Ռացիոնալիզացիա

**Ռացիոնալիզացիա** (), անգիտակից բնազդային ազդակներով արված վարքագիծը արդարացնելու պաշտպանական մեխանիզմ (ես-ի պաշտպանություն):  

Դա փորձ է գտնելու վարքագծի, մասնավորապես՝ սեփականի վարքագծի, պատճառները: Ռացիոնալիզացիաները օգտագործվում են մեղքի զգացումից պաշտպանվելու, ինքնահարգանքը պահպանելու և քննադատությունից պաշտպանվելու համար: 

Ռացիոնալիզացիան տեղի է ունենում երկու փուլով.
# Որոշումը, գործողությունը, դատողությունը կայացվում է տվյալ պատճառով կամ ընդհանրապես առանց (հայտնի) պատճառի։
# Կատարվում է ռացիոնալիզացիա՝ թվացյալ լավ կամ տրամաբանական պատճառ կառուցելով՝ որպես արարքը հետագայում (իր կամ ուրիշների համար) արդարացնելու փորձ:

Ռացիոնալիզացիան խրախուսում է իռացիոնալ կամ անընդունելի վարքագիծը, դրդապատճառները կամ զգացմունքները և հաճախ ներառում է ad hoc հիպոթեզներ առաջ քաշելը: Այս գործընթացը տատանվում է լիովին գիտակցվածից (օրինակ՝ ուրիշների ծաղրի դեմ արտաքին պաշտպանություն ներկայացնելու համար) մինչև հիմնականում անգիտակից (օրինակ՝ մեղքի կամ ամոթի ներքին զգացմունքների դեմ խոչընդոտ ստեղծելու համար): Մարդիկ ռացիոնալիզացիա են անում տարբեր պատճառներով, երբեմն՝ երբ մենք կարծում ենք, որ ինքներս մեզ ավելի լավ ենք ճանաչում, քան իրականում ենք: Ռացիոնալիզացիան կարող է տարբերակել տվյալ վարքագծի կամ զգացողության սկզբնական դետերմինիստական ​​բացատրությունը:

## Պատմություն
Քվինթիլիանուսյան և դասական հռետորությունը «գույն» տերմինն օգտագործել են գործողությունը հնարավորինս բարենպաստ տեսանկյունից ներկայացնելու համար: Լորենս Ստեռնը տասնութերորդ դարում անդրադարձել է այս հարցին՝ պնդելով, որ եթե մարդը դիտարկի իր գործողությունները, «նա շուտով կհասկանա, որ դրանցից այնպիսիները, ինչպիսիք են ուժեղ հակումը և սովորույթը, որոնք նրան դրդել են գործել, սովորաբար հագնված և ներկված են բոլոր կեղծ գեղեցկություններով [գույներով], որոնք նրանց կարող է տալ մեղմ և գովեստի արժանի ձեռքը»:

## Հոգեկան խանգարումների ախտորոշիչ և վիճակագրական ձեռնարկի սահմանումը
Համաձայն Հոգեկան խանգարումների ախտորոշիչ և վիճակագրական ձեռնարկ-IV-ի՝ ռացիոնալիզացիան տեղի է ունենում «երբ անհատը գործ ունի հուզական կոնֆլիկտի կամ ներքին կամ արտաքին սթրեսորների հետ՝ թաքցնելով իր սեփական մտքերի, գործողությունների կամ զգացմունքների իրական դրդապատճառները՝ մշակելով հանգստացնող կամ եսասիրական, բայց սխալ բացատրություններ»։

## Օրինակներ
* Հիասթափությունը խոստովանելուց խուսափելու համար կարելի է օգտագործել ռացիոնալիզացիան. *«Ես չստացա այն աշխատանքը, որի համար դիմել էի, բայց իրականում ի սկզբանե չէի ուզում դա»։*

Մեղադրանքը շեղելու համար նախատեսված կոպիտ ռացիոնալիզացիան կարող է նաև դրսևորվել անձի նկատմամբ հարձակումների կամ DARVO տեսքով: Որոշ ռացիոնալացումներ դրսևորվում են համեմատության տեսքով: Սովորաբար դա արվում է գործողության բացասական հետևանքների ընկալումը նվազեցնելու, գործողությունը արդարացնելու կամ մեղքը արդարացնելու համար. 
* *«Գոնե [տեղի ունեցածը] այնքան վատ չէ, որքան [ավելի վատ արդյունքը]»։*
* Մեղադրանքին ի պատասխան*. «Գոնե ես [մեղադրյալի արարքից ավելի վատ արարք] չարեցի»։*
* Որպես կեղծ ընտրության ձև. *«[Անցանկալի գործողություն] կատարելը շատ ավելի լավ է, քան [ավելի վատ գործողությունը]»։*
* Անհատի կամ խմբի կողմից անձի նկատմամբ անարդար կամ վիրավորական վարքագծին ի պատասխան․ *«Ես, հավանաբար, ինչ-որ սխալ բան եմ արել, եթե նրանք ինձ հետ այսպես են վարվում»։*
Հիմնվելով անեկդոտային և հարցումների վրա՝ Ջոն Բանջան նշում է, որ բժշկական ոլորտում անհամաչափորեն շատ են արդարացումները, որոնք կիրառվում են սխալները «ծածկելու» համար։ Հաճախակի հանդիպող արդարացումներն են․

*«Ինչո՞ւ բացահայտել սխալը։ Հիվանդը միևնույն է մահանալու էր»։
*«Ընտանիքին սխալի մասին պատմելը միայն նրանց կվատացնի իրենց զգացողությունը»։
*«Դա հիվանդի մեղքն էր։ Եթե նա այդքան (հիվանդ և այլն) չլիներ, այս սխալը այդքան վնաս չէր պատճառի»։
*«Դե, մենք մեր լավագույնն արեցինք։ Այսպիսի բաներ պատահում են»։
*«Նրանք միևնույն է մահացած են, այնպես որ իմաստ չունի որևէ մեկին մեղադրել»։

## Հոգեվերլուծություն
Էռնեստ Ջոնսը «ռացիոնալիզացիա» տերմինը հոգեվերլուծության մեջ է ներմուծել 1908 թվականին՝ այն սահմանելով որպես «վերաբերմունքի կամ գործողության համար պատճառի հորինում, որի դրդապատճառը չի ճանաչվում»՝ բացատրություն, որը (չնայած կեղծ) կարող էր թվալ հավանական։ Այս տերմինը () գրեթե անմիջապես օգտագործել է Զիգմունդ Ֆրոյդը՝ հիվանդների կողմից իրենց սեփական նևրոտիկ ախտանիշների համար առաջարկվող բացատրությունները ներկայացնելու համար։

Երբ հոգեվերլուծաբանները շարունակում էին ուսումնասիրել անգիտակից դրդապատճառների մեկնաբանությունը, Օտտո Ֆենիչելը տարբերակել է ռացիոնալիզացիայի տարբեր տեսակներ՝ և՛ իռացիոնալ բնազդային գործողությունների արդարացումը այն հիմքով, որ դրանք բանական կամ նորմատիվորեն հաստատված են, և՛ պաշտպանական կառուցվածքների ռացիոնալիզացիան, որոնց նպատակը անհայտ է այն հիմքով, որ դրանք ունեն բավականին տարբեր, բայց որոշ չափով տրամաբանական իմաստ:

Հետագա հոգեվերլուծաբանները բաժանվում են ռացիոնալիզացիայի դրական տեսակետի՝ որպես հասունության ճանապարհին քայլաքարի, և ավելի կործանարար տեսակետի՝ որպես զգացմունքը մտքից բաժանելու և այդպիսով բանականության ուժը խաթարելու միջև։

## Կոգնիտիվ դիսոնանս
Լեոն Ֆեստինգերը 1957 թվականին ընդգծել է մարդկանց մոտ իրենց անհամապատասխան մտածողության գիտակցման հետևանքով առաջացող անհարմարությունը: Ռացիոնալացումը կարող է նվազեցնել նման անհարմարությունը՝ բացատրելով վիճելի անհամապատասխանությունը, օրինակ՝ երբ մարդիկ, որոնք սկսում են ծխել նախկինում թողնելուց հետո, որոշում են, որ դրա վնասակար լինելու ապացույցները քիչ են, քան նախկինում կարծում էին:

## Տես նաև
* Հաստատման կողմնակալություն
* Բացատրություն (փիլիսոփայություն)
* Արդար աշխարհի ֆենոմեն
* Արդարադատություն
* Պրոյեկցիա (հոգեբանություն)
* Արտամղում (հոգեբանական)
* Ռացիոնալություն
* Ռեդուկցիոնիզմ
* Տարիքային հետընթաց
* Ինքնախաբեություն
* Սպին (քարոզչություն)
* Տուժողի պախարակում

## Ծանոթագրություններ

### Գրականություն
* 

## Ընթերցանության նյութեր
*
*

Կատեգորիա:Անհատականության տեսություններ
Կատեգորիա:Կոգնիտիվ խախտումներ
Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Հոգեվերլուծություն
Կատեգորիա:Նարցիսիզմ
Կատեգորիա:Ոչ ֆորմալ մոլորություններ
Կատեգորիա:Պաշտպանական մեխանիզմեր
Կատեգորիա:Սոցիալական հոգեբանություն
Կատեգորիա:Տրամաբանական սխալներ