Մարիո Բենեդետտի

**Մարիո Բենեդետտի** (, ամբողջական անունը՝ *Մարիո Օռլանդո Համլետ Հարդի Բրեննո Բենեդետտի Ֆարուջիա*, ), ուրուգվայցի լրագրող, բանաստեղծ, գրող, դրամատուրգ, գրականագետ։

## Կենսագրություն
Բենեդետտին ծնվել է իտալական ներգաղթյալներ Բրեննո Բենեդետտի և Մատիլդա Ֆարուջիաների ընտանիքում։ Չորս տարեկան հասակում ծնողների հետ տեղափոխվել է Մոնտեվիդեո, որտեղ կենտրոնացված էր Ուրուգվայի բնակչության մեկ երրորդ մասը։ Հայրն ուներ ոչ մեծ դեղատուն, ընտանիքն ապրում էր աղքատիկ, հաճախ էր հայտնվում ծանր վիճակում։ 1928-1933 թվականներին Բենեդետտին հաճախել է Մոնտեվիդեոյի գերմանական դպրոց, իսկ դրանից հետո՝ ևս մեկ տարի Միրանդա լիցեյ։ 1935 թվականին ֆինանսական խնդիրների պատճառով ստիպված էր թողնել դպրոցը։

14 տարեկանից Բենեդետտին ստիպված է եղել աշխատել ավտոմեքենաների պահեստամասերի ընկերությունում։ 1938-1941 թվականներին նա ապրել է Բուենոս Այրեսում, որտեղ աշխատել է փոքր հրատարակչությունում՝ որպես սղագրող։ Հետագայում Բենեդետտին անցել է տարբեր հիմնարկներով, որոնք նրա համար դարձել են կյանքի դպրոց։ 1945 թվականին Բենեդետտին վերադարձել է Մոնտեվիդեո և ընդունվել աշխատանքի «Մարչա» շաբաթաթերթի խմբագրությունում։ Այստեղ աշխատել է մինչև 1974 թվականը ներառյալ, երբ խմբագրությունը փակվել է Խուան Մարիա Բորդաբերիի իշխանության ճնշման տակ։ Սկսած 1954 թվականից՝ Բենեդետտին գլխավորել է խմբագրության գրականության բաժինը։

Միաժամանակ նա ղեկավարում էր նաև «Մարգինալիա» (*Marginalia*) գրական թերթը (1948-1949)։ Հետագայում՝ 1949 թվականին, դարձել է Ուրուգվայի ամենահայտնի ամսագրերից մեկի` «Նումերո» (*Número*) գրական ամսագրի խմբագրակազմի անդամ։ 1964 թվականին նա աշխատել է *«Լա Մանյանա»* (*La mañana*) օրաթերթում որպես թատերական քննադատ և գրականությանը նվիրված էջի պատասխանատու։ Գրախոսել է *«Լա Տրիբունա  Պոպուլար»* (*La tribuna popular*) կինոնկարը և համագործակցել հումորային *«Պելոդուրո»* (*Peloduro*) ամսագրի հետ։ Գրել սկսել է վաղ։ Մանուկ հասակում գրել է արկածային վեպ, որին հաջորդել են բանաստեղծությունները։ Առաջին գիրքը հրատարակվել է 1945 թվականին, սակայն նրան լայն ճանաչում է բերել «Կարճատև դադար» վեպը` տպագրված 1960 թվականին։

1966 թվականին Բենեդետտին «Ամերիկայի Տուն» Կուբայի մշակույթի ինստիտուտի կողմից շնորհվող մրցանակի ժյուրիի անդամներից էր, որտեղ ծանոթացել է Ռուբեն Դարիոյի հետ։ 1967 թվականին նա մասնակցել է Լատինական Ամերիկայի գրողների երկրորդ կոնգրեսին։ Նույն  տարում դարձել է «Ամերկիայի Տուն» ինստիտուտի տնօրենների խորհրդի անդամ և գլխավորել գրականության հետազոտության կենտրոնը` աշխատելով այնտեղ մինչև 1971 թվականը։

1960-ականների վերջին և 70-ականների սկզբին Մարիո Բենեդետտին վարել է ակտիվ հասարական-քաղաքական կյանք։

1971 թվականին նա դարձել է Մոնտեվիդեոյի հանրապետական համալսարանի (*Universidad de la República*) փիլիսոփայական ֆակուլտետի իսպանա-ամերիկյան գրականության բաժնի տնօրեն։

Նույն թվականին Բենեդետին, որն ակտիվ դիրքորոշում էր որդեգրել 1948 թվականին Ռիո դե Ժանեյրոյում ստորագրված միջամերիկյան ռազմական պայմանագրի դեմ, Տուպամորսի անդամների հետ հիմնել է «Մարտի 26-ի շարժումը»՝ դառնալով «Լայն ճակատ»-ի ձախ կոալիցիայի մասը։

Ռազմական հեղաշրջումից հետո՝ 1973 թվականին, կորցրել է համալսարանի իր պաշտոնը և ստիպված 12 տարով լքել Ուրուգվայը։ Սկզբում գնացել է Բուենոս Այրես, իսկ հետո` 1976 թվականին, Կուբա։ 1980 թվականին նա տեղափոխվել է Պալմա դե Մալյորկա։ 2 տարի անց նա սկսել է աշխատել «El País» շաբաթաթերթում, իսկ սկսած 1983 թվականից ապրել է Մադրիդում։

1983 թվականի մարտին Բենեդետտին վերադարձել է Ուրուգվայ՝ սկսելով ստեղծագործական նոր փուլ։ Նա ղեկավարել է *«Brecha»* ամսագրի խմբագրությունը, որը դարձել էր *«Marcha»-*ի հաջորդողը։

Էլիսեո Սուբելիի «Սրտի մութ կողմը» (*El lado oscuro del corazón*) արգենտինական գեղարվեստական ֆիլմում, որը էկրան է բարձրացել 1992 թվականին, ներկայացվում է ուրուգվայցի պոետի կյանքը, որն ուղեկցվում է Մարիո Բենեդետտիի, Օլիվերիո Հիրոնդոյի և Հուանա Հելմանայի բանաստեղծություններով։ Ֆիլմը ցուցադրվել է նաև Բեռլինի կինոփառատոնում և Բենեդետտիին հայտնի դարձրել լայն լսարանի համար։

Բենեդետտին մշտապես իր ժամանակի մի մասը ապրել է Մոնտեվիդեոյում, իսկ մի մասը՝ Մադրիդում։

2006 թվականի հունվարի 26-ին Մարիո Բենեդետտին միացել է այնպիսի հայտնի մարդկանց, ինչպիսիք են Գաբրիել Գարսիա Մարկեսը, Էրնեստո Սաբատոն, Տյագո դե Մելյոն, Էդուարդո Գալեանոն, Կարլոս Մոնսիվայսը, Պաբլո Արմանդո Ֆերնանդեսը, Խորխե Էնրիկ Ադոումը, Պաբլո ՄԻլանեսը, Լուիս Ռաֆաել Սանչեսը, Մայրո Մոնտերոն և Անա Լիդիա Վեգան, որոնք պահանջում էին Պուերտո Ռիկոյի անկախությունը։

Բենեդետտիի վերջին գիրքը` «Testigo de uno mismo» բանաստեղծությունների ժողովածուն, հրատարակել է 2008 թվականին։ Մադրիդի իր գրադարանի մեծ մասը նա հանձնել է Ալիկանտեի հետազոտական համալսարանին։

Մարիո Բենեդետտին մահացել է 2009 թվականի մայիսի 17-ին՝ 89 տարեկան հասակում, Մոնտեվիդեոյի իր տանը։

