Մալանիա (տոն)

**Մալանիա**, **Առատ երեկո,** արևելյան սլավոնների ազգային օրացույցի օր, Քրիստոսի Սուրբ ծննդյան տոնի ու Հին Նոր տարվա նախօրեի ընծայումը դեկտեմբերի 31-ին (հունվարի 13)։

Ըստ քրիստոնեական օրացույցի այս օրը հարգում են սուրբ Մալանիա Ռիմլյանկային։ Ռուսներն անվանում են Մալանիա, ուկրաինացիները՝ *Маланки*, *Маланія*, իսկ բելառուսները՝ *Малання*, *Меланьи-желудочницы, Маланья толстая*։

## Այլ անվանումներ
; ; , *Шчодрая куцця, Багатая куцця*, *Васільеўская Каляда*,*Щедрец, Багаты вечар, Шчодрык*,*Язэп, Давыд, Якуб, Малання*, պոլես.` *Шчодры вечар, Гаготы, Агатуха, Богатая вечера, Богатая коляда, Богатая кутья, Богатуха, Богатый вечер, Велея, Веселая щедруха, Вилия, Гоготы, Гутуха, Другая кутья, Куготы, Кутья святого козлика, Ласточки, Малашка, Оготуха, Середняя кутья, Скоромная кутья, Толстая вечера, Толстая кутья, Щедрая кутья, Щедренец, Щедрец, Щёдрик, Щедрики, Щёдрова кутья, Щедровки, Щедровли, Щедровная кутья, Щедруха, Щедрухи, Щедрушка, Щедры։*

Ուկրաինացիների, բելառուսների և Ռուսաստանի հարավում ավելի տարածված է Առատ երեկո անվանումը. կենտրոնական Ռուսաստանում և Ռուսաստանի հյուսիսում հայտնի է որպես Վասիլևի երեկո, Պովոլժիեում, Ռուսաստանի կենտրոնական և հարավային որոշ շրջաններում (Տվեր, Յարոսլավլ, Մոսկվա, Տուլա, Ռյազան, Նիժնի Նովգորոդ, Օրենբուրգ, մասամբ Վորոնեժ, Բելգորոդ և Կուրսկ)՝ Օվսեն։ Սլովակները անվանել են «Առատ երեկո» (), ինչպես նաև չեխերի հետ Սուրբծննդյան ճրագալույցը կոչվում էր «Առատաձեռն օր» ()։

## Բելառուսական ավանդույթներ
մինի|Մ. Անդրիոլի. «Այծի բուծումը» ազնվական կալվածքում։ Արևմտյան Բելառուսիա, XIX դար
մինի|«Կոլեդայի թագավորները» ծեսի մասնակիցներըԱյդ երեկոյից սկսվում էր Առատ շաբաթը կամ Հարուստ Կոլյադան: Արևմտյան Պոլեսիայում այս երեկոն կոչվում էր *Կուգոտի, Գագոտի կամ Ագաթուխա։* Անվան ծագումը կապված է ծիսակարգի հետ. ջրհորի մեջ նետում էին շիլա, այդ ժամանալ էլ գուշակություն անում՝ ջրհորի մեջ գոռալով «Կու-գու-գու»։ Ըստ այլ տվյալների՝ «Ագաթուխա» բառը ծագում է «гагатать» (ուրախանալ, ծիծաղել) բայից։ Այդ օրը աղջիկները կանխատեսում էին իրենց ապագա ամուսնությունը:

Ծիսական ընթրիքը տարբերվում էր ուտեստների բազմազանությամբ ու համեստությամբ։ Հաճախ տերը իրականացնում էր Սառնամանիքին սեղան հրավիրելու ծեսը. «Սառնամանիք, արի կուտյա կեր: Ամռանը մի՛ այցելիր, պոչդ դես ու դեն մի՛ շարժիր, այլապես մտրակով կծեծեմ»։ Տոնական խնջույքի ուտեստ էր նաև «Սուրբ այծի Կուտյան»։

Առատաձեռնություն ցուցաբերում էին ինչպես պատուհանների տակ, այնպես էլ տներում, որտեղ մեծարում էին տերերին և բարեկեցություն մաղթում գալիք տարում։ Նրանք բուծում էին այծ («ձի», «եզ», «քարայծ», «արջ», «կռունկ») և երգեր երգում, որոնցից գլխավորը «Գ-գո-գո, այծ»-ն էր։ Առատաձեռնության երգերը տարբերվում էին Սուրբ Ծննդյան երգերից հիմնականում կրկներգով («Լուսավոր երեկո» երգի փոխարեն հնչում էր «Բարեգործ երեկո»)։

