open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Առափնյա լեռնաշղթաներ

**Առափնյա լեռնաշղթաներ**՝ լեռնաշղթաներ ծայր արևմուտքում, ձգված Հյուսիսային Ամերիկայի առափնյա շրջաններով, Ալյասկայից մինչև Կենտրոնական  Մեքսիկա։ Առափնյա  լեռնաշղթաները հանդիսանում են Կոորդիլերների լեռնային համակարգի մասը։ Լեռնաշղթաները ձգվում են Խաղաղ օվկիանոսի ափով 7240  կիլոմետր ԱՄՆ-ով, 1600 կիլոմետր Կանադայով և 1300 կիլոմետր Մեքսիկայով։ Լեռնաշղթաները կազմված են 8 հիմնական մասերից՝ հյուսիս հարավ։ Առափնյա լեռնաշղթան (Բրիտանական Կոլումբիա ), Վանկուվեր կղզու և Շառլոտա Թագուհու կղզիների լեռները, Կասկադյան լեռները (բաժանված Հյուսիսային, Միջին և Հարավային), Օլիմպիկ լեռները, Վաշինգտոնի և Օրեգոնի Առափնյա լեռնաշղթաները, Կլամատ լեռները, Կալիֆոռնիայի Առափնյա լեռնաշղթաները, Լայնակի լեռնաշղթան։ Հաճախ Առափնյա լեռնաշղթայի կազմի մեջ են մտնում նաև Սիերա - Նևադա լեռները։


Mt Constance Dosewallips River.JPG|Առափնյա լեռնաշղթաներ
Trinity Alps near Granite Lake.jpg|Կլամատ լեռներ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Береговые хребты (англ.). Информационная система географических названий (США), Геологическая служба США. Дата обращения: 5 ноября 2012.
* Peakware.com

Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կղզային տարածքներ
Կատեգորիա:Ալյասկայի շրջաններ
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Կորդիլերներ
Մարդու առնանդամի չափս

մինի|Սխեմա, որը ցույց է տալիս, թե ինչպես պետք է չափել մարդու առնանդամի երկարությունը և տրամագիծը։
Տղամարդանց մոտ **առնանդամի չափսերը** (երկարությունը և տրամագիծը) տարբեր են, այդ թվում, երբ առնանդամը թուլացած կամ էրեկցված է։ Բացի բնական տարբերություններից, կան նաև մի շարք այլ գործոններ, որոնք ազդում են առնանդամի չափսի վրա՝ գրգռման աստիճանը, օրվա ժամը, սենյակի ջերմաստիճանը, տագնապները, սպորտով զվաղվելը և սեռական հարաբերության հաճախությունը։ Մյուս պրիմատների, այդ թվում՝ գորիլայի համեմատ, մարդու առնանդամը ամենահաստն է, ինչպես համեմատական, այնպես էլ բացարձակ առումներով։

Այն հետազոտություններում, որի ժամանակ մարդիկ չափում են իրենք իրենց առնանդամի չափսը՝ առնանդամի միջին չափսը շատ ավելի մեծ է ստացվում, քան երբ չափումներն իրականացնում են մասնագետները։ 2015 թվականին 15521 տղամարդկանց առնանդամի չափսերի հետազոտությունը թույլ է տալիս եզրակացնել, որ էրեկցված առնանդամի միջին երկարությունը 13,12 սմ է, իսկ միջին տրամագիծը՝ 11,55 սմ։ Թուլացած առնանդամի երկարությունը անմիջականորեն չի կարող խոսել էրեկցված առնանդամի երկարության մասին։

Առնանդամի հիմնական աճը մարդու մոտ տեղի է ունենում մինչև 5 տարեկանը և սեռական հասունացման սկզբին հաջորդող տարուց մինչև առնվազն 17 տարեկանը։

Առնանդամի չափսի և մարմնի այլ անդամների մեծության հարաբերության ոչ մի հետազոտության ընթացքում վիճակագրորեն հավաստի կապ չի հայտնաբերվել։ Բացի ժառանգականությունից, առնանդամի աճի վրա կարող են ազդել մի շարք արտաքին գործոններ, օրինակ՝ էնդոկրինային խանգարիչները։ Մարդու էրեկցված առնանդամը, որը ձևավորման խնդիրներ չունի, բայց ունի 7 սմ-ից պակաս երկարություն, բժշկության մեջ հայտնի է միկրոառնանդամ (միկրոպենիս) անվամբ։

## Հետազոտություններ
մինի|Առնանդամի չափսերի բաշխվածությունն ըստ երկարության։ Առնանդամների 45%-ը ունի 12-14 սմ երկարություն։
մինի|Առնանդամի չափսերի բաշխվածությունն ըստ տրամագծի։ Էրեկցված առնանդամների 81%-ը (կանաչ) ունի 10-13 սմ տրամագիծ։
Չնայած տարբեր հետազոտությունների առկայությանը, ընդունված է համարել, որ մարդու էրեկցված առնանդամը ունի 12,9-15 սմ երկարություն։

Վիլի և նրա թիմի 2015 թվականին իրականացրած բժշկական համակարգային հետազոտությունը նույն արդյունքն է ցույց տվել։ Ըստ այս հետազոտության՝ թուլացած, ձգված-չէրեկցված և էրեկցված առնանդամի միջին երկարությունը համապատասխանաբար 9,16&nbsp;սմ, 13,24&nbsp;սմ և 13,12&nbsp;սմ է, իսկ թուլացած և էրեկցված առնանդամի միջին տրամագիծը՝ 9,31&nbsp;սմ և 11,66&nbsp;սմ։ Էրեկցված առնանդամի երկարությունը չափվել է նախացայլքային ճարպաշերտը հետ սեղմելով, իսկ տրամագծի չափումն իրականացվել է առնանդամի հիմքում կամ միջին հատվածում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անդրոլոգիա
Կատեգորիա:Սեքս և հասարակություն
Ոսպով ապուր

**Ոսպով ապուր**, ոսպից պատրաստված ապուր։ Այն կարող է լինել բուսական կամ ներառել միս, ինչպես նաև կարող է ներառել դարչնագույն, կարմիր, դեղին, կանաչ կամ սև ոսպ՝ կեղևով կամ առանց դրա։ Մաքրված դեղին և կարմիր ոսպերը քայքայվում են եփելու ընթացքում՝ դառնալով թանձր ապուր։ Այն հիմնական սնունդ է ամբողջ Եվրոպայում, Լատինական Ամերիկայում և Մերձավոր Արևելքում։

## Պատմություն և գրականություն
[մինի|թուրքական [էզոգելինի ապուր՝ պատրաստված բլղուրից և կարմիր ոսպից]] 
Ոսպը հայտնաբերվել է Հունաստանի Ֆրանչի քարանձավի պալեոլիթյան և մեզոլիտիկ շերտերում (9 500-ից մինչև 13 000 տարի առաջ), Սիրիայում Մուրեյբեթի և Թել Աբու Հուրեյրայի մեզոլիտի վերջում, ինչպես նաև մ. թ. ա. 8000 տարի թվագրվող վայրերում, Երիխոնի շրջանում։ Արիստոփանեսն այն անվանել է «ամենահամեղ ուտեստներից»։

Ոսպով ապուրը նշված է Աստվածաշնչում։ Ծննդոց 25։ 30-34-ում Եսավը պատրաստ է հրաժարվել իր առաջնեկությունից՝ իր եղբոր՝ Հակոբի պատրաստած անուշահոտ կարմիր ոսպով ապուրի համար։ Հրեական ավանդույթի մեջ ոսպով ապուրը մատուցվում է սգո ժամանակ. ոսպի կլորությունը խորհրդանշում է կյանքի ամբողջական ընթացքը։

## Տեսակներ
Ոսպի ապուրը կարող է ներառել բանջարեղեն, ինչպիսիք են գազարը, կարտոֆիլը, նեխուրը, մաղադանոսը, լոլիկը, դդումը, հասած սոսին և սոխը։ Ընդհանուր բուրավետիչներն են սխտորը, դափնու տերևը, չամանը, ձիթապտղի յուղը և քացախը։ Երբեմն այն զարդարված է չորահացով կամ թակած խոտաբույսերով կամ կարագով, ձիթապտղի յուղով, սերուցքով կամ մածունով։ Հնդկական ոսպով ապուրը պարունակում է մի շարք անուշաբույր համեմունքներ։ Մերձավոր Արևելքում կիտրոնի հյութի ավելացումը տալիս է սուր համ և նվազեցնում է ուտեստի ծանրությունը։ Եգիպտոսում ապուրը սովորաբար պատրաստում են պյուրեով նախքան մատուցելը և ավանդաբար օգտագործում են ձմռանը։

## Սննդարարություն
մինի|Ոսպի մի քանի տեսակներ, որոնք օգտագործվում են ոսպով ապուրի մեջ
[մինի|Գերմանական ոսպով ապուր [երշիկով]]

Ոսպով ապուրը ճանաչվում է որպես բարձր սննդարար, սպիտակուցի, դիետիկ մանրաթելերի, երկաթի և կալիումի լավ աղբյուր։

## Տես նաև
* Ապուրների ցանկ
* *Դալ*, հնդկական ոսպի պատրաստում
* *Էզոգելին ապուր*, թուրքական ոսպով ու ցորենով ապուր
* *Հալիմ*, ապուր ցորենով, գարիով, ոսպով և մսով
* *[[Ոլոռ]]ով* ապուր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Lentil soup recipe on allrecipes.com  
* Lentil soup recipe on en.recidemia.com
* Turkish Red Lentil Soup (Kirmizi Mercimek Corbasi) recipe
* Vegan lentil soup recipe on cookieandkate.com

Կատեգորիա:Ապուրներ
Կատեգորիա:Բանջարեղեն
Կատեգորիա:Բանջարեղենով ուտեստներ
Կատեգորիա:Խոհանոց
Կատեգորիա:Խոհարարություն
Կատեգորիա:Սննդագիտություն
Կատեգորիա:Սննդամթերք
Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (Օրալ)

**Սուրբ Հարություն եկեղեցի**, Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի, գտնվում է Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք մարզի Ախալցխայի շրջանում, Ախալցխայից 14 կմ հեռավորության վրա հայաբնակ Օրալ գյուղում, կառուցվել է 19-րդ դարում, որի մասին կան հիշատակումներ 1840 թվականի վկայությունների մեջ։

Եկեղեցին 1840-1860-ական թվականներին հիշատակվում է որպես փայտաշեն կառույց, իսկ 1885 թվականին՝ քարաշեն։

Եկեղեցու առաջին վերանորոգումը տեղի է ունեցել 19-րդ դարի 80-ական թվականներին, որի մասին եկեղեցու արևմտյան պատին կա շինարարական արձանագրություն։ Եկեղեցու վերանորոգման նախաձեռնողն է եղել Բարդուղիմեոս քահանան, իսկ նյութական ծաղսերը հոգացել են տեղի բնակիչները։

## Ճարտարապետություն
Եկեղեցին ուղղանկյուն քարաշեն կառույց է, կառուցված է տարբեր տեսակի քարերից, մասնավորապես՝ տուֆ և սալաքարից, նրա չափսերն են (11.98  x 8.06) մետր։ Եկեղեցին ունի զանգակատուն, որը գտնվում է արևմտյան ճակատին։

Ունի մեկ մուտք, որը գտնվում է հյուսիսային կողմում, և նրա վերևի մասում կա հայերեն արձանագրություն։ Արևելյան մասում է գտնվում Սուրբ խորանը, որի աջ և ձախ կողմերում կան ավանդատներ։ Մկրտության ավազանը  գտնվում է հյուսիսային պատին։
19-րդ դարում եկեղեցու հոգևոր կազմն է եղել՝ Բարդուղիմեոս Տեր-Հովհաննիսյան Տեր-Նահապետյանցը և  Գարեգին վարդապետ Բալասանյանը։

Խորհրդային անաստվածության տարիներին եկեղեցին խոնարհվում է և վերածվում է պահեստի։ 1990-ական թվականներին եկեղեցին վերաբացվում է և վերանորոգվում է գյուղի բնակիչների ջանքերով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ախալցխայի շրջանի հայկական առաքելական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Դոնդարլի

**Դոնդարլի**, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։ Գտնվում է Ողջի գետի ստորին հոսանքում, Գորիս քաղաքից 40 կմ հարավ-արևելք։

## Բնակչություն
1907-1908 թվականներին ուներ 470 ադրբեջանցի բնակիչ։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Մաո Դունի տուն-թանգարան

**[[Մաո Դուն]]ի տուն թանգարան** (), բացվել է Պեկինի Դունչէն շրջանում, 1985 թվականի մարտի 27-ին։

## Թանգարանի մասին
Թանգարանը բացվել է այն տանը, որտեղ ապրել է չինացի գրող Մաո Դունը 1971 թվականից մինչև իր մահը 1981 թվականին։ Այստեղ է գրվել նրա «Իմ անցած ճանապարհը» հիշողությունների գիրքը։

Շինությունների համալիրը Պեկինի համար ավանդական սիհէյուան է։ Այստեղ 850 քմ տարածքի վրա տեղակայվել են երեք ցուցադրահ, կոնֆերանս դահլիճ և այլ տարածություններ։ Առաջին սրահում տեղակայված է «Հեղափոխական մեծ գրականագետ Մաո Դուն» մշտական ցուցահանդեսը, որը նվիրված է գրողի կյանքին` ծնված օրվանից մինչև մահ։ Աշխատասենյակի ու ննջարանի միջավայրը պահպանված է նույնկերպ, ինչպես այստեղ ապրել է Մաո Դունը։ Թանգարանի հավաքաուի մեջ պահպանվում է գրողի հրատարակությունների ընտրանին չինարենով և այլ լեզուներով, այստեղ են նաև Մաո Դունի ձեռագրերն ու լուսանկարները։

Թանգարանը բաց է այցելության համար ամեն օր, երկուշաբթիից բացի, ժամը 09:00-16:30-ը:

## Պատկերասրահ

Daozuofang in Mao Dun Guju, Beijing.jpg|Հյուսիսային շենք
Mdgj yingbi.JPG|Մուտքի ցուցանակ
Mdgj yuanzi.JPG|Ներքին բակ
Maoduntouxiang.JPG|Հուշարձան ներքին բակում


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1985 հիմնադրումներ Չինաստանում
Կատեգորիա:1985 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Պեկինի թանգարաններ
Կատեգորիա:Տուն-թանգարաններ
Դանլաքլու

**Դանլաքլու**, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։

## Բնակչություն
1906 թվականին գյուղն ունեցել է 366, իսկ 1908-ին՝ 336 քուրդ բնակիչ։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Բրենթ Սկոուկրոֆթ

**Բրենթ Սկոուկրոֆթ** (, ), ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի գեներալ-լեյտենանտ։ ԱՄՆ նախագահի ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդական (1975-1977) Ջերալդ Ֆորդը և (1989-1993) Ջորջ Բուշը։ Բրիտանական կայսրության ասպետ շքանշանի հրամանատարն է։

## Կենսագրություն
Ավարտել է ԱՄՆ ռազմական ակադեմիան (1947)։ Արվեստի մագիստրոսի (1953) և միջազգային հարաբերությունների փիլիսոփայության դոկտորի (1967) աստիճան է ստացել Կոլումբիայի համալսարանում։

1970-1975 թվականներին, ինչպես նաև 1989-1993 թվականներին՝ ԱՄՆ նախագահի ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդական։ 1992 թվականին նա եղել է պետքարտուղարի Ջ․ Բեյքերի մրցակիցը Ուկրաինայի, Բելառուսի և Ղազախստանի միջուկային զինաթափման հարցով։ Կարծում էի, որ մի քանի հանրապետությունների միջև խորհրդային ռազմավարական միջուկային զենքի վերահսկողության և կառավարման գործառույթների տարանջատումը դրական պահ էր, քանի որ նպաստեց ԱՄՆ-ի վրա հնարավոր հարձակման մասշտաբների նվազմանը։

2001-2004 թվականներին ԱՄՆ նախագահի արտաքին հետախուզության խորհրդի նախագահ է։

## Սկոուկրոֆթի մրցանակ
Բրենթ Սքոուկրոֆթը հաճախ քնել է Ջորջ Բուշ ավագի հետ հանդիպումների ժամանակ։ Դրա համար էլ նախագահը Սքոուկրոֆթի անվան մրցանակ է սահմանել, որը հանձնվում է այն մարդուն, ով «առավել էպիկական է քնում նախագահի հետ խորհրդակցության ժամանակ»։ Նախագահը թեկնածուներին գնահատում է երեք չափանիշներով՝ քնի տևողությամբ, քնի խորությամբ և զարթոնքի որակով, խռմփոցի համար լրացուցիչ միավորներով։ Նոմինանտը պարզապես բացեց աչքերը և վերադարձավ հանդիպման, թե կտրուկ ցատկեց ինչ-որ բան։ Բուշի խոսքով՝ լ«րացուցիչ միավորներ են տրվում ամուր փակ աչքերի համար, ինչպես նաև բարձր խռմփոցի համար, քանի դեռ ամեն ինչ անում են իրենց գործը»։ Սկոուկրոֆթը հետագայում դարձել է «կատակով հերթապահ»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ ռազմական ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ռազմաօդային ուժերի գեներալներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Աշխարհաքաղաքագետներ
Կատեգորիա:Քաղաքական ռեալիստներ
Արիառն Տիտմուս

