Դերեկ Բիքերտոն

**Դերեկ Բիքերտոն** (**,), անգլիացի ծագումով ամերիկացի լեզվաբան, վիպասան և Հավայան կղզիների համալսարանի պրոֆեսոր Մանոայում: Հիմնվելով Գայանայի և Հավայան կղզիների կրեոլ լեզուների վերաբերյալ իր աշխատանքների վրա՝ ասել է, որ կրեոլ լեզուների առանձնահատկությունները տալիս են հիանալի պատկերացում լեզվի զարգացման մասին՝ թե՛ անհատների կողմից, թե՛ որպես մարդկային տեսակի առանձնահատկություն: Լեզվի կենսածրագրի վարկածի հեղինակն ու հիմնական կողմնակիցն է, որի համաձայն՝ կրեոլ լեզուների նմանությունը պայմանավորված է նախկին փիջին լեզվի լեզվակիր երեխաների օգտագործման շնորհիվ, որոնք տիրապետել են համընդհանուր մարդկային բնածին քերականական կարողություններին:

Բիքերտոնը նաև գրել է մի քանի վեպեր։ Նրա վեպերը ներկայացվել են «Sun Ra Revival Post Krautrock Archestra»-ի աշխատություններում բանավոր խոսքի և երաժշտական թեմաների միջոցով։

## Կենսագրություն
thumb|Դերեկ Բիքերտոնի համաժողովը 2004 թվականին Բարսելոնայում կայացած Մշակույթների համընդհանուր ֆորումում
Դերեկ Բիքերտոնը ծնվել է 1926 թվականին Չեշիրում։ 1949 թվականին ավարտել է Անգլիայի Քեմբրիջի համալսարանը, իսկ 1960-ական թվականներին սկսել է ակադեմիական կյանքը՝ սկզբում որպես անգլիական գրականության դասախոս Գանայի Քեյփ Քոուստի համալսարանում, ապա՝ լեզվաբանության մեկ տարվա ասպիրանտուրայից հետո Լիդսի համալսարանում, որպես լեզվաբանության ավագ դասախոս Գայանայի համալսարանում (1967–1971): Քսանչորս տարի եղել է դոցենտ և լեզվաբանության պրոֆեսոր Հավայան կղզիների Մանոայի համալսարանում (1972–1996), միաժամանակ 1976 թվականին Քեմբրիջի համալսարանից ստացել է լեզվաբանության դոկտորի կոչում: Ժամանակակից նկարիչ Էշլի Բիքերտոնի, Ջուլի Բիքերտոն Բրավատայի և Ջիմ Բիքերտոնի հայրն է:

## Հետազոտություն
Կրեոլների ձևավորման վերաբերյալ հարցերին պատասխանելու համար 1970-ականների վերջին Բիքերտոնը առաջարկել է մի փորձ, որի համաձայն վեց տարբեր լեզուներով խոսող վեց զույգեր և ծնողների լեզուները սովորելու համար չափազանց փոքր երեխաներ մեկուսացվելու էին մի կղզում: Գիտության ազգային հիմնադրամը առաջարկվող փորձը համարել է ոչ բարոյական և հրաժարվել է ֆինանսավորել այն:

Իր «Լեզվի արմատները» (1981) գրքում Բիքերտոնը առաջ է քաշել երեք հարց՝ 

# ինչպե՞ս են առաջացել կրեոլ լեզուները
# ինչպե՞ս են երեխաները յուրացնում լեզու
# ինչպե՞ս է լեզվական ունակությունը ծագել որպես մարդկային տեսակի առանձնահատկություն։

«Լեզու և տեսակներ» (1990) աշխատության մեջ Բիքերտոնը նշել է, որ բոլոր երեք հարցերին կարելի է պատասխանել՝ ենթադրելով, որ լեզվի ծագումը կարող է կապված լինել ներկայացուցչական համակարգերի և խորհրդանշական մտածողության էվոլյուցիայի հետ, ինչպես նաև ֆորմալ շարահյուսության հետագա զարգացման հետ։ Օգտագործելով պարզունակ հաղորդակցման ունակություններ, որոնք զուգահեռ զարգացել են, մտավոր մոդելները դարձել են մշակութային էվոլյուցիայի ենթակա համատեղ ներկայացուցչություններ։ «Lingua ex Machina» (2000) աշխատության մեջ Բիքերտոնը և Վիլյամ Կալվինը վերանայել են այս ենթադրական տեսությունը՝ դիտարկելով խորհրդանշական ներկայացման կենսաբանական հիմքերը և դրանց ազդեցությունը ուղեղի էվոլյուցիայի վրա։

Իր «Հիբրիդ լեզուներ» (2008) հուշագրությունում Բիքերտոնը իրեն նկարագրել է որպես «փողոցային լեզվաբան», որը շեշտը դնում է դաշտային աշխատանքի վրա՝ «հարգվածների հանդեպ անհարգալից վերաբերմունքով», և իր տեսությունները ներկայացրել է լայն լսարանի համար։

«Ադամի լեզուն» (2009) աշխատության մեջ լեզվի ծագման վերաբերյալ մի փաստարկ է բերել, որը հենվում է խորշային կառուցվածքի վրա՝ անհրաժեշտ էվոլյուցիոն կատալիզատոր ապահովելու համար: Պնդում է, որ մարդկային լեզուն կենդանիների հաղորդակցման համակարգերի (ԿՀՀ) հետ շարունակականության մեջ չէ, այլ որակապես տարբեր հաղորդակցման համակարգ է: Կենդանիների հաղորդակցման համակարգերը միայն ինդեքսային են, սահմանափակված անմիջական հանգամանքների մասին տեղեկատվություն փոխանցելով այնքանով, որքանով դրանք ազդում են անհատական գոյատևման, վերարտադրության և սոցիալական հարաբերությունների վրա: Մարդկային լեզուն մյուս կողմից ունակ է տարածական և ժամանակային տեղաշարժի:

Բիքերտոնը պնդում է, որ վաղ մարդու էկոլոգիական խորշը բնութագրող յուրահատուկ առանձնահատկությունները թույլ են տվել այս կենդանական հաղորդակցությունից դեպի իրական լեզու առաջընթացը: Մեջբերել է այն փաստը, որ մոտ երկու միլիոն տարի առաջ մեր նախնիները գտել են իրենց ճանապարհը դեպի աղբահանության բուրգի գագաթ, ձեռք են բերել մյուս գիշատիչներից մեգաֆաունայի մնացորդներ և համակարգված խմբերով պաշտպանել են իրենց գտածոները այլ գիշատիչներից: Կենդանուն (օրինակ՝ մամոնտին) ընդօրինակելով՝ մեկ անդամը կարող էր փորձել տեղեկատվություն փոխանցել նման սննդի աղբյուրների մասին: Ժամանակի ընթացքում այդ հնչյունները դուրս են եկել համատեքստից և սկսել են նմանվել բառերի: Բիկերտոնը պնդում է, որ տեղաշարժը լեզվի առանձնահատկությունն է:

Ըստ Բիքերտոնի՝ այս բառերը թույլ են տալիս ձևավորել հասկացություններ, այլ ոչ թե պարզապես կատեգորիաներ: Բառերը սկզբում ծառայել են որպես զգայական տեղեկատվության և որոշակի կենդանու կամ առարկայի մասին հիշողությունների նշաններ: Ուղեղում բառերի առկայության դեպքում այն արդեն ստեղծել է հասկացություններ, որոնք միավորվել են որպես «նախալեզու»: 

Բիքերտոնը մահացել է 2018 թվականի մարտին 91 տարեկան հասակում:

## Մատենագիտություն
**Payroll*, 1959. Adapted into 1961 film of the same title
*
**Tropicana, A Novel.*, 1963
**Dynamics Of A Creole System*, 1975
*
**
* Bickerton, Derek, (1984). The language bioprogram hypothesis, in: *Behavioral and Brain Sciences, 7*, pages 173–221.
*
**Language and Human Behavior*, 1995
**Lingua ex Machina: Reconciling Darwin and Chomsky with the Human Brain*, 2000 (co-author with William H. Calvin)
*
*
*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին աղբյուրներ
*A brief self-description related to ''Lingua ex Machina''.
*, inactive since 18 October 2009
*Interview on ''Adam's Tongue'', "The Book Show", ABC Radio National, 24 May 2010

 
Կատեգորիա:20-րդ դարի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի վիպասաններ