Զինաիդա Կոկորինա

**Զինաիդա Պետրովնա Կոկորինա** (, ), ռուս օդաչու և դպրոցի ուսուցչուհի։ 1925 թվականին, Ռազմական ավիացիայի դպրոցն ավարտելուց հետո, դարձել է խորհրդային առաջին կին ռազմական օդաչուն։

Որպես թռիչքային դպրոցի հրահանգիչ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ուսուցանել է բազմաթիվ խորհրդային օդաչուների, այդ թվում՝ Նինա Ռասպոպովային։ Հետագայում աշխատել է որպես ուսուցչուհի և դպրոցի տնօրեն Ղրղզստանի Չոլպոն-Աթա գյուղում։ Թոշակի անցնելուց հետո վերադարձել է  Մոսկվա։

## Կենսագրություն
Զինաիդա Կոկորինան ծնվել է 1899 թվականին ուրալյան հին հավատացյալ-ճգնավորի աղքատ ընտանիքում։ Հաճախել է դպրոց, իսկ ամռանն աշխատել լուցկու գործարանում որպես պիտակներ փակցնող։ Տասը տարեկանում իրենց հացթուխ հարևանին սովորեցրել է կարդալ և գրել ու վաստակել է հինգ ռուբլի։ Իր  ընդունակության շնորհիվ ընդունվել է գիմնազիա։ Մեծ դժվարությամբ ստիպված է եղել ինքնուրույն սովորել և գումար վաստակել՝ վաճառականների դուստրերին դասավանդելով։ Գիմնազիան ավարտել է ոսկե մեդալով, 1916 թվականին տեղափոխվել է Պետրոգրադ և ընդունվել համալսարան։ 1921 թվականին ավարտել է համալսարանը՝ ստանալով միջնակարգ դպրոցի ուսուցչի դիպլոմ։

1921 թվականից ծառայել է Կիևի ռազմական ուսումնական հաստատությունների վարչության քաղբաժնում՝ որպես հրահանգիչ: Այստեղ առաջին անգամ տեսել է քաղաքի վրայով թռչող ինքնաթիռ և այնքան տպավորված է եղել այդ իրադարձությամբ, որ որոշել է իր կյանքը նվիրել ավիացիային: Երկու անգամ զեկույցներ է  գրել հրամանատարությանը՝ խնդրելով իրեն ընդունել Կիևի ավիացիոն դպրոց, սակայն երկու անգամ էլ մերժվել է: 1922 թվականին նրա ծանոթներից մեկը  խորհուրդ է տվել դիմել Կաչինսկի առաջին ռազմական օդաչուական դպրոց և նույնիսկ երաշխավորագիր է գրել իր ընկերոջը՝ այդ դպրոցի կոմիսարին: Նրան որպես կուրսանտ չեն ընդունել, բայց առաջարկել են գրադարանավարի պաշտոն, և նա համաձայնվել է: Նա գաղտնի պայմանավորվել է օդաչուների հետ և նրանց հետ թռչել որպես մեխանիկ (նա առաջին անգամ օդ է բարձրացել 1923 թվականի մարտի 2-ին): Հրահանգիչ Ալբերտ Պոելը, դարձել է նրա ընկերը, և նրանք որոշել են ամուսնանալ, բայց Պոելը 1923 թվականի մարտին, ինքնաթիռի վթարից մահացել է նախատեսված հարսանիքից ընդամենը մի քանի օր առաջ:

Օդաչուական դպրոցի ղեկավար Տադեուշ Գալեցկին իմացել է օդաչուների հետ Կոկորինայի գաղտնի թռիչքների մասին և արգելել նրան մուտք գործել օդանավակայան՝ սպառնալով աշխատանքից ազատել։ Նրա ճակատագիրը որոշվել է, երբ Ռազմաօդային ուժերի ռազմական ուսումնական հաստատությունների ղեկավար Զինովևը ժամանել էր օդաչուական դպրոց՝ ստուգման նպատակով։ Կոկորինայի հետ զրուցելուց հետո նա համոզվել է, որ վերջինս պատրաստ է սովորել և դառնալ գերազանց խորհրդային օդաչու։ Զինովևը հրամայել է նրան ընդունել Ռազմաօդային նավատորմի դպրոց։ Նրա հետ միասին տեսական դասընթացներում  ընդունվել են նաև երեք այլ աղջիկներ (մերձմոսկովյան Եգորևսկում)։ Սակայն, քննությունների հանրակրթական մասը հանձնելուց հետո, դպրոցը հրաման է ստացել Հանրապետության Ռազմաօդային ուժերի ղեկավար Ռոզենգոլցից փորձնական ընդունելությունը դադարեցնելու և աղջիկներին հեռացնելու վերաբերյալ։ Կոկորինան և աղջիկներից մեկը որոշել են պայքարել օդաչու դառնալու իրավունքի համար, բայց նրանց մերժել են բոլոր ատյաններում։ Հարցը լուծվել է ԽՍՀՄ Կենտգործկոմի նախագահ Միխայիլ Կալինինի մոտ անձնական ընդունելությունից հետո։

Տեսական դասընթացն ավարտելուց հետո, 1924 թվականի հունվարին Կոկորինան վերադարձել է Կաչա՝ շարունակելու թռիչքային պատրաստությունը։ Նշանակվել է  հրահանգիչ Բորիս Տուրժանսկու խմբում։ Նա իր առաջին միայնակ թռիչքը կատարել է 1924 թվականի մայիսի 3-ին։ Չնայած Կոկորինան ցանկացել է դառնալ կործանիչ օդաչու, իր բացառիկ կարողությունների շնորհիվ նրան համոզել են մնալ Կաչաինսկի դպրոցում որպես հրահանգիչ։ Մի քանի ամիս այնտեղ աշխատելուց հետո շարունակել է ուսումը, ապա դասավանդել Սերպուխովի մոտ գտնվող Բարձրագույն ռազմական դպրոցում։ Ծառայել է որպես օդաչու-հրահանգիչ, այնուհետև՝ որպես կործանիչ օդաչու թեթև ռմբակոծիչների էսկադրիլիայում։

Նա որդեգրել է իր զարմիկին (նրա քույրը, որը մահացել է տուբերկուլոզից, ունեցել է երկու տարեկան որդի՝ Վսևոլոդ անունով, որին ընտանիքում կոչել են Վովկա), իսկ էսկադրիլիայի շտաբի պետ Սերգեյ Նիկոլաևիչ Սմելկովի (1897–1940) հետ ամուսնությունից (1927) Զինաիդան ունեցել է դուստր՝ Զինաիդան (ով հետագայում դարձավ մանկավարժական գիտությունների դոկտոր): Հարսանիքից երկու ամիս անց Կոկորինան տեղափոխվել է Մոսկվայի 20-րդ առանձնակի ջոկատ, իսկ ամուսինը՝ սկզբում Ուկրաինայի օդային բրիգադ, ապա՝ Կիև, որպես հրամանատար, այնուհետև ՝ Բրյանսկ: Ընտանիքը երկար ժամանակ չի կարողացել վերամիավորվել:

Պաշտոնի բարձրացումը նույնպես դժվար է եղել․ 1929 թվականին Կոկորինան եղել է օղակի հրամանատար: Տեղի ունեցած միջադեպից հետո ստորաբաժանման կոմիսարը հայտարարել է, որ երբեք չի համարձակվի թռչել նրա հետ: Կոկորինան պատասխանել է, որ նման վախկոտի ինքնաթիռ չի նստեցնի: Կոմիսարի զեկույցի հիման վրա 1929 թվականի մայիսին Կոկորինան նկատողություն է ստացել կոպտության և ենթակարգությունը խախտելու համար։ Դրանից հետո նա զեկույց է ներկայացրել Կարմիր բանակի շարքերից ազատվելու վերաբերյալ։

1930 թվականին Կոկորինան նշանակվել է ԽՍՀՄ Օսոավիախիմի Կենտրոնական խորհրդի ավիացիայի բաժնի հրահանգիչ, իսկ ավելի ուշ՝ ավագ տեսուչ։ 1930-ականների սկզբին հիմնադրել և ղեկավարել է Ի. Ս. Ունշլիխտի անվան քաղաքացիական օդաչուների Հեռավոր Արևելքի մարզային դպրոցը։ Չնայած անվանմանը, այստեղ սովորել են նաև ռազմական ինքնաթիռներ վարել։ Այստեղ է սովորել Կոկորինայի հայտնի աշակերտուհիներից մեկը՝ Նինա Ռասպոպովան։

1935 թվականին Օսոավիախիմի Կենտրոնական կոմիտեի առաջարկով Կոկորինան տեղափոխվել է Ղրղզստան։ Բժիշկները նրա որդու և դստեր մոտ հայտնաբերել են տուբերկուլյոզի նշաններ, որը ընտանիքում ժառանգական հիվանդություն է եղել և առաջարկել են  առողջարանային բուժում, այդ պատճառով էլ Օսոավիախիմի ղեկավարությունը փորձել է օգնել Կոկորինային։ Այստեղ նա  կուսակցական աշխատանքի է անցել՝ Ղրղզստանի ՀամԿ (բ) Կ կենտկոմում։ Երեխաների հիվանդությունը հաջողվել է հաղթահարել։

1937 թվականին Օսոավիախիմի ստեղծման և զարգացման էնտուզիաստները՝ Ալեքսեյ Ռիկովը, Իոսիֆ Ունշլիխտը, Ռոբերտ Էյդեմանը և Մորիս Բելոցկին ռեպրեսիայի են ենթարկվել։ Դա մասամբ ազդել է նաև Կոկորինայի վրա․ 1937 թվականի վերջին նա հեռացվել է կուսակցությունից՝ «ժողովրդի թշնամիների» հետ կապերի համար։ Բելոցկին 1935 թվականից եղել է Ղրղզստանի ՀամԿ (բ) Կ կենտկոմի քարտուղարը։ 1938 թվականի մայիսին Կոկորինան ձերբակալվել է, իսկ 1939 թվականին ազատ արձակվել՝ «հանցակազմի բացակայության պատճառով»։ Նրա ամուսինը՝ Սերգեյ Սմելկովը, նույնպես ձերբակալվել է և 1940 թվականին մահացել է ճամբարում։

Զինաիդա Պետրովնան երկար տարիներ բնակվել է Իսիկ Կուլ լճի ափին գտնվող Չոլպոն-Աթա գյուղում: Նա եղել է ուսուցչուհի և դպրոցի տնօրեն, դասավանդել է պատմություն, ռուսաց լեզու և գրականություն: Հիվանդության պատճառով վաղաժամ թոշակի անցնելուց հետո տեղափոխվել է իր դստեր մոտ, որն ավարտել է Ղրղզստանի համալսարանը: Նրա որդին՝ Վսևոլոդը, որը վիրավորվել է պատերազմում, ավարտել է թատերական ինստիտուտը և սկզբում աշխատել որպես երաժշտական խմբագիր Չիտայի ռադիոկայանում, ապա (մինչև իր մահը՝ 1983 թվականին) Լենինգրադում՝ նյութապես աջակցելով մորը։

Զինաիդա Պետրովնան ոչ ոքի չի պատմել իր նախկին ավիացիոն գործունեության մասին, սակայն, երբ նրա դուստրը, որն այդ ժամանակ աշխատել է Ղրղզստանի համալսարանում և պատրաստվել է Մոսկվա գիտական ուղևորության, խնդրել է նրան այցելել Ավիացիայի և տիեզերագնացության կենտրանական թանգարան և իր զինվորական վկայականը տալ թանգարանի քարտուղար Ն. Ն. Սեմենկևիչին՝ ցուցադության համար։ Կաչինցի նախկին օդաչուները իմացել են Կոկորինայի մասին և օժանդակել նրա Մոսկվա տեղափոխվելուն։ Տեղափոխությունը տեղի է ունեցել 1968 թվականի աշնանը։  Մինչ այդ, 1967 թվականի օգոստոսին, նա արդեն այցելել է Մոսկվա Վալենտինա Գրիզոդուբովայի նախաձեռնությամբ, ով կարծել է, որ Ավիացիայի օրը Կոկորինայի կենտրոնական հեռուստատեսությամբ տված հարցազրույցը կօգներ լուծել նրա բնակարանային խնդիրը։ Մոսկվայում բնակարան ստանալու հարցը լուծվել է դանդաղ. սկզբում նա ստիպված է եղել ապրել ընկերների հետ։ Բնակարանամուտը համընկել է Կոկորինայի յոթանասունհինգամյա  հոբելյանին։ Նրա ընկերները՝ Կաչինից, Սերպուխովից և Խաբարովսկից, կազմակերպել են նրա դստեր և թոռների Մոսկվա տեղափոխությունը։ Խորհրդային Միության ընթերցողները Կոկորինայի մասին տեղեկացել են լրագրող Վասիլի Պեսկովի «Առաջինը» (1969) ակնարկից։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Песков В. Дороги и тропы : Первая // Роман-газета. — 1976. — № 11(801).
* Пронякин К. А. Первые лётчики на Дальнем Востоке России: влетевшие в историю (справочник. 196 биографий). К 80-летию Хабаровского края, к 95-летию Гражданского Воздушного флота России и к 100-летию Восточного военного округа. Приветствия: Героя России Г. В. Жидко, С. И. Авакянца, С. И. Фургала, А. С. Николаева; предисл. Т. В. Барановой; послесл.: А. М. Будника, В. М. Куканова. — Хабаровск: ООО «МедиаМост»; РГО, 2019. — 160 с., ил. (Серия: История развития авиации на Дальнем Востоке). С. 13, 55.

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Ռուս կին օդաչուներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