Ունաբ

**Ունաբ**, **զսպենի** (), դժնիկազգիների ընտանիքի պտղատու բույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 40 տեսակ։ Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝
* Ունաբ սովորական (*Z.jujuba*)։

## Տարածում
Տարածված են Ասիայի, Աֆրիկայի, Հյուսիսային Ամերիկայի և Ավստրալիայի արևադարձային ու մերձարևադարձային շրջաններում։ Վայրի վիճակում հանդիպում է Առաջավոր Ասիայում, Հիմալայներում, Հյուսիսային Չինաստանում, Ճապոնիայում։ Մշակում են Ճապոնիայում, Պակիստանում, Աֆղանստանում, Չինաստանում, Թուրքմենիայում և Ուզբեկստանում։ Առավել տարածված է Չինական Ունաբը (Ունաբ սովորական, *Ziziphus jujuba*)։

;Հայաստանում
Հանդիպում է Տավուշի, Վայոց ձորի, Սյունիքի մարզերի ստորին լեռնային գոտիներում (մինչև 1400 մ բարձրություններում)։ Աճում է գետահովիտներում, հարավային լանջերին։

## Կենսաբանական նկարագիր
մինի|ձախից|''Ziziphus jujuba''
Խոշոր կամ միջին մեծության ծառեր են, 4-8 մ բարձրության։ Մատղաշ ընձյուղները փշապատ են։ Բազմամյա ճյուղերը բաց գորշագույն են, ծռմռված։ Տերևները՝ ձվաձև, էլիպսաձև, երբեմն՝ նշտարաձև։ Ծաղիկները՝ երկսեռ, խաչաձև փոշոտվող, դեղին գույնի։

Պտուղը կորիզապտուղ է, հիմնականում՝ գլանաձև, երկարությունը՝ 3-4 uմ, լայնությունը՝ մինչև 1,5 սմ, դեղնավուն կամ ․կարմրավուն հարթ, լերկ մաշկով։

## Քիմիական կազմ
Հասուն մրգերի պտղամիսը պարունակում է սպիտակուցներ, ճարպեր, օրգանական թթուներ, ածխաջրեր, թթուներ, C և P խմբի վիտամիններ, բետտա - կարոտին, ինչպես նաև B1, B2 և B5 խմբի վիտամիններ։ Հանքային նյութերից՝ կալցիում, ֆոսֆոր, կալիում, երկաթ, մագնեզիում, կոբալտ և մեծ քանակությամբ յոդ։ Տերևներում, բնափայտում և արմատներում մեծ քանակությամբ ալկալոիդներ և օրգանական թթուներ կան։ Պտղամիսը հաստ է, բաց կանաչ կամ սպիտակ գույնի, քաղցր է (մինչև 30 % շաքարներ)։

## Նշանակություն
Պտղաբերում է 3-4 տարեկան հասակում։ Բազմանում է սերմերով և վեգետատիվ ճանապարհով։
Պտուղներն օգտագործում են որպես արյան ճնշումը կարգավորող միջոց։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

### Բժշկության մեջ
Ունաբին իր բուժական հատկանիշներով հայտնի է եղել դեռևս շատ վաղ շրջաններից։ Բուժական նյութերով օժտված են պտուղները, տերևները, սերմերը, բողբոջները, արմատները և բնափայտը։ Ամենալավ արդյունք ապահովում են թարմ վիճակում օգտագործվող նյութերը։

Բուժական նպատակով հավաքում են տերևները։ Տերևները պարունակում են դաբաղանյութեր, ֆլավոնային գլիկոզիդներ, սապոնիններ, խեժանյութեր, լորձանյութեր, շաքարներ, օրգանական թթուներ, վիտամին C։ Տերևներն օժտված են խորխաբեր, սրտի ռիթմը կարգավորող և հիպոտենզիվ ազդեցությամբ։ Պտուղներն օժտված են հեմոստատիկ, կազնամուղ, միզամուղ, ցավազրկող, արյուն մաքրող, հակամիկրոբային և վերք բուժիչ ազդեցությամբ։ Կորիզներն ունեն հանգստացնող և թեթև քնաբեր հատկություն, իջեցնում են զարկերակային ճնշումը։
* Չոր կամ թարմ պտուղներն ուտելը օգտակար է հիպերտոնիկ հիվանդության ժամանակ
* Պտուղների եփումը օգտակար է սակավարյունության, լուծի, թուլության, գլխապտույտի, չոր հազի դեպքում, բարձրացնում է տոնուսը և իջեցնում արյան մեջ խոլեստերինի քանակությունը
* Տերևների թուրմը կարելի է օգտագործել հիպերտոնիայի, թոքերի հիվանդությունների դեպքում

## Տեսակներ
[մինի|Ունաբի ծառը պտուղներով [Արարատի մարզի Կանաչուտ գյուղում]]
Հայտնի է 33 տեսակ.
* *[[Ziziphus abyssinica]]*
* *[[Ziziphus acutifolia]]*
* *[[Ziziphus amole]]*
* *[[Ziziphus attopensis]]*
* *[[Ziziphus chloroxylon]]*
* *[[Ziziphus cinnamomum]]*
* *[[Ziziphus cyclocardia]]*
* *[[Ziziphus fungi]]*
* *[[Ziziphus incurva]]*
* *[[Ziziphus joazeiro]]*
* 
* *[[Ziziphus laui]]*
* *[[Ziziphus lloydii]]*
* *[[Ziziphus lotus]]*
* *[[Ziziphus mairei]]*
* 
* *[[Ziziphus melastomoides]]*
* *[[Ziziphus mexicana]]*
* *[[Ziziphus mistol]]*
* *[[Ziziphus montana]]*
* *[[Ziziphus mucronata]]*
* *[[Ziziphus nummularia]]*
* *[[Ziziphus oenoplia]]*
* *[[Ziziphus oxyphylla]]*
* *[[Ziziphus parryi]]*
* *[[Ziziphus piurensis]]*
* *[[Ziziphus pubinervis]]*
* *[[Ziziphus rugosa]]*
* *[[Ziziphus saeri]]*
* *[[:en:Ziziphus spina-christi|Ziziphus spina-christi]]*
* *[[Ziziphus strychnifolia]]*
* *[[Ziziphus taylorii]]*
* *[[Ziziphus thyrsiflora]]*
* *[[Ziziphus xiangchengensis]]*
* *[[Ziziphus yucatanensis]]*
* *[[Ziziphus zeyheriana]]*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Flora Europaea: ''Ziziphus''
* USDA Plants Profile: ''Ziziphus''
* Flora Brasiliensis: ''Ziziphus'' species list
* Flora of China: ''Ziziphus'' species list

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Դժնիկազգիներ