Հունվարյան ապստամբություն (Լեհաստան)

[մինի|266x266փքս| [Ռեչ Պոսպոլիտա|Ռեչ Պոսպոլիտայի վարչական բաժանումները 1772 թվականին, որոնք ներկայացվել են Ազգային կառավարության կողմից 1863 թվականի հունվարյան ապստամբության ժամանակ։]]
**Հունվարյան ապստամբությունը** ապստամբություն էր, որը հիմնականում տարածվել էր Ռուսական Լեհաստանի Թագավորությունում, որի նպատակն էր վերջ դնել Ռուսական օկուպացմանը և վերականգնել Լեհաստանի անկախությունը: Այն սկսվեց 1863 թվականի հունվարի 22-ին և շարունակվեց մինչև 1864 թվականը:

Դա մասնատված Լեհաստանում ամենաերկարատև ապստամբությունն էր: Հակամարտությունը ներգրավեց ամբողջ լեհական հասարակությանը և, հավանաբար, առաջացրեց սոցիալական և գաղափարական հարացույցի փոփոխություն ազգային իրադարձություններում, որոնք որոշիչ ազդեցություն ունեցան լեհական հասարակության հետագա զարգացման վրա:

1863 թվականի սկզբի գործոնները անխուսափելի դարձրին ապստամբությունը։ Լեհական ազնվականությունը և քաղաքային բուրժուական շրջանակները տենչում էին կիսաինքնավար կարգավիճակը, որը նրանք վայելում էին Լեհաստանի Կոնգրեսում մինչև նախորդ ապստամբությունը, մեկ սերունդ առաջ՝ 1830 թ.-ին, և երիտասարդությունը, ոգևորված Իտալիայի անկախության պատերազմի հաջողությունից, շտապ ցանկանում էր նույն արդյունքը: Ռուսաստանը թուլացել էր իր Ղրիմի պատերազմից հետո և ավելի ազատամտական քաղաքականություն էր մտցրել իր ներքին գործերի մեջ, ինչը քաջալերեց Լեհաստանի ընդհատակյա ազգային կառավարությանը կազմակերպված ապստամբություն ծրագրել իրենց ռուս օկուպանտների դեմ ոչ շուտ, քան 1863 թվականի գարնանը։ Նրանք հաշվի չէին առել ռուսական Լեհաստանի քաղաքացիական վարչակազմի ռուսամետ ղեկավար Ալեքսանդր Վիելոպոլսկու հետ։ Փորձելով տապալել լեհական ազգային շարժումը, նա հունվարին կազմակերպեց երիտասարդ լեհ ակտիվիստների զորակոչը Կայսերական ռուսական բանակ՝ 20 տարի ծառայության համար: Հենց այդ որոշումն էլ սկիզբ դրեց 1863 թվականի հունվարյան ապստամբությանը, հենց այն բանը, որից Վիելոպոլսկին ցանկանում էր խուսափել:

Երիտասարդ լեհ ժամկետային զինծառայողների ապստամբությանը շուտով միացան լեհ-լիտվացի բարձրաստիճան սպաները և քաղաքական գործիչները։ Ապստամբները, վատ կազմակերպված էին, թշնամին գերազանցում էր իրենց թվաքանակով, և նրանք չունեին բավարար արտաքին աջակցություն ու հարկադրված էին կիրառել վտանգավոր գերիլիական մարտավարություն: Եղել են արագ և անողոք հաշվեհարդարներ։ Հրապարակային մահապատիժներն ու Սիբիրյան աքսորները ի վերջո համոզեցին շատ լեհերի հրաժարվել զինված պայքարից։ Բացի այդ, ցար Ալեքսանդր II-ը ծանր հարված հասցրեց հողատեր ազնվականներին և, որպես հետևանք, ողջ տնտեսությանը, 1864 թվականին Լեհաստանում ճորտատիրությունը վերջնականապես վերացնելու անսպասելի որոշմամբ: Հետագա կալվածքների փլուզումը և բազմաթիվ գյուղացիների աղքատությունը ստիպեցին կրթված լեհերին զբաղվել տնտեսական և մշակութային ինքնազարգացման աշխատանքներով։

## Նախապատմություն
մինի|200x200փքս| Ռուսական բանակը Վարշավայում ռազմական դրության ժամանակ 1861 թ
Լեհաստանի Թագավորության բնակչության շրջանում գերակշռում էին մտքի երկու հոսք։ Մեկը հայրենասիրական, լիբերալ-պահպանողական, հողատիրական և մտավորական շրջանակների մեջ, որոնք կենտրոնացած էին Անջեյ Զամոյսկու շուրջ և հույս ունեին, որ կանոնավոր վերադարձը սահմանադրական կարգավիճակին մինչև 1830 թվականը; նրանք սկսեցին բնութագրվել որպես *սպիտակներ*: Այլընտրանքային միտումը, որը բնութագրվում է որպես *Կարմիրներ*, ներկայացնում էր դեմոկրատական շարժում, որը միավորում էր գյուղացիներին, բանվորներին և որոշ հոգևորականներին: Երկու հոսքերի համար էլ իրենց երկընտրանքի առանցքը *գյուղացիական հարցն* էր: Այնուամենայնիվ, կալվածքների սեփականատերերը հակված էին փոխհատուցման դիմաց ճորտատիրության վերացմանը, բայց դեմոկրատական շարժումը տեսնում էր, որ ռուսական լծի տապալումը լիովին կախված է գյուղացիության անվերապահ ազատագրումից:
[մինի|330x330փքս|«Ճակատամարտը» 1863 թվականի հունվարյան ապստամբությանը նվիրված «Պոլոնիա» նկարներից – [Արթուր Գրոտգեր]]
Ճիշտ այն ժամանակ, երբ դեմոկրատները կազմակերպեցին առաջին կրոնական և հայրենասիրական ցույցերը 1860 թվականին, կրթված երիտասարդների շրջանում սկսեցին ձևավորվել գաղտնի դիմադրության խմբեր: Առաջին անգամ արյուն թափվեց Վարշավայում 1861 թվականի փետրվարին, երբ ռուսական բանակը հարձակվեց Գրոխովի ճակատամարտի տարեդարձի կապակցությամբ ցույցի մասնակիցների վրա: Արձանագրվել է մահվան հինգ դեպք։ Վախենալով ինքնաբուխ անկարգությունների տարածումից՝ Ալեքսանդր II-ը համաձայնվեց ընդունել կառավարման համակարգի փոփոխություն։ Ի վերջո, նա նշանակեց Ալեքսանդր Վիելոպոլսկուն Կրոնական ծեսերի և հանրային կրթության հարցերով հանձնաժողովի ղեկավար և հայտարարեց քաղաքների և տարածաշրջանների համար պետական խորհրդի և ինքնակառավարման մարմինների ստեղծման մասին: Զիջումները չօգնեցին, որպեսզի կանխվեն հետագա ցույցերը։ Ապրիլի 8-ին ռուսական կրակոցների հետևանքով 200 զոհ և 500 վիրավոր կար։ Վարշավայում ռազմական դրություն մտցվեց։ Վարշավայում և Վիլնյուսում ձեռնարկվեցին դաժան-ճնշող միջոցներ՝ ցուցարարներին արտաքսելով Ռուսաստանի ծայրամասեր:

Իրադարձությունները հանգեցրին դիմադրության արագ համախմբմանը։ Ապստամբության ապագա առաջնորդները գաղտնի հավաքվեցին Սանկտ Պետերբուրգ, Վարշավաում, Վիլնյուսում, Փարիզում և Լոնդոնում։ Այդ խորհրդակցություններից առաջացել է երկու մարմին. 1861 թվականի հոկտեմբերին ստեղծվել է «Շարժման կոմիտեն» (Կոմիտետ Ռուչու Միեյսկի), որին հաջորդել է 1862 թվականի հունիսին Կենտրոնական ազգային կոմիտեն: Նրա ղեկավարության կազմում էին Ստեֆան Բոբրովսկին, Յարոսլավ Դաբրովսկին, Զիգմունտ Պադլևսկին, Ագատոն Գիլլերը և Բրոնիսլավ Շվարչեն։ Մարմինը ղեկավարում էր ազգային գաղտնի կառավարությունը։ Կենտրոնական ազգային կոմիտեն ապստամբություն չէր նախատեսել մինչև 1863 թվականի գարունը։ Այնուամենայնիվ, հունվարի կեսերին ռուսական բանակ զորակոչ սկսելու Վիելոպոլսկու քայլը ստիպեց նրանց վաղաժամ ապստամբություն սկսել 1863 թվականի հունվարի 22–23-ի գիշերը։

## Զենքի կոչ Լեհաստանի Թագավորությունում
աջից|մինի|244x244փքս| Մարիան Լանգևիչ, ռազմական հրամանատար
Ապստամբությունը բռնկվեց այն պահին, երբ Եվրոպայում տիրում էր խաղաղություն, և թեև լեհերին շատերն էին աջակցում, բայց այնպիսի տերություններ, ինչպիսիք են Ֆրանսիան, Մեծ Բրիտանիան և Ավստրիան, չէին ցանկանում խախտել միջազգային անդորրը: Հեղափոխական առաջնորդները չունեին բավարար միջոցներ, որպեսզի զինեին անտառներում թաքնված երիտասարդների խմբերին, որպեսզի խուսափեին Ալեքսանդր Վիելոպոլսկու՝ ռուսական բանակ զորակոչելու հրամանից։ Սկզբում հեղափոխական դրոշի շուրջ հավաքվել էին մոտ 10000 տղամարդիկ: Կամավորները հիմնականում քաղաքային բանվոր դասի ներկայացուցիչներ էին, բայց կային նաև զգալի թվով ավելի աղքատ *[[Շլյախտա|շլյախտայի]]* (ազնվականության) կրտսեր որդիներ և մի շարք ավելի ցածր աստիճանի քահանաներ։ Սկզբում ռուսական կառավարությունը Լեհաստանում ռուս գեներալ Անդերս Էդվարդ Ռամզեյի ղեկավարությամբ ուներ 90000 հոգանոց բանակ։
[մինի|263x263փքս|Հունվարի ապստամբության մարտերը [Լեհաստան|Լեհաստանում 1863–1864 թթ]]
Թվում էր, թե ապստամբությունը կարող է արագ ջախջախվել: Կենտրոնական ազգային կոմիտեի ժամանակավոր կառավարությունը հրապարակեց մանիֆեստ, որում հայտարարեց, որ «Լեհաստանի բոլոր որդիները ազատ և հավասար քաղաքացիներ են՝ առանց դավանանքի, հարստության կամ աստիճանի խտրականության»: Այն որոշեց, որ գյուղացիների կողմից մշակվող հողերը, լինի դա վարձակալության կամ ծառայության հիման վրա, պետք է դառնան նրանց անվերապահ սեփականությունը, և դա փոխհատուցվի հողատերերին պետության բյուջեից։ Ժամանակավոր կառավարությունն ամեն ինչ արեց, որպեսզի պաշարներ ուղարկի անզեն և ցրված կամավորներին, որոնք շատ դժվարությամբ էին կարում դիմանալ ռուսական ճնշմանը։ Միևնույն ժամանակ, կենտրոնական ազգային կոմիտեն օգնության կոչ արեց Արևմտյան Եվրոպայի երկրներին, որն ընդունվեց ամենուր աջակցող տրամադրություններով՝ Նորվեգիայից մինչև Պորտուգալիա: Զանգին պատասխանել են իտալացի, ֆրանսիացի և հունգար սպաներ։ Պիոս IX պապը դեմ էր 1863 թվականի ապստամբությանը, որի մասին նա տեղեկացրեց Վսիսլավ Չարտորիսկուն։

## Ապստամբությունը տարածվում է Լիտվայում
[ձախից|մինի|275x275փքս|Հունվարյան ապստամբության մարտեր [Լիտվաում, Լատվիաում, Բելառուսում և Ուկրաինաում]]
[աջից|մինի|250x250փքս|Հունվարյան ապստամբության զինանշան, առաջարկվող լեհ-լիտվական-ռութական համագործակցություն. Սպիտակ Արծիվ (Լեհաստան), Վիտիս ([Լիտվա) և Հրեշտակապետ Միքայել (Ռութենիա)]]
1863 թվականի փետրվարի 1-ին ապստամբությունը բռնկվեց Լիտվայի նախկին Մեծ Դքսությունում։ Ապրիլին և մայիսին այն տարածվել էր Լատվիայի Դինաբուրգում և Բելառուսի Վիտեբսկում, Կիևի նահանգում, Հյուսիսային Ուկրաինայում և Վոլինյան վոյևոդությունում: Գալիցիայից, Ավստրիական Լեհաստանից և Պրուսական Լեհաստանից կամավորներ, զենքեր և պաշարներ սկսեցին ներթափանցել սահմաններով: Կամավորներ են ժամանել նաև Իտալիայից, Հունգարիայից, Ֆրանսիայից և հենց Ռուսաստանից։
մինի|Ապստամբության դրոշը

### Գաղտնի պետություն
Գաղտնի լեհական պետությունը ղեկավարում էր Rada Narodowa (RN, Ազգային խորհուրդ), որին հաշվետու էին տեղում գործող քաղաքացիական և ռազմական կառույցները: Դա «հեռակա» կառավարություն էր, որը ղեկավարվում էր Զիգմունտ Սիերակովսկու, Անտանաս Մակեվիչիուսի և Կոնստանտի Կալինովսկու կողմից: Վերջին երկուսը աջակցեցին Լեհաստանի իրենց գործընկերներին և հավատարիմ մնացին ընդհանուր քաղաքականությանը:

Նրա դիվանագիտական կորպուսը կենտրոնացած էր Փարիզում՝ Վլադիսլավ Չարտորիսկու ղեկավարությամբ: Նախկին Ռեչ Պոսպոլիտայի ապստամբությունը ցնցել էր Եվրոպան։ Փարիզում, Լոնդոնում, Վիեննայում և Սանկտ Պետերբուրգում պարզվել էր, որ ճգնաժամը խելամիտ կերպով կարող է վերածվել միջազգային պատերազմի: Իրենց հերթին, ռուս դիվանագետները ապստամբությունը համարում էին ներքին խնդիր և ըստ նրանց եվրոպական կայունությունը չէր խախտվի:
աջից|մինի|219x219փքս|Վլադիսլավ Չարտորիսկի
Ալվենսլեբենի կոնվենցիայի գոյության բացահայտումը, որը ստորագրվել է 1863 թվականի փետրվարի 8-ին Պրուսիայի և Ռուսաստանի կողմից Սանկտ Պետերբուրգում, լեհերին համատեղ ճնշելու նպատակով, միջազգայնացրեց ապստամբությունը: Դա արևմտյան տերություններին հնարավորություն է ընձեռել վերցնել դիվանագիտական նախաձեռնությունը իրենց նպատակների համար: Ֆրանսիացի Նապոլեոն III-ը, որն արդեն համախոհ էր Լեհաստանին, մտահոգված էր պաշտպանել իր սահմանը Հռենոսում և իր քաղաքական զենքերը ուղղեց Պրուսիայի վրա՝ նրա հետ պատերազմ հրահրելու նպատակով: Նա միաժամանակ դաշինք էր փնտրում Ավստրիայի հետ։ Մյուս կողմից, Միացյալ Թագավորությունը ձգտում էր կանխել ֆրանկո-պրուսական պատերազմը և ֆրանկո-ավստրիական դաշինքը: Ավստրիան մրցում էր Պրուսիայի հետ գերմանական տարածքներին իշխելու համար, սակայն մերժում էր ֆրանսիական դաշինքը՝ որպես գերմանական շահերի դեմ: Լեհերի համար ռազմական միջամտության քննարկում չի եղել՝ չնայած Նապոլեոնի քաջալերմանը ապստամբության շարունակմանը։
մինի|225x225փքս|Նապոլեոն III, 1865 թ

## Արդյունքը
[աջից|մինի| [Միխալ Էլվիրո Անդրիոլլի, Լյուդվիկ Նարբութի մահը]]
Ավստրիան բարեկամական չեզոքություն էր պահպանում Լեհաստանի նկատմամբ և չէր միջամտում Գալիսիայում լեհական գործունեությանը: Նաև Ռուսաստանի ծայրահեղական խմբերը փոխեցին իրենց հասարակական կարծիքը, որոնք մինչ այդ եղել են բարեկամական, քանի որ նրանք ապստամբությունը համարում էին սոցիալական, այլ ոչ թե ազգային ապստամբություն: Դա նաև դրդեց Ռուսաստանի կառավարությանը գնալ ավելի դաժանորեն ճնշելու ռազմական գործողությունները և ռեպրեսիաները լեհ ապստամբների դեմ, որոնք ուժեղացել էին:

Բացի մարտում զոհված հազարավորներից, 128 տղամարդ կախաղան են բարձրացվել Միխայիլ Մուրավյովի «Մուրավյով Դահիճի» անձնական հսկողության ներքո, իսկ 9423 տղամարդ և կին աքսորվել են Սիբիր, 2500՝ ըստ Ռուսաստանի սեփական հաշվարկների։ Պատմաբան Նորման Դեյվիսը նշում է 80,000 թիվը և նշել, որ դա Ռուսաստանի պատմության մեջ ամենամեծ տարհանումն էր:Տնտեսական և սոցիալական բոլոր գործունեությունը կասեցվել է, իսկ *ազնվականությունը* կործանվել է գույքի բռնագրավմամբ և չափազանց մեծ հարկերով։ Ռուսական զինված ուժերը այքան դաժան էին, որ նրանց գործողությունները դատապարտվեցին ողջ Եվրոպայում։ Կոմս Ֆյոդոր Բերգը՝ Լեհաստանի նորանշանակ նահանգապետ նամիեստնիկը և Մուրավյովի իրավահաջորդը, կոշտ միջոցներ ձեռնարկեց բնակչության դեմ և ուժեղացրեց համակարգված ռուսաֆիկացումը՝ փորձելով արմատախիլ անել լեհական ավանդույթներն ու մշակույթը:

### Բացահայտվեցին սոցիալական և էթնիկ բաժանումները
Չնայած լեհ ազնվականության (շլյախտա) կողմից ռութենացի գյուղացիների նկատմամբ լավ վերաբերմունքը, համեմատաբար քչերը մասնակցեցին Հունվարյան ապստամբությանը: Որոշ դեպքերում նրանք օգնել են ռուսական ուժերին ապստամբներին ձերբակալման հարցում։ Սա նշվել է որպես ապստամբության ձախողման առաջնային պատճառներից մեկը։

Ապստամբության առաջին 24 ժամվա ընթացքում ամբողջ երկրով մեկ թալանվել են զինապահեստներ, և շատ ռուս պաշտոնյաներ մահապատժի են ենթարկվել տեսադաշտում: 1863 թվականի փետրվարի 2-ին սկսվեց ապստամբության առաջին խոշոր ռազմական բախումը լիտվացի գյուղացիների մասնակցությամբ, որոնք զինված էին հիմնականում գերանդիներով, որոնք կռվում էին ռուս հուսարների ջոկատի դեմ՝ Չիստա Բուդայից դուրս, Մարիամպոլեի մոտ: Այն ավարտվեց անպատրաստ գյուղացիների կոտորածով։
[աջից|մինի|[Զուավես մահվան|Մահվան Զուավները ( *żuawi śmierci* ), 1863 թվականի ապստամբության միավոր, որը կազմակերպվել է Ֆրանսուա Ռոշբրունի կողմից։ Գծանկարը (հրատարակվել է 1909 թ.) Կ. Սարիուշ-Վոլսկու կողմից, լուսանկարից։ Ձախից՝ կոմս Վոյցեխ Կոմորովսկի, գնդապետ Ֆրանսուա Ռոշբրուն, լեյտենանտ Տենենտե Բելլա]]

### Ռոմուալդ Տրաուգուտ
Միայն այն բանից հետո, երբ լեհ գեներալ Ռոմուալդ Տրաուգուտը 1863 թվականի հոկտեմբերի 17-ին իր ձեռքն առավ բոլոր դասակարգերը մեկ ազգային դրոշի ներքո՝ պայքարը կարողացավ շարունակվել: Նրա ծրագրերը, որ 1864 թվականի գարնանը կազմակերպվի լայնածավալ հարձակում, հիմնված էր եվրոպական լայնածավալ պատերազմի հույսով: 1863 թվականի դեկտեմբերի 27-ին նա ընդունեց նախկին ժամանակավոր կառավարության որոշումը՝ գյուղացիներին տրամադրելով իրենց աշխատած հողերը։ Հողատարածքը պետք է կոմպենսացվեր ապստամբության բարեհաջող ավարտից հետո՝ սեփականատերերին փոխատուցելով պետական միջոցներից։ Տրաուգուտը կոչ արեց բոլոր լեհերին ոտքի կանգնել ռուսական ճնշումների դեմ, որպեսզի նոր լեհական պետություն ստեղծվի։ Արձագանքը չափավոր էր: Քանի որ Ռուսական կառավարությունն արդեն սկսել էր գյուղացիների մեջ պառակտում մտցնել՝ նրանց առատաձեռն հողատարածքներ տրամադրելով։ Այդ գյուղացիները ոչ մի չափով չօգնեցին լեհ հեղափոխականներին և նրանց աջակցություն չտրամադրեցին։

Կռիվները ընդհատումներով շարունակվեցին 1863–1864 թվականների ձմռանը Թագավորության հարավային մասում՝ Գալիցիայի մոտ, որտեղից դեռևս օգնություն էր գալիս։ Դեկտեմբերի վերջին Լյուբլինի վոյևոդությունում գեներալ Միխալ Հեյդենրեյխի զորամասը շատ ծանր վիճակում էր: Ամենակատաղի դիմադրությունը Սվիետոկրզիսկի լեռներում էր, որտեղ գեներալ Յոզեֆ Հաուկե-Բոսակը մի քանի քաղաքներ գրավեց ռուսական գերակա ուժերից: Այնուամենայնիվ, նա նույնպես ենթարկվեց ջախջախիչ պարտության 1864 թվականի փետրվարի 21-ին, որը մեծ հետք թողեց զինված պայքարի ավարտի վրա: Փետրվարի 29-ին Ավստրիայում ռազմական դրություն մտցվեց, իսկ մարտի 2-ին ցարական իշխանությունները հայտարարեցին Լեհաստանի թագավորությունում ճորտատիրության վերացման մասին։ Երկու իրադարձություններն էլ չեզոքացրին Տրաուգուտի հայեցակարգը` զարգացնելու ապստամբությունը ռուսական Լեհաստանի մեջ բնակչության ընդհանուր մոբիլիզացմամբ և Գալիսիայի օգնության վրա հիմնվելով: 1864 թվականի ապրիլին Նապոլեոն III-ը այլևս չզբաղվեց լեհական գործով: Վլադիսլավ Չարտորիսկին գրել է Տրաուգուտին. «Մենք մենակ ենք և միայնակ ենք մնալու»:

Ձերբակալությունները վերացրել են գաղտնի լեհական պետության առանցքային դիրքերը, իսկ նրանք, ովքեր զգուշանում են վտանգից, ապաստան են փնտրում արտասահմանում: Տրաուգուտը ձերբակալվել է ապրիլի 10-ի գիշերը։ Նա և Ազգային խորհրդի վերջին չորս անդամները՝ Անտոնի Յեզիորանսկին, Ռաֆալ Կրայևսկին, Յոզեֆ Տոչիզկին և Ռոման Զուլինսկին ձերբակալվեցին ռուսական զորքերի կողմից, նրանք բանտարկվեցին և մահապատժի ենթարկվեցին օգոստոսի 5-ին Վարշավայի միջնաբերդում: Դա նշանավորեց ապստամբության խորհրդանշական ավարտը: Միայն Վարշավայի ապստամբության ղեկավար Ալեքսանդր Վաշկովսկին խուսափեց ոստիկանությունից մինչև 1864 թվականի դեկտեմբերը, բայց նա նույնպես միացավ «անհայտ կորածների» ցուցակին 1865 թվականի փետրվարին։ Պատերազմը, որը բաղկացած էր 650 մարտերից և բախումներից, 25,000 լեհ և այլ ապստամբների սպանությունից, տևել էր 18 ամիս։ Ապստամբությունը շարունակվեց Սամոգիթիայում և Պոդլասիեում որոշ մարդկանց կողմից՝ ինչպիսիք են հրամանատար ու քահանա Ստանիսլավ Բժոսկան, որը ամենաերկարն էր կառչել հեղափոխական դրոշակից՝ մինչև 1865 թվականի գարուն։
Պատկեր:Fotografia portretu Aleksandra Wielopolskiego. 1860-1869 (6110650) (cropped).jpg|alt=Aleksander Wielopolski| Ալեքսանդր Վիելոպոլսկի
Պատկեր:Alexandre_2_photo.jpg|alt=Alexander II of Russia| Ալեքսանդր II
Պատկեր:Zygmunt Sierakowski 1863 (31236873) (cropped).jpg|alt=Z. Sierakowski 1863|Զ.Սիերակովսկի 1863թ
Պատկեր:Муравьёв-Виленский_литография.jpg|alt=Mikhail Muravyov-Vilensky| Միխայիլ Մուրավյով-Վիլենսկի
Պատկեր:Ludwik Mieroslawski. ca 1863 (77158556) (cropped).jpg|alt=Ludwik Mierosławski| Լյուդվիկ Միերոսլավսկի
Պատկեր:Polish_partisans_from_1863.PNG|alt=Juliusz Kossak, Polish partisans of 1863| Յուլիուշ Կոսակ, 1863 թվական լեհ պարտիզաններ
Պատկեր:Battle of Wegrow post 1863 (93815448) (cropped).jpg|alt=Battle of Węgrów 1863| Վեգրովի ճակատամարտ1863 թ
Պատկեր:January_Uprising_Russian_revision.PNG|alt=Russian soldiers looting a Polish manor|Ռուս զինվորները թալանում ենլեհական կալվածքը
Պատկեր:Wilno_kaplica.jpg|alt=Chapel in Vilnius, erected to commemorate the crushing of the 1863 January Uprising against Russia, picture taken Sergei Mikhailovich Prokudin-Gorskii|Մատուր Վիլնյուսում, որը կառուցվել է ի հիշատակ 1863 թվականի հունվարյան ապստամբությանը Ռուսաստանի դեմ, լուսանկար՝ նկարված.Սերգեյ Միխայլովիչ Պրոկուդին-Գորսկի
File:Graves_of_January_Uprising_veterans.jpg|alt=Graves of January Uprising veterans at Warsaw's Powązki Cemetery|Հունվարյան ապստամբության վետերանների գերեզմանները Վարշավայի Պովազկիի գերեզմանատանը
Պատկեր:Cross_commemorating_70th_Anniversary_of_January_Uprising.JPG|alt=Cross commemorating 70th Anniversary of January Uprising|Հունվարյան ապստամբության 70-ամյակի նվիրված խաչ


## Հաշվեհարդարների տասնամյակներ
[մինի|200x200փքս| [Յացեկ Մալչևսկի *Սուրբ Ծննդյան երեկո Սիբիրում*]]
Ապստամբության ավարտին հաջորդեցին դաժան պատիժները։ Ռուսական պաշտոնական տեղեկատվության համաձայն՝ 396 մարդ մահապատժի է ենթարկվել, 18672-ը՝ աքսորվել Սիբիր։ Մեծ թվով տղամարդիկ և կանայք ուղարկվեցին Ռուսաստանի ներքին տարածքներ, Կովկաս, Ուրալ և այլ հեռավոր շրջաններ: Ընդհանուր առմամբ, ավելի քան 60,000 մարդ բանտարկվեց, որոնք հետագայում աքսորվեցին։

Ճորտատիրության վերացումը 1864 թվականի սկզբին միտումնավոր ուժի մեջ մտավ մի բանի համար, որպեսզի *լեհ ազնվականությունը (շլյախտա) ոչնչանա*: Ռուսաստանի կառավարությունը Լեհաստանում բռնագրավել է 1660 կալվածք, իսկ Լիտվայում՝ 1794։ Որպես պատերազմի փոխհատուցում, բոլոր կալվածքների վրա սահմանվել է 10% եկամտահարկ: Միայն 1869 թվականին հարկը նվազեցվեց մինչև 5%։ 1864 թվականից ի վեր լեհ գյուղացիներից խլված ամբողջ հողը պետք է վերադարձվեր առանց փոխհատուցման իրավունքի։ Նախկին ճորտերը կարող էին հող վաճառել միայն այլ գյուղացիներին, այլ ոչ թե շլյախտային: Կայսրության նախկին ճորտերի 90 տոկոսը, ովքեր հող էին ձեռք բերել 1861 թվականից հետո, սահմանափակված էին արևմտյան ութ նահանգներով:

Կառավարությունը վերցրեց բոլոր եկեղեցական կալվածքներն ու ֆոնդերը և վերացրեց վանքերն ու միաբանությունները։ Բացառությամբ կրոնական ուսուցման, դպրոցներում ամբողջ ուսուցումը հրամայված էր լինել ռուսերենով: Դա նաև դարձավ երկրի պաշտոնական լեզուն, որը կօգտագործվի բացառապես կենտրոնական և տեղական կառավարման բոլոր գրասենյակներում: Լեհաստանի նախկին ինքնավարության բոլոր հետքերը վերացան, և Թագավորությունը բաժանվեց տասը գավառների, որոնցից յուրաքանչյուրում նշանակված էր ռուս զինվորական կառավարիչը՝ Վարշավայի գլխավոր նահանգապետի հսկողության տակ։ Լեհաստանի կառավարության բոլոր նախկին պաշտոնյաները զրկվեցին իրենց պաշտոններից և նրանց փոխարինեցին ռուս պաշտոնյաներով։ Ըստ Ջորջ Քենանի, «հազարավոր լեհ ապստամբներ» տեղափոխվեցին «Ներչինսկի արծաթահանքի շրջան» 1863 թվականի անհաջող ապստամբությունից հետո»։
[կենտրոն|մինի|400x400փքս| ''Հրաժեշտ [Եվրոպա|Եվրոպային*, [[Ալեքսանդր Սոչաչևսկի|Ալեքսանդր Սոխաչևսկի]]: Ինքը՝ նկարիչը, աքսորվածների թվում է այստեղ՝ [[Կոթող|օբելիսկի]] մոտ, աջ կողմում։]]
<gallery widths="200" heights="200" align="center">
</gallery>

== Տես նաև ==
* [[Լեհ սիբիրցիներ]]

*'Հղումներ'''




## Հետագա ընթերցում
* s
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1863 Լեհաստանում
Կատեգորիա:1863 Ռուսաստանում
Կատեգորիա:1864 Լեհաստանում
Կատեգորիա:1864 Ռուսաստանում
Կատեգորիա:19-րդ դարը Բելառուսում
Կատեգորիա:Ալեքսանդր II
Կատեգորիա:Անկախության պատերազմներ
Կատեգորիա:Ապստամբություններ Լեհաստանում
Կատեգորիա:Եվրոպայի ազգայնական շարժումներ
Կատեգորիա:Լեհական ազգայնականություն