Մարիո Լանցա

**Մարիո Լանցա** (անգլերեն՝ *Mario Lanza*, իրական անունը՝ **Ալֆրեդո Առնոլդո Կոկոցցա** (իտալերեն՝ *Alfredo Arnoldo Cocozza*), կամ **Ալֆրեդ Առնոլդ Կոկոցցա**, ), ), ամերիկացի երգիչ և դերասան։

## Կենսագրություն
Ծնվել է թոշակառու զինվորականների՝ Անտոնիո Կոկոցցայի և Մարիա Կոկոցցա-Լանցայի ընտանիքում։ Նա սովորել է երգել՝ երգելով Էնրիկո Կարուզոյի ձայնագրություններին։ Նա իր առաջին իսկական երգեցողության դասերը ստացել է բարիտոն Անտոնիո Սկարդուցոյից։ Հետագայում Իրեն Ուիլյամսը դարձել է նրա ուսուցիչը, և նա նաև կազմակերպել է նրա ելույթները տարբեր հանրային միջոցառումների ժամանակ։ Երգչի կարիերայի հաջորդ իրադարձությունը Սերժ Կուսևիցկիի լսումներն էին, որոնք կազմակերպել էր Ֆիլադելֆիայի երաժշտական ակադեմիայի համերգների մենեջեր Ուիլյամ Կ. Հաֆը։ Կուսևիցկին երիտասարդին հրավիրել է սովորելու Թանգլվուդ կենտրոնում՝ խոստումնալից երգիչների և երաժիշտների դպրոցում։ Որպես վերջնական քննություն՝ Լանցան կատարել է Ֆենտոնի դերը Նիկոլայի «Վինձորի ուրախ կանայք» օպերայի դպրոցական բեմադրության մեջ, և այդ ժամանակվանից ի վեր օպերային քննադատները նրա աշխատանքը չեն թողել իրենց տեսադաշտից։ 1942 թվականի դեկտեմբերին Մարիոն զորակոչվել է բանակ։ Ծառայության ընթացքում Մարիոն լսումներ է անցել Պիտեր Լինդ Հեյսի մոտ և ընդունվել համերգային խումբ, որը ելույթներ էր ունենում երկրի տարբեր ռազմական բազաներում։ Այնուհետև Լանցան դեր ստացավ Մոս Հարթի ռեժիսորական «Թևավոր հաղթանակ» հայրենասիրական շոուում։ Մարիոն շոուում հանդես եկավ մինչև 1944 թվականի մայիսը և զորացրվեց 1945 թվականի հունվարի 29-ին։

Բախտավոր պատահարը Մարիոյին հանդիպեց բարիտոն Ռոբերտ Ուիդի հետ։ Նա կազմակերպեց, որ Մարիոն ելույթ ունենա ABC ռադիոհաղորդման «Celanese Hour» հաղորդման մեջ՝ հիվանդ տենոր Յան Փիրսի փոխարեն, ով սովորաբար ելույթ էր ունենում այս հաղորդման մեջ։ Մարիոյի համար սա ոչ միայն հետաքրքիր աշխատանք էր, այլև հնարավորություն՝ լինելու արդեն հայտնի երգիչների և արտիստների ընկերակցության մեջ։ Հետագայում, կրկին Ռոբերտ Ուիդի օգնությամբ, Մարիոն ընտրվեց վարելու «Մեծ պահեր երաժշտության մեջ» ռադիոհաղորդումը։ Նա վարում էր այդ հաղորդումները 1945 թվականի հոկտեմբերից մինչև 1946 թվականի փետրվարը։

