Բադր ալ-Զաման Ղարիբ

**Բադր ալ-Զաման Ղարիբ Գարականի** () իրանցի լեզվաբան։ Պարսկական լեզվի և գրականության ակադեմիայի միակ մշտական կին անդամը, մնայուն գործիչն ու այս ակադեմիայի ղեկավարի խորհրդականը։

## Ընտանիք
Բադր ալ-Զաման Ղարիբ Գարականին ծնվել է 1929 թվականի հուլիսի 28-ին Թեհրանում: Նրա ընտանիքը ծագումով եղել է Մարքազի նահանգի Գարական քաղաքից և եղել է Շամս ալ-Ուլամա Ղարիբ Գերքանիի ժառանգներից։

## Կրթություն
Ղարիբը նախնական և միջնակարգ կրթությունն ավարտել է նույն քաղաքում՝ ստանալով բնական գիտությունների դիպլոմ։ Դրանից հետո դադարել է սովորել այդ ոլորտում։ Մինչև առիթ եղավ, և նա սկսել է հետաքրքրվել պարսկական գրականությամբ: 1954 թվականին ընդունվել է Թեհրանի համալսարանի գրականության և հումանիտար գիտությունների ֆակուլտետ։ Ղարիբը պարսկական լեզվի և գրականության բակալավրի կոչում է ստացել 1957 թվականին, իսկ մեկ տարի անց Փենսիլվանիայի համալսարանի կրթաթոշակով մեկնել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ՝ ուսումնասիրելու Իրանի հին լեզուները։ Մագիստրոսի կոչում է ստացել Փենսիլվանիայի համալսարանի լեզվաբանության և արևելագիտության ամբիոնից և մեկ տարի սովորել հնչյունաբանություն Միչիգանի համալսարանում: Այս դասընթացում, բացի սանսկրիտից, սովորել է նաև հնդեվրոպագիտություն։ 1961 թվականին  ընդունվել է Կալիֆորնիայի համալսարան, Բերքլի՝ օգտագործելով առաջին ուսանողների կրթաթոշակը և հետազոտություններ է կատարել Վալտեր Բրունո Հենինգի հսկողության ներքո: Իր դոկտորական թեզը գրել է«Բայի կառուցվածքային վերլուծություն սողդերենում» վերնագրով։

## Համալսարանի պրոֆեսոր
Մեկ տարի Իրան վերադառնալուց հետո Ղարիբը չորսուկես տարի դասավանդել է հին պարսկերեն, միջին պարսկերեն և պարսկերեն լեզուների պատմություն Շիրազի համալսարանում՝ ասիստենտի կոչումով։ Այնուհետև ևս մեկ անգամ է մեկնել Միացյալ Նահանգներ՝ սովորելու հնարավորությամբ և միևնույն ժամանակ, որպես հետազոտական, պարսկերեն լեզու է դասավանդել որպես հրավիրյալ պրոֆեսոր Յուտայի համալսարանում, ինչպես նաև մեկ կիսամյակ անցկացրեց Հարվարդի համալսարանում որպես գիտաշխատող։ Կրկին վերադարձել է Շիրազի համալսարան։ Ղարիբը 1971 թվականին տեղափոխվել է Թեհրանի համալսարան։

## Պարսկերեն լեզվի և գրականության ակադեմիա
Ղարիբը 1998 թվականին ընտրվել է Պարսկերեն լեզվի և գրականության ակադեմիայի մշտական անդամ, իսկ 1999 թվականին՝ այս ակադեմիայի բարբառագիտության բաժնի վարիչի պաշտոնում։ 2012 թվականից եղել է պարսկերեն լեզվի և գրականության ակադեմիայի միակ շարունակական կին անդամը։ Ղարիբը ավելի քան երկու տասնամյակ եղել է Իսլամական մեծ հանրագիտարանի կենտրոնի անդամ։

## Պարգևներ
Ղարիբը Իրանի գիտության և մշակույթի փառքի սրահի մրցանակի դափնեկիր է (1998 թվական)։ Ղարիբի ստեղծագործությունների երկու գիրք՝ «Լուռ լեզուներ» (1986 թվական) և «Սողդի լեզվի մշակույթ» (1995 թվական) ճանաչվել են Իրանի մշակույթի և իսլամական առաջնորդության նախարարության կողմից որպես Իրանի տարվա գրքի մրցանակ: 2012 թվականի դեկտեմբերին Մահմուդ Աֆշարի հիմնադրամի 17-րդ պատմական մետաքսե գորգի մրցանակը շնորհվել է Ղարիբին։ Զահրա Զարշանասի և Վիդա Նադաֆի «Բադր ալ-Զաման Ղարիբի տոնը» գրքի մասին հոդվածներ են գրել՝ Ջալե Ամուզգարին, Աբուլքասեմ Իսմայիլփուրը, Իրաջ Աֆշարը և Մանուչեհր Սոթուդեն՝ ոգեկոչելու այս ստեղծագործությունները։

## Մահ
Ղարիբը մահացել է 2020 թվականի հուլիսի 28-ի վաղ առավոտյան 90 տարեկան հասակում։ Մահացել է կորոնավիրուս-2 (SARS-CoV-2) սուր շնչառական համախտանիշի պատճառով։

## Գրքեր
* *Բայի կառուցվածքի վերլուծություն սողդիերենում* (անգլերեն)
* *Լուռ լեզուներ՝* հեղինակ Յոհաննես Ֆրիդրիխ, թարգմանվել է Յադուլլա Սամարայի և Բադր ալ-Զաման Ղարիբի կողմից (Իրանի Իսլամական Հանրապետության տարվա գիրք)
* *Բուդդայի ծննդյան պատմությունը*
* *Սողդական մշակույթ* (սոգդիերեն-պարսկերեն-անգլերեն)
* *Փահլավերեն արձանագրության հայտնաբերումը Չինաստանում*
* *Բուդդայի ծննդյան պատմությունը հիմնված սոգդիական ավանդույթի վրա*
* *Իրանում բարբառագիտության պատմությունը*
* *Սողդիանոլոգիա* (հոդվածների ժողովածու)
* *Հին և միջին Իրանի հետազոտությունները*
* *Քաթուֆ ալ-Ռաբի* (իրավագիտության սկզբունքներ արաբական պոեզիայում)

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կատեգորիա:Կին լեզվաբաններ