Բիբիսարա Ասաուբաևա

**Բիբիսարա Ասաուբաևա** (, ; ), ղազախստանցի շախմատիստուհի: Կանանց գրոսմայստեր (2019): Միջազգային վարպետ (2020) տղամարդկանց շրջանում: Կայծակնային շախմատի աշխարհի կրկնակի չեմպիոն (2021, 2022)-2021 թվականին շախմատի պատմության մեջ ամենաերիտասարդ չեմպիոնն էր այս տեսակի մրցումներում: Արագ շախմատի աշխարհի առաջնության արծաթե մեդալակիր (2021): Ասիայի չեմպիոն (2021): Ղազախստանի Հանրապետության սպորտի վաստակավոր վարպետ (2023):

Սերում է ժետիրու ցեղի տաբին ցեղից: Բիբիսարան չի տիրապետում մայրենի լեզվին՝ համարելով, որ դրա համար շատ ժամանակ է պահանջվում:

## Շախմատային կենսագրություն
Շախմատի խաղի առաջին կանոնները յուրացրել է 4 տարեկանում։

Շախմատի առաջին մարզիչն Է Ղազախստանի բազմակի չեմպիոն, միջազգային վարպետ Օլեգ Իվանովիչ Ձյուբանը:

Ելույթ ունենալով ղազախական և ռուսական դրոշների ներքո՝ աշխարհի հնգակի չեմպիոն և աշխարհի կրկնակի փոխչեմպիոն տարբեր մանկապատանեկան տարիքային կարգերում:

Շախմատի պատմության ամենաերիտասարդ չեմպիոնը ՖԻԴԵ Master կոչումն է: Կոչումը ստացել է 7 տարեկանում՝ 2011 թվականին աշխարհի երկու առաջնություններում հաղթելուց հետո։

«Տարվա մարզիկ-2012«, «Տարվա առաջընթաց» անվանակարգում (Ղազախստան, Աստանա):

«Տարվա հայրենասեր-2013» մրցանակի հավակնորդ և դափնեկիր, հայրենասերների Ֆորում (Ատիրաու, Ղազախստան):

«Դուբայի Շեյխի գավաթ-2014» - Ի Հաղթող:

2017 թվականին «Աշխարհի հավաքականի» կազմում «դարի խաղ» միջազգային մրցաշարի հաղթող-ԱՄՆ-ի Հավաքական ընդդեմ աշխարհի հավաքականի (Սենթ Լուիս, ԱՄՆ)։

«Ոսկե Մանգուստ» տարվա միջազգային մրցանակի հավակնորդ և դափնեկիր սպորտային աշխարհում ամենանշանավոր նվաճումների ոլորտում, Ուկրաինա, Օդեսա, 2019 թ․։

2016-2018 թվականներին ներկայացրել է Ռուսաստանի շախմատի ֆեդերացիան, ապա վերադարձել Ղազախստան:

2020 թվականին, կատարելով երրորդ նորմը, դարձել Է ՖԻԴԵ-ի միջազգային վարպետ։

## Սպորտային արդյունքներ
### Կոչումներ
* 2011-ՖԻԴԵ-ի կանանց վարպետը ամենաերիտասարդն է շախմատի պատմության մեջ (Արդյունքը չի գերազանցել մինչ օրս)
* 2017 թվականին-ՖԻԴԵ-ի տղամարդկանց վարպետ
* 2019-ՖԻԴԵ-ի կանանց գրոսմայստեր
* 2020 թվականին-ՖԻԴԵ-ի միջազգային վարպետ։

### Պատանեկան նվաճումներ
* 2011 թվականի մայիս-մինչև 7 տարեկան աշակերտուհիների աշխարհի չեմպիոն, Կրակով, Լեհաստան:
* 2011 թվականի նոյեմբեր-7 տարեկան, մինչև 8 տարեկան աղջիկների աշխարհի չեմպիոն, Կալդաս-Նովաս, Բրազիլիա
* 2012 թվականի մայիս-8 տարեկան, մինչև 9 տարեկան աշակերտուհիների աշխարհի առաջնության հաղթող, Յասի, Ռումինիա
* 2013 թվականի մայիս-մինչև 9 տարեկան աշակերտուհիների աշխարհի չեմպիոն, Պորտո Կարաս, Հունաստան:
* 2014 թվականի Հունիս-10 տարեկան, Ասիայի մինչև 12 տարեկան աղջիկների փոխչեմպիոն, Տաշքենդ, Ուզբեկստան
* 2014 թվականի Օգոստոս — Դուբայի Շեյխի գավաթի միջազգային մրցաշարի հաղթող' «Dubai Junior»: Կատեգորիա-մինչև 14 տարեկան:
* 2014 թվականի սեպտեմբեր-11 հնարավորից վաստակելով 10 միավոր, բաժանեց 1-2-րդ տեղերը մինչև 10 տարեկան աղջիկների աշխարհի առաջնությունում: Դուրբան, Հարավային Աֆրիկա:
* 2016 թվականի Հոկտեմբեր-մինչև 12 տարեկան աղջիկների աշխարհի չեմպիոն, Բաթումի, Վրաստան:
* 2017 թվականի Սեպտեմբեր-աշխարհի փոխչեմպիոն «մինչև 14 տարեկան աղջիկներ» անվանակարգում, Մոնտեվիդեո, Ուրուգվայ:

### Ձեռքբերումներ մասնագետների շրջանում
Ալմաթիում կայացած արագ շախմատի աշխարհի 2022 թվականի առաջնությունում դարձել է կայծակնային շախմատի աշխարհի կրկնակի չեմպիոն: Մինչ այդ՝ 2021 թվականի դեկտեմբերին, Լեհաստանում Նա դարձավ Ղազախստանի պատմության մեջ կայծակնային շախմատի աշխարհի առաջին մեծահասակների չեմպիոնը մրցաշարի ավարտից մեկ տուր առաջ՝ շախմատի պատմության մեջ ամենաերիտասարդը և արագ շախմատի աշխարհի առաջնության արծաթե մեդալակիր։

2021 թվականի մեծահասակների շախմատի Ասիայի չեմպիոն-համաճարակի պատճառով մրցումն անցկացվեց առցանց ձևաչափով ՝ Ռապիդ կատեգորիայում:

2017 թվականի հունիսին Մինսկում մասնակցել է շախմատի Եվրոպայի տղամարդկանց անհատական առաջնությանը, որտեղ կատարել է միջազգային վարպետի նորմա:

2017 թվականի դեկտեմբերին Բիբիսարան մասնակցել է կանանց արագ և կայծակնային աշխարհի առաջնությանը, որն անցկացվել Է Սաուդյան Արաբիայում։

Ալ Ռիադում ընթացող աշխարհի առաջնության 100 մասնակիցներից 93-րդ տեղից մեկնարկած ամենաերիտասարդ մասնակիցը՝ 13-ամյա Բիբիսարա Ասաուբաևան, մրցաշարն ավարտել է 9½ միավորով 10-րդ տեղում՝ լավագույն արդյունքը ցույց տալով ռուս կանանց շրջանում: 15 տուրերի արդյունքում նրան հաջողվել է շրջանցել Ալեքսանդրա Կոստենյուկին, Եկատերինա Լահնոյին, Ալեքսանդրա Գորյաչկինային, Օլգա Գիրյային եւ աշխարհի շատ այլ ուժեղագույն շախմատիստուհիներին։

14 տարեկանում Բիբիսարան «Moscow Օպեն 2019» շախմատի միջազգային փառատոնում նվաճել է բրոնզե մեդալ կանանց շարքում: 7 միավորով նա գործակցով առաջ է անցել կանանց միջազգային գրոսմայստեր Մարինա Գուսևայից (Մոսկվայի մարզ), որը զբաղեցրել է չորրորդ տեղը։

2019 թվականին Ղազախստանի հավաքականի կազմում մասնակցել է կանանց աշխարհի թիմային առաջնությանը (Աստանա, Ղազախստան)։

Ղազախստանի կանանց հավաքականը մրցման արդյունքում զբաղեցրել է 5-րդ տեղը, իսկ ինքը՝ Ասաուբաևան, ցույց է տվել լավագույն արդյունքը թիմակիցների շրջանում (5 միավոր 9-ից)։

2021 թվականի նոյեմբերին Ռիգայում ՖԻԴԵ-ի կանանց մեծ Շվեյցարական մրցաշարում զբաղեցրել է 10-րդ տեղը։

## Վարկանիշի փոփոխություն

## Հուշումներ օգտագործելու մեղադրանքներ
2017 թվականին Ուրուգվայում կայացած պատանիների աշխարհի առաջնությունում Ռուսաստանի հավաքականի մարզիչ և Ելիզավետա Սոլոժենկինայի հայրը՝ գրոսմայստեր Եվգենի Սոլոժենկինը, սոցիալական ցանցերում, այնուհետև հայտնի շախմատային լրատվական կայքին տված հարցազրույցում տեղադրեց այն պնդումները, որ Ռուսաստանի դրոշի ներքո հանդես եկած Ասաուբաևան մրցաշարի ընթացքում օգտագործել է էլեկտրոնային ազդանշաններ և հեռախոսով խորհրդակցել է զուգարանում գտնվող մեկի հետ: Այս պնդումները, ըստ երևույթին, չեն համապատասխանում իրականությանը:

Անչափահաս Ասաուբաևայի ծնողները պատվի և արժանապատվության պաշտպանության քաղաքացիական հայց են ներկայացրել Մոսկվայի Բասմանի շրջանային դատարան 2018 թվականի մայիսի 18-ին դատարանը մերժել է հայցվորի պահանջները։ Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը բողոքարկվել է Մոսկվայի քաղաքային դատարանում։ 2018 թվականի դեկտեմբերի 14-ին դատավճիռ է կայացվել, որի համաձայն Սոլոժենկինը մեղավոր է ճանաչվել ասաուբաեւին արատավորող տեղեկություններ տարածելու մեջ, ինչպես նաեւ նրանից 100 հազար ռուբլի է բռնագանձվել։ Ավելի վաղ՝ 2018 թվականի մարտի 19-ին, Շախմատի միջազգային ֆեդերացիայի էթիկայի հանձնաժողովի որոշմամբ Սոլոժենկինը մեղավոր էր ճանաչվել շախմատային Մրցումների մասնակցի հեղինակությանը վնաս հասցնելու համար և նրան արգելվել էր 18 ամիս շարունակ մասնակցել և ներկա գտնվել ՖԻԴԵ-ի ցանկացած պաշտոնական մրցաշարի, այդ թվում՝ որպես ուղեկցող։

## Պարգևներ
* «Բարիս» III աստիճանի շքանշան (2024).
* «Տարվա մարզիկ 2011» մրցանակ
* «Ոսկե Մանգուստ» միջազգային շքանշան:
* մեդալ:
* «Ասիայի լավագույն շախմատիստուհի 2021 կանանց շրջանում»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղուներ
* Официальный сайт
* Дармен Садвакасов: У Асаубаевой есть уникальные шахматные способности
* ТРК Президента Республики Казахстан. Док. фильм «Она» о Бибисаре Асаубаевой
* Асаубаева в передаче «Вундеркинды». Наука 2.0.
* Forbes Kazakhstan о Бибисаре Асаубаевой
* Бибисара Асаубаева побеждает Евгения Соложенкина в Московском городском суде
* http://ztb.kz/novosti/delo-sahmatnoj-princessy-bibisara-asaubaeva-polnostu-opravdana
* Бибисара Асаубаева сыграла в шахматы с отцом Хабиба Нурмагомедова
* https://tengrinews.kz/allsports/bibisara-asaubaeva-otvetila-na-obvineniya-trenera-336573/
* Сара Асаубаева: с выдающимися спортсменами за шахматной доской
* Казахстанская шахматистка проведёт мастер-класс для Хабиба и других звёзд мирового спорта
* Пятикратная чемпионка мира по шахматам решила жить в Актау
* 
* https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/bibisara-asaubaeva-stala-grossmeysterom-378732/
* https://24.kz/ru/news/sport/item/340170-kazakhstanskaya-shakhmatistka-bibisara-asaubaeva-stala-grossmejsterom

Կատեգորիա:Ղազախ շախմատիստներ
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Կատեգորիա:Շախմատի կանանց գրոսմայստերներ