Սնուկեր

right|thumb|300px|Գնդերի դիրքը սնուկերում խաղից առաջ
**Սնուկեր** (), բիլիարդ խաղի տեսակ։ Դասվում է գնդապարկով բիլիարդի տեսակների շարքում։ Առավելապես տարածված է Մեծ Բրիտանիայում։

20-րդ դարի վերջից սկսած սնուկեր խաղը ձեռք է բերել հանրաճանաչություն և ներկայումս արդեն լայնորեն տարածված է աշխարհով, մասնավորապես Եվրոպական երկրներում, Չինաստանում և Ավստրալիայում։ Գլխավոր մրցաշարը Սնուկերի աշխարհի առաջնությունն է, որն անցկացվում է ամեն տարի։ Առաջին առաջնությունն անցկացվել է 1926 թվականի վերջին - 1927 թ. սկզբին Բիրմինգհեմում։ Մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը առաջնությանը մասնակցում էին բրիտանացիներ և ավստրալիացիներ։

## Պատմություն

[thumb|Երեք գնդակով [փուլի պատկերազարդումը 19-րդ դարում Թյուբինգեն, Գերմանիա]]

Սնուկերը իր ժամանակակից տեսքով ծագել է 19-րդ դարի երկրորդ կեսին։ Բիլիարդը եղել է բրիտանական բանակի սպաների հայտնի գործունեություն շրջանում, որոնք տեղակայված էին Հնդկաստանում, և մշակվել են ավելի ավանդական Բիլիարդի խաղերի տարբերակները։ Առաջին տարբերակը, մշակվել է Ջաբալփուլում սպաների կողմից 1874-1875 թվականներին անկարգություն ժամանակ, սկզբում ավելացվել է գունավոր 4 գնդակները, բայց 1890 թվականին գնդակների թիվը դարձավ 6։

## Խաղի կանոններ
220 px|thumb|Սնուկերը երկու կարմիր գնդակով
thumb|right|Գնդակները խառնելու ստանդարտ օրինակ
Խաղի սկզբում խաղի սեղանում պետք է լինի 15 կարմիր գնդակ, բուրգի դասավորվածությությամբ, և 6 գունավոր գնդակ, որոնցից յուրաքանչյուրը պետք է գտնվի գծանշման վրա։ Սպիտակ գնդակը (թելադրիչը) օգտագործվում է բոլոր գունավոր գնդակները հարվածելու համար։ Խաղացողները պետք է գցեն կարմիր և գունավոր գնդակները գնդապարկի մեջ։ Եթե հարվածից հետո չընկավ ոչ-մի կարմիր գնդակ, ապա խաղահերթը տրվում է հակառակորդին, հակառակորդը կարմիր գնդակը գցելուց հետո պետք է հարվածի գունավոր գնդակներին։ Խաղացողը եթե կարմիր գնդակին հարվածում է, սակայն ընկնում է գունավոր գնդակ, ապա խաղացողից հանվում է միավոր՝ գցածի չափով։ Հաղթում է այն խաղացողը, ով ավելի շատ կվաստակի միավորներ։ Եթե խաղացողները (բոլոր գնդակները գցելուց հետո) ունենում են հավասար միավորներ, ապա լինում է սևով վերախաղարկում։ Եթե հակառակորդը խախտում է թույլ տալիս և սերիան սկսող խաղացողի համար դիրքը լավ չէ ապա խաղը կարող է տալ խախտում թույլ տված հակառակորդին։

**Գնդակի «գները»՝**
* կարմիր գնդակ — 1 միավոր,
* դեղին գնդակ — 2 միավոր,
* կանաչ գնդակ — 3 միավոր,
* շագանակագույն գնդակ — 4 միավոր,
* կապույտ գնդակ — 5 միավոր,
* վարդագույն գնդակ — 6 միավոր,
* սև գնդակ — 7 միավոր։

Ամենաշատ միավորների քանակը մեկ սերիայում — 147 (առանց «ազատ գնդակի») և 155 («ազատ գնդակով»)։

## Խաղի տեսակները
### Սնուկեր պլյուս

Բիլիարդի այս տեսակը մտածել և մշակել է սնուկերիստ Ջո Դևիսը 1950-ականներին։ Դևիսը ավելացրել էր ևս երկու՝ նարնջագույն և մանուշակագույն գնդակները, համապատասխանաբար 8 և 10 արժեքներով։ Այդ իսկ պատճառով խաղի ստեղծողը խաղն ավելի դիտարժան և սիրված դարձնելու համար ամենաբարձր բրեյքը փոխեց՝ դարձնելով ոչ թե 147, այլ 210 միավոր։ Նոր խաղի ներկայացումը եղավ 1959 թվականի հոկտեմբերի 26-ին, որի ժամանակ եղավ սնուկերի այդ տեսակի մրցաշարը։ Հետագայում՝ 1974 թվականին, Billiards & Snooker Control Council-ը հրապարակեց խաղի պաշտոնական կանոնները, սակայն Սնուկեր պլյուսը չունեցավ մեծ դիտողականություն։

### Sinuca brasileira

Բրազիլական սնուկերի տեսակ է, ավանդական սնուկերում դրված 15 կարմիր գնդների փոխարեն դրված է միայն 1 գունդ, ինչպես ավանդական սնուկերում՝ այստեղ էլ դրված է 6 գունավոր գունդ։

Սկզբնախաղում խաղացողը պետք է հարվածի միայն կարմիր գնդին, ինչպես ավանդական սնուկերում, բայց ի տարբերություն ավանդական սնուկերի, սկզբնախաղից հետո կարող է հարվածել բոլոր գնդերին։ Այստեղ ֆոլի դեպքում նշանակվում է գունդը ձեռքում (ball-in-hand)։

### Ամերիկյան սնուկեր

Խաղը ստեղծվել է 1925 թվականին և առավելապես տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում։ Խաղը կայանում է փուլի սեղանի վրա։ Այս սնուկերի տեսակում բացակայում է «միսս», «թաչինգ բոլ», «էնգլեդ բոլ», և «ֆրի բոլ» կանոնները։

### Այլ խաղեր
* Volunteer snooker (սնուկերի վարկած, տարածված է եղել XX դարի միջնամասում)
* Վեց-գնդակով Սնուկեր (սնուկերի կրճատված տարբերակը, 15 կարմիրի փոխարեն դրված է 6-ը)
* Տաս-գնդակով Սնուկեր (սնուկերի կրճատված տարբերակը, 15 կարմիրի փոխարեն դրված է 10-ը)
* Power Snooker (նոր էքսպերիմենտալ խաղի տարբերակը)

## Բառարան
* **Թելադիչ**, սպիտակ գնդակը, որով պետք է հարվածել գունավոր գնդակներին։
* **Բրեյկ**, անդադար գնդակների սերիական գցում։
* **Կիքս** — խաղաձողով թելադրիչին անհաջող հարված։
* **Ֆրեյմի վերախաղարկում**՝
** **Րե-ռաք** — ֆրեյմի վերախաղարկում սնուկեր իրավիճակից,
** **Սևով վերախաղարկում** () — խաղացողները բոլոր գնդակները գցելուց հետո ունենում են հավասար միավորներ, նշանակվում է լրացուցիչ սև գնդակ, առաջին խաղացողը չգցելու դեպքում և երկրորդ խաղացողի գցելու դեպքում հաղթում է երկրորդ խաղացողը, եթե երկու խաղացողները գցում են կամ վրիպում, ապա սևով վերախաղարկումը շարունակվում է այնքան մինչև խաղացողներից մեկը վրիպի։
* **Ֆոլ** (կամ *տուգանք*) — խաղահերթի ժամանակ կանոնների խախտում։ Երբ խաղահերթի ժամանակ խաղացողը խախտում է կանոնները հակառակորդին գումարվում է 4-ից 7 միավոր։
* **Ֆրեյմ** — սնուկերում մեկ պարտիա։
* **Ֆրեյմ-բոլ** — գնդակը, որը գցելով խաղացողը վաստակում է ավելի շատ միավոր, քան պոտենցիալ սեղանի վրա կա։ Եվ միայն այդ գնդակից հետո խաղացողը վիպելով հակառակորդը կարող է սնուկերից հետո բացասական հաշվեկշիռը շտկել։
****Մատչ-բոլ** — ֆրեյմ-բոլ, որով խաղացողը հաղթում է ամբողջ խաղը։
* **Ազատ գնդակ** կամ **Ֆրի բոլ** () — բրեյկ կատարողի հաշվին գումարվում է հակառակորդի կանոնները խախտելու միավորները (4-ին մինչև 7)։
* **Թաչինգ բոլ** () — իրավիճակ, որի ժամանակ թելադրիչը մեկ այլ գնդակի հետ է։ Այդ ժամանակ այդ իրավիճակում հայտնված խաղացողը պետք է առանց դիպելու թելադիրիչի հետ հայտնված գնդակին հարվածի մեկ այլ կամ ոչ մի գնդակի (ինչպես բոլոր ֆոլերում այստեղ էլ կանոնները խախտող խաղացողի հակառակորդին գումարվում է 4-ից 7 միավոր)։
* **Միսս** () — հարված, որում թելադիչով չի հարվածվում ընտված գնդակին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* պրոֆեսիոնալ բիլիարդի և սնուկերի համաշխարհային ասոցիացիա 
* սնուկերի պատմություն 

Կատեգորիա:Բիլիարդ
Կատեգորիա:Սնուկեր