open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հետերոզիս

**Հետերոզիս** (  —փոփոխություն, փոխակերպում), կենսաբանական երևույթ, որի դեպքում ոչ ազգակցական տրամախաչումից ստացված առաջին սերունդը կամ հիբրիդը տնտեսական ու կենսաբանական մեկ կամ մի շարք հատկանիշներով գերազանցում է ծնողականներին։

«Հետերոզիս» տերմինն առաջարկել է ամերիկացի գենետիկ Գ. Շելը (1912-ին), սակայն գիտության մեջ այն գործածվում է 1914-ից։ Մինչև այդ բուսաբուծության մեջ օգտագործվում էր «հիբրիդային ուժ» հասկացությունը, որն առաջին անգամ նկարագրել է Հ. Կելռեյտերը (1760-ին)։ Չնայած հետերոզիսի երևույթը մարդկությունը օգտագործում է հին ժամանակներից, բայց դեռևս դրա մեխանիզմը լրիվ չի բացահայտված։ Բուսական և կենդանական պոպուլյացիաներում հետերոզիսը հանդես է գալիս գենետիկան բազում ձևերով՝ կենսունակությամբ, վերարտադրողականությամբ, մթերատվությամբ (բերքատվությամբ) ևն, իսկ երբեմն դրանց մասնակի կամ ամբողջական զուգակցմամբ ծնողական ձևերին գերազանցելու տարբերակներով։ Ներկայումս գերիշխում է այն կարծիքը, որ հետերոզիսը հիմնականում պայմանավորված է գենետիկությունը, հետերոզիգոտությունը և գերդոմինանտությունը։ Իսկական տարբեր մեխանիզմներով, որտեղ կարևորվում են հատկապես դոմինանտությունը, հետերոզիգոտությունը և գերդոմինանտությունը։

Կատեգորիա:Գենետիկա
Կատեգորիա:Հիբրիդներ
Հեռուստատեսություն

**Հեռուստատեսություն**, գիտության, տեխնիկայի մշակույթի բնագավառ, որը կապված է ռադիոէլեկտրոնային միջոցներով հեռավորության վրա տեսողական ինֆորմացիայի (շարժվող պատկերների) հաղորդման հետ։ Հեռուստատեսային համակարգը կառուցվում է մարդու աչքի առանձնահատկությունների հաշվառմամբ, քանի որ աչքն է տեսողական ինֆորմացիայի ընդունիչը։ Իրական աշխարհն ընկալվում է իբրև գույների, ծավալայնության և շարժման միասնություն։ Ժամանակակից հեռուստատեսությունն սկզբունքորեն լուծել է այդ երեք հատկությունների վերարտադրման խնդիրը, թեև ծավալայնության վերարտադրումը դեռևս գործնականում ներդրված չէ։ Միաժամանակ ընդլայնում է տեսողական հնարավորությունները՝ տեսանելի դարձնելով ինֆրակարմիր, ուլտրամանուշակագույն, ռենտգենյան կամ ուլտրաձայնային ալիքներով ճառագայթվող առարկաները։ Պատկերի հեռուստատեսային հաղորդման հիմքում ընկած է 3 հաջորդական ֆիզիկական պրոցես՝
* լուսային էներգիայի փոխակերպումը էլեկտրական ազդանշանների, 
* էլեկտրական ազդանշանների հաղորդումը և ընդունումը, 
* էլեկտրական ազդանշանների փոխակերպումը լուսային իմպուլսների։

Ամբողջ աշխարհում հեռուստատեսային հեռարձակումը ֆինանսավորվում է պետության, գովազդի, լիցենզավորման (հարկման ձևի), բաժանորդագրության կամ դրանց ցանկացած համակցության միջոցով: Եկամուտները պաշտպանելու համար բաժանորդագրությամբ հեռուստաալիքները սովորաբար կոդավորված են, որպեսզի ապահովեն, որ միայն բաժանորդները ստանան վերծանման կոդերը՝ ազդանշանը դիտելու համար: Վճարովի հեռուստատեսային ծառայությունների մեծ մասը գրեթե բացառապես կախված է անհատական հաճախորդների կողմից վճարվող ամսական բաժանորդագրության վճարներից: Անկոդավորված ալիքները հայտնի են որպես ազատ եթերային կամ FTA: 2009 թվականին համաշխարհային հեռուստատեսային շուկան ներառում էր 1 217,2 միլիոն հեռուստատեսային տնային տնտեսություններ, որոնցից առնվազն մեկը հեռուստացույց ուներ, և ընդհանուր եկամուտը կազմեց 268,9 միլիարդ եվրո (1,2% անկում՝ համեմատած 2008 թվի հետ): Հյուսիսային Ամերիկան ուներ հեռուստատեսային եկամուտների շուկայի ամենամեծ բաժինը՝ 39%, որին հետևում էին Եվրոպան (31%), Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանը (21%), Լատինական Ամերիկան (8%), ինչպես նաև Աֆրիկան և Միջին Արևելքը (2%): Գլոբալ մասշտաբով, հեռուստատեսային եկամուտների տարբեր աղբյուրները բաժանվում են 45-50% հեռուստատեսային գովազդից, 40-45% բաժանորդագրության վճարներից և 10% պետական ֆինանսավորումից:

Հեռուստատեսությունը կարևոր դեր է խաղացել 20-րդ և 21-րդ դարերի սոցիալականացման մեջ: Հեռուստատեսության բազմաթիվ ասպեկտներ կան, որ կարելի է քննարկել, այդ թվում՝ բացասական խնդիրներ, ինչպիսին են մեդիաներում բռնությունը: Ընթացիկ հետազոտությունները պարզել են, որ սոցիալական մեկուսացում կրող մարդիկ կարող են օգտվել հեռուստատեսությունից՝ իրենց սիրելի հեռուստաշոուի և ֆիլմերի կերպարների հետ պարասոցիալական կամ արհեստական հարաբերություններ ստեղծելու համար՝ որպես միայնության և սոցիալական զրկվածության զգացումը դնելու միջոց: Բազմաթիվ հետազոտություններ ցույց են տվել, որ կրթական հեռուստատեսությունը շատ առավելություններ ունի: Հավատի առումով, բազմաթիվ քրիստոնեական դավանանքներ օգտագործում են հեռուստատեսությունը՝ կրոնական հեռարձակումներ կազմակերպելու համար:

## Տես նաև
* Հեռուստացույց

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Բրիտանական հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսություն
Կատեգորիա:Ռուսական հայտնագործություններ
ՀՕԿ (ամսագիր)

**«ՀՕԿ»**, Հայաստանի օգնության արտասահմանյան կոմիտեների պաշտոնական օրգան (ամսագիր)։ Լույս է տեսել ՀՕԿ-ի Ֆրանսիայի կենտրոնական վարչության նախաձեռնությամբ, 1933-35-ին, Փարիզում։ Խմբագրական կոլեգիա՝ Գ. Թահմազյան, Դ. Դավիթյան և ուրիշներ։

Իրականացրել է կապը ՀՕԿ֊ի արտասահմանյան կազմակերպությունների և հայրենիքի միջև, համաձայնեցրել նրանց գործունեությունը։ Լուսաբանել է Սովետական Հայաստանի առօրյան։ Ծավալուն տեղ է հատկացրել սփյուռքի, հատկապես ֆրանսահայ գաղութի, իրադարձություններին, աջակցել հայրենադարձությանը, հայրենակցական և վերաշինաց միությունների գործունեությանը, դեմ արտահայտվել դաշնակցությանը։

Գրական-գեղարվեստական և արվեստի բաժիններում տպագրել է չափածո և արձակ գործեր հայ և օտար հեղինակներից, գրաքննադատական ակնարկներ ու հոդվածներ, նյութեր թատրոնի, երաժշտության, կերպարվեստի մասին։

Աշխատակցել են Ավետիք Իսահակյանը, Դերենիկ Դեմիրճյանը, Արշակ Չոպանյանը, Զապել Եսայանը, Դրաստամատ Սիմոնյանը, Գեղամ Սարյանը, Վաղարշակ Նորենցը, Վահրամ Ալազանը, Վահան Թոթովենցը, Գուրգեն Մահարին, Ռուբեն Թերլեմեզյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Հեռուստամեխանիկա

## Հեռամեխանիկա

**Հեռուստամեխանիկա**, գիտության և տեխնիկայի բնագավառ, որի առարկան հեռավորությունից օբյեկտների կառավարման և վերահսկման նպատակով ազդանշանների ձևավորման, հաղորդման և ընդունման մեթոդների ու տեխնիկական միջոցների մշակումն է։ Հեռուստամեխանիկան հարակից բնագավառներից (հեռուստատեսություն, հեռախոսություն, հեռագրություն) տարբերվում է խիստ դանդաղ փոփոխվող տվյալների հաղորդման հնարավորությամբ, ավտոմատացման բարձր աստիճանով, ինֆորմացիայի մշակման կենտրոնացմամբ և այլն։ Հեռուստամեխանիկան սովորաբար օգտագործվում է մեծ տարածքում բաշխված և միմյանց հետ ընդհանուր տեխնոլոգիայով կապված օբյեկտները միավորելու համար, ինչպես նաև արտադրության այն պրոցեսներում, որտեղ մարդու ներկայությունն անցանկալի է կամ անհնար։ Հեռուստամեխանիկայի հիմնական խնդիրներն են ինֆորմացիայի հաղորդման հավաստիության, կապուղիների օգտագործման արդյունավետության բարձրացումը, հուսալի և եկամտաբեր սարքավորման ստեղծումը։ Հեռուստամեխանիկայի տեսական հիմքը ավտոմատ կառավարման, ինֆորմացիայի և կոդավորման տեսություններն են։

Հեռուստամեխանիկայի միջոցներով օբյեկտների կառավարումն ու վերահսկումն իրագործվում է կառավարման կամ դիսպետչերական պունկտից, որտեղ գտնվում է օպերատորը (դիսպետչեր)։ Կառավարման օբյեկտները կենտրոնացած են լինում մեկ կամ մի քանի վերահսկման պունկտերում։ Ինֆորմացիան հաղորդվում է կապի գծերով (լարային, մալուխային և այլն)։ Հրահանգները կապուղի են մտնում կոդավորված ազդանշանների ձևով և ընդունման ժամանակ փոխակերպվում կառավարող ազդանշանների։ Վերահսկման դեպքում օբյեկտի պարամետրերի փոփոխությունները գրանցող չափիչ սարքերից (թվիչներից) ստացվող ինֆորմացիան օբյեկտից հաղորդվում է օպերատորին։ Վերահսկման հաղորդագրությունները լինում են երկու բնույթի՝ ազդանշանային և չափիչ, իսկ համապատասխան պրոցեսները կոչվում են հեռուստաազդանշանում և հեռուստաչափում։ Երբեմն անհրաժեշտ է լինում կառավարման պարամետրի սահուն, անընդհատ փոփոխության. այդ դեպքում օպերատորն ուղարկում է անընդհատ ազդանշաններ։ Կառավարման այդ տեսակը կոչվում է հեոուստաակարգավորում։ Հեռավորությունից մեքենաների աշխատանքը կառավարելու և չափումներ կատարելու առաջին Փորձերն արվել են XIX դ. վերջին։ «Հեռուստամեխանիկա» տերմինն առաջարկել է ֆրանսիացի գիտնական է. Բրանլին 1905-ին։ Ազդանշանով կառավարումն առաջին անգամ 1927-ին իրագործվել է ԱՄՆ-ում (Օհայո)՝ երկաթուղային ճանապարհի 65 Կմ երկարության տեղամասում։
Վահե Քաչա

**Վահե Քաչա** (, Վահե Խաչատրյան, ), արևմտահայ գրող, ստեղծագործել է հիմնականում ֆրանսերեն։

## Կենսագրություն
Սկզբնական կրթությունն ստացել է Բեյրութում։ 1945 թվականին մեկնել է Փարիզ, երեք տարի հետևել կինոռեժիսուրայի դասընթացներին։ Եղել է «Սուար դը Բեյրութ» («Soir de Beyrouth») թերթի թղթակիցը Փարիզում։ 1953 թվականին տպագրվել է նրա առաջին վեպը՝ «Կիրակի օրվանից մնացած ծխուկներ»։ Հեղինակին մեծ հաջողություն է բերել «Ակն ընդ ական» (1955, հայերեն հրատարակվել է 1956 թվականին, Ռիվարոլ մրցանակ, 1957) վեպը։ Վահե Քաչայի վեպերի ու վիպակների մեծ մասին բնորոշ է տիրող իրականության արատների քննադատությունը, պատերազմի դատապարտումը։ Քաչայի ստեղծագործության մեջ նկատելի է էքզիստենցիալիզմի փիլիսոփայության որոշակի ազդեցությունը։ Քաչայի ստեղծագործության գլուխգործոցը «Մի դաշույն այս պարտեզի մեջ» (1981) վեպն է, էպիկական լայն շնչի ծավալուն մի ստեղծագործություն, որը ներկայացնում է Արևմտյան Հայաստանի իրականությունը, պոլսահայության կյանքը՝ համիդյան արհավիրքներից մինչև Մեծ եղեռնը։

Քաչան գրական գործունեությանը զուգահեռ համագործակցում է ֆրանսիական կինեմատոգրաֆիստների հետ, շարունակում է լրագրությունը։ 1962 թվականին «Խղճահարություն չկա կույրերի հանդեպ» և «Քաղցկեղավորները» ռեպորտաժների համար ստացել է մամուլի Պելման մրցանակ։ Նրա «Ակն ընդ ական», «Արարչի ութերորդ օրը», «Գալիա», «Ուզածիդ չափ», «Հրեայի մահը», «Մի մարդ ընկավ փողոցում», «Գիշատիչների խնջույքը», «Լողի ուսուցիչը» վեպերն ու վիպակներն էկրանացվել են։ Քաչայի ստեղծագործությունները թարգմանվել են աշխարհի շատ լեզուներով։

## Ստեղծագործություններ
* 1953 «Կիրակի օրվանից մնացած ծխուկներ» վեպ
* 1955 «Ակն ընդ ական» (հայերեն հրատարակություն՝ 1956, Ռիվարոլի մրցանակ՝ 1957)
* 1957 «Կարթ» (հայերեն հրատարակություն՝ 1958)
* 1958 «Սեղմված բռունցքներ»
* 1960 «Արարչի ութերորդ օրը» (հայերեն հրատարակություն՝ «Գրական թերթ», 1965, № 40-43)
* 1960 «Գիշատիչների խնջույքը» (հայերեն հրատարակություն՝ «Գրական թերթ», 1967, 41. 49-52, 1968, 1-2)
* 1963 «Գավազան» (հայերեն հրատարակություն՝ «Գարուն», 1970, № 7-8)
* 1966 «Կապիկների նավը»
* 1968 «Հրեայի մահը»
* 1975 «Մի մարդ ընկավ փողոցում» (հայերեն հրատարակություն՝ «Փողոցին մէջ ինկած է մարդ մը», «Աշխարհ», 1977)
* 1979 «Աղմուկ, որ լսվում էր»
* 1981 «Մի դաշույն այս պարտեզի մեջ» (հայերեն հրատարակություն՝ 1999):

## Հայերեն հրատարակված երկեր
* Ակն ընդ ական, Պէյրութ, 1956, 108 էջ։
* Կարթ, Երևան, 1958։
* Գիշատիչների խնջույքը (պատմվածքներ), Երևան, 1976։
* Մի դաշույն այս պարտեզի մեջ (ասք հայոց), Երևան, 1999, 496 էջ։
* Ակն ընդ ական, Երևան, 2005, 91 էջ։
* Սեղմված բռունցքներ, Երևան, 2005, 192 էջ։
* Արարչի ութերորդ օրը։ Գիշատիչների խնջույքը, Երևան, 2006, 145 էջ։
* Դևը արթնացավ, Էջմիածին, 2008, 147 էջ։
* Սեղմված բռունցքներ, Երևան, 2012, 196 էջ։

## Գրականություն
* Թորոս Թորանյան, 12 վեպերու հեղինակ Վահե Քաչայի հետ։ «Գարուն», 1967, № 2, էջ 72-74։

## Աղբյուրներ

* «Ով ով է։ Հայեր» հանրագիտարան, հատոր երկրորդ, գլխ. խմբ. Հովհ. Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատ., Երևան, 2007։ 
* Երկ. Գիշատիչների խնջույքը (Պատմվածքներ). Երևան, 1976։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Փարիզյան պատկերներ / Վահե Քաչա
* Վահե Քաչան գրապահարանում 

Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ սցենարիստներ
Կալենց թանգարան

**Կալենց թանգարան**, բացվել է 2010 թվականի ապրիլի 27-ին՝ Հարություն Կալենցի 100 և Արմինե Կալենցի 90-ամյակի կապակցությամբ։

## Պատմություն
«Կալենց» թանգարանը կառուցվել է Արմինե և Հարություն Կալենցների տուն-արվեստանոցի հիման վրա, թանգարանի կառուցման նախագիծը կյանքի է կոչվել Արմինե և Հարություն Կալենցների որդու՝ Սարո Կալենցի ջանքերով։ Դեռ 1968 թվականին Խորհրդային Հայաստանի կառավարությունը որոշում էր ընդունել Հարություն Կալենցի թանգարանի կառուցման վերաբերյալ, ինչը խորհրդային տարիներին այդպես էլ իրականություն չդարձավ։

Հարություն Կալենցի մահվանից հետո ընտանիքը ձեռնամուխ եղավ թանգարանի ստեղծմանը։ Շինարարական աշխատանքները սկսվել են 2002 թվականին և ավարտվել 2010 թվականին։

## Ցուցադրություն
Թանգարանն ունի երկու հարկ. մեկում ներկայացված է Հարություն Կալենցի, մյուսում՝ Արմինե Կալենցի արվեստը։ Թանգարանում պահվում են Հարություն և Արմինե Կալենցների 1000-ից ավելի աշխատանքներ, գրաֆիկական գործեր, ինչպես նաև արխիվային նյութեր, որոնցից ցուցասրահներում ներկայացված են շուրջ 300-ը։

## Միջոցառումներ
«Կալենց» թանգարանի ծրագրերում ընդգրկված են ժամանակակից արվեստի ցուցադրություններ, ուսուցողական և գիտական ուսումնասիրությունների ծրագրեր, արվեստի արդի խնդիրներին վերաբերող քննարկումներ, կինոդիտումներ, հրատարակչական նյութերի պատրաստում և տարածում։

