Սանատրուկ

**Սանատրուկ** (), Արշակունիների արքայատոհմի թագավոր 88-110 թվականներին, հաջորդել է Տրդատ Ա-ին (66-88), համարվում է նաև Օսրոյենեի (Եդեսիա) թագավոր (91-109), որը թագավորություն էր Միջագետքում։

Հույն պատմիչ Արիանոսը Սանատրուկին բնութագրում է որպես բոլոր գործերում խելամիտ, արդարադատ, պատերազմներում քաջակորով, կենցաղավարությամբ զուսպ ու չափավոր անձ, ինչպես լավագույնները հույների և հռոմեացիների մեջ։

## Կենսագրություն
Սանատրուկի կյանքի մասին տեղեկությունները սակավաթիվ են։ Հայկական աղբյուրներից ելնելով ենթադրվում է, որ Սանատրուկը գահակալել է 2-րդ դարում։ Որոշ գիտնականներ ենթադրում էին, որ Սանատրուկը հաջորդել է Տրդատին 75-ից 110 թվականների միջև, սակայն այս վարկածը, որի համար որևէ հստակ ապացույց չկա, մերժվել է մյուսների կողմից։ Նրա գործունեությունը գովաբանվում է Արիանոսի «Պաթիկայում», որտեղ նա համեմատվում է ամենանշանավոր հույների և հռոմեացիների հետ։ Որոշ աղբյուրներում նշվում է, որ նա մեղադրվել է Հայաստանում Սուրբ Բարդուղիմեոս և Սուրբ Թադեոս առաքյալների նահատակության համար, քրիստոնյաների հալածանքների, ինչպես նաև իր սեփական դստեր՝ Սուրբ Սանդուխտ Կույսի նահատակության համար։ 110 թվականին հայոց գահը զբաղեցրել է Աշխադարը՝ պարթև միապետ Բակուր Բ-ի որդին, որը 113 թվականին գահընկեց արվեց պարթև Խոսրով Ա արքայի կողմից։ Մի շարք աղբյուրներ Սանատրուկին համարում են 117 թվականին Տրայանոսի դեմ ապստամբության առաջնորդներից մեկը։ 

Սանատրուկը Օսրոյենե-Եդեսիայի թագավորությունը միացրել է Մեծ Հայքին։ Ալֆրեդ Գուտշմիդը Օսրոյենեի թագավորությանը նվիրված իր ուսումնասիրության մեջ դրանով է բացատրել Աբգարյան արքայացանկի ընդհատման տարիները (91-109)։ Ըստ հունա-հռոմեական աղբյուրների՝ Սանատրուկը տիրել է նաև Ասորիքի մի մասին։  

Ըստ Մովսես Խորենացու՝ Սանատրուկին մանկության տարիներին Եդեսիայի Աբգար Զ (71-91) թագավորի քույրը՝ Ավդեն, Եդեսիայից տարել է Հայաստան Կորդվաց լեռներով, որտեղ նրանք հայտնվել են հանկարծակի ձնաբքի մեջ։ Նրանք երեք օր պայքարել են փոթորկի դեմ, և երեխան կենդանի է մնացել սպիտակ մազերով կենդանու պաշտպանելու շնորհիվ։ Կարծիք կա, որ կենդանին պետք է սպիտակ շուն լիներ՝ հիմնվելով Սանատրուկ անվան ստուգաբանության վրա, որը շուտով տրվել է երեխային (*սան՝* շուն, *տրուկ՝* տուրք/նվեր) բառերից, այսինքն՝ *շան նվեր*։ 

Հույն պատմաբան Արիանոսը Սանատրուկին այսպես է նկարագրում․ *«Հայոց Սանատրուկ թագավորը միջին հասակի էր, առանձնահատուկ սեր ուներ հռչակավոր բաների, հատկապես ռազմական գործողությունների։ Արդարության մարտիկ էր, առօրյա կյանքում՝ բավականին զուսպ, համեստ և խելամիտ, ինչպես լավագույն հույներն ու հռոմեացիները»։*Ըստ Խորենացու՝ Սանատրուկն Աբգարի եղբորորդին էր։ Գահ բարձրանալուն պես, նա Եդեսիայի ժողովրդին խոստացավ չհալածել քրիստոնյաներին, սակայն խոստումը չկատարեց։ Դստեր մահապատժից հետո նրա կինը, որը նույնպես Սանդուխտ էր անունով, լքեց նրան։ Մահից առաջ նրա վերջին խոսքերն էին՝ *«Ավելի լավ է լինել սովորական գյուղացու, քան մանկասպան թագավորի կին»։* 

Քրիստոնյաների հետ մեկտեղ նա նաև ոչնչացրեց Աբգարի արական սեռի բոլոր ժառանգորդներին։ Սանատրուկին են վերագրում նաև Մծբինի (Նիսիբիսի) վերակառուցումը երկրաշարժից հետո։ 110 թվականին նա մահացավ որսի ժամանակ նետից։ Թաղված է Արշակունիների դամբարանում։

## Կառավարում
մինի|Սանատրուկի ոսկեդրամներ
Սանատրուկը բարյացակամ հարաբերություններ է հաստատել ինչպես Պարթևական թագավորության, այնպես էլ Հռոմեական կայսրության հետ, զբաղվել շինարարական աշխատանքներով։ Տարոն գավառի արևմտյան կողմում՝ Արածանիի և Մեղրագետի միախառնման վայրում հիմնել է նոր արքայանիստ Մծուրք քաղաքը, (որը 4-րդ դարի կեսերին արդեն ավերակ էր), նպաստել երկրում առևտրի, արհեստի զարգացմանը։ Ըստ Սեբեոսի վկայության, այդտեղ է ապրել «Մարաբայ փիլիսոփա Մծուրնացի» ասորի գիտնականը, որը գրել է (հավանաբար հունարեն) «Հայոց պատմություն»։ Նույն Սեբեոսը հաղորդում է, որ ավերված Մծուրքի՝ Սանատրուկ թագավորի ապարանքի ավերակներում, արքայական պալատի դռան դիմաց գտնվել է քարի վրա փորագրված հունարեն արձանագրություն, որը պարունակում էր ժամանակագրական տեղեկություններ հայ և պարթև առաջին թագավորների մասին։ Հենց այս փաստի հիման վրա էլ  Հակոբ Մանանդյանը ենթադրել է, որ Մծուրքը եղել է Սանատրուկի աթոռանիստ քաղաքը։

## Մահ
Թաղվել է Արշակունյաց արքայական դամբարանում։ 

Ըստ Փավստոս Բուզանդի՝ 4-րդ դարի 2-րդ կեսին՝ 360 թվականին, երբ Սասանյան Շապուհ II արքայի զորքերն ավերել են Արշակունյաց դամբարանը, նրանք չեն կարողացել քանդել միայն Սանատրուկի շիրիմը Դարաղանյաց Անի բերդում՝ Արշակունի հանգստարանում, որը «հսկայաշեն և ճարտարագործ կառուցվածք էր»։

## Սանատրուկի հաջորդներ
Սանատրուկից հետո Հռոմի կայսր Տրայանոսի (98-117) համաձայնությամբ թագավորել է պարթևական Բակուր Բ թագավորի (78-110) որդի Աշխադարը (կամ Շիրադար, 110-113)։ Բակուր Բ-ին հաջորդած Բակուր Բ-ի եղբայր Խոսրով Ա Պարթևը (110-129), համարելով, որ Աշխադարը չի համապատասխանում իր գրաված դիրքին, առանց Տրայանոսի կարծիքը հաշվի առնելու, գահընկեց արեց նրան և փոխարենը Հայոց թագավոր նշանակեց Բակուր Բ-ի մյուս որդուն՝ Պարթամասիրին (113 թվական)։ Այս ինքնակամ նշանակումն առիթ է ծառայել նոր ընդհարումների՝ կայսրությունների և պարթևների միջև։ Տրայանոսն օգտվելով այս հանգամանքից՝ պատերազմ է հայտարարել պարթևներին ու հայերին։ Այսպիսով չեղյալ է հայտարարել Հռանդեայի դաշնագիրը և Մեծ Հայքը դարձել է հռոմեական պրովինցիա։ Այսպիսով, 50 տարի տևող (63-113) խաղաղությունը կրկին, թեև կարճատև, խաթարվել է․ 117 թվականին Վաղարշ Ա-Ը հռչակվել է անկախ Հայաստանի արքա։ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:110 մահեր
Կատեգորիա:Արշակունիներ
Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության արքաներ