open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ռոբերտ Ռեդֆորդ

**Ռոբերտ Ռեդֆորդ**, լրիվ անուն ազգանունը՝ Չառլզ Ռոբերտ Ռեդֆորդ կրտսեր (, ), ամերիկացի դերասան, ռեժիսոր և պրոդյուսեր, Օսկարի կրկնակի դափնեկիր, Լավագույն ռեժիսոր անվանակարգում և 1 պատվավոր Օսկար 2002 թ. Սիդնի Պուատյեի հետ։

Խաղացել է մոտ 60 ֆիլմում, 30-ից ավելի ֆիլմերի ռեժիսոր է և պրոդյուսեր, առավել հայտնի է «Բուչ Քեսիդին և Սանդենս Քիդը», «Խաբեություն», «Քոնդորի երեք օրերը», «Ողջ նախագահական շքախումբը», «Սովորական մարդիկ» և «Աֆրիկայից» ֆիլմերում խաղացած դերերով։ Օսկարը ստացել է առաջին իսկ ռեժիսորական աշխատանքի համար, 1980 թվականին նկարահանված «Սովորական մարդիկ» դրամայի համար։

## Կենսագրություն
Ռոբերտ Ռեդֆորդը ծնվել է 1936 թվականին։ Մայրը՝ Մարթա Վ. Հարթ, ծնվել է Տեխասում, հայրը՝ Չառլզ Ռովերտ Ռեդֆորդ ավագը (1914–91), եղել է կաթնավաճառ, այնուհետև աշխատել է «Standard Oil Company» նավթային ընկերությունում որպես հաշվապահ։ Ռեդֆորդը ունի անգլիական, հրեական և շոտլանդական արմատներ։ Ավարտել է Բոուլդերի Կոլորադյան համալսարանը 1955 թվականին, եղել է համալսարանի բեյսբոլի թիմի անդամ, երկար տարիներ զբաղվել է սպորտով, մի քանի ֆիլմերում նկարահանվել է առանց փոխարինող կասկադյորի։

1958 թվականին ամուսնացել է մորմոն Լոլե Ջին Վան Վանեգենի (*Lola Jean Van Wagenen*) հետ, ով ծնունդով Յուտա նահանգից էր։ Նրանք ունեցել են 4 երեխա՝ Սքոթ Էնթոնի, Շոնա Ջին, Դեյվիդ Ջեյմս և Էմի Ռեդֆորդ։ Լոլան և Ռեդֆորդը ամուսնալուծվել են 1985 թվականին։

Ռոբերտ Ռեդֆորդը ունի 7 թոռ։

2009 թ. հուլիսին ամուսնացել է իր խաղընկերուհի Սիբիլլա Շագարշի հետ։

1981 թվականին Ռբորետ Ռեդֆորդը իր տան գտնվող տարածքում հիմնել է ամերիկյան անկախ կինոյի «Սանդենս» ինստիտուտը։ Նա ներկայումս Յուտա նահանգի ամենամեծ հողասեփականատերերից մեկն է, նրան է պատկանում մոտ 5500 ակր մակերեսով հողատարածք։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Sundance Founder Robert Redford on His Life, His Activism and the Importance of Independent Films - *[[Democracy Now]]*, հունվար 2010

## Գրականություն
Callan, Michael Feeney (2011). Robert Redford։ the biography. New York, New York։ Alfred A. Knopf. ISBN 978-0679450559.

Կատեգորիա:1936 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բարերարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոարտադրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Լավագույն ռեժիսոր Օսկարի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 18 ծնունդներ
Սալե դելե Լանգե

**Սալե դելե Լանգե** (իտալ․՝ Sale delle Langhe) կոմունա Իտալիայում, Պիեմոնտ մարզի Կունեո գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 515 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը 47 /կմ²։ Տարածքը՝ 11 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 12070։ Հեռախոսային կոդ՝ 0175։
Կոմունայի հովանավորն է համարվում Սուրբ Աստվածամայրը։

## Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:950
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 692
  bar:1871 from:0 till: 740
  bar:1881 from:0 till: 796
  bar:1901 from:0 till: 781
  bar:1911 from:0 till: 882
  bar:1921 from:0 till: 912
  bar:1931 from:0 till: 915
  bar:1936 from:0 till: 933
  bar:1951 from:0 till: 925
  bar:1961 from:0 till: 814
  bar:1971 from:0 till: 630
  bar:1981 from:0 till: 554
  bar:1991 from:0 till: 513
  bar:2001 from:0 till: 490
PlotData=
  bar:1861 at: 692 fontsize:S text: 692 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 740 fontsize:S text: 740 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 796 fontsize:S text: 796 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 781 fontsize:S text: 781 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 882 fontsize:S text: 882 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 912 fontsize:S text: 912 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 915 fontsize:S text: 915 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 933 fontsize:S text: 933 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 925 fontsize:S text: 925 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 814 fontsize:S text: 814 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 630 fontsize:S text: 630 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 554 fontsize:S text: 554 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 513 fontsize:S text: 513 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 490 fontsize:S text: 490 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text: ISTAT-ի տվյալներով


## Կոմունայի վարչակազմ
* Հեռախոս՝ 0174 75015
* Պաշտոնական կայք՝ http://www.comune.saledellelanghe.cn.it/

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայքը 
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/
Սալե Սան Ջովաննի

**Սալե Սան Ջովաննի** (իտալ․՝ Sale San Giovanni), կոմունա Իտալիայում, Պիեմոնտ մարզի Կունեո գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 184 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը 23 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 8 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 12070։ Հեռախոսային կոդ՝ 0174։

Բնակավայրի հովանավորն է համարվում Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչը։ Տոնը նշվում է հունիսի 24-ին։

## Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.


Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:650
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till: 554
  bar:1871 from:0 till: 585
  bar:1881 from:0 till: 637
  bar:1901 from:0 till: 625
  bar:1911 from:0 till: 606
  bar:1921 from:0 till: 538
  bar:1931 from:0 till: 514
  bar:1936 from:0 till: 542
  bar:1951 from:0 till: 517
  bar:1961 from:0 till: 410
  bar:1971 from:0 till: 319
  bar:1981 from:0 till: 250
  bar:1991 from:0 till: 192
  bar:2001 from:0 till: 193
PlotData=
  bar:1861 at: 554 fontsize:S text: 554 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 585 fontsize:S text: 585 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 637 fontsize:S text: 637 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 625 fontsize:S text: 625 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 606 fontsize:S text: 606 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 538 fontsize:S text: 538 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 514 fontsize:S text: 514 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 542 fontsize:S text: 542 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 517 fontsize:S text: 517 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 410 fontsize:S text: 410 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 319 fontsize:S text: 319 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 250 fontsize:S text: 250 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 192 fontsize:S text: 192 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 193 fontsize:S text: 193 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text: ISTAT-ի տվյալներով


## Կոմունայի վարչակազմ
* Հեռախոս։ 0174 75000
* Էլեկտրոնային փոստ։ info@comune.salesangiovanni.cn.it
* Պաշտոնական կայք։ http://www.comune.salesangiovanni.cn.it/

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայքը 
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/
Հյուսիսային Չունգչոնգ

**Հյուսիսային Չունչոնգ** (հանգըլ՝ 충청 북도, հանջա՝ 忠清北道), նահանգ Հարավային Կորեայի կենտրոնում։ Վարչական կենտրոնը Չոնգջու քաղաքն է։

## Պատմություն
1106 թվականին նրա տարածքում ձևավորվել է Չունգչոնգ նահանգը, իսկ Հյուսիսային Չունգչոնգը կազմավորվել է 1896 թվականից Չունգչոնգ նահանգի հյուսիսարևելյան մասում։ Մինչ Կորեական պատերազմը պատկանում էր Կորեային, 1945 թվականից հետո դարձավ Հարավային Կորեայի նահանգ։

## Աշխարհագրություն
Նահանգը Հոսո տարածաշրջանի մաս է կազմում, արևմուտքում սահմանակցում է Հարավային Չունգչոնգի, հյուսիսից՝ Գյոնգի-դոյի և Գանգվոն-դոյի, արևելքից՝ Հյուսիսային Ջոլա, իսկ արևելքից՝ Հյուսիսային Գյոնգսանգ նահանգների հետ։ Հյուսիսային Չունչոնգը միակ նահանգն է, որը չունի ելք դեպի ծով։ Մեծ մասը ծածկված է հիմնականում՝ Սոբեկսան (արևելքում) և Նորյոնսան (հյուսիսում) լեռներով։

## Վարչական բաժանում
Հյուսիսային Չունգչոնգը բաժանված է 3 քաղաքի («սի») և 8 գավառի («կուն» կամ «գուն»)։ Ստորև ներկայացված են ընդհանուր ցանկը՝ հանգըլով և հանջայով․

