Հնդկաստանում գնաճի մակարդակ

**Հնդկաստանում գնաճի մակարդակ** (), 2025 թվականի մարտի դրությամբ կազմել է 3.34%՝ համաձայն Հնդկաստանի Վիճակագրության և ծրագրերի իրականացման նախարարության տվյալների։ Սա քիչ նվազում է 2023 թվականի դեկտեմբերին գրանցված 5.69% ցուցանիշի համեմատ։ 2024 թվականի հունվար, փետրվար և մարտ ամիսների սպառողական գների ինդեքսները (ՍԳԻ) համապատասխանաբար կազմել են՝ 5.10, 5.09 և 4.85։ Հնդկաստանում գնաճի մակարդակը սովորաբար ներկայացվում է որպես բոլոր ապրանքների սպառողական գների ինդեքսի (ՍԳԻ) փոփոխություն։

Բազմաթիվ զարգացող երկրներ գնաճը չափում են սպառողական գների ինդեքսի փոփոխությամբ։ Հնդկաստանում 2014 թվականի ապրիլից սկսած ՍԳԻ (համակցված) համարվում է գնաճի չափման նոր ստանդարտը։ ՍԳԻ ցուցանիշները սովորաբար հաշվարկվում են ամսական պարբերականությամբ և զգալի ուշացմամբ, ինչը պակաս կիրառելի է քաղաքական որոշումների համար։ Հնդկաստանը գնաճը չափում է ՍԳԻ-ի փոփոխությամբ։

Մեծածախ գների ինդեքսը (ՄԳԻ) չափում է ներկայացուցչական ապրանքային զամբյուղի գների փոփոխությունը։ Հնդկաստանում այդ զամբյուղը կազմված է երեք խմբերից՝ հիմնական հոդվածներ (22.62% ընդհանուր կշռից), վառելիք և էներգիա (13.15%) և արդյունաբերական ապրանքներ (64.23%)։ Հիմնական հոդվածների խմբում պարենային ապրանքները կազմում են ընդհանուր կշռի 15.26%-ը։ Արդյունաբերական ապրանքների խմբում ամենակարևոր բաղադրիչներն են՝ սննդամթերք (19.12%), քիմիական նյութեր և քիմիական արտադրանքներ (12%), հիմնական մետաղներ, խառնուրդներ և մետաղական ապրանքներ (10.8%), մեքենաներ և գործիքներ (8.9%), տեքստիլ (7.3%) և տրանսպորտային սարքավորումներ ու մասեր (5.2%)։

ՄԳԻ-ի տվյալները նախապես հաշվարկվում էին շաբաթական՝ Հնդկաստանի Առևտրի և արդյունաբերության նախարարության կողմից։ Դա ժամանակին ապահովում էր տվյալներ  համեմատած ՍԳԻ-ի ուշացած և քիչ հաճախակի հրապարակվող վիճակագրության հետ։ Սակայն 2009 թվականից սկսած այն հաշվարկվում է ամսական՝ շաբաթականի փոխարեն։

## Խնդիրներ
Զարգացող տնտեսության մեջ մարտահրավերները բազմազան են, հատկապես երբ խոսքը վերաբերում է դրամավարկային քաղաքականությանը, Կենտրոնական բանկին, գնաճին և գների կայունությանը։ Այսօր գոյություն ունի համընդհանուր տեսակետ, որ դրամավարկային քաղաքականությունը կարևոր գործիք է գնաճը պատկերացնելու և վերահսկելու հարցում։ Կենտրոնական բանկի հիմնական նպատակը ապրանքների գների վերահսկումը և կայունության ապահովումն է։ Գների կայունության բարենպաստ միջավայրը խթանում է խնայողությունների կուտակումը և նպաստում է կայուն տնտեսական աճին։

Հնդկաստանի Կենտրոնական բանկի նախկին նախագահ Չ. Ռանգարաջանը նշում է, որ գոյություն ունի երկարաժամկետ փոխզիջում արտադրանքի և գնաճի միջև։ Նա հավելում է, որ կարճաժամկետ փոխզիջումը պարզապես ստեղծում է անորոշություն ապագա գների մակարդակի վերաբերյալ։ Ընդհանուր համաձայնություն կա, որ կենտրոնական բանկերը ձգտում են գների կայունություն ապահովել, սակայն քննարկումներ են ընթանում այն մասին, թե դա ինչ է նշանակում գործնականում։

### Գնաճի օպտիմալ մակարդակը
Սա հանդես է գալիս որպես հիմնարար թեմա համապատասխան դրամավարկային քաղաքականություն որոշելու գործընթացում։ Գնաճի արդյունավետ մակարդակի վերաբերյալ կա երկու քննարկվող մոտեցում․ արդյոք այն պետք է լինի 1–3 տոկոսի միջակայքում՝ որպես արդյունաբերական զարգացած տնտեսություններում ընդունված ցուցանիշ, թե՞ այն պետք է լինի 6–7 տոկոսի սահմաններում։ Գնաճի մանրամասն մակարդակը որոշելիս մի շարք խնդիրներ են առաջանում դրա չափման առումով։ Չափման կողմնակալության արդյունքում հաճախ հաշվարկվում է այնպիսի գնաճ, որը փաստացիից բարձր է։ Բացի այդ, խնդիր է առաջանում այն դեպքում, երբ անհրաժեշտ է արտացոլել ապրանքի որակի բարելավումները, ինչն ազդում է գների ինդեքսի վրա։ Սպառողների՝ ավելի էժան ապրանքների նախապատվությունը փոխում է սպառողական զամբյուղի կառուցվածքը. ծախսերի աճը էժան ապրանքների վրա պահանջում է ժամանակ՝ դրանց քաշը վերանայելու և գնաճը ճիշտ չափելու համար։ Բոսկինի հանձնաժողովը գնահատել է, որ ԱՄՆ-ում ամեն տարի գնաճի հաշվարկված ցուցանիշը 1.1 տոկոսով գերազանցում է փաստացի մակարդակը։ Հանձնաժողովը նշում է, որ զարգացած երկրներում գնաճի համապարփակ ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս բավականին ցածր մակարդակ։

### Փողի առաջարկ և գնաճ
Լավ Քանակական մեղմացումը, որը իրականացվում է կենտրոնական բանկերի կողմից՝ տնտեսության մեջ դրամական առաջարկի ավելացման միջոցով, հաճախ օգնում է բարձրացնել կամ մեղմել գնաճային թիրախները։ Սակայն գոյություն ունի հանելուկ՝ կապված ցածր գնաճի և դրամական առաջարկի բարձր աճի միջև։ Երբ գնաճի ներկայիս մակարդակը ցածր է, մեծածավալ դրամային առաջարկը պահանջում է իրացվելիության խստացում և տոկոսադրույքի բարձրացում՝ ընդհանուրը պահանջարկը չափավոր պահելու և հնարավոր խնդիրներից խուսափելու նպատակով։ Բացի այդ, եթե արտադրանքն արդեն ցածր է, ապա խիստ դրամավարկային քաղաքականությունը կարող է ավելի խիստ հարված հասցնել արտադրությանը։ Համարվում է, որ առաջարկի շոկերը կարևոր դեր են խաղում դրամավարկային քաղաքականության մեջ։ Օրինակ՝ 1998–99 թվականներին գրանցված առատ բերքը՝ գարու, շաքարեղեգի և լոբազգիների արտադրության աճով, ապահովեց վաղ առաջարկ, ինչի արդյունքում այդ ապրանքների գները նվազեցին համեմատած նախորդ տարվա հետ։ 1991 թվականից հետո, առևտրի ազատականացման ֆոնին, ներմուծման մրցակցության աճը նպաստեց արտադրության մեջ արժեքի նվազեցմանը՝ գյուղատնտեսական հումքի և հագուստի արդյունաբերության էժանացման հաշվին։ Այս ծախսեր խնայող տեխնոլոգիաները հաճախ նպաստել են ցածր գնաճի պահպանմանը։ Բնական տնտեսական աճի ցիկլերը, համադրելով միջազգային գների ճնշումների հետ, բազմիցս ուղեկցվել են ներքին անորոշություններով։

### Համաշխարհային առևտուր
Հնդկաստանում գնաճը սովորաբար տեղի է ունենում գլոբալ առևտրի լայն սպառման ապրանքների հետևանքով և Հնդկաստանի ռեզերվային բանկի (RBI) մի քանի ջանքերի պատճառով, որոնք ուղղված են ռուփիի արժեզրկմանը դոլարի նկատմամբ: Սա տեղի ունեցավ 1998 թվականին Պոխրանի պայթյուններից հետո: Այս ֆենոմենը համարվում է ինֆլացիայի ճգնաժամի հիմնական պատճառը, այլ ոչ թե ներքին ինֆլացիան: Որոշ փորձագետների կարծիքով, RBI-ի քաղաքականությունը, որը կապված է Հնդկաստան եկող բոլոր դոլարները կլանելու հետ, նպաստում է ռուպիի արժևորմանը: Երբ ԱՄՆ դոլարը նվազել է 30%-ով, RBI-ն իրականացրել է դոլարի մեծ ներամուծում տնտեսություն, ինչը դարձրել է այն բարձր իրացվելի և դրանով էլ առաջացրել է ինֆլացիա ոչ առևտրի ենթակա ապրանքների ոլորտում: RBI-ի պատկերը հստակ ցույց է տալիս արտահանման սուբսիդավորումը՝ թույլ դոլարային փոխարժեքով: Բոլոր այս գործոնները կապված են երկրի Կենտրոնական բանկի կողմից հսկվող վտանգավոր ինֆլացիոն քաղաքականության հետ: Բացի այդ, երկիր էժան ապրանքների ներմուծման պատճառով, որոնք արտադրվում են բարձր տեխնոլոգիական և կապիտալ ինտենսիվ տեխնոլոգիաներով, կամ համաշխարհային շուկայում տեղի է ունենում ներքին հումքի գների բարձրացում, կամ դրանք ստիպված են վաճառվել ավելի ցածր գնով, ինչը հանգեցնում է ավելի մեծ կորուստների:

## Գործոններ
Կան մի շարք գործոններ, որոնք օգնում են որոշել երկրի գնաճային ազդեցությունը և այնուհետև օգնում են համեմատական վերլուծություն կատարել քաղաքականությունների մասին։ Ինֆլացիայի հիմնական որոշող գործոնը, որը կապված է աշխատանքի ստեղծման և աճի հետ, ներկայացված է Ֆիլիպսի կորով։

### Պահանջարկի գործոններ
Այն հիմնականում տեղի է ունենում այն պատճառով, որ տնտեսությունում ընդհանուր պահանջարկը գերազանցում է ընդհանուր առաջարկը։ Դա կարելի է նկարագրել որպես իրավիճակ, երբ շատ փող է ընկնում միայն մի քանի ապրանքների հաշվով։ Օրինակ, եթե երկիրը կարող է արտադրել միայն 5,500 միավոր ապրանք, բայց իրական պահանջարկը երկրում հասնում է 7,000 միավորի, ապա այս պայմաններում առաջարկի պակասի պատճառով ապրանքի գները բարձրանում են։ Սա հիմնականում դիտարկվում է Հնդկաստանում՝ կապված գյուղատնտեսական հասարակության հետ, որտեղ չորացումներ, ջրհեղեղներ կամ անբավարար պահեստավորման մեթոդները հանգեցնում են ավելի քիչ կամ վատթարացած արտադրության, հետևաբար բարձրանում են ապրանքների գները, քանի որ պահանջարկը մնում է նույնը։

### Առաջարկի գործոններ
Առաջարկի կողմից գնաճը հանդիսանում է Հնդկաստանում աճող գնաճի հիմնական բաղադրիչներից մեկը։ Գյուղատնտեսական պակասը կամ տեղափոխման ընթացքում վնասվածքը առաջացնում է պակաս, որն էլ ստեղծում է բարձր ինֆլացիոն ճնշումներ։ Նույն կերպ՝ աշխատուժի բարձր արժեքը ի վերջո մեծացնում է արտադրության ծախսը և հանգեցնում ապրանքների բարձր գների։ Էներգետիկ ծախսերի հարցերը ևս հաճախ մեծացնում են վերջնական արտադրանքի արժեքը։ Այս առաջարկի կողմից պայմանավորված գործոնները հիմնականում ունեն ֆինանսական գործիքներ կարգավորման և մեղմացման նպատակով։ Ավելին, համաշխարհային մակարդակով գների աճի ազդեցությունները նույնպես անդրադառնում են առաջարկի կողմից ինֆլացիայի վրա տնտեսությունում։

Հնդկաստանի սպառողական գների ինդեքսի (այսինքն՝ մանրածախ ինֆլացիայի) համառ և բարձր մակարդակի հիմնական պատճառի շուրջ համաձայնություն կա, որ դա պայմանավորված է առաջարկի սահմանափակումներով։ Սակայն այդ դեպքում էլ Հնդկաստանի ռեզերվային բանկը որպես միակ գործիք պահպանում է միայն տոկոսադրույքը։ Բարձր ինֆլացիոն մակարդակն էլ սահմանափակում է Հնդկաստանի արտադրական միջավայրը։

### Ներքին գործոններ
Այնպիսի զարգացող տնտեսություններում, ինչպիսին Հնդկաստանն է, ֆինանսական շուկաները սովորաբար քիչ զարգացած են, ինչը թույլ կապ է ստեղծում տոկոսադրույքների և ընդհանուր պահանջարկի միջև։ Սա պայմանավորում է «իրական փողի բացը», որը կարող է դիտարկվել որպես գների բարձրացման և ինֆլացիայի հնարավոր հիմնական գործոն Հնդկաստանում։ Հնդկաստանում առկա են բացեր թե՛ արտադրության, թե՛ իրական փողի հետ կապված։ Փողի առաջարկը արագ է աճում, մինչդեռ ապրանքների առաջարկը ժամանակ է պահանջում, ինչը հանգեցնում է ինֆլացիայի աճին։ Կուտակումը Հնդկաստանում եղել է լուրջ խնդիր նույնպես՝ մասնավորապես սոխի գների կտրուկ բարձրացման դեպքում։ Նմանատիպ դեպքեր եղել են նաև ոսկու և արծաթի շուկաներում՝ կապված դրանց գների աճի հետ։

### Արտաքին գործոններ
Փոխարժեքի ձևավորումը կարևոր բաղադրիչ է Հնդկաստանում առաջացող գնաճային ճնշումների համար։ Հնդկաստանի լիբերալ տնտեսական մոտեցումը ազդում է ներքին շուկաների վրա։ Երբ ԱՄՆ-ում գները բարձրանում են, դա ազդում է Հնդկաստանի վրա, քանի որ ապրանքներն այժմ ներմուծվում են ավելի բարձր արժեքով՝ նպաստելով գների աճին։ Հետևաբար, անվանական փոխարժեքը և ներմուծման ինֆլացիան այն չափորոշիչներն են, որոնք արտահայտում են տնտեսության մրցունակությունն ու խնդիրները։

### Արժեք
Հնդկաստանում տարեկան ինֆլացիայի մակարդակը 2023 թվականին կազմել է 6.95%։ Պատմականորեն, 1960-ից մինչև 2023 թվականը, Հնդկաստանի տարեկան ինֆլացիան միջինում կազմել է 7.37%, հասնելով առավելագույն՝ 28.60%-ի 1974 թվականին և նվազագույն՝ -7.63%-ի 1976 թվականին։

Հիմնական արտադրատեսակներ ինֆլացիան ներկայումս կազմում է 9.8% (ըստ 2012-ի տվյալների)։ Սա մանրամասնելու դեպքում ստացվում է՝ 7.3% սննդամթերքի համար, 9.6%՝ ոչ սննդային գյուղատնտեսական ապրանքների, և 26.6%՝ հանքարդյունաբերական ապրանքների համար։ Վառելիքի և էներգիայի ինֆլացիան կազմում է 14.0%։ Վերջապես, արդյունաբերական արտադրանքների ինֆլացիան ներկայումս կազմում է 7.3%։

## Ինդեքսներ
### 17-րդ դար
Ստորև ներկայացված է Հնդկաստանում ՀՆԱ դեֆլյատորի, միջին սպառողական գնաճի, հարկերի ներկայացման ծախսերի գնաճի, ոսկու, արծաթի և տան գնաճի ինդեքսների համեմատությունը (հավաքագրված էIMF, CBDT, RBI և մի քանի այլ աղբյուրներից)։ ՀՆԱ դեֆլյատորը ժամանակային շարքերով կազմված համակցված ինդեքս է, որը անկախ ձևով մշակել են Անգուս Մեդիսոնը և պետական մարմինները (սկսած 1950 թվականից)։ Գնային ինդեքսը օգտակար է վաճառողների եկամուտներն ու շահույթը գնահատելու համար, ծախսային ինդեքսը՝ գնորդների ծախսերն ու վնասները գնահատելու համար, իսկ ոսկու ինդեքսը՝ հարստությունը չափելու համար։ Ոսկու ինդեքսն արդեն երեք դար է, ինչ կիրառվում։

### 18-րդ դար

### 19-րդ դար

### 20th century

### 21-րդ դար

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* India Inflation Rate Tables, Charts, Calculators CPI-IW based inflation rate tables, charts, calculators, comparison with other countries and periods.

Կատեգորիա:Գնաճ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի տնտեսություն
Կատեգորիա:Փողի շուկաներ
Կատեգորիա:Ֆինանսներ ըստ երկրի