Մտավոր սեփականության իրավունքների առևտրային ասպեկտների վերաբերյալ համաձայնագիր

**Մտավոր սեփականության իրավունքների առևտրային ասպեկտների վերաբերյալ համաձայնագիր (ԹՐԻՓՍ)** կամ **ԹՐԻՓՍ-ի համաձայնագիր** (, կրճատ՝ *TRIPS Agreement*), միջազգային համաձայնագիր, որը մտնում է Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության ստեղծման փաստաթղթերի փաթեթի մեջ։ Համաձայնագիրը սահմանում է մտավոր սեփականության հիմնական օբյեկտների ճանաչման և պաշտպանության նվազագույն չափանիշներ։ Այս համաձայնագիրն ընդունվել է 1994 թվականին սակագների և առևտրի ընդհանուր համաձայնագրի Ուրուգվայի փուլի ժամանակ։

ԹՐԻՓՍ-ի համաձայնագիրը հնարավորություն է ընձեռում օգտագործել մտավոր սեփականության նկատմամբ ԱՀԿ-ում առկա վիճելի հարցերի լուծման արդյունավետ մեխանիզմներ։ Այս մեխանիզմները նախատեսում են փոխճնշումների միջոցով ազդեցության միջոցների կիրառելու հնարավորություն։ Եթե, օրինակ, մի երկրում մեկ այլ երկրից հեղինակի իրավունքների խախտում է տեղի ունեցել, ապա վերջինս, վիճահարույց հարցը անցկացնելով ԱՀԿ հակամարտությունների կարգավորման ընթացակարգերի միջոցով, կարող է բարձրացնել իր տարածք խախտող երկրից որոշակի ապրանք ներմուծելու տուրքը։

## Ընդհանուր տեղեկություն
ԹՐԻՓՍ-ի համաձայնագիրը, առաջին հերթին, նախատեսում է երկրների կողմից, որոնք պատրաստվում են մասնակցել դրան, իրականացնել Բեռնի կոնվենցիայի՝ գրական և գեղարվեստական գործերի պաշտպանության մասին բոլոր կարևոր դրույթները, բացառությամբ ոչ գույքային իրավունքների մասին դրույթների։ Բացի այդ, ԹՐԻՓՍ-ի համաձայնագիրը ներառում է մի շարք նոր դրույթներ հեղինակային իրավունքի միջազգային պաշտպանության վերաբերյալ։ Համաձայնագրում ոչ գույքային իրավունքների դրույթների բացակայությունն արդարացված է, քանի որ այն ընդհանուր առմամբ ուղղված է բացառապես մտավոր սեփականության առևտրային ասպեկտների կարգավորմանը։ ԹՐԻՓՍ-ի համաձայնագրում ներառվել են մի շարք հիմնարար կետեր, որոնք լրացնում են Բեռնի կոնվենցիայի դրույթները։ Համաձայն դրանց՝ հեղինակային իրավունքների պաշտպանությունը տարածվում է համակարգչային ծրագրերի վրա, երկարաձգվում է պաշտպանության իրականացման ժամկետը և սահմանափակվում է համակարգչային ծրագրերի և մտավոր սեփականության այլ օբյեկտների միջազգային առևտրի իրականացումը այն երկրների հետ, որոնք չունեն հեղինակային իրավունքների պաշտպանություն իրականացնելու հնարավորություն։ Համաձայնագիրը ձևակերպում է անդամ երկրների կողմից հեղինակային իրավունքների պաշտպանության տարբեր վարչական ձևերի ընդունման պահանջը։

## ԹՐԻՓՍ-ի հիմնական ստանդարտներ
* Գույքային հեղինակային իրավունքների պաշտպանության ժամկետը պետք է լինի հեղինակի մահից հետո առնվազն 50 տարի, ֆիլմերի և լուսանկարների համար այդ ժամկետը համապատասխանաբար 50 և 25 տարի է՝ ստեղծման պահից։
* Հեղինակային իրավունքը պետք է տրամադրվի ավտոմատ կերպով և չի կարող կախված լինել որևէ ձևականության կատարումից, ինչպիսին է գրանցումը։
* Համակարգչային ծրագրերը հեղինակային իրավունքի տեսանկյունից դիտվում են որպես գրական ստեղծագործություններ և ունեն պաշտպանության նույն պայմանները։
* Հեղինակային իրավունքի ազգային սահմանափակումները, ինչպես ԱՄՆ-ում արդար օգտագործումը, պետք է հստակ սահմանափակվեն։
* Արտոնագրերը պետք է տրամադրվեն տեխնոլոգիայի բոլոր ոլորտներում, սակայն բացառությունները թույլատրվում են հանրային շահերի պաշտպանության նպատակով։ Արտոնագրով տրամադրվող գույքային իրավունքների պաշտպանության ժամկետը պետք է կազմի առնվազն 20 տարի։
* Այն օբյեկտների ցանկը, որոնք չեն կարող արտոնագրվել, պետք է սահմանափակվի այնպես, ինչպես հեղինակային իրավունքի սահմանափակումները։
* Յուրաքանչյուր պետություն պետք է ԹՐԻՓՍ-ին միացած այլ երկրների քաղաքացիներին տրամադրի մտավոր սեփականության իրավունքի այնպիսի մակարդակ, որը նա տրամադրում է իր սեփական քաղաքացիներին։

## Տես նաև
* Առևտրի համաշխարհային կազմակերպություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հեղինակային իրավունք
Կատեգորիա:Միջազգային կոնվենցիաներ
Կատեգորիա:Մտավոր սեփականության իրավունք