Էրզիայի ազգային տարազ

**Էրզիայի ազգային հագուստ ([[տարազ]])** (  ), ավանդական ժողովրդական զգեստների հավաքածու, որն արտացոլում է էրզյան ժողովրդի մշակութային և ազգային առանձնահատկությունները։

## Ընդհանուր հատկանիշներ
Էրզյան ժողովրդական հագուստի պատմությունը սերտորեն կապված է այլ ժողովուրդների, առաջին հերթին հարևանությամբ ապրող մոկշանների (մորդվաների ենթաէթնոս), ուդմուրտների և մարիների ավանդույթների հետ, որոնցում նկատվում են բազմաթիվ նմանատիպ տարրեր մշակութային բոլոր մակարդակներում։

Ֆինո-ուգրիկ ժողովուրդների միջև ընդհանուր ծագման առկայությունը, ինչպես նաև նրանց մշակույթների, հատկապես էրզյաների և մոկշանների մոտ լինելը, պատճառ են հանդիսացել ազգային հանդերձանքի մի շարք ընդհանուր մանրամասների և դրա ձևավորման մեթոդների ընդհանության համար, որի արմատները հասնում են 1-ին - 2-րդ հազարամյակի սկզբին։ Տարազն ազգային հանդերձանքն իր ավարտված գեղարվեստական և արտահայտչական ձևին հասել է միայն 19-րդ դարի կեսերին։

Ասեղնագործությունը համարվում է էրզյան հագուստի տարբերակիչ հատկանիշ՝ իր զարդանախշությամբ, տեխնիկայով և գունային սխեմայով։ Ասեղնագործվում է չորս հիմնական գույնով՝ սև կապույտ երանգով, մուգ կարմիր, դեղին և կանաչ։ Դեկորատիվ ձևավորումներն արտացոլում են էրզյաների փիլիսոփայական տեսակետը շրջապատող աշխարհի վերաբերյալ, և տեխնիկան ունի խորհրդանշական նշանակություն (զարդանախշեր «օձի գլուխ», «հավի թևեր», «այծի սմբակներ», «թևեր», «եղևնու ճյուղեր», «արևային հանգույցներ», «աստղեր» և այլն)։

## Տղամարդու հագուստ
մինի|Էրզյան տղամարդիկ ֆերտրե և կաշվե կոշիկներով
Էրզյան տղամարդկանց տարազի հիմնական բաղադրիչները պատմականորեն եղել են վերնաշապիկը (  ) և տաբատը (  ), կարված տնական կոպիտ գործվածքից։ Սովորաբար վերնաշապիկները հագել են «վերևից»։

Գարնանը և աշնանը «վերևից» հագել են վերարկու (  ), ձմռանը` ոչխարի մորթուց քուրք կամ մուշտակ։

Գլխազարդերը սպիտակ և սև գույներով թաղիքե գլխարկներ են։ Ամռանը դաշտերում աշխատելու համար կտավից թասակն է։ Ձմռանը նրանք կրել են ուշանկա գլխարկ կամ մալախայ (մորթե գլխարկ)։

Ավանդական կոշիկները լապտերներն (  ) են` պատրաստված լորենուց կամ թեղիից։ Կոշիկի տոնական տեսակը կովի կամ երիտասարդ հորթի կաշվից պատրաստված կոշիկներն (  ) են։ Ձմռանը հագել են մոխրագույն և սև (երբեմն սպիտակ) ֆետրե կոշիկներ։ Կոշիկ հագնելուց առաջ ոտքերը փաթաթել են ոտքերի փաթաթաններով` ներքևի փաթթան ( ), որը ծածկել է ոտնաթաթը, վերևի փաթթան (  ), որը ծածկել է սրնքամկանը։

Տղամարդկանց ժողովրդական հագուստը գործածությունից դուրս է եկել 18-19-րդ դարերում։ Այժմ առօրյա կյանքում չի կիրառվում։

## Կանացի հագուստ
մինի|Էրզյան 14-19 տարեկան աղջիկները ավանդական հագուստով, 1914 թվական
Պատմականորեն էրզյան կնոջ տարազի հիմքը վերնաշապիկն է (  ): Այն հիմնականում բնութագրվում է ասեղնագործությամբ, որով խիտ ծածկված է գործվածքի մեծ մասը։ Երբեմն սարաֆանանման մի բան են հագել իրենց վերնաշապիկի վրայից (  )։

Հագուստի վերին մասի տարրը առանց կոճակ հագուստն է (  ): Անթև ժիլետներ են երբեմն հագել վերնաշապիկների վրա, որոնք սովորաբար գոտեվորված են։  Գարնան և աշնան վերնահագուստը, ինչպես տղամարդկանց համար, վերարկուն է (  ), որը ձմռանը ոչխարի մորթուց է։

Կանացի տարազի անբաժանելի մասը գոտին է (  ) և գոգնոցը։ Իր հերթին, գոգնոցը բաժանվում է երկու տեսակի՝ կրծքով (  ), և առանց կրծքի (  ): Գոգնոցն անպայման զարդարվել է կախազարդերով, զանգերով կամ ուլունքներով (հետագա ժամանակներում)։ Գոտին ունի նաև պարտադիր զարդարանք՝ *պուլայ*, կապած մեջքից, գոտկատեղից ներք` կոնքերի վրա։ Երիտասարդ աղջիկների պուլայը թեթև է, տարեցներինը՝ ծանր։ Որքան տարեց է կինը, այնքան ծանր է նրա պուլայը։ Պուլայի հանդերձանքի վրա նաև վերևից ուլունքավոր գոտի են կրել (  )։

Առանձնահատուկ տեղ, որպես կանացի զգեստի տարր, հատկացվել է զարդերին՝ մոնիստո տիպի վզնոց, ֆիբուլա տիպի կրծքազարդ և այլն, որոնց կրելը վկայում է ընտանիքի ապահովվածության և բարեկեցության մասին։

Կանացի գլխարկները բազմազան են։ Երիտասարդ աղջիկների համար գլխազարդի ամենատարածված տեսակը օղակի տեսքով գլխազարդն է, որը ծածկված է գործվածքով և զարդարված ասեղնագործությամբ, մանր ուլունքներով, ժապավենաթել հյուսքով և այլն, մինչդեռ ամուսնացած կանանց մազերը ամբողջովին թաքցված են պարզ կամ բարդ գլխազարդերի օգտագործմամբ։ Պարզները ներառում էին ռուշնիկ և գլխաշոր, մինչդեռ բարդերը ամուր հիմքով գլանաձև կիսագլանաձև կամ կոնաձև են, ավելի քիչ հաճախ թիականման (  ): Ամենատարածված գլխազարդը сорока տեսակն է։

Կանանց ժողովրդական տարազները գործնականում դուրս են եկել գործածությունից 19-րդ դարի վերջում և 20-րդ դարի սկզբին։ Ներկայումս օգտագործվում է միայն փառատոների, տոների և այլ մշակութային կամ ծիսական միջոցառումների ժամանակ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:SUK119 66.jpg|Էրզյան կին հարսանեկան տարազով, գլխին сорока գլխարկ 1914 թվական
Պատկեր:Eryamo parenj purnamo IMG 2368.jpg|թասակաձ և մանգաղաձև գլխարկով, սրբիչ գոգնոցով էրզյան տարազով կանայք
Պատկեր:Pulaj, Simbirsk province.jpg|Կոնքին կապած պուլայ, էրզյան կանացի տարազի պարտադիր բաղադրիչ
Պատկեր:Outfit of the bride. Chest decorations. Mordvins-moksha, Tambov province, Temnikov uezd, end of XIX - beg.XX centuries. 06.jpg|Հարսնացուի հանդերձանք. Կրծքավանդակի մոնիստո կախազարդ` մանր ուլունքաասեղնագործ
Պատկեր:Erzya wedding 01.jpg|Էրզյան հարս ու փեսա


## Ծանոթագրություններ


## Գրականություն
* Мордовский народный костюм: Альбом / Сост.: Т.&nbsp;П.&nbsp;Прокина, М.&nbsp;И.&nbsp;Сурина.- Саранск: Мордовское книжное издательство, 1990.&nbsp;— 382 էջ
* Мордовия // Энциклопедия костюма. Праздничные народные костюмы Европы и Европейской части России.

## Արտաքին հղումներ
* Մորդովացիների ազգային տարազը 
* Ազգային տարազ  // GRDNT-ի անվ. IN.&nbsp;Դ.&nbsp;Պոլենովա «FUCC RF»
* Мой древний эрзя народ, преклоняю голову перед твоей седой стариной!
* Мордовский костюм
* Национальный костюм
* Мордовский народный костюм

Կատեգորիա:Տարազ ըստ ազգի
Կատեգորիա:Էրզիա