Ալեքսանդր Վատ

**Ալեքսանդր Վատ** (իսկական անուն-ազգանուն՝ Aleksander Chwat, , ), լեհ բանաստեղծ, գրող, արվեստի տեսաբան և 1920-ականների սկզբի լեհական ֆուտուրիստական շարժման hիմնադիրներից։

1959 թվականին նա արտագաղթել է Ֆրանսիա, իսկ 1963 թվականին՝ տեղափոխվել Միացյալ Նահանգներ, որտեղ աշխատել է Կալիֆորնիայի Բերքլիի համալսարանի Սլավոնական և Արևելյան Եվրոպայի հետազոտությունների կենտրոնում։

## Կյանք
Ալեքսանդր Չվատը ծնվել է 1900 թվականի մայիսի 1-ին Վարշավայում՝ այդ ժամանակ կայացած և բարեկեցիկ հրեական ընտանիքում: Նրա հայրը՝ Բրոնիսլավը ուշադիր հրեա էր, ում առաջին լեզուն իդիշն էր: Նա թույլ է տվել իր երեխաներին ազատական ​​կրթություն ստանալ։ Նրա ընտանիքը հետաքրքրված էր լեհական գրականությամբ և դրամատուրգիայում, և նրա քույրերից մեկը՝ Սեվերինա Բրոնիսզոնան, դերասանուհի էր:

Լեհական բանակում կարճատև ծառայությունից հետո ավարտել է Վարշավայի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը, որտեղ սովորել է փիլիսոփայություն, հոգեբանություն և տրամաբանություն։ 1919 թվականին նա այն երիտասարդ բանաստեղծների թվում էր, որոնք ողջունել էին նոր, ֆուտուրիստական ​​պոեզիայի գալուստը: Հաջորդ տարի նա հրատարակել է իր առաջին բանաստեղծությունների ժողովածուն՝ «Ես՝ մի կողմում, իսկ ես՝ երկաթե վառարանի մյուս կողմում» (JA z jednej strony i Ja z drugiej strony mopsożelaznego piecyka), որը մեծ ժողովրդականություն է ձեռք բերել նոր շրջանի կողմնակիցների շրջանում։ 1927 թվականին նա գրել է պատմվածքների ժողովածու «գործազուրկ Լյուցիֆերը» (Bezrobotny Lucyfer): Մինչև 1922 թվականը նա եղել է Nowa Sztuka ազդեցիկ ամենամսյա ամսագրի հիմնադիրներից մեկը, որին հաջորդել են Almanachy Nowej Sztuki և «կոմունիստական ​​ավելի կատաղի պարբերականը» Miesięcznik literacki: Նա նպաստել է Վլադիմիր Մայակովսկու և ընդհանրապես ֆուտուրիզմի աշխատանքի տարածմանը Լեհաստանում, մինչ կոմունիզմի կողմնակից դառնալը։

Մինչեւ 1931 թվականը եղել է մարքսիստական ​​Tygodnik literacki գրական շաբաթաթերթի հիմնական հեղինակը։ 1933 թվականից մինչև 1939 թվականը՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկիզբը, նա նաև եղել է Gebethner & Wolff-ի՝ ժամանակի ամենամեծ և ամենահայտնի լեհական տպարանի գրական տնօրենը:

### Պատերազմի տարիներ
1939 թվականին Լեհաստան նացիստների ներխուժումից հետո տեղափոխվել է Լվով։ Թեև նա համակրում էր կոմունիզմին, Կոմունիստական ​​կուսակցությունը նրան համարում էր «առաջադեմ»: Վատը ձերբակալվել է ԽՍՀՄ Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի կողմից 1940 թվականին և հաջորդաբար կալանքի տակ են պահել Լվովում գտնվող նախկին Զամարստինովի ռազմական բանտում, այնուհետև Կիևում, Մոսկվայի Լուբյանկա բանտում և վերջապես Սարատովում:

### Կոմունիզմը ​​Լեհաստանում
1946 թվականին Վատին թույլատրվել է վերադառնալ Լեհաստան՝ լեհ բնակչության տեղափոխման ժամանակ (1944–46), որոնք վտարված էին Խորհրդային Միության կողմից բռնակցված Լեհաստանի տարածքներից։ Նա նշանակվել է Պետական ​​հրատարակչական ինստիտուտի գլխավոր խմբագիր։ Այնուամենայնիվ, նա «հեռացել է կոմունիզմից խորհրդային գաղտնի ոստիկանության կողմից բանտարկվելուց հետո և դարձել է ժողովրդավարության աղմկոտ խոսնակ»: Լեհաստանում խորհրդային կողմից հովանավորվող կոմունիստական ​​իշխանությունների կողմից անվստահելի համարվելով՝ նա հեռացվել է իր պաշտոնից՝ իրավունք չունենալով հրատարակել իր ստեղծագործությունները։ Նա իր ժամանակի մեծ մասը նվիրել է անգլերեն, ֆրանսերեն, գերմանական և ռուսական գրականության մի քանի դասական ստեղծագործությունների լեհերեն թարգմանելուն:

1953 թվականին Վատը ինսուլտ է տարել՝ նշանավորելով անբուժելի հոգեսոմատիկ վիճակի սկիզբը, որն այդուհետ նրան պատճառել է սուր ֆիզիկական ցավ և ճնշող անհանգստության վիճակ։

Նիկիտա Խրուշչովի ապաստալինացման գործընթացով պայմանավորված խրուշչովյան ձնհալից հետո 1957 թվականին Վատը վերադարձել է հասարակական կյանք:

### Արտագաղթ
1959 թվականին արտագաղթել է Ֆրանսիա և բնակություն հաստատել Փարիզում։ 1963 թվականին նա հրավեր է ստացել դասավանդելու Բերկլիի համալսարանի Սլավոնական և Արևելյան Եվրոպայի հետազոտությունների կենտրոնում։ 1964 թվականի սկզբից մինչև 1965 թվականի հունիսը Վատն աշխատել է Բերքլիում։ Այնտեղ նա ձայնագրել է մի շարք քննարկումներ Չեսլավ Միլոշի հետ իր կյանքի մասին, որը նա համարել է «խոսավոր օրագիր», որը հետմահու հրատարակվել է «Իմ դարը» վերնագրով։

Վատն ինքնասպան է եղել 1967 թվականի հուլիսի 29-ին Ֆրանսիայի Անտոնի քաղաքում գտնվող իր տանը։ Հիվանդությունը, որով նա տառապել էր տասնչորս տարի, սովորաբար նշվում է որպես նրա վերջին արարքի պատճառ, սակայն կենսագիր Թոմաս Վենկլովան համարում է արևելաեվրոպական հակասեմականություն ալիքը որպես հրահրող պատճառ:

Իր պատանեկության տարիներին՝ մինչև քսանհինգ տարեկանը, Վատը մտածել է իր կյանքին վերջ դնելու մասին։

## Աշխարհայացք
Վատը հակասական կրոնական դավանանք է ունեցել. երիտասարդ ժամանակ զարգացրել է աթեիստական ​​աշխարհայացք՝ իր լայնածավալ ընթերցանության շնորհիվ, բայց խորհրդային բանտերում գտնվելու ժամանակ ընդունել էր կաթոլիկություն: Նրա վերջին ցանկությունն էր թաղվել Իսրայելի քրիստոնեական գերեզմանատանը:

Վատի գրական արխիվի մի մասը, ներառյալ Չեսլավ Միլոշի հետ հարցազրույցների աուդիո ձայնագրությունները, պահվում են Յեյլի համալսարանի Բեյնեկեի հազվագյուտ գրքերի և ձեռագրերի գրադարանում:

## Աշխատանքներ
*1927. *Bezrobotny Lucyfer*. Վարշավա, Լեհաստան,
*1957. *Wiersze*. Գրական հրատարակչություն, Կրակով, Լեհաստան,
*1977. *Moj Wiek: Pamiętnik Mówiony*․ Պոլոնիա հրատարակչություն. Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիա,
*1977. *Mediterranean Poems․* Ardis Publishing. Էնն Արբոր, Միչիգան,
*1988. *My Century: The odyssey of a Polish intellectual*. Կալիֆորնիայի համալսարանի հրատարակչություն, Բերքլի, Կալիֆորնիա,
*1989. *With the skin: Poems of Aleksander Wat*. թարգմանել և խմբագրել են Չեսլավ Միլոշը և Լեոնարդ Նաթանը, Ecco Press, Նյու Յորք,
*1990. *Lucifer unemployed* (translated by Lillian Vallee), Հյուսիսարևմտյան համալսարանի հրատարակչություն, Էվանսթոն, Իլինոյս։

## Ծանոթագրություններ

## Ընթերցանության նյութեր
*Venclova, Tomas. 1996. *Aleksander Wat: Life of an Iconoclast*
* A guide to the Aleksander Wat Papers at the Beinecke Rare Book and Manuscript Library
* Profile of Ola Watowa at  Culture.pl
* A short analysis of Wat's autobiographical work at eNotes.com

## Արտաքին հղումներ
. Ընդհանուր հավաքածու, Բեյնեկեի հազվագյուտ գրքերի և ձեռագրերի գրադարան, Յեյլի համալսարան:

Կատեգորիա:20-րդ դարի գրողներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ինքնասպան գրողներ
Կատեգորիա:Լեհ գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային այլախոհներ