Շուկայի անկյունային գրավում

մինի|1980 թվականին Հանթ եղբայրների կողմից արծաթի շուկան գրավելու փորձից հետո ոսկու և արծաթի գները կարճ ժամանակով կտրուկ աճը իրադարձության ժամանակ։
Ֆինանսների մեջ **շուկայի անկյունային գրավումը** նշանակում է որոշակի բաժնետոմսի, ապրանքի կամ այլ ակտիվի նկատմամբ բավարար վերահսկողություն ձեռք բերել՝ շուկայական գինը մանիպուլյացիայի ենթարկելու փորձով։

Իրենց շուկաները գրաված ընկերությունները սովորաբար դա արել են՝ փորձելով ավելի մեծ ազատություն ստանալ իրենց որոշումների կայացման գործում։ Օրինակ՝ նրանք կարող են ցանկանալ ավելի բարձր գներ սահմանել իրենց արտադրանքի համար՝ առանց վախենալու, որ կկորցնեն չափազանց շատ բիզնես։ Անկյուն պահողը հույս ունի վերահսկողություն ձեռք բերել ապրանքի մատակարարման բավարար մասի նկատմամբ՝ դրա գինը սահմանելու համար։

## Ռազմավարություն և ռիսկեր
Շուկայի գրավումը կարելի է փորձել մի քանի մեխանիզմների միջոցով։ Ամենաուղիղ ռազմավարությունը որոշ սպոտ շուկայում վաճառքի համար առաջարկվող մատչելի ապրանքի մեծ տոկոսը գնելն ու այն կուտակելն է։ Ֆյուչերսային առևտրի ի հայտ գալով, անկյունային վաճառողը կարող է գնել ապրանքի մեծ թվով ֆյուչերսային պայմանագրեր, այնուհետև վաճառել դրանք շահույթով՝ գինը բարձրացնելուց հետո։

Չնայած բազմաթիվ փորձեր են եղել շուկաները գրավելու՝ անագից մինչև խոշոր եղջերավոր անասուններ գնելով, մինչ օրս այդ փորձերից շատ քչերն են հաջողության հասել. փոխարենը, այս փորձերի մեծ մասը հակված է եղել ինքնաբուխ կոտրվելուն։ Դեռևս 1923 թվականին Էդվին Լեֆևրը գրել է՝ «մեծ անկյուններից շատ քչերն էին շահութաբեր դրանց ինժեներների համար»։

Շուկան գրավելու փորձ կատարող ընկերությունը խոցելի է իր դիրքային չափի պատճառով, ինչը այն դարձնում է շուկայական ռիսկի նկատմամբ խիստ ենթակա։ Իր բնույթով, շուկան գրավելը պահանջում է, որ ընկերությունը գնի ապրանքներ կամ դրանց ածանցյալ գործիքներ արհեստական գներով։ Սա արդյունավետորեն ստեղծում է մի իրավիճակ, երբ մյուս ներդրողները փորձում են շահույթ ստանալ այդ մեքենայություններից՝ արբիտրաժի միջոցով։ Սա զսպող ազդեցություն ունի անկյունային դիրք գրավելու փորձի վրա, քանի որ այս ներդրողները սովորաբար դիրքեր են գրավում անկյունային դիրք գրավողի դեմ։ Ավելին, եթե գինը սկսի շարժվել անկյուն պահողի դեմ, նրա կողմից վաճառելու ցանկացած փորձ, հավանաբար, կհանգեցնի գնի զգալի անկման, ինչը անկյուն պահողին կենթարկի աղետալի ռիսկի։

Գրեթե բոլոր դեպքերում ընկերությունը պարզապես կորցնում է իր գումարը և լուծարվում է նախքան գները գրեթե վերահսկելուն հասնելը։ Այն քիչ դեպքերում, երբ ընկերությունները շուկայում գերիշխող դիրք են ձեռք բերել, կառավարությունները և բորսաները միջամտել են։ Շուկայի անկյունը գրավելը հաճախ հանրության կողմից համարվում է անբարոյական և ունի խիստ անցանկալի հետևանքներ տնտեսության վրա։

## Պատմական օրինակներ
### Թալես Միլեթացի (մ.թ.ա. մոտ 6-րդ դար)
Ըստ Արիստոտելի *[[Քաղաքականություն (Արիստոտել)|«Քաղաքականություն»]]* աշխատության (Գիրք I, բաժին 1259ա)՝ Թալես Միլեթացին մի անգամ գրավել է ձիթապտղի յուղի մամլիչների շուկան՝

Պատմության համաձայն՝ Թալեսը իր աղքատության պատճառով ծաղրի է ենթարկվել փիլիսոփայության անօգուտության համար։ Սակայն աստղագիտության իր գիտելիքներից ելնելով՝ նա դեռևս ձմռանը նկատել էր, որ ձիթապտղի մեծ բերք է լինելու, ուստի նա փոքր գումար հավաքել է և կանխավճարներ վճարել է Միլետոսում և Քիոսում գտնվող բոլոր ձիթապտղի մամլիչների համար, որոնք նա վարձակալել է ցածր վարձավճարով, քանի որ ոչ ոք նրան չէր վարձում։ Եվ երբ սեզոնը եկավ, հանկարծակի պահանջարկ առաջացավ միաժամանակ մի քանի մամլիչների նկատմամբ և դրանք իրեն դուր եկած պայմաններով վարձակալելով՝ նա մեծ գումար է վաստակել՝ այդպիսով ապացուցելով, որ փիլիսոփաների համար հեշտ է հարստանալ, եթե ցանկանան։

### 19-րդ դար՝ Էդվին Լեֆևրի դասական օրինակներ
Լրագրող Էդվին Լեֆևրը թվարկում է 19-րդ դարի կեսերի անկյունների մի քանի օրինակներ։ Նա տարբերակում է անկյունները՝ որպես մանիպուլյացիաների արդյունք, մրցակցային գնման արդյունքի անկյուններից։

#### Ջեյմս Ֆիսկ, Ջեյ Գուլդ և Սև ուրբաթ (1869)
1869 թվականի «Սև ուրբաթի» ֆինանսական խուճապը Միացյալ Նահանգներում առաջացավ Ջեյ Գուլդի և Ջեյմս Ֆիսկի ջանքերի շնորհիվ՝ Նյու Յորքի ոսկու բորսայում ոսկու շուկան գրավելու համար։ Երբ պետական ոսկին հայտնվել է շուկայում, գնի բարձրացումը մի քանի րոպեի ընթացքում կտրուկ նվազել է և շատ ներդրողներ սնանկացել են։ Ֆիսկը և Գուլդը խուսափել են զգալի ֆինանսական վնասներից։

#### Լեֆևրի մտքերը հին օրերի անկյունների մասին
Իր գրքի 19-րդ գլխում Էդվին Լեֆևրը փորձում է ամփոփել 19-րդ դարի անկյունների հիմնավորումը՝

### 20-րդ դար։ Հյուսիսային Խաղաղօվկիանոսյան երկաթուղի
1901 թվականի մայիսի 9-ին Հյուսիսային Խաղաղօվկիանոսյան երկաթուղու անկյունը մրցակցային գնման լավ փաստաթղթավորված դեպք է, որը հանգեցրել է խուճապի։ «Ֆոնդային օպերատորի հիշողությունները» գրքի 2009 թվականի մեկնաբանված հրատարակությունը պարունակում է Լեֆևրի 3-րդ գլխի բնօրինակ պատմությունը, ինչպես նաև էջի եզրերին ներկայացված իրական վայրերն ու անձնավորությունները բացատրող ժամանակակից ծանոթագրություններ։

### 1900-ականներ՝ Միացյալ պղնձի ընկերություն
1907 թվականի հոկտեմբերին Օգաստուս Հայնցեի կողմից Միացյալ պղնձի ընկերությունը փակուղի մտցնելու անհաջող փորձը հանգեցրել է 1907 թվականի խուճապի: Նյու Յորքի ֆոնդային բորսայում նախորդ տարվա 50% անկումը ուղղակիորեն կապված է եղել այդ իրադարձության հետ։

### 1920-ականներ՝ Ստուտց ավտոմոբիլային ընկերություն
Պատմաբան Ռոբերտ Սոբելը այն անվանել է «մի քանի տարի անց Լիվերմորի և Քաթենի գործողությունների նախորդը»՝ The Stutz Motor Company-ի 1920 թվականի մարտի անկյունը մանիպուլացված անկյունի օրինակ է, որը կործանել է բոլոր մասնակիցներին, հատկապես դրա հեղինակ Ալան Ռայանին։

### 1950-ականներ՝ Սոխի շուկան
1950-ականների վերջին Միացյալ Նահանգների սոխի ֆերմերները պնդել են, որ Չիկագոյի ապրանքային բորսայի առևտրականներ Սեմ Սեյգելը և Վինսենթ Կոսուգան փորձում էին շուկան գրավել սոխի շնորհիվ։ Նրանց բողոքների արդյունքում ընդունվել է «Սոխի ֆյուչերսների մասին» օրենքը, որն արգելել է սոխի ֆյուչերսների առևտուրը Միացյալ Նահանգներում և ուժի մեջ է մնացել մինչև 2024 թվականը։

### 1970-ականներ՝ Հանթ եղբայրները և արծաթի շուկան
Նելսոն Բանկեր Հանթ և Ուիլյամ Հերբերտ Հանթ եղբայրները 1970-ականների վերջին և 1980-ականների սկզբին փորձեցին գրավել արծաթի համաշխարհային շուկաները՝ մի պահ ունենալով աշխարհի արծաթի կեսից ավելիի իրավունքները։ Հանթների կողմից թանկարժեք մետաղի կուտակման ընթացքում արծաթի գները 1979 թվականի սեպտեմբերի 11 դոլարից մեկ ունցիայի համար բարձրացան մինչև գրեթե 50 դոլար մեկ ունցիայի համար 1980 թվականի հունվարին։ Արծաթի գները ի վերջո երկու ամիս անց անկում են ապրել՝ մեկ ունցիայի համար 11 դոլարից ցածր, որի անկման մեծ մասը տեղի է ունեցել մեկ օրում, որն այժմ հայտնի է որպես Արծաթե հինգշաբթի, ապրանքների մարժայով գնման վերաբերյալ բորսայի կանոններում կատարված փոփոխությունների պատճառով։

### 1990-ականներ՝ Համանական և պղնձի շուկան
«Սումիտոմո» կորպորացիայի գլխավոր պղնձի առևտրական Յասուո Համանական տասը տարվա ընթացքում մինչև 1996 թվականը փորձել է գրավել միջազգային պղնձի շուկան։ Երբ նրա ծրագիրը փլուզվեց՝ Սումիտոմոն մնացել է մեծ դիրքերով պղնձի շուկայում՝ վերջնական արդյունքում կորցնելով 2.6 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Համանական խոստովանել է իր մեղքը 1996 թվականի հունիսին և մեղավոր ճանաչվել է 1997 թվականին իր առևտրային գործունեության հետ կապված քրեական մեղադրանքներով։ Տոկիոյի դատարանը նրան դատապարտել է ութ տարվա ազատազրկման։

### 2008 թվական։ Porsche-ն և Volkswagen-ի բաժնետոմսեր
2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամի ժամանակ Porsche-ն գրավել է Volkswagen-ի բաժնետոմսերի շուկան, որի շնորհիվ Volkswagen-ը կարճ ժամանակով դարձավ աշխարհի ամենաարժեքավոր ընկերությունը։ Porsche-ն պնդել է, որ իր գործողությունները նպատակ ունեին Volkswagen-ի նկատմամբ վերահսկողություն ձեռք բերել, այլ ոչ թե շուկան մանիպուլյացիայի ենթարկել. այս դեպքում, Volkswagen-ի բաժնետոմսերի շուկան գրավելիս Porsche-ն պայմանագրեր է կնքել բաց կարճաժամկետ գործարքների միջոցով՝ հանգեցնելով նրանց կարճաժամկետ գործարքների սեղմմանը: Այն ի վերջո անհաջող է եղել, ինչը հանգեցրել է Porsche-ի գլխավոր գործադիր տնօրենի և ֆինանսական տնօրենի հրաժարականին, ինչպես նաև Porsche-ի և Volkswagen-ի միաձուլմանը։

Գերմանիայի արդյունաբերության ամենահարուստ մարդկանցից մեկը՝ Ադոլֆ Մերկլը ինքնասպան է եղել Volkswagen-ի բաժնետոմսերի կարճաժամկետ արժեզրկումից հետո։

### 2010 թվական։ Արմաջարոն և եվրոպական կակաոյի շուկան
2010 թվականի հուլիսի 17-ին Armajaro-ն գնել է 240,100 տոննա կակաո, որը վերջին 14 տարվա ընթացքում կակաոյի ամենամեծ մեկ գործարքն է եղել։ Գնումը հանգեցրել է կակաոյի գների բարձրացմանը՝ հասնելով 1977 թվականից ի վեր ամենաբարձր մակարդակին։ Գնումը գնահատվել է 658 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ և կազմել է կակաոյի համաշխարհային տարեկան արտադրության 7 տոկոսը։

Armajaro-ի համահիմնադիր և մենեջեր Էնթոնի Ուորդին իր գործընկեր առևտրականները անվանել էին «Շոկֆինգեր» իր սխրանքների համար։ Այս մականունը վերաբերում է Բոնդի չարագործ Գոլդֆինգերին և բրիտանական քաղցրավենիքին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արժեթղթերի շուկա
Կատեգորիա:Հակամրցակցային երևույթներ
Կատեգորիա:Սպառողների իրավունքներ
Կատեգորիա:Ֆինանսական շուկաներ
Կատեգորիա:Ֆինանսներ