open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ստեփանոս եպիսկոպոս

**Ստեփանոս Եպիսկոպոս** (), 13-րդ դարի հայ ժամանակագիր։ Հավանաբար եղել է Սյունիքի Նորավանքի (Վայոց ձոր) եպիսկոպոսը։ Շարունակել է Սամվել Անեցու «Հավաքմունք ի գրոց պատմագրաց» ժամանակագրական երկը՝ հակիրճ ներածականից հետո շարադրելով մոտ հարյուր տարվա (1193— 1290) պատմական իրադարձություններ։ Ստեփանոս Եպիսկոպոսի երկում կարևոր տեղեկություններ կան Հայաստանի, Կիլիկիայի և Վրաստանի քաղաքական իրավիճակի, Զաքարյանների մղած ազատագրական պատերազմների, մոնղոլական և մամլուքյան նվաճումների, Հուլավյանների գահակալման կռիվների և այլնի վերաբերյալ։

Ստեփանոս Եպիսկոպոսի երկը նախկինում սխալմամբ վերագրվել է պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանին և հրատարակվել նրա անունով («Ժամանակագրություն», 1942)։

Կատեգորիա:13-րդ դարի հայ եպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Հայ պատմիչներ
Կատեգորիա:Սյունիքի եպիսկոպոսներ
Ստորջրյա կինոնկարահանում

մինի|Կորալային խութերի նկարահանում
**Ստորջրյա նկարահանում**, ջրի տակ գտնվող օբյեկտների (ծովային և անուշահամ ջրերի ֆլորայի և ֆաունայի), ստորջրյա աշխատանքների, ջրի մեջ կազմակերպվող խաղերի կինոնկարահանումը։ Կատարվում է սովորական կինոապարատներով՝ սուզանավերի և խորջրյա սարքերի լուսանցույցների, ջրավազանների, ակվարիումների թափանցիկ պատերի միջով։

Ստորջրյա նկարահանումը լայն տարածում է ստացել աքվալանգի հայտնադործումից հետո։ Աքվալանգը օպերատորին հնարավորություն է տալիս բավական երկար ժամանակ (1 ժ և ավելի) գտնվելու ջրի տակ։ Շարժման հարմարության համար օպերատորները հաճախ օգտվում են ստորջրյա քարշիչից (սկուտերից), իսկ միմյանց հետ կապը պահպանվում է հիդրոձայնային սարքերի միջոցով։ Տեխնիկայի ժամանակակից մակարդակը հնարավորություն է տալիս կինոնկարահանում կատարել նաև այնպիսի խորություններում, որոնք անհասանելի են աքվալանգիստների համար։ Այս դեպքում կինոապարատը աշխատում է հեռակառավարմամբ։ Նկարահանվող օբյեկտների թույլ լուսավորվածության դեպքում կիրառվում են ջրի տակ աշխատելուն հարմարեցված լուսավորման սարքեր։ Բնական ջրավազաններում ջրի մեծ լուսացրման պատճառով ստորջրյա կատարում են բարձր ցայտագունություն (կոնտրաստ) ունեցող գունավոր կինոժապավեններով։ Ստորջրյա նկարահանումը կիրառում են գեղարվեստական, ուսումնական, գիտամասսայական և գիտահետազոտական ֆիլմերի նկարահանման համար։

Կատեգորիա:Կինեմատոգրաֆիա
Աուրել Ստոդոլա

**Աուրել Ստոդոլա** (, ), սլովակ ինժեներ և ջերմատեխնիկ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Բուդապեշտի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1878 թվական) և Ցյուրիխի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցը (1881 թվական), 1892—1929 թվականներին՝ այդ դպրոցի պրոֆեսոր։ Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են շոգետուրբինների և գազատուրբինների թերմոդինամիկական և աերոհիդրոդինամիկական տեսություններին ու հաշվարկին, ինչպես նաև ավտոմատ կարգավորման տեսությանը և կենտրոնախույս կոմպրեսորներում շրջապտույտի տեսությանը։ Առաջադրել է արագընթաց շոգետուրբինների ռոտորների, լիսեռների, սկավառակների, թիակների ամրության, ինչպես նաև տատանումների հաշվարկի ինժեներական մեթոդներ, Վիշնեգրադսկու ուղղակի գործողության կարգավորիչների հաշվարկի մեթոդները տարածել անուղղակի կարգավորման համակարգերի վրա։ Կարգավորման համակարգի կայունության հետազոտման համար առաջադրել է մաթեմատիկական խնդիր, որը հետագայում ստացել է գերմանացի մաթեմատիկոս Հուրվիցի խնդիրներ անվանումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սլովակ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Սլովակ գյուտարարներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Նիկոլայ Ստրաժեսկո

**Նիկոլայ Դմիտրիևիչ Ստրաժեսկո ** (, ), խորհրդային թերապևտ։ ԽՍՀՄ (1943), Ուկրաինական ԽՍՀ (1934) և ԽՍՀՄ ԲԳԱ (1944) ակադեմիկոս։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1947)։

## Կենսագրություն
1899 թվականին ավարտել է Կիևի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1907 թվականից՝ Կիևի կանանց բժշկական դասընթացների, 1919 թվականից՝ Օդեսայի Նովոռոսիյսկյան համալսարանի, 1922 թվականից՝ Կիևի բժշկական ինստիտուտի պրոֆ․, 1929 թվականից՝ ֆակուլտետային թերապիայի ամբիոնի վարիչ։ 1936—41 թվականներին և 1943 թվականից՝ կլինիկական բժշկության ուկրաինական ինստիտուտի (1955 թվականից կոչվում է Ստրաժեսկոյի անունով) դիրեկաոր։ Գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են կրծքային հեղձուկի, սրտամկանի ինֆարկտի, սրտային անբավարարության, ռևմատիզմի, սեպսիսի, մարսողության օրգանների ախտաբանության հարցերին։ Վ․ Օբրազցովի հետ միասին 1909 Ստրաժեսկոն տվել է սրտամկանի ինֆարկտի կլինիկայի դասական նկարագրությունը։ Մշակել է (1935 թվականին, Վ․ Վասիչենկոյի հետ համատեղ) արյան շրջանառության անբավարարության դասակարգումը, հիմնավորել է ռևմատիզմի ստրեպտոկոկային պատճառագիտության հիպոթեզը 1934։ Հեղինակ է «Որովայնի խոռոչի հիվանդությունների ֆիզիկական ախտորոշման հիմունքները» 1924 դասական ձեռնարկի։ Պարգևատրվել է Լենինի 2 և 2 այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային թերապևտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Կիևի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Ջորջո Ստրեհլեր

**Ջորջո Ստրեհլեր** (Strehler, ), իտալացի ռեժիսոր։

1940 թվականին ավարտել է Դրամատիկական արվեստ սիրողների ակադեմիան (Միլան)։ Ռեժիսորը գործունեությունն սկսել է 1941 թվականին։ 1947 թվականին, Պ․ Գրասիի հետ կազմակերպել է և գլխավորել Իտալիայում առաջին մշտական «Պիկոլոթեատրո» (Միլան) դրամատիկական թատրոնը։ 1968-1972 թվականներին ղեկավարել է սեփական թատերախումբը, 1972 թվականին վերադարձել «Պիկոլո-թեատրո»։ Լինելով իտալացի խոշորագույն ռեժիսորներից՝ Ստրեհլերը իր գործունեությամբ հաստատում է Բրեխտի թատերական տեսության հիմնական սկզբունքներին զուգակցված ռեալիստական թատրոնը։ Լավագույն բեմադրություններից են՝ Մաքսիմ Գորկու «Հատակում»,Կարլո Գոլդոնիի «Երկու տիրոջ ծառան» (երկուսն էլ՝ 1947), Կ․ Բերտոլացիի «Մեր Միլանը» (1955, 1980), Բրեխտի «Սեզուանցի բարի մարդը» (1957, 1981) և «Շվեյկը երկրորդ համաշխարհային պատերազմում» (1961), Շեքսպիրի «Փոթորիկ» (1948, 1979), «Լիր արքա» (1972)։ «Լա Սկալայում» բեմադրել է նաև օպերային ներկայացումներ՝ Վերդիի «Տրավիատա» (1947), Չիմարոզայի «Գաղտնի ամուսնություն» (1949) են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:1921 ծնունդներ
Կատեգորիա:1997 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ
Սուրեն Ստեփանյան (այլ կիրառումներ)

**Սուրեն Ստեփանյան**. կարող է վերաբերել՝

* Սուրեն Շավարշի Ստեփանյան (1915-1977), հայ նկարիչ
* Սուրեն Լևոնի Ստեփանյան (1895-1971), հայ քանդակագործ
Ռաֆայել Մովսիսյան

**Ռաֆայել Հակոբի Մովսիսյան** (), ինժեներական գեոդեզիայի բնագավառի հայ խորհրդային գիտնական։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1977), պրոֆեսոր (1978), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996, թղթակից անդամ՝ 1986), ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարար (1971)։ ԽՄԿԿ անդամ 1959 թվականից։ ՌԴ բնական գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս։

