Ռոյ Չեփմեն Էնդրյուս

**Ռոյ Չեփմեն Էնդրյուս** (. ), ամերիկացի բնագետ, ճանապարհորդ-հետազոտող, ով դարձել է Ամերիկյան բնագիտական թանգարանի տնօրեն։ Համբավվել է դեպի Չինաստան և Մոնղոլիայի Գոբի անապատ 20-րդ դարի սկզբներին իրականացրած գիտարշավներով և իր արկածների մասին պատմող ու մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվող գրքերով։ Ընդ որում՝ իր ղեկավարած գիտարշավներից մեկի արդյունքում պատմության մեջ առաջին անգամ հայտնաբերել է դինոզավրերի բրածո ձվեր, որոնք հսկայական հետաքրքրություն են առաջացրել ոչ միայն բնագետների, այլև ողջ հանրության շրջանում։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Վիսկոնսին նահանգի Բելոյթ քաղաքում, դեղագործ Չարլզ Էզրա Էնդրյուսի և Քորա Մեյ Չեփմենի ընտանիքում։ Պատանեկության տարիներին խորացրել է իր գիտելիքները բնության մասին, զարգացրել հրաձգության հմտությունները Բելոյթի շրջակա անտառներում, դաշտերում ու մարգագետիններում շրջագայությունների ժամանակ։ Սիրած զբաղմունքները ներառում էին որսորդությունն ու ձկնորսությունը։ Ինքնուրույնաբար սովորել է տաքսիդերմիա, իր պատրաստած կենդանական խրտվիլակների վաճառքից վաստակած գումարով վճարել ուսման վարձը Բելոյթի քոլեջում, որտեղ ուսումնասիրել է ֆիզիոլոգիա և անատոմիա։ Որոշ ժամանակ աշխատել է որպես Լոգանի մարդաբանության թանգարանի համադրող։ 1906 թվականին ստանալով իր գիտական աստիճանը՝ սկսել է աշխատել Նյու Յորքի Ամերիկյան բնագիտական թանգարանում (AMNH): Սկզբում մաքրում էր ցուցասրահների հատակները, մասնակցում օժանդակ աշխատանքներին։ Տպավորված նրա համառությամբ՝ AMNH-ի տնօրեն Հերմոն Ք. Բամփուսը նրան նշանակել է Ջեյմս Լ. Քլարկի օգնական՝ տաքսիդերմիայի բաժանմունքում մոդելներ պատրաստելու համար։

1908 թվականին Էնդրյուսը մասնակցել է դեպի Ալյասկա կատարված գիտարշավին, որտեղ ուսումնասիրել է կետաձկներ և ծովային այլ կաթնասուններ։ Նրա ջանքերով AMNH-ի՝ կետաձկներին վերաբերող նյութերի հավաքածուն դարձել է աշխարհում ամենամեծերից մեկը։ 1909–1910 թվականներին նա բնագետ է եղել USS Albatross նավի վրա դեպի հոլանդական Արևելյան Հնդկաստան կատարված արշավի ժամանակ, 1911-1912 թվականներին ուսումնասիրել է Հյուսիսային Կորեան, իսկ 1913 թվականին մասնակցել է մեկ այլ գիտարշավի դեպի Ալյասկա։

1922–1930 թվականներին Ամերիկյան բնագիտական թանգարանի անունից գլխավորել է մի շարք հնէաբանական գիտարշավներ դեպի Մոնղոլիա։ Դինոզավրերի առաջին հայտնի ձվերը հայտնաբերվել են այդ ժամանակ. դրանք նույնականացվել են որպես Protoceratops-ի ձվեր, սակայն հետագա հետազոտությունները ցույց են տվել, որ դրանք իրականում պատկանում են օվիրապտորուսին։ Հայտնաբերվել են նաև ամենամեծ ցամաքային կաթնասունի՝ Paraceratherium- ի (այն ժամանակ՝ «Baluchiterium») ու դինոզավրերի շատ տեսակների մնացորդներ և velociraptor-ի ոսկրեր։ 1930 թվականին նա ստիպված է եղել ձեռնպահ մնալ դեպի Ասիա գիտարշավների իրականացումից. պատճառը տարածաշրջանում գերիշխող դարձած քաղաքական անկայունությունն էր, ինչպես նաև Մեծ ճգնաժամի հետևանքով առաջացած ֆինանսական դժվարությունները։

1934 թվականին Էնդրյուսը դարձել է Ամերիկյան բնագիտական թանգարանի տնօրեն և այդ պաշտոնը զբաղեցրել մինչև 1941 թվականը, երբ թոշակի է  անցել և իրեն նվիրել գրականությանը։

Ռոյ Չեփմեն Էնդրյուսը մահացել է 1960 թվականի մարտի 11-ին Կալիֆոռնիայի Քարմել բայ դը Սի քաղաքում։ Նրա կամքի համաձայն՝ նրա դին կիզվել է, և մոխիրը թաղվել է հայրենի Չեփմեն կալվածքում։

Ենթադրվում է, որ Էնդրյուսն իր բնավորության գծերով ու արկածներով ծառայել է որպես Ինդիանա Ջոնսի կերպարի նախատիպ։

## Ուշագրավ փաստեր
* Ի պատիվ Ռոյ Էնդրյուսի *էնդրյուսարքուս* (լատ. *Andrewsarchus mongoliensis*) է անվանվել վերացած հսկա գիշատիչ այն կաթնասունը (էոցենի դարաշրջան), որի մնացորդները 1923 թվականին Մոնղոլիայում հայտնաբերել է նրա ղեկավարած արշավախումբը։
* Նշանավոր հնէաբան Հենրի Ֆերֆիլդ Օսբորնը Ռոյ Էնդրյուսի պատվին *Embolotherium andrewsi*, թարգմանաբար՝ «Էնդրյուսի տարանա-գազան» է անվանել *էմբոլոտերիում* կաթնասուն կենդանու ենթատեսակը։

## Երկեր
thumb|Էնդրյուսի ''Across Mongolian Plains: A Naturalist's Account of China's Great Northwest'' գրքի 1921 թ. հրատարակության շապիկը

Worldcat-ում ներառված գրքերի ցանկը.

* *Monographs of the Pacific Cetacea* (1914–1916)
* *Whale Hunting With Gun and Camera* (1916)
* *Camps and Trails in China* (1918)
* *Across Mongolian Plains* (1921)
* *On The Trail of Ancient Man* (1926)
* *Ends of the Earth* (1929)
* *The New Conquest of Central Asia* (1932)
* *This Business of Exploring* (1935)
* *Exploring with Andrews* (1938)
* *This Amazing Planet* (1939)
* *Under a Lucky Star (1943)*
* *Meet your Ancestors, A Biography of Primitive Man* (1945)
* *An Explorer Comes Home* (1947)
* *My Favorite Stories of the Great Outdoors* Editor (1950)
* *Quest in the Desert* (1950)
* *Heart of Asia: True Tales of the Far East* (1951)
* *Nature's Way: How Nature Takes Care of Her Own* (1951)
* *All About Dinosaurs* (1953)
* *All About Whales* (1954)
* *Beyond Adventure: The Lives of Three Explorers* (1954)
* *Quest of the Snow Leopard* (1955)
* *All About Strange Beasts of the Past* (1956)
* *In the Days of the Dinosaurs* (1959)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
**Dragon Hunter*; biography by Charles Gallenkamp (2001)
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* «Ռոյ Չեփմեն Էնդրյուս» հասարակական ընկերության պաշտոնական կայքէջը
* 
* ''This Business of Exploring'' Manuscript at Dartmouth College Library
* 
* 
* 
* 1929 *Popular Mechanics*: «Հին մարդու հետքերով» — Էնդրյուսի մոնղոլական գիտարշավի մասին

Կատեգորիա:Ամերիկացի բնագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կենդանաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հնէաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Թանգարանային աշխատակիցներ