Աբու Մուսա

**Աբու Մուսա** (պարս.՝ جزیره ابوموسی), կղզի, գտնվում է Պարսից ծոցի արևելյան մասում, ունի սեղանի ձև, արշիպելագի վեց կղզիներից մեկն է Հորմուզի նեղուցում։ Տարածքը կազմում է 12 կմ²: Աբու Մուսան Պարսից ծոցի ամենահարավային իրանական կղզին է և ամենամոտն է հասարակածին։

Ըստ Իրանի վարչական բաժանման՝ այն ընդգրկված է Հորմոզգան օստանի Աբումուսա շահրեստանի Կենտրոնական բախշում։ Կղզու սեփականությունը վիճարկվում է Արաբական Միացյալ Էմիրությունների կողմից, որոնք այն համարում են Շարժայի էմիրության մաս: Իրանը հին ժամանակներից կղզին համարում էր իր պետության մաս:

2012 թվականի տվյալներով կղզու բնակչությունը կազմում է 1953 մարդ։
Կղզու վրա գտնվում է օդանավայական և Աբու Մուսա քաղաքը՝ Աբումուսի շահրեստանի վարչական կենտրոնը։

Երկրաբանական ուսումնասիրությունները պարզել են Աբու Մուսա կղզու տարածքում նավթի մեծ պաշարների առկայությունը։ Կղզում կառուցվել են Իրանի ծովային փրկարարական կենտրոնի շենքերը և ծովային նավերի գրանցումը։ Աբու Մուսա կղզու ջրերում  պարբերաբար տեղի են ունենում Իրանի ռազմածովային նավատորմի զորավարժություններ։

## Անվանում
Կղզու բնակիչներն այն անվանում են «Գապ-Սաբզու», որը պարսկերեն նշանակում է «Մեծ կանաչ սիզամարգ»։ Հին քարտեզների վրա կղզին նշված է հետևյալ կերպ`

# «Boum-Ouw» ( պարս.՝ بوماوو) կամ «Boum-Ouf» (بوماوف), որը նշանակում է «խոնավ հող»:
# «Boum-Souz» (بومسوز ), «Boum-Sou» / «Boum-Souw» (بومسو) կամ «Gap-Sabzou» (گپسبزو), որը պարսկերենից թարգմանաբար նշանակում է «Կանաչ երկիր»։

## Աշխարհագրություն
Կղզին գտնվում է Բանդար Լենգե նավահանգստից 75 կմ հեռավորության վրա ( Բանդար Լենգե շահրեստանի վարչական կենտրոնը) և Հորմուզի նեղուցից 123,3 կմ հեռավորության վրա (Շեյխ-Մասուդ հրվանդան, Օման)։ Աբու Մուսան Պարսից ծոցի իրանական ափից ամենահեռու կղզին է: Ամենաբարձր կետը Հալվա լեռն է՝ 110 մ բարձրությամբ։

Երկարությունը հյուսիսից հարավ 4,85 կմ է, արևմուտքից արևելք՝ 4,53 կմ։

## Կլիմա
Կլիման ջերմ ու խոնավ է։ Տեղի բնակիչների հիմնական զբաղմունքը ձկնորսությունն է։

## Իշխանություն
Կղզու տարածքի Իրանի կառավարումը վիճարկվում է ԱՄԷ-ի կողմից։ Աբու Մուսայի պատկանելիության վերաբերյալ վեճը 1971 թվականից շարունակվում է մինչ օրս։

Կղզին 20-րդ դարի սկզբից գտնվում էր Իրանի վերահսկողության տակ։ 1906 թվականին կղզու երկաթի օքսիդի հանքավայրը հանձնվեց գերմանական «Winkhaus» ընկերությանը։ 1907 թվականին Բրիտանական կայսրության պնդմամբ կղզին վերադարձվել է Իրանին, որի արդյունքում միջազգային միջադեպ է հրահրվել։ 1908 թվականից գտնվում է բրիտանական վերահսկողության տակ։ 1960 թվականին կղզու վերահսկողությունը փոխանցվեց Շարժայի էմիրությանը (այժմ՝ ԱՄԷ-ի մաս), որը նա գրավեց: 1968 թվականին Բրիտանական կայսրությունը հայտարարեց Աբու Մուսային Իրանին վերադարձնելու մասին։ 1971 թվականի նոյեմբերի 30-ին Իրանը և Շարժան ստորագրեցին փոխըմբռնման համաձայնագիր։ Համաձայնագրի հիման վրա Շարժան կարող էր կղզում պահել ոստիկանական բաժանմունք, իսկ Իրանը կարող էր զորք պահել։ Նաև երկու կողմերը կարող էին կղզում հանքանյութեր արդյունահանել:

Նախօրեին Մեծ Բրիտանիան պաշտոնապես լքեց կղզին։ Իրանը այնտեղ տեղակայեց իր զորքերը, և դա հաստատվեց Շարժայի շեյխի եղբայր` Շեյխ Սագարի կողմից։

1971 թվականին ԱՄԷ-ն կղզին կառավարելու պահանջ ներկայացրեց ՄԱԿ-ին, սակայն այն մերժվեց ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի կողմից։

1992 թվականի օգոստոսին Իրանը գրավեց կղզին և նրա բնակչությանը արտաքսեց մայրցամաք։

2012 թվականին Իրանի նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադի ժամանումը կղզի դրդեց հետ կանչել ԱՄԷ դեսպան Սեյֆ Ալ-Զաաբին:

## Ծանոթագրություններ