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք  

Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի նահանգներ
Գլուտ

**Գլուտ**, լեռ Հայաստանի Լոռու մարզում, Լեջան լեռնազանգվածի հարավարևելյան ճյուղավորության՝ Կամատուրի լեռներում, Հովանաձոր գետի աջափնյակում, Հովնանաձոր գյուղից 2 կմ հյուսիս։

Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռներ
Հարավային Չունգչոնգ

**Հարավային Չունգչոնգ** (հանգըլ՝ 충청 남도, հանջա՝ 忠清南道), նահանգ Հարավային Կորեայի արևմուտքում։ Վարչական կենտրոնը Հոնգսանգ քաղաքն է։

## Պատմություն
Նահանգը կազմավորվել է 1896 թվականին՝ Չունգչոնգ նահանգի հարավարևմտյան մասում։

## Աշխարհագրություն
Նահանգը Հոսո տարածաշրջանի մաս է կազմում։ Արևմուտքում ողողվում է Դեղին ծովով, հյուսիսում սահմանակցում է Գյոնգի-դո, հարավում՝ Հյուսիսային Ջոլա, արևելքում՝ Հյուսիսային Չունգչոնգ նահանգներին։

## Վարչական բաժանում
Նահանգը բաժանված է 8 քաղաքի («սի») և 7 գավառի («կուն» կամ «գուն»)։ Ստորև ներկայացված են ընդհանուր ցանկը՝ հանգըլով և հանջայով․

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նահանգի կառավարության էջ  

Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի նահանգներ
Հովհաննես Մանթարլյան

**Հովհաննես Մանթարլյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, կենտրոնական պաշտպան, սպորտի վարպետ։ Աչքի է ընկել ֆիզիկական լավ պատրաստականությամբ, գլխով հմուտ խաղով։ 1960-1963 թվականներին Երևանի «Սպարտակ» և «Արարատ» թիմերի կազմում հանդես է եկել ԽՍՀՄ առաջնության բարձրագույն խմբում։ Անցկացրել է 97 խաղ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Հայ սպորտի վարպետներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Շիրակի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Պոլվորոն

**Պոլվորոն** (, ), Անդալուսական շաքարային թխվածքաբլիթ՝ ծագումով Լեվանտից, հայտնի Իսպանիայում և Լատինական Ամերիկայում, ինչպես նաև իսպանական գաղութներում (օրինակ. Ֆիլիպիններում՝ Սուրբ Ծննդին)։ Պատրաստում են ալյուրից, շաքարավազից, կաթից և ընկույզից։ Հնում պոլվորոններ սովորաբար թխում էին սեպտեմբեր-հունվար ամիսներին, բայց հիմա, թխվածքաբլիթները կարելի է գնել ցանկացած ժամանակ։ Անդալուսիայում պոլվորոնների մանտեկադոյի պատրաստման համար կան շուրջ 70 ձեռնարկություններ, որոնք համարվում են սինդիկատի մաս։

## Տեղական տարատեսակություններ
##### Մեքսիկա
Մեքսիկայում պոլվորոններն սովորաբար մատուցվում են հարսանիքներին և ուրիշ տոներին։ Թխվածքաբլիթները պատրաստվում են փոքր գնդերի ձևով՝ պեկան-ընկույզով։ ԱՄՆ-ում դրանք հայտնի են որպես մեքսիկական հարսանյաց թխվածքաբլիթներ։

##### Ֆիլիպիններ
Ֆիլիպիններում գոյություն ունեն պոլվորոնի ազգային բաղադրատոմսի մի քանի տեղական տարատեսակություններ։ Օրինակ. հնդկական ընկույզով պոլվորոն, պոլվորոն pinipig-ով (կանաչ փաթիլներ՝ ճզմված, չհասած բրնձից), ելակի պոլվորոն և պաղպաղակի համով պոլվորոն՝ «cookies-and-cream»։

##### Իսպանիա
Մանտեկադո (Mantecado), իսպանական շաքարային թխվածքաբլիթ՝ շատ նման պոլվորոնին։ Մանտեկադոյի անվանումը եկել է դրա բաղադրության մեջ մտնող manteca de cerdo iberico-ից (իբերական խոզի ճարպ)։ Հիմա կան տարատեսակություններ, որոնց բաղադրության մեջ ճարպի փոխարեն օգտագործվում է օրինակ՝ ձիթապտղի կարագը։

##### ԱՄՆ
Հարավային Տեխասում պոլվորոնները (երբեմն «Pan de Polvo» անվանմամբ) պատրաստվում են՝ ավելացնելով անիսոն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղանդեր
Կատեգորիա:Անդալուսյան խոհանոց
Կատեգորիա:Թխվածքաբլիթներ
Կատեգորիա:Լատինամերիկյան խոհանոց
Կատեգորիա:Լիբանանյան խոհանոց
Կատեգորիա:Մեքսիկական խոհանոց
Կատեգորիա:Սիրիական խոհանոց
Կատեգորիա:Սուրբծննդյան խոհանոց
Կատեգորիա:Ֆիլիպինական խոհանոց
Աճատերև

**Աճատերև (Բրիոֆիլլում)** (), պատկանում է թանձրատերևազգիների (*Crassulaceae*) ընտանիքին։ Հայրենիքը Մադագասկար կղզին է։

## Կենսաբանական նկարագիր
Այս արևադարձային բույսը չափազանց արագ է բազմանում, վեգետատիվ ճանապարհով՝ ճուտիկներով, որոնք աճում են տերևների շրջեզրերին։ Դրանք վերին աստիճանի կենսունակ են։ Տերևները վրայից ընկնելով խոնավ հողի վրա, անմիջապես սկսում են աշխատել, փոքրիկ արմատիկներ բաց թողնել հողի մեջ, իսկ հողի չոր լինելու դեպքում երկար ժամանակ պահպանում են իրենց կենսունակությունը։ Ընկած բուսակների տեղի, տերևների եզրին սկսում են աճել նորերը։

## Օգտագործում
Բրոֆիլլում դայգրամոնտիանում (*B. digremontianum Haw.*) բայսը և մի շարք այլ տեսակներ, ինչպես նշվածը, բուժական հատկություններ ունեն։ Բնակարաններում և ջերմատներում այն օգտագործվում է որպես դեկորատիվ բույս։

## Մշակում
Մշակության տեսակետից առանձնահատուկ խնամք չի պահանջում։ Տնկումը կատարվում է թաղարների մեջ, տալով հետևյալ հողախառնուրդը՝ բանջարանոցային հող 3 մաս, տորֆահող 1 մաս և ավազ 0,5 մաս։ Ձմռանը բույսը պետք է պահել լուսամուտին մոտ, բայց ոչ լուսամուտի գոգին, 12-15° ջերմության մեջ։ Ջուրը ամառ ժամանակ տրվում է առատ ձմռանը, ընդհակառակը, պետք է պակասեցնել։

## Տեսակներ

* *[[Bryophyllum beauverdii]]*
* *[[Bryophyllum bouvetii]]*
* *[[Bryophyllum campanulatum]]*
* *[[Bryophyllum fedtschenkoi]]*
* *[[Bryophyllum gastonis-bonnieri]]*
* *[[Bryophyllum laxiflorum]]*
* *[[Bryophyllum macrochlamys]]*
* *[[Bryophyllum manginii]]*
* *[[Bryophyllum marnierianum]]*
* *[[Bryophyllum miniatum]]*
* *[[Bryophyllum proliferum]]*
* *[[Bryophyllum pubescens]]*
* *[[Bryophyllum rolandi-bonapartei]]*
* *[[Bryophyllum rosei]]*
* *[[Bryophyllum schizophyllum]]*
* *[[Bryophyllum streptanthum]]*
* *[[Bryophyllum suarezense]]*
* *[[Bryophyllum uniflorum]]*

## Գրականություն
* Ծաղկաբուծություն և դեկորատիվ այգեգործություն, Հ. Ե. Նարինջյան

Կատեգորիա:Թանձրատերևազգիներ
Սարգիս Հովիվյան

**Սարգիս Վարդանի Հովիվյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, հարձակվող, ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ (1959), ՀՍՍՀ վաստակավոր մարզիչ։

## Կենսագրություն
Սարգիս Հովիվյանը ծնվել է 1938 թվականին, Սուխումում, որտեղ ծնողները հաստատվել էին փախչելով Թուրքիայից։ Ընտանիքի չորրորդ երեխան է եղել, անունը դրել են Սարգիս, որ Սուրբ Սարգիսը նրան պահապան լինի։ 17-ը չբոլորած՝ խաղացել է տեղի ակումբում։ 1955 թվականին տեղափոխվել է Երևան։

1969 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1957 թվականին խաղացել է Քութայիսի «Լոկոմոտիվ», 1957-1970 թվականներին` Երևանի «Սպարտակ», 1963 թվական  «Արարատ», 1967 թվականին Մոսկվայի «Սպարտակ» թիմերում, 1970-1972 թվականներին եղել է ԽՍՍՀ Բ խմբում հանդես եկող Գյումրիի «Շիրակ» և Վանաձորի «Լոռի» թիմերի ավագ  մարզիչ, 1972-1978 թվականներին՝ Երևանի օլիմպիական հերթափոխի ֆուտբոլի մարզադպրոցի տնօրեն։ 1978-1979 թվականներին աշխատել է Ինդոնեզիայում, 1980-1981 թվականներին՝ Երևանի «Արարատ» թիմի մարզիչ, 1982-1984 թվականներին ԽՍՀՄ երկրորդ խմբում հանդես եկող Արտաշատի «Օլիմպիա» և Հոկտեմբերյանի «Սպարտակ» թիմերի  ավագ մարզիչ, 1988-1989 թվականներին՝ ՀՍՍՀ Սպորտկոմիտեի Սպորտային խաղերի վարչության ֆուտբոլի բաժնի պետ, 2001-2004 թվականներին եղել է Հայաստանի պատանեկան հավաքականի գլխավոր մարզիչ։

Հայաստանի ֆուտբոլիստներից առաջինը 1959 թվականին Մոսկվայի «Սպարտակի» կազմում (ԽՍՀՄ այլ ակումբների խաղացողներով ուժեղացված), հաջողությամբ հանդես է եկել հարավամերիկյան թիմերի հետ ընկերական խաղերում։ Արարատի կազմում անցկացրել է 147 խաղ, խփել 29 գոլ։

## Գոլեր անկյունային հարվածով
* 1960, Երևանի «Սպարտակի» կազմում
* 1961, ԲԿՄԱ, Մինսկում՝ «Դինամոյի» դարպաս
* 1964, Բեյրութ, միջազգային ընկերական հանդիպման ժամանակ

## Պարգևներ
* ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ, 1959 թվական
* ՀՀ վաստակավոր մարզիչ, 1971 թվական
* Փոքր ոսկե մեդալակիր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1938 ծնունդներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վարպետներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր մարզիչ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 17 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սուխում քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Բաս

**Բաս** (, ցածր)
# Արական ամենացածր երգչաձայն, լինում են բարձր և ցածր։ Բարձր բասը կոչվում է լիրիկական բաս կամ բաս-կանտանտե. ցածր բասը կոչվում է բաս-պրոֆունդո, գոյություն ունեցող «բնահատուկ» բաս կամ բաս-բուֆ, առաջին բաս կամ երկրորդ բաս հասկացությունները ստեղծվել են ըստ երգչախմբում կամ բեմում նրանց գրաված տեղի և ամպուլայի։ Բացի դրանից, միայն երգչախմբերում օգտագործվում են բաս-օկտավաները, այլ կերպ՝ օկտավիստները։
# Փողային նվագախմբի մեջ մտնող պղնձյա փողային նվագարաններ (գործիքներ)` սի բեմոլ և մի բեմոլ լարվածքով (in B, in Es), նոտագրվում են բասի բանալիով, հնչում են ըստ գրվածի։
# Ցածր ձայնասահմանի նվագարանները` կոնտրաբասը, տուբան և այլն։
# Թվագրված բաս կամ գեներալ բաս։
# Երաժշտական բազմաձայն ստեղծագործության ամենցածր ձայնը (պարտիան)։
# Հարմոնիան ուսումնասիրելիս՝ քառաձայնի չորրորդ ձայնը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալերեն օպերային տերմիններ
Կարեն Դեմիրճյանի կիսանդրի (Երևան)

**Կարեն Դեմիրճյանի կիսանդրի**, գտնվում է Երևանի Նոր Նորք վարչական շրջանում՝ Կարեն Դեմիրճյանի անվան թիվ 139 դպրոցի առջև։ Դպրոցը հիմնադրվել է 1968 թվականին։ 2002 թվականին անվանակոչվել է Հայաստանի ազգային հերոս Կարեն Դեմիրճյանի անունով։ Հուշարձանը տեղադրվել է 2003 թվականին։ Քանդակագործը Համլետ Մատինյանն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Համլետ Մատինյանի քանդակներ
Հյուսիսային Ջոլա

**Հյուսիսային Ջոլա** (հանգըլ՝ 전라 북도, հանջա՝ 全羅北道), նահանգ Հարավային Կորեայի հարավարևմտյան մասում։ Վարչական կենտրոնը Չոնջու քաղաքն է։

## Պատմություն
Նահանգը կազմավորվել է 1896 թվականին Ջոլա նահանգի հյուսիսային մասում, և Կորեայի կազմի մեջ մնացել մինչև 1945 թվականը։ Կորեական պատերազմից հետո տիրապետությունն անցել է Հարավային Կորեային։

## Աշխարհագրություն
Արևմուտքում ողողվում է Դեղին ծովով, հյուսիսում սահմանացկում է Հարավային Չունգչոնգ, հյուսիս-արևելքում՝ Հյուսիսային Չունգչոնգ, արևելքում՝ Հյուսիսային Գյոնգսանգ, հարավ-արևելքում՝ Հարավային Գյոնգսանգ, իսկ հյուսիսում՝ Հարավային Ջոլա նահանգներին։

## Վարչական բաժանում
Նահանգը բաժանված է 6 քաղաքի («սի») և 8 գավառի («կուն» կամ «գուն»)։ Ստորև ներկայացված են ընդհանուր ցանկը՝ հանգըլով և հանջայով․

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք  

Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի նահանգներ
Տումիի հուշարձանները

**Տումիի հուշարձանները**, Տումին գյուղ է Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանում, որի տարածքում կան մի շարք պատմական և մշակութային հուշարձաններ։

## Իգակոց կամ Հայկազն
Իգակոց կամ Հայկազն, հին գյուղատեղի, գտնվում է Տոմուց արևելք, Իշխանագետի ափին։ Մատուռը՝ կից փոքրիկ սրահով ավերված է։ Շուրջը խոշոր տապանաքարերով գերեզմանատունն է։ Նկատելի են բնակատեղիի հետքերը։ Կործանվել է 15-րդ դարի վերջին։

## Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի
Սուրբ Հովհաննես եկեղեցին գտնվում է Տումի գյուղում, ուղղանկյուն դահլիճի հորինվածքով հուշարձան է՝ կառուցված 17-րդ դարում։

## Ղլենքար
Ղլենքարը (բերդ) գտնվում է Տումի գյուղից 6-7 կմ արևմուտք, հյուսիսից հարավ թեքված բարձր, անմատչելի ժայռի վրա։ Ենթադրվում է, որ Գորոզ բերդը եղել է այս ժայռազանգվածի գագաթին։ Բերդի մուտքի մոտ, հյուսիսային կողմում, նկատելի են պարսպի մնացորդներ, սեղանի մեծությամբ բազմաթիվ հղկված քարերի կույտեր, բնակատեղեր և պաշտպանական օժանդակ այլ շինությունների հետքեր։ Ենթադրվում է, որ ամրոցը գաղտնի դուռ է ունեցել, որի տեղն անհայտ է եղել։ Բերդը թունգերով ջուր է ստացել 800 մետր ցած գտնվող աղբյուրից։

## Թաղալ աղբյուր
Թաղալ աղբյուրը գտնվում է Ղլենքարից հյուսիս, բերդի թիկունքում, բերդից 800 մետր ցած։ Տեղացիների վկայությամբ այս աղբյուրը (որի ջուրը տարին բոլոր ունի 4 աստիճան) հնում թշնամիներից քողարկվել, թաքցվել և հատուկ թունգերով գետնի տակով բարձրացվել է մինչև Գորոզ բերդի մուտքը։ Աղբյուրի անվանումը կապված է թաղված, քողարկված աղբյուր լինելու հանգամանքի հետ։

## Խտտրոխութ
Խտտրոխութը խոշոր հնավայր է, որը գտնվում է Տոմուց 3 կմ արևմուտք։ Այստեղ են գտնվում հին, կործանված եկեղեցու փլատակները, տնատեղերի հիմնապատերը և ընդարձակ գերեզմանատան հողմնահարված տապանաքարերը։

## Վարդապետի աղբյուր
Վարդապետի աղբյուրը հուշարձան է Խտտրոխութի արևելյան լանջին։

## Ստեփնոցենց խութ
Ստեփնոցենց խութը գտնվում է Տումի գյուղի հյուսիսային մասում, մոտ 4 կմ հեռավորության վրա, բլրի գագաթին, որտեղ կան հին գյուղատեղիի ավերակներ, գերեզմանաքարեր, ցաք ու ցրիվ թափված խաչքարեր։ Տումեցիները փլված եկեղեցին և բլուրը կոչում են Ստեփանոսի անունով։

## Մկրտչի տեփեր
Մկրտչի տեփերը հին գյուղատեղի է և ամառանողներ։ Հնավայրը գտնվում է Ծավեր կոչվող անտառի և Դիզափայտ լեռան ալպյան մարգագետինների գոտու միջև, Տոմուց-Խանձաձոր գնացող ճանապարհի աջ կողմում։

## Կարմիր քարի շինատեղ
Կարմիր քարի շինատեղը տարածվում է Տոմուց դեպի արևմուտք, սղոցարանի մոտ։

## Խաչին արտ
Խաչին արտը գյուղատեղի է, որը գտնվում է Տոմուց դեպի արևելք, Գտչավանք գնացող ճանապարհի աջ կողմում։ Այստեղ կան հին եկեղեցու ավերակներ, խաչքարեր, բնակատեղիի հետքեր։

## Հայկազնի կամուրջ
Հայկազնի կամուրջը միակամար կամուրջ է՝ կառուցված Իքյակ գետի վրա։ Պահպանված վիմագրության համաձայն՝ այն 18-րդ դարի հուշարձան է, որով անցնող ճանապարհը Վարանդա գավառակը կապում է Գտչավանքի և Կատարովանքի հետ։

## Յոթ դռնանի
Յոթ դռնանին ավերակ վանք է, որը գտնվում է Տոմուց վերև, Թաղալ աղբյուրի մոտակայքում։

## Բաղնիք արքունականք
Բաղնիք արքունականը գտնվում է Տոմուց դեպի Ճոխտպռվածառի վանքը տանող ճանապարհի վրա, Քեֆաձորում, անտառափեշ բացատում, հանքային աղբյուրի մոտ։ Այստեղ է գտնվել Դիզակի իշխանության առողջարանը, բաղնիք-բուժարանը։

## Տես նաև
*Տումիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Հադրութի շրջան)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հադրութի շրջանի հուշարձաններ
Ալլեն Կարր

**Ալլեն Կարր** (, ), պայքարել է ծխելու դեմ, հիմնադիրն է միջազգային ցանցի կլինիկաներում «հեշտ ճանապարհով» օգնել է ծխողները դուրս գան, օգտագործելով կարգը նկարագրված է իր գրքերում, որոնցից առավել հայտնի է «Հեշտ ճանապարհով դադարեցնել հակումը ծխախոտի նկատմամբ»։

Բացի այդ, Ալլեն Կարրը հեղինակ է մի շարք գրքերի, այդ թվում ալկոհոլի հակման։ 2006 թվականի ամռանը, Կարրի մոտ ի հայտ է եկել թոքերի քաղցկեղ, և 2006 թվականի նոյեմբերին նա մահացել է իր տան, Իսպանիայի Մալագա քաղաքում։

## Ինքնակենսագրություն
Ալլեն Կարրը ծնվել է Լոնդոնում, և սկսել է ծխել 18 տարեկան հասակում, այն բանից հետո երբ բանակ զինակոչվեց։ 1958 թվականին նա ստացել է աշխատանք, որպես հաշվապահ։ Երկար տարիներ ծխելուց հետ Կարրը վերջապես թողեց ծխելը 1983 թվականի հուլիսի 15-ին, նա արդեն 48 տարեկան էր։

## Անձնական կյանք
2006 թվականի հուլիսի վերջին, 71 տարեկան հասակում Կարրի մոտ ախտորոշվեց թոքերի քաղցկեղ։ Մեկ ամիս անց, նա ասել է, որ նա ունեցել է անբուժելի քաղցկեղ, և նա մեկնել է, և ապրել է մոտ ինը ամիս։

Կարրը ասել է. «Երբ որ, ես ծխեցի վերջին ծխախոտի հատիկը 23 տարի առաջ, ես եղա ամենաերջանիկ մարդը աշխարհում, այսօր ես դեռ զգում եմ նույն կերպ»։

Ալլեն Կարրը մահացել է 2006 թվականի նոյեմբերի 26-ին թոքերի քաղցկեղից։

Մահից հետո Ալլեն Կարրը թողել է իր երկրորդ կնոջը, Ջոյսին, չորս երեխաներին, 11 թոռներին ու մեկ ծոռանը։

## Գրքեր
* **Հեշտ ճանապարհով դադարեցնել հակումը ծխախոտի նկատմամբ։ (2002)**
* Հեշտ ճանապարհով դադարեցնել հակումը ծխախոտի նկատմամբ։ Հատկապես կանանց համար։
* Միակ ճանապարհով դադրեցնել ծխելը մշտական։
* Հեշտ ճանապարհով դադարեցնել խմելը։ (2007)
* Հեշտ ճանապարհով հաջողության հասնել։
* Հեշտ ճանապարհով վայելել օդային ճանապարհորդությունը։
* Հեշտ ճանապարհով նիհարել։ (2007)
* Հեշտ ճանապարհով ապրել առանց անհանգստության և դժգոհությամբ։
* Ինչպես դառնալ երջանիկ առանց ծխելու։
* Ինչպես կարող ենք օգնել մեր երեխաներին որպեսզի թողնեն ծխելը։
* Ծխելը արդեն թույն չէ։
* Իմ հեշտ ճանապարհը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալլեն Կարր 
* Ալլեն Կարր։ Հեշտ ճանապարհով դադարեցնել ծխելը 

Կատեգորիա:Բրիտանացի գործարարներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի գրողներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Թոքի քաղցկեղից մահացածներ
Արժելագեր

**Արժելագեր** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Մտնում է Խիրոնա պրովինցիայի Կատալոնիա ինքնավար համայնքի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է *Լա Գառռոչա* շրջանի կազմում։ Տարածքը զբաղեցնում է 12,56 կմ²։ Բնակչությունը՝ 425 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Հարավային Ջոլա

**Հարավային Ջոլա** (հանգըլ՝ 전라 남도, հանջա՝ 全羅南道), նահանգ Հարավային Կորեայի հարավարևմտյան մասում։ Վարչական կենտրոնը Մունամ գավառն է։

## Աշխարհագրություն
Արևմտյան և հարավային ափերը ողողում է Դեղին ծովը, հյուսիսում սահմանակցում է Հյուսիսային Ջոլա, իսկ հյուսիսարևմտյան մասում՝ Հարավային Գյոնգսանգ նահանգներին։

Նահանգի հյուսիսարևմտյան մասում է անմիջական ենթակայության Դեջոն քաղաքը։

## Պատմություն
Նահանգը կազմավորվել է 1896 թվականին Ջոլա նահանգի մի մասում, և մինչ Կորեական պատերազմը Կորեայի կազմում է մնում։ 1945 թվականից Հարավային Կորեայի տիրապետության տակ է։

Մինչ Մուան գավառի Նամակ գյուղի՝ վարչական կենտրոն դառնալը, վերջինս համարվում էր Գվանջունը։

## Վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Հարավային Ջոլայի նահանգային կառավարության պաշտոնական էջ  

Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի նահանգներ
Սեմա (գետ)

**Սեմա**, գետ Ռուսաստանում, Ալթայի հանրապետության արևմուտքում, Կատուն գետի ձախ վտակը։ Հոսում է Օնգուդայսկի շրջանի և Շեբալինսկի շրջանի տարածքով։ Գետի երկարությունը 88 կմ է, ջրահավաք ավազանի մակերեսը՝ 1960 կմ²։

Գետը սկիզբ է առնում է Սեմիսժնսկի լեռնանցքում՝ 1700-1800 մ բարձրության վրա, հյուսիսային ուղղությամբ հոսում է Շեբալինսկի շրջան և թափվում Կատուն՝ Ուստ Սեմայի մոտ։ Գետ են թափվում բազմաթիվ վտակներ։ Սեմայի գետաբերանից ոչ հեռու գտնվում է Սարլիկ գետը, որը հոսում է նույնանուն լեռան լանջերից։ Աջ (գետաբերանից վտակ). Վերխնի Կումալիր, Նիժնի Կումալիր, Սեդլուշկա, Պոկատայկա, Կիսլայա, Մարչելա, Չյոռնայա Միյուտա, Կրեշտա, Ակտել, Շերգաիլ, Եդրալա, Սոսնովայա։ Ձախ (գետաբերանից վտակ). Տոպուչկա, Կիսմաին, Կույախտանար, Գորդուբա, Արբայթա, Չերգուշկա, Բարսուգան, Կույուլա, Ակտաշ, Չերգա, Ակտել։

Գետի հունի ողջ երկարությամբ անցնում է շրջանի հիմնական մայրուղին՝ Չույսկի գոտին։ Գետի վրա գտնվում են մի քանի բնակավայրեր՝ Շեբալինսկի շրջանի վարչական կենտրոնը՝ Շեբալինո գյուղը, Կամլակ, Չերգա, Կումալիր և Տոպուչայա գյուղերը։ Գետահովտում գտնվում են Ակտել, Մալայա Չերգա և Դյեկտիեկ գետերը։ Սեմայի գետաբերանում գտնվում է «Օռլյոնոկ» բուժիչ ճամբարը։

Մարգագետինը գեղատեսիլ է, այնտեղ շատ են բնության հուշարձանները և տեսարժան վայրերը։ Կամլակ գյուղի մոտ Գոռնո Ալթայսկի բուսաբանական այգին է։
Սեմա գետում անցկացվում են սպորտի, ջրային զբոսաշրջության և ձկնորսության մրցություններ։

## Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցման պետական տվյալների համաձայն՝ գետը պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, Կատուն գետի ջրօգտագործման մասն է, Բիա և Կատուն գետերի գետային ենթաավազանն է։ Վերին Օբի գետային ավազանն է մինչև Իրտիշ թափվելը։

Աշխարհատեղեկատվական համակարգի ՌԴ տարածքի ջրատնտեսական շրջանացման տվյալներով՝
* Ջրային գրանցման տվյալների կոդ՝ 13010100312115100006886
* Հիդրոլոգիական ստուգման կոդ՝ 115100688
* Ավազանի կոդ՝ 13.01.01.003
* Հիդրոլոգիական ուսումնասիրության ծավալի համար՝ 15
* Հիդրոլոգիական ուսումնասիրության թողարկում՝ 1։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Սուրբ ընտանիք (հուշարձան, Ավան-Առինջ)

**«Սուրբ ընտանիք»**, հուշարձան Երևանի Ավան վարչական շրջանի Ավան-Առինջ թաղամասում, տեղադրվել է 1987 թվականին։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Գևորգ Գևորգյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը տեղադրվել է Ավան-Առինջի «Ընտանիք» զբոսայգում։ Հուշարձանի նյութը պղինձ է, քանդակում կերտված է ընտանիք։

## Ընտանիքի այգի
Ընտանիքի այգին գտնվում է Ավան-Առինջ թաղամասի Բաբաջանյան փողոցում։ Ստեղծվել է 1980-ականներին, վերակառուցվել է 2006-2007 թվականներին։

## Պատկերասրահ

Avan District (7).jpg
Սուրբ Ընտանիք հուշարձանը Ավան-Առինջում.jpg
St Family, Sculpture in Avan (4).jpg
St Family, Sculpture in Avan (3).jpg
St Family, Sculpture in Avan (2).jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գևորգ Գևորգյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:1987 քանդակներ
Վազգեն Առաջին կաթողիկոսի կիսանդրի (Վանաձոր)

**Վազգեն Առաջին կաթողիկոսի կիսանդրի**, գտնվում է Լոռու մարզի Վանաձոր քաղաքի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցի բակում։

## Պատմություն
Վազգեն Ա կաթողիկոսի կիսանդրին տեղադրվել է 2009 թվականին։ Բացման պաշտոնական արարողությանը մասնակցել է ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը։ Կիսանդրին տեղադրվել է Վանաձորի Վազգեն Ա-ի անունը կրող դպրոցի բակում։ Կիսանդրիի պատրաստման համար օգտագործվել է Դսեղի գրանիտը, ստեղծման նախաձեռնությունը պատկանում է ԱԺ պատգամավոր Վիկտոր Դալլաքյանին։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Համլետ Մատինյան

## Տես նաև
*Վազգեն Առաջին կաթողիկոսի հուշարձան (Վաղարշապատ)

## Պատկերասրահ

Vazgen First Bust, Vanadzor.jpg
Vazgen First Bust, Vanadzor (1).jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2009 քանդակներ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Համլետ Մատինյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Վանաձորի հուշարձաններ
Թոքային ծավալներ

**Թոքային ծավալներ**, ներշնչման և արտաշնչման խորությունից կախված, թոքեր մտնող կամ դուրս եկող օդի տարբեր ծավալներ։ Կիրառվում է թոքերի ֆունկցիոնալ հետազոտման համար։

## Տեսակներ
# **Շնչառական ծավալ**` հանգիստ ներշնչման կամ հանգիստ արտաշնչման ժամանակ թոքեր մտնող կամ դուրս եկող օդի ծավալն է։ Մարդունը՝ 0,5 լ է, շներինը 0,3-0,5 լ, ձիերինը` 5-6 լ։
# **Ներշնչման պահուստային ծավալ**՝ հանգիստ ներշնչումից հետո կատարվող առավելագույն ներշնչման ժամանակ թոքեր մտնող օդի ծավալն է։ Մարդունը 2.5-3 լ է, շներինը՝ 0,5-1 լ, ձիերինը՝ 10-12 լ։
# **Արտաշնչման պահեստային ծավալ**՝ հանգիստ արտաշնչումից հետո կատարվող ամենախոր արտաշնչման ժամանակ թոքերից դուրս եկող օդի ծավալն է։ Մարդունը՝ 1,3-1,5 լ է, ձիերինը՝ 7 լ, տավարինը՝ 3-4 լ։
# **Թոքերի կենսական տարողություն**՝ օդի այն առավելագույն ծավալն է, որը կարելի է ամբողջությամբ արտաշնչել ամենախորը ներշնչումից հետո։ Որոշվում է շնչառական, ներշնչման և արտաշնչման պահեստային ծավալների գումարով։ Թոքերի կենսական տարողության մեծությունը կախած է կենդանի օրգանիզմի տեսակից, տարիքից, սեռից, առողջական վիճակից, մարզվածության աստիճանից և այլ ցուցանիշներից։ Մարդունը՝ 4,5-5 լ է, շներինը՝ 1,5-3 լ, ձիերինը՝ 26-30 լ։
# **Մնացորդային ծավալ**՝ ամենախորը արտաշնչումից հետո թոքերում մնացող օդի ծավալն է։ Այն դուրս է գալիս թոքերից միայն մահից հետո, այն էլ ոչ ամբողջությամբ։ Մարդունը 1,3-1,5 լ է, ձիերինը՝ 10 լ։
# **Ֆունկցիոնալ մնացորդային ծավալ**՝ հանգիստ արտաշնչումից հետո թոքերում մնացած օդի ծավալն է, որն իրենից ներկայացնում է մնացորդային և արտաշնչման պահուստային ծավալների գումարը։ Մարդունը՝ 2,6-3 լ է, ձիերինը՝ 17 լ։
# **Թոքերի ընդհանուր տարողություն**՝ օդի այն առավելագույն ծավալն է, որը կարող են տեղավորել թոքերը։ Այն իրենից ներկայացնում է թոքերի կենսական տարողության և մնացորդային ծավալի գումարը։ Մարդունը 6-6,5 լ է, ձիերինը՝ 34 լ։

## Գրականություն
# Մարդու ֆիզիոլոգիայի հիմունքներ, Խուդավերդյան Դ. Ն և ուրիշ., Եր., ԵՊԲՀ, 1998, 720 էջ
#  Ընտանի կենդանիների ֆիզիոլոգիա, Տերտերյան և ուրիշ., Եր., ՀԱԱՀ, 2014, 578 էջ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շնչառության ֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Շնչառություն
Նարեկ հայկական վարժարան (Լիմասոլ)

thumb|299px|Նարեկ հայկական վարժարանը
**Նարեկ հայկական վարժարան** ()՝ վարժարան Կիպրոսի Հանրապետության Լիմասոլի շրջանի Վասիլիս Միխաելիդես փողոցում։ Այժմ դպրոցի աշակերտների թիվը մոտ 40 է։ Դպրոցը կոչվել է Նարեկ ի պատիվ Գրիգոր Նարեկացու։ Անմիջապես դպրոցի կողքին Սուրբ Գրիգոր Նարեկացի հայկական եկեղեցին է։

## Տես նաև
* Նարեկ հայկական վարժարան (Նիկոսիա)
* Նարեկ հայկական վարժարան (Լարնակա)

## Աղբյուրներ
* Limassol Armenian school 

Կատեգորիա:Լիմասոլի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Կիպրոսի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Շահեն Մկրտչյան

**Շահեն Մակիչի Մկրտչյան** (), հայ պատմաբան, մշակութային գործիչ։

## Կենսագրություն
Շահեն Մկրտչյանը ծնվել է 1936 թվականի հունիսի 22-ին, Հադրութի շրջանի Արփագյադուկ գյուղում (այժմ՝ Քարինգ, Արցախի Հադրութի շրջան)։ 1965 թվականին ավարտել է Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտը։ Աշխատել է որպես բրիգադավար, թղթակից։ 1965-1972 թվականների եղել է Լեռնային Ղարաբաղի մարզային պետական պատմաերկրագիտական թանգարանի տնօրեն, այնուհետև՝ Հայաստանի պատմության թանգարանի գիտական գծով տնօրենի տեղակալ, 1976 թվականից՝ Հայաստանի ազգային պատկերասրահի մասնաճյուղի (Արա Սարգսյանի և Հակոբ Կոջոյանի տուն-թանգարան) տնօրեն։

Աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են Արցախի պատմությանն ու մշակույթին, ազատագրական պայքարին։ Լույս են տեսել «Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզ» (1970, հայերեն, ռուսերեն, ադրբեջաներեն), «Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները» (1980, 1985), «Արցախ. պատմամշակութային համառոտ ակնարկ» (1991), «Լեռնային Ղարաբաղ» (1994, բուլղարերեն, անգլերեն), «Արցախի գանձերը», պատկերագիրք (1997՝ հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, 2000՝ հայերեն, ռուսերեն), «Շուշի. ողբերգական ճակատագրի քաղաք» (1997՝ ռուսերեն, 1999՝ անգլերեն), «Լեռնային Ղարաբաղ. Ադրբեջանի իրականության ցեղասպանության անատոմիան» (2003՝ հայերեն, ռուսերեն, 2004՝ անգլերեն) և այլ գրքեր։

## Պարգևներ
* Արցախի կառավարության Եղիշեի անվան ամենամյա մրցանակ, 1998 և 2002,
* ՀՀ նախագահի մրցանակի («Արցախի գանձերը» գրքի համար), 2002,
* ՅՈԻՆԵՍԿՕ-ի պատվավոր դոկտոր,
* Արցախի Հանրապետության «Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշան, 2001։

## Երկեր
* Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, «Հայաստան» հրատարակչություն
* «Արցախի գանձերը», Երևան 2000 - Տիգրան Մեծ հրտ.
* Արցախ, պատմամշակութային համառոտ ակնարկ, Երևան, 1991 թ.
* Историко-архитектурные памятники Нагорного Карабаха, 1989
* Шуши ։ Город трагической судьбы, 1997,
* Արցախում ես ուրիշ պատերազմ տեսա։ Վավերագրություն, Երևան, Ամարաս, 1996
* Vandalism ։ A collection of evidential and documentary materials about the destruction and misappropriation of the heritage of Armenian-Christian culture in Azerbaijan, Yerevan ։ "Noyan Tapan", 2004
* Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզ։ (Ուղեցույց), Բաքու։ Ադրպետհրատ, 1970
* Сокровища Арцаха ։ Географические сведения. Историко-культурный очерк. Карты, археология, архитектура. Эпиграфика, фреска, пейзаж. Поселения, этнография. Декоративное искусство. Миниатюра, Ереван ։ Тигран Мец, 2000
* Нагорно-Карабахская Автономная Область ։ (Путеводитель), Баку ։ Азербайджанское гос. изд-во, 1970

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ոչ գեղարվեստական գրողներ
Դրամատուրգիա

**Դրամատուրգիա**, որևէ դարաշրջանի, երկրի, գրական ուղղության կամ առանձին հեղինակի գրական-դրամատիկական երկերի (պիեսների) ամբողջություն։

Նշված իմաստով գրականագիտության մեջ կիրառվում են «Վերածնության դարաշրջանի դրամատուրգիա», «Հայ դրամատուրգիայի պատմություն», «Գ․ Սունդուկյանի դրամատուրգիա» արտահայտությունները և այլն։ Դրամատուրգ (թատերգակ, թատերգու) է կոչվում պիես գրողը։

## Տես նաև
* Դրամա

Կատեգորիա:Դրամատուրգիա
Վեգա

**Վեգա** (Քնարի), Քնար համաստեղության ամենապայծառ աստղը՝ 0,03 տեսանելի աստղային մեծության։

Լուսավորությունը 54 անգամ մեծ է արեգակնայինից, հեռավորությունը 8,1 պարսեկ է։ Վեգան երկնքի հյուսիսային կիսագնդի ամենապայծառ աստղերից է։ Վեգայի սպեկտրոսկոպիկ պարամետրերի չափման մեծ ճշգրտության շնորհիվ սպեկտրալուսաչափական հետազոտությունների ժամանակ Վեգան օգտագործվում է որպես ստանդարտ աստղ։ Աստղագիտության պատմության մեջ առաջին անգամ աստղային պարալաքսը որոշվել է Վեգայի համար՝ 1837 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստղեր
Արթուր Ղանդիլյան

**Արթուր Մամիկոնի Ղանդիլյան** (), «Ցայգ» հեռուստաընկերության հիմնադիր և սեփականատեր, «Շիրակ» հանրային հեռուստառադիոընկերության գործադիր տնօրեն, մասնագիտությամբ՝ ինժեներ։ Գյումրու նկարիչների միության պատվավոր անդամ։

## Գործունեություն
1988 թվականի երկրաշարժից հետո, Արմեն Անտոնյանի և Արթուր Եզեկյանի օգնությամբ ստեղծեց Ցայգ մարզային հեռուստաընկերությունը։ 1991 թվականի հունվարի 3-ին Գյումրիում գրանցվեց Ցայգ ՀԸ-ը։ Սկզբնական շրջանում հեռուստաընկերությունը վարձակալեց մեկ աշխատասենյակ, մեկ սիրողական տեսախցիկ, ձեռք բերեց երկու տեսամագնիտոֆոն, որից հետո կատարվեցին եթերի նախապատրաստական աշխատանքները։ 1992 թվականին «Ցայգ»-ը ձեռք է բերում անկախ լրատվականի կարգավիճակ և ստանում 8 ժամ եթերի տևողության հնարավորություն հանդիսանալով առաջին մասնավոր հեռուստաալիքը Հայաստանում։

## Պարգևներ
Մովսես Խորենացու մեդալ, 2017։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Շնչառական ուղիների մեռյալ տարածություն

**Շնչառական ուղիների մեռյալ տարածություն**, շնչառական համակարգի այն բաժինները, որոնք չեն մասնակցում արյան հետ կատարվող գազափոխանակությանը։ Տարբերում են անատոմիական, թոքաբշտիկային և ֆիզիոլոգիական մեռյալ տարածություններ։

## Անատոմիական մեռյալ տարածություն
Անատոմիական մեռյալ տարածությունն օդատար ուղիների՝ քթի խոռոչի (կամ բերանի՝ բերանային շնչառության դեպքում), քթաըմպանի, կոկորդի, շնչափողի, բրոնխների տարողությունն է։ Ծավալը մոտ 150 մլ է։ Չնայած այստեղ բացակայում է գազափոխանակությունը արյան հետ, սակայն, մեռյալ տարածությունում օդը մաքրվում է, հագենում ջրային գոլորշիներով և տաքացվում։

## Թոքաբշտիկային մեռյալ տարածություն
Այն թոքաբշտիկները (ալվեոլ), որոնք կամ միայն հեղուկացվում են, կամ միայն օդահարվում, կազմում են թոքաբշտիկային մեռյալ տարածությունը։ Արդյունավետ թոքաբշտիկային տարածություն են համարվում այն բշտիկները, որոնք և օդափոխվում են և հեղուկացվում։ Ակտիվ աշխատանքի, թթվածնի պակասի դեպքում թոքաբշտիկային մեռյալ տարածությունը փոքրանում է, քանի որ «հանգստի» վիճակում գտնվող թոքաբշտիկները սկսում են մասնակցել գազափոխանակությանը։
 
## Ֆիզիոլոգիական մեռյալ տարածություն
Ֆիզիոլոգիական (գործառնական) մեռյալ տարածություն են համարվում շնչական համակարգի բոլոր այն հատվածները, որտեղ գազափոխանակություն չի կատարվում։ Այսինքն, ֆիզիոլոգիական մեռյալ տարածությունն իրենից ներկայացնում է անատոմիական և թոքաբշտիկային մեռյալ տարածությունների գումարը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շնչառական համակարգ
Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Դավիդսոն)

**Հայոց ցեղասպանության հուշարձան**, խաչ ԱՄՆ Կալիֆորնիա նահանգի Սան Ֆրանցիսկո քաղաքի Դավիդսոն լեռան վրա։

## Պատմություն
Դավիդսոն լեռան վրա խաչը տեղադրվել է 1930-ական թվականներին։ 1997 թվականին Հարավային Կալիֆորնիայի Հայ-ամերիկյան կազմակերպության խորհուրդն աճուրդում 26,000 դոլարով գնում է լեռան 0.15 հեկտար տարածքը, այդ թվում և խաչը, որի մոտ տեղադրում է բրոնզե հուշատախտակ՝ ի հիշատակ 1915 թվականի հայոց ցեղասպանության զոհերի։ 2007 թվականի սեպտեմբերի 23-ին 73 կգ հուշատախտակն անհետանում է։ 2008 թվականի ապրիլի 20-ին այն փոխարինում են նոր հուշատախտակով։

