open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գի Թերջանյան

**Գի Թերջանյան** (), ֆրանսահայ մաթեմատիկոս, որն աշխատել է հանրահաշվական թվերի տեսության վրա։

## Գործունեություն
Դոկտորի աստիճանն ստացել է Կլոդ Շևալիեի ղեկավարությամբ՝ 1966 թվականին (դոկտորական ատենախոսության թեման՝ «Մարմնի թվաբանական չափականություն»), և այդ ժամանակ հրապարակել է Էմիլ Արթինի ենթադրության սկզբնական ձևի հակաօրինակը, որը պատշաճ ձևափոխված նոր էր ապացուցվել որպես Էքս-Կոուշենի թեորեմ։

1977 թվականին Գի Թերջանյանն ապացուցել է, որ եթե *p*-ն կենտ պարզ թիվ է, և բնական *x*, *y* և *z* թվերը բավարարում են x^{2p} + y^{2p} = z^{2p} հավասարությանը, ապա *2p-ն* պետք է բաժանվի *x*-ի կամ *y*-ի։

## Աշակերտներ
Գի Թերջանյանի անվանի աշակերտներից է Սաիդ էլ-Բաղդադին, որը 1993 թվականին դոկտորական աստիճանը Ֆրանսիայի Թուլուզ III Պոլ Սաբատիե համալսարանում ստացել է նրա ղեկավարությամբ։

## Աշխատություններ
* Velká Fermatova věta (2002, դեկտեմբեր)
* Arithmetical properties of wendt's determinant (2005, նոյեմբեր, Journal of Number Theory)
* On Wolstenholme's theorem and its converse (2008, մարտ, Journal of Number Theory)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* math.unicaen.fr article *Topic: Arithmetic & geometry*

Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Թվերի տեսության մասնագետներ
Գաբրիելե Մարտիրոսյան

**Գաբրիելե Մարտիրոսյան** (, ի ծնե՝ **Մարտիրոսյանայտե,** ), լիտվահայ մոդել, դերասանուհի, ռադիո- և հեռուստահաղորդավարուհի։ Առավել հայտնի է որպես Միսս Լիտվա 2008։

## Կարիերա
Մարտիրոսյանը որպես մոդել իր կարիերան սկսել է *Modilinos* գործակալությունում 2007 թվականին, առաջին երկու պայմանագրերով նա աշխատել է Տոկիոյում և Բանգկոկում։

2008 թվականին նա ընտրվել է Միսս Լիտվա՝ հետագայում այդ երկիրը ներկայացնելով Յոհաննեսբուրգում անցկացված «Միսս աշխարհ» մրցույթում։ Սակայն նա առաջին փուլը հաղթահարել չի կարողացել։

Գաբրիելե Մարտիրոսյանը 2009 թվականին Վիլնյուսի՝ որպես Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաքի տոնակատարությունների ժամանակ ընտրվել է որպես դեսպան։

2009 թվականին *Ugnės Karvelis gimnazija*-ն ավարտելուց հետո նա սովորել է լիտվական բանասիրություն Վիլնյուսի համալսարանում, որն ավարտել է 2013 թվականին։

2015 թվականին նա հիմնել է *Oh! Skin* հագուստի ապրանքանիշը և 2017 թվականին *Nail Game* եղունգների արվեստի սրահը։

### Հեռուստատեսություն և ռադիո
2009-2010 թվականներին Մարտիրոսյանը խաղացել է Մոնիկայի դերը *Moterų alėja* հեռուստասերիալում։

Վիլնյուսի համալսարանն ավարտելուց հետո 2013-2015 թվականներին նա աշխատել է որպես *M-1* հեռուստառադիոկայանի հաղորդավարուհի։

2019 թվականից Մարտիրոսյանը հաղորդավար է աշխատել *LRT Radijas*-ում։ Նա միջազգային հանդիսատեսին հայտնի է դարձել 2017 թվականին Եվրատեսիլ երգի մրցույթի Լիտվայի ազգային ընտրությունը Եվա Ստասյուլևիչուտեի, 2019 թվականին՝ Գիեդրիուս Մասալսկիսի, իսկ 2020 թվականին՝ Եվա Զասիմաուսկայտեի հետ վարելու շնորհիվ։

### Կինո
Մարտիրոսյանը մեծ էկրանին իր նորամուտը նշել է 2020 թվականին՝ խաղալով հարսնացու Կոտրինայի դերը «Հարսանիք. բերված փեսացուն» ֆիլմում։

## Անձնական կյանք
Գաբրիելե Մարտիրոսյանը մեծացել է Ակադեմիա քաղաքում, բայց իր ամառային արձակուրդներն անցկացրել է տատիկի ու պապիկի մոտ՝ Մոսեդիսում և Շիլուտեում։

Նրա պապը՝ Աքիլես Մարտիրոսյանասը, ծնվել է Երևանում որպես Աքիլես Մարտիրոսյան, բայց Լիտվա տեղափոխվելուց հետո ազգանվանն ավելացրել է լիտվական վերջավորություն։ Գաբրիելե Մարտիրոսյանը 2019 թվականի հուլիսին հաստատել է, որ ինքն ու իր ընտանիքը փոխել են իրենց ազգանունը՝ արտացոլելու համար իրենց հայկական ծագումը։

## Արտաքին հղումներ
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայ հաղորդավարներ
Կատեգորիա:Հայ մոդելներ
Կատեգորիա:Վիլնյուսի համալսարանի շրջանավարտներ
Վիգեն Չըթըրյան

**Վիգեն Չըթըրյան** (, ), ծնունդով լիբանանցի հայ լրագրող և հեղինակ, որը միջազգային հարաբերություններ է դասավանդում Ժնևի Վեբսթեր համալսարանում (Շվեյցարիա)։ Նա նաև դասախոսել է Ժնևի համալսարանում և Լոնդոնի SOAS համալսարանում (2012-2014)։ Չըթըրյանը նաև հոդվածագիր է Ստամբուլում լույս տեսնող «Ակոս» շաբաթաթերթում։ Նա Ժնևի Միջազգային և զարգացման հետազոտությունների բարձրագույն ինստիտուտի (IUHEI) ասպիրանտ է։

Ժնևի անվտանգության քաղաքականության կենտրոնի (GCSP) Համաշխարհային կրթաթոշակային նախաձեռնության անդամ է։ Հակամարտություններին նվիրված գրքերի հեղինակ է։ Աշխատել է զինված հակամարտությունների, ցեղասպանությունների, հեղափոխությունների, ազգայնական շարժումների, քաղաքական իսլամի, լրատվամիջոցների և զարգացման, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի և անվտանգության հարցերի շուրջ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1967 թվականի ապրիլի 27-ին, Բեյրութում։ Սովորել է տեղի հայկական դպրոցում, հաճախել Հովակիմյան-Մանուկյան վարժարան, ապա սովորել և 1989 թվականին ավարտել է Բեյրութի ամերիկյան համալսարանը։ Պատերազմի տարիներին Բեյրութում աշխատել է որպես լրագրող։ 1992 թվականից ապրում է Շվեյցարիայում։ Նույն թվականին առաջին անգամ մեկնել է Հայաստան։ Երևանում թղթակցել է շվեյցարական թերթերին։ Հայաստանում իրականացրել է Կովկասի լրագրողների համագործակցության ծրագիր, ապա հիմնել Լրատվամիջոցների կովկասյան ինստիտուտը։ Աշխատել է *LE MONDE diplomatique* (Լը Մոնդ դիպլոմատիկ), *Neue Zürcher Zeitung* (Նոյե Ցյուրխեր ցայթունգ), «Ալ Հայաթի», «Ագոս», «Ֆրանս Արմենի» թերթերի համար։

## Աշխատություններ
* 
* 
* 
* “Roots of ISIS Violence and the Killing Fields of the Middle East,” *Survival*, Vol. 57, Issue 2, 2015, pp.&nbsp;105–118.
* "Origins and Trajectory of the Conflicts in the Caucasus", *Europe-Asia Studies*, Vol. 64, No. 9, 2012, pp.&nbsp;1625–1649.
* "Karabakh Conflict After Kosovo: No Way Out?", *Nationalities Papers*, Vol. 40, No. 5, 2012, pp.&nbsp;703–720.
* "Kyrgyzstan, Central asia's Island of Instability", *Survival*, Vol. 52, No. 5, 2010, pp.&nbsp;21–27.
* "History, memory and international relations: the Armenian diaspora and Armenian-Turkish relations", *International Relations*, No. 141, 2010, pp.&nbsp;7–24.
* "The August 2008 War in Georgia: from ethnic conflict to border wars", *Central Asian Survey*, Vol. 28, No. 2, 2009, pp.&nbsp;155–170.
* "From Reform and Transition to 'Colored Revolutions'" *Journal of Communist Studies and Transition Politics*, Vol. 25, No. 2, 2009, pp.&nbsp;136–160.
* "Georgia's Rose Revolution: Change or Repetition? Tension between State-Building and Modernization Projects", *Nationalities Papers*, Vol. 36, No. 4, 2008, pp.&nbsp;689–712.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Խոսենք ապագայից․ Վիգեն Չետերյան Futures Studio

Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հետազոտողներ
Կատեգորիա:Սփյուռքահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայերը Շվեյցարիայում
Կատեգորիա:Սփյուռքահայ պատմաբաններ
Օտավիու Ժորդաու դա Սիլվայի սպանություն

**Օտավիու Ժորդաու դա Սիլվա Կանտանիեդի**, սիրողական ֆուտբոլի բրազիլացի 20-ամյա մրցավար, որը 2013 թվականի հունիսի 30-ին իր մրցավարության ժամանակ դանակահարել է խաղացողներից մեկին, որից հետո Լինչի դատաստանի է ենթարկվել, գլխատվել ու քառատվել ֆուտբոլային հանդիպման հանդիսականների կողմից։

## Պատահարը
2013 թվականի հունիսի 30-ին Դա Սիլվան սիրողական ֆուտբոլի խաղ է վարել Բրազիլիայի Մարանիան նահանգի Պիու XII քաղաքում։ Խաղացողներից մեկին՝ 31-ամյա Ժոզեմիր Սանտոս Աբրեուին կարմիր քարտ է ցույց տվել և հեռացրել խաղադաշտից, բայց վերջինս հրաժարվել է լքել մրցասպարեզը և կռվի է բռնվել մրցավարի հետ։ Բռունցքով ուժեղ հարվածել է Դա Սիլվային, որը գրպանից արագ հանել է դանակն ու խոցել Աբրեուին։ Հիվանդանոցի ճանապարհին Աբրեուն մահացել է։ Խաղը դիտելու եկած ֆուտբոլասերները, որոնց թվում էին Աբրեուի ընտանիքի անդամները, հարազատները, բարեկամները, ընկերները, երբ իմացել են նրա մահանալու մասին, ներխուժել են խաղադաշտ, քարկոծել պատանի մրցավարին, ապա գլխատել ու քառատել նրան և նրա գլուխը ցցի բարձրացրել մրցադաշտում։ Ոստիկանապետ Վալտեր Կոստան այդ կապակցությամբ ասել է. «Մի ոճիրը երբեք չի կարող մեկ այլ ոճիրի արդարացում հանդիսանալ»։

## Կասկածյալները
Կասկածյալներից մեկը կալանավորվել է, ոստիկանությունը հետախուզում է հայտարարել ևս երկուսի նկատմամբ (այդ թվում՝ Աբրեուի եղբոր)։

## Տեսաֆիլմը
Դեպքից կարճ ժամանակ անց համացանցում հայտնվել է գրաֆիկական մի տեսաֆիլմ, որտեղ ցուցադրված է, թե ինչպես է բուժանձնակազմն ի մի հավաքում Դա Սիլվայի մարմինը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չբացահայտված սպանություններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մրցավարներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլը Բրազիլիայում
Զոլտան Նուրիջանի

**Զոլտան Նուրիջանի** (, ), հունգարահայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
Նուրիջանին ծնվել է 1925 թվականին անեցի հայ հորից (ինչպես Տրանսիլվանիայի հայ համայնքի մեծ մասը) և հունգարուհի մորից։ Նրա հորեղբայր Յոզեֆ Նուրիջանին հայտնի քիմիկոս և պրոֆեսոր էր։ Միջնակարգ դպրոցի տարիներին նա դարձել է Բուդապեշտի Նանդոր Նաձի ղեկավարած կերպարվեստի խմբակի սյունը։ Զոլտանի կողմնակիցները նրան համարում էին եվրոպական դպրոցի նոր սերնդի անդամ և խոստումնալից տաղանդ։ 1948 թվականին ստացել է Հռոմում Հունգարիայի ակադեմիայի դրամաշնորհը։ Նրա օգտագործած գույներն ու ձևերը գրավեցին մի շարք իտալական ամսագրերի և թերթերի ուշադրությունը։

Հունգարիայում նա սկսել է զբաղվել որմնանկարչության տեսությամբ և պրակտիկայով։ 1949 թվականին նրա մոնումենտալ խճանկարը ցուցադրվել է MEFESZ (Համալսարանների և քոլեջների ուսանողների հունգարական ասոցիացիա) ցուցահանդեսում։ Նրա տաղանդը ճանաչել են Մարիուշ Ռաբինովսկին և Լայոշ Ֆյուլեպը։ 1949-1950 թվականներին «Կվադրիգա» ցուցահանդեսը հիմնել են Ֆերենց Յանոշին, Զոլտան Նուրիջանին, Գելերտ Օրոշը և Դյուլա Շուգարը։

Նրա հայտնի մոնումենտալ աշխատանքն է «Ինժեները» խճանկարը Սեկեշֆեհերվարի ճարտարագիտական դպրոցի արտաքին պատին (1955)։ Նրա դիզայնն արժանացել է 2 մրցանակի՝ մահից ոչ շատ առաջ։ 1962 թվականին Ֆենյեշ Ադոլֆի պատկերասրահում տեղի է ունեցել անհատական ցուցահանդես։

1962 թվականին կնոջ աշխատանքի բերումով Նուրիջանին այցելել է Վիետնամ, որտեղ անցկացրել է վեց ամիս։ Նոյեմբերին «Հանոյ-Հայֆոն-Բուդապեշտ» խորագրով ցուցադրել է իր փորագրանկարներն ու ջրանկարները, որոնք հիմնականում ստեղծվել էին Վիետնամում, որը մեծ հաջողություն է ունեցել։ Վերադարձի ճանապարհին նրանք մեկուկես ամիս անցկացրել են Չինաստանում, մեկ ամիս՝ Խորհրդային Միությունում՝ այցելելով խոշոր քաղաքներ և պատմական վայրեր։

1966 թվականին նրա աշխատանքները ցուցադրվել են Սեգեդում՝ Էրիկ Շոլցի և Դյուլա Շուգարի աշխատանքների հետ մեկտեղ։

1968 թվականին ցուցադրվել է «Վիետնամը նկարներում» գծանկարների հավաքածուն։

Նուրիջանին հայ բանաստեղծ Սարմենի և նրա ընտանիքի ընկերն էր։ Սարմենի հրավերով 1972 թվականին այցելել է Խորհրդային Հայաստան։ Նրա բնակարանը Բուդապեշտում միշտ եղել է հայկական մշակույթի կենտրոն։

2000 թվականին Նուրիջանիի ցուցահանդեսը բացվել է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

1974 թվականի մայիսի 22-ին կյանքի 49-րդ տարում հանկարծամահ է եղել Դեբրեցենում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Զոլտան Նուրիջանի
* Եվրոպական դպրոցի երիտասարդներից մեկը՝ Զոլտան Նուրիջանի (1925-1974)

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ նկարիչներ
Ատոսա Արաքսյա Աբրահամյան

**Ատոսա Արաքսյա Աբրահամյան** (), Նյու Յորքում բնակվող հայազգի լրագրող, *The Nation*-ի ավագ խմբագիր։ Աբրահամյանը նաև 2015 թվականին հրատարակված *«The Cosmopolites. The Coming of the Global Citizen»* ոչ գեղարվեստական գրքի հեղինակն է։

## Կենսագրություն և կարիերա
Աբրահամյանը ծնվել է Կանադայում և մեծացել Շվեյցարիայում։ Նրա ծնողները, որոնք ծագումով հայ և ռուս իրանցիներ են, աշխատել են ՄԱԿ-ում։ Նա ունի Շվեյցարիայի, Կանադայի և Իրանի քաղաքացիություն և տիրապետում է անգլերենին, ֆրանսերենին և ռուսերենին։

Աբրահամյանը Ժնևի միջազգային դպրոցի շրջանավարտ է։ Նա 2008 թվականին Կոլումբիայի քոլեջում ստացել է փիլիսոփայության բակալավրի կոչում։ Այնուհետև նա մագիստրոսի կոչում է ստացել Կոլումբիայի համալսարանի ժուռնալիստիկայի բարձրագույն դպրոցում։

Նա սկսել է իր կարիերան որպես *Thomson Reuters*-ի՝ գործարարության մասին գրող լրագրող։ Աբրահամյանը հետագայում աշխատել է *Նոր հետաքննություն* և *Այլախոհություն* ամսագրերի խմբագիր։ Նա նաև աշխատել է որպես կարծիքների խմբագիր *Al Jazeera America*-ում։ 2018 թվականին նա նշանակվել է *The Nation-*ի ավագ խմբագիր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Իրանահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Իրանահայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Ոչ գեղարվեստական գրողներ
Ջեյմս Կառնուսյան

Վերապատվելի **Ջեյմս Կառնուսյան** (), շվեյցարահայ հոգևոր հովիվ, գրող և հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ջեյմս Կառնուսյանը Հայոց ցեղասպանությունը Մուսա լեռան հերոսամարտի շնորհիվ վերապրածների որդի է։

Նրա ծնողները՝ Լուսի Գոստոնյանը և Սարգիս Կառնուսյանը, Մեծ եղեռնը վերապրած հայեր էին։ Մայրը ծնվել էր Մարաշ քաղաքում, 1900 թվականին։ Զանգվածային կոտորածների ու տեղահանության ժամանակ նրա ընտանիքի 33 անդամները սպանվել են։ Նա միակ փրկվածն է եղել։ Նա վիրավոր վիճակում հայտնվել է Ուրֆայում՝ բժիշկ Յակոբ Կյունցլերի մոտ, որը 8000 որբի փրկել է և տեղափոխել Սիրիա ու Լիբանան։ Սիրիայի Հալեպ քաղաքում հանդիպել են ապագա ամուսինները՝ Լուսի Գոստոնյանն ու Սարգիս Կառնուսյանը։ Սարգիսն արիաբար պաշտպանել էր Մուսա լեռան շրջակա մի քանի հայկական գյուղերը։ Զույգն ունեցել է հինգ երեխա, որոնք մեծացել են Բեյրութում։

Նրանց որդի Ջեյմս Կառնուսյանը ծնվել է 1926 թվականին Բեյրութի փախստականների ճամբարում։ Սովորել է Հունաստանի և Շվեյցարիայի համալսարաններում։ 1979 թվականին Փարիզում նախաձեռնել է Հայկական առաջին համաշխարհային կոնգրեսը։ 1983 թվականին Լոզանի պայմանագրի 60-րդ տարեդարձի կապակցությամբ Ջեյմս Կառնուսյանը Լոզանում կազմակերպել է համահայկական համագումար, որին մասնակցել են 17 երկրների պատվիրակներ։ «Մեր առաջնահերթությունը մնում է Թուրքիայի կողմից օկուպացված Արևմտյան Հայաստանի վերականգնումը»,- պարզաբանել է նա։

1992 թվականին արտաքին գործերի դաշնային դեպարտամենտի քաղաքացիական ծառայող Հանս Շելենբերգի և Շվեյցարիայի Ազգային խորհրդի նախկին պատգամավոր Ալեքսանդր Էյլերի հետ համատեղ հիմնադրել է Շվեյցարիա-Հայաստան ասոցիացիան (GSA - Gesellschaft Schweiz-Armenien)։

Ոչ հավաստի տեղեկություններով՝ Ջեյմս Կառնուսյանը եղել է Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակ զինյալ կազմակերպության հիմնադիրներից մեկը Հակոբ Հակոբյանի (իսկական անունը՝ Հարություն Թագուշյան) և գրական գործիչ և «Սփյուռք» գրական հրատարակության հրատարակիչ Գևորգ Աճեմյանի հետ համատեղ։

## Գրքեր
* *Back to the Ararat Highlands*, printed in Switzerland, 1976 (բնօրինակ անվանում՝ «Վերադարձ Դէպի Այրարատեան Լեռնաշխարհ»)
* *Return to the Ararat Plateau: Pan-Armenian Liberation Movement*, by James Karnusian, translated by Aris Sevag, AR Publishing, 1979, 43 pages

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Շվեյցարիա-Հայաստան ասոցիացիայի կայք

Կատեգորիա:Լիբանանահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Լիբանանահայ կրոնական գործիչներ
Կատեգորիա:Լիբանանահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Լիբանանահայ գրողներ
Արցախյան ազատամարտի հուշահամալիր (Նոր Այգեստան)

**Արցախյան ազատամարտի հուշահամալիր**, 1991-1994 թվականներին տեղի ունեցած Արցախյան պատերազմում ծագումով Այգեստան և Նոր Այգեստան գյուղերի, ինչպես նաև այնտեղի ինքնապաշտպանական մարտերում զոհված ազատամարտիկների և 44-օրյա պատերազմում զոհված զինծառայողների հիշատակին նվիրված հուշահամալիր, որը մինչև 2020 թվականի նոյեմբերի կեսերը գտնվում էր Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի Նոր Այգեստան գյուղում, իսկ դրանից հետո վերաբացվել է Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանի Եռաբլուր պանթեոնում։

## Պատմություն
### Հիմնադրում
Արցախյան ազատամարտին նվիրված հուշահամալիրը բացվել է 2009 թվականի մայիսի 4-ին, որին մասնակցել են Արցախի Հանրապետության նախագահ Բակո Սահակյանը, նախարարներ, երկրի ազգային ժողովի պատգամավորներ, Պաշտպանության բանակի հրամանատարությունը, մտավորականներ և գյուղի բնակիչները։ Հուշահամալիրի կառուցվել է ծագումով Նոր Այգեստան գյուղից Վլադիմիր Գալստյանի և Սուրեն Խաչատրյանի միջոցներով։

### Հարկադիր տեղափոխություն
2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը համաձայնել է Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևի և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ միասին ստորագրել եռակողմ համաձայնագիր, որով Արցախի Հանրապետության բազմաթիվ բնակավայրերի հետ Ադրբեջանի զինված ուժերին է հանձնվել Նոր Այգեստան գյուղը։ Բնակչությունը տրվել է 24 ժամ, որպեսզի լքեն իրենց բնակավայրը, որոնք իրենց հետ տեղափոխել են նաև Արցախյան ազատամարտի նահատակներին նվիրված հուշահամալիրի քարե սալիկներն ու խաչքարը։

2021 թվականի նոյեմբերի 14-ին հուշահամալիրի խաչքարն ու սալաքարերը տեղադրվել են Երևան քաղաքի Եռաբլուր զինվորական պանթեոնում։

## Նկարագրություն
Հուշահամալիրը կազմված է մուգ սևակարմիր տուֆից պատրաստված խաչքարից և վերջինի երկու կողմերում տեղադրված նույն քարից պատրաստված սալիկներից։ Քարե սալիկների վրա փորագրված են Արցախյան ազատամարտի և 44-օրյա պատերազմի ժամանակ ծնունդով Այգեստան կամ Նոր Այգեստան գյուղերից, ինչպես նաև այնտեղի ինքնապաշտպանական մարտերում նահատակված ազատամարտիկների։

մինի|աջից
մինի|աջից
մինի|աջից
Հուշատախտակներին գրված են հետևյալ ազատամարտիկների անունները՝ 

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եռաբլուր
Կատեգորիա:Նոր Այգեստան
Կատեգորիա:Արցախյան ազատամարտի հուշարձաններ
Սերենադ (նկար)

**«Սերենադ» (Ցայգերգ)**, նկարիչ Վարդգես Սուրենյանցի կտավ։ Նկարել է 1888 թվականին, կտավն այժմ գտնվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահի ֆոնդապահոցում։

## Թեմատիկա
Ի թիվս Սուրենյանցի՝ արևելյան թեմատիկա ունեցող նկարների՝ «Սերենադ» կտավը ևս կատարված է պարսկական սիրո երգիչների ստեղծագործությունների ազդեցության տակ։ Ընտրված վայրը Շիրազի նշանավոր Աֆիֆ-Աբադ այգու մի անկյունն է իր արևելյան ոճի գեղեցիկ ցանկապատով, դեպի վեր խոյացող, լուսնի լույսով ողողված մշտադալար նոճիներով։

«Սերենադ» գործում Սուրենյանցի ստեղծագործական մտահղացման սահմաններն անհամեմատ լայն են, գեղարվեստական միջոցները պատճառաբանված են և իմաստալի, բովանդակությունը ավելի նպատակասլաց է և զգացմունքով լցված, նկարի հուզական ներգործության չափը ավելի մեծ է, նկարչի մտքի հասունությունը կատարյալ է։ Ակնհայտ է, թե կյանքի ինչպիսի խոր ճանաչողությամբ է Սուրենյանցը պատկերել կենցաղային այս պարզ մոտիվը՝ դրսևորելով իրեն որպես նուրբ հոգեբան, որպես մարդկային քնքուշ զգացմունքներին խորամուխ նկարիչ։

Արդեն այս կտավում առկա է Սուրենյանցի ողջ ստեղծագործությանը հատուկ, բնորոշ մի գիծ՝ հասնել իրերի նյութականության, իրերի ֆակտուրայի այնպիսի արտահայտչականության, որն իր գունային նուրբ անցումներով, տոնային լուծմամբ նպաստի նկարի ընդհանուր տրամադրության արտահայտմանը։

## Նկարագրություն
Պատկերի սյուժեն երիտասարդ զույգի սիրային ժամանցի մի մտերմիկ տեսարան է։ Ժամադրության հանդիսավորությունն ավելի ընդգծելու համար նկարիչը նրանց զուգել է տոնական զգեստներով, որպես ժամադրավայր ընտրելով այգու մի լռիկ անկյուն՝ ջրավազանի ափին, զարդահյուս ցանկապատի մոտ։ Աղջիկը նազանի կեցվածքով հենվել է ցանկապատին, և երջանկության ժպիտը դեմքին, ոգեշունչ հուզմունքով երգում է թերևս արևելյան սիրային պոեզիայից որևէ հատված ու սազով միաժամանակ նվագակցում։

Երիտասարդը, կլանված սիրուհու նվագով, տեղում քարացած լսում է։ Սիրած էակի մոտիկությունը երջանկության զգացումով է համակել նրան։ Նա կարծես թե կարկամել է տեղում ու սպասում է սիրուհու սիրերգի ավարտին։ Յուրահատուկ ու գերազանց վարպետությամբ է Սուրենյանցը պատկերել ազգային տարազը։

## Աղբյուրներ
* Մարտիկյան Ե., «Հայկական կերպարվեստի պատմություն», Երևան, 1975 
* Ղազարյան Մ., «Վարդգես Սուրենյանց», Երևան, 1960

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1888 նկարներ
Կատեգորիա:Վարդգես Սուրենյանցի նկարներ
Բեթել միջնակարգ վարժարան

**Բեթել միջնակարգ վարժարան**, Սիրիայի Հալեպ քաղաքի Հայ ավետարանական Բեթել եկեղեցու կրթական ու մշակութային կենտրոնն է։ Հիմնվել է 1923 թվականին Բեթել եկեղեցուն կից։ Հալեպի հայ­կա­կան հինգ միջնակարգ դպրոցներից մեկն է։ 2016 թվականի հոկտեմբերի 10-ին իսլամիստ ահաբեկչական խմբավորումը հրթիռակոծել է վարժարանը։

## Պատմություն
Հայ ավետարանական Բեթել եկեղեցու կրթական ու մշակութային կենտրոնը հիմնման՝ 1923  թվականին գործել է  Բեթել եկեղեցում, և այդ ժամանակ ունեցել է 200 երկսեռ աշակերտ։ Եկեղեցին գործել է այսօրվա Համիտիե և Ճապրիե թաղամասերի միջև տարածվող Ռամ կոչված վրանավանի մեջ։ Քառանկյուն փայտաշեն սրահ է եղել, որը ծառայել է և՛ որպես եկեղեցի, և՛ որպես դպրոց։ Լսարանը եկեղեցուց առանձնացրել են վարագույրով, աշակերտները նստել են հողածածկ գետնին։ Դպրոցը այս շինության մեջ է գործել մինչև 1935 թվականը։։

Դպրոցը 1944-1955 թվականներին ունեցել է ինը դասարան, իսկ մի տարի էլ 10-րդ դասարան։ 1955 թվականից դպրոցը վերածվել է նախակրթարանի։ Վարժարանին կից հիմնվել է թատրոն, հրատարակել է պատի թերթ «Ծաղկեփունջ» անունով և եղել է «Խաչբուռ» պարբերաթերթը։ Հիմնվել են նաև ֆուտբոլի և վոլեյբոլի խմբեր։ 2004-2005 ուսումնական տարուց վարժարանում գործում միջնակարգ դասարաններ։ Բեթել միջնակարգ վարժարանը իր պատմության ընթացքում ունեցել է 17 տնօրեն։ Վարժարանը իրականացնում է հրատարակչական գործունեություն։

Armenian Evangelical Bethel Secondary School 04.tif|Աշակերտները վարժարանի նախկին շենքում
Armenian Evangelical Bethel Secondary School 01.tif|Վարժարանի շենքը կառուցման ժամանակ


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1923 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Հալեպի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Սիրիահայ ավետարանական դպրոցներ
Գաբրիել Մենինո

**Գաբրիել Վինիսիուս Մենինո** (,), բրազիլացի ֆուտբոլիստ, «Պալմեյրաս» ակումբի կիսապաշտպան։ Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոն։

## Կենսագրություն
Մորունգաբայի (Սան Պաուլու նահանգ) բնիկ Գաբրիելը ֆուտբոլ է սկսել խաղալ «Գուարանի» ակումբի ակադեմիայի կազմում։ Այնտեղ նրան նկատել են «Պալմեյրաս» ակումբի սկաուտները, և 2017 թվականից Մենինոն արդեն մարզվում էր այդ ֆուտբոլային ակումբի ակադեմիայում։ Նույն թվականին նա նվաճել է Բրազիլիայի մինչև 17 տարեկանների գավաթը «Պայմեյրաս»-ի մինչև 17 տարեկանների թիմում։ 2019 թվականի նոյեմբերին Գաբրիելը սկսել է մարզվել «Պալմեյրաս»-ի առաջին թիմի հետ՝ նախապատրաստվելով 2020 թվականի մրցաշրջանին։ 2020 թվականի հունվարի 22-ին նորամուտ է ունեցել «Պալմեյրաս» ակումբի հիմնական կազմում՝ Պաուլիստա լիգայի «Իտուանո» ակումբի դեմ մրցախաղում։

2020 թվականի մարտի 4-ին նորամուտ է ունեցել Լիբերտադորեսի գավաթում՝ արգենտինական «Տիգրե» ակումբի դեմ մրցախաղում։ 2020 թվականին ընդհանուր առմամբ անցկացրել է 12 մրցախաղ և խփել՝ երեք գոլ։ Օգնել է իր թիմին պատմության մեջ երկրորդ անգամ հաղթել մրցախաղում։ Նաև 2020 թվականին նվաճել է Բրազիլիայի գավաթը և Սան Պաուլու նահանգի առաջնությունը։ 2021 թվականին հինգ հանդիպում է անցկացրել Լիբերտադորեսի գավաթում և երկրորդ անգամ անընդմեջ «Պալմեյրաս»-ի հետ նվաճել է այդ գավաթը։

2018 թվականից հանդես է եկել Բրազիլիայի մինչև 20 տարեկանների հավաքականի կազմում։

## Ձեռքբերումներ
*  Սան Պաուլու նահանգի չեպիոն (1)՝ 2020 
*  Բրազիլիայի գավաթի չեմպիոն (1)՝ 2020 
* Լիբերտադորեսի գավաթի դափնեկիր (2)՝ 2020, 2021 
*  Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոն (1)՝ 2020

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Профиль на официальном сайте «Палмейраса» 

Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Բրազիլացի օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պալմեյրասի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Սթիվեն Հանեսյան

**Սթիվեն (Ստեֆեն) Հանեսյան** (, ), հայ քիմիկոս և պրոֆեսոր, Կանադայի և Միացյալ Նահանգների քաղաքացի, որը ծնվել է Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում։ Կանադայի թագավորական ընկերության անդամ (1988), Կանադայի շքանշանի ասպետ (1998)։ ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ։

## Կենսագրություն
Սթիվեն Հանեսյանի հետազոտական խումբը Մոնրեալի համալսարանում հայտնի է սինթետիկ մեթոդոլոգիաների, ինչպես նաև բնական արտադրանքի ընդհանուր սինթեզի մշակմամբ։ Բացի այդ, նրա խումբը մշակել է *Chiron* համակարգչային ծրագիրը, որն օգտագործվում էր օրգանական քիմիկոսների կողմից սինթետիկ պլանավորման համար։

Դոկտորական աստիճանը Հանեսյանը ստացել է Օհայոյի պետական համալսարանում 1960 թվականին Մելվիլ Լոուրենս Վոլֆրոմի ղեկավարությամբ։ Նա աշխատել է որպես հետազոտող *Parke-Davis & Co.* ընկերությունում (Էնն Արբոր, Միչիգան) մինչև 1968 թվականը։ 1969 թվականին միացել է Մոնրեալի համալսարանին։ 2000 թվականից նա նաև ադյունկտ-պրոֆեսոր (դոցենտ) է Իրվինի Կալիֆոռնիական համալսարանում։

Նրա գիտահետազոտական հետաքրքրությունները վերաբերում են օրգանական, կենսաօրգանական և բժշկական քիմիայի ոլորտներին։

Պրոֆեսոր Հանեսյանը մի քանի գիտական խորհրդատվական խորհուրդների անդամ է և աշխարհի դեղագործական և կենսատեխնոլոգիական ընկերությունների խորհրդատու։

## Աշխատություններ
Սթիվեն Հանեսյանը հրապարակել է մոտ 500 հոդված և ունի 42 գյուտի արտոնագիր։

## Մրցանակներ և պարգևներ
* 1974 - Merck Sharpe & Dohme մրցանակ, Կանադայի քիմիական ինստիտուտ
* 1982 - Հադսոնի մրցանակ, Ամերիկյան քիմիական միություն
* 1987 - Urgel Archambault մրցանակ
* 1988 - CIC Palladium մեդալ, Կանադայի քիմիական ինստիտուտ
* 1988 - Ալֆրեդ Բադերի մրցանակ օրգանական քիմիայում, Կանադայի քիմիայի միություն
* 1988 - Կանադայի թագավորական ընկերության անդամ
* 1991 - Bell Canada-Forum մրցանակ
* 1991 - Prix Marie-Victorin
* 1992 - Է. Սմիսմանի Medal, Կանզասի համալսարան
* 1993 - Մ. Լ. Ուոլֆրոմի մրցանակ, Ամերիկյան քիմիական միություն
* 1996 - Արթուր Քոուփի գիտական մրցանակ, Ամերիկյան քիմիական միություն
* 1997 - Izaak-Walton-Killam մրցանակ
* 1997 - Compagnon Lavoisier, Ordre des chimites du Québec
* 1998 - Կանադայի շքանշանի ասպետ
* 2008 - ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հետազոտական խմբի գլխավոր էջը
* Chiron ծրագրաշարի գլխավոր էջը
* Պրոֆեսոր Հանեսյանի հարցազրույցի տեսագրությունը

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Կանադահայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Կանադահայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամներ
Վրաստան-Անկախ պետությունների համագործակցություն հարաբերություններ

**[[Վրաստան]]ի և [[Անկախ Պետությունների Համագործակցություն|Անկախ Պետությունների Համագործակցության (ԱՊՀ)]]** հարաբերությունները բազմակողմ միջազգային հարաբերություններ են երրորդ երկրի և վերպետական կազմակերպության միջև։

## Պատմություն
1993 թվականի դեկտեմբերի 3-ին Պետությունների ղեկավարների խորհրդի որոշմամբ Վրաստանն ընդունվեց Համագործակցության մեջ, իսկ 1993 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Վրաստանը միացավ ԱՊՀ կանոնադրությանը։

2006 թվականի փետրվարի 3-ին Վրաստանը դուրս եկավ ԱՊՀ պաշտպանության նախարարներից, քանի որ այդ խմբին անդամակցությունը անհամատեղելի էր ՆԱՏՕ- ին մասնակցելու հետ։

### Վրաստանի ելքը ԱՊՀ-ից
2008 թվականի օգոստոսի 12-ին Վրաստանի նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլին հայտարարեց ռուս-վրացական պատերազմի պատճառով ԱՊՀ-ից դուրս գալու ցանկության մասին։ 2008 թվականի օգոստոսի 14-ին Վրաստանի խորհրդարանը միաձայն (117 ձայն) որոշում է կայացրել կազմակերպությունից Վրաստանի դուրս գալու մասին։ Համաձայն ԱՊՀ կանոնադրության (I գլխի 9-րդ հոդված) անդամ պետությունն իրավունք ունի դուրս գալ Համագործակցությունից։ Պետությունը նման մտադրության մասին գրավոր ծանուցում է սույն կանոնադրության ավանդապահին ելքից 12 ամիս առաջ։ Միևնույն ժամանակ, սույն Խարտիայի մասնակցության ընթացքում ծագած պարտավորությունները պարտավորեցնում են համապատասխան պետություններին դրանց լիարժեք իրականացմանը։ 2008 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովը հայտարարեց, որ ԱՊՀ երկրների ԱԳ նախարարների խորհուրդը պաշտոնական որոշում է կայացրել 2009 թվականի օգոստոսին դադարեցնել Վրաստանի անդամակցությունը Համագործակցությանը։ 2009 թվականի օգոստոսի 18-ին Վրաստանը պաշտոնապես դուրս եկավ ԱՊՀ-ից։

## Տես նաև
* Ուկրաինա-Անկախ պետությունների համագործակցություն հարաբերություններ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի երկկողմ հարաբերություններ
Կատեգորիա:Անկախ Պետությունների Համագործակցության արտաքին քաղաքականություն
ԴերՀովա

**Հ. Ա. Մուշեղի Տեր-Հովակիմյան** (**Հարություն Արթուր Մուշեղի Տեր-Հովակիմյան**, **ԴերՀովա** (), ), կանադահայ երգահան և ձայնագրման պրոդյուսեր։

## Կարիերա
Հ. Ա. Տեր-Հովակիմյանն իր առաջին ձայնագրման պայմանագիրը կնքել է 17 տարեկանում նորաստեղծ կանադական *Hi-Bias Records* ձայնագրման լեյբլի հետ։ Հետագա 15 տարիներին նրան հիմնականում հիշատակում էին «Մարկ Ռայան» բեմական անունով։

Տարիներ շարունակ նրա հիմնական ուշադրությունը եղել է *Temperance* նախագիծը (1990 թվականին Տորոնտոյում հիմնված էլեկտրոնային երաժշտության երկյակ)։ Սկսելով որպես թեք-հաուս ոճի մենանախագիծ՝ նրա դեբյուտային կոմերցիոն թողարկումը 1992 թվականի սկզբին թողարկված 5 երգից բաղկացած *Phantasy EP*-ն էր։ *Temperance*-ը, ի վերջո, անցավ ավելի դանս-փոփ / եվրոդանս հնչողության` որպես վոկալիստ ներառելով Մարկի համադասարանցի Լորեն Ռիդին։ Նրանց առաջին հիթը՝ *Music Is My Life*-ը թողարկվեց 1994 թվականին, որին հաջորդեցին մի շարք այլ հիթեր, համաշխարհային արտոնագրեր, բազմաթիվ *Juno Award* անվանակարգեր։

19 տարեկանում Մարկ Ռայանի հաջողված ռեմիքս աշխատանքները հանգեցրին նրան, որ *[[Billboard]]* ամսագիրը նրան անվանեց Կանադայի լավագույն ռեմիքսերներից մեկը։ 1996 թվականին *Temperance*-ն իր գագաթնակետին հասավ 1980-ականների «Forever Young» հիթի իր hi-nrg քավեր-տարբերակով։

1997 թվականին, S.P.O.T.-ի (Side Project of Temperance) և *Temperance*-ի «Universal Dream» սինգլի թողարկումից հետո Մարկը հեռացավ *22 Green Productions*-ը գործարկելու համար՝ հիմնականում կենտրոնանալով տեղական և միջազգային տարբեր արտիստների պրոդյուսերության և ռեմիքսինգի վրա, ինչպիսիք են *soulDecision*-ը, *666*-ը, *Vapourspace*-ը, *Urban Cookie Collective*-ը*, Mia Minx*-ը*, Emjay*-ը և այլն։

Նրա «Քելե քելե» երգով Սիրուշոն Հայաստանը ներկայացրել է Եվրատեսիլ 2008 երգի մրցույթում։ ԴերՀովան ստեղծել է երգը, մտածել վերնագիրը և պատրաստել երգի օրիգինալ և ռեմիքս տարբերակները։ Մասնակից 43 երկրների մեջ այն զբաղեցրել է 4-րդ տեղը (Հայաստանի ամենաբարձր դիրքը գլխավոր երգի մրցույթում, արդյունքը կրկնվել է 2014 թվականին) և ստացել է ամենաշատ 12 միավորը մրցույթում։

2010 թվականի սեպտեմբերի 5-ին ԴերՀովայի գործիքավորմամբ և Վլադիմիր Արզումանյանի կատարմամբ «Մամա» ստեղծագործությունն ընտրվեց որպես Հայաստանի մասնակից «Մանկական Եվրատեսիլ 2010» երգի մրցույթում։ Նոյեմբերի 20-ին երգը հավաքեց ամենաշատ միավորները (ներառյալ՝ ամենաշատ 12 միավորը)՝ հաղթելով մրցույթում. դա Հայաստանի առաջին հաղթանակն էր Եվրատեսիլի որևէ մակարդակում։

## Անձնական կյանք
ԴերՀովան ներկայումս բնակվում է Երևանում (Հայաստան)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* CBCMusic
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Կանադահայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Ռոբերտ Օլթմեն

**Ռոբերտ Օլթմեն** (; ), ամերիկացի կինոռեժիսոր և սցենարիստ, նաև պրոդյուսեր։

Միակ ամերիկացի ռեժիսորն է, ով ստացել է եվրոպական Ոսկյա արմավենու ճյուղ, Ոսկե առյուծ և Ոսկե արջ հեղինակավոր մրցանակները։ Արժանացել է նաև ամերիկյան ամենահեղինակավոր կինոմրցանականերին՝ Օսկար, Ոսկե գլոբուս,  BAFTA  և Պրայմ թայմ «Էմմի» մրցանակ։

Մարտին Սկորսեզեյի, Ֆրենսիս Ֆորդ Կոպպոլայի, Սեմ Պեկինպայի, Վուդի Ալլենի, Սթենլի Կուբրիկի և Ռոման Պոլանսկու հետ միասին համարվում է Նոր Հոլիվուդի խոշորագույն ռեժիսորներից մեկը։

Մոտ 80 գեղարվեստական և հեռուստատեսային ֆիլմերի ռեժիսոր է, որոնցից առավել նշանավորներն են «Ռազմադաշտային հոսպիտալը», «ՄակՔեյբը և միսիս Միլլերը» վեսթերնը (ընգրկված է ամերիկյան 10  լավագույն վեստեռնների ցանկում), «Նեշվիլլ», «Երեք կանայք», «Վինսենթ և Թեո», «Խաղացողը», «Բարձր նորաձևություն», «Բժիշկ Թ.- ն և նրա կանայք», «Գոսֆորդ-Պարկ»։

Ռոբերտ Օլթմենը ծնվել է Հելեն Մեթյուզի և Բեռնարդ Կլեմենտ Օլթմենի ընտանիքում, հայրը հարուստ ապահովագրական գործակալ և սիրողական մակարդակի խաղացող էր, ով ուներ գերմանական, անգլիական և իռլանդական արմատներ։ Օլթմենը ստացել է կաթոլիկ դաստիարակություն։

1943 թվականին ավարտել է Վենտվորտի (Լեքսինգտոն, Միսսուրի նահանգ) ռազմական ուսումնարանը, մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի կազմում որպես օդաչու։

Պատերազմի վարատից հետո սկսել է գրել սցենարներ, մասնավորապես նար սցենարով Ռիչարդ Ֆլեյշերը 1948 թվականին նկարահանել է «Թիկնապահը» նուրա ժանրի ֆիլմը։ Ապրելով Նյու Յորքում որպես ապրուստի միջոց սկսել է գրել։

1999 թվականին ընտրվել է Ամերիկայի արվեստի և գիտությունների ակադեմիայի անդամ։

Մահացել է 2006 թվականին 81 տարեկան հասակում Լոս Անջելեսի «Սիդարզ-Սինայ» բժշկական կենտրոնում, Լեյկեմիա հիվանդությունից։ Մահվանից մի քանի ամիս առաջ պարգևատրվել է Օսկար մրցանակի կինոարվեստում ունեցած բացառիկ նվաճումների համար։

Ռեժիսոր Պոլ Թոմաս Անդերսոնը Ռոբերտ Օլթմենին է նվիրել իր «Նավթ» ֆիլմը (*There Will Be Blood*, 2007 года):

## Գրականություն
* 
* Patrick McGilligan. Robert Altman: Jumping Off the Cliff. St Martins Pr; 1st ed edition, 1989
* Robert Altman, David Sterritt. Robert Altman: Interviews (Conversations With Filmmakers). University Press of Mississippi; 2000
* Robert Phillip Kolker. A Cinema of Loneliness: Penn, Stone, Kubrick, Scorsese, Spielberg, Altman. Oxford University Press; 3rd edition, 2000
* Jan Stuart. The Nashville Chronicles: The Making of Robert Altman's Masterpiece. Limelight Editions; 1st Limelight ed edition, 2003

## Արտաքին հղումներ
* 
;Տեսանյութ
* , 11 րոպե

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի աթեիստներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Վիշակհապատնամ

**Վիշակհապատնամ** (, ), անվանվում է նաև **Վիզակ**, քաղաք Հնդկաստանի հարավ-արևելքում՝ Բենգալյան ծոցի արևելյան ափին, Անդհրա Պրադեշ նահանգում, որի շրջաններից մեկի վարչական կենտրոնն է, ինչպես նաև այդ նահանգի խոշոագույն ու ամենախտաբնակ բնակավայրն ու ֆինանսական կենտրոնը։ Երկրի խոշորագույն նավահանգիստներից մեկն է, Հնդկաստանի արևելյան ափի քաղաքների մեջ մեծությամբ երրորդը (զիջում է միայն Չեննային և Կալկաթային)։ Գտնվում է Արևելյան Գաթեր լեռնաշղթայի մերձակայքում։ Ծովի մակերևույթից բարձրությունը՝ 0 մետր։ Քաղաքին բնորոշ է արևադարձային կլիման՝ համեմատաբար չոր ձմեռներով և խոնավ ամառներով, ողջ տարվա ընթացքում օդի ջերմաստիճանի աննշան տատանումներով։

Վիշակհապատնամում է գտնվում Հնդկաստանի արևելյան ռազմածովային նավատորմի գլխավոր շտաբը։

Վիշակհապատնամին տրվել են *Արևելյան ափի Գոա*, *Ճակատագրի քաղաք*, *Արևելյան ափի մարգարիտ* և այլ պատվանուններ։ 2017 թվականին Վիշակհապատնամը մաքրության մրցույթում Հնդկաստանի քաղաքների մեջ ճանաչվել է երրորդը։

## Բնակչություն
*Քաղաքի բնակչության թվաքանակի փեփոխությունները 1901-2011 թթ.*

2001 թվականին անցկացված մարդահամարի տվյալներով քաղաքի բնակչության թվաքանակը եղել է 982 904, 2011 թվականին անցկացված մարդահամարի տվյալներով՝ 1 730 320: Շրջակա բնակավայրերի հետ կազմում է երկրի ամենախտաբնակ մետրոպոլիսային մարզերից մեկը՝ 5 340 000 բնակչությամբ։

Բնակչության մեծ մասը դավանում է հինդուիզմ։ Կան նաև մուսուլմաններ և քրիստոնյաներ։ Քաղաքում առավել տարածված լեզուն տելուգուն է։

## Տնտեսություն
Վիշակհապատնամի տնտեսության զարգացած ճյուղերն են ձկնարդյունաբերությունը, տեղեկատվական տեխնոլոգիաները, դեղագործությունը, տրանսպորտը (հատկապես ծովային բեռնափոխադրումները)։

Վիշակհապատնամը Անդհրա Պրադեշ նահանգի ծովային դարպասն է։ Նրա նավահանգիստը խոշորագույններից մեկն է Հնդկաստանում և համարվում է միակ բնական նավահանգիստը այդ երկրի արևելյան ափին։ Նավամատույցներից մեկում՝ EQ-8-ում, աշխատանքները լրիվ մեքենայացված են։ 2010 թվականին Coal India ընկերությունը համաձայնել է մի նոր նավամատույց կառուցել Վիշակհապատնամի նավահանգստում։ Այստեղ է գտնվում նաև երկրի արևելյան ափի հնագույն նավանորոգարանը։

Վիշակհապատնամը զբոսաշրջային կարևոր կենտրոն է, որին առանձնահատուկ գրավչություն են հաղորդում լողափերը։

Քաղաքի տնտեսությունն իր ծավալով տասներորդ տեղն է զբաղեցնում Հնդկաստանում և ապահովում է 43,5 միլիարդ ամերիկյան դոլարի համախառն ներքին արդյունք։

## Պատկերասրահ

Vizag Seaport aerial view.jpg|Նավահանգիստը
Visakhapatnam view from Vizag seaport.JPG
File:Beach road near RK Beach.jpg|Լողափին զուգահեռ ձգվող խճուղին
File:Vizag railway station overview.jpg|Երկաթուղային կայարանը
Image:Vizagcity.jpg|Լողափին զուգահեռ ձգվող խճուղին
Image:Fishermen at Visakhapatnam beach.jpg|Ձկնորսներ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Internetpräsenz der Stadt

Կատեգորիա:Հնդկաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Նավահանգիստներ
Ավգուստ Քրաուս

**Ավգուստ Քրաուս** (, ), գերմանացի քանդակագործ, մեդալագործ։

## Կենսագրություն
Ավգուստ Քրաուսը ծնվել է կառապանի ընտանիքում։ Մանկությունն անցել է Ռուռորտում։ 1877 թվականի Քրաուսների ընտանիքը տեղափոխվել է Բադեն֊Բադեն։ 1882 թվականին Քրաուսը սովորել է քարտաշի մոտ։ 1883 թվականին նա ընտանիքով տեղափոխվել է Ստրասբուրգ, որտեղ շարունակել է ուսումնառությունը և մինչև 1887 թվականը հաճախել քաղաքային արհեստագործական դպրոց։ 1887-1891 թվականներին Քրաուսը սովորել է Բեռլինի Գեղարվեստի պրուսական ակադեմիայում։ Մինչև 1898 թվականը վարպետության դասեր է առել Ռեյնհոլդ Բեգասի արվեստանոցում։ 1899 թվականին Քրաուսը բացել է սեփական արվեստանոցը և մասնակցել բեռլինյան Հաղթանակի ծառուղու ձևավորմանը՝ ստեղծելով թիվ 6 խմբի քանդակները։ Ավգուստ Քրաուսի կրտսեր եղբայրը՝ Ֆրիցը, նույնպես եղել է քանդակագործ, սակայն 1918 թվականի ապրիլին զոհվել է ռազմաճակատում։

1900 թվականին Գեղարվեստի պրուսական ակադեմիան Ավգուստ Քրաուսին հատկացրել է պետական մրցանակ՝ սահմանելով 5 տարի Հռոմում ուսանելու կրթաթոշակ։ Հռոմում Քրաուսը Ադոլֆ ֆոն Հիլդեբրանդի ազդեցությամբ մշակել է սեփական ոճը՝ Լուի Տյուայոնի և Ավգուստ Գաուլի հետ դառնալով մոդեռնի նախակարապետներից մեկը։ Քրաուսը Բեռլին է վերադարձել 1906 թվականին, որտեղ վերջնականապես հրաժարվել է իր նկարչական անցյալից՝ մտնելով Բեռլինյան սեցեսսիոն։ Իր ընկերոջ՝ Հայնրիխ Ցիլեի հետ հետագայում անցել է Ազատ սեցեսիոն։ 1914-1920 թվականներին ղեկավարել է Ռաուխի թանգարանը։ Քանդակագործների բեռլինյան միավորումը նրան ընտրել է իր առաջին քարտուղարը։

Գերմանիայում նացիոնալ֊սոցիալիստների իշխանության գալուց հետո Քրաուսը 1933 թվականի նոյեմբերին ընտրվել է Մշակույթի կայսերական պալատի խորհրդական։ Նույն թվականին նկարչական ակադեմիայում Քրաուսը ղեկավարել է կիրառական արվեստի բաժինը և որոշ ժամանակ զբաղեցրել փոխնախագահի պաշտոնը։ Այս պաշտոնում էլ 1933 թվականի նոյեմբերի 3-ին Քրաուսը իր հայտնել է իր համակրանքը Ադոլֆ Հիտլերի նկատմամբ։ 1933 թվականից մինչև իր մահը Ավգուստ Քրաուսը զբաղեցրել է Գեղարվեստի պրուսական ակադեմիայի նախագահը։

Թաղվել է Շառլոտեն-Վիլմերսդորֆի Հեերշտրասեի գերեզմանատանը։
## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Peter Bloch, Sibylle Einholz und Jutta von Simson (Hrsg.): *Ethos und Pathos. Die Berliner Bildhauerschule 1786—1914*, Katalog. Berlin 1990.
* Uta Lehnert: *Der Kaiser und die Siegesallee. Réclame Royale*. Dietrich Reimer Verlag, Berlin 1998, ISBN 3-496-01189-0.
* Otto Nagel: *H. Zille*. Veröffentlichung der Deutschen Akademie der Künste. Henschelverlag, Berlin 1970.
* Peter Paret: *Die Berliner Secession. Moderne Kunst und ihre Feinde im Kaiserlichen Deutschland*. Ullstein, Frankfurt/M. 1983, ISBN 3-548-36074-2 (Ullstein-Buch; Bd. 36074)
* Kraus, August. In: Thieme, Becker, Vollmer: Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler, CD-ROM Ausgabe, Km-Ky, Seite 333 und 593, ISBN 978-3-86502-177-9.

Կատեգորիա:Գերմանացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նկարիչներ
Խրիմյան Հայրիկ կաթողիկոսի դիմանկարը

**Խրիմյան Հայրիկ կաթողիկոսի դիմանկարը**, հայ գեղանկարչության մեջ պատմական ժանրի հիմնադիր Վարդգես Սուրենյանցի 1906 թվականին ստեղծած կտավն է։ Նկարը ցուցադրվում է  Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։ Նկարիչը այս ստեղծագործությունով իր բողոքն է արտահայտում հայ ժողովրդի նկատմամբ ռուսական միապետության կիրառած հակաազգային քաղաքականության դեմ։

## Պատմություն
1903 թվականի հունիսի 12-ին Ռուսաստանի ցարական կառավարությունը «Ռուսաստանի Հայ-Գրիգորյան եկեղեցու ունեցվածքի կառավարման կենտրոնացման օրենք» անվանումով հրահանգ է հրապարակել։ Օրենքի համաձայն՝ հայ եկեղեցուն և հոգևոր հաստատություններին պատկանող ամբողջ անշարժ գույքն ու կապիտալը անցնում էին պետության տնօրինությանը։ Պետականացված գույքից և դրամական միջոցներից ստացված եկամուտներից բաժին էր հանվելու դրանց իրավատիրոջը՝ հայ հոգևոր հաստատություններին։ Գրող Մաքսիմչիկ Գորկիհունիսի 12-ի օրենքը բնորոշել է «ինքնակալական կառավարության կողմից Հայաստանի եկեղեցական ունեցվածքի թալանի ամենախայտառակ ակտ»։

## Նկարագրություն
Վարդգես Սուրենյանցը պատկերել է Հայոց կաթողիկոսին բազմած իր թիկնաթոռին, այն պահն է երբ կաթողիկոսը ստացել է տխրահռչակ 1903 թվականի հունիսի 12-ի օրենքը հայ եկեղեցու գույքը բռնագրավելու մասին, ինչը նշանակում էր հայ թեմական դպրոցների փակում։

Նամակը փակ ծրարում ընկած է Վեհափառի առջև, գորգածածկ հատակին, որի բովանդակությունը սակայն հայտնի է նրան. այդ մասին հայտնել էր նամակաբերը՝ նույն այդ օրենքի նախաձեռնողներից մեկը՝ Երևանի նահանգապետ Նակաշիձեն։

Վարդգես Սուրենյանցը պատկերել է Խրիմյան Հայրիկին դիմանկարի պլանով, բայց կտավը ըստ իր բովանդակության վերածվել է սյուժետային պատկերի։ Կաթողիկոսի դեմքի անբավականությունը, բռունցք արած ձեռքերը, ինքնագոհ բազկաթոռին հենվելը ցույց են տալիս նրա արհամարհական վերաբերմունքը հրովարտակին։

Խրիմյան Հայրիկը մանուշակագույն տնային վերնազգեստով է։ Դահլիճում միայն ինքն է։ Սուրենյանցը կաթողիկոսին միայնակ է պատկերել ազատ սենյակում՝ առավել արտահայտիչ դարձնելու համար նրա կերպարը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1906 նկարներ
Կատեգորիա:Վարդգես Սուրենյանցի նկարներ
Ձեռագիր MS 7117

**Ձեռագիր MS 7117** (անգլ.՝ Matenadaran MS 7117), Մատենադարանում պահվող ձեռագիր է, որը կազմված է ջատագովական տեքստերից, ինչպես նաև հայերեն, հունարեն, լատիներեն, սիրիերեն, վրացերեն, ղպտիերեն և աղվաներեն այբուբենների գրերի ձեռագիր օրինակներից։ Հայտնի է նրանով, որ ներառում է հայերեն տառերով տառադարձված  քրդերեն գրված հին ձեռագրերի մեծ մասը։

## Ծագում
Գրվել է մոտավորապես 1442 թվականին Արճեշ քաղաքի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող Սուրբ Աստվածածին վանքում,Մեծոպավանքի դպրոցում։ Գրվել է Կիրակոս Վիրապ (1441-1443) հայոց կաթողիկոսի կողմից, Ղրիմից բերված ձեռագրի օրինակի հիման վրա Թովմա Մեծոփեցու խնդրանքով։

## Աղվանական գրի բացահայտում
Աղվանական գիրը ձեռագրում հայտնաբերել է Իլիա Աբուլաձեն 1937 թվականի սեպտեմբերի 28։ Մեկ այլ վրացի լեզվաբան՝ Ակակի Շանիձեն, լրացուցիչ ուսումնասիրություններ կատարեց և եկավ այն եզրակացության, որ գիրը շատ նման է ուտիերենի հնչյունաբանությանը։ Այս ցուցակի մեկ այլ օրինակ լույս է տեսել 1956 թվականին, և մանրամասները հրապարակեց Հ. Քուրդյանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին Հղումներ
* Digitization of the Albanian palimpsest manuscripts from Mt. Sinai 

Կատեգորիա:15-րդ դար
Կատեգորիա:Գրքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ձեռագիր մատյաններ
Կատեգորիա:Ձեռագրեր
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Որոտան (համայնք, Քաշաթաղի շրջան)

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Որոտան**, համայնք Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։ Ներկայում համայնքի ամբողջ տարածքը գտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո և Արցախի Հանրապետության կողմից համարվում է օկուպացված։

## Աշխարհագրություն
Համայնքը տեղաբաշխված է Արցախի Հանրապետության հարավարևմտյան մասում։ Ունի հարթավայրային տեղանք։ 2015 թվականի դրությամբ համայնքային հողերի թվային տվյալներ չկային, քանի որ չափագրման աշխատանքներ չեն կատարվել։ Համայնքի սահմաններով է հոսում Որոտան գետը։

Բերձոր շրջկենտրոնից հեռու է 80 կմ, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից` 140 կմ։

## Վարչատարածքային բաժանում և համայնքային կյանք
Համաձայն Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ Որոտան համայնքն իր մեջ ներառում է Որոտան քաղաքը, Անդոկաբերդ գյուղը, Բարկուշատ գյուղը, Դողար գյուղը, Վանանդ գյուղը։

Համայնքում գործում էր քաղաքապետարան, բուժկետ։

Համայնքն ապահովված էր էլեկտրաէներգիայով, հասանելի էին բջջային, ինտերնետ կապի միջոցներն ու ռադիոհեռուստատեսությամբ։

Գործում էր ինքնահոս ջրամատակարարման համակարգ, որը սնվում էր 1 ակունքից։ Առկա են նաև խմելու ջրի համար պիտանի սեզոնային բազմաթիվ աղբյուրներ։ Համայնքի վարչական տարածքով էր հոսում «Որոտան 1» և «Որոտան 2» ոռոգման ջրատարները։

Համայնքային ճանապարհների մի մասը ասֆալտապատ էին, երկրորդային ճանապարհները՝ բնահողային և խճից։

Համայնքը միացված էր հանրապետության տրանսպորտային կապին, գործել է Երևան-Որոտան-Հադրութ և հակառակ ուղղությամբ երթուղին։

## Բնակչություն
Որոտան համայնքի բնակչությունը 2015 թվականի դրությամբ կազմել է 608 մարդ, որոնք կազմել են 180 տուն։ Նույն թվականի դրությամբ Որոտան քաղաքում բնակվել է 556 մարդ, որոնք կազմել են 162 տուն։ Անդոկաբերդ գյուղում բնակվել է 8 մարդ, որոնք կազմել են 2 տնտեսություն։ Դողար գյուղում բնակվել է 8 մարդ, որոնք կազմել են 4 տուն։ Բարկուշատ գյուղում բնակվել է 20 մարդ, որոնք կազմել են 7 տուն։ Վանանդ գյուղում բնակվել է 16 մարդ, որոնք կազմել են 5 տուն։

## Տնտեսություն
Համայնքի բնակչությունը հիմնականում զբաղվել է գյուղատնտեսությամբ՝ հողագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քաշաթաղի շրջանի համայնքներ
Լյուդմիլա Նիկոյան

**Լյուդմիլա Արմենի Նիկոյան** (, ), ռուսաստանցի և հայ թենիսիստուհի։

## Կենսագրություն
Մինչև 2001 թվականը և 2010 թվականից հետո Նիկոյանը ներկայացրել է Ռուսաստանը, 2001-2010 թվականներին՝ Հայաստանը։ Հաղթել է զուգախաղի ութ ITF մրցաշարում։ 2001 և 2008-2010 թվականներին նա Հայաստանի հավաքականի կազմում անցկացրել է 28 հանդիպում և հաղթել 21-ում։

Համաշխարհային մենախաղի վարկանիշում լավագույն արդյունքը 500-րդ տեղն է (2000 թվականի հոկտեմբերի 9-ին), զուգախաղի վարկանիշում՝ 347-րդը (2000 թվականի մայիսի 15-ին)։

2014 թվականից լողափնյա թենիսի Ռուսաստանի հավաքականի անդամ է։ ITF-ի լողափնյա թենիսի համաշխարհային վարկանիշում ամենաբարձր դիրքը 14-րդն է։ 2017 թվականին նա դարձել է Ռուսաստանի լողափնյա թենիսի բացարձակ չեմպիոն և աշխարհի չեմպիոն (խառը զուգախաղերում)։ Ռուսաստանի հավաքականի կազմում աշխարհի թիմային առաջնության կրկնակի հաղթող է։

2017 թվականին «Ռուսական գավաթ» մրցանակի դափնեկիր «Տարվա հաջողություն» անվանակարգում։

Ռուսաստանի օլիմպիական թիմի կազմում՝ Դոհայում (Կատար) անցկացված առաջին Համաշխարհային լողափնյա խաղերի (ANOC World Beach Games 2019) մասնակից է։

Թենիսի և ծովափնյա թենիսի մարզիչ է։

2019 թվականի աշխարհի առաջնության արծաթե մեդալակիր է, 2018 թվականի աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նիկոյանի պրոֆիլը WTA-ի կայքում

Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Հայ թենիսիստներ
Կատեգորիա:Ռուս թենիսիստներ
Պուերտո Կաբելիո

**Պուերտո Կաբելիո** (. ), քաղաք Վենեսուելայի Կարաբոբո նահանգում՝ Կարիբյան ծովի Տրիստե ծոցի (Golfo Triste) ափին, նահանգի վարչական կենտրոնից՝ Վալենսիա քաղաքից մոտավորապես 30 կիլոմետր դեպի հյուսիս։ Ունի օդանավակայան, երկաթուղային կայարան, արդիական ծովային նավահանգիստ, որն ամենամեծն է Վենեսուելայում և չափազանց կարևոր նշանակություն ունի այդ երկրի արդյունաբերության համար, քանի որ նրա միջոցով է ներկրվում անհրաժեշտ հումքի զգալի մասը։ Միաժամանակ արտահանվում են բամբակ, կակաո, սուրճ, կոպրա։ Քաղաքը ձկնարդյունաբերության կենտրոն է։ Գործում են նաև մսի վերամշակման խոշոր ձեռնարկություններ։ Բնակավայրում իր գործունեությունն է ծավալել UCOCAR shipyards ընկերությունը, որը պետության պատվերով և նրա հետ կնքված պայմանագրերի հիման վրա պարեկային նավեր է կառուցում առափնյա պահպանության համար։

2020 թվականի տվյալներով Պուերտո Կաբելիոյի բնակչության թվաքանակը եղել է 180.280, իսկ նրա մետրոպոլիսային տարածքում՝ Պուերտո Կաբելիո Մորոն ագլոմերացիայում ապրողների թիվը հասել է գրեթե 260 հազարի։

## Կլիմա

## Պատկերասրահ

Noche en Puerto Cabello.jpg|
Teatro Municipal - panoramio (2).jpg|
Iglesia Nuestra Señora de la Coromoto - panoramio.jpg|
Plaza Bolívar - panoramio.jpg|
Plaza el Agila - panoramio.jpg|
Iglesia, casco histórico de Puerto Cabello 2.JPG|
Sirenas, malecón de Puerto Cabello.JPG|
Pesca en el malecón de Puerto Cabello.JPG|
Calle "Los Lanceros" en Puerto Cabello.jpg|
Vista al Mar Malencón de Puerto Cabello.jpg|
Los Próceres.JPG|
Malecón.JPG|



## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* World Press Photo of the Year award winner from 1962 rebellion. 

Կատեգորիա:16-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Նավահանգիստներ
Կատեգորիա:Վենեսուելայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վենեսուելայի քաղաքներ
Գեղամ Ղարախանյան

**Գեղամ Հակոբի Ղարախանյան** (), իրավաբան, իրավաբանական գիտությունների դոկտոր, Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի քաղաքացիական իրավունքի ամբիոնի պրոֆեսոր, Հայաստանի Արդարադատության նախարարության Արդարադատության աշխատողների կատարելագործման ինստիտուտի քաղաքացիական իրավունքի ամբիոնի վարիչ, Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի դեկանի տեղակալ (1978-85 և 1991-95 թթ.), Երևանի պետական համալսարանի պրոֆեսոր, Ռուսաստանի Դաշնության հումանիտար գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ։

## Կենսագրություն
Գեղամ Ղարախանյանը ծնվել է Տավուշի մարզի Չինարի գյուղում, 1935 թվականի օգոստոսի 2-ին։ Նախնական կրթությունը ստացել է Չինարիի դպրոցում, միջնակարգը՝ Այգեձորի, որն ավարտել է 1953 թվականին և ընդունվել Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ 1958 թվականին գերազանյում դիպլոմով ավարտել է համալսարանը և աշխատանքի է անցել նույն ֆակուլտետում։ Հետագայում ուսումը շարունակել է Երևանի պետակա համալսարանի ասպիրանտուրայում։

1969 թվականին պաշտպանել է ատենախոսություն և ստացել իրավաքանական գիտությունների թեկնածուի գիտակա աստիճան։ 1972 թվականին ստացել է դոցենտի գիտական կոչում։ 1992 թվականից եղել է Երևանի համալսարանի քաղաքացիական իրավունքի ամբիոնի պրոֆեսոր։

Գեղամ Ղարախանյանը երկար տարիներ եղել է Հայաստանի Հանրապետության Գերագույն Դատարանի և Հանրապետության Արդարադատության նախարարության գիտա֊կոնսուլտատիվ խորհուրդների անդամ, մոտ երեսուն տարի՝ իրավաբանական ֆակուլտետի գիտական խորհրդի անդամ։
Գործող օրենսդրության թեմաների շրջանակներում մոտ քսան տարի հանդես է եկել ռադիոյով ու հեռուստատեսությամբ։

Մի շարք գրքերի և աշխատությունների հեղինակ է։

2003 թվականին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով Գեղամ Ղարախանյանին շնորհվել է ՀՀ վաստակավոր իրավաբանի պատվավոր կոչում, 2010 թվականին նա  պարգևատրվել է ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության, ԵՊՀ, Ֆրիտյոֆ Նանսեն ոսկե հուշամեդալներով, այլ պարգևներով։

Գեղամ Ղարախանյանը մահացել է 2014 թվականի ապրիլի 10֊ին, Երևան քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Գեղամ Ղարախանյան
*Հայաստանի ընտանեկան իրավունք 
*Գեղամ Հակոբի Ղարախանյան։ Կենսամատենագիտություն
*Ալիմենտային պարտավորություններ / Գ.Հ. Ղարախանյան
*Ամուսնությունը և ամուսնալուծությունը աշխարհի օրենքների հայելիում ։ Իրավաբանական խճանկար / Գ.Հ. Ղարախանյան ; Հայաստանի իրավագետների և քաղաքագետների միություն

Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր իրավաբաններ