Բողոքի ցույցեր Բուլղարիայում (2020)

**Բողոքի ցույցեր Բուլղարիայում**, մի շարք ցույցեր (բողոքներ), որոնք տեղի են ունենում 2020 թվականին Բուլղարիայում  (հիմնականում` մայրաքաղաք Սոֆիայում), ինչպես նաև բուլղարական մեծ սփյուռք ունեցող քաղաքներում, ինչպիսին է Լոնդոնը։

Բողոքի շարժումն ուղղված է կոռուպցիային և վարչապետ Բոյկո Բորիսովի կառավարության վարած քաղաքականության դեմ, որը ղեկավարում է իշխանությունը 2009 թվականից։ Ինքնաբուխ ցույցերը հրահրվել են ոստիկանության և դատախազների կողմից 2020 թվականի հուլիսի 9-ին արշավանքի արդյունքում, որն ընկալվել է որպես նախագահ Ռումեն Ռադևի վրա հարձակում, Բորիսովի վարչության խիստ քննադատություն։ Վարչապետը հրաժարվել է հրաժարական տալ՝ պնդելով, որ «մաֆիան ցանկանում է տապալել իրեն», և որ իր կառավարմանը «այլընտրանք» չի ներկայացվել։ Դրա նախարարները, պատգամավորները և խորհրդարանական դաշնակիցները ցուցարարներին անվանում էին «տականքներ», «կապիկներ» և «նախիր», որոնք «պետք է իրենց տեղը դնեն»։ Ցուցարարների քննադատության օբյեկտներն են Բոյկո Բորիսովի կառավարությունը և «ՔԲԵԶ» կուսակցության գլխավորած իշխող կոալիցիան, ինչպես նաև գլխավոր դատախազ Իվան Գեշևը և Սոֆիայի քաղաքապետ Յորդանկա Ֆանդիկովան, ովքեր համարվում են Բորիսովի կողմնակիցները՝ և օլիգարխներ Ահմեդ Դողանը և Դելյան Պեև սկին։ Բողոքը սկսվել է 2020 թվականի հուլիսի 9-ին և շարունակվել է 2020 թվականի սեպտեմբերի 10-ի դրությամբ։ Այն ուղղված է երկրի կառավարման գործում մաֆիայի աճող ազդեցությանը, կոռուպցիային և ապօրինություններին։ Մեկ այլ պատճառ է լրատվամիջոցների ազատության ցածր մակարդակը, որով Բուլղարիան ԵՄ-ում ամենավատ ցուցանիշն ունի։ Ցուցարարներին իրենց աջակցության մասին հայտարարել են Բուլղարիայի նախագահ Ռումեն Ռադևը և ձախ կուսակցությունները։ «Հարձակում» աջ արմատական կուսակցությունը, որն ավելի վաղ աջակցում էր կառավարությանը, 2020 թվականի օգոստոսից նույնպես անցել է ցուցարարների կողմը։ Այն բանից հետո, երբ բողոքի ցույցերի ընթացքում կառավարության դիրքերը թուլացան, նրանից աստիճանաբար դուրս եկավ ԻԱՇ կուսակցությունը, որի առաջնորդ Ահմեդ Դողանն՝ ինքն էր ցուցարարների քննադատության թիրախը։

## Նախադրյաներ
Բողոքի ցույցերը սկսվել են գործադիր և դատական իշխանությունների գործողությունների և անգործության հետ կապված։ Ցուցարարները հիմնականում երիտասարդներ են և նրանց հետևում կոնկրետ քաղաքական կուսակցություն չկա, սակայն բողոքի ցույցերին աջակցում են ընդդիմադիր կուսակցությունների մեծ մասը։

Չնայած հստակ պահանջների բացակայության և սեփական ներկայացուցչական մարմիններ ստեղծելու անկարողության քննադատությանը, ցուցարարների հեռավոր նպատակը ապագա կառավարությունն ու դատական համակարգն է, որում օլիգարխ Դելյան Պեևսկին (մի շարք հեռուստաալիքների սեփականատեր և տպագիր պարբերականների մոտ 80%-ը) և ԻԱՇ պատվավոր նախագահ Ահմեդ Դողանը վճռական դեր չեն խաղա կուլիսների հետևում։ Որոշ վերլուծաբանների կարծիքով՝ այս երկուսը փաստացի վերահսկում են երկրի կառավարումը։

Ցուցարարների անմիջական թիրախը կառավարության, գլխավոր դատախազի հրաժարականն ու արտահերթ ընտրություններն են, բայց տարբեր նախաձեռնողներ այլ պահանջներ են ավելացնում։ Դրանք ներառում են հեռահար քվեարկությունը, Ազգային մեծ ժողովի գումարումը և Սահմանադրության բարեփոխումը, նախկին կոմունիստների իշխանության լյուստրացիան, վարչակազմի արդիականացումը,« քրեական եղբայրների»՝ որպես արտոնյալ շերտի վերացումը, խոսքի ազատության աճը և այլն։ Նաև երկրի իրադրության մեղավորներին պատասխանատվության ենթարկելու պահանջներ են ներկայացվել, որոնք արձագանք են գտնում հասարակական կարծիքի մեջ։

Նրանց պահանջած ընտրություններում բողոքողներին ներկայացնող կազմակերպության բացակայությունը մտավախություն է առաջացնում, որ նրանց էներգիան կարող է օգտագործվել ընդդիմադիր կուսակցությունների կողմից իրենց ոչ լավ նպատակների համար։ Վարչապետի և ՔԲԵԶ կուսակցության առաջնորդ Բոյկո Բորիսովի ԻԱՇ-ից հեռանալու հետագա փորձերը` պաշտոնապես ընդդիմադիր, որակվեցին որպես «ճգնաժամային փիար»։ Գլխավոր դատախազ Իվան Գեշևի պնդումներն այն մասին, որ բողոքները հիմնականում վճարվում են ֆուտբոլային քարոզիչները, որոնք օգտագործվում են քրեական տարրերի և որոշ կուսակցությունների կողմից՝ իրենց քաղաքական նպատակներին հասնելու համար, հասարակության մեջ աջակցություն չեն գտել։

Հարյուրավոր ցույցեր են տեղի ունեցել երկրում և արտերկրում, այդ թվում՝ նախարարների խորհրդի, Ազգային ժողովի, նախագահի գրասենյակի, դատական պալատի, ինչպես նաև Բուլղարիայի դեսպանությունների և հյուպատոսարանների, Եվրոպական հանձնաժողովի, Եվրոպական խորհրդարանի և այլոց առջև։ Պարբերաբար արգելափակվում են Բուլղարիայի խոշոր քաղաքների տասնյակ խաչմերուկներն ու գլխավոր փողոցները, ինչպես նաև մայրուղիները և սահմանային անցակետերը։

## Բողոքի ընթացք
Հասարակական բուռն արձագանք առաջացրած իրադարձություններից մեկը Դեմոկրատական Բուլղարիայի ակտիվիստների ակցիան էր, որը ուղիղ եթերով հեռարձակվում էր հուլիսի 7-ին սոցիալական ցանցերում։ Քաղաքական միության ներկայացուցիչները՝ Խրիստո Իվանովի գլխավորությամբ, նավով հասան ափամերձ լողափ՝ Ահմադ Դողանի նստավայրի դիմաց, որը գտնվում էր Բուրգաս քաղաքում գտնվող Ռոզենեցի նավամատույցի անմիջական հարևանությամբ։ Նրանց նպատակն էր ստուգել, արդյոք իսկապես պահպանվում է շրջակա լողափի բացառիկ պետական սեփականության ռեժիմը և արդյոք այն որպես այդպիսին մատչելի է Բուլղարիայի քաղաքացիների համար։ Այնտեղ նրանց դիմավորել են թիկնապահները, որոնք նրանց դուրս են մղել և պնդել, որ լողափը մասնավոր սեփականություն է, և կանչել են ոստիկանություն, որն իրենց օգնել է։

Նույն օրը Դեմոկրատական Բուլղարիայի ներկայացուցիչները նախագահին և վարչապետին կոչ են արել պարզել, թե ովքեր են եղել այդ անանուն թիկնապահները և արդյոք նրանք եղել են Ազգային անվտանգության ծառայության աշխատակիցներ, որն այդ ժամանակ հսկում էր Ահմեդ Դողանին։ Նրանք նաև կոչ արեցին դատախազությանը քրեական գործ հարուցել Դողանի դեմ սահմանադրությունը և պետական գույքի մասին օրենքը խախտելու համար։ Հետագայում գլխավոր դատախազ Իվան Գեշևը լրատվամիջոցներին հայտնել էր լողափում տեղի ունեցած միջադեպի նկատմամբ իր անտարբերության մասին, որտեղ պղծվել էր պետական դրոշը։

Հաջորդ օրը նախագահն իր ուղերձում հաստատեց, որ սպորտային հագուստով անանուն տղամարդիկ իրականում ՍՄԻ (Ազգային գվարդիայի ծառայության) սպաներ են, որոնք միաժամանակ ծառայում էին կառավարությունում։ Նախագահը նշում է, որ ինքը չունի իրավական լիազորություն ճնշում գործադրել ՆՍՈ-ի ղեկավարության վրա, քանի որ նման որոշումը պատկանում է գործադիր իշխանության լիազորություններին` ի դեմս վարչապետ Բոյկո Բորիսովին։ Դրանից հետո նա կոչ արեց ծառայության ղեկավարությանը հանել ոչ միայն Ահմեդ Դողանի, այլ նաև Դելյան Պեևսկու պաշտպանությունը։

Հուլիսի 9-ին, դատարանի որոշման հիման վրա, դատախազությունը մտավ նախագահի աշխատակազմի շենք, և ներսում խուզարկություններ և առգրավումներ տեղի ունեցան։ Դատախազներին հսկում էին Գլխավոր դատախազության լավ զինված աշխատակիցները։ Նրանք հրապարակավ ձերբակալել են նախագահի աշխատակազմի երկու պաշտոնյայի։ Նախագահ Ռադևը հայտարարել է, որ նման ճանապարհով Բորիսովի կառավարությունը, դատախազության ձեռքերով, նրա հետ քաղաքական հաշվեհարդար է տեսնում։

Դեպքերը տեղի են ունեցել դատախազության պասիվության ֆոնին՝ կապված անանուն սկանդալային աուդիո և վիդեո ձայնագրությունների և լուսանկարների հետ, որոնք արտահոսել են լրատվամիջոցներ՝ կապված կատարված հանցագործությունների վերաբերյալ տվյալների հե։ ԱՄՆ-ում անցկացված փորձագիտական եզրակացությունների համաձայն՝ դրանք իսկական են և ներառում են վարչապետ Բորիսովին։ Այս նյութերում վարչապետը մեղադրվում է բուլղարական և եվրոպական ինստիտուտների նկատմամբ ծայրահեղ ցինիզմի մեջ։ Գլխավոր դատախազի անունը նույնպես առկա է «Ութ թզուկներ» լուրջ կոռուպցիոն սկանդալի մեջ, որում մեղադրվում են աշխարհի ավագ դատավորները և Դելյան Պեևսկին։ Մյուս կողմից, մեղադրյալ օլիգարխ Վասիլ Բոժկովը, ով փախել էր Դուբայ, սոցիալական ցանցերի միջոցով պնդում է, որ կառավարությունը սիստեմատիկորեն ռեկետ էր անում, որպեսզի կարողանա առանց խնդիրների ղեկավարել իր բիզնեսը։

Դեպքը ինքնաբուխ ցույց է հրահրել Սոֆիայի նախագահական շենքի դիմաց, որտեղ սկսվել են բողոքի ցույցերը։ Բողոքողների մեծ մասը Բուլղարիայում և արտերկրում սովորող ուսանողներ են, սեփական բիզնեսով կամ ազատական մասնագիտություններով երիտասարդներ և երիտասարդ ընտանիքներ։ Ցույցերին մասնակցում էին նաև նախագահի կողմնակիցներ և ընդդիմադիր որոշ կուսակցություններ։ Ակցիայի մասնակիցներին հետևելով ՝ միացան նաև ընդհատակյա մշակույթի հայտնիները։

մինի|2020 թվականի հակակառավարական ցույցերի առաջին օրը
2020 թվականի հուլիսի 9-ին սկսվել են բողոքի ցույցերը։ Ցուցարարները նպատակ դրեցին վերացնել Բորիսովի կաբինետը և գլխավոր դատախազ Իվան Գեշևի հրաժարականը։ Չնայած Covid-19 պանդեմիային, հարյուր հազարավոր մարդիկ ամբողջ երկրում միացել են բողոքի ակցիաներին։ Նրանց աջակցում էր Նախագահ Ռումեն Ռադևը, որը կոչ էր անում վտարել մաֆիան գործադիր իշխանությունից և դատախազությունից, ինչպես նաև պահանջում էր, որ ԵՄ անդամ երկրները արտահայտեն իրենց դիրքորոշումը երկրում ստեղծված իրավիճակի վերաբերյալ, որը վերածվում է սահմանադրական ճգնաժամի։ ՔԲԵԶ կուսակցությունը, ի պաշտպանություն նախարարների կաբինետի, կազմակերպեց հակահայկական բողոքի ցույց, որի համար կազմակերպված ցուցարարներին ավտոբուսներով տեղափոխում էին երկրի ամբողջ տարածքից։ Հակահավաքը տեղի ունեցավ ցույցերի անմիջական հարևանությամբ, ինչը պայմաններ ստեղծեց զանգվածային անկարգությունների համար։ Որոշ բողոքողներ բռնություն են կիրառել ցույցի մասնակիցների նկատմամբ ինչը հրահրեց իրավապահ մարմինների գործողությունները, որոնք բերման ենթարկեցին որոշ ցուցարարների, հրահրեցին իրավապահ մարմինների գործողությունները, և բերման ենթարկեցին որոշ ցուցարարների։ Ձերբակալության ընթացքում ոստիկանության հետ տեղի են ունեցել բախումներ, որի արդյունքում կան վիրավորներ։ Երկու ցուցարարներ տեղափոխվել են հիվանդանոց ոստիկանության կողմից ծեծի ենթարկվելուց հետո, այնուհետև ձեռնաշղթաներով Պիրոգով։ Ձերբակալված աղջկան դաժանորեն քաշել են մազերից, ապա վիրավորել է ոստիկանությունը, իսկ դեպքերը կոծկել են իշխանությունները։ Սակայն վարչապետն ու գլխավոր դատախազը հրաժարվեցին հրաժարական տալ։ Դատախազությունը և կառավարության անդամները դեմ են գլխավոր դատախազի և վարչապետի հրաժարականին։

Բողոքի ցույցերի մեկնարկից հետո կասկածներ առաջացան ԲԱՀ-ի կողմից դրանց օբյեկտիվ լուսաբանման վերաբերյալ։ Որոշ վերլուծաբանների կարծիքով, ԶԼՄ-ների գլխավոր տնօրենն իրականում Դողանի և Պեևսկու սուրհանդակն է։ Հուլիսի 14-ին մշակույթի և լրատվության խորհրդարանական հանձնաժողովի նախագահ Վեժդի Ռաշիդովը անսպասելիորեն առաջարկել է փոփոխություններ կատարել օրենքում` նրա գլխավոր տնօրեն Էմիլ Կոշլուկովի պաշտոնավարման ժամկետը երկարացնելու համար։ Սա արձագանք առաջացրեց մի խումբ լրագրողների, գրողների և արվեստագետների կողմից, ովքեր Կոշլուկովին հեռանալու կոչ էին անում։ Դրանից հետո սկսվեցին բողոքները, որոնք պահանջում էին Կոշլուկովի հրաժարականը։

Հուլիսի 15-ին Բոյկո Բորիսովը պահանջել է իր երեք նախարարների՝ Վլադիսլավ Գորանովի, Մլադեն Մարինովի և Էմիլ Կարանիկոլովի հրաժարականը, որպեսզի հերքի «ենթադրություններն այն մասին, որ ՔԲԵԶ-ն և հիշատակված նախարարները ուղղակիորեն կախված են ԻԱՇ-ից և Դելյան Պևսկիից»։ Այս նախարարները ոչ պաշտոնապես համարվում են Պեևսկու անձնական թեկնածուները։ Նրանք իրենք էլ համաձայնեցին հրաժարական տալ, բայց գործնականում որոշումը հետաձգվեց՝ սպասելով մինչև խորհրդարանում անվստահության քվե հայտնելը։

Սեպտեմբերի 3-ին վարչապետ Բոյկո Բորիսովի քաղաքականությունից դժգոհ ցուցարարները Ժողովրդական ժողովի գրոհի փորձ են ձեռնարկել, ինչի արդյունքում շուրջ 80 մարդ վիրավորվել է և ավելի քան 200-ը ձերբակալվել։

## Կարծիքներ և քննադատություն
Բողոքի ցույցերի հինգերորդ օրը Բուլղարիայում ԱՄՆ դեսպանատունը իր վերաբերմունքն արտահայտեց դրանց նկատմամբ։ Դեսպանն ասաց, որ ոչ ոք չի կարող վեր կանգնել օրենքից։ Ամերիկյան Politico հրատարակության եվրոպական վարկածի համաձայն, տեքստը կասկած չի թողնում, որ ԱՄՆ համակրանքը ցուցարարների կողմն է։ Բողոքի ցույցերի վեցերորդ օրը աջակցություն է հայտնել նաև Եվրահանձնաժողովը, Բուլղարիայում խաղաղ բողոքի ակցիայի իրավունքին։

Գերմանացի կադրային դիվանագետ Կլաուս Շրամմայերի խոսքով, ով աշխատել է Սոֆիայում և Բալկանների հարցերով փորձագետ է, Բուլղարիան բաց է թողել վերջին 30 տարվա ընթացքում բարեփոխումներ անցկացնելու մի շարք շանսեր:Նա կարծում է, որ ցույցերի նախադրյալները երկրում տիրող կամայականություններն են, անօրինականությունը, անելանելիությունը և ավերածությունները։ Դրանք նոմենկլատուրայի փտած համակարգի հետևանքն են, որը պահպանել է իր ազդեցությունը 1989 թվականից հետո, և որի մաս են կազմում օլիգարխները։ Շրամմայերը հոռետեսորեն է նայում ապագային՝ հաշվի առնելով փոփոխությունների նախորդ փորձերի ձախողումը։

Բոյկո Բորիսովի կառավարության աջակցությունը գալիս է Եվրոպական ժողովրդական կուսակցությունից (ԵԺԿ), որի անդամն է Մանֆրեդ Բեբերը «Քաղաքացիները Բուլղարիայի եվրոպական զարգացման համար» կուսակցությունից, որը հայտարարում է. «ԵԺԿ խումբը լիովին աջակցում է Բուլղարիայի կառավարությանը, Բոյկո Բորիսովի ճգնաժամի բացասական հետևանքներից տնտեսությունը COVID-19-ից պաշտպանելու իր ջանքերում, կոռուպցիայի դեմ պայքարում և եվրո գոտուն միանալու գործընթացում։ Ցանկացած քաղաքական գործողություն, որը խաթարում է դատական համակարգի անկախությունը և խոչընդոտում է կոռուպցիայի դեմ պայքարին, սպառնալիքի տակ կդնի Բուլղարիայի հաջողությունը Եվրոպայում և կվերադարձնի Բուլղարիայի կոնկրետ առաջընթացն ու աջակցությունը, որոնք մենք տեսել ենք վերջին տարիներին»։

Հուլիսի 14-ին Եվրոպական սոցիալիստների կուսակցությունը և պատգամավորական խումբը մեկնաբանել են իրադարձությունները։ Զանգվածային բողոքի ցույցերին աջակցելու համար ՊԵՍ-ի դիրքորոշումն արտահայտեց կուսակցության առաջնորդ Սերգեյ Ստանիևը։ Նույն օրը Եվրախորհրդարանում Սոցիալիստական խմբի նախագահ Իրաք Գարսիան նույնպես «լիակատար աջակցություն հայտնեց նրանց, ովքեր դուրս են եկել Բուլղարիայի փողոցներ»։ Բողոքողները վայելում են նաև եվրոպական կանաչների լիակատար աջակցությունը։ Չնայած նրանք Եվրախորհրդարանում չունեն բուլղարացիներ իրենց խորհրդարանական խմբում, սակայն նրանք ունեն դիրքորոշում, որը դատապարտում է բողոքողների դեմ բռնությունը և սատարում է «Կանաչ շարժմանը»՝ «Ժողովրդավարական Բուլղարիա» կոալիցիային, որը Եվրոպական կանաչների անդամ է։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:2 IMG 20200902 120712.jpg|Բողոքի վրանային ճամբար
Պատկեր:1 IMG 20200902 120706.jpg|Կառավարության հրաժարականը պահանջող եռագույն պաստառ: Դրոշը նույնն է, բայց շատ ավելի փոքր, քան այն ցուցանակը, որը ցուցարարները ցուցադրել էին Շիպկայի հուշարձանի մոտ:
Պատկեր:Clash within riot and demonstrators on the 56th day of protests.webm|Ոստիկանության և հակակառավարական ուժերի միջև բախումների կադրերը սեպտեմբերի 3-ի վաղ առավոտյան:
Պատկեր:Opening ceremony (38929654984).jpg|2018 թվական։Ռումեն Ռադև (ձախից), Բոյկո Բորիսով (աջից): Բուլղարացի երկու առաջնորդները հաճախ հրապարակայնորեն հակասում են։


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Список видео с протестов в 28px|link=YouTube // БСТВ
* Милен Любенов: Гешев одним шагом вернул Радева в игру и погрузил Борисова. БНР.
* Комментарий — Честный выход: Радев уходит с поста президента и становится лидером акции протеста «24 часа».
* Почему кажется, что Слави Трифонов скрывался от протестов «24 часа»
* «Есть такие люди» не будет костылем партии ГЕРБ. Однозначно! Deutsche Welle.
* Попытка «Боянски ливади 2» — со старыми посланиями Радева, Описание Стратегического совета президенту, «24 часа»
* SPIEGEL: Восстание на Тыквенной улице, Борисовская система сделала Болгарию самой бедной в ЕС; репортаж в «Дневник».
* "С Борисовым или без. Что впереди? «,» 24 часа ", 9 августа 2020 г. — Комментарии политологов Анастаса Стефанова, Татьяны Буруджиевой и социолога Васила Тончева.

Կատեգորիա:2020 բողոքի ցույցեր