Մարիոյի ձայնային մարզիչն այժմ Փոլի Ռոբինսոնն էր, և նրա միջոցով նա հանդիպեց Սեմ Ուեյլերին, ով դարձավ նրա առաջին մենեջերը։ Ուեյլերը կարծում էր, որ Մարիոյին ավելի հեղինակավոր ուսուցիչ է պետք, և կազմակերպեց նրա լսումների Էնրիկո Ռոզատիի մոտ, ով նախկինում դասավանդել էր հայտնի տենոր Բենիամինո Ջիլիին։ Ռոզատին հիացած էր Լանցայի ձայնով և անմիջապես համաձայնվեց նրան որպես ուսանող վերցնել։ Մարիոն մեկ տարի և երեք ամիս սովորեց Ռոզատիի մոտ։ Դա դժվար ժամանակներ էին, լի ոչ միայն հաջողություններով, այլև հակամարտություններով, հիմնականում Մարիոյի ուսման նկատմամբ հակակրանքի պատճառով, բայց հետագայում Լանցան հավերժ երախտապարտ էր Ռոզատիին իրեն փոխանցված գիտելիքների և հմտությունների անգնահատելի հարստության համար: Մարիոյի ստեղծագործական ուղու հաջորդ հանգրվանը նրա ընդգրկումն էր «Trio Bel Canto»-ում՝ սոպրանո Ֆրենսիս Յինդեի և բաս-բարիտոն Ջորջ Լոնդոնի հետ միասին: «Trio Bel Canto»-ն 1947 թվականի հուլիսից գրեթե տասներկու ամիս ելույթ է ունեցել ԱՄՆ-ի, Կանադայի և Մեքսիկայի տարբեր քաղաքներում: 1947 թվականի օգոստոսի 28-ին խումբը հրավիրվել է համերգ տալու Հոլիվուդ Բոուլում՝ Յուջին Օրմանդիի ղեկավարած սիմֆոնիկ նվագախմբի նվագակցությամբ: Սպասվում էր, որ դահլիճում ներկա կլինի MGM կինոստուդիայի հիմնադիրը և այն ժամանակվա ղեկավար Լուի Բ. Մայերը: Ջորջ Լոնդոնը բարեհամբույր կերպով զիջեց բեմը Մարիոյին և Ֆրենսիս Յինդեին: Ինչպես ցույց է տալիս պահպանված ձայնագրությունը, համերգը հիանալի էր: Մարիոյի և Ֆրենսիսի ձայները գերազանց վիճակում էին: Այս համերգը փոխեց Մարիոյի ամբողջ կյանքը և որոշեց նրա ընտրությունը կինոդերասանի և համերգային կատարողի կարիերայի օգտին։

Լանցայի ձայնը հզոր է, կոշտ, փայլուն, ուժեղ մետաղական հնչողությամբ, թափանցող քնարական-դրամատիկ տենորով։ Նրա երգեցողության ոճը արտահայտիչ է, հուզական, պարտադրված ձայնային արտադրությամբ և ձայնի կոշտ ներխուժմամբ։ Թեթև, բարձր տեմբրը՝ փայլուն, հզոր վերին նոտաներով, թույլ տվեց երգչին կատարել քնարական մասեր, իսկ ձայնի բացառիկ ուժն ու արտահայտչականությունը՝ դրամատիկ։ Մարիո Լանցան իսկական իտալական երգեցողության ոճի փայլուն օրինակ է։

Հոլիվուդ Բոուլում իր հաղթանակից ընդամենը երեք օր անց MGM-ը հրավիրեց Մարիոյին նկարահանվելու՝ կնքելով յոթ տարվա պայմանագիր։

1952 թվականին նա նկարահանվեց «Քանի որ դու իմն ես» երաժշտական ֆիլմում՝ Դորետա Մորրոուի հետ։

1957 թվականի մայիսի 28-ին երգիչը ընտանիքի հետ ժամանեց Իտալիա (Նեապոլ)՝ «Հռոմի յոթ բլուրները» ֆիլմը նկարահանելու համար։

1959 թվականի ապրիլի 17-ին Մարիոն հանկարծակի սրտի կաթված ստացավ։ Օգոստոսի 27-ին երգիչը երկրորդ անգամ սրտի կաթված ստացավ և սրտի կաթվածով և երկկողմանի թոքաբորբով տեղափոխվեց Հռոմի Վալե Ջուլիա կլինիկա: Սեպտեմբերի 30-ին «Ծիծաղիր, ծաղրածու» ֆիլմի նկարահանումները ընդհատվեցին արտիստի վատառողջական վիճակի պատճառով: Կլինիկայում զննման ժամանակ բժիշկները Մարիոյի մոտ հայտնաբերեցին աթերոսկլերոզի և հիպերտոնիայի նշաններ:

Մարիո Լանցան մահացավ 1959 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Վալե Ջուլիա կլինիկայում՝ ծանր սրտի կաթվածից, դեռևս անհասկանալի հանգամանքներում:

Մուսլիմ Մագոմաևը ԽՍՀՄ-ում Մարիո Լանցայի ստեղծագործությունների մեծ երկրպագու էր: Նա մի շարք հաղորդումներ էր վարում իր սիրելի երգչի մասին Համամիութենական ռադիոյով և Կենտրոնական հեռուստատեսությամբ: Երգչի մասին նյութեր հավաքելիս Մագոմաևը բազմիցս այցելել է Միացյալ Նահանգներ, որտեղ հանդիպել է Մարիո Լանցայի հարազատների և ընկերների հետ, այցելել նրա թանգարան և հրավիրվել ելույթ ունենալու Լանցայի հիշատակի երեկոյին (1989): 1993 թվականին «Մուզիկա» հրատարակչությունը հրատարակեց Մուսլիմ Մագոմաևի «Մեծ Լանցան» գիրքը: Միխայիլ Տիմոֆտին նույնպես Մարիո Լանցայի ստեղծագործությունների երկրպագու է: Մարիո Լանցան նաև Էլվիս Փրեսլիի սիրելի երգիչն էր։

Լանցան Հոլիվուդի Փառքի ծառուղում ունի երկու աստղ՝ 6821՝ կինոարդյունաբերության մեջ ունեցած իր ներդրման համար, և 1751՝ երաժշտության մեջ ունեցած իր ներդրման համար։

Ֆիլադելֆիայի Քուին Սթրիթ այգին վերանվանվել է Լանցայի պատվին 1967 թվականին։.

## Անձնական կյանք
Լանցան ամուսնացած էր Բեթի Լանցայի (ծննդյան անունը՝ Հիքս) հետ։ Զույգն ուներ չորս երեխա՝ Քոլին (սցենարիստ, մահացել է ավտովթարից 1997 թվականին), Էլիսա, Դեյմոն (մահացել է սրտի կաթվածից 2008 թվականին) և Մարկ (մահացել է սրտի կաթվածից 1993 թվականին)։

## Ֆիլմագրություն

## Ընտրված սկավառակներ
* 1987 — Մարիո Լանցա. Լեգենդար տենոր
* 1987 — Սուրբ Ծնունդ Մարիո Լանցայի հետ
* 1989 — Մեծն Կարուզոն և այլ սիրված երգեր
* 1989 — Մարիո Լանցան երգում է «Ուսանող արքայազնը» ստեղծագործությունից երգեր
* 1991 — Մարիո Լանցայի հավաքածուն
* 1994 — Մարիո Լանցա. Ուղիղ ելույթ Լոնդոնից
* 1995 — Մարիո Լանցան իր լավագույն հիթերում
* 1999 — Մարիո Լանցա. Օպերային արիաներ և զուգերգեր
* 2004 — Մարիո Լանցան համերգով Հոլիվուդ Բոուլում. Պատմական ձայնագրություններ
* 2004 — Սերենադ / Քավալքեյդ շոուի մեղեդիներ
* 2007 — Մարիո Լանցայի հիմնական հիթերը

## Գրականություն
* Մագոմաև Մ. Մեծ Լանցա։ - Մ.: «Երաժշտություն», 1993 - 208 էջ — 15000 օրինակ ISBN 5714004159

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Сайт о Марио Ланца