Ջեկֆրուտ

**Ջեկֆրուտ**, , կամ հնդկական հացատու ծառ, փայտային բույս է՝ Արտոկարպուս ցեղի տեսակ, որը պատկանում է թթենազգիների ընտանիքին և հացատու ծառի մերձավոր ազգականն է։ Ջեքֆրուտի ծառը աճում է արևադարձային ցածրադիր վայրերին և լայնորեն մշակվում է աշխարհի արևադարձային շրջաններում, մասնավորապես Հարավային Ասիայից մինչև Հարավարևելյան Ասիա և Օվկիանիա։

## Արտաքին տեսք
Ջեքֆրուտը մշտադալար ծառ է, որը հասնում է մինչև 20 մետր բարձրության։ Տերևները մուգ կանաչ են, կաշվե, օվալաձև, մինչև 22 սմ երկարությամբ, պսակը՝ խիտ։ Ծառը միատուն է։ Արական և իգական ծաղիկները աննկատ են, հավաքված են միասեռ ծաղկաբույլերի մեջ։ Արական ծաղիկները գտնվում են բարակ ճյուղերի վրա՝ հաճախ տերևների մեջ, իսկ իգականները ավելի խոշոր են և գտնվում են հաստ ու ամուր ծաղկակոթունների վրա, որոնք աճում են անմիջապես ծառի բնից (կաուլիֆլորիա), ստորին ճյուղերի հիմքում կամ նույնիսկ գետնից՝ ծառի ստորոտում։
Դա պայմանավորված է նրանով, որ ջեքֆրուտի ճյուղերը բավականին բարակ և փխրուն են, ուստի պտուղները ձևավորվում են այնտեղ, որտեղ բունը բավականաչափ ամուր է։ Ծաղիկները փոշոտվում են քամու և միջատների միջոցով, իսկ մշակության մեջ ջեքֆրուտը հաճախ փոշոտում են ձեռքով։ Պտուղները հասունանում են 3-8 ամսում։

## Պտուղներ
Ջեքֆրուտի պտուղները (համապտուղներ) ծառերի վրա աճող ամենամեծ ուտելի պտուղներն են, որը հասնում է մինչև 55 կգ (120 ֆունտ) քաշի, 90 սմ (35 դյույմ) երկարության և 50 սմ (20 դյույմ) տրամագծի։  Հասուն ջեքֆրուտի ծառը տարեկան տալիս է մոտ 200 պտուղ, իսկ ավելի մեծ ծառերը՝ մինչև 500 պտուղ։

Խիտ կեղևը ծածկված է բազմաթիվ կոնաձև ելուստներով։ Երիտասարդ պտուղները կանաչ են, իսկ հասունանալիս դառնում են կանաչավուն-դեղին կամ շագանակագույն-դեղին և թակելիս արձակում են խոռոչի ձայն (անհասները՝ խուլ)։
Պտուղը ներսում բաժանված է մեծ բաժինների, որոնք պարունակում են քաղցր դեղին միջուկ՝ կազմված հյութալի, սահուն թելերից։ Միջուկը շատ քաղցր է, համով հիշեցնում է սեխ, բայց շատ ավելի քաղցր։ Յուրաքանչյուր բաժնում գտնվում է մեկ երկարավուն, բաց շագանակագույն սերմ՝ 2–6 սմ երկարությամբ․ մեկ պտուղը կարող է պարունակել մինչև 500 սերմ։
Բույսի բոլոր մասերը՝ ներառյալ կեղևը, պարունակում են կպչուն լատեքս, ուստի պտուղը բաժանելիս խորհուրդ է տրվում ձեռքերը քսել արևածաղկի յուղով կամ օգտագործել ռետինե ձեռնոցներ։ Չափից շատ հասունացած պտուղը շագանակագույն է դառնում և արագ փչանում, սակայն սառնարանում կարելի է պահել 1-2 ամիս։

## Տարածում
Ջեքֆրուտի հայրենիքը համարվում են Հնդկաստանը (Արևելյան Գատներ) և Բանգլադեշը։ Ներկայումս այն առավել տարածված է Հարավարևելյան Ասիայում և Ֆիլիպիններում։ Տնկարկներ կան նաև Արևելյան Աֆրիկայում (Քենիա, Ուգանդա)։ Օվկիանիայի կղզիներում և Նոր Աշխարհի արևադարձային գոտիներում՝ բացի Բրազիլիայի հյուսիսից և Սուրինամից, ջեքֆրուտը համեմատաբար հազվադեպ է հանդիպում։
Հարավային Հնդկաստանում ջեքֆրուտը տարածվածությամբ համեմատելի է մանգոյի և բանանի հետ։ Տնկարկների մակերեսը գնահատվում է 26 000 հեկտար։ Շրի Լանկայում (4452 հա) այն հիմնականում աճեցնում են փայտանյութ ստանալու համար։ Լայնորեն մշակվում է նաև Թաիլանդում։

## Օգտագործում
Ջեքֆրուտը լայնորեն օգտագործվում է տեղական խոհանոցում՝ ինչպես հասած, այնպես էլ անհաս վիճակում։ Անհաս պտուղներն օգտագործվում են որպես բանջարեղեն․ միջուկը, որն ունի բավականին խիտ և չոր կառուցվածք ու բաց կրեմագույն է, տապակում և շոգեխաշում են։ Օրինակ՝ Ինդոնեզիայում հայտնի ազգային ուտեստ է գուդեգը՝ երիտասարդ ջեքֆրուտի միջուկը շոգեխաշված կոկոսի կաթի և համեմունքների հետ։
Հասուն պտուղների միջուկը՝ վառ դեղին և յուղալի, ուտում են թարմ վիճակում, պատրաստում են աղցաններ և աղանդերներ։ Ջեքֆրուտը շատ սննդարար է և պարունակում է մոտ 40 % ածխաջրեր (օսլա), ինչը ավելի շատ է, քան հացի մեջ, ինչի պատճառով Հնդկաստանում այն կոչվում է «աղքատների հաց»։
Սերմերը նույնպես սննդարար են․ պարունակում են 38 % ածխաջրեր, 6,6 % սպիտակուցներ և 0,4 % ճարպեր․ սովորաբար դրանք տապակում են և ուտում շագանակի նման։ Ջեքֆրուտի փայտը չի վնասվում տերմիտներից և սնկերից, և օգտագործվում է շինարարության, կահույքի ու երաժշտական գործիքների պատրաստման համար։

Ջեքֆրուտը Բանգլադեշի ազգային պտուղն է։

Որոշ մարդկանց մոտ պտղի օգտագործումից հետո կարող են զարգանալ ալերգիկ ռեակցիաներ՝ մինչև Կվինկեի այտուց։

Նախնական խմորման և տապակման ենթարկված ջեքֆրուտի սերմերը կարելի է օգտագործել որպես բնական բուրավետիչ՝ կակաոյի փոշին փոխարինելու համար, որով հաճախ ծածկում են կապուչինոյի կաթնային փրփուրը։

Արտադրանքի կազմում միջուկի պարունակությունը չի գերազանցում 40 %-ը

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* www.hort.purdue.eduFruits of Warm Climates: Jackfruit and Related Species
* www.crfg.org California Rare Fruit Growers: Jackfruit Fruit Facts 
* waynesword.palomar.edu Jackfruit (Artocarpus heterophyllus)  on Wayne’s Word
* thaifoodcast.com — How to Select and Prepare a Jackfruit

Կատեգորիա:Անավարտ հոդվածներ բույսերի մասին
Կատեգորիա:Բանգլադեշի պետական խորհրդանիշեր
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բրազիլական խոհանոց
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Թթազգիներ
Կատեգորիա:Մրգեր
Կատեգորիա:Շրի Լանկայի պետական խորհրդանիշեր
Կատեգորիա:Պտղատու ծառեր