open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վիկտոր Բորիսով-Մուսատով

**Վիկտոր Էլպիդիֆորովիչ Բորիսով-Մուսատով** (Виктор Эльпидифорович Борисов-Мусатов, ), ռուս նշանավոր գեղանկարիչ, «ազնվականական բների» («дворянских гнёзд») խորհրդապաշտական (սիմվոլիստական) պատկերման վարպետ։ Վրուբելի հետ մեկտեղ՝ համարվում է սիմվոլիզմի և պոստիմպրեսիոնիզմի հիմնադիրը ռուսական կերպարվեստում։

## Կենսագրություն
[thumb|Ինքնանկար քրոջ հետ, [1898]]
Վիկտոր Բորիսով-Մուսատովը ծնվել է Սարատովում։ Հայրը երկաթուղային ծառայող էր։ Երեք տարեկան հասակում փոքրիկ Վիկտորն ընկնում է նստարանից ու ծանրորեն վնասում ողնաշարը. առաջանում է կուզ։

1890-ականներին գեղարվեստ է ուսանել Մոսկվայում և Սանկտ Պետերբուրգում, ապա սովորել է Փարիզում՝ Կորմոնի արվեստանոցում։ Մոտ է եղել «Мира искусства» խմբակին։

1898 թ.-ից բնակվել է Սարատովում, ապա Պոդոլսկում և Տարուսայում, որտեղ էլ վաղաժամ մահացել է։ Մահարձանը, որի հեղինակը նրա սարատովցի տարեկից ընկերն է՝ ա. Տ. Մատվեևը, գտնվում է Տարուսայում՝ Օկա գետի բարձր ափին։

## Պատկերասրահ

File:1894 Borissow-Mussatow Maiblumen anagoria.JPG|Իմ ծաղիկները, 1894
File:Borisovmusatov agave.JPG|Ագավա, 1897
File:Wiktor Elpidiforowitsch Borissow-Mussatow 001.jpg|Տիկինը ճոճաթոռին, 1897
File:Borisovmusatov spring.JPG|Գարուն, 1898-1901
File:Borisovmusatov dafnisandcloe.JPG|Դաֆնիս և Քլոե, 1901
File:BorisovMusatov Phantoms.JPG|Ֆանտոմներ, 1903
File:Borisovmusatov autumnsong.JPG|Աշնանային երգ. 1905
File:BorisovMusatov Requiem.jpg|Ռեքվիեմ. 1905
Borisovmusatov pool.JPG|Ջրավազանի ափին


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Биография и творчество художника на Artonline.ru
* «Просто красивая эпоха: Виктор Эльпидифорович Борисов-Мусатов» — статья в журнале «Православие и мир»
* Картина художника Виктора Борисова-Мусатова «Водоём» в передаче «Собрание Третьяковки» радиостанции «Эхо Москвы» 26.11.2006
* Акварель «Реквием» художника «Дворянских гнезд» Виктора Борисова-Мусатова в передаче «Собрание Третьяковки» радиостанции «Эхо Москвы» 27.07.2008
* Дореволюционная биография Борисова-Мусатова
* Дмитриенко А. Ф., Кузнецова Э. В., Петрова О. Ф., Федорова Н. А. 50 кратких биографий мастеров русского искусства. Ленинград, 1971 г.
* Кочик О. Я. Живописная система В. Э. Борисова-Мусатова. Цветная и тоновая фотосъёмка А. П. Дорофеева М. Искусство 1980 г. 234с., с илл.
* Биография и 35 картин Виктора Эльпидифоровича Борисова-Мусатова 
* Կենսագրություն 
* Աշխատանքները

Կատեգորիա:19-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պոստիմպրեսիոնիստ նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության նկարիչներ
Կատեգորիա:Սիմվոլիստ նկարիչներ
Բեկորային արկ

մինի|«ՖԱԲ-500» Մ54 ավիառումբը
**Բեկորային արկ**, հրետանային զինամթերք, իրենից ներկայացնում է հաստ պատերով մետաղե գլանաձև պատիճ, որը լցված է բարձր բրիզանտայնությամբ պայթուցիկ նյութով։ Նախատեսված է հակառակորդի կենդանի ուժի ոչնչացման համար բաց տեղանքում, թեթև զրահավորված փոխադրամիջոցների ու թաքստոցների ոչնչացման համար։ Համեմատած միևնույն տրամաչափի բեկորա-ֆուգասային արկի հետ *բեկորային արկը* ավելի արդյունավետ է քիչ զրահավորված օբյեկտների ու կենդանի ուժի ոչնչացման համար, ու պակաս արդյունավետ է ամրաշինական կառույցների ու զրահապատ տրանսպորտային միջոցների ոչնչացման համար։ *Բեկորային արկերը* օգտագործվում են ՀԻԿ-երի, ավիահրանոթների և ռեակտիվ հրետանու համար։ Բեկորային արկերի հետ կիրառվում են մի քանի տեսակի պայթուցիչներ, հիմնականում համալրված են հեռագործ(դիստանցիոն) և բարոմետրային պայթուցիչներով։

## Տես նաև
* Ֆուգասային արկ
* Բեկորա-ֆուգասային արկ
* Կումուլյատիվ-բեկորային արկ
* Կումուլյատիվ արկ
* Կասետային արկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Հրետանային զինամթերք
Ֆուգասային արկ

**Ֆուգասային արկ**, հրետանային զինամթերք է, իրենից ներկայացնում է բարակ պատերով մետաղե գլանաձև պատիճ, որը լցված է բարձր բրիզանտայնությամբ պայթուցիկ նյութով։ Նախատեսված է հակառակորդի թեթև զրահավորված փոխադրամիջոցների ու ոչ բետոնավորված թաքստոցների, հրակնատների,դիտրակման և հրամանատարադիտարկման կետերի ու այլ չբետոնավորված ամրաշինական կառույցների ոչնչացման համար։ Համեմատած միևնույն տրամաչափի բեկորա-ֆուգասային արկի հետ *ֆուգասային արկը* ավելի քիչ արդյունավետ է բետոնապատ ամրաշինական կառույցների ու զրահապատ տրանսպորտային միջոցների ոչնչացման համար։ Որոշ դեպքերում կարող են օգտագործվել *բետոնահար արկերի* հետ համատեղ, սկզբում ֆուգասային արկի օգնությամբ քանդվում է ամրաշինական կառույցը ծածկող հողի շերտը հետո արդեն կիրառվում են *բետոնահար արկեր*։ *Ֆուգասային արկերը* օգտագործվում են տարբեր տեսակի հրանոթների, ՀԻԿ-երի ու փոքր տրամաչափի ավիահրանոթների համար։

## Տես նաև
* Բեկորային արկ
* Բեկորա-ֆուգասային արկ
* Կումուլյատիվ-բեկորային արկ
* Կումուլյատիվ արկ
* Կասետային արկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հրետանային զինամթերք
Գերասիմ Մելիք-Գրիգորյան

**Գերասիմ Առաքելի Մելիք-Գրիգորյան** (), Անդրկովկասում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից։ ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Խարկովի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Ընդհատակյա հեղափոխական աշխատանք է տարել Բաքվում, Թիֆլիսում։ Բազմիցս կատարել է Ստեփան Շահումյանի, Բոգդան Կնունյանցի, Սուրեն Սպանդարյանի Դ․ Ա․ Մելիք-Գրիգորյանի և Կամոյի կուսակցական հանձնարարությունները։ Որպես պրոպագանդիստ-ագիտատոր բանվորական խմբակներում կազմակերպել է ագիտացիոն թռուցիկներ տպագրելու և տարածելու գործը։ Նրա բնակարանը եղել է ՌՍԴԲԿ Թիֆլիսի կոմիտեի ընդհատակյա աշխատանքների կազմակերպման, կուսակցական գործիչների հանդիպման վայր։ Հեղափոխական գործունեության համար արգելափակվել է Թիֆլիսի (1904), Խարկովի (1913) և Լոռու «Չեզոք գոտու» (1920) բանտերում։ 1921-1948 թվականներին Ալավերդում, Կիրովականում (Վանաձոր) և Լենինականում (Գյումրի) եղել է հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ, իսկ 1948—1959 թվականներին՝ Երևանում սանիտարա-էպիդեմիոլոգիական կայանի պետ։ ՀԽՍՀ IV—VI գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ, ԽՄԿԿ XXII համագումարի պատգամավոր, 1959 թվականից՝ միութենական կարգի կենսաթոշակառու։ Պարգևատրվել է Լենինի (2), Հոկտեմբերյան հեղափոխության, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Զավեն Մելիք-Թանգիև

**Զավեն Իվանի Մելիք-Թանգիև** (), հայ խորհրդային ինժեներ-տեխնոլոգ, ԽՄԿԿ անդամ (1944)։

Ավարտել է Ադրբեջանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1930 թ.)։ 1938 թ.-ից եղել է «Ազնեֆթեպրոյեկտ» ինստիտուտի գլխավոր ինժեները։ Մասնակցել է համաշխարհային պրակտիկայում առաջին անգամ բաց ծովում ստեղծված «Նավթային քարեր» քաղաքատիպ ավանի նախագծմանը և կառուցմանը։ Լենինյան մրցանակի դափնեկիր (1961 թ.)։ Պարգևատրվել է Լենինի և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։ Կասպից ծովի նավթարդյունահանման նավատորմի նավերից մեկը կրում է Մելիք-Թանգիևի անունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Մագնիսական ուժեղացուցիչ

