Յորգեն Ռոեդ

**Յորգեն Ռոեդ** (, ), դանիացի դիմանկարային և ժանրային նկարիչ, դանիական գեղանկարչության ոսկե դարի ներկայացուցիչ, գեղանկարչության պրոֆեսոր։

## Ծագում և վաղ տարիներ
Յորգեն Ռոեդը ծնվել է 1808 թվականի հունվարի 13-ին Ռինգստեդում, Պեդեր Յորգենսեն Ռոեդի և նրա կնոջ՝ Էլեն Հանսդաթեր Ենսենի որդին։ Նրա հայրը վարձակալ ֆերմեր էր, զբաղվում էր փոխադրումներով և ղեկավարում էր թորման գործարան։ Նկարչության հիմունքները սովորելու երիտասարդ Յորգենի առաջին հնարավորությունը եղավ Ռինգստեդ դպրոցում, որտեղ նրա առաջին նկարչական ուսուցիչը կատեխետ Յ. Յ. Ֆյունն էր։ Չնայած Ֆյունի տված սուղ ուսուցմանը, Յորգենն այնպիսի նախանձախնդրություն և ջանասիրություն դրսևորեց նկարչության մեջ, որը դրդեց իր ծնողներին ուղարկել իրենց որդուն Կոպենհագեն՝ նկարչություն սովորելու։

## Կրթություն և կարիերա
1822 թվականի հոկտեմբերին, 14 տարեկանում, Ռոեդն ընդունվում է Դանիայի թագավորական գեղարվեստի ակադեմիա։ Բացի այդ, նրան նաև առաջարկվեց նկարչություն սովորել դիմանկարիչ Հանս Հանսենի հետ, որը Կոնստանտին Հանսենի հայրն էր, որը հետագայում հայտնի նկարիչ էր, որի հետ Ռոեդը հետագայում երկար տարիներ ընկերություն էր անում։ Ռոեդը մասնավոր է սովորել Հանսենի մոտ՝ ակադեմիայում սովորելուն զուգահեռ։ Այնուամենայնիվ, մասնավոր ուսուցումը Ռոեդին ոչ մի էական արդյունք չբերեց այն պատճառով, որ Հանսենի հետ նա ստիպված էր հիմնականում զբաղվել իր ուսուցչի ստեղծագործությունների պատճենմամբ։ Այսպիսով, 1824-ին Ռոդը դեբյուտ է արել Շառլոտենբորգի գարնանային ցուցահանդեսում իր «Հրեշտակի գլուխը» աշխատանքով, որը Հանս Հանսենի ստեղծագործության կրկնօրինակն էր, որն իր հերթին այս հրեշտակին կրկնօրինակել է Ռաֆայելի «Սիքստինյան Տիրամայր» կտավի ստորին մասից»։ Միայն երկու տարի անց՝ 1826 թվականին, Ռոեդը ցուցադրեց իր առաջին անկախ աշխատանքը՝ Ռինգստեդից իր առաջին դպրոցի ուսուցչի՝ կատեխիստ Ֆյունենի դիմանկարը։

Ակադեմիայում ուսուցումն ընթանում էր դանդաղ, բայց հաստատուն։ Առաջին փուլում դա անվճար նկարչական դպրոց էր։ 1825 թվականի նոյեմբերին Ռոդը տեղափոխվում է գիպսի դպրոց։ Այնուհետև 1826 թվականի մարտին նա տեղափոխվում է Քրիստոֆեր Էքերսբերգի մոդելային դպրոց, որտեղ սովորում է մինչև 1831 թվականը։ 1828 թվականին Հանս Հանսենը մահացավ, և Յորգեն Ռոեդն ամբողջությամբ ընկղմվեց ակադեմիայում իր ուսման մեջ։ Էկերսբերգը մեծ ազդեցություն ունեցավ Ռոեդի վրա։ Իր հետագա աշխատանքում նա հավատարիմ մնաց Էկերսբերգի դպրոցին։ 1831 թվականին Ռոեդը մրցույթում շահեց փոքր արծաթե մեդալ, իսկ 1833 թվականին՝ խոշոր։ Նա նույնիսկ չէր մտածում ոսկե մեդալների համար պայքարելու մասին

