Էդվարդ Սթայհեն

thumb|Эдвард Стайхен. Автопортрет, 1903
**Էդվարդ Սթայհեն** կամ *Սթեյհեն* (*Edward Steichen*, ), ամերիկացի լուսանկարիչ, քննադատ, 20-րդ դարի լուսանկարչության ամենաազդեցիկ վարպետներից մեկը։ Ալֆրեդ Ստիգլիցի հետ գլխավորել է ամերիկյան «Ֆոտո-սեցեսիոնը»։ Գեղարվեստական և վավերագրական լուսանկարչության ներկայացուցիչ։ Նորաձև լուսանկարչության ժանրի հիմնադիրներից մեկը։
[thumb|Э. Стейхен. ''[Утюг (небоскрёб)|Флэт-Айрон билдинг*, 1904]]

== Կենսագրություն և ստեղծագործություն ==
Սթայհենը ծնվել է 1879 թվականի մարտի 27-ին [[Լյուքսեմբուրգ]]ում․ մեծացել է [[ԱՄՆ]]-ում։ Կարիերան սկսել է որպես [[Իմպրեսիոնիզմ|իմպրեսիոնիստ նկարիչ]], եղել է [[Օգյուստ Ռոդեն|Ռոդեն]]ի ազդեցության տակ։ 1895 թվականին Էդվարդը սկսել է զբաղվել լուսանկարչությամբ։ Արդեն 1902 թվականին նա [[Նյու Յորք]]ում «Photo Secession»-ի հիմնադիրներից մեկն էր։ Մի քանի տարի լինելով [[Փարիզ]]ում՝ նա իր համար բացահայտել է ավանգարդային արվեստը։ [[Առաջին համաշխարհային պատերազմ]]ի ժամանակ անցում է կատարել անզիջում [[Ռեալիզմ (կերպարվեստ)|ռեալիզմ]]ի դիրքերին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, ծառայելով [[Ցամաքային զորքեր|ԱՄՆ ցամաքային զորքերում]], զորակոչիկներին դասավանդել է օդային նկարահանումների հիմունքներ։ 1920-1930-ական թվականներին ստեղծել է հոլիվուդյան հռչակավոր անձանց դիմանկարների շարք (մասնավորապես՝ [[Գրետա Գարբո]]ինը), հայտնի է որպես վաղ նորաձև լուսանկարչության կարևորագույն ներկայացուցիչներից մեկը։ 1923 թվականին Սթեյհենը դարձել է «Conde-Nast» հրատարակչատան գլխավոր լուսանկարիչը, որտեղ 1938 թվականին պատասխանատու է եղել «Vanity Fair» և «Vogue» նորաձևության ամսագրերի համար։

[[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ]]ի ժամանակ Սթայհենը զբաղվել է կինոկումենտալիզմով, արժանացել է «[[Օսկար]]» մրցանակի։ 1947-1962 թվականներին զբաղեցրել է [[Ժամանակակից արվեստի թանգարան (Նյու Յորք)|Նյու Յորքի ժամանակակից արվեստի թանգարան]]ի լուսանկարչության գծով տնօրենի պաշտոնը, որտեղ 1955 թվականի «*The Family of Man''»(Մարդկային ցեղ) ցուցահանդեսի ժամանակ ցուցադրել է ավելի քան 500 լուսանկար, որոնք ցույց են տալիս մարդկային կյանքի հիմնական ասպեկտները։ Դրանք ընտրվել են 68 երկրներից ուղարկված 2 միլիոն լուսանկարներից։ Կատալոգի նախաբանը գրել է Սթայհենի փեսան՝ Կարլ Սենդբերգը։

## Ստեղծագործություն և քննադատություն
Իր «Լուսանկարչության մասին» գրքում Սյուզեն Զոնթագը Սթեյհենի լուսանկարները դիտարկել է որպես գեղեցկության նոր հայեցակարգի օրինակներից մեկը։ Մասնավորապես խոսքը 1915 թվականին արված «Մի շիշ կաթ» լուսանկարի մասին է։ Զոնթագը Սթեյհենի լուսանկարների հանդեպ դրսևորել է հավանություն և համակրանք։

## Ժառանգություն և ճանաչում
2006 թվականին Սթեյհենի «Լիճը լուսնի լույսի մեջ» (1904) լուսանկարի օրինակը «Սոթբիս» աճուրդում վաճառվել է գրեթե 3 000 000 դոլարով, ինչն այդ պահին բացարձակ ռեկորդ էր։

Սթայհենի անունով է կոչվել նրա հայրենի Բիվինգեն քաղաքում գտնվող հրապարակը։

## Ընտրյալ աշխատանքներ
* Edward Steichen: A life in photography. Garden City: Doubleday, 1963
* Steichen E. The Family of Man. New York: The Museum of Modern Art, 1955. ISBN 0-87070-341-2

## Գրականություն
* Васильева Е. Феномен модной фотографии: регламент мифологических систем / Международный журнал исследований культуры, № 1 (26), 2017, с. 215—245
* Васильева Е. Сьюзен Зонтаг о фотографии: идея красоты и проблема нормы // Вестник Санкт-Петербургского государственного университета. Серия 15., 2014, вып. 3, с. 64 — 80
* Haskell B. Edward Steichen. New York: Whitney Museum of American Art, 2000.
* Steichen’s legacy: photographs, 1895—1973/ Joanna T. Steichen, ed. New York: Alfred A. Knopf, 2000

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Работы в музеях мира

* artfacts.net
* photoisland.net (рус.) 

Կատեգորիա:1879 ծնունդներ
Կատեգորիա:1973 մահեր
Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քննադատներ
Կատեգորիա:Մարտի 25 մահեր
Կատեգորիա:Մարտի 27 ծնունդներ