Մկների և մարդկանց մասին

**«Մկների և մարդկանց մասին»,** վիպակ, որը գրվել է ամերիկացի գրող Ջոն Ստայնբեք կողմից 1937 թվականին ։ Այն նկարագրում է Ջորջ Միլթոնի և Լենի Սմոլի՝ երկու տեղահանված միգրանտ ագարակային աշխատողների, փորձառությունները, երբ նրանք Մեծ ճգնաժամի տարիներին Կալիֆոռնիայում տեղափոխվում են մի տեղից մյուսը՝ աշխատանք փնտրելով։

Սթայնբեքը նովելը հիմնել է իր սեփական փորձի վրա, երբ դեռահաս էր՝ աշխատելով միգրանտ ֆերմերային աշխատողների հետ 1910-ականներին, մինչև Օկլահոմայի բնակիչների ժամանումը, որոնց նա կնկարագրեր իր «Ցասման ողկույզները» վեպում: Վերնագիրը վերցված է Ռոբերտ Բըրնսի «Մկնիկին» բանաստեղծությունից. «Մկների և մարդկանց լավագույն նախագծած սխեմաները / Սխալ ճանապարհով» («Մկների և մարդկանց լավագույն նախագծած սխեմաները / Հաճախ խափանվում են»):

Չնայած գիրքը դասավանդվում է շատ դպրոցներում , «Մկների և մարդկանց մասին» գիրքը հաճախակի է դարձել գրաքննության և գրքերի արգելման թիրախ՝ գռեհիկության և որոշների կողմից վիրավորական ու ռասիստական ​​համարվող լեզվի համար։ Հետևաբար, այն հայտնվում է Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի 21-րդ դարի ամենաշատ մարտահրավեր նետված գրքերի ցանկում ։

## Սյուժե
Կալիֆոռնիայում Մեծ ճգնաժամի ժամանակ երկու միգրանտ դաշտային աշխատողներ՝ Ջորջ Միլթոնը՝ խելացի, բայց անկիրթ տղամարդ, և Լենի Սմոլը՝ գեր, ուժեղ, բայց մտավոր խնդիրներ ունեցող տղամարդ, Սոլեդադից ճանապարհ են ընկնում դեպի նահանգի մեկ այլ մաս։ Նրանք ունեն մեկ երազանք՝ հաստատվել իրենց սեփական հողակտորում։ Լեննիի երազանքի մի մասը պարզապես նապաստակներին խնամելն ու ընտանի կենդանիներ պահելն է։։ Նա սիրում է փափուկ կենդանիներին դիպչել, բայց միշտ այնքան ուժեղ է շոյում նրանց, որ պատահաբար սպանում է։ Ջորջը և Լենին փախել են Ուիդից, երբ Լենին բռնել է մի երիտասարդ կնոջ կիսաշրջազգեստը, քանի որ կարծում էր, որ այն գեղեցիկ է։ Նա բաց չէր թողնում, քանի որ սթրեսի ժամանակ ավելի ամուր էր բռնում։ Այս միջադեպը հանգեցրեց բռնաբարության մեղադրանքի, որի արդյունքում ամբոխ էր կազմվել՝ Լենիին գտնելու և լինչի դատաստանի ենթարկելու համար։ Վեպի նախաբանում պարզ է դառնում, որ Լենին հույսը դնում է Ջորջի վրա, քանի որ նա չի կարողանում ինքնուրույն գործել։

Զույգը վարձվում է մի ֆերմայում, որտեղ նրանց բախվում է Քըրլին՝ տանտիրոջ կարճահասակ և ագրեսիվ որդին։ Քըրլին չի սիրում մեծահասակ տղամարդկանց և նա թիրախավորում է Լեննիին, ով անմիջապես գրավվում է Քըրլիի սիրաբանող ու սադրիչ կնոջ կողմից։ Զույգը նաև հանդիպում է Քենդիին՝ մի ձեռքով և հավատարիմ շան տեր տարեց ագարակի վարպետի, և Սլիմին՝ խելացի և նուրբ ագարակի վարպետի, որի շունը վերջերս ձագեր է ունեցել։ Սլիմը ձագեր է տալիս Լեննիին և Քենդիին, որի հավատարիմ, հմուտ հովվաշունը սպանվել էր իր գործընկեր ագարակի վարպետ Կարլսոնի կողմից։

Խնդիրներին չնայած, նրանց երազանքը իրականություն է դառնում, երբ Քենդին առաջարկում է 350 դոլար ներդնել ֆերմա գնելու համար՝ նրանց հետ ապրելու թույլտվության դիմաց։ Ամսվա վերջում նրանք կկարողանան ֆերմա գնել։ Եռյակը հիացմումքի  մեջ է, բայց նրանց ուրախությունը ստվերվում է, երբ Քըրլին հարձակվում է Լենիի վրա, ով պաշտպանվում է՝ հեշտությամբ ջախջախելով Քըրլիի բռունցքը, մինչդեռ  Ջորջը նրան հորդորում է շարունակել։

Այնուամենայնիվ, Ջորջն իրեն ավելի հանգիստ է զգում։Նա նույնիսկ Լենիին թողնում է ֆերմայում, երբ գնում է քաղաք մյուս աշխատակիցների հետ։ Լեննին մտնում է ախոռ և զրուցում Քրուքսի՝ դառնացած, բայց կրթված ախոռապահի հետ, որը մեկուսացված է մյուս աշխատողներից, քանի որ սևամորթ է։ Քենդին գտնում է նրանց, և նրանք քննարկում են իրենց ֆերմայի ծրագրերը Քրուքսի հետ, ով դիմանում և հարցնում է, թե արդյոք կարող է ֆերմայում այգու հողամաս փորել, չնայած նա արհամարհում է երազանքի իրականացման հնարավորությունը։ Քըրլիի կինը կրկին հայտնվում է և սիրախաղ անում տղամարդկանց, հատկապես Լենիի հետ։ Սակայն նա ցույց է տալիս իր չար կողմը, երբ նսեմացնում է նրանց և սպառնում է Քրուքսին լինչի դատաստանով սպանել։ Նրանք լսում են ագարակապահների վերադարձը, և նա հեռանում է։

Հաջորդ օրը Լեննին պատահաբար սպանում է իր լակոտին՝ շոյելով նրան։ Քըրլիի կինը մտնում է ախոռ և փորձում է խոսել նրա հետ՝ խոստովանելով, որ միայնակ է։ Կինոաստղ դառնալու նրա երազանքները ջախջախվում են։ Նա իմանում է Լենիի փափուկ իրերի հանդեպ սիրո մասին և թույլ թ տալիս, որ նա շոյի իր մազերը, բայց երբ նա զգում է նրա ուժը, խուճապի է մատնվում և սկսում է գոռալ։ Լեննին վախեցած է և ակամա կոտրում է նրա պարանոցը։ Նա փախչում է։ Երբ մյուս ագարակի աշխատակիցները գտնում են դիակը, նրանք կազմում են լինչի ամբոխ՝ նրան սպանելու մտադրությամբ, և որոնումները սկսելուց առաջ ոստիկանություն են կանչում։ Ջորջը արագ հասկանում է, որ իրենց երազն ավարտվել է և շտապում է գտնել Լեննիին՝ հույս ունենալով, որ նա կլինի իրենց նշանակած հանդիպման վայրում, եթե խնդիրներ ունենա։

Ջորջը Լեննիին գտնում է հանդիպման վայրում, և երկուսը նստում են միասին, մինչ Ջորջը վերապատմում է երազի սիրված պատմությունը, չնայած նա հիմա գիտի, որ դա տեղի չի ունենա։ Ջորջը լսում է լինչի ամբոխի մոտենալը և կրակում Լեննիի վրա՝ նրան ավելի ողորմած մահ պարգևելով, քան այն, ինչին նա կարժանանար ամբոխի ձեռքից։ Քըրլին, Սլիմը և Կարլսոնը ժամանում են վայրկյաններ անց։ Միայն Սլիմը հասկանում է, թե ինչ է պատահել։ Նա տանում է Ջորջին՝ փորձելով մխիթարել նրան։ Քըրլին և Կարլսոնը նայում են՝ չհասկանալով, թե ինչու են Սլիմն ու Ջորջը այդպես զգում։

## Կերպարներ

* **Ջորջ Միլթոն**: Արագ մտքի մարդ, ով Լենիի պահապանն ու լավագույն ընկերն է։ Նրա բարեկամությունը Լենիի հետ օգնում է նրան պահպանել ավելի լավ ապագայի իր երազանքը։ Նա Լենիի հետ ընկեր է արդեն մանկությունից։ Ստայնբեքը վեպում նրան նկարագրում է որպես «փոքր և արագ», յուրաքանչյուր մասի վրա ընդգծված՝ «որոշված», փոքր, ուժեղ ձեռքերով նուրբ բազուկների վրա։ Նա ունի թուխ դեմք, «անհանգիստ աչքեր» և «սուր, ուժեղ դիմագծեր», այդ թվում՝ «բարակ, ոսկրոտ քիթ»։
* **Լենի Սմոլ։** Գիգանտիզմ, ֆիզիկապես ուժեղ հիմար, որը ճանապարհորդում է Ջորջի հետ և նրա մշտական ​​ուղեկիցն է ։Նա երազում է «ապրել լճի ֆատտայի վրա» և կարողանալ խնամել նապաստակներին: Նրա սերը փափուկ կենդանիների նկատմամբ թուլություն է, հիմնականում այն ​​պատճառով, որ նա չգիտի իր սեփական ուժը, և ի վերջո դառնում է նրա կործանումը: Ստայնբեքը նրա արտաքինը բնորոշում  է որպես Ջորջի «հակառակը՝ գրելով, որ նա «հսկայական մարդ է, անկազմ դեմքով, մեծ, գունատ աչքերով» և «լայն, թեք ուսերով»: Լեննին ծանր քայլում է, մի փոքր քարշ տալով ոտքերը, «ինչպես արջն է քարշ տալիս իր թաթերը», ավելացնելով, որ իր ձեռքերը չեն ճոճվում կողքերին, այլ թույլ կախված են:
* **Քենդի։** Տարեց ագարակագործ Քենդին, լինելով տարեց վարպետ, վթարի հետևանքով կորցրել է ձեռքը և անհանգստանում է ագարակում իր ապագայի համար։ Վախենալով, որ տարիքը նրան անօգուտ է դարձնում, նա կառչում է Ջորջի նկարագրությունից այն ֆերմայի մասին, որը նա և Լենին կունենան, առաջարկելով իր կյանքի խնայողությունները, եթե կարողանա միանալ Ջորջին և Լենին հողը սեփականացնելու հարցում։
* **Սլիմ:** «Ջերկլայն մաշկաձուկ», ջորիների թիմի գլխավոր վարորդը և «ագարակի արքայազնը»։ Սլիմը մեծ հարգանք է վայելում շատ կերպարների կողմից և միակ կերպարն է, որին Քըրլին հարգանքով է վերաբերվում։ Նրա խորաթափանցությունը, ինտուիցիան, բարությունը և բնական հեղինակությունը ավտոմատ կերպով դեպի իրեն են ձգում ագարակի մյուս անդամներին, և նա նշանակալիորեն միակ կերպարն է, որը լիովին հասկանում է Ջորջի և Լենիի միջև կապը։Սլիմը համարվում է այս պատմության գերմարդը   Սլիմի աստվածային նկարագրությունների շնորհիվ, որոնց համաձայն՝ նա է վեպի հերոսներից լավագույնս ճանաչում։
* **Քերլի։** Բոսի որդին, երիտասարդ, կռվարար անձնավորություն, մի ժամանակ կիսապրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկ։ Նրան ուրիշները, որոշակի հեգնանքով, նկարագրում են որպես «հարմարավետ», մասամբ այն պատճառով, որ նա սիրում է ձախ ձեռքին պահել վազելինով լցված ձեռնոց։ Նա շատ խանդոտ է և պաշտպանողական իր կնոջ նկատմամբ և անմիջապես հակակրանք է զարգացնում Լենիի նկատմամբ։ Մի պահ Քըրլին կորցնում է իր տրամադրությունը, երբ տեսնում է, որ Լենին, կարծես, ծիծաղում է իր վրա, և վերջում ձեռքը սարսափելիորեն վնասվում է, երբ Լենին կռվում է նրա դեմ։
* **Քերլիի կինը։** Երիտասարդ, գեղեցիկ կին, որին ամուսինը չի վստահում։ Մյուս կերպարները նրան անվանում են միայն «Քըրլիի կինը»։ Սթեյնբեքը բացատրում է, որ նա «մարդ չէ, նա խորհրդանիշ է։ Նա ոչ մի գործառույթ չունի, բացի Լենիի համար վտանգ և անվիճելի դեմք լինելուց» ։ Քըրլիի կնոջ սեփական գեղեցկությամբ տարված լինելը, ի վերջո, նպաստում է նրա մահվանը. նա թույլ է տալիս Լեննիին շոյել իր մազերը՝ որպես թվացյալ անվնաս հաճույք, սակայն նա նեղացնում է Լեննիին, երբ նա գոռում է նրա վրա՝ «խորամանկելուց» հետ պահելու։ Լենին փորձում է զսպել նրա գոռոցները և, ի վերջո, պատահաբար սպանում է նրան՝ կոտրելով նրա պարանոցը։.
* **Կրուկս:** Կրուկսը՝ սև ախոռապահը, իր անունը ստացել է իր կոր մեջքի պատճառով։ Հպարտ, դառնացած և ցինիկ, նա մեկուսացված է մյուս տղամարդկանցից՝ մաշկի գույնի պատճառով։ Անկախ իր զգացմունքներից, Կրուկսը սկսում է սիրել Լեննիին, և չնայած պնդում է, որ տեսել է անթիվ տղամարդկանց, որոնք հետապնդում են սեփական հող գնելու դատարկ երազանքները, նա հարցնում է Լեննիին, թե կարո՞ղ է գնալ նրանց հետ և խոտհունձ անել այգում։Կրուկսը ավելի հարազատ անձնավորություն է, ով իրերին նայում է ավելի ռացիոնալ և մարդկային տեսանկյունից։
* **Քենդիի շունը։** Կույր շուն, որին նկարագրում են որպես «ծեր», «գարշահոտ» և «հաշմանդամ», և որին սպանում է Կարլսոնը։
* **Կարլսոն:** «Գերմարմին» ունեցող ագարակի աշխատող լինելով՝ նա սպանում է Քենդիի շանը առանց կարեկցանքի։
* **Տերը:** Քերլիի հայրը, ֆերմայի տնօրենը։ Ֆերման պատկանում է «մեծ հողային ընկերության», ըստ Քենդիի։
* **Ուիթ**: Երիտասարդ ագարակատեր։

## Թեմաներ
Ստայնբեքը գրքի ողջ ընթացքում շեշտը դնում է ձգտումների վրա։ Ջորջը ձգտում է դառնալ անկախ, լինել իր սեփական տերը, ունենալ սեփական տուն և, ամենակարևորը, լինել «ինչ-որ մեկը»։ Լեննին ձգտում է լինել Ջորջի հետ նրա անկախ տանը և մարել նրա կախվածությունը փափուկ առարկաներից։ Քենդին ձգտում է վերականգնել իր շան մահվան հետ կորցրած պատասխանատվությունը և ապահովություն գտնել իր ծերության ժամանակ՝ Ջորջի տանը։ Կրուկսը ձգտում է մի փոքրիկ տանը, որտեղ կարող է արտահայտել ինքնահարգանք, անվտանգություն և, ամենակարևորը, ընդունում։ Քըրլիի կինը երազում է դառնալ դերասանուհի, բավարարել Քըրլիի հետ ամուսնանալիս կորցրած փառքի և միայնության վերջ դնելու իր ցանկությունը։

Մենակությունը կարևոր գործոն է մի շարք կերպարների կյանքում։ Քենդին մենակ է իր շանը կորցնելուց հետո։ Քերլիի կինը մենակ է, որովհետև իր ամուսինը այն ընկերն չէ, որին նա հույս էր տվել՝ նա իր մենակությունը հաղթահարում է ֆերմայում տղամարդկանց հետ ֆլիրտ անելով, ինչը առաջացնում է Քերլիի աճող հարձակողականությունն ու դրդում է նրա ջղայնությանը։ Ջորջի և Լեննիի ընկերությունը ստեղծվել է մենակության հետևանքով։ Կրուկսը թեման բաց և անկեղծ ձևով արտահայտում է՝ «Մարդն ցնորվում է, եթե որևէ մեկի հետ չէ։ Բացարձակ նշանակություն չունի՝ ով է նա, կարևոր է, որ քեզ հետ լինի» ։Հեղինակը այս թեման ավելի է ամրապնդում նուրբ միջոցներով՝ պատմությունը տեղադրելով Սոլեդադ քաղաքի մոտակայքում, որի անունը իսպաներեն նշանակում է «մենություն» ։

Չնայած ընկերության կարիքին, Ստայնբեկը ընդգծում է, թե ինչպես է մենակությունը պահպանվում այն խոչընդոտների միջոցով, որոնք ստեղծվում են, երբ մարդիկ միմյանց նկատմամբ անբարյացակամ են պահում։ Քերլիի կնոջ մենակությունը սաստկանում է Քերլիի խանդի պատճառով, ինչն ստիպում է ֆերմայի բոլոր աշխատողներին խուսափել նրանից։ Կրուկսի խոչընդոտը պայմանավորված է նրան պահելու անբնակարանային վայրում՝ գոմում, ինչը սահմանափակում է նրա ազատությունը։ Սակայն նրա թշնամանքը մասամբ փլուզվում է Լեննիի անմեղության շնորհիվ։

Ստայնբեկի կերպարները հաճախ անկարող են իրենց գործերում՝ իրենց մտավոր, տնտեսական և սոցիալական պայմանների պատճառով։ Լեննիինը ամենաառողջ ու ուժեղ ֆիզիկապես կերպարն է, ինչը պետք է ապահովեր որոշակի հարգանք, քանի որ նա աշխատում է որպես ֆերմայի աշխատող։ Սակայն նրա մտավոր սահմանափակությունը խեղաթյուրում է այդ ուժը և հանգեցնում նրա անկարողությանը։ Տնտեսական անկարողությունը ի ցույց է դրվում  նրանով, որ ֆերմայի շատ աշխատողներ տուժել են Մեծ Տնտեսական ճգնաժամից։ Ջորջը, Քենդին և Կրուկսը դրական, ակտիվ կերպարներ են, նրանք ցանկանում են գնել սեփական ֆերմա, բայց ճգնաժամի պատճառով չեն կարող բավական գումար վաստակել՝ իրենց երազանքն իրականացնելու համար։ Լեննիինը միակն է, ով հիմնականում չի կարող ինքնուրույն հոգ տանել իր մասին, բայց մյուս կերպարները կկարողանային դա անել բարելավված պայմաններում, որոնք նրանք փնտրում են։ Քանի որ նրանք չեն կարող, Լեննիի մտավոր սահմանափակության իրական վտանգը դառնում է ակնառու։

Մարդկային հարաբերությունների տեսանկյունից, ճնշման և չարաշահման թեման արտացոլվում է Քերլիի և Քերլիի կնոջ կերպարների միջոցով։ Քերլին իր ագրեսիվ բնավորությունն ու առավելությունը օգտագործում է՝ փորձելով վերահսկել իր հոր ֆերման։ Նա մշտապես վերադասում է ֆերմայի աշխատողներին և մեղադրում նրանց՝ իր կնոջ հետ ֆլիրտ անելու մեջ։ Քերլիի Նապոլեոնյան բարդույթ դրսևորվում է նրանով, որ աշխատողներին սպառնում է փոքրիկ միջադեպերի համար։ Մյուս կողմից, Քերլիի կինը ֆիզիկապես չի ճնշում, բայց բանավոր կերպով  մանիպուլացնում է։ Նա օգտագործում է իր սեքսուալ ձգտումները՝ ուշադրություն գրավելու համար, ֆերմայի աշխատողների հետ ֆլիրտ անելով։ Ըստ Պենգուին ուսուցիչների ուղեցույց՝ Մկների ու մարդկանց մասին*,* Քերլին և նրա կինը ներկայացնում են չարը, քանի որ երկուսն էլ ճնշում և չարաշահում են միգրանտ աշխատողներին տարբեր ձևերով ։

Վճռականությունը առավել ակնհայտ է զգացվում, երբ կերպարների երազանքները ոչնչանում են այն պահին, երբ Ջորջը չի կարող պաշտպանել Լեննիին (որը իրականում վտանգ է ներկայացնում)։ Ստայնբեկը սա ներկայացնում է որպես «ինչ-որ բան, որը տեղի ունեցավ» կամ ինչպես իր ընկերն անվանել է՝ «անթելեոլոգիական մտորում» կամ «պարզապես մտորում», ինչը ելակետային է համարում ոչ քննադատական տեսանկյունը  ։

Մկների ու մարդկանց մասին վեպը կարելի է կապել այն գաղափարի հետ, որ բնածին սահմանափակումներ գոյություն ունեն, և, նույնիսկ ամենաթափանցիկ փորձերից և պայքարից հետո, կյանքի պայմանները հաճախ սահմանափակում են մարդու կարողությունը ապրել այն հեքիաթային կյանքը, որին նա ձգտում է։ Վեպի անունը նույնպես հուշում է սա․ «անհրաժեշտ է նշել, որ վեպի վերնագիրը վերցված է Ռոբերտ Բեռնսի բանաստեղծությունից, որը ընդգծում է մարդկային ջանքերի ապարդյունությունը կամ մարդկային ցանկությունների անիմաստությունը» ։

Կենդանիներն էլ դեր ունեն պատմության մեջ։ Ձկնկուլը կտրուկ փոփոխության է ենթարկվում՝ վեպի սկզբում գեղեցիկ ներկայություն ունեցող կերպար, որը վերջում ներկայանում է որպես գիշատիչ։ Վերջին գլխում կրկին հայտնվում է ձկնկուլը, որը կրկնվող կերպով որսում թ չափազանց հետաքրքրասեր օձերին, ինչը ղորհրդանշում է, թե ինչպես են մարդկանց երազանքները մշտապես ղլվում նրանցից։

## Զարգացում
Մկների ու մարդկանց մասին վեպը Ստայնբեկի առաջին փորձն էր գրել վեպ-թատերախաղի ձևաչափով, որը մեկ քննադատ «play-novelette»՝ «թատերախաղ-լռակյաց վեպ» է անվանել։ Այն կառուցված է երեք գործողությունների մեջ՝ յուրաքանչյուրը բաղկացած երկու գլխից, և նախատեսված է լինել և՛ նովել, և՛ թատերախաղի սցենար։ Վեպի տեքստի երկարությունը ընդամենը 30,000 բառ է։ Ստայնբեկը ցանկանում էր գրել վեպ, որը կարելի է բեմադրել իր տողերով, կամ թատերախաղ, որը կարելի է կարդալ որպես վեպ ։

Ստայնբեկը սկզբում վեպին տվեց «Ինչ-որ բան տեղի ունեցավ»  անունը՝ նկատի ունենալով գրքում տեղի ունեցած իրադարձությունները որպես «ինչ-որ բան, որ պատահեց», քանի որ իրականում ոչ ոք լիովին չի կարող մեղադրվել վեպում բացվող  ողբերգության համար։ Այնուամենայնիվ, նա փոխեց վերնագիրը Ռոբերտ Բըրնսի «To a Mouse» բանաստեղծությունը կարդալուց հետո ։ Բեռնսի բանաստեղծությունը պատմում է անպատմելի վիշտը, որը հեղինակը զգում է, երբ վերացրեց մի մկնիկի տունը իր դաշտը մշակելիս ։

Ստայնբեկը գրել է այս գիրքը և Ցասման ողկույզները այն վայրում, որը այժմ կոչվում է Մոնտե Սերենո, Կալիֆորնիա։«Մկների և մարդկանց մասին» վեպի վաղ տարբերակը կերել է Սթեյնբեքի շունը։ Ինչպես նա պատմում  է 1936 թվականի նամակում ։Իմ սեթեր ցեղի շնիկը Թոբին, մի գիշեր մենակ մնալով , իմ  գրքի ձեռագրի մոտ կեսը կտոր–կտոր էր արել։ Երկու ամսվա աշխատանքը ստիպված էի նորից անել։ Դա ինձ հետ գցեց։ Կրկնօրինակ չկար։Ես բավական  բարկացած էի, բայց խեղճ փոքրիկը, գուցե պարզապես քննադատական դիրքորոշում  էր ցուցաբերում։Պենգուինի 1994 թվականի հրատարակության ներածությունում Սյուսան Շիլինգլոն գրում է, որ Ստայնբեկը, Սթենֆորդի համալսարանից դուրս գալուց հետո, գրեթե երկու տարի շրջել է Կալիֆորնիայում՝ աշխատելով Սպրեկելս Շաքար ընկերության ֆերմաներում, որտեղ հավաքել է ցորեն և շաքարի սմբուկներ ։ Ստայնբեկը *The New York Times*-ին պատմեց 1937 թվականին ։Ես ինքս էլ մի ժամանակ միգրանտ աշխատող էի։ Ես աշխատել եմ նույն մարզում, որտեղ տեղի է ունենում պատմությունը։ Կերպարները որոշ չափով կոմպոզիտ են։ Լեննին իրական անձ է եղել։ Նա այժմ գտնվում է Կալիֆորնիայում հոգեբուժարանում։ Ես աշխատել եմ նրա հետ մի քանի շաբաթ։ Նա աղջիկ չի սպանել։ Նա սպանել է ֆերմայի վարպետին։ Վրդովվել է, քանի որ տերը աշխատանքից հանել էր իր ընկերոջը և եղեգի ճյուղը մտցրել նրա որովայնի մեջ։ Չեմ ուզում ասել, քանի անգամ դա տեղի է ունեցել։ Ես տեսել եմ, թե ինչպես է նա դա արել։ Մենք չկարողացանք նրան կանգնեցնել, քանի որ արդեն ուշ էր։

## Արձագանք
Ստայնբեկի վեպը, ստանալով իր բոլոր նախորդ աշխատանքների ամենամեծ դրական արձագանքը մինչև այդ պահը, ընտրվեց որպես *Book of the Month Club*-ի ընտրություն դեռ հրապարակվելուց առաջ։ Գիրքը գովասանք է ստացել բազմաթիվ նշանավոր քննադատներից, այդ թվում՝ Մաքսին Գարարդի  , Քրիստոֆեր Մորլիի և Հարի Թորնթոն Մուրիի կողմից ։ *New York Times*-ի քննադատ Ռալֆ Թոմփսոնը վեպը նկարագրեց որպես «շքեղ փոքրիկ գիրք, անկախ այն ամենից, որ վերջում այն հուզառատ է »։ Մեծ Բրիտանիայում այն ընդգրկվել է 2003 թվականի BBC-ի «Մեծ ընթերցանություն» ուսումնասիրությունում՝ «ազգի ամենասիրված վեպերը» ցանկում՝ 52-րդ հորիզոնականում ։

## Գրաքննություն
Վեպը  արգելվել է Միացյալ Նահանգների տարբեր հանրային և դպրոցական գրադարաններում  կամ դասագրքերում՝ այն  պատճառով, որ այն «խթանում է Էֆթանազիա», «համոզում է ռասայական հայհոյանքները», «բիզնեսի դեմ է», պարունակում է անպարկեշտություն և ընդհանուր առմամբ «պոռնիկ», «հրեշավոր լեզու», ինչպես նաև պարունակում է ռասայական ստերեոտիպներ և այդ ստերեոտիպերի բացասական ազդեցությունը ուսանողների վրա ։ Բազմաթիվ արգելքներ և սահմանափակումներ հանվել են, և այն շարունակում է պարտադիր ընթերցանություն լինել բազմաթիվ ամերիկյան, ավստրալական, իռլանդական, բրիտանական, նոր Զելանդիական և կանադական ավագ դպրոցներում։

Գրաքննության  հաճախակի թիրախ լինելու հետևանքով, Մկների ու մարդկանց մասին վեպը ընդգրկված է Ամերիկյան Գրադարանների Ասոցիացիայի «Ամենաշատ արգելված/սահմանափակված գրքեր» ցանկում՝ 2000–2009 թվականների համար՝ 5-րդ տեղում ,  և 2010–2019 թվականների համար՝ 28-րդ տեղում ։Մկների ու մարդկանց մասին վեպը  առաջարկվել է գրաքննության ենթարկել 54 անգամ՝ 1936 թվականին հրապարակվելուց ի վեր ։ Այնուամենայնիվ, գիտնականներ, այդ թվում Թոմաս Սքարսեթը, պայքարել են գրքի պաշտպանության համար՝ այն հիմնավորելով  իր գրական արժեքով։ Սքարսեթի խոսքով՝ «իրական մեծ գրականության մեջ կյանքի ցավը վերափոխվում է արվեստի գեղեցկության »։

## Ադապտացիա

### Փուլ
Որպես «բեմադրելի վեպ», այն բեմադրվել է Սան Ֆրանցիսկոյի Թատրոնի Միության կողմից, ինչպես գրվել էր։ Այս տարբերակը բացվել է 1937 թվականի մայիսի 21-ին՝ վեպի հրապարակումից ոչ ավելի քան երեք ամիս անց, և շարունակվել է մոտ երկու ամիս ։

Բրոդվեյի ներկայացում ստեղծելու նպատակով Ստայնբեկը հարմարեցրել և քիչ թե շատ վերանայել է իր սկզբնական տեքստը, և այս տարբերակը, որը պրոդյուսերել է Սեմ Հ. Հարիսը և ղեկավարել Ջորջ Քաուֆմանը, բացվել է 1937 թվականի նոյեմբերի 23-ին Բրոդվեյի Music Box թատրոնում և բեմադրվել է 207 ներկայացում ։ Հիմնական դերերում հանդես են եկել Ուոլես Ֆորդը՝ Ջորջի դերում, և Բրոդերիկ Քրոուֆորդը՝ Լեննիի դերում ։Կրուքսի դերը կատարել է Լի Ուիպերը, որը հանդիսացել է Առաջատար Դերասանների Ասոցիացիայի  առաջին աֆրիկամերիկացի անդամը ։ (Ուիպերը կրկնեց այս դերը 1939 թվականի կինոնկարի տարբերակու )։ Ներկայացումը 1938 թվականին *New York Drama Critics' Circle*-ի կողմից ճանաչվել է տարվա Լավագույն թատերախաղ ։

1939 թվականին ներկայացումը տեղափոխվեց Լոս Անջելես, որտեղ Ուոլես Ֆորդը դեռ շարունակում էր հանդես գալ Ջորջի դերում, սակայն Լեննիի դերը ստանձնեց Լոն Չեյնի կրտսերը։ Չեյնիի կատարումը այս դերում հանգեցրեց նրան, որ նրան ընտրեցին նաև ֆիլմի համար։

1958 թվականին Իրա Բիլովիտի (1925–2016) ստեղծած երաժշտական թատրոնի ադապտացիան բեմադրվեց Նյու Յորքում՝ Բրոդվեյից դուրս։ Դերասանական կազմի մեջ ընդգրկված էին այդ ժամանակվա պահանջված մի շարք կատարողներ, այդ թվում՝ Արտ Լունդը և Ջո Սալիվանը, որոնք կրկին համագործակցեցին՝ երբ միասին խաղացել էին հիթ երաժշտական *The Most Happy Fella*-ում, ինչպես նաև Լեո Փեննը ։ Այնուամենայնիվ, թերթերի գործադուլը բացասաբար ազդեց ներկայացման վրա, և այն փակվեց վեց շաբաթ անց։ 2019 թվականին գործը նորից բեմադրվեց Սալինասում, Կալիֆորնիա, *Western Stage*-ում ։

Ներկայացումը նորից բեմադրվեց 1974 թվականին Բրոդվեյում, *Brooks Atkinson Theatre*-ում՝ գլխավոր դերերում Քևին Քոնվեն՝ Ջորջի դերում և Ջեյմս Էռլ Ջոնս՝ Լեննիի դերում ։ Այս ներկայացման մեջ Կերլիի կնոջ դերը խաղացել է հայտնի թատերային դերասանուհի Պամելա Բլեյրը։

1970 թվականին Քարլայլ Ֆլոյդը գրել է այս վեպի  հիման վրա օպերա։ Ստայնբեկի գրքի և Ֆլոյդի օպերայի միջև մի տարբերություն այն է, որ օպերայում ընդգրկված է *The Ballad Singer* կերպարը, որը գիրքում առկա չէ ։

Ներկայացման նոր տարբերակը բացվեց Բրոդվեյում՝ *The Longacre Theater*-ում, 2014 թվականի մարտի 19-ին, սահմանափակ 18 շաբաթ տևողությամբ, գլխավոր դերերում՝ Ջեյմս Ֆրանկո, Քրիս Օ’Դաուդ, Լեյթոն Միսթեր և Ջիմ Նորտոն ։

Բալետի ադապտացիա ստեղծեց Քեթի Մարսթոնը՝   Թոմաս Նյումանի օրիգինալ երաժշտությամբ։ Այն բեմադրվեց Չիկագոյի *Joffrey Ballet*-ում՝ 2022 թվականի ապրիլի 27-ին ։

### Ֆիլմ
մինի|1939 թվականի ֆիլմի պաստառը
Առաջին կինոնկարի ադապտացիան թողարկվեց 1939 թվականին՝ վեպի  հրապարակումից երկու տարի անց, գլխավոր դերերում՝ Լոն Չեյնի կրտսերը՝ Լեննիի դերում և Բուրգես Մերիդեթը՝ Ջորջի դերում, իսկ ռեժիսորը Լյուիս Մայլսթոուն էր ։Կինոնկարը առաջադրվել է չորս Օսկար մրցանակների ։

1968 թվականին Դեյվիդ Սուսկինդի արտադրությամբ հեռուստատեսային տարբերակում գլխավոր դերերում հանդես եկան Ջորջ Սիգալը՝ Ջորջի դերում, Նիքոլ Ուիլյամսոնը՝ Լեննիի դերում, Ուիլ Ջիր՝ Քենդիի դերում, Մոզես Գանը՝ Կրուքսի դերում, իսկ Դոն Գորդոնը և Ջոի Հիթերհորնը՝ համապատասխանաբար Կերլիի և նրա կնոջ դերում ։

1981 թվականին թողարկվեց հեռուստատեսային ֆիլմի տարբերակը, գլխավոր դերերում՝ Ռենդի Քուեյթ՝ Լեննիի դերում և Ռոբերտ Բլեյքը՝ Ջորջի դերում, ռեժիսորը՝ Ռեզա Բադիյին ։

1992 թվականին պատրաստվեց ևս մեկ թատերական կինոնկարային տարբերակ, որի ռեժիսորն էր Հարի Սինիսը, ով առաջադրվել էր Կաննի փառատոնում *Palme d'Or* մրցանակի համար ։Սինիսը խաղացել է Ջորջի դերը, իսկ Լեննիի դերը կատարել է Ջոն Մալկովիչը երկուսն էլ կրկնեցին իրենց դերը 1980 թվականի *Steppenwolf Theatre Company* թատերախմբի բեմադրությունից ։

1992 թվականի մալայալամերեն *Soorya Manasam* կինոնկարը, որը ռեժիսորել է Վիջի Թամփին, նույնպես հիմնված է վեպի վրա ։

### Ռադիո
Մկների ու մարդկանց մասին վեպը  Դոնա Ֆրենսիշայդի կողմից ադապտացվել է որպես ռադիոպրեմիերա, որի ռեժիսորը Կիրսթի Ուիլյամսն էր, գլխավոր դերերում՝ Դեյվիդ Թեննանտ և Լիամ Բրենան, և այն հեռարձակվել է BBC Radio 4-ում 2010 թվականի մարտի 7-ին ։ Ավելի վաղ BBC-ի ադապտացիաները հեռարձակվել են 1966 և 1992 թվականներին։

## Ծանոթագրություններ


*
Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:1937 գրքեր
Կատեգորիա:Ջոն Ստայնբեքի վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:Ջոն Սթեյնբեքի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Վեպեր, որոնց հիման վրա ստեղծվել են օպերաներ
Կատեգորիա:Ջոն Սթեյնբեք
Կատեգորիա:Էկրանավորված վեպեր