Բաֆեոսի ճակատամարտ

**Բաֆեոսի ճակատամարտ** (, ), օսմանա-բյուզանդական պատերազմների ճակատամարտերից, որը տեղի է ունեցել 1302 թվականի հուլիսի 27-ին՝ Իզմիթի ծոցի հարավային ափից ոչ հեռու։ Ճակատամարտի ընթացքում բյուզանդացիները պարտություն են կրել Օսմանի հրամանատարության տակ գտնվող օսմանյան զորքից։ Թուրքերի հաղթանակը նրանց թույլ է տվել վերահսկողություն ձեռք բերել Նիկոմեդիայի շրջակայքի վրա։ Այս ճակատամարտից հետո Օսմանը դարձել է ճանաչված առաջնորդ Բեթինիայի մյուս առաջնորդների շրջանում։

## Ճակատամարտի վայր
Պախիմերիսը գրել է, որ Նիկիայի շրջանից Օսմանը լեռներով անցել է դեպի ափ և իջել կռվելու։ Ըստ օսմանյան աղբյուրների՝ ճակատամարտը տեղի է ունեցել Յալաք-Օվասիի մոտակայքում (*Yalak-Ovasi*)։ Բացի այդ, լեռան վրա գտնվող Կոյունհիսարը նկարագրվել է հետևյալ կերպ՝ «Յալաք-Օվասի հովտում գտնվող ամրոցը պատկանել է Յալքիա (կամ Բալքիա) անունով անհավատի, իսկ բլրի վրա եղել է մեկ այլ ամրոց, որը ներկայումս կոչվում է Կոյուն-Հիսար»։ «Բլրի գագաթին գտնվող ամրոցը նրանն էր (Կալոյանինն էր)։ Այժմ թուրքերն այս վայրն անվանում են Կոյունհիսար»։ Պաքիմերեսը ասել է՝ «այս վայրը գտնվում է հրաշալի Նիկոմեդիայի մոտ»։ Նկարագրելով ճակատամարտը՝ Պաքիմերեսը գրել է, որ հունական զորքերը թաքնվել են մոտակա Նիկոմեդիա քաղաքում։

Երբեմն սխալմամբ ճակատամարտի վայրը տեղադրվում է ժամանակակից Կոյունհիսար գյուղի մոտ։ Այս սխալը սկիզբ է առել Համմերից։ Հիմնվելով «Կոյունհիսար» անվան վրա՝ Համմերը ճակատամարտի վայրը նույնականացվել է Կոյունհիսար անունով ժամանակակից գյուղի ծայրամասի հետ։

Սքոթն ու Իսաենկոն կարծում են, որ Վաֆիան գտնվել է «Նիկոմեդիայից հինգ կիլոմետր հեռավորության վրա»։ Կաժդանը նշել է, որ ճակատամարտի վայրը ճշգրտորեն որոշված ​​չէ, բայց, իր խոսքերով այն «տեսանելի է Նիկոմեդիայից, գուցե արևելքից» (*in view of Nikomedia, probably to the east*)։

Ինալջըքը վերլուծել է ոչ միայն տարեգրությունները, այլև արխիվային գրառումները: Նիկոմեդիայի մոտակայքի լեռան վրա գտնվող Կոյունհիսար անունով մի գյուղ հիշատակվել է դեռևս 16-րդ դարի մի գրանցամատյանում: Հաջորդ գրանցամատյանում այն ​​հիշատակվել է որպես լքված գյուղ և հետագայում անհետացել է գրառումներից։ Ինալջըքը եզրակացրել է, որ ճակատամարտի վայրը գտնվել է Նիկոմեդիայից ոչ հեռու արևմուտքում՝ Յալովա և Քարամուրսել ժամանակակից գյուղերի միջև ընկած հատվածում։

## Նախապատմություն
Հոր մահից հետո Օսման I-ը 1281 թվականին ընտրվել է ցեղապետ և գրեթե անմիջապես սկսել գրավել շրջակա հողերը։ 1299 թվականին նա գրավել է Կարաջահիսարը (Էսքիշեհիրի շրջակայքում), Բիլեջիքը, Ինեգյոլը, Յարհիսարը։ Որոշ տարածքներ կամավոր կերպով հանձնվել են նրան։

Էրթուղրուլի օրոք բյուզանդական տիրույթների և կայի արոտավայրերի միջև բաժանումը տեղի է ունեցել Սաքարյա գետի երկայնքով։ Դեռևս 1280 թվականին Միքայել Պալեոլոգոսն ավարտել է գետի երկայնքով ամրոցների կառուցումը՝ ամրապնդելով իր սահմանները Փոքր Ասիայում։ Սակայն 1302 թվականին ուժեղ ջրհեղեղի պատճառով Սաքարյան փոխել է իր հունը։ Ամրոցները դարձել են անօգուտ և որպես արդյունք հույները լքել են դրանք, իսկ Օսմանի ժողովուրդը սկսել է գրավել գետի մյուս (բյուզանդական) ափին գտնվող տարածքները։ 1301 թվականին Օսմանն արդեն պաշարել էր Նիկեան (նախկին կայսերական մայրաքաղաքը) և հարձակվել Պրուսայի վրա։

## Ճակատամարտ
Ըստ Պախիմերիսի՝ Հալիզոնոյի երկրին Օսմանյան կայսրության կողմից սպառնացող վտանգը (մասնավորապես՝ Նիկեայի շրջափակումը) ստիպել է կայսր Անդրոնիկոս II-ին Փոքր Ասիա բանակի գլխավորությամբ ուղարկել էտերիարք (էտերիայի՝ կայսերական պահակախմբի ղեկավար) Գեորգի Մուզալոնին։

Պախիմերիսը նկարագրել է ճակատամարտի սկիզբը հետևյալ կերպ՝ «Անթեստերիոն ամսի քսանյոթերորդ օրը, Վաֆիայի մոտակայքում, որը գտնվում է հրաշալի Ալեքսանդր Կաժդան մոտ՝ Ատմանը իր բազմահազարանոց բանակով, հանկարծակի հարձակվեց…»։ Պախիմերիսի վկայությամբ՝ Մուզալոնի բանակը բաղկացած է եղել բյուզանդական զինվորներից, ալան վարձկաններից և տեղական աշխարհազորից։ Ալանները, մտնելով Փոքր Ասիայի տարածք՝ սկսել են ցրվել և հեռանալ առանց թույլտվության, իսկ Մուզալոնի հրամանատարության ներքո մնացել է հազիվ 2000 մարդ, որոնց կեսը ալաններ են եղել։ Այս բանակում միասնություն չի եղել, քանի որ ճակատամարտից անմիջապես առաջ վարձկաններին տրվել է աշխարհազորին պատկանող փող և ձիեր: Օսմանի բանակը, ըստ Պախիմերիսի շատ առումներով գերազանցել է հույներին, քանի որ նա դաշնակիցներ է գրավել: Օսմանի հրամանատարության տակ գտնվող զինվորների թիվը գնահատվել է 5000: Պափլագոնիայից մարդիկ նույնիսկ միացել են արշավանքին՝ ավար ստանալու ակնկալիքով: Բանակը բաղկացած է եղել և՛ հետևակային զինվորներից, և՛ հեծյալներից։

Պախիմերիսը գրել է, որ Մուզալոնը հույսը դրել էր անակնկալի ազդեցության վրա, սակայն Օսմանի մասին նախապես զգուշացվել է հույներից մեկի կողմից։ Ըստ Պախիմերիսի՝ Օսմանն անսպասելիորեն հարձակվել է Տելեմայայի (Կոյունհիսարի ամրոց) վրա՝ բյուզանդական բանակը գայթակղելով դեպի Վաֆեուս։ Օսմանյան աղբյուրները հավելում են, որ այս ամրոցը գտնվել է Յալակ Օվասիի ափամերձ դաշտի մոտ գտնվող լեռան վրա։ Սա հայտնի ռազմական հնարք է՝ հարձակվել փոքր ջոկատի վրա, նահանջել և թշնամուն ծուղակը գցել։ Իրականում սա Օսմանի և հիմնական ուժերի հարձակումը չի եղել, այլ միայն Օսմանի կողմից հետախուզության համար ուղարկված 100 մարդկանցից բաղկացած առաջապահ ջոկատի։ Մուզալոնի զորքերը հարձակվել են առաջապահ ջոկատի վրա և հետապնդել նրանց։ Ըստ Պախիմերիսի՝ անհամակարգվածության և նրա տարբեր մասերի միմյանց հետ համագործակցելու անկամության պատճառով (ալանները չեն մասնակցել հարձակմանը), հույների հարձակումը ճնշվել է և նրանք փախուստի են դիմել։ Ալան վարձկանները այդ պահին քաջաբար հակագրոհել են և շեղել Օսմանի ուժերի ուշադրությունը։ Հույները ապաստան են գտել մոտակա Նիկոմեդիա քաղաքում, որպեսզի կարողանան նահանջել, ալանները զոհաբերել են իրենց։

## Հետևանքներ
Այս հաղթանակից առաջ Օսմանը Անատոլիայի ցեղային առաջնորդներից մեկն է եղել, որը չի առանձնացել մյուսներից։ Այս ճակատամարտում հաղթելով՝ Օսմանը հաստատվել է որպես լուրջ ուժ։ Նրա մասին առաջին հիշատակումը տարեգրություններում հանդիպում է հենց այս Պաքիմերոսի ճակատամարտից հետո։ Այս հաղթանակի մասին լուրերը տարածվել են ամբողջ Փոքր Ասիայում և ղազիների ու արկածախնդիրների հոսքը գնացել է դեպի Օսման։ Բաֆեոսի մոտ տարած հաղթանակը մեծ նշանակություն է ունեցել Օսմանյան կայսրության ապագա զարգացման համար, ներխուժելով Նիկոմեդիայի շրջան՝ Օսմանի զորքերը փակել են նրա կապը Բյուզանդիայի հետ, ինչը սով է առաջացրել։ Բյուզանդիայի պարտությունը հանգեցրել է նրա կրիտիկական թուլացմանը Բիթինիայում, առաջացրել փախստականների ալիք, որը փոխել է տարածաշրջանի ժողովրդագրական իրավիճակը։ Բյուզանդական ամրոցները մնացել են մեկուսացված կղզիներ թուրքերի կողմից գրավված տարածքների շարքում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:14-րդ դարը Բյուզանդական կայսրությունում
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր Թուրքիայում
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պատերազմներ