Սկլերոզացնող որքին

**Սկլերոզացնող որքին**  քրոնիկ, բորբոքային մաշկային հիվանդություն, որի պատճառը դեռևս պարզված չէ։ Այն կարող է ախտահարել մարդու մարմնի ցանկացած մաս, բայց հիմնականում ընդգրկում է սեռական օրգանները (առնանդամ, ամոթույք): Սկլերոզացնող որքինը վարակիչ չէ: Գիտականորեն հիմնավորված է, որ այս հիվանդության դեպքում մեծանում է սեռական օրգանների քաղցկեղի առաջացման ռիսկը, որը կարող է զգալիորեն նվազել վաղ ախտորոշման և արդյունավետ բուժման դեպքում (հատկապես տղամարդկանց մոտ)։ Չափահաս կանանց մոտ սկլերոզացնող որքինը անբուժելի հիվանդություն է համարվում, թեև բուժումը կարող է մեղմել դրա ազդեցությունները և համապատասխան բուժման բացակայության դեպքում այն հաճախ աստիճանաբար վատթարանում է։ Տղամարդկանց մեծ մասի մոտ, որոնց հիվանդությունը թեթև կամ միջին ծանրության է և սահմանափակվում է  առնանդամի թլիպով կամ առնանդամի գլխիկով, հնարավոր է լիարժեք բուժում, որն իրականացվում է ինչպես դեղորայքային, այնպես էլ վիրաբուժական մեթոդներով:

## Ախտանիշներ
մինի|302x302փքս|Արտասեռական սկլերոզային որքին։ ֆոտոմիկրոգրաֆիա․ նկատվում են ենթամաշկի ատրոֆիա, ֆոլիկուլների խցանում, բազալ շերտի վակուոլիզացիա, ինչպես նաև մաշկի սկլերոզ՝ կոլագենի սկզբնական հոմոգենիզացիայով։
մինի|Սկլերոզային որքին 70 տարեկան տղամարդու մոտ8 թվի տեսք ունեցող ախտահարումը կարելի է դիտարկել գլխիկի և մարմնի սանձիկի վրա։
Սկլերոզացնող որքինը կարող է ընթանալ առանց ախտանիշների։ Վնասված մաշկի հատվածում առաջանում են սպիտակ բծեր, քոր, ցավ,  դիսպարեունիա (սեռական սկլերոզային որքինի դեպքում), կապտուկներ, ճաք, պատռվծքներ և թեփոտում, ինչպես նաև հիպերկերատոզ։ Սրանք ախտանշաններ են ինչպես տղամարդկանց, այնպես էլ կանանց մոտ։ Կանանց մոտ հիվանդությունն առավել հաճախ նկատվում է ամոթույքիև հետանցքի շրջանում՝ փղոսկրասպիտակ գունավորմամբ, որոնք կարող են լինել  հարթ և փայլուն։ Տղամարդկանց մոտ հիվանդության ն ուղեկցող նշաններից կարող են լինել ֆիմոզը, առնանդամի գլխիկը ծածկող մաշկի նեղացումը, ինչպես նաև սնկային վարակները կամ ցիստիտը, պրոստատիտը և ուրեթրիտիը։ Սուր դրսևորում է պարաֆիմոզը, որի ժամանակ  առնանդամի գլխիկը ծածկող մաշկը հետ քաշված վիճակում ֆիքսվում է և այլևս չի կարողանում հետ գնալ իր բնականոն դիրքին։

Տղամարդկանց մոտ հիվանդությունը կարող է դրսևորվել մի քանի ձևերով։ Հիվանդության  ախտանիշները կարող են լինել թույլ կամ վառ արտահայտված։ Սկլերոզացնող և Զոունի (առնանդամի գլխիկի և մաշկի բորբոքում, անվանվում է հեղինակի՝ դանիացի մաշկաբան Զոունի անունով)  բորբոքումը կարող միաժանակ առաջանալ նույն մարդու մոտ։ Առանց սկլերոզացնող որքինի առկայության Զոունի բալանիտ չի կարող առաջանալ։

Հյուսվածքների աստիճանական վնասումը առաջացնում է գունատություն, հյուսվածքի  գունափոխում, իսկ հետւ արդեն՝ սկլերոզ, որն առաջանում է գլխիկի և թլիպի վրա մոխրագույն կամ սպիտակ բծերի տեսքով։ Կարոող է առաջանալ նաև հետբորբոքային հիպերպիգմենտացիա և մելանոզ:

Առաջանում են  մասնակի կամ լրիվ կպումներ՝ ենթապսակային և անդրպսակային տեղակայմամբ, իսկ առնանդամի  սանձիկը կարող է սկլերոզացվել և օբլիտերացվել։ Մաշկային էլաստիկության կորուստը առաջացնում է անոթալայնանք և անգիոկերատոմա։ Առնանդամի գլխիկի շրջանում միզուկի բացման հատվածի սկլերոզը և նեղացումը, կարող է դժվարացնել կամ նույնիսկ անհնար դարձնել միզարձակումը:

Ի տարբերություն կանանց, տղամարդկանց մոտ հետանցքի շրջանի ախտահարումը շատ ավելի հազվադեպ է հանդիպում:

Ոչ սեռական օրգանների մաշկի վրա հիվանդությունը կարող է դրսևորվել   սպիտակ բծերով որոնց մակերեսին՝ մազարմատների ֆոլիկուլների կամ քրտնագեղձերի անցքերի  մեջ երևում են տեսանելի փոքրիկ «խցաններ»։

### Հոգեբանական ազդեցություն
Սկլերոզացնող որքինի պատճառած անհանգստության և ցավի հետևանքով առաջացած հոգեբանական դիստրեսը բնական երևույթ է, որը կարող է կապված լինել ինքնագնահատականի ու սեռական կյանքի վերաբերյալ մտահոգություններով: Հոգեբանական խորհրդատվությունը կարող է օգնել այս հարցում։ Հիվանդության առկայության դեպքում պետք է դիմել խորհրդատվության։

ԱՄՆ-ի Ազգային վուլվոդինիայի ասոցիացիայի տվյալներով, որը նաև աջակցում է սկլերոզ ացնող որքինով կանանց, վուլվո-հեշտոցային խնդիրները կարող են առաջացնել մեկուսացում, հուսահատություն, ցածր ինքնագնահատական և շատ ավելին։ Որոշ կանայք ի վիճակի չեն լինում շարունակել աշխատանքը կամ ունենալ սեռական հարաբերություններ, ինչպես նաև կարող են սահմանափակված լինել այլ ֆիզիկական գործողություններով։ Դեպրեսիան, անհանգստությունը և նույնիսկ զայրույթը  նորմալ արձագանքներ են սկլերոզային որքինով տառապող անձանց շրջանում։

## Ախտաֆիզիոլոգիա
Թեև լիովին պարզ չէ, թե ինչն է առաջացնում սկլերոզացնող որքին, այնուամենայնիվ առաջ են քաշվել մի քանի տեսություններ։ Միաձայն ընդունված է, որ սկլերոզային որքինը վարակիչ չէ և չի կարող փոխանցվել մեկ այլ անձից։

Առաջարկվել են մի քանի ռիսկի գործոններ, այդ թվում՝ մեզի գրգռիչ ազդեցությունը, աուտոիմունային հիվանդությունները, վարակները և գենետիկ նախատրամադրվածությունը։ Կան ապացույցներ, որ սկլերոզացնող որքինը կարող է կապված լինել վահանաձև գեղձի հիվանդության հետ։

### Մեզի հետ շփում
Կան ապացույցներ, հատկապես տղամարդկանց մոտ, որ մեզի գրգռիչ ազդեցության հետ զգայուն հյուսվածքների երկարատև շփումը կարող է նպաստել  կարող է նպաստել սկլերոզացնող որքինի զարգացմանը։

Միզելուց հետո արտահոսող մեզի կաթիլները կարող են մնալ արտաքին սեռական օրգաններում (օրինակ՝ առնանդամի գլխիկը ծածկող մաշկի տակ), ստեղծելով նպաստավոր միջավայր, որը առաջացնում է գրգռվածություն և բորբոքում։

Մի շարք դիտարկումներ հաստատում են միզի կուտակման վարկածը, այդ թվում՝

* **Հազվադեպ հանդիպում թլպատված անձանց մոտ՝** սկլերոզացնող որքինը չափազանց հազվադեպ է հանդիպում մանկության տարիներին թլպատված անհատների մոտ։
* **Բուժում թլպատման միջոցով՝** հիվանդ տղամարդկանց մոտ սկլերոզացնող որքինիը կարող է արդյունավետորեն բուժվել թլպատման միջոցով։
* **Կրկնություն՝ նորագոյացության առաջացմամբ՝** այն թլպատված տղամարդիկ, որոնց մոտ ժամանակի ընթացքում կարող է ձևավորվել կեղծ թլիպ, հիվանդությունը կարող է կրկին ի հայտ գալ, հատկապես եթե դա կապված է ճարպակալման հետ։
* **Բաշխման օրինաչափություն՝** սկլերոզացնող որքինի տիպիկ տարածվածությունը համապատասխանում է մեզի ազդեցությանը ենթարկված հատվածներին: Տղամարդկանց մոտ վիճակը սովորաբար սահմանափակվում է առնանդամի գլխիկի տակ, մինչդեռ կանանց մոտ այն կարող է ընդգրկել հետանցքային շրջանը։
* **Սկլերոզացնող որքինը՝ մեզի արտահոսքի այլ հատվածում՝** երբ մեզը հոսում է մարմնի այլ հատվածներ, այդ հատվածների մաշկը նույնպես կարող է առաջացնել սկլերոզացնող որքին։
* **Ասոցացում անմիզապահության հետ՝** սկլերոզացնող որքին ունեցող տղամարդկանց մոտ նկատվել է «կաթիլային» ռեակցիա, նմանատիպ արդյունքներ նկատվել են նաև կանանց մոտ։ Բացի այդ, միզուկի միկրոանզսպությանը և հետագայում՝ միզուկից հետո միզարձակման առաջացմանը կարող են նպաստել նաև անմիզապահությունը կամ սեռական օրգանների պիրսինգը։

### Գենետիկա
Սկլերոզային որքինը կարող է ունենալ գենետիկ նախատրամադրվածություն։ Երկվորյակների մոտ բավականին ուժեղ կապ է հայտնաբերվել սկլերոզացնող որքինի հետ։

### Աուտոիմունություն
Աուտոիմունությունը գործընթաց է, որի ընթացքում մարմինը չի կարողանում ճանաչել ինքն իրեն և հետևաբար, հարձակվում է սեփական բջիջների և հյուսվածքների վրա։ Հատուկ հակամարմիններ են հայտնաբերվել այդ հիվանդությամբ տառապողների մոտ: Ավելին, հիվանդությամբ տառապողնների շրջանում նկատվում է այլ աուտոիմուն հիվանդությունների ավելի բարձր տարածվածություն, ինչպիսիք են 1-ին տիպի շաքարային դիաբետը, վիտիլիգոն, օջախային մազաթափությունը և վահանաձև գեղձի հիվանդությունները։

### Վարակ
Սկլերոզացնող որքինի առաջացման հիմքում  ներգրավված թե՛ բակտերիալ, թե՛ վիրուսային հարուցիչներ: Սկլերոզացնող որքինին նման մեկ այլ հիվանդություն՝ քրոնիկական ատրոֆիկ ակրոդերմատիտը առաջանում է Բորելիա բուրգդորֆերի սպիրոխետի պատճառով: Հավանականություն կա նաև որ ներգրավվածություն ունեն նաև մարդու պապիլոմավիրուսը, հեպատիտ C-ն։

Լայմի հիվանդության հետ կապը նշվել է սկլերոզացնող որքինի բիոպսիայի ենթարկված հյուսվածքներում Բորելիա բուրգդորֆերի բակտերիայի առկայության վերաբերյալ պնդումների պատճառով։ Այնուամենայնիվ, այս տեսակետը վիճարկվել է այլ հետազոտողների կողմից:

### Հորմոններ
Քանի որ կանանց մոտ հիվանդությունը հիմնականում հանդիպում է ցածր էստրոգենային մակարդակ ունեցողների շրջանում (նախապուբերտատ տարիքի աղջիկների և հետդաշտանադադարային փուլում գտնվող կանանց մոտ), առաջ է քաշվել հորմոնալ ազդեցությունների վերաբերյալ հիպոթեզը։ Այնուամենայնիվ, մինչ օրս շատ քիչ ապացույցներ են հայտնաբերվել, որոնք կարող են հաստատել այդ տեսությունը:

### Մաշկի տեղային փոփոխություններ
Որոշ արդյունքներ ենթադրում են, որ սկլերոզացնող որքինը կարող է սկսվել սպիացման միջոցով կամ ճառագայթումով, սակայն նմանատիպ դեպքերը  շատ հազվադեպ են եղել։

## Ախտորոշում
մինի|Արտասեռական սկլերոզացնող որքինի ֆոտոմիկրոգրաֆիա։ Նկատվում են՝ էպիդերմիսի ատրոֆիա, ֆոլիկուլների խցանում, հիմային շերտի վակուոլիզացիա, ինչպես նաև մաշկում սկլերոզ՝ կոլագենի սկզբնական  հոմոգենիզացիա։
Հիվանդությունը  տարիներ շարունակ կարող է  չախտորոշվել, քանի որ այն կամ չի ճանաչվում, կամ սխալ է ախտորոշվում։ Կանանց մոտ սկլերոզացնող որքինն ամենից հաճախ սխալմամբ ախտորոշվում է որպես վուլվովագինալ կանդիդոզ, որը հայտնի է նաև որպես սնկային վարակ, ախտանիշների նմանության և առաջացման բարձր հաճախականության պատճառով (կանանց մոտ 75%-ը կյանքի ընթացքում առնվազն մեկ անգամ ունենում է սնկային վարակ): Կանանց մոտ 8%-ը տարեկան 4 անգամից ավելի է տառապում սնկային վարակներով։ Սկլերոզացնող որքինը կարող է ճիշտ չախտորոշվել, մինչև հիվանդը չուղարկվի մասնագետի մոտ՝ հակասնկային դեղամիջոցների բազմաթիվ  անարդյունավետ կուրսերից հետո։

Բիոպսիա կատարելիս սկլերոզացնող որքինի հետ կապված հյուսվածաբանական բացահայտումներն են՝ հիպերկերատոզը, էպիդերմիսի ատրոֆիան, մաշկի սկլերոզը և մշակի լիմֆոցիտար ակտիվությունը։ Բիոպսիաները կատարվում են դիսպլազիայի նշանների առկայության դեպքում։

Նշվել է, որ քսերոտիկ խցանող բալանիտի կլինիկական ախտորոշումը կարող է գրեթե անսխալական լինել, չնայած կան այլ մաշկաբանական հիվանդություններ, ինչպիսիք են տափակ որքինը, տեղայնացված սկլերոդերմիան, լեյկոպլակիան, վիտիլիգոն և Լայմի հիվանդության մաշկային ցանը, որոնք կարող են նմանատիպ տեսք ունենալ։

## Բուժում
### Հիմնական բուժում
Կանանց մոտ սկլերոզացնող որքինի վերջնական բուժում չկա։ Բայց տղամարդկանց մոտ բուժումը հնարավոր է։ Վարքի փոփոխությունը նույնպես բուժման մի մասն է։ Հիվանդը պետք է նվազագույնի հասցնի կամ  կդադարի  սկլերոզացնող որքինով տուժած մաշկը քորելը։ Ցանկացած քերծվածք, սթրես կամ մաշկի վնասվածք կարող է վատթարացնել հիվանդությունը։ Տեսություն կա, որ քերծվածքը մեծացնում է քաղցկեղի առաջացման ռիսկը։ Ավելին, հիվանդը պետք է կրի հարմարավետ հագուստ և խուսափի նեղ հագուստից, քանի որ որոշ դեպքերում դա ախտանիշների ծանրության հիմնական գործոն է։

Տղամարդկանց պետք է խրախուսել միզելուց հետո  չորացնել մեզի մի քանի կաթիլները սովորական անձեռոցիկով։ Պետք է խուսափել գրգռիչ նյութերից, ինչպիսիք են օճառը, շամպունը և լոգանքի գելը։ Պետք է սափրել սեռական օրգանների մազերը։

Սկլերոզացնող որքինով ախտահարված մաշկի վրա տեղային կիրառվող կորտիկոստերոիդները առաջնային բուժում են հանդիսանում  թե՛ կանանց, թե՛ տղամարդկանց մոտ և ապացույցները ցույց են տալիս որ դրանք անվտանգ և արդյունավետ են։ Պատշաճ կերպով կիրառելու դեպքում, նույնիսկ երկարատև բուժման կուրսերի ընթացքում, հազվադեպ են առաջացնում լուրջ անբարենպաստ ազդեցություններ։ Դրանք որոշ ժամանակով բարելավում կամ ճնշում են բոլոր ախտանիշները և դրանք կրկին օգտագործվում են միայն  այն ժամանակ երբ անհրաժեշտություն է առաջանում։ Մեթիլպրեդնիզոլոն ացեպոնատն օգտագործվել է որպես անվտանգ և արդյունավետ կորտիկոստերոիդ՝ թեթև և միջին ծանրության դեպքերի համար։ Ծանր դեպքերի համար ենթադրվել է, որ մոմետազոնի ֆուրոատը կարող է ավելի անվտանգ և արդյունավետ լինել, քան կլոբետազոլը։ Վերջերս կատարված ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ տեղային կալցինեուրինի ինհիբիտորները, ինչպիսին է տակրոլիմուսը, կարող են ունենալ կորտիկոստերոիդներին նման ազդեցություն, սակայն դրանց ազդեցությունը սկլերոզացնող որքինի դեպքում քաղցկեղի ռիսկի վրա վերջնականապես հայտնի չէ։ Սահմանափակ ապացույցների հիման վրա, 2011 թվականի Քոքրեյնի ակնարկը եզրակացրեց է, որ կլոբետազոլի պրոպիոնատը, մոմետազոնի ֆուրոատը և պիմեկրոլիմուսը (կալցինեուրինի ինհիբիտոր)  արդյունավետ թերապիաներ են  սկլերոզացնող որքինի բուժման համար։ Այնուամենայնիվ, անհրաժեշտ են պատահականացված վերահսկվող փորձարկումներ՝ տեղային կորտիկոստերոիդների օպտիմալ ազդեցությունը և ռեժիմը հետագայում պարզելու, ինչպես նաև ռեմիսիայի տևողությունը կամ սրացումների կանխարգելումը գնահատելու համար, որոնք հիվանդների մոտ առաջանում են այս տեղային թերապիաների դեպքում։

Հիվանդի ողջ կյանքի ընթացքում ախտանիշների մեղմացումն ապահովելու համար անհրաժեշտ է տեղային կորտիկոստերոիդների համապատասխան դեղաչափերի շարունակական կիրառում: Տարբեր հետազոտություններ ենթադրում են, որ կորտիկոստերոիդների շարունակական կիրառման դեպքում կարելի էնվազեցնել քաղցկեղի առաջացման ռիսկը: Վեց տարվա ընթացքում 507 կանանց մասնակցությամբ անցկացված հեռանկարային երկայնական ուսումնասիրության արդյունքում քաղցկեղ առաջացել է կորտիկոստերոիդային բուժմանը  մասամբ հետևող հիվանդների 4.7%-ի մոտ, իսկ բուժմանը   ամբողջությամբ հետևող բուժմանը մասնակիցների մոտ այն կազմել է 0%։ Երկրորդ ուսումնասիրության մեջ, որը ներառում էր 129 հիվանդ, քաղցկեղ առաջացավ հիվանդների 11%-ի մոտ, որոնցից ոչ մեկը լիովին չէր հետևում կորտիկոստերոիդային բուժմանը։ Սակայն այդ երկու ուսումնասիրություններն էլ ցույց են տվել, որ կլոբետազոլի նման հզոր կորտիկոստերոիդը դեպքերի մեծ մասում անհրաժեշտ չէ, 83 հիվանդների մասնակցությամբ 20 տարվա ընթացքում անցկացված պրոսպեկտիվ ուսումնասիրության արդյունքում ութը քաղցկեղ են զարգացրել։ Վեցը արդեն քաղցկեղ ունեին ներկայացման պահին և բուժում չէին ստացել, մինչդեռ մյուս երկուսը բավականաչափ հաճախ չէին ընդունում կորտիկոստերոիդներ։ Երեք ուսումնասիրություններում էլ դիտարկված քաղցկեղի յուրաքանչյուր դեպք տեղի է ունեցել այն հիվանդների մոտ, ովքեր կորտիկոստերոիդներ չէին ընդունում այնքան հաճախ, որքան խորհուրդ էր տրվում ուսումնասիրության մեջ։

Ախտանիշները բարելավման  համար խորհուրդ է տրվում սկլերոզացնող որքինով ախտահարված մաշկի վրա  շարունակական և առատ ձևով օգտագործել տեղայնորեն քսվող՝ մեղմացնող միջոցներ: Դրանք կարող են լրացնել, բայց չփոխարինել կորտիկոստերոիդային թերապիան։ Դրանք կարող են օգտագործվել շատ ավելի հաճախ, քան կորտիկոստերոիդները՝ լուրջ անբարենպաստ ազդեցությունների ծայրահեղ հազվադեպության պատճառով: Սեռական օրգանների սկլերոզացնող որքինի դեպքում, ցավից և հիվանդության վատթարացումից խուսափելու համար, սեռական հարաբերությունից առաջ և ընթացքում միշտ պետք է օգտագործվի համապատասխան սեռական քսանյութ։ Որոշ յուղեր, ինչպիսիք են ձիթապտղի և կոկոսի յուղը, կարող են օգտագործվել ինչպես մեղմացնող, այնպես էլ սեռական քսանյութի գործառույթ իրականացնելու համար։ Հայտնի որ տղամարդկանց մոտ կարող  է դրական ազդեցություն ունենալ թլպատումը, բայց պարտադիր չէ, որ կանխի հիվանդության հետագա սրացումները, ինչպես նաև չի պաշտպանում քաղցկեղի առաջացման հավանականությունից։ Թլպատումը չի կանխում կամ բուժում սկլերոզացնող որքինը: Փաստորեն, տղամարդկանց մոտ առնանդամի գլխիկի բորբոքումը առաջին անգամ նկարագրվել է Շտյումերի կողմից 1928 թվականին՝ որպես թլպատված տղամարդկանց խմբի վրա ազդող վիճակ։

### Բուժման այլ եղանակներ
Ածխածնի երկօքսիդի լազերային բուժումը անվտանգ է, արդյունավետ և երկարաժամկետ հեռանկարում բարելավում է ախտանիշները, բայց դա չի նվազեցնում քաղցկեղի առաջացման ռիսկը։

Մեկ ուսումնասիրության մեջ նշվում էր, որ թրոմբոցիտներով հարուստ պլազման արդյունավետ է եղել՝ մեծապես բարելավելով հիվանդների կյանքի որակը, որի ժամանակ  իմունոգլոբուլին A միջին բարելավումը կազմելով 2.04, իսկ կյանքի որակի մաշկաբանական ինդեքսի  բարելավումը՝ 7.73։

## Կանխատեսում
Հիվանդությունը կարող է տևել բավականին երկար ժամանակ։ Երբեմն կարող է ինքնուրույն անհետանալ՝  հատկապես երիտասարդ աղջիկների մոտ։

Սկլերոզային որքինը կապված է քաղցկեղի առաջացման ավելի բարձր ռիսկի հետ։ Այն մաշկը, որը սպիացել է սկլերոզացնող որքինի հետևանքով, մաշկի քաղցկեղի զարգացման ավելի մեծ հավանականություն ունի: Սկլերոզացնող որքին ունեցող կանանց մոտ կարող է ամոթույքի քաղցկեղ առաջանալ։ Սկլերոզացնող որքինը կապված է վուլվայի տափակաբջջային քաղցկեղ բոլոր դեպքերի 3-ից 7%-ի հետ։ Հաղորդվել է, որ կանանց մոտ ամոթույքի քաղցկեղի զարգացման ռիսկը 33,6 անգամ ավելի բարձր է, երբ այն զուգակցվում է սկլերոզացնող որքինի հետ։ Տղամարդկանց մասնակցությամբ կատարված ուսումնասիրությունը նշել է, որ քսերոտիկ բալանիտով հիվանդների մոտ առնանդամի քաղցկեղի հայտնաբերված դեպքերի թիվը կազմում է 2.6–5.8%։

## Համաճարակաբանություն
Կանանց մոտ սկլերոզային որքինի հաճախականությունը երկմոդալ տարիքային բաշխում ունի։ Այն հանդիպում է աղջիկների մոտ՝ ախտորոշման միջին տարիքը 7.6 տարի է, իսկ կանանց մոտ՝ 60 տարեկան։ Տղաների մոտ ախտորոշման միջին տարիքը 9-ից 11 տարեկան է։

Տղամարդկանց մոտ հիվանդության ամենատարածված տարիքը 21-ից 30 տարեկանն է։

## Պատմություն
1875 թվականին Վեյրը հայտնել է, որ վուլվայի կամ բերանի խոռոչի սկլերոզացնող որքինը  կարող է լիներ իխտիոզ։ 1885 թվականին Բրեյսկին նկարագրլ է  վուլվայի կրաուրոզը։ 1887 թվականին Հալոպոն նկարագրել է սկլերոզացնող որքինի մի շարք արտասեռական դեպքեր։ 1892 թվականին Դարիեն պաշտոնապես նկարագրել է սկլերոզացնող որքինի դասական հյուսվածաբանությունը։ 1900 թվականին ձևավորվել է այն գաղափարը, որ սկլերոդերման և սկլերոզացնող որքինը սերտորեն կապված են, որը շարունակվում է մինչ օրս։ 1901 թվականին ուսումնասիրվել է մանկական սկլերոզացնող որքինը։ 1913 թվականից մինչև այսօր ձևավորվեց նաև այն գաղափարը, որ սկլերոդերման սերտորեն կապված չէ սկլերոզացնող որքինի հետ։ 1920 թվականին Տաուսիգը վուլվէկտոմիան սահմանել է որպես նախընտրելի բուժում վուլվայի կրաուրոզի՝ նախաքաղցկեղային վիճակի համար։ 1927 թվականին Կիրլը սկլերոզացնող որքինը (սպիտակ բծերի հիվանդություն) սահմանել է որպես յուրահատուկ դեպք։ 1928 թվականին Շտյումերը նկարագրել է քսերոտիկ բալանիտը՝ որպես թլպատումից հետո առաջացող երևույթ։ 1936 թվականին ռետինոիդները (վիտամին A) սկսեցին օգտագործվել սկլերոզացնող որքինի բուժման համար։ 1945 թվականին տեստոստերոնն օգտագործվել է սեռական օրգանների լորձաթաղանթի վիրահատության ժամանակ։ 1961 թվականին սկսվել է կորտիկոստերոիդների օգտագործումը։ 1971 թվականին պրոգեստերոնն օգտագործվել է սկլերոզացնող որքինի բուժման համար։ Ուոլասը սահմանել է սկլերոզացնող որքինի կլինիկական գործոնները և համաճարակաբանությունը։ 1976 թվականին Ֆրիդրիխը սկլերոզացնող որքինը սահմանել է որպես դիստրոֆիկ, այլ ոչ թե ատրոֆիկ վիճակ։ Կանանց սեռական օրգանների հիվանդությունների ուսումնասիրության միջազգային ընկերությունլ է սահմանել է, որ կրաուրոզը և լեյկոպլակիան այլևս չպետք է օգտագործվեն: 1980 թվականին ֆտորացված և գերակտիվ ստերոիդները առաջին անգամ օգտագործվել են սկլերոզացնող որքինի բուժման համար: 1981 թվականին հրապարակվել են HLA սերոտիպերի և  սկլերոզացնող որքինի վերաբերյալ ուսումնասիրություններ: 1984 թվականին սկլերոզացնող որքինի բուժման մեջ օգտագործվել են էտրետինատը և ացիտրետինը: 1987 թվականին սկլերոզացնող որքինը կապվել է Բորելիա վարակի հետ։

Սկլերոզացնող որքինի ատրոֆիկուսը առաջին անգամ նկարագրվել է 1887 թվականին՝ Ֆրանսուա Անրի Հալոպոյի կողմից։ Սկլերոզացնող որքինի ոչ բոլոր դեպքերում են դրսևորվում հյուսվածքների ատրոֆիա, այդիսկ պատճառով 1976 թվականին Կանանց սեռական օրգանների հիվանդությունների ուսումնասիրության միջազգային ընկերություն կողմից դադարեցվել է ատրոֆիկ տերմինի օգտագործումը և պաշտոնապես ընդունվել է սկլերոզացնող որքին անվանումը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* NIAMS – Questions and Answers About Lichen Sclerosus
* NIAMS – Fast Facts About Lichen Sclerosus
* dermnetnz.org
* better medicine
* Medscape Reference Author: Jeffrey Meffert, MD; Chief Editor: Dirk M Elston, MD

**բժշկական պատկեր**

* http://www.dermlectures.com/LecturesWMV.cfm?lectureID=88
* https://web.archive.org/web/20070927210529/http://dermis.multimedica.de/dermisroot/de/34088/diagnose.htm
* https://web.archive.org/web/20071008130921/http://dermnetnz.org/immune/ls-imgs.html

Կատեգորիա:Աուտոիմուն հիվանդություններ
Կատեգորիա:Գինեկոլոգիական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Մաշկային հիվանդություններ