Էթնոսիմվոլիզմ

**Էթնոսիմվոլիզմ**, ազգայնականության ուսումնասիրության մեջ մտածողության դպրոց, որը շեշտում է խորհրդանիշների, առասպելների, արժեքների և ավանդույթների կարևորությունը ժամանակակից ազգային պետության ձևավորման և գոյատևման գործում:

Զարգացած որպես ազգայնականության մոդեռնիստական տեսությունների քննադատություն, էթնոսիմվոլիզմը շեշտում է ազգերի պատմական արմատները՝ հիմնվելով էթնիկ խորհրդանիշների, առասպելների, արժեքների և ավելի վաղ դարաշրջաններից ժառանգված ավանդույթների վրա: Ինչպես մոդեռնիստները, և ի տարբերություն պրիմոդիալիստների, էթնոսիմվոլիստ գիտնականները համաձայն են, որ ազգայնականությունը հստակորեն ժամանակակից երևույթ է:

Այս եզրույթն առաջին անգամ օգտագործվել է որպես «էթնո-խորհրդանշական մոտեցում» Սմիթի նախկին ուսանողի Դանիել Կոնվերսիի՝ Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցում հոդվածում։ Սակայն Կոնվերսին մի փոքր քննադատական էր՝ պնդելով. «եթե մենք կենտրոնանանք բացառապես անցյալի ուժի և դրա խորհրդանիշների վրա, մենք կբաց թողնենք ազգայնականության երկու այլ հիմնական առանձնահատկություններ. առաջինը՝ դրա կապը քաղաքական իշխանության և մասնավորապես պետության հետ, երկրորդ՝ դրա կարևորագույն սահմաններ ստեղծող գործառույթը»։

Ջոն Արմսթրոնգը, Էնթոնի Սմիթը և Ջոն Հաչինսոնը սովորաբար համարվում են էթնոսիմվոլիզմի հիմնական տեսաբաններ։

## Կարևոր տեսաբաններ
### Ջոն Արմսթրոնգ
Ըստ Էնթոնի Սմիթի՝ Արմսթրոնգի ներդրումը էթնոսիմվոլիզմի մեջ նրա «առասպելախորհրդանշային համալիրներն» են «Ազգերը ազգայնականությունից առաջ» (1982) աշխատության մեջ, որն ընդգծում է պատմության ուսումնասիրության երկարատև տեսության () նշանակությունը։ Արմսթրոնգը կարծում է, որ էթնիկ գիտակցությունը կարող է սկիզբ առնել դեռևս հին քաղաքակրթություններից, ինչպիսին է Հին Եգիպտոսը, և որ ազգայնականությունը պարզապես «էթնիկ գիտակցության ավելի լայն ցիկլի վերջին փուլն է, որը հասնում է մինչև կոլեկտիվ կազմակերպման ամենավաղ ձևերը»: Հետևաբար, նման Աննալների դպրոցի երկարատև ուսումնասիրությանը, էթնիկ ինքնության ձևավորումը պետք է ուսումնասիրվի բազմաթիվ դարերի ընթացքում։

Ֆրեդերիկ Բարթի աշխատանքի վրա հիմնվելով՝ Արմսթրոնգը պնդում է, որ «խմբերը հակված են իրենց սահմանել ոչ թե իրենց սեփական բնութագրերի, այլ բացառման միջոցով, այսինքն՝ «անծանոթների» հետ համեմատությամբ։ Այլ կերպ ասած, խմբի բնույթը երբեք ֆիքսված չէ, և խմբի անդամների անհատական ընկալումների համաձայն՝ ինքնությունների սահմանները տարբեր են: Արմսթրոնգը սա հակադրում է ժամանակակից ազգայնական մտածողությանը, որը «փնտրել է ազգային բնույթի մշտական «էություններ»՝ մարդկային ինքնության համար սահմանների հիմնարար, բայց փոփոխական նշանակությունը ճանաչելու փոխարեն»։ Այս հետապնդումներից անկախ՝ Արմսթրոնգը պնդում է, որ պատմականորեն «խմբային կայուն ինքնությունը սովորաբար չի կազմել պետական կարգի ձևավորման գերակշռող օրինականացումը»:

Այնուամենայնիվ, Արմսթրոնգի համար «առասպելը, խորհրդանիշը, հաղորդակցությունը և դրան կից վերաբերմունքային գործոնների խումբը սովորաբար ավելի կայուն են, քան զուտ նյութական գործոնները», ինչը վկայում է նրա շեշտադրման մասին խորհրդանշական սահմանային մեխանիզմների կայունության վրա: Նա նշել և վերլուծել է մի քանի գործոններ, որոնք ապահովում են նման կայունությունը:

Առաջին նման գործոնը, որը նաև ամենաընդհանուրն է, կյանքի ձևերն ու դրանց հետ կապված փորձառություններն են: Կան երկու հիմնարար տարբեր կյանքի ձևեր՝ քոչվորական և նստակյաց: Երկրորդ գործոնը կրոնն է, որի օրինակն են քրիստոնեությունը և իսլամը, որոնք երկուսն էլ ծնունդ են տվել տարբեր քաղաքակրթությունների և առասպելների/խորհրդանիշների: Երրորդ գործոնը քաղաքաշինությունն է, որի ազդեցությունը էթնիկ ինքնության վրա պահանջում է բազմաթիվ գործոնների ուսումնասիրություն՝ սկսած քաղաքաշինության ազդեցությունից մինչև տարբեր իրավական օրենսգրքերի, մասնավորապես Լյուբեկի և Մագդեբուրգյան իրավունքի կենտրոնախույս ազդեցությունների միավորումը: Չորրորդ գործոնը կայսերական քաղաքական համակարգերի դերն է ցրված աշխարհագրական տարածքներում առասպել-խորհրդանիշային համալիրների պահպանման գործում: Վերջին գործոնը լեզուն է: Արմսթրոնգը եզրակացնում է, որ նախաժամանակակից դարաշրջանում «լեզվի նշանակությունը էթնիկ ինքնության համար խիստ պայմանական է»: Դրա նշանակությունը դարեր շարունակ կախված էր քաղաքական և կրոնական ուժից և հավատարմությունից։

Իր հետագա աշխատանքներում Արմսթրոնգն ավելի հստակ համաձայն էր մոդեռնիստների՝ Բենեդիկտ Անդերսոնի և Էրիկ Հոբսբաումի հետ, որ ազգային ինքնությունը գյուտ է եղել, չնայած նա շեշտը դրել էր «որոշ գյուտերի հնության և նախկինում գոյություն ունեցող խմբային բնութագրերի ցանկի վրա, որոնցից գյուտարարները կարողացել են օգտվել»։

