TRIPP

**Միջազգային խաղաղության և բարգավաճման [[Դոնալդ Թրամփ|Թրամփ]]ի ուղի** կամ **TRIPP** (), **Թրամփի ուղի՝ հանուն միջազգային խաղաղության և բարգավաճման**, **Սյունիքի տրանսպորտային հանգույց** կամ **Զանգեզուրի միջանցք**, տրանսպորտային միջանցքի հայեցակարգ, որն ի հայտ է եկել 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմից հետո։ Այն Ադրբեջանի և Թուրքիայի կողմից առաջ էր քաշվում որպես Ադրբեջանի հիմնական մասի և նրա Նախիջևանի էքսկլավի միջև ուղիղ ցամաքային կապ՝ Հայաստանի հարավով՝ Սյունիքի մարզի միջոցով։ Այս առաջարկվող երթուղին հաճախ պատկերացվում է առանց հայկական անցակետերի. հայեցակարգը չի եղել 2020 թվականի Արցախում հրադադարի մասին հայտարարության մաս, բայց աշխարհաքաղաքական բառապաշար է ներմուծվել ավելի ուշ՝ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի կողմից։ Դա կարող էր հանդիսանալ դեռ նախորդ դարավերջին հայ-ադրբեջանական բանակցությունների ոչ ուղղակի զարգացում, որոնց համաձայն Մեղրու շրջանը պետք է փոխանակվեր Լեռնային Ղարաբաղի հետ․ Քի Վեսթում մինչդեռ, Հայաստանը հրաժարվել էր Մեղրի հանձնելու իր պատրաստակամությունից, և այն վերաձևակերպել էր որպես ճանապարհ, ինչին Ադրբեջանը չէր համաձայնվել։ Հայաստանն առարկել է՝ պնդելով, որ «միջանցքի տրամաբանությունը» շեղվում է հրադադարի պայմաններից, և որ դա քարոզչության մի ձև է, որը սպառնում է Հայաստանի ինքնիշխանությանը։ Միջազգային տեսակետները բաժանված են. ոմանք այն համարում են պանթյուրքական էքսպանսիոնիստական ​​նախագիծ, որը խաթարում է հայերի անվտանգությունն ու պաշտպանվածությունը։ Մյուսները միջանցքը համարում են Հայաստանի հետ թուրք-ադրբեջանական երկարատև շրջափակումը մեղմելու մեխանիզմ։

Պատմականորեն, Սյունիքի մարզը վիճարկվել է Ադրբեջանի և Թուրքիայի կողմից 1918 թվականին՝ Ռուսական կայսրության փլուզումից որոշ ժամանակ հետո։ Դա տեղի չի ունեցել Գարեգին Նժդեհի ղեկավարած Զանգեզուրի ինքնապաշտպանության շնորհիվ։ 2021 թվականից ի վեր Ադրբեջանը գրավել է միջազգայնորեն ճանաչված հայկական տարածքի որոշ հատվածներ, հատկապես Սյունիքի մարզից։ Խորհրդային դարաշրջանի երկաթուղային կապերը մի ժամանակ Նախիջևանը կապում էին Ադրբեջանի հետ Հայաստանի միջոցով, սակայն դրանք խզվեցին 1990-ականների սկզբին Արցախյան շարժման ժամանակ։ Անցյալի առաջարկները, այդ թվում՝ 1990-ականների և 2000-ականների սկզբին հողերի փոխանակումները, ձախողվեցին երկու երկրներում ուժեղ ներքին դիմադրության պատճառով։ Վեճը սրվեց 2021 թվականին, երբ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հայտարարեց, որ Հայաստանը համաձայնել է միջանցքին և սպառնացել է այն ստեղծել ռազմական ուժով։ Փոխանակ իր ինքնիշխանությանը սպառնացող արտատարածքային միջանցք զիջելու, Հայաստանը փոխարենը կոչ է անում միաժամանակ բացել մի քանի երթուղիներ՝ որպես «Խաղաղության խաչմերուկ» նախաձեռնության մաս։ Ռուսաստանը երբեմն նվազեցրել է «միջանցք» տերմինաբանությունը՝ քննարկումներ ծավալելով ընդհանուր տրանսպորտի վերաբացման շուրջ, սակայն ավելի ուշ ազդարարել է ծրագրի աջակցության մասին։ 2022 թվականից Ռուսաստանի ուշադրությունը սևեռվեց ռուս-ուկրաինական հակամարտության վրա։

Շրջադարձ տեղի ունեցավ 2023 թվականին, երբ Բրյուսելում տեղի ունեցան Հայաստան-Ադրբեջան-Եվրամիություն եռակողմ բանակցություններ, որի արդյունքում Շառլ Միշելն ասել է, որ երկու առաջնորդները պարտավորվել են հարգել միմյանց տարածքային ամբողջականությունը՝ համաձայն Ալմաաթիի հռչակագրի, այդպիսով՝ Հայաստանը ճանաչել է Լեռնային Ղարաբաղը որպես Ադրբեջանի մաս։ Դրան նախորդել էր Արցախի շրջափակումը, ապա նաև՝ Ադրբեջանի ներխուժումն Արցախ, որի արդյունքում հայ բնակչությունը լքեց Արցախը։ 2024 թվականին ԱՄՆ նախագահ ընտրված Դոնալդ Թրամփը նպատակ ուներ ուժեղացնել ԱՄՆ ազդեցությունը Հարավային Կովկասում։ 2025 թվականի ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ կնքված «Միջազգային խաղաղության և բարգավաճման Թրամփի երթուղին» (TRIPP) ծրագրով, որը ԱՄՆ-ին տալիս է միջանցքը առևտրային պայմաններով շահագործելու բացառիկ զարգացման իրավունք: ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ իրականացվող այս նախագիծը համարվում է Հայաստան-Ադրբեջան խաղաղության համաձայնագրի մաս և նպատակ ունի նվազեցնել Ռուսաստանի, Իրանի և Չինաստանի ազդեցությունը Հարավային Կովկասում։ Իրանը և Ռուսաստանը դատապարտել են Միացյալ Նահանգների դերը որպես ոտնձգություն։ Դրան հակառակ՝ նոյեմբերի 27-ին Ուզբեկստանի մայրաքաղաք Տաշքենդում անցվացվող Տրանսկասպյան տրանսպորտային միջանցքի և կապի ներդրողների համաժողովի շրջանակներում ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար Դավիթ Խուդաթյանը հայտարարեց, որ Տրանսպորտային կապերի ապաշրջափակումը և TRIPP նախագծի իրականացումը, որը «Խաղաղության խաչմերուկ» նախագծի բաղադրիչներից մեկն է, կդառնա տարածաշրջանում խաղաղության, կայունության և բարգավաճման հաստատման առանցքային գործոններից մեկը։ Դրան որոշ ժամանակ անց հաջորդեց Ադրբեջանի նախագահի օգնական Հիքմեթ Հաջիևի հայտարարությունն առ այն, որ Բաքուն ու Երևանը նոր ստատուս-քվո են ձևավորում Հարավային Կովկասում, քանի որ, հակառակ նախկինում ստորագրված խաղաղության համաձայնագրերի, որոնք արդյունք չեն կողմերի՝ ստորագրումից հետո խաղաղությանն ուղղված ջանքերը թուլացնելու պատճառով, Ադրբեջանն ու Հայաստանը փորձում են խուսափել նման իրավիճակից և հասկանում են, որ խաղաղությունը գործընթաց է, որը մշտական աշխատանք է պահանջում։

## Պատմություն

44-օրյա պատերազմում Հայաստանի պարտությունը հանգեցրեց Ադրբեջանին տարբեր զիջումների։ Բացի այդ, Ադրբեջանը 10 ամիս տևած ռազմական պաշարման և հարձակման մեջ մտավ՝ Լեռնային Ղարաբաղը Ադրբեջանին վերամիավորելու համար, ինչի արդյունքում տեղի ունեցավ Լեռնային Ղարաբաղից անձանց բռնի տեղահանումը դեպի Հայաստան։ 2020 թվականից ի վեր Ադրբեջանը սրել է իր էքսպանսիոնիստական ​​հռետորաբանությունը և օկուպացրել է միջազգայնորեն ճանաչված հայկական տարածքները՝ բացահայտորեն սպառնալով հետագա զավթումներով՝ Զանգեզուրի միջանցքի ստեղծումը պարտադրելու համար։

### Պայքար Սյունիքի համար
մինի|Հայաստանի ԽՍՀ-ի սահմանների փոփոխությունները 1921-1936թթ․
20-րդ դարի սկզբից ի վեր Ադրբեջանը և Թուրքիան ձգտել են ունենալ երկու երկրների միջև չընդհատվող ցամաքային միջանցք, որին դիմադրում է Հայաստանը։ Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև ամենակարճ ցամաքային միջանցքը անցնում է Սյունիքով, որի տարածքը վիճարկվել է 1918-1920 թվականներին՝ Ռուսական կայսրության փլուզումից հետո: Դեռ առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում՝ 1918 թվականի մայիսի 28-ին՝ նույն օրվա ընթացքում, ստեղծվել են Հայաստանի և Ադրբեջանի առաջին հանրապետությունները, իսկ հունիսի 4-ի Բաթումի պայմանագրով Օսմանյան կայսրությունը ճանաչել է Հայաստանի Հանրապետությունը՝ 11.400 քառակուսի կիլոմետր տարածքով, որից դուրս էին մնում Շիրակը, Արագածոտնի, Արմավիրի և Արարատի մարզերի մեծագույն մասը, Սյունիքը։

Առաջին համաշխարհային պատերազմում Թուրքիայի պարտությունը, Մուդրոսի զինադադարի (1918) կնքումը և Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագրի չեղյալ հայտարարելը հնարավորություն տվեցին Հայաստանի Հանրապետությանը հրաժարվել Բաթումի պայմանագրից։ 1918 թվականի դեկտեմբերի սկզբին անգլիական զորքերի ճնշմամբ թուրքական զորքերը դուրս եկան Անդրկովկասից, 1919 թվականի ապրիլին թողեցին Կարսի մարզը, որի և Նախիջևանի հանդեպ Հայաստանը վերականգնեց իր իշխանությունը։ 1919 թվականի հունվարին Մեծ Բրիտանիան հաստատեց Ադրբեջանի իրավասությունը տարածքի նկատմամբ․ 1919-1921 թվականներին Գարեգին Նժդեհի ղեկավարմամբ Սյունիքում սկսել էր ինքնապաշտպանական պայքար, իսկ Արցախում ստեղծվել էր Ղարաբաղի ազգային խորհուրդը (1918-1920)։ 1920 թվականին քեմալական Թուրքիան հարձակվեց նորանկախ Հայաստանի վրա, որի արդյունքում կնքվեց Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը։ Հայաստանը ստիպված էր հրաժարվել Շիրակից, Կարսից, Սուրմալուից և Նախիջևանից․ թուրքերը մոտեցել էին Սյունիքին արևմուտքից։ Մյուս կողմից՝ Ադրբեջանի խորհրդայնացումից հետո Կարմիր բանակը գրավել էր Արցախը և մոտեցել Սյունիքին արևելքից։ 1920 թվականի նոյեմբերի 29-ի Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո անգամ Նժդեհը չհանձնեց Սյունիքը․ նոյեմբերի 30-ին Ադրբեջանը՝ որպես խորհրդային պետություն, ճանաչեց Արցախը, Սյունիքը և Նախիջևանը իբրև խորհրդային Հայաստանի տարածք, միաժամանակ Սյունիքում Նժդեհը հռչակեց Լեռնահայաստանի հանրապետությունը։

1921 թվականի Մոսկվայի պայմանագրի կնքումից հետո Նախիջևանը և Թուրքիան զրկվեցին ցամաքային կապից․ Հայաստանը Իրանի հետ սահման էր ունենում ինչպես Երասխ-Սուրենավանի հատվածում, այդպես էլ Մեղրիում։ 1921 թվաականի հուլիսի 5-ին Արցախը բռնակցվեց Խորհրդային Ադրբեջանին, իսկ հուլիսի 17-ին ավարտվեց Զանգեզուրի ինքնապաշտպանությունը՝ վերջինիս՝ Հայկական ԽՍՀ կազմում մնալու պայմանով, և Նժդեհը հեռացավ Հայաստանից։

### Արցախյան հակամարտություն
thumb|2002 թվականին Հայաստանին արված Ադրբեջանի տարածքային փոխանակման առաջարկի քարտեզը: Սյունիքի հարավային մասում բաց կանաչ գույնով առաջարկվող «Մեղրիի միջանցքն» է, որը նախատեսված էր մայրցամաքային Ադրբեջանը Նախիջևանի հետ կապելու համար:
Խորհրդային տարիներին Նախիջևանի ԻԽՍՀ-ն Ադրբեջանի ԽՍՀ-ի հիմնական տարածքի հետ կապելու համար օգտագործվել են երկու երկաթուղային կապեր․ Սյունիքի մարզով անցնող ավելի կարճ գիծը կառուցվել է ավելի վաղ՝ 1941 թվականին, մինչդեռ հյուսիսում կառուցվել է Երևան-Իջևան-Ղազախ գիծը։ Այն 1980-ականներին՝ որպես այլընտրանքային երթուղի կապում էր Երևանը Բաքվի և Ռուսաստանի հետ: Երկու գծերն էլ դադարեցվել էին 1992 թվականից՝ Արցախյան հակամարտության պատճառով:

1989 թվականին Ադրբեջանը սկսեց Հայաստանի շրջափակումը՝ փորձելով զսպել Արցախյան շարժումը, որը կոչ էր անում անկախանալ Ադրբեջանից և վերամիավորվել Հայաստանի հետ: Ավելի ուշ՝ 1993 թվականին, Թուրքիան միացավ Հայաստանի շրջափակմանը: Շրջափակումը շարունակական տրանսպորտային և տնտեսական էմբարգո է, որը զգալիորեն ազդել է Կովկասի տնտեսության և տարածաշրջանային առևտրի դինամիկայի վրա: 1992 թվականին Թուրքիան պաշտպանեց «կրկնակի միջանցքի հայեցակարգը», որը առաջին անգամ ներկայացրել էր Փոլ Ա. Գոբլը, որն առաջարկում էր տարածքային փոխանակում Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև։ Առաջարկի համաձայն՝ Ադրբեջանը կհրաժարվեր Լեռնային Ղարաբաղից, որը կկապվեր Հայաստանի հետ: Դրա դիմաց Հայաստանը կզիջեր հարավային Զանգեզուրի միջանցքը Ադրբեջանին, այդպիսով ապահովելով ուղիղ ցամաքային միջանցք Ադրբեջանի և Նախիջևանի միջև։

2001 և 2002 թվականներին Ադրբեջանն ու Հայաստանը քննարկեցին «հողերի փոխանակման» խաղաղության առաջարկի վերաբերյալ համաձայնագիր, որով Լեռնային Ղարաբաղը (ներառյալ Լաչինի միջանցքը, որը Հայաստանը կապում էր Արցախի հետ և այդ պահին դե ֆակտո գտնվում էր Արցախի պաշտպանության բանակի վերահսկողության տակ) կփոխանցվեր Հայաստանին՝ Մեղրիի միջանցքի նկատմամբ Հայաստանի ինքնիշխանությունը Ադրբեջանին զիջելու դիմաց։ Սակայն երկու պետություններում էլ դիմադրությունը տարածքային փոխանակման դեմ ուժեղ էր, ուստի ծրագիրը չաշխատեց։

Տրանսպորտային կապերի վերականգնումը նախատեսված էր 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին Լեռնային Ղարաբաղի երկրորդ պատերազմի ավարտին ստորագրված հրադադարի համաձայնագրի 9-րդ հոդվածով, որտեղ ասվում էր.
Տարածաշրջանի բոլոր տնտեսական և տրանսպորտային կապերը պետք է ապաշրջափակվեն։ Հայաստանի Հանրապետությունը պետք է երաշխավորի Ադրբեջանի Հանրապետության արևմտյան շրջանների և Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության միջև տրանսպորտային կապերի անվտանգությունը՝ երկու ուղղություններով անձանց, տրանսպորտային միջոցների և բեռների անարգել տեղաշարժը կազմակերպելու համար։ Ռուսաստանի Դաշնային անվտանգության ծառայության սահմանապահ ծառայությունը պատասխանատու կլինի տրանսպորտային կապերի վերահսկման համար։

2020 թվականի դեկտեմբերին Ռուսաստանը հայտարարեց Նախիջևանը Ադրբեջանի մնացած մասին երկաթուղային կապով միացնելու իր ցանկության մասին, որը կանցներ Հայաստանով։ Ադրբեջանը, Հայաստանը և Ռուսաստանը ստեղծեցին եռակողմ աշխատանքային խումբ՝ տարածաշրջանում հաղորդակցությունները ապաշրջափակելու համար: Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովը նշեց, որ այս խմբի գործունեությունը կծառայի վստահության ամրապնդման միջոցառումների իրականացմանը և մարդասիրական խնդիրների լուծմանը, և որ Եռակողմ խորհրդակցությունների ժամանակ հաշվի են առնվում Թուրքիայի և Իրանի հարաբերությունները և շահերը։

2020 թվականի դեկտեմբերի 31-ին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հայտարարեց Հորադիզից մինչև Զանգիլան երկաթուղային գիծ կառուցելու ծրագրերի մասին, որտեղից բեռնատարներով ապրանքներ կտեղափոխվեն Նախիջևան և Թուրքիա, ինչը ենթադրում է Զանգիլան և Նախիջևան միջև Սյունիքի միջով տրանսպորտային հնարավոր կապ։ Ալիևի խոսքով՝ «միջանցքը» կարող է ի վերջո դառնալ Հյուսիս-Հարավ միջազգային տրանսպորտային միջանցքի մաս՝ Իրանը Ռուսաստանին կապելով Ադրբեջանի և Հայաստանի միջոցով, մինչդեռ Հայաստանը երկաթուղային կապ կստանա Ռուսաստանի, Իրանի և հնարավոր է՝ Թուրքիայի հետ։

2022 թվականի հունվարի 14-ին վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ստեղծեց աշխատանքային խումբ՝ հայկական երկաթուղու Երասխից մինչև Նախիջևան սահմանի և Մեղրիի հատվածների վերակառուցման համար: Աշխատանքային խմբի ղեկավար նշանակվեց վարչապետի խորհրդական Արտաշես Թումանյանը։

## 2021 թվականի «Զանգեզուրի միջանցքի» վեճ
2021 թվականի հունվարին Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարների եռակողմ հանդիպման ժամանակ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը շեշտեց տնտեսական, առևտրային և տրանսպորտային կապերի և սահմանների բացման հարցը՝ հայտարարելով, որ այդ ուղղությամբ աշխատելու համար ստեղծվել է համատեղ աշխատանքային խումբ՝ այդ երկրների փոխվարչապետերի նախագահությամբ։
[մինի|[Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն|Հայկական ԽՍՀ 1932 թվականի քարտեզ, որում երևում է, որ Հայաստանն ուներ Իրանի հետ երկու ընդհանուր սահմանագիծ, իսկ Նախիջևանը Թուրքիայի հետ չուներ ընդհանուր սահման։ Այդ սահմանները հաստատվել էին 1921 թվականի Մոսկվայի պայմանագրով, երբ Ռուսաստանը Թուրքիայի ճնշման տակ «երրորդ պետությանն» էր զիջել Նախիջևանի տարածքը, որը Հայաստանը կորցրել էր 1920 թվականի պատերազմում՝ հօգուտ Թուրքիայի, սակայն Հայաստանի սահմանը տեղաշարժել էր դեպի հարավ՝ Թուրքիային Նախիջևանի հետ չկապելու համար։ Դրան նախորդել էր Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը, որով Հայաստանը հրաժարվել էր ոչ միայն Սևրի պայմանագրից, Կարսի մարզից ու Սուրմալուի գավառից, այլև ներկայիս Շիրակի մարզից ու Արարատի շրջանից։ 1932 թվականին Թուրքիան Իրանից գնում է միջանցք՝ իրանական տարածքով, որը կապում է երկիրը Նախիջևանի հետ]]
2021 թվականի փետրվարին վեճ առաջացավ 2020 թվականի Արցախում հրադադարի մասին հայտարարության այն կետի շուրջ, որը նախատեսում էր տարածաշրջանում բոլոր տնտեսական և տրանսպորտային կապերի ապաշրջափակում, այդ թվում՝ Ադրբեջանի արևմտյան շրջանների և Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության միջև: Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը հայտարարեց, որ հրադադարի համաձայնագրում կա հատուկ դրույթ այսպես կոչված «Նախիջևանի միջանցքի» ստեղծման վերաբերյալ։ Հայաստանի կառավարությունը և հայկական ընդդիմադիր կուսակցությունները մերժեցին այս պնդումը՝ ընդգծելով, որ հրադադարի համաձայնագրում չկա որևէ դրույթ նման «միջանցքի» ստեղծման վերաբերյալ։

2021 թվականի ապրիլին Ալիևը հայտարարեց, որ ադրբեջանական ժողովուրդը կվերադառնա այն տարածք, որը նա անվանել է «Արևմտյան Զանգեզուր» և Ադրբեջանի «պատմական հողեր»՝ Հայաստանի սահմաններում, սակայն որ Ադրբեջանը տարածքային պահանջներ չունի որևէ օտարերկրյա պետության նկատմամբ։ Սակայն, մեկ շաբաթ անց նա զգուշացրեց, որ եթե Հայաստանը չմիանա միջանցքի ստեղծմանը, Ադրբեջանը կստեղծի «Զանգեզուրի միջանցքը» ուժով։ Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը պատասխանեց, որ երկիրը «կձեռնարկի բոլոր անհրաժեշտ միջոցները՝ իր ինքնիշխանությունն ու տարածքային ամբողջականությունը պաշտպանելու համար»։ 2021 թվականի մայիսին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ չնայած Հայաստանը պատրաստ չէ քննարկել «միջանցքի տրամաբանությունը», այն ձգտում է բացել տրանսպորտային կապերը՝ որպես Իրանի և Ռուսաստանի հետ ուղիղ երկաթուղային հաղորդակցության միջոց։ Վեճը նշվել է որպես 2021 թվականի հայ-ադրբեջանական սահմանային ճգնաժամի պատճառներից մեկը։

Եռակողմ բանակցությունների նոր փուլը սկսվել է 2021 թվականի հոկտեմբերի 20-ին: Մեկ օր առաջ Հայաստանի փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը հայտարարել էր, որ առաջընթաց է գրանցվել խորհրդային շրջանից ի վեր երկաթուղային կապերի վերականգնման ուղղությամբ։ Բանակցությունների սկսվելուց մեկ օր անց Ալիևը, ըստ լուրերի, ասել է, որ հայկական կողմը համաձայնել է «Զանգեզուրի միջանցքին»։

2021 թվականի նոյեմբերի 9-ին Ռուսաստանի փոխվարչապետ և սահմանային կապերի հարցերով զբաղվող եռակողմ աշխատանքային խմբի համանախագահ Ալեքսեյ Օվերչուկը հայտարարել է, որ «Հայաստանն ու Ադրբեջանը կպահպանեն իրենց տարածքով անցնող ճանապարհների նկատմամբ ինքնիշխանությունը»: Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը հաստատել է սա՝ մեկնաբանելով «այսպես կոչված Զանգեզուրի միջանցքի» մասին լրատվամիջոցներում շրջանառվող ենթադրությունները։ Ադրբեջանի Միջազգային հարաբերությունների վերլուծության կենտրոնի նախագահ Ֆարիդ Շաֆիևն ասել է, որ եթե Հայաստանը չի ցանկանում ասել «միջանցք», ապա կարելի է օգտագործել այլընտրանքային տերմին, սակայն պնդել է, որ Նախիջևան անարգել տեղաշարժի համար պետք է ապահովվի անարգել մուտք՝ առանց որևէ հայկական անցակետի, իսկ տրանսպորտային կապերի անվտանգությունը պետք է ապահովեն միայն ռուս սահմանապահները։ Ադրբեջանի դիվանագիտական ​​ակադեմիայի դեկան Անար Վալիևի խոսքով՝ «Ադրբեջանն ուզում է, որ անցակետեր չլինեն, ստիպված չլինենք կանգ առնել սահմանին... Մենք գտնվում ենք այնպիսի իրավիճակում, երբ ունենք ազդեցության լծակներ, ժամանակ և կարող ենք պայմաններ թելադրել»։

2021 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Բրյուսելում ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Ենս Սթոլթենբերգի հետ մամուլի ասուլիսի ժամանակ Ալիևը կարծիք է հայտնել, որ «Զանգեզուրի միջանցքը» պետք է գործի որպես Լաչինի միջանցք: Այս ընթացքում նա ասաց, որ Զանգեզուրի միջանցքի բացումը «նախատեսված է 2020 թվականի նոյեմբերի 10-ի հրադադարի համաձայնագրով», հավելելով, որ ինչպես Ադրբեջանը ապահովում է Լաչինի միջանցքի անվտանգությունն ու մուտքը, այնպես էլ Հայաստանը պետք է ապահովի նույն անխոչընդոտ մուտքը Զանգեզուրի միջանցք՝ առանց մաքսային հսկողության, և սպառնաց, որ «եթե Հայաստանը պնդի, որ մաքսային կետերը վերահսկեն ապրանքների և մարդկանց տեղաշարժը Զանգեզուրի միջանցքով, ապա [Ադրբեջանը] կպնդի նույն պայմանների վրա Լաչինի միջանցքում»։ Ի պատասխան՝ Փաշինյանն ասաց, որ «Ադրբեջանը փորձում է տարածաշրջանային կապերի ապաշրջափակման գործընթացը տանել փակուղի» և որ «Լաչինի միջանցքի հետ արված զուգահեռները նույնիսկ չնչին կապ չունեն մինչ օրս ստորագրված քննարկումների և հայտարարությունների հետ և անընդունելի են Հայաստանի համար»։

2021 թվականի ընթացքում Ադրբեջանը կառուցում էր ճանապարհներ և երկաթուղային հատված այն տարածքներում, որոնց նկատմամբ պատերազմից հետո վերահսկողությունը վերականգնել էր. նրա պաշտոնյաները հայտարարել են, որ այս շինարարական նախագծերը ձեռնարկվել են «Զանգեզուրի միջանցքի» հետ կապված։

Միաժամանակ, գիտական հրապարակման նախագիծը՝ «Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական ճգնաժամը տարածքային փոփոխությունների դիտանկյունից՝ Զանգեզուրի միջանցքի իրավական մարտահրավերները» (The Constitutional Crisis in the Republic of Armenia through the lenses of the territorial changes: the legal challenges of Zangezur Corridor), դիտարկում է Զանգեզուրի միջանցքի/TRIPP-համաձայնագրի նախագիծը ոչ միայն որպես տրանսպորտային և ենթակառուցվածքային նախաձեռնություն, այլև որպես գործոն, որը կարող է հարուցել Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական ճգնաժամ։ Հովսեփ Քոչարյանը և Լուսինե Վարդանյանը, Օլոմոուցի Պալացկի համալսարանի (Չեխիայի Հանրապետություն) իրավաբան-հետազոտողները, պնդում են, որ Հայաստանի որոշ տարածքային իրավասությունների (օրինակ՝ Սյունիքի մարզում ճանապարհի հատվածի վերահսկողություն) փոխանցումը առանց ՀՀ սահմանադրական պահանջների պահպանման՝ այդ թվում հանրաքվեի անցկացման, կարող է խախտել ՀՀ սահմանադրական և միջազգային լեգիտիմության հիմնական նորմերը: Հեղնիկաներն եզրահանգում են, որ Զանգեզուրի միջանցքի իրականացման դեպքում սահմանադրական ընթացակարգերի չպահպանումը (ներառյալ հանրաքվեն) կխախտի Հայաստանի իրավական կարգը: Նրանք մատնանշում են, որ նման սցենարը կարող է հարուցել սահմանադրական ճգնաժամ՝ ունենալով երկարաժամկետ հետևանքներ պետության կայունության համար։

### Պանթյուրքական օրակարգ

մինի|Ադրբեջանն ու Թուրքիան առաջ են մղում «Զանգեզուրի միջանցքի» իրենց տեսլականը՝ որպես «թյուրքական աշխարհը միավորելու» միջոց
Ադրբեջանի նախագահ Ալիևը բազմիցս ասել է, որ միջանցքը «կմիավորի ամբողջ թյուրքական աշխարհը»։ Թուրքիան վաղուց է ձգտում ստեղծել ուղիղ ցամաքային միջանցք դեպի Ադրբեջան, բազմաթիվ աղբյուրներ նշում են, որ այս ձգտումը եղել է Հայոց ցեղասպանության շարժիչ գործոն, քանի որ հայ բնակչությունը աշխարհագրորեն խոչընդոտել է դրան։ «Genocide Watch»-ը միջանցքը բնութագրում է որպես պանթուրքական նախագիծ, որը «կարժենա հազարավոր հայերի կյանքեր»։ Լեմկինի անվան ցեղասպանության կանխարգելման ինստիտուտը քննադատել է միջազգային հանրությանը՝ իրավիճակին համարժեք չանդրադառնալու համար և հայտարարել է, որ Հայաստանի Սյունիքի մարզի բռնազավթումը «կիրականացնի այն պանթուրքական երազանքը, որը խթանեց Հայոց ցեղասպանությունը»՝ հավելելով, որ Ադրբեջանի «գործողությունները շատ ավելի լայն տարածում ունեն, քան պարզապես տարածքային վեճերը, անդրադառնալով Հայաստանի և հայերի գոյությանը իրենց նախնիների հայրենիքից մնացած տարածքում»։

Եվրասիական հարցերով գիտնական Ահմադ Քազեմին պնդում է, որ Ադրբեջանը տարածաշրջանում կապ ստեղծելու պատրվակն օգտագործում է «այսպես կոչված պանթուրքական պատրանքային Զանգեզուրի միջանցքը» ստեղծելու համար, որը, նրա պնդմամբ, «համատեղելի չէ տարածաշրջանի ներկայիս աշխարհաքաղաքական և պատմական իրականություններից որևէ մեկի հետ»։

44-օրյա պատերազմի ավարտից ի վեր Ադրբեջանը ավելի ու ավելի է խթանում հայկական տարածքի նկատմամբ էքսպանսիոնիստական ​​և իռեդենտիստական ​​​​պահանջները։ Դրանց թվում է Հայաստանին «Արևմտյան Ադրբեջան» անվանելը։ Բացի այդ, 2022 թվականին կառավարամետ լրատվամիջոցները և Ադրբեջանի պաշտոնյաները կարճ ժամանակով առաջ մղեցին «Գոյչա-Զանգեզուրի Հանրապետության» իռեդենտիստական ​​հայեցակարգը, որը պահանջում է ամբողջ հարավային Հայաստանը։ Ադրբեջանցի խորհրդարանական Հիքմաթ Բաբաօղլուն քննադատեց այս գաղափարը՝ նշելով, որ այն թուլացնում է Ադրբեջանի հանրային դիրքորոշումը՝ ստեղծելու Զանգեզուրի միջանցքը։

