open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ամբրոսիոս Գալֆայան

**Ամբրոսիոս Գալֆայան** (նաև **Գուիտոն Լուսինեան**) (), հայ պատմաբան, բառարանագիր։

Խորեն Գալֆայանի եղբայրն է։

## Կենսագրություն
մինի|100px|ձախից|Ամբրոսիոս Գալֆայեանի '''«Բառգիրք հայ-գաղղիարէն»''', հրատարկվել է 1861 թվականին, Փարիզում
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Փոքր հասակից ուղարկվել է Վենետիկի Ս. Ղազար վանքը, որտեղ ստացել է կրթությունը և ընդունել հոգևորական կոչում։ 1855 թվականին նշանակվել է Մխիթարյան միաբանության Փարիզի վարժարանի ուսուցիչ։ Հաջորդ տարի Սարգիս Թեոդորյանի և Գաբրիել Այվազովսկու հետ հեռացել է կաթոլիկական եկեղեցուց, և երեքով Փարիզում բացել են Հայկազյան վարժարանը, որի տեսուչը եղել է ինքը։

1840-ականների վերջերից լույս են տեսել նրա պատմագրական աշխատությունները, ինչպես՝ «Պատմութիւն հին ազգաց» (1849), «Պատմութիւն միջին դարու» (1850), «Պատմութիւն ժամանակից» (1851), «Պատմութիւն սուրբ գրոց», «Նոր ընթերցարան» (Փարիզ, 1861), «Պատմութիւն ընդհանուր ազգաց» (հինգ հատոր) և այլն։ 1855-1858 թվականներին Գաբրիել Այվազովսկու հետ խմբագրել է «Մասյաց աղավնի» պարբերականը։ Միառժամանակ աշխատել է Թեոդոսիայի ազգային վարժարանում, ապա նորից վերադարձել Ֆրանսիա, թողել հոգևորական կոչումը, ամուսնացել է մի հարուստ ազնվական ֆրանսուհու հետ, ազգանունը փոխել *Լուսինյան*։ Հետագայում ձեռնարկել է ֆրանս-հայերեն մի մեծ բառարանի պատրաստմանը, հրատարակել «Նոր բառգիրք Ֆրանսահայ» վերնագրով (Ա հատ., Փարիզ, 1900, Բ հատ., 1903), որը հայտնի է Լուսինյան բառարան անունով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բառգիրք հայ-գաղղիարէն, Ամբրոսիոս Գալֆայեան։ Գրավաճառանոց Լ. Հաշէթի, Փարիզ, 1861։
* Նոր բառգիրք պատկերազարդ ֆրանսահայ, Գուիտոն Լուսինեան (Ամբրոսիոս Գալֆայեան)։ Տպագրութիւն ՄՈՐԻՍի հայր եւ որդի, Փարիզ, 1900-1903։
* Առձեռն բառարան հայերէն աշխարհիկ լեզուէ-ֆրանսերէն, Գուիտոն Լուսինեան, Կարապետ Բասմաճեան։ Պ. Պալենց եւ Օ. Արզուման, Կ. Պոլիս, 1915։
* Բառգիրք հայ-գաղղիարէն, Ամբրոսիոս Գալֆայեան։ Էլեկտրոնային բառարան (1861)

Կատեգորիա:Իտալահայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Գրիգոր Գալֆայան (այլ կիրառումներ)

**Գրիգոր Գալֆայան** անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել՝

* Գրիգոր Գալֆայան, Կ. Պոլսում 1868-ին ծնված հայ խմբագիր-հրապարակախոս։
* Գրիգոր Գալֆայան (1876, Բուրսա - 1949, Ֆրեզնո), հայ կոմպոզիտոր։
* Գրիգոր Գալֆայան (1900-1975), հայ բժիշկ, ֆակիր։
Արտաշես Գալփակճյան

**Արտաշես Գալփակճյան** (), հայ խմբագիր, հրապարակախոս։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է կրթությունը։ Խմբագրական ասպարեզ է մտել 1900-ականների սկզբներից, նախ աշխատակցել է ժամանակի մամուլին, ապա հրատարակել է մի քանի պարբերականներ՝ «Բյուրակն», «Առևտուր», «Վաստակ», «Ավետաբեր» և այլն։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրյակին և հատկապես պատերազմից հետո շարունակել է աշխատակցել տարբեր թերթերի։ 1925 թվականին հրատարակել է «Լուսարձակ» պարբերականը, որի փակումից հետո՝ 1925-1932 թվականներին խմբագրել է «Վերջին լուրը»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ հասարակական գործիչներ
Գրիգոր Գալֆայան (խմբագիր)

**Գրիգոր Գալֆայան** (), հայ խմբագիր-հրապարակախոս։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ 1895-1896 թվականների դեպքերից հետո մեկնել է Աթենք, որտեղ մնացել է մի քանի տարի, ապա անցել է Եգիպտոս։ Այնտեղ Տիրան Քելեկյանի հետ հրատարակել է «Էժիպշըն գրաֆիկ» և «Կաիրո Ուիքլի» անգլերեն պարբերականները 1902-1907 թվականներին։ 1909 թվականին վերադարձել է Պոլիս, հրատարակել «Գազեթ Ֆինանսիե» ֆրանսերեն պարբերականները, իսկ 1912 թվականին՝ «Սև կատու» երգիծաթերթը Երվանդ Օտյանի խմբագրությամբ։ Աշխատակցել է հայ մամուլին ու գրքերին։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1868 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Զարեհ Գալֆայան

**Զարեհ Համբարձումի Գալֆայան** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Կրթությունն ստացել է ծննդավայրի գեղարվեստների վարժարանում, որն ավարտելուց հետո պաշտոնավարել է Կենտրոնական վարժարանում՝ որպես նկարչության ուսուցիչ։ Նրա նկարները առաջին անգամ ցուցադրվել են Կ. Պոլսում. ուշադրություն են գրավել հատկապես «Դոլմա Բահջեն երեկոյան», «Մշուշապատ առավոտը Թոփխանեում», «Ռումելի Հիսարի վերջալույսը» և այլն։ 1922 թվականին մեկնել է Փարիզ, սովորել նկարչական դպրոցում, նոր նկարներ ստեղծել, որոնք ցուցադրվել են զանազան առիթներով։ Եղել է «Հայ ազատ նկարիչների միության» քարտուղարը։ Կյանքի վերջին տարիներին գերազանցապես զբաղվել է մանրանկարչությամբ։

Գալֆայանի «Ինքնադիմանկար» և «Տրեպորի տեսարան» կտավները գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Գրականություն
* Kurkman, Garo (2004). Armenian painters in the Ottoman empire 1600-1923. İstanbul: Matüsalem Publications. ISBN 9789759201555.
* Awetisian, Ōnnik (1960). Peintres et sculpteurs arméniens, du 19eme siècle à nos jours (in French). Amis de la culture arménienne. p.&nbsp;285.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության նկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայում օսմանյան ներգաղթյալներ
Ինֆորմացիայի մշակման ֆեդերալ ստանդարտներ

**Ինֆորմացիայի մշակման ֆեդերալ ստանդարտները**, **ԻՄՖՍ** () ազատ հրապարակվող ստանդարտներ են, որոնք մշակում է ԱՄՆ-ի կառավարությունը և որոնք օգտագործում են ԱՄՆ-ի բոլոր քաղաքացիական կառավարական հաստատությունները և կոնտրագենտները։ ԻՄՖՍ-ի ստանդարտներից շատերը ներկայացնում են իրենցից լայն տարածություն ստացած այլ ստանդարտների (ANSI, IEEE, ISO և այլն) ձևափոխված տարբերակները։

ԱՄՆ-ի կառավարությունը նշակել է այնպիսի ԻՄՖՍ-ի ստանդարտներ, ինչպիսին են երկրների կոդերը, կրպտոգրաֆիկ ստանդարտները, որոնք են, օրինակ DES (FIPS 46) ու AES (FIPS 197), այլն։

Երկրների և շրջաններ կոդավորման FIPS-ի ստանդարտները նման են ISO 3166-ի և NUTS-ի ստանդարտներին։

## Արտաքին հղումներ

* FIPS-ի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Ստանդարտներ
Կարլ Գալուստ

**Կարլ Գալուստ** (), հայ նկարիչ։

Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է կրթությունը։ Ապա մեկնել է Եվրոպա, հետևել նկարչության։ Ցուցահանդեսներ է կազմակերպել Վիեննա, Սոֆիա, Աթենք և այլ քաղաքներում։ 1916 թվականին մեկնել է ԱՄՆ, շարունակել նկարչությունը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1872 ծնունդներ
Կատեգորիա:1936 մահեր
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Վրաստանի շրջաններ

մինի|300px|Վրաստանի շրջանների քարտեզը
**Վրաստանի շրջաններ** () Վրաստանում երկրորդ մակարդակի վարչական միավորներ են։ Առաջին մակարդակի միավորները 9 մխարեներն են և 2 ինքնավար հանրապետությունները (Աբխազիայի և Աջարիայի, ընդ որում, որ Աբխազիայի Հանրապետությունը միայն դե յուրե Վրաստանի կազմում է), որոնք բաժանված են 72 շրջանների և քաղաքների։

Խորհրդային տարիների ժամանակ Վրացական ԽՍՀ-ի կազմի մեջ մտնում էին Աբխազական Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունը, Աջարական Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունը և Հարավային Օսիայի Ինքնավար Մարզը։ Միության փլուզումից հետո, Աբխազիան և Հարավային Օսիան պատերազմի միջոցով անկախացան Վրաստանից։ Նոր Աբխազիայի Հանրապետության կառավարությունը թողեց խորհրդային տարիներին բստեղծված շրջանների սահմանները, իսկ Հարավային Օսիայի Հանրապետությունում շրջանների վերաբաշխում է անցել։ Այդ պետական կազմավորումները ճանաչել են աշխարհի շատ քիչ պետություններ (տես՝ Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի միջազգային ճանաչում)։ Այդպիսով, դե յուրե Վրաստանի կազմում կան հետևյալ 72 շրջանները՝

## Շրջանների ցանկ


# Աբաշայի
# Ադիգենի
# Ախալգորի
# Ախալքալաքի
# Ախալցիխի
# Ախմետայի
# Ամբրոլաուրի
# Ասպինձայի
# Բաղդաթի
# ք. Բաթում
# Բոլնիսի
# Բորժոմի
# Գագրայի
# Գալի
# Գարդաբանի
# Գորի
# Գուդաութի
# Գուլրիպշի 
# Գուրջաանի
# Դեդոփլիս Ծղարոյի
# Դմանիսի
# Դուշեթի
# Զեստափոնի
# Զուգդիդի
# Թելավի
# Թերջոլայի
# Թեթրի Ծղարոյի
# Թիանեթի
# Խարագաուլի
# Խաշուրի
# Խելվաչաուրի
# Խոբի
# Խոնի
# Խուլոյի
# Ծալենջիխայի
# Ծալկայի
# Ծղալտուբոյի
# Կասպի
# Լագոդեխի
# Լանչխութի
# Լենտեխի
# Ղազբեգի
# Ղվարելի
# Ճիաթուրայի
# Մառնեուլի
# Մարտվիլի
# Մեստիայի
# Մցխեթի
# Նինոծմինդայի
# Շուախևի
# Չխորոծղույի
# Չոխատաուրի
# Ջավայի
# Ռուսթավ
# Սաչխերեի
# Սագարեջոյի
# Սամտրեդիայի
# Սենակի
# Սիղնաղի
# Սուխումի
# Վանի
# Տղիբուլի
# Ցագերի
# Ցխինվալ
# Քարելի
# Քեդայի
# Քոբուլեթի
# Քութայիս
# Փոթի
# Օչամչիրայի
# Օնի
# Օզուրգեթի


## Արտաքին հղումներ
* Վրաստանի շրջանային բաժանման պատմություն  

Կատեգորիա:Վրաստանի շրջաններ
Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի (Աբովյան)

**Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի,** կրոնական կառույց Հայաստանի Կոտայքի մարզի Աբովյան քաղաքում։

## Պատմություն
Եկեղեցին կառուցվել է 16-ից 17-րդ դարերում։ Մեսրոպ արքեպիսկոպոս Սմբատյանի աշխատության մեջ հիշատակվում է, որ զանգակատունը կառուցվել է 1851 թ. Էլար գյուղում, որը գտնվում է Աբովյան քաղաքի հարավ-արևելքում. հնագույն բնակավայր է։ Աբովյանի Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին գտնվում է այս գյուղի գերեզմանատների հարևանությամբ՝ բարձունքի վրա։ Եկեղեցու բակում նույնպես կան շիրմաքարեր։ Վերանորոգվել է 2001 թ.։ 2010 թ. հունիսի սկզբին, մի քանի բարերարների ֆինանսական նվիրատվությունների շնորհիվ, կրկին ընթացան վերանորոգչական աշխատանքներ։

2010 թ. նոյեմբերի 28-ին եկեղեցին վերաօծվեց ձեռամբ Կոտայքի թեմի առաջնորդ Առաքել Եպիսկոպոս Քարամյանի։
Եկեղեցու հոգևոր հովիվն է Տեր Մաշտոց քահանա Բաբայանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հիրավի պատմական իրադարձություն՝ Աբովյան քաղաքում abovyan.com կայքում

Կատեգորիա:Կոտայքի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Աբովյանի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Պտուղ (սաղմնաբանություն)

**Պտուղ** (), կաթնասուն կենդանին կամ մարդը սաղմնային զարգացման շրջանում՝ հիմնական օրգան-համակարգերի սկզբնավորումից հետո, մարդու համար այդ շրջանն ընդգրկում Է հղիության 9-րդ շաբաթից մինչև ծնվելու պահը։

### 9-րդ շաբաթում
Պտուղն ընդունում է մարդու մարմնին բնորոշ արտաքին տեսք, պարզ տարբերվում են գլուխը, մարմինը, վերջույթները և այլն։ Պտղի երկարությունը լինում Է 3 - 4 սմ։ Պտղի շնչառությունը, սնուցումը, նյութափոխանակությունն ու արտաթորությունն իրականանում են ընկերքի միջոցով։

### 4-րդ ամիս
Ձևավորվում է պտղի դեմքը, վերջույթների շարժումները դառնում են ակտիվ։

### 5-րդ ամիս
Պտղի երկարությունը 25 սմ է, զանգվածը՝ 250-300 գ։ Մաշկը կարմիր է՝ աղվամազերով և լոռանման քսուքով պատված, աղիքներում գոյանում է նախակղանքը (մեկոնիում). մայրը զգում է պտղի շարժումները, որովայնի աուսկուլտացիայով լսվում է պտուղի սրտխփոցը։

### 6-րդ ամիս
Վերջին շարժումները դառնում են ավելի ակտիվ։ Այդ շրջանում պտուղը կարող է ծնվել ողջ, շնչառական շարժումներն առկա են, սակայն, որպես կանոն, պտուղը մահանում Է խիստ անհասությունից։

### 7-րդ ամիս
Ամսվա վերջին ենթամաշկային ճարպաշերտը անբավարար է զարգացած, մաշկը կնճռոտ է՝ պատված լոռանման քսուքով և աղվամազերով։ Քթի և ականջների աճառները փափուկ են, եղունգները չեն հասնում մինչև մատների ծայրերը։ Այս շրջանում պտուղը ծնվում է ողջ, ինքնուրույն շնչում է, բայց սովորաբար քիչ կենսունակ է։

### 8-րդ ամիս
Ամսվա սկզբին (հղիության 28-րդ շաբաթը) պտուղը համարվում է անհաս, բայց կենսունակ, այդ շրջանում «ասում են ծնված երեխան կարող է ապրել միայն խնամքի որոշ կանոնների պահպանման դեպքում։ 8-րդ ամսվա վերջին պտուղի երկարությունը 38 - 40 սմ է, զանգվածը՝ 1500-1600 գ, ծնվում է կենսունակ, սակայն պահանջում է հատուկ խնամք։

### 9-րդ ամիս
Պտղի զանգվածը դառնում Է 2300 - 2500 գ, ավելանում Է ենթամաշկի ճարպը, մաշկը դառնում է հարթ, վարդագույն, աղվամազերը քչանում են, գլխի մազերը երկարում են։ Գլուխը համեմատաբար մեծ է, գանգի ուղեղային հատվածի ոսկրերի միջև կան արտահայտված կարեր և աղբյուրակներ։ Գանգի դիմային մասը ուղեղայինի համեմատ փոքր է։

**10-րդ լուսնամսվա** վերջին անհասության բոլոր նշանները վերանում են և պտուղը ծնվում է։

Կատեգորիա:Կենսաբանություն
Կատեգորիա:Սաղմնաբանություն
Կատեգորիա:Զարգացման կենսաբանություն
Մարիբոր (ֆուտբոլային ակումբ)

**«Մարիբոր» Ֆուտբոլային Ակումբը** մասնագիտական ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես է գալիս Մարիբորում։

## Պատմություն

«Մարիբոր» Ֆուտբոլային Ակումբը հիմնադրվել է 1960 թվականին, Մարիբոր քաղաքում։

## Արտաքին հղումներ
* «Մարիբոր» ՖԱ-ի պաշտոնական կայքէջը 

Կատեգորիա:Սլովենական ֆուտբոլային ակումբներ
Խորեն Գալֆայան

**Խորեն Գալֆայան** (**Նար Պեյ Լուսինյան)** ), հայ բանաստեղծ, թատերագիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Փոքր հասակից իր եղբոր՝ Ամբրոսիոս Գալֆայանի հետ ուղարկվել է Վենետիկ, Մխիթարյան միաբանության Սուրբ Ղազար վանքը, որտեղ ստացել է կրթությունը։
[ձախից|մինի|Խարեն Գալֆայանը եղբոր՝ [Ամբրոսիոս Գալֆայանի հետ]]
Պաշտոնավարել է Մխիթարյանների Փարիզի Մուրադյան վարժարանում։ Փարիզում, Գաբրիել Այվազովսկու հետ 1855-1858 թվականներին խմբագրել է «Մասյաց աղավնի» ամսագիրը։ 1856 թվականին հրաժարվել է կաթոլիկական դավանանքից ու Մխիթարյան միաբանությունից, դարձել Փարիզի Հայկազյան վարժարանի տնօրեն։

