Միջազգայնացված դոմենային անուններ

**Միջազգայնացված դոմենային անուններ, IDN** (, միջազգայնացված դոմենային անուններ) դոմենային անուններ են, որոնք պարունակում են ազգային այբուբեններից նիշեր։

IDN-ները ներառում են ինչպես ոչ լատինատառերով հասցեներ ավանդական վերին մակարդակի տիրույթներում, այնպես էլ ոչ լատինատառ։ Սա կարևոր է, քանի որ այն օգնում է մարդկանց, որոնք չեն խոսում անգլերեն կամ ինչ-որ լեզվի համար օգտագործում են այլ այբուբեններ, ավելի հեշտությամբ կապվել ինտերնետի հետ։ Օգտվողները կարող են իրենց լեզվով գրանցել դոմենային անուններ, ինչը դարձնում է ինտերնետը ավելի մատչելի։ IDN-երի հիմնական առանձնահատկությունները արագ հասանելիությունն է։

IDN-ն չի սահմանափակվում ոչ լատինական գրերի աջակցությամբ։ IDN տիրույթները նույնպես գոյություն ունեն խոշոր միջազգային տիրույթի գոտիներում, օրինակ՝  .COM, .NET, .TEL, .NAME, .ORG.։

## Իրականացում
DNS ենթակառուցվածքը փոխելուց խուսափելու համար առաջարկվել է ազգային այբուբեններից նիշեր պարունակող անունները փոխակերպել միայն նախկինում վավեր ASCII նիշերից բաղկացած բառերի, և դա անել հաճախորդի հավելվածներում: Այսպիսով, IDN-ներին աջակցելու համար բավական է, որ օգտագործողի բրաուզերը հասկանա դրանք։ Այն պետք է կարողանա դրանք թարգմանել Punycode նիշերի կոդավորման մեջ, որը թույլ է տալիս ներկայացնել Յունիկոդի ցանկացած նիշ՝ օգտագործելով նախկինում թույլատրված ASCII նիշերի հավաքածուն։

IDN-ները կարող են օգնել նվազեցնել ֆիշինգի և խաբեության դեպքերը, քանի որ օգտագործողները ավելի հեշտությամբ կարող են ճանաչել հայտնի և վստահելի կայքերը

## Պատմություն
դոմեն անունների համակարգը և դրա օժանդակ ենթակառուցվածքն ի սկզբանե նախատեսված չեն եղել IDN-ի օգտագործման համար: Անուններում կարող էին հայտնվել միայն հիմնական լատինատառ տառերն ու թվերը, իսկ բառերի ներսում կային նաև գծիկներ։

IDN-ի ստեղծման գաղափարն առաջին անգամ առաջ քաշեց Մարտին Դուրսթը 1996 թվականի դեկտեմբերին և իրականացվեց Թան Ջուկվանգի և Լեունգ Կոկյոնգի կողմից 1998 թվականին։

Նախնական շրջանում ոչ լատինատառ այբուբեններն օգտագործվում էին միայն 2-րդ կամ ավելի բարձր մակարդակի տիրույթներ գրելիս, մինչդեռ վերին մակարդակի տիրույթները միայն լատիներեն էին: Ավանդական լատինական այբուբենի որոշ առաջին փոփոխությունները տեղի են ունեցել իսպանախոս երկրներում։

2005 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Չիլին ներմուծել է «ñ» տառով դոմենային անուններ, ինչպես նաև դիակրիտիկներ։ Ոչ լատինական տիրույթների բացմանը նախորդել էր շատ երկրների ցանկությունը՝ պահպանել իրենց ուրույն էթնո-լեզվական ինքնությունը, ինչպես նաև իրականացնել ազգային ինտերնետ տարածքների մի տեսակ սեփականաշնորհում, ինչը լատինատառ այբուբենի գերակայության արձագանքն էր։ Այդ առումով տիրույթների ապալատինացման նախաձեռնություններին աջակցել է հակագլոբալիզացիոն շարժումը։ Հաշվի առնելով ինտերնետի ամերիկյան ծագումը, ICANN-ը չի ցանկացել ազատականացնել այբուբենները ինտերնետում: Սա մասամբ պայմանավորված էր ազգային ինքնաճանաչման գործընթացների ավանդական քաղաքականացմամբ և ազգային տիրույթների երևակայական մեկուսացման վախով:

2010 թվականի մայիսին առաջին անգամ համացանցում հայտնվեցլ են ոչ լատինական վերին մակարդակի տիրույթներ (امارات. - UAE, السعودية. - Saudi Arabia, مصر. - Egypt, .rf - Russia) ։ Ավելին, Ռուսաստանի Դաշնությունը դարձավ առաջին երկիրը, որն ունի ամբողջությամբ աջակցվող ոչ լատինական տիրույթ .рф, և հաջորդը արաբական տիրույթի անուններն են, որոնք նույնպես հայտնվել են, բայց դեռևս աջակցվում են ներքին լատինական կոդավորման միջոցով:

2014 թվականին «ICANN» կազմակերպությունը  գրանցել համացանցային .հայ«.հայ» հայատառ  նոր դոմենային անունը, որը նախատեսված է հայկական կայքերի համար։ Դոմենի պունիկոդը հանդիսանում է *.xn--y9a3aq -ը։*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Գործարկվել է «.հայ» դոմենային գոտին
* ICANN Internationalized Domain Names
* IDN Language Table Registry
* Unicode Technical Report #36 – Security Considerations for the Implementation of Unicode and Related Technology
* 
* 
* 
* RFC 3454 (Stringprep)
* RFC 3490 (IDNA)
* RFC 3491 (Nameprep)
* RFC 3492 (Punycode)
* idnf.ru—русскоязычный онлайн-форум об IDN
* Доменные зоны с использованием национальных символов — Настройка DNS-сервера для распознавания IDN имён, 23 May 2008

Կատեգորիա:Դասակարգիչներ
Կատեգորիա:Համացանց
Կատեգորիա:Հինդի
Կատեգորիա:Տեղայնացում