open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մապուտու

**Մապուտու** (, մինչ 1975 թվականը կոչվում էր **Լորենսու Մարկիշ**, ), Մոզամբիկի մայրաքաղաքը և խոշորագույն քաղաքը, գտնվում է երկրի հարավում։ Խոշոր նավահանգիստ է Հնդկական օվկիանոսի ափին, տնտեսական կյանքը կենտրոնացված է նավահանգստի շրջանում։ Բնակչությունը՝ , սակայն իրականում այն գերազանցում է նշված թիվը բազմաթիվ քաղաքային ետնավայրերի և այլ ապօրինի կառույցների պատճառով :

## Աշխարհագրություն
Մապուտուն գտնվում է համանուն ծոցի արևելյան ափին, Թեմբ գետաբերանում։ Մուպուտու գետը թափվում է ծոցի հարավային հատվածը։

## Վարչատարածքային բաժանում
Մապուտու քաղաքը բաժանվում է 7 մունիցիպալիտետների.

## Տնտեսություն
Արտահանվող հիմնական ապրանքներն են հանդիսանում ածուխը, բամբակը, շաքարը, քրոմիտները, կոպրան և փայտը։ Քաղաքում արտադրվում է ցեմենտ, կահույք, կոշիկ, կերամիկական սպասք և կաուչուկ։

## Տրանսպորտ
[thumb|[Մապուտուի միջազգային օդանավակայան|320px]]
Մապուտուի միջազգային օդանավակայանը Մոզամբիկի գլխավոր միջազգային օդանավակայանն է։ Քաղաքի հասարակական տրանսպորտը հիմնականում ներկայացված է միկրոավտոբուսներով, որոնք փոխադրում են քաղաքացիների մեծ մասը։ Բացի այդ գործում է պետական ավտոբուսային ընկերություն։ Միկրոավտոբուսները հիմնականում ներկրվում են Ճապոնիայից (Toyota Hiace)։

## Կլիմա
Մապուտուն գտնվում է սավաննաների արևադարձային և խոնավ մերձարևադարձային կլիմայական գոտիների սահմանին։ Կլիման բավականին չոր է, տարեկան թափվում են մոտ 761 մմ տեղումներ։ Անձրևների սեզոնը կարճ է, տևում է հունվարից մինչև մարտ։ Մապուտույում պատմության ընթացքում գրանցված օդի ամենացածր ջերմաստիճանը կազմել է +7&nbsp;°C: Սովորաբար ջերմաստիճանը ամբողջ տարվա ընթացքում պահպանվում է +30&nbsp;°C-ի սահմաններում, դեկտեմբեր-փետրվար ամիսներին լինում է ավելի շոգ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մապուտույի քարտեզը և նկարները 

Կատեգորիա:1781 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Աֆրիկայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Մոզամբիկի քաղաքներ
Հունվարի 4

**Հունվարի 4**, տարվա 4-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 361 (նահանջ տարիներին՝ 362) օր։

## Դեպքեր
* 1493 - Քրիստափոր Կոլումբոսը իր առաջին ճանապարհորդության ետ դարձի ճամփան բռնեց Ամերիկայից Եվրոպա։ 
* 1896 - Յուտան դարձավ ԱՄՆ-ի 45-րդ նահանգը։ 
* 1915 - Սարիղամիշի ճակատամարտ հետևանքով ռուսական զորքերը ամբողջությամբ գերեցին թուրքական բանակի 9-րդ կորպուսը։

## Ծնունդներ
* 1643 - Իսահակ Նյուտոն, անգլիացի գիտնական, ֆիզիկոս, մեխանիկ, աստղագետ, մաթեմատիկոս և աստվածաբան։
* 1710 - Ջովաննի Բատիստա Պերգոլեզի, իտալացի կոմպոզիտոր (վ. 1736)։
* 1809 - Լուի Բրայլ, ֆրանսիացի մանկավարժ, գյուտարար՝ Բրեյլի գրերի հեղինակը։
* 1866 - Ավետիս Ահարոնյան,հայ գրող
* 1874 - Յոսեփ Սուկ, չեխ ջութակահար և կոմպոզիտոր։
* 1943 - Լերմոնտ Մովսիսյան, հայ ռադիոֆիզիկոս, ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։
* 1986 - Յունես Քաբուլ, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ։

## Մահեր
* 1428 - Ֆրիդրիխ I Ռազմատենչ,Սաքսոնիայի կուրֆյուրստ 1423 թվականից, Մեյսենի մարկգրաֆ Ֆրիդրիխ IV Մռայլ անունով 1381 թվականից
* 1782 - Անժ-Ժակ Գաբրիել, ֆրանսիացի ճարտարապետ, 18-րդ դարի կլասիցիզմի հիմնադիրներից։
* 1920 - Պերես Գալդոս, իսպանացի գրող։
* 1947 - Ստեփան Լիսիցյան, ազգագրագետ, հասարակական գործիչ, պատմաբան, աշխարհագրագետ, բանասեր, մանկավարժ, թարգմանիչ, հրատարակիչ, պրոֆեսոր (1941), ՀԽՍՀ գիտությունների վաստակավոր գործիչ (1945)։
* 1960 - Ալբեր Կամյու, ֆրանսիացի արձակագիր, թատերագիր, էսսեիստ, փիլիսոփա, 1957 թվականի գրականության Նոբելյան մրցանակակիր։ 
* 1961 - Էրվին Շրյոդինգեր, ավստրիացի ֆիզիկոս, քվանտային մեխանիկայի ստեղծողներից։ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1933)։

## Տոներ

Նյուտոնի օր։

Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր
Հունվարի 8

**Հունվարի 8**, տարվա 8-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 357 (նահանջ տարիներին՝ 358) օր։

## Դեպքեր
* 1851 - Ֆրանսիացի ֆիզիկոս Լեոն Ֆուկոն իր իսկ ստեղծած Ֆուկոյի ճոճանակ սարքով ապացուցեց, որ Երկիրը պտտվում է իր առանցքի շուրջը։
* 1861 - Ռուսական կայսրությունում լույս տեսավ «Աշխարհի շուրջը» հնագույն գիտա-հանրամատչելի և երկրագրական ամսագրի առաջին համարը։
* 1957 - Ամերիկացի գրոսմայստեր, շախմատի աշխարհի 11-րդ չեմպիոն Ռոբերտ Ֆիշերը 14 տարեկանում դարձավ շախմատի ԱՄՆ չեմպիոն։
* 1959 - Շառլ դը Գոլը դարձավ Ֆրանսիայի հանրապետության նախագահը։
* 1961 - Ֆրանսիացիները հանրաքվեով քվեարկեցին Ալժիրի անկախության օգտին։
* Գեներալ-մայոր Էնդրյու Ջեքսոնը առաջնորդեց փոքրաթիվ, վատ զինված բանակը, որը հաղթանակ տարավ Նոր Օռլեանի ճակատամարտում ութ հազար բրիտանական զորքերի դեմ։ Հաղթանակը Ջեքսոնին դարձրեց ազգային հերոս։

## Ծնունդներ

* 1819 - Արշակ Տեր-Ղուկասյան, հայազգի ռուսական զորավար, գեներալ-լեյտենանտ, գեներալ-համհարզ, 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի հերոս (վ. 1881)
* 1824 - Ուիլկի Քոլինզ, անգլիացի գրող (վ. 1889)
* 1886 - Օլգա Գուլազյան, ժողովրդական դերասանուհի (վ. 1970)
* 1902 - Կարլ Ռոջերս, ամերիկացի հոգեբան, հումանիստական հոգեբանության հիմնադիրներից
* 1926 - Գեղամ Սևան, հայ գրող, գրականագետ (վ. 1991)
* 1931 - Սերգեյ Մատինյան, հայ խորհրդային ֆիզիկոս
* 1935 - Էլվիս Փրեսլի, ամերիկացի երաժիշտ և դերասան, «Ռոքն'ռոլի արքան» (վ. 1977)
* 1939 - Կարոլինա Հերերա, վենեսուելացի-ամերիկացի դիզայներ
* 1942 - Վառլեն Ալեքսանյան, հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ
* 1942 - Սթիվեն Հոքինգ, անգլիացի ֆիզիկոս-տեսաբան և տիեզերաբան, Քեմբրիջի համալսարանի տեսական տիեզերաբանության Կենտրոնի հիմանդիր և ղեկավար, գիտության հանրայնացնող
* 1947 - Դեյվիդ Բոուի, բրիտանացի ռոք երգիչ, երգերի հեղինակ, դերասան և երաժշտական պրոդյուսեր, նկարիչ և հնչյունային ռեժիսոր (վ. 2016)
* 1965 - Ռիչարդ Կիրակոսյան, հայ քաղաքական և ռազմական վերլուծաբան, փորձագետ
* 1983 - Կիմ Ջոնգ Ուն, Հյուսիսային Կորեայի գերագույն առաջնորդ, ներկայիս նախագահ
* 1991 - Հրայր Սիմոնյան, հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր

## Մահեր
* 1570 - Ֆիլիբեր Դելորմ, Վերածննդի շրջանի ֆրանսիացի ճարտարապետ և տեսաբան
* 1642 - Գալիլեո Գալիլեյ, իտալացի ֆիզիկոս, աստղագետ և փիլիսոփա
* 1782 - Աղազար Լազարյանը, հայ հասարակական գործիչ, վաճառական, եղել է Նոր Ջուղայի կառավարիչը, Լազարյանների տոհմի հիմնադիրը (ծ. 1700)
* 1896 - Պոլ Վեռլեն, ֆրանսիացի սիմվոլիստ բանաստեղծ (ծ. 1844)
* 1965 - Բորիս Բառնետ, խորհրդային կինոռեժիսոր և դերասան
* 1967 - Հայկազ Մարջանյան, հայ կուսակցական և պետական աշխատող
* 1996 - Ֆրանսուա Միտերան, Ֆրանսիայի նախագահ 1981-1995 թթ. (ծ. 1916)
* 2014 - Արմեն Մազմանյան, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ 2011-2014 ԵԹԿՊԻ ռեկտոր
* 2014 - Լևոն Խեչոյան, հայ արձակագիր (ծ. 1955)

## Տոներ
* ՀՀ ԱԱԾ-ի օր
Հունվարի 9

**Հունվարի 9**, տարվա 9-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 356 (նահանջ տարիներին՝ 357) օր։

1905 Թվականի հունիսի 9-ը պատմության մեջ հայտնի է որպես Արյունոտ կիրակի. այդ օրը դաժանորեն ճնշվեց ռուսական առաջին հեղափոխության մաս կազմող Պուտիլովյան գործարանի բանվորների կազմակերպած խաղաղ ցույցը։

## Դեպքեր

* 1788 - Կոնեկտիկուտը դառնում է հինգերորդ նահանգը, որը վավերացնում է Միացյալ Նահանգների Սահմանադրությունը։

## Ծնունդներ
* 1658 - Նիկոլա Կուստու, բարոկկո ոճի ֆրանսիացի քանդակագործ
* 1856 - Ստեվան Մոկրանյաց, սերբ կոմպոզիտոր, բանահավաք, դիրիժոր, մանկավարժ
* 1893 - Վիլիամ Գարբատ, անգլիացի ֆուտբոլիստ և գլխավոր մարզիչ
* 1908 - Սիմոնա դը Բովուար, ֆրանսիացի կին գրող, փիլիսոփա, ֆեմինիստական շարժման գաղափարախոս, Ժան Պոլ Սարտրի կյանքի ընկերուհի (վ. 1986)
* 1915 - Սուրեն Այվազյան, հայ արձակագիր (վ. 1981)
* 1924 - Սերգեյ Փարաջանով, հայ կինոռեժիսոր (վ. 1990)
*1925 - Օֆելիա Համբարձումյան, հայ երգչուհի, ՀԽՍՀ ժող. արտիստուհի
* 1945 - Լևոն Տեր-Պետրոսյան, Հայաստանի երրորդ հանրապետության առաջին նախագահ
* 1950 - Սամվել Խալաթյան, հայ դրամատուրգ, երգիծաբան, Հայաստանի մշակույթի վաստակավոր գործիչ
* 1955 - Հարություն Խաչատրյան, հայ ռեժիսոր, Հայաստանի վաստակավոր արտիստ, բազմաթիվ միջազգային մրցանակների դափնեկիր, Ոսկե ծիրան երևանյան կինոփառատոնի գլխավոր տնօրեն
* 1974 - Սավիո, բրազիլացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան
* 1989 - Նինա Դոբրև, ամերիկյան դերասանուհի
* 1991 - Ալվարո Սոլեր, իսպանացի երգիչ, կոմպոզիտոր

## Մահեր
* 1953 - Պետրոս Պալթազար, դերասան (ծ. 1866)
* 1966 - Հարո Ստեփանյան, հայ կոմպոզիտոր
* 2005 - Սերգեյ Աղաջանյան, հայ երգահան, ջութակահար, պրոֆեսոր (ծ. 1929)
* 2007 ֊ Շահում Ղազարյան, հայ դերասան, ՀՀ ժողովրդական արտիստ, ասմունքող, բեմական խոսքի վարպետ (ծ. 1932)

## Տոներ
### Ազգային
*  - Հանրապետության օր
Հունվարի 10

**Հունվարի 10**, տարվա 10-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 355 (նահանջ տարիներին՝ 356) օր։

## Դեպքեր
* մ.թ.ա. 49 - Հուլիոս Կեսարը անցավ Ռուբիկոն գետը։ «Ռուբիկոնն անցնել» արտահայտությունը դարձել է թևավոր խոսք։
* 1863 - Լոնդոնում գործարկվեց աշխարհում առաջին մետրոն։
* 1916 - Սկսվեց Էրզրումի ճակատամարտը, որի ժամանակ գեներալ Նիկոլայ Յուդենիչի զորքը ոչնչացրեց թուրքական 3-րդ բանակը։
* 1920 - Սկսեց գործել Ազգերի լիգան, որի պատմության մեջ առաջին նիստում վավերացվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմի վերջն ազդարարող Վերսալյան պայմանագիրը։
* 1967 - Երևանում գործարկվեց Խորհրդային Միությունում ամենախոշոր՝ 6 միլիարդ էլեկտրոն-վոլտանոց արագացուցիչը՝ Արուսը~
* 2001 - Wikipedia-ի առաջին թողարկումը (որպես «Նուպեդիայի» մաս)։ 5 օր անց Wikipedia-ն ինքնուրույն կայք է դառնում։
* 1776թ.-ի այս օրը Թոմաս Փեյնը հրապարակեց Common Sense-ը, 50 էջանոց բրոշյուր, որը մի քանի ամսվա ընթացքում վաճառեց ավելի քան 500,000 օրինակ և կոչ արեց անկախության պատերազմ, որը կդառնա ամերիկյան հեղափոխություն։

## Ծնունդներ
* 1283 - Օշին Ա,Կիլիկիայի հայոց թագավոր
* 1846 - Սերովբե Տերվիշյան, հայ լեզվաբան, հնդեվրոպաբան
* 1902 - Վրույր Ղազարյան, հայ խորհրդային անասնաբույժ
* 1928 - Անդրեյ Ամատունի, հայ ֆիզիկոս-տեսաբան
* 1938 - Դոնալդ Կնուտ, ամերիկացի գիտնական, համակարգչային գիտությունների նշանավոր մասնագետ
* 1945 - Սըր Ռոդ Սթյուարթ, բրիտանացի ռոք երգիչ և երգերի հեղինակ
* 1948 - Միշա Մայսկի, հրեա թավջութակահար
* 1949 - Ռազմիկ Գրիգորյան (պատգամավոր), Հայաստանի առաջին գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր
* 1955 - Խորեն Հովհաննիսյան, հայ ֆուտբոլիստ, Հայաստանի վաստակավոր մարզիչ
* 1955 - Ֆրանկո Տանկրեդի, իտալացի ֆուտբոլիստ
* 1957 - Հայկազ Նավասարդյան, Արտաշես Շահինյանի անվան ֆիզիկամաթեմատիկական դպրոցի տնօրեն
* 1958 - Հրանտ Թոխատյան, հայ ճանաչված դերասան, մշակութային գործիչ

## Մահեր
* 976 - Հովհաննես Չմշկիկ, հայազգի զորավար, պետական գործիչ, Բյուզանդիայի կայսր (ծ. 925 թ.)։
* 1778 - Կարլ Լինեյ, շվեդ բնագետ և բժիշկ։
* 1951 - Սինքլեր Լյուիս, ամերիկացի գրող, գրականության Նոբելյան մրցանակ ստացած առաջին ամերիկացին (1930 թվական), (ծ. 1885)
* 1971 - Կոկո Շանել, ֆրանսիացի մոդելավորող, «Շանել» նորաձևության տան հիմնադիրը (ծ. 1883)
* 1977 - Աշիկ Մանուկյան, խորհրդային տնտեսագետ։
* 1986 - Յարոսլավ Սեյֆերտ, չեխ գրող, լրագրող։ 1984 թվականին արժանացել է գրականության Նոբելյան մրցանակի (ծ. 1901)
* 2016 - Դեյվիդ Բոուի, բրիտանացի ռոք երգիչ (ծ. 1947)

## Տոներ
## Պետական տոներ
*  - Երեխաների օր
*  - Վուդի օր
Հունվարի 11

**Հունվարի 11**, տարվա 11-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 354 (նահանջ տարիներին՝ 355) օր։

## Դեպքեր
* 1693 - երկրաշարժ Սիցիլիայում, ավելի քան 60 000 զոհ։
* 1787 - Ուիլիամ Հերշելը հայտնաբերեց Ուրանի Տիտանիա և Օբերոն արբանյակները։
* 1924 - Երևանում հիմնադրվեց «Գիրք» հրատարակչական ընկերությունը՝ Մարտիրոս Սարյանի ղեկավարությամբ։ 
* 1935 - Ամելիա Էրհարթը ինքնաթիռով միայնակ հատեց Ատլանտյան օվկիանոսը։
* 1966 - բացվեց Թբիլիսիի մետրոպոլիտենը։
* 1972 - Արևելյան Պակիստանի անունը դարձավ Բանգլադեշ։
* 1996 - Space Shuttle Endeavour-ը գործարկվում է STS-72 առաքելությամբ՝ ճապոնական տիեզերական թռչող ստորաբաժանումը ստանալու համար։

## Ծնունդներ
* 340 - Թեոդոսիոս I, Հռոմի կայսր (մ. 395)
* 1755 - Ալեքսանդր Համիլթոն, ԱՄՆ ֆինանսների առաջին նախարարը (մ. 1804)
* 1874 - Ռեյնգոլդ Գլիեր, խորհրդային կոմպոզիտոր, դիրիժոր
* 1947 - Նիկոլայ Ղազարյան, հայ նշանավոր ֆուտբոլիստ
* 1972 - Անդրեյ Մալախով, ռուս ճանաչված հաղորդավար և դերասան
* 1975 - Մատտեո Ռենզի - Իտալիայի վարչապետ
* 1984 - Գրիգոր Դանիելյան, հայ երգիչ և դերասան
* 1992 - Դանիել Կարվախալ, իսպանացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան

## Մահեր
* 1801 - Դոմենիկո Չիմարոզա, (ծն. 1749 թ.) իտալացի երգահան
* 1941 - Էմանուել Լասկեր, (ծն. 1868) գերմանացի շախմատիստ
* 1972 - Արմենակ Սարգսյանց, հայ խորհրդային ճարտարագետ
* 2002 - Անրի Վերնոյ, (ծն. 1920) ֆրանսահայ նշանավոր կինոբեմադրիչ
* 2010 - Ֆադեյ Սարգսյան, (ծն.1923 թ.) հայ ճանաչված գիտնական
* 2022 - Ռազմիկ Դավոյան, հայ բանաստեղծ (ծնվ. 1940)
* 2026 - Զավեն Սարգսյան, սպարապետ Վազգեն Սարգսյանի հայրը (ծնվ. 1932)

## Տոներ
Հունվարի 12

**Հունվարի 12**, տարվա 12-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 353 (նահանջ տարիներին՝ 354) օր։

## Դեպքեր
* 1933՝ գործարկվում է Երևանի տրամվայը։
* 1945՝ բացվեց Հայաստանի կոմպոզիտորների 1-ին համագումարը։
* 1951՝ գործադրվեց ՄԱԿ-ի Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխելու և դրա համար պատժի մասին կոնվենցիան
* 1964 - Զանզիբարի անկախացումը, նույն թվականին Տանգանյիկայի հետ միացումով ստեղծվեց Տանզանիան։ 
* 1998՝ իսպանացի նավաստի Ռամոն Սամպեդրոյի ինքնասպանությունը՝ երեսուն տարի էֆտանազիայի իրավունքի համար պայքարից հետո։
* 2010՝ ավերիչ երկրաշարժ Հայիթիում, զոհվեց մոտ 316.000&nbsp;մարդ։
*2015՝ Գյումրիում ռուս զինծառայողը իրագործեց Ավետիսյանների ընտանիքի կոտորածը