## Հասցե
Թանգարանը գտնվում է Երևանի Արաբկիր համայնքում՝ Հարություն Կալենցի 18 հասցեում։

## Պատկերասրահ

Կալենց թանգարան (7).jpg
Կալենց թանգարան 1 (1).jpg
Կալենց թանգարան (5).jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թանգարանի պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Երևանի թանգարաններ
Կատեգորիա:2010 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Կենսագրական թանգարաններ
Կատեգորիա:2010 հիմնադրումներ Երևանում
Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարան

**Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարանը** «Հայկական Հանրագիտարան» հրատարակչության կողմից հրատարակված հանրագիտարան, որը ներկայացնում է Արցախյան ազատամարտի ռազմական գործողությունների ու ճակատամարտերի, ընդհատակում ու թիկունքում գործած բազմաթիվ կազմակերպությունների, կամավորական ջոկատների, պաշտպանական շրջանների զորքերի ու զենքի տեսակների մասին։ Առանձին հոդվածներով ներկայացված են պատերազմի զորավարներն ու ղեկավարները, Հայաստանի Ազգային ու Արցախի հերոսները, ՀՀ և ԼՂՀ «Մարտական խաչ» շքանշանով պարգևատրվածները, ազգային ազատագրական պայքարի նվիրյալները, արցախյան հիմնահարցով զբաղվող հայրենի և արտասահմանյան պետական, հասարակական-քաղաքական գործիչները, ինչպես նաև միջազգային կազմակերպություններ, հանձնաժողովներ ու տարբեր խմբեր, որոնք զբաղվում են հիմնահարցի կարգավորմանը։

Հանրագիտարանում մեծ տեղ է հատկացված նաև ԼՂՀ պատմությանը, տնտեսությանը, մշակույթին, կրթությանը, ինչպես նաև հանրապետության առանձին շրջաններին ու բնակավայրերին՝ հատկապես նկատի առնելով կամավորական ջոկատների կազմավորման և ինքնապաշտպանական ու ազատագրական մարտերին նրանց ունեցած մասնակցությունը։ Ներկայացվում են նաև այն գյուղերը, որոնք վերաբնակեցվել են Ադրբեջանի տարբեր շրջաններից բռնագաղթած հայ փախստականներով։

Հոդվածների մի մասը զետեղվել են նաև թեմատիկ ձևով, ինչպես օրինակ, «Բժիշկները Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմում», «Ուսանողները Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմում», «Կանայք Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմում», «Օդաչուները Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմում», «Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմի արտացոլումը գրականության մեջ» և այլն։ Առանձին հոդվածներով ներկայացվում են նաև Սումգայիթում, Կիրովաբադում, Բաքվում և այլուր հայերի հանդեպ Ադրբեջանի իրագործած ոճրագործությունները։

Կատեգորիա:Հայերեն հանրագիտարաններ
Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Կատեգորիա:Գրքեր Հայաստանի պատմության մասին
Պողոս Զուրաբյան

**Պողոս (Պավել) Ալեքսանդրի Զուրաբյան** (), հայ ճարտարապետ, ճարտարագետ։

## Կենսագրություն
1898 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի քաղաքացիական ճարտարագետների ինստիտուտը։

1899 -1917 թվականներին Թիֆլիսի շրջանային ճարտարապետ, 1917֊1919 թվականներին՝ Վրացական քաղաքների միության, 1921 -1938 թվականներին՝ Վրաստանի առողջապահական ժողկոմատի կուրորտային վարչության գլխավոր ճարտարագետ։ 1919 թվականից պարբերաբար դասավանդել է Թիֆլիսի տարբեր ուսումնական հաստատություններում։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Զուրաբյանը նախագծել և Թիֆլիսում կառուցել է 36 եկամտաբեր տներ (1899-1917), Ներսիսյան դպրոցի նոր շենքը (1909, համահեղինակ, այժմ՝ Ինդուստրիալ ինստիտուտ), Վոլգա-Կամսկ դրամատան Թիֆլիսի բաժանմունքը (1910, այժմ՝ Վրաստանի ազգային գրադարան), Մ. Արամյանի և Հ. Ձուբալովի անվան հիվանդանոցների համալիրը Հավլաբարում, Ալեքսանդրյան մանկաբարձ-մանկաբուժական հիվանդանոցը (երեքն էլ՝ 1910), Երևանում՝ քաղաքային երկհարկ հիվանդանոցը (1910, երրորդ հարկն ավելացվել է 1930 թվականին), Էջմիածնում՝ Նոր վեհարանը (1910-1914) և գրադարանը (մատենադարան, 1911), Աբասթումանի «Արազինդո» հակատուբերկուլոզային առողջարանը (1924-1928), «Չայ Գրուզիի» հանգստյան տունը Գագրայում (1936), հանգստյան տներ՝ Բորժոմում, Սուրամում, Ցեմիում, Գուդաութայում և այլն։

## Գրականություն
* Տիգրանյան էդմոնդ, Հայ ճարտարապետների գործունեությունը Անդրկովկասում, XIX դարի վերջ - XX դարի սկիզբ, Ե., 2000, էջ 157-183։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Հրահատ Կամսարական

**Հրահատ Կամսարական** (նաև՝ *Արատիոս*, *Հրահատ Բողբերդցի* ), հայազգի ռազմական գործիչ Բյուզանդիայում, Ներսեհի և Սահակի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Ըստ Նիկողայոս Ադոնցի՝ Հրահատը Կամսարականների տոհմից է։

Պարսից արքա Կավադ I-ի ժամանակ ծառայել է պարսկական բանակում, իր եղբայր Ներսեսի հետ պարտության մատնել բյուզանդական զորավարներ Բելիսարիոսին և Սիտտասին։ Հետագայում անցել է ծառայության բյուզանդական բանակում։ 538-539 թվականներին Բելիսարիոսի հրամանատարության ներքո մասնակցել է գոթերից Իտալիայի նվաճմանը, իսկ 549-550 թվականներին կռվել սլավոնների դեմ։ Գլխավորել է Հուստինիանոս Ա-ի կողմից հոների մոտ ուղարկված դեսպանությունը և կասեցրել նրանց ներխուժումը։

Արատիոսը գլխավորել է հոների մոտ ուղարկված բյուգանդական դեսպանների էությունը։ Ն. Ադոնցի ենթադրությամբ Արատիոսը Կամսարականների տոհմից էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բյուզանդիայի զորավարներ
Կատեգորիա:Հայ զորավարներ
Կատեգորիա:Կամսարականներ
Կատեգորիա:Հայերը Բյուզանդական կայսրությունում
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ
Հրահեստություն

**Հրահեստություն**, նյութերի և շինվածքների՝ առանց հալվելու բարձր ջերմաստիճանների ազդեցությանը դիմանալու հատկությունը։ Հրահեստությունը արտահայտում են այն ջերմաստիճանով (°C), որի դեպքում տվյալ նյութից պատրաստված փորձանմուշը (30 մմ բարձրության եռանիստ հատած բուրգ, որի հիմքերի կողմերը հավասար են 8 և 2 մմ), փափկելու պատճառով թեքվում և վերևի մասով հպվում է տակդիրի մակերևույթին։

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Հրաշք

մինի|«Քրիստոսը կանգնած է հիվանդ մարդկանց մեջ»

**Հրաշք**, կրոնական և դիցաբանական պատկերացումներում աստվածային ուժի միջամտությամբ կատարվող գերբնական երևույթ։ Քարոզելով հրաշքի (մեռյալների հարություն, անարատ հղիություն, աստծո և սրբերի հայտնություններ, փոխակերպություններ և այլն) հնարավորությունը, կրոնական կազմակերպությունները նպատակ են հետապնդում ապացուցել աստծո գոյությունն ու զորությունը և մարդու կախումը նրանից։ Գիտության զարգացման, մարդկանց կուլտուրական և կրթական մակարդակի բարձրացման համեմատ վերանում Է հավատը հրաշքի նկատմամբ։ Փոխաբերական իմաստով՝ ապշեցուցիչ, բացառիկ, արտասովորությամբ զարմացնող ինչ որ բան։

Կատեգորիա:Գերբնական
Կատեգորիա:Խորհրդապաշտություն
Յուրի Դոխոյան

**Յուրի Ռաֆայելի Դոխոյան** (, ), նախկինում խորհրդային, հետագայում` ռուսաստանցի հայազգի շախմատիստ, գրոսմայստեր (1988), մարզիչ։

## Շախմատիստի գործունեություն
Մրցաշարեր, որոնցում Դոխոյանը զբաղեցրել է մրցանակային տեղեր.
* Երիտասարդ վարպետների համամիութենական մրցաշար (1986)` 2-5-րդ տեղեր
* Բուխարեստ (1986)` 1-ին տեղ
* Բուդապեշտ (1988)` 2-5-րդ տեղեր
* Երևան (1988)` 3-րդ տեղ
* Սոչի (1988)` 3-րդ տեղ
* Պլովդիվ (1988)` 1-ին տեղ
* Երևան (1988)` 3-րդ տեղ
* Վեյկ ան Զեյ (1989, հարակից մրցաշար)` 1-2-րդ տեղեր

Մասնակցել է նաև ԽՍՀՄ առաջին խմբի առաջնության մի շարք մրցաշարերի։ Լավագույն արդյունքները.
* Խարկով (1988)` 6-8-րդ տեղեր
* Սվերդլովսկ (1987)` 7-րդ տեղ

## Մարզչական գործունեություն
Յուրի Դոխոյանը Ռուսաստանի վաստակավոր մարզիչ էր։

Երկար տարիներ եղել է աշխարհի 13-րդ չեմպիոն Գարրի Կասպարովի մարզիչը։

Հետագայում մարզել է Սերգեյ Կարյակինին, Տատյանա և Նադեժդա Կոսինցևա քույրերին։

2006-2011 թվականներին եղել է Ռուսաստանի կանանց հավաքականի գլխավոր մարզիչը, որը նրա գլխավորությամբ 2010 թվականին նվաճեց Խանտի Մանսիյսկում կայացած համաշխարհային օլիմպիադայի ոսկե մեդալները։

2011 թվականի վերջից գլխավորել է շախմատի Ռուսաստանի տղամարդկանց հավաքականը։ 2012 թվականի համաշխարհային օլիմպիադայում (Ստամբուլ) նրա ղեկավարած թիմը Հայաստանի հավաքականի հետ բաժանել է 1-2-րդ տեղերը, սակայն լրացուցիչ ցուցանիշներով զբաղեցրել է 2-րդ տեղը։

Վախճանվել է 2021 թվականի հուլիսի 1-ին` կորոնավիրուսից։

## Վարկանիշի փոփոխության գրաֆիկ

## Արտաքին հղումներ
* Յուրի Դոխոյանի անձնական քարտը ՖԻԴԵ-ի կայքում
* Յուրի Դոխոյանի պարտիաները chessgames.com կայքում
* Յուրի Դոխոյանի անձնական քարտը 365chess.com կայքում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:COVID-19-ից մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ շախմատիստներ
Հրակավ

**Հրակավ** կամ **շամոտ** (ֆրանսերեն chamotte), մինչև պլաստիկության կորուստն ու քիմիապես կապված ջրի հեռացումը թրծած ու այս կամ այն չափով եռակալած հրակայուն կավ կամ կաոլին։ Երբեմն հրակավ են անվանում նաև փոշիների (հաճախ կավախառն) կտորագոյացման և նյութերի (բարձրկավահողային, կորունդային, ցիրկոնիումային հրակավ) հատկությունների կայունացման նպատակով թրծված, հրահեստների (տես Հրակայուն նյութեր) արտադրության համար նախատեսված որոշ այլ ելանյութերը։ Հրակավից ստանում են ժապավենավոր, գրտնակավոր և այլ մամլիչներով պատրաստված, բնական կտորների և բրիկետների ձև ունեցող հումքը պտտվող, հորանաձև և այլ վառարաններում թրծելով (առավելապես 1300 - 1500&nbsp;°C-nuf)։ Հրակավի եռակալման աստիճանը բնորոշվում է ջրակլանումով, որը, սովորաբար, 2—3-ից մինչև 8 - 10% է («ցածր թրծված» կավի համար 20 - 25%)։ Ջարդումից և մանրումից հետո հրակավ կիրառում են որպես հրակավային զանգվածը վտիտացնող (պլաստիկության և կծկման փոքրացում՝ չորացման և թրծման դեպքում) բաղադրիչ՝ շինվածքների կաղապարման դեպքում, որպես հրահեստ բետոնի (տես Բետոն) լցանյութ և այլն։ XX դ. կեսերից հրակավ սկսել են կիրառել նաև քանդակագործության մեջ, հիմնականում՝ արձանիկներ ու ոչ մեծ արձաններ կերտելիս։ 1950-ական թվականներին մեծ կիրառում է գտել սովետահայ քանդակագործության և խեցեգործության մեջ։

Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
Կատեգորիա:Մետալուրգիա
Վահրամ Փափազյան (այլ կիրառումներ)

**Վահրամ Փափազյան**, կարող է վերաբերել՝

* Վահրամ Փափազյան - հայ մարզիկ (1892-1986)
* Վահրամ Փափազյան - հայ դերասան (1888-1968)

### Այլ
* Վահրամ Փափազյան փողոց
* Վահրամ Փափազյանի կիսանդրի
* Վահրամ Փափազյան թատերախումբ
Հեռավոր կարգ և մոտակա կարգ

**Հեռավոր կարգ և մոտակա կարգ**, հեռավոր և մերձավոր կարգեր, ատոմների կամ մոլեկուլների փոխդասավորության կարգավորվածությունը պինդ մարմիններում և հեղուկներում։ Միջատոմային հեռավորությունների հետ համեմատելի տարածությունում կարգավորվածությունը՝ կոչվում է մոտակա կարգ, իսկ անհամեմատ մեծ հեռավորությունների վրա կրկնվող կարգավորվածությունը՝ հեռավոր կարգ։ Իդեալական գազում ատոմի դիրքը տարածության որևէ կետում կախված չէ մյուս ատոմների դիրքից, այսինքն՝ իդեալական գազում բացակայում են հեռավոր կարգը և մոտակա կարգը։ Սակայն հեղուկներում և ամորֆ մարմիններում արդեն գոյություն ունի հարևան ատոմների դասավորության որոշակի օրինաչափություն՝ մոտակա կարգ։ Մեծ հեռավորությունների վրա կարգը խախտվում և աստիճանաբար վերածվում է «անկարգության», այսինքն՝ հեղուկներում և ամորֆ մարմիններում հեռավոր կարգ չկա։ Բյուրեղներում ատոմները դասավորված են կանոնավոր շարքերով, տարածական ցանցերով, ընդ որում ատոմների փոխադարձ կանոնավոր դասավորությունը կրկնվում է ցանկացած հեռավորության վրա, այսինքն գոյություն ունեն հեռավոր կարգեր և մոտակա կարգեր։ Հեռավոր կարգի հիմնական հատկանիշներն են մասնիկների դասավորության որոշակի օրինաչափությունը և սիմետրիան։ Հեռավոր կարգի և մոտակա կարգի առկայությունը պայմանավորված է մասնիկների փոխազդեցությամբ։ Հեռավոր կարգ և մոտակա կարգ հասկացությունը կարևոր է համաձուլվածքների տեսության համար։ Այն բնութագրում է համաձուլվածքի կարգավորվածության աստիճանը։ Օրինակ, երկու բաղադրիչներից կազմված համաձուլվածքում լրիվ կարգավորվածության դեպքում երկու տեսակի ատոմները հաջորդում են միմյանց, այսինքն յուրաքանչյուր ատոմ շրջապատված է մյուս տեսակի ատոմներով։ Սակայն լրիվ կարգավորված վիճակ հնարավոր է միայն բացարձակ զրո ջերմաստիճանում, որովհետև ջերմային շարժումը խախտում է կարգը։ Ջերմային և մեխանիկական մշակումից կախված՝ կարելի է հասնել համաձուլվածքի կարգավորվածության տարբեր աստիճանի (ընդ որում, փոփոխվում են նաև համաձուլվածքի ֆիզիկական հատկությունները)։ Հեռավոր կարգ և մոտակա կարգ գոյություն ունեն ոչ միայն մասնիկների փոխդասավորության մեջ (կոորդինացիոն կարգ)։ Օրինակ, ոչ սիմետրիկ մոլեկուլներից բաղկացած հեղուկում մոտակա կարգ (իսկ հեղուկ բյուրեղներում՝ հեռավոր կարգ) գոյություն ունի մոլեկուլների կողմնորոշման մեջ (կողմնորոշման կարգ)։ Ֆեռոմագնիսներում և հակաֆեռոմագնիսներում հեռավոր կարգերը և մոտակա կարգերը գոյություն ունեն մագնիսական մոմենտների կողմնորոշման մեջ։

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Կատեգորիա:Մոլեկուլային ֆիզիկա
Վամպիր (օպերա)

**Վամպիր** (), վաղ ռոմանտիզմի շրջանի գերմանացի երգահան Հենրիխ Մարշների ռոմանտիկական օպերա երկու գործողությամբ։ Լիբրետտոն Վիլհելմ Ավգուստ Վոլբրյուկիի՝ ըստ Ջոն Պոլիդորիի համանուն պատմվածքի։

«Վամպիրի» առաջնախաղը տեղի է ունեցել Լայպցիգի «Հին թատրոնում» 1828 թվականի մարտի 29-ին, որտեղ այն մեծ հաջողություն է ունենում։ Ներկայացմանը եղել է նաև Ռիխարդ Վագները, ում համար «Վամպիրը» եղավ մոդել՝ հետագայում ստեղծելու «Թռչող հոլանդացի» օպերան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Վամպիր» օպերայի լիբրետոյի անգլերեն առաջին թարգմանություն
* Չորս գործողությամբ տարբերակի լիբրետտո
* Լիբրետոն անգլերենով

Կատեգորիա:1828 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Գերմաներեն օպերաներ
Կատեգորիա:Մարշների օպերաներ
Պատերազմ և խաղաղություն (օպերա)

**Պատերազմ և խաղաղություն** (), ռուս երգահան Սերգեյ Պրոկոֆևի երգչախմբային նախերգանքով օպերա 13 տեսարանով։ Լիբրետտոն Սերգեյ Պրոկոֆևի և Միրա Մենդելսոն-Պրոկոֆևայի՝ ըստ Լև Տոլստոյի համանուն վեպի։

Առաջնախաղը համերգային կատարմամբ տեղի է ունեցել Մոսկվայում 1944 թվականի հոկտեմբերի 16-ին։

## Ստեղծման պատմություն

Օպերայի գաղափարն առաջացել էր 1941 թվականի գարնանը, դեռևս Մեծ հայրենական պատերազմից առաջ, երբ Պրոկոֆևը զուգահեռ աշխատում էր այլ ստեղծագործությունների վրա։ Սակայն պատերազմի սկիզբն ստիպեց կոմպոզիտորին հետաձգել բոլոր մնացած աշխատանքները և ամբողջովին զբաղվել հենց այս գաղափարի իրականացմամբ։ 1942 թվականի ապրիլի 13-ից ամբողջովին պատրաստ էր օպերայի հարմարեցումը դաշնամուրին (կլավիր), որը ներառում էր 11 պատկեր։ Հետագայում օպերայի վրա աշխատանքը շարունակվեց, օպերայի նախագիծն ընդլայնվեց, ավելացվեց ևս 2 պատկեր՝ «Եկատերինյան ազնվականների պարահանդես» և «Ռազմական խորհուրդ Ֆիլիում», մյուս տեսարաններն ավելի ծավալուն դարձան։ Ըստ օպերայի նախագծի, որը բաղկացած էր երկու մասին, այն նախատեսվում էր իրականացնել երկու երեկոյի ընթացքում, սակայն գոյություն ունի նաև մեկ երեկոյի տարբերակը, որի համար, հեղինակի հրահանգով, կարելի էր բաց թողնել որոշ հատվածներ։

## Գրականություն
* Мнацаканова Е. Опера С. С. Прокофьева «Война и мир». — М., 1959. 

## Հրատարակություններ
* Партитура, Прокофьев С. С., Собр. соч., тт. 7а, б, М." Музгиз, 195S; 
* Клавир, Собр. соч., тт. 6а, б, М., Музгиз, 1958. 

## Արտաքին հղումներ
* «Պատերազմ և խաղաղությունը» Belcanto կայքում 
* «Պատերազմ և խաղաղություն» օպերայի համառոտ բովանդակությունը «100 օպերաներ» կայքում  
* «Պատերազմ և խաղաղություն» օպերայի լիբրետոն  

Կատեգորիա:Պրոկոֆևի օպերաներ
Կատեգորիա:1944 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Ռուսերեն օպերաներ
Վահրամ Փափազյան (մարզիկ)

**Վահրամ Փափազյան** (), հայ թեթևաթլետ, մասնակցել է 1912 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի տղամարդկանց 800&nbsp;մ և 1500&nbsp;մ վազքատարածություններին։ Փափազյանը և Մկրտիչ Մկրյանը դարձել են առաջին հայ մարզիկները, ովքեր մասնակցել են Օլիմպիական խաղերին, իսկ նրանց հետ նաև ազգությամբ հույն Ալեկո Մոուլլոսը, դարձել են Օսմանյան կայսրության միակ ներկայացուցիչները օլիմպիական խաղերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկահայ մարզիկներ
Կատեգորիա:Անձինք Սկյուտարից
Կատեգորիա:Հայ թեթևատլետներ
Կատեգորիա:Ռոբերտ քոլեջի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք
Քիմերին 1

մինի|Մարդու քիմերին 1-ի (CHN1) բյուրեղի կառուցվածքը
**Քիմերին 1**-ը (Chimerin 1, Chimaerin 1, CHN1) սպիտակուց է, որը մարդու մոտ կոդավորվում է *CHN1* գենով։ Գրականության մեջ հայտնի է նաև ալֆա-1-քիմերին, n-քիմերին անվանումներով։

Քիմերին 1-ը արտադրվում է հիմնականում գլխուղեղում և մասնակցում է իմպուլսի փոխանցման գործընթացին։
Քիմերին 1-ը GTPազով ակտիվացող սպիտակուց է, որը բնորոշ է RAC GTP-կապող սպիտակուցներին։
*CHN1* գենը կոդավորում է p21-rac և ֆորբոլ էսթերների ռեցեպտորին բնորոշ GTPազ-ակտիվացնող սպիտակուցը։ 
Այն կարգավորում է տեսողական շարժող աքսոնի ուղին։

## Ֆունկցիաներ
Քիմերին 1-ը 3 դոմեններից կազմված սպիտակուց է։ Դոմենները հետևյալն են՝ N-եզրափակիչ SH2 դոմեն, C-եզրափակիչ RhoGAP դոմեն և կենտրոնական C1 դոմեն, որն իր կառուցվածքով նմանակում է պրոտեին կինազ C-ն։
Երբ դիացիլգլիցերոլ լիպիդը (DAG) կապվում է C1 դոմենի հետ, Քիմերին 1-ը տեղափոխվում է պլազմատիկ ծածկույթին և բացասականորեն կարգավորում է Rho-ընտանիքի փոքր GTPազները՝ RAC1-ը և CDC42-ը, ինչը փոխում է աքսոնների կառուցվածքը, կտրատելով աքսոնների դենդրիտների ծայրերը։
Մուտացիոն անալիզը ցույց է տվել, որ RhoGAP դոմենի չծածկվող մասերն ունեն RAC1-կապող և RAC1-GAP ակտիվություն։

Քիմերին 1-ի RhoGAP ակտիվությունը կարգավորվում է ֆորբոլ էսթերներով, որոնք DAG լիպիդների երկրորդային մեսենջերի նմանակն են։ Այս մեխանիզմը կարող է օգտագործվել կարգավորող դեղորայք ստեղծելու համար։

## Կապը հիվանդությունների հետ
Այս գենի հետերոզիգոտ միսենս մուտացիաները առաջացնում են Դյուենի սինդրոմ 2-ը(DURS2)։

Կատեգորիա:Սպիտակուցներ
Հայերի բռնագաղթն Իրան (1603-1604)

1604 թվականին Սեֆյան Շահ Աբբաս Առաջինը կազմակերպեց հայ ժողովրդի բռնագաղթը դեպի Իրան, ինչի հետևանքով 300 հազար հայեր Արևելյան Հայաստանից, Նախիջևանից բռնի տեղահանեցին Պարսկաստան։
Երկու գերուժերի' Պարսկաստանի և Օսմանյան Թուրքիայի միջև ընթացող պատերազմում Շահ-Աբբասի պարտությունից հետո Արաքսի ափին բնակվող հայերը բռնի տեղահանվեցին։

Շահ-Աբբասը երեք նպատակ ուներ.

# Ստեղծել բնակչութիւնից զուրկ սահմանամերձ գոտի, որպեսզի թուրքական բանակը ապաստան և մթերք չունենա Պարսկաստանի դեմ արշավանքը շարունակելու համար։
# Հայ բնակչությանը տեղափոխել Պարսկաստանի կենտրոնական մասեր, որպեսզի հայերի միջոցով երկրի տնտեսությունը զարգանա և զարկ տրվի մետաքսի միջազգային առևտրին, քանի որ հայերը տիրապետում էին եվրոպական լեզուներին.
# Հայ արհեստավորների և արվեստագետների միջոցով շենացնել երկիրը' զարկ տալով արհեստներին ու արվեստին։
Այսպիսով, Ջուղայից գաղթած հայերը հաստատեցին Սպահան մայրաքաղաքի մոտ' Զայանդեռուդ գետի հարավային մասում և հիմնեցին Նոր Ջուղան։

Նորաբնակ հայերի միջոցով երկրի տնտեսությունը զարգացնելու իր մտադրությունն իրագործելու համար շահը նրանց տվեց արտոնություններ և լայն իրավունքներ։ Նոր Ջուղան շատ արագ դարձավ հայության մշակութային կենտրոն։

Նոր Ջուղայի առաջին փողոցը, ի պատիվ հայ վաճառականի, կոչվեց Խոջա Նազար։ Այնուհետև հիմնվեցին այդ փողոցին ուղղահայաց 10 փողոցներ։ Շուտով Նոր Ջուղայի հայերը իրենց ձեռքն առան մետաքսի միջազգային առևտուրը։ 1617 թ. Շահ Աբբասը չեղյալ հայտարարեց անգլիացիների հետ կնքած առևտրային պայմանագիրը և մետաքսի վաճառքի մենաշնորհը հանձնեց հայերին։ Բացի վաճառականությունից, հայերը մեծ դերակատարություն ունեցան ոսկերչության, գորգագործության, կերպասագործության և բազում այլ արհեստների զարգացման գործում։

1670-1680 թթ., տնտեսական և հասարակական ճգնաժամերի պատճառով, իրանահայության կյանքը անկում է ապրում։ 1722 թ., աֆղանների հարձակման հետևանքով, Նոր Ջուղայի բնակչության զգալի մասը գաղթեց Հնդկաստան, Ֆրանսիա, Աւվստրիա, Հոլանդիա և Ռուսաստան։ Դրանով հանդերձ 17-18-րդ դարերում Նոր Ջուղան հանդիսանում էր հայկակպն ամենամեծ մշակութային կենտրոններից մեկը։

1630 թ., Խաչատուր Կեսարացու ջանքերով, հիմնվում է դպրոց, որտեղ դասավանդում էր երաժշտության, գրականության, քերականության, փիլիսոփայություն և բնագիտական առարկաներ։ 1638 թ. Նոր Ջուղայում արդեն գործում էր Մերձավոր Արևելքի առաջին տպարանը, ուր տպագրւում է Մերձավոր Արևելքի հայալեզու առաջին գիրքը և միայն դրանից 133 տարի անց է հայալեզու տպագրությունը սկիզբ առնում Հայաստանում։

Պետք է նշել, որ Նոր Ջուղայի Ամենափրկիչ Վանքին կից գործող դպրոցը շատ մեծ դերակատարություն է ունեցել ժողովրդի առաջընթացի գործում, քանի որ այնտեղ դասավանդւում էին նաև եվրոպական լեզուներ և վաճառականության կանոններ։ Վանքին կից հիմնվում է ձեռագիր գրքերի գրադարան-մատենադարան։ Որմնանկարչությունը, զարդանկարչությունը, ճարտարապետությունը, գուսանական արւեստը, երաժշտությունն ու քնարերգությունը հասնում են իրենց ստեղծագործական գագաթնակետին։

## Աղբյուրներ
Իրանահայոց Հանրագիտարան ( Կազմող ՝ Ժանետ Տ. Լազարյան )

Կատեգորիա:Հայկական սփյուռքի պատմություն
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանը Սեֆյան Պարսկաստանի կազմում
Վարոս Շահմուրադյան

**Վարոս Աշոտի Շահմուրադյան** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
1961 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1967 թվականին՝ Մոսկվայի գեղարդյունաբերական բարձրագույն ուսումնարանը։ 1967-1974 թվականներին դասավանդել է ԵԳԹԻ-ում, 1976-1977 թվականներին՝ Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանում։

## Ստեղծագործական գործունեություն
[մինի|աջից|250px|«Կապույտ նատյուրմորտ», 1971, [Հայաստանի ազգային պատկերասրահ|ՀԱՊ]]
Հեղինակ է երփնագիր նատյուրմորտների, դիմանկարների, թեմատիկ հորինվածքների, գրաֆիկական թերթերի։ 1960-ական թվականների գործերում ազգային, դասական և արդիական արվեստի ձևամիջոցների զուգորդմամբ Շահմուրադյանը հասել է ընդհանրացումներով հարուստ լուծումների՝
*«Նատյուրմորտ։ Լուսամուտի մոտ», 1962
*«Մայրություն», 1967
*«Իմ նախնիները», 1968
*«Ռեքվիեմ», 1969
*«Հին օրհնություն», 1969

1970-ական թվականներին Շահմուրադյանը դիմել է երկրաչափական կառուցիկ ձևերով հարուստ դեկորատիվ հնարանքների՝
*«Պատուհան» և «Արվեստանոցում» նկարաշարեր, 1970-1976
*«Կեսօր», 1972
*«Ձկներ և կարմիր բալեր», 1974
*«Ձոն», 1975
*«Թիթեռ», 1976
*«Ալբատրոս», 1976
*«Սոնետ. Գարուն-Աշուն», 1977

Ստեղծել է նաև հորինվածքներ՝ արծնապատման տեխնիկայով («Նկարչուհու մոտ», 1974)։

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում (1977, 1980 թվականներ), Տարտուում (1981)։ Գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Մոսկվայի Տրետյակովյան պատկերասրահում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Հայաստանյայց Առաքելական եկեղեցու Իրանի թեմեր

Իրանում գործող Հայաստանյայց Առաքելական եկեղեցու երեք թեմերը մինչև 1958 թ. ենթարկւել են Մայր Աթոռ Ս.էջմիածնին, այնուհետև անցել են Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան ենթակայութեան տակ։

1. Թեհրանի թեմ, առաջնորդանիստ' Թեհրանի Ս.Մարգիս եկեղեցի (1973-ից)։ Ընդգրկում է Թեհրանը, Կենտրոնական նահանգը, Գիլանը, Մազանդարանը, Գոլեստանը, Խորասանը, Քերմանշահը, Համադանը և Ղազվինը։

2. Սպահանի թեմ, առաջնորդանիստ' Նոր Ջուղայի Ս. Ամենափրկիչ վանք։ Ընդգրկում է Սպահանի նահանգը, Ֆարսը, Խուզեստանը, Չհարմահալ-Բախթիարին, Քոհքիլուե Բոյեր-Ահմադը, Լոռեսթանը և Հորմոզգւսնը։

3. Ատրպատականի թեմ, առաջնորդանիստ' Թաւրիզի Ս.Աստվածածին եկեղեցի։ Ընդգրկում է արևելեան և անյարմարն Ատրպատականը, Արդաբիլը, Քուրդեստանը։

Թեմական առաջնորդների ցանկն առաջարկւում է Կիլիկիոյ կաթողիկոսութեան կողմից, ընտրւում ու վերջնական վաւերացում է ստանում թեմական խորհուրդների և պատգամաւորական ժողովների կողմից։
Թեհրանի թեմի առաջնորդն է Տեր Սեպուհ արք. Սարգսյանը, Սպահանի թեմի առաջնորդն է Տեր Սիփան եպս. Քեչեճյանը, Ատրպատականի թեմի առաջնորդն է Տեր Գրիգոր եպս. Չիվթճյանը։

Յիշատակութիւն են արժանի իրանահայութեան կեանքում մեծ դերակատարութիւն ունեցած հոգևորականները, որոնց անունները միշտ հիշվելու են պատմութեան մէջ.

Տեր Խաչատուր ԿԵսարացին 1638 թւականին Նոր Ջուղայում հիմնադրեց Մերձաւոր Արևելքում առաջինը համարւող տպարանը։

Տեր Ներսես Մելիք-Թանգյանը' Ատրպատականի հայոց թեմի առաջնորդը, հսկայական աւանդ է ունեցել մշակութային և հասարակական կեանքում։ 1605 թ. Շահ-Աբբասի կողմից բռնագաղթված հայերի թւում կային նաև հոգևորականներ, որոնք և ստանձնեցին ազգապահպանութեան գործը։ Որպէս օրինակ նշենք Տեր Ռաթևոսյաններին, ովքեր Սպահանից հարաւ գտնուող Ալիգուդարզ նահանգի Բուրվարի շրջանի մի քանի գիւղերում չորս դար շարունակ պահպանել են տեղի համայնքի կրօնն ու մշակոյթը, մայրենի լեզուն և ազգային անեռանդութիւնը։ Նրանցից էին' տոհմի նախապապ, գերաշնորհ Տեր Ռաթևոսը, ապա' Տեր Եսային, Տեր Սահակը, Տեր Վահրամը (ծնվ. 1895 թ.), և միայն վերջինս է տեղափոխել Թեհրան, ուր մահացել է 1971 թ.։
Վարդապետ Խորեն Տեր-Վարդանյանը մեծ դերակատարություն է ունեցել հայ ժողովրդի զարթոնքի և ավատատիրական կարգերից ազատագրման գործում։

Տեր Արտակ Մանուկյանը 1960 թոականից 40 տարի անընդմէջ եղել է Թեհրանի հայոց թեմի առաջնորդը և մեծ ներդրում է ունեցել թեհրանւսհայության հոգևոր, կրթական ու մշակութային կեանքում։ Թեհրանի մի շարք դպրոցներն ու եկեղեցիները հիմնադրւել են նրա օրոք։ Մահացել է 1999 թ. հոկտեմբերին' կարճատև հիւանդութիւնից յետոյ։ Ի գնահատումն նրա գործունեության' Թեհրանի միակ հայկական թանգարանը անուանակոչել է նրա անունով։

## Աղբյուրներ
Իրանահայոց Հանրագիտարան ( Կազմող ՝ Ժանետ Տ. Լազարյան )

Կատեգորիա:Իրանահայ կրոնական կազմակերպություններ
Կեղտ (ֆիլմ)

**Կեղտ** (), ֆիլմը ռեժիսոր Ջոն Ս. Բրեյդի կրիմինալ տրագիկոմեդիան է՝ նկարահանված Իրվին Ուելշի «Կեղտ» վեպի հիման վրա։ Համաշխարհային պրեմիերան տեղի է ունեցել 2013 թվականի սեպտեմբերի 16-ին։ Ֆիլմը պատմում է Էդինբուրգում աշխատող մի քննիչի մասին, ով ցանկանում է պաշտոնի բարձրացում ու որին հանձնարարվել է մի ուսանողի սպանության հետաքննությունը։ Սակայն անձնական կյանքում ունեցած խնդիրների պատճառով ֆիլմի հերոսը չի կարողանում հետաքննությունն իրականացնել՝ հայտնվելով նոր արկածների մեջ։

Ֆիլմը նկարահանված է Իրվին Ուելշի համանուն վեպի հիման վրա, որը մեկ այլ հայտնի ֆիլմի համար սցենար ծառայած «Ասեղի վրա» հայտնի վեպի անուղղակի շարունակությունն է։ Ինչպես «Ասեղի վրան», այնպես էլ «Կեղտը» պատմում են մարդկանց մասին, ովքեր հայտնվել են «ներքևում», ունեն կախվածություն թմրանյութերից։ Միաժամանակ «Կեղտ» ֆիլմն իր դերասանական պրոֆեսիոնալ կազմի, ինչպես նաև բավական ակտիվ ու դինամիկ զարգացման շնորհիվ չի թողնում ձանձրանալ։ Ֆիլմի հերոսի արկածներն սկզբում շատ համահունչ են ՄաքԷվոյի աստղային մաչոյի կերպարին։ Ֆիլմի բանալին բացահայտվում է միայն ֆիլմի վերջում։

Ֆիլմի ամենահայտնի սաունդթրեքներից մեկը Radiohead խմբի հայտնի Creep երգի վերամշակումն է Քլինթ Մանսելի կողմից ()։

Ֆիլմի վարկանիշը հայտնի www.imdb.com կայքի վարկանիշով կազմում է 7.5 միավոր հնարավոր 10-ից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Կեղտ» ֆիլմի մասին kinopoisk կայքում
* Ֆիլմի թրեյլերը ՅուԹուբում

Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների բրիտանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2013 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Lionsgate ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Բրիտանական վեպերի էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Բրիտանական քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Շոտլանդական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր թմրանյութերի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ոստիկանների մասին
Կատեգորիա:Գերմանական անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր բուլինգի մասին
Ալբերտ Զուրաբյան

**Ալբերտ Նապոլեոնի Զուրաբյան** (), հայ ճարտարապետ, Հայաստանի վաստակավոր ճարտարապետ (2009)։

## Կենսագրություն
1966 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։

1967 թվականից աշխատել է Երևաննախագիծ ինստիտուտում, 1985 թվականից՝ ճարտարապետության արվեստանոցի ղեկավար։ 1992-2002 թվականներին՝ Հայաստանի ճարտարապետների միության վարչության նախագահ։ 1990 թվականից դասավանդում Է ԵՊՃՇՀ-ում։ 1994-1995 թվականներին՝ ճարտարապետների միությունների միջազգային ընկերակցության փոխնախագահ, 1995-1997 թվականներին՝ նախագահ, 1997-1998 թվականներին՝ պատվավոր նախագահ։ «Տարվա լավագույն նախագիծ» համամիութենական ստուգատեսի դափնեկիր և ոսկե մեդալակիր է (1987)։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Զուրաբյանի նախագծերով Երևանում կառուցվել են՝
* Բնակելի տներ (1973-1974)
* ԵՊՀ Ֆիզիկայի ԳՀԻ լաբորատորիաների համալիրը (1976 թվական, համահեղինակ)
* Երևանի մետրոպոլիտենի Մարշալ Բաղրամյան կայարանը (1981 թվական, համահեղինակ)
* Մշակույթի կենտրոն (2004)
* Նկարիչ Վարոս Շահմուրադյանի մահարձանը (1978 թվական, քանդակագործ՝ Վիլյամ Պետրոսյան)
* Կոմպոզիտոր Առնո Բաբաջանյանի մահարձանը (1984)
* Հայկական մշակույթի կենտրոնը և Սուրբ Խաչ եկեղեցին Մոսկվայում (2001-2005 թվականներ, համահեղինակ), (2003-2004 թվականներ)

## Մեջբերումներ Ալբերտ Զուրաբյանից
«Տեսակն ամենակարևոր արժեքն է։ Տեսակ։ Լավ ու վատ չէ, այլ` ՏԵՍԱԿ։ Մեր խոսքն ԱՅԼ է, մեր երաժշտությունն ԱՅԼ է։ Մերն է և դրանով է պայմանավորված մեր գոյությունն ու մեր ապագան»։

## Պարգևներ և կոչումներ
* Հայաստանի վաստակավոր ճարտարապետ (2009)։
* ՀՀ վարչապետի հուշամեդալ (2015)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր ճարտարապետներ
Կատեգորիա:ՀՀ վարչապետի հուշամեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամներ
Զորի Զորյան

**Զորի Նավասարդի Զորյան** (, զոհվել է ավտովթարից), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ՀՀԴ անդամ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Թիֆլիսի գիմնազիան, սովորել պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ 1917 թվականին ընտրվել է Ախալցխայի քաղաքագլուխ։

Զորյանի օրոք Ախալցխայում հիմնադրվել և տպագրվել է «Շարժում» (1917-1918) թերթը։ 1917-1921 թվականներին ղեկավարել է Ախալցխայի ինքնապաշտպանությունը։ Հատկապես աչքի է ընկել թուրքերի կողմից Ախալցխայի պաշարման (29/12/1917 - 26/2/1918) ընթացքում, հմտորեն կազմակերպել է քաղաքի ինքնապաշտպանությունը, կարողացել է կանխել քաղաքի հայ և թուրք ազգաբնակչության հնարավոր բախումները։

Ախալցխայում խորհրդային իշխանություն հաստատվելուց հետո տեղափոխվել է Թիֆլիս։ 1937 թվականին ձերբակալվել է, ազատվելուց հետո (1940 թվականից) ապրել և աշխատել է Թբիլիսիում։

Զորյանի անունով փողոց է կոչվել Ախալցխայում։

## Գրականություն
* Երվանդ Սիմոնյան, «Ախալցխան կրակե օղակում», «Հուշարձան» հրատարակչություն, Երևան, 2000։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավտոճանապարհային վթարներից զոհվածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Հակոբ Զորյան

**Հակոբ Նշանի Զորյան** (), հայ  պատմաբան, տնտեսագետ։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1925), պրոֆեսոր (1931), ՀԽՍՀ գիտության և արվեստի ինստիտուտի թղթակից անդամ (1926)։

## Կենսագրություն
1908-1912 թվականներին սովորել է Կոստանդնուպոլսի Պերպերյան վարժարանում, 1919-1920 թվականներին` Լոզանի համալսարանում, 1925 թվականին ավարտել է Բեռլինի համալսարանի քաղաքատնտեսական ֆակուլտետը։

Գերմանիայում մասնակցել է ուսանողական սոցիալական շարժմանը։ Հակոբ Զորյանը Սողոմոն Թեհլիրյանի հետ գործուն մասնակցություն է ունեցել «Նեմեսիս» գործողությանը և Թալեաթ փաշայի սպանությանը (1921 թվականի մարտի 15-ին)։

1925 թվականից դասախոսել է ԵՊՀ-ում. 1930-1937 թվականներին՝ հայ ժողովրդի պատմության ամբիոնի վարիչ, 1931-1937 թվականներին, միաժամանակ՝ պատմության ֆակուլտետի դեկան։ 1927-1929 թվականներին՝ Հանրային գրադարանի տնօրեն, 1932-1935 թվականներին՝ Կուլտուրայի պատմության ինստիտուտի տնօրեն, 1936-1937 թվականներին՝ Հայաստանի պատմության թանգարանի տնօրեն։ 1930-1931 թվականներին եղել է Կոոպերատիվ-տնտեսագիտական ինստիտուտի  (այժմ՝ Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարան) տնօրեն (ռեկտոր)։

Աշխատությունները վերաբերում են հին և միջնադարյան Հայաստանի հասարակական-տնտեսական պատմությանը, հայ խորհրդային պատմագրությանը։ Նրա գիտական պատկառելի ժառանգության մեջ առանձնակի արժեք ունեն «Արաբների հարկային քաղաքականությունը ավատատիրական Հայաստանում» (1927թ.), «Արաբական շրջանում ֆեոդալական Հայաստանի քաղաքի և գյուղի միջև ստեղծված հակադրությունը» (1927-28թթ), «Ֆեոդալական Հայաստանի գյուղացիական շարժումները 10-րդ դարում» (1928թ.), «Արտաշատի, Վաղարշապատի և Դվինի պրոբլեմը» (1935թ.), «Ներդասակարգային պայքարը հայ Արշակունիների թագավորության վերջին շրջանում» (1936թ.) և այլն:

1937 թվականին դարձել է ստալինյան բռնաճնշումների զոհ: Մանկավարժ կնոջ (Եսթեր Զորյան) և համալսարանի մի խումբ դասախոսների հետ ձերբակալվել է («պրոֆեսորների գործը»)։ Հինգ տարի անցկացրել է ԽՍՀՄ բանտերում և համակենտրոնացման ճամբարներում: Մահացել է Սիբիրյան աքսորավայրում՝ 1942 թվականին: Հետմահու արդարացվել է։

## Գրականություն
*Հովհաննիսյան Պ., Հակոբ Զորյան, «Երևանի համալսարան», 1976, N 2։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Օրդու քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Լոզանի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Բուֆոնադ

[256px|մինի|Դրվագ [Չառլի Չապլինի «Նրա նոր աշխատանքը» ֆիլմից]]
**Բուֆոնադ** ( - «կատակ, խեղկատակություն»), դերասանական խաղի չափազանցված զավեշտային ձև։

Բուֆոնադը երգիծական ներկայացումներում հանդիպող դերասանական այն խաղն է, որը դրսևորվում է չափազանցված և խեղկատակության հասնող շարժումներով, դիմախաղով, ձայնի հնչերանգով։ Հիմնվում է կտրուկ չափազանցության (գրոտեսկ), ծաղրանմանային գործողությունների, երևույթների, հերոսի բնավորության գծերի վրա, որոնց շնորհիվ ստեղծվում է սատիրիկ էֆեկտ։ Եզրույթը նաև ունի «կատակերգական ներկայացում, բեմադրություն, փողոցային թատրոն» նշանակությունները։

Բուֆոնադի օրինակի հանդիպում ենք Ե. Չարենցի «Կապկազ-թամաշա» պիեսի մի շարք տեսարաններում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թատրոնի ժանրեր
Կատեգորիա:Կատակերգական ժանրեր
Շակ Սվարտ

**Շակ Սվարտ** (հոլանդ.՝ Sjaak Swart, ), նախկին հոլանդացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող։

## Կենսագրություն
### Կարիերան «Այաքս» ակումբի կազմում

Շակ Սվարտը հանդիսանում է «Այաքս» ակումբի սանը։ Նրա մեկնարկային հանդիպումն ակումբի հիմնական կազմում եղել է 1956 թ. սեպտեմբերի 16-ին, երբ թիմը մրցում էր «Տելսթար» ակումբի հետ Նիդերլանդների Գավաթի խաղարկության շրջանակներում։ Այդ հանդիպումն ավարտվեց Այաքսի հաղթանակով 3։2 հաշվով։ Հենց իր առաջին մրցաշրջանում էլ ֆուտբոլիստը կարողանում է դառնալ Նիդերլանդների առաջնության չեմպիոն (1956/57 մրցաշրջան)։ Իր առաջին գնդակը Այաքսի կազմում կարողացել է հեղինակել 1957 թ. հոկտեմբերի 6-ին, երբ թիմը մրցում էր «ՆՕԱԴ» ակումբի հետ։ Այդ հանդիպումն ավարտվեց Այաքսի հաղթանակով 3։1 հաշվով։

Ընդհանուր հաշվով Սվարտն «Այաքս» ակումբի կազմում անցկացրել է 599 հանդիպում, դարձել 224 գոլի հեղինակ, իսկ միայն առաջնության խաղերում մասնակցել է 463 խաղի, դարձել 176 գոլի հեղինակ։ Շակը ռեկորդակիրների թվում է իր անցկացրած հանդիպումների քանակով «Այաքս» ակումբի կազմում։ Այաքսի կազմում ֆուտբոլիստը 8 անգամ կարողացել է դառնալ երկրի առաջնության հաղթող, 5 անգամ նվաճել է երկրի գավաթը, նաև նվաճել է տարբեր եվրոպական գավաթներ։

### Ազգային հավաքականի կազմում
Նիդերլանդների ազգային հավաքականի կազմում իր մեկնարկային հանդիպումն անցկացրել է 1960 թ. հունիսի 26-ին, որը հոլանդացիների համար ավարտվեց ցավալի պարտությամբ 3։1 հաշվով։ Իր առաջին գնդակն Ազգային հավաքականի կազմում կարողացել է խփել 1960 թ. հուլիսի 3-ին, երբ թիմը մրցում էր Սուրինամի ազգային հավաքականի հետ։ Այդ հանդիպումն ավարտվեց հոլանդացիների հաղթանակով 4։3 հաշվով։ Իր վերջին հանդիպումն Ազգային հավաքականի կազմում ֆուտբոլիստն անցկացրել է 1972 թ. օգոստոսի 30-ին, երբ թիմը մրցում էր Չեխոսլովակիայի ազգային հավաքականի հետ. հանդիպումն ավարտվեց հոլանդացիների հաղթանակով 2։1 հաշվով։ Ընդհանուր հաշվով Ազգային հավաքականի կազմում անցկացրել է 31 հանդիպում, հեղինակել 10 գնդակ։

## Մրցելույթների վիճակագրություն

## Նվաճումներ
• Նիդերլանդների առաջնության չեմպիոն&nbsp;-&nbsp;1957, 1960, 1966, 1967, 1968, 1970, 1972, 1973

• Նիդերլանդների գավաթակիր&nbsp;-&nbsp;1961, 1967, 1970, 1971, 1972

• Չեմպիոնների Լիգայի գավաթակիր&nbsp;-&nbsp;1971, 1972, 1973

• Եվրոպայի սուպերգավաթակիր&nbsp;-&nbsp;1973

• Միջմայրցամաքային գավաթի հաղթող&nbsp;-&nbsp;1972

• Ինտերտոտոյի գավաթակիր&nbsp;-&nbsp;1962

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* national-football-teams.com կայքի վիճակագրություն
* Voetbalstats.nl կայքի վիճակագրություն

Կատեգորիա:1938 ծնունդներ
Կատեգորիա:Այաքսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 3 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Սիչուան Բլու Ուեյլս

**«Սիչուան Բլու Ուեյլս»** (չին.` 四川金强蓝鲸篮球俱乐部, անգլ.` *Sichuan Blue Whales*), չինական պրոֆեսոնալ բասկետբոլային ակումբ, որն հանդես է գալիս Չինաստանի բասկետբոլի ասոցիացիայի (CBA) հյուսիսային դիվիզիոնում։ Տեղակայված է Չենդու քաղաքում (Սիչուան երկրամաս)։ Տան հանդիպումներն ակումբն անցկացնում է «Վենցզյան դիսթրիքթ ստեդիում» մարզապալատում։

Ակումբը սկզբնապես հանդես է եկել Չինաստանի բասկետբոլի ազգային լիգայում (NBL), սակայն 2013–14 մրցաշրջանից հետո տեղափոխվել է CBA, 2013 թվականի NBL գավաթը նվաճելուց հետո։

## Արտաքին հղումներ
* Էջը EuroBasket.com կայքում

Կատեգորիա:Չինական բասկետբոլային ակումբներ
Լևոն Զորյան

**Լևոն Ստեփանի Զորյան** (), ճարտարապետ, ճարտարապետության պատմաբան։

Հայ գրող, ակադեմիկոս Ստեփան Զորյանի որդին է։

## Կենսագրություն
1950 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1964-1971 թվականներին եղել է Հայաստանի ճարտարապետների միության վարչության նախագահի տեղակալ։

Զորյանի նախագծով 1982-1983 թվականներին Ստեփան Զորյանի Վանաձոր քաղաքում գտնվող առանձնատունը վերակառուցվել է տուն-թանգարանի։

Հեղինակ է՝
* «Թամանյան» մենագրության (1978, հայերեն, ռուսերեն)
* Կազմել և ծանոթագրել է «Ալեքսանդր Թամանյան. հոդվածներ, փաստաթղթեր, ժամանակակիցները նրա մասին» (1960)
* «Ալեքսանդր Թամանյան (1878-1936). կենսամատենագիտական ցանկ» (1978)
* «Ռաֆայել Իսրայելյանը ժամանակակիցների հուշերում» (1981)
* «Ռաֆայել Իսրայելյան։ Հոդվածներ, ուսումնասիրություններ, ակնարկներ» (1982, համահեղինակ) ժողովածուներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամներ
Ինվեկտիվ

**Ինվեկտիվ** ( - «մեղադրական ճառ» <  - «նետվում եմ, հարձակվում եմ»), գրական ստեղծագործության ձև, որևէ բացասական երևույթի կամ անձնավորության դեմ ուղղված զայրալից, մերկացնող ելույթ։

Անտիկ գրականության մեջ հանդես եկող ինվեկտիվը առանձնանում էր դատապարտման սրությամբ և համարվում էր պամֆլետի ձևի տարատեսակներից մեկը։ Ամենահայտնի օրինակներից են փոխադարձ ինվեկտիվները՝ գրված Գայուս Սալյուստիուս Կրիսպոսի և Մարկոս Տուլիոս Կիկերոնի կողմից ( և )։

Գեղարվեստական գրականության մեջ ինվեկտիվ են կոչվում քննադատական կրքոտ շնչով գրված կամ երգիծական այն ստեղծագործությունները, որոնք սուր կերպով խարազանում են հասարակական հետադեմ ուժերին, անարդարությունը, կեղծիքը։ Այդպիսի գործեր են Լերմոնտովի «Պոնտի մահը», Դուրյանի «Տրտունջքը», Չարենցի «Դաշնակցականներին» բանաստեղծությունները և այլ երկեր։ Ինվեկտիվ կարելի է համարել նաև Մ. Նալբանդյանի «Երկու տող» պամֆլետը։

Ինվեկտիվը տարբերվում է էպիգրամից նրանով, որ բանաստեղծական ձևը պարտադիր չէ և զվարճական հումորային կողմի բացակայությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Catullus at perseus.org
* Web edition of Early Stuart Libels

Կատեգորիա:Գրական ժանրեր
Գետարգել

**Գետարգել** (նախկինում **ռադիոկայանին կից**), գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզում` մարզկենտրոնից 40 կմ հարավ-արևմուտք։

Գետարգել է վերանվանվել 2006 թ.-ի ապրիլի 7-ին։ Նախկինում կոչվել էր **Սմո**։

## Բնակչություն
Գետարգելի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գյուղեր
Զովաշեն

**Զովաշեն**, գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզում` մարզկենտրոնից 55 կմ հարավ-արևելք` Հատիս լեռան հյուսիսարևելյան փեշերին։

## Բնակչություն
Բնակչության նախնինների մի մասը այստեղ են գաղթել 1915-1918 թթ.-ին՝ Վանի, Մուշի և Սասունի գյուղերից։

Զովաշենի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է դաշտավարությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Զովաշենում կա XI-XIII դարերի եկեղեցի և X-XIV դարերի խաչքարերով գերեզմանոց։

## Տես նաև
* Զովաշենի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գյուղեր