Համո Սահյան

**Համո Սահյան** (ի ծնե՝ *Հմայակ Սահակի Գրիգորյան*, ), հայ խորհրդային բանաստեղծ։ Հայկական ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1975, «Սեզամ, բացվիր» բանաստեղծությունների ժողովածուի համար)։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1939 թվականից, ԽՄԿԿ անդամ 1946 թվականից։

## Գրական անուն
Սահյանն իր գրական անունը ստեղծել է հոր՝ Սահակի անվան առաջին մասի «ՍԱՀ» և ազգանվան վերջավորության «յան» համատեղումով։

## Կենսագրություն
Համո Սահյանը ծնվել է 1914 թվականի ապրիլի 14-ին Սիսիանի շրջանի (այժմ՝ Սյունիքի մարզ) Լոր գյուղում։ Սահյանը սկզբնական կրթությունը ստացել է տեղի դպրոցում, որտեղ իբրև ուսուցիչ աշխատել էին բանաստեղծներ Գառնիկ Քալաշյանը և Ակսել Բակունցը։ Նա անձամբ չէր տեսել Ակսել Բակունցին։ 1927 թվականին Հ. Սահյանը տեղափոխվել է Բաքու, որտեղ ստացել է միջնակարգ կրթություն։ 1935 թվականին ընդունվել և 1939 թվականին ավարտել է Բաքվի մանկավարժական ինստիտուտի հայկական բաժանմունքը։ 
Աշխատել է Սիսիանի շրջանային թերթում (1937-1938), Բաքվի «Խորհրդային գրող» ամսագրում (1938-1941) որպես գրական աշխատող։ Որպես Կասպիական նավատորմի նավաստի, մասնակցել է նաև Հայրենական մեծ պատերազմին (1941–1945 թթ.)։ 1944 թվականին Ստեփան Զորյանի հրավերով գալիս է Երևան և բնակություն հաստատում նրա տանը։ Հենց Զորյանի օգնությամբ է Սահյանը ստեղծել իր առաջին գիրքը՝ «Որոտանի եզերքին» վերնագրով։ Զորյանի ուշադրությանը Սահյանը պատասխանել է ձոն-նվիրումով, որում եղել են այսպիսի տողեր.

Պատերազմից հետո աշխատել է «Կոմունիստ» թերթում (1945-1951), այնուհետև՝ Երևանի «Ավանգարդ» թերթում (1951-1954) և «Ոզնի» հանդեսում (1954-1965)։ 1965-1967 թվականներին եղել է «Գրական թերթ»-ի գլխավոր խմբագիրը։

Նրա մասին արտահայտվել է Հրանտ Մաթևոսյանը, Վահագն Դավթյանը, Կայսին Կուլիևը (բալկար բանաստեղծ), Ալլա Մանչերկոն ( ռուս քննադատ), Լև Օզերովը ( ռուս բանաստեղծ)։

Մահացել է 1993 թվականի հուլիսի 16-ին Երևանում։ Թաղվել է Կոմիտասի անվան պանթեոնում։

### Գրական գործունեություն
#### Առաջին շրջան
Համո Սահյանի բանաստեղծությունները տպագրվել են դեռևս 30-ական թվականներից, սակայն նա համընդհանուր ճանաչման է արժանացել ռազմաճակատում գրած «Նաիրյան դալար բարդի» բանաստեղծությամբ, որը հատկանշվում է Հայաստան երկրի հանդեպ կարոտի հուզական բռնկումով և անմիջականությամբ։

1945 թվականին լույս է տեսել Սահյանի առաջին գիրքը՝ «Որոտանի եզերքին» վերնագրով։ Այստեղ դրսևորվում էր Սահյանի թեմատիկ և բանաստեղծական-դավանաբանական ընդհանուր ուղղվածությունը՝ ռեալիստական գուներանգներ, բնապատկերի գեղանկարչական ընկալում, խոսքի կառուցման ժողովրդական-բանահյուսական սկզբունք։ Հաջորդ՝ «Առագաստ» (1947), «Սլացքի մեջ» (1950), «Ծիածանը տափաստանում» (1953), «Բարձունքի վրա» (1955), «Նաիրյան դալար բարդի» (1958) ժողովածուներում ավելի է ընդլայնվում Համո Սահյանի պոեզիայի թեմատիկ ընդգրկումը։ «Բարձրունքի վրա» ժողովածուն բանաստեղծական կորցրած աշխարհն կրկին գտնելու փորձ էր, որով գրում է մանկության և պատանեկության արծարծումներով մի շարք թրթռուն պատկերներ, որոնց թվում էր, օրինակ, «Հորթը».

#### Երկրորդ շրջան
Ավարտվում է բանաստեղծի ստեղծագործության առաջին շրջանը և սկսվում նորը՝ «Մայրամուտից առաջ» (1964), «Քարափների երգը» (1968), «Տարիներս» (1970) ժողովածուներով, որոնք նոր սկիզբ տվեցին Սահյանի ստեղծագործության մեջ. նրա քնարերգությունը հարստանում է թարմ արտահայտչաձևերով, բանաստեղծության ավանդական կառույցները նորոգվում են պատկերային նոր մտածողությամբ, ամրանում է բանաստեղծի կապն իր հոգևոր արմատների հետ։ Այդ գրքերում նա հանդես է գալիս նաև որպես գեղագետ-փիլիսոփա։ «Քարափների երգը» ժողովածուում քարափները ներկայացված են որպես մարդկության աղբյուրներ։ Ժողովածուի մի բանաստեղծության մեջ բանաստեղծը դիմում է իր ծննդավայրին և ասում է. «Քո սարերին եմ թիկնելու նորից»։ Այդ նույն բանաստեղծության մեջ Սահյանը բերում է երդման խոսքը.

Համո Սահյանի ստեղծագործությունների թեմատիկայի մաս է կազմում նաև Հայաստանը։

1972 թվականին լույս է տեսնում Սահյանի «Սեզամ, բացվիր» ժողովածուն, որի համար 1975 թվականին նա արժանանում է ՀԽՍՀ պետական մրցանակի։ 1977 թվականին տպագրվում է նրա «Իրիկնահաց», 1989 թվականին՝ «Կանաչ, կարմիր աշուն», 1986 թվականին՝ «Դաղձի ծաղիկ» ժողովածուները։ Այդ ժողովածուներով Սահյանը բերում է մարդկային դրամատիկ ապրումների ու ճակատագրի քնարերգությունը՝ բանաստեղծության բնապաշտական տարերքը։

## Պարգևներ և մրցանակներ
Պարգևատրվել է Հոկտեմբերյան հեղափոխության, Աշխատանքային Կարմիր դրոշի և «Պատվո նշան» շքանշաններով։

## Բանաստեղծություններ
Համո Սահյանի ստեղծագործության մեջ մեծ թիվ են կազմում անցյալին, մանկությանը նվիրված բանաստեղծությունները, որոնք ունեն արդիական իմաստավորում, հասարակական հնչեղություն։ Նա իրեն հատուկ բառամթերքով անդրադարձնելով իր զգայական աշխարհը` հասնում է լեզվաոճական ինքնատիպության ու կայունության։ Նա թարգմանել է Ա. Պուշկինի, Ս. Եսենինի, Գ. Լորկայի և այլ բանաստեղծների ստեղծագործություններից։ Սահյանի բանաստեղծություններում անձինք են համարվում անձրևը, ծառը, կայծակը, գետը, լիճը և այլն։

Բանաստեղծի բանահյուսական ուժեղ սկիզբը դրսևորվել է նրա վաղ բանաստեղծություններում։ Օրինակ՝

* Ախր ես ինչպես վեր կենամ գնամ
* Անունդ տալիս
* Անտառում
* Գարունդ հայերեն է գալիս
* Եվ չիմացանք, թե ինչու
* Թռավ գնաց
* Հայաստան ասելիս
* Հայոց լեզու
* Հայրենական տուն
* Հայրենի հեռավոր ձորում
* Մեր լեզուն
* Նաիրյան դալար բարդի
* Ուր էլ որ գնամ
* Պապը
* Քարափը
* Մասրենին
* Երևան
* Արաքս
* Ուր որ նայում եմ
* Տար ինձ, ժամանակ
* Այս քարանձավներն
* Սարահովիտ
* Երեխայի պես
* Եվ ի՞նչ է տվել
* Թեթև լինի
* Այնպես ես գալիս
* Երդիկն ի վար
* Հողոտ, մղեղոտ
* Գնամ գյազբելիս
* Երազիս մեջ
* Եվ չիմացանք թե ինչո՞ւ
* Կգամ
* Խելքս քո խրատից…
* Օրը մաշվում է
* Ծննդավայր
* Օրեր, ծիլ-ծիլ…
* Բայց ո՞ր տանի
* Աշնան հրդեհն է գալարվում
* Գարուն էր…
* Ամապրոպն անցավ
* Հոգնության հետ
* Ամպի գլխին
* Սև քրտինքն է քամում
* Որտե՞ղ են ննջում
* Էլ սիրտս ինչպես
* Ինչ-որ խորհուրդ կա
* Չարչարանքիս գինը
* Ի՞նչ է ուզում ինձնից
* Ասա, ո՞ւր գնամ
* Հիմա դառնամ ասեմ
* Ոչ ուրիշի թևերով
* Այս էլ քանի ամիս
* Ես Հայաստանն եմ
* Պարույր Սևակին
* Դռնապանի ձորում
* Դու սարերի մեջ
* Աղքատությունս…
* Լսողությունս…
* Միջոցներս…
* Բարությունս…
* Հուշերս

## Համո Սահյանի մասին

## Հիշատակ

2014 թվականի ապրիլի 14-ին՝ բանաստեղծի 100-ամյակին, նրա հայրենի գյուղում՝ Լորում, բացվել է տուն-թանգարան։ Թանգարանը երկհարկանի է, առաջին հարկում ցուցադրված են գյուղացիների կենցաղային իրերը, երկրորդ հարկում՝ Համո Սահյանի անձնական իրերը, բանաստեղծությունների ժողովածուները։ Ներկայումս թանգարանը շարունակում է համալրվել նոր ցուցանմուշներով։

Համո Սահյանի անունն է կրում Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանի փողոցներից մեկը, Երևանի №70 հիմնական դպրոցը։

Սիսիանում կա նաև Համո Սահյանին նվիրված հուշարձան։

2007 թվականին Երևանի Կասյան փողոցում տեղադրվել է Համո Սահյանի հուշատախտակը, որի քանդակագործն է Գետիկ Բաղդասարյանը։

1975 թվականին գեղանկարիչ Հրանտ Ստեփանյանը վրձնել է Համո Սահյանի դիմանկարը, որը գտնվում է Չարենցի անվան արվեստի և գրականության թանգարանում։

## Երկերի մատենագիտություն
[մինի|Համո Սահյանի գերեզմանը [Կոմիտասի անվան պանթեոնում]]
* Որոտանի եզերքին (բանաստեղծություններ), Երևան, Հայպետհրատ, 1946, 63 էջ։ 
* Առագաստ (բանաստեղծություններ), Բաքու, Ազերնեշր, 1947, 95 էջ։ 
* Սլացքի մեջ (բանաստեղծություններ), Բաքու, Ազերնեշր, 1950, 91 էջ։ 
* Ծիածանը տափաստանում (բանաստեղծություններ), Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 140 էջ։ 
* Բարձունքի վրա (բանաստեղծություններ), Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 219 էջ։ 
* Նաիրյան դալար բարդի (բանաստեղծություններ), Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 320 էջ։ 
* Սովետահայ գրականության ընտիր էջեր։ Պոեզիա (գրքում տեղ են գտել Հ. Սահյանի մի քանի բանաստեղծություններ), Երևան, Հայպետհրատ, 1960, 480 էջ։ 
* Հայաստանը երգերի մեջ, Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 459 էջ։ 
* Մայրամուտից առաջ (բանաստեղծություններ), Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 216 էջ։ 
* Բանաստեղծություններ, հատոր Ա, Երևան, «Հայաստան», 1967, 428 էջ։ 
* Քարափների երգը, Երևան, «Հայաստան», 1968, 183 էջ։ 
* Բանաստեղծություններ, հատոր Բ, Երևան, «Հայաստան», 1969, 356 էջ։ 
* Տարիներս, Երևան, «Հայաստան», 1970, 41 էջ։ 
* Սեզամ, բացվիր (բանաստեղծություններ), Երևան, «Հայաստան», 1972, 290 էջ։ 
* Կանչե, կռունկ (բանաստեղծություններ), Երևան, «Հայաստան», 1972, 280 էջ։ 
* Երկերի ժողովածու երկու հատորով, հատոր 1, Երևան, «Հայաստան», 1975, 496 էջ։ 
* Երկերի ժողովածու երկու հատորով, հատոր 2, Երևան, «Հայաստան», 1976, 508 էջ։
* Իրիկնահաց (բանաստեղծություններ), Երևան, «Սովետական գրող», 1977, 308 էջ։ 
* Ժայռին մասուր է կաթում (բանաստեղծություններ), Երևան, «Սովետական գրող», 1979, 172 էջ։
* Կանաչ-կարմիր աշուն (բանաստեղծություններ), Երևան, «Սովետական գրող», 1980, 236 էջ։ 
* Տոհմի կանչը (բանաստեղծություններ), Երևան, «Սովետական գրող», 1981, 384 էջ։
* Երկեր երկու հատորով, հատոր 1, Բանաստեղծություններ, Երևան, «Սովետական գրող», 1984, 392 էջ։ 
* Երկեր երկու հատորով, հատոր 2, Բանաստեղծություններ, Երևան, «Սովետական գրող», 1984, 440 էջ։
* Դաղձի ծաղիկ, Երևան, 1986, 216 էջ։ 
* Կանչէ կռունկ։ Բանաստեղծութիւններ, *«Գառնի» մատենաշար, 1989, 183 էջ**:*
* Ինձ բացակա չդնեք, Երևան, 1998, 172 էջ։
* Քարե պատարագ (հատընտիր), հատ. Ա, Երևան, 1999, 328 էջ։
* Հատընտիր (ութնյակներ, հայրեններ, տրիոլետներ), Երևան, 2001, 212 էջ։ 
* Ինձ բացակա չդնեք, Երևան, 2003, 176 էջ։
* Ինձ բացակա չդնեք, Երևան, 2004, 256 էջ։ 
* Քարե պատարագ (հատընտիր), հատ. Բ, Երևան, 2004, 344 էջ։
* Քարե պատարագ (հատընտիր), Երևան, 2005, 688 էջ։
* Քառյակներ։ Համո Սահյան։ Ոսկան Երևանցի, 2005, 36 էջ։
* Դաղձի ծաղիկ։ Բանաստեղծություններ։ Ոսկան Երևանցի, 2006, 216 էջ։
* Հատընտիր (բանաստեղծություններ), Երևան, 2009, 100 էջ։
* Քարե պատարագ (հատընտիր), Երևան, 2009, 672 էջ։
* Ընտրանի (բանաստեղծություններ), Երևան, 2010, 124 էջ։
* Երկեր չորս հատորով, հատոր 4։ Ոսկան Երևանցի, 2011։
* Քարե պատարագ (հատընտիր), Երևան, 2013, 672 էջ։
* Ինձ բացակա չդնեք, Երևան, 2014, 256 էջ։
* Երկերի ժողովածու, հատ. 1. Հայաստանը երգերի մեջ, Մայրամուտից առաջ, Երևան, 2014, 416 էջ։
* Երկերի ժողովածու, հատ. 2. Քարափների երգը, Սեզամ, բացվիր, Իրիկնահաց, Կանաչ–կարմիր աշուն, Երևան, 2014, 464 էջ։
* Երկերի ժողովածու, հատ. 3. Դաղձի ծաղիկ, Ինձ բացակա չդնեք, Երևան, 2014, 352 էջ։
* Երկերի ժողովածու, հատ. 4. Հոդվածներ, Երևան, 2015, 264 էջ։
* Ընտրանի, Երևան, 2017, 256 էջ։
* Ընտրանի (բանաստեղծություններ), Երևան, 2017, 536 էջ։
* Ինձ բացակա չդնեք։ Զանգակ-97, 2017, 248 էջ։
* Ձեռագիր մասունքներ, Երևան, 2020, 48 էջ:
* Տոհմի կանչը, Երևան, 2020, 366 էջ:
* Դաղձի ծաղիկ, Երևան, 2020, 200 էջ:
* Քարափների երգը, Երևան, 2022, 160 էջ:
* Հատընտիր (բանաստեղծություններ), Երևան, 2023, 64 էջ:
* Իրիկնահաց, Երևան, 2024, 288 էջ:
* Մայրամուտից առաջ, Երևան, 2024, 180 էջ:
* Տոհմի կանչը, Երևան, 2024, 366 էջ:
* Սեզամ, բացվիր, Երևան, 2025, 280 էջ:

### Մամուլ
* «Երբ քարափներն աչքիդ...»; «Նստել եմ մեր տան պատի տակ...»; «Մեր արանքով մթին...»; Լինում են պահեր; «Դու չփորձված մրրիկ ու հով...»; «Տվել եմ քեզ խայտանք ու ջիղ...»; Ես թողել էի; «Մաշված այն կածանի բարակ թելը մնաց...»; «Այդ ինչքան ես թույլ ու փոփոխական...»; «Ոչ անձրև է գալիս...»; «Վատն անցնում է գնում...»; «Ժամանակները խառն են ու խրթին...»; «Ես քո լույսն էի...» (բանաստեղծություններ)։ «Գարուն», 1967, № 5, էջ 3-6։

## Թարգմանություններ

* XX դարասկզբի ռուսական բանաստեղծություն.- Երևան։ Երևանի համալսարանի հրատ., 1982.- 536 էջ.- Բովանդ-ից՝ Եսենին Սերգեյ. Կովը։
* Աբաշիձե Գրիգոլ։ Ծովը և ծիծեռնակը.- Երևան։ Սովետական գրող, 1978.- 165 էջ.- Բովանդ-ից՝ Սվանեթիայի գյուղերը; Ժպիտը։
* Ադրբեջանի գարունը։ Ադրբեջանական գրողները մանուկներին /Կազմ.՝ Հ. Հաջիև.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1960.- 176 էջ.- Բովանդ-ից՝ Որոշ ստեղծագործություններ։
* Ալեքպեր Թահիրզադե Սաբիր.- Բագու։ Типография «III Интернационал», 1936.- 72 էջ.- Բովանդ-ից՝ Փողը։
* Ասիայի և Աֆրիկայի բանաստեղծները.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1958.- 217 էջ.- Բովանդ-ից՝ Որոշ ստեղծագործություններ։
* Բելոռուսական գրականության անթոլոգիա.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1957.- 536 էջ.- Բովանդ-ից՝ Ստեղծագործությունների մի մասը։
* Բլինսկի Դմիտրի։ Ռազլիվի խոտհարքը։ Պոեմ.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1964.- 20 էջ։
* Բլոկ Ալեքսանդր; Եսենին Սերգեյ։ Ընտիր երկեր։ Բանաստեղծություններ, պոեմներ.- Երևան։ Սովետական գրող, 1986.- 448 էջ.- (Ռուս դասականների գրադարան).- Բովանդ-ից՝ Որոշ ստեղծագործություններ։
* Գիտե՞ս երկիրն այս։ Բանաստեղծություններ.- Երևան։ Հայաստան, 1970.- 150 էջ.- Բովանդ.-ից՝ Գիտովիչ Ալ. Զորահանդեսը Երևանում; Չարենցի արձանի մոտ; Տարկովսկի Ա. Կոմիտաս; Ռահիմ Մ. Արարատ; Նոնեշվիլի Ի. Օջախ, դրոշ, ճշմարտություն։
* Գորոդեցկի Սերգեյ։ Հայաստանի և հայ կուլտուրայի մասին.- Երևան։ Սովետական գրող, 1980.- 327 էջ.- Բովանդ-ից՝ Որոշ ստեղծագործություններ։
* Գորոդեցկի Սերգեյ։ Վերջին ճիչը։ Բանաստեղծություններ և արձակ.- Երևան։ Էդիթ Պրինտ, 2010.- 591 էջ.- Բովանդ-ից՝ Հայաստան; Արճակ; Վան; Պանդխտուհին; Այգի; Երեխան; Հրաժեշտ; Ես և դու; Դեպի վեր։
* Եսենին Սերգեյ։ Բանաստեղծություններ Համո Սահյանի թարգմանությամբ.- Երևան։ ՌՀՀ հրատ., 2006.- 278 էջ։
* Եսենին Սերգեյ։ Բանաստեղծություններ և պոեմներ.- Երևան։ Նաիրի, 2005.- 202 էջ.- Բովանդ-ից՝ Որոշ ստեղծագործություններ։
* Եսենին Սերգեյ։ Հատընտիր.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1961.- 396 էջ.- Բովանդ-ից՝ Որոշ ստեղծագործություններ։
* Զվյագինցևա Վերա։ Ձմեռային աստղ.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1960.- 159 էջ.- Բովանդ-ից՝ Երկիրը; «Ես չեմ կամենում»; Զրույց մուսայիս հետ; Երազ և արթնացում։ 
* Էստոնիայի երգը.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1964.- 225 էջ.- Բովանդ-ից՝ Ստեղծագործությունների մի մասը։
* Ընտիր էջեր ռուս սովետական պոեզիայի.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1963.- 543 էջ.- Բովանդ-ից՝ Սվետլով Միխայիլ; Պրոկոֆև Ալեքսանդր; Սմելյակով Յարոսլավ։
* Լորկա Ֆեդերիկո Գարսիա։ Մեղրի երգը.- Երևան։ Հայաստան, 1965.- 51, 2 չհ. էջ։

## Գրականություն Սահյանի մասին
* Սովետահայ գրականության պատմություն, երկրորդ հատոր (1941-1964, հատորում զետեղված է «Համո Սահյան» գլուխը, որը գրել է Սուրեն Աղաբաբյանը), Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1967, 655 էջ։ 
* Ստեփան Թոփչյան, Թադեուշ Ռուժևիչի բանաստեղծությունները Համո Սահյանի թարգմանությամբ։ «Գարուն», 1967, № 2, էջ 83։
* Լևոն Մկրտչյան, Զրույցներ բանաստեղծի հետ (նվիրված է բանաստեղծ Համո Սահյանին), Երևան, «Սովետական գրող», 1984, 184 էջ։
* Նվեր Վիրաբյան, Լուսինե Մարգարյան, «Հայ դասական գրողներ։ Համո Սահյան», Երևան
* Հարություն Հովնաթան, Խոսում է Համո Սահյանը (զրույցներ), Երևան, 1992։
* Խաչատրյան Ն., Քարափների լույսը, Արմավիր, 2007։
* Գասպարյան Դ., Համո Սահյան, Ե., 2004։
* Դավթյան Շ., Համո Սահյան, Ե., 2004։
* Համո Սահյան։ Բանաստեղծը։ Մտածողը։ Մարդը, Ե., 2001։
* Հայրապետյան Ա., Բնությունը և մարդը Համո Սահյանի պոեզիայում, Ե., 1974։ 
* Համո Սահյանի բանաստեղծական աշխարհը, Ե., 1977։
* Հայրապետյան Ա., Համո Սահյանի բանաստեղծական աշխարհը, Ե., 1977
* Լևոն Մկրտչյան, Զրույցներ բանաստեղծի հետ, Երևան, «Սովետական գրող», 1984
* Հ. Հովնաթան, Խոսում է Համո Սահյանը, Ե., 1992
* Համո Սահյան. Բանաստեղծը, մտածողը, մարդը, Ե., 2001 (հոդվածներ և հուշեր Սահյանի մասին)
* Համո Սահյան, Գրչի, խոսքի, խղճի կշիռը, Ե., 2003 (Սահյանի հոդվածներն ու հարցազրույցները)
*Համո Սահյան։ Բանաստեղծի հավատամքը։ Շչորս Բագրատի Դավթյան։ Ոսկան Երևանցի, 2004, 243 էջ։
* Ս. Աղաբաբյան, Արդի հայ գրականության պատմություն, հ.2, Ե., 1993, էջ 336-361
* Համո Սահյան։ Հանրագիտարան։ Շ. Բ Դավթյան։ «Գիտություն», 2012, 223 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Համո Սահյանը դասարան․ամ կայքում
* Համո Սահյան. Կենսագրություն
* Համո Սահյանը armenianhouse.org-ում
* «Ինձ կհիշեն ամեն անգամ օրը բացվելիս» (փաստագրական ֆիլմ Համո Սահյանի մասին)
* Համո Սահյան, «Ինձ բացակա չդնեք»
* Համո Սահյան, Բանաստեղծություններ, կարդում է հեղինակը
* Համո Սահյան, «Արցունքով լվացված սերեր»
* Մեր մեծերը. Համո Սահյան
* Համո Սահյան, Հայրեններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա