Ջոն Բիդուել

**Ջոն Բիդուել** (,), իսպաներենում հայտնի որպես **Դոն Խուան Բիդուել**, ամերիկացիականավոր գաղութարար, ֆերմեր, զինվոր, պետական ​​գործիչ, քաղաքական գործիչ և բարերար։ Հայտնի է որպես Կալիֆոռնիայի Չիքո քաղաքի հիմնադիր։

Ծնվել է Նյու Յորքում, 22 տարեկան հասակում գաղթել է Ալթա Կալիֆոռնիա (այն ժամանակ Մեքսիկայի մաս)՝ որպես Բարթլեսոն-Բիդուել կուսակցության անդամ, որը Կալիֆոռնիայի արահետով ամերիկացի գաղթականների առաջին արշավանքներից մեկն է եղել։ Կալիֆոռնիայում դարձել է Մեքսիկայի քաղաքացի և ականավոր հողատեր, ստացել է Ալթա Կալիֆոռնիայի նահանգապետերի կողմից բազմաթիվ ռանչո դրամաշնորհներ։ ԱՄՆ-ի Կալիֆոռնիայի նվաճումից հետո Բիդուելը ծառայել է Կալիֆոռնիայի Սենատում, ապա՝ ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատում։

## Վաղ կյանք
Ջոն Բիդուելը ծնվել է 1819 թվականին Նյու Յորքի Չոտոկվա շրջանում: Նրա նախնիները գաղութային դարաշրջանում ներգաղթել են Հյուսիսային Ամերիկա: 1829 թվականին նրա ընտանիքը տեղափոխվել է  Փենսիլվանիա նահանգի Էրի քաղաք, ապա 1831 թվականին՝ Օհայո նահանգի Աշտաբուլա շրջան: 17 տարեկանում հաճախել է Քինգսվիլի ակադեմիայի դպրոց և դարձել տնօրեն:

## Կյանքը Կալիֆոռնիայում

1841 թվականին 22 տարեկան հասակում Բիդուելը դարձել է դեպի Կալիֆոռնիա (California Trail) առաջին գաղթականներից մեկը։ Բիդուելի Կալիֆոռնիա հասնելուց կարճ ժամանակ անց Ջոն Սաթթերը նրան վարձել է որպես բիզնես մենեջեր։ 1844 թվականի հոկտեմբերին Բիդուելը և Սաթթերը գնացել են Մոնտերեյ, որտեղ  իմացել են առաջնորդ Խոսե Կաստրոյի և նախկին նահանգապետ Խուան Բաուտիստա Ալվարադոյի կողմից կազմակերպված ապստամբության մասին։ 1845 թվականին Բիդուելը և Սաթթերը միացել են նահանգապետ Մանուել Միշելտորենային և ամերիկացիների ու հնդիկների մի խմբի՝ ապստամբների դեմ պայքարելու և նրանց մինչև Կահուենգա հետապնդելու համար։ Միշելտորենան, Սաթթերը և Բիդուելը բանտարկվել են, սակայն վերջին երկուսը շուտով ազատ են արձակվել։

Ազատ արձակվելուց հետո Բիդուելը շարժվել է Պլասերիտա կիրճով դեպի հյուսիս, տեսել է հանքարդյունաբերական աշխատանքները և վճռել է ոսկի փնտրել Սաթթերի ամրոց գնալու ճանապարհին, որտեղ հանդիպել է Ջեյմս Մարշալին։ Սաթթերի ջրաղացում ոսկի հայտնաբերելուց կարճ ժամանակ անց Բիդուելը նաև ոսկի է հայտնաբերել Ֆեդեր գետի վրա` ստեղծելով արդյունավետ հանքատեղ Կալիֆոռնիայի ոսկու տենդից առաջ: Վայրը կոչվել է Բիդուելի Բար. բարն այստեղ վերաբերում է գետի ավազոտ ժայռին, այլ ոչ թե ռեստորանին։ Այդտեղ առաջացել է բնակավայր, որը հետագայում տարածվել է հոսանքն ի վար և, մի քանի անգամ անվանափոխվելով դարձել Օրովիլ (Բյուտ մարզի շրջկենտրոն), որը որոշ ժամանակ Կալիֆոռնիայի ամենակարևոր ոսկու արդյունահանման բնակավայրն էր:

Սակայն, Բիդվելը, ըստ երևույթին, չէր հետաքրքրվում ոսկու արդյունահանմամբ որպես այդպիսին, այլ հանքից ստացված եկամուտն օգտագործում էր որպես սկզբնական կապիտալ՝ գյուղատնտեսության մեջ հաստատվելու համար։ 

1844 թվականին Մեքսիկայի քաղաքացի դառնալուց հետո Բիդուելը ստացել է չորս քառակուսի լիգ մակերեսով Ռանչո Լոս Ուլպինոս հողային դրամաշնորհը, իսկ 1845 թվականին՝ Սակրամենտո գետի վրա երկու քառակուսի լիգ մակերեսով Ռանչո Կոլուս հողային դրամաշնորհը։ Ավելի ուշ վաճառել է վերջին դրամաշնորհը և Չիկո Քրիքում գնել Առոյո Չիկո Ռանչո հողը՝ ագարակ և ֆերմա հիմնելու համար։

Ամերիկա-մեքսիակական պատերազմի սկսվելուց հետո Բիդուելը հանդիպել է «Կարմիր դրոշի ապստամբության» առաջնորդների հետ և նախագծել նրանց կանոնադրությունը։ Ավելի ուշ ստացել է մայորի կոչում՝ Ստոկտոն Ֆորտում կռվելիս։ 1846 թվականի օգոստոսին Ջոն Ֆրեմոնտը Բիդուելին նշանակել է Սան Լուիս Ռեյի միսիայի ալկալդե, որտեղ ծառայել է մինչև պատերազմի ավարտը։ 1863 թվականին նշանակվել է Կալիֆոռնիայի աշխարհազորի բրիգադի գեներալ։ 1863–1864 թվականներին Բիդուելը և այլ տեղացի ֆինանսիստներ կառուցել են Համբոլդտի բեռնուղին, որը կապել է Չիքոն և Նևադա հանքավայրերը։ 1865 թվականին գեներալ Բիդուելը աջակցել է Կալիֆոռնիայի Ռեդ Բլաֆֆի բնակիչների նախաձեռնությանը՝ Ռեդ Բլաֆֆի դեպի Այդահոյի Օուիհի հանքերը ճանապարհը պաշտպանելու համար։ Այդ նպատակով Միացյալ Նահանգների բանակը կառուցել է յոթ բազա։ Տեղամասերից մեկը գտնվել է Ֆանդանգո լեռնանցքի մոտ՝ Ուորներ լեռների ստորոտում՝ Սյուրպրիզ հովտի հյուսիսային ծայրում։ 1865 թվականի հունիսի 10-ին այնտեղ հրամայվել է կառուցել հետագայում Բիդուել Ֆորտ կոչվող հանքավայրը։ Բազան կառուցվել է արևելյան Օրեգոնի և հարավային Այդահոյի սնեյք հնդկացիների հետ սրվող մարտերի ֆոնին։ Այն եղել է ԱՄՆ բանակի գործողությունների բազան Սնեյքերի պատերազմում, որը տևել է մինչև 1868 թվականը, և ավելի ուշ՝ Մոդոկի պատերազմում։ Չնայած երթևեկությունը Կարմիր Բլաֆֆ երթուղով նվազել է, երբ 1868 թվականին Կենտրոնական Խաղաղօվկիանոսյան երկաթուղին ձգվել է դեպի Նևադա, մինչև 1890 թվականը բանակը Ֆորտ Բիդուելում անձնակազմ է պահել՝ տարբեր ապստամբություններ և անկարգություններ ճնշելու համար։ Պայուտեի արգելոցը և փոքր համայնքը պահպանել են Ֆորտ Բիդուել անունը։

1856 թվականի փետրվարի 5-ին Բիդուելը այն ուղևորներից էր, որ Սակրամենտո գետով ճանապարհորդել է «Բելլ» շոգենավով, որի ջեռուցման վառարանի պայթյունի հետևանքով անմիջապես սպանվել է մի քանի մարդ։ Բիդուելը նստած էր վառարանի մոտ և թերթ է կարդացել և պայթյունի հետևանքով նրա գանգին է հարվածել մեկ քառորդի չափի բեկոր։ Բիդուելը ողջ է մնացել, բայց իր կյանքի մյուս մասն անցկացրել է գլխի վրա տեսանելի անցք ունենալով։

## Քաղաքական գործունեություն
Բիդուելը ընտրվել է 1849 թվականի Կալիֆոռնիայի սահմանադրական համագումարի պատվիրակ, սակայն չի մասնակցել հանքարդյունաբերական բիզնեսի պատճառով։ Նույն թվականին ընտրվել է Կալիֆոռնիայի նահանգային սենատում՝ ծառայելով մեկ տարվա ժամկետով։ 1855 թվականին կրկին առաջադրվել է նահանգային սենատի ընտրություններում, բայց պարտվել է գործող «Ոչինչ չգիտեմ» կուսակցության անդամ Ջոն Մաքգիին ընդամենը 187 ձայնի տարբերությամբ։ 1850 և 1860 թվականներին ղեկավարել է Կալիֆոռնիայի դաշնային մարդահամարը Ջոզեֆ Քենեդիի ազգային ղեկավարությամբ։ Բիդվուելը պատվիրակ էր 1860 թվականի Չարլսթոնում կայացած Դեմոկրատական ազգային համագումարում։ Արևմտյան ափի միակ պատվիրակն է, որը դեմ է եղել միության անջատմանը։ Լքել է կուսակցությունը քաղաքացիական պատերազմի սկսվելուց անմիջապես հետո, իսկ 1864 թվականին եղել է Ազգային միության ազգային համագումարի պատվիրակ։ Այդ տարի նաև ընտրվել է Ներկայացուցիչների պալատում որպես հանրապետական, որտեղ ծառայել է 1865-1867 թվականներին։ Վերընտրվելու փոխարեն որոշել է 1867 թվականին առաջադրվել Կալիֆոռնիայի նահանգապետի պաշտոնում, սակայն իր հակամենաշնորհային դիրքորոշման պատճառով չի ստացել Միության կուսակցության առաջադրումը՝ պարտվելով երկաթուղային լոբբիստ Ջորջ Կոնգդոն Գորհամին 167 կողմ և 132 դեմ ձայների հարաբերակցությամբ։

1875 թվականին Բիդուելը առաջադրվել է Կալիֆոռնիայի նահանգապետի պաշտոնում՝ Հակամենաշնորհային կուսակցության ցուցակով: Որպես սթափության շարժման ակտիվ կողմնակից 1888 թվականին նախագահել է Արգելքի կուսակցության նահանգային համագումարը և 1890 թվականին դարձել է նրանց թեկնածուն նահանգապետի պաշտոնում: 1892 թվականի նախագահական ընտրություններում Բիդուելը եղել է Արգելքի կուսակցության թեկնածուն: Բիդուելի և Տեխասից Ջեյմս Քրանֆիլի թիմը զբաղեցրել է չորրորդ տեղը ամբողջ երկրում՝ ստանալով 271,058 ձայն կամ 2.3%: Սա Արգելքի կուսակցության ազգային ցուցակում ստացված ամենամեծ ընդհանուր ձայնն է և ձայների ամենաբարձր տոկոսը: Ամենաբարձր արդյունքը գրանցվել է Մինեսոտայում, որտեղ նրանք ստացել են ձայների ավելի քան հինգ տոկոսը:

1900 թվականին հրատարակվել է Ջոն Բիդուելի ինքնակենսագրությունը՝ «Անցյալի արձագանքները»։ Նույն թվականին, ապրիլի 4-ին, Բիդուելը մահացել է բնական մահով 80 տարեկան հասակում:

## Անձնական կյանք

1868 թվականին Բիդուելը մոտ 49 տարեկան էր, երբ ամուսնացել է Էննի Քենեդիի հետ, ում հետ տարիներ շարունակ սիրահետել է։ Էննին նրանից 20 տարի փոքր էր և Ջոզեֆ Քենեդիի դուստրն էր՝ ազդեցիկ Վաշինգտոնյան պաշտոնյայի, որը ղեկավարել է ԱՄՆ Բնակչության մարդահամարի բյուրոն։ Բիդուելը նրան հանդիպել է Կալիֆոռնիայի մարդահամարում աշխատելիս։ Ավագ Քենեդին ակտիվ էր ԱՄՆ Վիգերի կուսակցության մեջ։ Էննի Քենեդին խոր կրոնական է, միացել է Պրեսբիտերական եկեղեցուն և նվիրված է եղել մի շարք բարոյական և սոցիալական գործերի։ Ակտիվ է եղել ընտրական իրավունքի և արգելքի շարժումներում։

1868 թվականի ապրիլի 16-ին Վաշինգտոն նահանգի Կոլումբիայի շրջանում զույգն ամուսնացել է, հյուրերի թվում էին նախագահ Էնդրյու Ջոնսոնը և ապագա նախագահ Ուլիսես Գրանթը: Չիքոյում նրանց առանձնատուն հաճախ այցելել են զույգի ընկերները և պաշտոնական հյուրերը զվարճանքի համար: Նրանց թվում էին նախագահ Ռութերֆորդ Հեյսը, գեներալ Ուիլյամ Շերմանը, Սյուզան Էնթոնին, Ֆրանսիս Ուիլարդը, նահանգապետ Լելանդ Սթենֆորդը, Ջոն Մյուրը, Ջոզեֆ Դալթոն Հուքերը և Ասա Գրեյը:

## Ժառանգություն
Բիդուելների ընտանեկան փաստաթղթերը պահվում են Բանկրոֆթի գրադարանում (Բերքլիի համալսարան)։

Դերասան Հովարդ Նեգլին (1898–1983) մարմնավորել է Բիդուելի դերը 1953 թվականի «Կապույտ մետաքսե հովանոցով տիկինը» սերիալում, որը վարել է Սթենլի Էնդրյուսը։ Սյուժետային գծում Հելեն Քրոսբին (Քեթլին Քեյս) իր հովանոցում կրում է Կալիֆոռնիա նահանգի պաշտոնական փաստաթղթերը՝ պաշտպանելով այն ավազակներից, ովքեր ցանկանում են ոչնչացնել դրանք։ Ռիք Վալինը մարմնավորել է լեյտենանտ Բոբ Հասթինգսին։

## Եղբայրական հավատարմություն
Բիդուելը որոշ ժամանակ մասոն է եղել, սակայն լքել է խումբը։ 1867 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Էննի Քենեդիին ուղղված նամակում, որին սիրահետում էր, ասել էր, որ եղբայրական հավատարմությունն «անիմաստ է»։ Նրա ստորագրությունը պահպանված է Չիքոյի (Կալիֆոռնիա) Չիքո-Լելանդ Սթենֆորդի թիվ 111 օթյակի կանոնադրության գրքում։

## Պատկերասրահ

File:John Bidwell 1866.jpg|Բիդուելը 1866 թվականին
File:John Bidwell circa 1875.jpg|Բիդուելը մոտավորապես 1875 թվականին
File:John Bidwell circa 1880.jpg|Բիդուելը մոտավորապես 1880 թվականին
File:John Bidwell circa 1890.jpg|Բիդուելը մոտավորապես 1890 թվականին
File:Seal of Chico, California.png|Չիքոյի կնիք, Կալիֆոռնիա


## Ծանոթագրություններ

Կալիֆոռնիայի սենատ

Նոր ընտրատարածք

|-

ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատ

Նոր ընտրատարածք

|-

|-

 
Կատեգորիա:19-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երկրաբաններ
Կատեգորիա:Բրիգադի գեներալներ