Արժութային միջամտություն

մինի|ԱՄՆ օրենսդիրները քննարկում են արժույթի ներդաշնակեցման նախաձեռնությունը՝ չեզոքացնող գործողությունների միջոցով (Չինաստան) 2005 թվական:
մինի|Արժույթներ
**Արժութային միջամտություն**, որը նաև հայտնի է որպես **արժութային շուկայի միջամտություն** կամ **արժութային մանիպուլյացիա**, դրամավարկային քաղաքականության գործողություն է։ Տեղի է ունենում, երբ կառավարությունը կամ կենտրոնական բանկը գնում կամ վաճառում է արտարժույթ՝ իր սեփական արժույթի դիմաց՝ հիմնականում փոխարժեքի և առևտրային քաղաքականության վրա ազդելու մտադրությամբ։

Քաղաքականություն մշակողները կարող են միջամտել արտարժույթի շուկաներին՝ առաջ մղելու տարբեր տնտեսական նպատակներ՝ վերահսկել գնաճը, պահպանել մրցունակությունը կամ պահպանել ֆինանսական կայունությունը։ Հստակ նպատակները, ի թիվս այլ գործոնների,կախված են երկրի զարգացման փուլից, ֆինանսական շուկայի զարգացման և միջազգային ինտեգրման աստիճանից և ցնցումների նկատմամբ երկրի ընդհանուր խոցելիությունից։

Արժութային միջամտության առավել ամբողջական տեսակը ֆիքսված փոխարժեքի սահմանումն է այլ արժույթի կամ որոշ այլ արժույթների միջին կշռվածի նկատմամբ։

## Նպատակներ
Կան բազմաթիվ պատճառներ, որոնց պատճառով երկրի դրամավարկային և/կամ հարկաբյուջետային մարմինը կարող է ցանկանալ միջամտել արտարժույթի շուկայում։ Կենտրոնական բանկերը ընդհանուր առմամբ համաձայն են, որ արտարժույթի շուկայի միջամտության առաջնային նպատակն է կառավարել անկայունությունը և/կամ ազդել փոխարժեքի մակարդակի վրա։ Կառավարությունները նախընտրում են  փոխարժեքը, քանի որ չափազանց կարճաժամկետ անկայունությունը քայքայում է շուկայի վստահությունը և ազդում ինչպես ֆինանսական շուկայի, այնպես էլ իրական ապրանքների շուկայի վրա։

Երբ առկա է չափազանց անկայունություն, փոխարժեքի անորոշությունը առաջացնում է լրացուցիչ ծախսեր և նվազեցնում շահույթը ձեռնարկությունների համար։ Արդյունքում, ներդրողները չեն ցանկանում ներդրումներ կատարել օտարերկրյա ֆինանսական ակտիվներում։ Ընկերությունները դժկամությամբ են զբաղվում միջազգային առևտրով։ Ավելին, փոխարժեքի տատանումները տարածվում են այլ ֆինանսական շուկաներ։ Եթե փոխարժեքի անկայունությունը մեծացնի ներքին ակտիվների պահպանման ռիսկը, ապա այդ ակտիվների գները նույնպես կդառնան ավելի անկայուն։ Ֆինանսական շուկաների աճող տատանողականությունը կվտանգի ֆինանսական համակարգի կայունությունը և կդժվարացնի դրամավարկային քաղաքականության նպատակների իրագործումը։ Ուստի իշխանությունները արժութային միջամտություն են անում։

Բացի այդ, երբ փոխվում են տնտեսական պայմանները կամ երբ շուկան սխալ է մեկնաբանում տնտեսական ազդանշանները, իշխանությունները օգտագործում են արտարժույթի միջամտությունը՝ փոխարժեքները շտկելու համար՝ խուսափելու համար որևէ ուղղության գերակատարումից  Աննա Շվարցը պնդել է, որ կենտրոնական բանկը կարող է առաջացնել սպեկուլյատիվ ավելցուկի հանկարծակի փլուզում, և որ այն կարող է սահմանափակել աճը՝ սահմանափակելով փողի զանգվածը։

Այսօր արտարժույթի շուկայի միջամտությունը հիմնականում օգտագործվում է զարգացող երկրների կենտրոնական բանկերի կողմից, և ավելի քիչ՝ զարգացած երկրների կողմից։ Կան մի քանի պատճառ, թե ինչու շատ զարգացած երկրներ այլևս ակտիվորեն չեն միջամտում.

* Հետազոտությունները և փորձը ցույց են տալիս, որ գործիքը արդյունավետ է (առնվազն շատ կարճաժամկետ ժամկետից դուրս), եթե դիտվի որպես տոկոսադրույքի կամ քաղաքականության այլ ճշգրտումներ կանխատեսող։ Առանց անվանական փոխարժեքի վրա երկարատև և անկախ ազդեցության, միջամտությունը դիտվում է որպես իրական փոխարժեքի վրա ազդելու և, հետևաբար, առևտրային հատվածի մրցակցային պայմանների վրա ազդելու կայուն ուժ չունեցող։
* Լայնածավալ միջամտությունը կարող է խաթարել դրամավարկային քաղաքականության դիրքորոշումը։

