Վիլլի Մյունցենբերգ

**Վիլլի Մյունցենբերգ** (), գերմանացի կոմունիստ, հրատարակիչ, կոմերիտական ​​ակտիվիստ և Միջազգային աշխատանքային օգնություն կազմակերպության հիմնադիր: Վալտեր Լակերը նրան բնութագրել է որպես «փայլուն մշակութային իմպրեսարիո»։

## Կյանք և գործունեություն
Վիլլի Մյունցենբերգ ծնվել է պանդոկապետի ընտանիքում, պատանեկության տարիներին անդամագրվել է Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական ​​կուսակցությանը։ 1914 թվականին նա միացավ կուսակցության արմատական ​​փոքրամասնությանը, որը դեմ էր պատերազմին և ձևավորեց Գերմանիայի անկախ սոցիալ-դեմոկրատակ կուսակցություն (*USPD*): 1915 թվականի ապրիլին Բեռնի միջազգային սոցիալիստական ​​երիտասարդական կոնֆերանսում ընտրվել է Միջազգային երիտասարդության քարտուղարության գլխավոր քարտուղար։ Պատերազմի տարիներին Շվեյցարիայում հաճախ է հանդիպել Լենինի հետ։

1920 թվականի սկզբին նա կազմակերպեց Աշխատողների օգնության միջազգային հիմնադրամը (*Межрабпом*), որը պաշտոնապես գումար էր հավաքում Վոլգայի շրջանի սովահար մարդկանց օգնելու համար, նաև իրականացնում էր լայնածավալ առևտրային գործունեություն: Մեժրաբպոմ-ն ուներ իր սեփական կինոստուդիաները, այդ թվում՝ խորհրդային ամենամեծ կինոստուդիան՝ «*Межрабпо́м-Русь*», և տասնյակ ամսագրեր ու թերթեր ամբողջ աշխարհում: *Münzenberg Trust*-ը լավ շահույթ ապահովեց: Մյունցենբերգին անվանում էին «կարմիր միլիոնատեր», և նշվում էր, որ նա սովոր է ոճային կյանքով ապրելու։

1924 թվականին Մյունցենբերգն ընտրվել է Ռայխստագի անդամ Գերմանիայի կոմունիստական ​​կուսակցությունից։ 1927 թվականին Մյունցենբերգը դարձել է Բրյուսելի հակաիմպերիալիստական ​​լիգայի հիմնադիրներից մեկը։

1933 թվականին Հիտլերի իշխանության գալուց հետո Մյունցենբերգը Բաբետա Գրոսի հետ գաղթեց Ֆրանսիա։ Այստեղ նա հրատարակեց «Շագանակագույն գիրք՝ Հիտլերի տեռորի և ռայխստագի հրկիզման մասին», որը թարգմանվեց ավելի քան 20 լեզուներով և դարձավ հակաֆաշիստական ​​քարոզչության կարևոր տարր։ Համարվում է մեծագույն քարոզչական հաջողություններից մեկը Կոմինտերնի ողջ պատմության մեջ։

Ֆրանսիայում Մյունցենբերգը կազմակերպեց Գերմանական ֆաշիզմի զոհերի օգնության համաշխարհային միությունը և 1935 թվականին Փարիզում անցկացրեց մշակութային գործիչների միջազգային հակաֆաշիստական ​​կոնգրես:

1936 թվականին աջակցել է Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմին մասնակցելու միջազգային բրիգադների կազմակերպմանը։ Նույն թվականին նա քննադատել է ստալինիզմը, և այդ պատճառով 1937 թվականին Մյունցենբերգը հեռացվել է Գերմանիայի կոմկուսի Կենտրոնական կոմիտեից Վալտեր Ուլբրիխտի պահանջով։

1939 թվականի օգոստոսի 23-ին Մոսկվայում ստորագրվեց Մոլոտով-Ռիբենտրոպ պակտը։ Վիլլի Մյունցենբերգը կտրուկ դեմ է արտահայտվել դրան։ «Ստալին, դու դավաճան ես», - համարձակ գրել է նա։ Այնուհետև նա երկար հոդված է հրապարակել հականացիստական ​​*Zukunft* ամսագրում և 1939 թվականին հեռացվել կուսակցությունից։

1939-1940 թվականներին աշխատել է ֆրանսիական ռադիոյում՝ հեռարձակումներ կազմակերպելով դեպի Գերմանիա։

1940 թվականի հունիսին նա փախել է Փարիզից՝ փրկվելով առաջխաղացող գերմանացիներից։ Նա ձերբակալվել է Դալադիեի կառավարության կողմից և ուղարկվել ճամբար (*Camp militaire de Chambaran*), որտեղից փախել է, հավանաբար ՆԿՎԴ-ի գործակալների օգնությամբ։

1940 թվականի հոկտեմբերի 17-ին որսորդները նրան գտել են անտառում՝ խեղդամահ արված։ Մեկ այլ վարկածի համաձայն՝ Մյունցենբերգը սպանվել է Գեստապոյի համար աշխատող գերմանական գործակալների կողմից, որոնք ներթափանցել էին նրա կազմակերպություն 1939 թվականին:

## Աշխատություններ
*Սոցիալիստական ​​երիտասարդական կազմակերպությունները Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ և ընթացքում, Լիբրոկոմ հրատ․, Մոսկվա, 2012:

## Հիշատակ
Լենինգրադում կար Վիլի Մյունցենբերգի անվան դպրոց (Վիլլի Մյունցենբերգի անվան մանկական և կանանց զգեստների կարի գործարանին կից)։

## Գրականություն
* *The Red Millionaire: A Political Biography of Willi Münzenberg, Moscow’s Secret Propaganda Tsar in the West, 1917—1940*, Sean McMeekin, 2004. Yale University Press. ISBN 0-300-09847-2
* *Double Lives: Stalin, Willi Munzenberg and the Seduction of the Intellectuals*, Stephen Koch, 1994, 1995. Enigma Books. ISBN 1-929631-20-0

## Աղբյուրներ
* Christopher Andrew and Oleg Gordievsky, *KGB: The Inside Story of its Foreign Operations from Lenin to Gorbachev.* London: Hodder & Stoughton, 1990.
* Babette Gross, *Willi Münzenberg: A Political Biography.* Translated by Marian Jackson. East Lansing: Michigan State University Press, 1974.
* Arthur Koestler, *The Invisible Writing. The Second Volume of an Autobiography: 1932–40.* (1954) London: Vintage, 2005; pp.&nbsp;250–259, 381–386.
* Leo, Gerhard, *Frühzug nach Toulouse*. Verlag der Nation, Berlin 1988.
* Green, John, *Willi Münzenberg: Fighter against Fascism and Stalinism*, Routledge, London 2019.
* Martin Mauthner, *German Writers in French Exile, 1933–1940*, London: Vallentine Mitchell, 2007.
* Sean McMeekin, *The Red Millionaire: A Political Biography of Willi Münzenberg, Moscow's Secret Propaganda Tsar in the West, 1917–1940.* New Haven, CT: Yale University Press, 2004.
* Henri Mora, *Les vérités qui dérangent parcourent des chemins difficiles*, 29 September 2008
* Stephen Koch, *Double Lives: Stalin, Willi Munzenberg and the Seduction of the Intellectuals.* New York: Free Press, 1994.
* Fredrik Petersson, "In Control of Solidarity? Willi Münzenberg, the Workers’ International Relief and League against Imperialism, 1921–1935", Comintern Working Paper 8, Åbo Akademy University, 2007.
* Fritz Tobias, *The Reichstag Fire.* Arnold J. Pomerans, trans. New York: Putnam, 1963.
* Boris Volodarsky, *The Orlov KGB File: The Most Successful Espionage Deception of All Time.* New York: Enigma Books, 2009.
* "Wilhelm Munzenberg, International Secretary YPSL" , *The Young Socialists' Magazine*, vol. 12, no. 4 (April 1918), pp.&nbsp;2, 15.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Willi Münzenberg Archive *marxists.org* կայքում
* "''Breitbart'' for the Left", *Jacobin*, 25 մարտի, 2017.
* Jacoby, Russell, "Willi the Red", *The Nation,* 29 հունվարի, 2004
* Koch, Stephen, "Lying for the truth: Münzenberg & the Comintern", *The New Criterion*, 2011
* Mora, Henri, ''Les vérités qui dérangent parcourent des chemins difficiles'', 2011

 
Կատեգորիա:Գերմանացի ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Կոմունիստներ
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 3
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի տպագրիչներ
Կատեգորիա:Կոմինտերնի գործիչներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հետախույզներ