Ճոնյե կղզի

**Ճոնյե կղզի (****),** կղզի,որը գտնվում է Հարավչինական ծովի Նանշա կղզեխմբի Ճոնյե խութախմբի կենտրոնական հատվածում, վերահսկում է Թիեճը ջրանցքի արևմտյան մասը։ Մակերեսը մոտ 0.4 քառակուսի կիլոմետր է, բարձրությունը՝ 3.4 մետր։ Այն Նանշա կղզեխմբի երկրորդ ամենամեծ բնական կղզին է։ Ներկայումս Չժոնգյե կղզին փաստացի վերահսկվում է Ֆիլիպինների կողմից։ Կղզում կառուցված են փոքր նավահանգիստ և օդանավակայանի թռիչքուղի, ինչպես նաև այնտեղ բնակվում է մոտ 300 բնակիչ։

Այն բանից հետո, երբ 1971 թվականինՉինաստանի Հանրապետության ռազմածովային ուժերը թայֆունի պատճառով տարհանվեցին և լքեցին Ճոնյե կղզին,Ֆիլիպինները օգտվեց առիթից և գրավեց կղզին։ Այնուհետև, 1978 թվականին, կղզին նշանակվեց որպես Պալավան նահանգի Կառլայան վարչական կենտրոն, և այդ կարգավիճակը պահպանվում է մինչ այսօր։ Ներկայումս նաև Չինաստանի Հանրապետությունը (Թայվան), Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունը և Վիետնամը հայտարարում են, որ ունեն ինքնիշխանություն այս կղզու նկատմամբ։ 1946 թվականի դեկտեմբերին Չինաստանի Հանրապետության ազգայնական կառավարությունը մեկնեց Սպրատլի կղզիներ: 1947 թվականի հոկտեմբերին Չինաստանի Հանրապետության Ներքին գործերի նախարարությունը հրապարակեց «Հարավչինական ծովի կղզիների հին և նոր անունների համեմատական ​​աղյուսակը», վերանվանելով Թիտու խութերը «Ճոնյե խութեր», իսկ Թիտու կղզին՝ «Ճոնյե կղզի»՝ ի հիշատակ նավի առաջին ժամանման:

## Անվանում
Ճոնյե կղզու անգլերեն անվանումը «Thitu Island»-ն է։ Այն իրականում ծագում է «Տեշի» (Հայնանյան բարբառի բայհուա գրությամբ՝ Hih-tu) անվան Հայնանյան բարբառային ընթերցումից, որը Չինաստանի Հայնան նահանգի ձկնորսների կողմից այս կղզու համար օգտագործվող ժողովրդական անվանումն է։«Թիտու խութեր և կղզի» անվանումը և դրա հիդրոաշխարհագրական մանրամասները առաջին անգամ հայտնվել են բրիտանական «Ծովագնացության հանդեսում» 1867 թվականին՝ հիմնվելով Թագավորական նավատորմի HMS Rifleman հետազոտական ​​նավի կողմից անցկացված հետազոտությունների վրա։ 1933 թվականին Ֆրանսիան գրավեց 13 կղզիներ և խութեր Սպրատլի արշիպելագում, ներառյալ այս կղզին, որը կոչվում է "Լիլթի Թայ"։ 1935 թվականին Չինաստանի Հանրապետության ցամաքային և ջրային քարտեզների վերանայման կոմիտեն ավարտեց և հրատարակեց «Հարավչինական ծովի կղզիների չինարեն և անգլերեն անվանումների համեմատական ​​աղյուսակը», որտեղ «Թիտու կղզի և խութ» բառը թարգմանվեց որպես «կայսրության մայրաքաղաք կղզի և խութ»։ 1939 թվականին Ճապոնիան գրավեց Սպրատլի կղզիները և դրանք անվանեց "եռանկյուն կղզի", մինչև Ճապոնիան հանձնվեց 1945 թվականին:1946 թվականի դեկտեմբերին Չինաստանի Հանրապետության ազգայնական կառավարությունը մեկնեց Սպրատլի կղզիներ: 1947 թվականի հոկտեմբերին Չինաստանի Հանրապետության Ներքին գործերի նախարարությունը հրապարակեց «Հարավչինական ծովի կղզիների հին և նոր անունների համեմատական ​​աղյուսակը», վերանվանելով Թիտու խութերը «Ճոնյե խութեր», իսկ Թիտու կղզին՝ «Ճոնյե կղզի»՝ ի հիշատակ նավի առաջին ժամանման:1971 թվականի ապրիլին, թայֆունից խուսափելու համար, Ճոնյե կղզում տեղակայված Չինաստանի Հանրապետության ռազմական ուժերը նահանջեցին Թայպին կղզի։ Հուլիսի վերջից Ֆիլիպինները իրենց զորքերով օկուպացրել են Թիտու կղզին և այն վերանվանել «Բա Յա Շա կղզի»,նաև թարգմանվում է որպես «Պագ-ասա կղզի»,«Պագասա կղզի»,որը նշանակում է  «Հույսի կղզի»։

## Պատմություն
; 1993 թվական

* Ապրիլին Ֆրանսիան գրավեց Սպրատլի արշիպելագի 13 փոքր կղզիներ, այդ թվում ՝ Ճոնյե կղզին։  Այդ ժամանակ Ճոնյե կղզում հինգ չինացի էր նկատվել։
* Համաձայն «Նոր Հարավային կղզիների ակնարկ» ճապոնական գրքի՝ Ճոնյե կղզու ձկնորսները «մշակել են քաղցր կարտոֆիլ», իսկ «անցյալում Չինաստանի Հանրապետության ձկնորսները ապրել են այս կղզում և մշակել են կոկոս, պապայա, քաղցր կարտոֆիլ, բանջարեղեն և այլն»։
; 1935 թվական
* Չինաստանի Հանրապետության ցամաքային և ջրային քարտեզների վերանայման կոմիտեն ապրիլին հրապարակել է Հարավչինական ծովի կղզիների քարտեզ՝ Ճոնյեի խութերը անվանելով «Թիտու կղզի և խութեր»,ակնհայտ է, որ Ճոնյե կղզին կոչվել է Թիտու կղզի։
; 1939 թվական
* Ճապոնիան օկուպացրեց Սպրատլի կղզիները, վերանվանեց դրանք «Նոր Սպրատլի կղզիներ» և Ճոնյե կղզին անվանեց «Եռանկյունի կղզի»։
; 1946 թվական
* Դեկտեմբերին, Չինաստանի Հանրապետության Ազգային կառավարության կողմից նավատորմի փոխգնդապետ Լին Ծունը ուղարկվեց «Թայփին» նավով՝ Հարավային Նանշա կղզիները զննելու համար, իսկ Յաո Ռույու  «Յոնսին» նավով ուղարկվեց Արևմուտքի Սիշա կղզիները զննելու համար։ Զննելու ընթացքում նրանք այցելեցին Միջին կղզի, տեղադրեցին հիշատակարան և իրականացրին քարտեզագրում։«Միջին կղզի»  անվանումը հենց սահմանվել է՝ ի հիշատակ «Միջին» (չինարենով՝ ճոնյե) նավի, որը ուղարկվել էր Հարավային ծովի կղզիները զննելու համար։
մինի|«Ճոնյե» նավը եկավ այստեղ և կանգնեցրեց հուշարձան։
; 1956 թվական
* Չինաստանի Հանրապետության նավատորմը իրար հետևից երեք անգամ ուղարկեց Լի Վեյ ուժերը, Վեյ Յուան ուժերը և Նին Յուան ուժերը՝ Հարավային Նանշա կղզիները զննելու համար։ Զննումների ընթացքում նրանք այցելեցին Թայփին կղզի, Նան Վեյ կղզի  և Սի Յուե կղզի, որտեղ վերակառուցեցին քարե հիշատակարաններ, անցկացրին դրոշը բարձրացնելու հանդիսավոր արարողություններ և փոխեցին վարչական կարգը՝ ստեղծելով «Հարավային Նանշայի պահպանման շրջան»։ Հետո նավատորմը հետ ուղարկեց առանձին թռչող ջոկատներ (մարդակազմ)՝ Թայփին կղզին պահելու համար։
* Մայիսի 11-ին, Մանիլայի նավահանգիստային դպրոցի տնօրեն Թոմաս Կլոման 40 հոգանոց թիմով մեկնել է Հարավային Նանշա կղզիները ուսումնասիրելու համար և հայտարարել, որ «հայտնաբերել է» Ճոնյե կղզին և ևս 9 հիմնական կղզիներ, որոնք նա անվանել է «Ազատության կղզիներ»:Այդ կղզիները նա անվանեց «Կալայան» (Kalayaan, որ նշանակում է «Ազատ երկիր») և հիմնեց «Ազատ պետության կառավարություն»։
* Մայիսի 19-ին, Ֆիլիպինների արտգործնախարարությունը հայտարարեց, որ կղզիների վրա նրանց իշխանությունը հիմնվում է «առանց բնակչության տարածքի նախնական բռնագրավման» վրա։
* Հուլիսին, Կրոման ուղարկեց իր պետնախարարին՝ խնդրելով, որ Ֆիլիպինների կառավարությունը ընդունի «Ազատ պետությունը» որպես «Պաշտպանվող պետություն»։ Միևնույն ժամանակ, Չինաստանի Հանրապետության Վեյ Յուան ուժերը նավատորմով հասան և վայրէջք կատարեցին Ճոնյե կղզի, որ իրականացնեին որոնողական աշխատանքներ։
* Սեպտեմբերին, Կրոման՝ Ֆիլիպինների նախագահի Մագսայսայի ճնշման ներքո, իր «թագավորությունը» վաճառեց Ֆիլիպիններին մեկ պեսոի դիմաց։
* Դեկտեմբերի 14-ին, Կրոման Ֆիլիպինների նախագահին դիմեց բանավոր դիմումով՝ խնդրելով, որ Կալայան ազատ տարածքը դառնա Ֆիլիպինների պաշտպանվող տարածք։
* Դեկտեմբերի 29-ին, Ֆիլիպինների կառավարությունը հայտարարեց, որ ընդունում է Կրոմայի հայցը։
; 1963 թվական
* Մայիսի 22-ին, Վիետնամի Հանրապետության նավատորմի անձնակազմը Ճոնյե կղզի բարձրացրեց քարե հիշատակարան՝ իրենց պետության ինքնիշխանությունը հայտարարելու համար։
; 1971 թվական
* Ապրիլի 18-ին, ցունամի Վենդիի հարվածի պատճառով վնասներ եղան Ճոնյե կղզուն,Չինաստանի Հանրապետության կառավարությունը հրամայեց, որ Ճոնյե կղզու բոլոր զորամասերը տեղափոխվեն Թայփին կղզի՝ ցունամիից պաշտպանվելու նպատակով։ Ցունամիի ավարտից հետո զորամասերը կվերադարձվեն և կփոխարինեն նախկին հերթափոխը։
* Հուլիսի 29-ին, Ֆիլիպինները օգտվեցին իրավիճակից և զորամիավորումներ ուղարկեցին Ճոնյե կղզի ՝ այնտեղ վայրէջք կատարելու համար, ապա կղզին անվանեցին «Հույսի կղզի»։ Հիմնվելով 2005 թվականին Չինաստանի Հանրապետության նավատորմի ցամաքային զորքերի հրամանատարության հրատարակած   « Ցամաքային պատերազմի ժառանգությունգրքի» վրա,այդ ժամանակ, Չինաստանի Հանրապետության նավատորմի ստորաբաժանման հրամանատար, գնդապետ Հաո Տը Յուն արդեն հրաման էր տվել, որպեսզի գնդացիր նավը իր հիմնական հրանոթով հարձակվի և մեկ ժամվա ընթացքում ոչնչացնի ներխուժած Ֆիլիպինների զորքը։ Սակայն հենց կրակի բացման նախորդ պահին նա ստացավ ազգային կառավարության հրամանը, որը պահանջում էր, որ նա չխանգարի Ֆիլիպինների գործողությանը։ Կան մեկնաբանություններ, որոնք նշում են, որ այս չդիմադրելու հրամանը հնարավոր է պայմանավորված է եղել այն հանգամանքով, որ Չինաստանի Հանրապետությունը այն ժամանակ կանգնած էր լուրջ միջազգային ճգնաժամի առջև՝ Միավորված ազգերի կազմակերպությունում իր տեղը վտանգված էր, և կարևոր դաշնակից երկրները հաջորդաբար դադարեցրին դիվանագիտական հարաբերությունները։ Ծիան Ճոնճընը և Ճիան Ծինգուոն քաղաքական իշխանության պահպանությունը համարելով առաջնային՝ վերադասեցրին տարածքային ամբողջականության հարցերը և որոշեցին խուսափել Հարավային և Արևելյան ծովերում ԱՄՆ-ի հետ շահերի հակասություններից։
; 1978 թվական
* Փետրվարին, Ֆիլիպինները կառուցեցին Ճոնյե կղզու վրա ժամանակավոր օդանավակայան։ Ֆիլիպինները սկսեցին ընդլայնել զորամիավորումները Հարավային Նանշայի կղզիների վրա և այս կղզին սահմանեցին որպես Հարավային Նանշայի հրամանատարական կենտրոն։
* Հունիսի 11-ին, Ֆիլիպինների նախագահ Ֆերդինանդ Մարկոսը ստորագրեց 1596 համարի նախագահական հրամանը, որով «Ազատ պետությունը» պաշտոնապես ներառվեց Ֆիլիպինների տարածքում։ Ազատ պետության կղզիները և մոտակա ջրային տարածքները ընդգրկվեցին Կալայան գոտում, և պաշտոնապես հայտարարվեց Կալայան քաղաքի ստեղծման մասին։
; 1982 թվական
աջից|մինի|300x300փքս|Հարևան երկրների ռազմական իրավիճակը Սպրատլի կղզիներում և խութերում։
* Ֆիլիպինների վարչապետ Վիլարտան այցելեց Ճոնյե կղզի՝ զննելու և վերահսկելու նպատակով։
; 1980 թվական
* Կղզում առաջին անգամ անցկացվեցին ընտրություններ, և Ալոներ Մ. Հերալդոն ընտրվեց Կալայան քաղաքի քաղաքապետ, որտեղ բնակվում էր շուրջ 200 մարդ։
; 1992 թվական
* Մայիսի 11-ին կղզում առաջին անգամ անցկացվեցին լիարժեք ժողովրդավարական ընտրություններ, և Ջիլ Դ. Պոլիկարպիոն  ընտրվեց Կալայան քաղաքի քաղաքապետ՝ 9-ամյա պաշտոնավարման ժամկետով։
; 2008 թվական
* Մարտի 28-ին, Ֆիլիպինների օդուժի գլխավոր հրամանատար Կադենգոն հայտարարեց, որ երկիրը շուտով կավելացնի Ճոնյե կղզու ռազմական օդանավակայանը։ Կղզու թռիչքուղին երկարացվի, կվերանորոգվեն կործանված հատվածները՝ ապահովելու C-130 ռազմական ինքնաթիռների վայրէջքի և օդ բարձրանալու անվտանգությունը։ Բացի այդ, կվերանորոգվեն և պահպանվեն կղզու հին զորամիավորումների կացարանները, և կհիմնվեն անհրաժեշտ կառույցներ՝ զորամասերի համար։
; 2011 թվկաան
* Հուլիսի 20-ին, Ֆիլիպինների խորհրդարանի պատգամավորները այցելեցին Ճոնյե կղզի և հռչակեցին իրենց պետական ինքնիշխանությունը։ Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության արտգործնախարարությունը հանդես եկավ Ֆիլիպինների գործողությունների դեմ բողոքով։
; 2012 թվական
* Ապրիլի 24-ին, Ֆիլիպինները հայտարարեցին, որ Ճոնյե կղզում հիմնում են տարրական դպրոց և կառուցելու են նավահանգիստ։
; 2013 թվական
* Փետրվարին, տեղական իշխանությունները կղզում տեղադրեցին մոլորակային էներգիայի էլեկտրական լամպեր, կառուցեցին քաղաքային վարչական շենք և դպրոցի շենք։
* Հոկտեմբերի 28-ին, Ֆիլիպինները կղզում անցկացրին Պագ-Ասա գյուղի գյուղապետի ընտրություններ։ Ֆիլիպինների օդուժի նախկին օդաչու Ռոբերտո դել Մունդոն ստացավ 61 ձայն, հաղթահարելով մյուս երկու թեկնածուներին և փոխարինելով Վիկտորիանո Մոնտեսին, ով առողջական պատճառներով չմասնակցեց վերընտրմանը, և չընտրվեց գյուղապետ։
; 2021 թվական
* Նոյեմբերի 20-ին, Ֆիլիպինների նախագահության թեկնածու և սենատոր Լաքսոնը այցելեց Ճոնյե կղզի և հռչակեց Ֆիլիպինների պետական ինքնիշխանությունը։ Հոկտեմբերի 22-ին, 《Ֆիլիպինների ամենօրյա հարցման թերթը》հաղորդեց, որ Լաքսոնը նույն օրը օդանավով բարձրացավ Հարավային ծովի Ճոնյե կղզի  և բարձրացրեց Ֆիլիպինների դրոշը՝ հռչակելու համար իրենց պետական ինքնիշխանությունը։ Նա, բացի այն հանգամանքից, որ Սենատի Պաշտպանության և Անվտանգության հանձնաժողովի նախագահի կարգավիճակով ստանում էր զինված ուժերի զեկույցները, նաև զրուցեց կղզու բնակիչների և Ֆիլիպինների զինված ուժերի ներկայացուցիչների հետ՝ ուսումնասիրելու նրանց կարծիքը Հարավային ծովի թեմաների վերաբերյալ։ Նոյեմբերի 22-ին նա հայտարարություն արեց՝ ասելով. «Սա իմ երկիրն է, և որևէ օտարերկրյա զինված ուժ չի կարող ինձ հեռացնել ճանապարհից»։
; 2023 թվական
* Հոկտեմբերի 13-ին, Չինաստանի Ժողովրդական Օդային Զինված Ուժերի նավատորմի «Փանճըխուա» նավը 80 մետր հեռավորությամբ հետևեց Ֆիլիպինների նավատորմի «Բենգեթ» նավին, որը ճանապարհորդում էր դեպի Սիլինգ ռիֆ՝ պլանային հերթափոխ և մատակարարում կատարելու համար, և փորձեց Ճոնյե կղզուց հարավ-արևմուտք 5.8 ծովային մղոն հեռավորության վրա անցնել «Բենգեթ» նավի առաջնային հատվածի մոտ 350 յարդով։«Բենգեթ» նավը ռադիոյով դիմեց «Փանճըխուա»նավին, նշելով, որ Չինաստանի կողմը խախտել է հանդիպման անվտանգության կանոնները և պահանջեց, որ չինական նավը հեռանա։ «Փանճըխուա» նավը ուղղությունը չփոխեց և հայտարարեց, որ այդ ծովային տարածքը հանդիսանում է Չինաստանի Հանրապետության տարածքային ջրերը։ Ֆիլիպինների զինված ուժերը կոչ արեցին Չինաստանին դադարեցնել Հարավային ծովում իր բոլոր «վտանգավոր գործողությունները»։ Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության արտգործնախարարության խոսնակ Մաո Նինը  հայտարարեց, որ Ֆիլիպինները ապօրինի կերպով գրավել են Ճոնյե կղզին՝ լրջորեն խախտելով Չինաստանի ինքնիշխանությունը, և ընդգծեց, որ չինական ռազմական նավերի նավարկությունն ու պարեկությունը Ճոնյե կղզու հարակից ծովային տարածքներում հանդիսանում են իրավաչափ և օրինական գործողություններ։
* Դեկտեմբերի 1-ին, Ֆիլիպինները Ճոնյե կղզում գործարկեցին նոր վերահսկողական բազա։

## Էկոլոգիական ռեսուրսներ
Ճոնյե կղզին բնական ձևավորմամբ առաջացած կղզի է։ Կղզում առկա են խիտ անտառային զանգվածներ, և այն հանդիսանում է ծովային թռչունների բնակավայր։ Կղզու կենտրոնական հատվածում ձևավորվել է թռչնաղբի շերտ, որի շնորհիվ հողը դարձել է բերրի։

## Իրավիճակը կղզում
### Ջրային ռեսուրսներ
* Մեկ քաղցրահամ ջրհոր։
* Մեկ ծովաջրի աղազերծման կայան։

### Էլեկտրաէներգիայի ապահովում
* Մեկ դիզելային էլեկտրակայան։
* Պլանավորվում է կառուցել մի արևային էներգիայի կայան։

### Շինություններ
* Կառուցված է մեկ խանութ, մեկ քաղաքային վարչակազմի շենք և ընտրական գրասենյակ, ինչպես նաև բազմաթիվ բնակելի շինություններ, որոնք կառուցված են թեթև փայտից։
* Զորանոցը գտնվում է ծովի մոտ, ունի երկու 40 մմ տրամաչափի (դիֆենցիա օդային) նահանջող հաստոցային հրացան, ինչպես նաև կառուցված է ութ հարկանի հսկողության դիտակետ։

### Բնակչություն
* Կղզում կան 50 ֆիլիպինյան զինծառայող, որոնց ստորաբաժանումներն ընդգրկում են ծովային, ցամաքային և օդային ուժերը։ Զորամասերը հերթափոխով ծառայում են յուրաքանչյուր վեց ամիսը մեկ։
* 2000 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ զորամասից բացի, կղզում ապրում էր մոտ 300 բնակիչ, 12 ընտանիք։ Վերջին շրջանում կղզում ապրում է մոտ 200 մարդ,հիմնականում բոլորն ձկնորսներ են, կղզում ապրում են նաև երեխաներ։

### Տրանսպորտ
#### Օդային փոխադրում
Թռիչքուղին 1300 մետր երկարություն ունի,Թռիչքուղու լայնությունը 90 մետր է, ուղղությունը՝ 09/27։ C-130 ինքնաթիռով Պալավան կղզուց մինչև այս կղզին ճանապարհը մոտ 25 րոպե է տևում։

#### Ծովային փոխադրում
2020 թվականի հունիսին ավարտվեց Հյուսիսարևմտյան նավահանգստի ավազանի շինարարությունը, և թռիչքուղու արևմտյան ծայրում ավելացվեցին նավերի կայանատեղի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Ֆիլիպինների կղզիներ