open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արևշատ (Շիրակի մարզ)

**Արևշատ**, գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Արթիկի տարածաշրջանում, մարզկենտրոնից 23 կմ հարավ-արևելք, Մանթաշ գետի ափին։

## Բնակչություն
Նախնիները 1828-1830 թվականներին գաղթել են Կարսի Բվիկ, Ջամուշլու գյուղերից, մասամբ էլ Սարիղամիշից և Կարինից։

Արևշատի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է հողագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղում կան XIV-XV դարերի եկեղեցի (վերանորոգված 1873 թ.-ին), “Կարմիր Ավետարան”, “Սոլոյենց սուրբ” և “Մարինեենց սուրբ” մատուռներ։

## Տես նաև
* Արևշատի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արթիկի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Ներքին Սզնեք

**Ներքին Սզնեք**, գյուղ Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում։

## Աշխարհագրություն
Ներքին Սզնեքը գտնվում է Ղրաբաղի լեռնաշղթայի Իշխանասարի լեռների Մեծ Քիրս և Փոքր Քիրս լեռնագագթներից դեպի արևելք ձգվող լեռնաճյուղերի լանջերի հարթավայրային մասում, Վերին Սզնեք գյուղին մոտ։ Գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում։ Տեղաբաշխվախծ է հանրապետության հարավային հատվածում։ Ասկերան շրջկենտրոնից գտնվում է 34 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 18 կմ հեռավորության վրա։

Ներքին Սզնեք գյուղի հողային տարածությունը կազմում է 475,90 հա։

Գտնվում է ծովի մակերևույթից 1032 մ բարձրության վրա։ Ներքին Սզնեք համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Վարանդա գետի վտակը։

## Պատմություն
### Գյուղը Արցախյան ազատամարտին
1991 թվականին գյուղում կազմավորվել է ինքնապաշտպանական, կամավորական ջոկատ, որը առանձին, իսկ  1992 թվականին Արցախի ՊԲ ստորաբաժանումների կազմում մասնակցել է Ասկերանի, Մարտակերտի, Քելբաջարի և Արցախի այլ շրջանների ու բնակավայրերի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Գյուղի բնակիչները մասնակցել են նաև 1941-1945 թվակաների մարտերին։

## Բնակչություն
Գյուղի բնակչության թիվը 2005 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմել է 126 մարդ, իսկ 2010 թվականի տվյալներով կազմում է 141 մարդ, 34 տնտեսություն։ Գյուղի ներկայիս բնակիչների նախնիները հիմնականում բնիկներ են, որոնց մի մասը եկել է Պարսկահայաստանի Ղարադաղ նահանգի բնակավայրերից։

## Տնտեսություն
Գյուղի բնակիչները զբաղվել և զբաղվում են հացահատիկային, կերային, բանջարանաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ, մեղվապահությամբ։

## Պատմամշակութային հուշարձաններ
Ներքին Սզնեք գյուղում և նրա շրջակայքում պահպանվել են՝ գյուղի մեջ 11-13-րդ դարերին կառուցված և 1849 թվականին վերակառուցված «Սբ. Աստվածածին» եկեղեցին, 11-13-րդ դարերի խաչքարերը, 18-19-րդ դարերի գյուղատեղին, 18-19-րդ դարերի գերեզմանոցը, 19-րդ դարի ջրաղացը, 19-րդ դարի աղբյուրը։ Գյուղի շրջակայքը հարուստ է ութ սառնորակ աղբյուրներով՝ «Զաքուն», «Շինիմաչին», «Հովուզին», «Տնազուրեն», «Օխեն», «Շենին տակեն», «Քարեն տակեն», «Ճիրար արխեն» անվանումներով, գործում է արտեզյան մեկ ջրհոր։

## Կլիմա
Կլիման մեղմ  է, տաք, կիսախոնավ, տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմում է +10 աստիճան։ Ամառները տաք են, հուլիսի միջին ջերմաստիճանը կազմում է +16 աստիճանից +20 աստիճան, առավելագույն ջերմաստիճանը կազմում է +36 աստիճան։ Ձմեռները մեղմ ցուրտ է, հունվարի միջին ջերմաստիճանը -6 աստիճանից հասնում է մինչև -10 աստիճանի, նվազագույն ջերմաստիճանը կազմում է -15 աստիճան։ Տարեկան տեղումների քանակը կազմում է 500-600 մմ։

## Հասարարակական կառույցներ
Համայնքում գործում են գյուղապետարան, մշակույթի տուն, բուժկետ։ Ներքին Սզնեք և Վերին Սզնեք գյուղերում գործում է մեկ միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում են 17 աշակերտներ։

## Արտաքին հղումներ
* Հակոբ Ղահրամանյան, ՏԵՂԵԿԱՏՈւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երևան, Ճարտարագետ, 2015 թ.

## Ծանոթագրություններ
Վերին Սզնեք

**Վերին Սզնեք**, գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում։ Տեղաբաշխված է կենտրոնական հարավային հատվածում։ Ասկերան շրջկենտրոնից գտնվում է 34 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 18 կմ հեռավորութան վրա։

## Անվան ստուգաբանություն
Գյուղանվան առնչությունն Սզնի ծառատեսակի հետ, ըստ գրքի հեղինակների,  բացառվում է։ Հավանական է, որ գյուղանունը ծագել է *սուզ*-ից, իսկ վերջինս՝  որպես սուս -ի ձևափոխված տարբերակ, վերաբերում է սրբավայրերի։ Այդ են վկայում, մասնավորապես ներկայիս նույնանուն երկու բնակավայրերի տարածքում սփռված սրբատեղիները՝ Պառավ խաչ, Խաչին խութ, Ս. Հովհաննես, և այլն։

## Աշխարհագրություն
Գյուղը տեղակայված է ԱՀ կենտրոնական հատվածում՝ Ասկերանի շրջանում՝ նախկին Վարանդա գավառում՝ համանուն գետի ձախ ափին՝ պատմական մելիքանիստ Ավետարանոցից փոքր հեռավորության վրա։

Գյուղը տեղբաշպված է Ներքին Սզնեքից 500-600 մ դեպի արևմուտք և ունի ավելի բարձր դիրք։ Շրջապատված է չքնաղատիպ անտառներով։

Համայնքը լեռնային է, ունի 349,2 հա տարածք, որից 238,58 հա գյուղատնտեսական նշանակություն, 75,74 հա անտառային հողեր։ Վերին Սզնեք համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Վարանդա գետի վտակը։

## Պատմություն
Վերին Սզնեքը՝ որպես բնակավայր, ձևավորվել է 18-րդ դարերի սկզբներին՝ մինչև վերոհիշյալ ժանանակահատվածը մերձակայքում գոյություն ունեցած հայկական գյուղերի հաշվին։

19-րդ դարում այստեղ են հաստատվել որոշ ընտանիքներ  Արաքսի աջափնյակում գտնվող Ղարաբաղ գավառից։

1885 թվականին գյուղում կառուցվել է Սբ. Աստվածածին եկեղեցին, որտեղ քահանայություն էր անում Ներքին Սզնեքի եկեղեցու սպասավորը։

## Բնակչություն
Վերին Սզնեք համայնքի բնակչության թիվը կազմում է 33 մարդ, կա 11 տնտեսություն։

19-րդ դարի վերջերին Վերին Սզնեքում կար 46 ծուխ և 323 բնակիչ։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

Վերին Սզնեքում 1930 թվականին կազմավորվել է կոլտնտեսություն՝ Արցախում խորհրդային կարգերի հաստատվելուց հետո։ 1950 թվականին Վերին և Ներքին Սզնեքների, Կարմիր գյուղի, Խաչմաչի տնտեսությունները միացվել են մեկ կոլեկտիվ տնտեսության մեջ։

1988 թվականին ապախոշորացումից հետո Վերին և Ներքին Սզնեքների տնտեսությունները շարունակել են գործել որպես մեկ առանձին կոլտնտեսություն։ Այդ իրավիճակը պահպանվել է մինչև 1998 թվականի հողերի սեփականաշնորհումը։

## Պատմամշակութային հուշարձաններ
Կան պատմամշակութային հուշարձաններ՝ Սբ. Աստվածածին եկեղեցի (18-րդ դար), գերեզմանոց (16-18-րդ դարեր), աղբյուր (19-րդ դար), Եղցաձորի եղցի եկեղեցին(17-18-րդ դարեր), հաշվառված է 13 հուշարձան։

Վերին Սզնեքի աղբյուրներն են՝ Ցորտ, Խաչեն տակեն, Օբուն, Շենին։

## Հասարակական կյանք
Գյուղը ունի խմելու ջրագիծ։ Էլեկտրաֆիկացված է։ Հեռուստատեսությունը, ռադիոն, անլար հեռախոսակապը, ինտերնետ ծառայությունը հասանելի են բնակչությանը։

