Այրված տունը

**«Այրված տունը»**, հայ գրող Սերո Խանզադյանի պատմվածքը։ Գրվել է 1961 թվականին։ Պատմվածքի հիման վրա 1974 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում նկարահանվել է ֆիլմ՝ «Լքված հեքիաթների կիրճը» վերնագրով։

## Սյուժե
Ձկնորս Ազարիայի տունը գտնվում էր ձորում և նման էր հին մատուռի։ Ազարիան կոպիտ մարդ չէր, բայց կնոջը գուրգուրել չգիտեր։ Նա յուրօրինակ մենակյաց էր։ Կյանքի ծանր պայմանները կոպտացրել են Ազարիային, դարձրել ամեն ինչի նկատմամբ անտարբեր, անգամ կնոջ` Արփենի նկատմամբ, որ գեղեցիկ էր` ինչպես մայիսյան առավոտը, ցանկալի` «ինչպես կիրճի պռնկից կախված նռնենու ճաքած պտուղները»: Ազարիան սիրում էր Արփենին, սակայն երբեք ոչ խոսքով, ոչ էլ որևէ այլ կերպ չէր կարողանում արտահայտել իր սերը: Բարձր էր Արփենի հասակը, մեջքը ճկուն էր, կուրծքը` լիքը: Բարձրադիր հոնքեր ուներ, խաժ աչքեր, որ առավել արտահայտիչ էին դառնում դեմքի թխության վրա: Ոտքերը գիրգ էին, գոտկատեղը` բարակ: Իր սերն Ազարիան ցույց չէր տալիս, չէր շոյում Արփենի ոսկեգույն մազերը, բայց երբ թոռը նետում էր գետի փրփուրների մեջ, թվում էր` փրփուրը կնոջ ճերմակ մարմինն է, որ ահա գալարվում է իր դիմաց։
Արփենը անդադար խնդրում էր, որ ձորից գնան, գյուղում ապրեն, բայց Ազարիան այդպես էլ չէր համաձայնում, չէր ցանկանում ձորից հեռանալ։ Արփենը շատ գեղեցիկ կին  էր, և ամուսինն էլ նրան շատ էր սիրում, սակայն մենակությունն Արփենին փշոտ էր դարձրել։ 
Մի օր գյուղ են գալիս երիտասարդ երկրաբաններ, որոնց թվում էր նաև երիտասարդ ինժեներ Միհրանը։ Վերջինս ծանոթանում է տեղի բնակիչների, նաև Արփենի հետ, սկսում նրանից տարբեր բաներ ուզել՝ ջուր, աղ։ Արփենն անգամ դաղձ է քաղում նրա համար։ Եվ ամեն անգամ Արփենին հանդիպելիս Միհրանը շատ նուրբ է վարվում։ Հակառակ դրան՝ Ազարիան անդադար նկատողություններ էր անում, նախատում կնոջը։ Մի օր Արփենն ամուսնուց տհաճ հոտ է զգում, հասկանում է, որ էլ նրան չի սիրում, սիրահարված է Միհրանին։ Սկսում է Միհրանի հետ ավելի հաճախ հանդիպումներ ունենալ։ Միհրանը գրկում է Արփենին, և թեպետ դա հաճելի էր, սակայն Արփենը խնդրում է բաց թողնել իրեն ու ասում է, որ միայն ուզում է հեռանալ այդ ձորից։ Սակայն մի անգամ էլ գնում է Միհրանի մոտ ու ասում, որ նրանն է ու չի վերադառնում ամուսնու մոտ։ Այդ օրն Ազարիան տեսնում է, որ կինը չկա։ Հարևաններից մեկն ասում է, որ ինժեների մոտ է։ Ազարիան գնում է, հրացանի մեջ արջ սպանող փամփուշտ դնում։ Բայց հետո մտածում է, որ Արփենը սիրում է Միհրանին, և գուցե սիրելը մեղք չէ։ «Բայց ինչո՞ւ պատժել Միհրանին։ Ի՞նչ մեղք ունի նա: Նրան կին է հարկավոր, որ շոյի իր գանգուրները, փարատի իր մենակության տաղտուկը: Այո, ի՞նչ մեղք ունի նա: Նա չի հափշտակել Արփենին, Արփենն ինքն է գնացել»։ «Արփենը նույնպես մեղք չունի։ Կինն իրեն չի սիրել: Ինքը չոր է եղել, երբեք մի քաղցր խոսք չի ասել կնոջը: Ուրիշ բուն ու ուրիշ գիրկ է երազել Արփենը: Մեն-մենակ, այս ամայի ձորում խեղդված է եղել նրա սերը` մոխրի տակ անթեղված կրակի պես: Հիմա կրակը բռնկվել է: Ինչո՞ւ մարել այդ կրակը»։
«Նա մտածում է, որ ինքն է մեղավոր, ու հասկանում է կնոջը։ Արփենն էլ երջանիկ էր մինչև այն օրը, երբ եկավ ու տեսավ, որ իր ու Միհրանի վրանն էլ չկա, չկա նաև Միհրանը։ Միհրանը գնացել էր ուրիշ գանձ որոնելու։ Հուսահատված Արփենը վերադառնում է ամուսնու մոտ, ներողություն խնդրում։ Ազարիան ներում է նրան։
Մարդկային բնավորության վեհությունը դրսևորվում է կյանքի ամենաճգնաժամային պահերին: Ազարիան ներում է Արփենին և բոլորին ցույց տալիս, որ ինքն ուժեղ մարդ է, ապացուցում, որ թույլ մարդը ներել չի կարող:
«Արփենը ցանկանում է, որ Ազարիան դաժանորեն վարվի իր հետ, «...թող բռունցքով ջախջախեր իր գլուխը, իրեն հրեր անդունդ: Իր պողպատե մատներով թող խեղդեր իրեն, միայն թե այդպես քնքուշ, այդպես խղճահարված չասեր.
- Գնա՛նք, Արփե՜նս: Քո երկրաբանը չկարողացավ գտնել մեր ձորի գանձը։
Ու Ազարիան հրդեհում է մոռացված կիրճի վերջին տունը.
- Մեր տունը նոր է շինվում, Արփե՛ն: Գնանք նոր գյուղ»:
Նա վերցնում է կնոջն ու տեղափոխվում գյուղ՝ շինելու նոր տուն․ «Մարդ ու կին քայլեցին սովոր արահետով՝ այլևս ետ չդառնալու մտադրությամբ։ Նրանց ետևից ուրախ գնում էր պառավ շունը»։

## Կերպարներ
● Ազարիա

● Արփեն

● Միհրան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սերո Խանզադյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1961 գրքեր