Ֆրանց Շուբերտ

**Ֆրանց Շուբերտ** (, ), ուշ դասական և վաղ ռոմանտիզմի դարաշրջանի ավստրիացի կոմպոզիտոր։ Գրել է շուրջ 600 վոկալ ստեղծագործություն, 9 սիմֆոնիա (ներառյալ հանրաճանաչ «Անավարտ սիմֆոնիան»), հոգևոր երաժշտություն, օպերաներ և մեծ թվով կամերային և դաշնամուրային ստեղծագործություններ։Շուբերտի երաժշտությունն աչքի է ընկնում իր մեղեդային հարստությամբ, երևակայությամբ և նուրբ ներդաշնակությամբ։

Շուբերտի գլխավոր ստեղծագորրծություններից են «Անտառի արքան» (Erlkönig), «Գրետխենը ճախարակի մոտ» և «Ավե Մարիա» երգերը, «Կարմրախայտ» դաշնամուրային կվինտետը, 8-րդ («Անավարտ») սի մինոր սիմֆոնիան, 9-րդ («Մեծ») դո մաժոր սիմֆոնիան, 14-րդ լարային կվարտետը («Մահը և աղջիկը», ռե մինոր), դո մաժոր լարային կվինտետը, դաշնամուրի համար էքսպրոմտները, վերջին երեք դաշնամուրային սոնատները, ֆա մինոր ֆանտազիան (չորս ձեռքով դաշնամուրի համար), «Ֆիերաբրաս» օպերան, «Ռոզամունդա» պիեսի երաժշտությունը, ինչպես նաև «Չքնաղ ջրաղացպանուհին», «Ձմեռային ճանապարհ» և «Կարապի երգ» երգաշարերը։

Շուբերտի կենդանության օրոք նրա երաժշտության գնահատումը սահմանափակված էր Վիեննայի երկրպագուների փոքր շրջանակով, սակայն նրա մահից հետո տասնամյակների ընթացքում հետաքրքրությունը նրա գործերի նկատմամբ կտրուկ աճեց։ Ֆելիքս Մենդելսոնը, Ռոբերտ Շումանը, Ֆերենց Լիստը, Յոհաննես Բրամսը և 19-րդ դարի այլ կոմպոզիտորներ հայտնաբերեցին ու հանրահռչակեցին նրա ստեղծագործությունները։ Այսօր Շուբերտը համարվում է արևմտյան դասական երաժշտության պատմության մեծագույն կոմպոզիտորներից մեկը, և նրա երաժշտությունը շարունակում է լայնորեն կատարվել ամբողջ աշխարհում։

## Կենսագրություն
### Վաղ կյանք և կրթություն
Շուբերտը ծնվել է 1797 թվականի հունվարի 31-ին Վիեննայի Հիմելֆրանդրենե (այժմ` Ալզերգրունդ) շրջանում, Լիխնետալի դպրոցի ուսուցչի ընտանիքում։ Հայրը` Ֆրանց Թեոդոր Շուբերտը, մորավացի գյուղացու որդի էր, ծխական դպրոցի ուսուցիչ։ Մայրը` Էլիզաբեթը (ծնունդով` Վիետց), սիլեզիացի ատաղձագործի դուստր էր, մինչև ամուսնանալը` վիեննական ընտանիքում սպասուհի։ Ֆրանց Թեոդոր Շուբերտի 14 երեխաներից ինը մահացել են վաղ հասակում (նրանցից մեկը՝ 1783 թ. ծնված, ապօրինի էր)։

Շուբերտի հայրը հայտնի ուսուցիչ էր, և Լիխենտալում (Վիեննայի 9-րդ շրջան) նրա դպրոց էին հաճախում բազմաթիվ աշակերտներ։ Նա նաև սիրողական մակարդակով զբաղվում էր երաժշտությամբ։ Եղբայրը՝ Ֆերդինանդը, նույնպես տաղանդ էր դրսևորում երաժշտության մեջ։ Վեց տարեկանից Շուբերտը դասեր է ստանում հորից, իսկ մեկ տարի անց ընդունվում է նրա դպրոցը։ Գրեթե այդ ժամանակ էլ սկսում է երաժշտական կրթությունը՝ հորից (ջութակ), եղբորից (դաշնամուր) և Լիխենտալի ծխական եկեղեցու երգեհոնահար ու երգչախմբի ղեկավար Միխայիլ Հոլցերից (երգեցողություն)։ Հոլցերը հաճախ էր Շուբերտի հորն հավաստիացնում՝ աչքերը լցված, որ երբեք այդպիսի աշակերտ չի ունեցել, իսկ նրա դասերը, հնարավոր է, հիմնականում բաղկացած էին զրույցներից և հիացմունքի արտահայտություններից։ Թվում էր, թե Շուբերտը առավել շատ էր շահում մի բարեսրտ ատաղձագործի աշակերտի հետ ծանոթությունից, որը նրան տանում էր մոտակա դաշնամուրների պահեստ, որտեղ տղան հնարավորություն ուներ մարզվելու ավելի լավ գործիքներով։ 
Նա նաև ալտ էր նվագում ընտանեկան լարային քառյակում՝ եղբայրների՝ Ֆերդինանդի և Իգնացի (առաջին և երկրորդ ջութակ) և հոր՝ թավջութակ նվագողի հետ։ Շուբերտն իր ամենավաղ լարային քառյակները գրել է հենց այս կազմի համար։

300px|մինի|ձախից|''Nussdorfer Strasse 54'' հասցեում գտնվող տունը ներկայումս, ուր ծնվել է Ֆրանց Շուբերտը
Երիտասարդ Շուբերտը 1804 թվականին առաջին անգամ իր վրա է հրավիրել Անտոնիո Սալիերիի ուշադրությունը, ով ժամանակի` Վիեննայի երաժշտական հեղինակություններից մեկն էր։ Այդ ժամանակ էլ ընդունվել է Շուբերտի վոկալ տաղանդը։ 1808 թվականի հոկտեմբերին նա դարձել է Կայսերական սեմինարիայի (Stadtkonvikt) աշակերտ։ Այստեղ նա ծանոթացել է Մոցարտի սիմֆոնիաներին ու նախերգանքներին, Յոզեֆ Հայդնի և նրա կրտսեր եղբոր` Միխայիլ Հայդնի սիմֆոնիաներին։ Այս և այլ ստեղծագործությունների ազդեցությունը, օպերա այցելությունները հիմք են նախապատրաստել երաժշտական ավելի լայն կրթություն ստանալու համար։ Երաժշտական կարևոր ազդեցություններից են ժամանակի առաջատար կոմպոզիտորներից մեկի` Յոհան Ռուդոլֆ Ցումշտեգի ստեղծագործությունները։ Երիտասարդ առաջադեմ աշակերտը փորձել է դրանք «մոդեռնացնել», ինչի մասին հայտնել է Շուբերտի ընկերը` Յոզեֆ ֆոն Սփաունը։ Նրա հետ ընկերության հիմքը դրվել էր  Շտադկոնկվիկտում և շարունակվել կոմպոզիտորի կարճ կյանքի հետագա ընթացքում։ Վաղ տարիներին նյութապես ապահով Սփաունը անբարեկեցիկ կյանքով ապրող կոմպոզիտորին է տրամադրել ստեղծագործությունները նոտագրելու համար թուղթ։

Շուբերտի երաժշտական ձիրքը շուտով դրսևորվում է նրա ստեղծագործություններում։ Երբեմն նրան թույլատրել են ղեկավարել Շտադկոնկվիկտի նվագախումբը, և Սալիերին որոշում է նրան երաժշտության տեսության դասեր տալ։ Դա առաջին նվագախումբն էր, որի համար Շուբերտը ստեղծագործություններ է գրում։ Ժամանակի մեծ մասը տրամադրում է Կայսերական սեմինարիայի համար կամերային երաժշտության, մի քանի երգերի, դաշնամուրային պիեսների, երգչախմբային երաժշտության (օրինակ` "Salve Regina" (D 27), a "Kyrie" (D 31)) ստեղծմանը։ Գրում է նաև «Օկտետ փողային գործիքների համար» անավարտ ստեղծագործությունը (նվիրել է մոր մահվան հիշատակին, 1812), «Ո՞վ է մեծ» (Wer ist groß?) կանտատը տղամարդու ձայնի և նվագախմբի համար (գրել է հոր ծննդյան առթիվ 1813 թվականին) և իր առաջին սիմֆոնիան։

