Աշխարհագրական լեզու

**Աշխարհագրական լեզու,** լեզվի լորձաթաղանթի ախտահարում, սովորաբար լեզվի մեջքային մակերեսին: 

Այս վիճակն ազդում է ընդհանուր բնակչության մոտավորապես 2-3%-ի վրա։ Բնութագրվում է հարթ, կարմիր պտկիկազուրկ (լեզվական պտկիկների կորուստ) տարածքներով, որոնք ժամանակի ընթացքում տեղաշարժվում են: Անվանումը ծագել է լեզվի քարտեզանման տեսքից, որի բծերը նման են կղզեխմբի: Պատճառն անհայտ է, բայց այն լիովին բարորակ է (կարևոր է, որ այն բերանի խոռոչի քաղցկեղի ցուցիչ չէ) և վերջնական բուժում չկա: Հազվադեպ դեպքերում աշխարհագրական լեզուն կարող է լեզվի վրա այրոցի զգացողություն առաջացնել, որի համար նկարագրվել են տարբեր բուժումներ, սակայն դրանց արդյունավետությունը չունի բավարար հաստատված ապացույցներ:

## Նշաններ և ախտանիշներ
Առողջ վիճակում լեզվի մեջքային մակերեսը ծածկված է խուրձանման ելուստներով, որոնք կոչվում են լեզվի պտկիկներ (որոնցից մի քանիսը կապված են համային ընկալիչների հետ), որոնք լեզվին հաղորդում են անկանոն մակերեսային կառուցվածք և սպիտակավարդագույն գույն: Աշխարհագրական լեզուն բնութագրվում է պտկիկների ապաճմամբ և կորստով, որոնք թողնում են էրիթեմատոզ (ավելի մուգ կարմիր) և ավելի հարթ մակերես, քան չախտահարված տարածքները: Պտկիկներից զրկված տարածքները սովորաբար լավ սահմանազատված են և սահմանակից են թեթևակի բարձրացված, սպիտակ, դեղին կամ մոխրագույն ծայրային գոտիով։ Վնասվածքները սովորաբար առաջանում են լեզվի տարբեր հատվածներում և ժամանակի ընթացքում միաձուլվում են՝ ձևավորելով քարտեզանման բնորոշ տեսք: Վնասվածքները սովորաբար փոխում են իրենց ձևը և չափը, տեղաշարժվում են այլ տարածքներ, երբեմն՝ ժամերի ընթացքում: Վիճակը կարող է ազդել լեզվի միայն մի մասի վրա՝ լեզվի ծայրի և կողքերի,  կամ ամբողջ մեջքային մակերեսի վրա միաժամանակ։ Վիճակն անցնում է ախտադադարի և կրկնության շրջաններում։ Ենթադրվում է, որ սպիտակ ծայրամասային գոտու կորուստը նշանակում է լորձաթաղանթի վերականգնման շրջան։ 

Սովորաբար լեզվի անսովոր տեսքից բացի այլ ախտանիշներ չկան, սակայն որոշ դեպքերում մարդիկ կարող են ցավ կամ այրոց զգալ(օրինակ՝ պանիր, լոլիկ, մրգեր) ուտելիս։ Երբ կա այրոցի ախտանիշ, լեզվի վրա այրոցի զգացողության այլ պատճառներ են դիտարկվում, օրինակ՝ բերանի խոռոչի կանդիդոզը։

## Պատճառներ
Պատճառն անհայտ է։ Աշխարհագրական լեզուն սովորաբար որևէ ախտանիշ չի առաջացնում, և այն դեպքերում, երբ կան ախտանիշեր, բերանի խոռոչի հարֆունկցիոնալ սովորությունը կարող է նպաստող գործոն լինել։  Հարֆունկցիոնալ սովորություններ ունեցող անձինք կարող են լեզվի կողքերին քերծվածքներ ունենալ (աղեղնաձև լեզու)։ Ոմանք ենթադրում են, որ հորմոնալ գործոնները կարող են ներգրավված լինել,  քանի որ կնոջ մոտ մեկ գրանցված դեպքի ծանրությունը տարբերվում էր բերանի խոռոչի հակաբեղմնավորիչների օգտագործման հետևանքով առաջացածից։ Աշխարհագրական լեզու ունեցող մարդիկ հաճախ պնդում են, որ իրենց վիճակը վատթարանում է հոգեբանական սթրեսի ժամանակահատվածում։   Երբեմն ասում են, որ աշխարհագրական լեզուն ժառանգական է,  և այն կապված է մի քանի տարբեր գեների հետ, չնայած ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ընտանեկան կապը կարող է առաջանալ նաև նմանատիպ սննդակարգերով պայմանավորված։ Ոմանք նշում են տարբեր մարդկային լեյկոցիտների հակածինների հետ կապի մասին, ինչպիսիք են HLA-DR5, HLA-DRW6 և HLA-Cw6- ի հաճախականության աճը և HLA-B51- ի հաճախականության նվազումը:  Վիտամին B2-ի անբավարարությունը (արիբոֆլավինոզ) կարող է բերանում մի քանի նշաններ առաջացնել, հնարավոր է՝ ներառյալ աշխարհագրական լեզուն,  չնայած այլ աղբյուրներ նշում են, որ աշխարհագրական լեզուն կապված չէ սննդային անբավարարության հետ։ Ճաքած լեզուն հաճախ առաջանում է աշխարհագրական լեզվի հետ միաժամանակ, և ոմանք ճաքած լեզուն համարում են աշխարհագրական լեզվի վերջնական փուլ։

Անցյալում որոշ հետազոտություններ ենթադրում էին, որ աշխարհագրական լեզուն կապված է շաքարախտի, սեբորեային մաշկաբորբ և ատոպիայի հետ, սակայն ավելի նոր հետազոտությունները չեն հաստատում այս արդյունքները:  Մյուսները ալերգիան որպես հիմնական գործոն են դիտարկում, օրինակ՝ նիկելի սուլֆատի նկատմամբ:  Որոշ ուսումնասիրություններ կապ են հաստատել աշխարհագրական լեզվի և փսորիազի միջև,  չնայած աշխարհագրական լեզվով ախտորոշված երեխաների 90%-ի մոտ փսորիազ չի զարգանում։ Սակայն ժամանակակից հետազոտությունները չեն հաստատում փսորիազի և աշխարհագրական լեզվի միջև որևէ կապ:  Ռեակտիվ հոդաբորբի դեպքում (հոդաբորբ, ծիածանաթաղանթաբորբ / շաղկապենաբորբ և միզուկաբորբ) կարող են ախտորոշվել նաև ախտահարումներ, որոնք հյուսվածաբանորեն չեն տարբերվում աշխարհագրական լեզվից:

## Նախադրող գործոններ
Այն ավելի հաճախ է հանդիպում փսորիազի, ալերգիայի, ասթմայի և ռինիտի պատմություն ունեցող մարդկանց շրջանում։ Ուսումնասիրությունները նաև ենթադրել են, որ հոգեբանական/հոգեբուժական գործոնները, շաքարախտը, ստամոքս-աղիքային հիվանդությունները և արյունաբանական խանգարումները կարող են նախադրյալ հանդիսանալ։ Այնուամենայնիվ, անհրաժեշտ են ավելի շատ ուսումնասիրություններ ավելի մեծ խմբի հետ՝ որոշելու համար, թե արդյոք աշխարհագրական լեզուն կարող է լինել համակարգային հիվանդության բերանի խոռոչի դրսևորում։

Կան հստակ ապացույցներ, որոնք հաստատում են ցելիակիայի և երկաթ պակասուրդային սակավարյունության բարձր տարածվածությունը գեստոզով հիվանդների շրջանում: Բերանի խոռոչի կանդիդոզը և ատամնափուտը հաճախ հանդիպում են գեստոզով հիվանդների շրջանում, սակայն դա կարելի է բացատրել թքի ցածր pH-ով։

Ախտահարման ամենատարածված հատվածներն են լեզվի կողմնային եզրը, որին հաջորդում են լեզվի առաջային կողմն ու հիմային մակերեսը:

## Ախտորոշում
Աշխարհագրական լեզվի ախտորոշումը հիմնականում հիմնված է բերանի խոռոչի կլինիկական պատկերի վրա: Քանի որ այն բերանի խոռոչում սովորաբար անախտանիշ է, բուժման կարիք չունի: Բերանի խոռոչի կանդիդոզի և աշխարհագրական լեզվի՝ երկու նմանատիպ տեսք ունեցող վիճակների միջև տարբերակիչ ախտորոշումը կարող է իրականացվել ուշադիր և մանրակրկիտ հետազոտության միջոցով: Այն եղջերային վնասվածք է, որը կարելի է նկարագրել որպես կլոր կամ անկանոն ձևի սպիտակ վահանիկ, չի քերվում և սովորաբար ինքնուրույն անցնում է:  Այս վնասվածքները հայտնի են նրանով, որ կրկնվում են տարբեր ժամանակահատվածներում: Չնայած հազվադեպ է լինում, բջջաբանական տեխնիկան և կենսազննումները կարող են օգտագործվել նախնական ախտորոշումը հաստատելու համար: Բջջաբանական նկարագրությունը կարող է սահմանել հիվանդությունը՝ դրա բորբոքային բնութագրերի շնորհիվ, որի հիմնական բնութագիրը միջուկային սահմանազատումն է:

Տարբերակիչ ախտորոշումը ներառում է բերանի խոռոչի հարթ հետքը,  էրիթեմատոզ կանդիդոզը, լեյկոպլակիան, համակարգային կարմիր գայլախտը,  լեզվաբորբը և քիմիական այրվածքները։ Ապաճական լեզվաբորբը սովորաբար տարբերակվում է բարորակ միգրացիոն լեզվաբորբից՝ հիմնվելով վնասվածքների տեղաշարժային օրինաչափության և սպիտակավուն եզրագծի առկայության վրա, որոնք բացակայում են ապաճական լեզվաբորբի դեպքում։ Հազվադեպ կարող են անհրաժեշտ լինել արյան անալիզներ՝ սակավարյունության  կամ այլ սննդային անբավարարությունների հետ կապված լեզվաբորբից տարբերակելու համար:  Քանի որ վիճակի տեսքը և պատմությունը այդքան ցայտուն են, հազվադեպ է անհրաժեշտ լինում կենսազննում։ Երբ իրականացվում է կենսազննում, հյուսվածաբանական տեսքը բավականին նման է լինում փսորիազին՝

* Գերեղջերացում,
* Ականթոզ,
* Ենթաէպիթելային T լիմֆոցիտների բորբոքային ինֆիլտրատ,
* Նեյտրոֆիլային գրանուլոցիտների միգրացիան էպիթելային շերտ, որը կարող է առաջացնել մակերեսային միկրոթարախակույտեր, նման Մունրոյի միկրոթարախակույտերին, որոնք նկարագրվում են փսորիազի դեպքում: 
### Դասակարգում
Աշխարհագրական լեզուն կարող է համարվել լեզվաբորբի տեսակ։ Այն սովորաբար ի հայտ է գալիս միայն լեզվի մեջքային երկու երրորդի և կողմնային մակերեսների վրա, բայց ավելի հազվադեպ նույնական վիճակ կարող է առաջանալ բերանի խոռոչի այլ հատվածներում, ինչպիսիք են լեզվի հիմային մակերեսը(ստորին մակերեսը), այտերի կամ շրթունքների լորձաթաղանթը կամ փափուկ քիմքը կամ հատակը։ Նման դեպքերում, աշխարհագրական լեզվի փոխարեն օգտագործվում են այնպիսի տերմիններ, ինչպիսիք են՝ բերանաբորբ,  էկտոպիկ աշխարհագրական լեզու, աշխարհագրական բերանաբորբ կամ միգրացիոն բերանաբորբ։ Բացի բերանի խոռոչում դրսևորման տեղակայման տարբերություններից և ընդհանուր բնակչության շրջանում տարածվածությունից, կլինիկական նշանակության, ախտանիշների, բուժման և հյուսվածաբանական տեսքի մյուս բոլոր ասպեկտներով, այս երկու ձևերը նույնական են։

Այս վիճակը երբեմն անվանում են (բերանի խոռոչի) թափառող էրիթեմա, սակայն սա կապ չունի Լայմի հիվանդության և տզերով փոխանցվող ցանային հիվանդության մաշկային վնասվածքների տեսքը նկարագրելու համար «քրոնիկական թափառող էրիթեմա» () տերմինի ավելի տարածուն օգտագործման հետ:

## Բուժում
Աշխարհագրական լեզուն, որը նաև կոչվում է բարորակ թափառող լեզվաբորբ, սովորաբար դրսևորվում է անախտանիշ, և հուսալի ապացույցների բացակայության պատճառով հետազոտողները չեն կարող որոշել այս վիճակի համար հատուկ բուժում: Ներկայումս առաջարկվում է հիվանդներին հավաստիացնել, որ վիճակը լիովին բարորակ է և ինքնուրույն անցնում է:

Չնայած ներկայումս ապացույցներով հաստատված  բուժման որևէ հաստատված մեթոդ չկա, ախտանշանային ստամոքսաղիքաբորբով հիվանդներին կարող է խորհուրդ տրվել  յուրաքանչյուր դեպքի համար առանձին նշանակվող մի քանի բուժման տարբերակները: Սա ներառում է հակահիստամինային դեղամիջոցների, հանգստացնողների, կորտիկոստերոիդների և տեղային անզգայացնողների հնարավոր նշանակումներ: Հիվանդներին խորհուրդ է տրվում խուսափել կծու և թթու սննդից: Հետազոտությունները  ցույց չեն տվել ախտանշանային ստամոքսաղիքաբորբի բուժման բարձր մակարդակի ապացույցներ, և հուսալի առաջարկություն ստանալու համար անհրաժեշտ են ավելի մեծ ուսումնասիրություններ:

## Կանխատեսում
Այն կարող է ժամանակի ընթացքում անհետանալ, բայց անհնար է կանխատեսել, թե երբ կարող է կրկնվել։

## Համաճարակաբանություն
Աշխարհագրական լեզուն տարածված հիվանդություն է։ Այն երեխաների շրջանում հանդիպող լեզվի ամենատարածված ախտահարումներից մեկն է:  Վիճակը հաճախ սկսվում է մանկության շրջանում, երբեմն՝ վաղ տարիքում, սակայն մյուսները հաղորդում են, որ ամենաբարձր ցուցանիշը հանդիպում է 40 տարեկանից բարձր տարիքային խմբում:  Երբեմն նշվում է, որ կանայք ավելի հաճախ են տառապում, քան տղամարդիկ՝  2:1 հարաբերակցությամբ,  չնայած մյուսները պնդում են, որ սեռային բաշխումը հավասար է։

## Փսորիազ
Վերջերս կատարված ուսումնասիրությունը ապացուցել է աշխարհագրական լեզվի և փսորիազի միջև կապը։ Աշխարհագրական լեզվի կարող է նախորդել փսորիազին նախորդող: Ախտագենետիկորեն հայտնաբերվել է երկուսի միջև գենետիկ կապ: Գեներալիզացված փսորիազի և աշխարհագրական լեզվի դեպքում հիվանդները IL36RN գենում ունեն c.115 +6T >C մուտացիա: Նման դեպքերում կլինիկան ավելի ծանր է և դժվար է ենթարկվում բուժման։

## COVID-19 համավարակի դրսևորումներ
2020 թվականին COVID-19-ի բռնկման հետևանքով բազմաթիվ հետազոտություններ են կատարվել։ Այս ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ COVID-19- ով վարակված մարդկանց մոտ 20%-ը կարող է ունենալ բերանի խոռոչի լորձաթաղանթի ախտահարումներ, այդ թվում՝ աշխարհագրական լեզվի տեսքով։ Աշխարհագրական լեզուն կարող է հայտնվել COVID-19-ի սովորական ախտանիշների ի հայտ գալուն զուգընթաց։

Ինտերլեյկին 6-ը (IL-6) հայտնի է որպես կարևոր կենսամարկեր COVID-19-ով հիվանդների շրջանում՝ կապված ցիտոկինային փոթորկի հետ, երբ չափազանց շատ բորբոքային բջիջներ վնասակար ազդեցություն են ունենում ամբողջ մարմնի օրգան-համակարգերի վրա: Աշխարհագրական լեզուն կապված է IL-6-ի բարձր մակարդակի հետ, ինչը, հնարավոր է, օգնում է բացատրել COVID-19-ի հաստատված դեպքերի դրսևորումը: Այս ապացույցները բավարար չեն և պահանջում են ավելի շատ ուսումնասիրություններ և հետազոտություններ՝ պնդումները հաստատելու համար:

## Պատկերներ

 Geographic Tongue.jpg
 Landkartenzunge 001.jpg
 Landkartenzunge 005.jpg
 Landkartenzunge 007.jpg
 Karttakieli.jpg
 Geographic tongue (cropped).jpg


## Տես նաև
*COVID-19 համավարակ
*Լեզվաբորբ
*Փսորիազ
*Լեզվի պտկիկներ
*Լեզվի քաղցկեղ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բերանի խոռոչի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Հազվադեպ հանդիպող հիվանդություններ
Կատեգորիա:Մաշկային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Մարսողական համակարգ
Կատեգորիա:Մարսողական համակարգի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Մարսողություն