open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Օրհնություն

**Օրհնություն**, Աստծո բարեհաճության և սիրո հեղումը մարդու վրա. նախապայման հոգևոր և նյութական բարգավաճման, գոհաբանական, փառաբանական աղոթք (օրհնության սաղմոսներ) առ Աստված. որևէ անձի սիրո դրսևորումը մերձավորի նկատմամբ՝ նրա վրա աստվածային բարեհաճության հրավիրումով։ Նզովքի կամ անեծքի հակոտնյան։ Ըստ Աստվածաշնչի՝ Օրհնությունները կարող են հեղվել Աստծուն սիրելի անձի վրա, եթե նա շարժվում է Աստծո կամքի համաձայն, ինչպես հավատքի հայր Աբրահամի դեպքում. «*Անչափ պիտի օրհնեմ քեզ և երկնքի աստղերի, ծովեզերքի ավազի չափ պիտի բազմացնեմ քո սերունդը*» ։ Մարդ էակին տրվող աստվածային Օրհնությունը կարող է լինել հավիտենական, ինչպես Աբրահամին և նրա սերնդին տրված Օրհնությունը, և ժամանակավոր, ինչպես Լաբանի վրա իջած Օրհնությունը, որը Հակոբի՝ Աստծո սիրելիի շնորհիվ եղավ.«Լաբանը պատասխանեց նրան.«*Քանի որ արժանացա քո բարեհաճությանը, փորձով համոզվեցի, որ Աստված ինձ օրհնեց իմ տուն քո ոտք դնելու առթիվ*»։ 
## Աստծուն հղված օրհնություն
Աստծուն հղված Օրհնության, փառաբանության ցայտուն  օրինակ է Մովսեսի երգը, որը Մովսեսն  ու իսրայելացիներն ուղղեցին Աստծուն՝ աստվածային հրաշագործությամբ Կարմիր ծովն անցնելուց հետո. «*Օրհնենք Տիրոջը, որ փառքով է փառավորված... Նա է իմ Աստվածը և ես նրան եմ փառավորելու...*» : Մերձավորին օրհնել՝ նշանակում է նրա վրա հրավիրել Աստծո բարեհաճությունը՝ Օրհնությունը, պահպանությունը, զորությունը։ Այդպես օրհնեց Հակոբը Հովսեփի որդիներին՝ Եփրեմին ու Մանասեին. «*Աստված, որին հաճո եղան իմ նախնիները՝ Աբրահամն ու Իսահակը... Հրեշտակը, որ փրկեց ինձ ամեն տեսակ փորձանքներից, թող օրհնի այս մանուկներին..., նրանք օրհնյալ լինեն երկրի վրա և շատ բազմանան*»։
Օրհնության աղբյուրը Աստվածն է՝ Հայրը, Որդին և Սուրբ Հոգին, և նա  է մարդու մեջ ներդնում բարի կամեցողությունը, բարեխոսությունը, աղոթքը և սուրբ իղձերը։ Օրհնյալ մարդը, օժտվելով աստվածային շնորհներով, հաղորդակցվում է աստվածային բնությանը և երանական կյանքին։  
Նոր կտակարանում Աստծո օրհնյալ է անվանվում Մարիամ Աստվածածինը. «*Օրհնյալ ես դու կանանց մեջ, և օրհնյալ է քո որովայնի պտուղը*»։ 
Աստվածային գերագույն Օրհնության և իշխանության աղբյուրն ու միաժամանակ կրողն է  Աստծո Որդին՝ Հիսուս Քրիստոսը, ինչպես և ասվում է Հովհաննեսի Հայտնությունում. «*Արժանի է այդ մորթված Գառը Հիսուս ընդունելու մեծություն, իմաստություն, զորություն, պատիվ, փառք և օրհնություն*»։ «*Նա, որ նստած է աթոռի վրա, ինչպես և Գառը Հիսուս, թող  օրհնյալ, բարձրացյալ և փառավորյալ լինի հավիտյանս հավիտենից*»։
Սուրբ Երրորդության անունից օրհնվում են եկեղեցու բոլոր խորհուրդները, հոգևոր բարեպաշտական արարողությունների ընթացքում կիրառվող նյութերն ու առարկաները։ Քահանան, խաչակնքելով, կարող է Աստծո Օրհնությունը հրավիրել նաև որևէ անձի կամ նվիրական առարկայի վրա։
## Օրհնության ծիսակարգերը
Համապատասխան ծիսակարգով օրհնվում են տունը (տնօրհնեք), խաչը (խաչի օրհնություն և օծում), աղը (աղօրհնեք), սրբալույս Մյուռոնը (մյուռոնօրհնություն),սուրբ Սեղանը, ջուրը , բերքը և այլն։ Եկեղեցում, սաղմոսներից զատ, կատարվում են Օրհնության շարականներ։
Նուրդալ Գրիգ

**Նուրդալ Գրիգ** (, ), նորվեգացի գրող, գրականագետ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Օսլոյի և Օքսֆորդի համալսարաններում։ Տպագրվել է 1922 թվականից։ Հայրենասիրական շնչով է տոգորված «Նորվեգիան մեր սրտերում է» (1929) բանաստեղծությունների ժողովածուն։ 1933—1935 թվականներին ապրել է Մոսկվայում, դարձել համոզված մարքսիստ։ Որպես թղթակից մասնակցել է Իսպանիայի ազգային ազատագրական պատերազմին (1936—1939), այն արտացոլել «Իսպանական ամառ» (1937) հրապարակախոսական ժողովածուում և «Աշխարհը դեռ պետք է երիտասարդ դառնա» (1938) վեպում։ Գրիգը մարտնչել է հիտլերյան զավթիչների դեմ՝ Նորվեգիայում։ Հետմահու հրատարակվել են «Ազատություն» (1945), «Հույս» (1946) բանաստեղծությունների ժողովածուները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորվեգացի գրողներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի գրականագետներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Կոմունիստ գրողներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի լրագրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Գրիգորիս Երգեցող

**Գրիգորիս Երգեցող** (ծննդյան և մահվան թվականները անհտայտ են), XIII դարի հայ գրիչ։ Գործել է Կիլիկիայի մայրաքաղաք Սիսում։ Եղել է նաև *երգիչ-կատարող*, որից և՝ նրա Երգեցող մականունը։ Ընդօրինակել է Գրիգոր Բ Վկայասերի Տօնամակը, որը Հայոց թագավոր Լևոն Գ նվիրել է Փերուճիայի հայ եկեղեցուն։ 1237 թ. Սիսում օրինակել է մեկ Ավետարան, որը 4 ավետարանիչների պատկերներով, 9 խորանով և 36 կիսախորաններով զարդարված թղթե ձեռագիր է կազմը՝ կոստղապատ, արծաթյա ակնակուռ անկյունազարդերով և ակնակուռ խաչով։ 1238 թ. Սանդուլ անապատում ընդօրինակել է մեկ այլ Ավետարան, իսկ 1244 թ.՝ Ներսես Շնորհալու ն Գրիգոր Մագիստրոսի թղթերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Աղաբաբյան դպրոց

**Աստրախանի Աղաբաբյան դպրոց**, բացվել է 1810 թվականին աստրախանաբնակ վաճառական Նիկողայոս Աղաբաբյանի և նրա մահացած եղբայրների միջոցներով։ 1821 թվականից դպրոցը հանձնվել է ժողովրդական կրթության նախարարության տնօրինությանը՝ գավառային ուսումնարանի իրավունքներով։ Տարբեր տարիների սովորողների թիվը եղել է 50 - 150։ 1917 թվականի օգոստոսին ժամանակավոր կառավարության որոշումով Աղաբաբյան դպրոցը վերափոխվել է *Աղաբաբյան գիմնազիայի* (միջնակարգ ուսումնական հաստատության ծրագրով), խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո ՝ II աստիճանի սովորական դպրոցի։ Երկար ժամանակ հայերը կազմել են աշակերտների հիմնական մասը, իսկ հայոց լեզու դասավանդվել է մինչև 1930-ական թվականները։ Դասավանդել են Ս. Պատկանյանը, Հարություն Ալամդարյանը։ Դպրոցի գրքերի տպագրությանը մասնակցել է Հարություն Շմավոնյանը։ Աղաբաբյան դպրոցը փակվել է 1950-ական թվականներին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Агабабовское училище: как армянин из Персии помогал бедным в Астрахани

Կատեգորիա:Ռուսաստանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հայերն Աստրախանում
Կատեգորիա:Աստրախանի դպրոցներ
Կատեգորիա:Ցարական Ռուսաստանի տիրապետության ներքո գործած հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Նշխար

մինի
**Նշխար**, սուրբ նշխար ս. Հաղորդության նյութերից (հաց ու գինի), մեկը, որ կիրառվում է ս. Պատարագի ժամանակ։

Նշխարը փոքր, բոլորաձև, անթթխմոր հաց է, բաղարջ, վրան՝ խաչելության կամ տնօրինական մեկ այլ խորհրդի պատկեր, իսկ երկու կողմերին մակագրություն՝ Հիսուս Քրիստոս։

## Պատրաստման եղանակակ
Նշխարը թխվում է երկաթե թիթեղի վրա, առանց այրելու և առանց տապակելու, սովորաբար ունենում է 6-10 սմ տրամագիծ, 5-7 մմ հաստություն։ Տաղավար տոներին պատրաստվում են ավելի մեծ Նշխարներ՝ հաղորդվողների բազմությանը բավարարելու համար։

Նշխարի, որպես սուրբ հացի կիրառման համար հիմք են հանդիսացել Հիսուսի խոսքերը․

Առաքելական կանոնների համաձայն ս. Պատարագի հացը՝ նշխարը, պատրաստվում է նույն օրը և թարմ վիճակում բարձրացվում ս. Սեղան, իսկ այն նշխարները, որոնք տրվում են տնօրհնեքի, հոգեհանգստի և կամ սբ. Պատարագի ժամանակ հիմնականում քահանայական դասին, կարող են նախապես էլ պատրաստված լինել։ Նշխարը պատրաստվում է և բաժանվում պատարագիչ քահանայի ձեռքով։

## Նշանակություն
Ագաթանգեղոսը նշխարը հիշատակում է «Եկեղեցու օրհնյալ հաց» ձևով։ Նշխար բառացիորեն նշանակել է կտորտանք։ Ինչպես ընդհանրական, այնպես էլ նրա անբաժանելի մաս կազմող Հայ եկեղեցին։ Նշխարը դիտվում է որպես Քրիստոսի մարմնի խորհրդանշան, քանի որ սբ. Պատարագի խորհրդի կատարման ժամանակ այն փոխակերպվում է Հիսուս Քրիստոսի մարմնին, ինչպես նշվում է հայոց Խորհրդատետր Պատարագամատույցում.

Եկեղեցական հայրերից նշխարի փոխակերպման մասին հիշատակություն ունեն Խոսրով Անձևացին (10-րդ դար), Ներսես Լամբրոնացին (12-րդ դար), Գրիգոր Տաթևացին (14-րդ դար) և ուրիշներ։

## Գրականություն
* Ներսես Լամբրոնացի, Խորհրդածութիւնք ի կարգս եկեղեցւոյ և մեկնութիւն խորհրդոյ Պատարագին, Վենետիկ, 1847
* Գրիգոր Տաթևացի, Գիրք հարցմանց, Երուսաղեմ, 1993, էջ 684
* Կարապետյան Ա., Հոգևոր բարեպաշտական արարողություններ, Էջմիածին, 1998

Կատեգորիա:Հայկական մշակույթ
Կատեգորիա:Հացամթերք
Կատեգորիա:Պատարագ
Կատեգորիա:Սնունդը կրոնում
Կատեգորիա:Քրիստոնեական մշակույթ
Գրական հոսանք

**Գրական հոսանք**, ստեղծագործական սկզբունքներով իրար մոտ կանգնած գրողների միասնություն։ Գրական հոսանքի մեջ միավորվող գրողներն առնչվում են գաղափարական ընդհանրություններով, կյանքի երևույթների ընտրության ու տիպականացման, պատկերավորության ու ոճի սկզբունքներով։ Այդ միասնությունը հաճախ կազմակերպական ձևեր է ընդունում (գրական խմբավորումներ, մանիֆեստներ, հրապարակային ելույթներ և այլն)։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին առաջացան նատուրալիզմը, սիմվոլիզմը, 20-րդ դարի սկզբին՝ ֆուտուրիզմը, ակմեիզմը և այլն։ Համապատասխան պայմանների փոփոխության դեպքում գրական հոսանքները վերանում են ասպարեզից։ Գրական հոսանք ասելով հասկանում են նաև միևնույն մեթոդի ստեղծագործական տարբեր հոսանքներ։ Այսպես, ռոմանտիկական մեթոդի մեջ եղել են առաջադիմական և հետադիմական հոսանքներ։

## Տես նաև
* Գեղարվեստական մեթոդ

Կատեգորիա:Գրականություն
Նոր Նախիջևանի թեմական դպրոց

**Նոր Նախիջևանի թեմական դպրոց**, հիմնվել է 1875 թվականին՝ որպես չորսդասյան հոգևոր ուսումնարան։ 1881 թվականից վերածվել է թեմական հոգևոր սեմինարիայի (երկու դասարան և մեկ նախակրթարան՝ 3 բաժանմունքով)։ 1886-1887 ուսումնական տարում բացվել է 6-րդ դասարանը։ Դասավանդվել են կրոն, հայոց լեզու, ռուսաց լեզու, լատիներեն, հունարեն, ֆրանսերեն, թվաբանություն, ընդհանուր աշխարհագրություն, ընդհանուր պատմություն, Ռուսաստանի պատմություն և աշխարհագիտություն, բնագիտություն, տիեզերագիտություն և այլն։ 19-րդ դարի 1-ին քառորդում Նոր Նախիջևանի և Բեսարաբիայի թեմի միակ ազգային միջնակարգ դպրոցն էր։ 1915 թվականին ունեցել է 275 աշակերտ, 18 ուսուցիչ։ Փակվել է 1920 թվականին։

Կատեգորիա:Հայկական թեմական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հայկական հոգևոր դպրոցներ
Կատեգորիա:Ցարական Ռուսաստանի տիրապետության ներքո գործած հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Գրեյդեր

[250 px|մինի|աջից|Ժամանակակից գրեյդեր, որն օգտագործվում է [ԱՄՆ զինված ուժերում]]
**Գրեյդեր** (, grade - հարթել), կցովի հողափոր-հարթեցնող մեքենա, որը կտրում, տեղափոխում, հավասարեցնում է գրունտը, սորուն շինանյութերը, ձյունը։ Կիրառվում է ճանապարհների, օդանավակայանների շինարարությունում, գյուղատնտեսության մեջ և այլն։ Գրեյդերի դանակով վահանը մոնտաժված է մեքենայի շրջանակին, վահանը կարելի է բարձրացնել, իջեցնել, շրջել պլանում կամ ուղղաձիգ հարթության մեջ։

Գրեյդերի տարատեսակն է գրեյդեր-էլևատորը, որը ծառայում է գրունտը կտրելու և մի կողմի վրա կիտելու կամ փոխադրամիջոցները բեռնելու համար։ Գրեյդեր-էլևատորի ( 600—1000 մմ տրամագծով սկավառակաձև դանակը կտրում է գրունտը, որը մատուցվում է ժապավենավոր թեք կոնվեյերին (երկարությունը՝ 8—10 մ) և ապա մի կողմ թափվում։ Գրեյդերներըները լինում են կիսակցովի, կցովի և ինքնագնաց։

Աշխարհում երբևէ ստեղծված ամենամեծ գրեյդերը իտալական «Umberto Acco Company» ընկերության Acco Grader է։ Այն կշռում է 160 տոննա, ունի երկու Caterpillar շարժիչներ։

Կատեգորիա:Շինարարական տեխնիկա
Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Կիլիկյան ճեմարան

thumb|Կիլիկյան ճեմարանի մուտքը Հին Հալեպում
**Կիլիյան ճեմարան**, հիմնվել է 1921 թվականին, Հալեպում՝ Կիլիկիայից գաղթած հայ գործիչների նախաձեռնությամբ։ 1921-1960 թվականներին կոչվել է **Կիլիկյան գաղթականաց վարժարան**։
Կիլիկյան ճեմարանի աշակերտները (1920-ական թթ.) *523* Եղել է նախակրթարան (6 դասարան), 1963 թվականին դարձել է միջնակարգ (7-9 դասարան), 1966 թվականին՝ երկրորդական (10-12 դասարան)։ Ճեմարանը տեղավորված է հարմարավետ երկու շենքում։ 1967 թվականից առաջնորդվում է պետական ուսումնական ծրագրով ուսուցումն արաբերեն է։

Մայրենի լեզվով ավանդվում են հայոց լեզու և գրականություն, կրոն։ Պահվում է աշակերտների կրթավճարներով, բարեգործական միությունների, հայրենակցական կազմակերպությունների և անհատ բարերարների նվիրատվություններով։

Շրջանավարտներին համալսարանը նդունվելու իրավունք է վերապահվում։ Հայաստանից ստանում է դասագրքեր, պարբերականներ, գրականություն։ Աշակերտների թիվը՝ 455 (2000)։ Հովանավորն է Կիլիկյան մշակութային միությունը։

Կատեգորիա:Հալեպի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հայկական համալսարաններ
Ռուբեն Գրիգորյան (ջութակահար)

**Ռուբեն Լևոնի Գրիգորյան** (), հայ ջութակահար, կոմպոզիտոր, դիրիժոր։

## Կենսագրություն
Երաժշտական կրթությունն ստացել է Թեհրանի կոնսերվատորիայում (ջութակի դասարան), Փարիզի Նորմալ երաժշտական դպրոցում (Ա․ Տոնեգերի կոմպոզիցիայի դասարան) և կոնսերվատորիայում (դիրիժորություն)։ 1946-1951 թվականներին դասավանդել է Թեհրանի կոնսերվատորիայում (ջութակ), 1948-1951 թվականներին՝ սիմֆոնիկ նվագախմբի դիրիժոր և կոնսերվատորիայի տնօրեն։ 1952 թվականից բնակվել է Բոստոնում։

Կազմել է Կոմիտասի անվան կվարտետ, ղեկավարել (1955 թվականից) տեղի «Կոմիտասյան երգչախմբային ընկերությունը», կազմակերպում և ղեկավարում է (1952 թվականից) հայ սիմֆոնիկ երաժշտության համերգներ՝ ընդգրկելով հայ կոմպոզիտորների տարբեր ժանրերի երկեր։ Ստեղծագործություններից են՝ «Հայկական ռեքվիեմ»-ը, «Նաիրի», «Տատրագոմի հարսը» սիմֆոնիկ պոեմները, իրանական սյուիտը, լարային կվարտետներ, սիմֆոնիա, «Շողոքորթը» օպերետը։ Կատարել է հայկական ժողովրդական երգերի և միջնադարյան տաղերի մշակումներ, հավաքել և հրապարակել է իրանական ժողովրդական երգեր։ 1970 և 1972 թվականներին համերգներ է տվել Երևանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկահայ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ ջութակահարներ
Կատեգորիա:Իրանահայ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Իրանահայ կոմպոզիտորներ
Կյուլլապի Կյուլպենկյան վարժարան

**Կյուլլապի Կյուլպենկյան վարժարան**, հիմնվել է 1929 թվականին, Դամասկոսում՝ ՀԲԸՄ հովանավորությամբ։ Սկզբնապես կոչվել է Ազգային Սահակյան վարժարան, 1967 թվականից՝ Կյուլլապի Կյուլպենկյան։ 1947 թվականին ունեցել է 60, 1963 թվականին՝ 200, 1968 թվականին՝ 235, 1989 թվականին՝ 150 աշակերտ։

Կատեգորիա:Դամասկոսի հայկական դպրոցներ
Գրիգոր Պահլավունի

**Գրիգոր Պահլավունի**, Գրիգոր Մեծ Ապիրատյան (), XI դարի երկրորդ կեսի հայ զորավար։ Մոր կողմից Գրիգոր Մագիստրոսի թոռը։ Շադդադյան ամիրա Մանուչեի օրոք (1072—1110) Պահլավունիները վերահաստատվել են Շիրակում, իսկ Գրիգոր Պահլավունի ճանաչվել է Անիի և Շիրակի իշխան։ XI դ․ 90-ական թվականներին մասնակցել է սելջուկների դեմ՝ Շադդադյանների պատերազմներին։ Գրիգոր Պահլավունի․ օժանդակել է եղբորը՝ Անի-Շիրակի եպիսկոպոս Վարսեղին՝ ընտրվելու Տայոց կաթողիկոսի աթոռակից։ Կրել է «Արևելքի կյուրոպաղատ» տիտղոսը։ 1099 թվականին Կաղզվանի ճակատամարտում հայկական զորքով հաղթել է սելջուկներին, մահից փրկել Մանուչեին, բայց սպանվել է դարան մտած սելջուկ զինվորի նետով։ Թաղվել է տոհմական վանքում՝ Կեչառիսում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Զորավարներ
Կատեգորիա:Պահլավունիներ
Գրենաժ

250px|մինի|աջից|Սերմի արձան Ֆրանսիայում
**Գրենաժ** (, graine — սերմ), հատուկ ձեռնարկություններում (տոհմային շերամապահական կայան, գրենայի գործարան) թթենու և կաղնու շերամորդի թիթեռներից առողջ ու կենսունակ գրենայի ստացում։ Գրենաժի հիմնական խնդիրը հիվանդություններից (գլխավորապես պեբրինայից) զերծ գրենա ստանալն է։ Հայտնի են գրենայի արտադրության ցելյուլային և արդյունաբերական եղանակները։ Ցելյուլային եղանակի էությունն այն է, որ բոժոժներից դուրս եկած առողջ էգերին մեկուսացնում են թղթե տոպրակների մեջ, թիթեռնիկները ստուգվում են, հիվանդներին իրենց գրենայի հետ ոչնչացնում են, իսկ առողջներին՝ խմբավորում, լվանում, տեղավորում թղթե տոպրակներում, կշռում և կազմում, այսպես կոչված, գրենայի տուփեր։ Արդյունաբերական եղանակի դեպքում էգերին տեղավորում են հատուկ սավանների վրա և ստանում գրենա։ Պատրաստվող գրենայի հիմնական զանգվածը պետք է լինի հիբրիդային։ Մաքրացեղերի գրենան ծառայում է հիբրիդների պատրաստման համար։

Զարագացած շերամապահություն ունեցեղ երկրներում տոհմային գրենան ստանում են ցելյուլային եղանակով։

Հայաստանում 1976 թվականի դրությամբ եղել է գրենայի երկու գործարան և մեկ շերամապահական կայան։

Կատեգորիա:Շերամապահություն
Գրքերի աշխարհ

**«Գրքերի աշխարհ»**, խորհրդային շրջանի հայկական ամսաթերթ։ Հանդիսացել է ՀԽՍՀ մինիստրների սովետի հրատարակչությունների, պոլիգրաֆիայի և գրքի առևտրի գործերի պետական կոմիտեի օրգանը։ Առաջին անգամ հրատարեկվել է 1968-ին, Երևաևում։ Խմբագիր՝ Ա․ Սարգսյան։ Զբաղվել է գրքի Գովազդի, պոլիգրաֆիայի, առևտրի, ձևավորման և նկարազարդման, հրատարակչական-խմբագրական խնդիրներով։

Փորձել է ջատագովել ընթերցանությունը, օգնել ընթերցողին կողմնորոշվելու գրական նորույթներում։ «Գրքերի աշխարհ»-ի 3-րդ էջը լույս էր տեսնում ռուսերեն, որտեղ ներկայացվում էին հայ հեղինակների՝ ՀԽՍՀ և ԽՍՀՄ մյուս հանրապետություններում հրատարակվող գրքերը, արտատպվում էին խորհրդային մամուլի արձագանքները դրանց մասին։

Կատեգորիա:Հայաստանի ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ ամսագրեր
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Վկայարան

**Վկայարան,** վկաների նահատակման, թաղման տեղում կամ մասունքների վրա կառուցված շինություն։ 

Հայաստանում առաջին վկայարանները, ըստ Ագաթանգեղոսի, կառուցել է Գրիգոր Ա Լուսավորիչը Վաղարշապատում, Հռիփսիմյանց կույսերի նահատակման վայրում՝ այնտեղ ամփոփելով սուրբերի աճյունները։ Առաջին վկայարանները կիսագետնափոր, թաղածածկ, որոնց վրա եկեղեցիներ են կառուցվել (Էջմիածնի Ս. Հռիփսիմե վանք, Էջմիածնի Սուրբ Գայանե վանք, Ամարասի վանք և այլն)։ 5-րդ դարից կառուցվել են բավական խոշոր չափերի վկայարաններ՝ ինչպես՝ բազիլիկ (օրինակ, Երերույքի Սուրբ Կարապետ վկայարան), այնպես էլ գմբեթավոր (օրինակ, Տեկորի Սուրբ Երրորդություն վանքի Սուրբ Սարգիս վկայարանը) հորինվածքով։ 

Կատեգորիա:Շենքեր և կառույցներ
Պատճառ (ժանր)

**Պատճառ**, մեկնողական գրականության ժանր։ Պատճառի նպատակը արևելաքրիստոնեական մատենագրության մեջ առավել կարևոր տեղ զբաղեցնող աստվածաբանական երկերի հորինման շարժառիթների, ժամանակի, հեղինակային պատկանելության և այլ հարակից հանգամանքների վերլուծությունն ու պարզաբանումն է։ Պատճառը երկի ստեղծման գրական պատմությունն է, նրա աստվածաբանական արժեքավորումը։ Ունենալով մատենախոսական հարուստ բովանդակություն՝ Պատճառները ներառվել են հայ միջնադարյան բարձրագույն դպրոցների և վարդապետարանների ուսումնական ծրագրերի մեջ։ Դրանք եղել են բարոյական աստվածաբանության ձեռնարկներ, որտեղ տեսականորեն ամբողջացված է դասական համարում ունեցող հայրախոսական ժառանգությունը։ Պատճառի հորինման գործում հատկապես մեծ է Դավիթ Քոբայրեցու վաստակը։ Նրա գրչին են պատկանում Փիլոն Ալեքսանդրացու (Եբրայեցի), Բարսեղ Կեսարացու, Գրիգոր Նազիանզացու, Գրիգոր Նյուսացու երկերի, ինչպես նաև՝ Դավիթ Անհաղթի «Սահմանք իմաստասիրութեան», «Ի Սուրբ Խաչն աստուածընկալ»-ի Պատճառները։ Իր տեսակի մեջ բացառիկ է 13-րդ դարի հեղինակ Գրիգոր Աբասյանի կազմած «Գիրք պատճառացը», որտեղ ի մի են բերված մինչ այդ հրապարակի վրա եղած Պատճառները։
Սերգեյ Գրիգորև

**Սերգեյ Ալեքսեևիչ Գրիգորև** (), ուկրաինացի խորհրդային նկարիչ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1951), ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ (1958)։ ԽՄԿԿ անդամ 1941 թվականից։ 1928-1932 թվականներին սովորել է Կիևի գեղարվեստական համալսարանում։ Գրիգորևի ստեղծագործություններում պատկերված է հիմնականում երիտասարդության կյանքը («Ընդունելություն կոմերիտմիության շարքերը», Ուկրաինական կերպարվեստի թանգարան, Կին, «Դարպասապահը», Տրետյակովյան պատկերասրահ, երկուսն էլ՝ 1949, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1950, «Երկուս թվանշանի քննարկումը», 1950, Տրետյակովյան պատկերասրահ, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1951)։

## Ստեղծագործություններ
* Ընդունելություն կոմերիտմիության շարքերը
* Ուկրաինական կերպարվեստի թանգարան
* Կին
* Դարպասապահը
* Տրետյակովյան պատկերասրահ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուկրաինացի նկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Գրիգոր Մարզվանեցի

**Գրիգոր Մարզվանեցի** (), XVII — XVIII դարերում հայ տպագրիչ, գրաձուլիչ, հայերեն տպագիր գրքի փորագրական արվեստի հիմնադիր։ Աբգար Թոխաթեցուց հետո երկրորդ խոշոր տպագրիչը Կոստանդնուպոլսում։ Ծնվել է Մարզվանում, սովորել Ամրդոլու վանքի դպրոցում։ Գրիգոր Մարզվանեցու տպարանն աշխատել է շուրջ 45 տարի, մինչն 1734 թվականը և հրատարակել մոտ 14 անուն գիրք։

Լավագույն հրատարակությունները՝ «Յայսմաւուրք» (1706 թվական), «Ագաթանգեղոս» (1709 թվական), Զենոբ Գլակին վերագրվող «Գիրք պատմութեանց երկրին Տարօնոյ» (1719 թվական), Հովհաննես Ոսկեբերանի «Ներբողեանք» (1734 թվական), ձևավորված, լրացված են խորաններով, զարդերով, զարդագրերով։ Գրիգոր Մարզվանեցին իր գործակից Աստվածատուր Կոստանդնուպոլսեցու հետ XVIII դարում հայ տպագրությունը հասցրեց բարձր մակարդակի։ 1708 թվականից Գրիգոր Մարզվանեցուն գործակցել են նաև իր,  Ներսեսի և Թագավորի որդիները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տպագրիչներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Նվիրակ

**Նվիրակ** (նվեր բառից-նվիրատվություններ հավաքող), եպիսկոպոս կամ վարդապետ, որը Ամենայն հայոց կաթողիկոսի հրամանով գործում է հիմնականում հայկական գաղթավայրերում տարագիր հայության շրջանում կաթողիկոսի անունից հոգևոր ու բարոյական մխիթարիչ լինելու և հանուն Մայր աթոռի կամավոր նվիրատվությունը ժողովելու համար։ Նվիրակի պաշտոնը, գործունեության ծավալման վայրերը և ժամկետը վավերացվել են կաթողիկոս հատուկ նվիրական կոնդակով։ Նվիրակին ուղեկցել և ծառայության մեջ օժանդակել են ցածր աստիճան ունեցող մեկ կամ մի քանի սպասավորներ։ Նվիրակը, դուրս գալով Սուրբ Էջմիածնից, բացի հայրապետական կոնդակից, իր հետ վերցրել է նաև Սուրբ Մյուռոն ժողովրդին բաշխելու համար։ Նվիրակության պաշտոնը Մայր աթոռի համար ժողովրդից նվերներ հավաքելուց զատ կապված էր Մյուռոնի բաշխման հետ։ Նվիրակության համար եղել են առանձին թեմեր, շրջաններ, որոնցից յուրաքանչյուրում նշանակվել է մեկական Նվիրակ, որը սովորաբար իր գործը կատարել է երեք, երբեմն ավելի տարիների ընթացքում։ Նվիրակը հաստատուն նստավայր չի ունեցել, ինչպես թեմի առաջնորդը։ Նա շրջել է բնակավայրերում և հայկական գաղթավայրերում ներկայացրել Հայոց կաթողիկոսին։ Վերջինս թեմերի հետ հարաբերվել է նաև Նվիրակիի միջոցով։ Նվիրակի ամեն քայլի համար պետք է հաշվետու լիներ կաթողիկոսին։ Շատ անգամ կաթողիկոսը հաշվի է առել Նվիրակի կարծիքը տվյալ շրջանի որևէ հոգևորականի եպիսկոպոս ձեռնադրելու նպատակահարմարության մասին։ Յուրաքանչյուր նվիրապետական շրջան ունեցել է իր գանձարանը, որտեղ հավաքվել են Մայր աթոռի անունով ժողովված բոլոր նվերները։ Գանձարաններն ունեցել են գանձապետներ կամ գանձապահներ, որոնց վստահվել է նվիրատվությունների նկատմամբ հսկողության իրականացումը և դրամի կամ բեռների Մայր աթոռ տեղափոխումը։ Նվիրակության ժամանակ եպիսկոպոս Նվիրակը հաճախ իր սպասավոր սարկավագին ժողովրդի բազմության առաջ ձեռնադրել է վարդապետ օտար ափերում հայրենի ավանդներին և ծեսերին հայությանը հաղորդակից դարձնելու համար։ Բացի այդ Նվիրակը իր շրջանում ձեռնարկել է զանազան արարողություններ, բարենորոգություններ, օծել եկեղեցիներ, հիմնել դպրոցներ, կազմակերպել բազմամարդ ուխտագնացություններ Սուրբ Էջմիածին և այլն։ Հատկապեստաճար։ Փակ դռան առաջ ասվել է տունը, ապա եկեղեցու դուռը բացվել է, և Զողորմութեանց քոց դուռն շարականը երգելով մտել են տաճար։ Հանդիսավորությամբ են կատարվել ուխտագնացությունները։ Նվիրակների առաջնորդությամբ ուխտավորները հեռավոր վայրերից Սուրբ Հռիփսիմյանց տոնին Սուրբ Էջմիածին ուխտ գալով, եկեղեցական թափորով առաջնորդվել են դեպի Մայր տաճար։

Կատեգորիա:Քրիստոնեություն
Դարուհի-Հովակիմյան միջնակարգ դպրոց

**Դարուհի-Հովակիմյան երկրորդական վարժարան** միջնակարգ դպրոց Բեյրութում։ Գործում է ՀԲԸՄ հովանավորությամբ։

## Կազմավորումը
Կազմավորվել է Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի տարիներին ՀԲԸՄ Հովակիմյան-Մանուկյան տղաների և Դարուհի Հակոբյան աղջիկների երկրորդական վարժարանների աստիճանական միացումով։ Դարուհի Հակոբյան վարժարանը հիմնվել է 1939-ին, մեծահարուստ Լևոն Հակոբյանի կտակով՝ ի հիշատակ իր վաղամեռիկ քրոջ՝ Գարունս։

## Շենքային պայմաններ
Սկզբնական տարիներին գործել է Բեյրութի Ջիմմեյզի թաղամասում վարձված մի շենքում։ 1962-ին տեղափոխվել է Բեյրութի Հազմիե արվարձանում գտնվող իր սեփական եռահարկ, նորակերտ շենքը։ Հովակիմյան-Մանուկյան վարժարանը հիմնվել է 1947-ին՝ «Հ.Բ.Ը. միության մանչեբու բարձրագույն վարժարան» անունով։ 1951-ին Մյոհրյուպե Մանուկյանի նվիրատվությամբ վարժարանի համար կառուցվել է նոր շենք և նրա հորեղբոր՝ Սարգիս Հովակիմյանի՝ բարձրագույն վարժարան հիմնելու փափագն իրականանալու առթիվ դպրոցը վերանվանվել է «Հ.Բ.Ը. միության Հովակիմյան-Մանուկյան մանչերու երկրորդական վարժարան»։

## Ծրագիրը
1960-ական թվականներից երկու վարժարանները հետևել են Լիբանանի պետական բակալորիայի ուսումնական ծրագրին։ Քաղաքացիական պատերազմի հետևանքով երկու վարժարաններն ստիպված են եղել դուրս գալ սեփական շենքերից, որոնք հետագայում վաճառվել ու քանդվել են։ Աստիճանաբար երկու վարժարանների աշխատանքները միավորվել են՝ այն փաստորեն վերածելով երկսեռ երկրորդական վարժարանի։

## Այլ տվյալներ
1993-ից երկու վարժարանների անօրենի պաշտոնը համատեղ վարում է ժիրայր Դանիելյանը։ 2002-ին վարժարանն ուներ 251 աշակերտ։ Ներկայիս Վարժարանին տնօրէննէ Արա Վասիլեան, որ նաև Լիբանինի ՀԲԸ Միութեան վարժարաններուն ընդհանուր ու պատուոյ տնօրէնի պաշտօնը։ Ա. Վասիլիանի օրով վարժարանը բարեկարգուեցաւ, ծաղկեցաւ ու արդիականացուեցաւ շնորհիւ իր յառաջադէմ վճրակամութեան։ Ուսման տևողությունը 6 տարի է։ Շրջանավարտները կարող են հաճախել տեղական և օտար համալսարաններ տիրանելով բարձր նիշերու։

Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական դպրոցներ
Գրիգորիկ

**Գրգորիկ**, (ծնվել է և մահացել է անհայտ թվականներին), միջնադարյան հայ ճարտարապետ։

Ըստ 1286 թվականի շինարարական արձանագրության, կառուցել է պատմական Սյունիքի Վայոց ձորի Մարտիրոս գյուղից դեպի արևելք գտնվող վիմափոր վանքի եկեղեցին և գավիթը, որ Գեղարդի վանքից հետո ամենանշանակալի և խոշոր ժայռափոր ճարտարապետական համալիրն է Հայայստանում։ Ենթադրվում է, որ Գրիգորիկը նույն Գրիգորիկ (Գրգորիկ) վարդապետն է, որը 1291 թվականին կերտել է նաև Սիսիանի Բնունիս գյուղի նշանավոր կոթող-մահարձանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ
Մարտունիի պաշտպանական շրջան

**Մարտունիի պաշտպանական շրջան (ՄՊՇ)**, Պաշտպանության բանակի ստորաբաժանում։

## Պատմություն
Կազմավորվել է 1991 թվականի սեպտեմբերին՝ Արցախի Հանրապետության ԻՊԿ նախագահի 1988 թվականի օգոստոսի 14-ի հրամանազրով՝ շրջանում գործող ինքնապաշտպանական ջոկատների, վաշտերի հիմքի վրա։ Կազմավորվել են 21-րդ (Կարմիր Շուկա, հրամանատար՝ Ն. Բաբայան), 22-րդ (Մաճկալաշեն՝ Ա. Մելքումյան), 23-րդ (ճարտար՝ Մ. Հակոբյան), 24-րդ (ճարտար՝ Կ. Թովմասյան), 25-րդ (Մարտունի՝ Մ. Օհանյան), 26-րդ (Մարտունի՝ Մ. Մոսիյան) մոտոհրաձգային գումարտակները։

1992-1994 թվականներին Մարտունիի պաշտպանական շրջան մասնակցել է Արցախի Հանրապետության Մարտունիի (Ղարադաղլու, Վերին Վեյսալու, Մոսլանլու, Ամիրանլար, Կորոոպատկինո և այլն), Մարտակերտի («Պուշկենյալ» բարձունք, Ձարեքտար, Նարեշտար, Արմոպլու, Յարմջա, Կարմիրավան), Աղդամի (Ավդալ-Գյուլափլու, Մարղիլու, Բաղմանլար, Աայբալու), Ֆիզուլիի («Խազազ» բարձունք, Ներրին Վեյսալու, Վերին ու Ներքին Դիլղարդա, Զագյուր, Ղարվենդ), Քելբաջարի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Ռազմական տարբեր գործողությունների ժամանակ հրամանատարներ են եղել Մոնթե Մելքոնյանը (հետմահու արժանացել է Հայաստանի Ազգային հերոս, Արցախի հերոս բարձրագույն կոչումների, պարգևատրվել «Հայրենիք», «Ոսկե արծիվ» և Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշաններով), Մ. Հակոբյանը (արժանացել է Արցախի հերոս բարձոսգույն կոչման, պարգևատրվել «Ոսկե արծիվ» և Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1-ին և 2-րդ աստիճանի շքանշաններով)։

Մարտունիի պաշտպանական շրջանից Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 1ին աստիճանի շքանշանով պարգևատրվել են Հ. Հակոբջանյանը, է. Դադայանը, Գ. Կարապետյանը, Ա. Մելքոնյանը, Կ. Ավետիսյանը, Ս. Գասպարյանը, Հ. Հարությունյանը, Ա. Ղահոոմանյանը, Ա. Պողոսյանը, Մ. Հովհաննիսյանը, Կ. Ավանեսյանը և ուրիշներ։ Մարտունիի պաշտպանական շրջանից զոհվել է 350 ազատամարտիկ։

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության պատմություն
Թեմական կենտրոնական դպրոց

**Թեմական կենտրոնական դպրոց**, միջնակարգ, երկսեռ դպրոց։ Հիմնադրվել է 1909 թվականին, Թավրիզում՝ թեմակալ առաջնորդ Կարապետ եպիսկոպոս Տեր-Մկրտչյանի ջանքերով, կովկասաբնակ բարերարներ Զոհրաբյանների կտակով և ժողովրդական հանգանակությամբ գոյացած միջոցներով։ Գործել է մինչև 1936 թվականը։ Այստեղ են իրենց կրթությունը շարունակել Արամյան-Աննայան և Հայկազյան-Թամարյան տարրական դպրոցների աշակերտ-աշակերտուհիները։ Դասավանդվել են հայերեն, պարսկերեն, անգլերեն, հայերենի քերականություն, հայոց պատմություն, մաթեմատիկա, քիմիա, ֆիզիկա և այլ առարկաներ։ Ուսուցումը հայերեն էր։

Կատեգորիա:Թավրիզի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Իրանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հայկական թեմական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հայերը Թավրիզում
Գունաթափանցում

240px|frameless|աջից
**Գունաթափանցում**, լեսում (), գեղանկարչության մեջ ներկերի նուրբ թափանցիկ կամ կիսաթափաևցիկ շերտեր, որոնցով ծածկում են նկարի չորացած կամ կիսաչոր ներկաշերտերը՝ գունային տոները փոփոխելու՝ ուժեղացնելու կամ թուլացնելու, կոլորիտը հարստացևելու, նրա ներդաշնակությանն ու միասնությանը հասնելու նպատակով։ XVI — XIX դարերում գեղանկարիչները նկարը սովորաբար ավարտում էին գունաթափանցումով։

Կատեգորիա:Գեղանկարչություն
Կատեգորիա:Գունանյութեր
Ալեքսանդր վարժարան

**ՀԲԸՄ Ալեքսանդր հիմնական դպրոց** (), ամենօրյա վարժարան։ Հիմնվել է 1990 թվականին, Սիդնեյում՝ Ալեքսանդր ամուսինների բարերարությամբ, Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության (ՀԲԸՄ) հովանավորությամբ։ Բացումը կատարվել է 1991 թվականին։ Ունի մանկապարտեզ և նախակրթարան։ Վարժարանը հետևում է Նյու Սաութ Ուելս նահանգի կրթության նախարարության ծրագրին։ Դասավանդվում են նաև հայոց լեզու, պատմություն, կրոն։ Ունի 7 դասարան, 70 աշակերտ։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ավստրալիայի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Զավեն Գրիգորյան

**Զավեն Տիգրանի Գրիգորյան** (), հայ խորհրդային պատմաբան։ Պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (1952), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1965)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը (1935)։ 1941-1953 թվականներին վարել է կուսակցական և պետական ղեկավար պաշտոններ (ՏԿԿ Երևանի քաղկոմի, ապա ՏԿԿ Կենտկոմի ագիտացիայի և քարոզչության բաժնի վարիչ, «Լենինյան ուղիով» ամսագրի խմբագիր, ՏԿԿ Կենտկոմի քարտուղար, ՀԿԿ Կենտկոմի երկրորդ քարտուղար (պրոպագանդայի գծով), հետագայում գլխավորեց ՀԽՍՀ Կուլտուրայի (մշակույթի) նորաստեղծ նախարարությունը)։ 1957 թվականից եղել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի ԽՍՀՄ ժողովուրդների պատմության ամբիոնի վարիչ։ Գրիգորյանի «Ռուս և հայ ժողովուրդների ռազմական համագործակցությունը» (1957), «Արևելյան Հայաստանի միացումը Ռուսաստանին 19-րդ դարի սկզբին» (1959, ռուս), «Հայ և Ռուս ժողովուրդների դարավոր բարեկամությունը» (հ․ 1-2, 1960-1967 թվականներին) աշխատություններում արծարծված են Ռուսաստանի հետ հայերի տնտեսական, մշակութային և ռազմաքաղաքական կապերի սկզբնավորումն ու զարգացման պատմությունը։

1951-1955 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ԳԽ պատգամավոր։

## Երկեր
* Ծրագրային թեմատիկ նյութեր ԽՍՀՄ-ի ժողովուրդների պատմության ուսումնասիրության, Երևան, 1938։
* Հայ և ռուս ժողովուրդների պատմական բարեկամությունը, Երևան, 1942։
* Պատմության դասերը, Երևան, 1943։
* Սովետական Հայաստանը 25 տարում, Երևան, 1945։
* Ռուս-հայ ժողովուրդների ռազմական համագործակցությունը XIX դ. սկզբին, Երևան, 1957։
* Հայ և ռուսական ժողովուրդների դարավոր բարեկամությունը (հ. 1-2), Երևան, 1960-1967։
*Արևելյան Հայաստանի միացումը Ռուսաստանին և նրա պատմական նշանակությունը, Երևան, 1978։
* Պատմության հարցեր։ Գիտական աշխատությունների միջբուհական ժողովածու, Երևան, 1978։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 19-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ձիթհանքով գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ազգային Կյուլպենկյան երկսեռ վարժարան

**Կյուլպենկյան երկսեռ վարժարան**, հիմնվել է 1930 թվականին, Հալեպում՝ լոնդոնահայ բարերար Ներսես Կյուլպենկյանի նյութական օժանդակությամբ։ 1940 թվականից դպրոցը հովանավորում է Բերիո թեմի ազգային առաջնոր-դարանը։ 1936-1945 թվականներին դպրոցում գործել է Սերովբե Կյուլպենկյան արհեստից վարժարանը։ 1949-1950 ուսումնական տարում վարժարանը տեղափոխվել է Սուլեյմանիե թաղամաս, 1997—1998 թվականներին՝ նոր շենք, որի կառուցմանը նյութական օժանդակություն են ցույց տվել հալեպահայ բարերարներ Պարգև Պյուլպյուլյանը և Մանասե Պապյանը։ Դպրոցն ունի նախակրթարան, մանկապարտեզ։ Աշակերտների թիվը՝ 390 (2000 թվական)։

Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հալեպի հայկական դպրոցներ
Ջրօրհնեք

270px|մինի|Ջրօրհնեքի արարողություն
**Ջրօրհնեք**, եկեղեցական արարողություն, որը կատարվում է Սուրբ Ծննդյան Պատարագից անմիջապես հետո։ Խորհրդանշում է Հիսուս Քրիստոսի մկրտությունը։

## Այլ եկեղեցիների մշակույթը
Նախապես եղել է միայն Երուսաղեմի եկեղեցուն հատուկ արարողություն, որը տեղի է ունեցել Հորդանան գետի ափին։ Հետագայում քրիստոնյա մյուս եկեղեցիները ևս հաստատել են Ջրօրհնեքի արարողությունը։ Ուղղափառ (օրթոդոքս) եկեղեցիներում սովորություն է այն կատարել գետի, լճի կամ ծովի ափին։

## Հայկական առաքելական եկեղեցու կանոններով

Հայ եկեղեցին ջրի օրհնությունը կատարում է եկեղեցում։ Հայոց պատմության մեջ հիշատակված են պատմական երկու Ջրօրհնեքներ։ Առաջինը՝ 1022 թվականին, Պետրոս Ա Գետադարձ կաթողիկոսի օրոք, Տրապիզոնի մոտ։ Երկրորդ Ջրօրհնեքը տեղի է ունեցել 1211 թվականին, Կիլիկյան Հայաստանի Սիս մայրաքաղաքում։ Լևոն Բ Մեծագործ թագավորը և բարձրաստիճան հայ ու օտար հյուրեր ներկա են եղել գետեզերքին Ջրօրհնեքի արարողությանը, որից հետո կայացել են ժողովրդական խրախճանքներ։ Ջրօրհնեքի արարողության ընթացքում կատարվում են սուրբգրային ընթերցումներ, աղոթքներ, հանդիսավոր բերվում է նաև սուրբ Մյուռոնի աղավնին։ Պատարագիչ եկեղեցականը §Առաքելոյ աղաւնոյ¦ շարականի երգակցությամբ Մյուռոնը կաթեցնում է ջրի մեջ, ապա ջրի մեջ գցված խաչը «Պահապանիչ»-ի ժամանակ հանում, տալիս է օրվա խաչի կնքահորը։

## Ծեսի մեղեդիները և ընթացքը

Արարողությունից հետո հավատացյալներն օրհնըված ջուրը տանում են տուն։ Ջրօրհնեքի ծեսը, ըստ Մաշտոց ծիսարանի «Օրհնությունաբեր ցուցակի» տվյալների, հաստատել է Բարսեղ Կեսարացին, իսկ Սահակ Ա Պարթևի հրամանով թարգմանել և Հայաստան է բերել Խոսրով թարգմանիչը։ Ջրօրհնեքի կանոնի սկզբնական երաժշտության ձևավորումը սահմանափակվել է հիմնականում 28-րդ սաղմոսի «Ձայն Տեառն ի վերայ ջուրս» կցուրդով և «Տէր թագաւորեաց» սաղմոսով։ Հետագայում սաղմոսներին ավելացել են XII-XIII դարերի հեղինակների գործերը՝ Հովհաննես Երզնկացու «Յամենայն ժամ օրհնեմք օրհնեալդ փրկիչ Էմմանուէլ» քարոզ-գանձը, «Այսօր ձայնն հայրական» տաղը, Կոստանդին Սրիկի (XIII դար) «Քրիստոս, բանդ Հօր» մեղեդին և Գրիգոր Գ Պահլավունու «Ո՜վ զարմանալի» հորդորակը, որով ավարտվում է Ջրօրհնեքի ծիսակատարությունը։ Իր կանոնականությամբ հանդերձ Ջրօրհնեքի երաժշտությունը շարքը հաճախ կազմվել է բավական ազատ։ Այսպես, Ջրօրհնեքի կանոնում, բացի սաղմոսներից և նշված գործերից, ըստ XIV-XVII դարերի առձեռն Մաշտոցների, առկա են նաև հետևյալ ստեղծագործությունները՝ Մխիթար Այրիվանեցու Ջրօրհնեքի Ճրագալույցին նվիրված «Տարփումն ըղձական, տոչոր անձկական» գանձը, Կոստանդին Սրիկի «Հրճուիմք այսօր մեք հոգեպէս» տաղը, ինչպես նաև՝ «Խորհուրդ մեծ և սքանչելի», «Լոյս ի լուսոյ», «Ուրախ լիցին այսօր երկինք», «Առաքելոյ աղաւնոյ» շարականները։ Գանձ-շարքերի նման տարբերությունները և մեղեդիների տարբեր հաջորդականությունը, հավանաբար, արտացոլում են որոշակի շրջանների կամ վանքերի տեղային ավանդույթները։

## Արտաքին հղումներ
* Հայ Առաքալական եկեղեցի
* Հայ Առաքելական եկեղեցու գրադարան
* Հայաստանի կրոնները 

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու ծիսակատարություններ
Գրիգոր Գռզիկ

**Գրիգոր Գռզիկ Այրիվանեցի**, VII-VIII դարերի հայ գիտնական, հոգևոր երաժշտության երգիչ- կատարող, երաժիշտ-ստեղծագործող։

## Կենսագրություն
Աշխատակցել է Ստեփանոս Սյունեցի երկրորդին։ Երկուսով, գիտական նպատակներով, մեկնել են Աթենք, ուսումնասիրել Աստվածաշունչը և նրա մեկնությունները, ծանոթացել փիլիսոփայության հին ու նոր ուսմունքներին։ Կոստանդոպոլսում շփվել են ժամանակի բյուզանդացի հայտնի բանաստեղծ-երաժիշտների (այդ թվում' Գերմանոս պատրիարքի) հետ, հունարենից թարգմանել Գիոնիսիոս Արիոպագացու, Նեմեսիոսի, Գրիգոր Նյուսացու և այլոց աշխատությունները։ Վերադարձից հետո Գրիգոր Գոռզիկը որպես միաբան հաստատվել է Այրիվանքում, ծավալել երաժշտակատարողական և ստեղծագործական բեղուն գործունեություն։ Եղանակել է գիշերային ժամի «Օրհնեսցուք»-ը, «ճրագալուցի» երգեր, ամենայն հավանականությամբ հայկ առաջին «մեսեդիները» (տես Մեսեդի), «առաւոտերգեր» և նման շատ կցուրդներ։ Նրա երգերի գրական հիմքը դավթյան սաղմոսներն են։ Ծանոթ է եղել արլ. քրիստոնեական երգարվեստի խոշոր գործիչներից մեկի Ռոմանոս Երգեցողի անունով Հայաստանում տարածված սաղմոսատիպ (վանկային) եղանակներին, որոնք ծաղկեցնելով ստեղծել է զարդոլորուն ոճի բարդ մեղեդիներ։ Գրիգոր Գռզիկը երկար տարիներ ճգնել է Այրիվանքի մերձակա քարայրերից մեկում, ուր և վախճանվել է։ Գերեզմանը համարվել է «հրաշագործ», վրան կառուցվել է մատուռ։ Նրա հեղինակությունները ամփոփվել են ավելի ուշ կազմված Մանրուսումն կամ Խազգիրք կոչվող ժողովածուներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ երգիչներ
Գայանյան օրիորդաց դպրոց (Թիֆլիս)

**Գայանյան օրիորդաց դպրոց**, հիմնվել է 1869 թվականին՝ Թիֆլիսի Մուղնու Սուրբ Գևորգ եկեղեցուն կից՝ մի խումբ համալսարանավարտ երիտասարդների նախաձեռնությամբ։ Մինչև 1875 թվականը երկդասյան էր, ապա դարձել է միջնակարգ ուսումնարան։ 1878 թվականին ուներ հինգ հիմնական և երկու նախապատրաստական դասարաններ։ 1879 թվականին կառուցվել է դպրոցի նոր շենք։ 1911-1912 ուսումնական տարում վերածվել է միջնակարգ դպրոցի՝ մանկավարժական ուղղվածությամբ։ Դասավանդել են Տ. Մարգարյանը, Տ. Ռաշմաճյանը, Ստեփան Պալասանյանը, Գրիգոր Արծրունին, Լևոն Շանթը, Ա. Եզեկյանը և ուրիշներ։ Սովորել են հիմնականում արհեստավորների և գյուղացիների դուստրերը։ 1921 թվականին վերածվել է երկրորդ աստիճանի երկսեռ դպրոցի։

Կատեգորիա:Հայկական օրիորդաց դպրոցներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Անդրեյ Գրեչկո

**Անդրեյ Անտոնովիչ Գրեչկո** (, ), պետական և ռազմական գործիչ, Խորհրդային Միության մարշալ (1955), Սովետական Միության կրկնակի հերոս (1958, 1973)։ ԽՄԿԿ-ի անդամ 1928 թվականից։

Ավարտել է Ֆրունզեի անվան (1936) և Գլխավոր շտաբի (1941) զինվորական ակադեմիաները։ Մասնակցել է «Հայրենական մեծ պատերազմին», եղել է դիվիզիայի, կորպուսի, բանակի հրամանատար, Ուկրաինական ռազմաճակատի հրամանատարի տեղակալ։ Իր ղեկավարած զորքերը ակտիվորեն մասնակցել են Կովկասի պաշտպանությանը։

Հետպատերազմյան շրջանում աշխատել է Կիևի զինվորական օկրուգի զորքերի, ապա, Գերմանիայում, խորհրդային զորքերի գլխավոր հրամանատար, 1957 թվականից՝ ԽՍՀՄ պաշտպանության մինիստրի առաջին տեղակալ և ցամաքային զորքերի գլխավոր հրամանատար, միաժամանակ (1960—67)՝ Վարշավայի պայմանագրի երկրների միացյալ զինված ուժերի գլխավոր հրամանատար։ 1967-76 թթ. եղել է ԽՍՀՄ պաշտպանության մինիստր։ 1973—76 թթ.՝ ԽՄԿԿ Կենտկոմի Քաղբյուրոյի անդամ։ ԽՍՀՄ II—IX գումարումների Գերագույն սովետի պատգամավոր։ Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի և այլ շքանշաններով։

Աճյունը ամփոփված է Կրեմլի պատում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:1919 ծնունդներ
Կատեգորիա:1976 մահեր
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 17 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 26 մահեր
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության մարշալներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության կրկնակի հերոսներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Տոնապատճառ

**Տոնապատճառ**, Պատճառ տօնից, հայոց Տոնացույցի՝ «Կանոնք ընթերցվածոց»-ի տոների շարքի և դրա հետ կապված առանձին ընթերցվածների՝ Հին և Նոր կտակարաններից մեջբերված բնագրերի մեկնությունների, վերլուծությունների ժողովածու։ Տոնապատճառում լուսաբանվում են տոների իմաստները, եկեղեցական մատենագրության մեջ առանձին կարևորություն ունեցող մի շարք ճառերի և մեկնողությունների երկերի հորինման շարժառիթները, բացատրվում են ավետարանական բնագրերը՝տոների «պատճառներ»-ը (այստեղից էլ՝ Տոնապատճառ անվանումը)` աստվածաբանական, վարդապետական մասնավոր ուղղվածությամբ։ Սկզբնապես հայտնի էին «Մեկնություն ընթերցվածոց» անվամբ։ Տոնապատճառի մեջ հայրախոսական տեքստերից բացի առկա են նաև Աստվածաշնչի և մի շարք ճառերի մեջ հանդիպող առավել խրթնիմաստ բառերի և արտահայտությունների կարճառոտ մեկնաբանություններ` լուծմունքներ, դավանաբանական երկեր, ինչպես նաև՝ մարգարեների, առաքյալների, նահատակների վերաբերյալ համառոտ պատմություններ, որոնք, զերծ լինելով վարքերին ու վկայաբանություններին հատուկ նկարագրականությունից, ունեն առավելապես բարոյական հրահանգի, վերլուծական պատգամի բովանդակություն։ Ի տարբերություն գործնական կիրառության համար սահմանված ծիսամատյանների, որոնք ժամանակի ընթացքում անխուսափելիորեն ենթարկվել են ինչ-ինչ փոփոխությունների, Տոնապատճառ ժողովածուն, ունենալով գերազանցապես տեսական բովանդակություն, քիչ է ենթարկվել արտաքին ազդեցության։ Իբրև տեսական-աստվածաբանական անհրաժեշտ գիտելիքներ պարունակող կարևոր դասագիրք՝ Տոնապատճառը լայնորեն կիրառվել է վանական դպրոցներում։ Ձեռագրական ավանդույթը «Տոնապատճառ» ժողովածուի ստեղծումը կապում է Արիստակես Ա Պարթև կաթողիկոսի (325–333 թվականներ) անվան հետ։ Սակայն Տոնապատճառի կազմավորման մեջ շատ ավելի էական է համարվում նախ՝ Գրիգորիս Արշարունի քորեպիսկոպոսի (VII–VIII դարեր.), ապա Զաքարիա Ա Ձագեցի կաթողիկոսի (855–876 թվականներ) մասնակցությունը։ Ժողովածուի բովանդակային ճոխացմանը կարևոր նպաստ է բերել նաև Սամվել Կամրջաձորեցին (X–XI դարեր)` այն համալրելով նոր միավորներով, այդ թվում նաև` իր հորինած մեկնողական ճառերով։ Իբրև այս ժողովածուի խմբագիրներ հիշվում են նաև Վարդան Հաղբատեցին (XII դար), XIII դարի հեղինակներ Հովհաննես Գանձակեցին, Վարդան Արևելցին և ուրիշներ։ Տոնապատճառ ժողովածուի առավել ներկայանալի օրինակներ են Մատենադարանի № 1007, 2021, 2039, 4139 ձեռագրերը։

Կատեգորիա:Մատենադարան
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու գրքեր
Գրիչ (գրագիր)

**Գրիչ**, գրող, գրագիր, քարտուղար, որ միջնադարում ձեռագրեր էր գրում։ Մասնագիտական կրթություն էր ստանում գրչության դպրոցներում, վարպետ գրիչների մոտ՝ դառնալով ձեռագրերի հիմնական ստեղծողը, հաճախ նաև նկարազարդողն ու կազմողը։ Գրիչը ոչ միայն գեղեցիկ ձեռագիր պետք է ունենար, այլև լիներ գրագետ, տիրապետեր գրչության արվեստի նրբություններին։ Եղել են նաև ինքնուս գրիչներ։ Սրանց ձեռագրերը սխալաշատ էին։ Վարպետ գրիչ  կոչվում էր «գրչապետ», «քաջ քարտուղար», «հոգևաոր» են։ Գրիչը հաճախ իր արվեստը փոխանցում էր ժառանգաբար (Աղթամարում Դանիել գրչի ժառանգներն այն պահպանեցին շուրջ 200 տարի)։ Գրիչները հիմնականում աշխատում էին գրչության կենտրոններում, բայց կային և «թափառական» գրիչներ, որոնք ձեռագիր գրելու էին գնում պատվիրատուի մոտ։

Կատեգորիա:Մասնագիտություններ
Ազգային Մեսրոպյան երկսեռ վարժարան

**Ազգային Մեսրոպյան երկսեռ վարժարան**, հիմնվել է 1923 թվականին, Հալեպի Սուլեյմանիե-Ռամ թաղամասի հայ տարագիրների ճամբարում՝ Սուրբ Խաչ եկեղեցուն կից։ Սկզբնապես կոչվել է Քեմբի դպրոց, ավելի ուշ՝ Քեմբի Մեսրոպյան երկսեռ վարժարան։

1936 թվականին տեղափոխվել է Նոր գյուղ թաղամաս, 1943 թվականին՝ նորոգված նոր շենք՝ Սուրբ Գևորգ (նախկին Սուրբ Խաչ) եկեղեցու տարածքում։ Ունի մանկապարտեզի և նախակրթարանի բաժիններ, 210 աշակերտ (2000 թվականի դրությամբ)։

Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հալեպի հայկական դպրոցներ
Արշալույս (թերթ, Կահիրե)

**Արշալույս**, ազգային, գրական, գիտական և քաղաքական եռօրյա, ապա՝ շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1899-1905 թվականներին, 1908 14-ին, Կահիրեում։ Խմբագիրներ՝ Եղիշե Թորոսյան, Գևորգ Փափազյան, Շահեն Հաճեթյան։ Ազգային անկախ միության հրատարակություն։ Լուսաբանել է եգիպտահայ գաղութի հասարակական կյանքը, լուսավորության և մշակույթի հարցեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եգիպտոսի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայերը Կահիրեում
Արշակ և Սոֆի Գոլստըն վարժարան

**Արշակ և Սոֆի Գոլստըն վարժարան**, ամենօրյա վարժարան։ Հիմնվել է 1986 թվականին, Սիդնեյում՝ ազգային բարերարներ Սոֆի և Արշակ Գոլըստրնների (Գալստյաններ) նվիրատվությամբ, Համազգային մշակութային միության հովանավորությամբ։ Ոաումն իրականացվում է պետական կրթական ծրագրով։ Դասավանդվում են նաև հայոց լեզու, պատմություն, կրոն։ Ունի մանկապարտեզ, նախակրթարան, երկրորդական բաժիններ։ Վարժարանում կրթություն է ստանում շուրջ 300 աշակերտ։ Շրջանավարտներից շատերն ուսումը շարունակում են տեղի համալսարաններում։

Կատեգորիա:Ավստրալիայի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Գրո

**Գրո (Տեր Տակոբյան Գրիգոր Աբրահամի)** (, Երևան), հայ խորհրդային հոգեբույժ։ Պրոֆեսոր (1936)։

## Կենսագրություն
Սկզբնական կրթությունն ստացել է Նախիջևանում։ 1905 թվականին ավարտել է Երևանի գիմնազիան և ընդունվել Մոսկվայի համալսարանի բնագիտության ֆակուլտետը։ 1906 թվականին տեղափոխվել է Օդեսայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը, որն ավարտել է 1912 թվականին և աշխատել Մոսկվայի համալսարանի նյարդային հիվանդությունների կլինիկայում։ 1925 թվականին վերադարձել է Երևան, նշանակվել հոգեբուժական հիվանդանոցի վարիչ, ապա՝ հոգեբուժական կլինիկայի տնօրեն։ Հետագայում ղեկավարել է մանկական լոգոպեդիայի, այնուհետև՝ հոգեբուժական կաբինետները։ Գրոյի աշխատանքները նվիրված են բազեդովյան հիվանդության, մանկական սպաստիկ լուծանքի, մալարիայի, շիզոֆրենիայի կլինիկայի և բուժման հարցերին։ Գրոն կազմել է նյարդաբանական տերմինների առաջին հայերեն բառարանը (լույս է տեսել 1936 թվականին)։

Կատեգորիա:Հայ հոգեբույժներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 5 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նախիջևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Մայիսի 6 մահեր
Քավություն

**Քավություն**, փրկանք, հատուցում, փրկագին, մարդկանց գործած մեղքերի, հանցանքների պատժապարտության վերացումը Աստծո կողմից և նրա կամքով, ա՛յն պարագայում, երբ լրացվում կամ հագեցվում է նրա սրբությունն ու արդարությունը այնպիսի՛ զոհաբերությամբ, որը պատշաճում կամ ընդունելի է Աստծուն։

Հին ուխտի՝ Քավության համար Աստծուց սահմանված խորհրդավոր զոհերը նախօրինակներն ու նշանակներն էին Հիսուսի և նրա թափած քավչարար արյան։ Հիսուսի նախանշանն էր զատկական մեկ տարեկան արու և անարատ ոչխարի (գառան, ուլի) զոհաբերումը հրեական տարվա առաջին ամսի տասնչորսին, Աստծուց սահմանված առաջին Զատկին, Եգիպտոսից իսրայելացիների դուրս գալու նախընթաց օրվա երեկոյան։

Այնուհետև Քավության օր է սահմանվել յոթերորդ ամսվա 10-րդ օրը (հոկտեմբերի սկզբին), Տաղավարահարաց տոնից հինգ օր առաջ։ Դա տարվա մեջ միակ պարտադիր ծոմի օրն էր, որի արարողությունները մանրամասնորեն նկարագրված են Ղևտացիների գրքի 16-րդ գլխում։ Այդ օրը Քավություն կատարելու համար քահանայապետը, մտնելով Վկայության խորանի Սրբությունների Սրբությունը, հատուկ արարողակարգով նոխազի արյունը սրսկել է երկու քերովբեների միջև գտնվող Ուխտի տապանակի ոսկե կափարիչին (որը կոչվել է Քավություն կամ Քավության սեղան)։ Նույն օրն է կատարվել նաև ազատ արձակվող նոխազի արարողությունը, որ Տերը պատվիրել էր Մովսեսին երկու նոխազ են ընտրել, մեկի գլխի վրա ձեռք դնելով՝ իրենց մեղքերն ու անօրենությունները թափել են կենդանու գլխին կամ փոխանցել նրան և ժողովրդի մեղքերով բեռնավորյալ՝ ազատ արձակել դեպի անապատ. մյուսը զոհաբերել են Տիրոջը՝ քահանայապետի, նրա ընտանիքի և ողջ ժողովրդի մեղքերի Քավության համար։ Հատուկ ծիսակարգով կատարել են նաև այլ ողջակեզներ (փրկության, հատուցման, թողության ևն) և անարյուն զոհաբերություններ, որոնց վերջնական նպատակը մեղքերի Քավությունն էր, մեղքերի թողությամբ մարմնավոր ու հոգևոր մաքրագործումը և ուխտի նորոգումը։ Հին ուխտում Աստված Քավություն շնորհում էր կենդանիների զոհաբերությամբ, իսկ նորում՝ Աստծո Գառի՝ ճշմարիտ ու կատարյալ զոհի՝ Հիսուս Քրիստոսի արյամբ.
«Ահա՛ Գառն Աստուծո, որ վերացնում է աշխարհի մեղքը»։

Պողոս առաքյալի խոսքերի համաձայն, Քավության «...պատարագները, որ մատուցում էին տարեցտարի, չէին կարող կատարյալ
դարձնել մատուցողներին» և «...նոխազների և ցուլերի արյունը չէր կարող վերացնել մեղքերը», քանի որ դրանք ժամանակավոր և երկրային Քավություններ էին։ Աստված նախատեսել էր կատարյալ և հավիտենական Քավություն՝ Հիսուս Քրիստոսին, որն իր անձի պատարագումով հավիտենական Քավություն շնորհեց իրեն հավատացողներին «եվ նա՛ է քավությունը մեր մեղքերի, և ոչ միայն մեր մեղքերի, այլև՝ ամբողջ աշխարհի»։ Քավութանը հետևում է մեղքերի թողությունը, փրկությունը, Տիրոջ մարմնի և արյան Հաղորդությունը։

Կատեգորիա:Աստվածաբանություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Ոստանիկներ

**Ոստանիկներ**, ազնվական կրտսեր դաս վաղ միջնադարյան Հայաստանում։ Մեծ մասամբ սերել են արքայական տոհմից, կալվածքներ ստացել արքունական տիրույթից՝ ոստանից։ Եղել են թագավորի առավել վստահելի վասալները, համալրել ոստանիկ կամ արքունի հեծելագունդը։ Վարել են պալատական զանազան պաշտոններ։ Արշակունյաց թագավորության անկումից (428) հետո ոստանիկները պահպանել են իրենց գոյությունը, ենթարկվելով պարսից արքայից արքային, որին անցել էր հայ Արշակունիների ոստանը։ Ոստանիկներ հետագայում նույնացել են ազատներին և մյուս ազնվական դասերին։ Փոխաբերական առումով «ոստանիկ» նշանակել է քաղաքակիրթ, բարեկիրթ, մշակված։ «Ոստանիկ լեզու» է կոչվել արքունի տիրույթներում, ապարանքներում խոսվող մշակված և ճոխ լեզուն։

Կատեգորիա:Հայաստանի տիտղոսներ
Կատեգորիա:Ավատատիրությունը Հայաստանում
Ովաննես

**Ովաննես**, Ովաննես քարգործ ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ են, հայ ճարտարապետ։ XIII դարում կառուցել է Ներքին Թալինի Քաղենիի ամրոցի միջին պարիսպները։ Շինարարական արձանագրությունը պահպանվել է ամրոցի հս-արլ․ մասում գտնվող փոքր եկեղեցու մոտի բուրգի պատին։

Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ
Պյատրաս Գրիչկյավիչուս

**Պյատրաս Պյատրովիչ Գրիչկյավիչուս ** (, ), լիտվացի խորհրդային կուսակցական գործիչ, Լիտվայի կոմկուսի Կենտկոմի առաջին քարտուղար 1974 թվականից մինչև մահ։ ԽՄԿԿ անդամ 1945 թվականից։

1948 թվականին ավարտել է Լիտվայի Կ(բ) կ Կենտկոմին կից կուսակցական, 1958 թվականին՝ ԽՄԿԿ Կենտկոմին կից բարձրագույն կուսակցական դպրոցը։ 1942-1944 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում, մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։

1948-1950 թվականներին աշխատել է ԼԿԿ ԿԿ-ում, 1950-1951 թվականներին՝ հանրապետական «Վալստեչյու լայկրաշտիս» («Գյուղացիական թերթ»), 1951-1953 թվականներին՝ «Ռաուդոնոյի ժվայգջե» («Կարմիր աստղ») թերթերի խմբագիր, 1953-1955 թվականներին՝ «Տիեսա» («ճշմարտություն») թերթի խմբագրի առաջին տեղակալ։ 1955-1964 թվականներին եղել է ԼԿԿ Վիլնյուսի քաղկոմի քարտուղար, երկրորդ քարտուղար, 1964-1971 թվականներին՝ ԼԿԿ Կենտկոմի բաժնի վարիչ, 1971-1974 թվականներին՝ ԼԿԿ Վիլնյուսի քաղկոմի առաջին քարտուղար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային խմբագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի պարտիզաններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 9-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Լիտվայի քաղաքական գործիչներ