open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մարս (այլ կիրառումներ)

**Մարս** անվանումը կարող է վերաբերել.

## Ընդհանուր
* Մարս (մոլորակ), Արեգակնային համակարգի մոլորակ
* Մարս (շոկոլադե սալիկ), շոկոլադե սալիկ
* Մարս (դիցաբանություն), պատերազմի աստվածը Հին հռոմեական դիցաբանությունում
* Մարս (սուզանավ), ռուսական ատոմային սուզանավ
* Մարս - խորհրդային ավտոմատ միջմոլորակային կայաններով (ԱՄԿ) իրականացվող ծրագիր, ուղղված Մարս մոլորակի և մերձմոլորակային տարածության հետազոտություններին

## Աշխարհագրություն
* Մարս - ավան Բելառուսում, Գոմելյի մարզի, Լոևսկի շրջանում
* Մարս, խուտոր ՌԴ-ի Ռոստովի մարզում
* Մարս - գյուղ Ուկրաինայի Չեռնիգովսկի մարզում, Սեյոնովի շրջանում
* Մարս - գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Աուրգազինսկի շրջանի կազմում։
* Մարս - գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կուշնարենկովսկի շրջանի կազմում։
* Մարս - գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Շարանգսկի շրջանի կազմում։

## Ֆիլմեր
* Մարս (ֆիլմ, 1909) - 1909 թ. ֆրանսիական համր ֆիլմ
* Մարս (ֆիլմ, 1968) - 1968 թ. սովետական գիտահանրամատչելի, գիտաֆանտաստիկ ֆիլմ
* Մարս (ֆիլմ, 1996) - 1996 թ. ամերիկյան ֆիլմ
* Մարս (ֆիլմ, 1998) - 1998 թ. ամերիկյան ֆատաստիկ մարտաֆիլմ
* Մարս (ֆիլմ, 2004) - 2004 թ. ռուսական կատակերգական ֆիլմ
* Մարս (ֆիլմ, 2007) - 2007 թ. գերմանական կարճամետրաժ ֆիլմ
Տեատրո Ռեալ

***Տեատրո Ռեալ*** (թարգմանաբար ***Թագավորական թատրոն***) կամ պարզապես *Էլ Ռեալ* (այսպես հայտնի է խոսակցականում), Մադրիդի հիմնական օպերային թատրոնն է կառուցված 1850 թվականին, վերանորոգվել և վերաբացվել է 1997 թվականին։

## Արտաքին հղումներ
*Տեատրո Ռեալի պաշտոնական վեբ կայքը 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1850 կառուցումն ավարտված թատրոններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի թատրոններ
Կատեգորիա:Մադրիդի տեսարժան վայրեր
Ռոմա

**Ռոմա** (եզակի թվով ՝ ռոմ), գնչուների ցեղերից մեկը՝ սինթիների և կալեների ժողովրդի հետ միասին։ Չի կարելի գնչուների ենթախումբը շփոթել ընդհանուր առմամբ գնչուների հետ, որոնց նույնպես գնչու են անվանել։

Բնակության տարածք՝ Արևելյան Եվրոպա, նախկին ԽՍՀՄ երկրներ։ Հանդիպում են նաև Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկայում, Ավստրալիայում, Արևմտյան Եվրոպայում, Մեծ Բրիտանիաում և Իսրայելում։ Գնչուները ներառում են մի քանի *փոքր* էթնոսների, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի առանձին մշակութային առանձնահատկություններ և իր բարբառը։ Ռոմաի գեղարվեստական ​​մշակույթը աշխարհի երկու ամենահայտնի գնչուական մշակույթներից մեկն է, իսկ ցեղախումը գնչուներից ամենամեծն է։

## «Փոքր» ռոմա էթնիկ խմբեր (մասնակի ցուցակ)
* Ռուսկա Ռոմա
* Կալդերարներ (կոտլյարներ)
* Քիշնևի բնակիչներ
* Լովարի
* Սերվեր
* Վլախներ
* Էրոմինչելա
* Կրիմներ
* Ուրսարներ
* Զարգար

## Գրականություն
* Этнические группы цыган() // *[[Деметер, Надежда Георгиевна|Деметер Н. Г.]], [[Бессонов, Николай Владиславович|Бессонов Н. В.]], [[Кутенков, Владимир Константинович|Кутенков В. К.]]* История цыган — новый взгляд  / РАН. Ин-т этнологии и антрополгии им. Н. Н. Миклухо-Маклая; под ред. Деметера Г. С. — Воронеж, 2000. — 334 с.: ил. ISBN 5-89981-180-3
* *Смирнова-Сеславинская М. В., Цветков Г. Н.* Антропология социокультурного развития цыганского населения России. М.: Федеральный институт развития образования, 2011. 128 с.
* *Смирнова-Сеславинская М. В.* Миграции цыганских групп и формирование цыганского населения Российской империи в XVII — начале XX в. // Этнографическое обозрение. — 2018. — № 4. — С. 83—99.

#ՎԵՐԱՀՂՈՒՄ Ռոմա (այլ կիրառումներ)

Կատեգորիա:Ազգային փոքրամասնություններ
Կատեգորիա:Գնչուներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի ազգեր
Կատեգորիա:Իսրայելի ազգեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ազգեր
Սուրբ Գեորգի եկեղեցի (Թեոդոսիա)

**Սուրբ Գեորգի եկեղեցի**, հայկական կաթոլիկ եկեղեցի, որը կառուցվել է 14-րդ դարում Ղրիմի Թեոդոսիա քաղաքում։ Նախկինում եղել է նույնանուն վանական համալիրի գլխավոր եկեղեցին։ Վերակառուցվել է 19-րդ դարում ուղղափառների կողմից։

Եկեղեցին գտնվում է Նախիմովի 32 հասցեում։

Սուրբ Գեորգի եկեղեցին կառուցվել է մարկիզ Ասլանի կողմից, որը նախկին մուսուլման էր և ընդունել էր քրիստոնեություն։

Վերջին տասնամյակներում եկեցեցին չի գործում և գտնվում է փակ վիճակում, սակայն ներս մտնելու ճանապարհներ կան, որոնց շնորհիվ էլ եկեղեցին հայտնվել է անմխիթար վիճակում։ 2006 թ.-ին հայկական համայնքը որոշեց զբաղվել եկեղեցու բարեկարգման և մաքրման աշխատանքներով, որոնք այդպես էլ չսկսվեցին։

Վերջին տվյալներով, եկեղեցին կրկին գտնվում է անմխիթար վիճակում և խիստ պաշտպանության կարիք ունի։ Սակայն այժմ հայ համայնքը որոշել է մինչև 2017 թ.-ը բարեկարգել Թեոդոսիայի բոլոր եկեղեցիները, որը պայմանավորված է Հովհաննես Այվազովսկու 200-ամյակի նշման հետ։

Նախկինում Սուրբ Գեորգիի օրվա առթիվ վանական համալիրում կազմակերպվում էր տոնակատարություն, որին մասնակցում էին, ոչ միայն մոտակա և հեռակա գյուղերի հայերը, այլև թաթարները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ուկրաինայի վանքերը և եկեղեցիները
* Ղրիմի Ճարտարապետական պորտալ 
* Церковь Георгия Победоносца 

Կատեգորիա:14-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թեոդոսիայի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ղրիմահայ կաթողիկե վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ղրիմի հայկական կորուսյալ վանքեր և եկեղեցիներ
Գրիգորի Գասպարյան

**Գրիգորի Գասպարյան** (1952, դեկտեմբերի 20, Ռուսաստանի Դաշնության Ալտայի երկրամասի Բիյսկիի շրջան), հայ բժիշկ, Արցախի ԱԺ պատգամավոր։

## Կենսագրություն
1961 թ. ընդունվել է Շուշիի թիվ 2 միջնակարգ ռուսական դպրոցը, որն ավարտել է 1971 թ.։ 1971 թ.–ից մինչև 1977 թ. ուսանել է Սարատովի պետական բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետում։

Ինստիտուտը ավարտելուց հետո՝ որպես վիրաբույժ, աշխատանքի է ուղեգրվել Ուլյանովսկի մարզի Ինզա քաղաքը։ 1981 թ. ընդունվել և 1983 թ. ավարտել է Սամարայի բժշկական ինստիտուտի կլինիկական օրդինատուրան։

1983 թ. աշխատել է Մարտունու կենտրոնական շրջանային հիվանդանոցում, որպես վիրաբուժական բաժանմունքի վարիչ։

Արցախի ազգային-ազատագրական պայքարի սկզբից ակտիվ մասնակցություն է ցուցաբերել զինծառայող հիվանդների և վիրավորների բուժման, ինչպես նաև քաղաքացիական ազգաբնակչության սպասարկման գործում։ Իր ղեկավարությանբ ակտիվ զինվորական գործողությունների ժամանակաշրջանում Մարտունու շրջանում ստեղծվել է զինվորական հոսպիտալ, որում բուժում են ստացել ինքնապաշտպանության ուժերի ավելի քան 1500 վիրավոր մարտիկներ և քաղաքացիական ազգաբնակչությունը։

1997 թ.-ից միառժամանակ ղեկավարել է Մարտունու զինվորական հոսպիտալը և Մարտունու կենտրոնական շրջանային հիվանդանոցը։

2004 թ.-ից աշխատել է «Մարտունու շրջանային բուժմիավորում» ՓԲԸ գործադիր տնօրեն։

Մարտունու շրջանում աշխատանքային ավելի քան 20 տարիների ընթացքում կատարել է 4000–ից ավելի վիրահատություններ։
1993 թ. պարգևատրվել է 2-րդ աստիճանի «Մարտական խաչ» շքանշանով։ Պարգևատրվել է «Վաչագան Բարեպաշտ» և ՀՀ «Անբասիր ծառայության համար» շքանշաններով։

1993 և 2004 թթ. մայիսին ընտրվել է ԼՂՀ ԱԺ պատգամավոր։ 2010 թ․ եղել է թեկնածու Ազատ հայրենիք կուսակցությունից։

«Ազատ հայրենիք» կուսակցության անդամ է։

Ամուսնացած է, ունի 5 երեխա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* News.am Լեռնային Ղարաբաղում մեկնարկել են խորհրդարանական ընտրությունները, մայիս 23, 2010
* eMedia.am  Արցախում նոր հիվանդանոց բացվեց 23 մայիսի, 2013
* ԼՂՀ կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով․ 19 հունիսի 2005 թ. 

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Վլադիմիր Սոլովյով (այլ կիրառումներ)

**Վլադիմիր Սոլովյով** անունը կարող է վերաբերել ազգությամբ ռուս հետևյալ անձանց.

* Վլադիմիր Սոլովյով (դերասան), (1909 - 1938)
* Վլադիմիր Սոլովյով (լրագրող), (1963 - )
* Վլադիմիր Սոլովյով (փիլիսոփա), (1853 - 1900)
* Վլադիմիր Սոլովյով (օդաչու),  (1946 -)
* Վլադիմիր Սոլովյով (ֆուտբոլիստ), (1937- 2008)
Իրավադի

**Իրավադի**, գետ Բիրմայում։ Երկարությունը 2150 կմ է (այլ տվյալներով՝ 2170 կմ), ավազանը՝ 430 հազար քառակուսի կմ։ Սկիզբ է առնում Հիմալայների արևելյան լեռնաճյուղերից, հոսում հյուսիսից հարավ և թափվում Անդամանյան ծով։

Իրավադիի ափին են Մանդալայ, Պիի, Խինտադա, դելտայում՝ Ռանգուն քաղաքները։

## Անվանում
Առաջարկված են անվանման մի քանի ստուգաբանություններ։ Ոմանք կապել են բիրմաներեն Iravat «օվկիանոս» բառի, ուրիշները սանսկրիտ լեզվի Iravati «ամրացնել» բառի, իսկ ոմանք էլ՝ արաբերեն Վադի «գետահովիտ, գետ» բառի հետ։

Iravati ձևը բանահյուսությունը կապել է արեգակի աստված Ինդրայի առասպելական փղի անվան հետ և ստուգաբանել «փղի գետ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիայի միջազգային գետեր
Կատեգորիա:Մյանմայի գետեր
Արտաշես Անտոնյան (մարզական մեկնաբան)

**Արտաշես Սարգսի Անտոնյան** (), հայ մարզական մեկնաբան։ Նա մեկնաբանել է «Россия 2», «Спорт 1», «Спорт 2» ալիքներում։ Ներկայումս աշխատում է միայն թվարկածներից «Спорт 1» և «Спорт 2» ալիքներում։

Կատեգորիա:Մարզական մեկնաբաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:1981 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 12 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ հաղորդավարներ
Կատեգորիա:Ռուս հաղորդավարներ
Կատեգորիա:Հայ մարզական մեկնաբաններ
Էսքիզ

մինի|աջից|Առյուծի նկարի էսքիզ
**Էսքիզ** (), **ճեպանկար**, **նախապատկեր**, գեղարվեստական ստեղծագործության (նկարի, քանդակի, ճարտարապետական նախագծի, թատերական կամ կինոյի դեկորացիայի և այլն) կամ դրա որևէ մանրամասնի մտահղացման նախապատրաստական ուրվապատկեր։ Էսքիզ կարող է կատարվել գրաֆիկական, գեղանկարչական կամ քանդակագործական արտահայտչամիջոցներով։ Էսքիզին բնորոշ է կատարման ազատ, հպանցիկ (էսքիզային) եղանակը։ Սակայն լինում են նաև ավարտուն, մանրամասներով մշակված էսքիզներ։

Լայն առումով էսքիզը բնորդից կամ երևակայությամբ կատարված անավարտ ստեղծագործություն է։

Էսքիզ է կոչվում նաև տեխնիկական նախնական գծագիրը։

Կատեգորիա:Գեղանկարչություն
Կատեգորիա:Գծագրություն
Մարաղա (այլ կիրառումներ)

**Մարաղա** անվանումը կարող է վերաբերել հետևյալ աշխարհագրական օբյեկտներին.

* Մարաղա (գյուղ), գյուղ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում
* Մարաղա (քաղաք), քաղաք Իրանում
* Մարաղա (Դաղստան), քաղաք ՌԴ-ում, Դաղստանի Հանրապետության կազմում
Մարկուս Վիանա

**Մարկուս Վիանա** (պորտ.՝ Marcus Viana, ), բրազիլացի ջութակահար, երգահան, դաշնակահար։

## Սկավառակագրություն

**Trilhas sonoras**
*Pantanal - Suíte Sinfônica (1990)
*A história de Ana Raio e Zé Trovão (1991)
*Trilhas e Temas - Vol. I (1992)
*Trilhas e Temas - Vol. II (1995)
*Trilhas e Temas - Vol. III (1998)
*Trilhas e Temas - Vol. IV (1999)
*Speranza - Trilha Sonora da Novela "Terra Nostra" (2000)
*Maktub - Trilhas e Temas da Novela "O Clone" (2001)
*Grandes Temas da TV de Pantanal ao Clone (2002)
*Trilhas e Temas - Vol. V (2003)
*Sete Vidas, Amores e Guerras (2004)
*As Filhas do Vento - Trilha Sonora do Filme (2005)
*Olga - Trilha Sonora do Filme (2005)
*Sinfonia dos Sonhos - Trilhas e Temas - vol. VI (2007)

**New Age/World Music**
*Isis Lounge - Temple of Dance (2002)
*Angeli Lacrima (2007)
*Ignis (2004)
*Reiki - Iluminandum (2006)
*Música para os Quatro Elementos (2002)
*Ethereal Preludes (2004)
*Francisco de Assis (2001)
*Fantasia de Natal (1997)
*Música das Esferas - Vol I - Canções do Éden (1998)
*Música das Esferas - Vol. II - Acqua (1998)
*Música das Esferas - Vol. III - Terra (2000)
*Música das Esferas - Vol. IV - Aere (2001)
*Poemas Místicos do Oriente (2003)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրազիլացի ջութակահարներ
Կատեգորիա:1953 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 13 ծնունդներ
Ղազի (Քղիի գավառ)

**Ղազի**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում` ժայռոտ բարձունքի վրա։ Շրջապատված էր պտղատու ծառերով։

## Պատմություն
Ղազի հայերը տեղահանվել են 1915 թվականին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին։

## Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 11 տուն հայ և 25 տուն թուրք, իսկ 1909 թվականին ուներ 15 տուն՝ 105 հայ բնակչով և 168 տուն թուրք բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և այգեգործությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ղազին ուներ 2 եկեղեցի։ Նրանցից մեկը ավերակ էր, իսկ կանգնուն եկեղեցին կոչվում էր Ս. Եղիա։ Այն կառուցված էր 1870 թվականին։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ հայկական փոքրիկ վարժարան։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ղազ-Մաղարա

**Ղազ-Մաղարա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Թոնուսի գավառում։

1914 թ.-ին ուներ մոտ 1200 (150 ընտանիք) հայ բնակիչ, զբաղվում էին երկրագործությամբ, արհեստներով և անասնապահությամբ։ Կար եկեղեցի և վարժարան։ Բնակիչները զոհվել են հայրենի գյուղում, 1915 թ.-ի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Տաբարի

**Թաբարի** (, , ), արաբ (այլ տեղեկություններով՝ պարսիկ) պատմիչ և աստվածաբան։ Գրել է «Պատմություն մարգարեից և թագավորաց» աշխատությունը, որտեղ շարադրված է Սասանյան Պարսկաստանի, ապա Մուհամմադ մարգարեի և առաջին խալիֆաների, Օմայանների և Աբասյանների պատմությունը՝ մինչև 915 թվականը։ 963 թվականին Սասանյանների վեզիր ալ-Բալամին Թաբարիի «Պատմություն»-ը թարգմանել է պարսկերեն, որից և թարգմանվել է այլ լեզուներով։

Թաբարին գրել է նաե Ղուրանի բազմահատոր մեկնությունը, որը հայտնի է «Տաֆսիր» անունով։

Հայաստանի մասին Թաբարիի տեղեկությունները վերաբերում են Սասանյանների և արաբական տիրապետության ժամանակաշրջաններին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արաբ պատմիչներ
Կատեգորիա:9-րդ դարի արաբներ
Կատեգորիա:10-րդ դարի արաբներ
Կատեգորիա:Արաբ աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Արաբ պատմիչներ
Կատեգորիա:Արաբ փիլիսոփաներ
Ela Ela (Come Baby)

**Ela Ela (Come Baby)**, կիպրացի երգիչ Կոնստանտինոս Քրիստոֆորուի երգն է, որով ներկայացրել է Կիպրոսը Եվրատեսիլ 2005 երգի մրցույթում։ Երգի խոսքերի և երաժշտության հեղինակը հենց ինքը՝ Կոնստանտինոսն է։ Ավելի ուշ երգը տեղ է գտել 2005 թվականի վերջերին նրա թողարկած *Idiotiki parastasi* ալբոմում։

Երգը Եվրատեսիլում Կոնստանտինոսը կատարել է միանգամից եզրափակիչ փուլում քանի որ 2004 թվականի մրցույթում Կիպրոսի ներկայացուցիչը հայտնվեց լավագույն 10-նյակում և հաջորդ տարվա մասնակցին հնարավորություն տվեց ներկայանալու միանգամից եզրափակիչ փուլում։ Երգը եզրափակչում Կոնստանտինոսը կատարել է 9-րդ համարի ներքո և քվեարկության արդյունքում զբաղեցրել է 18-րդ հորիզոնականը 46 միավորով։

## Կոմպոզիցիաների ցանկ
**CD սինգլ**
# „Ela Ela (Come Baby)” (եվրատեսիլյան տարբերակ) – 2:54
# „Ela Ela (Come Baby)” (Funkfly Energy Mix) – 3:43
# „Ela Ela (Come Baby)” (Valentinos Get The Feeling Mix) – 4:04
# „Ela Ela (Come Baby)” (Positive Energy Funkfly Club Mix) – 4:35

## Երգի դիրքը չարթերում

## Տես նաև
* Եվրատեսիլ 2005 երգի մրցույթ
* Կիպրոսը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2005 սինգլներ
Կատեգորիա:Դանս-փոփ երգեր
My Number One

**My Number One** («Իմ համար մեկը»), հույն երգչուհի Ելենա Պապարիզուի երգն է, որով Հունաստանը ներկայացրել է Եվրատեսիլ 2005 երգի մրցույթում։ Երգի խոսքերի հեղինակներն են Քրիստոս Դանտիսը և Նատալիա Գերմանուն։

Երգը Եվրատեսիլի եզրափակչի քվեարկության արդյունքում հավաքել է 230 միավոր և ճանաչվել է հաղթող։

## Հիթ-շքերթներ և հավաստագրեր

### Հիթ-շքերթներ

### Հավաստագրեր

## Տես նաև
* Եվրատեսիլ 2005 երգի մրցույթ
* Հունաստանը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2005 սինգլներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթում հաղթած երգեր
Love is… (մաստակ)

**Love is…**, թուրքական արտադրության ծամոն` սիրո վերաբերյալ թևավոր խոսք պարունակող միջադիր նկարով («տիպով»)։ Բավականին հայտնի էր հատկապես 1990֊ական թվականներին Ռուսաստանում և ԱՊՀ երկրներում։ Մինչև այժմ էլ Թուրքիան արտադրում է ծամոնը և արտահանում տարբեր երկրներ։

## Համեր
Ծամոնն ունի երկգույն փաթեթավորման թուղթ և երկու համ, որոնք խորհրդանշում են «երկու մրգերի սերը»։ Ընդհանուր արտադրվում է 8 տեսակ՝ տարբեր համային համադրություններով.

# բանան և ելակ (երկնագույն թուղթ՝ սպիտակ եզրերով)
# անանաս և նարինջ (նարնջագույն թուղթ՝ դեղին եզրերով)
# բալ և լիմոն (սև կամ ազնավամորու գույնի թուղթ՝ դեղին եզրերով)
# անանուխ և մենթոլ (ծովային ալիքի գույնի՝ թուղթ արծաթագույն եզրերով)
# խնձոր և լիմոն (բաց կանաչ գույնի թուղթ՝ դեղին եզրերով)
# կոկոս և անանաս (դեղին թուղթ՝ բաց կանաչ եզրերով)
# սև բալ և լիմոն (սև թուղթ՝ դեղին եզրերով)
# շոկոլադ (վարդագույն թուղթ՝ շագանակագույն եզրերով)

## Միջադիր
Ծամոնի միջադիրի վրա պատկերված են բրիտանացի նկարիչ Բիլի Էսփրիի հեղինակային նկարները, որոնց վրա նկարիչը պատկերում էր տղաների և աղջիկների հարաբերությունների տարբեր դրսևորումներ և ներկայացնում այդ պատկերին բնորոշ որևէ սիրային մեջբերում, օրինակ՝

* Սերը նախքան ամուսնանալը ցույց տալն է ձեր ապագա տունը։
* Սերը սիրալիր լինելն է ձեր սկեսրոջ հետ։
* Սերը լեզու է, որով խոսում են բոլոր սրտերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծամոններ
Ծաղիկ (թերթ)

**«Ծաղիկ»**, գրական-բանասիրական, մանկավարժական, տնտեսական, գիտական և քաղաքական պարբերական։ Հրատարակվել է 1886-1908 թվականներին, Կոստանդնուպոլսում, փոփոխական պարբերականությամբ (եռօրյա, շաբաթաթերթ, կիսամսյա, օրաթերթ)։ Հիմնադիր-տնօրեն՝ Ա. Սագայան, խմբագիրներ՝ Հ. Հաճյան, Ա. Սագայան, Գ. Փալագաշյան, Մ. Մուլթանյան, Մ. Տյոքմեճյան և ուրիշներ։

«Ծաղիկ»-ին զուգահեռ կամ դադարների շրջանում նոր անվանումով լույս են տեսել մանուկների, կանանց, պատանիների համար պարբերականներ՝ նոր խմբագրական կազմով։ Տպագրել է գեղարվեստական գործեր, ժողովրդական ու աշուղական երգեր, տնտեսագիտական-երկրագործական, բժշկագիտական հոդվածներ, գրախոսականներ, ուղեգրություններ ու հուշեր, գիտական զրույցներ և այլն։ Արտացոլել է արևմտահայ գրականության զարգացման ընթացքը XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին, համախմբել պոլսահայ մտավորականության կարող ուժերը (Արշակ Չոպանյան, Տիրան Չրաքյան, Ռուբեն Զարդարյան, Լևոն Բաշալյան, Զապել Եսայան, Հրանդ Ասատուր, Ռ. Որբերյան, Սիպիլ, Ա. Հարությունյան, Թլկատինցի, Ռ. Պերպերյան, Թեոդիկ, Հ. Մառք և ուրիշներ)։ Քննարկել է ուսումնակրթական, լեզվաոճական, նախադպրոցական դաստիարակության, հայ մամուլի և հրապարակագրության հարցեր։ Լույս է ընծայել պատմամշակութային, հին ձեռագրերի ու գաղթավայրերի, ժողովրդական կենցաղի ու սովորույթների, կանանց կրթության վերաբերյալ հոդվածներ։

Անդրադարձել է նաև արևելահայ հասարակական-քաղաքական և գրական-մշակութային հարցերին։ Տպագրել է Հակոբ Պարոնյանի և Ե. Տեմիրճիպաշյանի գործերը, Ա. Ծատուրյանի, Ա. Իսահակյանի բանաստեղծությունները, Հ. Հիսարյանի «Խոսրով և Մաքրուհի» վեպը, Թ. Թերզյանի, Հ. Ոսկանի, Վ, Տեր-Մինասյանի և ուրիշների հոդվածներն ու ուսումնասիրությունները։ Մեծ տեղ է հատկացրել արևմտաեվրոպական գրականությանը, թարգմանաբար լույս ընծայել Շեքսպիրի, Դանթեի, Գյոթեի, Մոպասանի, Բալզակի, Զուդերմանի, Ֆրանսի, Իբսենի երկերից, նյութեր հրատարակել ականավոր գրողների (Սերվանտես, Շիլլեր, Գյոթե, Հայնե, Տոլստոյ, Հաուպտման, Չեխով) մասին։

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Լադո Ալավիանի

**Վլադիմիր (Լադո) Շավլովի Ալավիանի** (, ), վրացի խորհրդային գրող։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1913 թվականի մայիսի (15) 2–ին Զեստափոն քաղաքում։ 1940 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի գեղարվեստի համալսարանի գրաֆիկայի ֆակուլտետը։

## Ստեղծագործություններ
* «Առաջին Լահիպ» (, 1940)
* «Սուլոգայի գլխարկ» (, 1959)
* «Թափառական բանաստեղծ» (, 1968)
* «Թայտե որդ» (, 1973)
250px|մինի|ձախից|Լադո Արավիանիի հուշատախտակը Թբիլիսիում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Վրաստանի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Սիրահարություն

