Ֆեմինիստական հակապատերազմական դիմադրություն

**Ֆեմինիստական հակապատերազմական դիմադրություն** (կրճատ՝ ՖԱԴ, ,  (FAWR), ժողովրդական հակապատերազմական շարժում, ստեղծվել է 2022 թվականի փետրվարին Ուկրաինայի վրա Ռուսաստանի կողմից լայնածավալ ներխուժումից հետո: Դիմադրությունը դարձել է հակապատերազմական ամենաակնառու նախաձեռնություններից մեկը, ինչպես նաև Ռուսաստանում ամենամեծ, ամենաազդեցիկ, ամենաակտիվ և տեսանելի ֆեմինիստական նախագիծը:

## Պատմություն
«Ֆեմինիստական հակապատերազմական դիմադրությունը» սկսվել է 2022 թվականի փետրվարի 25-ին՝ Ուկրաինայի դեմ Ռուսաստանի լայնածավալ ռազմական ագրեսիայի սկսվելուց մեկ օր անց։ Շարժման հիմնադիրների թվում են նկարչուհի և բանաստեղծուհի Դարիա Սերենկոն, գենդերային պատմաբան Էլլա Ռոսմանը, նկարչուհի Լելյա Նորդիկը և այլ ակտիվիստներ՝ ընդհանուր առմամբ մոտ 10 մարդ։ Նրանք պատրաստել և հրապարակել են դիմադրության շարժման մանիֆեստ։ Հետագայում այն թարգմանվել է ավելի քան 30 լեզուներով՝ աշխարհի և Ռուսաստանի ժողովուրդների լեզուներով։

Շարժման զարգացումը տեղի է ունեցել զանգվածային հակապատերազմական բողոքի ցույցերի ճնշման, ռազմական գրաքննության և պատերազմի հակառակորդների հետապնդումների ֆոնին: Այնուամենայնիվ, 2010-ականներին Ռուսաստանում ֆեմինիստական շարժման զարգացումը ամրապնդել է ֆեմինիստական ակտիվիստների և կազմակերպությունների միջև կապերը, ինչը թույլ է տվել Ֆեմինիստական հակապատերազմական դիմադրությանը արագ ձևավորել աջակիցների ցանց: Մարտի կեսերին շարժմանը միացել են Ռուսաստանի 80 քաղաքներից ակտիվիստական բջիջներ և Գերմանիայից, Ֆրանսիայից, Իսպանիայից, Հնդկաստանից և այլ երկրներից ձևավորված ավելի քան 20 խմբեր: Միայն առաջին ամսվա ընթացքում կանանց հակապատերազմական գործողություններ են տեղի ունեցել Ռուսաստանի հարյուրավոր քաղաքներում: 2022 թվականի հունիսին շարժումն իր անդամների թիվը գնահատել է տասնյակ հազարավոր:

2022 թվականի փետրվարի 24-ից հետո ռուսական իշխանությունները սկսել են ֆեմինիստներին ընկալել որպես կազմակերպված քաղաքական ուժ և սպառնալիք, հետագայում՝ 2022 թվականի դեկտեմբերին, շարժումը ներառվել է օտարերկրյա գործակալների ցանկում, իսկ 2024 թվականի ապրիլին՝ անցանկալի կազմակերպությունների ցուցակում։

## Կազմակերպություն
«Ֆեմինիստական հակապատերազմական դիմադրությունը» հորիզոնական կառույց է, որը կապում է բազմաթիվ բջիջներ և նախաձեռնություններ: Շարժումն ունի հանրային խոսնակներ, բայց չունի կենտրոնական ղեկավարություն: Դիմադրության գաղափարները կիսող ակտիվիստներն ու խմբերը կարող են գործել ինքնուրույն՝ իրականացնելով սեփական կամ համատեղ ակցիաներ՝ օգտագործելով «Ֆեմինիստական հակապատերազմական դիմադրություն» անվանումը, շարժման խորհրդանիշներն ու մեդիա ռեսուրսները, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ օգտվել իրավապաշտպանների և փաստաբանների օգնությունից:

Ապակենտրոնացումը ապահովում է շարժման կայունությունը, իսկ անանուն մասնակցելու հնարավորությունը ապահովում է անվտանգությունը: Ֆեմինիստական հակապատերազմական դիմադրությունը հանրային զրույցներ չունի, ինչը ապահովում է ակտիվիստների անվտանգությունը ձերբակալության, խուզարկությունների կամ հեռախոսազանգերի ստուգման դեպքում: 2023 թվականի փետրվարին շարժումը հասանելիություն է ստացել Նավալնիի գլխավոր շտաբի հարթակին, որը վերագործարկվել է որպես ակտիվիստների և անկախ լրատվամիջոցների համար նախատեսված հարթակ:

Ֆեմինիստական հակապատերազմական դիմադրության շարժման նպատակներն են մարդկանց ներգրավելը քաղաքականության մեջ և բողոքել Ռուսաստանում տեղի ունեցող պատերազմի դեմ, ինչպես նաև միջազգային ուշադրություն հրավիրել Ռուսաստանում և Ուկրաինայում տեղի ունեցողի վրա: Շարժումը նաև դեմ է ավտորիտարիզմին և միլիտարիզմին, մշակում է ապագաղութատիրական օրակարգ (կենտրոնանալով տեղական պատմության, լեզվի և համատեքստի վրա), տրամադրում է իրավական և հոգեբանական աջակցություն, օգնում է ուկրաինացի փախստականներին և Ռուսաստանից տարհանման կարիք ունեցող մարդկանց, ինչպես նաև զարգացնում է հակապատերազմական լրատվամիջոցներ և համայնք:

## Նախաձեռնություններ
2022 թվականին «Ֆեմինիստական հակապատերազմական դիմադրություն» ակցիաներ են տեղի ունեցել Ռուսաստանի ավելի քան 60 քաղաքներում և աշխարհի 30 երկրներում (ներառյալ Եվրամիությունը, Մեծ Բրիտանիան, Ամերիկան, Հարավային Կորեան և այլն), որտեղ էմիգրանտ ակտիվիստները համագործակցում են տեղական ֆեմինիստական և հակապատերազմական նախաձեռնությունների հետ: Շարժման մասնակիցների գործողությունները արտասահմանում հաճախ կենտրոնանում են ռուսական ագրեսիային միջազգային արձագանքի վրա և ներառում են Ռուսաստանի վրա քաղաքական և տնտեսական ճնշման կոչեր:

«Ֆեմինիստական հակապատերազմական դիմադրության» մասնակիցները հարյուրավոր մեծ ու փոքր գործողություններ են իրականացրել։ Ակտիվիստները հակապատերազմական ուղերձներ են տարածել թռուցիկների, գրաֆիտիների, թղթադրամների վրա դրոշմված հաղորդագրությունների, խանութներում «հակապատերազմական գնապիտակների» (տեսողականորեն նման զեղչերի և գովազդային գովազդների) և «դժբախտության նամակների» (որոնք նման էին Օդնոկլասնիկիում և WhatsApp-ում փոխանակված երջանկության նամակներին և տոնական բացիկներին) միջոցով։ 2022 թվականի մայիսի 9-ին շարժման անդամները սոցիալական ցանցերում զանգվածաբար տարածեցին հակապատերազմական բանաստեղծություններ, որոնք ոճավորված էին որպես Հաղթանակի օրվա շնորհավորական բացիկներ, զարդարված համապատասխան կլիշեներով՝ Սուրբ Գևորգյան ժապավեններով, զինվորական համազգեստով երեխաներով և այլն։ Բացի դրանից, ակտիվիստները հրատարակում են հակապատերազմական «Կանացի ճշմարտություն» անունով թերթ, որը նախատեսված է տարեց սերնդի համար և ոճավորված է որպես սովորական տնային պարբերական․ այն, բացի խաչբառերից, բաղադրատոմսերից ու անեկդոտներից, պարունակում է նաև անկախ և Ռուսաստանում արգելված լրատվամիջոցների նյութեր:

Ակտիվիստները հաճախ դիմում են կատարողական դիմադրության: 2022 թվականի մարտի 8-ին Ռուսաստանի 80 քաղաքներում շարժման մասնակիցները ծաղիկներ են դրել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի զոհերի հուշարձաններին, հաճախ՝ հակապատերազմական հայտարարություններով բացիկների հետ միասին: 2022 թվականի մարտի վերջին անցկացված «Մարիուպոլ 5000» արշավի շրջանակներում (անվանումը վերաբերում է Մարիուպոլի ռուսական պաշարման ժամանակ զոհվածների թվին), նրանք ինքնաշեն փայտե խաչեր են տեղադրել բնակարանային շենքերի բակերում՝ ի հիշատակ ռուսական հրետակոծության հետևանքով զոհված քաղաքացիական անձանց, որոնց Մարիուպոլի և Ուկրաինայի այլ քաղաքների բնակիչները ստիպված էին թաղել իրենց տների կողքին, խաղահրապարակներում և դպրոցների մոտ: Ապրիլի սկզբին ակտիվիստները մոտ 500 խաչ են տեղադրել Ռուսաստանի 41 քաղաքներում։

Որոշ գործողություններ ներառել են հակապատերազմական հայտարարություններ հանրային վայրերում: Անժամկետ «լուռ պիկետի» ընթացքում ակտիվիստները լքեցին իրենց տները՝ պայուսակների կամ այլ հագուստի վրա հակապատերազմական կարգախոսներ կրելով (2022 թվականի մարտին այս նախաձեռնությանը մասնակցեց մոտ 3000 մարդ): «Սևազգեստ կանայք» ակցիան ծագել է Իսրայելում 1988 թվականի Առաջին Պաղեստինյան Ինթիֆադայի ժամանակ՝ ի նշան բողոքի իսրայելական զինվորականների կողմից մարդու իրավունքների խախտումների, և Ռուսաստանում այն շարունակել են Առաջին և Երկրորդ չեչենական պատերազմներում զոհվածների համար սգացող կանայք: Այս ակցիայի մասնակիցները ամեն ուրբաթ դուրս էին գալիս իրենց քաղաքների փողոցներ՝ սև սգո հագուստով:

Ֆեմինիստական հակապատերազմական դիմադրությունը նաև կրթական նախագծեր է իրականացնում: Դրանցից մեկի շրջանակում ակտիվիստ կանայք բացատրում են զորակոչի կամ մոբիլիզացիայի ենթակա անձանց՝ ռազմական ծառայությանը քաղաքացիական այլընտրանքների հնարավորությունները: «Բռնության կայսրություն» տեսաշարքում ակտիվիստները իրենց մայրենի լեզուներով խոսում են քսենոֆոբիայի, Ռուսաստանի ոչ տիտղոսային ժողովուրդների նկատմամբ ցեղասպանության և համակարգային բռնության պատմության, ինչպես նաև ռուսական իմպերիալիզմի Ռուսաստանի ժողովուրդների վրա կործանարար ազդեցության մասին: «Ուկրաինացի կանանց ձայները» արշավի շրջանակներում ակտիվիստները շարժման ալիքներում հրապարակել են աշխարհի տարբեր ծայրերից ուկրաինացի կանանց նամակներ, որոնցում կիսվում են պատերազմի հետ կապված իրենց փորձով և զգացմունքներով:

Իր արշավներից բացի, Ֆեմինիստական հակապատերազմական դիմադրությունը համակարգված աշխատանք է տանում Ռուսաստան տեղահանված ուկրաինացի փախստականներին և խղճի նկատառումներից ելնելով զինվորական ծառայությունից հրաժարվողներին օգնելու համար, պահպանում է թեժ գծեր՝ հակապատերազմական ակտիվիստներին հոգեբանական աջակցության համար, և գործարկում է «հակապատերազմական հիմնադրամ»՝ օգնելու այն ռուսներին, ովքեր խտրականության են ենթարկվել աշխատանքի կամ համալսարանում՝ իրենց հակապատերազմական դիրքորոշման պատճառով, կամ ովքեր ազատվել կամ վտարվել են աշխատանքից:

## Պարգևներ
2023 թվականի մայիսին «Ֆեմինիստական հակապատերազմական դիմադրությունը» դարձել է Ախենի խաղաղության մրցանակի դափնեկիր, որը շնորհվում է 1988 թվականից սկսած՝ խաղաղություն և փոխըմբռնում խթանող նախաձեռնությունների համարր։

## Մասնակիցների հետապնդում
Ֆեմինիստական հակապատերազմական դիմադրության գոյության առաջին մի քանի ամիսների ընթացքում առնվազն 100 ակտիվիստներ բախվել են տարբեր տեսակի ճնշման՝ տուգանքների՝ հանրային բողոքի կանոնակարգը խախտելու և ձերբակալությունների՝ «ռուսական բանակը վարկաբեկելու» համար։ Շարժումը աջակցություն է ցուցաբերում հետապնդվող ակտիվիստներին և կապում նրանց մարդու իրավունքների կազմակերպությունների հետ:

Հալածանքների աղմկահարույց դեպքերից մեկը դերասանուհի Ալեքսանդրա Սկոչիլենկոյի քրեական հետապնդումն է՝ սուպերմարկետում գնապիտակները Մարիուպոլի դրամատիկական թատրոնի վրա ռուսական հարձակման մասին տեղեկատվություն պարունակող թռուցիկներով փոխարինելու համար, որը կարող էր մինչև 600 մարդու կյանք խլել: Նա դարձել է Սանկտ Պետերբուրգում ձերբակալված առաջին անձը՝ «ռուսական բանակը վարկաբեկելու» գործով: 2023 թվականի գարնանը մնացել է նախնական կալանքի տակ՝ սպառնալով մինչև 10 տարվա ազատազրկում: 2023 թվականի նոյեմբերի 16-ին Սանկտ Պետերբուրգի Վասիլեոստրովսկի շրջանային դատարանը Ալեքսանդրային դատապարտել է 7 տարվա ազատազրկման՝ «կեղծ լուրերի մասին օրենքի» համաձայն: 2024 թվականի օգոստոսի 1-ին ազատ է արձակվել Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև բանտարկյալների փոխանակման շրջանակներում։

Սանկտ Պետերբուրգի մեկ այլ արտիստ՝ Եվգենյա Իսաևան, տուգանվել է 45,000 ռուբլով և կալանավորվել 8 օրով՝ «խուլիգանություն» հոդվածով՝ Նևսկի պողոտայում «Սրտից արյունահոսում է» թատերական կատարման համար:

2023 թվականի հունվարին Ռուսաստանի արդարադատության նախարարությունը շարժման համահիմնադիր Դարյա Սերենկոյին ներառել է իր օտարերկրյա գործակալների ցուցակում՝ Telegram ալիքում գրառումների, թվիթների և The Conversation հոդվածում Ռուսաստանում պատերազմից պաշտպանվող ֆեմինիստ ակտիվիստների մասին հիշատակման համար։ Հետագայում նրա դեմ քրեական գործ է հարուցվել՝ օտարերկրյա գործակալի իր պարտականությունները չկատարելու համար։ 2024 թվականի ապրիլին Ներքին գործերի նախարարությունը նրա նկատմամբ հայտարարել է հետախուզում:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* .
* 
* 

Կատեգորիա:2022 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:2022 հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Դիմադրության շարժում
Կատեգորիա:Հասարակական շարժումներ
Կատեգորիա:Ռուս-ուկրաինական պատերազմ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ներխուժումն Ուկրաինա (2022)
Կատեգորիա:Ֆեմինիզմ