Այդ պաշտոնը նա վարել է 1857-1859 թվականներին։ Փարիզում անձամբ ծանոթացել է ու մտերմացել է Ալֆոնս դը Լամարթինի հետ, ձեռնարկել նրա բանաստեղծությունների թարգմանությունը, որը հրատարակել է 1859 թվականաին «Դաշնակք Լամարթինեայ» խորագրով, ամենախրթին գրաբարով։

Հայկազյան վարժարանի փակումից հետո վերադարձել է Պոլիս, ապա մեկնել է Թեոդոսիա, որպես ուսուցիչ պաշտոնավարել Խալիբյան դպրոցում, միաժամանակ մասնակցել Փարիզից այնտեղ տեղափոխած «Մասյաց աղավնի» հանդեսի խմբագրման աշխատանքներին։ Թեոդոսիայում տպագրել է իր մի շարք երկերը, ինչպես՝ «Արշակ Բ» ողբերգությունը (1861), «Ալաֆրանկա» կատակերգությունը (1862), «Վարդենիք» բանաստեղծությունների ժողովածուն (1863), որը սուր քննադատության է ենթարկել Միքայել Նալբանդյանը իր «Աղցմիք» պարոդիայում։

1864 թ. մեկնել է Պոլիս, զբաղվել քարոզչությամբ, միաժամանակ ունեցել քաղաքական գործունեություն, Մկրտիչ Խրիմյանի հետ մեկնել է Բեռլին, հայկական հարցի հրահրման առիթով։

## Թարգմանություններ
Այս շրջանում ֆրանսերենից թարգմանել է Հովհաննես Դարդելի «Տարեգրությունը», Հոմերոսի «Իլիականից» որոշ հատվածներ։ Հրատարակել է «Ստվերք հայկական» խորագրով մի ժողովածու, որը պարունակում է պատմական անցյալի դրվագները ներկայացնող պոեմներ։ Առանձին գրքերով հրատարակած մյուս երկերն են «Քնար պանդխտին» (բանաստեղծությունների ժողովածու, 1868), «Հանգարան» և այլն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Խորեն Գալֆայանի բանաստեղծությունները անգլերեն

Կատեգորիա:Արևմտահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Արևմտահայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ղազար կղզու միաբանության շրջանավարտներ
Մազովյան վոյեվոդություն

**Մազովյան վոյեվոդություն** (), Լեհաստանի արևելյան մասում գտնվող վոյեվոդություն։ Մազովյան վոյեվոդության տարածքում կա 85 քաղաք։ Վարչական կենտրոնը, ինչպես նաև ամբողջ պետության մայրաքաղաքը Վարշավան (1 700 536 բնալիչ) է։ Խոշոր քաղաքներից են Ռադոմը (226 372 բնալիչ), Պլոցկը (127 307) և Սեդլցեն (77 047)։ Զբաղեցնում է 35.579 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ 2015 թվականի հունվարի 1-ի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է շուրջ 5 316 840։ Լեհաստանի ամենաընդարձակ և առավել մարդաշատ վոյևոդությունն է։

Վոյեվոդությունում ստեղծվող տարեկան համախառն ներքին արդյունքի՝ ՀՆԱ-ի ընդհանուր ծավալը 2019 թվականի տվյալներով կազմել է  մոտավորապես 122 միլիարդ եվրո, մեկ շնչի հաշվով ստեղծված ՀՆԱ-ն՝ շուրջ €22.500: Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը եղել է բավականին բարձր՝ 0.931 (այդ ցուցանիշով նույնպես Մազովիան առաջին տեղն է գրավում Լեհաստանի վոյեվոդությունների շարքում)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհաստանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Լեհաստանի վարչական բաժանում
Կատեգորիա:Լեհաստանի վոյեվոդություններ
Կատեգորիա:Մազովեցյան վոյեվոդություն
Կատեգորիա:1999 հիմնադրումներ Լեհաստանում
Թովուզի շրջան

**Թովուզի (Տավուշի) շրջան** () վարչական միավոր է Ադրբեջանի Հանրապետության հյուսիս-արևմուտքում։ Վարչական կենտրոնը Տավուշ (թուրքական ձևը՝ Թովուզ) քաղաքն է։

## Աշխարհագրություն
Թովուզի շրջանը սահմանակցում է Հայաստանի (69 կմ) և Վրաստանի (23 կմ) հետ, ինչպես նաև ունի սահման Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Աքստաֆայի շրջանի հետ արևմուտքում, Շամխորի շրջանի հետ արևելքում, Գետաբեկի շրջանի հետ հարավում և մի փոքրիկ մասով հյուսիսում Սամուխի շրջանի հետ։

## Տես նաև
* Ադրբեջանի վարչական բաժանում

## Արտաքին հղումներ
* azerbaijan.az  

Կատեգորիա:Թովուզի շրջան
Պտուղ (այլ կիրառումներ)

**Պտուղ** կարող է վերաբերել՝
*Պտուղ () - կաթնասուն կենդանին կամ մարդը սաղմնային զարգացման շըրջանում։
*Պտուղ () - ծածկասերմ բույսերի օրգան, առաջանում է ծաղկից և ծառայում է որպես սերմերի ձևավորման տեղ և պաշտպանման ու տարածման միջոց։
Պտուղ

մինի|Ելակ
**Պտուղ**, բուսաբուծությունում, ծածկասերմ բույսերի օրգան, առաջանում է ծաղկից և ծառայում որպես սերմերի ձևավորման տեղ և պաշտպանման ու տարածման միջոց։ Ձևավորվում է բեղմնավորումից հետո (բացառությամբ պարթենոկարպ պտուղ։

## Կառուցվածք
Պտղի արտաքին մասը կոչվում է պտղապատյան (պերիկարպիում)։ Բուսաբանության մեջ տարբերում են պտղի հետևյալ ձևերը՝ հատիկ, պատիճ, ունդ, տուփիկ, ընկույզ, կորիզապտուղ, հատապտուղ, արմատապտուղ, պտղաբանջար և այլն։

Պտուղները լինում են իսկական և կեղծ։

### Իսկական պտուղներ
Իսկականը (ձևավորվում է վարսանդի սերմնարանից) ունեն պտղատու տեսակների մեծ մասը (ծիրանենի, դեղձենի, շլորենի, սալորենի, կեռասենի, բալենի և այլն)։ Սրանց պտուղը անվանվում է միաբուն կորիզ։

## Կեղծ պտուղներ
մինի|նուռ
Կեղծ Պտուղից են (ձևավորմանը, բացի վարսանդից, մասնակցում են նաև ծաղկի այլ օրգաններ) խնձորը, տանձը, սերկևիլը։ Սրանց պտուղը տարաճած պտղակալ է, որի ներքին մասը կոչվում է միջուկ։ Վերջինը սերմնաբների թերակղզում է իսկական պտուղը։ Այն պտուղները, որոնք առաջանում են իրար միաձուլված ծաղիկների խմբավորությունից, կոչվում են պտղաբույլեր, օրինակ, թուզը, թութը, ելակը։ Յուրաքանչյուր պտուղը պարունակում է մեկ կամ բազմաթիվ սերմեր։

Իսկական պտուղները ստորաբաժանվում են պարզի (ձևավորվում են մեկ վարսանդից) և բարդի (առաջանում են բազմաթիվ ապոկարպ գինեցեումներից)։ պտուղները ըստ պտղապատյանի կազմության լինում են չոր և հյութալի։ Չորերը (ցորեն, գարի, հաճար, ոսպ, սիսեռ, լոբի, ընկույզ, նուշ, պիստակ, տխիլ) կազմված են փայտեցած, իսկ հյութալիները (խաղող, ծիրան, սալոր, շլոր, կեռաս, բալ, խնձոր, տանձ, սերկևիլ, նուռ, թուզ, պոմիդոր, սեխ, ձմերուկ, վարունգ և այլն)՝ մսալի հյուսվածքներից։ Բարդ պտւղները կոչվում են ըստ պարզ պտուղների անվանման՝ բարդ կորիզապտուղ, բարդ սերմնապտուղ և այլն։ Ըստ անատոմիական կազմության, յուրաքանչյուր պտուղ կազմված է 3 շերտից՝ արտաքին (էքսոկարպ), միջին (մեզոկարպ) և ներքին (էնդոկարպ)։ Ըստ ժամանակակից մորֆոգենետիկական դասակարգման, պտուղները բաժանում են ապոկարպների (առաջանում են չհամաճած վարսանդներից) և ցենոկարպների (առաջանում են սերտաճած պտղաթերթերով գինեցեումից)։

## Բաժիններ
Ցենոկարպ պտուղները ստորաբաժանվում են սինկարպների (երկտուն կամ բազմաբուն կենտրոնական եզրային պլացենտացիայով), պարակարպնևրի (միաբուն, եզրային աստիճանական պլացենտացիայով) և լիզիկարպների (միաբուն, կենտրոնական, սյունավոր պլացենտացիայով)։ Ապոկարպ պտուղները ավելի պարզ են։ պտուղները պարունակում են մարդու օրգանիզմի համար անհրաժեշտ սննդանյութեր՝ օսլա, շաքարներ, օրգանական թթուներ, սպիտակուցներ, ճարպեր, հանքային աղեր, վիտամիններ, կենսաբանորեն ակտիվ նյութեր։ պտուղներն օգտագործվում են թարմ և վերամշակված։ Պտուղ ուսումնասիրող գիտությունը կոչվում է կաբպոլոգիա։ Է․ Մորիկյան պատկերազարդումը տես 321-րդ էջից առաջ՝ ներդիրում։

Կատեգորիա:Պտուղ
Կարապետ Գալֆայան (այլ կիրառումներ)

**Կարապետ Գալֆայան** կարող է վերաբերել՝

* Կարապետ Գալֆայան - Կ. Պոլսում 1876-ին ծնված հայ դերասան։
* Կարապետ Գալֆայան, (1884-1967), բանասեր, հոգևոր գործիչ։

## Ծանոթագրություններ
Կարապետ Գալֆայան (դերասան)

**Կարապետ Գալֆայան** (), հայ դերասան։

## Կենսագրություն
Կարապետ Գալֆայանը ծնվել է Տրապիզոնում, ապա տեղափոխվել Կոստանդնուպոլիս, որտեղ ստացել է կրթությունը։ 1896 թվականին մեկնել է Թիֆլիս, որտեղից գտնելով հովանավոր, մեկնել է Փարիզ, ընդունվել Կոնսերվատորիայի դրամատիկական դասարանը։ «Կոմեդի ֆրանսեզ»-ի ավանդապաշտությամբ, նեոկլասիցիզմի կանոններով, դասական օրինակներով և ակադեմիական կանոնով ուսուցանող, բարետես ու գեղեցիկ ձայնով աշակերտը հիացրել էր Էժեն Սիլվենին։

1890-ականների վերջերից խաղացել է Կովկասում, Ֆրանսիայում։ Խաղացանկում ունեցել է բացառապես շեքսպիրյան պիեսներ՝ «Համլետ», «Օթելլո», «Լիր արքա» և այլն։ «Գալֆայանը հիվանդ էր Շեքսպիրով...»-գրել է նրա մասին Վ.Փափազյանը։ Թիֆլիս վերադառնալուն պես պայման է դրել Պետրոսյանի առջև՝ Համլետ, ուրիշ ոչ մի դեր, պատճառաբանելով, թե «իր մեջ այնքան ուժ և ավյուն է զգում, որ չի կարող փոքրիկ դերեր խաղալ, որ ինքը միմիայն Համլետի նման դերեր կատարելու համար է ստեղծված»։

## Ճանաչում
Հայ մամուլում իր անվան շուրջ ստեղծել է մեծ աղմուկ։ Ոմանք («Տարազ») նրան համարել են բացառիկ տաղանդի տեր դերասան, ուրիշներ («Մուրճ»)՝ որպես մի պատահականություն։ Պաշտպանողների թվում էր նաև Հովհաննես Թումանյանը։

Փարիզում Օթելլոյի դերը կատարել է ֆրանսերեն, արժանացել մամուլի խիստ քննադատության։ 1900-1901 թվականներին խաղացել է Թիֆլիսում, ապա՝ Բաքվում և այլ քաղաքներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Նշան Գալֆայան

**Նշան Գ. Գալֆայան** (), հայ խմբագիր, գյուղատնտես։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում, նախնական կրթությունն ստացել է Սկյուտարի ճեմարանում, ապա հաճախել է Պերպերյան վարժարանը, ավարտել 1882 թվականին, մեկնել Ֆրանսիա և սովորել Երկրագործական բարձրագույն ուսումնարանում։ Վերադառնալով Պոլիս, պաշտոնավարել է երկրագործական վարժարաններում։ Հոդվածներ է տպագրել ինչպես եվրոպական, այնպես էլ Ճապոնիայում հրատարակվող շերամապահական հանդեսներում։ 1904-1906 թվականներին Պոլսում խմբագրել է «Ռեսիմլի զրաաթ ղազեթասը» պատկերազարդ թուրքերեն շաբաթաթերթը։ Աշխատակցել է «Արևելք» թերթին։ Ապա պաշտոնավարել է Կարին քաղաքի Սանասարյան վարժարանում։ 1910 թվականին թուրք գյուղատնտես Սուլեյման բեյի հետ հրատարակել է «Զրաաթ թաքվիմի» պարբերականը։ Մոտիկից կապված է եղել հայ հասարակական կյանքի հետ։ 1924 թվականին տեղափոխվել է Հունաստան, աշխատել իր մասնագիտությամբ։ 1927 թվականին հրավիրվել է Իրան որպես շահի կալվածքների գիտական ճյուղի պետ։ Ֆրանսիական մամուլում գրել է մի շարք հոդվածներ, ընտրվել ֆրանսիական ակադեմիայի թղթակից անդամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գյուղատնտեսներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Գրիգոր Գապարաճյան

**Գրիգոր Գապարաճյան** (*Կարապետ Խապարաճի*, ), հայ խմբագիր, բանասեր։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Սովորել է Ս. Ղազար վանքում, որտեղ քահանա է ձեռնադրվել 1804 թվականին, սակայն հետագայում հրաժարվել է միաբանությունից և **Կարապետ Խապարաճի** ստորագրությամբ հրատարակել է մի շարք կրոնական գրքեր։ Գրել է նաև «Գիսավոր աստղ» (1811) աշխատությունը։ 1844 թվականին Փարիզում լույս է ընծայել Եղիշեի «Վասն Վարդանանց պատերազմին» գրքի ֆրանսերեն թարգմանությունը։ 1812-16 թվականներին խմբագրել է «Դիտակ Բիւզանդեան» շաբաթաթերթը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ կաթողիկե քահանաներ
Ներսես Գասապյան

**Ներսես Լևոնի Գասապյան** (), հայ բանասեր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Կրթությունն ստացել է Խորենյան և Կենտրոնական վարժարաններում։ 1922 թվականին գաղթել է Բուլղարիա, հաստատվել Պլովդիվ քաղաքում։ Աշխատակցել է «Հայ մամուլ», «Մասիս», «Արևելք», «Բազմավեպ» պարբերականներին և մի շարք տարեգրքերի։ Գրել է «Բուլղարահայ գաղութի ընդարձակ պատմությունը»։ Կազմել է Բուլղարիայում գտնվող հայերեն ձեռագրերի ցուցակը՝ «Ցուցակ հայերեն ձեռագրաց ի Բուլղարիա» վերնագրով, տպագրել «Հանդես ամսօրյայի» 1941-1947 թթ.-ի համարներում։

Մահացել է 1985 թվականին Բուլղարիայի Պլովդիվ քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլղարահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ մատենագետներ
Հովհաննես Գասպարյան

**Հովհաննես Գասպարյան** (), հայ դերասան և թատերական գործիչ, հայտնի Արամյան թատրոնի հիմնադիրը։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Օժտված ֆիզիկական ահռելի ուժով և ճկունությամբ, երիտասարդ հասակից զբաղվել է լարախաղացությամբ։ Աստիճանաբար իր շուրջը համախմբելով կարող ուժեր՝ հիմնել է մի թատրոն-կրկես, որը արագ կերպով իր վրա է հրավիրել մայրաքաղաքի հասարակական լայն խավերի ուշադրությունը։ 1846 թվականին նրա խումբն ունեցել է հրապարակային առաջին ելույթը։ Քաջալերված հաջողությունից՝ հաջորդ տարի կազմել է Արամյան ընկերությունը, հիմնել փայտաշեն մի թատրոն-կրկես, սկսել կանոնավոր ներկայացումներ, որոնք շարունակվել են մինչև 1849 թ.։ 1848 թվականի աշնանը խումբը հանդիսավոր ներկայացում է կազմակերպել կայսերական ընտանիքից ինչ-որ մեկի հարսանիքի առթիվ։ Ներկա են եղել հարյուր հազարից ավել հանդիսականներ։ 1849 թվականին Կ. Պոլսում ծագած մի հրդեհ ոչնչացրել է Արամյան թատրոնի շենքը։ Գասպարյանը խումբը բերել է Կովկաս և Թիֆլիսում ունեցել նույնպիսի հաջողություն, վայելելով փոխարքա Վորոնցովի հովանավորությունը։ 1850 թվականի ամռանը եկել է Երևան և Ցախի մեյդան կոչված հրապարակում կրկնել ծրագիրը։ Երևանից հետո եղել է նաև այլ քաղաքներում և վերադարձել Կ. Պոլիս, որտեղ կառուցել է նոր թատրոն, համալրել խումբը նոր մարդկանցով և մոտ տասնհինգ տարի կանոնավոր գործել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ թատերական գործիչներ
Աբովյանի Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցու երիտասարդաց միություն

**[[Աբովյան]]ի [[Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի (Աբովյան)|Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցու]] երիտասարդաց միությունը** ստեղծվել է 2004 թվականին մի խումբ աբովյանաբնակ երիտասարդների նախաձեռնության արդյունքում։ Այն հանդիսանում է կամավոր միություն։

## Նպատակը և կառուցվածքը
Միության նպատակն է հանդիսանում Աբովյանի բնակիչներին լայնորեն տեղեկացնել հայ առաքելական եկեղեցու ծեսերի, եկեղեցու խորհրդի ու կրոնական կյանքին առնչվող այլ հարցերի մասին։ Միությունն ունի կանոնադրություն։

Միության կառուցվածքը հետևյալն է. ատենապետ, փոխատենապետ, խորհուրդ, ժողով, ատենադպիր, ֆինանսական պատասխանատու, հոգևոր խորհրդատու(ներ)։

## Անդամակցություն
Անդամակցել կարող են ՀՀ՝ 14 տարին լրացած քաղաքացիները, ովքեր կանոնավոր կերպով հաճախում են եկեղեցի։ Անդամակցությունը կամավոր է։ 14-18 տարեկան անչափահաս կամ ոչ լիարժեք գործունակ քաղաքացիները կարող են անդամակցել՝ դիմում ներկայացնելով միության ատենադպրին։

### Անդամների կարգավիճակը
14-35 տարեկան անդամները համարվում են անդամներ, իսկ 35 տարեկանից բարձր՝ պատվավոր։ Պատվավոր անդամները չեն կարող մասնակցել որոշ նախաձեռնությունների։

## Տես նաև
* Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի (Աբովյան)

Կատեգորիա:Աբովյան
Կատեգորիա:Հասարակական կազմակերպություններ
Տիրան Գալֆայան

**Տիրան Գալֆայան** (), հայ դերասան։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կոստանդնուպոլիսում, որտեղ ստացել է կրթությունը, նվիրվել հայ բեմին, 1869 թվականին խաղացել է Թովմաս Ֆասուլաճյանի թատերախմբում, նրա հետ մեկնել Նոր Նախիջևան (1870 թ.)։ Վերադառնալով Կոստանդնուպոլիս՝ կարճ ժամանակ խաղացել է Հակոբ Վարդովյանի խմբում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Սամվել Գանթարյան

**Սամվել Գանթարյան** (), հայ բանասեր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Փոքր հասակից ուղարկվել է Վենետիկի Ս. Ղազար վանքը, որտեղ ստացել է կրթությունը, 1859 թվականին ընդունել հոգևորական կոչում։ Որպես ուսուցիչ կամ տեսուչ պաշտոնավարել է Վենետիկի, Կ. Պոլսի Մխիթարյան վարժարաններում։ Պարբերական մամուլում, մասնավորապես «Բազմավեպում», տպագրել է հոդվածներ։ Առանձին գրքերով լույս են տեսել նրա հետևյալ աշխատությունները՝ «Տարերք հռետորական արվեստի» (Վենետիկ, 1875), «Բառարան գաղղերեն-հայերեն-տաճկերեն» (Վենետիկ, 1886)։ Կատարել է թարգմանություններ Լամարթինից, Կլոպշտոկից և այլ հեղինակներից։ «Բազմավեպում» որպես ծածկանուն օգտագործել է **Հ. Ս. Կեսարյան**։ Ղազար Փարպեցու «Հայոց պատմությունը» թարգմանել է ֆրանսերեն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բառարան գաղղիերէն-հայերէն-տաճկերէն, Հայր Սամուէլ վարդապետ Գանթարեան։ Մխիթարեան Տպարան, Վենետիկ, 1912։

Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Հաննա Հարփեր

**Հաննա Հարփեր** (, ), անգլիացի պոռնոգրաֆիկ ֆիլմերի դերասանուհի և ռեժիսոր։

Ծնվել է Դևոնի կոմսությունում։ Մեծացել է Դևոնշիր կոմսության Բրիքսհեմ ձկնորսական փոքրիկ քաղաքում, որտեղ նրա ծնողները աշխատում էին տեղի հանգստյան ճամբարներում։ Հաննա Հարփերը Սաութ-Դևոնի դպրոցում և քոլեջում տարվում է թատրոնով, լրագրությամբ, պարերով և հոգեբանությամբ։ Առաջին աշխատանքը վաճառողն էր տեղի ձկնորսական խանութում, ապա հյուրանոցում աշխատում է նախ ընդունարանում, հետո բարմեն և մատուցող։

2001-ին ամուսնու առաջարկությամբ սկսում է ֆոտոմոդելի կարիերան։ Մեկնում է Լոս-Անջելես ֆոտոսեսսիաներ մասնակցելու համար։ Այնուհետև հայտնվում է TM Video Productions-ի մի քանի սիրողական պոռնո տեսանյութերում։ Ավելի ուշ սկսում է գործակցությունը Բեն Դովերի հետ և ստանում է առաջին դերը պրոֆեսիոնալ պոռնո ֆիլմում։ Շուտով ստորագրում է բացառիկ պայմանագիր Legend Entertainment և Sin City Video ընկերությունների հետ։ Միևնույն ժամանակ իր կողակից Բենի հետ ակտիվ մասնակցում է LA Direct Models գործակալության ամենօրյա գործունեությանը։

Club Intemational ամսագրի կողմից Հարփերը մի քանի անգամ ներկայացվել է հանրությանը, իսկ Penhouse Pet ամսագիրը 2002-ի ապրիլին նրան ճանաչում է ամսվա աղջիկը։

Ավելի ուշ սթրիփ-ակումբում պարուհի է աշխատում։

## Ֆիլմագրություն
* *Big Wet Tits 4* (2007)
* *Hannah Erotique* (2007)
* *Sexual Freak 5* (2007)
* *The Doll House* (2007)
* *Jack's Leg Show 2* (2007)
* *Go Fuck Myself 2* (2007)
* *Sub-Urban Sex* (2007)
* *Deeper 8* (2007)
* *Hannah Goes to Hell* (2006)
* *Dementia 4* (2006)
* *Hannah Harper Anthology* (2006)
* *Hookers* (2006)
* *Pink Paradise* (2006)
* *Blow Me Sandwich 10* (2006)
* *Busty Cops 2* (2006)
* *Mademoiselle* (2006)
* *Naughty Blondes* (2005)
* *Dementia 2* (2005)
* *Apprentass 3* (2005)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի պոռնոդերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Անգլիացի մոդելներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասանուհիներ
Գարեգին Գավաֆյան

**Գարեգին Գավաֆյան** (), հայ կրթական գործիչ։

Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է կրթությունը և երկար տարիներ որպես մաթեմատիկայի ուսուցիչ աշխատել է Պոլսի հայկական դպրոցներում։ Հրատարակել է մի քանի դասագիրք, ինչպես՝ «Տարրական թվաբանություն մտավոր և գրավոր Ա և Բ տարի» (Կ. Պոլիս, 1894, Բ տպ. 1896, Գ տպ. 1900), «Միջին ընթացք թվաբանության մտավոր և գրավոր» (Գ և Դ տարի) նույնպես արժանացել է մի քանի տպագրության), «Բարձրագույն ընթացք թվաբանության մտավոր և գրավոր (Ե և Զ տարի)»։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1856 ծնունդներ
Կատեգորիա:1923 մահեր
Կատեգորիա:Հայ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Մարի-Լուիզ Գարագաշ

**Մարի-Լուիզ Գարագաշ**, հայ օպերային երգչուհի, լիրիկական սոպրանո։

Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է կրթությունը՝ սովորելով Ամերիկյան իգական կոլեջում։ Երգի դասեր է առել օտարերկրյա հայտնի երգիչներից։ 1935-ին Սոֆիայում հանդես է եկել «Տրավիատա» օպերայում Վիոլետայի դերով։ Ապա մեկնել է Միլան, կատարելագործել արվեստը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ սոպրանոներ
Կատեգորիա:Հայ օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Գեղամ Գավաֆյան

**Գեղամ Գավաֆյան** (), հայ ճարտարապետ, կրթական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Որդին է Գարեգին Գավաֆյանի։ Սովորել է Սկյուտարի Ս. Խաչ վարժարանում, ապա շարունակել ուսումը Պերպերյան վարժարանում։ Բարձրագույն կրթությունն ստացել է Փարիզում։ Վերադառնալով Պոլիս՝ վարել է մի շարք պաշտոններ։ 1917-1927 տասնամյակում եղել է Կեդրոնական վարժարանի տնօրեն, դասավանդել է փիլիսոփայության պատմություն և այլ առարկաներ։ Աշխատակցել է մամուլին, ունեցել հասարակական բեղուն գործունեություն։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:1888 ծնունդներ
Կատեգորիա:1959 մահեր
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք
Կատեգորիա:Էթնիկ հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Բերբերյան դպրոցի շրջանավարտներ
Արցախի Հանրապետության զինանշան

**Արցախի Հանրապետության զինանշան**, հանրապետության պետական ինքնիշխանության, նրա տարածքում ապրող ժողովուրդների պետական միասնության, կառուցվող ազատ, իրավական պետության խորհրդանիշն է. հաստատվել է Արցախի գլխավոր խորհրդի կողմից 1992 թվականի նոյեմբերի 17-ի որոշմամբ։

Իրենից ներկայացնում է մի թևատարած արծիվ, որը կրում է Արտաշեսյանների արքայատոհմի թագը, իսկ գլխավերևում տարածվում են արևի ճառագայթները։ Կենտրոնում դրված է վահան, որի վրա պատկերված են Արցախի դրոշը (հորիզոնական դիրքով) և Ստեփանակերտի մոտ գտնվող «Մենք ենք մեր սարերը» («Տատիկ և Պապիկ») հուշարձանը՝ Մեծ Քիրս լեռան ֆոնին։ Ներքևի մասում արծվի ճանկերի մեջ խաղողի վազեր են, թթենու պտուղներ, ցորենի հասկեր։ Վերևի կիսաշրջանաձև ժապավենի վրա արված է հայերեն մակագրություն՝ «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն-Արցախ»։ Զինանշանի հեղինակն է Լավրենտ Ղալայանը։

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության պետական խորհրդանիշեր
Կատեգորիա:Հայկական զինանշաններ
Անտոն Գավուքճյան

**Անտոն Գավուքճյան**, հայ օպերային երգիչ։

Ծնվել է Կ. Պոլսում 1880-ականների սկզբներին։ Ստացել է ֆրանսիական կրթություն։ 1900 թվականին միացել է Արևելքում շրջագայող ֆրանսիական օպերային մի խմբի և երգել է տարբեր օպերետներում և օպերաներում։ Երգել է նաև իտալերեն։ 1922 թվականին մեկնել է Ֆրանսիա, երգել Մարսելի օպերայում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ երգիչներ
Կատեգորիա:Հայ օպերային երգիչներ
Ավեյրու (շրջան)

**Ավեյրուն** (),  շրջան Պորտուգալիայի արևմտյան մասում։ Կազմված է 19 մունիցիպալիտետներից և բաժանված է 2 վիճակագրական շրջանների միջև Կենտրոնական և Հյուսիսային, ինչպես նաև Ավեյրու նույնպես բաժանված 4 վիճակագրական ենթաշրջանների միջև, որոնք են Բայշու Ոուգան, Մեծ Պորտուն, Թամեգան և Էնտրե Դոուրու ի Ոոուգան։ Շրջանի կազմի մեջ մտնում են 3 քաղաքային ագլոմերացիա՝ Մեծ Կոիմբրա, Մեծ Ավեյրու և Մեծ Պորտւո։ Նախկինում շրջանը մտնում էր Դորու Լիտորալ և Բեյրա Լիտորալ երկրամասերի կազմը։

## Տես նաև
* Ավեյրու օկրուգի մունիցիպալիտետներ

## Արտաքին հղումներ
* Օկրուգի կառավարության կայքը  
* Ավեյրու օկրուգի լուսանկրները

Կատեգորիա:Պորտուգալիայի վարչական բաժանում
Յուկատան (նահանգ)

**Յուկատան** (, պաշտոնապես **Յուկատանի ազատ և [[ինքնիշխան պետություն]]** (), նահանգ Մեքսիկայի Յուկատան թերակղզու վրա։

Մինչ իսպանացիների երևան գալը Յուկատան թերակղզի, տարածքի անունը *էլ Մայաբ* էր։ Մայաների լեզվով "*մա' յա'աբ*" թարգմանվում է որպես "մի քանի": Յուկատանի նահանգի տարածքը մայաների քաղաքակրթության կարևորագույն շրջաններից էր։

## Ծանոթագրություններ
Շավարշ Գարագաշ (այլ կիրառումներ)

**Շավարշ Գարագաշ** կարող է վերաբերել՝

* Շավարշ Գարագաշ - Կարին քաղաքում 1893-ին ծնված հայ մշակութային գործիչ։
* Շավարշ Գարագաշ - Կ. Պոլսում 1874-ին ծնված հայ դերասան։
Շավարշ Գարագաշ (դերասան)

**Շավարշ (Պողոս) Գարագաշ** (), հայ դերասան։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կոստանդնուպոլիսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է տեղի Մխիթարյանների դպրոցում, ապա ուղարկվել է Վենետիկ, որտեղ երեք տարի սովորելուց հետո վերադարձել է Կոստանդնուպոլիս։ Խաղացել է Արշակ Պենկլյանի խմբում սկսած 1893 թ.-ից։ Առաջին անգամ հանդես է եկել «Ջաղացպանի աղջիկը» պիեսում։ Քյուչյուկ Իսմայիլի խմբում խաղացել է որպես երկրորդ տենոր։ Ա.Պենկլյանի հետ խաղացել է Տ. Չուխաջյանի «Լեբլեբիջի հոր-հոր աղա» օպերետում։ Պատերազմից հետո աշխատել է հայկական և թուրքական խմբերում։ Գլխավոր դերերից են *Օթելլո*, *Կորրադո* և այլն։ 1930-ականներին ղեկավարել է պոլսահայ «Ազգային դրամատիկ» թատերախումբը, հիմնականում աշխատել է Ա.Մնակյանի խաղացանկով։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1874 ծնունդներ
Կատեգորիա:1941 մահեր
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Գամառ-Քաթիպա գրական ընկերություն

**«Գամառ-Քաթիպան»** գրական ընկերություն էր, որը հիմնադրել են Ռափայել Պատկանյանը, Մնացական Թիմուրյանը և Գևորգ Քանանյանը Մոսկվայում, 1854 թվականին։ Այդ անունը առաջացել է երեք ընկերների անվան և ազգանվան հապվումից, ավելացրած ա հոդակապը։

Ընկերության նպատակն էր մշակել նոր ձևավորվող գրական լեզուն՝ աշխարհաբարը, ընթերցասիրություն սերմանել հայ հասարակության մեջ, մարդկանց մղել ազգային գիտակցության։ Հրատարակել է «Գամառ–Քաթիպայի արձակ և չափաբերական շարադրությունները» (1855), «Ազգային երգարան հայոց» ժողովածուն (1856), տաղարանը և «Նոր այբբենարան հայկական» (1856) դասագիրքը։ Նյութական միջոցների սղության պատճառով գրքույկների պարբերական տպագրությունը 1857-ին դադարել է, ընկերությունը լուծարքի ենթարկվել։ Հետագայոնմ Ռ․ Պատկանյանը այն դարձրել է իր կեղծանունը։

Կատեգորիա:Գրական խմբավորումներ
Տիրասպոլ ՖԱ

**«Տիրասպոլ» ֆուտբոլային ակումբը** մասնագիտացված ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես է գալիս Տիրասպոլում։

## Պատմություն

«Տիրասպոլ» ֆուտբոլային ակումբը հիմնադրվել է 1993 թվականին, Տիրասպոլ քաղաքում։

## Ներկա կազմ
*[[Հուլիսի 1]], [[2010]]*

## Արտաքին հղումներ
* Տիրասպոլ ՖԱ-ի պաշտոնական կայքէջը 

Կատեգորիա:Մոլդովական ֆուտբոլային ակումբներ
Երանուհի Գարագաշյան

**Երանուհի Գարագաշյան** (), հայ դերասանուհի։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կոստանդնուպոլսում Ուսկուդար թաղամասում, որտեղ ստացել է նախնական կրթությունը, ավարտել 1861 թ.։ Բեմական ասպարեզ է մտել 1865 թ.՝ Ս. Թղլյանի «Մեծն Տրդատ» պիեսում կատարելով *Աշխենի* դերը։ Առաջին մեկ-երկու թատերաշրջանում գերազանցապես խաղացել է արական դերեր, Ինչպես *Պողի* դերը Բ. դը Սեն-Պյերի «Պող և Վերգինե» պիեսում, Թ. Թերզյանի *Հովսեփ Գեղեցիկի* դերը համանուն պիեսում և այլն։ Նրա բեմական գործունեության ամենափայլուն շրջանն սկսել է 1867 թվականից, երբ դարձել է Հ. Վարդովյանի թատերախմբի պրիմադոննա դերասանուհի և բոլոր ներկայացումներում հանդես է եկել առաջնակարգ դերերով, ինչպես *Սանդուխտ* (Թ. Թերզյանի «Սանդուխտ կույս»), *Անժելիք* («Նեղսիրտ բարեգործը»), *Հայկանուշ* («Կործանումն Ռուբինյան թագավորության»), *Թեոդորա* («Վենետիկուհին») և այլն։ 1878 թ. միացել է Ս. Պենկլյանի օպերետային խմբին, շրջել է մի շարք քաղաքներ, եղել Ադրիանապոլսում, Ադանայում, Սալոնիկում և Կավալայում, հանդես է եկել Տիգրան Չուխաջյանի և թարգմանական մի քանի օպերետներում։ 1880 թ. իր քրոջ՝ Վերգինե Գարագաշյանի հետ եկել է Թիֆլիս, մեկ թատերաշրջան խաղացել է Թիֆլիսի հայկական խմբերում, Պետրոս Ադամյանի, Սիրանույշի և այլ պոլսահայ դերասանների հետ։ Հաջորդ թատերաշրջանից նորից վերադարձել է Պոլիս, Ս. Պենկլյանի խմբի հետ մեկնել է Եգիպտոս, այնտեղից անցել Բալկանյան երկրներ։ 1887 թ. վերադարձել է Պոլիս, միառժամանակ թողել բեմը, ապա մասնակցել է Կահիրեում կազմակերպված մի շարք ներկայացումների, մեծ հաջողությամբ կատարելով *Մարգարիտ Գոթիեի* (Ա. Դյումա (որդու) «Կամելիազարդ տիկինը»), *Մեդեայի* ([«Մեդեա»), *Կատարին Հովարդի* (համանուն պիեսում) դերերը, արժանանալով եգիպտական մամուլի բարձր գնահատմանը։ 1900-ականների սկզբներին եկել է Թիֆլիս, ամուսնացել է և մինչև կյանքի վերջն ապրել այնտեղ։ Դերերից են՝ *Աշխեն* (Ս. Հեքիմյանի «Հարմակ և Աշխեն»), *Քեթևան* (Գ. Սունդուկյանի «Խաթաբալա»), *Հեղինե* (Ժ. Օֆենբախի «Գեղեցկուհի Հեղինե»), *Թերեզա* (Մ. Կամոլետտիի «Քույր Թերեզա»)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք
Կատեգորիա:19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության անձինք
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Պորփյուր

**Պորփյուր Փյունիկեցի** (, *Porphýrios*; , *Furfūriyūs*, իսկական անունը՝ *Մալխո*, ), հին հունական փիլիսոփա և տրամաբան, նորպլատոնականության ներկայացուցիչ, Պլոտինի աշակերտը, ծագումով ասորի։ Փիլիսոփայական աշխատությունների մեծագույն մասը նվիրված է Պլատոնի տրամախոսությունների, Արիստոտելի տրամաբանական գրվածքների և Պլոտինի հայացքների մատչելի վերաշարադրմանը։

Հեղինակ է բազմաթիվ փիլիսոփայական աշխատությունների, որոնցից լայն տարածում էր ստացել «Արիստոտելի «Կատեգորիաների» ներածությունը» կամ պարզապես «Ներածություն»։ Արդեն հնում այդ երկը թարգմանվել է ասորերենի, լատիներենի և հայերենի (հայերեն թարգմանությունը կատարվել է 480-490 թթ.)։ Պորփյուրի երկը քննվել է Դավիթ Անհաղթի կողմից՝ «Պորփյուրի «Ներածության» վերլուծությունը» աշխատությունում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Նորպլատոնականություն
Կատեգորիա:3-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:4-րդ դարի հռոմեացիներ
Կատեգորիա:Հուդայականության քննադատներ
Գառնիկ Ադդարյան

**Գառնիկ Հովսեփի Ադդարյան** (), սփյուռքահայ բանաստեղծ, քաղաքական և հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ադդարյանը ծնվել է Սիրիայում, սակայն 1942 թվականից մինչև կյանքի վերջ ապրել է Բեյրութում։ Աշխատակցել է սփյուռքի թերթերին ու հանդեսներին, խմբագրել է «Մեր նշանաբանն է հառաջ» գրական-հասարակական շաբաթաթերթը, «էջեր գրականության և արվեստի» պարբերականը։ Առաջին բանաստեղծությունները տպագրվել են 1946 թվականին։

Բանաստեղծի առաջին ժողովածուն՝ «Պատնեշի վրա» (Բեյրութ, 1954, Երևան, 1957) խորագրով, լույս է տեսել 1954 թվականին։ Այն վերահրատարակվել է Երևանում, թարգմանվել է նաև ռուսերեն, հրատարակվել է նան Մոսկվայում՝ ռուսերեն (1963)։ Ժողովածուի բոլոր բանաստեղծություններում հնչում է երջանիկ վաղվա, գեղեցիկ հաղթանակի, ինչպես նաև հայրենասիրության մոտիվը։ 1965 թվականին Ադդարյանը հրատարակել է «Մատյան ցավի ու հատուցման» պոեմը, որտեղ նա արտացոլել է սփյուռքահայության հայրենասիրական զգացումները, շոշափել հայապահպանության հարցը, ապա՝ «Ապրիմ-մեռնիմ» բանաստեղծությունների ժողովածուն (Երևան, 1968), 1978 թվականին՝ «Սև ու կարմիր» պատմվածքների և ակնարկների գիրքը։ Մեծ Եղեռնի 50-ամյակի առթիվ Թեքեյան մշակութային միության համահայկական մրցույթում պոեմը շահել է առաջին մրցանակ։ 1968 թվականին Երևանում լույս է տեսել Ադարյանի «Ապրիմ-մեռնիմ» բանաստեղծությունների ժողովածուն։

## Աղբյուրներ
* Զ. Մ. Գրիգորյան, Ա. Ա. Ղազինյան, «Գրականություն», 1992, «Լույս» հրատարակչություն, էջ 282։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գառնիկ Ադդարյան

Կատեգորիա:Լիբանանահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Լիբանանահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Լիբանանահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգա 2010-2011

**«2010-11 ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգան»** ՈՒԵՖԱ-ի «Եվրոպայի Լիգայի» **2-րդ** մրցաշարն է։ Այն սկսվեց 2010 թվականի հուլիսի 1-ին և կավարտվի 2011 թվականի մայիսին։

## Որակավորման փուլեր
### 1-ին որակավորման փուլ

### 2-րդ որակավորման փուլ

### 3-րդ որակավորման փուլ

## Փլեյ-օֆֆ փուլ

## Խմբային փուլ
#### Խումբ A

#### Խումբ B

#### Խումբ C

#### Խումբ D

#### Խումբ E

#### Խումբ F

#### Խումբ G

#### Խումբ H

#### Խումբ I

#### Խումբ J

#### Խումբ K

#### Խումբ L

## Գրականություն

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգայի մրցաշրջաններ
Կարապետ Գարագաշյան

**Կարապետ Գարագաշյան** (), հայ հրապարակախոս։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է նախնական կրթությունը, ապա մեկնել է Փարիզ՝ ուսումը շարունակելու։ 1885 թվականին վերադարձել է Պոլիս, պաշտոնավարել Ելևմտական նախարարությունում։ Աշխատակցել է բազմաթիվ թերթերի։ Խմբագրել է «Գազետ էքոնոմիքե ֆինանսիե» շաբաթաթերթը՝ ֆրանսերեն։ Ֆրանսիական գեղարվեստական գրականությունից կատարել է թարգմանություններ, որոնք հրատարակել է առանձին գրքույկներով, ինչպես՝ «Քանի մը թարգմանությունք ի գաղղիականե» (1878), «Ծաղկաքաղ օտարազգի քերթողաց» (1870-1880, 2 հատոր), «Հատընտիր թարգմանությունք օտարազգի քերթողաց» (1886) և այլն։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Դիզյունկցիա

**Դիզյունկցիա** ( - բաժանել), տրամաբանական գործողություն, որի ժամանակ պարզ ասույթներից կազմվում է բարդ ասույթ՝ «կամ» շաղկապի կիրառմամբ։ Ստացված բարդ ասույթն անվանում են դիզյունկտիվ ասույթ։ Սիմվոլիկ նշանակումն է՝ aVb (կարդացվում է՝ a կամ b)։ «V» սիմվոլը լատինական «vel» (կամ) շաղկապի առաջին տառն է։ «Կամ» տրամաբանական շաղկապի համար ընդունված է կիրառել նաև այլ սիմվոլներ։

Տրամաբանության մեջ տարբերում են դիզյունկցիայի երկու տեսակ՝ պարզ կամ թույլ դիզյունկցիա և խիստ դիզյունկցիա։

Պարզ դիզյունկցիայի ճշմարտության աղյուսակն ունի հետևյալ տեսքը.

## Տես նաև
* Ժխտում (տրամաբանություն)
* Իմպլիկացիա
* Կոնյունկցիա
* Համարժեքություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլյան հանրահաշիվ
Կատեգորիա:Տրամաբանություն
Կոնյունկցիա

**Կոնյունկցիա** ( – միություն, կապ), տրամաբանական գործողություն, որի ժամանակ պարզ ասույթներից կազմվում է բարդ ասույթ՝ «և» տրամաբանական շաղկապի կիրառմամբ։ Ստացված բարդ ասույթն անվանում են կոնյունկտիվ ասույթ։ Սիմվոլիկ նշանակումն է՝ `a⋀b` (կարդացվում է՝ a և b)։ Կոնյունկցիան նշանակում են նաև «&», «K» նշաններով։ Կոնյունկցիայի ճշմարտության աղյուսակն ունի հետևյալ տեսքը.

Աղյուսակից երևում է, որ `a⋀b` կոնյունկտիվ ասույթը ճշմարիտ է այն և միայն այն դեպքում, երբ ճշմարիտ են և a, և b ասույթները։

## Տես նաև
* Դիզյունկցիա
* Ժխտում (տրամաբանություն)
* Իմպլիկացիա
* Համարժեքություն
*Ասույթների տրամաբանություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլյան հանրահաշիվ
Կատեգորիա:Տրամաբանություն
Կիսապաշտպան (ֆուտբոլ)

thumb|Կիսապաշտպանները նշված են կապույտ գույնով
**Կիսապաշտպան**, ֆուտբոլային դիրք։ Կիսապաշտպանները սովորաբար դաշտում զբաղեցնում են թիմի պաշտպանների և հարձակվողների միջև դիրքը։ Որոշ կիսապաշտպաններ խաղում են պաշտպանվողական դեր` փորձելով խափանել մրցակցի գրոհները և նրանց հաճախ անվանում են հենակետային կիսապաշտպաններ։ Մյուսները ավելի շարժուն են և արդյունավետ փոխանցումներ են կատարում, այս կիսապաշտպաններին հաճախ անվանում են խորքից գործող, փլեյ մեյքերներ և այլն։ Կիսապաշտպանների քանակը և նրանց դերը որոշվում է յուրաքանչյուր թիմի տակտիկական դասավորվածությամբ, կիսապաշտպաններից բաղկացած խմբին հաճախ անվանում են թիմի **կիսապաշտպանություն**։

Շատ մարզիչներ առնվազն մեկ կիսապաշտպանի տալիս են գրոհներին մասնակցելու դեր, կամ պաշտպանվելու և գրոհելու հավասար դերեր։ Կիսապաշտպանները հիմնականում ամենաշատն են վազում դաշտում։

## Կենտրոնական կիսապաշտպան
[right|thumb| [Իսպանիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական|Իսպանիայի հավաքականի նախկին կիսապաշտպան Չավի Էռնանդեսը:]]

**Կենտրոնական կիսապաշտպանը** այն ֆուտբոլիստն է, որում հավասարապես բաշխված է հարձակվողի և պաշտպանվողի պարտականությունները։ Այս ֆուտբոլիստները պետք է փորձեն գնդակը փոխանցել հարձակվողական ոճի կիսապաշտպաններին և հարձակվողներին, բացի այդ պետք է օգնեն իրենց թիմին գրոհների ժամանակ հասնելով մրցակցի տուգանային հրապարակ, շատ դեպքերում փորձելով հարվածել դարպասին։

Երբ գնդակը մրցակցի մոտ է կենտրոնական կիսապաշտպանը պետք է ձգտի օգնել պաշտպաններին, ճնշման միջոցով խլի գնդակը մրցակցից։ Կենտրոնական կիսապաշտպանը պաշտպանության ժամանակ պետք է գործի սեփական տուգանային հրապարակի մատույցներում և փորձի փակել մրցակցի հարվածները և փոխանցումները։

4-3-3 և 4-5-1 մարտավարություններից յուրաքանչյուրը օգտագործում են առնվազն երեք կենտրոնական կիսապաշտպան։ 4-2-2 մարավարության ժամանակ կարող է օգտագործվել երկու կենտրոնական կիսապաշտպան և 4-2-3-1 մարտավարության ժամանակ մեկ կամ երկու ավելի ետ քաշված կիսապաշտպանները կարող են կատարել կենտրոնական կիսապաշտպանի դեր։

### BOX TO BOX
[մինի|Կոդդիվուարցի BOX TU BOX կիսապաշտպան [Յայա Տուրե]]
[250px|մինի|Չիլիի հավաքականի BOX TO BOX կիսապաշտպան [Արթուրո Վիդալ]]
նաև կա կենտրոնական կիսապաշտպանի մեկ այլ տեսակ որը կոչվում է BOX TO BOX, որը բառացի նշանակում է տուգանայինից տուգանային։ Նրանց գործն է խլել գնդակը սեփական տուգանային հրապարակում, դրիբլինգի շնօրհիվ անցկացնել գնդակը ամբողջ դաշտով և տալ վերջին փոխանցում կամ ինքնուրույն խփել գնդակ։

Այս ոճի կիսապաշտպանները լինում են ավելի դեպի պաշտպանության միտված(Արթուրո Վիդալ) և ավելի դեպի հարձակման միտված(Յայա Տուրե):Նաև մեր հայազգի ֆուտբոլիստներից Հենրիխ Մխիթարյանն էլ է համարվում կենտրոնական Box To Box կիսապաշտպան։

## Եզրային կիսապաշտպաններ (վինգերներ)
Եզրային կիսապաշտպանների պարտականություններն են գնդակ ստանալ պաշտպաններից, եզրով առաջ շարժվել և կատարել բարձրից փոփանցում տուգանային հրապարակ կամ մի փոքր տեղափոխվելով դեպի կենտրոն հարվածել դարպասի ուղությամբ։ Այդպիսի ֆուդբոլիստներին անվանում են նաև լատերալներ

## Հենակետային պլեյմեյկեր
250px|մինի|Անդրեա Պիռլո
Հենակետային պլեյմեյկերի լավագույն օրինական է Անդրեա Պիռլոն, ով երկար փոխանցումների միջոցով խորքից կառավարում էր թե Միլանի թե Յուվենտուսի և թե իտալիայի հավակականի գրոհները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆուտբոլի դիրքեր
Ադրբեջանում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ

Ըստ 2009 թվականի** [[Ադրբեջան]]ում [[ՅՈՒՆԵՍԿՕ]]-ի [[Համաշխարհային ժառանգություն|համաշխարհային ժառանգության]] ցանկում** կա 3 օբյեկտ։ Տվյալ աղյուսակում այդ օբյեկտները ներկայացված են ըստ Համաշխարհային ժառանգության ցանկի մեջ ընդգրկման։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության պաշտոնական կայք՝ Ադրբեջան
* Ադրբեջանում Համաշախարհային ժառանգության հղումների կատալոգ

Ադրբեջան
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ադրբեջանում
Կատեգորիա:Ցանկեր:Ադրբեջան
Գոբուստան (այլ կիրառումներ)

**Գոբուստան** կարող է նշանակել՝

* **[[Գոբուստան արգելանոց|Գոբուստան]]** — արգելանոց Ադրբեջանում
* **[[Գոբուստան (քաղաք)|Գոբուստան]]** (Մարազա) — քաղաք Ադրբեջանում
* **[[Գոբուստան (Ապշերոնի շրջան)|Գոբուստան]]** — գյուղ Ադրբեջանի Ապշերոնի շրջանում
* **[[Գոբուստան (դաշտավայր)|Գոբուստան]]** — դաշտավայր Ադրբեջանում
Կույսի աշտարակ (Բաքու)

**Կույսի աշտարակը** () հին բերդային կառույց է Բաքվի «Հին քաղաքի» (Իչերի Շեհեր) մասում (12-րդ դար)։ Քաղաքի մերձծովային գլխավոր կոմպոնենտներից մեկն է։ Դրա խստաշունչ մասիվը բարձրանում է ֆեոդալ քաղաքի մերձծովային մասում՝ Իչերի Շեհեր թաղամասում։ Զանգվածեղ, գլանաձև ծավալով (ներսում՝ ութհարկանի, բարձրությունը՝ 27 մ, պատի հաստությունը հիմքի մոտ՝ 5 մ), արևելյան կողմից վիթխարի ելուստով կրաքարե կառույց է։ Հաջորդաբար դուրս կամ ներս շարված քարե հորիզոնական շարքերով ստեղծված է ճակատների յուրօրինակ կողավոր մակերես։ Կույսի աշտարակը կանգնած է մի ժայռի վրա, որը մասամբ երեսապատված է մաքուր տաշած քարով և պաշտպանված, ստորոտից բարձրանող համարյա մինչև վերջ, բերդապարիսպներով խոշոր կիսակլոր ելուստների համակարգով։

## Արտաքին հղումներ
* Secrets of the Maiden Tower. Azerbaijan International (Autumn 2006)
* Walled City of Baku with the Shirvanshah's Palace and Maiden Tower
* Walled City of Baku with the Shirvanshah's Palace and Maiden Tower (Azerbaijan)
* В Баку появились красочные Девичьи башни
* Maiden Tower a Hindu Temple for the Fire God Agni? 
* Baku's Maiden Tower
* Maiden Tower a Hindu Temple for the Fire God Agni? 

Կատեգորիա:Բաքվի տեսարժան վայրեր
Գոբուստան արգելոց

**Գոբուստան** (), հնագիտական արգելանոց ժամանակակից Ադրբեջանի տարածքում, Բաքվի մոտ։ Գտնվում է Մեծ Կովկասյան լեռնաշղթայի հարավարևելյան ստորոտներում` Կասպից ծովի ափից ոչ հեռու, դաշտավայրում։ Գտնվում է Մեծ Հայքի Փայտակարան աշխարհից հյուսիս, Աղվանքի Բազկան գա­վա­ռում։ Այս տարածքը հայոց պատ­մ­ու­թ­յան որոշ փուլերում եղել է Մեծ Հայքի կազմում կամ ազդեցության ոլորտում։

## Ստուգաբանություն
Գոբուստան թարգմանվում է որպես «հեղեղատներ երկիր», որը ծագում է «գուբ» - փոս, հեղեղատ և *ստան* - երկրամաս, երկիր։

## Ժայռանկարներ
Ժամանակակից Ադրբեջանի տարածքում գտնվող Գոբուստանի, Բեյուքդաշի, Քիչիքդաշի, Ջինգիրդաղի, Շոնղարդաղի և Շիհգայի լեռներում կենտրոնացված են վկայություններ այս տարածքի քարեդարի և հաջորդող ժամանակաշրջանների բնակիչների մասին՝ ժայռանկարներ, մարդու կայան, տապանաքարեր և այլն։ Գոբուստանում հաճախ են հանդիպվում տղամարդու և կնոջ նկարներ։ Տղամարդիկ պատկերված են որսորդների հագուստով, աղեղով և նետով։ Նրանք բարձրահասակ են և ատլետիկ մարմնով։ Գոբուստանի ժայռապատկերներում հանդիպում են կենդանիների պատկերների, որոնք ապրել են այստեղ վերջին 25 հազար տարիներին՝ ջեյրան, վայրի այծ, եղնիկ, վայրի խոզ, ձի, առյուծ և այլն։ Ժայռերին նույնպես կարելի է տեսնել թռչունների, ձկներ, օձերի, մողեսների և բազմաթիվ միջատների նկարներ։

## Տես նաև
* Ադրբեջանում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկ

Կատեգորիա:Արգելոցներ
Կատեգորիա:Հնագիտական վայրեր Ադրբեջանում
Մարազա

**Մարազան** (), քաղաք է (2008-ից) Ադրբեջանում, Կոբստանի շրջանի վարչական կենտրոն։ Քաղաքի հին անվանումն է «Կոբստան»։ Բնակչությունը՝ ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքներ