Բյույուքադա

**Բյույուքադա** (՝ «մեծ կղզի», **Պրինկիպո**,  - «արքայազն», **Մեծ կղզի**), Ստամբուլի հարևանությամբ՝ Մարմարա ծովում գտնվող Իշխանաց կղզիների՝ մակերեսով ամենամեծ կղզին։ Տարածքը՝ 5,36 կմ², բնակչությունը, ըստ 2010 թվականի տվյալների՝ 7127 մարդ։

## Աշխարհագրություն
ձախից|մինի|200x200փքս|Բյույուքադան Իշխանաց կղզիներում
Կղզին Ստամբուլի ափերից գտնվում է հարավ՝ 2,3 կմ հեռավորության վրա։ Պաշտոնապես կղզին գտնվում է Ստամբուլի Իշխանաց կղզիների շրջանում։ Այն բաժանվում է երկու շրջանի՝ Նիզամ և Մադեն։

Հիմնականում կառուցապատված է կղզու հյուսիսը և հյուսիս-արևելքը, որտեղ էլ գտնվում է Բյույուքադա ավանը։ Կղզու արևմտյան ափերին է գտնվում Նիզամ բնակավայրը, իսկ հյուսիս-արևելքում՝ Թեփեքյոյը։ Հարավային, առավել լեռնային հատվածը, փաստացիորեն բնակեցված չէ։

Կղզում կա երկու բլուր։ Հարավային հատվածում գտնվող բլուրը կոչվում է Յորգի. սրա բարձրությունը կազմում է 211 մետր։ Հյուսիսում գտնվող բլուրը կոչվում է Քրիստոս։ Բլուրների միջև գտնվող հովտում է գտնվում Սուրբ Նիկողայոսի  եկեղեցին ու մենաստանը (Այոս Նիկոլաս) և նախկին տոնավաճառային հրապարակը, որը կոչվում է Լունա Պարկ։ Կղզու արևմտյան հատվածում գտնվում է Դիլ Բուռնու հրվանդանը (Dil Burnu), իսկ կղզու հարավում գտնվում է լողափը։

Կղզում գտնվում են մզկիթներ, ուղղափառ, կաթոլիկ և Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցուն պատկանող եկեղեցիներ։

## Պատմություն
[280px|մինի|աջից|[Կոմիտասն Աստվածատուր Հարենցի հետ Բյույուքադա կղզում (1916 թվական)]]
Բյուզանդական դարաշրջանում կղզին ճանաչված անձանց բնակատեղի էր։ Այստեղ ապրում էին նաև մենաստանների վանականները։ XIV դարասկզբին այստեղ հանգրվանեցին հույն փախստականները, որոնք թուրքերից փրկվելու նպատակով ապաստանեցին կղզում։

XX դարի սկզբին Բյույուքադայում սուլթանի և վերջինիս մերձավորների կողմից կառուցվեցին վիլլաներ։

Հեղափողությունից հետո կղզում ապրել է իշխան Դմիտրի Բորիսովիչ Գոլիցինը, որն իր վախճանն է գտնում կղզում 1920 թվականին. վերջինիս հուղարկավորված է տեղի ուղղափառ եկեղեցական գերեզմանատանը։ 1929 թվականի փետրվարից այստեղ է բնակվել նաև Լև Տրոցկին, երբ նրան աքսորեցին ԽՍՀՄ տարածքից։

Մինչև 1950-ական թվականները (Ստամբուլի ջարդերը) կղզու հիմնական բնակչներն էին հույն ձկնորսները և հույն հարուստները, հայերը և հրեաները։

## Ժամանակակից կյանք
Կղզու բնակչությունն այսօր կազմում է ավելի քան 7 հազար մարդ։ Ինչպես կղզեխմբի մյուս կղզիներում, այնպես էլ այստեղ թույլատրված տրանսպորտի միակ տեսակը կենդանաքաշ տրանսպորտն է։ Բնակիչները (բացի հատուկ ծառայության աշխատակիցներից) և ճանապարհորդները կղզում տեղաշարվում են ոտքով, հեծանիվով, ձիերով և էշերով։

## Տեսարժան վայրեր
աջից|մինի|250x250փքս|Սուրբ Գևորգ ուղղափառ եկեղեցին

* Սուրբ Գևորգ հունական եկեղեցի, 963 թվական՝ կառուցված է հարավային բլրի գագաթին։
* «Պայծառակերպության եկեղեցի» կամ պարզապես «Քրիստոս»՝ հյուսիսային բլրի գագաթին։ 
* Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցի (Այոս Նիկոլաս, Aziz Nicola Rum manastir)՝ երկու բլրի միջև՝ արևելյան ծովափին։ 
* Դիմիտրոս Թեսաղոնիկեցու տաճար ()՝ կառուցված 1856 թվականին (Alacam Sokak 17):
* «Պնակե» եկեղեցի, ֆայտոնների կառանման վայրի հարևանությամ։

Համիդիյե մզկիթը (Hamidiye Camii) կառուցվել է Աբդուլ Համիդ II սուլթանի կողմի՝ 1892-1893 թվականներին։

Կղզում կան նաև սինագոգ, հայկական ու կաթոլիկ եկեղեցիներ։ Պահպանվել են մեծահարուստների առանձնատներ՝ կառուցված Օսմանյան դարաշրջանում։ Այստեղ է պահպանվում Եվրոպայում ամենամեծ փայտաշեն կառույցը, այսպես կոչված «Հունական մանկատուն» (Prinkipo Palace), որը գտնվում է Քրիստոսի  բլրին (İsa Tepesi): Շինությունը կառուցվել է 1898 թվականին ֆրանսիական ընկերության կողմից որպես հյուրանոց և խաղատուն, սակայն այդպես էլ չի բացվել, քանի որ Աբդուլ Համիդը թույլ չի տվել։ Հետագայում փայտաշեն կառույցը ծառայել է որպես մանկատուն հույն երեխաների համար 1903-ից մինչև  1964 թվականը։ 2010 թվականի հունիսին Կոստանդնուպոլսի տիեզերական պատրիարքությունը Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում շահում է Թուրքիայի կառավարության դեմ դատը (վիճարկվում էր սեփականության հարցը) և ծրագրում է կատարել ռեստավրացիոն աշխատանքներ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Büyükada Rum Yetimhanesi (Old Greek Orphanage), Istanbul 06.jpg|Հունական մանկատան շենքը
Պատկեր:Trotsky House Istanbul.jpg|Այն տունը, որտեղ ապրել է Լև Տրոցկին 1929-1933 թվականներին
Պատկեր:Buyukada 1196.jpg|Ֆայտոն
Պատկեր:Adalar 5536.jpg|Կենտրոնական հրապարակը Աթաթուրքի արձանով
Պատկեր:Adalar 5540.jpg|Նավակայան
Պատկեր:Adalar 5565.jpg|Մզկիթ
Պատկեր:Splendid Hotel.jpg|Splendid Palace Hotel (1908) հյուրանոցը
Պատկեր:Adalar 5563.jpg|Տիպիկ փողոց
Պատկեր:Adalar 5581.jpg|Օսմանյան դարաշրջանին առանձնատուն
Պատկեր:Buyukada 1199.jpg|Օսմանյան դարաշրջանին առանձնատուն
Պատկեր:IMG 1968BuyukAda.JPG|Օսմանյան դարաշրջանին տներ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.buyukada.org/
* Büyükada  / Բյույուքադան Ստամբուլի կայքում

Կատեգորիա:Զբոսաշրջությունն Ստամբուլում
Կատեգորիա:Թուրքիայի ծովափնյա հանգստավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի ձկնորսական համայնքներ
Կատեգորիա:Մարմարա ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Միջերկրական ծովի կղզեխմբեր
Կատեգորիա:Ստամբուլի թաղամասեր
Կատեգորիա:Ստամբուլի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ստամբուլի մարզի ռելիեֆ