open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հանթեր Դուեն

**Հանթեր Դուեն** (, ), ամերիկացի դերասան։ Առավել հայտնի է «Ձերդ գերազանցություն» (2020) և «Ուենսդեյ» (2022) հեռուստասերիալներում կատարած դերերի շնորհիվ։

## Կյանք և կարիերա
Ծնվել է Արկանզաս նահանգի Ֆորթ Սմիթ քաղաքում։ Ավագ դպրոցում հետաքրքրվել է դերասանական արվեստով և թատերական նախագծերով, ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո Լոս Անջելեսում ինտերնիշիփի հնարավորություն է ստացել Elizabeth Barnes Casting ընկերությունում, մինչ ներկայիս աշխատանքին անցնելը՝ աշխատել է ետնաբեմում, որպես մատուցող և էքսկուրսավար Universal Studios-ում, միաժամանակ սովոել է դերասանական արվեստ և անցել է մի շարք լսումներ։

Դուհանի առաջին մեծ դերը եղել է Ուորեն Քեյվի կերպարը, որը Աարոն Փոլի կերպարի երիտասարդ տարբերակն է «Apple TV+»-ով հեռարձակվող «Ասել ճշմարտություն» հեռուստասերիալի առաջին եթերաշրջանում։ 2020 թվականին հիմնական դեր է ունեցել «Ձերդ գերազանցություն» քրեական դրամայում, որտեղ կատարել է Ադամ Դեսիատոյի դերը։ 2022 թվականին կատարել է Թայլեր Գալպինի դերը Նեթֆլիքսի «Ուենսդեյ» հեռուստասերիալում։

## Անձնական կյանք
Ավստրալացի թենիս խաղացող Փիթեր Դուենի որդին է։ Մինչև 2022 թվականի հունիսը ամուսնացած է եղել պրոդյուսեր Ֆայլդեր Ջեվեթի հետ։

## Ֆիլմագրություն
### Հեռուստատեսություն

### Ֆիլմ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ անձինք
Սեդա Գարագաշյան

**Սեդա Գարագաշյան** (), հայազգի երաժիշտ, դաշնակահարուհի, Արաքս Սվաճյան-Գարագաշյանի դուստրը։

## Կենսագրություն
Սեդա Գարագաշյանը ծնվել է Բուխարեստում, 1942 թվականին։ Նախնական երաժշտական կրթությունը ստացել է ծննդավայրում, որից հետո կատարելագործվել է Բելգիայում, Գերմանիայում, Նյու Յորքի Ջուլիարդի երաժշտական բարձրագույն դպրոցում։

1962 թվականին մշակութային փոխադարձ կապերի ծրագրով՝ 14 այլ աշակերտի հետ համերգներով հանդես է եկել Օդեսա, Յալթա, Սոչի քաղաքներում, հետագայում՝ Բեյրութում, Կ. Պոլսում։

1966 թվականին Սեդա Գարագաշյանը տեղափոխվել է ԱՄՆ, որտեղ դասավանդել է երաժշտական դպրոցներում՝ այդ թվում՝ Նյու Յորքի Ջուլիարդի երաժշտական բարձրագույն դպրոցում։ 1969 թվականին Բրյուսելում և Գերմանիայում տեղի ունեցած Երիտասարդ երաժիշտների մրցույթում արժանացել է 1-ին մրցանակիի՝ Յոհաննես Բրամսի և բելգիացի կոմպոզիտորների երկերի լավագույն կատարման համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ոսկեայ Տարեդարձը Մեսրոպեանի Ոսկետառերը Լուսարձակող՝ Հայ Ամէնօրեայ Վարժարան`-Ս.Ն.Ա.Վ.-ին

Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարուհիներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Ափիքօղլու

**Ափիքօղլու եղբայրները** ընտանիքին պատկանող և շահագործվող միս արդյունաբերության կազմակերպություն է, որը հիմնադրվել է Թուրքիայում։ Ընկերությունը հայտնի է սուջուխի և բաստուրմայի արտադրությամբ։ Ափիքօղլուն առաջին ընկերությունն է, որը սկսել է մսամթերքի զանգվածային արտադրությունը Թուրքիայում և սպասարկում է ազգային շուկայի ողջ պահանջարկը։

## Վաղ տարիներին
մինի|Գրիգոր Ափիքօղլու. Ափիքօղլու ընկերության հիմնադիր<span style="float:right">''(մոտ 1923 թ.)''</span>
Ափիքօղլու ընկերությունը 1910 թվականին Կեսարիայում հիմնադրել է հայ Գրիգոր Ափիքօղլուն (1878–1945)։ 1920 թվականին Ափիքօղլուն իր գործունեության բազան տեղափոխել է Ստամբուլ՝ արտադրական գործարան բացելով Մալթեփե արվարձանի Իդեալթեփե կոչվող թաղամասում։ Ընկերության գլխավոր գրասենյակը զբաղեցնում էր ընտանիքի տան առաջին հարկը։

## Ափիքօղլու եղբայրներ
Բիզնեսն ընդլայնվելով ընկերությունը հետագայում իր արտադրական գործառնությունները տեղափոխեց Ալիբեյքյոյ, որտեղ գտնվող գործարանը ղեկավարում էին Ակոպ (Հակոբ) և Հայկ Ափիքօղլու եղբայրները։ Սա այն ժամանակն է, երբ ընկերությունը սկսեց բիզնեսով զբաղվել որպես «Ափիքօղլու եղբայրներ»։ Ընկերությունը շուտով իր արտադրանքը վաճառում էր ամբողջ Թուրքիայում։

### Նորարարություններ
մինի|Հայտարարություն «Թան» թերթում, 1939 թվականի փետրվարի 13-ին։

Աճող ազգային պահանջարկը բավարարելու ջանքերը առաջ բերեցին նորարարություն, որը Ափիքօղլու եղբայրները կարողացան իրականացնել 1960-ականներից։ Նրանց արտոնագրած համակարգը թույլ է տվել առևտրային հալալ միս արտադրել անմիջապես սպանդանոցից։ Տեխնիկան այն էր, որ կովը մորթելու ժամանակ այն կախված էր գլխիվայր այնպես, որ արյունը հեշտությամբ կարող էր դուրս գալ նրա մարմնից։ Մինչ այդ այս տեխնիկան երբեք չէր կիրառվել սննդամթերքի արտադրության մեջ, և նախադեպը արագորեն դարձել է ստանդարտ պրակտիկա ամբողջ Թուրքիայում, և ի վերջո՝ մսի ողջ արդյունաբերության մեջ։ Ազգային պահանջարկի աճող կարիքները հոգալու համար Ափիքօղլու եղբայրները 1987 թվականին ավելացրել են իրենց աշխատուժը մինչև 200 մարդ։ Նրանք նաև գնել են  հողատարածք ժամանակակից Տուզլայի տարածքում։ 2013 թվականի դրությամբ Ափիքօղլու եղբայրները շարունակում են իրենց արտադրական գործունեությունը Տուզլայի ձեռնարկություններում։

## Նվաճումներ
2009 թվականին հրատարակված *Markaların Öyküsü*, (*Ապրանքանիշերի պատմություն*) գրքում Ափիքօղլուն նկարագրված է որպես «աշխարհի 304 ամենահայտնի ապրանքանիշերից մեկը»։

Իրադարձությանը հաջորդել է Ափիքօղլու եղբայրների կողմից 2010 թվականին իրենց շարունակական գործունեության 100-ամյակի տոնակատարությունը։

Ափիքօղլու եղբայրները հիշատակվել են Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր, գրող Օրհան Փամուկի «Ստամբուլ. հուշեր քաղաքի մասին» գրքում։

## Մրցանակներ
Ափիքօղլու եղբայրները երկու տարի անընդմեջ (2005 &ndash; 06) ստացել են «Altın Marka» մրցանակը։

## Տես նաև
* Հայերը Թուրքիայում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձինք Կեսարիայից
Կատեգորիա:Հայկական ծագմամբ թուրքեր
Գեղարդ (երգեցիկ խումբ)

**«Գեղարդ»** երգեցիկ խումբ, հիմնադրվել է 2001 թվականին Գեղարդի վանքում։

## Պատմություն
«Գեղարդ» երգեցիկ խումբը ստեղծվել է 2001 թվականին։ Խմբի հիմնադիր-խմբավարը երգչուհի Անահիտ Պապայանն է, գեղարվեստական ղեկավարը՝ երաժշտագետ-միջնադարագետ Մհեր Նավոյան։ Նախնական շրջանում Անահիտ Պապայանը միայնակ երգել է Գեղարդավանքում։ Հետագայում «Գեղարդ» խմբին միացել են ևս 7 աղջիկ
։

Խումբը Գեղարդի վանքում մասնակցում է Սուրբ Պատարագի երգեցողությանը, խմբի երկացանկում տեղ են գտել V–XV դարերի հայ միջնադարյան մոնոդիաներ (մենակատարային և խմբային կատարումներով), hայ հոգևոր և ժողովրդական երգերի մշակումներ, հայ արդի, ռուս և արևմտաեվրոպացի կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ։

Խումբը համերգներով շրջագայել է Գերմանիայում, Ավստրիայում, Ֆինլանդիայում, Չեխիայում, Բելառուսում, Լեհաստանում, Իտալիայում, Ֆրանսիայում, Բելգիայում, Լիբանանում, Շվեդիայում, Ռուսաստանում։ Ստրասբուրում, Շտուտգարտում, Փարիզում, Բեյրութում, Սանկտ Պետերբուրգում մասնակցել է հոգևոր երաժշտության, Մոսկվայում՝ Զատկական, Զալցբուրգում՝ երաժշտության ու դրամայի (երկուսն էլ՝ 2016) միջազգային փառատոներին։

Խումբը ձայնագրել է 3 լազերային սկավառակ («Հայ երաժշտություն», 2002, «Հայկական խորան», 2005, «Խորհուրդ խորին», 2013)։

## Մրցանակներ
*«Կոլոժսկի բլագովեստ» (Մեծ մրցանակ, Գրոդնո) ուղղափառ երգասացությունների
*«Հայնովկայի եկեղեցական երաժշտության օրեր» (1-ին մրցանակ, Հայնովկա)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Գեղարդ վանքի երգեցիկ խումբը երգասացությունների 9-րդ մրցույթ-փառատոնին շահել է գլխավոր է «Գրան պրին»
*Հայկական հոգևոր երաժշտախումբը Բելառուսում շահել է «Գրան պրի»
*«Գեղարդ» երգեցիկ խումբը կմասնակցի Զալցբուրգի փառատոնին

Կատեգորիա:Հայկական երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:2001 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Սուսաննա Չախոյան

**Սուսաննա Վալերիի Չախոյան** (), հայազգի երգչուհի (քնարակոլորատուրային սոպրանո)։ Ուկրաինայի վաստակավոր արտիստ (2009)։

## Կենսագրություն
Սուսաննա Չախոյանը ծնվել է 1974 թվականի մայիսի 14-ին Ուկրաինայի Բելայա Ցերկով քաղաքում։ Սովորել է Բելայա Ցերկովի Պ. Ստոլյարսկու անվան երաժշտական դպրոցում։ 1997 թվականին ավարտել է Օդեսայի կոնսերվատորիայի դաշնամուրի բաժինը (Լ. Գինզբուրգի դասարան), 2000 թվականին՝ Կիևի կոնսերվատորիայի երգեցողության բաժինը (2000, Ե. Միրոշնիչենկոյի դասարան)։ Կատարելագործվել է Ֆրանսիայում (դաշնամուր) և Գերմանիայում (երգեցողություն)։

1999 թվականին դարձել է Ուկրաինայի ազգային օպերային թատրոնի մեներգչուհի. դերերգերից են՝ Ջիլդա, Վիոլետտա (Ջ. Վերդիի «Ռիգոլետտո», «Տիավիատա»), Լյուչիա (Գ. Դոնիցետտիի «Լյուչիա դի Լամերմուր»), Ջուլիետ (Շ. Գունոյի «Ռոմեո և Ջուլիետ»), Մյուզետտա (Ջ. Պուչչինիի «Բոհեմ») և այլն։

Ուկրաինայի ազգային սիմֆոնիկ նվագախմբի և «Դումկա» երգչախմբի հետ համերգներով ելույթներ է ունեցել Իտալիայում, շրջագայել նաև Ֆրանսիայում, Հոլանդիայում, Ավստրիայում և այլուր։ Հանդես է գալիս նաև ուկրաինական ժողովրդական գործիքների անսամբլի հետ. երգացանկում՝ ուկրաինական, հայկական («Ծիծեռնակ» և այլն) ժողովրդական երգեր։

## Ընտանիք
Ամուսնացած է ավստրիացի գործարար Ալֆրեդ Պրաուստի հետ։ Ունեն մեկ որդի՝ Դանիելը։

## Մրցանակներ
* 2000 – Մեներգիչների 5-րդ միջազգային մրցույթի 2-րդ մրցանակ (Բուդապեշտ),
* 2004 – «Բելվեդեր» միջազգային մրցույթի դափնեկիր (Ավստրիա),
* 2008 – «Չիտտա դի Ալկամո» միջազգային մրցույթի հատուկ մրցանակ և Վերդիի ստեղծագործությունների լավագույն կատարման համար երկրորդ մրցանակ (Իտալիա),
* 2002 – Հայաստանի մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սուսաննա Չախոյանի պաշտոնական կայքը
* Մ․ Կրապիվնիցկի, «Սոլովեյկո» – Սուսաննա Չախոյան (սոպրանո), Անաստասիա Տիտովիչ (դաշնամուր)

Կատեգորիա:Հայ օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Սոպրանոներ
Սոնիկ Չանգրյան

**Սոնիկ Չանգրյան** (), հայ ջութակահարուհի։

## Կենսագրություն
Սոնիկ Չանգրյանը ծնվել է 1960 թվականին Հալեպում։ 1967 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Իտալիա։ Տասը տարեկանում ելույթներ է ունեցել հեռուստատեսությամբ։ Ավարտել է Վենետիկի «Բենեդիտո Մարչելլո» կոնսերվատորիան։ Հետագայում ջութակի դասեր է առել Մանուկ Բարիքյանից և Ն. Միլշտեյնից։ Մենահամերգներով և հանրահայտ սիմֆոնիկ նվագախմբերի հետ ելույթներ է ունեցել Իտալիայում և այլուր։

Սոնիկ Չանգրյանի կատարմանը բնորոշ են մեկնաբանման թարմ արտահայտչամիջոցները։

## Մրցանակներ
* 1980 – Ջութակահարների Ն. Պագանինիի անվան միջազգային մրցույթի 3-րդ մրցանակ (Ջենովա),
* 1981 – «Հանրային հատուկ մրցանակ» (Մյունխեն)։

Կատեգորիա:Հայ ջութակահարներ
Արթո Չիֆթչյան

**Արթո Չիֆթչյան** (), հայ դիրիժոր։

## Կենսագրություն
Արթո Չիֆթչյանը ծնվել է 1949 թվականին Պլովդիվում (Բուլղարիա)։ 1970 թվականից սովորել է Սոֆիայի պետական երաժշտական ակադեմիայում (ղեկավար՝ Կ. Իլև)։

1972 թվականին Բուլղարիայի կամերային նվագախմբի հետ Գերմանիայում մասնակցել է Երիտասարդական միջազգային փառատոնի համերգներին, հաճախել Է Լայնսդորֆի ղեկավարած դիրիժորական վարպետության դասընթացներին։ Ավարտական համերգով հանդես է եկել Պլևենի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ, արժանացել բարձր գնահատականի։

1978 թվականին Արթո Չիֆթչյանը՝ որպես հրավիրյալ դիրիժոր, Ռոուզի օպերային թատրոնում ղեկավարել է Ռ. Շտրաուսի «Չղջիկը» ներկայացումը, որով սկսվել է նրա դիրիժորական գործունեությունն այդ թատրոնում։ Ղեկավարել է նաև Ջ. Վերդիի «Տրավիատա», «Տրուբադուր», Օ. Նիկոլայիի «Վինձորի զվարճասեր կանայք» և այլ օպերաներ, Մ. Գոլեմինովի «Նեստինարկա» բալետը և այլ բեմադրություններ։

Արթո Չիֆթչյանը նաև Պլովդիվի Երիտասարդական սիմֆոնիկ նվագախմբի հիմնադիր-դիրիժորն է, որի հետ համերգներով շրջագայել է Անգլիայում, Գերմանիայում, Հունաստանում, Ռուսաստանում, Հայաստանում և այլուր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Arto Tchiftchian conducts Ludwig van Beethoven - Egmont Overture, Op. 84

Կատեգորիա:Բուլղարահայ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Բուլղարահայ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Բուլղարահայ երաժիշտներ
343 Industries

**343 Industries**, ամերիկյան ընկերություն, որը 2007 թվականից զբաղվում է Halo համակարգչային խաղաշարի մշակմամբ։ Ընկերությունը տեղակայված է Ռեդմոնդ քաղաքում (ԱՄՆ)։ Ստուդիան անվանումը ստացել է Halo շարքի 343 Մեղավոր Կայծ կերպարից։ Ընկերությունը հիմնադրվել է 2007 թվականին Microsoft Studios-ի շնորհիվ, որպեսզի զբաղվի Halo խաղաշարի մշակմամբ Bungie ընկերությունից հետո, որն այդ ժամանակ խնդիրներ ուներ Microsoft ընկերության հետ։ Halo 4-ը դարձավ ընկերության առաջին խաղը։

## Պատմություն
### Ընկերության ստեղծում
343 Industries-ը հիմնադրվել է 2007 թվականին, այդ բանից հետո երբ Bungie Studios-ը դարձավ անկախ ընկերություն, առանձնանալով Microsoft-ից։ 343i-ին անվանումը ստացել է 43 Մեղավոր Կայծ կերպարից։ Bungie-ին շարունակում էր մշակել Halo շարքի խաղերից, ընկերության վերջին խաղը դարձավ 2010 թվականին թողարկված Halo: Reach խաղը։ Դրանից հետո շարքի խաղերի մշակումների իրավունքը ամբողջությամբ անցավ 343 Industries-ին։

### Մշակումներ
2009 թվականի հուլիսին հայտնի դարձավ, որ 343 Industries-ը աշխատանքներ է կատարում Halo խաղի մոտիվներով անիմեի ստեղծման համար, որ կրում էր «Halo-ի լեգենդներ» անվանումը։ Նույն տարում, ավելի ուշ, ընկերությունը թողարկեց Halo: Waypoint հավելվածը, որը թույլ էր տալիս ստուգել օգտատիրոջ նվաճումները։ 343 Industries-ը ընդլայնեց իր գրասենայկը նոր նախագծերի մշակման համար և վարձեց 20 աշխատակիցներ Pandemic Studios-ից։

Ընկերության նոր առաջին խաղը դարձավ Halo 4-ը, որի մշակումը ավարտվեց սպասված ժամանակից շուտ, իսկ խաղը թողարկվեց 2012 թվականի նոյեմբերի 6-ին, որը դարձավ նոր հավաքածուի առաջին խաղը, որն ունենալու էր ևս 2 խաղ, որոնք թողարկվեցին տարիներ անց։ Е3 2013-ի շրջանակներում Microsoft և 343i ներկայացրեցին Halo խաղի նոր մասը, որը հասանելի է դառնալու Xbox One-ի համար։

## Խաղերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2007 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համակարգչային խաղերի արտադրողներ
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր արտադրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստուդիաներ
Լորիս Չոպանյան

**Լորիս Հովհաննեսի Չոպանյան** (), հայկական ծագմամբ ամերիկացի երգիչ, կիթառահար, կոմպոզիտոր։

## Կենսագրություն
Լորիս Չոպանյանը ծնվել է 1933 թվականի ապրիլի 17-ին Մոսուլում (Իրաք)։ Ժողովրդական երգերով հանդես է եկել Բաղդադի «Կոմիտաս» երգչախմբում։ Ավարտել է Բաղդադի երաժշտական քոլեջը, ԱՄՆ-ում՝ Լուիզիանայի համալսարանի, ապա՝ Միչիգանի համալսարանի երաժշտական բաժինները (կոմպոզիցիայի դասարաններ), Փարիզում կիթառի դասեր է առել Ժակ Չաքրյանից։ Բնակություն է հաստատել ԱՄՆ-ում։

Լորիս Չոպանյանի ստեղծագործության մեջ գերակշռում են հայկական թեմաներով գործերը («Նահատակաց ապրիլ 24-ի», 1965, սիմֆոնիա, «Հայկական ռապսոդիա», 1960, դաշնամուրի և ջութակի, «Հայկական պարեր», 1975, փողային նվագախմբի, «Երգեր Արարատին», 1983, 3 կիթառի համար, հայկական պարերի նվագախմբային փոխադրություններ, 1977, «Չորս հայկական մեղեդիների փունջ», 1989, և այլն)։ Հայկական ոգով գրել է նաև մենանվագներ, զուգանվագներ, տրիոներ, կվարտետներ և այլ գործեր։ «The Gift - A Christmas Ballet»-ում (1977) Քրիստոսի մանկությունը պատկերող հատվածում օգտագործել է հայկական մանկական երգեր։ Ուշագրավ են նաև սիմֆոնիետը՝ թավջութակի և կամերային նվագախմբի, «Կապրիչչոն»՝ դաշնամուրի և փողային նվագախմբի, «Soliloquy - Testament of a Madman» (Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին)՝ բարիտոնի և կամերային նվագախմբի համար և այլ գործեր։ Կիթառի համար գրել է զուգանվագ, «Սոնիքս» կվարտետը, «Խրոմատիկ չակոնա» և այլ գործեր։

1992 թվականին Լորիս Չոպանյանն այցելել է Հայաստան, որի տպավորությամբ գրել է «Վերածնունդ» սիմֆոնիկ երկը. բաղկացած է «Խոր վիրապ», «Սևանա լիճ», «Արարատ» պոեմներից։

Մասնակցել է մի շարք երաժշտական մրցույթների, արժանացել մրցանակների։ 1981 թվականին դարձել է Քլիվլենդի արվեստի մրցանակի դափնեկիր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Հայ կիթառահարներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ երկարակյացներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Լև Տեր-Օգանով

**Լև Գասպարի Տեր-Օգանով** (իսկական անունը՝ **Լևոն Տեր-Օհանյան**, ), հայ երաժիշտ-մանկավարժ, դաշնակահար։ Կոմպոզիտոր Սերժ Սյունու հայրը։ Նյու Յորքի ռուսական փաստաբանական ակադեմիայի անդամ։

## Կենսագրություն
Լևոն Տեր-Օհանյանը ծնվել է 1889 թվականին Թիֆլիսում։ Ավարտել է Թիֆլիսի ճեմարանը, կոնսերվատորիան, Սանկտ Պետերբուրգի Շլեսինգերի մանկավարժական դպրոցը և իրավաբանական վարժարանը։ 1915-1921 թվականներին եղել է Ռուսական փաստաբանական ակադեմիայի անդամ։

Դասավանդել է Բաքվի կոնսերվատորիայում, 1921-1923 թվականներին՝ Կոստանդնուպոլսում, հանդես է եկել համերգներով։

1923 թվականից ապրել է Նյու Յորքում, որտեղ հիմնադրել է սեփական դպրոց։

Լև Տեր-Օգանովի մահվան թվականն անհայտ է։

## Ընտանիք
* Կինը՝ Սեդա Սյունի,
* Որդին՝ Սերժ Սյունի, հայ դաշնակահար, կոմպոզիտոր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Ռաֆայել Մնացականյան

**Ռաֆայել Մնացականյան** (), հայ դաշնակահար։

## Կենսագրություն
Ռաֆայել Մնացականյանը ծնվել է 1952 թվականին Թեհրանում։ Նախնական երաժշտական կրթությունն ստացել է Թեհրանում, ապա կատարելագործվել Լոս Անջելեսում, Նյու Յորքում, Լոնդոնում, Իտալիայում։ Պատանեկան տարիներից համերգներով հանդես է եկել Իրանում, ԱՄՆ-ում, Լոնդոնում, Փարիզում և այլուր։ 1976 թվականին Թեհրանում Առնո Բաբաջանյանի հետ համերգում կատարել է Բաբաջանյան-Հարությունյանի «Հայկական ռապսոդիան» (2 դաշնամուրի համար)։

Ռաֆայել Մնացականյանը՝ որպես դաշնակահար, հանդես է եկել նաև եռյակի կազմում (ջութակահար՝ Խ. Բաբայան, թավջութակահար՝ Ա. Զահիրեդդին). երկացանկում ընդգրկված են Լ. վան Բեթհովենի, Ա. Դվորժակի, Յ. Բրամսի և ուրիշների երկերից։ 2016 թվականին Յ. Ա. Բախի, Ֆ. Շուբերտի, Ֆ. Շոպենի ստեղծագործությունների կատարումով հանդես է եկել ֆրանսիական «Ֆաջր» միջազգային երաժշտական փառատոնում։

1973 թվականին արժաանացել է «SionAir»-ի մրցանակի (Շվեյցարիա)։ 

Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարներ
Աննա Մնացականյան (դաշնակահարուհի)

**Աննա Միքայելի Մնացականյան** (), հայ դաշնակահարուհի, մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Աննա Մնացականյանը ծնվել է 1914 թվականի հոկտեմբերի 03(15)-ին Բաքվում։ 1907 թվականին ավարտել է Ժնևի կոնսերվատորիան (Վ. Վիբերգի դասարան, ոսկե մեդալ), 1907-1910 թվականներին կատարելագործվել է Շտեռնի (Բեռլին) կոնսերվատորիայում (Մ. Կրաուզի դասարան), հաճախել է նաև Ժնևի համալսարանի գրականության պատմության դասընթացներին։

1911-1920 թվականներին դասավանդել է Կրոնվելդի դասընթացներում, Բաքվի ժողովրդական, ապա՝ պետական կոնսերվատորիաներում։ 1921 թվականին հրավիրվել է Երևան, մասնակցել երաժշտական ստուդիայի, ապա՝ կոնսերվատորիայի հիմնադրման աշխատանքներին (1923)։ 1923-1951 թվականներին դասավանդել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (1938 թվականից՝ դաշնամուրի ամբիոնի առաջին վարիչը, 1934 թվականից՝ պրոֆեսոր), միաժամանակ աշխատել է Պ. Ի. Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում և Ռ. Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում։ Նրան աշակերտել են Մ. Ղամբարյանը, Վ. Սարգսյանը, Վ. Ահարոնյանը, Ա. Զաքարյանը, Գ. Չթչյանը, Ն. Խանզադյանը, Ա. Ավդալբեգյանը, Վ. Չախմախսազյանը։

Թեմատիկ համերգներով ելույթներ է ունեցել կոնսերվատորիայում, կամերային անսամբլների հետ։ Հանդես է եկել նաև Ե. Խոսրովյանի հետ (4 ձեռքով). երկացանկում ընդգրկված են եղել Լ. վան Բեթհովենի սիմֆոնիաների փոխադրումներից։

Աննա Մնացականյանը մահացել է 1951 թվականի հունիսի 1-ին Երևանում։

## Գրականություն
* Будагян А., Анна Мнацаканян в документах, высказываниях и фотографиях, Е., 2017.

 
Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարուհիներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Միջնադարյան ձայնակարգեր

**Միջնադարյան ձայնակարգեր**, ժողովրդական երաժշտությունից առնված յոթաստիճան բնական մոնոդիական ձայնակարգերի համակարգը, որը եղել է վաղ միջնադարից մինչև 14-րդ դարի լատինական մասնագիտացված (նախ՝ միաձայն, ապա՝ բազմաձայն) երաժշտության հիմքը (կոչվում են նաև եկեղեցական ձայնակարգեր)։ Համակարգը կրել է բյուզանդական ութձայնի որոշակի ազդեցությունը, պատմականորեն զարգացել (10-րդ դարում ձայնակարգերի թվային անվանումերը փոխարինվել են հին հունական տեսությունից առնված հատուկ անուններով) և Վերածննդի դարաշրջանում հասել է ավարտուն վիճակի։

Տարբերում են հիմնական (արևմտաեվրոպական երաժշտության տեսության մեջ՝ «ավտենտիկ») և ածանցյալ («պլագալ») ձայնակարգեր։ 1547 թվականին շվեյցարացի երաժիշտ-տեսաբան Հ. Գլարեանը համակարգի ձայնակարգերի քանակը 8-ից հասցրել է 12-ի (հավելել է էոլական ու հոնիական ձայնակարգերը՝ ածանցյալներով)։ 1571 թվականին իտալացի Ջոզեֆֆո Ցառլինոն, հաջորդականությունն սկսելով հոնիականից, ձայնակարգերի տոնիկաները դասավորել է դիատոնիկ շարքի *դո*-ից մինչև *լա*-ն, պարզաբանել ձայնակարգերի արտահայտչության հատկանիշները, որոնք լայնորեն դրսևորվել են «խիստ ոճի» պոլիֆոնիայում։ 17-րդ դարից հոնիական և էոլական ձայնակարգերը արտահայտչական առավելագույն հնարավորությունների շնորհիվ առանձնացվել, կատարելագործվել են՝ դառնալով դասական մաժոր-մինոր հարմոնիկ համակարգի հիմնական ձայնակարգերը։

Հետագայում միջնադարյան ձայնակարգերն իրենց նշանակությունը պահպանել են, սակայն գործածվել են միայն «դիպվածաբար» (Յ. Ս. Բախ, Գ. Հենդել, Լ. վան Բեթհովեն, Ֆ. Շոպեն, Յ. Բրամս)։ 20-րդ դարի 1-ին կեսին կոմպոզիտորները, ձգտելով երաժշտության ձայնակարգերի հիմքի նոր զարգացման, հաճախ դիմել են միջնադարյան ձայնակարգերին, քանի որ նրանք ներկայում էլ տարածված են մի շարք ժողովուրդների ժողովրդական երաժշտության մեջ։

Կատեգորիա:Երաժշտագիտություն
Կառլեն Միրզոյան

**Կառլեն Գալուստի Միրզոյան** (), հայ դիրիժոր, բանահավաք, թառահար։

## Կենսագրություն
Կառլեն Միրզոյանը ծնվել է 1937 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Երևանում։ 1956 թվականին ավարտել է Երևանի Ռ. Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանը, 1965 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիան։

1952-1956 թվականներին նվագել է Վ. Գ. Բունիի լարային քառյակում, 1957-1960 թվականներին՝ Հայֆիլհարմոնիայի ժողովրդական գործիքների նվագախմբում։ 1969-1972 թվականներին Տաշքենդի կոնսերվատորիայում ուսումնասիրել է ուզբեկական ժողովրդական երաժշտական գործիքները, եղել է դիրիժորի պաշտոնակատար Տաշքենդի պետական ժողովրդական գործիքների նվագախմբում։

1972-1976 թվականներին եղել է Հայաստանի պարի պետական անսամբլի երաժշտական մասի ղեկավար։ 1977 թվականին հիմնադրել է Հայաստանի ժողովրդական գործիքների նվագախումբը (մինչև 1980 թվականը եղել է գլխավոր դիրիժոր), 1982 թվականին՝ «Տկզար» անսամբլը (մինչև 2001 թվականը եղել է գեղարվեստական ղեկավար և դիրիժոր)։ 2001 թվականին դարձել է Լոս Անջելեսի «Հայ քնար» ազգային երաժշտական գործիքների անսամբլի ղեկավար։

## Մրցանակներ
* 1957 – Երիտասարդության և ուսանողների համաշխային VI փառատոնի (Մոսկվա) դափնեկիր

## Մատենագիտություն
* Անդրադարձ հայ ազգային նվագարանների պատմափաստագրությանը և «Տկզար» համույթի գործունեությանը, Երևան, 2017։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կարլեն Միրզոյան, «Տկզար»
* Կառլեն Միրզոյան – Ստեղծագործություններ

Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Հայ բանահավաքներ
Կատեգորիա:Հայ թառահարներ
Վարդգես Պարոնյան

**Վարդգես Պարոնյան** (, ), ազգությամբ հայ հարավսլավացի և սերբ կոմպոզիտոր, համալսարանի պրոֆեսոր և Բելգրադի ռադիոհեռուստատեսության խմբագիր։

## Կենսագրություն
Վարդգես Պարոնյանը ծնվել է 1933 թվականի ապրիլի 23-ին Բելգրադում (Հարավսլավիայի Թագավորություն)։ Նա ծագումով հայ էր։ Ավարտել է Բելգրադի Յոսիպ Սլավենսկու անվան երաժշտական դպրոցը, իսկ 1963 թվականին՝ Բելգրադի համալսարանի երաժշտության ֆակուլտետի կոմպոզիտորական բաժինը (պրոֆեսոր Պրեդրագ Միլոշևիչի դասարան)։

Նա գրել է բազմաթիվ ստեղծագործություններ, ինչպիսիք են՝ կոնցերտ նվագախմբի համար, դիվերտիսմենտ ֆլեյտայի, կլառնետի, լարային և հարվածային գործիքների համար, լարային կվարտետ, սոնատ, վարիացիաներ, սյուիտ դաշնամուրի համար, սոնատ սաքսոֆոնի և դաշնամուրի համար, մեծ թվով մեներգեր։ Զբաղվել է բեմական և կինոերաժշտություն գրելով։ Նա ավելի քան 70 ֆիլմերի և հեռուստատեսային արտադրության կոմպոզիտոր է։ Դրանց թվում են՝ *Vukovare, ljubavi moja* (1993), *Pamćenje zemlje* (1991), *Smrt gospođe ministarke* (1991) (հեռուստատեսություն), *Jastuk groba mog* (1990) (հեռուստատեսություն), *Klub 10* (1988) (հեռուստատեսություն), *Na putu za Katangu* (1987), *Spa* (1984) և այլն։ Նա հայտնի *Muzika kao primenjena umetnost* գրքի հեղինակն է։ 1995 թվականին նրա մասին նկարահանվել է վավերագրական ֆիլմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սփյուռքահայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Սփյուռքահայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Սփյուռքահայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Սերբ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Սերբ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայերը Սերբիայում
Միքայել Տերյան (երաժշտագետ)

**Միքայել Արտեմի Տերյան** (իսկական ազգանունը՝ Տեր-Մարտիրոսյան, ), հայ երաժշտագետ, մանկավարժ, արվեստագիտության թեկնածու (1955), պրոֆեսոր (1990)։

## Կենսագրություն
Միքայել Տերյանը ծնվել է 1908 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Սանկտ Պետերբուրգում։ Ավարտել է Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայի դիրիժորական բաժինը (1946)։

1947-2004 թվականներին դասավանդել է Երևանի պետական կոնսերվատորիաում, որտեղ 1949-1956 թվականներին եղել է ամբիոնի վարիչ։

Ուսումնասիրությունները վերաբերում են հայ պրոֆեսիոնալ երաժշտության զարգացմանը. «Սպենդիարյանի սիմֆոնիկ ստեղծագործությունները» (1954), «Հայկական սիմֆոնիկ երաժշտությունը և գործիքային կոնցերտը» (1960), «Կոմիտասի խմբերգային ստեղծագործությունը» (1982)։ Համահեղինակ է սոլֆեջջոյի դասագրքերի (1961, 1965)։

Միքայել Տերյանը մահացել է 2004 թվականի ապրիլի 12-ին Երևանում։

Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Արվեստագիտության թեկնածուներ
Մնացական Չալիկյան

**Մնացական Հակոբի Չալիկյան** (), հայ կլառնետահար, շվիահար։

## Կենսագրություն
Մնացական Չալիկյանը ծնվել է 1959 թվականի մարտի 5-ին Երևանում։ 1976 թվականի ավարտել է վարտել է Երևանի Պ. Ի. Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցի կլառնետի բաժինը (դասատու՝ Ս. Շինդյան), 1981 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիա կլառնետի բաժինը (Մ. Թուլակյանի դասարան)։ Շվի նվագել է ինքնուրույն՝ 5 տարեկանից (հաճախել է նաև Երևանի պիոներների պալատի ժողովրդական գործիքների նվագախումբ, ղեկ.՝ Հ. Արաբյան)։ 1971-1981 թվականներին աշխատել է Հայաստանի ժողովրդական գործիքների նվագախմբում, 1982 թվականին՝ «Տկզար» անսամբլում, 1983 թվականից՝ Հայաստանի գուսանական և ժողովրդական երգի անսամբլում (շվիահար)։

1987 թվականին սկսել է դասավանդել Երևանի Ռ. Մելիքյանի անվան երաժշտական քոլեջում և Բ. Կանաչյանի անվան արվեստի դպրոցում, 1992 թվականին (միաժամանակ)՝ Ս. Ջրբաշյանի անվան երաժշտական դպրոցում; 2000-2013 թվականներին դասավանդել է Հայաստանի պետական մանկավարժական համալսարանում (շվիի դասարան)։

Հյուրախաղերով շրջագայել է արտերկրում։

## Մրցանակներ
* 1975 – Փողային գործիքների Յ. Ս. Բախի անվան միջազգային մրցույթի 1-ին մրցանակ (կլառնետ, Բեռլին),
* 1981 – Փողային նվագախմբերի մրցույթի 1-ին մրցանակ (շվի, Թբիլիսի), 
* 1985 – Այսրկովկասյան մրցույթի դափնեկիր (կլառնետ, Բաքու)։

## Գրականություն
* Կիրակոսյան Ա., Հայ ժողովրդական նվագարանային կատարողական արվեստ, Երևան, 2011, էջ 57–58:

## Արտաքին հղումներ
* Հայ ժողովրդական «Ալ այլուղս» երգի մեղեդին է՝ շվիահար Մնացական Չալիկյանի կատարմամբ

Կատեգորիա:Հայ կլառնետահարներ
Կատեգորիա:Հայ շվիահարներ
Զարուհի Տեր-Ղազարյան

**Զարուհի (Զարա) Հայկի Տեր-Ղազարյան** (), հայ երաժշտագետ, արվեստագիտության թեկնածու (1984), Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ (1985 թվականից, վարչության անդամ՝ 1998 թվականից)։

## Կենսագրություն
Զարուհի Տեր-Ղազարյանը ծնվել է 1951 թվականի ապրիլի 17-ին Երևանում։ 1973 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի երաժշտագիտության բաժինը (Մ. Հարությունյանի դասարան)։

1973-1975 թվականներին դասավանդել է Երևանի Պ. Ի. Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում, 1975-1985 թվականներին՝ Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտում (երաժշտության պատմություն), 1975 թվականից՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (1994 թվականից՝ պրոֆեսոր)։

Հեղինակել է երաժշտագիտական հոդվածներ։ Մասնակցել է մի շարք փառատոների (Երևան, Թբիլիսի, Կիև, Ժնև), ներկայացրել հայկական ժամանակակից երաժշտությունը։ Կազմել և խմբագրել է Տ. Հայրապետյանի «Իմ հուշերի մեղեդիները» (ռուսերեն, 2005) գիրքը։

Զարուհի Տեր-Ղազարյանը մահացել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 25-ին Ժնևում։

## Մատենագիտություն
* Ճանապարհ դեպի Պառնաս (համահեղ.), Երևան, 1991։
* Արևմտաեվրոպական երաժշտության պատմություն։ Հին աշխարհից մինչև ԺԹ դար, Երևան, 2014։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Արվեստագիտության թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայաստանի կոմպոզիտորների և երաժշտագետների միության անդամներ
Մեկնաբանում (երաժշտություն)

**Մեկնաբանում** (< լատ. intepretatio – պարզաբանում, բացատրում), հնչյունների հնչեցման (կատարման) ընթացքը՝ ըստ նոտային տեքստի։ Պայմանավորված է երաժշտական տվյալ դպրոցի կամ ուղղության գեղագիտական սկզբունքներով, որի հետևորդն է նաև երաժիշտ-կատարողը (երգիչ, գործիքավորող, դիրիժոր կամ կամերային անսամբլ)՝ անհատական կարողություններով ու գաղափարագեղարվեստական մտահղացմամբ։ Մեկնաբանման ընթացքում կարևոր են կատարողի ստեղծագործական սկզբունքները՝ հեղինակի գեղարվեստական մտահղացումը մար­մնավորելու համար։

Ի տարբերություն տարածական արվեստների՝ գեղանկարչության, քանդակագործության, ճարտարապետության, երաժշտությունը, գոյություն ունենալով երաժշտական նոտագրության տեսքով, կարիք ունի վերստեղծման ակտի, այսինքն՝ կատարողի միջնորդության. երաժշտական ստեղծագործությունն իր իրական հնչեղությունն ստանում է միայն կատարման ընթացքում։ Նոտային նոտագրությունն արձանագրում է միայն հնչյունների բարձրահարկ և ռիթմիկ հարաբերակցությունների համադրությունը. նոտային տեքստի ինտոնացիան, ստեղծագործության գեղարվեստական բովանդակության բացահայտումը կատարողի խնդիրն է։

## Պատմություն
Մինչև 19-րդ դարը մեկնաբանման արվեստը սերտորեն կապված էր կոմպոզիտորական ստեղծագործության հետ, քանի որ, որպես կանոն, կոմպոզիտորներն են կատարել սեփական գործերը։ Մեկնաբանման զարգացմանը մեծապես նպաստել է ակտիվ համերգային գործունեությունը։ Որպես ինքնուրույն արվեստ՝ առավել կարևորվել է 1820–30-ական թվականներին։ Մեկնաբանության արվեստը, որը ենթադրում է կատարողի անհատական մոտեցում ստեղծագործությանը և նրա մոտ սեփական ստեղծագործական հայեցակարգի առկայությունը, նրա ինքնատիպությունն ու եզակիությունը, առաջացել է 18-րդ դարի կեսերին և զարգացել է կատարումը կոմպոզիտորական ստեղծագործությունից առանձնացնելու գործընթացում՝ այն վերածելով ինքնուրույն մասնագիտության, քանի որ «մեկնաբանում» հասկացությունը ենթադրում է ոչ թե սեփական ստեղծագործությունների, այլ ուրիշ հեղինակների ստեղծագործությունների մեկնաբանություն։ Կատարողական արվեստում հաստատվել է երաժիշտ-մեկնաբանողի նոր տեսակ, որը կատարել է այլ կոմպոզիտորների գործեր (Ֆ. Լիստ, Ա. Գ. Ռուբինշտեյն, Ս. Վ. Ռախմանինով և ուրիշներ)։ Զուգահեռ շարունակվել է նաև հեղինակային կատարումը։ 19-րդ դարում մեծացել է երաժիշտ-կատարողի նշանակությունը. երաժշտության մեջ անհատական սկզբունքի աստիճանական խորացմամբ, մասսայականացմամբ, երաժշտության արտահայտիչ և տեխնիկական միջոցների բարդացմամբ, մեկնաբանման խնդիրներն աստիճանաբար բարդացել են։ Ձևավորվել են կատարման տարբեր ոճեր՝ բարոկկո, ռոկոկո, սենտիմենտալիզմ, որոնք պահանջում էին կատարման տարբեր ձևեր։ Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության և նապոլեոնյան պատերազմների տարիներին հասարակությունը նախընտրել է ինտիմ փորձառությունները զգացմունքների լիարժեքությունից և կատարող-հռետորի վառ արտահայտչականությունը. հերոսական կլասիցիզմի ոճը, որը ձևավորվել է Ֆրանսիայում 18-րդ և 19-րդ դարերի սահմանագծին, վերաճել է ռոմանտիկ ոճի. ռոմանտիկ կատարողի համար ուրիշի ստեղծագործությունը որոշ չափով դարձել է ինքնարտահայտման միջոց։

19-րդ դարի կեսերից ձևավորել է մեկնաբանման տեսությունը, որն ուսումնասիրում է կատարողական դպրոցների բազմազանությունը, մեկնաբանման գեղագիտական սկզբունքերը, կատարողականության տեխնիկական խնդիրները։ 20-րդ դարի սկզբին այն դարձել է երաժշտագիտության բաժիններից։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*  
* 

Կատեգորիա:Երաժշտագիտություն
Մարտուն Կոստանդյան

**Մարտունի Ալեքսանդրի Կոստանդյան** (), հայ ջութակահար, արվեստագիտության թեկնածու (2015)։ Նիկոլայ Կոստանդյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Մարտուն Կոստանդյանը ծնվել է 1980 թվականի հունվարի 21-ին Երևանում։ 1999 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի լարային ֆակուլտետը (Ս. Հախնազարյանի դասարան), 2000 թվականին՝ ասպիրանտուրան (ղեկ.՝ Է. Թադևոսյան)։ 2000 թվականին ավարտել է նաև Լովրանի (Խորվաթիա) կոնսերվատորիան (ասպիրանտասիստենտ)։

1994-1998 թվականներին հանդես է եկել «Սերենադ» կամերային նվագախմբի կազմում։ 2000 թվականին սկսել է դասավանդել Երևանի Պ. Ի. Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում (2005 թվականին դարձել է փոխտնօրեն, 2010 թվականին՝ տնօրեն), 2010 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայում։

Հիմնադրել է Հայ-ֆրանսիական մանկական նվագախումբը (2015)։

Հեղինակել է միջազգային մի շարք նախագծեր, գիտական հոդվածներ, որոնք վերաբերում են Տ. Չուխաճյանի սիմֆոնիկ ստեղծագործությանը։

Որպես մենակատար՝ Մարտուն Կոստանդյանը հանդես է եկել համերգներով։

## Պարգևներ
* 2014 – Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ,
* 2017 – Ռոման քաղաքի «Պատվո նշան» շքանշան (Ֆրանսիա)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ջութակահարներ
Կատեգորիա:Արվեստագիտության թեկնածուներ
Կատեգորիա:«Պատվո նշան» շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալակիրներ
Նիկոլայ Կոստանդյան

**Նիկոլայ Ալեքսանդրի Կոստանդյան** (), հայ ալտահար, արվեստագիտության թեկնածու (2017)։ Մարտուն Կոստանդյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Նիկոլայ Կոստանդյանը ծնվել է 1983 թվականի հունվարի 23-ին Երևանում։ 2003 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի լարային ֆակուլտետը (Ա. Կոսեմյանի դասարան), ապա Սանկտ Պետերբուրգի արտաքին տնտեսական կապերի, տնտեսագիտության և իրավունքի ինստիտուտի իրավաբանության ֆակուլտետը (2007 թվականին՝ բակալավր, 2008 թվականին՝ մագիստրոս)։ 2013 թվականին ավարտել է ՀՀ պետական կառավարման ակադեմիան (հանրային կառավարում)։

2015 թվականին դարձել է Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտի տնօրեն։

Հեղինակել է ազգային և միջազգային մշակութային նախագծեր, գիտական հոդվածներ։ Ուսում­նասիրությունները վերաբերում են նոր և նորագույն շրջանների հայ երաժշտությանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ալտահարներ
Կատեգորիա:Արվեստագիտության թեկնածուներ
Գրիգոր Փիթեճյան

**Գրիգոր Պետրոսի Փիթեճյան** (ի ծնե անունը՝ **Հակոբ**, ), հայ խմբավար, երաժշտագետ, կոմպոզիտոր, հասարակական գործիչ, մանկավարժ, Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ (2008), Երևանի պետական կոնսերվատորիայի պատվավոր պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Գրիգոր Փիթեճյանը ծնվել է 1935 թվականի օգոստոսի 17-ին Ալեքսանդրիայում (Եգիպտոս)։ 1957 թվականին ավարտել է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության դպրեվանքը (դասատուներ՝ Հ. Պերպերյան, Գ. վարդապետ Ճերեճյան, Անթիլիաս), 1961 թվականին՝ Բեյրութի պետական կոնսերվատորիան, 1970 թվականին՝ Նյու Յորքի «Mannes» կոնսերվատորիայի խմբավարության (բակալավր), իսկ 1975 թվականին՝ «Hanter» բարձրագույն քոլեջի երաժշտագիտության (մագիստրոս) բաժինները։ Ուսմանը զուգընթաց դասավանդել է Դպրեվանքում. 1956-1957 թվականներին եղել է դասապետ, 1957-1962 թվականներին՝ դպրապետ, ստեղծել է 30-հոգանոց տղամարդկանց երգչախումբ (1957–1961), եղել է նաև Սբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճարի երաժշտության պատասխանատուն։

1973-1980 թվականներին դասավանդել է Նյու Յորքի պետական վարժարանում։ 1969-1970 թվականներին եղել է «Mannes» կոնսերվատորիայի երգչախմբի փոխղեկավար, Նյու Յորքի Հայ մշակութային միության հիմնադիր-անդամներից, 1970-1981 թվականներին՝ Նյու Ջերսիի Հայ ամենօրյա վարժարանի տնօրեն, 1980-1985 թվականներին՝ Սբ. Վարդան եկեղեցու իր հիմնադրած երգչախմբի խմբավար։

Մ. Թումաճանի աջակցությամբ ստեղծել է «Գուսան» երգչախումբը, 1964 թվականին (պարուսույց Ն. Համբարյանի հետ) հիմնադրել է 120-հոգանոց երգի-պարի անսամբլ։

Հեղինակել է երաժշտական գործեր (հոգևոր և ազգային-հեղափողական երգերի մշակումներ ու փոխադրումներ և այլն), որոնք կատարվել են նաև Հայաստանում։ Գիտական երկերի հիմնական թեմաներն են միջնադարագիտությունը, հայ հոգևոր և եկեղեցական երաժշտությունը, կոմիտասագիտությունը, գրելաոճին հատուկ է մանրակրկիտ վերլուծական միտքը։

1969 թվականին Գրիգոր Փիթեճյանը Հայաստանում մասնակցել է Կոմիտասի ծննդյան 100-ամյակին նվիրված միջոցառումներին։ 2009 թվականին Հայաստանի ազգային գրադարանում կազմակերպվել է Փիթեճյանի 3 գրքի և ձայնասկավառակի շնորհանդեսը, 2010 թվականին նշվել է ծննդյան 75 և գործունեության 50-ամյակները։

Իր գործունեությամբ և երաժշտական բազմակողմանի մասնագիտական կարողություններով նպաստել է հայ մշակութային կյանքի զարգացմանը թե՛ Նյու Յորքում, թե՛ Հայաստանում։

1990 թվականին Փիթեճյանն արժանացել է դիրիժորական ոսկեզօծ փայտիկի (Նյու Յորք)։

## Պարգևներ
* 2007 – Հայ առաքելական եկեղեցու «Սբ. Ներսես Շնորհալի» շքանշան, 
* 2008 – ՀԿՄՄ ոսկե մեդալ։

## Մատենագիտություն
* Հայ յեղափոխական երգերուն տեղը հայ երաժշտության պատմության մեջ, Նյու Յորք, 1998։ 
* Գրիգոր Նարեկացի շարականագի՞ր, 1999։ 
* Անձինք նուիրեալք շարականը, Նյու Յորք, 2003։ 
* Քրիստափոր Կարա-Մուրզա, Երևան, 2013։ 
* Հայ եկեղեցւոյ երաժշտութիւնը, Նյու Յորք, 2015։ 
* Հեղինակային ստեղծագործությունների, մշակումերի նոտային ժողովածու, Ե., 2016: 
* Հայ պանդխտության երգերը, Երևան, 2019։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Der Zor (Deir ez-Zor) Տեր Զոր (երաժշտության հեղինակ՝ Գ. Փիթեճյան)

Կատեգորիա:Հայ խմբավարներ
Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Հայաստանի կոմպոզիտորների և երաժշտագետների միության անդամներ
Մարիաննա Տիգրանյան

**Մարիաննա Ալբերտի Տիգրանյան** (), հայ երաժշտագետ, բանագետ, արվեստագիտության թեկնածու (2016)։

## Կենսագրություն
Մարիաննա Տիգրանյանը ծնվել է 1971 թվականի հունիսի 23-ին Երևան։ Ավարտել է Երևանի Ձայնի մշակման և պահպանման երաժշտական դպրոցը։ 1990 թվականին ավարտել է Ռ. Մելիքյանի անվան ուսումնարանը, 1995 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայի երաժշտագիտության բաժինը, իսկ 2005 թվականին՝ ասպիրանտուրան (ղեկ.՝ Ա. Փահլևանյան)։

Հայաստանի ազգային ռադիոյի «Հայաստանի ձայն» խմբագրությունում (1994-1995) վարել է հեղինակային հաղորդաշար (հայերեն, ռուսերեն) հայկական ժողովրդական երգաստեղծության ժանրերի մասին։ Դասավանդել է Արմավիրի արվեստի ուսումնարանում (1995–2005, բաժնի վարիչ), Եղվարդի երաժշտական դպրոցում (1997-1998), Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (2004 թվականից)։

2010 թվականին դարձել է ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի ժողովրդական երաժշտական բաժնի գիտաշխատող, 2016 թվականին՝ ավագ գիտաշխատող։

Հեղինակել է հայ բանագիտությանը վերաբերող գիտական հոդվածներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Զրույց Մարիաննա Տիգրանյանի հետ

Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Արվեստագիտության թեկնածուներ
Կատեգորիա:Ռոմանոս Մելիքյանի անվան պետական երաժշտական քոլեջի շրջանավարտներ
Կարինե Մկրտչյան

**Կարինե Թաթոսի Մկրտչյան** (), հայ երգչուհի (սոպրանո), մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Կարինե Մկրտչյանը ծնվել է 1954 թվականի օգոստոսի 19-ին Լենինականում։ 1976 թվականին ավարտել է Լենինականի Ք. Կարա-Մուրզայի անվան ուսումնարանի երգեցողության բաժինը (դասատու՝ Վ. Աթոյան), 1981 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայի (Ա. Սարաջյանի դասարան) երգեցողության բաժինը։

1981-1997 թվականներին դասավանդել է Ք. Կարա-Մուրզայի անվան ուսումնարանում (1988-1997 թվականներին եղել է վոկալ բաժնի վարիչ), 1997-2006 թվականներին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայի Գյումրիի մասնաճյուղում (2003-2005 թվականներին՝ ամբիոնի վարիչ)։ 2005 թվականից զուգահեռաբար աշխատել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (2016 թվականից՝ պրոֆեսոր), 2007 թվականից միաժամանակ աշխատել է Երևանի Ռ. Անդրեասյանի անվան երաժշտական դպրոցում։

Մենահամերգներով հանդես է եկել Գյումրիում, Վանաձորում, Երևանում, Թբիլիսիում, Գյումրիի կամերային նվագախմբի հետ՝ Մերձբալթյան երկրներում (1986)։ 1982 թվականին Լենինականում հանդես է եկել Անուշի դերերգով (Ա. Տիգրանյանի «Անուշ» օպերայի բեմադրման 70-ամյակին)։ Համերգային երկացանկում ընդգրկված են եղել Յ. Ս. Բախի, Հ. Գ. Հենդելի, Վ. Ա. Մոցարտի, Ֆ. Շուբերտի, Ֆ. Մենդելսոնի, Ռ. Շումանի, Յ. Բրամսի, Ջ. Վերդիի, Վ. Բելլինիի, Պ. Ի. Չայկովսկու, Ս. Վ. Ռախմանինովի, Կոմիտասի, Ա. Սպենդիարյանի, Ռ. Մելիքյանի, Է. Միրզոյանի, Գ. Չթչյանի և ուրիշների ստեղագործություններից։

2008 թվականին ՀՀ և սփյուռքահայ կոմպոզիտորներին նվիրված համահայկական համերգին կատարել է իրանահայ կոմպոզիտոր Վ. Վահրամյանի ստեղծագործությունները։ 2008 թվականին վարպետության դասեր է վարել Կապանի ու Գյումրիի երաժշտական դպրոցներում։ Սաներից են Հ. Կարապետյանը, Ս. Ասմանգուլյանը, Մ. Գրիգորյանը, Գ. Թումանյանը, Լ. Առաքելյանը և ուրիշներ։

Կարինե Մկրտչյանը մասնակցել է երաժիշտ-կատարողների այսրկովկասյան VII (1981, դիպլոմ) և Մ. Ի. Գլինկայի անվան մեներգիչների համամիութենական (1981, Մինսկ, 1983, Երևան) մրցույթներին։

Հեղինակել է «XX դարի արտասահմանյան կոմպոզիտորների երգեր և ռոմանսներ» (սոպրանոյի համար, 2008), «Ջ. Վերդի. արիաներ սոպրանոյի համար» (2015) նոտաների ժողովածուները։

Կատեգորիա:Հայ օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ սոպրանոներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Ելենա Մկրտչյան

**Ելենա (Լինա) Վարդանի (Վլադիմիրի) Մկրտչյան** (), հայկական ծագմամբ ուկրաինացի երգչուհի (կոնտրալտո)։

## Կենսագրություն
Ելենա Մկրտչյանը ծնվել է 1955 թվականին Օդեսայում։ 1977 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Գնեսինների անվան երաժշտամանկավարժական ինստիտուտը, 1979 թվականին՝ Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիայի մեներգեցողության բաժինը, իսկ 1982 թվականին՝ Մոսկվայի թատերարվեստի պետական ինստիտուտը։

Ձայնի եզակի դիապազոնն ընդգրկում է ամենացածր կոնտրալտոյից մինչև ամենաբարձր սոպրանոյի նոտաները։ Երգացանկում ընդգրկված են 13-րդ դարի իտալական և հոգևոր երգերից մինչև ժամանակակից կոմպոզիտորների 800-ից ավելի գործեր։

Ելենա Մկրտչյանը ռուսական հոգևոր երգեցողությունը ներկայացրել է Վատիկանում։ Ֆրանց Շուբերտի իր յուրահատուկ մեկնաբանության համար նա դարձել է միակ օտարազգի երգչուհին, որը հրավիրվել է մասնակցելու գերմանական «Շուբերտիանա» ազգային փառատոնին։

Բարեգործական համերգներով հանդես է եկել Գերմանիայում, Շվեյցարիայում, Լեհաստանում, Իտալիայում, Իսպանիայում, Պորտուգալիայում, Հոլանդիայում։ 1996 թվականին Մոսկվայի «Նոր օպերա» թատրոնի նվագախմբի հետ, «Ընդհատված սրինգ» բարեգործական ակցիայի շրջանակում, հանդես է եկել Նյու Յորքի «Քառնեգի Հոլլ» համերգասրահում (ի նպաստ Սպիտակի 1988 թվականի երկրաշարժից տուժածների)։ Նրա համերգները Փարիզում (1998) բարձր են գնահատել ֆրանսիացի երաժշտաքննադատները և համեմատել ռուս ճանաչված երգիչ Ֆ. Ի. Շալյապինի փարիզ­յան առաջին ելույթի հետ։

Մասնակցել է Ա. Տերտերյանի հիշատակին նվիրված վոկալ երաժշտության երեկոներին։ Վարում է «Վերադարձ հայրենիք» հոգևոր-լուսավորչական հեղինակային հաղորդաշարը («Սուրբ Սերաֆիմ Սարովսկու հանրագիտարան» հիմադրամի մեդալ)։

1996 թվականին «Պետրոպոլ» հրատարակչությունը և Ցարսկոե Սելոյի լիցեյը երգչուհուն շնորհել է պետերբուրգյան բանաստեղծների «Պուշկինյան մրցանակ» «Հայրենական մշակույթին անշահախնդիր և անձնուրաց ծառայության համար»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* Ելենա Մկրտչյանի ելույթները
* Ելենա Մկրտչյանի կենսագրությունը և ստեղծագործական ուղին

Կատեգորիա:Կոնտրալտոներ
Կատեգորիա:Հայ օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Նաիրա Վահանյան

**Նաիրա Յուրայի Վահանյան** (), հայ դաշնակահարուհի, մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Նաիրա Վահանյանը ծնվել է 1966 թվականի մայիսի 1-ին Կիրովականում (ներկայում՝ Վանաձոր)։ 1982 թվականին ավարտել է Վանաձորի Է. Կզարթմյանի անվան երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի բաժինը, 1986 թվականին՝ Մ. Թավրիզյանի անվան երաժշտական ուսումնարանի դաշնամուրի բաժինը, 1991 թվականին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայի (Է. Ապրեսովայի դասարան) դաշնամուրի բաժինը։

Դասավանդել է Վանաձորում, 1995-1996 թվականներին՝ Մոսկվայի N 138 դպրոցում, նաև Իսահակ Դունաևսկու անվան (դասատու, կոնցերտմայստեր), 1996 թվականից՝ Երևանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցում (եղել է դասատու, ապա՝ դաշնամուրի բաժնի վարիչ), 2011 թվականից (միաժամանակ)՝ Արմեն Տիգրանյանի անվան երաժշտական դպրոցում (եղել է դաշնամուրի բաժնի վարիչ)։ 2012 թվականին դարձել է Տիգրան Չուխաջյանի անվան երաժշտական դպրոցի տնօրեն։

2007 թվականին դարձել է «Առնո Բաբաջանյանի հիշատակի միջազգային հիմնադրամի» անդամ, 2016 թվականին՝ փոխնախագահ։ 2017 թվականին դարձել է «Էդվարդ Միրզոյանի հիշատակի հիմնադրամի» տնօրեն։

## Պարգևներ
* 2013 – Հայաստանի Հանրապետության Մովսես Խորենացու մեդալ,
* 2015 – Ռուսաստանի Դաշնության «Լավագույն ուսուցիչ» մեդալ։

Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարուհիներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Հակոբ Վահրամ Չերչիյան

**Հակոբ Վահրամ Չերչիյան** (), հայ մանկավարժ, ձեռագրաբան, Ստամբուլի Ռոբերտ քոլեջի մաթեմատիկայի, աշխարհագրության և գեղագրության պրոֆեսոր, որը հայտնի է Թուրքիայի առաջին նախագահ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի ստորագրության մշակմամբ։

## Կյանք
Ազգությամբ հայ Հակոբ Վահրամ Չերչիյանը մանկավարժ էր։ Նա մեկնել է ԱՄՆ՝ «Պալմերի մեթոդն» ուսումնասիրելու համար, որն այդ ժամանակ լայն տարածում էր գտել։ Չերչիյանը հայտնի էր նրանով, որ այս մեթոդը դասավանդում էր իր պրոֆեսորական կարիերայի ընթացքում։ Նա վերադարձավ Ստամբուլ և դարձավ Ստամբուլի Ռոբերտ քոլեջի մաթեմատիկայի, աշխարհագրության և գեղագրության պրոֆեսոր։ Իր 40-ամյա քոլեջի կարիերայի ընթացքում Ռոբերտա Չերչիյանը վերապատրաստել է 10,000-ից պակաս ուսանողների։

### Աթաթուրքի ստորագրություն
[մինի|Ստորագրությունը, որը Հակոբ Չերչյանը պնդում է, որ նախագծել և ընտրել է [Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրք|Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքը:]]
Թուրքական Հանրապետության սկզբնական տարիներին և Աթաթուրքի բարեփոխումների ժամանակ լատինատառ այբուբենը ներմուծվեց, որը փոխարինեց այն ժամանակ օգտագործվող պարսկա-թուրքական գրին։ Բարեփոխումների շրջանակում, համաձայն 1934 թվականի ազգանունների մասին օրենքի, Թուրքիայի քաղաքացիներից պահանջվում էր նաև ազգանուն կրել։ Մինչ այս Թուրքիայում ազզգանուն էին կրում երկրի քրիստոնյա և հրեա քաղաքացիները, իսկ մուսուլմանները ազգանուններ չէին օգտագործում։ Մուսուլմանները հիմնականում կոչվում էին իրենց սոցիալական կամ մասնագիտական տիտղոսներով, ինչպիսիք են «փաշա», «հոկա», «բեյ», «հանըմ», «էֆենդի» կամ նրանց անունները լրացվում էին իրենց հոր անուններով։ Ազգանուն պարտավոր էր ունենալ նաև Մուստաֆա Քեմալը, որին Թուրքիայի խորհրդարանը տվել է Աթաթուրք ազգանունը, որը նշանակում է «թուրքերի հայր»։ Խորհրդարանի շատ անդամներ, այդ թվում՝ Չերչիյանի նախկին աշակերտներից ոմանք, ենթադրել են, որ Աթաթուրքին իր անվան համար նոր ստորագրություն է պետք։ 1934 թվականի նոյեմբերի մի առավոտ խորհրդարանի անդամները առաջարկը ներկայացրին Չերչիյանին, որը նա ընդունեց։ Չերչիյանը պնդեց, որ Աթաթուրքն անձամբ է ընտրել «Ք. Աթաթուրքի» այս հինգ մոդելային ստորագրություններից (*նկարում պատկերվածը*)։ Պատմաբան Ջենգիզ Օզաքընջը հերքեց այս պնդումը և հայտարարեց, որ Աթաթուրքի ստորագրությունը ձևավորվել է իր անունն ու ազգանունը գրելով իր ձեռագրով, և որ Վահրամ Չերչիյանը միայն 1934 թվականին հրատարակված Նութուկ գրքի վրա փորագրել է Աթաթուրքի ստորագրությունը՝ կլիշե պատրաստելու համար։ չինական թանաքը տպարանում, և որ տարիներ անց նա դուրս եկավ այն պնդմամբ, որ «ստորագրությունը ես եմ նախագծել»։

## Ժառանգություն
Ըստ Հակոբ Չերչիյանի որդու՝ Դիքրան (Տիգրան) Չերչիյանի, 1938 թվականին Աթաթուրքի մահվանից հետո փորձ արվեց մոռացության մատնել իր հոր ներդրումը Աթաթուրքի ստորագրության մեջ. «Ոմանք փորձում էին ուրիշներին ներկայացնել որպես ստորագրության հեղինակ։ Ջանքեր եղան հորս մոռանալու համար։ Բայց ճշմարտությունը միշտ ջրի երես է դուրս գալիս»։

## Տես նաև
* Հակոբ Դիլաչար

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ծագմամբ թուրքեր
Արմեն Գեորգիան

**Արմեն Հակոբի Գեորգիան** (, ), հայ թավջութակահար, մանկավարժ։ ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1967), «Պատվո նշանի» շքանշանակիր (1945), Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության (1963)։

## Կենսագրություն
Արմեն Գեորգիանը ծնվել է 1904 թվականին, Բաքվում։ 1916 թվականին նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Մոսկվա։

1926 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական կոնսերվատորիան (Անատոլի Բրանդուկովի դասարան)։ 1927-1957 թվականինեղել է Ռուսաստանի համամիութենական ռադիոյի եռյակի, 1968-1972 թվականներին՝ Կոմիտասի անվան քառյակի թավջութակահար։ 1927 թվականից դասավանդել է Մոսկվայի Գնեսինների անվան երաժշտական ուսումնարանում, 1944 թվականից՝ Երաժշտամանկավարժական ինստիտուտում (պրոֆեսոր՝ 1960 թվականից)։

Արմեն Գեորգիանը հյուրախաղերով հանդես է եկել մի շարք երկրներում։

Դուստրը՝ Կարինե Գեորգիանը (1944, Մոսկվա), թավջութակահարուհի է։ Կինը՝ Գալինա Պետրովնա Սախարովան (1914-1999), եղել է երաժիշտ, ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ։ Ավարտել է Գնեսինների երաժշտական քոլեջը, եղել է Համամիութենական ռադիոյի մենակատար, կատարել է առաջատար օպերային մասեր և ռուսական ռոմանսներ։

Արմեն Գեորգիանը մահացել է 1993 թվականի մարտի 7-ին։ Հուղարկավորվել է Վագանկովյան գերեզմանատունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*ГЕОРГИАН Армен Яковлевич

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ թավջութակահարներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Մանկավարժներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Տաթևիկ Շախկուլյան

**Տաթևիկ Ռաֆայելի Շախկուլյան** (), երաժշտագետ, խմբավար, արվեստագիտության թեկնածու, կոմիտասագետ։ Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի Արվեստի ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտի գիտական բաժնի ղեկավար, Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի դասախոս, Ավանդական երաժշտության միջազգային խորհրդի հայաստանյան պատասխանատու, Ճապոնիայի Կոմիտասի երաժշտության ընկերության, «Կայթ» արվեստի զարգացման կրթամշակութային հիմնադրամի խորհրդական։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1980 թվականի ապրիլի 2-ին Ալավերդիում։ Ավարտել է Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանի տեսության բաժինը։ 2004 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի երաժշտագիտության, 2005 թվականին՝ խմբավարության բաժինը։ 2010 թվականին Մհեր Նավոյանի ղեկավարությամբ ավարտել է Գիտությունների ազգային ակադեմիայի ասպիրանտուրան։

2006-2017 թվականներին ղեկավարել է Երևանի Ստեփան Ջրբաշյանի անվան երաժշտական դպրոցի երգչախումբը։ 2004-2008 թվականներին երգել է «Հովեր» երգչախմբում։ 2009 թվականից դարձել է «Կարին» ավանդական երգի-պարի անսամբլի խմբավար։ 2010 թվականից Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում աշխատել է որպես երաժշտության տեսության ամբիոնի դասախոս։

2014-2015 թվականներին ավստրիական Գրացի համալսարանի «Սիստեմատիկ երաժշտագիտության կենտրոնում» զբաղվել է հետազոտական աշխատանքով։

2012-2016 թվականներին դարձել է Գիտությունների ազգային ակադեմիայի արվեստի ինստիտուտի սփյուռքահայ և միջազգային կապերի բաժնի գիտաշխատող, իսկ 2016 թվականին՝ ավագ աշխատող։ 2015 թվականին աշխատել է Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտում, որպես գիտական բաժնի ղեկավար, իսկ 2016 թվականից՝ տարեգրքի պատասխանատու խմբագիր։

Ալինա Փահլևանյանի հետ հեղինակել է «Հայկական երաժշտական ֆոլկլոր» դասընթացը։ 2014 թվականին գրել է «Կոմիտասի ստեղծագործության վաղ շրջանը» մենագրությունը։ Հեղինակել է ավելի քան 25 գիտական հոդվածներ, որոնք վերաբերում են կոմիտասագիտությանը, երաժշտական բանահյուսությանը, հայ և համաշխարհային երաժշտարվեստի տեսությանն ու պատմությանը, 20-րդ դարի արևմտաեվրոպական, ռուսական և հայկական երաժշտության պոլիֆոնիայի հարցերին։

## Մրցանակներ
*Գիտությունների ազգային ակադեմիայի կողմից կազմակերպված «Լավագույն գիտական աշխատանք» մրցանակաբաշխության հաղթող (2011 թվական)
*Գյումրիի երաժիշտ-կատարողների «Վերածնունդ» միջազգային մրցույթ-փառատոնի դափնեկիր (2013 թվական՝ 3-րդ կարգ, 2016 թվական՝ 1-ին կարգ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Կոմիտասը և հայ երաժշտական ֆոլկլորագիտության հիմնախնդիրները
*Կոմիտասի ստեղծագործության վաղ շրջանը
*Հայկական մշակույթը

Կատեգորիա:Արվեստագիտության թեկնածուներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Հայ խմբավարներ
Կատեգորիա:Հայ կոմիտասագետներ
Կատեգորիա:Ռոմանոս Մելիքյանի անվան պետական երաժշտական քոլեջի շրջանավարտներ