Հումայ թռչուն

**Հումայ թռչուն** (հայտնի է նաև որպես  **Հոմա** կամ **Հոմայ** , *Homā*, ավեստերեն՝ *Homāio*}}), պարսկական դիցաբանության առասպելական թռչուն, որն հանդիպում է նաև սուֆիական և դիվանի (Մերձավոր և Մերձավոր Արևելքի գրականության մեջ՝ մեկ բանաստեղծի կամ խմբի՝ ինչ-որ հիմքի վրա միավորված փոքրիկ քնարական բանաստեղծությունների ժողովածու) պոեզիայում: Չնայած արարածի մասին շատ լեգենդներ կան, բոլորի համար ընդհանուր է այն, որ թռչունը երբեք չի իջնում ​​գետնին, այլ իր ամբողջ կյանքն ապրում է՝ անտեսանելիորեն ճախրելով երկրից վեր:

## Առասպելներ և լեգենդներ
Ասում են, որ Հումայ թռչունը երբեք չի հանգստանում, ապրում է իր ամբողջ կյանքը՝ անտեսանելիորեն սավառնելով երկրից վեր, և երբեք չի իջնում ​​գետնին (որոշ լեգենդներում ասվում է, որ այն ոտքեր չունի):

Հումայի առասպելների մի քանի տարբերակներում ասվում է, որ թռչունը նման է փյունիկին, որը մի քանի հարյուր տարին մեկ այրվում է կրակի մեջ, որպեսզի նորից հառնի մոխրից: Ասում են, որ Հումայ թռչունն ունի և՛ արական, և՛ իգական բնություն՝ մեկ մարմնում (հիշեցնում է չինական Ֆենհուանգին), յուրաքանչյուր կեսն ունի մեկ թև և մեկ ոտք: Հումայը համարվում է կարեկցող և «բախտի թռչուն», քանի որ նրա ստվերը (կամ հպումը) հաջողություն է բերում:
Սուֆիական ավանդույթի համաձայն՝ Հումային բռնելը անհավանական է, բայց թռչնի թեկուզ ստվերը տեսնելը մարդուն կերջանկացնի ողջ կյանքում: Ենթադրվում է նաև, որ Հումային չի կարելի բռնել, թռչնին սպանողը մահանալու է քառասուն օրից:

Օսմանյան պոեզիայում հաճախ անվանում են «դրախտի թռչուն» (): Դրախտի թռչունների տեսակների վաղ եվրոպական նկարագրությունները ներկայացնում էին արարածների, որ չունեն թեւեր կամ ոտքեր, և ենթադրվում էր, որ թռչունները մնում էին երկնքում ճախրելիս ամբողջ կյանքում։

Բանաստեղծ Աթթարի այլաբանական գլուխգործոցում՝ «Թռչունների զրույցը», որը պարսկական գրականության սուֆի ստեղծագործությունների ակնառու օրինակ է, Հումայ թռչունը ներկայացված է որպես աշակերտ, որն հրաժարվում է ճամփորդությունից, քանի որ նման քայլը կվտանգի թագավորություն շնորհելու արտոնությունը նրանց, ում վրայով կանցնի թռչունը: Իրանական գրականության մեջ Հումայ թռչնի՝ թագավորություն պարգեւող այս գործառույթը նույնացվում է նախաիսլամական միապետների հետ և հակընդդեմ է ագռավներին, ինչը փոխաբերություն է արաբների համար: Լեգենդը հանդիպում է ոչ սուֆի արվեստում ևս։

Հումայ թռչնի՝ թագավորություն շնորհելու գործառույթը կրկին հայտնվում է Մողոլների դարաշրջանի հնդկական պատմություններում, որտեղ ասվում է, որ Հումայ թռչնի ստվերը (կամ իջնելը) մարդու գլխին կամ ուսին պարգևում է (կամ կանխագուշակում) թագավորություն: Ըստ այդմ, թագավորների գլխի փաթթոցները զարդարող փետուրները համարվում էին Հումայ թռչնի փետուրներ:

Սուֆի ուսուցիչ Ինայաթ Խանը հոգևոր հարթություն է տանում թագավորություն շնորհելու լեգենդը։
:
Հումայ թռչունը թուրքական ժողովրդական գրականության մեջ խորհրդանշում է անհասանելի բարձունք : Այս արարածի մասին որոշ հիշատակումներ կան նաև սինդհի գրականության մեջ, որտեղ, ինչպես դիվանական ավանդույթում, թռչունը ներկայացված է որպես մեծ հարստություն բերող: Գուրու Գոբինդ Սինգհի Զաֆարնամայում Մողոլների կայսր Աուրենգզեբին ուղղված նամակում Հումայ թռչունը հիշատակվում է որպես «հզոր և հաջողակ թռչուն»:

## Պատկերասրահ

Kazakly Yaktan mural.jpg|Աքչահանի ղալայի որմնանկարներ, Խորեզմ, 1-ին դար, թռչնի պատկեր թագի վրա]]
Nadir Divan-begi Madrasa.jpg|Առասպելական Հումայ թռչնի խճանկար Նոդիր-Դիվան-Բեգի մեդրեսեի վրա, Բուխարա, Ուզբեկստան
Emblem of Uzbekistan.svg|Հումայ թռչունը Ուզբեկստանի զինանշանի վրա
Turkic Head of Koltegin Statue (35324303410).jpg|Կյուլթեղինի արձանի գլուխը՝ արքայական թռչնի պատկերով, 731 թվական
Homa Persepolis Iran.JPG|Արծվառյուծի նմանվող քանդակ, մ.թ.ա. 500 թվական, Պերսեպոլիս, Իրան։ Այս սյուների քանդակները հիմնականում համարվում են Հումայ թռչնի պատկերներ
Homa.JPG|Հումայ թռչուն, Պերսեպոլիս


## Տես նաև
* Փյունիկ
* Հազարան բլբուլ
* Սիմուրգ
* Արծվառյուծ

## Գրականություն
Saccone, Carlo (2018). "Humā" https://referenceworks.brill.com/search?q=huma&source=%2Fdb%2Fei3o. In Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett (eds.). Encyclopaedia of Islam (3rd ed.). Brill Online. ISSN 1873-9830.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հումայ թռչուն, բաշկիրական հեքիաթ (mirckazok.ru)

Կատեգորիա:Առասպելական արարածներ
Կատեգորիա:Դիցաբանական թռչուններ
Կատեգորիա:Իրանական գրականություն
Կատեգորիա:Հեքիաթների կերպարներ
Կատեգորիա:Պարսկական դիցաբանություն