Հակոբ Սսեցի

**Հակոբ Սսեցի** (), 17-րդ դարի հայ բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
Որոշ տվյալների համաձայն՝ Հակոբ Սսեցին ծնվել է մոտավորապես 1600 թվականին Սիսում։ Սերում է Սիսում հայտնի Աջպահյանների տոհմից։ Հենց այս տոհմն է ավանդաբար պահել Գրիգոր Լուսավորչի աջ ձեռքի մասունքը։ Տոհմի հիմնադիրը համարվում է Կիլիկիայի հայկական թագավորության թագավոր Հեթում Բ-ի եղբայրը՝ Հովհաննես եպիսկոպոսը։   

Եղել է ամուսնացած երեց, եկեղեցու բանալիների պահապան, իսկ կնոջ մահվանից հետո անցել ճգնավորության և արդյունքում դարձել վարդապետ։ Կյանքի մեծ մասն ապրել է հայրենի Սիսում։ Որոշ ժամանակ ճանապարհորդել է, եղել Կարասու (Ղրիմ) և Կոստանդնուպոլիս քաղաքներում։ Այս քաղաքների մասին իր բանաստեղծություններում գրել է նաև ճանապարհորդական նշումներ։ Ըստ որոշ տեղեկությունների՝ Ղրիմում շփվել է Խասպեկ Խաչատուրի հետ կամ էլ առնվազն ծանոթացել նրա արվեստին, ինչի մասին վկայում են նրանց բանաստեղծություններում առկա ընդհանուր տողերը։ 

Պահպանվել են Սսեցու հեղինակած 7 բանաստեղծություն, որոնք հիմնականում ունեն խրատական ու դաստիարակչական բնույթ։ Նրա բանաստեղծություններից լավագույնները համարվում են «Վասն պախարակելոյ օրինազանցիցն»-ը, «Այս տաղ գուսական»-ը և «Այ անգին գոհար»-ը։ Հատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում բանաստեղծությունների գրման ամսաթվերի ներկայացման նրա ձևը։ Հայկական թվային համակարգով տարեթվերի ներկայացման փոխարեն նա, հանգերը պահելու համար, հորինում էր բառեր, որոնց թվային նշանակությունը գումարային արդյունքում տալիս էին անհրաժեշտ թվականը։ Այսպես, բանաստեղծություններից մեկում կոչ է արվում «գտնել հայկական դարաշրջանի ՂԱՌԱԲԱԲԱ-ն»։ Տառերի թվային նշանակության համադրման արդյունքում (Ղ = 90, Ա = 1, Ռ = 1000, Բ = 1000) ստացվում է հայկական դարաշրջանի 90+1+1000+1+2+1+2+1=1098 թվականը, որը 1649 թվականն է։ Ըստ հայկական թվային համակարգի՝ այս տարին կնշվեր ՌՂԸ (1000 + 90 + 8)։

## Ստեղծագործություններ
* «Շարադրութիւն վարդապետաց Հայոց ի Գօշայ» (1635 թվական), բանաստեղծական ոճով հայ վարդապետների և նրանց աշխատությունների թվարկումը, սկսած Մխիթար Գոշից։ Վերջինիցս զատ հիշատակվում են նաև Գրիգոր Տաթևացին, Եսայի Նչեցին, Հովհան Որոտնեցին և այլն։ Իրենից հատուկ գեղարվեստական նշանակություն չի ներկայացնում։ Այս ստեղծագործությամբ հեղինակը ցանկանում է թարմացնել հայերի հիշողությունն իրենց պատմության և գրականության վերաբերյալ, դաստիարակել հայրենասիրական ոգի և ամրապնդել քրիստոնեական արմատները։ Պահվում է Երուսաղեմի Սրբոց Հակոբյանց մայր տաճարի գրադարանում (ձեռագիր № 68)։
*«Այ անգին գոհար» (1636 թվական), կնոջ մահվանը նվիրված էլեգիա։ Գրված է ակրոստիքոսի տեսքով, բանաստեղծական տան (ստրոֆա) առաջին տառերը կազմում են «Յակոբ երէց ասաց» նախադասությունը։ Գրված է խոսակցական լեզվով և պարունակում է ժողովրդական բանահյուսության տարրեր։ Տարբերվում է շարադրանքի բնօրինակ ոճով, ինչից ելնելով, չնայած սյուժեին, այս ստեղծագործությունը տիպիկ լիրիկական պոեմ չէ։ Իր ստեղծագործության մեջ Հակոբ Սսեցին չի արտահայտում կորցրած կնոջ նկատմամբ իր զգացմունքները, այլ գովերգում նրա գեղեցկությունն ու հմայքը, ցանկություն հայտնում մոռանալ իր վշտի մասին ու ամոքել վերքերը կնոջ գեղեցկության և սիրո վերաբերյալ հուշերով։ Պահվում է Մատենադարանում (ձեռագիր № 7717 (թղթեր 196ա - 196բ), ձեռագիր № 7039 (թղթեր 155բ - 156ա))։
*«Յառ ի մէջ գետից» (1636 թվական)։ Պահվում է Երուսաղեմի Սրբոց Հակոբյանց մայր տաճարի գրադարանում (ձեռագիր № 68)։
*«Վասն պախարակելոյ օրինազանցիցն» (1642 թվական): Հեղինակը քննադատում է բոլոր նրանց, ովքեր հեռացել են քրիստոնեական ուսմունքից, քննադատում հասարակությանն իր գոռոզության, կաշառակերության տարածման, ծխելու և ափիոնի կիրառման համար։ Խորը ցավով և անթաքույց ամոթանքով նա նշում է, որ անառակությունը և անբարոյականությունը ներթափանցել են հոգևոր համակարգի բոլոր շերտեր՝ սարկավագից սկսած մինչև պատրիարք։ Եթե բարձր դասի հոգևորականներին անվանում են «կաշառակերք և խաբեբայք, որձից մի՛ սուրբ բան զի այլեւս մնաց», ապա ցածր դասի հոգևորականների նկատմամբ վերաբերմունքն առավել մեղմ է։ Հակոբ Սսեցին նրանց կշտամբում է անկիրթության և լկտիության համար։ Տիրող անօրինականությնա համար նա ողջ պատասխանատվությունը դնում է աշխարհիկ ավատատեր կառավարիչների վրա՝ կարծելով, որ հասարակության նման վիճակի պատճառը նրանց շահամոլությունն ու ագահությունն է։ Առավել հանդուրժող է նրա վերաբերմունքը սովորական մարդկանց նկատմամբ, որոնց քննադատության ժամանակ հեղինակը հասկացնել է տալիս, որ սովորական մարդկանց զանցանքները «անմեղ են՝ համեմատ՝ զի չար գործք որոշ սրբազան քահանայից»։ Պահվում է Մատենադարանում (ձեռագիր № 41 (թղթեր 156բ - 157ա), ձեռագիր № 8482 (թղթեր 1բ - 2ա)):
*«Յայտնում բանից քոց լուսաւոր» կամ «Բանաւոր վասն ցուցանելոյ զերգող շարականաց» (1643 թվական), բանաստեղծական ոճով հայկական շարականների և դրանց հեղինակների թվարկումը։ Գրված է ակրոստիքոսի տեսքով, բանաստեղծական տան (ստրոֆա) առաջին տառերը կազմում են «Յակոբ վարդապետ Սըսցո, խնդրէ Յոհան էրէց» նախադասությունը։ Ստեղծագործության մեջ հիշատակվում են Մեսրոպ Մաշտոցը, Սահակ Պարթևը, Մովսես Խորենացին, Հովհաննես Մանդակունին, Անանիա Շիրակացին, Հովհաննես Երզնկացին, Ներսես Լամբրոնացին, Կոմիտաս Աղցեցին, Ներսես Շնորհալին, Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունին, Հովհաննես Օձնեցին, Ստեփանոս Մոկացին, Խաչատուր Կեչառեցին, Ստեփանոս Սյունեցին և ուրիշներ։ Ինչպես «Շարադրութիւն վարդապետաց Հայոց ի Գօշայ»-ի պարագայում, այս ստեղծագործությամբ հեղինակը միայն կրթական-լուսավորչական նպատակներ է հետապնդել։ Պահվում է Մատենադարանում (ձեռագիր № 3107 (թղթեր 137բ - 139ա), ձեռագիր № 7217 (թուղթ 70ա)):
*«Այս տաղ գուսական» (1649 թվական), Ղրիմի Կարասու քաղաքի մասին ճանապարհորդական գրառումներ։ Նկարագրվում են քաղաքի գեղեցիկ տներն ու այգիները, այնտեղ հանդիպող թռչունները, հետաքրքիր տեղեկություններ է պարունակում քաղաքի սոցիալ-տնտեսական կյանքի, շուկաների, եկեղեցիների, մզկիթների ու դրանց մինարեների, բաղնիքների, կամուրջների ու ճարտարապետական մյուս կառույցների մասին։ Սկզբում հեղինակը թվարկում է գործող եկեղեցիներն ու ժամատները, ինչպես նաև այնտեղ աշխատող հոգևորականների անունները, և միայն հետո քաղաքի մնացած տեսարժան վայրերը՝ դա բացատրելով նրանով, որ «մարմնականին խօսելոյ պէտք է յետ հոգեւորոյ»։ Ստեղծագործության մեջ զգացվում է ժողովրդական պոեզիայի ազդեցությունը, մասնավորապես՝ հայ աշուղական արվեստը։ Պահվում է Մատենադարանում (ձեռագիր № 3411 (թուղթ 179), ձեռագիր № 2394 (թղթեր 176ա-179ա))։
*«Ի վերայ քաղաքին Բուզանդիոյ» (1650 թվական), բանաստեղծությունների միջոցով Կոստանդնուպոլիս քաղաքի մասին ճանապարհորդական գրառումներ։ Գրվել է Կարասուում՝ Կոստանդնուպոլիս կատարած կարճաժամկետ այցից հետո։ Իր ոճով և կառուցվածքով հիշեցնում է «Այս տաղ գուսական»-ը։ Ձեռագիրը պահվում է Հալեպում՝ մասնավոր հավաքածուներից մեկում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Հակոբ Սսեցու կենսագրությունը

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