Նահանջ Անդալալով

Անդալալից Նադիր շահի հրամանատարությամբ պարսկական բանակի նահանջը տեղի է ունեցել, երբ նա դադարեցրել է լեզգիների վերջին ամրոցի պաշարումը, Դերբենտ՝ ձմեռային բնակարան վերադառնալու համար: Նահանջելիս ենթարկվել է լեզգիների զանգվածային հարձակումների։ Այնուամենայնիվ, Նադիրի արշավների հաստատված պատմագրության մեջ ոչ մի հիշատակում չկա Անդալալի մոտ կամ նահանջի ընթացքում որևէ այլ վայրում տեղի ունեցած որևէ խոշոր ճակատամարտի մասին, առաջնային կամ երկրորդական նյութերից ոչ մեկում:

## Նահանջ
Զորքերի դուրսբերումը տեղի է ունեցել Անդալալում՝ Ավարստանի լեռնային հատվածում։ Նադիրի Դաղստանի արշավի նախորդ տարիներն ու ամիսները արյունոտ են եղել, քանի որ լեզգիները, տաբասարանները, ավարները, կումիկները և այլք համառ դիմադրություն են ցույց տվել, ինչպես նաև Նադիր շահի շարունակական հակագրոհների պատճառով, որոնցից Դաղստանի արշավը կործանարար է եղել բոլորի համար: 1741 թվականի սեպտեմբերին ամբողջ Դաղստանը, բացառությամբ մի քանի ավարական տարածքների, հայտնվել է պարսկական գերիշխանության տակ: Նադիրը որոշել է հարձակվել երկու կողմերից ՝ Անդալալում և Ավարստանում, Այնակինի կիրճով: Ինչպես մեկնաբանել է անգլիացի պատմաբան Լ. Լոքհարթը։Ավարստանին սպառնացող սարսափելի վտանգը համախմբել է ավարական հասարակությանը: Ավարական առաջնորդ Քադի Փիր Մուհամմադը աջակցության ուղերձ է հղել բոլոր հասարակություններին: Կրոնական առաջնորդ Իբրահիմ Հաջի Անդալան Գիդաթլինսկին երկու անգամ դիմել էր Պարսկաստանի շահին՝ փորձելով համոզել նրան չսանձել ավելորդ պատերազմ ավար մուսուլմանների դեմ: Ավելին, Նադիր շահի կողմից, ըստ լեգենդի, նրանց նամակներ և պատվիրակներ էին ուղարկվել Անդալալից: Նադիրի մերժումից հետո Քադի Փիր Մուհամմադը պատասխանել է. «Հիմա մեր միջև խաղաղություն չի կարող լինել: Քանի դեռ մեր միտքը չի մթագնում, մենք կպայքարենք և կոչնչացնենք ներխուժող թշնամուն»:

Ավարները լեռան վերևից քարեր են նետել անցնող զորքերի վրա։ 1741 թվականի սեպտեմբերին Այմաքինսկոմի կիրճում դարանակալել են և Լյութֆ Ալի խանի և Հայդար-բեկի գլխավորած ջոկատները լիակատար պարտություն են կրել։ Հայդար Բեկի գլխավորած 4000 հոգանոց ջոկատից միայն 500 մարդ է կենդանի մնացել։ Իսկ 6000 հոգանոց ջոկատից միայն 600-ը։ Հաղթողները մեծ ավար են վերցրել՝ 19 թնդանոթ, մեծ քանակությամբ փամփուշտներ և ողջ բեռը: Նահանջից հետո պարսկական բանակը դուրս է եկել Կումուխով, Խորսեխով, Չիրագով, Ռիչայով, Կուրախով և, ի վերջո, հասել իրանական Դերբենտ քաղաքը:

## Հակամարտության պատմագրություն
Անդալալի մոտակայքում տեղի ունեցած որևէ նախնական ճակատամարտի մասին որևէ հիշատակում չկա որևէ հիմնական աղբյուրում, Նադիրի արշավանքների թեմային կենտրոնացած որևէ երկրորդական աղբյուրում նման ներգրավվածության մասին որևէ հղում չկա:

Այնուամենայնիվ, կան լավ հաստատված պատմություններ նահանջող պարսկական շարասյուների մասին, որոնք լեզգիների և նրանց դաշնակիցների կողմից անընդհատ հետապնդումների են ենթարկվել։ Լեզգիները, որոնք հրաժարվել են մասնակցել որևէ պայմանավորված ճակատամարտի, բազմիցս հետապնդել է նահանջող պարսկական բանակը՝ Անդալալին դարձնելով «աղետալի շրջան», Նադիր Շահի ուժերի համար, քանի որ նրանք տառապում էին սարսափելի եղանակային պայմանների, լարված լոգիստիկայի, հիվանդությունների բռնկումների և լեզգի հրաձիգների կողմից անդադար հետապնդումների համադրությունից:

Նադիր Շահի Դաղստանը բռնակցելու անհաջող փորձերը Հյուսիսային Կովկասի ժողովուրդների շրջանում լեգենդների, առասպելների և ժողովրդական հեքիաթների աղբյուր են դարձել։ Ավարական «Նադիր Շահի դեմ ճակատամարտը» և «հերոս Մորտաժա Ալիի էպոսը»  վառ և գունագեղ պատկեր են ներկայացնում «տիեզերքի պատուհասի» նկատմամբ տարած հաղթանակի մասին։ Այս ստեղծագործությունները ներկայացնում են Դաղստանի էպոսի ժանրի գագաթնակետը. դրանց նշանակությունը լեռնական ժողովուրդների համար: Եվ կումիկները, իրենց հերթին, պահպանում են իրենց հերոս Ախմեդ-խան Մեխտուլիի հիշատակը, որը Անդալալում զորքերի պարտության մեջ խաղացել է ամենաուժեղ դերերից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1740-ականներ Իրանում
Կատեգորիա:1741 Ասիայում
Կատեգորիա:Դաղստանի պատմություն
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր այբբենական կարգով