Հիստերէկտոմիա

**Հիստերէկտոմիա**, արգանդի և արգանդի պարանոցի վիրահատական հեռացումն է։ Վերհեշտոցային հիստերէկտոմիայի դեպքում հեռացվում է միայն արգանդը՝ պահպանելով արգանդի պարանոցը։ Այս միջամտությունների ժամանակ նաև կարող են հեռացվել ձվարանները (օոֆորէկտոմիա), արգանդափողերը (սալպինգէկտոմիա) և այլ հարակից կառույցներ։ «Մասնակի» կամ «տոտալ» հիստերէկտոմիա տերմինները ոչ պրոֆեսիոնալ են, որոնք սխալ կերպով նկարագրում են հիստերէկտոմիայի ժամանակ օոֆորէկտոմիայի ավելացումը կամ բացակայությունը։ Այս միջամտությունները սովորաբար իրականացվում են գինեկոլոգի կողմից։ Արգանդի հեռացումից հետո պացիենտը չի կարող երեխա ունենալ (ինչպես ձվարանների և արգանդափողերի հեռացումից հետո) և այն ունի վիրահատական ռիսկեր, ինչպես նաև երկարաժամկետ հետևանքներ, ուստի վիրահատությունը սովորաբար առաջարկվում է միայն այն դեպքում, երբ բուժման այլ տարբերակներ չկան կամ ձախողվել են։ Այն Միացյալ Նահանգներում կեսարյան հատումից հետո երկրորդ ամենահաճախ իրականացվող գինեկոլոգիական վիրահատական միջամտությունն է։ Այս միջամտությունների մոտավորապես 68 տոկոսը իրականացվել են էնդոմետրիոզի, անկանոն արյունահոսության և արգանդի միոմայի կապակցությամբ։ Ակնկալվում է, որ ոչ չարորակ ցուցումների դեպքում հիստերէկտոմիայի հաճախականությունը կշարունակի նվազել՝ հաշվի առնելով այլընտրանքային բուժման տարբերակների զարգացումը։

## Բժշկական օգտագործում
thumb|Հիստերէկտոմիա

Հիստերէկտոմիան խոշոր վիրաբուժական միջամտություն է, որն ունի ռիսկեր և առավելություններ։ Այն ազդում է հորմոնալ հավասարակշռության և բուժառուների ընդհանուր առողջության վրա։ Այդ պատճառով հիստերէկտոմիան սովորաբար առաջարկվում է որպես վերջին միջոց, երբ դեղորայքային կամ այլ վիրաբուժական տարբերակները սպառվել են՝ արգանդի/վերարտադրողական համակարգի որոշ դժվար բուժելի և ծանր հիվանդություններ բուժելու համար։ Կարող են նաև լինել հիստերէկտոմիայի այլ պատճառներ։ Այդպիսի վիճակները և/կամ ախտանիշները ներառում են, բայց սահմանափակված չեն հետևյալով․
* **[[Էնդոմետրիոզ]]**․ արգանդի լորձաթաղանթի աճը արգանդի խոռոչից դուրս։ Հյուսվածքի այսպիսի ոչ պատշաճ աճը կարող է հանգեցնել ցավի և արյունահոսության։
* **[[Ադենոմիոզ]]**․ էնդոմետրիոզի տարատեսակ է, երբ արգանդի լորձաթաղանթը աճում է դեպի արգանդի պատի մկանային շերտ, կամ երբեմն անցնում է դրա միջով՝ ավելի խորը շերտեր։ Սա կարող է հաստացնել արգանդի պատերը և հանգեցնել ցավի կամ արյունահոսության։
* **Առատ դաշտանային արյունահոսություն**․ անկանոն կամ առատ դաշտանային արյունահոսության ավելի քան մեկ շաբաթ։ Այն կարող է խանգարել կյանքի կանոնավոր որակին և կարող է վկայել ավելի լուրջ վիճակի մասին։
* Արգանդի միոմա․ արգանդի պատի բարորակ գոյացություն։ Այս մկանային ոչ քաղցկեղային ուռուցքները կարող են աճել եզակի կամ խմբերով և կարող են առաջացնել ուժեղ ցավ և արյունահոսություն։
* **[[Արգանդի արտանկում]]**․ երբ արգանդը իջնում է թուլացած կամ ձգված կոնքի հատակի մկանների պատճառով, ինչը պոտենցիալ պատճառ է դառնում, որ արգանդը դուրս գա հեշտոցից ավելի ծանր դեպքերում։
* **Վերատրադողական համակարգի [[քաղցկեղի կանխարգելում]]**․ հատկապես, եթե առկա է վերարտադրողական համակարգի քաղցկեղի ուժեղ ընտանեկան անամնեզ (հատկապես կրծքագեղձի քաղցկեղ՝ BRCA1 կամ BRCA2 մուտացիայի հետ համատեղ), կամ որպես այդպիսի քաղցկեղից վերականգնման մաս։
* **Գինեկոլոգիական [[քաղցկեղ]]**․ կախված հիստերէկտոմիայի տեսակից, այն կարող է օգնել էնդոմետրիումի, արգանդի պարանոցի կամ արգանդի քաղցկեղի կամ նախաքաղցկեղի բուժմանը։ Ձվարանների քաղցկեղից պաշտպանվելու կամ այն բուժելու համար անհրաժեշտ է օոֆորէկտոմիա։
* **[[Տրանսգենդեր]] (տրանս) տղամարդու հաստատում․** օգնում է գենդերային դիսֆորիայի, ապագա գինեկոլոգիական խնդիրների կանխարգելման և գենդերային նոր իրավական փաստաթղթերի ձեռքբերմանը։
* '''Զարգացման ծանր խանգարումներ'''. այս բուժումը լավագույն դեպքում հակասական է։ Միացյալ Նահանգներում պետական մակարդակի Գերագույն դատարանների կողմից հաստատվել է, որ զարգացման խանգարումների պատճառով ստերիլիզացման կոնկրետ դեպքեր խախտում են բուժառուի սահմանադրական և ընդհանուր իրավունքները։
* **[[Հետծննդյան շրջան|Հետծննդյան]]**․ հեռացնելու համար կամ առաջադիր պլացենտայի ծանր դեպքերը (երբ պլացենտան ձևավորվել է ծննդաբերական խողովակի վրա կամ նրա մեջ), կամ պլացենտայի սերտաճումը (երբ պլացենտան աճում է դեպի արգանդի պատ, երբեմն էլ անցնելով դրա միջով սերտաճում է այլ օրգանների հետ), ինչպես նաև առատ մանկաբարձական արյունահոսությունների դեպքում՝ որպես բուժման վերջին տարբերակ։
* '''Կոնքի քրոնիկ ցավ'''․ պետք է փորձել գտնել ցավի պատճառը, սակայն դրա պատճառը կարող է անհայտ մնալ։

## Ռիսկեր և կողմնակի երևույթներ
1995 թվականին կարճաժամկետ մահացությունը (վիրահատությունից հետո 40 օրվա ընթացքում) կազմել է 0,38 դեպք 1000-ից, երբ կատարվել է բարորակ պատճառներով։ Վիրահատական բարդությունների ռիսկերն էին միոմաների առկայությունը, ավելի երիտասարդ տարիքը (լավ անոթավորված կոնք՝ արյունահոսության ավելի մեծ ռիսկով, և ավելի մեծ արգանդ), դիսֆունկցիոնալ արգանդային արյունահոսությունը և պարիտետը (ծննդաբերությունների քանակ)։

Մահացության մակարդակը մի քանի անգամ ավելի բարձր է, երբ իրականացվում է հղի, քաղցկեղով կամ այլ բարդություններ ունեցող բուժառուների մոտ։

Բոլոր պատճառներով մահացության վրա երկարաժամկետ ազդեցությունը համեմատաբար փոքր է։ 45 տարեկանից ցածր կանանց մոտ զգալիորեն մեծ է երկարաժամկետ մահացությունը, որը ենթադրվում է, որ պայմանավորված է հիստերէկտոմիայի և պրոֆիլակտիկ օոֆորէկտոմիայի հորմոնալ կողմնակի ազդեցություններով։ Այս ազդեցությունը չի սահմանափակվում նախադաշտանադադարի մեջ գտնվող կանանցով. ցույց է տրվել, որ նույնիսկ այն կանայք, որոնք արդեն մտել են դաշտանադադարի մեջ, օոֆորէկտոմիայից հետո ունեցել են երկարաժամկետ ապրելիության նվազում։

Հիստերէկտոմիայից հետո կանանց մոտավորապես 35%-ը 2 տարվա ընթացքում ենթարկվում է այլ հարակից վիրահատության։

Միզածորանի վնասումը հազվադեպ չէ և տեղի է ունենում հեշտոցային հիստերէկտոմիայի 1000 դեպքից 0,2-ում, և 1000-ից 1,3-ում՝ որովայնային հիստերէկտոմիայի դեպքում։ Վնասումը սովորաբար տեղի է ունենում միզածորանի հեռակա հատվածում՝ մոտ ձագար-կոնքային կապանին, կամ այն հատվածում, որտեղ միզածորանը խաչվում է արգանդային զարկերակի հետ՝ անցնելով դրա տակով, հաճախ արյունահոսությունը վերահսկելու համար այդ զարկերակի կույր սեղմումից կամ կապի տեղադրումից։

### Վերականգնում
Որովայնային վիրահատության դեպքում հիվանդանոցում մնալը տևում է 3-ից 5 օր կամ ավելի, իսկ հեշտոցային կամ լապարասկոպիկ օգնությամբ հեշտոցային վիրահատությունների դեպքում 1-ից 2 օր (բայց հնարավոր է ավելի երկար)։ Միջամտությունից հետո Մանկաբարձների և գինեկոլոգների ամերիկյան քոլեջը խորհուրդ է տալիս առաջին 6 շաբաթվա ընթացքում ոչինչ չմտցնել հեշտոց (ներառյալ տամպոններ դնելը կամ սեռական հարաբերություն ունենալը)։

### Չնախատեսված օոֆորէկտոմիա և ձվարանների վաղաժամ անբավարարություն
Զգալի քանակությամբ հիստերէկտոմիաների ժամանակ իրականացվում է մեկ կամ երկու ձվարանների հեռացում՝ չնայած, որ դրանք ի սկզբանե նախատեսված էին եղել լինել ձվարաններ պահպանող վիրահատություններ։

Ձվարանների պահպանմամբ հիստերէկտոմիայից հետո դաշտանադադարի սկսման միջին տարիքը 3,7 տարով շուտ է քան միջինում։ Ենթադրվում է, որ սա պայմանավորված է հիստերէկտոմիայից հետո ձվարանների արյան մատակարարման խանգարման կամ արգանդի էնդոկրին հետադարձ կապի բացակայության պատճառով։ Պահպանված ձվարանների ֆունկցիան նշանակալիորեն խախտվում է մարդկանց մոտավորապես 40%-ի մոտ, նրանցից որոշներին անգամ անհրաժեշտ է լինում հորմոն փոխարինող թերապիա։ Զարմանալիորեն, նմանատիպ և միայն մի փոքր ավելի թույլ էֆեկտ է նկատվել էնդոմետրիումի աբլյացիայի դեպքում, որը հաճախ դիտվում է որպես հիստերէկտոմիայի այլընտրանք։

Կանանց մի զգալի մասի մոտ հիստերէկտոմիայից հետո զարգացնում են ձվարանների բարորակ կիստաներ։

### Ազդեցությունը սեռական կյանքի և կոնքի ցավի վրա
Բորորակ ցուցումներով հիստերէկտոմիայից հետո բուժառուների մեծամասնությունը նշում են սեռական կյանքի և կոնքի ցավի բարելավում։ Բուժառուների ավելի փոքր մասը հաղորդում է սեռական կյանքի վատթարացում և այլ խնդիրներ։ Չարորակ պատճառներով կատարված հիստերէկտոմիայի դեպքում պատկերը զգալիորեն տարբերվում է. միջամտությունը հաճախ ավելի արմատական է՝ զգալի կողմնակի ազդեցություններով։ Կոնքի քրոնիկ ցավի համար հիստերէկտոմիայի ենթարկված բուժառուների մի մասը շարունակում են ունենալ կոնքի ցավ հիստերէկտոմիայից հետո և նրանց մոտ զարգանում է դիսպարեունիա (ցավոտ սեռական հարաբերություն)։

### Վաղաժամ դաշտանադադար և դրա հետևանքները
Ձվարանների հեռացումից հետո էստրոգենի մակարդակը կտրուկ նվազում է՝ վերացնելով էստրոգենի պաշտպանիչ ազդեցությունը սրտանոթային և ոսկրային համակարգերի վրա։ Այս վիճակը հաճախ կոչվում է «վիրաբուժական դաշտանադադար», թեև այն էապես տարբերվում է բնական դաշտանադադարային վիճակից. առաջինը հանկարծակի հորմոնալ ցնցում է օրգանիզմի համար, որը հանգեցնում է դաշտանադադարի ախտանիշների արագ առաջացում, ինչպիսիք են ջերմահորդանքները, մինչդեռ երկրորդը հորմոնների մակարդակի աստիճանական նվազում է տարիների ընթացքում, երբ արգանդը ինտակտ է, և ձվարանները ունակ են հորմոններ արտադրել նույնիսկ դաշտանային ցիկլերի դադարեցումից հետո։

Մեկ ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ հետագա սրտանոթային հիվանդությունների ռիսկը զգալիորեն մեծանում է այն կանանց համար, որոնք հիստերէկտոմիա են տարել 50 տարեկանում կամ ավելի երիտասարդ տարիքում։ Ոչ մի կապ չի հայտնաբերվել 50 տարեկանից հետո վիրահատության ենթարկված կանանց համար։ Ռիսկը ավելի մեծ է, երբ ձվարանները հեռացվում են, բայց դեռ նկատելի է նույնիսկ այն դեպքում, երբ ձվարանները պահպանվում են։

Մի քանի այլ ուսումնասիրություններ պարզել են, որ օստեոպորոզը (ոսկրերի խտության նվազում) և ոսկրերի կոտրվածքների ռիսկի բարձրացումը կապված են հիստերէկտոմիայի հետ։ Սա վերագրվում է էստրոգենի կարգավորող ազդեցությանը կալցիումի նյութափոխանակության վրա և շիճուկում էստրոգենի մակարդակի անկումը դաշտանադադարից հետո կարող է առաջացնել կալցիումի չափազանց մեծ կորուստ՝ հանգեցնելով ոսկրերի քայքայմանը։

Հիստերէկտոմիան նաև կապված է սրտի հիվանդությունների և ոսկորների թուլացման բարձր հաճախականության հետ։ Նրանց մոտ, ովքեր հիստերէկտոմիայի են ենթարկվել երկու ձվարանների հեռացմամբ, սովորաբար տեստոստերոնի մակարդակը նվազել է՝ պահպանված ձվարաններով բուժառուների համեմատ։ Կանանց մոտ տեստոստերոնի մակարդակի նվազումը կանխատեսում է հասակի կորստի մասին, որը կարող է առաջանալ ոսկրերի խտության նվազման հետևանքով, մինչդեռ կանանց մոտ տեստոստերոնի մակարդակի բարձրացումը կապված է սեռական ցանկության ավելի մեծ զգացողության հետ։

Օոֆորէկտոմիան մինչև 45 տարեկանը կապված է նյարդաբանական և հոգեկան խանգարումներից  մահացության հնգապատիկ բարձրացման հետ։

### Անմիզապահություն և հեշտոցի արտանկում
Անմիզապահությունը և հեշտոցի արտանկումը հայտնի կողմնակի երևույթներ են, որոնք մեծ հաճախականությամբ զարգանում են վիրահատությունից շատ երկար ժամանակ անց։ Սովորաբար, այս բարդությունները զարգանու են վիրահատությունից 10-20 տարի անց։ Այս պատճառով ստույգ թվերը հայտնի չեն, և ռիսկի գործոնները վատ են հասկացված։ Անհայտ է նաև, թե արդյոք վիրաբուժական տեխնիկայի ընտրությունը ունի որևէ ազդեցություն։ Գնահատվել է, որ անմիզապահության ռիսկը մոտավորապես կրկնապատկվում է հիստերէկտոմիայից հետո 20 տարվա ընթացքում։ Երկարատև հետազոտություններից մեկը պարզել է, որ հիստերէկտոմիայից հետո սթրեսային անմիզապահությունը շտկելու համար վիրահատության ենթարկվելու ռիսկը 2,4 անգամ ավել է։

Հեշտոցի արտանկման ռիսկը կախված է այնպիսի գործոններից, ինչպիսիք են հեշտոցային ծննդաբերությունների քանակը, այդ ծննդաբերությունների դժվարությունը և ծննդաբերության տեսակը։ Ընդհանուր հաճախականությունը մոտավորապես կրկնապատկվում է հիստերէկտոմիայից հետո։

### Կպումների առաջացում և աղիքային անանցանելիություն
Հիստերէկտոմիայից հետո հետվիրահատական կպումների ձևավորումը առանձնահատուկ վտանգ է ներկայացնում՝ կապված մասնահատման ծավալի, ինչպես նաև այն փաստի հետ, որ հիստերէկտոմիայի վերքը գտնվում է կոնքի՝ առավել ծանրության ուժից կախված հատվածում, որի մեջ կարող է հեշտությամբ ընկնել աղիքի հանգույցը։ Մեկ վերլուծության ժամանակ աղիքային կպումների հետևանքով բարակաղիքային անանցանելիության հաճախականությունը 15,6% է եղել ոչ լապարոսկոպիկ տոտալ որովայնային հիստերէկտոմիայի դեպքում՝ 0,0% լապարոսկոպիկ հիստերէկտոմիայի դեպքում։

### Վերքի վարակ
Վերքի վարակ առաջանում է  որովայնային հիստերէկտոմիայի դեպքերի մոտավորապես 3%-ում։ Ռիսկը մեծանում է գիրության, շաքարախտի, իմունային անբավարարության խանգարման, համակարգային կորտիկոստերոիդների օգտագործման, ծխելու, վերքերի հեմատոմայի և նախկինում գոյություն ունեցող վարակների առկայության դեպքում, ինչպիսիք են խորիոամնիոնիտը և կոնքի բորբոքային հիվանդությունը։ Վերքերի նման վարակները հիմնականում ունենում են կամ կտրվածքի թարախակույտի կամ վերքի ցելյուլիտի ձև։ Սովորաբար, երկուսի դեպքում էլ լինում է էրիթեմա, բայց միայն կտրվածքի թարախակույտի դեպքում է լինում թարախային արտադրություն։ Հիստերէկտոմիայից հետո կտրվածքի թարախակույտի խորհուրդ տրվող բուժման մեթոդը կտրվածքը և դրենավորումն է, որը այնուհետև ծածկվում է թանզիվի բարակ շերտով և ստերիլ վիրակապով։ Վիրակապը պետք է փոխվի և վերքը լվացվի ֆիզիոլոգիական լուծույթով ամեն օր առնվազն 2 անգամ։ Բացի այդ, խորհուրդ է տրվում ընդունել ստաֆիլոկոկի և ստրեպտոկոկի դեմ ակտիվ հակաբիոտիկ, նախընտրելի է վանկոմիցին, երբ կա MRSA-ի վտանգ։ Կարելի է թույլ տալ, որը վերքը փակվի երկրորդային ձգումով։ Որպես այլընտրանք, եթե վարակը մաքրվել է, և առողջ հատիկավոր հյուսվածքն ակնհայտ է վերքի հիմքում, կտրվածքի եզրերը կարող են մոտեցվել, օրինակ՝ օգտագործելով բժշկական կպչուն ժապավեն, ամրակներ կամ կարեր։ Հիստերէկտոմիայից հետո սեռական հարաբերությունը հնարավոր է մնում։ Վերակառուցողական վիրահատությունը մնում է տարբերակ այն կանանց համար, որոնք վիրահատվել են բարորակ և չարորակ հիվանդությունների կապակցությամբ ։

