Հարցաշարային գավաթ

**Հարցաշարային գավաթ** (**կրթական վիկտորինա, ուսումնական վիկտորինա, ակադեմիական վիկտորինա, ակադեմիական մարտահրավեր** և այլն), հարցաշարային մրցույթների համակազմ, որը ստուգում է մասնակիցների գիտելիքները ակադեմիական տարբեր առարկաներից։ Ստանդարտացված վիկտորինայի ձևաչափերը անցկացվում են տարրական, միջին, ավագ դպրոցի և համալսարանի ուսանողների միջև Հյուսիսային Ամերիկայում, Ասիայում, Եվրոպայում, Ավստրալիայում և Աֆրիկայում:

Վիկտորինայի մրցումները սովորաբար անցկացվում են կոճակ սեղմելու օգնությամբ առնվազն երկու թիմերի միջև, որոնք, որպես կանոն, բաղկացած են չորս խաղացողներից։ Մոդերատորը կարդում է հարցերը, իսկ խաղացողները փորձում են միավորներ վաստակել իրենց թիմի համար՝ առաջինը սեղմելով կոճակըև տալով ճիշտ պատասխանը։

Վիկտորինան առավել հաճախ անցկացվում է «tossup/bonus» ձևաչափով, որը բաղկացած է երկու տեսակի հարցաշարից։ Այլ ձևաչափեր, մասնավորապես տեղական մրցումներում, կարող են տարբերվել նշված կանոններից՝ ներառելով, օրինակ, արագ հարցերի փուլեր (lightning rounds) կամ թեմատիկ ընտրություն (category choice):

## Պատմություն
Ժամանակակից վիկտորինայի որոշ տեսակներ ստեղծվել են հեռուստախաղերի հիման վրա: Համալսարանական վիկտորինա, որը ստեղծվել է Դոն Ռիդի կողմից որպես միացյալ ծառայությունների կազմակերպության գործունեություն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում ԱՄՆ զինծառայողների համար,վիկտորինայի վաղ ազդեցիկ ծրագրերից էր։ Հայտնի նաև որպես «Համալսարանական վիկտորինա», ռադիոյով լսվել է 1953 թվականին, իսկ 1959-ից մինչև 1970 թվականները հեռարձակվել է ԱՄՆ ազգային հեռուստատեսությամբ:

20-րդ դարի առաջին կեսին ստեղծվել են նաև բազմաթիվ վիկտորինային նման այլ մրցույթներ։ *Delco Hi-Q* վիկտորինան մեկնարկվել է 1948 թվականին որպես ռադիոյի հարցախաղային մրցույթ, որը հովանավորվում էր Սքոթ Փեյփր կազմակերպության կողմից Փենսիլվանիայի Դելավեր շրջանի ավագ դպրոցի աշակերտների համար։ Այն պնդում է, որ հանդիսանում է Միացյալ Նահանգներում անընդմեջ անցկացվող ամենահին ուսանողական հարցախաղը: *Its academic* հեռուստատեսային ուսանողական հարցախաղը 1961 թվականից անցկացվում է Վաշինգտոն, Կոլումիբիա մետրոպոլիտեն տարածքի ավագ դպրոցների թիմերի համար և գրանցված է Գինեսի համախարհային ռեկորդների գրքում, որպես հեռուստատեսության պատմության ամենաերկարակյաց հարցախաղային ծրագիր։ *Its academic*-ը տարածվել է ԱՄՆ բազմաթիվ մեդիա շուկաներում և ոգեշնչել է բազմաթիվ այլ հեռուստատեսային ավագ դպրոցական մրցույթների ստեղծմանը։

1977 թվականին համալսարանական վիկտորինան վերականգնվեց, որպես գործունեություն ԱՄՆ քոլեջների համալսարաններում համալսարանական վիկտորինայի կազմակերպության կողմից:1990 թվականի սեպտեմբերին հիմնադրվեց Ակադեմիական մրցակցության ֆեդերացիա որպես առաջին խոշոր այլընտրանք Քոլեջային վիկտորինայի կազմակերպությանը։ Ազգային ակադեմիական վիկտորինայի մրցաշարերը հիմնադրվել է 1996 թվականին և ներկայումս կազմակերպում է ազգային մրցումներ Միացյալ Նահանգներում բոլոր մակարդակներում, ինչպես նաև տրամադրում է մրցաշարային հարցեր տարրական դպրոցի և քոլեջի թիմերին Հյուսիսային Ամերիկայում և աշխարհի այլ տարածաշրջաններում։ 2008 թվականին Քոլեջային վիկտորինայի ծրագիրը հանկարծակի դադարեցվեց ԱՄՆ-ում, թեև ընկերությունը շարունակում է գործել՝ կազմակերպելով Հոնդա համալսարանների ամենալավ թիմերի մարտահրավերը ՝ պատմականորեն սևամորթ քոլեջների և համալսարանների համար։

## Խաղի ընթացք
Հարցաշարային գավաթի ընթացքում երկու թիմեր, որոնք սովորաբար բաղկացած են մինչև չորս կամ հինգ խաղացողներից, լսում են մոդերատորի կողմից տրված հարցերը: Երբ թիմում կա չորսից ավելի խաղացող, թիմը պարտավոր է տարբեր խաղերի ընթացքում մասնակիցներին փոխել։ Սովորաբար յուրաքանչյուր խաղացող ունի էլեկտրոնային կոճակ (բուզեր), որով կարող է ցանկացած պահի ազդանշան տալ՝ հարցին պատասխանելու համար։ Վիկտորինայի խաղերի մեծ մասում կան հարցերի երկու տեսակ՝ «տոսափներ» և «բոնուսներ»:

Տոսափները հարցեր են, որոնց կարող է պատասխանել ցանկացած խաղացող՝ սեղմելով կոճակը, և սովորաբար խաղացողներին չի թույլատրվում միմյանց հետ խորհրդակցել մինչև պատասխանելը։ Եթե տրված պատասխանը սխալ է, ապա այդ թիմի մյուս անդամները չեն կարող պատասխանել, և մոդերատորը շարունակում է հարցը կարդալ մյուս թիմի համար։ Եթե տոսափը ճիշտ է պատասխանվում, ճիշտ պատասխանած թիմը ստանում է բոնուս հարցին պատասխանելու հնարավորություն: Բոնուսները սովորաբար ընդհանուր առմամբ 30 միավոր է և բաղկացած են երեք առանձին հարցերից, որոնցից յուրաքանչյուրը գնահատվում է 10 միավոր։ Այս հարցերի դեպքում թիմի անդամներին սովորաբար թույլատրվում է միմյանց հետ խորհրդակցել նախքան պատասխանելը։

Տարածաշրջանային կամ տեղական մրցաշարերը կարող են ամբողջությամբ չկիրառել որոշ ստանդարտ կանոններ։ Որոշ մրցաշարերում կարող են լինել միայն տոսափներ և ընդհանրապես չօգտագործվել բոնուսներ, հատկապես առցանց անցկացվող մրցաշարերում խաբեությունը կանխելու նպատակով։

Որոշ ձևաչափեր ներառում են «արագ փուլ», որի ընթացքում թիմը փորձում է հնարավորինս արագ պատասխանել որքան հնարավոր է շատ հարցերի սահմանված ժամանակահատվածում, սովորաբար՝ 60 վայրկյան։ Այլ ձևաչափերում կա գրավոր փուլ, որտեղ թիմերը միասին աշխատում են 2–5 րոպե՝ գրավոր պատասխանների շուրջ համաձայնության գալու համար։ Խաղի տևողությունը որոշվում է կամ խաղային ժամացույցով, կամ հարցերի փաթեթում եղած հարցերի քանակով:Ձևաչափերի մեծ մասում խաղը ավարտվում է այն ժամանակ, երբ մոդերատորը ավարտում է բոլոր հարցերի ընթերցումը, սովորաբար՝ 20 հարց։ Հավասար հաշվի դեպքում կարող են կարդալ լրացուցիչ հարցեր՝ մինչև հաղթողը պարզվի, կամ հանկարծակի դուրս մնալու տոսափներ։

Վիկտորինան ստուգում է խաղացողների գիտելիքները տարբեր ակադեմիական ոլորտներում՝ ներառյալ գրականությունը, գիտությունը, պատմությունը և կերպարվեստը։ Բացի այդ, որոշ մրցաշարերում կարող են ընդգրկվել նաև հանրաճանաչ մշակույթին վերաբերող փոքր քանակի հարցեր, օրինակ՝ սպորտ, հանրահայտ երաժշտություն և այլ ոչ ակադեմիական ընդհանուր գիտելիքներ, թեև դրանց ընդգրկումը սովորաբար սահմանափակ է։ Վիկտորինայի շատ մրցումներումխա ղացողները և մարզիչները կարող են բողոք ներկայացնել մոդերատորի որոշման դեմ, եթե կարծում են, որ իրենց պատասխանը սխալ է մերժվել կամ հակառակորդի պատասխանը սխալ է ընդունվել։ Անհիմն կամ ավելորդ բողոքները կարող են հանգեցնել լրացուցիչ միավորների կորստի կամ խաղից հեռացման։

Ժամանակի ավարտը կարող է հայտարարվել խաղացողի կամ մարզչի կողմից (եթե մարզիչը չի կարդում վիճակահանությունը)։ Այս ընթացքում խաղը ժամանակավորապես դադարեցվում է, և խաղացողներն ու մարզիչները կարող են քննարկում ունենալ։ Դրանք կարող են տարբերվել զարգացման, միավորների ստուգման կամ առաջիկա թեմաների վերաբերյալ դադարներից։ Փոխարինումներ կարող են կատարվել խաղակեսին (10-րդ կամ 12-րդ տոսափից հետո՝ կախված խաղի ձևաչափից) կամ թիմի ժամանակի ավարտի ընթացքում։ Դրանք ենթադրում են թիմի չորս խաղացողներից մեկի կամ մի քանիսի դուրս գալը և պահեստային խաղացողների մուտքը։ Սովորաբար դա արվում է, երբ խաղացողի թեմատիկ ուժեղ կողմերն արդեն օգտագործվել են կամ երբ թիմում շատ խաղացողներ կան և նրանք հերթափոխով են խաղում։ Ժամանակի ավարտի և փոխարինումների կանոնները կարող են տարբեր լինել տարբեր կանոնակարգերում, բայց ընդհանուր առմամբ ընդունված են Ազգային ակադեմիական վիկտորինայի մրցաշարերի խաղերում։

Կարող են կիրառվել նաև ժամանակով սահմանափակված խաղեր։ Սովորաբար դրանք անցկացվում են երկու ինը րոպեանոց խաղակեսերով, առաջին խաղակեսի ավարտին, եթե խաղը դեռ չի հասել 12-րդ տոսափին կամ այն չի անցել, մոդերատորը ավտոմատ կերպով անցնում է այդ հարցին։ Եթե առաջին խաղակեսի ավարտին արդեն անցել են 12-րդ տոսափը, խաղը շարունակվում է այնտեղից, որտեղ կանգ է առել։ Այս ձևաչափերը հաճախ պահանջում են, որ խաղացողները ձգձգեն կամ արագացնեն խաղը։ Բոնուսների բաց թողնումը կարող է կիրառվել, եթե խաղացողները դժվարանում են բոնուսային հարցին պատասխանել, սակայն այդ դեպքում ամբողջ բոնուսն է բաց թողնվում, ոչ թե դրա մի մասը։ Այսպիսի մարտավարությունները հիմնականում ընդունված են տարբեր մրցումներում։

### Թոսափ
Թոսափների երկու տարածված տեսակներն են «բուզեր-բիթերները» և «բուրգաձև վիճակահանությունը», որոնցից երկրորդը ավելի տարածված է։ Բուզեր-բիթերները (նաև կոչվում են արագ արձագանքի կամ արագ հիշողության հարցեր) համեմատաբար կարճ են, հազվադեպ են լինում երկու նախադասությունից ավելի և պարունակում են քիչ հուշումներ։ Այս տեսակի հարցերը հատուկ կազմվում են խաղացողների արագ հիշողությունը ստուգելու համար՝ առանց տարբերակելու, թե թեմայի վերաբերյալ որքան խոր գիտելիքներ ունեն նրանք։ Բուզեր-բիթերները սովորաբար չեն ներառվում խոշոր նահանգային կամ ազգային մրցաշարերում։Բուրգաձև կամ բուրգային ոճի վիճակահանությունները պարունակում են բազմաթիվ հուշումներ և կազմվում են այնպես, որ յուրաքանչյուր հարց սկսվում է ավելի բարդ հուշումներով և աստիճանաբար անցնում ավելի հեշտերին։ Այս կերպ տվյալ թեմայի վերաբերյալ առավել խոր գիտելիքներ ունեցող խաղացողները ունեն առաջինը պատասխանելու լավագույն հնարավորությունը։ Բուրգաձև վիճակահնություն համարվում են մրցակցային վիկտորինաների ստանդարտ ձևաչափ, հատկապես համալսարանական մակարդակում։

Ձևաչափերի մեծ մասում վիճակահանությանը ճիշտ պատասխանելը թիմին բերում է 10 միավոր։ Լրացուցիչ միավորներ (սովորաբար ընդհանուր 15 կամ 20 միավոր ստանալու համար) կարող են տրվել, եթե հարցին պատասխանեն մինչև հարցի մեջ նշված որոշակի «հուշումային» բառը, որը սովորաբար նշվում է աստղանիշով, այս գործողությունը կոչվում է «ուժեղացում»:Եթե խաղացողը կոճակը սեղմում է նախքան ամբողջ հարցի ընթերցումը և սխալ պատասխան է տալիս, դա կոչվում է «ժխտում» և կարող է թիմի համար առաջացնել 5 միավոր տուգանք։ Ժխտման դեպքում մոդերատորը շարունակում է հարցի մնացած մասի ընթերցումը մյուս թիմի համար։ Սովորաբար լրացուցիչ տուգանքներ չեն կիրառվում այն բանից հետո, երբ մի թիմ արդեն ժխտում է ստացել։

### Բոնուսներ
Բոնուս հարցերը սովորաբար ունեն մի քանի մաս, որոնք միավորված են ընդհանուր թեմայով, սակայն պարտադիր չէ, որ կապված լինեն այն վիճակահնության հետ, որին թիմը ճիշտ է պատասխանել։ Բոնուսները հաճախ ներկայացվում են նախնական թեմայով կամ փաստով, որը կապում է հարցերը, նախքան դրանց ընթերցումը։ Սովորաբար թիմը յուրաքանչյուր ճիշտ պատասխանի համար ստանում է 10 միավոր։ Բոնուսները հարցերի միակ տեսակն են, որոնց ժամանակ թույլատրվում է թիմային խորհրդակցություն․ սովորաբար հարցից հետո տրվում է մոտ 5 վայրկյան՝ քննարկման համար, մինչև պատասխանը ներկայացնելը։ Սովորաբար միայն այն թիմը, որը ճիշտ է պատասխանել վիճակահանությանը, իրավունք ունի պատասխանել բոնուսին, թեև որոշ ձևաչափեր թույլ են տալիս հակառակորդ թիմին պատասխանել բոնուսի այն հարցերին, որոնց թիմը չի կարողացել ճիշտ պատասխանել, որը հայտնի է որպես «վերականգնում» կամ «հետընթաց»։ Ավելի քիչ կիրառվող բոնուսների տեսակներն են՝ բազմընտրանի բոնուսները (երբեմն կիրառվում են գիտական վիկտորինայում ), ցուցակային բոնուսները (որոնք պահանջում են պատասխաններ տրված ցուցակից) և «30-20-10» բոնուսները, որոնց դեպքում մեկ պատասխանին տրվում են հուշումների փոքր խմբեր՝ դյուրին դարձնելով հարցերը, և ավելի շատ միավորներ են տրվում, եթե ճիշտ պատասխանը տրվում է ավելի վաղ հուշման ժամանակ։ «30-20-10» բոնուսները պաշտոնապես արգելվել են Ակադեմիական մրցումների ֆեդերացիայում 2008 թվականին, իսկ Ազգային ակադեմիական քուիզ մրցաշարերում 2009 թվականին։ Ներկայումս ծրագրերի մեծ մասը օգտագործում է հեշտ, միջին և դժվար բոնուսներ՝ տարբեր հերթականությամբ։

### Տարբերակներ
Հարցաշարային գավաթի մի քանի տարբերակներ կան, որոնք ազդում են հարցերի կառուցվածքի և բովանդակության, խաղի կանոնների և փուլերի ձևաչափի վրա։ Ստանդարտացված ձևաչափերից մեկը բուրգաձև վիճակահություն/բոնուս ձևաչափն է, որը կիրառվում է ազգային ակադեմիական վիկտորինայի մրցաշարերի և Ակադեմիական մրցումների ֆեդերացիայի (կամ միջակադեմիական մրցումների ֆեդերացիայում՝ ակադեմիական մրցումների ֆեդերացիայի ոճին նման հարցաշարեր) մրցումներում։

Վիկտորինայի հարցեր պատրաստող կազմակերպությունների մեծ մասը, ներառյալ Ակադեմիական մրցումների ֆեդերացիան և ազգային ակադեմիական վիկտորինայի մրցաշարերը, հրապարակում են մեկ փուլի ընթացքում վիճակահնությանև բոնուսների քանակական բաշխումը ըստ ուսումնական ոլորտների։

Ակադեմիական մրցումների ֆեդերացիայի կամ միջակադեմիական մրցումների ֆեդերացիայի վիճակահնությունները գրվում են բուրգաձև և, ընդհանուր առմամբ, շատ ավելի երկար են, քան համալսարանական վիկտորինան և ազգային ակադեմիական վիկտորինայի մրցաշարերի հարցերը։ Խաղերը սովորաբար ժամանակով սահմանափակված չեն և շարունակվում են մինչև ընդհանուր 20 տոսափի ընթերցումը։ Ակադեմիական մրցումների ֆեդերացիայի հրապարակած բաշխումը շեշտը դնում է ակադեմիական առարկաների վրա՝ գրեթե չներառելով հանրահայտ մշակույթ։ Սակայն բազմաթիվ տանը կազմված հարցաշարերում կամ դպրոցների կողմից գրված հարցերը կարող են փոփոխել կատեգորիաների բաշխումը։

Ազգային ակադեմիական վիկտորինայի մրցաշարերը տոսափ/բոնուս ձևաչափի մեկ այլ տարածված տարբերակ է, որը հավասարակշռում է ակադեմիական խստությունը և թեմաների ավելի լայն շրջանակը՝ ներառյալ հանրահայտ մշակույթը, ինչպես նաև ավելի շատ արդիական իրադարձություններ և աշխարհագրություն։ Ի տարբերություն շատ միջակադեմիական մրցումների ֆեդերացիայի միջոցառումների, այս ձևաչափում օգտագործվող հարցերի մեծ մասը գրվում և վաճառվում է հենց ազգային ակադեմիական վիկտորինայի մրցաշարերի կողմից։ Ազգային ակադեմիական վիկտորինայի մրցաշարերը նաև օգտագործում է «ուժային նշումներ» տոսափներում, որոնց դեպքում խաղացողը ստանում է 15 միավոր 10-ի փոխարեն, եթե հարցին պատասխանում է նախապես սահմանված կետից առաջ։

Ազգային ակադեմիական վիկտորինայի կանոններով խաղերը բաղկացած են երկու 9-րոպեանոց խաղակեսերից և ընդհանուր 24 տոսափից։ Ազգային ակադեմիական վիկտորինայի տոսափները սովորաբար ավելի կարճ են, քան մյուս բուրգաձև տոսափները, քանի որ հարցերի տեքստի երկարությունը սահմանափակ է։ Այժմ արդեն չգործող Ակադեմիական վիկտորինայի մրցաշարի ձևաչափում նույնպես օգտագործվել են համեմատաբար կարճ հարցեր։ Խաղի ընթացքը արագ է, քանի որ այն անցկացվում է երկու 8-րոպեանոց խաղակեսերով և սովորաբար հասնում է 22–24 տոսափի։

Հոնդա համալսարանների ամենալավ թիմերի մարտահրավերը և Մեծ Բրիտանիայի համալսարանական մարտահրավերը օգտագործում են նմանատիպ ձևաչափեր։ Ազգային ակադեմիական առաջնությունում և դրա հետ կապված մրցաշարերում խաղերը բաժանվում են չորս քառորդների, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի խաղի տարբեր ոճ։ Առանձին մրցաշարեր կարող են օգտագործել գրավոր փուլեր, արագ փուլեր կամ միայն տոսափներ՝ առանց բոնուսների։

2020–2021 թվականնեերին վիկտորինայի սեզոնը նշանավորվեց խոշոր առցանց մրցաշարերի թվի կտրուկ աճով՝ Քովիդ-19 համավարակի պատճառով։ Անձամբ անցկացվող մրցաշարերը չեղարկվեցին, ներառյալ ազգային ակադեմիական վիկտորինայի բոլոր ազգային առաջնությունները։ Առցանց մրցումները, հաճախ օգտագործելով Զում կամ Դիսքորդ հարթակները, լայնորեն կիրառվեցին մրցաշարերի կազմակերպիչների կողմից, ներառյալ նահանգային առաջնությունները և ավագ դպրոցների ազգային մրցաշարերը։ Սա թույլ տվեց շարունակել մրցակցությունը՝ չնայած ազգային և միջազգային սահմանափակումներին։ Այս մրցումները անցկացվում էին նման ձևով, ինչպես առկա մրցումները, թեև որոշ մրցաշարեր անցան միայն տոսափների ձևաչափի։

### Պատրաստություն
Քանի որ հարցերը սովորաբար վերցվում են ոչ պաշտոնական «կանոնական» թեմաների շրջանակից, խաղացողները մրցաշարերին պատրաստվելու համար հաճախ ուսումնասիրում և մարզվում են նախորդ մրցումների հարցերով։ Դրա համար գոյություն ունեն մի շարք կայքեր, որոնցից ամենատարածվածներն են՝ վիկտորինայի ընթերցող՝մեկ խաղացողի համար նախատեսված սիմուլյատոր՝ անցյալ հարցերի տվյալների բազայով, Պրոտրբոլ՝ բազմախաղացող, իրական ժամանակում գործող սիմուլյատոր, Քուիզբագ՝մեկ խաղացողի համար նախատեսված սիմուլյատոր։

Խաղացողները հաճախ նաև ինքնուրույն ուսումնասիրում և գրում են հարցեր՝ պատրաստվելու նպատակով։ Ակտիվ մասնակցությունը ակադեմիական դասընթացներին նույնպես օգնում է վիկտոորինային պատրաստվել։ Բարձր հաճախականությամբ, կոնտեքստից դուրս փաստերի պարզապես անգիր անելը (հաճախ կոչվում է պաշարային հուշումներ) տարածված պատրաստման մեթոդ է, սակայն սովորաբար չի խրախուսվում, քանի որ ունի քիչ ակադեմիական արժեք։ Խաղացողները առավելություն են ստանում դպրոցական և մշակութային թեմաների լայն շրջանակի հետ շփումից, հիշողության և ուսումնառության հմտությունների զարգացումից, ինչպես նաև թիմային համագործակցության կարողությունների բարելավումից։ Ազգային ակադեմիական վիկտորինայի մրցումները նաև վաճառում է թեմաների ցանկեր, որոնք հաճախ են հանդիպում իրենց հարցերում։

## Մրցույթներ
մինի|Հարվարդի Ցերտամեն վիկտորինայի ցուցատախտակը և հաղորդավարը
Հարցաշարային գավաթը հիմնականում անցկացվում է մեկօրյա մրցաշարերի ձևաչափով։ Որոշ միջոցառումներ ունեն մասնակցության սահմանափակումներ․ օրինակ՝ կարող են թույլատրել մասնակցել միայն առաջին և երկրորդ կուրսերի ուսանողներին կամ բացառել մագիստրոսներին։ Բացի այդ, մրցաշարերի մեծ մասը թույլ է տալիս, որ մեկ դպրոցից մասնակցեն մի քանի թիմեր։

Որոշ դպրոցներ կազմակերպում են ներդպրոցական մրցաշարեր, որտեղ կարող է խաղալ ցանկացած թիմ, որը կազմված է այդ դպրոցի աշակերտներից։ Ավագ դպրոցներում վիկտորինան հաճախ անցկացվում է ավելի երկար ժամանակահատվածում՝ տվյալ շրջանի դպրոցների կամ արդեն գոյություն ունեցող մարզական կոնֆերենցիայի շրջանակում, կամ էլ առանձին հանդիպումների ձևաչափով այլ դպրոցների դեմ։

Տարածքային որոշ տարբերակներ, որոնք կազմակերպվում են տարրական դասարանների աշակերտների համար, ներառում են համալսարանական վիկտորինա,Օհիո ակադեմիական մրցակցություն, Ֆլորիդայի կոմիսարների ակադեմիական մարտահրավեր, ինչպես նաև տարբեր հեռուստատեսային ինտելեկտուալ մրցույթներ, օրինակ՝ Իթս Էյքըդեմիք։ ԱՄՆ-ի որոշ նահանգներում մարզական և արտադասարանային գործունեության ասոցիացիաներն էլ են կազմակերպում վիկտորինայի մրցումներ, այդ թվում՝ Միսուրի նահանգի դպրոցական մարզական և ակադեմիական գործունեության ասոցիացիա, Իլինոյս նահանգի ավագ դպրոցների ասոցիացիաI,Կանզաս նահանգի դպրոցական գործունեության ասոցիացիա, Քենթուկի նահանգում անցկացվող ակադեմիական մրցույթ և Վիրջինիա նահանգի ավագ դպրոցների լիգա։

Բացի այդ, մշակվել են տարբեր ձևաչափեր, որոնք ստուգում են գիտելիքները կոնկրետ ոլորտներում, օրինակ՝ Աստվածաշնչի, դասական գրականության, գիտության և գյուղատնտեսական գիտության ոլորտներում։ Ամերիկայի առևտրային կրթության ակումբների կազմակերպությունն իր մրցույթների շրջանակում անցկացնում է վիկտորինայի միջոցառումներ, որոնք ստուգում են բիզնեսի և շուկայի վերաբերյալ գիտելիքները։ Գալաուդետ համալսարանը հովանավորում է Ազգային ակադեմիական վիկտորինան խուլ ավագ դպրոցականների համար։ «Մնացուկներ» կոչվող մրցաշարերը կենտրոնանում են փոփ մշակույթի և սպորտային վիկտորինաների հարցերի վրա։

### Ազգային մրցաշարեր
մինի|«Նեսթվալ» աշխարհի աշխարհագրության գավաթի թիմը մրցում է Ամերիկյան աշխարհագրագետների ասոցիացիայի 2024 թվականի տարեկան համաժողովում։
Գոյություն ունեն քոլեջային մակարդակի մի քանի ազգային առաջնություններ, որոնցում թիմերը սովորաբար մասնակցելու իրավունք են ստանում տարածաշրջանային մրցումներում հաջող հանդես գալուց հետո։ Դրանք ներառում են՝

* Ազգային ակադեմիական վիկտորինայի կազմակերպության միջբուհական առաջնության մրցաշար
* Նույն կազմակերպության համայնքային քոլեջների առաջնության մրցաշար
* Ակադեմիական մրցումների ֆեդերացիայի ազգային առաջնությունց
* «Հոնդա» համալսարանների բոլորաստղային մրցաշար
* Ամերիկյան աշխարհագրագետների ասոցիացիայի․ Աշխարհագրության համաշխարհային գավաթ

Ամեն տարի ԱՄՆ-ում անցկացվում են նաև մի շարք ազգային մրցումներ ավագ դպրոցականների համար։ Քոլեջային մակարդակի համեմատ այստեղ սովորաբար ավելի շատ մրցաշարեր կան, որտեղ թիմերը կարող են որակավորվել։ Ազգային մրցաշարերը ներառում են՝

* Ազգային ակադեմիական վիկտորինայի մրցաշարերի կազմակերպության ավագ դպրոցների ազգային առաջնության մրցաշար
* Ակադեմիական մրցումների գերազանցության գործընկերության ազգային դպրոցական առաջնություն
* Ազգային ակադեմիական ասոցիացիայի և «Հարցեր անսահմանափակ» կազմակերպության ազգային ակադեմիական առաջնություն
* Պահեստազորի սպայական պատրաստության երիտասարդական ծրագրի առաջնորդության և ակադեմիական գավաթ

Հետևյալ ավագ դպրոցական մրցաշարերը նախատեսված են ԱՄՆ յուրաքանչյուր նահանգից կամ այլ վարչական միավորից մեկ հավաքական «բոլոր աստղերի» թիմի համար՝

* Ազգային բոլորաստղային ակադեմիական մրցաշար
* Ազգային ակադեմիական գերազանցության մրցաշար, որը նախկինում հայտնի էր որպես «Պանասոնիկ» ակադեմիական մարտահրավեր

Գոյություն ունի նաև մրցաշար միջին դպրոցների աշակերտների համար՝

* Միջին դպրոցների ազգային առաջնության մրցաշար

2018 թվականից սկսած՝ Ազգային ակադեմիական վիկտորինայի մրցաշարը կազմակերպում է նաև Անհատ խաղացողների ազգային առաջնություն։

2019 թվականից այն բաժանվել է ավագ և միջին դպրոցների բաժինների։

### Կրթական արժեք
Բարեփոխումների որոշ կողմնակիցներ ձգտում են բարձրացնել վիկտորինայի կրթական արժեքն ու արդարությունը՝ հիմնականում կիրառելով «բրգաձև» հարցեր։ Քոլեջից ցածր մակարդակների բազմաթիվ մրցումներ քննադատվում են արագ պատասխան պահանջող հարցերի օգտագործման համար, որոնք խրախուսում են ավելի շատ արագ սեղմել ազդանշանը, քան խորքային գիտելիքներ ցուցադրել։ Որոշ մրցաշարեր, օրինակ՝ համալսարանական վիկտորինան, քննադատվել են ոչ բավարար ակադեմիական լինելու համար՝ ավելորդ հուշումների օգտագործման և նախորդ տարիների հարցերի կրկնության պատճառով։ «Հոս» կոչվող՝ մոլորեցնող հուշումների կիրառումն էլ, որոնք խանգարում են խաղացողներին վաղ սեղմել ազդանշանը, նույնպես համարվում է «վատ» վիկտորինայի նշան։

Մաթեմատիկական հաշվարկային խնդիրների օգտագործումը հիմնական հարցերում ևս քննադատվում է որոշների կողմից, քանի որ այն ավելի շատ պարգևատրում է արագ հաշվելու հմտությունը, քան հասկացությունների իմացությունը, և իր բնույթով բրգաձև չէ։

## Հեռարձակում
Հարցաշարային գավաթի հաղորդումները որոշ շրջաններում տասնամյակներ շարունակ ցուցադրվել են հեռուստատեսությամբ և սովորաբար ներկայացնում են տեղական ավագ դպրոցների մրցակիցներին։ Այս մրցույթներից շատերը կարող են ունենալ կանոններ և ձևաչափեր, որոնք որոշ չափով տարբերվում են ստանդարտացված քուիզ բոուլից։

Համալսարանական վիկտորինան հեռարձակվել է Ազգային հեռարձակման ընկերության ռադիոյով 1953–1955 թվականներին։ Այնուհետև հաղորդումը տեղափոխվել է հեռուստատեսություն՝ որպես «Ջեներալ Էլեկտրիկի համալսարանական մրցույթ» և ցուցադրվել է 1959–1970 թվականներին՝ սկզբում Կոլումբիայի հեռարձակման համակարգով, ապա կրկին Ազգային հեռարձակման ընկերությամբ։ Հաղորդումը վերադարձել է Կոլումբիայի ռադիո 1979–1982 թվականներին, և«Հոնդա» համալսարանների բոլորաստղային մրցաշարը հեռարձակվել է Սևամորթների ժամանցային հեռուստաընկերությամբ 1990–1995 թվականներին։ «Թեքսակո Սթար» ազգային ակադեմիական առաջնությունը ցուցադրվել է 1989–1991 թվականներին «Դիսքավերի» հեռուստաալիքով և վարել են Չիփ Բիլը և Մարկ Վոլբերգը։ 1994 թվականին այն սինդիկացվել է «Սթար Չելենջ» անվամբ և վարել է Մարկ Լ. Ուոլբերգը։ Համալսարանական մարռտահրավերը լիցենզավորված է Կանադական միջբուհական մրցույթների կազմակերպությունից «Գրանադա Թելեվիժն» ընկերության կողմից և մինչ այժմ հեռարձակվում է Միացյալ Թագավորությունում*։*

«Հասիր գագաթնակետին» կանադական մրցույթը, որը ձևաչափով նման էվիկտորինային, նախկինում հեռարձակվել է Կանադայի հանրային հեռարձակման կորպորացիայով։

### Հեռուստախաղերի մասնակիցներ
Հարցաշարային գավաթը լրատվամիջոցների ուշադրության կենտրոնում է հայտնվել այն պատճառով, որ այս գործունեության նախկին մասնակիցներից շատերը մեծ հաջողությունների են հասել հեռուստախաղերում։ Ազգային ակադեմիական վիկտորինայի մրցաշարերրը պահպանում է այն ներկայիս և նախկին խաղացողների ցուցակը, որոնք որևէ մակարդակում մասնակցել են վիկտորինային և հանդես են եկել հեռուստատեսային խաղային շոուներում։ Ջեոփարդիի պատմության ամենաբարձր շահումներ ունեցող խաղացողների թվում կան նախկին վիկտորինայի մասնակիցներ, օրինակ՝ Քեն Ջենինգս, Մատ Ջեքսոն, Դեյվիդ Մադեն և Բրեդ Րաթըր։ Ջեոփարդիի հաջողության և վիկտորինայի փորձի միջև կապն այնքան ակնհայտ է, որ Ջենինգսը այս մրցակցությունը նկարագրել է որպես «փոքր լիգա» տվյալ շոուի և այլ հեռուստատեսային ինտելեկտուալ մրցումների համար։

## Գրականություն
* Jennings, Ken (2006). *Brainiac: Adventures in the Curious, Competitive, Compulsive World of Trivia Buffs*, Villard

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Protobowl, an online quiz bowl website
* The Quizbowl Resource Center
* Quiz Bowl packet archive
* Interactive Quiz Bowl question database 
* Media guide with FAQs 

Կատեգորիա:Խաղեր
Կատեգորիա:Կրթական նախագծեր
Կատեգորիա:Կրթական տերմինաբանություն