Սեյֆ ալ-Իսլամ Կադդաֆի

**Սեյֆ ալ֊Իսլամ Կադդաֆի** (, ), լիբիացի քաղաքական գործիչ, փիլիսոփայության դոկտոր, Մուամմար ալ-Կադդաֆիի երկրորդ որդին, սպանվել է 2026 թվականի փետրվարի 3-ին, Լիբիայի Էզ-Զինտան քաղաքում գտնվող իր նստավայրում։

## Կենսագրություն
Սեյֆ ալ-Իսլամ Կադդաֆին ծնվել է 1972 թվականին Տրիպոլիում։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է Լիբիայում և Շվեյցարիայում։ 1995 թվականին ավարտել է Ալ-Ֆաթեհի համալսարանը։ 

Նույն թվականին բրիտանական «The Daily Telegraph» թերթը Մուամմար Կադդաֆիի որդուն մեղադրել է փողերի լվացման մեջ։ Ի պատասխան՝ դատարան է ներկայացվել հայց, ընդդեմ պարբերականի, ինչի արդյունքում The Daily Telegraph-ը ստիպված է եղել պաշտոնապես ներողություն խնդրել և ընդունել իր մեղադրանքների կեղծ լինելը։

1997 թվականին նա հանդիսացել է «Կադդաֆիի բարեգործության և միջազգային համագործակցության հիմնադրամի» ստեղծման նախաձեռնողը։ Նա հանդես է եկել երկրում լիբերալ բարեփոխումների իրականացման օգտին։ Որպես բարեգործական հիմնադրամի ղեկավար՝ բանակցություններ է վարել աֆղան թալիբների և ֆիլիպինցի ապստամբների հետ՝ արևմտյան պատանդների ազատ արձակման հարցով։ 2003 թվականին ակտիվորեն մասնակցել է բանակցություններին, ինչի արդյունքում վերականգնվել են Մեծ Բրիտանիայի հետ առևտրային հարաբերությունները։ 

Սեյֆ ալ֊Իսլամ Կադդաֆի ավարտել է Լոնդոնի տնտեսագիտության և քաղաքական գիտությունների դպրոցը։ 2008 թվականին Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցը նրան շնորհել է դոկտորի գիտական աստիճան՝ «Քաղաքացիական հասարակության դերը համաշխարհային կառավարման ինստիտուտների ժողովրդավարացման գործում. մեղմ ուժից մինչև կոլեկտիվ որոշումների կայացում» թեմայով ատենախոսության համար։ Նույն թվականին նա հայտարարել է քաղաքականությունից հեռանալու մասին։

2010 թվականին Սեյֆ  ալ֊Իսլամ Կադդաֆին ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Գազայի հատվածի շրջափակման թուլացման գործընթացին, որից հետո նրա ղեկավարած բարեգործական հիմնադրամը Գազայի վերականգնման համար հատկացրել է 50 միլիոն ԱՄՆ դոլար։

## Դերը քաղաքացիական պատերազմում
2011 թվականի մարտի կեսերին Ֆրանսիայի կողմից լիբիական ընդդիմության պաշտոնական ճանաչման կապակցությամբ Սեյֆ ալ֊Իսլամը «Եվրոնյուզ»-ին տված հարցազրույցում Ֆրանսիայի նախագահ Նիկոլա Սարկոզիից պահանջել է վերադարձնել այն գումարները, որոնք Լիբիան՝ ըստ նրա  խոսքերի տրամադրել է վերջինիս նախընտրական քարոզարշավը ֆինանսավորելու համար: Նա խոստացել է շուտով հրապարակել ապացույցներ՝ բանկային հաշիվներ, փաստաթղթեր և բանկային փոխանցումներ։

2011 թվականի օգոստոսին Օմար բին Շատվանը, որը 2004-2006 թվականներին զբաղեցրել է Լիբիայի էներգետիկայի նախարարի պաշտոնը, մեղադրել է Սեյֆ  ալ-Իսլամին 200-250 միլիարդ ԱՄՆ  դոլարի յուրացման մեջ՝ առանց որևէ ապացույց ներկայացնելու։