Մագիլյովշում գոյություն է ունեցել տոնական զվարճանք՝ Շադրեցը ()։ Գլխավոր հերոսը «շադրեցը» կամ «շեդրան» էր՝ տղա, որը պատկերում էր աղջկա: Որպես կանոն, այս դերի համար ընտրվում էին խոշոր տղա։

## Ուկրաինական ավանդույթներ
մինի|«Մալանկայի վարել» ծեսը Ուկրաինայում, 1894 թվական20-րդ դարի սկզբին ուկրաինացիների համար նախաամանորյա երեկոյի հիմնական ատրիբուտներն եղել են հարուստ տոնական սեղանը, առատաձեռնությունը, գուշակությունը, կերպարանփոխությունը, խաղերը և զվարճանքները։ 

Օրվա արարողությունները հիշեցնում են Ճրագալույցի արարողությունները: «Առատաձեռն» անվանումը կապված է հարուստ համեստ սեղան պատրաստելու սովորության հետ՝ ի տարբերություն Սուրբ երեկոյի։

Մելանկայում գյուղացիական տնտեսությունում իրականացվում էին «տնտեսական մոգության» արարողություններ. երիտասարդ ձիերին և եզներին առաջին անգամ լծում էին, որպեսզի սովորեցնեն աշխատանքին: Այս օրը որոշ տեղերում ճնճղուկներ էին բռնում ու նետում կրակի մեջ, իսկ ստացված մոխիրը ավելացնում էին ցանքի համար նախատեսված սերմերին։ Ենթադրվում էր, որ այս կերպ կարելի է դաշտերը պաշտպանել թռչուններից։

Խարկովի մարզում տոնական շրջայցը բակերում սկսվում էր առավոտյան, երբ տղաներն ու աղջիկները առանձին-առանձին շրջում էին բակերում՝ շնորհավորանքներով և բարեմաղթանքներով («մելանկովալ»): Երեկոյան նույն արարողությունը կատարում էին մեծահասակ աղջիկները («առատաձեռն»)՝ երգելով։




Ուկրաինայում առատաձեռնության ժամանակ կերպարանափոխվածների մեջ էին Վասիլը և Մալանկան։ Ուկրաինացիների մոտ Ամանորի երեկոն կապվում էր ամուսնության մասին աղջիկների գուշակության հետ։

Որոշ տեղերում, մինչ լուսաբացը, տերը խրճիթից դուրս էր բերում Սուրբ Ծննդյան օրվանից կարմիր անկյունում կանգնեցված դիդուխի խուրձը, ինչպես նաև սեղանի ու հատակի ծղոտը, և այրում էր այն ամենը դարպասի մոտ, ճանապարհին կամ այգում։

## Ռուսական ավանդույթներ
Սուրբ Մալանիայի (Մելանիայի) օրը նվիրված էր տոնական խնջույքի նախապատրաստմանը, որը սովորաբար բավականին առատ էր: Հավատում էին, որ որքան առատ ու բազմազան լինի սեղանը, որքան ուրախ ու բարյացկամ լինի խնջույքը, այնքան ավելի բարեկեցիկ կլինի տարին։

Մալանիայի հետ էին կապված առատւթյունը, տոնական հագուստը և մեծ նախապատրաստությունները՝

* Մալանիան պատրաստվում է հարսանիքին:
* Պատրաստել եմ հենց Մալանիայի հարսանիքի համար։
* Մալանիա` աղիքներ, երշիկ են ուտում:

Ռուս-ուկրաինական և ուկրաինա-մոլդովական սահմանին «Մալանկային» փեսացուները գնում էին տները գուշակելու։ Այցելությունների ընթացքում երբեմն խաղում էին Վասիլիայի և Մալանյայի (Վասիլի և Մելանկայի) կատակային ​​հարսանիքը:

## Տես նաև
* Ամանորն Ուկրաինայում

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* Кароткі каляндар свят і памятных дат на 2006 год, Лабараторыя беларускага фальклору БДУ .
* 
* 
* 
* Фольклорный центр «Песнохорки», Народный календарь: Рождественские святки .
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

* Традиция щедрования в Климовском районе Брянской области (culture.ru)