Պանամայի փաստաթղթեր (Ասիա)

**Պանամայի փաստաթղթեր** 11,5 միլիոն արտահոսած փաստաթղթեր են, որոնք մանրամասնում են ֆինանսական և իրավաբան-հաճախորդների մասին տեղեկությունները ավելի քան 214,488 օֆշորային կազմակերպությունների համար։ Փաստաթղթերը, որոնց մի մասը թվագրվում է 1970-ական թվականներով, ստեղծվել և վերցվել են պանամական իրավաբանական ընկերության և կորպորատիվ ծառայություններ մատուցող Mossack Fonseca-ի կողմից և 2015 թվականին արտահոսել են անանուն աղբյուր։

Այս էջը մանրամասնում է Ասիային առնչվող պնդումները, արձագանքները և հետաքննությունները։

## Հայաստան
Պանամայի փաստաթղթերը ցույց են տալիս, որ արդարադատության գեներալ-մայոր և Հայաստանի հարկադիր կատարման ծառայության ղեկավար Միհրան Պողոսյանը կապված է եղել Պանամայում գրանցված երեք ընկերությունների՝ «Sigtem Real Estates Inc».-ի, «Hopkinten Trading Inc.»-ի և «Bangio Invest S.A.»-ի հետ, որոնք թողարկել են միայն բաժնետոմսերը։ Պողոսյանը, ով տնտեսագետի կոչում ունի, եղել է «Sigtem» և «Hopkinten»-ի, միակ սեփականատերը, որոնք միասին պատկանում էին «Best Realty Ltd»-ին, վերջերս պետական պայմանագրեր էին կնքել։

Պողոսյանը հրաժարական տվեց ապրիլի 18-ին` ասելով, որ անընդունելի է, որ նա պատճառ է դարձել, որ Հայաստանի անունը հիշատակվի Ադրբեջանի անվան կողքին, որի նախագահ Իլհամ Ալիևը «իրականում միլիարդավոր դոլարներ է յուրացրել»"։

Ապրիլի 8-ին «Հայկական Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ» հակակոռուպցիոն կենտրոնը միջնորդություն է ներկայացրել Բարձրաստիճան պաշտոնատար անձանց էթիկայի հանձնաժողով՝ Պողոսյանի նկատմամբ հետաքննություն անցկացնելու պահանջով։ Պողոսյանի բիզնեսի հետ կապված հիշատակվում էին նաև հորեղբայրներ՝ Գրիգոր և Միխայիլ Հարությունյանների ընտանիքների անդամները։

«Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ»-ի հակակոռուպցիոն կազմակերպության հայաստանյան մասնաճյուղի ղեկավար Վարուժան Հոթկանյանն ասաց, որ գուցե Պողոսյանին երկրի ղեկավարությունը ստիպել է հրաժարական տալ, քանի որ ապացույցներն ուղղակիորեն իրեն են ուղղված։ Սակայն, նա ասաց, որ ինքը դեռ կասկածի տակ է դնում կոռուպցիայի դեմ պայքարելու կառավարության հանձնառությունը։ Ընդդիմության առաջատար գործիչ Լևոն Զուրաբյանը խորհրդարանի ամբիոնից պահանջեց հարցի վերաբերյալ պատասխաններ։

## Ադրբեջան
Ադրբեջանի Միջազգային հանքային ռեսուրսների օպերացիոն ընկերությունը (AIMROC) և նրա կոնսորցիումի գործընկերները ծախսել են մոտ 230 միլիոն ԱՄՆ դոլար արևմտյան Ադրբեջանի Չովդար գյուղում հանքավայր բացելու և նավթավերամշակման գործարան կառուցելու համար։ AIMROC-ը կարող էր արտադրել է 30 միլիոն ԱՄՆ դոլարի ոսկի, նախքան 2014 թվականի մայիսին հանկարծակի անհետանալը՝ առանց աշխատավարձի վճարման։ Հանքավայրի աշխատակիցները պաշտոնապես մնում են արձակուրդում, և ադրբեջանական օրենսդրության համաձայն՝ լրիվ դրույքով աշխատողները չեն կարող աշխատանք փնտրել այլուր, թեև երկու տարի աշխատավարձ չեն ստացել։

2012 թվականին «Ազատ Եվրոպա» ռադիոկայանի և Կազմակերպված հանցավորության և կոռուպցիայի լուսաբանման նախագծի (OCCRP) կողմից իրականացված հետաքննությունը պարզել է, որ արտասահմանյան հոլդինգային ընկերությունների միջոցով Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի դուստրերը շահագրգռված են եղել ոսկու հանքի շահագործման մեջ, որը ստեղծվել է 2006 թվականի նախագահի հրամանագրով, որը ստեղծել է կոնսորցիում, այնուհետև նրան շնորհելով 30 տարվա վարձակալություն՝ Խորհրդարանում բնապահպանական և թափանցիկության առարկությունների համար։

Բայց Պանամայի փաստաթղթերը հնարավորություն տվեցին հայտնաբերել կեղևային ընկերությունների որոշ մշակված ցանցը, որոնք կառավարում են հանքերի սեփականությունը, և 2016 թվականին OCCRP-ին հաջողվեց հաստատել, որ իրականում դուստրերը վերահսկում են հանքարդյունաբերությունը։

Ալիևը ոսկու հանքերը շնորհել է «Globex International LLP», «Londex Resources S.A.», «Willy & Meyris S.A.» և «Fargate Mining Corporation» ընկերություններին։ Հասույթի 30 տոկոսը հատկացվել է Ադրբեջանի կառավարությանը, մնացած 70%-ի 11%-ը բաժին է ընկել «Globex»-ին, 45%-ը՝ «Londex»-ին, 29%-ը՝ «Willy & Meyris»-ին, իսկ մնացած 15%-ը՝ «Fargate»-ին։

Այդ ընկերությունները գրանցված են եղել Պանամայում՝ համաձայն Պանամայի Ընկերությունների ռեգիստրից ստացված փաստաթղթերի։ Նրանցից մեկը՝ «Fargate Mining Corporation»-ը հիմնադրվել է «Tagiva Management Ltd.»-ի, «Tagiva Services Ltd».-ի և «Verda Management Ltd».-ի կողմից։ Նրանք տվել են գլխավոր լիազորագիրը, որը տրվել է հօգուտ ֆիզիկական անձի պարոն Նասիբ Հասանովի։ Ավելի ուշ «Londex Resources S.A.»-ն, «Globex International LLP»-ն, «Fargate Mining Corporation»-ը և «Willy & Meyris S.A.»-ն կրկին գրանցվել են Սենտ Քիթս և Նևիսում նույն հասցեներով։ Հետագա գրառումներում, «Associated Trustees Limited-»ն այս հասցեում օգտագործվել է որպես գրանցված հասցե մոտավորապես 2635 ընկերությունների համար։

2012 թվականի հետաքննության լրագրողները պարզեցին, որ «Globex»-ը պատկանել է Պանամայի կեղևային ընկերություններին, և որ այդ կեղևային ընկերությունները պատկանում են նախագահի դուստրերին և շվեյցարացի մի գործարարի, ում անունը առկա է այլ ընկերություններում, ինչպիսիք են «Ազերֆոնը», հեռահաղորդակցության ընտանեկան մենաշնորհը։ Գյուղացիները լրագրողներին ասացին, որ հույս ունեն աշխատել հանքում, որն օրական վճարում է 12 դոլար, և խնդրել են նախագահին միջամտել հանքի ջրամատակարարման հետ կապված խնդիրների մասին։ Նրանք զայրացան և չհավատացին լրագրողներին, երբ նրանք ասացին, որ նախագահի ընտանիքը մասնաբաժին ունի հանքում։

Այս զեկույցի մայիսին հրապարակումից հետո Ազգային ժողովն ընդունեց օրենք, որը անօրինական է դարձնում ընկերության սեփականության մասին հայտնելը, իսկ մեկ այլ՝ նախկին նախագահներին և առաջին տիկնանց ցմահ օրինական անձեռնմխելիություն տրամադրելը։ 2012 թվականի հետաքննության վերաբերյալ «Ազատ Եվրոպա» ռադիոկայանի թղթակից Խադիջա Իսմայիլովան ենթարկվել է օրենսդրական և հասարակական ոտնձգությունների։ Նրան սպառնացել են և ի վերջո ձերբակալել։ Նա այժմ 7,5 տարվա ազատազրկում է կրում հարկերից խուսափելու և իշխանության չարաշահման համար։

«Mossack Fonseca»-ի գաղտնազերծված փաստաթղթերը հնարավորություն են տվել պարզել, որ դուստրերը նաև պատկանում են «Londex»-ին՝ ոսկու ձեռնարկության մեծամասնության գործընկերոջը։ Ամբողջովին պարզ չէ, թե ինչու են նրանք փակել շահագործումը, սակայն ոլորտի փորձագետները, ովքեր ծանոթ են կոնսորցիումին, ասում են, որ այն այնքան էլ փորձառու չէր թվում և կարող էր շտապել արտադրություն։

Ըստ ICIJ-ի՝ Ալիևի դուստրը՝ Արզուն, ոչ միայն ֆինանսական բաժնետոմսեր ունի ոչ միայն ոսկու իրավունքների ոլորտում, այլ նաև «Ազերֆոն»՝ երկրի բջջային հեռախոսների ամենամեծ բիզնեսում։ Նա բաժնետոմսեր ունի SW Holding-ում, որը «վերահսկում է «Ադրբեջանական ավիաուղիների» (Azal) հետ կապված գրեթե բոլոր գործողությունները՝ սնունդից մինչև օդանավակայանի տաքսիներ։ Երկու քույրերն ու նրանց եղբայրը՝ Հեյդարը, սեփականություն ունեն Դուբայում, որի արժեքը 2010 թվականին մոտ 75 միլիոն դոլար էր. Հեյդարը Դուբայի ինը շքեղ առանձնատների օրինական սեփականատերն է, որոնք գնվել են մոտ 44 միլիոն դոլարով։

Փաստաթղթերի արտահոսքը ցույց է տալիս, որ դուստրերը՝ Լեյլա և Արզու Ալիևաները, երկուսն էլ բաժնետոմսեր ունեն «Exaltation Limited»-ում, որը հիմնադրվել է 2015 թվականի ապրիլին՝ «Մեծ Բրիտանիայի սեփականությունը պահելու համար»։ «Child & Child», լոնդոնյան իրավաբանական ընկերություն, որը գրանցել է այն և ստացել է անվանական տնօրեններ Mossack-ի Ջերսիի մասնաճյուղի միջոցով, պնդում էր, որ կանայք քաղաքական կապեր չունեն։

Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի ընտանիքը բարեկեցիկ կյանք է վարում մասամբ երկրի տնտեսության տարբեր ոլորտներում ունեցած ֆինանսական շահերի շնորհիվ։ Նրա կինը արտոնյալ և հզոր ընտանիք է, որն ունի բանկեր, ապահովագրական և շինարարական ընկերություններ, հեռուստաընկերություն և կոսմետիկայի գիծ։ Նա հայտնի է իր ականավոր բարեգործությամբ, որը հանգեցրել է դպրոցների, հիվանդանոցների և երկրի խոշոր սպորտային համալիրի կառուցմանը։

## Բանգլադեշ
2016 թվականի ապրիլի 7-ին Բանգլադեշի հակակոռուպցիոն հանձնաժողովը հետաքննություն սկսեց՝ «Mossack Fonseca»-ի հետ ենթադրաբար առնչություն ունեցող ձեռնարկությունների և անհատների մանրամասները ստանալու համար։ Մեղադրանքներ են ներկայացվել երեսուներկու Բանգլադեշի անհատների և երկու կորպորացիաների դեմ, լրատվամիջոցները, որոնք հակասում են այս պնդումը, հղում են կատարել ICIJ տվյալների բազային, որը հավաքվել է 2013 թվականին Օֆշորային արտահոսքի հետաքննության ընթացքում։