Տրիպոլիի համար մղվող մարտերի ընթացքում Սեյֆ ալ-Իսլամ Կադդաֆին հայտնվել է հյուրանոցներից մեկի մոտ՝ նպատակ ունենալով ապացուցել, որ չի ձերբակալվել՝ այդպիսով հերքելով նախորդ օրը տարածված իր ձերբակալության մասին տեղեկությունները։ Տրիպոլիի ապստամբների կողմից գրավումից հետո Սեյֆի հետքերը կորել են, սակայն հայտնվել է ականատեսների չհաստատված տեղեկատվություն, համաձայն որի՝ Սեյֆ ալ-Իսլամին տեսել են Բենի-Վալիդ քաղաքում, որտեղ նա մասնակցել է եղբոր՝ Խամիս Կադդաֆիի հուղարկավորությանը, որը, ինչպես հետագայում հաստատել են Կադդաֆիի կողմնակից լրատվամիջոցները (օրինակ՝ սիրիական «Ալ-Ռայ» հեռուստաալիքը), սպանվել է օգոստոսի 29-ին Թարհունա ճակատամարտի ժամանակ:

## Մուամար Կադդաֆիի մահից հետո
Տրիպոլիի անցումային լիբիական կառավարության զորքերի կողմից Բենի-Վալիդի գրավումից հետո՝ հոկտեմբերի 17-ին, քաղաքում գտնվող ականատեսները հայտնել են, որ Սեյֆ ալ-Իսլամին տեսել են քաղաքում մի քանի օր առաջ՝ մինչև այն գրավվել է հեղափոխականների կողմից։ Այլ ականատեսներ հայտնել են, թե իբր դրանից երկու օր առաջ նրան տեսել են Բենի-Վալիդի մոտ գտնվող գյուղերից մեկում։

Մուամմար Կադդաֆիի և նրա չորրորդ որդի Մութազիմի մահից հետո՝ հոկտեմբերի 20-ին, հայտնվել է չհաստատված տեղեկություն, թե Սեյֆ ալ-Իսլամը նույնպես ձերբակալվել է Սիրտ քաղաքի մոտ, սակայն դա չի հաստատվել։ Միաժամանակ առաջ են եկել այլ վարկածներ, ըստ որոնց Սեյֆը կամ սպանվել է, կամ փախել է Նիգեր։ Այդ վարկածը նույնպես չի հաստատվել։

Հոկտեմբերի 21-ին՝ Սիրտի գրավումից մեկ օր անց, «Ալ-Արաբիա» հեռուստաալիքը հայտնել է Սեյֆ ալ-Իսլամ Կադդաֆիի հնարավոր ձերբակալության մասին Զլիտենում՝ նշելով նաև, որ նա վիրավորված է։ Սակայն Զլիտենի տեղական իշխանություններն այդ տեղեկությունը չեն հաստատել։

Հոկտեմբերի 23-ից Սեյֆ ալ-Իսլամը գլխավորել է Լիբիայի անցումային ազգային խորհուրդը՝ երդվելով վրեժ լուծել հոր մահվան համար։ «Մենք շարունակել ենք դիմադրությունը։ Ես գտնվել եմ Լիբիայում, կենդանի եմ, ազատ եմ և մտադիր եմ մինչև վերջ պայքարել ու վրեժ լուծել»,֊ հայտարարել է նա իր կողմնակիցներին ուղղված ուղերձում, որը փոխանցվել է Սիրիայից հեռարձակվող «Ար-Ռայ» հեռուստաալիքով։

Մեկ այլ տեղեկության համաձայն՝ Սեյֆ ալ-Իսլամը կարող էր գտնվել Սուդանում։ Հոկտեմբերի 24-ին սուդանական ԶԼՄ-ներում տեղեկություն է հայտնվել, թե նա փախել է Դարֆուրի ապստամբ նահանգ։ «Ալ-Ինտիբահա» թերթի տվյալներով՝ այնտեղ նա ապաստան է ստացել «Արդարության և հավասարության շարժում» ապստամբ խմբավորման մոտ, որի առաջնորդ Խալիլ Իբրահիմը վաղեմի բարեկամական կապեր է ունեցել Մուամմար Կադդաֆիի հետ։

