Կոցոֆենեշտի սաղավարտ

**Ոսկե սաղավարտ Կոցոֆենեշտից** (, գետ-դակյան ծիսական սաղավարտ, պատրաստված  (բնածին ոսկու՝ արծաթով հարուստ տարբերակ) և թվագրվում է մ.թ.ա. 5-րդ դարի երկրորդ կեսով։ Այն հայտնաբերվել է ռումինական Կոցոֆենեշտ գյուղում 1920-ական թվականներին  պահվել է Բուխարեստի Ռումինիայի պատմության ազգային թանգարանում։

2025 թվականի հունվարին սաղավարտը գողացել են այլ ցուցանմուշների հետ միասին Ասսենի (Նիդերլանդներ) Դրենթեի թանգարանից կատարված կողոպուտի ժամանակ, որտեղ այն ցուցադրվել է որպես ցուցահանդեսի մաս:

## Ծագում
### Արտեֆակտների հետազոտություն
1926 թվականին սաղավարտը մարգագետնում հայտնաբերել է ֆերմերի որդի Տրայան Սիմիոնը, որը ոչխարներ է արածեցրել Պոյանա Կոցոֆենեշտի գյուղում (այժմ՝ Պրահովա շրջան, որը Մունթենիա պատմական շրջանի մի մասն է): Երեխան սաղավարտը կրել է երկու շաբաթ և օգտագործել այն որպես խաղալիք, ինչի հետևանքով որոշ մասեր պոկվել են:

Հնագետների վերլուծության համաձայն՝ սաղավարտի վերին մասը վնասվել է ծառից կախված վիճակում հարվածից կամ լարվածությունից։ Սաղավարտը նաև օգտագործվել են որպես հավերին ջրաման, և ֆերմերը, ի վերջո, այն տեղադրել է իր հավանոցի տանիքին:

Որոշ ժամանակ անց Պլոեշտիի վաճառական Իոն Մարինեսկու-Մորեանուն սաղավարտը, ներառյալ պոկված վերին մասը, գնել է 35.000 լեյով, որը համարժեք էր գյուղացու 30 տարվա եկամտին: Ավելի ուշ Մարինեսկուն սաղավարտը առաջարկել է Արվեստի նախարարության ղեկավար Իոն Մարին Սադովյանին: Ապրիլին սաղավարտը ձեռք է բերել Հանրային կրթության և պաշտամունքի նախարարությունը և ցուցադրության դրել Հնությունների ազգային թանգարանում, որն այժմ Ռումինիայի պատմության ազգային թանգարան է:

Մարինեսկուին սկզբում գովաբանել են ազգային գանձը փրկելու համար, սակայն 1928 թվականի Ռումինիայի ընդհանուր ընտրություններից հետո Մարինեսկուին, որը ենթադրաբար պարտված Լիբերալ կուսակղության համակիր էր, զրպարտել են «ինքնահարստացման» համար: 1970-ական թվականներից ի վեր սաղավարտը պահվել է Ռումինիայի պատմության ազգային թանգարանում:

2021 թվականին սաղավարտը առաջին անգամ հանվել է Ռումինիայի տարածքից դուրս՝ «Ռումինայի հնագիտական գանձեր։ Դակյան և հռոմեական արմատներ» ցուցահանդեսում ցուցադրելու համար, որոնք անցկացվել են Մադրիդ (Իսպանիա) Ազգային հնագիտական թանգարան Ցուցահանդեսը կազմակերպվել է Ռումինիայի և Իսպանիայի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման 140-ամյակի տոնակատարության համար։

### Արտեֆակտի հետազոտություն
Սաղավարտի ուսումնասիրությունը ղեկավարել է Բուխարեստի համալսարանի պրոֆեսոր, հնագետ Իոան Անդրիեշեսկուն: Հնագետների խումբը եզրակացրել է, որ սաղավարտը գանձի կամ թաղման մաս չի կազմել, այլ պատկանել է Լա Տենեի ժամանակաշրջանի տեղական գետ-դակյան բնակավայրի բնակիչներից մեկին՝ զինվորի կամ ազնվականության անդամի:

Պատկեր:Helmet of Cotofenesti at the National Museum of Romanian History 2011 - Mythological Scene on the Back.jpg|Դիցաբանական տեսարան սաղավարտի հետևի մասում
Պատկեր:Helmet of Cotofenesti - Mythological Scene on the Side by Radu Oltean.jpg|Դիցաբանական տեսարան սաղավարտի կողքին
Պատկեր:Helmet of Cotofenesti - Graphical Reconstruction by Radu Oltean.jpg|Վնասված սաղավարտի գրաֆիկական վերակառուցում
Պատկեր:Helmet of Cotofenesti - Archaeological sketch.jpg|Սաղավարտի բացվածքի պատկերը


## Գողություն
2025 թվականի հունվարի 25-ին Նիդերլանդների իշխանությունները հայտնել են, որ սաղավարտը գողացվել է Ասենի Դրենտեի թանգարանից՝ երեք  դակյան ապարանջանների հետ միասին, որոնք բերվել էին Բուխարեստից ցուցադրության համար:

Գողությունը բուռն քննադատության է արժանացել Ռումինիայում, և հունվարի 28-ին մշակույթի նախարար Նատալյա Ինտոտերոն աշխատանքից ազատել է Ռումինիայի պատմության ազգային թանգարանի տնօրեն Էռնեստ Օբերլանդերին՝ ասելով, որ նա «չի կարողացել պատշաճ կերպով պաշտպանել ազգային ժառանգությունը»: Կան ենթադրություններ, որ արտեֆակտը, հնարավոր է, հալեցվել է:

2025 թվականի հունվարի 29-ին Հյուսիսային Հոլանդիա նահանգի Հերհուգովարդ քաղաքում ձերբակալվել են գողության հետ կապված երեք կասկածյալներ, իսկ մեկ ուրիշը դեռևս հետախուզվում է։ Հոլանդական ոստիկանության տվյալներով՝ երեք կասկածյալները հոլանդացիներ են և, ըստ տեղեկությունների, տարածաշրջանի բնիկներ են:

## Հանրաճանաչ մշակույթում
Սաղավարտի ճշգրիտ կրկնօրինակը հայտնվել է Սերժիու Նիկոլաեսկուի «Դակեր» (1967) պատմական ֆիլմում, չնայած ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունեցել սաղավարտի ժամանակաշրջանից առնվազն 500 տարի անց։ Ֆիլմում դակերի թագավոր Դեկեբալոսի կրած սաղավարտն ուներ հարթ թագ՝ անճշտություն, որը դարձել է ժողովրդական մշակույթի մաս։

1970-ականների վերջին Վասիլե Մնուչանոյի գրած և Ալբին Ստանեսկուի նկարազարդած կոմիքսներից մեկում նույնպես պատկերված է հարթ գագաթով սաղավարտ։ Այն կրել է գետական թագավոր Օդրիքսը պարսից թագավոր Դարեհ I Մեծի հետ իր հակամարտության ժամանակ, որը մ.թ.ա. 513 թվականին սկյութների դեմ արշավանք էր ղեկավարել։ Պատմությունը տեղի է ունենում բնօրինակ սաղավարտի պատրաստման ժամանակաշրջանում։ Նմանատիպ կոմիքսներից մեկում, նույնպես պատկերված է սաղավարտով Բուրեբիստան թագավորը:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտիկ զենք
Կատեգորիա:Արվեստի գողացված գործեր
Կատեգորիա:Գողացված զարդեր
Կատեգորիա:Դակիա