Մութ լողավազան

Ֆինանսների ոլորտում **մութ լողավազանը** (նաև **սև լողավազան**) (), արժեթղթերի մասնավոր ֆորում (ալտերնատիվ առևտրային համակարգ կամ ATS), ածանցյալների և այլ ֆինանսական գործիքների առևտրի համար: Այս շուկաներում իրացվելիությունը կոչվում է **մութ ֆոնդի իրացվելիություն**: Մութ ֆոնդային բորսաների գործարքների մեծ մասը ներկայացնում են ֆինանսական հաստատությունների կողմից իրականացվող խոշոր գործարքներ, որոնք առաջարկվում են Նյու Յորքի ֆոնդային բորսայի և NASDAQ-ի նման հանրային բորսաներից դուրս, այնպես որ նման գործարքները մնում են գաղտնի և դուրս են լայն ներդրումային հանրության տեսադաշտից։ Էլեկտրոնային առևտրային հարթակների մասնատումը հնարավորություն է տվել ստեղծել մութ լողավազաններ և դրանց մուտքը սովորաբար իրականացվում է խաչվող ցանցերի միջոցով կամ անմիջապես շուկայի մասնակիցների միջև՝ մասնավոր պայմանագրային պայմանավորվածությունների միջոցով։ Ընդհանուր առմամբ, մութ լողավազանները հանրությանը հասանելի չեն, սակայն որոշ դեպքերում դրանց կարող են անուղղակիորեն մուտք գործել մանրածախ ներդրողները և առևտրականները՝ մանրածախ բրոքերների միջոցով։

Ինստիտուցիոնալ ներդրողների համար «մութ» ֆոնդերի օգտագործման հիմնական առավելություններից մեկը արժեթղթերի մեծ բլոկներ գնելը կամ վաճառելն է՝ առանց իրենց ձեռքը ուրիշներին ցույց տալու և այդպիսով շուկայի վրա ազդեցությունից խուսափելու համար, քանի որ ո՛չ գործարքի չափը, ո՛չ էլ ինքնությունը չեն բացահայտվում մինչև գործարքի իրականացումից որոշ ժամանակ անց։ Սակայն դա նաև նշանակում է, որ որոշ շուկայի մասնակիցներ՝ մանրածախ ներդրողներ, գտնվում են անբարենպաստ վիճակում, քանի որ նրանք չեն կարող տեսնել պատվերները մինչև դրանց կատարումը։ Գները համաձայնեցվում են մութ լողավազանների մասնակիցների կողմից, ուստի շուկան այլևս թափանցիկ չէ: 2025 թվականի ուսումնասիրությունը պարզել է, որ մութ առևտուրը վնասակար է ֆինանսական շուկաների համար, քանի որ այն կամ նվազեցնում է շուկայի արդյունավետությունը, կամ հանգեցնում է բարեկեցության կորուստների:

Մութ լողավազանները լայնորեն օգտագործվում են բարձր հաճախականության առևտրում, ինչը նաև հանգեցրել է շահերի բախման մութ լողավազաններ շահագործողների համար՝ պատվերի հոսքի և առաջնահերթ մուտքի համար վճարման պատճառով։ Բարձր հաճախականության առևտրականները կարող են տեղեկատվություն ստանալ մեկ մութ լողավազանում պատվերներ տեղադրելուց, որը կարող է օգտագործվել այլ բորսաներում կամ մութ լողավազաններում: Կախված նրանից, թե ինչպես է «մութ» լողավազանը գործում և փոխազդում այլ վայրերի հետ, այն կարող է համարվել, և որոշ վաճառողների կողմից նույնիսկ անվանվել, որպես «մոխրագույն» լողավազան:

Այս համակարգերն ու ռազմավարությունները սովորաբար փնտրում են իրացվելիություն բաց և փակ առևտրային վայրերում, ինչպիսիք են այլընտրանքային առևտրային համակարգերը։ Մութ ֆոնդային բորսաները (Dark pools) ավելի կարևոր են դարձել 2007 թվականից ի վեր, տասնյակ տարբեր ֆոնդեր են կազմում ԱՄՆ բաժնետոմսերի առևտրի զգալի մասը: Մութ լողավազանները լինում են տարբեր տեսակի և կարող են գործարքներ կատարել բազմաթիվ եղանակներով, օրինակ՝ բանակցային կամ ավտոմատ կերպով (օրինակ՝ միջնակետային խաչեր, աստիճանական խաչեր, VWAP և այլն), օրվա ընթացքում կամ նախատեսված ժամերին։

## Պատմություն
Մութ ֆոնդային բորսաների ծագումը սկիզբ է առնում 1979 թվականից, երբ Միացյալ Նահանգներում փոխվել է ֆինանսական կարգավորումը, որը թույլ էր տալիս տվյալ բորսայում ցուցակված արժեթղթերով ակտիվորեն առևտուր անել այն բորսայից դուրս, որտեղ այն ցուցակված էր։ ԱՄՆ Արժեթղթերի և Բորսաների Հանձնաժողովը, որը հայտնի է որպես reg 19c3, ընդունել է այս կանոնակարգը, որը ուժի մեջ մտավ 1979 թվականի ապրիլի 26-ին:

Նոր կարգավորումը թույլ տվել է 1980-ականներին ի հայտ գալ «մութ լողավազաններ», որոնք թույլ էին տալիս ներդրողներին առևտուր անել խոշոր բլոկային պատվերներով՝ միաժամանակ պահպանելով գաղտնիությունը և խուսափելով շուկայի վրա ազդեցությունից։ 1986 թվականին Instinet-ը գործարկել է առաջին մութ լողավազանի առևտրի վայրը, որը հայտնի էր որպես «Ժամեր անց խաչ»։ Սակայն միայն հաջորդ տարի ITG-ն ստեղծել է առաջին ներօրյա մութ ֆոնդը՝ «POSIT»-ը, երկուսն էլ թույլ էին տալիս խոշոր գործարքներ կատարել անանուն, ինչը գրավիչ էր բաժնետոմսերի խոշոր բլոկների վաճառողների համար։ Հաջորդ 20 տարիների ընթացքում մութ լողավազաններում կատարված գործարքները կազմում էին շուկայի մի փոքր մասը՝ բոլոր գործարքների 3-5%-ը։ Սա երբեմն անվանել են «վերևի հարկում առևտուր»։

Մութ ֆոնդային բորսաների հաջորդ մեծ զարգացումը տեղի ունեցավ 2007 թվականին, երբ ԱՄՆ արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովը (SEC) ընդունել է NMS (Ազգային շուկայի համակարգ) կանոնակարգը, որը թույլ է տվել ներդրողներին շրջանցել հանրային բորսաները՝ գների բարձրացում ստանալու համար։ Սրա հետևանքը եղավ մի շարք նոր խաղացողների ներգրավումը շուկա, և հաջորդ 10 տարիների ընթացքում ստեղծվեցին մեծ թվով մութ լողավազաններ։ Սա խթանվել է տեխնոլոգիաների կատարելագործմամբ և կատարման արագության աճով, քանի որ բարձր հաճախականության առևտուրն օգտվել է այս մութ լողավազաններից։

2012 թվականին բաժնետոմսերի առևտրի ծավալի 40%-ը տեղի էր ունենում մութ ֆոնդերում (որոնցից ավելի քան 50-ը կար ԱՄՆ-ում) և ինտերնալիզատորներում։ Մութ ֆոնդերի մեծ մասը կառավարվում էր խոշոր բանկերի կողմից, ինչպիսիք են Credit Suisse-ը և Goldman Sachs-ը։

2025 թվականի հունվարին, ըստ Bloomberg-ի տվյալների, ԱՄՆ բոլոր բաժնետոմսերի առևտրի շատ փոքր մասը տեղի է ունեցել «մութ» ֆոնդային բորսաներում, որը, ինչպես կանխատեսվում է, կկազմի այդ ամսվա առևտրի ծավալի 51.8%-ը &mdash; երրորդ ամիսը անընդմեջ, երբ առևտրի ծավալի ավելի քան 50%-ը տեղի է ունեցել «մութ» ֆոնդային բորսաներում։

## Գործողություն
Իսկապես մութ իրացվելիությունը կարող է հավաքագրվել շուկայից դուրս՝ մութ պաշարներում՝ օգտագործելով FIX և FAST արձանագրության վրա հիմնված API-ներ։ Մութ լողավազանները, որպես կանոն, շատ նման են ստանդարտ շուկաներին՝ նմանատիպ պատվերների տեսակներով, գնագոյացման կանոններով և առաջնահերթության կանոններով։ Սակայն իրացվելիությունը միտումնավոր չի գովազդվում և շուկայի խորության մասին տեղեկատվություն չկա։ Նման շուկաները սառցաբեկորային կարգի տեսակի կարիք չունեն։ Բացի այդ, նրանք նախընտրում են չտպել գործարքները որևէ հանրային տվյալների հոսքում, կամ, եթե դա օրենքով պահանջվում է, կանեն դա օրենքով հնարավոր առավելագույն ուշացումով՝ այս ամենը ցանկացած գործարքի շուկայական ազդեցությունը նվազեցնելու համար։ Մութ լողավազանները հաճախ ձևավորվում են բրոքերների պատվերների գրքերից և այլ շուկայական իրացվելիությունից։ Պլեյբլները համեմատելիս պետք է ուշադիր ստուգել, թե ինչպես են հաշվարկվել իրացվելիության թվերը՝ որոշ հարթակներ հաշվի են առնում առևտրի երկու կողմերն էլ կամ նույնիսկ հաշվի են առնում տրամադրված, բայց չլրացված իրացվելիությունը։

Մութ իրացվելիության ֆոնդերը ինստիտուցիոնալ ներդրողներին առաջարկում են բորսաների հրապարակային սահմանաչափով պատվերների գրքերում առևտրի հետ կապված բազմաթիվ արդյունավետություններ, սակայն առանց իրենց գործողությունները ուրիշներին ցույց տալու։ Մութ իրացվելիության ֆոնդերը խուսափում են այս ռիսկից, քանի որ ո՛չ գինը, ո՛չ էլ առևտրային ընկերության ինքնությունը չեն ցուցադրվում։

Մութ լողավազանները գրանցվում են ազգային համախմբված ժապավենի վրա։ Սակայն դրանք գրանցվում են որպես արտաբորսայական գործարքներ։ Հետևաբար, գործարքների ծավալների և տեսակների վերաբերյալ մանրամասն տեղեկատվությունը թողնվում է խաչմերուկային ցանցի վրա՝ հաճախորդներին զեկուցելու համար միայն այն դեպքում, եթե նրանք ցանկանում են դա անել կամ պայմանագրային պարտավորություն ունեն։

Մութ ֆոնդերը թույլ են տալիս ֆոնդերին շարվել և տեղաշարժել բաժնետոմսերի մեծ բլոկներ՝ առանց կասկածելու, թե ինչով են զբաղված։ Ժամանակակից էլեկտրոնային առևտրային հարթակները և մարդկային փոխազդեցության բացակայությունը կրճատել են շուկայի տատանումների ժամանակային մասշտաբը։ Բաժնետոմսերի գնի այս աճող արձագանքը շուկայական ճնշումներին դժվարացրել է բաժնետոմսերի մեծ բլոկների տեղափոխումը՝ առանց գնի վրա ազդելու։ Այսպիսով, մութ լողավազանները կարող են պաշտպանել առևտրականներին շուկայի մասնակիցներից, ովքեր օգտագործում են HFT-ը գիշատիչ ձևով։

Մութ ֆոնդային բորսաները կառավարվում են մասնավոր միջնորդական ընկերությունների կողմից, որոնք գործում են ավելի քիչ կարգավորիչ և հրապարակային բացահայտման պահանջների ներքո, քան հանրային բորսաները։ Tabb Group-ը գնահատել է, որ 2012 թվականին մութ լողավազաններում առևտուրը կազմել է գործարքների 32%-ը՝ 2008 թվականի 26%-ի համեմատ։

### Այսբերգի պատվերներ
Որոշ շուկաներ թույլ են տալիս մութ իրացվելիությունը տեղադրել գործող սահմանային պատվերների գրքում՝ հանրային իրացվելիության հետ մեկտեղ, սովորաբար այսբերգի պատվերների միջոցով։ Այսբերգի պատվերները սովորաբար նշում են լրացուցիչ «ցուցադրման քանակ», այսինքն՝ ընդհանուր պատվերի քանակից փոքր։ Պատվերը հերթագրված է այլ պատվերների հետ միասին, բայց շուկայի խորության վրա տպագրվում է միայն ցուցադրվող քանակը։ Երբ պատվերը հասնում է գնային հերթի սկզբում, կատարվում է միայն ցուցադրվող քանակը, նախքան պատվերն ավտոմատ կերպով դրվում է հերթի վերջում և պետք է սպասի հաջորդ հնարավորությանը կատարում ստանալու համար։ Հետևաբար, նման պատվերները կկատարվեն ավելի դանդաղ, քան լիովին հրապարակային համարժեքները, և դրանք հաճախ կրում են բացահայտ ծախսային տույժ՝ շուկայի կողմից գանձվող ավելի մեծ կատարման ծախսերի տեսքով։ Այսբերգի պատվերները նույնպես իսկապես մութ չեն, քանի որ առևտուրը սովորաբար տեսանելի է դառնում փաստից հետո՝ շուկայի հրապարակային առևտրի հոսքում։

### Գնի հայտնաբերում
Եթե ակտիվը կարող է առևտրվել միայն հրապարակային, ստանդարտ գնի հայտնաբերման գործընթացն ունի հրապարակային գինը մոտավորապես «ճիշտ» կամ «արդար» դարձնելու ամենամեծ հնարավորությունը։ Այնուամենայնիվ, այս կատեգորիայում շատ քիչ ակտիվներ են ընդգրկված, քանի որ դրանց մեծ մասը կարող է առևտրվել շուկայից դուրս՝ առանց առևտրի հրապարակայնորեն բացահայտման։ Քանի դեռ ոչ հրապարակային գործարքները կազմում են առևտրի ծավալների միայն մի փոքր մասը, հրապարակային գինը դեռևս կարող է համարվել արդարացի։ Այնուամենայնիվ, որքան մեծ է առևտրի ծավալի այն մասը, որը տեղի է ունենում ոչ հրապարակային, այնքան ավելի քիչ վստահ կարող ենք լինել, որ հրապարակային գինը «արդար» է։

Գնի որոշման վրա այս անբարենպաստ ազդեցությունը նվազեցնելու համար, շուկայից դուրս գործող վայրերը դեռ կարող են հրապարակայնորեն հրապարակել գործարքների վերաբերյալ համախմբված տվյալներ։ Այս ճանապարհով, մութ լողավազաններում տեղի ունեցող գործարքները կարող են շարունակել նպաստել գնի բացահայտմանը, թեև որոշակի ուշացումով։

### Անբարենպաստ ընտրություն
Ցանցերը հատելու հետ կապված մեկ հնարավոր խնդիր այսպես կոչված հաղթողի անեծքն է։ Պատվերի կատարումը ենթադրում է, որ վաճառողն իրականում ավելի շատ իրացվելիություն ուներ իր պատվերի հետևում, քան գնորդը։ Եթե վաճառողը երկար ժամանակահատվածում կատարում էր բազմաթիվ փոքր պատվերներ, սա արդիական չէր լինի։ Այնուամենայնիվ, երբ առևտրվում են մեծ ծավալներ, կարելի է ենթադրել, որ մյուս կողմը՝ լինելով նույնիսկ ավելի մեծ, ունի շուկայի վրա ազդեցություն թողնելու և այդպիսով գինը գնորդի դեմ մղելու ուժ։ Հակասական է, բայց մեծ պատվերի կատարումը իրականում ցույց է տալիս, որ գնորդը կշահեր պատվերը սկզբից չտալուց՝ նա ավելի լավ կլիներ սպասել վաճառողի շուկայական ազդեցությանը, ապա գնել նոր գնով։

Անբարենպաստ ընտրության մեկ այլ տեսակ շատ կարճաժամկետ հիմունքներով առաջանում է մութ լողավազանների և ցուցադրվող շուկաների տնտեսագիտությամբ։ Եթե գնող կողմի հաստատությունը բաց շուկայում ավելացնում է իրացվելիություն, բանկի հենարանային բաժինը կարող է ցանկանալ վերցնել այդ իրացվելիությունը, քանի որ նրանք կարճաժամկետ կարիք ունեն։ Առևտրի կենտրոնը պետք է վճարի բորսայի/ECN մուտքի վճար՝ ցուցադրված շուկայում իրացվելիությունը վերցնելու համար։ Մյուս կողմից, եթե գնման կողմի հաստատությունը իր պատվերը տեղադրում է prop desk-ի բրոքերային «մութ լողավազանում», ապա տնտեսական տեսանկյունից դա շատ բարենպաստ է prop desk-ի համար. նրանք քիչ կամ ընդհանրապես մուտքի վճար չեն վճարում իրենց սեփական «մութ լողավազանին» մուտք գործելու համար, իսկ մայր բրոքերը ժապավենային եկամուտ է ստանում բորսայում գործարքը տպագրելու համար։ Այս պատճառով, երբ կազմակերպությունները գործարքներ են կնքում ավելի փոքր չափերով և չունեն կարճաժամկետ ալֆա, նրանց խորհուրդ է տրվում չավելացնել իրացվելիություն մութ ֆոնդերին, այլ գնալ բաց շուկա, որտեղ կարճաժամկետ անբարենպաստ ընտրությունը հավանաբար ավելի քիչ խիստ կլինի։

## Վեճ
Մութ ֆոնդային բորսաների օգտագործումը առևտրի համար նույնպես վիճաբանությունների և կարգավորող մարմինների կողմից ձեռնարկված գործողությունների պատճառ է դարձել՝ մասամբ դրանց անթափանց բնույթի և մութ ֆոնդային բորսայի օպերատորի ու մասնակիցների միջև շահերի բախման պատճառով, թեմա, որը 2014 թվականին Մայքլ Լյուիսի կողմից հրատարակված *«Ֆլեշ տղաներ»* ոչ գեղարվեստական գրքի ուշադրության կենտրոնում է եղել, որը վերաբերվել է ֆինանսական շուկաներում բարձր հաճախականության առևտրին (HFT)։

### Pipeline LLC-ի հետ կապված վեճը
«Pipeline Trading Systems LLC» ընկերությունը, որը իր ծառայությունները մատուցում էր որպես «մութ պուլ», պայմանագիր կնքել է դուստր ընկերության հետ, որը կատարել է գործարքները։ Pipeline-ի դեպքում ընկերությունը փորձել է ապահովել առևտրային համակարգ, որը կպաշտպաներ ներդրողներին բաց, հանրային էլեկտրոնային շուկայից։ Այդ համակարգում ներդրողների պատվերները կհրապարակվեին համախմբված ժապավենի վրա՝ դրանց հայտարարվելուն պես, ինչը առևտրականները բնութագրում էին որպես «պոկեր խաղալ քարտերի դեմքով դեպի վերև»։ Pipeline-ի առաջարկած ծառայությունն այն էր, որ մասնավոր եղանակով գտնվեին կոնտրագենտներ տարբեր գործարքների համար։ Հետագայում ընկերությունը հետաքննվել է և դատի տրվել ԱՄՆ Արժեթղթերի և Բորսաների Հանձնաժողովի (SEC) կողմից՝ հաճախորդներին մոլորեցնելու համար։ ԱՄՆ արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովի (SEC) կողմից իր դեմ ներկայացված պահանջների 2011 թվականի կարգավորումից հետո, ընկերությունը 2012 թվականի հունվարին վերանվանվել է Aritas Securities LLC։

### Կարգավորող հայտարարություններ
2009 թվականին ԱՄՆ Արժեթղթերի և Բորսաների Հանձնաժողովը (SEC) հայտարարել է, որ առաջարկում է միջոցառումներ՝ մութ ֆոնդային բորսաների թափանցիկությունը բարձրացնելու համար, «որպեսզի ներդրողները ավելի պարզ պատկերացում ունենան բաժնետոմսերի գների և իրացվելիության մասին»։ Այս պահանջները կենթադրեն, որ բաժնետոմսեր գնելու կամ վաճառելու ներդրողների հետաքրքրության մասին տեղեկատվությունը հասանելի լինի հանրությանը, այլ ոչ թե միայն մութ ֆոնդերի անդամներին։ FINRA-ն 2013 թվականի հունվարին հայտարարել է, որ ընդլայնելու է մութ լողավազանների մոնիթորինգը։

### Դատական հայց Barclays-ի դեմ
2014 թվականի հունիսին ԱՄՆ Նյու Յորք նահանգը դատական հայց ներկայացրել է Barclays-ի դեմ՝ պնդելով, որ բանկը խաբել և մոլորեցրել է ներդրողներին իր «մութ» ֆոնդի միջոցով։ Հայցի կենտրոնական մեղադրանքն այն է, որ Barclays-ը այլ հաճախորդներին սխալ է ներկայացրել իր մութ լողավազանում ագրեսիվ HFT ակտիվության մակարդակը։ Պետությունն իր հայցադիմումում նշել է, որ իրեն օգնում են Barclays-ի նախկին ղեկավարները, և որ ինքը պահանջում է չճշտված վնասի փոխհատուցում։ Դատական հայցի մասին լուրից հետո բանկի բաժնետոմսերը 5%-ով անկում ապրեցին, ինչի հետևանքով բանկը հայտարարություն տարածել է Լոնդոնի ֆոնդային բորսայում՝ նշելով, որ լուրջ է վերաբերվում մեղադրանքներին և համագործակցում է Նյու Յորքի գլխավոր դատախազի հետ։ 2014 թվականի հուլիսին Barclays-ը միջնորդություն ներկայացրել է հայցը մերժելու համար՝ պնդելով, որ խարդախություն, զոհեր և որևէ մեկին վնաս չի պատճառվել։ Նյու Յորքի գլխավոր դատախազի գրասենյակը հայտարարել է, որ վստահ է, որ միջնորդությունը չի հաջողվի։ 2016 թվականի հունվարին Barclays-ը համաձայնվել է վճարել 35 միլիոն դոլար տուգանք ԱՄՆ արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովին (SEC) և 70 միլիոն դոլար տուգանք NYAG-ին՝ իր մութ լողավազանի հետ կապված չարաշահումների համար։

### UBS-ի տուգանք
2015 թվականի հունվարին ԱՄՆ կարգավորող մարմինները տուգանեցին UBS Group AG-ի «մութ ֆոնդային բորսան»՝ բաժնետոմսերի առևտրի արդարացի իրականացումն ապահովելու համար նախատեսված կանոնները չպահպանելու համար։ UBS-ին 14.4 միլիոն դոլար վճարելու պարտավորեցնելով, այդ թվում՝ 12 միլիոն դոլարի տուգանք, որը գերազանցում է այլընտրանքային առևտրային համակարգի դեմ նախկինում սահմանված բոլոր պատժամիջոցները, ԱՄՆ Արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովը նշել է մի շարք խախտումներ 2008-2012 թվականներին։ Այնտեղ ասվում էր, որ UBS-ը թույլ է տվել հաճախորդներին պատվերներ ներկայացնել մեկ պեննիից փոքր գներով, ինչը ԱՄՆ արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովի (SEC) կանոններով արգելված է, քանի որ այն կարող է օգտագործվել բաժնետոմսեր գնելիս կամ վաճառելիս հերթում ավելի լավ տեղ գրավելու համար։ ԱՄՆ արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովի (SEC) տվյալներով՝ ենթապեննիային աճող տոկոսադրույքներով առևտուր անելու հնարավորությունը նույնպես լայնորեն չի բացահայտվել UBS-ի հաճախորդներին և փոխարենը գաղտնի ներկայացվել է շուկայավարողներին, այդ թվում՝ բարձր հաճախականության առևտրականներին։

### ITG-ի տուգանք
2015 թվականի օգոստոսին ITG-ն (և դրա դուստր AlterNet Securities-ը) համաձայնության եկան ԱՄՆ արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովի (SEC) հետ 20.3 միլիոն դոլարի չափով՝ գաղտնի առևտրային սեղան շահագործելու և մութ ֆոնդերի բաժանորդների գաղտնի առևտրային տեղեկատվությունը չարաշահելու պատճառով։

## Ազդեցությունը արտաքին ներդրողների վրա
Հիպոթետիկորեն ցանկացած ընկերության «ամենօրյա» մանրածախ բաժնետերը կարող է անբարենպաստ վիճակում հայտնվել, եթե «մութ պուլ»-ի ներսում գտնվող վաճառողը կատարի «մութ պուլ»-ի գործարք՝ ազատվելով այդ ընկերության բաժնետոմսերի մեծ քանակից, ինչը կհանգեցնի գնի անկմանը։

Հանրությանը հասանելի հարթակներում իրականացվող բաժնետոմսերի առևտուրը սովորաբար գալիս է ֆունկցիոնալությամբ, որը թույլ է տալիս ցանկացած օգտատիրոջ տեսնել, թե հարթակում (օրինակ՝ NASDAQ) ցանկացած առանձին արժեթղթի համար այդ օրը քանի «հիմա» և «վաճառքի» պատվերներ են ընթացքի մեջ։

Իր հերթին, եթե մութ ֆոնդային բորսաների գործարքները հրապարակայնորեն տեսանելի լինեին նույն ձևով, մանրածախ բաժնետերը կարող էր կանխել կորուստը՝ վաճառելով այն նույն ժամանակ, նախքան գինը իջներ (ենթադրելով, որ բաժնետերը վստահ է, որ գինը կրկին չի բարձրանա):

Քանի որ դրանք մասնավոր են և հանրությանը չեն հայտնի, այսպիսով, դրանք որոշակի ռիսկ են ներկայացնում մութ լողավազանից դուրս գտնվող առևտրականների համար։

## Մութ լողավազանների ցանկ
Գոյություն ունեն մութ լողավազանների երեք հիմնական տեսակներ՝

# Անկախ ընկերություններ, որոնք ստեղծվել են առևտրի համար եզակի տարբերակված հիմք առաջարկելու համար
# Բրոքերին պատկանող մութ լողավազաններ, որտեղ բրոքերի հաճախորդները փոխազդում են, առավել հաճախ՝ բրոքերի մյուս հաճախորդների հետ (հնարավոր է՝ ներառյալ սեփական առևտրականները)՝ անանունության պայմաններում։
# Որոշ հանրային բորսաներ ստեղծում են իրենց սեփական մութ լողավազանները՝ իրենց հաճախորդներին անանունության և պատվերների չցուցադրման առավելությունները տրամադրելու համար՝ միաժամանակ առաջարկելով բորսայի «ենթակառուցվածք»։

### Անկախ մութ լողավազաններ
* Chi-X Global
* Instinet
*SygnumOTC
* Liquidnet
* NYFIX Millennium
* Posit/MatchNow (Investment Technology Group (ITG))
* State Street's BlockCross
* RiverCross Securities
* SmartPool
* TORA Crosspoint
* ETF One
* Codestreet Dealer Pool for Corporate Bonds

### Բրոքեր-դիլերներին պատկանող մութ լողավազաններ
* JP Morgan – JPMX
* Barclays Capital – LX Liquidity Cross
* BNP Paribas – BNP Paribas Internal eXchange (BIX)
* BNY ConvergEx Group (Bank of New York Mellon)
* Cantor Fitzgerald – Aqua Securities
* Citadel Connect – Citadel
* Citi – Citi Match, Citi Cross
* Credit Agricole Cheuvreux – BLINK
* Deutsche Bank Global Markets – DBA (Europe), SuperX ATS (U.S.)
* Fidelity – Capital Markets
* GETCO – GETMatched
* Goldman Sachs – SIGMA X
* Knight Capital Group – Knight Link, Knight Match
* Merrill Lynch – Instinct-X
* Morgan Stanley – MSPOOL
* Nomura – Nomura NX
* UBS Investment Bank – UBS ATS, UBS MTF, UBS PIN
* Societe Generale – ALPHA Y
* Daiwa – DRECT
* Wells Fargo Securities LLC – WELX

### Կոնսորցիումի սեփականություն հանդիսացող մութ լողավազաններ
* BIDS Trading – BIDS ATS
* LeveL ATS
* Luminex (Buyside Only)

### Բորսային սեփականություն հանդիսացող մութ լողավազաններ
* ASX Centre Point
* International Securities Exchange
* NYSE Euronext
* BATS Trading
* Turquoise
* XTX Markets

### Մութ լողավազանի ագրեգատորներ
* Fidessa – Spotlight
* Bloomberg Tradebook
* Liquidnet – LN Dark
* Deutsche Bank – SuperX+
* Software AG – Apama
*  ONEPIPE – Weeden & Co. & Pragma Financial
*  Xasax Corporation
*  Crossfire – Credit Agricole Cheuvreux
*  Instinet – Nighthawk
*  Bernstein – Shadow
*  Wells Fargo – Komodo Dark

## Կարգավորում
Մութ լողավազանները մեծապես պայմանավորված էին խոշոր բլոկների և մասնակիցների գործարքներով, ովքեր չէին ցանկանում տեղաշարժել շուկան և առաջացնել ճակատային վազք։ Սակայն Միացյալ Նահանգներում այս առևտուրը խափանվել է 2004 թվականի NMS կարգավորմամբ։ 1934 թվականի «Արժեթղթերի բորսայի մասին» օրենքի 5-րդ բաժնի և 1998 թվականի «Արժեթղթերի բորսայի մասին» կանոնակարգի համաձայն, արտաբորսայական առևտուրը թույլատրվում էր բաժնետոմսերի ազգային ծավալի մինչև հինգ տոկոսի չափով։

ԱՄՆ Արժեթղթերի և Բորսաների Հանձնաժողովը (SEC) 2018 թվականին ընդունել է կանոններ՝ որպես ATS կանոնակարգի փոփոխություններ, որոնք պահանջում են մութ ֆոնդերի վերաբերյալ բացահայտումներ։ Հայտնի որպես ATS կանոնակարգի 304-րդ կանոն, այն պահանջում է ATS-N ձևի լրացում, որը ներառում է մի շարք բացահայտումներ, այդ թվում՝ շահերի բախում, մեթոդներ, վճարներ և այլն։ Այս ձևերի վերանայումը բացահայտել է մի շարք տարբերություններ, այդ թվում՝ «աստիճանային», «պեգինգային» և «անհապաղ կամ չեղարկման (IOC)» պատվերներ, ինչպես նաև հատուկ առանձնահատկություններ, ինչպիսիք են IEX-ի կողմից արագության սահմանափակումը՝ բարձր հաճախականությամբ առևտուրը կանխելու համար։

FINRA-ն եռամսյակը մեկ անվճար տրամադրում է ATS համակարգերի վերաբերյալ տվյալներ, ինչը սկսել է անել 2015 թվականի հուլիսին։ Երբ FINRA-ն հրապարակել է այս տվյալները, այն ցույց տվել է, որ միջինում գործարքները կազմել են 187 բաժնետոմս, ինչը ենթադրում է, որ ինստիտուցիոնալ բաժնետերերը չեն օգտագործել այդ ֆոնդերը խոշոր գործարքների համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ակտիվներ
Կատեգորիա:Բորսաներ
Կատեգորիա:Դերիվատիվներ
Կատեգորիա:Ֆինանսական ծառայություններ
Կատեգորիա:Ֆինանսական շուկաներ
Կատեգորիա:Ֆինանսներ