Տիյու Կիրսիպուու

**Տիյու Կիրսիպուու** (, ), էստոնացի քանդակագործ։

Կիրսիպուի ստեղծագործությունները տատանվում են մի քանի սանտիմետրանոց մետաղադրամից մինչև 8 մետր բարձրությամբ քանդակ։ Նրա ստեղծագործություններում օգտագործվում են ինչպես ռեալիստական, այնպես էլ աբստրակտ ձևեր։ Նա օգտագործում է բազմաթիվ նյութեր իր գաղափարներն իրականացնելու համար։ Նրա ամենահայտնի գործերից է Օսկար Ուայլդի և Էդուարդ Վիլդեի քանդակը Տարտուում։

## Վաղ տարիք և կրթություն
Տիկյու Կիրսիպուուն ծնվել է Տարտուում։ Նա 1965-1975 թվականներին սովորել է Տարտուի Miina Härma տարրական և միջնակարգ դպրոցում և 1975-1976 թվականներին Տալինի թիվ 46 միջնակարգ դպրոցում։ 1983 թվականին նա ավարտել է Տալլինի պետական կիրառական արվեստի ինստիտուտը (այժմ՝ Էստոնիայի ազգային արվեստի ինստիտուտ), քանդակագործություն մասնագիտությամբ։

## Կարիերա
1983-1987 թվականներին Տիյուն ղեկավարել է քանդակագործության դասընթաց *Nõmme Pioneers Palace*-ում, 1987-1993 թվականներին նա եղել է անկախ նկարչուհի, իսկ 1993-2003 թվականներին աշխատել է որպես դասախոս Էստոնիայի արվեստների ակադեմիայում և 2003-2019 թվականներին որպես դասախոս Տալլինի համալսարանում։ 2019 թվականից նա աշխատում է որպես ազատ նկարչուհի Տալլինում։

Անհատական ցուցահանդեսներ է անցկացրել Էստոնիայում, Ֆինլանդիայում, Գերմանիայում, Հոլանդիայում, Ֆրանսիայում, Չինաստանում, Ռուսաստանում և Բելգիայում, ինչպես նաև մասնակցել է բազմաթիվ խմբակային ցուցահանդեսների ինչպես Էստոնիայում, այնպես էլ արտերկրում։ Կիրսիպուուն մասնակցել է բազմաթիվ միջազգային քանդակի սիմպոզիումների և մրցույթների, ստեղծել է ձյան և սառցե քանդակներ։ Նա նաև նախագծել է մի քանի հուշատախտակներ, մրցանակներ և հուշաքարեր։

Կիրսիպուունն Սագադիի փայտե քանդակների միջազգային սիմպոզիումի կազմակերպիչն էր։

Կիրսիպուուն Էստոնիայի նկարիչների ասոցիացիայի անդամ է 1987 թվականից, ինչպես նաև Էստոնիայի քանդակագործների ասոցիացիայի անդամ։

2012 թվականին թողարկվել է *Tiiu Kirsipuu․ Edu kood* (Տիյու Կիրսիպուու. հաջողության օրենսգիրք) ֆիլմը, որի ռեժիսորն է Ռեյն Ռաամաթը։

## Աշխատանքներ

Կիրսիպուուի ամենահայտնի գործը Օսկար Ուայլդի և Էդուարդ Վիլդեի քանդակն է Տարտուի Վալլիկրավի տանավում (Խրամատ փողոց)։ 1999 թվականին ստեղծված այս աշխատանքում գրողներ Էդուարդ Վիլդի և Օսկար Ուայլդի բրոնզե ֆիգուրները նստած են նստարանին կողք կողքի։ Պատրաստվել է նաև այս քանդակի կրկնօրինակը։ Ի նշանավորումն Էստոնիայի Եվրամիությանն անդամակցության՝ Էստոնիան և Տարտու քաղաքը 2004 թվականին քանդակի պատճենը նվիրեցին Իռլանդիայի Գոլուեյ քաղաքին։

Նա ստեղծել է բազմաթիվ քանդակներ և հուշահամալիրներ՝ ցուցադրված հանրային վայրերում․
*Կաառնակիվի (Ագռավի քարը) հուշահամալիրը գրող Յուհան Յայիկին Ռյուգեում (1999), 
*Տալլինում Էստոնիայի թատրոնի 100-ամյակին նվիրված հուշարձանը (2006), 
*Յոհան Սկայտի հուշարձանը Տարտուում գտնվող Տոմեմեգիում (2006)
* Տարտուի Վանեմուին համերգասրահում նստած երաժշտի քանդակը (2009)։