### Անձնական կյանք
1946 թվականին Մարիո Բենեդետտին ամուսնացել է Լուս Լոպես Ալեգրեի հետ։ 1973 թվականի հեղափոխությունից հետո Լուս Լոպես Ալեգրեն մնացել է Ուրուգվայում՝ հոգ տանելու իր ծնողների մասին, ուստի ամուսինները 10 տարի միմյանց չեն տեսել։ Լուս Լոպեսը մահացել է 2006 թվականին Ալցհայմերի հիվանդությունից։ Կնոջ մահը Մարիոյի առողջության վրա բացասաբար է ազդել։

## Մրցանակներ
1949-1958 թվականներին Բենեդետտին բազմիցս արժանացել է Ուրուգվայի կրթության նախարարության մրցանակին, որից նա հետագայում հրաժարվել է որոշ գրողների նկատմամբ կատարվող կողմնակալության պատճառով։

1982 թվականին Կուբայի պետական խորհուրդը նրան հանձնել է Ֆելիքս Վարելայի շքանշան, իսկ 1989 թվականին՝ Աիդա Սանտամարիայի մեդալ։

1986 թվականին գրական ստեղծագործությունների համար արժանացել է Խրիստո Բոտևայի բուլղարական մրցանակի։ 1987 թվականին Բրյուսելի *«Միջազգային համաներում»* մարդու իրավունքների պաշտպանության կազմակերպությունը նրան պարգևատրել է *«Ոսկե բոց»* մրցանակով «Գարուն` պառակտված անկյունով*» (Primavera con una esquina rota)* վեպի համար, որը հետագայում թարգմանվել է աշխարհի 12 լեզուներով։

Բենեդետտիի «Կարճատև դադար» (*La tregua*) վեպը արգենտինական ռեժիսոր Սերխիո Ռենանայի (Sergio Renán) էկրանավորմամբ առաջադրվել է «Օսկար» մրցանակի՝ որպես 1975 թվականի լավագույն օտարալեզու ֆիլմ։ Այն նաև արժանացել է Ֆեդերիկո Ֆելինիի «Ամարկորդ» մրցանակի։

1996 թվականի նոյեմբերի 30-ին Բենեդետտին ստացել է Խուան Խոսե Մորոսոլիի մրցանակ։ 1999 թվականին պարգևատրվել է թագուհի Սոֆիայի իբերո-ամերիկյան պոեզիայի մրցանակով, իսկ 2000 թվականին՝ Խոսե Մարտինի անվան միջամերիկյան մրցանակով։

2004 թվականին Իսպանիայի Խաեն նահանգի Ալկալա լա Ռեալ քաղաքում Բենեդետտին ստացել է միջազգային էթնիկական փառատոնի «Էթնոսուր» մրցանակ։

2005 թվականի հունիսի 7-ին Սանտանդերի Մենենդես-ի-Պելայոյի միջազգային համալսարանը պարգևատրել է նրան միջազգային Մենենդես-ի-Պելայո մրցանակով` 48 000 եվրոյի չափով։

2007 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Բենեդետտին շնորհվել է Ֆրանսիսկո Միրանդայի առաջին կարգի շքանշան, որը Վենեսուելայի բարձրագույն մրցանակն է մշակույթի ոլորտում ունեցած ներդրումների համար։

Բենեդետտին եղել է Ուրուգվայի Հանրապետության համալսարանի, Ալիկանտեի և Հավանայի համալսարանների պատվավոր դոկտոր, Մոնտեվիդեոյի Գրականության ազգային ակադեմիայի պատվավոր անդամ։

## Ստեղծագործություններ
Մարիո Բենեդետտին գրել է մոտ 60 վեպ, հարյուրավոր բանաստեղծություններ, կարճ պատմություններ և պիեսներ։

### Քնարերգություն
* 1945՝ *La víspera indeleble* - առաջին հրատարակված գիրքը
* 1956՝ *Poemas de oficina*
* 1963՝ *Inventario, Poesía* 1950-1958, *Poemas del hoyporhoy*
* 1977՝ *La casa y el ladrillo*
* 1981՝ *Viento del exilio*
* 1986՝ *Preguntas al azar*
* 1988՝ *Yesterday y mañana*
* 1991՝ *Las soledades de Babel*
* 1994՝ *Inventario dos* (1985-1994)
* 1995՝ *The Exercise of Discretion: Oblivion Is Full of Memory*
* 1996՝ *El amor, las mujeres y la vida. Poemas de amor.*
* 1997՝ *La vida ese paréntesis*
* 2002՝ *Insomnios y Duermevelas*,
* 2004՝ *Defensa propia*,
* *Little Stones At My Window*,
* *Poemas de otros*
* *Noción de Patria*
* *Sólo mientras tanto*
* *Quemar las naves*
* *A ras de sueño*
* *Letras de emergencia*
* 2008: *Testigo de uno mismo*

### Պատմվածքներ
* 1977՝ *La vecina orilla - Մոտակա ափ* (թարգմանվել է ռուսերեն)
* 1960՝ *Montevideanos - Մոնտեվիդեացիները* (հավաքածու)
* *Aquí se respira bien - Այստեղ հեշտ է շնչել*
* *Los pocillos - Սուրճի բաժակներ*
* *Acaso irreparable - Հնարավոր է, անուղղելի*  (թարգմանվել է ռուսերեն)
* *Escrito en Überlingen*
* *El reino de los cielos*
* *Miss Amnesia - Միսս Մոռացություն* (*թարգմանվել է ռուսերեն*)
* *Una carta de amor*
* *La noche de los feos - Տգեղների գիշերը*
* *La sirena viuda*
* *El buzón del tiempo* և այլն

### Էսսեներ
* 1960՝ *El país de la cola de paja*
* *La Colección*

### Սիրավեպեր
* 1953՝ *Quién de Nosotros*
* 1960՝ *La tregua - Դադար* (*թարգմանվել է ռուսերեն*), 1974 թվականի համանուն ֆիլմի հիմքն է
* 1965՝ *Gracias por el fuego - Շնորհակալություն կրակի համար* (*թարգմանվել է ռուսերեն*), 1984 թվականի համանուն ֆիլմի հիմքն է
* 1971՝ *El cumpleaños de Juan Ángel*
* 1982՝ *Primavera con una esquina rota - Բացված անկյունով գարունը* (*թարգմանվել է ռուսերեն*)
* 1982՝ *Vientos del exilio*
* 1984՝ *Geografías*
* 1991՝ *Las soledades de Babel*
* 1993՝ *La borra del café*
* 1996՝ *Andamios*
* 2003՝ *El porvenir de mi pasado*

### Պիեսներ
* 1958՝ *Ida y Vuelta*
* 1979՝ *Pedro y el capitán*

## Էկրանավորում
Բենեդետտիի «Կարճատև դադար» (La tregua) վեպը, որն էկրանավորել է արգենտինական ռեժիսոր Սերխիո Ռենանան (Sergio Renán), առաջադրվել է «Օսկար» մրցանակի՝ որպես 1975 թվականի լավագույն օտարալեզու ֆիլմ։ Այն նաև Ֆեդերիկո Ֆելինիի կողմից արժանացել է «Ամարկորդ» մրցանակի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Mario Benedetti Foundation (in Spanish)
* Excerpt from "Spring with a Broken Corner" in Guernica Magazine
* Poemas
* Poet of Uruguay's Revolutionary Moment by Nick Caistor, *The Sydney Morning Herald*, 8 June 2009
* Center for Latin American studies Mario Benedetti, Universitat d'Alacant, Spain

Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Գրականագետներ
Կատեգորիա:Իսպանալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայցի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայցի գրողներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայցի դրամատուրգներ