Բրենդան Բիհեն

**Բրենդան Ֆրենսիս Էյդան Բիհեն**, մկրտված՝ **Ֆրենսիս Բիհեն** (,), իռլանդացի բանաստեղծ, պատմվածքների հեղինակ, վիպասան, դրամատուրգ և իռլանդացի հանրապետական ակտիվիստ, ով գրում էր և՛ անգլերեն, և՛ իռլանդերեն լեզուներով: Նրա ալկոհոլային կախվածությունը, չնայած այն բուժելու փորձերին, ազդել է նրա ստեղծագործական կարողությունների վրա և նպաստել առողջական ու սոցիալական խնդիրների առաջացմանը, որոնք սահմանափակել են նրա գեղարվեստական գործունեությունը և նրա կյանքը։

Իռլանդական հանրապետության բանակի (IRA) կամավոր Բիհենը ծնվել է Դուբլինում, հանրապետականների ընտանիքում։ 14 տարեկանում դառձել է IRA-ի երիտասարդական կազմակերպության՝ Fianna Éireann-ի անդամ։ Նրա տանը նաև մեծ շեշտադրում էր արաբական պատմության և մշակույթի վրա, ինչը նշանակում էր, որ նա վաղ տարիքից խորասուզված էր գրականության և հայրենասիրական բալլադների մեջ։ 16 տարեկանում Բիհենը միացավ IRA-ին, որի արդյունքում նա պատիժ կրեց Մեծ Բրիտանիայի անչափահասների բանտում և բանտարկվեց Իռլանդիայում։ Այս ընթացքում նա որոշեց սովորել և ազատորեն տիրապետեց իռլանդերենին։ Հետագայում, 1946 թվականին Fianna Fáil-ի կառավարության կողմից տրված ընդհանուր համաներման շրջանակներում բանտից ազատ արձակվելով՝ Բիհենը տեղափոխվեց Դուբլինի, Քերիի և Կոնեմարայի տներ, ինչպես նաև որոշ ժամանակ բնակվեց Փարիզում։

1954 թվականին Բիհենի առաջին պիեսը՝ *«Քառյակի անդամը»*, բեմադրվել է Դուբլինում։ Այն դրական ընդունելության է արժանացել, սակայն Բիհենին ավելի լայն համբավ է բերել հենց 1956 թվականին Լոնդոնի Ստրատֆորդ թաղամասում գտնվող Ջոան Լիթլվուդի թատերական արհեստանոցում կայացած ներկայացումը։ Դրան նպաստել է Մալքոլմ Մագերիջի հետ BBC հեռուստատեսությամբ տված հայտնի հարբած հարցազրույցը։ 1958 թվականին Բիհենի իռլանդերեն *«An Giall»* պիեսի դեբյուտը կայացել է Դուբլինի Damer թատրոնում։ Ավելի ուշ, Բիհենի *«An Giall»*-ի անգլերեն տարբերակ «*The Hostage*» մեծ միջազգային հաջողություն ունեցավ։ Բիհենի ինքնակենսագրական վեպը՝ *«Borstal Boy»*, հրատարակվել է նույն թվականին և դարձել համաշխարհային բեսթսելլեր։

1960-ականների սկզբին Բիհենը հասել է իր փառքի գագաթնակետին։ Նա ավելի ու ավելի շատ ժամանակ էր անցկացնում Նյու Յորքում՝ հայտարարելով. «Ամերիկային, իմ նոր գտած երկրին. այն մարդը, ով ատում է ձեզ, ատում է մարդկային ցեղը»։

Այդ շրջանում Բիհենը սկսել է ժամանակ անցկացնել տարբեր հայտնի մարդկանց հետ, ինչպիսիք են Հարպո Մարքսը և Արթուր Միլլերը, և նրան հաջորդել է երիտասարդ Բոբ Դիլանը։ Սակայն այս նորահայտ փառքը ոչինչ չի տվել նրա առողջությանը կամ աշխատանքին, քանի որ նրա ալկոհոլային կախվածությունը և շաքարախտի վիճակը շարունակում էին վատթարանալ։ Բրենդան Բիհենի *«Նյու Յորք»* և *«Իռլանդացի ապստամբի խոստովանությունները»* քիչ գովասանքի արժանացան։ Նա կարճ ժամանակով փորձեց հաղթահարել դա՝ մնալով Նյու Յորքի «Չելսի» հյուրանոցում, և 1961 թվականին ընդունվեց «Sunnyside մասնավոր հիվանդանոց», որը Տորոնտոյում ալկոհոլային կախվածության բուժման հաստատություն է, բայց նա կրկին վերադարձավ ալկոհոլիզմին և սկսեց ակտիվորեն օգտագործել ալկոհոլ։

## Վաղ կյանք

Բիհենը ծնվել է Դուբլինի կենտրոնական մասում՝ Հոլս փողոցի հիվանդանոցում, 1923 թվականի փետրվարի 9-ին՝ կրթված աշխատավոր դասի ընտանիքում։

Նրա մայրը՝ Քեթլին Բիհենը, կոմպոզիտոր Ջեք Ֆուրլոնգի հետ իր առաջին ամուսնությունից ունեցել է երկու որդի՝ Շոն Ֆուրլոնգին և Ռորին (Ռոջեր Քեյսմենթ Ֆուրլոնգ)։ Բրենդանի ծնվելուց հետո նա ունեցել է ևս երեք որդի և մեկ դուստր՝ Շեյմուսը, Բրայանը, Դոմինիկը և Քարմելը։

Սկզբում նրանք ապրել են Ռասել փողոցի վրա՝ Մաունթջոյ հրապարակի մոտ գտնվող մի տանը, որը պատկանում էր նրա տատիկ Քրիստին Ինգլիշին, ով տարածքում մի շարք անշարժ գույքի սեփականատեր էր։ Բրենդանի հայրը՝ Սթիվեն Բիհենը, ով մասնակցել էր Անկախության պատերազմին, քնելուց առաջ երեխաներին կարդում էր դասական գրականություն, այդ թվում՝ Զոլայի, Գոլսուորտիի և Մոպասանի ստեղծագործությունները։ Նրանց մայրը՝ Քեթլինը, նրանց տանում էր քաղաքի գրական շրջագայությունների։ Նա ամբողջ կյանքում քաղաքականապես ակտիվ է եղել և եղել է իռլանդացի առաջնորդ Մայքլ Քոլինզի ընկերուհին։ Քեթլինը 1984 թվականին հրատարակել է իր ինքնակենսագրությունը՝ *«Բոլոր Բիհենների մայրը»*, որը հրատարակվել է որդու՝ Բրայանի հետ համատեղ։

Բրենդան Բեհանը 13 տարեկանում Քոլինզին նվիրված ողբ է գրել՝ *«Ծիծաղող տղան»*։ Վերնագիրը ծագել է տիկին Բիհենի կողմից Քոլինզին տրված սիրալիր մականունից։

Բիհենի հորեղբայր Պիդար Քիրնին գրել է «Զինվորի երգը», որը իռլանդերեն թարգմանվելուց հետո դարձել է Իռլանդիայի ազգային օրհներգը *[[Իռլանդիայի օրհներգ|՝Amhrán na bhFiann]]*: Նրա եղբայր Դոմինիկը նույնպես երգահան էր, առավել հայտնի *«Հայրենասերների խաղ»* երգով. Նրա եղբայր Բրայանը ականավոր արմատական քաղաքական ակտիվիստ և հրապարակախոս, դերասան, հեղինակ և դրամատուրգ էր։

Կենսագիր Ուլիք Օ'Քոնորը գրել է, որ մի օր, 8 տարեկան հասակում, Բրենդանը տատիկի և ընկերուհու հետ տուն էր վերադառնում պանդոկից։ Անցորդներից մեկը նկատել է. «Օ՜, Աստված իմ։ Սարսափելի չէ՞, տիկին, տեսնել այդքան գեղեցիկ երեխայի դեֆորմացված»։ «Ինչպե՞ս եք համարձակվում»,- կատակել է տատիկը։ «Նա դեֆորմացված չէ, նա պարզապես հարբած է»։

1937 թվականին Բիհենների ընտանիքը տեղափոխվեց Քրամլինի Քիլդեր Ռոուդում գտնվող նորակառույց տեղական խորհրդի բնակարանային ծրագիր, որն այդ ժամանակ դուբլինցիների կողմից համարվում էր գյուղական վայր. Սթիվենը մրմնջաց, որ աշխատավոր դասակարգին ուղարկում են «To Hell or to Kimmage»՝ Օլիվեր Քրոմվելի պահանջի ծաղրերգություն, որ իռլանդացիներին ուղարկեն «To Hell or to Kimmage»: Այս փուլում Բիհենը 13 տարեկանում թողեց դպրոցը՝  հոր և երկու պապիկների օրինակով տան ներկարար աշխատելու համար։

## IRA գործունեություն
Բիհենը դարձավ «Fianna Éireann» կազմակերպության՝ Իռլանդիայի հանրապետական բանակի (IRA) տղաների սկաուտական խմբի անդամ։ Նա իր առաջին բանաստեղծություններն ու արձակը հրապարակեց կազմակերպության *«Fianna: the Voice of Young Ireland»* ամսագրում։ 1931 թվականին նա նաև դարձավ *«The Irish Press»*-ում հրատարակված ամենաերիտասարդ հեղինակը՝ իր *«Reply of Young Boy to Pro-English verses»* բանաստեղծությամբ։

16 տարեկանում Բիհենը միացավ Իռլանդական հանրապետական բանակին և չարտոնված մենակատար առաքելություն ձեռնարկեց դեպի Անգլիա՝  Cammell Laird նավաշինարանում ռումբ պայթեցնելու համար։ Նա ձերբակալվեց պայթուցիկ նյութերի առկայության պատճառով։ Բրիտանացի դատախազները փորձեցին համոզել նրան ցուցմունք տալ իր Իռլանդական հանրապետական բանակի ղեկավարների դեմ և առաջարկեցին փոխարենը նրան նոր անվամբ տեղափոխել Կանադա կամ Բրիտանական Ազգերի համագործակցության մեկ այլ հեռավոր մաս։

Հրաժարվելով վերադարնալուց՝ 16-ամյա Բիհենը դատապարտվեց երեք տարվա բանտարկության (Հոլսլի Բեյ, մի ժամանակ Սիրիլ Ջոյսի խնամքի տակ) և չվերադարձավ Իռլանդիա մինչև 1941 թվականը։ Նա այդ փորձառության մասին գրել է *«Borstal Boy»* հուշագրությունում։

1942 թվականին՝ Իռլանդիայի վարչապետ Իմոն դե Վալերայի կողմից հայտարարված պատերազմական արտակարգ դրության ժամանակ, Բիհենը ձերբակալվեց Գարդա Սիոչանայի կողմից՝ Իռլանդական Հանրապետական բանակի անդամ Ջորջ Փլանթի մահապատժի դեմ բողոքի ցույցից հետո, Նույն թվականին Բիհենը ձերբակալվեց մեկ այլ հիշատակի միջոցառման ժամանակ, որը Իռլանդական հանրապետական բանակը պլանավորել էր անցկացնել Դուբլինում Թեոբալդ Վուլֆ Թոնի հիշատակի արարողության ժամանակ: Երբ Իռլանդական հանրապետական բանակի անդամների խումբը բախվեց ոստիկանության հետ, անդամներից մեկը ուղղեց իր ատրճանակը նրանց վրա, բայց չկրակեց: Բիհենը նրան հորդորեց «օգտագործիր այն», երբ կրակոց չեղավ, Բիհենը գոռաց. «Տուր ինձ, և ես կկրակեմ այդ անբարոյականներին»: Երբ Բիհենը ստացավ ատրճանակը, նա երկու կրակոց արձակեց ոստիկանության վրա և փախավ դեպքի վայրից, բայց ավելի ուշ ձերբակալվեց (1942 թվականի ապրիլի 10-ին):  Նրան դատեցին սպանության դավադրության և Գարդայի երկու դետեկտիվների սպանության փորձի համար, Բիհենը մեղավոր ճանաչվեց և դատապարտվեց 14 տարվա ազատազրկման։

Նա սկզբում բանտարկվեց Դուբլինի Mountjoy բանտում, որտեղ ուրվագծեց իր *«The Quare Fellow»* պիեսը, որը գրված էր բանտարկյալի մասին։ 1944 թվականի հունիսին Բիհենը ներգաղթվեց ինչպես Իռլանդական հանրապետական բանակի այլ անդամների, այնպես էլ դաշնակիցների և գերմանացի օդաչուների հետ Քիլդեր կոմսության Քուրրագ ճամբարում։ Ավելի ուշ նա իր այնտեղի փորձառությունները պատմեց իր *«Իռլանդացի ապստամբի խոստովանությունները»* հուշագրությունում։ 1946 թվականին ազատ արձակվելով Իռլանդական հանրապետական բանակի բանտարկյալների և ներգաղթյալների համար հայտարարված ընդհանուր համաներմամբ, Բիհենի ակտիվ Իռլանդական հանրապետական կարիերան մեծ մասամբ ավարտվեց 23 տարեկան հասակում։ Բացի 1947 թվականին Մանչեստրի բանտարկյալ Իռլանդական հանրապետական բանակի անդամին բանտից ազատելու փորձի համար կարճատև բանտարկությունից, Բիհենը փաստացի լքեց կազմակերպությունը, բայց մնաց Իռլանդական հանրապետական բանակի երկարամյա շտաբի պետ Քեթալ Գուլդինգի հետ պահեց ընկերական հարաբերություններ։

## Գրող
Բիհենի բանտային փորձառությունները կենտրոնական դեր խաղացին նրա գրողական կարիերայում: Mountjoy-ում նա գրեց իր առաջին պիեսը՝ *«Վարձակալված կինը»*, որի առաջին գործողությունը վերջերս հայտնաբերվել է Իռլանդիայի ազգային գրադարանի արխիվներում, ինչպես նաև պիեսի իռլանդերեն տարբերակի՝ *«* *An Bean Ciósa*» 2-րդ և 3-րդ գործողությունները։ Այստեղ է, որ նա սկսել է գրել պատմվածքներ և այլ արձակներ: Ջոն Ռայանի կողմից հիմնադրված *«Envoy»* (Գրականության և արվեստի ակնարկ) անվամբ գրական ամսագիրն էր, որն առաջին անգամ հրատարակել է Բիհենի պատմվածքները և նրա առաջին բանաստեղծությունը: Նրա վաղ շրջանի որոշ աշխատանքներ հրատարակվել են նաև *«The Bell»-ում՝* այդ ժամանակվա առաջատար իռլանդական գրական ամսագրում: Նա բանտում սովորել է իռլանդերեն և սկսել է գրել պիեսներ: 2024 թվականի վերջին դուբլինցի դրամատուրգ Ջիմմի Մերֆին Իռլանդիայի ազգային գրադարանի արխիվներում հայտնաբերել է Բիհենի կորած առաջին պիեսի՝ *«Վարձակալված կինը»* 1-ին գործողությունը, ինչպես նաև Բիհենի ձեռագիր 2-րդ և 3-րդ գործողությունները իռլանդերեն *«An Bean Ciósa»* պիեսից, որը «*Վարձակալված կինը»* պիեսի ուղղակի թարգմանությունն է։ 1946 թվականին ազատ արձակվելուց հետո նա որոշ ժամանակ անցկացրեց Գոլուեյ և Քերի կոմսությունների Գելտախտ շրջաններում, որտեղ սկսեց իռլանդերենով բանաստեղծություններ գրել։

Այս ժամանակահատվածում նա աշխատում էր Իռլանդական Լույսերի Հանձնաժողովում (Commissioners of Irish Lights), որտեղ Սուրբ Ջոնի Հանգույցի (Saint John's Point, County Down) փարոսապահը՝ առաջարկելով նրա հեռացումը աշխատանքից, նկարագրել էր նրան որպես «ամենավատ օրինակ» իր 30 տարվա ծառայության ընթացքում։ Նա հավելել էր, որ տվյալ անձը ցուցաբերում էր անփույթ անտարբերություն և  չուներ ոչ մի հարգանք սեփականության նկատմամբ։

Նա լքեց Իռլանդիան՝ փախչելով հասարակական ճնշումներից, և 1950-ականների սկզբին սկսեց ապրել Փարիզում։ Այնտեղ նա զգում էր, որ կարող է «կորցնել իրեն» և բացահայտել իր մեջ եղած արվեստագետին։ Չնայած նա դեռ շատ էր խմում, այդուհանդերձ կարողանում էր գումար վաստակել, ենթադրաբար՝ պոռնոգրաֆիկ գրականություն գրելով։ Հետագայում նա վերադարձավ Դուբլին և սկսեց լրջորեն գրել, իսկ նրա աշխատանքները տպագրվեցին նաև հեղինակավոր թերթերում, ինչպես օրինակ՝ «*The Irish Times»*-ում։ 1953 թվականին, օգտագործելով իր լայնածավալ գիտելիքները Դուբլինում և Փարիզում տեղի ունեցած հանցագործությունների վերաբերյալ, նա գրեց սերիալային պատմվածք, որը հետագայում հրատարակվեց որպես **''«**The Scarperer»*-ով։

Իր գրական կարիերայի մնացած ընթացքում նա արթնանում էր առավոտյան ժամը յոթին և աշխատում մինչև կեսօր՝ մինչ պանդոկների բացվելը։ Նա սկսեց գրել ռադիոյի համար, և նրա *«The Leaving Party»* պիեսը հեռարձակվեց ռադիոյով։ 1950-ականներին «գրական Իռլանդիան» մի միջավայր էր, որտեղ մարդիկ շատ էին խմում։ Բիհենը ձեռք բերեց գլխավոր խնջույք անողի համբավ և պարբերաբար խմում էր այդ ժամանակվա այլ գրողների հետ՝ «McDaid's» պանդոկում, որն իրենց հիմնական հավաքատեղին էր։ Այդ գրողների շարքում էին՝ Ֆլան Օ'Բրայենը, Պատրիկ Քավանան, Պատրիկ Սվիֆթը, Էնթոնի Քրոնինը, Ջոն Ջորդանը, Ջեյ Փի Դոնլիվին և նկարիչ Դեզմոնդ ՄակՆամարան, որի կերտած Բիհենի կիսանդրին այժմ ցուցադրվում է Իռլանդիայի Ազգային Գրողների Թանգարանում։ Բիհենը կոնֆլիկտ ունեցավ կտրուկ բնավորությամբ Քավանայի հետ, ով ըստ վկայությունների դողում էր անգամ Բիհենի անունը լսելիս և նրան անվանում էր «չարի մարմնացում»։

Բիհենի ճակատագիրը փոխվեց 1954 թվականին՝ նրա *«The Quare Fellow»* պիեսի հրապարակմամբ։ Սկզբում այն կոչվում էր *«The Twisting of Another Rope»* և ոգեշնչված էր Բիհենի բանտում անցկացրած ժամանակից։ Պիեսը պատկերում է բանտային կյանքի դժվարությունները՝ հասնելով մինչև «*the quare fellow*»-ի մի կերպարի մահապատժին, ով երբեք բեմում չի հայտնվում։ Բանտային երկխոսությունները վառ են և լի երգիծանքով, բայց միաժամանակ բացահայտում են այն մարդկային տառապանքը, որով շրջապատված է մահապատիժը։ Պիեսը բեմադրվեց Դուբլինի «Pike Theatre» թատրոնում և ցուցադրվեց վեց ամիս։ 1956 թվականի մայիսին *«The Quare Fellow» պիեսը* բեմադրվել է «Theatre Royal Stratford East» թատրոնում ՝ Ջոան Լիթլվուդի թատերական արհեստանոցի բեմադրությամբ։ Հետագայում այն տեղափոխվել է «West End»։ Բիհենը հսկայական ճանաչում բերեց *«The Quare Fellow»* պիեսին՝ Մալքոլմ Մագերիջի հեռուստաշոուում հարբած հայտնվելու շնորհիվ։ Անգլիացիները, որոնք համեմատաբար անսովոր էին հեղինակների հանրային հարբեցողությանը, սկսեցին սիրել նրան։ Հաղորդման հյուրը՝ իռլանդա-ամերիկացի դերասան [[Ջեքի Գլիսոն]]ը, ըստ լուրերի, միջադեպի մասին ասել է. «Դա Աստծո արարք չէր, այլ Գինեսի արարք»։ Բիհենը և Գլիսոնը հետագայում դարձան ընկերներ։ Բիհենը և Գլիսոնը հետագայում դարձան ընկերներ։ Բիհենը շատ էր սիրում պատմել մի դեպքի մասին՝ երբ այդ միջադեպից կարճ ժամանակ անց նա Լոնդոնի փողոցով էր քայլում, և մի cockney (Լոնդոնի բարբառով խոսող մարդ) մոտեցավ նրան ու բացականչեց, թե լիովին հասկացել է Բիհենի ասած ամեն բառ՝ հարբած թե սթափ, բայց առհասարակ ոչինչ չէր հասկացել, թե «ինչի մասին էր խոսում այդ անպետք Մագերիջը»։ Հարբած վիճակում էլ Բիհենը երբեմն բարձրանում էր բեմ և սկսում երգել պիեսի «The Auld Triangle» հայտնի երգը։ Պիեսի բեմադրության տեղափոխումը Բրոդվեյ Բիհենին բերեց միջազգային ճանաչում։ Մինչ օրս վարկածներ են շրջանառվում, որ Լիթլվուդն (Littlewood) է գրել *«The Quare Fellow»* պիեսի տեքստի մեծ մասը, դա հանգեցրել է այն արտահայտությանը, որ «[[Դիլան Թոմաս]]ը գրել է *«Under Milk Wood»*, իսկ Բրենդան Բիհենը գրել է «Under Littlewood»-ը։ Լիթլվուդը շարունակեց աջակցել նրան և 1960 թվականին այցելեց Դուբլին:

1958 թվականին նրա իռլանդերեն *«An Giall»* (*Պատանդը*) պիեսը բեմադրվել է Դուբլինի «Damer Theatre» թատրոնում: Հիշեցնելով Ֆրենկ Օ'Քոնորի *«Guests of the Nation»* պատմվածքը, այն ներկայացնում է 1950-ականների վերջին Դուբլինի մարդաշատ տանը բրիտանացի [[Զինվորական ծառայություն|ժամկետային]] զինծառայողի կալանավորման մասին, որին Իռլանդական հանրապետական բանակը գերի էր վերցրել որպես [[պատանդ]] ՝ Հյուսիսային Իռլանդիայում բանտարկված IRA-ի կամավորի մահապատժի նախապատրաստման համար: Պատանդը սիրահարվում է [[կուսանոց]]ի իռլանդացի աղջկա՝ Թերեզային, ով աշխատում էր որպես աղախին այդ տանը: Նրանց անմեղ սիրո աշխարհը անհամատեղելի է շրջապատի հետ, քանի որ տունը նաև ծառայում է որպես [[հասարակաց տուն]]: Վերջիվերջո, պատանդը պատահաբար մահանում է ոստիկանության անհաջող ռեյդի ժամանակ՝ բացահայտելով պատերազմի մարդկային արժեքը, համընդհանուր տառապանքը: Հաջորդող անգլերեն տարբերակը*՝ «The Hostage»* (1958), որը մասնակիորեն Բիհենի կատարած իռլանդերենից թարգմանությունն է, սակայն մեծապես ձևավորվել էր Ջոան Լիթլվուդի ազդեցությամբ՝ Բիհենի հետ բարդ համագործակցության ընթացքում, և դարձել է վավաշոտ, կատակերգական պիես։ Այն ներառում է մի շարք ցուցադրական կերպով հոմոսեքսուալ կերպարներ և միայն սահմանափակ նմանություն ունի բնօրինակ՝ իռլանդերեն տարբերակի հետ։

1958 թվականին հաջորդեց նրա ինքնակենսագրական վեպը՝ *«Borstal Boy»։* Նրա վառ հիշողություններում՝ կապված Անգլիայի Սուֆոլք կոմսությունում, Վուդբրիջի մոտ գտնվող Սենթ Էնդրյուի Տան՝ «Hollesley Bay Colony Borstal»-ում (դաստիարակչական բանտ) անցկացրած ժամանակի հետ, ի հայտ է գալիս իռլանդական գրականության բնօրինակ և ուժեղ մի ձայն։ (Նշենք, որ այժմ Սենթ Էնդրյուի Տան տարածքում գործում է D կատեգորիայի տղամարդկանց բանտ և երիտասարդ հանցագործների հաստատություն)։ Իռլանդական գրականության յուրօրինակ ձայնը թնդում էր դրա էջերից։ Լեզուն և՛ սուր է, և՛ նուրբ, կալանավորների և «խաբեբաների» պատկերումը՝ մտավոր։ Չնայած Բիհենը հանրապետական էր, գիրքն անգլիացիների դեմ կատաղի գրոհ չէ։ Փոխարենը, այն ցույց է տալիս Բիհենի հեռացումը բռնությունից։ Մի դրվագում՝ կալանավորներից մեկը փորձում է Բիհենին դրդել քաղաքական կարգախոսներ վանկարկել իր հետ։ Բիհենը մտքում հայհոյում և անիծում է նրան՝ հույս ունենալով, որ նա կդադարեցնի իր բողոքները, ինչը դժվար թե խնդրահարույց կալանավորի նշան լինի։ Վեպի ավարտին իդեալիստ տղա-ապստամբը ի հայտ է գալիս որպես իրատես երիտասարդ, ով գիտակցում է ճշմարտությունը. բռնությունը, հատկապես քաղաքական բռնությունը, ապարդյուն է։ 1950-ականների գրական քննադատ Քենեթ Թայնանն ասել է. «Եթե անգլիացիները բառերը պահում են ինչպես ժլատները՝ ոսկին, ապա Բիհենը բաց է թողնում դրանք մի խրախճանքի՝ կատակաշունչ, կարմրած ու կռվի պատրաստ»։ Այդ պահից Բիհենն արդեն հաստատված էր որպես իր սերնդի առաջատար իռլանդացի գրողներից մեկը։

Բեհանը մեծարում էր [[Հիսուսի միաբանություն|Հիսուսի միության]] դուբլինցի քահանա Հայր Ուիլյամ Դոյլի հիշատակը, որը ծառայել է որպես Royal Dublin Fusiliers-ի զինվորական քահանա, երբ նրանք կռվում էին [[Արևմտյան ռազմաճակատ (Առաջին համաշխարհային պատերազմ)|Արևմտյան ճակատի]] խրամատներում: 1917 թվականին Հայր Դոյլը զոհվել է մարտում՝ Պասշենդեյլեի ճակատամարտի ժամանակ իր գնդից վիրավոր զինվորներին օգնելու վազելիս: Բիհենը Հայր Դոյլի հիշատակին նրա հանդեպ իր սերն արտահայտել է *«Borstal Boy»* հուշագրությունում: Ալֆրեդ Օ'Ռահիլիի 1920 թվականի կենսագրությունը զոհված քահանայի մասին Բիհենի սիրելի գրքերից մեկն էր։

== Անձնական կյանք ==
1955 թվականի փետրվարին Բիհենը ամուսնացավ *«The Irish Times»-*ի այգեգործական նկարազարդող Բեատրիս Ֆրենչ Սալքելդի հետ, ով նկարիչ Սեսիլ Ֆրենչ Սալքելդի դուստրն էր։ Բիհենի մահից կարճ ժամանակ առաջ՝ 1963 թվականին, ծնվեց նրա դուստր Բլանեյդը։ Տարբեր կենսագրություններ հաստատել են, որ Բիհենը որոշ չափով բիսեքսուալ էր։

== Անկում և մահ ==

Բիհենի համար դժվար էր ճանաչում գտնելը։ Նա երկար ժամանակ ալկոհոլի չարաշահող էր (մի անգամ իրեն նկարագրելով որպես «գրելու խնդիր ունեցող խմող» և պնդելով. «Ես խմում եմ միայն երկու անգամ՝ երբ ծարավ եմ, և երբ՝ ոչ») և 1950-ականների սկզբին [[Շաքարային դիաբետ|շաքարախտ]] զարգացրեց, սակայն դա ախտորոշվեց միայն 1956 թվականին։ Նրա հռչակի աճին զուգընթաց աճեց նաև նրա ալկոհոլային կախվածությունը։ Այս համադրությունը հանգեցրեց մի շարք հայտնի հարբած հրապարակային ելույթների՝ թե՛ բեմում, թե՛ հեռուստատեսությունում։ Բիհենի սիրելի ըմպելիքը շամպայնն ու շերին էին։

Հասարակությունը ցանկանում էր տեսնել խելացի, կուռքերի դեմ դուրս եկող, կենսախինդ ու հումորով լի «իրական իռլանդացի տղային», և Բիհենը լիուլի տալիս էր այդ կերպարը՝ երբեմն հայտարարելով. «Վատ հրապարակայնություն չկա, բացի մահախոսականից»։ Նրա առողջությունը տուժեց՝ պարբերաբար տեղի էին ունենում շաքարախտային կոմա և [[Էպիլեպտիկ նոպա|նոպաներ]]։ Հանրությունը, որը մի ժամանակ ձեռքերը մեկնում էր, այժմ միավորվեց նրա դեմ. մարկետինգի աշխատակիցները նրան դուրս նետեցին իրենց տարածքից։ Նրա գրքերը՝ *«Կղզին»*, *«Նյու Յորքը»* և *«Իռլանդացի ապստամբի խոստովանությունները»*, որոնք հրատարակվել էին 1962 և 1964 թվականներին, թելադրվել էին ձայնագրիչի վրա, քանի որ նա այլևս չէր կարողանում գրել կամ մեքենագրել բավականաչափ երկար, որպեսզի կարողանար ավարտել դրանք։

1964 թվականի մարտի 20-ին Բիհենը մահացավ՝ Դուբլինի Էչլին փողոցում գտնվող Harbour Lights բարում (այժմ՝ Harkin's Harbour Bar) ուշաթափվելուց հետո։ Նրան տեղափոխեցին Դուբլինի կենտրոնում գտնվող «Meath Hospital» հիվանդանոց, որտեղ էլ մահացավ 41 տարեկան հասակում։ Նրա հուղարկավորության ժամանակ նրան պատվո պահակախումբ դրեցին Իռլանդական հանրապետական բանակի (IRB) հետ, որը ուղեկցեց նրա դագաղը։ Մի քանի թերթեր այն նկարագրեցին որպես բոլոր ժամանակների ամենամեծ իռլանդական հուղարկավորությունը՝ [[Մայքլ Քոլինզ]]ի և [[Չարլզ Ստյուարտ Պառնել|Չարլզ Ստյուարտ Փարնելի]] հուղարկավորություններից հետո։

Հռչակված իռլանդացի քանդակագործ Ջեյմս Փաուերը կերտել է Բրենդան Բիհենի գերեզմանաքարի նկարը։

Նրա մահից հետո նրա այրին որդի ունեցավ՝ Փոուջ Բիհենին, Քեթալ Գուլդինգի՝ [[Իռլանդիայի հանրապետական բանակ|Իռլանդական հանրապետական բանակի]] շտաբի պետի հետ։

1961 թվականին Բիհենը մեկ գիշերվա սիրավեպ է ունեցել Վալերի Դենբի-Սմիթի հետ, ով [[Էռնեստ Հեմինգուեյ]]ի անձնական օգնականն էր և ավելի ուշ ամուսնացել է նրա դստեր՝ Գլորիա Հեմինգուեյի հետ։ 9 ամիս անց Վալերին որդի է ունեցել, որին անվանել է Բրենդան։ Բրենդան Բիհենը մահացել է երկու տարի անց՝ երբեք չհանդիպելով նրա որդուն։

== Հանրաճանաչ մշակույթում ==

Բիհենի մասին հաճախ են հիշատակում փոփ մշակույթի ստեղծագործություններում: Նրա աշխատանքը զգալի ազդեցություն է ունեցել Շեյն ՄաքԳոուենի ստեղծագործությունների վրա, և նա The Pogues խմբի *«Whiskey of Streams*» երգի թեման է: The Pogues խմբի *«Thousands Are Sailing »* երգը, որը գրվել է գլխավոր կիթառահար Ֆիլիպ Շևրոնի կողմից, ներառում է «*in Brendan Behan's footsteps / I danced up and down the street.»* երգի խոսքերը: Բիհենի մասին հիշատակվում է նաև Դեմիեն Դեմփսիի «Jar Song» երգում: *«The Internationale»* երգի երրորդ տունը *«Borstal Boy»*-ից Բիհենի կողմից վերարտադրվել է Dexys Midnight Runners խմբի դեբյուտային ալբոմի՝ *«Searching for the Young Soul Rebels»-*ի սկավառակի շապիկին:

Ամերիկյան Irish Central կայքը նրան անվանել է բոլոր ժամանակների մեծագույն իռլանդացի գրողներից մեկը։

Ավստրալիացի երգիչ-երգահան Փոլ Քելլին գրել է *«Laughing Boy»* երգը՝ որպես Բիհենի հիշատակի տուրք, և այն ընդգրկվել է Weddings, Parties, Anything ալբոմի քավըր տարբերակում, որը ներառված է նրանց *Roaring Days* ալբոմում: Mighty Mighty Bosstones-ի 2000 թվականի *«Pay Attention»* ալբոմում ներառված է *«All Things Considered»* երգը, որի տեքստը պարունակում է «*նրա պատմածների մեծ մասը, ոչ ոք չի ստուգել / Նա երդվում է, որ այնտեղ է եղել այն օրը, երբ Բրենդան Բիհենը մահացել է»*:

Բիհենի մասին հիշատակվում է *«Thinking Voyager 2 Type Things»* երգում, որը Բոբ Գելդոֆի 1990 թվականի «Vegetarians of Love» ալբոմից է, որի խոսքերն են *՝ «So reel up Brendan Behan and like a drunk Lazarus / Let's traipse the evening bronze sky like cracked charges» (Այսպիսով, վեր կաց, Բրենդան Բիհեն և ինչպես հարբած Ղազարոսը / Եկեք քայլենք երեկոյան երկնքի բարձր բրոնզով, ինչպես խելագար թագավորները)*։

Չիկագոյում գործող The Tossers խումբը գրել է «*Breandan Ó Beacháin»* երգը, որը թողարկվել է իրենց 2008 թվականի «*On A Fine Spring Evening»* ալբոմում: Բիհենի մահից կարճ ժամանակ անց ուսանող Ֆրեդ Գեյսը գրել է «*Lament for Brendan Behan»* երգը և փոխանցել այն Clancy Brothers-ին, ովքեր այն կատարել են իրենց «*Recorded Live in Ireland»* ալբոմում նույն թվականին: Այս երգը, որը «համարձակ Բրենդանին» անվանում է Իռլանդիայի «քաղցր, զայրացած երգիչ», ավելի ուշ քավըրվել է ավստրալիական The Doug Anthony All Stars եռյակի կողմից, որն ավելի հայտնի է որպես կատակերգական խումբ, իրենց «*Blue»* ալբոմում: «*Brendan»-ը* Շեյմուս Ռոբինսոնի Բիհենին նվիրված երգն է: Բիհենի բանտային «*The Auld Triangle»* երգը (որը հնչել է նրա «*The Quare Fellow»* պիեսում՝ այս տերմինը բանտային ժարգոն է կախաղանի դատապարտված բանտարկյալի համար), դարձել է ստանդարտ և բազմաթիվ անգամներ ձայնագրվել է ժողովրդական երաժիշտների, ինչպես նաև այնպիսի հայտնի խմբերի կողմից, ինչպիսիք են The Pogues-ը, The Dubliners-ը, The Dropkick Murphys-ը և The Doug Anthony All Stars-ը: Բիհենի անունը հիշատակվում է նաև Mountain Goats խմբի *«Commandante»* երգի բացման տողում, որտեղ պատմողը հայտարարում է, որ «ավելի շատ վիսկի կխմի, քան Բրենդան Բիհենը»։

Բիհենի երկու բանաստեղծությունները՝ *«Պատանդը»*, *«Նոյեմբերի տասնութերորդ օրը»,* և *«Ծիծաղող տղան»* ստեղծագործությունը թարգմանվել են շվեդերեն և ձայնագրվել Էն Սոֆի Նիլսոնի կողմից «*När kommer dagen»* ալբոմում: 1966 թվականին նույն բանաստեղծությունները թարգմանվել են հունարեն և ձայնագրվել Մարիա Ֆարանտուրիի կողմից [[Միկիս Թեոդորակիս]]ի *«Ένας όμηρος*» (*The hostage*) ալբոմում։

Իռլանդացի դերասան Շեյ Դաֆինը գրել և բեմադրել է մոնոներկայացում, որում մարմնավորել է Բիհենին։

Բիհենի անունով մի պանդոկ գտնվում է [[Բոստոն]]ի (Մասաչուսեթս) Ջամայկա հարթավայրի հատվածում: Գրողի բրոնզե քանդակը տեղադրված է Royal Canal-ի ափին, իսկ Բիհենի բրոնզե գլուխը՝ «Searson's» բարում, որը նրա սիրելի խմելու վայրերից մեկն էր, Պեմբրուքի ճանապարհին, Դուբլինում։

Ջեյ Պի Դոնլիվիի *«History of The Ginger Man»-ի* համաձայն, Բիհենը կարևոր դեր է խաղացել Դոնլիվիին Փարիզի «Օլիմպիա» հրատարակչության Մ. Ջիրոդիոսի հետ կապ հաստատելու գործում, որպեսզի Դոնլիվիի առաջին՝ *«The Ginger Man*» վեպի հրատարակմանը նպաստեն, չնայած այն համաշխարհային գրական հանրության կողմից մեկուսացվել էր իր «կեղտոտության» և «անպարկեշտության» համար։

*«Mad Men»* հեռուստասերիալի 4-րդ եթերաշրջանի *«Blowing Smoke»* դրվագում, որի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2010 թվականի հոկտեմբերի 10-ին, Միջ Դանիելսը Դոնին ներկայացնում է իր դրամատուրգ ամուսնու՝ Փերիի հետ և ասում. «Երբ մենք հանդիպեցինք, ես ասացի, որ նա նման է Բրենդան Բիհենին»։

2011 թվականի մայիսին Բիհենի զարմուհի Ջանեթ Բիհենի գրած *«Brendan at the Chelsea»* ներկայացումը Բելֆաստի նոր «Lyric Theatre» թատրոնի «Naughton» ստուդիայում բեմադրված առաջին ներկայացումն էր։ Ներկայացումը պատմում է Բիհենի 1963 թվականին Նյու Յորքի «Hotel Chelsea» հյուրանոցում բնակության մասին։ Այն հաջողություն ունեցավ քննադատների շրջանում և վերականգնվեց 2013 թվականի սեպտեմբերին Նյու Յորքի «Theatre Row» շրջագայության համար, նախքան 2013 թվականի հոկտեմբերին «Lyric Theatre» թատրոն վերադառնալը։

Մորիսիի 2014 թվականի «*Mountjoy»* երգը հղում է կատարում հեղինակին. «*Բրենդան Բիհենի ծիծաղը հնչում է / Նրա արածի կամ չարածի համար / Որովհետև նա այն ժամանակ գիտեր, ինչպես ես հիմա գիտեմ / Որ մեզանից յուրաքանչյուրի համար / Մենք բոլորս կորցնում ենք / Հարուստ թե աղքատ, / Մենք բոլորս կորցնում ենք / Հարուստ թե աղքատ, նրանք բոլորը կորցնում են*։

1959 թվականին «Songs for Swingin' Sellers» ալբոմում [[Պիտեր Սելլերս|Փիթեր Սելերսը]] ծաղրում է Բիհենի հեռուստատեսային հարցազրույցները «In a Free State» սկետչում, որը հարցազրույց է պարոն Բեդհեմի հետ՝ իռլանդացի դրամատուրգ, ով «անորոշ է խոսում, զայրացած է, շնչահեղձ է լինում և պատրաստ է մարդասպանություն գործել՝ մի բաժակ խմելու համար»։ Երեկոագիր Վիլյամ Ջ. Ուեյթերբի խոսքերով, Բիհենի կինը հիացել էր Սելերսի՝ իր ամուսնուն նմանեցնող կատարումով և համարել, որ Բեդհեմի կողմից «ծարավի» մասին ակնարկները ամենաչափորոշիչ մասերն էին կատակերգության մեջ։ The Sketch-ը (Կատակերգություն) գրել էր Մաքս Շրեյները, իսկ երաժշտությունը կազմել էր [[Ռոն Գուդվին]]ը։

Վերջերս The Dropkick Murphys-ը իրենց 2025 թվականի «For The People» ալբոմում անդրադառնում է Բիհենի ուժեղ ազդեցությանը իռլանդական երաժշտության վրա։

== Աշխատանքներ ==
=== Պիեսներ ===

* *The Quare Fellow* (1954)
* *An Giall* (*The Hostage*) (1958)
** Behan wrote the play in Irish and translated it to English.
* *Richard's Cork Leg* (1972)
* *Moving Out* (one-act play, commissioned for radio)
* *A Garden Party* (one-act play, commissioned for radio)
* *The Big House* (1957, one-act play, commissioned for radio)

=== Գրքեր ===
* *Borstal Boy* (1958)
* *Brendan Behan's Island* (1962)
* *Hold Your Hour and Have Another* (1963)
* *Brendan Behan's New York* (1964)
* *Confessions of an Irish Rebel* (1965)
* *The Scarperer* (1963)
* *After The Wake: Twenty-One Prose Works Including Previously Unpublished Material* (posthumous – 1981)

=== Երաժշտություն ===
* *Բրենդան Բեհանը երգում է իռլանդական ժողովրդական երգեր և բալլադներ* Spoken Arts Records SAC760 (1985)
* *The Captains and the Kings*

=== Կենսագրություններ ===
* *Brendan Behan – A Life* by Michael O'Sullivan
* *My Brother Brendan* by Dominic Behan
* *Brendan Behan* by Ulick O'Connor
* *The Brothers Behan* by Brian Behan
* *With Brendan Behan* by Peter Arthurs
* *The Crazy Life of Brendan Behan: The Rise and Fall of Dublin's Laughing Boy* by Frank Gray
* *My Life with Brendan* by Beatrice Behan
* *Brendan Behan, Man and Showman* by Rae Jeffs

== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
* 
* [https://www.artmajeur.com/reginald-gray Two portraits from life by Irish artist Reginald Gray] at Artmajeur
* [https://web.archive.org/web/20150402163055/http://www.brendanbehan.org/ Improving the Day...] Tribute site, last updated in 2010.
* [https://www.rte.ie/radio/doconone/1071608-brendan-behan-in-paris Brendan Behan in Paris | RTÉ Radio 1, Sep 2019] *Documentary on One*
* [https://www.irishtimes.com/culture/books/2023/02/09/brendan-behan-was-born-100-years-ago-today-this-is-how-he-went-from-jail-cell-to-literary-sensation/ "Brendan Behan Was Born 100 Years Ago Today. This Is How He Went from Jail Cell to Literary Sensation"] —*Irish Times'' centenary article, 9 February 2023.

Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գեղարվեստական գրողներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իռլանդացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի գրողներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի վիպասաններ