Որակական հետազոտություններ

մինի|Հետազոտությունների շարքից մի մաս
**Որակական հետազոտություն,** հետազոտական մոտեցում, որի նպատակն է հավաքել և վերլուծել ոչ թվային (նկարագրական) տվյալներ՝ մարդկանց սոցիալական իրականությունը հասկանալու համար։ Այն ուղղված է անհատների վերաբերմունքների, համոզմունքների, մոտիվացիայի և փորձառությունների ուսումնասիրությանը։

Այս տեսակի հետազոտությունը հիմնականում իր մեջ ներառում է խորքային հարցազրույցներ, ֆոկուս խմբեր կամ դաշտային դիտարկումներ՝ տվյալների հարուստ բովանդակություն և համատեքստ ապահովելու նպատակով։ Որակական հետազոտությունը լայնորեն կիրառվում է բարդ սոցիալական երևույթների ուսումնասիրման, ինչպես նաև որոշակի թեմաների վերաբերյալ մարդկանց փորձառությունների և ընկալումների բացահայտման համար։ Հատկապես արդյունավետ է այն դեպքերում, երբ նպատակ կա հասկանալու իմաստը, որը մարդիկ վերագրում են իրենց փորձառություններին, կամ բացահայտելու վարքագծի հիմքում ընկած պատճառները։ Որակական հետազոտական մեթոդների շարքին են դասվում՝ ազգագրությունը, հիմնավորված տեսությունը, դիսկուրսի վերլուծությունը և ինտերպրետատիվ ֆենոմենոլոգիական վերլուծությունը։ Տվյալ հետազոտության մեթոդները կիրառվում են սոցիոլոգիայի, մարդաբանության, քաղաքագիտության, հոգեբանության, հաղորդակցության ուսումնասիրությունների, սոցիալական աշխատանքի, բանահյուսության, կրթական հետազոտությունների, տեղեկատվական գիտության, ինչպես նաև ծրագրային ապահովման ճարտարագիտության հետազոտությունների ոլորտներում։

### Նախապատմություն
Որակական հետազոտությունը ձևավորվել է փիլիսոփայական մտքի մի քանի ուղղությունների ազդեցության ներքո և ուսումնասիրում է մարդկային կյանքի տարբեր կողմերը՝ ներառյալ մշակույթը, ինքնարտահայտումը, համոզմունքները, բարոյականությունը, կյանքի սթրեսները և երևակայությունը։ Ժամանակակից որակական հետազոտության վրա ազդեցություն են ունեցել փիլիսոփայության մի շարք ճյուղեր, այդ թվում՝ պոզիտիվիզմը, հետպոզիտիվիզմը, քննադատական տեսությունը և կոնստրուկտիվիզմը։

Որակական հետազոտության պատմական անցումները կամ «պահերը», ինչպես նաև «պարադիգմների» հասկացությունը (Դենզին և Լինքոլն, 2005), վերջին տասնամյակներում լայն տարածում են գտել։ Սակայն որոշ գիտնականներ պնդում են, որ պարադիգմների ընդունումը կարող է լինել հակաարդյունավետ և հանգեցնել փիլիսոփայական ներգրավվածության նվազմանը գիտական համայնքներում։

### Հետազոտական մոտեցումներ
Ոչ քանակական նյութերի կիրառումը որպես էմպիրիկ տվյալներ աճել է հասարակական գիտությունների բազմաթիվ ոլորտներում, ներառյալ մանկավարժությունը, զարգացման հոգեբանությունը և մշակութային հոգեբանությունը։ Մի շարք փիլիսոփայական և հոգեբանական ավանդույթներ ազդեցություն են ունեցել հետազոտողների մոտեցումների վրա որակական հետազոտության շրջանակում, այդ թվում՝ ֆենոմենոլոգիան, սոցիալական կոնստրուկցիոնիզմը, սիմվոլիկ ինտերակցիոնիզմը և պոզիտիվիզմը։

### Փիլիսոփայական ավանդույթներ
Ֆենոմենոլոգիան վերաբերում է անհատի գիտակցության կառուցվածքի և ընդհանուր սուբյեկտիվ փորձառության փիլիսոփայական ուսումնասիրությանը։ Կոնստրուկցիոնիզմի վրա հիմնված որակական հետազոտական մոտեցումները, ինչպիսին է հիմնավորված տեսությունը, ուշադրություն են դարձնում այն հանգամանքին, թե ինչպես հետազոտողի և ուսումնասիրության մասնակիցների սուբյեկտիվությունը կարող է ազդել հետազոտության արդյունքում ձևավորվող տեսության վրա։

Սիմվոլիկ ինտերակցիոնիզմի մոտեցումը որակական հետազոտությունում ուսումնասիրում է, թե ինչպես են անհատներն ու խմբերը ձևավորում աշխարհի ըմբռնումը։ Պոզիտիվիզմի ավանդական մոտեցումները որակական հետազոտությունում ունեն սոցիալական աշխարհի առավել օբյեկտիվ ընկալման նպատակ։ Որակական հետազոտողները նաև ազդեցություն են կրել գիտելիքի սոցիոլոգիայից և Ալֆրեդ Շյուցի, Փիթեր Լ. Բերգերի, Թոմաս Լուքմանի և Հարոլդ Գարֆինքելի աշխատանքներից։

### Տվյալների աղբյուրներ
Որակական հետազոտողները ուսումնասիրվող թեման հասկանալու համար օգտագործում են տվյալների տարբեր աղբյուրներ։ Դրանց թվում են հարցազրույցների տեքստային գրառումները, սոցիալական փոխազդեցությունների տեսագրությունները, դաշտային գրառումները, բանավոր զեկույցները, ինչպես նաև գրքերը կամ արվեստի գործերը։ Դեպքի ուսումնասիրության մեթոդը օրինակ է որակական հետազոտողների՝ խորության, մանրամասնության և համատեքստի նկատմամբ ունեցած նախապատվության։ Տվյալների եռանկյունացումը ևս ռազմավարություն է, որը կիրառվում է որակական հետազոտության մեջ։ Ավտոէթնոգրաֆիան՝ ինքնության ուսումնասիրությունը, որակական հետազոտության մեթոդ է, որի շրջանակում հետազոտողը սեփական փորձառությունն օգտագործում է որևէ հարցի կամ երևույթի ըմբռնման համար։

Հիմնավորված տեսությունը ինդուկտիվ հետազոտության տեսակ է, որը հիմնված է (այսինքն՝ «արմատավորված է») հետազոտության ընթացքում ստացված էմպիրիկ դիտարկումների մանրակրկիտ վերլուծության վրա։ Թեմատիկ վերլուծությունը ներառում է իմաստային օրինաչափությունների ուսումնասիրություն։ Զրույցի վերլուծությունը հիմնականում կիրառվում է բանավոր հաղորդակցությունների ուսումնասիրման համար։ Կենսագրական հետազոտությունը կենտրոնանում է կյանքի պատմությունների վերակառուցման վրա՝ կենսագրական պատմությունների և փաստաթղթերի հիման վրա։ Խոսույթային հետազոտությունը ուսումնասիրում է այն պատմությունները, որոնց միջոցով մարդիկ նկարագրում են իրենց փորձառությունները։

### Տվյալների հավաքագրում
Որակական հետազոտողները կարող են տեղեկատվություն հավաքել դիտարկումների, դաշտային գրառումների, հարցազրույցների, ֆոկուս խմբերի (խմբային հարցազրույցների), փաստաթղթերի, պատկերների միջոցով։

### Հարցազրույցներ
Հետազոտական հարցազրույցները որակական հետազոտության շրջանակում տվյալների հավաքագրման կարևոր մեթոդ են։ Հարցազրուցավարը սովորաբար մասնագետ կամ վարձատրվող հետազոտող է, երբեմն՝ համապատասխան պատրաստվածություն ստացած անձ, ով հարցեր է ուղղում հարցազրույցի մասնակցին՝ հիմնականում կարճ հարց ու պատասխանների հերթափոխով՝ տեղեկատվություն ստանալու նպատակով։ Գրված հարցաթերթիկների համեմատությամբ՝ որակական հարցազրույցները թույլ են տալիս զգալի մտերմություն, որի արդյունքում հարցազրուցավարը հաճախ բացահայտում է ավելի շատ տեղեկություններ։