Այստեղ գործում են գյուղապետարան, բուժկետ, մշակույթի տուն։

## Աղբյուրներ
* Հակոբ Ղահրամանյան, ՏԵՂԵԿԱՏՈւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երևան, Ճարտարագետ, 2015 թ.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասկերանի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության բնակավայրեր
Գորգոն Մեդուզա

**Գորգոն Մեդուզա** (հին հունարեն՝ *Μέδουσα* («պահապան, պաշտպան»)), հրեշ կանացի դեմքով, իր հայացքով կարող էր քարացնել իր աչքերի մեջ նայող մարդկանց և այլ կենդանի էակներին, գորգոնյան երեք քույրերից ամենահայտնին։

Ըստ առասպելի իր գեղեցկությամբ ուզում էր մրցել Աթենասի հետ, որը պատժում է նրան այդ հանդգնության համար Մեդուզայի գլխի գանգուր մազերը դարձնելով օձեր, իսկ ոտքերը՝ պղնձե սմբակներ։ Սպանվել է Պերսևսի կողմից։

Մեդուզան մի գեղեցիկ կին էր,ում գեղեցկությանը հմայվել էր Պոսեյդոնը(ծովերի,ջրերի աստված)։ Պոսեյդոնը Աթեասի տաճարում նրան բռնաբարեց։ Այդ ամենը տեսնելով Աթենասը որոշեց պատժել նրան,նրա մազերի տեղը օձեր հայտնվեցին։    ցանկացած կենդանի էակի աչքերի մեջ նայելով քարացնում է նրան։

Մեդուզան անարդարության զոհ գնաց։ 

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության հրեշներ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության էակներ
Կատեգորիա:Դիցաբանական օձեր
Կատեգորիա:Աթենասի արարքներ
Փիլիսոփա

մինի|200px|աջից|Պլատոնը և Արիստոտելը (Ռաֆայելի որմնանկարից)
**Փիլիսոփա** (հին հունարեն՝ φιλόσοφος - իմաստասեր, իմաստության ձգտող, իմաստություն փնտրող), մարդ, որը զբաղվում է փիլիսոփայական խնդիրների ուսումնասիրմամբ։ Լայն ընկալմամբ, յուրաքանչյուր մարդ (մտածող էակ) փիլիսոփա է, քանի որ իր ներդրումն ունի մտածողության զարգացման մեջ։ Նեղ ընկալմամբ փիլիսոփա են անվանում  այն մարդուն, որը  որոշակի գիտելիքներ ունի տրամաբանության բնագավառում և կարող է առաջադրել և լուծել փիլիսոփայության բնագավառի խնդիրներ։ Փիլիսոփա կարող է կոչվել մարդը, որը պատկանում է որոշակի փիլիսոփայական դպրոցի, որը կիսում է տվյալ դպրոցի գաղափարները կամ ապրում է համապատասխան այդ գաղափարների։

Կատեգորիա:Փիլիսոփայություն
Ավետիս Խորասանճյան

**Ավետիս Խորասանճյան** (), հայ երաժշտագետ։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Մասնագիտական կրթությունն ստացել է Փարիզի կոնսերվատորիայում, եղել նրա առաջին հայ շրջանավարտը։ Վերադառնալով ծննդավայր՝ որպես երաժշտության ուսուցիչ աշխատել է հայկական դպրոցներում։ Գրել կամ մշակել է դպրոցական և այլ բնույթի երգեր, ինչպես՝ «Գութանի երգը», «Ծափծափ», «Ճարտար տղան», «Սայլվորը», «Կալը», «Գառնուկը» և այլն։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1842 ծնունդներ
Կատեգորիա:1918 մահեր
Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Անտիսթենես

**Անտիսթենես** (հին հունարեն՝ , ), հին հույն փիլիսոփա, կինիկների (գրաբարում՝ *շնականներ*) սոկրատական փիլիսոփայական դպրոցի հիմնադիր և գլխավոր տեսաբան։

Ուսուցանում էր, որ պետք է ձգտել նվազագույնի հասցնել մարդու նյութական պահանջմունքները՝ օրինակ վերցնելով ամեն մի կենդանի էակից, ասենք շնից, որը ավելի ճիշտ է ապրում, քան մարդը։ Տեսնելով, թե ինչպես նյութական բարիքներին ձգտելը ստիպում է մարդկանց դիմել խարդախության, կեղծիքի և այլ անբարոյականությունների, առաջարկում է հրաժարվել այդ բարիքներից հոգու մաքրությունը, անկախությունը իշխանություններից և արժանապատվությունը պահպանելու համար։ Բարոյագիտության մեջ Անտիսթենեսը հետևել է Սոկրատեսին՝ ընդօրինակելով նրա հաստատակամությունը, տոկունությունը,
զսպվածությունը զգայական հաճույքների նկատմամբ, նմանվելով նրան սառնասրտությամբ։ Գտնում էր, որ նյութական բարիքները, հարստությունը անբարոյականության աղբյուր են, իսկ մարմնական հաճույքների նկատմամբ պետք է զսպվածություն ցուցաբերել, զգայական հաճույքներին հակադրում է հոգևոր արժեքները, որոնց հանդեպ ձգտումը հայտարարում է մարդկային գոյության իմաստ։ Երջանկության ու ազատության միակ ճանապարհը սեփական պահանջմունքները նվազագույնի հասցնելն է, որը մարդուն մոտեցնում է կենդանուն։ Այդ ուղին ընտրելու համար պետք է լինել առաքինի, դրսևորել կամք։ Ըստ նրա՝ առաքինությունը միակն է բոլորի համար, այն չի կարող ոչ ոք խլել, և բոլոր մարդիկ, որոնք ձգտում են առաքինության, իրար նկատմամբ բնական ընկերներ են։ Եթե երջանկությունը կյանքի նպատակն է, ապա առաքինությունը նրան հասնելու միջոցն է։

Գիտելիքը այն է, ինչը կարող է արտահայտվել հասկացության միջոցով։ Տալիս է հասկացության սահմանումը. հասկացությունն այն է, ինչը ի հայտ է բերում, թե ինչ է կամ ինչ է լինում այս կամ այն առարկան։ Նկատելով, որ ամեն սահմանում օժտված է միակողմանիությամբ և չի կարող արտահայտել առարկայի ողջ էությունը, նա պնդում էր, որ լիարժեք, համակողմանի սահմանումը հնարավոր չէ։ Անդրադառնալով ընդհանուրի և եզակիի փոխհարաբերության խնդրին՝ գտնում էր, որ գոյություն ունեն միայն եզակի զգայական իրեր, իսկ ընդհանուրը միայն անվանում է։ Մենք կարող ենք տեսնել կոնկրետ, զգայական, կենդանի ձիուն, բայց ոչ ձիությունը։

Անտիսթենեսը կողմնակից էր ոչ թե քաղաքական, դասակարգային ազնվականության, այլ՝ հոգևոր, որից բխում էր արհամարհանքը ամբոխի, մեծամասնության հանդեպ։ Ըստ նրա՝ առաքինության չափանիշ կարող է լինել միայն կինիկյան ուսմունքին հետևորդ իմաստունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 4-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի հույներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հին հույն գրողներ
Կատեգորիա:Ինքնասպան փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մանկավարժներ այբբենական կարգով
Ոդիսական

մինի|աջից|360px|«Ոդիսականի» առաջին տան հունարեն տեքստը։
thumb|300px|Ոդիսևս և Կալիպսո
**Ոդիսական** (հին հունարեն՝ Ὀδυσσεία), Հոմերոսին վերագրվող պոեմներից երկրորդը (Իլիականից հետո)։ Ստեղծվել է, հավանաբար, մ.թ.ա. 8-րդ դարում։

Ի տարբերություն «Իլիականի»՝ «Ոդիսականի» սյուժեն ոչ թե հերոսական է, այլ հեքիաթային, արկածային և կենցաղային։ Պատմում է Իթակե կղզու արքա Ոդիսևսի՝ Տրոյական պատերազմից հետո տուն վերադառնալու ճանապարհին տասը տարի տևած արկածների, ինչպես նաև Իթակեում Ոդիսևսին սպասող հավատարիմ կնոջը՝ Պենելոպեին բաժին ընկած փորձությունների մասին։

«Ոդիսականը» նույնպես բաժանված է 24 գրքերի կամ երգերի։ Կառուցվածքի առումով «Իլիականի» համեմատ «Ոդիսականն» ավելի բարդ է։ Պոեմն սկսվում է պատմության կեսից, իսկ նախորդող իրադարձությունների մասին տեղեկանում ենք կենտրոնական երգերից։ Գլխավոր հերոսի կերպարն ավելի վառ է արտահայտված։

## Հայերեն թարգմանությունները
1848 թվականին Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության հրատարակչությունը գրաբարով լույս է ընծայել «Ոդիսական»-ը՝ Հ. Եղիա Վ. Թոմաճանի թարգմանությամբ։ Գոյություն ունի «Ոդիսականի» երկու աշխարհաբար թարգմանություն, որոնք կատարել են Սիմոն Կրկյաշարյանը և Համազասպ Համբարձումյանը։

## Համառոտ բովանդակությունը
Տրոյա քաղաք-պետության արքայազն Պարիսը առևանգում է հունական Սպարտա պետության թագավոր Մենելայոսի կնոջը՝ Հեղինեին։ Հեղինեն Զևսի դուստրն էր և ուներ առասպելական գեղեցկություն։ Հեղինեի առևանգումը դառնում է Տրոյական պատերազմի պատճառ։ Պատերազմում հունական զորքերի հրամանատարը Ագամեմնոնն էր։ Հույների կողմից պատերազմին էին մասնակցում Աքիլլեսը, Պարտոկլեսը, հնարամիտ Ոդիսևսը և ուրիշներ։ Ոդիսևսը իր հնարամտությամբ վերջ է դնում տրոյական պատերազմին։ Նրա խորհրդով պատրաստում են փայտե մի մեծ ձի, որի մեջ թաքնվում են հույն զինվորներ։ Տրոյացիները փայտե ձին ներս են տանում։ Զինվորները դուրս են գալիս և կոտորում պահակազորին, բացում դարպասները։ Հեղինեն վերադարձվում է ամուսնուն։

10 տարի Ոդիսևսը մասնակցել է տրոյական պատերազմին։ 10 տարի էլ պահանջվում է որ վերադառնա հայրենիք՝ Իթակե կղզի։

Ոդիսևսի բացակայության ժամանակ ծնվել էր նրա որդին՝ Տելեմաքոսը։ Ոդիսևսի բացակայության ժամանակ 108 փեսացուներ խնդրում էին Պենելոպեի ձեռքը, բայց մերժվում էին։ Եվ որպես որոշման վերջնաժամկետ, Պենելոպեն հայտարարում է, որ երբ վերջացնի իր գոբելենը, ստիպված կլինի իրեն ամուսին ընտրելու։ Սակայն հնարամիտ Պենելոպեն դանդաղ էր գործում, իսկ երբ գործում-վերջացնում էր, գիշերը այն քանդում էր և առավոտյան նորից սկսում գործելը։

Տուն վերադարձած Ոդիսևսի խորհրդով Պենելոպեն մրցույթ է կազմակերպում։ Ոդիսևսի աղեղից նրանք պետք է նետ արձակեին, որը պետք է անցներ 12 օղակների միջով։ Ոչ ոք չի կարողանում անգամ լարել այդ աղեղը։ Այդ բանը կարողանում է անել միայն Ոդիսևսը, որը կերպարանափոխվել էր։ Որդու հետ մեկտեղ նրանք կոտորում են բոլոր ներկա գտնվողներին։ Այնուհետև որդու և կնոջ հետ շարունակում է թագավորել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The Odyssey, by Homer. Translated by William Cullen Bryant
* Հոմերոս, Ոդիսական (նոր թարգմանություն)
* Ոդիսականը գրապահարանում

Կատեգորիա:Հին հունական գրականություն
Կատեգորիա:Կրոնը Հին Հունաստանում
Կատեգորիա:Ոդիսական
Թուկիդիդես

**Թուկիդիդես** (հին հունարեն՝ Θουκυδίδης, ), հին հույն նշանավոր պատմիչ, գրել է «Պելոպոնեսյան պատերազմի մասին» աշխատությունը՝ բաղկացած 8 գրքից։

## Կենսագրություն
Սերել է ազնվականի ընտանիքից։ Կրել է մատերիալիստ փիլիսոփա Անաքսագորասի և հռետոր Անտիփոնի ազդեցությունը։ Հարել է Պերիկլեսի՝ չափավոր դեմոկրատական կուսակցությանը։

Մասնակցել է Պելոպոնեսյան պատերազմին (մ. թ. ա. 431-404)։ Մ. թ. ա. 424-ին նշանակվել է նավատորմի հրամանատար, սակայն պարտվել է սպարտացիներից, մեղադրվել դավաճանության մեջ և հեռացել Աթենքից։

Տարագրության մեջ գրել է «Պատմություն» աշխատությունը (անավարտ, 8 գրքով), շարադրել Պելոպոնեսյան պատերազմի պատմությունը մինչև մ. թ. ա. 411: Նա առաջին պատմիչն է, որը փորձել է ցույց տալ հասարակության զարգացման աստիճանները, վեր հանել այդ զարգացման շարժիչ ուժերը։ Ձերբազատվելով ժամանակի կրոնական նախապաշարումներից՝ աշխատել է բացահայտել պատմական դեպքերի նյութական հիմքը, երևույթների ներքին օրինաչափությունը, օբյեկտիվ պատճառները (այդ հանգամանքները շեշտել է նաև իր աշխատության ներածության մեջ)։

Թուկիդիդեսն ատտիկյան գրավոր արձակ խոսքի հիմնադիրն է, ունի շարադրանքի սեղմ ոճ։ Նա օրինակ է եղել Դեմոսթենեսի, Կոռնելիոս Նեպոսի, Կիկերոնի, Տակիտոսի, Սալլուստիոսի, Պրոկոպիոսի և ուրիշների համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հույն պատմիչներ
Կատեգորիա:Անտիկ պատմիչներ
Կատեգորիա:Քաղաքական ռեալիստներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի հույներ
Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի գրողներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Լուկիանոս

**Լուկիանոս** (հին հունարեն՝ Λουκιανὸς Σαμοσατεύς, լատիներեն՝ Lucian, ), նշանավոր հին հույն գրող-երգիծաբան։ Իր ստեղծագործություններում ներկայացնում և երգիծական սուր քննադատության է ենթարկում իր ապրած ժամանակաշրջանում ի հայտ եկած գաղափարական անկման բոլոր հատկանիշները՝ փիլիսոփայական մտքի մանրացումը, սնահավատությունների աճը, գրականության անբովանդակությունը և այլն։

Ծնվել է Ասորիքի Շամշատ (Սամոսատ) քաղաքում, աղքատ արհեստավորի ընտանիքում, քանդակագործություն է սովորել հորեղբոր մոտ, բայց մարմարյա սալաքար կոտրելուց հետո դաժան ծեծի է ենթարկվել և դիմել փախուստի։ Հունաստանում, համառ աշխատանքի շնորհիվ, դառնում է հայտնի փաստաբան, «ճարտասանության Պրոմեթևս» և վերադառնում Արևելք։ Կյանքի վերջին տարիները Լուկիանոսը անցկացրել է Եգիպտոսում՝ ծառայելով երկրի կուսակալի գրասենյակում։

Գրել է փիլիսոփայական երկխոսության, սատիրայի, կենսագրության, արկածային վիպակի, ճառի ժանրերում։ Հատկապես հայտնի են Լուկիանոսի հակակրոնական և հակափիլիսոփայական սատիրաները /«Կյանքերի վաճառք», «Ձկնորսը», «Խնջույք», «Աշխատավարձով ապրողների մասին»/։ Լուկիանոսի երգիծանքը սրամիտ է, նրբագեղ և բազմազան։ Լուկիանոսի կերպարները, սյուժեները, ոճը, մեծ ազդեցություն են գործել Ռաբլեի, Սվիֆթի, Գյոթեի և այլ եվրոպական հեղինակների վրա, Սերվանտեսն իրեն համարել է Լուկիանոսի աշակերտը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտիկ հեղինակներ
Կատեգորիա:Հին հույն հեղինակներ
Կատեգորիա:Հույն հեղինակներ
Կատեգորիա:Հույն գրողներ
Կատեգորիա:Հույն բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հին հույն հռետորներ
Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի հույն փիլիսոփաներ
Խանձք

**Խանցք** գյուղ Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում։ Գտնվում է Պատարա գյուղի հյուսիսային կողմի հարավահայաց լանջի վրա։  Ասկերան  շրջկենտրոնից գտնվում է 19-20 կմ դեպի հյուսիս-արևելք, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից` 21-24 կմ հեռավորության վրա։

## Անվան ստուգաբանություն
Անվանումը նշանակում է խաների նստավայր։ Գյուղը նախկինում հայտնի է եղել Խանց և Խանցկ անուններով։

## Աշխարհագրություն
Համայնքը լեռնային է, ունի 871,7 հա տարածք, որից 372,18 հա գյուղատնտեսական նշանակության, 442,22 հա անտառային հողեր։ Խանցք համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Բադարա գետը։

## Բնակչություն
Խանցք համայնքի բնակչության թվաքանակը 2015 թվականին կազմում է 261 մարդ, կա 63 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Պատմություն
Արցախի հին բնակավայրերից է։

Հայրենական մեծ պատերազմում զոհվել է 60 խանձքեցի, որոնց հիշատակին կանգնեցվել է հուշարձան։

## Տնտեսություն
Կոլտնտեսությունը կազմակերպվել է 1930 թվականին։
1920 թվականին այստեղ կար 508 բնակիչ, 1987 թվականին`67 տուն, 248 բնակիչ։

2015 թվականին բնակչությունը  հիմնականում  զբաղվում  է  գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

## Տեսարժան վայրեր
Կան պատմամշակութային հուշարձաններ` Սբ. Ստեփանոս եկեղեցի (1673 թ.),  խաչքար  (XIII դ.),  գերեզմանոց  «Ջուխտակ  խաչ»  (XII-XIII դդ.), աղբյուր (XIX դ.), Սբ. Հովհաննես եկեղեցի (XIII դ.), մատուռ (XIII դ.), գյուղա-տեղի (XIII դ.), Վարդապետի խութ (XI դ.), հաշվառված է 30 հուշարձան։

## Հասարարակական կառույցներ
1900-ական թվականներին այստեղ կար տարրական դպրոց, որտեղ սովորում էր 15 աշակերտ և աշխատում էր 2 ուսուցիչ։ Էլեկտրաֆիկացվել է 1962 թվականին։

2015 թվականին համայնքում գործում են գյուղապետարան, մշակույթի տուն, բուժկետ, հիմնական դպրոց, որտեղ սովորում են 24 աշակերտներ։

## Նշանավոր խանձքցիներ
Այս գյուղում է ծնվել տնտեսագիտության թեկնածու Սամվել Կարապետյանը։
* Բախշի Իշխանյան (1879-1921), հասարակական-քաղաքական գործիչ, տնտեսագետ, խմբագիր։

## Արտաքին հղումներ
ՀՀՀ Մոնրեալի մասնաճյուղը կառուցել է Արցախի Խանձք գյուղի համայնքային կենտրոնը (տեսանյութ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասկերանի շրջանի բնակավայրեր
Քյաթուկ

**Քյաթուկ**, գյուղ Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում։ Գտնվում է Ասկերանից 4 կմ հեռավորության վրա, ունի նախալեռնային դիրք, բարձրությունը ծովի մակերևույթից 700 մետր է։

Հին հայկական բնակավայրերից է, հեռավորությունը Արցախի Հանրապետության մայրաքաղաքից՝ Ստեփանակերտից, 22 կմ է։

## Բնակչություն
1921 թվականի մարդահամարի տվյալներով գյուղում ապրել է 612 հայ։ 1987 թվականին այստեղ կար  30 տուն, 73 բնակիչ։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Գյուղացիները հիմնականում զբաղվում են գյուղատնտեսությամբ։ Կոլտնտեսությունը կազմավորվել է 1930-1932 թվականներին։ Էլեկտրաֆիկացվել է 1960 թվականին։ Կյանքի միջին տևողությունը 75-80 տարի է։

## Անվանի մարդիկ
Այս գյուղում են ծնվել հայ նավթարդյունաբերող, բարերար Միքայել Արամյանցը, երկրաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Սերգեյ Բալասանյանը և ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, պատմաբան Միքայել Վարանդյանը։

## Քյաթուկը Հայրենական մեծ Պատերազմում
Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցել է  121 մարդ, զոհվել է 68-ը, որոնց հիշատակին կանգնեցվել է հուշարձան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասկերանի շրջանի բնակավայրեր
Փերթ (Ավստրալիա)

**Փերթը** () Արևմտյան Ավստրալիա նահանգի մայրաքաղաքը և խոշորագույն բնակավայրն է։

Փերթը գտնվում է Ավստրալիայի հարավարևմտյան մասում, Հնդկական օվկիանոսի ափին։

Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 1,658 միլիոն մարդ (2010)։ Փերթը բնակչությամբ Ավստրալիայի չորրորդ քաղաքն է Սիդնեյից, Մելբուրնից և Բրիսբենից հետո և 2%-անոց աճով Ավստրալիայի ամենաարագ աճող քաղաքն է։

Փերթում ապրում է Արևմտյան Ավստրալիա նահանգի բնակչության 75 %-ը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1829 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:1829 հիմնադրումներ Ավստրալիայում
Կատեգորիա:Ավստրալիայի քաղաքներ
Մարբլ Բար

**Մարբլ Բար** (), քաղաք Արևմտյան Ավստրալիա նահանգում։ Բնակչության թվաքանակը 2016 թվականի տվյալներով եղել է 174:Հայտնի է իր չափազանց շոգ կլիմայով, որն ամբողջ նահանգում իր խստությամբ զիջում է միայն Ուինդհեմի կլիմային։

## Կլիմա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրալիայի քաղաքներ
Կատուլլուս

**Գայուս Վալերիուս Կատուլլուս** (, շուրջ մ.թ.ա. 87 թ., Վերոնա – շուրջ մ.թ.ա. 54 թ.), Հին Հռոմի նշանավոր բանաստեղծներից մեկը, առավել հայտնի է իր կարճ նրբակերտ կրքային սիրային բանաստեղծություններով, որտեղ անկեղծ, առանց հեգնանքի և հումորի արտահայտել է սիրո, կարոտի, հիասթափության, քնքշության, բուռն կրքի, տառապանքի զգացմունքները։ Կատուլլուսի սիրային բանաստեղծությունները նվիրված են Կլոդիա անունով մի կնոջ (բանաստեղծը նրան ներկայացնում է Լեսբիա անունով), որը հռչակված էր Հռոմում իր գեղեցկությամբ և թեթև վարքով։ Նրա պոեզիան պահպանվել է 100-ից ավելի ոտանավորներ բովանդակող մի գորքույկով, որի մեջ կան ինչպես քաղաքական ու դիցաբանական, այնպես էլ սիրային ու անձնական տարբեր ծավալի գրվածքներ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Անտիկ, միջնադարյան և վերածննդի գրականություն, Երևան, 1990։

Կատեգորիա:Հռոմեացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հին հռոմեացի գրողներ
Կատեգորիա:Հռոմեական ոսկեդարի գրողներ
Բեյրութի ամերիկյան համալսարան

**Բեյրութի ամերիկյան համալսարան** (AUB), բարձրագույն ուսումնական հաստատություն Բեյրութում, Լիբանան։ Այն հիմնադրվել է որպես Սիրիայի բողոքական քոլեջ ամերիկյան միսիոներների Դանիել Բլյսի և Անրի Հարիս Ջեսափի կողմից 1866 թ.։ Վերանվանվել է Բեյրութի ամերիկյան համալսարան 1920 թ. նոյեմբերի 18-ին։ Համալսարանը հայտնի է նաև իր կրճատ անվանմամբ AUB։ Չնայած ուսանողները հիմնականում Լիբանանից, նրանց շուրջ մեկ հինգերորդը նախքան համալսարան ընդունվելը ուսանել է Լիբանանից դուրս։ Համալսարանում դասավանդման լեզուն անգլերենն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիբանանի համալսարաններ
Մայքլ Վարդան

**Մայքլ Վարդան** (), ֆրանսահայ կինոդերասան։
 
Նրա հորաքույրն է երգչուհի Սիլվի Վարդանը և նրա խորթ հայրն է բանաստեղծ Յան Լա Ֆրընե։ Վարդանի Բուլղարիայում ծնված հայրը հայ և հունգարական ծագում ունի, իսկ Վարդանի ամերիկացի մայրը ծագումով հրեա և լեհ է։ Նրա ծնողները ամուսնալուծվել են, երբ նա հինգ տարեկան էր, և մոր հետ տեղափոխվում է Ամերիկա։ Հետո վերադարձել է Ֆրանսիա՝ հոր մոտ. մինչև դպրոցական բարձր տարիները։ Սահուն կերպով խոսում է անգլերեն և ֆրանսերեն։

## Կարիերա
Վարդան ունեցել նկատելի աջակցող դերը խոշոր Հոլիվուդի ֆիլմերից, այդ թվում *Նեվըր Բին Կիսդ* (1999), Ուան Աուըր Ֆոտո(2002) և Մոնսդըր ին-Լու (2005)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ դերասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացիներ հայկական սերմամբ
E!

thumb|right|100px|«E!»-ի պատկերանիշը օգտագործված 1990 թ. հունիսի 1-ից մինչև 2012 թ. հուլիսի 9-ը

**«E!»** (պաշտոնապես՝ **«E!: Entertainment Television»**, թարգ.՝ *ժամանցային հեռուստատեսություն*), ամերիկյան կաբելային և արբանյակային հեռուստատեսություն։ Հեռուստաալիքով հիմնականում ցուցադրվում են ժամանցային ծրագրեր, ռեալիթի շոուներ, հեռուստաֆիլմեր և այլն։ Հեռուստաալիքն ունի շուրջ 88 միլիոն արբանյակային հեռուստադիտողներ Միացյալ Նահանգներում, և 600 մլն՝ աշխարհի մյուս երկրներում։

## Ծրագրեր

* *[[E! News]]*
* *[[E! True Hollywood Story]]*
* *[[Daily 10]]*
* *[[E! Special]]*
* *[[The Soup]]*
* *[[Keeping Up with the Kardashians]]*
* *[[Kourtney and Khloé Take Miami]] *
* *[[Pretty Wild]]*
* *[[Dr. 90210]]*
* *[[E! Fashion Weeks]]*
* *[[Fashion Police]]*
* *[[50 Most]]*
* *[[Giuliana and Bill]]*
* *[[Behind The Scenes]]*
* *[[Chelsea Lately]]*
* *[[Total Divas]]*

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ամերիկյան հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Ժամանցային հեռուստաընկերություններ
Կատեգորիա:Ռուսալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու հեռուստաալիքներ
Օզուրգեթ

**Օզուրգեթ** (), քաղաք Վրաստանում։ Գտնվում է Գուրիայի մարզում, համանուն շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Բնակչությունը՝ ։

## Անվանում
1934-1989 թվականներին քաղաքը կոչվում էր «Մախարաձե»՝ հեղափոխական ու քաղաքական գործիչ Ֆիլիպ Մախարաձեի անունով։

## Պատմություն
Քաղաքի կարգավիճակ Լանչխութը ստացել է 1840 թվականին։ Ռուսական կայսրության կազմում եղել է Գուրիայի գավառի վարչական կենտրոնը (այժմ ընդգրկում է ողջ Գուրիայի մարզը)։ Հաճախ այն կոչվում էր քաղաքի անունով՝ «Օզուրգեթի գավառ»։

1930-1990 թվականներին Վրացական ԽՍՀ Օզուրգեթի շրջանի վարչական կենտրոնն էր։

## Բնակչություն
2014 թվականի տվյալներով՝ քաղաքի բնակչությունը հասել է 14 785 մարդու, մեծամասնությունը՝ վրացիներ (94,5 %)։ Բնակվում են նաև հայեր (3,8 %), ռուսներ (0,8 %), և այլ ազգեր։

## Տեսարժան վայրեր
Քաղաքում գտնվում են երկրաբանական թանգարան ու դրամատիկական թատրոն։ Թանգարանի կողքին դրված է Իոսիֆ Ստալինի կիսանդրին, իսկ թանգարանում պահվում է Նապոլեոն Բոնապարտի սուրը, ինչպես նաև՝ բազմաթիվ տպագիր գրքեր։

Օզուրգեթում գտնվում է նաև Թեյի ու մերձաարևադարձային մշակաբույսերի ինստիտուտ։ Վերջինս քաղաքի հարավային՝ Անասեուլ թաղամասում է։ Մինչև 2006 թվականը քաղաքում գործել է տրոլեյբուս։

## Տրանսպորտ
Օզուրգեթում գտնվում է երկաթուղու կայարան, որը ճյուղավորվում է Թբիլիսի- Բաթում հիմնական երկաթգծից։ Ամենամոտ նավահանգիստը Բաթումն է, որտեղ էլ գտնվում է ամենամոտ օդանավակայնը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Ozurgeti (G.N. 2012).jpg|Ընդհանուր տեսարան
Պատկեր:Ozurgeti Dramatic Theatre.JPG|Դրամատիկական թատրոն
Պատկեր:Church in ozurgeti.JPG|Եկեղեցի


## Արտաքին հղումներ
* www.ozurgeti.org.ge  — Օզուրգեթի շրջանի պաշտոնական կայք
* www.guria.gov.ge  — Գուրիայի մարզի պաշտոնական կայք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Օզուրգեթի շրջան
Օն

**Օն** (), քաղաք Վրաստանի արևմտյան մասում, Ռաճա-Լեչխումի և Քվեմո Սվանեթի երկրամասի Օնի շրջանի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Օնի շրջան
Կանաչ թալա

**Կանաչ թալա,** գյուղ Արցախի Հանրապետության Շուշիի շրջանում։ Եղցահող, Տասը Վերստ գյուղերի հետ միասին կազմում է Եղցահող համայնքը։

## Անուն
Գյուղի հայկական անվանումը Կանաչ թալա է, «թալա» նշանակում է բացատ։ Գյուղի ադրբեջանկան անունը Գոյթալա է։

## Աշխարհագրություն
Գյուղը գտնվում է ԱՀ արևմտյան հատվածում՝ Շուշիի շրջանում՝ նախկին Բերդաձոր գավառում։ Այն տեղակայված է Ղարաբաղի լեռնաշղթայի արևելյան լեռնաճյուղերի լանջերի հարթավայրային մասում, Ստեփանակերտ-Գորիս մայրուղու աջակողմյան հատվածում, Ստեփանակերտ քաղաքից 39 կմ, Շուշի քաղաքից 23 կմ դեպի հարավ-արևմուտք։

## Պատմություն
Գյուղը, ըստ պատմագիրների, ունի մինչև հեթանոսական ժամանակները հասնող բազմադարյա պատմություն։ Դրա մասին վկայում է Դաշտահող հանդամասում հայտնաբերված Ք․ա․ 2-1-ին դամբարանաբլուրը, Ք․ա․ 2-1-ին հազարամյակների կիկլոպյան ամրոցի մնացորդները։ Մասնակի պեղումների և գյուղատնտեսական աշխատանքների ընթացքում հայտաբերվել են կենցաղային իրեր, զարդեր, որոնց մի մասը պահպանվում է Արցախի պետական պատմաերկրագիտական թանգարանում։

### Գյուղն Արցախյան ազատամարտին (1988-1994)
Տեղակայված լինելով կարևոր ռազմավարական կետում՝ Բերդաձորի ենթաշրջան ներխուժած ցեղերն ամեն կերպ փորձել են վերացնել այդ հայկական բնակավայրը։ Եվ ի վերջո այդ գործը 20-րդ դարի 1970-ական թվականներին իր ավարտին հասցրեցին Խորհրդային Ադրբեջանի ղեկավարները։ Նրանք Լաչինի շրջանի քրդերի և ադրբեջանցիների մի քանի տասնյակ ընտանիքներ տեղափոխեցին Կանաչ թալա և բռնազավթեցին հայերի տներն ու այգիները։

Կանաչ թալա գյուղում 1988-1989 թվականներին կազմավորվել է ինքնապաշտպանական ջոկատ, որն սկզբում առանձին, այնուհետև Արցախի ՊԲ ստորաբաժանումների կազմում մասնակցել է Շուշիի և Արցախի այլ շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

Գյուղի ազատագրվելուց հետո Կանաչ թալայի նախկին բնակիչներից վերադարձել են հայրենի գյուղ և փորձում են շենացնել իրենց պապերի օջախները։

Կանաչ թալայի բնակիչները մասնակցել են Հայրենական մեծ պատերազմին։ Նրանց մի մասը ռազմաճակատի տարբեր հատվածներում զոհվել են։

Գյուղում հայտնի են Քափունց տոհմի ներկայացուցիչները։

1992 թվականի մայիսի 17-ին հայկական զինված ուժերը, ոչնչացնելով Լիսագորում տեղակայված թշնամու ռազմական հենակետերը, ազատագրեցին նաև Կանաչ թալան։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կանաչ թալայում են Օշափի քար կամուրջը (XIII դ.), Եղծահողի եկեղեցին (XII դ.), Խերխան և Ենգիբար տեղամասերում գտնվող խաչքարերը (XII–XIII դդ.)։
արտերին։

## Բնակչություն
Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Կոլտնտեսությունն զբաղվում էր անասնաբուծությամբ, հացահատիկային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Կրթություն
Ուներ ութամյա դպրոց, գրադարան։

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Շուշիի շրջանի բնակավայրեր
Սոս

**Սոս,** գյուղ Արցախի Մարտունու շրջանում։ Մարտունի շրջկենտրոնից գտնվում է 22 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 50 կմ հեռավորության վրա։

## Աշխարհագրություն
Համայնքը լեռնային է, ունի 3323,29 հա տարածք, որից 2895,15 հա գյուղատնտեսական նշանակության, 271,93 հա՝ անտառային հողեր։ Սոս համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Վարանդա գետի վտակը։ Համայնքի տարածքում առկա են թվով 2 աղբյուրներ` «Շենին ջուր» և «Կաքավաձոր»։

Առկա են ֆելզիտի հանքային պաշարներ։

## Բնակչություն
2015 թվականին Սոս համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 1087 մարդ, կա 245 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

## Հիշատակում պատմության մեջ
Ըստ Մակար Բարխուդարյանի՝ Սոս գյուղը հիմնված է Լուսավորչի սարի արևմտյան ստորոտին մոտ լանջի վրա։ Բնակիչները բնիկ են, հողը անջրդի է, բայց բարեբեր և հացառատ, օդն ու կլիման սննդարար են, ջուրը՝ գովելի։ Բնակիչները երկարակյաց են, ապրում են 85-90 տարի։ Ունի Սբ. Գևորգ եկեղեցի, որի երկարությունը 12 մ 60 սմ է, լայնությունը՝ 7 մ 90 սմ։ Դռան ճակատակալ քարի վրա գրված է.«Զայս պատուիրեմ, զի սիրեսջիք զմիմեանս»։ Ունի 107 ծուխ։
Լուսավորչի սար. Գտնվում է գյուղի վերևում՝ արևելյան կողմում։ Սարի կատարին կա եկեղեցու ավերակ։ Ավանդությունը պատմում է, որ Գրիգոր Լուսավորիչն այդ կողմերում քարոզելու և եկեղեցիներ հիմնադրելու ժամանակ գիշերները բարձրանում է սարի գլուխը և աղոթքով լուսացնում։ Աղվանից կաթողիկոս Սուրբ Գրիգորիսի մարմինը նրա աշակերտները փախցնում են Դերբենտից և բերում այդտեղ։ Թագավորի զորականները նրանց հետապնդում են։ Սակայն, ապավինելով աստծուն, նրանք հասնում են Սուրբ Լուսավորչի աղոթած տեղը և ազատվում իրենց հալածողներից։ Նահատակված Սուրբ Գրիգորիսի մարմինը տանում թաղում են Ամարասի վանքում ու փախչում դեպի Հայաստան։

## Տեսարժան վայրեր
Համայնքի պատմամշակութային հուշարձաններն են՝ վանական համալիր Ամարաս (4-19-րդ դդ.), վանական համալիր Գ. Լուսավորիչ (5-6-րդ դդ.), եկեղեցի Սբ. Գևորգ (19-րդ դ.), աղբյուր (1902 թ.), հաշվառված է 5 հուշարձան։

## Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան, մշակույթի տուն, բուժկետ, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում են 170 աշակերտներ, ունի նորաբաց մանկապարտեզ։

## Սոսեցիներ
* Հրանտ Ալեքսանյան, բանաստեղծ, խմբագիր, թարգմանիչ
* Ժիրայր Դադասյան, հաղորդավար, բեմադրիչ

## Գրականություն
* Հակոբ Ղահրամանյան, ՏԵՂԵԿԱՏՈւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երևան, Ճարտարագետ, 2015 թ.
* Մակար Բարխուդարյանց, Արցախ, Բաքու, 1895

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարտունու շրջանի բնակավայրեր
Սքոթ (համացուցակ)

[200px|մինի|Սքոթ համացուցակի [պատկերանիշը]]
**Սքոթ** - (), հրատարակչության դուստր *Ամոս Փրես* ( ) հրատարակչության ամենամյա, անգլերեն լեզվով հրատարակվող աշխարհի փոստային նամականիշերի լրիվ համացուցակ, որտեղ ներկայացվում են այն նամականիշերը, որոնք ըստ հրատարակչության կարծիքի՝ թողարկված են փոստային շրջանառության նպատակով։
մինի|200px|Սքոթ համացուցակի առաջին թողարկման շապիկը (1868)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Փոստային նամականիշների համացուցակներ
Կատեգորիա:Ֆիլատելիստական հրատարակություններ
Վերին Ճարտար

**Վերին Ճարտար**, գյուղական համայնք Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Մարտունու շրջանում։ Տեղաբաշխված է հանրապետության հարավարևելյան հատվածում։ Մարտունի շրջկենտրոնից գտնվում է 17 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 75 կմ հեռավորության վրա։

## Աշխարհագրություն
Համայնքը լեռնային է, ունի 3874,4 հա տարածք, որից 3284,94 հա գյուղատնտեսական նշանակություն, 477,0 հա անտառային հողեր։ Համայնքի տարածքում առկա են թվով 8 աղբյուրներ` «Ծրվաջուր», «Վետանց», «Վերին շենի», «Մոտե ջուր», «Խաչին ջուր», «Ջհեն», «Սլաբեն» և «Եղիշասարի աղբյուր»։

## Բնակչություն
2015 թվականին Ղուզե Ճարտար համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 1803 մարդ, կա 467 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

## Պատմամշակութային հուշարձաններ
Կան պատմամշակութային հուշարձաններ՝ Սբ. Եղիշե եկեղեցի (1655 թ.), Սբ. Գևորգ եկեղեցի (19-րդ դար), հաշվառված է 25 հուշարձան։

## Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան, մշակույթի տուն, բուժկետ, 2 դպրոց` 1 հիմնական և 1 Ճարտարի Վերին շենի մասնաճյուղի դպրոցները, որտեղ սովորում էին 162 աշակերտներ, ունի 1 պետական մանկապարտեզ, որտեղ հաճախում էին 65 երեխաներ։

## Արտաքին հղումներ
* Հակոբ Ղահրամանյան, ՏԵՂԵԿԱՏՈւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երևան, Ճարտարագետ, 2015 թ.
* ՃԱՐՏԱՐ ԳՅՈՒՂԸ ԿՐԿԻՆ ՔԱՂԱՔ ԴԱՐՁԱՎ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարտունու շրջանի բնակավայրեր
Հաղորտի

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Հաղորտի**, գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Մարտունու շրջանում։ Տեղաբաշխված է հանրապետության հարավարևելյան հատվածում։ Մարտունի շրջկենտրոնից գտնվում է 22 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 42 կմ հեռավորության վրա։

## Աշխարհագրություն
Համայնքը լեռնային է, ունի 1255,0 հա տարածք, որից 681,76 հա գյուղատնտեսական նշանակություն, 529,93 հա անտառային հողեր։ Հաղորտի համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Վարանդա գետի վտակը։ Համայնքի տարածքում առկա են թվով 8 աղբյուրներ` «Ներքե ջուր», «Յերե ջուր», «Կճեճ», «Քարտաշ», «Ճրվաջուր», «Քթեղ», «Մոշ» և «Ջավադեն աղբյուր»։

## Բնակչություն
Հաղորտի համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է  215 մարդ, կա 40 տնտեսություն։

2023 թվականի արցախահայերի բռնի տեղահանումից ի վեր, Հաղորտի գյուղում հայեր չեն ապրում։ 

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

## Պատմամշակութային հուշարձաններ
Կան պատմամշակութային հուշարձաններ՝ Սբ. Աստվածածին եկեղեցի (1751 թ.), ինչպես նաև ավերակ Օջախ եկեղեցի, որի շրջակայքում կան մի քանի խաչքարեր, հաշվառված է 4 հուշարձան։

## Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր  գյուղապետարան, մշակույթի տուն, բուժկետ, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում են 21 աշակերտներ։

## Արտաքին հղումներ
* Հակոբ Ղահրամանյան, ՏԵՂԵԿԱՏՈւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երևան, Ճարտարագետ, 2015 թ.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարտունու շրջանի բնակավայրեր
Ասկլեպիոս

**Ասկլեպիոս** (՝ «բացող»), հունական դիցաբանության մեջ բժշկության աստվածը, Ապոլոն աստծո որդին, օժտված էր մեռելներին հարություն տալու կարողությամբ։ Պատկերվում էր երկար մորուքով, ձեռքին օձ փաթաթված գավազան։

## Աստղագիտության մեջ
* Ասկլեպիոս աստծու անունով է (1027) Էսկուլապիա, իսկ նրա դստեր՝ առողջության աստվածուհու` Հիգեայի անունով՝ (10) Հիգեա աստերոիդները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական աստվածներ
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արգոնավորդներ
Կատեգորիա:Կատաստերիզմներ
Ասպարեզ (չափման միավոր)

**Ասպարեզ** (), հին աշխարհի բազմաթիվ ժողովուրդների մոտ երկարության չափ, Իրենից ներկայացնում է այն տարածությունը, որը մարդն անցնում է հանգիստ քայլքով այն ժամանակի ընթացքում, երբ արևը հատում է իր տրամագծին հավասար տարածություն (շուրջ 2 րոպե)։ Տարբեր ժամանակներում ու տարբեր ժողովուրդների մոտ ասպարեզի երկարությունը տարբերվում էր։ Ասպարեզը հավասար է 160 մետրի։ Հունաստանում ասպարեզը հավասար էր 240 քայլի՝ 177,6 մետր, Պտղոմեոսյան Եգիպտոսում և Հռոմում՝ 185 մետր էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկարության չափման միավորներ
Կատեգորիա:Պատմական չափման միավորներ
Հեզաբել

[thumb|[Գուստավ Դորե, «Հեզաբելի մահը»]]
**Հեզաբել (մ.թ.ա. մոտ 890 - մոտ 842)**, Իսրայելի Աքաաբ թագավորի կինը, կրակապաշտության մոլի հետևորդ և տարածող։ Եղիա մարգարեի ոխերիմ հալածողն էր։ Հեզաբելի անօրենությունները առաջացրել են ժողովրդի և բանակի դժգոհությունը, որը ապստամբել է նրա և նրա ամուսնու դեմ Հեույի գլխավորությամբ։ Հեույի հրամանով Հեզաբելը իր ներքինիների կողմից դուրս է նետվում պատուհանից։ Ահա ինչպես է նկարագրվում Հեզաբելի մահը Հին Կտակարանի 4 Թագավորաց գրքում (9։30-37). *Յէուն եկաւ Յեզրայէլ։ Յեզաբէլն այդ լսելով՝ իր աչքերին ծարիր քսեց, իր գլուխը զարդարեց ու նայեց պատուհանից դուրս։ Երբ Յէուն քաղաք էր մտնում, նա ասաց. «Մի՞թէ տիրասպան Զամբրին խաղաղութեամբ է գալիս»։ Յէուն իր գլուխը բարձրացնելով դէպի պատուհանը՝ ասաց. «Ո՞վ ես դու, իջի՛ր ինձ մօտ»։ Երկու ներքինիներ կռացան ու ցած նայեցին, եւ Յէուն ասաց նրանց. «Ցա՛ծ գցեցէք սրան»։ Ցած նետեցին այդ կնոջը. նրա արիւնը պատերի ու ձիերի վրայ ցայտեց, եւ ձիերը ոտքի կոխան արեցին նրան։ Յէուն մտաւ ներս եւ ուտելուց ու խմելուց յետոյ ասաց. «Վերցրէ՛ք այդ անիծեալին ու թաղեցէ՛ք նրան, քանզի թագաւորի դուստր է»։ Գնացին նրան թաղելու, սակայն նրանից ոչինչ չգտան, բացի գանգից, ոտքերից ու ձեռքերից, եւ վերադառնալով՝ այդ մասին յայտնեցին Յէուին։ Նա ասաց. «Իրականացաւ Տիրոջ այն խօսքը, որ ասուել էր Եղիա Թեզբացու բերանով, թէ՝ «Յեզրայէլի կալուածքում շներն ուտելու են Յեզաբէլի մարմինը, Յեզաբէլի դիակը այդ կալուածքի հողի երեսին լինելու է իբրեւ աղբ, այնպէս որ ոչ ոք չկարողանայ ասել, թէ՝ ՛՛Սա է Յեզաբէլը՛՛»։*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին Կտակարանի անձինք
Կորսիկա

**Կորսիկա** ( , ), մեծությամբ չորրորդ կղզին Միջերկրական ծովում, Ֆրանսիայի 27 երկրամասերից մեկը, որն ունի հատուկ կարգավիճակ ()։ Գլխավոր քաղաքը Այաչոն է։ Բնակչությունը՝ 314 486 մարդ (2011), որով գրավում է 25-րդ տեղը բոլոր շրջանների շարքում և 22-րդ տեղը՝ եվրոպական շրջանների մեջ։ Բնակչության հիմնական մասը կորսիկացիներ են։

## Անվանում
Ոմանք ենթադրում են, որ անվանումն առաջացել է հնում այստեղ բնակված կորսեր լիգուրական ցեղի անունից։ Ոմանք էլ գտնում են, որ այն առաջացել է փյունիկերեն *ֆորսի*՝ «անտառոտ» բառից (իրոք կղզում ընդարձակ տարածություն է զբաղեցնում անտառային և թփային բուսականությունը)։

Կղզու հին հունարեն անվանումը եղել է *Կիրնոս*, որը նույնպես փյունիկերենից է և նշանակում է «եղջյուր, հրվանդան, ժայռ»։

## Աշխարհագրություն
Երկրամասի մակերեսը 8680 կմ² է։ Ներառում է Հարավային Կորսիկա և Վերին Կորսիկա դեպարտամենտները։

Կղզու կենտրոնում մինչև 3000մ բարձրություն ունեցող լեռներ են։ Գետերը լեռնային են, ոչ նավարկելի՝ Գրավոնա, Ռեստոնիկա, Տարավո, Տավինիանո, Ռիցանեզե և այլն։ Ամենախոշոր գետը Գոլոն է (90 կմ)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  CNN coverage of rejection of autonomy proposals in 2003
* Կորսիկայի զբոսաշրջական քարտեզներ 
* Կորսիկայի համալսարան

*
Կատեգորիա:Կորսիկա
Կատեգորիա:Միջերկրական ծովի կղզիներ
Բեյրութի մարզ

**Բեյրութի մարզ** (), մարզի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր Լիբանանի Հանրապետության արևմուտքում։ Ունի 19,5 կմ² տարածք և 361 400 բնակչություն (2007)։

## Աշխարահգրություն
Մարզը գտնվում է երկրի արևմտյան մասում, արևելքում՝ Լեռնային Լիբանանի մարզին։ Իսկ արևմուտքից հյուսից և հարավից շրջապատված է Միջերկրական ծովով, մարզի ընդհանուր տարածքը 19,8 կմ2 է տարածքով ամենափոքր մարզն է Լիբանանում։

## Կրոն
Բեյրութի բնակչության մոտ 50% քրիստոնյաներ են, որոնք ապրում են Բեյրութի արվարձաններում հյուսիսում և արևելքում 25% շիա իսլամադավաններ են, ովքեր բնակվում են Լիբանանի հարավում, իսկ մյուս 25% սուննի մուսուլմաններ են, որոնք բնակվում են կենտրոնական և արևմտյան մասում։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:West-Beirut1983.jpg
Պատկեր:Beyrouth_-_Rafic_Hariri_Intl_Airport_(11264225256).jpg
Պատկեր:Chateau_Moussa,_Lebanon.JPG
Պատկեր:Downtown_beirut_1.JPG


## Տես նաև
* Լիբանանի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիբանանի մարզեր
Բրետան

**Բրետան** (, ), երկրամաս և պատմական մարզ Ֆրանսիայի ծայր հյուսիս-արևմուտքում։

Գտնվում է Բրետան թերակղզում, որը կազմում է համանուն պատմական շրջանի մեծամասնությունը։ Տարածությունը 35, 3 հազար կմ2 է, բնակչությունը՝ 3, 3 միլիոն (1968), գլխավոր քաղաքը՝ Ռեն։ Բրետանի տարածքը մտնում է Իլ և Վիլեն, Կոտ դյու Նոր, Ֆինիստեր, Մորբիան, Ատլանտյան Լուար դեպարտամենտների կազմի մեջ։ Առաջին 4 դեպարտամենտները կազմում են Բրետանի պաշտոնական տնտեսության շրջանը։ Զբաղվում են անասնապահությամբ, հացահատիկի, կարտոֆիլի, խոտաբույսերի մշակությամբ, այգեգործությամբ, ձկնորսությամբ։ Արդյունաբերությունը (նավաշինություն, ձկնամթերքի, գյուղատնտեսության մթերքների վերամշակում) կենտրոնացած է ծովափնյա քաղաքների նավահանգիստներում, Ռենում՝ ավտոմոբիլաշինություն։ Բրետանն իր անունն ստացել է 5-6-րդ դարերում այդտեղ բնակություն հաստատած բրիտների անունից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* : in the West, the end of the world 
* The official site for Brittany Tourism&nbsp;– Brittany Regional Tourist Board 
* Personelezh Breizh e saozneg&nbsp;– Breton identity
* Bretagne.com: Tourisme et Loisirs en Bretagne (in French) 

*
*
Էլզաս

**Էլզաս,** պատմական մարզ Ֆրանսիայի արևելքում։
Ընդգրկում է Ստորին Հռենոս և Վերին Հռենոս դեպարտամենտները։ Էլզասը զբաղեցնում է (8,280&nbsp;կմ²), տարածքով այն վերջից հինգերորդն է Ֆրանսիայում, իսկ բնակչության խտությամբ յոթերորդն է։ Էլզասը տեղակայված է Ֆրանսիայի արևելյան սահմանին և Վերին Հռենոսի արևմտյան ափին Գերմանիայի և Շվեյցարիայի հարևանությամբ։ Էլզասի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային մայրաքաղաքը Ստրասբուրգն է։ Քանի որ Ստրասբուրգը Եվրոպական բազմաթիվ կառույցների նստավայր է, ուստի Էլզասը քաղաքական ամենակարևոր շրջանն է Եվրամիությունում։

## Գրականություն
* 

* 

## Արտաքին հղումներ
* Էլզաս երկրամասի պաշտոնական կայք  , , 
* Էլզաս երկրամասի պաշտոնական զբոսաշրջային կայք
* Էլզասի մասին հոդվածներ «Ֆրանսիայի գինիները» կայքում 

*
Ռու Բորսոն

**Ռու Բորսոն** (**Roo Borson**, իսկական անունը **Ռութ Էլիզաբեթ Բորսոն**, **Ruth Elizabeth Borson**, ), կանադացի անգլիագիր բանաստեղծ։

Ծնվել է 1952 թ.-ին։ 1973 թ.-ին բակալավրի աստիճան է ստացել Գոդարդ քոլեջում, 1977 թ.-ին մագիստրոսի կոչում է ստացել Բրիթիշ Քոլումբիա համալսարանում։ Դասախոսել է Արևմտյան Օնթարիոյի համալսարանում (1987-88), Քոնքորդիայի համալսարանում (1993)։

Գրական ընթերցումներով հանդես է եկել Կանադայում, ԱՄՆ-ում և Ավստրալիայում, ներկայացվել մի շարք անթոլոգիաներում, ինչպիսիք են «Կանադական չափածոյի նոր օքսֆորդյան գիրք», «Պոեզիան Նորթոնի ներկայացմամբ», «Գրականությունը Նորթոնի ներկայացմամբ» և «Մորնինգսայդ Փեյփըրս» հանդեսները։

Ապրում է Տորոնտոյում ամուսնու՝ բանաստեղծ Քիմ Մալթմանի հետ։

«Կարճ զբոսանք Օիշիդա՝ գետի երկյանքով» գիրքը, որը Ռու Բորսոնի բանաստեղծությունների իններորդ ժողովածուն է, 2004 թ.-ին բանաստեղծուհուն բերեց Կանադայի ամենամեծ գրական պարգևը՝ «Գավընը Ջենըրըլ» մրցանակը։

## Ռու Բորսոնը հայերեն
* Կարճ զբոսանք Օիշիդա՝ գետի երկյանքով, Երևան, «Զանգակ-97», 2007, 108 էջ (Թարգմանությունը անգլերենից՝ Լուսինե Հարոյանի)։

## Աղբյուրներ
* Ռու Բորսոն, Կարճ զբոսանք Օիշիդա՝ գետի երկյանքով, Երևան, «Զանգակ-97», 2007, շապիկի 4-րդ էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կանադացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:1952 ծնունդներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Օվերն

**Օվերն** (), Ֆրանսիայի մշակութային տարածաշրջան, որը գտնվում է Կենտրոնական լեռնազանգվածի վրա։1956-2015 թթ. եղել է վարչական միավոր՝ երկրամասի կարգավիճակով; 2016 թվականից այլևս վարչական միավոր չէ։ Նախկինում այդպես է կոչվել Ֆրանսիական թագավորության պրովինցիաներից մեկը։ Օվերն պատմական պրովինցիայի և ժամանակակից Օվերն տարածաշրջանի կենտրոնը Կլերմոն Ֆեռան () քաղաքն է։

Նախկին վարչական տարածաշրջանի մեջ մտնում էին 4 դեպարտամենտ՝ Ալյեն, Կանտալը, Վերին Լուարը և Պյուի դը Դոմը։

## Պատմություն
Օվերնում գտնվել են նախապատմական մարդու բնակեցման բազմաթիվ հետքեր՝ հնագույն քարե գործիքներ, կացիններ, խնամքով հղկված բրոնզե սուրեր և դաշույններ։

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

*
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատմական տարածքներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի վարչական բաժանում
Ֆրանսիայի երկրամասեր

**Ռեգիոն** (*[[Ֆրանսերեն|ֆր]]. régions, եզակի թվով՝ région [[:en:Help:IPA/French|[ʁeʒjɔ̃]]], թարգմանաբար՝ *'երկրամաս**'), հանդիսանում է Ֆրանսիայի ադմինիստրատիվ-տարածքային բաժանման բարձրագույն միավորը։Յուրաքանչյուր երկրամաս իրենից ներկայացնում է որոշակի տարածք՝ իր սեփական մշակույթով, ավանդույթներով և հասարակական ինքնությամբ։ Մինչև 2016 թվականի հունվարի 1-ը Ֆրանսիան բաժանված էր 27 վարչական շրջանների կամ երկրամասերի, որոնցից 22-ը Ֆրանսիայում են, իսկ 5-ը՝ արտասահմանում։ 2020 թվականի դրությամբ ընդհանուր հաշվով գոյություն ունեն 18 ռեգիոններ, որոնցից 13-ը գտնվում են Մետրոպոլյան Ֆրանսիայում՝ Ֆրանսիայի աշխարհագրորեն եվրոպական հատվածում, իսկ մնացյալ 5-ը՝ այլ տարածքներում։ ։  Ռեգիոններն էլ իրենց հերթին բաժանվում են դեպարտամենտների։
 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առաջին աստիճանի վարչական միավորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի երկրամասեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի վարչական բաժանում
Ռոն-Ալպեր

**Ռոն-Ալպեր** (), մարզ Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում։ Վարչական կենտրոնը՝ Լիոն։ Բնակչությունը՝ 6 341 160 մարդ (2-րդը՝ մարզերի մեջ)։

Տարածքային բարեփոխման արդյունքում 2016 թվականի հունվարի 1-ին Ռոն-Ալպեր երկրամասը միացել է Օվերն տարածաշրջանին։ Միացյալ երկրամասն ստացել է *Օվերն-Ռոն-Ալպեր* անվանումը։

## Աշխարհագրություն
Ռոն Ալպերի մարզը տեղակայված է Ֆրանսիայի արևելքում։ Հյուսիսում են գտնվում Բուրգունդիա և Ֆրանշ Կոնտե մարզերը, արևմուտքում՝ սահմանակցում է Օվերն, հարավում՝ Լանգեդոկ-Ռուսիլյոն և Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ գավառների հետ։ Մարզի արևելքում է գտնվում Ալպերի արևմտյան լանջերը և այստեղով է անցնում Շվեյցարիայի և Իտալիայի միջև սահմանը։ Ամենաբարձր կետը Մոնբլան լեռնագագաթն է՝ ֆրանկոիտալական սահմանին։ Երկրամասի կենտրոնական մասում են գտնվում Ռոն և Սոն գետերի հովիտները։ Նրանց միախառնման կետում է գտնվում Լիոն քաղաքը։ Երկրամասի արևմտյան և հարավարևմտյան մասից է սկսում Կենտրոնական լեռնազանգվածը և հոսում է Արդեշ գետը, որի վրա առաջացել են Եվրոպայում ամենամեծ կիրճերը։

### Լճեր
Մարզում են տեղակայված Ֆրանսիայի ամենամեծ քաղցրահամ լճերը՝ Նանտուա, Բարտրան, Լաֆրե, Պալադրյու, Մոնտենար, Բուա Ֆրանսե, Ագուբելետ, Լակ դյու Բուրժե, Սեն Անդրե, Անսի, Ժնևի լիճ։

## Լեզու
Ինչպես և Ֆրանսիայի մնացած մասերում ֆրանսերենը համարվում է երկրամասի միակ պաշտոնական լեզուն։ Մինչև 20-րդ դարի կեսերը մարզում լայնորեն տարածված էր ֆրանկոպրովանսերենը, մինչդեռ հարավում խոսում էին օքսիթերենի տարբեր բարբառներով։ Երկու լեզուներն էլ այժմ քիչ են կիրառվում։

## Վարչական բաժանում
160px|մինի|справа|Երկրամասի դրոշը
* Տարածքը՝ 43 698 կմ²
* Բնակչությունը՝ 6 341 160 մարդ (2012)
* Վարչական կենտրոնը՝ Լիոն
* Բնակչության խտությունը՝ 144 մարդ/կմ²
* Գործունյա բնակչություն՝ 2 619 918 մարդ
* Երկրամասի ՀՆԱ՝ 192 882 մլն եվրո (2013) (9,7%-ը ամբողջ Ֆրանսիայի ՀՆԱ-ից)
* Արդյունաբերությունը՝ մեքենաշինություն, մետալուրգիա, քիմիական արդյունաբերություն, մեքենաշինություն
* Գյուղատնտեսությունը՝ գինեգործություն, բանջարաբուծություն, հացահատիկի մշակում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Site officiel de la Région Rhône-Alpes  
*  

*