Կիրսան Իլյումժինով

**Կիրսան Նիկոլաևիչ Իլյումժինով** (, կալմ.՝ Үлмҗин Кирсән, ), ռուսաստանցի պետական գործիչ, Կալմիկական Հանրապետության առաջին նախագահ (1993-2005), Կալմիկական Հանրապետության ղեկավար (2005-2010), գործարար։ Շախմատի միջազգային ֆեդերացիայի նախագահ (1995 թվականից)։

## Կենսագրություն
* 1977 - 15 տարեկանում գլխավորել է Կալմիկիայի շախմատի մեծերի հավաքականը։
* 1979 - ոսկե մեդալով ավարտել է Էլիստայի №3 դպրոցը։ Դպրոցն ավարտելուց հետո մեկ տարի աշխատել է «Звезда» գործարանում՝ որպես փականագործ, որից հետո 2 տարի ծառայել է Խորհրդային բանակում՝ Հյուսիս-Կովկասյան զինվորական օկրուգում (ծառայությունն ավարտել է որպես ավագ սերժանտ), եղել է այդ օկրուգի շախմատի հավաքականի անդամ։
*1982-1989 - սովորել է Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտում (МГИМО). 1988 թվականին համակուրսեցիների ամբաստանության հիման վրա հեռացվել է ինստիտուտից և կուսակցությունից՝ «հասարակական վայրում ալկոհոլային խմիչքներ օգտագործելու համար»։ Կ. Իլյումժինովի՝ Մ. Ս. Գորբաչովի անունով կուսակցության 19-րդ համագումարին, ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի ներկայացուցչին և արտաքին գործերի նախարար Շեվարնաձեին ուղղված նամակներից և դրանց հաջորդած կես տարվա հետաքննությունից հետո վերակնգնվեց ինստիտուտում և կուսակցության շարքերում։
* 1990 թվականի մարտի 18 - ընտրվել է ՌԽՖՍՀ ժողովրդական պատգամավոր՝ Մանիչսկի №821 տարածքային օկրուգից (Կալմիկիա)։
* 1991 թվականի հոկտեմբերի 18 - դեկտեմբերի 12 - ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Հանրապետությունների խորհրդի անդամ։
* 1992 - Եվգենի Դոդոլևի հետ միասին հիմնել է «Նոր հայացք» («Новый Взгляд») թերթը։
* 1993 - Ռուսաստանի գործարարների պալատի նախագահ։
* 1993 թվականի ապրիլի 1 - ընտրվել է Կալմիկական Հանրապետության առաջին նախագահ։
* 1993 թվականի դեկտեմբերից - Ռուսաստանի Ֆեդերացիայի Ֆեդերատիվ ժողովի առաջին գումարման Ֆեդերացիայի խորհրդի անդամ։ 1996 թվականից՝ երկրորդ գումարման Ֆեդերացիայի խորհրդի անդամ՝ նույն պաշտոնում։
* 1995 - վաղաժամկետ վերընտրվել է Կալմիկական Հանրապետության նախագահ՝ 7 տարի ժամկետով՝ մինչև 2002 թվականը։
* 1995 թվականի նոյեմբերին ընտրվել է ՖԻԴԵ-ի նախագահ։
* 1998 թվականի նոյեմբերին Ֆեդերատիվ բյուջեից միջոցներ չստանալու պատճառով արել է մի շարք հայտարարություններ, որոնք դիտվել են որպես Ռուսաստանի Ֆեդերացիայի կազմից Կալմիկիայի դուրս գալու առաջարկ։ Դրան ի պատասխան, ՌՖ Գերագույն դատախազությունն այդ հայտարարությունների փաստի առթիվ ստուգումներ է սկսել։
* 2000 թվականի դեկտեմբերի 29-ին դարձել է Էլիստայի «Ուրալան» ֆուտբոլային ակումբի նախագահը։
* 2002 թվականի հոկտեմբերի 27-ին հաղթել է Կալմիկիայի նախագահական ընտրությունների երկրորդ փուլում։
* 2005 թվականի հոկտեմբերի 24-ին ՌՖ նախագահ Վ. Վ. Պուտինի կողմից նշանակվել է Կալմիկական Հանրապետության նախագահ՝ 5 տարի ժամկետով։
* 2006 թվականի հունիսի 2-ին վերընտրվել է ՖԻԴԵ-ի նախագահի պաշտոնում։
* 2010 թվականի սեպտեմբերի 6-ին հայտարարել է, որ չի պատրաստվում հավակնել հանրապետության ղեկավարի պաշտոնում հինգերորդ անգամ լինելու դերին։ Այդ առումով նրա իրավասությունների ժամկետը լրացան 2010 թվականի հոկտեմբերի 24-ին։ ՌՖ նախագահ Մեդվեդևը Կալմիկիայի ղեկավարի պաշտոնում առաջարկեց ՌՖ նախագահին կից Կալմիկական Հանրապետության մշտական ներկայացուցիչ և հանրապետության կառավարության նախագահի առաջին քարտուղար Ալեքսեյ Օրլովի թեկնածությունը, որն էլ հաստատեց Կալմիկիայի Ժողովրդական Խուրալը։ Այսպիսով, Ալեքսեյ Օրլովը փոխարինեց Կիրսան Իլյումժինովին հանրապետության ղեկավարի պաշտոնում։
* 2010 թվականի սեպտեմբերի 29-ին վերընտրվել է ՖԻԴԵ-ի նախագահի պաշտոնում։ Բացի Իլյումժինովից այդ պաշտոնին հավակնում էր նաև շախմատի աշխարհի տասներկուերորդ չեկպիոն Անատոլի Կարպովըւ։ Իլյումժինովի օգտին քվեարկել է 95 հոգի, Կարպովի օգտին՝ 55։ 2010 թվականի հուլիսի 12-ին Կարպովը Իլյումժինովի դեմ հայց ներկայացրեց Միջազգային արբիտրաժային դատարան՝ վերջինիս թեկնածության առաջադրման հետ կապված, սակայն սեպտեմբերի 27-ին հայցը մերժվեց։
* 2011 թվականի հունիսի 12-ին Տրիպոլիում հանդիպել է Քադաֆիի հետ, նրա հետ շախմատ խաղացել և պայմանավորվել շախմատային առաջնություն անցկացնելու մասին։ Քադաֆին հերթական անգամ հաստատել է, որ չի հեռանա և որ որևէ պաշտոն չի զբաղեցրել։
* 2011 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Շրի Լանկայի Ամարապուրա մախանիկայի բարձրագույն հոգևոր պետերի որոշման համաձայն դարձել է Բուդդայականության հիմնադիր Շաքյամունա բուդդայի կարողության պահապանը։ Այդ կարողությունն Իլյումժինովը պահպանության հանձնեց Կալմիկիայի կենտրոնական բուդդայական տաճարին։

## Փաստեր
* Իլյումժինովի անունով աստերոիդ է անվանակոչվել ((5570) Կիրսան)։
* Իլյումժինովը բազմիցս հայտարարել է այլմոլորակայինների հետ իր կապի մասին, որն, իբր, տեղի է ունեցել 1997 թվականի սեպտեմբերի 18-ին։
* Իլյումժինովի խոստովանությամբ, իր որդին սովորում է հասարակ բուհում՝ աշխարհագրագետի մասնագիտությամբ, գումար է աշխատում թարգմանություններով։
* Հարցաքննվել է 1998 թվականի հունիսի 8-ին սպանված լրագրող Լարիսա Յուդինայի սպանության գործի առթիվ։
* Բազմիցս հիշատակվել է «Էթնոգենես» («Этногенез») գրական սերիալում։
* 1990-ական թվականների սկզբին առաջարկել է Ռուսաստանի ֆեդերատիվ կառուցվածքի իր սխեման, ըստ որի երկիրը պետք է բաղկացած լիներ ֆեդերացիայի 22 սուբյեկտներից (հանրապետություններից), որոնցից 21-ը ներկայումս գոյություն ունեցող հանրապետություններն են, 22-րդը՝ «Ռուսական Հանրապետությունը», որն իր մեջ կներառեր բոլոր գոյություն ունեցող մարզերը, տարածաշրջանները, օկրուգներն ու ինքնավար մարզերը։
* Կիրսան Իլյումժինովի 50-ամյա հոբելյանի օրը նրա անվամբ անվանակոչվել է Սիթի Չեսի գլխավոր հրապարակը։
* Լինելով ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի անդամ՝ աշխարհի չեմպիոն Գարի Կասպարովից գնել է շախմատային թագը։
* «Վանգելիա» («Вангелия») սերիալում (2013) խաղացել է ինքն իր դերը։

## Պարգևներ
* «За заслуги перед Отечеством» IV աստիճանի շքանշան (մարտի 17, 2011)։
* Բարեկամության շքանշան (ապրիլի 3, 1997), պետության առջև ունեցած մեծ վաստակի և ժողովուրդների միջև բարեկամության ու համագործակցության ամրապնդման համար։
* ՌՖ նախագահի պատվոգիր (դեկտեմբերի 12, 2008), ՌՖ սահմանադրության նախագծի նախապատրաստման գործընթացին ակտիվ մասնակցության և ՌՖ ժողովրդավարության զարգացման մեջ մեծ ներդրումի համար։
* Գիտության և տեխնիկայի բնագավառում ՌՖ Կառավարության 2008 թվականի մրցանակ (մարտի 10, 2009), ռուսական տեսակի մսատու անասուններից մսամթերքի ստացման հաստատուն արտադրական համակարգի մշակման և ներդրման համար։
* ՌՖ նախագահի շնորհակալագիր (օգոստոսի 12, 1996), 1996 թվականի նախագահական ընտրությունների կազմակերպմանն ու անցկացմանն ակտիվ մասնակցություն ունենալու համար։
* ՌՖ նախագահի շնորհակալագիր (օգոստոսի 25, 2005), ՌՖ Պետական խորհրդի աշխատանքներին ակտիվ մասնակցություն ցուցաբերելու համար։
* Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի պատվավոր անդամ։
* «Կալմիկիայի հերոսի» կոչում՝ Սպիտակ լոտոսի շնորհմամբ, պարգևատրվել է 2012 թվականի ապրիլի 5-ին՝ իր 50-ամյա հոբելյանի առթիվ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Илюмжинов, Кирсан — հոդված Լենտապեդիայում, 2012 թվական
* Инопланетянин // Новый Взгляд : газета. — 07.10.2010. — № 9.
* Первый канал. Телепроект Познер. Кирсан Илюмжинов — выпуск от 26.04.2010.
* Мишенин Д. Большое интервью с Кираном Илюмжиновым // Крестьянка : журнал. — январь 2009. — № 1. 
* Радио Свобода: Наши гости: Лицом к лицу — Кирсан Илюмжинов, 22.07.2001.
* Воеводин И. В. Защита Илюмжинова // Новый Взгляд : газета. — 04.07.1992. — № 22.

Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:«Միասնական Ռուսաստան» կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Վրացական «Ոսկե գեղմ» շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Ռուս գործարարներ
Կատեգորիա:Ռուս շախմատիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքական գործիչներ