Պարսկա-թուրքական պատերազմ (588–589)

**Պարսկա-թուրքական պատերազմ** (588 - 589 թվականներ), պատերազմ Սասանյան կայսրության միջև՝ մի կողմից Վահրամ Չուբինի գլխավորությամբ, իսկ թյուրքական խագանատը՝ Յանսու-Թեգինի գլխավորությամբ, իսկ նրա վասալը՝ Հեֆթալիական թագավորությունը, մյուս կողմից։ Հակամարտությունը սկսվել է գյոքթյուրքերի ներխուժմամբ Սասանյան կայսրություն և ավարտվել է սասանյանների վճռական հաղթանակով և կորցրած հողերի վերադարձով, ինչպես նաև գետից հյուսիս գտնվող որոշ տարածքների գրավմամբ։

## Նախապատմություն
557 թվականին Սասանյան կայսրության Շահինշահը Խոսրով Ա-ն, զգալիորեն մեծացնելով իր կայսրության հեղինակությունը, որոշել է վերջ տալ Հեֆթալիների թագավորության տիրապետությանը Միջին Ասիայի վրա։ Այդ պատճառով դաշնակցել է թյուրքական խագանատի հետ և արշավ է սկսել հեփթալիների դեմ։ Արշավը անցել է հաջող, և արդյունքում Սիրդարյայից հյուսիս ընկել է Թուրքուտների տիրապետության տակ, իսկ հարավային շրջանը՝ Սասանյանների։ Այնուհետև Խոսրով Ա-ի և թյուրք Յաբգու Իսթեմի Կագանի միջև կնքվել է պայմանագիր, ըստ որի Սիրդարյա գետը դարձել է երկու տերությունների սահմանը։

Այնուամենայնիվ, 588 թվականին թյուրք Խագան Յանսու-թեգինը (պարսկական աղբյուրներում հայտնի է որպես Սավե), իր հեփթաալիտ հպատակների հետ միասին ներխուժել է Սասանյան տարածքներ՝ Սիրդարյաից հարավ, որտեղ նրանք հարձակվել և ջախջախել են Բալխում տեղակայված սասանյան ուժերին, այնուհետև շարունակել են գրավել այնպիսի քաղաքներ, ինչպիսիք են Տալուկանը, Բադղիսը և Հերաթը։

## Պատերազմ
Տիզբոնում տեղի է ունեցել պատերազմի արտակարգ խորհուրդ, որի ժամանակ պարթև ազնվական Մեհրանների ընտանիքից հեծելազորի հրամանատար Վահրամ Չուբինը ստացել է բանակը ղեկավարելու իրավունք թուրքուտների դեմ և ստացել Խորասանի կառավարչի պաշտոնը։ Վահրամի բանակը հավաքվել է Նիշապուրում և բաղկացած է եղել 12000 խնամքով ընտրված զինվորներից, այդ թվում՝ հեծելազոր, դեյլեմական հետևակ և մարտական փղեր։

588 թվականին Սասանյան զորքերը Նիշապուրից արշավել են արևելյան Խորասանում դիմակայելու թուրքուտներին։ Վահրամը կազմակերպել է իր ուժերը՝ կենտրոնում տեղադրելով իր հետևակները, հետևում իր հեծելազորը, իսկ աջ ու ձախ՝ իր մարտական փղերը: Բահրամը ընտրել է 100 փահլավան զինվոր, որպեսզի ուղեկցի իրեն դարանակալելու Խագանի դիրքում, որտեղ նստել է ոսկե գահի վրա և հետևել ճակատամարտին: Ճակատամարտը սկսվել է Սասանյան պատերազմական փղերի աջից և ձախից երկու կողմից հարձակվելով Թուրկուտի ֆլանկերի վրա, որից հետո Սասանյան հետևակը բաժանվել է՝ թույլ տալու նրանց հետևում գտնվող հեծելազորին նետվել Թուրկուտի կենտրոն: Այդ ընթացքում Վահրամը և 100 փախլավաններ հարձակվել են Կագան Յանսու-թեգինի դիրքերի վրա։ Սպանվել են Կագանի թիկնապահները, իսկ ինքը՝ Կագանը սպանվել է։ Խագանի որդի Յիլ-Թեգինին հաջողվել է մի քանիսի հետ փախչել Ավազե ամրոց։ Վհրամ Չոբինի բանակը հետապնդել է Յիլ-Թեգինին և պաշարել է ամրոցը՝ ի վերջո ստիպելով թուրքուտներին հանձնվել։

589 թվականին Սասանյանները հետ են վերցրել Հերաթն ու Բալխը, որտեղ Վահրամը գրավել է Թյուրքութի գանձարանը և խագանի ոսկե գահը։ Այնուհետև անցել է Սիրդարյա գետը և վճռական հաղթանակ տարել թուրքուտների նկատմամբ՝ անձամբ սպանելով Կագան Չու-լո-հուին նետի արձակած հարվածով։ Նրան հաջողվել է հասնել Բուխարայի մոտ, ինչպես նաև հետ պահել մահացած Խագան Բիրմուդիի որդու հարձակումը, որին Վահրամը գերի է վերցրել և ուղարկել Սասանյան մայրաքաղաք Կտեսիֆոն։

Ֆերդուսիի «Շահնամեում» (1010 թվական) մանրամասն նկարագրում է Բահրամ Չոբինի և թյուրքական «Սևայի թագավորի» հարաբերությունները ճակատամարտից առաջ և դրա ընթացքում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Գյոքթյուրքեր
Կատեգորիա:Պատերազմներ
Կատեգորիա:Սասանյան Պարսկաստանի պատերազմներ