Նոր միտք

**Նոր միտք** (), նոր կրոնական շարժում, որը ձևավորվել է ԱՄՆ-ում 19-րդ դարի սկզբին։ Նրա հետևորդներն այն դիտում էին որպես «հին մտքի» շարունակություն, որը ներառում է տարբեր մշակույթներից՝ Հին Հունաստանից, Հռոմից, Եգիպտոսից, Չինաստանից, դաոսականությունից, հինդուիզմից և բուդդայականությունից փիլիսոփայություն, ինչպես նաև դրանց հետ կապված հավատալիքներ։ Շարժումը կենտրոնացած է մարդկային միտքի, հավատալիքների և գիտակցության միջև փոխազդեցության վրա։ Չնայած գոյություն չունի ուղղակի փոխանցման հստակ գիծ, 19-րդ և 20-րդ դարերի Նոր մտքի շատ հետևորդներ պնդում էին, որ այդ համակարգերի անմիջական ժառանգներն են։

Նոր մտքի փիլիսոփայությունն ունեցել է բազմաթիվ առաջնորդներ և ճյուղեր, սակայն դրա ծագումը հաճախ կապում են Ֆինեաս Քուիմբիի կամ նույնիսկ ավելի վաղ՝ Ֆրանց Մեսմերի հետ, որը եվրոպացի առաջին մտածողներից էր, որ կապել է հոգեկան վիճակն առողջության հետ։ Նոր մտքի հետ կապված շատ խմբեր մաս են կազմում Նոր մտքի Միջազգային Դաշինքին։ Ժամանակակից Նոր մտքի շարժումը կրոնական կազմակերպությունների, գրողների, փիլիսոփաների և անհատների դաշնակից խումբ է, որոնք կիսում են մետաֆիզիկայի, դրական մտածողության, ձգողականության օրենքի, բուժման, կյանքի էներգիայի, վիզուալիզացիայի և անձնական զորության վերաբերյալ ընդհանուր համոզմունքներ։

Ըստ Նոր մտքի՝ կա Անսահման Բանականություն, Աստված ամենուր է, ամբողջ իրական աշխարհը ոգեղեն է, իսկ մարդու իսկական ինքնությունը աստվածային է։ Աստվածային միտքը նպաստում է բարուն, հիվանդությունները ծնվում են մտքից, իսկ «ճիշտ մտածողությունը» բուժիչ ազդեցություն ունի։ Չնայած Նոր միտքը կոշտ կանոններ չունի, ժամանակակից հետևորդների մեծ մասը կիսում է մի քանի հիմնական հավատալիք.
# Աստված կամ Անսահման Բանականությունը գերագույն է, համընդհանուր և հավերժական։
# Աստվածայինը բնակվում է յուրաքանչյուր մարդու մեջ, և բոլորը հոգևոր էակներ են։
# Գերագույն հոգևոր սկզբունքը միմյանց անվերապահորեն սիրելն է, միմյանց ուսուցանելն ու բժշկելը։
# Հոգեկան վիճակները ազդում են իրականության վրա և ձևավորում մեր առօրյա փորձառությունները։

Վիլյամ Ջեյմսը «Նոր Մտք» տերմինը նույնացրել է «Մտքի Բուժման Շարժման» հետ, որը ներառում էր իդեալիզմի և հինդուիզմի նման ավանդույթների վրա հիմնված աղանդներ։

## Ընդհանուր ակնարկ
Վիլյամ Ջեյմսը *«Կրոնական փորձառության տարատեսակներ»* աշխատության մեջ (1902) այսպես է նկարագրել Նոր միտքը.
 