Այդ պատճառով տվյալ մեթոդը կարող է առաջացնել տարբեր նշանակալի զգացումներ և փորձառություններ հարցազրույցի մասնակիցների մոտ։ Սոցիոլոգներ Բրեդալը, Ստեֆանսենը և Բյոռնհոլտը առանձնացրել են մասնակիցների երեք «կողմնորոշումներ», որոնք նրանք բնութագրել են որպես «պատմել սեփական անձի համար», «պատմել ուրիշների համար» և «պատմել հետազոտողի համար»։ Նրանք նաև նշել են, որ այս կողմնորոշումները ենթադրում են «տարբեր էթիկական պայմանագրեր մասնակցի և հետազոտողի միջև»։

### Մասնակցային դիտարկում
Մասնակցային դիտարկման ընթացքում ազգագրագետները մշակույթը հասկանում են՝ ուղղակիորեն մասնակցելով ուսումնասիրվող մշակույթի գործունեությանը։ Մասնակցային դիտարկումը դուրս է գալիս ազգագրության շրջանակներից և կիրառվում է նաև այլ ոլորտներում, այդ թվում՝ հոգեբանության մեջ։ Օրինակ՝ անցնելով շտապ բժշկական օգնության աշխատակցի պատրաստություն և դառնալով այդ մասնագետների կյանքի մասնակցային դիտարկող՝ Փալմերը ուսումնասիրել է, թե ինչպես են շտապօգնության աշխատակիցները հաղթահարում այն սթրեսը, որը կապված է իրենց առնչվող որոշ ծանր և դաժան արտակարգ իրավիճակների հետ։

### Ռեկուրսիվություն
Որակական հետազոտության մեջ ռեկուրսիվության գաղափարը վերաբերում է հետազոտության ձևավորման զարգացող բնույթին։ Ի տարբերություն ստանդարտացված հետազոտական մեթոդների՝ ռեկուրսիվությունը ենթադրում է, որ որակական հետազոտողը կարող է տվյալների հավաքագրման ընթացքում փոփոխել հետազոտության կառուցվածքը կամ ձևավորումը։

## Տվյալների վերլուծություն
Որակական հետազոտողները իրենց տրամադրության տակ ունեն վերլուծական ռազմավարությունների բազմազանություն։
### Կոդավորում

Ընդհանուր առմամբ, կոդավորումը նշանակում է ուսումնասիրվող տվյալների հետ իմաստային նշանակություն ունեցող գաղափարների կապակցում։ Որակական հետազոտության համատեքստում կոդավորման գործընթացի կողմերը հաճախ բացահայտորեն ճանաչվում և ձևակերպվում են։ Կոդավորումը նպաստում է այնպիսի բառերի կամ կարճ արտահայտությունների ձևավորմանը, որոնք դիտարկվում են որպես տվյալներից ստացված օգտակար աբստրակցիաներ։

### Օրինաչափությունների վրա հիմնված թեմատիկ վերլուծություն
Տվյալները կարող են դասակարգվել ըստ օրինաչափությունների՝ թեմատիկ վերլուծության շրջանակում՝ որպես հետազոտության արդյունքների կազմակերպման և ներկայացման հիմնական հիմք։
### Բովանդակային վերլուծություն

Քրիփենդորֆի համաձայն՝ «Բովանդակային վերլուծությունը հետազոտական տեխնիկա է, որի միջոցով հնարավոր է տվյալներից կատարել վերարտադրելի և հիմնավոր եզրակացություններ՝ դրանք տեղադրելով իրենց համատեքստում» (էջ 21)։ Այն կիրառվում է փաստաթղթերի, ինչպես նաև գրավոր և բանավոր հաղորդակցությունների ուսումնասիրության համար։ Բովանդակային վերլուծությունը կարևոր բաղադրիչ է որակական տվյալների կոնցեպտուալ վերլուծության մեջ և լայնորեն կիրառվում է սոցիոլոգիայում։

Օրինակ՝ բովանդակային վերլուծությունը կիրառվել է մարդկային կյանքի բազմազան ոլորտների ուսումնասիրման մեջ, այդ թվում՝ ժամանակի ընթացքում ռասայական ընկալումների փոփոխությունների, պայմանագրային աշխատողների կենսակերպերի,ինչպես նաև ավտոմեքենաների վերաբերյալ կարծիքների վերլուծության համար։

## Բազմամեթոդ որակական վերլուծություն
### Առավելություններ
Սա, օրինակ, ցույց է տրված դասարանային փոխազդեցությունների վերաբերյալ հետազոտություններում, որտեղ թեմատիկ վերլուծությունը բացահայտում է սովորողների վարքագծերը, իսկ քննադատական դասարանային դիսկուրսի վերլուծությունը կիրառվում է որպես շրջանակ՝ վերլուծելու այդ վարքագծերի ազդեցությունը ինքնության ձևավորման վրա։ Մեկ այլ օրինակ է առցանց ծնողական ֆորումների վերլուծությունը։
### Մարտահրավերներ
Օգտակար կարող է լինել «ակտիվ ռեֆլեքսիվության» ձևը, որը տվյալ պրակտիկան մեկնաբանում է որպես հետազոտողի ենթադրությունների շարունակական քննադատական վերանայում և դրանց ազդեցության գնահատում մեթոդաբանական ընտրությունների և գիտելիքի արտադրության վրա։
### Որակական և քանակական մեթոդների համադրման կիրառումը նույն հետազոտության շրջանակում
Հնարավոր է նույն հետազոտության մեջ համադրել քանակական և որակական մեթոդները։ Նման հետազոտական մոտեցման հիմքում ընկած գաղափարն այն է, որ մեկ մեթոդի ուժեղ կողմերը կարող են փոխհատուցել մյուս մեթոդի թույլ կողմերը։ Օրինակ՝ մագիստրոսական օգնականների կյանքի մեջ սթրեսի վերաբերյալ ուսումնասիրության ընթացքում սթրես առաջացնող գործոնները, որոնք կարող են լինել խիստ բազմազան, ավելի արդյունավետ են բացահայտվել որակական մեթոդների միջոցով, մինչդեռ այդ գործոնների ազդեցությունը, չափված ֆիզիկական ախտանշանների սանդղակով, ավելի ճշգրիտ է գնահատվել քանակական մեթոդների կիրառմամբ։

Խառը մեթոդների հետազոտությունների հանդեսը *()* նվիրված է այն ուսումնասիրություններին, որոնք համադրում են տարբեր հետազոտական մեթոդաբանություններ։

## Խնդիրներ
### Համակարգչային աջակցությամբ որակական տվյալների վերլուծության ծրագրային ապահովում (CAQDAS)
Ժամանակակից որակական տվյալների վերլուծությունը կարող է աջակցվել համակարգչային ծրագրերով (որոնք կոչվում են՝ համակարգչային աջակցությամբ որակական տվյալների վերլուծության ծրագրային ապահովում): Այս ծրագրերը կիրառվում են թե մանրամասն ձեռքով կոդավորման կամ նշանավորման հետ, և թե առանց դրանց։ Այսպիսի ծրագրերը չեն փոխարինում կոդավորման ինտերպրետատիվ բնույթը։ Ծրագրերի նպատակն է բարձրացնել վերլուծաբանների արդյունավետությունը՝ կոդերը կիրառելու, որոնելու և պահելու գործում, որոնք առաջանում են տվյալները կարդալուց հետո։ Շատ ծրագրեր բարձրացնում են կոդերի խմբագրության և վերանայման արդյունավետությունը, ինչը թույլ է տալիս ավելի արդյունավետ աշխատանքների բաժանում, համադիտարկում գործընկերների կողմից։

Քանակական կոդավորման մոտեցումների նկատմամբ քննադատություններից մեկն այն է, որ նման կոդավորումը որակական տվյալները դասակարգում է նախապես սահմանված կատեգորիաների մեջ, որոնք արտացոլում են օբյեկտիվ գիտության մեջ կիրառվող կատեգորիաները։ Արդյունքում՝ որակական տվյալների բազմազանությունը, հարստությունը և անհատական առանձնահատկությունները նվազեցվում են կամ նույնիսկ կորում են։

Պաշտպանվելու համար այն քննադատությունից, ըստ որի տվյալների որակական մոտեցումները չափազանց սուբյեկտիվ են, որակական հետազոտողները պնդում են, որ իրենց կիրառած կոդերի սահմանումները հստակ ձևակերպելով և այդ կոդերը կապելով հիմքում ընկած տվյալների հետ՝ նրանք պահպանում են այն հարստության մի մասը, որը կարող էր կորչել, եթե հետազոտության արդյունքները սահմանափակվեին նախապես սահմանված կատեգորիաների ցանկով։ Որակական հետազոտողները նաև նշում են, որ իրենց ընթացակարգերը կրկնելի են, ինչը գաղափար է, որը բարձր է գնահատվում քանակական ուղղվածություն ունեցող հետազոտողների կողմից։

Որոշ դեպքերում հետազոտողները ապավինում են համակարգիչներին և համապատասխան ծրագրային ապահովմանը՝ որակական տվյալների մեծ ծավալներ սկանավորելու և կրճատելու նպատակով։ Ամենահիմնական մակարդակում թվային կոդավորման սխեմաները հիմնվում են տվյալների հավաքածուում բառերի և արտահայտությունների հաշվարկի վրա, մինչդեռ այլ տեխնիկաներ ներառում են արտահայտությունների և փոխազդեցությունների վերլուծությունը խոսակցությունների ուսումնասիրման ընթացքում։ Տվյալների վերլուծության համակարգչային մոտեցումը կարող է կիրառվել բովանդակային վերլուծությանը նպաստելու համար, հատկապես այն դեպքերում, երբ առկա է վերլուծության ենթակա մեծ կորպուս։
### Վստահելիություն
Որակական հետազոտություններում առանցքային խնդիրներից մեկը վստահելիությունն է (հայտնի նաև որպես հավատարմություն կամ, քանակական հետազոտություններում՝ վավերականություն)։ Վստահելիությունը հաստատելու բազմաթիվ եղանակներ կան, այդ թվում՝ մասնակցի ստուգում (**'), հարցազրուցավարի հաստատում, գործընկերների հետ քննարկում (**'), երկարատև ներգրավվածություն, բացասական դեպքերի վերլուծություն, հաստատելիություն (**') և հավասարակշռություն։ Տվյալների եռանկյունացումը և հարցազրուցավարների պատմությունների օրինակների ներկայացումը որակական հետազոտությունների վստահելիությունը հաստատելու առավել հաճախ կիրառվող մեթոդներից են։ Արդյունքների փոխանցելիությունը նույնպես դիտարկվել է որպես վավերականության ցուցանիշ։
=== Որակական հետազոտությունների սահմանափակումներ ===
Որակական հետազոտությունները զերծ չեն սահմանափակումներից։ Այդ սահմանափակումները ներառում են մասնակիցների ռեակտիվությունը, այն հնարավորությունը, որ որակական հետազոտողը կարող է չափազանց նույնականանալ ուսումնասիրության մեկ կամ մի քանի մասնակիցների հետ, «Գլեյզեր-Ստրաուսի տեսության այն գաղափարի անիրագործելիությունը, ըստ որի հիպոթեզները առաջանում են տվյալներից՝ առանց նախնական ակնկալիքների ազդեցության», որակական հետազոտությունների անբավարարությունը պատճառահետևանքային հիպոթեզների ստուգման համար, ինչպես նաև Ֆրենսիս Բեկոնի հետ կապված ինդուկտիվ մոտեցումը։ Մասնակիցների ռեակտիվությունը վերաբերում է այն հանգամանքին, որ մարդիկ հաճախ իրենց պահվածքը փոխում են, երբ գիտակցում են, որ գտնվում են դիտարկման տակ։ Մասնակիցների հետ չափազանց նույնականանալը վերաբերում է այն դեպքին, երբ համակրական դիրք ունեցող հետազոտողը ուսումնասիրում է մարդկանց որևէ խումբ և մեկ կամ մի քանի մասնակիցների վերագրում է ավելի մեծ արժանիքներ կամ այլ բնութագրեր, քան դա արդարացված է։ Համեմատած որակական հետազոտությունների հետ՝ փորձարարական հետազոտությունները և ոչ փորձարարական հետազոտությունների որոշ տեսակներ (օրինակ՝ հեռանկարային ուսումնասիրությունները), թեև կատարյալ չեն, սակայն հանդիսանում են ավելի արդյունավետ միջոցներ պատճառահետևանքային եզրակացություններ կատարելու համար։

Գլեյզերը և Ստրաուսը, որոնք որակական հետազոտությունների համայնքի ազդեցիկ ներկայացուցիչներ են, առաջ են քաշել այն գաղափարը, որ տեսականորեն կարևոր կատեգորիաներն ու հիպոթեզները կարող են «բնականորեն» ծագել այն դիտարկումներից, որոնք հավաքում է որակական հետազոտողը, պայմանով, որ հետազոտողը չղեկավարվի նախապես ձևավորված պատկերացումներով։ Էթոլոգ [[Դեյվիդ Կատց]]ը գրել է, որ «քաղցած կենդանին միջավայրը բաժանում է ուտվող և չուտվող իրերի․․․ Ընդհանուր առմամբ, օբյեկտները փոխվում են կենդանու կարիքներին համապատասխան»։ [[Կարլ Փոփեր|Կառլ]] [[Կարլ Փոփեր|Փոփերը]], շարունակելով Կացի միտքը, գրել է, որ «օբյեկտները կարող են դասակարգվել և կարող են դառնալ նման կամ տարբեր միայն այս կերպ՝ կարիքների և հետաքրքրությունների հետ կապվելու միջոցով։ Այս կանոնը վերաբերում է ոչ միայն կենդանիներին, այլև գիտնականներին»։ Փոփերը հստակ նշել է, որ դիտարկումը միշտ ընտրովի է՝ հիմնված նախորդ հետազոտությունների և հետազոտողների նպատակների ու դրդապատճառների վրա, և որ առանց նախնական պատկերացումների հետազոտությունը անհնար է։

Ֆրենսիս Բեկոնի հետ կապված ինդուկտիվ մոտեցումը վերաբերում է այն գաղափարին, որի որակական հետազոտողը կարող է հավաքել այնքան դիտարկումներ, որ դրանցից տվյալների հիման վրա ձևավորվեն կատեգորիաներ և հիպոթեզներ։ Գլեյզերը և Ստրաուսը մշակել են տեսական նմուշառման գաղափարը, որը ենթադրում է դիտարկումների հավաքագրում այնքան ժամանակ, մինչև ձեռք է բերվում տեսական հագեցվածություն, և ուսումնասիրվող անհատների բնույթը հասկանալու համար այլևս լրացուցիչ դիտարկումներ անհրաժեշտ չեն։ [[Բերտրան Ռասել]]ը նշել է, որ դիտարկումների որևէ կանոնավոր դասավորություն չի կարող այնպիսի հիպոթեզ առաջացնել, որը «կցատկեր» այդ դասավորված դիտարկումներից. սովորաբար դիտարկումների հավաքագրումն առաջնորդվում է որևէ նախնական հիպոթեզով։

== Համայնքային հոգեբանություն ==
Ինքնակենսագրական հետազոտություններ իրականացվել են համայնքային հոգեբանության ոլորտում։ Համայնքային հոգեբանների ինքնակենսագրականի ընտրանին ներկայացված է «Վեց համայնքային հոգեբաններ պատմում են իրենց պատմությունները» ('')'' գրքում։
=== Կրթական հոգեբանություն ===
Էդվին Ֆարելը կիրառել է որակական մեթոդներ՝ ռիսկային խմբում գտնվող ավագ դպրոցի աշակերտների սոցիալական իրականությունը հասկանալու համար։ Ավելի ուշ նա օգտագործել է նմանատիպ մեթոդներ՝ ուսումնասիրելու այն հաջողակ ավագ դպրոցի աշակերտների իրականությունը, որոնք եկել էին նույն թաղամասերից, ինչ այն ռիսկային խմբի աշակերտները, որոնց մասին նա գրել էր իր նախապես հիշատակված գրքում։
=== Առողջության հոգեբանություն ===
[[Առողջության հոգեբանություն|Առողջության հոգեբանության]] ոլորտում որակական մեթոդները հետզհետե ավելի լայնորեն են կիրառվել առողջության և հիվանդության ընկալման, ինչպես նաև այն բանի ուսումնասիրության մեջ, թե ինչ չափով են առողջությունն ու հիվանդությունը հանդիսանում առօրյա կյանքի սոցիալականորեն կառուցված երևույթներ։ Առողջության հոգեբանության մեջ որակական մեթոդների կիրառմանը նվիրված աշխատությունների վաղ հավաքածուն հրատարակվել է 1999 թվականին։ Այդ ժամանակից ի վեր առողջության հոգեբանները կիրառել են որակական մեթոդների լայն շրջանակ։
Առողջության հոգեբանության մեջ որակական հետազոտությունները լայն տարածում են ստացել Եվրոպայում, Նոր Զելանդիայում և Ավստրալիայում։ 1999 թվականին «Առողջության հոգեբանության հանդես» ('')'' ամսագիրը հրապարակել է որակական հետազոտություններին նվիրված հատուկ համար, որին հաջորդել է «Առողջության հոգեբանության ակնարկ» (**') ամսագրի հատուկ համարը։ Միացյալ Նահանգներում որակական մեթոդները որդեգրվել են ավելի դանդաղ տեմպերով, և միայն 2015 թվականին «Առողջության հոգեբանություն» (**') ամսագիրը հրապարակել է որակական հետազոտություններին նվիրված հատուկ համար:

**Արդյունաբերական և կազմակերպչական հոգեբանություն**

Դոլդորի և գործընկերների համաձայն՝ կազմակերպչական հոգեբանները լայնորեն կիրառում են որակական հետազոտության մեթոդներ այնպիսի գործունեությունների նախագծման և իրականացման ընթացքում, ինչպիսիք են կազմակերպչական փոփոխությունները, ուսուցման կարիքների վերլուծությունը, ռազմավարական վերանայումները և աշխատակիցների զարգացման ծրագրերը։ Միևնույն ժամանակ, քանակական և որակական հետազոտական մեթոդների միջև խիստ երկբևեռության գաղափարը համարվում է սխալ, քանի որ արդյունաբերական-կազմակերպչական ոլորտի բազմաթիվ հետազոտողներ իրենց աշխատանքում համատեղում են երկու մոտեցումներն էլ։

**Աշխատանքի առողջության հոգեբանություն**

Չնայած [[Աշխատանքային առողջության հոգեբանություն|աշխատանքային առողջության հոգեբանության]] (ԱԱՀ) ոլորտում հետազոտությունները հիմնականում եղել են քանակական ուղղվածությամբ, որոշ ԱԱՀ հետազոտողներ օգտագործել են նաև որակական մեթոդներ։ Պատշաճ կերպով ուղղված որակական հետազոտությունը կարող է օգուտներ բերել քանակականորեն ուղղված ԱԱՀ հետազոտողներին։ Այդ օգուտները ներառում են՝
# Տեորիայի և հիպոթեզների մշակման աջակցություն,
# Հարցումների և հարցազրույցների տարրերի ստեղծում,
# Նախորդում չհայտնաբերված սթրեսորների և սթրեսի հաղթահարման ռազմավարությունների հայտնաբերում,
# Քանակական տվյալների դժվարությամբ մեկնաբանվող արդյունքների պարզաբանում,
# Սթրեսի նվազեցման որոշ միջամտությունների անհաջողության և հաջողության պատճառների ընկալում, և
# Աշխատանքի վայրում մարդկանց կենսագործունեության հարուստ նկարագրություն ապահովում։
Որոշ ԱԱՀ հետազոտողներ համատեղել են որակական և քանակական մեթոդները մեկ հետազոտության շրջանակում (օրինակ՝ Էլֆերինգ և ուրիշներ, 2005)՝ օգտագործելով որակական մեթոդները՝ դժվար բացահայտելի աշխատանքային սթրեսորները գնահատելու և հուսալի ստանդարտացված գործիքները՝ սթրեսի հաղթահարման վարքագծերն ու կախված փոփոխականները (օրինակ՝ տրամադրություն) չափելու համար։ Շոնֆելդն ու Մազոլան առաջ քաշել են այն տեսակետը, որ ԱԱՀ-ում (և արդյունաբերական-կազմակերպչական հոգեբանության մեջ) քանակական և որակական հետազոտական մեթոդների միջև խիստ երկբևեռության գաղափարը սխալ է, և ԱԱՀ հետազոտողները կարող են օգտագործել երկու մոտեցումները միաժամանակ։

**Սոցիալական մեդիայի հոգեբանություն*'

2000-ականների սկզբից սոցիալական մեդիայի հայտնվելուց հետո, անձնական փորձառությունների նախկինում փակ հաշվետվությունները լայնորեն դարձել են հանրությանը մատչելի՝ միլիոնավոր մարդկանց կողմից ամբողջ աշխարհում։ Բացահայտումները հաճախ կատարվում են բաց կերպով, ինչը նպաստել է սոցիալական մեդիայի կարևոր դերակատարությանը շարժումների։

Սոցիալական մեդիայում ինքնաբացահայտումների մեծ քանակությունը ստեղծել է աննախադեպ հնարավորություն որակական և խառը մեթոդների հետազոտողների համար. հոգեբանական առողջության խնդիրները այժմ կարելի է լայնորեն ուսումնասիրել որակական կերպով, նվազագույն ծախսերով և առանց հետազոտողների միջամտության։ Այդ տվյալներից օգտվելու համար, հետազոտողները պետք է լիարժեք տիրապետեն որակական հետազոտություն անցկացնելու գործիքներին։

== Պատկերասրահ ==
<gallery>
Պատկեր:Strategia psychometryczna – wartościowanie deklaracyjne.gif|Հոգեկան վիճակի հետազոտության խորհրդանիշ
Պատկեր:Qualtsteps.png|Որակական քայլեր
Պատկեր:Primate sociality.jpg|Որակական հետազոտությունը պրիմատների օրինակով
</gallery>

== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
*[https://philosophically.wixsite.com/qualphilosophy *Qualitative Philosophy*]
*[https://web.archive.org/web/20080527231135/http://ddl.uwinnipeg.ca/res_des/files/readings/cwmills-intel_craft.pdf C.Wright Mills, On intellectual Craftsmanship, The Sociological Imagination,1959]
*[http://www.fhi360.org/resource/qualitative-research-methods-data-collectors-field-guide Participant Observation, *Qualitative research methods: a Data collector's field guide*]
*[https://web.archive.org/web/20130326175632/http://answers.mheducation.com/marketing/marketing-research/analyzing-and-reporting-qualitative-market-research *Analyzing and Reporting Qualitative Market Research'']
*Overview of available QDA Software

### Տեսանյութեր
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Գիտական մեթոդ
Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Գնահատում
Կատեգորիա:Հասարակագիտության մեթոդներ
Կատեգորիա:Հետազոտական մեթոդներ
Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Հումանիտար գիտություններ
Կատեգորիա:Մարդաբանություն