Փախստական կանայք

**Փախստական կանայք** իրենց միգրացիայի յուրաքանչյուր փուլում իրենց առօրյա կյանքում բախվում են գենդերային խնդիրների։ Փախստական բոլոր կանանց համար ընդհանուր խնդիրները, անկախ այլ ժողովրդագրական տվյալներից, առողջապահության մատչելիությունն ու ֆիզիկական բռնությունն են, իսկ ամենատարածվածը խտրականության, սեռական բռնության և թրաֆիքինգի դեպքերն են։ Բայց նույնիսկ եթե կանայք նման գործողությունների զոհ չեն դառնում, նրանք հաճախ բախվում են բռնության և անտեսման իրենց հատուկ կարիքների և փորձի նկատմամբ, ինչը հանգեցնում է բարդ հետևանքների, ներառյալ բարոյալքումը, խարանը և մտավոր և ֆիզիկական առողջության վատթարացումը։ Միջազգային հումանիտար օգնության կազմակերպությունների կողմից համապատասխան ռեսուրսների հասանելիության բացակայությունը սրվում է ամբողջ աշխարհում գերակշռող գենդերային պատկերացումներով, չնայած գենդերային հաշվառման վերջին փոփոխությունները նպատակ ունեն պայքարել այդ ընդհանրությունների դեմ։

## Առողջություն
մինի|Բժշկական կլինիկա փախստականների ճամբարում
Փախստական կանանց առջև ծառացած առողջական խնդիրները տատանվում են ջրազրկումից և լուծից մինչև բարձր ջերմություն և մալարիա։ Դրանք ներառում են նաև ավելի լայն տարածում ունեցող երևույթներ, ինչպիսիք են գենդերային բռնությունը և մայրական առողջությունը։ Փախստական կանանց մահվան հիմնական պատճառներն են թերսնուցումը, լուծը, շնչառական վարակները և վերարտադրողական բարդությունները։ Փախստական կանանց առողջական վիճակի վրա ազդում են բազմաթիվ գործոններ, ներառյալ նրանց ֆիզիկական, մտավոր և սոցիալական բարեկեցությունը։ Փախստական կանանց առողջական խնդիրները առաջանում են ինչպես ժամանակավոր ճամբարներում կամ ապաստարաններում որպես փախստական գտնվելու ընթացքում, այնպես էլ ապաստանի երկրներ տեղափոխվելուց կամ վերաբնակեցվելուց հետո։ Փախստական կանանց առողջական խնդիրները խորացնող արտաքին գործոններից են մշակութային առանձնահատկություններով պայմանավորված գենդերային անհավասարությունը, սահմանափակ շարժունակությունը, բուժհաստատությունների հասանելիության բացակայությունը, փախստականների ճամբարներում բնակչության բարձր խտությունը և կրթության ցածր մակարդակը։

### Վերարտադրողական առողջությունը
Հումանիտար օգնության միջազգային կազմակերպությունները, ինչպիսիք են Միավորված ազգերի կազմակերպությունը, համաձայն են, որ համարժեք վերարտադրողական օգնությունը պետք է լինի «անվտանգ, արդյունավետ և մատչելի»։ Մինչ մարդու իրավունքների համընդհանուր արժեքները պահպանում են վերարտադրողական առողջության ծառայությունների մատչելիությունը բոլոր կանանց համար, փախստական կանայք հազվադեպ են մատուցվում համապատասխան չափանիշներին համապատասխան ծառայություններ՝ հաշվի առնելով մշակութային տարբերությունները, հայտնում է ՄԱԿ-ը։ Փախստականների ճամբարներում վերարտադրողական առողջության բավարար օգնության բացակայության պատճառով ծննդաբերության և հղիության հետ կապված բարդությունները 2010 թվականին ժամանակավոր ճամբարներում բնակվող փախստական կանանց մահացության և հիվանդացության հիմնական պատճառներից մեկն էին։

Փախստական կանայք, ովքեր լքել են հումանիտար օգնության ճամբարները և մշտական բնակության են տեղափոխվել ապաստանի և վերաբնակեցման երկրներ, նույնպես բախվում են վերարտադրողական առողջության հետ կապված խնդիրների։ 2004 թվականին «Մանկաբարձություն և Կանանց առողջություն» ամսագրի կողմից հրապարակված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ հարուստ երկրներում ապրող փախստական կանայք բախվում են վերարտադրողական պատշաճ խնամքի հասանելիության մարտահրավերների՝ կարծրատիպերի, լեզվական խոչընդոտների և մշակութային հարգանքի և փոխըմբռնման բացակայության պատճառով։

