Հինդ Ռաջաբի սպանություն

**Հինդ Ռամի Իյադ Ռաջաբ** (), հինգ տարեկան երեխա, սպանվել է իսրայելական ուժերի կողմից Գազայի պատերազմի ժամանակ, որի հետևանքով զոհվել են նաև նրա ընտանիքի վեց անդամներ և նրան փրկելու եկած երկու շտապօգնության բժիշկներ։

Ռաջաբը և նրա ընտանիքը փախչելիս են եղել Գազա քաղաքից, երբ նրանց մեքենան հրետակոծության է ենթարկվել, որի հետևանքով զոհվել են նրա քեռին, մորաքույրը և երեք զարմիկները, Ռաջաբը և իր մյուս զարմիկը փրկվել են և կապ են հաստատել Պաղեստինի Կարմիր մահիկի ընկերության (PRCS) հետ՝ օգնություն խնդրելով և նշելով, որ իրենց վրա հարձակվում է իսրայելական տանկը։ Ավելի ուշ այդ զարմիկը նույնպես զոհվել է, իսկ Ռաջաբը մնացել է մեքենայի մեջ՝ ժամեր շարունակ հեռախոսով կապի մեջ լինելով, մինչ ՊԿՄԸ-ի շտապօգնության աշխատակիցները փորձել են նրան փրկել։ Ավելի ուշ՝ փետրվարի 10-ին, իսրայելական զորքերի նահանջից հետո, հայտնաբերվել է, որ թե՛ Ռաջաբը, թե՛ շտապօգնության աշխատակիցները նույնպես զոհվել են։

Իսրայելը պնդել է, որ թաղամասում զորքեր չեն եղել և հերքել է հարձակումը իրականացնելու փաստը։ Սակայն սա հերքել են *[[Վաշինգտոն Փոստ|The Washington Post]]*-ը և Sky News-ը, որոնք հիմնվել են արբանյակային պատկերների և տեսողական ապացույցների վրա։ Դրանք եզրակացրել են, որ տարածքում իսկապես գտնվել են մի քանի իսրայելական տանկեր, և դրանցից մեկը հավանաբար 335 կրակոց է արձակել այն մեքենայի ուղղությամբ, որտեղ գտնվել են Ռաջաբը և նրա ընտանիքը, ընդ որում՝ տանկի անձնակազմը կարող էր տեսնել, որ մեքենայում քաղաքացիական անձինք, այդ թվում՝ երեխաներ, են եղել։  Forensic Architecture-ի հետաքննությունը նույնպես եզրակացրել է, որ հավանաբար իսրայելական տանկ է հարձակվել նաև այն շտապօգնության մեքենայի վրա, որը ժամանել է Ռաջաբին օգնության հասնելու համար։

Սպանությունից հետո արևմտյան լրատվամիջոցները քննադատվել են միջադեպի լուսաբանման համար, այդ թվում՝ այն բանի համար, որ չեն նշել, թե ով է սպանել Ռաջաբին։ Ամերիկացի ուսանող ցուցարարները իրենց վերահսկողության տակ անցած շենքերը վերանվանել են Ռաջաբի պատվին, օրինակ՝ Կոլումբիայի համալսարանի «Հինդի դահլիճը», ինչի արդյունքում միջադեպի նկատմամբ ուշադրությունն ավելի է մեծացել։

## Նախատմություն
2023 թվականի նոյեմբերին՝ Գազայի հատված Իսրայելի կողմից ներխուժումից մոտ մեկ ամիս անց, Գազայի մեծ մասը վնասվել է և մեծապես դատարկել։ 2023 թվականի դեկտեմբերին Գազայի առողջապահական համակարգը եղել է գրեթե փլուզման եզրին՝ Իսրայելի հարձակումների և մարդասիրական օգնության շրջափակման պատճառով։ Հատկապես տուժել է Հյուսիսային Գազան, որտեղ դեկտեմբերին այլևս գործող հիվանդանոցներ չեն եղել՝ մատակարարումների, վառելիքի և բուժանձնակազմի պակասի պատճառով։

## Սպանություն
2024 թվականի հունվարի 29-ին Ռաջաբը իր ընտանիքի վեց անդամների հետ փախչելիս է եղել Գազա քաղաքի Թել ալ-Հավա թաղամասից, երբ իսրայելական բանակի տանկը կրակ է բացեցլ նրանց մեքենայի՝ սև Kia-ի վրա՝ սպանելով Ռաջաբի մորաքրոջը, հորեղբորը և երեք զարմիկներին։ Միակ մյուս կենդանի մնացածը՝ Ռաջաբի 15-ամյա զարմուհի Լայան Համադեն, զանգահարել է Պաղեստինի Կարմիր մահիկի ընկերություն (PRCS): Համադեն լաց է եղել՝ հավելելով. «Նրանք կրակում են մեզ վրա: Տանկը հենց իմ կողքին է: Մենք մեքենայի մեջ ենք, տանկը հենց մեր կողքին է»։

Համադեի ճիչերը լսվել են, երբ նրան սպանել են՝ մեքենայի վրա արձակվող գնդացրային կրակի ձայների ներքո, մինչ նա դեռ կապի մեջ է եղել արձագանքող ծառայությունների աշխատակիցների հետ։ Երբ դիսպետչերները հետ են զանգահարել, Ռաջաբը պատասխանել է զանգին՝ նշելով, որ մեքենայում գտնվող բոլորը մահացած են և որ տանկը շարունակում է մոտենալ մեքենային։ Ռաջաբը երեք ժամ շարունակ կապի մեջ է մնացել Պաղեստինի Կարմիր մահիկի ընկերության հետ՝ դիսպետչերին ասելով. «Ես շատ եմ վախենում, խնդրում եմ եկեք։ Եկեք տարեք ինձ։ Խնդրում եմ, կգա՞ք»։ Ավելի ուշ նրա պապը լրագրողներին հայտնել է, որ Ռաջաբը վիրավորվել է մեջքի, ձեռքի և ոտքի հատվածներում։  Ռաջաբին հանձնարարվել է շարունակել թաքնվել մեքենայի մեջ, և նրան պետք է փրկեր ՊԿՄԸ-ի շտապօգնության մեքենան։ ՊԿՄԸ-ի, Համադեի և Ռաջաբի միջև տեղի ունեցած հեռախոսազրույցի ձայնագրությունը Կարմիր մահիկը հրապարակել է փետրվարի 3-ին։

Քանի որ տարածքը պաշարված էր, Պաղեստինի Կարմիր մահիկի ընկերությունը համագործակցել է Գազայի առողջապահության նախարարության և իսրայելական բանակի հետ՝ իրենց շտապօգնության անձնակազմի անվտանգ անցումը երաշխավորելու համար, որպեսզի կարողանան փրկել Ռաջաբին։ Ժամեր շարունակ սպասելուց հետո ՊԿՄԸ-ը հայտնել է, որ ստացել է թույլտվություն՝ շտապօգնության մեքենան ուղարկելու նախապես սահմանված երթուղով։ Շտապօգնության մեքենան հաղորդել է, որ իսրայելական զինուժը իրենց թիրախավորում է լազերներով։ *The Washington Post*-ի համաձայն՝ սոցիալական ցանցերում արված հրապարակումները ցույց են տալիս, որ նման լազերներ նախկինում օգտագործել է նաև ՀԱՄԱՍ-ը, սակայն Պատերազմի ուսումնասիրման ինստիտուտի մի հետազոտող նշել է, որ հակամարտության ընթացքում նման լազերների կիրառություն չի արձանագրել ո՛չ մի կողմից։ Կրակոցի կամ պայթյունի ձայներից հետո կապը կորել է։ Ռաջաբի և շտապօգնության աշխատակիցների ճակատագիրը անհայտ է մնացել մինչև 12 օր անց՝ 2024 թվականի փետրվարի 10-ին, երբ ընտանիքը իսրայելական զորքերի նահանջից հետո վերադարձել է և հայտնաբերել մեքենան, որտեղ Ռաջաբը, Համադեն և նրա քեռու ամբողջ ընտանիքը եղել են մահացած։ Պատուհաններն եղել են կոտրված, իսկ դռները՝ ծածկված փամփուշտների անցքերով։ Կարմիր մահիկի շտապօգնության մեքենան գտնվել է մի քանի ոտնաչափ հեռավորության վրա՝ ամբողջությամբ ավերված վիճակում, սպանվել են նաև շտապօգնության երկու աշխատակիցներ՝ Յուսուֆ ալ-Զեինոն և Ահմեդ ալ-Մադհունը։

## Հետաքննություն
Եվրոպական-Միջերկրածովյան մարդու իրավունքների մոնիթորինգի նախնական հետաքննության համաձայն՝ Ռաջաբը և նրա հարազատներին սպանվել է իսրայելական բանակը՝ «պլանավորված մահապատժի» միջոցով։ ԱՄՆ-ում արտադրված հրթիռ օգտագործելով՝ Իսրայելի պաշտպանության բանակը սպանել է նաև Կարմիր մահիկի շտապօգնության աշխատակիցներին, որոնք ուղարկվել են աղջկան փրկելու համար: Ռաջաբին և նրա ընտանիքին փնտրող Կարմիր մահիկի ռմբակոծված շտապօգնության մեքենայի տեղում հայտնաբերվել են ամերիկյան արտադրության M830A1 արկի բեկորներ։ ԱՄՆ կառավարության խոսնակը հայտարարել է, որ կսպասի, մինչև Իսրայելը ավարտի միջադեպի հետաքննությունը։

Իսրայելի պաշտպանության բանակի խոսնակը հայտարարել է, որ մեքենայի մոտակայքում կամ կրակի շառավղում Իսրայելի պաշտպանության բանակի զորքեր չեն եղել։ Ի պատասխան Իսրայելի պաշտպանության բանակի հայտարարությունների՝ Ալ Ջազիրան հայտարարել է.«Իսրայելը պատմություն ունի արագորեն իր զինվորականներին որևէ խախտման մեջ մեղավորությունից արդարացնելու՝ պաղեստինցիների նկատմամբ չարաշահումների դեպքերում»։ «Ալ Ջազիրա»-ի հետաքննությունը նաև պարզել է, որ հարձակման պահին Ռաջաբի ընտանեկան մեքենայի մոտակայքում գտնվել են երեք իսրայելական տանկեր։

Հետաքննությունը, ըստ հաղորդագրությունների, փոխանցվել է Զինվորական Գլխավոր շտաբի «Փաստերի պարզաբանման և գնահատման մեխանիզմին», որը ներկայացվել է որպես անկախ ռազմական մարմին, որը ուսումնասիրում է անսովոր դեպքերը։ Միացյալ Նահանգները նույնպես կոչ է արել ժամանակին հետաքննել Ռաջաբի մահը՝ նշելով, որ իրենք «վշտացած» են Ռաջաբի մահից։ Պաղեստինի Կարմիր մահիկի ընկերությունը *The Intercept*-ին հայտնել է, որ իսրայելական զինուժը երբևէ կապ չի հաստատել իրենց հետ՝ Ռաջաբի սպանության և իրենց շտապօգնության մեքենաների վրա կատարված հարձակման վերաբերյալ։ Այս հայտարարությամբ ՊԿՄԸ-ը հերքել է ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի այն պնդումները, թե ՊԿՄԸ-ը և ՄԱԿ-ը մերժել են Իսրայելի ջանքերը՝ միջադեպը հետաքննելու ուղղությամբ։

2024 թվականի ապրիլին *[[Վաշինգտոն Փոստ|The Washington Post-]]*ի անցկացված հետաքննությունը հերքել է իսրայելական զինվորականների պնդումները: Հետաքննությունը, որն օգտագործել է արբանյակային պատկերներ, եզրակացրել է, որ իսրայելական զրահապատ մեքենաները գտնվել են այն մեքենայի մոտակայքում, որտեղ սպանվել է Ռաջաբը, և «Կարմիր մահիկի» շտապօգնության մեքենայի վրա 300 մմ-անոց անցքը համապատասխանում է իսրայելական տանկային արկին, չնայած այն զգուշացրել է, որ սա միայն մեկ բացատրություն է, քանի որ «Համասի արհեստական արտադրությամբ զինամթերքի վերաբերյալ քիչ տվյալներ կան»։ The Post-ը նաև հաստատել է, որ շտապօգնության մեքենայի մնացորդները հայտնաբերվել են COGAT- ի կողմից տրամադրված երթուղու վրա, որը Իսրայելի պաշտպանության նախարարության ստորաբաժանում է և համակարգում է բժշկական մեքենաների անվտանգ անցումները Իսրայելի պաշտպանության բանակի հետ։ Sky News-ը 2024 թվականի հոկտեմբերին հաղորդել է, որ շտապօգնության մեքենայի վնասը համապատասխանում է «մեծ տրամաչափի զենքով» խոցված լինելուն՝ հղում անելով Janes Information Services-ի փորձագետին: Հաշվետվության մեջ նշվել է, որ չնայած Իսրայելի պաշտպանության բանակը հայտարարել է, որ միջադեպի պահին տարածքում չի եղել, սակայն այն կարող է պատահաբար հակասել իր պնդմանը՝ հրապարակելով մամլո հաղորդագրություն Շատի և Տել ալ-Հավա թաղամասերում իր գործողությունների մասին, որը հետագայում հեռացվել է կայքից: Sky News-ի հետագա հետաքննությունը բացահայտել է հունվարի 29-ին՝ հարձակման օրը, արբանյակային լուսանկարներ, որոնք ցույց են տալիս Թել ալ-Հավա թաղամասում առնվազն 15 ռազմական մեքենա, որոնցից ամենամոտ մեքենան գտնվում է շտապօգնության մեքենայի հարձակման վայրից ընդամենը 300 մետր հեռավորության վրա։

«Forensic Architecture»-ը հրապարակել է իր հետաքննությունը 2024 թվականի հունիսին, որը հիմնված է եղել տեսողական, աուդիո և այլ հավաքված ապացույցների վրա՝ իրադարձությունը վերականգնելու համար: Հետաքննությունը եզրակացրել է, որ իսրայելական տանկը, հավանաբար, 335 կրակոց է արձակել այն մեքենայի վրա, որում գտնվել են Ռաջաբը և նրա ընտանիքը, և որ տանկի անձնակազմըկարողացել են տեսնել, որ մեքենայում քաղաքացիական անձինք են եղել, այդ թվում՝ երեխաներ: Այն նաև եզրակացրել է, որ իսրայելական տանկը, հավանաբար, հարձակվել է նաև Ռաջաբին օգնության հասած շտապօգնության մեքենայի վրա։ ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների խորհրդի 2024 թվականի հուլիսին նշանակված անկախ փորձագետները նշել են, որ Ռաջաբի սպանությունը կարող է համարվել ռազմական հանցագործություն։

Ռաջաբի մահից կարճ ժամանակ անց Պաղեստինի արտաքին գործերի նախարարությունը կոչ է արել Միջազգային քրեական դատարանին (ՄՔԴ) պատասխանատվության ենթարկել նրա մահվան համար պատասխանատուներին։ 2024 թվականի փետրվարի 13-ին «Արդարություն բոլորի համար» մարդու իրավունքների պաշտպան խումբը ՄՔԴ-ին ներկայացրել է մի գործ, որով Իսրայելի պաշտպանության բանակը մեղադրվել է Ռաջաբի սպանության համար բազմաթիվ պատերազմական հանցագործությունների մեջ։ 2025 թվականի մայիսի 3-ին, որը Հինդի տարեդարձի օրը, Հինդ Ռաջաբի հիմնադրամը հայտարարել է, որ Հինդին սպանած գումարտակի հրամանատարը նույնականացվել է որպես 401-րդ զրահապատ բրիգադի փոխգնդապետ Բենի Ահարոն, և նրա դեմ ռազմական հանցագործությունների հայց ներկայացրեց ՄՔԴ։

## Արձագանք և ազդեցություն
[մինի|[Կոլումբիայի համալսարան|Կոլումբիայի համալսարանի Համիլթոն դահլիճը «Հինդս դահլիճ» վերանվանող պաստառ՝ Ղազայի համերաշխության ճամբարի անունով։]]
Ռաջաբի 12 օրվա անհետացման ընթացքում նրա դեպքը միջազգային ուշադրության կենտրոնում է հայտնվել՝ ակտիվիստների և մարդասիրական կազմակերպությունների կոչերով՝ նրան գտնելու և անվտանգ վայր տեղափոխելու համար: Նրա մայրը հորդորել է միջազգային հանրությանը չմոռանալ իր դստերը և տուն վերադարձնել նրան։ Պաղեստինի Կարմիր մահիկի ընկերությունը մի քանի օր շարունակ օգտագործել է իր սոցիալական ցանցերի հաշիվները՝ ինչպես շտապօգնության աշխատակիցների, այնպես էլ Ռաջաբի լուսանկարները հրապարակելու համար, միաժամանակ կոչ անելով տեղեկություններ ստանալ նրանց գտնվելու վայրերի մասին։ Մի շարք լրատվական գործակալություններ կապ են հաստատել Իսրայելի զինվորականների հետ՝ միջադեպի վերաբերյալ մեկնաբանություններ ստանալու համար: Փետրվարի 2-ին Իսրայելի զինվորականները CNN-ի լրագրողներին հայտնել են, որ «տեղյակ չեն միջադեպից»: Երբ երեք օր անց նրանց հետ կրկին կապ են հաստատել, նրանք հայտնել են, որ «դեռևս ուսումնասիրում են այն»։

Ռաջաբի մարմնի հայտնաբերումից հետո բազմաթիվ պաղեստինամետ գործիչներ քննադատեցին արևմտյան լրատվամիջոցներին այն հայտարարության համար, որ Ռաջաբը «գտնվել է մեռած», առանց նշելու, որ նրա մահը կապված է Իսրայելի հետ։ Ռաջաբի մայրը դատապարտել է իսրայելական բանակին դստեր մահվան հաստատումից հետո՝ նշելով. «Քանի այլ մայրերի եք սպասում այս ցավը զգալու համար։ Եվս քանի՞ երեխա եք ուզում, որ սպանվի»։ Կարմիր մահիկը միջադեպի մեղքը բարդել է Իսրայելի վրա՝ մեղադրելով շտապօգնության անձնակազմին դիտավորյալ թիրախավորելու մեջ։

2024 թվականի ապրիլին Նյու Յորքի Կոլումբիայի համալսարանի օկուպացիային մասնակցող պաղեստինամետ ուսանողական ցուցարարները գրավել են համալսարանի տարածքում գտնվող Համիլթոն Հոլը, որը համալսարանի տարածքում գտնվող ակադեմիական շենք է։ Ուսանողները մեծ պաստառ են բացել՝ շենքը երեխայի պատվին վերանվանելով «Հինդսի դահլիճ»։ Մայիսի 16-ին Բերքլիի համալսարանի ուսանողական ցուցարարները գրավել են լքված պատմական համալսարանական շենքը, որը հայտնի է որպես Աննա Հեդ համալիր, և վերանվանեցին այն «Հինդսի տուն»։

Օուեն Ջոնսը 2024 թվականի օգոստոսին իր խմբագրականում պնդել է, որ Ռաջաբի սպանությունը համապատասխանում է Իսրայելի այլ վայրագությունների օրինաչափությանը. նա գրել է. «Իր կատարած յուրաքանչյուր վայրագությունից հետո Իսրայելի պետությունն ունի գործողության ստանդարտ եղանակ՝ հերքել, շեղել ուշադրությունը, խաբել և սպասել, որ ուշադրությունը տեղափոխվի այլուր»։

Նրա անունով է կոչվում Հինդ Ռաջաբ հիմնադրամը, որը նվիրված է իսրայելցի զինվորներին ենթադրյալ պատերազմական հանցագործությունների համար պատասխանատվության ենթարկելուն։

2025 թվականի սեպտեմբերին ՄԱԿ-ի Պաղեստինի օկուպացված տարածքների վերաբերյալ անկախ միջազգային հետաքննության հանձնաժողովը հրապարակել է մի զեկույց, որում եզրակացվել է, որ Իսրայելը ցեղասպանություն է իրականացրել Ղազայում: Զեկույցում Հինդ Ռաջաբի և նրա ընտանիքի սպանությունը ներառվել է որպես խմբի անդամների սպանության ցեղասպանական գործողության օրինակ։

## Մեդիայում
2025 թվականին Հինդ Ռաջաբի մասին երեք ֆիլմ է թողարկվել։ Հոլանդացի-սիրիական ռեժիսոր Ամիր Զազայի «Փակիր աչքերդ Հինդ» կարճամետրաժ ֆիլմը պրեմիերա է ունեցել 2025 թվականի Նիդեռլանդների ֆիլմի փառատոնում, որտեղ այն արժանացել է *Golden Calf* մրցանակի՝ լավագույն կարճամետրաժ ֆիլմի համար, թունիսցի կինոռեժիսոր Կաուտեր Բեն Հանիայի «Հինդ Ռաջաբի ձայնը» թունիսյան լիամետրաժ ֆիլմը պատմում է իրադարձությունների մասին Կարմիր խաչի և Կարմիր մահիկի միջազգային շարժման կամավորների տեսանկյունից, ֆիլմի համաշխարհային պրեմիերան տեղի է ունեցել 82-րդ Վենետիկի միջազգային կինոփառատոնի գլխավոր մրցույթում, որտեղ այն արժանացել է փառատոնի ժյուրիի գլխավոր մրցանակին։ Եվ հորդանանցի-պաղեստինցի կինոռեժիսոր Նաջի Սալամեհի «Հինդը պաշարման տակ» հորդանանյան կարճամետրաժ ֆիլմը, որի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2025 թվականի հոկտեմբերի 27-ին կանանց կինոյի Ղազայի միջազգային փառատոնում որտեղ այն արժանացել է ժյուրիի մրցանակին՝ որպես լավագույն պատմողական կարճամետրաժ ֆիլմ։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ‘The Night Won’t End’: Biden’s War on Gaza on *Fault Lines* via Al Jazeera English (21 June 2024)
* Hind Rajab’s death has already been forgotten. That’s exactly what Israel wants, by Owen Jones at The Guardian

Կատեգորիա:2024 մահեր
Կատեգորիա:Գազա-Իսրայել հակամարտություն
Կատեգորիա:Իսրայելա-պաղեստինյան պատերազմ (2023)
Կատեգորիա:Ռազմական հանցագործություններ
Կատեգորիա:Սպանված երեխաներ