open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կրկեսային խաղեր

մինի|Կրկեսային ներկայացման աֆիշ (1900թ․)
**Կրկեսային խաղեր** ժողովրդական, կրկեսային ներկայացումների, տոնակատարությունների և այլ առիթներով կատարվող թատերական, սպորտային և կենդանակռիվ խաղեր։ Անցյալում կրել են հիմնականում ժողովրդական ներկայացումների բնույթ։ Զանազան տեսակի կրկեսային խաղերը տարածված են եղել աշխարհի մի շարք ժողովուրդների մեջ։

Պետական կրկեսի բացակայության պատճառով Հայաստանում դրանք կատարել են առանձին շրջիկ անձինք (լարախաղաց, ձեռնածու, ծաղրածու, ըմբիշ և այլն)։ Հայ պատմագրության մեջ հնագույն կրկեսային խաղերի վերաբերյալ պահպանվել են սակավաթիվ տեղեկություններ. Եզնիկ Կողբացին (5-րդ դար) հաղորդում է վարժեցված կենդանիների (կապիկ, արջ) միջոցով ներկայացումների, իսկ Դավիթ Անհաղթը (5-րդ դարի վերջ-6-րդ դարի սկիզբ)՝ լարի վրա կանգնած խրտվիլակը թելերի օգնությամբ շարժման մեջ դնելու մասին։ Հայաստանում տարածված են եղել ժողովրդական կրկեսային խաղերի մի շարք տեսակներ, որոնցից են ձեռնասուն կենդանիների (արջ, կապիկ, օձ և այլն) մասնակցությամբ ներկայացումները, կենդանիներին (գոմեշներ, ցուլեր, խոզեր, ներիներ, շներ և այլն), թռչուններին (աքաղաղներ, աղավնիներ), միջատներին իրար հետ կռվեցնելը, կենդանիների հետ մարդկանց մենամարտը (վերջինս առանձնապես հատուկ էր հռոմեական, բյուգանդական կրկեսներին), կառարշավները, լարախաղացության զանազան ձևերը և այլն։ Կենդանիներին կռվեցնելու սովորությունը հաճախ հովանավորում և կազմակերպում էին եկեղեցականները (գոմշակռիվը Էջմիածնում և այլն)։ Նման դեպքերում հարուստ անձինք նվիրատվություններ էին կատարում եկեղեցուն։ Այդպիսի խաղերը, իբր, խորհրդանշում էին հաղթող կենդանու տիրոջ գերազանցությունը պարտվողի տիրոջ հանդեպ։ ժողովրդական կրկեսային խաղերի մի շարք տարրեր (լարախաղացություն, աճպարարություն և այլն) օգտագործվում են ժամանակակից կրկեսներում։ 

Կատեգորիա:Խաղեր
Կրկնաբյուրեղ

**Կրկնաբյուրեղ**, միատեսակ բյուրեղների օրինաչափ սերտաճվածքը։ Կրկնաբյուրեղները լինում են՝ պարզ, սեկտորիալ, բազմասինթետիկ, համալիր, ծնկաձև, կոնտակտային և այլն։ Դրանք բնորոշ են բազմաթիվ միներալների, օրինակ, ծիծեռնակի պոչը գիպսի մոտ, ծնկաձև կրկնաբյուրեղը ռուտիլի մոտ, տրիադները պլագիոկլագների մոտ և այլն։ Պարզ կրկնաբյուրեղը անհատներ կամ անբաժանելի կրկնակներ կոչվող երկու բյուրեղների (կամ նրանց մասերի) սերտաճվածքն է։ Կրկնաբյուրեղային օրինաչափությունը հետևյալն է. անհատներից մեկը շրջված է մյուսի նկատմամբ 180°-ով որևէ առանցքի (կրկնաբյուրեղային առանցքի) շուրջը, կամ մի անհատը մյուսի արտացոլումն է որևէ հարթության (կրկնաբյուրեղային հարթության) մեջ։ 

Կատեգորիա:Երկրաչափական պատկերներ
Ֆաբուլա

**Ֆաբուլա** (լատ․ fabula — պատմություն), գրականագիտական հասկացություն, որը սերտորեն առնչվում է սյուժեի հետ և կարող է իմաստավորվել միայն վերջինիս հետ հարաբերակցվելով։ Չնայած ֆաբուլայի և սյուժեի տեսական մշակման հարուստ պատմությանը, գրականագիտության մեջ առ այսօր չկա դրանց ըմբռնման և տարբերակման միասնական սկզբունք։ Այդ տերմինները երբեմն օգտագործվում են մեկը
մյուսի փոխարեն։

Անտիկ գրականության մեջ «ֆաբուլա» բառով անվանում էին ոչ միայն պատմողական արձակի ամենափոքր ժանրերը՝ առակ, պատմվածք, հեքիաթ, ավանդություն, այլև գրական ստեղծագործության պատումային հիմքը։ Նոր ժամանակներում գրական երկում արտացոլված դեպքերի, գործողությունների ողջ ընթացքը բնորոշելու համար առաջանում է «սյուժե» հասկացությունը։ Ի տարբերություն դրա՝ ֆաբուլան սկսում է ընկալվել որպես այդ գործողությունների հիմնական համակարգ իրադարձային միջուկ, սյուժետային գլխավոր հանգույց։ Մեկ ուրիշ՝ նույնքան տարածված
տեսակետի համաձայն, ֆաբուլան դիտվում է որպես գործողությունների բնական պատճառա-հետևանքային ժամանակագրական կապ, իսկ սյուժեն՝ որպես ֆաբուլայի ստեղծագործական մարմնավորում։

Ֆաբուլան անմիջականորեն կապված է իրականության հետ և գրողի պատկերացումներում նախորդում է սյուժեի առաջացմանը կամ ներկայացնում է վերջինիս վերապատումը (սյուժեի «եզերապատում»)։

Ֆաբուլայի այս սպեցիֆիկ իմաստները թույլ են տալիս հասկանալ ստեղծագործական գործընթացի ընթացքն ու նպատակը՝ ինչու է գրողը խախտել գործողությունների ժամանակագրական կարգը, ընդգծել այս կամ այն դեպքը, ինչ կոմպոզիցիոն հնարանքներով է վերամշակվել իրականության նյութը գեղարվեստական սյուժեում։ Ֆաբուլան սյուժեի և ընդհանրապես գեղարվեստական տեքստի վերլուծությանը նպաստող անհրաժեշտ միջոց Է։

## Գրականություն
* Է. Ջրբաշյան, Գրականության տեսություն, 5 վերամշակ․ և լրց․ հրատ․, Երևան, 1980։ 
*Գրական ստեղծագործություն։ Վերլուծության ուղիներն ու մեթոդները (ժող․), էջ 164—173, Երևան, 1983։ 

Կատեգորիա:Գրականագիտություն
Էստոնիայի վիճակագրության դեպարտամենտ

**Էստոնիայի վիճակագրության դեպարտամենտ** (, ), պետական կազմակերպություն, որը գտնվում է Էստոնիայի Ֆինանսների նախարարության ենթակայության տակ և զբաղվում է պետական վիճակագրության իրականացումով։

Կազմակերպությունը ստեղծվել է 1921 թվականի մարտի 1-ին, *Պետական վիճակագրության կենտրոնական բյուրո* անվան տակ։

2004 - 2012 թվականներին դեպարտամենտի տնօրեն է եղել Պրիյտ Պոտեսիպը, իսկ 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ից, այն ղեկավարում է Անդերս Օոկաուպը։

## Տես նաև
* Եվրոստատ

## Արտաքին հղումներ
* Էստոնիայի վիճակագրության դեպարտամենտի կայքը 
* Riigi Statistika Keskbüroo seadus  
* Statistikaamet pani rahvastikustatistika maailmakaardile  

Կատեգորիա:Վիճակագրական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կազմակերպություններ
Շրջան (վարչական միավոր)

**Շրջան**, վարչատարածքային կամ երբեմն ֆիզիկաաշխարհագրական միավոր։ Այն կարող է լինել առաջին աստիճանի միավոր, երբ պետությունը ուղղակիորեն բաղկացած է շրջաններից, և երկրորդական, երբ շրջանները մտնում են մարզերի կամ նահանգների մեջ։

Շրջանները սովորաբար կազմվում են որևէ քաղաքի, քաղաքատիպ ավանի կամ խոշոր գյուղի շուրջ գտնվող գյուղերից։

## Առաջին աստիճանի միավորներ
Շրջան կամ այս բառի թարգմանաբար օգտագործվող տարբերակներով են անվանվում հետևյալ երկրների վարչատարածքային միավորները։

## Երկրորդ աստիճանի միավորներ

Հետևյալ պետություններում շրջանները պետության կազմի մեջ չեն մտնում ուղղակիորեն, այլ հանդիսանում են ավելի մեծ միավորների՝ գավառների, մարզերի կամ նահանգների մասերը։

## Պատմական երկրներ

Որոշ երկրներ նույնպես բաժանված են եղել շրջանների։ Դրանք են՝

Շրջանը Ռուսաստանի, Բելիզի, Բելառուսի, Գերմանիայի, Վրաստանի, Լիտվայի, Մոլդավիայի, Ուկրաինայի և մի շարք այլ երկրների վարչատարածքային բաժանման հիմնական միավորներից մեկն է։

Շրջանի փոխարեն որոշ երկրներում օգտագործվում են՝ պովյատները Լեհաստանում, նահանգները Իսպանիայում, նոմերը Հունաստանում և այլն։

## Տես նաև
* Մունիցիպալ շրջան

Կատեգորիա:Շրջաններ
Օֆսեթ տպագրություն

մինի|Օֆսեթ տպագրության Man Roland մամլիչ
**Օֆսեթ տպագրություն**, օֆսեթ ( - բառացի՝ *ճյուղավորում*), հարթ տպագրության եղանակ, որի դեպքում ներկը տպագրական տպաձևից թղթի վրա փոխադրվում է միջանկյալ Էլաստիկ (ռետինե) շերտի միջոցով։

Օֆսեթ տպագրության սկզբունքն առաջադրվել է ԱՄՆ-ում 1905 թվականին, երբ ստեղծվել է առաջին օֆսեթ տպագրական մեքենան։

Տեքստը և գրաֆիկական տարբեր բարդության պատկերազարդումները վերարտադրվում են մեկ լրիվ չափսի տպագրական տպաձևից (ստացվում է մինչև 1 միլիոն տպվածք)։ Օֆսեթ տպագրությունը լայնորեն կիրառվում է բազմագույն հրատարակությունների (պլակատներ, հանդեսներ, մանկական գրքեր, աշխարհագրական քարտեզներ, բացիկներ, վերարտադրանկարներ և այլն) համար, օպերատիվ պոլիգրաֆիայում (ինֆորմացիոն նյութերի, փաստաթղթերի, համեմատաբար ոչ մեծ տպաքանակներով արագ բազմացման պոլիգրաֆիական տեխնիկայի պայմանական անվանումը), հազվադեպ՝ թերթերի համար։ Հիմնականում տպարաններն օգտագործում են տպագրության օֆսետ եղանակը։ Գոյություն ունեն նաև այլ տեսակի տպարաններ՝ փոքր տպաքանակի տպարանները օգտագործում են թվային/լազերային/ կամ շիթային/թանաքային/տպող սարքեր, ռիզոգրաֆ և այլն։ Լայն տարածում են ստացել լայնաֆորմատ տպագրությունը, տպագրությունը բաժակների, շապիկների, գրիչների և ցանկացած այլ իրերի վրա։ Մեր օրերում ստեղծվել են նաև օնլայն տպարաններ։ Համացանցի զարգացումը Հայաստանում այսօր թույլ է տալիս ՀՀ յուրաքանչյուր բնակավայրից, am տիրույթում այցելելով տպարան, պատվիրել տպագրական արտադրանք համակարգչի մեկ սեղմումով և կարճ ժամկետներում ստանալ պատրաստի տպագրական արտադրանքը։

Հայաստանում օֆսեթ տպագրությունը ներդրվել է 1950 թվականին Հակոբ Մեղապարտի անվան պոլիգրաֆկոմբինատում։

Կատեգորիա:Տպագրություն
Օֆթալմոպլեգիա

**Ակնաշարժ**, օֆտալմոպլեգիա աչքերի հորիզոնական, ուղղահայաց կամ պտտական, արագ միմյանց հաջորդող ակամա շարժումներ, աչքի մկանները նյարդավորող գլխուղեղային մեկ կամ մի քանի նյարդերի լուծանքը։ Կարող է լինել բնածին (ակնաշարժ նյարդի կորիզների թերզարգացման հետևանքով) և ձեռքբերովի (գլխուղեղի բորբոքային, վնասվածքային ախտահարման և թունավորումներից առաջացած), մեկ կամ երկկողմանի։ Տարբերում են արտաքին (արտաքին ակնաշարժ մկանների լուծանք), ներքին (աչքի ներքին մկանների ախտահարում) և լրիվ (երկու խմբի մկանների միաժամանակյա ախտահարում) օֆթալմոպլեգիա։ Սովորաբար լինում է երկկողմանի, հազվադեպ՝ միակողմանի։ Առողջ մարդկանց ակնաշարժ առաջանում է աչքերի առջև արագ շարժվող առարկաներին նայելիս կամ արագ պտտվելիս (օրինակ՝ հատուկ բազկաթոռում), ինչպես նաև մարմնի ջերմաստիճանից բարձր կամ ցածր ջրով ականջները լվանալիս։ Արտաքին օֆթալմոպլեգիայի դեպքում ակնագունդը չի շարժվում, բայց պահպանվում է բբի ռեակցիան լույսի նկատմամբ, ներքին օֆթալմոպլեգիայի դեպքում ակնագնդի շարժումները պահպանվում են, բայց բացակայում է բբի ռեակցիան լույսի նկատմամբ, խանգարվում են ակոմոդացիան և կոնվերգենցիան։ Որպես հիվանդագին երևույթ՝ նկատվում է բնածին զգալիորեն թույլ տեսողություն ունեցող անձանց մոտ։ Ակնաշարժի պատճառ կարող են լինել նաև ներքին ականջի հիվանդությունները և կենտրոնական նյարդային համակարգի տարբեր ախտահարումները (վնասվածքային, անոթային, բորբոքային և այլն)։ Բուժումը՝ պատճառների վերացում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աչքի հիվանդություններ
Օֆիոլիթ

**Օֆիոլիթ** ( — *օձ* և  — *քար*), գերհիմքային և հիմքային ինտրուզիվ, էֆուգիվ և նստվածքային ապարների կոմպլեքս։ «Օֆիոլիթ» տերմինն առաջին անգամ կիրառել է շվեյցարացի գիտնական Գ․ Շտայնմանը (G․ Steinmann) 1905 թվականին։

Սովորաբար օֆիոլիթների առաջացումը կապում են գեոսինկւինաչների ձևավորման նախնական փուլերի ընթացքում մագմատիզմի դրսևորման հետ։ Օֆիոլիթների ուսումնասիրությունը կարևոր է մի շարք օգտակար հանածոների (քրոմ, նիկել, պլատին, ոսկի, սնդիկ և այլն) հանքավայրերի բացահայտման նպատակով։

## Գրականություն
* *Борукаев Ч. Б.* Словарь-справочник по современной тектонической терминологии Новосибирск: Издательство СО РАН, 1999, 70 с.
* *Колман Р. Г.* Офиолиты. М.: Мир, 1979, 262 с. (пер. с англ. Ophiolites: Ancient Oceanic Lithosphere? 1977)
* *Куренков С. А., Диденко А. Н., Симонов В. А.* Геодинамика палеоспрединга. М.: ГЕОС, 2002. 294 с.
* *Пейве А. В.* Океаническая кора геологического прошлого. // Геотектоника, 1969, № 4.
* *Симонов В. А.* Петрогенезис офиолитов (термобарогеохимические исследования) // Новосибирск: ОИГГМ СО РАН, 1993. 247 с.
* *Хаин В. Е., Ломизе М. Г.* Геотектоника с основами геодинамики М.: изд-во МГУ, 1995. 480 с.

Կատեգորիա:Օվկիանոսագիտություն
Կատեգորիա:Սալերի տեկտոնիկա
Օքսիլիքվիտ

**Օքսիլիքվիտ** (լատ․ Oxy[genium]՝ թթվածին և liquid[us]՝ հեղուկ), պայթուցիկ նյութ, կազմված է հեղուկ թթվածնով հագեցած այրվող օրգանական կլանիչներից (փայտածուխ, տորֆ, թեփ և այլն)։

Օքսիլքվիտն արգելված է օգտագործել ստորգետնյա հանքափորվածքներում։

## Գործածություն
Օքսիլիքվիտն օգտագործվել է պայթեցնելու աշխատանքներում, հիմնականում լեռնարդյունաբերության բնագավառում։ Առաջին անգամ գործածվել է 1899 թվականին Շվեյցարիայում Սիմպլոնի թունելի շինարարության ժամանակ։ ԽՍՀՄ-ում օքսիլքվիտները լայնորեն կիրառվել են 30-ական թթ․ սկզբին՝ Դնեպրահէկի շինարարությունում։ Օքսիլիքվիտների լայն գործածությունը դադարեցվել է 1960-ական թվականներին։ Ներկայում դրանք չեն օգտագործվում և փոխարինված են պարզագույն բաղադրությամբ ամոնիումաբորակային պայթուցիկ նյութերով։

## Մշակույթում
* «Աստղանավորդներ» (1951) գիտաֆանտաստիկ վեպում Ստանիսլավ Լեմը նկարագրում է ձեռքի տակ եղած միջոցներով օքսիլիքվիտ պատրաստելու եղանակը, որպեսզի պայթեցվի քարայրի փակված մուտքը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:Պայթուցիկ նյութեր
Ֆերուչչո Վալկարեջի

**Ֆերուչչո Վալկարեջի** (, ), իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ և մարզիչ, ով հանդես է եկել մի շարք իտալական ակումբներում։ Իր մարզչական կարիերայի ընթացքում մարզել է այնպիսի ակումբներ, ինչպիսիք են իտալական Ֆիորենտինան, Միլանը և Ռոման, ինչպես նաև Իտալիայի ազգային հավաքականը, որի հետ Վալկարեջին 1968 թվականին դարձել է Եվրոպայի չեմպիոն, իսկ 1970 թվականի աշխարհի առաջնությունում գրավեց 2-րդ տեղը, եզրափակիչում զիջելով Բրազիլիայի հավաքականին։

## Արտաքին հղումներ
* ՈՒԵՖԱ-ի պաշտոնական կայքի անդրադարձը Վալկարեջիի մահվան մասին
* Պրոֆիլը՝ Իտալիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կայքում 

Կատեգորիա:Բոլոնիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆիորենտինայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բրեշիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վիչենցայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տրիեստինայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լուկեզեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆիորենտինա ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Եվրոպայի չեմպիոններ
Ֆաբիեն

**Ֆաբիեն** (, իսկական անունը՝ **Պիեռ Ժորժ** [Pierre Georges], հունվարի 21, 1919 — դեկտեմբերի 27, 1944), ֆրանսիական դիմադրության շարժման մասնակից, բանվորական կոմունիստական երիտասարդական կազմակերպության (1933-ից) և ֆրանսիական կոմկուսի (1936-ից) անդամ։

## Կենսագրություն
1936-1938 թվականներին մարտնչել է Իսպանիայում Ինտերնացիոնալ բրիգադներում։ 1939 թվական-ին եղել է Կոմունիստական երիտասարդության կազմակերպության քարտուղար Փարիզում։ 1939-ի վերջին ձերբակալվել է, 1940 թվականի մայիսին փախել է բանտից և Ֆրանսիայի կապիտուլյացիայից (1940-ի հունիս) հետո դարձել է ֆրանտի բյորների և պարտիզանների ջոկատների առաջին ղեկավարներից։

1941 թվականի օգոստոսի 21-ին Փարիզի մետրոյի «Բարբես-Ռոշեշուար» կայարանում հիտլերյան սպայի դեմ կատարել է մահափորձ, որը դարձել է նացիստական ուժերի դեմ զինված լայն պայքարի
ազդանշան։ Փարիզի ապստամբության 1944 թվականի աչքի ընկնող մասնակիցներից էր։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

*
*
*
*
*
*
*

Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հեղափոխականներ
Ֆաբրիկա

**Ֆաբրիկա** ( - արհեստանոց, faber - արհեստավոր), արդյունաբերական ձեռնարկություն, որը հիմնվում է մեքենաների համակարգի կիրառման վրա, խոշոր մեքենայական արտադրության ձև։ Քաւլանտ․ իմաստով «ֆաբրիկա» և «գործարան» հասկացությունները նույնացվում են։ Սովորաբար

Ֆաբրիկա են կոչվում թեթև և արդյունահանող արդյունաբերության ձեռնարկությունները։ Պատմականորեն ֆաբրիկան հաջորդել է մանուֆակտուրային, առաջացել XVIII դարի վերջին երրորդի և XIX դարի 1-ին քառորդի արդյունաբերական հեղաշրջման հետևանքով։ Մանուֆակտուրային արհեստանոցից ֆաբրիկային անցնելու ելակետ է ծառայել բանող մեքենայի առաջացումն ու մեքենաների համակարգի զարգացումը։ Մանուֆակտուրայից ֆաբրիկայի անցման հետ կապիտալիստական արդյունաբերությունը թևակոխում է խոշոր մեքենայական արտադրության փուլը։

Ֆաբրիկային արտադրությունն աշխատանքի միջոցների կատարելագործման հետ անընդհատ ձևափոխվում է։ Նրանում խոշոր տեղաշարժեր կատարվեցին արդի գիտատեխնիկական առաջընթացի պայմաններում։ Որպես ձեռնարկության ավանդական ձև՝ ֆաբրիկան (գործարանը) իր տեղն ավելի ու ավելի է զիջում ձեռնարկությունների համալիրին և դառնում դրա տեխնոլոգիական օղակը։

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Տնտեսություն
Օքրա

մինի|աջից|Օքրա

**Օքրա** (հուն․՝ ὠχρός), բնական հանքային ներկանյութ։ Բաղկացած է կավի հետ խառնված երկաթի հիդրօքսիդներից։ Գույնը տատանվում է դեղինից մինչև մուգ նարնջագույն կամ շագանակագույն։ Օքրա կոչվում են նաև այդ պիգմենտով արտադրված ներկերը, հատկապես բաց դարչնավուն-դեղին։ Մեծ քանակությամբ հեմատիտ պարունակող օքրան ունի կարմրավուն երանգ և հայտնի է որպես «կարմիր օքրա»։

Օքրա կոչվում են նաև երկաթի օքսիդով ներկված կավերը, որոնք ստացվում են անագի և պղնձի արդյունահանման ժամանակ։

Տարբերում են բաց դեղին (Fe-ի պարունակությունը՝ 12-25 % ըստ Fe203), միջին դեղնության (25-40 %) և ոսկեդեղին (40-75 %) օքրաներ։ Կայուն է մթնոլորտի ազդեցությունների, թույլ թթուների, հիմքերի և լույսի նկատմամբ։

## Կիրառություն
Օգտագործվում է բոլոր տեսակի ներկերի պատրաստման համար, ինչպես նաև խծուծման ու նախաներկման աշխատանքներում։

Հին Եգիպտոսում կարմիր օքրան օգտագործվել է շրթունքների կարմրացման կամ դրանց փայլ տալու համար։ Ավստրալիայի աբորիգենները հազարամյակներ շարունակ օքրան օգտագործել են մարմինը զարդարելու, արևից պաշտպանվելու, թաղման ծեսերի, ժայռապատկերների, որմնանկարների և այլ գեղարվեստական աշխատանքների համար և այլն։ Ավստրալիայի ազգային թանգարանում պահվում է երկրի տարբեր վայրերից բերված օքրայի նմուշների մեծ հավաքածու։
մինի|Հիմբա ցեղի կին, որի մազերը ծածկված են օքրայով
Աֆրիկայում կարմիր օքրան՝ որպես ներկ, օգտագործվում է արդեն ավելի քան 200 000 տարի։ Նամիբիայի հիմբա ցեղի կանայք օքրայի և կենդանական ճարպի խառնուրդն օգտագործում են մարմնի ձևավորման համար (այն մաշկին տալիս է կարմրավուն գույն)։ Օքրայի խառնուրդը նրանք քսում են նաև հյուսած մազերին։

Նյուֆաունդլենդում (Կանադա) օքրայի օգտագործումը հաճախ ասոցացվում է բեոտուկ ժողովրդի հետ, որոնք կարմիր օքրայի օգտագործման շնորհիվ կոչվել են «կարմիր հնդկացիներ» Նյուֆաունդլենդ 
ժամանած առաջին եվրոպացիների կողմից։ Բեոտուկ ժողովրդի ներկայացուցիչներն օգտագործել են նաև դեղին օքրա՝ մազերը ներկելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ներկանյութեր
Ցայտնոտ

**Ցայտնոտ** ( (*ցայտ*) — ժամանակ և  (*նոտ*) — կարիք), շախմատի, շաշկու և սեղանի այլ խաղերում՝ քայլերի վրա մտորելու համար ժամանակի սղություն, որը պաշտոնական մրցաշարերում կանոնակարգվում է։ Այս բառեզրը հայտնվել է շախմատային մրցաշարերում ժամանակի սահմանափակում մտցնելուց հետո։ Հետագայում այն սկսեց կիրառվել նաև սեղանի այլ խաղերում։
մինի|Շախմատի ժամանակակից ժամացույց
Ցայտնոտը կոչվում է «խիստ», եթե խաղացողը մտորելու համար գրեթե ժամանակ չի ունենում (մեկ րոպեից պակաս՝ 10 և ավելի քայլերի համար)։ Այդպիսի պայմաններում հաճախ են կատարվում շատ թույլ քայլեր, որոնք հանգեցնում են հաղթանակի կորստի, նույնիսկ՝ պարտության հաղթած դիրքերում։

Նախկինում շախմատում 40 քայլ անելու համար տրվում էր 2,5 ժամ, հետագայում այդ թիվը կրճատվեց, հասնելով 1,5-2 ժամի։ Ժամանակակից շախմատում առավել հաճախ կիրառվում է աշխարհի 11-րդ չեմպիոն Ռոբերտ Ֆիշերի առաջարկած վայրկյանների հավելումով ժամակարգը. խաղային ժամացույցը (Ֆիշերի ժամացույց) այնպես է արվում, որ յուրաքանչյուր քայլից հետո խաղացողի ժամանակին ավելացվում է մի քանի վայրկյան։

## Շախմատից դուրս
* «Ցայտնոտ» ռոք-խումբ
* «Ցայտնոտ» բառը դուրս է եկել շախմատային բառապաշարից և կիրառվում է նաև այլ բնագավառներում՝ «ժամանակի սղություն» իմաստով

## Աղբյուրներ
*«Ցայտնոտ» հասկացությունը բառարաններում և հանրագիտարաններում
* Ցայտնոտ` ժամանակի սղություն

Կատեգորիա:Շախմատային եզրույթներ
Կուենկա (Իսպանիա)

**Կուենկա** (), քաղաք Իսպանիայում։ Գտնվում է Կաստիլիա-Լա Մանչաի ինքնավար համայնքում։ Նույնանուն շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Բնակչությունը 56 189 մարդ, տարածքը՝ 954,2կմ²։ 1996 թվականին ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցուցակի մեջ, որպես լավ պահպանված միջնադարյան քաղաք։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Alfa Romeo 177

**Բոլիդ Alfa Romeo 177** (), Մարիո Տոմլենտինոյի նախագծած մրցարշավային ավտոմեքենան է։ Ստեղծված է Ֆորմուլա 1 դասի աշխարհի չեմպիոնատների մրցավազքերին մասնակցելու համար։ Նախագծվել և ստեղծվել է 1979 թվականի մրցարշավին մասնակցելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆորմուլա 1
Վիկտոր Կուլեբակին

**Վիկտոր Սերգեևիչ Կուլեբակին** (, ), էլեկտրատեխնիկայի, ապարատաշինության ավտոմատիկայի բնագավառի խորհրդային գիտնական, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1939), ինժեներատեխնիկական ծառայության գեներալ-մայոր (1942)։

Ավարտել է Մոսկվայի բարձրագույն տեխնիկայի ուսումնարանը (1914 թ.)։ Մասնակցել է ԳՈԷԼՌՈ-ի պլանի մշակմանը։ Կուլեբակինը ԽՍՀՍ ԳԱ ավտոմատիկայի և հեռուստամեխանիկայի ինստիտուտի հիմնադիրն ու առաջին տնօրենն էր (1939-1941 թթ.)։ 1960 թվականից գլխավորել է ԽՍՀՍ ԳԱ գիտատեխնիկական տերմինաբանության կոմիտեն։ Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են էլեկտրական մեքենաների ու ապարատների, ավիացիոն սարքավորման ու ավտոմատիկայի տեսության հարցերին։ Արժանացել է ԽՍՀՍ պետական (1950 թ.) ԽՍՀՄ ԳԱ Պ. Ն. Ցաբլոչկովի անվան (1962 թ.) մրցանակների։ Պարգևատրվել է Լենինի 2 շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Սվեն-Գյորան Էրիկսոն

**Սվեն-Գյորան Էրիկսոն** (, ), շվեդ նախկին ֆուտբոլիստ, որը հանդես է եկել մի շարք շվեդական ակումբներում։ 1976 թվականից անցել է մարզչական աշխատանիքի, իր կարիերայի ընթացքում մարզել է այնպիսի ակումբներ, ինչպիսիք են իտալական Ֆիորենտինան, Լացիոն և Ռոման, անգլիական Մանչեսթեր Սիթին և Լեսթեր Սիթին, ինչպես նաև Անգլիայի, Մեքսիկայի և Կոտ դ'Իվուարի ազգային հավաքականները, սակայն առավել հայտնի է դարձել պորտուգալական Բենֆիկան մարզելու տարիներին։ Ներկայումս հանդիսանում է չինական Գուանչժոու Ֆուլի ակումբի գլխավոր մարզիչ։

## Կարիերա
2007 թվականի հուլիսից մինչև 2008 թվականի հունիսի 2-ը գլխավորել է անգլիական Մանչեսթեր Սիթին։ 2008 թվականի հունիսի 3-ից մինչև 2009 թվականի ապրիլի 2-ը գլխավորել է Մեքսիկայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը։ 2009 թվականի հուլիսից միչնչև 2010 թվականի փետրվարը հանդիսացել է Նոթս Քաունթիի սպորտային տնօրենը, որը հանդես է գալիս Անգլիայի երկրորդ ֆուտբոլային լիգայում, այն իր հեղինակությամբ Անգլիայում չորրորդն է։ Ղեկավարության փոփոխությունից հետո Էրիկսոնը լքեց պաշտոնը։ 2010 թվականի հոկտեմբերի 1-ից նշանակվեց «Լեսթեր Սիթիի» գլխավոր մարզիչ։ Կնքվեց երկու տարվա պայմանագիր։ 2011 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Էրիքսոնն ազատվեց «Լեսթեր Սիթիի» մարզչի պաշտոնից։

2012 թվականի դեկտեմբերին բանակցություններ էր վարում Ուկրաինայի հավաքականի գլխավոր մարզչի պաշտոնը ստանձնելու համար, սակայն դրանք ավարտվեցին անհաջողությամբ։

## Մարզչական նվաճումներ
### Միջզագային առաջնություններ
* 2002 և 2006 թվականների աշխարհի առաջնության 1/4 եզրափակչի մասնակից
* ԵՎՐՈ 2004-ի 1/4 եզրափակչի մասնակից

### Եվրագավաթներ
* ՈՒԵՖԱ-ի գավաթի չեմպիոն՝ 1982
* Չեմպիոնների գավաթի եզրափակչի մասնակից՝ 1990
* Գավաթակիրների գավաթի հաղթող՝ 1999
* Եվրոպայի սուպերգավաթակիր՝ 1999

### Ազգային առաջնություններ
* Շվեդիայի չեմպիոն՝ 1982
* Շվեդիայի գավաթակիր՝ 1979, 1982
* Պորտուգալիայի չեմպիոն՝ 1983, 1984, 1991
* Պորտուգալիայի գավաթակիր՝ 1983
* Պորտուգալիայի սուպերգավաթակիր՝ 1989
* Իտալիայի գավաթակիր՝ 1986, 1994, 1998, 2000
* Իտալիայի չեմպիոն՝ 2000

### Անձնական նվաճումներ և տիտղոսներ
* Իտալիայի տարվա լավագույն մարզիչ (2000)
* Շվեդ արքայազնի մեդալ՝ սպորտային ոլորտում ունեցած նվաճումների համար (2001)
* Շվեդիայի տարվա ֆուտբոլային անձ (2001)
* Մեծ Բրիտանիայի տարվա սպորտային մարզիչ (2001)
* BBC-ի վարկածով տարվա մարզիչ (2001)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էրիկսոնի ինքնակենսագրականի մասին
* The Guardian-ը Էրիկսոնի մասին

Կատեգորիա:Մանչեսթեր Սիթի ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Շվեդ ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Շվեդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի մարզիչներ
Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Տուրսբյու քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կրկնակի բեղմնավորում

**Կրկնակի բեղմնավորում**, ծածկասերմ բույսերի սեռական պրոցես, բեղմնավորվում են ձվաբջիջը և սաղմնային պարկի երկրորդային կորիզը։ Բացահայտել է ռուս գիտնական Ս. Նավաշինը (1898 թվականին), բույսերի 2 տեսակի՝ շուշանի (Lilium martagon) և արքայապսակի (Fritillaria orientalis) վրա կատարած հետազոտությունների ժամանակ։ Սաղմնային պարկը 8-կորիզանի բջիջ է, յուրաքանչյուր բևեռում 4-ական։ Բևեռներից մեկական կորիզ շարժվում է դեպի կենտրոն և կազմում բևեռային կորիզներ։ Մեկ բևեռում մնացած 3 կորիզներից մեկը դառնում է ձվաբջջի կորիզ, մնացածները քայքայվում են։ Հապլոիդ միկրոսպորը զարգանում է փոշեպարկում, որպես փոշեհատիկ, որի կորիզը բաժանվում է 2 տարաչափ կորիզի՝ վեգետատիվ և գեներատիվ։ Վերջինս նորից է կիսվում և առաջացնում է երկու սերմնաբջիջ։ Միկրոպիլային անցքով մտնելով փոշեհատիկի մեջ, փոշեհատիկային խողովակի ծայրը պատռվում է, 2 գեներատիվ կորիզներն ընկնում են սաղմնային պարկ։ Նրանցից մեկը շարժվում է դեպի ձվաբջջի կորիզը, միաձուլվում նրա հետ և առաջացնում դիպլոիդ զիգոտ, որն աճելով դառնում է սերմ։ Գեներատիվ մյուս կորիզը մոտենում է 2 բևեռային կորիզներին, միաձուլվում նրանց հետ, և էնդոսպերմի կորիզն է գոյանում, որն ունի քրոմոսոմների եռակի հավաք։ Բեղմնավորումից հետո զիգոտը բազմաթիվ անգամ բաժանվելով առաջացնում է սաղմը։ Ըստ իգական և արական կորիզների միաձուլման եղանակի, տարբերում են կրկնակի բեղմնավորման 2 տիպ. *նախամիտոտիկ, երբ սպերմի կորիզը ընկղմվում է իգական ձվաբջջի կորիզի մեջ, քրոմոսոմները ենթարկվում են ապագալարացման։ Երկու կորիզների քրոմոսոմները միանում են ինտերֆագում (զիգոտում)։ *Ետմիտոտիկ'' իգական և արական կորիզները պահպանում են իրենց թաղանթները, և միաձուլումն սկսվում է պրոֆազի վերջում։ Արական և իգական քրոմոսոմային հավաք ունեցող ինտերֆազ կորիզներն առաջանում են միայն զիգոտի առաջին միտոտիկ բաժանումից հետո։

Կրկնակի բեղմնավորումը ունի կենսաբանական կարևոր նշանակություն. այն զարգացող սաղմին ապահովում է սնունդով մայրական և հայրական տարրերի հաշվին, և սաղմի զարգացումն ընթանում է կրկնակի ժառանգական ազդեցության ներքո։

Կատեգորիա:Կենսաբանություն
Հակոբ Փափազյան

**Հակոբ Փափազյան (Ջեկ)** (1878, հունիսի 27, Բրուսա&nbsp;-&nbsp;1957, Նյու Յորք), հայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Իզմիրի Ազգային, Վենետիկի Մուրադ-Ռափայելյան վարժարաններում, ավարտել Վենետիկի գեղարվեստի ակադեմիաները (1898), կատարելագործվել Հռոմի գեղարվեստի ակադեմիայում (1898-1899)։

## Ստեղծագործություններ
1900 թվականին մեկնել է Նյու Յորք, քանդակագործ Ֆ. Մարտինիի համագործակցությամբ ստեղծել Սուրբ Բարդուղիմեոս եկեղեցու «Ռեկորդների սրահի» և այլ շենքերի քանդակները։

1908 թվականից ապրել և ստեղծագործել է Իզմիրում։

1922 թվականին, Իզմիրի աղետից հետո, տեղափոխվել է Նյու Յորք, զբաղվել դեկորատիվ քանդակագործությամբ, մասնակցել Նյու Յորքի Շրջանային դատարանի, Վաշինգտոնի Արխիվների շենքի քանդակազարդմանը։

Ստեղծել է նաև խորհրդանշական արձաններ՝ 
* «Անթև հաղթանակ»
* «Ամերիկայի ոգին» 
փոքրաչափ հարթաքանդակներ՝ հին արևելյան թեմաներով
* «Սաբայի թագուհին»
* «Շեհերազադե» 
Փափազյանի «Հավիտենական պայքար» խմբաքանդակը պահվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրուսա քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանի սաներ
Անջելո Սորմանի

**Անջելո Բենեդիկտո Միգել Սորմանի** (, ), բրազիլական ծագմամբ իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ և մարզիչ, ով հանդես է եկել մի շարք իտալական ակումբներում և Իտալիայի ազգային հավաքականում։ Իր մարզչական կարիերայի ընթացքում մարզել է այնպիսի ակումբներ, ինչպիսիք են Նապոլին, Կատանիան և Ռոման։

## Նվաճումներ
* Իտալիայի գավաթակիր՝ 1964, 1967
* Իտալիայի չեմպիոն՝ 1968
* Գավաթակիրների գավաթի հաղթող՝ 1968
* Չեմպիոնների գավաթի հաղթող՝ 1969
* Միջմայրցամաքային գավաթի հաղթող՝ 1969

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պրոֆիլը emozionecalcio.it-ում 
* Պրոֆիլը footballplayers.ru-ում 
* Պրոֆիլը zanziball.it-ում 

Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նապոլիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆիորենտինայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Սև անգղ

**Սև անգղ** (), ճուռակների ընտանիքին պատկանող գիշատիչ թռչուններ։

Սև անգղը հզոր կտուցով, կարճ, բութ սրված պոչով խոշոր լեշակեր թռչուն է։ Մարմնի երկարությունը 75-100 սմ է, թևերի երկարությունը՝ 72-85 սմ, թևերի բացվածքը՝ 250-295 սմ։ Հասուն թռչունը ունի մուգ շագանակագույն գունավորում, իսկ երիտասարդ թռչունները ավելի սև են՝ կապտավուն փետրազուրկ կոկորդով։

Նախընտրում է նոսր բուսականությամբ պատված լեռներ, գետաձորեր։ Հայաստանում բնադրում է Խոսրովի անտառ պետական արգելոցում։

Բույնը պատրաստում է ծառերի գագաթին կամ ժայռաքիվերին, հիմնականում ճյուղերից՝ օգտագործելով նաև ծառերի կեղև, բուրդ, որսկորներ, գոմաղբ։

Հիմնականում դնում է 1 ձու, հազվադեպ նաև՝ 2։ Ձուն 90 մմ, թույլ սպիտակ գունավորմամբ՝ կարմիր-դարչնագույն խազերով և գծերով։

Սնվում են միայն լեշով։ Այլ լեշակերների համակարգում սև անգղերը կատարում են սանիտարի դեր, ուստի չի կարելի ոչնչացնել այդ թռչուններին և քանդել նրանց բները։

Սև անգղը պաշտպանության կարիք ունի և գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հարավային Եվրոպայում, Կովկասում և Մերձավոր Արևելքում։ Հայաստանում նկատվել է հանրապետության տարբեր շրջաններում։ Բները հայտնաբերվել են Գեղամա և Վարդենիսի լեռնաշղթաների ճյուղերում, Աբովյանի, Արարատի, Արտաշատի, Վայքի և Եղեգնաձորի տարածաշրջաններում։ Դասվում է Հայաստանի նստակյաց և բնադրող թռչունների թվին։

## Էկոլոգիա
Ապրում են լեռնաշղթաների համեմատաբար փոքր թեքություն ունեցող լանջերին, լեռնատափաստանների տեղամասերով հերթափոխվող գիհու չորային նոսրանտառների սահմաններում և սովորաբար ծովի մակարդակից 1200-2000 մ բարձրություններում։ Բնադրավայրերը, կապված որպես արոտավայր տեղանքի ինտենսիվ օգտագործման հետ, զգալիորեն քայքայվել են։ Բույնը սովորաբար տեղադրվում է բլուրների լանջերին, ծառերի, ավելի հազվադեպ՝ ժայռերի կամ անմիջապես հողի վրա։ Ձվադրման շրջանը տատանվում է հավանաբար փետրվարի երկրորդ կեսից մինչև ապրիլի վերջը։ Հայաստանում հայտնաբերված բներում սովորաբար եղել է 1-2 ձու, որն էգը և արուն հաջորդաբար թխսում են 55 օրվա ընթացքում։ Ձագերը դուրս են գալիս ապրիլի երկրորդ կեսին կամ ամենաուշը հունիսի առաջին կեսին։ Թռչող, երիտասարդ թռչունները նկատվում են հուլիսի երկրորդ կեսից մինչև սեպտեմբերի վերջը։

## Պահպանություն
Հազվագյուտ, նկատելիորեն կրճատվող թվաքանակով տեսակ է, որը ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը և դրա փոփոխման միտումները հավանաբար չեն գերազանցում 50 բնադրող զույգը։

Վտանգման հիմնական գործոններն են վայրի սմբակավորների թվաքանակի կրճատման հետ կապված կերային բազայի վատթարացումը, ինչպես նաև ապօրինի որսը և թակարդներով բռնելը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» արգելոցում, որտեղ կանոնավոր բնադրում է։ Անհրաժեշտ է հանրապետության սահմաններում, այդ թվում «Խոսրովի անտառ» արգելոցում բացահայտել և խստորեն պահպանել տեղադրված սև անգղի բնադրավայրերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճուռակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Գիշատիչ թռչուններ
Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Ապահովագրական բրոքեր

200px|մինի|Ապահովագրական գործակալն աշխատանքի ժամանակ

**Ապահովագրական բրոքեր**, անկախ ապահովագրական միջնորդ, որն հանդես է գալիս ապահովադիրների անունից և պաշտպանում վերջիններիս շահերը։ Ունեն մեծ ներդրում միջազգային ապահովագրական և վերաապահովագրական շուկայի զարգացման գործում։ Աշխարհում գրեթե բոլոր խոշոր ապահովագրական գործարքները կատարվում են բրոքերների միջոցով։ Բրոքերները նաև էական ներդրում ունեն ապահովագրական նոր դասերի ներգրավման, ապահովագրության պայմանների մշակման, ապահովագրական ծածկույթի ընդլայման և ապահովագրական ապրանքներն առավել մատչելի դարձնելու գործում, քանի որ հանդիսանալով ապահովադիրների ներկայացուցիչներ՝ ձգտում են նրանց համար ապահովել ապահովագրական լավագույն պաշտպանվածություն՝ հնարավոր շահավետ պայմաններով։

Եկամտի բաշխվածությամբ աշխարհի առավել խոշոր բրոքերային ընկերություններն են «Marsh & McLennan», «Aon» և «Willis Group Holdings» բրոքերային գրասենյակները։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Կիրակոսյան, Կարեն (2011). *«Ապահովագրական գործ»*, Երևան, «Կռունկ», ISBN 978-9939-9008-7-2

Կատեգորիա:Ապահովագրություն
Ռուսաստանի Հյուսիսի, Սիբիրի և Հեռավոր Արևելքի բուն փոքրաթիվ ազգեր

[thumb|Սիբիրի բուն ժողովուրդներից մեկի ներկայացուցիչներ՝ [խանտի օրիորդներ]]
**Ռուսաստանի Դաշնության Հյուսիսի, Սիբիրի և Հեռավոր Արևելքի բուն փոքրաթիվ ազգեր** (), Ռուսաստանի Դաշնության հյուսիսային շրջաններում, Սիբիրում և Հեռավոր Արևելքում իրենց նախնիների ավանդական բնակեցման տարածքներում ապրող, ավանդական ապրելաձևը պահպանող և իրենց առանձին ազգային միավոր ճանաչող 50 հազարից պակաս թվաքանակով ազգեր։

## Ազգերի ցանկ
Համաձայն ՌԴ Կառավարության կողմից հաստատված ցանկի Հյուսիսի, Սիբիրի և Հեռավոր Արևելքի բուն փոքրաթիվ ազգերի ցանկի մեջ են մտնում հետևյալ ժողովուրդները.

* Ալեուտներ
* Ալյուտորներ
* Վեփսեր
* Դոլգաններ
* Իտելմեններ
* Կամչադալներ
* Կերեկներ
* Կետեր
* Կորյակներ
* Կումանդներ

* Մանսիներ
* Նանայներ
* Նգանասաններ
* Նեգիդալներ
* Նենեցներ
* Նիվխեր
* Օրոկներ (ուլտա)
* Օրոչներ
* Սաամներ
* Սելկուպներ

* Սոյոտներ
* Տազեր (ուդե)
* Տելենգիտներ
* Տելեուտներ
* Տոֆալարներ (ղարաղասներ, տոֆա)
* Տուբալարներ
* Տոջի տուվացիներ
* Ուդեցեյներ
* Ուլչի
* Խանտեր

* Չելկաններ
* Չուվաններ
* Չուկչաներ
* Չուլիմներ
* Շորեր
* Էվենկներ
* Էվեններ
* Էներ (էնչո)
* Էսկիմոսներ
* Յուկագիրներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Народы России. Атлас культур и религий. — М.: Дизайн, Информация. Картография, 2009. — 256 с.: с илл. — ISBN 978-5-287-00607-5

## Արտաքին հղումներ
* Распоряжение Правительства РФ от 04.02.2009 N 132-р «О Концепции устойчивого развития коренных малочисленных народов Севера, Сибири и Дальнего Востока Российской Федерации»

*
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ազգեր
Էլեկտրաախտորոշում

**Էլեկտրաախտորոշում**, **էլեկտրադիագնոստիկա**, նյարդերի և մկանների ֆունկցիոնալ վիճակի հետազոտումը հաստատուն (գալվանական) և փոփոխական (ընդհատվող ինդուկցիոն) հոսանքներով գրգռելիս։ Առողջ մկանը գրգռմանը պատասխան կծկվում է արագ և ուժեղ, իսկ ախտահարվածը՝ դանդաղ, թույլ։ Քանակական փոփոխությունները որոշելու համար համեմատում են առողջ և ախտահարված հատվածների էլեկտրադրդողականության շեմքերը։ էլեկտրոդները տեղադրվում են հատուկ («շարժական») կետերում։ Ֆրանսիացի գիտնական Գ. Դյուշենը մարմնի մակերևույթի վրա հայտնաբերել ու նկարագրել է յուրաքանչյուր մկանի և նյարդի համար էլեկտրական առավել դրդողական կետերը։ Կիրառվում է մկանային և նյարդային համակարգերի հիվանդություններն ախտորոշելու նպատակով։

Կատեգորիա:Ախտորոշում
Կատեգորիա:Էլեկտրաֆիզիոլոգիա
Alfa Romeo 183T

**Alfa Romeo 183T**, Մարիո Տոմլենտինոյի և Ժերար Դյուկարուժի նախագծած մրցարշավային ավտոմեքենան է։ Ստեղծված է Ֆորմուլա 1 դասի աշխարհի չեմպիոնատների մրցավազքերին մասնակցելու համար։ Նախագծվել և ստեղծվել է 1983 թվականի մրցարշավին մասնակցելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆորմուլա 1
Կուդամա

**Կուդամա** (ծննդյան թվականը անհայտ-մոտ 930-940-ական թվականներ), արաբ բանասեր, աշխարհագրագետ։ Մոտ 928 կամ 929 թվականին գրել է «Քիթաբ ալխարաջ ուասինաատ ալքիթաբա» («Գիրք խարաջի և գրագրության արվեստի») աշխատությունը, որի 2-րդ հատորն է պահպանվել։ Կարևոր տեղեկություններ է հաղորդում Հայաստանի և դրացի երկրների ճանապարհների (հիշատակում է քաղաքների միջև եղած հեռավորությունը՝ փարսախներով), հարկերի և այլնի վերաբերյալ։

Կատեգորիա:Արաբ բանասերներ
Կատեգորիա:Արաբական աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Արաբ գրողներ
Ներսես Ունանյան

**Ներսես Ունանյան** (), սփյուռքահայ քանդակագործ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Հունաստանում 1920 թվականին։ 1928 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Ուրուգվայ։ Ավարտել է Մոնտեվիդեոյի համալսարանի Պլաստիկ արվեստների դպրոցը։ Երկու տարի սովորելուց հետո մասնակցել է Ազգային սալոնի մրցույթին և «Մերկ կինը» քանդակի համար արժանացել հատուկ մրցանակի, իսկ 1942 թվականին՝ օտարերկրացիների համար սահմանված ոսկե մեդալի։ Նույն մեդալին Ունանյանն արժանացել է 1944 թվականին՝ «Մտորում», 1948 թվականին՝ Խաչից իջեցնելը», 1949 թվականին՝ «Մայրություն», 1950 թվականին՝ «Կյանքի դեզինտեգրացիա» հարթաքանդակների համար։ 
1949 թվականին կատարել է 16 նկարազարդում բանաստեղծ Է․ Պինտոյի գրքի համար։

## Ստեղծագործություններ
* Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Մոնտեվիդեո)
* «Օջախ» հարթաքանդակ
* «Տրիստան և Իգոլդա» հարթաքանդակ
* «Տրիստանի գլուխը»
* «Բանվորը»
* Ռ. Թեքեյանի կիսանդրին
* Մոնտեվիդեոյի «Արմենիա» հրապարակի «Արծիվ» քանդակ
[մինի|ձախից|[Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Մոնտեվիդեո)|Հուշարձան նվիրված հայոց ցեղասպանությանը, Մոնտեվիդեո, քանդակագործ` Ներսես Ունանյան]]

1950 թվականին կազմակերպել է առաջին անհատական ցուցահանդեսը՝ ներկայացնելով տարբեր ժանրերի մոտ 70 աշխատանք (քանդակներ քարից, գիպսից, թրծակավից, փորագրանկարներ, գծանկարներ)։ Ունանյանը հետևել է տարբեր ուղղությունների։ 2000 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից հայտարարված «Հանուն մշակույթի խաղաղության» միջազգային տարվա շրջանակներում ի հիշատակ 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության զոհերի՝ Ուրուգվայի Հայկական գործակալության կողմից կազմակերպվեց Ունանյանի 30 աշխատանքների ցուցադրությունը Մոնտեվիդեոյի քաղաքապետարանի սրահում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուրուգվայահայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայահայ նկարիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայցի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հայ փորագրիչներ
Պյատրաս Կուբերտավիչյուս

**Պյատրաս Կուբերտավիչյուս** (, ), լիտվացի խորհրդային դերասան և ռեժիսոր։ Լիտվական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1959 թվական)։ Լիտվական պրոֆեսիոնալ թատրոնի հիմնադիր։ 1919 թվականից աշխատել է Կաունասի դրամատիկական թատրոնում։ Դերերից են՝ Շարունաս (Կրևե-Միցկյավիչյուսի «Շարունաս»), Չեբուտիկին (Չեխովի «Երեք քույր»), Դլոստեր (Շեքսպիրի «Արքա Լիր»)։ Բեմադրել է Բալտուշիսի «Երգում են աքաղաղները», Բլաումանիսի «Անառակ որդին» և այլ պիեսներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիտվացի դերասաններ
Կատեգորիա:Լիտվացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Լիտվական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կրկնակի հարաբերություն

**Կրկնակի հարաբերություն** (բարդ կամ ոչ ներդաշնակ) ուղղի M_1, M_2, M_3, M_4 կետերի, թիվ, որի պայմանանշանն է (M_1M_2M_3M_4) և հավասար է \frac{M_1M_3}{M_3M_2}:\frac{M_1M_4}{M_4M_2}։ Ընդ որում \frac{M_1M_3}{M_3M_2} հարաբերությունը համարվում է դրական, եթե M_1M_3 և M_3M_2 հատվածների ուղղությունը համընկնում է, և բացասական՝ հակառակ դեպքում։ Կրկնակի հարաբերությունը կախված է կետերի համարակալման կարգից, որը կարող է տարբերվել ուղղի վրա կետերի միմյանց հաջորդելու կարգից։ Դիտարկվում է նաև փնջի m_1,m_2,m_3,m_4 ուղիղների կրկնակի հարաբերությունը՝ (m_1m_2m_3m_4)), որը հավասար է \frac{\sin(m_1m_3)}{\sin(m_3m_2)}:\frac{\sin(m_1m_4)}{\sin(m_4m_2)}։ Եթե M_1, M_2, M_3, M_4 կետերը գտնվում են m_1,m_2,m_3,m_4 ուղիղների վրա, ապա (M_1M_2M_3M_4)=(m_1m_2m_3m_4)։ Կրկնակի հարաբերությունը չի փոխվում ցանկացած պրոյեկտիվ ձևափոխության դեպքում, այսինքն՝ այդպիսի ձևափոխության ինվարիանտ է և այդ իսկ պատճառով կարևոր դեր է խաղում պրոյեկտիվ երկրաչափությունում։ Առանձնակի նշանակություն ունեն կետերի և ուղիղների այնպիսի քառյակները, որոնց կրկնակի հարաբերություն հավասար է -1 (կոչվում են ներդաշնակ)։

Կատեգորիա:Պրոյեկտիվ երկրաչափություն
Կրկնավարակում

**Կրկնավարակում**, ռեինֆեկցիա ( - Կրկնա..., վերա... և infectio - վարակ), մարդու կամ կենդանիների կրկնակի վարակվելը վարակիչ հիվանդությունների հարուցիչներով։ Կրկնավարակում պետք է տարբերել հիվանդության սրացումից (ռեցիդիվ), որը տեղի է ունենում կարծեցյալ առողջացումից հետո։ Տարբերակումը մեծ նշանակություն ունի բժշկական տակտիկայի ճիշտ ընտրության և համաճարակային օջախի հայտնաբերման համար։

Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ
Ինքնավար մարզ (ԽՍՀՄ)

**Ինքնավար մարզ**, պետական ինքնավարության ձև նախկին ԽՍՀՄ-ում։

Այսօր գոյությունունեն երկու ինքնավար մարզեր՝ Ռուսաստանում (Հրեական ինքնավար մարզ) և Տաջիկստանում (Լեռնա-Բադաշխանյան ինքնավար մարզ)։

## ԽՍՀՄ ինքնավար մարզերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարզեր
Ժողովրդա-սոցիալիստական կուսակցություն (Կուբա)

**Ժողովրդա-սոցիալիստական կուսակցություն** (, սկզբնապես կոչվել է **Կուբայի կոմունիստական կուսակցություն** [*Partido Comunista de Cuba*]), կոմունիստական քաղաքական կուսակցություն Կուբայի Հանրապետությունում։

Ստեղծվել է 1925 թվականին, մայրաքաղաք Հավանայում կայացած I ազգային համագումարում՝ կոմունիստական խմբակների և Կուբայի բանվորական սոցիալիստական կուսակցության ձախ թևի միավորմամբ։ Կուսակցության հիմնադիրներն էին Բլաս Ռոկան, Անիբալ Էսկալանտեն, Ֆաբիո Գրոբարտը, Ալֆոնսո Բերնալ դել Ռեզգոն և Խուլիո Անտոնիո Մելյան։ 1926—1938-ին գործել է խոր ընդհատակում։ Ընդհատակից դուրս գալուց հետո Հեղափոխական միության հետ մասնակցել է (1939) սահմանադիր ժողովի ընտրություններին։ 1940 թվականին ԿԿԿ և Հեղափոխական միությունը միավորվեցին, նոր կուսակցությունը կոչվեց **Հեղափոխական կոմունիստական միություն** (*Unión Revolucionaria Comunista*), 1944 թվականին վերանվանվեց **Կուբայի ժողովրդա-սոցիալիստական կուսակցություն** (*Partido Unido de la Revolución Socialista de Cuba*)։

1940—1952 թվականին ԿԺՍԿ ունեցել է իր ներկայացուցիչները կոնգրեսում և տեղական իշխանության մի շարք մարմիններում, 1940—1944 թվականին՝ կոալիցիոն կառավարության կազմում, սակայն պարտություն կրեց Ավտենտիկո-հանրապետական դաշինքից, միայն չորս տեղ ձեռք բերելով Ներկայացուցիչների պալատում։

Կուսակցությունն ի սկզբանե քննադատական էր մոտենում Ֆիդել Կաստրոյին։ Այնուամենայնիվ, 1961 թվականին կուսակցությունը միավորվեց Ինտեգրացված հեղափոխական կազմակերպությունների (ORI) մեջ, որն էլ հանդիսանում է ներկայիս Կուբայի Կոմունիստական կուսակցության նախորդը։

Կատեգորիա:Կուբայի կուսակցություններ
Կատեգորիա:Կոմունիստական կուսակցություններ
Կուբացիներ

**Կուբացիներ** (ինքնանվանումը՝ կուբանո, հոգնակին՝ կուբանոս, ), ազգ, Կուբայի Հանրապետության հիմնական բնակչությունը (11,2 մլն, 2019 թ.)։ Խոսում են իսպաներեն՝ տեղական առանձնահատկություններով։ Հավատացյալները կաթոլիկներ են կամ բողոքականներ և աֆրիկա-քրիստոնեական սինկրետիկ պաշտամունքների հետևորդներ են։ Մարդաբանական կազմով միատարր չեն, կան եվրոպեոիդ և նեգրոիդ ռասաների ներկայացուցիչներ, ինչպես և խառնածիններ։ Կուբացիները հիմնականում իսպանացիների և նեգրերի խառնուրդ են։ Սկզբում կուբացիների կազմավորմանը մասնակցել են նաև հնդկացի բնիկները, որոնց, սակայն, XVI դ. կեսին ոչնչացրին իսպանացի գաղութարարները։ Կուբայի ազգային համախմբման համար կարևոր նշանակություն ունեցան 1868—1898 թթ.-ի ազգային-ազատագրական 30-ամյա պատերազմը, 1933 թ.-ի հեղափոխությունը և 1959 թ.-ի ժողովրդական հեղափոխությունը, որը վերաճեց սոցիալիստականի։ Կուբացիները ձևավորվում են որպես սոցիալիստական ազգ։

## Տես նաև
* Կուբա

Կատեգորիա:Կուբայի բնակչություն
Կատեգորիա:Ռոմանական ազգեր
Սայֆի Կուդաշև

**Սայֆի Ֆաթուհովիչ Կուդաշև** (, , կեղծանունը՝ **Սայֆի Կուդաշ**, նոյեմբերի 21, 1894, Կլյաշևո, Ռուսական կայսրություն - հունիսի 26, 1993, Ուֆա, Բաշկորտոստան, Ռուսաստանի Դաշնություն), բաշկիր խորհրդային բանաստեղծ, Բաշկիրական ԻԽՍՀ ժողովրդական բանաստեղծ (1964), ԽՄԿԿ անդամ 1939 թվականից։

Հրատարակել է «Ազատության երգեր» (1917), «Գութանի երգեր» (1926), «Պայքարի հերոսը» (1928) և այլ ժողովածուներ։ Գյուղի կոլեկտիվացմանն է նվիրված «Կուշկաեն» (1936) չափածո վեպը։ Հայրենական մեծ պատերազմի թեմայով գործերն են ամփոփված «Ամբողջ սրտով» (1944) գրքում։ Հետպատերազմյան տարիներին լույս է ընծայել «Իմ սերը» (1956), «Տերևաթափ» (960), «Իմ այգում» (1964) ժողովածուները։

## Գրականություն
* Нигмати Г., Десять лет татарской литературы, 1930;
* Гирфанов К., Стихи С. Кудаша, статья в газете «Коммуна», орг. Башобкома ВКП(б) и Баш. ЦИК, № 51, 52, 1934.

Կատեգորիա:Բաշկիր բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 21 ծնունդներ
Կատեգորիա:1894 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունիսի 26 մահեր
Կատեգորիա:1993 մահեր
Կատեգորիա:Ռուս կոմունիստներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բաշկիր գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Խորհրդային վիպասաններ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կուլիկովոյի ճակատամարտ

մինի|17-րդ դարի պատկերազարդում
**Կուլիկովյան ճակատամարտ** () 1380 թվականին, ռուսական զորքերի ճակատամարտը Կուլիկովո դաշտում Ոսկե Հորդայի խան Մամայի դեմ՝ Վլադիմիրի և Մոսկվայի մեծ իշխան Դմիտրի Դոնսկոյի ղեկավարությամբ։

1378 թվականին Բեգիչի թաթար, զորքերը պարտվեցին ռուսներից։ Մամայը որոշեց խափանել Ռուսիայի աճող հզորությունը և 100—150 հազար զորքով շարժվեց Ռուսիա։ Դմիտրի Դոնսկոյը ավելի քան 10 հազար զորքով սեպտեմբերի 8-ին Դոնի աջ ափին ճակատամարտ տվեց և հաղթանակ տարավ։

Ըստ մի շարք պատմաբանների, Կուլիկովյան ճակատամարտը պատմական մեծ նշանակություն ունեցավ մոնղոլ-թաթարական լծի դեմ ռուս և այլ ժողովուրդների պայքարում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճակատամարտեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Ոսկե Հորդայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:1380 Եվրոպայում
Լև Կուլիջանով

**Լև Ալեքսանդրի Կուլիջանով** (**Կուլիջանյան**), (), ազգությամբ հայ խորհրդային կինոռեժիսոր, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1976 թ.)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Կինեմատոգրաֆիայի համամիութենական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը (1955 թ., Սերգեյ Գերասիմովի արվեստանոց)։ Կինոյում առաջին աշխատանքը (Հենրիկ Հովհաննիսյանի հետ) «Տիկնայք» ֆիլմն է (1954, ըստ Անտոն Չեխովի)։ 1956 թվականին, ռեժիսոր Յակով Սեգելի համագործակցությամբ, ստեղծել է «Դա այսպես սկսվեց...», 1957 թվականին՝ «Տունը, որտեղ ես ապրում եմ» կինոնկարները։ Այնուհետև նկարահանել է «Հայրական տուն» (1959), «Երբ ծառերը մեծ էին» (1962)։ Կուլիջանովի կինոնկարներին հատուկ է քնարականությունը, հավաստիությունը, հերոսների բարոյական գեղեցկությունը, նուրբ հումորը։ Ռեժիսորի ստեղծագործության մեջ հատուկ տեղ է գրավում «Կապույտ տետրակ» ֆիլմը (1964), ուր վերստեղծված է Վլադիմիր Լենինի կերպարը։ 1970 թվականին էկրանավորել է Ֆեոդոր Դոստոևսկու «Ոճիր և պատիժ» վեպը։

1964-1965 թթ. եղել է ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիայի աշխատողների միության կազմկոմիտեի նախագահը, 1965 թվականից՝ ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների վարչության առաջին քարտուղար։ ԽՄԿԿ XXIII և XXIV համագումարներում ընտրվել է ԽՄԿԿ կենտրոնական վերստուգիչ հանձնաժողովի անդամ։ Եղել է ԽՍՀՄ VII-VIII գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ Արժանացել է ՌԽՖՍՀ պետական մրցանակի (1971)։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1924 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 19 ծնունդներ
Կատեգորիա:Թիֆլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:2002 մահեր
Կատեգորիա:Փետրվարի 17 մահեր
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Կունցևոյի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 3-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ Վասիլև եղբայրների անվան պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՎԳԻԿ-ի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միության անդամներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թատերական մանկավարժներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կցորդ

**Կցորդ** (դիվանագիտական),

# Դիվանագիտական առաջին աստիճանը (տես Դիվանագիտական աստիճաններ)։ Գրեթե բոլոր պետություններում տրվում է դիվանագիտական ներկայացուցչությունների և արտաքին գործերի գերատեսչությունների՝ 2—3 տարվա աշխատանքի փորձ ունեցող աշխատակիցներին։ 
# Զինվորական, ռազմածովային, ռազմաօդային Կցորդ՝ դիվանագիտական ներկայացուցչության պաշտոնատար անձ, որը մեկնած երկրում ներկայացնում է իր երկրի զինված ուժերի համապատասխան տեսակը և դիվանագիտական ներկայացուցչի ռազմական գործերով խորհրդականն է։ 
# Մշակույթի հարցերով Կցորդ՝ դիվանագիտական ներկայացուցչության դիվանագիտական անձնակազմի անդամ, նպաստում է մեկնած երկրի հետ մշակութային կապերի զարգացմանը, հավաքում տվյալներ այդ երկրի մշակութային կյանքի մասին և տվյալ երկրում ներկայացնում իր երկրի մշակութային նվաճումները։ 
# Մամուլի գործերով Կցորդ՝ դիվանագիտական ներկայացուցչության պաշտոնատար անձ՝ մամուլի և ինֆորմացիայի հարցերով։ Ունի դիվանագիտական աստիճան։ 
# Հատուկ Կցորդ՝ գյուղատնտեսության, առևտրի, արդյունաբերության, աշխատանքի, ֆինանսների, տեխնիկայի կամ այլ բնագավառի դիվանագիտական ներկայացուցիչ՝ տվյալ բնագավառին առնչվող պարտականություններով։

Կատեգորիա:Դիվանագիտական աստիճաններ
Կատեգորիա:Պաշտոններ
Ֆեցցան

մինի|աջից
**Ֆեցցան**, **Ֆեզզան, Ֆուզզան, Ֆեսսան, Ֆեսան** (, Fezzan, Fuzzan, Fessan, Fesan), **Ֆիզան** (թուրք. Fizan) պատմական մարզ Լիբիայի հարավ-արևմուտքում։ Մակերեեսը կազմում է մոտ 550 000 կմ²։

Ըստ Հերոդոտոսի Ֆեցցանի տարածքում ապրել են գարամանտներ, ումմիդիացիներ և այլ ցեղեր։ XII դարում արաբների ներխուժումից հետո, տարածվել է մահմեդականությունը։ Միջնադարում գտնվել է արաբական տարբեր պետությունների կազմում։ XVI դ․ Ֆեցցանը նվաճել են օսմանյան թուրքերը։ 1838-42 թթ.-ին Ֆեցցանում տեղի է ունեցել հակաթուրքական խոշոր ապստամբություն։ XIX դ․ 2-րդ կեսին Ֆեցցանում զգալի ազդեցություն ունեին սենուսիտները։

1930 թվականին Ֆեցցանը զավթել է Իտալիան, 1943 թվականին օկուպացրել են ֆրանսիական զորքերը (դուրս են եկել 1956 թ.-ին)։ 1951-63 թթ. Ֆեցցանը անկախ
Լիբիայի երեք վարչական մարզերից մեկն էր (Տրիպոլիտանիայի և Կիրենաիկայի հետ)։

1963 թվականին որպես ինքնուրույն վարչական միավոր վերացվել է, նրա տարածքում ստեղծվել է 2 մուհաֆազա (նահանգ)։

Կատեգորիա:Ֆեցցան
Կատեգորիա:Իտալական Լիբիա
Վինցաս Կուդիրկա

**Վինցաս Կուդիրկա** (, ), լիտվացի գրող, հրապարակախոս, հասարակական գործիչ։

Ավարտել է Վարշավայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1899 թվականին լույս է ընծայել «Ազատ ժամեր» բանաստեղծությունների ժողովածուն։ «Պետերը» (1895 թվական), «Գայլեր» (1898 թվական) երգիծական պատմվածքներում խարազանել է իշխանությունների քաղաքականությունը, քննադատել կաթոլիկ հոգևորականությանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիտվացի գրողներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Լիտվացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Լիտվացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Լիտվացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:Լիտվացի գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Լիտվացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Վարշավայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լիտվացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Լիտվացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Լիտվացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Օրհներգերի հեղինակներ
Կատեգորիա:Լիտվացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Անձինք թղթադրամների վրա
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կուեստներ

մինի|Կուեստա Ղրիմում
**Կուեստներ** ( - թեքություն, սարալանջ), անհամաչափ լանջերով թմբաշարեր և սանդղավանդներ ռելիեֆում. առաջացել են միաթեք կառուցվածք ու տարբեր կարծրության ապարներ ունեցող շերտերի փուխր ապարների լվացման հետևանքով։ Մեղմ թեքության լանջը համընկնում է կայուն շերտերի անկման հետ, զառիթափ լանջում մերկանում են շերտերի «գագաթները»։ Կուսետները հայտնի են Ղրիմում, Հյուսիսային Կովկասում, Ֆրանսիայում և այլուր։ 

Կատեգորիա:Կառուցվածքային երկրաբանություն
Կատեգորիա:Գեոմորֆոլոգիա