open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ

thumb|right|300px|Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների համաշխարհային քարտեզ
**Բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ**, բնատարածքներ և առանձին բնական օբյեկտներ, որոնք բնապահպանական, գիտական, կրթական, առողջապահական, պատմամշակութային, զբոսաշրջության, գեղագիտական արժեք են ներկայացնում և լրիվ կամ մասամբ, ժամանակավորապես կամ մշտապես ենթակա չեն տնտեսական շահագործման ու քաղաքացիական շրջանառության, և որոնց համար օրենքով սահմանված է պահպանության հատուկ կարգ։ Բնության հատուկ պահպանվող տարածքներն ապահովում են եզակի էկոհամակարգերի, հազվագյուտ, անհետացման եզրին գտնվող, բնաշխարհիկ, մնացուկային բուսատեսակների ու կենդանատեսակների, անկենդան բնության առանձին օբյեկտների պահպանությունը բնական միջավայրում.
Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների դասակարգման միջազգային համակարգով առանձնացվում են պահպանվող տարածքների 6 հիմնական կարգավիճակներ՝ արգելավայր, ազգային պարկ, արգելոց, բնության հուշարձան, ցամաքային և ծովային պահպանվող լանդշաֆտները կառավարվող պաշարներով պահպանվող տարածք։
## Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների գործառույթերը
Բնության հատուկ պահպանվող տարածքներում իրականցվում է 8 գործառույթ՝
# չափանմուշային էկոհամակարգերի պահպանություն,
# օրգանիզմների գենոֆոնդի պահպանություն,
# բնական պաշարների վերականգնում և վերարտադրություն,
# տարածաշրջանի բարենպաստ էկոլոգիական հավասարակաշռության պահպանում,
# շրջակա միջավայրի պահպանություն,
# ռեկրեացիայի զարգացման հնարավորությունների ապահովում,
# էկոլոգիական կրթության իրականացում,
# գիտատեղեկատվ. անխափան գործունեության իրականացում։
## Բնության հատուկ պահպանվող տարածքները Հայաստանում

1958-ին Հայաստանում ձևավորվել է բնության հատուկ պահպանվող տարածքների որոշակի համակարգ, սակայն դրա զարգացման նպատակային ռազմավարության բացակայությունը հանգեցրել է բնության հատուկ պահպանվող տարածքների առանձնացման միակողմանիության՝ ուղղված ՀՀ անտառապահպանությանը։ Ըստ «Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների մասին» ՀՀ օրենքի (1991)՝ որպես բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ երաշխավորված են ազգ. պարկերը, արգելոցները, արգելավայրերը և բնության հուշարձանները։ ՀՀ-ում գործում են 2 ազգային պարկ (Սևան և Դիլիջան)՝ 178102 հա, 23 արգելավայր՝ 89442 հա, 3 արգելոց (Խոսրովի անտառ, Շիկահողի, Էրեբունի)՝ 39615 հա ընդհանուր տարածքով։ Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների ընդհանուր տարածքը (ներառյալ Սևանա լիճը) 307159 հա է՝ ՀՀ տարածքի 10,3%-ը։ Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների վրա բացասական ներգործություն ունեցող տնտեսական գործունեությունը սահմանափակելու կամ արգելելու նպատակով ՀՀ Կառավարությունը սահմանել է պահպանական գոտիներ։ Բնության հատուկ պահպանվող տարածքներում պահպանվում են ՀՀ բուսական և կենդանական աշխարհների տեսակային կազմի 60%-ը, այդ թվում՝ հազվագյուտ, անհետացման եզրին հայտնված և բնաշխարհիկ տեսակների գերակշռող մասը, ինչպես նաև վայրի գենետիկական պաշարները։ Ցամաքային լանդշաֆտների պահպանվող տարածքները կազմում են ՀՀ տարածքի մոտ 6%-ը։

## Արտաքին հղումներ
* Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների մասին ՀՀ օրենքը

Կատեգորիա:Բնապահպանություն
Գուստավ Հուսակ

**Գուստավ Հուսակ** (), սլովակ քաղաքական գործիչ, Չեխոսլովակիայի կոմունիստական կուսակցության (ՉԿԿ) գլխավոր քարտուղար (1969-1987), Չեխոսլովակիայի նախագահ (1975-1989)։

Ֆաշիստական Գերմանիայի կողմից Չեխոսլովակիան մասնատելուց (1938 թվականին) հետո եղել է Սլովակիայի կոմկուսի (ՍԿԿ) Բրատիսլավայի կազմակերպության ընդհատակյա ղեկավարության անդամ։ 1940-1943 թվականներին գտնվել է բանտում։ Մասնակցել է 1944 թվականի Սլովակյան ազգային ապստամբությանը, ընտրվել Սլովակյան ազգային խորհրդի նախագահի տեղակալ, ներքին գործերի գծով լիազոր, 1944 թվականի սեպտեմբերին՝ ՍԿԿ նախագահի տեղակալ։ 1945-1950 թվականներին եղել է ՉԿԿ ԿԿ-ի անդամ, 1946-1950 թվականներին՝ Սլովակիայի լիազորների կորպուսի (կառավարության) նախագահ, 1945-1951 թվականներին՝ ՉՍՍՀ Ազգային ժողովի դեպուտատ, 1950-1951 թվականներին՝ ԱԿԿ ԿԿ-ի բաժնի վարիչ։ 1951 թվականին ձերբակալվել է և մինչև 1960 թվականի մայիսը գտնվել բանտում։ 1963 թվականին, Չեխոսլովակիայի «դեստալինիզացիայի» ժամանակաշրջանում, ՉԿԿ ԿԿ-ի որոշմամբ, ռեաբիլիտացվել է և վերականգնվել կուսակցության մեջ։ Մինչև 1968 թվականը աշխատել է Սլովակիայի ԴԱ պետության և իրավունքի ինստիտուտում, 1968 թվականին եղել է ՉՍԱՀ կառավարության նախագահի տեղակալ, 1968-1969 թվականներին՝ ԱԿԿ ԿԿ-ի առաջին քարտուղար, 1968 թ.-ի օգոստոսից՝ ՉԿԿ ԿԿ-ի և ՉԿԿ ԿԿ-ի Նախագահության, ապա՝ Նախագահության ԴԿ-ի անդամ։ 1969-1971 թվականներին՝ ՉԿԿ ԿԿ-ի առաջին քարտուղար, 1971 թվականի մայիսից՝ ՉԿԿ ԿԿ-ի գլխավոր քարտուղար, 1971 թվականից՝ ՉԱԱՀ Ազգային ճակատի ԿԿ-ի նախագահ։ Եղել է ՉԿԿ պատվիրակության ղեկավար Կոմունիստական և բանվորական կուսակցությունների ներկայացուցիչների միջազգային խորհրդակցությունում (Մոսկվա, 1969 թվական)։

Պարգևատրվել է Լենինի երկու (1969 և 1973 թվականներին) և «Հոկտեմբերյան հեղափոխությա»ն շքանշաններով (1977 թվական)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չեխիայի ղեկավարներ
Կատեգորիա:Չեխիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Չեխ իրավաբաններ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Կոմունիստ ղեկավարներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Արմինիըն Դայջեսթ

**«Արմինիըն Դայջեսթ»** ("Armenian Digest", «Հայկական բանբեր»), հայագիտական ամսագիր։

Լույս Է տեսել 1970-1974 թվականներին Նյու Յորքում, անգլերեն։ Հրատարակիչ-տնօրեն Հ. Թանգյան (Նագարենց), խմբագիր Ջ. Օ՚Բրայն։

Ծանոթացրել Է հայ գրականությանը, արվեստին ու պատմությանը, լուսաբանել սփյուռքի և Հայաստանի հասարակական կյանքը։
Տպագրել Է հայագիտության, հայ ժողովրդի պատմության ու մշակութային արժեքների վերաբերյալ օտարազգի հեղինակների հոդվածներ, հայ գրողների երկերից թարգմանություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Արմինիըն Ինթերնեշընըլ Մեգըզին

**Արմինիըն Ինթերնեշընըլ Մեգըզին** ("Armenian International Magazine" կամ "AIM", «Հայկական միջազգային ամսաթերթ») քաղաքական, գիտական, գրական-գեղարվեստական պատկերազարդ ամսաթերթ։

Լույս Է տեսնում 1990 թվականից, Գլենդելում, անգլերեն (1991-1992 թվականներին՝ նաև հայերեն)։ Խմբագիրներ՝ Չառլզ Նազարյան, Սալբի Հարությունյան-Ղազարյան, Թոնի Հալփին։

Ներկայացնում Է բազմաբնույթ վերլուծական հոդվածներ, թղթակցություններ ամերիկահայ գաղութի, Հայաստանի և Արցախի կյանքից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Արմինիըն Միրըր-Սփեքթեյթըր

**Արմինիըն Միրըր-Սփեքթեյթըր** ("The Armenian Mirror Spectator", «Հայկական հայելի-հանդիսատես»), հասարակական-քաղաքական և մշակութային շաբաթաթերթ։

Լույս է տեսնում 1932 թվականից, Բոստոնում, անգլերեն։

ՌԱԿ-ի Հյուսիսային Ամերիկայի շրջանային վարչության պաշտոնաթերթ։ Խմբագիրներ Պետրոս Նորհատ, Վ. Քելլի, Վ. Սամվելյան, Բարբարա Մերգերյան, Անի Գալայջյան։ Լայն տեղ է հատկացնում միջազգային իրադարձություններին, սփյուռքահայ կյանքին, տպագրում է հայաստանյան լուրեր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Արմինիըն Ռիվյու

**Արմինիըն Ռիվյու** ("The Armenian Review", «Հայկական տեսություն»), հայագիտական, պատմաքաղաքական եռամսյա ամսագիր։

Լույս է տեսնում 1948 թվականից, Բոստոնում, անգլերեն լեզվով։

Խմբագիրներ՝ Ջեյմս Մանտալյան, Ջեյմս Թաշճյան, Ժիրայր Լիպարիտյան, Թաթուլ Սոնենց-Փափազյան, Հայկ Օշական, Ասպետ Քոչիկյան։ Մինչև 1982 թ. տպագրել Է հայագիտական, քաղաքական, հանրամատչելի նյութեր, լուրեր Հայաստանի և հայ ժողովրդի մասին։ Այնուհետև դարձել է զուտ հայագիտական պարբերաթերթ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Արմինիըն Ամերիքըն Ալմանախ

**Արմինիըն Ամերիքըն Ալմանախ** (, «Հայ-ամերիկյան տարեգիրք»)։

Լույս է տեսնում 1985 թվականից, Գլենդելում, անգլերեն, խմբագիր՝ Համո Վասիլյան։

Իր տեսակի մեջ միակ այս հրատարակությունը տեղեկություններ է հաղորդում ԱՄՆ-ի հայկական հաստատությունների (եկեղեցիներ, դպրոցներ, միություններ, մամուլ, գրադարաններ և այլն) մասին։ Ունի մատենագիտական բաժին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Մհեր Մկրտչյանի թանգարան

**Մհեր Մկրտչյանի թանգարան**, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, կինոյի և թատրոնի մեծ կատակերգու Մհեր Մկրտչյանի թանգարանը հիմնադրվել է 2004 թվականին, բացումը տեղի է ունեցել 2006 թվականի դեկտեմբերի 20-ին, 19-րդ դարի վերջին կառուցված պատմաճարտարապետական արժեք ներկայացնող շենքում։

## Պատմություն
Թանգարանը կառուցվել է Գյումրիի քաղաքապետարանի նախաձեռնությամբ։

Թանգարանը լուսաբանում է մեծանուն արվեստագետի կյանքն ու գործը։ Թանգարանի գործունեության նպատակն է այցելուներին մոտիկից ծանոթացնել հայ մեծ դերասան Ֆրունզիկ (Մհեր) Մկրտչյանի կյանքին ու ստեղծագործությանը։ Հետևողականորեն շարունակվում է պրպտումներն ու հավաքագրումը Մհեր Մկրտչյանին վերաբերվող նյութերով՝ թանգարանային ֆոնդը հարստացնելու ուղղությամբ։

## Ցուցադրություն
Թանգարանում ցուցադրվում են մեծ դերասանի բեմական հագուստներն ու իրերը, տարբեր ֆիլմերում («Նվագախմբի տղաները», «Մեր մանկության տանգոն», «Միմինո», «Ալի Բաբան և քառասուն ավազակները», «Հին օրերի երգը», «Այբոլիտ-66») օգտագործած ռեկվիզիտներ։ Թանգարանի հավաքածուների մեջ մեծ արժեք ունեն կամոդը՝ «Մեր մանկության տանգոն» ֆիլմից, տակառիկը՝ «01-99» ֆիլմից, գալիկոնը՝ «Նվագախմբի տղաները» ֆիլմից։ Այստեղ կարելի է տեսնել մեծ դերասանի պարգևներն ու նվերները, նրա մասին պատմող լուսանկարներ, գրքեր, անձնական իրեր։ Մեծ արտիստի կյանքի և ստեղծագործական գործունեության հետ կապված թանգարանում կա 270-ից (երկու հարյուր յոթանասուն) ավելի լուսանկարներ։ Պահպանվել է Մհեր Մկրտչյանի ձեռքով արված ծաղրանկարներ, պատկերներ, նամակներ, փաստաթղթերի նմուշներ։

2007 թվականին թանգարանում տեղի է ունեցել Մհեր Մկրտչյանի թոռնուհու՝ Իռեն Տերտերյանի կողմից թանգարանին շուրջ 1500 նոր ցուցանմուշների հանձնման արարողությունը։

## Միջոցառումներ
Թանգարանային աշխատանքների զարգացման ճանապարհին ստեղծվել է «Համայնապատկան թանգարաններ» զբոսաշրջիկի ուղեցույցը։ Թանգարանում անցկացվում են թեմատիկ ցերեկույթներ, զեկուցումներ, ռեֆերատների ընթերցումներ, տարբեր ուսումնական հաստատությունների և հասարակական կազմակերպությունների մասնակցությամբ։

## Հասցե
Թանգարանը գտնվում է Գյումրու Վարպետաց և Ռուսթավելու փողոցների հատման կետում, Ռուսթավելի 30 հասցեում։

## Աշխատանքային ժամեր
Թանգարանը բաց է ամեն օր, ժամը 10:00-17:00, բացառությամբ երկուշաբթի օրվանից

## Պատկերասրահ

Museum Mher Mkrtchyan in Gyumri 01.JPG
Մհեր Մկրտչյանի թանգարան (1).JPG
Mher Mkrtchyan Museum.jpg
Hause of Mher Mkrtchyan.jpg
Mher Mkrtchyan Museum2.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մհեր Մկրտչյանի հուշատուն-թանգարան

Կատեգորիա:2004 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:2004 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Գյումրու թանգարաններ
Կատեգորիա:Հայաստանի կենսագրական թանգարաններ
Ալեքսանդր Սիդորենկո

**Ալեքսանդր Վասիլևիչ Սիդորենկո** (, ), խորհրդային երկրաբան, պետական և կուսակցական գործիչ, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1966), ԽՍՀՄ ԳԱ փոխնախագահ (1975-1982), ԽՍՀՄ երկրաբանության նախարար (1962—1975)։

Ավարտել է Վորոնեժի համալսարանը (1940)։ 1941-1943 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1943-1950 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ թուրքմենական մասնաճյուղի գիտաշխատող, 1950-1952 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ Կիրովի անվան Կոլայի մասնաճյուղի նախագահի տեղակալ, 1952-1961 թվականներին՝ նախագահության նախագահ։ 1961-1962 թվականներին աշխատել է որպես ՌԽՖԱՀ Մինիստրների խորհրդի գիտահետազոտական աշխատանքների կոորդինացման պետական կոմիտեի նախագահի առաջին տեղակալ, 1962-1963 թվականներին՝ ԽՍՀՄ երկրաբանության և ընդերքի պահպանության նախարար, 1963-1965 թվականներին՝ ԽՍՀՄ պետական երկրաբանական կոմիտեի նախագահ, ԽՍՀՄ նախարար, 1965-1975 թվականներին՝ ԽՍՀՄ երկրաբանության նախարար։

Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են անապատների երկրաբանությանն ու գեոմորֆոլոգիային, հողմնահարման կեղևում միներալառաջացման պրոցեսներին և նրանց հետ կապված օգտակար հանածոներին, հանքային հումքի կոմպլեքսային գնահատականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս երկրաբաններ
Կատեգորիա:Ավտոճանապարհային վթարներից զոհվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 9-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Վորոնեժի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Ստալինգրադի ճակատամարտի մասնակիցներ
Հողմակայան

[մինի|Սեֆն Քրուս հողմաէլէկտրակայանը, [Մեծ Բրիտանիա, Ուելս]]
**Հողմակայան**,  քամու հոսքի կինետիկ էներգիան էլեկտրականի փոխակերպող հողմաէներգետիկական տեղակայանք։ Բաղկացած է հողմաշարժիչից, էլեկտրական հոսանքի գեներատորից, հողմաշարժիչի և գեներատորի աշխատանքը կառավարող ավտոմատ սարքերից, դրանց տեղակայման ու սպասարկման կառույցներից։ Հողմաէլեկտրակայանները կառուցվում են գյուղական վայրերում, անապատային, կիսաանապատային, արկտիկական և այլ գոտիներում, որոնք բնութագրվում են քամու օպտիմալ ռեժիմով (քամու տարեկան միջին արագությունը՝ 5 մ/վրկ) և կենտրոնացված էլեկտրամատակարարման ցանցերից հեռու են։

Փոքր հզորության (մինչև 3 կվա) հողմաէլեկտրակայաններն ունեն հաստատուն կամ փոփոխական հոսանքի գեներատորներ և աշխատում են էլեկտրաքիմիական կուտակիչների մարտկոցներով, որոնք ծառայում են ոչ միայն քամու բացակայության դեպքում էներգիա ապահովելու, այլև լարման բաբախումները հարթելու համար։ Միջին և մեծ հզորության հողմային կայաններն արտադրում են փոփոխական հոսանք։ Քամու բացակայության դեպքում աշխատելու համար հողմաէլեկտրակայանն ունի պահեստային ջերմային շարժիչ։

Կատեգորիա:Էլեկտրակայաններ
Կատեգորիա:Ենթակառուցվածքներ
Էդուարդ Խարազյան

**Էդուարդ Արթուրի Խարազյան** (), հայ նկարիչ։ Հայաստանի նկարիչների միության անդամ (1977)։

## Կենսագրություն
Էդուարդ Խարազյանը ծնվել է 1939 թվականին Թբիլիսիում։ 1957 թվականին տեղափոխվել է Հայաստան և հաստատվել Երևանում։
1961-1966 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։ 1964-1984 թվականներին ձևավորել է կինոնկարներ («Հայֆիլմ», «Մոսֆիլմ»), ներկայացումներ (Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոն)։
1970-1975 թվականներին եղել է Երևանի Գեղարվեստական դաստիարակության տան կերպարվեստի բաժնի վարիչ։
1970 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։ 1977 թվականից Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտում դասավանդել է գեղանկարչություն։ 1981-1988 թվականներին եղել է Մալյանի անվան թատրոն-ստուդիայի գլխավոր նկարիչ։

Որպես նկարիչ, հանդես է եկել մի քանի ֆիլմերում՝ «Բաղդասարը բաժանվում է կնոջից», «Լենինն ու Ալին», «Մի կաթիլ մեղր»։

Աշխատանքները գտնվում են Երևանի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Հայաստանի և արտերկրի բազմաթիվ պատկերասրահներում և մասնավոր հավաքածուներում։

## Ստեղծագործական գործունեություն
«Նազարստան» նկարաշարում (1970-1971) արտահայտել է մարդկային կեցության անհեթեթությունը, վերստեղծել ժամանակի գրոտեսկային «դիմանկարը»։
Գործերից են՝

* «Թափառական դերասաններ»
* «Կատակերգուներ»
* «Ներկայացում»
* «Դերասաններ»
* «Արևելյան ռիթմեր»
* «Վիճակներ»
* «Պահեր»
* «Հետքեր»
* «Ստվերների թատրոն»
* «Պատուհաններ»
* «Նատյուրմորտ»

## Ցուցահանդեսներ
1969 թվականից հանրապետական, համամիութենական և միջազգային ցուցահանդեսների մասնակից (Հայաստան, Ռուսաստան, մերձբալթյան երկրներ, Լիբանան, Ֆրանսիա ("*Druan*" պատկերասրահ, 1978, «Արշիլ Գորկի» պատկերասրահ, 1982, FIFC "*De France*" պատկերասրահ, 1987), Իտալիա, Անգլիա («Գյուլբենկյան» պատկերասրահ, 1979), ԱՄՆ (Նյու-Յորք "*AGBU*" պատկերասրահ, 1978)։

Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում (1984), Բեյրութում (1999)։

## Գրականություն
* Խարազյան Է., կատալոգ, (նախաբանը Լ. Զաքարյանի), Երևան, Հայաստանի նկարիչների տուն, 1982։
* Միքայելյան Կ., Գեղանկարչական և զգացմունքային հագեցածություն, Էդուարդ Խարազյանի մասին, «Սովետական Հայաստան», Երևան, 1 փետրվարի 1985, № 26:
* Հայթայան Պողոս, Էդուարդ Խարազյան, դիմանկարի էսքիզներ, նկարչի ելույթի շուրջ, «Գարուն», Երևան, 2003, № 12:
* Ангаладян Р., Армянский авангард внутри тоталитаризма, книга эссе, «Санкт-Петербург», 2006.
* Холл Дж. , Словарь сюжетов и символов в искусстве, Москва, «Транзиткниг», 2004.
* Микаелян К., Живое дыхание «Назарестана», к 65-летию со дня рождения, о персональной выстовке художника Э. Харазяна, его картине «Назарестан», «Новое время», Ереван, 2004, 20 июля, № 1115.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էդուարդ Խարազյան 
* Նվիրյալ անձեր՝ Էդուարդ Խարազյան

Կատեգորիա:1939 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հունիսի 20 ծնունդներ
Հողմահարման կեղև

**Հողմահարման կեղև**, կոնտինենտալ երկրաբանական ֆորմացիա, առաջանում է Երկրի մակերևույթին՝ ապարների հողմահարման հետևանքով։ Փոփոխության արգասիքները, որոնք մնում են սկզբնական տեղադրման վայրում, անվանում են մնացորդային, իսկ փոքր տարածություն տեղափոխված, սակայն մայր ապարի հետ կապը պահպանած արգասիքները՝ վերանստեցված հողմահարման կեղև։ Ըստ տեղադրման ձևի լինում են՝ մակերեսային հողմահարման կեղև, որը զրահով ծածկում է արմատական ապարները (հզորությունը՝ տասնյակ սմ-ից մինչև տասնյակ մ), և գծային հողմահարման կեղև, երբ ձգված է մի ուղղությամբ և ճեղքերով թափանցում է արմատական ապարի խորքը (մի քանի տասնյակ մետր Երկրի մակերևույթից, սակավ՝ 100—200— 1500 լ)։ Կախված կլիմայական և երկրաբանական պայմաններից՝ ձևավորվում են հողմահարման կեղևի տարբեր տիպեր՝ լատերիտային, կաոլինային և այլն։ Հողմահարման կեղևի առաջացումը տեղի է ունեցել երկրաբանական բոլոր ժամանակաշրջաններում։

Կատեգորիա:Հողմահարում
Սիմենթալ տավարի ցեղ

մինի|Սիմենթալ ցեղի ցուլ
մինի|Սիմենթալ ցեղի կով
**Սիմենթալ տավարի ցեղ** ( - Զիմենթալի հովիտ անվանումից), տավարի կաթնամսատու ցեղ։

## Հատկանիշներ
Դիմացկուն է։ Թույրը՝ առավելապես հարդախայտաբղետ, տարբեր երանգներով, հաճախ գլխի մազածածկը՝ սպիտակ, քթի հայելին՝ բաց վարդագույն։ Մարմինը հոծ է, ոսկրակազմը՝ ամուր, մկանակազմը՝ փարթամ զարգացած, կրծքավանդակը՝ խորը և լայն։ Ցուլերի կենդանի զանգվածը 1000-1250 կգ է, կովերինը՝ 600-700 կգ։ Հորթերը արագ են աճում։ 12 ամսական հասակում ցուլիկների կենդանի զանգվածը 400-420 կգ է, 18 ամսականում՝ 500-600 կգ, իսկ սպանդային ելքը՝ 58-63%։ Կովերի տարեկան միջին կաթնատվությունը 3500-4000 կգ է (լավագույնը՝ 5000 կգ, ռեկորդայինը՝ 14430 կգ), կաթի յուղայնությունը՝ 3, 9-4, 0%։

## Տարածվածություն
Հիմնականում բուծվում է Շվեյցարիայում։ Լավ կլիմայավարժման և բարձր մթերատու հատկանիշների շնորհիվ տարածված է շատ երկրներում․ Եվրոպայում (շուրջ 35 մլն), վերջին տարիներին նաև՝ ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Արգենտինայում, Արևելյան և Արևմտյան Աֆրիկայում, Ուկրաինայում, Կենտրոնական սևահողային, Մերձվոլգյան, Հարավային Ուրալի գոտիներում, Կրասնոյարսկի և Ալթայի երկրամասերում, Հեռավոր Արևելքում։ Նախկին ԽՍՀՄ-ում ձևավորվել են 7 ենթատիպ, որոնք զանազանվում են տոհմային և մթերատու հատկություններով, տվյալ բնատնտեսական պայմաններին հարմարվելու ունակությամբ և նրա ածանցյալ սիչովյան ցեղերի կազմում էին ցեղային տավարի գրեթե 1/3-ը (կամ ավելի քան 18 մլն)։

Սիմենթալ տավարի ցեղի ցուլ Հայաստան է ներմուծվել XIX դարի կեսերին։

Կատեգորիա:Կովեր
Կատեգորիա:Անասնաբուծություն
Կատեգորիա:Տավարի ցեղեր
Երկնքի տաճար

thumb|right|300px|Երկնքի տաճարը
**Երկնքի տաճարը** (, ) համարվում է Չինաստանի խոշորագույն պատմական հուշարձաններից մեկը։ Այն գտնվում է Պեկինի կենտրոնական մասի հարավում՝ կայսերական պալատից հարավ-արևելեք։ Երկնքի տաճարը կառուցվել է Մին դինաստիայի կառավարության օրոք՝ 1420 թվականին, երբ Յուն Լե կայսրը Չինաստանի մայրաքաղաքը Նանկինից տեղափոխեց Պեկին։ Ի սկզբանե այն կառուցվել է որպես «*Երկնքի և Երկրի*» տաճար և այստեղ են անցկացվել Երկրին և Երկնքին նվիրված արարողությունները։ Սակայն 1530 թվականին Պեկինի հյուսիսում կառուցվել է առանձին Երկրին նվիրված տաճար և այդ ժամանակից ի վեր Երկնքի տաճարը դարձել է հատուկ վայր, որտեղ կայսրերը երկրպագում էին միայն Երկնքին և աղոթում աստվածներին լավ բերք ստանալու համար։ 
## Տաճարի կառուցվածքը
Համալիրը բաղկացած է մի քանի հոգևոր նշանակության կառույցներից, որոնցից գլխավորները գտնվում են հյուսիսից հարավ ձգվող հիմնական առանցքի վրա։ Այդ առանցքով է անցնում 360մ երկարություն, 2,5մ բարձրություն և 28մ լայնություն ունեցող պատշգամբ, որը միացնում է Երկնքի տաճարի հիմնական շինությունները՝ Ցինյանդյանը՝ «Բերքի աղոթարանը» (), Խուանցյունյուն՝ «Երկնքի աղոթարանը» () և Խուանցյուտանը՝ «Կլոր զոհասեղանը» ()։ Տաճարների կլոր ձևերը, կլոր տեռասները և նրանց կապույտ տանիքները խորհրդանշում են երկինքը, իսկ քառակուսի լուծումները և ամբողջ տարածքն ընդգրկող քառակուսի պարիսպը՝ երկիրը։

Երկնքի տաճարի ամենահարավային կառույցն է Կլոր զոհասեղանը ` Խուանցյուտանը։ Այն կառուցվել է 1530 թվականին, այնուհետև վերակառուցվել`1749-ին։ Այստեղ, վերին տեռասի կենտրոնում գտնվում է մի կլոր քարե սալիկ, որի վրա եթե կանգնես և ցածր ձայնով աղոթես, ապա ձայնն անգամներ կուժեղանա։

Երկնքի տաճարի հյուսիսային մասում է գտնվում Ցինյանդյանի հոյակապ դահլիճը։ Այն կառուցվել է 1420 թվականին, սակայն 1889-ին այրվել է կայծակի հարվածից և հետագայում վերականգնվել իր սկզբնական տեսքով։ Այն սիմետրիկ ճարտարապետության օրինակ է և խորհրդանշում է չինական ճարտարապետության ու շինարարության նվաճումները։ Այս տաճարի կառուցման մեջ ոչ մի մեխ չի օգտագործվել, սակայն այն ունի 37,5 մ. բարձրություն։ Ցինյանդյանն իրենից ներկայացնում է կլոր հատակագծով եռահարթակ, կղմինդրապատ տանիքով կառույց։ Հսկայական սյուներն , որոնք պահում են շենքը մեծ խորհուրդ ունեն` 4 ներքին սյուները խորհրդանշում են տարվա 4 եղանակները, միջանկյալ 12 սյուները՝12 ամիսները, արտաքին 12 սյուները՝ օրվա 12 զույգ ժամերը և ընդհանուր այս 28 սյուները խորհրդանշում են 28 երկնային համաստեղությունները։

Կատեգորիա:Չինաստանի հուշարձաններ
Սինդիկալիզմ

մինի
**Սինդիկալիզմ** ( - բանվորական արհեստակցական միություն անվանումից), բանվորական շարժման հոսանք։ Առաջացել է 19-րդ դարի վերջին - 20-րդ դարի սկզբին։ Կարկառուն ներկայացուցիչներն էին Արտուրո Լաբրիոլան (Իտալիա), Ժորժ Սորելը (Ֆրանսիա) և ուրիշները։

Սինդիկալիստները փորձում էին ստեղծել տեղական, բանվորներից կազմված կազմակերպություններ և գործադուլների միջոցով առաջ տանել աշխատողների պահանջներն ու իրավունքները։

## Տես նաև
* Անարխոսինդիկալիզմ

Կատեգորիա:Անարխիզմ
Կատեգորիա:Կոմունիզմ
Կատեգորիա:Ֆաշիզմ
Այվազ Ավոյան

**Այվազ Հակոբի Ավոյան** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
1974-1976 թվականներին Այվազ Ավոյանը սովորել է Գյումրու գեղարվեստի ուսումնարանում, 1986 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։

1986 թվականից Այվազի գործերը ցուցադրվում են Մոսկվայում, Լենինգրադում, ԱՄՆ-ում, Արգենտինայում, Բելգիայում։

Աշխատանքները գտնվում են Երևանի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Հայաստանի և արտերկրի մասնավոր հավաքածուներում։
2013 թվականին Գուսանագյուղում բացվել է Այվազ Ավոյանի անվան ցուցասրահ՝ Ավոյանի գործերի մշտական ցուցադրությամբ։

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում (1993, Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարան)։

2001 թվականին երեք այլ նկարիչների հետ մասնակցել է խմբակային ցուցահանդեսի Ամստերդամի Ռուդոլֆյան ցուցասրահում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բացվել է Այվազ Ավոյանի աշխատանքների ցուցահանդեսը

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Հոտառական նյարդ

frameless|աջից
**Հոտառական նյարդ** (ո. olfactorius), մարդու գլխուղեղային I զույգ նյարդը, սկսվում է քթի լորձաթաղանթի նյարդային բջիջներից։ Նյարդաթելիկները մաղոսկրի ծակոտկեն թերթիկների բացվածքի միջով մտնում են գանգի խոռոչ և վերածվում հոտառական ուղու, որը դեպի ետ լայնանալով, գոյացնում է հոտառական եռանկյունի։ Հոտառական ուղու և եռանկյունու մակարդակին գտնվում է հոտառական թմբիկը, ուր վերջանում են հոտառական կոճղեզից եկող թելիկները։ Կեղևում հոտառական թելիկները բաժանվում են ջրաձիու գալարի (հիպոկամպի) շրջանում։ Հոտառական նյարդի ախտահարումից առաջանում է հոտառության լրիվ (անօսմիա) կամ մասնակի (հիպօսմիա) կորուստ։

Կատեգորիա:Գլխուղեղային նյարդեր
Կատեգորիա:Ծայրամասային նյարդային համակարգ
Հեռուստատեսային անտենա

մինի|աջից|Հեռուստատեսային անտենաներ
**Հեռուստատեսային անտենա**, հեռուստատեսային կայանի ազդանշանների հաղորդումը և ընդունումը ապահովող անտենա։ Լինում են հաղորդիչ, ընդունիչ, մետրային և դեցիմետրային տիրույթի հեռուստատեսային անտենաներ։ Հաղորդիչ անտենաները կառուցվում են հորիզոնական սիմետրիկ մետաղե վիբրատորներից։ Այդպիսի անտենաների ուղղորդվածության դիագրամը հորիզոնական հարթության մեջ շրջանաձև է, իսկ ուղղաձիգ հարթության մեջ՝ տերևաձև։ Հաղորդիչ անտենաների մեջ առավել տարածվածը տուրնիկետային անտենան է։ Բարձր աշտարակների դեպքում ընդունված է հեռուստատեսային անտենաները տեղադրել աշտարակի գագաթի շուրջը որպես պանելների հավաքածու։

Ընդունիչ հեռուստատեսային անտենաները լինում են անհատական (դրսի կամ սենյակային) և կոլեկտիվ (միայն դրսի)։ Դրանք կարող են լինել միա կամ բազմանցուղի, ինչպես նաև լայնաշերտ։ Կոլեկտիվ անտենաները սովորաբար միաուղղորդված են և ունեն ուժեղացման մեծ գործակից։ Սենյակային անհատական հեռուստատեսային անտենան գործածվում է միայն հուսալի ընդունման գոտում։ Հեռուստակենտրոնից մեծ հեռավորության դեպքում, երբ ազդանշանը թույլ է, կիրառվում են դրսի միաուղղորդված անտենաներ։

Կատեգորիա:Սարքեր
Սիներակներ

մինի|Երակային համակարգ
**Սիներակներ**, մարդու երակային հիմնական ցողուններն են, որոնք արյուն են հավաքում ամբողջ մարմնից և տանում աջ նախասիրտ։
* Վերին սիներակը կարճ է և հաստ, գտնվում է կրծքի խոռոչում՝ վերել (վեր ելնող) աորտայից աջ։ Այն գոյանում է աջ և ձախ գլխաբազկային երակների միաձուլումից։ Վերջիններս առաջանում են գլխից և պարանոցից արյուն բերող ներքին լծային և վերին վերջույթից եկող ենթանրակային երակների միացումից։ Վերին սիներակի մեջ է թափվում նաև կրծքի խոռոչի պատերի արյունը՝ կենտ երակի միջոցով։
* Ստորին սիներակը մարմնի ամենախոշոր երակացողունն է, որն արյուն է հավաքում որովայնից և ստորին վերջույթներից։ Գոյանում է գոտկային 15-րդ ողնի առջևում՝ աջ և ձախ զստային ընդհանուր երակների միացումից, որոնք արյուն են հավաքում կոնքի խոռոչից (զստային ներքին երակ) և ստորին վերջույթներից (զստային արտաքին երակ)։ Այն ողնաշարի առջևով, աորտայից ավելի աջ, բարձրանում է վերև, անցնելով ստոծանիով, արյուն է տանում աջ նախասիրտ։ Որովայնի խոռոչում ստորին սիներակի մեջ են թափվում լյարդային, երիկամային, գոտկային, ինչպես նաև սեռական գեղձերից եկող երակների արյունը։ Գործնական տեսակետից կարևոր նշանակություն ունեն վերին ու ստորին սիներակների և լյարդի դռներակի ճյուղավորումների միջև եղած բերանակցումները։

## Կենդանիների սիներակներ
Ցամաքային ողնաշարավորների արյան մեծ շրջանառության ամենախոշոր երակներն են (վերին և ստորին)։ Երկկենցաղների սիներակներով արյունը մտնում է սրտի երակային ծոցը, սողունների, թռչունների և կաթնասունների սիներակներով՝ աջ նախասիրտը։

Կատեգորիա:Երակներ
Ալեքսանդր Լիբեր

**Ալեքսանդր Լիբեր** (), ռուսաստանցի մաթեմատիկոս և ծրագրավորող, «Ի՞նչ, որտե՞ղ, ե՞րբ» և «Սեփական խաղ» ինտելեկտուալ հեռուստաշոուների մասնակից։

Ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի 239-րդ ֆիզիկա-մաթեմատիկակական դպրոցը։ Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի մաթեմատիկա-տեխնիկական ֆակուլտետի շրջանավարտ, այնուհետև շարունակել է ասպիրանտուրան Բարսելոնայում։

«Սեփական խաղ»-ում Ալեքսանդր Լիբերը ամենատիտղոսակիր խաղացողներից մեկն է, 2007 և 2012 թթ.-ի լիակատար չեմպիոն։ Հեռուստախաղի հին ձևաչափի (մինչև 2000 թ.) ռեկորդակիրն է հաղթած միավորների քանակով՝ 2400 միավոր։
 
Լիբերը սպորտային «Ի՞նչ, որտե՞ղ, ե՞րբ» մեծ հաջողությամբ խաղում է 1992 թ.-ից։ Անդրեյ Կուզմինի թիմի կազմում դարձել է 2005 թ.-ի աշխարհի չեմպիոն, «Ի՞նչ, որտե՞ղ, ե՞րբ»-ի Ռուսաստանի չեմպիոն 2005, 2007 և 2009 թթ.-ին։ 2010 թ.-ից հանդես է գալիս Մաքսիմ Պոտաշովի թիմում։ 2011 թ.-ին Մաքսիմ Պոտաշովի թիմի կազմում դարձել է Ռուսաստանի և աշխարհի չեմպիոն։ Լիբերը դարձավ միակ խաղացողը, ով երեք անգամ (2004, 2006 և 2007 թթ.-ին) նվաճեց Ազգերի Գավաթը, որը խաղարկվում է տարբեր երկրների թիմերի հավաքականների միջև։ ԱՄԱ-ի կայքի  տվյալների համաձայն՝ Լիբերը հանդիսանում է այն 11 խաղացողներից մեկը, որոնք  մասնակցել են սպորտային «Ի՞նչ, որտե՞ղ, ե՞րբ»-ի աշխարհի բոլոր տասը առաջնություններին։

«Ի՞նչ, որտե՞ղ, ե՞րբ»-ի էլիտար հեռուստաակումբում առաջին անգամ հանդես է եկել 2006 թ.-ին Սերգեյ Վիվատենկոյի թիմի կազմում։ Երկու խաղ անընդմեջ՝ այդ թվում տարվա եզրափակիչ խաղում, ճանաչվել է թիմի լավագույն խաղացող։

Կատեգորիա:1974 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մայիսի 17 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ռուս մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուս ծրագրավորողներ
Կատեգորիա:«Ի՞նչ, որտե՞ղ, ե՞րբ» խաղի մասնակիցներ
Հոտավետ ոլոռիկ

մինի|աջից|Հոտավետ ոլոռիկ
**Հոտավետ ոլոռիկ**, (անգլերեն Lathyrus odoratus), ընդավորների ընտանիքի միամյա խոտաբույս։ Վայրի վիճակում աճում է Հարավային Իտալիայում և Սիցիլիա կղզում։ Ցողունը բարակ է, թույլ, սողացող։ Տերևները զույգ փետրաձև են, վերջանում են բեղիկներով, որոնց միջոցով բույսը կպչում է հենարանին և բարձրանում մինչև 1, 5-ից մինչև 2 մետր։ Ծաղիկները խոշոր են, հոտավետ, վառ կարմիր, երկնագույն, մուգ կապույտ գույների։ Բազմացվում է սերմերով, ծաղկում է շատ առատ։ Որպես դեկորատիվ բույս վաղուց մշակվում և օգտագործվում է այգիների, պուրակների, պատշգամբների կանաչապատման համար։

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ընդավորների ընտանիք
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կլերենս Աշեր

**Կլերենս Դուգլաս Աշեր** (, ), ամերիկացի բժիշկ, միսիոներ և Հայոց ցեղասպանության ականատես։

Եղեռնի տարիներին միսիոներական աշխատանքներ է տարել Վանի նահանգում, որտեղից միջազգային հանրությանն է հաղորդել այնտեղ կատարվող ջարդերի, մասնավորապես՝ 55 000 հայերի կոտորածի մասին։

Վանի կոտորածներից հուշերի հիման վրա 1917 թվականին Աշերը հրատարակել է «Ամերիկյան բժիշկը Թուրքիայում։ Պատերազմի և խաղաղության մեջ ունեցած արկածների պատում» հուշագրական աշխատությունը, որը մինչև օրս համարվում է ցեղասպանության առավել մանրամասն գրված վկայություններից մեկը։

Աշերը բացահայտորեն մեղադրում էր թուրքական կառավարությանը՝ վերջինիս արարքները որակելով որպես ցեղասպանություն, հայ ժողովրդի համակարգված բնաջնջում։

Աշերի կերպարն առկա է Ատոմ Էգոյանի «Արարատ» դրամայում։

## Գրականություն
*  
*  
* 
*  
*  
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1870 ծնունդներ
Կատեգորիա:1955 մահեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության ականատեսներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 5 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 20 ծնունդներ
Տպարան

[մինի|Ժամանակակից [Հունաստանի առաջին ազգային տպագրատան շենքը]]

**Տպարան**, արտադրական պոլիգրաֆիական ձեռնարկություն, որն զբաղվում է տպագիր արտադրանքի թողարկմամբ։ Հիմնականում տպարաններն օգտագործում են տպագրության օֆսեթ եղանակը։ Գոյություն ունեն նաև այլ տեսակի տպարաններ՝ փոքր տպաքանակի տպարանները օգտագործում են թվային/լազերային/ կամ շիթային/թանակային/տպող սարքեր, ռիզոգրաֆ և այլն։ Լայն տարածում են ստացել լայնաֆորմատ տպագրությունը, տպագրությունը բաժակների, շապիկների, գրիչների և ցանկացած այլ իրերի վրա։ Մեր օրերում ստեղծվել են նաև առցանց տպարաններ։ 2014 թվականին հիմնադրվել է առաջին հայկական օնլայն տպարանը` Տպարան.am-ը։

Կատեգորիա:Տպագրություն
Հարավամերիկյան գորշ աղվես

**Հարավամերիկյան գորշ աղվես**ը () աղվեսի տարատեսակ է, որը բնակվում է միայն Հարավային Ամերիկայում՝ Արգենտինայում և Չիլիում։ Ունի բազմաթիվ անվանումներ՝ արգենտինական աղվես, պատագոնյան աղվես, չիլլա, գորշ զորրո և այլն։

## Արտաքին բնութագիր
thumb|left|200px
Հարավամերիկյան գորշ աղվեսը չափսերով փոքր կենդանի է։ Նա կշռում է մոտ 2,5 - 4 կգ։ Մարմնի երկարությունը 45-70 սմ է։ Արուները ավելի մեծ են քան էգերը։ 
Ունի մոխրագույն գունավորում։ Ականջների ծայրերը, պոչը և մեջքի կենտրոնական մասը ավելի մուգ են։

## Սնունդը
thumb|left|200px
thumb|left|200px
Հարավամերիկյան գորշ աղվեսը սնվում է մանր կենդանիներով՝ կրծողներ, նապաստակներ, փոքր թռչուններ, գորտեր, թռչունների ձվեր, մողեսներ և այլն։

## Բազմացումը
Այս կենդանին քիչ ուսումնասիրված է, այդ իսկ պատճառով քիչ տեղեկություն է հայտնի նրա մասին։ Հայտնի է, որ նրանք բազմանում են մարտին։ Ծնվում են 2-4 ձագեր։

## Ապրելավայրը
Հարավամերիկյան գորշ աղվեսը հանդիպում է Արգենտինայում և Չիլիում։ Ապրում է հիմնականում Անդյան լեռներում և դրանց հարող տարածքներում։ Նա ապրում է Արգենտինայի արևմտյան հատավածում։ Տեղեկություններ կան, որ այս կենդանին հանդիպում է նաև Պերուում, բայց դա չի հաստատվել։ 
Այս աղվեսը կարող է ապրել կլիմայական տարբեր պայմաններում՝ չոր և քարքարոտ լեռներում, տրոպիկական անտառներում, տարբեր տաք ու սառը վայրերում։ 
## Արտաքին հղումներ
*http://www.lioncrusher.com/animal.asp?animal=19  
*http://www.canids.org/species/Funes%20et%20al%202006%20Manejo%20de%20zorros%20en%20Argentina.pdf )

Կատեգորիա:Աղվեսներ
Հորանջ

**Հորանջ**, հնչյունական շղթայում երկու կամ ավելի ձայնավոր վանկարար հնչույթների զուգորդման ժամանակ օդի ազատ հոսքը, երբ մի հնչույթից մյուսին անցնելիս առաջինի լրիվ ռեկուրսիա (հնչարտաբերական օրգանների՝ հնչույնի արտաբերության դիրքերից դուրս բերում) չի կատարվում։ Հորանջ արդի հայերենին բնորոշ չէ, սակայն հանդիպում են ձայնավորների կուտակումներ (ամենաէական, գրերի)։ Հաճախ, դրանից խուսափելու համար, դուրս է մղվում ձայնավորներից մեկը (ամենա (ա)վեր) կամ դրանց միջև դրվում է բաղաձայն հնչույթ (Արայի, Արամըն ասաց)։

Կատեգորիա:Հնչյունաբանություն
Համաճարակային ուղեղաբորբ

**Համաճարակային ուղեղաբորբ**, էպիդեմիկ էնցեֆալիտ, լեթարգիկ ուղեղաբորբ, էկոնոմոյի համաճարակային ուղեղաբորբ, վարակիչ հիվանդություն, որը բնորոշվում է գլխուղեղի բորբոքային երևույթներով, քնկոտությամբ, տեսողության և շարժողության տարբեր խանգարումներով, իսկ հետագայում պարկինսոնյան. հիվանդության զարգացմամբ։

Առաջին անգամ նկարագրել է ավստրալիացի բժիշկ Էկոնոմոն, 1917 թվականին։ Բռնկումները հաճախ նկատվում են ձմռան-գարնան ամիսներին։ Վարակն օրգանիզմ է թափանցում քիթ-ըմպանով, այնուհետև անցնում կենտրոնական նյարդային համակարգ։ Գաղտնի շրջանը տևում է 4-15 օր։ Հիվանդությունն ընթանում է սուր, միջանկյալ և քրոնիկական շրջաններով։ Սուր շրջանում լինում են ջերմության բարձրացում, սրտխառնոց, փսխումներ, հազ, մկանացավեր, գլխացավեր, անհաղթահարելի քնկոտություն, երբեմն՝ անքնություն, վեգետատիվ խանգարումներ՝ մաշկի ճարպոտություն, թքահոսություն, ծարավի զգացում։ Տևում է 2-3 շաբաթ։ Միջանկյալ շրջանը բնորոշվում է նյարդահոգեկան խանգարումներով, գլխացավերով, գրգռվածությամբ և քնի խանգարումներով։ Քրոնիկական շրջանում զարգանում են պարկինսոնիզմի երևույթներ։ Համաճարակային ուղեղաբորբի ուժեղ բռնկումների ժամանակ մահացությունը կազմում է 20—30%։ Բացի վերոհիշյալ կլինիկական ձևերից հաճախ (հատկապես բռնկումների վերջում) հանդիպում են թույլ արտահայտված ձևեր։ Բուժումը սուր շրջանում կիրառվում են դեհիդրատացիոն թերապիա, անտիբիոտիկներ, վիտամիններ, իսկ քրոնիկական շրջանում (պարկինսոնիզմի բուժման նպատակով)՝ ատրոպինային պատրաստուկներ։ Կանխարգելումը լինում է հիվանդների մեկուսացում, օջախի ախտահանում, հիվանդների հետ շփվող անձանց բժշկական հսկողություն՝ 2-3 շաբաթ տևողությամբ։

Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ
Հոտենտոտներ

մինի|Հոտենտոտ տղամարդ
**Հոտենտոտներ** (ինքնանվանումը՝ կոյկոին, նշանակում է իսկական մարդիկ), ժողովուրդ Աֆրիկայում։

Բնակվում են Նամիբիայի կենտրոնական և հարավային շրջաններում (մոտ 40 հազար, 1967) և ՀԱՀ-ում (մոտ հզ)։ Խոսում են հոտենտոտական լեզուներով, շատերը գիտեն նաև աֆրիկաանսը։ Հոտենտոտները հիմնականում բողոքականներ են։ Աֆրիկայի հնագույն բնակիչներ հոտենտոտներին, ինչպես նաև բուշմեններին, բանաու ժողովուրդները մղել են Աֆրիկայի հարավարևմտյան կիսաանապատային շրջանները, իսկ եվրոպական գաղութարարները (17-20-րդ դարերում) զգալիորեն ոչնչացրել են նրանց։ Այժմ հոտենտոտների մի մասն ապրում է ռեզերվացիաներում, զբաղվում անասնապահությամբ ու հողագործությամբ, մեծ մասն աշխատում է եվրոպացիների ֆերմաներում և քաղաքներում։

Կատեգորիա:Նամիբիայի ազգեր
Կատեգորիա:ՀԱՀ-ի ազգեր
Տիղմ

մինի|աջից|Տիղմ
**Տիղմ**, դիագենեզով չվերափոխված նրբահատիկ փափուկ նստվածք ջրավազանների հատակին։ Պարունակում է 30—50% 0,01 միլիմետրից փոքր տրամաչափով մասնիկներ։ Ծովերի և ցամաքային ջրավազանների (լճերի, գետերի, լճակների) հատակին տարածված են տիղմեր, որոնք կազմված են ապարների քայքայման նրբահատիկ արգասիքներից և ծովային օրգանիզմների մանր խեցիներից կամ կմախքային մնացորդներից։ Առանձնացվում են տիղմեր, որոնք հարուստ են հրաբխային մոխրով։ Մի շարք տիղմեր (լճային, լճակային, բուստալճակային) օգտագործում են որպես պարարտանյութ և գյուղատնտեսական կենդանիների հանքայնացված կեր, ինչպես նաև բժշկության մեջ՝ ցեխաբուժության համար։

Կատեգորիա:Ջրաբանություն
Կատեգորիա:Հողագիտություն
Կատեգորիա:Հող
Կատեգորիա:Նստվածքային ապարներ
Էշ

**Էշ, ավանակ** (), ձիերի սեռի միասմբակ կենդանի։ Վայրի տեսակներ հանդիպում են Աֆրիկայում (նուբիական և սոմալիական ավանակներ) և Ասիայում (կուլան, օնագր և այլն)։ Ընտանիները տարածված են գրեթե բոլոր հարավային երկրներում և կազմում են երեք խումբ.

# Աֆրիկայի և Ասիայի փոքր ավանակներ (դրանց են պատկանում նաև Հարավային Կովկասի, Դաղստանի, Ղազախստանի և Միջին Ասիայի ցեղերը) 
# Աֆրիկայի և Ասիայի խոշոր ավանակներ, որոնցից նախկին ԽՍՀՄ երկրներում տարածված են մարիական և Համադանի ցեղերը
# բուծարանային ցեղեր, առավել տարածվածներից են չինական, ֆրանսիական, իսպանական և ամերիկյան ավանակները

Ավանակները սեռահասուն են դառնում 3 տարեկանում։ Հղիությունը տևում է մոտ 12 ամիս։ Ապրում է 13-20 տարի։ Օգտագործում են որպես բանող կենդանի և ջորի ստանալու համար։ Հայկական լեռնաշխարհում վայրի ավանակը տարածված է եղել դեռևս միջին քարի դարում, հատկապես Վայքի և Ուրծի անտառային շրջաններում։ Երևանից 7 կիլոմետր հարավ-արևելք տուֆաշերտերի տակ և այլ վայրերում գտնվել են ավանակների ոսկորներ։ Կենդանաբանները դրանք վերագրում են նշված դարաշրջանին։ Հայաստանում ավանակը ընտելացվել է սկսած էնեոլիթից։ Օգտագործվել է որպես մսատու, ապա՝ միայն բանող կենդանի։ Կաշվից պատրաստել են թմբուկ և տրեխ։ Կաթով բուժում են թոքերի և շնչուղիների հիվանդությունները։

Կատեգորիա:Ձիեր
Քանաան

250px|մինի|Քանաան
**Քանաան**, Պաղեստինի, Ասորիքի և Փյունիկիայի տարածքի հնագույն, մինչիսրայելական անվանումը։ «Քանաան» անվան ստուգաբանությունը ճշգրտորեն պարզված չէ, ենթադրում են, որ նշանակում է ծիրանի և սկզբնապես վերաբերել է Փյունիկիային, որտեղ արդյունահանել են ծիրանի ներկ։ Ավելի ուշ անվանումը տարածվել է Քանաանի ամբողջ տարածքի վրա։ Բնակիչները հիմնականում սեմական Քանաանացիներն էին։ Ոչ սեմական ժողովուրդներից Քանաանում բնակվել են խուռիներ և խեթեր։ Քանաանի պատմությունը հայտնի է մեր թվարկությունից առաջ մոտ VIII հազարամյակից։ Մեր թվարկությունից առաջ XVI —XV դարերում Քանաանը Եգիպտոսի քաղաքական և տնտեսական տիրապետության ոլորտում էր, մեր թվարկությունից առաջ XIV դարում սկսվել է եգիպտական ազդեցության թուլացումը։ XIII դարում Եգիպտոսը և Խեթական պետությունը Քանաանը բաժանել են ազդեցության ոլորտների։ Մեր թվարկությունից առաջ XIII դարից իսրայելական ցեղերը սկսել են Քանաանի նվաճումը։ Հետագայում «Քանաան» անվանումն օգտագործվել է Փյունիկիայի, իսկ «Քանաանացիներ»՝ երբեմն սյունիկների (Հյուսիսային Աֆրիկայի փյունիկյան գաղթավայրերի բնակիչներ) վերաբերմամբ։ 

Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելք
Կատեգորիա:Հրեաների պատմություն
Կատեգորիա:Աստվածաշնչյան վայրեր
Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի պատմական պետություններ
Քամ

250px|մինի|Սեմը, Քամը և Հաբեթը
**Քամ**, ըստ աստվածաշնչի, Նոյի կրտսեր որդին։

Հոր մերկությունն անզգամորեն ծաղրելու համար իբր Նոյը Քամին և նրա սերնդին անեծքով հավետ դատապարտել է ծառայական խավի։ Քամի որդիներ Քուշը, Մեստրիմը, Փութը և Քանանը համարվել են քամյան ժողովուրդների (արաբներ, եթովպացիներ, եգիպտացիներ և այլն) նախահայրերը։

Կատեգորիա:Հին Կտակարանի անձինք
Սեմ

[250px|մինի|Սեմը, [Քամը և Հաբեթը]]
**Սեմ** (եբրայերեն Sem անուն), հրեական Թորա և քրիստոնեական Աստվածաշունչ գրքերում նկարագրված Նոյի ավագ որդին, սեմական լեզուներով խոսող մի շարք ցեղերի ու ժողովուրդների նախնին։ Ավանդազրույցներում ներկայացվում է որպես մարգարե ու քահանա, որը համաշխարհային ջրհեղեղից հետո հոր հետ վիրավոր առյուծին զոհաբերել է աստծուն։ Մեծ հրեշտակապետ Ռաֆայելը Սեմին իբր պարգևել է «Ապաքինման գիրքը», որով հետագայում առաջնորդվել են բոլոր ժողովուրդների բժիշկները։ Ըստ այլ ավանդազրույցի՝ Սեմի սերնդից պիտի ծնվեր մեսիան և փառավորեր Աստծո անունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին Կտակարանի անձինք
Կատեգորիա:Սեմ
Սեղմիրան

250px|մինի|Սեղմիրան
**Սեղմիրան**, **կորսետ** (, < corps - մարմին), լայն գոտի, որը պիրկ գրկում է կրծքավանդակը և գոտկատեղը։ Կանանց հանդերձանքի պարագա։ Բժշության մեջ կիրառում են օրթոպեդիկ սեղմիրան՝ ողնաշարի ծռումների և վնասվածքների դեպքում։ Նախատեսված է ողնաշարի շարժումները սահմանափակելու (սևեռող սեղմիրան), բեռնվածությունը թեթևացնելու (բեռնաթափող սեղմիրան), ինչպես նաև ձևախախտումները շտկելու (շտկող սեղմիրան) համար։ Սեղմիրան լինում է կոշտ, կիսակոշտ և փափուկ-առաձգական։ Պատրաստում են կաշվից, ժելատինային սոսնձից, ալյումինից, մետաղյա կամ պլաստմասսայե բեկակալներով գործվածքից։ Սեղմիրան մշտապես կրում են միայն բժշկի խորհրդով։

Կատեգորիա:Ներքնազգեստ
Կատեգորիա:Հագուստի պատմություն
Կատեգորիա:Կանացի հագուստ
Սեղանասար (համաստեղություն)

250px|մինի|Սեղանասար համաստեղություն
**Սեղանասար** (լատ․ Mensa), համաստեղություն Հարավային բևեռի շրջակայքում։ Գտնվում է Ոսկե ձկնիկ, Հարավային Հիդրա, Օկտանտ, Քամելեոն և Թռչող ձուկ համաստեղությունների միջև։ Հայաստանի տարածքից չի երևում։
Քաղաքացիական ամուսնություն

250px|մինի|Քաղաքացիական ամուսնություն 19-րդ դարում
**Քաղաքացիական ամուսնություն**, ամուսնություն, որը ձևակերպված է պետական իշխանության մարմիններում (զագսի մարմիններում)։ Իրավաբանական ուժ ունի բացառապես քաղաքացիական ամուսնությունը։ Մի շարք երկրներում պաշտոնապես ճանաչվում է միայն եկեղեցական ամուսնությունը (եկեղեցում գրանցվածը)։ Որոշ երկրներում (Ֆրանսիա, Շվեյցարիա և այլն) քաղաքացիական ամուսնությունը պարտադիր էː Մեծ Բրիտանիայում, ԱՄՆ-ի առանձին նահանգներում և որոշ այլ երկրներում թույլատրվում է և ընդունելի է և քաղաքացիական, և եկեղեցական ամուսնությունը։

Կատեգորիա:Ընտանեկան իրավունք
Կատեգորիա:Ընտանիք
Կատեգորիա:Ամուսնության տեսակներ
Շախմատային Օսկար

[մինի|Շախմատային Օսկարի առաջին դափնեկիր Բենտ Լարսենը ([Դանիա)]]
**Շախմատային Օսկար**, ամենամյա մրցանակ, որը շնորհվում է վերջին 12 ամսվա ընթացքում գերազանց արդյունքներ արձանագրած շախմատիստին։

Մրցանակը շախմատիստներին շնորհելու նախաձեռնությունը պատկանում է իսպանացի լրագրող Խորխե Պուիգին և Շախմատային մամուլի միջազգային ասոցիացիային (AIPE)։ Սկզբում քվեարկությանը մասնակցում էին միայն լրագրողները։ Հետագայում նրանց միացան մրցաշարերի կազմակերպիչները և մարզիչները։ AIPE-ի կազմալուծումից հետո մրցանակը մի քանի տարի չէր շնորհվում։

1995 թվականին ռուսաստանյան «64» շախմատային հանդեսի նախաձեռնությամբ պարգևատրումը վերականգնվեց, իսկ 2014 թվականից կրկին դադարեցվեց։

Առաջին օսկարակիրը դանիացի գրոսմայստեր Բենտ Լարսենն է (1967)։

## Բրոնզե արձանիկ
Ներկայումս բրոնզե մրցանակն ունի նավակի մեջ նստած մարդու տեսք։ Հեղինակն է քանդակագործ Ալեքսանդր Սմիռնովը։ Արձանիկը պատկերում է ռուս գրող Նիկոլայ Լեսկովի 1873 թվականի «Հիացած պանդուխտ» պատմվածքի հերոս Իվան Ֆլյագինին։

Սկզբնապես Շախմատային Օսկարն ուներ հովանոցով կնոջ տեսք, որը պատրաստված էր Իսպանիայի Բարսելոն քաղաքի Parc de la Ciutadella զբոսայգու քանդակներից մեկի հիման վրա։

## Օսկարակիրներ
### Ըստ տարիների
[մինի|2009-2013 թվականների օսկարակիր [Մագնուս Կառլսենը]]

## Ըստ շախմատիստների
[մինի|Օսկարների քանակով ռեկորդակիր [Գարրի Կասպարովը]]

## Ըստ երկրների

## Կին օսկարակիրներ
[մինի|Առաջին կին օսկարակիր [Նոնա Գափրինդաշվիլին (ԽՍՀՄ)]]
1982-1988 թվականներին Շախմատային Օսկար շնորհվել է նաև լավագույն շախմատիստուհիներին։

## Աղբյուրներ
* A news item on Chess Oscar

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շախմատ
Կատեգորիա:Շախմատային մրցանակներ
Խաչատուր Աբովյանի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Խաչատուր Աբովյանի հուշարձան** անվանումը կարող է վերաբերել հետևյալ հուշարձաններին՝

* Խաչատուր Աբովյանի հուշարձան (Երևան, Աբովյան պուրակ) - Երևանում՝ Աբովյան փողոցի վերջնամասում՝ Աբովյան պուրակում
* Խաչատուր Աբովյանի հուշարձան (Երևան, Քանաքեռ) - տեղադրված է Երևանի Քանաքեռ թաղամասում
Թայմիր թերակղզի

**Թայմիր**, Ասիայի ամենահյուսիսային թերակղզին, գտնվում է Ռուսաստանում, Ենիսեյի և Խատանգայի ծոցերի միջև։ Թայմիրի ծայր հյուսիսային ելուստը Չելյուսկին հրվանդանն է։ Տարածությունը մոտ 300 հզ. կմ²։

Թայմիրի խոշոր գետեր են՝ Պյասինա, Վերին և Ստորին Թայմիր, Խատանգա
Թայմիրի խոշոր լճերն են՝ Թայմիր, Պորտնյագինո, Կունգասալախ, Լաբազ, Կոկորա
Թայմիրի խոշոր քաղաքները՝ Նորիլսկ, Դուդինկա

## Անվանում
Ենթադրում են, որ անվանումն առաջացել է էվենկերեն *թայմուրա* «առատ, հարուստ» բառից (հավանաբար նկատի են ունեցել եղջերուների համար կերի ու ջրի առատ, հարուստ ռեսուրսների առկայությունը)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թերակղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսաստանի թերակղզիներ
Պատվո հուշարձան փրկության նվիրյալներին

**Պատվո հուշարձան փրկության նվիրյալներին**, գտնվում է Երևանի Դավթաշեն համայնքում՝ ՀՀ արտակարգ իրավիճակների նախարարության շենքի բակում։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Էդուարդ Շախիկյան

## Պատմություն
Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 2013 թվականի սեպտեմբերի 4-ին՝ նվիրված Արտակարգ իրավիճակների նախարարության աշխատակցի օրվան։
Հուշարձանի բացման արարողությանը մասնակցել են ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը, Արտակարգ իրավիճակների նախարար Արմեն Երիցյանը, հուշարձանի հեղինակ, քանդակագործ Էդուարդ Շախիկյանը, պաշտոնատար այլ անձինք։

Հուշարձանը կառուցվել է Արտակարգ իրավիճակների նախարարության բոլոր աշխատակիցների նվիրատվությամբ։
Հուշարձանի կարգախոսը մեծ խորհուրդ ունի.«Օգնություն, Արիություն, Փրկություն» բառերը հանդիսանում են յուրաքանչյուր փրկարարի գործունեության իմաստն ու խորհուրդը։

## Պատկերասրահ


Փրկարարին նվիրված պատվո հուշարձան (4).jpg
Փրկարարին նվիրված պատվո հուշարձան (2).jpg
Փրկարարին նվիրված պատվո հուշարձան (5).jpg
Պատկեր:Փրկարարին նվիրված պատվո հուշարձան (1).jpg
Փրկարարին նվիրված պատվո հուշարձան.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Էդուարդ Շախիկյանի քանդակներ
Սոն

մինի|աջից|Սոն գետ
**Սոն** (), գետ Ֆրանսիայում, Ռոնի վտակը։ Երկարությունը 482 Կմ է, ավազանը՝ մոտ 30 հազար Կմ²։ Սկիզբ է առնում Լոթարինգյան սարավանդից, հոսում Սոն-Ռոնյան միջլեռնային իջվածքով։ Սնումը հիմնականում անձրևային է, ջրառատ է նոյեմբեր-ապրիլ ամիսներին։ Տարեկան միջին ծախսը մոտ 400 մ³/վրկ է (գետաբերանի մոտ)։ Նավարկելի է։ Ջրանցքներով միացած է Մոզել, Լուար, Մառն, Սեն, Հռենոս գետերին։ Գետաբերանում է Լիոնը։

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գետեր
Արարատ-Էսքիջյան թանգարան

**Արարատ-Էսքիջյան թանգարան** (), հիմնադրվել է 1993 թվականին, Լոս Անջելեսում, ճարտարապետ-նախագծող, բարեգործ Լյութեր էսքիջյանի կողմից՝ հայոց մշակութային և պատմական ժառանգությունը պահպանելու և ապագա սերունդներին փոխանցելու նպատակով։

## Պատմություն
Արարատ-Էսքիջյան թանգարանը ստեղծվել է հայ մշակույթը և պատմական արժեքավոր ստեղծագործությունները պահպանելու և ապագա սերունդներին փոխանցելու համար։ Թանգարանի հիմնադիրների ցանկությունն է, որ Ամերիկայի հայերը և ընդհանրապես Սփյուռքի մեր հայրենակիցներն այցելելով թանգարան՝ ծանոթանան իրենց նախնիների ձեռքբերումներին, ինչպես նաև այն զոհաբերություններին, որ նրանք կատարել են։

## Ցուցադրություն
Թանգարանում ներկայացված են պատմագիտական (սկսած խեթական և ուրարտական ժամանակաշրջանի նյութերից մինչև մեր օրերը), դրամագիտական (նախաքրիստոնեական, հնագույն, միջնադարյան, բյուգանդական ժամանակաշրջանի, ինչպես նաև Հայաստանի երեք հանրապետությունների դրամներ) նմուշներ, փաստաթղթեր, որոնք առնչվում են 1915 թվականի ցեղասպանությանը, ավելի քան 450 տարվա քարտեզների, արվեստի (19-րդ դ. ձեռքի աշխատանքներ, տարազներ, կենցաղային իրեր, երաժշտական գործիքներ, ձեռագործ աշխատանքներ, հնագույն և ժամանակակից գեղանկարչական և քանդակագործական ստեղծագործություններ և այլն), ճարտարապետական, գրականագիտական և հատկապես ցեղասպանության վերաբերյալ ձեռագիր ու տպագիր հարուստ փաստաթղթեր, գրականություն և լուսանկարներ։ Թանգարանում գործում է Հայոց ցեղասպանության հարցերն ուսումնասիրող հետազոտական կենտրոն։

Թանգարանում առկա են նաև այլ ժողովուրդների մշակույթի առարկաներ՝ հին եգիպտական, չինական, հռոմեական առարկաներ, Դիանա աստվածուհու փոքրիկ կավե արձանիկը Եփեսոսից, բյուզանդական սրբանկար, ամերիկյան հնդկացիների զենքեր, պարսկական գորգեր, Ջորջ Վաշինգտոնի փորագրանկարների բնօրինակներ։ Հարուստ է նապոլեոնյան հավաքածուն՝ փորագրանկարներ, կայսեր՝ Էլբա կղզի աքսորվելուց առաջ իր գեներալներին հղած հրաժեշտի խոսքը, Նապոլեոնին, Ժոզեֆինային և գեներալներին պատկերող ճենապակի Դրեզդենից։ Թանգարանում է պահվում Մարտին Լյութերի աստվածաշնչի գերմաներեն բնագիրը, Երկրորդ աշխարհամարտին վերաբերող առարկաներ, մամուլ և լուսանկարներ։

Գործում է նաև գրադարանը, որտեղ կան բազմաթիվ արժեքավոր գրքեր մասնավորապես հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ։

## Միջոցառումներ
Թանգարանում կազմակերպվում են մշակութային ձեռնարկներ, դասախոսություններ, երաժշտական և այլ միջոցառումներ,,։ Թանգարանի մուտքի առջև տեղադրված է «Մոխիրներից հառնող Մայր Հայաստան» բրոնզաձույլ արձանը (մտահղացումը և նախագիծը ճարտարապետ Լութեր էսքիջյանի, քանդակագործ` Հարութ Հալեբյան)։ Թանգարանին կից գործում է Հիշատակի մատուռը։

## Տես նաև
Մոխիրներից հառնող Մայր Հայաստան (հուշարձան, Լոս Անջելես)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թանգարանի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Լոս Անջելեսի թանգարաններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական թանգարաններ
Կատեգորիա:1993 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:1993 հիմնադրումներ ԱՄՆ-ում