Թաքալիչիի քարանձավներ

մինի|Թաքալիչիի քարանձավների որոշ ժայռային կազմավորումներ

[մինի|«Արծաթե ջրվեժ» (Սիլվեր Ֆոլս). Թաքալիչի քարանձավների [ստորգետնյա ջրվեժը]]

**Թաքալիչիի քարանձավներ** կամ **Թաքալիչիի քարայրներ** (**, արտասանվում է  ), զբոսաշրջային տեսարժան վայր և Ամերիկյան ավտոմոբիլային ասոցիացիայի () գնահատմամբ՝ Միսիսիպի գետից արևելք գտնվող ամենամեծ և ամենաբարձր վարկանիշ ունեցող քարանձավեր և քարայրներ: Քարանձավները գտնվում են Գրեյթ Սմոքի Մաունթիս ազգային պարկի համանուն լեռների տակ և ունեն ելք դեպի Թենեսի նահանգի Թաունսենդ քաղաք։

Թաքալիչիի քարանձավներում տեղակայված է SeismicTKL, որը Երկրագնդի վրա ամենազգայուն սեյսմոգրաֆիկ համակարգն է:

## Պատմություն
Թաքալիչիի քարանձավների առաջին օգտագործողները եղել են չերոկիները 17-րդ և 18-րդ դարերում, սակայն դրանք վերագտնվել են 19-րդ դարի կեսերին տարածքի սղոցարանի աշխատակիցների կողմից։ Քարանձավները բացվել են էքսկուրսիաների համար 1931 թվականին կոմս Մաքքեմփբելի կողմից, սակայն բիզնեսը փակվել է մեկ տարի անց՝ Մեծ ճգնաժամի տնտեսական հետևանքների պատճառով։

Քարանձավներն ու արայրները հանրության համար վերաբացվել են Թաունսենդի տեղաբնիկներ Բիլ Վանանդայի և Հարրի Մայերսի կողմից, 1953 թվականին։ Վերաբացումից հետո առաջին էքսկուրսիաները կատարվել են կերոսինային լամպերով, մինչև 1955 թվականին քարանձավներում էլեկտրականության միացումը։

## Հատկանիշներ
Թաքալիչիի քարանձավները հայտնի են «Մեծ Սրահով» (Big Room). դա քարանձավային այր է, որի մեջ կարող է տեղավորվել գրեթե մի ամբողջ ֆուտբոլի դաշտ: «Մեծ Սրահում» կան բազմաթիվ ստալագմիտներ, որոնցից մի քանիսը հասնում են 7.3 մետր բարձրության և հոսող քարե կազմավորումներ՝ հարյուրավոր ոտնաչափ երկարությամբ և լայնությամբ:

«Մեծ Սրահից» այն կողմ կա մեկ այլ մեծ սրահ, բայց այն բաց չէ էքսկուրսիաների համար, քանի որ քարանձավի մի մասը պետք է քանդվի՝ այն հանրությանը հասանելի դարձնելու համար: 1980-ականներին Մայերները վաճառել են իրենց բաժնեմասը Վանանդաներին, ովքեր այդ ժամանակվանից ի վեր շահագործում են քարանձավները:

Թաքալիչիի քարանձավներն ունեն նաև 64 մետր  երկաստիճան ստորգետնյա ջրվեժ՝ «Արծաթե ջրվեժ» անունով: Քարանձավները սկիզբ են առնում Մեծ Սմոքի լեռների ազգային պարկի Սպիտակ կաղնու ջրվեժներից (White Oak Sinks)։

## Սեյսմիկ TKL
Թաքալիչիի քարանձավներում է գտնվում նաև SeismicTKL՝ ԱՄՆ Պաշտպանության նախարարության և ԱՄՆ երկրագիտական ծառայության կողմից վերահսկվող սեյսմոգրաֆիկ համակարգ:  SeismicTKL-ը Երկրագնդի վրա ամենազգայուն սեյսմոգրաֆիկ համակարգն է:

Այն սկզբնապես տեղադրվել է Թենեսիի հովտի վարչակազմի (TVA) կողմից, երբ նրանք սկսեցին Թենեսի հավտի (Թենեսի գետի ջրահավաք ավազանի) վրա Թենեսիի ամբարտակների կառուցումը՝ տեսնելու համար, թե ինչ ազդեցություն կունենա ջրի տեղաշարժը տարածքի սալերի տեկտոնայի վրա:

Կուբայական հրթիռային ճգնաժամի ժամանակ ԱՄՆ զինված ուժերը նկատել են, որ կայանը ճշգրիտ հետևում է Երկրի վրա գլոբալ տեկտոնական շարժմանը: Այդ ժամանակից ի վեր ԱՄՆ զինված ուժերը սկսել են արդիականացնել այն՝ կայանը օգտագործելու համար ամբողջ աշխարհում միջուկային փորձարկումները հայտնաբերելու համար:

Թաքալիչիի քարանձավների AS107 սեյսմիկ կայանն այժմ վերահսկվում է 24/7 ռեժիմով և արբանյակի միջոցով փոխանցվում է ԱՄՆ ՊՆ (ԱՄՆ զինված ուժեր), Ժնև (Շվեյցարիա), Վիեննա (Ավստրիա), Միջուկային փորձարկումների արգելման համապարփակ պայմանագրի կազմակերպությանը () և Պենտագոնին՝ միլիվայրկյանի 300-րդ մասով:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 
* Tuckaleechee Caverns լուսանկարներ
* 

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի աշխարհագրական օբյեկտներ
Կատեգորիա:Թենեսի
Կատեգորիա:Քարանձավներ
Կատեգորիա:Ստորգետնյա ջրեր