Սմիթի բանկ

**Սմիթի բանկ** (), Լոնդոնում և գավառներում գործող անգլիական բանկային գործընկերությունների շարք, որոնք բոլորը վերահսկվել են Սմիթ ընտանիքի կողմից և գործել են 1658-ից մինչև 1918 թվականը։ Թեև Սմիթի բանկը երբեք մեկ միասնական կառույց չի եղել, առաջին բանկը հիմնադրվել է Նոթինգհեմում՝ Թոմաս Սմիթի կողմից։ Այն հաճախ թվագրվում է 1658 թվականով և համարվում է Լոնդոնից դուրս հիմնադրված առաջին բանկը։

Սմիթի թոռը՝ Աբել Սմիթ II-ը, զգալիորեն ընդլայնեց ձեռնարկության մասշտաբները՝ բանկեր բացելով Լինքոլնում և Հալում, և, որ ամենակարևորն է, Լոնդոնում հիմնադրեց «Սմիթ և Փեյն» () ընկերությունը։ Ավելի ուշ այլ բանկեր բացվեցին կամ ձեռք բերվեցին Արևելյան Միդլենդսի տարածքում։

Բանկը կորցրեց իր ուղղությունը 19-րդ դարի վերջին, և լուծումը եղավ Լոնդոնի Յունիոն բանկի հետ 1902 թվականին միաձուլվելը՝ ձևավորելով «Լոնդոնի Յունիոն և Սմիթի բանկը» ()։ Սա իր հերթին ձեռք բերվեց Ազգային գավառական բանկի () կողմից 1918 թվականին, որն էլ 1970 թվականին միաձուլվեց այսօրվա Ազգային Վեսթմինսթեր բանկին  ()։

## Պատմություն

### Վաղ տարիներ

Թոմաս Սմիթը (1631–1699), որը մետաքսավաճառ էր և քաղաքային ավագանու անդամ, ինչպես շատ առևտրականների դեպքում, իր առևտրային գործունեությանը զուգահեռ սկսեց զբաղվել նաև ֆինանսական միջոցների պահպանմամբ, ինչը հանգեցրեց բանկային ծառայությունների մատուցմանը։ Նրա առևտրային և բանկային գործունեության համար նախատեսված տարածքները գնվեցին 1658 թվականին, որն էլ համարվում է բանկի մոտավոր հիմնադրման տարին։ Սակայն իրականում գրառում չկա, թե երբ է նա սկսել բանկային գործունեությունը, և հավանաբար դա տեղի է ունեցել տասնամյակի ավելի վաղ շրջանում։ Անկախ իրական ամսաթվից՝ Թոմասը բանկային գործի ակնհայտ պիոներ էր։ Ինչպես նշել է Ռիչարդսը, Թոմաս Սմիթը «կարծես թե 17-րդ դարի միակ անգլիական գավառական բանկիրն էր», մինչդեռ Հիլթոն Փրայսը իր գրվածքում, հայտարարել է, որ «Նոթինգհեմի բանկը Անգլիայի ամենահին գործող գավառական բանկն է»։ Միջոցները գոյացել են ինչպես մետաքսի առևտրից, այնպես էլ ակցիզային հարկերի հավաքագրումից, քանի որ Թոմասը 1674 թվականին նշանակվել էր ակցիզային հարկերի ենթահանձնակատար։ «Իր բանկային բիզնեսը մետաքսավաճառության և պետական եկամուտների փոխանցման երկու հիմքերի վրա զարգացնելով՝ նա գրեթե մեկ դարով կանխատեսում էր 18-րդ դարի մի շարք հաջողակ գյուղական բանկերի հիմնադիրների կողմից կիրառվող մեթոդները»։

1699 թվականին Թոմաս ավագի մահից հետո, Թոմաս Սմիթ II-ը (1682–1728) ստանձնեց բիզնեսը, և հենց այդ ժամանակ բանկն առանձնացավ մետաքսի առևտրի հիմնական գործունեությունից։ Երիտասարդ Թոմասն ընդլայնեց բանկի ազդեցությունը, և դրա ուժեղ կողմերից մեկն այն էր, որ «այլուր բանկային հարմարությունների բացակայության պատճառով շատ ընկերություններ, նույնիսկ Լիդսից կամ Մանչեսթերից, Նոթինգհեմ էին գալիս բանկային գործարքների համար»։ Բանկի աճին զուգընթաց Թոմասը հողեր և կարգավիճակ ձեռք բերեց, ներառյալ 1717 թվականին Լեսթերշիրի գերագույն շերիֆի պաշտոնը։ Նրա հիշատակին նվիրված հուշատախտակը Նոթինգհեմի Սուրբ Մարիամ եկեղեցում հիշատակում է նրա «ճշգրիտ ազնվությունն ու հմտությունը իր լայնածավալ բիզնեսում, որի շնորհիվ նա զգալի կարողություն ձեռք բերեց»։

Թոմաս Սմիթ II-ը ուներ միայն դուստրեր և բանկը թողեց իր եղբայրներին՝ Սամուելին ու Աբելին։ Սամուելը լոնդոնցի ոսկերիչ էր և հանդես էր գալիս որպես Նոթինգհեմի բանկի լոնդոնյան գործակալ։ Աբելը ղեկավարում էր Նոթինգհեմի բանկը, որն այն ժամանակ հայտնի էր որպես «Սամուել և Աբել Սմիթ և Ընկերություն»։ Սամուելի մահից հետո՝ 1751 թվականին, գործընկերությունը հայտնի դարձավ որպես «Աբել Սմիթ և Որդիներ», իսկ Սամուելի ընտանիքն այլևս մասնակցություն չունեցավ բանկի ապագա գործունեությանը։

### Աբել Սմիթ II

Երիտասարդ Աբել Սմիթը (1717–1788) «Սմիթի բանկի» պատմության ամենաակնառու դեմքն էր։ Նրա ժառանգների մեջ եղել են քաղաքի նշանավոր գործիչներ, այդ թվում՝ Անգլիայի բանկի կառավարիչ, Ազգային գավառական բանկի նախագահ, խորհրդարանի մի քանի անդամներ և Արտաքին գործերի նախարար (Լորդ Քարինգթոն)։ Իր հեղինակությունը արտացոլելով՝ «Աբել Սմիթ» անունը նաև վերածվել է առանց գծիկի կրկնակի ազգանվան։

Աբել Սմիթ II-ը 15 տարեկան հասակից աշակերտել էր Հալլի առևտրական արկածախնդիր Ուիլյամ Ուիլբերֆորսին (հայտնի քարոզչի պապը)՝ դառնալով «Ուիլբերֆորս և Սմիթ» ընկերության գործընկեր և ի վերջո ղեկավարելով այն, միաժամանակ շարունակելով իր ներգրավվածությունը Նոթինգհեմի բանկում։ 1757 թվականին Աբել ավագի մահից հետո Նոթինգհեմի գործընկերությունը մնաց նրա որդիներին՝ Ջորջին և Աբել II-ին (ավագ եղբայրը մնաց Լոնդոնում որպես առևտրական)։ Սակայն հաջորդ տարի Ջորջը հրաժարական տվեց, և հենց կրտսեր եղբայր Աբելն էր, ով պետք է առաջ տաներ բանկը։

Գրեթե անմիջապես Աբելը ձեռնամուխ եղավ Լոնդոնում բանկ հիմնադրելուն. թեև նա կապեր ուներ Լոնդոնի ֆինանսական շրջանում, սա անսովոր քայլ էր գավառական բանկիրի համար։ Աբելը համագործակցեց լոնդոնցի Ջոն Փեյնի հետ՝ հիմնելով «Սմիթ և Փեյն» ընկերությունը։ Փեյնը բարգավաճող լոնդոնցի առևտրական էր և Արևելահնդկական ընկերության նախագահ, իսկ նրա եղբայր Էդվարդը Անգլիայի բանկի տնօրեն էր։ Փեյնի հետ համագործակցությունը ներառում էր ինչպես Լոնդոնի, այնպես էլ Նոթինգհեմի բանկերը և տևեց մինչև 1799 թվականը՝ Փեյնի որդու մահը։ Սկզբնական համաձայնագիրը նախատեսում էր, որ Սմիթը կղեկավարեր Նոթինգհեմի բանկը, իսկ Փեյնը՝ Լոնդոնի, ընդ որում՝ շահույթի երկու երրորդը կանցներ Սմիթին, իսկ մեկ երրորդը՝ Փեյնին։ Այդ ընթացքում գործընկերության մեջ տարբեր փոփոխություններ տեղի ունեցան, որոնցից առաջինը 1764 թվականին Ռենե Փեյնի՝ իր հորը հաջորդելն էր։ Աբելն ուներ հինգ որդի (բոլորը խորհրդարանի անդամներ էին), և նրանցից երկրորդը՝ Ռոբերտ Սմիթը (հետագայում առաջին Լորդ Քարինգթոնը), միացավ ընկերությանը 1773 թվականին, երբ բանկը փոխեց իր անունը՝ դառնալով «Սմիթ, Փեյն և Սմիթս»։ Երրորդ որդին՝ Սամուել Սմիթ III-ը, միացավ 1780 թվականին։

Աբել Սմիթ II-ը հիմնադրեց նաև երկու այլ բանկ՝ Լինքոլնում՝ 1775 թվականին, և Հալում՝ 1784 թվականին։ Երկուսն էլ առանձին կազմավորումներ էին։ «Սմիթ, Էլիսոն և Բրաունը» () Լինքոլնում բացված առաջին բանկն էր։ Աբել Սմիթի գործընկերները տեղի նշանավոր գործարարներ էին. Ջոն Բրաունը բնակվող գործընկերն էր, և բոլոր երեքը հավասար բաժնեմասեր ունեին։ Բրաունի մահը 1792 թվականին բանկը թողեց Սմիթ և Էլիսոն ընտանիքների վերահսկողության ներքո։ Հալլի բանկը բացվեց որպես «Աբել Սմիթ և Որդիներ» (), որի գործընկերներն էին Աբել Սմիթը և նրա երկու որդիները՝ Ռոբերտը և Սամուելը։

### Հետագա տարիներ

Աբել Սմիթ II-ը մահացավ 1788 թվականին. թեև բանկը կորցրել էր իր շարժիչ ուժը, այն շարունակեց գործել։ Նոր բանկ բացվեց Դերբիում՝ 1806 թվականին, որը հայտնի էր որպես «Սամուել Սմիթ և Ընկերություն» ()։ Առաջին անգամ ընտանիքը ձեռք էր բերել գործող բանկ՝ «Ռիչարդսոն և Ընկերություն»-ը (), որպես հիմք. գործընկերներն էին Աբելի երեք կրտսեր որդիները՝ Սամուելը, Ջորջը և Ջոնը։ Գեյնսբորոյի գործակալությունը 1813 թվականին վերածվեց մասնաճյուղային բանկի։ Ավելի ուշ՝ 19-րդ դարում, 1871 թվականին Նոթինգհեմի բանկը (այժմ՝ «Սամուել Սմիթ և Ընկերություն») ձեռք բերեց Մանսֆիլդի «Ջեյմս և Չարլզ Ռոբինսոն» () բանկը, իսկ 1880 թվականին՝ Նյուարկի «Գոդֆրի և Ռիդել» () բանկը։ Նոթինգհեմի և Լինքոլնի բանկերը հատկապես ակտիվ էին 19-րդ դարի վերջին՝ միասին բացելով մոտ քսան մասնաճյուղ կամ գործակալություն։

Նոր սերունդների մուտքով բանկի գործընկերային բաժնետիրությունները ավելի լայն տարածում գտան, և Սմիթների բանկային խումբը կորցրեց իր նախկին համախմբվածության մի մասը։ Բողոքներ էին հնչում, որ լոնդոնյան գործընկերները չեն ցանկանում առաջնորդել գավառական մասնաճյուղերին։ Լինքոլնի բանկի՝ բոլոր բանկերի պաշտոնական միաձուլման առաջարկը մերժվեց, և 1899 թվականին Լինքոլնը հայտարարեց, որ պատրաստվում է բանակցել «Բարքլեյ և Ընկերության» () հետ. Նոթինգհեմը սպառնաց հետևել նույն օրինակին։  Սա դրդեց խմբային հաշվեկշռի պատրաստմանը, որը ցույց տվեց, որ Լոնդոնը ստանում էր շահույթի 38%-ը, իսկ Նոթինգհեմը և Լինքոլնը՝ ևս 42%-ը։ Հետագա միաձուլման առաջարկներ հաջորդեցին՝ նախ սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության, ապա հանրային բաժնետիրական ընկերության համար։ Սակայն Լոնդոնի ավագ գործընկեր Սամուել Ջորջ Սմիթը դիմադրեց բոլոր փոփոխություններին։ Երբ 1900 թվականին նա մահացավ, մի քանի բանկերի հետ քննարկումներ սկսվեցին։ Հենց «Սմիթ» անվան պոտենցիալ կորուստն էր, որ խոչընդոտեց «Բարքլեյ և Ընկերության» հետ գործարքին, սակայն «Լոնդոնի Յունիոն Բանկը» () ավելի համաձայնող էր։ Այսպես, 1902 թվականին ծնվեց «Լոնդոնի Յունիոն և Սմիթի բանկը» ()։ Ընդլայնված բանկի 23 տնօրեններից ութը Սմիթներ էին, իսկ 1947 թվականին Սմիթներից մեկը դարձավ Ազգային գավառական բանկի նախագահ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1658 հիմնադրումներ Անգլիայում