Ուիլյամ Շուստեր

**Ուիլյամ Մորգան Շուստեր Երրորդ** (, )  ամերիկացի իրավաբան,պետական ծառայող և հրատարակիչ, որն առավել հայտնի է որպես Պարսկաստանի գլխավոր գանձապետ՝ Իրանի խորհրդարանի կամ Մեջլեսի կողմից նշանակված 1911 թվականի մայիսից մինչև դեկտեմբեր։

## Կենսագրություն
Շուսթերը ծնվել է Վաշինգտոնում, Կոլումբիայի շրջանում, 1877 թվականի փետրվարի 23-ին։ Նա Ուիլյամ Շուստեր կրտսերի (1846–1921) և Քերոլայն (ծննդյան ազգանունը՝ ֆոն Տագեն) Շուստերի միակ որդին էր, ով Ֆիլադելֆիայից էր։ Նրա հայրը Վաշինգտոնի հայտնի փաստաբան էր։Նրա հայրական կողմի պապը՝ Ուիլյամ Մորգան Շուստերը, չոր մթերքների խանութի սեփականատեր էր Վաշինգտոնի Փենսիլվանիա պողոտայում։

Նա կրթություն է ստացել Ջորջ Վաշինգտոնի համալսարանում և համալսարանի իրավաբանական դպրոցում։

## Կարիերա
Ավարտելուց հետո Շուստերը դարձավ ԱՄՆ կառավարության մաքսային գանձապահ, ծառայելով  Կուբայում 1899 թվականին՝ իսպանա-ամերիկյան պատերազմից հետո, և Ֆիլիպիններում, որ Իսպանա-ամերիկյան պատերազմ այդ ժամանակ ամերիկյան գաղութ էր։ 1906 թվականին նա նշանակվեց Ֆիլիպինյան կղզիների կղզային կառավարության հանրային կրթության քարտուղար և Ֆիլիպինյան հանձնաժողովի անդամ։

### Իրանում
1906 թվականին Իրանի սահմանադրական հեղափոխությունը ձգտում էր ստեղծել արևմտյան կողմնորոշմամբ, ժողովրդավարական քաղաքացիական հասարակություն Իրանում, որն այն ժամանակ արտաքին աշխարհի համար հայտնի էր որպես Ղաջարական Պարսկաստան: Շարժումը ստիպեց Մոզաֆար ադ-Դին շահին համաձայնվել առաջին մեջլիսի ընտրությանը, համեմատաբար ազատ մամուլի բացմանը և մի շարք այլ բարեփոխումների:

ԱՄՆ կառավարության կողմից Վաշինգտոնում Իրանի նախարարին առաջարկվելուց հետո, Շուստերը նշանակվեց 2-րդ մեջլիսի կողմից՝ երկրի ֆինանսական վիճակը կառավարելու համար։ Այդ ժամանակ Պարսկաստանը գտնվում էր անկայուն ֆինանսական վիճակում՝ Ղաջարների դինաստիա՝ Իրանի թագավորական ընտանիքի կողմից Մեծ Բրիտանիային և Կայսերական Ռուսաստանին կուտակված ծանր պարտքերի պատճառով։ Մեծ Բրիտանիան և Ռուսաստանը նախկինում Իրանը բաժանել էին երկու ազդեցության ոլորտների՝ համաձայն 1907 թվականի անգլո-ռուսական կոնվենցիայի։
[մինի|Morgan Shuster and American officials at [Mirza Ali Asghar Khan Amin al-Soltan|Atabak Palace, Tehran, 1911.]]
Շուստերը ակտիվորեն աջակցեց Պարսկաստանի սահմանադրական հեղափոխությանը ֆինանսապես։ Երբ Իրանի կառավարությունը հրամայեց Շուա ալ-Սալթանեհին (شعاع السلطنه)՝ շահի եղբորը, որը համակարծիք էր Ռուսական կայսրություն նպատակներին Իրանում, հանձնել իր ակտիվները կառավարությանը, Շուստերին հանձնարարվեց այս առաջադրանքը, որը նա անմիջապես սկսեց կատարել: Ռուսական կայսրությունը անմիջապես զորքեր իջեցրեց Բանդար Անզալի՝ պահանջելով իրանական կառավարությունից հետադարձ կապ և ներողություն խնդրել:

Շուստերի և նրա ամերիկացի գործընկերների որպես ֆինանսական խորհրդատուների վարձումը մտահոգեց կայսերական տերություններին, որոնք ձգտում էին Իրանը հեռու պահել անկախ ազդեցություններից և թուլացնել ազգային զգացմունքները: Շուստերի վարձումից առաջ Իրանի կենտրոնական կառավարությունը թույլ էր, և Շուստերը վերահսկում էր 12,000 անդամից բաղկացած ժանդարմերիայի կառուցումը՝  հարկեր հավաքելու համար: Ռուսական կայսերական բանակը, որը գրավել էր Հյուսիսային Իրանի մեծ մասը, պնդում էր, որ Շուստերը խախտել է 1907 թվականի անգլո-ռուսական կոնվենցիան՝ իրանցի ժանդարմերիաներ ուղարկելով Ռուսաստանի կողմից գրավված տարածք և ռուս քաղաքացիների ձերբակալելով։

Ռուսաստանի և բրիտանական դիվանագիտական ​​ճնշման տակ Իրանի փոխգնդապետը 1911 թվականի դեկտեմբերին, Իրանի խորհրդարանի կամքին հակառակ, հեռացրեց Շուստերին պաշտոնից։ Կարճ ժամանակ անց, Շուստերի հեռացման հետևանքով ստեղծված քաոսային քաղաքական մթնոլորտի պատճառով, տապալված շահ Մոհամմադ Ալի Շահ Ղաջարը փորձեց Ռուսաստանից ներխուժել Իրան։Մեջլիսը հաստատեց (Շուստերի) ֆինանսական լիազորությունները։ Նրա ժամանումից կարճ ժամանակ անց Ռուսաստանի կառավարությունը պահանջեց նրա արտաքսումը, և երբ Մեջլիսը հրաժարվեց դա անել, Ռուսաստանը օկուպացրեց Իրանի հյուսիսային մասերը։ Մեջլիսը կասեցվեց, և մի քանի տարի բյուջեի մասին օրենք չմշակվեց։Հետևաբար, ի վերջո ամերիկացի Մորգան ուստերը ստիպված եղավ հրաժարական տալ բրիտանական և ռուսական դիվանագիտական ​​ճնշման տակ: Շուստերի «Պարսկաստանի խեղդումը» գիրքը ներկայացնում է այս իրադարձությունների մանրամասները և քննադատում է Մեծ Բրիտանիայի և Ռուսաստանի ազդեցությունը Իրանում։

### Պարսկաստանի խեղդամահություն
Շուստերը վերադարձավ Միացյալ Նահանգներ և գրեց Իրանում Ռուսաստանի և բրիտանական ազդեցության դեմ խիստ մեղադրանք՝ վերնագրված «Պարսկաստանի խեղդումը»։ Այդ գրքի մի հայտնի հատվածում Շուստերը դատապարտել է Մեծ տերությունների ազդեցությունը։
մինի|Շուստերի ծաղրանկարը՝ WH-ի կողմից Vanity Fair-ի համար, 1912թ
Ակնհայտ էր, որ Պարսկաստանի ժողովուրդը արժանի է շատ ավելի լավի, քան ստանում է, որ նրանք ուզում էին, որ մենք հաջողության հասնենք, բայց հենց բրիտանացիներն ու ռուսներն էին վճռականորեն տրամադրված թույլ չտալ, որ մենք հաջողության հասնենք։«Պարսկաստանի խեղդումը», որը նվիրված է «Պարսից ժողովրդին», սկզբնապես հրատարակվել է Նյու Յորքում «Century Company»-ի կողմից 1912 թվականին, ապա վերահրատարակվել է «Greenwood Press»-ի կողմից 1968 թվականին և «Mage Publishers»-ի կողմից 1987 և 2005 թվականներին: Գիրքն ուներ ենթավերնագիր՝ եվրոպական դիվանագիտության և արևելյան խարդավանքների պատմությունը, որոնք հանգեցրին տասներկու միլիոն մուսուլմանների ազգայնացմանը, անձնական պատմություն։ Գրքի նվիրագրում ասվում է հետևյալը։Պարսիկ ժողովրդին՝ ձգտելով որոշ չափով վճարել այն երախտագիտության պարտքը, որը ինձ պարտադրվել է նրանց վստահությամբ իրենց նկատմամբ իմ նպատակների և դժվարին ու արգելող հանգամանքներում նրանց ծառայելու իմ ցանկության հանդեպ անսասան հավատի համար, այս գիրքը նվիրում է հեղինակը։Շուստերի գիրքը գովաբանվել է որպես Իրանի պատմության այն ժամանակաշրջանի անգնահատելի ականատեսի վկայություն, երբ արտաքին ազդեցությունը բացասաբար է անդրադարձել Իրանի տնտեսության վրա: Կենտրոնական թեման այն համառությունն է, որով նա նվիրվում է հարկեր հավաքելու համար կենսունակ վարչական ապարատ ստեղծելու գործին, որը պարտադիր պայման է ազգայնական կառավարություն ստեղծելու համար, որը կարող է դիմադրել արտաքին ուժերին: Հենց այս պատճառով Շուստերը և նրա վարչական օգնականները 1911-1912 թվականներին Ռուսաստանի կողմից երկրի ներխուժման անմիջական թիրախներն էին. Շուստերի հեռացումը գանձապետարանում իր պաշտոնից ռուսական արտաքին քաղաքականության հիմնական նպատակն էր: Թեհրանում իշխանության համար պայքարի մանրամասները գրված են հստակ, պարզ ոճով:

«Պարսկաստանի խեղդումը» գրքի XI գլուխը մանրամասն գնահատական ​​է տալիս Իրանում հարկերի հավաքագրման վիճակին, սկսած բնեղեն վճարումից մինչև հարկային գյուղատնտեսություն: Արտաքին քաղաքականության և հարկման փոխազդեցությունը հատկապես լավ է ներկայացված. գյուղական հողատերերը, որոնք չէին սիրում վճարել իրենց հարկերը, չափազանց պատրաստակամ էին դաշնակցել ռուս զավթիչների հետ։

Այս գիրքը թարգմանվել և հրատարակվել է նաև պարսկերեն լեզվով։

### Հետագա կյանք
Շուստերը հրատարակչական գործ սկսեց 1915 թվականին՝ ԱՄՆ վերադառնալուց հետո, և դարձավ Նյու Յորքի «Century Publishing» հրատարակչության նախագահը։ Նա ղեկավարեց ընկերությունը, որը հիմնադրվել էր 1870 թվականին՝ 1933 թվականին «D. Appleton & Company»-ի և 1947 թվականին «F. S. Crofts Co»-ի հետ միաձուլման միջոցով։ Նա դարձավ նախագահ 1952 թվականին։ Մինչև նրա մահանալը՝ 1960 թվականը, ընկերությունը հայտնի էր որպես «Appleton-Century-Crofts»։

## Անձնական կյանք
աջից|մինի|Շուստերը և նրա կինը
Շուստերն ամուսնացած էր Պերլ Բերտե Թրիգի (1878–1942) հետ, որը գնդապետ Հեյդեն Քըրդ Թրիգի և Կենտուկի նահանգի Գլազգո քաղաքի Աննա (ծնված Բալարդ) Թրիգի (ստրկավաճառ Ռայս Ս. Բալարդի դուստր) դուստրն էր։ Միասին նրանք ծնողներն էին։ Քերոլայն Շուսթերը (1905–2010), որը The New York Times-ի առաջին էջերին հայտնվեց՝ 17 տարեկանում 18 տարեկան Ուիլյամ Ռեդինգ Մորիսի հետ փախուստի փորձ կատարելու համար։ Չնայած սկզբում փախուստը ձախողվեց, զույգը կարճ ժամանակ անց՝ 1923 թվականին, ամուսնացավ՝ չնայած Շուստերի առարկություններին։ Ավելի ուշ նրանք ամուսնալուծվեցին, և նա 1934 թվականին ամուսնացավ կոնտր-ադմիրալ Լեոն Ջեքսոն Մանիսի հետ։ Լիթի ՄքԷլրոյ Շուստեր  (ծն. 1907), ով ամուսնացել է իտալացի կոմս Giulio Cacciaguerra-Ranghieri-ի հետ 1925 թվականին։

Առաջին կնոջ մահից հետո՝ 1942 թվականին, նա ամուսնացավ Քեթրին Քեյնի հետ։ Նրանք ապրում էին Լոնգ Այլենդի Նյու Յորք նահանգի Բեյ Շոր քաղաքի Ավիքսա պողոտայի 65 հասցեում։

Շուսթերը մահացավ Նյու Յորքի Դոկտորս հիվանդանոցում 1960 թվականի մայիսի 26-ին։Նրա այրին՝ Քեթրինը, նրա փաստաթղթերը նվիրաբերել է Կոնգրեսի գրադարանին 1965 և 1975 թվականներին, իսկ 1999 թվականին՝ նրա թոռնուհի՝ իտալացի բանաստեղծուհի Պերլա Կաչագերան։

## Հանրաճանաչ մշակույթ
Ֆրանս-լիբանանցի գրող Ամին Մաալուֆի «Սամարկանդ» պատմաֆանտաստիկ վեպի XLV, XLVI և XLVII գլուխները պտտվում են Շուստերի և Իրանի սահմանադրական հեղափոխության մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Իրան-ԱՄՆ հարաբերություններ
Կատեգորիա:Իրանի պատմություն
Կատեգորիա:Իրանի սահմանադրական հեղափոխություն