## Ձերբակալություն
2011 թվականի նոյեմբերի 19-ին «Ալ-Ջազիրա» հեռուստաալիքը հայտնել է, որ Սեյֆ ալ-Իսլամ Կադդաֆին բռնվել է Անցումային ազգային խորհրդի ուժերի կողմից Լիբիայի հարավում։

Այնուհետև նա պահվել է նախկին ապստամբների «Աբու Բաքր աս-Սիդդիք» խմբավորման կողմից՝ երկրի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող Զինտան քաղաքի բանտում։ Լիբիայի իշխանությունները հայտարարել են, որ մտադիր են նրան տեղափոխել Տրիպոլի, որտեղ հատուկ այդ նպատակով ստեղծվել են նոր բանտ և դատարան։

2012 թվականի ապրիլի երկրորդ կեսին հաղորդվել է, թե Սեյֆ ալ-Իսլամը փախել է Զինտանի բանտից։ RT հեռուստաալիքի տվյալներով՝ հունիսի 4-ին նա հնարավոր է փախել է Նիգեր կամ Կիպրոս՝ Տրիպոլիի միջազգային օդանավակայանից։

Սեյֆ ալ-Իսլամին նախատեսվել է դատել 2012 թվականի սեպտեմբերին՝ առանց Միջազգային քրեական դատարանի մասնակցության։ Սակայն դատավարությունը հետաձգվել է առնվազն 5 ամսով։ Գլխավոր դատախազությունը դա բացատրել է Մուամմար ալ-Կադդաֆիի քրոջ ամուսնու՝ Աբդուլլա Սենուսսի վերադարձով Լիբիա և նրան հարցաքննելու անհրաժեշտությամբ։

2013 թվականի հունվարի 5-ին Լիբիայի արդարադատության նախարարը հայտարարել է, որ դատը տեղի է ունենալու մոտ մեկ ամսվա ընթացքում։ Սակայն Զինտանի զինյալները սպառնացել են ազատ արձակել նրան։ Ավելի ուշ հայտարարվել է, որ դատը պետք է սկսվի մոտակա երկու շաբաթում։

2015 թվականի հուլիսի 28-ին ԶԼՄ-ներում տեղեկություն է հայտնվել, որ Լիբիայի դատարանը Սեյֆ ալ-Իսլամին մահապատժի է դատապարտել՝ 2011 թվականի հեղափոխության ժամանակ ռազմական հանցագործությունների համար։

2015 թվականի նոյեմբերի 6-ին Միջազգային քրեական դատարանի դատախազը հայտարարել է, որ զինյալները հրաժարվել են նրան հանձնել դատարանին և տեղեկացրել է նաև խոշտանգումների մասին։

2016 թվականի մայիսի 26-ին Միջազգային քրեական դատարանը հայտարարել է, որ նա դեռ չի հանձնվել դատարանին։

## Ազատ արձակում
2016 թվականի հուլիսի 6-ին Սեյֆ Կադդաֆիի փաստաբան Քարիմ Խանը հայտնել է, որ իր պաշտպանյալը ազատ է արձակվել դեռևս 2016 թվականի ապրիլի 12-ին՝ Տոբրուկի կառավարության կողմից հայտարարված համաներման համաձայն։ Այդ իրադարձությունից երկու օր առաջ Տրիպոլիի կառավարության արդարադատության նախարար Մաբրուք Գուրեյրան ստորագրել է հրամանագիր, որով Զինտանի դատարանին պարտավորեցվել է ազատ արձակել Սեյֆ ալ-Իսլամին։ Չնայած դրան՝ 2015 թվականի հուլիսին Տրիպոլիի դատարանի Վերաքննիչ պալատը նրան հեռակա կարգով դատապարտել է մահապատժի։2016 թվականի հուլիսի 6-ին Սեյֆ Կադդաֆիի փաստաբան Քարիմ Խանը հայտնել է, որ իր պաշտպանյալը ազատ է արձակվել դեռևս 2016 թվականի ապրիլի 12-ին՝ Տոբրուկի կառավարության կողմից հայտարարված համաներման համաձայն։ Այդ իրադարձությունից երկու օր առաջ Տրիպոլիի կառավարության արդարադատության նախարար Մաբրուք Գուրեյրան ստորագրել է հրամանագիր, որով Զինտանի դատարանին պարտավորեցվել է ազատ արձակել Սեյֆ ալ-Իսլամին։ Չնայած դրան՝ 2015 թվականի հուլիսին Տրիպոլիի դատարանի Վերաքննիչ պալատը նրան հեռակա կարգով դատապարտել է մահապատժի։

## Մասնակցություն նախագահական ընտրություններին
2018 թվականի մարտի 19-ին Սեյֆ ալ-Իսլամը, գտնվելով Թունիսում, առաջադրել է իր թեկնածությունը պետության ղեկավարի ընտրություններին, որոնք նախատեսված են եղել 2018 թվականի դեկտեմբերին։

2018 թվականի դեկտեմբերի 24-ին «Բլումբերգը» հայտնել է, որ Սեյֆ ալ-Իսլամ Կադդաֆին դիմել է Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինին և ակնկալել է Ռուսաստանի կողմից իր թեկնածության աջակցությունը (ինչպես Կրեմլում, այնպես էլ Ռուսաստանի ԱԳՆ-ում այս տեղեկությունը երբեք չեն հաստատել)։

Ընտրությունները հետաձգվել են մինչև 2019 թվականի գարուն, սակայն Լիբիայի ազգային բանակի գերագույն գլխավոր հրամանատար Խալիֆա Հաֆթարի ուժերի՝ Տրիպոլիի վրա հարձակման պատճառով, ի վերջո դրանք հետաձգվել են անորոշ ժամկետով։

Անցումային ազգային խորհրդի գլխավոր դատախազության տվյալներով՝ 2019 թվականի հուլիսի դրությամբ Սեյֆ ալ-Իսլամ Կադդաֆին բնակվել է լիբիական Զինտան քաղաքի տներից մեկում, որը գտնվել է Լիբիայի ազգային բանակի վերահսկողության տակ։

2021 թվականի օգոստոսի 12-ին Տրիպոլիի կառավարությունը ներկայացնող լիբիական դատախազությունը Սեյֆ Կադդաֆիի նկատմամբ ձերբակալության օրդեր է տվել՝ «Վագներ» խմբավորման ռուս վարձկանների հետ նրա ենթադրյալ կապերի պատճառով։

2021 թվականի նոյեմբերի 14-ին հայտնի է դարձել, որ Սեյֆ ալ-Իսլամը գրանցել է իր թեկնածությունը նախագահական ընտրություններին, որոնք պետք է տեղի ունենային դեկտեմբերի վերջին։

## Սպանություն
2026 թվականի փետրվարի 3-ին Սեյֆ ալ-Իսլամ Կադդաֆին սպանվել է Էզ-Զինտան քաղաքում իր տան բակում։ Հարձակվողները եղել են չորս հոգի և շտապ հեռացել են դեպքի վայրից։ Սպանությունից անմիջապես առաջ Կադդաֆի տան բոլոր տեսահսկման տեսախցիկները շարքից հանվել են։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Сейф аль-Ислам аль-Каддафи // Lenta.ru
* Несостоявшийся президент: как сын Каддафи шел во власть // Газета.Ru, 27.03.2020
* Profile at GlobalSecurity.org
* Saif Gaddafi’s vision for Libya // BBC News, 16 November 2004
* Libya 'tortured' Bulgarian medics // BBC News, 9 August 2007
* Qaddafi’s son declares he’s leaving politics, *[[The New York Times]]*, August 22, 2008
* 'This Week' Transcript: Saif al-Islam and Saadi Gadhafi // ABC news interview, 27 February 2011
* Gaddafi son calls for democracy // BBC News, 16 September 2009
* *Landon Thomas Jr.* Unknotting Father’s Reins in Hope of ‘Reinventing’ Libya // The New York Times, February 28, 2010
*  //
* Saif Al-Gaddafi, «The Role of Civil Society in the Democratization of Global Governance Institutions: From 'Soft Power' to Collective Decision-Making?» PhD Thesis, London School of Economics, 2008.

Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Լիբիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայտնի սպանվածներ
Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ
Կատեգորիա:Ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Մարդասպաններ
Կատեգորիա:Պետության ղեկավարների երեխաներ
Կատեգորիա:Սպանված քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Վերջերս մահացած անձինք
Կատեգորիա:Տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Քաղաքական գործիչներ