Հարրի Ֆորդ Սինքլեր

**Հարրի Ֆորդ Սինքլեր** () ամերիկացի արդյունաբերող և *Sinclair Oil*-ի հիմնադիրը։ Ներգրավված է եղել 1920-ականների *Teapot Dome* սկանդալում և վեց ամիս բանտարկվել է Կոնգրեսի հանդեպ արհամարհանքի համար։ Թեև դա վնասել է նրա հեղինակությանը, Սինքլերը վերադարձել է իր նախկին կյանքին և վայելել իր բարգավաճումը մինչև իր մահը։

Սինքլերը սպորտային գույքի մոլի սեփականատեր էր, բեյսբոլի Դաշնային լիգայի հիմնական ֆինանսական աջակիցներից մեկը և ԱՄՆ-ի մաքրասեր մրցավազքի ուժը։ Նրա ախոռի ձիերը հաղթեցին Կենտուկիի դերբիում և երեք Բելմոնտ ցցերում։

## Վաղ կյանք
Հարրի Սինքլերը ծնվել է Արևմտյան Վիրջինիա նահանգի Բենվուդ քաղաքում, որն այժմ Ուիլինգ քաղաքի արվարձանն է։ Սինքլերը մեծացել է Կանզաս նահանգի Ինդիփենդենս քաղաքում։ Դեղագետի որդի, միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Կանզասի համալսարանի դեղագործության բաժինը Լոուրենսում։ 1901 թվականին աշխատել է որպես դեղագործ, երբ բիզնեսը ձախողվեց։ Այնուհետև սկսել է փայտանյութ վաճառել հարավարևելյան Կանզասի նավթահանքերում ամբարձիչ մեքենաների համար։ Կողքից նա սկսել է շահարկել նավթի վարձակալությունը։ Արագ ընդլայնվող նավթային արդյունաբերության հնարավորությունը տեսավ, որ նա դարձել է վարձակալության միջնորդ և շահագրգռվածություն է ձեռք բերել *White Oil Company*-ում։ 1904 թվականին Սինքլերն ամուսնացել է Կանզաս նահանգի Անկախության բնակիչ Էլիզաբեթ Ֆարելի հետ։ Երբ նա երեսուն տարեկան էր, նա միլիոնատեր էր դարձել։

## Նավթի բիզնես
1910 թվականին չորս գործարարներ՝ Յուջին Ֆրենկ Բլեզը, Չարլզ Ջ. Ռայթսմանը, Ուիլյամ Քոնելլին և Հարրի Ֆ. Սինքլերը գնեցլ են Թալսայում գտնվող Ֆերմերների ազգային բանկը։ Նրանք ստեղծել են նոր կազմակերպություն՝ *Exchange National Bank*-ը և նախագահ են նշանակել Սինքլերին։ Այս բանկը, որը հետագայում վերանվանվել է որպես Տուլսայի ազգային բանկ, ներկայիս Օկլահոմայի բանկի նախորդն էր։

1916 թվականի մայիսի 1-ին շատ հաջողակ Սինքլերը տասնմեկ փոքր նավթային ընկերությունների ակտիվներից ստեղծել է *Sinclair Oil*-ը։ Նույն թվականին նա գնել է Չիկագոյի *Cudahy Refining Company* ընկերությունը, որը մի քանի նավթամուղերի և նավթավերամշակման գործարանների սեփականատերն էր։ 1920-ականների վերջին *Sinclair Oil* նավթավերամշակման գործարաններն ուներ օրական 80000 բարել նավթի արտադրություն և կառուցել էին գրեթե 900 մղոն (1400 կմ) նավթատարներ։ Գործողությունները ընդլայնվել են տարբեր տարածքներում, ներառյալ 12,000 ակր (49 կմ²) ածխի արդյունահանման սեփականություն։ Ընկերությունը զբաղեցրել է յոթերորդ խոշորագույն նավթային ընկերությունն ԱՄՆ-ում և ամենամեծը Միջին Արևմուտքում։ Հարրի Սինքլերի բիզնեսի խելամտությունը նրան դարձրեց տեղական գործարար համայնքի կարևոր անդամ, և նա օգնել է կազմակերպել Առևտրի պետական բանկը, որը հետագայում ձեռք է բերվել Առաջին Ազգային Անկախության բանկի կողմից, որի տնօրենների խորհրդում էր Սինքլերը։

Նրա եղբայրը՝ Էրլ Վ. Սինքլերը, զբաղեցրել է *Sinclair Refining Company*-ի նախագահի պաշտոնը մինչև իր մահը՝ 70 տարեկան հասակում՝ սրտի հիվանդությունից՝ 1944 թվականի սեպտեմբերի 21-ին։

## Կազմակերպված սպորտ
Սինքլերը բեյսբոլի Դաշնային լիգայի գլխավոր ֆինանսիստներից մեկն է եղել։ Նա այդ լիգայի Ինդիանապոլիսի արտոնագրի գլխավոր սեփականատերն էր։ 1914 թվականի սեզոնից հետո նա գնել է թիմի մնացած մասը և տեղափոխել Նյուարկ, Նյու Ջերսի, որտեղ նրանք դարձել են Նյուարկ Փեփերս։ Սեզոնից հետո Դաշնային լիգան գործարք կնքեց բեյսբոլի մյուս երկու լիգաների հետ։ Հաղորդվում է, որ Սինքլերն իր ներդրումներից 2 միլիոն դոլար է վաստակել։ Սինքլերը 1916 թվականին Հելեն Հեթուեյ Բրիթոնին առաջարկել է 200,000 դոլար Սենթ Լուիս կարդինալների համար, բայց նա մերժել է։

Սինքլերը զգալի գումար է ներդրել Զտարյուն ցեղատեսակի ձիերի վրա՝ ձեռք բերելով հեղինակավոր *Rancocas* ախոռը Ջոբսթաունում, հարավ-արևմտյան Նյու Ջերսիում, Պիեռ Լորիլարդ IV-ի կալվածքից։ 19-րդ դարի վերջին ամենահաջող ախոռներից մեկը՝ ֆերման շարունակում է գործել այսօր՝ որպես *Helis Stock Farm*: Ավելի քան 2000 ակր (8,1 կմ²) ֆերմա ներառում է ուսումնական գոմ՝ 1100 պատուհաններով, որոնք պարփակում են կես մղոն երկարությամբ փակ ճանապարհը։ 1920-ականներին Սինքլերը կրկին դարձրել է այն հիմնական ուժը մաքուր ցեղերի մրցավազքում։ *Rancocas Stable*-ի համբավն այնպիսին էր, որ Փենսիլվանիայի երկաթուղին իր պատվին անվանել է #5858 ուղեբեռի մեքենան։ Ախոռի քուռակներից երկուսը` Գրեյ Լագը և Զևը, գտնվում էին Մրցարշավների և Փառքի սրահի ազգային թանգարանում։

## Սկանդալ

Հարրի Սինքլերի՝ որպես ամերիկյան հեղինակավոր բիզնես առաջնորդի և մարզիկի հեղինակավոր կերպարը կասկածի տակ է դրվել 1922 թվականի ապրիլին, երբ *The Wall Street Journal*-ը հայտնել է, որ Միացյալ Նահանգների ներքին գործերի նախարար Ալբերտ Բ. Ֆոլը նավթի վարձակալություն է տվել *Sinclair Oil*-ին առանց մրցակցային սակարկություններ։ Նավթի հանքավայրի վարձակալությունը Վայոմինգի կառավարական հողերի համար էր, որը ստեղծվել էր որպես արտակարգ պահուստ Միացյալ Նահանգների նավատորմի համար։ Այն, ինչ հայտնի է դարձել որպես *Teapot Dome* սկանդալ, ի վերջո հանգեցրել է նրան, որ Միացյալ Նահանգների Սենատը ստեղծել է Հանրային հողերի և հետազոտությունների հանձնաժողով՝ լսումներ անցկացնելու կառավարության նավթի վարձակալության հետ կապված հանգամանքների վերաբերյալ։ Արդյունքը խարդախության և կոռուպցիայի բացահայտումն էր, ինչը հանգեցրել է մի շարք քաղաքացիական հայցերի և քրեական մեղադրանքների Հարրի Սինքլերի և այլոց դեմ։ 1927 թվականին Միացյալ Նահանգների Գերագույն դատարանը հայտարարել է, որ Սինքլեր նավթի վարձակալությունը ձեռք է բերվել կոռուպցիոն ճանապարհով և հրամայել է այն չեղարկել։

Հարրի Սինքլերի դատավարությունը սկսվելուց երկու շաբաթ անց՝ 1927 թվականի հոկտեմբերին, այն անսպասելիորեն ավարտվել է, երբ դատավորը հայտարարեց դատավարություն՝ կառավարության դատախազների կողմից ներկայացված ապացույցներից հետո, որոնք ցույց էին տալիս, որ Սինքլերը հետախուզական գործակալություն է վարձել՝ ստվերելու երդվյալ ատենակալների յուրաքանչյուր անդամ։ Սինքլերին մեղադրել էին դատարանի նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունքի համար, և գործն ի վերջո ավարտվել է Գերագույն դատարանի առջև, որը 1929 թվականի հունիսի 3-ին հաստատել է Սինքլերի դատվածությունը։ Նա տուգանվեց և դատապարտվեց վեցուկես ամսվա ազատազրկման, որը նա ծառայեց որպես բանտարկյալ թիվ 10,520 Կոլումբիայի շրջանի բանտում։

Բանտում գտնվելու ժամանակ Սինքլերին թույլ են տվել աշխատել և՛ որպես դեղագործ, և՛ որպես բժշկի օգնական, և հենց այդ կարողությունների շրջանակում աշխատելու ժամանակ նրան թույլատրվել է տանել մեքենայով՝ քաղաքի նավամատույցներում աշխատանքային մանրամասների համար նշանակված բանտարկյալներին մասնակցելու համար։ Հասարակության ուշադրությունը և ընկալվող ֆավորիտիզմը դրդել են Ջորջ Ս. Ուիլսոնին՝ Հանրային բարեկեցության շրջանի տնօրենին, հրամայել դադարեցնել այս շրջագայությունները, սակայն Սինքլերի արտոնյալ վերաբերմունքի մասին խոսակցությունները շարունակվել են։

1929-ին քարտուղար Ֆոլը մեղավոր է ճանաչվել կաշառակերության մեջ, տուգանվել 100,000 դոլարով և դատապարտվել մեկ տարվա ազատազրկման, ինչը նրան դարձրել է Կաբինետի առաջին անդամը, որը բանտ է նստել իր պաշտոնավարման համար։

## Հետագա կյանք

Իր կարճաժամկետ բանտարկությունից հետո Սինքլերը վերադարձել է իր հաջողակ բիզնեսին։ Նա ուներ ֆրանսիական վերածննդի ոճով շքեղ դղյակ Նյու Յորքի 5-րդ պողոտայի և 79-րդ փողոցի հարավ-արևելյան անկյունում։ Նրա հեղինակությունը ոչնչացվել է այնտեղ, Սինքլերը վաճառել է գույքը 1930 թվականին։ Գտնվելով մի քանի խոշոր թանգարանների նույն տարածքում, այն ի վերջո ձեռք է բերվել Ամերիկայի ուկրաինական ինստիտուտի կողմից և այժմ բաց է հանրության համար։

Հարրի Ֆորդ Սինքլերը թոշակի է անցել *Sinclair Oil and Gas Company*-ի նախագահի պաշտոնում 1949թվականի հունվարին։ Նա մահացել է Փասադենայում, Կալիֆորնիա 1956 թվականին, 80 տարեկան հասակում և թաղվել Հռոմի կաթոլիկ գողգոթայի գերեզմանատանը, Արևելյան Լոս Անջելեսում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումններ

* Harry Ford Sinclair from the Kansas Historical Society

 
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բարերարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Կանզասի համալսարանի շրջանավարտներ