Ամառային Ասիական խաղեր

200px|thumb|right|Ասիայի օլիմպիական խորհուրդ (լոգո)
**Ասիական խաղեր**, որոնք հայտնի են նաև որպես **Ասիադ**, բազմամարզական մրցաշար Ասիա աշխարհամասի մարզիկների միջև, որը կայանում է չորս տարին մեկ՝ ամառային և բոլոր սեզոններին անցկացվող մարզաձևերում՝ Ասիայի օլիմպիական խորհրդի (ԱՕԽ) կառավարման ներքո։ Պաշտոնապես ճանաչվում է Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի կողմից որպես աշխարհամասային խաղեր՝ Աֆրիկյան, Համաամերիկյան, Եվրոպական և Խաղաղօվկիանոսյան խաղերի հետ մեկտեղ։

Մրցաշարը սկսվում է իրենց երկրները ներկայացնող Ազգային օլիմպիական կոմիտեների շքերթով: Մրցանակաբաշխության արարողությանը ուղեկցում են ազգային դրոշը և օրհներգը: Յուրաքանչյուր երկրի կողմից նվաճված մեդալների քանակը ցույց են տալիս աղյուսակները:

ԱՕԽ անդամակցության համաձայն՝ Ասիայում գտնվող բոլոր ճանաչված երկրները մասնակցում են Ասիական խաղերին, բացառությամբ Ռուսաստանի, Թուրքիայի, Ադրբեջանի, Վրաստանի, որն ունի մեծ ասիական մաս, Հայաստանի, Կիպրոսի, Իսրայելի և Եգիպտոսի, որն ունի ավելի փոքր ասիական մաս: ԱՕԽ անդամների թվում են նաև մասամբ ճանաչված Թայվանը, Պաղեստինը և հատուկ կարգավիճակ ունեցող չինական տարածքները՝ Հոնկոնգը և Մակաոն: Թայվանը մասնակցում է որպես «Չինական Թայբեյ»:

## Պատմություն
### Հեռավորարևելյան խաղեր
Ասիայում առաջին համապարփակ մարզական մրցումները Հեռավոր արևելքյան խաղերն էին, որոնք ստեղծվել էին երեք երկրների՝ Ճապոնական կայսրության, Ֆիլիպինների և Չինաստանի Հանրապետության միջև միասնությունն ու համագործակցությունը ցուցադրելու համար: Առաջին նման խաղերը անցկացվել են Մանիլայում 1913 թվականին: Հետագայում մասնակցել են նաև այլ ասիական երկրներ: Այս խաղերը ընդհատվել են 1938 թվականին, երբ Ճապոնիան ներխուժել է Չինաստան և սկսել է իր ընդլայնումը դեպի Խաղաղ օվկիանոս:

### Ասիական խաղերի ծագում
thumb|right|Ճապոնական նամականիշ՝ նվիրված 1958 թվականի Ասիական խաղերին
thumb|right|ԱՕԽ անդամ երկրներ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո մի քանի ասիական երկրներ անկախություն են ձեռք բերել։ Նոր երկրներից շատերը փնտրում էին մրցակցության նոր ձև՝ փոխըմբռնումը խթանելու համար։ 1948 թվականի օգոստոսին, Լոնդոնի Օլիմպիական խաղերի ժամանակ, Հնդկաստանի օլիմպիական կոմիտեն հրավիրել է ասիական սպորտային թիմերի ղեկավարներին՝ քննարկելու Ասիական խաղեր անցկացնելու գաղափարը։ Նրանք համաձայնել են ստեղծել «Ասիական աթլետիկական ֆեդերացիա»։ 1949 թվականի փետրվարին այն ստեղծվել է և անվանվել **Ասիական խաղերի ֆեդերացիա**։ Որոշվել էր առաջին Ասիական խաղերն անցկացնել Դելիում։ Խաղերը տեղի են ունեցել 1951 թվականի մարտին, որին մասնակցել են 11 երկրների մարզիկներ։ Ծրագիրը ներառում էր ութ մարզաձև։

### Ֆեդերացիայի վերափոխում
1962 թվականին Ֆեդերացիայում տարաձայնություններ են առաջացել Թայվանի և Իսրայելի շուրջ։ Ինդոնեզիան՝ ընդունող երկիրը, դեմ էր այս երկրների Ֆեդերացիայում ընդգրկվելուն։

1970 թվականին Հարավային Կորեան չի կարողացել հյուրընկալել Խաղերը՝ Հյուսիսային Կորեայի կողմից անվտանգության սպառնալիքների պատճառով։ Խաղերը տեղափոխվել են Բանգկոկ, Թաիլանդ, նախապատրաստական ​​աշխատանքների համար օգտագործվել էին հարավկորեական միջոցներ։ 1973 թվականին տարաձայնություններ են առաջացել Միացյալ Նահանգների և որոշ երկրների կողմից Թայվանի և Իսրայելի արաբական ազգային ընդդիմության ճանաչման շուրջ։ 1977 թվականին Պակիստանը չի կարողացել հյուրընկալել Խաղերը՝ ռազմական հեղաշրջման պատճառով։ Խաղերը կրկին տեղափոխվել են Բանգկոկ։

Այս միջադեպերից հետո Ասիայի ազգային օլիմպիական կոմիտեները որոշել էին փոփոխություններ կատարել Ասիական խաղերի ֆեդերացիայի կանոնադրության մեջ։ Ստեղծվեց նոր կազմակերպություն՝ Ասիայի օլիմպիական խորհուրդ անունով։ 1986 թվականից ի վեր Խորհուրդը պատասխանատու է Խաղերի նախապատրաստման և անցկացման համար։

1990 թվականին Թայվանը ընդունվել է Խորհրդի կազմ՝ Չինական Թայբեյ անվամբ, հետևելով ՄՕԿ չափանիշներին։ Իսրայելը հեռացվել է Խորհրդից 1974 թվականից հետո և այժմ մասնակցում է եվրոպական մրցումներին։

### Ընդլայնում
1994 թվականից ի վեր Խաղերին մասնակցել են նախկին խորհրդային հանրապետություններ՝ Ղազախստանը, Ղրղզստանը, Ուզբեկստանը, Թուրքմենստանը և Տաջիկստանը։

2007 թվականին Ավստրալիային մերժվել է անդամակցությունը ԱՕԽ-ին, քանի որ այն Օվկիանիայի Ազգային օլիմպիական կոմիտեների անդամ է և 2015 թվականից մասնակցում է Խաղաղօվկիանոսյան խաղերին։

## Ամառային Ասիական խաղեր

## Մասնակից երկրներ

: 1 - 1970 և 1974 թվականներին՝ Քմերական Հանրապետություն։
: 2 - 1951-1962 թվականներին՝ Մալայայի Ֆեդերացիան։
: 3 - 1951-1982 թվականներին՝ Բիրմա։
: 4 - 1954-1970 թվականներին՝ Չինաստանի Հանրապետություն, 1990 թվականից՝ Չինական Թայբեյ։
: 5 - 1951-1970 թվականներին՝ Ցեյլոն։

## Մեդալների քանակ

## Սպորտի տեսակ
Ծրագիրը ներառում է առնվազն 6 ասիական երկրներում մշակվող մարզաձևեր, որոնցից 4-ը մասնակցում են հաջորդ խաղերին։

## Այլ ասիական խաղեր
Ամառային Ասիական խաղերից բացի, կան նաև Ձմեռային Ասիական խաղերը (1986 թվականից), Ասիական փակ տարածքների խաղերը (կենտ տարիներին՝ 2005 թվականից), Ասիական լողափնյա խաղերը (զույգ տարիներին՝ 2008 թվականից), ինչպես նաև տարածաշրջանային (Կենտրոնական Ասիայի, Արևելյան Ասիայի, Հարավային Ասիայի, Հարավարևելյան Ասիայի և Արևմտյան Ասիայի) խաղերը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Խաղերը Ասիայի օլիմպիական խորհրդի կայքում