Չալո (պատմվածք)

**«Չալո»**, հայ արձակագիր Համաստեղի (իսկական անունը՝ Համբարձում Կելենյան) ամենահայտնի պատմվածքներից է, որն առաջին անգամ լույս է տեսել 1922 թվականին Բոստոնի «Հայրենիք» ամսագրի առաջին համարում։ Այն դարձել է հայ գրականության անբաժանելի մասը՝ իր մարդասիրական հենքի և կենդանիների հանդեպ ունեցած խորը սիրո շնորհիվ։

## Սյուժե
Պատմվածքի գլխավոր հերոսը Չալոն է՝ մի սովորական, բայց արտասովոր շուն, որը գյուղի թափառաշրջիկ կենդանիներից մեկն է։ Չալոն, չունենալով տեր և հաստատուն տեղ, այնուամենայնիվ, դառնում է գյուղի բնակիչների, հատկապես երեխաների, սիրելին ու հավատարիմ ընկերը։ Նա բոլորին ծառայում է իր անշահախնդիր սիրով և նվիրումով՝ առանց որևէ բանի դիմաց պահանջելու։

Չալոյի կյանքը լի է ինչպես ուրախ պահերով, այնպես էլ դժվարություններով և մարտահրավերներով։ Նրա ամենաակնառու արարքներից է, երբ նա, սեփական կյանքը վտանգելով, փրկում է Գոթանենց ընտանիքի լավագույն եզին՝ ցուցաբերելով անսահման նվիրում։ Այս դեպքը բացահայտում է Չալոյի հերոսական ու ինքնազոհ բնույթը, որը հաճախ գերազանցում է մարդկային որոշ հատկանիշներին։

## Կերպարներ
* **Չալո** – Պատմվածքի գլխավոր հերոսը, մի շուն, որը մարմնավորում է հավատարմությունը, անշահախնդիր սերը, ինքնազոհությունը և կարեկցանքը։ Նա ունի իր սեփական «փիլիսոփայությունը» կյանքի մասին և չնայած իր թափառական կյանքին՝ կարողանում է ստեղծել կապեր և արժանանալ սիրո։
* **Գյուղի բնակիչներ** – Մարդիկ, որոնք տարբեր կերպ են վերաբերվում Չալոյին՝ ոմանք սիրով ու հոգատարությամբ, ոմանք՝ անտարբեր կամ նույնիսկ դաժանությամբ։ Նրանց վերաբերմունքի միջոցով բացահայտվում են մարդկային բնավորության տարբեր կողմերը։
* **Երեխաներ** – Նրանք Չալոյի ամենամոտ ընկերներն են և նրա հավատարմության գլխավոր շահառուները։ Նրանց անմիջական կապը Չալոյի հետ ընդգծում է անմեղության և անկեղծ սիրո կարևորությունը։

## Գաղափարական բովանդակություն և թեմաներ
«Չալո» պատմվածքը բազմաշերտ է և անդրադառնում է մի քանի կարևոր թեմաների.

* **Մարդ-կենդանի հարաբերություններ** – Պատմվածքը ցույց է տալիս, որ կենդանիները կարող են օժտված լինել խորը զգացմունքներով և բնավորության գծերով, որոնք հաճախ մարդկանց մոտ բացակայում են։ Այն շեշտում է կենդանիների հանդեպ կարեկցանքի և հոգատարության անհրաժեշտությունը։
* **Նվիրում և ինքնազոհություն** – Չալոյի կերպարը խորհրդանշում է անշահախնդիր նվիրումը և պատրաստակամությունը զոհաբերելու սեփական կյանքը հանուն ուրիշի բարօրության։
* **Մարդկային բնույթի վերլուծություն** – Չալոյի միջոցով Համաստեղը բացահայտում է մարդկանց տարբեր հատկանիշները՝ կարեկցանքից մինչև անտարբերություն կամ դաժանություն։
* **Սիրո հաղթանակ** – Պատմվածքի հիմնական ուղերձներից մեկն այն է, որ սերը, անկախ ձևից և տեսակից, միշտ հաղթում է և ստեղծում ամուր կապեր։

## Գրական վերլուծություն և նշանակություն
Համաստեղը «Չալո»-ում օգտագործում է պարզ, բայց հուզական լեզու, որը թույլ է տալիս ընթերցողին խորապես կապվել հերոսի հետ։ Պատմվածքը հաճախ համեմատվում է համաշխարհային գրականության այնպիսի գործերի հետ, որտեղ կենդանիները գլխավոր դեր են խաղում (օրինակ՝ Ջեկ Լոնդոնի «Սպիտակ Ժանիքը», Անտոն Չեխովի «Կաշտանկա» կամ Հովհաննես Թումանյանի «Գիքորը»)։

«Չալո»-ն ոչ միայն հուզիչ պատմություն է, այլև բարոյական դաս՝ հավատարմության, կարեկցանքի և մարդասիրության մասին։ Այն դասվում է հայ մանկապատանեկան գրականության լավագույն նմուշների շարքին, չնայած իր խորը փիլիսոփայական ենթատեքստին, որը հասանելի է բոլոր տարիքի ընթերցողներին։ Պատմվածքը շարունակում է մնալ հայ ընթերցողների սիրելին՝ փոխանցելով հավերժական արժեքներ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Համաստեղ, «Չալո»։ «Հայրենիք» ամսագիր, Բոստոն, 1922, թիվ 1, էջեր 3-15։
* Սարգսյան, Ա. (2005). *Համաստեղի արձակը*. Երևան: ԵՊՀ հրատարակչություն, էջեր 80-95։
* Գրիգորյան, Ն. (2018). «Չալո» պատմվածքի գրական-գեղարվեստական վերլուծություն. *Գրականագիտական հանդես*, թիվ 2, էջեր 45-58։
* Մանուկյան, Լ. (2010). *Հայ գրականության պատմություն*. Երևան: Զանգակ հրատարակչություն, հատոր IV, էջեր 210-215։

Կատեգորիա:Հայկական պատմվածքներ
Կատեգորիա:1922 թվականի գրականություն
Կատեգորիա:Համաստեղի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Կենդանիների մասին պատմվածքներ