Նեոֆոբիա

**Նեոֆոբիա**, վախ նոր բաներից և երևույթներից։ Ավելի մեղմ ձևով այն կարող է արտահայտվել որպես նոր բաներ փորձելու անհաճոություն Երեխաների շրջանում այս տերմինը հաճախ օգտագործվում է մատնանշելու նոր կամ անծանոթ սնունդները մերժելու միտումը։ Սննդային նեոֆոբիանը կարևոր խնդիր է մանկական հոգեբանության մեջ։

Կենսաբժշկական հետազոտություններում նեոֆոբիան հաճախ կապված է ճաշակի ուսումնասիրության հետ։

## Տերմինաբանություն
*Նեոֆոբիա* բառը ծագում է հունարեն νέος, *neos*,  «նոր, երիտասարդ»,  և φόβος, *phobos*, «վախ» բառերից: *Կաինոֆոբիան* գալիս է հունարեն καινός, *kainos* բառից, որը նշանակում է «նոր, թարմ»:  Նեոֆոբիայի այլընտրանքային տերմիններն են ***մետաթեզիոֆոբիա***, ***պրոսոֆոբիա***, ***կաինոտոֆոբիա*** (կամ ***կաինոֆոբիա*** ) և ***կաինոֆոբիա*** (կամ ***կաինոլոֆոբիա*** )։

## Օրինակներ
Նորվեգական մկները և տնային մկները զարգացրել են նեոֆոբիայի բարձր մակարդակներ մարդու հետ միասին ապրելիս, քանի որ մարդիկ հաճախ ստեղծում էին նոր մեթոդներ (օրինակ՝ թակարդներ) նրանց վերացնելու համար։

Նեոֆոբիան նաև հաճախ հանդիպում է ծերացող կենդանիների մոտ, սակայն ապաթիան կարող է նաև բացատրել կամ նպաստել ծերության ընթացքում հետևողականորեն դիտվող հետազոտական մղման բացակայությանը: Հետազոտողները պնդում էին, որ հետազոտական մղման բացակայությունը հավանաբար նյարդաֆիզիոլոգիական պատճառներով կապված է ծերացման ընթացքում դիտվող նախադիմային կեղևի հետ կապված նյարդային ուղիների գործառնական խանգարման հետ։

Ռոբերտ Անտոն Վիլսոնը իր «*Պրոմեթևսի ծագումը*» գրքում առաջ է քաշել այն վարկածը, որ նեոֆոբիան բնազդային է մարդկանց մոտ այն ժամանակ, երբ նրանք սկսում են երեխաներ մեծացնել: Վիլսոնի կարծիքով, նեոֆոբիան հիմնականում բացասական է՝ հավատալով, որ դա հենց այն պատճառն է, որ մարդկային մշակույթն ու գաղափարները չեն զարգանում այնպիսի արագությամբ, ինչպես տեխնոլոգիան: Նրա մոդելը ներառում է Թոմաս Կուհնի «Գիտական հեղափոխությունների կառուցվածք» գրքից մի գաղափար, ըստ որի նոր գաղափարները, որքան էլ որ լավ ապացուցված և ակնհայտ լինեն, իրագործվում են միայն այն ժամանակ, երբ նրանց համար «նոր» համարվող սերունդները մահանում են և փոխվում են այն սերունդներով, որոնք այդ գաղափարները համարում են ընդունված ու հին։

## Սննդային նեոֆոբիա
**Սննդային ֆոբիան** նոր կամ անծանոթ սննդի հանդեպ վախն է: Այն հաճախ խուսափողական/սահմանափակ սննդի ընդունման խանգարման նշան է, սակայն ինքնին խանգարում չի համարվում: Սննդային նեոֆոբիան հատկապես տարածված է մանկահասակ երեխաների և փոքր երեխաների մոտ: Այն հաճախ կապված է անձի զգացողություն որոնելու մակարդակի հետ՝ այսինքն՝ մարդու պատրաստակամությունը ռիսկեր վերցնելու և նոր բաներ փորձելու: Սննդային նեոֆոբիա ունեցող մարդիկ ոչ միայն հրաժարվում են նոր սնունդ փորձել, այլ նաև նոր այն սնունդը, որը նրանք չեն փորձել, համարում են ցածր՝ ի տարբերություն նեոֆիլների։ Ընտրովի ուտելու ( picky eating ) սովորությունը դարձել է բազմաթիվ ծնողների անհանգստության պատճառ՝ հատկապես փոքր երեխաների մոտ: Սա հանգեցնում է ծնողների շփոթության և կարող է ավելացնել ծնողական անհանգստությունները: Ծնողները հաճախ մտահոգվում են իրենց երեխաների աճի և սննդային նյութերի պակասի համար: 

Մարդկանց համար շատ բնորոշ է ընդհանուր առմամբ վախ ունենալ նոր բաներից և նախընտրել ծանոթ ու սովորական բաներ: Մարդկանց մեծամասնությունը որոշակի չափով ունի սննդային նեոֆոբիա, թեև որոշ մարդիկ ավելի նեոֆոբ են, քան մյուսները: Սննդի նեոֆոբիայի անհատական տարբերությունների չափանիշը Սննդի նեոֆոբիայի սանդղակն է, որը բաղկացած է 10 կետից բաղկացած հարցումից, որը պահանջում է պատասխաններ յոթ բալանոց Լիկերտի սանդղակով։ Գոյություն ունի նաև երեխաների համար նախատեսված առանձին սանդղակ, որը կոչվում է «Սննդի նեոֆոբիայի սանդղակ երեխաների համար», որում ծնողներն են անցնում թեստը։

Կենդանիների մոտ սննդային նեոֆոբիան նորույթի վախ է, որը շատ կարճ է տևում (առավելագույնը րոպեներ), որը տարբերվում է սննդային պահպանողականությունից՝ սննդակարգում նոր սնունդ ավելացնելուց երկարատև հրաժարումից, որը կարող է տևել մի քանի օր կամ նույնիսկ տարիներ։ Սննդային պահպանողականությունը դեռ չի դրսևորվել մարդկանց մոտ, սակայն երեխաների մոտ գենետիկորեն ազդված «ընտրովի ուտելու» վարքագիծը նման է կենդանիների վարքագծին:

Սննդային նեոֆոբիան կապված է *ամենակերի դիլեմայի* երևույթի հետ, որը բացատրում է ամենակերերի նոր սնունդ ուտելու և վտանգի ենթարկվելու կամ դրանից խուսափելու սովորությունը, որը կարող է հանգեցնել կարևոր սննդի աղբյուրից զրկվելուն: Սննդային նեոֆոբիայի որոշակի աստիճանը համարվում է էվոլյուցիոն առավելություն, քանի որ այն կարող է օգնել մարդկանց խուսափել հնարավոր թունավոր սնունդից։

### Պատճառներ
Գենետիկան մեծ դեր է խաղում և սննդային նեոֆոբիայի, և նաև ընդհանուր նեոֆոբիայի մեջ: Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ սննդային նեոֆոբիայի մոտ երկու երրորդը կապված է գենետիկայի հետ: Երկվորյակների վրա կատարված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել ավելի բարձր կապ, ինչը վկայում է այն մասին, որ գենետիկան ուղիղ կերպով ազդում է սննդային նեոֆոբիայի վրա

Հոգեբանական-սոցիալական գործոնները նույնպես կարող են երեխայի մոտ զարգացնել սննդային նեոֆոբիա Մանկահասակ երեխաները ուշադիր հետևում են ծնողների սննդային նախասիրություններին, և եթե ծնողները հակված են խուսափել որոշ սննդատեսակներից, դա կարող է ազդել երեխայի մոտ սննդային նեոֆոբիայի զարգացման։

### Բուժում
Այս իրավիճակը լուծելու որոշ փորձերը, ինչպիսիք են երեխային ստիպելը ուտել չսիրած սնունդը կամ սպառնալը որ եթե չուտի ապա կպատժվի, հակված են խնդիրը մեծացնելուն։

Նոր սնունդ տեսնելը մեծացնում է այդ սննդամթերքը հավանելու հավանականությունը: Այնուամենայնիվ, միայն տեսնելը բավարար չէ ջ նոր սնունդը հավանելու համար: Նոր ուտելիքը պետք է փորձարկվի մի քանի անգամ դրա հանդեպ նախասիրությունը բարձրաձնելու համար։ Սակայն դա կարող է պահանջել մինչև 15 փորձ, նախքան երեխան կսկսի սիրել նոր սնունդը: Որոշ հետազոտողներ փաստում են, որ նույնիսկ կերակրող մոր սննդի բազմազանությունն ու նրա կաթի համային բազմազանությունը կարող են հանգեցնել նոր սննդամթերքների հանդեպ նախասիրությանը հետագայում: Ծերացման ընթացքում սննդային նեոֆոբիան հակված է նվազել։

## Տես նաև
* Ֆոբիաների ցանկ
* Մշակութային շոկ
* Ֆոբիա
* Հատուկ ֆոբիաներ
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մանկաբուժություն
Կատեգորիա:Մարդկային վարք
Կատեգորիա:Ֆոբիաներ