Պետրուսի սպանություններ

**Պետրուսի սպանություններ** ( «Խորհրդավոր գնդակահարություններ») մի շարք արտադատական մահապատիժներ, որոնք տեղի ունեցան Ինդոնեզիայում 1983-ից 1985 թվականներին՝ նախագահ Սուհարտոյի «Նոր կարգի» ռեժիմի ընթացքում։ Առանց դատական գործընթացի, ենթադրաբար հազարավոր հանցագործներ և այլ խախտումներ կատարած անձինք (այդ թվում՝ ենթադրյալ քաղաքական ընդդիմադիրներ) սպանվել են Ինդոնեզիայի բանակի գաղտնի ջոկատների և գաղտնի ոստիկանության կողմից։ Նրանց մարմինները դրված էին հանրային վայրերում՝ սարսափի մեջ գցելով անտեղյակ բնակչությանը։ Մահապատիժները հանցագործության մակարդակը նվազեցնելու կառավարության ջանքերի մի մասն էին, և գնահատվում է, որ զոհերի թիվը տատանվում է 300-ից 10,000-ի սահմաններում:  թարգմանել հայերեն

## Անվան ծագումը
«Պետրուս» տերմինը գալիս է ինդոնեզերենից՝ որպես հետադարձ ակրոնիմ (backronym), որը կազմված է «penembak misterius» («խորհրդավոր հրաձիգ») բառերից՝ վկայակոչելով մահապատժի գաղտնի և անանուն բնույթը։ Ժողովրդական լեզվում այն հայտնի է նաև որպես «dar der dor», որը ինդոնեզերեն օնոմատոպեա է հրացանոցի կրակի ձայնի համար։ «Պետրուս» նաև ինդոնեզերենի Պետրոսի (Peter) համարժեք անվանումն է։

## Նախապատմություն
Սուհարտոն իշխանության եկավ 1967 թվականին և մշակեց իր «նոր կարգի» քաղաքականությունը իր ռեժիմը տարանջատելու համար այն բանից, ինչ նա անվանում էր իր նախորդի Սուկառնոյի «Հին կարգ»: Նոր քաղաքականությունը հանգեցրեց Ինդոնեզիայում զգալի փոփոխությունների, այդ թվում ՝ զինված ուժերի ուժեղացման և ազդեցության: Դա հաճախ հանգեցնում էր բռնության, և Պետրոսի սպանությունը ամենաաղմկոտ օրինակներից մեկն է։

Սպանությունները հիշատակվում են որպես նոր կարգի ավտորիտար կառավարման բնութագիր, և դրանք ժամանակին համեմատվել են Ֆերդինանդ Մարկոսի օրոք Ֆիլիպինների պատմության մեջ 1972 թվականի ռազմական դրության հետ (1965-1986):

## Պատմություն
1980-ականների սկզբին Ինդոնեզիայի քաղաքացիները ականատես եղան հասարակական վայրերում դիակների թվի ավելացմանը: Սկզբում կառավարությունն ու անվտանգության մյուս մարմինները չեն բացահայտել այդ մահերի պատճառը։ Ինդոնեզիայի զինված ուժերի հրամանատար, գեներալ Լեոնարդուս Բենջամին Մոերդանին սկզբում սպանությունների մեջ մեղադրել է ավազակապետական կռիվներին: Ավելի ուշ Մոերդանին հայտարարել է, որ սպանություններն իրականացրել է կառավարությունը, սակայն «ոմանք գնդակահարվել են անվտանգության աշխատակիցների կողմից, բայց դա տեղի է ունեցել այն պատճառով, որ նրանք դիմադրություն են ցույց տվել ձերբակալության ժամանակ»։

Հանրությանը առանց նախազգուշացման, Պետրուսի սպանությունները իրականացվել են որպես «շոկային թերապիա» հանցավորության մակարդակը նվազեցնելու համար։ Գործողությունը ծրագրվել է 1983 թվականի մարտին՝ Յոգյակարտայի գնդի հրամանատար փոխգնդապետ Մոչամադ Հասբիի կողմից և հետագայում տարածվել։ Որոշ հանցագործներ հանձնվել են, մի քանիսը գնդակահարվել են, ոմանք փախել են, իսկ մյուսները հրաժարվել են հանցագործություններիցշ։ Շատ զոհեր ունեցել են դաջվածքներ, որոնք հասարակության համար ակնհայտ են դարձրել հանցագործների իրենց կարգավիճակը։ Պետրուսի սպանությունները հանգեցրին հանցագործության զգալի նվազմանը, ինչը կառավարությանը դրդեց ընդլայնել սպանությունների շրջանակը:

Պետրուսը փոխեց «խաղը» Ինդոնեզիայում ՝ վերջնագիր ներկայացնելով հանրությանը։ Ոստիկանական հետախուզությունը կայազորի հրամանատարին է տրամադրել տարածաշրջանում հարյուրավոր կասկածյալ հանցագործների և նախկին բանտարկյալների անուններով ցուցակ: Այնուհետև կայազորը սև ցուցակ կազմեց և հրապարակային վերջնագիր ներկայացրեց բոլոր կասկածյալներին (առանց անուններ տալու, սակայն) «անմիջապես հանձնվել» կայազորի շտաբին։  Նրանք, ովքեր դա արեցին, և նրանք մի քանի հարյուր էին, պետք է լրացնեին մանրամասն հարցաթերթիկներ՝ նշելով իրենց կյանքի պատմությունը, ինչպես նաև իրենց ընտանիքի բոլոր անդամների և ընկերների տվյալները: Նրանք, ովքեր չեն ներկայացել գրանցման կամ չեն ներկայացել կայազորի հետ հանդիպմանը, հետապնդվել և սպանվել են զինվորների ջոկատների կողմից:

Քանի որ ցուցակը պարուրված էր առեղծվածով, քաղաքացիները ստիպված էին մտածել, թե արդյոք նրանք "հանցագործներ" են և չեն կարող հայտնվել ցուցակում: Ինքնատիրապետման այս մարտավարությունը մարդկանց ստիպեց տեղյակ լինել իրենց գործողությունների մասին և զգույշ գործել այս ժամանակահատվածում: Ավելին, ի տարբերություն Ինդոնեզիայի շատ այլ խնդիրների, ոչինչ, նույնիսկ փողը կամ ազդեցիկ կապերը չէին կարող հանել անունը խորհրդավոր ցուցակից: Այնուամենայնիվ, ոմանք պնդում են, որ իրականում ոչ մի ցուցակ գոյություն չի ունեցել, և այս մարտավարությունը հանգեցրել է նրան, որ ոստիկանությունը հայտնաբերել է հանցագործներին ՝ հիմնվելով նրանց գրանցման վրա։
 
Սուհարտոն իր կյանքի պատմության՝ «Pikiran, Ucapan, dan Tindakan Saya» (Իմ մտքերը, խոսքերը և գործողությունները) գրքի հրատարակությունից հետո, որը լույս տեսավ 1988 թվականին, պաշտոնապես ընդունեց սպանությունները և բանակի պատասխանատվությունը։ Գրքում Սուհարտոն բացատրում է. «Ոչ մի գաղտնիք չի եղել։ Վառը խնդիրը հանրային վախերն էին, որոնք նախորդել են դեպքերին»։ Քանի որ որոշ մարդիկ խախտել էին հասարակական նորմերը՝ «մենք ստիպված էինք ձեռնարկել բուժում, խիստ գործողություններ»։ Սուհարտոն հավելում է՝ «Ինչպիսի՞ գործողություններ։ Մենք ստիպված էինք դիմել ուժի։ Բայց դա ոչ միայն գնդակահարում էր։ Ո՛չ։ Նրանք, ովքեր դիմադրել էին, պետք է գնդակահարվեին, որովհետև պայքարել էին»։

## Հետևանքներ
Պետրուսի սպանությունների ճշգրիտ մահվան թիվը չի հաստատվել։ 1983 թվականին գնահատվել էր, որ Ինդոնեզիայի տարբեր վայրերում հայտնաբերվել է մոտ 300 դիակ։ Քանի որ շատ հանցագործներ դեռ փախած կամ անհետացած էին, այդ թիվը, հավանաբար, չի համապատասխանում իրականությանը և կասկածելի է, որ փոքրագրված է։ Ինդոնեզիացի կրիմինոլոգ Մուլյանա Վ. Կուսուման գնահատել է զոհերի թիվը ավելի քան 2000։ 1984 թվականին Նիդեռլանդների նախկին արտաքին գործերի նախարար Հանս վան դեն Բրուկը Ինդոնեզիայի կառավարությանը խնդրել է մահվան թիվը գնահատել մոտ 3000-ի։ Այլ աղբյուրներ նշում են զոհերի թիվը մոտ 10,000։ Գիտական հետազոտությունները շարունակում են բացահայտել Պետրուսի սպանությունների մասշտաբներն ու նրանց կապը հանցագործության դեմ պայքարի հետ բազմաթիվ Ինդոնեզիայի մեծ քաղաքներում։

1980-ականների վերջում հանցագործների դեմ իրականացված գործողությունների ժամանակ ոստիկանությունը հայտարարեց, որ չի կրկնի նախկին՝ Պետրուսի սպանությունների նման ձևաչափը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Justus M. van der Kroef *[https://www.jstor.org/stable/2644242 "Petrus": Patterns of Prophylactic Murder in Indonesia]* in Asian Survey Vol. 25, No. 7 (Jul., 1985), pp.&nbsp;745–759 Published by: University of California Press
* 

Կատեգորիա:1980-ականներ
Կատեգորիա:1980-ականներ Ինդոնեզիայում
Կատեգորիա:Բռնություններ
Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի պատմություն
Կատեգորիա:Հանցագործության դեմ պայքար
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների խախտում
Կատեգորիա:Սառը պատերազմի հակամարտություններ
Կատեգորիա:Սուհարտոյի ռեժիմ