Համլետ Մաթևոսյան

**Համլետ Շմավոնի Մաթևոսյան** (), Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ իրավիճակների նախարարության Ճգնաժամային կառավարման պետական ակադեմիայի հիմնադիր, փ/ծ գեներալ-մայոր, ռազմագիտության դոցենտ, ՌԴ մանկավարժական և սոցիալական գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ։

## Կենսագրություն
### Կրթություն
1974 թվականին ավարտել է Երևանի Պոլիտեխնիկական ինստիտուտի էլեկտրամեխանիկական ֆակուլտետը՝ ստանալով ինժեներ-էլեկտրամեխանիկի որակավորում, 1985 թվականին՝ Մոսկվայի Կույբիշևի անվան ինժեներա-շինարարական ինստիտուտի ասպիրանտուրան «Շինարարության կառավարում» ամբիոնում։ Թեկնածուական թեզը նվիրված է եղել շինարարական արտադրության կառավարման հուսալիության հիմնախնդիրների հետազոտմանը։ 1993 թվականին Ռուսաստանի Դաշնության բարձրագույն կրթության պետական կոմիտեի որոշմամբ շնորհվել է դոցենտի գիտական կոչում։ 1998 թվականին ընտրվել է Ռուսաստանի Դաշնության մանկավարժական և սոցիալական գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ։ 2006 թվականին Հայաստանի Հանրապետության Բարձրագույն որակավորման հանձնաժողովի կողմից ստացել է ռազմագիտության դոցենտի գիտական կոչում։

### Միջազգային ուսուցում
* Բուլղարիայի Սոֆիա քաղաքում անցել է «Մենեջմենթ» դասընթացներ, 1990
* Իտալիայի Հռոմ քաղաքում անցել է քաղ պաշտպանության Իտալական համակարգի ուսումնասիրման դասընթաց, 1995
* Հունգարիայի Բալատոնֆոլդվար քաղաքում ՄԱԿ-ի ծրագրով անցել է «Աղետների կառավարման ուսուցման» հարցերով դասընթացներ. 1998
* Շվեդիայի Շովդա քաղաքում ՆԱՏՕ-ի PFP ծրագրով անցել է «Արտակարգ իրավիճակներում օգնության կազմակերպում» դասընթացներ, 2000
* Վաշինգտոնում անցել է «Ահաբեկչություն և ճգնաժամային կառավարում» թեմայով դասընթացներ, 2002
* Ճապոնիայի Կոբե քաղաքում անցել է «Ճգնաժամային կառավարում» թեմայով դասընթացներ, 2004
* Հայ-Շվեդա-Էստոնական համագործակցության շրջանակներում անցել է «Հայաստանի Հանրապետությունում տարբեր արտակարգ իրավիճակներում կանխարգելում, պատրաստվածություն և արձագանքում» թեմայով ուսուցում, 2005
* Չինաստանում անցել է «Ճգնաժամային կառավարում» թեմայով դասընթացներ, 2006
* Շվեյցարիայում անցել է ճգնաժամային կառավարման դասընթացներ, 2007
* Հայաստանում անցել է «Ատոմ-2008» ուսուցման միջազգային դասընթաց, 2008
* Հայաստանում անցել է երկրաշարժի խաղարկում ուսուցման միջազգային դասընթաց, 2009
* Շվեյցարիայում անցել է «Կրթությունն արտակարգ իրավիճակներում» տարածաշրջանային ուսուցում, 2010

## Աշխատանքային գործունեություն
1974-1978 թվականներին Ատոմային էներգետիկայի գիտաարտադրական միավորման Երևանի մասնաճյուղում եղել է ինժեներ, 1978-1980 թվականներին՝ Հայաստանի թեթև արդյունաբերության նախարարության հաշվողական կենտրոնում բաժնի վարիչ, 1980-1981 թվականներին՝ Մոսկվայի ինժեներաշինարարական ինստիտուտի Երևանի մասնաճյուղի լաբորատորիայի վարիչ, 1981-1983 թվականներին՝ ուսումնական բաժնի պետ, 1983-1992 թվականներին՝ ուսումնական գծով տնօրենի տեղակալ,1992-2023 թվականներին՝ Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ իրավիճակների նախարարության Ճգնաժամային կառավարման պետական ակադեմիայի ռեկտոր, 2023-2025 թվականներին՝ Հայաստանի Հանրապետության ներքին գործերի նախարարության Ճգնաժամային կառավարման պետական ակադեմիայի Բնական գիտությունների ամբիոնի վարիչ։

## Պարգևներ, մրցանակներ
մինի|«ՀԱՊԿ անդամ երկրների ռազմաքաղաքական ինտեգրման ամրապնդման գործում ակտիվ մասնակցության համար» պատվոգիր
* ՀՀ Կառավարությանն առընթեր Արտակարգ իրավիճակների վարչության պատվոգիր, 1998
* Հունգարիայի քաղաքացիական պաշտպանության նախարարության մեդալ, 1998
* ՀՀ Կառավարությանն առընթեր Արտակարգ իրավիճակների վարչության պատվոգիր, 2000
* Քաղաքացիական պաշտպանության միջազգային կազմակերպության մեդալ, 2000
* Հայաստանի Համայնքների Ասոցիացիայի պատվոգիր, 2008
* Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ իրավիճակների նախարարության շնորհակալագիր, 2009
* Հայաստանի Հանրապետության կրթության և գիտության նախարարության պատվոգիր, 2010
* «Մանկավարժական նախաձեռնություն» հայկական ասոցիացիայի պատվոգիր, արժանանալով «Կրթության զարգացման առաջատար գործիչ» տիտղոսի, 2010
* ՀՀ արտակարգ իրավիճակների նախարարության Հայաստանի փրկարար ծառայության պատվոգիր, 2010
* Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ իրավիճակների նախարարության պատվոգիր, 2010
* Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանության պատվոգիր, 2010
* ՄԱԿ-ի մանկական հիմնադրամի հայաստանյան գրասենյակի ղեկավարի շնորհակալագիր, 2011
* Մարտական ծառայության մեդալ (2012)
* Հայաստանի Հանրապետության գլխավոր դատախազի հուշանվեր, 2013
* ՀՀ ԱԻ նախարարության «Միջազգային կարգի փրկարար» որակավորման դաս, 2013
* ՀՀ ՏԿԱԻՆ «Պատվավոր աշխատակից» մեդալ, 2015
* Միջազգային անվտանգության ասպետաց ակադեմիա, «Տիգրան Մեծ» մեդալ, 2016
* ՀՀ վարչապետի շնորհակալագիր, 2016
* Փրկարարական ծառայության գեներալ-մայորի կոչում, 2016
* ՀՀ ԱԻՆ «կանխարգելում, օգնություն, փրկություն մեդալ, 2017
* «Անբասիր ծառայության համար» երրորդ աստիճանակարգի մեդալ, 2017
* ՀՀ «Ֆիդայիներ» շքանշան, 2018
* ՌԴ «Սպիտակ-30» մեդալ, 2018
* «Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության»  հուշամեդալ, 2019
* ՀՀ ԱԻՆ «Համագործակցություն հանուն փրկության» մեդալ, 2019
* ՀՀ դատախազություն «Համագործակցության ամրապնդման» մեդալ, 2019
* «ՀԱՊԿ անդամ երկրների ռազմաքաղաքական ինտեգրման ամրապնդման գործում ակտիվ մասնակցության համար» պատվոգիր, ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի ստորագրությամբ, 2019
* Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ իրավիճակների նախարարության «Անբասիր ծառայության համար» երկրորդ աստիճանակարգի մեդալ, 2020
* Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ իրավիճակների նախարարության «Փառքի խաչ Նոյ» մեդալ, 2020
* Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ իրավիճակների նախարարի հուշանվեր, 2022
* Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ իրավիճակների նախարարի շնորհակալագիր և հուշանվեր, 2023

## Գիտական գործունեություն
Գիտական գործունեությամբ զբաղվում է 1974 թվականից։ Ողջ գիտական գործունեությունն ուղղված է եղել կառավարման պրոբլեմների և աղետների ռիսկերի նվազեցման խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Գիտական գործունեության ընթացքում հետազոտել է դիստանցիոն կառավարման համակարգերի, տնտեսական օբյեկտների կառավարման գործունեության կայունության բարձրացման, իսկ հետագայում ճգնաժամային կառավարման պրոբլեմներ։ Համահեղինակ է 3 գիտական հաշվետվությունների և թվով 3 օրենքների։ Հեղինակ է ավելի քան 200 գիտամեթոդական աշխատությունների։ Այդ թվում համահեղինակ է՝ 
* «Ռազմական և արտակարգ իրավիճակներում վարվելակերպի կանոնների մասին» ձեռնարկի (ծավալը՝ 300 էջ)
* Դպրոցական 12 դասագրքերի
* Հայաստանի Հանրապետության դպրոցների ուսուցիչների համար մեթոդական 4 ձեռնարկի
* Աղետների ռիսկերի նվազեցման կրթություն ձեռնարկի 
* «Հայաստանում աղետների ռիսկերի գնահատման և կառավարման իրավիճակի ուսումնասիրություն» ձեռնարկի
Հեղինակ է՝
* «Ճգնաժամային կառավարման տարրեր» ձեռնարկի
* «Խոցելիության նվազեցման հիմնական ուղղությունները» ձեռնարկի
* «Ճգնաժամային կառավարում» մենագրության
* «Ճգնաժամային կառավարման խաղեր» ուսումնամեթոդական ձեռնարկի
* «Քաղաքացիական պաշտպանության միջոցառումների և  ուժերի գործողությունների ճարտարագիտական ապահովում» ուսումնամեթոդական ձեռնարկի
* «Քաղաքացիական պաշտպանության հիմունքներ» համառոտ գծապատկերային ձեռնարկի
* «Արտակարգ իրավիճակների և քաղաքացիական պաշտպանության իրավական հիմունքներ» ուսումնամեթոդական ձեռնարկի
* «Քաղաքացիական պաշտպանության պաշտպանական կառույցներ» ուսումնական ձեռնարկի
* «Ճգնաժամային կառավարում» (Երկրորդ՝ լրացված, բարեփոխված հրատարակություն)
* «Զենքերի տեսակներ», Համառոտ ակնարկ, 40 էջ, 2023։

Համահեղինակ է՝  
* «Մեկ կամ մի քանի մասնագիտական դասընթացների և «Կիրառական երկրատեղեկատվական համակարգեր» դասընթացի տեսական ու գործնական պարապմունքների զուգակցմամբ ամենատարբեր իրավիճակային խնդիրների համատեղ լուծման» ուսումնամեթոդական ձեռնարկի։
* «Հեռակառավարվող համակարգերում ապարատածրագրային միջոցների կիրառումը»։ Ուսումնական ձեռնարկ, 289 էջ, 2022։
* «Անօդաչու	թռչող սարքերը փրկարարական գործում»։	Գծապատկերային համառոտ ձեռնարկ, 33 էջ, 2023։
* «Ռոբոտները բնակչության պաշտպանության գործում»։ Մեթոդական ձեռնարկ, 58 էջ, 2023։
* «Բնակչության	պաշտպանության ոլորտում կապի և ազդարարման համակարգերի շահագործումը»։ Ուսումնական	ձեռնարկ, 190 էջ, 2023։
* «Նախնական	զինվորական պատրաստություն»։	Դասագիրք, 8-րդ դասարան, 136 էջ, 2024։
* «Նախնական	զինվորական պատրաստություն»։	Դասագիրք, 10-րդ դասարան, 172 էջ, 2024։
* «Քաղաքացիական	պաշտպանության արդի հարցեր»։ Ուսումնական	ձեռնարկ, 201 էջ, 2024։ 
* Տարահանման գործընթացի կառավարման առանձնահատկությունները։ Ուսումնական ձեռնարկ, 82 էջ, 2024։

### Գիտա-գործնական գործունեություն
Գիտական հետազոտությունների արդյունքները գործնական կիրառում են գտել Հայաստանի Հանրապետության տարբեր ոլորտներում՝
* 1977 թվականին Հայկական ատոմակայանում ներդրվել է սարքավորումների վիճակի ստուգման ուլտրաձայնային դիստանցիոն կառավարման մեթոդը, 
* 1980 թվականին Հայաստանի Հանրապետության թեթև արդյունաբերության կառավարման համակարգում կատարվել են կառուցվածքային փոփոխություններ կառավարման հուսալիության բարձրացման ուղղությամբ, 
* շինարարության կառավարման համակարգի հուսալիության բարձրացման պրոբլեմների ուսումնասիրման արդյունքում Հայաստանի Արտաշատ քաղաքի շինարարության տրեստի բազայի վրա ստեղծվել է ինքնակառավարվող շինարարական ֆիրմա (1987), 
* 1984-1987 թվականներին կատարված մեթոդական աշխատանքների արդյունքում Մոսկվայի ինժեներաշինարարական ինստիտուտի Երևանի մասնաճյուղում ներդրվել են շինարարության կառավարման բնագավառում գործարարական խաղեր, 
* 1998 թվականին Հայաստանի Հանրապետության մի շարք բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում ներդրվել է «Ճգնաժամային կառավարում» առարկայի ծրագիրը, 
* 1997 թվականին Հայաստանի Հանրապետության դպրոցներում, միջնակարգ մասնագիտական և բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում ներդրվել է «Քաղաքացիական պաշտպանության և արտակարգ իրավիճակների հիմնահարցեր» առարկայի ծրագիրը։ 
* 2005 թվականին ճգնաժամային կառավարման ինստիտուտում ներդրվել է ճգնաժամային կառավարման առարկայի ծրագիրը։ 
* 2010 թվականից հանդիսանում է «Ճգնաժամային կառավարում և տեխնոլոգիաներ» գիտական և գիտամեթոդական հոդվածների ժողովածուի գլխավոր խմբագիրը

### Գործունեություն միջազգային համագործակցության բնագավառում
Մասնակցել է բազմաթիվ միջազգային գիտական և գիտա-գործնական կոնֆերանսների՝ Ռուսաստանում (1984, 1986, 1988, 2016, 2018), Ուկրաինայում (Կիև, 1985), Իտալիայում (1995), Եգիպտոսում (Կահիրե 1996), Հայաստանում (1996, 1997, 1998, 2000, 2003-2018), Ֆրանսիայում (Փարիզ, 1997), Հունգարիայում (Բալատոնֆորվար, 1998), Բելգիայում, (Բրյուսել, 2000), Շվեդիայում (Շովդա, 2000), ԱՄՆ-ում (Վաշինգտոն, 2002), Ղրղզստանում (2010) Շվեյցարիայում (2006, 2010, 2013), Թուրքիայում (2011, 2013), Ղազախստանում (2013, 2014) և այլն։

Գիտական զեկուցումներով հանդես է եկել՝ Ռուսաստանի Դաշնությունում, Ֆրանսիայում, Հունգարիայում, Շվեդիայում, Բելգիայում, Շվեյցարիայում, Ճապոնիայում, Չինաստանում, Թուրքիայում, Ղրղզստանում, Ղազախստանում, Հայաստանում։ Նրա ղեկավարությամբ Ճգնաժամային կառավարման ինստիտուտը իրականացրել է միջազգային ծրագրեր ՄԱԿ-ի, Կարմիր Խաչի և Կարմիր մահիկի միջազգային ֆեդերացիայի, ՆԱՏՕ-ի PFP ծրագրի հետ և Իտալիայի, Գերմանիայի Դաշնության, Շվեդիայի, Ֆրանսիայի, Շվեյցարիայի, ԱՄՆ-ի, Էստոնիայի համապատասխան կառույցների հետ։

### Մանկավարժական գործունեություն
Մանկավարժական գործունեությամբ զբաղվել է 1980 թվականից Հայաստանի Հանրապետության բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում։ Ներկայումս դասավանդում է Ճգնաժամային կառավարման պետական ակադեմիայում, Հայաստանի Հանրապետության պետական կառավարման ակադեմիայում։

## Կազմակերպական գործունեություն
Հանդիսանում է՝
* Արտակարգ իրավիճակների վարչության Կադրերի վերապատրաստման ինստիտուտի հիմնադիրը, որը հետագայում վերանվանվել է Ճգնաժամային կառավարման ինստիտուտի և այնուհետև Ճգնաժամային կառավարման պետական ակադեմիայի
* Հայաստանի Հանրապետության կրթական համակարգում արտակարգ իրավիճակներից պաշտպանությունն առարկայի ներդրման նախաձեռնող
* Արտակարգ իրավիճակների բնագավառում Հայաստանի Հանրապետության թվով 3 օրենքների նախագծերի մշակողներից մեկը
* Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կողմից արտակարգ իրավիճակների հարցերով ուսուցման մասին ընդունված թվով 25 որոշումների նախագծերի մշակող
* Միջազգային վիդեոկոնֆերանսների կազմակերպման հեղինակ
* Ճգնաժամային կառավարման պետական ակադեմիայում բարձրագույն և միջին մասնագիտական կրթական ծրագրերի ներդրման հեղինակ

## Պոեզիա
Ունի հրատարակված բանաստեղծություններ 4 գրական լրագրերում, «Կամուրջներ» ալմանախում, բանաստեղծությունների 7 ժողովածու և մանկական ուսուցողական բանաստեղծությունների 13 ժողովածու։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Դասագրքերի հեղինակներ
Կատեգորիա:ՀՀ փրկարարական ծառայության գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Մարտական ծառայության մեդալակիրներ