Արաքսի Սարյան

**Արաքսի Արծրունու Սարյան (Հարությունյան)** (օգոստոսի 17, 1937, Լենինական - սեպտեմբերի 26, 2013, Երևան), հայ երաժշտագետ, արվեստագիտության թեկնածու, պրոֆեսոր։ Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ։

## Կենսագրություն
Արաքսի Սարյանը ծնվել է Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի), դերասան, Լենինականի դրամատիկական թատրոնի տնօրեն Արծրունի Հարությունյանի ընտանիքում։ Սովորել է Լենինականի Ա. Պուշկինի անվան միջնակարգ դպրոցում (ավարտել՝ մեդալով) և Կարա-Մուրզայի անվան երաժշտական ուսումնարանում (գերազանց դիպլոմով)։ 1955 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտ։ Գերազանց թվանշաններով երկրորդ կուրս փոխադրվելուց հետո թողել է ինստիտուտը և 1956 թվականին ընդունվել Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի պատմա-տեսական բաժին։
1961 թ. կոնսերվատորիան ավարտելուց հետո դարձել է ՀԽՍՀ ԳԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի ասպիրանտ, Ռոբերտ Աթայանի ղեկավարությամբ։ 1965 թվականին ավարտելով ասպիրանտական կրթությունը՝ որպես կրտսեր գիտաշխատող աշխատանքի է անցել նույն ինստիտուտում (1965-1968 թթ.)։ 1969 թվականին պաշտպանել է «Հայ քաղաքային ժողովրդական երգարվեստը» (19-20-րդ դարեր) թեմայով ատենախոսությունը և ստացել արվեստագիտության թեկնածուի գիտական կոչում։ Կոնսերվատորիայում ուսանելու տարիներին միաժամանակ աշխատել է Երևանի Տիգրան Չուխաջյանի և Պյոտր Չայկովսկու անվան միջնակարգ երաժշտական դպրոցներում որպես տեսական առարկաների ուսուցչուհի, ինչպես նաև պետական ռադիոկոմիտեում որպես երաժշտական խմբագիր։
1968 թվականից մինչև կյանքի վերջ դասավանդել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում։ Վարել է երաժշտության պատմությանը վերաբերող տարբեր դասընթացներ։ 1995 թվականից եղել է երաժշտության պատմության ամբիոնի վարիչ։ 1966 թվականից դարձել է Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ։ Մինչ կյանքից հեռանալը եղել է միության երաժշտագիտական սեկցիայի նախագահ։ 2004 թվականից եղել է ՀՀ պետական մրցանակների երաժշտության ոլորտի նախագահ։

## Գործունեություն
* գիտական՝ աշխատություններ, մենագրություններ, գրքերի հեղինակ, խմբագիր և թարգմանիչ
* զեկուցումներ գիտաժողովներում
* համերգների ներածական խոսք, մեկնաբանություն
* ռադիո-հեռուստահաղորդումներ
* հոդվածներ, գրախոսություններ՝ միութենական և հանրապետական մամուլում, ամսագրերում, թերթերում

## Մենագրություններ
* Հայ քաղաքային ժողովրդական երգարվեստը (XIX-XX դդ.), Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատ., 1973,
*Մեդեա Աբրահամյան (համահեղինակությամբ՝ Ա. Բարսամյանի), Երևան, «Արճեշ» հրատ., 2000, 79 էջ,
*Սիրվարդ Գարամանուկ։ Երաժշտությամբ իմաստավորված կյանք, Երևան, ԳԱԹ հրատ., 2007, 251 էջ,
*Թաթուլ Ալթունյանը և հայ երգն ու պարը, Երևան, «Կոմիտաս» հրատ., 2008, 133 էջ,
*Լևոն Մամիկոնյան։ Երաժշտությունը`կյանքի ուղեկից, Երևան, «Կոմիտաս» հրատ., 2009, 87 էջ,
*Սամսոն Գասպարյան։ Երաժշտագետն ու գործիչը, Երևան, «Կոմիտաս» հրատ., 2010, 295 էջ։

## Ժողովածուներ
* «Մեր հին երգերը», հոգևոր, գեղջկական, աշուղական, քաղաքական երգերի ընտրանի՝ քրիստոնեությունը Հայաստանում պետական կրոն հռչակելու 1700-ամյակին նվիրված համերգաշարից։ Առաջաբան՝ Ա. Սարյանի, «Արճեշ», Երևան, 2001, 107 էջ
* «Հայ քաղաքային ժողովրդական երգերի հատընտիր»։ Կազմող՝ Ա. Սարյան, «Կոմիտաս», Երևան, 2010, 192 էջ
* «Ղազարոս Սարյանը և նրա ժամանակը»։ Կազմող և խմբագիր՝ Ա. Սարյան, «Կոմիտաս», Երևան, 2013, 351 էջ
*«Հոդվածներ, զեկուցումներ, հաղորդումներ»։ Ամրոց գրուպ, 2015, 239 էջ

## Ընտանիք
* Հայրը՝ Արծրունի Հարությունյան՝ (1908-1994) դերասան, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, Լենինականի թատրոնի հիմնադիրներից մեկը և երկարամյա տնօրենը
* Մայրը՝ Սոֆյա Հակոբյան՝ (1911-2003), մանկավարժ։
* Հորեղբայրը՝Վարազդատ Հարությունյան, (1909-2008), ճարտարապետ։
* Ամուսինը՝ Ղազարոս Սարյան (1920-1998), կոմպոզիտոր։
** Դուստրերը՝
*** Լուսիկ Սարյան (1969-1991), դաշնակահարուհի
*** Սոֆյա Սարյան (ծնվ. 1971), Մ. Սարյանի տուն-թանգարանի գլխավոր ֆոնդապահ
**** Թոռ - Դավիթ Ներսեսյան (ծնվ. 1996)
**** Թոռնուհի - Լուսիկ Ներսեսյան (ծնվ. 1999)
**** Թոռ - Էմիլ Ներսեսյան (ծնվ. 2009)

## Տես նաև
* Ղազարոս Սարյան

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* "Հայուհիներ"։ Հանրագիտարան երկու հատորով, "Ամարաս", Երևան, 2011, էջ 363
* В. Залян, "Мой педaгог - Аракси Сарьян", Երաժշտական Հայաստան ամսագիր, թիվ 3, 2005, էջ 20-22

## Արտաքին հղումներ
* հարցազրույց 
* "Օր վեցերորդ"
* Ղ. Սարյանի 90-ամյակին նվիրված միջոցառում
* Մ.Սարյանի տուն-թագարանի կայք

Կատեգորիա:Արվեստագիտության թեկնածուներ
Կատեգորիա:Խորհրդային արվեստաբաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ արվեստաբաններ
Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