Ֆինանսական լծակներ

**Ֆինանսական լծակներ** (), ներդրում կատարելու նպատակով միջոցների ներգրավման տեխնիկաներ։ 

Սովորաբար վարկատուն սահմանում է ռիսկի որոշակի մակարդակ, որը պատրաստ է ընդունել, ինչպես նաև սահմանափակում է վարկավորման չափը և պահանջում է ձեռք բերված ակտիվը որպես գրավ ապահովելու համար։ Վարկավորումը հնարավորություն է տալիս բազմապատկել եկամուտները։ Մյուս կողմից, կորուստներն էլ են բազմապատկվում, և ռիսկ կա, որ վարկավորումը կբերի վնասների, եթե ֆինանսավորման ծախսերը գերազանցեն ակտիվից ստացված եկամուտները, կամ եթե ակտիվի արժեքը նվազի։

Վարկավորումը կարող է առաջանալ տարբեր իրավիճակներում։ Օրինակ, այնպիսի արժեթղթեր, ինչպիսիք են օպցիոնները և ֆյուչերսները, ըստ էության, կողմերի միջև առաջացող լծակներ են, որտեղ հիմնական գումարը անուղղակիորեն փոխառվում է կարճաժամկետ պետական պարտատոմսերի տոկոսադրույքներով։ Բիզնեսի բաժնետերերը վարկավորում են իրենց ներդրումները՝ թույլ տալով բիզնեսում ներդնել անհրաժեշտ ֆինանսավորման մի մասը։ Որքան շատ է բիզնեսը փոխառում, այնքան քիչ սեփական կապիտալ է պահանջվում, և, հետևաբար, ցանկացած շահույթ կամ վնաս բաշխվում է ավելի փոքր բազայի վրա և դառնում է համեմատաբար ավելի մեծ։

Բիզնեսները կարող են վարկավորել իրենց գործունեությունը՝ օգտագործելով հաստատուն ծախսերով մուտքային ռեսուրսներ, երբ եկամուտները փոփոխական են։ Եկամուտների աճը կհանգեցնի հիմնադրային շահույթի ավելի մեծ աճի։ Հեջ ֆոնդերը կարող են վարկավորել իրենց ակտիվները՝ ֆինանսավորելով իրենց պորտֆելի մի մասը՝ օգտագործելով կարճ դիրքում ստացված կանխիկ միջոցները։

## Պատմություն
1980-ականներից առաջ բանկերի լծակների քանակական սահմանափակումները հազվադեպ էին։ Բանկերը աշխարհի բազմաթիվ երկրներում ունեին պահուստային պահանջ, այսինքն՝ ավանդների որոշակի բաժին, որը պարտադիր էր պահել սովորաբար թանկարժեք մետաղների, պետական թղթադրամների տեսքով։ Սա, սակայն, լծակների սահմանափակում չէր։ Կապիտալի պահանջը նշանակում է, որ ակտիվների որոշակի բաժինը պետք է ֆինանսավորվի կապիտալի կամ կապիտալանման արժեթղթերի միջոցով։ Պահուստային պահանջը բանկի պարտավորությունների որոշակի բաժին է, որը պետք է պահվի որպես հատուկ տեսակի ակտիվ։ Կապիտալի պահանջը, ընդհակառակը, ակտիվների որոշակի բաժինն է, որը պետք է պահվի որպես հատուկ տեսակի պարտավորության կամ կապիտալի տեսքով։ Մինչև 1980-ականները կարգավորողները սովորաբար սահմանում էին, որ բանկը պետք է «բավարար կապիտալացված» լիներ, սակայն այս պահանջները հստակ չափանիշներով չէին սահմանվում։

1980-ականներին ազգային կարգավորողները սկսեցին ներդնել պաշտոնական պահանջներ, և 1988 թվականի դրությամբ խոշորագույն միջազգային բանկերի մեծ մասը ենթարկվել է Բազել I ստանդարտին։ Բազել I ստանդարտն ակտիվները բաժանել է հինգ ռիսկային խմբերի և յուրաքանչյուրի համար սահմանել է նվազագույն կապիտալի պահանջներ։ Սա սահմանափակել է հաշվապահական լծակները։ Եթե բանկը պարտավորվում է պահել 8% կապիտալ որոշակի ակտիվի դիմաց, դա համարժեք է 1/0.08 կամ 12.5-ի 1 հարաբերակցությամբ հաշվապահական լծակների սահմանափակման։

Չնայած Բազել I ստանդարտն ընդհանուր առմամբ գնահատվում է որպես բանկերի ռիսկի կառավարման բարելավում, այն ուներ երկու հիմնական թերություն։ Այն չէր սահմանում կապիտալ բոլոր արտաբալանսային ռիսկերի համար և խրախուսում էր բանկերին ընտրել յուրաքանչյուր խմբի ներսում ամենաբարձր ռիսկայնությամբ ակտիվները (օրինակ, կապիտալի պահանջը բոլոր կորպորատիվ վարկերի համար նույնն էր, անկախ այն բանից՝ դրանք տրամադրվում էին կայուն ընկերություններին, թե սնանկության եզրին գտնվողներին, մինչդեռ պետական վարկերի պահանջը զրո էր)։

Բազել II ստանդարտի վրա աշխատանքները սկսվել են 1990-ականների սկզբին, և այն աստիճանաբար կիրառվել են 2005 թվականից սկսած։ Այս ստանդարտը փորձել է սահմանափակել տնտեսական լծակները՝ այլ ոչ թե հաշվապահական լծակները։ Այն պահանջում էր, որ առաջադեմ բանկերը գնահատեն իրենց դիրքերի ռիսկայնությունը և համապատասխանաբար բաշխեն կապիտալը։ 

2007-2009 թվականների ֆինանսական ճգնաժամի ժամանակ բազմաթիվ բանկերի վատ արդյունքները հանգեցրին լծակների սահմանափակումները կրկին ներդնելու կոչերին։ Սակայն Բազել I ստանդարտ խնդիրները հաշվի առնելով՝ հավանական է, որ կիրարկվի հաշվապահական և ենթադրյալ լծակների հիբրիդային մոտեցում, որտեղ լծակների սահմանափակումները կկիրառվեն որպես հավելում՝ այլ ոչ թե փոխարինող՝ Բազել II տնտեսական լծակների սահմանափակումներին։

### 2007-2008 թվականների ֆինանսական ճգնաժամ
2007-2008 թվականների ֆինանսական ճգնաժամը, ինչպես և նախորդ ֆինանսական ճգնաժամերը, մասամբ վերագրվում էր չափազանց մեծ լծակային ֆինանսավորմանը։ ԱՄՆ-ում և շատ այլ զարգացած երկրներում սպառողները բարձր պարտքի մակարդակներ ունեին՝ համեմատած իրենց աշխատավարձերի և գրավադրված ակտիվների արժեքի հետ։ Երբ բնակարանների գները նվազեցին, պարտքի տոկոսադրույքները բարձրացել են, և բիզնեսները սկսել են կրճատել աշխատատեղերը, վարկառուներն այլևս չէին կարողանում կատարել պարտքային վճարումները, իսկ վարկատուները չէին կարող վերադարձնել իրենց հիմնական գումարը՝ վաճառելով գրավը։

Ֆինանսական հաստատությունները խիստ լծակավորված էին։ Օրինակ՝ Lehman Brothers-ը իր վերջին տարեկան ֆինանսական հաշվետվություններում ցույց էր տվել 31.4-ապատիկ հաշվապահական լծակավորում (691 միլիարդ ԱՄՆ դոլար ակտիվներ՝ բաժանված 22 միլիարդ ԱՄՆ դոլար բաժնետերերի սեփական կապիտալի վրա)։ Սնանկության գործեր ուսումնասիրող Անտոն Ռ. Վալուկասը պարզեց, որ իրական հաշվապահական լծակավորումը ավելի բարձր էր, բայց այն թերագնահատվել էր կասկածելի հաշվապահական մեթոդների պատճառով (որոնք ընդունել էր Ernst & Young կազմակերպությունը)։

## Ռիսկ
Ընկերությունը, որը չափազանց շատ գումար է պարտքով վերցնում, կարող է բախվել սնանկության կամ դեֆոլտի։ Հաճախորդի կողմից 50% մարգինով բաժնետոմս գնած ներդրողը կկորցնի 40%, եթե բաժնետոմսի արժեքն իջնի 20%-ով: Այս դեպքում նաև ներգրավված անձը կարող է չկարողանալ վերականգնել կատարված կարևոր ընդհանուր կորուստը:

Ռիսկը կարող է կախված լինել նաև ապահովագրական ակտիվների արժեքի փոփոխականությունից: Բրոքերները կարող են պահանջել լրացուցիչ միջոցներ, երբ պաշտպանվող ակտիվների արժեքը իջնում է: Բանկերը կարող են հրաժարվել նորացնել հիփոթեքները, երբ անշարժ գույքի արժեքը նվազում է վարկի հիմնական գումարից: Եթե դրամական հոսքերն ու շահույթները բավարար են շարունակելու վարկերի ծախսերը, կարող են պահանջվել վարկերի վերադարձ:

## Սահմանումներ
*Լծակ* տերմինը տարբեր կերպ է սահմանվում ներդրումների և կորպորատիվ ֆինանսների ոլորտներում:

### Հաշվապահական լծակներ
Հաշվապահական լծակներն ընդհանուր ակտիվներն են՝ բաժանված ընդհանուր ակտիվների վրա և հանած ընդհանուր պարտավորությունները: 

### Բանկային գործ
Ակնկալվում է, որ ըստ Բազել III ստանդարտի, բանկերը կպահպանեն 3%-ից ավելի լծակների գործակիցը: 

Հարաբերակցությունը սահմանվում է որպես․
:: \frac{\mbox{Tier 1 Capital}}{\mbox{Total exposure}}.
Այստեղ ազդեցությունը () ներառում է արտահաշվեկշռային հոդվածները, մինչդեռ առաջին մակարդակի կապիտալը () սահմանափակվում է բանկերի «հիմնական կապիտալով»:

### Կորպորատիվ ֆինանսներ
: \text{Degree of Operating Leverage} = \frac{\mathrm{EBIT\;+\;Fixed\;Costs}}{\mathrm{EBIT}}

: \text{Degree of Financial Leverage} = \frac{\mathrm{EBIT}}{\mathrm{EBIT} -
 \text{Total Interest Expense}}

: \text{Degree of Combined Leverage} = \text{DOL} \times \text{DFL} = \frac{\mathrm{EBIT} + \text{Fixed Costs}}{\mathrm{EBIT} - \text{Total Interest Expense}}

Գործառնական լծակի սահմանման մի քանի եղանակ կա, որոնք ամենատարածվածն են․

: 
\begin{align}
\text{Operating leverage} & = \frac{\text{Revenue} - \text{Variable Cost}}{\text{Revenue} - \text{Variable Cost} - \text{Fixed Cost}} = \frac{\text{Revenue} - \text{Variable Cost}}{\text{Operating Income}}
\end{align}


Ֆինանսական լծակները սովորաբար սահմանվում են հետևյալ կերպ․

: \text{Financial leverage}= \frac{\text{Total Debt}}{\text{Shareholders' Equity}}

Օտարների համար դժվար է հաշվարկել գործառնական լծակները, քանի որ ֆիքսված և փոփոխական ծախսերը սովորաբար չեն բացահայտվում: Գործառնական լծակները գնահատելու համար կարելի է օգտագործել գործառնական եկամտի տոկոսային փոփոխությունը եկամտի մեկ տոկոս փոփոխության համար: Երկուսի արտադրյալը կոչվում է ընդհանուր լծակ և գնահատում է զուտ եկամտի տոկոսային փոփոխությունը եկամտի մեկ տոկոս փոփոխության համար:

Այս սահմանումներից յուրաքանչյուրի մի քանի տարբերակներ կան, և ֆինանսական հաշվետվությունները սովորաբար ճշգրտվում են մինչև արժեքների հաշվարկը: Ավելին, կան արդյունաբերության հատուկ կոնվենցիաներ, որոնք որոշ չափով տարբերվում են վերը նշված բուժումից:

## Տես նաև
* Ռեպո պայմանագիր
* Բաժնետիրական կապիտալ
* Վարկառուի վարկանիշ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
#

Կատեգորիա:Բանկային գործ
Կատեգորիա:Բիզնես
Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Ներդրումներ
Կատեգորիա:Պետական տնտեսություն
Կատեգորիա:Ռիսկեր
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Կատեգորիա:Տնտեսություն
Կատեգորիա:Ֆինանսական տերմիններ
Կատեգորիա:Ֆինանսներ
Կատեգորիա:Ֆինանստնտեսական վերլուծություն