open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հայդ պարկ

250px|մինի|Հայդ պարկի մուտքը
**Հայդ պարկ** () Լոնդոնի կենտրոնում գտնվող թագավորական պուրակ։ Մակերեսը կազմում է 1.4 կմ²։ Արևմուտքից հարում է Քենսիգտոնյան այգիներին։ Ավանդաբար Հայդ պարկում են կազմակերպվում քաղաքական ցույցեր, մեծ, համազգային տոնախմբություններ։

## Պատմություն
Դեռևս մինչև նորմանդական նվաճումը պուրակը պատկանում էր Վեստմինստերյան աբբայությանը։ Անունը առաջացել է մակերեսի չափման հին միավորից ()։ Վանքերի լուծարումից հետո Հենրի VIII-ը պուրակի տարածքն օգտագործում է որսորդական նպատակով։ Հանրության համար այն բացվել է Հակոբ Ա-ի օրոք, իսկ Չարլզ II Ստյուարտի օրոք պուրակը լոնդոնցիների հանգստի սիրելի վայրն էր։

Պուրակի գլխավոր տեսարժան վայրը Սերպենտայն լիճն է, որում թույլատրված է լողալը, ինչպես նաև համանուն պատկերասրահը։ Հայդ պարկի հարավ-արևելքում գտնվում է Էպսլի հաուսը (), որում գործում է հերցոգ Վելինգտոնի թանգարանը (The Wellington Museum)։Այստեղ է գտնվում նաև Վելինգտոնի կամարը։ Այս օբյեկտները հիշեցնում են, որ 1815 թվականին Հայդ պարկում է անցկացվել պատմական շքերթը, որը նվիրված է եղել Նապոլեոնի նկատմամբ Վելինգտոնի տարած հաղթանակին։ 1822 թվականին հերցոգի պատվին պուրակում կանգնեցվել է Աքիլլեսի արձանը. սա, լինելով Բրիտանիայի մայրաքաղաքում մերկ կերպար պատկերող առաջին քանդակը, առաջացնում է քաղաքացիների դժգոհությունը։

[200px|մինի|[Բյուրեղապակյա պալատ]]
Վիկտորիա թագուհին Հայդ պարկը ընտրեց պատմության մեջ առաջին անգամ համաշխարհային ցուցահանդես կազմակերպելու համար (1851), որի համար պուրակում կառուցեցին «աշխարհի ութերորդ հրաշալիքը»` բյուրեղյա պալատը (չի պահպանվել)։ 1889 թվականին Հայդ պարկում նկարահանվել է կարճամետրաժ համր ֆիլմ։

2012 թվականին Լոնդոնի օլիմպիական խաղերի շրջանակներում Հայդ պարկում են անցկացվել եռամարտի, ինչպես նաև բաց ջրում 10կմ լողի մրցումներ։ 2012 թվականի հուլիսի 17-ին պուրակում ելույթ է ունեցել Մադոննան։ Համերգին ներկա է եղել մոտ 55.000 հանդիսատես։ 2013 թվականի հուլիսի 6-ին և 13-ին պուրակում հանդես է եկել The Rolling Stones խումբը։

## Հռետորների անկյուն
Անգլիայի տարածքից դուրս Հայդ պարկը նախևառաջ հայտնի է նրանով, որ այստեղ է գտնվում «հռետորների անկյունը» (), որտեղ ավանդաբար իրենց խոսքի հմտությունն են ցույց տալիս տարբեր հռետորներ ու քարոզիչներ։ Այդ պատճառով Հայդ պարկը դարձել է ազատ մտքի և խոսքի ազատության խորհրդանիշ։ Վերակառուցման շրջանում ԽՍՀՄ տարբեր քաղաքներում քաղաքական տարբեր ուժերի և քարոզիչների հավաքատեղիները սկսեցին կոչել «հայդ պարկեր»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Վիքիպահեստում կան ''Հայդ պարկ'' թեմայով մեդիաֆայլեր

Կատեգորիա:Լոնդոն
Քարե քաղաք Կուկլիցա

thumb|Քարե քաղաք Կուկլիցա
thumb|«Հարս ու փեսա»
thumb|Քարե սյուներ

**Քարե քաղաք Կուկլիցա** կամ **Տիկնիկների հովիտ** — յուրատիպ բնական լանդշաֆտ, որն իր մեջ է ընդգրկում 120-ից ավելի բնական ծագման քարե սյուներ Մակեդոնիայի հյուսիսում Կրատովո համայնքի Կուկլիցա գյուղում։

Քարե քաղաքն ընկած է Կրատովոյից 8 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք, Կրիվա գետի ափի հովտում։ Քարե ֆիգուրաներով շրջանը գտնվում է ծովի մակարդակից 415-420 մետր բարձրության վրա, տարածվում է մոտ 0,3 կմ²։ Ֆիգուրաները, որոնք հիշեցնում են մարդիկ կամ տիկնիկներ (որտեղից՝«Տիկնիկների հովիտ» անվանումը) ունեն տարբեր մեծություններ, տարբերվում են բարձրությամբ և տեսքով։ Ամենանշանավորները համարվում են երկու իրար կողքի կանգնած խոշոր ֆիգուրաները՝ անվանված ժողովրդի կողմից «Հարս ու փեսա»։

Գոյություն ունեն այդ հողերում քարե սյուների հայտնվելը բացատրող մի քանի լեգենդ։ Նրանցից ավելի հայտնի է տղամարդու մասին լեգենդը, որը չէր կարողանում ընտրել երկու կանանցից մեկին, ում հետ կամուսնանար։ Եվ արդյունքում որոշում է ամուսնանալ միանգամից երկուսի հետ՝ նշանակելով երկու պսակադրությունը մեկ օրում։ Արդյունքում հարսնացուներից մեկը գնում է դիտելու մյուս հարսանիքը և բռնում ամուսնուն ուրիշ հարսնացուի հետ։ Բարկացած կինը անիծում է երկուսին էլ, և հարսանիքի բոլոր մասնակիցները դառնում են քարեր։ Ըստ մյուս լեգենդի՝ ինչ-որ ժամանակ այդ հողերը անապատային են եղել, և երբ պատերազմի ժամանակ անցել են զորքեր, օդի սաստիկ անբարենպաստ ջերմաստիճանից վերածվել են քարերի։ Ըստ տեղացիների խոսքերի՝ ամեն 5-6 տարին մեկ հովտում առաջանում են նոր քարեր։

Անցկացված գիտական հետազոտությունները բացատրում են քարե սյուների գոյացման պատճառը, դրանք առաջանում են վերջին 100 հազար տարիների Գոլոցեն դարաշրջանի կոռոզիոն պրոցեսներով։ Նրանց գոյացման հիմնական գործոնը այստեղի հրաբխային հանքաշերտերի քամահարումն է։ Դա հնարավոր է դարձել նրանով, որ մոտ 30 մլն տարի առաջ հիմքի փափուկ հրաբխային տուֆը վերևից ծածկվել է ամբողջական ամուր անդեզիտներով և իգնիմբրիտներով։ Ամբողջ Բալկաններում կան չորս տեղանքներ նման այս բնական անոմալիաներին, որոնցից երեքը ընկած են Մակեդոնիայի տարածքում և մեկը Սերբիայում՝ կոչված Սատանի քաղաք։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Kuklica (1).jpg|
Պատկեր:Kuklica (3).jpg|
Պատկեր:Kuklica (5).jpg|
Պատկեր:Kuklica (7).jpg|


## Հղումներ

* За земјените пирамиди во Куклица 
* Епизода од серијалот „Истражи ја Македонија“ посветена на Куклица 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հյուսիսային Մակեդոնիա
Արտավազդի կործանումը (կտավ)

**«Արտավազդի կործանումը»**, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ Էդուարդ Իսաբեկյանի 1980 թվականին ստեղծած կտավը։

## Նկարագրություն
«Արտավազդի կործանումը» կտավը Իսաբեկյանի դրամատիկ պլաստիկայի առավել հախուռն արտահայտում է։ Նկարիչը պատկերել է երկնակամարի ու լեռնապարի ժայռակերտ ուրվագծերի ջինջ կապույտի տարածականության մեջ գահավիժող հեծյալին «հոտնկայս», թամբին նստած։ Արտավազդի զգեստի ու ձիու ճերմակին նկարիչը հակադրել է թիկնոցի ու թամբի կարմիրը։ Արտավազդի հակված գլուխը, ձեռքերը զուգորդվում են խաչելության գաղափարի հետ, որին նպաստում է պարանոցի, գլխի դիրքը։ Արտավազդի արքայական հրակարմիր թիկնոցը նրա գլխավերևում ծածանվում է որպես ռազմի դրոշ։ Կտավի բոլոր տարրերը՝ ձին, թամբը, պատանին, աղեղը, վահանը, թիկնոցը, շղթայաձև միասնական են, կապակցված ու միաձույլ և ընկալվում են որպես ամբողջական նշան։ Իսաբեկյանի «Արտավազդի կործանումը» կտավում գունային արտահայտչականությունն հասնում է իր կատարելությանը, որտեղ լույսի, ռեֆլեքսների հարուստ խաղն անսովոր հնչեղության է հասցնում լուսավառ ճերմակը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էդուարդ Իսաբեկյանի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Էդուարդ Իսաբեկյանի նկարներ
Կատեգորիա:1969 նկարներ
Անհանգիստ ձիեր (նկարաշար)

**«Անհանգիստ ձիեր»**, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ Էդուարդ Իսաբեկյանի ստեղծած սիմվոլիստական ներշնչված այլաբանության շարք, նկարչի ներքին հոգեվիճակի անհանգիստ ու նյարդային, խիստ սուբյեկտիվ ու մարգարեական գեղարվեստական կենդանագրություն։

## Պատմություն
Իսաբեկյանի «Անհանգիստ ձիեր» շարքը ընդհանրացված այլաբանական զարգացում ունի։ Նկարչի վկայությամբ ձիերը հենց ինքն է։
Բացի այդ, նա շարքը կապում է ևս մեկ գաղափարի հետ՝ երիտասարդության պայքարելու, մաքառելու, առհասարակ ձգտումների հետ, որ իր խորին համոզմամբ կախված չէ որևէ ժամանակի բարդ իրավիճակներից։

## Նկարագրություն
Իսաբեկյանի «ձիերը» դուրս են ժամանակի քաղաքական, սոցիալ-հասարակական կոնկրետությունից, ունեն պայքարի ու վեհացման գաղափարական լայն ընդհանրացման կերպարա-պատկերային փոխաբերական, այլաբանական բնույթ, իսկ անձնավորված կերպարա-գեղանկարչական պլաստիկան դինամիզմի, ուժի, պայքարի գաղափարների դրսևորման փայլուն հնարավորություն է ընձեռում վարպետին։ Հեղինակը նախընտրում է ուղղաձիգ կոմպոզիցիոն կտավներ, որոնք էլ ավելի են ընդգծում նեղ տարածականությունը, ձիերի, երիտասարդների ֆիգուրատիվ լուծումները վերածում գեղանկարչական պլաստիկայի գունա-ծավալային հյուսվածքի, կարծես հնարավոր դարձնում ամենատարբեր դիտակետերից ըմբոշխնելու կոմպոզիցիոն-կերպարային դոմինանտ հանդիսացող նժույգների արտիստական նրբագեղությունը, գունային, լուսաստվերային, ֆակտուրային շոշափելիությունը։ Ձիերի սմբակների անկանոն դոփյունը ստեղծում է լսողական դղրդոցի պատրանք, ուժգնացնում է տագնապի տպավորությունը, սրում ընդհանուր դինամիզմը։ Բնությունն ամայի է, վայրի, լի անհանգիստ հույզով։ Սմբակների տակ ասես մոլեգնում է երկրակեղևն իր հողածածկույթով, երկնքում՝ ողջ մթնոլորտի ամպա-օդային զանգվածը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էդուարդ Իսաբեկյանի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:1969 նկարներ
Կատեգորիա:Էդուարդ Իսաբեկյանի նկարներ
Եվրո 2016 Խումբ A

**[[Եվրո 2016]] Խումբ A-ն** ներառում է Ֆրանսիան, Ռումինիան, նորեկ Ալբանիան և Շվեյցարիան։ Ֆրանսիան միակն է խմբում, որը նախկինում դարձել է Եվրոպայի չեմպիոն (1984-ին և 2000-ին)։ Խաղերը կկայանան 2016 թվականի հունիսի 10-ից 19-ը։

## Հավաքականներ
### 
Ֆրանսիան երկու անգամ եղել է Եվրոպայի չեմպիոն 1984-ին և 2000-ին։

Ֆրանսիան չի մասնակցել որակավորման փուլին, քանի որ ընդունող երկիրն է։

### 
Եվրոպայի առաջնություններում Ռումինիայի լավագույն արդյունքը եղել է Եվրո 2000-ի քառորդ եզրափակիչը։

Ռումինիայի հավաքականը դուրս է եկել եզրափակիչ փուլ որակավորման F խմբում զբաղեցնելով 2-րդ տեղը՝ հավաքելով 20 միավոր 10 խաղում (մեկ միավոր ետ է մնացել խմբի հաղթող Հյուսիսային Իռլանդիայից)։

### 
Ալբանիան առաջին անգամ է մասնակցում Եվրոպայի առաջնությանը։

Ռումինիայի հավաքականը դուրս է եկել եզրափակիչ փուլ որակավորման I խմբում զբաղեցնելով 2-րդ տեղը՝ հավաքելով 14 միավոր 8 խաղում (յոթ միավոր ետ է մնացել խմբի հաղթող Պորտուգալիայից)։

### 
Շվեյցարիան նախկիոնւմ երեք անգամ մասնակցել է Եվրոպայի առաջնություններին (1996, 2004 և 2008 թվականներին)։

Ռումինիայի հավաքականը դուրս է եկել եզրափակիչ փուլ որակավորման E խմբում զբաղեցնելով 2-րդ տեղը՝ հավաքելով 21 միավոր 10 խաղում, (ինը միավոր ետ է մնացել խմբի հաղթող Անգլիայից)։

## Աղյուսակ

## Խաղեր
### Ֆրանսիա - Ռումինիա


{| width=100% style="font-size:90%"
|

### Ալբանիա - Շվեյցարիա

### Ռումինիա - Շվեյցարիա

### Ֆրանսիա - Ալբանիա

### Ռումինիա - Ալբանիա

### Շվեյցարիա - Ֆրանսիա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Եվրո 2016 Խումբ A

Խումբ A
Բերտա Կարլիկ

**Բերտա Կարլիկ** (գերմ.՝ Berta Karlik, ), ավստրիացի ֆիզիկոս։ Նա աշխատել է Վիեննայի համալսարանում։

## Կենսագրություն
Բերտա Կարլիկը ծնվել է 1904 թվականի հունվարի 24-ին՝ Վիեննայում։ 1923 թվականին Կարլիկը ընդունվել է Վիեննայի համալսարան, որտեղ սովորել է մինչև 1928 թվականը։

1930 թվականին Կարլիկը սխսել է աշխատել Լոնդոնի Վիլիան Բրագի լաբորատորիայում։ 1954 թվականին ստացել է *Վիլհելմ Էխների մեդալ*։

Մահացել է 1990 թվականի փետրվարի 4-ին՝ Վիեննայում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բերտա Կարլիկի էջը library.ucla կայքում

Կատեգորիա:1904 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունվարի 24 ծնունդներ
Կատեգորիա:Վիեննա քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի կին ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:1990 մահեր
Կատեգորիա:Փետրվարի 4 մահեր
Կատեգորիա:Վիեննա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի գիտնականներ
Բուլոնյան անտառ

**Բուլոնյան անտառ** (), հանրային մեծ պուրակ Փարիզի 16-րդ շրջանում։ Վենսենի անտառի հետ հանդիսանում է Փարիզի «թոքերը»։ Ունի 846 հա մակերես։ 2.5 անգամ մեծ է Նյու Յորքի Կենտրոնական պարկից և 3.3 անգամ՝ Լոնդոնի Հայդ պարկից։ Գտնվում է Ռուվրե անտառի տարածքում. կենտրոնում Բագատել պուրակն է։

Բուլոնյան անտառի հյուսիսային մասում կան ատրակցիոններ մեծերի և փոքրերի համար։ Հարավարևելյան մասում գտնվում են ջերմոցներ և Պրե-Կատելան այգին։

Անտառը հայտնի է նաև մարմնավաճառներով, որոնք աշխատում են երեկոյան և գիշերային ժամերին։

## Պատմություն
Բուլոնյան անտառը ձևավորվել է Ռուվրե կաղնուտի (Bois de Rouvray) մնացորդների հիման վրա։ Առաջին անգամ հիշատակվել է 717 թվականին, երբ ֆրանկների արքա Հիլդերիկ 2-րդը տարածքը նվիրում է Սեն Դենի աբբայությանը, որը, ազդեցիկ լինելով, հիմնել էր մի քանի վանքեր։ Սակայն Ֆիլիպ II-ը միաբանությունից գնում է տարածքի մեծ մասը որսորդության նպատակով։

