Տաշքենդ (Հրանտ Մաթևոսյան)

**«Տաշքենդ»**,  Հրանտ Մաթևոսյանի վիպակներից է, որը լույս է տեսել 1982 թվականին: «Տաշքենդը» ծմակուտյան ասքի շարունակությունն է, և Ծմակուտում տեղի ունեցող բարոյական ու սոցիալական զարգացումներին համապատասխան՝ փոխվում է գրողի գաղափարական շեշտադրությունը և ասելիքի առանցքը:

## Գնահատական
Նոր հերոսներով համալրելով Ծմակուտի ծանոթ աշխարհը՝ «Տաշքենդն» իր մեջ ներառում է Մաթևոսյանի նախընթաց ստեղծագործություններից սյուժետային ինչ-ինչ դրվագներ ու հերոսներ, որոնք միասնական են դարձնում գրողի ստեղծած պայմանական աշխարհը: Այդ աշխարհը ձևավորվում, իսկ նրա հեղինակի գեղագիտությունը սնվում է տարբեր ակունքներից: Առաջին հերթին իրական, կենդանի ու բաբախուն կյանքն է լիցքավորում գրողի էներգիան, ապա լրացուցիչ ազդակները գալիս են տարբեր աղբյուրներից՝ ժողովրդական մտածողությունից, հայրենի և համաշխարհային գրականության ավանդներից, բայց խմորված ինքնության այնպիսի շաղախով, որը բոլորովին նոր որակ է հայրենի գրականության մեջ:  «Տաշքենդը» գրողի ստեղծագործության մեջ առանձնանում է հատկապես գրական տեխնիկայով, որի շատ կողմեր արդեն իսկ առկա են նրա նախընթաց ստեղծագործություններում: Թերևս հենց այդ տեխնիկայի պատճառով վիպակը միանշանակ չընդունվեց քննադատների և ընթերցողների կողմից, որոնց ժամանակ էր պետք գրողի արվեստի նոր որակին հասու լինելու համար: «Տաշքենդ» և «Տերը» վիպակներով ամբողջացվում է Հրանտ Մաթևոսյանի գյուղաշխարհի պատմությունը․ կյանքը ո՞ւր է տանելու նրա հերոսներին, ի՞նչ խաչուղիներով են անցնելու նրանք և որ ափերում են հայտնվելու։

## Սյուժե
Պատերազմի ժամանակ այրիացած Շուշանը կապվում է ճակատից չվերադարձած ամուսնու՝ Ակոփի փոքր եղբոր՝ նոր արբունքի հասած Սիրուն Թևիկի հետ: Նրանց արատավոր կապը բացահայտում է Օհանը՝ կանխելով հետագա շարունակությունը: Մեղսագործներն արժանանում են համագյուղացիների արհամարհանքին ու ստորացմանը: Բայց եթե «անծիծ, անքամակ ղարաչին»՝ Շուշանը, բողոքական «նահատակի» իր ագրեսիվ վարքագծով, այնուամենայնիվ, մեծացնում է իր երեք տղաներին և Թևիկից վրեժ լուծելու (իրենից հրաժարվելու համար) իր ցանկությունը փոխանցում է տղաներին, որոնք ոխով են լցվում Թևիկի նկատմամբ, ապա Թևիկի բախտի անիվը հենց սկզբից ծուռ է գնում: Նրա առաջին կինը մեռնում է՝ թողնելով աղջիկ և տղա որբերին, երկրորդի հետ, որին սիրում էր Թևիկը, Շուշանի տղաները չեն թողնում ամուսնանա և նրան իբրև երրորդ կին պարտադրում են իրենց խուլ բարեկամուհուն: Այս ամենի հետևանքով տառապող Սիրունը, իրեն մենակ չզգալու և թիկունքն ապահովելու համար փորձում է գնալ Տաշքենդ և գյուղ վերադարձնել տնից հեռացած փոքր եղբորը՝ Սամվելին, բայց դա նրան չի հաջողվում:
«Տաշքենդ» վիպակում հերոսների կռիվն ավելի շատ ներքին է, քան արտաքին, ավելի բարոյական, քան սոցիալական բնույթի կռիվ է: Պատանի հասակում Սիրուն Թևանը մեղք է գործել, և այդ ամոթալի արարքը չի ներվել նրան. ոչ միայն հարազատները, այլև գյուղական իշխանությունը շահագործել են նրան անմարդկային ձևով՝ զրկելով որևէ իրավունքից: Թևիկը մյուս Թևանի՝ Ջանդառի հետ սարում ոչխարապահ է, նրա կինը հիվանդանոցում արյունաքամ է լինում ու մեռնում, իսկ նրան նույնիսկ չեն էլ տեղեկացնում ժամանակին: Երեխային են փորձում ուղարկել հորը փոխարինելու, երբ նույն այդ երեխայի մայրն էր մեռնում: Եվ դա պատահականություն չէ, այլ մարդկային աղավաղված բարքերի ստույգ արտահայտություն, որովհետև ընկած մարդուն խփում են, ստորացնում, որովհետև մարդկանց միջից վերացել են գութը, կարեկցանքն ու սերը, որովհետև օրինաչափ է դարձել իրենցից ցածր կանգնածին արհամարհելը: Մաթևոսյանը սահմանագիծ է անցկացնում երիտասարդական սխալի հետևանքները կրողի և իրական անբարոյականների միջև: « Ուրեմն բոլորի առաջ թե մենք թե մժեղը – բոլորի, անխտիր բոլորի: Ինչու՞, ի՞նչ պատճառով – մեր ոչ մի արարքով ժողովրդի աչքը չե՞նք վախեցրել, երեխա-տղայի մեր վարքը մեզ վատահամբավ է խարանել ու այդպես էլ կնքա՞ծ է, ուսումը շարունակելու հակում ու ստիպո՞ղ չենք ունեցել, չզինակոչվելու պատճառով չե՞նք դարձել կուսակցական՝ որ կուսակցական լինեինք ու գրասենյակի դռանը մեզ հարգելով կանգնեինք մինչև մի հարմար պաշտոն գտնեին, մեր աշխատա՞նքն է ստորացված, թե՞ մարդկային արհամարհանքն առհասարակ չի չքանում - հոր խեղճ ուսերից առնում դնում են զավակի մեր ուսերին ու մեր վրայից էլ պիտի դնեն մեր խեղճ որբի վրա»,-անզոր բողոքում է Թևիկը:

## Կերպարներ
* Թևիկ
* Շուշան
* Օհան
* Ակոփ

## Տես նաև
* Չեզոք գոտի
* Մեծամոր (Հրանտ Մաթևոսյան)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Հրանտ Մաթևոսյան. աշխարհի մերկացած նյարդը
* Հրանտ Մաթեւոսյանի 90-ամյակին. գրողը, մարդն ու ընկերը
* Ծմակուտը ես եմ. Հրանտ Մաթեւոսյան

Կատեգորիա:Հրանտ Մաթևոսյանի ստեղծագործություններ