Հետծննդյան խնամք

**Հետծննդյան խնամք** (), հետծննդյան շրջանում վերականգնման նպատակով տրամադրվող ծառայություններ:  

Նպաստում է մեղմացնել առողջական ցանկացած ռիսկ:  

Միացյալ Նահանգներում հղիությամբ պայմանավորված մահերի մոտ երկու երրորդը տեղի է ունենում հետծննդյան շրջանում, որոնց մեծ մասը կարելի է կանխել։ Այդ ռիսկերին նպաստում են այնպիսի խոչընդոտներ, ինչպիսիք են մասնատված խնամքը և ապահովագրական ծածկույթի բացակայությունը:

## Ավանդական հետծննդյան խնամք
Աշխարհում գոյություն ունեն հետծննդաբերական մեկուսացման բազմաթիվ ավանդական ձևեր։ 

Սանհուջորին ծննդաբերությունից հետո խնամքի կորեական տարբերակն է: Այն հիմնված է այնպիսի սկզբունքների վրա, որոնք շեշտը դնում են մարմինը տաք պահող գործողությունների և սննդի վրա, հանգստի և թուլացման վրա՝ մարմնի բնականոն վիճակին վերադառնալու համար, մաքրության պահպանման, սննդարար սննդի օգտագործման և մտքի ու սրտի խաղաղության վրա։ Մեկուսացման ժամանակահատվածը հայտնի է որպես սամչիլ-իլ (երեք յոթ օր): 

Կոլումբիայում ''դիետա'' կոչվող գործընթացի մեջ գտնվող նորաթուխ մայրիկներին ավանդաբար խորհուրդ է տրվում խուսափել ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներից և 40 օր խմել սանկոչո և տաք շոկոլադ: Նախքան իր սովորական ռեժիմին վերադառնալը, նա լոգանք է ընդունում ջրով և խոտաբույսերով։

Ավանդաբար, կանանց մասին հոգ էին տանում իրենց տարեցները՝ մայրը, սկեսուրը, քույրը կամ մորաքույրը: Հիվանդանոցները ապահովում էին ինստիտուցիոնալ տարբերակ, որը կանանց շաբաթներով տալիս էր անկողնային հանգիստ և տնային գործերից ազատվելու հնարավորություն: Ավելի հաճախ այս տարեց կանայք անհասանելի են կամ չեն ցանկանում ստանձնել այս դերը. հաշվի առնելով մեկ ընտանիք՝ մեկ երեխա քաղաքականության հետևանքները, շատ տարեց չինացի կանայք սահմանափակ փորձ ունեին նորածինների հետ, քանի որ իրենք մեկ երեխա էին ունեցել:

## Ժամանակակից առևտրային տարբերակներ
### Տանը
Գործակալությունները տրամադրում են մասնագիտացված խնամակալներ, որոնք գալիս են նոր ծննդաբերող կնոջ տուն: Այս հաստիքը նախկինում հայտնի էր որպես ամսական բուժքույր, քանի որ նա գալիս և ապրում էր ընտանիքի հետ մեկ ամիս: Այժմ ավելի տարածված տերմիններն են՝ ծննդաբերության բուժքույր, նորածնի խնամքի մասնագետ կամ ծննդաբերության դայակ։ Հնդկական անգլերենում այս դերը կոչվում է *japa maid:* 

Դուլան առավել հայտնի է որպես ծննդաբերության ուղեկից, սակայն որոշները տրամադրում են գործնական և հուզական հետծննդյան աջակցություն: Կրծքով կերակրման խորհրդատուն և բժշկական այցելուն մասնագիտացված առողջապահական մասնագետներ են, որոնք կարող են օգնել մորը այս պահին: Նիդեռլանդներում տնային աջակցությունը հայտնի է որպես kraamzorg և ստանդարտ է ազգային առողջապահական ապահովագրության համակարգում: 

*Յուե սաո* արտահայտությունը, որը Կանադայում թարգմանվում է որպես հետծննդյան դուլա,  նույնպես շատ տարածված է Չինաստանում: Յուե սաոները սովորաբար տնային օգնականներ են, որոնք հոգ են տանում և՛ նորածնի, և՛ երեխայի մասին ծննդաբերությունից հետո առաջին ամսվա ընթացքում: 2017 թվականի դրությամբ աշխատավարձը տատանվում է ամսական 8000-ից մինչև 20000 յուան՝ կախված քաղաքից և աշխատանքային փորձից։ Նրանց նկարագրում են որպես մայր՝ մոր համար: Ավստրալիացի վավերագրական ֆիլմերի ստեղծող Աելա Քալանը նրանց անվանել է չինացի սուպերմայրիկներ, բայց ասում է, որ խոսակցական լեզվով նրանց անվանում են ծննդաբերության տիկնայք։

### Բնակելի հաստատություններ
Ի հայտ են եկել ընկերություններ, որոնք առաջարկում են տնից դուրս երկարատև հետծննդյան խնամք, երբեմն՝ հյուրանոցանման միջավայրում: Լյուքս տարբերակները բիզնես են: Հետծննդյան խնամքի մասնավոր կենտրոնները Կորեայում ներկայացվեցին 1996 թվականին՝ *սանհուջորիվոն* անվամբ։ Չինական ավանդույթի համաձայն, մասնագիտացված բիզնեսները, ինչպիսին է Կարմիր պատի մայրական խնամքի կենտրոն, մեկ ամսվա համար գանձում են մինչև 27,000 դոլար։ Թայվանում հետծննդյան խնամքի կենտրոնները նախատեսված են նրանց համար, ովքեր կարող են դրանք իրենց թույլ տալ։

ԱՄՆ-ում չինացի կանանց համար աննկատ գործող ծննդաբերական զբոսաշրջության կենտրոնները առաջարկում են 1 ամիս նստած մնալու հնարավորություն: 

Բացի այդ, կանայք հաճախ այցելում են մանկաբարձ-գինեկոլոգների, մանկաբույժների, կրծքով կերակրման խորհրդատուների և/կամ հետազոտական ​​անձնակազմի՝ ծննդաբերությունից հետո խնամքի և խորհրդատվության համար։

## Արդյունավետությունը
Համապարփակ առողջապահական ապահովագրության հասանելիությունը նպաստում է ծննդաբերությունից հետո այցելությունների ավելի բարձր մակարդակի, ինչպես նաև կանխարգելելի հիվանդանոցային վերահոսպիտալացման և ծննդաբերությունից հետո շտապ օգնության բաժանմունքներից օգտվելու ավելի ցածր մակարդակներով։ Այս արդյունքները ենթադրում են, որ կառուցվածքային առողջապահական ապահովագրությունը նշանակալի դեր է խաղում ծննդաբերությունից հետո խնամքի շարունակականության խթանման գործում։ 

Հետծննդյան շրջանում հետազոտության ընթացքում առավել մեծ ուշադրության արժանացած արդյունքներից են կրծքով կերակրումը, հետծննդյան այցելություններին ավելի մեծ հոսքը, կրկնակի հոսպիտալացումը և շտապ օգնության բաժանմունք այցելությունները, անհանգստությունն ու դեպրեսիան, գլյուկոզի հանդուրժողականության թեստը, հեմոգլոբին A1c թեստը և հակաբեղմնավորիչների օգտագործումը։

Հիվանդակենտրոն արդյունքների հետազոտական ինստիտուտի 2023 թվականին անցկացրած մետա-վերլուծության համաձայն՝ Միացյալ Նահանգներում ավելի համապարփակ առողջապահական ապահովագրությունը, հավանաբար, կապված է ծննդաբերությունից հետո այցելությունների ավելի մեծ հաճախելիությամբ և կարող է կապված լինել կանխարգելելի կրկնակի հոսպիտալացման և շտապ օգնության բաժանմունք այցելությունների ավելի քիչ դեպքերով։ 

ԱՄՆ-ում և Կանադայում ժամանակակից հետծննդյան խնամքի ռազմավարությունների հետազոտությունները կենտրոնացել են տարբեր խնամքի մատուցման մոդելների համեմատական արդյունավետության վրա՝ վերլուծելով, թե որտեղ, ինչպես, երբ և ով է տրամադրում խնամքը, ինչպես նաև առողջության ապահովագրության ծածկույթի երկարաձգման ազդեցությունը: 

Հետագա հետազոտությունները ուսումնասիրում են ծննդաբերական հիպերտոնիայի կառավարումը, ներառյալ տանը արյան ճնշման մոնիթորինգի, դեղորայքային բուժման և մագնեզիումի սուլֆատի  կիրառումը պրեէկլամպսիայի դեպքում՝ շեշտը դնելով խնամքի հասանելիության և արդյունքների անհավասարության վրա, որոնք կապված են ռասայի, էթնիկ պատկանելության և առողջության սոցիալական որոշիչների հետ:

Ընթացիկ ուսումնասիրությունների գրեթե 80%-ը կենտրոնանում է հետծննդյան խնամքի միջամտության կոնկրետ նպատակների վրա: Հետծննդյան ընդհանուր խնամքը ուսումնասիրելու համար անհրաժեշտ են ավելի շատ հետազոտություններ: 

### Ընդհանուր հետծննդյան այցելություններ
Փաստերը ցույց են տալիս, որ ծննդաբերությունից հետո տանը կամ հեռախոսով խորհրդատվությունները, համեմատած կլինիկա այցելությունների հետ, ասոցացված են ծննդաբերությունից 1 տարի անց դեպրեսիայի և անհանգստության ախտանիշների նույն մակարդակների հետ։ 

Նաև չկան հուսալի ապացույցներ, որ տարբեր տեսակի մատակարարների միջև խնամքի ինտեգրումը ազդում է դեպրեսիայի ախտանիշների կամ թմրամոլության վրա։

Ծննդաբերությունից հետո այցելությունների հաճախելիության մոր և երեխայի վիճակի վրա ազդեցության վերաբերյալ հուսալի ապացույցներ չկան։

2021 թվականին անցկացված ռանդոմիզացված վերահսկիչ փորձարկման արդյունքում նկատվել է, որ ծննդաբերությունից հետո այն մայրերը, որոնց այցելում են մասնագետներ կամ հանրային առողջապահության բուժքույրեր, ավելի հակված են կրծքով կերակրելուն, քան նրանք, ովքեր տնային այցելություններ չեն ստացել: 

### Հակաբեղմնավորիչ խնամք
Հետծննդյան շրջանում գտնվող կանայք ավելի հակված են անսպասելի հղիությունների: Հաշվի առնելով մոր առողջությունը՝ հետծննդյան շրջանը մեկ տարի է: 3 և 6 ամսականում ներարգանդային պարույրի (ՆԱՊ) օգտագործումը նման է վաղ հակաբեղմնավորիչ միջոցների օգտագործմանը։

### Կրծքով կերակրման աջակցություն
Կրծքով կերակրման աջակցությունը հետծննդյան խնամքի ամենատարածված ձևերից մեկն է թե՛ ԱՄՆ-ում, թե՛ Կանադայում: Դրա արդյունավետությունը գնահատող հետազոտությունները ցույց են տվել, որ հասակակիցները, ինչպես նաև կրծքով կերակրման մասնագիտական խորհրդատուները, կարող են արդյունավետ լինել կրծքով կերակրման խթանման գործում հետծննդյան շրջանում:  Ռանդոմիզացված վերահսկիչ փորձարկումների և ոչ ռանդոմիզացված համեմատական ուսումնասիրությունների մետա-վերլուծության հիման վրա: Կրծքով կերակրման խնամքի ապահովման համար տեղեկատվական կամ հաղորդակցական տեխնոլոգիաների օգտագործումը կապված չէ կրծքով կերակրման ավելի բարձր ցուցանիշների հետ։

Փաստերը ցույց են տալիս, որ հասակակիցների աջակցության միջամտությունները կապված են կրծքով կերակրման ցանկացած դեպքի բարձրացման ծննդաբերությունից հետո 1-6 ամիս անց և բացառապես կրծքով կերակրման հետ՝ 1 ամսականում: Նմանապես, կրծքով կերակրման խորհրդատուի խնամքը մեծացնում է կրծքով կերակրման շարունակման հավանականությունը մինչև 6 ամիս: 

### Թեստավորման հիշեցումներ
Այն իր մեջ ներառում է  ծննդաբերությունից 1 տարի առաջ գլյուկոզի հանդուրժողականության թեստը:

### Հետազոտության սահմանափակումներ
Հետծննդյան խնամքի շրջանի հետազոտությունները գրեթե բացառապես իրականացվում են առողջ անհատների շրջանում: Քիչ բան է հայտնի հետծննդյան խնամքի ազդեցության մասին այն անհատների շրջանում, ովքեր հետծննդյան բարդությունների բարձր ռիսկ ունեն՝ պայմանավորված քրոնիկ հիվանդություններով, հղիության հետ կապված վիճակներով կամ առողջապահական ծառայությունների մատուցման համակարգային կողմնակալությամբ: Հետազոտողների համար այս ոլորտում բարձրորակ հետազոտություններ իրականացնելու նոր միջոց կլինի հետծննդյան առողջության վրա երկարաձգված առողջության ապահովագրության ազդեցության ուսումնասիրությունը՝ օգտագործելով առողջապահական ծառայություններ մատուցողներին ուղղված միջամտություններ։

## Տես նաև
* Ծննդաբերություն
* Հետծննդյան արյունահոսություն
* Ծննդաբերության դիրքեր
* Նեոնատոլոգիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Ծննդաբերության խանգարում
Կատեգորիա:Կանանց առողջություն
Կատեգորիա:Հղիություն
Կատեգորիա:Մանկաբարձություն
Կատեգորիա:Մարդու զարգացում