Ֆրենսիս Հարփեր

**Ֆրենսիս Էլեն Ուոթքինս Հարփեր** (, ), ամերիկացի աբոլիցիոնիստ, սուֆրաժիստ, բանաստեղծուհի և գրող։ Ծագմամբ եղել է աֆրոամերիկուհի։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել տարբեր սոցիալական բարեփոխումների իրականացմանը և եղել է Կանանց քրիստոնեական միության անդամ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է ազատ սևամորթների ընտանիքում, Բալթիմոր, Մերիլենդ նահանգ։ Եղել է ընտանիքի միակ երեխան։ Երեք տարեկանում որբ է դարձել և դաստիարակվել է մորաքրոջ և մորեղբոր ընտանիքում։ Նրա մորեղբայր Ուիլյամ Ուոթքինսը հոգևորական է եղել և սևամորթ երեխաների համար դպրոց է պահել։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել Ֆրենսիսի անհատականության ձևավորման վրա։ Տասնչորս տարեկանից աղջիկը դերձակուհի է աշխատել։
150px|մինի|ձախից|Ֆրենսիս Էլեն Հարփերը 1872 թվականին
1850 թվականին նա դարձել է առաջին կին կարուձև դասավանդողը յունոնիստական սեմինարիայում։ 1851 թվականին Փենսիլվանիայի աբոլիցիոնիստական միավորման նախագահ Ուիլյամ Սթիլի հետ Կանադայի ստորերկրյա երկաթուղու անցատեղերում օգնել է փախստական ստրուկներին։ 1853 թվականին ընդգրկվել է Ամերիկյան հակաստրկատիրական միավորում, սկսել է հանդես գալ հասարակության առաջ որպես ճառասան։ Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի ավարտից հետո մասնակցել է կանանց (այդ թվում աֆրոամերիկացիների) ընտրական իրավունք տրամադրելու պայքարին, մասնակցել է այլ սոցիալական բողոքների։ 1873 թվականին Ֆիլադելֆիայում և Փենսիլվանիայում եղել է Կանանց քրիստոնեական միության «գունավոր» բաժանմունքի նախագահ։ 1894 թվականին մասնակցել է Կանանց գունավոր ազգային միավորման հիմնադրմանը և զբաղեցրել է փոխնախագահի պաշտոնը։ Մահացել է 85 տարեկանում, 1911 թվականի փետրվարի 22-ին՝ Ամերիկայի կանանց քվեարկելու իրավունք ստանալուց ինը տարի առաջ։

Իր բանաստեղծությունների առաջին «Forest Leaves» գիրքը հրատարակել է 1845 թվականին 20 տարեկանում, իսկ առաջին «Iola Leroy» վեպը՝ 67 տարեկանում։ Վաճառքի առումով նրա հեղինակած առավել հաջողակ ստեղծագործությունը դարձել է բանաստեղծությունների «Poems on Miscellaneous Subjects» (1854) ժողովածուն։ Նրա «Two Offers» նովելը հրատարակվել է 1859 թվականին «Anglo-African Magazine» հանդեսում։ Դա ԱՄՆ-ում հրատարակված առաջին նովելն էր, որի հեղինակը եղել է սևամորթ կին։ 1872 թվականին լույս է տեսել նրա «Sketches of Southern Life» ժողովածուն, որում նկարագրվել է գրողի ճանապարհորդությունը Ամերիկայի հարավում, ազատություն ստացած նախկին ստրուկների հետ հանդիպումները և կեցության ծանր պայմանները, որոնց մեջ ստիպված էին ապրել նրանք։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Parker, Alison M. (2010). *Articulating Rights: Nineteenth-Century American Women on Race, Reform, and the State,* Northern Illinois University Press, 97–138.
* Parker, Alison M. (2012). *Susan B. Anthony and the Struggle for Equal Rights,* University of Rochester Press, 145–171.
* Cutter, Martha J., "The Politics of Hybridity in Frances Harper's Iola Leroy", *Unruly Tongue: Identity and Voice in American Women's Writing 1850 – 1930,* University Press of Mississippi/Jackson, 1999, 141–160.
*"Unsolved Mysteries and Emerging Histories: Frances E. Harper's Iola Leroy", John Ernest, *Resistance and Reformation in Nineteenth-century African-American Literature,* University Press of Mississippi/Jackson, 1995, 180–207. 
* Shockley, Ann Allen, *Afro-American Women Writers 1746–1933: An Anthology and Critical Guide*, New Haven, Connecticut: Meridian Books, 1989.
* Boyd, Melba Joyce, *Discarded Legacy: Politics and Poetics in the Life of Frances E. W. Harper, 1825–1911*. Wayne State University Press, 1995.
* Smith Foster, Frances, ed., *A Brighter Coming Day: A Frances Ellen Watkins Harper Reader*, 1990.
* Field, Corinne T., "Frances E. W. Harper and the Politics of Intellectual Maturity", in Mia Bay, Farah J. Griffin, Martha S. Jones, and Barbara D. Savage (eds), *Toward An Intellectual History of Black Women*, The University of North Carolina Press Chapel Hill, 2015, 110–126.
* Carby, Hazel, "Introduction" to *Iola Leroy*.  Beacon Press, 1987.
* Graham, Maryemma, ed., *The Complete Poems of Frances E. W. Harper*, 1988.
* Ernest, John, *Resistance and Reformation in Nineteenth-Century African-American Literature*, 1995.

## Արտաքին հղումներ
*Frances Ellen Watkins Harper. *[http://hdl.loc.gov/loc.rbc/lcrbmrp.t1906 Enlightened Motherhood: An Address/by Mrs. Frances E. W. Harper; before the Brooklyn Literary Society, November 15th, 1892].* Published 1892. 
*Frances Ellen Watkins Harper. *[https://archive.org/details/idyllsofbible00harp Idylls of the Bible].* Philadelphia, 1901.
*Frances Ellen Watkins Harper. *[http://hdl.loc.gov/loc.rbc/lcrbmrp.t0b13 Light Beyond the Darkness].* Chicago: Donohue and Henneberry, 189-?
*Frances Ellen Watkins Harper. *[http://hdl.loc.gov/loc.rbc/lcrbmrp.t1303 Poems on Miscellaneous Subjects].* Boston: J.B. Yerrinton & Son, Printers, 1854.
* 
*Frances Ellen Watkins Harper Poems at Poets.org
*Frances Ellen Watkins Harper, "Free Labor", Wisconsin Curriculum guidelines
* NEH's EDSITEment lesson Frances Ellen Watkins Harper's Learning to Read
*  
* Հարփեր, Ֆրենսիս // Encyclopedia Britannica

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Աբոլիցիոնիզմ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սուֆրաժիստներ
Կատեգորիա:Աֆրոամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Սուֆրաժիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկավարժներ