Օլգա Ալեքսանդրովնա

**Օլգա Ալեքսանդրովնա Ռոմանովա** (, ), Ռուսական կայսրության մեծ իշխանուհի, Ալեքսանդր III կայսեր և Մարիա Ֆեոդորովնայի կրտսեր դուստրը՝ Նիկոլայից, Ալեքսանդրից, Գեորգիից, Քսենիայից և Միխայիլից հետո։ Եղել է նկարչուհի։  Մահվան պահին Ռոմանովների տան վերջին մեծ իշխանուհին էր։

Մեծացել է Գատչինյան պալատում՝ Սանկտ Պետերբուրգի արվարձանում։ Մոր՝ Մարիա Ֆեոդորովնայի հետ հարաբերությունները կրել են սառը բնույթ։

1901 թվականին ամուսնացել է Պյոտր Ալեքսանդրովիչ Օլդենբուրգցու հետ։ Ամուսնությունը անհաջող էր և ավարտվեց ապահարզանով։ Բաժանումից հետո Օլգան ամուսնանում է Նիկոլայ Կուլիկովսկու հետ։ Ռոմանովների դինաստիայի անկումից հետո մոր, ամուսնու և երեխաների հետ տեղափոխվում է Ղրիմ, որտեղ ենթարկվում է կալանքի, որը որոշ չափով տնային կալանք էր։ Նրա եղբայրները՝ Նիկոլայն ընտանիքի հետ և Միխայիլը սպանվել են հեղափոխականների կողմից։

1925 թվականին Օլգան Բեռլինում հանդիպում է Աննա Անդերսոնի՝ ինքնակոչ Անաստասիայի հետ։

Կայսերական ընտանիքի այն քիչ անդամներից է, որը փրկվել է Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո։ Ապրել է Դանիայում, հետո Կանադայում։ Ալեքսանդր II կայսեր բոլոր թոռներից ապրել է ամենաերկարը։ Ինչպես հայրը, նա նույնպես նախընտրում էր համեստ կյանքը։

Իր ողջ կյանքի ընթացքում մեծ իշխանուհին վրձնել է ավելի քան 2000 նկար, որոնց վաճառքից ստացված եկամուտով հոգում էր ընտանիքի ծախսերը և զբաղվում էր բարեգործությամբ։ Մահացել է 78 տարեկան հասակում՝ ավագ քրոջ՝ Քսենիա Ալեքսանդրովնայի մահից յոթ ամիս անց։

## Կենսագրություն
### Մանկություն
ձախից|մինի|Օլգան (կենտրոնում) հոր՝ Ալեքսանդր III-ի հետ։ Հետևում՝ (ձախից աջ)՝ մեծ իշխան Միխայիլ, կայսրուհի Մարիա Ֆեոդորովնա, մեծ իշխան Նիկոլայ (Նիկոլայ II), մեծ իշխանուհի Քսենյա և մեծ իշխան Գեորգի, 1888 թվական
Օլգա Ալեքսանդրովան ծնվել է 1882 թվականին Սանկ Պետերբուրգի արվարձան Պետերգոֆում՝ Կոտեջ ամրոցում։ Դաստիարակվել է Ալեքսանդր III-ի, հետո նաև իր եղբոր՝ Նիկոլայ II-ի արքունիքում։ Նրա ծնունդը ազդարարվել է Պետրոպավլովյան ամրոցից թնդանոթների համազարկով։ Մորաքրոջ՝ Մեծ Բրիտանիայի թագուհի Ալեքսանդրա Դանիացու խորհրդով Օլգային դաստիարակել է անգլիացի տնային դաստիարակչուհի Ելիզավետա Ֆրանկլինը։