1835 թվականին Յորգեն Ռոեդը դիմում ներկայացրեց Ակադեմիա ֆինանսական աջակցության համար Fonden ad usus publicos հիմնադրամից, որը ստեղծվել էր Ֆրեդերիկ V-ի կողմից՝ գիտությանը, գրականությանը և արվեստին աջակցելու համար։ Սակայն այդ ժամանակ դրամաշնորհի համար դիմում էին ևս երկու արվեստագետներ՝ Վիլհելմ Մարստրանդը և Լուի Գուրլիտը, և միջոցները սահմանափակ էին։ Իր հայեցողությամբ Ակադեմիան ստիպված եղավ թույլ տալ Մարստրանդին և Գուրլիթին առաջ գնալ, և Ռոեդի հերթն առաջ շարժվեց երկու տարի առաջ։ Ռոեդը հիմնադրամից աջակցություն ստացավ միայն 1837 թվականին։ Սա երկու տարվա ճանապարհորդություն էր, որը հետագայում հիմնադրամի և ակադեմիայի կողմից երկարաձգվեց ևս երկու տարով։ Այսպիսով նա 1837-1841 թվականներին մնաց արտասահմանում։ Նա սկզբում մեկնել է Դյուսելդորֆ, ապա՝ Իտալիա, որտեղ հիմնականում եղել է Հռոմում, բայց եղել է նաև Ֆլորենցիայում և Նեապոլում, որտեղ ընկերակցել է Վ.Մարստրանի և Կ.Հանսենի հետ։ Այստեղ նա ավարտեց մի քանի նկարներ՝ կապված ճարտարապետության հետ, ինչպես նաև երկու զոհասեղանի աշխատանքներ գյուղական եկեղեցիների համար։ Նա նաև մահապատժի է ենթարկել Ռաֆայելի Մադոննաներից մեկի պատճենը Վատիկանի հավաքածուից։ Արդեն 1842 թվականին Դանիայում այս աշխատանքները գրավեցին գեղարվեստական ​​շրջանակների ուշադրությունը և արժանացան դրական արձագանքների։ Ուսումնական ճամփորդությունից վերադառնալով՝ Ռոեդը նպատակաուղղված կերպով շարունակեց իր ակադեմիական կարիերան։ 1843 թվականին ավարտելով դանիացի արտադրող և քաղաքական գործիչ Յոհան Քրիստիան Դրուզենի դիմանկարը, նա առաջադրվել է որպես Ակադեմիայի անդամի թեկնածու որպես դիմանկարիչ, իսկ 1844 թվականին դանիացի քանդակագործ Գ. Վ. Բիսենի դիմանկարը կատարելու համար նա ընդունվել է ակադեմիայի անդամ։ Նա երկրորդ անգամ այցելեց Իտալիա 1861 թվականին՝ ստանալով Anckerske Travel դրամաշնորհ, իսկ 1862 թվականին նշանակվեց Գեղարվեստի ակադեմիայի գեղանկարչության պրոֆեսոր, որտեղ դասավանդեց մինչև 1887 թվականի հոկտեմբերը։ Թոշակի անցնելուց հետո նա ստացել է պետական ​​խորհրդականի կոչում ()։

## Ստեղծագործություն
Յորգեն Ռոեդը նկարչության նորարար կամ փայլուն գյուտարար չէր։ Իր ողջ կյանքի ընթացքում նա իրեն դրսևորել է որպես կուռ և բարեխիղճ աշխատող՝ ծառայեցնելով արվեստին։ Ելնելով կատարման ձևից և նրա գեղարվեստական ​​հմտության զարգացումից՝ տեղին կլիներ նրա ստեղծագործությունը բաժանել վաղ (1820-ական թթ. վերջ-1840-ական թթ.), հասուն (1850-60-ական թթ.) և ավելի ուշ (1870-ական թթ. և ավելի ուշ)։ Նրա վաղ ստեղծագործություններն առանձնանում էին ավելի գեղեցիկ ոգեշնչող պատկերային էֆեկտով, ավելի մեղմ գույնի մշակմամբ և կատարմամբ, քան վերջինները, որոնցում աստիճանաբար ձևավորվում էր ձևի և գույնի կենտրոնացված վստահությունն ու ուժը, հաճախ զուգորդվում ընկալման և մեկնաբանության որոշակի չորության հետ։ Նույնիսկ 1837-41 թվականներին Իտալիայի տարածքով իր ուսումնական ճամփորդության ընթացքում նա ստեղծեց գործեր, որոնք, ըստ Ակադեմիայի, ակնհայտորեն ցույց էին տալիս «անկասկած շնորհք, ինքնուրույն ցանկություն և գեղարվեստական ​​զարգացման համար առաջարկվող միջոցների ամենալուրջ օգտագործումը»։ Իտալական ժամանակաշրջանի նրա վաղ շրջանի ուշագրավ գործերից մեկի ամենավառ օրինակը, անկասկած, «Բանտի բակը Պալացցո դել Բարջելլոյում» նկարն է (), գրվել է Իտալիայից վերադառնալիս 1842 թ. Նկարը ցույց է տալիս փափուկ լույս, մտածված կազմություն և մանրուքների նկատմամբ լավ ուշադրություն։ Այստեղ Ռոեդը միավորում է ճարտարապետական ​​լանդշաֆտը և մարդկանց խումբը ժանրային տեսարանի մեջ։ 1840-ական թվականներին Ռոեդը ստեղծեց բազմաթիվ դիմանկարներ, որոնց թվում են քանդակագործ Բիսենի (1844), Կ. Դրուզենի (1844), եպիսկոպոս Յենս Պալուդան-Մյուլլերի (1845), Ադամ Էլենշլագերի (1847) հայտնի դիմանկարները և նրա մոր դիմանկարը. Էլեն Ռոեդ (1849)

1850-ականները դանիական գեղանկարչության մեջ անցումային շրջան է ոսկե դարից դեպի ազգային ռոմանտիկ ռեալիզմ։ Հենց այդ ժամանակաշրջանում դանիացի նկարիչները, որոնց ուսուցանվում էր ակադեմիկոս պրոֆեսոր և ազգային արվեստի խթանող Նիլս Լաուրից Հյոենը, դիմեցին բնիկ դանիական մոտիվներին։ Նման դրդապատճառներին անդրադարձել է նաև Յորգեն Ռոեդը. Նրա նման աշխատանքների վառ օրինակներից է «Ընտանեկան կյանքը Հելսինգորից հյուսիս գտնվող ձկնորսական փոքրիկ գյուղում» նկարը։ () 1855, որի սյուժեն Ռոեդը կրկնել է մեկից ավելի անգամ։ Նրա հասուն շրջանի ժանրային ստեղծագործություններից կարելի է առանձնացնել նաև նրա հայտնի «Զելանդիայի բանվորները ջրհորի մոտ» կտավը. (),  (դան․ «Haven med den gamle døbefont»)։ 1851 թվականին Դրեզդենում գտնվելու ժամանակ Ռոեդը այնտեղ պատրաստեց Ռաֆայելի Սիքստին Մադոննայի կրկնօրինակը՝ Մարտին Համերիչի պատվերով։

1862 թվականից Յորգեն Ռոեդը դասավանդում է Գեղարվեստի ակադեմիայում։ Այս ընթացքում նա ստեղծել է բազմաթիվ դիմանկարներ և կրոնական թեմաներով ստեղծագործություններ։ Կրոնական գործերից՝ «Քրիստոսը Էմմաուսում» (1865 թ.), «Քրիստոսը Էմմաուսում աշակերտների հետ» (1866 թ.), «Քրիստոսը խաչի վրա Մարիամի և Սուրբ Հովհաննեսի հետ» (1866 թ.), ինչպես նաև «Խաչելությունը»։ Քրիստոսի» հայտնի են.() 1866, պահվում է Ֆրեդերիկսբորգ պալատում։ Կրոնական գործերից շատերը հետագայում հայտնվեցին Դանիայի տարբեր եկեղեցիներում։ Այս ընթացքում նրա նկարչությունը ձեռք է բերում վստահություն և ուժ կատարման մեջ։ Ուշագրավ գործ է Էմիլիայի կնոջ՝ Մաթիլդայի դիմանկարը՝ արված 1871 թվականին (Արվեստի պետական ​​թանգարան, Դանիա)։ Աշխատանքը ցույց է տալիս բարձր կատարողական հմտություններ։
Պատկեր:Jørgen_Roed_-_The_Courtyard_of_the_Palazzo_del_Bargello._Florence_-_KMS1490_-_Statens_Museum_for_Kunst.jpg|Բանտի բակ Պալացցո դել Բարջելոյում, 1842 թ
Պատկեր:Jørgen_Roed_-_Sjællandske_høstpiger_ved_en_brønd_-_KMS609_-_Statens_Museum_for_Kunst.jpg|Զելանդացի բանվորներ ջրհորի մոտ, 1850 թ
Պատկեր:Jørgen_Roed_-_Haven_med_den_gamle_døbefont_-_KMS966_-_Statens_Museum_for_Kunst.jpg|Հին մկրտության ավազանով այգի, 1850 թ
Պատկեր:Jørgen_Roed_-_Emilie_Mathilde_Roed,_f._Kruse,_kunstnerens_hustru_-_KMS1556_-_Statens_Museum_for_Kunst.jpg|Էմիլիա Մատիլդա Ռոեդի դիմանկարը, 1871 թ
Պատկեր:Jørgen_Roed_-_Familieliv_i_et_lille_fiskerleje_nord_for_Helsingør_-_KMS738_-_Statens_Museum_for_Kunst.jpg|Ընտանեկան կյանքը Հելսինգորից հյուսիս գտնվող մի փոքրիկ ձկնորսական գյուղում, 1855 թ


## Անձնական կյանք և ընտանիք
Դեռևս 1837 թվականին արտասահման մեկնելուց առաջ Ռոեդը նշանված էր Թագավորական թատրոնի դերասան Յենս Ուիլյամ Կրուզեի դստեր՝ Էմիլիա Մաթիլդայի հետ։ Նա հավատարմորեն սպասեց նրան իր երկար ուսումնական ճամփորդությունից և վերադառնալուց հետո նրանք ամուսնացան 1842 թվականի մայիսի 22-ին։ Այս ամուսնությունից նրանք ունեցան դուստր՝ Հելենան (12/07/1843), որը հետագայում դարձավ դանի-շվեդ բանաստեղծ և գրող, և որդի Հոլգերը (11/02/1846), որը հետագայում դարձավ նկարիչ։

Ռոեդ ընտանիքի տունը բնութագրվում էր աշխույժ հետաքրքրություններով և այնտեղ տիրում էր հոգևոր մթնոլորտ։ Այս տուն հաճախ էին այցելում արվեստով զբաղվող մարդիկ։ Յորգեն Ռոեդը և նրա շնորհալի կինը՝ Մաթիլդան, հավաքեցին ընկերների մեծ շրջանակ, այդ թվում՝ արվեստագետներ և արվեստի ընկերներ։ Նրանց թվում էր նաև արվեստի պատմաբան Ջուլիուս Լանգը, ում վրա Ռոեդը զգալի ազդեցություն է ունեցել գեղարվեստական ​​և գեղագիտական ​​ուղղության վրա։ Ճանապարհորդության գնալիս Ռոեդն իր հետ տարել է ընտանիքին։ Այսպիսով, 1861 թվականի նոյեմբերից մինչև 1862 թվականի մարտը ընտանիքը շրջագայություն կատարեց Լոնդոն, Փարիզ, Ֆլորենցիա և Հռոմ։ Այս ճամփորդության ընթացքում Հռոմում նրանց դուստրը՝ Հելենան, հանդիպեց իր ապագա ամուսնուն՝ շվեդ բանաստեղծ և արվեստի պատմաբան Կարլ Ռուպերտ Նիբլումին, ով հետագայում դարձավ Շվեդիայի ակադեմիայի անդամ։

Յորգեն Ռոեդը մահացել է 1888 թվականի օգոստոսի 8-ին Կոպենհագենում 80 տարեկան հասակում։

## Ցուցահանդեսներ
* Շառլոտենբերգ, գարնանային ցուցահանդես, 1824-25, 1827-37, 1839-54, 1856-61, 1863, 1866-78, 1880-85, 1887-88;
* Կոպենհագենի համալսարան, 1843;
* «Ցուցահանդես՝ հօգուտ Ֆրեդերիքսբորգի վերակառուցման», Շառլոտենբորգ, 1860;
* Համաշխարհային տոնավաճառ, Լոնդոն, 1862;
* Արվեստի ակադեմիա, Ստոկհոլմ, 1866;
* Հյուսիսային արվեստի ցուցահանդես, Կոպենհագեն, 1883;
* «Կիրառական արվեստի և դիմանկարի ցուցահանդես», Կոպենհագեն, 1880 թ.
* Քաղաքապետարան, 1901;
* Ազգային արվեստի ասոցիացիա, 1903-04, 1926 թ.
* Շվեդական արվեստի միություն, Ստոկհոլմ, 1922;
* «Դանիական արվեստ», Ազգային պատկերասրահ Jeu de Paume, Փարիզ, 1928;
* «Իմ լավագույն աշխատանքը», Արվեստի պետական ​​թանգարան, 1941;
* «Դանիական արվեստի գանձերը», Լոնդոն, 1948;
* «Յուտլանդիան դանիական նկարչության մեջ», Օրհուս, 1952;
* Շառլոտենբերգ, 1953; «Շարլոտենբուրգ 100 տարի անց», Շարլոտենբուրգ, 1957;
* «Դանիական ոսկե դար», Ազգային թանգարան, Ստոկհոլմ, 1960;
* «Դանիայի արվեստը», Ժամանակակից արվեստի թանգարան, Նյու Յորք, 1961;
* «Դանիական նկարչության ոսկե դար», Կունստհալե Կիլ, 1968;
* «Տասնիններորդ դարի դանիացի նկարիչներ, Պալացցո Բրաշկի», Հռոմ, 1977 և Արվեստի պետական ​​թանգարան, 1978;
* «Դիմանկարիչներ», Շառլոտենբուրգ, 1977;
* «Հին դանիական գծանկարներ», Հյուսիսային Յուտլանդիայի արվեստի թանգարան, 1980;
* «Սյոլերյոդը տեղական պատմական նկարչության մեջ», Գալերիա Հոլտեգաարդ
* «Կ. Վ. Էքերսբերգը և նրա ուսանողները», Արվեստի պետական ​​թանգարան, 1984;
* «Ոսկե դարի դանիական նկարչություն», Ազգային պատկերասրահ, Լոնդոն, 1984;
* «Օռլա Լեհման և պետական արվեստ», Վեյլե արվեստի թանգարան, 1986;
* Անհատական ​​ցուցահանդեսներ. Կունստֆորինինն, Կոպենհագեն, 1889;
* «Յորգեն Ռոեդ Ռիբեյում», Ռիբե արվեստի թանգարան, 1986;
* «Յորգեն Ռոեդը Իտալիայում, Գլիպոթեկ, 1991 թ

## Աշխատանքներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Работы Йоргена Роэда на сайте «Artnet»

 
Կատեգորիա:Դանիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Դանիացի քանդակագործներ