### Այլ հազվագյուտ խնդիրներ
Հիստերէկտոմիան կարող է առաջացնել համեմատաբար հազվադեպ հանդիպող երիկամաբջջային կարցինոմայի ռիսկի բարձրացում։ Աճող ռիսկը հատկապես ընդգծված է երիտասարդ կանանց համար. ռիսկն ավելի ցածր էր հեշտոցային հիստերէկտոմիայից հետո։ Հորմոնալ ազդեցությունները կամ միզածորանի վնասումը դիտարկվել են որպես հնարավոր բացատրություններ։ Որոշ դեպքերում երիկամաբջջային կարցինոման կարող է լինել չախտորոշված ժառանգական լեյոմիոմատոզի և երիկամաբջջային քաղցկեղի համախտանիշի դրսևորում։

Արգանդի հեռացումը առանց ձվարանների հեռացման կարող է առաջացնել մի իրավիճակ, որը հազվադեպ դեպքերում կարող է հանգեցնել արտարգանդային հղիության՝ չբացահայտված բեղմնավորման պատճառով, որը դեռևս պետք է իջներ արգանդի մեջ մինչև վիրահատությունը։ Երկու դեպք հայտնաբերվել և պրոֆիլավորված են Blackwell Journal of Obstetrics and Gynecology-ի համարում, ավելի քան 20 այլ դեպքեր քննարկվել են բժշկական այլ գրականության մեջ։ Շատ հազվադեպ դեպքերում, հիստերէկտոմիայից հետո սեռական հարաբերությունը կարող է հանգեցնել բարակ աղիքի տրանսվագինալ էվիսցերացիայի (բարակ աղիքի արտանկում հեշտոցի մեջից)։ Հեշտոցի ծայրատը հեշտոցի ամենավերին հատվածն է, որը փակվել է կարի միջոցով։ Շատ հազվադեպ կարող է զարգանալ այդ կարերի անբավարարություն, ինչը կհանգեցնի նրան, որ բարակ աղիքը կարող է անցնել հեշտոցի մեջ։

## Այլընտրանքներ
thumb|Միոմէկտոմիա
thumb|Միոմէկտոմիայից հետո արգանդի կարված վերքը

Կախված ցուցումներից՝ կան հիստերէկտոմիայի այլընտրանքներ․

### Առատ արյունահոսություն
Լևոնորգեստրելով ներարգանդային պարույրները (ՆԱՊ) շատ արդյունավետ են անոմալ արգանդային արյունահոսությունը (ԱԱԱ) և մենորագիան վերահսկելու համար, և պետք է դիտարկվեն մինչև որևէ վիրահատություն։

Մենորագիան (առատ կամ անոմալ դաշտանային արյունահոսություն) կարող է նաև բուժվել էնդոմետրիումի նվազ ինվազիվ աբլյացիայի միջոցով, որը ամբուլատոր պրոցեդուրա է, որի ժամանակ արգանդի լորձաթաղանթը ոչնչացվում է ջերմությամբ, մեխանիկական կամ ռադիոհաճախականությաբ աբլյացիայի միջոցով։ Էնդոմետրիալ աբլյացիան զգալիորեն նվազեցնում կամ վերացնում է ամսական արյունահոսությունը ԱԱԱ-ով բուժառուների իննսուն տոկոսի մոտ։ Այն արդյունավետ չէ արգանդի շատ հաստ լորձաթաղանթով կամ արգանդի միոմաներով բուժառուների համար։

### Արգանդի միոմա

Լևոնորգեստրելով ներարգանդային պարույրները շատ արդյունավետ են դաշտանային արյան հոսքը նվազեցնելու և այլ ախտանիշները բարելավելու համար։ Կողմնակի երևույթները սովորաբար շատ մեղմ են, քանի որ լևոնորգեստրելը (որը պրոգեստին է) արտազատվում է տեղայնորեն և ցածր կոնցենտրացիայով։ Ներկայումս կան զգալի ապացուցյներ, որ լևոնորգեստրել-ՆԱՊ-երը ապահովում են զգալի սիմպտոմատիկ թեթևացում արգանդի միոմաներով կանանց համար։

Արգանդի միոմաները կարող են հեռացվել, իսկ արգանդը վերակառուցվել մի միջամտության ժամանակ, որը կոչվում է «միոմէկտոմիա»։ Միոմէկտոմիան կարող է իրականացվել բաց կտրվածքով, լապարասկոպիկ կամ հեշտոցի միջով (հիստերոսկոպիա)։

Արգանդային զարկերակի էմբոլիզացիան (ԱԶԷ) արգանդի միոմաների բուժման մինիմալ ինվազիվ միջամտություն է։ Տեղային անզգայացման պայմաններում կաթետրը աճուկային շրջանում ներմուծվում է ազդրային զարկերակի մեջ և առաջ է մղվում ռադիոգրաֆիկ հսկողության տակ դեպի արգանդային զարկերակ։ Միկրոսֆերաների կամ պոլիվինիլային ալկոհոլի (ՊՎԱ) նյութի զանգվածը (էմբոլ) ներարկվում է արգանդային զարկերակների մեջ՝ այդ անոթներով արյան հոսքը արգելափակելու նպատակով։ Արյան մատակարարման սահմանափակումը սովորաբար հանգեցնում է միոմաների չափսերի զգալի կրճատմանը և առատ արյունահոսության հակման բարելավմանը։ 2012թ. Քոքրեյնի վերլուծությունը, որը համեմատում էր հիստերէկտոմիան և ԱԶԷ-ն, որևէ էական առավելություն չգտավ որևէ միջամտության համար։ Թեև ԱԶԷ-ն կապված է ավելի կարճ հիվանդանոցում մնալու և սովորական ամենօրյա գործունեության ավելի արագ վերադարձի հետ, այն նաև կապված է հետագայում փոքր բարդությունների ավելի բարձր ռիսկի հետ։ ԱԶԷ-ի և հիստերէկտոմիայի միջև տարբերություն չկար՝ կապված մեծ բարդությունների հետ։

Արգանդի միոմաները կարող են հեռացվել ոչ-ինվազիվ մագնիսառեզոնանսով ուղղորդված կենտրոնացված ուլտրաձայնային հետազոտություն (ՄՌուԿՈւՁՀ) կոչվող միջամտության միջոցով։

### Արգանդի արտանկում
Արտանկումը նույնպես հնարավոր է շտկել վիրահատական եղանակով՝ առանց արգանդի հեռացման։ Կան մի քանի ռազմավարություններ, որոնք կարող են օգտագործվել՝ օգնելու ամրապնդել կոնքի հատակի մկանները և կանխել արտանկման վատթարացումը։ Դրանք ներառում են, բայց չեն սահմանափակվում՝ «կեգելի վարժություններ», հեշտոցային պեսարի, փորկապության թեթևացում, քաշի կառավարում և զգուշավորություն ծանր առարկաներ բարձրացնելիս։

## Տեսակներ
thumb|Հիստերէկտոմիայի տեսակների սխեմատիկ պատկեր

Հիստերէկտոմիա բառի բուն իմաստով նշանակում է զուտ արգանդի հեռացում։ Այնուամենայնիվ, այլ օրգաններ, ինչպիսիք են ձվարանները, արգանդափողերը և արգանդի պարանոցը, շատ հաճախ հեռացվում են որպես վիրահատության մաս։
* **Ռադիկալ հիստերէկտոմիա**․ Արգանդի, արգանդի պարանոցի, հեշտոցի վերին մասի և պարամետրիումի (հարարգանդային հյուսվածքներ) ամբողջական հեռացում։ Այն ցուցված է քաղցկեղի դեպքում։ Ավշային հանգույցները, ձվարանները և արգանդափողերը նույնպես սովորաբար հեռացվում են այս պարագայում, օրինակ՝ Վերտհեյմի հիստերէկտոմիայի դեպքում։
* **Տոտալ հիստերէկտոմիա**․ արգանդի և արգանդի պարանոցի ամբողջական հեռացում՝ օոֆորէկտոմիայով կամ առանց դրա։
* **Սուբտոտալ հիստերէկտոմիա**․ արգանդի հեռացում՝ տեղում թողնելով արգանդի պարանոցը։

ԵՍուբտոտալ (վերհեշտոցային) հիստերէկտոմիան ի սկզբանե առաջարկվել է այն ակնկալիքով, որ այն կարող է բարելավել սեռական գործունեությունը հիստերէկտոմիայից հետո․ ենթադրվում է, որ արգանդի պարանոցի հեռացումը առաջացնում է նյարդաբանական և անատոմիական զգալի խանգարումներ՝ այդպիսով հանգեցնելով հեշտոցի կարճացման, հեշտոցի կամարների իջեցման և հեշտոցային ծայրատի գրանուլյացիայի։ Այս տեսական առավելությունները գործնականում չհաստատվեցին, սակայն ի հայտ եկան այլ առավելություններ տոտալ հիստերէկտոմիայի նկատմամբ։ Հիմնական թերությունն այն է, որ արգանդի պարանոցի քաղցկեղի ռիսկը չի վերանում, և կանայք կարող են շարունակել ունենալ ցիկլային արյունահոսություններ (չնայած զգալիորեն ավելի քիչ, քան վիրահատությունից առաջ)։ Այս հարցերը ուսումնասիրվել են համակարգային վերլուծության մեջ, որը համեմատել է բարորակն գինեկոլոգիական հիվանդությունների համար կատարված տոտալ և վերհեշտոցային հիստերէկտոմիաները։ Ստացվել են հետևյալ տվյալները․
* Տարբերություն չկար անմիզապահության, փորկապության, սեռական ֆունկցիայի չափումների կամ նախավիրահատական ախտանիշների մեղմացման հարցում։
* Վիրահատության տևողությունը և վիրահատության ընթացքում կորցրած արյան ծավալը զգալիորեն քիչ էր վերհեշտոցային հիստերէկտոմիայի ժամանակ՝ համեմատած տոտալ հիստերէկտոմիայի հետ, սակայն արյան հետվիրահատական փոխներարկման հաճախականության տարբերություն չկար։
* Տենդային հիվանդացությունը ավելի քիչ հավանական էր, իսկ շարունակվող ցիկլային հեշտոցային արյունահոսությունը վիրահատությունից մեկ տարի անց ավելի հավանական էր վերհեշտոցային հիստերէկտոմիայից հետո։
* Տարբերություն չկար այլ բարդությունների, վիրահատությունից հետո վերականգնման կամ կրկին բժշկի դիմելու հաճախականության մեջ։

Կարճաժամկետ, ռանդոմազված հետազոտությունները ցույց են տվել, որ արգանդի պարանոցի պահպանումը կամ հեռացումը չի ազդում կոնքի օրգանների հետագա պրոլապսի առաջացման հաճախականության վրա։

Վերհեշտոցային հիստերէկտոմիան չի բացառում արգանդի պարանոցի քաղցկեղի առաջացման հավանականությունը, քանի որ պարանոցը ինքնին մնում է ինտակտ, և այս վիրահատությունը կարող է հակացուցված լինել այս քաղցկեղի բարձր ռիսկ ունեցող կանան։ Այս վիրահատությունից հետո դեռևս անհրաժեշտ է պարբերաբար հանձնել Պապ թեստ՝ բաց չթողնելու համար արգանդի պարանոցի դիսպլազիան կամ քաղցկեղը։

## Տեխնիկա
Հիստերէկտոմիան կարող է իրականացվել տարբեր եղանակներով. ամենահին հայտնի տեխնիկան հեշտոցային հիստերէկտոմիան է։ Առաջին պլանավորված հիստերէկտոմիան իրականացվել է Կոնրադ Լանգենբեկի կողմից՝ Հաննովարյան բանակի գլխավոր վիրաբույժ, չնայած կան արձանագրություններ, որ հեշտոցային հիստերէկտոմիան պրոլապսի համար կատարվել է դեռևս 50 մ.թ.ա.։

Առաջին արձանագրված որովայնային հիստերէկտոմիան կատարվել է Էֆրեյմ ՄակԴաուելի կողմից։ Նա 1809 թ.-ին ձվարանների մեծ գոյացության համար հինգ երեխաների մոր մոտ կատարել է այս միջամտությունը՝ իր խոհանոցի սեղանի վրա։

Ժամանակակից բժշկության մեջ մշակվել են լապարոսկոպիկ հեշտոցային (լրացուցիչ գործիքներով, որոնք անցնում են փոքր որովայնի կտրվածքների անցքերով՝ պորտին մոտ կամ պորտով) և տոտալ լապարոսկոպիկ տեխնիկաներ։

### Որովայնային հիստերէկտոմիա
Հիստերէկտոմիաների մեծ մասը Միացյալ Նահանգներում կատարվում է լապարատոմիայի միջոցով (որովայնի կտրվածք, որը չպետք է շփոթել լապարասկոպիայի հետ)։ Լայնակի (Պֆանենշտիլի) կտրվածքը կատարվում է որովայնի պատի միջով, սովորաբար ցայլոսկիրց վեր, որքան հնարավոր է մոտ անհատի ստորին կոնքի վերին մազային գծին, նման է կեսարյան հատման ժամանակ կատարվող կտրվածքին։ Այս տեխնիկան թույլ է տալիս բժիշկներին առավելագույն տեսադաշտ վերարտադրողական կառույցների համար և սովորաբար արվում է ամբողջ վերարտադրողական համալիրը հեռացնելու համար։ Բաց հիստերէկտոմիայի վերականգնման ժամանակը 4-6 շաբաթ է և երբեմն ավելի երկար՝ որովայնի պատը կտրելու անհրաժեշտության պատճառով։ Պատմականորեն այս տեխնիկայի ամենամեծ խնդիրը ինֆեկցիաներն էին, սակայն վարակի հաճախականությունը լավ վերահսկվում է և ժամանակակից բժշկական պրակտիկայում լուրջ մտահոգություն չէ։ Բաց հիստերէկտոմիան ապահովում է որովայնի խոռոչը հետազոտելու և բարդ վիրահատություններ կատարելու ամենաարդյունավետ ճանապարհը։ Մինչ հեշտոցային և լապարասկոպիկ հեշտոցային տեխնիկայի կատարելագործումը, դա նաև միակ հնարավորությունն էր սուբտոտալ հիստերէկտոմիա կատարելու համար. միևնույն ժամանակ, հեշտոցային ճանապարհը շատ դեպքերում նախընտրելի տեխնիկան է։

### Հեշտոցային հիստրեէկտոմիա
Հեշտոցային հիստերէկտոմիան ամբողջությամբ կատարվում է հեշտոցային խողովակի միջոցով և ունի հստակ առավելություններ որովայնային վիրահատության նկատմամբ, ինչպիսիք են՝ ավելի քիչ բարդություններ, ավելի կարճ հիվանդանոցում մնալ և ավելի կարճ ապաքինման ժամանակ։ Որովայնային հիստերէկտոմիան՝ ամենատարածված մեթոդը, կիրառվում է այնպիսի դեպքերում, ինչպիսիք են կեսարյան հատումից հետո, երբ ցուցումը քաղցկեղ է, երբ սպասվում են բարդություններ կամ պահանջվում է կոնքի և որովայնի օրգանների ներվիրահատական զննում։

### Լապարասկոպիկ օգնությամբ հեշտոցային հիստերէկտոմիա
1970-ական և 1980-ական թվականներին լապարասկոպիկ տեխնիկայի մշակմամբ «լապարասկոպիկ օգնությամբ հեշտոցային հիստերէկտոմիան» (ԼՕՀՀ) մեծ հայտնիություն է ձեռք բերել գինեկոլոգների շրջանում, քանի որ որովայնային միջամտությունների համեմատությամբ այն ավելի քիչ ինվազիվ է և հետվիրահատական վերականգնումը շատ ավելի արագ է։ Այն նաև տրամադրում է տալիս ավելի լավ տեսադաշտ և մի փոքր ավելի բարդ վիրահատությունների իրականացման հնարավորություն, քան միայն հեշտոցային միջամտությունը։ ԼՕՀՀ-ը սկսվում է լապարասկոպիայով և ավարտվում է այնպես, որ արգանդի վերջնական հեռացումը (ձվարանների հեռացմամբ կամ առանց դրա) կատարվում է հեշտոցային խողովակի միջոցով։ Այսպիսով, ԼՕՀՀ-ը նաև տոտալ հիստերէկտոմիա է. արգանդի պարանոցը հեռացվում է արգանդի հետ միասին։ Եթե արգանդի հետ միասին հեռացվում է նաև արգանդի պարանոցը, ապա հեշտոցի վերին հատվածը կարվում է և կոչվում հեշտոցի ծայրատ։

### Լապարոսկոպիկ օգնությամբ վերհեշտոցային հիստերէկտոմիա
«Լապարասկոպիկ օգնությամբ վերհեշտոցային հիստերէկտոմիան» (ԼՕՎՀ) հետագայում մշակվել է արգանդը հեռացնելու համար՝ առանց արգանդի վզիկի հեռացման՝ օգտագործելով մորցելատոր, որը կտրում է արգանդը փոքր կտորների, որոնք կարող են հեռացվել որովայնի խոռոչից լապարասկոպիկ անցքերի միջոցով։

### Տոտալ լապարասկոպիկ հիստերէկտոմիա
Տոտալ լապարասկոպիկ հիստերէկտոմիա (ՏԼՀ) մշակվել է 90-ականների սկզբին Պրաբհաթ Կ. Ահլուվալիայի կողմից Նյու Յորքի հյուսիսային նահանգում։ ՏԼՀ-ն իրականացվում է բացառապես որովայնում տեղադրվող լապարասկոպների միջոցով՝ սկսած արգանդի վերևից, սովորաբար արգանդի մանիպուլյատորի օգտագործմամբ։ Ամբողջ արգանդը անջատված է իր կցորդներից՝ օգտագործելով «պորտերի» միջով անցկացվող երկար, բարակ գործիքներ։ Այնուհետև հեռացվող ամբողջ հյուսվածքն դուրս է բերվում որովայնի փոքր կտրվածքներով կամ հեշտոցի միջով, ինչից հետո հեշտոցի վերին հատվածը կարվում է։

### Այլ տեխնիկաներ
Վերհեշտոցային (սուբտոտալ) լապարասկոպիկ հիստերէկտոմիան (ԼՍՀ) իրականացվում է լապարասկոպիկ վիրահատության նման, բայց արգանդը ամպուտացվում է պարանոցի և հատակի միջև։

Երկու անցքերով (պորտերով) լապարասկոպիան լապարոսկոպիկ վիրահատության ձև է, որի ժամանակ օգտագործվում է երկու 5 մմ տրամագծով միջնագծով անցնող կտրվածքներ. արգանդը անջատվում է երկու պորտերով անցկացված գործիքների միջոցով և հեռացվում հեշտոցով։

«Ռոբոտիկ հիստերէկտոմիան» լապարասկոպիկ վիրահատության տարատեսակ է, որի ժամանակ օգտագործվում են հեռահար կառավարվող գործիքներ և սարքավորումներ, ինչը ապահովում է վիրաբույժին ավելի լավ վերահսկողությամբ և եռաչափ խոշորացված տեսադաշտով։


File:Hysterectomy1.jpg|Արգանդը՝ մինչև հիստերէկտոմիան
File:Hysterectomy2.jpg|Լապարասկոպիկ հիստերէկտոմիա
File:LASH.jpg|Պարանոցային ծայրատը (սպիտակ)՝ արգանդի մարմնի հեռացումից հետո լապարասկոպիկ վերհեշտոցային հիստերէկտոմիայի ժամանակ
File:Total laparoscopical hysterectomy.jpg|Տոտալ լապարասկոպիկ հիստերէկտոմիայի ժամանակ արգանդի դուրս բերում հեշտոցի միջով
File:Hysterectomy3.jpg|Լապարասկոպիկ հիստերէկտոմիայի ավարտ


### Տեխնիկաների համեմատում
Հիվանդի բնութագրերը, ինչպիսիք են հիստերէկտոմիայի անհրաժեշտության պատճառը, արգանդի չափը, արգանդի իջեցումը, արգանդը շրջապատող հիվանդ հյուսվածքների առկայությունը, կոնքի շրջանում կատարված նախկին վիրահատությունները, ճարպակալումը, հղիության անամնեզը, էնդոմետրիոզի հավանականությունը կամ օոֆորէկտոմիայի անհրաժեշտությունը, ազդում է վիրաբույժի վիրահատական տեխնիկայի ընտրության վրա՝ հիստերէկտոմիա կատարելիս։

Հեշտոցային հիստերէկտոմիան գերադասվում է այլ տարբերակներից, որտեղ հնարավոր է՝ բարորակ հիվանդություններ ունեցող կանանց համար։ Պարզվել է, որ հեշտոցային հիստերէկտոմիան գերազանցում է ԼՕՀՀ-ին և լապարասկոպիկ վիրահատությունների որոշ տեսակներին, և առաջացնում է ավելի քիչ կարճաժամկետ և երկարաժամկետ բարդություններ, ունի ավելի բարենպաստ ազդեցություն սեռական կյանքի վրա՝ վերականգնման ավելի կարճ ժամանակով և ավելի քիչ ծախսերով:։

Լապարասկոպիկ վիրահատությունը առաջարկում է որոշակի առավելություններ, երբ հեշտոցային վիրահատությունը հնարավոր չէ, բայց ունի նաև թերություն՝ վիրահատության համար պահանջվող զգալիորեն երկար ժամանակ։

2004 թվականին Միացյալ Թագավորությունում անցկացված մեկ ուսումնասիրության մեջ, որը համեմատում էր որովայնային (լապարատոմիկ) և լապարասկոպիկ մեթոդները, պարզվեց, որ լապարասկոպիկ վիրահատությունը ունի վիրահատության ավելի երկար ժամանակ և առաջացնում է մեծ բարդությունների ավելի բարձր մակարդակ՝ միաժամանակ առաջարկելով շատ ավելի արագ ապաքինում։ 2014 թվականին անցկացված մեկ այլ հետազոտության մեջ պարզվել է, որ լապարասկոպիան «լապարատոմիայի անվտանգ այլընտրանք» է էնդոմետրիումի քաղցկեղի կապակցությամբ տոտալ հիստերէկտոմիայի ենթարկվող բուժառուների համար։ Հետազոտողները եզրակացրել են, որ միջամտությունը «առաջարկում է նկատելիորեն բարելավված հետվիրահատական արդյունքներ՝ կրկնակի վիրահատության (ռեօպերացիա) ավելի ցածր մակարդակով և ավելի քիչ հետվիրահատական բարդություններով, երբ բուժման ստանդարտը համալսարանական հիվանդանոցում բաց վիրահատությունից անցնում է լապարասկոպիայի»։

Որովայնային տեխնիկան շատ հաճախ կիրառվում է բարդ հանգամանքներում կամ երբ սպասվում են բարդություններ։ Հաշվի առնելով այս հանգամանքները, բարդությունների մակարդակը և վիրահատության համար պահանջվող ժամանակը շատ բարենպաստ համեմատվում են այլ մեթոդների հետ, սակայն ապաքինման համար պահանջվող ժամանակը շատ ավելի երկար է։

Հիստերէկտոմիան որովայնային լապարատոմիայի միջոցով փոխկապակցված է աղիքային կպումների առաջացման շատ ավելի բարձր հաճախականության հետ, քան մյուս մեթոդները։

eVAL-ի հետազոտության մեջ վիրահատության ավարտի համար պահանջվող ժամանակը նշված է հետևյալ կերպ․
* որովայնային՝ միջինում 55,2 րոպե, միջակայքը՝ 19-155
* հեշտոցային՝ միջինում 46,6 րոպե, միջակայքը՝ 14-168
* լապարասկոպիկ (բոլոր տեսակները)՝ միջինում 82,5 րոպե, միջակայքը՝ 10-325 ()
* laparoscopic (all variants) 82.5 minutes average, range 10–325 (համակցված տվյալներ հետազոտության երկու խմբերից)

Մորցելացիան լայնորեն կիրառվում էր հատկապես լապարասկոպիկ մեթոդների և երբեմն հեշտոցային տեխնիկայի համար, սակայն այժմ կարծես թե այն կապված է բարորակ կամ չարորակ ուռուցքների տարածման զգալի ռիսկի հետ։ 2014 թվականի ապրիլին Պարենի և դեղերի վարչությունը (FDA) հրապարակեց հուշագիր, որում զգուշացնում էր բժիշկներին ուժային մորցելացիայի ռիսկերի մասին։

Ռոբոտային օժանդակությամբ վիրահատությունը ներկայումս օգտագործվում է մի քանի երկրներում հիստերէկտոմիայի համար։ Անհրաժեշտ են լրացուցիչ հետազոտություններ՝ որոշելու օգուտներն ու ռիսկերը՝ համեմատած սովորական լապարասկոպիկ վիրահատության հետ։

2014 թվականի Քոքրեյնի վերլուծությունը պարզել է, որ ռոբոտային օժանդակությամբ վիրահատությունը կարող է ունենալ բարդությունների նմանատիպ մակարդակ, երբ համեմատվում է սովորական լապարասկոպիկ վիրաբուժության հետ։ Բացի այդ, կան ապացույցներ, որոնք ցույց են տալիս, որ թեև վիրահատությունն ավելի երկար է տևում, ռոբոտի օգնությամբ վիրահատությունը կարող է հանգեցնել հիվանդանոցում մնալու ավելի կարճ ժամանակահատվածի։ Անհրաժեշտ են լրացուցիչ հետազոտություններ՝ որոշելու համար, թե արդյոք ռոբոտի օժանդակությամբ հիստերէկտոմիաները օգտակար են քաղցկեղով հիվանդ մարդկանց համար։

Նախկինում հաղորդված ռոբոտային օժանդակությամբ վիրահատության սահմանային առավելությունները չեն կարող հաստատվել. միայն հիվանդանոցում մնալու և ծախսերի տարբերություններն են մնում վիճակագրորեն նշանակալի։ Բացի այդ, առաջացել են մտահոգություններ տարածվող ապակողմնորոշող մարքեթինգային պնդումների վերաբերյալ։

## Հաճախականություն
### Կանադա
Կանադայում 2008-ից 2009 թվականներին հիստերէկտոմիաների թիվը եղել է գրեթե 47000։ Միևնույն ժամանակացույցի համար ազգային հաճախականությունը կազմում էր 338՝ 100000 բնակչի հաշվով՝ ի համեմատ 1997-ի 100000-ի հաշվարկով 484-ի։ Հիստերէկտոմիայի պատճառները տարբերվում էին կախված նրանից, թե կինն ապրում էր քաղաքային թե գյուղական վայրում։ Քաղաքաբնակ կանայք դիմել են հիստերէկտոմիայի արգանդի միոմաների պատճառով, իսկ գյուղաբնակ կանայք հիստերէկտոմիա են արել հիմնականում դաշտանային խանգարումների դեպքում։

### Միացյալ Նահանգներ
Հիստերէկտոմիան ԱՄՆ-ում կանանց շրջանում երկրորդ ամենատարածված խոշոր վիրահատությունն է (առաջինը կեսարյան հատումն է)։ 1980-ականներին և 1990-ականներին այս վիճակագրությունը անհանգստության աղբյուր հանդիսացավ սպառողների իրավունքների պաշտպանության որոշ խմբերի և տարակուսանքի տեղիք տվեց բժշկական հանրության շրջանում, և առաջ բերեց ընտրության քարոզչության տեղեկացված խմբեր, ինչպիսիք են Հիստերէկտոմիայի կրթական ռեսուրսների և ծառայությունների (ՀԿՌԾ) հիմնադրամը, որը հիմնադրվել էր Նորա Վ. Քոֆիի կողմից 1982 թ.-ին։

Առողջապահության վիճակագրության ազգային կենտրոնի տվյալներով՝ 2004 թվականին կատարված 617000 հիստերէկտոմիայից 73%-ը ներառում էր նաև ձվարանների վիրահատական հեռացում։ Ներկայումս ԱՄՆ-ում կա այս վիրահատությանը ենթարկված մոտավորապես 22 միլիոն կին կա։ Գրեթե 68 տոկոսը կատարվել է բարորակ հիվանդությունների համար, ինչպիսիք են էնդոմետրիոզը, անկանոն արյունահոսությունը և արգանդի միոմաները։ Արդյունաբերական զարգացած աշխարհում նման ցուցանիշների ամենաբարձր լինելը հանգեցրել են հակասությունների, որ հիստերէկտոմիաները հիմնականում կատարվում են չհիմնավորված պատճառներով։ Վերջին ավելացող տվյալները ցույց են տալիս, որ հիստերէկտոմիաների թիվը նվազել է Միացյալ Նահանգների բոլոր նահանգներում։ 2010-ից 2013 թվականներին կատարվել են 12 տոկոսով ավելի քիչ հիստերէկտոմիաներ, իսկ հիստերէկտոմիայի տեսակներն ավելի քիչ ինվազիվ բնույթ են կրել, ինչը արտացոլված է լապարասկոպիկ միջամտությունների 17 տոկոս աճով։

### Միացյալ Թագավորություն
Միացյալ Թագավորությունում 5 կանանցից 1-ը ամենայն հավանականությամբ հիստերէկտոմիա կկատարի մինչև 60 տարեկանը, իսկ ձվարանները հեռացվում են հիստերէկտոմիաների մոտավորապես 20%-ի դեպքում։

### Գերմանիա
Հիստերէկտոմիաների թիվը Գերմանիայում երկար տարիներ կայուն է եղել։ 2006 թվականին կատարվել է 149456 հիստերէկտոմիա։ Բացի այդ, դրանցից 126743-ը (84,8%) հաջողությամբ օգուտ տվեցին բուժառուին առանց որևէ միջադեպերի։ Հիստերէկտոմիաների 50 տոկոսը բաժին են ընկել 40-ից 49 տարեկան կանանց, իսկ 20 տոկոսը՝ 50-ից 59 տարեկաններին։ 2007 թվականին հիստերէկտոմիաների թիվը նվազել է մինչև 138164։ Վերջին տարիներին առաջին պլան է մղվել լապարասկոպիկ կամ լապարասկոպիկ օգնությամբ հիստերէկտոմիայի տեխնիկան։

### Դանիա
Դանիայում 1980-ականներից մինչև 1990-ականները հիստերէկտոմիաների թիվը նվազել է 38 տոկոսով։ 1988թ.-ին 100000 կնոջը բաժին է ընկել 173 նման վիրահատություն, իսկ 1998թ.-ին այդ թիվը կրճատվել է մինչև 107։ Որովայնային վերհեշտոցային հիստերէկտոմիաների մասնաբաժինը նույն ժամանակահատվածում աճել է 7,5-ից մինչև 41 տոկոս։ Այս տարիների ընթացքում հիստերէկտոմիայի է ենթարկվել 67096 կին։

## Տես նաև
* Վիրաբուժական միջամտությունների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Oncolex.org features live footage videos showing radical hysterctomies 
* ''Hudson's FTM Resource Guide'', "FTM Gender Reassignment Surgery

Կատեգորիա:Գինեկոլոգիա
Կատեգորիա:Վերարտադրողական առողջություն
Կատեգորիա:Վերարտադրողական համակարգ
Կատեգորիա:Վիրաբուժություն
Կատեգորիա:Վիրահատական գործընթացներ և տեխնիկաներ
Կատեգորիա:Վիրահատական հեռացման ընթացակարգեր
Կատեգորիա:Վիրահատական միջամտություն
Կատեգորիա:Վիրահատություններ