Գուրգեն Կարապետյան (ԽՍՀՄ հերոս)

**Գուրգեն Ռուբենի Կարապետյան** (), խորհրդային և ռուսական օդաչու-փորձարկող, ավիացիայի ավագ լեյտենանտ, Խորհրդային Միության հերոս (1991 թվական)։

## Կենսագրություն
Գուրգեն Կարապետյանը ծնվել է 1936 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Սվերդլովսկում։ Ազգությամբ հայ։ Նրա հայրը՝ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից էր, զոհվել է 1943 թվականին Կալինինսկի ռազմաճակատում։ 10-րդ դասարանում՝ ընդունվելով Սվերդլովսկի աէրոակումբ, Գուրգենը որոշում է դառնալ ռազմական օդաչու։ Նրա քեռին՝ Գուրգեն Բեյբութի Կարապետյանը, ով Ուրալմաշի գլխավոր կոնստրուկտոր էր և Գուրգենին փոխարինել է հորը, համոզում է  տղային ընդունվել Մոսկվայի ավիացիոն ինստիտուտի ինքնաթիռաշինության ֆակուլտետը։

1961 թվականին ավարտել է Մոսկվայի ավիացիոն ինստիտուտը։ Ուսումնառությանը զուգահեռ Մոսկվայի ավիացիոն ինստիտուտում զբաղվում էր սավառնակային և ուղղաթիռային սպորտով։ Այսպես, 1960 թվականին Գուրգենը դառնում է ուղղաթիռային սպորտի ԽՍՀՄ չեմպիոն։ 1961 թվականին նա աշխատում էր որպես գլխավոր ինժեներ Մոսկվայի Մ.Լ. Միլի անվան ուղղաթիռային գործարանում, իսկ 1962 թվականին ավարտել է օդաչու-փորձարկողների դպրոցի ուղղաթիռային բաժինը։

1962-1993 թվականները աշխատել է Մոսկվայի Մ․Լ․ Միլի անվան ուղղաթիռային գործարանում, որպես օդաչու-փորձարկող։ 1974 թվականին Կարապետյանը զբաղեցնում էր գործարանի ավագ օդաչու-փորձարկողի պաշտոնը։ Օդ է բարձրացրել և փորձարկել Մի-26, Մի-28, Մի-14, Մի-24 ուղղաթիռները ավտոռոտացիայի ռեժիմում։ 1962-1982 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում սահմանել է ավիացիոն 10 աշխարհի ռեկորդ։

1986 թվականի մայիսին Կարապետյանը մասնակցել է Չեռնոբիլի վթարի հետևանքների վերացմանը Չեռնոբիլի ատոմակայանում։ Մայիսի 9-ի գիշերը նրան զանգահարեցին տուն և հայտնեցին, որ նա պետք է գնա Չեռնոբիլ։ Արդեն հաջորդ օրը Կարապետյանը (որպես Միլի ուղղաթիռային գործարանի ներկայացուցիչ) և նրա գործընկեր Անատոլի Գրիշչենկոն (Մ․ Մ․ Գրոմովի անվան թռիչքահետազոտական  ինստիտուտի ներկայացուցիչ) օգնության են հասել գվարդիական ուղղաթիռային գնդին, որը աշխատում էր վթարի վայրում։ Մի-26 ուղղաթիռով նրանք պետք է կատարեին շատ բարդ առաջադրանք՝ օգտագործելով արտաքին կախոցը։ Երեք րոպեի ընթացքում նրանք պետք է 15 տոննա կշռող գմբեթով ծածկեին ռեակտորը և դրանով կանխել ռադիոակտիվ ճառագայթումը։

Ցավոք, առաջադրանքի հաջողությունը ձախողվել է օդաչու Անատոլի Գրիշչենկոյի առողջության վատթարացման պատճառով։ Ռադիոճառագայթման բարձր մակարդակի պատճառով նրա մոտ լեյկոզ է զարգացել։ Գուրգեն Կարապետյանը աջակցություն և օգնություն էր ցուցաբերում ընկերոջը փրկելու համար, սակայն չնայած ԱՄՆ-ում անցկացված ողնուղեղի փոխպատվաստման վիրահատությանը, 1990 թվականի հուլիսի 3-ին Գրիշչենկոն մահացել է Սիեթլի կլինիկայում։

1989 թվականի հունիսի 8-ին օդաչու-փորձարկող Գուրգեն Կարապետյանը և ղեկապետ-փորձարկող Վիկտոր Ցիգանկովը առաջին անգամ ցուցադրել են Մի-28Ա ուղղաթիռը Փարիզի Լա Բուրժե ավիասրահում։ Խորհրդային մարտական ուղղաթիռը այդ ժամանակ դարձել էր ավիասրահի և ցուցահանդեսի սենսացիա։

1991 թվականի հունվարի 24-ին ԽՍՀՄ նախագահ Միխայիլ Գորբաչովի հրամանով պարգևատրվել է Խորհրդային միության հերոսի, Լենինի, «Ոսկե Աստղ» շքանշաններով։

Երկար տարիներ՝ 1974-1994 թվականներին, Գուրգեն Կարապետյանն եղել է գործարանի թռիչքահետազոտական համալիրի մեթոդական խորհրդի ներկայացուցիչ։ Այդ պաշտոնում նա մեծ աշխատանք է իրականացրել որակի բարելավման և փորձարկումների ժամանակ թռիչքների անվտանգության գործում, զբաղվում էր թռիչքային անձնակազմի որակավորման բարձրացմամբ։

Գուրգեն Կարապետյանը բնակվում է Մոսկվայում։ Աշխատել է Մ․ Միլի անվան ուղղաթիռային գործարանում` ռազմավարական զարգացման գծով գլխավոր տնօրենի տեղակալի պաշտոնում։ Այժմ աշխատում է «Ռուսաստանի ուղղաթիռներ» հոլդինգում՝ որպես թռիչքների անվտանգության ծառայության պետ։

## Պարգևներ և կոչումներ
* Խորհրդային Միության հերոս (1991 հունվարի 24, մեդալ № 11640),
* Լենինի 2 շքանշան (1977 ապրիլի 27, 1991 հունվարի 24-ին), 
* Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան (1982 թվական),
* Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան (1989 թվական),
* «Պատվո նշան» շքանշան»,
* մեդալներ
* ԽՍՀՄ վաստակավոր օդաչու-փորձարկող (1986 թվական)։

## Ընտանիք
* Կինը՝ Լյուբով Կարապետյանը, Մոսկվայի ավիացիոն ինստիտուտի ինքնաթիռաշինության ֆակուլտետի շրջանավարտ, զբաղվում է պարաշյուտային սպորտով։
* Ունի մեկ որդի և մեկ դուստր։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Заслуженные испытатели СССР / А. А. Симонов, — М.: Авиамир, 2009.

## Արտաքին հղումներ
* Видные ученые-армяне, деятельность которых связана с космосом, ракетно-космическим оружием // Երկրամաս .
* Карапетян Гурген Рубенович // Энциклопедия испытателей.
* Карапетян, Гурген Рубенович // Большая биографическая энциклопедия.
* Человек, поднявший в небо вертолет // Приморское отделение Союза Машиностроителей России .
* Мужество: Он учил летать вертолеты // Журнал «Братишка» .

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Կատեգորիա:Գինեսի գրքի ռեկորդակիրներ
Կատեգորիա:Չեռնոբիլի ատոմակայանի վթարի լիկվիդատորներ