Բորովսկ

**Բորովսկ**- քաղաք Ռուսաստանում, Կալուգայի տարածքի, Բորովսկի շրջանի վարչական կենտրոնում։ XIV-XV դարերում համարվել է Սերպուխով-Բորովսկի իշխանությունների կենտրոններից մեկը։ 2000 թվականին այն ընդգրկվել է Ռուսաստանի Դաշնության պատմական քաղաքների ցանկում։ Այն կրում է՝ «Ռազմական քաջարի քաղաք», պատվավոր անունը (2017) : Բնակչությունը - 10337 մարդ (2020):

Քաղաքային բնակավայրի կարգավիճակով Բորովսկ քաղաքում, ձևավորվել է նույնանուն քաղաքապետարան` որպես միակ բնակավայրը իր կազմի մեջ։

## Աշխարհագրությունը
Քաղաքը շրջապատված է անտառներով և գտնվում է Պրոտվա գետի երկու ափերին գտնվող բլուրների վրա՝ Կիևի ուղղությամբ ձգվող մոսկովյան երկաթուղու «Բալաբանովո» կայարանից մոտավորապես 15 կմ հեռավորության վրա և Մոսկվայից 84 կմ հարավ-արևմուտք։

Քաղաքի մասին առաջին հիշատակումը գտնվել է Մեծ Դուքս Իվան Կարմիրի (), հոգևոր ձեռագրում, որը գրվել է 1358 թվականին։ Սակայն, Բորովսկի բնակավայրում գտնված կերամիկան, որը առավել հին ժամանակների է՝ 11-13-րդ դարեր, վկայում է այստեղ հին ռուսական բնակավայրի առկայության մասին։ Բորովսկի հնագիտական պեղումներն ու ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ միմյանցից 500-800 մ հեռավորությունների վրա գտնվել են բնակավայրեր Պրոտվա գետի ձախ ափին Պետրովա Գորա ( և աջ կողմում (բլրի վրա և Թեք () գետաբերանի տարածքում)։

Մոտ 1378 թվականին Դմիտրի Դոնսկին (), Բորովսկը՝ մի քանի տարածքերի հետ միասին, տալիս է իշխան՝ Վլադիմիր Քաջին (), և քաղաքը դառնում է Սերպուխով-Բորովսկի իշխանության կենտրոններից մեկը, որը տևում է մինչև 15-րդ դարի 3-րդ քառորդը։

15-րդ դարի կեսերին Պաֆնուտիյ Բորովսկին քաղաքի ծայրամասում հիմնում է Մոսկովյան պետության մշակութային և կրոնական մեծ կենտրոն` Պաֆնուտիի-Բորովսկու վանքը։ 1480 թվականին Իվան III-ը, տիրանալով քաղաքին, Բորովսկու մոտակայքում նախապատրաստում է զորքերին՝ հորդանացիների () հետ մղվող ճակատամարտի համար։

1565 թվականին, երբ Իվան Ահեղը Ռուսաստանի պետությունը բաժանեց ըստ կարևորության, Բորովսկ քաղաքը իր հարակից հողերով դարձավ վերջինիս մի մասը՝ մինչև 1567 թվականի վերջը։

17-րդ դարում Բորովսկը դարձավ հին հավատացյալների ողբերգությունների թատերաբեմը։ Քահանա Ավվակումը աքսորվեց այստեղ, նրա հետևորդներ` բոյարուհի Մորոզովան և նրա քույրը՝ Արքայադուստր Ուրուսովան, տեղափոխվեցին Բորովսկի բանտ և այնտեղ սպանվեցին։

1776 թվականից Բորովսկը Կալուգա նահանգի Բորովսկի շրջանի կոմսությունն է (1796 թվականից ՝ Կալուգայի նահանգ)։ 1777 թվականին ստեղծվեց Բորովսկի զինանշանը։

1812 թվականի Հայրենական պատերազմի ժամանակ ֆրանսիացիները քաղաքն ու Պաֆնուտևի վանքը այրել և ավերել են։ 1857 թվականի մայիսին հրդեհից կրկին վնասվեց քաղաքը- այրվեցին 150 տուն, 200 խանութ և մի քանի եկեղեցիներ։

1880 – 1892 թվականներին Բորովսկում է բնակվել Կոնստանտին Ցիոլկովսկին, ով աշխատել է այստեղ՝ որպես ուսուցիչ։ Նախկինում այստեղ ապրել և դասավանդել է կրոնական մտածող Ն.Ֆ. Ֆեդորովը։

1929 թվականի հուլիսից Բորովսկը հանդիսանում է Մոսկվայի մարզի Կալուգայի տարածքի, Բորովսկի շրջանային կենտրոն։

1930 թվականի հուլիսից Բորովսկը հանդիսանում էր Մոսկվայի մարզի Բորովսկի շրջանային կենտրոնը (Կալուգայի շրջանը վերացվեց, ինչպես ԽՍՀՄ այլ շրջանների մեծ մասը)։

1944 թվականի հուլիսի 5-ից Բորովսկը հանդիսանում է Կալուգայի մարզի Բորովսկի շրջանային կենտրոնը։

### Բորովսկի պաշտպանությունը 1941 թվականի աշնանը
Պաշտպանությանը մասնակցել են՝ Արևմտյան ճակատի՝ 5-րդ, 33-րդ և 43-րդ բանակային կազմավորումները և Մոսկովյան ռազմական շրջանի զորամասերն ու ստորաբաժանումները։

* 113-րդ հրաձգային ստորաբաժանումը (նախկինում՝ ժողովրդական պաշտպանության (Ֆրունզեի շրջանի) Մոսկովյան 5-րդ հրաձգային ստորաբաժանումը։
* 110-րդ հրաձգային ստորաբաժանումը (նախկինում՝ ժողովրդական պաշտպանության (Կույբիշևի շրջանի) Մոսկովյան 4-րդ հրաձգային ստորաբաժանումը։
* 312-րդ հրաձգային ստորաբաժանումը (1-ին կազմավորման)։
* 53-րդ հրաձգային ստորաբաժանումը։
* 17-րդ տանկային բրիգադը։
* Ֆ. Ձերժինսկիու անվան հատուկ նշանակության 2-րդ մոտորահրաձգային գունդը։
* Հատուկ հեծելազորային գունդը։
* 43-րդ բանակի հրետանային գնդերը։
* 151-րդ և 152-րդ մոտորահրետանային բրիգադների ստորաբաժանումները։
* Մոսկվյան ՀՕՊ կորպուսի հակաօդային-հրետանային խումբ 1-ը։
* 12-րդ պահուստային ականանետերի գնդի 3-րդ ստորաբաժանումը։
* Կապիտան Կոժանովի ղեկավարությամբ՝ 22-րդ տանկային բրիգադը։
* 5-րդ և 43-րդ բանակների առանձին տանկային ստորաբաժանումները։ 
* Բորովսկի՝ 40-րդ, և Պոդոլսկի՝ 41-րդ կործանիչ գումարտակները։

### Բորովսկի ազատագրումը 1942 թվականի ձմռանը
1942 թվականի դեկտեմբերի 31-ից մինչև 1942 թվականի հունվարի 4-ը տևած մարտերի արդյունքում՝ քաղաքը ազատագրվեց գերմանական օկուպացիայից, 33-րդ բանակային զորքերի կողմից, գեներալ Մ. Գ. Եֆրեմովի գլխավորությամբ։ Բորովսկը ազատագրվեց 113-րդ, 93-րդ և 201-րդ հրաձգային ստորաբաժանումների կողմից, որոնց աջակցեց՝ 338-րդ հրաձգային ստորաբաժանումը։

## Զինանշան

Բորովսկ քաղաքի զինանշանը հաստատվել է 1777 թվականին (մարտի 10-ին)՝ որտեղ արտացոլվում է Միխայիլ Վոլկոնսկու սխրանքը, ով հերոսաբար զոհվել է իր քաջարի զինյալներ հետ միասին՝ լեհերի ձեռքով, 1610 թվականին. «Հիշեցնելով այս արժանի միջադեպը, այս քաղաքի զինանշանը բաղկացած է․ արծաթե դաշտից՝ պատկերելով անմեղություն ու անկեղծություն, կարմրավուն սրտից՝ որը ցույց է տալիս հավատարմություն, սրտի մեջտեղում պատկերված է խաչ՝ որն արտահայտում է ճշմարիտ նախանձախնդրություն Աստծո Օրենքի նկատմամբ՝ որպես բոլոր առաքինությունների հիմքի, և այս սիրտը շրջապատված է կանաչ դափնեպսակով՝ ցույց տալով անխախտելիությունն ու ամուր կապը փառքի արժանի այս առաջնորդի և այլոց միջև, ովքեր զոհվեցին իր հետ միասին՝ հանուն արդար գործի»։ (Ռուսական կայսրության 1775-1780):

## Զանգվածային Լրատվամիջոցներ (ԶԼՄ-ներ)
### Տպագիր մամուլ
«Բորովսկի Իզվեստիա» () թերթը հասարակական-քաղաքական հրատարակություն է։ Հրատարակվում է շաբաթական երկու անգամ՝ չորեքշաբթի և ուրբաթ օրերին` 4-12 էջ (հիմնական թերթ), նաև՝ հավելվածները։ Իլրումն շրջանում և կյանքի բոլոր ոլորտներում տեղի ունեցող իրադարձությունների ժամանակագրության, թերթը ունի նաև համայնքային, «Բորովսկի շրջան»-ի քաղաքապետարանի օրենսդրական ակտերի, ինչպես նաև նրա կազմի մեջ մտնող մի շարք բնակավայրերի (Բորովսկ, Ասենևսկո, Սովյակի, Բորովսկի պետական ֆերմա, Վորսինո, Կրիվսկոե) պաշտոնական հրատարակչի կարգավիճակ։ Հիմնադիրներն են՝ «Բորովսկի շրջան»ի քաղաքապետարանը և Բորովսկի շրջանի ինքնավար կառավարման վարչության «Շրջանային տեղեկատվական կենտրոն»-ը։

Թերթի առաջին համարը լույս է տեսել 1921 թվականի սեպտեմբերի 20-ին։ Թերթը 2011 թվականից ունի իր համարների էլեկտրոնային արխիվը։

«Բորովսկ-իմ սիրտ» ()-քաղաքային մշակութային կյանքի, պատմության և զբոսաշրջության հանրային թերթ է։ Հոդվածներ են հրապարակվում Բալովսկի, Կալուգայի շրջանի և Մոսկվայի մարզի այլ փոքր պատմական քաղաքների մշակույթի և պատմության վերաբերյալ։

«Հիշողություն» () մշտական խորագրով սյունակում հրապարակվում է Բորովսկի հայտնի գիտնականների, վաճառականների, մարտիկների և պատմական գործիչների մասին։ Թերթը տեղեկատվություն է հրապարակում նաև Բորովսկին նվիրված նոր հրատարակությունների մասին։ Հրապարակվում են Բորովսկում զբոսաշրջության զարգացման հետ կապված նյութեր։ Թերթը անվճար բաժանվում է Բորովսկում, Օբնինսկում, Կալուգայում, Բալաբանովոյում, Մոսկվայում։ Հիմնադիրներն են՝ Փոքր պատմական քաղաքների զարգացման հիմնադրամը և «Բորովսկի երկրամաս» () մշակութային և պատմական կենտրոնը։ 2017 թվականի օգոստոսից լույս տեսած թերթը ունի իր թողարկումների ամբողջական էլեկտրոնային արխիվը։

### Էլեկտրոնային լրատվամիջոցներ
Հեռուստատեսային և հեռարձակման ազդանշանների փոխանցումը քաղաքում իրականացվում է «Ռուսաստանի հեռուստատեսության և ռադիոհեռարձակման ցանցի դաշնային պետական ձեռնարկություն» Կալուգայի տարածաշրջանային ռադիոյի և հեռուստատեսության փոխանցման կենտրոնի մասնաճյուղի կողմից։ Հեռարձակումն իրականացվում է Կալուգայի շրջանի ամենաբարձր՝ 198 մետր բարձրության վրա գտնվող Օբնինսկի բարձունքից։ Քաղաքի ողջ տարածքով հեռարձակվում է 20 հեռուստաալիքների և 3 ռադիոալիքների թվային ձևաչափովերով փաթեթ՝ առաջին մուլտիպլեքսը՝ 52 հեռուստաալիքով (722 ՄՀց), երկրորդը՝ 43 հեռուստաալիքով (650 ՄՀց)։

