open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գիլդիական դպրոցներ

**Գիլդիական դպրոցներ,** տարրական դպրոցներ, որ ստեղծվել են XIII — XIV դարերում, Արևմտյան Եվրոպայի քաղաքներում, վաճառականների միավորման՝ գիլդիաների կողմից։ Մինչ այդ գոյություն ունեցող եկեղեցական դպրոցները, որտեղ գլխավոր ուշադրությունը դարձվում էր դավանաբանության և եկեղեցական երաժշտության դասավանդմանը, չէին բավարարում ձևավորվող վաճառականությանը։ Գիլդիական դպրոցներում կարևոր տեղ էր հատկացված մայրենի լեզվի և թվաբանության դասավանդմանը, որոշ բարձր տիպի գիլդիական դպրոցներում անցնում էին նաև քերականություն, երկրաչափություն, ճարտասանության տարրեր։ Գիլդիական դպրոցները վճարովի էին, սովորում էին ունևորների երեխաները։ XV—XVI դարերում, գիլդիաների թուլացումից հետո, գիլդիական դպրոցներն անցան քաղաքային վարչությունների տնօրինությանը։

Կատեգորիա:Մանկավարժության պատմություն
Գլխագիր

մինի|Գլխագիր «Գ» տառը
**Գլխագիր, գլխատառ, մեծատառ**, գրքի, բնագրի, տան կամ գլխի սկզբնատառը։ Ունի կիրառության որոշակի սահմաններ ու կանոններ։ Հայկական գլխագրերը ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը՝ հայոց գիրն ու գրչության արվեստը սկզբնավորելիս։ Այդ ժամանակ որպես գլխագիր օգտագործվող գրատեսակը կոչվել է նաև «երկաթագիր»՝ վիմագրությունները հիմնականում այդ գրատեսակով, քարի վրա երկաթի գրոցով գրելու պատճառով։ Ձեռագրերում գլխագիր գրվել է բնագրից մեկուկես, երկու և ավելի անգամ մեծ, գրադաշտից դուրս, լուսանցքում, հետագայում ամբողջովին մտել է գրադաշտի մեջ, իսկ վերև ու ներքև ձգվող երկար գծերը ավելի են երկարել։ 10-րդ դարում, երբ բոլորգիրը գործածվել է որպես գրչության գիր, երկաթագրի հետ որպես գլխագիր օգտագործել է նաև գրչագիրը։ Բոլորգիրն իր հերթին դարձել է գլխագիր նոտրգրի համար (չնայած վերջինս ուներ նաև սեփական գլխագիր)։ 5-րդ դարից մինչև այսօր բոլոր գրատեսակներում երկաթագիրը օգտագործվում է որպես գլխագիր։ Այն եղել է հենք զարդագրի համար, որը կիրառվում է մեծ մասամբ որպես գլխագիր։

Կատեգորիա:Գրատեսակներ
Արտակ Ավետիսյան

մինի|Արտակ Ավետիսյանի շիրիմը Մարալիկի գերեզմանոցում
**Արտակ Ժորայի Ավետիսյան** (մարտի 3, 1973, քաղաք Մարալիկ (այժմ՝ Հայաստանի Շիրակի մարզում) - հունվարի 26, 1994, Հորադիզ, Ֆիզուլիի շրջան), Արցախյան առաջին պատերազմի ազատամարտիկ-հրամանատար, հակատանկիստ։

Հայաստանի զինված ուժերի լեյտենանտ (հետմահու, 2001)։ Ավարտել է Մարալիկի երաժշտական դպրոցը (1990)։ 1991-92-ին աշխատել է Մարալիկի մշակույթի տանը։

## Գործունեություն
1992-1994 թվականներին մասնակցել է Գորիսի, Կապանի սահմանների ինքնապաշտպանական, Կուբաթլուի, Ջաբրայիլի, Ֆիզուլի-Հորադիզի ուղղության ազատագրական մարտերին։ Ոչնչացրել է հակառակորդի 4 տանկ։

## Պարգևատրումներ
Հետմահու պարգևատրվել է Հայաստանի 2-րդ աստիճանի «Մարտական խաչ» շքանշանով և «Արիություն» մեդալով։

Մարալիկի Թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը ժամանակին կոչվել է Արտակ Ավետիսյանի անունով։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:6-5-18 Maralik Cemetery.jpg
Պատկեր:6-5-19 Maralik Cemetery.jpg
Պատկեր:6-5-20 Maralik Cemetery.jpg


## Տես նաև
* Արցախյան պատերազմում զոհված ազատամարտիկների ցանկ (Ա)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ճանաչենք մեր հերոսներին. ԱՐՏԱԿ ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ (տեսանյութ)

Կատեգորիա:1973 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Մարալիկ քաղաքում ծնվածներ
Գմբեթարդ

300px|մինի
**Գմբեթարդ** կոնք (հուն․ χόνχη խեցի), կիսագմբեթ, որ ծառայում է շենքի կիսագլանային մասերը (աբսիդ, խորշ) ծածկելու համար։ Ի հայտ է եկել արևելյան֊ հելենիստական ճարտարապետության մեջ, լայնորեն կիրառվել հռոմեական և բյուգանդական շինարվեստում, միջնադարյան քրիստոնեական պաշտամունքային կառույցներում։

Հայ ճարտարապետության մեջ երևան է եկել 4-րդ դարից սկսած, միանավ եկեղեցիների և եռանավ բազիլիկների բեմի աբսիդներն ավարտվել են սրբատաշ քարից կառուցված գներով, որոնք դահլիճի կողմից ունեցել են կիսաշրջանաձև կամ պայտաձև ուրվագծով կամար։ Գմբեթարդում տեղ են գտել Քրիստոսի, աստվածամոր կամ սրբերի խճանկարներ կամ որմնանկարներ։
 

Կատեգորիա:Ճարտարագիտություն
Գանձակի ապստամբություն (1920)

**Գանձակի խռովություն** (հայտնի է նաև Գյանջայի խռովություն), մուսավաթականների հակաբոլշևիկյան ապստամբությունը Գանձակյում ընդդեմ խորհրդային կարգերի։ Ապստամբներին սատարում Էին վրաց մենշևիկները, ինչպես նաև Անտանտի պետությունները։ Ապստամբությունը ղեկավարում Էին Կովկասում թուրքական զորքերի հրամանատար Նուրի փաշան, գեներալ Ջավադ բեյ Շիխլինսկին, գեներալ Թեյմուր Նովրուզովը և ուրիշներ։ Ապստամբների թիվը կազմում Էր 10—12 հազար մարդ՝ երեք հրետանային մարտկոցով։ 1920-ի մայիսի 26-ին ապստամբները գրավեցին Գանձակի մուսուլմանական թաղամասը, զինաթափեցին 20-րդ հրաձգային դիվիզիայի ստորաբաժանումները և փորձեցին գրավել երկաթուղային կայարանը։ Ապստամբությունը ճնշելու համար Գանձակ ժամանեցին 11-րդ կարմիր բանակի զորամասերը։ Խորհրդային Ադրբեջանի կառավարությունը Գանձակ ուղարկեց արտակարգ կոմիսարներ Մոլա Հաֆըզ Էֆենդիևին և Համիդ Սուլթանովին։

1920-ի մայիսի 31-ին կարմիր բանակի զորամասերին հաջողվեց ճնշել ապստամությունը։

Կատեգորիա:Գանձակի պատմություն
Արևհատ Մարտիրոսյան

**Արևհատ Արամի Մարտիրոսյան** (), հայ ազատամարտիկ։

1988-1994 թվականներին «Հայոց ազգային բանակի», «Մխիթար սպարապետ» և Արաբկիրի շրջանի կամավորական ջոկատների կազմերում մասնակցել է ՀՀ Գորիսի(Խոզնավար) և ԼՂՀ Ասկերանի (Ղուշչուլար), Լաչինի («Թիգիկ-1», «Թիգիկ-2»), Մարտակերտի շրջանների, Բերդաձորի ենթաշրջանի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

Ազատամարտիկների շրջանում հայտնի էր «Մորքուր» մականունով։

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:1937 ծնունդներ
Կատեգորիա:Լճաշեն գյուղում ծնվածներ
ՈՒԵՖԱ Սուպեր գավաթ 2013

մինի|Էդեն Արենա մարզադաշտ
2013 թվականի Ուեֆայի սուպերգավաթը 38 այդ մրցաշարի 38-րդ խաղարկությունն է։ Դրան մասնակցում են 2013 թվականի Չեմպիոնների Լիգայի հաղթողը՝ Բավարիան և Եվրոպա Լիգայի հաղթողը՝ Չելսին։ Խաղն անցկացվում էր Պրահայի Էդեն Արենա մարզադաշտում։
Բավարիան դարձավ առաջին գերմանական թիմը, ով կարողանում է նվաճել այդ տիտղոսը՝ հաղթելով Չելսիին 11 մետրանոց հարվածաշարով։ Դա նաև առաջին խաղարկությունն էր սուպերգավաթի, որտեղ հաղթողը որոշվեց 11 մետրանոց հարվածաշարով։

## Անցկացման վայր
2011 թվականի հունիսի 16-ին հայտարարվեց, որ Էդեն Արենան ընդունելու է 2013 թվականի սուպերգավաթը։ Այն Պրահայի քաղաքային մարզադաշտն է, որը հիմնականում ընդունում է Չեխիայի առաջնության հանդիպումները։

## Թիմեր

## Թիմերի մասին
2004 թվականից հետո այս սուպերգավաթի հանդիպումը առաջինն էր, երբ թիմերը հանդես էին գալիս առանց այն մարզիչների, որոնք հաղթել էին տիտղոսները։ Չելսիի գլխավոր մարզիչ Ռաֆայել Բենիտեսը, ում գլխավորությամբ Չելսին հաղթեց Եվրոպա Լիգան, լքեց ակումբը և ղեկավարեց Նապոլին, իսկ Բավարիային Չեմպիոնների Լիգայի հաղթանակ պարգևած Յուպ Հայնկեսը ավարտեց մարչական կարիերան։ Բենիտեսին փոխարինեց Մոուրինյոն, իսկ Հայնկեսին՝ Գվարդիոլան։ Գվարդիոլան նախկինում երկու անգամ Բարսելոնայի հետ նվաճել էր ՈՒԵՖԱ սուպերգավաթը, իսկ Մոուրինյոն մեկ անգամ Պորտուի հետ խաղացել էր սուպերգավաթում, սակայն պարտություն կրել Միլանից։

## Տոմսերի վաճառքը
Տոմսերի պաշտոնական վաճառքը սկսվեց հունիսի 14-ին։ Տոմսերն արժեին 50, 90 և 130 ֆունտ ստեռլինգ։

## Կազմերը, համազգեստը, գոլերի հեղինակները և իրացրած ու չիրացրած 11 մետրանոցները

## Կանոններ
* 90 րոպե
* 30 րոպե լրացուցիչ, եթե հիմնական ժամանակում ոչ-ոքի գրանցվի
* 11 մետրանոց հարվածաշար, եթե 30 րոպեում ևս ոչ-ոքի գրանցվի
* Հանդիպման լավագույն ֆուտբոլիստ՝ Ֆրանկ Ռիբերի

## Խաղի վիճակագրություն



## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 2013 UEFA Super Cup, UEFA.com
* UEFA Super Cup History: 2013, UEFA.com

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Սուպեր գավաթ
Կատեգորիա:Չելսիի հանդիպումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Գյանջաչայ

**Գյանջանչայ**, գետ Ադրբեջանում, Կուրի աջ վտակը։ Սկիզբ է առնում Սևանի լեռնաշղթայի Տինալ գագաթից, մոտ 3000 մ բարձրության վրա։ Վերին հոսանքում, ընդունելով Գաստաֆուրչայը, հոսում է անտառապատ խոր կիրճերով, Խանլարի մոտ դուրս գալով Ղազախ—Կիրովաբադի հարթավայրը, թափվում է Մինգեչաուրի ջրամբարը։ Երկարությունը 99 կմ է, ավազանը՝ 752 կմ², տարեկան միջին ծախսը՝ 8,25 մ³/վրկ։ Զուռնաբադից ցած, Խանլարի ու Կիրովաբադի սահմաններում, ջրերն ամբողջությամբ վերցվում են ոռոգման համար, որի պատճառով հունիս, հուլիս, օգոստոս ամիսներին Գետը ցամաքում է։

Կատեգորիա:Ադրբեջանի գետեր
Կատեգորիա:Դաշկեսանի շրջան
Կատեգորիա:Կուր գետի վտակներ
Կատեգորիա:Գյոյգյոլի շրջան
Գծատարում

**Գծատարում**, օգտակար հանածոների կամ դատարկ ապարների փոխադրումը վագոնիկներով հորիզոնական կամ թեք ստորգետնյա հանքափորվածքների ռելսուղիներով, ինչպես նաև երկրի մակերևույթի վրա՝ հանքային ձեռնարկության սահմաններում։ Լինում է՝
* լոկոմոտիվային
* ճոպանային
* ձեռքի
Լոկոմոտիվայինը կատարվում է հպումային կամ կուտակիչային, էլեկտրաքարշային, դիզելաքարշային և այլ եղանակներով, իսկ ճոպանայինը՝ վերջավոր և անվերջ ճոպանների օգնությամբ։ Ձեռքի գծատարում կիրառվում է վագոնիկը ոչ մեծ հեռավորությունների վրա հրելով տեղափոխելու համար։ Լոկոմոտիվային և ձեռքի գծատումը կիրառվում է հորիզոնական, իսկ ճոպանայինը՝ նաև թեք փորվածքներում։
Դերջանի դաշտ

**Դերջանի դաշտ**, Մամախաթունի դաշտ, գտնվում է Հայկական բարձրավանդակում՝ Հայկական լեռնաշխարհում՝ Արևմտյան Եփրատի վերին հոսանքի ավազանում՝ էրզրումի և Երզնկայի դաշտերի միջև։ Հյուսիսում եզերվում է Մարիամի և Սիփիքյորի, արևմուտքում՝ Մյուրիդ դաղի, հարավում՝ Մերջանի և Խաչդաղի, արևելքում՝ Խալխալդաղի, Կարակալա և Ջերդիչադաղի լեռներով։ Երկարարությունը մոտ 90 կմ է, լայնությունը՝ 30-40 կմ, բարձրությունը՝ մինչև 1500-1700 մ։ Կազմված է միոցենի ծովալճային գիպսաաղատար կավերից, ավազաքարերից, բուն Եփրատի հովտում՝ գետային նստվածքներից, շրջափակող դենուդացիոն սանդղաձև սարավանդակները՝ կրաքարերից, մերգելներից, թերթաքարերից, սերպենտինային ինտրուզիաների ելուստներից։ Կան ջերմուկներ, ածխաբեր շերտեր, աղահանքեր, նավթի երևակումներ։ Կլիման բարեխառն է, տարեկան տեղումները՝ 400-800 մմ։ Լանդշաֆտը լեռնատափաստանային է, բնորոշ են լեռնատափաստանային սևահողերը և լեռնամարգագետնային շագանակագույն հողերը։ Տիրապետում են տարախոտահացազգիները և տափաստանային մարգագետինները։ 

Կատեգորիա:Էրզինջանի մարզի հարթավայրեր
Կուարտե դե Ուերվա (քաղաք)

**Կուարտե դե Ուերվա ** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Սարագոսա պրովինցիայի կազմում (Արագոն)։

Համայնքը գտնվում է Սարագոսա գավառի կազմում։ Տարածքը՝ 8,9 *կմ<sup>2</sup>*։ Բնակչությունը՝ 8658 *մարդ* (ըստ 2007 թվականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայից ունի 6 *կմ* հեռավորություն։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Սարագոսա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Կարտոֆիլով աղցան

**Կարտոֆիլով աղցան**, եվրոպական խոհանոցի ամենահայտնի ուտեստներից, որը առավել սիրված է չեխական, գերմանական և ավստրիական ժողովուրդների կողմից։ Տարածված է ողջ Եվրոպայով մեկ, ինչպես նաև Եվրոպայի գաղութներում։ Օգտագործվում է եփած կարտոֆիլ, որին ավելացվում է տապակած բեկոն, թթու վարունգ և սոխ։ Համեմվում է մայոնեզով, երբեմն նաև յոգուրտով։ Ամերիկյան կարտոֆիլով աղցանի բաղադրատոմսերը 19-րդ դարում բերվել են Ամերիկա Գերմանիայից և եվրոպական այլ երկրներից գաղթածների կողմից :

Գոյություն ունի կարտոֆիլով աղցանի շատ տարբեր բաղադրատոմսեր, որոնց պատրաստման ժամանակ օգտագործվում է ոչ փխրուն տեսակի կարտոֆիլ, որպեսզի խառնելու ժամանակ կարտոֆիլի կտորները չփշրվեն և պահպանեն իրենց տեսքը։ Երբեմն կարտոֆիլը եփում են նախօրոք, որպեսզի սառչի և ամրություն ստանա։ Աղցան պատրաստելու համար օգտագործում են ինչպես կեղևը մաքրած նոր եփած կարտոֆիլը, այնպես էլ կեղևով եփածը։

