Երկարականջ ֆենեկ

**Երկարականջ ֆենեկ** (),  մանրակազմ աղվես է։ Ունի մեծ ականջներ՝ մարմնի չափի համեմատ։ Ապրում է Հյուսիսային Աֆրիկայի անապատներում։ Երբեմն նրան առանձնացնում են որպես առանձին ցեղ ()։ Կենդանին իր անունը ստացել է արաբական فَنَك (ֆանաք) բառից, որը որոշ բարբառներում նշանակում է «աղվես»։ Երկարականջ ֆենեկները համարվում են  Ալժիրի ազգային կենդանի։ Անտուան դը Սենտ-Էքզյուպերիի հանրահայտ «Փոքրիկ իշխանը» վեպում հանդես է գալիս հենց այս կենդանատեսակը։ 

### Արտաքին տեսք
Ֆենեկը շնազգիների ընտանիքի ամենափոքր ներկայացուցիչն է, չափերով ավելի փոքր, քան տան կատվազգի կենդանին։ Ոտքերի բարձրությունը կազմում է 18–22 սմ, իսկ մարմնի երկարությունը՝ 30–40 սմ։ Կենդանին ունի  մինչև 30 սմ երկարության հասնող պոչ, իսկ քաշը՝ մինչև 1.5 կգ։

Ֆենեկի դունչը կարճ է և սրածայր, աչքերը՝ մեծ։ Նրա ականջները ամենամեծն են գիշատիչների մյուս տեսակների և գլխի մեծության համեմատությամբ, և կարող են հասնել մինչև 15 սմ երկարության։

Մեծ ականջները կենդանուն անհրաժեշտ են ոչ միայն  ավազի ամենաթույլ խշխշոցից հայտնաբերելու իր հիմնական որսի՝ միջատների և մանր ողնաշարավորների տեղաշարժը, այլև՝ ցերեկային շոգին մարմինի ջերմաստիճանը կարգավորելու։ 

Ֆենեկի թաթերը մազապատ են և լավ տեսանելի է, ինչը թույլ է տալիս նրան ազատ տեղաշարժվել տաք ավազի վրա։ Նրա ատամները փոքր են (հատկապես՝ ժանիքները) և նման են մեծականջ աղվեսի ատամներին։

Մազածածկույթը բարձր է, խիտ և փափուկ, պաշտպանական երանգով։ Վերին մասը՝ թեթևակի կարմրագույն է, ներքևի մասը՝ սպիտակ։ Պոչը՝ խիտ մազերով, որն ավարտվում է սև գույնով։ Կենդանուն հատուկ է «մանուշակագույն» կամ պոչի վերևի հոտառու գեղձ՝ () կամ (), որը տեղակայված է պոչի արմատում՝ վերին մասում։ Այդ գեղձով ֆենեկը նշում է իր տարածքը կամ հաղորդակցվում այլ ֆենեկների հետ՝ թողնելով հոտային նշաններ։ Հոտային հաղորդակցությունը կարևոր է, քանի որ ֆենեկները հիմնականում մենակ են ապրում և այդպիսով փոխանցում են տեղեկություն սեռի, տարիքի կամ տարածքային պատկանելության մասին։

Երիտասարդ ֆենեկները գրեթե սպիտակ են։

### Տարածվածություն
Այս երկարականջ աղվեսների ամենամեծ պոպուլյացիան հանդիպում է կենտրոնական Սահարայում, չնայած դրանք հանդիպում են հյուսիսային Մարոկկոյից մինչև Սինայի և Արաբական թերակղզիներ, իսկ հարավում՝ մինչև Նիգեր, Չադ և Սուդան։
մինի|250փքս|Ֆենեկ
### Կենսակերպ և սնունդ
Ֆենեկը բնակվում է ավազոտ անապատներում՝ նախընտրելով տեղամասեր, որտեղ կան խոտածածկ տարածքներ և սակավաթիվ թփուտներ, որոնք նրան տալիս են թաքստոց և սնունդ։ Ապրում է բազմաթիվ գաղտնի անցումներ ունեցող բներում, որոնք ինքն է փորում։ Նրանք գիշերային կենսակերպ վարող կենդանիներ են։

Ֆենեկները սոցիալական կենդանիներ են, ապրում են ընտանեկան խմբերով, որոնք կարող են կազմել մինչև 10 անհատ։ Խմբերը, որպես կանոն, բաղկացած են մեկ զույգից, նրանց դեռահաս սերունդից և երբեմն նաև ավելի մեծ ձագերից։ 

Երբեմն մի քանի ընտանիք ապրում են միասին՝ միևնույն թաքստոցում։ Նրանք շատ «խոսկան» են, կարող են հաչալ, գեղգեղալ, գռմռալ ու ոռնալ:

Սննդի մեծ մասը ֆենեկը դուրս է բերում ավազի ու հողի տակից։ Որսի է դուրս գալիս մենակ՝ ինչպես մյուս աղվեսները։ 

Սնվում է թռչունների ձվերով և հենց թռչուններով, մանր կրծողներով, միջատներով (այդ թվում՝ մորեխներով), լեշերով և բույսերով։ 

Նրա մեծ ականջները թույլ են տալիս որսի ժամանակ որսալ անգամ ամենաթեթև աղմուկը։ 

Կենդանին կարող է երկար ժամանակ դիմանալ առանց ջրի՝ անհրաժեշտ հեղուկը ստանալով մսից, հատապտուղներից ու տերևներից։ Նա նաև սննդի պաշարներ է կուտակում։

Կենդանին աչքի է ընկնում իր ճարպկությամբ ու շարժունակությամբ, կարող է մինչև 70 սմ բարձրություն և հեռավորություն  ցատկել։ 
Նրա պաշտպանիչ երանգը թույլ է տալիս համադրվել ավազային միջավայրի հետ։ Չկան հստակ տվյալներ, որ ավելի խոշոր գիշատիչներ որս են անում ֆենեկների վրա։ 
Ֆենեկն ունի գերազանց հոտառություն, լսողություն և լավ գիշերային տեսողություն։

### Բազմացում
Երկարականջ ֆենեկները բազմանում են տարին մեկ անգամ։ Զուգավորման սեզոնը սկսվում է հունվար-փետրվար ամիսներին, սակայն էգերի սերմնավորման շրջանը տևում է ընդամենը երկու օր։ Նրանք մոնոգամ են՝ յուրաքանչյուր զույգ ունենում է իր տարածքը։ 

Զուգավորման շրջանում արուները դառնում են ագրեսիվ։ Նրանք  ակտիվորեն նշում են իրենց տարածքը մեզով։

Հղիությունը տևում է 50–51 օր։ Մարտ-ապրիլ ամիսներին էգը  խոտով, փետուրներով և մորթով պատված բնում լույս աշխարհ է բերում 2- 5 ձագ։ Ձագերը ծնվելիս կշռում են մոտ 50 գ։ Մայրը մնում է ձագերի կողքին մինչ նրանք կդառնան երկու շաբաթական և կբացեն աչքերը։ 
մինի|250փքս|Ֆենեկի ինքնափոր բույն
Արուն սնունդ է բերում, սակայն բուն չի մտնում, քանի որ այդ ընթացքում էգը շատ ագրեսիվ է և հեռու է պահում նրան ձագերից։ 
Հինգ շաբաթականում ձագերը առաջին անգամ դուրս են գալիս բնից ու սկսում ազատ շրջել շրջակայքում, իսկ երեք ամսականում արդեն հեռանում են ավելի մեծ տարածության վրա։ Այդ ժամանակ էլ ավարտվում է էգի կերակրման ժամանակահատվածը։

Կենդանիները սեռահասունություն  են ձեռք  բերում 6–9 ամսականում։  Երբեմն երիտասարդ ֆենեկները մնում են ծնողների հետ և օգնում են մեծացնել նոր սերունդը։

Երկարականջ ֆենեկների կյանքի տևողությունը կազմում է շուրջ 7–8 տարի, իսկ անազատության մեջ կարող են ապրել մինչև 20 տարի։

### Պոպուլյացիայի կարգավիճակ
Կենդանիների ճշգրիտ թվաքանակը հայտնի չէ։ Նրանք հանդիսանում են անխնա որսի թիրախ՝ սպանվում են հիմնականում մորթու համար։ Բացի այդ նրանց որսում են նաև  որպես տնային կենդանիներ պահելու նպատակով։ 

Չինաստանում ֆենեկները մեծապես տարածվել են որպես տնային կենդանիներ՝ մուլտֆիլմ ()-ի () ցուցադրությունից հետո, ինչն առաջացրել է ֆենեկների զանգվածային ներմուծում երկիր՝ վտանգի տակ դնելով նրանց բնական պոպուլյացիան։

Այս տեսակն ընդգրկված է CITES կոնվենցիայի II հավելվածում (2000 թ․), ինչը նշանակում է, որ միջազգային առևտուրը վերահսկվում է՝ տեսակին բնության մեջ ոչնչացումից զերծ պահելու համար։
մինի|250փքս|«Փոքրիկ իշխանը գրքի նկարազարդումներից»
### Կերպարային տեսակ
Անտուան դը Սենտ-Էքզյուպերիի   «Փոքրիկ իշխանը» վեպը, որը հրատարակվել է 1943 թվականին և համարվում է հեղինակի ամենահայտնի ստեղծագործությունը,  կերպարային վերլուծության է ներկայացվում ֆինեկ աղվեսը։
Աղվեսի կերպարի շուրջ եղել են բազմաթիվ վեճեր՝ թե ով է կերպարի նախատիպը, և ինչպես է ճիշտ թարգմանել նրա սեռը։ Ռուս թարգմանչուհի Նորա Գալն () իր «Սենտ Էքսի աստղի տակ» հոդվածում ասում է՝

 

Հետաքրքիր փաստ է, որ հեքիաթի հերոս Աղվեսի ականջները անսովոր մեծ են, ամենայն հավանականությամբ դա անապատային փոքրիկ աղվես է՝ ֆենեկ տեսակի՝ մեկն այն բազմաթիվ արարածներից, որոնց գրողը հանդիպել է Մարոկկոյում՝ ծառայության տարիներին։
### Նամականիշներ


Stamp of Algeria - 1967 - Colnect 325119 - Fennek Fennecus zerda.jpeg
Stamp of Algeria - 1957 - Colnect 211639 - Fennek Fennecus zerda.jpeg
Stamp of Ifni - 1951 - Colnect 174880 - Fennec Vulpes zerda.jpeg
Stamp of Ifni - 1951 - Colnect 174879 - Fennec Vulpes zerda.jpeg
Stamp of Ifni - 1951 - Colnect 174878 - Fennec Vulpes zerda.jpeg



## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Շնազգիներ
Կատեգորիա:Աղվեսներ