Սուրբ Էլմո կամուրջ

**Սուրբ Էլմո կամուրջ**, միակողմանի կամարակապ պողպատե հետիոտնային կամուրջ է, որը տանում է Մալթայի մայրաքաղաք Վալետայի Սուրբ Էլմո ամրոցի առափնյա հատվածից մինչև Մեծ նավահանգիստ։ Այն կառուցվել է 2011-2012 թվականներին իսպանացի ճարտարապետների Արենաս և Ասոցիադոսի նախագծով։ Կամուրջը կանգնած է ավելի վաղ գոյություն ունեցած կամրջի տեղում, որը կառուցվել էր 1906 թվականին և որը ավերվել էր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1941 թվականին։ Նախնական կամուրջը նման էր ներկայիս կամուրջին, բայց մեկ բացվածքի փոխարեն ուներ երկու բացվածք։

## Պատմություն
19-րդ և 20-րդ դարերում Մեծ նավահանգիստը բրիտանական ռազմածովային բազա էր։ 1900 թվականին Ծովակալությունը սկսեց մշակել պատնեշ-ամբարտակի կառուցման պլաններ, որպեսզի նավահանգիստը պաշտպաներ ինչպես ծովից, այնպես էլ հնարավոր թշնամու ներխուժումից։ Այն կառուցված էր կրաքարից և բետոնից և բաղկացած էր երկու հատվածից՝ յուրաքանչյուր ծայրին փարոսով։ Դիմային հատվածի ավելի մեծ թևը կապված էր Սուրբ Էլմո ամրոցի մոտ գտնվող ափին, իսկ փոքրը կապված էր Ֆորտ Ռիկասոլիի հետ։ Ճեղքումի կառուցման մրցույթը հայտարարվել է 1902 թվականին, և այն շահել է S. Pearson & Sons-ը։ Հիմնարկեքը դրվել է Էդուարդ VII թագավորի կողմից 1903 թվականի ապրիլի 20-ին, իսկ աշխատանքները սկսվել են 1905 թվականին և ավարտվել 1910 թվականին։ Ճեղքումի ընդհանուր արժեքը կազմել է մոտ 1 միլիոն ֆունտ։

Անհրաժեշտ է համարվել 70 մետր երկարությամբ (230 ոտնաչափ) բացվածք ունենալ ավելի մեծ հատվածի և Սուրբ Էլմո ափի միջև, որպեսզի նավահանգստի ներսում ջուրը չլճանա, ինչպես նաև թույլ տա փոքր նավերին ավելի արագ շարժվել՝ ճանապարհ բացելով դեպի նավահանգիստ։ 1906 թվականին այս բացվածքի վրայով կառուցվեց պողպատե հետիոտնային կամուրջ, որը բաղկացած էր կամարակապ ճառագայթների երկու բացվածքներից, որոնք հենվում էին բետոնով լցված գլանաձև պողպատե սյուների վրա։

### Ոչնչացում
1941 թվականի հուլիսի 25-ի լույս 26-ի գիշերը, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, նացիստական իտալական 10-րդ ֆլոտիլիան հարձակում գործեց նավահանգստի վրա՝ օգտագործելով մոտորանավակներ, պայթուցիկ մոտորանավակներ և մարդկային տորպեդներ։ SLC-ներից մեկը պետք է հարձակվեր կամուրջի վրա, որի ցանցերը փակում էին նավահանգստի մուտքը, որը թույլ էր տալիս մյուս նավերին մտնել ճեղքվածք և հարձակվել նավահանգստի ներսում գտնվող նավատորմի նավերի վրա։

Անակնկալության տարրը կորավ, երբ բրիտանացիները կարողացան հայտնաբերել մոտալուտ հարձակումը ռադարի միջոցով, որը իտալական բանակի զինվորականները չէին կանխատեսում։

Հարձակումը կամրջի վրա սկսվեց հուլիսի 26-ին ժամը 04:46-ին։ Առաջին նավի պայթուցիկները չեն պայթել, ինչը դրդել է մեկ այլ նավի օդաչուին ինքնասպանության առաքելությամբ հնարավոր եղավ ջարդել իր պայթուցիկ մոտորանավակը կամրջի վրա։ Նավը հարվածել է կամրջի սյուներից մեկին, և այն պայթեցրել է մյուս նավակի պայթուցիկները, ինչի հետևանքով բացվածքներից մեկը փլուզվել է։ Սա թույլ չտվեց մուտք գործել նավահանգիստ. ընդհակառակը, փլուզված բացվածքն ամբողջությամբ փակել է մուտքը։ Սուրբ Էլմո ամրոցի առափնյա մարտկոցները հետագայում կրակ բացեցին հարձակվողների վրա, և նավերի մեծ մասը ոչնչացվեց, մի քանիսը գրավվեցին։

Հարձակումից հետո փլուզված բացվածքը հեռացվեց, իսկ կամրջի մնացած մասը հետագայում քանդվեց պատերազմից հետո։ Մնացել էին երկու կողմի քարե հենարանները և կենտրոնական սյուների մասերը։ Ճեղքումը և փարոսը հետագայում հասանելի էին միայն նավով։

## Ներկայումս
Կամրջի կրկնօրինակը կառուցելու մտադրության մասին հայտարարվել է 2007 թվականին։ Այնուամենայնիվ, պարզ դարձավ, որ նախնական նախագծին համապատասխան վերակառուցումը ֆինանսապես հնարավոր չի լինի պահանջվող պողպատի քանակի պատճառով։ Երբ 2009 թվականի սեպտեմբերի 18-ին հայտարարվեց կամրջի նախագծման, պատրաստման և կառուցման մրցույթը, այն կոչ արեց միանգամյա կամուրջ ստեղծել նոր դիզայնով, որը կրկնում է բնօրինակի ոճը։ Նոր կամրջի կառուցումը կազմում էր Վալետայի վերականգնման ավելի մեծ ծրագրի մի մասը, որը ներառում էր նաև Սիթի Գեյթի և Բարրաքկա վերելակի վերակառուցումը, ի թիվս այլ նախագծերի։

Միանգամյա պողպատե կամուրջը կշռում է 190 տոննա (190 երկար տոննա; 210 կարճ տոննա), իսկ երկարությունը՝ 70 մետր և լայնությունը՝ 5,5 մետր։ Ունի ասիմետրիկ L-աձեւ խաչմերուկ՝ դեպի ծովը նայող կամարակապ ֆերմայով։ Այն հենված է սկզբնական կամրջի քարե հենարանների վրա, պահպանվել են նաև սյուների մնացորդները, թեև դրանք կապված չեն ժամանակակից կամրջի հետ։ Կամուրջը նախագծվել է իսպանացի ճարտարապետների Արենաս և Ասոցիադոսի կողմից, և այն ստեղծվել է Կորունայում նախքան Մալթա առաքվելը Storman Asia նավի վրա։ Bezzina & Cole Architects-ը և կապալառու Vassallo Builders-ը պատասխանատու էին կամուրջի տեղադրման համար, և տեղադրումը տեղի ունեցավ 2011 թվականի հոկտեմբերի 5-ին։ Լուսավորման համակարգը նախագծվել է Calleja Limited-ից Էնթոնի Մագրոյի կողմից։ Ծրագիրն արժեցել է 2,8 միլիոն եվրո։ Կամուրջը նախատեսված էր 120 տարի գործելու համար։

Կամուրջը բացվել է 2012 թվականի հուլիսի 24-ին Ենթակառուցվածքների, տրանսպորտի և կապի նախարար Օսթին Գաթի կողմից և այն հետագայում բացվել է հանրության համար։ Կամուրջը տարբեր արձագանքներ ստացավ հանրության կողմից, ոմանք գովաբանեցին դրա դիզայնը և այն փաստը, որ այն վերականգնեց ճեղքվածքի սկզբնական տեսքը, մինչդեռ քննադատները չընդունեցին շինարարության արժեքը և այն անվանեցին «ոչ մի տեղ տանող կամուրջ»։ Իր բացման օրվանից այն դարձել է ուղենիշ և երբեմն վնասվել է իր տախտակամածին կամ ճաղավանդակներին, ինչի հետևանքով այն որոշ ժամանակով փակ է եղել հանրության համար՝ վերանորոգման աշխատանքներ իրականացնելու համար։

## Տես նաև
* Սուրբ Միքայելի կապելլա
* Վալետայի օպերայի թագավորական թատրոն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Construction of the Grand Harbour breakwater

Կատեգորիա:1906 կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:1906 հիմնադրումներ Մալթայում
Կատեգորիա:2012 հիմնադրումներ Մալթայում
Կատեգորիա:Պողպատե կամուրջներ
Կատեգորիա:Վալետայի շենքեր և կառույցներ