### Ուսուցչություն հոր դպրոցում
1813 թվականի վերջին Շուբերտը լքում է Շտադկոնկվիկտը և վերադառնում տուն` Սուրբ Աննայի միջնակարգ դպրոցում ուսուցչության դասեր տալու։ 1814 թվականին նա ընդունվում է հոր դպրոցը` որպես կրտսեր աշակերտների ուսուցիչ։ Ավելի քան երկու տարի երիտասարդ Շուբերտը կատարում է իր համար ծանր այդ աշխատանքը, որին նա անտարբերությամբ էր մոտենում` այն փոխհատուցելով ուրիշ հետաքրքրություններով. նա շարունակում էր կոմպոզիցիայի մասնավոր դասեր առնել Սալիերիից, ինչի շնորհիվ տեխնիկական մեծ պատրաստություն է ձեռք բերում մինչև 1817 թվականին դպրոցից հեռանալը։

1814 թվականին Շուբերտը հանդիպում է երիտասարդ սոպրանո Թերեզա Գրոբին, ում հայրը հայտնի մետաքսագործ էր, և նրա համար գրում հոգևոր բնույթի երկու գործ («Salve Regina» և «Tantum Ergo»)։ Թերեզան 1814 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Շուբերտի № 1 (D. 105) մեսսայի առաջնելույթում կատարում է մեներգչուհու բաժինը։ Շուբերտը ցանկանում էր ամուսնանալ նրա հետ, սակայն նրան խանգարում էր 1815 թվականին ընդունված ամուսնական օրենքը, որը պահանջում էր, որ փեսացուն ցույց տա ընտանիքը պահելու միջոցները։ 1816 թվականի նոյեմբերին, Լայբանում (այժմ` Լյուբլյանա, Սլովենիա) չստանալով երաժշտի պաշտոն, Շուբերտը Գրոբի եղբայր Հենրիխին է ուղարկում երգերի հավաքածու, որը ընտանիքում պահվել է մինչև 20-րդ դարը։

Շուբերտի ամենաբեղմնավոր տարիներից մեկը 1815 թվականն էր. նա ստեղծում է երաժշտական մոտ 20.000 տակտ, որի գրեթե կեսը նախատեսված էր նվագախմբի համար` ներառյալ եկեղեցական 9 գործեր (չնայած նա ագնոստիկ էր), սիմֆոնիա, երգեր (Lied)։ Նույն թվականին նա ծանոթանում է Անսելմ Հյուտենբրեների և Ֆրանց ֆոն Շոբերի հետ, ովքեր նրա մտերիմ ընկերներն են դառնում հետագա ողջ կյանքում։ Մեկ այլ ընկեր` Յոհան Մայրհոֆերը, նրանց ծանոթանում է 1814 թվականին Սփաունի միջոցով։

Երաժշտագետ Մեյնարդ Սողոմոնը ենթադրել է, որ Շուբերտին դուր էին գալիս տղամարդիկ, մի տեսակետ, որը ժամանակ առ ժամանակ թեժ վեճերի տեղիք է տվել։ Երաժշտագետ, շուբերտագետ Ռիտա Ստեբլինը հայտարարել է, որ Շուբերտը տարված է եղել կանանցով։ Հոմոսեքսուալության թեման իր ազդեցությունն է թողել գիտական աշխատանքներում նրա ստեղծագործությունների վերլուծության վրա։

### Ընկերների աջակցություն
Շուբերտի կյանքում նշանակալից փոփոխություններ են կատարվել 1816 թվականին. Շոբերը, ով ուսանող էր և բարեկեցիկ ընտանիքի զավակ, Շուբերտին հրավիրում է իր մոր տուն` իր հետ կիսելու սենյակը։ Առաջարկը ձեռնտու էր Շուբերտի համար, քանի որ նոր էին մերժել Լայբախում կապելմայստեր լինելու նրա դիմումը, և նա որոշել էր չստանձնել հոր դպրոցում կրկին դասավանդելու պարտավորությունը։ Տարեվերջին նա տեղափոխվում է Շոբերի մոտ։ Որոշ ժամանակ նա փորձում է իր կարիքները հոգալ երաժշտության դասեր տալով, սակայն շուտով թողնում է դրանք` նվիրվելով կոմպոզիցիային. «Ես ստեղծագործում եմ ամեն առավոտ, և երբ մի մասը պատրաստ է լինում, անցնում եմ մյուսին»։ Այդ թվականին նա կենտրոնանում է նվագախմբային ու երգչախմբային ստեղծագործությունների վրա, չնայած շարունակում է նաև լեդեր գրել։ Այս աշխատանքների մեծ մասը չի հրատարակվում, սակայն ձեռագրերը տարածվում են ընկերների ու երկրպագուների շրջանում։

1817 թվականի սկզբին Շոբերը Շուբերտին ներկայացնում է հայտնի բարիտոն Յոհան Միխայիլ Ֆոգլին, ով քսան տարով մեծ էր Շուբերտից։ Ֆոգլը, ում համար Շուբերտը շարունակում էր շատ երգեր գրել, դառնում է կոմպոզիտորի ստեղծագործության քարոզիչներից մեկը Վիեննայի երաժշտական շրջանակներում։ Նա նաև հանդիպում է Յոզեֆ Հյուտենբրեների հետ (Անսելմի եղբայրը), ով նույնպես իր դերն է ունեցել Շուբերտի ստեղծագործական կյանքի զարգացման գործում։ Շուբերտի ընկերների մեծացող շրջանակը պատասխանատու դարձավ նրա զարգացման, իսկ մահից հետո` ստեղծագործությունների պահպանման գործում։

1817 թվականի վերջին Շուբերտի հայրը նոր պաշտոն է ստանձնում Լիխենտալից ոչ հեռու գտնվող Ռոսաուի (այժմ` Ալզերգրունդ) դպրոցում։ Ֆրանց Շուբերտը միանում է հորը` դարձյալ զբաղվելով իր համար ոչ հրապուրիչ դասավանդումով։ 1818 թվականի սկզբին նա վտարվում է դպրոցից Վիեննայի երաժշտասերների ընկերությանը (Gesellschaft der Musikfreunde) անդամակցելու համար. անդամակցումը կարող էր նպաստել նրա երաժշտական կարիերային։ Շուբերտը մեծ ուշադրության է արժանանում մամուլի կողմից, և առաջին հրապարակային ելույթը, որ 1818 թվականի փետրվարին էր կայացել ուվերտյուրայի կատարմամբ, գովեստի է արժանանում մամուլի կողմից Վիեննայում և արտասահմանում։

250px|մինի|Յոհան Միխայիլ Ֆոգլին և Ֆրանց Շուբերտին պատկերող ծաղրանկար, Ֆրանց ֆոն Շոբեր, 1825
1818 թվականի ամառը Շուբերտը` որպես երաժշտության ուսուցիչ, անցկացնում է կոմս Յոհան Կարլ Էստերհազիի տանը` Զելիզի նրա դղյակում (երկայումս` Ժելեզովցե, Սլովակիա)։ Վճարը համեմատաբար լավ էր, իսկ պարտականությունը` դաշնամուր ու երգեցողություն դասավանդել կոմսի երկու դուստրերին, համեմատաբար հեշտ, ինչը նրան հնարավորություն էր տալիս ստեղծագործելու։ Շուբերտը, հնարավոր է, իր «Դո մաժոր ռազմական քայլերգը» (D. 733 no. 1), ի լրումն դաշնամուրային այլ դուետների, գրել է Մարիի ու Կարոլինայի համար։ Զելիզից վերադառնալուց հետո նա հաստատվում է ընկերոջ` Մայերհոֆերի հետ։

1820-ական թվականների սկզբին Շուբերտը դառնում է արտիստների և ուսանողների շրջանակի անդամ, որը հետագայում հայտնի է դարձել «Շուբերտիադե» (Schubertiade) անունով։ Ընկերների նեղ շրջանակը, որը հարում էր կոմպոզիտորին, 1820 թվականի սկզբին հարված է ստանում. Շուբերտը և իր չորս ընկերները ձերբակալվում են ավստրիական ոստիկանության կողմից (Ֆրանսիական հեղափոխության և Նապոլեոնյան պատերազմներից հետո) հակահեղափոխական գուրծունեության և երիտասարդների ու ուսանողների հավաքներին մասնակցելու մեղադրանքով։ Շուբերտի ընկերներից մեկը` Յոհան Սենը, դատարանի վճռով բանտարկվեց մեկ տարով` հետագայում Վիեննա մտնելու իրավունքից զրկվելով։ Մնացած չորսը, ներառյալ` Շուբերտը, խիստ նկատողության են արժանանում «աստիճանավորների հետ անհարգալից ու վիրավորական տոնով խոսելու համար»։ Սենին այլևս երբեք չտենելով` Շուբերտը նրա բանաստեղծություններից երկուսի համար երաժշտություն է գրում (*Selige Welt* (D. 743) և *Schwanengesang* (D 744))։ Այս միջադեպը, հնարավոր է, իր դերն է խաղում Մայերհոֆերի հետ հարաբերությունների վատթարացման գործում, ում հետ ապրում էր Շուբերտն այդ ժամանակ։

Շուբերտի ընկերները նրան անվանում են *Շվամերլ*, որը Գիբսը նկարագրում է որպես «գեր» կամ «փոքր սունկ» բառերի թարգմանություն. Շուբերտը ցածրահասակ էր, ուներ 1.52 մ հասակ։ «Շվամը» ավստրիական բարբառներից մեկում նշանակում է *սունկ*, իսկ «երլ» վերջավորությունը փոքրացնում է այն։

### Երաժշտական հասունության շրջան
250px|մինի|ձախից|Ֆրանց Շուբերտի դիմանկարը, Ֆրանց Էյբլ, 1827
1819–1820 թվականների ստեղծագործությունները վկայում են Շուբերտի ստեղծագործական զարգացման և ոճի հասունացման մասին։ «Լազարուս» (D. 689) անավարտ օրատորիան նա սկսել է գրել փետրվարին, որին հաջորդել են  մի շարք փոքրածավալ ստեղծագործություններ` «Սաղմոս 23» (D. 706), «Gesang der Geister über den Wassern» (D. 714), օկտետը, Դո մինոր կվարտետը (D. 703) ) և «Թափառականի ֆանտազիան» Դո մաժոր դաշնամուրի համար (D. 760)։ Հետաքրքրություն են ներկայացնում Շուբերտի` 1820 թվականին գրած երկու օպերաները` «Երկվորյակները» (Die Zwillingsbrüder, D. 647), որը հունիսի 14-ին ներկայացվել է Վիեննայի Կերնտներտոր թատրոնում, և «Կախարդական քնարը» (D. 644), որը օգոստոսի 21-ին ներկայացվել է Ան դեր Վին թատրոնում։ Մինչ այդ Շուբերտի  խոշոր կոմպոզիցիաները, բացի մեսաների, կատարվում էին հիմնականում Գունդելհոֆի սիրողական նվագախմբի կողմից, որը ձևավորվել էր ընտանեկան քառյակի հիման վրա։ Այժմ Շուբերտն արդեն զբաղեցնում էր նկատելի տեղ՝ ներկայանալով լայն հասարակությանը։ Հրատարակիչները, սակայն, շարունակում էին հեռու մնալ կոմպոզիտորի ստեղծագործությունների հրատարակումից, իսկ Անտոն Դիաբելին տարակուսանքով համաձայնել է մի քանի գործ տպագրել։  Սյս ժամանակ տպագրության են ընդունվում առաջին յոթ ստեղծագործությունները՝ բոլորը երգեր, որոնց դիմաց Շուբերտը ստանում է խղճուկ հոնորար։ Իրավիճակը փոքր-ինչ բարելավվում է 1821 թվականի մարտին, երբ Ֆոգլը համերգներից մեկի ժամանակ կատարում է «Der Erlkönig» (D. 328) ստեղծագործությունը, որը մեծ հաջողություն է ունենում։ Այդ նույն ամսին Շուբերտը գրում է Դիաբելիի վալսի (D 718) վարիացիան` դառնալով 50 կոմպոզիտորներից մեկը, դառնալով 50 կոմպոզիտորներից մեկը, որոնք մասնակցել են Դիաբելիի թեմաներով վարիացիաների ստեղծմանը։

Երկու օպերաներից հետո Շուբերտը առավել քան երբևէ տարվում է բեմով, որտեղ, մի շարք հանգամանքներով պայմանավորված, նա հաջողության չէր հասել։ 1822 թվականին մերժվում է նրա «Ալֆոնսո և Էստրելա» օպերան մասամբ լիբրետոյի պատճառով (լիբրետոյի հեղինակը Շուբերտի ընկերն էր` Ֆրանց ֆոն Շոբերը)։ «Ֆիերաբրասը» (D 796) մերժվում է 1823 թվականի աշնանը, ինչը մասամբ պայմանավորված էր Ռոսսինիի գործերի և իտալական ոճի տարածմամբ, ինչպես նաև Կարլ Մարիա ֆոն Վեբերի «Էվրիանթ» օպերայի անհաջողությամբ։ «Դավադիրները» (The Conspirators, D 787) արգելվում է գրաքննադատության կողմից (հավանաբար անվան պատճառով), իսկ «Ռոզամունդա` Կիպրոսի արքայադուստր» (D 797) պիեսը, որի համար Շուբերտը երաժշտություն էր գրել, ցածր որակի պատճառով հանվում է բեմից երկու ներկայացումից հետո։ Այս աշխատանքներից առաջին երկուսը գրված են բավական բարդ եղանակով. օրինակ` «Ֆիերաբրասի» ձեռագիրը կազմում է 1000 էջ, սակայն «Դավադիրները» գրավիչ կատակերգություն է, իսկ «Ռոզամունդան» Շուբերտի երբևէ ստեղծած ամենահրաշալի մեղեդային կտորներն է պարունակում։

1822 թվականին Շուբերտը ծանոթանում է Վեբերի և Բեթհովենի հետ։ Ասում են, որ Բեթհովենը մի քանի անգամ ընդունել է երիտասարդ կոմպոզիտորի երաժշտական նվերները, ինչը սակայն դժվար թե համապատասխանում է իրականությանը։ Իրականում Բեթհովենը դժվար թե կարող էր լիարժեք գնահատել Շուբերտի երաժշտությունը, հատկապես գործիքային ստեղծագործությունները, քանի որ դրանք քիչ էին հրատարակվում և կատարվում կոմպոզիտորի կենդանության օրոք։
Ասում են, որ մահվան մահճում Բեթհովենը, թերթելով Շուբերտի որոշ գործեր, բացականչել է. «Իսկապես, աստվածային հանճարի կայծ կա այս Շուբերտի ստեղծագործություններում»։

### Վերջին տարիներ և գլուխգործոցներ
300px|մինի|Ֆրանց Շուբերտ, հեղինակ` Վիլհելմ Ավգուստ Ռայդեր

Չնայած բեմական արվեստով և ծառայողական պարտականություններով զբաղվածությանը՝ Շուբերտը այդ տարիներին գրել է զգալի քանակությամբ երաժշտություն։ 1822 թվականին նա ավարտում է A-flat Major մեսսան (D. 678), իսկ նույն տարվա ընթացքում հանկարծ ձեռնամուխ է լինում մի ստեղծագործության, որը, ինչպես քիչ այլ գործեր, արտահայտում է նրա հասունացող անձնական տեսլականը՝ Սի մինոր սիմֆոնիան, հայտնի որպես «Անավարտ սիմֆոնիա» (D. 759)։ Ինչու նա չի ավարտել այն՝ գրելով միայն երկու մաս և նշմարելով երրորդի ուրվագծերը, մնում է քննարկման առարկա։ Զարմանալի է նաև, որ նա այդ սիմֆոնիայի մասին ոչինչ չի ասել ընկերներին, թեև, ինչպես նշում է Բրայան Նյուբոլդը, նա պետք է ոգևորված լիներ իր ստեղծածով։

1823 թվականին Շուբերտը, «Ֆիերաբրասից» բացի, գրում է իր առաջին մեծ երգաշարը՝  «Չքնաղ ջրաղացպանուհին» () (D. 795) Վիլհելմ Մյուլլերի բանաստեղծությունների հիման վրա։ Այս շարքը, ինչպես ավելի ուշ գրված «Ձմեռային ճանապարհը» (Winterreise, D. 911, 1827), համարվում է նրա լավագույն ստեղծագործություններից։ Նույն թվականին է գրվում նաև «Դու ես հանգստությունն ու խաղաղությունը» (Du bist die Ruh, D. 776) երգը, հենց այն ժամանակ, երբ Շուբերտի մոտ ի հայտ են գալիս սիֆիլիսի առաջին նշանները։

1824 թվականին Շուբերտը գրել է «Մի մինոր վարիացիաները» ֆլեյտայի և դաշնամուրի համար, «Չքնաղ ջրաղացպանուհին» շարքի մի երգ և լարային քառյակի համար մի քանի գործեր։ Նա գրել է նաև *Լյա մինոր սոնատը* արպեջիոնեի և դաշնամուրի համար (D. 821) այն ժամանակ, երբ այդ գործիքի հանդեպ հետաքրքրությունը դեռևս առկա էր։ Նույն թվականի գարնանը նա գրում է *Ֆա մաժոր օկտետը* (D.803), կատարում է «Մեծ սիմֆոնիայի» էսքիզը, իսկ ամռանը վերադառնում է Զելիզ։ Նա տարվում է հունգարական երաժշտությամբ, գրում է *Divertissement à la hongroise* ստեղծագործությունը դաշնամուրային դուետի համար (D. 940)։ Ասում են, որ Շուբերտը սիրո անհույս զգացմունք է տածել իր աշակերտուհու` կոմսուհի Կարոլինա Էստերհազիի նկատմամբ, սակայն միակ գործը, որ նվիրել է նրան, «Ֆանտազիա ֆա մինոր» դուետն է դաշնամուրի համար։ Նրա ընկերը` Էդուարդ ֆոն Բաուերնֆելդը, գրել է բանաստեղծություն` նվիրված Շուբերտի անպատասխան սիրուն։

Նախորդ տարիների զրկանքները փոխհատուցվում են 1825 թվականի բարեկեցությամբ ու երջանկությամբ։ Արագ ընթացք է ունենում նրա գործերի հրատարակումը, և ամռանը նա հնարավորություն է ստանում արձակուրդը Վերին Ավստրիայում անցկացնելու, որտեղ նրան խանդավառությամբ են ընդունում։ Այս ուղևորության ընթացքում Շուբերտը գրում է յոթ երգից բաղկացած շարք` *Fräulein am See*, որը հիմնված էր Վալտեր Սքոթի «Լճի տիրուհի» ստեղծագործության վրա։ Շարքում ընդգրկված էր «Էլենի երրորդ երգը» (հայտնի է նաև Շուբերտի «Ավե Մարիա» անունով) (D. 839, Op. 52, No. 6), որը հաճախ կատարվում է ավանդական կաթոլիկ աղոթքի տեքստով։ 1825 թվականին Շուբերտը գրում է *Լյա մինոր դաշնամուրային սոնատը* (D 845, առաջին անգամ հրատարակվել է որպես 42) և սկսում է *Դո մաժոր սիմֆոնիան*, որն ավարտում է հաջորդ տարի։

1826-1828 թվականներին Շուբերտը բնակություն է հաստատում Վիեննայում` այդ ընթացքում 1827 թվականին ուղևորվելով Գրաց։ Այս երեք տարիների կյանքը համեմատաբար միապաղաղ է անցնում։ 1826 թվականին նա գրում է իր № 9 սիմֆոնիան (D. 944, հետագայում ստացել է «Մեծ D մաժոր» անունը), որը նվիրում է *Երաժշտասերների ընկերությանը*` դիմացը հոնորար ստանալով։ 1828 թվականի գարնանը իր կարիերայի ընթացքում միակ անգամ նա տալիս է հրապարակային համերգ` բաղկացած սեփական աշխատանքներից։ Համերգը լավ ընդունելության է արժանանում։ Շուբերտի ստեղծագործությունների անվանումները գաղափար են տալիս նրա կենսագրությունից։ № 14 ռե մինոր լարային քառյակը (D. 810), «Մահը և աղջիկը» վարիացիայի հետ գրվել է 1825-1826 թվականների ձմռանը և առաջին անգամ կատարվել 1826 թվականի հունվարի 25-ին։ Նույն թվականին՝ ավելի ուշ, գրվել են № 15 սոլ մաժոր լարային քառյակը (D 887, առաջին հրատարակվել է որպես op. 161), B մինոր ռոնդոն ջութակի ու դաշնամուրի համար (D. 895), Սոլ մաժոր դաշնամուրային սոնատը (D 894, առաջին հրատարակվել է որպես G, op. 78)։ Սրանց ավելանում են նաև շեքսպիրյան երեք երգերը, այդ թվում` "Ständchen" (D. 889) և "An Sylvia" (D. 891), որոնք գրվել են նույն օրը, երբ միջօրեի զբոսանքից հետո նա վերադարձել է պանդոկ։

250px|մինի|Շուբերտի ակնոցը
1827 թվականին Շուբերտը գրում է երգերի «Ձմեռային ճանապարհ» շարքը (D. 911), որը մի նոր բարձունք էր երգարվեստի մեջ, «Ֆանտազիա դո մաժորը» ջութակի ու դաշնամուրի համար (D. 934), «Էքսպրոմտը» դաշնամուրի համար և դաշնամուրային երկու տրիո (առաջինը` B-մաժոր (D. 898), երկրորդը` E-flat major, (D. 929))։ 1828 թվականին կոմպոզիտորը Ֆրանց Գրիլպալցերի խոսքերի հիման վրա գրում է «Միրիամի հաղթանակի երգը» (D 942), E-flat major մեսան (D. 950), «Tantum Ergo»-ն (D. 962), Դո մաժոր լարային քառյակը, դո մաժոր «Բենեդիկտ» մեսան (D.452), եզրափակիչ երեք սոնատները դաշնամուրի համար (D.958, D.959 и D.960) և 13 երգերից բաղկացած շարքը, որը հայտնի է «Կարապի երգ» անվանումով։ Այս հավաքածուն, չնայած լայն առումով երգերի շարք չէ, պահպանում է առանձին երգերի միասնությունը` ներկայացնելով հուզիչ ողբերգություն։ Այս երգերից վեցը գրվել են Հայնրիխ Հայնեի բանաստեղծությունների խոսքերով, ում բանաստեղծությունների ժողովածուն տպագրվել էր աշնանը։ Դո մաժոր սիմֆոնիան (D. 944) թվագրվում է 1828 թվականին, սակայն երաժշտագետները կարծում են, որ այն գրվել է 1825-1826 թվականներին։ Շուբերտը կյանքի ընթացքում հազվադեպ է վերանայել իր ծավալուն գործերը։ Այն ժամանակ, երբ Բեթհովենի գործերը Վիեննայի նվագախումբը համարել էր նվագելու համար անհարմար, Շուբերտը ձեռնամուխ է լինում նոր Դո մաժոր սիմֆոնիայի ստեղծմանը (D 936A)։

Շուբերտի վերջին երկու տարիների աշխատանքը ցույց է տալիս, որ կամպոզիտորն ավելի ու ավելի է հակվում մարդկային հոգեբանության մութ կողմերին և մարդկային հարաբերություններին` հոգևորի և սահմանայինի ավելի խոր գիտակցումով։ Այս շրջանի մի քանի երգերում, հատկապես շարքերում, նա արտասովոր խորության է հասնում։ Օրինակ` «Երկվորյակ» (Der Doppelgänger, D 957, No. 13) երգում անսովոր լուծման է հասնում` փոխանցելով անխուսափելի մահվան անմտությունը, երկրային ճամփորդության վերջը։ Բառերի ու հնչյունների ուժեղ ու հեռատես պատկերը նախորոշվել էին դեռևս մեկ տարի առաջ գրված «Լիրիկական մարդը» (Der Leiermann, D 911, No. 24) գործում, «Ձմեռային ճանապարհ» շարքի վերջում։ Նույնիսկ մեծածավալ գործերում նա երբեմն կիրառել է հազվագյուտ կառուցվածք. դա նկատելի է Ռե մաժոր սիմֆոնիայում (D 936A), որը հավանաբար գրել է կյանքի վերջին ամիսներին։ Այս գործում նա անընդունելի է համարում Գուստավ Մալերի` բանահյուսական երգերի կիրառումը հարմոնիայի տեսանկյունից։ Հիվանդության մահճում Շուբերտը ցանկություն է արտահայտել զարգացնելու հարմոնիայի ու կառուցվածքի մասին իր ունեցած գիտելիքների պաշարը` ցանկանալով դասեր առնել ավստրիացի կոմպոզիտոր, երաժշտության տեսաբան Սիմոն Զեխտերից։

### Հիվանդություն և մահ
250px|մինի|Շուբերտի կիսանդրին Վերինգի նախկին գերեզմանատանը
Այս բուռն ստեղծագործական գործունեության ընթացքում Շուբերտի առողջական վիճակը վատթարանում է։ 1820-ականների վերջին նրա ուժերը սպառվում էին, և նա ընկերական շրջապատում խոստովանում էր, որ վախենում է մոտալուտ մահից։ 1828 թվականի ուշ ամռանը նա դիմեց բժիշկ Էռնստ Ռիննային, ով, հավանաբար, հաստատեց Շուբերտի կասկածները, որ իր հիվանդությունն անբուժելի է և մահը մոտ է։ Նրա որոշ ախտանիշներ համապատասխանում էին սնդիկային թունավորմանը (այն ժամանակ սնդիկը սիֆիլիսի բուժման տարածված միջոց էր, ինչը կրկին հուշում է, որ Շուբերտը տառապում էր այդ հիվանդությամբ)։ Նոյեմբերի սկզբին նա դարձյալ հիվանդացավ՝ ունենալով գլխացավեր, տենդ, հոդերի ուռածություն և փսխում։ Նա գրեթե ի վիճակի չէր պինդ սնունդ ընդունել, և վիճակն ավելի ծանրացավ։ Շուբերտի մահից հինգ օր առաջ նրան այցելեց ընկերը՝ ջութակահար Կարլ Հոլցը՝ իր լարային քառյակի հետ, որպեսզի նվագեն նրա համար։ Վերջին երաժշտական գործը, որ նա ցանկացել էր լսել, Բեթհովենի 14-րդ լարային կվարտետն էր (դո-դիեզ մինոր, Op. 131): Հոլցը նշել է. «Հարմոնիայի արքան Երգի արքային ընկերական հրավեր է ուղարկել՝ անցում կատարելու [մյուս աշխարհ]»։

Շուբերտը մահացավ Վիեննայում 1828 թվականի նոյեմբերի 19-ին՝ 31 տարեկան հասակում, իր եղբոր՝ Ֆերդինանդի բնակարանում։ Մահվան պաշտոնական պատճառը ախտորոշվեց որպես որովայնային տիֆ, թեև առաջադրվել են նաև այլ վարկածներ, ներառյալ սիֆիլիսի երրորդային փուլը։ Այնուամենայնիվ, նրա վերջին հիվանդության ախտանիշները չէին համապատասխանում երրորդային սիֆիլիսին։ Մահից վեց շաբաթ առաջ նա երեք օրում ոտքով անցել էր 68 կմ, ինչը բացառում է հենաշարժողական համակարգի սիֆիլիսը։ Իսկ կյանքի վերջին ամիսներին նա գրել էր իր վերջին գործը՝ «Հովիվը ժայռի վրա» (Der Hirt auf dem Felsen), ինչը քիչ հավանական է դարձնում նեյրոսիֆիլիսի վարկածը։ Մենինգովասկուլյար սիֆիլիսը նույնպես քիչ հավանական է, քանի որ այն արտահայտվում է ինսուլտի նմանվող պատկերով, մինչդեռ Շուբերտի մոտ նյարդաբանական ախտանիշներ չեն եղել մինչև մահից երկու օր առաջ սկսված զառանցանքը։ Ի վերջո, նրա հիվանդությունն ուղեկցվում էր ստամոքսաղիքային խնդիրներով, ինչը թույլ տվեց Ռոբերտ Լ. Ռոլդին պնդել, որ մահվան իրական պատճառը ստամոքսաղիքային վարակն էր (սալմոնելա կամ տիֆ)։ Ռոլդը նաև նշել է, որ Շուբերտի մտերիմ ընկեր Շոբերը խուսափում էր նրան այցելել՝ «վարակվելու վախից», մինչդեռ նա նախկինում գիտեր Շուբերտի հնարավոր սիֆիլիսի մասին և երբեք չէր խուսափել նրանից։

Իր իսկ խնդրանքով Շուբերտը հուղարկավորվեց Բեթհովենի (ումով նա հիանում էր ողջ կյանքում) գերեզմանի մոտ՝ Վիեննայի անտառի եզրին գտնվող Վերինգի գյուղական գերեզմանատանը։ Մեկ տարի առաջ նա որպես ջահակիր մասնակցել էր Բեթհովենի հուղարկավորությանը։ 1872 թվականին Վիեննայի քաղաքային զբոսայգում (Stadtpark) կանգնեցվեց Ֆրանց Շուբերտի հուշարձանը։ 1888 թվականին և՛ Շուբերտի, և՛ Բեթհովենի աճյունները տեղափոխվեցին Կենտրոնական գերեզմանատուն (Zentralfriedhof), որտեղ նրանք հանգչում են Յոհան Շտրաուս II-ի և Յոհաննես Բրամսի գերեզմանների հարևանությամբ։ Անտոն Բրուկները ներկա է եղել երկու արտաշիրիմումներին էլ. նա դիպել է երկու դագաղներին և իր ձեռքերում պահել երկրպագելի հանճարների գանգերը։ Վերինգի գերեզմանատունը 1925 թվականին վերածվեց զբոսայգու, որը կոչվեց Շուբերտի անունով, իսկ նրա նախկին գերեզմանի տեղում տեղադրվեց կիսանդրի։ Նրա տապանագիրը, որը գրել է ընկերը՝ բանաստեղծ Ֆրանց Գրիլպարցերը, ասում է. «Երաժշտական արվեստն այստեղ հողին է հանձնել հարուստ գանձ, բայց և ավելի գեղեցիկ հույսեր»։

## Ստեղծագործություն
250px|մինի|Հուշատախտակ Կալվալիենբերգ եկեղեցում, Հերնալս
Շուբերտն իր երաժշտական կարճատև կյանքի ընթացքում հեղինակել է մոտ 1.500 աշխատանք։ Նրա շնորհիվ երգի ժանրը ձեռք է բերել գեղարվեստական ձև, հարստացել է համերգային վոկալ երաժշտությունը, ստեղծվել է երգի նոր տեսակ։

Շուբերտն իր լավագույն երգերը կրել է Վիլհելմ Մյուլլերի բանաստեղծությունների տեքստերով («Գեղեցիկ ջրաղացպանուհին», «Ձմեռային ճանապարհ» երգաշարեր)։ Հայտնի է նաև «Կարապի երգը» ժողովածուն, որի բազմաթիվ երգեր («Սերենադ», «Ձկնորսուհին», «Ծովի ափին» և այլն) արժանացել են համաշխարհային ճանաչման։ Շուբերտը երգեր է գրել նաև Յոհան Վոլֆգանգ Գյոթեի («Անտառի արքա», «Վայրի վարդը»), Հայնրիխ Հայնեի («Երկվորյակ»), Ֆրիդրիխ Շիլլերի («Աղջկա գանգատը») և այլ բանաստեղծների խոսքերով։ Նրա երգերը բարձր է գնահատել Բեթհովենը։

Թեև Շուբերտի շուրջ ձևավորվել էր ընկերների ու մտերիմների շրջապատ, որը հիանում էր իր ստեղծագործություններով, իր կյանքի ընթացքում նրա երաժշտությունը չէր վայելում լայն ճանաչում։ Նրան երբեք չհաջողվեց ընդունվել մշտական աշխատանքի և ապահովել իր համար վաստակի կայուն աղբյուր, ստիպված էր ապավինել իր ընկերների և ընտանիքի օժանդակությանը։ Որոշ ոչ կանոնավոր վաստակ էին ապահովում իր երաժշտական գործերի հրատարակումը և երաժշտության մասնավոր դասերը։

Շուբերտի երաժշտության նկատմամբ հետաքրքրությունը արմատապես աճել է նրա մահվանից անցած տասնամյակների ընթացքում։ 19-րդ դարում նրա ստեղծագործությունները բացահայտել, հավաքել և տարածել են այնպիսի երգահաններ, ինչպիսիք են Ֆերենց Լիստը, Ռոբերտ Շումանը և Ֆելիքս Մենդելսոնը։ Շուբերտն այսօր համարվում է Արևմուտքի դասական լավագույն երգահաններից մեկը։

Շուբերտը գրել է նաև սիմֆոնիկ և դաշնամուրային երաժշտություն. ֆանտազիաներ (Դո մաժոր, Ֆա մինոր), էքսպրոմտներ, երաժշտական ակնթարթներ, սոնատներ, նվագախմբային ուվերտյուրաներ։ Կոմպոզիտորը 9 սիմֆոնիայի հեղինակ է (յոթը` լիովին ավարտուն), որոնցից առավել հայտնի են Չորրորդը՝ «Ողբերգականը», Հինգերորդը և Ութերորդը՝ «Անավարտը», որը երկմասանոց քնարադրամատիկական երկ է և աչքի է ընկնում հոգեբանական խորությամբ։ Իններորդ սիմֆոնիայում գերակշռում են ժողովրդական-էպիկական կերպարները։ Հանրահայտ են նրա բազմաթիվ կամերային ստեղծագործությունները, որոնցից ամենատարածվածը «Ֆորել» դաշնամուրային կվինտետն է։ 22 կվարտետից առավել նշանավոր են Լյա մինորը, Ռե մինորը և Սոլ մաժորը։ Մոտ 50 գործ, այդ թվում` որոշ անավարտ գործեր, գրել է դաշնամուրային դուետի համար։ Շուբերտը հեղինակել է 7 մեսա, մեկ օրատորիա, մեկ ռեքվիեմ։

Շուբերտի դաշնամուրային սոնատներն աչքի են ընկնում ուրույն մեկնաբանություններով։ Նրա «Թափառաշրջիկը» ֆանտազիան կանխորոշել է Ֆերենց Լիստի սիմֆոնիկ պոեմների կառուցվածքը, իսկ դաշնամուրային «Էքսպրոմտները» և «Երաժշտական ակնթարթները»՝ Ֆրեդերիկ Շոպենի և Ֆերենց Լիստի դաշնամուրային երաժշտության բնորոշ գծերը։ Շուբերտը գրել է նաև օպերաներ («Ալֆոնսո և Էստրելլա», «Ֆիերաբրաս», «Էգինհարդ և Էմմա» և այլն), օպերետներ («Հայելու ասպետը», «Ֆեռնանդո» և այլն), պոլոնեզներ, նախերգանքներ, քայլերգեր, պարեր և այլ գործեր։

Շուբերտի ստեղծագործությունը սերտորեն առնչվում է ավստրիական ժողովրդական արվեստին և լայնորեն տարածվել է երկրում, թեև ժողովրդական թեմաներ հազվադեպ է օգտագործել։ Նա իր երկերում կարևորել է հարմոնիայի և գործիքավորման գունեղությունը։ Լինելով վիեննական դասական դպրոցի ավանդույթների հետևորդ՝ Շուբերտն արևմտաեվրոպական երաժշտության մեջ հայտնի է նաև որպես նորարար։ Ինչպես բոլոր վիեննական դասականների, այնպես էլ Շուբերտի երկերն առանձնանում են կերպարների հարստությամբ, թեմաների և իրադարձությունների լայն ընդգրկումով։

Կոմպոզիտորի բազմաթիվ գործեր կատարվել են նրա մահից տասնամյակներ անց. Դո մաժոր սիմֆոնիան ամբողջությամբ հնչել է 1839 թվականին՝ Ֆելիքս Մենդելսոնի ղեկավարությամբ, իսկ «Անավարտը»՝ 1865 թվականին։

### Ոճ
1947 թ. հուլիսին ավստրիացի կոմպոզիտոր Էռնստ Կշենեկը քննարկում էր Շուբերտի ոճը՝ որոշակի ամոթով ընդունելով, որ սկզբում ինքն էլ «կիսել էր լայնորեն տարածված այն կարծիքը, թե Շուբերտը հաճելի մեղեդիների բախտավոր գյուտարար է … զուրկ այն դրամատիկական ուժից և որոնող մտքից, որոնք բնորոշում էին այնպիսի «իրական» վարպետների, ինչպիսիք են  Բախն ու Բեթհովենը»։ Կրենեկը գրում էր, որ որ ընկերոջ` կոմպոզիտոր Էդվարդ Էրդմանի հորդորով Շուբերտի ստեղծագործությունների մանրակրկիտ ուսումնասիրությունից հետո, նա եկել է բոլորովին այլ գնահատականի։ Կրենեկը մատնանշում էր դաշնամուրային սոնատները՝ որպես «առատ ապացույց այն բանի, որ Շուբերտը շատ ավելին է, քան թեթևամիտ մեղեդիագործը, որը չգիտեր և չէր էլ հոգում կոմպոզիցիայի արհեստի մասին»։ Ըստ Կրենեկի՝ յուրաքանչյուր սոնատ «ցուցադրում է տեխնիկական նրբությունների մեծ հարստություն» և բացահայտում է, որ Շուբերտը «ամենևին էլ չի բավարարվում իր հմայիչ գաղափարները սովորական կաղապարների մեջ լցնելով, ընդհակառակը՝ նա մտածող արվեստագետ է՝ փորձարարության հանդեպ սուր հակումներով»։

### Գործիքային և եկեղեցական երաժշտություն, բեմի համար գործեր
Շուբերտի «փորձարարական հակումները» բազմիցս դրսևորվել են նրա արվեստում, ամենատարբեր ձևերով ու ոճերով` ներառյալ օպերան, հոգևոր ու կամերային երաժշտությունը, դաշնամուրային ու սիմֆոնիկ աշխատանքները։ Հնարավոր է, նրա փորձարարությունը մոդուլյացիայի ինքնատիպ զգացողություն է, ինչպես, օրինակ, լարային կվինտետի (D. 956) երկրորդ մասը, որտեղ նա E մաժորի տոնային բանալուն հասնելու համար E մաժորից խաղարկում է մինչև F մինոր։ Փորձարարությունը դրսևորվում է նաև գործիքների անսովոր ընտրության մեջ, օրինակ` Լյա մինոր սոնատը արպեջիոնեի և դաշնամուրի համար (D. 821) կամ էլ կվինտետի ոչ ավանդական հաշվարկումը (D. 667)։

Չնայած այն բանին, որ Շուբերտի վրա ակնհայտ է Բեթհովենի և Մոցարտի դասական սոնատի ազդեցությունը (վաղ շրջանի ստեղծագործությունները և մասնավորապես 5-րդ սիմֆոնիան, հատկապես կրում են Մոցարտի ազդեցությունը), նրա ստեղծագործությունների կառուցվածքը, որպես կանոն, ավելի շատ մեղեդային զարգացման տպավորություն է թողնում, քան հարմոնիկ դրամայի։ Դասական ձևի և երկարաշունչ ռոմանտիկ մեղեդու համադրությունը նրա ստեղծագործությանը ինքնատիպ ոճ է հաղորդում։ Ռոբերտ Շումանը «Մեծ սիմֆոնիան» (Great C major) բնորոշել է որպես «թռիչք դեպի երկնային տարածություն»։ Շուբերտի հարմոնիկ նորամուծությունները պարունակում են շարժում, որոնցում առաջին մասն ավարտվում է սուբդոմինանտի բանալիով, ոչ թե դոմինանտով։ Շուբերտի արվեստը ռոմանտիկ թուլացված տեխնիկայի նախակարապետն էր. ստեղծագործության կենտրոնական մասում լարվածությունը չի բարձրանում, իսկ վերջնական լուծումը թողնված է ամենավերջում։

### Գերմանական երգ (Lied) և գեղարվեստական երգեր
Շուբերտն իր ամենամեծ ներդրումն ունեցել է գերմանական երգի (Lied) ժանրում։ Ամերիկացի երաժշտագետ Լեոն Պլանտինգան գրել է. «Իր ավելի քան վեց հարյուր երգերում նա բացահայտել ու ընդարձակել է ժանրի հնարավորությունները, ինչպես իրենից առաջ ոչ մի կոմպոզիտոր չի արել»։ Մինչև Շուբերտի ազդեցությունը գերմանական երգերը միտված էին կրկներգերի երաժշտությունը կայուն պահելուն և տեքստում բառերը չփոխելուն, ինչը բնորոշ է ժողովրդական ոճին. դա պայմանավորված էր ազգային ոգու բարձրացման ռոմանտիկ ալիքով։

Գյոթեի պոեզիայի մշակման արդյունքում ստեղծված «Անտառի արքա» (D. 328) և «Գրեթհենը ճախարակի մոտ» (D. 118) ստեղծագործություններն աչքի են ընկնում իրենց դրամատիկ բովանդակությամբ, հարմոնիայի հեռանկարային կիրառմամբ և ստեղնաշարի խոսուն պատկերներով, ինչը «Գրեթհենում» թողնում է պտտվող անիվի, իսկ «Անտառի արքայում»` քառատրոփ կատաղի վազքի տպավորություն։ Նա գրել է երաժշտություն` օգտագործելով բազմաթիվ բանաստեղծների տեքստեր, իսկ ամենից շատ` Գյոթեի, Ֆրիդրիխ Շիլլերի և Մայերհոֆերի տեքստերը։ Նա երգեր է գրել նաև Հայնրիխ Հայնեի, Ֆրիդրիխ Ռյուկերտի, Յոզեֆ ֆոն Այխենդորֆի և բազմաթիվ այլ բանաստեղծների տեքստերի հիման վրա։ Հատկապես առանձնանում են Շուբերտի երկու երգաշարերը` «Չքնաղ ջրաղացպանուհին» և «Ձմեռային ճանապարհը», որոնք ստեղծվել են Վիլհելմ Մյուլլերի բանաստեղծությունների հիման վրա։ Այս ստեղծագործությունները նպաստել են ժանրի կայացմանը` ցույց տալով նրա հնարավորությունները երաժշտության, բանաստեղծության և նույնիսկ օպերային դրամայի տեսանկյունից։ Շուբերտի վերջին երգաշարը, որ հրատարակվել է մահից հետո` 1828 թվականին *Wiener Theaterzeitung* ամսագրում, «Կարապի երգն» է (Schwanengesang), որ նույնպես նորարական դեր ունի գերմանական երգերի ժանրում. այնտեղ կիրառվել են տարբեր բանաստեղծների գործեր` Լյուդվիգ Ռելշտաբ, Հայնե և Յոհան Գաբրիել Սեյդլ։ *Wiener Theaterzeitung* ամսագրում «Ձմեռային ճանապարհ» երգի մասին գրվել է, որ «ոչ մեկը չէր կարող այդ երգը լսել` առանց խորապես հուզվելու»։

Անտոնին Դվորժակը 1894 թվականին գրել է, որ Շուբերտը, ում ինքը համարել է մեծագույն կոմպոզիտորներից մեկը, մեծ ազդեցություն է թողել առավել փոքրածավալ աշխատանքների վրա, հատկապես երգերի և դաշնամուրային ստեղծագործությունների։ «Ռոմանտիկ դպրոցը միտված էր կարճ ձևերին, և չնայած Վեբերը մատնանշել է ճանապարհը, Շուբերտը եղել է դաշնամուրային փոքրածավալ ստեղծագործությունների գլխավոր հիմնադիրը, որոնք գերադասում էր ռոմանտիկ դպրոցը[...]։ Շուբերտն իր լեդերով նոր դարաշրջան է հիմնել։ Մնացած բոլոր երգահանները հետևել են նրա թողած ավանդներին»։

### Հրատարակություն, տեղեկագիրք
300px|մինի|Շուբերտի ծննդավայրում բացված թանգարանի ինտերիեր, Վիեննա, 1914
Երբ Շուբերտը մահացավ, նրա ստեղծագործություններից հրատարակվել էր մոտ 100 գործ` հիմնականում երգեր, դաշնամուրային ու կամերային որոշ աշխատանքներ։ Փոքր գործերի հրատարակումը շարունակվել է հետագայում, սակայն ավելի մեծածավալ ստեղծագործությունների ձեռագրերը, որոնց գոյությունը լայնորեն հայտնի էր, մնացել են աշխատասենյակներում ու Շուբերտի ընտանիքի, ընկերների ու հրատարակիչների պահոցներում։ Նույնիսկ Շուբերտի ընկերներից ոմանք չեն իմացել նրա ստեղծագործությունների իրական ծավալի մասին. տարիներ շարունակ կոմպոզիտորը ճանաչվել է որպես «երգի արքայազն», չնայած որոշ մեծածավալ գործեր նույնպես լավ ընդունելության են արժանացել։ 1838 թվականին Ռոբերտ Շումանը Վիեննա կատարած այցի ժամանակ հայտնաբերում է *Իններորդ սիմֆոնիայի* (D. 944) փոշոտ ձեռագիրը և այն տանում Լայպցիգ, որտեղ այն կատարում է Ֆելիքս Մենդելսոնը և դրա մասին գրում *Neue Zeitschrift für Musik* (Երաժշտական նոր թերթ) թերթում։ Մոռացված ստեղծագործությունները հրապարակելու գործում կարևոր իրադարձություն է հանդիսանում Ջորջ Գրոուվի (հայտնի է *Երաժիշտների ու երաժշտության բառարանով*) և Արթուր Սալիվանի` Վիեննա կատարած ուղևորությունը 1867 թվականի աշնանը։ Նրանք մոռացումից փրկում են Շուբերտի յոթ սիմֆոնիաները, կամերային մի քանի գործեր, որոշ օպերաներ ու մեսաներ և մեծ քանակությամբ երգեր։ Այդ ամենի հետևանքով լայն հասարակության ուշադրությունը կրկին սևեռվում է Շուբերտի ստեղծագործություններին։

### Լիակատար հրատարակություն
1884-1897 թվականին աշխարհի հնագույն *Breitkopf & Härtel* երաժշտական հրատարակչությունը հրատարակել է Ֆրանց Շուբերտի ստեղծագործությունները, քննադատական հոդվածներ, որոնց թվում նաև Յոհաննես Բրամսի հոդվածները, ում գլխավորությամբ հրատարակվել էր Շուբերտի գործերի առաջին շարքը` բաղկացած ութ սիմֆոնիայից։ *Bärenreiter* հրատարակչությունը 20-րդ դարի երկրորդ կեսին ձեռնամուխ է եղել Շուբերտի գործերի նոր հրատարակությանը (New Schubert Edition)։

### Գերմանական մատենագրություն
Քանի որ Շուբերտի կենդանության օրոք համեմատաբար քիչ գործեր են հրատարակվել, դրանցից ոչ բոլորն են համարակալված, իսկ համարակալված գործերն էլ դասավորված չեն հերթականությամբ։ Ավստրիացի երաժշտագետ Օտտո Էրիխ Դոյչը (1883-1967) հայտնի է Շուբերտի ստեղծագործությունների առաջին լիարժեք մատենացանկի կազմումով։ Այն առաջին անգամ հրատարակվել է անգլերեն 1951 թվականին (Շուբերտի թեմատիկ մատենացանկ)` հետագայում վերանայվելով 1978 թվականին գերմաներենով նոր հրատարակության համար (, )։

### Համարակալման հետ կապված խնդիրներ
Շփոթմունքն առաջացել է բավական վաղ` համեմատած Շուբերտի` ուշ շրջանի սիմֆոնիաների հետ։ Շուբերտի ավարտուն վերջին սիմֆոնիան Իններորդ սիմֆոնիան է (D 944), որը, կախված տարբեր հրատարակումներից, տպագրվել է 7-րդ, 8-րդ և 10-րդ համարի ներքո, իսկ անավարտ Ութերորդ սիմֆոնիան (D 759) տպագրվել է 7-րդ, 8-րդ և 9-րդ համարների ներքո։

Անգլալեզու աղբյուրներում սովորաբար կիրառվում է սիմֆոնիաների հետևյալ դասավորությունը.
*No. 7։ E մաժոր, D 729
*No. 8։ B մինոր, D 759 *Unfinished*
*No. 9։ C մաժոր, D 944 *Great C major*
*No. 10։ D մաժոր, D 936A

Ավելի մեծ շփոթմունք է առաջացել` կապված դաշնամուրային սոնատների համարակալման հետ, որոնք վերաբերում են № 15-23 սոնատներին, չնայած համարկալումն ավելի շատ կիրառվում է Շուբերտի սիմֆոնիաների և ոչ թե դաշնամուրային սոնատների նկատմամբ։

## Ճանաչում
Շուբերտի վաղաժամ մահվան (31 տարեկանում) պատճառով չստեղծված հնարավոր գլուխգործոցների կորստի ափսոսանքն արտահայտված է Ֆրանց Գրիլպարցերի հեղինակած տապանագրում, որը փորագրված է կոմպոզիտորի շիրմաքարին. «Այստեղ երաժշտությունը թաղել է մի հարուստ գանձ, բայց է՛լ ավելի գեղեցիկ հույսեր»։
Որոշ ականավոր երաժիշտներ կիսում են այս տեսակետը, այդ թվում՝ դաշնակահար Ռադու Լուպուն, ով ասել է. «[Շուբերտը] այն կոմպոզիտորն է, որի համար ես իսկապես ամենաշատն եմ ափսոսում, որ այդքան երիտասարդ է մահացել... Մահից անմիջապես առաջ, երբ նա գրեց իր գեղեցիկ Դո մաժոր լարային կվինտետը երկու թավջութակի համար, նա շատ համեստորեն ասում էր, որ փորձում է մի փոքր ավելին սովորել կոնտրապունկտի մասին, և նա լիովին իրավացի էր: Մենք երբեք չենք իմանա, թե ինչ ուղղությամբ էր նա ընթանում կամ կգնար»:
Այնուամենայնիվ, այլոք համաձայն չեն այս տեսակետի հետ: Օրինակ՝ Ռոբերտ Շումանն ասել է. «Անիմաստ է գուշակել, թե էլ ինչի կհասներ [Շուբերտը]: Նա բավականաչափ արեց. և թող պատվվեն նրանք, ովքեր ձգտել և իրագործել են նրա չափ»: Իսկ դաշնակահար Անդրաշ Շիֆը նշել է. «Շուբերտը շատ կարճ կյանք ապրեց, բայց դա շատ խտացված կյանք էր: 31 տարում նա ապրեց ավելին, քան այլ մարդիկ կապրեին 100 տարում, և կարիք չկա ենթադրություններ անել, թե նա ինչ կգրեր, եթե ապրեր ևս 50 տարի: Դա էական չէ, ինչպես Մոցարտի դեպքում. սրանք երաժշտության երկու բնատուր հանճարներն են»:

2008 թվականին «ABC Classic FM» ռադիոկայանի կողմից անցկացված հարցման համաձայն՝ Շուբերտի կամերային ստեղծագործությունները գերիշխող էին. «Կարմրախայտ» (Trout) կվինտետը զբաղեցրել էր առաջին տեղը, Դո մաժոր լարային կվինտետը՝ երկրորդ, իսկ Մի-բեմոլ մաժոր «Նոկտյուրնը» դաշնամուրային տրիոյի համար՝ երրորդ տեղը: Բացի այդ, լավագույն 100 ստեղծագործությունների թվում էին նրա ևս ութ կամերային գործեր։ 

*[[Նյու Յորք Թայմս]]* թերթի երաժշտական քննադատ Անտոնի Թոմասինին, ով Շուբերտին համարում էր մեծությամբ չորրորդ կոմպոզիտորը, նրա մասին գրել է. 

### Այլ կոմպոզիտորների գնահատականներ
1830-1870-ական թվականներին Ֆերենց Լիստը բացահայտել է Շուբերտի մի շարք գործեր, ինչը կարևոր խթան է հանդիսացել Շուբերտի մահից հետո նրա ստեղծագործությունների տարածման գործում։ Նա ասել է, որ Շուբերտը «երբևէ ապրած ամենապոետիկ երաժիշտն է»։ Շուբերտի սիմֆոնիաները առանձնապես հետաքրքրել են Անտոնին Դվորժակին, իսկ Հեկտոր Բեռլիոզը և Անտոն Բրուքները ընդունել են *Իններորդ* սիմֆոնիայի ազդեցությունը իրենց ստեղծագործությունների վրա։ Հատկապես Ռոբերտ Շումանը, 1838 թվականին Վիեննայում տեսնելով *Իններորդ* սիմֆոնիայի ձեռագիրը, Մենդելսոնի ուշադրությունն է հրավիրել դրա վրա, ով առաջին անգամ այն ներկայացրել է 1839 թվականին Լայպցիգում։ 20-րդ դարում շատ կոմպոզիտորներ, այդ թվում` Անտոն Վեբերնը, Բենջամեն Բրիտտենը, Ռիխարդ Շտրաուսը, Ջորջ Քրամփը և Հանս Զենդերը իրենց հարգանքի տուրքն են մատուցել Շուբերտին ու նրա ստեղծագործությանը։ Փորձառու դաշնակահար Բրիտտենը, կատարել է Շուբերտի բազմաթիվ երգեր, դաշնամուրային սոլո և դուետային գործեր։

1977 թվականին գերմանական *[[Kraftwerk]]* էլեկտրոնային խումբը ձայնագրել է գործիքային երաժշտություն` այն անվանելով *Ֆրանց Շուբերտ*` որպես հարգանքի տուրք մեծ կոմպոզիտորին։

### Հիշատակ
1897 թվականի Շուբերտի ծննդյան 100-ամյա հոբելյանը երաժշտական աշխարհում տոնվել է փառատոներով, տարբեր ելույթներով` նվիրված նրա երաժշտությանը։ Վիեննայում կազմակերպվել է համերգային տասը օր, որտեղ ելույթ է ունեցել կայսր Ֆրանց Յոզեֆ I-ը` իր խոսքում Շուբերտին համարելով գեղարվեստական երգի հիմնադիր և Ավստրիայի սիրելի զավակներից մեկը։ Կարլսրուե քաղաքում ներկայացվել է Շուբերտի «Ֆիերաբրաս» օպերան։

1928 թվականին Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում կազմակերպվել է Շուբերտի շաբաթ` նվիրված կոմպոզիտորի մահվան 100-ամյա տարելիցին։ Շուբերտի ստեղծագործությունները ներկայացվել են եկեղեցիներում, համերգասրահներում և ռադիոկայաններում։ Կազմակերպվել էր մրցույթ, որի ժամանակ *[[Columbia Records]]*-ի հովանավորությամբ սահմանվել էր 10.000 դոլար մրցանակ «ինքնատիպ սիմֆոնիկ ստեղծագործության համար, որտեղ ներկայացված կլինի Շուբերտի քնարական հանճարը և նվիրված կլինի նրա հիշատակին»։ Հաղթող է ճանաչվել Կուրտ Ատերբերգի վեցերորդ սիմֆոնիան։

Շուբերտի անունով կոչվել է խառնարան Փայլածու (Մերկուրի) մոլորակի վրա։

Շուբերտի պատվին կազմակերպվում են երաժշտությանը նվիրված տոնակատարություններ` Շուբերտիադաներ։

### Դրսևորում կինոյում
Շուբերտի կերպարը ներկայացված է մի քանի ֆիլմերում։ Դրանցից են «Շուբերտի գարնանային երազանք» (1931), «Քնքուշ երգի հրապուրանք» (1933), «Մեծ զարթոնք» (1941), «Միայն սեր» (1947), «Սերենադ» (1940),  «Ֆրանց Շուբերտ» (1953), «Das Dreimäderlhaus» (1958), «Նոկտյուրն» (1986)։

### Ֆիլմագրություն
Շուբերտի ստեղծագործությունները հնչում են բազմաթիվ ֆիլմերում։ Ստորև ներկայացվում են որոշ ֆիլմեր։

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* Շուբերտի մասին հոդված ''Երաժշտական հանրագիտական բառարանից''
* Շուբերտի դաշնամուրային երաժշտության mp3 ձայնագրություններ 
* Եվս մեկ հոդված` ինչու Շուբերտը չի ավարտել սիմֆոնիան
* Շուբերտի ստեղծագործությունների մատենացանկ, անավարտ 8-րդ սիմֆոնիան  
* Շուբերտի ստեղծագործությունները «նոտաների պահոց» կայքում
* Ֆրանց Շուբերտի ընկերություն ԱՄՆ-ում 

Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ավստրիացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի երգեհոնահարներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի մանկավարժներ