open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մոնմութպեդիա

**Մոնմութպեդիա** (**Monmouthpedia**, ***M'''onmouthpedi'''A***), Վիքիպեդիայի շրջանակներում ստեղծված ոչ առևտրային նախագիծ՝ նվիրված Հարավային Ուելսի Մոնմութ քաղաքին։

## Պատմություն
Նախագիծն օգտագործում է *[[QRպեդիա]]յի* QR-կոդերը՝ սմարթֆոններին տրամադրելով բազմալեզու հասանելիություն դեպի Մոնմութի ամենակարևոր կայքերի, մարդկանց, արժեքների, բուսական և կենդանական աշխարհի մասին Վիքիպեդիայի հոդվածները։ Պաշտոնապես գործարկվել է 2012 թվականի մայիսի 19-ին և դարձել է առիթ Մոնմութին «աշխարհի առաջին վիքիպեդիական քաղաք» կոչումը շնորհելու համար ()։

Մոնմութպեդիայի գաղափարն ի հայտ է եկել 2011 թվականի վերջին․ նրա հեղինակը Մոնմութի բնակիչ Ջոն Քամինգսն է ()։ Նա Բրիստոլում մասնակցել է TEDx համաժողովին՝ քննարկելով *[[QRպեդիա]]յի* օգտագործումը Դերբիի թանգարանում և արվեստի պատկերասրահում։ Քամինգսը նախագիծը հիմնել է *Վիքիմեդիա Մեծ Բրիտանիայի* նախագահ և *[[QRպեդիա]]յի* համահիմնադիր Ռոջեր Բամկինի հետ։ Նախագծին հետագայում աջակցել են Մոնմութշիրի կոմսության խորհրուրդը, իսկ Շիր Հոլի խորհուրդը հայտարարել է «վիքի ռեզիդենտի» հաստիք ստեղծելու և այցելուներին ծրագրին մասնակցելու համար սեմինարներ կազմակերպելու իրենց ծրագրերի մասին։

Մոնմութպեդիայի առաջին նպատակն էր մինչև 2012 թվականի ապրիլ ունենալ հազար վիքիհոդված, այնպես, որ նրանցից յուրաքանչյուրն ունենար QR-կոդով կերամիկական տախտակ։ Մայիսի դրությամբ ծրագրի էջը հայտնում էր 25 լեզուներով 712 նոր և բարելավված հոդվածների առկայության մասին։ Քաղաքի ոչ անգլախոս այցելուների համար իրենց մայրենի լեզվով հոդվածները ավտոմատ կերպով ցուցադրվում են հնարավորության դեպքում՝ կախված հեռախոսի լեզվական կարգավորումներից։ Ծրագրի մեկնարկի պահին ծրագրի օտարալեզու մասնակիցների շնորհիվ հասանելի էր այլ լեզուներով մոտ 500 հոդված։ Բացի սրանից, նախագիծն այդ պահին ներառում էր Մաունմութի մասին թեմաներով 250 նախկինում գոյություն ունեցած հոդված, միևնույն ժամանակ արդեն բեռնվել էր ավելի քան հազար լուսանկար։

Մոնմութի գրադարանն աշխարհում առաջին գրադարանն էր, որը QR-կոդեր ավելացրեց գրքերին։ Նրա այցելուները սմարթֆոններով կարող են տեղում գտնել գրքի և նրա հեղինակի մասին Վիքիպեդիայի հոդվածը։ Առաջնահերթությունը տրվել է տեղական գրականությանը և ուելսերեն հրատարակություններին, սակայն կոդավորված են նաև թագավորական հոբելյանի և 2012 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի մասին հրատարակությունները։

## Կարծիքներ
Գլին Մուդին *Techdirt*-ում հարցրել է՝ արդյո՞ք Մոնմութպեդիան Վիքիպեդիայի ապագան է։ Նա նախագիծը նկարագրել է որպես «ֆրակտալ Վիքիպեդիայի տարատեսակ» (այն նմանեցնելով «Սկիզբ» ֆիլմին), որը տեսականորեն հնարավորություն է տալիս ստեղծել «Վիքիպեդիա Վիքիպեդիայում Վիքիպեդիայում»։ Մեկնարկից մի քանի օր անց նախաձեռնությունը մեծ հետաքրքրություն առաջացրեց։ Նախագծի հաջողության փորձությունը քաղաք ավելի շատ զբոսաշրջիկների ներգրավումն է։

Վիքիպեդիայի հիմնադիր Ջիմմի Ուելսն ասել է, որ չափազանց ոգևորված է նախագծով և հույս ունի, որ մյուս քաղաքները կկրկնեն փորձը։

## Պատկերասրահ

Shire Hall QRpedia plaque 3.jpg|Մոնմութպեդիայի տախտակներից մեկը
World's first Wikipedia town 5.JPG|«Աշխարհի առաջին վիքիպեդիական քաղաքը»
Monmouthpedia at Library.jpg|QR-կոդերը գրադարանի գրքերում
MonmouthpediA QRpedia map.jpg|QR-կոդի ընթերցում


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համագործակցության նախագծեր
Կատեգորիա:Ուելսի մշակույթ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա
Սայմոն Քեյ

**Սայմոն Փիթեր Ջաբիր Քեյ,** բրիտանացի պլաստիկ վիրաբույժ, ծնվել և կրթություն է ստացել Գերնսիում, Նորմանդական կղզիներ, հիմնված Լիդսում։ Քեյն իրականացրել է Մեծ Բրիտանիայում ձեռքի փոխպատվաստման առաջին վիրահատությունը։ Քեյը վերապատրաստվել է պլաստիկ վիրաբուժության ոլորտում Միացյալ Թագավորության Ուեքսամ, Բիրմինգհեմ և Մանչեստրի համալսարաններում, ինչպես նաև գործուղվել է Ադելաիդա, Ավստրալիա և Լուիսվիլ, Կենտուկի, Միացյալ Նահանգներ։

Քեյի որոշումը՝ դառնալու վիրաբույժ, մասնավորապես պլաստիկ վիրաբույժ, առաջացել է իր մանկության պատճառով, երբ հինգ տարեկանում նա այրել է իր մատը փոքր էլեկտրական կրակի վրա։ Նա ստիպված էր դիմանալ բազմաթիվ վիրահատությունների, որոնք, ըստ նրա, ավելորդ էին և ստիպեցին իրեն վիրաբույժ դառնալ, բայց նա նաև ցանկանում էր լինել այն մեկը, ով միշտ կհարցներ, թե «ինչն է բխում հիվանդի շահերից»։

2019 թվականի ամանորյա պարգևատրման ժամանակ արժանացել է Բրիտանական կայսրության շքանշանի՝ ձեռքի համալիր վերականգնողական վիրաբուժության, ինչպես նաև ձեռքի փոխպատվաստման ծառայությունների համար։ 2001 թվականի նոյեմբերին «Թայմս»-ը Քեյին անվանեց այդ ժամանակ Բրիտանիայում աշխատող լավագույն բժիշկներից մեկը։

## Ծանոթագրություններ
Սարգիս Բալթայան Կրտսեր

**Սարգիս Կարոյի Բալթայան** (Սարգիս Բալթայան Կրտսեր) (), հայազգի դաշնակահար, Կարո Բալթայանի որդին, Արուսյակ Բալթայանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Սարգիս Բալթայան Կրտսերը ծնվել է 1976 թվականին, Բուլղարիայի Պլովդիվ քաղաքում։ Պապը՝ Սարգիս Բալթայանը և հայրը՝ Կարո Բալթայանը, նույնպես եղել են երաժիշտ։

Սարգիս Բալթայան Կրտսերն ավարտել է Ատելայտի (ԱՄՆ) երաժշտական քոլեջը։ Քրոջ՝ Արուսյակի հետ 1999 թվականին հրավիրվել է Լոս Անջելես՝ հանդես գալու միջազգային գալա համերգում, 2000 թվականին Լաս Վեգաս՝ դաշնամուրի մանկավարժության համաշխարհային կոնվենցիային։

«Դոբրին Պետհով» երաժշտական բարձրագույն դպրոցում շահել է կրթաթոշակ՝ Կալիֆոռնիայի Հարավային համալսարանում սովորելու համար։

2002-2006 թվականին եղել է պրոֆեսոր Ջ. Փերիի օգնական-դասախոս, 2005-2008 թվականին՝ Կալիֆոռնիայի պետական համալսարանի դաշնամուրի ֆակուլտետի անդամ, որից հետո՝ Ալաբամայի համալսարանի (ք. Հանդսվիլ) երաժշտության դոցենտ։

Եղել է «Դաշնամուրի վիրտուոզներ» (1987, Չեխոսլովակիա), USC դաշնամուր համերգ-մրցույթի և այլ միջազգային մրցույթների դափնեկիր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Բուլղարահայ դաշնակահարներ
Ռադիոակտիվ դեղագործական միջոցներ

**Ռադիոակտիվ դեղագործական միջոցներ (ռադիոդեղագործական միջոցներ)՝** դեղագործական պատրաստուկներ, որոնք պարունակում են անկայուն իզոտոպներ, որոնք այդ դեղերը դարձնում են ռադիոակտիվ։ Ճառագայթումը կարող է օգտագործվել կամ մարմնում իզոտոպներով պատված նյութի նյութափոխանակությունը գնահատելու համար, կամ իզոտոպով ներծծած հյուսվածքները արգելակելու համար։ Նախատեսված է կենսաբժշկական հետազոտությունների, ռադիոիզոտոպային ախտորոշման և տարբեր հիվանդությունների բուժման համար, հիմնականում չարորակ ուռուցքների ճառագայթային թերապիայի համար։

Ախտորոշման նպատակով օգտագործվում են ռադիոիզոտոպներ, որոնք օրգանիզմ ներթափանցելով մասնակցում են նյութափոխանակությանը կամ օրգան համակարգերի ուսումնասիրված գործունեությանը և միևնույն ժամանակ կարող են գրանցվել ռադիոմետրիայի մեթոդներով։ Նման ռադիոակտիվ դեղամիջոցները, հնարավորության դեպքում, ունեն կարճ արդյունավետ կյանք և ցածր ճառագայթում, որոնք թույլ են հյուսվածքներում, ինչը հանգեցնում է առարկայի մարմնի վրա փոքր ճառագայթային։

Չարորակ նորագոյացությունների ճառագայթային թերապիայի համար նախատեսված ռադիոակտիվ դեղամիջոցների ընտրության չափանիշը իոնացնող ճառագայթման անհրաժեշտ թերապևտիկ չափաբաժին ստեղծելու հնարավորությունն է առողջ հյուսվածքների վրա նվազագույն ազդեցությամբ։ Այս ազդեցությունը ձեռք է բերվում ինչպես ճառագայթման տեսակի, այնպես էլ տևողության ընտրությամբ, այնպես էլ ռադիոֆարմատի մեթոդի ընտրությամբ։ Հնարավոր է ինչպես մարմնի նյութափոխանակության միջոցով ճառագայթահարման ենթակա հյուսվածքներում ռադիոակտիվ իզոտոպի ընտրովի կուտակմամբ, այնպես էլ վիրաբուժական միջոցներով 'հատիկների, զոնդերի, կիրառական վիրակապերի և այլնի տեսքով։

## Դասկարգում
Ռադիոակտիվ դեղամիջոցները լինում են բաց և փակ։

* Փակ պատրաստուկներում ռադիոակտիվ նյութը փակվում է պաշտպանիչ ծածկույթի կամ պարկուճի մեջ, որը կանխում է շրջակա միջավայրի ռադիոակտիվ աղտոտումը և հիվանդի և անձնակազմի ռադիոակտիվ միացությունների հետ շփումը։
* Բաց պատրաստուկներում իրականացվում է ռադիոակտիվ նյութի անմիջական շփում մարմնի հյուսվածքների և շրջակա միջավայրի հետ։

## Օգտագործվող ռադիոիզոտոպների ցանկ

*β - - Բետա-մասնիկներ (էլեկտրոններ), որոնք արտանետվում են բետա-մինուս քայքայման ժամանակ; β+-պոզիտրոններ, որոնք արտանետվում են պոզիտրոնի քայքայման ժամանակ; γ — գամմա քվանտա։

## Ծանոթաագրություններ

## Գրականություն
* 
* ая 2020

Կատեգորիա:Բժշկական ախտորոշում
Կատեգորիա:Գիտություն
Կատեգորիա:Դեղագիտություն
Կատեգորիա:Դեղագործություն
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ
Կատեգորիա:Դեղեր
Կատեգորիա:Իզոտոպներ
Կատեգորիա:Հակաբորբոքային պրեպարատներ
Կատեգորիա:Ուռուցք
Յուրի Բալյան

**Յուրի Արմենակի Բալյան** (), հայ երաժիշտ, շեփորահար, Հայաստանի վաստակավոր արտիստ (1990)։

## Կենսագրություն
Յուրի Բալյանը ծնվել է 1938 թվականի հոկտեմբերի 21-ին, Երևան քաղաքում։ 1965 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիան և (Միքայել Խաչատրյանի դասարան) և նույն կոնսերվատորիայի ասպիրանտուրան։ 1960-1966 թվականներին եղել է Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի սիմֆոնիկ նվագախմբի մենակատար, 1966 թվականիցից՝ Ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի կոնցերտմայստեր, շեփորահար։

1967 թվականից դասավանդել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (պրոֆ.՝ 1991 թվականից, ամբիոնի վարիչ՝ 1992–2002 թվականներին)։ Կատարել է շեփորի (նվագախմբի և դաշնամուրի հետ) համար մի շարք կոնցերտներ, ֆանտազիաներ, սկերցոներ, նաև Ա. Հարությունյանի, Ա. Աճեմյանի, Բ. Կոտոյանի, Յ. Հայդնի, Ջ. Գերշվինի և ուրիշ երաժիշտների երկերից։

Յուրի Բալյանը եղել է հայ կոմպոզիտորների շեփորի համար ստեղծագործությունների առաջին կատարողը։ Գրել է գործեր շեփորի և դաշնամուրի, փողային գործիքների եռյակի, քառյակի, կվինտետի, փողային նվագախմբի համար («Տասներկու ստեղծագործություն շեփորի և դաշնամուրի համար», 2008, «Մանկական պիեսներ շեփորի և դաշնամուրի համար», 2012)։

Յուրի Բալյանը հանդես է եկել Մոսկվայի, Լենինգրադի, Կիևի և այլ քաղաքների սիմֆոնիկ նվագախմբերի հետ։

ԽՍՀՄ համամիութենական մրցույթի (1963, Լենինգրադ), Հանրապետական փառատոնի (1965, ոսկե մեդալ) դափնեկի է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ассоциация музыкантов – духовиков ЦДРИ (к 50 летию со дня основания)

Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ շեփորահարներ
Կատեգորիա:Վաստակավոր արտիստներ
Արտաքին քնային զարկերակ

մինի|աջից|Քնային զարկերակներ
**Արտաքին քնային զարկերակը** (լատ․ ՝ **arteria carotis externa**) գլխի և պարանոցի գլխավոր զարկերակն է։ Այն անջատվում է ընդհանուր քնային զարկերակից ներքին քնային զարկերակի հետ միասին։ Այն սնում է դեմքն ու պարանոցը։

## Կառուցվածքը
Արտաքին քնային զարկերակն սկսվում է վահանաճառի վերին եզրի մակարդակին, ծռվում է դեպի առաջ և վեր, շրջվում է հետ, գրկում ստորին ծնոտի վզիկը, որի մակարդակին՝ հարկանանջային թքագեղձի հաստության մեջ, բաժանվում է իր վերջնային ճյուղերի՝ վերին ծնոտային և քունքային մակերեսային զարկերակների։ 
Սկզբում զարկերակն ունի մակերեսային դիրք․ գտնվում է քնային եռանկյան շրջանում՝ ներքին քնային զարկերակից միջայնորեն։

### Զարգացումը
Երեխաների օրգանիզմում արտաքին քնային զարկերակը փոքր է ներքինից, սակայն հասուն մարդկանց մոտ երկու զարկերակներն ունեն հավասար չափեր։

### Հարակից օրգանները
Պարանոցի երկայնքով բարձրանալիս՝ արտաքին քնային զարկերակը պառկում է ներքին քնային զարկերակից կողմնայնորեն։

Արտաքին քնային զարկերակը ծածկված է մաշկով, մակերեսային փակեղով, պարանոցի մակերեսային երակով, խորանիստ փակեղով և կրծոսկրաանրակապտկաձև մկանի առաջային եզրով։ Ավելի վեր այն գտնվում է հարականջային թքագեղձի հաստության մեջ, որտեղ ունի ավելի խորանիստ դասավորություն, քան դիմային նյարդը։

Զարկերակից միջայնորեն գտնվում են կորճոսկրը, ըմպանի պատը, վերին կոկորդային նյարդը և հարականջային թքագեղձի մի մասը։ 
մինի|աջից|Արտաքին քնային զարկերակի ճյուղերը
Զարկերակի սկզբում՝ նրանից հետ, գտնվում է վերին կոկորդային նյարդը, ավելի վեր այն ներքին քնային զարկերակից բաժանվում է մախաթալեզվային, մախաթաըմպանային մկաններով, լեզվաըմպանային նյարդով, թափառող նյարդի ըմպանային ճյուղով, հարականջային թքագեղձի մի մասով։

### Ճյուղերը
Բարձրանալով վեր՝ արտաքին քնային զարկերակը տալիս է հետևյալ ճյուղերը․

* քնային եռանկյան մեջ․ 
** վահանային վերին զարկերակ - անջատվում է առաջային եզրից,
** ըմպանային վերել զարկերակ - անջատվում է միջային կամ խորանիստ եզրից,
** լեզվային զարկերակ - անջատվում է առաջային եզրից,
** դիմային զարկերակ - անջատվում է առաջային եզրից,
** ծոծրակային զարկերակ - անջատվում է հետին եզրից,
** հետին ականջային զարկերակ - անջատվում է հետին եզրից։

Արտաքին քնային զարկերակի վերջնային ճյուղերն են․
*վերին ծնոտային զարկերակ,
*քունքային մակերեսային զարկերակ։

### Բերանակցումները
Վահանային վերին զարկերակը բերանակցվում է վահանային ստորին զարկերակի հետ, որը սկիզբ է առնում ենթաանրակային զարկերակի վահանավզային ցողունից։

Դիմային զարկերակի վերջնային ճյուղը բերանակցվում է ներքին քնային զարկերակի ճյուղ ակնային զարկերակի հետ։

Հետին ականջային զարկերակը բերանակցվում է ծոծրակային զարկերակի հետ։

Քունքային մակերեսային զարկերակի ճյուղը բերանակցվում է ակնային զարկերակի ճյուղեր արցունքային և կոպային զարկերակների հետ։

## Լրացուցիչ պատկերներ
մինի|կենտրոն|Արտաքին քնային զարկերակի ճյուղերը 
մինի|կենտրոն|Արտաքին քնային զարկերակների մագնիսառեզոնանսային անգիոգրաֆիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Զարկերակներ
Կատեգորիա:Սիրտ-անոթային համակարգ
Լյուք Բաղդասարյան

**Լյուք Արամ Բաղդասարյան** (), հայազգի երաժիշտ, դաշնակահար, դիրիժոր։

## Կենսագրություն
Լյուք Բաղդասարյանը ծնվել է 1967 թվականին, Ժնև քաղաքում։ 1988 թվականին ավարտել է Ժնևի կոնսերվատորիայի դաշնամուրի, իսկ 1991 թվականին՝ դիրիժորության բաժինները, կատարելագործվել Վիեննայում, Ֆլորենցիայում, Միլանում։ 1987 թվականից մասնակցել է մի շարք մրցույթների, դարձել է դափնեկիր։ Նվագել դաշնամուրային եռյակում, կամերային նվագախմբում և այլ անսամբլներում։

Լյուք Բաղդասարյանը համերգներով շրջագայել է Եվրոպայի երկրներում, Կանադայում, Արգենտինայում։ Շվեյցարիայից, Իտալիայից, Իսպանիայից, Ֆրանսիայից, Ավստրիայից նշանավոր երաժիշտներ ելույթ են ունեցել նրա նվագախմբի հետ։ Որպես դիրիժոր 1996 թվականին 2 անգամ հանդես է եղել է Երևանում (երկացանկում՝ Լյուդվիգ վան Բեթհովենի 4-րդ սիմֆոնիան, դաշնամուրի 2-րդ կոնցերտը, Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի «Կախարդական սրինգ» օպերայի նախերգանքը, Մաքս Բրուխի ջութակի կոնցերտը, Ռոբերտ Շումանի 1-ին սիմֆոնիան, Վարդան Աճեմյանի «Տոնական նախերգանքը»)։ 2002 և 2012 թվականներին ելույթ է ունեցել Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ։

Արժանացել է Գրեհեմի (2002), Վիեննայի (2005) դիրիժորների մրցույթների դափնեկրի կոչմանը։ Եղել է Շվեյցարիայի խմբավարների միջազգային մրցույթի հաղթող։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Լյուք Բաղդասարյան. Եվրոպացիները Կոմիտասի արվեստին ծանոթ չեն, բայց լսելուն պես անմիջապես հուզվում են
*«Հայահավաք»․ շվեյցարահայ դիրիժոր Լյուկ Բաղդասարյանը կղեկավարի Կամերային նվագախումբը

Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ
Սարգիս Բալթայան

**Սարգիս Կարոյի Բալթայան** (), հայազգի խմբավար, կոմպոզիտոր, մանկավարժ։ Եղել է Կարո Բալթայանի հայրը։

## Կենսագրություն
Սարգիս Բալթայանը ծնվել է 1897 թվականին։

1920 թվականից դասավանդել է Պլովդիվի դպրոցներում։ Գրել է երգեր, խմբերգեր ու պարեղանակներ։ Նրա ստեղծագործություններից են «Վարդ և սեր» (1932), «Անառակ որդին» (1942), «Մոլորված ամուսիններ» (1947), «Կարմիր զինվոր» (1947) երաժշտական կատակերգությունները, «Միգանուշների պարը» (1921) բալետը և այլ գործեր։

1944 թվականից ղեկավարել է «Երևան» միության Պլովդիվի մասնաճյուղի 100-հոգանոց երգչախումբը։ Երաժշտի երկացանկում եղել են հայ, բուլղար և այլազգի դասական կոմպոզիտորների երկերից։

Սարգիս Բալթայան երգչախմբի հիման վրա ստեղծել է օպերային խումբ, որը 1933-1951-ին Պլովդիվում, Վառնայում և Սոֆիայում ներկայացրել է իր, նաև բուլղարացի և դասական երաժշտների կատակերգություններ։

1952 թվականին արժանացել է «Կիրիլ և Մեֆոդի» շքանշանի (Բուլղարիա)։

Սարգիս Բալթայանը մահացել է 1989 թվականին։

## Գրականություն
* Բրուտյան Ց., Հայ երաժշտական մշակոյթի աշխարհասփիւռ ընձիւղները, Ե., 1996, էջ 261–262

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Բուլղարահայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Բուլղարահայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Բուլղարահայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ խմբավարներ
Վարուժան Բարթիկյան

**Վարուժան Պարթևի Բարթիկյան** (), հայ թավջութակահար, «Գյուլպենկյան» նվագախմբի անդամ։

## Կենսագրություն
Վարուժան Բարթիկյանը ծնվել է 1960 թվականին Երևան քաղաքում։ Ավարտել է Երևանի Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցը (1978, դասատու՝ Ալեքսանդր Չաուշյան), Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիա (1982, Ալեքսանդր Չաուշյանի դասարան)։ 1982 թվականից եղել է Երևանի լարային քառյակի թավջութակահար, որի հետ համերգներով շրջագայել է ԽՍՀՄ-ում, Նորվեգիայում, Հունգարիայում, Գերմանիայում, Հարավսլավիայում, Շվեդիայում, ԱՄՆ-ում և այլ երկրներում։ Երաժշտի երկացանկում եղել են հայ, ռուս և այլ կոմպոզիտորների աշխատություններից։

1988 թվականին դասավանդել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիում։ 1989 թվականից ապրում է Լիսաբոնում։ Որպես մենակատար, նաև «Գյուլպենկյան» նվագախմբի հետ հանդես է եկել մենահամերգներով։ 1991 թվականին Լիսաբոնում ստեղծել է «Բարթիկյան» եռյակը (դաշնակահար՝ Մ. Գալ, կլառնետահար՝ Է. Գեորգի, թավջութակահար՝ Վ․ Բարթիկյան)։

2001 թվականից «Cappella Quartet» խմբի թավջութակահարն է, 2005 թվականին հանդես է եկել ջութակահար Փ. Դևրիասի և դաշնակահար Ֆ. Պինտո-Ռիբեյրոյի հետ։

Վարուժան Բարթիկյանը համագործակցել է պորտուգալացի կոմպոզիտոր Ա. Վ. դ’Ամմիդայի հետ, համերգներով շրջագայել Պորտուգալիայում և այլ երկրներում։ Դասավանդում է «Պիաժե» ինստիտուտում։

Արժանացել է Թավջութակահարների (3-րդ մրցանակի, 1981, Թբիլիսի), Ա. Պ. Բորոդինի անվան լարային քառյակների (2-րդ մրցանակի, 1983, Տալլին) համամիութենական մրցույթների դափնեկրի կոչմանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ассоциация планирует один концерт и две презентации в июне, перед летними каникулами
*ЛАУРЕАТЫ ПЯТОГО ЗАКАВКАЗСКОГО КОНКУРСА МУЗЫКАНТОВ- ИСПОЛНИТЕЛЕЙ (Тбилиси, 1977 г.)
*Национальный музыкальный музей, Лиссабон, Португалия 

Կատեգորիա:Հայ թավջութակահարներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Զեմֆիրա Բարսեղյան

**Զեմֆիրա Սամսոնի Բարսեղյան** (), հայ դաշնակահարուհի, Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1983), պրոֆեսոր (1991)։

## Կենսագրություն
Զեմֆիրա Բարսեղյանը ծնվել է 1936 թվականի օգոստոսի 31-ին՝ Երևանում։ Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան երաժշտական մասնագիտական դպրոցն ավարտելուց հետո սովորել է Երևանի Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում, հետագայում ավարտել Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի դաշնամուրի բաժինը (1958, Գեորգի Սարաջևի դասարան)։ 1964 թվականից դասավանդել է նույն կոնսերվատորիայում, 1985-1993 թվականներին եղել է ամբիոնի վարիչ։ Մենահամերգներով հանդես է եկել սիմֆոնիկ նվագախմբի և անսամբլների հետ, նաև Ժան Տեր-Մերկերյանի հետ։

Մասնակցել է հեղինակավոր մրցույթների, արժանացել է մրցանակների։

Որպես մենակատար և նվագակցող Զեմֆիրա Բարսեղյանը հանդես է եկել Հունգարիայում, Բուլղարիայում, Շվեդիայում, ԱՄՆ-ում, 
Ֆրանսիայում և այլուր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարուհիներ
Հովհաննես Չոլաքյան

**Հովհաննես Չոլաքյան** (), Հայ Կաթողիկե եկեղեցու արքեպիսկոպոս Թուրքիայում։

Չոլաքյանը ծնվել է 1919 թվականին, Ստամբուլում։ Քահանա է ձեռնադրվել 1943 թվականի ապրիլի 25-ին։ Նա արքեպիսկոպոս է ընտրվել 1966 թվականի մայիսի 23-ին և ձեռնադրվել 1967 թվականի հունվարի 16-ին։

1967-2015 թվականներին նա ծառայել է որպես Ստամբուլի արքեպիսկոպոս։ 2015 թվականի մարտին Կիլիկիո հայ կաթողիկե պատրիարք Ներսես Պետրոս ԺԹ Թարմունին ընդունել է արքեպիսկոպոս Չոլաքյանի հրաժարականը տարիքի պատճառով։

Հովհաննես Չոլաքյանը մահացել է 2016 թվականի սեպտեմբերին՝ 97 տարեկան հասակում։ Թաղված է Շիշլիի հայկական գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կաթոլիկ-Հիերարխիա

Կատեգորիա:Հայ կաթողիկե արքեպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ կրոնական գործիչներ
Հնագիտության և պատմության կանտոնային թանգարան

**Հնագիտության և պատմության կանտոնային թանգարան** (), թանգարան Շվեյցարիայի Լոզան քաղաքում՝ նվիրված Վո կանտոնի հնագիտությանն ու պատմությանը։

## Պատմություն
Թանգարանը հիմնադրվել է 1852 թվականին, 1906 թվականին տեղափոխվել է Ռումինական պալատ վերջինիս ավարտից հետո։ Մի քանի վերանորոգումների արդյունքում թանգարանը 1987 թվականից ամբողջությամբ վերակառուցել է իր մշտական ցուցասրահները, որոնք աստիճանաբար բացվել են 1997-2000 թվականներին։ Մշտական ցուցահանդեսները բաժանված են «Ֆրեդերիկ Տրոյոն» սրահի միջև, որը նվիրված է նախնադարյան պատմությանը և «Ալբեր Նիֆ» սրահի միջև, որի ցուցանմուշները վերաբերում են Վո կանտոնի պատմությանը երկաթե դարից մինչև ժամանակակից դարաշրջան։

Թանգարանը նաև պարբերաբար կազմակերպում է ժամանակավոր ցուցադրություններ, որոնք ներկայացնում են հատուկ հավաքածուներ, համեմատաբար քիչ են հայտնի կամ մշտական ցուցադրության չեն ենթարկվում, ինչպես նաև վերջին հայտնագործությունները։ Թանգարանի մուտքն անվճար է։

## Հավաքածուներ
Հնագիտության և պատմության կանտոնային թանգարանն իր հավաքածուներում ունի ավելի քան 100,000 ցուցանմուշ։ Այդ ցուցանմուշներն ընդգրկում են պատմական բոլոր ժամանակաշրջանները՝ սկսած Ժնևի լճի մոտ գտնվող մարդկանց հնագույն կեցավայրերից, Նյոշատել և Մուրտեն լճերից մինչև միջնադար։

Թանգարանն առաջարկում է մի շարք ուսումնական միջոցառումներ դպրոցականների համար, այդ թվում՝ ժայռապատկերներ պատրաստելը, ձեռքով հաց թխելը կամ քարը փայլեցնելը։

## Պատկերասրահ

Late Bronze Age swords-on display 1-A-P4140327-black.jpg|Բրոնզե թուր՝ դեկորատիվ փամփուշտով
Bronge age sword with massive handle-MCAH on display 1-IMG 8043-gradient.jpg|Բրոնզե սուրը զանգվածային բռնակով
Dagger-P4151066-black.jpg|Բրոնզեդարյան դաշույն(ցուցանմուշի պատճենը Նյոշատելի Լատենիումի թանգարանից)
Età del bronzo arcaica, pugnali, 2200-1600 ac ca..JPG|Բրոնզի դարի դաշույններ


## Գրականություն
* Claire Brizon, Pierre Crotti, «Musée cantonal d'archéologie et d'histoire», dans «Collections cantonales. Héritage en devenir» (Collections cantonales vaudoises) *PatrimoineS* n° 3, 2018, pp.&nbsp;68–81.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1852 հիմնադրումներ Շվեյցարիայում
Կատեգորիա:1852 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Լոզան
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի թանգարաններ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի հնագիտական թանգարաններ
Թիմոլ

**Թիմոլ** (  ուրց) 2-իզոպրոպիլ-5-մեթիլֆենոլ, մոնոտերպենային ֆենոլ, ցիմոլի ածանցյալ, կարվակրոլի իզոմերն է։

## Հատկություններ
Անգույն բյուրեղներ են, յուրահատուկ հոտով և այրող համով, լուծելի է օրգանական լուծիչներում, գործնականորեն անլուծելի է ջրում։ Թիմոլին բնորոշ են ֆենոլային խմբի բոլոր ռեակցիաները, էլեկտորֆիլ տեղակալումը սովորաբար ընթանում է հիդրօքսիլի նկատմամբ պարա դիրքում, հիդրվում է պլատինով մինչև մենթոլ։

## Բնության մեջ տարածվածություն
Թիմոլը հայտնաբերել են մի քանի եթերային յուղերի կազմության մեջ, օրինակ՝ թիմոլային յուղի (որը էքստրակցվում է ուրց սովորականի տերևներից և սերմերից, այստեղից էլ «թիմոլ» անունը) 20—50 % քանակությամբ, որը ստացվում է ռեկտիֆիկացման ճանապարհով։

## Սինթեզ
Արդյունաբերության մեջ թիմոլը ստացվում է մ-կրեզոլի CH3C6H4OH ալկիլացմամբ պրոպիլենով CH3−CH=CH2 360—365 °С ջերմաստիճանում, 4,8—5 ՄՊա ճնշման տակ, կատալիզատորը՝ ակտիվացած Аl(ОН)3.

## Կիրառում
Թիմոլն օգտագործվում է որպես հումք մենթոլի և որոշ ինդիկատորների արտադրության մեջ, օրինակ՝ թիմոֆտալեինի և թիմոլային կապույտի, բժշկության մեջ՝ որպես հակահելմինթիկ միջոց անկիլոստոմիդոզների, տրիխոցեֆալյոզների և այլ հելմինթոզների բուժման համար, որպես հակասեպտիկ՝ բերանի խոռոչի, ըմպանի, քթըմպանի ախտահարման համար, ստոմատոլոգիական պրակտիկայում՝ դենտինի ցավազրկման համար, դեղագործական արդյունաբերության մեջ՝ որպես կոնսերվանտ։ Որպես հակահելմինթային միջոց հակացուցված է հղիության, սրտային անբավարարության, լյարդային, երիկամային հիվանդությունների և ստամոքսի խոցի ժամանակ։ Մեղվաբուծության մեջ կիրառվում է որպես մեղուների վարոատոզի և ակարապիդոզի դեմ միջոց։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:Բուրավետ նյութեր
Կատեգորիա:Ֆենոլներ
Կատեգորիա:Ֆունգիցիդներ
Տրիս

**Տրիս** ()՝ տրիս (հիդրօքսիմեթիլ) ամինոմեթան (HOCH2)3CNH2 քիմիական միացության կարճ անվանումը։ Տրիսը լայնորեն օգտագործվում է կենսաքիմիայի և մոլեկուլային կենսաբանության մեջ՝ որպես բուֆերային լուծույթ, օրինակ՝ TAE և TBE բուֆերային համակարգերում՝ նուկլեինաթթուները լուծելու համար։ Ըստ քիմիական կառուցվածքի՝ տրիսը առաջնային ամին է և ունի ամիններին բնորոշ հատկություններ, օրինակ՝ խտանում է ալդեհիդների հետ։

## Բուֆերային հատկություններ
Tris-ն ունի pKa 8,06 և արդյունավետ է որպես բուֆեր pH 7,0-ից մինչև 9,2։

PKa-ի արժեքը նվազում է մոտավորապես 0,03-ով, երբ ջերմաստիճանը նվազում է մեկ աստիճան ցելսիուսով

Բուֆերային լուծույթի տարածված տարբերակը՝ Tris-HCl, թթվային աղ է։ Երբ լուծույթի pH-ը համապատասխանում է pKa-ին, հակաէոնի կոնցենտրացիաները հավասար են (OH-Tris-HCl-ի համար և h+ Tris բազայի համար)։

Ապացուցված է, որ տրիսը արգելակում է որոշ ֆերմենտների, և, հետևաբար, պետք է զգուշությամբ օգտագործել սպիտակուցներն ուսումնասիրելիս։

## Սինթեզ
Տրիսը սինթեզվում է նիտրոմեթանից (HOCH2)3CNO2 միջոցով։ Վերջինիս վերականգնումից ստացվում է տրիս(հիդրօքսիմեթիլ)ամինոմեթան։

## Դիմում
Բուֆերային հատկությունները pH 7-9-ում համապատասխանում են օրգանիզմների մեծ մասի ֆիզիոլոգիական pH արժեքներին։ Այս հատկությունները տրիսին դարձնում են կենսաքիմիայի և մոլեկուլային կենսաբանության լավագույն բուֆերներից մեկը։ Տրիսն օգտագործվում է որպես քիմիական վերլուծության մեջ թթվային լուծույթների առաջնային ստանդարտ։

Տրիսն օգտագործվում է որպես նատրիումի բիկարբոնատի այլընտրանք՝ մետաբոլիկ acidosis-ի բուժման համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամիններ
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ
Կատեգորիա:Կենսաքիմիա
Կատեգորիա:Սպիրտներ
Տիզի Ուզու

**Տիզի Ուզու** (), քաղաք Ալժիրում. նույնանուն վիլայեթի վարչական կենտրոնն է։ 2010 թվականի հունվարի 9-ին իսլամիստները թալանել և հիմնիվեր հրկիզել են այստեղ գործած քրիստոնյա հիսունականների եկեղեցին։ Քահանան վկայություն է տվել, որ հավատացյալները փախուստի են դիմել, երբ նկատել են, որ տեղի ոստիկանները ոչ մի կերպ չեն արձագանքում ահաբեկիչների ավազակախմբի բռնի գործողություններին։

## Աշխարհագրական դիրքը
Տիզի Ուզուն ընկած է Վադի Սեբաու դաշտավայրում, երկրի մայրաքաղաք Ալժիրից մոտավորապես 100 կիլոմետր դեպի արևելք, Միջերկրականի ծովափից 30 կիլոմետր դեպի հարավ, ծովի մակերևույթից 182 մետր բարձրության վրա։ Շրջապատված է սարերով։ Կաբիլիա պատմա-աշխարհագրական մարզում մեծությամբ երկրորդ բնակավայրն է (զիջում է միայն Բեջայա նավահանգստային քաղաքին)։

## Ժողովրդագրություն

¹·² *Կաբիլիայում 1871 թվականին տեղի ունեցած ապստամբության հետևանքով բնակչության թվաքանակի հետընթաց է արձանագրվել:*.

## Կլիմա
Տիզի Ուզուին բնորոշ է միջերկրածովյան շոգ կլիման (Köppen climate classification-ի դասակարգմամբ՝ *Csa*):

## Քույր քաղաքներ
Տիզի Ուզուի քույր քաղաքներն են՝
* , Բիզերտե
* , Լա Ռոշ սյուր Յոն, 1989 թվականից

## Պատկերասրահ

Tizi Ouzou 01.jpg|vignette|droite|Լամալի Ահմեդ փողոցը քաղաքի կենտրոնական մասում
Le monument de la bougie a tizi ouzou.jpg|vignette|droite|Ալժիրյան պատերազմում զոհվածների հիշատակին նվիրված հուշարձանը
Tizi Ouzou 02.jpg|vignette|gauche|«Քարֆուր» մարզադաշտի մերձական 1954 թ. նոյեմբերի 1-ին
Tizi Ouzou 03.jpg|vignette|gauche|Larbi Ben M'Hidi փողոցը
CAM01094 Tizi Ouzou.jpg|vignette|droite|Stiti Ali բուլվարը


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Meyers großes Taschenlexikon in 24 Bänden*. BI-Taschenbuchverlag, 1992, Band 22, S.&nbsp;128.
* Jonathan Oaks: *Algeria*. Bradt Travel Guides, 2008, ISBN 978-1-84162-232-3, S.&nbsp;110 ().

## Արտաքին հղումներ
* ''Տիզի Ուզուն'' Encyclopædia Britannica-ում
*Jonathan Oaks: *Algeria*. Bradt Travel Guides 2008, , p.&nbsp;110 (restricted online version (Google Books))
* 
* Tiziouzou-dz.com, Տիզի Ուզու վիլայեթի պաշտոնական կայքէջը
* AlgeriaSpace, Տիզի Ուզուի տեսարաններ
* Տիզի Ուզուի համալսարանի կայքէջը
* Observatoire des Droits de l'Homme Tizi-Ouzou

Կատեգորիա:Ալժիրի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ալժիրի քաղաքներ
Կատեգորիա:Համալսարանական քաղաքներ
Օզդեմիր Էրդողան

**Օզդեմիր Էրդողան** () հայկական ծագմամբ թուրք երգիչ-երգահան և կոմպոզիտոր։ 1998 թվականին ընտրվել է Թուրքիայի պետական արտիստ։

## Կենսագրություն
Օզդեմիր Էրդողանը, որին բոլորը ճանաչում են «Gurbet» երգով, ծնվել է 1940 թվականի հունիսի 17-ին Ստամբուլում։ Նրա մայրը հայ է, տատիկը` չերքեզ, իսկ հայրը՝ սևծովյան տարածաշրջանից։

Օզդեմիրի հայուհի մայրը արևմտյան դասական երաժշտության դաշնակահարուհի էր, իսկ հորեղբայրը դասական երաժիշտ էր, ով նվագում էր ջութակ և դաշնամուր։ Երաժշտական առաջին կրթությունը ստացել են դեռ վաղ տարիքից։

1940-1950 թվականների յուրօրինակ պայմանները Օզդեմիր Էրդողանին ֆորմալ արվեստի կրթություն ստանալուն խանգարող կարևոր գործոններից են։ Այլ հարց էր, որ հայրը տղայի համար բացարձակ հիմնական կրթություն էր սահմանել այդ ժամկետների պայմաններով։ Մինչև 15-16 տարեկանը տևած այս ուսումնական գործընթացում որոշվել է Օզդեմիր Էրդողանի գեղարվեստական առարկաների նկատմամբ հակվածությունը, ինչին աջակցել են դպրոցների ուսուցիչները։

Օզդեմիր Էրդողանը 1960 թվականին ավարտել է Քադըքյոյի առևտրային միջնակարգ դպրոցը և զինվորական ծառայություն է անցել Ադըյամանում որպես պահեստազորի սպաների ուսուցիչ։

## Մրցանակներ
14 «Kral TV Video Music Awards» պատվո մրցանակ։

2016 թվականին Ստամբուլի մշակույթի և արվեստի հիմնադրամի (İKSV) կողմից կազմակերպված Ստամբուլի Ջազի փառատոնին Օզդեմիր Էրդողանն արժանացել է «Կյանքի նվաճումների մրցանակով»։

* 2020 թվականին արժանացել է նախագահի մշակույթի և արվեստի գլխավոր մրցանակի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''Պաշտոնական կայք''

Կատեգորիա:1940 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Թուրքիայի պետական արտիստներ
Կատեգորիա:Չերքեզական ծագմամբ թուրքեր
Կատեգորիա:Թուրք կոմպոզիտորներ
Արա Բոգդանյան

**Արա Հրաչյայի Բոգդանյան** (), հայ երաժիշտ, ջութակահար, Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր արտիստ, Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր, Սոֆիայի միջազգային մրցույթի հաղթող (Բուլղարիա, 1968), Ռուսաստանի կատարողական արվեստի հիմնադրամի մրցանակի դափնեկիր (2003-2005)։

Հրաչյա Բոգդանյանի որդին է, Անահիտ Բոգդանյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Արա Բոգդանյանը ծնվել է 1943 թվականի հունիսի 27-ին, Երևանում, երաժիշտ Հրաչյա Բոգդանյանի ընտանիքում։ Ավարտել է Երևանի Էռնստ Թելմանի անվան թիվ 13 դպրոցը, 1972 թվականին՝ Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիայի ջութակի բաժինը (Դ. Ֆ. Օյստրախի դասարան)։ 1968 թվականից դասավանդել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիա, իսկ 1995 թվականից՝ Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիայում, Ֆրեդերիկ Շոպենի անվան երաժշտական քոլեջում։ Վարպետության դասեր է վարել Հարավային Կորեայում, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում և Ռուսաստանի Դաշնությունում։

1968 թվականից հանդես է եկել մենահամերգներով, իսկ 1975 թվականից՝ եռյակի կազմով շրջագայել է Բուլղարիայում, Իսպանիայում, Ալժիրում, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում և այլուր։

Հեղինակ է գիտամեթոդական ձեռնարկների՝ «Երաժշտական հիշողության հարցեր» (1977) և այլն, կազմել է «Սպենդիարով՝ 5 պիես» (մշակում, 1976), «Պագանինի։ Կապրիսներ՝ դաշնամուրի նվագակցությամբ», «Հայ կոմպոզիտորների պիեսների ժողովածու» (1982) ժողովածուների։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*В Чебоксарском музучилище им. Ф.П. Павлова состоялся концерт студентов Московской консерватории
*Концерт класса профессора А.Г. Богданяна

Կատեգորիա:Հայ ջութակահարներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր արտիստներ
Էռա-Սոֆյա Բարուտչևա

**Էռա-Սոֆյա Սուրենովնա Բարուտչևա** (), հայազգի երաժշտագետ, արվեստագիտության թեկնածու, Ռուսաստանի բարձրագույն դպրոցի վաստակավոր գործիչ, ԽՍՀՄ Կոմպոզիտորների միության անդամ (1981 թվականից)։

## Կենսագրություն
Էռա-Սոֆյա Բարուտչևան ծնվել է 1934 թվականի մարտի 9-ին, Բաքու քաղաքում։ 1946 թվականից որոշ ժամանակ ապրել է Կիսլովոդսկ քաղաքում։ 1951 թվականին ավարտել է Բաքվի միջնակարգ երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի, 1956 թվականին՝ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի երաժշտագիտության (Գևորգ Տիգրանովի դասարան) բաժինները։ Այնուհետև Էռա-Սոֆյա Բարուտչևան ուսումը շարունակել է Լենինգրադի կոնսերվատորիայի ասպիրանտուրայում (Գևորգ Տիգրանովի դասարան)։

1958 թվականից դասավանդել է Լենինգրադի կոնսերվատորիայում, 1999 թվականին արժանացել է պրոֆեսորի կոչման, 1969 թվականից եղել է կոնսերվատորիայի թանգարանի հիմնադիր-ղեկավարը

Հեղինակ է «Ընտանիք. ճակատագրի նախշերը պատմության ուղիներում», «...Եվ սիրտն իմ չի մոռանա. ժամանակակիցների դիմանկարներ» (2004), «Գեորգի Ալեքսիձե. Խորեոգրաֆ՝ Աստծո կամոք» (2006, երեքն էլ՝ ռուս.) մենագրությունների, 250-ից ավելի գիտական և հրապարակախոսական հոդվածների (Grove և MGG հանրագիտարաններում), կինոսցենարի (4 մասից, նվիրված է Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիային)։

Էռա-Սոֆյա Բարուտչևայի սումնասիրությունները վերաբերում են Արամ Խաչատրյանի ստեղծագործությանը, հայ կինոերաժշտությանը, Լենինգրադի երաժշտական անսամբլներին, մենակատարներին, դիրիժորներին, երաժշտության և պարարվեստի խնդիրներին։

Էռա-Սոֆյա Բարուտչևան մահացել է 2019 թվականի ապրիլի 16-ին, Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Էռա-Սոֆյա Բարուտչևայի կենսագրությունն ու աշխատությունները Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի կայքում
*«Լիր արքայի» համար Արամ Խաչատրյանի գրած երաժշտությունը
*Era BARUTCHEVA. Andrey DENISOV. Tamara TVERDOVSKAYA 
*https://rusarminfo.ru/2019/04/30/armyanskie-muzykanty-peterburga-izdana-novaya-kniga/ վնցգֆդսոք

Կատեգորիա:Արվեստագիտության թեկնածուներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամներ
Ժիրայր Օհանյան Չաքիր

**Ժիրայր Օհանյան Չաքիր** (, նաև հայտնի է որպես Ժիրայր Օհանյան կամ Օհանյան Չաքիր), հայ շախմատիստ, շախմատի մարզիչ, Թուրքիայի շախմատի ֆեդերացիայի նախկին նախագահ։

## Կյանք
Ծագումով հայ Ժիրայր Օհանյան Չաքիրը ծնվել է 1921 թվականի փետրվարի 5-ին Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքում։ Նրա հայրը՝ Ավետիսը, ով Մարզվանից էր, հայտնի «Markiz» հացի գործարանի սեփականատերն էր և Թուրքիայի զինված ուժերի ամենամեծ նվիրատուներից մեկը։ Նրա մայրը՝ Աննա-Մարին Բուրսայից էր և ուսուցչուհի էր Բանկալթիի մասնավոր հայկական դպրոցում և Գալաթասարայի վարժարանում։

Նա շախմատ խաղալ սկսել է Գալաթասարայի ավագ դպրոցում սովորելու տարիներին։ 1943 թվականին իր դասընկեր Թուրան Բաշակի հետ դարձել է դպրոցի շախմատի ակումբի անդամ։

Հանրահայտ շախմատիստ Սելիմ Փալավանից դասեր ստանալուց հետո Օհանյան Չաքիրը շախմատի դասընթացներ է անցկացրել Շիշլիի մարզական ակումբում և հավաքել առնվազն 400 աշակերտ։ Շիշլիի մարզական ակումբն այս ընթացքում իր «ոսկե դարն» ապրեց շախմատային առումով։

## Հետագա կարիերա
Օհանյան Չաքիրը 1964 թվականին ընտրվել է Շիշլիի մարզական ակումբի նախագահ, 1964 թվականին մասնակցել է Թել Ավիվի շախմատի օլիմպիադային և եղել է Թուրքիայի ազգային հավաքականի ավագը։ 1964-1977 թվականներին եղել է Թուրքիայի շախմատի ֆեդերացիայի տնօրենների խորհրդի անդամ։

1976-1977 թվականներին եղել է Ստամբուլի շախմատի ֆեդերացիայի նախագահը։

1977 թվականին ընտրվել է Թաքսիմի մարզական ասոցիացիայի նախագահ։

1978-1982 թվականներին եղել է Թուրքիայի շախմատի ֆեդերացիայի նախագահը։

1986 թվականին ստանձնել է Թուրքիայի շախմատի ֆեդերացիայի գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը, իսկ 1988 թվականին ընտրվել ֆեդերացիայի խորհրդի պատվավոր անդամ։

1989 թվականից սկսած նա դարձել է Ստամբուլի բազմաթիվ հայկական դպրոցների շախմատի մարզիչ։

## Ընտանիք
Ժիրայր Օհանյանն ունի մեկ տղա և երկու աղջիկ։ Նրա դուստրը՝ Լինդան, 1972 թվականին դարձել է Թուրքիայի շախմատի կանանց չեմպիոն։

2011 թվականին Ստամբուլում նրա պատվին կազմակերպվել է շախմատի մրցաշար։

## Տես նաև
* Հայերը Թուրքիայում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2003 մահեր
Կատեգորիա:1923 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայկական ծագմամբ թուրքեր
Կատեգորիա:Հայ շախմատիստներ
Կարո Մաֆյան

**Կարո Մաֆյան** (), ազգությամբ հայ երաժիշտ, կոմպոզիտոր և երաժշտական պրոդյուսեր Թուրքիայում։

## Կենսագրություն
Նրա երկու ծնողներն էլ լավ որակավորում ունեցող երաժիշտներ էին։ Երեքուկես տարեկանից Կարո Մաֆյանը դաշնամուրային կրթություն է ստացել՝ առաջին անգամ բեմ բարձրանալով 1955 թվականին։ 1967 թվականին ավարտել է կոնսերվատորիայի հարմոնիայի բաժինը, իսկ բարձրագույն կրթությունն ավարտել է այնտեղ 1968 թվականին։ 1969 թվականին նա Սելչուկ Բաշարի հետ ստեղծել է «İstanbul Gelişim Orchestra»-ն։ Դրանից հետո 1980 թվականին ստեղծել է «Gelişim Stüdyosu»-ը (T.N. Development Studio): Նույն թվականին նա պատրաստել է իր առաջին պրոֆեսիոնալ ալբոմը համապատասխանաբար Զերին Օզերի և Թանջու Օկանի հետ։

Հետագայում նա կարևոր դեր է ունեցել մյուզիքլներում, Թուրքիայի առաջատար երաժշտական նախագծերում։ Նա իր ձայնագրությունների մեծ մասը կատարել է «İstanbul Gelişim» ստուդիայում՝ համագործակցելով Սելչուկ Բաշարի, Ուղուր Բաշարի, Օննո Թունչի, Աթիլա Օզդեմիրօղլուի և Ասըմ Էկրենի հետ։

Կարո Մաֆյանը, 1980-ականներին ստեղծել է փոփ երաժշտության մի քանի ստեղծագործություն։ Նա ընդմիջումներով ալբոմներ էր պատրաստում փոփ երաժշտության այնպիսի հսկաների հետ, ինչպիսիք են Աժդա Պեկքանը, Բարիշ Մանչոն, Իլհան Իրեմը, Զերին Օզերը, Նուխեթ Դուրուն։

## Անձնական կյանք
Կարո Մաֆյանը մեծացել է Ստամբուլի Բաղդադի պողոտա փողոցում։ Նա ամուսնացած է Գյուլուզ (ծնված Բայրաքթարօղլու) Մաֆյանի հետ և ունի դուստր՝ Դամլա անունով։

Կարո Մաֆյանը ազգակցական կապ ունի հայ Հակոբ Մարթայանի (Հակոբ Դիլաչար), ինչպես նաև վերջին պալատական բժիշկ Լևոն Աշչիյանի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1951 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Թուրք կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայկական ծագմամբ թուրքեր
Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված երաժիշտներ
Քենան Փարս

**Քենան Փարս** (, ծնվ.՝ **Գրիգոր Ճեզվեճյան**), հայազգի դերասան, թատրոնի, կինոյի և հեռուստասերիալի արվեստագետ, ղեկավար Թուրքիայում։ 1953-2000 թվականներին նա նկարահանվել է ավելի քան հարյուր ֆիլմերում։

## Կենսագրություն
Որոշ ժամանակ մարմնավորել է Յեշիլչամի ֆիլմերի` դաժան բնավորության տեր կերպարներին։ Մինչև դերասան դառնաը Փարսը ապրում էր Բաքըրքյոյում և վարում էր Ազատության հրապարակում գտնվող Ազգային վիճակախաղի կրպակի աշխատանքները, որը կրում էր իր անունը։

Դերասան լինելուց բացի եղել է նաև «Որդիս», «Դարդս հասկացող չկա», «Մահն աստծո հրամանն է», «Չես հասկանում» և «Մի խարույկ եմ վառում» ֆիլմերի ռեժիսոր, գրել է մի քանի ֆիլմի սցենար և եղել պրոդյուսեր։

## Ընտրված ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
** 

Կատեգորիա:1920 ծնունդներ
Կատեգորիա:2008 մահեր
Կատեգորիա:Թուրք կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Հայկական ծագմամբ թուրքեր
Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված դերասաններ
Ցավային շեմ

**Ցավային շեմ**, կամ ցավի ընկալման շեմը այն կետն է գրգռիչի ընկալման գրաֆիկի վրա, որի ժամանակ ցավի զգացողություն է առաջանում։ Դա բացառապես սուբյեկտիվ զգացողություն է։ Անհրաժեշտ է տարբերակել գրգռիչները (արտաքին գործոն, որի դեպքում կարելի է անմիջականորեն կատարել չափում, օրինակ ջերմաչափի միջոցով) և անձի կամ կենդանու ցավի ընկալման արդյունքը (ներքին, սուբյեկտիվ ցավ, որը երբեմն կարող է անուղակիորեն չափվել, օրինակ վիզուալ անալոգային սանդղակով). Չնայած Ցավի ուսումնասիրման միջազգային ասոցացիան (IASP) սահմանում է «ցավային շեմ»-ը որպես «գրգռման մինիմալ ինտենսիվություն, որն ընկլավում է որպես ցավ», տեղին է նաև ներքոնշյալը, որը թեև հակասական է տառով, բայց ոչ ոգով։

Սովորաբար շեմը որոշվում է, ինչպես և նախկինում, որպես գրգռիչի մինիմալ քանակ, որը առաջացնում է ցավային զգացողություն։ Նկարագրություններից մեկի համաձայն, շեմը իրականում անձի փորձով է պայմանավորված, իսկ ինտենսիվությունը արդեն հանդիսանում է արտաքին գործոնի ցուցիչ։ Ցավը ուսումնասիրողների մեծ մասը, շեմի որոշումը իրականացնում է գրգռիչի տեսանկյունից այս եղանակից պետք է խուսափել։ Գրգռիչը չի հանդիսանում ցավ, հետևաբար ցավի չափման միավոր չի կարող հանդիսանալ։

Չնայած վերոնշյալ արտահայտությունը կարող է հստակ չներկայացնել, այնուամենայնիվ ակնհայտ ենթադրում է ցավի ընկալման և գրգռիչի միջև առկա վերը նշված տարբերությունը։ Գրգռիչի ինտենսիվություն (օրինակ՝ այրոցի զգացում, ճնշում) որի ժամանակ գրգռիչը առաջացնում է ցավազգայունություն, անվանում են առանձին տերմինով՝ շեմային ինտենսիվություն։ Եթե տաք թավան մարդու մաշկը սկսում է վնասել 42&nbsp;°C (107&nbsp;°F) ում, դա տվյալ պահին, մաշկի տվյալ հատվածի ցավային շեմն է։ Դա ցավային շեմը չէ,(որը հանդիսանում է ներքին/սուբյեկտիվ), իսկ ջերմաստիճանը, որի ժամանակ հատվում է ցավային շեմը, հետևաբար առաջանում է ցավ (համարվում է արտաքին/օբյեկտիվ)։

Ինտենսիվությունը, որի ժամանակ գրգռիչը առաջացնում է ցավ, փոփոխվում է անհատից անհատ, և ժամանակից կախված տարբեր է նաև նույն անհատի համար։

## Այրոցի զգացում
Ջերմաստիճանը, որը հետազոտվողի մոտ առաջացնում է ցավ, անվանում են այրոցի զգացման շեմ, տվյալ անհատի համար, ժամանակի տվյալ պահին։ Կա հետազոտություն, որը վկայում է, որ ցերեկային նախատրամադրվածություն ունեցող անձիք ունեն այրոցի զգացողության ավելի բարձ շեմ, քան երեկոյան նախատրամադրվածությամբ անձիք։

## Լսողություն
Ճնշումը, որի ժամանակ ձայնը ունկընդրի մոտ առաջացնում է ցավային զգացողություն, համարվում է ցավային շեմի ճնշում՝ տվյալ անհատի մոտ, տվյալ պահին։ Ձայնի համար շեմային ճնշումը փոփոխվում է հաճախականությունից, և կարող է լինել տարիք կախյալ։ Այն անհատները, որոնք ենթարկվել են աղմուկի/երաժշտության շատ չափաբաժնի, ունեն լսողության առավել բարձր շեմային ճնշում։ Ցավային շեմի տեղաշարժը ևս կարող է հանգեցնել շեմային ճնշման փոփոխության։ Ձայնի ցավային զգացողություն հարուցող երկարատև ազդեցությունը կարող է ֆիզիկական վնասներ պատճառել, և պոտենցիալ կարող է հանգեցնել լսողության վատացման։

Ձայնի բարձրության աստիճանը վերաբերում է աղմուկին։ Դա ձայնի ամպլիտուդի կամ ձայնային ճնշման աստիճանի ընդհանուր տերմին է։ Գրականության մեջ հանդիպում են ցավի շեմային մակարդակի տարբեր արժեքներ։

## Տես նաև
*Լսողության բացարձակ շեմ
*Վեբեր-Ֆեխների օրենք- գրգռիչի և զգացողության միջև տարբերություններ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ցավ
Կատեգորիա:Ցավազգացողություն
Էդուարդ Բեյլերյան

**Էդուարդ Հայկի Բեյլերյան** (), հայ կոմպոզիտոր, ջութակահար։

## Կենսագրություն
Էդուարդ Բեյլերյանը ծնվել է Երևանում, 1948 թվականի նոյեմբերի 14-ին։

1971 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ջութակի բաժինը՝ ուսուցիչ Արա Բոգդանյան։ 1983 թվականին երաժիշտն ավարտել է նույն կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի բաժինը՝ ուսուցիչ Էդվարդ Միրզոյան։

1970-1975 թվականներին եղել է Հայաստանի ազգային ռադիոյի էստրադային–սիմֆոնիկ նվագախմբի, 1975-1980 թվականներին՝ Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի, 1980-2002 թվականներին և 2007 թվականից՝ Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի նվագախմբի, 2002-2007 թվականներին, միաժամանակ՝ Լորիս Ճգնավորյանի կամերային նվագախմբի ջութակահար։

1971-1992 թվականներին զբաղեցրել է Երևանի № 8 երաժշտական դպրոցի լարային բաժնի ղեկավարի պաշտոնը։

Նվագախմբերի կազմում Էդուարդ Բեյլերյանը մասնակցել է փառատոների, հյուրախաղերով շրջագայել է շուրջ 30 երկրում։

Գրել է «Պիես՝ ֆագոտի և դաշնամուրի համար» (1972), լարային կվարտետներ («Պասսակալիա և ֆուգա», 1972, «Լարային կվարտետ», 1982) և փողային երկեր («Երկու պիես փողային կվարտետի համար», 1973), դաշնամուրուրային պրելյուդներ (1974), ստեղծագործություններ՝ ձայնի և դաշնամուրի համար («Դարձյալ…», 1975, «Մթությունը…», 1976), «Քարանձավում…» (ձայնի և գործիքների անսամբլի համար, 1977), «Պոլիֆոնիկ վարիացիաներ» (սիմֆոնիկ նվագախմբի համար, 1983), «Երեք պիես ալտի համար» (1984), «Երկու դուետ ջութակի և ալտի համար» (1986), «Պիես կամերային նվագախմբի համար» (1990), «Երկու պիես կամերային նվագախմբի համար» (2002), «Հայաստան» (2006, երգչախմբի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար), կինոերաժշտություն («Կվարտետ», 1987, «Արխիվային գործ», 1988, երկուսն էլ՝ Հայֆիլմ, «Խոյի համաստեղությունը», 1988, Մոսֆիլմ)։ Հեղինակ է նաև այլ աշխատությունների։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Созвездие Козлотура

Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ ջութակահարներ
Տիրան Թավիջյան

**Տիրան Թավիջյան** (**Դավիթյան**, ), դաշնակահար։

## Կենսագրություն
Տիրան Թավիջյանը ծնվել է 1977 թվականին Հյուսիսային Մակեդոնիայի Սկոպիե քաղաքում։

Սովորել է երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի դասարանում, նվագել է հարվածային գործիքներ, հետաքրքրվել ջազային երաժշտությամբ։

Եղբոր՝ Կարապետի հետ հանդես է եկել «Թավիջյան եղբայրներ» դուետում։

1995 թվականից եղել է հոր հիմնադրած «Garo & Paramecium» խմբի դաշնակահար, երգերի հեղինակ, գործիքավորող։ Խմբի հետ շուրջ 400 համերգներով շրջագայել է Եվրոպայում. հանդես է եկել նշանավոր երաժիշտներ Ջո Զավինուլի, Բրենդֆորդ Մարսալիսի, Մակկոյ Թայների, Բ. Բրադրզի և ուրիշների հետ։

Գերմանիայում, Իտալիայում, Հունաստանում, Բուլղարիայում, Ավստրիայում, Էստոնիայում, Խորվաթիայում, Լեհաստանում, Հարավսլավիայում և այլուր մասնակցել է միջազգային ջազային փառատոնների։

Որպես գործիքավորող՝ համագործակցել է մի շարք հանրահայտ փոփ երգիչների հետ, մասնակցել երաժշտական նախագծերի։

Հեղինակ է կինոերաժշտության։ 2013 թվականին եղբոր հետ Երևանում հանդես է եկել հայկական ջազի 75-ամյակին նվիրված համերգում։

Եղբոր հետ ձայնագրել է «Tavitjan Brothers Trio» սկավառակը։

## Մրցանակներ և կոչումներ

* Մեծ Բրիտանիայի «Սոնի» միջազգային երաժշտական մրցույթի 1-ին մրցանակ, 2012
* Եղբոր հետ՝ «Մակեդոնիայի երաժշտության դեսպաններ» կոչում
* Մակեդոնիայի ՄՆ «Անկախ արտիստ» կոչում, 2002

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարներ
Աշոտ Ղազարյան (կոմպոզիտոր)

**Աշոտ Բեգլարի Ղազարյան** (), կոմպոզիտոր, Հայաստանի կոմպոզիտորների միության վարչության անդամ (1991 թվականից), հայ երիտասարդ կոմպոզիտորների մասնաճյուղի ղեկավար (2013 թվականից)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1961 թվականին Երևանում։

1985 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի (ղեկավար՝ Ա. Հարությունյան), դաշնամուրի (ղեկավար՝ Ի. Մելիքսեթյան) բաժինները, իսկ 1996 թվականին՝ ասպիրանտուրան (ղեկավար՝ Ա. Զոհրաբյան)։
1998 թվականից դասավանդում է Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում։ 2018 թվականին եղել է Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանի տնօրենի ժամանակավոր պաշտոնակատար։

## Ստեղծագործություններ

Գրել է կոնցերտ (1985)՝ դաշնամուրի և նվագախմբի, 3 դիվերտիսմենտ (1987), ֆանտազիա (1986)՝ սիմֆոնիկ նվագախմբի, «Ռեչիտատիվ» (1983)՝ թավջութակի և նվագախմբի, սոնատ (1982)՝ ֆլեյտայի և դաշնամուրի, 5 պիես (1991)՝ 2 կլառնետի, սոնատ (1986)՝ ֆագոտի, պոեմ-սոնատ (2013)՝ մենանվագ ջութակի, հոգևոր երգեր (1986–2014)՝ երգչախմբի և նվագախմբի, 9 հայրեն (Նահապետ Քուչակի խոսքերով, 1988)՝ սոպրանոյի, տենորի և կամերային կազմի, 4 խմբերգ (Միսաք Մեծարենցի խոսքերով, 1982), օրհներգ՝ երգչախմբի (քրիստոնեությունը Հայաստանում պետական կրոն հռչակման 1700-ամյակին, 2001), «Ալելուիա» (1997)՝ երգչախմբի, «Խելահեղ երազներ» (անգլերեն, 1996)՝ մանկական երգչախմբի և նվագախմբի համար, մանկական երգեր և խմբերգեր (1986–2014), «Երաժշտություն 20 լարայինների համար» (1994), լարային (1984), փայտե փողային (1986) կվարտետներ։

Թեքեյան մշակութային միության մրցույթի Գլխավոր մրցանակ (1998)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայաստանի կոմպոզիտորների և երաժշտագետների միության անդամներ
Bloober Team

**Bloober Team SA**, լեհական ընկերություն, որը զբաղվում է համակարգչային խաղերի մշակմամբ, տեղակայված է Կրակով քաղաքում։ Ըներությունը հիմնադրվել է 2008 թվականին Պյոտր Բաբենի և Պյոտր Բելյատովիչ կողմից։ Ընկերությունը հայտնիություն է ձեռք բերել իր Layers of Fear (2016) և Observer (2017) խաղերի շնորհիվ։ Ընկերության վերջին խաղը՝ The Medium-ը թողարկվել է 2021 թվականի հունվարի 28-ին։ 2018 թվականի հունվարին Bloober Team ստացավ Paszport Polityki մրցանակը։

## Պատմություն
Bloober Team-ը հիմնադրվել է 2008 թվականին Պյոտր Բաբենի և Պյոտր Բելյատովիչ կողմից։

Ընկերության պատմության շրջադարձային դեպքերից էր Basement Crawl խաղի մշակումը, որը թողարկումը համընկավ PlayStation 4 խաղային համակարգի թողարկման հետ։ Անհաջող ընդունելությունից հետո, ընկերությունը վերամշակում է խաղը պահմանելով հիմնական խաղի նախագիծը՝ բարելավում է գրաֆիկան, խաղային մեխանիկան և ավելացնում է նոր խաղային ռեժիմներ։ Խաղի նոր տարբերակը թողարկվեց 2015 թվական փետրվարին։ Այն ստացավ դրական արձագանքներ և անվճար տրամադրվեց բոլոր այն օգտատերերին, ովքեր արդեն ունեին խաղի առաջին տարբերակը։

2018 թվականի հունվարի 10-ին ըկերությունը ստացավ Paszport Polityki մրցանակը։ 2018 թվականի մարտի 8-ին ցուցադրվեց նոր նախագիծը Project Méliès կոդային անունով։ Նույն թվականի հոկտեմբերին հայտարարվեց խաղի անվանումը՝ Layers of Fear 2, որը թողարկվեց 2019 թվականին։

## Խաղերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր
Կատեգորիա:Ստուդիաներ
Նարինե Ավետիսյան

**Նարինե Զավենի Ավետիսյան** (), հայ դաշնակահարուհի, երաժշտագետ։ Արվեստագիտության թեկնածու (2004)։ Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ (2005)։ Մասնագիտական կրթության որակի ապահովման համակարգի փորձագետ (2013 թվականից)։

## Կենսագրություն
Նարինե Ավետիսյանը ծնվել է 1969 թվականին Երևանում։ 1988 թվականին ավարտել է Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանի (դասատու՝ Ն. Շահպարոնյան), 1993 թվականին Երևանի պետական կոնսերվատորիայի դաշնամուրի (Մ. Մխիթարյանի դասարան) և 2000 թվականին՝ ասպիրանտուրայի երաժշտագիտության (ղեկեկավար՝ Ի. Տիգրանովա) բաժինները, 2012 թվականին Երևանի պետական համալսարանի «Հոգեբանության» դասընթացները։

1997–2001 թվականներին դասավանդել է Երևանի Կոստանդին Սարաջյանի անվան երաժշտական դպրոցում, 2001 թվականից՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայում, 2011 թվականից Կրթության որակի ներքին ապահովման բաժնի վարիչ է, 2006-10 թվականներին՝ «Արճեշ» հրտարակության տնօրեն, 2007 թվականից Երևանի պետական կոնսերվատորիայի դեցենտ է։

Կրթական և ստեղծագործական «Flashmob» (2012, 2014, 2016), «Արվեստի բուհերի շաբաթ» (2015, 2016) և այլ նախագծերի հեղինակ և կազմակերպիչ է։

Ձայնագրել է Ավետ Տերտերյանի I և II սիմֆոնիաների խտասկավառակը։ 2015 թվականից՝ Սանկտ Պետերբուրգի «Մշակույթ և ապագա» հիմնադրամի և «Տերտերյանի ժամանակը» միջազգային փառատոնի Հայաստանի ներկայացուցիչ։

2016 թվականից ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի Հայրավանք գյուղի «Ավետ Տերտերյան» ամենամյա փառատոնի հիմնադիր-ղեկավար է։

Գիտական և հրապարակախոսական հոդվածների հեղինակ է, 2008 թվականին կազմել է «Գեորգի Գրիգորի Տիգրանով-100» ժողածուն։

## Մրցանակներ

* «Հայ երաժշտագիտության հեռանկարներ» մրցանակ (2009)
* Հայ առաքելական եկեղեցու մեդալ (2015, Սանկտ Պետերբուրգ)։

Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարուհիներ
Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Հայաստանի կոմպոզիտորների և երաժշտագետների միության անդամներ
Կատեգորիա:Արվեստագիտության թեկնածուներ
Ջեյմս Հոմեր Ռայթ

**Ջեյմս Հոմեր Ռայթ** (, ), վաղ և ազդեցիկ ամերիկացի ախտաբան, ով 1896-1926 թվականներին եղել է Մասաչուսեթսի գլխավոր հիվանդանոցի ախտաբանության ամբիոնի ղեկավարը։ Ռայթը ծնվել է Փենսիլվանիա նահանգի Փիթսբուրգ քաղաքում։

## Կենսագրություն
1915 թվականին նա Ռիչարդ Ք. Քաբոտինի հետ միասին, սկսեցին զբաղվել Մասաչուսեթսի գլխավոր հիվանդանոցի արձանագրությունների հրատարակումով։ Դրանք սկսեցին կանոնավոր հրատարակվել որպես Բոստոնի բժշկական և վիրաբուժական ամսագիր, որը հետագայում դարձավ ՝ Նոր Անգլիայի բժշկական ամսագիր ()։

1924 թվականին Ռայթը Ֆրենկ Բ.Մալորիի հետ միասին հրատարակել է գործնական ձեռնարկ «ախտաբանական տեխնիկա» անվանումով, ախտաբանության լաբորատորիայի համար։ Գիրքը ունեցել է ութ հրատարակություն և երկար տարիներ եղել է դասական դասագիրք։

Մինչ հիմա կիրառվում է Ռայթի եղանակով ներկումը և Ռայթի վարդանախշերը (կապված նեյրոբլաստոմայի հետ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանրէաբաններ