Քաջարան (Սերո Խանզադյան)

«**Քաջարան»**, հայ գրող Սերո Խանզադյանի վեպը։ Հրատարակվել է 1965 թվականին։  

## Գնահատական
Այս գործը ժամանակին համարվել է արդյունաբերական նյութի լավագույն գրվածք հայ ժամանակակից արձակում։ «Զանգեզուր - ահա այն նվիրվական ավազանը, որի հետ այս կամ այն կերպ առնչվում է Սերո Խանզադյանի ստեղծագորությունը իր հիմնական մասով»։ 

## Սյուժե
Նոր տարվա երկրորդ օրն էր։ Քաջարանցի նախրապան Արսեն Ավագյանը անտառից գալիս կորած գերեզմանատանը մի մարդ է տեսնում։ Այդ մարդը Բագրատ Ադամյանն էր, ով արդեն 25 տարի էր, հեռացել էր Քաջարանից։ Մայրը վաղուց մահացել էր, իսկ հայրը եղել էր հանքափոր, և նրա վրա փլվել էր հանքախորշը, ու նաև ևս մահացել էր։ Արսենը Բագրատին տանում է իրենց տուն։ Նրա մայրը՝ Աթագ ազին, իմանալով, որ Բագրատը հանքափոր Սիմոնի տղան է, շատ լավ է ընդունում նրան։ Աթագի որդին էլ էր կռվում զոհվել, բայց զավակ ուներ՝ Արշակը։ Զոհվել էր նաև Աթագի աղջկա՝ Շուշանի ամուսինը։ Շուշանը գյուղսովետի նախագահն էր։ Նա արտաքինից շատ խիստ էր, սակայն Բագրատը մի անգամ նրա աչքում արցունք է տեսնում ու զգում է՝ որքան փխրուն է նա։ Շուշանն էլ սկզբում չէր ուզում Բագրատին Քաջարան ընդունել, քանի որ նա քաղաքական բանտարկյալ էր եղել։ Սակայն Բագրատն ասում է, որ ինքը ոչ մի հանցանք չի գործել, և իր 10 տարիների ազատազրկումը եղել է անարդարացիորեն։ Բագրատը սկսում է վերաշինել իրենց տան ավերակները։ Նրան սկսում են օգնել Մուքայել ափոյի թոռները՝ Բաբկենն ու Թամթիկը։ 

Գարնանը Գեորգի Փոլադյանի գլխավորությամբ մարդիկ են գալիս Քաջարան կոմբինատի կառուցման համար։ Նրանց մեջ էին նաև ինժեներ Արտեմ Ոսկանյանն ու նրա աղջիկը՝ Մայան։ Մայան չէր հարմարվում նոր կյանքին։ Հագնում էր հագուստներ, որոնք շատ անսովոր էին տեղի բնակիչների համար։ Սկսվում է պղնձամոլիբդենային կոմբինատի կառուցումը։ Փոլադյանը Բագրատին նշանակում է ճանապարհաշինական բրիգադի ղեկավար։ Տարբեր կողմերից նոր մարդիկ էին գալիս Քաջարան։ Գալիս է նաև Բագրատի ռազմաճակատային ընկեր Սերաֆիմ Պրուտովը իր կնոջ՝ Ավդոտյայի և երեխաների հետ։ 

Իրականում Մայան շատ մեծ վշտի մեջ էր։ Նա մի անգամ ամուսնացել էր, հետո պարզվել էր, որ ամուսինը սրիկայի մեկն է։ Դրա համար էր հայրը նրան բերել Քաջարան, որ կյանքի այդ խավարն անցնի։ Սակայն Փոլադյանը վաղուց աչքի տակ էր առել Մայային, նրա բարեմասնությունները և ծանոթ էր նրա պատմությանը։ Հանքերում պիտի սկսվեին աշխատանքները։ Բագրատը Փոլադյանի կազմած ծրագիրը համարում է անմտություն և ներկայացնում իրենը։ Այդպես նրանց միջև ծագում է գժտություն։ Իսկ Բագրատի և Շուշանի մեջ զգացմունքներ են արթնանում։ Մի օր էլ Բագրատը բռնում է նրա ձեռքը, մտնում նրանց տուն ու ասում, որ ամուսնացել են։ Աթագ ազին օրհնում է նրանց։ Նրանց ամուսնությունը շատ ծանր է տանում Մայան, քանի որ սիրահարված էր Բագրատին։

Երկրորդ մասում պատմվում է, որ Քաջարան է գալիս Միխայիլ Ստարցևը, ու նա հավանություն է տալիս Բագրատի ծրագրին։ Փոլադյանն իրեն խոցված է զգում։ Բագրատին ուղարկում են Մոսկվա, որ այնտեղ ևս նրա ծրագիրը հաստատվի։ Մայան էլ հոր գործերի համար համաձայնում է Փոլադյանի հետ ամուսնանալ։ Արտեմը փորձում է նրան ետ պահել, սակայն չի ստացվում։

Երրորդ մասում պատմվում է, որ Արսեն ու Թամթիկն ամուսնանում են։ Մայան էլ չի կարողանում հանդուրժել Փոլադյանի պահվածքն ու բնավորությունը։ Շուշանն ու Բագրատն էլ երեխա են ունենում՝ Գեղամը։ Քաջարանում շարունակում էր անօրինություններ անել Ցական Ցականյանը՝ Փոլադյանի օգնականը։ Բայց շուտով սկսում է գործել Քաջարանի կոմբինատը, տալիս առաջին արտադրանքը։ Փոլադյանը փորձում է Բագրատին վռնել Քաջարանից։ Ոսկանյանն էլ հեռանում է, տեղափոխվում Լենինգրադ։ Թողել էր մի նամակ, որտեղ ասվում էր՝ կվերադառնա այն ժամանակ, երբ աղջիկը կբաժանվի Փոլադյանից։ Մայան կատարում է հոր կամքը, հեռանում է ամուսնուց։ Ցականյանին հեռացնում են կուսակցությունից, նրա տեղը նշանակում են Շուշանին։ Բաբկենը սիրահարված էր Մայային։ Որոշում են երկուսով գնալ Ոսկանյանի մոտ, բայց լուր են ստանում, որ նա մահացել է։ Փոլադյանին ևս զրկում են պաշտոնից։ Բագրատին տալիս են սովետական անձնագիր, կանչում Մոսկվա, տալիս շքանշաններ։ Վերջին հատվածում նա որդուն գրկած մտնում է Քաջարան։

## Կերպարներ

* Արսեն Ավագյան
* Բագրատ Ադամյան
* Աթագ ազի
* Արշակ
* Շուշան
* Մուքայել ափո
* Բաբկեն
* Թամթիկ
* Գերոգի Փոլադյան
* Արտեմ Ոսկանյան
* Մայա
* Սերաֆիմ Պրուտով
* Միխայիլ Ստարցև
* Ցական Ցականյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սերո Խանզադյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1965 գրքեր