Մկրտիչ Խերանյան

**Մկրտիչ Եղիշեի Խերանյան** (), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1939 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Վան քաղաքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է տեղի ծխական, ապա Վարագա ժառանգավորաց և Հայկազյան կենտրոնական վարժարաններում։ 1915 թվականին գաղթել է Արևելյան Հայաստան և ընդունվել Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը, որն ավարտելուց հետո, մինչև 1950 թվականը, հայոց լեզու և գրականություն է դասավանդել Էջմիածնի շրջանի և Երևանի տարբեր միջնակարգ դպրոցներում։ Մահացել է Երևանում։

## Երկերի մատենագիտություն


* Խնդություն (բանաստեղծություններ և պոեմներ), Երևան, Պետհրատ, 1938, 173 էջ։
* Մեռնող գործիքները, Երևան, Պետհրատ, 1938, 19 էջ։
* Արհեստ սովորող կատուն, Երևան, Պետհրատ, 1938, 19 էջ։
* Մրգաստան, Երևան, Պետհրատ, 1939, 24 էջ։
* Ծտի գուլպաները (հեքիաթ), Երևան, Պետհրատ, 1939, 23 էջ։
* Մոկաց Միրզա (պոեմ), Երևան, Պետհրատ, 1939, 96 էջ։
* Հեքիաթ դարբնի որդու և յոթ գլխանի վիշապի մասին, Երևան, Պետհրատ, 1940, 40 էջ։
* Պոեմներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 124 էջ։
* Հազարան բլբուլ, Երևան, Հայպետհրատ, 1956, 59 էջ։
* Սասնա տուն (դյուցազնավեպ), Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 300 էջ։
* Ով աշխատի, նա ուտի, Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 8 էջ։
* Դարբնի որդին, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 107 էջ։
* Սովետահայ գրականության ընտիր էջեր։ Պոեզիա (գրքում տեղ են գտել նաև Մ. Խերանյանի գործերից), Երևան, Հայպետհրատ, 1960, 480 էջ։
* Փունջ։ Սովետահայ մանկական գրականություն (ժողովածուում գործեր ունի նաև Մ. Խերանյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 356 էջ։
* Ծտի գուլպաները, Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 12 էջ։
* Շարմաշուղներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 151 էջ։
* Շխոնց Միհրան, Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 272 էջ։
* Երկար, երկար մի ճանապարհ (վեպ), Երևան, «Հայաստան», 1965, 443 էջ։
* Հեքիաթներ, պատմվածքներ, ոտանավորներ (ժողովածուում գործեր ունի նաև Մ. Խերանյանը), Երևան, «Լույս», 1967, 239 էջ։
* Հազարան բլբուլ, Երևան, «Հայաստան», 1968, 136 էջ։
* Զանգակներ (ժողովածուում գործեր ունի նաև Մ. Խերանյանը), Երևան, «Հայաստան», 1974, 160 էջ։  
* Արհեստ սովորող կատուն (մանկական բանաստեղծություններ), Երևան, «Սովետական գրող», 1980, 44 էջ։
* Վաղը դպրոց ենք գնալու (ժողովածուում գործեր ունի նաև Մ. Խերանյանը), Երևան, «Լույս», 1982, 256 էջ։
* Երկար-երկար մի ճանապարհ (վեպ, վիպակ), Երևան, «Սովետական գրող», 1983, 431 էջ։
* «Ձայն  տուր,  ով  ծովակ»,  վեպ,  «Զանգակ-97» հրատարակչություն,  2000 թ., 384 էջ
* Սասնա տուն, Երևան, 2005, 140 էջ։
* Հազարան բլբուլ (բանաստեղծություններ, առակներ, հեքիաթներ), Երևան, 2007, 150 էջ։
* «Մրգաստան», «Նշանակ» հրատարակչություն,Երևան-2009 թ.24 էջ
* Շխոնց Միհրան, Ծուռ Վուսկուն, «Գրական Հայրենիք», 2013 թ., 207 էջ։
* Սասնա տուն։ Մոկաց Միրզա։ Արա Գեղեցիկ և Շամիրամ, Երևան, 2014, 446 էջ։
* «Հայ բանաստեղծները եղեռնի մասին» նվիրված Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին ժողովածուում տպագրվել է «Աղաղակ» պոեմը, «Ծիծեռնակ» հրատարակչություն 2015 թ. 239 էջ։
* Ցոլակ Կանթեղ «Լինեի....», Մկրտիչ Խերանյան (խաչբառեր, բառաշղթաներ, գաղտնագրեր, գլուխկոտրուկներ, գաղտնանկարներ, վիկտորինաներ) 2017 թ. հեղինակային հրատարակչություն, տպագրվել է  «ՎՄՎ-Պրինտ» տպարանում
* Մկրտիչ Խերանյան «Մանկական ժողովածու» («Բանաստեղծություններ», «Վագրը, եղջերուն և աղվեսը», «Ծտի գուլպաները», «Առակներ», «Մրգաստան», «Մեռնող գործիքները», «Արհեստ սովորող կատուն», «Մոծակների խնդրագիրը», «Ով աշխատաի նա ուտի») 2017 թ. հեղինակային հրատարակչություն, տպագրվել է  «ՎՄՎ-Պրինտ» տպարանում
* Մկրտիչ Խերանյան «Մանկական ժողովածու» («Արծիվն ու բուն», «Դարբնի որդին», «Հազարան Բլբուլ») 2017 թ. հեղինակային հրատարակչություն, տպագրվել է  «ՎՄՎ-Պրինտ» տպարանում
* Մկրտիչ Խերանյան «Արձակ էջեր», 2017 թ. հեղինակային հրատարակչություն, տպագրվել է  «ՎՄՎ-Պրինտ» տպարանում
*Երկար, երկար մի ճանապարհ... (վեպ), Երևան, «Նահապետ» հրատարակչություն,                                                                                     հրատարակվել է պետական պատվերով,  2018թ., 480 էջ։
*Մարգարիտներ Վասպուրական հայ ժողովրդական բանահյուսության գանձարանից, «Նահապետ» հրատարակչություն, 2019թ.
*«Չափածո երկեր» բանաստեղծությունների և պոեմների ժողովածու,  248 էջ, «Նահապետ» հրատարակչություն, 2021թ.
***«Թարգմանություններ»  4 հատորով**
**«Թարգմանություններ»  1-ին հատոր,  264 էջ, «Նահապետ» հրատարակչություն, 2023թ.՝ Արևելքի մեծ բանաստեղծներ  Նիզամու «Լեյլի և Մեջնուն» պոեմի և  Հաֆեզի Ռուդաքիի ստեղծագործություններից թարգմանություն
**«Թարգմանություններ»  2-րդ հատոր,  360 էջ, «Նահապետ» հրատարակչություն, 2023թ.՝ տարբեր ազգության պատկանող բանաստեղծների գործերի թարգմանություն։
**«Թարգմանություններ»  3-րդ հատոր,  416 էջ, «Նահապետ» հրատարակչություն, 2023թ.՝ Գրիգոր Նարեկացի  «Մատյան ողբերգության»  պոեմի  թարգմանությունը գրաբարից աշխարհաբառ։



## Մրցանակներ և պարգևներ
* ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի և Լուսժողկոմատի կողմից հայտարարված մանկա-պատանեկան լավագույն երկերի մրցույթին Մ. Խերանյանի «Հազարան բլբուլ» պոեմն արժանացել է 3-րդ կարգի մրցանակի։
* Հայաստանի Ազգային գրադարանը հայ գրականությանը մատուցած ծառայությունների, գրական վաստակի և թարգմանական գործունեության համար բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ Մկրտիչ Խերանյանին հետմահու շնորհել է հայ առաջին տպագրիչ Հակոբ Մեղապարտի անվան հուշամեդալ։

## Գրախոսականներ
 

* Գ.Հովսեփյան, «Մոկաց Միրզա» 
* Գ.Հովսեփյան, «Մկրտիչ Խերանյան»
* Խաչո, «Մկրտիչ Խերանյան - «Հեքիաթ դարբնի որդու և յոթ գլխանի վիշապի մասին»»
* Հ.Պենյան, «Մկրտիչ  Խերանյանի  «Հեքիաթը»
*Խ.Դաշտենց, «Սասնա  տուն»  դյուցազնավեպը»
*Ս.Հարությունյան,  «Դարբնի  որդին»
*Հր.Եսայան, «Անարատ  ձայնով»
*Արտ. Քալանթարյան, «Շխոնց  Միհրան»
*Աբր. Գրիգորյան, «Գրողի  կյանքը մեծ  կտավի վրա»  
*Ն. Ադալյան, «Անցած  ճանապարհի  բովանդակությունը»
*Պ. Մատուռեան, «Երկար,  երկար մի ճանապարհ»
*Ռ. Արամյան, «Երկար,  երկար մի ճանապարհ»
*Ռ. Զարյան,  «Մեր ընկերը»
*Հայաստանի Սովետական Գրողների Միության Վարչություն, «Մահախոսական»
*Ա. Ինճիկյան, «Մեր  գրականության սիրելի անուններից  մեկը»
*Արտ. Քալանթարյան, «Մկրտիչ Խերանյան»
*Գ. Էմին «Խոսք»
*Վ. Արամյան, «Գրականության  նվիրյալը»
*Վ. Հարությունյան, «Ձայն տուր, ով  ծովակ»
*Գր. Չալիկյան, «Մանրակերտված  կարոտ»
*Մկրտիչ  Խերանյանի մասին
*Արշակ Մադոյան, «Մ. Խերանյանի  անտիպ  էպիկական պոեմը»



## Թարգմանություններ (ռուսերենից և գրաբարից)
 


* Իլիական / Հոմերոս; Գրաբարից թարգմ.՝ Մ. Խերանյան
* Մայիսմեկյան ժողովածու (գրքի մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Ակակի Ծերեթելի, Հատընտիր (բանաստեղծություններ, որոնց մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Իոսեբ Գրիշաշվիլի, Հատընտիր (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Նիզամի Գյանջևի, Լեյլի ու Մեջնուն (պոեմ, թարգմանության հեղինակակից Սողոմոն Տարոնցի)
* Ագնիա Բարտո, Մանուկների համար (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Մեր նվերը։ Ադրբեջանական մանկագիրների երկերի ժողովածու (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Յանկա Կուպալա, Հատընտիր (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Վրաստանի գարունը։ Վրաց մանկագիրների երկերի ժողովածու (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Իոսեբ Գրիշաշվիլի, Բանաստեղծություններ (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Արևին ընդառաջ։ Ուկրաինական մանկագիրների երկերի ժողովածու (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Ալեքսանդր Տվարդովսկի, Պոեմներ (գրքի մեջ մտնող «Երկիր Մուրավիա» պոեմը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Լուսավոր ուղի։ Բելառուսական մանկագիրների երկերի ժողովածու (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Սովետական քուրդ բանաստեղծներ. 1936-1952 (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Ալեքսանդր Պուշկին, Երկեր 5 հատորով, հատոր 1, Բանաստեղծություններ (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Ագնիա Բարտո, Լավ երեկո (բանաստեղծություններ)
* Ուկրաինական քնար (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Ալեքսանդր Պուշկին, Երկեր 5 հատորով, հատոր 2, Պոեմներ և հեքիաթներ (գրքի մեջ մտնող «Գարիբալդիականը» և «կոմս Նուլին» գործերը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Լյու եղբայրներ (չինական ժողովրդական հեքիաթներ)
* Պյոտր Երշով, Կուզիկ-քուռկիկ (հեքիաթ), թարգմանության հեղինակակից Հայկ Դավթյան)
* Արկադի Կուլեշով, Պոեմներ (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Իոսեբ Գրիշաշվիլի, Բանաստեղծություններ (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Բելառուսական գրականության անթոլոգիա (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Հաֆեզ, Լիրիկա (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* ՍՍՀՄ ժողովուրդների գրականություն։ Հատընտիր (գրքի մի մասը թարգմանել է Մ.Խերանյանը)
* Միխայիլ Իսակովսկի, Հատընտիր (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Ռուդաքի, ժողովածու (գրքի մեջ մտնող քասիդների մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Ասիայի և Աֆրիկայի բանաստեղծներ (ժողովածուի մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Լյու եղբայրներ (չինական ժողովրդական հեքիաթներ)
* Գրիգոր Նարեկացի, Մատյան ողբերգության
* Վրաց գրականության ընտիր էջեր (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Ավդալ Ամինե, Առաջին գարուն (բանաստեղծություններ և պոեմներ, մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Ընտիր էջեր ռուս սովետական պոեզիայի (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Ջորջ Բայրոն, Երկերի ժողովածու (մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)
* Միխայիլ Լերմոնտով, երկերի  ժողովածու 3 հատորով,  հատոր  1-ին, / գրքում  զետեղված են Մ.  Խերանյանի թարգմանությամբ  «Չերկեզներ», «Աուլ Բաստունջի»,  «Իզմայիլ  Բեյ» պոեմները/
* Ագնիա Բարտո, Գնդակը (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Մ. Խերանյանը)



## Պատկերասրահ

Պատկեր:Թոռնիկներ.jpg|Թոռնիկների հետ
Պատկեր:Աշխատեսենյակ.jpg|Մ. Խերանյանը աշխատելիս
Պատկեր:Քննություն.jpg|Հայոց լեզվի և գրականության քննությանը
Պատկեր:Մկրտրչ Խերանյան.jpg.jpg|Երիտասարդ գրողները Վարպետի հետ, 1938 թ. Ծաղկաձոր
Պատկեր:Եգիպտահայ ծաղրանկարիչ Ալ.Սարուխանի ցուցահանդեսի բացմանը 1952թ.jpg|Եգիպտահայ ծաղրանկարիչ Ալ.Սարուխանի ցուցահանդեսի բացմանը 1952թ.


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գիտաժողով՝ նվիրված Մկրտիչ Խերանյանի գրական ժառանգությանը
* Մ. Խերանյանի 110-ամյակին նվիրված հեռուստատեսային հաղորդում
* Մ. Խերանյանի 110-ամյակին նվիրված հոբելյանական երեկո
* Հայ TV հեռուստաընկերության անդրադարձը Մ. Խերանյանի ստեղծագործական կյանքին
* «Հայլուր» լրատվական հաղորդման անդրադարձը Մ. Խերանյանի 110-ամյակին
* Մ. Խերանյանը՝ մանկագիր. հոբելյանական երեկո նվիրված 110-ամյակին
* «Հայլուր» լրատվական հաղորդման անդրադարձը. Մկրտիչ Խերանյանը՝ մանկագիր
* HAY TV հեռուստաընկերության անդրադարձը. Մկրտիչ Խերանյանը՝ մանկագիր
* Հ1 հեռուստաընկերության «Ծննդավայր» հաղորդումը նվիրված Մ. Խերանյանին
* «Օթյակ» հաղորդումը նվիրված Մ. Խերանյանին
* Վ. Տերյան՝ Շրշուկ ու շրշյուն, կարդում է Մ. Խերանյանը
* «Երկար-երկար մի ճանապարհ» վեպից մի հատված, կարդում է Մ.Խերանյանը
* Ք. Երևան, Մկրտիչ Խերանյանի տունը
* Շխոնց Միհրան բեմադրությունն ըստ Մ.Խերանյանի համանուն վիպակի
* «Մեր մեծերը» հաղորդումը նվիրված Մկրտիչ Խերանյանին
* Մկրտիչ Խերանյան

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Մանկագիրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Նուբարաշենի գերեզմանատանը թաղվածներ