Ռայմոնդո Մոնտեկուկոլի

**Ռայմոնդո Մոնտեկուկոլի** () իտալացի պրոֆեսիոնալ զինվորական, ռազմական տեսաբան և դիվանագետ, ով ծառայել է Հաբսբուրգների միապետությանը։

Երեսնամյա պատերազմը զրոյից վերապրելով՝ որպես պարզ հետևակ, նա բարձրացավ աստիճաններով՝ դառնալով գնդի սպա, իսկ հետագա փուլերում դարձավ հեծելազորի կարևոր հրամանատար: Ծառայելով Հաբսբուրգներին որպես ռազմական խորհրդական և բանագնաց՝ նա ղեկավարում էր նրանց ուժերը Երկրորդ Հյուսիսային և Ավստրո-Թուրքական 1663–1664 թվականների պատերազմներում, որտեղ նա տպավորիչ հաղթանակ տարավ Սեն Գոթարդի ճակատամարտում։ Դրանից հետո նա դարձավ Hofkriegsrath-ի նախագահ և կարճ ժամանակով վերադարձավ որպես կայսերական ուժերի գերագույն հրամանատար ֆրանս-հոլանդական պատերազմի ժամանակ:

Մոնտեկուկոլին համարվում էր միակ հրամանատարը, ով կարող էր մրցակցել ֆրանսիացի գեներալ Տյուրենին (1611–1675) և, ինչպես նա, սերտորեն կապված էր 1648 թվականից հետո գծային հետևակային մարտավարության զարգացման հետ։

## Վաղ կյանքը
Մոնտեկուկոլին ծնվել է 1609 թվականի փետրվարի 21-ին Պավուլլո նել Ֆրիգնանոյի Castello di Montecuccolo-ում, Մոդենայի մոտակայքում։

## Վաղ ժամկետային զինծառայություն
Տասնվեց տարեկան հասակում Մոնտեկուկոլին սկսեց որպես շարքային իր հորեղբոր՝ կոմս Էռնեստո Մոնտեկուկոլիի (մահացել է 1633 թվականին), ավստրիացի վաստակավոր գեներալի ղեկավարությամբ։ Չորս տարի անց Գերմանիայում և Նիդեռլանդներում երկարատև ակտիվ ծառայությունից հետո նա դարձավ հետևակի կապիտան։ Նա ծանր վիրավորվել է Նոր Բրանդենբուրգի վրա հարձակման ժամանակ և կրկին նույն թվականին (1631) Բրայտենֆելդի առաջին ճակատամարտում, որտեղ ընկել է շվեդների ձեռքը։

Նա կրկին վիրավորվել է Լյուցենում 1632 թվականին և ապաքինվելուց հետո նշանակվել է հորեղբոր գնդի մայոր։ Կարճ ժամանակ անց նա դարձավ հեծելազորի փոխգնդապետ։ Նա լավ ծառայություն է մատուցել Նորդլինգենի առաջին ճակատամարտում (1634 թվական), իսկ հաջորդ տարի Կայզերսլաուտեռնի գրոհի ժամանակ իր գնդապետությունը շահել է անսովոր փայլուն զենքի սխրանքով, որը հարված է հասցրել իր ծանր հեծելազորի գլխին ճեղքելով։

Նա կռվել է Պոմերանիայում, Բոհեմիայում և Սաքսոնիայում (Վոլմիրշտեդտի անակնկալը, Վիտստոկի և Քեմնիցի ճակատամարտերը), իսկ 1639 թվականին գերի է ընկել Մելնիկում և երկուսուկես տարի կալանավորվել Շտետինում և Վայմարում։ Գերության մեջ նա ուսումնասիրել է ռազմական գիտություն, ինչպես նաև երկրաչափություն Էվկլիդեսի ճանապարհով, Տակիտուսի պատմությունը և Վիտրուվիուսի ճարտարապետությունը՝ միաժամանակ պլանավորելով իր մեծ աշխատանքը պատերազմի վերաբերյալ:

## Հրամանատար սպա
1642 թվականին վերադառնալով դաշտ՝ Մոնտեկուկոլին կռվում է Սիլեզիայում արքեպոլդ Վիլհելմի գլխավորությամբ, որտեղ նա հաղթում է շվեդական կորպուսին Էրիկ Սլենգի գլխավորությամբ Տրոպաուում։ Սա ստիպեց շվեդ հրամանատար Լենարտ Տորստենսսոնին թեթևացնել Բրիգի պաշարումը։ Մոնտեկուկոլին նշանակվեց գեներալ-վախտմայստեր և նրան թույլ տվեցին ժամանակավորապես լքել կայսերական բանակը 1642 թվականի ձմռանը՝ կռվելու Կաստրոյի Առաջին պատերազմում՝ որպես Մոդենայի դուքսի հեծելազորի հրամանատար։

1644 թվականին Իտալիայից վերադառնալուց հետո նա ստացել է լեյտենանտ ֆելդմարշալի կոչում և առաջադրվել որպես Հոֆկրիգսրատի՝ Կայսերական պատերազմի խորհրդի անդամ։ Սկզբում փոխարինելով հիվանդ Մելքիոր ֆոն Հացֆելդին Ֆրանկոնիայում, նա 1644 թվականի վերջին ուժեղացրեց հիմնական բանակը Մաթիաս Գալլասի գլխավորությամբ, որը Շվեդների կողմից շրջապատված էր Բեռնբուրգում՝ Հոլշտայնից նահանջելուց հետո: Փորձելով ճեղքել շվեդական շրջափակումը, նա փրկվեց շվեդական հարձակումներից Յութերբոգի ճակատամարտում և կայսերական հեծելազորի մի մասը տարհանեց Բոհեմիա։

1645 թվականի սկզբին նա հավաքեց 5000 մարդ Սիլեզիայում, որոնք նա բերեց հիմնական բանակ Դանուբում հունիսին: Լեոպոլդ Վիլհելմի օրոք նա գործեց Ջորջ I Ռակոչիի դեմ, որը փորձում էր նվաճել Հունգարիան և աջակցել շվեդական առաջխաղացմանը՝ Յանկաուում նրանց հաղթանակից հետո։ Ռակոչիի նահանջից և Բռնոյում Շվեդիայի պարտությունից հետո Մոնտեկուկոլին հետ ուղարկվեց Սիլեզիա, որը նա պաշտպանեց 1646 թվականի ընթացքում ավելի մեծ շվեդական ուժերի դեմ՝ Արվիդ Վիտենբերգի գլխավորությամբ։ 1647 թվականին Բոհեմիայում Տրիեբլի ճակատամարտում հաղթանակը նրան բերեց հեծելազորի գեներալի կոչում, իսկ 1648 թվականին Զուսմարշաուզենի ճակատամարտում նրա համառ թիկունքային մարտերը փրկեցին կայսերականներին ոչնչացումից։

Վեստֆալիայի խաղաղությունից հետո մի քանի տարի շարունակ Մոնտեկուկոլին հիմնականում զբաղված էր Հոֆկրիգսրաթի գործերով, թեև որպես կայսրի ներկայացուցիչ մեկնեց Ֆլանդրիա և Անգլիա, Շվեդիա՝ որպես պապի բանագնաց Քրիստինա թագուհու մոտ, և Մոդենա՝ իր նիզակով շահելով հիանալի մրցաշար։

1657 թվականին նա մասնակցել է Հաբսբուրգյան արշավախմբին՝ աջակցելու Լեհաստանին և Լիտվային ընդդեմ Գեորգի Ռակոչի II-ի, Շվեդիայի Չարլզ X Գուստավի և կազակների պատերազմին, որը Լեհաստանում հայտնի է որպես Ջրհեղեղ կամ այլուր որպես Երկրորդ Հյուսիսային պատերազմ։ Հակամարտության ժամանակ նա ստացել է ֆելդմարշալի կոչում և փոխարինել Հացֆելդին որպես Հաբսբուրգների զորքերի հրամանատար։

Նրա բանակը մասնակցել է Դանիայում ներխուժած շվեդների դեմ մղվող մարտին՝ Ստեֆան Չարնեցկու ղեկավարությամբ լեհական զորքերի, Բրանդենբուրգի Ֆրեդերիկ Ուիլյամի բանակի և դանիական զորքերի հետ միասին։ Պատերազմն ի վերջո ավարտվեց 1660 թվականին Օլիվայի խաղաղությամբ, և Մոնտեկուկոլին վերադարձավ իր ինքնիշխանությանը:

1661 - 1664 թվականներին Մոնտեկուկոլին ավելի փոքր ուժերով պաշտպանեց Ավստրիան Օսմանյան կայսրությունից։ Նրա գործողություններին խոչընդոտում էին ոչ միայն պաշարների պակասը կամ օսմանցիների ճնշող թվաքանակը, այլև կայսրի հրամանը, որ վտանգի ենթարկվի ճակատամարտը միայն այն դեպքում, եթե հնարավոր լիներ, որ Վիեննան կարող է վտանգի ենթարկվել: Հետևաբար, նա չփորձեց 1664 թվականին ազատել պաշարված Նովի Զրինին, որի պաշտպանական կարողությունները նա թերագնահատեց։ Բայց Ռաբի Սեն Գոթարդի աբբայության գլխավոր ճակատամարտում նա այնքան ջախջախեց թուրքերին, որ նրանք կնքեցին քսանամյա զինադադար։ Պարգևատրվել է Ոսկե գեղմի շքանշանով, իսկ 1668 թվականին դարձել է Հոֆկրիգսրաթի նախագահ և հրետանու տնօրեն։ Նա նաև շատ ժամանակ է հատկացրել ռազմական պատմության և գիտության վերաբերյալ իր տարբեր աշխատությունները կազմելուն։ Նա դեմ էր Լյուդովիկոս XIV-ի օրոք ֆրանսիական զենքի զարգացմանը, և երբ սկսվեց անխուսափելի պատերազմը, նա ստանձնեց կայսերական զորքերի հրամանատարությունը։ 1673-ի արշավում նա ամբողջովին գերազանցեց իր մրցակից Թյուրենին Նեկարին և Ռայնին, գրավեց Բոննը և միացավ իր բանակին ստորին Հռենոսի Օրանժի արքայազն Ուիլյամ III-ի հետ։

Նա հեռացավ բանակից, երբ 1674 թվականին Ֆրեդերիկ Ուիլյամը նշանակվեց գլխավոր հրամանատար, սակայն 1674 և 1675 թվականների ձմռանը Տուրենի փայլուն հաջողությունները նրան վերադարձրեցին։ Ամիսներ շարունակ երկու հայտնի հրամանատարները մանևրում էին միմյանց դեմ Հռենոսի հովտում, բայց Զալցբախում վճռական ճակատամարտի նախօրեին Տուրենը սպանվեց, և Մոնտեկուկոլին անմիջապես ներխուժեց Էլզաս, որտեղ նա մանևրելու ևս մեկ պատերազմ սկսեց Մեծ Կոնդեի հետ։ 1675 թվականի վերջին Մոնտեկուկոլին առողջական վիճակի պատճառով հեռացավ ակտիվ հրամանատարությունից և նրան հաջորդեց Չարլզ Լոթարինգացին։

## Թոշակի անցնելը և մահը
Մոնտեկուկոլիի կյանքի մնացած մասն անցավ Վիեննայում ռազմական կառավարման և գրական ու գիտական ​​աշխատանքի մեջ ։ 1678 թվականին Չարլզ II թագավորից ստացել է իսպանացի արքայազնի տիտղոս։ Այնուամենայնիվ, նա չի նշանակվել Ամալֆիի կամ Մելֆիի դուքս, ինչպես հաճախ վերագրվում է նրան: Նա նաև մինչև իր մահը չստացավ Սրբազան Հռոմեական կայսրության արքայազնի տիտղոսը, նախ նրա որդի Լեոպոլդ Ֆիլիպ Մոնտեկուկոլին արքայազն դարձավ 1689 թվականին:

Մոնտեկուկոլին մահացավ 1680 թվականի հոկտեմբերին Լինցում տեղի ունեցած դժբախտ պատահարի ժամանակ։

## Գնահատում

Համարվում է, որ որպես գեներալ Մոնտեկուկոլին իր ժամանակի եվրոպացի զինվորների մեջ կիսում էր առաջին տեղը Տուրենի և Կոնդեի հետ։ Թուրքական առաջխաղացումը կասեցնելու գործում ունեցած հաջողությունների համար նրան ողջունել են Եվրոպայի փրկիչ։ Նա նաև ազդեցիկ էր որպես ռազմական տեսաբան, թերևս նրա ամենահայտնի մեջբերումն էր. «Պատերազմի համար պետք է երեք բան՝ 1. Փող. 2. Փող. 3. Փող»։ Նրա Memorie della guerra-ն խորապես ազդեց պատերազմի հաջորդ շրջանի վրա: Բրիտանիկան նրան անվանում է «17-րդ դարի պատերազմի անզուգական վարպետ», քանի որ նա «գերազանց էր ամրացնելու և պաշարելու, մարտի և հակամարտի արվեստում, ինչպես նաև իր թշնամու հաղորդակցության գծերը կտրելու արվեստում: Մշտական ​​բանակների պաշտպանությամբ նա հստակորեն կանխատեսում էր ռազմական դաշտի ապագա միտումները»։

Խորվաթական պատմագրության մեջ, սակայն, Մոնտեկուկոլին հիմնականում դիտվում է բավականին բացասական լույսի ներքո Ավստրո-թուրքական պատերազմում (1663–1664) իր դերերի համար։ Խորվաթ Ֆերդո Շիշիչը նրան բնութագրել է հետևյալ ձևով. Նա հայտնի էր իր մրցակցությամբ Զրինսկիների ընտանիքի, հատկապես Նիկոլա Զրինսկու հետ։ Ըստ Շիշիչի՝ Մոնտեկուկոլին համարվում է նաև 1664 թվականին Նովի Զրինի կորստի գլխավոր մեղավորը, երբ նա զորացրեց պաշտպաններին՝ թշնամուն հետաձգելու համար, բայց հրաժարվեց օգտագործել իր հրամանատարության տակ գտնվող Հաբսբուրգների բանակը՝ բերդը ազատելու և օսմանյան մեծ պաշարման վրա հարձակվելու համար։

## Ընտանիք
1657 թվականին Մոնտեկուկոլին ամուսնացավ կոմսուհի Մարգարեթե ֆոն Դիտրիխշտեյնի հետ։ 1698 թվականին իր միակ որդու՝ Լեոպոլդ Ֆիլիպի մահով, տոհմը վերացավ, բայց կոմսի կոչումը նրա դուստրերի միջոցով փոխանցվեց երկու ճյուղի՝ ավստրիական և մոդենական։

## Մատենագիտություն
Memorie della guerra-ն հրատարակվել է 1703 թվականին Վենետիկում, իսկ 1704 թվականին՝ Քյոլնում։ Ֆրանսերեն հրատարակությունը հայտնվեց Փարիզում 1712 թվականին, լատիներեն հրատարակությունը՝ Վիեննայում 1718 թվականին, իսկ գերմաներենը՝ Kriegsnachrichten des Fürsten Raymundi Montecuccoli, թողարկվեց Լայպցիգում 1736 թվականին։ Այս գործերի ձեռագրերը հասանելի են տարբեր գրադարաններում, իսկ ռազմական պատմության, մարտավարության և ամրացման մասին բազմաթիվ հուշեր՝ գրված իտալերեն, լատիներեն և գերմաներեն, մնում են չհրատարակված Վիեննայի արխիվներում։ Ռայմոնդո Մոնտեկուկոլիի օպերայի ժողովածուն լույս է տեսել Միլանում (1807), Թուրինում (1821) և Վենետիկում (1840) և ներառում է քաղաքական էսսեներ և պոեզիա:

## Հուշահամալիրներ
1934 թվականին Իտալիայի ռազմածովային ուժերը գործարկեցին Ռայմոնդո Մոնտեկուկոլին՝ Կոնդոտիերի դասի թեթև հածանավը, որը կոչվում էր նրա անունով, որը ծառայում էր Ռեջիա Մարինայում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։

## Գրականություն
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Ծանոթագրություններ