Կարտոֆիլով աղցանը հայտնի է նաև որպես գարնիր և մատուցվում է մի շարք ուտեստների հետ։ Հաճախ է մատուցվում կոտլետների, նրբերշիկի, ինչպես նաև տապակած ձկան հետ
։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղցաններ
Կատեգորիա:Եվրոպական խոհանոց
Կատեգորիա:Խավարտներ
Կատեգորիա:Կարտոֆիլով ուտեստներ
Գծագրական երկրաչափություն

frameless|աջից
**Գծագրական երկրաչափություն** երկրաչափության բաժին, որը տարածության մեջ տրված երկրաչափական մարմիններն ուսումնասիրում է հարթության վրա, դրանց արտապատկերումների միջոցով։ Ուսումնասիրելով արտապատկերման զանազան մեթոդների երկրաչափական հիմունքները՝ սահմանում է այն օրենքները և կանոնները, որոնց միջոցով կարելի է ոչ միայն ցանկացած երկրաչափական մարմին արտապատկերել հարթության վրա, այլև գծագրի օգնությամբ վերականգնել այն և տալիս է տարածական խնդիրները հար–թության վրա գծագրի միջոցով լուծելու մեթոդներ։ Երկրաչափական մարմինը հարթության վրա արտապատկերելու մե–թոդը կոչվում է պրոյեկտման մեթոդ։ Կան տեխնիկայում կիրառվող պրոյեկտման տարբեր մեթոդներ։ Օրինակ, *оրթոգոնալ* կամ *ուղղանկյուն* պրոյեկտման միջոցով երեք փոխուղղահայաց հարթությունների վրա ստացված գծագրերը լայն կիրառություն ունեն մեքենաշինության մեջ, շինարարական և այլ նախագծային աշխատանքներում։ Աքսոնոմ և տրիկ պրոյեկցիաները, որոնք ստացվում են մեկ հարթության վրա զուգահեռ պրոյեկտման մեթոդով (երեք կոորդինատային առանցքներից ոչ մեկը չպետք է համընկնի պրոյեկտման ուղղությանը), կիրառում են այն դեպքում, երբ գծագիրը պետք է լինի մատչելի, պատկերավոր։ Կենտրոնական պրոյեկցիան կամ հեռաևկարը կիրառվում է ճարտարապետության, քաղաքաշինության, կամուրջների նախագծման բնագավառներում։ Թվանշանակիր պրոյեկցիաները կիրառվում են ճանապարհաշինության, քարտեզագրության, տոպոգրաֆիայի բնագավառներում և այլն։ Գծագրական երկրաչափուչյան հիմնադիրն է Մոնժը։

Կատեգորիա:Գծագրական երկրաչափություն
Կատեգորիա:Գծագրություն
Կատեգորիա:Մաթեմատիկայի ճյուղեր
Կատեգորիա:Աֆինական երկրաչափություն
Գլխահարկ

**Գլխահարկ**, հարկատեսակ, արևելքի շատ երկրներում և միջնադարյան Հայաստանում։ Գլխահարկի միավորը մարդն էր, շունչը, այդ պատճառով հայ մատենագրության մեջ այն անվանվել է նաև «հարկ ըստ գլխոյ» և «մարդահարկ»։ Հայաստանում տարածում է գտել արաբ, տիրապետության շրջանում՝ սկսած 725 թվականից։ Գանձվել է ոչ մուսուլման հպատակներից՝ 15—60 տարիքի արական սեռի աշխատունակներից։ Բացառություն էին կազմում հաշմանդամները, կանայք, անչափահաս երեխաները, աղքատներն ու մուրացկանները։ Գլխահաարկը վերցվել է միանվագ (իսլամական, լուսնային (հիջրա) տարին բոլորելիս), իբր այլադավանների կյանքն ու ունեցվածքը պաշտպանելու համար։ Արաբները գլխահարկ համարել են հաղթողի իրավունքով վերցվող պատերազմական ավար։ Արաբական խալիֆայությունում Գլխահարկի ենթակա հպատակները բաժանվել են երեք կարգի՝ հարուստներ, միջակ կարողության անձինք և սեփական աշխատանքով ապրող կարիքավորներ, որոնցից գանձվել է համապատասխանաբար 12, 8 և 4 դիրհեմ։ Սակայն Գլխարկի չափերը կայուն չէին, դրանք իրականում որոշվում Էին տեղական իշխանությունների հայեցողությամբ։ Արաբները Գլխահարկ մտցնելու սկզբնական շրջանում, դրամավճարին զուգընթաց, գանձել են նաև բնամթերքով։ Հետագայում, դրամական շրջանառության ընդլայնմամբ, նախապատվությունը տրվել է դրամավճարին։ Գլխահարկը հայ իրականության մեջ գոյատևել է նաև թուրք-պարսկական տիրապետության ընթացքում։

Կատեգորիա:Հարկեր
Կարլ Գյելլերուպ

**Գյելլերուպ Կարլ** (, ), դանիացի գրող։

Գրել է դանիերեն և գերմաներեն։ «Իդեալիստ» (1878) թվականին առաջին վեպը պատմում է երիտասարդության կյանքի և հասարակության մեջ կանանց դերի մասին։ 1881 թվականին հրատարակել է «Ալոճենի» բանաստեղծությունների ժողովածուն։ «Գերմանացիների աշակերտը» (1882), «Միննա» (1889) վեպերում քննադատել է բուրժուական լիբերալիզմը, պատկերել բուրժուական գործամոլության բախումը իդեալիզմի հետ։ «Ջրաղաց» (1896) վեպը պատկերում է դանիական գյուղացիների կյանքն ու կենցաղը վերացական բարոյագիտության տեսանկյունից։ Իր հետագա ստեղծագործությունների վրա զգալի է դեկադենտության ազդեցությունը։ Գրել է դրամաներ, քննադատական աշխատություններ։ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1917)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դանիացի գրողներ
Կատեգորիա:Դանիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դանիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Դանիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Դանիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Գերմանալեզու գրողներ
Սամվել Խաչատրյան (ազատամարտիկ, 1967)

**Սամվել Սեդրակի Խաչատրյան ** (ծնվել է մայիսի 11, 1967, գ. Գյուլաթաղ (ԼՂՀ Մարտակերտի շրջան), ազատամարտիկ։

Ավարտել է Ստեփանակերտի գյուղատնտեսական տեխնիկումը (1989)։ 1985-1987 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ ԶՈւ-ում։

1989-1994 թվականներին կամավորական ջոկատի, ՊԲ ստորաբաժանումների կազմերում մասնակցել։ Մարտակերտի (Մեհմանա, Չլդրան, Պողրասաբմեր, Կիչան) շրջանի ինքնապաշտպանական ազատագրական մարտերին։ Մարտական գործողությունների ժամանակ վիրավորվել է։ Արդնի նվելուց հետո վերադարձել է մարտադաշտ։
Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Քիթկոկորդականջաբանությունը Հայաստանում

**Քիթկոկորդականջաբանություն**, քիթկոկորդականջաբանության զարգացումը Հայաստանում սկսվել է 1939 թվականին՝ Երևանի բժշկական համալսարանում Հ. Հարությունովի, 1961 թվականին Երևանի բշժկական ինստիտուտում (այժմ՝ ԱԱի) Նելսոն Նաջարյանի նախաձեռնությամբ համապատասխան ամբիոնների հիմնադրմամբ։ Սկգբնական շրջանում ուսումնասիրվել են թույլ լսողության ու խլության, անգինայի ու քրոնիկ, նշիկաբորբի և քիթկոկորդականջի այլ հիվանդությունների պատճառագիտության, կլինիկայի ու բուժման հարցերը։ Նելսոն Նաջարյանի ղեկավարությամբ զբաղվել են ականջի ֆիզիոլոգիայի և ախտաբանության, լսող, հաշմանդամության հարցերով, մշակել բուժման եղանակներ։ Ուսումնասիրվել է նախադպրոցական և դպրոցական տարիքի Երեխաների լսողության վիճակը (Վ. Մանուկյան), պարզվել են թույլ լսողության տարածվածության աստիճանը, ձայնային վերլուծիչի ախտաբան, փոփոխություններն ու ձևերը։ 1957 թվականից հանրապետությունում կատարվում են լսողությունը լավացնող վիրահատություններ՝ թմբկաթաղանթապատվաստում (տիմպանոպլաստիկա), միջին ականջի ասպանդակի հեռացում (ստապեդէկտոմիա) և ասպանդակի փոխպատվաստում (ստապե-դոպլաստիկա, Կ. Շուքուրյան, Ի. Ազիզյան)։ Ստացվել են ներարգանդային ականջածին (օտոգեն) բարդությունների կլինիկայի, սուր և քրոնիկ, թարախային ականջաբորբի վիրահատ, ու պահպանողական 484 բուժման նոր տվյալներ (Կ. Շուքուրյան, Գ. Ասլանյան, Բ. Դունայվիցեր, Մ. Ավագյան, Ռ. Խանամիրյան)։ Աշխատանքներ են կատարվել խխունջային նյարդաբորբերի պատճառագիտության, ախտածնության, բուժման ու տարբերակիչ ախտորոշման ուղղությամբ։ Պարզվել են մի շարք թունավոր պատրաստուկների բացասական ազդեցությունը լսողության օրգանի վրա։ Կատարվել են օտոսկլերոզի դասակարգման որոշ ուղղումներ։ 1957 թվականին մշակվել է հայերեն խոսքային լսաչափության (աուդիոմետրիա) Եղանակը, կազմվել են բառային արտասանական աղյուսակներ։ Պարզվել է անոթահյուսվածքային թափանցելիության խանգարումների կարևոր դերը նշիկաբորբի ախտածնության հարցում (Կ. Շուքուրյաև, Գ. Բաբայան)։ Առաջարկվել են մի շարք կլինիկաֆունկցիոնալ թեստեր՝ ներնշագեղձային ֆլոտրեսցեինային փորձարկում, նշագեղձի ներծծող հատկության ռադիոիզոտոպային հետազոտում, քրոնիկ, նշիկաբորբի պահպանող, բուժման եղանակներ։ Ոա ումնասիրվել են քրոնիկ, նշիկաբորբի և դրա հետ կապված հիվանդությունների (ռևմատիզմ, երիկամաբորբ, թոքաբորբ) ժամանակ նշագեղձերի հյուսվածքների ախտաբանահյուսվածքիմիական առանձնահատկությունները։ Հետազոտություններ են կատարվել արյան հիվանդությունների ժամանակ քիթկոկորդականջի, հատկապես ըմպանային ավշային օղակի վիճակը պարզելու ուղղությամբ, որի հիման վրա տարբերակիչ ախտորոշման նպատակով առաջարկվել է նշագեղձի ընդծակում։

Կատեգորիա:Քիթկոկորդականջաբանության զարգացումը Հայաստանում
Ալեքսանդր Արզումանյան

**Ալեքսանդր Ռոբերտի Արզումանյան** (), պետական, քաղաքական գործիչ, դիվանագետ, Լեհաստանում Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը (1984)։

## Կենսագրություն
1984-1990 թվականներին աշխատել է Երևան քաղաքի կառավարման ավտոմատացված համակարգերի գիտահետազոտական-նախագծային ինստիտուտում, միաժամանակ, 1989-1990 թվականներին՝ ՀՀՇ լրատվական կենտրոնի տնօրեն, 1990-1991 թվականներին՝ ՀՀ ԳԽ նախագահի օգնական, 1991-1992 թվականներին՝ ՀՀ լիազոր ներկայացուցիչ Հյուսիսային Ամերիկայում, 1992-1993 թվականներին՝ ՀՀ արտակարգ և լիազոր դեսպան ԱՄՆ-ում, 1992-1996 թվականներին՝ ՀՀ մշտական ներկայացուցիչը ՄԱԿ-ում։

1996-1998 թվականներին՝ ՀՀ արտաքին գործերի նախարար։ 1998 թվականի փետրվարի 4-ին հրաժարական է տվել Լևոն Տեր-Պետրոսյանի թիմի հետ։

Հայ-թուրքական հաշտեցման հանձնաժողովի հիմնադիր-անդամ (2001)։ Արզումանյանը ՄԱԿ-ում ներկայացրել է ԼՂ հիմնահարցի կարգավորման, արցախահայության ինքնորոշման և նրա անվտանգության ապահովման վերաբերյալ ՀՀ դիրքորոշումը։ 1996-1998 թվականներին ղեկավարել և համակարգել է ՄԱԿ-ում, ԵԱՀԿ-ում և միջազգային այլ կազմակերպություններում ՀՀ պատվիրակությունների աշխատանքները, ԼՂ հիմնահարցի շուրջ տարվող բանակցությունները, ձգտել է գրանցում ապահովել ԼՂ-ի մասնակցությունը, որպես իրավահավասար կողմ։

2014 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Արզումանյանը այն յոթ պատգամավորներից մեկն էր, ովքեր դեմ քվեարկեցին Հայաստանի ԵՏՄ անդամակցության պայմանագրին։

2017 թվականին ՀՀ նախագահի հրամանագրով նշանակվել է Դանիայի թագավորությունում Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան։

2018 թվականին համատեղության կարգով նշանակվել է Նորվեգիայի թագավորությունում Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան։

2019 թվականին համատեղության կարգով նշանակվել է Շվեդիայի թագավորությունում, Ֆիլանդիայում և Իսլանդիայում ՀՀ արտակարգ և լիազոր դեսպան։

2023 թվականին հետ է կանչվել Նորվեգիայի թագավորությունում, Դանիայի թագավորությունում, Շվեդիայի թագավորությունում, Ֆինլանդիայում և Իսլանդիայում ՀՀ դեսպանի պաշտոնից։

2023 թվականին նշանակվել է Լեհաստանում ՀՀ արտակարգ և լիազոր դեսպան։

Ունի Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպանի դիվանագիտական աստիճան (26 մայիսի, 1992 թ.)։

## Ընտանիք
Կինը՝ Մելիսա Բրաուն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1959 ծնունդներ
Կատեգորիա:«Ազատ դեմոկրատներ» կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ում ՀՀ դեսպաններ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀՇ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ
Կատեգորիա:Հայ կալանավորներ և ձերբակալվածներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարներ
Գլիցին

**Գլիցին**, ամինաքացախաթթու, գլիկոկոլ, NH2CH2COOH, ալիֆատիկ շարքի պարզագույն ամինաթթու։ Անգույն բյուրեղներ են, հալման ջերմաստիճանը՝ 232-236&nbsp;°C (քայքայվելով), խտությունը՝ 1595 կգ/մ3 (15&nbsp;°C)։ Լուծվում է ջրում (100գ-ում՝ 25 գ Գլիցին, 15&nbsp;°C-ում), սպիրտում, իսկ եթերում չի լուծվում։ Հիմքերի և թթուների հետ առաջացնում է աղեր, շատ կատիոնների հետ՝ կոմպլեքս միացություններ, N-տրիալկիլ տեղակալված Գլիցինի ներքին աղերը կոչվում են բետաիններ։ Բազմաթիվ բուսական և կենդանական սպիտակուցներ պարունակում են Գլիցին, որը մասնակցում է կենսասինթեզին։ Ստացվում է մետաքսի ֆիբրիոնի կամ կենդանական սոսնձի հիդրոլիզից, իսկ արհեստական ճանապարհով՝ քլորքացախաթթվի և ամոնիակի փոխազդմամբ։ Օգտագործվում է բուֆերային լուծույթներ պատրաստելու, արծաթը և պղինձը քանակապես որոշելու համար ն օրգանական սինթեզում։ Գլիցին են անվանում նաև լուսանկարչության մեջ որպես հայտածիչ օգտագործվող պարաօքսիֆենիլամինաքացախաթթուն (օքսիֆենիլգլիցին)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ
Գիտություն (հանդես)

**Գիտություն**, հայալեզու պատկերազարդ ամսաթերթ։ Լոզանի հայկազյան վարժարանի հրատարակություն։ Լույս է տեսել 1904-1905 և 1908-1909 թվականներին, Լոզանում, ապա՝ Փարիզում։ Տնօրեն՝ Միքայել Նալբանդյան։ Պրոպագանդել է բնագիտության, քիմիայի, կենսաբանության, երկրաբանության, աստղաբաշխության, բժշկության, գյուղատնտեսության և գիտության այլ բնագավառների նվաճումները։ Անդրադարձել է դպրոցների գործունեությանը, կազմակերպել գիտական հոդվածների մրցույթ, փորձեր է արել հայացնելու գիտական տերմինները, տպագրել է գրախոսականներ գիտական հրատարակությունների մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայերը Շվեյցարիայում
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական հանդեսներ
Ալկալա լա Ռեալ (քաղաք)

**Ալկալա-լա-Ռեալ** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Խաեն պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։

Համայնքը մտնում է Սյերա Սուր շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 262,9 կմ2։ Բնակչությունը՝ 22 759 (2010)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 71 կմ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Vista_aérea_de_la_Fortaleza_de_la_Mota.jpg|
Պատկեր:Iglesia_Mayor_Abacial_de_la_Fortaleza_de_la_Mota.jpg|Եկեղեցի
Պատկեր:PANORAMICA.jpg|Ալկալա-լա-Ռեալ — համապատկեր
Պատկեր:Alcalá la Real - panorámica.jpg|Ալկալա-լա-Ռեալ — համապատկեր
Պատկեր:TIMBALESETNICOS.jpg|


## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Página dedicada a la Hdad. del Stmo. Cristo de la Salud de Alcalá la Real 
* llanillo.com. Noticias y opinión en Alcalá la Real
* Página oficial del Ayuntamiento de Alcalá la Real
* Página de Noticias de Alcalá la Real
* La Guía de Alcalá la Real
* Página oficial de Etnosur
* Alcalá Histórica. Historia y arte de Alcalá la Real
* Alcalá ayer. Alcalá la Real a través del tiempo 
* Foro de libre opinión de Alcalá la Real 

Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Խաեն պրովինցիայի բնակավայրեր
Գմբեթավոր դահլիճ

**Գմբեթավոր դահլիճ**, գմբեթավոր սրահ, պաշտամունքային կառուցվածքի ճարտարապետական տիպ, որն ստեղծվել է Հայաստանում, 6-րդ դարում։ Այն արևելքից արևմուտք ձգված ուղղանկյուն դահլիճ է՝ ընդերկայնական պատերից դուրս եկող երկու զույգ որմնամույթերով։ Նրանց կապող կամարներով ստացվում է գմբեթատակ քառակուսին, որից տրոմպների կամ առագաստների միջոցով իրականացվում է անցումը դեպի գմբեթի թմբուկը։ Արևելքից աղոթասրահը ավարտվում է ավագ խորանով։ Այդ տիպի մեզ հայտնի առաջին օրինակը Հայաստանում Զովունիի Սուրբ Պողոս-Պետրոս եկեղեցին է, որը հնագույն բազիլիկից գմբեթավոր դահլիճի վերակառուցվել է 5—6-րդ դարերում։ 6—7-րդ դարերում ձևավորվել է գմբեթավոր դահլիճի դասական հորինվածքը, որով կառուցված են Պտղնավանքի (6-րդ դար), Գդմաշենի՝ Սուրբ Թադևոս Առաքյալ և Արուճի՝ Սուրբ Գրիգոր տաճարները (7-րդ դար)։ Այս հուշարձաննևրում գմբեթը բարձրացել է ամբողջ շենքի (աղոթասրահը և աբսիդը միասին վերցրած) կենտրոնում՝ ողջ կառույցի հետ օրգանական ամբողջություն կազմելով։ Բեմի երկու կողմերում ուղղանկյուն հատակագծով ավանդատներ են ավելացվել, որոնց աբսիդների և բեմի աբսիդի միջև, արևելյան ճակատում, եռանկյունաձև խորշեր են թողնվել։ Գմբեթավոր դահլիճի տիպը լայն տարածում է ստացել 10-րդ դարից հետո, երբ Հայաստանում վանքային համալիրների եկեղեցիների մեծ մասը կառուցվել է այդ հորինվածքով։ Այն զգալի ձևափոխություննևր է կրել, կրճատվել է շենքի ընդհանուր երկարությունը, խորշերով մշակվել են մյուս ճակատները ևս, վերացել է բեմի և արևելյան զույգ որմնամույթերի միջև եղած տարածությունը, որի հետևանքով դրանք համատեղվել են բեմի աբսիդի համապատասխան մշակված եզրերի հետ։
## Պատկերասրահ

HagiaSophia.jpg
PantheonOculus.01.jpg
Markusdom Kuppeln.jpg
Vicoforte3.JPG
Hagia Eirene Constantinople 2007.jpg
Tomb of christ sepulchre.jpg
Plan.eglise.Sergius.Constantinople.svg
Zvarthnotz plan.jpg
Nikortsminda (23).jpg
Pammakaristos Church interior02.jpg
Istanbul - Chiesa Pammacaristos (Fetiye camii) - Cupola - Foto G. Dall'Orto 26-5-2006.jpg


Կատեգորիա:Եկեղեցական ճարտարապետություն
Ռուբեն Գյանջեցյան

**Ռուբեն Մկրտչի Գյանջեցյան** (), հայ թերապևտ։ Պրոֆեսոր (1935), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1941)։

## Կենսագրություն
Նախնական կրթությունն ստացել է Շուշիի ռեալական ուսումնարանում։ 1913 թվականին ավարտել է Մոնպելիեի (Ֆրանսիա) համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Վերադառնում է հայրենիք, աշխատում Բաքվի նավթահանքերի հիվանդանոցի  ներքին հիվանդությունների բաժանմունքում, ապա՝ հակախոլերային լազարեթում։ Այնուհետև նշանակվում է Անդրկովկասի երկաթգծի հարավային տեղամասի առողջապահության բաժանմունքի վարիչ։ Նրա անմիջական մասնակցությամբ հիմնադրվում է Ալեքսանդրապոլի երկաթգծի հիվանդանոցը։ Գյանջեցյանը գլխավորում է նրա ներքին հիվանդությունների բաժանմունքը։ Հետագայում տեղափոխվելով Թիֆլիս՝ աշխատել է երկաթգծի հիվանդանոցի թոքախտային բաժանմունքում և դիսպանսերում՝ վարիչի պաշտոնով։ Մասնագիտական խոր պատրաստություն է ստանում Լենինգրադի հակաթոքախտային ինստիտուտում ու դիսպանսերում (1923-1924): Կրկին աշխատել է Բաքվի երկաթգծի հիվանդանոցում։ Այնուհետև նշանակվել է ԼՂԻՄ առողջապահության բաժնի վարիչ։ 1933-1935 եղել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի սանիտարական ֆակուլտետի թերապիայի, 1935-1954՝ հոսպիտալային թերապիայի ամբիոնների վարիչ։ 1938-1941 եղել է այդ ինստիտուտի գիտական և ուսումնական գծով տնօրենի տեղակալ, 1944-1945՝ տնօրեն։

Նրա գիտական աշխատությունները վերաբերվում են տուբերկուլոզի, մալարիայի, ստամոքս-աղիքային համակարգի հիվանդություններին։

Ընտրվել է ՀԽՍՀ գերագույն խորհրդի 1-ին, 2-րդ, 3-րդ գումարման պատգամավոր, պարգևատևվել է Կարմիր աստղի շքանշանով ու շատ մեդալներով։ Նրա անունով է կոչվել Դիլիջանի առաջին առողջարանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ թերապևտներ
Թեղենիս

**Թեղենիս**, *Ալիբեգ, Ալիբեգդաղ, Ալիբեկ*, լեռնագագաթ Հայաստանի Արագածոտնի և Կոտայքի մարզերի սահմանագլխին, Ծաղկունյաց լեռնաշղթայի ամենաբարձր կետն է (2851 մ)։ Կազմված է ստորին պալեոզոյի, կավճի և պալեոգենի ապարներից, որոնց վրա տեղադրված են միոպլիոցենյան անդեզիտներ և անդեզիտաբազալտիներ։

Հյուսիսային լանջն ունի թույլ թեքություն, հարավայինը զառիթափ է, ժայռոտ, մասնատված։ Լանջերը մինչև 2300-2401 մ անտառապատ են, բարձրադիր գոտում՝ լեռնամարգագետնային բուսականություն։ Հյուսիսային-արևելյան լանջին է Ծաղկաձոր քաղաքը, որից 6 կմ երկար ճոպանուղի է բարձրանում մինչև գագաթը։ Ձմեռային մարզաձևերի հանգրվան է և հանգստավայր։ Տեղ֊տեղ ծածկված է անտառներով, ունի հարուստ արոտավայրեր։ Լեռան փոսորակներում երբեմն ամռան ամիսներին ձյուն է մնում։ Գագաթից երևում է Սևանա լիճը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լեռներ
Լեոպոլդ Գմելին

**Լեոպոլդ Գմելին** (), գերմանացի քիմիկոս։ Տայդելբերգի համալսարանի պրոֆեսոր (1814-1851 թվականներին)։

«Տեսական քիմիայի ձեռնարկ» գրքում շարադրել է անօրգանական և օրգանական քիմիայի այն ժամանակ հայտնի բոլոր փորձնական տվյալները։ Գլեմինը մահից ևետո այդ տեղեկատուի անօրգանական քիմիան ընդգրկող հատվածը բազմիցս վերամշակվել և հրատարակվել է։

Մահացել է ապրիլի 13-ին Հայդելբերգում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հանքաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Ացետիլեն

**Ացետիլեն** (էթին), չհագեցած ածխաջրածին C2H2։ Ածխածնի ատոմների մեջ կա եռակի կապ։ Ալկինների շարքի առաջին անդամն է։

## Ֆիզիկական հատկություններ
Նորմալ պայմաններում անգույն, օդից թեթև գազ է։ Մաքուր 100 % ացետիլենը հոտ չունի։ Տեխնիկական ացետիլենը պարունակում է խառնուրդներ, որոնք ացետիլենին տալիս են յուրահատուկ հոտ։ Ջրում քիչ լուծելի է, լավ է լուծվում ացետոնում։ Եռման ջերմաստիճանը −83,6&nbsp;°C: Եռյակ կետը՝ −80,55&nbsp;°C ջերմաստիճանի, 961,5 մմ սնդիկի սյան ճնշման պայմաններում։ Կրիտիկական կետը՝ 35,18&nbsp;°C ջերմաստիճանում, 61,1 մթնոլորտ ճնշման պայմաններում։ Ացետիլենի հետ շփման մեջ մտնելիս պետք է շատ զգույշ լինել։ Հարվածից կարող է պայթել մինչև 500&nbsp;°C տաքացնելիս կամ սենյակային ջերմաստիճանում մինչև 1,4 մթնոլորտ սեղմելիս։ Ացետիլենը օդում կարող է այրվել ամենափոքր կայծից, անգամ ձեռքերի շփումից։ Ացետիլենի տեղափոխման համար օգտագործում են հատուկ տարաներ։ Ացետիլեն հայտնաբերվել է Ուրան և Նեպտուն մոլորակներում։

## Քիմիական հատկություններ
250px|մինի|Ացետիլենի և թթվածնի այրման բոցը
Ացետիլենին բնորոշ է միացման ռեակցիաները։
* HC≡CH + Cl2 -> СlСН=СНСl

Ացետիլենը ջրի հետ, սնդիկի աղերի ներկայությամբ, փոխազդելիս, առաջանում է քացախալդեհիդ(Կուչերովի ռեակցիա)։ Թթվածնի միջավայրում այրելիս, ջերմաստիճանը հասնում է մինչև 3150&nbsp;°C: Ացետիլենը ունակ է պոլիմերվելու։ Բացի այդ ացետիլենում ջրածնի ատոմները պրոտոնի տեսքով կարող են առանձնանալ։

### Ացետիլենի հիմնական քիմիական ռեակցիաները
thumb|450px|կենտրոն
thumb|450px|կենտրոն

Ացետիլենը գունազրկում է բրոմաջուրը և կալիումի պերմանգանատի ջրային լուծույթը։ Փոխազդում է պղնձի և արծաթի միարժեք աղերի ամոնիակային լուծույթների հետ, առաջացնելով քիչ լուծելի, պայթուցիկ ացետիլենիդներ։

450px|մինի|կենտրոն

## Ստացում
Լաբորատորիայում ացետիլեն ստանում են կալցիումի կարբիդի և ջրի փոխազդեցությունից։

\mathsf{CaC_2 + 2H_2O \rightarrow Ca(OH)_2 + C_2H_2\uparrow}

Ստանում են նաև մեթանի դեհիդրումից՝ t>1400&nbsp;°C

\mathsf{2CH_4 \rightarrow C_2H_2 + 3H_2}

## Կիրառություն
200px|մինի|աջից|Ացետիլենային լամպ

Ացետիլենը օգտագործում են՝
* Մետաղների զոդման համար
* Պայթուցիկ նութերի ստացման մեջ
* Տեխնիկական ածխածին ստանալու համար
* Հրթիռային շարժիչներում և այլն։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Миллер С. А. Ацетилен, его свойства, получение и применение. Том 1. — Л.: Химия, 1969. — 680 с.
* Корольченко А. Я., Корольченко Д. А. Пожаровзрывоопасность веществ и материалов и средства их тушения. Справочник: в 2-х частях. Часть 1. — М.: Ассоциация «Пожнаука», 2004. — 713 с. — ISBN 5-901283-02-3 

Կատեգորիա:Ալկիններ
Միքայել Արզումանյան

**Միքայել Ալբերտի Արզումանյան** (հուլիսի 12, 1973, Ստեփանակերտ), հայ ռազմական գործիչ, Արցախի պաշտպանության բանակի գեներալ-լեյտենանտ, Արցախի Հանրապետության պաշտպանության նախարար–Պաշտպանության բանակի հրամանատար։

## Գործունեությունը
1991-1992 թվականներին՝ Աշոտ Ղուլյանի վաշտի կամավորական, 1992-1995 թվականներին՝ Մարտակերտի պաշտպանական շրջանի, գումարտակի հրամանատարի տեղակալ, գումարտակի հրամանատար, ջոկի հրամանատարի տեղակալ, գնդի, 1995-1999 թվականներին՝ Առանձին հետախուզական գումարտակի։

Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը (1999)։

2000-2004 թվականներին՝ զորամասի հրամանատար, 2004 թվականից՝ ՌԴ ՊՆ ռազմական ակադեմիայի ունկնդիր։

Արզումանյանը մասնակցել է Մարտակերտի, Ֆիզուլիի, Ասկերանի, Քելբաջարի և այլ շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

## Պարգևներ
*Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի և ՀՀ 2-րդ աստիճանի «Մարտական խաչ» շքանշաններով, ԼՂՀ «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալով։
*«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալ (2015)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի գեներալ-լեյտենանտներ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:Արցախի պաշտպանության նախարարներ
Կատեգորիա:44-օրյա պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Սեմ Կուկ

**Սեմ Կուկ** (, պաշտոնական անունը Սեմուել Կուկ, ծնված ), երգիչ, սոուլ ոճ։ Allmusic-ի գնահատմամբ Սեմ Կուկը համարվում է

*Բոլոր ժամանակների սոուլ երաժշտության հայրը՝ իր ձայնով, ճաշակով և ոճով, ոչ միայն աֆրոամերիկացիների շրջանում, այլ նաև՝ սպիտակամորթների:*

## Փառքի ճանապարհին
Չիկագոյում քրիստոնեական խմբում Կուկը եղել է 8 երեխաների շարքում։ Ինչպես մյուս երեխաները, Կուկը նույնպես փոքր հասակից երգել է եկեղեցական խոռում, իսկ երեկոյան զբաղեցրել է բոլորին իր ձայնով։ 1950-ական թվականներին Կուկը մտնում է կամավորական ավետարանականների խումբ։ Այստեղ նա շատ արագ սիրվեց ավետարանականների կողմից։ Դրա հետ մեկտեղ Կուկը երազում էր ավելի մեծ ճանաչման մասին և ոչ միայն սևամորթների շրջանում։ Նրա առաջին քայլը դեպի հայտնություն հանդիսացավ «Loveable» երգը, որը գրվել է 1956 թվականին։ Որպեսզի չնեղացնի իր խմբին (ավետարանականներին) նրա սկավառակը դուրս եկավ «Դեյլ Կուկ» անունով։ Սակայն գաղտնիքը երկար չպահպանվեց և Կուկը ստիպված եղավ խզել իր կապերը խմբի հետ։

### Սոուլի հայրը
Կուկի ճակատագիրն էր կրկնել հաջողությունը մեկ անգամ, սակայն նրա ամեն սկավառակի շնորհանդեսից հետո նրա փառքն ավելի ու ավելի էր աճում։ Ամեն ամիս Կուկի երգացանկն ավելանում էր մի նոր երգով, դրանցից են.
* «For Sentimental Reasons»
* «Everybody Loves to Cha Cha Cha»
* «Only Sixteen»
* «(What A) Wonderful World»
1960 թվականից սկսած Կուկի երգերն ավելի են նվազել, որովհետև Կուկն աշխատում էր ստեղծել իր սեփական երաժշտությունը, նա սկսեց աշխատել ինքնուրույն և ձայնագրեց հենց իր երգերը։

## Մահը
1964 թվականի դեկտեմբերի 11-ի առավոտյան Կուկի կյանքը խլեց ատրճանակից դուրս եկած կրակոցը։ 33-ամյա երգչի մահը շատ տարօրինակ էր, որոնք մինչ օրս էր քննարկման դաշտում են։ Նրա դիակը հայտնաբերվել է մերկ (միայն կոշիկներով և վերարկուով) մի էժան մոթելում, որը գտնվում էր Լոս Անջելեսում։ Կան շատ վարկածներ նրա մահվան վերաբերյալ, բայց ամենատարածվածը և ամենայն հավանականությամբ իրական պատմությունը հետևյալն է. մահը կատարվել է ինքնապատշտպանության ընթացքում, նա կանչել է օգնություն մոտ գտնվող մարդկանցից։ Ըստ վարկածներից մեկի Կուկին սպասնել են ռասիզմի պատճառով։

## Նկարներ

Sam Cooke billboard.jpg|
Sam Cooke in the recording studio 1961.jpg|1961 թվական


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռոք երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կիթառահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Աֆրոամերիկացիների իրավունքների շարժման ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ
Փարոս (հանդես)

**«Փարոս»**, երգիծական կիսամսյա պատկերազարդ հանդես, ապա՝ տասնօրյա, շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1951-1952 թվականներին։ Արտոնատեր՝ Բաբգեն Տեր-Գեորգյան։ Պատասխանատու խմբագիր՝ Պետրոս Քիրեճյան։ Ֆելիետոնների ու պամֆլետների, զավեշտական պատմվածքների, բանաստեղծությունների և առակների միջոցով ծաղրել է լիբանանահայ գաղութի հոռի բարքերը։ Տպագրել է նյութեր՝ նվիրված հայապահպանությանը սփյուռքում, ձաղկել հայոց լեզվի անաղարտությունը խաթարողներին, ինչպես նաև Մերձավոր Արևելքում, մասնավորապես Լիբանանում տիրող քաղաքական իրավիճակը, գերտերությունների գործելակերպը տարածաշրջանում։

Հայերեն ամենօրյա հաղորդումներ են ձայնասվավում Լիբանանի պետական ռադիոյով (որոշ ժամանակ ընդհատվել են քաղաքացիական պատերազմի տարիներին)։ 1982 թվականից՝ քաղաքացիական պատերազմի հետևանքով պետական հսկողության թուլացման պայմաններում Բեյրութում գործել են մի շարք հայկական ռադիոկայաններ, որոնցից հիշատակության են արժանի «Ռադիոփարադայզը» (սեփականատեր՝ Հակոբ Եսայան), «Լիբանահայ ազգի ձայնը», «Ռադիո մելոդին» (տեր և տնօրեն՝ Հրաչ Վարդանյան), ՀՀԴ հովանավորությունը վայելող «Վանաձայնը», ՌԱԿ «Ռադիո Սևանը», ՍԴՀԿ «Ռադիո Նայիրին» և «Հայության ձայնը», ՀԺՇ-ի «Ռադիո հայը»։ Քաղաքացիական պատերազմի տարիներին հայերեն քաղաքական հաղորդումներ են տրվել նաև Լիբանանի Փաղանգավոր կուսակցության «Սաութ Լուբնան» («Լիբանանի ձայն»), Աշխատավորների լիգայի «Սաութ ալսաուրա ալ-արաբիյյա» («Արաբական հեղափոխության ձայն») և Լիբանանի կոմունիստական կուսակցության «Սաութ ալ-շաաբ» («Ժողովրդի ձայն») ռադիոկայաններից։ 1998 թվականին «Վանա ձայնը» ստացել է հայերենով ռադիոհաղորդումներ ու քաղաքական լուրեր սփռելու պետական արտոնագիր։ 1992 թվականից եթեր է արձակվում Լիբանանի առաջին և ցայսօր միակ հայկական պատկերասփյուռը՝ «Արմինիըն Թելեվիժըն Նեթուորքը» (տեր և տնօրեն՝ Հակոբ Եսայան)։ 1999 թվականից հայերենով ամենօրյա լուրեր է հաղորդում Լիբանանի վարչապեա Ռաֆիկ ալ Հարիրի սեփականությունը հանդիսացող «ալ-Մուստաք բալ» («Ապագա») հեռուստակայանը։ 1996 թվականին կարճ ժամանակով հայերեն լուրեր և հաղորդումներ է հեռարձակել նաև արաբական «Այ. Սի. էն.» հեռուստատեսային ընկերությունը։

Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական երգիծական պարբերականներ
Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական հանդեսներ
Գյոնդ

**ԳՈւՆԴ,Գյովնդ**, գովընդ, հայկական ժողովրդական մի շարք խմբապարերի ընդհանուր անվանումը։ Կատարելիս պարողները (երբեմն՝ չափազանց բազմաթիվ) դասավորվում են կողք-կողքի և շարժվում շատ դանդաղ (այս պատճառով հաճախ անվանվում է «ծանդըր»)։

ՎԵՐՎԵՐԻ

## Ստուգաբանություն
«Գյոնդ» կամ «Գյովընդ» բառերը «գունդ» բառի հին ձևերն են և խորհրդանշում են մարդկանց հավաքույթ, գունդ, ժողով։

## Խորհուրդ
Ստուգաբանությունից ելնելով, որ Գյոնդ պարի անվանումը ծագել է «գունդ» բառից, կարելի է ասել, որ Գյոնդը կոլեկտիվ և մասսայական պար է, որին միաժամանակ մասնակցել են մի քանի հարյուր հոգի։ Հայ ժողովրդի կոլեկտիվ պարերը, որոնք կատարվում էին ձեռքերը բռնած, կոչվում են նաև «ծանդր զլոնդեր»։ Այս պարերում տեղաշարժը կատարվում է հիմնականում դանդաղ՝ տեմպի չափավոր արագանալու առկայությամբ։

«Երկու գնալ, մեկ դառնալ» նշանակում է, որ պարը տեղաշարժվում է երկու քայլ աջ և մեկ քայլ ձախ։ «Դառնալ» կամ «վերադառնալ» նշանակում է գնալ դեպի ձախ։ Սակայն, հնում «ձախ» բառը արգելված էր և օգտագործվում էր «դառնալ» բայը։ Ըստ ավանդույթի, ձախ գնալը խորհրդանշում էր ձախորդություն, իսկ աջ գնալը՝ հաջողություն։

Այսպիսով, երկու աջ գնացող քայլերի շնորհիվ և չնայած պարի ձախ դարձող քայլին, ընդհանուր պարը շարժվում է դեպի աջ ՝ դեպի հաջողություն, խորհրդանշելով համայնքի ձգտումը դրականին։

## Պարի ընթացք
Պարի տևողությունը մեծ է։ Գյոնդի տարատեսակներն են՝ «ծանդըր գյոնդ», «ծանդըր գյոնդ կոտրոցի», «ծանդըր գյոնդ կոտրոցի ճկոտախաղ»։ Առաջին երկուսում պարողները միմյանց ձեռքերը բռնում են ափերով, վար իջեցրած, երրորդում արմունկները ծալում են տարբեր անկյուններով և բռնում ճկույթներից։ Մեծ դեր է խաղում ծնկների ծալելը՝ զանազան խորությամբ և ռիթմով (կոչվում է «կոտրոցի»)։ Ըստ շարժման հաջորդականության Գյոնդի կատարման ձևերից են՝ «երկու գնալ՝ մեկ դառնալ»-ը և «երկու գնալ՝ երկու դառնալ»-ը։

Գյոնդը պարում են նվագակցությամբ (զուռնա-դհոլ, պարկապզուկ, դուդուկ) կամ երգելով, երգում են երկու զույգ՝ թե տղա և թե աղջիկ, մի զույգը երգում է պարերգի տները, մյուսը՝ կրկնակները, վերջինը՝ նաև խմբով։ Պարի ընթացքում կարող են հաջորդափոխվել տարբեր պարերգեր։ Խոսքերը՝ հայերեն, երբեմն էլ՝ հայերի կողմից հորինված քրդերեն (բացառիկ՝ թուրքերեն), հնում վիպական էին, ապա դարձել են կենցաղային, քնարական, սիրային և այլն։ Գյոնդը ղեկավարում է շարքի սկզբում գտնվողը՝ «պար քաշողը», «պարագլուխը», ծայրինը կոչվում է «պոչ»։ Այս երկուսը պարելիս օգտագործում են խայտաբղետ թաշկինակ, որով «պար քաշողը» միևնույն ժամանակ ազդանշան է տալիս։ Տարբեր վայրերում Գյոնդը ունենում է այլ ու այլ անուններ (օրինակ՝ Ալաշկերտում՝ «դուրան պար»)։

## Պարային քայլեր
Այս պարում առկա է կցորդ քայլը, այսինքն ՝ քայլ կատարելու ժամանակ ոտքերը չեն խաչվում։
* աջ ոտքը դրվում է դեպի աջ
* ձախ ոտքը կատարում է կցորդ քայլ (ձախ ոտքը միացվում է աջին)
* աջ ոտքը նորից դրվում է դեպի աջ
* ձախ ոտքը կատարում է «խաղ» (ընդ որում ՝ տարբեր պարերում խաղացող ոտքը տարբեր ձևերով է «խաղում»)
* ձախ ոտքը դրվում է դեպի ձախ
* խաղում է աջ ոտքը

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գյոնդ - ուսուցողական հոլովակ
* Գյովընդ պարը «Կարին» համույթի կատարմամբ
* Ուս ուսի. Գյոնդ
Գյուղատնտեսության աշխարհագրություն

[մինի|Գյուղատնտեսական հողակտորների արբանյակային լուսանկար ([ԱՄՆ Կանզաս նահանգ)]]
**Գյուղատնտեսության աշխարհագրություն**, տնտեսական աշխարհագրության ոլորտ, ուսումնասիրում է գյուղատնտեսական արտադրության տարածքային կազմակերպման աշխարհագրական հիմնախնդիրները և տեղաբաշխման օրինաչափությունները։ Գյուղատնտեսության տարածական տարբերությունները ձևավորվում են տարբեր բնական (կլիմայական, հողային, ռելիեֆային, բուսական, լանդշաֆտաաշխարհագրական) պայմաններում և որոշակի սոցիալտնտեսական գործոնների ազդեցության տակ։

Գյուղատնտեսության աշխարհագրությունը հետազոտում է գյուղատնտեսության նպատակահարմար տերիտորիալ կազմակերպման պրոբլեմները, տալիս գյուղատնտեսության արտադրության բնական պայմանների ու ռեսուրսների տնտեսական գնահատականը, ուսումնասիրում գյուղատնտ․ հողի օգտագործման միջոցներն ու զանազան արտադրական ձևերը, գյուղատնտեսության զարգացման սոցիալական ու տնտեսական առանձնահատկությունները։ Տողի արդյունավետության ու գյուղատնտեսության արտադրության արդյունավետության տարածական տարբերությունները հետազոտելիս գյուղատնտեսության աշխարհագրությունը հենվում է ուսումնասիրության աշխարհագրական մեթոդների վրա՝ օգտագործելով նաև տնտեսագիտության, ագրոնոմիայի, տեխնիկական գիտությունների տվյալները։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Բորիս Գմիրյա

մինի
**Բորիս Ռոմանովիչ Գմիրյա** (, ), ուկրաինացի խորհրդային երգիչ (բաս)։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1951 թվական)։

## Կենսագրություն
1939 թվականին ավարտել է Խարկովի կոնսերվատորիան։ 1936 թվականից եղել է Խարկովի, 1939 թվականից՝ Կիևի օպերայի և բալետի թատրոնների մեներգիչ։

Դերերգերից են՝ Իվան Սուսանին, Ռուսլան (Գլինկայի «Իվան Սուսանին», «Ռուսլան և Լյուդմիլա»), Բորիս Գոդունով (Մուսորգսկու «Բորիս Գոդունով»), Մեֆիստոֆել (Գունոյի «Ֆաուստ»), Կրիվոնոս (Գանկևիչի «Բոգդան Խմելնիցկի»)։ Հանդես է եկել նաև որպես կամերային երգիչ։ Վոկալիստների համամիութենական մրցույթի դափնեկիր (1939 թվական)։

Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1952 թվական)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Բասեր
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային օպերային երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
ՀԽՍՀ Գյուղատնտեսության էկոնոմիկայի և կազմակերպման ինստիտուտ

**ՀԽՍՀ Գյուղատնտեսության էկոնոմիկայի և կազմակերպման ինստիտուտ** պետական գիտահետազոտական ինստիտուտ Խորհրդային Հայաստանում։ Կազմավորվել է 1958 թվականին, Երևանում։ Հիմնական խնդիրն է եղել գյուղատնտեսության կազմակերպման գիտականորեն հիմնավորված մեթոդների մշակմանը՝ գյուղատնտեսության մթերքների արտադրության ավելացման, աշխատանքային, նյութական և դրամական միջոցների օգտագործման բարելավման, աշխատանքային պրոցեսների և արտադրության կազմակերպման ձևերի կատարելագործման նպատակով։

Ունեցել է 8 բաժին՝ տեղաբաշխման ու մասնագիտացման, ինքնարժեքի և գնի, կառավարման կատարելագործման և աշխատանքի օգտագործման, տնտեսական հաշվարկի և նյութական խթանման, ոռոգելի երկրագործության Էկոնոմիկայի, հողի օգտագործման ու տնտեսական գնահատման, գյուղատնտեսության մեքենայացման և Էլեկտրիֆիկացման Էկոնոմիկայի, տնտեսագիտական ուսումնասիրություններում մաթեմատիկական մեթոդների կիրառման, ինչպես նաև հաշվողական լաբորատորիա, ասպիրանտուրա։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ կառավարում
Էլ Կամպիլյո (քաղաք)

**Ալկալա-լա-Ռեալ** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Խաեն պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։

Համայնքը մտնում է Սյերա Սուր շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 262,9 կմ2։ Բնակչությունը՝ 2194 (2010)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 71 կմ։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* ElCampilloweb.
* El Campillo 

Կատեգորիա:Անդալուզիա
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Գյուղատնտեսության արտադրական ֆոնդեր

**Գյուղատնտեսության արտադրական ֆոնդեր**, գյուղատնտեսության մեջ օգտագործվող արտադրության միջոցներ։ Ըստ արտադրական նշանակության, կարող են ստորաբաժանվել հիմնական և շրջանառու միջոցների։ Տիմնականի մեջ ընդգրկվում են հողը, մեքենաները, շինությունները, բանող և մթերատու անասունները, բազմամյա տնկարկները, իսկ շրջանառու միջոցների մեջ՝ սերմը, կերը, վառելիքը, պարարտանյութերը, քսանյութերը։ Արժեքային արտաևայտությամբ հիմնական և շրջանառու միջոցներն անվանվում են հիմնական արտադրական ն շրջանառու ֆոնդեր։ Գյուղատնտեսության մեջ կարևորագույն արտադրամիջոց է հողը, որն ի տարբերություն արտադրության մյուս միջոցների, արժեք չունի և չի մտնում կոլտնտեսությունևերի ու սովետական տնտեսությունների հիմնական ֆոնդերի հաշվեկշռի մեջ։ Գյուղատնըեսության արտադրական ֆոնդերի կառուցվածքը կախված է արտադրության տնտեսական և բնական պայմաններից, տնտեսության ուղղությունից և զարգացման մակարդակից։ Օրինակ՝ հարավային շրջաններում արտադրական կառույցները հիմնական ֆոնդերի կառուցվածքի մեջ ունեն պակաս տեսակարար կշիռ, քան հյուսիսում։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Գեներալ Շերման

250px|մինի
**Գեներալ Շերման**, հսկա սեքվոյադենդրոնի օրինակ, որն աճում է Կալիֆորնիայում գտնվող «Սեքվոյա» զբոսայգում։ Այն իր չափսերով համարվում է աշխարհի ամենամեծ ծառը։ «Գեներալ Շերման» ծառի բարձրությունը կազմում 83,8 մետր, բունի ծավալը գնահատվում է 1487 մ3 , քաշը՝1900 տոննա, իսկ տարիքը՝ 2300-2700 տարի։

«Գեներալ Շերման» ծառը մեր մոլորակի ամենախոշոր և ամենածանր կենդանի օրգանիզմն է։ Բայց միևնույն է այն չի համարվում ամենաբարձր Սեքվոյան (այդ ռեկորդը պատկանում է Գիպերիոն ծառին, որն պատկանում է «Մշտականաչ Սեկվոյա» տեսակին)։ Այն 15-25%-ով ավելի մեծ է եղել, քան Գեներալ Շերմանը։ Ծառը կտրվել է 1940թ-ին։ Մեկ այլ Լիդսեյ Քրիկ անունով ծառ՝ ավելի քան 90 հազար կուբ (2500 կուբամետր) բարձրությամբ, 1905թ Humboldt Times Standard article -ի հրատարակած հոդվածի համաձայն՝ ամպրոպից շուռ է եկել։

մինի

## Նկարագրություն
Ծառն իր անունը ստացել է 1879-ին Ուիլյամ Տեկումսե Շերմանի պատվին։ Անվան հեղինակն է բնագետ Ջեյմս Ուոլվերտոն (James Wolverton), որն պատերազմի ժամանակ ծառայել է Շերմանի հրամանատարության տակ, 9-րդ հնդկական հեծելազորի կորպուսում։

1931-ին, Գեներալ Գրանտի որոշ համեմատություններից հետո, հաստատվեց, որ «Գեներալ Շերմանը» իր բնի ծավալով համարվում է ամենախոշոր ծառը աշխարհում։

2006-ի հունվարին կոտրվեց Շերմանի ամենամեծ ճյուղը։ Պատահածի մասին վկաներ չկան։ Ճյուղը, որի տրամագիծը 2 մետր էր, իսկ երկարությունը 30 մետր, վնասել էր իրեն շրջապատող ցանկապատը և ընկել զբոսայգու մեջ։ Հսկայական ճյուղը կորցնելուց հետո, այն միևնույն է համարվում է ամենամեծ ծառը։

### Ծառի Չափսերը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայտնի ծառեր
Կատեգորիա:Ճահճանոճազգիներ