Նա նաև ստեղծել է Igavene Üliõpilane Juuliusքանդակը (Հավերժական ուսանող Ջուլիուս, 2008), որը գտնվում է Տալլինի տեխնոլոգիական համալսարանում։ Քարե կամրջի մոդելը (2003), որը գտնվում է Տարտուի Կամար կամրջի մոտ։

Tüdruk linnuga (Աղջիկը թռչունով) քանդակը, որը գտնվում է Տարտուի համալսարանի բուսաբանական այգում (1987; սկզբնապես Տարտու ուսանողական ակումբի դիմաց), և *Ants Sööt* հուշարձանը (2015) Էլվա քաղաքում։

Կիրսիպուուն նախագծել է մի քանի մետաղադրամներ՝ պատվիրված Էստոնիայի բանկի կողմից։ Սրանք են՝
* *EEK* 15.65 ոսկե հուշադրամ (1999),
* արծաթե հուշադրամ Տարտուի համալսարանի տարեդարձի համար (2001) 
*արծաթե հուշադրամ Էստոնիայի թատրոնի 100-ամյակի համար (2006)
*արծաթե մետաղադրամ՝ նվիրված 2008 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերին (2008 )

Նա ստեղծել է բանաստեղծ Ռոբերտ Բըրնսի բրոնզե կիսանդրին, որը կանգնած է Շոտլանդական ակումբի Կիրսիպուու այգում () Տալլինի Հին քաղաքում (2005 )։ 2011 թվականի հունվարից կա նաև Շոն Քոներիի ձուլածո բրոնզե կիսանդրին, որը ստեղծվել է Կիրսիպուուի կողմից, իսկ 2015 թվականից՝ ծովակալ Էդվին Ալեքսանդր-Սինքլերի հուշահամալիրը։ Կիրսիպուուն նաև ստեղծել է գրանիտե զինվորի քանդակը Պեցերիի շրջանի Անկախության պատերազմի հուշարձանի վրա, որը կանգնեցվել է 2020 թվականին (Ռոման Հաավամագիի բնօրինակ քանդակի պատճենը)։

2019 թվականին Տալլին-Չենդու 6 մետրանոց մետաղական քանդակը ավարտվեց Չենդուում՝ Տալլինի քույր քաղաքում։

Հանրային տարածքների համար աշխատանքները կարելի է գտնել նաև Լատվիայում, Ավստրիայում և Չանչունում, Չինաստանում։ 2007 թվականից ի վեր նա ստեղծել է էստոնացի հայտնի մշակութային գործիչների մի քանի քանդակներ, ինչպիսիք են Մատի Միլիուսը, Տյոնու Աավը, Անդրես Դվինջանինովը, Լեոհարդ Լապին, Փիթեր Լաուրիտսը և ուրիշներ։

## Պատկերասրահ

Tüdruk linnuga.jpg|*Tüdruk linnuga*(Աղջիկը թռչունով) (1987) Տարտուի համալսարանի բուսաբանական այգում
Kirsipuu -- Kaarnakivi 1999.jpg|*Kaarnakivi* (Ագռավի քար) Ռուժում (1999)
Sculpture of Oscar Wilde with Eduard Vilde - Tartu - Estonia (35763866490).jpg|Օսկար Ուայլդի և Էդուարդ Վիլդեի քանդակը Տարտուում(1999)
Kivisild Tartus 2007.jpg|Stone Bridge-ի մանրակերտը Տարտուում (2003)
Kirsipuu -- Estonia teater 100 (2006).jpg|Էստոնիայի թատրոնի 100-ամյակին նվիրված հուշարձան (2006)
Johan Skytte monument Toomemäel.jpg|Յոհան Սկայտի հուշարձան Տումեմագիում (2007)
Kirsipuu -- Juulius 2008.jpg|*Igavene Üliõpilane Juulius* (Հավերժական ուսանող Ջուլիուս), 2008)
Kirsipuu -- Connery (2011).jpg|Շոն Քոններիի բրոնզե կիսանդրին (2011)
Kirsipuu -- H. Volmer (2015).jpg|Հարդի Վոլմերի քանդակը (2015)
Kirsipuu -- Tallinn-Chengdu 2019.jpg|Մետաղական քանդակ *Tallinn–Chengdu* (2019)


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

 
Կատեգորիա:Էստոնացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Կին քանդակագործներ