## Կենսագրություն
1947 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1947 թվականից աշխատում է նույն ինստիտուտում, 1968 թվականից՝ ինժեներական գեոդեզիայի ամբիոնի վարիչ, 1978 թվականից՝ պրոռեկտոր, 1980-1988 թվականներին՝ ռեկտոր։ Ինստիտուտում կազմակերպել է ճշգրիտ ինժեներագեոդեզիական չափումների ավտոմատացման պրոբլեմային լաբորատորիա (1972)։ Մովսիսյանի ղեկավարությամբ ստեղծվել են լուսահեռաչափ, բարձունքային վերահսկման ավտոմատ հիդրոդինամիկական և հիդրոստատիկական նիվելիրացման սարքեր, որոնք ներ դրվել են արտադրության մեջ։ ԽՍՀՄ բարձրագույն և միջնակարգ մասնագիտա կան կրթության մինիստրության գիտատեխնիկական խորհրդի գեոդեզիայի, քարտեզագրության և աերոտիեզերական հանույթի սեկցիայի նախագահության անդամ է (1979 թվականից)։

Եղել է ՀԽՍՀ X գումարման Գերագույն խորհրդի դեպուտատ, 1981 թվականից՝ ՀԿԿ Կենտկոմի անդամ։

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ Պետական մրցանակ (1986)
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարար (1971)

## Երկեր
* Գեոդեզիական չափումների արդյունքների մշակումը, Ե․ 1965 (հեղինակակից՝ Վարդազարյան Գ․)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ գեոդեզիստներ
Մովսես Երզնկացի

**Մովսես Երզնկացի** (), հայ մանկավարժ, մատենագիր։

## Կենսագրություն
Սկզբնական կրթությունն ստացել է Սեպուհ լեռան վրա գտնվող Երզնկայի ավագ վանքում, ապա ձեռնադրվել քահանա։ Վարդապետական բարձրագույն կրթություն ստանալու նպատակով 1290-ական թվականներին մեկնել է Կիլիկիա, սովորել Սկեռայի և Արմենի դպրոցներում՝ աշակերտելով նշանավոր մանկավարժ Գևորգ Սկևռացուն։ 1293 թվականին ավարտել է Պատարագի մեկնությունը՝ համառոտված Խոսրով Անձևացու և Ներսես Լամբրոնացու նույն անուն գործերից։ Նույն շրջանում կատարել է Աստվածաշնչի ընդօրինակություն (Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան, ձեռ․ JMS 177) և նվիրել Երցնկայի Գրիգոր Լուսավորիչ վանքին։ Հավաքել է 200-ից ավել խրատներ, վարքեր և այլ արժեքավոր նյութեր, կազմել «Ոսկեփորիկ» ժողովածուն։ Ուսուցչի մահվան կապակցությամբ (1301 թվական) գրել է չափածո դրվագ։ 1301 թվականից մինչև խոր ծերություն ուսուցչություն է արել Ս․ Գրիգոր Լուսավորիչ վանքում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Քյուրտյան Հ., Երիզայ եւ եկեղեաց գավառ, հ. 1, Վնտ., 1953:

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Ստերեոֆոնիա

մինի|աջից
**Ստերեֆոնիա** ( — ձայն, հնչյուն), ձայնի հաղորդման և վերարտադրման այնպիսի եղանակ, որի դեպքում ունկնդիրն ստանում է ձայնի աղբյուրների տարածական դասավորության տպավորություն։ Ձայնը վերարտադրվում է մի քանի (մինչև 5) տարափող աղբյուրներով (բարձրախոսներ, բարձրախոսային համակարգեր), որոնցից յուրաքանչյուրը համապատասխան միկրոֆոնից ազդանշանն ստանում է անկախ կապուղիով։ Ստերեֆոնիայի էֆեկտն առաջանում է բարձրախոսների (վերարտադրման տեղում) և միկրոֆոնների (ձայնի հաղորդման տեղում) որոշակի դասավորության դեպքում։ Ստերեֆոնիա օգտագործվում է կինեմատոգրաֆիայում, ռադիոհաղորդումներում ձայնը ձայնասկավառակի կամ մագնիսական ժապավենի վրա գրանցելիս, ապա՝ վերարտադրելիս։ 1970-ական թվականներից տարածում է գտել քվադրոֆոնիան, որի դեպքում ձայնի վերարտադրումն իրականացվում է չորս բարձրախոսներով, որոնցից երկուսը տեղավորում են ունկնդրի առջևում (ճակատային բարձրախոսներ), իսկ մյուս երկուսը՝ ետևում (թիկունքային բարձրախոսներ)։

## Գրականություն

* Фурдуев В․ В․
* Стереофония и многоканальные звуковые системы, М. 1973․

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Ստելյար տեսություն

350px|մինի|Բարձրակարգ բույս
**Ստելյար տեսություն**, ուսմունք բարձրակարգ բույսերի ստելի (ցողունի և արմատի կենտրոնական գլան) կառուցվածքի և տարբեր տիպերի փոխհարաբերության մասին։ Ստելի մեծ մասը կազմում են փոխադրող հյուսվածքները՝ քսիլեմը (բնափայտ) և ֆլոեմը (լուբ), որոնք շրջապատված են մեխանիկական և պարենքիմային բջիջներից կազմված պերիցիկլով։ Ստելի շուրջը գտնվում է առաջնային կեղևը։ Ստելի մասին ուսմունքը ստեղծել են ֆրանսիացի բուսաբաններ Ֆ․ վան Տիգեմը և Ա․ Դուլիոն (1886)։ Ստելյար տեսություն հետագայում զարգացվել է անգլիացի բուսաբան Գ․ Բրեբների, ամերիկացի է․ Ջեֆրիի, գերմանացի Վ․ Ցիմմերմանի և սովետական գիտնականներ Կ․ Մեյերի ու Ա․ Թախտաջյանի աշխատանքներում։ Ստելի ամենապարզ, նախնական տիպը պրոաոստելն է, որի դեպքում քսիլեմը շրջապատված է ֆլոեմի համեմատաբար միատարր շերտով կամ դրանք հաջորդում են միմյանց շարերի և թիթեղների ձևով։

## Պրոտոստել
Պրոստոտելը բնորոշ է հնագույն բարձրակարգ բույսերին՝ պսիլոֆիտներին (ռինիա), lycophyta և sphenophyta տիպերին, պտերների ու ծածկասերմերի մի քանի ջրային ներկայացուցիչների, սերմնավոր բույսերի արմատներին։ Ստելի զարգացման հաջորդ փուլը՝ սիֆոնոստելն է, որին հատուկ է փոխադրող հյուսվածքներով շըր- ջապատված պարենքիմային միջուկը։ Ըստ ֆլոեմ և քսիլեմ դասավորության տարբերում են էկտոֆլոյ (ֆլոեմը շրջապատում է քսիլեմին դրսից, օրինակ, սերմնավոր բույսեր) և ամֆիֆլոյ (ֆլոեմը շրջապատում է քսիլեմին և՛ դրսից, և՛ ներսից, օրինակ, պտերներ)։ Պարզ սիֆոնոստելները չունեն տերևային հետքեր, իսկ բազմաթիվ պտերների տերևային հետքերն այնքան լայն են, որ փոխադրող հյուսվածքը մասնագիտացված տեսք ունի և նմանվում է ցանցի (դիկտիոստել)։ Սիֆոնոստելի առավել կատարելագործված ձևը էուստելն է, որտեղ կոլատերալ և բիկոլատերալ փոխադրող խրձերն իսկական ցանց են կազմում, իսկ տերևային ճեղքերն ու միջխրձային գոտիները միմյանցից էականորեն չեն սահմանազատվում։ Բնորոշ է մերկասերմերին և երկշաքիլավորներին։ Անկանոն դասավորված խրձերով ստելը կոչվում է ատակտոստել և հատուկ է միաշաքիլավորներին։ Ստելյար տեսությունը բացահայտում է բույսերի առանցքային օրգաններում կենտրոնական գլաների էվոլյուցիոն զարգացման ընթացքը և կարևոր նշանակություն ունի ինչպես բույսերի անատոմիայում, այնպես էլ ֆիլոգենիայում։

Կատեգորիա:Բույսերի մորֆոլոգիա
Սեդրակ Մովսիսյան

**Սեդրակ Գարեգինի Մովսիսյան** (), հայ խորհրդային կենսաքիմիկոս, ՀՀ ԱԳԱ թղթակից անդամ (1977)։

## Կենսագրություն
1956 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետը, մինչև 1958 թվականը աշխատել է Ապարանի շրջանում որպես առողջապահության բաժնի վարիչ, 1958 թվականից՝ ՀԽՍՀ ԳԱ կենսաքիմիայի ինստիտուտում։ Եղել է նշված ինստիտուտի ամինաթթուների և նուկլեոտիդների լաբորա տորիայի վարիչ (1969 թվականից), տնօրենի տեղակալ գիտության գծով (1971 թվականից)։ Գիտական հետազոտությունները վերաբերում են օրգանիզմում (հատկապես նյարդային հյուսվածքում) ամինաթթուների փոխանակության հարցերին։ Հյուսվածքներում էներգետիկ Փոխանակության վերաբերյալ նրա աշխատանքների արդյունքներն ունեն գործնական կարևոր նշանակություն։ Մովսիսյանը եղել է նյարդաքիմիկոսների միջազգային ընկերության, ՀԽՍՀ կենսաքիմիկոսների ընկերության նախագահության անդամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Զախարի Ստոյանով

**Զախարի Ստոյանով** (), բուլղար գրող, հասարակական գործիչ։ Ազգային-ազատագրական շարժման մասնակից։ Ստարա Զագորայի (1875) և Ապրիլյան (1876) ապստամբությունների կազմակերպիչներից։ Օսմանյան լծից Բուլղարիայի ազատագրվելուց (1878) հետո՝ հինգերորդ ժողովրդական ժողովի նախագահ (1888)։ Եղել է «Ռաբոտնիկ» («», 1881), «Բորբա», («», 1885), «Սվոբոդա» («», 1887) թերթերի խմբագիր։ Հանդես է եկել արմատական ժողովրդավարության դիրքերից, կյանքի վերջին տարիներին՝ ի պաշտպանություն միապետական կարգերի։ Բուլղարիայի վավերական գրականության ներկայացուցիչներից է։ Նրա գրչին են պատկանում թուրք զավթիչների դեմ ուղղված բուլղական ժողովրդի հայդուկային և ազգային հեղափոխական շարժման ականավոր գործիչների վիպական կենսագրությունները («Վասիլ Լևսկի-Սարկավագը», 1883, «Չետաները Բուլղարիայում-Ֆիլիպ Տոտյու, Հաջի Դիմիտր և Ստեփան Կաբաշա», 1885, «Խրիստո Բոտն», 1888 և այլն)։ «Նոթեր բուլղարական ապստամբությունների մասին» (հատոր 1-3, 1884-1992) երկում արտացոլված են Ապրիլյան ապստամբության փոթորկալի իրադարձությունները։ Ստոյանովի հուշագրությունները դարձել են բուլղական ռեալիստական արձակի զարգացման կարևոր փուլը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլղարացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի գրողներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի քաղաքական գործիչներ
Գերմանիան նոր շրջանում

[մինի|[Բեռլին]]
մինի
մինի|ձախից|Ֆրիդրիխ 1-ին Բարբարոսա
Լիգան ղեկավարում էր Ալեքսանդր 3-րդ պապը։ 1176 թվականին Լենյանոյի մոտ գերմանական ասպետները ծանր պարտություն կրեցին։ Ֆրիդրիխ 1–ինը ստիպված էր պապի և Լիգայի հետ պայմանագրեր կնքել, ըստ որի՝ քաղաքների ինքնավարությունը վերականգնվեց։ Ֆրիդրիխ 1–ինի քաղաքականությունը շարունակեց նրա որդի Հենրիխ 6–րդը։ Նա ամուսնացել էր սիցիլիական թագավորության ժառանգորդուհու հետ և դարձել էր Սիցիլիայի թագավոր։ Մեկ պետության մեջ միավորելով կայսրությունը և Սիցիլիական թագավորությունը՝ նա փորձում էր իրեն ենթարկել նաև Բյուզանդիան, Սուրբ Երկիրը և ստեղծել համաքրիստոնեական կայսրություն։ Սակայն խաչակրաց արշավանք կազմակերպելու ժամանակ՝ 1197 թվականին, նա անսպասելի մահացավ։ Նրա որդի Ֆրիդրիխը ծնվել և մեծացել էր Սիցիլիայում և հորից ժառանգել Սիցիլիական թագավորությունը։ Նրան հովանավորում էր Ինոկենտիոս 3-րդը պապը, որի ջանքերով էլ 1212 թվականին ընտրվեց Գերմանիայի թագավոր, իսկ ութ տարի անց՝ կայսր։

Ֆրիդրիխ 2-րդ Բարբարոսան փորձեց Սիցիլիան դարձնել հենարան Հյուսիսային և Միջին Իտալիան գրավելու համար, սակայն հաջողության չհասավ։ Նրա մահից հետո Սիցիլիան գրավեցին ֆրանսիացիները։ Սիցիլիական թագավորությունը տրոհվեց, իսկ կղզին միացվեց Պիրենեյան թերակղզու պետություններից մեկին՝ Արագոնին։ Սրբազան հռոմեական կայսրությունում Շտաուֆենների տան կայսրերի կառավարումը (1138–1254) համընկավ խաչակրության ծավալման ժամանակաշրջանի հետ։

Խաչակրաց արշավանքներին մասնակցելը կայսրերի արտաքին քաղաքականության մյուս կարևոր բնագավառն էր։ Կոնրադ 3–րդը խաչակրաց երկրորդ արշավանքի ղեկավարներից էր, Ֆրիդրիխ 1–ինը՝ երրորդ արշավանքի առաջնորդներից։ Միայն մահը խանգարեց Հենրիխ 6–րդին դառնալու խաչակիր։ Խաչակրաց վեցերորդ արշավանքը (1228–1229) գլխավորում էր Ֆրիդրիխ 2–րդը։ Հասնելով Սուրբ Երկիր՝ նա պայմանագիր կնքեց Եգիպտոսի սուլթանի հետ, ըստ որի՝ Երուսաղեմն անցավ քրիստոնյաներին, սակայն մի քանի տարի անց մուսուլմանները նորից գրավեցին քաղաքը։

## Ծանոթագրություններ
Համաշխարհային պատմություն 11

Կատեգորիա:Գերմանիայի պատմություն
Ստոկհոլմի աստղադիտարան

մինի|Ստոկհոլմի աստղադիտարան
**Ստոկհոլմի աստղադիտարան** (), աստղագիտարան և հետազոտական ինստիտուտ Ստոկհոլմում։ Հիմնադրվել է 1753 թվականին՝ Շվեդական թագավորական ԳԱ նախաձեռնությամբ։ 1931 թվականին տեղափոխվել է Սալտշյոբադեն (Ստոկհոլմից 15 կմ արևելք)։ 1973 թվականից Ստոկհոլմի համալսարանի հիմնարկ է։ Գործիքներն են 1 մ տրամագծով պարաբոլական ռեֆլեկտորը, օբյեկտիվ պրիզմաներով Շմիդի աստղադիտակը (հայելու տրամագիծը՝ 1 մ)։

Գիտական հետազոտությունները վերաբերում են ակտիվ գալակտիկաների և աստղերի առաջացման խնդիրներին, որոնք սերտորեն կապված են Բյուրականի աստղադիտարանում ուսումնասիրվող հարցերի հետ։

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Շվեդիայում
Իվան Մոսկվին

**Մոսկվին Իվան Միխայլովիչ** (), ռուս խորհրդային դերասան, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1936)։

## Կենսագրություն
1893-1896 թվականներին սովորել է Մոսկվայի ֆիլհարմոնիկ ընկերության Ի․ Մ․ Մոսկվին երաժշտադրամատիկական ուսումնարանի դրամատիկական բաժնում։ 1896-1898 թվականներին աշխատել է Յարոսլավլի և Կորշի (Մոսկվա) թատրոններում։ 1898 թվականից՝ Մոսկվայի Գեղարվեստական թատրոնի դերասան (1943 թվականից՝ տնօրեն)։ Նախասովետական շրջանի դերերից են Ֆեոդոր (Ա․ Կ․ Տոլստոյի «Ֆեոդոր Իոհանովիչ արքան»), Լուկա (Գորկու «Հատակում»), Պրոտասով Ի․ Մոսկվինը Սնեգիրյովի դերում («Կարամազով եղբայրներ», ըստ Դոստոևսկու, 1910) (Լ․ Տոլստոյի «Կենդանի դիակ»)։ Մոսկվինի արվեստի կատակերգական-երգիծական տարերքը հատկապես դրսևորվել է խորհրդային շրջանի դերակատարումներում։ Մոսկվինը ստեղծել է Խլինովի և Պրիբիտկովի (Ա․ Օստրովսկու «Ջերմ սիրտ», «Վերջին զոհը»), Չերվակովի (Լեոնովի «Ունտիլովսկ»), Նոզդրյովի (Գոգոլի «Մեռած հոգիներ»), Զագորեցկու (Գրիբոյեդովի «Խելքից պատուհաս») և այլոց կերպարները։ Մեծ հաջողությամբ խաղացել է Պուգաչովի, Դորնոստաևի (Տրենյովի «Պուգաչովշչինա», «Լյուբով Յարովայա»), Իվան Դոռլովի (Կոռնեյչուկի «Ռազմաճակատ») դերերը։ Մոսկվինը հանդես է եկել նաև իբրև ռեժիսոր։ Նկարահանվել է կինոյում։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակների (1943, 1946)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ‎
Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուս թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ռուս կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի թատերական արվեստի ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Ֆաբիո Կանավառո

**Ֆաբիո Կանավառո** (, ), իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ, կենտրոնական պաշտպան։ 2006 թվականի աշխարհի առաջնությունում Իտալիայի հավաքականի ավագ, և հաղթող։ 2006 թվականի լավագույն ֆուտբոլիստ։

