Հայրենական Մեծ պատերազմի հուշարձան (Զովունի)

**«Երկրորդ աշխարհամարտում զոհված զովունեցիների հիշատակին նվիրված հուշարձան»**, հուշարձան Կոտայքի մարզի Զովունի գյուղում։ Կառուցվել է 1979-1985 թվականներին՝ ի հիշատակ Հայրենական մեծ պատերազմում զոհված զովունեցիների։ Հուշարձանն ընդգրկված է ՀՀ Կառավարության կողմից հաստատված Զովունիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։ Տեղակայված է Զովունի գյուղով անցնող Երևան Եղվարդ ճանապարհի աջակողմյան հատվածում՝ թեք բարձունքի վրա։  

## Կառուցվածք և պատմություն
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցել են 206 զովունեցիներ, այլ տվյալներով 198, նրանցից միայն 86-ն են վերադարձել, 99 զովունեցիներ զոհվել են։ 19 հոգի ստացել են սպայական և սերժանտական կոչումներ, մի քանի զովունեցիներ ռազմաճակատում ցուցաբերած խիզախության համար պարգևատրվել են Փառքի երկրորդ և երրորդ աստիճանի շքանշաններով:

Հուշարձան համալիրը բաղկացած է մի քանի կառույցներից․
* մուտքի կիսակամարը, որի վրա փորագրված է 1941-1945 զոհված զովունցիների հիշատակին, երիզված դափնու տերևների քանդակներով
* մուտքի երկու կողմերում դրվագազարդ հավերժության խորհրդանիշով երկու քարե սկավառակներ են 
* թանգարանը, որտեղ ներկայացված են ՀՄՊ-ում զոհված զովունեցիների նկարներ, հուշամեդալներ, նամակներ, թերթերից հոդվածներ, այլ փաստաթղթեր

Մուտքից աստիճանավանդակներով բարձրանալիս համալիրի արդեն բարձրադիր հատվածում են գտնվում հիմնական կոթողները՝ 
* ուղղաձիգ վեր խոյացող սյունը՝ մոտ 23 մ բարձրությամբ, ներկայացված է որպես հասկ, խորհրդանշում է հայ ազգի վերածնունդը պատերազմից հետո, սյան չորս կողմերից ջուր է բխում
* երկու խոնարհված սյուները
* հիշատակի ետնապատը, որի վրա փորագրված է Ռոբերտ Ռոժդեստվենսկու «Ռեքվիեմ (Հավերժ փառք հերոսներին)» բանաստեղծությունից հատված 
:
Հուշահամալիրի կառուցման աշխատանքները սկսվել են 1979 թվականից, ավարտվել 1984-85 թվականներին։ Բացումը տեղի է ունեցել 1985 թվականի մայիսի 9-ին՝ ՀՄՊ հաղթանակի 40-ամյակին, նշվել մեծ շուքով։ Հուշարձանի կառուցման համար օգտագործվել է մոտ 1700 հատ կարմիր տուֆ։ Հուշահամալիրը  կառուցվել է հիմնականում գյուղի բնակիչների հանգանակությունների և նախկին Զովունի սովխոզի պետական միջոցների հաշվին, ինչպես նաև աշխատանքերի մեծ մասը արվել է տեղի բնակիչների ուժերով, մասնավորապես ըստ Զովունի համայնքում պահպանված արխիվային տվյալների գյուղի բնակչությունը հանգանակել է մոտ 24000 ԽՍՀՄ ռուբլի։ Հուշահամալիրի ամբողջ տարածքը կանաչապատ է, դեկորատիվ ծառատեսակներով։

Հուշահամալիրի բարձունքում են  նաև ամփոփված Արցախյան ազատամարտում զոհված զովունեցի ազամարտիկների շիրիմները։ Քառօրյա պատերազմի և 44-օրյա պատերազմի զոհերի հիշատակին տեղադրվել են խաչքարեր։  2021 թվականին Հայ-ադրբեջանական պատերազմի ժամանակ զոհված Զովունիի 9 բնակիչների դիմաքանդակներ են տեղադրվել հուշարձան համալիրի մուտքի մոտ, 2021 թվականին հուշահամալիրում տեղադրվել է խաչքար բուժծառայության պետ, բուժծառայության կապիտան՝ 2020 թ․ զոհված զովունեցի Արամայիս Հայրապետյանի հիշատակին։

2024 թվականին Նաիրի խոշորացված համայնքի բյուջեով կատարվել է հուշահամալիրի վերանորոգման աշխատանքներ։

## Հեղինակներ

* Քանդակագործ` Հ․ Իսահակյան
* Ճարտարապետ` Հ․ Ասլանյան

## Պատկերներ

Պատկեր:Երկրորդ աշխարհամարտի զոհվածներին 04.JPG
Պատկեր:ZOVUNI MONUMENT 2.jpg
Պատկեր:Երկրորդ աշխարհամարտի զոհվածներին 05.jpg
Պատկեր:ZOVUNI MONUMENT 3.jpg
Պատկեր:ZOVUNI XACHQARER.JPG
Պատկեր:Երկրորդ աշխարհամարտի զոհվածներին 06.jpg
Պատկեր:ZOVUNI 2024 MAY.jpg
Պատկեր:JIVAN ABRAHAMYAN ZOVUNI.jpg|ՀՀ Ազգային հերոս Ջիվան Աբրահամյանի հուշաքարը հուշահամալիրում
Պատկեր:ZOVUNI ARDZANAGRUTYUN HUSHARDZAN.jpg|Զովունիի սովխոզի 1979 թ․ արձանագրություն՝ հուշահամալիրի կառուցման
 

## Տես նաև
* Զովունի
* Զովունիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)

## Աղբյուրներ և գրականություն
* Դարչո Աբրահամյան, «Զովունի» գիրք (Երևան 1999, «Հրազդան-1» տպարան)
* Մանուկ Սիմոնյան, «Զովունի. Անցած գնացած հուշերից» գիրք (Երևան 1999, «Տիգրան Մեծ» տպարան)
* Զովունիի համայնքապետարանի արխիվային տվյալներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային զինվորական հուշահամալիրներ և գերեզմանատներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հուշարձաններ