Ձվարանի ապոպլեքսիա

**Ձվարանի ապոպլեքսիա** (), կիստայի պայթելու հետևանքով տեղի ունեցող ձվարանի հանկարծակի պատռվածք։ Այն ուղեկցվում է ձվարաններում և/կամ որովայնում արյունահոսությամբ:

## Նշաններ և ախտանիշներ
Ապոպլեքսիայի կլինիկական ախտանիշներն են․
[մինի|Այստեղ պատկերված են զույգ ձվարաններ, որոնցից մեկը (ձախը) առողջ է, մինչդեռ մյուսը ունի ապոպլեքսիա կամ արյունահոսություն: Աջ կողմում գտնվող ձվարանը պատռվել և արյունահոսում է: Այնտեղ օրգանիզմը սննդանյութեր չի մատակարարում, և սկսվում է [նեկրոզ: Ապոպլեքսիա կարող է լինել նաև ուղեղում և ստամոքսում:]]

# Ցավ, որը հիմնականում առաջանում է ցիկլի միջնամասում կամ դաշտանի ուշացումից հետո (օրինակ՝ դեղին մարմնի կիստայի պատռման պահին)։ Ցավը առավել հաճախ տեղակայվում է որովայնի ստորին հատվածում։ Երբեմն ցավը կարող է արտահայտվել ուղիղ աղիքում, գոտկային շրջանում կամ պորտի շրջանում։
# Արյունահոսություն որովայնի խոռոչում, որը կարող է ուղեկցվել հետևյալով՝

:* արյան ցածր ճնշում,
:* սրտի հաճախականության մեծացում,
:* թուլություն և գլխապտույտ,
:* ուշագնացություն,
:* դող,
:* ջերմություն մինչև 38°C,
:* փսխում,
:* բերանի չորություն։

Երբեմն դաշտանից հետո կարող է լինել միջդաշտանային արյունահոսություն։ Շատ հաճախ ձվարանների ապոպլեքսիան առաջանում է սեռական հարաբերությունից կամ մարզասրահում մարզվելուց հետո, երբ մեծանում է ներորովայնային ճնշումը և ձվարանների հյուսվածքը որոշակի լարվածություն է կրում։ Սակայն ձվարանների հյուսվածքի պատռվածքը կարող է առաջանալ այլ հիվանդությունների հետ միասին։

## Պաթոգենեզ
Սեռահասուն կնոջ նորմալ դաշտանային ցիկլի ընթացքում ձվարաններում հասունանում են մեկ կամ մի քանի ֆոլիկուլներ: Ֆոլիկուլի մեջ գտնվող ձվաբջիջը հասունանում է՝ պատրաստվելով հնարավոր բեղմնավորմանը: Ցիկլի զարգացմանը զուգընթաց սովորաբար մեկ ֆոլիկուլ սկսում է առանձնանալ և ցիկլի կեսերին հասնում առավելագույնը մոտ 20 միլիմետր չափի։ Այս փուլում ավարտվում է ձվաբջջի հասունացումը և տեղի է ունենում ձվազատում. ֆոլիկուլը պատռվում է և ազատում ձվաբջիջը։ Պատռված ֆոլիկուլը առաջացնում է ժամանակավոր կիստա՝ դեղին մարմին, որը արտադրում է հորմոններ՝ ցիկլը շարունակելու և արգանդի լորձաթաղանթը հասունացնելու համար:

Ձվարանի հյուսվածքի դիստրոֆիկ և սկլերոտիկ փոփոխությունների, արգանդի սուր և քրոնիկ բորբոքային գործընթացների, ինչպես նաև պոլիկիստոզ ձվարանների համախտանիշի և որոշ այլ հիվանդությունների դեպքում, ինչպես նաև օվուլյացիան խթանող դեղամիջոցների կիրառման արդյունքում, առաջանում են օվուլյացիայի գործընթացի և դեղին մարմնի ձևավորման որոշ խանգարումներ։ Դրա հետևանքով ձվարանի արյունատար անոթները կծկվում են, լայնանում և ներձվարանային արյունահոսությունը մեծանում է։ Արյունատար անոթների փխրունության պատճառով դեղին մարմնում կարող է առաջանալ արյունազեղում, որի արդյունքում ձևավորվում է հեմատոմա։ Այս ամենն ուղեկցվում է ցավով, թուլությամբ, գլխապտույտով, սրտխառնոցով, փսխումով, մաշկի գունատությամբ և կամ ուշագնացությամբ։ Առանց բուժման ներքին արյունահոսությունը կարող է ուժեղանալ և դառնալ լուրջ սպառնալիք մարդու առողջության և կյանքի համար։ Ձվարանի ապոպլեքսիայի այլ հնարավոր պատճառներն են՝ որովայնի վնասվածքները, չափազանց ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունը, ակտիվ սեռական հարաբերությունը, ձիավարությունը և այլն։

## Ախտորոշում
Բնորոշ գանգատները ի հայտ են գալիս դաշտանային ցիկլի միջնամասում կամ երկրորդ կեսում։ Զննման ժամանակ նկատվում է ձվարանի արտահայտված ցավ, ինչպես նաև որովայնամզի գրգռման ախտանիշներ։ Ընդհանուր արյան հետազոտության մեջ նկատվում է հեմոգլոբինի մակարդակի զգալի նվազում (ձվարանի ապոպլեքսիայի անեմիկ և խառը ձևերի դեպքում)։ Փոքր կոնքի ուլտրաձայնային հետազոտության արդյունքում ախտահարված ձվարանում հայտնաբերվում է մեծ դեղին մարմնի կիստա՝ արյունազեղման նշաններով, և կամ ազատ հեղուկ (արյուն) որովայնի խոռոչում։ Քանի որ ձվարանի ապոպլեքսիան սուր վիրաբուժական հիվանդություն է, ախտորոշումը պետք է հաստատվի հնարավորինս արագ, քանի որ դեպքի և վիրահատական միջամտության միջև ուշացումը մեծացնում է արյան կորուստը և կարող է կյանքին սպառնացող լինել։

### Դասակարգում
# Ցավային ձևը – հիմնական ախտանշանը ցավն է, առանց ներորովայնամզային արյունահոսության նշանների։
# Անեմիկ ձևը – հիմնական ախտանշանը ներքին (որովայնային) արյունահոսությունն է, առանց ցավի։
# Խառը ձևը – ցավի և ներորովայնային արյունահոսության համադրություն:

Սակայն, վերջին տվյալների համաձայն, այս դասակարգումը անբավարար է, քանի որ ձվարանը չի կարող պատռվել առանց արյունահոսության։

Հետևաբար, մշակվել է նոր ախտորոշման ձև, ըստ որի վիճակը բաժանվում է ծանրության աստիճանի՝ թեթև, միջին և ծանր (կախված արյան կորստի մեծությունից)։

## Բուժում
Բուժումը կախված է ձվարանների ապոպլեքսիայի տեսակից և որովայնի խոռոչի արյունահոսության աստիճանից, սակայն բուժումը պետք է լինի հիվանդանոցում: Որովայնի խոռոչի արյունահոսության նշաններ չունեցող ցավի դեպքում կարող է սկսվել պահպանողական թերապիա, որը ներառում է անկողնային հանգիստ, սպազմոլիտիկ դեղանյութեր և ֆիզիոթերապիա։ Ներքին արյունահոսության առկայության կամ կասկածի դեպքում անհրաժեշտ է լապարասկոպիկ վիրահատություն։ Այլ բուժումներից են արյունահոսությունը դադարեցնելը կամ ձվարանի ախտահարված հատվածի հեռացումը: Այնուամենայնիվ, այն դեպքերում, երբ ձվարանին մեծ վնաս է հասցվել, անհրաժեշտ կլինի այն հեռացնել: Հիվանդանոցից դուրս գրվելուց հետո կարևոր է քայլեր ձեռնարկել ապագայում կրկնությունը կանխելու համար:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գինեկոլոգիա
Կատեգորիա:Գինեկոլոգիական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Կանանց առողջություն