## Տվյալներ
Հուշատախտակի վրա մակագրված է.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ
Վիվալդի (դիտարկիչ)

**Vivaldi** վեբ զննիչը մշակվել է Vivaldi Technologies™ ընկերության կողմից։ Ընկերության կարգախոսն է «Զննիչ մեր ընկերների համար (A browser for Our Friends)»: Զննիչն աշխատում է երեք օպերացիոն համակարգերում՝ Windows, OS X և Linux։

## Պատմություն
Vivaldi-ն մեկնակրեց, որպես վիրտուալ համայնք` փոխարինող My Opera-ին, որի գործունեությունը դադարեցվել էր Opera Software-ի կողմից 2014 թ. մարտ ամսին։ Յոն Ստեֆենսոն ֆոն Թեչներին զայրացրեց այդ որոշումը, քանի որ նա հավատացած էր, որ համայնքն է օգնել ստեղծել Opera զննիչն այնպիսին, ինչպիսին այն կար։ Այնուհետև Թեչները կազմավորեց Vivaldi-ի համայնքը` վիտուալ համայնք, որը գրանցված օգտվողներին տրամադրում էր ֆորում, բլոգ ու բազմաթիվ այլ կիրառելի ծառայություններ` My Opera-ի բացը լրացնելու համար։ Ավելի ուշ` 2015 թ. հունվարի 27-ին Vivaldi Technologies-ը թողարկեց Vivaldi զննիչի առաջին Technical Preview տարբերակը՝ մտքում ունենալով իր համայնքը։ Vivaldi-ի անունը ծագել է իտալացի կոմպոզիտոր Անտոնիո Վիվալդիի անունից, որն ըստ զննիչը ստեղծողներից մեկի կարծիքով, հեշտ անուն է` ամբողջ աշխարհում հիշելու և հասկանալու համար։

## Նկարագրություն
Vivaldi-ն ունի մինիմալիստական ինտերֆեյս, հիմնական տառատեսակներով ու պատկերակներով, ինչպես նաեւ արտահայտված ներդիրներով։ Ակտիվ ներդիրի գույնը կախված է այցելված էջից։ Զննիչում օգտագործված են հետեւյալ համացանցային տեխնոլոգիաները՝ HTML5, Node.js, ReactJS և բազմաթիվ NPM մոդուլներ։

## Տես նաև
* Վեբ զննիչների ցանկ
* Վեբ զննիչների պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Վիվալդի համայնք

Կատեգորիա:Վեբ-դիտարկիչներ
Պեզարո

**Պեզարո **(իտալ.՝ Pesaro *իտալերեն արտասանություն * կամ ), քաղաք Իտալիայում, Մարկեի շրջան համանուն շրջանի վարչական կենտրոնը։ Ըստ 2011 թ. մարդահամարի տվյալների բնակչությունը 95.011 մարդ է, այն դարձնելով երկրորդ ամենաբազմամարդ քաղաքը Մարկեի շրջանում Անկոնայից հետո։ Քաղաքի տոնը սեպտեմբերի 24-ին է։

Տնտեսության հիմնական ճյուղերն են ձկնորսությունը, կահույքի արտադրությունը և զբոսաշրջությունը։

## Պատմություն
Հնում քաղաքը կոչվել է Պիզավր (Լատ.՝ Pisaurum)։ Քաղաքն հիմնադրել են հռոմեացիները մ.թ.ա 184 թվականին։ Եվ որպես գաղութ է հանդիսցել Պիկենում (Լատ.՝ Picenum) մարդիկ, ովքեր ապրում են հյուսիսարևելյան ափին դեռևս վաղ երկաթի դարաշրջանում։

## Հայտնի մարդիկ
* Ջոակինո Ռոսսինի, կոմպոզիտոր
* Մասսիմո Ամբրոզինի, ֆուտբոլիստ
* Լակուն Գոիլ, թմկահար
* Անգելո Ռոմանի, օլիմպիական լողորդ
* Ռենատա Տեբալդի, սոպրանո
* Աննա Մարիա Ալբերգեթի, երգչուհի և դերասանուհի
* Ռից Օրտալինի, ֆիլմերի կոմպոզիտոր
* Վալենտինո Ռոսի,
* Անտոնելա Բոնչի, նյարդաբան
* Ֆիլիպո Մանինի, լողորդ
* Լուիջի Կառլո Բոռոմեո, եպիսկոպոս (1952-1975)

## Հասարակություն
### Ժողովրդավարություն

### Ազգային փոքրամասնություներ
Մոլդովացիներ 1, 333 (17.63%)

Ռումինիացիներ 1.171 (15, 49)

Ուկրաինացիներ 805 (10, 65%)

## Միջազգային հարաբերություններ
### Քույր քաղաքներ

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Palazzo_Ducale_di_sera.jpg
Պատկեր:Il_Duomo_di_Pesaro.jpg
Պատկեր:2005_0728Image0027.JPG
Պատկեր:Pesaro, _musei_civici, _entrata.JPG
Պատկեր:Pesaro_Beach_Monte_Ardizio.jpg


## Տես նաև
* Իտալիայի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Քաղաքապետարանի կայք
* Բրիտանական հանրագիտարան
Պան

150px|մինի|աջից|Պանը
**Պան** (), անտառների ու արոտավայրերի աստվածը, հովիվների, որսորդների, մեղվապահների ու ձկնորսների հովանավորը հին հուն, դիցաբանության մեջ։ Հերմեսի և Դրիոպեի (այլ տարբերակներում՝ Զևսի և Կալլիստո հավերժահարսի, Զևսի կամ Հերմեսի և Պենելոպեի) որդին։ Ծնվել է այլանդակ (մազածածկ, եղջյուրներով, այծի կճղակներով, մորուքով ու պոչով) և ահազդու տեսքով, որի համար վախեցած մայրը լքել է նրան։

Հերմեսը Պանին տարել է Ողիմպոս, ուր զվարճացրել է աստվածներին, սիրվել ու դասվել նրանց կարգը։ Սիրահարվել է Սիրինգս հավերժահարսին, որը վախից կերպարանափոխվել է եղեգնի, որից և Պան պատրաստել է իր սրինգը ()։ Պան համարվել է ուրախ աստված, սրինգ նվազելով ու պարելով, հավերժահարսների ուղեկցությամբ թափառել է անտառներում ու լեռներում։ Միաժամանակ, հանգստի ու առանձնության պահերին իրեն անհանգստություն պատճառողների վրա տարածել է սարսափ։ Ունեցել է պաշտամունքի մի քանի խոշոր կենտրոն։ Աթենքի Ակրոպոլիսում եղել է Պանին նվիրված քարայր։ Աթենացիները նրա պատվին ամեն տարի կազմակերպել են հանդիսավոր հրավառություն (ջահերթ)։

}

Կատեգորիա:Հին հունական աստվածներ
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Հյուսիսային Գյոնգսանգ

**Հյուսիսային Գյոնգսանգ** (հանգըլ՝ 경상 북도, հանջա՝ 慶尙北道), նահանգ Հարավային Կորեային արևելյան մասում։ Վարչական կենտրոնը Անդոնգ քաղաքն է։

## Պատմություն
Նահանգը կազմավորվել է 1896 թվականին Գյոնգսանգ նահանգի հյուսիսային կեսում, և մինչև 1945 թվականի Կորեական պատերազմը եղել է Կորեայի մաս։ Կորեաների բաժանումից հետո անցել է Հարավային Կորեայի տիրապետության տակ։

## Աշխարհագրություն
Նահանգը Յոնգնամ տարածաշրջանի մաս է կազմում։ Հարավից սահմանակցում է Հարավային Գյոնգսանգ, արևմուտքից՝ Հյուսիսային Ջոլա և Հյուսիսային Չունգչոնգ, հյուսիսից՝ Գանգվոն-դո նահանգներին։ Ամռանը այս նահանգը Հարավային Կորեայի ամենաշոգ վայրն է։ Մեծ մասը ծածկված է հիմնականում՝ Թեբեկ (արևելքում) և Սոբեկ (արևմուտքում) լեռներով։

## Վարչական բաժանում
Նահանգը բաժանված է 10 քաղաքի («սի») և 12 գավառի («կուն» կամ «գուն»)։ Ստորև ներկայացված են ընդհանուր ցանկը՝ հանգըլով և հանջայով․

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Հյուսիսային Գյոնգսանգ նահանգի կառավարության պաշտոնական էջ 

Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի նահանգներ
Աստղացուցակ

**Աստղացուցակ** (աստղային կատալոգ), ցուցակ, ուր նշված են աստղերի կոորդինատները և աստղային մեծությունները։ Կան նաև հատուկ աստղացուցակներ՝ աստղերի ճշգրիտ կոորդինատների, սեփական շարժումների, պարալաքսների, տեսագծային արագությունների, սպեկտրալ դասերի, կրկնակի աստղերի, փոփոխական աստղերի և այլնի համար։ Աստղացուցակում աստղերը դասավորվում են ըստ նրանց ուղղակի ծագման աճի։ Աստղի ստացած համարով հաճախ նշանակում են նաև տվյալ աստղը։ Աստղացուցակները օգտագործվում են գործնական աստղագիտության զանազան խնդիրների լուծման, ինչպես նաև աստղային համակարգերի ու նրանց կառուցվածքի ուսումնասիրման նպատակով։

Կատեգորիա:Աստղագիտություն
Պապուասներ

աջից|մինի|Պապուասներ (գրքի շապիկին)
**Պապուասներ**, (մալայերեն՝ papuwa — գանգրահեր), Նոր Գվինեա կղզու, հյուսիսարևմտքում Մելանեզիայի կղզիների, Հալմահերա կղզու հյուսիս և Տիմոր կղզու արևելքում մասերի բնիկների հավաքական անվանումը։ Թիվը՝ ավելի քան 4,8 միլիոն (2020)։ Մարդաբանորեն պատկանում են մելանեզիական ռասային։ Խոսում են պապուասյան լեզոններով։ պապուասների կրոն, հավատալիքների հիմնական տարրերն են՝ նախնիների պաշտամունքը, հմայությունն ու տոտեմիզմը։ 19-րդ դարի վերջից միսիոներները տարածել են քրիստոնեությունը, որն այժմ ձևականորեն դավանում է պապուասների մեծ մասը։ Մինչև վերջերս պապուասներ ապրում էին (Նոր Գվինեայի և հյուսիսարևմտյան․ Մելանեզիայի կղզիների որոշ շրջաններում այժմ էլ ապրում են) նախնադարյան համայնական կարգերով։ Զբաղվում են հիմնականում պալարային հողագործությամբ, արմավենու և պտղատու ծառերի աճեցմամբ, խոզաբուծությյսմբ, ձկնորսությամբ, մասամբ՝ որսորդությամբ։ Մի մասն աշխատում է պլանտացիաներում, լեռնարդյունաբերական ձեռնարկություններում։ Մինչև եվրոպական գաղութարարությունը հողի մասնավոր սեփականությունը պապուասներին անհայտ էր։ Գույքային և հասարակական շերտավորումը նոր էր նշմարվում։

Կատեգորիա:Պապուասներ
Ռեյտերի համախտանիշ

**Ռեյտերի համախտանիշ** (), գրականության մեջ հայտնի է նաև որպես միզակնաձուսպային (ուրոօկուլո-սինովիալ) համախտանիշ։ Բնորոշվում է ախտանիշների եռյակով՝ հոդերի, միզատար ուղիների և աչքերի ախտահարումներով։

## Առաջացման պատճառ և ախտածագում
Առաջացման պատճառը և ախտածագումը բացահայտված չեն։ Ռեյտերը (Hans Conrad Julius Reiter) այն նկարագրել է դիզինտերիա կրած հիվանդի մոտ, իսկ այլ հեղինակներ՝ ռևմատիզմի, պալարախտի, սիֆիլիսի, ոչ սպիցիֆիկ խոցային կոլիտի ժամանակ։

Կլինիկորեն նշված եռյակից առավել հաճախ նկատվում են մեծ հոդերի ախտահարումները` համեմատաբար բարենպաստ ընթացքով։ Հոդային արտահայտությունները խիստ տարբեր են, թեթև ցավազգացողությունից մինչև ծանր ձևափոխությունները՝ այտուցվածությամբ, ջլերի և ոսկրաշապիկի ախտահարումներով, հոդերի շարժունակության երկարատև խանգարումներով։ Ընթացքը համառ է, հաճախ սրացման հակումով։ Ռենտգենաբանորեն հայտնաբերվում են չափավոր օստեոպորոզ, հոդաճեղքի նեղացում։

մինի
Միզատար ուղիների ախտահարումներն արտահայտվում են միզուկի, միզապարկի, երիկամի ավազանի բորբոքումներով։ Նկարագրված են պիելոնեֆրիտներ՝ խրոնիկական երիկամային անբավարարության զարգացումով։

Տեսողական օրգաններում կարող են նկատվել շաղկապենու թեթև բորբոքումներից մինչև կուրության հասնող ախտահարումներ։

Հնարավոր են նաև կպչուն պլևրիտ, միոկարդիտ, պերիկարդիտ, քթի և բերանի լորձաթաղանթի բորբոքումներ՝ անցավ խոցոտումներ, մաշկի բշտիկային ցանավորումներ և այլն։

Հիվանդության սուր շրջանում ջերմությունը բարձր է (38-39 աստիճան), ուղեկցվում է լեյկոցիտոզով և ԷՆԱ-ի նշանակալի բարձրացմամբ։

## Բուժում
Բուժումը հանգում է միջին դեղաչափերով հակաբիոտիկների, կորտիկոստերոիդների և հակաբորբոքային միջոցների համատեղ կիրառմանը։

## Տես նաև
* Հոդաբորբ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Reiter’s syndrome 

Կատեգորիա:Հոդերի հիվանդություններ
Շախմատային օլիմպիադա 1966

**17-րդ շախմատային օլիմպիադան **տեղի է ունեցել Հավանայում 1966 թվականի հոկտեմբերի 23-ից նոյեմբերի 20-ը։ Օլիմպիադային մասնակցել են 52 երկրներ։

մինի
մինի

### Կիսաեզրափակիչ
* 1-ին խումբ

* 2-րդ խումբ

* 3-րդ խումբ

* 4-րդ խումբ

* 5-րդ խումբ

* 6-րդ խումբ

* 7 խումբ

### Եզրափակիչ «Ա»

### Եզրափակիչ «Բ»

### Եզրափակիչ «Գ»

### Եզրափակիչ «Դ»

## Հաղթող թիմերի անդամների միավորներ
ԽՍՀՄ

* Տ. Պետրոսյան (+10 −0 =3)
* Բ. Սպասսկի (+5 −0 =10)
* Մ. Տալ (+11 −0 =2)
* Լ. Շտեյն (+7 −1 =4)
* Վ. Կորչնոյ (+9 −1 =3)
* Լ. Պոլուգաևսկի (+8 −0 =6)

ԱՄՆ
* Ռ. Ֆիշեր (+14 −1 =2)
* Ռ. Բիռն (+3 −3 =7)
* Պ. Բենկո (+4 −0 =8)
* Լ. Էվանս (+6 −0 =9)
* Ու. Ադդիսոն (+5 −4 =0)
* Ն. Ռոսսոլիմո (+5 −1 =4)

Հունգարիա
* Լ.Պորտիշ (+8 −1 =7)
* Լ. Սաբո (+7 −0 =8)
* Ի. Բիլեկ (+8 −0 =7)
* Լ. Լենդել (+2 −4 =4)
* Դ. Ֆորինտոշ (+7 −3 =2)
* Լ. Բարցա (+10 −0 =2)

## Լավագույն անհատական արդյունքներ
* Առաջին կարգ - Տ. Պետրոսյան (ԽՍՀՄ) - 11½ մինչև 13
* Երկրորդ կարգ - Օ. Պաննո (Արգենտինա) - 14 մինչև 18
* Երրորդ կարգ - Մ. Տալ (ԽՍՀՄ) - 12 մինչև 13
* Չորրորդ կարգ - Կ. Լանգեվեգ (Հոլանդիա) - 12 մինչև 15
* Պահեստային - Վ. Կորչնոյ (ԽՍՀՄ) - 10½ մինչև 13
* Պահեստային - Լ. Բարցաի (Հունգարիա) - 11 մինչև 12
## Գրականություն
* Шахматные олимпиады / Ю. Авербах, Б. Туров. Москва ։ Физкультура и спорт, 1974.
* Шахматы ։ энциклопедический словарь / гл. ред. А. Е. Карпов. — М.։ Советская энциклопедия, 1990. — С. 280, 575. — 624 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-85270-005-3.
* Всемирные шахматные Олимпиады. 1927—2006 / Ханамирян Г. Ереван։ 2006
## Արտաքին հղումներ
* 17 շախմատային օլիմպիադա Կայքում OlimpBase.org 
* Պատմությունը շախմատային օլիմպիադայի (Մաս հինգերորդ) 

Կատեգորիա:1966 սպորտում
Երկարացում

**Երկարացում** մեխանիկայում, դեֆորմացիայի հետևանքով մարմնի երկարության փոփոխություն։ Մարմնի սկզբնական երկարության աճը (դրական կամ բացասական) կոչվում է բացարձակ երկարացում, իսկ նրա և սկզբնական երկարության հարաբերությունը՝ հարաբերական երկարացում։

Կատեգորիա:Մեխանիկա
Կատեգորիա:Դեֆորմացիա