Ասորիները Սիրիայում

**Ասորիները Սիրիայում** ազգային և լեզվական փոքրամասնություն, որ բնակվում է Վերին Միջագետքում՝ Սիրիայի հյուսիսարևելյան կեսում: Ներառում են ինչպես Սիրիայում բնակվող ասորական ծագում ունեցող, այնպես էլ ասորական սփյուռքի՝ ասորեստանյան ծագում ունեցող անձանց։ Ընդհանուր թվաքանակը խիստ անորոշ է, տարբեր գնահատումներով նախքան Սիրիական ճգնաժամը հաշվվում էր 400-877 հազար մարդ։ Ասորիները քրիստոնյա են՝ ինչպես ուղղափառ, այնպես էլ կաթոլիկ։

Ասորիները հիմնականում ապրում են ալ-Հասաքայի մարզում՝ զգալի ներկայությամբ ալ-Հասաքա քաղաքում և ալ-Կամիշլի, ալ-Մալիքիա, Ռաս ալ-Այն և ալ-Կահտանիա նքաղաքներում, ինչպես նաև Թել Թամերում և մոտակա գյուղերում: Ոմանք գաղթել են Դամասկոս և այլ արևմտյան քաղաքներ՝ Եփրատ գետի հովտում իրենց բնիկ բնակության՝ Միջագետքի սահմանից այն կողմ: Նրանք ունեն ընդհանուր պատմություն և ազգային ինքնություն, որը հիմնված է լեզվական, մշակութային և կրոնական ավանդույթների վրա՝ Թուրքիայում բնակվող ասորիների, Իրաքում բնակվող ասորիների և Իրանում բնակվող ասորիների, ինչպես նաև ասորական սփյուռքի հետ։

## Պատմություն
### Անտիկ շրջան
Հին Ասորեստանի (մ.թ.ա. 2000–1750), Միջին Ասորեստանի (մ.թ.ա. 1365–1020) և Նոր Ասորեստանի (մ.թ.ա. 911–599) ժամանակաշրջանում Սիրիայի ժամանակակից երկրի մեծ մասը, և հաճախ ամբողջությունը, գտնվում էր Ասորեստանի տիրապետության տակ, որը հիմնադրվել էր Հյուսիսարևմտյան Միջագետքում (ժամանակակից Իրաք): Երկրի հյուսիսարևելյան մասը դարձել է Ասորեստանի անբաժանելի մասը մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի ընթացքում: Այսպիսով, սկզբնապես աքքադերեն խոսող, իսկ ավելի ուշ՝ արևելյան արամեերեն խոսող ասորիների ներկայությունը ժամանակակից երկրի հյուսիսարևելյան մասում թվագրվում է ավելի քան 4000 տարի առաջ, որտեղ նրանք ապրել են այլ ժողովուրդների հետ միասին, ինչպիսիք են խեթերը, խուռիները և ամովրհացիները: Ասորեստանյան բնակավայրերի երկար դարաշրջանի հետքերը կարելի է տեսնել տարածաշրջանի բազմաթիվ հնագիտական ​​վայրերում: Հին ժամանակներում տարածաշրջանի կարևոր ասորական քաղաքներից են Թիլ-Բարսիպը, Կարքեմիշը, Գուզանան, Շուբաթ-Էնլիլը և Դուր-Կատլիմմուն։

Ժամանակակից Սիրիայի հյուսիս-արևելքը մաս էր կազմում Աքեմենյան Ասորեստանի (Աթուրա) միությանը, որը մ.թ.ա. 546-332 թվականներին Միջագետքում գտնվող Աքեմենյան կայսրության կազմում գտնվող աշխարհագրական տարածք էր։ Հետագայում Սիրիայում իրենց իշխանությունն են հաստատում Սելևկյանները (մ.թ.ա. 312-150)։ Պարթևական կայսրության (մ.թ.ա. 150-224) և վաղ Սասանյան կայսրության (մ.թ. 224-650) ժամանակներում առաջացան մի շարք նեոասորական թագավորություններ՝ Ադիաբենե, Միգդոնիա, Օսրոյենե։ Քրիստոնեությունը ասորիների շրջանում հաստատվել է դեռևս մ.թ. 1-ին դարում, և Աթուրայի շրջանը դարձել է արևելյան քրիստոնեության և սիրիական գրականության ծննդավայր, որտեղ հիմնադրվել են Արևելքի ասորական եկեղեցին և ասորի ուղղափառ եկեղեցին։

### Միջնադար
7-րդ դարի կեսերի արաբական նվաճումներից հետո Ասորեստանը լուծարվել է որպես աշխարհաքաղաքական միավոր, և տարածաշրջանում աստիճանաբար ներթափանցել են իսլամադավան արաբ, թյուրք և իրանական ժողովուրդներ։ Այնուամենայնիվ, հյուսիսարևելյան շրջաններում բնակեցումը հաճախ անկայուն էր երկարաժամկետ հեռանկարում, ինչը հանգեցրել է բնակչության արտագաղթի բազմաթիվ դեպքերի։ Բացի այնպիսի անկայունացնող գործոններից, ինչպիսիք են կլիմայի փոփոխությունը և հողերի գերմշակումը, տարածքը նաև խոցելի էր քոչվոր ժողովուրդների հարձակումների համար։ Մոնղոլների և Լենկթեմուրի հարձակումներից և հետագա ասորիների կոտորածներից հետո այն մնացել է միայն սակավաթիվ մշտական ​​բնակչությամբ։ Հաջորդ դարերում մի շարք քոչվոր և կիսաքոչվոր արաբախոս և քրդախոս ցեղեր թափառում էին այդ տարածքում իրենց անասուններով մինչև 20-րդ դարը, երբ նրանց մեծ մասը ստիպված էր բնակություն հաստատել կառավարության քաղաքականության պատճառով։

### Նոր շրջան
Երբ Օսմանյան կայսրությունը ազգային զտումներ էր իրականացնում իր քրիստոնյա բնակչության դեմ, քրդերը պատասխանատու էին ասորիների դեմ կատարված վայրագությունների մեծ մասի համար։ 20-րդ դարի սկզբին քրդական ցեղերը համագործակցում էին Օսմանյան իշխանությունների հետ Վերին Միջագետքում հայ և ասորի քրիստոնյաների դեմ ցեղասպանության գործընթացներում։ Հաքքարիից շատ ասորիներ բնակություն հաստատեցին Սիրիայում, այն բանից հետո, երբ 20-րդ դարի սկզբին օսմանյան թուրքերը տեղահանեցին և վտարեցին նրանց։ 1930-ական և 1940-ական թվականներին շատ ասորիներ վերաբնակեցվեցին Սիրիայի հյուսիսարևելյան շրջաններում, ինչպիսիք են Թել Թամերը, Ալ-Կահտանիան, Ալ-Դարբասիան, Ալ-Մալիքիան, ալ-Կամիշլին և Ալ-Հասաքայի մարզի այլ շրջաններ։

## Նորագույն պատմություն
 
Ալ-Հասաքայում ասորիների ներկայիս բնակչության մեծ մասը սկիզբ է առնում Սիրիայի ֆրանսիական մանդատի ժամանակաշրջանից, երբ ներկայիս Սիրիայից հյուսիս գտնվող թուրքական տարածքներից (օրինակ՝ Տուռ Աբդին) բնակեցվեցին ասորական և հայկական ջարդերից փրկված փախստականներ։ Արևելյան ասորիների նոր խմբեր սկսեցին վերաբնակեցվել Խաբուր գետի երկայնքով 1933 թվականին, այն բանից հետո, երբ նորանկախ Իրաքում ասորիների կոտորածներն ստիպեցին նրանց փախուստի դիմել: Նրանք կրկնակի փախստականներ էին՝ ծագումով Հաքքարիի բարձրավանդակից, նրանք սկզբում ապաստան էին փնտրել Իրաքի այլ ասորիների շրջանում՝ ասորական ցեղասպանության առջև հարձակումներից առաջ։

1936 թվականին կրոնական և քաղաքական առաջնորդները՝ հիմնականում ասորական, հայկական քրիստոնեական և քրդական համայնքներից, ինչպես նաև մի քանի արաբական խմբերից, ճնշում գործադրեցին ֆրանսիական իշխանությունների վրա՝ Սիրիայի Ալ-Ջազիրա նահանգին (այժմ՝ ալ-Հասաքա) ինքնավար կարգավիճակ տալու համար՝ իր խառը ազգային բնակչության տեսանկյունից, ինչպես եղել էր Ալեքսանդրետի սանջակում, ալավիների պետությունում կամ Ջաբալ ալ-Դրուզում: Ինքնավարության համար պայքարը նշանավորվեց քաղաքացիական բախումներով և միջհամայնքային բռնությամբ, ինչպես նաև Սիրիայի լիակատար անկախության համար պայքարող հիմնականում արաբ ազգայնականների կողմից զայրացած թշնամանքով: Երկար ժամանակ ասորիների և հայերի բնակեցումը երկրում համարելով ֆրանսիական գաղութատիրության արդյունք, նրանք ավելի զայրացան Խաբուրում լրացուցիչ ասորի փախստականների ժամանմամբ և մոբիլիզացրին բազմաթիվ արաբական ցեղերի և որոշ քրդական խմբերի աջակցությունը՝ ինքնավարներին հակազդելու համար: Ֆրանսիացիները բռնի կերպով ճնշեցին երկու կողմերին էլ, քանի որ նրանք ավելի ու ավելի բռնի էին դառնում, և ինքնավարության համար շարժումը շուտով ձախողվեց: Ավելի ուշ՝ 1957 թվականին, Սիրիայում ստեղծվեց Ասորական ժողովրդավարական կազմակերպությունը՝ կենտրոն-ձախ մտավորականների կողմից։

Չնայած Սիրիայի արաբական բաասական կառավարության կողմից պաշտոնապես և սխալմամբ անվանվել են արաբներ։ Ժամանակակից ասորիները բնիկ են «հյուսիսային Իրաքում, հարավ-արևելյան Թուրքիայում, հյուսիս-արևմտյան Իրանում և հյուսիս-արևելյան Սիրիայում։

Սկզբնական շրջանում Սիրիայում բնակեցվել են ասորական ցեղասպանությունից և ապա Սիմելեի կոտորածից փախած ասորիներ, և Խաբուր գետի ափին հիմնադրվել է ավելի քան 30 ասորական գյուղ։ 1994 թվականի զեկույցի համաձայն՝ դրանք են՝ Թել Թավիլ, Թել Ում Ռաֆա, Թել Ում Քեֆ, Թել Քեֆջի, Թել Ջեմաա, Թել Թամեր, Թել Նասրի, Վերին Թել Չամրան, Ստորին Թել Չամրան, Թել Չամրան, Թել Հաֆիան, Թել Թալաա, Թել Մաղաս, Թել Մասաս, Աբու Թինե, Թել Գորան, Ֆուեդատե, Դիմչիջ, Կաբար Չամի, Թել Բալուեթ (Դեզն), Թել Բազ, Վերին Թել Ռուման, Ստորին Թել Ռուման, Էլ-Խարիտա, Թել Չամե, Թել Վարդիաթ, Էլ-Մախադա, Թաալ, Թել Սակրա, Էլ-Բրեյջ, Արբուշ և Թել Հորմիզ։ 1933 թվականի Սիմելեի կոտորածից հետո մոտ 9000 ազգային ասորիներ Հյուսիսային Իրաքից տեղափոխվել են միանալու Սիրիայի հյուսիս-արևելքում արդեն գոյություն ունեցող ասորական բնակչությանը: Նրանք բնակություն են հաստատել Ջազիրայում՝ Թալ Թամիրի մոտ, Խաբուր գետի վերին հատվածում: Ֆրանսիացիները այս ասորական բնակավայրը հիմնել են Ազգերի լիգայի օգնությամբ, և 1942 թվականին այն դարձել է Սիրիայի անբաժանելի մասը: Խաբուր հովտում գտնվող ասորական բնակավայրը բաղկացած է մոտ 20 գյուղից, որոնք հիմնականում գյուղատնտեսական են: Տարիների ընթացքում նրանք բախվել են լուրջ տնտեսական ճնշումների, չնայած սեփական ոռոգվող հողերի տիրապետությանը, և նրանցից մի քանիսը ներգաղթել են ԱՄՆ, որտեղ գոյություն ունի մեծ համայնք։

«Օգնություն կարիքավոր եկեղեցուն» կազմակերպության հետ հարցազրույցում սիրիական կաթոլիկ եկեղեցու եպիսկոպոս Ժյուլ Բուտրոսն ասել է, որ երիտասարդ սիրիացիների մեծ մասը փորձում է լքել Սիրիան: «Մեր երիտասարդների մեծ մասը փորձում է դուրս գալ Իրաքից և Սիրիայից: (...) Սիրիայում իրավիճակն ավելի վատ է, քանի որ պատերազմը դեռ շարունակվում է: Զինվորական ծառայությունը մեր երիտասարդ տղամարդկանց համար ամենամեծ խնդիրն է, քանի որ դուք պետք է ծառայեք 9 կամ 10 տարի: Այդ ժամանակից հետո, եթե դուք կենդանի վերադառնաք, պետք է սկսեք զրոյից: Սա ամբողջ Սիրիայում է: Իրավիճակն ավելի վատ է քրդերի կողմից վերահսկվող տարածքում: Մեր երիտասարդ տղամարդիկ ստիպված են ծառայել քրդական բանակում, ապա՝ սիրիական բանակում: Ահա թե ինչու Սիրիայում այդքան հազվադեպ է երիտասարդ տղամարդկանց գտնելը, նրանք բոլորը հեռանում են: Հինգ տարի արտասահմանում անցկացնելուց հետո, եթե նրանք վճարեն 8000 ԱՄՆ դոլար, կարող են վերադառնալ առանց զինվորական ծառայության: Մենք կորցնում ենք մի ամբողջ սերունդ»։

## Կրոն
Ասորիները նշում են կրոնական տոներ, ինչպիսիք են Զատիկը և Սուրբ Ծնունդը, ինչպես նաև իրենց եկեղեցիներում մեծարվող սրբերի տոները:

Բոլոր ասորիները ամեն տարի ապրիլի 1-ին նշում են ասորական Նոր տարին, որը հայտնի է որպես Հա բ'Նիսոն կամ Խա բ'Նիսան,՝ նշելու հին ասորական օրացույցի նոր տարվա սկիզբը: Ասորական Նոր տարվա տոնակատարությունները նախկինում արգելված էին Սիրիայում։

Սիրիայում ասորիների մեծամասնությունը հետևում է ինչպես արևելյան, այնպես էլ արևմտյան սիրիական ծեսերին: Դրանք ներառում են հետևյալ եկեղեցիները՝

### Կաթոլիկներ

Քաղդեական կաթոլիկ եկեղեցու ներկայությունը սկիզբ է առնում 16-րդ դարից, երբ Դիարբեքիրից ասորիները գաղթեցին Հալեպ։ Հալեպի քաղդեական կաթոլիկ թեմը, Հալեպի եպիսկոպոս Մար Անտոնիոս Աուդոյի ղեկավարությամբ, հիմնադրվել է 1957 թվականին և բաժանված է 14 ծխական համայնքի։

Սիրիայում սիրիական կաթոլիկ եկեղեցին ունի չորս թեմ, այդ թվում՝
* Դամասկոսի սիրիական կաթոլիկ մետրոպոլիտեն
* Հոմսի սիրիական կաթոլիկ մետրոպոլիտեն (թափուր է 2013 թվականից)
* Հալեպի սիրիական կաթոլիկ արքեպիսկոպոսություն
* ալ-Հասաքա-Մծբինի սիրիական կաթոլիկ արքեպիսկոպոսություն

### Ուղղափառներ

Ասորի ուղղափառ եկեղեցու պատրիարքական նստավայրը գտնվում է Դամասկոսում 1959 թվականին տեղափոխվելուց հետո։ Ասորի ուղղափառ եկեղեցին Սիրիայում ներկայացված է պատրիարք Իգնատիոս Եփրեմ II-ի կողմից, իսկ Սիրիայում տեղակայված են երեք արքեպիսկոպոսություններ՝
* Ջազիրայի և Եփրատի արքեպիսկոպոսություն՝ գործող արքեպիսկոպոս Մորիս Ամսիհի հոգևոր առաջնորդությամբ և ղեկավարությամբ։ Հալեպի արքեպիսկոպոսությունը՝ արքեպիսկոպոս Յոհաննա Իբրահիմի հոգևոր առաջնորդությամբ և տնօրինությամբ։
* Հոմսի և Համայի արքեպիսկոպոսությունը՝ արքեպիսկոպոս Սելվանոս Պետրոս ԱԼ-Նեմեհի հոգևոր առաջնորդությամբ և տնօրինությամբ։
* Դամասկոսի արքեպիսկոպոսության պատրիարքական փոխանորդությունը՝ արքեպիսկոպոս Տիմոթեոս Մաթթա ալ-Խուրիի հոգևոր առաջնորդությամբ և տնօրինությամբ։

## Քաղաքական և ռազմական ոլորտներ

### Ասորական ժողովրդավարական կազմակերպություն
Ասորական ժողովրդավարական կազմակերպությունը (ԱԴԿ), որն ավելի հայտնի է որպես «Մտակաստո», հիմնադրվել է 1957 թվականին և ծառայում է որպես Սիրիայի ամենահին ասորական քաղաքական կուսակցություն։ Կուսակցության սկզբունքները հիմնված են հույոդո/խոյադայի, միասնության վրա և ամրապնդվել են արևմտյան ասորի երիտասարդության շրջանում։ Կուսակցության ներկայիս առաջնորդ Գաբրիել Մուշե Գավրիեն ձերբակալվել է Սիրիայի կառավարության կողմից և 2 տարի բանտարկվել մինչև 2016 թվականի հունիսին ազատ արձակվելը։

### Սիրիական ճգնաժամ
Ասորիները Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմի սկզբից ի վեր հայտնվել են տարբեր քաղաքական կողմերի միջև. որոշ ասորական խմբեր դաշնակից են Սիրիայի կառավարության հետ, իսկ մյուսները՝ քրդերի գլխավորած Սիրիայի ժողովրդավարական ուժերի հետ:

Սիրիական քաղաքացիական պատերազմի սկսվելուն պես ասորիները ստեղծել են բազմաթիվ ռազմական ուժեր՝ իրենց համայնքները պաշտպանելու համար: Սրանք տատանվում են ռազմական խմբավորումներից մինչև ոստիկանական ուժեր, որոնք կենտրոնացած են Ալ-ալ-Հասաքայ նահանգում, հիմնականում ալ-Կամիշլիում և Խաբուրում: Այս աշխարհազորայինների թվում են՝

* Գոզարտոյի պաշտպանության ուժերը (ԳՊՈւ) կամ Սութորոն թեթև հետևակային աշխարհազորային է, որը ձևավորվել է 2012 թվականին և կապված է Սիրիայի կառավարության հետ: Աշխարհազորայինները հիմնականում կազմված են ասորիներից, խմբում կան նաև ավելի քիչ թվով հայեր: ԳՊՈւ-ն հիմնականում բախվում է ISIS-ի հետ, չնայած նրանք նաև մասնակցել են մոտակայքում տեղակայված քրդական ուժերի հետ բախումներին:

* Սիրիական ռազմական խորհուրդը (ՍՌԽ) Դավրոնոյե գաղափարախոսության աշխարհազորային է, որը Սիրիայի ժողովրդավարական ուժերի (ՍԴՈւ) բաղադրիչ է և գտնվում է Սիրիական միության կուսակցության ներքո: ՍԴՈւ-ն մասնակցել է բազմաթիվ հարձակումների՝ YPG-ի հետ միասին, այդ թվում՝ Հյուսիսային Իրաքում (Նինվե և Սինջար): Բեթնահրեյնի կանանց պաշտպանության ուժերը ՍԴՈւ-ի կանանց բրիգադն են և պահակային դեր են ստանձնում Սիրիայի հյուսիս-արևելքի ասորական համայնքներում:

* Սութորոն Սիրիական ռազմական խորհրդի ոստիկանական թևն է և ակտիվ է Սիրիայում 2012 թվականից սկսած: Սութորոն հսկում է Սիրիայի հյուսիս-արևելքի ասորական համայնքները, ինչպես նաև համագործակցում է Ասայիշի հետ՝ տարածաշրջանը պաշտպանելու համար:

* Խաբուրի պահակախումբը, ինչպես նաև Նատտորեն, Ասորական ժողովրդավարական կուսակցության հետ կապված աշխարհազորային կազմավորում է և ակտիվ է Սիրիայի Խաբուր հովտում: Հիմնադրված 2012 թվականին, Խաբուրի պահակախումբը մասնակցել է SDF-ի արշավներին, իսկ 2019 թվականին միավորվել է Սիրիական ռազմական խորհրդի հետ՝ ձևավորելով Սիրիա-ասորական ռազմական խորհուրդը:

### Բախումներ քրդական ուժերի հետ
Ասադի կառավարությանը միացած հիմնական խումբը Սիրիայի հյուսիս-արևելքում տեղակայված Սութորո ուժերն են: 2016 թվականի սկզբին Սութորո ուժերը անցակետեր տեղադրեցին ալ-Կամիշլիի ասորական վերահսկողության տակ գտնվող շրջաններում՝ ահաբեկչական հարձակումների աճի պատճառով: Ասայիշի՝ YPG-ի անվտանգության թևի անդամները մոտեցան անցակետերին և պահանջեցին դրանք ապամոնտաժել։ Երբ Սութորոն հրաժարվեց, Ասայիշը կրակ բացեց Սութորոյի զինվորների վրա՝ երկու կողմերից էլ մի քանի զոհեր պատճառելով։

### ԻԼԻՊ-ի հետապնդումներ
Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմը սկզբում մեծ ճնշում գործադրեց Սիրիայում բնակվող ասորիների վրա։ 2014 թվականի նոյեմբերի դրությամբ, ԻԼԻՊ-ի կողմից օկուպացիայի պատճառով, Ռաքքա քաղաքում մնացել է ընդամենը 23 ասորի և հայ ընտանիք։ Ըստ տեղեկությունների, ԻԼԻՊ-ի զինյալները այրել են քրիստոնեական Աստվածաշունչեր և սուրբ գրքեր։

2015 թվականի փետրվարի 23-ին ԻԼԻՊ-ը Խաբուր հովտի Թել Թամերի մոտ գտնվող գյուղերից առևանգել է 232 ասորիի։ ԱՄՆ դիվանագետ Ալբերտո Մ. Ֆերնանդեսի խոսքով՝ Սիրիայի հյուսիս-արևելքում գտնվող Խաբուր գետի ափին գտնվող ասորական քրիստոնյա գյուղատնտեսական գյուղերի վրա ԻԼԻՊ-ի հարձակման ժամանակ առևանգված 232 ասորիներից 51-ը երեխաներ էին, իսկ 84-ը՝ կանայք։ «Նրանց մեծ մասը շարունակում է մնալ գերության մեջ, և մեկ աղբյուր պնդում է, որ ԻԼԻՊ-ը պահանջում է 22 միլիոն դոլար (կամ մոտավորապես 100,000 դոլար մեկ անձի համար) նրանց ազատ արձակման համար»։ Հոկտեմբերի 8-ին ԻԼԻՊ-ը հրապարակեց տեսանյութ, որտեղ երևում էր Խաբուրում առևանգված երեք ասորի տղամարդկանց մահապատժի ենթարկելը։ Հաղորդվել էր, որ առևանգված 232 ասորիներից 202-ը դեռևս գերության մեջ են, որոնցից յուրաքանչյուրը պահանջում էր 100,000 դոլար փրկագին։ 2016 թվականի սկզբին ԻԼԻՊ-ը ազատ արձակեց մնացած 42 պատանդներին՝ Արևելքի ասորական եկեղեցու միջնորդությամբ չբացահայտված փրկագնի դիմաց։

### Վուստայի ռմբակոծություններ
2015 թվականի դեկտեմբերի 30-ին, ալ-Կամիշլիի Վուստա ասորական թաղամասի ռեստորաններում տեղի ունեցած երեք պայթյունների հետևանքով զոհվեց 16 մարդ, իսկ 30-ը՝ վիրավորվեց: ԻԼԻՊ-ի հետ կապված «Ամաք» լրատվական գործակալությունը հայտնել է, որ ռմբակոծություններն իրականացրել է խմբավորումը: Սա Գոզարտոյի պաշտպանության ուժերին դրդեց շրջանում անցակետեր տեղադրել, քանի որ ո՛չ Սիրիայի կառավարությունը, ո՛չ էլ քրդերի գլխավորած DFNS-ը չէին կարող երաշխավորել նրանց անվտանգությունը։

Կառավարության զորքերի դուրսբերումից հետո քաղաքական բռնաճնշումների նվազումը և ասորական քաղաքական և ռազմական շարժումների ներառումը Հյուսիսային և Արևելյան Սիրիայի ինքնավար վարչությունում հանգեցրել են ասորիների ավելի մեծ ներառմանը տարածաշրջանի կառավարման մեջ: Ասորիական միության կուսակցությունը (ՍՄԿ), որը հավատարիմ է աշխարհիկ ձախակողմյան «Դավրոնոյե» գաղափարախոսությանը, կառավարող «Ժողովրդավարական հասարակության շարժում» (TEV-DEM) կոալիցիայի մաս է կազմում: Սութորոն ասորական ոստիկանական ուժ է, որը համագործակցում է Ասայիշի ընդհանուր ոստիկանական ուժերի հետ՝ ազգային ասորական տարածքների և թաղամասերի ոստիկանական հսկողության առաքելությամբ։

Մինչդեռ ասորերենը Ջազիրա շրջանի պաշտոնական լեզուն էր սկզբից, 2016 թվականի օգոստոսին ասորական համայնքը ալ-Կամիշլի քաղաքում ստեղծեց «Ուրհի կենտրոն»՝ ուսուցիչներ պատրաստելու համար, որպեսզի սիրիական-արամեերենը դառնա հանրային դպրոցներում դասավանդվող լրացուցիչ լեզու, որը հետագայում սկսվեց 2016/17 ուսումնական տարվանից։ Այդ ուսումնական տարվանից, նշում է տարածաշրջանի կրթության կոմիտեն, «հին ուսումնական ծրագիրը փոխարինվել է երեք ուսումնական պլաններով՝ ներառելով ուսուցում երեք լեզվով՝ քրդերեն, արաբերեն և ասորերեն»։

## Մարդու իրավունքների խախտումներ
Այնուամենայնիվ, տարածաշրջանը մեղադրվում է 14 ասորական դպրոց փակելու մեջ, որոնք հրաժարվել են հետևել քրդերի կողմից ղեկավարվող կառավարության կողմից մշակված ուսումնական ծրագրին: Շատ ասորիներ մերժել են նոր ուսումնական ծրագիրը՝ նշելով, որ ուսումնական ծրագիրը չի ճանաչվում կամ հավատարմագրվում այլուր, մինչդեռ Սիրիայի կառավարության կողմից ղեկավարվող ուսումնական ծրագիրը՝ ոչ։ Ասորիները նաև դեմ են տարածաշրջանի վարչակազմի կողմից մշակված ուսումնական ծրագրին, որը որոշ ասորի առաջնորդներ համարում են տարածաշրջանում քրդական ազգայնական ուսումնական ծրագիր պարտադրելու փորձ։

2015 թվականի ապրիլին Խաբուրի պահակախմբի առաջնորդ Դավիթ Ջենդոն սպանվեց՝ իր գործընկեր հրամանատար Էլիաս Նասերի հետ առևանգվելուց հետո: Երկու տղամարդկանց էլ աչքերը կապեցին և տարան հեռավոր վայր՝ ենթադրաբար՝ YPG-ի ղեկավարության հետ շտապ հանդիպում ունենալու համար: Այնուհետև Ջենդոն և Նասերը գնդակահարվեցին, և Դավիթ Ջենդոն անմիջապես մահացավ, իսկ Էլիաս Նասերը ծանր վիրավորվեց: Ջենդոն հրապարակավ խոսել էր YPG-ի կողմից ասորական տների թալանման դեմ 2015 թվականին: Հարձակվողները, ենթադրաբար, ձերբակալվել և դատվել են տարածաշրջանային դատարանում, որի արդյունքում երկու մարդասպանները դատապարտվել են 20 տարվա ազատազրկման, իսկ մյուս երկու հարձակվողները՝ համապատասխանաբար 4 և 1 տարվա ազատազրկման։

2015 թվականի նոյեմբերին տասնվեց ասորական և հայկական քաղաքացիական և եկեղեցական կազմակերպություններ համատեղ հայտարարություն են տարածել՝ բողոքելով քրդերի կողմից մասնավոր սեփականության բռնագրավման դեմ: Հայտարարությունը մեղադրում է YPG-ին մարդու իրավունքների խախտումների, մասնավոր սեփականության բռնագրավման, անօրինական զինվորական ծառայության զորակոչի և եկեղեցական դպրոցների ուսումնական ծրագրերին միջամտելու մեջ։

Սիրիայի քրդերին մեղադրում են իրենց վարչակազմի ասորի քննադատներին լռեցնելու մեջ, սովորաբար օգտագործելով ասորական լիազորված ուժեր, ինչպիսին է Սութորոն, այս մարդկանց վախեցնելու համար: 2018 թվականի սեպտեմբերի 30-ին հայտնի ասորի գրող Սուլեման Յուսֆը ձերբակալվեց առանց մեղադրանքի մասին տեղեկանալու, ինչը, ենթադրաբար, տեղի է ունեցել պարոն Յուսֆի կողմից հրապարակված հոդվածի պատասխան, որում նա քննադատել էր փաստացի քրդական իշխանություններին ասորական դպրոցները փակելու, ինչպես նաև իր գործընկեր ասորի գրող Իսա Ռաշիդի վրա հարձակման համար: Ձերբակալությունից մեկ օր անց Սութորոն հայտարարություն տարածեց, որ «պետք է միջոցներ ձեռնարկվեն ստեր տարածողների դեմ, որ ժողովրդավարությունն ունի կանոններ և սահմանափակումներ, և որ զրպարտությունը պատժվում է օրենքով արևմտյան երկրներում»։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* "The Syriacs are taught their language for the first time" (Article and Videos, Hawar News Agency, September 2016)

Կատեգորիա:Ասորական սփյուռք
Կատեգորիա:Սիրիայի ազգեր