## Չինաստան

Նշվել են չինացի բարձրաստիճան պաշտոնյաների հարազատները, այդ թվում՝ Չինաստանի Կոմունիստական կուսակցության քաղբյուրոյի յոթ ներկայիս և նախկին բարձրաստիճան ղեկավարներ, այդ թվում՝ նախկին վարչապետ Լի Պենգի դուստր Լի Սյաոլինը, Կոմունիստական կուսակցության նախկին գլխավոր քարտուղար Հու Յաոբանգի որդին՝ Հու Դեհուան և Դեն Ցզյագուին՝ եղբայրը։  Ներկայիս գլխավոր քարտուղար Սի Ցզինպինի խնամին։ Դենն ուներ երկու կեղևային ընկերություններ Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներում, մինչ Քսին Քաղբյուրոյի մշտական հանձնաժողովի անդամ էր, բայց դրանք քնած էին մինչև 2012 թվականի նոյեմբերին Քսին դառնալով Կոմունիստական կուսակցության գլխավոր քարտուղար (առաջնահերթ առաջնորդ)։ Մյուս անունները ներառում են որդին և Քարոզչության ղեկավար Լյու Յունշանի հարսը և փոխվարչապետ Ժանգ Գաոլիի փեսան։

Պաշտոնական չինական վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ ներդրումները բրիտանական անդրծովյան տարածքներում, որոնք գործում են որպես հարկային դրախտներ, շատ ավելի նշանակալի են, քան այլ վայրերում. $44 մլրդ ներդրվել է Կայմանյան կղզիներում և $49 մլրդ բրիտանական Վիրջինյան կղզիներում։ Չնայած այս թվերին «հավանաբար բացառում են իշխող վերնախավի բազմաթիվ ընտանիքի անդամների մասնավոր ներդրումները, ովքեր փող են ուղղել BVI-ի միջոցով», երկու թվերն էլ գերազանցում են չինական ներդրումները Միացյալ Նահանգներում և Միացյալ Թագավորությունում։

Չինաստանի կառավարությունը կասեցրեց Պանամայի փաստաթղթերի հիշատակումը սոցիալական ցանցերում և որոնողական համակարգերի արդյունքներում և, ըստ տեղեկությունների, ասաց լրատվական կազմակերպություններին ջնջել Պանամական փաստաթղթերի արտահոսքի հետ կապված ամբողջ բովանդակությունը։ Չինաստանի իշխանությունները նյութը համարում են համաձայնեցված օտարերկրյա ԶԼՄ-ների հարձակում Չինաստանի վրա և հրամայել են ինտերնետային տեղեկատվական գրասենյակներին ջնջել Պանամայի փաստաթղթերից վերատպված զեկույցները և առանց բացառությունների չհետևել հարակից բովանդակությանը։ Չինաստանի արտաքին գործերի նախարարության խոսնակ Հոնգ Լեյն ապրիլի 5-ի մամուլի ասուլիսում պատասխանել է, որ ինքը «ոչ մի մեկնաբանություն» չունի «նման անհիմն մեղադրանքների» համար։

«China Digital Times»-ի կողմից ձեռք բերված ազգային մակարդակի հրահանգը ցույց տվեց, որ իշխանությունները ստիպել են բոլոր կայքերին ջնջել Պանամայի փաստաթղթերի բովանդակությունը։ Օտարերկրյա կայքերը, ինչպիսիք են WikiLeaks-ը և China Digital Times-ը, արգելափակված են մայրցամաքային Չինաստանից։ Sina Weibo-ում՝ Twitter-ի նման սոցիալական մեդիայի կայքում, գրաքննիչը ջնջել է Պանամայի թղթի մասին բովանդակությունը։ Այնուամենայնիվ, Սիի եղբոր անունը տեղի ունեցավ, և Weibo-ի օգտատերերը փորձեցին շրջանցել դրանք ոչ այնքան ակնհայտ լեզվով, ինչպիսիք են «խնամի եղբայրը», «Canal Papers» (Պանամայի ջրանցքի համար) և այլն.։ Չնայած գրաքննությանը՝ Weibo-ի որոնման վարկանիշը գլխավորում էր այնպիսի արտահայտություններ, որոնք առերեւույթ կապված են Պանամայի փաստաթղթերի հետ, ինչպիսիք են՝ «հարկերից խուսափելը», «փաստաթուղթը», «արտահոսքը» և «Պուտին»։

Չինացի զվարճանքի մագնատ և արվեստի կոլեկցիոներ Վան Չժոնջունը նույնպես հայտնվում է փաստաթղթերում և չի պատասխանել մեկնաբանության խնդրանքին։

Համաձայն Tax Justice Network-ի, չինացի ներդրողները երբեմն օգտագործում են արտասահմանյան ընկերություններ՝ օգտվելու այն խթաններից, որոնք Չինաստանն առաջարկում է օտարերկրյա ներդրողներին։

Կանադական «Radio Canada» ռադիոկայանը հայտնել է, որ Հոնկոնգում տեղակայված CITIC Pacific-ը Mossack Fonseca-ն ստեղծել կամ ղեկավարել է ավելի քան 90 դուստր ձեռնարկություններ, և որ Չինաստանի կառավարությունը մեծամասնության շահագրգիռ կողմն է, ըստ ֆինանսական փորձագետ, կանադացի քաղաքական գործիչ և հարկերի նախկին պրոֆեսոր Մարվա Ռիզքին։

## Հոնկոնգ
«Mossack Fonseca»-ի Հոնկոնգյան գրասենյակն ամենաբարդն էր, ասում է ICIJ-ը, քանի որ չինացի պաշտոնյաները և այլ հարուստ գործիչներ միջոցներ էին տեղափոխում սահմանով և ավանդադրում դրանք այնտեղ՝ օֆշորային կազմակերպություններ ուղարկելու համար։ Հոնկոնգը BVI-ում ներդրել է 4,6 տրլն դոլար (360 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ)՝ ավելին, քան Հոնկոնգը ներդրել է մայրցամաքային Չինաստանում, և BVI-ից ստացել է 4,1 տրիլիոն Հոնկոնգի դոլար (ավելի քան 300 միլիարդ ֆունտ)։ Եվս 20 միլիարդ ֆունտ ստեռլինգ կամ ավելին հատկացվել է Կայմանյան կղզիներին և Բերմուդներին առանձին-առանձին։

Թերթի Մինգ Պաոն աշխատանքից ազատել է խմբագրի տեղակալ Կեունգ Կվոկ Յուենին՝ Պանամայի փաստաթղթի առաջին էջի հոդվածից հետո, որտեղ հիշատակվում էին Հոնկոնգի բազմաթիվ հայտնի քաղաքացիների մասին։ Թերթը մեղադրում է «բարդ բիզնես միջավայրին», սակայն նախկինում 2014 թվականին մեկ այլ խմբագրի աշխատանքից ազատվել էր օֆշորային փաստաթղթերի հերթական արտահոսքի պատճառով։ Աշխատակիցները թերթում ցրված դատարկ սյունակներ են հրապարակում՝ ի նշան նրա աշխատանքից ազատման դեմ բողոքի։

Պոլիտեխնիկական համալսարանն ունի երկու օֆշորային ընկերություն, որոնք ստեղծվել են «Mossack Fonseca»-ի կողմից 2012 և 2013 թվականներին։ Մեկը ստեղծվել է փոխնախագահ Նիկոլաս Յանգ Վեյ-Հսյունգի կողմից, ով դարձել է Հոնկոնգի ՏՏ նախարար։

## Վրաստան

Բիձինա Իվանիշվիլին Ռուսաստանում հարստացել է նախքան Վրաստան վերադառնալը և վարչապետ դառնալը 2012 թվականին. նրա պետական պաշտոնյայի ունեցվածքի հայտարարագիրը 72 էջ էր։ Այնուամենայնիվ, նա չի ցուցակագրում «Lynden Management»-ը, «Mossack Fonseca» ընկերությունը, որը տիրապետում էր «Raptor Pharmaceuticals»-ի (ինչը նա հայտարարել էր) բաժնետոմսերի մոտ 20%-ը, ԱՄՆ-ում տեղակայված մի ընկերություն, որը ցուցակված է Նյու Յորքի ֆոնդային բորսայում։ Նա մոտ չորս տարի հրաժարվում էր իր անձնագրի պատճենը և հասցեի ապացույցը տրամադրել իրավաբանական ընկերությանը, որն անհրաժեշտ էր փողերի լվացման կանոնակարգերին համապատասխանելու համար, ինչպես նաև Բրիտանական Վիրջինյան կղզիների ֆինանսական հետախուզական գործակալության կողմից ընկերության հարցումներին։

Forbes-ը Իվանիշվիլիի կարողությունը հաշվարկել է 4,8 միլիարդ դոլար։

## Հնդկաստան
Բոլիվուդի հայտնի մարդիկ Ամիթաբ Բաչչան, նրա հարսը և դերասանուհին Աիշվարյա Ռայ Բաչչան և դերասան Աջայ Դևգանը թվարկված են թերթերում։ Բաչչանը հերքել է որևէ կապ արտասահմանյան ընկերությունների հետ, և Rai-ի խոսնակը նույնպես կասկածի տակ է դրել փաստաթղթերի իսկությունը։ Բաչչանը կրկնել է հերքումը՝ ի պատասխան օգոստոսի 21-ի զեկույցի, որ նա նշված է որպես երկու ընկերությունների տնօրեն, որը մասնակցել խորհրդի նիստերին։

Թվարկված են նաև անշարժ գույքի մշակող և DLF ընկերության գործադիր տնօրեն Քուշալ Պալ Սինգհ Սամիր Գեհլաութը «Indiabulls» խմբից և Իքբալ Միրչին։ Երկու ընկերությունների բաժնետոմսերը նվազել են թղթերի թողարկումից հետո, ինչպես նաև «Apollo Tyres»-ի բաժնետոմսերը, որոնք նույնպես նշված էին։ DLF-ն ասաց, որ ներդրումներ է կատարել 2004 թվականին ստեղծված LRS սխեմայի համաձայն գործող արտասահմանյան ընկերություններում և այդ մասին հայտնել է Հնդկաստանի հարկային գործակալությանը։
Apollo-ի ներկայացուցիչն ասել է, որ նախագահ Օնկար Կանվարի ընտանիքի անդամները, որոնց մասին հաղորդվում էր, որ օֆշորային ընկերությունների սեփականատերեր են, չեն ապրում Հնդկաստանում և պահպանել են օրենքը, որտեղ նրանք բնակվել են Gehlaut said he had paid full taxes and made full disclosures.:

Ցուցակում հնդիկ քաղաքական գործիչների թվում են Շիշիր Բաջորիան Արևմտյան Բենգալից և Անուրագ Քեջրիվալը՝ Դելի Լոք Սատտա կուսակցության նախկին ղեկավարը։ Բաջորիան ասել է, որ ինքը պատկանում է Մեն կղզու երկու այլ ընկերությունների, բայց ոչ այն, ինչ իրեն վերագրվում է արտահոսած փաստաթղթերում։ Կորպորատիվ ծառայություններ մատուցող «First Names Group»-ը խոստովանել է, որ իր տվյալները սխալմամբ է տրամադրել «Mossack Fonseca»-ին։ MF-ի գրառումները ցույց են տալիս, որ Անուրագ Քեջրիվալը Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներում (BVI) հիմնված երեք օֆշորային ընկերությունների տնօրեն  է և Պանամայում ունի երկու մասնավոր հիմնադրամ և մեկ այլ BVI ընկերության լիազորագիր։ Նա խոստովանեց, որ ունեցել է օֆշորային ընկերություններ, սակայն ասաց, որ կարճ ժամանակ անց փակել է դրանք։
Թերթերում հայտնվել է նաև մահացած թմրավաճառի Իքբալ Միրչի անունը։ Նշվում է մոտ 500 Հնդկաստանի քաղաքացի։

Հնդկաստանի կառավարությունը հրամայեց հետաքննություն անցկացնել, և այնուհետև հայտարարեց, որ այն ստեղծում է հատուկ բազմագերատեսչական խումբ, որը բաղկացած է Ուղիղ հարկերի կենտրոնական խորհրդի (CBDT) քննչական բաժնի սպաներից և նրա արտաքին հարկերի և հարկային հետազոտությունների բաժնից, Ֆինանսական հետախուզության միավորից և Հնդկաստանի պահուստային բանկից։

Մինչև 2021 թվականի հունիսը, CBDT-ն հետաքննությունից հետո հայտնաբերել է  չհայտարարագրված ակտիվներ։ Ընդամենը հարուցվել է 46 գործ, 83 գործով քննություններ են կատարվել։ Ընդհանուր որպես հարկ վերականգնվել է 20․078 կրոն՝ քրեական հետապնդման ենթակա անձանցից։

## Իսրայել
Ցուցակում կան մոտ 600 իսրայելական ընկերություններ և 850 իսրայելցի բաժնետերեր։ Արտահոսած փաստաթղթերում հայտնաբերված իսրայելական անունների թվում են գլխավոր փաստաբան Դով Վայսգլասը, որը մահացած վարչապետ Արիել Շարոնի բյուրոյի ղեկավարն էր, Յակոբ Էնգելը՝ աֆրիկյան հանքարդյունաբերության մեջ ակտիվ գործարար և Իդան Օֆերը, Իսրայելի ամենահարուստ ընտանիքներից մեկի անդամը, ըստ «Haaretz»-ի։

Վայսգլասի անունը հայտնվում է որպես իր բիզնես գործընկեր Ասաֆ Հալկինի կողմից ստեղծված չորս ընկերություններից մեկի միակ սեփականատերը։ Ընկերությունը՝ «Talaville Global»-ը, գրանցվել է Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներում 2012 թվականի մայիսին, ըստ «Haaretz»-ի, և յոթ ամիս անց նրա բոլոր բաժնետոմսերը գրավադրվել են Վիեննայի բանկի վարկի դիմաց։

«Weissglass»-ը և «Halkin»-ը «Haaretz»-ին ասել են, որ ընկերությունը «գրանցվել է բանկից վարկ ստանալու նպատակով եվրոպական գույքում ներդրումներ կատարելու համար։ Բանկը թույլ կտա վարկ տրամադրել միայն կորպորացիային… Իսրայելի հարկային մարմինները նշված գործունեության համար վճարվում են Իսրայելում»։

Բազմաթիվ փաստաթղթերի արտահոսք վկայակոչում են «Leumi Bank»-ը, հիմնականում նրա մասնաճյուղը Ջերսի կղզու հարկային դրախտում։ Նրա հաճախորդներից մեկը՝ միլիարդատեր Թեդի Սագին, իր հարստությունը վաստակեց՝ զարգացնելով առցանց մոլախաղերի տեխնոլոգիան Անգլիայում և վերջերս զարգացրեց «Camden Market»-ի առևտրային անշարժ գույքի տարածքը։ Սագին առնվազն 16 «Mossack Fonseca» օֆշորային ընկերությունների միակ բաժնետերն է, որոնք հիմնականում անշարժ գույքի ոլորտում են։

Իսրայելցի գործարար Բենի Շտայնմեցը նույնպես «Mossack Fonseca»-ի հաճախորդ էր՝ 282 ընկերություններով։

## Պակիստան
### Նավազ Շարիֆ

Նավազ Շարիֆը երկրորդ բարձրաստիճան պաշտոնյան էր, որը բացառվեց Պանամական փաստաթղթերում տեղեկատվության բացահայտման արդյունքում։ Գերագույն դատարանը նրան որակազրկել է պաշտոնից։ Դատավորներից մեկն ասաց, որ պարոն Շարիֆն այլևս «իրավունք չունի լինել խորհրդարանի ազնիվ անդամ»։ Պակիստանի իշխող կուսակցությանը՝ Պակիստանի մուսուլմանական լիգա-Նավազը (PML-N), Ազգային ժողովի խոսնակը թույլ է տվել ընտրել ժամանակավոր վարչապետի մինչև 2018 թվականի համընդհանուր ընտրությունները։ Գերագույն դատարանի վճիռը հրապարակվել է մայրաքաղաքում ուժեղացված անվտանգության համատեքստում։ Ավելի քան 3000 զինված ոստիկաններ և Պակիստանի Ռեյնջերս պարագլխային ուժերի անդամներ տեղակայվել են Գերագույն դատարանի շուրջ։ Դատավճիռը հաջորդեց ամիսներ շարունակվող դրամատիկ լուրերի լուսաբանմանը և սոցիալական մեդիայի բանավեճերին, բաժանումները հիմնականում ընկան կուսակցական գծերով։

2017 թվականի հոկտեմբերի 18-ին տեղի ունեցած լսումների արդյունքում Շարիֆի դեմ մեղադրանք է առաջադրվել, ով 1980-ական թվականներից ի վեր կանգնած է կոռուպցիայի մեղադրանքով։ Պանամական փաստաթղթերը հաստատեցին դաշնային հետաքննությունը 1990-ական թվականների կեսերին և անվանեցին ինչպես Նավազ Շարիֆի, այնպես էլ նրա կրտսեր եղբոր՝ Շեբազ Շարիֆի, ով այդ ժամանակ Փենջաբի գլխավոր նախարարն էր։ Նրանք նաև կապում են Շեբազ Շարիֆի խնամիներին և Նավազ Շարիֆի երեխաներին օֆշորային ընկերությունների հետ։ «Mossack Fonseca»-ի ձայնագրությունները կապում են Նավազի դստերը՝ Մարիամ Նավազին և նրա եղբայրներին՝ Հուսեյնին և Հասանին չորս օֆշորային ընկերությունների հետ՝ «Nescoll Limited», «Nielson Holdings Limited», «Coomber Group Inc.», և «Hangon Property Holdings Limited»։ Ընկերությունները 2006-2007 թվականներին Լոնդոնում ձեռք են բերել շքեղ անշարժ գույք։ Անշարժ գույքը գրավ էր մինչև 13,8 միլիոն դոլարի վարկերի համար, համաձայն Պանամական փաստաթղթերի։ Վարչապետի երեխաները ասում են, որ գումարը ստացվել է Սաուդյան Արաբիայում ընտանեկան բիզնեսի վաճառքից։ Բայց այս օֆշորային ընկերությունները և ակտիվները չեն բացահայտվել նրա ընտանիքի ունեցվածքի հայտարարագրում, և կասկածը, որ ընկերությունները կոչված են թաքցնելու կամ լվանալու ապօրինի ձեռք բերված հարստությունը կամ խուսափելու հարկերից, կասկածի տակ դրեց Շարիֆի էթիկան։

Մինչ վճռի ընդունումը, Մարիամ Նավազը «Twitter»-ում հերքել էր իր մեղքը, հավելելով, որ ինքը չունի «որևէ ընկերություն/գույք արտասահմանում», բացառությամբ եղբոր կորպորացիայի «խնամակալի», «որն ինձ իրավունք է տալիս միայն ակտիվներ բաշխել եղբորը՝ Հուսեյնինի  ընտանիքին, երեխաներ, եթե անհրաժեշտ է»։ Արտահոսած փաստաթղթերում նա նշվում է որպես «Nescoll»-ի հոգաբարձու, որը ստեղծվել է 1993 թվականին, և «Nielson»-ը, որն առաջին անգամ գրանցվել է 1994 թվականին։ Երկու ընկերությունները բաժանորդագրվել են «Mossack Fonseca» ծառայություններին 2006 թվականի հուլիսին։ «Mossack Fonseca»-ն ղեկավարում էր «Nescoll»-ը։ «Nielsen Holdings»-ը և «Coomber Group»-ը, երբ երեք ընկերությունները 7 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ հիփոթեք ստացան շվեյցարական «Deutsche Bank» (Suisse) SA-ից և չորս բնակարան գնեցին «Avenfield House»-ում, 118 «Park Lane», Լոնդոնում։ Հասանը՝ մյուս եղբայրը, գնել է «Hangon Holdings»-ը և նրա բաժնետոմսերը 2007 թվականին 5,5 միլիոն ֆունտ ստեռլինգով։ Այնուհետև Հանգոնը գնել է գույք, որը ֆինանսավորվել է Շոտլանդիայի բանկի միջոցով, Լոնդոնի Հայդ Պարկ Փլեյս 1 հասցեում։

Փաստաթղթերում տեղ են գտել նաև Շեբազ Շարիֆի երկրորդ կնոջ մայրը՝ Սամինա Դուրանին և նրա առաջին կնոջ եղբայր Իլյաս Մեհրաջը։ «Habib Waqas Group/Ilyas Mehraj»-ը նշված է որպես բաժնետեր՝ 127735 բաժնետոմսերով «Haylandale Limited»-ում, որը գրանցված է 2003 թվականի հուլիսի 24-ին Բահամյան կղզիներում։ Մեհրաջը հերքել է, որ որևէ բան գիտի «որևէ ընկերության մասին, լինի դա Բահամյան կղզիներում կամ որևէ այլ վայրում` «Haylandale Ltd» անունով»։  «Rainbow Limited»-ը՝ Սամինա Դուրրանիին պատկանող երեք օֆշորային ընկերություններից ամենանորը, գրանցվել է սեպտեմբերի 29-ին։ 2010 Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներում (BVI)։  A«rmani River Limited»-ը, որը գրանցված է Բահամյան կղզիներում 2002 թվականի մայիսի 16-ին, նկարագրում է իր ակտիվները որպես «գույք Լոնդոնում, որը ներկայումս վարձակալված չէ»։ «Կանխիկ՝ որպես ներդրումային պորտֆել։ Մենք նաև 1,165,238 բաժնետոմս ունենք «Orix Leasing Pakistan Limited-»ում»։

Հուսեյն Նավազն ասաց, որ իր ընտանիքը չի խոչընդոտի որևէ հետաքննության, և հորդորեց նաև նախկին նախագահ Փերվեզ Մուշարաֆին։ Կառավարությունը ապրիլի 15-ին հայտարարեց փաստաթղթերում նշված բոլոր պակիստանցիների հետաքննության հանձնաժողովի կողմից։ Ընդդիմադիր քաղաքական գործիչներն ասում էին, որ դատավորը պետք է քննի, ոչ թե պաշտոնաթող դատավորը։ Բազմաթիվ դատավորներ ինքնաբացարկ հայտնեցին։ 2017 թվականի հուլիսի 28-ին Պակիստանի Գերագույն դատարանը Շարիֆին զրկել է պաշտոնից։

### Բենազիր Բհուտտո
Հանգուցյալ Բենազիր Բհուտտոն նույնպես Mossack Fonseca-ի հաճախորդ էր։ 2001 թվականին ընկերությունը ստեղծեց «BVI Petroline International Inc.» ընկերությունը Բհուտոյի, նրա եղբորորդի Հասան Ալի Ջաֆերի Բհուտոյի և նրա օգնական և անվտանգության ղեկավար Ռեհման Մալիկի համար, որը հետագայում դարձավ սենատոր և ներքին գործերի նախարար Յուսաֆ Ռազա Գիլանիի կառավարությունում։ «Mossack Fonseca»-ն Բհուտոյի առաջին ընկերությունը՝ «Petrofine FZC»-ն, համարել էր քաղաքականապես զգայուն և «մերժում էր ընդունել տիկին Բհուտոյին որպես հաճախորդ»։ ՄԱԿ-ի կոմիտեն, որը նախագահում էր ԱՄՆ Դաշնային պահուստային համակարգի նախկին ղեկավար Փոլ Վոլքերը, որոշել էր 2005 թվականին «Նավթ սննդի դիմաց» ծրագրի չարաշահումների մեջ, որը «Petrofine FZC»-ն 2 միլիոն ԱՄՆ դոլար է վճարել Իրաքի Սադամ Հուսեյնի կառավարությանը՝ 115–145 միլիոն ԱՄՆ դոլար նավթային պայմանագրեր ստանալու համար։

2006 թվականին Պակիստանի Ազգային հաշվետվողականության բյուրոն (NAB) մեղադրել է Բհուտտոյին, Մալիկին և Ալի Ջաֆերիին «Petrofine»-ի սեփականատեր լինելու մեջ, որը հիմնադրվել է 2000 թվականից Շարժայում՝ Արաբական Միացյալ Էմիրություններ։ Բհուտոն և Պակիստանի ժողովրդական կուսակցությունը հերքել են դա։ 2006 թվականի ապրիլին NAB դատարանը սառեցրել է Պակիստանում և այլուր պատկանող ակտիվները, որոնք պատկանում էին Բհուտոյին և նրա ամուսնուն Ասիֆ Ալի Զարդարիին՝ ասելով, որ 1,5 միլիարդ դոլար ընդհանուր գումարը կոռուպցիոն գործողությունների արդյունք է, և որ Շվեյցարիայի մեղադրանքները հանցավոր փողերի լվացման համար հարուցվել են 1997 թվականին, դեռ դատավարության մեջ է։

## Պաղեստին
Պարզվել է, որ Պաղեստինի ինքնավարության նախագահ Մահմուդ Աբասի որդին՝ Տարեկ Աբասը, 1 միլիոն դոլարի բաժնետոմս ունի Արաբական Պաղեստինի ներդրումային ընկերության (APIC) օֆշորային ընկերության հետ, որը կապված է Պաղեստինի ինքնավարության հետ և մասամբ պատկանում է Պաղեստինի ինքնավարությանը։ 

## Կատար
Համադ բեն Ջասիմ բեն Ջաբեր Ալ Թանին, որը վարչապետն էր 2007 թվականից մինչև 2013 թվականը, 2002 թվականին ձեռք բերեց երեք կեղևային ընկերություններ, որոնք միավորված էին Բահամյան կղզիներում, ևս մեկը՝ Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներում, և նրանց միջոցով նավահանգիստը Մալյորկայում և 300 միլիոն դոլար արժողությամբ զբոսանավ՝ Ալ Միրքաբ անունով։ Պանամական փաստաթղթերը ցույց են տալիս, որ նա ունի կամ  նրան են պատկանում է ութ կեղևային ընկերությունների։ Forbes-ի հետագա զեկույցները ցույց են տվել, որ Ալ Թանին 2014 թվականին գնել է «Deutsche Bank»-ի 700 միլիոն դոլարի բաժնետոմսեր «Paramount Services Holdings»-ի միջոցով և 2015 թվականին բաժնետոմսերի մոտավորապես կեսը փոխանցել է «Supreme Universal Holdings»-ին, որը պատկանում է Կատարի էմիրի պաշտոնը լքած ազգականին, որը նույնպես 2013 թվականին։

## Սաուդյան Արաբիա

Սալման թագավորը հիշատակվում է Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներում հիմնված երկու ընկերությունների հետ կապված՝ 1999 թվականին հիմնադրված «Verse Development Corporation» և 2002 թվականին հիմնադրված «Inrow Corporation»-ի հետ։ Ընկերությունները վերցրեցին ավելի քան 34 միլիոն ԱՄՆ դոլար ընդհանուր գումարի հիփոթեքային վարկեր և գնեցին սեփականություն Լոնդոնի կենտրոնում։ Նրա դերն ընկերություններում չի նշվում։ «BVI Crassus Limited» ընկերությունը, որը հիմնադրվել է 2004 թվականին, Լոնդոնում գրանցել է զբոսանավ, որն անվանվել է Էրգա՝ Էրգա թագավոր Սալմանի պալատի պատվին։ Նավը պարծենում է բանկետների սրահով և կարող է հարմարավետ քնել 30 հոգու համար։ Թերթերում նշվում է նաև նախկին թագաժառանգ արքայազն Մուհամմադ բեն Նայեֆի անունը։

«The Irish Times»-ը Պանամայի փաստաթղթերում հղում է գտել «Iran-Contra»-ի հետ՝ ի դեմս Ամերիկայի ամենագունեղ քաղաքական դոնորներից մեկի՝ Ֆարհադ Ազիմայի և բազմամիլիարդատեր Ադնան Խաշոգջիի, որոնք երկուսն էլ աշխատում էին «Mossack Fonseca»-ի ծառայություններում և երկուսն էլ կարևոր դեմքեր էին Իրանում։

«Mossack Fonseca»-ի ֆայլերը ցույց են տալիս, որ Խաշոգջին հայտնվել է դեռևս 1978 թվականին, երբ նա դարձավ պանամական «ISIS Overseas S.A» ընկերության նախագահ։ Փաստաթղթերը ցույց են տալիս, որ «Fonseca»-ի հաճախորդների թվում է եղել Շեյխ Քամալ Ադհամը՝ Սաուդյան Արաբիայի հետախուզության առաջին (1963–1979 թվականների) ղեկավարի  եղբոր՝ Ֆեյսալ թագավորի, ով ԱՄՆ Սենատի հանձնաժողովի կողմից նշանակվել է որպես ԿՀՎ-ի «գլխավոր կապը ողջ Մերձավոր Արևելքի համար 1960-ական թվականների կեսերից մինչև 1979 թվականը»։ Ադհամը վերահսկում էր օֆշորային ընկերությունները, որոնք ներգրավված էին «B.C.C.I.» բանկային սկանդալում։

## Սինգապուր
Սինգապուրի ֆինանսների և արժութային մարմնի հայտարարության մեջ ասվում է, որ «Սինգապուրը լրջորեն է վերաբերվում հարկերից խուսափելուն և չի հանդուրժի, որ իր բիզնեսն ու ֆինանսական կենտրոնն օգտագործվի հարկային հանցագործությունները հեշտացնելու համար որպես սուբյեկտ, Սինգապուրում, մենք չենք վարանի կոշտ քայլեր ձեռնարկել։

## Շրի Լանկա
Շրի Լանկայի ֆինանսների նախարար Ռավի Կարունայակեն ասել է, որ իր խումբը կուսումնասիրի Պանամայի փաստաթղթերում հայտնված Շրի Լանկայի անունները, ինչպես նաև 46-ը, ովքեր հայտնվել են 2013 թվականի օֆշորային արտահոսքի մեջ, ըստ «Daily Mail»-ի, քանի որ նախկին ղեկավարությունը, ըստ երևույթին, դա չի արել։ Երկիրն ունի բազմաթիվ խոշոր չմարված արտաքին վարկեր, որոնք վերցվել են նախկին նախագահ Մահինդա Ռաջապակսեի վարչակազմի օրոք, և ներկայիս կառավարությունը վերջերս ստիպված է եղել ստանալ ԱՄՀ-ի 1,5 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի օգնություն։ «Rajapakse»-ն հերքել է միջոցների ուղղումը։ Գործող իշխանությունը իշխանության եկավ 2016 թվականի հունվարին՝ հակակոռուպցիոն հարթակով։

## Սիրիա
Ռամի Մախլուֆի՝ Բաշար Ալ-Ասադի մորեղբոր որդու ունեցվածքը, մինչև Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմը գնահատվում էր 5 միլիարդ դոլար և նա վերահսկում էր տնտեսության 60%-ը։ Նա ենթարկվում էր պատժամիջոցների Միացյալ Նահանգների և Եվրամիության կողմից և վերահսկում էր Սիրիայի նավթի և հեռահաղորդակցության բիզնեսը։ ԱՄՆ գանձապետարանը մեղադրեց, որ իր մոտ գրանցված «Pangates» ընկերությունը Ասադի կառավարությանը մատակարարել է հազար տոննա ավիացիոն վառելիք։ Այնուամենայնիվ, Մախլուֆները կարողացան շարունակել գործունեությունը Պանամայի կեղևային ընկերությունների միջոցով, որոնք գրանցված էին Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներում և, հետևաբար, ենթակա չէին ԱՄՆ օրենսդրությանը, սակայն 2011 թվականի մայիսի 9-ին ԵՄ-ն սահմանեց իր սեփական պատժամիջոցները, և դրանք։ Խորհրդի հրամանով տարածվել են 2011 թվականի հուլիսին Բրիտանական Վիրջինյան կղզիների վրա Mossack Fonseca-ն սեպտեմբերի 6-ին որոշել է հեռանալ Մախլուֆի ընկերություններից։ Այդ ժամանակ Մախլուֆն արդեն խզել էր կապերը իր բանկի հետ։ HSBC-ն իրավաբանական ընկերությանը հայտնել է, որ Շվեյցարիայի իշխանությունները սառեցրել են Մախլուֆի հաշիվները, և որ «վերջին 3 ամսվա ընթացքում նրանք որևէ կապ չեն ունեցել այս ընկերության իրական սեփականատիրոջ հետ»։

## Թաիլանդ
«The Bangkok Post»-ը հաղորդում է, որ «Փողերի լվացման դեմ պայքարի գրասենյակը (AMLO) իր օտարերկրյա գործընկերներից տեղեկատվություն է փնտրում Թաիլանդի քսանմեկ քաղաքացիների վերաբերյալ, որոնք, ըստ տեղեկությունների, ներառված են աշխարհի այն մարդկանց ցուցակում, ովքեր օգտագործում են Պանամայում գործող իրավաբանական ընկերություն, որն ակնհայտորեն մասնագիտացած է փողերի լվացման և հարկման ոլորտում»։ Պարզ չէ, թե ինչու է AMLO-ն հետաքննում միայն քսանմեկին։ Պանամական փաստաթղթերը ներառում են Թաիլանդում գտնվող անձանց առնվազն 780 անուն և Թաիլանդում տեղակայված ևս 50 ընկերություններ։ Ոմանք օտարերկրացիներ են կամ օտարերկրյա սեփականություն հանդիսացող ընկերություններ, սակայն մինչ օրս հայտնված փաստաթղթերում հայտնվում են 634 անհատական հասցեներ Թաիլանդում, այդ թվում՝ «Bangkok Land» և «Phatra Finance» հսկա ընկերությունների գործադիր տնօրենները։

## Թայվան
ICIJ-ի Արևելյան Ասիայի միակ գործընկեր «CommonWealth Magazine»-ի կողմից Թայվանում իրականացված հետաքննությունները պարզել են, որ առնվազն 2725 օֆշորային ընկերություններ գրանցել են հասցեներ Թայվանում։ Իննսուն թայվանցիներ, այդ թվում՝ երգչուհի և դերասան Նիկի Վուն, ներառվել են թերթերում։ Համաձայն «CommonWealth Magazine»-ի հրապարակած հաշվետվության՝ Վուն օգտագործել է «Horizon Sky Technology, Ltd.» ընկերությունը՝ համագործակցելու Հոնկոնգում գործող «Sun Entertainment Culture Limited»-ի հետ։

Հրատարակիչը եզրակացնում է, որ. «Ենթադրվում է, որ թայվանական ընկերությունները և անհատները լայնորեն օգտագործում են օֆշորային ապաստարանները հարկերից խուսափելու կամ խուսափելու համար... Պանամական փաստաթղթերի փաստաթղթերը զննելուց հետո, որ «Mossack Fonseca»-ն նրանց հիմնական խողովակներից մեկը չի եղել։ Այս անգամ, ըստ երևույթին, Թայվանական խոշոր բանկերը, իրավաբանական ընկերությունները և հաշվապահական ընկերությունները հաճախ չէին օգտվում «Mossack Fonseca»-ի ծառայություններից, որը ներկայություն չունի Թայվանում։ Չինաստան Թայվանական կազմակերպությունների մեծ մասը, որոնք պանամական իրավաբանական ֆիրմայի միջոցով հիմնել են կեղևային ընկերություններ, եղել են փոքր, չգրանցված ընկերություններ կամ անհատներ»։

## Արաբական Միացյալ Էմիրություններ

ICIJ-ը, «The Guardian»-ը և «The Independent»-ը հայտնել են, որ ԱՄԷ-ի նախկին նախագահ Խալիֆա բեն Զայեդ Ալ Նահյանը Լոնդոնում ավելի քան 1,2 միլիարդ ֆունտ արժողությամբ անշարժ գույք ուներ Mossack Fonseca-ի կառույցի միջոցով, որը ստեղծեց իր համար Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներում և կառավարում։ նրան՝ օգտագործելով դրանք Լոնդոնի շքեղ սեփականությունները կառավարելու և վերահսկելու համար։ 2015 թվականի դեկտեմբերին «Mossack Fonseca»-ն իր անունից տնօրինում էր այդ ընկերությունների գրեթե բոլոր բաժնետոմսերը հավատարմագրային կառույցներում, իսկ բեն Զայեդը և նրա կինը, որդին և դուստրը վստահության շահառուներ էին։

## Ծանոթագրություններ