**Արիառնե Տիտմուս** (, ), ավստրալիացի լողորդուհի, Տոկիոյում կայացած 2020 թվականի Օլիմպիական խաղերի կրկնակի չեմպիոն, արծաթե և բրոնզե մեդալակիր, 2019 թվականի աշխարհի կրկնակի չեմպիոն, 200 և 400 մետր ազատ ոճում աշխարհի կրկնակի չեմպիոն կարճ ջրում։

## Կարիերա
2015 թվականին Տիտմուսը և նրա ընտանիքը Թասմանիայից տեղափոխվել են Քվինսլենդ ավելի որակյալ կրթություն ստանալու համար։

Բուդապեշտում կայացած ջրային մարզաձևերի աշխարհի առաջնությունում ազատ ոճով 200 մետր մրցատարածությունում նվաճել է բրոնզե մեդալ։

2018 թվականի Համագործակցության խաղերում ոսկե մեդալ է նվաճել ազատ ոճով 4x200 մետր փոխանցումալողում։

Հանչժոուի կայացած կարճ ջրում աշխարհի առաջնության առաջին օրը Արիառնեն ահատական ոսկե մեդալ է նվաճել ազատ ոճով 200 մետր մրցատարածությունում։ Դա եղել է Ավստրալիայի լողորդուհու առաջին լուրջ տիտղոսը։

2019 թվականին կորեական Կվանգջու քաղաքում կայացած աշխարհի առաջնությունում 400 մետր ազատ ոճում ոսկե մեդալ է նվաճել՝ վերջնամասում առաջ անցնելով Քեթի Լեդեկիից 1,21 վայրկյանով, իսկ մի քանի օրից օգնել է իր հավաքականին 4×200 մետր փոխանցումալողում զբաղեցնել առաջին տեղը և սահմանել նոր համաշխարհային ռեկորդ։

2021 թվականին Տիտմուսը երկու ոսկե մեդալ է նվաճել  2020 թվականի Տոկիոյի Ամառային օլիմպիական խաղերում։ Ազատ ոճով 400 մետր մրցատարածության եզրափակչում գերազանցել է աշխարհի ռեկորդակիր Քեթի Լեդեկիին մեկ վայրկյանից էլ պակաս ժամանակով։ Ազատ ոճով 4x200 մետր փոխանցումալողում նվաճել է բրոնզե մեդալ՝ զիջելով Չինաստանի և ԱՄՆ հավաքականներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:2024 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2024 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ավստրալիայի օլիմպիական լողորդներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի լողորդներ
Իզակիաս Կայրո

**Իզակիաս Կեյրոս դուս Սանտուս** (, ), կանոեի բրազիլացի թիավար, 2020 թվականի օլիմպիական չեմպիոն և 2016 թվականի Օլիմպիական խաղերի եռակի մեդալակիր, աշխարհի բազմակի չեմպիոն, 2015 թվականի Պանամերիկյան խաղերի կրկնակի չեմպիոն։

## Կարիերա
Կանոե Քեյրոսը թիավարել սկսել է 11 տարեկանում՝ իր հայրենի քաղաքում թիավարության զարգացման հատուկ ծրագրի շնորհիվ։

2011 թվականին նշել է նորամուտը միջազգային մակարդակում, հանդես է եկել աշխարհի գավաթի էտապներում, ինչպես նաև առաջին անգամ մասնակցել է Սեգեդում ընթացող աշխարհի առաջնությանը, որտեղ 5000 մետր ստայերական մրցատարածությունում դուրս է եկել եզրափակիչ և այնտեղ գրավել է 6-րդ տեղը։

Երկու տարի անց Գերմանիայի Դույսբուրգ քաղաքում կայացած աշխարհի առաջնությունում մեկ կիլոմետրանոց մրցատարածությունում նվաճել է բրոնզե մեդալ՝ դառնալով աշխարհի առաջնության մեդալակիր առաջին բրազիլացին պատմության մեջ։ Մեկ օր անց նվաճել է ոսկե մեդալ երկու անգամ կարճ մրցատարածությունում՝ դառնալով աշխարհի չեմպիոն տասնինը տարեկան հասակում։

Մոսկվայում անցկացված աշխարհի առաջնությունում պաշտպանել է չենպիոնի տիտղոսը կեսկիլոմետրանոց մրցատարածությունում, ինչպես նաև Էռլոն Սիլվայի հետ նվաճել է բրանզե մեդալ 200 մետր մրցատարածությունում։ 2015 թվականին Միլանում նվաճել է ոսկե և բրոնզե մեդալներ։ 2015 թվականի արդյունքներով ճանաչվել է տարվա մարզիկ Բրազիլիայում։

2016 թվականի Օլիմպիական խաղերում արժանացել է երկու արծաթե և մեկ բրոնզե մեդալներ՝ դառնալով առաջին բրազիլացին, որը նվաճել է երեք մեդալ նույն Օլիմպիական խաղերում, ինչպես նաև առաջին կանոեիստը, որ հասել է նման արդյունքի Օլիմպիական խաղերի պատմության մեջ։

2020 թվականի Օլիմպիական խաղերում արժանացել է ոսկե մեդալի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2016 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2016 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Բրազիլացի թիավարներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի օլիմպիական չեմպիոններ
Ռաֆիկ Ավագյան

**Ռաֆիկ Արամի Ավագյան** (), հայ մանրանկարիչ։

## Կենսագրություն
Ռաֆիկ Ավագյանը ծնվել է 1941 թվականին, Կապանի Գեղանուշ գյուղում։ Ռաֆիկի հայրը՝ Արամը Ավագյանը գյուղում եղել է քարտուղար, իսկ Կապանում՝ բանկի հաշվապահ։ Մայրը՝ Զինավարդ (Վարդուհի) Ղոնյանը եղել է Վաչագան գյուղից։ Պապը՝ Ղևոնդ Տեր Ավագյանը եղել է գյուղի Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցու քահանան, հորեղբայրը Վահան Ավագյանը Բաքվում եղել է քանդակագործ, մահացել է Հայ-թաթարական ընդհարումների ժամանակ։ Ռաֆիկ Ավագյանը բարեկամական կապ է ունեցել նկարիչներ Սարգիս Մանգասարյանի, Հրանտ Էլչյանի և Ռոբերտ Կամոյանի հետ։

Ռաֆիկ Ավագյանն ավարտել է Գեղանուշ գյուղի դպրոցն ու ընդունվել Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան Գեղարվեստի ուսումնարանը, որն էլ ավարտել է 1964 թվականին։ 1964-1969 թվականներին սովորել և ավարտել է Ուկրաինայի Լվով քաղաքի Կիրառական և դեկորատիվ արվեստների պետական ինստիտուտը (այժմ Լվովի Արվեստների ազգային ակադեմիա) և մասնագիտացել մանրանկարչության և խեցեգործության մեջ։

1969 թվականին դասավանդել է Ուկրաինայի Լուցկ քաղաքի գեղարվեստի դպրոցում։ Ուկրաինայի գեղարվեստի ֆոնդի Վոլին քաղաքի գեղարվեստաարտադրական արհեստանոցում 1970 թվականից զբաղվել է նկարչությամբ և մոնումենտալ արվեստով։ Նույն ժամանակաընթացքում մասնակցել է Լուցկում, Բրեստում, Լվովում և Ռիվնեում տեղի ունեցած ցուցահանդեսներին։

1977 թվականին նկարիչն իր ընտանիքով՝ կնոջ՝ Վերայի և ավագ որդու՝ Կարոյի հետ տեղափոխվել է Կապան, որտեղ էլ ծնվել է նրանց երկրորդ որդին՝ Վարդանը։ Կապանում Ռաֆիկ Ավագյանը դասավանդել է նկարչություն, եղել է քաղաքի գլխավոր նկարիչը, խճանկար է արել Կապանի նախկին գիշերօթիկ դպրոցի նախասրահի պատերին։

Ռաֆիկ Ավագյանը մահացել 1991 թվականին, նրա անունն ընդգրկված է volart.com ուկրաիներեն կայք-էջում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղանուշ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Քսենյա Գարանինա

**Քսենյա Սերգեեվնա Գարանինա** (, ; ծնվ. 1997 թվականի ապրիլի 17), «Շիրակ-Հոմենմեն»-ի հարձակվողի դիրքում հանդես եկող ֆուտբոլիստ։ Ծնվել է Ռուսաստանում։ Նա ներկայացնում է Հայաստանի կանանց հավաքականը։

## Համաշխարհային կարիերա
Գարանինան Հայաստանի հավաքականի կազմում մասնակցել է 2020 թվականի մարտի 6-ին Լիտվայի դեմ ընկերական հանդիպմանը, որն ավարտվել է 1-1 հաշվով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կանանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Հայ կին ֆուտբոլիստներ
Իհարա Սայկակու

thumb|Իհարա Սաիկակու
**Իհարա Սայկակու** (, կանա いはら さいかく,), ճապոնացի գրող (արձակագիր, պոետ, դրամատուրգ)։

## Կենսագրություն
Իհարա Սայկակուն ծնվել է առևտրականի ընտանիքում։ Ճանապարհորդել է Ճապոնիայում։ Եղել է Դանրինի պոեզիայի դպրոցի հիմնադիր Նիսիյամի Սոինայի աշակերտը։ Ճամփորդությունների ընթացքում հավաքված պատմությունների հիման վրա ստեղծել է «Պատմություններ բոլոր գավառներից» (1685) և «Ճանապարհային թանաքաման» (1687) ժողովածուները։

1682 թվականին գրել է իր առաջին «Սիրուն տրված տղամարդը» վերնագրով վեպը (կամ «Տղամարդ, որն անհամեմատելի է սիրո կրքի մեջ»)։ Սրան հետևել են «Սիրուն տրված հինգ կանայք» (1686) և «Սիրո շրջապտույտներ» (1688) նովելների ժողովածուները։ «Մարտարվեստի փոխանցման գրառումներ» (1687) և «Հեքիաթ սամուրայների պարտքի մասին» (1688) ժողովածուներում գլխավոր հերոսները սամուրայներն են։ «Ճապոնիայի հավերժ գանձարան» (1688) և «Նվիրական մտքերն այն մասին, թե ինչպես լավ ապրել այս աշխարհում» (1692) ժողովածուների գլխավոր հերոսները քաղաքացիներն էին։ Սայկակուի մահից հետո լույս են տեսել «Սայկակուի հյուսած վերջին նախշը» (1694) և «Հին գրերի կույտ» (1696) ժողովածուները։

Իհարա Սայկակուն դարձել է արձակի նոր ուղղության հիմնադիրը` ուկիյոձոսի (浮世草子, «Գրքեր փոփոխական/ ներկայիս աշխարհի մասին»)։ Այս ուղղության հիմնական գաղափարներն են՝ անվստահելիության գիտակցումը, աշխարհի անցավոր ու փոփոխական լինելը, դրանում հուսալի և հավերժական ինչ-որ բանի բացակայությունը։

Մերկուրի մոլորակի մեկ խառնարան անվանվել է Սայկակուի պատվին։

## Ռուսերեն թարգմանություններ
* Ихара Сайкаку. Пять женщин, предавшихся любви. СПб.: Азбука, 2000. ISBN 5-267-00249-6, 978-5-267-00249-3
* Ихара Сайкаку. Избранное. Пер. с яп. Вст. статья Е. Пинус. Сост. И. Львовой. М.: Художественная литература, 1974.-400 с.
* Ихара Сайкаку. Новеллы. М., 1959.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Иваненко Н. Г.* Ихара Сайкаку и его сборник новелл «Эйтайгура». // Историко-филологические исследования. М., 1967.
* *[[Григорьева, Татьяна Петровна|Григорьева Т. П.]]* Японская художественная традиция. М., 1979.- 368 с. По именному указателю.
* *Hibbett H.* (1959). The Floating World in Japanese Fiction. Vermont, Japan: Charles E. Tuttle Company. ISBN 0-8048-1154-7.
* *John K. Gillespie, ed.* (1993). Japan: A Literary Overview. New York: Council on National Literatures. ISBN 0-918680-23-9.
* *Haruo Shirane, ed.* (2002). Early Modern Japanese Literature: An Anthology, 1600—1900. New York: Columbia University Press. ISBN 0-231-10990-3.

## Արտաքին հղումներ
* Редько Т. И. «Прозаическое творчество Ихара Сайкаку»

Կատեգորիա:17-րդ դարի գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ճապոնացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի գրողներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի վիպասաններ
Նորա Գյակովա

**Նորա Գյակովա** (, ), կոսովացի ձյուդոիստ, 2020 թվականի օլիմպիական չեմպիոն, Եվրոպայի չեմպիոն, Եվրոպական խաղերի և աշխարհի առաջնության մեդալակիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1992 թվականին։ Եվրոպայի առաջնության եռակի բրոնզե մեդալակիր (2015, 2016, 2017)

2016 թվականի ապրիլի 21-ին բրոնզե մեդալ է նվաճել Կազանում ընթացող ձյուդոյի Եվրոպայի առաջնությունում։

2021 թվականի ապրիլին Պորտուգալիայի մայրաքաղաք Լիսաբոնում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում նվաճել է բրոնզե մեդալ՝ վերջին գոտեմարտում պարտության մատնելով վրացի մարզուհի Էթերի Լիպարտելիանիին։

Հունգարիայում հունիսին կայացած 2021 թվականի աշխարհի առաջնությունում Նորան բրոնզե մեդալ է նվաճել մինչև 57 կգ քաշային կարգում՝ երրորդ տեղի համար գոտեմարտում հաղթելով սերբ Մարիկա Պերիշիչին։

2021 թվականին արժանացել է բրոնզե մեդալի Դոհայում անցկացվող Judo World Masters-ում։ Տոկիոյի Օլիմպիական խաղերում նվաճել է ոսկե մեդալ մինչև 57 կգ քաշային կարգում։

Նորա Գյակովայի կրտսեր եղբայրը՝ Ակիլ Գյակովան, նույնպես ձյուդոիստ է, Եվրոպայի չեմպիոն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Նորա Գյակովայի էջը Judoinside կայքում

Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Կոսովացի ձյուդոիստներ
Ալբերտո Ֆեռնանդես (հրաձիգ)

**Ալբերտո Ֆեռնանդես** (, ), իսպանացի հրաձիգ, 2020 թվականի օլիմպիական չեմպիոնը (խառը թիմեր), աշխարհի եռակի չեմպիոն (2010, 2013, 2018) ու Եվրոպայի չեմպիոն, Պեկինի, Լոնդոնի և Ռիո դե Ժանեյրոյի Օլիպիական խաղերի մասնակից։

## Կարիերա
Ալբերտո Ֆեռնանդեսը մարզական կարիերան սկսել է 1998 թվականին։ Երկար ժամանակ մեծ հաջողություններ չի ունեցել միջազգային ասպարեզում, մինչև 2006 թվականին դարձել է ստենդային հրաձգության Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։

2007 թվականին Կորեայում անցկացված աշխարհի գավաթի էտապում դարձել է երկրորդը՝ նվաճելով իր կարիերայում առաջին գավաթային տիտղոսը։ Մեկ տարի անց ելույթ է ունեցել Պեկինի Օլիմպիական խաղերում։ Այնտեղ իսպանացին անհաջող է հանդես եկել. որակավորման փուլում նա խփել է 125 թիրախներից միայն 106-ը և վերջին տեղը կիսել Բոլիվիայի և Ֆիլիպինների մարզիկների հետ։

2010 թվականին Ֆեռնանդեսը դարձել է Եվրոպայի չեմպիոն, իսկ ավելի ուշ հաղթել է նաև աշխարհի առաջնությունում՝ գերազանցելով փորձառու ռուս հրաձիգ Ալեքսեյ Ալիպովին։ 2011 թվականին Սիդնեյում առաջին գավաթային հաղթանակն է տարել իր կարիերայում։

Իր երկրորդ Օլիմպիական խաղերում Ֆեռնանդեսը դարձյալ անհաջող է հանդես եկել։ Որակավորման փուլում նա թույլ է տվել 9 վրիպում և գրավել 25-րդ հորիզոնականը։

Լիմայում և Լոնատոյում կայացած աշխարհի առաջնություններում իսպանացին զբաղեցրել է չորրորդ տեղը։ 2016 թվականի սկզբին մի քանի անընդմեջ հաղթանակներ է տարել, այդ թվում՝ Ռիո դե Ժանեյրոյի նախաօլիմպիական փուլում, որը կայացել է խաղերի մեկնարկից չորս ամիս առաջ։

2020 թվականի Օլիմպիական խաղերում նվաճել է ոսկե մեդալ (խառի թիմեր)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Իսպանացի հրաձիգներ
Կատեգորիա:Իսպանիացի օլիմպիական չեմպիոններ
Վազգեն Ֆիշյան

**Վազգեն Ֆիշյան** (), հայ հաղորդավար։

## Կենսագրություն
Վազգեն Ֆիշյանը ծնվել է 1991 թվականի օգոստոսի 10-ին՝ Երևանում։ Ավարտել է Երևանի Վիլյամ Սարոյանի անվան թիվ 138 միջնակարգ դպրոցը՝ 2008 թվականին։ Դպրոցում սովորելու տարիներին հաճախել է Երևանի Էդվարդ Միրզոյանի անվան երաժշտական դպրոցի ջութակի բաժինը, միաժամանակ «Արարատ» փողային նվագախմբում նվագել է սաքսոֆոն։

2008-2012 թվականներին Վազգեն Ֆիշյանը սովորել է Երևանի Վալերի Բրյուսովի անվան պետական լեզվահասարակագիտական համալսարանում և ստանցել լեզվաբան-երկրագետի որակավորում։ Ուսանողական տարիներին եղել է համալսարանի՝ ՈւՀԱ ուսանողական լիգայի անդամ։ 2010 թվականին հաղորդավար Արմեն Սարգսյանի հետ հիմնադրել է «AV Production» պրոդյուսերական կենտրոնը և հանդիսանում է այդ կենտրոնի փոխտնօրենը։ Որպես լրագրող 2011 թվականին աշխատել է «Հայեր» ամսագրում։

Նկարահանվել է մի շարք երաժշտական և գովազդային տեսահոլովակներում, օրինակ Հայաստանի անկախության 20-ամյակի ֆոտոշարքերում և հոլովակներում։ 2012-2014 թվականներին եղել է «ATV» հեռուստաընկերությամբ հեռարձակվող «Մեգաինֆո» հաղորդման հաղորդավարը։ 2014-2016 թվականներին պարտադիր զինվորական ծառայության է անցել Հայաստանի Զիված Ուժերում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Հայ հաղորդավարներ
Դիլանլու-Մուսկանլու

**Դիլանլու-Մուսկանլու**, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։

## Բնակչություն
1886 թվականին գյուղն ունեցել է 212, 1907-ին՝216 ադրբեջանցի և քուրդ, իսկ իսկ 1908-ին՝ 261 քուրդ բնակիչ։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Իֆե

thumb|ձախից
**Իֆե** (անգլ.՝ Ife, յորուբա՝ Ilé-Ifè), քաղաք Նիգերիայի հարավ-արևմուտքում։ Արևմտյան Աֆրիկայի քաղաքակրթության ամենահին օջախներից մեկն է։ XII—XIX դարերում Իֆեն Յորուբա քաղաքի քաղաքային նահանգ էր։ Իֆեում գտել են աստվածների և տիրակալների մոնումենտալ բրոնզե գլուխներ՝ դեկորատիվ դեկորացիաներով (հնարավոր է Իֆայի թագավորների)։ Իֆայի բրոնզե քանդակագործությունը մեծ ազդեցություն է ունեցել Բենինի մշակութային զարգացման վրա․ Բենինը պետություն է, որը գոյություն ուներ մինչև XIX դարի վերջ, Նիգերիայի տարածքում։ Մինչև հիմա յորուբե ժողովուրդը Իֆեն համարում է իր նախահայրենիքը

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Homepage of the Ooni of Ife 
* The Story of Africa: Ife and Benin — BBC page on Ife
* Yoruba Myths Por Ulli Beie

Կատեգորիա:Նիգերիայի քաղաքներ
Rubius

**Էլ Ռուբիուս** (Էլ Ռուբիս,  իսկական անունը՝ **Ռուբեն Դոբլաս Գանդերսեն** (,  ), հայտնի իսպանացի տեսաբլոգեր, ՅուԹյուբի «**elrubiusOMG**» ալիքի ստեղծող։ Ներկայումս նրա ալիքն ունի ավելի քան 37 միլիոն բաժանորդ և 8 միլիարդ դիտում, որը դարձնում է այն  ամենաժողովրդական իսպաներեն ալիքը և Իսպանիայում ամենաժողովրդական ալիքը։

## Կենսագրություն
Ռուբենը ծնվել է իսպանական Միխաս քաղաքում 1990 թվականի փետրվարին։ Հայրը իսպանացի է, մայրը՝ նորվեգացի։ Ծնողների ապահարզանի պատճառով Ռուբենը մանկության մեծ մասն անցկացրել է Նորվեգիայի Բերգեն քաղաքում։ Հասուն տարիքում Ռուբենը վերադառնում է Իսպանիա՝ սկսելով 3D-մոդելավորման անիմացիա սովորել։

## Կարիերան Յություբում
2006 թվականի ապրիլին Ռուբենը ՅուԹյուբում ալիք է բացում՝ անվանելով այն «*elrubius*»։ Իր ՅուԹյուբ գործունեությունը Ռուբենը սկսել է 2008 թվականին՝ ներբեռնելով «Grand Theft Auto IV» խաղի լեթսփլեյը։ Սակայն այն պատճառով, որ այդ ալիքը սթրայք է ստացել, Ռուբենը չի կարողացել ալիքին միացնել գործընկերային ցանց։ Այդ պատճառով 2011 թվականի սկզբին նա նոր ալիք է բացել։

Ռուբենը ճանաչում է ձեռք բերել «*The Elder Scrolls V: Skyrim*» խաղի լեթսփլեյները լույս տեսնելուց հետո։ Ավելի ուշ նա այդ մասին տեսանյութ է հրապարակել  «*Chatroulette*» կայքում, որը նույնպես նպաստել է նրա հայտնիությանը։

2012 թվականի նոյեմբերին Ռուբենը դարձել է ամենաշատ հետևորդ ունեցող իսպանական ալիքի տերը՝ առաջ անցնելով *Willyrex* բլոգերից։ 2013 թվականի փետրվարին նրա ալիքը հասել է միլիոնի, իսկ արդեն 2 տարի անց նա դարձել է Իսպանիայից առաջին յություբերը, որը հասել է 10 միլիոն հետևորդի։ 2015 թվականի աշնանը ՅուԹյուբը որպես մրցանակ նրան ադամանդե կոճակ է ուղարկել։

Մասնակցել է *YouTube Rewind 2015*-ի և *YouTube Rewind 2016*-ի նկարահանումներին։

### Ալիքի ձևաչափ
Ռուբենի կոնտենտը բաղկացած է հիմնականում լեթսփլեյներից, բայց չնայած դրան, նաև հրապարակում է վլոգներ, չելենջներ, հարցերի պատասխաններ ու սկետչներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Յություբերներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի արվեստագետներ
Դոստաքյուրդ

**Դոստաքյուրդ**, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։

## Բնակչություն
1907 թվականին գյուղն ունեցել է 555, իսկ 1908-ին՝ 400 ադրբեջանցի բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Դուլուս

**Դուլուս**, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։ Գտնվում էր Տաթև գյուղից 21 կմ հյուսիս-արևմուտք։

## Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 1009 ադրբեջանցի բնակիչ։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Եմազլու

**Եմազլու**, գյուղ Հայկական ԽՍՀի Ղափանի շրջանում, Ղափան շրջկենտրոնից 15 կմ արևելք, Ագարակ գյուղից 2 կմ հեռավորության վրա, սարավանդին։

Նույն անվանումով ընդգրկված է եղել Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։

## Պատմություն
1940 թվականին գյուղը ապաբնակեցվել է։ Բնակիչները տեղափոխվել են Խալաջ և այլ գյուղեր։

## Բնակչություն
Բնակիչները ադրբեջանցիներ էին։

Եմազլուի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Եթե իրավ է, որ գիշերները (Թումանյանի թարգմանություն)

**«Եթե իրավ է, որ գիշերները»**, Ալեքսանդր Պուշկինի 1830 թվականի գրած «3aклинание» բանաստեղծության թարգմանությունն է, որը թարգմանվել է 1890 թվականի ապրիլի 4֊ին, Հովհաննես Թումանյանի կողմից։

## Պատմություն
Ե. Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Թումանյանի ֆոնդ № 178 պահվում է մեկ ինքնագիր։ Թումանյանը բանաստեղծության վերնագիրը չի թարգմանել։

«Բանաստեղծություններ» (առաջին հատոր, Մոսկվա, 1890),  էջ 79—80, այնուհետև՝ «Պուշկինից» ենթավերնագրով,  Թիֆլիսում լույս տեսնող «Տարազ» շաբաթաթերթի № 18, էջ 423՝ «Եթե իրավ է» վերնագրով, «Բանաստեղծություններ» (Թիֆլիս, 1903) գրքի 229 էջում, «Բանաստեղծություններ» (Բաքու, 1908) գրքի 225 էջում և Հովհաննես Թումանյանի Երկերի ժողովածու 1-ին հատորում։

Արտատպվում է «Բանաստեղծություններ» (Բաքու, 1908) գրքից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Թումանյան Հովհաննես՝   Բանաստեղծություններ, քառյակներ, թարգմանություններ 

Կատեգորիա:Ալեքսանդր Պուշկինի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Թարգմանություններ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործություններ
Գիյոմ դը Լորիս

**Գիյոմ դը Լորիս ** (,), 13-րդ դարի կեսերի ֆրանսիացի տրուվեր, ապրել է Սուրբ Լուի IX-ի օրոք։

## Կենսագրություն
Գիլոմ դե Լորիսը հայտնի է որպես հանրահայտ *Վեպ վարդի մասին*  ստեղծագործության առաջին կեսի հեղինակ։ Այն այլաբանական բանաստեղծություն է, որը գովաբանում է բանաստեղծին, ով սիրահարվել էր գեղեցիկ վարդին *Դեդույտ* ամրոցում։

## Վեպ վարդի մասին
thumb|Guillaume - ''Վեպ վարդի մասին'', 1914
Տարբեր խոչընդոտներ էին խանգարում ձեռք բերել վարդը։ Սերն ապրում էր ամրոցում իր շքախմբի հետ՝ , , ,  : Բանաստեղծը, *Բել Ակուեյլի* ուղեկցությամբ, արդեն մոտենում էր վարդին, բայց նա պետք է պայքարեր հզոր թշնամիների՝  դեմ, որոնք պարտված ու փակված էին բարձր աշտարակում։ Սրանով ավարտվում էր Գիլոմ դե Լորիսի հեղինակած *Roman de la Rose* ստեղծագործության հատվածը։ Շարունակությունը և վերջաբանը կազմվել է 60 տարի անց *Ժան դե Մենի* կողմից։
Գիլդ դե Լորիսը ցանկացել է դասավանդել *սիրո գիտություն* և հանդիսացել է Օվիդիայի *Արս Ամանդի* հարաբերությունների հստակ ընդօրինակողը։ Եղել են, երբ նա ուղղակիորեն թարգմանել է լատին բանաստեղծին։ *Վեպ վարդի մասին* ստեղծագործությունը առանձնանում է չափածո շնորհով և միջնադարյան բանաստեղծությունների սովորական ցինիզմի բացակայությամբ։

Գիլդ դե Լորիսը եղել է տրուբադուրի պրովանս աշակերտ։ Նրա մեղմ պոեզիան բացահայտել է ավելի մեծ ծանոթություն տարբեր ոճերի գրականությանը, քան այդ դարաշրջանի լատինական կրթությանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

## Գրականություն
* *L. Jarry*, «Guillaume de Lorris et le testament d’Alphonse de Poitiers» (1881);
* *E. Langlois*, «Origines et sources du Roman de la Rose» (1891).
* *Лоррис, Гильом де.* Роман о Розе (Отрывки). — В кн.: Хрестоматия по зарубежной литературе. М., 1953
* *Лоррис, Гильом де.* Роман о Розе: Пер. со старофр. / Пер.Н.В.Забабуровой на основе подстрочника Д.Н.Вальяно. Ростов н/Д: Югпродторг, 2001. 
* *Лоррис, Гильом де.* Роман о Розе. Средневековая аллегорическая поэма / Авт.: Гийом де Лоррис, Жан де Мён; Пер. и коммент. И. Б. Смирновой. М., 2007.
* *Смирнова И.Б*. Цветочный символ средневекового французского аллегорического "Романа о Розе" Гийома де Лорриса как уникальное западноевропейское явление единой "флористической" концепции человека. Восток и Запад:спор или диалог? // Вестник Московского государственного лингвистического университета. Серия: Гуманитарные науки. 2014. № 10 (696). С. 220-242.
* *Голикова А.А.* LOCUS AMOENUS В «РОМАНЕ О РОЗЕ» ГИЙОМА ДЕ ЛОРРИСА // Филологические науки. Вопросы теории и практики. 2012. № 7-1 (18). С. 68-71.
* *Горбовская С.Г.* Индивидуализация символа. «Роза» Г. де Лорриса и «Роза» Ж.Жене // Вестник Томского государственного университета. 2010. № 340. С. 7-11.
* *Полякова С.В.* К вопросу о византино-французских литературных связях: («Повесть об Исмине и Исминии» Евмахия Макремволиста и «Роман о Розе» Гийома де Лоррис) // Византийский временник. 1976. Т. 37. С. 114–122. 
* 

Կատեգորիա:1200-ականների ծնունդներ
Կատեգորիա:1240-ականների մահեր
Կատեգորիա:13-րդ դարի գրականություն
Կատեգորիա:13-րդ դարի գրողներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆանտաստ գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Պահարան

thumb|Բաժակները պահարանում
thumb|Փակ պահարան
**Պահարան,**  ի սկզբանե օգտագործվել է որպես բաց դարակներով կողային սեղան` սպասք, ավելի կոնկրետ՝ ափսեներ, բաժակներ ցուցադրելու համար։ Այն ժամանակ այս բաց պահարանները, որպես կանոն, ունեցել են մեկից երեք ցուցադրման շերտեր, և դրանց վրա տեղադրված են եղել  գզրոց կամ  գզրոցներ։ Պահարան բառը ժամանակի ընթացքում նշանակել  է կահույք, որտեղ տեղավորում են ճաշատեսակներ կամ ապրանքներ, որոնք պահվում են տանը։

## Պահարանների տեսակներ
### Օդափոխվող պահարան
*Օդափոխվող պահարանը* (կամ *տաք մամլիչը*) ներկառուցված պահեստային տարածք է միջանցիկ չափերով, որը պարունակում է ջրատաքացուցիչ կամ տաք հոսող ջրի համար նախատեսված տաքացուցիչ կամ կենտրոնական ջեռուցման ջրի կաթսա (հետևաբար՝ նաև «կաթսայի պահարան»)։ Դարակները, որոնք սովորաբար **շերտում են**, որպեսզի թույլ տան ջերմության շրջանառությունը, տեղադրված են ջեռուցիչի վերևում կամ շրջակայքում՝ հագուստի համար տեղ հատկացնելու համար։ Նպատակն է թույլ տալ, որ օդը շրջանառվի պահեստավորված գործվածքների շուրջը` խոնավ ձևավորումը կանխելու համար։

Օդափոխման պահարանների որոշ տարբերակներ նաև ծառայում են որպես սպիտակեղենի պահարան, տան մաքուր սավանների և սրբիչների պահեստային տարածք։

Մեկ այլ տարբերակում օդափոխվող պահարանը ծառայում է որպես ժամանակավոր չորացման տարածք՝ լվացքի կամ բացօթյա թաց հագուստի և կոշիկի համար։ Դրա դարակները կարող են օգտագործվել որպես չորացրած հագուստից խոնավության հետքերը լիովին հեռացնելու համար, նախքան իրերը գզրոցներում,  զգեստապահարաններում կամ այլ տեղում դնելը։ Դրա շարժական էլեկտրական տարբերակը չորացման պահարանն է։

### Ներկառուցված պահարան
*Ներկառուցված պահարանը* պահեստային տարածք է, որը կազմում է սենյակի դիզայնի մի մասը և ազատ կանգնած կամ շարժական չէ։ Դա նույնը չէ, ինչ պահարանը։ Միացյալ Թագավորությունում տները հաճախ աստիճանների տակ ունեն ներկառուցված պահարան։

### Սպիտակեղենի պահարան
*Սպիտակեղենի պահարանը* սենյակի փակ պատուհան է, որն օգտագործվում է տնային սպիտակեղենի (օրինակ՝ սավաններ, սրբիչներ, սփռոցներ) և պահեստավորման այլ իրեր պահելու համար, սովորաբար դարակներով կամ ազատ կահույքով։

### Գրասենյակային պահարան
Գրասենյակների մեծ մասն ունի կողպվող պահեստ` թանկարժեք իրերի համար։ Սրա նպատակը սովորաբար գրենական պիտույքների մատակարարումն է։

## Պատկերասրահ

File:St James's Church, Whitechapel, Cupboard door - geograph.org.uk - 913360.jpg|Ներկառուցված պահարան` Սուրբ Հակոբի եկեղեցու պատին կառուցված
File:WMUK office - stationery cupboard March 2012.jpg|Գրենական պիտույքներ. Գրասենյակային գրենական պիտույքներ բացվող դռներով
File:LiveryCupboard.JPG|Հնաոճ պահարան (մոտավորապես 1600-ից մինչև 1640 թվականներ)
Image:Serwantka.JPG|Անտիկ պահարան: Դեկորատիվ սպասք  կամ «ցուցափեղկ»


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Փայտ
Կատեգորիա:Կահույք
Կոկորդի ցավ

**Կոկորդի ցավ** կամ **ցավ կոկորդում** (), կոկորդի ցավ կամ գրգռվածություն։ Հաճախ հանդիպող ախտանիշ, արտահայտվում է սուր ֆարինգիտով՝ ըմպանի բորբոքում կամ նշագեղձերի բորբոքումով, չնայած դա կարող է լինել նաև տրավմաների, դիֆթերիայի և այլ հիվանդությունների պատճառով։

## Սահմանում
*Կոկորդի ցավ* նշանակում է ցավ կոկորդի ցանկացած մասում։

## Դիֆերենցիալ ախտորոշում
Կոկորդի ցավը սովորաբար առաջանում է գրգռման կամ բորբոքման պատճառով։ Ամենատարածված պատճառը (80% դեպքերում) սուր վիրուսային ֆարինգիտն է (կոկորդի վիրուսային վարակ)։ Այլ պատճառների շուրջ կան այլ ինֆեկցիաներ. օրինակ՝ Ստրեպտոկոկային ֆարինգիտ, տրավմաներ և ուռուցքներ։ Գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքս հիվանդությունը կարող է առաջացնել ստամոքսահյութի հետադարձ հոսք կոկորդում, քան նաև այնտեղ ցավ առաջացնել։ Երեխաների մոտ 37% կոկորդի ցավի պատճառը հանդիսանում է *ստրեպտոկոկային ֆարինգիտը*։  20-30% դեպքերում հնարավոր չէ պարզել, թե կոկորդի ցավի պատճառը ինչ վիրուս է հանդիսանում։ Նույնիսկ հնարավոր չէ պարզել վիրուսաբանական լաբորատորիայի օգնությամբ։

## Բուժում
Կոկորդի բորբոքման ժամանակ շատ դեպքերում պահանջվում է նվազագույն բուժում կամ բուժում չի պահանջվում։ Այնուամենայնիվ, կոկորդի ցավը կարող է կապված լինել ավելի լուրջ պայմանների հետ, ինչպիսիք են էպիգլոտիդը (էպիգլոտիդի բորբոքում) և հետին պատի թարախակույտը։ Կոկորդի ցավը թեթևացնելու համար օգտագործվում են ինչպես ցավազրկող դեղամիջոցները, այնպես էլ ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցներ ը և պարացետամոլը (ացետամինոֆեն)։ *Մայոյի Կլինիկայում* խորհուրդ են տալիս ողողել կոկորդը տաք աղաջրով և թողնել ձայնալարերը հանգստանան։  Առանց ակտիվ բուժման ախտանշանները պահպանվում են երկու-յոթ օրվա ընթացքում։ Հնարավոր է ինքնուրույն ազատվել կոկորդի ցավից տաք աղաջրով ողողելով, շատ հեղուկ խմելով, սառը կամ փափուկ սնունդ օգտագործելով, խուսափել ծխելուց, ներառյալ պասիվ ծխելը, ինչպես նաև սառույցի խորանարդների կլանում, մրգային սառույց փայտիկի վրա և այլն։ Մի ուսումնասիրություն ենթադրում է նաև, որ մրսածության կամ գրիպի դեմ տաք ըմպելիքներ օգտագործելը կարող է կոկորդի ցավազրկումն արագ վերականգնել, որը կարող է տևել մինչև կես ժամ, բայց ուսումնասիրությունն ուներ շատ սահմանափակումներ։ Ընդհանուր առմամբ, խորհուրդ է տրվում առատ խմիչք, որը կարող է լինել սառը կամ տաք, կախված հիվանդի նախասիրություններից և նրան բերված օգնությունից։

## Համաճարակաբանություն
Ամերիկայի Միացյան Նահանգներում տարեկան շուրջ 2.4 միլիոն մարդ դիմում է բժշկական օգնություն կոկորդի հետ կապված բողոքներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախտանիշներ
Կատեգորիա:Մարդկային հիվանդության ախտանիշներ
Կատեգորիա:Ցավ
Կատեգորիա:Ֆիզիոլոգիա
Աքերմանի դաշտերում (Թումանյանի թարգմանություն)

**«Աքերմանի դաշտերում»**  լեհ բանաստեղծ, ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ Ադամ Միցկևիչի  «Аккерманские степи» սոնետի կրճատ թարգմանությունն է՝ Հովհաննես Թումանյանի կողմից։

## Պատմություն
Ադամ Միցկևիչի «Սոնետներ» գիրքը լեհերեն առաջին անգամ տպագրվել է  1826 թվականին, Մոսկվայում։ Սոնետը հետագայում լույս է տեսել ռուսերեն թարգմանությամբ։ Գրքում ամփոփված են հեղինակի «Любовные сонеты» և «Крымские сонеты» շարքերը։ Վերջինիս մեջ է մտնում «Аккерманские степи»-ն։

Թարգմանության թվականը ստույգ հայտնի չէ։ Թումանյանը թարգմանության ընթացքում 6 տող բաց է թողել։

Ինքնագիրը չի պահպանվել։ Թարգմանությունն առաջին անգամ «Միցկևիչից» ենթավերնագրով տպագրվել է Թիֆլիսում լույս տեսնող «Տարազ» շաբաթաթերթի 1899 թվականի դեկտեմբերի 31, №50, 1140-րդ էջում։

Արտատպվում է «Տարազ» շաբաթաթերթից

## Ծանոթագրություններ
Հակոբ Ֆարաջյան

**Հակոբ Ներսեսի Ֆարաջյան** (), խորհրդային ծանրամարտիկ, մարզիչ, ԽՍՀՄ չեմպիոն (1959), Եվրոպայի և աշխարհի առաջնությունների արծաթե մեդալակիր (1959)։ ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ (1956)։ ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչ (1976)։ Պարգևատրվել է «Աշխատանքի արիության համար» մեդալով (1976)։

## Կենսագրություն
Հակոբ Ֆարաջյանը ծնվել է 1930 թվականի նոյեմբերի 2-ին Թիֆլիսում։ Ծանրամարտով սկսել է զբաղվել 16 տարեկանից Պավել Ղումաշյանի մոտ։ 1955 թվականին դարձել է Վրացական ԽՍՀ թեթև քաշային կարգի չեմպիոն։ 1956 թվականից վերապատրաստվել է Մոսկվայում՝ Եվգենի Լոպատինի ղեկավարությամբ։ 1958 թվականին սահմանել է ԽՍՀՄ ռեկորդ հրում վարժությունում։ 1959 թվականին հաղթել է ԽՍՀՄ առաջնությունում, որն անցկացվել է ԽՍՀՄ ժողովուրդների II ամառային սպարտակիադայի շրջանակներում։ Այս հաջողությունից հետո ընդգրկվել է ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում Վարշավայում կայացած աշխարհի և Եվրոպայի առաջնություններում, որտեղ գրավել է երկրորդ տեղը՝ պարտվելով միայն խորհրդային մեկ այլ մարզիկի՝ Վիկտոր Բուշուևին։

1963 թվականից նա անցել է մարզչական աշխատանքի «Դինամո» մարզական ընկերությունում։ Նրա մարզած ատլետների թվում է եղել Եվրոպայի չեմպիոն և աշխարհի ռեկորդակիր Վալերի Յակուբովսկին։ 1971 թվականին տեղափոխվել է Երևան, որտեղ շարունակել է զբաղվել մարզչական գործունեությամբ «Աշխատանք» (1971-1979) և «Զենիթ» (1979-1988) մարզական ընկերություններում։ 1988-1991 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչը։ 1991 թվականից աշխատել է որպես ծանրամարտի Երևանի մարզադպրոցի փոխտնօրեն։ Հայաստան տեղափոխվելուց հետո նրա մարզած ամենահայտնի ծանրորդը Եվրոպայի կրկնակի չեմպիոն, աշխարհի առաջնության և Օլիմպիական խաղերի մեդալակիր Վարդան Միլիտոսյանն է։

Մահացել է 1996 թվականի հոկտեմբերի 1-ին։ Թաղված է Երևանի Շահումյանի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Профиль на сайте LiftUp
* Наставник

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ չեմպիոններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վարպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչներ
Կատեգորիա:Հայ ծանրամարտիկներ
Զարնալի

**Զարնալի**, գյուղ Հայկական ԽՍՀի Ղափանի շրջանում, Ղափան շրջկենտրոնից 34 կմ հարավ-արևելք, Որոտան գետի աջ ափին։

Նույն անվանումով ընդգրկված է եղել Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։

## Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 236 ադրբեջանցի բնակիչ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Զեյվա (Զանգեզուրի գավառ)

**Զեյվա**, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։  Մտնում էր Գորիսի ոստիկանական շրջանի մեջ։

## Պատմություն
Եղել է հայաբանակ գյուղ։

## Բնակչություն
1907 թվականին գյուղն ունեցել է 278 հայ, իսկ 1908-ին՝ 820 հայ բնակիչ։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Սուրբ Հռիփսիմե մատուռ (Սազել)

**Սուրբ Հռիփսիմե մատուռ**, Հայ Առաքելական, գտնվում է Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք մարզի Ախալցխայի շրջանում, Ախալցխայից 4 կմ դեպի արևմուտք, հայաբնակ Սազել գյուղում, կառուցվել է 20-րդ դարում։

Սազել գյուղի Սուրբ Հռիփսիմե մատուռը հիմնադրվել է 1990-ական թվականներին և կառուցվել է 1998 թվականին։ Մատուռը կառուցվել է Սազել գյուղի «Փոս արտեր» կոչված ուխտատեղիում գտնվող քարի վրա։

## Ճարտարապետություն
Մատուռն իրենից ներկայացնում է պարզ շինություն, այն կառուցված է սրբատաշ տուֆից, նրա չափսերն են (5 x 3.98) մետր։ Ունի մեկ մուտք, որը կամարակապ է և գտնվում է արևմտյան կողմում, իսկ մուտքի վերևի մասում հայատառ արձանագրություն է։ Արևմտյան պատին կից կա քառակուսի ծածկոց։

Եկեղեցին օծվել է 1998 թվականի ապրիլի 2-ին, Մառլեն Հովհաննեսի Համբարձումյանի նախաձեռնությամբ։

Տարածքում կա խաչքար որը նվիրված է Հայոց Ցեղասպանության զոհերի հիշատակին։

2017 թվականի ապրիլի 23-ին, օրհնվեց այդ խաչքարը,  Վիրահայոց թեմի բարեխնամ առաջնորդ Գերշ․ Տեր Վազգեն Եպս․ Միրզախանյանի օրհնությամբ և Ախալցիխեի հոգևոր տեսուչ Հոգշ․ Տեր Հակոբ աբեղա Սահակյանի և Ախալցիխեի շրջանների հոգևոր հովիվ Արժ․ Տեր Թորգոմ քհն․ Վարդանյանի ձեռամբ։

Խաչքարի կանգնեցման հովանավորը և նախաձեռնողն է գյուղի բնակիչ Մարտիրոս Սողոմոնյանը իսկ խաչքարի քանդակագործն է Համլետ Մանասյան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ախալցխայի շրջանի հայկական առաքելական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Մատուռներ
Զոր (Զանգեզուրի գավառ)

**Զոր**, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։

## Պատմություն
Գյուղը հետագայում մտել է Ադրբեջանի Զանգելանի շրջանի մեջ։ Առաջին Ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ տարածքն անցել է Արցախին, բայց չի բնակեցվել։ 2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի արդյունքում գյուղը ողջ Քաշաթաղ շրջանի հետ անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ։

## Բնակչություն
1906-1908 թվականներին գյուղն ունեցել է 160 ադրբեջանցի բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյողւն ունեցել է Զոռ անվանումով հայական վանք (եկեղեցի)։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Փոլ Բրեմեր

**Լյուիս Փոլ Բրեմեր III** (, ), ամերիկացի դիվանագետ, ամերիկյան օկուպացիոն վարչակազմի ղեկավար։ Իրաքում 2003-2004 թվականներին։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Հարթֆորդում (Կոնեկտիկուտ)։ Ավարտել է Եյլի (1963, բակալավր), Հարվարդի (1966, մագիստրոս) համալսարանները և Փարիզի քաղաքական հետազոտությունների ինստիտուտը։

1960-ականների վերջից դիվանագիտական ծառայության մեջ աշխատել է Աֆղանստանում, Մալավիում, Նորվեգիայում։ 1972-1976 թվականներին աշխատել է Հենրի Քիսինջերի թիմում։ 1983-1986 թվականներին Հոլանդիայում դեսպան է։ 1986-1989 թվականներին եղել է ահաբեկչության դեմ պայքարի հատուկ հանձնարարությունների դեսպան։ Պաշտոնաթող Է եղել դիվանագիտական ծառայությունից 1989 թվականին և դարձել Kissinger Associates-ի (Հենրի Քիսինջերի հիմնադրած միջազգային խորհրդատվական ընկերության) կառավարիչ։

2001 թվականին գլխավորել է ընկերությունը (Marsh և McLennan), որը մասնագիտանում է ճգնաժամային իրավիճակներում կառավարման ծառայությունների մատուցմամբ, ինչպիսիք են բնական կատակլիզմները, ահաբեկչությունը, անկարգությունները կորպորատիվ ծառայողների շրջանում։ Ընկերության գրասենյակը գտնվում էր Միջազգային առևտրի կենտրոնում (Հյուսիսային Աշտարակ)։ Սեպտեմբերի 11-ի հարձակումներից հետո CNN-ին տված հարցազրույցում Բրեմերը հայտարարել է, որ իրենց գրասենյակը գտնվում է «այն վայրից բարձր, որտեղ երկրորդ ինքնաթիռը ահաբեկչական հարձակում է գործել»։

2003 թվականին վերադարձել է պետական ծառայության։ Բրեմերը Իրաք Է ժամանել որպես ԱՄՆ նախագահի լիազոր ներկայացուցիչ 2003 թվականի մայիսին, իսկ մայիսի 11-ին փոխարինել է գեներալ-լեյտենանտ Ջեյ Գարներին՝ որպես վերակառուցման և հումանիտար օգնության վարչության տնօրեն։ Հունիսին, վարչությունը վերածվել է ժամանակավոր կոալիցիոն վարչակազմի, և Բրեմերը երկրում դարձել է գործադիր իշխանության ղեկավար։

2004 թվականի հունիսի 28-ին տեղական ժամանակով ժամը 10:26-ին ժամանակավոր վարչակազմը Իրաքի տարածքի իշխանությունը պաշտոնապես հանձնել Է Իրաքի ժամանակավոր կառավարությանը՝ նախատեսված ժամկետից երկու օր շուտ։ Բրեմերը երկիրը լքել է նույն օրը։ Իր հրաժեշտի խոսքում նա ասել է՝ «Ես ուրախությամբ եմ հեռանում Իրաքից, որ շատ բան է արվել, որպեսզի ձեր ապագան լի լինի հույսերով։ Իմ սրտի մի մասնիկն ընդմիշտ կմնա այստեղ՝ երկու գետերի միջև գտնվող գեղեցիկ հողում՝ իր բերրի հովիտներով, նրա փառահեղ լեռներով և նրա հրաշալի մարդկանցով...»:

2004 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Բրեմերը պարգևատրվել է ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշի կողմից Ազատության նախագահական մեդալով, «ԱՄՆ-ի անվտանգության կամ ազգային շահերի, համաշխարհային խաղաղության, մշակութային կամ այլ կարևոր պետական կամ մասնավոր նախաձեռնությունների համար»։

Բրեմերը Ներկայումս GlobalSecure կորպորացիայի խորհրդատվական խորհրդի նախագահն է։

2010 թվականի նոյեմբերին Բրեմերը սկսեց աշխատել Համաշխարհային Տ. Ե. Ա. Մ. սպորտում (Arlington, Վիրջինիա)՝ որպես գլխավոր տնօրեն և նախագահ։

Բրեմերը միջազգային հանրապետական ինստիտուտի տնօրենների խորհրդի անդամ է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Досье: Пол Бремер

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իրաքի պատերազմ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Իվան Ֆրանգուլյան

**Իվան Սեմյոնի Ֆրանգուլյան** (), խորհրդային տնտեսական, պետական և քաղաքական գործիչ, բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ ԽՄԿԿ անդամ (1905)։

## Կենսագրություն
Իվան Ֆրանգուլյանը ծնվել է 1887 թվականին Թիֆլիսում։ 1905 թվականից զբաղվել է տնտեսական, սոցիալական և քաղաքական աշխատանքներով։ Անդրկովկասում 1905-1907 թվականների հեղափոխության մասնակից, Փետրվարյան հեղափոխության ժամանակ մասնակցել է զինվորական և սպայական կոմիտեների ստեղծմանը, Հոկտեմբերյան հեղափոխության ժամանակ Մոսկվայում կազմակերպել է ապստամբած բանվորների և զինվորների բժշկական օգնությունը, մասնակցել Քաղաքացիական պատերազմին, եղել է Մոսկվայի բժշկական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի ուսանող, օրդինատոր, Վրացական ԽՍՀ Առողջապահության Ժողկոմի բաժնի վարիչ, Վրացական ԽՍՀ  Առողջապահության Ժողկոմի տեղակալ, Վրացական ԽՍՀ գլխավոր պետական սանիտարական տեսուչ, Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Անդրկովկասյան ռազմաճակատում և Սևծովյան ռազմածովային նավատորմում կազմակերպել է բժշկական օգնություն, Վրացական ԽՍՀ առողջապահության նախարարության սանիտարիայի և հիգիենայի գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրեն։ Ընտրվել է Վրացական ԽՍՀ  Գերագույն խորհրդի երկրորդ գումարման պատգամավոր։

Մահացել է 1971 թվականին Թբիլիսիում։

## Պարգևներ
* Լենինի շքանշան (2)
* Աշխատանքի կարմիր դրոշի շքանշան
* Կարմիր աստղի շքանշան
* Պատվո նշան շքանշան
* «Առողջապահության ոլորտի գերազանցիկ» կրծքանշան

## Մատենագիտություն
* Ткачёв П.Г., Льгова И.П. Отечественная гигиена и организация здравоохранения в именах. Профессионально - биографический справочник. Том 2. Гигиена питания, гигиена детей и подростков, социальная медицина, организация здравоохранения. Рязань 1992. С. 222

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