Ճագում սպիտակ

**Ճագում սպիտակ** (), փոկածաղկազգիների ընտանիքն պատկանող թփիկ։ Հայկական տարանունները` ճագոմ, Ճագում, Ճուշ, մզամուրճ, մղամուրճ, պանթումա, սպիտակ ճագոմ։

## Նկարագրություն
Փոկածաղկազգիների ընտանիքին պատկանող, մշտադալար, գնդաձև, կիսամակաբույծ բույս է, որն ունի 0,3-0,5 սմ բարձրություն և մինչև 120 սմ թփի տրամագիծ։ Աճում է սաղարթավոր և փշատերև ծառերի վրա, արմատներով թափանցելով դրանց կեղևի և բնափայտի մեջ, ուր առաջացնելով բազմաթիվ ծծաններ, սնվում է տվյալ ծառի հաշվին։ Ունի հակադիր, հաստ, կաշեկերպ տերևներ։ Բույսը երկտուն է, հազվադեպ` միատուն, բայց ծաղիկները միշտ բաժանասեր են, դեղնականաչավուն, սպիտակ, պտուղը հյութալի հատապտուղ է` 1 - 2 երբեմն ավելի սերմերով, որոնք պատված են կպչուն, լորձանման զանգվածով։ Բույսը ծաղկում է մարտ - ապրիլ, իսկ պտուղները հասունանում են օգոստոս - սեպտեմբեր ամիսներին և մնում ճյուղերի վրա ամբողջ ձմռանը։ Աճում է հատկապես կաղնու, տանձենու, խնձորենու, ուռենու, ավելի սակավ` լորենու, թեղու, կեչու, բոխու, ալոճենու, սոճու, եղևնու վրա։ Բազմանում է սերմերով և արմատային ելունդներով։ Մղամուճի յուրաքանչյուր նմուշ կարող է ապրել մինչև քառասուն տարի։ Մեր հանրապետությունում աճում է ընդամենը մեկ տեսակ, որը հիմնականում հանդիպում է Իջևանի, Դիլիջանի, Մեղրու, Կիրովականի անտառների, ինչպես նաև բոլոր պտղատու այգիների ծառերի վրա։

## Քիմիական  բաղադրություն
Տերևները պարունակում են վիսկոտոքսին, վիսցերին, վիսկոլ և այլ տեսակի ֆիզիոլոգիապես ակտիվ նյութեր, ինչպես նաև խոլին, ացետիլխոլին, գլիկոզիդներ, սապոնիններ, ինոզիտ, հիմքեր, ստերիոլ, օլեանոլաթթու, ուրսոլաթթու, թիրամին, յուղ, սպիրտներից`  պինիտ,  կվեբրախիտ,  կեղևը` գլիկոզիդներ, ֆլավոններ, մոմ, պտուղները` կաուչուկ, ինոզիտ C Վիտամին, կարոտին։

## Բուժական  նշանակություն
մինի|աջից
Բուժական նպատակով օգտագործում են բույսի տերևներն ու տերևակալված, մատղաշ ընձյուղները, որոնք մթերվում են ուշ աշնանը կամ ձմռանը, երբ սնող ծառի տերևաթափ լինելուց հետո լավ երևում է մղամուճը։ Բույսի եղանակերպ ճյուղերը կտրում են դանակով կամ պոկում են ձեռքով։ Կոշտ մասերը դեն գցելուց հետո դալար մասերը կտրատում են 15 - 20 սանտիմետր չափերով, չորացնում ջեռոցում կամ ստվերում`  միջանցուկ  քամու  տակ։  Չոր  հումքը,  որ  ունի  տհաճ,  դառը  համ,  պահում  են  արկղերի  մեջ` թղթով փաթաթված ձևով։ Մղամուճն օգտագործվում է արթրոզների, սպոնդիլիտի (ողնաբորբ), հոդերի խրոնիկական  ախտահարումների ժամանակ։ Մաքուր մզվածքն օգտագործվել է վիրահատման ոչ ենթակա քաղցկեղի դեպքում։ Մղամուճը մեզ մոտ` գիտական բժշկության մեջ չի կիրառվում։ Սակայն պետք է նշել, որ բույսի ջրիկ մզվածքը` օմելենը և չոր մզվածքը` ռեվիսցենը ունեն արյան ճնշումն իջեցնող, սրտի աշխատանքն ուժեղացնող, անոթները լայնացնող, աղիների շարժունակությունը բարձրացնող, կենտրոնական նյարդային համակարգի գրգռվածությունը նվազեցնող և հեմոստատիկ հատկություն, որի շնորհիվ օգտագործվում են տարբեր բնույթի արյունահոսությունների, աթերոսկլերոզի և աղիների ատոնիայի ժամանակ։ Այն մտել է ռադիկուլիտի ժամանակ օգտագործվող ակոֆիտ պատրաստուկի կազմի մեջ։ Ըստ Ս.Մ. Կիտի և Գ.Գ. Օռլիկի, դեղաբույսն օժտված է նաև որոշակի հիպոգլիկեմիկ ներգործությամբ։ Սակայն թունավոր լինելու պատճառով չի կարելի երկարատև օգտագործել, այն էլ մեծ դոզաներով։ Բավական է ասել, որ նրա որոշ բաղադրատարրեր, ինչպես վիսկոտոքսինը, փորձնականորեն ներերակային կիրառելուց, առաջ է բերում բորբոքումներ և ընդհանուր թունավորման երևույթներ։

## Տարածում
Տարածված է Կովկասում,Եվրոպայում, և Փոքր Ասիայում։ Հայաստանում հանդիպում է միայն Զանգեզուրում։

## Այլ  օգտակար  հատկանիշներ
Մղամուճը վնասակար բույս է. այն զգալի վնաս է հասցնում անտառներին և այգիներին։ Պտուղներից ստացվող սոսինձը լավ միջոց է ճանճերի դեմ պայքարելու համար։

## Աղբյուրներ

* Լ. Հ. Հարությունյան, Քո շրջապատի թփերը, Երևան, 1984։
* Ա. Թորոսյան, «Հայաստանի  Դեղաբույսերը», «Հայաստան» հրատարակչություն, Երևան - 1983 թվական, էջ 214

Կատեգորիա:Թփեր
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Կիսաթուփեր