Կայսերական ընտանիքը գտնվում էր ահաբեկիչների մշտական վտանգի տակ, այդ պատճառով, անվտանգության նկատառումներով, Օլգան դաստիարակվել է Գատչինյան պալատում, որը Սանկտ Պետերբուրգից հարավ 40 կմ հեռավորության վրա էր գտնվում։ Օլգան և քույրը դաստիարակվել են խիստ պայմաններում։ Նրանք քնում էին արշավային կոպիտ անկողիններում, արթնանում էին արևածագին, լողանում սառը ջրով, նախաճաշում վարսակի շիլա։
մինի|Սուրբ ծնունդը Գատչինյան պալատում: Հեղինակ՝ Օլգա Ալեքսանդրովնա
Առաջին անգամ Օլգան Գատչինյան պալատի սահմանները լքել է 1888 թվականի վաղ աշնանը, երբ մեկնում էր Կովկաս։ Հոկտեմբերի 29-ին, հետդարձի ժամանակ, կայսերական գնացքը դուրս եկավ ռելսերից Բորկի կայարանի մոտ։ Այդ ժամանակ թագավորական ընտանիքը գտնվում էր ճաշարանում։ Վագոնը շուռ է գալիս, որի արդյունքում տանիքը փլվում է, որը ուսերի վրա է պահում կայսրն այնքան ժամանակ, մինչև ընտանիքի բոլոր անդամները դուրս են գալիս վթարված գնացքից։ Վթարի ժամանակ զոհվում է 21 մարդ, շատերը վիրավորվում են։ Կայսրուհի Մարիա Ֆեոդորովնան անձամբ է խնամել վիրավորներին՝ իր հագուստը որպես վիրակապ օգտագործելով։ Վթարի պաշտոնական պատճառը, ըստ հատուկ հանձնաժողովի, ճանաչվեց դժբախտ պատահարը։

Օլգան և Քսենիան ստացել են տնային ուսում։ Նրանք ուսանել են պատմություն, աշխարհագրություն, ռուսերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, նկարչություն և պար։ Վաղ տարիքից սովորել են ձիասպորտ։

Կայսերական ընտանիքը հավատացյալ էր և խիստ ձևով պահում էր Մեծ Պահքը։ Տոներն անցկացնում էին Պետերգոֆում և Դանիայում՝ տատիկի մոտ։
[մինի|Օլգա Ալեքսանդրովնայի դիմանկարը: Հեղինակ՝ [Վալենտին Սերով, 1893 թիվ]]
Օլգայի և մոր հարաբերությունները բարդ էին։ Հատկապես հոր և կրտսեր եղբոր՝ Միխայիլի հետ էին հարաբերությունները ջերմ։ Նրանք հաճախ էին միասին ժամանակ անցկացնում և զբոսնում Գատչինյան անտառներում։

1894 թվականին կայսրը ծանր հիվանդացավ և հետաձգվեց Դանիա ուղևորությունը։ Նոյեմբերի 13-ին, 49 տարեկան հասակում Ալեքսանդր III կայսրը կնքեց իր մահկանացուն։ Օլգան ծանր էր տանում հոր մահը։

### Պալատական կյանք
Օլգան հանրությանը պիտի ներկայանար 1899 թվականի ամռանը, սակայն եղբոր՝ Գեորգի Ալեքսանդրովիչի մահվան պատճառով այն հետաձգվում է մեկ տարով։ Նա այս առթիվ ունի բացասական հիշողություններ, որը պատմել է իր կենսագիր Յան Վոռեսին․

1901 թվականին Օլգան նշանակվում է 12-րդ Ախտիրսկի հուսարական գնդի պատվավոր հրամանատար։

### Առաջին ամուսնություն
[մինի|'''«[Ամպիր (Ֆաբերժեի ձու)|Ամպիր»** կամ **«Նեֆրիտե»,*'  ոսկերչական [[Ֆաբերժեի ձվեր|կայսերական ձու]], [[Կառլ Ֆաբերժե]], [[1902]] թիվ: Պատկերված են Օլգա Ալեքսանդրովնան և Ալեքսանդր Օլդենբուրգցին]]
[[1901]] թվականի [[հուլիսի 27]]-ին Գատչինյան պալատի եկեղեցում կայացավ Օլգայի և [[Պյոտր Ալեքսանդրովիչ Օլդենբուրգցի|Պյոտր Ալեքսանդրովիչ Օլդենբուրգցու]] [[պսակ]]ադրությունը։ Ամուսինը Օլգայից մեծ էր 14 տարով (Օլգան այդ պահին 19 տարեկան էր)։ Ամուսնական զույգը ապրել է Բարյատինսկի առանձնատանը։ Պյոտրն ու Օլգան իրար գալիս էին երրորդ և չորրորդ պորտի ազգականներ՝ քույր և եղբայր․ Օլգայի հայրը՝ Ալեքսանդր III-ը, Պետրոսի մոր՝ [[Եվգենիա Լեյխտենբերգցի|Եվգենիա Լեյխտենբերգցու]] երկպորտ եղբայրն էր և Պյոտրի հոր՝ [[Ալեքսանդր Օլդենբուրգցի|Ալեքսանդր Օլդենբուրգցու]] եռապորտ եղբայրը։ Այսպիսով, ամուսինները ունեին երկու ընդհանուր նախնի՝ [[Պավել I]] և [[Նիկոլայ I]]։

Արքայազն Օլդենբուրգցու հետ համատեղ ապրած 15 տարիներին Օլգան կույս մնաց։ «*Մենք նույն տանիքի ներքո ապրեցինք 15 տարի, սակայն այդպես էլ այր ու կին չդարձանք*»,- գրել է Օլգա Ալեքսանդրովնան իր [[հուշագրություն]]ներում։ Կարծիք կա, որ Մարիա Ֆեոդորովնան հատուկ է կնության տվել իր դստերը [[Համասեռականություն|նույնասեռական]] Պյոտրին, որ դուստրը ավելի շատ ժամանակ տրամադրի մորը, քան թե ամուսնուն։

[[1904]]-ից [[1906]] թվականներին [[դուքս]] Պյոտրը ծառայել է [[Ցարսկոյե Սելո (արգելոց-թանգարան)|Ցարսկոյե Սելոյում]]՝ Սանկտ Պետերբուրգից հարավ գտնվող պալատում։ Այստեղ Օլգան մտերմանում է Նիկոլայի և նրա ընտանիքի հետ, հատկապես [[Անաստասիա Նիկոլաևնա Ռոմանովա|Անաստասիայի]]։ Եղբոր միջոցով միջոցով ծանոթանում է [[Գրիգորի Ռասպուտին|Ռասպուտինի]] հետ և բացահայտ ցույց տալիս իր հակակրանքը նրա հանդեպ։

[[Ռուս-ճապոնական պատերազմ (1904-1905)|Ռուս-ճապոնական պատերազմը]] և քաղաքական իրավիճակն անընդհատ առաջացնում էին խռովություններ։ [[1905]] թվականի [[հունվարի 6]]-ին [[Հիսուս|Քրիստոսի]] Մկրտության տոնի օրվա տոնական հրավառության փոխարեն տեղի ունեցավ ռազմական հրետանային կրակոց [[Ձմեռային պալատ]]ի ուղղությամբ, որտեղ գտնվում էր [[Նիկոլայ II]]-ն իր ընտանիքի հետ։ Կոտորակների մի մասն ընկավ պատուհանի վրա, որից առաջացած բեկորները լցվեցին Օլգայի և այրիացած կայսրուհու վրա։ Երեք օր անց, պատմությանը հայտնի [[Արյունոտ կիրակի (1905)|Արյունոտ կիրակի]] օրը զոհվեց մոտավորապես 1000 մարդ։ Մեկ ամիս անց սպանվեց Օլգայի հորեղբայրը՝ [[Սերգեյ Ալեքսանդրովիչ]]ը։ Ողջ երկրում սկսկեցին անկարգությունները։

Ժողովրդական մշտական ելույթները, մեծ իշխան Միխայիլի փախուստը [[Մորգանատիկական ամուսնություն|մորգանատիկական]] հարսանիքից, սեփական անհաջող ամուսնությունը բացասական ազդեցին Օլգա Ալեքսանդրովնայի առողջության վրա։

[[1915]] թվականին ամուսինները բաժանվեցին։ Առաջին ամուսնությունից Օլգան երեխաներ չունեցավ։ [[1916]] թվականի [[օգոստոսի 27]]-ին Նիկոլայ II կայսրը համոզեց գերագույն [[սինոդ]]ին, որ քրոջ ընտանիքը ճանաչի բաժանված։

=== Երկրորդ ամուսնություն ===
[[Պատկեր:OlgaKulikovsky.jpg|մինի|Օլգան և ամուսինը՝ Նիկոլայ Կուլիկովսկին զավակների հետ, 1922 թվական]]
Գատչինյան պալատում Օլգան ծանոթանում է սպա [[Նիկոլայ Կուլիկովսկի|Նիկոլայ Կուլիկովսկո]]ւ հետ, ում հետ, [[1916]] թվականի [[նոյեմբերի 4]]-ին ամուսնանում է։ [[Կիև]]ի [[Սուրբ Նիկոլայ եկեղեցի (Կիև)|սուրբ Նիկոլայ եկեղեցում]] կայանում է նրանց պսակադրությունը։ [[1917]] թվականի օգոստոսին [[Ղրիմ]]ի [[Այ-Տոդոր]]ում ամուսնական զույգն ունեցավ առաջնեկին՝ [[Տիխոն Նիկոլաևիչ Կուլիկովսկի-Ռոմանով|Տիխոնին]]։ Կայսրուհի Մարիա Ֆեոդորովնան այսպես է գրել դրա մասին․


=== Առաջին համաշխարհային պատերազմ ===
[[Պատկեր:Великая_княгиня_Ольга_Александровна,_1915.jpg|ձախից|մինի|Օլգա Ալեքսանդրովնա, 1915 թվական]]
[[Առաջին համաշխարհային պատերազմ]]ի ժամանակ Օլգան դառնում է գթության քույր՝ քանիցս մեկնելով [[ռազմաճակատ]]։

=== Հեղափոխություն։ Ռոմանովների դինաստիայի անկում ===
Ներքին հակասությունները և տնտեսական դժվարությունները Ռուսաստանին ներքաշեցին [[Առաջին համաշխարհային պատերազմ|պատերազմի]] մեջ, որի հետևանքով աճեցին [[Հեղափոխություն|հեղափոխական]] նկրտումները։ [[Նիկոլայ II]]-ին [[1917]] թվականին գահընկեց անելուց հետո կայսերական ընտանիքը և անդամները ենթարկվեցին [[տնային կալանք]]ի։ Այրիացած կայսրուհին, մեծ իշխան Ալեքսանդրն ու Օլգան տեղափոխվեցին [[Ղրիմ]], որտեղ գտնվում էր նաև [[Քսենիա Ռոմանովա|Քսենիա Ալեքսանդրովնան]]։ [[Օգոստոսի 12]]-ին ծնվում է Օլգայի առաջնեկը՝ Տիխոնը։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Օլգա Ալեքսանդրովնայի երեխաները [[Ալեքսանդր III]] կայսեր թոռներն էին, չեն պատկանել թագավորական ընտանիքին, քանի որ նրանց հայրը սովորական ազնվական էր։

Ռոմանովներին մեկուսացրել էին աշխարհից և հասարակությունը գրեթե ոչինչ չգիտեր կայսեր և ընտանիքի մասին։ Նիկոլայը, [[Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնա (Ալիքս)|Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնան]] և երեխաները հենց սկզբից մնացին [[Ալեքսանդրովյան պալատ]]ում, սակայն հետո Ժամանակավոր կառավարությունը [[Ալեքսանդր Կերենսկի|Ալեքսանդր Կերենսկու]] ղեկավարությամբ նրանց տեղափոխեց [[Սիբիր]]ի՝ [[Տոբոլսկի շրջան|Տոբոլսկ]]։ [[1918]] թվականի փետրվարին կայսերական ընտանիքի մեծ մասը [[Այ-Տոդոր]]ից տեղափոխվեց [[Դյուլբեր]], որտեղ տնային կալանքի մեջ էին մեծ իշխաններ Նիկոլայը և Պյոտրը։ Օլգա Ալեքսանդրովնան և ամուսինը մնում են Այ-Տոդորում։ [[Յալթա]]յի հեղափոխական խորհուրդը բոլոր Ռոմանովներին «դատապարտեց» մահվան, սակայն դատավճռի կատարումը ձգձգվեց հեղափոխական խորհուրդների մրցակցության հետևանքով։

[[1918]] թվականի նոյեմբերին, [[Գերմանիա]]յի կապիտուլյացիայից հետո գերմանական զորքերը լքեցին նախկին Ռուսական կայսրության սահմանները։ Տարածքները ժամանակավոր անցան դաշնակիցների շարժմանը և կայսերական ընտանիքը հնարավորություն ունեցավ դուրս գալ երկրից «[[Մալբորո (նավ)|Մալբորո]]» նավով։ Այդ պահին արդեն [[Կայսերական ընտանիքի սպանություն|Նիկոլայ II-ն ու ընտանիքը սպանված էին]]։ Օլգայի սիրելի եղբորը՝ Միխայիլին 1918 թվականի հունիսին սպանում են [[Պերմ]]ի մոտակայքում։

Կայսրուհի մոր՝ [[Մարիա Ֆեոդորովնա (Դագմար)|Մարիա Ֆեոդորովնայի]] մեկնելուց հետո Օլգա Ալեքսանդրովնան ամուսնու հետ հրաժարվեց լքել [[Ռուսաստան]]ը և տեղափոխվեց [[Կովկաս]], քանի որ Ռուսաստանի Հարավի զինված ուժերը «մաքրել» էին տարածաշրջանը [[Բոլշևիկներ|բոլևիկներից]]։ Ամուսինները տեղավորվեցին [[Կազակություն|կազակական]] [[Նովոմինսկայա]] [[ստանիցա]]յում, ուր նրանց բերեց կայսրուհի Մարիա Ֆեոդորովնայի լեյբ-կազակ [[Տիմոֆեյ Յաշչիկ]]ը։ Այստեղ, [[1919]] թվականին, ծնվեց ամուսնական զույգի երկրորդ որդին՝ [[Գուրի Նիկոլաևիչ Կուլիկովսկի|Գուրի Կուլիկովսկին]]։ Երեխայի անունը դրեցին ի պատիվ Գուրի Պանաևի՝ Ախտիրսկի գնդի սպայի, որը սպանվել էր [[Առաջին համաշխարհային պատերազմ|Առաջին աշխարհամարտին]]։

=== Տարագրություն ===
Կուբանից Օլգա Ալեքսանդրովնայի ընտանիքը տեղափոխվում է [[Դոնի Ռոստով]], իսկ հետո [[Կոստանդնուպոլիս|Կոստանդնուպոլսով]], [[Բելգրադ]]ով, [[Վիեննա]]յով [[1920]] թվականին հասնում են [[Դանիա]]։ Այդտեղ Օլգայի ընտանիքը ապրում էր [[Ամալիենբորգ]]ում՝ այրիացած կայսրուհի Մարիա Ֆեոդորովնայի հետ։ [[1928]] թվականին, կայսրուհու մահից հետո, մեծ իշխանուհու ընտանիքը ձեռք է բերում Կնուդսմինդե տունը [[Բալերուպ (կոմունա)|Բալերուպում]]՝ [[Կոպենհագեն]]ից 24 կմ հեռավորության վրա։

Ավելի ուշ [[Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն|ԽՍՀՄ]]-ը Դանիային բողոքի նոտա է ներկայացնում, թե Օլգա Ալեքսանդրովնան օգնում է օտարության մեջ գտնվող բոլոր [[Ռուսներ|ռուս]] «[[ժողովրդի թշնամի]]ներին»։ [[1948]] թվականի գարնանը [[Իոսիֆ Ստալին|Ստալինի]] [[Ստալինյան բռնաճնշումներ|հետապնդումներից]] խուսափելու համար Օլգայի ընտանիքը տեղափոխվում է [[Կանադա]], որտեղ բնակություն են հաստատում [[Քուկսվիլ]] գյուղում, որն այսօր [[Միսիսոգա]] քաղաքի կազմի մեջ է՝ [[Տորոնտո]]յի հարևանությամբ։ Այստեղ Օլգան ապրել է Օլգա Ալեքսանդրովնա Կուլիկովսկի (Olga Alexandrovna Kulikovsky) անունով՝ շարունակելով ապրել որպես Ռուս ուղղափառ եկեղեցու հետևորդ։ [[1959]] թվականին հանդիպել է [[Միացյալ Թագավորություն|Միացյալ Թագավորության]] թագուհի [[Եղիսաբեթ II]]-ի (Օլգայի երկպորտ եղբոր թոռնուհու) և վերջինիս ամուսնու՝ [[Արքայազն Ֆիլիպ]]ի հետ, երբ վերջիններս այցով գտնվում էին Կանադայում։

[[Պատկեր:The_tomb_of_grand_duchess_Olga_1.jpg|ձախից|մինի|<small>Մեծ Իշխանուհի Օլգա Ալեքսանդրովնայի գերեզմանը Տորոնտոյում</small>]]
[[Պատկեր:The_tomb_of_grand_duchess_Olga_2.jpg|alt=|մինի|<small>Հուշատախտակ մեծ իշխանուհու գերեզմանին</small>]]
Օլգա Ալեքսանդրովնան մահանում է [[1960]] թվականի [[նոյեմբերի 24]]-ին՝ 78 տարեկան հասակում՝ ամուսնու մահից երկու տարի անց։ [[Հուղարկավորություն|Հուղարկավորման]] ծեսը կատարվել է Տորոնտոյի ուղղափառ եկեղեցում, որտեղ՝ որպես [[պատվո պահակ]] դագաղի մոտ կանգնել են [[Ախտիրսկի 12-րդ հուսարական գունդ|Ախտիրսկի 12-րդ հուսարական գնդի]] [[սպա]]ները։

Թաղված է [[Տորոնտո]]յի [[Յորքի գերեզմանատուն (Տորոնտո)|Յորքի գերեզմանատանը]]։

Մեծ իշխանուհի Օլգա Ալեքսանդրովնան թողել է [[հուշագրություն]]ներ, որը գրի է առել Յան Վոռեսը։

== Հիշատակ ==
Դանիական [[Բալերուպ (կոմունա)|Բալերուպ]] քաղաքում, որտեղ նա ամուսնու և երեխաների հետ ապրել է [[1930]]-ից [[1948]] թվականներն ընկած ժամանակահատվածում, ստեղծվել է Օլգա Ալեքսանդրովնայի թանգարանը։

[[2003]] թվականին ռեժիսոր Սոնյա Վեսթերհոլթը փաստագրական ֆիլմ է նկարել՝  «Օլգա՝ վերջին մեծ իշխանուհին» անվանումով (Ռուսաստան-Կանադա-Դանիա համատեղ աշխատանք)։

Ռուսաստանի [[Պավլովսկ (Վորոնեժի մարզ)|Պավլովսկ]] քաղաքում [[2017]] թվականի [[նոյեմբերի 4]]-ին Օլգինյան գիմնազիայի պատին հուշատախտակ է զետեղվում՝ ի պատիվ Օլգա Ալեքսանդրովնայի, որն այդ դպրոցի հովանավորն է եղել 1913 թվականից։

== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
* *Манойленко Ю. Е., Манойленко А. С.'' «По беспредельному милосердию своему». К 110-летию образования Санкт-Петербургского Комитета помощи нижним чинам Маньчжурских армий  // Военно-исторический журнал. — 2016. — № 7. — С. 48-50.
* 
* Olga (storfyrstinde af Rusland). 25 kapitler af mit liv / Olga Alexandrovna; redaktion: Paul Kulikovsky og Karen Roth-Nicholls. Aschehoug Dansk Forlag, 2006. - 150 sider. ISBN 87-11-22742-7
* Ольга Александровна, великая княгиня. 25 глав моей жизни / сост. Л. А. Куликовская, П. Э. Куликовский, К. Рот-Николс, С. Вулменз; пер. с англ. под ред. Л. Р. Харитонова. — М.: Кучково поле, 2017. — 328 с.: ил.; 16 л. цв. ил. ISBN 978-5-9950-0747-0

## Արտաքին հղումներ
* Йен Воррес. Последняя Великая Княгиня
* Последняя великая княгиня. Документальный фильм
* Последняя Великая Княгиня
* Выставка картин Ольги Александровны
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռոմանովներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության նկարիչներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում ծնվածներ