Գաբապենտին

**Գաբապենտին**, վաճառքային անունը՝ *Neurontin*, հակացնցումային դեղորայք, որն օգտագործվում է պարցիալ ցնցումները, նեյրոպաթիկ ցավը և անհանգիստ ոտքերի համախտանիշը բուժելու նպատակով։ Այն համարվում է առաջին ընտրության դեղորայք այն ցավերի բուժման համար, որոնք հետևանք են դիաբետիկ նեյրոպաթիայի, պոստհերպետիկ նևրալգիայի և կենտրոնական ծագման նեյրոպաթիկ ցավի։ Դիաբետիկ նեյրոպաթիայի կամ պոստհերպետիկ ցավի բուժման համար այս դեղորայքը կիրառողների 15 %-ի մոտ գրանցվել է էական դրական արդյունք։ Գաբապենտինը կիրառվում է ներքին ընդունման դեղաձևի տեսքով։

Հաճախակի հանդիպող կողմնակի ազդեցություններից են քնկոտությունը և գլխացավը։ Ավելի լուրջ կողմնակի ազդեցություններից են՝ ինքնասպանության մտքերը, ագրեսիվ վարքը և դեղորայքային փոխազդեցությունները։ Հղիության կամ կերակրման ընթացքում կիրառելիս դիտվող կողմնակի ազդեցությունների մասին տեղեկատվություն հասանելի չէ։ Այն անձանց մոտ, ովքեր ունեն երիկամի որևէ հիվանդություն, որի դեպքում երիկամի ֆունկցիան խիստ նվազած է, խորհուրդ է տրվում կիրառել նվազագույն դեղաչափերով։ Գաբապենտինը պատկանում է գաբապենտինոիդներին։ Մոլեկուլյար կառուցվածքով շատ նման է նյարդամիջնորդանյութ գամմաամինակարագաթթվին(ԳԱԿԹ) և գործում է՝ արգելակելով հատուկ կալցիումական անցուղիները։

Գաբապենտինը առաջին անգամ հաստատվել է կիրառման համար 1993 թվականին։ Սկսած 2004 թվականից ԱՄՆ-ում արդեն հասանելի էին գեներիկ տարբերակները։ 2016 թվականի տվյալներով՝ այն նյութ ԱՄՆ-ում ամենահաճախ նշանակվող դեղորայքների մեջ 11-րդ տեղում էր՝ ավելի քան 44 միլիոն դուրսգրում։ 1990-ականների ընթացքում Պարկե-Դևիսը՝ *Pfizer* ընկերության ենթակառույցներից մեկը, սկսեց օգտագործել մի շարք իլեգալ մեթոդներ, որպեսզի բժիշկները ավելի շատ դուրս գրեն այս դեղը, և դրանով մեծացրեց ԱՄՆ-ում գաբապենտինի չհիմնավորված նշանակման դեպքերի թիվը։ Այդ գործունեության համար նրանք մեծ տույժեր են վճարել հետագայում։

## Նշանակման ցուցումներ
Գաբապենտինի՝ ցնցումների և նեյրոպաթիկ ցավի ժամանակ կիրաումը, հաստատված է ԱՄՆ-ի սննդի և դեղորայքի վերահսկողության վարչության (*FDA*) կողմից։ Այն հիմնականում կիրառվում է ներքին ընդունման դեղաձևի տեսքով, քանզի ապացուցվել է, որ ռեկտալ դեղաձևերը արդյունավետ չեն։ Այն նաև կիրառվում է այլ նպատակներով, որոնք չկան ցուցումներում, ինչպես օրինակ՝ տագնապային խանգարումը, անքնությունը և երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարումը։ Մոտ 90 %-ը կիրառում է արտապիտակային ցուցումներով (այսինքն՝ պիտակի վրա նշված չէ, որ դեպքում պետք է կիրառել)։ Այնուամենայնիվ, այն հետազոտությունները, որոնք ապացուցում են արտապիտակայի ցուցումներով կիրառման արդյունավետությունը, դեռ հավաստի չեն, և գիտնականները թերահավատորեն են մոտենում այն փաստին, որ գաբապենտինը պետք է կիրառվի որպես տրամադրություն կայունացնող երկբրևեռ աֆեկտիվ խանգարման ժամանակ։

### Ցնցումներ
Գաբապենտինը հաստատված է ֆոկալ և խառը ցնցումները բուժելու համար։ Գեներալիզացված էիլեպսիայի դեպքում կիրառման արդյունավետության մասին վկայող փաստեր չկան։

### Նեյրոպաթիկ ցավ
2018 թվականին հրապարակված մի հոդվածում նշվում էր, որ գաբապենտինը արդյունավետ չէ իշիազի կամ գոտկային ցավի դեպքում։

Նյարդաբանական կազմակերպությունների եվրոպական ֆեդերացիայի 2010 թվականին հարապարակված չափորոշիչներում գաբապենտինը առաջարկվում էր որպես դիաբետիկ նեյրոպաթիայի, պոստհերպետիկ նևրալգիայի և կենտրոնական ծագման ցավի բուժման առաջին ընտրության դեղորայք։ Նրանք համարում են, որ գաբապենտինի և մորֆինի, օքսիկոդոնի կամ նորտրիպտիլինի համակցված կիրառումը ավելի արդյունք է ցուցաբերում, քան մոնոթերապիան ցանկացած դեղորայքով։ Գաբապենտինի և վենլաֆաքսինի կիրառումը ևս համարվում է ավելի արդյունավետ, քան միայն գաբապենտինինի օգտագործումը։

*Cochrane-ի* 2017 թվականին հրապարակած հոդվածներում ներկայացվել են միջինից բարձր որակավորում ունեցող հետազոտության տվյալներ, ըստ որի՝ պոստհերպետիկ նևրալգիայի 50 % և դիաբետիկ նեյրոպաթիայի 15 % դեպքերը հնարավոր է եղել նվազեցնել գաբապենտինով։ Խրոնիկական գոտկային ցավով տառապող անձանց մոտ այս դեղորայքը համարվում է բարձր ռիսկային և քիչ օգտակար։ Անհայտ է գաբապենտինի կիրառման արդյունավետությունը այլ ցավային վիճակների բուժման հարցում, և չկան կատարված հետազոտություններ, որոնք կհամեմատեին տարբեր դեղաձևերի և դեղաչափերի կիրառումները։

2010 թվականին լույս տեսած հոդվածում նշվում էր, որ գաբապենտինը կարող է օգտակար լինել նորագոյացությունների ժամանակ դիտվող նեյրոպաթիկ ցավի դեպքում։ Այն արդյունավետ չէ ՄԻԱՎ-ասոցացված զգացող նեյրոպաթիաների ժամանակ և ոչ էլ տեղային համալիր ցավի համախտանիշի բուժման ժամանակ։

2009 թվականին հրապարակված զեկույցում նշվում էր, որ գաբապենտինը կարող է նվազեցնել օփիոիդների կիրառումը անմիջապես վիրահատությունից հետո, բայց արդյունավետ չէ հետվիրահատական խրոնիկական ցավի վերացման հարցում։ 2016 թվականին տպագրված հոդվածում էլ նշվում էր գաբապենտինի անարդյունավետությունը ծնկի փոխարինիչ վիրահատությունից հետո ցավը մեղմացնելու հարցում։

Այն ունի պրեգաբալինին համարժեք արդյունավետություն նեյրոպաթիկ ցավի բուժման հարցում և ավելի մատչելի է։ Բոլոր դեղաչափերը կարծես ունեն համարժեք արդյունավետություն ցավը մեղմացնելու գործում։

### Միգրեն
Ամերիկյան գլխացավերի կազմակերպությունը (ԱԳԿ) և Ամերիկյան նյարդաբանության ակադեմիան (ԱՆԱ) չունեն բավարար փաստեր հաստատելու կամ ժխտելու համար գաբապենտինի կիրառումը միգրենի կանխարգելման համար։ 2013 թվականին մի հոդվածում ամփոփելով ունեցած տվյալները՝ նշվում էր, որ գաբապենտինը արդյունավետ չէ չափահաս անձանց մոտ միգրենի դրվագները կանխարգելելու համար։

### Տագնապային խանգարումներ
Գաբապենտինը ունի արտապիտակային(չհաստատված) կիրառում տագնապային խանգարումների ժամանակ։ Այնուամենայնիվ, ռուտին կիրառման համար այս դեղորայքի ընտրության հարցը մնում է վիճելի։ Պրեգաբալինը, ինչպես հայտնի է, արդյունավետ է խրոնիկական ցավով տառապող անձանց մոտ բուժման նկատմամբ կայուն տագնապը բուժելու հարցում, բայց նույնը պնդել գաբապենտինի մասին դեռ չենք կարող, քանի որ անհրաժեշտ են լրացուցիչ հետազոտություններ։

### Այլ կիրառություններ
Գաբապենտինը կարող է օգտակար լինել երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարում ունեցող անձանց ուղեկցող տագնապը նվազեցնելու հարցում, բայց այնքան արդյունավետ չէ, որքան տրամադրություն կայունացնող մյուս դեղերը, որոնք կիրառվում են մանիակալ կամ դեպրեսիվ դրվագները բուժելու համար։ Անձի սահմանային խանգարումը ևս փորձել են բուժել գաբապենտինով։ Անբավարար են ուսումնասիրված նաև այս դեղի արդյունավետությունը օբսեսիվ-կոմպուլսիվ խանգարումների և դեղորայքի նկատմամբ կայուն դեպրեսիայի բուժման հարցում։

Գաբապենտինը կարող է օգտակար լինել ձեռքբերովի ճոճանակաձև նիստագմի և նորածինների նիստագմի (բայց ոչ պարբերական ալտերնացվող նիստագմի) բուժման գործում։ Այն նաև նվազեցնում է ջերմահորդումը։ Գաբապենտինը օգնում է նվազեցնելու ցավը և սպաստիկությունը ցրված սկլերոզի ժամանակ։

Գաբապենտինը վերացնում է ալկոհոլի հանման համախտանիշի (չի կանխարգեկում ուղեկցող ցնցումները) և ալկոհոլային կախվածության նշանները։ Ծխելը դադարեցնելու համար այս դեղի կիրառումը ունի և՛ դրական, և՛ բացասական նշանակություն։ Բավարար փաստեր չկան կաննաբինոիդների դադարեցման համար գաբապենտինի կիրառման արդյունավետության մասին։

Գաբապենտինը էֆեկտիվ է երիկամային անբավարարության ժամանակ դիտվող և այլ պատճառներից առաջացած քորի դեպքում։ Անհանգիստ ոտքերի համախտանիշի բուժման նպատակով գաբապենտինը ներկայումս առաջին ընտրության դեղամիջոցներից մեկն է։ Գաբապենտինը կարող է օգնել անհանգիստ ոտքերի համախտանիշով տառապող անձանց քնի խանգարումները և պարցիալ ցնցումները վերացնելուն, քանի որ բարելավում է քնի դանդաղալիքային փուլը։ Գաբապենտինը կարելի է օգտագործել էսենցիալ և օրթոստատիկ դողը նվազեցնելու նպատակով։ Գաբապենտինը արդյունավետ չէ տինիտի բուժման համար։

## Կողմնակի ազդեցություններ
Ամենահաճախ հանդիպող կողմնակի ազդեցություններից են՝ գլխացավը, հոգնածությունը, ատաքսիան, ծայրամասային այտուցները, նիստագմը և դողը։ Գաբապենտինը կարող է հանգեցնել նաև սեռական դիսֆունկցիայի որոշ հիվանդների մոտ, վերջինս դրսևորվում է լիբիդոի իջեցմամբ, օրգազմի հասնելու անկարողությամբ և էրեկտիլ դիսֆունկցիայով։ Գաբապենտինը պետք է զգուշությամբ նշանակել երիկամի հիվանդություն ունեցողներին, քանի որ հնարավոր է ակումուլյացիա և տոքսիկություն։

Որոշ գիտնականներ միոկլոնուսով և միասթենիա գրավիսով հիվանդներին խորհուրդ են տալիս խուսափել այս դեղորայքից, քանի որ այն կարող է սադրել կամ նմանակել այս երկու հիվանդությունների ախտանիշներին։

### Սուիցիդալ մտքեր
ԱՄՆ-ի սննդի և դեղորայքի վերահսկողության վարչությունը 2009 թվականին արձանագրեց սուիցիդալ մտքերի և վարքի բարձր ռիսկ այն անձանց մոտ, որոնք կիրառում են հակացնցումային դեղորայք, այդ թվում՝ գաբապենտին։ 2010 թվականին կատարված մետա-անալիզի տվյալները հաստատեցին գաբապենտինի կիրառման հետ ասոցացված սուիցիդալ մտքերի բարձր ռիսկը։

Հետազոտությւնները ցույց են տվել, որ այն երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարում ունեցող անձինք, ովքեր բուժում են ստանում այս դեղորայքով, ունեն կրկնակի անգամ բարձր ռիսկ ինքնասպանության մտքերի, քան լիթիումով բուժվողները։

### Քաղցկեղ
Մկների մոտ նախակլինիկական փուլում գտնվող հետազոտություններով ապացուցվել է ադենոկարցինոմայի զարգացման ավելի բարձր ռիսկը, այնուամենայնիվ, կլինիկական նշանակությունը այս հետազտության դեռ անորոշ է։ Գտնում են, որ գաբապենտինը կարող է հարուցել ենթաստամոքսային գեղձի ացինար բջիջների կարցինոմա մկների մոտ անհայտ մեխանիզմով, թերևս ԴՆԹ-ի սինթեզը խթանելու ճանապարհով։ Այս նորագոյացությունները չեն ազդում կյանքի տևողության վրա և չեն տալիս մետաստազներ։

### Դեղորայքային կախյալություն
Հարցումները փաստում են, որ ընդհանուր պոպուլյացիայի 1,1 %-ը և ինչ-որ այլ բանից կախյալություն ունեցողների 22 %-ը ունեն գաբապենտինից կախյալություն։

Մինչ գաբապենտինի դեղորայքային կախյալության մեխանիզմը շարունակում է մնալ անհայտ, դեղորայքը շարունակում է անտեղի կիրառվել տարբեր դեղաչափերով։ Այս հաճախ զուգակցվում է այլ հոգեմետ նյութերից կախվածության հետ, հիմնականում օփիոիդներից։ Գաբապենտինը, ունենալով ԳԱԿԹ-երգիկ կառուցվածքային բաղադրամաս, կարող է հարուցել կամ պոտենցել օփիիոիդներից առաջացած էյֆորիան, ինչպես նաև նպաստել օփիոիդների հանման համախտանիշի ժամանակ առաջացող տագնապի վերացմանը։

Նկարագրված են այս դեղի կիրառման բազմաթիվ սխալ դեպքեր, օրինակ՝ ինքնաբուժության, ինքնավնասման և ուղղակի հաճույքի համար։ Հանման համախտանիշը, որը շատ նման է բենզոդիազեպինների հանման համախտանիշին, կարող է կապված լինել նաև ֆիզիկական կախյալության հետ։

### Հանման համախտանիշ
Տոլեռանտությունը և հանման համախտանիշը զարգանում են բավականին հաճախ և՛ բժշկի նշանակումով կիրառողների, և ՛ոչ բժշկական նպատակներով՝ հաճույքի համար օգտագործողների մոտ։ Հանման համախտանիշը սովորաբար զարգանում է գաբապենտինի կիրառումը դադարեցնելուց 12ժամից 7 օրվա ընթացքում։ Ամենաշատ դիտվող նշաններն են՝ գերհուզականությունը, շփոթվածությունը, ապակողմնորոշումը, ստամոքսի ցավը և քրտնարտադրությունը։ Որոշ դեպքերում, այդ անձանց մոտ դիտվում է դելիրիում և հանման համախտանիշային ցնցումներ, որոնք երբեմն հնարավոր է վերացնել միայն գաբապենտինի կրկնաօգտագործումով։

## Գերդեղաչափավորում
Հավելյալ քանակների օգտագործումը՝ պատահական կամ հատուկ, դրսևորվում է քնկոտությամբ, սեդացիայով, մշուշոտ տեսողությամբ, դիզարթրիայով, լուսնոտությամբ, անկառավարելի շարժումներով, տագնապով և հնարավոր է անգամ մահվան ելքով, եթե չափազանց մեծ դեղաչափով է ընդունել կամ զուգակցել է ալկոհոլի հետ։ Գերդեղաչափավորման դեպքում չափվում է շիճուկում գաբապենտինի մակարդակը։

## Ֆարմակոլոգիա
### Ֆարմակոդինամիկա
Գաբապենտինը պատկանում է գաբապենտինոիդներին, որը պոտենցիալ կախյալ կալցիումական անցուղիների α2δ ենթամիավորի լիգանդն է, և հետևաբար այս դեղը գործում է որպես այս տիպի կալցիումական անցուղիների արգելակիչ։ Կան երկու ենթամիավորներ, որոնց վրա դեղը կարող է ազդել α2δ-1 և α2δ, որոնց նկատմամբ ունի հավասար աֆինություն (այսինքն՝ այս երկու ենթամիավորների միջև սելեկտիվության մասին խոսք լինել չի կարող)։ Գաբապենտինը ընտրողաբար ամրանում է պոտենցիալ-կախյալ կալցիումական անցուղիների α2δ ենթամիավորին։ Չնայած այն բանին, որ գաբապենտինը ԳԱԿԹ-ի անալոգ է, և չնայած անվանմանը՝ այն չի միանում ԳԱԿԹ ընկալիչներին, չի վերափոխվում ԳԱԿԹ-ի կամ որևէ այլ ԳԱԿԹ ընկալիչների ագոնիստներին և չի ազդում ԳԱԿԹ-ի ո՛չ նյութափոխանակության, ո՛չ փոխադրման վրա։ Այժմ չկան փաստեր, որոնք կվկայեին գաբապենտինի, կալցիումական անցուղիները արգելակելուց, բացի այլ մեխանիզմի մասին։ Գաբապենտինի հակացնցումային, ցավազրկող և տագնապամարիչ ազդեցությունները պայմանավորված են α2δ-1 ենթամիավորի արգելակմամբ։

Հետազոտություններից մեկում գաբապենտինի աֆինիտետի աստիճանը (Ki) հետազոտելով՝ գտել են, որ հավասար է 50 նանոմոլի։ Էնդոգեն α-ամինաթթու Լ-լեյցինը և Լ-իզոլեյցինը, որոնք կառուցվածքով շատ նման են գաբապենտինին, ևս պոտենցիալ-կախյալ կալցիումական անցուղիների α2δ ենթամիավորի լիգանդներ են, գրեթե միանման աֆինիտետով և առկա են ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկում միկրոմոլար կոնցենտրացիայով (12.9 միջազգային միավոր լ-լեյցինը և 4,8 միջազգային միավոր լ-իզոլեյցինը)։ Կա նման վարկած, որ այս էնդոգեն լիգանդները ցուցաբերում են լրիվ անտագոնիստական ազդեցություն գաբապենտինոիդների նկատմամբ։ Ամենայն հավանականությամբ, հենց այս էնդոգեն անտագոնիստներով էլ պայմանավորված է այն, որ գաբապենտինոիդները, ինչպիսիք են՝ գաբապենտինը և պրեգաբալինը, օրգանիզմում ունեն ավելի ցածր ազդեցություն, քան լաբորատոր պայմաններում։

### Ֆարմակոկինետիկա
#### Ներծծում
Գաբապենտինը ներծծվում է աղիներում ակտիվ փոխադրման ճանապարհով՝ չեզոք ամինաթթուների փոխադրիչ 1 (*LAT1, SLC7A5*)-ով, որը լ-լեյցինի և լ-ֆենիլալանինի փոխադրիչն է։ Շատ քիչ դեղեր են, որոնք ներծծվում են այս փոխադրիչով։ Գաբապենտինը փոխադրվում է միայն *LAT1* փոխադրիչով, իսկ այն հեշտ հագեցող է, այդ պատճառով էլ ֆարմակոկինետիկան դեղաչափ կախյալ է և մեծ դեղաչափով կիրառելիս պիկը ավելի ուշ է առաջանում։ Գաբապենտին էնակարբիլը փոխադրվում է ոչ թե *LAT1*-ով, այլ մոնոկարբոքսիլ փոխադրիչ 1-ով (*MCT*), կամ նատրիում-կախյալ մուլտիվիտամին փոխադրիչով (*SMVT*), դրա համար էլ մինչև 2800 մգ դեղաչափը կենսամատչելիության փոփոխման խնդիր չի առաջացնում։

Ներքին ընդունման դեղաձևը կիրառելիս գաբապենտինի կենսամատչելիությունը 100 մգ-ի դեպքում 80 % է, եթե կիրառում են օրական 3 անգամ 8 ժամ ընդմիջումներով, իսկ 300 մգ-ի դեպքում 60 % է, 400 մգ-ի դեպքում՝ 47 %, 800 մգ-ի դեպքում՝ 34 %, 1200 մգ-ի դեպքում՝ 33 % և 1600 մգ-ի դեպքում՝ 27%՝ նույն սխեմայով կիրառելու պայմաններում։ Սնունդը մեծացնում է գաբապենտինի կենսամատչելիության կորի տակ ընկած մակերեսը 10 %-ով։ Այն դեղերը, որոնք մեծացնում են աղիներով դեղի անցման ժամանակը, մեծացնում են ներքին ընդունման դեղերի կենսամատչելիությունը։ Երբ գաբապենտինը կիրառում են մորֆինի հետ միասին, որը աղիների գալարակծկանքը ընկճում է, գաբապենտինի կենսամատչելիությունը 600 մգ դեղաչափի պայմաններում աճում է ավելի քան 50 %-ով։ Ներքին ընդունման գաբապետին էնակարբիլի կենսամատչելիությունը 68 %-ից ավելին՝ մինչև 2800 մգ ցանկացած դեղաչափի դեպքում և միջինում կազմում է 75 %։

Գաբապենտինի ցածր դեղաչափով՝ 100 մգ կիրառման դեպքում Tmax-ը (պիկին հասնելու ժամանակը) մոտավորապես 1,7 ժամ է, իսկ ավելի բարձր դեղաչափերի օգտագործման ժամանակ հասնում է 3-4 ժամի։ Սնունդը էականորեն չի ազդում Tmax-ի վրա, բայց բարձրացնում է Cmax-ը 10 %-ով։ Միանգամից ազդող գաբապենտինի էնակարբիլի  միանվագ օգտագործման դեպքում Tmax-ը ցանկացած դեղաչափի դեպքում (350-2800 մգ սահմաններում) 2,1-2,6 ժամ է, իսկ կրկնվող օգտագործման դեպքում 1,6-1,9 ժամ է։ Սրան հակառակ, երկարաձգված ազդեցության գաբապենտինի էնակարբիլի կիրառման դեպքում Tmax-ը կերած ժամանակ 5,1 ժամ է, իսկ քաղցած ժամանակ՝ 8,4 ժամ(1200 մգ դեղաչափի դեպքում)։

#### Տեղաբաշխում
Գաբապենտինը անցնում է ուղեղարյունային պատնեշով և հայտնվում կենտրոնական նյարդային համակարգում։ Այնուամենայնիվ, ունենալով ցածր լիպոֆիլություն՝ ուղեղարյունային պատնեշը հաղթահարելու համար անհրաժեշտ է ակտիվ փոխադրիչ։ Ուղեղարյունային պատնեշում մեծ քանակով էքսպրեսվում են *LAT1* փոխադրիչներ։ Ինչպես և աղեստամոքսային ուղում էքսպրեսվող փոխադրիչները, այնպես ԱՈՒՊ-ում էքսպրեսվողները, արագ հագենում են։ Այն չի կապվում այլ դեղերի փոխադրիչներին, ինչպիսիք են P-գլիկոպրոտեինը (*ABCB1*) կամ *OCTN2* (*SLC22A5*)։ Գաբապենտինը քիչ է կապվում շիճուկային սպիտակուցների հետ (<1 %)։

#### Նյութափոխանակություն
Գաբապենտինը կա՛մ շատ քիչ է ենթարկվում նյութափոխանակության, կա՛մ ընդհանրապես չի մետաբոլիզվում։ Սրան հակառակ, գաբապենտինի էնակարբիլը, որը նախադեղ է, պետք է ենթարկվի ֆերմենտային հիդրոլիզի, որպեսզի դառնա ակտիվ։ Այս գործընթացը իրականացվում է հիմնականում աղիներում և ավելի քիչ լյարդում՝ հատուկ էսթերազների միջոցով։

#### Արտազատում
Գաբապենտինը արտազատվում է երիկամներով։ Այն ունի բավականին կարճ կիսադուրսբերման պարբերություն, մոտավորապես 5-7 ժամ։ Գաբապենտինի հավելյալ դեղաչափերի կիրառումը երկարացնում է դեղի կիսադուրսբերման պարբերությունը՝ 200 մգ-ի դեպքում՝ 5,4 ժամ, 400 մգ՝ 6,7 ժամ, 800 մգ՝ 7,3 ժամ, 1200 մգ՝ 9,3 ժամ, 1400 մգ՝ 8,3 ժամ։ Քանի որ գաբապենտինը ունի կարճ կիսադուրսբերման պարբերություն, բուժիչ դեղաչափը ապահովելու համար կիրառում են օրական 3-4 անգամ, իսկ գաբապենտին էնակարբիլը կիրառում են օրական 2 անգամ, երկարաձգված ձևը՝ 1 անգամ։

## Քիմիա
thumb|right|300px|ԳԱԿԹ-ի կառուցվածքային բաղադրիչներ, գաբապենտին և երկու այլ գաբապենտինոիդներ՝ պրեգաբալին և ֆենիբուտ

Գաբապենտինը հայտնաբերել են Պարկե-Դևիսի հետազոտողները՝ որպես ԳԱԿԹ նյարդամիջնորդանյութի մի անալոգ, որն ավելի հեշտ էր անցնում ուղեղարյունային պատնեշով։ Այն 3-րդ դիրքում տեղակալված ԳԱԿԹ-ի ածանցյալ է՝ ԳԱԿԹ անալոգ, որին ևս կարելի է դասել γ-ամինաթթուների շարքին։ Եթե ավելի հստակ ներկայացնենք, գաբեպնտինը ԳԱԿԹ-ի ածանցյալ է՝ երրորդ դիրքում տեղակալված ցիկլոհեքսանային օղակով, որի պատճառով երբեմն օգտագործվում է ոչ այնքան հաջող 3-ցիկլոհեքսիլ ԳԱԿԹ եզրույթը։ Գաբապենտինը ավելի շատ նման է α-ամինաթթուներ լ-լեյցինին և լ-իզոլեյցինին, և այս նմանությունը գաբապենտինի ֆարմակոդինամիկայում ավելի էական նշանակություն ունի, քան ԳԱԿԹ-ին կառուցվածքային նմանությունը։ Բացի դրանից, ԳԱԿԹ-ն և գաբապենտինը տարբերվում են նաև ամինա- և հիդրոքսիլ խմբերի դիրքերով։

### Սինթեզ
Քիմիական սինթեզի գաբապենտինը նկարագրվել է քիմիական կառուցվածքը բնորոշելիս։

## Պատմություն
Գաբապենտինը հայտնագործվել է Պարկե-Դևիսում և առաջին անգամ նկարագրվել 1975 թվականին։ *Neurontin* անվամբ առաջին անգամ հաստատվել է 1993 թվականի մայիսին Միացյալ Թագավորությունում՝ որպես էպիլեպսիայի բուժման միջոց, իսկ ամերիկյան շուկա մուտք է գործել 1994 թվականին։ Հաջորդիվ՝ 2002 թվականի մայիսին, գաբապենտինը հաստատվել է որպես պոստհերպետիկ նյարդացավի բուժման միջոց։ Այս դեղի գեներիկ տարբերակը վաճառքի է հանվել ԱՄՆ-ում 2004 թվականին։ Երարաձգված ազդեցության գաբապենտինը ԱՄՆ-ի շուկա է դուրս եկել Գրելիս անվամբ 2011 թվականի հունվարին։ Գաբապենտին էնակարբիլը՝ հայտնի Հորիզանտ անվամբ, ներդրվել է որպես անհանգիստ ոտքերի համախտանիշի բուժման միջոց 2011 թվականի ապրիլին, իսկ 2012 թվականի հունիսի 2-ից հաստատվել է նաև պոստհերպետիկ նյարդացավի դեպքում այս դեղի արդյունավետությունը։

## Հասարակություն և մշակույթ
### Վաճառք
Գաբապենտինը հայտնի է *Neurontin* բրենդային անունով, որն արտադրում է Պֆայզեր ընկերության ենթակայության տակ գտնվող Պարկե-Դևիս ընկերությունը։ Պֆայզերին պատկանող *Գրինսթոն(Greenstone)* ընկերությունն էլ արտադրում է գաբապենտինի գեներիկ տարբերակը։

Սննդի և դեղերի վերահսկողության վարչությունը*(FDA)* 2004 թվականի դեկտեմբերին վերջնական հաստատեց մեկ այլ գեներիկի կիրառումը, որն արտադրվում է Իսրայելում՝ *Տևա(Teva)* ընկերության կողմից։

*Neurontin*-ը սկզբում Պֆայզերի ամենաշատ վաճառվող դեղերից մեկն էր, բայց հետագայում իր դրսևորված ոչ օրինական գովազդային արշավի պատճառով շատ քննադատվեց։ Չնայած *FDA*-ը միայն 2004 թվականին է հասատատել գաբապենտինի միգրենի բուժման համար կիրառումը, այն մինչ այդ ևս կիրառվում էր։

### Սննդի և դեղերի վերահսկողության վարչության կողմից հաստատում
Գաբապենտինը ի սկզբանե ընդունվել էր Սննդի և դեղերի վերահսկողության վարչության (*FDA*) կողմից դեռ 1993 թվականին՝ որպես պարցիալ ցնցումների կարգավորման լրացուցիչ միջոց մեծահասակների համար և 2000 թվականից սկսած նաև երեխաների համար, պոստհերպետիկ նյարդացավի բուժման համար կիրառումը հաստատվել է 2004թվականին։

### Չհաստատված նպատակներով կիրառման գովազդում
Չնայած որոշ փոքր, առանց հսկիչ խմբի 1990-ականներին կատարված հետազոտությունները, որոնք հիմնականում ֆինանսավորվել են գաբապենտին արտադրող ընկերությունների կողմից, պնդում էին երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարման դեպքում գաբապենտինի կիրառման արդյունավետությունը, փաստերը խոսում էին հակառակի մասին։

*Ռոյթերսը* 2010 թվականի մայիսի 25-ին գրել է, որ Պֆայզեր ընկերությունը խախտել է Ռեկետի օրենքը՝ անօրինականորեն գովազդելով *Neurontin-ը*՝ որպես հակաէպիլեպտիկ դեղորայք։ Ազգային *RICO* օրենքի համաձայն՝ տույժը ավտոմատ կերպով եռապատկվում է, և Պֆայզերի տուգանքի չափը կազմել է 141 միլիոն դոլար։ *Kaiser Foundation Health Plan*-ի հրապարակումներից մեկում նշվում էր *Neurontin* դեղի արդյունավետությունը՝ նշված ցուցումներից բացի, հավելյալ կիրառումների դեպքում, օրինակ՝ միգրենի ու երկբևեռ խանգարման ժամանակ։ Պֆայզերը հերքեց այն լուրերը, որ տուգանվելուց հետո Կայզերի որոշ բժիշկներ շարունակում են նշանակումներ կատարել այն հիվանդությունների բուժման ժամանակ, որոնք հաստատված չեն և նշված չեն պիտակում։

*Բլումբերգ նյուզ*-ը նշում է, որ դատավարության ընթացքում Պֆայզերը հերքել է այն լուրերը, որ Կայզերի բժիշկները շարունակում են չհաստատված ցուցումներով նշանակել գաբապենտինը։ Իրենց արդարացնելու համար Պֆայզերը բերել է այն փաստարկը, որ ապահովագրական ընկերության կայքէջում ևս տեղադրված է *Neurotin*-ը՝ որպես նեյրոպաթիկ ցավի բուժման միջոց։

*Ուոլ Սթրիթ* պարբերականը նշել է, որ Պֆայզերի խոսնակ Քրիստափոր Լոդերը դժգոհել է կայացված վճռից և նշել, որ պահանջելու են վճռի վերանայում։ Հետագայում նա ավելացրել է, որ դատավորը լրիվ չի տիրապետում փաստերին և օրենքներին։

#### Պարկե-Դևիսի դեպք
*San Francisco Chronicle* պարբերականի համաձայն՝ *Neurontin* դեղորայքի ընդհանուր վաճառքի 90 %-ը այդ արտապիտակային ցուցումներով կիրառումից էր։

Չնայած շատ դեղեր, բացի հաստատված ցուցումներից, կիրառվում են նաև այլ նպատակներով, այն օրինական չի համարվում։ Վարներ-Լամբերդտը 2004 թվականին համաձայնեց ընդունել իր մեղքը իրենց ենթակայության տակ գտնվող Պարկե-Դեվիսի դեպքերի համար և վճարել 430 միլիոն ԱՄՆ դոլար *Neurontin* դեղորայքի անօրինական, արտապիտակային կիրառման և գովազդի համար։ Այս դեպքը ԱՄՆ-ի պատմության մեջ ամենախոշորներից էր և առաջիններից, որի ժամանակ հաջողվեց դեղի արտապիտակային կիրառման գովազդի համար դեղաբանական ընկերությանը պատասխանատվության ենթարկել։

Գաբապենտինը սկզբում վաճառվել է *Neurontin* բրենդային անվանմամբ։ Հետագա տարիներին հայտնվեցին նորանոր գեներիներ, և համաշխարհային շուկայում կար ավելի քան 300 տարբեր բրենդային անուններով գաբապենտին։ Օրական 1 հատ կիրառվող երկարաձգված ազդեցության գաբապենտինը, որպես պոստհերպետիկ նյարդացավի բուժման միջոց, հաստատվել է 2011 թվականին և վաճառքի հանվել Գրալիզ անվամբ։

thumb|Գաբապենտինի պարկուճը

### Առնչվող դեղորայք
Պարկե-Դևիսը արտադրել է ևս մեկ դեղորայք՝ պրեգաբալինը՝ գաբապենտինի հաջորդը։ Պրեգաբալինը շուկա է բերվել Պֆայզերի կողմից Լիրիկա բրենդային անվամբ Վարներ-Լամբերդտի ենթակայության տակ գտնվող ընկերության կողմից։ Պրեգաբալինը կառուցվածքով նման է գաբապենտինին։ Անքնության բուժման համար Պֆայզերը առաջարկվել է ատագաբալինը։

Նախադեղ գաբապենտին էնակարբիլը հաստատվել է 2011 թվականին Հորիզանտ անվամբ՝ որպես միջինից ծանր աստիճանի անհանգիստ ոտքերի համախտանիշի բուժման միջոց, իսկ 2012 թվականից նաև պոստհերպետիկ նևրալգիայի։ Այս դեղի առավելությունը գաբապենտինի նկատմամբ ներընդունման կիրառման ժամանակ առավել բարձր կենսամատչելիությունն է։

### Հաճույքի համար կիրառում
Հաճախ այս ազդեցության համար կիրառելիս մարդիկ իրար մեջ խոսելիս դեղը կոչում են *Gabbies*։ Գաբապենտինը շատ հաճախ կիրառվում է ոչ թե բժշկական, այլ իր էյֆորիկ ազդեցության համար։ Ավելին, սրա օգտագործումը գերակշռում է այն անձանց մոտ, ովքեր կիրառում են էյֆորիա առաջացնող այլ դեղեր՝ օպիիոիդներ, բենզոդիազեպիններ և ալկոհոլ։

Այն բանից հետո, երբ Կենտուկին 2012 թվականին նարկոտիկ դեղերը դարձրեց միայն դեղատոմսով դուրս գրվող, գաբապենտինի կիրառումը՝ որպես հեգեակտիվ դեղորայք, կտրուկ աճեց 2012-2015 թվականներին։ Սա մեծացրեց նաև ինքնասպանության փորձերի, գերդեղաչափավորման, ինչպես նաև կախյալության ու էյֆորիկ էֆեկտի համար կիրառման դեպքերի թիվը։

## Կիրառում անասնաբուժության մեջ
Կատուների մոտ գաբապենտինը կիրառվում է որպես ցավազրկող միջոց և՛ սուր, և՛ բութ ցավի վերացման համար։ Այն կիրառվում է նաև որպես տագնապը իջեցնող միջոց կատուների մոտ ճանապարհորդելիս կամ անասնաբույժի մոտ տանելիս սթրեսը նվազեցնելու համար։

Գաբապենտինը օգտագործվում է նաև կենդանիների բուժման համար, բայց դեղաձևերի մի մասը նախատեսված է միայն մարդկանց կողմից կիրառման համար, քանզի պարունակում է քսիլիտոլ քաղցրացուցիչը, որը տոքսիկ է, օրինակ, շների համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գաբապենտին - Մեդեքս
* DrugBank: gabapentin
* Gabapentin information from MedlinePlus
* "Gabapentin" 
* "Suicidal Behavior and Ideation and Antiepileptic Drugs" ԱՄՆ-ի սննդի և դեղորայքի վերահսկողության վարչություն(FDA)
* "Gabapentin" Դեղերի տեղեկատվական հարթակ ԱՄՆ-ի բժշկության ազգային գրադարանում

Կատեգորիա:Ամինաթթուներ
Կատեգորիա:ԳԱԿԹ անալոգներ
Կատեգորիա:Կալցիումական անցուղիների արգելակիչներ
Կատեգորիա:Հակացնցումային դեղամիջոցներ
Կատեգորիա:Տագնապամարիչ դեղամիջոցներ
Կատեգորիա:Ցավազրկող դեղամիջոցներ