Քաղաքի հեռուստատեսային նորությունների հեռարձակումներն իրականացվում են «Բորովսկի շրջան՝ երեկ, այսօր, վաղը» () հեռուստածրագրերում։ Ծրագիրը հեռարձակվում է շաբաթական կտրվածքով «ՏՎ-կենտրոն» () հեռուստատեսության պաշտոնական գործընկեր, Օբնինսկի՝ «Կռիլյա» () հեռուստառադիոընկերության կողմից։

## Արդյունաբերություն
* Մետաղական կոնստրուկցիաների և արդյունաբերական սարքավորումների գործարան «ՅուՎեՑե» - ()։
* Փորձարարական գործարան` «Վեգա» (), նավերի վերանորոգման կենտրոնի մասնաճյուղ՝ «Զվեզդոչկա»։
* Կենդանիների, թռչունների և ձկների կերերի, թերապևտիկ և պրոֆիլակտիկ հավելումների արտադրության «Վիտասոլ» ՓԲԸ։ 
* Տեքստիլ-տրիկոտաժի ձեռնարկություններ։
* Սննդի արդյունաբերության ձեռնարկություններ։
* Մանկական խաղալիքների գործարան (փակ է)։
* Բեռնափոխադրումների և այլ առևտրային տրանսպորտային միջոցների արտադրություն
* Դիսկ Պրո գործարան (արտադրում է օպտիկական սկավառակներ; ձեռք է բերել Սոնի Դեդցը ()՝ 2011 թվականին։ Գործարանը արտադրում է խաղեր Բլյու-Ռեյ () սկավառակների վրա ՓլեյՍտեյշն () խաղային վահանակի համար)։

Բորովսկ քաղաքում տեղակայված է համառուսական գիտահետազոտական ինստիտուտը՝ ֆիղիոլոգիայի, բիոքիմիայի և կերդանիների սննդի՝ որը հայտնի է գյուղատնտեսական կենդանիներին կերակրելու, միկրոօրգանիզմների կենսատեխնոլոգիայի, բջջային և գենետիկական ճարտարագիտության բնագավառներում ունեցած իր զարգացումներով։

## Կլիմա
Բորովսկի կլիման բարեխառն մայրցամաքային է՝ չափավոր ցուրտ ձմեռներով (հունվարին՝ –9°С) և տաք ամառներով (հուլիսին՝ մոտ +18°С):

## Տեսարժան վայրեր
* Պաֆնուտևի-Բորովսկու վանք, նախաՊետրոսյան շրջանի (XVI-XVII դարեր) ճարտարապետական հուշահամալիր։
* Ամենասուրբ Աստվածածնի բարեխոսության տաճար՝ փ․ Ռաբոչայա, 41։
* Հին հավատացյալների Սբ. Աստվածածնի բարեխոսության տաճար՝ փ․ Կոմունիստների, 63։
* Հին հավատացյալների Վվեդենսկայա եկեղեցի` փ․ Ցիալկովսկու, 10։
* Թանգարան․ տարածքային պատմական համալիր՝ «Մայրաքաղաք Բորովսկ» (Բորովսկի պատմության թանգարան)՝ Լենինի հրապարակ, 7։
* Կոնստանտին Ցիալկովսկու տուն-թանգարան՝ փ․ Ցիալկովսկու, 49։ 
* Բորովսկի Թանգարանա-ցուցահանդեսային կենտրոն՝ փ․ Լենինի, 27։
* Բորովսկի պատմության թանգարան՝ փ․Սովեցկայա, 6ա (Բորովսկի ամրոց)
* Բորովսկի վաճառականների և ձեռներեցության պատմության թանգարան՝ փ․ Լենինի, 18։
* Բորովսկ քաղաքի հակահրդեհային պաշտպանության թանգարան՝ փ․ Կալուգայի, 95ա։
* Ժուկովի անվան մշակութային կենտրոն՝ փ․ Լենինի, 42
* Իլարիոն Պրյանիշնիկովի անվան քաղաքային պատկերասրահ՝ փ․Սովեցկայա, 6ա։
* Պատկերասրահ Մոլչանովկայում (սրբապատկերների նկարիչ, վերականգնող Վլադիմիր Կոբզարի արհեստանոցն և ցուցասրահը)՝ Լենինի հրապարակ, 25։
* Ցիոլկովսկու հուշարձանը՝ փ․ Սովեցկայա
* Բորիսի և Գլեբի անվան եկեղեցի (եկեղեցին կառուցվել է՝ 1704 թվականին, զանգակատունը՝ 1819 թվականին)՝փ․ կոմունիստների, 102
* Մատուռ-հուշարձան Բոյարուհի Մորոզովայի և Արքայադուստր Ուրուսովայի բանտարկության և մահվան ենթադրյալ վայրում. Բորովսկի ավան
* Ծովակալ Սենյավինի հուշարձանը, նա Բորովսկի շրջանի բնիկներից էր՝ Լենինի հրապարակ։ 
* վաճառական Շոկինի քաղաքային անշարժ գույքը՝ փ․ Լենինի, 15։
* Բորովսկի պատի նկարչական արվեստը
* Օվչիննիկովի արվեստը
* Բռնապետության տարիների զոհվածների պատկերասրահ
2018 թվականին քաղաքային իշխանությունները հայտարարեցին՝ պատմական մշակութային տարածքում գտնվող 19-րդ դարի 17 տնակները քանդելու և դրանք ժամանակակից կառույցներով փոխարինելու մտադրության մասին։ ՎՕՕՊԻԿ-ը այս գործողությունը համարեց վանդալիզմ և բողոք ներկայացրեց դատախազություն։ Վլադիմիր Մեդինսկին այդ ժամանակ հայտարարեց, որ Մշակույթի նախարարությունը չի միջամտի իրավիճակին, քանի որ Բորովսկը պատմական բնակավայրի կարգավիճակ կստանա ոչ շուտ, քան հաջորդ տարի։

## Պատկերասրահ

File:Old_Borovsk_by_A.V.Muratova._Pafnutyev_Monastery_2.jpg|center| Պաֆնուտևի վանքը 1913 թվական
File:Borovsk_chasovnya.jpg|center| Մատուռ-հուշարձան Բոյարուհի Մորոզովայի և Արքայադուստր Ուրուսովայի 
File:Borovsk_Pokrov_(ROC)_03.jpg|center| Ամենասուրբ Աստվածածնի բարեխոսության տաճար
File:Боровск_КЭЦ.JPG|center| Կոնստանտին Ցիալկովսկու արձանը
File:Borovsk_Lenina_15_01j.JPG|center| Վաճառական Շոկինի քաղաքային անշարժ գույքը
File:Космический_Ковчег_-_общий_вид_2.jpg|center| Օվչիննիկովի աստղաբույլը
File:Vvedenskaya_Old_Belief_Church_-_Borovsk,_Russia_-_panoramio.jpg|center| Վվեդենսկի հին հավատքի եկեղեցի
File:Глобус_Боровска.jpg|center| «Գլոբուս Բորովսկ»
File:Demidov._The_death_of_Volkonsky_v2.jpg|center| Վոլկոնսկու սխրանքը
File:Собор_Покрова_Пресвятой_Богородицы_в_Боровске.jpg|center| Ամենասուրբ Աստվածածնի բարեխոսության տաճար


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
[Պրոտվա գետ](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D6%80%D5%B8%D5%BF%D5%BE%D5%A1_(%D5%A3%D5%A5%D5%BF))

Իվան Կարմիր

Դմիտրի Դոնսկի

Կատեգորիա:Կալուգայի մարզ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Կալուգայի մարզի Բորովսկի շրջանի բնակավայրեր