Ֆուլդա (քաղաք)

**Ֆուլդա** (), քաղաք Գերմանիայի Դաշնության Հեսսեն երկրամասում։ Մեծությամբ այդ երկրամասի իններորդ բնակավայրն է և Արևելյան Հեսսեն տարածաշրջանի վարչական կենտրոնը։ Ընկած է Ֆուլդա գետի ափին, Մայնի Ֆրանկֆուրտից մոտավորապես 100 կիլոմետր դեպի հյուսիս, Գերմանիայի կենտրոնական մասում և առավելագույնը երեքժամյա ուղևորությամբ է հեռու գերմանական խոշոր քաղաքներ Բեռլինից, Քյոլնից, Համբուրգից, Մյունխենից։ Իսկ Եվրամիության աշխարհագրական կենտրոնն էլ գտնվում է հարևան Գելնհաուզենում։ Ֆուլդայի մերձակայքում է առանձնացված Գերմանիայի 14 կենսոլորտային արգելոցներից մեկը։

## Կլիմա
Ֆուլդան գտնվում է մեղմ, բարեխառն կլիմայի գոտում։
* Միջին տարեկան առավելագույն ջերմաստիճանը՝ 12,6&nbsp;°C
* Միջին տարեկան նվազագույն ջերմաստիճանը՝ 4,8&nbsp;°C
* Տեղումների միջին տարեկան քանակը՝ 664,7 մմ
* Միջին օրական արևաջերմ ժամանակամիջոցը՝ 3,8 ժամ

## Պատմություն
Քաղաքի ներկայիս տարածքում դեռ Մերովինգների ժամանակներում բերդամրոց է եղել։

Վաղ միջնադարում՝ 742 թվականին Բոնիֆացիուսն այստեղ հիմնել է առաջին եկեղեցին։ Դրանից երկու տարի անց կազմավորվել է աբբայությունը, որի՝ այսպես կոչված՝ «Բարձր տաճարում» հետագայում ամփոփվել են սրբադասված Բոնիֆացիուսի՝ «*գերմանացիների առաքյալի*» մասունքները։ Վանահոր պաշտոնում նրան հաջորդել է Բաուգուլֆոն։ 751 թվականին այստեղ կառուցված ոչ մեծ եկեղեցին 790-ից հետո վերակառուցվել է, ստացել նավակերպ բազիլիկի տեսք՝ ապսիդի շուրջը ունենալով երկու շրջանաձև աշտարակ։ Աբբայության շուրջը ժամանակի ընթացքում կազմավորվել է բնակավայրը, որին 1114 թվականին շնորհվել է քաղաքի կարգավիճակ։ Իր ծոցում պահած պաշտամունքային կարևորագույն կառույցի շնորհիվ Ֆուլդան պատկերավոր կերպով անվանվել է կաթոլիկության օրրան, դարձել Հյուսիսային Եվրոպայի մշակութային կենտրոններից մեկը։ 965 թվականին Ֆուլդա է այցելել իսպանահպատակ արաբ (ըստ որոշ աղբյուրների՝ հրեա) ճանապարհորդ Իբրահիմ իբն Յակուբը, որը, տպավորված, իր գրքում նկարագրել է աբբայությունն ու վանական գանձերը։

Ֆուլդան, իշխանի ու եպիսկոպոսի տիտղոս ունեցող վանահայրերի գլխավորությամբ, մինչև 19-րդ դարի սկիզբը պահպանել է իր քաղաքական ինքնուրույնությունը;

Մեր օրերում Ֆուլդան համբավված է ոչ միայն վանական համալիրով, այլև կիրառական գիտությունների խոշոր ու հեղինակավոր համալսարանով, բեռնատար ավտոմեքենաների անվադողեր արտադրող մեծ ձեռնարկությամբ, արդյունաբերության ավտոմատացման համակարգեր ու տվիչներ-ցուցիչներ թողարկող *Jumo* գործարանով...

## Անվանի անձինք
* Ադամ Ֆուլդացի (մոտ. 1445—1505) — երաժշտության տեսաբան, կոմպոզիտոր
* Գեորգի Ադելման (1811—1888) — վիրաբույժ, մանկավարժ
* Ալֆրեդ Դրեգգեր — ՔԴԿ-ի առաջնորդներից, 1956—1970 թթ. Ֆուլդայի օբեր-բուրգամիստր
* Կառլ Ֆերդինանդ Բրաուն (1850—1918) — ֆիզիկոս, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր
* Հենրիխ Բուրհարդ (1894—1945) — Երրորդ ռայխի զորահրամանատարներից մեկը, զենիթային զորքերի գեներալ
* Վոլֆգանգ Դրաֆ (1940—2011) — բժիշկ
* Սեբաստիան Կել (ծնվ. 1980) — ֆուտբոլիստ
* Ֆրանց Լեբլայն (1744—1810) — բուսաբան
* Թոբիաս Սամմետ (ծնվ. 1977) — կոմպոզիտոր, երգիչ, Edguy և Avantasia երաժշտախմբերի հիմնադիր
* Հուգո Շտելե (1826—1848) — կոմպոզիտոր

## Գործընկեր քաղաքներ
*  Առլ, Ֆրանսիա, 1964
*  Կոմո, Իտալիա, 1960
*  Քրեդիտոն, Մեծ Բրիտանիա
*  Դոկկում, Նիդերլանդներ
*  Լիտոմերիցե, Չեխիա, 2001
*  Սերգիև Պոսադ, Ռուսաստան, 1991,
*  Վայմար, Գերմանիա
*  Վիլմինգտոն, ԱՄՆ, 1997

## Պատկերասրահ

Image:Fulda De Merian Hassiae.jpg|Ֆուլդան 17-րդ դարի կեսերին
Image:Fulda 1830.png|Ֆուլդա. 1830 թ.
Fulda - Dom - Panorama (Tone-Mapping).jpg|Տաճարը
Fulda-Bonifatius-Denkmal-04-2019-gje.jpg|Սբ. Բոնիֆացիուսի արձանը
Fulda, Ferdinand-Braun-Geburtshaus, 2019-10 CN-01.jpg|Կարլ Ֆերդինանդ Բրաունի տուն-թանգարանը
Image:FULDA Alte Universitaet.JPG|Համալսարանը
Image:Fulda-Stadtschloss.png|Դղյակը
Michaelskirche (Fulda) - Ostseite über Domplatz.jpg|Սբ. Միքայել եկեղեցին 
Image:Fulda Hbf asv2022-10 img1.jpg|Երկաթուղային կայարանը
Image:St Boniface - Baptising-Martyrdom - Sacramentary of Fulda - 11Century.jpg|Տաճարում պահվող նկարազարդումներից
Altes Rathaus Fulda (3).JPG|Հին ռատուշան
Stadtpfarrkirche Fulda (vom Domturm).jpg|Սբ. Երանելիների եկեղեցին


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* *  Քաղաքի պաշտոնական կայքէջը
*  Městský archiv Fulda

Կատեգորիա:Գերմանիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի պատմություն
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