1929 թվականին Բուլոնյան անտառը պաշտոնապես հռչակվում է Փարիզի 16-րդ շրջանի

### Անվան ծագում
[200px|մինի|[Էդուարդ Մանե, «Ձիարշավ Բուլոնյան անտառում»]]
1308 թվականին Ֆիլիպ IVը Բուլոն սյուր Մերում երդման արարողությունից հետո հրամայում է մերձփարիզյան անտառում կառուցել եկեղեցի՝ նվիրված Աստվածամորը։ Այստեղից էլ իրենց անվանումներն են ստանում Բուլոն սյուր Սենը (Boulogne-sur-Seine) և Բուլոնյան անտառը։

Հարյուրամյա պատերազմի ընթացքում անտառը դարձել էր գողերի և ավազակների ապաստարան։ 1416-1417 թվականներին Բուրգունդիայի հերցոգի զորքերը հրդեհում են անտառի մի մասը։ Լյուդովիկոս XI-ի օրոք անտառը վերականգնվում է. անտառով անցնում էր արդեն երկու ճանապարհ։

Այն բանից հետո, երբ Ֆրանցիսկոս I-ի օրոք կառուցվում է Բուլոնյան ամրոցը, անտառը հաճախ է օգտագործվում տոնակատարությունների համար։ Որսի համար նախատեսված հատվածը ցանկապատվում է։ Հենրի IV-ը այստեղ տնկել է տալիս 15.000 թթենի` մտադիր լինելով հիմնել մետաքսի ֆաբրիկա։

18-րդ դարի սկզբին Բուլոնյան անտառը դառնում է փարիզյան ազնվականության սիրելի զբոսավայրը:Լյուդովիկոս XVI-ը Բուլոնյան անտառը հռչակում է հանրային տարածք` բաց անելով մուտքը բոլորի համար։

Բուլոնյան անտառը հաճախ է պատկերվել 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի արվեստում։ Անտառը իրենց ստեղծագործություններում ներկայացրել են Էմիլ Զոլան, Գյուստավ Ֆլոբերը, Մարսել Պրուստը։
 
Նապոլեոն III-ի օրոք՝ 1852-1858 թվականներին, անտառի նախագիծը ամբողջովին վերանայվում է. ընդարձակում ու երկարացնում են ծառուղիները՝ հասցնելով 80կմ-ի, փորվում են լճակներ ու գետակներ, տնկվում է 400.000 ծառ։

## Բուլոնյան անտառը թվերով
500px|thumb|center|Bois de Boulogne
* 30կմ ընդհանուր ուղի
* 14կմ արահետ հետիոտների համար
* 14կմ ուղի՝ նախատեսված հեծանվորդների համար
* 28կմ ուղի՝ ձիարշավի համար
* 2.5կմ վազքուղի
* 10 ռեստորան, 8 բուֆետ
* Ծառերի ընդհանուր թվի 56% - կաղնի, 11% - ակացիա, 10% - սոճի

## Պատկերասրահ

Image:Paris_Bagatelle_03.jpg|Բագատել պուրակ
Image:Paris_Bagatelle_Roseraie.jpg|Վարդաստաններ Բագատել պուրակում
Image:Paris_Bois_Boulogne_Serres_Auteuil.jpg|Ջերմոցներ Օտեյում
Image:Lac du bois de Boulogne.JPG|Նավակներ լճում
Image:Grande cascade bois de Boulogne.JPG|Ջրային կասկադ
Image:Premier vol mongolfiere.JPG|Հուշարձան՝ նվիրված աերոստատով առաջին թռիչքին 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք ֆրանսերենով

Կատեգորիա:Փարիզի տեսարժան վայրեր
Ալֆրեդ Նորթ Ուայթհեդ

**Ալֆրեդ Նորթ Ուայթհեդ** (, ), անգլիացի մաթեմատիկոս, տրամաբան և փիլիսոփա։ 1914 թվականից մաթեմատիկայի և մեխանիկայի պրոֆեսոր Քեմբրիջում և Լոնդոնում, 1924– 1937 թվականներին Հարվարդի (ԱՄՆ) համալսարանի փիլիսոփայության պրոֆեսոր, 1931 թվականից Բրիտանական ակադեմիայի անդամ։ Նրան մեծ հռչակ է բերել Ռասեչի հետ գրած «Principia Mathematica» աշխատությունը։ Ուայտհեդի փիլիսոփայական ստեղծագործության մեջ տեղ է գրավում «Պրոցես և ռեալություն» (1929) ծրագրային աշխատությունը։ Պրոցեսի հասկացությունը հաջորդաբար ընդգրկում է կեցության հիմնական ոլորտները՝ բնությունը, հասարակությունը և ճանաչողությունը։ Համաշխարհային պրոցեսի ամեն ինչ ընդգրկող (տիեզերաբանական) հասկացությունն ըմբռնվում է որպես «աստծու փորձ», որը իդեալական օբյեկտները փոխակերպում է ֆիզիկական և սոցիալական իրադարձությունների․ իրադարձության հասկացությունը Ուայտհիդը մեկնաբանում է որպես ժամանակի մեջ ծավալվող նպատակահարմար կարգավորված օրգանիզմ։ Գիտության խնդիրը, ըստ Ուայտհիդի, օրգանիզմների ուսումնասիրությունն է։ Ուայտհիդի օբյեկտիվ իդեալիստական համակարգը հավակնում է հաղթահարելու դուալիզմի բոլոր ձևերը՝ աստված և բնություն, սուբյեկտ և օբյեկտ, պատճառականություն և նպատակահարմարություն ևն։ Պատմության փիլիսոփայության մեջ սոցիալական իրադարձությունները մեկնաբանելով իբրև օրգանիզմներ՝ մի կողմից կենսաբանականացրել է հասարակական կյանքը, մյուս կողմից՝ բացարձակացրել գաղափարների և անհատների դերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Անգլիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Անգլիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկայի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական տրամաբաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Վերդաշ

**Վերդաշ** (), համայնք Ֆրանսիայի Պրովանս-Ալպեր-Լազուր ափ մարզի Վերին Պրովանսի Ալպեր գավառում։ Մտնում է Սեն կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանը՝ Դին լե Բեն։

Համայնքի INSEE կոդ՝ 04235։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 61 մարդ։

## Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 34 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 21-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 13-ը անգործ (ակտիվության ցուցանիշը 61,8 %, 1999 թվականին եղել է՝ 60,0 %)։ 21 աշխատունակ բնակիչներից 21-ը աշխատում էին (10 տղամարդ և 11 կին), անաշխատանք մարդիկ չկային։ 13 անգործ մարդկանցից 1-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 6-ը թոշակառու, 6-ը չէին աշխատում այլ պատճառներով։

## Տեսարժան վայրեր
* Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ ծխական եկեղեցի (XVIII դար)
* Սեն Դոմնեն ժամատուն

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Կույտի պարադոքս

**Կույտի պարադոքս** (*«Կույտ»*), տրամաբանական հակասություն, որը ձևակերպել է Եվբուլիդեսը Միլեթից (մ.թ.ա. IV դար)՝ կապված «լինել կույտ» պրեդիկատի անորոշությամբ։

Պարադոքսի ձևակերպումը հիմնված է բազիսային նախադրյալի վրա, որի համաձայն մեկ հատիկը կույտ չի ձևավորում, և ինդուկտիվ նախադրյալի վրա, որի համաձայն՝ մեկ հատիկի ավելացումը ընդհանուրին, որը կույտ չէ, էական չէ կույտի ձևավորման համար։ Այդ նախադրյալներն ընդունելու համար ոչ մի ամբողջությունը հատիկների ինչքան էլ հնարավոր է մեծ քանակությունից չի կարող կույտ ձևավորել, ինչը հակասում հատիկներից կույտի ձևավորման պատկերացմանը։

Հայտնի են պարադոքսի ձևակերպման բազում տարբերակներ։ Բացի դրական ձևակերպումներիցից (*«եթե մի հատիկին ավելացնենք հատիկներ, ապա ո՞ր պահին կձևավորվի կույտ»*), հանդիպում են նաև բացասական ձևակերպուներ. *«եթե 1 միլիոն հատիկից բաղկացած կույտից հեռացնել մեկական հատիկ, ո՞ր պահից սկսած այն կդադարի կույտ լինելուց»*։ Բազմաթիվ ադապտացիաների մեջ Էուբուլիդեսն ունի պարադոքսի բացասական իր տարբերակը, որը հայտնի է որպես *ճաղատի պարադոքս*. *«եթե գլխի մազերը հերթով ընկնում են, ո՞ր պահից է մարդը ճաղատանում»*: 

Պարադոքսն օգտագործվում է որպես ոչ հստակ տրամաբանության դիտարկման հիմքերից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Պարադոքսներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական խնդիրներ
Լախունդարա

**Լախունդարա** (), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Խարագաուլի շրջանում։

## Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 600 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Խարագաուլից հեռու է 13 կմ։

## Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 365 մարդ, մեծամասնությունը՝ վրացիներ։

## Տրանսպորտ
Գյուղը շրջկենտրոն Խարագաուլի հետ կապված է ավտոխճուղով։ Տարածքով է անցնում Թբիլիսի-Բաթում երկաթուղին։

Ամենամոտ օդանավակայանը գտնվում է Քութայիս քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խարագաուլի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Սաղոռնիա

**Սաղոռնիա** (), լեռնագագաթ Վրաստանում։ Գտնվում է Գուրիայի մարզի տարածքում՝ Օզուրգեթի շրջանում։

## Ռելիեֆ
Սաղոռնիան հանդիսանում է Հայկական լեռնաշխարհի հյուսիսային երեք լեռնաշղթաներից (Մեսխեթ, Շավշեթ, Թրիալեթ) մեկի՝ Մեսխեթի ամենաբարձր գագաթներից մեկը (2752 մ)։ Հարավային լանջերը գտնվում են Աջարիայի կազմում, իսկ հյուսիսում կտրուկ անցում է կատարվում դեպի Ռիոնի դաշտավայրը։

## Բնություն
Լեռան հողմահայաց լանջերը ծածկված են մերձարևադարձային կոշտատերև մշտադալար անտառներով, որոնց միջով հոսող գետերից հայտնի է Նատանեբը։ Գագաթային հատվածում շատ են հանքային աղբյուրները, տարածված են ալպիական մարգագետինները։

## Բնակավայրեր
Սաղոռնիա լեռան հյուսիսարևելյան լանջին տեղակայված է Բախմարո առողջարանային բնակավայրը, իսկ հյուսիսարևմտյան հատվածում ամենամոտ բնակավայրերն են Գոմ, Գոնեբիզկար, Վակիջվար, Մթիսպիր գյուղերը։ Նրանցից ոչ հեռու Օզուրգեթ քաղաքն է։ Հարավային ստորոտին Աջարիայի բնակավայրերն են՝ Գորի Կուլ, Նաղվարև, Պոտարո գյուղերը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* ნემანიშვილი ს., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, გვ. 204, თბ., 1985 წელი.

Կատեգորիա:Վրաստանի լեռներ
Կատեգորիա:Գուրիայի մարզի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Աջարիայի աշխարհագրություն
Դուխլատա

200px|մինի|Դուխլատա քարանձավի անձավներից
**Դուխլատա** (), քարանձավ արևմտյան Բուլղարիայում, Վիտոշա լեռան կարստային գոյացություն է։ Կազմված է դոլոմիտներից։ Ուղիների ընդհանուր երկարությունը կազմում է 18.200մ. երկրի ամենաընդարձակ քարանձավն է։ 1962 թվականին հռչակվել է ազգային հուշարձան։ Քարանձավում ապրում է չղջիկների վեց տեսակ։

Քարանձավը գտնվում է Ստրումա գետի ձախ ափին՝ Վիտոշա լեռան հարավարևմտյան լանջին, Պերնիկի մարզի Բոսնեկ գյուղից հյուսիս-արևմուտք։ Մուտքը գտնվում է Բոսնեկ և Չույպետլովո գյուղերի ճանապարհների միջև։Քարանձավի խորությունը 53մ է. այն ձևավորվել է Ստրումա գետի ստորերկրյա հոսքից։ Քարանձավը լավ է ուսումնասիրված։ Միջանցքները կազմում են բարդ լաբիրինթոս, որոնցում առանձնացվում են մի քանի մակարդակներ։ Ստորին մակարդակներում հոսում են առվակներ։ Քարանձավի անունը անվանումն է ձայնի, որ քարանձավի մուտքի մոտ առաջանում է քամուց ()։

Քարանձավում ապրում են 22 տեսակի ներկայացուցիչներ։ Դրանք հիմնականում խեցգետնանմաններ են (Copepoda), որից երկու տեսակ բարձրակարգ խեցգետնանման (Amphipoda); Կան նաև կեղծ խեցգետնանմաններ (Neobisium kwartirnikovi)։ Վիտոշա պարկի տարածքում հանդիպող 30 տեսակ չղջիկներից քարանձավում ապրում է 6 տեսակ։

Քարանձավի մուտքը սահմանափակված է էկոհամակարգը չվնասելու նկատառումներով։ Քարանձավ կարող են մտնել միայն հետազոտողները և փորձառու քարանձավագետները ազգային պարկի տնօրինության թույլտվությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քարանձավներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բուլղարիայի քարանձավներ
Վիյար Կոլմար

**Վիյար Կոլմար** (), համայնք Ֆրանսիայի Պրովանս-Ալպեր-Լազուր ափ մարզի Վերին Պրովանսի Ալպեր գավառում։ Մտնում է Ալոս Կոլմար կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի շրջանը՝ Կաստելան։

Համայնքի INSEE կոդ՝ 04006։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 238 մարդ։

## Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 160 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 107-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 53-ը անգործ (ակտիվության ցուցանիշը 66,9 %, 1999 թվականին եղել է՝ 66,2 %)։ 107 աշխատունակ բնակիչներից 97-ը աշխատում էին (57 տղամարդ և 40 կին), անաշխատանք էին 10-ը (3 տղամարդ և 7 կին)։ 53 անգործ մարդկանցից 11-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 17-ը թոշակառու, 25-ը չէին աշխատում այլ պատճառներով.

## Տեսարժան վայրեր
* Արևային ժամացույց (1699 թվական)
* Սուրբ Ռաֆայել եկեղեցի

## Պատկերասրահ

Պատկեր:6 - Villars-Colmars (Eglise).JPG|Ծխական եկեղեցի
Պատկեր:Villards-Colmars (Cadran solaire église).JPG|Արևային ժամացույց
Պատկեր:Paysage depuis 1300 m alt.jpg|
Պատկեր:Lavoir de Villars Colmars.jpg|Լվացքատուն


## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ֆուտբոլը Պորտուգալիայում

[thumb|260px|Պորտուգալական [ֆուտբոլային երկրպագուները աջակցում են Պորտուգալիայի հավաքականին Եվրո 2004 առաջնության ժամանակ]]
**Ֆուտբոլը Պորտուգալիայում** հայտնվել է միայն XIX դարի վերջին Անգլիայից ներգաղթած պորտուգալացի ուսանողների շնորհիվ։

## Պատմություն

Գիլերմե Պինտո Բաստոն Պորտուգալիայում նոր խաղի գաղափարի իրագործումը կատարեց 1888 թվականի հոկտեմբերին և առաջին խաղը անցկացրեց 1889 թվականի հունվարին՝ Պորտուգալիայի և Անգլիայի հավաքականների միջև։ Այս խաղում պորտուգալացիները հաղթեցին 2:1 հաշվով։ Պորտուգալո-բրիտանական դիմակայությունը սկսեց գրավել ֆուտբոլի բարձր հասարակության շերտերի ուշադրությունը։

Խաղը սկսեց հավաքել հեղինակություն, նրան սկսեցին ուշադրություն դարձնել նույնսիկ քոլեջներում։ Բոլոր երկրներում սկսեցին ստեղծվել ակումբներ։ Մինչև դարի ավարտը հիմնադրվեցին «Clube Lisbonense», «Carcavelos Sport Club», «Braço de Prata», «Real Ginásio Clube Português», «Estrela Futebol Clube», «Futebol Académico», «Campo de Ourique», «Oporto Cricket» և «Sport Clube Vianense» ակումբները։

Լիսաբոնի և Պորտուի միջև առաջին խաղը անցկացվեց 1894 թվականին։ Խաղին ներկա գտնվեց նաև Պորտուգալիայի թագավոր Կարլուշ I-ը։

«Clube Internacional de Futebol» ակումբը հիմնադրվեց 1902 թվականին, նա եղավ առաջին պորտուգալական ակումբը, որը խաղացել է մայրաքաղաքի հետ։ Մադրիդում պորտուգալացիները հաղթեցին Մադրիդի Ռեալին։

## Ակումբային ֆուտբոլ
Ներքին առաջնության հիմնական պայքարը ծավալվում է երեք ակումբների մեջ. «Պորտուի», «Բենֆիկայի» և «Սպորտինգի»։ Բացի պորտուգալական ֆուտբոլի երեք գրանդների, Պորտուգալիայի առաջնությունը հաղթել են նաև երկու ուրիշ ակումբներ. «Բելենենսիշը» 1946 թվականին և «Բոավիշտան» 2001 թվականին։

