Նիկողայոս Բունիաթյան

**Նիկողայոս Բունիաթյան** (), հայ ճարտարապետ, պրոֆեսոր (1920)։

Երևանի առաջին գլխավոր ճարտարապետ (1924-1938)։

## Կենսագրություն
Նիկողայոս Բունիաթյանը ծնվել է Թիֆլիսում։ Օդեսայի գեղարվեստի ուսումնարանում սովորել է արվեստ և ճարտարապետություն, այնուհետև 1914 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիան։ 1911-1912 թվականներին չափագրել, գծանկարել ու ջրաներկ պատկերել է Նովոլադոժսկի շրջանի 15-17-րդ դարերի ռուսական ճարտարապետության փայտե և քարե շուրջ 15 հուշարձան, 1913 թվականին՝ Մոսկվայի «Մենշիկովի աշտարակը» (Գաբրիել հրեշտակապետի եկեղեցի)։

Հայկական հուշարձանների ուսումնասիրությամբ Բունիաթյանը զբաղվել է 1914 թվականից, երբ ակադեմիկոս Նիկողայոս Մառը նրան հրավիրել է մասնակցելու Շիրակի շրջանում կատարվող գիտարշավին։ 1914-1916 թվականներին Նիկողայոս Մառի Անիի հնագիտական արշավախմբերի կազմում հետազոտել, չափագրել, նկարել է միջնաբերդի Պալատական եկեղեցին, Աբուղամրենց Սուրբ Գրիգորը, քաղաքատիպ բնակելի տներ, Երերույքի և Շիրակավանի տաճարները, Օղուզլուի եկեղեցին, Տիգնիս ամրոցը և այլն։

մինի|Հուշատախտակ Նիկողայոս Բունիաթյանի նախագծով Երևանի Աբովյան փողոցում կացուցված հյուրանոցի («Ռոյալ Թյուլիփ-Երևան») շենքի պատին

1917-1924 թվականներին եղել է Մոսկվայի ճարտարապետական ինստիտուտի դասախոս, ամբիոնի վարիչ, Մոսկվա-Կազան երկաթուղու Կրատովո կայարանում Ալեքսանդր Թամանյանի նախագծով կառուցվող հիվանդանոցային ավանի շինարարության ղեկավար։ 1924 թվականին Ալեքսանդր Թամանյանի խորհրդով Նիկողայոս Բունիաթյանը հրավիրվել է Հայաստան. 1924-1936 թվականներին եղել է Երքաղխորհրդի ճարտարապետական արվեստանոցի ղեկավար, 1924-1938 թվականներին՝ Երևանի առաջին գլխավոր ճարտարապետ։ Միաժամանակ 1924-1930 թվականներին դասավանդել է ԵՊՀ տեխնիկական ֆակուլտետում (1924 թվականին՝ դեկան)՝ իր ջանքերով հիմնադրված ճարտարապետական բաժնում (պրոֆեսոր, ամբիոնի վարիչ), մեծ ավանդ է ներդրել Երևանի շինարարական ինստիտուտի կազմակերպման (1933 թվականից՝ ԵՊԻ), հայկական ճարտարապետական դպրոցի ստեղծման գործում։

Նիկողայոս Բունիաթյանի անմիջական ղեկավարությամբ են բացվել մայրաքաղաքի մայրուղիներն ու հրապարակները, կառուցապատվել նոր թաղամասեր, իրականացվել Թումանյան և Նալբանդյան փողոցների խաչմերուկի երկու նմանատիպ, բնակելի տներով (1925) քաղաքաշինական լուծումը։

1938 թվականին անհիմն բռնադատվել է, 1939 թվականին արդարացվել։

1940 թվականին Կարո Հալաբյանի հրավերով Նիկողայոս Բունիաթյանը տեղափոխվել է Մոսկվա. 1940-1943 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ճարտարապետության ակադեմիայի ասպիրանտուրայի տնօրենի պաշտոնակատար։

## Ստեղծագործական աշխատանք
[մինի|ձախից|Բանկի շենք. [Գյուղատնտեսական բանկի շենք|Գյուղատնտեսական բանկը և Գյուղբանկի աշխատողների բնակելի տունը, 1927]]
Բունիաթյանի՝ նուրբ քաղաքաշինարարի զգացողությամբ, ճարտարապետական մեծ տակտով և պրոֆեսիոնալ խորը կուլտուրայով ստեղծված ստեղծագործորթյունները դարձել են Երևան քաղաքի 1920-1930-ական թվականների ճարտարապետական կերպարի կրողները։

Նիկողայոս Բունիաթյանի նախագծերով կառուցվել է՝
* Շուրջ 70 շենք (նաև Գյումրիում, Վանաձորում, Հրազդանում, Երևանում (բնակելի շենքեր՝ Նալբանդյան փողոց 21, 23, Մաշտոցի պողոտա 14, 18))
* Երևանում՝ «Ինտուրիստ» («Ռոյալ Թյուլիփ-Երևան», 1926, հյուրանոցի ճակատներն ու ինտերյերները մշակելիս Բոլնիաթյանն օգտվել է դասական ճարտարապետության ձևերից), «Սևան» (1930, քանդվել է 2004 թվականի դեկտեմբերին) հյուրանոցները
* Գյուղբանկը (1927, օգտագործել հայկական միջնադարի ճարտարապետություն)
* ԵՊՀ (Կորյունի փողոցում, 1928)
* ՀՊՄՀ (Տիգրան Մեծի պողոտայի և Խանջյան փողոցի անկյունում, 1929) հանրակացարանները
* Հայկինոյի նկարահանման տաղավարները Տերյան փողոցում (1928)
* Քանաքեռում Խաչատուր Աբովյանի տան (18-րդ դար) վերակառուցումը տուն-թանգարանի (1929)
* Մանկական առողջարան Նորքում (1933)
* Շահումյանի անվան թիվ 1 դպրոցի շենքը՝ Մաշտոցի պողոտա 33ա

Նա է սկսել Գառնիի ամրոցի և տաճարի ԳՀ ու վերականգնման առաջին աշխատանքները, արդյունքն ամփոփել «Հեթանոսական տաճար Տրդատի պալատին կից Գառնի ամրոցում» (1933, հայերեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն) աշխատության մեջ, որը հիմք է ծառայել հետագայում տաճարի վերականգնման համար։

## Մեջբերումներ Նիկողայոս Բունիաթյանից

## Երկեր
* Ани. Дворцовая церковь, П., 1915 (Памятники армянского искусства, в. 1); Архитектура Армении [I-XIX вв.], М., 1950 (համահեղինակ).

## Գրականություն
* Դոլուխանյան Լ., Նիկողայոս Բունիաթյան, Ե., 1990:
* Ильина М., Профессор Н. Г. Буниатов, М., 1944.

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Դոլուխանյան, Լ. Կ. (1985) Ճարտարապետ Նիկողայոս Բունիաթյան. Պատմա-բանասիրական հանդես, № 2 . pp.&nbsp;85–92. ISSN 0135-0536

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում բռնադատվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների զոհեր Հայաստանում
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների հայ զոհեր