## Կարիերա
Չնայած նրա հասակին (176 սմ), Կանավառոն համարվում է 1990-ականների լավագույն պաշտպաններից։ Իր կարիերայի ընթացքում նա հասցրել է խաղալ Ա Սերիայի 4 ակումբների կազմում՝ Նապոլի (1992-1995), Պարմա (1995-2002), Ինտեր (2002-2004) և Յուվենտուսում (2004-2006, 2009-2010)։

## Անձնական կյանք
Ֆաբիո Կանավառոն իր ապագա կնոջ՝ Դանիլայի հետ ծանոթացել է, երբ նա 18 տարեկան էր։ Ֆաբիոն ունի 3 երեխա՝ 2 տղա Անդրեան և Կրիստիանը և 1 աղջիկ Մարտինան։ Կանավառոն ունի դաջվածք իր կնոջ և երեխանների անուններով։

## Նվաճումներ
* Աշխարհի առաջնության հաղթող։ 2006
* Եվրոպայի առաջնության փոխչեմպիոն։ 2000
* Իտալիայի գավաթի մրցանակակիր։ 1999, 2002
* Իտալիայի սուպերգավաթի մրցանակակիր։ 1999
* Իսպանիայի առաջնության հաղթող։ 2007, 2008
* Աշխարհի լավագույն ֆուտբոլիստ։ 2006
* Լավագույն իտալացի ֆուտբոլիստ։ 2006

## Արտաքին հղումներ
* Կառվալիոյի պաշտոնական կայքը
* Կանավառոյի պաշտոնական էջը Ֆեյսբուքում
* Կանավառոյի վիդեո էջը Յութուբում
* Վիճակագրությունը ըստ footballdatabase.com կայքի
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:1973 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 13 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նապոլիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ինտեր Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Յուվենտուսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պարմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Օտտո Ստրուվե

**Օտտո Ստրուվե** (, ), ռուս-ամերիկյան աստղաֆիզիկոս, Վասիլի Ստրուվեի ծոռը։

Ավարտել է Խարկովի համալսարանը (1919)։ 1920 թվականին մեկնել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներից։ 1932 թվականից՝ Չիկագոյի համալսարանի պրոֆեսոր, 1932-1947 թվականներին՝ նույն համալսարանի Երքսի և Մակդոնալդի աստղադիտարանների տնօրեն, «Ասթրոֆիզիքլ ժըրնըլ» («Astrophysical Journal») ամսագրի գլխավոր խմբագիր։ 1950-1959 թվականներին Կալիֆոռնիայի համալսարանի (Բերկլի) աստղաֆիզիկայի ամբիոնի վարիչ և աստղադիտարանի տնօրեն։ Գրին-Բենկի ռադիոաստղադիտարանի առաշջին տնօրենը (1959-1962)։ Միջազգային աստղագիտական միության փոխպրեզիդենտ (1948-1952), ապա՝ պրեզիդենտ (1952-1955)։ 
[200px|մինի|ձախից| Ջերմային նկար՝ լուսանկարված [ՆԱՍԱ-ի տիեզերական կայանի միջոցով  ]]
մինի|ձախից

Աշխատանքները նվիրված են աստղային սպեկտրոսկոպիայի հարցերին։ Առաջին անգամ (Գ․ Շախի հետ) որոշել է *ջերմ աստղերի* պտտման արագությունները։ Ուսումնասիրել է պեկուլյար աստղերի, միջաստղային գազի և գալակտիկայում իոնացված ջրածնի (H2) սպեկտրները։ Կատարել է աստղագիտական գիտելիքների քարոզման մեծ աշխատանք։ Մասնավորապես, առանձին հոդվածով հանդես է եկել Բյուրականում հայտնագործված աստղասփյուռների տեսության վերաբերյալ, կարևորելով դրա նշանակությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Խարկովի ազգային համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Բորիս Ստեչկին

**Բորիս Սերգեևիչ Ստեչկին** (), հիդրոաերոմեխանիկայի և ջերմատեխնիկայի բնագավառի խորհրդային գիտնական, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1953), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1961), Նիկոլայ Ժուկովսկու աշակերտը։

Ավարտել է Մոսկվայի բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանը (1918)։ Նիկոլայ Ժուկովսկու հետ մասնակցել է Աերոհիդրոդինամիկայի կենտրոնական ինստիտուտի ստեղծմանը, Ն․ Ե․ Ժուկովսկու անվան ռազմաօդային ակադեմիայի (1921-1953 թվականին՝ այդ ակադեմիայի պրոֆեսոր) կազմակերպիչներից է։ 1918-1927 թվականին դասավանդել է Մոսկվայի բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանում, 1933-1937 թվականին՝ Մոսկվայի ավիացիոն ինստիտուտումում, 1954-1961 թվականին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ շարժիչների լաբորատորիայի վարիչ։ 1961 թվականին լաբորատորիան վերակազմվել է նույնանուն ինստիտուտի, և Ստեչկինը եղել է այդ ինստիտուտի առաջին տնօրենը (1961-1962)։ 1954 թվականից՝ Մոսկվայի ավտոմոբիլա-ճանապարհային ինստիտուտի պրոֆեսոր։ Ստեղծել է ավիացիոն շարժիչների ջերմային հաշվարկի, ռեակտիվ օդային շարժիչների տեսությունները։ ԽՍՀՄ պետական (1946) և լենինյան (1957) մրցանակների դափնեկիր է։

Պարգեատրվել է Լենինի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:1969 մահեր
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ռուս ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Աերոտիեզերական ճարտարագետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Ստերեոկինո

250px|մինի|3D ակնոց
[250px|մինի|Եռաչափ ֆիլմի ցուցադրում [Սպիտակ տուն|Սպիտակ տան կինոդահլիճում]]
250px|մինի|Ստերեոգրամային պատկեր (անհրաժեշտ է դիտել 3D ակնոցով)

**Ստերեոկինո**, **եռաչափ կինո**, **3D կինո**, կինեմատոգրաֆի տեսակ, որի տեխնիկական միջոցները հնարավորություն են տալիս հանդիսատեսի համար էկրանի վրա ստեղծելու պատկերի ծավալայնության պատրանք։ Ստերեոկինո հաճախ կոչվում է նաև ծավալային կամ եռաչափ կինո։ Միևնույն տարածական առարկայից բնական պայմաններում մարդու տարբեր աչքերի ցանցաթաղանթների վրա առաջացած պատկերները որոշ չափով իրարից տարբերվում են վերադրելիս ուրվագծերը չեն համընկնում։ Բիբերն իրար միացնող գծի երկայնքով պատկերների ուրվագծերի շեղումների (լայնական դիսպարատություն) շնորհիվ առաջանում է բնական ֆիզիոլոգիական ստերեոէֆեկտ, որով մարդ կարողանում է որոշել առարկաների տարածական դասավորությունը, ծավալայնությունը, ռելիեֆը և արտաքին այլ հատկանիշներ։ Ստերեոկինոի միջոցները հնարավորություն են ընձեռում էկրանի վրա յուրաքանչյուր աչքով տեսնելու միևնույն առարկայի տարբեր կետերից նկարահանված պատկերները։ Ստերեոսկոպիկ կինոնկարահանումը, ըստ էության, երկաչ (բինօկուլյար) տեսողության գործողության պատճենահանումն է։

Կինոժապավենի վրա հաջորդաբար սևեռվում են ստերեոզույգերը դիսպարատ պատկերների հետ, որոնք կրում են նկարահանվող օբյեկտի տարածական բնութագրերը։ Եթե ստերեոկինոն նկարահանված է մեկ կինոժապավենի վրա՝ ապա պրոյեկտվում է երկու օբյեկտիվով, երկու կինոժապավենի դեպքում՝ սինքրոն գործող կինոպրոյեկտորներով։ Կադրերը միաժամանակ պրոյեկտվում և վերադրվում են էկրանին։ Տարածական պատկեր տեսնելու համար օգտվում են օպտիկական զտող հարմարանքներից, որոնք լուսային հոսքն այնպես են բաժանում առանձին աչքերի միջև, որ յուրաքանչյուր աչք տեսնի «իր» պատկերը։ Զտող հարմարանքները լինում են անհատական (սպեկտրալ բևեռացող և ժամանակային ակնոցներ) և կոլեկտիվ՝ առանց ակնոցի։ Որպես կոլեկտիվ զտող հարմարանքները օգտագործում են ռաստրային ստերեոէկրանները, որոնք հանդիսատեսի աչքի մակարդակի վրա հորիզոնական հարթության մեջ ստեղծում են բացառապես միայն աջ կամ միայն ձախ պատկերի տեսանելիության գոտիներ (ընտրողական տեսանելիության գոտի)։ էկրանից հեռացմանը զուգընթաց այդ գոտիների լայնությունը մեծանում է, որը սահմանափակում է հանդիսասրահի օգտակար երկարությունը։ Սրանց այն մասերում, որտեղ ընտրողական տեսանելիության գոտու լայնությունը գերազանցում է աչքերի միջբիբային հեռավորությունը (65 մմ), երկու աչքերը հայտնվում են միևնույն պատկերի տեսանելիության ընդհանուր գոտում, իսկ այն մասերում, ուր երկու հարևան գոտիների լայնությունը փոքր է միջբիբային հեռավորությունից, հանդիսատեսը կարող է տեսնել միայն հարթ պատկեր։

Ռաստրային էկրանի վրա պրոյեկտման ավելի կատարյալ համակարգ է բազմաստերեոզույգային պրոյեկտումը, երբ էկրանի վրա միաժամանակ պրոյեկտվում է տարբեր կետերից նկարահանված միևնույն օբյեկտի պատկերների հաջորդական սերիա։ Մշակվում են ստերեոկինոի հոլոգրաֆիաիայի միջոցներով իրականացնելու եղանակներ։ Ստերեոկինե ստեղծելու փորձեր արվել են XIX դարի վերջերին։ 1928 թվականին Նոայոնը (Բելգիա) ցույց է տվել ստերեոկինոյի համար ռաստրային էկրանների օգտագործման սկզբունքային հնարավորությունը։ 

Կատեգորիա:Կինեմատոգրաֆիա
Ստեխիոմետրիա

frameless|աջից

**Ստեխիոմետրիա** ( նախասկիզբ, տարր և ․․․մետրիա), ուսմունք քիմիական ռեակցիայի մեջ մտնող նյութերի և առաջացած արգասիքների զանգվածների (ծավալների) քանակական հարաբերությունների մասին։ Ներառնում է քիմիական բանաձևերի արտածումը, քիմիական հավասարումների կազմումը, քիմիական վերլուծության հաշվարկները։ Տերմինն առաջարկել է գերմանացի քիմիկոս Իերեմայա Բենիամին Ռիխտերը։
Ստեխիոմետրիաի հիմնական դրույթները բխում են Ավոգադրոյի օրենքից, ծավալային հարաբերությունների օրենքից (տես Գեյ-Լյուսակի օրենքներ), բացառիկ հարաբերությունների օրենքից, հաստատուն բաղադրության օրենքից, զանգվածի պահպանման օրենքից Ստեխիոմետրիա համարժեքների օրենքից։ Ստեխիոմետրիաի կանոններն ընկած են քիմիական բանաձևերի և հավասարումների հիման վրա կատարվող բոլոր հաշվումների հիմքում, օգտագործվում են նաև քիմիական տեխնոլոգիայում, մետալուրգիայում և այլուր։

Կատեգորիա:Ընդհանուր քիմիա
Կատեգորիա:Ստեխիամետրիա
Սսի պայմանագիր (1194)

մինի|Բոհոմունդ 3
250px|մինի|աջից|Լևոն Բ
**Սսի պայմանագիր**, 1194 թվականին կնքված պայմանագիր Կիլիկյան Հայաստանի և Անտիոքի դքսության միջև Սիս քաղաքում։ Երկու երկրների միջև սահմանային վեճերը կարգավորելու և բարեկամություն հաստատելու պատրվակով, Անտիոքի դուքս Բոհեմունդ III Կակազը (1173-1205) 1193 թվականին Լևոն Ռուբինյան իշխանին հրավիրել է բանակցության՝ նրան ձերբակալելու և իրեն ձեռնտու պայմանագիր պարտագրելու մտադրությամբ։ Սակայն Լևոն Բ-ն հանդիպման վայրը փոխել է Կաստոն բերդը, ինքը ձերբակալել դքսին և նրան տարել Սիս։ Նրանց միջև հաշտության պայմանագիրը ստորագրվել է տևական բանակցություններից հետո՝ Երուսաղեմի թագավորի միջնորդությամբ։ Դուքսն ընդունել է Լևոն Բ-ի գերագահությունը, վերադարձրել դեռևս 1185 թվականին զավթած սահմանամերձ (Ջահան գետից մինչև Կաստոն բերդը) հայկական հողերը, ինչպես նաև Ասորվոց դրունք ռազմական կարևոր հանգույցը։ Պայմանագիրն ամրապնդվել է դքսի գահաժառանգ որդի Ռայմոնդի և Լևոն Բ-ի եղբոր դուստր Ալիսի (Ալիծ) ամուսնությամբ։ Բոհեմունդ III Կակազն ազատ է արձակվել՝ Ռայմոնդ որդուն պատանդ թողնելով Սսում։ Պայմանագրի կնքումից չորս տարի անց Լևոնը օծվել է Կիլիկիայի հայոց թագավոր։

Մի քանի տարի անց Լևոն Բ որդեգրել է հանկարծամահ եղած Ռայմոնդի գահաժառանգ որդի Ռուբենին և նրան հռչակել նաև իր գահաժառանգը (Անտիոքի դքսությունը Կիլիկյան Հայաստանին միացնելու նպատակով)։

Կատեգորիա:1194
Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Սիս
Սառը պատերազմի ավարտ

**Ֆուկայամայի տեսությունը**
մինի|Ֆրենսիս Ֆուկույամա
1990 թվականին ամերիկացի պատմաբան Ֆ. Ֆուկայաման հանդես եկավ իր «Պատմության ավարտը» աշխատությամբ։ Նա այն գաղափարն էր առաջ քաշում, որ պատմությունն իբրև շարժում ավարտված է, քանզի աշխարհում վարջնականապես հաղթանակել են լիբերալ ժողովրդավարությունը, սպառողական մշակույթը, իսկ Արևմուտքն ու արևմտյան գաղափարախոսությունը գերիշխում են։ Նա նաև նշում էր, որ առանձին փոքր պատերազմները դեռ հնարավոր են, սակայն մեծ պատերազմների հավանականությունը խիստ նվազել է։

**Հանթինգթոնի տեսությունը**
մինի|Սամուել Հանթինգթոն
1993 թվականին ամերիկացի գիտնական Ս. Հանթինգթոնը իր «Քաղաքակրթությունների բախումը» հոդվածում ճիշտ հակադիր տեսակետն առաջ քաշեց։ Նա նշում էր, որ ապագայում պատերազմները ոչ միայն չեն բացառվում, այլև սպասվում են ավելի խոշոր պատերազմներ՝ բախումներ քաղաքակրթություններ միջև։ Քաղաքական գործիչները չափից դուրս անիրատեսական համարեցին Ֆուկայամայի դիրքորոշումը, սակայն միաժամանակ չափից դուրս վտանգավոր նաև Հանթինգթոնի գաղափարախոսությունը։ Արդյունքում՝ Իրանի նախագահ Մ. Խաթամին հանդես եկավ քաղաքակրթությունների երկխոսության գաղափարով։ Ավելի ուշ շրջանառության մեջ դրվեց քաղաքակրթությունների դաշինք հասկացությունը։ Սակայն ապագա զարգացումները մեծապես կախված էին նրանից, թե ինչպիսին կլիներ նոր աշխարհակարգը։ Իսկ նոր աշխարհակարգն, ինչպես տեսանք, ամերիկյան աշխարհակարգ է, որում ԱՄՆ–ը առաջինն է հավասարների մեջ։ ԱՄՆ–ը իր տնտեսական, ռազմական, քաղաքական և մշակութային ներուժով էականորեն գերազանցում է մյուս խոշոր երկրներին։ Սակայն մարդկության առջև առկա են որոշակի մարտահրավերներ, որոնք միայնակ կարգավորել չի կարող նույնիսկ ԱՄՆ–ի նման գերտերությունը։ Հետևաբար միտում կար հակամարտությունից անցնելու համա գործակցության։ Դա առաջին հերթին վերաբերում էր ԱՄՆ–ի և ԽՍՀՄ իրավահաջորդ Ռուսաստանի հարաբերություններին։

## Աղբյուրներ
Համաշխարհային պատմություն 12. Հումանիտար հոսք http://lib.armedu.am/resource/1761 

Կատեգորիա:Սառը պատերազմ
Ստուկյան դպրոց

**Ստուկյան դպրոց**, հին հունական փիլիսոփայական դպրոց։ Հիմնել է Զենոն Կիտիոնցին (հավաքատեղին էր Աթենքի Ագորայի նկարազարդ սյունասրահը, այստեղից էլ անվանումը)։ Ընդունված է Ստուկյան դպրոցի հետևյալ պարբերացումը՝ Հին Ստոյա (մ․ թ․ ա․ 3—2-րդ դարեր, Զենոն, Կլեանթես, Քրիսիպոս), Միջին Ստոյա (մ․ թ․ ա․ 2-1 դդ․, Պանետիոս, Պոսիդոնիոս) և Ուշ Ստոյա (կամ հռոմեական, Սենեկա, Էպիէկաետոս, Մարկոս Ավրեչիոս)։ Հին և Միջին շրջանից պահպանվել են միայն ստեղծագործությունների պատառիկներ։
Արևելաեվրոպական սոցիալիզմի ձախողում

**Արևելաեվրոպական սոցիալիզմի ձախողում,** Սոցիալիստական համակարգի փլուզումն անխուսափելի էր։ 1989-1990 թվականներին Լեհաստանում և Հունգարիայում ընթացած ժողովրդավարական ընտրությունները վերջ տվեցին սոցիալիստական կարգերին այս երկու երկրներում։ Փոխարենը ձևավորվեցին առաջին ոչ կոմունիստական կառավարությունները։
250px|մինի|աջից|Արևելյան Եվրոպա
Մյուս երկրներում սոցիալիստական կարգերի անկումն ընթացավ ավելի վատ պայմաններում։ Դրա յուրահատուկ ազդակը դարձավ սոցիալիստական վարչակարգի փլուզումը Արևելյան Գերմանիայում 1989 թվականին։ Թեև Գերմանիայի Ժողովրդավարական Հանրապետության առաջնորդ Էրիխ Հոնեկերը ամեն ինչ արեց համակարգի փլուզումը ձախողելու համար։ Նույն՝ 1989 թվականին զանգվածային ցույցերով ու գործադուլներով վերջակետ դրեցին սոցիալիստական վարչակարգերին նաև Չեխոսլովակիայում, Բուլղարիայում և Ռումինիայաում։
1989 թվականին Չեխոսլովակիայում հաստատվեց ազատական-ժողովրդավարական վարչակարգը։ 1993 թվականին Չեխոսլովակիան բաժանվեց երկու նոր պետությունների՝ Չեխիա և Սլովակիա։ Փոփոխություններն առանց լուրջ ընդհարումների ընթացան նաև Բուլղարիայում։
Միայն Ռումինիայի մայրաքաղաք Բուխարեստում իրադարձությունները ընթացան զինված հակամարտություններով։ Արդյունքում՝ բռնատիրության խորհրդանիշ հանդիսացող Ռումինիայի առաջնորդ Նիկոլաե Չաուշեսկուն ու նրա կինը մահապատժի ենթարկվեցին։
Սակայն Ռումինիայում կատարվածը բացառություն էր։ Սոցիալիստական համակարգի մյուս երկրներում սոցիալիստական վարչակարգի փլուզումն իրականացվեց անարյուն ճանապարհով, որի պատճառով այդ գործընթացը ստացավ թավշյա հեղափոխություններ անվանումը։
Արդյունքում՝ 1991 թվականին պաշտոնապես լուծարվեցին սոցիալիստական համակարգը կրող սյուները՝ Վարշավյան պայմանագիր ( 1955 թվական) կազմակերպությունը և Տնտեսական փոխօգնության խորհուրդը ( 1949 թվական)։
1988-1990 թվականներին թավշյա հեղափոխությունների արդյունքում սոցիալիստական համակարգը Արևելյան Եվրոպայում փլուզվեց։ 1991 թվականին՝ Խորհրդային միության փլուզումից հետո, վերացավ նաև սոցիալիստական համակարգին վերադառնալու հնարավոր հետդարձի ճանապարհը։

## Աղբյուր
Համաշխարհային պատմություն 12. Հումանիտար հոսք
Հեղինակ՝ Վ. Պետրոսյան, Ա. Նազարյան, Ռ. Սաֆրաստյան

Կատեգորիա:Սառը պատերազմ
Յան Յանսեն Սթրեյս

մինի|Նկար Յան Յասեն Ստրեյսի գրքից
մինի|Նկար Յան Յասեն Ստրեյսի գրքից
**Յան Յասեն Ստրեյս** (), (), հոլանդացի ճանապարհորդ-ուղեգրող, նավաստի։

Ծովային երկու ճանապարհորդության ժամանակ (1647-1956) եղել է Եվրոպայի (Իտալիա, Հունաստան) և Ասիայի (Թուրքիա, Ինդոնեզիա, Ճապոնիա) մի շարք երկրներում։ 1668 թվականին ծառայության է անցել Ռուսաստանում, մասնակցել Վոլգայի վրա սկսած նավաշինարարական աշխատանքներին (սկսվել է 1667 թվականին՝ Նոր Ջուղայի հայ առևտրական ընկերության հետ պայմանագրից հետո), Վոլգայով նավարկել է դեպի Կասպից ծով, ճանապարհին հանդիպել Աստրախանը պաշարած գյուղացիական շարժման առաջնորդ Ս. Ռազինին։ Դաղստանում Յան Յասեն Ստրեյսը ձերբակալվել է և վաճառվել ստրկության։ Դեգերումներով Յան Յասեն Ստրեյսը հասել է Երևան, ապա՝ Շամախի, որտեղ փրկագնվել և վարձվել է լեհական դեսպանորդին, նրա հետ ուղևորվել է Իրան։

1673 թվականին վերադարձել է Ամստերդամ, որտեղ 1676 թվականին հրատարակել է իր ուղևորությունների նոթերը։ Յան Յասեն Ստրեյսի երկը մեծ հաջողություն է ունեցել և թարգմանվել բազմաթիվ լեզուներով։ Այն արկածային, նկարագրության բնույթի գործ է, վերլուծություններ ու ընդհանրացումներ գրեթե չկան։ Այդուհանդերձ Յան Յասեն Ստրեյսը կարևոր տեղեկություններ է հաղորդում Ռուսաստանի և Անդրկովկասի քաղաքական, տնտեսական կյանքի, Ս. Ռազինի գլխավորած գյուղացիական շարժման վերաբերյալ։ Հայաստանի պատմության ուսումնասիրության համար արժեքավոր են Արևելյան Հայաստանի բնակավայրերի և հայկական գաղթավայր Նոր Ջուղայի նկարագրությունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլանդացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի գրողներ
Լյուդմիլ Ստոյանով

**Լյուդմիլ Ստոյանով** (**Գեորգի Ստայանով Զլատարև** (*Георги Стоянов Златарев*), ), բուլղար գրող, հասարակական գործիչ։ Բուլղարիայի Գիտությունների Ակադեմիայի ակադեմիկոս (1946)։ ԲԺՀ խորհրդային աշխատանքի հերոս (1963), կուլտուրայի ժողովրդական գործիչ (1963)։ ԲԿԿ անդամ 1944 թվականից։ Բուլղարիայի ԳԱ գրականության ինստիտուտի տնօրեն (1949-1959)։

## Գործունեություն
Սկզբում գրել է սիմվոլիստական բանաստեղծություններ («Սառած ծաղիկներ», 1906, «Տեսիլներ խաչմերուկում», 1914, «Թուր և խոսք» 1917, ժողովածուներ)։ Մասնակցել է Բալկանյան և առաջին համաշխարհային պատերազմներին։ Հոկտեմբերյան հեղափոխության և Բուլղարիայում 1923 թվականի սեպտեմբերյան հակաֆաշիստական ապստամբության ազդեցությամբ Ստոյանովը հակվել է դեպի սոցիալական խնդիրները։ 1920-ական թվականներին հանդես է եկել վիպակներով («Սարսի գթասրտությունը», 1923, «Հաթիչե») և բանաստեղծությունների ու պատմվածքների ժողովածուներով («Աստծո պատիժ», 1927, «Սրբություն սրբոց», 1926, «Կանանց հոգիներ», 1929)։ 1930-ական թվականների սկզբից Ստոյանովը ներգրավվել է հակաֆաշիստական շարժման մեջ։ Այդ շրջանի հոդվածներն ամփոփված են «ճոճանակի ուղին» (1946) ժողովածուում։ Ֆաշիզմի դեմ բուլղար ժողովրդի մղած պայքարն է պատկերում «Լուսաբացին» (1945) վեպը, խաղաղության պաշտպանությանը և ռուս ու բուլղար ժողովուրդների եղբայրությանն է նվիրված «Երկաթե վարագույրից այն կողմ» (1953) բանաստեղծությունների ժողովածուն։ 1962 թվականին տպագրվել է «Մանկություն» ինքնակենսագրական վիպակը։ Ստոյանովը մեծ ավանդ ունի սովետա-բուլղարական մշակութային հարաբերությունների զարգացման մեշ։ Եղել է ԲԺՀ ԴԱ նախագահ (1946- 1948), ժողովրդական մեծ ժողովի (1946) և 3-րդ գումարման ժողովրդական ժողովի պադգամավոր։ Խաղաղության համաշխարհային խորհրդի անդամ (1950 թվքականից)։ Դիմիտրովյան մրցանակ (1950)։ Դորկու անվան մրցանակ (1972)։

## Պարգևներ, մրցանակներ
Պարգևատրվել է Գեորգի Դիմիտրովի 3 և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի գրողներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Գրաքննադատներ
Մաշկոտանիներ

300px|մինի|Մաշկոտանի

**Մաշկոտանիների** կարգը ներառում է ջրաբնակ շուրջն 40 տեսակի կաթնասուններ փոկեր և ծովացլեր։ Ներկայում մաշկոտանիներին ներառում են կաթնասունների դասի գիշատիչների կարգում։ Հայտնի է ծովացուլերի 1 տեսակ, իսկ փոկերը բաժանվում են 2 ընտանիքների իսկական փոկեր և ականջավոր փոկեր։ Ենթադրում են, որ ծովացուլը և ականջավոր փոկերը առաջացել են արջանմաներից, իսկ իսկական փոկերը կզաքիսներից։

## Ծովացուլ

Ծովացուլը խոշոր կենդանի է մինչև 5 մետր երկարությամբ և 1-1,5 տոննա քաշով։ Մաշկոտանիների մեջ չափերով զիջում է միայն ծովափղին։ Ծովացլին կարելի է ճանաչել վերին մեծ ժանիքների միջոցով ժանիքները դեպի ներքև են որոնք ունեն 80-60սմ երկարություն։

Կատեգորիա:Մաշկոտանիներ
Յոզեֆ Անտոն Ստրանիցկի

**Յոզեֆ Անտոն Ստրանիցկի** (, ), ավստրիացի դերասան և դրամատուրգ։ Ավստրիական պրոֆեսիոնալ թատրոնի հիմնադիրը։ Սովորել է Լայպցիգի համալսարանում, ապա դարձել դերասան, ղեկավարել թափառաշրջիկ թատերախմբեր։ Կատարել է Հանսվուրստի դերը, ստեղծել այդ կոմիկական գործող անձի ավստրիական տարատեսակը։ Հեղինակ է կատակերգությունների (պահպանվել է 14-ը), ըստ էության սցենարների, որոնցում նշանակալից դերը տրված է իմպրովիզացիային։ Ստրանիցկու վերամարմնավորելու վարպետությունը, սուր ժողովրդական հումորը և այլն նպաստել են նրա թատերախմբերի հաջողությանը։ 1706 թվականից աշխատել է Վիեննայում։ 1712 թվականին կազմակերպել է ավստրիական առաջին մշտական թատրոնը (գերմաներեն)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:1676 ծնունդներ
Կատեգորիա:1726 մահեր
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 10 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մայիսի 19 մահեր
Կատեգորիա:Վիեննա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի գրողներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Ավստրիացի բժիշկներ
Ստեփանոս Ռոշքա

**Ռոշքա Ստեփանոսի Ստեփանյան** (Ռոշքյան, Ստեփանյան, Կամենիցացի, Կամենացի, Լեհացի (), հայ բառարանագիր, եկեղեցական, մշակութային գործիչ։ 1713 թվականից եղել է եպիսկոպոս։

## Գործունեություն
Սկզբնական կրթությունն ստացել է Կամենիցում և Լեոպոլսում (այժմ՝ Լվով)։ 1690 թվականին մեկնել է Հռոմ, 1691 թվականին ընդունվել տեղի Ուրբանյան դպրատունը, որն ավարտելով՝ ստացել է փիլիսոփայության և աստվածաբանության վարդապետի աստիճան, ձեռնադրվել է քահանա, այնուհետև անցել Կոստանդնու Պոլիս, այստեղից էլ վերադարձել Կամենից։ Անձամբ ծանոթ է եղել Խաչատուր Երզնկացու, Ներսես Երևանցու, Իսրայել Օրու հետ։ Որպես ավագերեց և կրոն, առաջնորդ պաշտոնավարել է լեհահայ եկեղեցիներում, զբաղվել հայ համայնքի լուսավորությամբ, նորոգել է Տրանսիլվանիայի և հայկական այլ բնակավայրերի եկեղեցիները։ 1715 թվականից եղել է լեհահայոց թեմի առաջնորդի տեղակալ։ Լեմբերգում, Կամենիցում, Ստանիսլավում ստեղծել է հայկական միություններ, հաստատել կանոններ։ Ռոշքա Ստեփանյանը հայերենից ու լեհերենից բացի, տիրապետել է հունարենին, լատիներենին, իտալերենին։ Պաշտոնավարմանը զուգընթաց զբաղվել է գիտության ու մշակույթի հարցերով։ Գրել է փիլիսոփայանկան, աստվածաբանական, բառարանագիտական, քերականական, ժամանակագրական, կենսագրական և այլ բնույթի աշխատություններ [«Փիլիսոփայության գիրք» (2 մասը՝ «Տրամաբանություն»), «Բարոյական աստվածաբանություն» (1725 թվական), «Մաշտոց հայոց», «Քերականություն» (1718 թվական), «Կենսագրություն հայոց եպիսկոպոսաց ի Լեհս», «ժամանակագրություն կամ տարեկանք եկեղեցականք» (1739 թվական, հրատարակութուն 1964 թվական)։ Ռոշքայի մատենագիտական ժառանգության մեջ առավել կարևոր է «Գանձ հայոց լեզու»-ի կամ «Բառարան Ստեփանյան»-ը, որի վրա հեղինակն աշխատել է ավելի քան 30 տարի։ Այդ աշխատությունը հայերենի բառապաշարի առաջին ծավալուն, մատենագիտության վրա հիմնված, հավաքածուն է։ Ունի երկու մաս՝ հայերեն-լատիներեն և լատիներեն-հայերեն։ Առաջին մասը, որ ավելի ստվար է, համատեղում է բացատրական և թարգմանական բառարանների հատկանիշները։ Հայերեն բառերի դիմաց նշվում են դրանց մատենագիտական աղբյուրները, լատիներեն հոմանիշները, բերվում են բառիմաստները ցուցադրող օրինակներ։ Երկրորդ մասի բառահոդվածներում տրվում է լատիներեն բառերի թարգմանությունները։ Բառարանը ցայժմ ձեռագիր վիճակում է։

## Աշխատություններ
* Ստեփանոս Ստեփանեան Կամենցի, Դուռն ողորմութեան Աստուծոյ, Վենետիկ, 1702։ 
* Ստեփանոսի Ռօշքայ, Ժամանակագրութիւն կամ Տարեկանք եկեղեցականք, հրատարակեց Հ. Համազասպ Ոսկեան, Վիեննա, 1964 (Հայկական մատենաշար Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնարկութեան)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհահայ բառարանագիրներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի հայ եպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Կատեգորիա:Աստվածաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ կաթողիկե եպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Հայերը Կամենեց-Պոդոլսկում
Նիկոլայ Ստրելեցկի

**Նիկոլայ Ստանիսլավովիչ Ստրելեցկի** (, ), շինարարական կոնստրուկցիաների և կամրջաշինության բնագավառի խորհրդային գիտնական, ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (1931), Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1966)։

Նիկոլայ Ստրելեցկին ավարտել է Պետերբուրգի հաղորդակցության ուղիների ինժեներների ինստիտուտը (1911)։ 1915 թվականից դասախոսել է (1918 թվականից՝ պրոֆեսոր․) Մոսկվայի բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանում, 1933 թվականից՝ Մոսկվայի Վ․ Վ․ Կույբիշևի անվան ինժեներաշինարարական ինստիտուտում։

Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են կառույցների և կոնստրուկցիաների ամրության տեսությանը։ Մշակել է տրանսպորտային և արդյունաբերական կառույցների տիպայնացման հիմունքները։ Ստրելեցկիի նախագծերով կառուցվել են մի շարք խոշոր երկաթուղային մետաղական կամուրջներ (Օկայի, Վոլգայի, Դնեպրի և այլնի վրա)։ Պարգևատրվել է Լենինի 3-րդ շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մեխանիկներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
ԱՄՆ-ի պատերազմներ

մինի|ԱՄՆ դրոշ
մինի|Ջոն Ֆիցջերալդ Քենեդի
[մինի|[Ռիչարդ Նիքսոն]]
**ԱՄՆ–ի պատերազմները** խորը հետք թողեցին ԱՄՆ-ի պատմության մեջ։

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները դաշնային սահմանադրական հանրապետություն է, բաղկացած 50 նահանգներից և դաշնային Կոլումբիա մարզից։ Երկիրը մեծ մասամբ տեղակայված է Հյուսիսային Ամերիկայի կենտրոնական մասում՝ 48 նահանգներ և Վաշինգտոնի մայրաքաղաքային մարզը։ Հյուսիսից այն սահմանակից է Կանադային, հարավից Մեքսիկային։ ԱՄՆ-ի 2 նահանգները ցամաքային սահման չունեն ԱՄՆ-ի հիմնական տարածքի հետ։ Դրանք են՝ Ալյասկան՝ Հյուսիսային Ամերիկայի հյուսիսարևմտյան հատվածում, և Հավայան կղզիները՝ Խաղաղ օվկիանոսում։

ԱՄՆ-ի բնակչության թիվը կազմում է ավելի քան 309 մլն, այդ ցուցանիշով աշխարհում 3-րդ պետությունն է։ Տարածքի մեծությամբ աշխարհի 4-րդ պետությունն է՝ մի փոքր է զիջում Չինաստանին։ Լայնամասշտաբ ներգաղթի պատճառով, այն աշխարհի ամենաբազմազգ պետություններից մեկն է։

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները հիմնադրվեց երբ բրիտանական 13 նահանգները միավորվեցին և 1776 թվականի հուլիսի 4-ին հռչակեցին իրենց անկախությունը։ ԱՄՆ-ն համարվում է աշխարհի առաջին միջուկային տերությունը և ունի ամենամեծ տնտեսությունը։ ԱՄՆ-ն ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի մշտական անդամ է։

## Կորեական պատերազմ
Սառը պատերազմի ընթացքում ԱՄՆ–ը մղեց մի շարք պատերազմներ։ Հարրի Թրումանի նախագահության օրոք՝ 1950 թվականի հունիսին, ԱՄՆ-ը ներքաշ­վեց Կորեական պատերազմի մեջ։ Պատերազմից երկիրը դուրս եկավ միայն 1953 թվականի հուլիսին՝ Դուայթ Էյզեն­հաուերի կառավարման օրոք։ Կո­րեական պատերազմում զոհվեցին ավելի քան 36 հազար ամերիկացի­ներ։ Պատերազմն ԱՄՆ–ին արժեցավ 54 միլիարդ դոլար։

## Կարիբյան ճգնաժամ
Ջոն Քենեդու կառա­վարման օրոք տեղ գտած Կարիբյան ճգնաժամը աշխարհն ընդհանրապես կանգնեցրեց երրորդ համաշխարհա­յին պատերազմի եզրին, որից միայն մեծ ջանքերի շնորհիվ կարողացան խուսափել ԱՄՆ–ը և ԽՍՀՄ–ը։

## Վիետնամական պատերազմ
Լինդոն Ջոնսոնի օրոք՝ 1964 թվականին, սկսվեց ԱՄՆ–ի՝ 20-րդ դարի պատմու­թյան մեջ ամենախոր հետքը թողած Վիետնամական պատերազմը, որը շարունակվեց նաև ԱՄՆ–ի հաջորդ նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնի օրոք։ Եթե 1964 թվականին Վիետնամում ամերիկյան զորքերի թիվը հասնում էր 185 հա­զարի, ապա 1968–1969 թվականների դրությամբ Վիետնամական պատերազմում ներ­գրավված ամերիկյան զորքերի թիվը գերազանցում էր կես միլիոնը։ Միայն 1973 թվականին Նիքսոնին հաջողվեց վերջա­կետ դնել այդ անհեռանկարային պատերազմին։ Այս պատերազմի վրա ԱՄՆ–ը ծախսեց ավելի քան 107 մի­լիարդ դոլար։ Սա ԱՄՆ–ի նորագույն պատմության ընթացքում առաջին պարտությունն էր։

## Վիետ­նամի սինդրոմ
Միաժամանակ ի հայտ եկավ Վիետ­նամի սինդրոմը։ Բանն այն է, որ Վիետ­նամում կրած պարտությունից հետո ամերիկյան ժողովուրդը մասամբ կորցրեց իր՝ հաղթողի ինքնավստա­հությունը։ Իր հերթին ամերիկյան կառավարությունը չափից դուրս զգուշավորություն էր հանդես բերում ամերիկյան զինվորներին նմանա­տիպ ռազմական գործողությունների ուղարկելու հարցում։ Իրավիճակը փոխվեց, սակայն 1980–ական թվականներին։ 1983 թվականին՝ ԱՄՆ–ի նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանի օրոք, ԱՄՆ–ը ներխուժեց Գրենադա։ Իսկ արդեն 1989 թվականին՝ ԱՄՆ–ի նախա­գահ Ջորջ Բուշ Ավագի օրոք, ԱՄՆ–ը ներխուժեց Պանամա։ Վիետնամի սինդրոմը հաղթահարվեց։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատերազմներ
Ստոպին

մինի|Թնդանոթի կրակահաղորդում
**Ստոպին** (իտալ․ stoppino, stoppa — խծուծ), կրակահաղորդ քուղ, արագ այրվող քուղ, որն օգտագործվում է պիրոտեխնիկական և այլ ռազմամթերքները պայթեցնելու, հրավառվող խառնուրդներն այրելու և այլ նպատակներով։ Սև ստոպինը պատրաստվում է արտաքինից վառոդային մածուկով սոսնձված և կալիումի նիտրատով ներծծված բամբակե թելերից։ Ստոպինի 1 մ օղում այրվում է 15— 20 վայրկյանում։ Հազվադեպ օգտագործվում է նաև սպիտակ Ստոպին, որում որպես սոսընձող նյութ օգտագործում են գումիարաբիկ» իդիտոլ։ Սպիտակ Ստոպինի 1 մ այրման տևողությունը 45—50 վրկ է։

Կատեգորիա:Քիմիա
Ստուգարք

մինի|Ստուգարքին պատրաստվելու պատճենված նյութ
**Ստուգարք**, բուհերի և միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական հաստատությունների ուսանողների լաբորատոր և հաշվարկագծագրային աշխատանքների, կուրսային նախագծերի (աշխատանքների), ինչպես նաև սեմինար պարապմունքների և արտադրական պրակտիկայի ժամանակ ձեռք բերած գիտելիքների և հմտությունների ստուգման ձև։ Տվյալ կիսամյակում ուսումնական ծրագրով նախատեսված բոլոր ստուգարքների հանձնումը ուսանողին (սովորողին) քննական սեսիայի թույլ տալու պարտադիր պայման է։

Ստուգարք նշանակվում է այն առարկաների, նախագծերի (աշխատանքներ) համար, որոնց ցանկը սահմանվում է բուհի (ֆակուլտետի), հատուկ միջնակարգ ուսումնական հաստատության մանկավարժական խորհուրդների որոշմամբ։

Կատեգորիա:Ուսուցում
Ստրելեցյան ապստամբություն

200px|մինի|Ստրելեց
[200px|մինի|[Վասիլի Սուրիկով - «Ստրելեցների մահապատժի առավոտը»]]
**Ստրելեցյան ապստամբություն**, **Ստրելեցյան խռովություն** (), մոսկովյան ստրելեցների զորագնդի կազմակերպած ապստամբությունն ընդդեմ Ցարական Ռուսաստանի կառավարության։ Պետրոս I-ի Ազովյան արշավանքներին (1665-1696) մասնակցած մոսկովյան ստրելեցները տեղակայվել էին Ազովում՝ որպես կայազոր, իսկ 1697 թ. ստրելեցյան 4 գունդ ուղարկվեց Վելիկիե Լուկի՝ ճանապարհին կրելով մեծ զրկանքներ։

1698 թվականի մարտին 175 ստրելեցներ բողոքագրեր հանձնելու նպատակով փախան դեպի մայրաքաղաք Մոսկվա, որտեղ նրանց հաջողվեց գաղտնի կապ հաստատել Նովոդևիչի վանքում արգելափակված արքայադուստր Սոֆյա Ալեքսեևնայի հետ՝ ակնկալելով նրա աջակցությունը։ Չնայած դիմադրությանը, նրանք ետ են ուղարկվել իրենց գնդերը, որոնցում սկսվել են հուզումներ։

Հունիսի 6-ին ստրելեցներն իրենց հրամանատարներին փոխարինեցին յուրաքանչյուր գնդից ընտրված չորսական պատվիրակներով և շարժվեցին դեպի մայրաքաղաք։ Ապստամբները (մոտ 4 հզ․ մարդ) մտադիր էին գահ բարձրացնել արքայադուստր Սոֆյային կամ, վերջինի հրաժարվելու դեպքում, աքսորում գտնվող նրա ֆավորիտ Վասիլի Գոլիցինին։ Այնուամենայնիվ, հունիսի 18-ի Նովոիերուսալիմսկի (Վոսկրեսենսկի) վանքի մոտ (Մոսկվայից 40 վերստ արևմուտք) ստրելեցները ջախջախվեցին։

Կառավարությունը դաժան դատաստան տեսավ ապստամբների հետ (հետաքննությունը և մահապատիժները շարունակվեցին մինչև 1707 թվականը)։ Մոսկվայի ստրելեցյան գնդերը՝ որոնք չէին մասնակցել ապստամբությանը, արձակվեցին, ստրելեցներն ու նրանց ընտանիքներն արտաքսվեցին Մոսկվայից։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:1698 պատերազմներ
Կատեգորիա:Պետրոս I
Կատեգորիա:1698 Եվրոպայում
Վեսելին Ստոյանով

**Վեսելին Անաստասով Ստոյանով** (, ), բուլղարացի կոմպոզիտոր, դաշնակահար, մանկավարժ, ԲԺՀ ժողովրդական արտիստ (1962), ԲԺՀ սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1969)։

## Կենսագրություն
1926 թվականին ավարտել է Սոֆիայի Պետական երաժշտության, 1930 թվականին՝ Վիեննայի երաժշտության և բեմարվեստի ակադեմիաները։ 1937 թվականից դասավանդել է (1945 թվականից՝ պրոֆեսոր, 1943-1945 թվականներին և 1956- 1962 թվականներին՝ ռեկտոր) Պետական երաժշտական ակադեմիայում (1954 թվականից՝ Բուլղարիայի կոնսերվատորիա)։ 1953-1954 թվականներին եղել է Սոֆիայի ժողովրդական օպերայի տնօրենը։ «Կանանց թագավորություն» բուլղարական առաջին կատակերգական օպերայի (1935) հեղինակն է․ կատակերգական-գրոտեսկային են նաև «Խորամանկ Պետրոսը» օպերան (1952), «Բայ Դանյո» սիմֆոնիկ սյուիտը (1941) և այլն։ Երկերից են՝ «Սալամբո» պատմական օպերան (1940), 2 սիմֆոնիա, կանտատներ (դրանց թվում՝ ֆաշիզմի դեմ մղված պայքարին նվիրված՝ «Բալլադ հարսնացուի մասին», 1968), կոնցերտներ նվագախմբի հետ, լարային կվարտետներ, մասսայական երգեր և այլն։ Օգտվել է ազգային երաժշտության բանահյուսությունից։ 1951 թվականին ստացել է Դիմիտրովյան մրցանակ։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլղարացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:1902 ծնունդներ
Կատեգորիա:1969 մահեր
Կատեգորիա:Բուլղարացի երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի դաշնակահարներ