Սարդապոչ եղջյուրավոր իժ

**Սարդապոչ եղջյուրավոր իժ** (), իժի տեսակ, թունավոր օձ, Viperidae և Pseudocerastes սեռի ընտանիքում։ Սեռը սովորաբար հայտնի է որպես «կեղծեղջյուրավոր իժեր»։

Տեսակը էնդեմիկ է Արևմտյան Իրանի և Իրաքի հետ սահմանամերձ տարածաշրջանում։ Այն սկզբում գիտնականները նկարագրել են որպես Pseudocerastes persicus՝ պոչը նկարագրելով կա՛մ որպես մակաբույծ, կա՛մ դեֆորմացիա, կա՛մ ուռուցք։ Մեկ այլ նմուշ հայտնաբերվել է 2003 թվականին։ P. uraachnoides-ը պաշտոնապես նկարագրվել է 2006 թվականին։ Գլուխը շատ նման է տարածաշրջանի այլ Pseudocerastes տեսակների գլխին, սակայն սարդապոչ եղջյուրավոր իժը ունի եզակի պոչ՝ լամպանման ծայրով, որը եզերված է երկար կախվող թեփուկներով, որոնք նրան սարդի տեսք են տալիս։ Պոչի ծայրը պտտվում է շուրջը և օգտագործվում միջատակեր թռչուններին գրավելու համար։

## Ստուգաբանություն
Հատուկ անունը՝ սարդապոչ եղջյուրավոր իժ (urarachnoides*),* առաջացել է հին հունարենից ( - պոչ +  - սարդ +  - նման), և վերաբերում է այս օձի սարդանման պոչի ծայրին, ինչպես ընդհանուր անվանմանը։

## Նկարագրություն
մինի|256x256փքս
Ինչպես Pseudocerastes ցեղի մյուս իժերը, աչքերի վերևում թեփուկները վեր են բարձրանում՝ *P. urarachnoides-ին* եղջյուրավորի տեսք հաղորդելով։ Նմուշը հայտնաբերվել է 1968 թվականին Իրանում Երկրորդ փողոցային արշավախմբի շրջանակներում և պահվել Չիկագոյի Բնական պատմության դաշտային թանգարանում, որը նույնացվել է որպես Pseudocerastes persicus: Այնուամենայնիվ, պարզվել է, որ այն տարբերվում է, և որպես նոր տեսակ նկարագրվել է 2006 թվականին Տեսակն առանձնանում է մի շարք հատկանիշներով. Բեղիկների միջև կան մոտ 16-ից 17 թեփուկներ, իսկ վերևում գտնվող մարմնի թեփուկներն ավելի կոպիտ են, քան սեռի այլ տեսակների։ Կան 15 զույգ ենթակուդալ թեփուկներ, իսկ պոչի կողքերի թեփուկները երկարաձգված են և նմանվում են հոդվածոտանիների կցորդներին։ Պոչի ծայրը փքված է լամպի տեսքով։

## Տարածում և բնակության շրջան
Տեսակը հանդիպում է Իրանի արևմտյան մասերում և Իրաքի արևելյան սահմանին։ Այն հանդիպում է Զագրոսի լեռներում, ավելի հաճախ՝ լեռների արևմտյան կողմում։ Նրա ներկայիս տիրույթը համեմատաբար փոքր է և գնալով փոքրանում է։  Տեսակն ապրում է ավելի բարձր տարածքներում, որտեղ հիմնականում գիպսային հողեր են։ Նախընտրում են ժայռի ներսում խորը ճաքեր և անցքեր։ Օգտագործում են այդ տարածքները, քանի որ ամառվա շոգ ամիսներին այհտեղ կուտակվում է խոնավություն։ Օրվա ընթացքում այն առավել հաճախ հանդիպում են թփերի ստվերում։

Տարածման մեջ այն համընկնում է *[[Դաշտային եղջյուրավոր վիպերգ|P. fieldi-ի]]* հետ Գիլան-է Ղարբում, Քերմանշահի Քասր-է Շիրինի կողքին և Իլամ նահանգի Բինայում և Բիջարում գտնվող *P. persicus-ի* հետ։

## Վարքագիծ
[alt=|մինի|250x250փքս|Օգտագործելով պոչը որպես խայծ օձը որսում է  [եղինջաթռչնակին]]
Օձը միմիկրիայի հիանալի օրինակ է։ Պոչը նման է սարդի կամ այլ արախնիդների, և հեղինակները, ովքեր նկարագրել են տեսակը, ենթադրել են, որ այն օգտագործվել է որպես խայծ թռչուններին գրավելու համար, քանի որ պարատիպ նմուշի ստամոքսում հայտնաբերվել է մարսված արտույտ։

Պոչի ծայրը որպես խայծ օգտագործում են օձերի մի քանի այլ տեսակներ, այդ թվում՝ եղջյուրավորը (*[[Bitis caudalis]]*), (*[[Crotalus cerastes]]*), արևելյան մասասաուգան (*[[Sistrurus catenatus]]*), արևելյան պղնձաձույլը (*[[Agkistrodon contortrix]]*), սովորական մահացուն (Agkistrodon contortrix: *[[Acanthophis antarcticus]]*), հյուսիսային մահացուն (*[[Acanthophis praelongus]]*) և կանաչ ծառի պիթոնը (*[[Կանաչ պիթոն|Morelia viridis]]*), բայց այս օրինակներից և ոչ մեկը չունի այն յուրահատուկ երկարավուն թեփուկները, որոնք պոչը կնմանեցնեն հոդվածոտանինու։ Թռչուններին գրավելու համար պոչի փաստացի օգտագործումը հաստատվել է դաշտային ուսումնասիրություններում. պոչը շարժվում է ութ թվի գծով։

Տեսանյութ, թե ինչպես է սարդապոչ եղջյուրավոր իժն օգտագործում իր պոչը՝ չվող թռչունին հրապուրելու համար, ցուցադրված է BBC-ի *[[Յոթ աշխարհներ, մեկ մոլորակ|«Յոթ աշխարհներ, մեկ մոլորակ»]]* սերիալի ասիական դրվագում, որը պատմում է Դեյվիդ Աթենբորոն։

## Թույն
|մինի|250x250փքս|Իժի պոչի հոդվածոտանման հատվածը
Pseudocerastes urarachnoides*-*ի թույնը հիմնականում գործում է որպես ցիտոտոքսին։ Այն թիրախավորում է բջիջները և ոչնչացնում դրանք։ Ի տարբերություն իր քույր տեսակների, այս ցիտոտոքսինը ոչնչացնում է բջիջների տեսակների լայն տեսականի։ Այն ունի աննշան նեյրոտոքսիկ ազդեցություն։ Այս թույնը գործում է որպես պրոկոագուլանտ, մակարդման ուշագրավ արագությամբ, մակարդումից մոտ 13 վայրկյան առաջ։  Իր քույր տեսակների համեմատ՝ այս թույնը շատ մասնագիտացված է թռչունների համար։ Քույր տեսակների` P.fieldi-ի և P. persicus-ի թույնը էական ազդեցություն չի ունենում թռչունների վրա և ավելի հարմար է կաթնասունների և երկկենցաղների համար։ P. urarachnoides-ը զգալի ազդեցություն ունի թռչունների, կաթնասունների և երկկենցաղների վրա։ Կարծիքներ կան, որ երկկենցաղների, հատկապես դոդոշների վրա ազդող թույնը կարող է նշան լինել, որ դրանք երիտասարդ օձերի հիմնական սննդակարգն են։ Թեև անչափահասների մասին լրացուցիչ տեղեկություններ դեռ պետք է կատարվեն։ Brouw-ի (2021) ուսումնասիրության ժամանակ պարզվել է, որ այս տեսակի թույնը իսկապես կոագուլանտ ազդեցություն ունի մարդկանց վրա և ազդում է մարդու գործոնի x-ի վրա։ Այնուամենայնիվ, բնության մեջ մարդու թունավորման դեպք չի գրանցվել։ Հայտնի չէ մարդկանց վրա այս թույնի ազդեցության ծանրությունը։

## Տաքսոնոմիա
Ցիտոքրոմ b-ի վրա հիմնված մոլեկուլային ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ այն ավելի մոտ է պարսկական եղջյուրավոր իժին (Pseudocerastes persicus), քան դաշտային եղջյուրավոր իժին (Pseudocerastes fieldi):

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Footage of the spider-tailed horned viper using its tail to lure a migrating bird featured in the Asia episode of the BBC series Seven Worlds, One Planet
* 
* 

Կատեգորիա:Անորոշ կարգավիճակով տեսակներ
Կատեգորիա:Իժեր
Կատեգորիա:Իրանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մսակեր կենդանիներ