Անօրգանական նյութեր

**Անօրգանական նյութեր** (անօրգանական միացություններ), անօրգանական միացությունը քիմիական միացություն է, որը չունի ածխածին - ջրածին կապեր։ Այնուամենայնիվ, նյութերի տարբերակումը օրգանականի և անօրգանականի հստակ սահմանված և համաձայնեցված չէ։Տարբեր տեսակետեր կան այդ թեմայի շուրջ.: Անօրգանական քիմիան ուսումնասիրում է անօրգանական միացությունների հատկությունները։ Անօրգանական նյութերը բաժանվում են երկու խմբի՝ պարզ նյութեր և քիմիական միացություններ։ Ածխածին պարունակող որոշ պարզ միացություններ հաճախ համարվում են անօրգանական։ Դրանք այն նյութերն են,որոնք չեն պարունակում ածխածին, ինչպես նաև՝ որոշ ածխածին պարունակող միացություններ (կարբեդներ, ցիանիդներ, կարբոնատներ, ածխածնի օքսիդներ՝ CO և CO<sub>2</sub> և որոշ այլ միացություններ, որոնք համարվում են անօրգանական)։ Անօրգանական միացությունները չունեն օրգանական նյութերի համար բնորոշ ածխածնային կմախք։ Դրանցից շատերը հիմնականում օրգանական համակարգերի, այդ թվում՝ նաև օրգանիզմների բաղադրիչներն են։ Քիմիական նյութը անօրգանական համարել չի նշանակում, որ այն չի առաջանում կենդանի օրգանիզմների մեջ։ Անօրգանական միացությունները կազմում են Երկրի ընդերքի մեծ մասը, չնայած որ խորը մանտիայի բաղադրությունները դեռևս մնում են որպես ակտիվ տարածք ուսումնասիրությունների համար։

## Պատմություն
Որպես ժամանակակից օրգանական քիմիայի ելակետ, հաճախ նշվում է Ֆրիդրիխ Վյոլերի կողմից ամոնիումի ցիանատի անջատումը 1828 թվականին։ Վյոլերի դարաշրջանում տարածված կարծիք կար, որ օրգանական միացությունները բնութագրվում են կենսական ոգով։ Վիտալիզմի բացակայության պայմաններում անօրգանական և օրգանական քիմիայի տարբերակումը սոսկ իմաստային է։

«Անօրգանական բյուրեղների կառուցվածքի շտեմարանը» (ICSD) իր «անօրգանական» ածխածնի միացությունների սահմանման մեջ նշում է, որ այդպիսի միացությունները կարող են պարունակել կամ C-H կամ C-C կապեր, բայց ոչ երկուսն էլ միաժամանակ։ 
«Անօրգանական սինթեզներ» գրքերի շարքում չի սահմանվում անօրգանական միացություններ հասկացությունը։ Դրա բովանդակության մեծ մասը վերաբերում է մետաղօրգանական լիգանդների  առաջացման բացատրությանը։
IUPAC- ը չի առաջարկում «անօրգանական» կամ «օրգանական միացություն» սահմանումներ, բայց անօրգանական պոլիմերը սահմանում է որպես «... կմախքի կառուցվածք, որը չի ներառում ածխածնի ատոմներ»։

## Դասակարգում
Անօրգանական նյութերը բաժանվում են երկու մեծ խմբի․

պարզ նյութեր, որոնց մոլեկուլները կազմված են մեկ տարրի ատոմներից,

բարդ նյութեր, որոնց մոլեկուլները կազմված են երկու կամ ավելի տարրերի ատոմներից։

Պարզ նյութերը ըստ ֆիզիկական և քիմիական հատկությունների բաժանվում են․
* մետաղներ (Li, Na, K, Mg, Ca և այլն),
* ոչ մետաղներ (F<sub>2</sub>, Cl<sub>2</sub>, O<sub>2</sub>, S, P և այլն),
* ամֆոտեր պարզ նյութեր (Zn, Al, Fe, Mn և այլն),
* ազնիվ գազեր(He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn)։

Բարդ նյութերը ըստ քիմիական հատկությունների բաժանվում են․
* Օքսիդներ՝
** հիմնային օքսիդներ (CaO, Na2O և այլն),
** թթվային օքսիդներ (CO2, SO<sub>2</sub> և այլն),
** ամֆոտեր օքսիդներ (ZnO, Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub> և այլն),
** կրկնակի օքսիդներ (Fe<sub>3</sub>O<sub>4</sub> և ալյն),
** աղ չառաջացնող օքսիդներ (CO, NO և այլն)։
* Հիդրօքսիդներ՝
** հիմքեր (NaOH, Ca(OH)<sub>2</sub> և այլն),
** ամֆոտեր հիդրօքսիդներ (Zn(OH)2, Al(OH)<sub>3</sub> և այլն)։
* Թթուներ՝
** թթվածնավոր թթուներ (H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>, HNO<sub>3</sub> և ալյն),
** անթթվածին թթուներ (HCl, H<sub>2</sub>S և այլն)։
* Աղեր՝
** Միջին կամ չեզոք աղեր (Na<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>, Ca<sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub> և այլն),
** թթու աղեր (NaHSO<sub>3</sub>, CaHPO4 և այլն),
** հիմնային աղեր (Cu<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>(OH)<sub>2</sub> և այլն),
** կրկնակի և կոմպլեքս աղեր (CaMg(CO<sub>3</sub>)<sub>2</sub>, K3[Fe(CN)6], KFe[Fe(CN)6] և այլն)։
* Երկտարր միացություններ՝
** Անթթվածին թթուներ (HF, H2S և այլն), 
** Անթթվածին աղերը (NaCl, CaF<sub>2</sub> և այլն),
** Այլ երկտարր միացություններ (AlH3, CaC<sub>2</sub>, CS2 և այլն)։

### Անօրգանական միացություններ, որոնք ածխածին են պարունակում
Այս միացությունները ավանդաբար համարվում են անօրգանական նյութեր․
* կարբոնատներ
* կարբիդներ
* ցիանիդներ
* ածխածնի օքսիդներ
* Ցիանատներ
* անօրգանական թիոցիանատներ(ռոդանիդներ)
* սելենացիանատներ
* կարբոնիլային կոմպլեքսներ

## Տես նաև
* Օրգանական միացություններ
* Պարզ նյութեր
* Բարդ նյութեր
* Թթուներ
* Հիմքեր
* Աղեր
* Քիմիական բանաձև

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անօրգանական միացություններ
Կատեգորիա:Անօրգանական քիմիա
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Քիմիա
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ
Կատեգորիա:Օրգանական միացություններ