Հայ ժողովրդական հեքիաթներ (մատենաշար)

«**Հայ ժողովրդական հեքիաթներ**», մատենաշար։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում Երևանում (հ. 1–18..., 1959–2016…): Ունի Խմբագրակազմ։

Առաջին 3 հատորը տպագրել է Հայկական ՍՍՌ գիտությունների ակադեմիայի Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտը՝ ակադեմիկոս Հովսեփ Օրբելու ընդհանուր խմբագրությամբ։ Մնացած հատորները հրատարակում է ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտը։

Հատոր I-ը տպագրվել է 1959 թ., պարունակում է 59 հեքիաթ։ Խմբագիրն է ակադեմիկոս Արամ Ղանալանյանը։ Ընդգրկում է գերազանցապես Արարատյան դաշտի Աշտարակ, Օշական և Փարպի գյուղերի հեքիաթները, որոնք 1912-1914 թթ. հավաքել է ազգագրագետ, բանահավաք և հնագետ Երվանդ Լալայանը։ Քիչ թվով ներկայացված են նաև Կոտայքի հեքիաթները։

Հատոր II-ը տպագրվել է 1959 թ., պարունակում է 64 հեքիաթ։ Խմբագիրն է ակադեմիկոս Կարապետ Մելիք-Օհանջանյանը։ Ընդգրկում է Արարատյան դաշտի Վաղարշապատ գյուղի (ներկայումս՝ քաղաքի) հեքիաթները, որոնց մեծ մասը 1876 թ.-ից ի վեր հավաքել է բանահավաք Տիգրան Նավասարդյանը, իսկ փոքր մասը՝ Երվանդ Լալայանը։

Հատոր III-ը տպագրվել է 1962 թ., պարունակում է 88 հեքիաթ։ Խմբագիրներն են արձակագիր, գրականագետ Գուրգեն Հովնանը և հայագետ Էմանուել Պիվազյանը։ Ընդգրկում է Արարատյան դաշտի Վաղարշապատ գյուղի (ներկայումս՝ քաղաքի), Շահրիարի Ջաֆարապատ գյուղի (այժմ՝ Գետաշեն), Գրամփա գյուղի և Սուրմալուի Կուլաբ և Ալիճան գյուղերի հեքիաթները, որոնց մեծ մասը 1890-ականներին հավաքել է բանահավաք Սարգիս Հայկունին, իսկ մյուս խոշոր մասը՝ բանահավաք Տիգրան Նավասարդյանը։ Այս հատորը տպագրության էր պատրաստվում, երբ վախճանվել է ընդհանուր խմբագիր Հովսեփ Օրբելին։

Հատոր IV-ը տպագրվել է 1963 թ., պարունակում է 69 հեքիաթ։ Խմբագիրն է լեզվաբան Հակոբ Մկրտչյանը։ Ընդգրկում է Շիրակի դաշտավայրի Գյումրի քաղաքի և նրա շրջակայքի՝ Ախուրյանի, Աղինի, Արթիկի, Ապարանի, Ղուկասյանի շրջանների, ինչպես նաև՝ Բասենի, Կարնո և Ջավախքի (Ախալքալաք և Ախալցխա) գավառների հեքիաթները, որոնք հավաքել են Երվանդ Լալայանի ղեկավարած բանահյուսական արշավախումբը (1911-1916 թթ.), ինչպես նաև բանահավաքներ Աղեքսանդր Մխիթարյանը, Տիգրան Նավասարդյանը, Վարդ Բդոյանը, Հ. Վարդանյանը, Նիկողոս Նիկողոսյանը, Աղեքսանդր Ափրիկյանը և այլք։

Հատոր V-ը տպագրվել է 1966 թ., պարունակում է 156 հեքիաթ։ Խմբագիրն է լեզվաբան Սերգեյ Աբրահամյանը։ Ընդգրկում է Արցախ նահանգի Վարանդա, Ջրաբերդ, Գյուլիստան, Խաչեն, Դիզակ գավառների (այլ կերպ՝ ԼՂԻՄ-ի Շուշիի, Ստեփանակերտի, Մարտունու, Մարդակերտի և Հադրութի շրջանների) գյուղերի ու քաղաքների հեքիաթները, որոնք 1922-1953 թթ. հավաքել է բանասեր-բանահավաք Մարգարիտ Գրիգորյան-Սպանդարյանը։

Հատոր VI-ը տպագրվել է 1973 թ., պարունակում է 182 հեքիաթ։ Խմբագիրն է լեզվաբան Սերգեյ Աբրահամյանը։ Ընդգրկում է Արցախ և Ուտիք նահանգների բնակավայրերի (ԼՂԻՄ-ի և Կիրովաբադի շրջակայքի հայկական գյուղերի և ՀԽՍՀ Շամշադինի, Իջևանի, Կարմիրի և Դիլիջանի շրջանների) հեքիաթները, որոնք հավաքել են Առաքել, Ալեքսանդր և Գրիգոր Բահաթրյանները (1860-ականներին), Խ. Շահնաղարյանը (1880-1900-ականներին), Հ. Մանասյանը, Կոստանդին Մելիք-Շահնազարյանը, Ս. Իսրայելյանը, Մ. Մխիթարյանը, Ավետիս Շահսուվարյանը, Արազ Կարապետյանը և այլք։

Հատոր VII-ը տպագրվել է 1979 թ., պարունակում է 246 հեքիաթ։ Խմբագիրն է լեզվաբան Սերգեյ Աբրահամյանը։ Ընդգրկում է Արցախ և Սյունիք նահանգների հեքիաթները, որոնք մեծամասամբ հավաքել է բանահավաք Միքայել Առաքելյանը (1960-ականներին), ինչպես նաև՝ բանահավաք, գրող Սերո Խանզադյանը, զինվորական Մուշեղ Գևորգյանը, Զարեհ Տեր-Մինասյանը և այլք։

Հատոր VIII-ը տպագրվել է 1977թ., պարունակում է 137 հեքիաթ։ Խմբագիրն է լեզվաբան Հակոբ Մկրտչյանը։ Ընդգրկում է Գուգարք նահանգի բնակավայրերի (Թումանյանի, Գուգարքի, Ստեփանավանի, մասամբ Սպիտակի ու Նոյեմբերյանի, ինչպես նաև Վրաստանի Մարնեուլի և Բոլնիսի շրջանների) հեքիաթները, որոնք մեծամասամբ հավաքել են Երվանդ Լալայանը և նրա ղեկավարած բանահյուսական արշավախումբը (1915-1916 թթ.), փոքր մասը՝ բանահավաքներ Մ. Հակոբյանը, Ա. Սաքանյանը, Ա. Կարապետյանը և այլք։

Հատոր IX-ը տպագրվել է 1968թ., պարունակում է 106 հեքիաթ։ Խմբագիրն է արձակագիր, թարգմանիչ Սողոմոն Տարոնցին։ Ընդգրկում է Բագրևանդ գավառի (Ալաշկերտ) և Մանազկերտի ու Բաղեշի (Բիթլիս) բնակավայրերի հեքիաթները, որոնք մեծամասամբ հավաքել են Երվանդ Լալայանը և նրա ղեկավարած բանահյուսական արշավախումբը (1915-1916 թթ.), ինչպես նաև՝ բանահավաքներ Վարդ Բդոյանը, Արամ Ղանալանյանը և այլք։

Հատոր X-ը տպագրվել է 1967թ., պարունակում է 273 հեքիաթ։ Խմբագիրն է բանասեր Սարգիս Հարությունյանը։ Ընդգրկում է Տուրուբերան նահանգի Հարք գավառի հեքիաթների մի մասը, որոնք մեծամասամբ հավաքել է բանահավաք Սահակ Մովսիսյանը (Բենսե) (1896-1936 թթ.-ին)։

Հատոր XI-ը տպագրվել է 1980թ., պարունակում է 70 հեքիաթ։ Խմբագիրն է բանագետ Ալվարդ Ղազիյանը։ Ընդգրկում է Տուրուբերան նահանգի Հարք գավառի Կոփ, Փիոնք, Շեխյաղուբ և Համզաշեն գյուղերի հեքիաթները, որոնք մեծամասամբ հավաքել է Երվանդ Լալայանի ղեկավարած բանահյուսական արշավախումբը (1915-1916 թթ.), որի կազմում են եղել ինքը՝ Երվանդ Լալայանը, Երվանդ Պեզազյանը, Սենեքերիմ Շալճյանը, Նազարեթ Մարտիրոսյանը, Արտաշես Բարսեղյանը, Սարգիս Հայկունին։

Հատոր XII-ը տպագրվել է 1984թ., պարունակում է 78 հեքիաթ։ Խմբագիրն է ակադեմիկոս Սարգիս Գևորգյանը։ Ընդգրկում է Տուրուբերան նահանգի (Մուշ-Տարոն) հեքիաթները, որոնք մեծամասամբ հավաքել է Երվանդ Լալայանի ղեկավարած բանահյուսական արշավախումբը (1915-1916 թթ.), որի կազմում են եղել ինքը՝ Երվանդ Լալայանը, Երվանդ Պեզազյանը, Սենեքերիմ Շալճյանը, Նազարեթ Մարտիրոսյանը, Արտաշես Բարսեղյանը, Մարտիրոս Տապաղյանը (Վեսպեր), Շահեն Կուժիկյանը և այլք։

Հատոր XIII-ը տպագրվել է 1985թ., պարունակում է 66 հեքիաթ։ Խմբագիրն է ակադեմիկոս Սարգիս Գևորգյանը։ Ընդգրկում է Տուրուբերան նահանգի, մասնավորապես Մուշ քաղաքի և Զիարեթ, Արտոնք, Սալըկան ու Վարդենիս գյուղերի հեքիաթները, որոնք մեծամասամբ հավաքել է Երվանդ Լալայանի ղեկավարած բանահյուսական արշավախումբը (1915-1916 թթ.), որի կազմում են եղել ինքը՝ Երվանդ Լալայանը, Երվանդ Պեզազյանը, Սենեքերիմ Շալճյանը, Նազարեթ Մարտիրոսյանը, Արտաշես Բարսեղյանը, Մարտիրոս Տապաղյանը (Վեսպեր)։

Հատոր XIV-ը տպագրվել է 1999թ., պարունակում է 73 հեքիաթ։ Խմբագիրն է ակադեմիկոս Սարգիս Գևորգյանը։ Ընդգրկում է Վասպուրական նահանգի Վան քաղաքի և Վան-Տոսպ գավառի Լամզկերտ, Կուռուպաշ գյուղերի, Թիմար գավառի Ալյուր, Գետաշեն, Արճակ գյուղերի, Հայոց ձոր գավառի Խառականց, Խորգոմ, Նոր Գեղ, Հարատենց բնակավայրերի հեքիաթները, որոնք հավաքել է Երվանդ Լալայանի ղեկավարած բանահյուսական արշավախումբը (1915-1916 թթ.), որի կազմում են եղել Երվանդ Պեզազյանը, Շահեն Կուժիկյանը, Սենեքերիմ Շալճյանը, Արտաշես Բարսեղյանը, Եղիշե Վարդանյանը։ Հատորում տեղ են գտել նաև Տիգրան Նավասարդյանի «Հայ ժողովրդական հեքիաթներ»-ի 6-րդ գրքից 4 և Գևորգ Շերենցի «Վանա սազի» 1-ին և 2-րդ գրքերից 14 հեքիաթ։

Հատոր XV-ը տպագրվել է 1998թ., պարունակում է 82 հեքիաթ։ Խմբագիրն է ակադեմիկոս Սարգիս Գևորգյանը։ Ընդգրկում է Վասպուրական նահանգի հեքիաթները, որոնք հավաքել է Երվանդ Լալայանի ղեկավարած բանահյուսական արշավախումբը (1915-1916 թթ.), որի կազմում են եղել Երվանդ Պեզազյանը, Շահեն Կուժիկյանը, Սենեքերիմ Շալճյանը, Արտաշես Բարսեղյանը, Եղիշե Վարդանյանը։

Հատոր XVI-ը տպագրվել է 2009թ., պարունակում է 55 հեքիաթ։ Խմբագիրն է բանագետ Ալվարդ Ղազիյանը։ Ընդգրկում է Վասպուրական նահանգի և հարակից շրջանների՝ Վանի, Խլաթի, Բուլանըխի, Բզնունիքի, Խնուսի, Արճեշի, Արծկեի, Չարսանճագի գավառների և այլ բնակավայրերի հեքիաթները, որոնք հավաքել է Երվանդ Լալայանի ղեկավարած բանահյուսական արշավախումբը (1915-1916 թթ.), որի կազմում են եղել Երվանդ Պեզազյանը, Նազարեթ Մարտիրոսյանը, Սենեքերիմ Շալճյանը, Արտաշես Բարսեղյանը։ Հատորում տեղ են գտել նաև Սարգիս Հայկունու գրառած մի շարք հեքիաթներ։

Հատոր XVII-ը տպագրվել է 2012թ., պարունակում է 84 հեքիաթ։ Խմբագիրն է բանագետ Ալվարդ Ղազիյանը։ Ընդգրկում է Մոկք նահանգի Մոկս քաղաքի, Մոկս-Բուլենց, Մոկս-Դաշտ,Մոկս-Գինեկանց, Մամռտանք-Պաստ, Կարճկան-Գոմս, Կարճկան-Կութ,Կարճկան-Ուրանց բնակավայրերի, ինչպես նաև Խլաթ և Արճեշ քաղաքների հեքիաթները, որոնք հավաքել է Երվանդ Լալայանի ղեկավարած բանահյուսական արշավախումբը (1915-1916 թթ.), որի կազմում են եղել Սենեքերիմ Շալճյանը, Արտաշես Բարսեղյանը, Արտաշես Շահինյանը, Երվանդ Պեզազյանը։ Հատորում տեղ են գտել նաև Սարգիս Հայկունու և Հովսեփ Օրբելու գրառած մի շարք հեքիաթներ։

Հատոր XVIII-ը տպագրվել է 2016թ., պարունակում է 99 հեքիաթ։ Խմբագիրն է բ.գ.դ. Թամար Լ. Հայրապետյանը։ Ընդգրկում է Պարսկահայք նահանգի, Վասպուրական նահանգի Արտազ գավառի, Իրանի Չահարմահալ գավառի և այլ բնակավայրերի հեքիաթները, որոնք վերցվել են Երվանդ Լալայանի, Սարգիս Հայկունու Արամ Երեմյանի, Արշակ Աթայանի հրատարակած գրքերից, ինչպես նաև բանահավաքներ Շ. Գրիգորյանի, Գ. Թարվերդյանի, Գ. Ստեփանյանի, Մ. Ավչյանի, Ս. Հարությունյանի գրառած բնագրերից։

Բոլոր 18 հատորները միասին պարունակում են 1987 հեքիաթ։ Որոշ հեքիաթների մոտիվներ կրկնվում են։

Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր