Ուիլյամ Քեմփբել (գիտնական)

**Ուիլյամ Սեսիլ Քեմփբել** <small>FRS</small> <small>HonFTCD</small> (), Միացյալ Նահանգների քաղաքացիությամբ, իռլանդացի կենսաբան և մակաբուծաբան։ Նա հայտնի է կլոր ճիճուներով առաջացած վարակների դեմ նոր թերապիա հայտնաբերելու գործում, ինչի համար նա Սատոշի Ումուրայի և
Թու Յույուի հետ համատեղ արժանացել է ֆիզիոլոգիայի կամ բժշկության 2015 թվականի Նոբելյան մրցանակին։ Նա օգնեց հայտնաբերել դեղամիջոցների մի դաս, որը կոչվում է ավերմեկտիններ, որոնց ածանցյալները ցույց են տվել, որ «արտասովոր արդյունավետություն» ունեն գետի կուրության և ավշային ֆիլարիազի և այլ մակաբուծական հիվանդությունների, որոնցով վարակվում են կենդանիները և մարդիկ։ 1957–1990 թվականներին Քեմփբելը աշխատել է Մերքի թերապևտիկ հետազոտությունների ինստիտուտում և դարձել է Դրյու համալսարանի պատվավոր գիտաշխատող։

## Կենսագրություն
[thumb|[Սատոշի Ումուրա|Սատոշի Ումուրայի հետ (ձախ), Ստոկհոլմ, դեկտեմբեր, 2015]]
Քեմփբելը ծնվել է 1930 թվականին Իռլանդիայի Դոնեգալ կոմսության Ռամելթոն քաղաքում, ֆերմա մատակար Ռ. Ջ. Քեմփբելի երրորդ որդին։ Նա սովորել է Դուբլինի Թրինիթի քոլեջում Ջեյմս Դեսմոնդ Սմիթի մոտ, 1952 թվականին Կենդանաբանության առաջին աստիճանի գերազանցությամբ այն ավարտել է։ Այնուհետ նա ընդունվել է Վիսկոնսին-Մեդիսոն համալսարան՝ Ֆուլբրայթի կրթաթոշակով, որտեղ և 1957 թվականին PhD աստիճանը՝ ոչխարների վրա ազդող մակաբույծ լյարդի վրա աշխատելու համար։

1957-1990 թվականներին Քեմփբելը աշխատել է Մերքի թերապևտիկ հետազոտությունների ինստիտուտում, իսկ 1984-1990 թվականներին նա եղել է ավագ գիտնական և վերլուծական հետազոտությունների և մշակումների տնօրեն։ 1964 թվականին նա ԱՄՆ քաղաքացի է դարձել։ Մերքում աշխատելու ժամանակ նրա հայտնագործություններից մեկը ֆունգիցիդ տիաբենդազոլն էր, որն օգտագործվում էր կարտոֆիլի Ֆիտոֆտորոզը բուժելու համար, ինչը պատմականորեն Իռլանդիայի պատուհասն էր։ Տիաբենդազոլը օգտագործվում է նաև մարդկանց տրիխինոզի բուժման համար։

Քեմփբելը առավել հայտնի է մակաբուծական հիվանդությունների վերաբերյալ իր աշխատանքով։ Ճապոնացի մանրէաբան Սատոշի Օմուրան առանձնացրել և մշակել է բնական հողի բակտերիաների բազմաթիվ տեսակներ Streptomyces խմբից։ Քեմփբելը ղեկավարել է Merck-ի թիմը՝ ուսումնասիրել Ումուրայի աշխատանքները և դրանց արդյունավետությունը ընտանի և գյուղատնտեսական կենդանիների մակաբույծների բուժման գործում։ Streptomyces avermitilis-ի նմուշից, որը հանդիպում է հողում, նա ստացավ մակրոցիկլային լակտոն։ Հետագա փոփոխություններից հետո այն ստացավ իվերմեկտին (ընդհանրացված) կամ Մեկտիզան անվանումը։

1978 թվականին, բացահայտելով ձիերի վրա ազդող որդերի մի տեսակի հաջող բուժումը, Քեմփբելը հասկացավ, որ նմանատիպ բուժումները կարող են օգտակար լինել մարդկանց վրա ազդող ճիճուների դեմ։ 1981 թվականին Մերկը Սենեգալում և Ֆրանսիայում հաջողությամբ անցկացրեց գետի կուրության փորձարկումների 1-ին փուլը։ Բերանից ընդունված դեղամիջոցը կաթվածահար է անում և ստերիլիզացնում հիվանդությունը հարուցող մակաբույծ որդին։ Մերկը շարունակեց ուսումնասիրել փղերի բուժումը։ Սատոշի Օմուրայի, Ուիլյամ Քեմփբելի և նրանց գործընկերների հետազոտությունները ստեղծեցին մակաբույծներից բուժման համար դեղամիջոցների նոր դաս։

1987 թվականին Մերկը որոշեց զարգացող երկրներին իվերմեկտին նվիրաբերել։ Քեմփբելը մեծ դերակատարություն է ունեցել այդ որոշման մեջ։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հետ նրանք ստեղծեցին դեղերի նվիրատվության «աննախադեպ» ծրագիր՝ նպատակ ունենալով վերացնել գետի կուրություն հիվանդությունը։ 2001 թվականի դրությամբ, ամեն տարի բուժվում էր մոտ 25 միլիոն մարդ՝ Սահարայից հարավ գտնվող Աֆրիկայի, Լատինական Ամերիկայի և Մերձավոր Արևելքի 33 երկրներում։ 2013 թվականի դրությամբ, Carter Center's International Task Force for Disease Eradication-ը ինքնուրույն ստուգեց, որ հիվանդությունն արմատախիլ էր եղել Կոլումբիայում, Էկվադորում և Մեքսիկայում։

1990-ից մինչև 2010 թվականը, երբ նա թոշակի անցավ, Քեմփբելը եղել է Նյու Ջերսի Մեդիսոնի Դրյու համալսարանի գիտաշխատող, որտեղ նա ղեկավարել է բակալավրիատի հետազոտությունները և դասավանդել պարազիտոլոգիա։ Նա գրել է Անտարկտիկայի հետազոտությունների մակաբուծաբանության պատմության մասին, ներառյալ Սքոթի չարաբաստիկ Terra Nova արշավում վիրաբույժ Էդվարդ Լ. Ատկինսոնի աշխատանքի մասին։

2002 թվականին Քեմփբելն ընտրվել է Միացյալ Նահանգների Գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ։ 2015 թվականին նա և Սատոշի Ումուրան կիսեցին 2015 թվականի Նոբելյան մրցանակի կեսը ֆիզիոլոգիայի կամ բժշկության բնագավառում՝ կլոր որդերի մակաբույծների հետևանքով առաջացած վարակների դեմ թերապիայի հետազոտության համար։ Քեմփբելը յոթերորդ իռլանդացին է, ով արժանացել է Նոբելյան մրցանակի, ներառյալ Էռնեստ Ուոլտոնը, ով արժանացել է ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի 1951 թվականին և Սեմյուել Բեքեթը՝ գրականության համար 1968 թվականին։

## Անձնական կյանք
Ուիլյամ Քեմփբելը ամուսնացած է Մերի Մասթին Քեմփբելի հետ։
Ազատ ժամանակ նա խաղում է սեղանի թենիս և բայակինգ։

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Իռլանդացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Իռլանդացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆուլբրայթի կրթաթոշակակիրներ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