### Շրջափակման լուծման տարբերակ
Ադրբեջանի և նրա Նախիջևանի միջև մեկուսացված տրանսպորտային ճանապարհ կառուցելու փոխարեն, Հայաստանը կոչ է արել միաժամանակ բացել մի քանի երթուղիներ, որոնք ուղղակիորեն կապեն այն և՛ Թուրքիայի, և՛ Ադրբեջանի հետ, այդպիսով վերջ դնելով 1989 թվականից ի վեր գոյություն ունեցող փոխադարձ շրջափակմանը։
[մինի|[«Բաքու-Թբիլիսի-Կարս» երկաթուղին այլընտրանք է Գյումրի-Կարս երկաթուղուն, որը կառուցվել է 2007 թվականից և ավելի է խորացնում Հայաստանի թուրք-ադրբեջանական շրջափակումը]]
Նախկին լրագրող և Carnegie Europe-ի ավագ գիտաշխատող Թոմաս դե Վաալի կարծիքով՝ «Հարավային Կովկասում փակ տրանսպորտային ուղիների բացման տնտեսական օգուտները, այդ թվում՝ ինչպես նշված է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև 2020 թվականի նոյեմբերին կնքված հրադադարի համաձայնագրում, կարող են տարածվել տարածաշրջանի բոլոր երկրների, ինչպես նաև Ռուսաստանի, Թուրքիայի և Իրանի վրա։ Սակայն քաղաքականությունը մնում է դժվար տարածաշրջանում և հարևան տերությունների միջև, քանի որ վստահությունը պակասում է»։ Ըստ դե Վաալի՝ «Անվտանգության հետ կապված մտահոգությունները նաև հետապնդում են Հարավային Հայաստանի միջով դեպի Ադրբեջանի Նախիջևան և դեպի այնտեղից կարևորագույն տրանսպորտային երթուղու վերաբացման ծրագրերը։ Ադրբեջանն ու Թուրքիան արդեն միացված են ավտոմոբիլային ճանապարհով՝ Վրաստանի միջով անցնող Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթուղու միջոցով։ Հարավային Հայաստանի միջով անցնող նոր երթուղին կունենա Նախիջևանի ապամեկուսացման և նրա տնտեսության բարձրացման կարևոր արդյունք։ Դրանից բացի, այս երթուղին ավելի մեծ նշանակություն կստանա միայն այն դեպքում, եթե դրա միջով երթևեկությունը ենթարկվի նվազագույն ստուգումների և վերահսկողության. Հայաստանն իր կողմից պնդում է, որ չի ցանկանում իր տարածքով «միջանցք» ունենալ, որի նկատմամբ ինքը որևէ վերահսկողություն չունի, և այս դիրքորոշմանը աջակցում է Իրանը»։

Աջակողմյան ամերիկյան ձեռնարկատիրական ինստիտուտի (AEI) ավագ գիտնական Մայքլ Ռաբինը գրել է, որ Թուրքիայի և Ադրբեջանի նախագահները փորձում են վերաիմաստավորել եռակողմ հրադադարի համաձայնագրում տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ապաշրջափակման մասին կետը՝ այն մեկնաբանելով որպես նրանց միջանցք տրամադրելը, որը կիսում է ինքնիշխան հայկական տարածքը և անտեսելով տարածաշրջանում տնտեսական և տրանսպորտային կապերի ապաշրջափակման մասին կետի առաջին նախադասությունը։ Ռուբինը այս վերամեկնաբանությունը անվանեց անհիմն և անօրինական՝ պնդելով, որ Հայաստանի կրկնակի շրջափակման վերացումը՝ Ռուսաստանից և Իրանից կախվածությունը նվազեցնելու համար, իրավիճակից դուրս գալու լավագույն ճանապարհը կլինի։ Նրա խոսքով՝ «մինչդեռ Թուրքիան հույս ունի, որ իր բեռնատարները կարող են Զանգեզուրով անցնել Հայաստան, հայկական մեքենաները նույնպես պետք է կարողանան անցնել Երևանից Ստամբուլ։ Եթե թուրքերը հույս ունեն անարգել առևտուր անել Կենտրոնական Ասիայի հետ մինչև չինական սահման, ապա Արցախում ապրող հայերը պետք է վայելեն նույն անարգել առևտուրը Թուրքիայի միջոցով մինչև Ֆրանսիա կամ Մեծ Բրիտանիա»։

Ըստ Արտաքին քաղաքականության հետազոտությունների I կենտրոնի ավագ գիտաշխատող Սթիվեն Բլանկի Ինստիտուտի Եվրասիական ծրագրի համաձայն՝ Զանգեզուրի միջանցքը առանձնանում է որպես Ռուսաստանի կողմից «գլոբալ մատակարարման ուղիների շրջափակումը» շրջանցելու օպտիմալ միջոց. Հայաստանի ընդունումը նաև կհաստատի Արևմուտքի հետ գործընկերության նկատմամբ նրա հանձնառությունը։

### Ռուսաստանի շահեր
Միջազգային հարաբերությունների գիտնականներ Ջավադ Հեյրան-Նիան և Մահմուդ Մոնշիպուրին կարծում են, որ Ռուսաստանը նպատակ ունի ամրապնդել Մերձավոր Արևելքի շուկաներ մուտքը ենթադրյալ Զանգեզուրի միջանցքի միջոցով: Հեյրան-Նիայի և Մոնշիպուրիի կարծիքով՝ սա կլրացնի Ռուսաստանի նպատակը՝ գերիշխել Դաղստանից մինչև Զանգեզուր, ինչպես նաև Նախիջևանի և Հայաստանի հատման կետից մինչև սահմանը ձգվող հաղորդակցության ուղիները: Հեյրան-Նիայի և Մոնշիպուրիի կարծիքով՝ Զանգեզուրի միջանցքի իրականացումից Ռուսաստանը կշահի նույնքան, որքան Ադրբեջանը և Թուրքիան: Այսպիսով, Զանգեզուրի միջանցքի իրականացումը կդառնա Մոսկվայի երկարաժամկետ ծրագրերի մի մասը, որոնք ուղղված կլինեն տարածաշրջանում իր ազդեցությունը երաշխավորող բարենպաստ դաշինքների ստեղծմանը, Ռուսաստանի երկարաժամկետ շահերի պահպանման համար կարևոր վասալ կամ խամաճիկ պետություններ ստեղծելուն և ՆԱՏՕ-ի հնարավոր ներխուժումից դուրս գտնվող տարածքներում իր ազդեցության ամրապնդմանը։

### Միջազգային արձագանք
*  — Եվրոպական խորհրդարանի DSCA նախագահ Մարինա Կալյուրանդի և Հայաստանի ու Ադրբեջանի հարցերով մշտական ​​զեկուցողներ Անդրեյ Կովաչևի ու Ժելյանա Զովկոյի համատեղ հայտարարության մեջ, ի թիվս այլ բաների, դատապարտվել են ադրբեջանական կողմի հայտարարությունները. «Իրավիճակի լիցքաթափման համար չափազանց կարևոր է անհապաղ դադարեցնել սադրիչ հռետորաբանությունը։ Այս համատեքստում մենք, մասնավորապես, դատապարտում ենք Ադրբեջանի ներկայացուցիչների վերջերս արված հայտարարությունները այսպես կոչված «Արևմտյան Զանգեզուրի» և Հայաստանի Հանրապետության տարածքը որպես ադրբեջանական «նախնիների հող» անվանելու վերաբերյալ։ Նման հայտարարությունները խիստ անպատասխանատու են և սպառնում են ավելի խաթարել տարածաշրջանային անվտանգությունը»։ 2022 թվականի մայիսի 31-ին Եվրոպական խորհրդի նախագահ Շառլ Միշելի խոսնակ Բարենդ Լեյցը գրել է, որ «կապը հատուկ քննարկվել է Բրյուսելում մայիսի 22-ին՝ տարածաշրջանի ապաշրջափակման հնարավորությունները խթանելու համար։ Այս համատեքստում երկու կողմերն էլ հաստատել են, որ ապագա տրանսպորտային ենթակառուցվածքների վերաբերյալ արտատարածքային պահանջներ չկան։ Հակառակը ենթադրող ենթադրությունները ցավալի են»։ Այս հայտարարությունը հնչեց Իլհամ Ալիևի «Զանգեզուրի միջանցքի» մասին հայտարարությունից մեկ շաբաթ անց, որտեղ նա հղում արեց Շառլ Միշելի՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների հետ եռակողմ հանդիպումից հետո արված հայտարարությանը։
*  — Հայաստանում դեսպան Ժոնաթան Լաքոտը դեմ էր «միջանցք» արտահայտության օգտագործմանը, քանի որ, նրա կարծիքով, «միջանցքները» շատ վատ հիշողություն են թողել դիվանագիտության պատմության մեջ, ինչպիսին է լեհական Դանցիգյան միջանցքը, որը կենտրոնական դեր ուներ նացիստական ​​քաղաքականության մեջ և ծառայեց որպես Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի պատրվակ։
*  — Ադրբեջանի և Թուրքիայի նախագահների կողմից 2021 թվականի հունիսի 15-ին ստորագրված Շուշիի հռչակագրում ներառված էր «Զանգեզուրի միջանցքի» մասին հատված, և Ալիևն ու Էրդողանը հաջորդած համատեղ մամուլի ասուլիսում շեշտեցին դրա իրականացման կարևորությունը։ Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը դատապարտեց Շուշի կատարած նրանց համատեղ այցը՝ այն անվանելով սադրանք։
*  — Փոխվարչապետ Օվերչուկը 2021 թվականի սեպտեմբերին հավաստեց, որ եռակողմ խումբը, որի մաս է կազմում Ռուսաստանը, քննարկում է տարածաշրջանային հաղորդակցությունների ապաշրջափակումը, բայց ոչ «միջանցքի» ստեղծումը։ 2024 թվականին Ռուսաստանը աջակցեց Զանգեզուրի միջանցքի ծրագրին։ Լեմկինի անվան ցեղասպանության կանխարգելման ինստիտուտը — Ադրբեջանի վերաբերյալ «կարմիր դրոշի» տագնապ է հայտարարել. «Դիտորդները պետք է ակնկալեն, որ Արցախում հայերի դեմ ուղղված ցանկացած ցեղասպանություն կուղեկցվի կամ կհաջորդի Հայաստանի, մասնավորապես՝ հարավային Սյունիքի մարզի դեմ ագրեսիաներով, որտեղ Ադրբեջանն ու Թուրքիան ցանկանում են կառուցել «Զանգեզուրի միջանցք», որը կապում է երկու երկրները և բացառում հայերին։ Այս միջանցքը կկտրի Հայաստանը իր հարավային սահմանից՝ ավելի թուլացնելով նրա աշխարհաքաղաքական դիրքը և այն ավելի խոցելի դարձնելով թշնամաբար տրամադրված հարևանների հարձակումների համար»։ Խումբը նաև նշել է, որ միջանցքը «անօրինական» է և «արդյունավետորեն կհամարվի հայկական հողերի օկուպացիա»։

## 2025 թվականի Թրամփի ուղի

2025 թվականի օգոստոսին Միացյալ Նահանգները Սպիտակ տանը հյուրընկալեց Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև ռազմավարական տարանցիկ միջանցքի համաձայնագրի ստորագրման արարողությունը: Միջոցառմանը ներկա էին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը: Համաձայնությունը ներառում է համաձայնագիր, որ երկրները կհամագործակցեն Հայաստանում Ադրբեջանը Նախիջևանին կապող նոր տարանցիկ միջանցքի շուրջ: Նախատեսվում է, որ երթուղին կկոչվի «Թրամփի միջազգային խաղաղության և բարգավաճման ուղի» կամ TRIPP, և նախագծի զարգացման իրավունքները Միացյալ Նահանգներին երաշխավորված են 99 տարով: Համաձայնագրի համաձայն՝ ԱՄՆ-ն հողը ենթավարձակալության կհանձնի մի կոնսորցիումի, որը կմշակի երկաթուղային, նավթային, գազային և օպտիկամանրաթելային ուղիներ, ինչպես նաև հնարավոր է՝ էլեկտրաէներգիայի փոխանցում 43 կիլոմետրանոց միջանցքի երկայնքով։

2025 թվականի համաձայնագիրը միջնորդել է Թրամփի հատուկ դեսպանորդ Սթիվ Վիտկոֆը, ով փետրվարի վերջին այցելել է տարածաշրջան: Դրան հաջորդեցին ԱՄՆ ներկայացուցիչների ևս հինգ այցելությունների շարք։ ԱՄՆ սենատոր Սթիվ Դեյնսը մայիսին մասնակցեց երկու երկրներ կատարած այցին։

Համաձայնագրի ստորագրումից հետո ԱՄՆ վարչակազմը զանգեր ստացավ երեք ամերիկյան ընկերություններից, որոնք հետաքրքրված էին երթուղու շահագործմամբ։

Նիկոլ Փաշինյանի խոսքով՝ նախագիծը սկիզբ է առնում «Խաղաղության խաչմերուկ» նախաձեռնությունից, որը աջակցվում է Հայաստանի և ԱՄՆ-ի միջև երկկողմ հուշագրով, որը նպատակ ունի խթանել զարգացումը և ներդրումները։

### TRIPP-ի հիմնական առանձնահատկությունները
մինի|Տարածաշրջանի երկաթուղային քարտեզը: Հայաստանի հարավում ներկայումս փակված գիծը կապում է Ադրբեջանը և նրա Նախիջևանի էքսկլավը:
Միջանցքը կապում է մայրցամաքային Ադրբեջանը նրա Նախիջևանի էքսկլավի հետ, որը բաժանված է հայկական տարածքի 32 կմ հատվածով, միաժամանակ պահպանելով Հայաստանի ինքնիշխանությունը տարածքի նկատմամբ։ Երթուղին կշահագործվի Հայաստանի օրենսդրության համաձայն, և Միացյալ Նահանգները հողը ենթավարձակալության կհանձնի կոնսորցիումին՝ ենթակառուցվածքների և կառավարման համար մինչև 99 տարի ժամկետով։

Այն կնպաստի առևտրին, էներգետիկ տարանցմանը և տարածաշրջանային կապին, ներառյալ երկաթուղային գծերը, նավթի/գազատարները, օպտիկամանրաթելային մալուխները և ճանապարհները։

ԱՄՆ-ն կողմերի համար որևէ «կոշտ անվտանգության երաշխիք» չի տրամադրում և փոխարենը նպատակ ունի միջանցքը շահագործել առևտրային սկզբունքներով։ ԱՄՆ-ն ապահովել է միջանցքի բացառիկ զարգացման իրավունքները՝ վարձակալելով հողը մասնավոր ընկերությունների կոնսորցիումին՝ շինարարության և կառավարման համար։ Ինը ընկերություններ (ներառյալ ԱՄՆ-ում գործող երեք օպերատորներ) արդեն հետաքրքրություն են հայտնել ենթակառուցվածքների զարգացման նկատմամբ։

Գործարքը նվազեցնում է Ռուսաստանի ազդեցությունը Հարավային Կովկասում, քանի որ Հայաստանը 2023 թվականին Ադրբեջանի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի ռազմական վերագրավումից հետո անցել է արևմտյան գործընկերության կողմը։ Այն ամրապնդում է ԱՄՆ տնտեսական և ռազմավարական կապերը տարածաշրջանում՝ միաժամանակ անտեսելով ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը (Ռուսաստանի գլխավորած միջնորդական մարմին, որը պաշտոնապես փակվել է 2025 թվականի սեպտեմբերի 1-ին)։ Դրանով ԱՄՆ-ն փոխարինում է Ռուսաստանին որպես տարածաշրջանում գլխավոր միջնորդ։

ԱՄՆ պաշտոնական Axios կայքը հայտնել է, որ Միացյալ Նահանգների հիմնական նպատակը այս զարգացման նախագծում Իրանի, Ռուսաստանի և Չինաստանի ազդեցությունը Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում նվազեցնելն է: Միջանցքը թույլ կտա մարդկանց և ապրանքներին տեղաշարժվել Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև և դրանից այն կողմ՝ դեպի Կենտրոնական Ասիա՝ առանց Իրանի կամ Ռուսաստանի միջով անցնելու։
մինի|Հարավկովկասյան գազատար՝ բնական գազի համար, որը կապում է Ադրբեջանը և Թուրքիան:
ԱՄՆ սենատոր Սթիվ Դեյնսի խոսքով՝ գործարքը թույլ կտա էներգիայի և հանքանյութերի արտահանում տարածաշրջանից՝ շրջանցելով Ռուսաստանը և Չինաստանը։ Միջանցքը թույլ է տալիս Ադրբեջանին տրանսպորտային կապ հաստատել իր Նախիջևանի էքսկլավի հետ։

Փաշինյանի խոսքով՝ գործարքը «ապաարգելափակում է» Հայաստանը Ադրբեջանի և Թուրքիայի կողմից ցամաքային շրջափակումից: Սա թույլ կտա Հայաստանը երկաթուղիներով կապել աշխարհի հետ։ Թրամփի անունով կոչված միջանցքը (որը, ըստ լուրերի, առաջարկվել է Հայաստանի կողմից) համապատասխանում է Թրամփի՝ որպես համաշխարհային խաղաղարարի ապրանքանիշին և նրա՝ Նոբելյան խաղաղության մրցանակի հանդեպ ձգտմանը։ Քննադատները, սակայն, կասկածի տակ են դնում Հայաստանի ինքնիշխանության զիջումները և Ադրբեջանի ավտորիտար առաջնորդությունը։

Կանխատեսվում է, որ միջանցքը կբացի միլիարդավոր դոլարներ տարածաշրջանային առևտրում, կմիավորի Հայաստանը համաշխարհային մատակարարման շղթաներում և հնարավոր է՝ վերաձևավորի աշխարհաքաղաքականությունը՝ ավելի սերտորեն կապելով Թուրքիան, Ադրբեջանը և Կենտրոնական Ասիան արևմտյան շուկաների հետ։

### Արձագանքներ
*  — Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի խոսքով՝ «TRIPP-ը կբացի ռազմավարական տնտեսական հնարավորություններ, որոնք կբերեն երկարաժամկետ օգուտներ, կխթանեն ենթակառուցվածքային ներդրումները, կխթանեն տարածաշրջանային կապը և կամրապնդեն ԱՄՆ-ի ղեկավարությունը որպես հակամարտությունների լուծման հիմնական դերակատար»։
*  — Նախագահ Իլհամ Ալիևի խոսքով՝ «[համաձայնագիրը] կհանգեցնի խաղաղության՝ երկարատև խաղաղության, հավերժական խաղաղության Կովկասում»։
*  — Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարությունը ողջունեց համաձայնագիրը՝ անվանելով այն «չափազանց կարևոր զարգացում տարածաշրջանային խաղաղության և կայունության ապահովման առումով»։
*  — Նախագահ Դոնալդ Թրամփի խոսքով՝ համաձայնագիրը «տնտեսական օգուտ կբերի մեր երեք ազգերին»։
*  — Իրանի գերագույն առաջնորդի գլխավոր խորհրդական Ալի Աքբար Վելայաթին քննադատեց նախագիծը՝ պնդելով, որ դրա նպատակն է «խզել Իրանի կապը Կովկասի հետ և ցամաքային շրջափակում սահմանել Իրանի և Ռուսաստանի վրա»։ Նա հավելեց. Այս միջանցքը չի դառնա Թրամփի սեփականությունը հանդիսացող անցուղի, այլ՝ գերեզմանատուն Թրամփի վարձկանների համար։
*  — Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը քննադատեց նախագիծը՝ ասելով, որ այն Արևմուտքի շարունակական ջանքերի մի մասն է Ռուսաստանին և Իրանին անտեսելու համար։

## Տես նաև
* Միջին միջանցք

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Աշխարհաքաղաքական միջանցքներ
Կատեգորիա:Դոնալդ Թրամփ
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական հարաբերություններ
Կատեգորիա:Պանթյուրքիզմ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզ
Կատեգորիա:Տրանսպորտային միջանցքներ