## Ծնունդներ
* 1591 - Խոսե դե Ռիբերա, իսպանացի նկարիչ (մ. 1652)
* 1628 - Շարլ Պերրո, ֆրանսիացի գրող, նշանավոր հեքիաթասաց (մ. 1703)
* 1849 - Ժան Բերո, Ֆրանսիացի նկարիչ (մ. 1935)
* 1853 - Վարդան Վարդանով, հայ ֆիզիոլոգ
* 1867 - Նիկոլ Դուման, հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ (մ. 1914)
* 1876 - Ջեկ Լոնդոն, ամերիկացի գրող (մ. 1916)
* 1903 - Իգոր Կուրչատով, ռուս ֆիզիկոս (մ. 1960)
* 1910 - Լուիզա Ռայներ, գերմանացի դերասանուհի, «Օսկարի» կրկնակի դափնեկիր
* 1941 - Ռուբեն Մաթևոսյան, հայ երգիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ

## Մահեր
* 1926 - Զաբել, հայ դերասանուհի
* 1976 - Ագաթա Քրիստի (ծն. 1890), անգլիացի կին գրող

## Տոներ

## Ծանոթագրություններ
Հունվարի 17

**Հունվարի 17**, տարվա 17-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 348 (նահանջ տարիներին՝ 349) օր։

## Դեպքեր
* 1913 - Ռայմոն Պուանկարեն ընտրվում ե Ֆրանսիայի նախագահ
* 1930 - Երևանում բացվեց գրողների տունը
* 1991 - Սկսվեց «Անապատի փոթորիկ» մարտական գործողությունը։
## Ծնունդներ
* 1706 - Բենջամին Ֆրանկլին, ամերիկացի քաղաքական գործիչ (մ. 1790)
* 1791 - Անտուան Ժան Սեն-Մարտեն, ֆրանսիացի հայագետ
* 1820 - Էնն Բրոնտե, անգլիացի գրող և պոետ
* 1863՝ 
:* Կոնստանտին Ստանիսլավսկի, ռուս դերասան, ռեժիսոր (մ. 1938) 
:* Դեյվիդ Լլոյդ Ջորջ՝ բրիտանացի պետական գործիչ
* 1894 - Տիգրան Հախումյան, հայ բանաստեղծ, գրականագետ, թարգմանիչ (վ. 1973)
* 1899 - Ալֆոնս Գաբրիել Կապոնե, ամերիկացի մաֆիոզի (մ. 1947)
* 1917 - Իսահակ Ալավերդյան, հայ արձակագիր, թատերագետ, թարգմանիչ
* 1921 - Սեպուհ Թումյան, հայ բժիշկ, վնասվածքաբան-օրթոպեդ
* 1924 - Ռաֆայել Նանուշյան, հայ գծանկարիչ
* 1933 - Դալիդա, երգչուհի (մ. 1987)
* 1942 - Մուհամեդ Ալի, ամերիկացի բռնցքամարտիկ
* 1961 - Մայա Չիբուրդանիձե, վրացի շախմատիստուհի
* 1962 - Ջիմ Քերրի, կանադացի կատակերգակ դերասան
* 1964 - Միշել Օբամա, ԱՄՆ առաջին տիկին
* 1982 - Դուեյն Ուեյդ, ամերիկացի բասկետբոլիստ։
* 1983 - Ալվարո Արբելոա, իսպանացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան

## Մահեր

*1860 - Դոմինիկ Էնգր (ծն. 1780), ֆրանսիացի նկարիչ
*1961 - Պատրիս Լումումբա (ծն. 1925)
* 2002 - Կամիլո Խոսե Սելա (ծն. 1916), իսպանացի գրող
* 2008 - Ռոբերտ Ֆիշեր (ծն. 1943), ամերիկացի շախմատիստ

## Տոներ
🇹🇭 Թալիանդ-Կաթնամթերքի օրն է
Հունվարի 19

**Հունվարի 19**, տարվա 19-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 346 (նահանջ տարիներին՝ 347) օր։

## Դեպքեր
* 1853 - Ջուզեպպե Վերդիի «Տրուբադուր» օպերայի առաջնախաղը
* 1963՝ հեռուստատեսությամբ ''The Beatles'' խմբի առաջին ելույթը
* 1966 - Ինդիրա Գանդին դառնում է Հնդկաստանի վարչապետ
* 1991 - Սադդամ Հուսեյնի հրամանով մոտ 816 000 տոննա նավթ լցվեց Պարսից ծոց
* 2007 - Ստամբուլում սպանվեց Հրանտ Դինքը (ծն. 1954 թ.)։

## Ծնունդներ
* 1601 - Գվիդո Գանյաչի, իտալացի նկարիչ
* 1736 - Ջեյմս Վատ, շոտլանդացի գյուտարար (մ. 1819)
* 1798 - Օգյուստ Կոնտ, ֆրանսիացի փիլիսոփա, (ծն. 1857)
* 1807 - Ռոբերտ Էդվարդ Լի, գեներալ (մ. 1870)
* 1809 - Էդգար Պո, ամերիկացի արձակագիր, բանաստեղծ (մ. 1849)
* 1825 - Արսեն Այտընյան,հայ բանասեր
* 1839 - Պոլ Սեզան, ֆրանսիացի նկարիչ (մ. 1906)
* 1851 - Դեվիդ Սթար Ջորդան, ձկնաբան, մանկավարժ, եվգենիստ
* 1863 - Ալեքսանդր Սերաֆիմովիչ,ռուս խորհրդային գրող
* 1865 - Վալենտին Սերով, ռուս նկարիչ (մ. 1865 թ.)
* 1883 - Հերման Աբենդրոթ, գերմանացի դիրիժոր (մ. 1956)
* 1901 - Լևոն Եվանգուլյանց, հայ խորհրդային ինժեներ, մեխանիկ
* 1910 - Հրաչյա Քոչար, հայ արձակագիր (մ. 1965)։
* 1922 - Եժի Կավալերովիչ, լեհ կինոռեժիսոր, դրամատուրգ (մ. 2007 թ.)։ 
* 1934 - Արմեն Մանդակունյան, հայ կոմպոզիտոր
* 1958 - Կարեն Քոչարյան, հաղորդավար
* 1960 - Մաուրո Տասսոտտի, իտալացի ֆուտբոլիստ
* 1967 - Լևոն Հարությունյան, հայ դերասան և հաղորդավար
* 1969 - Պրեդրագ Միատովիչ, հարավսլավացի ֆուտբոլիստ
* 1984 - Ալյոնա Սավչենկո, ուկրաինացի և գերմանացի գեղասահորդ
* 1984 - Հռիփսիմե Ելինյան, հայ երգչուհի և դերասանուհի
* 1986 - Կլաուդիո Մարկիզիո, իտալացի ֆուտբոլիստ
* 1987 - Էդգար Մանուչարյան, հայ Ֆուտբոլիստ։
* 1991 - Արևիկ Գևորգյան, հայ դերասանուհի և հաղորդավար

## Մահեր
* 1949 - Ալեքսանդր Սերաֆիմովիչ, ռուս սովետական գրող
* 1964 - Առնոլդ Շվասման (ծն. 1870), գերմանացի աստղագետ
* 1990 - Մովսես Գորգիսյան, Հայաստանի ազգային հերոս
* 2000 - Բորիս Խաչատուրով, օդաչու-հրամանատար
* 2000 - Վլադիմիր Խաչատրյան, հայ օդաչու-հրամանատար
* 2002 - Կիմ Արզումանյան, ռեժիսոր, բեմադրիչ
* 2007 - Հրանտ Դինք, «Ակոս» թերթի գլխավոր խմբագիր

## Տոներ և Հիշատակի օրեր
* Հրանտ Դինքի հիշատակի օր
Հունվարի 13

**Հունվարի 13**, տարվա 13-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 352 (նահանջ տարիներին՝ 353) օր։

## Դեպքեր
* 1866՝ սկսեց հրատարակվել Երուսաղեմի հայկական պատրիարքարանի պաշտոնական օրգան «Սիոն» պարբերականը
* 1915 - երկրաշարժ Իտալիայի Ավեցցանո քաղաքում, զոհվեց մոտ 30 000&nbsp;մարդ։
* 1985 - Եթովպիայում ուղևորատար գնացքի վթարի զոհ դարձավ 428&nbsp;մարդ։
*1990  Բաքվի ջարդեր. Ադրբեջանի ժողովրդական ճակատի (ԱԺՃ) կողմից 1990 թվականի հունվարի 13-19-ին տեղի են ունեցել  կազմակերպած և իշխանությունների կողմից հովանավորված հայերի ջարդեր Բաքվում։

## Ծնունդներ
* 1831 - Կոնստանտին Լեոնտև, ռուս դիվանագետ՝ (մ.1891 թ.)
* 1832 - Իվան Շիշկին, ռուս նկարիչ
* 1856 - Երվանդ Շահազիզ, հայ խորհրդային գրականագետ, պատմաբան, ազգագրագետ, մանկավարժ
* 1866 - Գասպար Մալլարյան, գրականագետ, թարգմանիչ, բանաստեղծ, մանկավարժ
* 1870 - Բոգուսլավ Ադամովիչ, լեհ արձակագիր, բանաստեղծ, նկարիչ (մ.1944)
* 1872 - Գեորգի Գյուրջիև, միստիկ փիլիսոփա (մ.1949)
* 1894 - Մուշեղ Սանթրոսյան,հայ մանկավարժ
* 1913 - Գրիգոր Գրիգորյան, բանագետ
* 1923 - Խաչատուր Իսկանդարյան, քանդակագործ
* 1977 - Օրլանդո Բլում, անգլիացի դերասան
* 1984 - Արևիկ Ուդումյան, հայ հաղորդավար և պրոդյուսեր
* 1987 - Ռադոսլավ Վոյտաշեկ, լեհ շախմատիստ
* 1988 - Տաթև Աբրահամյան, հայ շախմատիստուհի
* 1994 - Թոմ Լոուրենս, ուելսցի ֆուտբոլիստ, հարձակվող

## Մահեր
* 1625 - Յան Բրեյգել Ավագ, (ծն.1568 թ.) հոլանդացի նշանավոր նկարիչ
* 1941 - Ջեյմս Ջոյս (ծն. 1882 թ.), իռլանդացի գրող
* 1943 - Նեյյիրե Նեյիր, թատրոնի և կինոյի թուրք դերասանուհի
* 1956 - Հայկ Ասատրյան, հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, փիլիսոփա
* 1984 - Բենիամին Ժամկոչյան, (ծն․ 1895) մանկավարժ, հասարակական գործիչ
* 1995 - Գևորգ Եղիազարյան (տնտեսագետ),հայ տնտեսագետ

## Տոներ
* Հայ Առաքելական Եկեղեցին նշում է Տիրոջ անվանակոչության տոնը։

## Պետական տոներ
*  - Ռուսական տպագրության օր
* ՝ ազատության պաշտպանների օր
## Արտաքին հղումներ
* Ռադոսլավ Վոյտաշեկ անձնական քարտը ՖԻԴԵ-ի կայքում
* Ռադոսլավ Վոյտաշեկ անձնական քարտը 365chess.com կայքում
Հունվարի 15

**Հունվարի 15**, տարվա 15-րդ օրն է։ 
* Տարվա ավարտին մնում է 350 (նահանջ տարիներին՝ 351) օր։

## Դեպքեր
* 69 - Օթոնը Հռոմում զավթում է իշխանությունը
* 1559 - Եղիսաբեթ I-ը թագադրվում է որպես Անգլիայի թագուհի
* 1759 - բացվեց Բրիտանական թանգարանը
* 1856 - Փարիզում հրատարակվեց «Մասյաց աղավնի» ամսագիրը
* 1892 - Ջեյմս Նեյսմիթը հրապարակում է բասկետբոլի կանոնները
* 2001 - հիմնադրվեց Վիքիպեդիա ազատ, բազմալեզու հանրագիտարանը

## Ծնունդներ
* 1622 - Մոլիեր, ֆրանսիացի դրամատուրգմ. 1673)
* 1791 - Ֆրանց Գրիլպարցեր, ավստրիացի բանաստեղծ և դրամատուրգ
* 1793 - Ֆերդինանդ Վալդմյուլլեր, ավստրիացի նկարիչ
* 1795 - Ալեքսանդր Գրիբոյեդով, ռուս գրող (մ. 1829)
* 1850 -
:* Միհայ Էմինեսկու, ռումինացի բանաստեղծ (մ. 1889)
:* Սոֆյա Կովալևսկայա, ռուս կին մաթեմատիկոս (մ. 1891)
* 1891 - Օսիպ Մանդելշտամ, ռուս բանաստեղծ, գրականագետ (մ. 1938)
* 1892 - Հրաչ Զարդարյան, գրող
* 1905 - Աղասի Սարգսյան (պետական գործիչ), խորհրդային պետական աշխատող
* 1911 - Սոս Մանուկյան, հայ խորհրդային ճարտարապետ
* 1916 - Գրիգոր Տեր-Գրիգորյան, հայ դրամատուրգ (մ. 1981 թ.)
* 1918 - Գամալ Աբդել Նասեր, Եգիպտոսի երկրորդ (1956-1970 թթ.) նախագահը (մ. 1970)
* 1922 - Սոկրատ Աքմաքչյան, թատերական գործիչ, ռեժիսոր
* 1924 - Ալեքսանդր Մարգարյան, հայ խորհրդային լեզվաբան
* 1929 - Մարտին Լյութեր Քինգ, ամերիկացի հոգեւորական եւ հանրային գործիչ (մ. 1968)
* 1935 - Լուիջի Ռադիչե, իտալացի ֆուտբոլիստ
* 1940 - Մելանյա Աստվածատրյան, մանկավարժ
* 1965 -
:*Հարութ Հակոբյան, հայ երգիչ
:*Մարի Մսրյան, հայ դերասանուհի
* 1991 - Լոիկ Նեգո, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան

## Մահեր
* 1775 - Ջովաննի Սամարտինի, իտալացի կոմպոզիտոր
* 1841 - Ֆրիդրիխ Պարրոտ, (ծն. 1792 թ.) գերմանացի գիտնական, բնագետ, բժիշկ
* 1919 - Ռոզա Լուքսեմբուրգ և Կարլ Լիբկնեխտ, գերմանացի կոմունիստական գործիչներ
* 1999 - Սուրեն Նազարյան, հայ քանդակագործ
* 2023 - Վախթանգ Կիկաբիձե, վրացի դերասան, երգիչ, սցենարիստ, պրոդյուսեր և կոմպոզիտոր։

## Տոներ

### Նշվում է
* Աշխարհում՝ Վիքիպեդիայի օր
* Եգիպտոսում՝ Ծառ տնկելու օր
Հունվարի 22

**Հունվարի 22**, տարվա 22-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 343 (նահանջ տարիներին՝ 344) օր։

## Դեպքեր
* 1905՝ «Արյունոտ կիրակին» Սանկտ-Պետերբուրգում
* 1974 - Վիկտոր Համբարձումյանը ընտրվեց Նյու Յորքի ակադեմիայի պատվավոր անդամ 
* 2006 - Էվո Մորալեսը դառնում է Բոլիվիայի առաջին բնիկ ծագումով նախագահը։
## Ծնունդներ
* 1440 - Իվան III Վասիլևիչ, Մոսկվայի մեծ իշխան
* 1561 - Ֆրենսիս Բեկոն, անգլիացի փիլիսոփա, պատմաբան (մ. 1626).
* 1788 - Ջորջ Բայրոն, անգլիացի բանաստեղծ (մ. 1824)
* 1850 - Իվան Մուշկետով,ռուս երկրաբան
* 1876 - Հայկ Բադիկյան, ամերիկահայ քանդակագործ (մ. 1950)։
* 1871 - Նիկողայոս Ադոնց,հայ բանասեր 
* 1898 - Սերգեյ Էյզենշտեյն, սովետական կինոռեժիսոր (մ. 1948).
* 1908 - Լև Լանդաու, սովետական ֆիզիկոս (մ. 1968).
* 1911 - Բրունո Կրայսկի, ավստրիացի պետական գործիչ (մ. 1990)
* 1921 - Առնո Բաբաջանյան, հայ կոմպոզիտոր (մ. 1983)
* 1922 - Սուրեն Աղաբաբյան, հայ գրականագետ (մ. 1986)։ 
* 1974 - Արսեն Գրիգորյան, հայ երգիչ, ժողովրդական երգերի մեկնաբան, Հայաստանի վաստակավոր արտիստ
* 1980 - Ջոնատան Վուտգեյթ, անգլիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան

## Մահեր
* 1901 - Վիկտորիա թագուհի, Մեծ Բրիտանիայի թագուհի (ծն. 1819)
* 1936 - Եղիշե Թադևոսյան, հայ գեղանկարիչ (ծն. 1870 թ.)։
* 1945 - Ղազարոս Ավագյան,լեյտենանտ
* 1979 - Երվանդ Քոչար, հայ նկարիչ, քանդակագործ (ծ. 1899)
* 1993 - Կոբո Աբե, ճապոնացի արձակագիր և դրամատուրգ (ծ. 1924)

## Տոներ
## Պետական տոներ
* Իսլանդիա՝ Թորաբլոութ
* Լեհաստան՝ Պապիկների օր
* Ուկրաինա՝ Միավորման օր
Հունվարի 24

**Հունվարի 24**, տարվա 24-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 341 (նահանջ տարիներին՝ 342) օր։

## Դեպքեր
* 1862 - Բուխարեստը հայտարարվում է Ռումինիայի մայրաքաղաք
* 1933՝ շահագործման հանձնվեց Երևանի ծխախոտի ֆաբրիկան
## Ծնունդներ
* 76 - Հադրիանոս, Հռոմի կայսր
* 1705 - Ֆարինելլի, իտալացի նշանավոր օպերային երգիչ (մ. 1782 թ.)։
* 1712 - Ֆրիդրիխ II Մեծ, Պրուսիայի թագավոր (մ. 1786)
* 1732 - Պիեռ Բոմարշե, ֆրանսիացի գրող (մ. 1799)
* 1776 - Էրնստ Տեոդոր Ամադեուս Հոֆման, ռոմանտիզմի ժանրի գերմանացի գրող (մ. 1822 թ.)։
* 1776 - Սուքիաս Սոմալյան,հայ բանասեր, բառարանագիր, թարգմանիչ
* 1848 - Վասիլի Սուրիկով, ռուս նկարիչ (մ. 1916)
* 1924 - Պարույր Սևակ, հայ բանաստեղծ, գրականագետ (մ. 1971 թ.)։
* 1945 - Սվետլանա Սարգսյան, երաժշտագետ, մանկավարժ
* 1945 - Ռոմիկ Սարդարյան,հայ բանաստեղծ
* 1953 - Յուրի Բաշմետ, ռուս նշանավոր երաժիշտ, ալտահար, դիրիժոր։ 
* 1958 - Հովիկ Աբրահամյան, հայ քաղաքական և պետական գործիչ
* 1968 - Արամո, հայ երգիչ, դերասան, թմբկահար։
* 1984 - Դինա Ավետիսյան, հայ հաղորդավար, սցենարիստ և պրոդյուսեր

## Մահեր
* 41
** Գայոս Հուլիոս Գերմանիկոս (Կալիգուլա), Հռոմի կայսր (ծն. 12)
** Միլոնիա Ցեզոնիա, Կալիգուլայի չորրորդ կինը, նրա միակ դստեր մայրը
* 1791 - Էթիեն Մորիս Ֆալկոնե, ֆրանսիացի քանդակագործ
* 1851 - Գասպարե Սպոնտինի, իտալացի կոմպոզիտոր։
* 1852 - Յան Կոլլար, սլովակ բանաստեղծ (ծն. 1793)
* 1965 - Ուինսթոն Չերչիլ, քաղաքագետ (ծ. 1874)
* 1987 - Արամ Նալբանդյան, քիմիկոս

## Տոներ
## Պետական տոներ
* Կիպրոս՝ Սուրբ Նեոֆիտի օր
* Ռումինիա՝ Միավորման օր

Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր
Հունվարի 25

**Հունվարի 25**, տարվա 25-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 340 (նահանջ տարիներին՝ 341) օր։

## Դեպքեր
* 41 - Հռոմի Սենատը սպանված Կալիգուլայի հորեղբայր Կլավդիոսին հռչակում է կայսր
* 1479 - Ավարտվում է Վենետիկի և Օսմանյան կայսրության միջև 15 տարի տևած պատերազմը
* 1533 - Անգլիայի թագավոր Հենրի VIII-ն ու Աննա Բոլեյնը գաղտնի ամուսնանում են
* 1554 - Բրազիլիայում Սուրբ Պողոսի օրը հիմնվում է Սան Պաուլու քաղաքը
* 1835 - Տեղի է ունենում Վինչենցո Բելլինիի Պուրիտաններ օպերայի առաջնախաղը։
* 1858 - Առաջին անգամ կատարվում է Ֆելիքս Մենդելսոնի հանրահայտ հարսանեկան քայլերգը
* 1922 - Երևանում բացվում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոնը
* 2011 - Եգիպտոսում սկսվում են բողոքի ցույցեր՝ երկրի նախագահ Հոսնի Մուբարաքի դեմ

## Ծնունդներ
* 1723 - Կլերոն, ֆրանսիացի դերասանուհի
* 1736 - Ժոզեֆ Լուի Լագրանժ, ֆրանսիացի մաթեմատիկոս և մեխանիկ 
* 1759 - Ռոբերտ Բըրնս, բրիտանացի (շոտլանդացի) բանաստեղծ, ֆոլկլորագետ 
* 1882 - Վիրջինիա Վուլֆ, անգլիացի կին գրող
* 1886 - Վիլհելմ Ֆուրտվենգլեր, գերմանացի դիրիժոր, երգահան 
* 1891 - Աշոտ Տեր-Մկրտչյան, հայ մաթեմատիկոս, ինժեներ-մեխանիկ
* 1894 - Միխեիլ Ճիաուրելի, վրացական սովետական կինոյի ռեժիսոր, դերասան 
* 1901 - Սուրեն Չարեկյան, հայ դիրիժոր, մանկավարժ
* 1910 - Գալուստ Խանենց, պարսկահայ գրող 
* 1912 - Շավարշ Սիմոնյան, հայ ակադեմիկոս 
* 1928 - Էդուարդ Շևարդնաձե, վրացի քաղաքական գործիչ
* 1938 - Վլադիմիր Վիսոցկի, ռուս բանաստեղծ, երգիչ 
* 1942 - Էյսեբիո, պորտուգալացի ֆուտբոլիստ
* 1950 - Գուրգեն Խանջյան, հայ արձակագիր, դրամատուրգ։
* 1952 - Ավետիք Ավետիսյան, հայ նկարիչ
* 1973 - Արթուր Օսիկյան, Հայաստանի պետական գործիչ
* 1978 - Արտակ Ալեքսանյան, հայ լրագրող և հաղորդավար
* 1980 - Չավի Էռնանդես, իսպանացի ֆուտբոլիստ
* 1981 - Ալիշա Քիզ, ամերիկացի R&B ոճի հայտնի երգչուհի և երգահան
* 1984 - Ռոբինիո, բրազիլացի ֆուտբոլիստ
* 1985 - Թինա Կարոլ, ուկրաինացի երգչուհի և դերասանուհի
*1978 - Վոլոդիմիր Զելենսկի - Ուկրաինայի նախագահ

## Մահեր
* 1872 - Ռիչարդ Յուել, ամերիկյան բանակի գեներալ
* 1947 - Ալ Կապոնե, ամերիկացի հայտնի գանգստեր 
* 1951 - Սերգեյ Վավիլով,  սովետական ֆիզիկոս, ակադեմիկոս
* 1960 - Ստեֆան Մոկուլսկի, խորհրդային թատերագետ և գրականագետ
* 1962 - Հրանտ Նազարյան, իտալահայ բանաստեղծ
* 1982 - Միխայիլ Սուսլով, սովետական պետության գործիչ
* 1983 - Աբիգ Ավագյան, հայ արձակագիր
* 1995 - Լերմոնտ Մովսիսյան, հայ ռադիոֆիզիկոս

## Տոներ
Հունվարի 26

**Հունվարի 26**, տարվա 26-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 339 (նահանջ տարիներին՝ 340) օր։

## Դեպքեր
* 1837 - Միչիգանը դարձավ ԱՄՆ-ի 26-րդ նահանգը
* 1922 - Երևանում բացվեց առաջին պետական դրամատիկ թատրոնը
* 1950 - Հնդկաստանը դառնում է անկախ պետություն
* 1965 - Հինդին դառնում է Հնդկաստանի պետական լեզու
* 1980 - Իսրայելն ու Եգիպտոսը հաստատում են դիվանագիտական կապեր
* 1992 - Տեղի է ունեցել Քարինտակի ինքնապաշտպանության  որոշիչ մարտը։

## Ծնունդներ
* 1880 - Դուգլաս Մակարթուր, ամերիկացի ռազմական գործիչ
* 1909 - Մհեր Աբեղյան, հայ նկարիչ
* 1911 - Պոլիկարպ Կաշ, ամերիկացի ֆիզիկոս 
* 1918 - Նիկոլաե Չաուշեսկու, ռումինացի քաղաքական գործիչ 
* 1924 - Ռաֆայել Ղազարյան, ռադիոֆիզիկոս, ակադեմիկոս, քաղաքական գործիչ 
* 1925 - Փոլ Նյուման, ամերիկացի դերասան, ռեժիսոր 
* 1963 - Ժոզե Մոուրինյո, պորտուգալացի ֆուտբոլային մարզիչ, նախկին ֆուտբոլիստ
* 1987 - Սեբաստիան Ջովինկո, իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան
* 1991 - Նիկո Միրալեգրո, բրիտանացի դերասան

## Մահեր
* 1943 - Նիկոլայ Վավիլով, խորհրդային գենետիկ, բուսաբան, աշխարհագրագետ 
* 1944 - Սմարանդա Գեորգիու, ռումին գրող, հասարակական գործիչ, հայասեր 
* 1957 - Զաբել Բոյաջյան, անգլիահայ գրող, թարգմանիչ 
* 1957 - Շավարշ Միսաքյան, հայ հրապարակագիր, ազգային-հասարակական գործիչ 
* 1983 - Դորի Ամիրբեկյան, դերասան 

## Տոներ
## Պետական տոներ
* Ավստրալիա - Ավստրալիայի օր
* Դոմինիկյան Հանրապետություն՝ Դուարթեի օր
* Ուգանդա՝ Ազատության օր
* Հնդկաստան՝ Հանրապետության օր
Հունվարի 27

**Հունվարի 27**, տարվա 27-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 338 (նահանջ տարիներին՝ 339) օր։

## Դեպքեր
* 98՝ Հռոմի կայսր է դառնում Տրայանոսը, Ներվայի մահից հետո
* 1695 - Ահմեդ II-ի մահից հետո սուլթան է դառնում Մուստաֆա II-ը

## Ծնունդներ
* 1571 - Աբբաս I, Իրանի շահ (մ. 1629)
* 1756 - Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտ, ավստրիացի կոմպոզիտոր (վ. 1791)
* 1832 - Լուիս Քերոլ, անգլիացի գրող (վ. 1898)
* 1899 - Արարատ Ղարիբյան, հայ լեզվաբան (վ․ 1977)
* 1919 - Ռոս Բաղդասարյան, ամերիկահայ դաշնակահար, երգիչ և դերասան (մահ. 1972 թ.)
* 1928 - Սոս Սոսյան, հայ դերասան, ՎԽՍՀ ժողովրդական արտիստ
* 1936 - Բարի Բերիշ, ամերիկացի ֆիզիկոս, աշխատել է Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում։
* 1939 - Տիգրան Մանսուրյան, կոմպոզիտոր
* 1944 - Նիք Մեյսոն, բրիտանացի երաժիշտ։
* 1944 - Նոնա Գաբրիելյան, հայ նկարչուհի, խեցեգործուհի
* 1993 - Յայա Սանոգո, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ։

## Մահեր
* 1901 - Ջուզեպպե Վերդի, իտալիացի կոմպոզիտոր (ծ. 1813)
* 1942 - Նիկողայոս Ադոնց, հայ պատմաբան, բյուզանդագետ և բանասեր (ծ. 1871)
* 1962 - Հրանտ Գրիգորյան, կոմպոզիտոր (ծ. 1919)
* 1983 - Լուի դը Ֆյունես, ֆրանսիացի դերասան (ծ. 1914)
* 2010 - Ջերոմ Սելինջեր,ամերիկացի գրող

## Պետական տոներ և հիշատակի օրեր
* Հանուն հայրենիքի զոհվածների հիշատակի և խոնարհումի օր
* Բոսնիա և Հերցեգովինա՝ Սուրբ Սավվայի օր
* Սերբիա՝ Սուրբ Սավվայի օր
* ՄԱԿ՝ Հոլոքոստի զոհերի հիշատակի օր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունվարի 27
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր
Կատեգորիա:Տարվա օրեր
Հունվարի 29

մինի|աջից|200px|Կարլ Բենցի առաջին ավտոմեքենան
**Հունվարի 29**, տարվա 29-րդ օրն է։ 
* Տարվա ավարտին մնում է 336 (նահանջ տարիներին՝ 337) օր։

## Դեպքեր
* 1676 - Ֆեոդոր III-ը՝ Ռուսաստանի ցար
* 1814 - Բրիեննեի ճակատամարտում Ֆրանսիան պարտության է մատնում Ռուսաստանին և Պրուսիային
* 1861 - Կանզասը վավերացնում է ԱՄՆ սահմանադրությունը և դառնում է միության 34-րդ նահանգը
* 1886 - Կարլ Բենցը գրանցել է ներքին այրման շարժիչով առաջին մեքենայի արտոնագիրը
* 1891 - Լիլիուոկալանին՝ Հավայիի վերջին թագուհին
* 1896 - Էմիլ Գրուբբեն առաջին անգամ օգտագործում է ռադիոակտիվ ճառագայթումը կրծքի քաղցկեղի բուժման նպատակով
* 1923 - Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի հանդիսավոր բացումը
* 1964 - Ավստրիայի Ինսբրուք քաղաքում մեկնարկում են IX Ձմեռային Օլիմպիական խաղերը
* 2001 - Ֆրանսիայի նախագահը ստորագրեց Հայոց ցեղասպանության ճանաչման մասին օրինագիծը
* 2002` ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշը գործածում է «Չարիքի առանցք» արտահայտությունը, նկատի ունենալով Իրաքին, Իրանին և Հյուսիսային Կորեային

## Ծնունդներ
* 1455 - Յոհաննես Ռեուխլին, գերմանացի փիլիսոփա և հումանիստ
* 1688 - Էմանուել Սվեդենբորգ, շվեդ գիտնական, փիլիսոփա, աստվածաբան
* 1737 - Թոմաս Փեյն, ամերիկացի փիլիսոփա և հեղափոխական
* 1782 - Դանիել Օբեր, ֆրանսիացի կոմպոզիտոր
* 1810 - Էրնստ Կումմեր, գերմանացի մաթեմատիկոս
* 1843 - Վիլյամ Մակկինլի, ԱՄՆ 25-րդ նախագահ
* 1860 - Անտոն Չեխով, ռուս գրող (մ. 1904)
* 1866 - Ռոմեն Ռոլան, ֆրանսիացի գրող, հասարակական գործիչ (վ. 1944)
* 1932 - Հրաչյա Անդրեասյան, ռազմական գործիչ, ՀՀ բանակի գեներալ-լեյտենանտ (մ. 1999)
* 1951 - Գեղամ Գրիգորյան, օպերային ճանաչված երգիչ, Երևանի Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար
* 1954 - Օպրա Ուինֆրի, հանրահայտ ամերիկացի դերասանուհի
* 1960 - Տիգրան Սարգսյան, ՀՀ 12-րդ վարչապետ
* 1977 - Կարինե Ասիրյան, հայ երգչուհի

## Մահեր
* 1119 - Գելասիոս II, հռոմի պապ
* 1824 - Ստեփանոս Ագոնց, Մխիթարյան վարդապետ, հայագետ (ծ. 1740)
* 1919 - Արամ Մանուկյան (ՀՅԴ), պետական, հասարակական գործիչ, Հայոց նորագույն պետականության հիմնադիր (ծ. 1879)
* 1963 - Ռոբերտ Ֆրոստ, ամերիկացի պոետ (ծ. 1874)
* 1970 - Լիդդել Հարտ, անգլիացի ռազմական պատմաբան (ծ. 1895)
* 1994 - Եվգենի Լեոնով, խորհրդային կինոյի և թատրոնի դերասան (ծ. 1926)։
* 1999 - Մարո Մարգարյան, բանաստեղծ, թարգմանիչ (ծ. 1915)

## Պետական տոներ
* ` Դատախազության աշխատողների օր
* ` Հրշեջների օր
Հունվարի 21

## '''Հունվարի 21''', տարվա 21-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 344 (նահանջ տարիներին՝ 345) օր։

## Դեպքեր
* 1793 - Լուի XVI-ը գիլյոտինով ենթարկվում է մահապատժի
* 1961 - Ֆրի Սթեյթ երկրամասում հանքախորշի փլուզման հետևանքով կենդանի թաղվում է 435 աշխատող
* 1910 թվականին Փարիզի մեծ ջրհեղեղը սկսվեց, երբ անձրևից ուռած Սեն գետը դուրս եկավ ափերից՝ ջուր ուղարկելով Ֆրանսիայի մայրաքաղաք։

## Ծնունդներ
* 1878 - Վահան Թեքեյան, հայ բանաստեղծ (վ. 1945)։
* 1887 - Հակոբ Անտոնյան, հայ բանաստեղծ, հրապարակախոս, թարգմանիչ
* 1906 - Իգոր Մոիսեև, բալետի սովետական արտիստ և բալետ-մայստեր
* 1938 - Ֆելիքս Դանիելյան,հայ կենդանաբան
* 1938 - Գևորգ Եղիազարյան (տնտեսագետ),հայ տնտեսագետ
* 1941 - Պլասիդո Դոմինգո, իսպանացի տենոր
* 1949 - Չիոնգ Տան Շանգ, վիետնամցի քաղաքական-պետական գործիչ
* 1950 - Վլադիմիր Եպիսկոպոսյան, հայ դերասան
* 1950 - Անխել-Մարիա Վիլյար, իսպանացի ֆուտբոլիստ
* 1960 - Դմիտրի Խառատյան, ռուսաստանցի դերասան
* 1961 - Վլադիկ Խաչատրյան, պաշտպանության բանակի գեներալ-մայոր
* 1963 - Հակիմ Օլաջուվոն, նիգերիացի նախկին բասկետբոլիստ
* 1967 - Արտաշես Մինասյան, շախմատի գրոսմայստեր
* 1972 - Նվեր Հովհաննիսյան, ազատարմարտիկ, Արցախյան և Քառօրյա պատերազմների մասնակից (մ. 2018)
* 1978 - Արփինե Քեթցյան, հայ քանդակագործ
* 1981 - Դևիդ Սանդբերգ, շվեդ կինոռեժիսոր
* 1985 - Սուրեն Մանուկյան, հայ պատմաբան
* 1989 - Հենրիխ Մխիթարյան, հայ ֆուտբոլիստ

## Մահեր
* 1609 - Ժոզեֆ Սկալիգեր (ծն. 1540), ֆրանսիացի պատմագիր
* 1774 - Մուստաֆա III, Օսմանյան կայսրության սուլթան 
* 1789 - Փոլ Անրի Հոլբախ, (ծն. 1723 թ.) ֆրանսիացի մատերիալիստ փիլիսոփա
* 1825 - Ֆեոդոսի Շչեդրին, ռուս քանդակագործ
* 1872 - Պետրոս Դուրյան (ծն. 1851), հայ բանաստեղծ
* 1872 - Ֆրանց Գրիլպարցեր, ավստրիացի բանաստեղծ և դրամատուրգ
* 1879 - Լյուբեն Կարավելով, բուլղար գրող
* 1916 - Հրանտ Հայրամե, հայ բժիշկ
* 1924 - Վլադիմիր Լենին (ծ. 1870) Սովետական Միության հիմնադիրը 
* 1950 - Ջորջ Օրվել (ծն. 1903), անգլիացի գրող
* 1984 - Ալան Մարշալ, ավստրալիացի գրող

## Տոներ
## Պետական տոներ

* Նիդերլանդներ՝ Գրկախառնությունների օր
Հունվարի 20

**Հունվարի 20**, տարվա 20-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 345 (նահանջ տարիներին՝ 346) օր։

## Դեպքեր
* 1975 - առաջին ռազմական գործողությունը սկսեց ԱՍԱԼԱ-ն
* 1990 - խորհրդային զորքերը Բաքվում ճնշեցին քաղաքական ընդդիմության ցույցերը, զոհվեց 137 մարդ

## Ծնունդներ
* 1775 - Անդրե Մարի Ամպեր, ֆրանսիացի ֆիզիկոս, մաթեմատիկոս (մ. 1836)
* 1911 - Ալֆրեդո Ֆոնի, իտալացի ֆուտբոլիստ
* 1918 - Հովհաննես Զարդարյան, հայ գեղանկարիչ
* 1919 - Սիլվա Կապուտիկյան, հայ գրող ու բանաստեղծուհի (մ. 2006)
* 1920 - Ֆեդերիկո Ֆելինի, իտալացի կինոռեժիսոր (մ. 1993)
* 1924 - Մանյա Ղազարյան (արվեստաբան), արվեստաբան
* 1945 - Սամվել Մուրադյան, գրականագետ
* 1946 - Դեյվիդ Լինչ, ամերիկացի նշանավոր կինոռեժիսոր։
* 1952 - Ռիմաս Տումինաս, լիտվացի թատերական ռեժիսոր
* 1952 - Իրինա Ալեգրովա, ռուս բեմային երգչուհի

## Մահեր
* 1875 - Ժան Ֆրանսուա Միլլե (ծն. 1814), ֆրանսիացի նկարիչ
* 1881 - Արշակ Տեր-Ղուկասով,գեներալ-լեյտենանտ
* 1966 - Վահան Արամունի, հայ բանաստեղծ, արձակագիր, լրագրող (ծն. 1914)
* 1973 - Համիլկար Կաբրալ, Կանաչ հրվանդանի կղզիների ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ
* 1983 - Գարինչա (ծն. 1933), բրազիլացի լեգենդար ֆուտբոլիստ
* 1993 - Օդրի Հեփբերն (ծն. 1929), բրիտանացի դերասանուհի
* 2014 - Արմեն Հովհաննիսյան, զինվորական (ծն. 1994)
* 2018 - Սարգիս Հացպանյան հասարակական, քաղաքական գործիչ (ծն. 1962)
* 2022 - Մարիամ Տոնյան, Հայաստանի ամենատարեց ուսուցչուհին (ծնվ. 1919)

## Տոներ
* -ում՝ ինաուգուրացիայի օր։
Հունվարի 31

**Հունվարի 31**, տարվա 31-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 334 (նահանջ տարիներին՝ 335) օր։

## Դեպքեր
* 1953 - Հյուսիսային ծովում տեղի ունեցած ջրհեղեղի հետևանքով զոհվեց 2551 մարդ
* 1968 - աշխարհի ամենափոքր կղզի պետությունը՝ Նաուրուն, հռչակեց իր անկախությունը
## Ծնունդներ
* 1715 - Կլոդ Ադրիան Հելվեցիուս, ֆրանսիացի փիլիսոփա-մատերիալիստ (մ. 1771)։
* 1797 - Ֆրանց Շուբերտ, ավստրիացի կոմպոզիտոր (մ. 1828)։
* 1860 - Ատրպետ, հայ գրող, հասարակական գործիչ, հրատարակիչ (մ. 1937)։
* 1898 - Արամ Աբրահամյան, հայ ուրոլոգ (մ. 1990)։
* 1911 - Վանգա, բուլղարացի գուշակ (մ. 1996)։
* 1924 - Թենգիզ Աբուլաձե, վրացի կինոռեժիսոր (մ. 1994)։
* 1929 - Ռուդոլֆ Լյուդվիգ Մյոսբաուեր, գերմանացի ֆիզիկոս (մ. 2011)։
* 1931 - Ռաֆայել Աթոյան, նկարիչ (մ. 2014):
* 1931 - Էմիլ Գաբրիելյան, բժիշկ, դեղաբան (մ. 2010):
* 1935 - Կենձաբուրո Օէ, ճապոնացի գրող, արձակագիր։

## Մահեր
* 1965 - Ահարոն Տատուրյան, ֆրանսահայ բանաստեղծ (ծ. 1886)։
* 1973 - Ռագնար Ֆրիշ, տնտեսագետ (ծ. 1895)։
* 1994 - Աշոտ Չախոյան, հայ ազատամարտիկ, իրավագետ, գործարար (ծ. 1972)։

## Տոներ
## Պետական տոներ
* Նաուրու՝ Անկախության օր
Փետրվարի 6

**Փետրվարի 6**, տարվա 37-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 328 (նահանջ տարիներին՝ 329) օր։

## Դեպքեր
* 1936` Տեղի ունեցավ չորրորդ Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացման հանդիսավոր արարողությունը (Գառմիշ Պարտենկիրխեն, Գերմանիա)
* 1968` Տեղի ունեցավ X Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացման հանդիսավոր արարողությունը (Գրենոբլ, Ֆրանսիա)։

## Ծնունդներ
* 1537 - Տոյոտոմի Հիդեյոսի, ճապոնական նշանավոր իշխանապետ և կայսերական վարչապետ, ով ավարտեց Ճապոնիայի վերամիացումը (մ. 1598 թ.)
* 1911 - Ռոնալդ Ռեյգան, Ամերիկայի 40-րդ նախագահ (վ. 2004)
* 1923 - Լևոն Մարգարյան, հայ խորհրդային բժիշկ, մանկաբարձ-գինեկոլոգ
* 1932 - Ֆրանսուա Տրյուֆո, ֆրանսիացի ռեժիսոր, սցենարիստ, դերասան
* 1939 - Սիմոն Աչիկգյոզյան, Արցախյան ազատամարտի հերոս
* 1945 - Բոբ Մառլի, միջազգային լայն ճանաչման արժանացած ճամայկացի ռեգգի երգիչ, երաժիշտ (վ. 1981)
* 1985 - Քրիսթալ Ռիդ, ամերիկացի դերասանուհի և մոդել

## Մահեր
* 1949 - Առաքել Սարուխան, հայ պատմաբան, բանասեր, գրող, հասարակական գործիչ
* 1977 - Թագուշ Սահակյան, հայ դերասանուհի
* 1985 - Ջեյմս Հադլեյ Չեյզ, անգլիացի դետեկտիվ ժանրի գրող (ծ. 1906)։
* 1995 - Ռաֆայել Իշխանյան, լեզվաբան, գրականագետ, մատենագետ
* 1998 - Ղազար Այվազյան, հայ գրականագետ (ծ. 1913)։
* 2017 - Ինգե Կելլեր, թատրոնի, կիոնոյի և հեռուստատեսության գերմանացի դերասանուհի

## Տոներ
Փետրվարի 8

**Փետրվարի 8**, տարվա 39-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 326 (նահանջ տարիներին՝ 327) օր։

## Դեպքեր
* 1948` Տեղի ունեցավ V Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի փակման հանդիսավոր արարողությունը (Սանկտ Մորից, Շվեյցարիա)։
* 1984` Մեկնարկեցին XIV Ձմեռային Օլիմպիական խաղերը (Սարաևո, Հարավսլավիա)։
* 1992` Տեղի ունեցավ XVI Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացման հանդիսավոր արարողությունը (Ալբերվիլ, Ֆրանսիա)։
* 1874` Տեղի ունեցավ «Բորիս Գոդունով» օպերայի առաջնախաղը Սանկտ Պետերբուրգում։

## Ծնունդներ
* 1817 - Ռիչարդ Յուել, ԱՄՆ բանակի կադրային սպա և քաղաքացիական պատերազմի տարիներին Կոնֆեդերացիա բանակի գեներալ
* 1828 - Ժյուլ Վեռն, ֆրանսիացի գրող (վ. 1905)
* 1834 - Դմիտրի Մենդելեև, ռուս ճանաչված գիտնական, քիմիկոս, բացահայտել է քիմիական տարրերի Պարբերական համակարգը (մահ. 1907 թ.)
* 1877 - Ստեփան Քափանակյան, հայ ռեժիսոր, թարգմանիչ, ասմունքող, բեմադրիչ (մահ. 1944)։
* 1883 - Ջոզեֆ Շումպետեր, ավստրիացի տնտեսագետ, քաղաքական գործիչ (մահ. 1950)։
* 1905 - Լև Ատամանով, մուլիտիպլիկացիոն ֆիլմերի ռեժիսոր (մահ. 1981)։
* 1911 - Էլիզաբեթ Բիշոփ, ամերիկացի բանաստեղծ և արձակագիր
* 1922 - Յուրի Ավերբախ, շախմատային կոմպոզիտոր, միջազգային կարգի մրցավար (1969), ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1965), ԽՍՀՄ չեմպիոն (1954)
* 1928 - Վյաչեսլավ Տիխոնով, խորհրդային և ռուս դերասան, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ 
* 1941 - Նիկ Նոլթի, ամերիկացի դերասան։
* 1985 - Էվաութ Խենեմանս, հոլանդացի պրոդյուսեր, հաղորդավար, դերասան և երգիչ

## Մահեր
* 1709 - Ջուզեպպե Տորելլի, բարոկկո ուղղության իտալացի երգահան, ջութակահար, ալտահար, մանկավարժ
* 1725 - Պետրոս I, համայն Ռուսիո առաջին կայսր (ծնվ. 1672)
* 1912 - Գրիգոր Խալաթյանց,հայագետ,պատմաբան
* 1921 - Պյոտր Կրոպոտկին,ռուս մանր բուրժուական հեղափոխական, անարխիզմի տեսաբան, աշխարհագրագետ-երկրաբան
* 1953 - Հովիկ Մելիքյան, հայ արձակագիր, գրականագետ (ծնվ. 1902)
* 1976 - Ալբերտ Խաչատուրով, խորհրդային, ուզբեկ, թատերական ռեժիսոր, կինոռեժիսոր, սցենարիստ, Ուզբեկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1957)։

## Տոներ
Փետրվարի 9

**Փետրվարի 9**, տարվա 40-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 325 (նահանջ տարիներին՝ 326) օր։

## Դեպքեր
* 1895 - Մասաչուսեթս նահանգի Հոլիոք քաղաքում անցկացվեց վոլեյբոլի առաջին խաղը
* 1920 - Փարիզում ստորագրվեց Շպիցբերգեն կղզեխմբի օգտագործման վերաբերյալ համաձայնագիր 
* 1924՝ կազմավորվեց Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունը, որը մտավ Ադրբեջանական ԽՍՀ կազմի մեջ 
* 1960՝ ամերիկյան դերասանուհի Ջոան Վուդվարդի պատվին Հոլիվուդի փառքի ծառուղում բացվեց առաջին աստղը
* 1964՝ IX Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի փակման հանդիսավոր արարողությունը (Ինսբրուք, Ավստրիա) 
* 1971 - ամերիկյան Ապոլոն 14 տիեզերանավը Լուսնի վրա երրորդ անգամ անձնակազմով իջնելուց հետո վերադառնում է Երկիր
* 1991 - Լիտվայում ընտրողները քվեարկում են անկախության օգտին
* 1998՝ Հայաստանի նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի կողմից թույլատրվեց Հայ Հեղափոխական Դաշնակցության գործունեությունը
* 2010 - Եվրախորհրդարանը հաստատեց Եվրոպական Միության եվրահանձնաժողովի նոր կազմը
* 2018՝ XXIII Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացման հանդիսավոր արարողությունը (Փհենչհան, Հարավային Կորեա)

## Ծնունդներ
* 1737 - Թոմաս Փեյն, Ամերիկացի փիլիսոփա, գրող (մ. 1809)
* 1830 - Աբդուլ Ազիզ, Օսմանյան սուլթան (մ. 1876)
* 1872 - Արմեն Գարո, հայ քաղաքական և ռազմական գործիչ
* 1885՝ 
** Վահան Տերյան, հայ բանաստեղծ (մ. 1920)
** Ալբան Բերգ, ավստրիացի երգահան (մ. 1935)
* 1886 - Ալեքսանդր Մյասնիկյան, հայ քաղաքական, հասարակական գործիչ (մ. 1925 թ.)։
* 1888 - Երվանդ Կողբետլյանց, ռուսահայ մաթեմատիկոս, երկրաֆիզիկոս և գյուտարար (վ. 1974)
* 1903 - Վազգեն Շուշանյան, հայ գրող (վ. 1941)
* 1935 - Էռնեստ Հարությունյան, կենդանաբան
* 1943 - Ջո Պեշի, ամերիկացի դերասան, երգիչ
* 1981 - Թոմ Հիդելսթոն, բրիտանացի դերասան
* 1992 - Feduk, ռուս երգիչ

## Մահեր
* 1640 - Մուրադ IV, Օսմանյան կայսրության սուլթան (ծն. 1612)
* 1857 - Սոլոմոս Դիոնիսոս, հույն բանաստեղծ
* 1881 - Ֆեոդոր Դոստոևսկի, ռուս գրող (ծն. 1821)
* 1920 - Ֆրիդրիխ ֆոն Բեկ Ռժիկովսկի, ավստրո-հունգարական պետական գործիչ 
* 1984 - Յուրի Անդրոպով - սովետական քաղաքական գործիչ (ծն. 1914)

## Տոներ
* Ատամնաբույժների համաշխարհային օր։
* Մերկապարի համաշխարհային օր։

## Ծանոթագրություններ
Փետրվարի 11

**Փետրվարի 11**, տարվա 42-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 323 (նահանջ տարիներին՝ 324) օր։

## Դեպքեր
* 1928 - երկրորդ Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացումը (Սանկտ Մորից, Շվեյցարիա)
* 1929 - Վատիկանը անկախացավ Իտալիայից։
* 1979 - Իրանում ավարտվեց իսլամական հեղափոխությունը

## Ծնունդներ
* 1818 - Անտոն Գարագաշյան, հայ պատմաբան, փիլիսոփա-տրամաբան, լեզվաբան (վ. 1903)
* 1847 - Թոմաս Էդիսոն, ամերիկացի գյուտարար (մ. 1931)
* 1884 - Աշխարհբեկ Քալանթար, հայագետ, հնագետ, պատմաբան (վ. 1942)
* 1894 - Վիտալի Բիանկի, ռուս սովետական գրող (մ. 1959)
* 1926 - Լեսլի Նիլսեն, ամերիկացի դերասանուհի (մ. 2010)
* 1929 - Ալբերտ Ազարյան, հայ մարմնամարզիկ, օլիմպիական խաղերի չեմպիոն
* 1930 - Խաչիկ Միրիջանյան, հայ քանդակագործ
* 1937 -  Սերգեյ Իսրայելյան, թատրոնի և կինոյի հայ դերասան, օպերատոր, ռեժիսոր
* 1954 - Արմեն Էլբակյան, հայ դերասան, թատերական ռեժիսոր։ 
* 1969 - Ջենիֆեր Անիսթոն, ամերիկացի դերասանուհի
* 1972 - Սթիվ Մաքմանաման, անգլիացի ֆուտբոլիստ
* 1977 - Մայք Շինոդա, ամերիկացի երգիչ
* 1983 - Ռաֆայել վան դեր Վարտ, հոլանդացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան
* 1989 - Ալեքսանդր Բյուտներ, հոլանդացի ֆուտբոլիստ

## Մահեր
* 641 - Հերակլիոս Ա, Բյուզանդիայի կայսր (ծն․ 575)
* 1650 - Ռենե Դեկարտ, ֆրանսիացի փիլիսոփա, մաթեմատիկոս, ֆիզիկոս (ծն. 1596)
* 1829 - Ալեքսանդր Գրիբոյեդով, ռուս ճանաչված դրամատուրգ, բանաստեղծ, դիվանագետ (ծն. 1795) 
* 1846 - Սուքիաս Սոմալյան, հայ բանասեր, բառարանագիր, թարգմանիչ
* 1947 - Մարտին Կլեյն, էստոնացի ըմբիշ (ծն. 1884)
* 1948 - Սերգեյ Էյզենշտեյն, թատրոնի և կինոյի խորհրդային ռեժիսոր (ծն. 1898) 
* 1971 - Սերոբե Եղիկյան, հայ քիմիկոս, դոկտոր
* 1976 - Լի Ջեյ Կոբբ, ամերիկացի դերասան (ծն. 1911)
* 2012 - Ուիթնի Հյուսթոն, ամերիկացի երգչուհի (ծն. 1963)

## Տոներ
* ՄԱԿ՝ Գիտության մեջ կանանց և աղջիկների միջազգային օր,
* Իրան՝ Իսլամական հեղափոխության հաղթանակի օր,
* Լեհաստան՝ Անտառի գազաններին կերակրելու օր,
* Ճապոնիա՝ Պետության հիմնադրման օր,
*Պացիենտի համաշխարհային օր։

## Ծանոթագրություններ
Փետրվարի 13

**Փետրվարի 13**, տարվա 44-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 321 (նահանջ տարիներին՝ 322) օր։

## Դեպքեր
* 1668 - Իսպանիայի կողմից Պորտուգալիա տարածքը ճանաչվում է անկախ երկիր
* 1729 - Ռաշթ քաղաքում Ռուսաստանի և Պարսկաստանի միջև կնքվում է առևտրական պայմանագիր 
* 1895 - Լյումիեր եղբայրներն ստանում են կինոապարատի արտոնագիր 
* 1918 - Ռուսաստանի տարածքում մտցվում է Գրիգորյան օրացույցը
* 1924 - ՌՍՖՍՀ կազմում ստեղծվում է ներկայիս Ստավրոպոլի երկրամասը
* 1931 - Նյու Դելին դառնում է Հնդկաստանի մայրաքաղաք
* 1972 - XI Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի փակումը (Սապպորո, Ճապոնիա)
* 1980 - մեկնարկեցին XIII Ձմեռային Օլիմպիական խաղերը (Լեյք Փլեսիդ, ԱՄՆ)
* 1988 - XV Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացումը (Կալգարի, Կանադա)։
* 2014 - Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը ՖԻՖԱ-ի վարկանիշային աղյուսակում հասնում է աննախադեպ՝ 30-րդ տեղի

## Ծնունդներ
* 1769 - Իվան Կռիլով, ռուս նշանավոր գրող (մահ. 1844 թ.)։
* 1770 - Ներսես Ե Աշտարակեցի, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս (մ. 1857 թ.)։
* 1873 - Ֆեոդոր Շալյապին, ռուս նշանավոր օպերային երգիչ (մ. 1938 թ.)։
* 1881 - Էլինոր Ֆարջոն, անգլիացի մանկագիր
* 1883 - Եվգենի Վախթանգով, հայկական ծագումով ռուս դերասան և ռեժիսոր (մ. 1922 թ.)
* 1894 - Համբարձում Խաչանյան, հայ դերասան (վ. 1944)
* 1900 - Ռոյ Հարրոդ, անգլիացի տնտեսագետ
* 1902 - Հարոլդ Լասսուել, ամերիկացի քաղաքագետ (մ. 1978 թ.)
* 1903 - Ժորժ Սիմենոն, բելգիացի գրող (մ. 1989 թ.)։
* 1946 - Վազգեն Մանուկյան, մաթեմատիկոս, քաղաքական գործիչ
* 1960 - Պիեռլուիջի Կոլլինա, իտալացի ֆուտբոլիստ և մրցավար
* 1967 - Գագիկ Ստեփանյան, Արցախյան ազատամարտի հերոս
* 1968 - Նիամ Քավանա, իրլանդացի երգչուհի
* 1978 - Անդերս Բրեյվիկ, նորվեգացի զանգվածային մարդասպան։
* 1979 - Ֆիլիպ Ժարուսկի, ֆրանսիացի տենոր։
* 1990 - Քևին Ստրոտման, հոլանդացի ֆուտբոլիստ։

## Մահեր
* 1883 - Ռիխարդ Վագներ, գերմանացի երգահան (ծն.1813 թ.)
* 1571 - Բենվենուտո Չելինի, իտալացի նկարիչ, քանդակագործ (ծն.1500 թ.)
* 1905 - Կոնստանտին Սավիցկի, ռուս կենցաղանկարիչ
* 1950 - Ռաֆայել Սաբատինի, իտալացի գրող (ծն.1875 թ.)
* 1964 - Պաուլինիո Ալկանտարա, իսպանացի ֆուտբոլիստ (ծն.1896 թ.)
* 1996 - Մարտին Բոլսամ, ամերիկացի դերասան (ծն.1919 թ.)
* 2022 - Քաջազուն Գյուրջյան,հայ դերասան

## Տոներ
* Տրնդեզ
*Ռադիոյի համաշխարհային օր

Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր
Փետրվարի 14

**Փետրվարի 14**, տարվա 45-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 320 (նահանջ տարիներին՝ 321) օր։

## Դեպքեր
* 1829` Տեղի ունեցավ «Օտարերկրուհի» օպերայի առաջնախաղը Միլանում
* 1930` Լույս տեսավ Դեշիլ Հեմմեթի ամենահայտնի վեպը՝ «Մալտիական բազեն»։
* 1944` Տեղի ունեցավ «Դավիթ Բեկ» ֆիլմի պրեմիերան Մոսկվայում
* 1952` VI Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացումը (Օսլո, Նորվեգիա)

## Ծնունդներ
* 1602 - Ֆրանչեսկո Կավալլի, իտալացի երգահան, երգեհոնահար։
* 1882 - Հայկանուշ Մառք, հայ գրող (վ. 1966)
* 1909 - Գառնիկ Ստեփանյան, հայ գրականագետ, թատերագետ, գրող, բառարանագիր
* 1925 - Սերգեյ Աբրահամյան, հայ լեզվաբան
* 1946 - Յան Դեկլեյր, ֆլամանդացի հայտնի դերասան։
* 1953 - Աշոտ Ադամյան, կինոյի և թատրոնի հայ դերասան, բեմադրիչ։
* 1958 - Վլադիմիր Բալայան, արցախյան ազատամարտի հերոս
* 1958 - Սմբատ Լպուտյան, հայ շախմատիստ, համաշխարհային օլիմպիադայի հաղթող։
* 1959 - Ռենե Ֆլեմինգ, ամերիկյան օպերային երգչուհի
* 1961 - Հրաչյա Հարությունյան, դերասան
* 1967 - Վասիլ Սարգսյան, հայ դերասան (մ. 2020)
* 1970 - Սայմոն Պեգ, բրիտանացի դերասան
* 1971 - Գեորգե Մուրեշան, ռումինացի նախկին բասկետբոլիստ։
* 1974 - Գարիկ Մարտիրոսյան, հայ հումորիստ և հաղորդավար։

## Մահեր
* 1779 - Ջեյմս Կուկ, անգլիացի ծովագնաց (ծնվ. 1728)։
* 1884 - Սիմոն Ճուլարտյան, հայ բանահավաք, բանասեր (ծնվ. 1811)։
* 1964 - Պյատրաս Կուբերտավիչյուս, լիտվացի խորհրդային դերասան և ռեժիսոր
* 1975 - Պելեմ Գրենվիլ Վուդհաուս, անգլիացի գրող (ծնվ. 1881)։
* 1986 - Բաբկեն Ներսիսյան,հայ դերասան 
* 1987 - Դմիտրի Կաբալևսկի, ռուս սովետական կոմպոզիտոր (ծնվ. 1904)։
* 1994 - Պետրոս Ղևոնդյան, հայ ազատամարտիկ (ծնվ. 1964)։

## Տոներ
* Տյառնընդառաջ
* Սուրբ Վալենտինի օր
Փետրվարի 4

**Փետրվարի 4**, տարվա 35-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 330 (նահանջ տարիներին՝ 331) օր։

## Դեպքեր
* 1932 - Տեղի ունեցավ երրորդ Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացման հանդիսավոր արարողությունը (Լեյք Փլեսիդ, ԱՄՆ)
* 1976 - Տեղի ունեցավ XII Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացման հանդիսավոր արարողությունը (Ինսբրուգ, Ավստրիա)։
* 2004 - Մարկ Ցուկերբերգը ստեղծեց Ֆեյսբուք սոցիալական ցանցը։

## Ծնունդներ
* 1865 - Վասիլ Ղորղանյան, երաժշտագետ (վ. 1934)
* 1878 - Զապել Եսայան, հայ գրող, հրապարակախոս (վ. 1943):
* 1907 - Սերգեյ Աբալյանց, հայ հիդրոտեխնիկ (վ. 1991)։
* 1923 - Արշալույս Սարոյան, բանաստեղծ, մշակութային գործիչ (վ. 1974)։
* 1981 - Ջեյսոն Կապոնո, ամերիկացի բասկետբոլիստ, 2006 թ.-ի NBA-ի չեմպիոն
* 1982 - Իրինա Թովմասյան, հայ հաղորդավար և մոդել
* 1990 - Զաք Քինգ, ամերիկացի կինոռեժիսոր, ձայնային դերասան և ինտերնետային անձնավորություն
* 1991 - Անի Երանյան, հայ դերասանուհի, հաղորդավար և երգչուհի

## Մահեր
* 211 - Սեպտիմիոս Սևերոս, հռոմեացի կայսր
* 1659 - Աբել Թասման, հոլանդացի նշանավոր ծովագնաց, Ավստրալիայի և Օվկիանիայի հետազոտող (ծն. 1603 թ.)
* 1674 - Ոսկան Երևանցի, հայ նշանավոր մշակութային գործիչ, տպագրիչ, լեզվաբան (ծն. 1614 թ.)
* 1933 - Արչիբալդ Հենրի Սեյս, անգլիացի արևելագետ
* 1952 - Հակոբ Մանանդյան, հայ պատմաբան
* 1987 - Կարլ Ռոջերս,ամերիկացի հոգեբան 
* 1995 - Արթուր Օհանյան,հայ ազատամարտիկ

## Տոներ

*Քաղցկեղի դեմ պայքարի միջազգային օր
Փետրվարի 3

**Փետրվարի 3**, տարվա 34-րդ օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 331 (նահանջ տարիներին՝ 332) օր։

## Դեպքեր
* 1972 - Տեղի ունեցավ XI Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի բացման հանդիսավոր արարողությունը (Սապորո, Ճապոնիա)։
* 1916 - Տեղի է ունեցել Էրզրումի ճակատամարտը, որը ավարտվեց փայլուն հաղթանակով հայերի կողմից

## Ծնունդներ
* 1809 - Ֆելիքս Մենդելսոն, գերմանացի կոմպոզիտոր և դիրիժոր։
* 1887 - Գեորգ Թրակլ, ավստրիացի բանաստեղծ (վ. 1914)։
* 1897 - Անդրեյ Բաղդասարով, հայ թերապևտ, արյունաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ ՌԽՖՍՀ գիտությունների վաստակավոր գործիչ (վ. 1961)։
* 1898 - Ալվար Աալտո, ֆինն ճարտարապետ, դիզայներ (վ. 1976):
* 1907 - Հրանտ Մանվելյան, հայ խորհրդային ռեժիսոր և դերասան։
* 1908 - Վլադիմիր Գեորգիև, բուլղար լեզվաբան։
* 1965 - Շանթ Հարությունյան**,** քաղաքական գործիչ, հեղափոխական գործիչ, ԱՄԿ հիմնադիր Շահեն Հարությունյանի որդին
* 1977 - Դադդի Յանկի, լատինամերիկյան երգիչ։
* 1983 - Կարեն Անտաշյան, հայ բանաստեղծ։
* 1983 - Գաբրիել Սարգսյան, հայ շախմատիստ, գրոյսմաստեր։

## Մահեր
* 1841 -  Հովհաննես Վանանդեցի, հայ բանաստեղծ
* 1933 - Հակովբոս Տաշյան, հայագետ, Մխիթարյան վարդապետ
* 2005 - Զուրաբ Ժվանիա, վրացի քաղաքական և հասարակական գործիչ (ծ. 1963)

## Տոներ