### Հոգեկան առողջություն
Փախստական կանայք հաճախ բախվում են հոգեկան առողջության մի շարք բարդությունների իրենց հայրենիքում, փախստականների ճամբարներում և վերաբնակեցման կամ ապաստանի իրավունքի երկրներում։ Իրենց հայրենի երկրներում որպես փախստական փախած կանայք կարող էին հոգեբանական կամ ֆիզիկական բռնության ենթարկվել մի շարք պատճառներով, ներառյալ ցեղասպանությունը, ընտանիքը, հարկադիր աշխատանքը կամ մշակույթը խայտառակելու փորձ, կամ այն պատճառով, որ նրանք համարվում էին «քաղաքականապես վտանգավոր»։ Բռնության այս ձևերը հաճախ հանգեցնում են երկրից վտարման կամ փախուստի և կարող են տառապանքներ և վնասներ հասցնել փախստական կանանց հոգեկան առողջությանը և բարեկեցությանը։ Փախստականների ճամբարներում փախստական կանանց հոգեկան առողջության վրա ազդում են նաև գենդերային խտրականության, սեռական և ընտանեկան բռնության, հարկադիր աշխատանքի և ծանր պարտականությունների դեպքերը։ Շատ փախստական կանայք նույնպես տառապում են հետտրավմատիկ և պերինատալ ծանր դեպրեսիայից, որոնք կարող են ազդել նրանց առօրյա կյանքի և նույնիսկ ընտանիքների վրա։ Ապաստանի և վերաբնակեցման երկրներում գերակշռում են նաև հոգեկան առողջության հետ կապված բարդությունները, որոնք կապված են լեզվական և մշակութային խոչընդոտների, հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարման հետ, որն առաջացել է հայրենի հետապնդումներից փախչելու, հոգեկան առողջության խնամք ստանալու դժվարությունների և ընդունող երկրի քաղաքացիների նկատմամբ բռնության ենթարկվելու հավանականության մեծացման հետ։

Ի պատասխան հայրենի երկրներից փախչելու, փախստական կանայք և ապաստան հայցողները զարգացնում են հետվնասվածքային սթրեսային խանգարում (PTSD): PTSD-ի ախտանիշները ներառում են շատ հետազոտողներ հոգեբանական տրավման դասակարգում են սեռական բռնության, ֆիզիկական բռնության, զուգընկերոջ բռնության, միջանձնային տրավմայի, մանկության տրավմայի և բարդ տրավմայի։ Բացի այդ, գիտական հետազոտությունները սահմանում են հետվնասվածքային սթրեսային խանգարումը (PTSD), ինչպես առաջարկվում է ամերիկյան հոգեբուժական ասոցիացիայի կողմից։ PTSD-ի ախտանիշները ներառում են PTSD-ի որոշ ախտանիշներ ներառում են օբսեսիվ և կրկնվող փորձառություններ, ինչպիսիք են մղձավանջները կամ ֆլեշբեքը, իրադարձության հետ կապված զգացմունքների ինտենսիվ փորձը, անջատվածության զգացումը, տրավմատիկ իրադարձության հետ կապված գրգռիչներից խուսափելը, գրգռվածության ավելացումը, տրամադրության բացասական փոփոխությունները և չափազանցված վախի արձագանքը։ Եթե ախտանիշները չբուժվեն, շատ վերապրածներ կարող են զգալ դեպրեսիա, անհանգստություն, կենտրոնանալու խնդիրներ, քնի խնդիրներ, դյուրագրգիռ վարք, զայրույթի պոռթկումներ և առողջ և իմաստալից հարաբերություններ հաստատելու դժվարություններ։

Հայրենի երկրից փախչելը կարող է հանգեցնել ամուսնական և ընտանեկան հարաբերությունների երկարատև հոգեբանական խանգարման։ Որոշ դեպքերում դա բացասաբար է անդրադառնում կանանց դերի վրա ընտանեկան և սոցիալական կյանքում՝ նրանց հատկապես խոցելի դարձնելով տրավմայի հետևանքների նկատմամբ՝ տարբեր երկրներում կանանց գենդերային դերերի վրա ազդեցության պատճառով։ Կանայք հակված են հոգ տանել ուրիշների մասին և պահպանել հարաբերությունները։ Ի վերջո, դա նպաստում է այլ մարդկանց հետ կապվածության և ներդաշնակության ձևավորմանը։ Ուրիշների հետ կապվածությունը սոցիալական միտումներից մեկն է, որի վրա ազդում է PTSD-ն։ PTSD-ի ախտանիշները ներառում են Այս հետևանքները կարող են բացառապես վնասակար լինել այն կանանց համար, ովքեր հակված են հաջողության հասնել՝ ստեղծելով և պահպանելով կենսաբանական կապեր այլ մարդկանց հետ։ Ցավոք, փախստական կանայք և ապաստան հայցողները բախվում են ընտանիքի տեղաշարժի, ինչը սրում է PTSD ախտանիշները։

