Փոլ Մոթյան

**Սթիվեն Փոլ Մոթյան** (** ), հայկական ծագումով ամերիկացի ջազային թմբկահար, հարվածային գործիքների երաժիշտ և կոմպոզիտոր։ Նա կարևոր դերակատարում է ունեցել ջազային թմբկահարներին ռիթմը խիստ պահպանելու պարտականություններից ազատելու գործում:

Մոթյանն առաջին անգամ հայտնի է դարձել 1950-ականների վերջին՝ Բիլ Էվանսի դաշնամուրային տրիոյով, իսկ ավելի ուշ՝ մոտ մեկ տասնամյակ (մոտ 1967-1976)՝ դաշնակահար Քիթ Ջարեթի խմբի մշտական անդամ։ Թմբկահարը իր կարիերան որպես խմբի ղեկավար սկսել է 1970-ականների սկզբին։ Հավանաբար նրա երկու ամենանշանավոր խմբերն էին կիթառահար Բիլ Ֆրիզելի և սաքսոֆոնահար Ջո Լովանոյի հետ երկարատև տրիոն, ինչպես նաև *Electric Bebop Band*-ը, որտեղ նա հիմնականում աշխատում էր երիտասարդ երաժիշտների հետ՝ բիբոփ ջազային ոճի ստանդարտների մեկնաբանություններով։

## Կենսագրություն
Մոթյանը ծնվել է Ֆիլադելֆիայում (Փենսիլվանիա), հայկական ծագում ունեցող ընտանիքում, և մեծացել է Փրովիդենսում (Ռոդ Այլենդ)։ Վաղ տարիքում սկսել է կիթառ նվագել, իսկ 12 տարեկանում սկսել է հարվածային գործիքներ նվագել, և ի վերջո, շրջագայել է Նոր Անգլիայում՝ որպես սվինգ երաժիշտ։ 

Կորեական պատերազմի ժամանակ նա միացել է ռազմածովային ուժերին և մինչև 1954 թվականը հաճախել է Վաշինգտոնի Միացյալ Նահանգների ռազմածովային երաժշտական դպրոց։ Նա նաև հաճախել է Մանհեթենի երաժշտական դպրոց:

Մոթյանը պրոֆեսիոնալ երաժիշտ է դարձաել 1954 թվականին և կարճ ժամանակով նվագել է դաշնակահար Թելոնիուս Մոնկի հետ։ Նա հայտնի է դարձել որպես դաշնակահար Բիլ Էվանսի տրիոյում (1959-1964) թմբկահար, սկզբում բասիստ Սքոթ ԼաՖարոյի, իսկ ավելի ուշ՝ Չակ Իսրայելսի հետ:

Հետագայում նա նվագել է դաշնակահարներ Փոլ Բլեյի (1963-1964) և Քեյթ Ջարրեթի (1967-1976) հետ։ Այլ երաժիշտների թվում, որոնց հետ Մոթյանը ելույթ է ունեցել և/կամ ձայնագրվել է իր կարիերայի վաղ շրջանում, եղել են Լենի Տրիստանոն, Ուորն Մարշը, Լի Քոնիցը, Ջո Կաստրոն, Արլո Գաթրին (Մոթյանը կարճ ժամանակով ելույթ է ունեցել Գաթրիի հետ 1968-1969 թվականներին, այդ թվում՝ ''Վուդսթոք'' փառտոնում), Կարլա Բլեյին, Չարլի Հեյդենին և Դոն Չերին։ 
[մինի|Ջո Լովանոն ([սաքսոֆոն), Փոլ Մոթյան (հարվածային) և Բիլ Ֆրիզել (բաս կիթառ), Հռոմ, 1994 թվական, հուլիս]]
Հետագայում Մոթյանը աշխատել է այնպիսի երաժիշտների հետ, ինչպիսիք են Մերիլին Քրիսպելը, Բիլ Ֆրիզելը, Լենի Ստեռնը, Ջո Լովանոն, Գոնսալո Ռուբալկաբան, Ալան Պասկվան, Բիլ Մաքհենրին, Ստեֆան Օլիվան, Ֆրենկ Քիմբրոն, Էրիկ Ուոթսոնը և շատ ուրիշներ։

1977 թվականից ստեղծել է իր խումբը: Մոթյանը դարձել է խմբի կոմպոզիտոր և ղեկավար, սկզբում ձայնագրելով *ECM Records* ժամանակակից երաժշտության ձայնագրման լեյբլի համար (1970-ականներին և 1980-ականների սկզբին), ապա՝ *Soul Note, JMT և Winter & Winter* լեյբլների համար, նախքան 2005 թվականին *ECM* վերադառնալը: 

