Սոկրատ Խանյան

**Սոկրատ Աղալարի Խանյան** (), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, գրականագետ, հրապարակախոս։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1958 թվականից։ Հայ դաշնակահար Հայկ Մելիքյանի պապը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1930 թ. հունվարի 22-ին Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Հադրութի շրջանի Աղբուլաղ (այժմ՝ Ակնաղբյուր) գյուղում։ 1944 թ. ավարտել է հայրենի գյուղի յոթնամյա դպրոցը, այնուհետև հարևան Էդիլլու (այժմ՝ Ուխտաձոր) գյուղի միջնակարգ դպրոցը։ 1947-1948 թթ. աշխատել է հայրենի գյուղում՝ որպես կոմերիտկազմակերպության քարտուղար և կուլտուրայի տան վարիչ։ 1949-1953 թթ. սովորել և ավարտել է Բաքվի Վ. Ի. Լենինի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետի հայոց լեզվի և գրականության բաժինը։ 1950 թ. «Կոմունիստ» թերթում տպագրվել է առաջին բանաստեղծությունը՝ նվիրված Հայրենական մեծ պատերազմում զոհված ավագ եղբոր՝ բանաստեղծ Սուրեն Խանյանի հիշատակին։ 1953-1962 թթ. աշխատել է Բաքվում հրատարակվող «Կոմունիստ» հայերեն հանրապետական թերթի խմբագրությունում՝ որպես լրագրող։ 1958 թվականից ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ է, 1994 թվականին ԼՂՀ, 2002 թվականին՝ Հայաստանի գրողների միության անդամ։ 1959 թ. տպագրել է բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն՝ «Կարկաչ» խորագրով։ 1962-1965 թթ. սովորել է Բաքվի Վ. Ի. Լենինի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի ասպիրանտուրայում՝ «Հայ գրականություն» մասնագիտության գժով։ Միաժամանակ դասավանդել է հայոց լեզվի և գրականության բաժնում։ 1965 թ. ՀՀ ԳԱԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում պաշտպանել է թեզ՝ «Նաիրի Զարյանի դրամատուրգիան» թեմայով, ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1969 թ. Բաքվում Վ. Ի. Լենինի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի հայկական բաժինը փակվելուց հետո տեղափոխվել է Ստեփանակերտ և շարունակել դասախոսական աշխատանքը Արցախի պետական համալսարանի հայոց լեզվի և գրականության ամբիոնում որպես դոցենտ, 1991 թվականից՝ պրոֆեսոր։ 1974-1988 թթ. եղել է Արցախի պետական համալսարանի ուսանողական գիտական խորհրդի նախագահ, 1975-1976 թթ.՝ մարզային «Գիտելիք» ընկերության նախագահ։ 1978-1981 թթ. վարել է Ստեփանակերտի մանկավարժական ինստիտուտի (ԱրՊՀ) լեզվագրական ֆակուլտետի դեկանի պաշտոնը։ 1984-2007 թթ. եղել է ԱրՊՀ նախ՝ հայոց լեզվի և գրականության, ապա՝ գրականության և լրագրության ամբիոնի վարիչը։ 1985-1990 թթ. եղել է Խաղաղության պաշտպանության ԼՂ մարզային կոմիտեի նախագահ։ 2002 թվականին ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում պաշտպանել է թեզ՝ «Հայրենիքի ճակատագիրը հայ պոեզիայում (1950-1990-ական թթ.) թեմայով, արժանացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճանի։ 2004 թվականին ՀՀ ԲՈՀ-ի կողմից ստացել է պրոֆեսորի դիպլոմ՝ «Գրականագիտության» գծով։ ԽՄԿԿ անդամ 1963 թվականից։

## Պարգևներ
* 1978 – ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի «Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալ
* 1990 – ԽՍՀՄ բարձրագույն դպրոցի պետական կոմիտեի «Աշխատանքային գերազանց հաջողությունների համար» կրծքանշան
* 1992 – դարձել է ԼՂՀ նախարարների խորհրդի Եղիշեի անվան ամենամյա մրցանակի դափնեկիր՝ «Արցախի արծիվը» պոեմի համար։
* 1998 – արժանացել է ԼՂՀ գրողների միության Մուրացանի անվան մրցանակի՝ «Արցախի պատերազմը և հայ պոեզիան» աշխատության համար։
* 1999 – ԱրՊՀ 30-ամյակի հուշամեդալ
* 2001 – ԼՂՀ «Վաչագան բարեպաշտ» մեդալ
* 2003 – «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» մեդալ
* 2005 – արժանացել է ԼՂՀ գիտության վաստակավոր գործչի պատվավոր կոչում
* 2009 – ԱրՊՀ 40-ամյակի հուշամեդալ
* 2010 – ԼՂՀ «Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշան
* ՀՀ գրողների միության ոսկե մեդալով։
* Արցախի պետական համալսարանի ոսկե մեդալով։

## Ստեղծագործություններ
### Բանաստեղծությունների ժողովածուներ
# Կարկաչ (1959)
# Բարեկամություն (1963)
# Սիրտս ձեզ հետ է (1966)
# Արևսար (1968)
# Լեռների երգը (1972)
# Իմ նվերը (1973)
# Սպասում ենք դեռ (1975)
# Լեռնային ղողանջներ (1978)
# Քո անունից (1980)
# Կանաչ ծփանք (1981)
# Կարոտի կրակներ (1991)
# Արցախյան ղողանջներ (1991)
# Իմ ծիածանը (2000)
# Թևավոր իմ կյանք (2006)
# Սիրո ճամփա (2007)

### Պոեմներ
# «Արցախի արծիվը» (1995)
# «Մհեր» (1995)
# «Նահատակ լուսո» (2005)
# «Ամարասի կանթեղը» (2005)

### Գրականագիտական աշխատություններ
# Պոեզիայի ուժն ու հմայքը (Եղիշե Չարենցի մասին, 1987)
# Թաթուլ Հուրյանի սխրանքը (1991)
# Ցավի և սիրո պոեզիա (Վարդան Հակոբյանի ստեղծագործությունը, 1991)
# Բոգդան Ջանյանի պոեզիան (1997)
# Գուրգեն Գաբրիելյանի աշխարհը (1997)
# Արցախյան պատերազմը և հայ պոեզիան (1998)
# Տաղանդի լույսը – Ժան Անդրյան (1998)
# Նվարդ Ավագյանի պոեզիան (2000)
# Քնարական նվագների հմայքը – Ա.Թովմասյանի պոեզիան» (2000)
# Հայրենիքի ճակատագիրը հայ պոեզիայում, 1950-90-ական թթ. (2001)
# Ազգային ճակատագիրը և հայ պոեզիան (2003)
# Հրաչյա Բեգլարյանի քնարերգությունը (2004)
# Պոեզիայի զարգացման միտումներն Արցախում, 1950-90-ական թթ. (2005)
# Հրանտ Մաթևոսյանի գրական հայացքները (2006)
# Հանճարեղ բանաստեղծն ու ազնիվ քաղաքացին – Եղիշե Չարենց (2007)
# Հայրենի եզերքի և սիրո ծարավը (ԱՀովհաննիսյանի քնարերգությունը, 2007)
# Մաքսիմ Հովհաննիսյան. Լեռնաղբյուրի վիպաշխարհը (2007)
# Կյանք բեմի վրա – ժողովրդական դերասաններ Մամիկոն Միքայելյանի և Նվարդ Ասատրյանի մասին (2008)
# Ռոբերտ Եսայանի պոեզիան (2008)
# Հայ հին և միջնադարյան գրականության պատմություն ուսումնամեթոդական ցուցումներ (2009)
# Արտեմ Հարությունյանի պոեզիան (2014)

## Թարգմանություններ

* Աբալյան Սուրեն։ Արթնացե՛ք, մարդի՛կ (Բանաստեղծություններ).- Ստեփանակերտ։ «Դիզակ պլյուս», 2019.- 47 էջ։
* Աշուղ Ալեսկեր։ Երգեր.- Երևան։ Հայաստան, 1972.- 107 էջ.- Բովանդ-ից՝ Այսօր; Փայփայեմ; Քաղցր է; Փոխվեց։
* Ղարաբաղլի Թելման։ Կենարար ջրեր։ Պատմվածքներ.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1960.- 56 էջ։
* Պոնոմարյով Վլադիմիր։ Արցախ-սրբազան հող.- Ստեփանակերտ։ «Սոնա» գրահրատ., 2011.- 47 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Անմահության ճանապարհով։ Փաստագրական վիպակ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ադրբեջաներենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