Դիանա Համբարձումյան

**Դիանա Հայկի Համբարձումյան** (), հայ արձակագիր, թարգմանիչ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Թբիլիսիում։ Մանկությունն ու պատանեկությունն անց է կացրել Հայաստանի Սյունիքի մարզի Քաջարան քաղաքում, որտեղ 1977 թվականին ավարտել է Ստեփան Շահումյանի անվան միջնակարգ դպրոցը։ 1983 թվականին գերազանցության դիպլոմով ավարտել է Երևանի Վալերի Բրյուսովի անվան օտար լեզուների ինստիտուտի անգլերենի ֆակուլտետը։ 1984 թվականից աշխատում է Երևանի Վ. Բրյուսովի անվան պետական  համալսարանում։ Անգլերենի հաղորդակցման և թարգմանության ամբիոնի պրոֆեսոր է։

Համբարձումյանը 24 գրքի հեղինակ է։ Արժանացել է գրական և թարգմանական մրցանակների։ Պատմվածքները թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով. անգլերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն, իտալերեն, իսպաներեն, ռուսերեն, վրացերեն, պարսկերեն, ռումիներեն, արաբերեն, կորեերեն, ուկրաիներեն, խորվաթերեն։

«Տասը լավագույն պատմվածք» (2011) հայերեն-անգլերեն ժողովածուն թարգմանվել է գերմաներեն, ռուսերեն, իտալերեն՝ տպագրվելով Գերմանիայում (2014), Ռուսաստանում (2014) և Իտալիայում (2023) «Հեռագիր Ֆաթիմային» վերնագրով։ Մասնակցել է միջազգային Գրող-բնակիչ ծրագրին Ավստրիայում (2011), Կանադայում (2014), Շվեդիայում (2016), Կանադայում (2024), նաև մի շարք հեղինակավոր գրական փառատոների, այդ թվում՝ Ամերիկայում (2017) և Իտալիայում (2023)։

Գեղարվեստական երկերն ու գրական թարգմանությունները տպագրվել են Հայաստանում և արտասահմանում։ 1990 թվականին ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում պաշտպանել է «Շելլին հայ գրական-հասարակական մտքի գնահատությամբ» ատենախոսությունը և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան, 1999 թվականին ստանձնել է դոցենտի պաշտոն, 2004 թվականին ստացել է դոցենտի կոչում, 2007 թվականին Երևանի պետական համալսարանում պաշտպանել է «Գեղարվեստական ստեղծագործությունը և նրա թարգմանությունը որպես բանասիրական համալիր քննության առարկա» ատենախոսությունը և ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան, 2007 թվականին ստանձնել է պրոֆեսորի պաշտոն, 2009 թվականին ստացել է լեզվաբանության պրոֆեսորի գիտական կոչում։ 2018 թվականի ապրիլի 3-ից ԲՊՀ-ի գիտական խորհրդի անդամ է, 2018 թվականի նոյեմբերի 30-ից եղել է ԲՊՀ-ի «Բանբեր» գիտական ամսագրի խմբագրակազմի անդամ։ Բազմաթիվ գիտական աշխատանքների հեղինակ է։ Զեկուցումներով հանդես է եկել մի շարք հանրապետական, միջազգային գիտաժողովներում և համաժողովներում, հայերեն, ռուսերեն ու անգլերեն գիտական հոդվածները հրապարակվել են հայասատանյան և արտասահմանյան միջազգային գիտական ամսագրերում (ներառյալ՝ Scopus համակարգում ընդգրկված)։ Տարիներ շարունակ նախագահել է Արցախի պետական համալսարանի ավարտական պետական քննությունների՝ օտար լեզուների հանձնաժողովը, անգլերենի ասպիրանտական մինիմումների հանձնաժողովը, ԲՊՀ-ի և «Գլաձոր» համալսարանի անգլերենի ասպիրանտական մինիմումների հանձնաժողովը, եղել է ԲՊՀ-ում գործող 059 մասնագիտական խորհրդի անդամ, գրախոսել է բազմաթիվ թեկնածուական և դոկտորական ատենախոսություններ, ղեկավարել է բակալավրական, մագիստրոսական և թեկնածուական ատենախոսություններ։ Կազմել և խմբագրել է ԲՊՀ-ում հրատարակվող «Մունետիկ» բազմալեզու գրական-թարգմանական ուսանողական ալմանախը։ Տարիներ շարունակ ղեկավարել է ԲՊՀ-ի «Թարգմանչական գործ» բաժնի ուսանողների արտադրական պրակտիկան՝ նախաձեռնելով համագործակցություն ԲՊՀ-ի և ՀՀ մշակույթի, կրթության և գիտության, սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարությունների, Սահմանադրական դատարանի միջև։

## Գրական ստեղծագործություններ
* 2023, «Հեռագիր Ֆաթիմային և այլ պատմվածքներ» հայերեն-իտալերեն ժողովածու, Կաֆոսկարինա հրատարակչություն, Վենետիկ, Իտալիա, 136 էջ։
* 2023, «Մեղր ու լեղի աշխարհ», վեպ, Զանգակ, Երևան, 280 էջ։
* 2020, «Կանաչ մարգագետնի հմայքը», վեպ, Զանգակ, Երևան, 248 էջ։
* 2017, «Փեակների տարաբախտություն», վեպ, Զանգակ, Երևան, 320 էջ։
* 2014, «Դուռը թակում են», վեպ, Անտարես, Երևան, 256 էջ։
* 2014, «Հեռագիր Ֆաթիմային», պատմվածքների ժողովածու, թարգմանված ռուսերեն, Վորոնեժ հր., Վորոնեժ, Ռուսաստան, 136 էջ։
* 2014, «Հեռագիր Ֆաթիմային», պատմվածքների ժողովածու, թարգմանված գերմաներեն, Հայ Մեդիա Վերլագ հր., Ֆրանկֆուրտ, Գերմանիա, 87 էջ։
* 2011, «Տասը լավագույն պատմվածք», երկլեզու (հայերեն-անգլերեն) պատմվածքներ, ՀԳՄ հր., Երևան, 160 էջ։
* 2010, «Աստծո բնակեցրած երկրում», վեպ, Զանգակ, Երևան, 160 էջ։
* 2008, «Նոյի թվի դարդ ու ցավ», պատմվածքներ, ակնարկներ, Զանգակ, Երևան, 110 էջ։
* 2004, «Այրված կամուրջների վրայով», վիպակ, պատմվածքներ, Զանգակ, Երևան, 128 էջ։
* 1999, «Աստղակաթ», վիպակ, Զանգակ, Երևան, 121 էջ։
*2006, «Երդվում եմ երկնքի ու երկրի արևով», «Հեռախոսային գաղտնալսումներ», «Ռեքվիեմ», // Արդի հայ կին գրողներ (անթոլոգիա), ՀԳՄ հր., էջ 103-113։
*2010, «Խա՛բս տուր դրան», պիես, «Դրամատուրգիա», Երևան, * 22-23, էջ 102-119։

## Թարգամանություններ

* 2000, Ուիլյամ Ֆոլքներ, Սարթորիս, վեպ, Նոր-Դար, Երևան, 344 էջ։
* 2003, Metakseh, My Vision of God, Translation from the Armenian by Diana Hambardzumyan, Armenian-English poem, Zangak-97, Yerevan, 32 p.
* 2004, Դոնալդ Բարթելմ, Ես ու միսս Մանդըբըլը, «Արտասահմանյան գրականություն», * 1, Երևան, էջ 112-121։
* 2004, Ուիլյամ Ֆոլքներ, «Ռեքվիեմ միանձնուհուն» վեպ-դրամայի վերջին արարի նախերգանքը՝ «Բանտը», «Արտասահմանյան գրականություն», * 2, Երևան, էջ 194-199, * 3, էջ 112-129։
* 2004, Կուրտ Վոնեգուտ, Հարևան տունը (պատմվածք), «Արտասահմանյան գրականություն», * 2, Երևան, էջ 84-91։
* 2004, Փիթըր Նաջարյան, «Դուստրեր Հիշողության», վեպից հատվածներ, «Արտասահմանյան գրականություն», * 3, Երևան, էջ 82-87։
* 2005, Կուրտ Վոնեգուտ, Կապտամորուսը, վեպ, Զանգակ, Երևան, 267 էջ։
* 2008, Ուիլյամ Սարոյան, «Գրողի խոստովանություն», պատմվածք, «Գրական թերթ», * 21, էջ 3, 8։
* 2009, «Խաղը», արդի սլովակյան գրականություն, բանաստեղծություններ, թարգմ.՝ Վ. Արսեն, պատմվածքներ, թարգմ.՝ Դ. Համբարձումյան, Զանգակ, Երևան, էջ 39-78։
* 2006, Contemporary Armenian Prose, պատմվածքների անթոլոգիա, ինը պատմվածք՝ Դ. Համբարձումյանի թարգմանությամբ, Ամարաս, Երևան։
* 2008, Yerevan, պատմամշակութային ուղեցույց, Զանգակ, Երևան։
* 2015, Ուիլյամ Ֆոլքներ, Սարթորիս, վերահրատարակություն, վեպ, Անտարես, Երևան, 396 էջ։
*2019, Gevorgyan Ruben, Laurels Condemned,  Documentary of two parts, translated from the Armenian by Diana Hambardzumyan, AHA Polygraph, Yerevan, 472 p. 
*2019, Փոլ Ռ. Իգնեշիուս, Հիմա մասամբ գիտեմ, թարգմանությունն անգլերենից՝ Դիանա Համբարձումյանի, Նյու Մեգ, Երևան, 456 էջ։

## Մենագրություններ, գիտական ժողովածուներ
* 2005 թ. «Ու. Ֆոլքների երկերի լեզվաոճական առանձնահատկությունների պահպանման խնդիրը հայերեն թարգմանություններում», Լինգվա, Երևան, 130 էջ։
* 2008 թ. «Գեղարվեստական ստեղծագործությունը և նրա թարգմանությունը որպես բանասիրական համալիր քննության առարկա», Լինգվա, Երևան, 232 էջ։
* 2013 թ. «Նշան, լեզու, տեքստ», բանասիրական հոդվածների ժողովածու (հայերեն, անգլերեն), Ապոլոն, Երևան, 104 էջ։

## Բուհական դասագրքեր
* 2004, A Guide to Critical Thinking, համահեղինակ, Լինգվա, Երևան, 100 էջ։
* 2006, A Guide to Critical Thinking, համահեղինակ, Լինգվա, Երևան (վերահրատարակություն) 100 էջ։
* 2009 թ. Literary Translator’s Handbook, Լինգվա, Երևան, 146 էջ։

## Մրցանակներ
* 2005 թվականին «Ու. Ֆոլքների երկերի լեզվաոճական առանձնահատկությունների պահպանման խնդիրը հայերեն թարգմանություններում» մենագրությունն արժանացել է ԵրՊԼՀ-ի «Տարվա լավագույն գիտական աշխատանք» մրցանակին։
* 2009 թվականին «Աստծո բնակեցրած երկրում» վեպն արժանացել է «Հայը 21-րդ դարասկզբին» գրական մրցանակին։ 
* 2013 թվականին շնորհվել է ՀԳՄ պատվոգիր՝ ուսանողության շրջանում գրքի քարոզչության գործում ունեցած վաստակի համար։
* 2014 թվականին շնորհվել է Երևանի քաղաքապետարանի պատվոգիր՝ գրականության ասպարեզում ունեցած նշանակալի ձեռքբերումների համար։
* 2016 թվականին արժանացել է ՀԳՄ և Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածնի «Կանթեղ» թարգմանական մրցանակին՝ անգլերենից հայերեն և հայերենից անգլերեն թարգմանական վաստակի համար։
* 2017 թվականին «Փեակների տարաբախտություն» վեպը արժանացել է «Հրանտ և Մանուշակ Սիմոնյաններ» ամենամյա գրական մրցանակին։
* 2024 թվականին «Մեղր ու լեղի աշխարհ» վեպն արժանացել է Ստեփան Ալաջաջյանի անվան մրցանակին:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

*Hambardzumyan weaves universal and Armenian themes in bilingual ‘Top Ten Stories’
*ԱՐՈՒԵՍՏ ԵՒ ՄՇԱԿՈՅԹ ARTS & CULTURE Թորոնթոհայ  ԳԻՐՔԻ ԱԿՆԱՐԿ   Երկու լեզուով, մէկ շունչով. Համբարձումեանի   երկլեզու նոր հատորը՝ «Տասը լաւագոյն պատմուածք»-ը Ռուբեն Ջանբազյան  https://issuu.com/torontohye/docs/torontohye_212
*https://www.facebook.com/share/v/14nhSKSBcw/ Հարցազրույց Թամար Շահինյանի Հայ Հորիզոնին. Մոնրեալ, Կանադա, Օգոստոս, 2024
*https://keghart.org/d-hambardzumyan-interview/ Գեղարդի հարցազրույցը պրոֆեսոր Դիանա Համբարձումյանի հետ, մայիսի 18, 2024։
*https://m.youtube.com/watch?si=IgTJ7aA-Qp8bis0p&v=DoA4rY9lhks&feature=youtu.be Diana Hambardzumyan’s Journey in Modern Armenian Literature | Դիանա Համբաձումյանի ուղին, LUYS podcast by Ani Nazaretyan, դեկտեմբերի 31, 2023։
*https://m.youtube.com/watch?v=mPvH6O_f2TQ Արամ Աբրահամյանի Apolitic հաղորդման հյուրն եմ։
*https://m.youtube.com/watch?v=3yvzcBG51_w&feature=share Լուիզա Ղամբարյանի Բարի Լուիզ հաղորդման հյուրն եմ։
*Դիանա Համբարձումյան. Ամեն մարդու ստեղծածն իր այցեքարտն է
*https://www.aravot.am/2020/08/20/1130461/ Հարցազրույցը վարում է Առավոտի լրագրող Գոհար Հակոբյանը
*Բարձր գրականության շրջանակում Արքմենիկ Նիկողոսյանի հետ Դիանա Համբարձումյանը քննարկում է "Փեակների տարաբախտություն" վեպը https://granish.org/pekaneri-tarabakhtutyuny/
*"Կանաչ մարգագետնի հմայքը" Հանրայինի "Առավոտ լուսո"-յի տաղավարում https://m.youtube.com/watch?feature=share&v=ghxOb5k1l2Q
*Ես ձեզնից մեկն եմ https://www.aravot.am/2020/06/12/1117454/
*Դիանա Համբարձումյան. «Կյանքն է գրում մարդու պատմությունը» 
*Դիանա Համբարձումյանի «Հեռագիր Ֆաթիմային» պատմվածքների ժողովածուն ռուսերեն թարգմանությամբ լույս է տեսել Ռուսաստանում
*Դիանա Համբարձումյան. Գրողն ու իր իրականությունը
*Դիանա Համբարձումյան հյուր Հայ հորիզոնին
*Հարթակի հյուրն է գրող, թարգմանիչ Դիանա Համբարձումյանը 
*07.03.15 / Արտկանոն - Դիանա Համբարձումյան և Արարատ Սարգսյան 
*Դիանա Համբարձումյանի «Դուռը թակում են» նոր վեպն արտագաղթի մասին է
*Դիանա Համբարձումյան. Ադրբեջանցի Ֆաթիմա տատիկը իմ մանկության դեկորն է
*ԴԻԱՆԱ ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ. ԴՈՒՌԸ ԹԱԿՈՒՄ ԵՆ
*https://www.youtube.com/watch?v=nsQNYcYvsRk&feature=player_embedded Դիանա Համբարձումյանը "Թեմայի" տաղավարում Հայկ Համբարձումյանի հյուրն է։
*https://mediamax.am/am/news/BookHouse/25599/ "Փեակների տարաբախտություն"՝ սիրելով իրար կործանող մարդիկ, Արմինե Սարգսյանի հարցազրույցը Դիանա Համբարձումյանի հետ "Փեակների տարաբախտության" մասին
*http://www.1tv.am/hy/program/videos/%D5%89%D5%A1%D5%AF%D5%A5%D6%80%D5%BF%D5%B6%D5%A5%D6%80#video76267-Չակերտներ . Դիանա Համբարձումյան, Արթուր Բախտամյանի հյուրն է Դ. Համբարձումյանը
*https://www.youtube.com/watch?v=UT-0D7DCemc&feature=shareԱրմնյուզում զրուցում են "Փեակների տար

աբախտության" շուրջը
*https://www.aravot.am/2017/10/23/915309/ « Ճաշակ թելադրող, ուժեղ վեպը ներկայացվեց ընթերցողին, Գոհար Հակոբյան
*http://granish.org/erjankutyan-xuteri-masin/ Հայկ Համբարձումյան | Կինո՝ փրկության անհնարինության ու երջանկության խութերի մասին

Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Մայիսի 3 ծնունդներ
Կատեգորիա:Թիֆլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԵՊԼՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