Եղջերաթաղանթի նեովասկուլյարիզացիա

**Եղջերաթաղանթի նեովասկուլյարիզացիա** ()**,** հիպօքսիայի հետևանքով նոր արյունատար անոթների՝ շուրջեղջերաթաղանթային անոթային ցանցից դեպի անոթազուրկ եղջերաթաղանթ անցում։

Եղջերաթաղանթի անոթազուրկ վիճակի պահպանումն առողջ եղջերաթաղանթի ֆիզիոլոգիայի կարևոր բաղադրիչ է, քանի որ այն անհրաժեշտ է եղջերաթաղանթի թափանցիկության և օպտիմալ տեսողության համար։ Եղջերաթաղանթի թափանցիկության նվազումը հանգեցնում է տեսողության սրության վատթարացման։ Եղջերաթաղանթի հյուսվածքը բնույթով անոթազուրկ է և անոթների առկայությունը՝ լինի խորքային կամ մակերեսային միշտ ունի ախտաբանական բնույթ։

Եղջերաթաղանթի նեովասկուլյարիզացիան տեսողությանը սպառնացող վիճակ է, որը կարող է առաջանալ վարակների հետ կապված բորբոքման, քիմիական վնասվածքների, աուտոիմուն հիվանդությունների, իմունային գերզգայունության, եղջերաթաղանթի պլաստիկայից հետո, ինչպես նաև վնասվածքի և այլ ախտաբանական վիճակների հետևանքով։ Տարածված եղջերաթաղանթային պատճառներից են տրախոման, եղջերաթաղանթի խոցերը, ֆլիկտենուլյար կերատոկոնյունկտիվիտը, ռոզացեայի հետևանքով առաջացած ախտահարումները, ինտերստիցիալ և սկլերոզացնող կերատիտը, քիմիական այրվածքները և կոնտակտային ոսպնյակների չափազանց երկարատև կրումը։ Եղջերաթաղանթի նեովասկուլյարիզացիայի մակերեսային ձևերը սովորաբար կապված են կոնտակտային ոսպնյակների օգտագործման հետ, մինչդեռ խորքային ձևերը կարող են պայմանավորված լինել քրոնիկ բորբոքային և աչքի առաջային հատվածի հիվանդություններով։

Եղջերաթաղանթի նեովասկուլյարիզացիան վերջին տարիներին դարձել է ավելի տարածված ամբողջ աշխարհում։ Ըստ Մասաչուսեթսի ակնաբուժական և լսողական հիվանդանոցում 1998 թվականին կատարված ուսումնասիրության՝ տարեկան գնահատված հիվանդացությունը կազմում է մոտ 1.4 միլիոն դեպք։ Նույն ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ եղջերաթաղանթի պլաստիկայի ընթացքում ուսումնասիրված եղջերաթաղանթների 20 տոկոսի հդեպքում առկա է եղել նեովասկուլյարիզացիայի որոշակի աստիճան, ինչը բացասաբար է ազդել կերատոպլաստիկ միջամտություն անցնող անձանց կանխատեսման վրա։

մինի|Մարդու աչքի կառուցվածք

## Բարդություններ
Ակտիվ փուլերում եղջերաթաղանթի նեովասկուլյարիզացիան կարող է վտանգել տեսողությունը, ինչի պատճառով կոնտակտային ոսպնյակներ կրող անձանց համար խորհուրդ են տրվում պարբերական ակնաբուժական զննումներ։

## Պատճառներ
Եղջերաթաղանթի նեովասկուլյարիզացիայի պատճառները կարող են լինել բնածին՝ ինչպես օրինակ ծիածանաթաղանթի բացակայության դեպքում, կամ ձեռքբերովի։ Հաճախ ձեռքբերովի նեովասկուլյարիզացիայի համար պատասխանատու են բորբոքային, վարակային, դեգեներատիվ, տրավմատիկ կամ յաթրոգեն (օրինակ՝ կոնտակտային ոսպնյակների օգտագործման հետ կապված) վիճակները։

Ձեռքբերովի բորբոքային վիճակներից են կերատոպլաստիկ միջամտությունից հետո տրանսպլանտատի մերժումը, նոր հյուսվածքի փոխպատվաստման կամ առկա հյուսվածքի հիվանդությունները, ատոպիկ կոնյունկտիվիտը, ռոզացեան, ակնային պեմֆիգոիդը, տոքսիկ էպիդերմալ նեկրոլիզը և Ստիվենս–Ջոնսոնի համախտանիշը։

Եղջերաթաղանթի նեովասկուլյարիզացիա առաջացնող վարակները կարող են լինել բակտերիալ (քլամիդիա, սիֆիլիս, պսևդոմոնաս), վիրուսային (օրինակ՝ հասարակ հերպես և ակնային հերպես զոստեր վիրուսներ), սնկային (կանդիդա, ասպերգիլուս, ֆուզարիում) և մակաբուծային։

Դեգեներատիվ հիվանդությունները, ինչպիսիք են պտերիգիումը և Տերյենի եզրային դեգեներացիան, նույնպես կարող են պատճառ հանդիսանալ։

Նեովասկուլյարիզացիայի տրավմատիկ պատճառներից են խոցոտումը, ալկալիական այրվածքները և ցողունային բջիջների անբավարարությունը։

Եղջերաթաղանթի նեովասկուլյարիզացիայի ամենատարածված պատճառներից մեկը յաթրոգեն պաթոլոգիան է, որը պայմանավորված է կոնտակտային ոսպնյակների երկարատև կրումով։ Սա հատկապես բնորոշ է հին սերնդի հիդրոգելային նյութերից պատրաստված ոսպնյակներին, ինչպիսիք են HEMA-ն (2-հիդրօքսիէթիլ մեթակրիլատը), թե՛ օրական, թե՛ երկարատև կրելու համար նախատեսված տարբերակների դեպքում։ Այս հին հիդրոգելային նյութերն ունեն թթվածնի համեմատաբար ցածր թափանցելիություն, ինչի հետևանքով եղջերաթաղանթը ենթարկվում է հիպօքսիայի, և ի պատասխան՝ արյունատար մազանոթները ներխուժում են թափանցիկ եղջերաթաղանթ՝ փորձելով ապահովել ավելի շատ թթվածին վնասված հատվածին։ Ավելի հին գնահատականների համաձայն՝ տարեկան արձանագրվում է 128,000-ից մինչև 470,000 ոսպնյակներով պայմանավորված նեովասկուլյարիզացիայի դեպք, սակայն այս թիվը կարող է նվազել՝ օրական միանգամյա օգտագործման ոսպնյակների աճող տարածվածության պատճառով։

Եղջերաթաղանթի անոթագոյացման առաջացման ռիսկը բարձր է որոշ դեպքերում նաև թափանցող կերատոպլաստիկ միջամտությունից հետո՝ նույնիսկ առանց ակտիվ բորբոքման կամ էպիթելային դեֆեկտների առկայության։ Օրինակ՝ վիճակն ավելի հաճախ է հանդիպում ակտիվ բլեֆարիտ ունեցող անձանց մոտ, նրանց մոտ, ում մոտ կարերի հանգույցները տեղակայված են ստրոմայում, ինչպես նաև մեծ ընդունող դաշտ ունեցող հիվանդների դեպքում։

## Ախտածագում
Նոր արյունատար անոթների ներխուժումը միջնորդվում է անգիոգենային ցիտոկինների արտահայտված բարձրացմամբ։ Մետալլոպրոտեինազ ֆերմենտը քայքայում է եղջերաթաղանթի հիմային թաղանթը ու միջբջջային մատրիցան, իսկ պրոտեոլիտիկ ֆերմենտները թույլ են տալիս, որ անոթային էպիթելային բջիջները ներթափանցեն եղջերաթաղանթի հենքային շերտ։

Աչքի բորբոքման դեպքում եղջերաթաղանթի էպիթելային և էնդոթելային բջիջները, մակրոֆագերը և որոշ բորբոքային բջիջներ արտադրում են անգիոգեն աճի գործոններ, հատկապես անոթների էնդոթելային աճի գործոն և ֆիբրոբլաստների աճի գործոններ։ Անոթների էնդոթելային աճի գործոնը ստեղծում է նոր արյունատար անոթների ձևավորման ճանապարհը՝ բարձրացնելով լիմբալ անոթային հյուսակի էնդոթելային բջիջների մատրիցային մետալլոպրոտեինազների արտադրությունը։

## Բուժում
Եղջերաթաղանթի նեովասկուլյարիզացիայի բուժումները հիմնականում  լաբորատոր չեն և հաճախ բերում են բազմաթիվ բարդությունների։ Բուժմամբ ցանկալի արդյունքներն ամեն անգամ չեն դիտվում, ուստի հնարավոր է պահանջվի ինվազիվ միջամտություն՝ եղջերաթաղանթի անոթազրկության հետագա նվազումը կանխելու համար։

Կոնտակտային ոսպնյակներից առաջացած հիպոքսիայի դեպքում առաջին քայլը կոնտակտային ոսպնյակների օգտագործումը դադարեցնելն է, մինչև եղջերաթաղանթի նեովասկուլյարիզացիան բուժվի։ Ժամանակակից կոշտ գազային թափանցիկ և սիլիկոնային հիդրոգելային ոսպնյակների թթվածնի թափանցելիությունն ավելի բարձր է, ինչը նրանց արդյունավետ է դարձնում եղջերաթաղանթի նեովասկուլյարիզացիան կանխելու համար։

Եղջերաթաղանթի նեովասկուլյարիզացիա ունեցող անհատների առաջին շարքի բուժումը ներառում է ստերոիդների և ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղերի տեղային կիրառումը։ Ստերոիդների օգտագործումը կարող է բարձրացնել վարակների, գլաուկոմայի, կատարակտի և հերպես սիմպլեքսի կրկնության ռիսկը։ Հակաբորբոքային դեղերը, այնուամենայնիվ, բարձրացնում են եղջերաթաղանթի խոցերի ռիսկը։

Քանի որ անոթների էնդոթելային աճի գործոնը կարևոր դեր է խաղում անոթների ձևավորման և աչքի հիվանդությունների հետ կապված ախտաբանական անոթագոյացման մեջ, եղջերաթաղանթի նեովաասկուլյարիզացիայի հնարավոր բուժումը կարող է լինել անոթների էնդոթելային աճի գործոնի գործունեությունը արգելակել հատուկ հակա-VEGF հակամարմինների միջոցով, որոնք մրցակցում են VEGF-ի կապման հետ։ VEGF արգելակիչները ներառում են պեգապտանիբ նատրիում, ռանիբիզումաբ և բևացիզումաբ, որոնք ներկայումս օգտագործվում են տարբեր ցանցաթաղանթային հիվանդությունների բուժման համար։ Ռանիբիզումաբ կամ բևացիզումաբ կիրառող հակա-VEGF հակամարմինները ցույց են տվել, որ նվազեցնում են եղջերաթաղանթի անոթագոյացումը։ Ռանիբիզումաբն ու բևացիզումաբը գործում են նույն մեխանիզմով և արգելակում են VEGF-ի բոլոր իզոձևերը։ Նեովասկուլյար տարածքի և անոթների տրամագծի տեսակարար նվազումը ցույց է տալիս, որ ռանիբիզումաբի բուժումը առաջացնում է արյունատար անոթների բարակում, սակայն անոթների երկարության վրա նշանակալի ազդեցություն չի թողնում։ Եղջերաթաղանթի նեովասկուլյարիզացիայի բուժման համար հակա-VEGF հակամարմինների օգտագործումը ունի որոշ սահմանափակումներ՝ այն կարող է պահանջել կրկնակի բուժում՝ դրական ազդեցությունը պահպանելու համար։ Բևացիզումաբի կամ ռանիբիզումաբի տեղային և/կամ ենթակոնյունկտիվալ կիրառումը ցույց է տվել կարճաժամկետ անվտանգություն և արդյունավետություն, սակայն երկարաժամկետ ազդեցությունները դեռ փաստագրված չեն։ Հակա-VEGF թերապիան ներկայումս փորձարարական բուժում է։

Եթե եղջերաթաղանթը բորբոքված է նեովասկուլյարիզացիայի պատճառով, ֆերմենտների ճնշումը կարող է արգելակել նեովասկուլյարիզացիան՝ վնասելով եղջերաթաղանթի կառուցվածքային ամբողջականությունը։ Եղջերաթաղանթի նեովասկուլյարիզացիան կարելի է ճնշել դոքսիցիկլինի բերանացի կիրառման և տեղային կորտիկոստերոիդների համակցված կիրառմամբ։

**Վիրահատական տարբերակներ**

Եղջերաթաղանթի նեովասկուլյարիզացիայի համար ինվազիվ լուծումները կիրառվում են այն դեպքում, երբ դեղորայքային բուժումները ցանկալի արդյունքներ չեն տալիս։

Արյունատար անոթների ներխուժումն ու եղջերաթաղանթի հյուսվածքի ամբողջականության խախտումը կարելի է արգելակել լազերային բուժումների միջոցով, ինչպիսիք են արգոն  և Nd:YAG լազերները։ Ճառագայթման և/կամ ընթացակարգի ընթացքում հարակից հյուսվածքներին հասցված վնասները կարող են հանգեցնել եղջերաթաղանթի զարկերակային արյունահոսության և եղջերաթաղանթի բարակման։ Արյունատար անոթների առաջացման արգելակումը կարող է չհաջողվել անոթների խորության, չափի և բարձր արյունահոսքի արագության պատճառով։ Բացի այդ, լազերների առաջացրած ջերմային վնասը կարող է առաջացնել բորբոքային պատասխան, որը կարող է սրել նեովասկուլյարիզացիան։

Արդյունավետ բուժման օրինակ է ֆոտոդինամիկ թերապիան, սակայն այս բուժումը սահմանափակ կլինիկական նշանակություն ունի բարձր արժեքների և բազմաթիվ հնարավոր բարդությունների պատճառով, որոնք նույնպես կապված են լազերային վնասման հետ։ Բարդությունների թվում կարող է լինել նախկինում ներարկված ֆոտոսենսիտիվ ներկից ճառագայթումը, որը առաջացնում է էնդոթելի և հիմքի մեմբրանի ապոպտոզ և նեկրոզ։

Դիաթերմիան և կաուտերիզացիան այն բուժումներն են, երբ էլեկտրոլիզի ասեղը տեղադրվում է լիմբը սնուցող անոթներում։ Անոթները խցանվում են միաբևեռ դիաթերմիայի սարքի միջոցով անցնող հոսանքով կամ ջերմային կաուտերիզացիայով։

## Հետազոտություններ
Նեովասկուլյարիզացիայի նվազեցում ստացվել է մկների մոտ՝ տրիամցինոլոնի և դոքսիցիկլինի տեղային կիրառման միջոցով։

Որոշ ապացույցներ ցույց են տալիս,որ անգիոտենզին II ընկալիչների արգելակիչը՝ տելմիսարտանը, կարող է կանխել եղջերաթաղանթի նեովասկուլյարիզացիան։

Վերջին ժամանակների բուժման զարգացումները ներառում են բևացիզումաբի տեղային կիրառումը, որը հակա-VEGF դեղամիջոց է։

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ակնաբուժություն
Կատեգորիա:Աչքի հիվանդություններ