open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վոլֆգանգ Գեորգ Շտաուդտե

**Վոլֆգանգ Գեորգ Շտաուդտե** (, ), գերմանացի ռեժիսոր (ԳՖՀ)։
## Գործունեություն
1926 թվականից «Ֆոլկսբյոլնե» թատրոնի դերասան, աշխատել է նաև Ռայնհարդի և Պիսկատորի թատերախմբերում։ 1931 թվականից՝ կինոյի դերասան, ապա՝ ռեժիսոր։ 1943 թվականին ստեղծել է ծաղրածու Չարլիի մասին «Ակրոբատ, հրաշալի՜ է» կինոկատակերգությունը։ 1946 թվականին ռեժիսորներ Դուդովի, Մետցիգի և Վոլֆի հետ մասնակցել է «ԴԵՖԱ» կինոստուդիայի ստեղծմանը։ Այստեղ նկարահանած ֆիլմերից են՝ «Մարդասպանները մեր շրջապատում են» (1946 թ., խորհրդային էկրանում՝ «Նրանք չեն թաքնվի»), «Ռոտացիա» (1949 թ., խորհրդային էկրանում՝ «Դարչնագույն սարդոստայն»), «Հավատարիմ հպատակ» (1951 թ., ըստ Մաննի), որոնք ունեն ցայտուն հակաֆաշիստական ուղղվածություն։ 1950-ական թվականների կեսից Շտաուդտեն աշխատում է ԳՖՀ-ի կինոստուդիաներում, իր լավագույն՝ «Վարդեր պարոն դատախազի համար» (1959 թ.), «Տոնավաճառ» (1960 թ.), «Կոմիսար» (1971 թ.) և այլ ֆիլմերով շարունակելով հանդես գալ նացիզմի վերածննդի վտանգի և ռեալիստական գաղափարների դեմ։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:ԳԴՀ ազգային մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դերասաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի արվեստագետներ
Շրոփշիրյան ոչխարի ցեղ

մինի|Շրոփշիրյան ցեղի խուզված մաքիներ
**Շրոփշիրյան ոչխարի ցեղ** (), կիսանրբագեղմ կարճաբուրդ մսաբրդատու ոչխարներ։ Ստացվել է 19-րդ դարի 1-ին կեսերին, Մեծ Բրիտանիայում (Շրոփշիր և Ստաֆորդշիր կոմսություններում) մգագլուխ մաքիների և սաութդաուն ցեղի խոյերի տրամախաչումից։

Անեղջյուր են։ Խոյերի կենդանի միջին զանգվածը՝ 80—120, իսկ մաքիներինը 70—90 կգ է։ Փափուկ և առաձգական բուրդը սպիտակ է (դնչի, ականջների և վերջավորությունների մոտ մուգ դարչնագույն), 54—56 որակի, մոտ 10 սմ երկարության։ Խոյերի բրդատվությունը՝ 4—6, իսկ մաքիներինը 3—4 կգ է։

Ցեղին բնորոշ է բարձր պտղատվությունը (100 մաքուց 150—170 գառ)։ Ոչխարները վաղահաս են։ Բուծվում է Մեծ Բրիտանիայում, ԱՄՆ-ում, Նոր Զելանդիայում, Ավստրալիայում և այլլուր։

Նախկին ԽՍՀՄ-ում շրոփշիրները օգտագործվել են լատվիական մգագլուխ և էստոնական սևագլուխ ոչխարների ցեղերի բուծման ժամանանակ։

Կատեգորիա:Ոչխարի ցեղեր
Շրջադասություն

**Շրջադասություն**, նախադասության մեջ բառերի սովորական, ուղիղ շարադասությունից տարբեր դասավորություն, որն ուժեղացնում է խոսքի արտահայտչականությունը։ Ի տարբերություն շարահյուսական շրջուն շարադասության, շրջադասությունը ընդգծում է որևէ բառ կամ միտք, արտահայտությանը հաղորդում յուրահատուկ բովանդակություն։ Շրջադասությունը դրսևորվում է երեք եղանակով՝ հակադասությամբ (ընդունված կարգին տրամագծորեն հակառակ դասավորություն), շարախախտումով (բառակապակցության իմաստով անմիջականորեն կապված բառերի տեղաշարժում) և հերթաշրջումով (նկարագրվող երևույթների կամ գործողությունների տրամաբանական հերթականության խախտում)։

Կատեգորիա:Լեզվաբանություն
Կատեգորիա:Գրականագիտություն
Նիկոլայ Շվերնիկ

**Նիկոլայ Միխայլովիչ Շվերնիկ** (, ), խորհրդային քաղաքական-կուսակցական գործիչ, «սոցիալիստական աշխատանքի հերոս» (1958), ԽՄԿԿ անդամ (1905)։

## Կենսագրություն
1905 -1917 թվականներին եղել է ՌՍԴԲԿ Պետերբուրգի, Նիկոլաևի, Տուլայի, Սամարայի կոմիտեների անդամ։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից (1917) հետո՝ Սամարայի խորհրդի նախագահ։ 1918-1920 թվականներին՝ Արևելյան և Հարավային ռազմաճակատների կոմիսար, 1921-1923 թվականին կատարել է արհմիութենական աշխատանքներ։ 1923-1925 թվականներին՝ ՌԿ(բ) կ ԿՎՀ նախագահության անդամ և ՌՍՖՍՀ բանգյուղտեսչության ժողկոմ։ 1925-1926 թվականին՝ ՀամԿ(բ) կ ԿԿ Լենինգրադի մարզկոմի և Հյուսիս-Արևմտյան բյուրոյի, 1926-1927 թվականներին՝ Համկ(բ) կ ԿԿ, 1927-1928 թվականներին՝ կուսակցության Ուրալի մարզկոմի քարտուղար։

1929 թվականին՝ մետաղագործների արհմիության ԿԿ նախագահ, 1930-1944 թվականներին՝ ՀԱՄԿԽ-ի առաջին քարտուղար։ 1944 -1946 թվականներին՝ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Նախագահության նախագահի առաջին տեղակալ և ՌՍՖՍՀ Գերագույն սովետի Նախագահության նախագահ, ԽՍՀՄ Գերագույն սովետի Ազգությունների սովետի նախագահ (1938-1946 թվականներ)։ 1946-1953 թվականներին՝ ԽՍՀՄ Գերագույն սովետի Նախագահության նախագահ, 1953-1956 թվականներին՝ ՀԱՄԿԽ-ի նախագահ, 1956-1962 թվականներին՝ ՍՄԿԿ ԿԿ-ին կից կուսակցական վերահսկողության կոմիտեի, 1962-1966 թվականներին՝ Կուսակցական հանձնաժողովի նախագահ։ Կուսակցության 14-րդ-28-րդ համագումարների պատգամավոր։ Կուսակցության ԿԿ անդամ 1925 թվականից, 1926-1927 թվականներին և 1930-1946 թվականներին՝ ԿԿ կազմբյուրոյի անդամ, 1939-1952 թվականներին՝ ԿԿ Քաղբյուրոյի անդամության թեկնածու, 1953-1957 թվականներին՝ ՄՄԿԿ ԿԿ Նախագահության անդամության թեկնածու, 1952-1953 և 1957-1966 թվականներին՝ ԽՄԿԿ ԿԿ Նախագահության անդամ։ ԽՍՀՄ 1-ին-6-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի նախարար։ Պարգևատրվել է Լենինի 5 շքանշանով։ Թաղված է Կարմիր հրապարակում, Կրեմլի պատի տակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ(բ) 18-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 19-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 21-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 20-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ(բ) 17-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ Ազգությունների խորհրդի 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ Ազգությունների խորհրդի 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ Ազգությունների խորհրդի 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ղեկավարներ
Կատեգորիա:Ռուս հասարակական գործիչներ
Օտտո Շտեռն

**Օտտո Շտեռն** (, ), գերմանացի ֆիզիկոս։

Ծնվել է Գերմանիայում (Զորաու, Սիլեզիա), 1933 թվականին տեղափոխվել ԱՄՆ։ Ավարտել է Բրեսլաուի (Վրոցլավ) համալսարանը։ 1933-1945 թվականներին Կարնեգիի (Պիտսբուրգ) տեխնոլոգիական ինստիտուտի պրոֆեսոր։ Աշխատանքները վերաբերում են միջուկային ֆիզիկային, քվանտային ֆիզիկային, թերմոդինամիկային։ Մշակել է մոլեկուլային ն ատոմային փնջերի մեթոդը, չափել (1920) գազի մոլեկուլների ջերմային շարժման արագությունը, ապացուցել (1922) ատոմի մագնիսական մոմենտի տարածական քվանաացման փորձնական ստուգման հնարավորությունը։ Հայտնագործել է (1929) ատոմների և մոլեկուլների դիֆրակցիան, գերմանացի ֆիզիկոս Ֆրիշի հետ չափել (1933) պրոտոնի մագնիսական մոմենտը H2 մոլեկուլում։ Նոբելյան մրցանակ (1943)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Վրոցլավի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հրեա նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Ելիզավետա Պետրովնայի ամառային պալատ

Չպահպանված կայսերական նստավայր Սանկտ Պետերբուրգում, կառուցված Բ. Ֆ. Ռաստրելլիի կողմից 1741-1744 թվականներին, այն տեղում, որտեղ հիմա գտնվում է Միխայլովյան պալատըː Քանդվել է 1796 թվականինː

## Կառուցման պատմությունը
1712 թվականին Մոյկա գետի հարավային ափին, այն վայրում որտեղ հիմա Միխայլովյան այգու պավիլիոնն է, Եկատերինա Ալլեքսեևնայի համար կառուցվեց մի ոչ մեծ կալվածատուն, որն ուներ ոսկեզօծված սրածայր գմբեթով աշտարակ և կրում էր հավակնոտ «Ոսկե ապարանք» անվանումըː Կալվածքի ուղղությամբ ձգվում էր Մեծ մարգագետինը, որը ստացավ Թագավորական մարգագետին անունy, հենց սա է ամենաշատը օգտագործվելու XVIII և XIX դարերումːԴղյակի տարածքը անվանում են երրորդ ամառային այգիː Կամեր-յունկեր հերցոգ Բերխոլցը 1721 թվականի հուլիսի 11-ին, գրում է. 

Այգեպան Էկլիբեն թագուհու ջերմոցներում աճեցնում էր հյուսիսային լայնության համար ոչ տիպիկ մրգեր՝ անանաս, բանան և այլնː

## Գրականություն

# ↑ Шварц В. С. Архитектурный ансамбль Марсова поля. — Л.: Искусство. Ленинградское отделение, 1989.
# ↑ Перейти к: 1 2 3 4 5 сост. Иванова В. П. Сады и парки Ленинграда. — М.: Лениздат, 1981.
# ↑ Научный каталог. Архитектурная графика России. Первая половина XVIII века. — Л.: Искусство. Ленинградское отделение, 1981.
# ↑ Перейти к: 1 2 3 Каталог. Франческо Бартоломео Растрелли. — СПб.: Лицей, 2000.
# ↑ Перейти к: 1 2 Аксонометрический план Санкт-Петербурга 1765—1773 гг. — СПб.: Крига, 2003.
# ↑ Перейти к: 1 2 3 Тарановская М. З. Карл Росси. — Л.: Стройиздат, 1980.
# ↑ Научный каталог. Архитектурная графика России. Первая половина XVIII века. — Л.: Искусство. Ленинградское отделение, 1981.
# ↑ Писаренко К. А. Русский двор в царствование Елизаветы Петровны. — М.: Молодая гвардия, 2003.

Կատեգորիա:1744
Կատեգորիա:1796
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի ճարտարապետական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պալատներ
Էսֆիր Շուբ

**Էսֆիր Իլյինիչնա Շուբ**  (), վավերագրական կինոյի խորհրդային ռեժիսոր։ ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (1935)։

Կինոյում սկսել է աշխատել 1922 թվականից։ Վերառվի հետ սկզբնավորել է խորհրդային հրապարակախոսական պատմավավերագրական մոնտաժային ֆիլմի ինքնատիպ ժանրը։ «Ռոմանովների դինաստիայի անկումը» (1927, ստեղծված է նախահեղափոխական փաստագրական նյութերով), «Մեծ ուղի» (1927), «Նիկոլայ 2-րդ-ի Ռուսաստանը և Լև Տոլստոյը» (1928) ֆիլմերը դարձել են սոցիալական մեծ հնչողության վավերագրեր։ Հաջորդ կինոնկարները վերաբերում են ժամանակակից կյանքին։ Լավագույններից են՝ «Մոսկվան կառուցում է մետրո» (1934), «Սովետների երկիրը» (1937), «Իսպանիա» (1939), «Թշնամու դեմքը» (1941) և այլն։ 1943—1953 թվականներին աշխատել է Վավերագրական ֆիլմերի կենտրոնական ստուդիայում, եղել «Օրվա նորություններ» կինոժուռնալի ռեժիսոր։ Հեղինակ է «Խոշոր պլանով» գրքի (1959)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հրեաներ
Կատեգորիա:Նկարիչների կանայք
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի կին կինոռեժիսորներ
Շրջանառության ժամանակ

**Շրջանառության ժամանակ**, շրջանառության ոլորտում կապիտալի կամ ձեռնարկության միջոցների գտնվելու տևողությունը։ Ընդգրկում է արտադրության միջոցներ ձեռք բերելու, մատակարարների հետ հաշվարկների և պատրաստի արտադրանքը պահեստում պահելու, սպառողին հասցնելու (տեղափոխելու), իրացնելու, փաստաթղթային ձևակերպումների և փողը բանկում ձեռնարկության հաշվարկային հաշիվ փոխանցելու ժամանակը։ Շրջանառության ժամանակի կրճատման հիմնական ուղիներն են՝ տեխնոլոգիական առաջընթացը, տնտեսական կապերի արդյունավետ սիստեմի սահմանումը, առևտրի, տրանսպորտի և կապի միջոցների կատարելագործումը, արտադրության կառավարման ռացիոնալացումը, պահեստային տնտեսության կազմակերպումը և այլն։

Կատեգորիա:Առևտուր
Շուրֆ

**Շուրֆ** (), մինչև 25 մ խորության և ուղղանկյուն, քառակուսի կամ կլոր հատվածքով ուղղաձիգ կամ թեք հանքային փորվածք, որը տարված է անմիջապես երկրի մակերևույթից՝ օգտակար հանածոները հետախուզելու, օդափոխության, պայթեցման աշխատանքների, ջրահեռացման և այլ նպատակների համար։

Կատեգորիա:Հանքային գործ
Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Կատեգորիա:Հողագիտություն
Շրջանառության ծախքեր

**Շրջանառության ծախքեր**, ապրանքաշրջանառության գործընթացի իրականացման ծախսերը՝ դրամական արտահայտությամբ։ Լինում են զուտ և լրացուցիչ։ Զուտ ծախսերը կապված են ապրանքների առք ու վաճառքի հետ (վաճառողների աշխատավարձի, գովազդի, հաշվառման և այլ ծախսեր), անարտադրողական են, ապրանքի արժեքը չեն ավելացնում։ Լրացուցիչ շրջանառության ծախքերը կապված են շրջանառության ոլորտում արտադրության պրոցեսի շարունակության հետ (ապրանքների տեղափոխման, վերամշակման, պահպանման, փաթեթավորման և այլ ծախսեր), արտադրողական են և ավելացնում են ապրանքի արժեքը։ Շրջանառության ծախքերի կրճատումը առևտրային և մատակարարման-վաճառահանման կազմակերպությունների եկամտաբերության բարձրացման աղբյուր է։

Կատեգորիա:Առևտուր
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Շունգիտ

**Շունգիտ** (Կարելիայի Շունգա գյուղի անունից),
* Միներալային նյութ, բաղկացած ամորֆ ածխածնից, խիստ մանրացված գրաֆիտից և անօրգանական նյութերի խառնուրդից։ Պարունակում է 93—98% ածխածին, 3—4% ազոտ, թթվածին, ծծումբ, հիդրոսկոպիկ ջուր և մինչև 2% մոխիր։ Գույնը սև փայլուն է, կարծրությունը՝ մոտ 4, խտությունը՝ 1840—1980 կգ/մ3։ Առաջացնում է մանր կուտակներ, երակիկներ։
* Բարձր աստիճանի մետամորֆային բիտում։ Հանքավայրերը հազվադեպ են։ Կիրառվում է շենքերի հարդարման համար, որպես բետոնի լցանյութ և ջերմամեկուսիչ նյութ։

Կատեգորիա:Նյութեր
Շրջատաշում

մինի
**Շրջատաշում**, պտտման մարմինների արտաքին մակերևույթների մշակում խառատային հաստոցներով։

