Եղանակին դիմացկուն պողպատ

**Եղանակին դիմացկուն պողպատ** (),  հաճախ կոչվում է **COR-TEN պողպատ** ( - *Cor (Corrosion-[[կոռոզիա]]) և Ten (Tensile-առանձգականություն*)*),* գեներիզացված ապրանքանիշով և երբեմն պարզապես կոչվում է **կորտենային պողպատ** () կամ **եղանակային պողպատ**, պողպատե համաձուլվածքների խումբ, լեգիրացված պողպատ, որը մշակվել է ներկելու անհրաժեշտությունը վերացնելու համար՝ ձևավորելով կայուն արտաքին ժանգի շերտ:

Միացյալ Նահանգների պողպատի կորպորացիան (US Steel) ունի COR-TEN անվանման գրանցված ապրանքային նշան։ COR-TEN անվանումը վերաբերում է այս տեսակի պողպատիի երկու տարբերակիչ հատկություններին. կոռոզիոն դիմադրությանը և առաձգական ուժը։ Թեև US Steel-ը 2003 թվականին վաճառել է իր դիսկրետ պողպատե թիթեղների բիզնեսը International Steel Group-ին (այժմ՝ ArcelorMittal), այն դեռևս վաճառում է COR-TEN ապրանքանիշի նյութը սթրիփ-աղացի թիթեղների ձևով։

Բնօրինակ COR-TEN-ը ստացել է ստանդարտ անվանումը A242 (COR-TEN A) ASTM միջազգային ստանդարտների խմբից: Ավելի նոր ASTM գնահատականներն են A588 (COR-TEN B) և A606 բարակ թիթեղների համար: Բոլոր համաձուլվածքները ընդհանուր արտադրության և օգտագործման մեջ են:

Մակերևութային օքսիդացման զարգացումը սովորաբար տևում է վեց ամիս, բայց մակերեսային մշակումները կարող են արագացնել այն մինչև մեկ ժամ:

## Պատմություն
Կորտենային պողպատների պատմությունը սկսվել է ԱՄՆ-ում 1910-ականներին, երբ տարբեր քանակությամբ պղնձով համաձուլված պողպատները ենթարկվել են տարրերի ազդեցությունների. հետազոտության մինչև 1920-ական թվականներ և մոտ. 1926 թվականին պարզվել է, որ ֆոսֆորի պարունակությունը նույնպես օգնում է կոռոզիոն դիմադրությանը։

1933 թվականին Միացյալ Նահանգների պողպատի կորպորացիան որոշել է առևտրայնացնել իրենց ուսումնասիրությունների արդյունքները և արտոնագրել է բացառիկ մեխանիկական դիմադրությամբ պողպատ, հիմնականում երկաթուղային` ածուխ, մետաղական հանքաքարեր, հացահատիկ և այլ հանքային արտադրանքներ տեղափոխող վագոնների մեջ օգտագործելու համար: Վերահսկվող կոռոզիան, որի համար այս նյութն այժմ առավել հայտնի է, ողջունելի օգուտ էր, որի համար  Միացյալ Նահանգների պողպատի կորպորացիան կիրառել է Cor-Ten ապրանքային նշանը: Իր բնորոշ ամրության պատճառով այս պողպատը դեռ լայնորեն օգտագործվում է զանգվածային տրանսպորտի, միջմոդալ բեռնափոխադրումների և զանգվածային պահեստավորման համար:

1936 թվականից Հարավային Խաղաղ օվկիանոսի երկաթուղային մարդատար վագոնները նույնպես կառուցվում էին Cor-Ten-ով, թեև ներկված էին, Pullman-Standard-ով, ինչը շարունակվել է մինչև 1949 թվականը՝ Rock Island Line-ի մերձքաղաքային վագոնների կառուցման ժամանակ։

1964 թովականին Նյու Ջերսի ԹըրնփայքումՄկառուցվել է Մուրսթաունի միջանցքը: Ենթադրվում է, որ այս վերգետնյա անցումը եղանակային պողպատի առաջին կիրառումն է մայրուղու կառուցման ժամանակ։ Շուտով հաջող պրակտիկան կիրառել են այլ նահանգներ, ներառյալ Այովան, Օհայոն և Միչիգանը:  Դրանց հաջորդել է Միացյալ Թագավորության Յորքի Ֆոտբրիջ համալսարանը 1967 թվականին: Այդ ժամանակվանից ի վեր կամուրջներում եղանակային պողպատի օգտագործման պրակտիկան ընդլայնվել է շատ երկրներում:

## Հատկություններ
Պաշտպանական շերտերի կոռոզիայի հետաձգման ազդեցությունը առաջանում է դրա մեջ պարունակող դաշնակցող տարրերի հատուկ բաշխման և կենտրոնացման շնորհիվ: Դեռևս պարզ չէ, թե ինչպես է պատինայի ձևավորումը տարբերվում սովորական ժանգից, բայց հաստատվել է, որ անհրաժեշտ է խոնավացված մակերեսի չորացումը, և որ պղինձը ամենակարևոր տարրն է։

Մակերևույթը պաշտպանող շերտը զարգանում և վերականգնվում է անընդհատ, երբ ենթարկվում է եղանակի ազդեցությանը: Այլ կերպ ասած, պողպատին թույլատրվում է ժանգոտել, որպեսզի ձևավորվի պաշտպանիչ ծածկույթ։

;Եղանակային պողպատի համաձուլվածքի քիմիական բաղադրությունը (բացառությամբ երկաթի) ըստ քաշի (%)

Եղանակային պողպատների մեխանիկական հատկությունները կախված են համաձուլվածքից և նյութի հաստությունից:

## Օգտագործում
Եղանակային պողպատը լայնորեն օգտագործվում է բացօթյա տեղադրված քանդակներում՝ իր եղանակային տարբեր պայմաններին կայուն լինելու պատճառով: Օրինակներից մեկը Չիկագոում Պիկասոյի մեծ քանդակն է, որը կանգնած է Չիկագոյի Դեյլի կենտրոնի դատարանի հրապարակում, որը նույնպես կառուցված է եղանակային պողպատից: Այլ օրինակներից են Բարնեթ Նյումանի *[[Կոտրված օբելիսկ|Կոտրված Օբելիսկը]],* Ռոբերտ Ինդիանայի *«Թվեր»* քանդակներից մի քանիսը և նրա բնօրինակ *[[Սեր (քանդակ)|«Սեր»]]* քանդակը; Ռիչարդ Սերայի բազմաթիվ ստեղծագործություններ; *[[Ալամո (քանդակ)|Ալամոյի]]* քանդակը Մանհեթենում, (Barclays Center), Բրուքլին, Նյու Յորք,։*[[Հյուսիսի հրեշտակ]]ը*, Գեյթսհեդ և Լիդս Բեքեթի համալսարանի հեռարձակման աշտարակը։

Այն նաև օգտագործվում է կամուրջների և այլ խոշոր կառուցվածքների համար, ինչպիսիք են Նյու գետի կիրճի կամուրջը, Նյուբուրգ-Բիկոն կամրջի երկրորդ թռիչքը (1980)։ Ինչպես նաև օգտագործվել է Ավստրալիայի ժամանակակից արվեստի կենտրոնի (ACCA) և MONA-ի ստեղծման համար:

Այն շատ լայնորեն օգտագործվում է ծովային տրանսպորտում, միջմոդալ բեռնարկղերի կառուցման, ինչպես նաև Լոնդոնի M25 ավտոմայրուղու վերջերս ընդլայնված հատվածների երկայնքով տեսանելի թիթեղներում:

Ճարտարապետական կիրառությունների համար եղանակային պողպատի առաջին կիրառումը եղել է Ջոն Դիրի համաշխարհային գլխավոր գրասենյակում Մոլինում, Իլինոյս : Շենքը նախագծել է ճարտարապետ Էրո Սաարինենը և ավարտել է 1964 թվականին։ Օդենսի համալսարանի (կառուցվել է 1971-1976 թվականներ) գլխավոր շենքերը, որոնք նախագծել են Կնուդ Հոլշերը և Յորգեն Վեստերհոլտը, պատված են եղանակային պողպատով, ինչի պատճառով այն ստացել է «Ռուստենբորգ»  մականունը (դանիերեն նշանակում է «ժանգոտ ամրոց»)։ 1977 թվականին Ռոբերտ Ինդիանան ստեղծել է ''«Սեր»'' քանդակի եբրայերեն տարբերակը՝ պատրաստված եղանակային պողպատից՝ օգտագործելով չորս տառ ունեցող «սեր» բառը (אהבה) Իսրայելի Երուսաղեմի արվեստի թանգարանի համար: Դանիայում էլեկտրաֆիկացված երկաթուղիների համար նախատեսված բոլոր կայմերը գեղագիտական նկատառումներով պատրաստված են եղանակային պողպատից:

