Իտրակոնազոլ

**Իտրակոնազոլ**, տրիազոլային խմբի հակասնկային դեղամիջոց, որը սովորաբար կիրառվում է մի շարք ինվազիվ սնկային վարակների դեմ կանխարգելման նպատակով։ Դրանց թվում են՝ ասպերգիլիոզ, կոկցիդիոիդոմիկոզ, հիստոպլազմոզ և պարակոկցիդիոիդոմիկոզ։ Այն վաճառվում է դեղապատիճի տեսքով, որը նախատեսված է օրալ կամ բերանացի ընդունման համար, ինչպես նաև կիրառվում է ներերակային ներարկման միջոցով։ Վերջինիս արդյունավետությունը գնահատվում է բուժման ավարտից հետո՝ 2-4 շաբաթ անց (միկոզ), իսկ օնիխոմիկոզի կամ օնիխոգրիֆոզի դեպքում՝ 6-9 ամիս անց (եղունգների փոփոխության հետ մեկտեղ)։

Իտրակոնազոլի ընդունման դեպքում, հաճախակի կողմնակի ազդեցությունների թվին են դասվում՝ սրտխառնոց, փորլուծություն, որովայնային ցավ, գլխացավ, ցան և երբեմն զգայապատրանք։ Ծանր դեպքերում կարող է դիտվել՝ ալերգիկ ռեակցիաներ (օր.՝ անաֆիլաքսիա), առիթմիա, ալեյկիա, երիկամների կամ լյարդի հիվանդություններ, Սթիվենս-Ջոնսոնի համախտանիշ։ Հղիության կամ կրծքով կերակրման ընթացքում, սովորաբար խորհուրդ է տրվում խուսափել իտրակոնազոլի կիրառումից։ Ներերակային ներարկման տեղում կարող է առաջանալ՝ քոր, այտուց կամ այրման զգացողություն։ Այն խաթարում է սնկերի աճին՝ բերելով դրանց բջջաթաղանթի վնասմանը, ինչպես նաև մետաբոլիկ խանգարմանը։

Իտրակոնազոլը արտոնագրվել է 1978 թվականին, իսկ բժշկության մեջ առաջին անգամ կիառվել է ԱՄՆ-ում՝ 1992 թվականին։ Այն ընդգրկված է «Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության» կարևորագույն դեղերի ցանկում։ Այս դեղամիջոցի ընդունումը կարող է առաջացնել՝ գլխապտույտ կամ քնկոտություն, հետևաբար նախքան բուժման կուրսի ավարտը, անհրաժեշտ է խուսափել մեքենա վարելուց կամ ծանր ֆիզիկական ակտիվությունից։

## Կիրառումը բժշկության մեջ
Իտրակոնազոլը ցուցաբերում ազդեցության ավելի լայն սպեկտր, քան ֆլուկոնազոլը: Մասնավորապես, այն ակտիվ է ասպերգիլ տեսակի սնկերի դեմ, ի տարբերություն ֆլուկոնազոլի: Այն նաև կիրառվում է բլաստոմիկոզի, սպորոտրիխոզի, ասպերգիլիոզի, կանդիդոզի, դերմատոմիկոզ, հիստոպլազմոզի և օնիխոմիկոզի դեմ բուժման համար: Այն ավելի քան 99%-դեպքերում կապվում է սպիտակուցների հետ և գործնականում չի ներթափանցում ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի մեջ: Հետևաբար, այն չպետք է կիրառվի մենինգիտի կամ կենտրոնական նյարդային համակարգի այլ վարակների բուժման համար։ Սպիտակ կամ թեթևակի դեղնավուն լիպոֆիլ փոշի, որը անլուծելի է ջրում կամ սպիրտում, սակայն հեշտությամբ լուծվում է դիքլորմեթանում։

Նախկինում, իտրակոնազոլը ուսումնասիրվել է որպես հակաքաղցկեղային դեղամիջոց՝ բազալ բջջային կարցիոնամայի, թոքերի ոչ մանր բջջային քաղցկեղով, գլիոբլաստոմայով և շագանակագեղձի քաղցկեղով հիվանդների համար։ Բուժվող հիվանդների մոտ, երբեմն արձանագրվել է լսողության ժամանակավոր կամ մշտական ​​վատթարացում: Որոշ դեպքերում լսողության կորուստ է առաջացել խինիդինի հետ միաժամանակյա ընդունման դեպքում: Շատ հազվագյուտ դեպքերում, իտրակոնազոլի երկարատև կիրառման ժամանակ զարգացել է սուր լյարդային անբավարարություն: Դեպքերի մեծ մասը արձանագրվել է լյարդի քրոնիկ հիվանդություն ունեցող հիվանդների, լյարդի ցիռոզի, աուտոիմուն հիվանդությունների բուժման համար իտրակոնազոլ նշանակված այլ ծանր հիվանդություններով հիվանդների և հեպատոտոքսիկ դեղամիջոցներ ստացող հիվանդների մոտ:  Հետևաբար, իտրակոնազոլով բուժվող հիվանդներին անհրաժեշտ է կատարել լյարդի ֆունկցիոնալ կանոնավոր մշտադիտարկում։

### Հասանելի ձևեր
Իտրակոնազոլը վաճառվում է կապույտ պարկուճի տեսքով՝ 22 մմ (0.87 դյույմ) տրամագծով և ներսում 1.5 մմ (0.059 դյույմ) տրամագծով փոքրիկ կապույտ գնդիկներով։ Յուրաքանչյուր պարկուճի օրական դեղաչափը 100 մգ է, որը սովորաբար անհրաժեշտ է ընդունել օրը երկու անգամ՝ տասներկու ժամյա ընդմիջումներով։ Իտրակոնազոլի «Սպորանոքս» ապրանքանիշը մշակվել և շուկայահանվել է «Johnson & Johnson» միջազգային դեղագործական ընկերության կողմից։ Իտրակոնազոլի կապույտ եռաշերտ պարկուճի բաղադրամասերն են՝ տիտանի երկօքսիդ (E171), կարմուազին (ազորուբին) (E122), ժելատին, ինդիգոկարմին - F D&C կապույտ 2 (E132)։ Օժանդակ նյութերի թվին են դասվում՝ հիպրոմելոզ (հիդրօքսիպրոպիլ մեթիլցելյուլոզ E5), բութիլ մետակրիլատ, դիմեթիլամինոէթիլ մետակրիլատի և մեթիլ մետակրիլատի համապոլիմեր, սախարոզ, հատիկավոր շաքար, նատրիումի մեթիլ պարահիդրօքսիբենզոատ, նատրիումի պրոպիլ պարահիդրօքսիբենզոատ։

Իտրակոնազոլի դեղապատիճի կենսամատչելիությունը կարող է նվազել որոշ իմունային անբավարարություն ունեցող հիվանդների մոտ, ինչպիսիք են՝ նեյտրոպենիա, ՁԻԱՀ կամ օրգանների փոխպատվաստում: Հետևաբար, կարող է անհրաժեշտ լինել դեղաչափի կրկնապատկում: Այն ի տարբերություն մաշկի կամ եղունգների, անհամեմատ ավելի արագ է արտազատվում արյան պլազմայից։ Հետևաբար, իտրակոնազոլը իր օպտիմալ կլինիկական և միկոլոգիական ազդեցությունը դրսևորում է բուժման ավարտից 2-4 շաբաթ անց, իսկ եղունգների սնկային վարակների բուժման դեպքում՝ 6-9 ամիս անց։

## Կողմնակի ազդեցություններ
աջից|frameless|305x305px
Իտրակոնազոլը լայն սպեկտրի հակասնկային դեղամիջոց է, որը կարող է արգելակել էրգոստերոլի սինթեզը սնկային բջջաթաղանթի վրա՝ դրանով իսկ ցուցաբերելով հակասնկային ազդեցություն։ Վերջինիս երկարատև կիրառման դեպքում՝ կողմնակի ազդեցությունների սպեկտրը նմանվում է այլ հակասնկային դեղամիջոցներին (օր․՝ ֆլուկոնազոլ կամ վորիկոնազոլ)
* Ալանինամինոտրանսֆերազի բարձր մակարդակ (մարդկանց ավելի քան 4%-ի մոտ)
* Սրտային անբավարարություն
* Երիկամային կամ սուր լյարդային անբավարարություն

Բացի այդ, հաճախակի հանդիպող անբարենպաստ կողմակի ազդեցություններ, որոնք դիտվում են մարդկանց ավելի քան 10%-ի մոտ, ներառում են՝

* գլխացավ
* գլխապտույտ
* գերհոգնածություն
* գերզգայունություն
* ալոպեցիա
* սրտխառնոց
* փսխում
* որովայնային ցավ
* փորլուծություն
* ախորժակի կորուստ
* անորեքսիա
* գինգիվիտ
* գլոսիտ
* դեղնուկ (դեղնախտ)
* դեղին աչքեր
* քոր
* մեզի գույնի փոփոխություն 
* թրոմբոցիտոպենիա
* անեմիա
* լեյկոպենիա

## Դեղորայքային փոխազդեցություններ
Իտրիկոնազոլը մետաբոլիզմվում է լյարդում՝ CYP3A4 -իզոֆերմենտի կողմից, փոխազդում է բազմաթիվ դեղամիջոցների հետ։ Վերջինս հակացուցված է համատեղ կիրառել որոշակի դեղերի հետ (դեղերի անհամատեղելիություն), ներառյալ

* Ցիզապրիդ
* Դոֆետիլիդ
* Նիսոլդիպին
* Սպիրտ
* Պիմոզիդ
* Խինիդին
* Լուրազիդոն
* Լովաստատին կամ սիմվաստատին
* Միդազոլամ կամ տրիազոլամ
* Դիհիդրոէրգոտամին
* էրգոմետրին
* Էրգոտամին
* Մեթիլէրգոնովին 

* Ամիոդարոն (Կորդարոն)

## Դեղագիտություն
### Ֆարմակոդինամիկա
Իտրակոնազոլի ազդեցության մեխանիզմը նման է այլ ազոլային հակասնկային դեղամիջոցներին, որոնք խաթարում են էրգոստերոլի սինթեզը՝ լանոստերոլ 14α-դեմեթիլազի արգելակման միջոցով: (P450 3A4 CC-3)-ցիտոքրոմը՝ իր արգելակելու ունակության պատճառով, անհրաժեշտ է հստակ տարբերակել այլ դեղամիջոցների հետ փոխազդեցությունները դիտարկելիս։

Իտրակոնազոլը տարբերվում է մյուս ազոլային հակասնկային դեղամիջոցներից, քանի որ այն անհամատեղելի է տերֆենադինի, ցիզապրիդի, լովաստատինի, ինչպես նաև  միդազոլամի և տրիազոլամի հետ։ Այն նաև մեծացնում է հակակոագուլյանտների (վարֆարին, ցիկլոսպորին, դիգոքսին, մեթիլպրեդնիզոլոն, վինկրիստին) և կալցիումական անցուղիների պաշարիչների ազդեցությունը։ Ռիֆամպիցինը և ֆենիտոինը նվազեցնում են իտրակոնազոլի դեղորայքային կենսամատչելիությունը, մինչդեռ  (CYP3A4)-ցիտոքրոմի ինհիբիտորները (ռիտոնավիր, ինդինավիր և կլարիթրոմիցին) մեծացնում են վերջինիս կենսամատչելիությունը։ Բազմաթիվ հետազոտությունների արդյունքում պարզվել է, որ իտրակոնազոլի ֆունկցիոնալ հակաանգիոգեն ակտիվությունը կապված է գլիկոզիլացման, (VEGFR2)-ի ֆոսֆորիլացման, խոլեսթերինի կենսասինթեզի և փոխադրման ուղիների արգելակման հետ։

### Ֆարմակոկինետիկա
Իտրակոնազոլը, ինչպես օրինակ՝ ցիկլոսպորին, խինիդին և կլարիթրոմիցին, նույնպես կարող է արգելակել P-գլիկոպրոտեինը, առաջացնելով դեղորայքային փոխազդեցություններ՝ դանդաղեցնելով օրգանական կատիոնների արտազատումը և մեծացնելով կլանումը: Իտրակոնազոլի արդյունավետությունը նվազում է ստամոքսի թթվայնության խանգարում (դիսպեպսիա) ունեցող հիվանդների մոտ։ Հետևաբար, հիվանդներին խորհուրդ է տրվում այն ընդունել ճարպոտ սնունդ ուտելուց հետո, այլ ոչ թե ուտելուց առաջ։ Իտրակոնազոլը հիմնականում յուրացվում է CYP3A4-իզոֆերմենտի միջոցով և որոշակի հետազոտությունների արդյունքում պարզ է դարձել, որ վերջինիս փոխազդեցությունը ռիֆամիցինի, ռիֆաբուտինի և ֆենիտոինի հետ (CYP3A4-իզոֆերմենտի ինդուկտորներ) բերում է դրա կենսամատչելիություն զգալի նվազման: Իտրակոնազոլի միաժամանակյա օգտագործումը այս դեղամիջոցների հետ, որոնք լյարդի միկրոսոմային ֆերմենտների պոտենցիալ ինդուկտորներ են, խորհուրդ չի տրվում։

## Քիմիական կառուցվածք

Քիմիական բանաձևն է՝ C35H38Cl2N8O4։ Կլինիկական բանաձևը չորս ստերեոիզոմերների (երկու էնանտիոմերային զույգ) խառնուրդ է՝ 1:1:1:1 հարաբերակցությամբ: Իտրակոնազոլը լայն սպեկտրի սինթետիկ հակասնկային դեղամիջոց է, որի հակասնկային և հակամանրէային ազդեցության մեխանիզմը նման է կլոտրիմազոլին, սակայն դրսևորում է ավելի մեծ հակաբակտերիալ ակտիվություն ասպերգիլուսի դեմ։

## Պատմություն
Իտրակոնազոլը բժշկության մեջ, առաջին անգամ կիրառվել է Միացյալ Նահանգներում՝ 1992 թվականին։[1]

Այն ԱՄՆ «Սննդի և դեղերի վարչության» և «Դեղերի եվրոպական գործակալության դեղազգոնության և ռիսկերի գնահատման կոմիտե»ի կողմից ճանաչվել է որպես եզակի դեղամիջոց։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպության անհրաժեշտ դեղեր
Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն
Կատեգորիա:Դեղագիտություն
Կատեգորիա:Դեղագործական ընկերություններ
Կատեգորիա:Դեղագործություն
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դեղասնկեր
Կատեգորիա:Դեղեր
Կատեգորիա:Դեղեր ըստ ազդեցության մեխանիզմի
Կատեգորիա:Դեղեր ըստ երկրի
Կատեգորիա:Դեղերի չարաշահումից մահացածներ
Կատեգորիա:Հակասնկային միջիցներ
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ
Կատեգորիա:Ֆարմակոթերապիա