Կարի ասեղ

thumb|right|300px|Ասեղ և թել
**Կարի ասեղ** (e), ձեռքով կարելու համար նախատեսված ասեղ՝ երկար և բարակ գործիք։ Մի կողմը սրածայր է, իսկ մյուս կողմը անցքով՝ թել անցկացնելու համար։ 
Վաղ շրջանի ասեղները պատրաստված էին ոսկորից կամ փայտից, մինչդեռ ժամանակակից ասեղները պատրաստվում են բարձրածխածնային պողպատից՝ ժանգոտումից պաշտպանելու համար, ծածկված  նիկելով կամ 18 կարատ ոսկով։

Բարձրորակ ժանյակագործական () ասեղները պատվում են երկու երրորդով պլատինից և մեկ երրորդով տիտանի համաձուլվածքով։
Ասեղները ավանդաբար պահվել են նաև հատուկ պատյաններում կամ տուփերում (), որոնք ժամանակի ընթացքում դարձել են զարդանախշային իրեր։
Կարի համար նախատեսված ասեղները երբեմն պահվում են հատուկ կաշվե, պլաստիկե կամ մետաղե տուփերում, որտեղ միաժամանակ  պահվում են մկրատներ, մատիտներ, կամ պինցետներ։

### Կարի ասեղների տեսակներ
ձախից|մինի|Ոսկորից պատրաստված ասեղներ
Կարի ասեղները լինում են տարբեր տեսակի, որոնք նախագծված են ըստ իրենց նպատակային օգտագործման: Յուրաքանչյուր տեսակը նաև տարբերվում է չափսերով:

**Սուր ասեղներ**, օգտագործվում են ձեռքով կարելու համար, պատրաստված են սուր ծայրով, կլոր աչքով և միջին երկարության են: Կրկնակի աչքով ասեղները կարող են կրել թելի երկու թել՝ նվազագույնի հասցնելով գործվածքի շփումը:

**Ապլիկեի ասեղներ**, սրանք համարվում են կարի, ապլիկեի և կտորեղենի համար նախատեսված մեկ այլ ունիվերսալ ասեղ: Ապլիկեն դեկորատիվ ասեղնագործություն է, որի դեպքում տարբեր ձևերի և նախշերի կտորներ են կարվում կամ կպցվում ավելի մեծ կտորի վրա՝ նկար կամ նախշ ստեղծելու համար։ Այն սովորաբար օգտագործվում է որպես զարդարանք, հատկապես հագուստի վրա։ Տեխնիկան իրականացվում է կամ ձեռքով, կամ կարի մեքենայով կարելով։

**Ասեղնագործության ասեղներ**, որը  մակերեսային ասեղնագործության տեսակ է, որտեղ օգտագործվում է բրդյա թել։ Դիզայնի ուրվագիծը, որը նախօրոք կիրառվում է կտորի վրա, ձևավորելու համար կիրառվում են ասեղնագործության ամենատարբեր կարեր։ Այս տեխնիկան ունի առնվազն հազար տարվա պատմություն։ Այս ասեղները նույնական են սուր ասեղներին, բայց ունեն ավելի երկար աչք՝ բազմաթիվ ասեղնագործության թելերի և ավելի հաստ թելերի ավելի հեշտ թելավորումը հնարավոր դարձնելու համար:

**Միջանկյալ կամ կարվածքային ասեղներ**, որոնք  ավելի կարճ են, քան սուր ասեղները, ունեն փոքր կլոր աչք և օգտագործվում են ծանր գործվածքների վրա նուրբ կարեր անելու համար, ինչպիսիք են կոստյումի կարվածքը, վերմակների կարվածքները և այլ ձեռքի աշխատանքներ։ 
Որոշ արտադրողներ տարբերակում են կարվածքային ասեղները և սովորական սրածայր ասեղներից: 

**Գլխարկագործի ասեղներ**, ասեղների մի տեսակ, որոնք սովորաբար ավելի երկար են, քան կարի ասեղները։ Դրանք հարմար են ժամանակավոր կարերի () և ծալքերի () համար և հիմնականում օգտագործվում են գլխարկագործության () մեջ։

**Հեշտ թելվող ասեղներ** կամ ինքնաթելանց, այս ասեղների աչքը բացվածք ունի, որի միջով թելը հեշտությամբ է դրվում, այնպես որ թելը անցկացնելն ավելի արագ և պարզ է լինում՝ համեմատած սովորական ասեղների փակ աչքի հետ։

**[[Ուլունքագործություն|Ուլունքագործության]] ասեղներ**, շատ նուրբ են՝ նեղ աչքով ասեղներ են, որոնք հեշտությամբ անցնում են  ուլունքների և փայլերի կենտրոնով։ Դրանք ունեն երկար մարմին, որը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ թել անցկացնել և պահել մի քանի ուլունք։

**Գնդիկավոր ասեղ** կամ գնդասեղ, որը երկար, հաստ ասեղ է՝ գնդիկավոր ծայրով և մեծ, երկարացված աչքով։ Դրանք կարող են լինել հարթ կամ կլոր և սովորաբար օգտագործվում են առաձգական, ժապավենային կամ ժապավենը պատյանների և ժանյակների բացվածքների միջով թելելու համար։

**Չենիլ ասեղներ** (), որոնք նման են գոբելենի ասեղներին, բայց մեծ, երկար աչքերով և շատ սուր ծայրով՝ խիտ հյուսված գործվածքներ թափանցելու համար։ Օգտագործվում են ժապավենային ասեղնագործության ժամանակ։

**Ավարտող ասեղներ**, երբեմն կոչվում են նաև վերջնական ասեղներ։ Դրանց բութ ծայրն ու մեծ աչքն դրանք նման են գոբելենային ասեղներին, բայց ավելի երկար են։ Մանվածքային կարելու ասեղները համարվում են ամենածանր ենթատեսակը։

**Տիկնիկի ասեղներ**, որոնք Նախատեսված չեն ձեռքով կարելու համար։ Այս ասեղները երկար և բարակ են և օգտագործվում են տիկնիկների վրա փափուկ քանդակագործության, մասնավորապես՝ դեմքի մանրամասների ընդգծելու նպատակով։

**Կաշեգործության ասեղներ**,  ունեն եռանկյուն տեսքով ծայր, որը նախատեսված է կաշվի մեջ անցք գործելու՝ առանց նյութը կտրելու կամ վնասելու։ Դրանք հաճախ օգտագործվում են կաշվի նման նյութերի վրա, օրինակ՝ վինիլ և պլաստիկ։
ձախից|մինի|Պլաստիկե և մետաղական ասեղներ
**Առագաստագործության ասեղներ**, նման է կաշվե ասեղներին, բայց եռանկյունաձև ծայրը ձգվում է ավելի վերև՝ ձողի վրայով։ Նախատեսված է հաստ կտավ կամ ծանր կաշիկամ կտավ կարելու համար։

**[[Գոբելեն]]ագործության ասեղներ**, որոնց մեծ աչքը թույլ է տալիս դրանց կրել ավելի ծանր մանվածք, քան մյուս ասեղները, իսկ դրանց բութ ծայրը՝ սովորաբար ասեղի մնացած մասից մի փոքր անկյան տակ ծռված, թույլ է տալիս դրանց անցնել թույլ հյուսված գործվածքի միջով, ինչպիսիք են ասեղնագործության կտավը կամ հավասար հյուսվածքով նյութը՝ առանց այն բռնելու կամ պատռելու։ Գոյություն ունի կրկնակի աչքով տարբերակ՝ ամրացված շրջանակի վրա օգտագործելու համար և երկու գույնի թելով։

*[[Կախազարդ|'Կախազարդ]]ագործության ասեղներ*', այս ասեղները օգտագործում են հատկապես դիմացկուն ժանյակ, ժանյակի եզրագծեր, ինչպես նաև անձեռոցիկներ, օձիքներ, աքսեսուարներ, ինչպիսիք են ականջօղերը, վզնոցները, գոտկատեղի ուլունքները և այլ դեկորատիվ իրեր պատրաստելու համար:

**Երեսպատման ասեղներ**, ծանր, երկար ասեղներ են, որոնք կարող են լինել ուղիղ կամ կոր, և օգտագործվում են ծանր գործվածքներ կարելու, երեսպատման աշխատանքների, փաթաթանման և ծածկոցներ կապելու համար։ Կոր տարբերակը գործնական է կահույքի հետ կապված դժվար իրավիճակներում, երբ ուղիղ ասեղը չի աշխատի այդ աշխատանքներն իրականացնելիս։
12 դյույմ (30 սմ) երկարությամբ ամուր ասեղներն օգտագործվում են ներքնակների վերանորոգման համար։ Ուղիղ չափսերը՝ 3-12 դյույմ երկարությամբ, կորը՝ 1.5-6 դյույմ երկարությամբ։
thumb|right|300px|Կենդանիների կմախքային նյութից՝ ոսկորից պատրաստված ասեղ, որը թվագրվում է ուշ բրոնզի դարից մինչև հռոմեական դարաշրջան։

### Կարի ասեղի մասեր
1.	Ցողուն (Shaft) — սա ասեղի երկար և հիմնական հատվածն է։

2.	Պոչիկ (Shank) — այն մասն է, որը կամ ամրացվում է կարի մեքենայի մեջ, կամ բռնվում է ձեռքով կարելիս։

3.	Ակոս (Groove) — ցողունի վրա գտնվող նուրբ խորշիկ, որի շնորհիվ թելը հանգիստ տեղավորվում է ասեղի կողքին և չի խանգարում կարելիս։

4.	Աչք (Eye) — ասեղի սուր ծայրին մոտ գտնվող անցք, որտեղ անց է կացվում թելը։

5.	Փորվածք (Scarf) — փոքրիկ խորշիկ, որը թույլ է տալիս, որպեսզի կարթը կարողանա ձևավորել կարի հանգույցը։

6.	Ծայր (Point) — ասեղի սուր ծայրը, որը հեշտությամբ թափանցում է գործվածքի միջով։

Ասեղի չափը նշվում է արտադրական փաթեթի վրա՝ մեկ կամ մի քանի թվերով։ Ըստ ընդունված սկզբունքի ինչպես թելի հաստության չափման դեպքում, այստեղ ևս տվյալ տեսակի ասեղի չափի համարը փոքրանալու հետ մեկտեղ ասեղի երկարությունն ու հաստությունը մեծանում են։ Օրինակ՝ №9 չափի ասեղը ավելի հաստ և երկար է, քան №12-ը։ Սակայն ասեղների չափերը միատեսակ ստանդարտացված չեն, և մի տեսակի՝ №10 ասեղի չափը կարող է (և երբեմն իրականում լինում է) ավելի բարակ կամ նուրբ լինել, քան մեկ այլ տեսակի՝ №12 ասեղի չափը։
Եթե ասեղների փաթեթի վրա գրված է երկու չափ, օրինակ՝ «20 ասեղ 5/10», դա նշանակում է, որ փաթեթում կա ընդհանուր 20 ասեղ, որոնցից 10-ը №5 չափի են, իսկ մյուս 10-ը՝ №10։ Նույնպես, եթե գրված է «16 ասեղ 3/9», դա նշանակում է, որ փաթեթում կա 16 ասեղ, և դրանց չափերը տատանվում են №3-ից մինչև №9։ Այսինքն՝ առաջին թիվը ցույց է տալիս ընդհանուր ասեղների քանակը, իսկ երկրորդ թվերը՝ դրանց չափերը կամ չափերի միջակայքը։։
ձախից|մինի|Հռոմեական ասեղներ

### Պատմություն
##### Նախապատմական կարի ասեղներ
Կարի առաջին ձևը, հավանաբար, կենդանիների կաշիները միմյանց կապելն էր՝ օգտագործելով ոսկորի բեկորներ որպես ասեղներ, կենդանիների ջլերով կամ բուսական նյութով՝ որպես թել։ Վաղ սահմանափակումը ասեղի մատրիցում բավականաչափ փոքր անցք ստեղծելու հնարավորությունն էր, օրինակ՝ ոսկրային կտոր, որպեսզի նյութը չվնասվի։ Դրա հետքերը պահպանվել են բների օգտագործման մեջ՝ գործվածքի վրա անցքեր անելու համար՝ թելերը կտրելու փոխարեն առանձնացնելով։ Ոսկրային բներ հայտնաբերվել են Հարավային Աֆրիկայում՝ Բլոմբոս քարանձավում, որոնք թվագրվում են 73,000-70,000 տարի առաջ։
thumb|right|300px|Ասեղ թելող հարմարանք
Մի կետ, որը կարող է ոսկրային ասեղ լինել, թվագրվում է 61,000 տարի առաջ և հայտնաբերվել է Հարավային Աֆրիկայի Սիբուդու քարանձավում։ Թռչնի ոսկորից պատրաստված ասեղ, որը վերագրվում է հնագույն մարդկանց՝ դենիսովացիներին, գնահատվում է մոտ 50,000 տարեկան, և հայտնաբերվել է Դենիսովայի քարանձավում։ Սլովենիայի Արևելյան Կարավանքների Պոտոկ քարանձավում (սլովեներեն՝ Potočka zijalka) հայտնաբերվել է ոսկրային ասեղ, որը թվագրվում է Աուրինակյան դարաշրջանով (47,000-ից 41,000 տարի առաջ) : Լյաոնինգ նահանգի Սյաոգուշան նախապատմական վայրում հայտնաբերված ոսկրային և փղոսկրե ասեղները թվագրվում են 30,000-ից 23,000 տարեկան: Ռուսաստանի Կոստենկի վայրում հայտնաբերվել են նաև փղոսկրե ասեղներ, որոնք թվագրվում են 30,000 տարի առաջ: 
8,600 տարեկան նեոլիթյան ասեղի ոսկորներ են հայտնաբերվել Արևմտյան Անատոլիայի Էկշի Հոյուկում, ներկայիս Դենիզլի նահանգում։ Ֆլինդերս Պետրին Եգիպտոսի Նաքադայում հայտնաբերել է պղնձե կարի ասեղներ, որոնց տարիքը տատանվում է մ.թ.ա. 4400-ից մինչև 3000 թվականը : Մանչինգի Օպիդումում հայտնաբերվել են երկաթե կարի ասեղներ, որոնք թվագրվում են մ.թ.ա. երրորդ դարով:
ձախից|մինի|Կարի տուփ՝ տարբեր ասեղներով և թելերով
##### Կարի հին ասեղներ
Ասեղով կարելու հին ձևերից է համարվում նալեբինդինգը, որ գոյություն է ունեցել հազարավոր տարիներ առաջ՝ ավելի վաղ, քան գործելը կամ շյուղով հյուսելը։ Դրա պատճառներից մեկն այն է, որ այս տեխնիկան կարող է օգտագործել շատ ավելի կարճ և ոչ հավասար թելեր, քան գործելը։

Ամերիկայի բնիկ ժողովուրդներին հայտնի էր բնական նյութերից պատրաստված կարի ասեղների օգտագործումը։ Օրինակ՝ ագավայի բույսը տալիս էր և՛ ասեղը, և՛ «թելը»։ Ագավայի տերևը երկար ժամանակ թրջում էին, որպեսզի մնա փափուկ զանգված, երկար թելանման մանրաթելեր և սուր ծայր, որը միացնում էր այդ մանրաթելերի ծայրերը։ «Ասեղը» փաստորեն տերևի սուր ծայրն էր։ Երբ մանրաթելերը չորանում էին, դրանք և «ասեղը» կարելի էր օգտագործել իրեր կարելու համար։

Կարի ասեղները համարվում են մետաղալարի պատրաստման տեխնոլոգիայի կիրառություն, որը սկսեց տարածվել մ.թ.ա. երկրորդ հազարամյակում։ Բրոնզեդարյան ոսկյա զարդերի որոշ նմուշներ պատրաստված են չափազանց հավասարաչափ ոսկյա լարից, որը ավելի դյուրամշակ է, քան բրոնզը։ Բրոնզե և պղնձե ասեղների ակը ստեղծվում է մետաղալարը ծալելու և վերամշակելու միջոցով:
thumb|right|300px|Արծաթե ոսկեզօծ միջնադարյան ասեղի պատյան
##### ժամանակակից կարի ասեղներ
Ասեղների արտադրության մեջ հաջորդ մեծ առաջընթացը եղավ, երբ 10-րդ դարում Չինաստանից Եվրոպա հասավ բարձրորակ պողպատ պատրաստելու տեխնոլոգիան։ Այն հիմնականում տարածվեց Իսպանիայում՝ կատալոնական վառարանի տեսքով, որը շուտով հնարավորություն տվեց մեծ քանակությամբ բավարար որակի պողպատ արտադրել։ Այս տեխնոլոգիան հետագայում տարածվեց նաև Գերմանիայում և Ֆրանսիայում, սակայն զգալիորեն չզարգացավ Անգլիայում։ Անգլիայում ասեղների արտադրությունը սկսվեց 1639 թվականին Ռեդիտչ քաղաքում՝ կիրառելով ձգված մետաղալարի տեխնիկան, որն օգտագործվում է մինչ այսօր։
Մոտ 1655 թվականին ասեղ արտադրողները արդեն բավական ինքնուրույն էին, որպեսզի Լոնդոնում հիմնադրեին Ասեղագործների Միությունը։ Սակայն Ռեդիտչն է համարվում արտադրության հիմնական կենտրոնը։
Ճապոնիայում «Հարի-Կույո»՝ «Կոտրված ասեղների» փառատոնը, ունի պատմություն, որը սկիզբ է առել 1600-ական թվականներ։ 
Հարի-Կույո ()՝ «Կոտրված ասեղների տոն», ճապոնական բուդդիստական և սինտոիստական ավանդական տոն է։ Այն նշվում է փետրվարի 8-ին Կանտո շրջանում, իսկ Կիոտոյի վարչական շրջանում և Կանսայ շրջանում՝ դեկտեմբերի 8-ին։

Տոնը հիմնականում նշում են Ճապոնիայի կանայք՝ որպես հիշատակի արարողություն այն բոլոր կարի ասեղների համար, որոնք տարվա ընթացքում կոտրվել են իրենց ծառայության ընթացքում, և որպես հնարավորություն՝ աղոթելու արհեստի հմտությունների զարգացման համար։ Այն նաև հայտնի է որպես Ասեղի պատարագ, որտեղ «Հարի» նշանակում է «ասեղ», իսկ «կույո» վերջավորությունը՝ «հիշատակ»։

Հարի-Կույոտոնի միջոցով տան տնտեսուհիներն ու մասնագիտությամբ կարողները գնահատում էին տարվա ընթացքում իրենց կատարած աշխատանքը և հարգանք ցուցաբերում գործիքներին։ Անիմիստական ավանդույթներում հավատում են, որ ոչ միայն մարդիկ, կենդանիներն ու բույսերը, այլև իրերն ունեն հոգի։

Այս տոնը ճանաչում էր այն բարիքը, որ գործիքները տալիս են մարդկանց։ Մասնակիցները գնում էին սինտոիստական տաճարներ և բուդդիստական վանքեր՝ շնորհակալություն հայտնելու կոտրված ասեղներին իրենց օգնության և ծառայության համար։

Սա համահունչ է «չվատնել» կամ «փոքր բաներին հարգանքով վերաբերվել» գաղափարին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կահույքի արդյունաբերություն
Կատեգորիա:Հագուստի արդյունաբերություն
Կատեգորիա:Տեքստիլ արդյունաբերություն