Խաղաքարտ փող

մինի|460x460փքս|Քարտի գումար մեկ գուլդերի արժեքով, Հոլանդական Գվիանայից (1801)
**Խաղաքարտ փող,** սովորական ստվարաթղթի կամ խաղաքարտերի վրա տպված ֆիատ փողի տեսակ, որը երբեմն օգտագործվել է որպես արժույթ մի քանի գաղութներում և երկրներում (ներառյալ Հոլանդական Գվիանան, Նոր Ֆրանսիան և Ֆրանսիան) 17-րդ դարից մինչև 19-րդ դարի սկիզբ։ Այնտեղ, որտեղ ներդրվել է, հաճախ դրան հաջորդել են գնաճի բարձր տեմպեր։

## Դիզայն և օգտագործում
Որպես արժույթ օգտագործելու համար խաղաքարտեր կամ պարզ ստվարաթուղթ պատրաստելու համար կրիչին պետք է տրվեր անվանական արժեք, կնիք, սերիական համար և համապատասխան ստորագրություններ։Նոր Ֆրանսիայում դա նշանակում էր դաջված ֆլուր-դե-լիս և ցուցարարի, նահանգապետի և գանձապահի ստորագրությունները։ Մինչդեռ Հոլանդական Գվիանայում այս վավերացումների ձևը տարբերվում էր թողարկումների միջև:

Քարտի փողերը հիմնականում թողարկվում էին, սկզբնական շրջանում, արտակարգ իրավիճակներում:Այն կարող է ապահովված լինել այլ արժույթներով, օրինակ՝ բորսայական մուրհակներով, կամ լինել առանց երաշխիքի։

## Դիմումներ
#### Կանադա
ձախից|մինի|Տասներկու լիվր բացիկ Կանադայից, Նոր Ֆրանսայից, 1735 թ
17-րդ դարում Նոր Ֆրանսիայում (այժմյան Կանադայում) ֆրանսիական գաղութի ընդլայնման ժամանակ արժույթը պետք է ներմուծվեր Ֆրանսիայից։ Երբ գաղութը սնանկության մատնվեց իրոկեզների դեմ կռվելու մեծ ծախսերի և կեղևի առևտրի նվազման պատճառով,ինտենդանտ Ժակ դը Մյուլը զինվորներին վճարելու համար քարտի փող ներկայացրեց;դա շուտով տարածվեց ընդհանուր օգտագործման, ներառյալ առևտրի մեջ:. Քարտի փողի ներդրումը գաղութին թույլ տվեց նվազեցնել այնպիսի տեսակների մատակարարումները, որոնք կարող էին կորցնել ծովում եղանակի կամ հարձակման պատճառով.; ոչ մի տեսակ չէր կարող արտադրվել տեղում՝ թանկարժեք մետաղների բացակայության պատճառով: Արժույթը դարձել է հայտնի, և գրանցվել է 100 լիվրի հավասար արժեքներ։ Ենթադրվում է, որ, ի վերջո, մոտ երկու միլիոն լիվր քարտային փող է շրջանառվել:

Տասնամյակի վերջում Նոր Ֆրանսիան բախվեց այս արժույթի կեղծման հետ կապված խնդիրների հետ, թեև կեղծարարներին կարելի էր ձեռնափայտի ենթարկել, բրենդավորել, վտարել, մտրակել կամ նույնիսկ կախել: Այնուամենայնիվ, ի վերջո, գնաճն էր, որը հանգեցրեց ֆրանսիական Կանադայում քարտային փողի անկմանը. փողն արտադրվում էր պահանջվածից ավելի մեծ քանակությամբ, մասամբ փոխհատուցելու ֆրանսիական ձախողված տնտեսությունը, մինչդեռ մետաղադրամները կուտակվում էին։ Քարտերի արժեքը կիսով չափ նվազեցնելու փորձերը ձախողվեցին, և 1717 թվականին քարտի գումարը հանվեց։ 1720 թվականին այն անարժեք էր ճանաչվել։

Քարտային փողերի հետկանչը հանգեցրեց ավելի քան մեկ տասնամյակի լճացման, քանի որ շրջանառվող արժույթ չկար։ Այդ իսկ պատճառով, 1730 թվականին կառավարությունը վերականգնեց քարտային փողերը՝ մինչև 1733 թվականը հասնելով 600,000 լիվրի ընդհանուր արժեքի։ Այնուամենայնիվ, ի տարբերություն քարտային փողերի նախկին թողարկումների, դրանք տպագրվում էին ոչ թե խաղաքարտերի, այլ սովորական քարտերի վրա։ 1763թ.-ին, պատերազմի ժամանակ անհանգիստ տնտեսության հետևանքով առաջացած գնաճի հերթական բռնկումից հետո, քարտային փողերը ի վերջո և ընդմիշտ հանվեցին բնակավայրից:

#### Ֆրանսիական Լուիզիանա
մինի|Քարտի փող (Ֆրանսիական Լուիզիանա գաղութ)
1716-ից 1720 թվականներին Ջոն Լոուն և նրա մասնավոր «Թագավորական բանկը» գաղութային ֆրանսիական Լուիզիանայում թողարկեցին թղթային արժույթ, որը շատ ավելին էր, քան այն պահուստը, որը հատկացվել էր այս թողարկումների համար։ Երբ ներդրողները փորձեցին մարել թղթադրամները տեսակների համար, բանկը դադարեցրեց վճարումը։ «Միսսիսիպի փուչիկը» սկսեց պայթել 1720 թվականի մայիսին, երբ Թագավորական բանկի թղթադրամներն արժեզրկվեցին 50%-ով, որին հաջորդեց ֆինանսական ճգնաժամը Ֆրանսիայում:. Շուրջ 18 ամիս պաշտոնական շրջանառվող արժույթ չի եղել։ Հնդկաստանի ընկերությունը պահեստներ էր պահում աշխատակիցների համար։ Ապրանքներ գնելու համար պահանջվում էին վաուչերներ, որոնք շրջանառվում էին որպես ժամանակավոր արժույթ: Ընկերությունը սկսեց քարտային փողեր թողարկել 1722 թվականի հունվարին՝ Ֆրանսիայի ընկերության տնօրենների կամ Լուիզիանայի տեղական սպաների երկու լիազորագրով: Դավանանքները տատանվում էին 5 սուսից մինչև 50 լիվր, տարբեր ձևերով, որպեսզի հեշտությամբ տարբերվեն ոչ ֆրանսախոս և անգրագետ բնակչության կողմից: Ընկերության քարտային փողի ներդրմամբ նույնպես կտրուկ գնաճ է առաջացել։ 1725 թվականին և՛ ընկերության վաուչերը, և՛ քարտերը մարվել էին:

1730-ականների սկզբին, կրկին հանդիպելով տեսակների և փոխանակման նամակների պակասի, կոմս Մաուրեպասը խորհուրդ տվեց կիրառել քարտային փողի համակարգ, որը նման էր Կանադայում (ֆրանսիական Լուիզիանայում) օգտագործվող համակարգին։ Սա նախատեսված էր ներքին առևտրի համար՝ առանց որևէ գնանշումների և փոխանակման նամակների միջոցով: 1735 թվականի սեպտեմբերի 14-ին ֆրանսիական թագը հաստատեց մինչև 200,000 լիվրի քարտային փողերի թողարկումը, փոխանակման նամակների համար 150,000 լիվրի քվոտայով: Քարտերը պատրաստվել և ստորագրվել են Լուիզիանայում Թագի վերահսկիչի կողմից, ավելի բարձր անվանական արժեքներով, որոնք պահանջում են մարզպետի և ձեռնադրողի հակաստորագրությունները: Հաջորդ երկու տարիների ընթացքում քարտի փողի արժեքը մնաց կայուն՝ պահպանվելով նվիրատու Էդմե Գատյեն Սալմոնի կողմից քվոտայի չափը գերազանցող փոխանակման նամակների թողարկմամբ: Մինչև 1739 թվականը, սակայն, քարտային փողի արժեքը նվազել էր, քանի որ փոխանակման նամակների համար քարտերը մարելու փորձերը մնացին չլրացված։ Գաղութը մեծ ծախսեր էր կատարում Չիկասայի հետ պատերազմի ժամանակ, և ֆրանսիական կառավարությունը չցանկացավ մեծացնել փոխանակման նամակների քվոտան 1741 թվականին Սալմոնն արդեն օգտագործում էր 1744 թվականի իր քվոտան։ Այս պակասը և դրա հետևանքով գնաճը նշանակում էին, որ 1743 թվականին քարտի փողերն ըստ էության անարժեք էին: 1745 թվականին, երբ պատերազմը դեռ շարունակվում էր, գաղութի կողմից թողարկված քարտի փողերն ու այլ թուղթ այրվեցին. Մինչև լուծարումը թղթադրամները փոխանակվել են փոխանակման նամակների հետ անվանական արժեքի երկու հինգերորդով:

Շքանշանակիր Վինսենթ դե Ռոշեմորի 1758թ.-ի խնդրանքը, որ քարտի գումարը նորից թողարկվեր, անտեսվեց: Լուիզիանայի քարտային փողերի մի մասը պահպանվել է մինչև 1760-ական թվականները:. Այնուամենայնիվ, հրապարակված մի քանի հազար պետական ​​նոտաներից և ոչ մեկը հայտնի չէ, որ մինչ օրս պահպանվել է: Նմանապես չկան Հնդկաստանի ընկերության թողարկումների հայտնի օրինակներ:

#### Իլինոյս Երկիր
1740-ական թվականներին Իլինոյս նահանգի Ֆորտ դե Շարտրի ադմինիստրատորները քարտի փող էին օգտագործում իրենց զորքերին վճարելու համար. դրամագետ Հարրի Ուիգինգթոնը ենթադրում է, որ արժույթը ներդրվել է ադմինիստրատորների կողմից, ովքեր նմանատիպ թղթադրամների փորձ ունեին Կանադայում կամ Նոր Օռլեանում։ Հայտնի է որպես Solde de Troupe-ի նշումներ, այս քարտի գումարը չի ունեցել պաշտոնական պետական ​​աջակցություն։ Ավելի շուտ, այն լիազորված էր բերդի հրամանատարների կողմից և կիրառվել նրա պահեստի պահապանների կողմից։ Այս նոտաները դադարեցվեցին, երբ բրիտանացիները, որոնք, ըստ օրենքի, պետք է իրենց զինվորներին վճարեին տարբեր տեսակի վճարներ, 1763 թվականին ստանձնեցին ամրոցի կառավարումը:Այնուամենայնիվ, ֆրանսիական մշակութային և սոցիալական շարունակական ազդեցության պատճառով այս նոտաների շրջանառությունն ու թողարկումը շարունակվեց մինչև կեսերը -1760-ական թթ:

### Հոլանդական Գվիանա
Քարտի փողերն առաջին անգամ օգտագործվել են Հոլանդական Գվիանայում, այժմ՝ Սուրինամում, 1761 թվականին։ Թողարկումները կարող էին լինել սովորական թղթերի կամ խաղաքարտերի վրա, և սկզբում կտրված էին մոտավորապես 38 միլիմետր (1,5 դյույմ) տրամագծով շրջանակների՝ մետաղադրամների նման։ Հետագայում քարտի փողերը ուղղանկյուն էին՝ աշխատուժը խնայելու համար, թեև որոշ թողարկումներ շարունակեցին լինել կլոր կամ նույնիսկ վեցանկյուն: Սկզբնական թողարկումները եղել են 1, 2,5 և 10 գուլդերի արժեքներով,որին հաջորդել են 0,5, 5 և 100 գուլդերի թողարկումները։ Քարտերը, որոնք չունեին ներքին արժեք, սկզբում ապահովված էին Նիդեռլանդների փոխանակման մուրհակներով, սակայն հետագայում թողարկվեցին առանց գրավի:

Գվիանայում արտադրվող քարտային արժույթը շուտով գերազանցեց պահանջարկը, այնպես որ գնաճը դարձավ խնդիր, և թեև քարտերը իբր վաճառվում էին 3 քարտի գուլդերի դիմաց Նիդեռլանդներից 2,50 գուլդերի դիմաց, արժեքը սկսեց  տատանվել։ Այնուամենայնիվ, գաղութի բնակիչները շարունակում էին օգտագործել քարտային փողերը, և երբ 19-րդ դարի սկզբին Գվիանան վերահսկվում էր բրիտանացիների կողմից, նրանք նույնպես արտադրում էին այդ գումարը՝ վախենալով դեֆիցիտից։ Հոլանդացիները վերականգնեցին Գվիանան հսկողությունը 1816 թվականին, և քարտի փողերը շարունակվեցին։ 1826 թվականին Նիդեռլանդների գաղութային կառավարությունը պաշտոնապես ներկայացրեց թղթային արժույթը, որը նման էր հոլանդական թղթադրամներին, բայց թղթադրամների վրա տպագրված էր Սուրինամ բառը։ Գաղութի քարտային փողերը պաշտոնապես չեղարկվեցին միայն երկու տարի անց:

1997 թվականի իր Surinam Paper Currency գրքում Թեո վան Էլմփթը գրանցում է երկրում քարտային փողերի ընդհանուր 94 թողարկում,, և Սուրինամի Կենտրոնական բանկը գնահատում է, որ թողարկված քարտերի ընդհանուր անվանական արժեքը կազմում է հինգից մինչև տասը միլիոն գուլդեն: Այնուամենայնիվ, քիչ նմուշներ են պահպանվել: Սուրինամի շագանակագույնների բանավոր ավանդույթում Wan Bigi Karta տերմինը («մեծ բացիկ») շարունակում էր վերաբերել 3,20 գուլդերի գումարին մինչև 1900 թվականը:

### Ֆրանսիա
մինի|Սեն-Մեյսենտից երկու բլիթներ: Սրտերի յոթնյակը (ձախից) ունի 3 սոլ անվանական արժեք, մինչդեռ ադամանդի թագուհին ունի 15 սոլ:
Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ billets de confiance («վստահության օրինագծեր») թողարկվում էին քարտային փողերի և նմանատիպ թղթերի վրա գործատուների կամ նմանատիպ իշխանությունների կողմից: Մոտավորապես 5500 տարբեր թղթադրամներ են թողարկվել մոտավորապես 1500 համայնքներից 1790-ից 1793 թվականներին։ Դրանք հիմնականում տպագրվել են բացիկների կամ գունավոր թղթի վրա և ստորագրվել կրողի կամ թողարկող մարմնի կողմից։ Այս փողը, ընդհանուր առմամբ, ուղղված էր հորիզոնական, և դեկորացիաները կարող էին ներառել հեղափոխական սիմվոլիզմ (օրինակ՝ ազատության գլխարկ կամ ֆասսե), հայրենասիրական կարգախոսներ, կոմունայի անվանումը, որտեղ արկղ է թողարկվել, կամ զարդարուն սահման:

Այս թղթադրամները երաշխիք չէին պարունակում, բայց կարող էին փոխանակվել թղթային արժույթի հետ՝ հեղափոխական կառավարության կողմից ներմուծված թղթային արժույթով, որի պակասը կար:Այնուամենայնիվ, թողարկող մարմիններից չէր պահանջվում ձեռքի տակ պահել բավականաչափ հանձնարարականներ՝ իրենց կողմից թողարկված բոլոր քարտային գումարները մարելու համար. Փարիզում գործող Maison de Secours-ը 2 միլիոն լիվրի դեֆիցիտ է ունեցել՝ ավելի շատ բիլեթներ թողարկելով, քան նրանք պահում էին հանձնարարականներում: Թիթեղները ենթարկվել են ծանր կեղծման, ինչը հանգեցրել է նրան, որ թողարկող իշխանությունները կատարել են ավելի բարդ ձևավորում: I1792 թվականի փետրվարին հարկահավաքները դադարեցին վճարումներ ընդունել billets de confiance; Տնտեսագետ Ֆլորին Աֆտալիոն  ենթադրում է, որ դա հնարավոր է եղել կեղծարարության հետ կապված մտահոգությամբ: Ի վերջո, 1793 թվականի կեսերին դադարեցվեց քարտային փողերի թողարկումը։

## Գնահատում
Վերոնիկ Դեբլոնը, գրելով Բելգիայի Ազգային բանկի մասին, նշում է, որ քարտային փողի բոլոր թողարկումները «չի կարելի անվանել անորակ հաջողություններ», քանի որ դրանք ի վիճակի էին լուծել բյուջեի դեֆիցիտը, բայց ի վերջո գերարտադրվեցին՝ հանգեցնելով գնաճի: Դրամագետ Նիլ Շաֆերը համամիտ է, նշելով, որ Գվիանայի քարտային փողերը, չնայած արժեզրկմանը, «ծառայեցին իրենց նպատակին»։ IՖրանսիական Կանադայում քարտի փողի մասին իր հոդվածում Լարի Ալենը նկարագրել է այն որպես «ցույց է տալիս ընդլայնվող տնտեսական համակարգի ճկունությունը, հարմարվողականությունը և հնարամիտությունը», չնայած «հեռավոր թվացող»:

## Ծանոթագրություն

## Աղբյուրներ

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 

Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների պատմություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի տնտեսական պատմություն