1980-ականների սկզբից նա ղեկավարել է տրիո, որի կազմում էին կիթառահար Բիլ Ֆրիզելը և սաքսոֆոնահար Ջո Լովանոն, որոնց երբեմն միանում էին բասիստներ Էդ Շուլլերը, Չարլի Հեյդենը կամ Մարկ Ջոնսոնը, և այլ երաժիշտներ, այդ թվում՝ Ջիմ Փեփերը, Լի Քոնիցը, Դյուի Ռեդմանը և Ջերի Ալենը: Մոթյանի ստեղծագործությունները նվագելուց բացի, խումբը ձայնագրել է Թելոնիուս Մոնկին և Բիլ Էվանսին նվիրված հարգանքի տուրք ալբոմներ, ինչպես նաև *Փոլ Մոթյանին նվիրված մի շարք Բրոդվեյի* ալբոմներում՝ ներառելով ջազային ստանդարտների օրիգինալ մեկնաբանություններ:

Չնայած դաշնակահարների հետ ունեցած կարևոր կապերին, Մոթյանը 1970-ականներից ի վեր իր ղեկավարած գործերում հազվադեպ է դաշնակահար ներգրավել իր անսամբլներում և մեծապես ներառել է կիթառահարներ։ Մոթյանի առաջին գործիքը կիթառն էր, և նա, ակնհայտորեն, պահպանել է իր կապվածությունը գործիքի հետ. Ֆրիզելի հետ իր խմբերից բացի, *ECM*-ում իր առաջին երկու անհատական ալբոմներում հնչում է կիթռահար Սեմ Բրաունը, իսկ նրա *Electric Bebop Band*-ում ևս երկու, իսկ երբեմն՝ երեք էլեկտրական կիթառներ։ Խումբը հիմնադրվել է 1990-ականների սկզբին և ներառել է բազմաթիվ երիտասարդ կիթառահարների և սաքսոֆոնահարների

2011 թվականին Մոթյանը մասնակցել է մի շարք նոր ձայնագրությունների, այդ թվում՝ *«Live at Birdland»-* ում (Լի Քոնիցի, Բրեդ Մեհլդաուի և Չարլի Հեյդենի հետ), Սեմյուել Բլեյզերի «*Consort in Motion»-* ում, *«No Comment* by Augusto Pirodda»-ում և *«Further Explorations»-* ում ՝ Չիկ Կորեայի և Էդի Գոմեսի հետ։ Բիլ ՄաքՀենրիի «*Ghosts of the Sun»* -ը թողարկվել է՝ պատահական զուգադիպությամբ, Մոթյանի մահվան օրը։ Մոթյանը որպես խմբի ղեկավար թողարկել է *«The Windmills of Your Mind»* -ը՝ Բիլ Ֆրիզելի, բասիստ Թոմաս Մորգանի և Պետրա Հեյդենի մասնակցությամբ։

## Մահ
Մոթյանը մահացել է 2011 թվականի նոյեմբերի 22-ին՝ 80 տարեկան հասակում, Նյու Յորքի Մաունթ Սինայ հիվանդանոցում՝ միելոդիսպլաստիկ համախտանիշի բարդություններից:

## Բոքս սեթ թողարկումներ
CAM Jazz-ը 2010 թվականի սեպտեմբերին թողարկել է *Paul Motian* վերնագրով մի քանի ալբոմ։ Այս թողարկումը ներառում է Soul Note լեյբլի կողմից սկզբնապես թողարկված մի շարք ալբոմներ՝ *The Story of Maryam*, *Jack of Clubs*, *Misterioso*, *Notes* (Փոլ Բլեյի հետ), *One Time Out* (Բիլ Ֆրիզելի և Ջո Լովանոյի հետ) և *Flux and Change* (դուետ Էնրիկո Պիերանունցիի հետ)։

2012 թվականի նոյեմբերին «*Winter & Winter*»-ը թողարկել է *Փոլ Մոթյանի «Broadway» հատոր* *1, 2, 3, 4, 5-*ը, որը միավորում է *«On Broadway»* -ի հինգը մեկ հավաքածուի մեջ:

*ECM Records*-ը 2013 թվականի ապրիլին թողարկել է *Paul Motian* վերնագրով մի բոքս սեթ երաժշտական ալբոմներ` որպես լեյբլի շարունակական *Old & New Masters Edition* շարքի մաս: Այս հավաքածուն ներառում է վեց ալբոմներ, որոնք Մոթյանը ձայնագրել է *ECM*-ի համար 1972-1984 թվականներին՝ *Conception Vessel*, *Tribute*, *Dance*, *Le Voyage*, *Psalm* և *It Should’t’ve Happened a Long Time Ago*:

## Հետմահու թողարկումներ
* Մոթյանի ձայնագրությունները ներառող առաջին հետմահու թողարկումը *Masabumi Kikuchi* տրիոյի *Sunrise ալբոմն* է (Թոմաս Մորգանի մասնակցությամբ), որը թողարկել է *ECM*-ը, 2012 թվականի մարտին։ 
* Դրան հաջորդել է 2012 թվականի հուլիսին Ալեքսանդրա Գրիմալի *Owls Talk* ալբոմը (նաև Լի Քոնիցի և Գարի Փիքոքի մասնակցությամբ), որը թողարկել է *Harmonia Mundi*-ը։
* *CAM Jazz*-ը թողարկել է երկու համերգային ձայնագրություն՝ դաշնակահար Էնրիկո Պիերանունցիի ղեկավարությամբ. *New York Reflections: Live at Birdland*-ը (Սթիվ Սվոլոուի հետ) թողարկվել է 2012 թվականի հոկտեմբերին (բացառապես վինիլային ձևաչափով), իսկ *Live at the Village Vanguard*-ը (Մարկ Ջոնսոնի հետ)՝ 2013 թվականի մարտին։
* *CAM Jazz*-ը վերաթողարկել է *One Time Out* ալբոմը 2013 թվականի մարտին՝ 180 գրամանոց վինիլային ձևաչափով։ Ալբոմի հետ տրամադրվել է նաև կոմպակտ սկավառակ։ *One Time Out*-ը թողարկվել է նաև CD-ով՝ որպես *CAM Jazz Paul Motian*-ի հավաքածուի մաս։
* 2023 թվականին *Frozen Reeds*-ը թողարկել է «*Duo in Concert*»-ը՝ Մոթյանի ազատ իմպրովիզացիայի ձայնագրություններ Դերեկ Բեյլիի հետ՝ նրանց երկու հայտնի համերգներից:

## Մոթյանի ստեղծագործություններ` ձայնագրված այլոց կողմից, և հարգանքի տուրք
*Մոթյանի հիվանդություն – «Փոլ Մոթյանի երաժշտությունը (Սառայի սիրո համար)» ալբոմը* թողարկվել է 2011 թվականի սեպտեմբերին՝ Ջեֆ Քոսգրովի, Ջոն Հեբերտի, Մեթ Մաներիի և Ջեյմի Մեյսֆիլդի մասնակցությամբ:

2011 թվականի նոյեմբերին թողարկվել է Ջոել Հարիսոնի «*Լարային երգչախումբ. Փոլ Մոթյանի երաժշտությունը» ալբոմը*։ Հարիսոնը գործիքավորել է Մոթյանի երաժշտությունը լարային քառյակի համար (ներառյալ Քրիստիան Հաուսը, Սեմ Բարդֆելդը, Մեթ Մաներին և Դանա Լեոնգը), ինչպես նաև երկու կիթառ (Լիբերթի Էլման և Հարիսոն):

Ռաս Լոսինգի «Դրամային երաժշտություն. Փոլ Մոթյանի երաժշտությունը (մենակատար դաշնամուր)» ալբոմը թողարկվել է 2012 թվականի հուլիսին *Sunnyside Records*-ի կողմից։ Լոսինգը սկզբնապես ալբոմը ձայնագրել է Մոթյանի 80-ամյակը նշելու համար. նա ձայնագրության մասին տեսանյութ է հրապարակել *YouTube*-ում։

Ռավի Քոլթրեյնը Մոթյանին պատկանող «*Fantasm*» ստեղծագործությունը ներառել է իր 2012 թվականի *«Spirit Fiction»* ալբոմում։ Կատարմանը մասնակցում է Ջո Լովանոն:

Նոել Ակշոտեն թողարկել է Փոլ Մոթյանի երաժշտությունը *«Ֆիասկո» ալբոմով,* 2015 թվականի հուլիսին՝ բացառապես թվային ձևաչափով։ Այն ներառում է Մոթյանի քսան ստեղծագործությունների ակուստիկ կիթառի մենակատարային գործիքավորումներ։

2016 թվականին Ժան-Մարկ Պադովանին թողարկել է *Motian in Motion*-ը *Naïve Jazz* լեյբլի միջոցով։

2018 թվականին *Carl Michel Group*-ը թողարկել է *Music in Motian* ալբոմը *Play On Records* լեյբլի միջոցով:

2020 թվականին Հաշմեթ Ասիլքանը գործիքավորել է Մոթյանի երգերը մենակատար կիթառի համար և թողարկե դրանք *«Պոլ Մոթյանի երգարան»* վերնագրով:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Փոլ Մոթյանը ECM Records-ում
* «Շարունակականության պարադոքսը»  Իթան Այվերսոնի հետ
* «Պոլ Մոթյանի արխիվ»
* «Փոլ Մոթյանի հարցազրույց և սկավառակագրություն» Չակ Բրամանի հետ: