open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Խաղաղ գոյակցություն

**Խաղաղ գոյակցություն** (), մարքսիզմ-լենինիզմի համատեքստում Խորհրդային Միությունում մշակված միջպետական հարաբերություններին վերաբերող տեսություն, որը ենթադրում է՝ հրաժարվել պատերազմից որպես պետությունների միջև վիճելի հարցերը լուծելու միջոց, այդ հարցերը լուծել բանակցությունների միջոցով. իրավահավասարություն, փոխըմբռնում և վստահություն պետությունների միջև, հաշվի առնել միմյանց շահերը, չմիջամտել ներքին գործերին, ընդունել, որ յուրաքանչյուր ժողովուրդ իրավունք ունի ազատ կերպով ընտրելու իր սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական կարգը, խստորեն հարգել բոլոր երկրների ինքնիշխանությունն ու տարածքային ամբողջականությունը, զարգացնել տնտեսական և մշակութային համագործակցությունը լիակատար հավասարության և փոխադարձ շահավետության հիման վրա։ Հակադրվում էր անտագոնիստական հակասությունների սկբունքին, որը բացառում էր սոցիալիզմի և կապիտալիզմի խաղաղ գոյակցումը։ Խորհրդային Միությունն այն կիրառում էր արևմտյան աշխարհի, մասնավորապես Միացյալ Նահանգների և ՆԱՏՕ-ի երկրների և Վարշավայի պայմանագրի կազմակերպությանի երկրների միջև հարաբերություններում։

Կատեգորիա:Միջպետական հարաբերություններ
Կատեգորիա:Չինաստանի արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային դարձվածքներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ արտաքին հարաբերություններ
Հովհաննես Սանդղկավանեցի

**Հովհաննես Սանդղկավանեցի** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ), XI դարի կեսի հայ գրիչ և մանրանկարիչ։

Ստեղծագործել է Արշարունյաց գավառի Սանդղկա վանքում (Երասխաձոր, Կաղզվանի մոտ)։ Հովհաննես Սանդղկավանեցու մեզ հայտնի երեք ձեռագրերն էլ պահվում են Մատենադարանում։ 1053 թվականի Ավետարանը (ձեռագիր № 3793) գրվել ու նկարազարդվել է Սանդղկա վանքում։ Երկրորդի՝ «Մուղնու Ավետարան»-ի (ձեռագիր № 7736) ընդօրինակման թվականը և տեղն անհայտ են։ Այն ճոխ նկարազարդված է տերունական նկարներով, գլխազարդերով և զարդագրերով, իսկ առաջինը՝ նաև լուսանցազարդերով։ Հայ գրչության արվեստում փաստորեն առաջին անգամ լուսանցազարդի, գլխազարդերի և զարդագրերի հանդիպում ենք այս ձեռագրերում, որտեղ գիրը, նկարը և գրանյութն արտակարգ ներդաշնակության մեջ են։ Երկուսն էլ մագաղաթե, երկաթագիր Ավետարաններ են։ Երրորդ ձեռագրի (հայտնի է «Բեգունց Ավետարան» անունով, ձեռագիր № 10099) միայն լուսանցազարդերն է ծաղկել Հովհաննես Սանդղկավանեցին, 1060 թվականին։

## Գրականություն
* Մաթևոսյան Ա., Գրիչ Հովհաննես Սանդղկավանեցի («Մողնու Ավետարանը»), ԲՄ, № 10, 1971:
* Իզմայլովա Տ. Ա., Հովհաննես Սանդղկավանեցի (ալբոմ), Երևան, 1986։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան հայեր
Մահացու պայքար (ֆիլմ)

**Մահացու պայքար** ֆիլմը ստեղծվել է 1995 թվին համանուն խաղի մոտիվներով; Մահացու պայքարի սյուժետը; 10000 տարի առաջ արտաքին աշխարհի և մեր աշխարհի միջև տեղի ունեցած մահացու պայքարը ավարտվում է երկրային զինվորների պարտությամբ։ Պայքարը թևակոխում է մեր օրեր։ Կայսր Շաո կաննի կախարդ Շենգ Տսունգը մեր աշխարհում կռվի մեջ է ներքաշում երկրացիներ կինոդերասան Ջոնի Քեդժին, Լյու Կենգին և Լեյտենանտ Սոնյա Բլեյդին։ Երկրային մարտիկներին ուղորդող է դառնում Լորդ Ռեյդենը, որը մեր հերոսներին հորդորում է որ պետք է կռվեն հանուն երկրի ազատության, հակառակ դեպքում Երկիրը զավթվելու է կայսր Շաո կաննի կողմից։ Կախարդ Շենգ Տսունգը սկզբից հանդես է գալիս որպես Մահացու գոտեմարտի մրցավար, սակայն նա ամեն ինչ անում է երկրային զինվորներին վերացնելու համար; Որպես օգնականեր նա կանչում է Լին Կուելի կլանի ուժեղագույն նինդզիաին, սառույց արտաշնչող Սաբ Զիրոյին և դեղին ուրվական նինդզիային Սկարպիոնին; Այսպես սկսվում են մահացու պայքարի մրցումները երկրային մարտիկների և արտաքին աշխարհի մարտիկների միջև; Սկզբում Լյու Կենգը ջարդում է մի մարտիկի, որը մեծ համբավ ուներ մրցումներին; Մեծ հաջողություն էր Սոնիայի կողմից ավազակ Կանոին վերացնելը;Ջոնի Կեդժը կռվում է կատաղի Սկարպիոնի հետ, որը ավարտվում է Ջոնիի հաղթանակով; Այնուհետև Լյու Կենգը կռվում է Սաբ Զիրոյի հետ և վերջնականապես սպանում նրան; Մրցումներում Լյու Կենգր ծանոթանում է Շաո կաննի խորթ աղջկա, Կիտանայի հետ (Կիտանայի ծնողներին սպանել էր կայսր Շաո կաննը), որը օգտակար խորհուրդներ է տալիս Լյու Կենգին; Մրցումներում նենգ Շենգ Տսունգը ներառում է չորս ձեռք ունեցող Շոկան Գոռոյին, որը սպանում է սենսեյ Արտ Լինին; Հաջորդ գոտեմարտին կռվում էն Ջոնին և Գոռոն;Ջոնիին հաջողվում է Գոռոյին վերջնական հարվածով գցել անդունդը; Շենգ Տսունգը տեսնելով, որ երկրային զինվորներին չի կարող կոտրել դիմում է խորամանկության և առևանգում է Սոնիաին; Ռեյդենի և Կիտանայի օգնությամբ Լյու Կենգը և Ջոնին գնում են Շենգ Տսունգի հետքերով;Ճանապարհին Լյուն կռվում է կիսամողես-կիսամարդ Ռեպտիլիոի հետ; Պայքարը բնականաբար ավարտվում է Լյու Կենգի հաղթանակով; Քրմերի համազգեստ հագնելով Լյուն, Ջոնին և Կիտանան մտնում են Շենգ Տսունգի ամրոց; Լյու Կենգը մահացու կռիվ է հայտարարում Շենգ Տսուինգին; Չնայած Շենգ Տսունգի Կախարդական հնարքներին և խաբեբայություններին՛ Լյու Կենգը վերջնական հարվածով նրան գցում է իր իսկ պատրաստած սրերի վրա; Շենգ Տսունգի կործանումից հետո նրա միջից դուրս են գալիս այն մարդկանց հոգիները, որոնց վերջինս սպանել էր; Լյուն տեսնում է իր եղբոր հոգին և ուրախանում; Այնուհետև մեր հերոսները միացնում են իրենց ձեռքերը իրար և վերադառնում մեր աշխարհ, որտեղ նրանց դիմավորում է Ռեյդենը; Այսպես ավարտվում է մահացու պայքար ֆիլմի առաջին սերիան;

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1990-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:1990-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1995 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Լայն Սինեմայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ուելսում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Պոլ Անդերսոնի ֆիլմեր
Սինապսային ճկունություն

**Սինապսային ճկունությունը**, սինապսի այն հատկությունն է որի համաձայն կապը ուժգնանում կամ ընկճվում է նեյրոտրանսմիտերի տարբեր օգտագործման հետևանքով։ Ճկուն փոխակերպում տեղի է ունենում նաև սինապսի վրայի ռեցեպտորների քանակի փոփոխություն հետևանքով։ Գոյություն ունեն տարբեր մեխանիզմներ, որոնց միջոցով ստացվում է սինապսային ճկունություն, որից մեկը նեյրոտրանսմիտերների դեպի սինապս արտազատման քանակի փոփոխությունն է, իսկ մյուսը ետսինապսի զգայունության արդյունավետության փոփոխությունը։ Գրգռող և արգելակող սինապսներում կախված է կալցիումից։ Այն բանի պատճառով որ հիշողությունները հիմնականում հանդես են գալիս գլխուղեղում սինապսների որոշակի փոխհամակցոմներով, սինապսային ճկունությունը համարվում է հիշողության և սովորելու նեյրոքիմիական մեխանիզմի կարևորագույն հիմքերից մեկը (*տես [[Հեբյան թեորեմ]]*)։

## Պատմական հայտնագործություններ
1973 թվականին, Թերժե Լոմոն և Թիմ Բլիսը առաջինը նկարագրեցին այժմ լայնորեն հետազոտված երևույթ՝ երկարաժամկետ պոտենցիացիան (LTP) Journal of Physiology պարբերականի հոդվածում։ Նկարագրված փորձը կատարվել էր անզգայացրած նապաստակի հիպոկամպուսի սինապսների վրա։ Նրանք ցույց տվեցին, թէ ինչպես է նախասինապսային նեյրոնների վրա կիրառած տետանիկ (100 Հց) գրգիռը առաջացնում ետսինապսային արձագանքի երկարաժամկետ ուժգնացում։ Սույն տարում նմանատիպ արդյունքներ է ստացվել արթուն նապաստակի վրա կատարված փորձից հետո։ Այս հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ուներ, քանի որ հիպոկամպուսը առաջադրվել էր որպես հիշողության մեջ մեծ դերակատար։ Սինապսների ճկունության ուսումնասիրման գործում մեծ ներդրում է ունեցել նաև Էրիկ Կանդելը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Նյարդային համակարգ
Ֆլանդրիա (պատմական մարզ)

աջից|180 px|մինի|աջից|Ֆլանդրիայի քարտեզը 1609 թ.
**Ֆլանդրիա** ( - ցածրադիր ճահիճ, ), պատմական մարզ Արևմտյան Եվրոպայում։ Հիմնական մասը գտնվում է Բելգիայի, մի մասը՝ Ֆրանսիայի, մյուսը՝ Նիդերլանդների կազմում։

9-րդ դարի երկրորդ կեսերից գտնվել է Ֆրանսիայից կախման մեջ։ 12-15-րդ դարերում հանդիսացել է Եվրոպայի տնտեսապես առավել զարգացած տարածաշրջաններից մեկը։ Ֆլանդրիայի նշանավոր քաղաքներից են եղել Գենտը, Իպրը և Բրյուգգեն։

14-րդ դարի սկզբին նվաճվել է Ֆրանսիայի կողմից։ 1384 թվականին մտել է Բուրգունդյան հերցոգների տարածքի, 1477 թվականին՝ Հաբսբուրգների, իսկ 1556-ին՝ իսպանական թագավորության կազմի մեջ։

Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմական տարածքներ
Կատեգորիա:Ինքնավար մարզեր
Կատեգորիա:Բաժանված տարածաշրջաններ
Հովհաննես Սեբաստացի

**Հովհաննես արքեպիսկոպոս Սեբաստացի** (), հայ պատմիչ, բանաստեղծ, եկեղեցական գործիչ, Սեբաստիայի հոգևոր առաջնորդ (1809-1830)։

## Կենսագրություն
1797 թվականին ձեռնադրվել է վարդապետ, 1812 թվականին՝ եպիսկոպոս։ 1809-1830 թվականներին եղել է Սեբաստիայի հոգևոր առաջնորդը։ Հովհաննես Սեբաստացու ջանքերով Սեբաստիայի թեմում բացվել են դպրոցներ, վերակառուցվել վանքերն ու եկեղեցիները։ Գրել է ոտանավորներ, չափածո տապանագրեր, որոնց մի մասը («Ներբողական նուագերգութիւնք...») հրատարակվել է Թիֆլիսում, 1825 թվականին։ Գրել է նաև քարոզներ (Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան, ձեռագիր № 10185)։ Նրա «Պատմութիւն Սեբաստիոյ» երկն ընդգրկում է 1021 թվականից մինչև 1830-ական թվականների կարևոր իրադարձությունները։

Մահացել է 1830 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պատմիչներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու թեմական առաջնորդներ
Շրջասություն

**Շրջասություն, պերիֆրազ** ( «բնորոշող արտահայտություն», «այլասացություն», ՝ peri - «շուրջ» և ՝ phrasō - «ասում եմ»), տրոպի՝ գեղարվեստական խոսքի արտահայտչամիջոցներից մեկը։ Առարկան կամ անձնավորությունը ուղղակի անվանելու փոխարեն նշվում է միայն նրանց այս կամ այն էական կողմը, հատկանիշը, և դա հիմք է տալիս հասկանալու, թե խոսքն ում կամ ինչի մասին է։

Շրջասության սկզբունքով է գրված Չարենցի հետևյալ քառյակը Թումանյանի մասին.

Շրջասության դեպքում սովորաբար առաջ է քաշվում տվյալ անհատի կարևորագույն հատկությունը, որը և հասկանալի է դարձնում, թե ում մասին է խոսքը։
Շրջասություններ են հետևյալ տիպի արտահայտությունները, որոնց հաճախ են հանդիպում գրավոր և բանավոր խոսքում. «Հայ նոր գրականության հիմնադիրը» (Խ. Աբովյան), «Հայ գրերի ստեղծողը» (Մ. Մաշտոց), «Սամվելի» հեղինակը» (Րաֆֆի), «Կենդանիների արքան» (առյուծ) և այլն։ Այս շրջասությունները այլաբերական իմաստ չունեն։ Բայց լինում են նաև իրենց իմաստով փոխաբերությանը մոտեցող շրջասություններ, որոնք բնութագրում են երևույթն անուղղակի կերպով։ Դրանք շատ տարածված էին անցյալում և մեծ մասամբ կապված էին տարբեր դիցաբանական ըմբռնումների հետ։ Օրինակ, բանաստեղծին անվանում էին «Ապոլլոնի մրցակից», «Պառնասի որդի», սիրո զգացումը՝ «Աֆրոդիտեի նետերով խոցվել»։
Թումանյանի «Անուշի» առաջին տարբերակում կա՝ «Շեն ու շրջակայք գրկել է Մորփեն», որ նշանակում է՝ ամեն ինչի վրա քուն է իջել (Մորփեոսը համարվում է քնի աստված)։

Այլաբանական շրջասությունները շատ և անտեղի օգտագործվելով, երբեմն արհեստական և անհասկանալի էին դարձնում խոսքը։ Հ. Պարոնյանը ծաղրել է իր ժամանակի գրողներից մեկի ոճը, ում անվերջ մեջբերումները և շրջասությունները խեղդում են կենդանի միտքը։ «Արշալույսին արթնցա, հագուստներս հագա և քիչ մը հաց կերա» պարզ միտքն այդ գրողը, ասում է Պարոնյանը, կարտահայտի այսպիսի վերամբարձ խոսքերով.
 
:

Ռ. Պատկանյանը նույնպես ծաղրել է շրջասություններով խճողված ոճը, որի համաձայն չի կարելի ասել՝ «Ես գնացի տուն և կերա ինձ համար պատրաստված ճաշը», այլ պետք է ասել. «Ես ի կողմն իմ տան ոտնաշարժություն արարի և իմ մարմնեղեն գործարանը լցուցի մարմնակազդուրիչ հյութերով»։

Շատ հանելուկներ նույնպես շրջասություններ են. նրաք ցույց են տալիս երևույթի մի այնպիսի էական հատկանիշ, որի հիման վրա ճանաչվում է ամբողջ առարկան։ Օրինակ՝ հոսող ջուրը ներկայացվում է այսպես՝ «Բերան չունի՝ խոսում է, ոտներ չունի՝ վազում է», իսկ ծուխը այսպես՝ «Ոտները՝ կրակում, գլուխը՝ երկնքում»։ Սրանք հանելուկ-շրջասություններ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բառագիտություն
Կատեգորիա:Գրականագիտություն
Կատեգորիա:Հունարեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Հռետորություն
Կատեգորիա:Տաղաչափություն
Կատեգորիա:Փոխաբերություններ
Հարկադրական եղանակ

*Հարկադրական եղանակի* բայաձևերը ցույց են տալիս հարկադրաբար, անհրաժեշտաբար կատարելի գործողություն։
 
Հարկադրական եղանակն ունի երկու պարզ ժամանակաձև՝ հարկադրական ապառնի և հարկադրական անցյալ։

Հարկադրական եղանակի ապառնիի և անցյալի բայաձևերը կազմվում են ըղձական եղանակի համապատասխան ձևերից, որոնց սկզբում ավելանում է ** պիտի (պետք է)** եղանակիչը։ 
Օրինակ՝

Հարկադրական ապառնի՝ 
 պիտի (պետք է) տեսնեմ պիտի (պետք է) տեսնենք 
 պիտի (պետք է) տեսնես պիտի (պետք է) տեսնեք 
 պիտի (պետք է) տեսնի պիտի (պետք է) տեսնեն

Հարկադրական անցյալ՝
 պիտի (պետք է) տեսնեի պիտի (պետք է) տեսնեինք 
 պիտի (պետք է) տեսնեիր պիտի (պետք է) տեսնեիք 
 պիտի (պետք է) տեսներ պիտի (պետք է) տեսնեին

Հարկադրականի ապառնի ժամանակը ցույց է տալիս մի գործողություն, որ խոսողի ներկայացմամբ անհրաժեշտաբար պիտի կատարվի խոսելու պահից հետո. 
 
 Աշուղ Սայաթ-Նովի նման ես երգ ու տաղ պիտի ասեմ... (Ե. Չարենց)

Հարկադրականի անցյալ ժամանակը ցույց է տալիս մի գործողություն, որ հարկադրաբար կատարելի էր մի անցյալ ժամանակակետում.