## Պատմություն
[աջից|մինի|400x400փքս| Ամերիկյան [նոր կրոնական շարժումների դիագրամ, ներառյալ Նոր միտքը և Քվիմբին:]]

### Ծագում
«Նոր միտք» շարժումը հիմնված է ամերիկացի մեսմերիստ և հեքիմ Ֆինեաս Քուիմբիի (1802–1866) ուսմունքների վրա։ Քուիմբին հավատում էր, որ հիվանդությունը ծագում է մտքում առկա սխալ համոզմունքներից, և որ Աստծո իմաստությանը բաց մտքով կարելի է հաղթահարել ցանկացած հիվանդություն։ Նրա հիմնական գաղափարն էր՝

19-րդ դարի վերջում Քուիմբիի մետաֆիզիկական բուժման մեթոդները միաձուլվել են շվեդբորգացի քահանա Ուորեն Ֆելթ Էվանսի «Մտավոր գիտության» հետ։ Մերի Բեյքեր Էդին՝ Քրիստոնեական Գիտության հիմնադիրը, հաճախ նշել է, որ Քուիմբիի ուսմունքներն իրեն ոգեշնչել են աստվածաբանություն ուսումնասիրել։ Էդին, լինելով Քուիմբիի նախկին այցելու, կիսում էր նրա համոզմունքը, որ հիվանդությունը ծագում է մտքից։ Սակայն Քրիստոնեական Գիտությունը Քուիմբիի ուսմունքներից տարբերվում է իր աստվածապաշտության շեշտադրումով։

Նոր միտքը 19-րդ դարի վերջին թափ է ստացել հոգևոր մտածողների և փիլիսոփաների շնորհիվ և տարածվել է մի շարք դավանությունների միջոցով, ինչպիսիք են «Միասնության եկեղեցին» (1889), «Աստվածային գիտության եկեղեցին» (1888) և «Կրոնական Գիտությունը» (1927): Շարժման առաջին առաջնորդների և ուսանողների մեծ մասը կանայք էին։ Նրանցից նշանավորներն են Էմմա Քերթիս Հոփքինսը, Մերթլ Ֆիլմորը, Մալինդա Քրեմերը և Նոնա Լ. Բրուքսը։ Կանայք կարևոր դեր են խաղացել եկեղեցիների և համայնքային կենտրոնների ղեկավարության մեջ 1880-ականներից մինչ օրս։

### Զարգացում
[մինի|Բարձրագույն մտքի տաճար [Օքլենդ (Նոր Զելանդիա)|Օքլենդում, Նոր Զելանդիա]]
Նոր մտքի շարժման ձևավորման մեջ մեծ դեր են ունեցել տպագիր աշխատանքները։

Փրենտիս Մալֆորդը կարևոր դեր է խաղացել շարժման զարգացման մեջ՝ հրապարակելով *Ձեր ուժերն ու ինչպես օգտագործել դրանք* շարքը (1886–1892), որտեղ ներկայացնում է այնպիսի գաղափարներ, ինչպիսիք են Ձգողության Օրենքը։

1906 թվականին  *New Thought Magazine*-ի խմբագիր Ուիլյամ Ուոլքեր Աթկինսոնը, որը հեղինակել է ավելի քան 100 հոգևոր ու օկուլտիստական գրքեր, հրապարակել է *Մտքի տատանում կամ ձգողության օրենքը մտքի աշխարհում* գիրքը։ Հաջորդ տարի Էլիզաբեթ Թաունը՝ *The Nautilus*-ի խմբագիրը, հրապարակել է Բրյուս Մաքլելանդի *Բարգավաճում մտքի ուժի միջոցով* գիրքը, որտեղ ներկայացված էր Ձգողության օրենքը այսպես. «Դուք այն եք, ինչ մտածում եք, ոչ թե այն, ինչ կարծում եք՝ ով եք»։

Նոր մտքի գաղափարները լայն հանրությանը ներկայացվում էին ամսագրերի միջոցով։ Օրինակ՝ *Nautilus Magazine*-ը ուներ 45,000 բաժանորդ և 150,000 ընդհանուր տպաքանակ։ *Wee Wisdom* ամսագիրը, որը հրատարակվում էր Unity Church-ի կողմից, ԱՄՆ-ում ամենաերկարատև մանկական ամսագիրն էր և տպագրվել է 1893–1991 թվականներին։ Այսօր Նոր մտքի հայտնի ամսագրերից են *Daily Word* (Unity.org) և *Science of Mind*-ը, որը հրատարակվում է Centers for Spiritual Living-ի կողմից։

### Խոշոր հավաքներ
1915 թվականին Սան Ֆրանցիսկոյում կայացած Նոր մտքի Միջազգային Դաշինքի (INTA) համաժողովը, որը համընկել է Պանամա-Խաղաղօվկիանոսյան Միջազգային Ցուցահանդեսի հետ, ներգրավել է շարժման բազմաթիվ հայտնի բանախոսների։ Ցուցահանդեսի կազմակերպիչները տպավորված էին համաժողովով, ինչի արդյունքում հռչակել են «Նոր մտքի օր» և պատրաստել են բրոնզե հուշամեդալ՝ INTA պատվիրակների համար՝ Անի Ռիքս Միլիցի գլխավորությամբ։ Մինչև 1916 թվականը INTA-ն միավորել է տարբեր փոքր խմբեր ամբողջ աշխարհում՝ ընդունելով «Սկզբունքների Հռչակագիրը»։ Հռչակագիրը շեշտում էր, որ մարդիկ կարող են հասնել առողջության, բարեկեցության և երջանկության՝ իրենց մտքերին դրականություն հաղորդելու միջոցով։ 1957 թվականին հռչակագիրը վերանայվել է՝ քրիստոնեության հիշատակումները հեռացնելու նպատակով՝ կենտրոնանալով Աստծո և մարդկության անբաժանելի միության գաղափարի վրա։

## Հավատալիքներ
Նոր մտքի հիմնական դրույթներն են՝

* Անսահման բանականությունը կամ Աստված ամենակարող է և ամենուր:
* Հոգին վերջնական իրականությունն է:
* Մարդկային իրական ինքնությունը աստվածային է:
* Աստվածային ներդաշնակ միտքը դրական ուժ է բարու համար:
* Բոլոր հիվանդությունների պատճառը հոգեբանական է:
* Ճիշտ մտածողությունը բուժիչ ազդեցություն ունի։

### Մտքի էվոլյուցիա
Հետևորդները Նոր մտքի շարժումը դիտում են որպես մշտապես զարգացող գործընթաց։ Ալան Անդերսոնը և Դեբ Ուայթհաուսը այն բնութագրել են որպես «մշտապես նոր», իսկ Թոմաս ՄակՖաուլը նշել է «շարունակական հայտնության» մասին, երբ անհատները ժամանակի ընթացքում ձեռք են բերում նոր պատկերացումներ։ Ժան Հյուսթոնը անդրադարձել է «մարդու պոտենցիալի» գաղափարին՝ ընդգծելով մարդու աճի և փոփոխության ներուժը։

### Աստվածաբանական ներառականություն
«Ճշմարտության տունը», որը 1880-ականներին հիմնադրել է  Անի Ռիքս Միլիցը որպես Խաղաղօվկիանոսյան Մետաֆիզիկական Բյուրո, ընդունել է հինդու ուսուցիչ Սվամի Վիվեկանանդայի ուսմունքները։ Այն շարունակում է մնալ միջկրոնական բնույթի՝ շեշտելով, որ ճշմարտությունը համընդհանուր է՝ անկախ իր աղբյուրից։ Նմանապես, Ջոել Ս. Գոլդսմիթի *Անվերջ ճանապարհը*  Նոր մտքի սկզբունքների մեջ ներառում է Քրիստոնեական Գիտության ուսմունքներ։

### Թերապևտիկ գաղափարներ
Շարժումից առաջացած հայտնի կազմակերպություններից են Աստվածային Գիտությունը, Միասնության Եկեղեցին և Կրոնական Գիտությունը։ Յուրաքանչյուրը սովորեցնում է, որ Աստված միակ իրականությունն է, և հետևորդները հավատում են, որ հիվանդությունը առաջանում է այս ճշմարտությունը չընդունելու պատճառով։ Բուժումը տեղի է ունենում՝ Անսահման Բանականության հետ միասնությունը հաստատելով։

Նոր մտքի վաղ ներկայացուցիչներից Ջոն Բովի Դոդսը (1795–1862) հիվանդությունները կապում էր նյարդային համակարգի էլեկտրական ազդակների հետ և պնդում էր, որ հավատքի փոփոխությունը կարող է բուժել հիվանդությունները։ Ավելի ուշ Նոր մտքի հետևորդներից Ուիլյամ Ուոլքեր Աթքինսոնը, այս տեսությունը կապել է էլեկտրամագնիսականության և նյարդային պրոցեսների ժամանակակից գիտական հայտնագործությունների հետ։

### Քննադատություն
«Նոր միտք» շարժումը քննադատության է ենթարկվել որպես «արագ հարստանալու սխեմա», քանի որ նրա գրականության մեծ մասը էզոթերիկայի միջոցով գումար աշխատելու խորհուրդներ է պարունակում:

Չնայած շարժումը սկսվել է ֆեմինիստական և սոցիալիստական գաղափարախոսական հիմքերով, սակայն այն ավելի ու ավելի է միանում ծայրահեղ աջ ու ռասիստական գաղափարախոսությանը՝ պնդելով, որ աղքատությունը հոգևոր թուլության նշան է, և որ «հանուն ռասայի բարելավման... աղքատությունն ու տառապանքը չպետք է մեղմացվեն պետության կողմից»։

## Շարժում
Նոր մտքի հրատարակչական և կրթական գործունեությունը հասնում է տարեկան մոտավորապես 2,5 միլիոն մարդու:   Նոր մտքի վրա հիմնված ամենախոշոր դավանանքը ճապոնական  Սեյչո-նո-լեն է:  Նոր Մտածողության շարժումը ներառում է տարբեր հավատքային համակարգեր, ինչպիսիք են *Հրեական Գիտությունը*, *Կրոնական Գիտությունը/Հոգևոր Կենտրոնները*, և *Միությունը*, ինչպես նաև ավելի հին խմբեր, ինչպիսիք են *Փսիխիանան* և *Հայր Դիվայնը*:

Կրոնական Գիտությունն ունի երեք հիմնական խմբեր՝ Հոգևոր կենտրոններ, Նոր մտածողության համագործակցային ցանց, Կրոնական գիտության համաշխարհային նախաձեռնություններ։ Էռնեստ Հոլմսը, Կրոնական գիտության հիմնադիրը, ասել է, որ այն հիմնված չէ խիստ ավանդական հավատալիքների վրա, այլ կենտրոնանում է այն բանի վրա, թե ինչ կարող է տալ հետևորդներին։ Նրա *«Մտքի Գիտությունը»* գիրքը կարևորում է «նոր գաղափարների համար բաց լինելը» և մեծ ազդեցություն է կրել Հիսուս Քրիստոսի ուսմունքներից։ Միությունը, որը ստեղծել են Չարլզ և Մերտլ Ֆիլմորները, կոչվում է «Քրիստոնեական նոր մտածողություն»։ Այն կենտրոնանում է քրիստոնեական արժեքների վրա՝ օգտագործելով Աստվածաշունչը որպես հիմնական գիրք (առանց բառացի մեկնաբանման) և *«Դասեր Ճշմարտության Մեջ»* գիրքը, որի հեղինակը Հ․ Էմիլի Քեյդին է։ *Ավելի Լավ Կյանքի Հիմնադրամը* (UFBL) ստեղծել է **Ջոնի Քոլմոնը** Չիկագոյում 1974 թվականին։ Նա հեռացել է Միություն եկեղեցուց՝ «ակնհայտ ռասիզմի» պատճառով, և հիմնադրել է այս նոր կազմակերպությունը՝ Նոր մտքի սկզբունքները սովորեցնելու և հավասարությունը խթանելու նպատակով։

## Տես նաև
* Իդեալիզմ
* Թեոսոֆիա
* Ունիվերսալիզմ

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագիտություն
* .
* .
* Anderson, Alan and Deb Whitehouse. *New Thought: A Practical American Spirituality*. 2003.
* Braden, Charles S. *Spirits in Rebellion: The Rise and Development of New Thought*, Southern Methodist University Press, 1963.
* 
* Judah, J. Stillson. *The History and Philosophy of the Metaphysical Movements in America*. Philadelphia: The Westminster Press. 1967. Review by Neil Duddy.
* .
* 
* 
* 
* 
* 
* .

## Արտաքին հղումներ
* .
* .
* .

Կատեգորիա:Աստվածաբանություն
Կատեգորիա:Էզոթերիզմ
Կատեգորիա:Խորհրդապաշտություն
Կատեգորիա:Կրոնական նոր շարժումներ
Կատեգորիա:Մետաֆիզիկա
Կատեգորիա:Օկուլտականություն