Ճաղատ-մազով

**Ճաղատ-մազով** (), քաղաքական դիսկուրսին բնորոշ ռուսական հումոր, վերաբերում է պետության ղեկավարների իրավահաջորդության էմպիրիկ կանոնին` ճաղատ կամ գրեթե ճաղատ առաջնորդին հաջորդում է մազերովը, և՝ հակառակը։ Այս հաջորդական և համաչափ փոփոխությունը նկատելի է եղել դեռևս 1825 թվականին, երբ Նիկոլայ I-ը փոխարինեց իր հանգուցյալ եղբորը՝ Ալեքսանդրին`դառնալով Ռուսաստանի կայսր։ Նիկոլայ I-ի որդին՝ Ալեքսանդր II-ը հոր հետ հիմք է դրել «ճաղատ-մազով» հաջորդականության առաջին զույգին։

Խորհրդային տարիներին (Լենինից հետո) կանոնը վերաբերում էր Կենտկոմի գլխավոր (առաջին) քարտուղարներին։ Ինչ վերաբերում է Համառուսաստանյան կենտրոնական կոմիտեի նախագահներին, հաջորդականության կանոնը չի պահպանվում։ Բացի այդ, ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության նախագահներն ունեցել են ավելի շատ «մազով» առաջնորդներ, քան «ճաղատ»։

Ներկայիս «ճաղատ-մազով» զույգ կազմող առաջնորդներն են գրեթե ճաղատ Վլադիմիր Պուտինը և միտրի Մեդվետևը։ Վլադիմիր Պուտինը նախագահել է 2000-ից մինչև 2008 թվականը։ Այնուհետև նրան հաջորդել է Մեդվետևը՝ նախագահելով մինչև 2012 թվականը, իսկ այնուհետև՝ կրկին Պուտինը։

## Ցանկ
Ըստ «ճաղատ-մազով» հումորի՝ կա խիստ կանոն, որը գործում է Ռուսաստանի քաղաքականության վերջին երկու դարերի ընթացքում։ Ճաղատ (կամ ակնհայտորեն գրեթե ճաղատ) պետական ղեկավարին հաջորդում է ոչ ճաղատը՝ «մազով», և՝ հակառակը։
Թեև այս օրինաչափությունը, ամենայն հավանականությամբ, պատահականություն է, այն գործում է 1825 թվականից՝ սկսվելով Նիկոլայ I-ից (բացառությամբ Գեորգի Մալենկովի, ով Խորհրդային Միության վարչապետն է եղել 1953-1955 թվականներին, բայց ոչ առաջին քարտուղար)։ Այնուամենայնիվ, Պոտսդամի կոնֆերանսի ժամանակ Իոսիֆ Ստալինի կարճամետրաժ վավերագրական մի ֆիլմ ներկայացրել է, որ նա եղել է ճաղատացման վաղ փուլում՝ հակասություններ առաջացնելով կանոնին։

Մազեր ունեցող Ստալինի մահից որոշ ժամանակ անց ԽՍՀՄ փաստացի ղեկավարը եղել է կառավարության ղեկավարը՝ Գեորգի Մալենկովը, ով նույնպես ունեցել է մազեր և չի պահպանել հաջորդականությունը։ Սակայն Ստալինի մահից հետո առաջին ամիսներին և մինչ ձերբակալությունը ամենամեծ իշխանությունը զբաղեցրել է ներքին գործերի նախարար Լավրենտի Բերիան, որը եղել է ճաղատ։

Բացի այդ, 1996 թվականի նոյեմբերի 5-ին Վիկտոր Չեռնոմիրդինը ժամանակավորապես նշանակվել է պետության պաշտոնական ղեկավար, մինչդեռ Ելցինը ծանր վիրահատության էր ենթարկվել։ Նրան կարելի է համարել որպես Ելցինին նախորդած և հաջորդող։ Վերջինս ճաղատ էր։ Նմանատիպ իրավիճակ էր նաև Գենադի Յանաևի դեպքում. Օգոստոսյան հեղաշրջման ժամանակ նա փաստացի 3 օր գլխավորել է ԽՍՀՄ-ը որպես նախագահի պաշտոնակատար։ Նա ունեցել է մազեր, իսկ նրա նախորդն ու հաջորդը՝ Գորբաչովը՝ եղել է ճաղատ։

## Կիրառում
Ենթադրվում է, որ օրինաչափությունը հայտնի է դարձել Լեոնիդ Բրեժնևի ղեկավարության ժամանակաշրջանում։ 1990-ական թվականների կեսերին ոմանք հումորով կանխատեսում էին, որ ճաղատ Գենադի Զյուգանովը «անխուսափելիորեն» կհաղթի 1996 թվականի նախագահական ընտրություններում և այդպիսով կփոխարինի ոչ ճաղատ Ելցինին։ Ժամանակակից Ռուսաստանում օրինաչափությունը հաճախ կատակների և մուլտֆիլմերի թեմա է։ Քաղաքական լրագրության մեջ հաճախ օգտագործվում է.

## Ռուս առաջնորդների իրավահաջորդությունների այլ օրինաչափություններ
### Տղամարդ-կին
1682 թվականից մինչև 1801 թվականը ռուսական գահին եղել է խիստ «տղամարդ-կին» հաջորդականություն. Պետրոս I, Եկատերինա I, Պետրոս II, Աննա Յոհանովնա, Իվան VI, Ելիզավետա Պետրովնա, Պետրոս III, Եկատերինա II, Պավել I: Պավել կայսրը փոխել է գահի իրավահաջորդության կանոնները, որպեսզի երկիրը կառավարեն միայն տղամարդիկ, և «տղամարդ-կին» հաջորդականությունը դադարեցվել է։

Եթե Սոֆյա Ալեքսեևնան (եղել է Պետրոս I-ի և Իվան V-ի քույրը, հզոր ռեգենտ) համարվում է դե ֆակտո առաջնորդ, ապա հաջորդականությունը կարելի է հետևել 1676 թվականից, երբ գահին հաջորդել է Սոֆիայի մեկ այլ եղբայր Ֆեոդոր III-ը։

### Սպանված-մահացած
Մեկ այլ հաջորդականություն կապված է Ռուսաստանի ղեկավարների մահվան հետ, և կարելի է նկատել 1730-ից 1825 թվականներին և առանձին՝ 1825-1924 թվականներին. Աննան մահացել է, Իվան VI-ը սպանվել է, Ելիզավետան մահացել է, Պետրոս III-ը մահացել է, Եկատերինան մահացել է, Պավելը սպանվել է, Ալեքսանդր Առաջինը մահացել է։ Հերթականության ընդհատումից հետո, երբ Նիկոլայ I-ը ճնշել է դեկաբրիստների ապստամբությունը, որոնք սպառնում էին սպանել իրեն և իր ընտանիքին, հաջորդականությունը վերսկսվել է. սպանվել է Նիկոլայ I-ի որդի Ալեքսանդր II-ը, մահացել է Ալեքսանդր III-ը և սպանվել է Նիկոլայ II-ը (սակայն, Նիկոլայի նշանակած իրավահաջորդ Միխայիլը երբեք չի հաստատվել որպես կայսր և 1917 թվականի ռուսական հեղափոխությունից անմիջապես հետո մահապատժի է ենթարկվել հեղափոխականների կողմից)։ Թեև այդ օրինաչափությունը հակիրճ պահպանվել է միապետության տապալումից հետո՝ խորհրդային առաջնորդ Վլադիմիր Լենինի բնական պատճառներով մահից հետո, նրա իրավահաջորդը՝ Իոսիֆ Ստալինը, խախտել է օրինաչափությունը՝ մահանալով ինսուլտից։ Նիկոլայ II-ի մահապատժից հետո ոչ մի ռուս պետության ղեկավար չի սպանվել։

### Ճաղատ ու մազով վարչապետներ
1999 թվականից ի վեր վարչապետների մոտ նման օրինաչափություն է նկատվել. մազեր ունեցող Սերգեյ Ստեպաշին, ճաղատ Վլադիմիր Պուտին, մազեր ունեցող Միխայիլ Կասյանով, ճաղատ Միխայիլ Ֆրադկով, մազեր ունեցող Վիկտոր Զուբկով, ճաղատ Վլադիմիր Պուտին, մազեր ունեցող Դմիտրի Մեդվեդև, ճաղատ Միխայիլ Միշուստին. Այս օրինաչափությունը գործում է միայն այն դեպքում, եթե բացառվեն գործող վարչապետները։

Krievijas Revīzijas palātas priekšsēdētājs (4187361112).jpg|Սերգեյ Ստեպաշին
Vladimir Putin 17 July 2000-1.jpg|Վլադիմիր Պուտին
Mikhail Kasyanov par Claude Truong-Ngoc mars 2015.jpg|Միխայիլ Կասյանով
Mikhail Fradkov (Brasília, 04 April 2006).jpeg|Միխայիլ Ֆրադկով
Viktor Zoebkov cropped.jpg|Վիկտոր Զուբկով
2008-08-29 Владимир Путин (4).jpeg|Վլադիմիր Պուտին
Dmitry Medvedev govru official photo 7.jpg|Դմիտրի Մեդվեդև
Mikhail Mishustin (2020-07-09).jpg|Միխայիլ Միշուստին


## Տես նաև
* Թեքումսեի անեծք

## Աղբյուրներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Համացանցային մեմեր
Կատեգորիա:Հումոր
Կատեգորիա:Մարդու մազ
Կատեգորիա:Պարադոքսներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսական հումոր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ղեկավարներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքականության պատմություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքականություն