Նախադրույթ

**Նախադրույթ** կամ **նախադրյալ**, դատողություն է՝ ճշմարիտ կամ կեղծ հայտարարական պնդում, որն օգտագործվում է փաստարկում՝ ապացուցելու մեկ այլ դատողության ճշմարտությունը, որը կոչվում է եզրակացություն։ Փաստարկը բաղկացած է նախադրույթների ամբողջությունից և եզրակացությունից։

Փաստարկը նշանակություն ունի իր եզրակացության համար միայն այն դեպքում, երբ նրա բոլոր նախադրույթները ճշմարիտ են։ Եթե մեկ կամ մի քանի նախադրույթներ կեղծ են, փաստարկը ոչինչ չի ասում այն մասին, թե արդյոք եզրակացությունը ճշմարիտ է, թե կեղծ։ Օրինակ՝ միայն մեկ կեղծ նախադրույթը ինքնին հիմք չէ մերժելու փաստարկի եզրակացությունը․ հակառակը ենթադրելը տրամաբանական սխալ է, որը կոչվում է նախադրյալի ժխտում։ Դատողության կեղծ լինելը ապացուցելու եղանակներից մեկն է ձևակերպել վավեր փաստարկ, որի եզրակացությունը ժխտում է տվյալ դատողությունը։

Փաստարկը հիմնավոր է, և նրա եզրակացությունը տրամաբանորեն բխում է (այսինքն՝ ճշմարիտ է) այն և միայն այն դեպքում, երբ փաստարկը վավեր է և նրա նախադրույթները ճշմարիտ են։

Փաստարկը վավեր է այն և միայն այն դեպքում, երբ եթե նախադրույթները բոլորը ճշմարիտ են, ապա եզրակացությունն էլ պարտադիր պետք է ճշմարիտ լինի։ Եթե գոյություն ունի տրամաբանական մեկնաբանություն, որտեղ նախադրույթները բոլորը ճշմարիտ են, բայց եզրակացությունը կեղծ է, ապա փաստարկը անվավեր է։

Փաստարկի որակը գնահատելու համար կարևոր է որոշել՝ արդյոք այն վավեր և հիմնավոր է։ Այսինքն՝ արդյոք նրա նախադրույթները ճշմարիտ են, և արդյոք դրանց ճշմարտացիությունը անպայման հանգեցնում է ճշմարիտ եզրակացության։

## Բացատրություն
Տրամաբանության մեջ փաստարկը պահանջում է հայտարարական նախադասությունների (կամ «դատողությունների») մի ամբողջություն, որոնք կոչվում են «նախադրույթներ», ինչպես նաև մեկ այլ հայտարարական նախադասություն (կամ «դատողություն»), որը կոչվում է եզրակացություն։ Բարդ փաստարկները կարող են օգտագործել կանոնների հաջորդականություն՝ մի քանի նախադրույթներ մեկ եզրակացության կապելու համար կամ սկզբնական նախադրույթներից մի շարք եզրակացություններ ստանալու համար, որոնք այնուհետև դառնում են նոր նախադրույթներ լրացուցիչ եզրակացությունների համար։ Դրա օրինակ է սիմվոլիկ տրամաբանության մեջ կիրառվող հետևության կանոնների օգտագործումը։

Արիստոտելը պնդում էր, որ ցանկացած տրամաբանական փաստարկ կարող է վերածվել երկու նախադրույթի և մեկ եզրակացության։ Երբեմն նախադրույթները թողնվում են չարտահայտված․ այդ դեպքում դրանք կոչվում են բաց թողնված (կամ ենթադրյալ) նախադրույթներ, օրինակ՝Սոկրատեսը մահկանացու է, որովհետև բոլոր մարդիկ մահկանացու են։Ակնհայտ է, որ անուղղակիորեն հասկացված պնդումն այն է, որ Սոկրատեսը մարդ է։ Ամբողջությամբ արտահայտված դատողությունը հետևյալն է.Քանի որ բոլոր մարդիկ մահկանացու են, իսկ Սոկրատեսը մարդ է, Սոկրատեսը մահկանացու է։Այս օրինակում ստորակետից առաջ գտնվող ստորադաս նախադասությունները (այսինքն՝ «բոլոր մարդիկ մահկանացու են» և «Սոկրատեսը մարդ է») նախադրույթներն են, իսկ «Սոկրատեսը մահկանացու է»՝ եզրակացությունը։

Եզրակացության ապացույցը կախված է թե՛ նախադրույթների ճշմարտությունից, թե՛ փաստարկի վավերությունից։ Բացի այդ, եզրակացության ամբողջական իմաստը իրականության հետ համընկնո՞ւմ է, թե՞ ոչ, որոշելու համար անհրաժեշտ է լրացուցիչ տեղեկություն՝ նախադրույթի իմաստից բացի։

Էվկլիդեսի համար նախադրույթները կազմում են սիլլոգիզմի երեք դատողություններից երկուսը, իսկ երրորդը եզրակացությունն է։ Այս կատեգորիայի դատողությունները պարունակում են երեք տերմին՝ եզրակացության ենթական և ստորոգյալը, ինչպես նաև միջին տերմինը։ Եզրակացության ենթական կոչվում է փոքր տերմին, իսկ ստորոգյալը՝ մեծ տերմին։ Այն նախադրույթը, որը պարունակում է միջին և մեծ տերմինները, կոչվում է մեծ նախադրույթ, իսկ այն նախադրույթը, որը պարունակում է միջին և փոքր տերմինները, կոչվում է փոքր նախադրույթ։

Նախադրույթ կարող է լինել նաև ցուցիչ բառը, երբ պնդումները միավորվել են տրամաբանական փաստարկի մեջ, և այդպիսի բառը ծառայում է մեկ կամ մի քանի պնդումների դերը նշելու համար։ Այն ցույց է տալիս, որ այն պնդումը, որին կցված է, հանդիսանում է նախադրույթ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տրամաբանություն
Կատեգորիա:Փաստարկներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տրամաբանություն