Զարգացող երկրները, մյուս կողմից, երբեմն միջամտում են, ենթադրաբար այն պատճառով, որ նրանք կարծում են, որ գործիքը արդյունավետ գործիք է այն հանգամանքներում և իրավիճակներում, որոնց բախվում են։ Նպատակները ներառում են՝ վերահսկել գնաճը, հասնել արտաքին հավասարակշռության կամ բարձրացնել մրցունակությունը՝ խթանելու աճը, կամ կանխել արժութային ճգնաժամերը, ինչպիսիք են արժեզրկման/արժևորման մեծ տատանումները։

Միջազգային հաշվարկների բանկի փաստաթղթում, որը հրապարակվել է 2015 թվականին, հեղինակները նկարագրում են կենտրոնական բանկերի միջամտության ընդհանուր պատճառները։ ՄՀԲ հետազոտության հիման վրա արտարժույթի շուկաներում «զարգացող շուկայի կենտրոնական բանկերը» օգտագործում են «քամու դեմ հենվելու» ռազմավարությունը՝ «փոխարժեքի անկայունությունը սահմանափակելու և փոխարժեքի միտումը հարթելու համար»։ 2005 թվականին արտարժույթի շուկայի միջամտության վերաբերյալ իրենց հանդիպման ժամանակ կենտրոնական բանկերի կառավարիչները նշել են, որ «շատ կենտրոնական բանկեր կպնդեն, որ իրենց հիմնական նպատակն է սահմանափակել փոխարժեքի անկայունությունը, այլ ոչ թե հասնել փոխարժեքի մակարդակի կոնկրետ թիրախին»։ Նշված այլ պատճառներ (որոնք չեն թիրախավորում փոխարժեքը) էին «փոխարժեքի փոփոխության տեմպերի դանդաղեցումը», «փոխարժեքի անկայունության թուլացումը», «արտարժույթի շուկայի իրացվելիության մատակարարումը» կամ «արտարժույթի պահուստների մակարդակի վրա ազդելը»։

## Պատմական համատեքստ
Սառը պատերազմի ժամանակաշրջանում Միացյալ Նահանգներում, Բրետտոն Վուդսի ֆիքսված փոխարժեքների համակարգի ներքո, միջամտությունն օգտագործվել է փոխարժեքը սահմանված սահմաններում պահպանելու համար և համարվել է էական կենտրոնական բանկի գործիքակազմի համար։ Բրետտոն Վուդսի համակարգի լուծարումը 1968-ից 1973 թվականներին հիմնականում պայմանավորված է եղել նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնի կողմից 1971 թվականին դոլարի փոխարկելիությունը ոսկու «ժամանակավոր» կասեցմամբ, այն բանից հետո, երբ 1960-ականների վերջին դոլարը պայքարում էր ոսկու գնի մեծ աճի լույսի ներքո։ Ֆիքսված փոխարժեքները վերակենդանացնելու փորձը ձախողվել է և 1973 թվականի մարտին հիմնական արժույթները սկսել են լողալ միմյանց դեմ։ Ավանդական Բրետտոն Վուդսի համակարգի ավարտից ի վեր, ԱՄՀ անդամներն ազատ են ընտրել փոխանակման ցանկացած ձև, որը ցանկանում են (բացի իրենց արժույթը ոսկու հետ կապելուց), օրինակ՝ արժույթին ազատ լողալու թույլ տալը, այն այլ արժույթի հետ կապելը կամ արժույթների զամբյուղ, այլ երկրի արժույթի ընդունում, արժութային բլոկի մասնակցություն կամ արժութային միության մաս կազմելը։ Բրետտոն Վուդսի ավանդական համակարգի ավարտը 1970-ականների սկզբին հանգեցրել է համատարած, բայց ոչ համընդհանուր արժույթի կառավարմանը։

2008 թվականից մինչև 2013 թվականը զարգացող շուկայական տնտեսությունների կենտրոնական բանկերը ստիպված են եղել «վերանայել իրենց արժութային շուկայի միջամտության ռազմավարությունները»՝ ԶՇՏ-ներ և դեպի ԶՇՏ կապիտալի հոսքերի հսկայական տատանումների պատճառով։

## Ուղղակի միջամտություն
Ուղղակի արժութային ինտերվենցիան ընդհանուր առմամբ սահմանվում է որպես արտարժույթի գործարքներ, որոնք իրականացվում են դրամավարկային մարմնի կողմից և ուղղված են փոխարժեքի վրա ազդելուն։ Կախված նրանից, թե այն փոխում է դրամական բազան, թե ոչ, արժութային ինտերվենցիան կարելի է առանձնացնել համապատասխանաբար ոչ ստերիլիզացված միջամտության և ստերիլիզացված միջամտության միջև։

### Ստերիլիզացված միջամտություն
Ստերիլիզացված միջամտությունը քաղաքականություն է, որը փորձում է ազդել փոխարժեքի վրա՝ առանց դրամական բազայի փոփոխության։ Ընթացակարգը երկու գործարքների համակցություն է։ Նախ՝ Կենտրոնական բանկը իրականացնում է ոչ ստերիլիզացված ինտերվենցիա՝ գնելով (վաճառելով) արտարժութային պարտատոմսեր՝ օգտագործելով իր թողարկած ներքին արժույթը։ Այնուհետև Կենտրոնական բանկը «ստերիլիզացնում է» դրամական բազայի վրա ունեցած ազդեցությունները՝ վաճառելով (գնելով) համապատասխան քանակի ներքին արժույթով պարտատոմսեր՝ ներքին արժույթի սկզբնական աճը (նվազումը) ներծծելու համար։ Երկու գործառնությունների զուտ ազդեցությունը նույնն է, ինչ ներքին արժութային պարտատոմսերի փոխանակումը արտարժութային պարտատոմսերով՝ առանց փողի զանգվածի փոփոխության։ Ստերիլիզացման դեպքում արտարժույթի ցանկացած գնում ուղեկցվում է ներքին պարտատոմսերի համարժեք վաճառքով։

Օրինակ, ցանկանալով նվազեցնել փոխարժեքը` արտահայտված որպես ներքին արժույթի գին, առանց դրամական բազայի փոփոխության, արժութային մարմինը գնում է արտարժութային պարտատոմսեր, նույն գործողությունը, ինչ վերջին բաժնում։ Այս գործողությունից հետո դրամական բազան անփոփոխ պահելու համար դրամավարկային մարմինը իրականացնում է նոր գործարք՝ վաճառելով նույն քանակությամբ ներքին արժութային պարտատոմսեր, որպեսզի ընդհանուր փողի զանգվածը վերադառնա սկզբնական մակարդակին։

### Ոչ ստերիլիզացված միջամտություն
Ոչ ստերիլիզացված միջամտությունը դրամական բազան փոխող քաղաքականություն է։ Մասնավորապես, իշխանություններն ազդում են փոխարժեքի վրա՝ ներքին արժույթով օտարերկրյա փողեր կամ պարտատոմսեր գնելու կամ վաճառելու միջոցով։

Օրինակ՝ նպատակ ունենալով նվազեցնել ազգային արժույթի փոխարժեքը/գինը, իշխանությունները կարող են գնել արտարժութային պարտատոմսեր։ Այս գործարքի ընթացքում ներքին արժույթի լրացուցիչ առաջարկը նվազեցնում է ներքին արժույթի գինը, իսկ արտարժույթի լրացուցիչ պահանջարկը բարձրացնում է արտարժույթի գինը։ Արդյունքում փոխարժեքը նվազում է։

### Անուղղակի միջամտություն
Անուղղակի արժութային միջամտությունը քաղաքականություն է, որն անուղղակիորեն ազդում է փոխարժեքի վրա։ Որոշ օրինակներ են կապիտալի հսկողությունը (հարկեր կամ ակտիվների միջազգային գործարքների նկատմամբ սահմանափակումներ) և փոխանակման վերահսկողությունը (արժույթով առևտրի սահմանափակում)։ Այդ քաղաքականությունները կարող են հանգեցնել անարդյունավետության կամ նվազեցնել շուկայի վստահությունը, կամ փոխանակման վերահսկողության դեպքում կարող են հանգեցնել սև շուկայի ստեղծմանը, բայց կարող են օգտագործվել որպես արտակարգ վնասների վերահսկում։

## Արդյունավետություն
մինի|Ներմուծում և արտահանում Արգենտինայից 1992-ից 2004 թվականներին:
Արդյունավետության վերաբերյալ ամենամեծ էմպիրիկ ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս հաջողություն մոտ 80%-ով, երբ խոսքը վերաբերում է արժույթի անկայունության կառավարմանը։ Պրակտիկայի արդյունավետության վերաբերյալ 300 տարբեր գնահատականների վրա հիմնված մետավերլուծությունը ցույց է տալիս, որ միջինում 1 միլիարդ դոլարի գնումը արժեզրկում է ներքին արժույթը 1 տոկոսով։

### Ոչ ստերիլիզացման միջամտություն
Ընդհանուր առմամբ, մասնագիտության մեջ կա կոնսենսուս, որ ոչ ստերիլիզացված միջամտությունն արդյունավետ է։ Ինչպես դրամավարկային քաղաքականությանը, ոչ ստերիլիզացված ինտերվենցիան ազդում է փոխարժեքի վրա՝ դրդելով դրամական բազայի պաշարների փոփոխություններ, ինչը, իր հերթին, դրդում է ավելի լայն դրամավարկային ագրեգատների, տոկոսադրույքների, շուկայական ակնկալիքների և, ի վերջո, փոխարժեքի փոփոխություններ։ Արտարժութային պարտատոմսերի գնումը հանգեցնում է հայրենական արժույթով փողի զանգվածի ավելացմանը և, հետևաբար, փոխարժեքի նվազմանը։

### Ստերիլիզացման միջամտություն
Ստերիլիզացված միջամտության արդյունավետությունն ավելի հակասական և երկիմաստ է։ Ըստ սահմանման, ստերիլիզացված միջամտությունը քիչ է կամ ընդհանրապես չի ազդում ներքին տոկոսադրույքների վրա, քանի որ փողի զանգվածի մակարդակը մնում է անփոփոխ։ Այնուամենայնիվ, ըստ որոշ գրականության, միջամտությունը կարող է ազդել փոխարժեքի վրա երկու ուղիներով` պորտֆելի մնացորդի և ակնկալիքների կամ ազդանշանային ուղիների միջոցով։

#### Պորտֆելի մնացորդի ալիք
Պորտֆելի մնացորդի մոտեցման դեպքում ներքին և արտաքին պարտատոմսերը կատարյալ փոխարինողներ չեն։ Գործակալները հավասարակշռում են իրենց պորտֆելները ներքին փողերի և պարտատոմսերի, ինչպես նաև արտարժույթի և պարտատոմսերի միջև։ Ամեն անգամ, երբ ընդհանուր տնտեսական պայմանները փոխվում են, գործակալներն իրենց պորտֆելները հարմարեցնում են նոր հավասարակշռության՝ հիմնվելով մի շարք նկատառումների վրա, օրինակ՝ հարստության, ճաշակի, ակնկալիքների և այլնի վրա։ Այսպիսով, պորտֆելների հավասարակշռման այս գործողությունները կազդեն փոխարժեքների վրա։

#### Ակնկալիքները կամ ազդանշանային ալիք
Նույնիսկ եթե ներքին և արտաքին ակտիվները լիովին փոխարինելի են միմյանց հետ, ստերիլիզացված միջամտությունը դեռևս արդյունավետ է։ Համաձայն ազդանշանային ալիքի տեսության՝ գործակալները կարող են փոխարժեքի միջամտությունը դիտարկել որպես քաղաքականության ապագա դիրքորոշման մասին ազդանշան։ Այնուհետեւ ակնկալիքների փոփոխությունը կազդի փոխարժեքի ներկայիս մակարդակի վրա։

## Ժամանակակից օրինակներ
Ըստ Պետերսոնի ինստիտուտի, կան չորս խմբեր, որոնք հաճախ դիմում են արժութային մանիպուլյացիաների. զարգացած տնտեսություններ և զարգացած տնտեսություններ հին ժամանակներից ի վեր, զարգացած տնտեսություններ, ինչպիսիք են Ճապոնիան և Շվեյցարիան, նոր արդյունաբերական տնտեսություններ, ինչպիսիք են Սինգապուրը, զարգացող ասիական տնտեսությունները, ինչպիսիք են Չինաստանը և նավթ արտահանողները, ինչպիսիք են Ռուսաստանը։ Չինաստանի արժութային միջամտությունն ու արտարժույթի պահպանումն աննախադեպ են։ Տարածված է, որ երկրները կառավարում են իրենց փոխարժեքը կենտրոնական բանկի միջոցով՝ իրենց արտահանումն էժան դարձնելու համար։ Այդ մեթոդը լայնորեն կիրառվում է հատկապես Հարավարևելյան Ասիայի զարգացող շուկաների կողմից։

### ԱՄՆ դոլար
Որպես աշխարհի առաջնային պահուստային արժույթ, արժութային միջամտությունը հիմնականում կենտրոնանում է ԱՄՆ դոլարի և նպատակային արժույթի միջև փոխարժեքի վրա։ Համակարգի բաց շուկայական հաշիվը դաշնային պահուստային համակարգի դրամական գործիք է, որը կարող է միջամտել շուկայի անկարգություններին դիմակայելու համար։ 2014 թվականին մի շարք խոշոր ներդրումային բանկեր, այդ թվում՝ UBS-ը, JPMorgan Chase-ը, Citigroup-ը, HSBC-ն և Royal Bank of Scotland-ը տուգանվել են արժույթի մանիպուլյացիայի համար։

### Շվեդական ֆրանկ
Երբ 2007–08 թվականների ֆինանսական ճգնաժամը հարվածել էՇվեյցարիային՝ շվեյցարական ֆրանկը սկսվել էարժևորվել «կապված աճի և շվեյցարական ֆրանկի պարտավորությունների մարման հետ, որոնք ֆինանսավորում էին առևտուրը բարձր եկամտաբեր արժույթներով»։ 2009 թվականի մարտի 12-ին Շվեյցարիայի Ազգային բանկը հայտարարել է, որ մտադիր է արտարժույթ գնել՝ շվեյցարական ֆրանկի հետագա արժևորումը կանխելու համար։ SNB-ի կողմից եվրոյի և ԱՄՆ դոլարի գնման ազդեցության տակ շվեյցարական ֆրանկը եվրոյի նկատմամբ 1,48-ից իջել է մինչև 1,52 մեկ օրում։ 2009 թվականի վերջին արժութային ռիսկը կարծես թե լուծվել է, բանկը փոխել է իր վերաբերմունքը՝ էական արժևորումը կանխելու համար։ Ցավոք շվեյցարական ֆրանկը նորից սկսել էարժևորվել։ Այսպիսով բանկը ևս մեկ անգամ միջամտել է ամսական ավելի քան 30 միլիարդ շվեյցարական ֆրանկի չափով։ 2010 թվականի հունիսի 17-ի վերջին, երբ բանկը հայտարարել է իր միջամտության ավարտի մասին, այն գնել է 179 միլիարդ դոլարին համարժեք եվրո և ԱՄՆ դոլար, որը կազմել է Շվեյցարիայի ՀՆԱ-ի 33%-ը։ 2011 թվականի սեպտեմբերին բանկը կրկին ազդել է արտարժույթի շուկայի վրա և սահմանել նվազագույն փոխարժեքը 1,2 ֆրանկ՝ եվրոյի նկատմամբ։

2015 թվականի հունվարի 15-ին Շվեյցարիայի Ազգային բանկը անսպասելիորեն հայտարարել է, որ այլևս չի պահպանելու շվեյցարական ֆրանկի ֆիքսված փոխարժեքը եվրոյի նկատմամբ, որը սահմանվել է 2011 թվականին։ Ի պատասխան՝ ֆրանկի փոխարժեքը կտրուկ աճել է, եվրոն էժանացել է ֆրանկի նկատմամբ մոտ 40%-ով՝ իջնելով մինչև 0,85 ֆրանկ (սկզբնական 1,2 ֆրանկից)։

Ֆինանսական ճգնաժամի ընթացքում ներդրողները սկսեցին բարձր դասել ֆրանկը, նրանք կտրուկ բարձրացրել են դրա արժեքը։ Թանկարժեք ֆրանկը կարող է մեծ բացասական ազդեցություն ունենալ Շվեյցարիայի տնտեսության վրա, Շվեյցարիայի տնտեսությունը մեծապես կախված է արտասահմանում իրերի վաճառքից։ Ապրանքների և ծառայությունների արտահանումը կազմում է Շվեյցարիայի ՀՆԱ-ի ավելի քան 70%-ը։ Գների կայունությունը պահպանելու և ֆրանկի արժեքը նվազեցնելու համար Շվեյցարիայի ազգային բանկը ստեղծել է նոր ֆրանկներ և օգտագործել դրանք եվրո գնելու համար։ Արտարժույթի շուկաներում եվրոյի նկատմամբ ֆրանկների առաջարկի ավելացումը հանգեցրել է ֆրանկի արժեքի անկմանը (եվրոյի արժեքը կազմել է 1,2 ֆրանկ)։ Այս քաղաքականության արդյունքում բանկը կուտակել էմոտ 480 միլիարդ դոլար արժողությամբ արտարժույթ, որը հավասար է Շվեյցարիայի ՀՆԱ-ի մոտ 70%-ին։

The Economist-ը պնդում է, որ Շվեյցարիայի ազգային բանկը հանել է սահմանաչափը հետևյալ պատճառներով՝ Շվեյցարիայի քաղաքացիների շրջանում աճող քննադատությունները՝ կապված արտարժույթի պահուստների մեծ կուտակման հետ։ Այս քննադատությունների հիմքում ընկած են անխափան գնաճի վախերը, չնայած այն բանին, որ ազգային բանկը հայտարարել է, որ ֆրանկի գնաճը չափազանց ցածր էի։ Երկրորդ՝ ի պատասխան Եվրոպական կենտրոնական բանկի՝ եվրոյի գնանկման դեմ պայքարի քանակական մեղմացման ծրագիր նախաձեռնելու որոշմանը։ Եվրոյի հետևանքային արժեզրկումը բանկից պահանջում է էլ ավելի արժեզրկել ֆրանկը, եթե նրանք որոշեն պահպանել ֆիքսված փոխարժեքը։ Երրորդ՝ 2014 թվականին եվրոյի վերջին արժեզրկման պատճառով ֆրանկը կորցրել է իր արժեքի մոտավորապես 12%-ը ԱՄՆ դոլարի և 10%-ը՝ ռուփիի նկատմամբ (ԱՄՆ և Հնդկաստան արտահանվող ապրանքներն ու ծառայությունները կազմել են Շվեյցարիայի արտահանման մոտ 20%-ը)։

Շվեյցարիայի Ազգային բանկի հայտարարությունից հետո Շվեյցարիայի ֆոնդային շուկան կտրուկ անկում է ապրել, ֆրանկի ամրապնդման պատճառով շվեյցարական ընկերությունների համար ավելի դժվար կարող է լինել ապրանքներ և ծառայություններ վաճառել հարևան եվրոպական երկրների քաղաքացիներին։

2016 թվականի հունիսին, երբ հրապարակվել են Brexit-ի հանրաքվեի արդյունքները՝ բանկը հազվագյուտ հաստատում է տվել, որ կրկին ավելացրել է արտարժույթի գնումները, ինչի մասին վկայում է ազգային բանկում առևտրային ավանդների աճը։ Բացասական տոկոսադրույքները՝ զուգորդված արտարժույթի նպատակային գնումների հետ միասին, օգնել են սահմանափակել շվեյցարական ֆրանկի հզորությունը այն ժամանակ, երբ արժույթների պահանջարկը մեծանում է։ Նման միջամտությունները երաշխավորում են շվեյցարական ապրանքների գնային մրցունակությունը Եվրամիության և համաշխարհային շուկաներում։

2022 թվականի վերջին, երբ 2022 թվականին գնաճի կտրուկ աճը զգալի գնաճ առաջացրել էՇվեյցարիայում՝ բանկը փոխել էդրամավարկային քաղաքականությունը։ Շվեյցարական ֆրանկի արժեզրկման համար արտարժույթ գնելու փոխարեն՝ Ազգային բանկը նվազեցրել է արտարժութային ակտիվները՝ դրսից առաջացած գնաճը զսպելու համար։ 2019 և 2020 թվականներին լայնածավալ վերագնահատումներից հետո շվեյցարական ֆրանկը «այլևս չի գերագնահատվել» այլ արժույթների նկատմամբ՝ թույլ տալով բանկին ավելի քիչ միջամտություններ կատարել։

### Ճապոնական իեն
1989-2003 թվականներին Ճապոնիան գնանկման երկար շրջան է ապրել։ 1990-ականների սկզբին տնտեսական աճից հետո ճապոնական տնտեսությունը դանդաղ անկում է ապրել, իսկ 1998 թվականին մտել է գնանկումային պարույր։ Այս ժամանակահատվածում Ճապոնիայում արտադրության ծավալը լճացման մեջ էր, գնանկումը (գնաճի բացասական մակարդակը) շարունակվում էր, իսկ գործազրկության մակարդակը բարձրանում էր։ Ֆինանսական համակարգի նկատմամբ վստահությունը նվազել է, մի շարք բանկեր սնանկացել են։ Այս ժամանակահատվածում Ճապոնիայի բանկը, որն իրավաբանորեն անկախ է դարձել 1998 թվականի մարտին ձգտում էր խթանել տնտեսությունը՝ դադարեցնելով գնանկումը և կայունացնելով ֆինանսական համակարգը։ «Ավանդական քաղաքականության գործիքների մատչելիությունն ու արդյունավետությունը խիստ սահմանափակ են եղել, քանի որ տոկոսադրույքն արդեն գործնականում զրոյական է եղել և անվանական տոկոսադրույքը չէր կարող բացասական դառնալ (զրոյական պարտադիր խնդիր)»։

Ի պատասխան գնանկումային ճնշումների՝ Ճապոնիայի բանկը ֆինանսների նախարարության հետ համատեղ գործարկել է պահուստների թիրախավորման ծրագիրը։ Ճապոնիայի բանկը առևտրային բանկերի ընթացիկ հաշվի մնացորդը հասցրել է 35 տրիլիոն իենի։ Դրանից հետո ֆինանսների նախարարությունն օգտագործել է այդ միջոցները՝ 320 միլիարդ դոլար արժողությամբ ԱՄՆ գանձապետական պարտատոմսեր և գործակալության պարտքեր ձեռք բերելու համար։

Մինչև 2014 թվականը Ճապոնական արժութային միջամտության քննադատները պնդում էին, որ Ճապոնիայի կենտրոնական բանկը արհեստականորեն և միտումնավոր արժեզրկել է իենը։ Ոմանք պնդել են, որ 2014 թվականին ԱՄՆ-ի և Ճապոնիայի միջև առևտրի դեֆիցիտը՝ 261,7 միլիարդ դոլար պայմանավորված է Միացյալ Նահանգներում գործազրկության աճով։ Կորեայի բանկի ղեկավար Կիմ Չուն Սուն կոչ է արել ասիական երկրներին միավորվել, որպեսզի պաշտպանվեն Ճապոնիայի վարչապետ Սինձո Աբեի ռեֆլյացիոն արշավի կողմնակի ազդեցություններից։ Նրանցից ոմանք սկսել են այս արշավը՝ ի պատասխան Ճապոնիայի տնտեսության լճացման և հնարավոր գնանկման պարույրի։

2013 թվականին Ճապոնիայի ֆինանսների նախարար Տարո Ասոն հայտարարել է, որ Ճապոնիան ծրագրում է օգտագործել իր արտարժույթի պահուստները՝ Եվրոպական կայունության մեխանիզմի և եվրոգոտու սուվերեն երկրների կողմից թողարկված պարտատոմսեր գնելու և իենը թուլացնելու նպատակով։ 2011 թվականին ԱՄՆ-ն քննադատել է Ճապոնիային՝ իենի միակողմանի վաճառքի համար, այն բանից հետո, երբ Յոթնյակի Խումբը միջամտել է այդ տարվա ռեկորդային երկրաշարժից և ցունամիից հետո աճը թուլացնելու համար։

2013 թվականին Ճապոնիայի արտաքին պահուստները կազմել են 1,27 տրիլիոն դոլար, համաձայն ֆինանսների նախարարության տվյալների։ 2022 թվականին դոլարի արժևորման համատեքստում Ճապոնիան կրկին միջամտել է արտարժույթի շուկաներում։

### Քաթարի ռիալ
2019 թվականի օգոստոսի 27-ին Քաթարի Ֆինանսական Կենտրոնի Կարգավորող Մարմինը տուգանել է First Abu Dhabi Bank-ին 55 միլիոն դոլարով՝ Քաթարի ռիալի հնարավոր շահարկման հետաքննության մեջ չհամագործակցելու համար։ Գործողությանը հաջորդել էՔաթարի ռիալի փոխարժեքների զգալի անկայունությունը Քաթարի դիվանագիտական ճգնաժամի առաջին ութ ամիսների ընթացքում։

2020 թվականի դեկտեմբերին *Bloomberg News-ը* վերանայել էմեծ թվով էլեկտրոնային նամակներ, օրինական արժեթղթեր և փաստաթղթեր, ինչպես նաև հարցազրույցներ է անցկացրել Banque Havilland-ի նախկին պաշտոնյաների և ինսայդերների հետ։ Դիտարկման վրա հիմնված բացահայտումները ցույց են տվել, թե որքան ծառայություններ են մատուցել ֆինանսիստ Դեյվիդ Ռոուլենդը և նրա մասնավոր բանկային ծառայությունը, որպեսզի սպասարկեն իր հաճախորդներից մեկին՝ Աբու Դաբիի թագաժառանգ Մուհամմեդ բեն Զայեդին։ Փաստրը ցույց են տվել, որ կառավարիչը բանկը օգտագործել է ֆինանսական խորհրդատվության, ինչպես նաև քաթարական ռիալի արժեքը շահարկելու համար՝ համակարգված հարձակման համար, որի նպատակն էր ջնջել երկրի արժութային պահուստները։ *Բլումբերգի* կողմից վերանայված հինգ հայտարարություններից մեկում ասվում է՝ «Վերահսկեք եկամտաբերության կորը, որոշեք ապագան»։ Հայտարարությունը պատկանում էր Banque Havilland-ի նախկին վերլուծաբաններից մեկի ներկայացմանը, որը կոչ էր անում հարձակվել 2017 թվականին։

### Չինական յուան
մինի|Չինական յուանով ԱՄՆ դոլարի գնի գծապատկերը 1990 թվականից
1990-ականներին և 2000-ականներին նկատվել է չինական ապրանքների ամերիկյան ներմուծման զգալի աճ։ Չինաստանի կենտրոնական բանկը իբր արժեզրկել է յուանը` յուանով մեծ քանակությամբ ԱՄՆ դոլար գնելով, այդպիսով մեծացնելով յուանի առաջարկը արտարժույթի շուկայում, միաժամանակ մեծացնելով ԱՄՆ դոլարի պահանջարկը, դրանով իսկ բարձրացնելով ԱՄՆ դոլարի գինը։ Ըստ Վլադիմիր Ուրբանեկի՝ KurzyCZ-ում հրապարակված հոդվածի՝ 2012 թվականի դեկտեմբերին Չինաստանի արժութային պահուստը կազմում էր մոտավորապես 3,3 տրիլիոն դոլար, ինչը նրան դարձրել է աշխարհի ամենաբարձր արժութային պահուստը։ Այս պահուստի մոտավորապես 60%-ը կազմված է եղել ԱՄՆ պետական պարտատոմսերից և պարտքային պարտավորություններից։

Շատ տարաձայնություններ են եղել, թե ինչպես պետք է Միացյալ Նահանգները արձագանքի չինական յուանի արժեզրկմանը։ Սա մասամբ պայմանավորված է կապիտալի շուկաների, առևտրային դեֆիցիտի և ԱՄՆ ներքին տնտեսության վրա թերագնահատված յուանի իրական ազդեցության հետ կապված անհամաձայնությամբ։

Փոլ Քրուգմանը 2010 թվականին ասել է, որ Չինաստանը միտումնավոր արժեզրկել է իր արժույթը, որպեսզի խթանի իր արտահանումը դեպի Միացյալ Նահանգներ և որպես արդյունք՝ ընդլայնել է իր առևտրային դեֆիցիտը ԱՄՆ-ի հետ։ Քրուգմանը այն ժամանակ առաջարկել է, որ Միացյալ Նահանգները մաքսատուրքեր սահմանի չինական ապրանքների վրա։ Կրուգմանը նշել է՝Մյուս կողմից Գրեգ Մանկիվը պնդել է, որ 2010 թվականին ԱՄՆ պրոտեկցիոնիզմը մաքսատուրքերի միջոցով ավելի շատ կվնասի ԱՄՆ տնտեսությանը, քան չինական արժեզրկումը։ Նմանապես մյուսները հայտարարել են, որ թերագնահատված յուանը իրականում ավելի շատ է վնասել Չինաստանին երկարաժամկետ հեռանկարում այնքանով, որքանով թերագնահատված յուանը չի սուբսիդավորում չինական արտահանողին, այլ սուբսիդավորում է ամերիկյան ներկրողին։ Այսպիսով Չինաստանի ներսում ներկրողները զգալիորեն տուժել են արտահանման աճը շարունակելու Չինաստանի կառավարության մտադրության պատճառով։

Այն տեսակետը, որ Չինաստանը շահարկում է իր արժույթը առևտրում իր շահերի համար, քննադատության է ենթարկվել Cato Institute-ի առևտրային քաղաքականության ուսումնասիրող Դենիել Փիրսոնի, Հարկ վճարողների միության քաղաքականության և կառավարության գործերի մենեջեր Քլարկ Փաքարդի, ձեռնարկատեր և Forbes-ի ներդրող Լուի Վուդհիլի, Հենրի Կաուֆմանի, Կոլումբիայի համալսարանի պրոֆեսոր Չարլ Քալոմիրիսի, Հարվարդի համալսարանի Քենեդու անվան կառավարման դպրոցի պրոֆեսոր Ջեֆրի Ֆրանկել, Bloomberg-ի սյունակագիր Ուիլյամ Պեսեկի, Quartz-ի լրագրող Գվին Գիլֆորդ, The Wall Street Journal թվային ցանցի գլխավոր խմբագիր Ռանդալ Վ. Ֆորսայթի, United Courier Services-ի և China Learning Curve-ի կողմից։

### Ռուսական ռուբլի
2014 թվականի նոյեմբերի 10-ին Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկը որոշում է կայացրել ռուբլու ամբողջական լողացող փոխարժեքի մասին՝ ի պատասխան վերջին 11 տարվա ընթացքում դրա ամենամեծ շաբաթական անկման (ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ մոտ 6%)։ Միևնույն ժամանակ, Կենտրոնական բանկը չեղյալ է հայտարարել երկարժութային միջանցքը, որի շրջանակներում ավելի վաղ վաճառվել է ռուբլին։ Կենտրոնական բանկը նաև դադարեցրել է կանոնավոր միջամտությունները, որոնք նախկինում սահմանափակում էին ազգային արժույթի փոխարժեքի կտրուկ տատանումները։ Ավելի վաղ ձեռնարկված միջոցառումները բարձրացնել տոկոսադրույքները 150 բազիսային կետով 9,5 տոկոսով չի կարողացել կանգնեցնել ռուբլու անկումը։ Կենտրոնական բանկը կտրուկ ճշգրտել է իր մակրոտնտեսական կանխատեսումները։ Ռուսաստանի ոսկու և արժույթի պահուստները, որոնք այդ ժամանակ աշխարհում չորրորդն էին և կազմում էին մոտավորապես 480 միլիարդ դոլար, ակնկալվել է, որ մինչև 2014 թվականի վերջը կկրճատվեն մինչև 422 միլիարդ դոլար, 2015 թվականին՝ 415 միլիարդ դոլար, իսկ 2016 թվականին՝ 400 միլիարդ դոլարից պակաս՝ տնտեսական աճը պահպանելու համար։

Դեկտեմբերի 11-ին Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկը 100 բազիսային կետով բարձրացրել է առանցքային տոկոսադրույքը՝ 9,5 տոկոսից հասնելով 10,5 տոկոսի։

Նավթի գների անկումը և տնտեսական պատժամիջոցները, որոնք Արևմուտքը սահմանել է ի պատասխան Ռուսաստանի կողմից Ղրիմի բռնակցմանը, հանգել են Ռուսաստանում ռեցեսիայի սրմանը։ 2014 թվականի դեկտեմբերի 15-ին ռուբլին ընկել է 19 տոկոսով, ինչը ռուբլու ամենավատ մեկօրյա անկումն է եղել վերջին 16 տարվա ընթացքում։

Ռուսաստանի կենտրոնական բանկի արձագանքը եղել է երկակի, նախ, այն շարունակում էր օգտագործել Ռուսաստանի Մեծ արժութային պահուստը ՝ Forex արտարժույթի շուկայում ռուբլի գնելու համար՝ դրանց արժեքը արհեստական պահանջարկի միջոցով ավելի լայն մասշտաբով պահպանելու համար։ Նույն շաբաթ, երբ դեկտեմբերի 15-ին տեղի է ունեցել անկումը, Ռուսաստանի կենտրոնական բանկը վաճառել է 700 միլիոն ԱՄՆ դոլարի լրացուցիչ արտարժութային պահուստներ, բացի նախորդ ամիսներին մոտ 30 միլիարդ ԱՄՆ դոլարից, որը ծախսվել է անկումը կանխելու համար։ Այն ժամանակ Ռուսաստանի պահուստները կազմել են 420 միլիարդ ԱՄՆ դոլար՝ 2014 թվականի հունվարի 510 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի համեմատ։

Երկրորդը դա կտրուկ տոկոսադրույքների բարձրացնումն է եղել, Կենտրոնական բանկը բարձրացրել է իր հիմնական տոկոսադրույքը 650 բազիսային կետով՝ 10,5% - ից մինչև 17%, ինչը 1998 թվականից ի վեր աշխարհում ամենամեծ բարձրացումն էր, երբ Ռուսաստանում տոկոսադրույքները բարձրացել են100%-ից բարձր, և կառավարությունը դեֆոլտ է հայտարարել իր պարտքերի համար։ Կենտրոնական բանկը հույս է ունեցել, որ ավելի բարձր տոկոսադրույքները կստեղծեն խթաններ արժութային շուկայի պահպանել ռուբլու փոխարժեքը։

2015 թվականի փետրվարի 12-ից 19-ը Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկը ծախսել է 6,4 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի լրացուցիչ պահուստներ։ Ռուսաստանի ոսկու և արժույթի պահուստներն այդ ժամանակ կազմել են 368,3 միլիարդ դոլար, ինչը զգալիորեն ցածր է Կենտրոնական բանկի 2015 թվականի նախնական կանխատեսումից։ 2014 թվականի հունիսին նավթի համաշխարհային գների անկումից ի վեր Ռուսաստանի պահուստները նվազել են ավելի քան 100 միլիարդ ԱՄՆ դոլարով։

2015 թվականի փետրվար-մարտ ամիսներին, երբ նավթի գները սկսել են կայունանալ, ռուբլին նույնպես կայունացավ։ Ռուսաստանի կենտրոնական բանկը նվազեցրել է հիմնական տոկոսադրույքը 17%-ից մինչև 15%, որը գրանցվել է 2015 թվականի փետրվարին։ Ռուսաստանի ոսկու և արժույթի պահուստները ներկայումս կազմում են 360 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։

2015 թվականի մարտին և ապրիլին, նավթի գների կայունացման ֆոնին, ռուբլու փոխարժեքը կտրուկ աճել է, ինչը Ռուսաստանի իշխանությունները «հրաշք» են անվանել։ Երեք ամսում ռուբլին ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ աճել է 20%-ով, իսկ եվրոյի նկատմամբ՝ 35%-ով։ Ռուբլին դարձել Է 2015 թվականի ամենադինամիկ արժույթը Forex շուկայում։ Չնայած այն հանգամանքին, որ այն հեռու է նախաճգնաժամային մակարդակից (2014 թվականի հունվարին 1 ԱՄՆ դոլարը արժեր մոտ 33 ռուսական ռուբլի), ներկայումս այն վաճառվում է մոտ 52 ռուբլով 1 ԱՄՆ դոլարի դիմաց (2014 թվականի դեկտեմբերին արժեքը 80 ռուբլուց հասել է 1 ԱՄՆ դոլարի)։

Ռուսաստանի ներկայիս ոսկու և արժույթի պահուստները կազմում են 360 միլիարդ դոլար։ Ի պատասխան ռուբլու կտրուկ ամրապնդման, Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկը 2015 թվականի մարտին իջեցրել է իր հիմնական տոկոսադրույքը մինչև 14 տոկոս։ Ռուբլու փոխարժեքի վերջին աճը հիմնականում պայմանավորված է նավթի գների կայունացմամբ և Ուկրաինայում հակամարտության կարգավորմամբ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արտարժույթի շուկա
Կատեգորիա:Բանկային գործ
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Դրամավարկային քաղաքականություն
Կատեգորիա:Կենտրոնական բանկեր
Կատեգորիա:Միջազգային առևտուր
Կատեգորիա:Պետական քաղաքականություն
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Տնտեսություն