### Էնթոնի Սմիթ
Ականավոր մոդեռնիստ Էռնեստ Գելների նախկին ուսանող Էնթոնի Սմիթը զարգացրել է իր ուսուցչից տարբերվող տեսակետ, որը լավագույնս դրսևորվել է այսպես կոչված «LSE բանավեճում» ազգայնականության վերաբերյալ (որը անվանել է Գելները)։ Սմիթը պնդում է, որ «ժամանակակից պետությունը չի կարող հասկացվել առանց նախապես գոյություն ունեցող էթնիկ բաղադրիչները հաշվի առնելու, որոնց բացակայությունը, հավանաբար, լուրջ խոչընդոտ կստեղծի «ազգի կառուցման» համար։ Սմիթը կարծում էր, որ «ազգ» և «ազգայնականություն» հասկացությունների սահմանումները, որոնք առաջարկվում են թե՛ մոդեռնիզմի, թե՛ նախնադարյան ոճի հետևորդների կողմից, սահմանափակ են: Նրա համար մոդեռնիզմի խնդիրը հիմնականում այն է, որ մոդեռնիստները ազգը սահմանում են որպես «ժամանակակից ազգ»՝ 18-րդ և 19-րդ դարերի եվրոպական ազգերի բնութագրերով, ինչը նրանց սահմանումը դարձնում է եվրակենտրոն և մասնակի։ Դրա փոխարեն Սմիթը առաջարկում է ազգի «իդեալական-տիպիկ» սահմանում. «Անվանական մարդկային բնակչություն, որը կիսում է պատմական տարածք, ընդհանուր առասպելներ և պատմական հիշողություններ, զանգված, հանրային մշակույթ, ընդհանուր տնտեսություն և բոլոր անդամների համար ընդհանուր իրավական իրավունքներ և պարտականություններ»: Սմիթը նաև ներմուծում է կարևոր ethnie տերմինը, որը նշանակում է «էթնիկ խումբ», որն օգտագործվում է նախաժամանակակից էթնիկ համայնքները նկարագրելու համար: Էթնիկները պարունակում են վեց հիմնական հատկանիշներ.
#հավաքական սեփական անուն
#ընդհանուր նախնու մասին առասպել
#պատմական հիշողությունների համատեղ օգտագործում
#ընդհանուր մշակույթի մեկ կամ մի քանի տարբերակող տարրեր
#կապ որոշակի «հայրենիքի» հետ
#բնակչության զգալի հատվածների համերաշխության զգացում

Սմիթի կարծիքով, էթնիկ ինքնանորոգման չորս հիմնական մեխանիզմ կա՝

#կրոնական բարեփոխում, ինչպես օրինակ՝ հրեաների պատմություն
#մշակութային փոխառություն, ինչպես օրինակ՝ հրեական և հունական մշակույթների հանդիպում
#ժողովրդական մասնակցություն, ինչպես օրինակ՝ մազդակացիների սոցիալ-կրոնական ժողովրդական շարժումը 5-րդ դարի Սասանյան Պարսկաստանում, որը խաթարեց Սասանյան պետության հիմքերը
#էթնիկ ընտրության առասպելներ, որոնց բացակայությունը կարող է կապված լինել Ասորեստանի, Փյունիկիայի և փղշտացիների էթնիկ գոյատևման նվազման հետ
Ազգերի առաջացման պատճառներն ու եղանակները հասկանալու համար Սմիթը տարբերակում է էթնիկ համայնքի երկու տեսակ՝ կողմնային (արիստոկրատական) և ուղղահայաց (դեմոտիկ): Կողմնային համայնքները սովորաբար կազմված են արիստոկրատներից և էլիտաներից: Օրինակ՝ նորմանները միավորված էին ծագման և իրենց դուքսերի նվաճումների մասին ընդհանուր առասպելներով, սակայն այս ինքնությունը սահմանափակվում էր վերին դասերով: Մյուս կողմից, ուղղահայաց համայնքներն ավելի ներառական են և կապում են տարբեր սոցիալական դասեր՝ ընդհանուր մշակույթի և պատմության միջոցով: Օրինակ՝ իսրայելական համայնքը միավորում էր տարբեր սոցիալական խմբեր՝ ընդհանուր կրոնական և պատմական ավանդույթներով: Հետագա աշխատանքներում Սմիթը ավելացրել է երրորդ տեսակը՝ ներգաղթյալ ազգեր, ինչպիսիք են Միացյալ Նահանգները և Ավստրալիան, որոնք կազմված են այլ էթնիկ խմբերի բեկորներից։

Սմիթի կարծիքով՝ անցյալը կարող է ազդել ազգային ներկայի վրա երեք եղանակով՝

#Ազգ-ձևի կրկնության միջոցով։ Սմիթը մեզ ասում է, որ ազգի հասկացությունը վերաբերում է մշակութային ռեսուրսի և մարդկային ասոցիացիայի մի տեսակի, որը պոտենցիալ հասանելի է մարդկության պատմության բոլոր ժամանակաշրջաններում։
#Հաստատված շարունակականության միջոցով։ Շարունակականությունը կարելի է գտնել «հավաքական հատուկ անուններում, լեզվական կոդերում և էթնիկ լանդշաֆտներում, որոնցից յուրաքանչյուրը կարող է շարունակվել նույնիսկ այն բանից հետո, երբ այն համայնքը, որին դրանք կապված էին, գրեթե անհետացել է»։ Այս բաղադրիչները կարող են նաև հիմք հանդիսանալ համայնքի նոր ձևով վերածննդի համար։ Սմիթը հույներին անվանում է այս վերածննդի լավ օրինակ՝ անունների, լեզվի և լանդշաֆտների շարունակականության միջոցով։
#Յուրացման և վերամեկնաբանման միջոցով՝ օրինակ՝ հետագա սերունդների միտումով՝ վերագտնելու, իսկությունը հաստատելու և յուրացնելու այն կողմերը, որոնք նրանք համարում են «իրենց» էթնիկ անցյալը։

### Ջոն Հաչինսոն
Ջոն Հաչինսոնը Սմիթի դոկտորանտ էր Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցում: Հաչինսոնի էթնոսիմվոլիզմի մեջ հիմնական ներդրումը մշակութային ազգայնականության տեսությունն է, որը մշակվել է «Մշակութային ազգայնականության դինամիկա» (1987) աշխատության մեջ:

Հաչինսոնը ազգայնականությունը բաժանում է «քաղաքական ազգայնականության» և «մշակութային ազգայնականության», որոնք ազգի տարբեր, նույնիսկ մրցակցային ընկալումներ են և «ունեն կտրուկ տարբերվող քաղաքական ռազմավարություններ»։ Քաղաքական ազգայնականները, ըստ էության, կոսմոպոլիտ ռացիոնալիստներ են, որոնց ազգի ընկալումը «վերջնական արդյունքում ակնկալում է ընդհանուր մարդկության ստեղծում, որը կգերազանցի մշակութային տարբերությունները»։ Չնայած այն փաստը, որ աշխարհը բաժանվել է բազմաթիվ քաղաքական համայնքների, նրանց ստիպել է աշխատել գոյություն ունեցող սահմանների շրջանակներում, քաղաքական ազգայնականների նպատակներն են «ապահովել ներկայացուցչական պետություն իրենց համայնքի համար, որպեսզի այն կարողանա որպես հավասարաչափ մասնակցել զարգացող կոսմոպոլիտ ռացիոնալիստական քաղաքակրթությանը»։

Ի տարբերություն դրա, մշակութային ազգայնականները կարծում են, որ մարդկությունը «ներծծված է ստեղծագործական ուժով, որը բոլոր իրերին օժտում է բնությանը նման անհատականությամբ»։ Նրանք պետությունը համարում են պատահական, քանի որ նրանց համար ազգը, ըստ էության, առանձնահատուկ քաղաքակրթություն է, «իր եզակի պատմության, մշակույթի և աշխարհագրական պրոֆիլի արդյունք»։ Ազգերը օրգանական էակներ և կենդանի անհատականություններ են։ Հաչինսոնը վիճարկում է, որ մշակութային ազգայնականությունը հազիվ թե ուշադրություն է գրավում մոդեռնիզմի տեսություններից։

Նա ոչ միայն մարտահրավեր է նետել մոդեռնիզմին իր վաղ շրջանի աշխատանքներում, այլև պոստմոդեռնիզմն է օգտագործել իր ավելի վերջին աշխատանքներում, մասնավորապես՝ «Ազգերը որպես հակամարտության գոտիներ» (2005) աշխատությունում։

## Քննադատություն
Թոմաս Հիլանդ Էրիկսենն ասում է, որ մոլորեցնող է պնդելը, որ նախաժամանակակից մշակույթներից մինչև ազգային մշակույթները անխզելի շարունակականություն կա։