Հոգեկան առողջության ծառայությունները օգուտ կբերեն փախստականներին և ապաստան հայցողներին, քանի որ PTSD-ի ախտանիշները կարող են վատթարանալ, եթե չբուժվեն։ Փախստական կանանց և ապաստան հայցողների շրջանում անցկացված ուսումնասիրությունը ուսումնասիրել է խմբային հոգեկան առողջության ծրագրի ազդեցությունը, որը նպատակ ունի թեթեւացնել PTSD-ն Բութանից փախստական կանանց մոտ, ովքեր վերջերս տեղափոխվել են Միացյալ Նահանգներ։ Մասնակիցները բաժանվեցին մի քանի խմբերի՝ ծրագրի արդյունավետությունը որոշելու համար։ Կանայք բաժանվեցին երեք խմբի. երկու խմբերը ներկայացնում էին միջամտության տարբերակ, իսկ մեկ խումբը ծառայում էր որպես վերահսկիչ։ Նախնական, հետընտրական և հետագա գնահատման արդյունքները ցույց են տալիս, որ երկու խմբերի մասնակիցները փորձարկումից հետո զգալիորեն ավելի քիչ անհանգստություն, դեպրեսիա, անհանգստության խանգարում, սոմատիզացիա և PTSD ախտանիշներ են ունեցել։ Հետաքրքիր է, որ այս մասնակիցների հոգեկան առողջության բարելավումը շարունակվել է նաև 3-ամսյա դիտարկման ժամանակահատվածում։ Ի հակադրություն, վերահսկիչ մասնակիցները, ովքեր չեն ստացել նույն բուժումը, ցույց են տվել, որ ժամանակի ընթացքում նրանց հոգեկան առողջության ախտանիշներն ավելի ու ավելի են սրվել։ Կարևոր է նշել, որ այս արդյունքները վկայում են այն մասին, որ հետվնասվածքային սթրեսի հաղթահարմանն ուղղված հոգեկան առողջության խմբային ծրագիրը կարող է դրական ազդեցություն ունենալ նոր տեղահանված փախստականների հոգեկան առողջության վրա։ Ավելին, այս արդյունքները ծանրակշիռ ապացույց են այն բանի, որ առանց միջամտության նոր վերաբնակեցված փախստականների հոգեկան առողջությունը կարող է ժամանակի ընթացքում վատթարանալ, երբ նրանք տեղափոխվում են այլ երկիր։ Ծրագրի արդյունավետության վերաբերյալ ավելի շատ հետազոտություններ են անհրաժեշտ փախստական կանանց և ապաստան հայցող կանանց համար անհրաժեշտ աջակցություն ցուցաբերելու համար։

### Սնունդ
Փախստական կանանց թերսնուցումը տարբեր կերպ է դրսևորվում ինչպես փախստականների ճամբարներում, այնպես էլ ապաստանի և վերաբնակեցման երկրներում։ Փախստականների ճամբարներում պարենային անվտանգության խնդիրները, տնտեսական և քաղաքական թյուրիմացությունները և խտրականությունը նպաստում են փախստական շատ կանանց սննդի և առողջության վատթարացմանը։ Ռուանդայի փախստականների ճամբարներում պարենային օգնության ուսումնասիրության ընթացքում փորձագետները եկել են այն եզրակացության, որ միջազգային մարդասիրական կազմակերպությունների անբավարար ուշադրությունը ճգնաժամ ապրող երկրների քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կյանքի նկատմամբ կարող է հանգեցնել ոչ ադեկվատ պարենային օգնության, ինչն էլ իր հերթին կարող է հանգեցնել փախստականների թերսնման։ Նմանապես, ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ չնայած արական և իգական փախստականների միջև իրավական տարբերության բացակայությանը, փախստականների միջազգային համայնքները և նույնիսկ օգնության կազմակերպությունները հակված են աջակցել գենդերային խտրականությանը։ Սա հանգեցնում է փախստական կանանց անհամաչափ թերսնման՝ սննդի բաշխման առաջնահերթության բացակայության, ինչպես նաև սննդի հետ կապված բժշկական օգնության և վերարտադրողական սնուցման անբավարար խնամքի պատճառով։
մինի|Հարավսուդանացի փախստականներին սնունդ են բաժանում։ Նրանցից շատերը բողոքում են սովից՝ Պարենի համաշխարհային ծրագրի կողմից Պարենի նորմավորման պատճառով
Թերսնուցման խնդիրները պահպանվում են փախստական կանանց ապաստանի և վերաբնակեցման երկրներում՝ չնայած պարենային անվտանգության և սննդային կրթության բացակայությանը։ 2013 թվալանին սոմալիացի փախստական կանանց շրջանում կատարված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ փախստական կանանց մսի և ձվի սպառման տեմպերը զգալիորեն ավելի բարձր են, քան ընդունող երկրի կանանց համադրելի խմբերը, մինչդեռ մրգերի և բանջարեղենի սպառման տեմպերը զգալիորեն ցածր են։ Կամբոջացի փախստական կանանց շրջանում անցկացված նմանատիպ ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ աղքատ սնվելու ընդհանուր պատճառներն են ցածր եկամուտ ունեցող այն վայրերում ապրելը, որտեղ սննդի անվտանգություն չկա, սննդարար սնունդ ձեռք բերելու համար տնտեսական միջոցների բացակայությունը և իրենց նոր բնակության երկրում պատշաճ սնուցման մասին գիտելիքների բացակայությունը։

## Աշխատանք
Փախստական կանայք հաճախ հարկադիր աշխատանքի են ենթարկվում փախստականների ճամբարներում՝ ավանդական գենդերային դերերի և կարծրատիպերի ամրապնդման պատճառով։ Փախստականների ճամբարներում կանայք հաճախ կատարում են ջրի հավաքման և զտման հիմնական ֆիզիկական աշխատանքը, ինչպես նաև այգեգործության և գյուղատնտեսական փոքր աշխատանքները և սննդի պատրաստումը։ Չնայած այս ոլորտներում իրենց մեծ դերին, կանանց թույլ չեն տալիս ղեկավարել կոմիտեները և պլանավորման գործողությունները փախստականների ճամբարներում և կատարել բացառապես ժամանակատար աշխատանք։ Միևնույն ժամանակ, փախստական տղամարդիկ հաճախ ազդեցիկ պաշտոններ են զբաղեցնում ճամբարում և միջազգային օգնության կազմակերպություններում։

Ժամանակավոր պահման ճամբարներում փախստական կանայք նույնպես հաճախ ենթարկվում են հարկադիր աշխատանքի, որը ներառում է ինչպես հարկադիր մարմնավաճառություն, այնպես էլ հարկադիր ֆիզիկական աշխատանք։ Փախստականների օրինական իրավունքների խախտումից բացի, հարկադիր աշխատանքը, որին ենթարկվում են փախստականների ճամբարներում գտնվող կանայք, վնասում է նրանց ֆիզիկական, մտավոր և սոցիալական բարեկեցությանը։ Հաճախ կանայք, ովքեր ներգրավված են այս և այլ հարկադիր աշխատանքներում, ներգրավվում են իրենց ռասայական պատկանելության և հասարակության մեջ կարծրատիպային ցածր դիրքի հիման վրա։

## Կրթություն
2020 թվականին տարրական դպրոցական տարիքի բոլոր փախստական աղջիկների դպրոցական ընդգրկվածության ցուցանիշը կազմել է ընդամենը 67%, իսկ միջին տարիքի աղջիկների՝ ընդամենը 31%։ Որոշ հիմնական խոչընդոտներ, որոնց բախվում են աղջիկները այնպիսի տարածաշրջաններում, ինչպիսիք են Սիրիան և Լիբանանը, ներառում են սեռական և գենդերային բռնության բարձր ռիսկը, ֆինանսական անապահովությունը, ուսումնական ծրագրերի և մասնագիտական պաշտոնների ընտրության խտրականությունը և տնային պարտականություններից խուսափելու հնարավորության ծախսերը։ Աղջիկների և կանանց կրթության վերաբերյալ գործնական ուսումնասիրությունները սահմանափակ են, բայց կա շատ գրականություն, որը բացատրում է, թե ինչու է նրանց համար հատուկ ուշադրություն դարձվում կրթությանը։ Կրթության մեջ ներդրումները նպաստում են տնտեսական աճին և աշխատուժի աճին, նվազեցնում են երեխաների ամուսնությունների և ընտանեկան բռնության մակարդակը, հզորացնում կանանց և նրանց ազատություն տալիս։

## Սեռական և գենդերային բռնություն
Ըստ ՄԱԿ-ի՝ գենդերային բռնությունը փախստական ​​կանանց նկատմամբ հարձակման համատեքստում «ցանկացած բռնություն, որը հանգեցնում է... ֆիզիկական, սեռական կամ հոգեկան վնասի կամ տառապանքի կանանց, ներառյալ սպառնալիքները... հարկադրանքը կամ կամայական զրկանքը ազատության»։ Փախստական ​​կանանց վրա հարձակումը և՛ սեռական, և՛ ոչ սեռական բնույթ է կրում, չնայած բռնության դեպքերն առավել հաճախ դրսևորվում են փախստական ​​կանանց նկատմամբ սեռական բռնության տեսքով։

2000 թվականին կատարված ուսումնասիրության համաձայն, կանայք հատկապես խոցելի են բռնաբարությունների և սեռական հանցագործության այլ ձևերի նկատմամբ պատերազմների և «սոցիալական կառույցների քայքայման» ընթացքում՝ մի շարք պատճառներով։ Այս պատճառները ներառում են սոցիալական անկարգություններ, տարբեր մշակույթների և արժեքների խառնուրդ, իշխանության գերակշռող դինամիկա և ապաստան հայցող կանանց խոցելիություն։ Փախստական կանանց նկատմամբ բռնության և սեռական ոտնձգությունների դրսևորման ձևերը ներառում են հարկադիր մարմնավաճառություն կամ հարկադրանքի սեքս միջազգային օգնության գործակալությունների աշխատակիցների/կամավորների կողմից, հարկադիր մարմնավաճառություն կամ հարկադրանքի սեքս փախստականների ճամբարի այլ անդամների կողմից, հարկադիր մարմնավաճառություն կամ հարկադրանքի սեքս տեղական համայնքի անդամների կողմից, վերը նշված ժողովրդագրություններից որևէ մեկի բռնաբարություն, կենսական նյութական բարիքների կամ ծառայությունների համար սեռական ծառայությունների փոխանակում կամ կնոջը, նրա ամուսնուն կամ հորը անարգելու փորձ։ Սեռական բռնությունը շատ մշակույթներում համարվում է տաբու թեմա, և հետևաբար, սեռական բռնության մասին նույնպես հաճախ չի հաղորդվում։ Նույնիսկ եթե կանայք փորձում էին հաղորդել բռնության մասին, հաճախ փախստականների ճամբարում նրանք դիմելու տեղ չունեին։

Փախստական կանայք և ապաստան հայցողները բախվում են ոչ միայն ֆիզիկական բռնության, այլև հուզական բռնության։ Զգացմունքային չարաշահումը ցանկացած կանխամտածված վարք է, որը խստորեն խաթարում է դիմացինի հոգեբանական ամբողջականությունը հարկադրանքի կամ սպառնալիքների միջոցով։ Զգացմունքային չարաշահման օրինակները ներառում են մեկուսացումը ուրիշներից, բանտարկությունը, ֆինանսական վերահսկողությունը, բանավոր ագրեսիան, անտեսումը, սպառնալիքները, ահաբեկումը, վերահսկողությունը, զոհի նկատմամբ բռնության ժխտումը և մեղքի կամ ամոթի օգտագործումը որպես վերահսկողության ձև։ Վնասվածք ստացած կանանց շրջանում անցկացված ուսումնասիրությունը, որը կենտրոնացած էր ապաստան հայցողների շրջանում հոգեկան առողջության վրա, ցույց է տվել, որ սեռական և գենդերային բռնության բոլոր տեսակների (ՓԳՀ) շրջանում 62%-ը զգացել է հուզական բռնության ինչ-որ ձև։

Զգացմունքային չարաշահումը հաճախ անտեսվում է, քանի որ ֆիզիկական նշաններ չկան։ Էմոցիոնալ գացմունքային բռնության և գիտակցության միջև կապի վերաբերյալ ուսումնասիրության ընթացքում հետազոտողները պարզել են, որ զոհերը հաճախ զարգացնում են ճանաչողական ռազմավարություններ՝ իրենց շրջապատը կառավարելու համար։ Ավելացնենք, որ հուզական բռնություն ապրած մարդիկ կարող են զարգացնել ժխտման և տարանջատման սովորություններ՝ անհանգստացնող մտքեր թույլ չտալու և, ի վերջո, իրենց պաշտպանելու համար։ Արդյունքում, վերապրածները թաքցնում են իրենց իրավիճակի իրականությունը և կարող են իրենց հանգամանքները չմեկնաբանել որպես հուզական բռնություն և չհամարել, որ նրանք բռնության են ենթարկվել։

Ի հակադրություն, որոշ տուժածներ ունենում են բազմաթիվ հոգեբանական հետևանքներ, որոնք էլ ավելի են նկարագրում հուզական բռնության բարդությունները։ Ապաստանի գործընթացը շատ կանանց ստիպել է դիմակայել նվաստացմանը, մեկուսացմանը և հուզական սթրեսին։ Էմոցիոնալ-հոգեբանական սթրեսի հետևանքները հայտնաբերվել են մասնակիցների երկու երրորդի մոտ։  Հարցվածները նկարագրել են «դեպրեսիայի», «հոգեբանական անկման», «ընկճվածության» կամ «ծայրահեղ ինքնավստահության» վիճակ։ Բացի այդ, վերապրածները հայտնվել են մեկուսացման մեջ և դադարել վստահել ուրիշներին։ Մյուսները զգացել են անհանգստություն, ամոթ, մեղավորություն, հիասթափություն, զայրույթ և ատելություն։ Հարցվածներից մեկը հայտնել է.  «ծեծելն ավելի լավ է, քան խոսելը։  Նրա ասածն ինձ ավելի շատ վիրավորեց, քան ապտակ ստանալը։ Երբեմն ծեծն ավելի հեշտ է հաղթահարել, քան հոգեբանական խոշտանգումը»։  Այս տխուր մեջբերումը լույս է սփռում այն բանի վրա, թե որքան ցավալի է իրականությունը նրանց համար, ովքեր տառապում են ֆիզիկական և հուզական չարաշահումներից։

Որոշ ռիսկի գործոններ, որոնք կապված են փախստականների և ապաստան հայցողների հետ, սահմանվում են որպես վարքային և միջանձնային գործոններ։ Վարքագծային ռիսկի գործոնները ներառում են թմրանյութերի և ալկոհոլի օգտագործումը, բանավոր և ոչ բանավոր վերաբերմունքը, գիշերը փողոցներում մենակ մնալը, ինքնապաշտպանական հմտությունների բացակայությունը և հյուրընկալող երկրի լեզուն չիմանալը։ Այս տեսակի վարքային ռիսկի գործոնները հանգեցնում են նրան, որ կանայք «ինքնավստահ չեն», «իրենց հոգեկան հիվանդ են զգում» և «բավարար ուղեղ չունեն»։ Հարցվածների մեկ քառորդը կարծում է, որ իգական սեռին պատկանելը նույնպես ռիսկի գործոն է, ինչը հանգեցնում է նրանց խոցելիության։ Ավելացնենք, որ հարցվածները ներանձնային ռիսկի գործոնները նկարագրել են «վատ օրինակներ լինելը որպես ընկերներ և ծնողներ» և «ինչ-որ մեկին  չունենալ դիմելու համար»։ Անկասկած, այս ռիսկի գործոնների համադրությունը շատ կանանց ստիպում է անարժեք և անհույս զգալ։

Ավելին, հուզական բռնության հետևանքները կարող են ազդել անհատների վրա՝ կապված իրենց սոցիալական ցանցերի վրա և զրկել նրանց ապագա անձնական, սոցիալական և տնտեսական զարգացման հնարավորություններից։ Հաճախ, երբ ապաստան հայցող և փախստական ​​կանայք օգնության են հասնում, նրանք վտանգում են բաժանվել իրենց երեխաներից, անարգվել որպես կին կամ անպատվել իրենց ընտանիքներին։ Օգնության դիմելու գործողությունը կարող է ավելի մեծ վտանգ առաջացնել նրանց ապրուստի համար։ Այս դինամիկան անհավանականորեն դժվարացնում է (SGBV) վերապրածների համար աջակցություն փնտրելը։ Ավելի շատ հետազոտություններ են անհրաժեշտ փախստականների և ապաստան հայցողների համար օգնություն փնտրելու բարդություններին անդրադառնալու համար։

2015 թվականին Եվրոպայի միգրացիոն ճգնաժամի վերաբերյալ ՄԱԿ ՓԳՀ-ի կողմից իրականացված գնահատման համաձայն՝  ժամանող փախստականների մոտ քսան տոկոսը կանայք էին։ Փախստականի իրենց կարգավիճակի պատճառով խոցելի վիճակում հայտնված կանայք հայտնել են, որ սահմանային անձնակազմը, որը հանձնարարված է վերահսկել իրենց առողջությունն ու անվտանգությունը, սեռական և գենդերային բռնություն է գործադրում։ Ի պատասխան՝ այն հաստատությունները, որոնք հանձնարարված են լուծել ՓԳՀ-ի խնդիրը, ինչպիսին է համաեվրոպական ապաստանի համակարգը (CEAS), պաշտոնապես ինտեգրել են գենդերային հարցերով ուսուցումը միջազգային և ԵՄ չափանիշներին համապատասխան։ Դրանք ներառում են փախստականների կարգավիճակի մասին 1951 թվականի կոնվենցիան, կանանց նկատմամբ խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին կոնվենցիան և ՄԱԿ-ի անվտանգության խորհրդի 1325 բանաձևը։

Այնուամենայնիվ, 2016 թվականին Ջեյն Ֆրիդմանի կողմից կատարված ուսումնասիրությունը հիմնական մասնակիցների շրջանում, ինչպիսիք են փախստականները, Frontex-ը (եվրոպական սահմանային և առափնյա պահպանության աշխատակիցներ), ՄԱԿ ՓԳՀ-ն և մարդու իրավունքների կազմակերպությունները, պարզել են, որ գենդերային բռնության դեմ պայքարի դասընթացների ինտեգրումը վատ արդյունքներ է տվել։ Այս կապակցությամբ ԵՄ ժամանող փախստականները մտահոգություն են հայտնել բնակչության բարձր խտությամբ ճամբարներում հիմնական բնակարանների և ծառայությունների անհասանելիության վերաբերյալ, ինչը հիմնական խոչընդոտն է ՓԳՀ-ից անվտանգության ապահովման համար։ Փախստական կանայք նույնպես ավելի հաճախ են բռնության ենթարկվում իրենց ճանապարհորդությունների ժամանակ։ Դա ամենից հաճախ գալիս է նրանց ձեռքից, ովքեր նպաստում են իրենց ճանապարհորդությանը, որոնց Ֆրիդմանը անվանում է  «մաքսանենգներ»։ Բռնության այս դեպքերի իրավական բնույթը դժվարացնում և անհասանելի է դարձնում դրանց մասին հաղորդումը։ Ավելին, ԵՄ-ում սահմանային սահմանափակումների պատճառով ապաստանի երթուղիների հաճախակի փոփոխությունը սրում է փախստական կանանց բռնության ենթարկվածությունը՝ ավելացնելով նրանց երթուղու տևողությունը։

## Արդարադատության մատչելիություն
Կարևոր է նշել, որ բռնաբարությունները և սեռական հանցագործությունները տարբերվում են ըստ երկրի, ուստի արդարադատության մատչելիությունը կարող է տարբեր լինել։ Այնուամենայնիվ, արդարադատության մատչելիության շատ տարածված ցուցանիշներ պահպանվում են։

### Փախստական ​​կանանց նկատմամբ սեռական բռնության թերզեկուցում
Փախստականների շատ աշխատողներ և պաշտոնյաներ կարող են հերքել այդ խնդիրների առկայությունը, քանի որ դրանք երբեք չեն հաղորդվում։ Այդ դեպքում փախստական կանանց կարող են մեղադրել իրենց նկատմամբ բռնության մեջ։  Կնատյացությունը սեռական բռնության ենթարկված անձանց նկատմամբ օստրակիզմի պատճառով տեղեկատվությունը թաքցնելու տարածված տարր է, ինչպես իրենց մշակույթում, այնպես էլ համայնքներում, դրա մասին հաղորդելը կարող է համարվել «ամոթալի»։ Բացի այդ, բռնության մասին հաղորդելու լեզու չկա, ինչը նրանց զրկում է իրենց փորձը կիսելու հնարավորությունից։

### Պետական օրինականության հիմնախնդիրները
Երբեմն փախստական կանայք չունեն իրավական փաստաթղթեր, որոնք ապացուցում են, որ նրանք օրինական կերպով գտնվում են երկրում։ Փախստական կանանց որոշ ընտանիքներ, հնարավոր է, իրենց իրավական փաստաթղթերը պահելու պատասխանատվությունը դրել են տղամարդ «տնային տնտեսությունների ղեկավարների» վրա՝ նրանց անհասանելի դարձնելով։ Առանց այդ փաստաթղթերի, շատ փախստական կանայք չունեն մուտք դեպի իրավաբանական ծառայություններ և ռեսուրսներ՝ որպես իրենց բնակության երկրում իրավաբանական անձինք։ Բացի այդ, փախստական կանայք իրավական հնարավորություններ չունեն ինչպես իրենց հատկացված տարածքներում, այնպես էլ նրանց սահմաններից դուրս։ առանց այլ հասարակական կազմակերպությունների մասնակցության, Միավորված ազգերի կազմակերպության Մարդու իրավունքների խորհուրդը կամ նրա հասանելի այլ ազգային իրավաբանական ծառայությունները չեն կարող մուտք գործել կամ դիմել իրավաբանական խորհրդատուի օգնությանը։ Բացի այդ, իրենց հյուրընկալող երկրի կառավարությունը վստահության պակաս ունի, և հետևաբար, փախստական շատ կանայք իրենց ապահով չեն զգում այս խնդիրը բացահայտելու համար։

### Կոնվենցիա
Միավորված ազգերի կազմակերպության Մարդու իրավունքների հռչակագիրը և "փախստական կանանց և միջազգային պաշտպանության մասին" թիվ 39 (XXXVI) օրենքը 1985 թ.միջազգային օրենսդրություն են, որոնք պաշտպանում են փախստական կանանց, երեխաներին և նրանց իրավունքները։ Այնուամենայնիվ, քանի որ այս օրենքներն ընդունվում են միջազգայնորեն, դրանք սահմանափակում են մեղավորներին պատասխանատվության ենթարկելու հնարավորությունները ազգային արդարադատության համակարգերի կենտրոնացված ուժի պատճառով, որտեղ Արդարադատություն մուտք գործելու և միջազգային օրենսդրությունը վավերացնելու հնարավորությունը պատկանում է պետությանը։

## Մարդասիրական օգնություն
Բազմաթիվ հասարակական կազմակերպություններ (ՀԿ) և միջազգային կազմակերպություններ աշխատում են ի պաշտպանություն փախստական կանանց և երեխաների իրավունքների։

1989 թվականին ՄԱԿ-ի փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի գրասենյակի ձեռնարկները հրապարակեցին գենդերային նկատառումներով փախստականներին օգնելու առաջին ուղեցույցները։ Փախստականներին օգնելու գենդերային խնդիրները հաշվի առնելու առաջին նախաձեռնությունները մշակվել են ի պատասխան Գվատեմալայում, Բոսնիա և Հերցեգովինայում և Ռուանդայում փախստականների ճգնաժամի։ Այդ ժամանակից ի վեր գենդերային հաշվառման հայեցակարգը լայն տարածում է գտել փախստականներին օգնելու տարբեր նախաձեռնություններում, սակայն փորձագետները կարծում են, որ բացեր կան դրանցում շարադրված քաղաքականության և փախստական կանանց փորձի միջև։

Դորին Ինդրայի ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ չնայած կան բազմաթիվ հաստատություններ, որոնք հումանիտար օգնություն են տրամադրում փախստական կանանց, նա կարող է իր ողջ ներուժին չհասնել՝ փախստականների անբավարար մասնակցության պատճառով նրանց օգնելու ծրագրերին և քաղաքականությանը։ Երբ փախստական ​​կանայք դուրս են մղվում մարդասիրական օգնության զարգացման գործընթացից, պարզվեց, որ քաղաքականությունը հաճախ հիմնված է ավանդական գենդերային ենթադրությունների վրա՝ դրանով իսկ ամրապնդելով ավանդական և երբեմն վնասակար գենդերային դերերը փախստականների ճամբարներում։

Լինդա Սիպրիանոյի կողմից անցկացված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ փախստական կանանց արդյունավետ օգնություն ցուցաբերելու մեկ այլ խոչընդոտ է այն, որ կանայք անհամաչափորեն մերժվում են փախստականի կարգավիճակ ստանալու հարցում, ինչն էլ իր հերթին խոչընդոտում է նրանց անհրաժեշտ օգնություն ստանալուն։ Իր ներդրումից ի վեր ՄԱԿ-ը փախստականին համընդհանուր սահմանում է տվել որպես «ռասայի, կրոնի, ազգային պատկանելության կամ քաղաքական համոզմունքների հիման վրա հետապնդվելու հիմնավոր վախ ունեցող անձ»։ Ըստ այս սահմանման՝ սեռական ոտնձգությունները և սեռական ոտնձգությունները պաշտպանված չեն։ Շատ երկրներ հավատարիմ են մնում այս խիստ ձևակերպմանը և մերժում են փախստական հռչակված կանանց այս հիմքերով ծառայությունների հասանելիությունը։

Փրկության միջազգային կոմիտեն հանդես է գալիս որպես կանանց շահերի պաշտպան օտարերկրյա պետությունների կառավարությունների առջև՝ փախստական կանանց առողջությանը և բարեկեցությանը վերաբերող օրենքների ընդունման գործում։ Նրանք նաև սովորեցնում են տղամարդկանց և տղաներին, թե ինչպես փոխել կանանց նկատմամբ բռնության մշակույթը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Կանայք պատերազմում
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքներ
Կատեգորիա:Փախստականներ