 Նրան պիտի հանձներ իր բոլոր գործերը... (Շիրվանզադե)

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
*Բայի եղանակ
*Սահմանական եղանակ
*Ըղձական եղանակ
*Պայմանական եղանակ
*Հրամայական եղանակ

Կատեգորիա:Բայի եղանակներ
Պրոզաիզմ

**Պրոզաիզմ** ( - «արձակ» բառից), գրական ստեղծագործության մեջ հանդիպող առօրեական, կենցաղային բնույթի բառեր ու արտահայտություններ։ Պրոզաիզմները գրական երկերում կարող են օգտագործվել կերպարները անհատականացնելու, խոսքը ոճավորելու նպատակով։ Առանց չափի զգացման և անհրաժեշտության օգտագործվելու դեպքում՝ նրանք խախտում են գեղարվեստական լեզվի ինքնատիպ ոճն ու ներդաշնակությունը։

Եղիշե Չարենցն իր «Խմբապետ Շավարշը» պոեմի հերոսներին բնութագրելիս օգտագործում է մի շարք պրոզաիզմներ, ինչպես՝ *խոխեք, լակոտներ, ջանդակները շներին քցի, հարամզադեք, վարտիկ է հագին, մի ծանր խռպոց էր միայն օդը սղոցում* և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բառագիտություն
Կատեգորիա:Տաղաչափություն
Կատեգորիա:Գրականագիտություն
Կատեգորիա:Գրական տերմինաբանություն
Նույնանիշ

**Նույնանիշ** են կոչվում ձևով տարբեր, իմաստով նույն բառերը։ Նույնանիշները հոմանիշ բառերի մի ենթատեսակն են և կոչվում են նաև *բացարձակ [[հոմանիշ]]ներ*։ Օրինակ՝ *համեմատել* - *բաղդատել*։

Նույնանիշ բառերը լեզվի մեջ առաջ են գալիս տարբեր ճանապարհներով՝
* բուն հայերեն և փոխառյալ բառերով - *մարդասեր* - *հումանիստ*
* գրական լեզվի և բարբառային բառերից - *նիհար* - *լղար*
* ժամանակակից գրական հայերենի և գրաբարյան բառերով - *որովհետև* - *քանզի*
* արևելահայերեն և արևմտահայերեն բառերով - *օդապարիկ* - *անկարգել*

## Տես նաև
* Հոմանիշ
* Համանիշ
## Ծանոթագրություններ

 	

Կատեգորիա:Բառագիտություն
Կատեգորիա:Հայոց լեզու
Համանիշ

**Համանիշները** մոտ իմաստ ունեցող բառերն են։ Համանիշները հոմանիշ բառերի մի ենթատեսակն են և կոչվում են նաև *հարաբերական հոմանիշներ*։

Ի տարբերություն նույնանիշ բառերի՝ համանիշները կարող են ունենալ իմաստային տարբերություններ։ Օրինակ՝

ա. տեսակային տարբերություններ - *[[մազ]]* - *հեր* - *վարս* - *գեղմ*

բ. աստիճանական տարբերություններ - զեփյուռ - քամի - փոթորիկ

գ. ոճական տարբերություններ - ուտել - խժռել

## Տես նաև
* Հոմանիշ
* Նույնանիշ
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բառագիտություն
Կատեգորիա:Հայոց լեզու
Հովհաննես Տերզնցի

**Հովհաննես Տերզնցի** (1540-ական թթ., հավանաբար՝ Բաղեշի Սալնաձոր գավառում - մահվան թվականն անհայտ), հայ տպագրիչ, մատենագիր, քահանա։

Մինչև 1570-ական թթ. վերջը բնակվել է Ամիդ քաղաքում, ապա որդու՝ Խաչատուրի հետ մեկնել Հռոմ։ Այստեղ թարգմանել է Գրիգոր XIII պապի մշակած նոր տոմարի ուղեցույցը, 1584 թվականին տպագրել այն Սուլթանշահ Աբգարյան Թոխաթեցու օգնությամբ` «Տօմար Գրիգորեան յաւիտենական» վերնագրով։ 1586-1587 թվականներին Վենետիկում պատվիրել է հայկական նոր տպատառեր և Ջուան Ալբերտիի տպարանում լույս ընծայել Սաղմոսարան, որը հայ հին տպագրության կարևոր նմուշներից է (պատմական արժեքավոր աղբյուրներ են գրքի հիշատակարանները)։ 1587 թվականին Մարսելում հայերենի է փոխադրել միջնադարյան Եվրոպայում տարածված «Պատմութիւն Փարէզի և Վեննայի» (հրատարակված 1966 թ.) ասպետական սիրավեպը։ Ենթադրվում է, որ Հովհաննես Տերզնցին կաթոլիկ գործիչ Ղոփուզենց Հովհաննես Տերզնո եպիսկոպոսն է (մահացած 1630 թ.)։

## Հրատարակություններ
* Սաղմոսարան, Վենետիկ, տպ. Յովհաննէս Տերզնցու, 1587։ 

## Գրականություն
* Զարբհանալեան Գ., Պատմութիւն հայկական տպագրութեան, Վենետիկ-Սբ. Ղազար, 1895։
* Լէօ, Հայկական տպագրութիւն, հատոր Ա, Թիֆլիս, 1904։ 
* Զարդարեան, Վահան, Յիշատակարան։ Հտ. 1-2, Կ. Պոլիս, 1910-1911։
* Թէոդիկ, Տիպ ու տառ, Կ. Պոլիս, 1912։
* Գարեգին Լևոնյան, Հայ գիրքը և տպագրության արվեստը, Երևան, 1958։ 
* Ռաֆայել Իշխանյան, Հայ գրքի պատմություն, հատոր 1, Հայ տպագիր գիրքը 16-17-րդ դարերում, Երևան, 2012։ 
* Վարդան Դեվրիկյան, Հայ գիրքը աշխարհի խաչմերուկներում, մասն Ա, Վենետիկից Հռոմ (16-րդ դար), Երևան, 2012։ 
* Raymond H. Kévorkian, Le livre imprimé en milieu arménien ottoman aux XVIe-XVIIIe siècles,- Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée, 19994 87-88/septembre, pp. 173-185.
* Raymond H. Kévorkian, Catalogue des «incunables» arméniens, 1511-1695 ou Chronique de l'imprimerie arménienne, avec Jean-Pierre Mahé, Genève: P. Cramer. 1986.
* Raymond H. Kévorkian, Le livre arménien à travers les âges, avec Jean-Pierre Mahé, Catalogue de l'Exposition Marseille 1985.
* Lane, John A., The Diaspora of Armenian Printing 1512-2012, Amsterdam: Special Collections of the University of Amsterdam, 2012.
* Vrej Nersessian, Catalogue of Early Armenian Books, 1512-1850, The British Library, 1980. ISBN 0904654354

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տպագրիչներ
Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական քահանաներ
Հովհաննես Տիրացու

**Հովհաննես Տիրացու** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
Ապրել և ստեղծագործել է XVIII դարի առաջին կեսին Երուսաղեմում։ Տեղի Սուրբ Հակոբյանց տաճարում պահպանվել են նրա 23 նկարները։ Լավագույններից են «Անառակ որդու վերադարձը», «Մոգերի երկրպագությունը», «Հարսանիք Կանայում», «Համբարձում», «Հոգեգալուստ» և այլն։ Կատարել է սյուժեների ազատ ընտրություն, հեռացել սրբապատկերային կանոններից, ձգտել կերպարների ազգային գծերի շեշտադրման, շարժումների միջոցով որոշակի հոգեբանության արտահայտման։ Որպես ֆոն օգտագործել է եվրոպական փորագրությունից վերցված բնանկարներ, երբեմն նույն կտավի վրա տեղադրել կրկնակի սյուժեներ («Ղազարոսի հարությունը» և «Քրիստոսի մուտքը Երուսաղեմ»)։ Գեղանկարչության մեջ առկա է ժամանակի իտալական արվեստի ազդեցությունը։

## Գրականություն
* Ղազարյան Մ., Հայ կերպարվեստը 17-18-րդ դարերում, Երևան, 1974։
* Հովսեփյան Գ., Տիրացու Հովհաննես տաղանդավոր նկարիչ ԺԸ դարու առաջին քառորդում, տես նրա Նյութեր և ուսունասիրություններ հայ արվեստի պատմության, հ. 1, Երևան, 1983։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայերը Երուսաղեմում
Այնթապի ինքնապաշտպանություն (1920-1921)

**Այնթապի ինքնապաշտպանություն**, Այնթապի հայերի պաշտպանական մարտերը թուրք ջարդարարների դեմ։ 

1918 թվականի Մուդրոսի զինադադարից հետո, երբ թուրքական զորքերը թողեցին Կիլիկիան, Այնթապ վերադարձան 1915 թվականին քաղաքից տարագրված հայերի մի մասը (շուրջ 10 հազար) և սեբաստահայ գաղթականները (8 հազար)։ Սակայն 1919 թվականիի աշնանը Այնթապում թուրք ազգայնական շարժման ծավալումը և քաղաքը գրաված ֆրանսիական զինվորական իշխանությունների երկդիմի քաղաքականությունը խիստ անապահով կացություն ստեղծեցին հայ բնակչության համար։ Հայերը պատրաստվեցին դիմադրության։ 

Կիլիկիայում տեղական հայկական իշխանությանը՝ Ազգային միությանը կից ստեղծվեց զինվորական կենտրոնական մարմին (Արթուր Լևոնյանի և Ավետիս Գալեմքարյանի գլխավորությամբ), որը հաշվառման ենթարկեց զենքն ու զինամթերքը, սահմանեց գիշերային հսկողություն, կազմակերպեց ռումբեր պատրաստելու գործը և այլն։ Այնթապի ինքնապաշտպանության ականավոր կազմակերպիչներից էր տեր Ներսես քահանա Թավուգճյանը։ 

Օգտվելով Մարաշից ֆրանսիական զորքերի անփառունակ նահանջից, ինչպես նաև Այնթապից ֆրանսիական զորամասերի մասնակի հեռացումից՝ թուրքերը 1920 թվականի ապրիլի 1-ին հարձակվեցին հայերի և տեղում մնացած ֆրանսիական կայազորի վրա։ Հայերը դիմեցին ինքնապաշտպանության։ Դիրքերը բաժանվեցին պաշտպանական 11 շրջանների, ստեղծվեց շուրջ 750 հոգուց բաղկացած զորախումբ, որը կապ հաստատեց ֆրանսիական զորքերի հետ։ Մարտերը շարունակվեցին մինչև մայիսի վերջերը։ 

Անկարայում 1920 թվականի մայիսի 30-ին ստորագրված ֆրանս-թուրքական զինադադարի համաձայն, ֆրանսիական զորքերը պետք է հեռանային Այնթապից՝ հայ ազգաբնակչությանը փաստորեն մատնելով կոտորածի վտանգի։ Տեսնելով, որ ֆրանսիական ուժերին ապավինել այլևս չի կարելի, հայերը որոշեցին թուրք-ֆրանսիական հետագա բախումների դեպքում պահպանել զինված չեզոքություն։ Սակայն կռվող կողմերի միջև հուլիսի 29–ին վերսկսված ռազմական գործողությունները և թուրքական ոտնձգություններն Այնթապի հայերի նկատմամբ վերջիններիս հարկադրեցին վերստին դիմել ինքնապաշտպանության (մինչև 1921 թվականի փետրվարի 8-ը)։ Բայց Ֆրանսիայի և Թուրքիայի միջև 1921 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Անկարայում կնքված համաձայնագրի հետո Այնթապի հայությունը ստիպված եղավ թողնել իր հարազատ քաղաքը և սփռվել աշխարհով մեկ։

## Տես նաև
* Ֆրանս-թուրքական պատերազմ
* Թուրքիայի անկախության պատերազմ
* Կովկասյան ճակատ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Սարաֆյան Գէորգ, Պատմություն Անթեպի հայոց, հ. 2, Լոս Անջելես, 1953։
* Սահակյան Ռ. Գ., Թուրք-ֆրանսիական հարաբերությունները և Կիլիկիան 1919-1921 թթ., Երևան, 1970։

## Արտաքին հղումներ
*  

Կատեգորիա:Հայ ազատագրական շարժում
Mortal Kombat 3

**«Mortal kombat 3»** (թարգ.՝ *Մահացու կռիվ 3*), մենամարտային արկադային խաղ՝ մշակված «Midway» ստուդիայի կողմից՝ 1995 թվականին։ «Mortal Kombat» խաղաշարերերի թվով երրորդ խաղն է։ Խաղը թողարկված է *Sega Mega Drive* խաղային համակարգի համար։

Խաղն հաջորդում է «Mortal kombat 2»-ին։ Ի տարբերություն նախորդի՝ այստեղ ասպարեզները և կերպարները գրաֆիկորեն ավելի իրական են և ժամանակակից։ Խաղում կան մի քանի առանձնահատկություններ՝ ավելացել է կերպարների վազքի հնարավորությունը, ավելացել է կռվի նոր ձև, այսպես կոչված կոբինացիան, որը հատուկ է բոլոր կերպարներին և նոր վերջնարդյունք՝ բացի ավանդական *Fatality*-ից, կերպարներոը կարող են օգտագործել նաև *Animality* կոչվող ֆինիշերը։

## Սցենարը
Արտաքին աշխարհի կայսր Շաո կանը խախտելով մահացու գոտեմարտի կանոնը՝ կայսրուհի Սինդելի օգնությամբ դուրս է գալիս մեր աշխարհ, վերջնականապես երկիրը գրավելու նպատակով։ Երկրային պաշտպան Ռեյդենը հավաքելով երկրային լավագույն զինվորներին, ամեն ինչ անում է Կաննին կանգնեցնելու համար։ Սկսվում է մահացու կռիվը երկրի և արտաքին աշխարհի միջև։

## Կերպարներ
Խաղում առկա են նախորդ խաղերի կերպարները, որոնց ավելացել են բազմաթիվ նոր կերպարներ՝
### Հին կերպարներ
* Շանգ Տսունգ - Կայսր Շաո Կանի գլխավոր կախարդը։ 
* Լյու Քենգ - մահացու գոտեմարտի մրցման չեմպիոն։ 
* Ջաքս - Ոստիկանության մայոր։
* Սոնյա - Ոստիկանության լեյտենանտ։ 
* Կունգ Լաո - Շաոլինյան տաճարի վանական։ 
* Կանո - «Սև Վիշապ» ընկերության գլխավոր անդամ։

### Նոր կերպարներ
* Սինդել - Էդինինի թագուհին։ 
* Ստրայկեր - անկարգապահներին ճնշող ջոկատի հրամանատար։
* Սաբ Զիրո (առանց դիմակի) - օրգինալ Սաբ Զիրոյի փոքր եղբայրը։ Լին Կուեյի խմբից դուրս եկած նինջան։ 
* Սայրեքս - ռոբոտ-մարտիկ Լին Կուեյի խմբից։ Նպատակը Սաբ Զիրոյին գտնելն ու ոչնչացնելն է։ 
* Սեկտոր - ռոբոտ-մարտիկ Լին Կուեյի խմբից։ Նպատակը Սաբ Զիրոյին գտնելն ու ոչնչացնելն է։ 
* Նայթվուլֆ - Հյուսիսամերիկյան շաման։ 
* Շիվա - ռասայով՛ Շոկան։
* Կաբալ - Սև Վիշապ ընկերության նախկին անդամ։ 
* Սմոուք (ռոբոտ)- ռոբոտ-մարտիկ Լին Կուեյի խմբից։ Նպատակը Սաբ Զիրոյին գտնելն ու ոչնչացնելն է։

Որոշ ասպարեզներում կռվելիս, հակառակորդին օպերկոտ հասցնելու դեպքում կերպարները հայտնվում են նոր ասպարեզում, որը խաղի ևս մի առանձնահատկություն է։ Առանձին ասպարեզներում կան ֆոնային առանձնահատկություններ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Mortal Kombat 3»-ը - Մորտալ Կոմբատ Վիքիում

Կատեգորիա:1995 տեսախաղեր
Կատեգորիա:Sega Genesis տեսախաղեր
Կատեգորիա:Windows տեսախաղեր
Հայկական կրկեսի կոլեկտիվ

**Հայկական կրկեսի կոլեկտիվ**, կազմակերպվել է 1956 թվականին՝ Վ. Արզումանյանի ղեկավարությամբ։ Կոլեկտիվի նպատակն էր զարգացնել հայկական կրկեսի լավագույն ավանդույթները, ստեղծել ժամանակակից հանդիսատեսի գեղագիտական պահանջմունքները բավարարող, ազգային դիմագիծ ունեցող ներկայացումներ։ Դիմելով անցյալի ժառանգությանը՝ կոլեկտիվի առաջատար դերասանները ստեղծել են ազգային բնորոշ գույներով, տարազներով ու արտահայտչամիջոցներով, ժանրային բազմազանությամբ հարուստ ներկայացումներ։

Առանձնապես նշանակալից էին էքվիլիբրիստ Վ. Արզումանյանի, մոտոատրակցիոնիստ Լ. Հայկազունու, ժոնգլյոր Ն. Շիրայի, ակրոբատ Արկադի Մագդասյանի («Բրոնզե մարդիկ»), «գորգի վարպետներ» Ռ. Հարությունյանի ու Լ. Միներելյանի, օդային մարմնամարզուհի Ե. Ավանեսովայի և այլոց համարները։ Թեմատիկ ներկայացումներ են ստեղծել վարժեցնող Ս. Իսահակյանը («Կենդանիների խառը խումբ»), օդային մարմնամարզիկներ Մ. և Ռ. Հակոբյանները, իր ուրույն ավանդն է ներդրել մեծատաղանդ ծաղրածու Լեոնիդ Ենգիբարյանը։ Հաջողությամբ ելույթներ են ունեցել նաև ակրոբատ Բ. Ղազարյանի (1973-ից՝ ՀԿԿ-ի ղեկավար) ակրոբատ-էքսցենտրիկների (ղեկավար Հ. Խասխազյան), ակրոբատ-ցատկորդների (ղեկավար Ա. Դուդուկչյան) խմբերը, ակրոբատներ Ի. Շեստուան և Ասատրյան եղբայրները, լարախաղացներ Գ. Գրիգորյանը, Ն. Մանուկյանը, Ս. Մինասյանը, ձեռնածու Սոս Պետրոսյանը (1985-ից՝ ՀԿԿ-ի գլխավոր ռեժիսոր) և ուրիշներ։ Կոլեկտիվում են ծաղրածու Վ. Մելիքջանյանը, վարժեցնողներ Մ. Բաղդասարյանը, Գ. Մինասյանը, էքվիլիբրիստներ Ի. և Ռ. Սարադյանները, ուժային ակրոբատներ Կ. և Գ. Գասպարյանները և ուրիշներ։ 1961-ին կոլեկտիվը կոչվել է «Երևան», արժանացել Հայաստանի վաստակավոր կոլեկտիվի կոչման, 1974-ին՝ «Էրեբունի»։ Կրկեսի կոլեկտիվը հյուրախաղերով ելույթներ է ունեցել Չեխոսլովակիայում, Լեհաստանում, Հունգարիայում, Կորեայում, Ռումինիայում, Կուբայում և այլուր։ 1980-ական թթ-ից ԱՊՀ և արտասահմանյան մի շարք երկրներում հայկական կրկեսաի արվեստն են ներկայացնում ծաղրածուներ Ա. Փիլոսյանը, Է. Հակոբյանը, ձեռնածու Սոս Պետրոսյան կրտսերը, էքվիլիբրիստ Ա. Սարգսյանը, լարախաղաց Հ. Խաչատրյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Հայկական կրկես
Խաղաղության կողմնակիցների շարժում

250px|մինի|Երթ ընդդեմ ատոմային զենքի ստացման (Օքսֆորդ, 1980 թ․)
**Խաղաղության կողմնակիցների շարժում**, միջազգային զանգվածային շարժում ընդդեմ պատերազմի և միլիտարիզմի։ Միավորում է խաղաղությունը պաշտպանելու պատրաստակամ մարդկանց՝ անկախ ազգային, քաղաքական և կրոնական պատկանելությունից։ Առաջացել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից (1939 - 1945) հետո, միջազգային դրության խոր փոփոխությունների պատճառով, երբ խաղաղության ուժերը սկսեցին ակտիվանալ՝ հենվելով բոլոր երկրների ժողովրդական զանգվածների աջակցության վրա։

1948 թվականին Վրոցլավում (Լեհաստան) տեղի ունեցավ մշակույթի գործիչների խաղաղության պաշտպանության համաշխարհային կոնգրես, որն արտահայտվեց բոլոր երկրներում խաղաղության կողմնակիցների ջանքերի միավորման օգտին։ 1949 թվականին ապրիլին կայացավ (Փարիզում և Պրահայում միաժամանակ) խաղաղության կողմնակիցների համաշխարհային կոնգրես, որին մասնակցում էին 72 երկրների պատվիրակներ։ Կոնգրեսը նշեց, որ խաղաղության համար պայքարը դառնում է բոլոր ժողովուրդների ընդհանուր գործը և զգոնության կոչ արեց։ Այն ստեղծեց Խաղաղության կողմնակիցների համաշխարհային կոնգրեսի մշտական կոմիտե, 1950 թվականին նոյեմբերից՝ Խաղաղության համաշխարհային խորհուրդ (ԽՀԽ)՝ Ֆ. Ժոլիո-Կյուրիի նախագահությամբ։

Պատերազմի հրձիգների դեմ ամենօրյա պայքարի ընթացքում մշակվեցին խաղաղության կողմնակիցների շարժման սկզբունքները, զանգվածային ոչնչացման զենքի արգելում և սպառազինությունների մրցավազքի դադարեցում, այլ տարածքներում գտնվող օտարերկրյա ռազմական բազաների վերացում, զինաթափում, գաղութատիրության և ռասայական խտրականության բոլոր տեսակների վերացում, պետությունների տարածքային ամբողջականության հարգում, տարբեր կարգ ունեցող պետությունների խաղաղ գոյակցություն և այլն։

Հայտնի են խաղաղության կողմնակիցների 1950 թվականին և 1976 թվականին Ստոկհոլմյան կոչերը, որոնք պահանջում էին արգելել ատոմային զենքն ու դադարեցնել սպառազինությունների մրցավազքը։ Կոչերը ստորագրեց մոտ մեկ միլիարդ մարդ։ 1949 թվականին, Հյուսիս-Ատլանտյան դաշինքի (ՆԱՏՕ) ստեղծումից հետո, խաղաղության կողմնակիցները ծավալեցին կոլեկտիվ անվտանգության համակարգ ստեղծելու արշավ։ Խաղաղության կողմնակիցների համաշխարհային կոնգրեսը (1950 թվականին նոյեմբերի 16 - 22, Վարշավա) դիմեց բոլոր երկրների կառավարություններին՝ խաղաղությունը պաշտպանելու և պատերազմի պրոպագանդան արգելելու կոչով։

1951 թվականի փետրվարին ԽՀԽ-ի նստաշրջանը դիմեց հինգ մեծ տերություններին (Խորհրդային Միություն, ԱՄՆ, Չինաստան, Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիա)՝ կոչ անելով կնքել խաղաղության դաշնագիր։

1974 թվականին ապրիլի 25-ին լրացավ խաղաղության մարտիկների շարժման քառորդ դարը։ Այդ կապակցությամբ ԽՀԽ-ի կոչով շատ երկրներում անցկացվեցին միամսյակներ, տեղի ունեցան խաղաղասեր ուժերի գործունեությանը նվիրված ժողովներ, սիմպոզիումներ, կոնֆերանսներ, որոնց մասնակիցները ամփոփեցին խաղաղության միջազգային շարժման հաջողությունները, նշեցին արդի ժամանակաշրջանում նրա խնդիրները։

Կատեգորիա:Խաղաղություն
Կատեգորիա:Հասարակական շարժումներ
Խաղաղության համաշխարհային խորհուրդ

thumb|400px|Խաղաղության համաշխարհային խորհուրդի անդամ երկրները
**Խաղաղության համաշխարհային խորհուրդ** (ԽՀԽ), խաղաղության կողմնակիցների շարժման բարձրագույն և ղեկավար մարմինը։ Ստեղծվել է 1950 թվականի նոյեմբերին, Վարշավայում՝ Խաղաղության կողմնակիցների համաշխարհային II կոնգրեսում։

ԽՀԽ-ն ուղղություն է տալիս և կոորդինացնում տարբեր երկրների խաղաղության կողմնակիցների գործունեությունը՝ համաշխարհային նոր պատերազմը կանխելու, ժողովուրդների միջև փոխըմբռնումը և համագործակցությունը ամրապնդելու նպատակով, պայքարում է հանուն ընդհանուր զինաթափման, պաշտպանում է ազգային անկախության համար ժողովուրդների պայքարը։ Հաճախ հանդես է գալիս որպես խաղաղության կողմնակիցների շարժման կարևոր միջոցառումների նախաձեռնող ու կազմակերպիչ և համագործակցում է միջազգային այլ խաղաղասեր կազմակերպությունների հետ։ Սառը պատերազմի ընթացքում այն հիմնականում ֆինանսավորվում և վերահսկվում էր Խորհրդային Միության կողմից, և ձեռնպահ էր մնում բազմաթիվ հակամարտություններում Խորհրդային Միության ներգրավվածությունը քննադատելուց կամ նույնիսկ պաշտպանելուց։ Տվյալ գործոնները հանգեցրին ոչ կոմունիստական երկրներում խաղաղության շարժման վրա ԽՀԽ ազդեցության անկմանը։

«Խաղաղության պայքարի գործին մատուցած ակնառու ծառայությունների համար» ԽՀԽ առանձին մարդկանց և կազմակերպությունների պարգևատրում է Ժոլիո-Կյուրիի անվան խաղաղության ոսկե մեդալով։ ԽՀԽ նստաշրջաններ է ունենում 2-3 տարին մեկ։ Խորհրդի ղեկավար մարմիններն են՝ Նախագահությունը (ստեղծվել է 1959 թվականին՝ ԽՀԽ-ի նախագահ Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրիի մահից հետո) և Քարտուղարությունը՝ գլխավոր քարտուղարի ղեկավարությամբ։ Քարտուղարության նստավայրը Հելսինկին է։ 
## ԽՀԽ նախագահներ

* 20px Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրի (1950—1958)
* 20px Ջոն Դեսմոնդ Բեռնալ (1959—1965)
* 20px Իզաբելլա Բլյում (1965—1969)
* 20px Կարդենաս ի դել Ռիո (1969—1970)
* 20px Ռոմեշ Չանդրա (գլխավոր քարտուղար (1966—1977), նախագահ (1977—1990))
* 20px Էվանգելոս Մահերաս (1990—1993)
* 20px Ալբերտինա Սիսուլու (1993—2002)
* 20px Օռլանդո Ֆունդուրո Լոպես (2002—2008)
* 20px Մարիա դու Սոկորո Գոմես Կոելյու (2008-)

Կատեգորիա:Խաղաղություն
Խաղաղության մանիֆեստ

**Խաղաղության մանիֆեստ**, ընդունվել է Ալբանիայի, Ալժիրի, Ավստրալիայի, Արգենտինայի, Բելգիայի, Բոլիվիայի, Բրազիլիայի, Բուլղարիայի, Արևելյան Գերմանիայի, Գվատեմալայի, Արևմտյան Գերմանիայի, Դանիայի, Դոմինիկյան Հանրապետության, Էկվադորի, Թաիլանդի, Թունիսի, Թուրքիայի, Ինդոնեզիայի, Իսրայելի, Իսպանիայի, Իտալիայի, Իրաքի, Լեհաստանի, Լյուքսեմբուրգի, Կանադայի, Կոլումբիայի, Կոստա Ռիկայի, Կորեայի, Կուբայի, Հարավսլավիայի, Հնդկաստանի, Հոնդուրասի, Հորդանանի, Հունաստանի, Հունգարիայի, Ճապոնիայի, Մալայայի, Մարոկկոյի, ՄԺՀ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, Մեքսիկայի, Նիդերլանդների, Նոր Զելանդիայի, Նորվեգիայի, Շվեդիայի, Շվեյցարիայի, Չիլիի, Չինաստանի, Չեխոսլովակիայի, Պանամայի, Պարագվայի, Պերուի, Պորտուգալիայի, Ռումինիայի, Սան Մարինոյի, Սիրիայի և Լիբանանի, Սովետական Միության, Վենեսուելայի, Վիետնամի, Շրի Լանկաի, Ուրուգվայի, Ֆինլանդիայի, Ֆրանսիայի կոմունիստական և բանվորական կուսակցությունների ներկայացուցիչների 1957 թվականի նոյեմբերի 16 - 19-ին Մոսկվայի խորհրդակցությունում։

Խորհրդակցության մասնակիցներն ընդունեցին դեկլարացիա, որտեղ պաշտպանություն գտան միջազգային զարգացման կարևորագույն սկզբունքային հարցերի վերաբերյալ ԽՄԿԿ XX համագումարի հետևություններն ու դրույթները։ Մանիֆեստն ուղղված էր բոլոր երկրների բարի կամքի մարդկանց, անկախ նրանց քաղաքական և կրոնական համոզմունքներից, կոչ էր անում ուժեղացնել պայքարը խաղաղության համար։

«Պատերազմն անխուսափելի չէ, պատերազմները կարելի է կանխել, խաղաղությունը կարելի է պաշտպանել և ամրապնդել», - այս եզրակացությունն արվեց՝ համաշխարհային պատերազմից հետո աշխարհում ուժերի հարաբերակցության արմատական փոփոխման մարքս-լենինյան վերլուծության հիման վրա։ Ֆաշիզմի դեմ տարած հաղթանակից հետո ստեղծվել է սոցիալիզմի համաշխարհային համակարգ. խաղաղության և միջազգային համագործակցության, հասարակական տարբեր սիստեմների խաղաղ գոյակցության ձգտումներով են ընթանում ժողովրդական դեմոկրատիայի երկրները։

Համաշխարհային ասպարեզում աճել է մի նոր ուժ ևս. գաղութային երկրների ժողովուրդները վարում են խաղաղության և զինաթափման, չեզոքության քաղաքականություն։ Պատերազմները ատելի են նաև կապիտալիստական երկրների ժողովուրդների համար։ Այս ուժերի միասնական պայքարը կարող է կանխել պատերազմը, պահպանել խաղաղությունը։ Մանիֆեստն ընդգծում էր, որ խաղաղության պաշտպանությունը վտանգում են կապիտալիստական մոնոպոլիաները, օրեցօր ուժեղացող սպառազինությունների մրցավազքը, միջուկային զենքի տարածումը։ Մանիֆեստը՝ որպես առաջնակարգ խնդիր պահանջում էր անհապաղ դադարեցնել ատոմային զենքատոմային և ջրածնային զենքի փորձարկումը և արտադրությունը։

## Գրականություն
* Пporpaммные документы борьбы за мир, демократию и социализм, M., 1964.

Կատեգորիա:Խաղաղություն
Կատեգորիա:1957
Ֆրիտոն Ապարաներցի

**Ֆրիտոն Ապարաներցի** (ծնվ. և մահ.՝ Ապարաններ,16-րդ դար), հայ վարդապետ։

Ծնվել և գործել է Երնջակ գավառի Ապարաններ ավանում։ 1561-1598 թվականներին եղել է Ապարանների վանքի եպիսկոպոսության աթոռակալ։ 4 անգամ ճանապարհորդել է Հռոմ։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Ապարաններ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ապարաններ գյուղում մահացածներ
Կատեգորիա:16-րդ դար
Սիմոն (աբեղա)

**Սիմոն** (XIII-14-րդ դարեր), հայ աբեղա, բարերար։

Ծնվել ու գործել է Աստապատ ավանում, Հովհաnնեսի որդին է, Գևորգ կրոնավորի հորեղբորորղին։ 1318 թվականին Աստապաաում Խաչատուր Երզնկացի գրչին գրչագրել տալով մի Ճաշոց ստացել է ու նվիրել Շամբի ս. Ստեփանոս Նախավկային։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:13-րդ դար
Կատեգորիա:14-րդ դար
Կատեգորիա:Աստապատ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու աբեղաներ
Կատեգորիա:Հայ բարերարներ
ՖԻՖԱ Աշխարհի առաջնություն 2014 (Ընտրական մրցաշար, ԿԱՖ)

**Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2014 թ.-ի ընտրական մրցաշարն Աֆրիկայում** տեղի կունենա 2011 թ. նոյեմբերի 11-ից 2013 թ. նոյեմբերի 19-ը։ Մրցաշարի արդյունքում կորոշվեն Աֆրիկայից Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2014 թ.-ի 5 մասնակից հավաքականներին։

## Մասնակիցները
Ընտրական մրցաշարին մասնակցում է ԱՖԿ անդամ 53 անդամ երկրներից 52-ը։ ն հրաժարվել է մասնակցությունից։

Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2014
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունների ընտրական մրցաշարեր
Շարուրդաշտ

**Շարուրդաշտ**, Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի 22-րդ գավառը։

## Պատմություն
Շարուրը մինչև 5-րդ դարը եղել է Հայոց արքունի կալված-գավառը։ Արաբական տիրապետությունից ազատագրելուց հետո հայոց Սմբատ Ա Բագրատունի թագավորը Շարուրն ընծայել է Սյունյաց իշխաններին։

### Միջնադար
Թաթար-մոնղոլական, իսկ այնուհետև թուրքմենական ցեղերի ասպատակումներից հետո Շարուրը որպես Նախիջևանի խանության գավառ, պարսկական տիրապետության ժամանակ գտնվել է նրա իշխանության ներքո։

### Ռուսաստանի կազմում
1828 թվականին Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին միանալուց հետո Շարուրը Նախիջևանի մյուս գավառների հետ մտել է Ռուսաստանի կողմից կազմված Հայկական մարզի, ապա՝ 1849 թվականին Երևանի նահանգի մեջ, իսկ 1875 թվականին Վայոց ձորի հետ միասին կազմել է Շարուր-Դարալագյազի գավառը, որը փաստորեն պահպանվեց մինչև 1918 թվականը։

### ԽՍՀՄ կազմում
Նախիջևանի խորհրդայնացումից և 1924 թվականին այն որպես ինքնավար հանրապետություն կազմավորվելուց հետո՝ մինչև 1930 թվականը, պատմական գավառի տարածքը 1316 կմ² մակերեսով կոչվել է Շարուրի շրջան, 1930-1966 թվականներին *Նորաշենի շրջան*, իսկ 1966 թվականին այն վերանվանվել է *Իլյիչի շրջան*։

### Ադրբեջանի կազմում
1991 թվականի փետրվարի 28-ին Իլյիչի շրջանը վերանվանվել է Շարուրի շրջանի և կազմել Ադրբեջանական Հանրապետության Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության մասը։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Այրարատի գավառներ
Սիմոն (գրիչ)

**Սիմին** (14-րդ դարավերջ), հայ գրիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել ու գործել է Երնջակ գավառում։ Հայտնի է Երնջակ քաղաքում (այժմ գյուղ է) 1360 թվականին գրչագրած նրա մի Ավետարանը։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Երնջակ գավառում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երնջակ գավառում մահացածներ
Կատեգորիա:14-րդ դար
Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Կոտ դ'Իվուարի ֆուտբոլի ազգային հավաքական

**Կոտ դ'Իվուարի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը** ներկայացնում է Կոտ դ'Իվուարը ֆուտբոլի միջազգային մրցաշարերում և առանձին հանդիպումներում։ Կառավարվում է Կոտ դ'Իվուարի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կողմից։

ՖԻՖԱ-ի դասակարգման աղյուսակում զբաղեցնում է 54-րդ հորիզոնականը՝ 2017 թվականի սեպտեմբերի 14-ի դրությամբ։

## Պատմություն
Մինչև 1992 թվականը թիմը լուրջ հաջողությունների չի հասել։ Այդ տարի «փղերը» նվաճեցին Սենեգալում անցկացված Աֆրիկայի ազգերի գավաթը՝ եզրափակչում 11 մետրանոց հարավածաշարով հաղթելով Գանայի հավաքականին։ Մինչ այդ նրանք երեք անգամ խաղացել էին այդ մրցաշարի կիսաեզրափակչում։

Հաջողությունների հաջորդ ժամանակաշրջանը սկսվեց 2000-ականների կեսերին։ Այն կապված էր թիմի ավագ, առաջատար և լավագույն ռմբարկու Դիդիե Դրոգբայի անվան հետ։ Թիմը մասնակցեց 2006 և 2010 թվականների աշխարհի առաջնությունների եզրափակիչ մրցաշարերին, իսկ 2006 թվականին դուրս եկան Աֆրիկայի ազգերի գավաթի եզրափակիչ, որտեղ 11 մետրանոց հարավածաշարում զիջեցին Եգիպտոսի հավաքականին։

## Ելույթները աշխարհի առաջնություններում

## Նվաճումներ
* **[[Աֆրիկայի ազգերի գավաթ]]**
** **Հաղթող (2).** 1992, 2015
** *Երկրորդ տեղ (2).* 2006, 2012
** *Երրորդ տեղ (4).* 1965, 1968, 1986, 1994
** *Չորրորդ տեղ (2).* 1970, 2008
* **[[ՖԻՖԱ Կոնֆեդերացիաների գավաթ]]**
** *Չորրորդ տեղ (1).* 1992

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կոտ դ'Իվուարի ֆուտբոլի ասոցիացիայի պաշտոնական կայքը
* Կոտ դ'Իվուարի հավաքականը FIFA.com-ում 
* Կոտ դ'Իվուարի հավաքականը soccerway.com կայքում
Դվին (այլ կիրառումներ)

**Դվին**, կարող է վերաբերել՝

* Դվին, պատմական Հայաստանի մայրաքաղաքներից մեկը
* Դվին (Արարատի մարզ), գյուղ ՀՀ Արարատի մարզում
* Վերին Դվին, գյուղ ՀՀ Արարատի մարզում
* Դվին - բլուր Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհի Ոստան գավառում
* Դվին - տեսակավոր կոնյակ
* Դվին - ներկայումս չգործող հյուրանոցային համալիր՝ Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանի կենտրոնում
Վիշապի մուտքը

[thumb|''[:Կատեգորիա:Concord Production Inc.|Concord Production Inc.*()]]
*'«Վիշապի մուտքը»*' ([[Անգլերեն|անգլ]].՝ *Enter the Dragon'', դասական չինարեն՝ 龍爭虎鬥, պարզեցված՝ 龙争虎斗), 1973 թվականին նկարահանված մարտարվեստային էքշըն ֆիլմ։ Ֆիլմը Հոնգ Կոնգի և Հոլիվուդի առաջին համատեղ արտադրությունն է և մարտավեստի նշանավոր վարպետ Բրյուս Լիի մասնակցությամբ վերջին ֆիլմը։ Թողարկվել է 1973 թվականի հուլիսի 26-ին՝ Լիի մահվանից վեց օր անց։ Ֆիլմի ռեժիսորն է Ռոբերտ Քլոուզը։ Գլխավոր դերերում հանդես են գալիս Բրյուս Լին, Ջոն Սաքսոնը և կարատեի աշխարհի չեմպիոն Ջիմ Քելլին։

Ֆիլմում աշխատող կասկադյորների շարքում հանդես են գալիս Պեկինի օպերայի դպրոցի ներկայացուցիչներ Ջեքի Չանը, Սամո Հունգը և Բոլո Յանգը։

## Դերերում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1970-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1973 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Concord Production Inc.
Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ֆիլմերի ազգային գրանցամատյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սպորտային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր վրեժի մասին
Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հոնկոնգյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր թմրանյութերի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր վրեժի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոս Անջելեսում
Կատեգորիա:1970-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Սիմեոն (Երնջակի եպիսկոպոս)

**Սիմեոն** (17-18-րդ դարեր), Երնջակ գավառի եպիսկոպոս 1704 թվականին։

Սիմեոն եպիսկոպոսի մահվան կապակցությամբ Նաղաշ Հովնաթանը գրել է 24 տնից կազմված *«Ողբերգութիւն վասն մահուան Սիմէոնի աստուածաբան վարդապետին, առաջնորդին Երնջակայ սուրբ Կարապետո վանից՝ ի Նաղաշ Յովնաթան է շարադրեալ»* երկը։ Ըստ բանաստեղծի հաղորդած տվյալների այս քաջարի ու հմուտ վարդապետը ուսանել է Հռոմում և իր ժամանակին մեծ համբավ է ունեցել։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:17-րդ դար
Կատեգորիա:18-րդ դար
Կատեգորիա:Երնջակի եպիսկոպոսներ
Արտաշատ քաղաքի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)

Այս հոդվածը ներկայացնում է Արարատի մարզի Արտաշատ քաղաքի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 2 հուշարձան (2 միավոր)։

 

 |}

## Տես նաև
* Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արտաշատ
Խաղաղության պաշտպանության սովետական կոմիտե

**Խաղաղության պաշտպանության սովետական կոմիտե** (), հասարակական կազմակերպություն նախկին Խորհրդային Միությունում, Խաղաղության համաշխարհային խորհրդի անդամ կազմակերպություն։ Հիմնադրվել է 1949 թվականի օգոստոսին, Մոսկվայում, Խաղաղության կողմնակիցների համամիութենական I կոնֆերանսում։

Ըստ Սովետական մեծ հանրագիտարանի, կոմիտեի կազմում ընդգրկված էին բանվորներ, կոլտնտեսականներ, գրողներ, արվեստի աշխատողներ (360 մարդ)։ Ակտիվորեն մասնակցել է Խաղաղության համաշխարհային խորհրղի նստաշրջանների և կոնգրեսների ձեռնարկած բոլոր միջոցառումներին

Սերտ կապեր է պահպանել այլ երկրների խաղաղության պաշտպանության կոմիտեների հետ։ Կոմիտեի նախաձեռնությամբ 1973 թվականին Մոսկվայում կայացել է Խաղաղասեր ուժերի համաշխարհային կոնգրես։ Հրատարակել է «Վեկ XX ի միր» («Век XX и мир») բյուլետենը (1967 թվականից՝ ռուս., անգլ., ֆրանս., իսպան., գերմ.)։

1974 թվականին կոմիտեն պարգևատրվել է ժողովուրդների բարեկամության շքանշանով։ 1991 թվականի ԽՍՀՄ կազմալուծմամբ կոմիտեն դադարել է գոյություն ունենալուց։

1992 թվականին վերակազմավորվել է **Խաղաղության և հաշտության ֆեդերացիա** (*Федерация мира и согласия*) անվամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1991 կազմալուծված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Խաղաղություն
Խաղաղօվկիանոսյան գեոսինկլինային գոտի

**Խաղաղօվկիանոսյան գեոսինկլինային գոտի**, Երկրի խոշորագույն գեոսինկլինալային գոտին։ Կազմված է երկրակեղևի տարահասակ ծալքավոր կառուցվածքներից և ժամանակակից գեոսինկլինալային զոնաներից, որոնք շրջապատում են Խաղաղ օվկիանոսը։

Օվկիանոսի տաշտակից Խաղաղօվկիանոսյան գեոսինկլինային գոտին բաժանվում է խորջրյա անդունդներով (Ալեության, Մարիանյան և այլն)։ Գոտու արտաքին սահման են ծառայում հին մայրցամաքային պլատֆորմների (Սիբիրական, Չին-Կորեական, Ավստրալիական և այլն) դեպի օվկիանոս շրջված եզրերը։ Երկարությունը արտաքին շրջագծով մոտ 56000 կմ է, լայնությունը՝ մի քանի հարյուր մ-ից մինչև 3-5 000 կմ։ Գոտում դիտվում է օգտակար հանածոների (ոսկու, արծաթի, վոլֆրամի, պղնձի, երկաթի, քրոմիտների, նիկելի) հանքավայրերի խիստ բարձր կոնցենտրացիա։ Հրաբխային գոտիների հետ են կապված սնդիկի կուտակումներ։ Հայտնի են նաև նավթի և գազի խոշոր հանքավայրեր։

Կատեգորիա:Գեոսինկլինալային գոտիներ
Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոս
Acropyga bakwele

**Acropyga bakwele**, Կենդանիների թագավորության հոդվածոտանիների տիպի միջատների դասի մրջյունների ընտանիքի միջատ։ Պատկանում է Formicinae ենթաընտանիքի Acropyga տեսակին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մրջյուններ
Acropyga arnoldi

**Acropyga arnoldi**, մրջյունների ընտանիքի միջատ։ Պատկանում է *Formicinae* ենթաընտանիքի *Acropyga* տեսակին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մրջյուններ
Խաղաղության պաշտպանության համաշխարհային կոնգրեսներ և կոնֆերանսներ

[250px|մինի|Ուսանողների բողոքի ցույցն ընդդեմ Վիետնամում [Վիետնամի պատերազմ|Միացյալ Նահանգների ռազմական միջամտության]]
**Խաղաղության պաշտպանության համաշխարհային կոնգրեսներ և կոնֆերանսներ**, սկսել են գումարվել XIX դարի կեսից՝ պատերազմի հակառակորդներին միավորելու նպատակով։ Մինչև XX դարի 70-ական թթ. սկիզբը տեղի են ունեցել շուրջ 150 համաշխարհային կոնգրես և կոնֆերանս։ Դրանցից մոտ 40-ը տեղի է ունեցել մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը (1914 - 1918), 60-ից ավելին՝ երկու համաշխարհային պատերազմների միջև ընկած ժամանակամիջոցում, և մնացածները՝ երկրորդ համաշխարհային պատերազմից (1939 - 1945) հետո։

Խաղաղության պաշտպանության առաջին համաշխարհային կոնգրեսները միավորում էին առանձին անհատների և սակավաթիվ իդեալիստ-պացիֆիստների խմբեր, որոնք խաղաղությունն ամրապնդելու ուղին գլխավորապես տեսնում էին կրոնական դոգմաներ տարածելու մեջ։ Այնուամենանիվ, 19-րդ դարի վերջին, 20-րդ դարի սկզբին խաղաղության պաշտպանության կոնգրեսներում և կոնֆերանսներում մեծամասնություն էին կազմում պացիֆիստները։

Երկու համաշխարհային պատերազմների միջև ընկած ժամանակաշրջանում տեղի ունեցած կոնգրեսներն ու կոնֆերանսները պատերազմի, միլիտարիզմի, ֆաշիզմի դեմ մղվող պայքարում տարբեր քաղաքական հայացքներ և կրոնական համոզմունքներ ունեցող մարդկանց միավորվելու հիմքերը դրեցին։ Ֆաշիզմի տապալումից հետո ձևավորվեց զանգվածային համաշխարհային խաղաղության կողմնակիցների շարժումը։ Դրա մասնակիցները ստեղծեցին մշտական միջազգային կազմակերպություն (1950 թվականից՝ Խաղաղության համաշխարհային խորհուրդ), որը ղեկավարում էր շարժումը կոնգրեսների միջև ընկած ժամանակահատվածում։

Ետպատերազմյան շրջանում խաղաղության պաշտպանության կոնգրեսներ տեղի են ունեցել 1948 թվականի օգոստոսին Վրոցլավում, 1949 թվականի ապրիլին Փարիզում (ինչպես նաև Պրահայում, որտեղ նիստ էին անում կոնգրեսի այն մասնակիցները, որոնց Ֆրանսիայի կառավարությունը Փարիզ գալ չէր թույլատրել), 1950 թվականի նոյեմբերին Վարշավայում, 1952 թվականի դեկտեմբերին Վիեննայում, 1955 թվականի հունիսին և 1965 թվականի հուլիսին Հելսինկիում, 1958 թվականի հուլիսին Ստոկհոլմում։ 1962 թվականի հուլիսին Մոսկվայում կայացել է համընդհանուր զինաթափմանը և խաղաղության պաշտպանությանը նվիրված կոնգրես, որի աշխատանքին մասնակցել են նաև այլ հասարակական կազմակերպություններ։ 1967 թվականի հուլիսին և 1968 թվականի մարտին Ստոկհոլմում տեղի են ունեցել Վիետնամին նվիրված կոնֆերանսներ՝ միջազգային և ազգային կազմակերպությունների բազմաթիվ ներկայացուցիչների մասնակցությամբ։ 1969 թվականի հունիսին Բեռլինում կայացած Խաղաղության համաշխարհային ասամբլեայում ներկայացված էին տարբեր կազմակերպություններ և շարժումներ։ Ամենաներկայացուցչականը 1973 թվականի հոկտեմբերին Մոսկվայում տեղի ունեցած Խաղաղության պաշտպանության համաշխարհային կոնգրեսն էր, որը մեծ դեր խաղաց համաշխարհային պատերազմի վտանգի դեմ մղվող պայքարի ուժեղացման, խաղաղասեր ուժերի համախմբման գործում։

Կատեգորիա:Խաղաղություն
Խաղաղության պաշտպանության հայկական կոմիտե

**Խաղաղության պաշտպանության հայկական կոմիտե**, կազմակերպվել է 1949 թվականին, Երևանում։ Ղեկավար մարմինն է Նախագահությունը։ Կոմիտեի կազմում (57 մարդ) ընդգրկված են բանվորներ, գիտնականներ, գրողներ, արվեստի աշխատողներ։ Նախագահ են եղել Վիկտոր Համբարձումյանը, Նաիրի Զարյանը, Գ. Տեր-Գրիգորյանը։ Այն սերտ կապի մեջ է խաղաղության պաշտպանության սովետական կոմիտեի հետ։

Կատեգորիա:Խաղաղություն
Խաղաջուր

**Խաղաջուր**, գագաթ (3420 մ) Հայկական լեռնաշխարհի Բյուրակն բարձրավանդակում։ Նրա լանջերից բխում են բազմաթիվ սառնորակ աղբյուրներ, որոնց՝ դեռատի հայուհիների ծիծաղ հիշեցնող քչքչոցը լսվում է բավական հեռվից։

## Ավանդապատում
Ըստ հնամյա ավանդության, բռնավորներից խուսափելով՝ Խաղաջուրի ծերպերում թաքնվել և մինչև հիմա էլ ապրում են 10 հազար գեղանի հայուհիներ։ Շատ հրոսակներ են եկել, տակնուվրա արել Խաղաջուրի լանջերը՝ հուսալով, որ կգտնեն ու կգերեն նրանց։ Սակայն հենց որ թշնամին երևում էր, նրանք իրենց նետում են աղբյուրների մեջ և դառնում անտեսանելի։ 3 հազար տարուց ավելի է, ինչ շարունակվում է այդ զարմանալի խաղը, մերթ աղջիկներն են ջուր դառնում, մերթ ջուրն՝ աղջիկներ։ Այդ պատճառով էլ լեռը ստացել է Խաղաջուր անունը։

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բյուրակն լեռնավահան
Կատեգորիա:Բինգյոլի մարզի լեռներ
Խաղացանկ

**Խաղացանկ**, ռեպերտուար (, ուշ լատ. *repertorium* - ցանկ, ցուցակ), դրամատիկական, երաժշտական և այլ երկերի ամբողջությունը, որ խաղացվում կամ կատարվում է թատրոնում, ինչպես և դերասանի խաղացած կամ խաղացվելիք դերերի շրջանակը։ Խաղացանկը տարբերակում են ըստ թատրոնների (օրինակ՝ օպերային, էստրադային), ոճերի, ժանրերի (ռոմանտիկական, ողբերգական), կան նաև «դասական խաղացանկ», «ժամանակակից խաղացանկ» հասկացությունները։ Խաղացանկն արտահայտում է թատրոնի գաղափարական և գեղարվեստական դիրքորոշումը։

Խաղացանկ է կոչվում նաև մարզական խաղերի ցանկը որոշ ժամանակահատվածի համար։

Կատեգորիա:Թատրոն
Radio Televisyen Malaysia

**Radio Televisyen Malaysia**, հանրային հեռարձակող ընկերություն Մալայզիայում, տեղակայված է Կուալա Լումպուր քաղաքում։ Ընկերության կազմում գործում են 36 ռադիոկայաններ և 3 հեռուստաալիք։ Ռադիոհեռարձակումը մեկնարկել է 1946 թ. ապրիլի 1-ին, հեռուստատեսությանը՝ 1963 թ. դեկտեմբերի 28-ին։

## Հեռուստատեսություն
* TV1
* TV2
* TVi (թվային)

## Ռադիո
### Ազգային
* Radio Klasik
* Nasional FM 
* TraXX FM
* Ai FM
* Minnal FM
* Asyik FM
### Միջազգային
* Voice of Malaysia 1
* Voice of Malaysia 2

### Տեղական
նահանգներում գործում են ևս 28 ռադիոկայաններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մալայզիայի հեռուստաընկերություններ
Acropyga berwicki

**Acropyga berwicki**, միջատների դասի մրջյունների ընտանիքի միջատ։ Պատկանում է *Formicinae* ենթաընտանիքի *Acropyga* տեսակին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մրջյուններ
Մեղուցիկ

**Մեղուցիկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում։ Գտնվում էր Եփրատ գետի ձախ կողմում, Երզնկա քաղաքից հարավ-արևելք, Տուժիկ լեռան ստորոտում։ Մեղուցիկը գավառի ամենամեծ հայաբնակ գյուղն էր։

Գյուղը պատկանել է Չարչարանաց վանքի թեմին։

## Պատմություն
Մեղուցիկի հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին, Կամախի կիրճում։ Փրկվածները բնակություն են հաստատել տարբեր երկրներում։

## Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 51 տուն հայ, 1895 թվականին՝ 300 տուն հայ և 50 տուն այլազգի, 1909 թվականին ուներ 185 ընտանիք հայ և 35 տուն այլազգի բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և արհեստներով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Մեղուցիկն ուներ մատուռ և Ս. Ստեփանոս անունով եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ դպրոց և գրադարան։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր