ֆեմինիստական կազմակերպություններ դեմ են մարմնավաճառությանը, այն համարելով շահագործման մի ձև, որի դեպքում տղամարդիկ գերիշխում են կանանց նկատմամբ և որպես մի գործելակերպ, որը պատրիարխալ սոցիալական կարգի արդյունք է: Օրինակ՝ Եվրոպական կանանց լոբբին, որն իրեն ներկայացնում է որպես Եվրոպական Միության կանանց ասոցիացիաների ամենամեծ հովանոցային կազմակերպությունը, դատապարտել է մարմնավաճառությունը որպես «տղամարդկանց բռնության անտանելի ձև»։ 2014 թվականի փետրվարին Եվրախորհրդարանի անդամները քվեարկել են ոչ պարտադիր բանաձևով (ընդունվել է 343 կողմ, 139 դեմ, 105 ձեռնպահ ձայներով)՝ սեքսի գնման, բայց ոչ վաճառքի քրեականացման «շվեդական մոդելի» օգտին։ 2014 թվականին Եվրոպայի խորհուրդը նմանատիպ առաջարկություն է արել՝ նշելով, որ «Չնայած յուրաքանչյուր համակարգ ունի առավելություններ և թերություններ, սեռական ծառայությունների գնումն արգելող քաղաքականությունն այն է, որը ավելի հավանական է, որ դրական ազդեցություն ունենա մարդկանց թրաֆիքինգի նվազեցման վրա»։

Վոլֆենդենի կոմիտեի զեկույցում (1957), որը հիմք է հանդիսացել Միացյալ Թագավորությունում տեղի ունեցած քննարկման համար, ասվում է.


քրեական իրավունքի գործառույթն է] պահպանել հասարակական կարգը և պարկեշտությունը, պաշտպանել քաղաքացուն վնասակար կամ վիրավորական գործողություններից և ապահովել պաշտպանություն ուրիշների շահագործումից և կոռուպցիայից,... Մեր կարծիքով, օրենքի գործառույթը քաղաքացիների անձնական կյանքին միջամտելը կամ որևէ վարքագծի կանոնագիրք պարտադրելը չէ, այլ այն անհրաժեշտ է մեր կողմից ուրվագծված նպատակներն իրականացնելու համար։

Մարմնավաճառության վերաբերյալ լավագույն իրավական շրջանակի վերաբերյալ տեսակետները հաճախ կախված են նրանից, թե արդյոք կարելի է մարմնավաճառությունը համարել բարոյապես ընդունելի, թե ոչ։ «Փրկեք երեխաներին» կազմակերպությունը գրել է՝ «Հարցը խճճվում է վիճաբանության և շփոթության մեջ, սակայն մարմնավաճառությունը նույնպես համարվում է ինչպես չափահաս կանանց, այնպես էլ անչափահասների մարդու հիմնարար իրավունքների խախտում և հավասար է սեռական շահագործմանը։ Այս տեսանկյունից, թրաֆիքինգը և մարմնավաճառությունը շփոթվում են միմյանց հետ»։

2012 թվականի դեկտեմբերին ՄԱԿ-ի ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարի համատեղ ծրագիրը՝ UNAIDS-ը, հրապարակել է «ՄԻԱՎ-ի և այլ սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակների կանխարգելումը և բուժումը ցածր և միջին եկամուտ ունեցող երկրներում սեքս աշխատողների համար» փաստաթուղթը, որը պարունակում է հետևյալ «Լավագույն պրակտիկայի առաջարկությունները»՝

* Բոլոր երկրները պետք է աշխատեն սեռական աշխատանքի ապաքրեականացման և սեռական աշխատողների նկատմամբ ոչ քրեական օրենքների ու կանոնակարգերի անարդար կիրառման վերացման ուղղությամբ։†
* Կառավարությունները պետք է ընդունեն խտրականության դեմ պայքարի և այլ իրավունքները հարգող օրենքներ, որպեսզի պաշտպանեն սեռական աշխատողներին խտրականությունից, բռնությունից և իրավունքների այլ խախտումներից, որոնց հետ նրանք բախվում են՝ իրենց մարդու իրավունքներն իրականացնելու և ՄԻԱՎ վարակի ու ՁԻԱՀ-ի ազդեցության նկատմամբ նրանց խոցելիությունը նվազեցնելու համար: Խտրականության դեմ պայքարի օրենքներն ու կանոնակարգերը պետք է երաշխավորեն սեռական աշխատողների սոցիալական, առողջապահական և ֆինանսական ծառայություններից օգտվելու իրավունքը:
* Առողջապահական ծառայությունները պետք է հասանելի, մատչելի և ընդունելի լինեն սեքս աշխատողների համար՝ հիմնվելով պիտակավորման կանխարգելման, խտրականության դեմ պայքարի և առողջության իրավունքի սկզբունքների վրա։
* Սեռական աշխատողների նկատմամբ բռնությունը ՄԻԱՎ-ի ռիսկի գործոն է և պետք է կանխարգելվի ու լուծվի սեռական աշխատողների և սեռական աշխատողների կողմից ղեկավարվող կազմակերպությունների հետ համագործակցությամբ։

## Իրավական թեմաներ
Իրավական թեմաները հակված են կենտրոնանալ չորս հարցի վրա՝ վիկտիմիզացիա (ներառյալ պոտենցիալ զոհ դառնալը), էթիկա և բարոյականություն, անհատի ազատություն և հասարակությանը հասցված ընդհանուր օգուտ կամ վնաս (ներառյալ մարմնավաճառության հետ կապված հարցերից անուղղակիորեն առաջացող վնասը):

### Ընդհանուր
Օրինական մարմնավաճառության կողմնակից շատերը պնդում են, որ մարմնավաճառությունը մեծահասակների միջև համաձայնեցված սեռական գործողություն է և ոչ վիկտիմիզացված չհանցագործություն, հետևաբար կառավարությունը չպետք է արգելի այս պրակտիկան

Մարմնավաճառության դեմ պայքարի շատ կողմնակիցներ պնդում են, որ մարմնավաճառներն իրենք են հաճախ զոհ դառնում՝ պնդելով, որ մարմնավաճառությունը մի գործելակերպ է, որը կարող է լուրջ հոգեբանական և հաճախ ֆիզիկական երկարատև հետևանքներ ունենալ մարմնավաճառների համար։

1999 թվականին Շվեդիան դարձել է առաջին երկիրը, որն անօրինական է դարձրել սեռական ծառայությունների համար վճարումը, բայց ոչ մարմնավաճառ լինելը (հաճախորդն է հանցագործություն կատարում, բայց ոչ մարմնավաճառը): Նմանատիպ օրենք ընդունվել է Նորվեգիայում և Իսլանդիայում (2009 թվականին): Կանադան (2014), Ֆրանսիան (2016), Իռլանդիայի Հանրապետությունը (2017) և Իսրայելը (2018, ուժի մեջ է մտել 2020 թվականից) նույնպես ընդունել են Սկանդինավյան երկրների մոդելին նման մոդել (բացառությամբ Դանիայի և Ֆինլանդիայի):

### Մարդկանց թրաֆիքինգ
ՄԱԿ-ի «Մարդկանց ապօրինի առևտրի և այլ անձանց մարմնավաճառության շահագործման դեմ պայքարի մասին» կոնվենցիան կողմ է մարմնավաճառներին շահագործող կամ հարկադրող համարվող անձանց գործունեության քրեականացմանը (այսպես կոչված «կավատության» և «մարդավարության» օրենքներ), մինչդեռ սեքս աշխատողներին ազատ է թողնում կարգավորումից: Կոնվենցիան նշում է, որ «մարմնավաճառությունը և մարմնավաճառության նպատակով մարդկանց ապօրինի առևտրի հետ կապված չարիքը անհամատեղելի են մարդկային անհատի արժանապատվության և արժեքի հետ»:

ՄԱԿ-ի մարդկանց թրաֆիքինգի հարցերով հատուկ զեկուցող Սիգմա Հուդան ասել է. «Մեծ մասամբ, աշխարհում իրականացվող մարմնավաճառությունը սովորաբար բավարարում է մարդկանց թրաֆիքինգի տարրերը։ Հազվադեպ է հանդիպում դեպք, երբ մարմնավաճառության ճանապարհը կամ անձի մարմնավաճառության հետ կապված փորձը չի ներառում, առնվազն, իշխանության չարաշահում կամ խոցելիության չարաշահում։ Այս համատեքստում իշխանությունն ու խոցելիությունը պետք է հասկանալ որպես սեռի, ռասայի, էթնիկ պատկանելության և աղքատության վրա հիմնված անհավասարություն։ Պարզ ասած՝ մարմնավաճառության ճանապարհը և «կյանքի» մեջ կյանքը հազվադեպ են նշանավորվում լիազորություններով կամ համարժեք տարբերակներով»։

Այնուամենայնիվ, սեռական աշխատողների ակտիվիստներն ու կազմակերպությունները տարբերակում են մարդկանց թրաֆիքինգը օրինական սեռական աշխատանքից և պնդում են այն բանի ճանաչման կարևորությունը, որ թրաֆիքինգը հոմանիշ չէ սեռական աշխատանքին: «Սեռական աշխատողների դաշինք Իռլանդիայում» կազմակերպությունը բացատրում է. «Մարդկանց թրաֆիքինգի զոհերը կարող են ստիպված լինել աշխատել այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են գյուղատնտեսությունը, տնային ծառայությունները, ինչպես նաև սեքս արդյունաբերությունը: Կարևոր է տարբերակել մարդկանց թրաֆիքինգը (մարդու իրավունքների խախտում) կամավոր միգրացիայից»: Բաց հասարակության հիմնադրամներ կազմակերպությունը նշում է. «Սեռական աշխատանքը կատարվում է համաձայնություն տված մեծահասակների կողմից, որտեղ սեռական ծառայություններ վաճառելու կամ գնելու գործողությունը մարդու իրավունքների խախտում չէ: Իրականում, սեռական աշխատողները թրաֆիքինգի դեմ պայքարում բնական դաշնակիցներ են: ՄԱԿ-ի ՄԻԱՎ-ի և սեռական աշխատանքի վերաբերյալ ուղեցույցը ասում է, որ սեռական աշխատողների կազմակերպությունները լավագույն դիրքում են գտնվում թրաֆիքինգի զոհ դարձած մարդկանց համապատասխան ծառայություններ հաղորդելու համար»։

ՄԱԿ-ի թմրանյութերի և հանցագործության դեմ պայքարի գրասենյակի (UNODC) 2007 թվականի զեկույցի համաձայն՝ մարդկանց թրաֆիքինգի զոհերի համար ամենատարածված վայրերն են Թաիլանդը, Ճապոնիան, Իսրայելը, Բելգիան, Նիդեռլանդները, Գերմանիան, Իտալիան, Թուրքիան և ԱՄՆ-ն։ Մարդկանց թրաֆիքինգի ենթարկված անձանց հիմնական աղբյուրներն են Թաիլանդը, Չինաստանը, Նիգերիան, Ալբանիան, Բուլղարիան, Բելառուսը, Մոլդովան և Ուկրաինան։

Գյոթեբորգի համալսարանի հետազոտողները 2010 թվականին հրապարակել են զեկույց, որում պնդվել է, որ մարմնավաճառության մասին օրենքները ազդում են մարդկանց թրաֆիքինգի հոսքերի վրա։

### Օրենսդրության մոդելներ
ՀԿ-ները, գիտնականները և պետական գերատեսչությունները հաճախ մարմնավաճառության մասին օրենքների և մոտեցումների մոտեցումը դասակարգում են 5 մոդելի՝

#### Պրոհիբիցիոնիզմ
Մարմնավաճառության բոլոր ասպեկտները քրեականացված են։ Հաճախ սեռական առևտուրը դիտարկվում է որպես մարդկային արժանապատվության, բարոյական կամ կրոնական համոզմունքների խախտում, օրինակ՝ Ռուսաստանը (հայտնի է նաև որպես «քրեականացում»)։

#### Նեոաբոլիցիոնիզմ
Նեոաբոլիցիոնիստները կարծում են, որ մարմնավաճառության մեջ մտնող մարդկանց համար ազատ ընտրություն չկա, դա խախտում է նրանց մարդու իրավունքները, իսկ մարմնավաճառությունը մարդկային մարմինների վաճառքն ու սպառումն է: Մինչ մարմնավաճառներն իրենք հանցագործություն չեն կատարում՝ հաճախորդները և ցանկացած երրորդ կողմի ներգրավվածությունը քրեականացված են, օրինակ՝ Շվեդիան (նաև կոչվում է «շվեդական մոդել» կամ «սկանդինավյան մոդել»)։

#### Աբոլիցիոնիզմ
Մարմնավաճառությունն ինքնին օրինական է, սակայն երրորդ կողմի ներգրավումը, որպես կանոն, արգելված է: Հաճախ արգելվում է նաև միջնորդությունը: Այս մոդելը ճանաչում է, որ մարմնավաճառը կարող է ընտրել աշխատել այս ոլորտում, սակայն օրենքը նախատեսված է կանխելու մարմնավաճառության ազդեցությունը հանրության վրա: Նմանատիպ մեթոդ օգտագործող երկրներից է Անգլիան։

#### Օրինականացում
Մարմնավաճառությունն արգելված չէ, սակայն այն վերահսկելու և կարգավորելու համար գոյություն ունի օրենսդրություն։ Կան երկրներ, որտեղ մարմնավաճառությունն անօրինական է և պատժվում է ազատազրկմամբ։ Վերահսկողության չափը և տեսակը տարբերվում են երկրից երկիր և կարող են կարգավորվել աշխատանքային թույլտվություններով, լիցենզավորմամբ կամ հանդուրժողականության գոտիներով, օրինակ՝ Նիդեռլանդները (նաև կոչվում է «կարգավորող»)։ Սահմանափակ գոտիների օրինականացման պատմական օրինակ է 17-րդ դարի սկզբին Ճապոնիայում «կարմիր լապտերների» թաղամասերի ստեղծումը, որոնցից ամենահայտնին Էդոյի Յոշիվարա շրջանն է։ Այն երկրներում, որտեղ մարմնավաճառությունն անօրինական է՝ կան ակտիվիստներ, որոնք խթանում են մարմնավաճառության օրինականացումը։

#### Ապաքրեականացում
Սեռական աշխատանքի ապաքրեականացումը սեռական աշխատանքի համար քրեական պատիժների վերացումն է։ Երկրների մեծ մասում սեռական աշխատանքը, փողի կամ ապրանքների դիմաց սեռական ծառայությունների համաձայնեցված մատուցումը քրեականացված է: Սեռական աշխատողների նկատմամբ քրեական հետապնդման վերացումը ստեղծում է ավելի անվտանգ և առողջ միջավայր և թույլ է տալիս նրանց ապրել ավելի քիչ սոցիալական մեկուսացմամբ և պիտակով, օրինակ՝ Նոր Զելանդիան։

## Ժողովրդագրական ազդեցություն
### Սեռ
Չնայած մարմնավաճառությամբ հիմնականում զբաղվում են կին մարմնավաճառները, կան նաև տղամարդ, տրանսգենդեր և տրանսվեստիտ մարմնավաճառներ, որոնք կատարում են հետերոսեքսուալ կամ գեյ սեռական աշխատանք: 2007 թվականի ապրիլին Վիեննայում պաշտոնապես գրանցված են եղել 1352 կին և 21 տղամարդ մարմնավաճառներ։ Չգրանցված (և, հետևաբար, անօրինական աշխատող) մարմնավաճառների թիվը հայտնի չէ: TAMPEP-ի կողմից Գերմանիայի մարմնավաճառների վերաբերյալ վերջերս անցկացված ուսումնասիրությունը նշել է, որ մարմնավաճառների 93%-ը կանայք են, 3%-ը՝ տրանսգենդեր և 4%-ը՝ տղամարդիկ։

Ձերբակալությունների վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ այն նահանգներում, որտեղ սեռական ծառայությունների առքն ու վաճառքը հավասարապես անօրինական են՝ միտում կա ձերբակալել ծառայություն մատուցողին, այլ ոչ թե հաճախորդին, չնայած այն հանգամանքին, որ հաճախորդները զգալիորեն ավելի շատ են, քան վաճառողները: Այսպիսով, փաստ է, որ ձերբակալվում են ավելի շատ կանայք, քան տղամարդիկ և հանցագործության իրական մասշտաբները թերներկայացված են: Ջեյմսը (1982) հաղորդում է, որ Միացյալ Նահանգներում կանանց և տղամարդկանց ձերբակալությունների հարաբերակցությունը կազմել է 3:2, սակայն նշում է, որ ձերբակալված տղամարդկանցից շատերը մարմնավաճառներ են եղել, այլ ոչ թե հաճախորդներ:

### Զարգացած երկներն ընդդեմ զարգացող երկրների
«Մինչև 1975 թվականը Թաիլանդը՝ Համաշխարհային բանկի տնտեսագետների օգնությամբ, մշակել է Զբոսաշրջության զարգացման ազգային ծրագիր, որը հատուկ կերպով ֆինանսավորել է սեքս արդյունաբերությունը… Առանց մարմնավաճառությունը ուղղակիորեն սուբսիդավորելու, օրենքը [«Զվարճանքի վայրերի մասին» օրենքը] բազմիցս հղում է կատարում անձնական ծառայությունների ոլորտին: Թաիլանդցի ֆեմինիստ Սուկյանա Հանտրակուլի խոսքով՝ օրենքը «ընդունվել է մերսման սրահների, բարերի, գիշերային ակումբների, թեյարանների և այլնի տեսքով հասարակաց տների օրինականացման համար ճանապարհ հարթելու համար»։ Երեխաներին հատուկ անդրադառնալով՝ ՄԱԿ-ի Երեխայի իրավունքների մասին կոնվենցիան սահմանում է հատուկ պարտավորություններ: Հոդված 34-ը սահմանում է, որ՝

Մասնակից պետությունները պարտավորվում են պաշտպանել երեխային սեռական շահագործման և սեռական բռնության բոլոր ձևերից: Այս նպատակների համար մասնակից պետությունները, մասնավորապես, ձեռնարկում են բոլոր համապատասխան ազգային, երկկողմ և բազմակողմ միջոցները՝ կանխելու համար.
::: Երեխային որևէ անօրինական սեռական գործունեության մեջ ներգրավելու դրդելը կամ հարկադրելը։
::: Երեխաների շահագործումը մարմնավաճառության կամ այլ անօրինական սեռական գործունեության մեջ։
::: Երեխաների շահագործումը պոռնոգրաֆիկ ներկայացումներում և նյութերում։
2000 թվականի դրությամբ քսանչորս երկիր ընդունել էր օրենսդրություն, որը քրեականացնում է մանկական սեռական տուրիզմը, օրինակ՝ Ավստրալիայում 1994 թվականի «Հանցագործությունների (մանկական սեռական տուրիզմ) փոփոխության մասին» օրենքը ընդգրկում է 16 տարեկանից փոքր երեխաների հետ սեռական գործունեության լայն շրջանակ, որը կատարվել է արտերկրում: Արտատարածքային կիրառմամբ օրենքները նախատեսված են լրացնելու այն բացը, երբ երկրները չեն ցանկանում կամ չեն կարողանում միջոցներ ձեռնարկել հայտնի հանցագործների դեմ: Հիմնավորումն այն է, որ մանկական սեռական հանցագործները չպետք է խուսափեն արդարադատությունից միայն այն պատճառով, որ նրանք կարող են վերադառնալ իրենց հայրենիք: Քիչ հետազոտություններ կան այն մասին, թե արդյոք մանկական սեռական տուրիզմի օրենսդրությունն ունի որևէ իրական զսպող ազդեցություն այն մեծահասակների վրա, որոնք որոշել են սեռական հարաբերություն ունենալ արտերկրում երեխաների հետ: Հնարավոր է, որ այս մարդիկ պարզապես ավելի զգույշ են իրենց գործունեության մեջ՝ օրենքների արդյունքում: Կան երեք ակնհայտ խնդիրներ.

* սեռական հանցագործությունների մասին երեխաների կամ նրանց ծնողների կողմից հաղորդելու ցածր մակարդակը։
* աղքատությունը, որը դրդում է սեռական ծառայությունների մատուցման միջոցով տնտեսապես գոյատևելու որոշմանը, և
* Քրեական արդարադատության համակարգերը, որոնք Երրորդ աշխարհի երկրներում կարող են թափանցիկ չլինել, իսկ Առաջին աշխարհի երկրներում կարող են ներառել երեխա վկաների թշնամական և ինտրուզիվ խաչաձև հարցաքննություն՝ առանց չափահաս վկաների, որոնք կհաստատեին նրանց ցուցմունքները։

## Արգելքի կողմնակիցների տեսակետները
Շատ երկրներում, որտեղ մարմնավաճառությունն անօրինական է, սեռական առևտրի արգելքը քննարկման և հակասությունների առարկա է որոշ մարդկանց և որոշ կազմակերպությունների շրջանում, ընդ որում՝ որոշ մարդիկ պնդում են, որ մարմնավաճառության անօրինական լինելու փաստը մեծացնում է հանցավոր գործունեությունը և բացասաբար է անդրադառնում մարմնավաճառների վրա։

Մարմնավաճառության արգելման կամ վերացման կողմնակիցները պնդում են, որ մարմնավաճառությունն անօրինական պահելը չարաշահող և վտանգավոր գործողությունները (մանկական մարմնավաճառություն, մարդկանց թրաֆիքինգ և այլն) կանխելու լավագույն միջոցն է: Նրանք պնդում են, որ օրինականացված և կարգավորվող մարմնավաճառությունը թույլատրող համակարգը շատ բացասական հետևանքներ ունի և չի բարելավում մարմնավաճառների վիճակը, նման իրավական համակարգերը միայն հանգեցնում են հանցագործության և բռնության, լիցենզավորված հասարակաց տներում աշխատող շատ կանայք դեռևս վերահսկվում են արտաքին կավատների կողմից, իսկ շատ հասարակաց տների սեփականատերեր իրենք հանցագործներ են, օրինական և կարգավորվող մարմնավաճառության արդյունաբերության ստեղծումը միայն հանգեցնում է մեկ այլ զուգահեռ անօրինական արդյունաբերության, քանի որ շատ կանայք չեն ցանկանում գրանցվել և աշխատել օրինական (քանի որ դա կզրկի նրանց անանունությունից), իսկ մյուս կանայք չեն կարող վարձվել օրինական հասարակաց տների կողմից՝ հիմքում ընկած խնդիրների պատճառով (օրինակ՝ թմրամոլություն), մարմնավաճառության օրինականացումը սոցիալապես ավելի ընդունելի է դարձնում սեքս գնելը, ստեղծելով մարմնավաճառների պահանջարկ (ինչպես տեղացի տղամարդկանց, այնպես էլ սեքս տուրիզմով զբաղվող օտարերկրացիների կողմից) և, որպես արդյունք, աճում է մարդկանց թրաֆիքինգը և անչափահասների մարմնավաճառությունը՝ այս պահանջարկը բավարարելու համար։

Միգրացիայի միջազգային կազմակերպության համար հինգ երկրներում անցկացված 175 տղամարդկանց շրջանում անցկացված հարցումը ցույց է տվել, որ հարցվածների 75%-ը նախընտրում է 25 տարեկան կամ ավելի փոքր կանանց, իսկ 20%-ից ավելին՝ 18 տարեկան կամ ավելի փոքր կանանց, չնայած «ընդհանուր առմամբ, հաճախորդները չեն ցանկանում սեռական հարաբերություններ ունենալ այն մարմնավաճառների հետ, որոնք, նրանց կարծիքով, չափազանց երիտասարդ են սեռական հարաբերությանը համաձայնություն տալու համար»։

Ոմանք պնդում են, որ մարմնավաճառությանը բնորոշ է բռնության չափազանց բարձր մակարդակը. նրանք պնդում են, որ շատ մարմնավաճառներ մարմնավաճառությամբ զբաղվելուց առաջ, այդ թվում՝ մանկուց, ենթարկվել են բռնության, բռնաբարության և հարկադրանքի և որ շատ երիտասարդ կանայք և աղջիկներ մարմնավաճառությամբ են զբաղվում անմիջապես պետական խնամքից դուրս գալուց հետո, օրինակ՝ Անգլիայում, Նորվեգիայում, Ավստրալիայում և Կանադայում:

Աբոլիցիոնիստները կարծում են, որ մարմնավաճառության նկատմամբ հանդուրժողականությունը անհավասար սեռականության նկատմամբ հանդուրժողականություն է, որտեղ տղամարդկանց սեռական պահանջները կարող են գերակշռել կանանց սեռական ինքնավարությանը և ընդհանուր բարեկեցությանը։

## Կարգավորվող մարմնավաճառություն
[աջից|մինի|250x250փքս|Դե Վալենը՝ [Ամստերդամ|Ամստերդամի կարմիր լապտերների թաղամասը, առաջարկում է այնպիսի գործունեություն, ինչպիսիք են օրինական մարմնավաճառությունը և մի շարք սրճարաններ, որտեղ վաճառվում է մարիխուանա։ Այն հիմնական զբոսաշրջային տեսարժան վայրերից մեկն է։]]
[աջից|մինի|333x333փքս|[Քյոլն|Գերմանիայի Քյոլն քաղաքում գտնվող «Պասխա» հասարակաց տունը Եվրոպայի ամենամեծ հասարակաց տունն է։ Լուսանկարը արվել է 2006 թվականի Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության ժամանակ, պաստառի վրա Սաուդյան Արաբիայի և Իրանի դրոշները սևացված են բողոքի ցույցերից և սպառնալիքներից հետո։]]
Որոշ երկրներում (կամ երկրի ներսում վարչական ստորաբաժանումներում) մարմնավաճառությունը օրինական է և կարգավորվում է։ Այս իրավասություններում կա հատուկ օրենք, որը հստակորեն թույլ է տալիս մարմնավաճառությամբ զբաղվել որոշակի պայմանների առկայության դեպքում (ի տարբերություն այն վայրերի, որտեղ մարմնավաճառությունը օրինական է միայն այն պատճառով, որ չկա այն արգելող օրենք)։

Այն երկրներում, որտեղ մարմնավաճառությունը կարգավորվում է, մարմնավաճառները կարող են գրանցվել, նրանց կարող է վարձել հասարակաց տունը, նրանք կարող են կազմակերպել արհմիություններ, նրանք կարող են ընդգրկվել աշխատողների պաշտպանության օրենքներով, նրանց եկամուտը կարող է հարկվել, նրանք կարող են պարտավոր լինել անցնել կանոնավոր առողջական ստուգումներ և այլն: Կարգավորման աստիճանը, սակայն, շատ է տարբերվում ըստ իրավասության։ Նման մոտեցումները ընդունվում են այն դիրքորոշմամբ, որ մարմնավաճառությունը վերացնելն անհնար է, և, հետևաբար, այս հասարակությունները որոշել են կարգավորել այն՝ փորձելով բարձրացնել թափանցիկությունը և, հետևաբար, նվազեցնել ավելի անցանկալի հետևանքները և վնասը։ Նման կարգավորումների նպատակներն են՝ սեռական ճանապարհով փոխանցվող հիվանդությունների վերահսկողությունը, սեռական ստրկության նվազեցումը, սեռական աշխատողների և հաճախորդների անվտանգության բարձրացումը (օրինակ՝ բռնությունից, չարաշահումից և սպանությունից), արդար վարձատրության, արդար աշխատանքային ժամերի և անվտանգ ու մաքուր աշխատանքային պայմանների ապահովումը, հասարակաց տների գործունեության վերահսկումը և մարմնավաճառության առանձնացումը հանցավոր սինդիկատներից։ Կարգավորումը նաև հնարավորություն է տալիս ներդնել նվազագույն տարիքային պահանջ՝ սեռական աշխատող դառնալու, հասարակաց տուն մտնելու և սեռական գործունեությամբ զբաղվելու համար։ 

Հոլանդացի հետազոտողները թմրանյութերի հետ կապված հանցագործությունների զգալիորեն նվազում են հայտնաբերել այն տարածքներում, որտեղ մարմնավաճառությունը օրինական է և լիցենզավորված։ «Օրինակ՝ այն քաղաքներում, որտեղ կան և՛ թմրամիջոցների հետ կապված գոտի, և՛ լիցենզավորման պահանջ, նրանք երկու տարվա ընթացքում թմրանյութերի հետ կապված հանցագործությունների 25 տոկոս նվազում են հայտնաբերել»:

Այն երկրներում, որտեղ մարմնավաճառությունը օրինական է և կարգավորվում է, սովորական է, որ այն սահմանափակվի որոշակի տարածքներով։

Այն երկրներում, որտեղ մարմնավաճառությունն ինքնին օրինական է, բայց դրան կից գործունեությունն արգելված է, մարմնավաճառությունը, որպես կանոն, չի կարգավորվում։

### Սեռական աշխատողների պաշտպանություն
«Սան Ֆրանցիսկոյի մարմնավաճառների [որտեղ մարմնավաճառությունն անօրինական է] ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ նրանց 82%-ը ենթարկվել է հարձակման, իսկ 68%-ը՝ բռնաբարության որպես մարմնավաճառ աշխատելիս։ Կոլորադո Սփրինգսի մարմնավաճառների [որտեղ մարմնավաճառությունն անօրինական է] մեկ այլ ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ նրանք 18 անգամ ավելի հավանական է, որ սպանվեն, քան իրենց տարիքի և ռասայի մարմնավաճառ չհանդիսացողները»։ Նևադայի համալսարանի Բարբարա Բրենտսի և Քեթրին Հաուսբեքի հոդվածում եզրակացություն  է արվել, որ «հասարակաց տները կանանց համար առաջարկում են ամենաապահով միջավայրը՝ գումարի դիմաց համաձայնեցված սեռական գործողություններ վաճառելու համար»։ Բռնության ենթարկված մարմնավաճառները կարող են ավելի դժկամ լինել ոստիկանություն զանգահարելու հարցում, եթե ներգրավված են անօրինական բիզնեսի մեջ և Բրենտսն ու Հաուսբեքը նկատել են, որ հասարակաց տների տերերը քաղաքականություն ունեն ոստիկանություն զանգահարելու, եթե կան խնդիրների նշաններ՝ մարմնավաճառների անվտանգությունը պաշտպանելու համար։ Այն համակարգերում, որտեղ մարմնավաճառությունը օրինական չէ և կարգավորվում է, կավատները հաճախ օգտագործում են նաև մարմնավաճառների, «ովքեր հաճախ անչափահաս են և ստիպված են աշխատել կամ բախվում են լուրջ հետևանքների, այդպիսով մեղմացնելով համաձայնությունը»։ Օրինականացումն ու կարգավորումը կարող են կիրառել մարմնավաճառների համար նվազագույն տարիքային սահմանափակումների և աշխատանքային իրավունքների օրենքներ՝ նման վնասներից պաշտպանվելու համար: Այս մեթոդի կողմնակիցները պնդում են, որ եթե օրինական և կարգավորվող լինեին, ոստիկանությունը, հանրային պաշտպանները և դատական համակարգը կարող էին խնայել ժամանակ և գումար՝ մարմնավաճառներին և նրանց հաճախորդներին չհետապնդելով, ապա այդ գումարը կարող էր ավելի լավ ծախսվել կավատներին թիրախավորելու և մարմնավաճառներին առողջապահական ծառայություններ մատուցելու վրա։

Երբ Նիդեռլանդների խոշոր քաղաքների տարածքներում բացվել են տիպիկ գոտիներ կամ տարածքներ, որտեղ փողոցային մարմնավաճառները կարող են օրինական աշխատել, հետազոտողները հայտնաբերել են, որ բռնաբարության և սեռական բռնության մասին հաղորդումների թիվը 30-40%-ով նվազել է դրանց սկսվելուց հետո առաջին երկու տարիների ընթացքում: Նիդեռլանդների այն քաղաքներում, որոնք լիցենզավորել են այդ գոտիներում օրինականորեն աշխատելու իրավունք ունեցող սեքս աշխատողներին, բռնաբարությունների և սեռական բռնության դեպքերը նվազել են մինչև 40%-ով:

### Պարտադիր առողջական ստուգումներ
Մի քանի իրավասություններ պահանջում են, որ մարմնավաճառները պարբերաբար սեռական ճանապարհով փոխանցվող հիվանդությունների առողջական ստուգումներ անցնեն։

Նևադայում նահանգային օրենքը պահանջում է, որ գրանցված հասարակաց տների մարմնավաճառները շաբաթական մեկ անգամ ստուգվեն մի շարք սեռական ճանապարհով փոխանցվող հիվանդությունների և ամսական մեկ անգամ՝ ՄԻԱՎ-ի առկայության համար։ Ավելին, պահպանակները պարտադիր են բոլոր տեսակի օրալ սեքսի և սեռական հարաբերությունների համար։ Առանձնատների տերերը կարող են պատասխանատվության ենթարկվել, եթե հաճախորդները վարակվեն ՄԻԱՎ-ով մարմնավաճառի մոտ վիրուսի դրական թեստի արդյունքից հետո։ Լիցենզավորված հասարակաց տներից դուրս մարմնավաճառությունն անօրինական է ամբողջ նահանգում. մարմնավաճառության բոլոր ձևերն անօրինական են Լաս Վեգասում (և Քլարկ շրջանում, որը ներառում է դրա մետրոպոլիտենային տարածքը), Ռենոյում (և Վաշո շրջանում ), Քարսոն Սիթիում և նահանգի մի քանի այլ մասերում (ներկայումս Նևադայի 16 շրջաններից 8-ում կան ակտիվ հասարակաց տներ, տե՛ս Մարմնավաճառությունը Նևադայում ):

Միավորված Ազգերի Զարգացման Ծրագիրը 2012 թվականին Ասիայում և Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում անօրինական սեռական աշխատանքի մասին զեկույց է հրապարակել: Զեկույցում նշվում է՝ «Քրեականացումը մեծացնում է ՄԻԱՎ-ի նկատմամբ խոցելիությունը՝ խթանելով խարանն ու խտրականությունը, սահմանափակելով ՄԻԱՎ-ի և սեռական առողջության ծառայությունների, պահպանակների և վնասի նվազեցման ծառայությունների հասանելիությունը, ինչպես նաև բացասաբար ազդելով սեռական աշխատողների ինքնագնահատականի և իրենց առողջության վերաբերյալ տեղեկացված որոշումներ կայացնելու նրանց ունակության վրա»։

### Աշխատանքային օրենքներ
Մարմնավաճառության կարգավորումը խնդրահարույց է, քանի որ որոշ ստանդարտ աշխատանքային կանոնակարգեր չեն կարող կիրառվել մարմնավաճառության նկատմամբ: Աշխատողի և գործատուի միջև բնորոշ հարաբերությունները, որտեղ գործատուն իշխանության դիրք ունի աշխատողի նկատմամբ, մարմնավաճառության դեպքում շատերի կողմից դիտվում են որպես մարմնավաճառի ֆիզիկական ամբողջականությանը հակասող: Արգելվում է անձին հրամայել սեռական հարաբերություն ունենալ որոշակի պահին և որոշակի վայրում: Շատ սեքս օպերատորներ նաև չեն ցանկանում վճարել սոցիալական ապահովագրության վճարներ, որոնք գալիս են վճարովի աշխատանքի հետ միասին: Հետևաբար, այն երկրներում, որտեղ մարմնավաճառությունը կարգավորվում է, շատ մարմնավաճառներ պաշտոնապես գրանցված են որպես անկախ կապալառուներ : Սեքս օպերատորները սովորաբար գործում են միայն որպես միջնորդներ և չեն խանգարում մարմնավաճառների գործունեությանը:

### Չկարգավորված սեռական աշխատանքի կարգավիճակը
Կարգավորվող մարմնավաճառության գոյությունը ընդհանուր առմամբ ենթադրում է, որ մարմնավաճառությունն անօրինական է կարգավորվող համատեքստից դուրս:

Սեքս արդյունաբերության մեջ շահագործումը զսպելու միջոցի համար մարմնավաճառությունը օրինականացնելու պահանջները այժմ աջակցություն են ստանում այնպիսի կազմակերպություններից, ինչպիսիք են ՄԱԿ-ը և Հնդկաստանի Գերագույն դատարանը։

## Օրենքի կիրառում
Մարմնավաճառության դեմ պայքարի օրենքների կիրառումը տարբերվում է երկրից երկիր կամ տարածաշրջանից տարածաշրջան։

Այն վայրերում, որտեղ մարմնավաճառությունը կամ դրան կից գործունեությունը անօրինական է, մարմնավաճառները սովորաբար մեղադրվում են տարբեր հանցագործությունների մեջ՝ սկսած մանր խախտումներից, ինչպիսիք են թափառաշրջիկությունը, մինչև ավելի լուրջ հանցագործություններ, ինչպիսիք են հարկերից խուսափելը: Նրանց հաճախորդները կարող են նաև մեղադրվել մարմնավաճառության խրախուսման մեջ:

## Տես նաև
* Երեխաների վաճառքի և սեռական շահագործման հարցերով ՄԱԿ-ի հատուկ զեկուցող

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Carrabine, Eamonn; Iganski, Paul; Lee, Maggy; Plummer, Ken & South, Nigel. (2004). *Criminology – A Sociological Introduction*. London: Routledge. 
*Committee on Homosexual Offences and Prostitution. (1957). *Report of the Committee on Homosexual Offences and Prostitution*. London: Her Majesty's Stationery Office.
*Egger, Sandra & Harcourt, Christine. (1991). "Prostitution in NSW: The Impact of Deregulation". in *Women and the Law: Proceedings of a Conference held 24–26 September 1991*. Patricia Weiser Easteal & Sandra McKillop (eds.) 
*Erickson P.G.; Butters J.; McGillicuddy P. & Hallgren A. (2000). "Crack and Prostitution: Gender, Myths, and Experiences". *Journal of Drug Issues* 30(4): 767–788.
*Ericsson, Lars. (1980). "Charges Against Prostitution : An Attempt at a Philosophical Assessment". *Ethics*. 335.
*James, Jennifer. (1982).  "The Prostitute as Victim" in *The Criminal Justice System and Women: Women Offenders, Victims, Workers*. Barbara Raffel Price & Natalie J Sokoloff (eds.). New York: Clark Boardman. pp291–315.
*Lombroso, Cesare & Ferrero, Guglielmo. (2004). *Criminal Woman, the Prostitute, and the Normal Woman*. Translated by Nicole Hahn Rafter and Mary Gibson. Duke University Press. 
*Lowman, John. (2002). ''Identifying Research Gaps in the Prostitution Literature''. 
*Maltzhan, Kathleen. (2004). *Combating trafficking in women: where to now?* https://web.archive.org/web/20070927204329/http://www.brisinst.org.au/resources/maltzhan_kathleen_traffic.html
*Maxwell, S R. & Maxwell C. D. (2000). "Examining the "criminal careers" of prostitutes within the nexus of drug use, drug selling, and other illicit activities". *Criminology* 38(3): 787–809.
*Outshoorn, Joyce (ed.). (2004). *The Politics of Prostitution: Women's Movements, Democratic States and the Globalisation of Sex Commerce*. Cambridge: Cambridge University Press. 
*Peoples’ Union for Civil Liberties, Karnataka (PUCL-K). (2003). *Human Rights Violations against the Transgender Community: A Study of Kothi and Hijra Sex Workers in Bangalore, India*. http://ai.eecs.umich.edu/people/conway/TS/PUCL/PUCL%20Report.pdf
*Pinto, Susan; Scandia, Anita  & Wilson, Paul. (2005). *Trends & Issues in Crime and Criminal Justice No. 22: Prostitution laws in Australia*.  http://www.aic.gov.au/publications/tandi/tandi22.html
* 
*Sanchez, Lisa. (1999). "Sex, Law and the Paradox of Agency and Resistance in the Everyday Practices of Women in the "Evergreen" Sex Trade", in *Constitutive Criminology at Work*. Stuart Henry and Dragon Milovanovic (eds.). New York: State University of New York. 
*Schur, Edwin M. (1965) *Crimes Without Victims: Deviant Behavior and Public Policy: Abortion, Homosexuality, Drug Addiction*. Prentice Hall. 
*
*Sullivan, Barbara. (1995) "Rethinking Prostitution" in *Transitions: New Australian Feminisms* Caine, Barbara. & Pringle, Rosemary (eds.). Sydney: Allen & Unwin. pp.&nbsp;184–197.  https://web.archive.org/web/20100622051958/http://www-old.infoxchange.net.au/wise/HEALTH/Pros2.htm
*Sullivan, Barbara. (2000). *Rethinking Prostitution and 'Consent*' https://web.archive.org/web/20090914105702/http://apsa2000.anu.edu.au/confpapers/sullivan.rtf
*

## Արտաքին հղումներ
* Փոլ Արմենտանո՝ Մարմնավաճառության օրինականացման գործը
* bayswan.org՝ Մարմնավաճառության մասին օրենքի բարեփոխում. տերմինների սահմանում
* Օրենքներ, որոնք սեքս աշխատողները իրականում ցանկանում են. TED (Կոնֆերանս) (էջ). YouTube-ի հղումը։ Հրապարակվել է 2016 թվականի հունվարին ted.com կայքում և 2016 թվականի հունիսին՝ YouTube-ում։

Կատեգորիա:Մարմնավաճառություն