Թիրեոտրոպ ռիլիզինգ հորմոն

**Թիրեոտրոպ ռիլիզինգ հորմոն՝ ԹՌՀ կամ թիրեոլիբերին** () հիպոֆիզոտրոպ հորմոն է, սինթեզվում է ենթատեսաթմբի նեյրոնների կողմից։ Խթանում է թիրեոտրոպ հորմոնի, ինչպես նաև պրոլակտինի արտազատումը առաջային հիպոֆիզից։

ԹՌՀ-ն կլինիկորեն օգտագործվել է հիպերթիրեոզի ախտորոշման, մարդկանց մոտ ողնուղեղ-ուղեղիկային դեգեներացիայի և գիտակցության խանգարման բուժման համար:

## Ֆիզիոլոգիա
### Սինթեզ և արտազատում
class=skin-invert-image|մինի|290x290փքս|Ենթատեսաթումբ-մակուղեղ-վահանաձև գեղձ առանցք։ ԹՌՀ-ն կարող եք տեսնել կանաչ գույնով։
ԹՌՀ-ն սինթեզվում է ենթատեսաթմբի փոքր նեյրոսեկրետոր բջիջների հարփորոքային կորիզի կողմից: Այն իրենից ներկայացնում է 242 ամինաթթվից կազմված նախա-պոլիպեպտիդ, որը պարունակում է Գլն–Հիս–Պրո–Գլի- հաջորդականության 6 պատճեն, որի երկու ծայրերը ավարտվում են Լիզ–Արգ կամ Արգ–Արգ հաջորդականությամբ:

Մոլեկուլի հասուն ձևի ստացման համար անհրաժեշտ են մի շարք ֆերմենտներ: Նախ, պրոտեազը կտրում է շղթան այնտեղ, որտեղ առկա է Լիզ-Արգ կամ Արգ-Արգ հաջորդականություն՝ շղթայի C-ծայրային կողմում։ Այնուհետև կարբօքսիպեպտիդազը հեռացնում է լիզինային կամ արգինինային մնացորդները՝ գլիցինը դարձնելով որպես C-ծայրային ամինաթթու։ Հետագայում գլիցինը մի շարք ֆերմենտների միջոցով վերածվում է ամիդային մնացորդի, որոնք միասին հայտնի են որպես պեպտիդիլգլիցին-ալֆա-ամիդացնող մոնոօքսիգենազ: Միևնույն ժամանակ այս մշակման ընթացքում N-ծայրային գլուտամինը վերածվում է պիրոգլուտամատի (ցիկլիկ մնացորդ): Այս բազմափուլ մշակման արդյունքում յուրաքանչյուր պրեկուրսոր մոլեկուլից առաջանում է ակտիվ ԹՌՀ-ի 6 մոլեկուլ (մկների դեպքում՝ 5)։

Ենթատեսաթմբի ԹՌՀ սինթեզող նեյրոնները իրենց աքսոնները ուղղում են դեպի միջնակ բարձրության արտաքին շերտի միջային հատված։ Միջնակ բարձրություն արտազատվելուց հետո ԹՌՀ-ը հիպոֆիզի դռներակային համակարգով հասնում է առաջային հիպոֆիզ, որտեղ կապվում է ԹՌՀ ընկալչի հետ և խթանում է թիրեոտրոպ բջիջներից՝ թիրեոտրոպ հորմոնի, լակտոտրոպներից՝ պրոլակտինի արտազատումը: ԹՌՀ-ի կիսատրոհման պարբերությունը արյան մեջ մոտավորապես 6 րոպե է:

ԹՌՀ-ն արտադրվում է ենթատեսաթմբի բազմաթիվ այլ նեյրոններում, որոնք կապված չեն մակուղեղի հետ, ինչպես նաև բազմաթիվ այլ ԿՆՀ շրջաններում (ներառյալ ողնուղեղը, ուղեղի ցողունը, տեսաթումբը, նշաձև կորիզը և հիպոկամպը), ինչը վկայում է տարբեր ոչ նեյրոէնդոկրին ֆունկցիաների մասին:

ԹՌՀ-ն լրացուցիչ սինթեզվում է նաև ԿՆՀ-ից դուրս գտնվող մի շարք էնդոկրին և ոչ էնդոկրին հյուսվածքներում, այդ թվում՝ առաջային հիպոֆիզում, վահանաձև գեղձի պարաֆոլիկուլյար բջիջներում, մակերիկամների միջուկում, ենթաստամոքսային գեղձի կղզյակային բջիջներում, ամորձու Լեյդիգի բջիջներում, մակամորձիում, շագանակագեղձում, մարսողական համակարգում, փայծաղում, թոքերում, ձվարանում, ցանցաթաղանթում և մազի ֆոլիկուլներում:

### Արտազատման կարգավորում
ԹՌՀ-ի արտազատումը հիմնականում կարգավորվում է վահանաձև գեղձի հորմոնների կողմից իրականացվող բացասական հետադարձ կապով, ինչպես նաև ենթատեսաթմբային գործոնների միջոցով իրականացվող նեյրոնային բաց օղակով։ ԹՌՀ-ի արտազատումը լրացուցիչ կարգավորվում է նաև այլ շրջանառվող հորմոններով (այդ թվում՝ գլյուկոկորտիկոիդներով և էստրոգեններով) և արգելակվում է ցիտոկինների կողմից։ Միջնակ բարձրության տանիցիտները նույնպես ունեն կարգավորիչ ազդեցություն ԹՌՀ-ի արտազատման վրա։

### Գործառույթներ և ազդեցություններ
#### Նյարդային ազդակի փոխանցում և դրա կարգավորում
Ամբողջ ԿՆՀ-ում ԹՌՀ-ի լայնածավալ արտադրությունը տարբեր ոչ էնդոկրին (նեյրոհաղորդիչ և նեյրոմոդուլյատոր) գործառույթներ է իրականացնում: Դրա ​​ներարկումից ԿՆՀ-ում դիտվում են ինքնավար նյարդային համակարգի դրդման ազդեցություններ (հիպերթերմիկ, հիպերտոնիկ, դրական քրոնոտրոպ և գաստրոկինետիկ ազդեցություններ, ինչպես նաև ինսուլինի և ստամոքսահյութի արտազատման խթանում), հակաէպիլեպտիկ, հանգստացնող և շարժական ակտիվությունը խթանող ազդեցություն:

## Կառուցվածք
ԹՌՀ-ը եռապեպտիդ է, որը բաղկացած է պիրոգլուտամիլ-հիստիդիլ-պրոլին ամիդի ամինաթթվային հաջորդականությունից։

## Պատմություն
ԹՌՀ-ի կառուցվածքը առաջին անգամ որոշել և հորմոնը սինթեզել են Ռոջեր Գյյուլմինը և Էնդրյու Վ. Շալի 1969 թվականին: Երկու կողմերն էլ պնդում էին, որ իրենց լաբորատորիաներն են առաջինը որոշել ճիշտ հերթականությունը։ Շալին նախապես 1966 թվականին առաջարկել էր այդ հերթականությունը, սակայն հրաժարվել էր դրանից այն բանից հետո, երբ Գյյուլմինը պնդել էր, որ ԹՌՀ-ն իրականում պեպտիդ չէ։ 1969 թվականին Գյյուլմինի քիմիկոսը համաձայնեց այդ արդյունքների հետ, քանի որ ԱԱԻ-ը սպառնացել էր դադարեցնել ֆինանսավորումը, ինչը ստիպեց երկու կողմերին վերադառնալ սինթեզի վրա տարվող աշխատանքներին։

Շալլին և Գիլյեմինը 1977 թվականին արժանացել են բժշկության Նոբելյան մրցանակի՝ ուղեղի պեպտիդային հորմոնի արտադրության վերաբերյալ իրենց հայտնագործությունների համար: Նրանց աշխատանքի մասին լուրերը հաճախ կենտրոնանում էին նրանց «կատաղի մրցակցության» և հորմոնը գտնելու համար շատ մեծ թվով ոչխարների ու խոզերի ուղեղների օգտագործման վրա:

## Կլինիկական նշանակություն
### Ախտորոշիչ
ԹՌՀ-ի ներանոթային ներարկումը օգտագործվել է ախտորոշիչ նպատակներով՝ ԹՌՀ թեստի շրջանակում։ Էկզոգեն կիրառումը կարող է օգնել պարզել՝ արդյո՞ք հիպոթիրեոզը ունի հիպոթալամիկ թե հիպոֆիզային էթիոլոգիա։ Այնուամենայնիվ, այս ախտորոշիչ մոտեցումը ժամանակակից բժշկության մեջ տեղը զիջել է ԹՌՀ-ի գերզգայուն չափումների կիրառմանը և այսօր հազվադեպ է օգտագործվում:

#### ԱԿՏՀ և ՍՏՀ արտազատում
ԹՌՀ-ը խթանում է աճի հորմոն (ՍՏՀ)-ի արտազատումը առողջական որոշ խնդիրներ ունեցող անձանց մոտ և ադրենոկորտիկոտրոպ հորմոն (ԱԿՏՀ)-ի արտազատումը Կուշինգի հիվանդություն ունեցող որոշ անձանց մոտ:

ԹՌՀ-ը խթանում է ՍՏՀ-ի արտազատումը ակրոմեգալիայով հիվանդների մոտ՝ սոմատոլիբերինների երկարատև ազդեցության դեպքում հիպոֆիզը կարող է արձագանքել ԹՌՀ-ին ՍՏՀ-ի արտազատմամբ։ ԹՌՀ-ն կարող է նաև խթանել ՍՏՀ-ի արտազատումը այն անձանց մոտ,ովքեր ունեն լյարդային հիվանդություն, ուրեմիա, մանկական հիպոթիրեոզ, անորեքսիա,նևրոզ և դեպրեսիա։ Հակառակ դեպքում ԹՌՀ-ն ճնշում է ՍՏՀ-ի արտազատումը քնի ընթացքում:

### Կողմնակի ազդեցություններ
Երակային ԹՌՀ-ի կիրառումից հետո կողմնակի ազդեցությունները նվազագույնն են: Դիտվել են սրտխառնոցի, կարմրության, միզարձակման հրատապության և արյան ճնշման թեթևակի բարձրացման դեպքեր: Ինտրատեկալ կիրառումից հետո դիտվել են դող, սարսուռ, քրտնարտադրություն, անհանգստություն և արյան ճնշման թեթևակի բարձրացում:

### Հետազոտություն
ԹՌՀ-ն փորձարկվել է տարբեր նյարդաբանական խանգարումների բուժման համար, ինչպիսին էպիլեպսիան է: Փորձարարական մոդելներում ցույց է տրվել, որ ԹՌՀ-ն բարելավում է ԿՆՀ վնասվածքների վերականգնման արդյունքները: ԿԱՍ-ի և ողնաշարի մկանների ատրոֆիայի բուժման համար ԹՌՀ-ի արդյունավետությունը չի ապացուցվել:

Դեպրեսիայով տառապող շատ անհատներ անհայտ պատճառներով ցուցաբերում են թուլացած էնդոկրին արձագանք ԹՌՀ-ի նկատմամբ: Այնուամենայնիվ, ԹՌՀ-ի ներգրավվածությունը դեպրեսիայի ախտածագման մեջ վերջնական հաստատված չէ: ԹՌՀ-ն հետազոտվել է իր ակնհայտ հակադեպրեսանտային հատկությունների համար, սակայն արդյունավետության վերաբերյալ արդյունքները հակասական են եղել: Բուժման նկատմամբ կայուն դեպրեսիա ունեցող մարդկանց փոքր նմուշի վրա կատարված մեկ ուսումնասիրություն ցույց է տվել կարճատև հակադեպրեսանտային և ինքնասպանության նկատմամբ կանխարգելիչ ազդեցություն, երբ ԹՌՀ-ն ներմուծվել է ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի մեջ: Հետազոտվում է բերանային (օրալ) կիրառելի կենսամատչելի նախադեղամիջոցների սինթեզը: 2012 թվականին ԱՄՆ բանակը հետազոտական ​​դրամաշնորհ տրամադրեց վետերանների շրջանում ինքնասպանությունների կանխարգելման համար նախատեսված ԹՌՀ քթի սփրեյ մշակելու համար:

ԹՌՀ-ն հանդիսանում է որպես արթնանալը խթանող միջոց կամ թողնում է հանգստացնող ազդեցություն:

ԹՌՀ-ի կիրառումը մկների մոդելի վրա թողել է դանդաղ ծերացման ազդեցություն:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հորմոններ
Կատեգորիա:Պեպտիդներ
Կատեգորիա:Վահանագեղձ