Եղանակային պողպատը օգտագործվել է 1971 թվականին Իլինոյսի կենտրոնական երկաթուղու համար Սենթ Լուիս ավտոմոբիլային ընկերության կողմից կառուցված «Հայլայներ» էլեկտրական մեքենաների համար: Եղանակային պողպատի օգտագործումը համարվում է ծախսերի կրճատման քայլ՝ համեմատած չժանգոտվող պողպատի ժամանակակից երկաթուղային ստանդարտի հետ: 1979 թվականին հաջորդ պատվերը կառուցվել է Bombardier-ի կողմից նմանատիպ բնութագրերով: Մեքենաները ներկված էին, ինչը ստանդարտ պրակտիկա է պողպատե երկաթուղային վագոնների եղանակին դիմակայելու համար: Եղանակային պողպատի դիմացկունությունը չարդարացրեց սպասելիքները, երկաթուղային վագոնների վրա ժանգի անցքեր էին հայտնվում: Հնարավոր է, որ ներկումը նպաստել է խնդրին, քանի որ ներկված եղանակային պողպատն ավելի կոռոզիակայուն չէ, քան սովորական պողպատը, քանի որ պաշտպանիչ պատին չի ձևավորվում ժամանակի ընթացքում, որպեսզի կանխի կոռոզիան հարձակման տեղայնացված հատվածում, ինչպիսին է ներկի փոքր խափանումը: Այս մեքենաները շահագործումից հանվել են մինչև 2016 թվականը։

Եղանակային պողպատը օգտագործվել է Բարքլեյս սենթրի արտաքին ձևավորման համար, որը կազմված է 12,000 եղանակային պողպատե վահանակներից, որոնք մշակվել են ASI Limited & SHoP Construction-ի կողմից։ *The New York Times-ը* նյութի մասին ասում է. «Չնայած այն կարող է կասկածելիորեն անավարտ թվալ պատահական դիտորդի համար, այն ունի բազմաթիվ երկրպագուներ արվեստի և ճարտարապետության աշխարհում»: 2015 թվականին ավարտվել է KTH թագավորական տեխնոլոգիական ինստիտուտի ճարտարապետական դպրոցի նոր շենքի կառուցումը։ Եղանակային պողպատի օգտագործումը օգնել է, որ ճակատի ֆուտուրիստական ձևերը լավ համադրվեմն շատ ավելի հին շրջապատի հետ, և 2015 թվականին այն արժանացել է Կասպեր Սալինի մրցանակին (Kasper Salin Priz):

Belgique - Louvain-la-Neuve - IBA - Mauro Staccioli - Anneau - 02.jpg|
AbetxukoBridge.jpg
Broadcasting Tower 002.jpg|
Arkitekturskolan October 2015 03.jpg|


## Թերություններ
մինի|Միացյալ Նահանգների պողպատի կորպորացիայի աշտարակը Փիթսբուրգում
Շինարարության մեջ եղանակային պողպատի օգտագործումը մի քանի մարտահրավեր է ներկայացնում: Կարող է պահանջել եռակցման հատուկ տեխնիկա կամ նյութ: Եղանակային պողպատն ինքնին ժանգոտ չէ. եթե ջուրը կուտակվի պողպատի մակերևույթի վրա, այն կոռոզիայից ավելի բարձր արագություն կունենա, ուստի պետք է նախատեսել ջրահեռացում: Ըստ NTSB- ի, ջրահեռացման բացակայությունն այն է, ինչ ի վերջո հանգեցրել է Fern Hollow Bridge-ի փլուզմանը : Եղանակային պողպատը զգայուն է խոնավ մերձարևադարձային կլիմայական պայմանների նկատմամբ, և նման միջավայրերում հնարավոր է, որ պաշտպանիչ ծածկը չկայունանա, փոխարենը շարունակի կոռոզիայի ենթարկվել: Օրինակ, նախկին Omni Coliseum-ը, որը կառուցվել է 1972 թվականին Ատլանտայում, երբեք չդադարեց ժանգոտվել, և ի վերջո կառույցում հայտնվեցին մեծ անցքեր: Սա շինարարությունից ընդամենը 25 տարի անց այն քանդելու որոշման հիմնական գործոնն էր: Նույնը կարող է լինել ծովի աղով բեռնված միջավայրերում։ Հավայան կղզիների Ալոհա մարզադաշտը, որը կառուցվել է 1975 թվականին, դրա օրինակներից մեկն է:։

Պողպատե աշտարակը Փիթսբուրգում, Փենսիլվանիա, կառուցել է Միացյալ Նահանգների պողպատի կորպորացիան, մասամբ COR-TEN պողպատը ցուցադրելու համար: Նյութի սկզբնական եղանակային քայքայումը հանգեցրել է շրջակա քաղաքի մայթերի և մոտակա շենքերի ներկմանը, որը հայտնի է որպես «արյունահոսություն» կամ «հոսք»: Կորպորացիան կազմակերպել է մաքրման աշխատանքներ: Մոտակա մայթերից մի քանիսը մնացել են չմաքրված և մնացել են ժանգի գույն:

## Տես նաև
* Երկաթե սյուն Դելիում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1933 ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:1933 գիտությունում
Կատեգորիա:Կոռոզիա
Կատեգորիա:Համաձուլվածքներ
Կատեգորիա:Մետալուրգիա
Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
Կատեգորիա:Պողպատ
Կատեգորիա:Քանդակագործական նյութեր