## Ազգային հավաքական

Ամենաբարձր դիրքը, որը գրավել է Պորտուգալիայի հավաքականը ՖԻՖԱ-յի աղբյուսակում, եղել է չորրորդ տեղը, 2001 թվականի մարտին, իսկ ամենաստորին դիրքը եղել է 1998 թվականին, երբ թիմը զբաղեցրեց 43-րդ տեղը։

2004 թվականին Պորտուգալիան ընդունեց Եվրո 2004-ը, որտեղ էլ նրանց հավաքականը պարտվեց Հունաստանի հավաքականին, մրցաշարի եզրափակչում։ Կրկնակի անգամ պորտուգալացիները հասել են ԱԱ-ի եզրափակիչ, 1996 թվականին և 2006 թվականին։

## Տես նաև
* Պորտուգալիայի ֆուտբոլային ակումբների ցանկ

## Աղբյուրներ
* Պորտուգալական ֆուտբոլային լիգա 

Կատեգորիա:Ֆուտբոլը Պորտուգալիայում
Մարսել (շրջան)

**Մարսել ** (), շրջան Ֆրանսիայում, գտնվում է Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ երկրամասում։ Շրջանի դեպարտամենտ՝ Բուշ դյու Ռոն։ Սուպրեֆեկտուրա՝ Մարսել։ Շրջանի բնակչությունը 2006 թվականին կազմել է 1 029 736 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում է 1532 մարդ/կմ²։ Շրջանի տարածքը կազմում է 672 կմ²։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ Մարսելի շրջան 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի շրջաններ
Գրեու լե Բեն

**Գրեու լե Բեն** (), համայնք Ֆրանսիայի Պրովանս-Ալպեր-Լազուր ափ մարզի Վերին Պրովանսի Ալպեր գավառում։ Մտնում է Վալանսոլ կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի շրջանը՝ Դին լե Բեն։

Համայնքի INSEE կոդ՝ 04094։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 2476 մարդ։

## Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 1456 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 1055-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 401-ը անգործ (ակտիվության ցուցանիշը 72,5 %, 1999 թվականին եղել է՝ 69,0 %)։ 1055 աշխատունակ բնակիչներից 861-ը աշխատում էին (487 տղամարդ և 374 կին), անաշխատանք էին 194-ը (66 տղամարդ և 128 կին)։ 401 անգործ մարդկանցից 100-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 163-ը թոշակառու, 138-ը չէին աշխատում այլ պատճառներով։

## Տեսարժան վայրեր
* Ամբարտակ (բարձրություն 87 մ)
* Տամպլիերների դղյակ (XII դար) 
* Ռուսե դղյակ (XVII դար)
* Լավալ դղյակ
* Նոտր Դամ դը Օրմեո եկեղեցի 
* Կազինո

## Քույր քաղաքներ
*  Բադ Կրոցինգեն (Գերմանիա)

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Gréoulx - Mairie.JPG|Քաղաքապետարան
Պատկեր:Gréoulx - Chateau arrière.JPG|Դղյակ
Պատկեր:Gréoulx - église.JPG|Նոտր Դամ դը Օրմեո եկեղեցի
Պատկեր:Gare Manosque-Gréoux-les-Bains.JPG|Կայարան


## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Նոժան սյուր Սեն (շրջան)

**Նոժան սյուր Սեն** (), շրջան () Ֆրանսիայում՝ Գրանդ Էստ երկրամասի Օբ դեպարտամենտում։ Սուպրեֆեկտուրան Նոժան սյուր Սենն է։ Շրջանի բնակչությունը 2006 թվականին կազմել է 52&nbsp;280 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում է 41 մարդ/կմ²։ Շրջանի տարածքը՝ 1277 կմ²։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ Նաժոն սյուր Սեն շրջան 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի շրջաններ
Բաթիալ նստվածքներ

**Բաթիալ նստվածքներ**, օվկիանոսային և ծովային նստվածքներ, որ կուտակվում են մայրցամաքային լանջին ներիտային և աբիսալ զոնաների միջև՝ 200-ից մինչև 2500 մ խորություններում։

Բաթիալ նստվածքներ գրավում են Համաշխարհային օվկիանոսի հատակի մակերեսի 19,4%-ը։ Բաթիալ նստվածքներից գերակշռող են ցամաքից բերված բեկորային նյութերը (56,5%), ապա կրաքարային տիղմերը (29,5%), հազվադեպ հանդիպում են խորջրյա ավազներ (8%)։ Հրաբխածին նստվածքները (5%) հարում են ժամանակակից հրաբխականության շրջաններին։
Բազրիք

**Բազրիք**, ճաղաշարից և ճաղերի գլուխները միացնող հեծանից կազմված ցածր պատվար–հենարան, որ տեղադրվում է պատշգամբների, աստիճանների, տանիքների, կամուրջների եզրերին, որպես հենվելու հարմարանք, ինչպես և արգելափակոց՝ անցնելիս վայր ընկնելու վտանգը կանխելու համար։ Պատրաստվում է փայտից, քարից, մետաղից, բետոնից և այլն։ Բազրիք լինում է նաև առանց ճաղաշարի։ Կառույցի օրգանիզմում, ունենալով որոշակի ֆունկցիա, բազրիք ճարտ․ հարդարանքի արտահայտիչ տարր է։ Բազրիք են նաև բազկաթոռի երկու կողմի հենարանները։

Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Կատեգորիա:Ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Ճարտարապետական տարրեր
Ծաքվա

**Ծաքվա** (), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Խարագաուլի շրջանում։

## Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 650 մետր բարձրության վրա՝ Ձիրուլա գետի ձախ ափին։ Շրջկենտրոն Խարագաուլից հեռու է 48 կմ։

## Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 277 մարդ, մեծամասնությունը՝ վրացիներ։

## Տրանսպորտ
Գյուղը շրջկենտրոն Խարագաուլի հետ կապված է ավտոխճուղով։ Տարածքով է անցնում Թբիլիսի-Բաթում երկաթուղին։

Ամենամոտ օդանավակայանը գտնվում է Քութայիս քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խարագաուլի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Բայո (շրջան)

**Բայո ** (), շրջան (), շրջան Ֆրանսիայում՝ Ստորին Նորմանդիա տարածաշրջանի  Կալվադոս դեպարտամենտում։ Նրա կազմում ընդգրկված է 123 համայնք։ Զբաղեցնում է 976.6 կմ2 տարածք։ Շրջանի բնակչության թվաքանակը 2016 թվականի տվյալներով եղել է 73.896։ Բնակչության խտությունը կազմում է 68 մարդ/կմ²։

## Վարչական բաժանում
Շրջանի կազմի մեջ մտնում են հետևյալ վեց կանտոնները.

# Բալրուա
# Բեյո
# Կոմոն լ՛Էվանտե
# Իզինի սյուր Մեր
# Ռի
# Տրևիեր

## Պատմություն
Շրջանը վարչականորեն կազմավորվել է 1800 թվականին։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ազգային ինստիտուտ, Բայո շրջան 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի շրջաններ
Թուրա (շրջան)

**Թուրա** (), շրջան () Ֆրանսիայում, գտնվում է Շամպան - Արդեն երկրամասում։ Շրջանի դեպարտամենտ՝ Օբ։ Սուպերֆեկտուրա՝ Թուրա։ Շրջանի բնակչությունը 2006 թվականին կազմել է 217&nbsp;625 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում է 62 մարդ/կմ²։ Շրջանի տարածքը կազմում է 3534 կմ²։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ Թուրա 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի շրջաններ
Ծիփա (այլ կիրառումներ)

**Ծիփա** անունով բնակավայրեր կային՝

* Ծիփա - գյուղ Վրաստանի Բաղդաթի շրջանում
* Ծիփա - գյուղ Վրաստանի Խարագաուլի շրջանում

## Տես նաև
* Ծիփ - գյուղ Վրաստանի Խարագաուլի շրջանում
Կարո Փայլան

**Կարո Փայլան** (, ), հայազգի քաղաքական գործիչ, Թուրքիայի Մեջլիսի պատգամավոր։ Ստամբուլի Յեշիլքոյ թաղամասում գտնվող հայկական նախակրթարանի հիմնադիր ներկայացուցիչն է։

2015 թվականի ամռանը խորհրդարանական ընտրություններում հաղթելով՝ 3 հայերի հետ անցել է Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողով։

## Գործունեություն
Կարո Փայլանի հայկական ընտանիքը ծագում է Մալաթիայից։ Ավարտել է Ստամբուլի համալսարանի բիզնեսի կառավարման ֆակուլտետը։ Երկար տարիներ աշխատել է հայկական դպրոցում։ Քրդամետ Ժողովուրդների դեմոկրատական կուսակցությամբ անցել է Թուրքիայի Մեջլիս։

2017 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Կարո Փայլանին շնորհվել է  ԵՊՀ ոսկե մեդալ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ստամբուլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ստամբուլի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի 26-րդ գումարման մեջլիսի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի 25-րդ գումարման մեջլիսի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի 27-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ մանկավարժներ
Կարակաչաններ

**Կարակաչաններ** (), էթնիկ խումբ Հունաստանի լեռնային շրջաններում (Թեսալիա, Մակեդոնիա, Էպիրուս, Պելոպոնես) (մոտ՝ 10.000), հարավարևմտյան Բուլղարիայում (մոտ՝ 4.000, 2001) և Մակեդոնիայում։ Խոսում են նոր հունարենի բարբառով։ Դավանում են ուղղափառություն։

Մինչև 20-րդ դարի կեսերը հիմնականում զբաղվել են անասնապահությամբ, կաթի և մսի ատևտրով։ Ամառային ամիսներին կարակաչանները ապրել են բուլղարական Ռոդոպներում, իսկ ձմռանը վերադարձել են Հունաստան։ Դեպի հյուսիս միգրացիան սկսել են գարնանը՝ Յուրայի օրը, իսկ հակառակ ուղղությամբ՝ Դմիտրիի օրը։ Ներկայումս նստակյաց են. զբաղվում են հողագործությամբ, չեն առանձնանում տեղացիներից։ Նստակյաց կյանքի անցնելը Բուլղարիայում մասամբ հետևանք էր այն բանի, որ բուլղարական տեղական իշխանությունները առգրավում էին կարակաչանների հոտերը։ Օսմանյան կայսրությունում կարակաչանները համեմատաբար անկախ էին։ Սակայն թուրքերի հետ ունեցած բազմաթիվ կոնֆլիկտների արդյունքում նրանք, ինչպես վկայում է բուլղարացի հայդուկ Խրիստո Մակեդոնացին, երազում էին ազատվել թուրքական լծից։

Մի վարկածի համաձայն՝ կարակաչանները թրակիացիներ են, որոնք խոսում են հունարենով։ Մեկ այլ վարկածի համաձայն՝ նրանք հունականացված ռումիններ են, իսկ մեկ ուրիշ վարկածով էլ՝ հունականացված թուրքեր։ Կան նաև նրանց ծագման այլ վարկածներ։

## Պատկերասրահ


Image:Vratsa-ethnomuseum-sarakatsani-female-costume.jpg|Կնոջ ավանդական զգեստ
Image:Sarakatsanoikids.JPG|Կարակաչան երեխաներ
Image:SarakatsaniFederation.jpg|Կարակաչանների մշակույթի շենք, Սլիվեն, Բուլղարիա



## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կարակաչաններ։ Եվրոպայի հնագույն բնակիչներ
* ''Աշխարհի մշակույթ'' հանրագիտարան

Կատեգորիա:Բուլղարիայի ազգեր
Կատեգորիա:Հունաստանի ազգեր
Արտահայտիչ շարժումներ

մինի|Տխրություն
**Արտահայտիչ շարժումներ**, դրսևորում են մարդու հոգեկան տարբեր (հատկապես էմոցիոնալ) վիճակները և հանդիսանում են դրանց արտաքին արտահայտությունը։ Արտահայտիչ շարժումներ սուբյեկտի ներքնաշխարհում կատարվածն ըմբռնելի են դարձնում շրջապատին՝ մարդկանց մեջ առաջացնելով համապատասխան վերաբերմունք, արձագանք և ստեղծում են ռեալ հաղորդակցության հնարավորություններ։ Արտահայտիչ շարժումների զանազան տեսակները տարբեր ձևով են ենթարկվում կամքին։ Բուռն, աֆեկտիվ բնույթի ապրումները, խոր օրգանական փոփոխություններ առաջացնելով, ինքնաբերաբար կարող են կաշկանդել կամ նպաստել զգացմունքների դրսևորմանը։ Արտահայտիչ շարժումների հիմնական ձևերը մարդու արարքներն են, տվյալ իրադրության մեջ նրա վարքը, խոսքը և ունկնդրումը, վերաբերմունքը, դիմախաղերը, ժեստերը, մնջախաղը, ձայնարկությունները, առոգանությունը, ձայնի հուզական ելևէջները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոգեբանական հասկացություններ
Եվգենի Բերտելս

**Եվգենի Էդուարդովիչ Բերտելս** (, ), խորհրդային արևելագետ, ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (1939), Թուրքմենական (1951) և Ուզբեկական (1956) ԽՍՀ ԳԱ–ների պատվավոր անդամ, Իրանի (1944) և Գամասկոսի Արաբական (1955) ԳԱ թղթակից անդամ, Ուզբեկական (1944) և Տաջիկական (1946) ԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ։

## Կենսագրություն
1914 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանի իրավաբանական, 1920 թվականին՝ արևելյան լեզուների ֆակուլտետները։ Աշխատանքի է անցել ԽՍՀՄ ԳԱ Ասիական թանգարանում, որտեղ և գործել է մինչև կյանքի վերջը։ Հեղինակ է շուրջ 500 աշխատությունների, որոնք նվիրված են Մերձավոր և Միջին Արևելքի, Միջին Ասիայի և Անդրկովկասի ժողովուրդների գրականությանը, լեզուներին, պատմությանը։ Նրա գրչին են պատկանում հայտնի ուսումնասիրություններ՝ նվիրված Ֆիրդուսուն, Նիզամուն, Ջամիին, Նավոիին և Արևելքի դասական այլ բանաստեղծների։ Բերտելսն իրանական տեքստաբանության սովետական դպրոցի հիմնադիրն է ու ղեկավարը։ Նրա «Նիզամի» (հրտ․ 1947) մենագրությունն արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1948)։ Բերտելսն անդրադարձել է նաև հայ ժողովրդի պատմության և մշակույթի հարցերին, Ա․ Մակեդոնացու մասին հունական վեպի հայերեն թարգմանությանը։ Բարձր է գնահատել Ս․ Նազարյանցի արևելագիտական գործունեությունը, հատկապես՝ Ֆիրդուսուն նվիրված դոկտորական նրա դիսերտացիան (1951)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային արևելագետներ
Կատեգորիա:Ռուս արևելագետներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Քոուչելլա (փառատոն)

**Քոուչելլա հովտի երաժշտության և արվեստի փառատոն** (), կարճ` **Քոուչելլա ֆեստ** կամ պարզապես **Քոուչելլա**, ամենամյա եռօրյա երաժշտական փառատոն, որը կազմակերպվում է Goldenvoice ընկերության կողմից Կալիֆոռնիա նահանգի Ինդիո քաղաքում։ Միացյալ Նահանգներում և ամբողջ աշխարհում ամենազանգվածային, ամենահայտնի և ամենաշահութաբեր երաժշտական փառատոններից է։

Քոուչելլա փառատոնը, որը հիմնված է ոչ թե երաժշտության ժողովրդականության, այլ երաժշտական արվեստի վրա, ստացել է «Հակավուդսթոք» անվանումը։

## Պատմություն
մինի|Տեսարան Քոուչելլա 2014-ից
Առաջին անգամ փառատոնը կայացել է 1999 թվականին, իսկ 2001 թվականից տեղի է ունենում ամեն տարի` ապրիլի 3-րդ կամ 4-րդ շաբաթը։ Կատարողների շարքում են տարբեր ժանրերի երաժշտական խմբեր՝ ինդի ռոք, հիփ հոփ, էլեկտրոնային և փոփ երաժշտություն։

Փառատոնի շրջանակում կազմակերպվում են նաև նկարների և քանդակների ցուցահանդեսներ։ Տարածքում տեղադրվում են միաժամանակ մի քանի բեմեր և տաղավարներ, որտեղ կատարումները տեղի են ունենում միաժամանակ՝

* հիմնական բեմ ().  
* բաց թատրոն ().  
* Գոբի թենթ ().  
* Մոհավի թենթ (). 
* Սահարա թենթ ():

2011 թվականին փառատոն է այցելել ավելի քան 90 000 մարդ։ 2011 թվականի մայիսի 31-ին Goldenvoice ընկերությունը հայտարարել է, որ 2012 թվականից սկսած` փառատոնը տեղի կունենա 2 եռօրյա փուլերով` 1 շաբաթ ընդմիջումով։

1993 թվականի նոյեմբերի 5-ին Pearl Jam ներկայացավ 25000 երկրպագուների համար Ինդիոյի Empire Polo Club-ում, Կալիֆոռնիա։ Վայրն ընտրվել էր, որովհետև նվագախումբը մերժեց խաղալ Լոս Անջելեսում Ticketmaster-ի հետ վեճի պատճառով։ 1997 թվականին Goldenvoice պայքարում էր ավելի մեծ ընկերությունների հետ համերգներ կազմակերպելու դեմ։ Թոլեթն ասաց, որ նրանք կորցնում են շատ երգչախմբեր և չեն կարողանում փողի հետ մրցել։ Դրա արդյունքում երաժշտական փառատոնի մասին գաղափարը զգացվում էր։ 1997 թվականին Թոլեթն սկսեց առաջարկել իր գաղափարները փառատոնի համար։ Նրա նպատակն էր հավաքել թրենդային արտիստներին։ «Միգուցե եթե դուք հավաքեք նրանց միասին, դա կարող է մագնիս լինել շատ մարդկանց համար»։ Մի քանի տեղեր ման գալուց հետո, նա և Goldenvoice փոխնախահագ Րիկ Վան Սանթենը վերադարձան Empire Polo Club *the Big Gig* փառատոնի ընթացքում, և, հիանալով տեղանքի համապատասխանությունից՝ որոշեցին նրանց փառատոնը կազմակերպել այնտեղ։

## Տեղանք
Քոուչելլան տեղի է ունենում Ինդիոում, Կալիֆոռնիա, տեղադրված Ներքին Կայսրության Քոուչելլա դաշտի Կոլորադո անապատի մեջ։ Փառատոնի պատմության ընթացքում նրա ջերմաստիճանը բարձրացել է  106&nbsp;°C (41°)-ից 43&nbsp;°F (6&nbsp;°C)-ը։ Տեղանքը գտնվում է Լոս Անջելեսից 125 մղոն արևելք։

## Մեջբերումներ
* Официальный сайт фестиваля
* Coachella Recordings
* Короткометражный фильм о истории фестиваля
* Репортаж обозревателя ''Los Angeles Times'' о фестивале

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երաժշտական փառատոներ
Քսավիե Վուդս

**Օսթին Ուոթսոն** (, ), առավել հայտնի **Քսավիե Վուդս** (*Xavier Woods*) ռինգային անվամբ, ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ (ռեստլեր)։ Ներկա պահին հանդես է գալիս «WWE» կազմակերպությունում՝ որպես «Նոր օր» խմբավորման անդամ (Բիգ Ի-ի և Քոֆի Քինգստոնի հետ)։

Հայտնի է նաև «TNA Wrestling» կազմակերպությունում ունեցած ելույթներից, որտեղ մեկ անգամ ճանաչվել է TNA աշխարհի թիմային չեմպիոն (Ջեյ Լիթալի հետ)։

«WWE»-ում անցկացրած ժամանակաշրջանում երկու անգամ ճանաչվել է WWE թիմային վարկածով չեմպիոն։

Մարզական կարիերայից զատ, սովորում է Կապելայի համալսարանի (Մինեապոլիս) ասպիրանտուրայի բաժնում՝ մանկավարժական հոգեբանություն մասնագիտությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը WWE.com կայքում
* Էջը IMDb կայքում

Կատեգորիա:1986 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 4 ծնունդներ
Կվեսրև

**Կվեսրև** (), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Խարագաուլի շրջանում։

## Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 560 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Խարագաուլից հեռու է 28 կմ։

## Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 46 մարդ, մեծամասնությունը՝ վրացիներ։

## Տրանսպորտ
Գյուղը շրջկենտրոն Խարագաուլի հետ կապված է ավտոխճուղով։ Տարածքով է անցնում Թբիլիսի-Բաթում երկաթուղին։
Ամենամոտ օդանավակայանը գտնվում է Քութայիս քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խարագաուլի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Արտակարգ բյուջե

**Արտակարգ բյուջե**, պետական դրամական եկամուտների և ծախսերի հատուկ նախահաշիվ։ Բյուջեի բաժանումը սովորականի և արտակարգի արհեստական բնույթ ունի, քանի որ արտակարգ բյուջեի մեջ մտնում են այնպիսի եկամուտներ և ծախսեր, որոնք կարող էին մնալ նաև սովորական բյուջեում։ Բուրժուական կառավարությունները օգտագործում են բյուջեի այսպիսի բաժանում՝ պետության իրական ֆինանսական վիճակը, պակասորդը, այս կամ այն ծախսերի իսկական չափը քողարկելու համար։ ՍՍՀՄ–ում արտակարգ բյուջե գոյություն չունի, նախահեղափոխական Ռուսաստանում օրինականացված արտակարգ բյուջեի կազմումը վերացվեց սովետական իշխանության օրոք՝ 1919 թվականին։ Այդ ժամանակից ի վեր սովետական բյուջեի համար հետևողականորեն իրագործվում է պետական բյուջեի միասնականության սկզբունքը։

Կատեգորիա:Բյուջե
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ տնտեսություն
Տարաս Ռիբաս

**Տարաս Միխայլովիչ Ռիբաս** (, ), խորհրդային գրող։

## Կենսագրություն
Տարաս Ռիբասը ծնվել է 1919 թվականին Պոլտավայի մարզի Ստարիե Սանժարի գյուղում, գյուղացու ընտանիքում։ 1937 թվականին սովորել է Նովոչերկասկի ինժեներական ինստիտուտում։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) գործողություններին, ծառայել է հակաօդային պաշտպանությունում։ 1952 թվականին ավարտել է Լուգանսկի մանկավարժական ինստիտուտի պատմա-բանասիրական ինստիտուտը։ 14 տարի աշխատել է «Լուգանսկայա պրավդա» քաղաքական թերթում, այլ թերթերի խմբագրություններում և մարզային հրատարակչությունում։ Եղել է Ուկրաինայի գրողների միության Լուգանսկի կազմակերպության պատասխանատու քարտուղարը։

## Մահը
Մահացել է 1977 թվականի մարտի 12-ին Կիևից գնացքով վերադարձի ճանապարհին։

## Ստեղծագործություններ
Տպագրվել սկսել է 1946 թվականից։ Առանձին հրատարակությամբ լույս են տեսել Ռիբասի վեպերը, պատմվածքներն ու վիպակները։
### Պատմվածքներ
* «Հանդիպումներ», 1955
* «Մարիյկա», 1959
* «Երկինքը կպարզվի», 1962
* «Ուրախ լեռը», 1968
* «Բնակարանամուտ», 1969
* «Երկինքը պարզ կլինի» (1962)
* «Հուսահատություն» (1966)

### Վեպեր
* «Զոհված որդին», 1965
* «Կամիր ձյունը», 1974
* «Ջինջ աղբյուների ձայնը» (1977)

### Ակնարկ
* «Հրապուրանք»

## Հիշատակ
Ռիբասի անունով են կոչվում փողոցներ Ստարոբելսկում և Լուգանսկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուկրաինացի գրողներ
Կատեգորիա:Լուգանսկ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Արև արքա (մյուզիքլ)

**«Արև արքա»** (), ֆրանսիական մյուզիքլ, որը պատմում է Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս XIV-ի կյանքի ու կրքերի մասին։ Առաջին անգամ ներկայացումը ցուցադրվել է 2005 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Փարիզի սպորտի դահլիճում։ Ներկայացումը ստեղծվել երկու տարվա ընթացքում, իսկ նախագծի ընդհանուր բյուջեն կազմել է 6 միլիոն եվրո։

## Դերասաններ
* Էմանուել Մուար — Լյուդովիկոս XIV
* Անն-Լոր Ժիրբալ — Մարիա Մանչինի
* Քրիստոֆ Մաե — Ֆիլիպ I Օռլեանացի, Լյուդովիկոս XIV արքայի եղբայրը
* Կատալին Անդրիա — Ֆրանսուազա դ'Օբինյե
* Մերվան Ռիմ — Ֆրանսուա դե Բոֆոր
* Լիզա Անսալդի — մարքիզուհի դե Մոնտեսպան
* Վիկտորիա Պետրոսիյո — Իզաբել

## Հնչյունավորողներ
Էմանուել Դալ — Լյուդովիկոս XIV

Լիդիա Դոժկանս — Մադամ դե Մոնտեսպան

Վիրջիլ Լեդրեֆ — Ֆրանսուա դե Բոֆոր

Բլոնդին Ագերի — Մարիա Մանչինի, Ֆրանսուզա դ'Օբինյե և Իզաբել

## Երգեր

## Արտաքին հղումներ
* Le Roi Soleil | Արև արքա (2005)

Կատեգորիա:2005 երաժշտությունում
Կատեգորիա:Փարիզի մշակույթ
Կատեգորիա:Ֆրանսիան մշակույթում
Կատեգորիա:2005 մյուզիքլներ
Միկոլա Ռուդ

**Միկոլա Դանիլովիչ Ռուդ** (, ), ուկրաինացի խորհրդային գրող, արձակագիր։

## Կենսագրություն
Միկոլա Ռուդը ծնվել է 1912 թվականին Խարկովի մարզի Զաչեպիլովի շրջանի Ալեքսանդրովկա գյուղում, գյուղացու ընտանիքում։ Յոթնամյա կրթությունն ավարտելուց հետո աշխատել է գյուղում։ 1929 թվականին ընդունվել է Կրասնոգրադի մանկավարժական տեխնիկում, սակայն չունենալով անհրաժեշտ պայմաններ, թողել է տեխնիկումը և մեկնել Դոնբաս, աշխատել է մետալուրգիական գործարանում և հանքերում։ Մինչև հայրենական պատերազմն աշխատել է մամուլում, հեռակա կարգով սովորել Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտում։ Պատերազմի տարիներին եղել է հատուկ թղթակից։ Անցել է մարտական ուղի Վոլգայից Բելգրադ ու Բեռլին։ Պատերազմից հետո աշխատել է մամուլում։ Եղել է ԽՄԿԿ անդամ։

## Պարգևներ
«Ժողովուրդների բարեկամության» շքանշան

## Ստեղծագործություններ
Առանձին հրատարակությամբ լույս են տեսել Ռուդի բանաստեղծությունների, ակնարկների, պատմվածքների, վիպակների ժողովածուները, վեպերը։
* «Փոթորկից հետո», 1936
* «Խոսքը մարտից հետո», 1947
* «Կապույտ թռչուն», 1961
* «Եվ չասաց` սիրում եմ», 1964

## Գրականություն
* Енциклопедія українознавства : Словникова частина : [в 11 т.] / Наукове товариство імені Шевченка ; гол. ред. проф., д-р Володимир Кубійович. - Париж ; Нью-Йорк : Молоде життя, 1955-1995.
* Календар знаменних і пам'ятних дат Донецької області. 2012 рік [Текст] / Донец. облдержадмін., упр. культури і туризму, Донец. обл. універс. наук. б-ка ім. Н. К. Крупської; уклад. І. В. Гайдишева; ред. Т. С. Литвин; наук. ред. Н. П. Авдєєнко, Н. В. Петренко; відп. за вип. Л. О. Новакова, засл. працівник культури України. - Донецьк : Сх. вид. дім, 2011. - 113 с.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Կիև քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի գրողներ
Մաքս Բեքման

**Մաքս Բեքման** (), (), գերմանացի նկարիչ, 20-րդ դարի միջպատերազմյան շրջանի խոշոր վարպետ, դիմանկարիչ։

## Կենսագրություն

Գեղանկարչություն է սովորել Վայմարում, ապա տեղափոխվել է Բեռլին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ աշխատել է հոսպիտալում։ Հետաքրքրվել է միստիկայով և թեոսոֆիայով։ Մեծ ճանաչման է հասել Վայմարյան հանրապետության ժամանակաշրջանում։ 1927 թվականին *Գերմանական արվեստ* անվանակարգում ստացել է Կայսրական պատվավոր մրցանակ և Դյուսելդորֆի ոսկե մեդալ։ 1925 թվականից դասավանդել է Շտեդելի գեղարվեստի ինստիտուտում։ 1933 թվականին նացիստական իշխանության կողմից վտարվում է ինստիտուտից և զրկվում դասավանդման հնարավորությունից։ Բեքմանի մոտ 500 աշխատանք հանվում են Գերմանիայի թանգարաններից՝ ցածրաճաշակ արվեստի () որակավորում ստանալով։ Նկարիչը 1937 թվականին կնոջ հետ տեղափոխվում է Ամստերդամ, սակայն նացիստները այստեղ էլ հանգիստ չեն թողնում նրան. 1944 թվականին նա հազիվ է փախչում նրանց հետապնդումներից՝ ինֆարկտ ստանալով։ 1947 թվականին Բեքմանը կնոջ հետ տեղափոխվում է ԱՄՆ։ Չնայած կարճ ժամանակ է եղել ԱՄՆ-ում, սակայն հասցրել է մեծ ազդեցություն թողնել ամերիկյան արվեստի վրա։

## Ստեղծագործություն
1920-ական թվականների նկարչական ոճից Բեքմանը 1930-ական թվականներին անցնում է ողբերգական էքսպրեսիոնիզմի ոճին. նրա արվեստը աղերսներ է դրսևորում Բոսխի, Բրեյգելի, Գրունեվալդի, Ռեմբրանդտի, Պոլ Սեզանի, Վան Գոգի ստեղծագործությունների հետ։

Բեքմանը նկարազարդել է Նոր կտակարանը, Գյոթեի «Ֆաուստը», Ֆ. Դոստոևսկու «Գրառումներ մեռյալ տնից» ստեղծագործությունները։

## Ժառանգություն
Մաքս Բեքմանի գեղանկարչական և գրաֆիկական աշխատանքները ցուցադրված են աշխարհի խոշորագույն թանգարաններում՝ Նյու Յորքի ժամանակակից արվեստի թանգարանում (MoMA), Փարիզի Պոմպիդու կենտրոնում, Լոնդոնի Թեյթում, Էրմիտաժում, նաև Իտալիայում, Իսպանիայում, Նիդեռլանդներում։

## Արխիվային հրապարակումներ
* Aufsätze. München: Bayerische Staatsgemäldesammlungen, Max Beckmann Archiv, 2002
* Beiträge 2002. München: Bayerische Staatsgemäldesammlungen, Max Beckmann Archiv, 2003
* Beiträge 2004—2005. München: Max Beckmann Archiv, 2006

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Belting H. Max Beckmann: tradition as a problem in modern art. New York : Timken Publishers, 1989
* Beckett W. Max Beckmann and the self. Munich; New York: Prestel, 1997
* Reimertz St. Max Beckmann: Biographie. München: Luchterhand, 2003

## Արտաքին հղումներ
* Բեքմանի գործերը աշխարհի տարբեր թանգարաններում
* Առցանց պատկերասրահ
* Բեքմանի արխիվի կայք

Կատեգորիա:Գերմանացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Գերմանացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրաֆիկական դիզայներներ
Կատեգորիա:Գերմանացի փորագրողներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Բիստրա

thumb|մինի|Բիստրա լեռնազանգվածի գեոմորֆոլոգիական քարտեզ
**Բիստրա** (), Մակեդոնիայի հետաքրքիր և առանցքային լեռնազանգվածներից մեկը։ Ունի շատ գագաթներ, որոնք բարձր են 2000 մետրից, որոնցից ամենաբարձրը Մեդենիցա գագաթն է՝ ծովի մակարդակից 2163 մետր բարձրությամբ։

Լեռներում կրաքարի էրոզիայի արդյունքում առաջացել են կրաքարի հանքավայրեր։ Բիստրայի կրաքարի շրջանում կա տասնչորս հանքավայր՝ Տոնիվոդա, Գովեդարնիկ, Բարդաշ, Սուլթանիկա, Սոլոմունիկա, Սուվո Պոլե, Փոքր և Մեծ Բրզովեց, Չուկնի Տոպանիկա, Ցածր և Բարձր Պոլյիցե, Տրի Բարի, Տրի Գրոբա և Լազարոպոլե։

Լեռների ամենահայտնի քարանձավներն են Ալիլիցան և Կալինա Դուպկան։ Լեռնազանգվածի տարածքի մեծ մասը գտնվում է Մավրովո ազգային պարկի սահմանում։

## Գագաթներ

* Մեդենիցա (2163 մ)
* Կարբուլա (2151 մ)
* Կուրկով Դոլ (2141 մ)
* Օստրովո (2105 մ)
* Բիստրա (2102 մ)
* Դեսովտոր (2092 մ)
* Շարեն Պեյկո (2086 մ)
* Գոլեմ Բրզովեց (2085 մ)
* Մանաստիրիշտե (2060 մ)
* Դումովիցա (2042 մ)
* Յարոչկաչ (2027 մ)
* Գովեդարնիկ (2018 մ)

* Գոլեմ Ռիդ (2015 մ)
* Եզերսկի (2014 մ)
* Կորիյա (2005 մ)
* Մալ Շար (1993 մ)
* Սանդակտաշ (1983 մ)
* Զենգովի Ռուպի (1980 մ)
* Վելի (1916 մ)
* Մալ Բրզովեց (1899 մ)
* Ռուսին (1890 մ)
* Ստարցի (1710 մ)
* Ստոգ (Կոչո Ռացին) (1574 մ)
* Ստոգ (1363 մ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լեռնահամակարգի մասին 
* Լազարևսի լեռնադահուկային կենտրոն, Մավրովո 

Կատեգորիա:Բալկանյան թերակղզի
Կատեգորիա:Եվրոպայի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Լեռնազանգվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հյուսիսային Մակեդոնիայի լեռներ