Գալլե (քաղաք)

**Գալլե (քաղաք)**, Շրի Լանկայի խոշոր քաղաքն է, որը գտնվում է երկրի հարավ-արևմտյան ծայրում՝ Կոլոմբոյից 119 կմ (74 մղոն) հեռավորության վրա: Գալլե քաղաքը նահանգի մայրաքաղաքը և Շրի Լանկայի հարավային նահանգի ամենամեծ քաղաքն է, ինչպես նաև Գալլե շրջանի վարչական կենտրոնը:

Գալլե քաղաքն հայտնի էր որպես Գիմհաթիտա:  Մինչև պորտուգալացիների ժամանումը 16-րդ դարում, Գալլե քաղաքը կղզու գլխավոր նավահանգիստն էր։  Իբն Բատուտան՝ մարոկկացի մուսուլման ճանապարհորդ Բերբերից, ով ապրել է 14-րդ դարում,Գալլե քաղաքն անվանել է Կալի: Գալլե քաղաքն իր զարգացման գագաթնակետին հասավ 18-րդ դարում՝ հոլանդական գաղութային ժամանակաշրջանում։  Գալլե քաղաքն Հարավային և Հարավարևելյան Ասիայում պորտուգալացիների կողմից կառուցված բերդաքաղաքի լավագույն օրինակն է, որը ցույց է տալիս պորտուգալական ճարտարապետական ոճերի և տեղական ավանդույթների փոխազդեցությունը: 17-րդ դարում, սկսած 1649 թվականից, հոլանդացիները հիմնովին ամրացրել են Գալլե քաղաքը։  Գալլե ամրոցը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ է և Ասիայի ամենամեծ պահպանված ամրոցն է, որը կառուցվել է եվրոպական օկուպանտների կողմից:

Գալլեի այլ նշանավոր տեսարժան վայրերից են քաղաքի բնական նավահանգիստը, Ազգային ծովային թանգարանը, Սուրբ Մարիամի տաճարը, որը հիմնադրվել է ճիզվիտ քահանաների կողմից, կղզու Շիվայի գլխավոր տաճարներից մեկը և Պատմական շքեղ  հյուրանոցը: 2004 թվականի դեկտեմբերի 26-ին Գալլե քաղաքը ավերվել է 2004 թվականին Հնդկական օվկիանոսում տեղի ունեցած երկրաշարժի հետևանքով առաջացած հզոր ցունամիից, որը տեղի է ունեցել Ինդոնեզիայի ափերի մոտ՝ հազար մղոն հեռավորության վրա։  Միայն Գալլե  քաղաքում հազարավոր մարդիկ են զոհվել։ Գալլե քաղաքում է գտնվում Գալլե միջազգային մարզադաշտը, որը համարվում է ծղրիդների աշխարհի ամենագեղատեսիլ վայրերից մեկը:  Ցունամիից խիստ տուժած մարզադաշտը վերականգնվել է, և 2007 թվականի դեկտեմբերի 18-ին այնտեղ վերսկսվել են ստուգողական հանդիպումները։

Գալլեի կարևոր բնական և աշխարհագրական առանձնահատկությունները ներառում են Ռումասալան Ունավատունայում՝ մեծ Բլուր հիշեցնող բլուր, որը Գալլե նավահանգիստ տանող ճանապարհին կազմում է Արևելյան պաշտպանիչ պատնեշ: Տեղական ավանդույթը այս բլուրը կապում է հինդուական մեծ էպոսներից մեկի՝ Ռամայանայի որոշ իրադարձությունների հետ: Տարածքի գլխավոր գետը Գանգան է, որը սկիզբ է առնում Գոնգալա Կանդայից, հոսում է այնպիսի գյուղերով, ինչպիսիք են Նելուվա, Նագոդա, Բադդեգամա, Տելիկադա, Վակվելլա և ծով է հոսում Գինտոտայում: Վաքվելում գետը հատում է Վաքվելի կամուրջը։

## Ստուգաբանություն
Հնում Գալլեն հայտնի էր որպես Գիմհաթիտա   Ենթադրվում է, որ այս տերմինը ծագել է դասական սինհալերենից, որը նշանակում է «Նավահանգիստ Ջին գետի մոտ»։  Ենթադրվում է, որ  Գալլե քաղաքը տեղական լեզվով ստացել է իր «Գաալա» անունը՝ եզների կողմից քաշված սայլերի մեծ քանակի պատճառով, որոնք ապաստան են գտել այդ տարածքում կղզու հեռավոր շրջաններից երկար դանդաղ անցումներից հետո: Գաալան սինհալերեն նշանակում է մի վայր, որտեղ անասունները միասին արածեցնում են. հետևաբար, Գալլե սինհալերեն անվանումը՝ ගාල,,, բխում է Գաալից: Մեկ այլ տեսություն այն է, որ Գլայդ բառը գալիս է լատիներեն Գալուս բառից կամ պորտուգալերեն Գալո բառից, որը նշանակում է «Աքաղաղ»: Հոլանդացիները Աքաղաղն օգտագործում էին որպես Գալլե քաղաքի խորհրդանիշ։

## Պատմություն
Ըստ Ջեյմս Էմերսոն Թենենտի ( գաղութների նախարար), Գալլեն Հին Թարշիշ ծովային նավահանգիստ էր, որից Սողոմոն թագավորը պատրաստել է փղոսկր, սիրամարգեր և այլ արժեքավոր իրեր։  Դարչինն արտահանվել է Շրի Լանկայից դեռևս մ. թ. ա. 1400 թվականին, և քանի որ բառի բուն արմատը եբրայերենն է, Գալլեն կարող էր լինել այս համեմունքի հիմնական փոխադրման կետը:

Հին հույն և հռոմեացի աշխարհագրագետները կարող էին տեղյակ լինել Գալլե քաղաքի մասին, որը նրանք անվանում էին թռչունների հրվանդան: Պտղոմեոսը կարող էր նաև տեղյակ լինել նավահանգստի մասին, որը նա անվանում էր Նոդոկա: Մարոկկացի ճանապարհորդ Իբն Բատուտան այցելել է Գալլե (կամ Կալիաս, ինչպես նա էր անվանում) 1342 թվականին։  12-րդ և 13-րդ դարերում հյուսիսից թամիլական բանակներից փախած սինհալացի փախստականները սկսեցին բնակություն հաստատել Գալլե քաղաքում և հարակից այլ շրջաններում:

Գալլե քաղաքը հայտնի ծովային նավահանգիստ է եղել երկրում արևմտյան տիրապետությունից շատ առաջ: Պարսիկները, արաբները, հույները, հռոմեացիները, մալայացիները, հնդիկները և չինացիները բիզնես էին անում Գալլե քաղաքի նավահանգստով: 1411 թվականին Գալլե քաղաքում կանգնեցվել է Գալլե եռալեզու արձանագրությունը երեք լեզուներով՝ չինարեն, թամիլերեն և պարսկերեն, քարե տախտակի գրություն՝ ի հիշատակ չին ծովակալ Չժեն Հեի երկրորդ այցելության Ցեյլոն։ 1502 թվականին պորտուգալական նավերի փոքր նավատորմը, Լուրենսո դե Ալմեյդայի հրամանատարությամբ, ճանապարհին Մալդիվներ, փոթորկի հետևանքով կործանվեց։ Հասկանալով, որ թագավորը բնակվում է Կոտեում, Կոլոմբոյի մոտ,  Գալլե քաղաքում կարճատև կանգառից հետո, Լոուրենսոն գնաց այնտեղ Կոտե:

1640 թվականին պորտուգալացիները ստիպված եղան հանձնվել հոլանդական Արևելյան Հնդկաստան ընկերությանը։ Հոլանդացիները կառուցել են ներկայիս ամրոցը 1663 թվականին: Նրանք կառուցել են ամուր գրանիտե պարիսպ և երեք բաստիոն, որոնք հայտնի են «Արև», «Լուսին» և «Աստղ» անուններով:

Այն բանից հետո, երբ 1796 թվականին բրիտանացիները երկիրը գրավեցին հոլանդացիներից, նրանք ամրոցը պահպանեցին անփոփոխ և օգտագործեցին այն որպես շրջանի վարչական կենտրոն։

## Կլիմա
Գալլե քաղաքում տիրում է անձրևային անտառների կլիման։ Քաղաքում իսկապես չոր սեզոն չկա, չնայած հունվարին և փետրվարին այն նկատելիորեն չորանում է: Ինչպես սովորաբար լինում է այս տեսակի կլիմա ունեցող շատ քաղաքներում, ջերմաստիճանը գրեթե չի փոխվում ամբողջ տարվա ընթացքում, և միջին ջերմաստիճանը տատանվում է մոտ 26&nbsp;°C (79&nbsp;°F) ամբողջ քաղաքում:

## Քաղաքային տեսարան
### Համայնքներ
Գալլայում կա քսան ծխական համայնք՝

* Գինտոտա,
* Դադալլա, Հալլե|Դադալլա,
* Բոպե,
* Կումբալվել,
* Մադավալամուլլա,
* Դեդդուգոդա,
** Բազմություն,
* Դանգեդարա,
* Բատագանվիլա,
* Սանգամիտապուրա,
* Գալվադուգոդա,
* Կանդյու,
* Հալլե Քաղաք,
* Վելիվատթա,
* Թալապիտիա,
* Մակուլուվա,
* Միլիդուվա,
** Մագալի,
** Կոտուգոդա,
* Իմադուվա:

## Կառավարում
Գալլե քաղաքի վարչական խորհուրդը ղեկավարում է Գալլե քաղաքը, որը ստեղծվել է 1865 թվականի կառավարչական որոշման համաձայն։  Այն ժամանակ դա ընդամենը երկրի երրորդ քաղաքային խորհուրդն էր: Վիջեանանդա Դահանայակեին առաջին քաղաքապետ է նշանակվել է 1939 թվականին։ Ավելի ուշ նա դարձել է Ցեյլոնի հինգերորդ վարչապետը։

Վերջին նշանակված քաղաքապետը Մեցիրի Դե Սիլվան էր, ով այդ պաշտոնը զբաղեցնում էր 2009-2016 թվականներին: Քաղաքապետարանի համակարգը լուծարվել է Գալլե քաղաքի վարչակազմի կողմից, և քաղաքը ներկայումս ղեկավարում է հանձնակատարը: Քաղաքի հիմնական տեսլականը չափավոր քաղաքի ստեղծումն է՝ համեմատաբար ավելի լավ կոմունալ ծառայություններ մատուցելով այն քաղաքացիներին, ովքեր հարկեր են վճարում Հալլեի քաղաքային խորհրդին: Մեկ այլ տեսլական է Գալլե քաղաքի ապրանքանիշը որպես Կանաչ քաղաք-Կանաչ պատկերասրահ՝  Գալլեն ստեղծելու և խթանելու համար՝ որպես Շրի Լանկայի զով և առողջ ափամերձ քաղաքներից մեկն իր մաքուր կանաչ հովանոցով: Գալլե քաղաքը հայտնի է նաև որպես «Կանաչ քաղաք»:

## Ժողովրդագրություն
Գալլեն Շրի Լանկայի չափանիշներով խոշոր քաղաք է, որի բնակչությունը կազմում է 101,749 մարդ, որոնց մեծ մասը ազգությամբ սինհալացիներ են, մեծ թվով Շրի Լանկայի մավրեր (մուսուլմաններ), հատկապես բերդի տարածքում, որոնք գալիս են արաբ վաճառականներից, ովքեր բնակություն են հաստատել Հին Գալլե նավահանգստում և ամուսնացել են սինհալկաների՝  Հիվիքի Թամիլերեն կանանց հետ: Գալլե քաղաքն աչքի է ընկնում նաև իր օտարերկրյա բնակչությամբ՝ ինչպես մշտական բնակիչներով, այնպես էլ հանգստյան տների սեփականատերերով։ 
Government Statistics.lk

## Կրթություն
### Դպրոցներ
Գալլե քաղաքում են գտնվում Շրի Լանկայի ամենահին և առաջատար դպրոցներից մի քանիսը, ինչպես նաև քսանինը հանրակրթական դպրոցներ և հինգ միջազգային դպրոցներ, որոնք կազմում են քաղաքի կրթական համակարգը: Ստորև ներկայացված են Գալլե քաղաքում տեղակայված որոշ դպրոցներ՝

### Համալսարաններ

Ռուհունի համալսարանի երեք հիմնական ֆակուլտետները տեղակայված են Գալլե քաղաքում: Ճարտարագիտության ֆակուլտետը գտնվում է Հապուգալում, Գալլե քաղաքի կենտրոնից մոտ 6 կմ հեռավորության վրա: Բժշկական ֆակուլտետը գտնվում է Կարապիտիայում՝ Կարապիտիայի ուսումնական հոսպիտալից ոչ հեռու։ Ռուհունի համալսարանի հարակից առողջապահական գիտությունների ֆակուլտետը գտնվում է Ուլուվիտիկում, քաղաքի սահմաններում: Շրի Լանկայի Բաց համալսարանի ուսումնական կենտրոնը գտնվում է նաև Գալլե քաղաք - Լաբուդուվա միացում խաչմերուկում:

Ռուհունի համալսարանի հիմնական ֆակուլտետները՝

* Ռուհունայի համալսարանի ճարտարագիտական ֆակուլտետ,
* Ռուհունայի համալսարանի բժշկական դպրոց,
* Ռուհունայի համալսարանի հարակից առողջապահական գիտությունների ֆակուլտետ,
* Շրի Լանկայի Բաց համալսարանի ուսումնական կենտրոն,
* Բարձրագույն ուսումնական հաստատություն:

### Բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ

Գալլե նահանգի Լաբուդու քաղաքում գտնվող առաջադեմ տեխնոլոգիաների ինստիտուտը հիմնադրվել է 2000 թվականին, և այն նախատեսում էր թողարկել տեղեկատվական տեխնոլոգիաների բարձրագույն ազգային կրթության դիպլոմներ և գյուղատնտեսական տեխնոլոգիաների բարձրագույն ազգային կրթության դիպլոմներ: Այդ ժամանակից ի վեր Լաբուդուվան Շրի Լանկայում տեխնոլոգիական կրթության ռահվիրա է: Գալլե քաղաքի բիզնեսի կառավարման ազգային ինստիտուտը հիմնադրվել է 2010 թվականին տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և բիզնեսի կառավարման ոլորտում բարձրագույն կրթության հնարավորություններ ընձեռելու համար: Ռուհունուի ազգային մանկավարժական քոլեջը, որը գործում է Կրթության նախարարության հովանու ներքո, ուսուցիչներ է պատրաստում Գալլե քաղաքի Կուրունդուվատ քաղաքի հանրակրթական դպրոցների համար: Բացի այդ, Գալլեի Ունավատունայում է գտնվում Ամարասուրիայի մանկավարժական քոլեջը, որը վերապատրաստում է հանրակրթական դպրոցների ուսուցիչներին:

* Առաջատար տեխնոլոգիաների ինստիտուտ,
* Բիզնեսի կառավարման ազգային ինստիտուտ,
* Ռուհունու ազգային մանկավարժական քոլեջ,
* Ամարասուրիայի մանկավարժական քոլեջ,
* Առևտրական նավատորմի նավաստիների պատրաստման ինստիտուտ:

## Տրանսպորտ

Գալլե քաղաքը սպասարկվում է Շրի Լանկայի երկաթուղիների ափամերձ գծով և երկաթուղով միացված է Կոլոմբոյին և Մատարային: Գալլե երկաթուղային կայարանը գծի հիմնական կայարանն է և ծառայում է որպես գծի արևմտյան և հարավային ափերի հատվածների հանդիպման կետ:  Ա - 2 մայրուղին, որը սովորաբար հայտնի է որպես Գալլե ճանապարհ, անցնում է քաղաքով և միացնում Գալլե քաղաքն Արևմտյան ափի Կոլոմբոյին և Հարավային ափի Համբանտոտային: Հարավային արագընթաց մայրուղին՝ Շրի Լանկայի Առաջին Ե դասի մայրուղին է, կապում է Շրի Լանկայի մայրաքաղաք Կոլոմբոն Հալլեի հետ և ներկայումս նվազեցնում է ճանապարհորդության ժամանակը մինչև մեկ ժամ՝ համեմատած սովորական Ա - 2 ավտոմայրուղու երեք ժամերի հետ:

## Զույգ քաղաքներ – քույր քաղաքներ
Գալլեն զույգ քաղաք է:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Galle Municipal Council 
*
*Old Town of Galle and its Fortifications, UNESCO World Heritage Site
*Official website of the Sri Lanka Tourism Board

Կատեգորիա:Առափնյա բնակավայրեր
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Շրի Լանկայում
Կատեգորիա:Նավահանգստային քաղաքներ
Կատեգորիա:Շրի Լանկայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Պատմական քաղաքներ