Նմանապես, Ուոքեր Քոնորը և Ջոն Բրոյլին քննադատում են էթնոսիմբոլիստներին էթնիկ խմբերը և ազգերը շփոթելու համար: Բրոյլին պնդում է, որ անհնար է ապացույցներից իմանալ, թե ինչ նշանակություն ունեին էթնիկ զգացմունքները նախաժամանակակից դարաշրջանի մարդկանց մեծամասնության համար, շարունակելով նշել, որ, ի տարբերություն ժամանակակից ազգերի, շատ նախաժամանակակից ինքնություններ չունեն ինստիտուցիոնալ հիմք, որի միջոցով ազգային ինքնությունը ձևավորվում է:

Բրոյլին նաև կասկածանքով է մոտենում անցյալի մշակութային նյութերի անախրոնիստական ​​ընթերցումներին՝ բացատրելով, թե ինչպես են ազգայնական մտավորականներն ու քաղաքական գործիչները օգտագործում առասպելներն ու խորհրդանիշները՝ որոշակի ազգային ինքնություն խթանելու համար: Իրականում, շատ դեպքերում նա պնդում է, որ ազգայնականները պարզապես հորինում են առասպելներ կամ անտեսում հակառակ ապացույցները: Ավելին, վաղ խորհրդանիշների, առասպելների, արժեքների և ավանդույթների վրա էթնոսիմբոլիստների շեշտադրմանը ի տարբերություն, Բրոյլին նշում է, որ կան բազմաթիվ ազգայնական շարժումներ, որոնք հաջողության են հասել առանց հարուստ էթնոպատմություն ունենալու:

Ումութ Օզկիրիմլին և Սպիրոս Սոֆոսը քննադատել են Սմիթի կողմից առաջադրված ազգերի և էթնիկ խմբերի միջև անխնդիր հարաբերությունները՝ ենթադրելով, որ էթնոսիմբոլիստական մտածողությունը բնութագրվում է «հետադարձ էթնիկացմամբ»։ Այսինքն՝ գիտնականները «էթնիկացնում» են բարդ, հակասական և երկիմաստ անցյալը՝ միասին փաթեթավորելով տարբեր մշակութային և սոցիալական ավանդույթներ, որոնք հաճախ միմյանց հետ կապ չունեն՝ օգտագործելով էթնիկ խումբ հասկացությունը։ Նրանք պնդում են, որ ազգերը սահմանվում են ազգայնականների կողմից, ովքեր նաև հետադարձ կերպով կառուցում են այդ էթնիկ խմբերը՝ «ժամանակի ընթացքում հաստատված կամ հորինված մշակութային պրակտիկաների հավաքածուներ/համադրումներ, որոնք հաճախ կամայականորեն կերտվել են ազգ կառուցողների՝ քաղաքական գործիչների կամ ռոմանտիկ ֆոլկլորիստների, երաժշտագետների, մանկավարժների և այլնի դատողության կամ կարիքների համաձայն՝ ամենից հաճախ ազգայնական նախագծերի հիմքում ընկած հենց այն գործընթացների հետադարձ օրինականացման արդյունքը»։

Քրեյգ Քալհունը պնդում է, որ էթնիկ ավանդույթների շարունակականության հետևումը չի բացատրում, թե որ ավանդույթներն են տևում կամ որոնք կդառնան ազգերի հիմքը։ Նա ընդգծում է, որ ավանդույթները ոչ թե պարզապես ժառանգվում են, այլ վերարտադրվում, հարմարվում նոր հանգամանքներին՝ դրանք իմաստալից պահելու համար, ինչը կարող է զգալիորեն փոխել իմաստները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգագրագիտություն
Կատեգորիա:Ազգայնականություն
Կատեգորիա:Էթնիկություն
Կատեգորիա:Էթնիկությունը քաղաքականությունում
Կատեգորիա:Սիմվոլիզմ
Կատեգորիա:Սոցիոլոգիական տեսություններ
Կատեգորիա:Քաղաքագիտություն
Կատեգորիա:Քաղաքական գաղափարախոսություններ
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփայության ուղղություններ