## Գլխավոր աշխատանքային շարժում
Գլխավոր աշխատանքային շարժումը (պտտումը) հաղորդվում է մշակվող նախապատրաստուկին, իսկ մատուցման շարժումը՝ կտրիչին։ Գլանային մակերևույթների շրջատաշման դեպքում կտրիչին հաղորդվում է միայն երկայնական մատուցման շարժում, իսկ կոնական և ձևավոր մակերևույթների շրջատաշման դեպքում՝ միաժամանակ նաև լայնական մատուցման շարժում։

Կարճ ձևավոր մակերևույթների շրջատաշումից կարելի է կատարել նաև ձևավոր կտրիչներով՝ դրանց միայն լայնական մատուցման շարժում հաղորդելով։ Շրջատաշումը լինում է սևատաշ (կոպտատաշ), մաքրատաշ և ճշգրիտ ու նուրբ մաքրատաշ։

Կատեգորիա:Մետաղամշակում
Սերգեյ Շտեմենկո

**Սերգեյ Մատվեևիչ Շտեմենկո** (, ), խորհրդային ռազմական գործիչ, բանակի գեներալ (1968)։

Կարմիր բանակում ծառայել է 1926 թվականից։ Ավարտել է Սևաստոպոլի զենիթային հրետանու դպրոցը (1930 թվական), ԲԳԿԲ-ի մեքենայավորման և մոտորավորմաև (1937 թվական), Գլխավոր շտաբի (1940 թվական) ռազմական ակադեմիաները։

«Հայրենական Մեծ պատերազմին» (1941-1945 թվականներ) մասնակցել է սկզբից։ 1943 թվականի մայիսից եղել է Գլխավոր շտաբի օպերատիվ վարչության պետ, օգնել է կազմակերպելու Անդրկովկասյան ռազմաճակատի Հյուսիսային և Սևծովյան զորախմբերի, Պրիմորիեի Աոանձին բանակի, 1-ին, 2-րդ, 3-րդ Մերձբալթյան ռազմաճակատների, Արևմտյան, 4-րդ Ուկրաինական և 2-րդ Բելառուսական ռազմաճակատների ռազմական գործողությունները։

Ետպատերազմյան տարիներին եղել է Գլխավոր շտաբի պետ և ԽՍՀՄ Զինված ուժերի մինիստրի տեղակալ (1948-1952 թվականներ)։ 1952 թվականից շարունակել է պատասխանատու պաշտոններ վարել զինված ուժերում։ 1962 թվականից Ցամաքային զորքերի շտաբի պետն էր և Գլխավոր հրամանատարի 1-ին տեղակալը, 1964 թվականից՝ ԽՍՀՄ Զինված ուժերի Գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ, 1968 թվականից՝ Վարշավայի պայմանագրի մասնակից երկրների Միացյալ զինված ուժերի շտաբի պետ։ 1952-1966 թվականներին եղել է ԽՄԿԿ ԿԿ անդամության թեկնածու։

Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի 3, Սուվորովի I և II աստիճանի, Կուտուզովի I աստիճանի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի, Կարմիր աստղի, ինչպես նաև արտասահմանյան շքանշաններով։ Գրել է «Գլխավոր շտաբը պատերազմի տարիներին» (գիրք 1-2, 1973-1975 թվականներ) գիրքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Գեներալներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպաներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Գլխավոր հետախուզական վարչության աշխատակիցներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Շուկայական արժեք

**Շուկայական արժեք**, ապրանքի արտադրության վրա աբստրակտ աշխատանքի հասարակայնորեն անհրաժեշտ ծախսումների քանակ, դրսևորվում է որպես որոշակի շուկա համանման ապրանքներ մատակարարող տարբեր արտադրողների աշխատանքի միջին ծախսումներ։ Շուկայական արժեքը շուկայական գների հիմքն է։ Ապրանքների հասարակական արժեքը Մարքսն անվանել է շուկայական արժեք։ Արժեքի հասարակական բնույթը դրսևորվում է շուկայում։ Նույնատեսակ ապրանքների անհատական արժեքները ձեռնարկություններում տարբեր են։ Սակայն ապրանքների արժեքի մեծությունը որոշվում է ոչ թե անհատական, այլ հասարակայնորեն անհրաժեշտ աշխատանքային ծախսումներով։ Շուկայական արժեք ձևավորվում է ներճյուղային մրցակցության ազդեցությամբ։ Շուկայական, կամ հասարակական արժեքի կոնկրետ մակարդակը որոշվում է տվյալ ճյուղի միջին (բացառիկ դեպքերում և կարճ ժամանակամիջոցում՝ լավագույն կամ վատագույն) պայմաններում արտադրվող և հիմնական զանգվածը կազմող ապրանքների անհատական արժեքով։ Արտադրության պայմանների փոփոխությունն ազդում է շուկայական արժեքի մակարդակի վրա։

Կատեգորիա:Առևտուր
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Շուկայական գներ

**Շուկայական գներ**, շուկայում իրացվող ապրանքների արժեքի դրամական արտահայտություն։ Գինը արտադրանքի արժեքի դրամական ձևն է։ Շուկայական էկոնոմիկայում գինը որոշում է արտադրության ծավալը և կառուցվածքը, նյութական և դրամական հոսքերի շարժումը, վերջապես, հասարակության կյանքի մակարդակը։ Փաստացի գներ, որոնցով իրականացվում է ապրանքների առք ու վաճառքը։ Կապիտալիզմի պայմաններում ձևավորվում են տարերայնորեն և առաջարկի ու պահանջարկի ազդեցությամբ շեղվում շուկայական արժեքից վեր կամ վար։ Ներքին մեծածախ առևտրում որպես շուկայական գներ հանդես են գալիս այլ ձեռնարկություններին, մոնոպոլիաներին կամ միջնորդ-ֆիրմաներին արտադրանքի վաճառքի, իսկ մանրածախ առևտրում՝ բնակչությանը ապրանքների ու ծառայությունների իրացման գները։ Մոնոպոլիաների (այդ թվում միջազգային) ներսում արտադրանքի իրացման ժամանակ կիրառվող շուկայական գները կոչվում են տրանսֆերտային՝ փոխանցման գներ, օգտագործվում են հարկադրումից խուսափելու համար և առևտրական գաղտնիք են։ Շուկայական գների տարատեսակ են միջազգային առևտրում կնքվող գործարքների գները։

Տնտեսավարող սուբյեկտը ոչ միայն սահմանում է արտադրանքի գինը, այլ նաև ստեղծում գնագոյացման իր համակարգը, որտեղ ընդգրկվում են թողարկվող արտադրանքի ողջ անվանակարգը, հաշվի են առնվում արտադրության ծախսերի տարբերությունները, սպառողների գնողունակության հնարավորությունները, արտադրանքի սպառման սեզոնայնությունը և այլ գործոններ։ Երբեմն ձեռնարկությունն ինքն է նախաձեռնություն դրսևորում փոխել գները, արձագանքում է մրցակիցների գործողություններին, շուկայական կոնյուկտուրային և այլն։

Կատեգորիա:Տնտեսական ցուցանիշներ
Շուրջերկրյա նավարկություններ

**Շուրջերկրյա նավարկություններ**, որոնց երթուղիները հատում են Երկրագնդի բոլոր միջօրեականները։ Շուրջերկրյա նավարկությունները տարբեր հաջորդականությամբ անցել են Ատլանտյան, Հնդկական և Խաղաղ օվկիանոսներով։ Առաջին շուրջերկրյա նավարկությունը կատարել է Ֆ․ Մագելանիի ղեկավարած իսպանական արշավախումբը (1519-1922 թթ.), որի նպատակն էր արևմտյան ճանապարհով հասնել Մոլուքյան կղզիներ։ Այս նավարկությունը վերջնականապես ապացուցեց Երկրի գնդաձևությունը, Համաշխարհային միասնական օվկիանոսի գոյությունը, հավաստեց, որ երկրագնդի վրա գերակշռում է ջրային տարածությունը։ Երկրորդ շուրջերկրյա նավարկությունը կատարել է անգլիացի Ֆ․ Դրեյկը (1577-1780 թթ.), որը հայտնագործել է Հրո երկրի և Անտարկտիդայի միջև գտնվող նեղուցը (հետագայում՝ Դրեյքի նեղուց)։ Ֆրանսիական առաջին շուրջերկրյա նավարկությունը կատարել է Լ․ Ա․ Բուգենվիլի արշավախումբը (1766-1769 թթ.), որը հայտնագործություններ է կատարել Ավստրալիայում և Օվկիանիայում։ Շուրջերկրյա նավարկությունների շարքում կարևոր դեր ունեն անգլիացի ծովագնաց Ջ․ Կուկի երեք նավարկությունները (1768-1780 թթ.), որոնց ընթացքում հայտնագործվեցին Ավստրալիայի ափերը, Նոր Կալեդոնիան, Հարավային Սանդվիչյան, Հարավային Ջորջիա, Հավայան և այլ կղզիներ, կատարվեցին օվկիանոսագրական դիտարկումներ։ Ալքեր, առաջին շուրջերկրյա նավարկությունը «Կոլումբիա» նավով կատարել է Ռ․ Դրեյը (1788-1790 թ.)։ XIX դ․ կատարվել են բազմաթիվ շուրջերկրյա նավարկություններ, որոնցից կարևոր են «Նադեժդա» և «Նևա» նավերով Ի․ Ֆ․ Կրուզենշտեռնի ու Յու․ Ֆ․ Լիսյանսկու ռուսական առաջին շուրջերկրյա նավարկությունը (1803-1806 թթ.) և «Միռնի» ու «Վոստոկ» նավերով Ֆ․ Ֆ․ Բելինսգաուզենի ու Մ․ Պ․ Լազարևի շուրջերկրյա նավարկությունը (1819-1921 թթ.), որն ավարտվեց Անտարկտիդայի հայտնագործմամբ։ Օվկիանոսագիտական կարևոր նշանակություն են ունեցել անգլիական «Չելենջեր» (1872-1876 թթ.) և ռուսական «Վիտյազ» (1886-1889 թթ.) նավերով կատարված շուրջերկրյա նավարկություններ։

Կատեգորիա:Շուրջերկրյա ճանապարհորդություններ
Շուռտվիկային մեխանիզմ

մինի|Պարզ շուռտվիկային մեխանիզմ, մխոցային շոգեմեքենայի անիմացիա
**Շուռտվիական մեխանիզմ**, մեխանիզմ, որը փոխակերպում է շարժման մեկ ձևը մեկ այլ ձևի․ օրինակ, հավասարաչափ պտտական շարժումը՝ համընթացի, անհավասարաչափը՝ պտտականի, ճոճվողի և այլն։

Շուռտվիական մեխանիզմի պտտվող օղակը, որն ունի շուռտվիկի կամ ծնկաձև լիսեռի ձև, կանգնակի և մյուս օղակի հետ կապված է պտտվող կինեմատիկական զույգերով։ Օղակների շարժման բնույթից կախված՝ տարբերում են հարթ քառօղակ շուռտվիական մեխանիզմներ, որոնք էլ բաժանվում են երեք խմբի.

# քառօղակ հոդակապավոր (շուռտվիկային և շուռտվիկա-լծակային, շուռտվիկասողանային, շուռտվիկա-կուլիսային) 
# հարթ բազմօղակ
# տարածական քառօղակ ու բազմօղակ։

Շուռտվիկային մեխանիզմները կիրառվում են՝ մխոցավոր շարժիչներում, կոմպրեսորներում, պոմպերում, մամլիչներում և այլ մեքենաներում։ Շուռտվիկային մեխանիզմի շարժաթևերի բարդ շարժումը հարթության մեջ կիրառվում է խմորահունցիչի, ձյունաբարձիչի և այլ մեքենաների աշխատանքային օրգանների հաղորդակի համար։

Հարթ բազմօղակ շուռտվիական մեխանիզմները կիրառում են, օրինակ, գայլիկոնիչ գլխիկի մի քանի իլերի հաղորդակի համար, դարբնոցային մամլիչներում սողանների վրա մեծ ուժերի ստացման համար, լայնատաշ հաստոցների շարժումների հաղորդակներում։

Տարածական քառօղակ շուռտվիական մեխանիզմները կիրառում են առանցքի շուրջը լծակի տատանողական շարժման համար։

Կատեգորիա:Ավտոմեքենաների մասեր և մեխանիզմներ
Կատեգորիա:Ներքին այրման շարժիչ
Շփական հնչյուններ

**Շփականներ**, խոսքի բաղաձայն հնչյուններ, որոնց արտաբերման ժամանակ արտասանական ուղու որևէ մասում ստեղծվում է նեղ անցք (կլոր կամ տափակ)․ օդը սրա միջով անցնելիս շփվում է պատերին և առաջացնում շփման աղմուկ։ Ըստ արտաբերման տեղի հայերենի շփականները լինում են՝ շրթնատամնային՝ վ, ֆ, ատամնային (լնդերքային)՝ ս, զ, նախաքմային՝ շ, ժ, կատկային՝ խ, ղ, և հագագային՝ հ։ Ավանդական դասակարգմամբ ատամնայինները կոչվում են նաև սուլական, իսկ նախաքմայինները՝ շչական, որը, հիմնված լինելով լսողական տպավորության վրա, խախտում է դասակարգման ընդհանուր սկզբունքը՝ ըստ եղանակի և տեղի։

Կատեգորիա:Հնչյուններ
Շուշան (թերթ)

«**Շուշան**», պատկերազարդ շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1913 թվականին, Կոստանդնուպոլսում։ Խմբագիր՝ Նեմցե։ Նյութերը հիմնականում նվիրված են արևմտահայ թատրոնին ու վիպերգությանը, ընտանիքի ու սոցիալական հարաբերությունների հարցերին։ Տպագրել է Օտյանի, Արփիարյանի, Սիպիլի, Ս․ Պարթեյանի, ինչպես նաև սկսնակ գրողների գործեր։ «Մոռցուած էջեր» խորագրով հրատարակել է անցյալի գրականության նմուշներ։ Թարգմանաբար ներկայացրել է եվրոպական գրականությունը։ Հանդեսի № 8-ը նվիրվել է Րաֆֆուն՝ մահվան 25-ամյակի կապակցությամբ։

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Մարմոլեխո (քաղաք)

**Մարմոլեխո** (, քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Խաեն նահանգի մեջ, Անդալուսիայի ինքնավար համայնքում։ Վարչատարածքային միավորը գտնվում է Կամպինիա դե Խաեն շրջանում։

Զբաղեցնում է 178 կմ² տարածք։ Բնակչությունը՝ 7485 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Նահանգի վարչական կենտրոնից ունի 63 կմ հեռավորություն։
Մունիցիպալիտետի տարածքում գտնվում են այսպիսի բնակավայրեր (բնակչության տվյալներ,2010 թվական).

* Մարմոլեխո - 7430 մարդ
* Պոբլադո Սան Խուլինա - 55 մարդ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը 
* Ayuntamiento de Marmolejo 
* Parroquia de Marmolejo 
* El deporte en Marmolejo 
* Instituto de Estadística de Andalucia: Marmolejo
* La guía de Marmolejo en Internet 

Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Խաեն պրովինցիայի բնակավայրեր
Հերման Շտաուդինգեր

**Հերման Շտաուդինգեր** (, ), գերմանացի քիմիկոս (ԳՖՀ), բարձր մոլեկուլային միացությունների քիմիայի հիմնադիրներից։

## Կենսագրություն
Սովորել է Հալլեի և Մյունխենի համալսարաններում, Դարմշտադի բարձրագույն տեխնոլոգիական դպրոցում։ Եղել է Կարլսրուեի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցի (1908-1912 թթ.), Ցյուրիխի ֆեդերալ դպրոցի (1912-1926 թթ.) և Ֆրայբուրգի համալսարանի պրոֆեսոր (1926-1951 թթ.)։

1940—1956 թվականներին՝ Բարձրամոլեկուլային միացությունների քիմիայի պետական ինստիտուտի տնօրեն։

## Աշխատություններ
Գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են բարձրամոլեկուլային միացությունների քիմիային։ Սինթեզել է առաջին կետենը՝ երկֆենիլկետենը (1905 թ.), ուսումնասիրել իզոպրենի, բուտադիենի, ալիֆատիկ երկազոմիացությունների ստացման եղանակները։ Առաջարկել է (1919 թ.) եռֆենիլֆոսֆինիմինի առկայությամբ կարբոնիլ խմբի թթվածնի ատոմը իմին խմբով փոխարինելու մեթոդ (Շտաուդինգերի ռեակցիա)։ Ապացուցել է, որ պոլիմերները բաղկացած են մեծ մոլեկուլներից՝ մակրոմոլեկուլներից (տերմինն առաջարկել է Շտաուդինգերը), որոնց ատոմներն իրար միացած են կովալենտ կապերով։ Առաջ է քաշել մակրոմոլեկուլների շղթայական կառուցվածքի տեսությունը, որը հետագայում լրացրեց ճյուղավորված մակրոմոլեկուլներ և եռաչափ պոլիմերային ցանց հասկացություններով։ Բացահայտել է պոլիմերի մոլեկուլային զանգվածի և նրա լուծույթի մածուցիկության կապը, մշակել մոլեկուլային զանգվածի որոշման, այժմ տարածված, մածուցիկաչափական մեթոդը։

1953 թվականի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Մյունխենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Դոն Մերֆի

**Դոն Մերֆի** (անգ․՝ *Don Murphy*, ), ամերիկացի կինոպրոդյուսեր է։

Դոն Մերֆին ծնվել է 1967 թ․ ապրիլին Նյու Յուրքի Լոնգ Այլնեդ քաղաքում։ Մեծացել է Նյու Յորքի Հեքսվիլ քաղաքում։ Միջնակարգ կրթություն է ստացել «Chaminade» դպրոցում, որը գտնվում է Նյու Յորքի Մինեոլա քաղաքում։ Այնուհետև ուսումը շարունակել է Ջորջթաունի համալսարանում և ստացել է բակալավրի կոչում՝ հանրային կառավարման ասպարեզում։

Դպրոցական վերջին երեք տարիներն զուգահեռ, Մերֆին աշխատում էր «Georgetown» թերթի համար, որպես կինոքննադատ, իսկ ամռանն աշխատում էր իր հոր գովազդային գործակալությունում։ Աշխատել է նաև այնպիսի ֆիլմերի գովազդների համար, ինչպիսիք են՝ «Blow Out» (1981), «Ծիածանի տակ» (1981), «Ռէթգեյմ» (1981)։ 1986 թ․-ին Մերֆին հասկացավ, որ հակում ունի դեպի ֆիլմերը, և ընդունվեց Կալիֆոռնիայի կինոյի և հեռուստատեսության դպրոց։

Այժմ Դոն Մերֆին աշխատում է Հոլիվուդի ամենահայտնի և ամենահաջողակ կինոռեժիսորներից մեկի՝ Մայքլ Բեյի հետ։ Նա մասնակցել է «Տրանսֆորմերներ» սիքվելի ստեղծմանը։ Աշխատել է նաև Բրայան Սինգերի, Շոն Լեվիի և այլ կինոռեժիսորների հետ։

Դոն Մերֆին ամուսնացած է կինոպրոդյուսեր Սյուզեն Մենթֆորդի հետ։
## Ֆիլմագրություն
* Բնածին մարդասպաններ
* Կրկնակի դրակոն
* Ընդունակ աշակերտ
* Հավիտյան կեսգիշեր
* Սադիստ
* Երևելի ջենտլմենների լիգա
* Տրանսֆորմերներ
* Սպանիր Նրանց
* Երբ նա չկար
* Պատրանք
* Տրանսֆորմերներ։ Ընկածների վրեժը
* Կենդանի պողպատ
* Տրանսֆորմերներ։ Լուսնի մութ կողմը
* Վամպիրների ակադեմիան
* Տրանսֆորմերներ։ Բնաջնջման դարաշրջանը

Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:1967 ծնունդներ
Շուաններ

210px|մինի|Կիբերոնի ճակատամարտը
**Շուաններ** ( ենթադրվում է chat-huant — բու բառից, որի կանչին շուանները նմանեցրել են իրենց պայմանական նշանը), ռոյալիստական ապստամություն Ֆրանսիայի հյուսիս-արևմուտքում, որի մասնակիցները գործել են 1792—1803 թվականներին՝ Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակաշրջանում։ Շուանների գնդերը ստեղծվել են 1792 թվականի ամռանը, բուն ապստամությունը սկսվել է 1793 թվականին։

1794 թվականին հանրապետական զորքերը լուրջ հարված են հասցրել շուանների շարժմանը, որը վերջնականապես ճնշվել է 1803 թվականին։

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատմություն
Կատեգորիա:1793 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Շոգեգոյացման ջերմություն

**Շոգեգոյացման ջերմություն**, գոլորշիացման ջերմություն, ջերմության այն քանակը, որն անհրաժեշտ է հաղորդել հեղուկին՝ հավասարակշիռ, իզոբար-իզոթերմ պրոցեսում այն գազի (գոլորշու) վերածելու համար (ջերմության նույնպիսի քանակ անջատվում է գոլորշու կոնդենսացման ժամանակ)։ Տարբերում են տեսակարար Շոգեգոյացման ջերմություն (չափվում է շ/կգ-ով կամ կկաչ/կգ-ով) և մոլային Շոգեգոյացման ջերմություն․ (չափվում է ջ/մոլ- ով)։

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Լևոն Գենչ

**Լևոն Գևորգի Գենչ (Գենչղլյան)** (), խորհրդային շրջանի հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
1918-1923 թվականներին սովորել է Դոնի Ռոստովի գեղարվեստական ստուդիայում։ Մինչև 1966 թ. ապրել է Մոսկվայում, Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին՝ Երևանում։

## Ստեղծագործություններ
Քաղաքական ծաղրանկարներ է տպագրել «Պրոժեկտոր» (1920-ական թթ․), «Կրոկոդիլ» (1928), «Սովետական Հայաստան», «Կոմունիստ» և այլ պարբերականներում։

Նկարազարդել է մի շարք գրքեր (Մաքսիմ Գորկու «Կլիմ Սամգինի կյանքը», 1935)։

1944 թ. անհատական ցուցահանդես է ունեցել Երևանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ ծաղրանկարիչներ
Մագդալինա Գենջյան

**Մագդալինա Ղուկասի Գենջյան** (), հայ երգչուհի (քնարական սոպրանո), մանկավարժ։

## Կենսագրություն
1890 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի կոնսերվատորիան։ Հանդես է եկել Դոնի Ռոստովում, Թիֆլիսում, Բաքվում և այլ քաղաքներում։

Մարգարիտի դերերգով մասնակցել է Շառլ Գունոյի «Ֆաուստ» օպերայի հայերեն առաջին բեմադրությանը (1890) Բաքվում։

1891 թ. Պետերբուրգում կատարել է ռուսական և հայկական («Ո՛հ, ինչ անուշ», «Երազ» և այլն) երգեր, մասնակցել սիմֆոնիկ համերգների։ Հանդես է եկել նաև Երևանում։

## Օպերային դերերգեր
* Լեոնորա (Ջ. Վերդիի «Տրուբադուր»)
* Աիդա (Ջ. Վերդիի «Աիդա»)
* Ւզոլղա (Ռ. Վագների «Տրիստան և Իզոլդա»)

## Մանկավարժական գործունեություն
Երգեցողություն է դասավանդել Կազանում (1897-1927), Երևանում՝ Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայում (1927-1939)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ սոպրանոներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կիմ Շուքուրյան

**Կիմ Հայկի Շուքուրյան** (), հայ բժիշկ, քիթկոկորդականջաբան (օտորինոլարինգոլոգ), վիրաբույժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1966), պրոֆեսոր (1967)։ Հայաստանի գիտության վաստակավոր գործիչ (1990)։ ԽՄԿԿ անդամ 1947 թվականից։

Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս Սամվել և Հայաստանի վաստակավոր բժիշկ Արթուր Շուքուրյանների հայրն է։

## Կենսագրություն
1947 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետը։ 1962 թվականից եղել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի քիթ-կոկորդ-ականջի հիվանդությունների ամբիոնի վարիչը։ Շուքուրյանը ՀԽՍՀ-ում առաջինն է կիրառել լսողությունը վերականգնող վիրահատությունները։ Գիտական աշխատությունները հիմնականում նվիրված են անգինաների և քրոնիկական նշիկաբորբերի ախտածնության մեխանիզմների պարզաբանման, դրանց ախտորոշման և բուժման հարցերին։ Շուքուրյանը ՀԽՍՀ քիթ-կոկորդ-ականջաբանների գիտական ընկերության նախագահն է (1970 -1990), ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր քիթկոկորդականջաբան (1970-1990)։ 1985-1990 թթ. եղել է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

## Պարգևներ
*Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
*Մխիթար Հերացու մեդալ, 1999

## Երկեր
*Համառոտ տեղեկագիրք ականջի, քթի և կոկորդի հիվանդությունների, Ե., 1973 (համահեղինակ)։
*Ականջի, քթի և կոկորդի հիվանդություններ, Ե., 1982։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1924 ծնունդներ
Կատեգորիա:2000 մահեր
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Գավառ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Կատեգորիա:Հայ քիթկոկորդականջաբաններ
Կատեգորիա:Հուլիսի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 1 մահեր
Կատեգորիա:Մխիթար Հերացու մեդալակիրներ
Շպիլման

frameless|աջից
**Շպլիման** (, spielen - խաղալ, նվազել և Mann-մարդ), միջնադարյան շրջիկ դերասան-երաժիշտ Գերմանիայում, Ավստրիայում։ Արվեստով մոտ է գուսանին, ժոնգլյորին, սկոմորոխին։ Շպլիմանները միաժամանակ բանաստեղծներ էին, դերասաններ, երգիչներ, ակրոբատներ, պարողներ։ Կատարել են հերոսական ժողովրդական էպոսի ստեղծագործությունները, իրենց հորինած նովելներն ու շվանկները (երգիծական հեքիաթներ)։ Հանդես են եկել տոնավաճառներում, ժողովրդական տոնախմբությունների, ինչպես և պալատական հանդիսությունների ժամանակ։

Կատեգորիա:Թափառական արտիստներ
Շպինելներ

**Bobo** (գերմ․ Spinell), բարդ օքսիդների կարգի միներալների խումբ *A*(A, B)o4 ընդհանուր բանաձևով, որտեղ A=Mg, Zn, Mn, Fe2+Co, Ni․B-Al, Fe3+, Cr, Mn9+, Ti4+, V3+։ Շպինեները պինդ լուծույթների համակարգեր են՝ A և В կատիոնների լայն զարգացած իզոմորֆիզմով։ Կատիոնի գերակշռող քանակից կախված տարբերում են ալյումաշպինելներ, ֆեռիշպինելներ, քրոմշպինելներ, տիտանշպինելներ, վանադիումշպինելներ։ Շպինելների բյուրեղային համակարգը խորանարդային է։ Առաջացնում են հիմնականում օկտաէդրիկ բյուրեղներ։ Կարծրությունը՝ 5-8, խտությունը՝ 3500—5100 կգ/մ3։ Շպինելներն առաջանում են բարձր ջերմաստիճանային պայմաններում։ Քրոմի, երկաթի, մանգանի, ցինկի կարևոր հանքանյութեր են։ Կիրառվում են նաև խեցեգործության, հրակայուն իրերի, ջերմակայուն ներկերի արտադրության մեջ։ Կարմիր և կապտավուն (հազվադեպ) շպինելները (ազնիվ շպինելներ) թանկարժեք քարեր են (ռուբին, ռուբիցել և այլն)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միներալներ
Կատեգորիա:Ալյումինի միներալներ
Շպիցբերգեն

**Սվալբարդ** (), ինչպես նաև՝ **Շպիցբերգեն** (), **Սպըսբերգեն** (), **Գրումանտ**, կղզեխումբ Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսում։ Տարածությունը մոտ 62 հզ․ կմ2 է, բնակչությունը՝ 3,4 հզ․ (1976)։ Վարչական կենտրոնը՝ Լոնգիր։ Ափերը կտրտված են ֆիորդերով։ Լեռնաշղթաները զուգակցվում են սարահարթերով և լայն հովիտներով։ Բարձրությունը մինչև 1712 մ է (Նյուտոն լեռ)։ Կազմված է նստվածքային ապարներից և գրանիտներից։ Կան ածխի հանքեր։ Շպիցբերգենի տարածքի մեծ մասը (35,1 հզ․ կմ2) գրավում են սառցադաշտերը։

Կլիման արկտիկական է, ծովային։ Կա 150 բուսատեսակ։ Հանդիպում են գաճաճ ուռենիներ և կեչիներ, կենդանիներից՝ սպիտակ արջ, հյուսիսային եղջերու, Գրենլանդիայից բերված ոչխարացուլ։ Շպիցբերգեն առաջին անգամ (11 –12-րդ դարեր) հասել են պոմորները, 1596-1597 թվականներին՝ Վ․ Բարենցը։ 1920 թվականին Փարիզի միջազգային պայմանագրով Շպիցբերգենի վրա հաստատվել է Նորվեգիայի գերիշխանությունը (Շպիցբերգենյան համաձայնագիր, ԽՍՀՄ-ը միացել է 1935 թվականին)։ 1925 թվականին Շպիցբերգեն պաշտոնապես հայտարարվել է Նորվեգիայի թագավորության մաս։

## նկարներ

Պատկեր:Adventtoppen Hiorthfjellet from SE side of Adventfjorden Longyearbyen Svalbard on May 23 2025.jpg|Adventtoppen և Hiorthfjellet լեռները Adventfjorden- ում, Լոնգիրբյենից հյուսիս
Պատկեր:Polar bear warning sign at north eastern perimeter of Longyearbyen Svalbard on May 23 2025.jpg|Սպիտակ արջի մասին նախազգուշացնող նշան Լոնգյիրբենի հյուսիսարևելյան սահմանին


Կատեգորիա:Շպիցբերգեն
Կատեգորիա:Նորվեգիայի կղզիներ
Սերգեյ Շումսկի

**Սերգեյ Վասիլևիչ Շումսկի** (, իսկական ազգանունը՝ **Չեսնոկով** [*Чесноков*], ), ռուս դերասան։

1841 թվականին ավարտել է Մոսկվայի թատերական ուսումնարանը, աշակերտել Միշայիլ Շչեպկինին։ 1841-1878 թվականներին աշխատել է փոքր թատրոնում (1847-1850 թվականներին՝ Օդեսայի թատրոնում)։ Շումսկին իր լավագույն կերպարներն ստեղծել է 1850-1860-ական թվականներին՝ Կոչկարյով, Ւղեստակով (Գոգոլի «Ամուսնություն», «Ռևիզոր»), Կրեչինսկի (Սուխովո-Կոբիլինի «Կրեչինսկու հարսանիքը»), Ժադով (Ալեքսանդր Օստրովսկու «Եկամտաբեր պաշտոն»), Իոհան Ահեղ (Ա․ Տոլստոյի «Իոհան Ահեղի մահը») են։

Շումսկիի խաղն աչքի էր ընկնում բարձր վարպետությամբ, անկեղծությամբ, պարզությամբ։ 1860-ական թվականների վերջից Մոսկվայի կոնսերվատորիայում դասավանդել է բեմական արվեստ, բեմադրել Գլինկայի «Կյանքը հանուն արքայի» («Իվան Սուսանին», 1869 թվական)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ
Կատեգորիա:1820 ծնունդներ
Կատեգորիա:1878 մահեր
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Մաքս Շվաբինսկի

**Մաքս Շվաբինսկի** (Svabinsky, ), չեխ նկարիչ։ Չեխոսլովակիայի ժողովրդական նկարիչ (1945)։

## Կենսագրություն
1891-1898 թվականներին սովորել է Պրահայի Գեղարվեստի ակադեմիայում։ Հանդես է եկել որպես հաստոցային գեղանկարչության վարպետ, վիտրաժների և որմնանկարների հեղինակ, սակայն առանձնապես ճանաչվել է որպես գծանկարիչ և փորագրող։ Կրել է սիմվոլիզմի ազդեցությունը, սակայն հիմնականում ստեղծել է ռոմանտիկական պաթոսով առլեցուն կենսահաստատ կերպարներ։

Շվաբինսկի ստեղծագործությանը բնորոշ է իրական կամ հեքիաթային կերպարներով հարուստ ծաղկուն բնության վերարտադրումը («Վագրի որս», 1914, «Բերք», 1927, երկուսն էլ՝ «չոր ասեղ»)։ Ստեղծել է նաև չեխոսլովակյան մշակույթի ներկայացուցիչների դիմանկարների շարք («Յո․ Մանես», 1917, փայտագրություն, «Յու․ Ֆուչիկ», 1950, «չոր ասեղ» և այլն), նկարազարդել գրքեր (Վիկտր Հյուգոյի ստեղծագործությունները, 1944, և այլն)։ ՉԽՍՀ պետական մրցանակ (1952)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չեխ նկարիչներ
Կատեգորիա:Թղթադրամների նկարիչներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Նամականիշերի դիզայներներ
Կատեգորիա:Չեխ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Չեխ մանկավարժներ
Շվաբներ

**Շվաբներ** (, եզակի՝ *Schwabe*), գերմանացիների մարզային խումբ։ Բնակվում են Բադեն-Վյուրտեմբերգի մեծ մասում և Արևմտյան Բավարիայում (ԳՖՀ)։ Խոսում են ալեմանական բարբառով։ Մեծամասնությունը կաթոլիկ է։ Շվաբների էթնիկական հիմքը կազմել են ալեմանները՝ սվևների (որոնցից էլ առաջացել է «շվաբներ» անվանումը) հետնորդները։ Որոշ երկրներում (օրինակ՝ Հունգարիայում) շվաբներ անվանում են գերմանացիներին։

Կատեգորիա:Գերմանիայի պատմություն
Հունական աղցան

**Հունական աղցան**, աղցան լոլիկից, վարունգից, պանիրից, ձիթապտղից, աղից, ձիթապտղի ձեթից, սև պղպեղից։

Կարևոր բաղադրատոմսը պանիրն է, որը պատրաստվում է ոչխարի կաթից։

Հաճախ պղպեղը լինում է քաղցր, ըստ ճաշակի։

Անգլալեզու երկրներում այս բաղադրատոմսին համարյա միշտ ավելացվում է հազար, սոխ և պղպեղ, երբեմն նաև այլ բաղադրիչներ։ Սակայն Հունաստանում նման տարբերակներ գրեթե չեն հանդիպում։

Աղցանի առանձնահատկությունը մեծ կտորներով կտրատված լինելն է։ Պետք է նշել նաև, որ հույները աղցանը պատրասելու ժամանակ են մաքրում վարունգը կեղևից և աղցանը խառնում են միայն մատուցելուց առաջ։

Կատեգորիա:Աղցաններ
Կատեգորիա:Հունական խոհանոց
Կատեգորիա:Հունական հայտնագործություններ
Ռասել Շվայկարթ

**Ռասել Լուիս (Ռաստի) Շվայկարթ** (, ), ամերիկացի տիեզերագնաց-օդաչու։

Ավարտել է Մասսաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտը (1956), ստացել գիտությունների բակալավրի և մագիստրոսի աստիճան։ ԱՄՆ-ի տիեզերագնացների խմբում ընդգրկվել է 1963 թվականին։ 1969 թվականի մարտի 3-13-ը, Ջեյմս Մաքդիվիթի և Դեյվիդ Սկոտի հետ, որպես լուսնախցիկի օդաչու, թռիչք է կատարել «Ապոլլոն-9» տիեզերանավով։ Թռիչքը տևել է 241 ժ 1 ր։ Շվայկարթը դուրս է եկել բաց տիեզերք (47 ր)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագնացներ
Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի օդաչուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ավիակոնստրուկտորներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ռազմաօդային ուժերի սպաներ
Միխայիլ Շուլեյկին

**Միխայիլ Վասիլևիչ Շուլեյկին** (, ), ռադիոտեխնիկայի բնագավառի խորհրդային գիտնական, ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիկոս (1939)։

Ավարտել է Պետերբուրգի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1908 թվական)։ 1919 թվականից՝ Մոսկվայի բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանի, 1921 թվականից՝ Ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի պրոֆեսոր։

Հեղինակ է ռադիոալիքների տարածման բնագավառի հիմնարար աշխատությունների, հետազոտել է ռադիոալիքների թափանցման վրա մթնոլորտի վերին շերտերի ազդեցությունը, ստացել երկրի մակերևույթի երկայնությամբ ռադիոալիքների տարածման հաշվարկային բանաձևերը։ Շուլեյկինը զարգացրել է երկարալիք անտենաների տեսությունը և դրանց հաշվարկի մեթոդները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական պոլիտեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս ռազմական գործիչներ
Շպրոտներ

200px|մինի|Շպրոտ
**Շպրոտներ** (Sprattus), 
# հարինգազգիների ընտանիքի մանր ձկների սեռ։ Մարմնի երկարությունը 13-18 սմ է, քաշը՝ 10-12 գ։ Սեռահասուն են դառնում 1-2 տարեկանում, ապրում են 5-6 տարի։ Հյուսիսային, Բալթիկ և Սև ծովերում տարածված է եվրոպական շպրոտը (S․ sprattus), իր երկու ենթատեսակներով։ Շպրոտներ հանդիպում են նաև Ավստրալիայի, Նոր Զելանդիայի և Պատագոնիայի ափերին։ Կեր են ծառայում գիշատիչ ձկների և դելֆինների համար։
# Ձկան պահածո, սկզբնական շրջանում պատրաստվում էր միայն բալթիական շպրոտից։ Հետագայում այդպես կոչվեցին նաև այլ մանր ձկների պահածոները։ 

Կատեգորիա:Ձկներ
Ալբերտ Շվայցեր

thumb

**Ալբերտ Շվայցեր** (, ), գերմանացի փիլիսոփա, աստվածաբան, երաժշտագետ, երգեհոնահար, բժիշկ, քարոզիչ։

## Կենսագրություն
Կրթությունը ստացել է Ստրասբուրգի, Բեռլինի, Փարիզի համալսարաններում։ Փիլիսոփայության (1899), աստվածաբանության (1900) և բժշկագիտության (1913) դոկտոր։ Յոհան Սեբաստիան Բախիի ստեղծագործությունների լավագույն կատարողներից էր, գրել է մենագրություն նրա կյանքի և ստեղծագործության մասին։ 1913 թվականին Լամբարենեում (Գաբոն) կնոջ՝ բուժքույր էլեն Բրեսլաուի հետ, իր միջոցներով հիմնել է հիվանդանոց, որը դարձել է նրա գործունեության կենտրոնը։ 1928 թ. Շվայցերին շնորհվել է Գյոթեի մրցանակ, 1952 թվականին՝ խաղաղության նոբելյան մրցանակ, որից ստացված գումարով կառուցել է բորոտանոց Լամբարենեում։ Շվայցերի գլխավոր փիլիսոփայական երկը («Մշակույթի փիլիսոփայություն», հ․ 1-2, 1923) գրված է կյանքի մասին Լև Տոլստոյի ըմբռնման ազդեցությամբ։ Իր աշխարհայացքի հիմնական դրույթ է հռչակել «պատկառանքը կյանքի նկատմամբ»։ Փիլիսոփայության նպատակը կյանքի յուրաքանչյուր դրսևորում պահպանել և զարգացնել ձգտող հումանիզմը։ Ըստ Շվայցերի, արդի բուրժուական հասարակությունը ճգնաժամից դուրս բերելու ուղին բարոյական կատարելագործումն է։ Չնայած որոշ դրույթների վերացականությանը, Շվայցերը ժամանակի նշանավոր մտածողներից է, որի հայացքների հիմնավորման հիմնական փաստարկը դարձել են ոչ թե տեսական խորհրդածությունները, այլ կյանքը։ Լայնորեն հայտնի է իր հակապատերազմական ելույթներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Աստվածաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի թղթակից-անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դասական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի երգեհոնահարներ
Կատեգորիա:Գերմանացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Թյուբինհեմի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լեզվի և պոեզիայի գերմանական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի երաժշտության թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպաներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ստրասբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Շուրջպտղային ջրեր

**Շուրջպտղային ջրեր**, ամնիոյին հեղուկ, ներարգանդային շրջանում պտուղը շրջապատող հեղուկ, գոյանում է ամնիոն թաղանթի էպիթելային բջիջների սեկրեցիայի և մասնավորապես մոր արյան անոթներից հեղուկի արտաքիրտման (էքսուդացիա) և պտղի երիկամների գործունեության շնորհիվ։ Պարունակում է սպիտակուցներ, աղեր, միզանյութ, ճարպ, շաքարներ, հորմոններ։ Հղիության վերջում Շուրջպտղային ջրերի քանակությունը հասնում է 0,5-1,5 լ։ Շուրջպտղային ջրեր ստեղծում են բարենպաստ պայմաններ պտղի ազատ շարժման և զարգացման համար, պաշտպանում են արտաքին անբարենպաստ ազդեցություններից, կանխում պորտալարի ճնշվածությունը պտղի մարմնի և արգանդի պատի միջև։ Ծննդաբերությունների ժամանակ Շուրջպտղային ջրերը նպաստում են արգանդի վզիկի բացմանը։

Կատեգորիա:Ներզատաբանություն
Կատեգորիա:Հղիություն
Կատեգորիա:Սաղմնաբանություն
Կատեգորիա:Զարգացման կենսաբանություն
Կատեգորիա:Մանկաբարձություն
Մարտոս (քաղաք)

**Մարտոս** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Խաեն պրովինցիայի, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Մեծ Խաեն շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 259,10 կմ²։ Բնակչությունը՝ 24 707 (2010 թվականին)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 24 կմ։

## Բնակչություն

## Նկարներ

Պատկեր:Campanariovilla.JPG|Աշտարակ
Պատկեր:CASTILLO.JPG|Դղյակ
Պատկեր:Torrehomenaje.JPG|Աշտարակ
Պատկեր:Torrealbarrana.JPG|Աշտարակ
Պատկեր:Teatromartos.jpg| 


## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Ayuntamiento de Martos
* Promo Jaén. Información sobre Martos 
* Sierra sur. Información sobre Martos 
* Asociación para el Desarrollo Rural de la Sierra Sur de Jáen
* Radio Martos
* La puerta de Martos en internet
* Martos, todo un descubrimiento 
* La presencia de Martos en internet 
* Martos al Día.es 
* Foro de charla 
* Martos Club Deportivo
* Asociación Astronómica Marteña HUBBLE
* Club tenis Martos 
* Centro tecnológico del plástico técnico en Andalucía
* Directorio web de Martos 
* Ruta de los Castillos y las Batallas
* Comparsa de carnaval de la Asociación Cultural «Entre Olivares» 
* Martos se Mueve.es 
* Studios Energiafilms «Tu Web sobre Martos» 

Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Խաեն պրովինցիայի բնակավայրեր
Օռնոս (քաղաք)

**Օռնոս ** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Խաեն պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Սիերա-դե-Սերուգա շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 118 կմ²։ Բնակչությունը՝ 683 (2010 թվականին)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 103 կմ։

## Արտաքին հղումներ
* Página personal acerca de Hornos

Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Խաեն պրովինցիայի բնակավայրեր
Շունտ

**Շունտ** (անգլերեն shunt –ճյուղավորում), էլեկտրական կամ մագնիսական շղթային զուգահեռ միացվող էլեկտրական հաղորդիչ կամ մագնիսալար՝ էլեկտրական հոսանքի կամ մագնիսական հոսքի ճյուղավորման համար։ Օրինակ, շունտի օգնությամբ կարելի է մեծացնել ամպերմետրի չափման տիրույթը, չափվող I_x հոսանքը, որը շունտի և ամպերմետրի միջև բաշխվում է դրանց R_\text {Շ} և R_\text {Ա} դիմադրություններին հակադարձ համեմատական, որոշվում է 
: I_x=I_\text {Ա} \times (1+\frac{R_\text {Շ}}{R_\text {Ա}})=I_\text {Ա} \cdot K_\text {Շ} բանաձևով, որտեղ I_\text {Ա}–ն ամպերմետրի ցուցմունքով որոշվող հոսանքի ուժն է, K_\text {Շ}-ն՝ շունտավորման գործակիցը։ Հարմարության համար շունտի դիմադրությունն ընտրում են այնպես, որ K_\text {Շ}-ը հավասար լինի 10, 100, 1000։

Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Ֆելիքս Նև

**Ֆելիքս Ժան Բատիստ Ժոզեֆ Նև** (, ), բելգիացի արևելագետ, հայագետ։ Փիլիսոփայական գիտությունների տնօրեն (1838)։ Բելգիայի արքունական ակադեմիայի, Պետերբուրգի կայսերական Գիտությունների ակադեմիայի, Հռոմի կաթոլիկական ակադեմիայի, Մխիթարյան միաբանության պատվավոր անդամ։ Հայկական և հնդկական, մատենագրության, սանսկրիտի մասնագետ։

1841 թվականից Լուվենի համալսարանի մատենագրության և արևելյան լեզուների դասախոս։ Նևի հայագիտական գործունեությունն սկսվել է 1841 թվականից՝ «Պատմական ակնարկ հայոց լեզվի և գրականության» հոդվածի և Առաքելոց շարականի ֆրանսերեն թարգմանությամբ։ Նևը անդրադարձել է հայոց լեզվին, այբուբենին, հայ հեթանոսական պաշտամունքի առանձին կողմերին, հայ դպրության սկզբնավորմանը, քրիստոնեական կոթողներին, շարականներին, երգաբանությանը, հայրախոսությանը։

Գրել է Գրիգոր Նարեկացու, Ներսես Շնորհալու, Եղիշեի, Թովմա Մեծոփեցու և այլոց կենսագրությունները՝ նրանց ստեղծագործությունների թարգմանությամբ ու ծանոթագրություններով, նկարագրել մոնղոլական ավերիչ արշավանքները Հայաստանում, լույս ընծայել խաչակրաց արշավանքների մասնակից բելգիացիների մասին հայկական սկզբնաղբյուրներում պահպանված տեղեկությունները, գրել Արծրունիների տան պատմությունը են։ 1855 թվականին, Փարիզի արքունական մատենադարանում պահվող երկու ձեռագրերի հիման վրա հրատարակել է «Ուսումնասիրություն Թովմա Մեծոփեցու և նրա 15-րդ դարի Հայոց պատմության մասին» աշխատությունը, իսկ 1858 թվականին Նևի թարգմանությամբ «Պատմությունը» լույս է տեսել ֆրանսերենով։ Նևի հայագիտական ուսումնասիրություններն ու թարգմանությունները ամփոփված են «Քրիստոնյա Հայաստանը և յուր գրականությունը» (1886) գրքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բելգիացի հայագետներ
Կատեգորիա:Բելգիացի արևելագետներ
Կատեգորիա:Բելգիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության անդամներ
Շտեռնբերգի անվան աստղագիտական ինստիտուտ

**Շտեռնբերգի անվան աստղագիտական ինստիտուտ՝**, Մոսկվայի պետական համալսարանի գիտահետազոտական հաստատություն։ Կրում է ռուս աստղագետ, հեղափոխական գործիչ Պավել Շտեռնբերգի (1865-1920 թվականներ) անունը։ Կազմակերպվել է 1931 թվականին Մոսկվայի համալսարանի սատղադիտարանի (գործում է 1830 թվականից), Աստղագիտագեոդեզիական գիտահետազոտական ինստիտուտի (հիմնադրվել է 1922 թվականին) և Աստղաֆիզիկայի պետական ինստիտուտի (հիմնադրվել է 1923 թվականին) միավորումով։ Բացի գիտական հետազոտություններից, այստեղ ուսումնական աշխատանքներ են տարվում Մոսկվայի համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետի աստղագիտության բաժնի ուսանողների հետ։ Շտեռնբերգի անվան աստղագիտական ինստիտուտի կազմի մեջ են մտնում Լենինյան բլուրներում և Կրասնայա պրեսնյայում գտնվող աստղադիտարանները (հիմնադրվել են 1954 թվականին և 1830 թվականին), մերձմոսկովյան Կուչինո վայրում գտնվող աստղաֆիզիկական աստղադիտարանը (հիմնադրվել է 1924 թվականին), Ղրիմի Հարավային կայանը (հիմնադրվել է 1956 թվականին) և Ալմա Աթայից ոչ հեռու, ծովի մակերևույթից 3000 մ բարձրության վրա գործող (1957 թվականից) մշտական կայանը։

Շտեռնբերգի անվան աստղագիտական ինստիտուտի խոշորագույն աստղադիտակը՝ 125 սմ-անոց ռեֆլեկտորը, տեղադրված է Ղրիմում։ Շտեռնբերգի անվան աստղագիտական ինստիտուտում կատարվում են աստղաֆիզիկական և ռադիոաստղագիտական հետազոտություններ, ինֆրակարմիր սպեկտրասկոպիայի մեթոդներով ուսումնասիրվում են մոլորակների մթնոլորտները, Արեգակի վրա ընթացող ֆիզիկական պրոցեսները, կազմվում են աստաղաչափական քարտացուցակներ, աշխատանքներ են տարվում երկնային մեխանիկայի և գրավիմետրիայի բնագավառներում։ Զարգանում է արտագալակտիկական աստղագիտությունը։ Շտեռնբերգի անվան աստղագիտական ինստիտուտը հրատարակում է «Տրուդի» («Труды», 1922 թվականից) և «Սոոբշչենիյա» («Сообщения», 1947 թվականից) ամսագրերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Համալսարաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:1931
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարան
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտահետազոտական ինստիտուտներ