աջից|մինի|Սիրահարություն
**Սիրահարություն**, ինքնաբուխ, ոչ հարատև զգացմունք, որն ուղեկցվում է սիրո օբյեկտի նկատմամբ հոգեբանական կախվածությամբ (սիրո օբյեկտով «հիվանդանալը»)։

Սիրահարության, հիպնոզի և հիվանդության ազդեցությունները բավականին նման են իրար։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) կողմից սերը (ըստ երևույթի՝ սիրահարությունը) դասվել է հիվանդությունների շարքին (հիվանդության միջազգային համարը՝ F 63.9)։

Սիրահարությունը՝ կամ ի վերջո վերածվում է սիրո, կամ ատելության (փոխադարձ չլինելու և այլ պատճառներով), կամ էլ պարզապես ավարտվում, «հանգչում» է։

Սիրահարված վիճակում դժվար է օբյեկտիվորեն գնահատել իրականությունը (օր., սիրահարվածը չի «տեսնում» սիրո օբյեկտի թերությունները)։ Սիրահարության փոխադարձ չլինելը ստեղծում է սիրատենչ զգացմուքի պատրանք, որը (ժամանակի ընթացքում ներքին աշխարհում արմատավորվելուց հետո) կարող է վերածվել հոգեկան տառապանքի։ Վերջինից խուսափելու հնարավորություններից մեկը՝ պարզել իրականությունը (օր., սիրո օբյեկտի հետ զրույցի միջոցով), այսինքն թույլ չտալ, որ ներքին աշխարհում իր զարգացումը շարունակի մի այլ՝ «իռացիոնալ իրականություն»։

## Գրականություն
* Уилбер К. Интегральная психология. Сознание, Дух, Психология, Терапия / Кен Уилбер. - 2004. - ISBN 5-17-021067-1 (ռուսերեն)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիքիքաղվածք. սիրո և սիրահարության մասին
* Սեր և սիարահարություն
* Infatuation Versus Love: How Different Are They?

Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Հոգեբանական հասկացություններ
Կատեգորիա:Զգացմունքներ
Կատեգորիա:Էմոցիաներ
Կատեգորիա:Սեր
Յակով Խաչիկյան

**Յակով Իվանի Խաչիկյան** (հայտնի է նաև որպես *Յակով Անուշավանի Թումանյան*, ), հայ փիլիսոփա, գեղագետ, գրականագետ, Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1969), պրոֆեսոր (1970), ՀԽՍՀ X գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

## Կենսագրություն
Յակով Խաչիկյանը ծնվել է 1921 թվականին Ջալալօղլիում (այժմ` Ստեփանավան)։ 1938-1941 թվականներին աշխատել է «Կոմունիստ» (ռուսերեն) թերթի խմբագրությունում։ 1942-1945 թվականներին մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1949 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ռուսաց լեզվի և գրականության բաժինը։ 1949-1952 թվականներին սովորել է ասպիրանտուրայում (Երևան-Մոսկվա)։ 1952-1953 թվականներին դասախոսել է Երևանի համալսարանում, 1953 թվականին՝ Երևանի Վ. Բրյուսովի անվան ռուսաց և օտար լեզուների մանկավարժական ինստիտուտում։ 1953-1962 թվականներից աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ փիլիսոփայության և իրավունքի սեկտորում, 1962-1969 թվականներին ղեկավարել սեկտորի գեղագիտության խումբը։ 1969-1973 թվականներին ՀԽՍՀ ԳԱ փիլիսոփայության և իրավունքի ինստիտուտի տնօրենի տեղակալ, 1973-1976 թվականներին՝ տնօրեն, 1976 թվականից ՀԿԿ Կենտկոմի գիտության և ուսումնական հաստատությունների բաժնի վարիչ։

Հայաստանի գրողների միության (1971), Հումանիզմի հիմնախնդիրների (1989), Հայոց փիլիսոփայության (2000), Բնության և հասարակության մասին գիտությունների միջազգային (2000), ՌԴ մանկավարժական և սոցիալական գիտությունների (2004) ակադեմիաների անդամ։

Ռուսերեն առանձին գրքերով լույս են տեսել Յակով Խաչիկյանի «Ս. Գ. Շահումյանի պայքարը պատմության մեջ ժողովրդական մասսաների դերի մարքս-լենինյան ըմբռնման համար» (Երևան, 1956), «Արվեստի ճանաչողական նշանակության մասին» (Երևան, 1959), «Աբստրակցիոնիզմը և գեղարվեստական ճանաչողությունը» (Երևան, 1968), «Հայաստանում էսթետիկական մտքի զարգացման ակնարկ» (հեղինակակիցներ Ս. Թովմասյան, Ս. Թոփչյան և ուրիշներ, Մոսկվա, 1976), «Շեքսպիրը արվեստի մասին» (Երևան, 1977) աշխատությունները։

## Ստեղծագործություններ
Յակով Խաչիկյանի աշխատանքներով սկզբնավորվել է Հայաստանում գեղագիտության և հայ գեղագիտական մտքի պատմության համակարգված ուսումնասիրությունը («Հայ էսթետիկական մտքի պատմությունից» գիտական հետազոտությունների ժողովածուի (պրակ 1-5, 1974-2005), «Հայ գեղագիտական մտքի պատմության զարգացման ակնարկ» (ռուսերեն, 1976, համահեղինակ և պատասխանատու խմբագիր))։

Հեղինակ է «Հայ գեղագիտական մտքի պատմության մեթոդաբանական հարցեր» (ռուսերեն, 2001) գրքի, եռահատոր հուշագրության (2002-2005) և համահեղինակ՝ «Հայ կերպարվեստագետներն արվեստի մասին» (ռուսերեն, 2004) ժողովածուի։

## Պարգևներ
* Հեգելյան միջազգային կոմիտեի մեդալ, 1974
* ԵՊՀ ոսկե մեդալ, 2000
* Վ. Վեռնադսկու մեդալ, 2003
* Ֆրիտյոֆ Նանսեն միջազգային հիմնադրամի ոսկե մեդալ, 2004
* Ստեփանավանի պատվավոր քաղաքացի, 2005
* Մովսես Խորենացու մեդալ, 2012

## Երկեր
* Գեղագիտության հարցերը Նիկոլ Աղբալյանի աշխատություններում, Ե., 2003: Արվեստի էսթետիկայի հարցեր, Ե., 1978:
* Շեքսպիրը արվեստի մասին, Ե., 1985:
* О познавательном значении искусства, Е., 1959;
* Абстракционизм и художественное познание, Е„ 1968.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գեղագետներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ երկարակյացներ
Սպարտակ Խաչիկյան

**Սպարտակ Երեմի Խաչիկյան** (), հայ ճարտարապետ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1972)։

Ճարտարապետ Լիա Սաֆարյանի ամուսինն է, աստղագետ, ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1975), պրոֆեսոր (1982), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996) Էդուարդ Խաչիկյանի եղբայրն է։

## Կենսագրություն
1955 թվականին ավարտել է Մոսկվայի ճարտարապետական ինստիտուտը։ Աշխատել է Հայպետնախագիծ ինստիտուտում (1964 թվականից՝ արվեստանոցի ղեկավար), 1984-1991 թթ.՝ ՀՀ պետշինի բնակելի և քաղաքացիական շինության վարչության պետ, 1991-1993 թթ.՝ մասն. ճարտ. արվեստանոցի («Խաչիկյանի արվեստանոց») ղեկավար։
1991-2005 թթ. դասավանդել է ԵՊՃՇՀ-ում։

Համահեղինակ է՝
* Աբովյան (1961-1970) և Սևան (1962-1970) քաղաքների գլխավոր հատակագծեր (Արթուր Թարխանյանի, Հրաչյա Պողոսյանի, Է. Չերքեզյանի հետ)
* Երևանի «Այրարատ» կինոթատրոն (1970-1974, ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդի մրցանակ՝ 1979)
* Երիտասարդության պալատ (1970-1985, ՀամԼԿԵՄ մրցանակ՝ 1981)
* «Զվարթնոց» օդանավակայան (1981, ՀԽՍՀ Պետական մրցանակ՝ 1985)
* Կարեն Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիր (1984, ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ՝ 1987)
* Դիլիջանում՝ կինեմատոգրաֆիստների ստեղծագործական տուն (համահեղինակներ՝ Հրաչյա Պողոսյան, Լիա Սաֆարյան), 1984
* Տուապսեում պիոներական ճամբար 720 տեղով, (հեղինակային խմբի հետ)

Երիտասարդ ճարտարապետների ստեղծագործության (1962), խորհրդային ճարտարապետության 1973-1977 թթ. նվաճումների, 1982 թվականի «Տարվա լավագույն կառույց» համամիութենական ստուգատեսների դափնեկիր է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Վահրամ Խաչիկյան

**Վահրամ Ղևոնդի Խաչիկյան** (), հայ նկարիչ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1970)։

## Կենսագրություն
1950 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ինստիտուտի գրաֆիկայի ֆակուլտետը։ 1952-1959 թվականներին դասավանդել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական, 1959 թվականից՝ Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտներում։ Աշխատել է հաստոցային գրաֆիկայի բոլոր տեխնիկաներով։

Գլխավոր գործերից են՝ «Վլադիմիր և Ալեքսանդր Ուլյանովները» (1952), «Բաքվի կոմիսարները» (1970), «Իմ Հայաստան» բնանկարների շարքը (1972 - 1973), Գաբրիել Սունդուկյանի «Պեպո» պիեսի (1960), հայկական ժողովրդական երգերի (1960), Ավետիք Իսահակյանի «Աբու Լալա Մահարի» պոեմի (1965) թեմաներով նկարաշարերը, «Կոմիտաս» (1969) եռանկարը, «Սայաթ-Նովա» (1963), «Հրաչյա Ներսիսյան» (1969) և ժամանակակիցների դիմանկարները (1976-1977)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Խաչլու (Ալաշկերտի գավառ)

**Խաչլու**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Ալաշկերտի գավառակում։ Գտնվում էր Արածանիի Շառիան գետի ձախ վտակներից մեկի ափին, Ալաշկերտ քաղաքից 4-5 կմ հյուսիս-արևելք։

Գյուղում հոսում էր 6 հորդաբուխ աղբյուրներ։

## Անվան ստուգաբանություն
Ըստ ավանդության, Խաչլուի գերեգմանատանը կանգնեցված էր մի խաչ, որի անդրադարձրած ճառագայթները սփռվում էին մինչև դաշտ։ Այդ պատճառով գյուղը կոչել են Խաչլուս, որն հետո դարձել է Խաչլու։

## Պատմություն
Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին։

## Բնակչություն
1877 թվականին ուներ 75 տուն, իսկ XX դարի սկզբին ուներ 110 տուն հայ բնակիչ, որոնք եկել էին Բասենից, Բուլանըխից, Մանազկերտից և Խնուսից։

## Տնտեսություն
Գյուղն ուներ բերրի վարելահողեր և ընդարձակ մարգագետիններ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և արհեստներով։ Մոտակա՝ համանուն գետակին միանում է Դալվներ առվակը, որը հոսում է Ալաշկերտի դաշտով և ձախ կողմից միանում Խաչլվա գետակին։ Հիշատակում է Հայկունին։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Խաչլուում կար նոր կառուցված **Ս. Աստվածածին** եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր վարժարան։

## Գրչություն
Եղել է գրչության կենտրոն։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խաչկտուցներ

**Խաչկտուցներ** (), սերինոսազգիների ընտանիքի թռչունների սեռ։ Մարմնի երկարությունը մինչև 20 սմ է, քաշը՝ 30-58 գ։ Վերին և ստորին ծնոտների եղջերակտուցները ծայրերով խաչված են։ Արուների փետուրները կարմրավուն են, էգերինը՝ կանաչավուն։ Պոչը կարճ է։

Հայտնի է 3 տեսակի խաչկտուցներ՝ 
# սոճու խաչկտուցներ (Լ. pityopsittacus), 
# եղևնու խաչկտուցներ (Լ. curvirostra), 
# սպիտակաթև խաչկտուցներ (Լ. leucoptera)։

Ապրում են հիմնականում փշատերև անտառներում, սնվում են սոճու, եղևնու կոների սերմերով, երբեմն՝ միջատներով ու տարբեր բույսերով։

1965 թվականին Ստեփանավանի փշատերև անտառներում հայտնաբերվել են եղևնու խաչկտուցներ։ Խաչկտուցների բազմացումը կապված է փշատերև ծառերի կոների բերքատվության հետ։ Առատ կերի պայմաններում մի քանի սերունդ են տալիս, բազմանում են նաև ձմռանը։ Դնում են 3-5 ձու։ Թխսում է միայն էգը։ 
մինի|ձախից|240px|Խաչկտուցներ

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սերինոսներ
Ծեր Թոմաս

մինի|Ծեր Թոմասը (1530)
մինի|ձախից|Տալլինի ռատուշան

**Ծեր Թոմասը** () Էստոնիայի մայրաքաղաք Տալլինի խորհրդանիշներից մեկն է և քաղաքի խնամակալը։

Ծեր Թոմաս կոչվող զինվորի արձանը դրվեց Տալլինի Ռատուշայի ցցի գագաթին որպես եղանակի հողմնացույց։

Համաձայն լեգենդի եղանակի հողմնացույցի բնորդը աղքատ տղա էր, ով փաստորեն հաղթեց Տալլինի Գերմանա-Բալթյան էլիտայի կողմից կազմակերպած արբալետի գարնանային մրցումներում, սակայն իր ցածր կարգավիճակի պատճառով հաղթող չճանաչվեց։ Թոմասը մինչ իր կյանքի վերջը կարգվեց որպես քաղաքի պահապան։ Ըստ լեգենդի Թոմասը քաղաքի հրապարակում երեխաներին քաղցրավենիք էր բաժանում։ Երբ նա մահացավ երեխաները անընդհատ հարցնում էին «Որտեղ է ծեր Թոմասը»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տալլին
Կատեգորիա:Էստոնիայի պատմություն
Կատեգորիա:1530 հիմնադրումներ
Փակագծեր

**Փակագծեր**, հայերենի կետադրական տրոհության նշաններից մեկն է՝ **( )** ։

Փակագծերի մեջ են առնվում տեղեկատու, մեկնական իմաստ արտահայտող ներդրյալ բառերը, բառերի կապակցությունները, նախադասությունները, որպես նմուշ բերվող նշանները։

Միակողմանի (փակվող) փակագիծ դրվում է թվարկում նշող թվանշաններից, տառերից հետո։

## Գրականություն
*Սերգեյ Աբրահամյան, «Հայերենի կետադրություն», ուսումնական ձեռնարկ, 2002 թ.

Կատեգորիա:Հայերենի կետադրություն
Ապաթարց

**Ապաթարց**, հայերենի կետադրական բացահայտության նշաններից մեկն է։

Ապաթարցը գործածվում է երկու դեպքում.
* Արևմտահայ գրական լեզվում, դրվում է բառի զեղչված ձայնավորի փոխարեն, հատկապես *կը*, *մը* մասնիկների *ը*-ի սղման դեպքում։
* Արևմտյան *դ*, *Օ* և նման նախամասնիկներով կազմված հատուկ անուններում, որոնք համապատասխան լեզվում գրվում են ապաթարցով։

Օրինակ՝ *[[Ժաննա դ'Արկ|Ժաննա դ’Արկ]]*։

Կատեգորիա:Հայերենի կետադրություն
Բազմակետեր

**Բազմակետ**, հայերենի կետադրական բացահայտության նշաններից մեկն է, որը բաղկացած է չորս կամ ավելի կետերից՝ **....** ։

Բազմակետը գործածվում է մեջբերումներում և դրվում է մեջբերման կրճատված մասի տեղում։

## Գրականություն
* Սերգեյ Աբրահամյան, «Հայերենի կետադրություն», ուսումնական ձեռնարկ, 2002 թ.

Կատեգորիա:Հայերենի կետադրություն
Կախման կետեր

**Կախման կետեր**, հայերենի կետադրական բացահայտության նշաններից մեկն է, բաղկացած երեք կետից՝ **...** ։

Կախման կետերը գործածվում են այնպիսի նախադասության մեջ, որը լրիվ չի արտահայտում խոսողի ասելիքը, և նա ուզում է հատկապես նշել չդրսևորված հույզ, զգացմունք։ Կախման կետեր կարող են դրվել նախադասության վերջում, մեջտեղում, սկզբում՝ պայմանավորված նրանով, թե չարտահայտված հույզը նախադասության հատկապես որ մասի հետ է կապվում։

Օրինակ.

Եվ այսքան հրաշք տեսնելուց հետո 
Ինձ համար դարձյալ հրաշքը վերին
Տաք հողի միջով բոբիկ քայլելու
Այն վաղնջական երանությունն է…
(Վ.Դավթյան)


## Գրականություն
*Սերգեյ Աբրահամյան, «Հայերենի կետադրություն», ուսումնական ձեռնարկ, 2002 թ.

Կատեգորիա:Հայերենի կետադրություն
Ստորակետ

**Ստորակետ**, կետադրական նշաններից մեկը։

Հայերենում ստորակետ դրվում է՝
*գերադաս և ստորադաս նախադասությունների միջև.
** երբ տարբեր ստորադաս նախադասությունների կապող ստորադասական շաղկապները կամ շաղկապական բառերը գործածվում են իրար մոտ, ստորակետով տրոհումը կատարվում է ըստ տարբեր նախադասությունների.
** եթե ստորադասական շաղկապը զեղչված է, գերադաս և ստորադաս նախադասությունների տրոհումը սովորաբար կատարվում է բութով.
*համադաս նախադասությունների միջև, երբ սրանք կապակցված են առանց շաղկապի, ինչպես նաև *և*-ից, *ու*-ից, *կամ*-ից բացի, որևէ շաղկապով (*իսկ*, *բայց*, *սակայն*, *մինչդեռ* և այլն).
**և*, *ու*, *կամ* շաղկապներով կապակցված համադաս նախադասությունների միջև, որոնք չունեն ընդհանուր ենթակա.
**և*, *ու*, *կամ* շաղկապներով կապակցված համադաս նախադասությունների միջև, որոնց ենթական ընդհանուր է, սակայն առաջինին հաջորդում է ստորադաս նախադասություն, կամ այն ունի տրոհվող վերջադաս դերբայական դարձվածք.
*նախադասության համադաս անդամների միջև, երբ սրանք կապակցված չեն *և*, *ու*, *կամ* շաղկապներով.
***ծանոթություն* - համադաս անդամների միջև ստորակետ է դրվում նաև այն դեպքում, երբ նրանցից մեկը դերբայական դարձված է։
*միջանկյալ բառերի, բառակապակցությունների, նախադասությունների և նախադասության մնացած մասի միջև.
** խոսքի մասերից միջանկյալ կիրառությամբ առավելապես հանդես են գալիս ձայնարկությունները, վերաբերականների մի մասը.
*կոչականի և նախադասության հիմնական մասի միջև.
*կրկնադիր *և...և*, *թե-թե*, *կամ-կամ*, *ոչ-ոչ* շաղկապներով կապակցված բառերի, նախադասությունների միջև.
*միջադաս տրոհված դերբայական դարձվածից առաջ և հետո.
** միջադաս դերբայական դարձվածի տրոհման կանոնը պահպանվում է նաև այն դեպքում, երբ դերբայական դարձվածին նախորդում կամ հաջորդում են միայն նրան համազոր անդամներ.
**ըստ*, *նայած*, *համաձայն*, *համապատասխան*, *հակառակ*, *հանդերձ*, *չնայած*, *չհաշված*, *փոխանակ*, *ի տարբերություն*, *ի հեճուկս*, *բացի*, *զատ*, *բացառությամբ* կապերով ձևավորված հիմունքի ու զիջման միջադաս պարագաներից առաջ և հետո.
*բացահայտչից հետո, եթե նախադասությունը շարունակվում է.
** բացահայտչից հետո ստորակետ չի դրվում.
***երբ հատկացուցչի բացահայտչին հաջորդում է նրանից տարբեր հոլովով բառ, որը չի կարող շփոթել բացահայտչի հետ.
***երբ բացահայտչի հետ գործածված է հետադաս կապ.
***երբ տրամաբանական շեշտը բացահայտչի վրա ընկնելու պատճառով ստորոգյալի հանգույցը կամ օժանդակ բայը դրվում է բացահայտչից հետո.
***երբ բացահայտչին հաջորդում է հավելական *էլ* շաղկապը.
** բացահայտչից հետո ստորակետ չի դրվում, եթե նույն տեղում պահանջվում է դնել բութ կամ միջակետ.
*հետադաս տրոհված որոշչի հետո, եթե նախադասությունը շարունակվում է.
** տրոհված որոշչից հետո ստորակետ չի դրվում, եթե նույն տեղում պահանջվում է դնել բութ կամ միջակետ.
*մեկնական բառից առաջ.
*մատենագիտական աղբյուրի նկարագրության մեջ ներկայացվող տվյալների միջև։

## Գրականություն
* Սերգեյ Աբրահամյան, «Հայերենի կետադրություն», ուսումնական ձեռնարկ, 2002 թ.
Ծաղիկ (հանդես)

**«Ծաղիկ»**, գրական, հասարակական-քաղաքական տասնօրյա, ապա՝ կիսամսյա հանդես։ Լույս է տեսել 1861-1867 թվականներին, Զմյուռնիայում և Կոստանդնուպոլսում։ Խմբագիրներ՝ Գ. Չիլինկիրյան, Ա. Հայկունի, Մ. Մամուբյան։

Սատարել է աշխարհաբարի և հայ նոր գրականության զարգացմանը։ Ընթերցողներին ծանոթացրել է Միքայել Նալբանդյանի աշխարհայացքին, նյութեր հրապարակել նրա կյանքի ու գործունեության մասին։ Պարզաբանել է Ազգային սահմանադրության էությունը, պայքարել նրա գործադրության համար։ Տպագրել է Ն. Հայկունու, Գ. Չիլինկիրյանի գրական-հրապարակախոսական գործերը, Մ. Մամուրյանի «Անգլիական նամականի», «Զմյուռնիական նամականի» երկերը, Վիկտոր Հյուգոյի, Ալֆրեդ դը Մյուսեի, էմ. դը ժերարդենի, Վիկտոր Լանգլուայի, Ժան Ռասինի ստեղծագործությունները, նյութեր՝ նվիրված կրթության ու դաստիարակության, թատրոնի զարգացման, մամուլի դերի, տնտեսագիտության, կանանց ազատագրության, ազգապահպանման ու համախմբման հարցերին։ Լուսաբանել է Զմյուռնիայի հասարակական և մշակութային կյանքը։

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Մաուրյաների պետություն

**Մաուրյաների պետություն**, պետություն Հին Հնդկաստանում։ Հիմնել է Չանդրագուպտա Մաուրյան (մ.թ.ա. 317 - 293)։ Մ.թ.ա. 314–ին (այլ տվյալներով՝ մոտ 322–ին) գրավել է Մագադհա պետության գահը (այդ թվականը համարվում է Մաուրյաների պետության հիմնադրման թիվը), դարձել Հյուսիս–Արևմտյան Հնդկաստանի տիրակալը։ Մ.թ.ա. 305-ին Չանդրագուպտայի և Սելևկոս I Նիկատորի միջև կնքված հաշտությամբ Սելևկոսը ստացել է 500 մարտական փիղ, զիջել է այժմյան Աֆղանստանի և Բելուջիստանի մի շարք մարզեր։
[thumb|[Մաուրիայի պետությունը Բինդուսարայի մահվանից հետո, մ․ թ․ ա․ 260 թվական]]
Չանդրագուպտայի որդու՝ Բինդուսարայի ժամանակ (մ.թ.ա. մոտ 293 - 268) Մաուրյաների պետությունը գրավել է Հնդկաստանի մի շարք մարզեր։

Մաուրյաների պետություն հզորության գագաթնակետին է հասել Աշոկայի ժամանակ (մ.թ.ա. 268 - 232) իր մեջ է ներառել ամբողջ Հնդկաստանը (բացի ծայր հարավից)։ Աշոկայի կառավարման վերջին շրջանում զգացվել են կայսրության թուլացման առաջին նշանները։

Աշոկայի հետնորդների ժամանակ Մաուրյաների պետությունը բաժանվել է երկու մասի՝ Արևմտյան և Արևելյան։ Մ.թ.ա. II դարի սկզբին Մաուրյաների պետության հյուսիսարևմտյան մասը գրավել է Հունա–Բակտրիական թագավորությունը։ Վերջին թագավոր Բրիհադրատհի սպանությունից հետո (մ.թ.ա. 187 կամ 185) Մաուրյաների պետությունը դադարել է գոյություն ունենալուց։

Մաուրյաների պետությունը բաժանված էր փոխարքայությունների, նահանգների, շրջանների։ Մայրաքաղաքը Պատալիպուտրան էր։ Մաուրյաների պետությունը ունեցել է մեծաթիվ բանակ։ Պետական–քաղաքական կարգը կրել է արխայիկ շատ գծեր. մեծ դեր են կատարել բարձրաստիճան պալատականների խորհուրդը և աստիճանավորների, քաղաքացիների, համայնքի անդամների ժողովները։ Աշոկայի ժամանակ հովանավորվել է բուդդայականությունը։ Մաուրյաների պետությունը աշխույժ առևտուր է կատարել Ասիայի և միջերկրածովյան հելլենիստական երկրների հետ, դիվանագիտական հարաբերություններ է ունեցել Սելևկյանների, Պտղոմեյանների, Մակեդոնիայի, Կիրենիայի, Էպիրոսի հետ։

## Գրականություն
* Бонгард– Левин Г. М., Индия эпохи Маурьев, М., 1973

Կատեգորիա:Հին Հնդկաստան
Կատեգորիա:Մաուրյաների պետություն
Նյուտոնի օրենքներ

**Դասական մեխանիկայի երեք հիմնական օրենքները** ձևակերպել է Իսահակ Նյուտոնը 1687 թվականին։

## Առաջին օրենք
Ամեն մի մարմին շարունակում է պահպանել դադարի կամ հավասարաչափ ուղղագիծ շարժման վիճակը, քանի դեռ հարկադրված չէ փոփոխել այդ վիճակը կիրառված ուժերի ազդեցությամբ: Սովորաբար այս օրենքը արտահայտվում է հետևյալ բանաձևով։

\sum \mathbf{F} = 0\; \Rightarrow\; \frac{\mathrm{d} \mathbf{v} }{\mathrm{d}t} = 0.

Այս եզրակացությունը հայտնի է իներցիայի օրենք անվամբ. այն ձևակերպել է Գալիլեյը ավելի քան 400 տարի առաջ։ Հաշվի առնելով այս օրենքի կարևորությունը` Նյուտոնն այն ընդգծել է մեխանիկայի հիմքում ընկած երեք օրենքների շարքում։ Իներցայի օրենքը հայտնի է որպես Նյուտոնի առաջին օրենք։

## Երկրորդ օրենք
Շարժման քանակի (իմպուլսի) փոփոխությունը համեմատական է կիրառված շարժիչ ուժին և տեղի է ունենում այն ուղղի ուղղությամբ, որով ազդում է ուժը։

: Սովորաբար այս օրենքը գրառվում է հետևյալ բանաձևով։
:\vec{a} = \frac{\vec{F}}{m},
: որտեղ *<math>\vec{a}</math>* - մարմնի արագացումն է, *<math>\vec{F}</math>* - մարմնի վրա կիրառված ուժը, իսկ \ m - նյութական կետի զանգվածը։
:m \vec{a} =\vec{F} 

Ըստ արդի մեխանիկայի պատկերացումների՝ առաջին և երկրորդ օրենքներում մարմին ասելով, պետք է հասկանալ նյութական կետ, իսկ շարժում ասելով՝ շարժում հաշվարկման իներցիալ համակարգի նկատմամբ։

## Երրորդ օրենք
Մարմինները միմյանց հետ փոխազդում են նույն բնույթի մոդուլով հավասար և ուղղությամբ հակադիր ուժերով։

## Տես նաև
* Դինամիկա
* Նյուտոնի ձգողականության օրենք
* Քվանտային մեխանիկա
* Հարաբերականության հատուկ տեսություն

## Արտաքին հղումներ
* Ֆեյնմանի դասախոսությունը Նյուտոնի օրենքների մասին (անգլերեն)
* Նյուտոնի առաջին օրենքի սիմուլյացիա 
* Նյուտոնի երկրորդ օրենքի ցուցադրումը 
* Նյուտոնի երրորդ օրենքի ցուցադրումը վակուումում 

Կատեգորիա:Մեխանիկա
Կատեգորիա:Իսահակ Նյուտոն
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի պատմություն
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի հասկացություններ
Լա Լիգա 2008-09

**«Լա Լիգա 2008-09»**-ը Իսպանիայի ֆուտբոլի առաջնության Լա Լիգայի **79-րդ** առաջնությունն է։ Որում կատալոնական «Բարսելոնա» ֆուտբոլային ակումբը հռչակվեց չեմպիոն։

## Մրցաշարային աղյուսակ

Կատեգորիա:Լա Լիգայի մրցաշրջաններ
«Ուկրաինա» ազգային արվեստի պալատ

**«Ուկրաինա» ազգային արվեստի պալատ** (ուկրաիներեն` *Національний палац мистецтв «Україна»*), սպորտային պալատ որը գտնվում է Ուկրաինայի մայրաքաղաք Կիևում։ Պալատի բացումը տեղի է ունեցել 1970 թվականի ապրիլի 17-ին։ Այնտեղ են անցկացվում մի շարք կարևոր միջոցառումները։

2013 թվականի նոյեմբերի 30-ին պալատում է անցկացվել Մանկական Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթը։

Կատեգորիա:Ուկրաինայի շենքեր և կառույցներ
Ծաղկաբուծություն

մինի|Ծաղիկների բուծում ծաղկաբուծական ընկերությունում

**Ծաղկաբուծություն**, բուսաբուծության և գեղազարդ պարտիզագործության բնագավառ։ Խնդիրն է՝ աճեցնել արժեքավոր դեկորատիվ, գունավոր, բուրավետ ծաղիկներով կամ գեղեցիկ տերևներով բույսեր՝ պուրակներում, փողոցներում և հրապարակներում ծաղկանոցներ ստեղծելու, բնակչությանը ծաղիկ մատակարարելու, ինչպես նաև բնակարաններն ու շենքերը ծաղկազարդելու համար։

Հազարամյակներ առաջ զարգացած է եղել Մերձավոր Արևելքի երկրներում և Չինաստանում։ Հայտնի է, որ Պարսկաստանի այգիներում (պարադիզ) աճեցվել են վարդ, շուշան, մանուշակ, կակաչ, եղրևանի և այլն, իսկ Չինաստանի այգիներում՝ վարդ և քրիզանթեմ։

Ծաղկաբուծությունը զարգացած է եղել նաև հին Հայաստանում։ Ուրարտուի մայրաքաղաք Տուշպան հայտնի էր որպես քաղաք-պարտեզ։ Դեռևս Տիգրան Բ Մեծի օրոք հայերը վարդից յուղ էին ստանում և արտահանում։

## Տարատեսակներ
մինի|Կակտուսներ
Լինում է 
* բաց 
* փակ (ջերմատներ, ջերմոցներ) գրունտի։

*Ջերմատներում* աճեցնում են ջերմասեր բույսեր (վարդ, մեխակ, եղրևանի, փողաշուշան և այլն), իսկ բաց գրունտում՝ միայն երկամյա և բազմամյա ծաղկաբույսեր՝ քաղելու և ծաղկային ձևավորումների համար։ Կան նաև սենյակային բույսեր՝ ֆիկուս, արմավենի, կակտուս, ֆիլոդենդրոն, պտղատուներից՝ ցիտրուսայինները (կիտրոն, մանդարին)։

Կատեգորիա:Ծաղկաբուծություն
Կատեգորիա:Բուսաբուծություն
Ծաղկաբույլ

մինի|Corypha umbraculifera-ի հսկա սպիտակ ծաղկաբույլը
**Ծաղկաբույլ** (), ծաղկափթթություն, բույսերի տարեկան ընձյուղի ծաղիկներ կրող մաս։

## Կազմություն
Կազմված է ճյուղավորված համակարգից և ծաղիկներից, որոնք զարգանում են տերևածոցերում։ Տիպիկ ծաղկաբույլերը զուրկ են բնականոն զարգացած վեգետատիվ տերևներից, որոնց փոխարեն առկա են միայն ծածկող տերևներն ու ծաղկակիցները։ Ծաղիկների թիվը ծաղկաբույլում կարող է հասնել մի քանիսից մինչև 1 մլն։ Ծաղկաբույլն առաջացել է հիմնականում ծաղիկների ծաղկակիր ընձյուղների կարճացմամբ։

Ըստ ձևի ծաղկաբույլերը բաժանվում են 2 խմբի՝ 
* մոնոպոդիալ կամ բոտրիկական (ծաղկումը ներքևից վերև) 
* սիմպոդիալ կամ ցիմոզային (ծաղկումը վերևից ներքև)

*Մոնոպոդիալ* ծաղկաբույլերն իրենց հերթին լինում են պարզ և բարդ։ Պարզ ծաղկաբույլերից են՝ ողկույզը (հակինթ), վահանիկը (տանձենի), հասկը (եզան լեզու), կողրը (եգիպտացորեն), կատվիկը (ուռենի), գլխիկը (երեքնուկ), զամբյուղը (արևածաղիկ) և այլն։ Բարդ ծաղկաբույլեր են բարդ հասկը (ցորեն), հուրանը (եղրևանի), բարդ հովանոցը (գազար), բարդ վահանիկը։

*Սիմպոդիալ* ծաղկաբույլերը բաժանվում են 3 խմբի՝ 
# մոնոխազիումներ՝ յուրաքանչյուր առանցք տալիս է միայն մեկ ճյուղ
# դիխազիումներ՝ յուրաքանչյուր առանցք տալիս է երկու ճյուղ 
# պլեոխազիումներ, որոնց առանցքը վերջին ճյուղի տակ առաջացնում է իրեն գերազանցող ճյուղեր։


Image:Tros.jpg|Ողկույզ
Image:Inflorescence diagram.jpg|Հասկ
Image:Winter_male_catkins_of_paper_birch.jpg|Կեչու կատվիկ
Image:Pluim.jpg|Բրգաձև հուրան
Image:Tuil.jpg|Վահանիկ
Image:Scherm.jpg|Բարդ հովանոց
Image:Hoofdje.jpg|Զամբյուղ
Image:Kolf.jpg|Կողր
Image:Meertakkig_bijscherm.jpg|Պլեոխազիում
Image:Enkelvoudig gevorkt bijscherm.jpg|Դիխազիում
Image:Schicht.jpg|Մոնոխազիում
Image:Sikkel (bloeiwijze).jpg|Մոնոխազիում


Կատեգորիա:Ծաղիկ
Ստուգաբանություն

**Ստուգաբանություն** (հին հուն. ἔτυμος՝ ճշմարիտ + հին հուն. λόγος՝ դատողություն), լեզվաբանության բաժին, որն ուսումնասիրում է բառերի ծագումը, պատմությունը և ժամանակի ընթացքում նրանց ձևի ու իմաստի փոփոխությունները։ Հունարեն եզրի հեղինակ է համարվում հույն հնադարյան փիլիսոփա Քրիսիպոսը (մ.թ.ա. 281/278 - 208/205)։

Ստուգաբանությունը մի կողմից հենվում է պատմական իմաստաբանության, մյուս կողմից՝ պատմական հնչյունաբանության (և հնչույթաբանության) վրա։ Պատմական իմաստաբանությունը, լայն առումով, գիտություն է լեզվաբանական միավորների պատմականորեն կրած իմաստային փոփոխությունների, դրանց ընդհանուր օրինաչափությունների, այդ փոփոխությունները պայմանավորող օբյեկտիվ ու սուբյեկտիվ պատճառների մասին։ Իբրե այդպիսին, պատմական իմաստաբանությունը պահանջում է լեզվաբանական միավորների իմաստների փոփոխության հասարակական և անհատական գործոնների, տնտեսական–քաղաքական, գաղափարական ու կենցաղային փոփոխությունների և հոգեկան այն գործընթացների լուսաբանություն, որոնք պայմանավորում են իմաստային փոփոխություններն ընդհանրապես և այս կամ այն կոնկրետ իմաստափոխությունը՝ մասնավորապես։ Բառերի և լեզվաբանական այլ միավորների իմաստների պատմական հետազոտության ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել նյութական մշակույթի պատմության տվյալները, ներլեզվական և արտալեզվական իրողությունների ընձեռած փաստերը։ Բովանդակության պլանում հենվելով պատմական իմաստաբանության վրա, արտահայտության պլանում ստուգաբանը հենվում է պատմական հնչյունաբանության վրա։ Յուրաքանչյուր լեզվի պատմական զարգացման ընթացքում նրա հնչյունական համակարգը նույնպես փոփոխությունների է ենթարկվում, տեղի են ունենում հնչյունների զանազան անցումներ, հնչյունական մանրահամակարգերի անհետացում կամ առաջացում։ Հնչյունների պատմական փոփոխությունները հանդես են գալիս որպես հին և նոր ձևերի, օրինաչափ համապատասխանություններ, ուստի և ամեն մի ստուգաբանության դեպքում պետք է հաշվի առնել տվյալ լեզվի պատմական հնչյունափոխական օրինաչափությունները։ Բերենք ստուգաբանության երկու օրինակ։ Ժողովրդական լեզվում կա **կեսար/կեսրար** «կնոջ ամուսնու հայրը» բառը, որի կազմությունն աշխարհաբարով բացատրել ու լուսաբանել հնարավոր չէ․ մինչդեռ գրաբարում նույն բառն ունի **սկեսրայր** ձևը, որը հեշտությամբ կարող է բառակազմական վերլուծության ենթարկվել (սկեսուր+այր «սկեսրոջ այրը՝ մարդը»)։ Ժամանակակից հայերենում **որեն** ձևույթը (խելահեղորեն, վստահորեն, վեհորեն ևն) մակբայակերտ ածանց է, որ խոսողների գիտակցության մեջ չի կապվում օրենք բառի հետ, սակայն գրաբարում անկախ բառ է եղել (օրէն «օրենք, կարգ»), որը, բարդությունների մեջ գործածվելով «կարգ, եղանակ, ձև» նշանակությամբ, վերածվել է ածանցի, և համապատասխանաբար վերափոխվել են ինչպես նրա գործառությունն ու դերը, այնպես էլ իմաստը։ 

Հաճախ լեզվաբանական միավորների ստուգաբանության միակ վստահելի միջոցը ցեղակից լեզուների ընդհանրությունների բացահայտումն ու դրանով իսկ դրանցից յուրաքանչյուրի բառերի, ածանցների և այլ միավորների համեմատությունն է։ Այս առումով ստուգաբանությունը պատմահամեմատական լեզվաբանության հիմքն է կազմում, և առանց գիտական ստուգաբանության չկա համեմատական լեզվաբանություն։

## Արտաքին հղումներ
* Բառերի պատմությունը (ռուսերեն)

Կատեգորիա:Լեզվաբանություն
Տաճատ Խաչվանքյան

**Տաճատ Հակոբի Խաչվանքյան** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
[մինի|Նվիրվում է նկարչի հիշատակին, Տաճատ Խաչվանքյան, «Այստեղ էր գտնվում նկարչի արվեստանոցը», 1936-1938, [Սարյան փողոց (Երևան)|Սարյան 5]]
Տաճատ Խաչվանքյանը ծնվել է 1896 թվականին Ալեքսանդրապոլում։ 1915 թվականին ավարտել է Ալեքսանդրապոլի ութնամյա առևտրական ուսումնարանը, միաժամանակ հանդես է եկել երաժշտության ասպարեզում։ 1915-1916 թվականներին սովորել է Մոսկվայի առևտրական ինստիտուտի Ալեքսանդրապոլի մասնաճյուղում։ 1917 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Երևան, որտեղ աշխատել է որպես հաշվապահ։ 1920 թվականին նկարիչ Հակոբ Կոջոյանի հետ մեկնել է Պարսկաստան։ Մինչև 1925 թվականն աշխատել է Երևանի գեղարվեստա-տեխնիկական դպրոցում որպես քարտուղար, ծանոթացել նկարիչներ Սեդրակ Առաքելյանի, Վահրամ Գայֆեճյանի և այլոց հետ։ 1924 թվականին մասնակցել է Երևանում կազմակերպված առաջին գարնանային ցուցահանդեսին։ Ուսումը շարունակելու նպատակով մեկնել է Մոսկվա։ 1925-1930 թվականներին սովորել է Բարձրագույն գեղարվեստա-տեխնիկական արվեստանոցների (Վխուտեմաս) Պոլիգրաֆիական ֆակուլտետում` աշակերտելով Վ. Ֆավորսկուն, Ն. Կուպրեյանովին և ստացել հրատարակչական արդյունաբերության նկարիչ-տեխնոլոգի որակավորում։ 1930 թվականին վերադարձել է Երևան և դասավանդել Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում, միաժամանակ (մինչև 1938 թվականը Եղիշե Չարենցի հրավերով) աշխատել Հայպետհրատում որպես նկարիչ։

1938 թվականին Խաչվանքյանն անհիմն ձերբակալվել և աքսորվել է Մագադան (հետմահու արդարացվել է 1956 թվականին)։ Մահացել է Մագադանում, 1940 թվականին։

## Գործունեություն
Խաչվանքյանը ստեղծագործել է գլխավորապես գրքի գեղարվեստական ձևավորման (Ազատ Վշտունու «Խոսում է ռադիո Ալժիրը», Ստեփան Զորյանի «Սպիտակ քաղաք», Պետրոս Դուրյանի «Տաղեր», Միսաք Մեծարենցի «Երկերի ժողովածու», Վահան Միրաքյանի «Լալվարի որսը») ու նկարազարդման (Ալեքսանդր Պուշկինի «Ոսկե ձկնիկը» գրչանկարը, «Տերտերն ու իր Բալդի ծառան» հեքիաթի գունավոր նկարները) ասպարեզում։

Առանձնապես գեղեցիկ ու ճաշակով են կատարված նրա ֆորզացներն ու ֆրոնտիսպիսները (Վ. Ի. Լենինի, Հովհաննես Թումանյանի, Երվանդ Օտյանի, Եղիշե Չարենցի երկերի ժողովածուները)։ Խաչվանքյանի վիմագրություններից է «Երևանի շուկան»։ Նկարել է նաև պլակատներ։ Նրա գործերին բնորոշ են հարազատությունը գրական տեքստին, զուսպ ու պլաստիկական հստակ ձևերը, կոմպոզիցիաների պարզությունը։

Աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Տ․ Խաչվանքյանը՝ խմբագիր
* Նիկոլայ Գոգոլ, Քիթը (վիպակ), Երևան, Պետհրատ, 1934, 50 էջ։

## Գրականություն
* Խաչվանքյան, Տաճատ | Հայ նկարիչներ, Կյանքն ու գործունեությունը, Երևան։ ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի հրատարակչություն, 2007։
* Нерсисян, А. Г. (2007) *"Художник Тачат Хачванкян", из-во Института искусств НАН РА, Ереван, 2007, 163 с..,.*Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, № 3 . pp.&nbsp;254–256. ISSN 0320-8117.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կոնստանտին Խաջիև

**Կոնստանտին Իլյիչ Խաջիև** (, , ), Խորհրդային Միության հերոս (մարտի 24, 1945), կապիտան։ Ազգությամբ հույն։

Ավարտել է Բաքվի Մ. Օրջոնիկիձեի անվան ռազմահետևակային ուսումնարանը (1932)։ Հայրենական մեծ պատերազմում աչքի է ընկել Սիվաշի, Սիմֆերոպոլի համար մղված (1944) մարտերում։ 1944 թվականի մայիսին, Սևաստոպոլի ազատագրման ժամանակ՝ հրաձգային դասակի հրամանատար Խաջիևն իր վրա վերցնելով վաշտի հրամանատարությունը, ետ է մղել հակառակորդի տասնմեկ հակահարձակում, առաջինն է քաղաք մտել, ինքը բարձրացրել կարմիր դրոշը, որի համար արժանացել է հերոսի կոչման։ Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր աստղի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