**Մագնիսական ուժեղացուցիչ**, էլեկտրական ազդանշանների հզորության ուժեղացուցիչ, որի գործողության հիմքում ընկած է մագնիսական ինդուկցիայի և մագնիսական դաշտի լարվածության՝ ֆեռոմագնիսական նյութերին հատուկ ոչ գծային կախման օգտագործումը։ Ուժեղացումը հնարավոր է դառնում ֆեռոմագնիսական միջուկ պարունակող կոճի դիմադրության կառավարումով։ Կոճին հաջորդաբար միացնելով Ս սնման աղբյուր և R բեռ ու կիրառելով մագնիսացնող (կառավարող) լրացուցիչ փաթույթ, կարելի է կառավարող հոսանքի փոքր փոփոխությամբ առաջ բերել հիմնական կոճի դիմադրության մեծ փոփոխություն, այսինքն՝ բեռում արտադըրվող հզորության զգալի ուժեղացում։ Քանի որ հաստատուն Io հոսանքով կառավարվող կոճը փոփոխական հոսանքի համար ոչ սիմետրիկ դիմադրություն է, ապա բեռի հոսանքը կպարունակի զույգ հարմոնիկներ։ Դրանք վերացնելու համար հիմնական փաթույթը պատրաստում են զուգահեռ կամ հաջորդաբար միացված երկու միանման W փաթույթներից, իսկ կառավարող Wo Փաթույթները միացնում այնպես, որ երբ մի փաթույթի միջուկում փաթույթների մագնիսաշարժ ուժերը գումարվում են, ապա մյուսում դրանք ուղղված են լինում հակառակ։ Այդպիսի միացումը միաժամանակ համակշռում է կառավարող շղթայում հիմնական կոճից մակածվող փոփոխական հոսանքները՝ ավելորդ դարձնելով հատուկ դրոսելի օգտագործումը։ Կառավարումը կարելի է իրագործել նաև հիմնական շղթայի հոսանքի հաճախականությունից զգալիորեն ավելի ցածր հաճախականության հոսանքով, այսինքն՝ մոդուլելով բեռով անցնող բարձըր հաճախականության հոսանքը։ Մագնիսական ուժեղացուցիչի կատարելագործված տարբերակներից է կամրջակայինը, որն ապահովում է ավելի մեծ զգայնություն, ուստի և ուժեղացում։ Ուժեղացման գործակցով չզիջելով էլեկտրոնային ուժեղացուցիչին՝ Մագնիսական ուժեղացուցիչը գերազանցում է վերջինիս հուսալիությամբ, ծառայության ժամկետով, գերբեռնվածությունների նկատմամբ իր դիմացկունությամբ։ Մագնիսական ուժեղացուցիչների հիմնական թերությունը իներցիոն հատկությունն է, որը սահմանափակում է նրանց կիրառումը 10 կհց-ից ոչ բարձր հաճախականությունների տիրույթով։ Մագնիսական ուժեղացուցիչը լայնորեն օգտագործվում է հզոր ագրեգատների ավտոմատ կառավարման համակարգերում, ճշգրիտ չափման սարքերում։

Կատեգորիա:Տեխնիկա
Մագնիսական փոթորիկներ

**Մագնիսական փոթորիկներ**, Երկրի մագնիսականության տարրերի սահուն ընթացքը կտրուկ խախտող Երկրի մագնիսական դաշտի ուժեղ խոտորումներ։ Մագնիսական փոթորիկներ տևում են մի քանի ժամիցից մինչև մի քանի օր և դիտվում են ամբողջ Երկրի վրա միաժամանակ։ Որպես կանոն Մագնիսական փոթորիկներ բաղկացած են նախնական, սկզբնական, գըլխավոր և վերականգնման փուլերից։ Նախնական փուլում դիտվում են Երկրի մագնիսական դաշտի աննշան փոփոխություններ (հիմնականում բարձր լայնություններում), ինչպես նաև բնորոշ, դաշտի փոքր պարբերությամբ տատանումների գրգռումներ։ Սկզբնական փուլը բնութագրվում է դաշտի առանձին բաղադրիչների հանկարծակի վափոխմամբ ամբողջ Երկրի վրա, իսկ գլխավորը՝ դաշտի մեծ տատանումներով և հորիզոնական բաղադրիչի խիստ նվազմամբ։ Մագնիսական փոթորիկների վերականգնման փուլում դաշտը վերադառնում է իր նորմալ արժեքին։
Մագնիսական փոթորիկներ առաջանում են Արեգակի ակտիվ տիրույթներից դուրս եկող պլազմայի հոսքերով, որոնք համադրվում են արևապսակի պլազմայի հաստատուն, շառավղային արտահոսքին՝ արեգակնային քամուն։ Այդ պատճառով Մագնիսական փոթորիկները համարյա համընկնում են արեգակնային ակտիվության 11-ամյա պարբերության մաքսիմումների հետ։
Մագնիսական փոթորիկները երկրաֆիզիկական ավելի ընդհանուր երևույթի՝ մագնիսոլորտային փոթորկի հիմնական դրսևորումներից են։ Մագնիսոլորտային փոթորիկը ուղեկցվում է Երկրի վերին մթնոլորտում բևեռափայլի, իոնոլորտի գրգռումների, ռենտգենյան և ցածր հաճախականության ճառագայթումների առաջացումով։ Մագնիսական փոթորիկների ժամանակ էապես փոփոխվում են ռադիոալիքներն անդրադարձնող և կլանող իոնոլորտի շերտերի պարամետրերը (տեղաբաշխման բարձրություն, էլեկտրոնների խտություն և այլն), որի հետևանքով առաջանում են կարճալիք ռադիոկապի զգալի խանգարումներ։ Մագնիսական խոտորումների ժամանակ տեղի է ունենում նաև վերին մթնոլորտի տաքացում և ջերմության փոխանցում ներքնոլորտին։ Այս երևույթը նպաստում է ներքնոլորտում շրջապտտական շարժումների զարգացմանն ու ցիկլոնների առաջացմանը։

Կատեգորիա:Երկրաֆիզիկա
Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Կատեգորիա:Բնական աղետներ
Դանիել Բարենբոյմ

**Դանիել Բարենբոյմ** (, ), արգենտինացի և իսրայելցի դիրիժոր, դաշնակահար։ Սերում է Ռուսաստանից արտագաղթած հրեական ընտանիքում։ Բնակվում է Բեռլինում։

Երաժշտությամբ սկսել է զբաղվել հինգ տարեկանից։ Երաժշտության նրա առաջին և միակ ուսուցիչներն էին ծնողները, որոնք երկուսն էլ դաշնակահարներ էին։ Հոր՝ Էնրիկե Բարենբոյմի (1913-1998) մի շարք սաներ հետագայում դարձել են հայտնի երաժիշտներ։ Առաջին անգամ համերգով հանդես է եկել ծննդավայրում՝ յոթ տարեկան հասակում։ 1952 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Իսրայել։

1954 թվականին մեկնել է Զալցբուրգ, որտեղ դիրիժորական արվեստ է սովորել Իգոր Մարկևիչի մոտ։ Այդուհանդերձ սկսվել է նրա համերգային գործունեությունը։

1975-1989 թվականներին ղեկավարել է Փարիզի նվագախումբը։

1991-2006 թվականներին ղեկավարել Չիկագոյի սիմֆոնիկ նվագախումբը։

1992 թվականից նաև վարում է Բեռլինի պետական օպերայի երաժշտական տնօրենի պաշտոնը։

2006 թվականից Միլանի «Լա Սկալա» հռչակավոր օպերային թատրոնում աշխատել է որպես հրավիրված դիրիժոր, իսկ 2011 թվականից՝ գլխավոր դիրիժոր և երաժշտական ղեկավար։

Արգենտինայի և Իսրայելի քաղաքացի է. նաև ունի Պաղեստինի պետության և Իսպանիայի պատվո քաղաքացիություն։

Բարենբոյմը պաղեստինցիների իրավունքների սկզբունքային պաշտպան է։

1967-1973 թվականներին եղել է ամուսնացած անգլիացի թավջութակահարուհի Ժաքլին դյու Պրեի հետ, որի հետ ամուսնալուծության պատճառը վերջինիս հիվանդությունն էր։ 1980-ականներից ամուսնացած է դաշնակահարուհի Ելենա Բաշկիրովայի հետ, ում հետ ունեն երկու երեխա։

«Երևանյան Հեռանկարներ» 15-րդ միջազգային երաժշտական փառատոնի շրջանակներում 2014 թվականի մայիսի 13-ին Դանիել Բարենբոյմը համերգով հանդես է եկել Երևանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ
Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Իսրայելցի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Իսպանացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Իսպանացի դիրիժորներ
Մաշոնաներ

մինի|Մաշոնա ցեղին պատկանող ավանդական բժիշկ
**Մաշոնաներ**, ժողովուրդ։ Բնակվում են առավելապես Հարավային Ռոդեզիայում և Մոզամբիկի սահմանակից շրջաններում։ Ընդհանուր թիվը՝ 17,6 միլիոն (2019)։ Խոսում են բանտու լեզվաընտանիքի չիշոնա լեզվով։ Մեծամասնությունը պահպանում է հավատալիքների տեղական ավանդույթները (նախնիների, բնության ուժերի պաշտամունք և այլն), մնացածները քրիստոնյաներ են։ Զբաղվում են հիմնականում հողագործությամբ, մասամբ՝ անասնապահությամբ։ XIX դարի վերջից նրանց հողերը խլել են գաղութարարները, և նրանք ստիպված են եղել գնալ աշխատելու քաղաքներում ու հանքերում։ 

Կատեգորիա:Զիմբաբվեի ազգեր
Կատեգորիա:Մոզամբիկի ազգեր
Մկրտիչ Մաշուրյան

**Մկրտիչ (Մակիչ) Մանուչարի Մաշուրյան** (1897, Գորիս - 1920, Գորիսի մոտ), Հայաստանում Մայիսյան խռովության և քաղաքացիական կռիվների մասնակից, ՌԿ(բ)կ անդամ (1917)։

Հոկտեմբերյան հեղափոխության հաղթանակից հետո ներգրավվել է հեղափոխական գործունեության մեջ և շուտով դարձել Զանգեզուրի բոլշևիկյան կազմակերպության ղեկավարներից։

1919 թվականին Մաշուրյանի մասնակցությամբ ստեղծվել է ՌԿ(բ)կ Զանգեզուրի գավառային ընդհատակյա կոմիtե։ Եղել է Զանգեզուրում գործող կարմիր պարտիզանների ջոկատի հրամանատարը։ Մասնակցել է 1920 թվականի սեպտեմբերին Բաքվում գումարված Հայաստանի կոմունիստական կազմակերպությունների կոնֆերանսին։

Սպանվել է դաշնակցական զորքերի դեմ մղված մարտերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Մաշուկ

**Մաշուկ** (), մեկուսացած լեռ Հյուսիսային Կովկասում, Կովկասյան հանքային ջրերի շրջանում (ՌԴ Ստավրոպոլի երկրամաս)։ Բարձրությունը 993 մ է։ Այն նստվածքային ապարներով ծածկված լակոլիթ է։ Կան հանքային աղբյուրներ։ Գագաթը հարթեցված գմբեթաձև է։ Հարավային լանջին է գտնվում 20 մ խորությամբ «Պրովալ» կարստային իջվածքը։ Լանջերը անտառապատ են։ Այստեղ է բալնեոլոգիական առողջարան Պյատիգորսկ քաղաքը։ Մաշուկի ստորոտին Միխայիլ Լերմոնտովի մենամարտի տեղն է։

## Պատկերասրահ

Пятинорск с Машук.JPG|Մաշուկից դեպի Պյատիգորսկ բացվող տեսարան
Mashuk n LermontovGallery.jpg|Միխայիլ Լերմոնտովի թանգարանը և Մաշուկ լեռը
Mashuk mountain.jpg


Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեռներ
«Խիզախության համար» մեդալ (ԽՍՀՄ)

մինի|«Խիզախության համար» մեդալը ուղղանկյուն կախիչով<br/>(17.10.1938 թ. - 19.06.1943 թ.)
**«Խիզախության համար» մեդալ** — ԽՍՀՄ պետական պարգև։ Հիմնադրվել է 1938 թ. հոկտեմբերի 17-ին, ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության ««Խիզախության համար» մեդալի, ստեղծման կարգը» հրամանագրով։ Ըստ կանոնակարգի «Խիզախության համար» մեդալով պարգևատրվում են այն անձինք, ովքեր Սոցիալիստական հայրենիքի պաշտպանության և զինվորական պարտքը կատարելու ընթացքում աչքի են ընկել անձնական քաջությամբ և արիությամբ։

## Շքանշանով պարգևատրվողները
«Խիզախության համար» մեդալով պարգևատրվում են Կարմիր բանակի, Ռազմա-Ծովային նավատորմի, սահմանապահ և ներքին զորքերի զինվորները, և ԽՍՀՄ-ի այլ քաղաքացիները»։ ԽՍՀՄ-ի պարգևատրման համակարգում «Խիզախության համար» մեդալը համարվում է բարձրագույն պարգև։
մինի|Medal "For Courage" 1942
մինի|Medal "For Courage" 1942

## Նկարագրություն
«Խիզախության համար» մեդալ-ը արծաթագույն է, շրջանաձև, տրամագիծը՝ 37 մմ, երկու կողմից բարձրացված եզրերով։ Մեդալի երեսի կողմում պատկերված է վերևի մասում՝երեք թռչող ինքնաթիռ, ինքնաթիռների տակ երկու տող արձանագրություն՝ «Խիզախության համար», տառերի մեջ կարմիր էմալ է, այդ գրության տակ պատկերված է հրասայլ. Մեդալի ներքևի մասում գրված է «ԽՍՀՄ»` նույնպես ծածկված կարմիր էմալով։ Դարձերեսին մեդալի համարն է։ Մեդալը մետաղե օղակի միջոցով ամրացվում է հնգաթև մետաղե թիթեղյա շերտաձողին, որի հակառակ երեսն ունի մեդալը հագուստին ամրացնելու հարմարանք։ Նրա վրա ձգված է մետաքսե մոխրագույն ժապավեն երկու երկայնական կապույտ գծերով։ ժապավենի լայնությունը 24 մմ է, գծերինը` 2 մմ։ «Խիզախության համար» մեդալի առաջին տարբերակը ամրացվում էր ուղղանկյուն մետաղե թիթեղյա շերտաձողի միջոցով, որի վրա ձգված էր կարմիր ժապավեն։ Համաձայն Գերագույն խորհրդի նախագահության 1941 թ. հուլիսի 7 որոշման, «Խիզախության համար» մեդալը պարգևատրվողի մահից հետո վերադարձվում էր ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահություն։ Մեդալի Վկայականը կարող էր մնալ պարգևատրվածի ընտանիքում (Գերագույն խորհրդի նախագահության 1943 թ. հուլիսի 13 հրամանագրով)։

## Աղբյուրներ
[ՀՍՀ Հատոր 7](http://hy.wikisource.org/wiki/Ինդեքս:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_7.djvu), էջ 374, [«ՄԵԴԱԼՆԵՐ ԽՍՀՄ»](http://hy.wikisource.org/wiki/Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_7.djvu/374)

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ պարգևներ
Մեխլու

**Մեխլու** (իսկական անունը, ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ), գյուղացիական շարժման առաջնորդ Հայաստանում (XVII-րդ դարի 1-ին քառորդ)։ Ծագումով՝ Ուտիքից։ Սովորել է Գանձասարի հայոց կաթողիկոսարանում և ստացել սարկավագի աստիճան։ Արցախում քարոզել է հակաեկեղեցական գաղափարներ, որի համար կարգալույծ է արվել։ Շարունակել է պայքարը հոգևոր ու աշխարհիկ ավատատերերի դեմ, քարոզել, որ վանքապատկան գյուղերի հողերը պատկանում են գյուղական համայնքներին, քննադատել հոգևորականներին, պահանջել գույքային հավասարություն։ Շքեղազգեստ բարձրաստիճան վանականներից տարբերվելու համար կրել է երկու մեխով (որտեղից և «Մեխլու» մականունը) ամրացված այծամազե փալաս։ Ձևանալով որպես Քրիստոս՝ իր հետևորդներից էլ 12 հոգու (իբր Քրիստոսի 12 աշակերտներ) է ընտրել՝ հղփացած եկեղեցականներին պատմելու համար։ Մեխլուի գլխավորած շարժումը սկզբում հանդես է եկել կրոնական քողի տակ, սակայն 1606—1620 թթ. ընդունել է մեծ թափ (մասնակիցների թիվն անցել է 500-ից) և ստացել սոցիալական բնույթ։ Վախենալով շարժման ծավալից՝ հոգևորականությունը պահանջել է Մեխլուին հեռացնել Արցախից։ Իր հետևորդներով Մեխլուն անցել է Այրարատ և Քանաքեռում ընդհարվել Երևանի Ամիր-Գունա խանի զորքի հետ։ Շարժումը ճնշվել է, իսկ Մեխլուն արտաքսվել խանության սահմաններից։ Այնուհետև Մեխլուն եղել է Կարինում, Երուսաղեմում և Ամիդում։

## Գրականություն
* Հարությունյան Հ. Գյուղացիական շարժումները Հայաստանում 17-րդ դարի առաջին քառորդում, Երևան, 1939։

Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ հոգևորականներ
Սորուն միջավայրի մեխանիկա

**Մեխանիկա սորուն միջավայրի**, հոծ միջավայրի մեխանիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է սորուն միջավայրերի (ավազային, կավային և այլ գրունտների, հատիկների և այլն) հավասարակշռությունն ու շարժումը։ Սորուն միջավայրի մեխանիկայի հիմնական խնդիրն է՝ որոշել գրունտների ճնշումը հենապատերին, զառիվայրերի սահքի մակերևույթների հնարավոր ձևերը, հատիկների ճնշումն էլևատորի պատերին, հաշվել հիմքերի անհրաժեշտ խորությունը, ուսումնասիրել դինամիկական բեռնվածքի դեպքում ալիքային պրոցեսները գրունտներում և այլն։ Սորուն միջավայրի մեխանիկայի հիմնական բաժիններից է գրունտների մեխանիկան։

Կատեգորիա:Մեխանիկա
Մեթան

մինի
մինի
**Մեթան**, ճահճագազ, հանքագազ, CH4, հագեցած ածխաջրածինների պարզագույն ներկայացուցիչը։ Անգույն, անհոտ գազ է, հեղուկացման ջերմաստիճանը -164, 5°С, պնդացմանը՝ -182, 5°С։ Օդից թեթև է մոտ 1,8 անգամ։ Ջրում գործնականորեն չի լուծվում։ Ամենակայուն ածխաջրածինն է, լավ վերականգնիչ, օդում այրվում է համարյա անգույն բոցով (այրման ջերմությունը՝ 50, 08 Մջ/կգ կամ 11954 կկալ/կգ)։ Օդի և մեթանի (5-16 ծավալային%) խառնուրդները պայթուցիկ են։ Մեթանը օգտագործվում է որպես վառելագազ և օրգանական նյութերի արտադրության հումք։ Մեթանի քլորացումից ստացվում է մեթիլքլորիդ, մեթիլենքլորիդ, քլորոֆորմ, քառաքլորածխածին, կատալիտիկ օքսիդացումից՝ ացետիլեն և մրջնալդեհիդ, ծծմբի հետ՝ ծծմբածխածին, ամոնիակի հետ՝ կապտաթթու։ Մեթանից ստանում են նաև ջրածին, մուր և ջրագազ։ Մեթանը բնական գազերի (77-99 ծավալային%), նավթագազերի (31-90%) և հանքագազի (34-40%) հիմնական բաղադրիչն է։ Առաջանում է օրգանական նյութերի նեխումից։ Պարունակվում է նավթանյութերի ջերմային մշակման (10-57 ծավալային% ) և ածխի կոքսացման ու հիդրման (24-34%) գազերուվ։

Կատեգորիա:Գազեր
Կատեգորիա:Վառելանյութեր
Կատեգորիա:Ալկաններ
Մելոդեկլամացիա

**Մելոդեկլամացիա** (< հուն. μέλος – երգ և լատիներեն declamatio - արտասանություն), բեմական արվեստի տեսակ, որն առաջացել է Հին Հռոմում 1-2-րդ դարերում որպես բանաստեղծական և դրամատիկական երկերի պալատական ընթերցման եղանակ տավիղի նվագակցությամբ։

Մելոդրամայի ազդեցությամբ 18-րդ դարում Եվրոպայում երևան են եկել բեմական ստեղծագործություններ, որոնք ամբողջապես հիմվել են մելոդեկլամացիայի վրա (հետագայում հաճախ օգտագործել են օպերայում՝ Լյուդվիգ վան Բեթհովենի «Ֆիդելիո», Կարլ Մարիա ֆոն Վեբերի «Ազատ նետաձիգը» և այլն, և դրամատիկական պիեսներում)։ Ստեղծվել է նաև մելոդեկլամացիայի ինքնուրույն ժանր, որն ընդգրկվել է համերգային ծրագրերում (գեղարվեստական ընթերցանությունն ուղեկցվել է դաշնամուրի, հազվադեպ՝ նվագախմբի նվագակցությամբ)։

Մելոդեկլամացիայի վաղ շրջանի նմուշներ են ստեղծել Ֆրանց Շուբերտը, Ռոբերտ Շումանը, Ֆերենց Լիստը, Ռիխարդ Շտրաուսը։

Ռուսաստանում մելոդեկլամացիան, որպես համերգաէստրադային ժանր, լայնորեն տարածվել է 1870-ական թվականներից (Գ. Ե. Լիշին, Է. Բ. Վիլբուշևիչ, ավելի ուշ՝ Անտոն Արենսկի, Ալեքսանդր Սպենդիարյան և ուրիշներ)։ Մելոդեկլամացիան 19-րդ դարի Ռուսաստանում եղել է սալոնային ժամանց, ապա Էստրադային ժանր՝ չափածոյի և արձակ հատվածի անգիր ընթերցում դաշնամուրի նվագակցությամբ։ 

Կատեգորիա:Արվեստի տեսակներ
Կատեգորիա:Երաժշտական ոճեր
Կատեգորիա:Երգեցողություն
Կատեգորիա:Դասական երաժշտության ժանրեր
Կատեգորիա:19-րդ դարի գրականություն
ԽՍՀՄ մեդալներ

**Մեդալներ ԽՍՀՄ**, հատուկ ծառայության համար պետական պարգև (ԽՍՀՄ շքանշանների և պատվավոր կոչումների հետ)։ ԽՍՀՄ սահմանադրությամբ մեդալներ սահմանելու և պարգևելու իրավունքը պատկանում է ԽՍՀՄ Գերագույն սովետի նախագահությանը։ Պարգևատրման ընդհանուր կարգը որոշվում է ԽՍՀՄ Գերագույն սովետի նախագահության 1958 թվականի փետրվարի 11-ի «ԽՍՀՄ շքանշաններով և մեդալներով պարգևատրելու կարգի մասին» հրամանագրով։ ԽՍՀՄ-ում (առ 1-ը մայիսի 1980 թվականը) սահմանված է 51 մեդալ։ Ըստ կրելու սահմանված կարգի մեդալները հետևյալն են՝

ԽՍՀՄ Գերագույն սովետի նախագահության լիազորությամբ և նրա անունից մեդալներով պարգևատրումը կատարվում է *[[Միութենական հանրապետություն|միութենական]] և [[ինքնավար հանրապետություն]]ների Գերագույն սովետների Նախագահության*, *աշխատավորների*, *դեպուտատների*, *երկրամասային*, *մարզային*, *քաղաքային գործադիր կոմիտեների* կողմից։ Մեդալները կրում են *կրծքի ձախ կողմում*, *շքանշաններից հետո*, իսկ *«Ոսկե աստղ»* և *«Մուրճ ու մանգաղ»* մեդալները *բոլոր շքանշաններից և մեդալներից վերև*։ Մեդալների փոխարեն կարելի է կրել նրան համապատասխան գույնի *ժապավենը*։

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ մեդալներ
Մեթիլենային կապույտ

մինի|Մեթիլենային կապույտ

**Մեթիլենային կապույտ**, մեթիլենային երկնագույն, քինոնիմինային (թիագինային) ներկանյութ։ Լույսի նկատմամբ կայուն է։ Բյուրեղները մուգ կանաչ գույնի են, լավ լուծվում են ջրում, սպիրտում։ Ջրային լուծույթը կապույտ է։ Օգտագործվում է թուղթը, բամբակը, մետաքսը ներկելու, մատիտների, պոլիգրաֆիական ներկերի պատրաստման համար, վերլուծական քիմիայում, բժշկության մեջ՝ որպես հականեխիչ (այրվածքների դեպքում), հյուսվածքների մանրադիտակային ուսումնասիրություններում, որոշ թույների (օրինակ՝ կապտաթթվի) վնասազերծման և այլ դեպքերում։

Կատեգորիա:Ներկանյութեր
Կատեգորիա:Անալիտիկ քիմիա
Կատեգորիա:Հակաթույներ
Կատեգորիա:Քլորիդներ
Մելանոկրատ ապարներ

մինի
մինի

**Մելանոկրատ ապարներ**, մագմատիկ ապարներ, որոնք մուգ գույնի միներալներ (Fe-ով և Mg-ով հարուստ, օրինակ՝ պիրոքսեններ, ամֆիբոլներ, բիոտիտներ) պարունակում են ավելի մեծ քանակությամբ, քան տվյալ ապարի նորմալ միջին տիպը։ Մելանոկրատ ապարները հակադրվում են լեյկոկրատ ապարներին, որոնք աչքի են ընկնում մուգ գույնի միներալների նվազ պարունակությամբ։

Կատեգորիա:Ապարներ
Մեդիանտ

**Մեդիանտ** ( - կիսող), մաժոր և մինոր լադերում գլխավոր աստիճանների՝ տոնիկայի ու դոմինանտի և տոնիկայի ու ստորին սուբդոմինանտի կվինտային տարածությունները «կիսող» 3-րդ և 4-րդ աստիճանները և նրանց վրա կառուցվող եռահնչյունները։ Նշվում է Μ տառով։ Մեդիանտները լադի երանգը բնորոշող կարևոր աստիճաններ են։ Մեդիանտային եռահնչյունները ֆունկցիոնալ առումով գլխավոր եռահնչյունների հարմոնիայից բխող երկակի բնույթ ունեն։

Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Կատեգորիա:Երաժշտության տեսություն
Անդրեյ Մելքոնյան

**Անդրեյ Խաչիկի Մելքոնյան** (), հայ խորհրդային զինվորական, Խորհրդային Միության Հերոս (սեպտեմբերի 13, 1944 թվական), գվարդիայի ավագ։

1937 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ։  1939-1940 թվականներին մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին՝ Լեհաստանի վրա լայնամասշտաբ հարձակմանը, խորհրդա-ֆիննական ռազմաճակատի (*«Ձմեռային պատերազմ»*) գործողություններին։ Խորհրդա-գերմանական ռազմաճակատի գործողությունների (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*) ժամանակ, որպես սակրային ջոկի հրամանատար, 1942 թվականից մարտնչել է Կովկասի, Ստալինգրադի պաշտպանության, Ուկրաինայի ազատագրման համար։ Հերոսի կոչման արժանացել է 1944 թվականի ապրիլին՝ Դնեստրի գետանցման ժամանակ ցուցաբերած արիության համար, ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1944 թվականի սեպտեմբեր 13-ի հրամանագրով (Խորհրդային Միության հերոսի Ոսկե աստղ մեդալ № 4632)։ Այդ գործողության ընթացքում նավակով 144 անգամ գետի մի ափից մյուսն անցնելով՝ տեղափոխել է 1000-ից ավելի մարտիկների, 1500 արկղ զինամթերք, տարհանել 100-ից ավելի վիրավորների։

## Պարգևներ
* Խորհրդային Միության հերոսի Ոսկե աստղ մեդալ (№ 4632);
* Լենինի շքանշան (13.09.1944);
* Կարմիր աստղի շքանշան (1943);
* Փառքի շքանշան՝ II աստիճանի (1943);
* Փառքի շքանշան՝ III աստիճանի (1944);
* «Արիության համար» մեդալ (1943);
* «Ստալինգրադի պաշտպանության համար» մեդալ (1943).

## Հիշատակ
* Խորհրդային Միության հերոս Անդրեյ Մելքոնյանի անունն է կրում Կրասնոդարի երկրամասի Տուապսեի շրջանի Շահումյան գյուղի դպրոցը։
* Կրասնոդարի երկրամասի Տուապսեի շրջանի Նովոմիխայլովսկի ավանում, որտեղ պատերազմից հետո ապրել, արարել, վախճանվել ու թաղվել է Անդրեյ Մելքոնյանը, կանգնեցված է հերոսի կիսանդրին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Կատեգորիա:Ստալինգրադի ճակատամարտի հայ մասնակիցներ
Մանուել Նոյեր

**Մանուել Նոյեր** (, ), գերմանացի ֆուտբոլիստ, Բավարիայի և Գերմանիայի ազգային հավաքականի դարպասապահ։

### Ակումբային կարիերա
#### [[Շալկե 04]]
Մանուել Նոյերը 5 տարեկանից զբաղվել է ֆուտբոլով Շալկե 04-ի ֆուտբոլային դպրոցում։ 2003 թվականին 17-ամյա դարպասապահը Շալկե 04-ի պահեստայինների շարքում էր։ 2005/2006 թվականների մրցաշրջանում հրավիրվում է առաջին կազմ՝ որպես պահեստային դարպասապահ, հիմնական դարպասապահը Ֆրանկ Ռոստն էր։ Բավարիայի դեմ խաղից հետո, որը ավարտվել էր 2։2 հաշվով, գլխավոր մարզչին դուր եկավ Նոյերի խաղաոճը, և Նոյերը դարձավ հիմնական դարպասապահը, իսկ Ռոստը տեղափոխվեց Համբուրգ։ 2011 թվականին ակումբը հայտարարեց, որ Նոյերը չի պատրաստվում երկարաձգել պայմանագիրը Շալկե 04-ի հետ։

#### [[Բավարիա Մյունխեն]]
## Ձեռքբերումներ

### Ակումբային
 Շալկե 04
* Գերմանիայի գավաթի մրցանակակիր (1) 2005
* Գերմանիայի գավաթի մրցանակակիր (1) 2010/2011
* Ընդհանուր 2 մրցանակ

 Բավարիա Մյունխեն
* Բունդեսլիգայի չեմպիոն (2) 2012/2013, 2013/2014
* Գերմանիայի գավաթի մրցանակակիր (2) 2012/2013, 2013/2014
* Գերմանիայի սուպերգավաթակիր (1) 2012
* Չեմպիոնների լիգայի հաղթող (1) 2012/2013
* ՈՒԵՖԱ սուպերգավաթ 2013-ի հաղթող (1) 2013
* Աշխարհի ակումբային առաջնության հաղթող (1) 2013
* Telekom-Cup-ի հաղթող (1) 2013
* Ընդհանուր 9 մրցանակ

### Միջազգային
 Գերմանիա
* 2010 թ.-ի Աշխարհի առաջնության-ի Բրոնզե դափնեկիր 
* Եվրո 2012-ի Բրոնզե դափնեկիր 
* Աշխարհի չեմպիոն (1) ՖԻՖԱ Աշխարհի առաջնություն 2010
* Բունդեսլիգայի Լավագույն դարպասապահ 2007
* Եվրոպայի երիտասարդական առաջնության լավագույն դարպասապահ 2009
* Silbernes Lorbeerblatt մրցանակ 2010
* Գերմանիայի տարվա ֆուտբոլիստ 2011
* Եվրո 2012-ի խորհրդանշական հավաքականի ֆուտբոլիստ
* ESM-ի վարկածով լավագույն դարպասապահ 2012
* IFFHS-ի վարկածով տարվա դարպասապահ 2013
* Լավագույն դարպասապահ 2014 թ.-ի Աշխարհի առաջնության։ 2014

## Արտաքին հղումներ
*Բավարիայի պաշտոնական կայքում 
*Ֆուտբոլիստի պաշտոնական կայքում 
*Ֆեյսբուքում
*Youtube-ում
*Տրանսֆերային արժեքը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1986 ծնունդներ
Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Կատեգորիա:Բավարիա Մյունխենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մարտի 27 ծնունդներ
Կատեգորիա:Շալկե 04-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2012-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2024-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Մարտնչող անաստվածների միություն

**Մարտնչող անաստվածների միություն** (), ԽՄԿԿ գաղափարական ու մշակութային հայացքների ու քաղաքականության ազդեցության տակ զարգացված հասարակական հակակրոնական կազմակերպություն ԽՍՀՄ-ում։ 1924 թվականին Մոսկվայում կազմավորվել է «Բեզբոժնիկ» («Безбожник», 1922-1941 թթ.) թերթի շուրջ համախմբված մարդկանց աթեիստական ընկերություն՝ «Բեզբոժնիկ» թերթի բարեկամների ընկերությունը։ Ընկերության՝ 1925 թվականին կայացած 1-ին համագումարը հիմնադրեց Անաստվածների միությունը, երկրորդ համագումարը (1929 թ.)՝ Մարտնչող անաստվածների միությունը։ Մարտնչող անաստվածների միության հիմնական խնդիրն էր՝ գաղափարական պայքար մղել կրոնի դեմ, կազմակերպել հակակրոնական շարժում։ Այդ նպատակով միությունը ծավալել է աթեիստական պրոպագանդա, ստեղծել թանգարաններ ու ցուցահանդեսներ, հրատարակել գիտական ու գիտահանրամատչելի գրականություն, պարբերականներ։ 1941 թվականին Մարտնչող անաստվածների միությունը ընդգրկել է մոտ 3,5 միլիոն անդամ։ Հիմնարկներում, ձեռնարկություններում, կազմակերպություններում և ուսումնական հաստատություններում Մարտնչող անաստվածների միությունը ունեցել է իր բջիջները։ Միության աշխատանքները ղեկավարել են ԽՄԿԿ գործիչներ Ե. Մ. Ցարոսլավսկին, Պ. Ա. Կրասիկովը, Ն. Կ. Կրուպսկայան, Ա. Վ. Լունաչարսկին, Ի. Ի. Սկվորցով-Ստեպանովը և ուրիշներ։

1927 թվականին Անաստվածների միության բջիջ է կազմակերպվել նաև ՀԽՍՀ-ում (Արտաշատի շրջանի Բուրաստան գյուղում)։

1928 թվականին միության առաջին համագումարը հաստատել է միության կանոնադրությունը, ընտրել կենտրոնական խորհուրդ։

1929 թվականին հիմնադրվել է ՀԽՍՀ Մարտնչող անաստվածների միություն, որի աշխատանքներին մասնակցել են Հ. Գյուլիքեխյանը, Հ. Ազատյանր, Գ. Վանանդեցին, Դ. Դզնունին, Հ. Մելիքյանը, Պ. Թորոսյանը, Վ. Մնացականյանը, Վ. Թաթիկյանը, է. Չոփուրյանը, Մ. Բաղդասարյանը։ Միությունը հրատարակել է «Անաստված» (1928-1934 թթ.) հանդեսը։ Մարտնչող անաստվածների միությունը ղեկավարվել է «կրոնի դեմ պայքարը՝ պայքար է հանուն սոցիալիզմի» նշանաբանով, հենվելով ԽՄԿԿ որոշումների և գիտական աթեիզմի սկզբունքների վրա։

Մարտնչող անաստվածների միության գործունեությունը դադարեցվել է 1941 թվականին, իսկ 1947 թվականից նրա պարտականությունները տրվել են «Գիտելիք» ընկերությանը։

## Պատկերասրահ

ԱՆԱՍՏԿԱԾ.jpg|
Anastvats 1928 № 2.jpg|
Anastvats 1934 № 2 - 3.jpg|


Կատեգորիա:Աթեիստական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:1925 կազմակերպություններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հասարակական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Կրոնը ԽՍՀՄ-ում
Կատեգորիա:Քարոզչությունը ԽՍՀՄ-ում
Կատեգորիա:Հակակրոնական պայքար ԽՍՀՄ-ում
Միստիկո

**Լուիս Իգնասիո Ուրիվե Ալվիրդե** (, ), մեքսիկացի դիմակավորված պրոֆեսիոնալ ըմբիշ (լուչադոր էնմասկարադո)։ Ներկայումս հանդես է գալիս «Asistencia Asesoría y Administración» (AAA) և «World Wrestling League» (WWL) կազմակերպություններում։ 2011 թվականի մարտից մինչև 2013 թվականի հոկտեմբերը հանդես է եկել «WWE»-ում՝ **Սին Կարա** (Sin Cara - առանց դեմքի) ռինգային անվամբ։ Առավելապես հայտնի է «Consejo Mundial de Lucha Libre» (CMLL) առաջնությունում անցկացրած տարիներից, որտեղ ելույթներ է ունեցել **Միստիկո** ռինգային անվան ներքո։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* էջը WWE.com կայքում (որպես Սին Կարա)

Կատեգորիա:1982 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Դիմակավոր ռեստլերներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Քոլին Մորգան

**Քոլին Մորգան** (, ), բրիտանացի դերասան, առավել հայտնի Մերլինի դերակատարությամբ BBC-ի համանուն ֆիլմում։

## Կենսագրություն
Քոլին Մորգանը ծնվել է 1986 թվականի հունվարի 1-ին Հյուսիսային Իռլանդիայում գտնվող Արմա քաղաքում։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է Անգլիայի «Saints and Scholars Primary School»-ում և Դանոնի ինտեգրված քոլեջում (ICD)։ Ուսումնական երրորդ տարում Քոլինը արժանացել է Դենիս Ռունի գավաթին որպես տարվա լավագույն ուսանող։ Քոլեջն ավարտելուց հետո Քոլինն ընդունվել է Բելֆաստի քոլեջ (Belfast Metropolitan College/ Belfast Institute of Further & Higher Education), որն ավարտել է 2014 թվականին՝ կատարողական արվեստի ազգային դիպլոմով։ 
Քոլեջից հետո Քոլինը շարունակեց կրթությունը Գլազգոյի «Երաժշտության և դրամայի Թագավորական ակադեմիայում» (Royal Scottish Academy of Music and Drama)՝ սովորելով 3 տարի։ 2010 թվականի նոյեմբերին «Belfast Metropolitan College»-ի կողմից Քոլինին շնորհվեց 
«Award of Distinction» հեղինակավոր մրցանակը արվեստի մեջ իր ներդրումն ունենալու համար։
2007 թվականին Քոլինը Լոնդոնի հին թատրոն «Old Vic»-ի բեմում կատարեց Էստեբանի դերը Պեդրո Ալտեմորի «Ամեն ինչ իմ մոր մասին» ստեղծագործության ադապտացված տարբերակում և ստացավ գլխավոր դեր Պիեր Դի Բի Սիի «Վերնոն Աստված Լիտլ» գրքի էկրանավորման համար։ 2008-2012 թվականներին Մորգանը մարմնավորեց Մերլինին համանուն հեռուստասերիալում, որի համար արժանացավ «National Television Awards» մրցանակին։
## Ընտանիք
Քոլինի մայրը՝ Բերնին, բուժքույր է, իսկ հայրը՝ Բերնարդը, նկարիչ և դիզայներ։ Քոլինն ունի մեկ եղբայր՝ Նեյլը, որը մեծ է նրանից 3 տարով։ Նեյլը Լոնդոնի թաղման բյուրոյի տնօրենն է։

## Հետաքրքիր փաստեր
Քոլինի հասակը 1.83 մետր է,
Քոլինը բուսակեր է, ունի կաթնաշաքարի անհանդուրժողականություն, ուստի չի օգտագործում կաթնամթերք,
հրաշալի լողորդ է, ունի բեմական մարտերի առաջին աստիճանի BAF (սուսերամարտի բրիտանական ակադեմիա) սերտիֆիկատ։
## Գործունեություն
2002 թվականին (հոկտեմբերի 27) 16 տարեկանում Քոլինը մասնակցել է «You’re A Star» երաժշտական ծրագրի լսումներին։ Հաղթողը պետք է պայմանագիր ստորագրեր ձայնագրման ստուդիայի հետ և ներկայացներ Իռլանդիան 2003 թվականի Եվրատեսիլին։ Քոլինն անցավ լսումները։ 
Մինչև 2008 թվականին Մերլինի դերը ստանալը, Մորգանը խաղացել է բազմաթիվ աննշան դերեր հեռուստատեսային հաղորդումներում. «Քեթին Թեյնի շոուն» 2007 թ., «Բժիշկ ով» (էպիզոդ «Կեսգիշեր») 2013 թ։ 2009 թվականի մարտից աշխատել է ռադիոյի «Նորածնի ճիչը» հաղոդորմանը։ Կինեմատոգրաֆիայում նրա դեբյուտը եղավ «Կղզի» ֆիլմը, որը հիմնված էր Ջեյն Ռոջերի համանուն վեպի հիման վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրիտանացի դերասաններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Իռլանդացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ
Մելքիսեդեկ

**Մելքիսեդեկ** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), հայ գրիչ և մանրանկարիչ։ 14-րդ դարի 1-ին կեսի Վասպուրականի մանրանկարչության դպրոցի ներկայացուցիչ։

Հայտնի է մեկ ձեռագրով, որն ընդօրինակվել է 1338 թվականին։ Ավետարանի *«Ծնունդ»*, *«Տյառնընդառաջ»*, *«Հարություն»* և *«Չորս ավետարանիչ»*-ի ինքնատիպ հորինվածքներն ունեն հստակ կառուցվածք, կերպավորված են *համարձակ*, *արտահայտիչ գծանկարով* և *մաքուր գույների* (հիմնականում կապույտ, կանաչ, կարմիր) հնչեղ հարաբերումներով։ Նման գունամտածողությունը եզակի է հայ միջնադարյան արվեստում և նորովի ի հայտ է եկել ինչպես 20-րդ դարի հայկական, այնպես էլ արևմտաեվրոպական գեղանկարչությունում։ *Մելքիսեդեկի* ընդգծված անհատականությամբ բնորոշվող ձևաստեղծման և գեղանկարչական սկզբունքները նրա երկերին հաղորդում են հուզական խորը լիցք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Քթախոտ

մինի|Քթախոտի տեսականի
**Քթախոտ**, այլ անվանումներ՝ **ընչախոտ**, **ընչադեղ**, **բռնոթի**, փոշիացրած ծխախոտ, որը քաշում են քթածակերը՝ գրգիռ հարուցելու համար։

Պատրաստվում է ծխախոտի փոշուց, կարող են ավելացվել բուրավետ նյութեր։ Փոքր չափաբաժիններով օգտագործելու դեպքում ունենում է որոշակի դրական ազդեցություն, կարճատև բարելավում է մտավոր գործընթացները, որը պայմանավորված է արյան ներհոսքով դեպի գլխուղեղ։ Փոքր չափաբաժիններով օգնում է նաև հարբուխի ժամանակ։ Երկարատև օգտագործման դեպքում կարող է առաջացնել ուռուցքային հիվանդություններ, հիշողության վատացում, տկարամտություն։

Կատեգորիա:Ծխախոտ
Մանկավարժական հոգեբանություն

**Մանկավարժական հոգեբանություն**, հոգեբանության բնագավառ, որ ուսումնասիրում է նպատակամետ մանկավարժական պրոցեսի պայմաններում առաջացած հոգեբանական երևույթները, մշակում ուսուցման ն դաստիարակության հոգեբանական հիմունքները։ Մանկավարժական հոգեբանության ուսումնասիրության համար առավել բնորոշ է «վերափոխող փորձարարության» մեթոդը, այսինքն՝ այն փոփոխությունների ուսումնասիրությունը, որոնք տեղի են ունենում երեխայի հոգեկան կառուցվածքում, փորձնական մանկավարժական պրոցեսի ընթացքում։ Մանկավարժական հոգեբանություն, որպես հոգեբանական գիտության ինքնուրույն բնագավառ, ձևավորվել է XIX-XX դարերում, ունի երկու բաժին՝ դաստիարակության հոգեբանություն և ուսուցման հոգեբանություն։ Դաստիարակության հոգեբանության խնդիրներն են. անձի ձևավորման հոգեբանական հիմունքների մշակումը, երեխաների ն երիտասարդների նկատմամբ անհատական մոտեցումը, մանկական և երիտասարդական կոլեկտիվները մանկավարժորեն կազմակերպելու համար անհրաժեշտ հոգեբանական նախադրյալների բացահայտումը։ Ուսուցման հոգեբանությունն ուսումնասիրում է ուսումնական և աշխատանքային գործունեության ընթացքում սովորողների՝ գիտելիքների և հմտությունների յուրացման պրոցեսը, գործնական աշխատանքի դերը՝ որպես գիտելիքների աղբյուր, երեխայի մտածողության զարգացման վրա ուսուցման ներգործությունը նն։ Մանկավարժական հոգեբանություն կարևոր նշանակություն ունի ուսուցման մասնավոր մեթոդիկաների մշակման, ուսումնական ծրագրերի և դասագրքերի կազմման, ուսումնադաստիարակչական աշխատանքի գիտականորեն հիմնավորված համակարգի ստեղծման, միջոցառումների մանկավարժական ներգործման, հոգեբանության տեսության զարգացման համար։

*Կրթական հոգեբանությունը* ուսումնասիրում է, ինչպե՞ս են մարդիկ սովորում կրթական միջավայրում, կրթական միջոցառումների արդյունավետությունը, դասավանդման հոգեբանությունը և դպրոցի՝ որպես կազմակերպություն, հասարակական հոգեբանությունը։

Կրթական հոգեբանությունը մտահոգված է, թե ինչպես են ուսանողները սովորում և զարգանում հաճախ կենտրոնանալով ենթախմբերի վրա ինչպիսիք են օժտված երեխաները կամ որոշակի արատ ունեցողների խմբերը։

Հետազոտողներին և տեսաբաններին Միացյալ Նահանգներում և Կանադայում անվանում են կրթական հոգեբաններ, մինչդեռ պրակտիկ հոգեբաններին անվանում են դպրոցի կամ նմանատիպ կազմակերպության հոգեբան։ Այսպիսի տարբերակումը չի արված Անգլիայում, այնտեղ բոլոր մասնագետները հոգեբան մանկավարժներ են։

Կատեգորիա:Հասարակական գիտություններ
Կատեգորիա:Կիրառական հոգեբանություն
Կատեգորիա:Կրթական հոգեբանություն
Մեծ դատավարություն

**Մեծ դատավարություն**, դատավարական գերագույն մարմին միջնադարյան Հայաստանում։ Պաշտպանել է տիրող դասակարգի շահերն ու իրավունքները։ Գլխավոր դատավորը եղել է Հայոց կաթողիկոսը, որը ժողովների միջոցով սահմանել է կանոններ ու օրենքներ, հետևել դրանց կատարմանը։ Տեղական դատարանները գլխավորել են թեմական եպիսկոպոսները։ Կիլիկյան Հայաստանում հոգևորականությունը զրկվել է դատավարության իրավունքից։ Գործել է թագավորի ձեռքում կենտրոնացված աշխարհիկ դատարանը։

Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության գործակալություններ
Մա

**Մա**, Մաս, փոքրասիական աստվածուհի, դիցամայր։ Խորհրդանշել է մեռնող և հարություն առնող բնության ուժերը։ Գլխավոր տաճարատեղին եղել է Կապադովկիայի Կոմանա քաղաքը։ Ըստ Ստրաբոնի, Մայի մեհյանը սպասարկել են 6000 քրմեր ու քրմուհիներ, որոնք դիտվել են արքայազուններ։ Քրմապետը համարվել է թագավորի փոխանորդը կամ տեղապահը։ Մայի պաշտամունքը նշվել է աղմկալից խրախճանքներով։ Մեռնող բնությունը խորհրդանշելու համար կատարվել են ողբահանդեսներ և արյունոտ զոհաբերումներ (մոլեռանդ երկրպագուներն ամորձատել են իրենց և այլն)։ Փռյուգիայում Ման նույնացվել է Կիբեչային, Հայաստանում՝ Անահիտին, Հունաստանում՝ Ենիոյին, Հռոմում՝ Բելլոնային։

Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Աստվածուհիներ
Կատեգորիա:Դիցամայր
Կատեգորիա:Շումեր
Մեզոզոյան դարաշրջան

**Մեզոզոյան դարաշրջան** (հուն․ μέσος— միջին և ζωή— կյանք), Երկրի շերտագրական սանդղակի նախավերջին խումբը և երկրաբանական պատմության նրան համապատասխանող դարաշրջանը։ Ընդգրկում է 230 թվականից մինչև 67 միլիոն տարի մ․ թ․ ա․։ Մեզոզոյան դարաշրջանի տևողությունը մոտ 163 միլիոն տարի է։ 
Մեզոզոյան դարաշրջանն առաջին անգամ անջատել է անգլիացի երկրաբան Ջ․ Ֆիլիպսը, 1841 թվականին։ Բաժանվում է 3 ժամանակաշրջանի՝ տրիասի ժամանակաշրջան, յուրայի ժամանակաշրջան և կավճի ժամանակաշրջան։ Մեզոզոյան դարաշրջանի ընթացքում են ձևավորվել ժամանակակից մայր ցամաքների և, հավանաբար, օվկիանոսների իջվածքների մեծ մասի (բացառությամբ խաղաղականի, որն, ըստ երևույթին, գոյություն է ունեցել ավելի վաղ) հիմնական ուրվագծերը։ Մեզոզոյան դարաշրջանը բնութագրվում է գլխավորապես մերկասերմ ու պտերային բուսականությամբ և այնպիսի ֆաունայով, որտեղ ողնաշարավորների մեջ գերակշռում են սողունները։ Բնորոշ է նաև ծածկասերմ բույսերի, կաթնասունների և թռչունների երևան գալը։ Պալեոզոյան դարաշրջանի վերջում բոլոր հին պլատֆորմները բարձրանում են ծովի մակարդակից և գոտևորվում հերցինյան ծալքավորության հետևանքով առաջացած ծալքավոր լեռնային համակարգերով։ Հարավային կիսագնդում էր գտնվում Գոնդվանա հնագույն վիթխարի մայր ցամաքը։ Պալեոզոյան դարաշրջանի վերջում երկրակեղևի մայրցամաքային մարզերը հսկայական տարածություններ են գրավում։ Մեզոզոյից սկսվում է դրանց իջեցումը, որն ուղեկցվում է ծովի տրանսգրեսիաներով։ Գոնդվանան տրոհվում է առանձին մայր ցամաքների (Աֆրիկա, Հարավային Ամերիկա, Ավստրալիա, Անտարկտիդա և Հինդուստանի թերակղզու զանգվածը)։ Պերմի և տրիասի սկզբի արիդային պայմանները մեզոզոյում փոխվում են ավելի խոնավ կլիմայով։ Կավճի ժամանակաշրջանի կեսերին բուսականության կազմում կատարվում է կտրուկ փոփոխություն, ծածկասերմ բույսերը սկսում են տիրապետողդիրք գրավել, որը և պահպանվում է մինչև այժմ։ Մեզոզոյան դարաշրջանի ընթացքում զգալիորեն փոխվում է նաև ծովերի ֆլորայի և ֆաունայի կազմը։ Պալեոզոյան սեռերը և տեսակները լրիվ անհետանում են տրիասի սկզբում և փոխվում նորերով։ Զարգանում են թերթախռիկավորներն ու փորոտանիները, իսկ ուսոտանիները, որ տիրապետում էին պալեոզոյում, ետին պլան են մղվում։ Գլխոտանիներից ծաղկման են հասնում ամոնիտները և բելեմնիտները, ձկներից գերիշխում են փշոտ տեսակները։ Մեզոզոյան դարաշրջանի վերջում մահանում են խոշոր ծովային սողունները (իխտիոզավրերը), անողնաշարավորներից՝ ամոնիտները, բելեմնիտները և այլն։ Մեզոզոյան դարաշրջանի նստվածքների հետ կապված են մի շարք օգտակար հանածոների հանքավայրեր՝ քարածուխ (ՌԴ ասիական մաս, Չինաստան, ԱՄՆ), նավթ, երկաթ (ՌԴ, Ֆրանսիա), բոքսիտներ։

Կատեգորիա:Երկրաբանական դարաշրջաններ
Կատեգորիա:Մեզոզոյ
Մա Յուան

**Մա Յուան**, Ցին-շան (, , Շանսի գավառ), չինացի գեղանկարիչ։ Հանչժոուի գեղանկարչության ակադեմիայի գործիչ։ Ստեղծել է բնանկարներ («Միայնակ ձկնորսը գետի վրա, ցրտին», Ազգային թանգարան, Տոկիո), ինչպես և «ծաղիկներ-թռչուններ» ժանրի ստեղծագործություններ («Սալորի ծաղիկները, քարերը և վայրի բադերը լեռնային գետակում», Գուգուն թանգարան, Պեկին)։ Մա Յուանի միագույն և երանգավորված բնանկարներին, որոնք խորապես մարմնավորում են բնությունը, որպես աշխարհի միասնության ու անվերջության փիլիսոփայական ըմբռնում, բնորոշ է զուսպ հուզմունքով համակված հայեցողական տրամադրությունը։ Մա Յուան, լայնորեն օգտագործել է չինական գեղանկարչության համար նոր այնպիսի արտահայտչամիջոցներ, ինչպիսիք են կոմպոզիցիայի ասիմետրիկությունը, շեշտված, լայն գունաբծերը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աշխատանքները աշխարհի թանգարաններում
* Առցանց երփնագիր

Կատեգորիա:Չինացի նկարիչներ
Բյորկ

**Բյորկ Գվյուդմյունդսդոուտիր** (իսլ` *Björk Guðmundsdóttir*, ), իսլանդացի երգչուհի, դերասանուհի, երաժիշտ, կոմպոզիտոր և երգերի հեղինակ, շատ մրցանակների դափնեկիր։

Երգերը պատկանում են տարբեր ոճերի, այդ թվում ալտերնատիվ ռոք, փանք, էլեկտրոնիկա, ինդի-փոփ, թրիփ-հոփ, modern classic, IDM: 2010 թվականին Շվեդական թագավորական ակադեմիայի կեղմից արժանացել է *Polar Music Prize* մրցանակի։ Սկզբնական շրջանում ճանաչում ստանում է, որպես the *Sugarcubes* ռոք-խմբի վոկալիստ։ Այդ խմբի "*Birthday*" սինգլը (1987) դարձավ Մեծ Բրիտանիայի ճանաչված հիթերից մեկը և արժանացավ երաժշտական քննադատների հավանությանը։ Բյորկն իր սոլո կարիերան սկսել է 1993 թվականից։ Նրա առաջին՝ *Debut* ալբոմը բաղկացած էր հիմնականում պարային էլեկտրոնային երաժշտությունից, հաուս, ջազ, թրիփ-հոփ։ NME-ի տվյալներով ամբողջ աշխարհում վաճառվել է Debut-ի ավելի քան 4,7 մլն. կրկնօրինակ։ Այժմ, Բյորկը ստեղծել է սեփական էլեկտրոնային երաժշտական ոճ, որը ներառում է պարային, ռոք, ջազ, էլեկտրոնիկ և ավանգարդ երաժշտության ասպեկտներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Բյորկը imusic.am֊ում

Կատեգորիա:1965 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Brit Awards մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Իսլանդացի դերասաններ
Կատեգորիա:Իսլանդացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Իսլանդացի երգիչներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 21 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ռեյկյավիկ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ալտերնատիվ ռոք երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ռոք երգչուհիներ
Կատեգորիա:Էլեկտրական երաժշտության ժանրի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Երաժշտական պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Պարային երաժիշտներ
Կատեգորիա:Կին ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի երաժշտության թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Ալիկռփա

**Ալիկռփա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում։ Գտնվում էր Մուշ քաղաքից 20 կմ հարավ-արևելք, Մեղրագետի աջ կողմում։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 30 տուն հայ բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Մինչև 1915 թ.-ը գյուղն ուներ մեկ հայկական եկեղեցի։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալիքենդ

**Ալիքենդ**, ավերակ գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Երևանի նահանգի Էջմիածնի գավառում։ Գտնվում էր Թալինի քտա-ի մոտ, Արտենի լեռան արևելյան ստորոտին։

Բնակչության մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ալիկուլուուշաղի

**Ալիկուլուուշաղի**, գյուղ Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։

1907 թ.-ին ուներ 530 բնակիչ՝ հիմնականում ադրբեջանցիներ։

Գյուղում կար ժայռափոր հայկական եկեղեցի, որից քիչ բարձր քարայրներ և հնձաններ կային։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Մեթիլմետակրիլատ

**Մեթիլմետակրիլատ** СН2= С (СН3)-СООСН3, a-մետակրիլաթթվի մեթիլ էսթերը։ Անգույն հեղուկ է, հալման ջերմաստիճանը՝ -48°С, եռմանը՝ 101°С։ Խտությունը՝ 936 կգ/մ3։ Վատ է լուծվում ջրում, լավ՝ սպիրտում և եթերում։ Գոլորշիները (4,9-12,5 ծավ․%) օդի հետ առաջացնում են պայթուցիկ խառնուրդներ։ Ջրում հիդրոլիզվում է դանդաղ, թթուներում և հիմքերում՝ արագ։ Կրկնակի կապի հաշվին տալիս է միացման ռեակցիաներ (Н2, НВr, Cl2, NH3, մերկապտաններ և այլն)։ Պոլիմերվում է՝ առաջացնելով պոլիմե-թիլմետակրիլատ։ Պոլիմերումը կանխում են ծծումբը, պղնձի աղերը, հիդրոքինոնը և այլն։ Օգտագործվումէ պլաստմասսաներ, հատկապես օրգանական ապակի ստանալու համար։ Արդյունաբերության մեջ ստանում են ացետոնից և կապտաթթվից։ Թունավոր է, ունի նարկոտիկ հատկություն, գոլորշիները գրգռում են լորձաթաղանթը։ Օդում թույլատրելի պարունակությունը 0,05 մգ/լ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էսթերներ
Կատեգորիա:Մոնոմերներ
Դեյանիրա (դիցաբանական էակ)

մինի|Կենտավրոսը փախցնում է Դեյանիրային

**Դեյանիրա**, կալիգոնյան թագավոր Օյնեսի և Ալթեայի դուստրը, Մելեագրոսի քույրը, Հերակլեսի կինը։ Հերակլեսը և Աքելոսը կռվել են Դեյանիրային իրենց կինը կոչելու իրավունքի համար։ Հերակլեսը հաղթում է և ամուսնանում Դեյանիրայի հետ, որը և ակամայից դառնում է նրա կործանման պատճառը։

## Աղբյուրներ
* «Դիցաբանական բառարան», թարգմանիչ՝ Ս.Մ. Կրկյաշարյան, էջ 59

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հերակլես
Մաքսվել (չափման միավոր)

**Մաքսվել (միավոր)**, (Ջ․ Մաքսվեյի անունով), մագնիսական ինդուկցիայի հոսքի միավորը CGS համակարգում։ Կրճատ նշանակվում է մքս (միջազգային նշանակումը՝ Мх)։ Մաքսվելը այն մագնիսական հոսքն է, որն անցնում է ինդուկցիայով համասեռ մագնիսական դաշտի ուղղությանն ուղղահայաց 1 սմ2 մակերեսով 1 մքս սմ2։ Մաքսվելը կարող է սահմանվել նաև էլեկտրամագնիսական ինդուկցիայի երևույթի հիման վրա՝ իբրև այնպիսի մագնիսական հոսք, որի հավասարաչափ նվազման դեպքում (մինչև զրո) 1 վայրկյանի ընթացքում այդ հոսքն ընդգրկող փակ կոնտուրում մակածվում է պոտենցիալների տարբերության։

Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Էլեկտրական մեկուսիչ

մինի|Էլեկտրական մեկուսիչ
**Էլեկտրական մեկուսիչ**, մեծ տեսակարար էլեկտրական դիմադրություն ունեցող նյութ։ 
Էլեկտրասարքավորման՝ տարբեր էլեկտրական պոտենցիալներ ունեցող մասերը մեկուսացնելու և հողի, իրանի, կառույցի հետ կարճ միացումը կանխելու համար ծառայող 
էլեկտրատեխնիկական սարք։ Տարբերում են հետևյալ մեկուսիչները․ 
* գծային (հաղորդալարերը էլեկտրահաղորդման գծերի հենարաններին ամրացնելու համար), 
* կայանային (բաշխիչ հարմարանքներում հոսանքատար մասերի մոնտաժման համար), 
* ապարատային (էլեկտրական ապարատներում ու մեքենաներում դետալների ամրացման և բաժանման համար)։ 
Մետաղական, մեկ կողմից կարճ միացված երկլար կամ համառանցք գծի հատված, որը հավասար է աշխատանքային ռադիոալիքի երկարության 1/4-ին և գծի մյուս ծայրում ունի մեծ էլեկտրական դիմադրության։ Գերբարձր հաճախականության ռադիոկոնստրուկցիաներում կիրառվում է որպես հենարան, իսկ գծերում՝ որպես բացակ (խզում)։ 

Կատեգորիա:Էլեկտրատեխնիկա
Գեորգ Բրանդես

**Գեորգ Բրանդես** (դանիերեն՝ **Georg Morris Cohen Brandes**, ), դանիացի նշանավոր քննադատ։

## Կենսագրություն
1864 թվականին ավարտելով Կոպենհագենի համալսարանը ստանում է դոկտորի աստիճան։ Գրական գործունեությունը սկսում է 1866 թվականին, հրատարակելով իր առաջին գրական-փիլիսոփայական երկը։

1870-ականներին Գ. Բրանդեսը հրատարակեց իր նշանավոր գործը «19-րդ դարի եվրոպական գրականության գլխավոր հոսանքները» (6 հատոր)։ Գ. Բրանդեսն ունի արժեքավոր ուսումնասիրություններ Շեքսպիրի, Իբսենի, Նիցշեի և 19-րդ դարի մի շարք նշանավոր դեմքերի մասին, ինչպես Տոլստոյի, Տուրգենևի, Դոստոևսկու, Գորկու և այլոց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դանիացի գրողներ
Կատեգորիա:Կոպենհագենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Դանիացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Դանիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Դանիացի ինքնակենսագիրներ
Կատեգորիա:Լրագրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դանիացի պատմիչներ
Կատեգորիա:Գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Դանիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Դանիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա