Հոմոֆոբիայի, բիֆոբիայի և տրանսֆոբիայի դեմ պայքարի միջազգային օր

**Հոմոֆոբիայի, բիֆոբիայի և տրանսֆոբիայի դեմ պայքարի միջազգային օր** (), տոն, որը նշվում է մայիսի 17-ին և նպատակ ունի համակարգել մի շարք միջազգային միջոցառումներ, որոնք ամբողջ աշխարհում բարձրացնում են ԼԳԲՏՔ իրավունքների խախտումների մասին իրազեկվածությունը և խթանում են ԼԳԲՏՔ իրավունքների պաշտպանության նկատմամբ հետաքրքրվածությունը: 2016 թվականի դրությամբ հիշատակի միջոցառումները տեղի են ունեցել ավելի քան 130 երկրներում։

Հոմոֆոբիայի դեմ պայքարի միջազգային օրվա հիմնադիրները ստեղծել են IDAHO կոմիտեն՝ տարբեր երկրներում ժողովրդական գործողությունները համակարգելու, օրը տարածելու և մայիսի 17-ին պաշտոնական ճանաչման համար լոբբինգ անելու համար: Այդ ամսաթիվը ընտրվել է 1990 թվականին՝ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) հիվանդությունների միջազգային դասակարգումից համասեռամոլությունը հանելու կապակցությամբ։

## Պատմություն
աջից|մինի|Լուի-Ժորժ Թին՝ Հոմոֆոբիայի, տրանսֆոբիայի և բիֆոբիայի դեմ պայքարի միջազգային օրվա հիմնադիր
Օրը, որպես հայեցակարգ, մտահղացվել է 2004 թվականին: Մեկ տարի տևած արշավը գագաթնակետին է հասել 2005 թվականի մայիսի 17-ին՝ Հոմոֆոբիայի դեմ պայքարի առաջին միջազգային օրը: 24,000 անհատներ, ինչպես նաև այնպիսի կազմակերպություններ, ինչպիսիք են Լեսբոիների և գեյերի միջազգային ասոցիացիան (ILGA), Գեյերի և լեսբիների միջազգային մարդու իրավունքների հանձնաժողովը (IGLHRC), ԼԳԲՏ հրեաների համաշխարհային կոնգրեսը և Աֆրիկյան լեսբիների կոալիցիան համաձայնագիր են ստորագրել և աջակցել «IDAHO նախաձեռնությանը» (կոչվել է ԱՄՆ համանուն նահանգի անունով): Միջոցառումները տեղի են ունեցել բազմաթիվ երկրներում, դրանց թվում են եղել նաև Կոնգոյում, Չինաստանում և Բուլղարիայում տեղի ունեցած առաջին ԼԳԲՏ միջոցառումները։ Մեծ Բրիտանիայում արշավը համակարգել է Գեյերի և լեսբիների մարդասիրական ասոցիացիան (GALHA)։

Մայիսի 17-ը հատուկ է ընտրվել, քանի որ հենց այդ օրը համասեռամոլությունը պաշտոնապես հեռացվել է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիվանդությունների շարքից։

2009 թվականին արշավի անվանմանը ավելացվել է նաևտրանսֆոբիան՝ **IDAHO** հապավումը ընդլայնելով մինչև **IDAHOT** և այդ տարվա գործողությունները հիմնականում կենտրոնացել են տրանսֆոբիայի (տրանսգենդեր անձանց նկատմամբ բռնություն և խտրականություն) վրա։ 2009 թվականին ԼԳԲՏ կազմակերպությունների հետ համագործակցությամբ մեկնարկել է նոր խնդրագիր, որը աջակցվել է 75 երկրների ավելի քան 300 ՀԿ-ների, ինչպես նաև երեք Նոբելյան մրցանակակիրների (Էլֆրիդե Ելինեկ, Ֆրանսուազ Բարե-Սինուսի և Լյուկ Մոնտանյե) կողմից։ 2009 թվականի մայիսի 17-ի նախօրեին Ֆրանսիան դարձել է աշխարհում առաջին երկիրը, որը պաշտոնապես հանել է տրանսգենդեր անձանց հետ կապված խնդիրները հոգեկան հիվանդությունների ցանկից։

Օրվա հիմնադիրը ֆրանսիացի Լուի-Ժորժ Տինն է եղել, որը մինչև 2013 թվականի սեպտեմբեր եղել է նախագահ։ Նրան հաջորդել է միջազգային ճանաչում ունեցող վենեսուելացի տրանսգենդերների իրավունքների պաշտպան, իրավաբան և իրավունքի պրոֆեսոր Թամարա Ադրիանը, որը 2015 թվականին դարձել է Լատինական Ամերիկայի առաջին տրանսգենդեր օրենսդիրներից մեկը։

Լուի-Ժորժ Տինը և կոմիտեի երկու այլ անդամներ 2012 թվականի հունիսին հացադուլ են սկսել և Ֆրանսիայի նախագահ Ֆրանսուա Օլանդից պահանջել, որ ՄԱԿ-ի կողմից համասեռամոլությունը ապաքրեականացնող բանաձև ներկայացվի։

Բիֆոբիա բառը արշավի անվանմանը ավելացվել է 2015 թվականին՝ **IDAHOT** հապավումը *BI* տառերով ընդլայնելով մինչև ներկայիս **IDAHOBIT** ձևը։

Թայվանում միասեռ ամուսնությունները օրինականացնող դատական յուանի թիվ 748 մեկնաբանության կիրառման մասին օրենքն ընդունվել է 2019 թվականին՝ Հոմոֆոբիայի, տրանսֆոբիայի և բիֆոբիայի դեմ պայքարի միջազգային օրը, իսկ ընդհանուր օրենքն ուժի մեջ է մտել 2019 թվականի մայիսի 24-ին։

2022 թվականից սկսած այն սկսել է նշվել որպես **ԼԳԲՏՔԻԱ+ խտրականության դեմ պայքարի միջազգային օր**։

## Նպատակներ և գործունեություն
Մայիսի 17-ի մոբիլիզացիաների հիմնական նպատակը ամբողջ աշխարհում ԼԳԲՏ համայնքների նկատմամբ բռնության, խտրականության և ճնշումների վերաբերյալ  իրազեկվածությունը բարձրացնելն է, ինչն էլ իր հերթին հնարավորություն է տալիս գործողություններ ձեռնարկել և երկխոսություն սկսել լրատվամիջոցների, քաղաքականության մշակողների, հասարակական կարծիքի և ավելի լայն քաղաքացիական հասարակության հետ։

Մայիսի 17-ի հայտարարված նպատակներից մեկն է ստեղծել մի միջոցառում, որը տեսանելի կլինի համաշխարհային մակարդակով՝ առանց որևէ գործողության որոշակի տեսակի համապատասխանելու անհրաժեշտության։ Այս ապակենտրոնացված մոտեցումը անհրաժեշտ է սոցիալական, կրոնական, մշակութային և քաղաքական համատեքստերի բազմազանության պատճառով, որոնցում տեղի են ունենում իրավունքների խախտումներ։ Հետևաբար դա կհանգեցնի Հոմոֆոբիայի դեմ պայքարի միջազգային օրվա տոնակատարության բազմազան միջոցառումների և մոտեցումների։

Չնայած տոնակատարության անվան մեջ նշված երեք հիմնական խնդիրներին, այս օրը լայնորեն համարվում է որպես նախաձեռնություն, որը «աշխատում է տարբեր սեռական կողմնորոշումներ, գենդերային ինքնություններ կամ արտահայտություններ և սեռական բնութագրեր ունեցող մարդկանց իրավունքների առաջխաղացման ուղղությամբ»։ Սա թույլ է տալիս լայնորեն միավորել տարբեր ինքնադրսևորումներ՝ միավորվել ուրիշների հետ, կիսվել ինքնահպարտությամբ, երջանկությամբ և սիրով, մինչ մասնակիցները պայքարում են աշխարհում ատելության տարբեր տարածված ձևերի դեմ։

## Մայիսի 17-ը աշխարհի տարբեր ծայրերում
[մինի|Լա Մոնեդա պալատը լուսավորվել է [Ծիածանի դրոշ (ԼԳԲՏ)|ԼԳԲՏ դրոշով (2017 թվական, Այդահո)]]
Օրը մասնավորապես մեծ նշանակություն ունի Եվրոպայում և Լատինական Ամերիկայում, որտեղ այն հանրային միջոցառումներով նշվում է գրեթե բոլոր երկրներում։ Մայիսի 17-ը նշվում է նաև աշխարհի բոլոր տարածաշրջանների բազմաթիվ երկրներում, 2013 թվականին աշխարհի 76 երկրներից 32-ում, որտեղ միասեռ հարաբերությունները քրեականացված են։ Շվեդիայում պետական մարմինները նույնպես նշել են այդ օրը։

Տարածված գործողություններից են մեծածավալ փողոցային երթերը, շքերթները և փառատոները: Օրինակ՝ Կուբայում Մարիելա Կաստրոն վերջին երեք տարիների ընթացքում գլխավորել է մայիսի 17-ի պատվին կազմակերպված հսկայական փողոցային շքերթը: Չիլիում 2013 թվականին 50,000 մարդ դուրս է եկել փողոց՝ մայիսի 17-ը և Սանտյագոյի VIII հավասարության երթը նշելու։

Լայն տարածում ունեն նաև արվեստի և մշակույթի հետ կապված միջոցառումները։ Օրինակ՝ 2013 թվականին Բանգլադեշի ակտիվիստները կազմակերպել են «Սիրեք երաժշտությունը և ատեք հոմոֆոբիան» երաժշտական փառատոնը։ Ալբանացի ԼԳԲՏ ակտիվիստները 2012 և 2013 թվականներին մայիսի 17-ին ամենամյա հեծանվաերթ են կազմակերպել մայրաքաղաք Տիրանայի փողոցներով։ Մարտի 13-ին միջազգային հանրությունը կոչ է արել միջոցներ ձեռնարկել գլոբալ ծիածանափայլ ֆլեշմոբ անցկացնելու համար: 50 երկրների 100 քաղաքների ակտիվիստները մասնակցել են տարբեր հանրային միջոցառումների, այդ թվում ՝ գունավոր օդային փուչիկներ, պարային ֆլեշմոբներ, երաժշտական միջոցառումներ, ներկայացումներ և սթրիթ-արթեր։

2019 թվականի մայիսի 17-ին Թայվանը դարձել է Ասիայի առաջին երկիրը, որը օրինականորեն ճանաչել է միասեռ ամուսնությունը։

Նեպալում այս օրը նշվում է որպես **Քվիր / MOGAI-ֆոբիայի, ինչպես նաև IDAHOT-ի դեմ պայքարի միջազգային օր**:

Որոշ երկրներ և կազմակերպություններ սխալ են մեկնաբանել **IDAHOBIT** հապավումի տառերը՝ պաշտոնական ընդլայնումներից տարբերվող տարբեր իմաստներով, երբեմն սխալմամբ «BI»-ի «I»-ն ընկալելով որպես ինտերսեքսոֆոբիա: Այնուամենայնիվ, IDAHO կոմիտեն և ILGA-ն, ինտերսեքս կազմակերպությունների և համայնքի հետ խորհրդակցելուց հետո՝ 2024 թվականին իրենց կայքում հրապարակել են պարզաբանող նշում առ այն, որ ինտերսեքս համայնքի շրջանը չունի կոնսենսուս IDAHOBIT-ի ներառման վերաբերյալ։

## Պաշտոնական ճանաչում
[մինի|217x217փքս|[Բրազիլիայի Ազգային կոնգրես|Բրազիլիայի Ազգային Կոնգրեսը լուսավորվել է ծիածանի գույներով (2022 թվական)]]
2003 թվականին կանադական Fondation Émergence կազմակերպությունը նմանատիպ միջոցառում է սկսել՝ Հոմոֆոբիայի դեմ պայքարի ազգային օրը, որը տեղի է ունեցել հունիսի 1-ին Քվեբեկում: 2006 թվականին նրանք ամսաթիվը փոխել են մայիսի 17 և միացել միջազգային շարժմանը։

2006 թվականին ստեղծվել է Մոնրեալի հռչակագիրը և ընդունվել 2006 թվականի Համաշխարհային Աութգեյմսի կողմից։ Հռչակագիրը պահանջում է, որ Միավորված Ազգերի Կազմակերպությունը և բոլոր պետությունները մայիսի 17-ը ճանաչեն որպես Հոմոֆոբիայի դեմ պայքարի միջազգային օր։

2007 թվականին Վալլե Դ'Աոստայի (Իտալիա) կառավարությունը աջակցություն է հայտնել IDAHOT-ին։

2010 թվականին Բրազիլիայի այն ժամանակվա նախագահ Լուլան ստորագրել է օրենք, որով մայիսի 17-ը իր երկրում հռչակվել է որպես Հոմոֆոբիայի դեմ պայքարի ազգային օր։

Օրը պաշտոնապես ճանաչվում է նաև ԵՄ խորհրդարանի, Իսպանիայի, Պորտուգալիայի, Բելգիայի, Մեծ Բրիտանիայի, Մեքսիկայի, Կոստա Ռիկայի, Խորվաթիայի, Նիդեռլանդների, Ֆրանսիայի (որտեղ մայիսի 17-ը ընտրվել է 2013 թվականին միասեռ ամուսնությունները թույլատրող օրենքի հրապարակման օր), Լյուքսեմբուրգի և Վենեսուելայի կողմից: Այն նաև ճանաչվում է բազմաթիվ տեղական իշխանությունների կողմից, ինչպիսիք են Քվեբեկ նահանգը կամ Բուենոս Այրես քաղաքը։

2012 թվականին Անգլիայի Լիվերպուլ քաղաքը Homotopia կազմակերպության հետ համատեղ ստեղծել է IDAHO 50 անվամբ միջոցառումների ծրագիր: Միջոցառումը աջակցվել է Լիվերպուլում գործող 50 առաջատար կազմակերպությունների կողմից։

2014 թվականի մարտի 21-ին Մեքսիկան նախագահի հրամանագրով մայիսի 17-ը հայտարարել է Հոմոֆոբիայի դեմ պայքարի ազգային օր։

2016 թվականի մայիսի 12-ին Վենեսուելայի Ազգային ժողովը մայիսի 17-ը պաշտոնապես ճանաչել է որպես Հոմոֆոբիայի, տրանսֆոբիայի և բիֆոբիայի դեմ պայքարի օր։ Պատգամավոր Թամարա Ադրիանը, որը նաև IDAHO կոմիտեի միջազգային նախագահն է, ողջունել է օրենսդրական ակտը որպես «փոփոխության նշան» Վենեսուելայում, որտեղ «բոլորն ունեն հավասար իրավունքներ և հնարավորություններ»։

Մի շարք այլ երկրներում (օրինակ՝ Արգենտինա, Բոլիվիա, Ավստրալիա և Խորվաթիա) քաղաքացիական հասարակության ազգային կոալիցիաները կոչ են արել իրենց իշխանություններին պաշտոնապես ճանաչել մայիսի 17-ը։

2021 թվականի մայիսի 17-ի դրությամբ՝ Հոմոֆոբիայի, տրանսֆոբիայի և բիֆոբիայի դեմ պայքարի միջազգային օրը նշվել է աշխարհի ավելի քան 130 տարբեր երկրներում։

2024 թվականին Միացյալ Նահանգների նախագահ Ջո Բայդենը Սպիտակ տան հռչակագրում վերահաստատել է իր աջակցությունը IDAHOBIT-ին՝ նշելով իր աջակցությունը ԼԳԲՏՔԻ+ համայնքին և նրանց իրավունքներին, նշելով, որ «Սա մարդու իրավունքների հարց է, պարզ և հասկանալի»։

2024 թվականին կայանալիք IDAHOBIT-ից առաջ ՄԱԿ-ի և տարածաշրջանային մարդու իրավունքների փորձագետների խումբը մտահոգություն է հայտնել սեռական կողմնորոշման, ինչպես նաև գենդերային ինքնության պատճառով շարունակական խտրականության և բռնության վերաբերյալ և կոչ է արել պետություններին ավելացնել դրանց վերացմանն ուղղված իրենց ջանքերը։ Փորձագետները նշել են՝

## Ազդեցություն
մինի|Ջո Բայդենը իր աջակցությունն է հայտնում 2021 թվականի Հոմոֆոբիայի, տրանսֆոբիայի և բիֆոբիայի դեմ պայքարի միջազգային օրվա առթիվ
2019 թվականի դրությամբ 69 երկիր քրեականացրել է միասեռականությունը։ IDAHOBIT-ը հաճախ օգտագործվում է որպես հարթակ, որը շատ երկրների ԼԳԲՏՔ խմբերի համար նախաձեռնություններ է կազմակերպում, նույնիսկ այն երկրներում (օրինակ՝ Ուգանդայում), որտեղ համասեռամոլությունը քրեականացված է։

2021 թվականին Միացյալ Նահանգների նախագահ Ջո Բայդենը օգտագործել է IDAHOBIT-ը՝ ԼԳԲՏՔԻԱ+ անձանց նկատմամբ խտրականության մեղմացմանն ուղղված ջանքերը ընդգծելու և «Հավասարության մասին» օրենքը Կոնգրեսի կողմից ընդունելու համար։ Նույն օրը Կանադայի վարչապետ Ջասթին Թրյուդոն խոսել է առաջին դաշնային ԼԳԲՏՔ2 գործողությունների ծրագրի ստեղծման և «գենդերային ինքնությունն ու արտահայտումը լիովին պաշտպանելու համար օրենսդրություն» ընդունելու մասին։

2024 թվականին ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի ադմինիստրատոր Ախիմ Շտայները նշել է, որ չնայած միջազգային մարդու իրավունքների մասին օրենքին, որը պահանջում է բոլոր երկրներին աջակցել ԼԳԲՏ անձանց իրավունքները՝ աշխարհում դեռ շատ երկրներ կան (62 երկիր), որոնք քրեականացնում են նույնասեռ հարաբերությունները, իսկ 12-ում դրա համար կիրառվում է մահապատիժ։ Նա նաև նշել է, որ «վերջերս նաև համաշխարհային մակարդակով խոչընդոտ է եղել ԼԳԲՏՔԻ+ անձանց ազատությունների նկատմամբ, այդ թվում՝ նոր օրենսդրության ընդունմամբ, որը ընդլայնում է ԼԳԲՏՔԻ+ անձանց քրեականացումը և այս ոլորտում մարդու իրավունքների պաշտպանությունը»։

## Տես նաև
* Բիֆոբիա
* Հետերոսեքսիզմ
* Հոմոֆոբիա
* Մարդկու սեռականություն
* ԼԳԲՏ շարժում
* Քամինգ աութի ազգային օր
* Տրանսգենդերների հիշատակի օր
* Տրանսֆոբիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ակտիվիզմ
Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն
Կատեգորիա:Երկսեռականություն
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ անձանց դեմ նախապաշարմունք
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ իրավունքներ
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ իրավունքների շարժում
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ միջոցառումներ
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ մշակույթ
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ պատմություն
Կատեգորիա:Խտրականություն
Կատեգորիա:Հակահոմոֆոբիա
Կատեգորիա:Համասեռականություն
Կատեգորիա:Հասարակական շարժումներ
Կատեգորիա:Հոմոֆոբիա
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր
Կատեգորիա:Մայիսի 17
Կատեգորիա:Մայիսի տոներ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Կատեգորիա:Միջազգային օրեր
Կատեգորիա:Սեռական կողմնորոշում
Կատեգորիա:Սեքսիզմ