Հարի Կիզիրյան

**Հարի Կիզիրյան** (), ԱՄՆ ծովային հետևակի կորպուսի հայազգի անդամ, որը ծառայել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Կիզիրյանի ծառայությունը տևել է 1944 թվականի փետրվարից մինչև 1946 թվականի փետրվարը, որի ընթացքում նա տասնյոթ ամիս անցկացրել է արտասահմանում։ Կիզիրյանը մասնակցել է Օկինավայի ճակատամարտին, որտեղ նա վայրէջք է կատարել առաջին հարձակման ալիքի ժամանակ՝ ղեկավարելով ծովային հետևակի հրշեջ ջոկատը։

Երկու անգամ պարգևատրվելով Ռազմածովային խաչով, Ռոդ Այլենդի խաչով, «Բրոնզե աստղ» մարտական ​​«V» շքանշանով և «Մանուշակագույն սիրտ» շքանշանով, Կիզիրյանը համարվում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ամենաշատը պարգևատրված ծովային հետևակայիններից մեկը։ Նա նաև Ռոդ Այլենդի ամենաշատ պարգևատրված զինծառայողն է։ 1961 թվականին Ջոն Քենեդիի կողմից նա նշանակվել է Փրովիդենսի փոստապետ՝ դառնալով (36 տարեկանում) Միացյալ Նահանգների ամենաերիտասարդ փոստապետերից մեկը։ Իր փոստային ղեկավարության ընթացքում Կիզիրյանը կարևոր դեր է խաղացել երկրում առաջին ավտոմատացված փոստային բաժանմունքի հիմնադրման գործում, ինչը Փրովիդենսի փոստային բաժանմունքը դարձրել է գործող մոդել Միացյալ Նահանգների և ամբողջ աշխարհի համար։

Կիզիրյանը լայնորեն հայտնի է Ռոդ Այլենդ նահանգում, որտեղ նրա պատվին են անվանակոչվել փոստային բաժանմունք, հրապարակ և տարրական դպրոց։ Հարի Կիզիրյանի անվան փոստային բաժանմունքը դարձել է ԱՄՆ առաջին դաշնային շենքը, որը անվանակոչվել է ամերիկահայի անունով։ 1978 թվականին ընդգրկվելով Ռոդ Այլենդի փառքի սրահում, Կիզիրյանը համարվում է «ազգային գանձ» և պարգևատրվել է բազմաթիվ կազմակերպությունների կողմից։

## Կենսագրություն
Կիզիրյանը՝ առաջին սերնդի ամերիկահայը, ծնվել է 1925 թվականի հուլիսի 13-ին, Ռոդ Այլենդի Փրովիդենս քաղաքում։ Նա Թորոս և Հռիփսիմե Կիզիրյանների միակ որդին էր, որոնք ծնվել էին Գոյդունում (Գովդուն), Սեբաստիայի մոտ, Օսմանյան կայսրությունում։ Կիզիրյանի մայրը Միացյալ Նահանգներ է եկել 1920-ականներին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ իր առաջին ամուսնուն և յոթ երեխաներին կորցնելուց հետո։ Նրա հայրը աշխատում էր Ռոդ Այլենդի գործիքների ընկերությունում, իսկ մայրը տնային տնտեսուհի էր։

Կիզիրյանին, ով ակտիվորեն զբաղվում էր սպորտով, առաջարկվել է կրթաթոշակ LaSalle Academy-ում սովորելու համար։ Նա մերժել էր առաջարկը, որպեսզի կարողանար հաճախել տեղի Mt. Pleasant ավագ դպրոց և ավելի մոտ լինել իր ընկերներին։ Կիզիրյանը դարձել է իր դասարանի լավագույն մարզիկներից մեկը. նա երեք տարի խաղացել է ֆուտբոլի թիմում և ավագ դասարանի ավարտական ​​դասարանում դարձել թիմի ավագ։

Նրա հայրը մահացել է, երբ նա 15 տարեկան էր։ Հաին դարձել էր պատասխանատու իր և իր մոր խնամքի համար։ Ընտանիքի անհապաղ կարիքները հոգալու համար Կիզիրյանն աշխատում էր մսի փաթեթավորման գործարանում՝ բեռնատար վագոններից բեռնաթափելով տավարի մսի կտորները։ Այնուհետև նա երկու տարով ժամանակավոր պաշտոն ստացավ Փրովիդենսի փոստային բաժանմունքում՝ ավագ դպրոցն ավարտելուն զուգընթաց։

1944 թվականի փետրվարի 23-ին՝ ավագ դպրոցն ավարտելուց մեկ օր անց՝ Կիզիրյանը զորակոչվել է Միացյալ Նահանգների ծովային հետևակի կորպուս։ Նա 1944 թվականի հոկտեմբերի 6-ին ուղարկվել է արտասահման և նշանակվել 6-րդ ծովային հետևակի դիվիզիայում։

Տասնյոթ ամիս արտասահմանում անցկացնելուց հետո Կիզիրյանը վերադարձել է Փրովիդենս, որտեղ ամուսնացել է Հեյզել Սերաբյանի հետ, ով ապրում էր Նյու Յորքի Մասենայում։ Վերադարձից հետո առաջին չորս տարիների ընթացքում Կիզիրյանը բուժում էր ստանում մարտերի ժամանակ ստացած վերքերի համար։ Չնայած մի քանի խոշոր վիրահատությունների ենթարկվելուն՝ Կիզիրյանը մնացել է մշտական ​​հաշմանդամությամբ։

Կյանքին սպառնացող հիվանդությունից, որի ժամանակ վիրաբույժները հեռացրել էին նրա ստամոքսի 95 տոկոսը, ապաքինվելուց հետո Կիզիրյանը սկսեցել է աշխատել փոստային ծառայությունում։ Նա սկզբում վերադարձել է Փրովիդենսի փոստային բաժանմունք որպես փոխարինող գրագիր։ 1954 թվականին նա նշանակվել է վարպետ, որը իր կյանքի ընթացքում ստացած մի քանի պաշտոններից առաջինն էր։ 1961 թվականին նախագահ Ջոն Քենեդին նրան նշանակել է Փրովիդենսի փոստապետ։ Կոնգրեսը միաձայն հաստատել է նշանակումը։ 36 տարեկանում Կիզիրյանը երկրի ամենաերիտասարդ փոստապետերից մեկն էր։ Իր պաշտոնավարման ընթացքում Կիզիրյանը կարևոր դեր է խաղացել առաջին ավտոմատացված փոստային բաժանմունքի հիմնադրման գործում։ Փրովիդենսի փոստային բաժանմունքը կդառնար աշխարհի փոստային բաժանմունքների համար օրինակելի մոդել։ Կիզիրյանը հետագայում նշել է. «Երկրի վրա չկա մի ազգ, որը ներկայացուցիչներ չուղարկի նոր փոստային բաժանմունքը տեսնելու»։

1986 թվականին Կիզիրյանը հեռացվել է իր պաշտոնից՝ սենատորներ Ջոն Չաֆիի և Քլեյբորն Փելի դիմադրության պատճառով։ Չնայած «We Love Harry» (Մենք սիրում ենք Հարրիին) գրությամբ կրծքանշաններ կրող աշխատակիցների բողոքներին, Կիզիրյանի պաշտոնը վերացվել է, և նա հետագայում թոշակի է անցել։

Կիզիրանը և նրա կինը ունեցել են հինգ երեխա՝ Ջոան, Թոմաս, Ջանիս, Շաքեյ և Ռիչարդ։

Կիզիրյանը մահացել է 2002 թվականի սեպտեմբերի 13-ին՝ 77 տարեկան հասակում։ Նրա հուղարկավորության արարողությունը տեղի է ունեցել Փրովիդենսի Սուրբ Վարդանանց Հայ Առաքելական եկեղեցում, իսկ նա թաղված է Սուոն Փոյնթ գերեզմանատանը։

## Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
### Օկինավայի ճակատամարտ
Կիզիրյանը միացել է Ծովային հետևակի կորպուսին 1944 թվականի փետրվարի 23-ին։ Վերապատրաստումից հետո նա ուղարկվել է արտասահման և նշանակվել Սողոմոնյան կղզիների Գուադալկանալում գտնվող 22-րդ ծովային հետևակի 6-րդ ծովային դիվիզիայի 2-րդ գումարտակի E վաշտում։ Ծառայելով որպես հրշեջ ջոկատի ղեկավար՝ նա մասնակցել է Օկինավայի արշավանքին 1945 թվականի ապրիլի 1-ին՝ ափ իջնելով առաջին հարձակողական ալիքի հետ միասին։ Մայիսի 11-ին նա գրոհել է թշնամու գնդացիրային դիրքի վրա, որը փակի տակ էր դրել իր դասակի մեկ այլ ստորաբաժանման անդամներին և ստիպել էր թշնամուն նահանջել, որպեսզի մյուս ծովային հետևակի ստորաբաժանումը կարողանար շարունակել իր առաջխաղացումը թշնամու վրա: Թշնամու վրա հարձակման ժամանակ վիրավորվելով՝ նա և իր հրշեջ խումբը միացել են մյուս ծովային հետևակի ստորաբաժանումին՝ ճապոնացիների վրա առաջխաղացման համար: E վաշտը նույն օրը շարժվել է դեպի արևելք՝ դեպի Շուրի լեռնաշղթա։ Մայիսի 14-ին E վաշտը հարձակվել և գրավել է ճապոնական օդային հրապարակը, ապա կարճատև հանգստի համար կանգ առել։ Կիզիրյանի մայիսի 11-ի վնասվածքներից էին արկի բեկորները ուսերին և ձեռքերին։ Չնայած վերքերին, նա շարունակել է կռվել։ Նա պարգևատրվել է «Բրոնզե աստղ» մեդալով՝ «Մարտական ​​«V» շքանշանով և «Մանուշակագույն սիրտ» մեդալով՝ մայիսի 11-ին իր գործողությունների համար։ Նրա «Բրոնզե աստղ» մեդալի մեջբերումն այսպիսին է.

Վերքերից ապաքինվելու համար մեկ ամիս անց Կիզիրյանը միացել է իր ստորաբաժանմանը, որը նշանակված էր Շաքարային Լոուֆ Հիլլում։ Ծովային հետևակայինները մարտնչում էին մեկը մյուսի հետևից լեռնաշղթաների վրա դեպի մայրաքաղաք Նահա: Երեք առանձին դեպքերում Կիզիրյանը օդ է նետվել ճապոնական հրետանու և ականանետային կրակի տակ, մինչ նա կրակ էր արձակում իր ստորաբաժանման մյուս անդամների համար, որոնք նահանջում էին լանջով։ Կիզիրյանի վաշտը տեղափոխվել է գերեզմանատուն, որտեղ ճապոնացի զինվորները թաքնվում էին մոտակա լանջերին փորված փոսերում: Գործողության ընթացքում ինչ-որ մեկը գոռացել է. «Երկուսը գլխիդ վրա»: Կիզիրյանը պատասխանել է՝ իր կարաբինով սպանելով թշնամու երկու մարտիկներին։  Կիզիրյանը հետագայում հիշում է. «Ես, հավանաբար, չորս անգամ կրակել եմ այդ տղաների վրա, ես նրանց սպանեցի, մինչև որ նրանք հասցնեին խփել ինձ»։ Մի քանի րոպե անց թշնամին սրով հարձակվել է Կիզիրյանի վրա։ Կիզիրյանին հաջողվել է ատրճանակով սպանել թշնամուն և խլել սուրը։

Գումարտակի հրամանատարը սպանվել էր, և շուտով հրաման տրվեց Նահաի շրջակայքում փնտրել և ոչնչացնել թշնամու բոլոր մարտիկներին։ 1945 թվականի հունիսի 11-ին Կիզիրյանին հանձնարարվել է պարեկություն կատարել՝ թշնամու պահեստազորի վաշտի տարրերը հայտնաբերելու համար։ Նրա ստորաբաժանումը շարժվել է՝ հարձակվելու լեռնաշղթայի երկայնքով տեղակայված ճապոնացի զինվորների վրա։ Ծխի և փոշու միջով նա նկատել է վեց պատգարակ կրողների և մեկ վիրավոր ծովային հետևակի, որոնք գտնվում էին գնդացիրային ուժեղ կրակի տակ։ Անտեսելով իր անվտանգությունը՝ Կիզիրյանը հայտնվել է կրակի գծում և միայնակ հարձակվել թշնամու դիրքի վրա։ Կիզիրյանի դեմ բախված ճապոնական հատուկ նշանակության ծովային դեսանտային ուժերը կրակել են նրա ոտքերին և որովայնին։ Չկարողանալով քայլել, նա, այնուամենայնիվ, կարողացել է առաջ շարժվել՝ օգտագործելով արմունկները, հասել է այնպիսի դիրքի, որտեղ կարողացել է կրակել և սպանել գնդացիրը կրող բոլոր 12 զինվորներին։ Այս գործողությունների շնորհիվ Կիզիրյանը պարգևատրվել է «Նավատորմի խաչով», որը Միացյալ Նահանգների զինված ուժերի երկրորդ ամենաբարձր մեդալն է։ Մեջբերումը մանրամասներ է ներկայացնում իրադարձության մասին.

Վերականգնվելուց հետո Կիզիրյանը և ծովային հետևակի ստորաբաժանումները գրավել են Նահա մայրաքաղաքը և պատրաստվել են մեկ այլ հարձակման: Կիզիրյանի ստորաբաժանումը մարտերով հասել էր բլրի գագաթը և ամրացել: Կիզիրյանը կանգնած էր Օկինավայի գերեզմանատանը գտնվող վաշտի հրամանատարական կետում։ Երբ փոխարինող զինվորները միացել են վաշտին, շատ ճապոնացի զինվորներ սկսել են անհանգստացնել դիրքերը՝ ներխուժելով ավելի անփորձ զինվորների դիրքեր: Կիզիրյանը հրամայել է անկանոն ընդմիջումներով կրակել լուսարձակների վրա՝ տեսարանը լուսավորելու և թշնամու ուշադրությունը շեղելու համար: Գաղափարը հաջողվել է, և նոր ժամանած ծովային հետևակայինները շուտով իրավիճակը վերահսկողության տակ են վերցրել։

Օկինավայում մարտական ​​գործողությունների ընդմիջման ժամանակ Կիզիրյանին լուսանկարել է մամուլի ներկայացուցիչը։ Լուսանկարը հետագայում հայտնվել է *The New York Times Sunday Magazine*-ի 1945 թվականի հունիսի 24-ի համարի շապիկին։ Լուսանկարը դարձել է ճակատամարտի դեմքը հազարավոր ամերիկացիների համար։

Արտասահմանում տասնյոթ ամիս ծառայելուց հետո Կիզիրյանը զորացրվել է Ծովային հետևակի կորպուսից 1946 թվականի փետրվարի 11-ին։

## Ռազմական պարգևներ
Կիզիրյանի զինվորական պարգևներն ու պարգևները ներառում են`

1947 թվականին Կիզիրյանը պարգևատրվել է Ռոդ Այլենդի խաչով՝ Ռոդ Այլենդի նահանգապետ Ջոն Պաստորի կողմից՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում ցուցաբերած արտակարգ հերոսության համար։ Կիզիրյանը այս մեդալի երեք դափնեկիրներից մեկն է, որը Ռոդ Այլենդ նահանգի բարձրագույն ռազմական պարգևն է։

## Այլ մրցանակներ և ճանաչում
1987 թվականին Ամերիկյան հանրային կառավարման ընկերության (ԱՀԿԸ) Ռոդ Այլենդի մասնաճյուղը նրան շնորհել է Ջոն Սթիթլիի անվան հանրային ծառայության մրցանակը։ Նրա թոշակի անցնելուց հետո նրա պատվին թողարկվել է Իվո Ջիմայի ճակատամարտի դրոշի բարձրացմանը նվիրված հատուկ նամականիշ։

1994 թվականի հոկտեմբերին Կիզիրյանին մեծարել է ԱՄՆ ծովային հետևակի լիգայի իր իսկ կազմի՝ Ատվուդ-Բուչիի ջոկատը։ Հարգանքի տուրքի արարողությանը ներկա էին Փրովիդենսի քաղաքապետ Վինսենթ Չիանչին, սենատոր Ջոն Պաստորեն և Ռոդ Այլենդի նահանգապետ Բրյուս Սանդլանը, որոնց նամակները կարդացել է փոստի գեներալ Մարվին Ռանյոնը։

1996 թվականի փետրվարի 2-ին նախագահ Բիլ Քլինթոնը ստորագրել է Ներկայացուցիչների պալատի 1606 բանաձևը, որով Ռոդ Այլենդի Փրովիդենս քաղաքի Կորլիս փողոց 24 հասցեում գտնվող փոստային բաժանմունքը վերանվանվել է Հարի Կիզիրյանի անվան փոստային բաժանմունքի շենք։ Դա ԱՄՆ առաջին դաշնային շենքն էր, որը կոչվել է ամերիկահայի անունով։ Բացման արարողությանը ներկա էին քաղաքապետ Վինսենթ Չիանչին, Ներկայացուցիչների պալատի անդամ Ջեք Ռիդը, սենատոր Ջոն Չաֆին և Ռոդ Այլենդի նահանգապետ Լինքոլն Քարթեր Ալմոնդը։ Փոստատան դիմացի տարածքը նրա պատվին անվանակոչվել է Հարի Կիզիրյանի անվան հրապարակ (Harry Kizirian Plaza)։ Բացի այդ, 2001 թվականի մայիսի 26-ին Փրովիդենս քաղաքային խորհուրդը որոշում է ընդունել, որով Սմիթ Հիլի Քեմդեն պողոտայի դպրոցը վերանվանվել է Կիզիրյանի անունով։

Կիզիրյանը Ռոդ Այլենդի գվարդիայի և պահեստազորի գործատուների աջակցության կոմիտեի կողմից արժանացել է «Յոթ կնիք» մրցանակին՝ իր երեք տարվա պաշտոնավարման համար որպես նահանգապետ։ Ռոդ Այլենդի քոլեջը նրան շնորհել է իր շրջանավարտների ծառայության մրցանակը 1986 թվականին, իսկ 1983 թվականին նա ստացել է հումանիտար գիտությունների պատվավոր դոկտորի կոչում Ռոջեր Ուիլյամսի քոլեջից։ 2002 թվականի մայիսին նա Ռոդ Այլենդի քոլեջից ստացել է հանրային ծառայության պատվավոր դոկտորի կոչում։ «Ocean State» բարեգործական մասնավոր ոչ առևտրային հիմնադրամը, որը ծառայում է Ռոդ Այլենդ նահանգի այլ ոչ առևտրային և սոցիալական ծառայությունների գործակալություններին օգնելուն, մրցանակ է անվանակոչել Կիզիրյանի անունով։

## Համայնքային ծառայություն
Butler Hospital-ի տնօրենների խորհրդի, Մեծ Փրովիդենսի Chamber of Commerce-ի, Փրովիդենսի YMCA-ի, Ռոդ Այլենդի Blue Cross-ի, Ռոդ Այլենդի Heart Association-ի և Ռոդ Այլենդի Lung Association-ի անդամ։ Նա Ռոդ Այլենդի քոլեջի համայնքային խորհրդատվական խորհրդի, Փրովիդենսի ժառանգության հանձնաժողովի և Ռոդ Այլենդից Պատվո մեդալ ստացողների հանձնաժողովի անդամ էր, ինչպես նաև Smith Hill կենտրոնի տնօրեն։ Նա ծառայել է որպես Ամերիկյան լեգեոնի հրամանատար, ինչպես նաև որպես ջոկատի հրամանատար և Ծովային հետևակի լիգայի նահանգային հրամանատար։

Կիզիրյանը եղել է Disabled American Veterans-ի, Veterans of Foreign Wars-ի, Past Department Commanders-ի, National Association of Postmasters of the United States-ի (ԱՄՆ փոստի տնօրենների ազգային ասոցիացիա), Federal Executive Council (Ֆեդերալ գործադիր խորհուրդ, նա եղել է առաջին նախագահը), Butler Hospital-ի կապիտալ զարգացման կոմիտեի և 1976 Easter Seal Telethon Committee-ի անդամ՝ Meeting Street School-ում։ Նա ծառայել է Ռոդ Այլենդի Երկհարյուրամյակի հանձնաժողովում և եղել է դրա Հայկական ժառանգության ենթահանձնաժողովի գլխավոր նախագահ և Վետերանների հարցերով ենթահանձնաժողովի անդամ։

Նա 1962-ից 1981 թվականներին եղել է Միացյալ հիմնադրամի դաշնային բաժնի նախագահ, ինչպես նաև եղել է Փոստային վերահսկիչների ազգային ասոցիացիայի՝ Local 105-ի և Միացյալ Նահանգների փոստատարների ազգային ասոցիացիայի՝ 35-րդ մասնաճյուղի նախկին նախագահ և արժանացել է բազմաթիվ փոստային մրցանակների։ Կիզիրյանը 1972-ից 1975 թվականներին եղել է «Blue Cross» կորպորացիայի անդամ, իսկ 1981-ից 1986 թվականներին՝ «Ocean State» բարեգործական հիմնադրամի հոգաբարձու։

Կիզիրյանը, ով ակտիվ գործունեություն էր ծավալում հայ համայնքում, Հայ Ցեղափոխական Դաշնակցության և Գովդուն Ամերիկայի երիտասարդության անդամ էր։ Նաև տեղի Սուրբ Վարդանանց Հայ Առաքելական եկեղեցու անդամ էր։

Թոշակի անցնելուց հետո նա կես դրույքով աշխատում էր որպես պրովիդենսի սուրհանդակային ծառայության խորհրդատու և շարունակում էր ղեկավարել ճաշերի կազմակերպման հանձնաժողովները։ Կիզիրյանը նաև ակտիվ էր Big Brothers կազմակերպությունում, Բրիստոլի Veterans Home-ում և Heart Association-ում։

## Մեջբերումներ
Երբ նրան հարցրին, թե ինչ էր անցնում նրա մտքով, երբ թշնամու ռմբակոծությունը նրան օդ էր բարձրացնում, Կիզիրյանը պատասխանել է. 

Նրա խորհուրդը երիտասարդներին հետևյալն էր.

## Տես նաև
*Հայերն ԱՄՆ-ում

## Ծանոթագրություններ

### Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Ներկայացուցիչ Պատրիկ Քենեդին իր աջակցությունն է հայտնել Փրովիդենսի (Ռոդ Այլենդ) գլխավոր փոստային բաժանմունքը Հարրի Քիզիրյանի անվան փոստային բաժանմունք նշանակելուն 1995 թվականի հոկտեմբերի 23-ին 104-րդ Կոնգրեսի առաջին նստաշրջանի ժամանակ
* Ներկայացուցիչ Ջոն Մաքհյուն իր աջակցությունն է հայտնել Փրովիդենսի (Ռոդ Այլենդ) գլխավոր փոստային բաժանմունքը Հարրի Քիզիրյանի անվան փոստային բաժանմունք նշանակելուն 1995 թվականի հոկտեմբերի 17-ին 104-րդ Կոնգրեսի առաջին նստաշրջանի ժամանակ։
* Սենատոր Ջոն Չաֆին իր աջակցությունն է հայտնել Փրովիդենսի (Ռոդ Այլենդ) գլխավոր փոստային բաժանմունքը Հարրի Քիզիրյանի անվան փոստային բաժանմունք նշանակելուն 1995 թվականի հոկտեմբերի 23-ին 104-րդ Կոնգրեսի առաջին նստաշրջանի ժամանակ
* 6-րդ ծովային դիվիզիայի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ամերիկահայեր