Աշխարհը որպես կամք և պատկերացում

**«Աշխարհը որպես կամք և պատկերացում»** (), գերմանացի փիլիսոփա Արթուր Շոպենհաուերի կենտրոնական աշխատություն։ Առաջին հրատարակությունը լույս է տեսել 1818 թ. վերջերին (գրքի շապիկի վրա նշված է 1819 թ.)։ Երկրորդ՝ երկհատորյա հրատարակությունը լույս է տեսել 1844 թ․։ Այս հրատարակության առաջին հատորը ներկայացնում էր 1818 թ. հրատարակության խմբագրված տարբերակը, իսկ երկրորդ հատորը պարունակում էր առաջին հատորում ներկայացված գաղափարների մեկնաբանությունները։ Երրորդ՝ ընդլայնված հրատարակությունը լույս է տեսել 1859 թ., Շոպենհաուերի մահվանից մեկ տարի առաջ։ 

1813 թ. ամռանը Շոպենհաուերը ներկայացրեց իր դոկտորական ատենախոսությունը՝ «Բավարար հիմքի սկզբունքի քառակի արմատների մասին» (), և ստացավ դոկտորի աստիճան Ենայի համալսարանից։  Ձմեռը Վայմարում անցկացնելուց հետո՝ նա հաստատվեց Դրեզդենում և 1816 թ. հրապարակեց «Տեսողության և գույների մասին» () տրակտատը։ Հաջորդ մի քանի տարիների ընթացքում Շոպենհաուերը աշխատեց իր գլխավոր երկի՝ «Աշխարհը որպես կամք և պատկերացում»-ի վրա։ Նա պնդում էր, որ այս աշխատությունը կոչված է փոխանցելու մեկ «միասնական միտք»՝ ներկայացված տարբեր դիտանկյուններից։ Իր փիլիսոփայական հայացքները նա զարգացնում է աշխատանքի չորս գրքերում՝ ընդգրկելով իմացաբանությունը, գոյաբանությունը, գեղագիտությունը և բարոյագիտությունը։ Այդ գրքերին հաջորդում է «Քննադատությունը կանտյան փիլիսոփայության վերաբերյալ» վերտառությամբ հավելվածը։

Իմմանուել Կանտի տրանսցենդենտալ իդեալիզմը ընդունելով որպես մեկնակետ՝ Շոպենհաուերը պնդում է, որ այն աշխարհը, որը մարդիկ ապրում և ընկալում են իրենց շուրջը՝ տարածության և ժամանակի մեջ գոյություն ունեցող, պատճառահետևանքային կապերով առարկաների աշխարհը, գոյություն ունի բացառապես որպես «պատկերացում» (Vorstellung), այսինքն՝ որպես ճանաչող սուբյեկտից կախված երևույթ, և ոչ թե որպես առարկայական (այսինքն՝ անկախ սուբյեկտի գիտակցությունից) գոյություն ունեցող աշխարհ։ Առարկաների մասին մեր գիտելիքը, հետևաբար, վերաբերում է ոչ թե «ինքնին իրերին» (), այլ սոսկ երևույթներին։ Շոպենհաուերը «ինքնին իրը»՝ ամեն ինչի ներքին էությունը, նույնացնում է կամքի հետ՝ կույր, անգիտակցական, աննպատակ ձգտման, զերծ ճանաչողությունից, տարածությունից և ժամանակից դուրս գտնվող և բազմության բոլոր ձևերից ազատ մի սկզբունքի։ Աշխարհը՝ որպես պատկերացում, այսպիսով հանդիսանում է կամքի «օբյեկտիվացումը»։ Գեղագիտական փորձառությունները ժամանակավորապես ազատում են մարդուն «առ կյանք կամքին» մշտական ծառայությունից, որը տառապանքի արմատն է։ Այս տառապանքից փրկությունը, Շոպենհաուերի պնդմամբ, հնարավոր է միայն «առ կյանք կամքը» ճանաչելու և այն ճգնակեցությամբ (ասկետիզմ) ժխտելու միջոցով։ Նա նաև մատնանշում է իր փիլիսոփայության և պլատոնական ուսմունքի, ինչպես նաև հին հնդկական Վեդաների փիլիսոփայության միջև առկա հիմնարար ընդհանրությունները։

«Աշխարհը որպես կամք և պատկերացում»-ը նշանավորեց Շոպենհաուերի փիլիսոփայական մտածողության գագաթնակետը․ կյանքի մնացած մասը նա նվիրեց այս աշխատությունում ներկայացված գաղափարների հստակեցմանը, խորացմանն ու ճշգրտմանը՝ առանց դրանց էական փոփոխությունների։ 
Երկի առաջին հրատարակությունը դիմավորվեց գրեթե համընդհանուր լռությամբ։ 1844 թ. երկրորդ հրատարակությունը ևս չգրավեց որևէ նշանակալի ուշադրություն։ Այդ ժամանակաշրջանում հետկանտյան գերմանական ակադեմիական փիլիսոփայության մեջ գերիշխում էին գերմանական իդեալիստները, որոնց մեջ առաջնային տեղ էր զբաղեցնում Գեորգ Վիլհելմ Ֆրիդրիխ Հեգելը, որին Շոպենհաուերը դառնությամբ որակում էր որպես «շառլատան»։

## Արտաքին հղումներ

*  Արթուր Շոպենհաուեր | Աշխարհը որպես կամք և պատկերացում | համառոտ

* Երուանդ Ֆրանգեան, Պեսսիմիզմի փիլիսօփան: Շօպենհաուէրի մահւան 50-եակի առթիւ 1860-1910 ( Երևան, տպ. «Լոյս», 1911) 

Կատեգորիա:Արթուր Շոպենհաուերի երկեր