Monero

**Monero**, Մոներո ( - «մետաղադրամ»), CryptoNote արձանագրության վրա հիմնված կրիպտոարժույթ, որն ուղղված է գործարքների գաղտնիության բարձրացմանը։

Կրիպտոարժույթը հայտնվել է 2014 թվականի ապրիլի 18-ին՝ որպես Bitcoin-ի ֆորկ (չշփոթել Bitcoin-ի հետ)։ Երբ պարզ դարձավ, որ Bytecoin-ի առավելագույն քանակի ավելի քան 80%-ն արդեն բաշխվել է, համայնքը որոշեց վերաթողարկել մետաղադրամը «Monero» նոր անվանումով՝ սկսելով զրոյական նախնական մայնինգից։

Անանունության սկզբունքը առիթ հանդիսացավ մեղադրանքների, որ Monero-ն կարող է օգտագործվել թմրանյութերի առևտրի, մանկական պոռնոգրաֆիայի տարածման և այլնի համար։ Այդ կապակցությամբ Եվրոպոլը 2017 թվականին մտահոգություն էր հայտնել Monero-ի ժողովրդականության աճի կապակցությամբ։ Սակայն ավելի ուշ՝ 2019 թվականի հոկտեմբերին, համացանցում կազմակերպված հանցավորության սպառնալիքների գնահատմանը նվիրված Եվրոպոլի պաշտոնական զեկույցում կազմակերպությունը հայտնել է, որ չնայած Monero-ի ժողովրդականության աճի հետ կապված նախկինում արտահայտված մտահոգություններին, կիբերհանցագործների շրջանում ամենատարածված կրիպտոարժույթը մնում է Bitcoin-ը։

Monero-ի անանունության մակարդակը երբեմն կասկածի տակ է դրվում, մասնավորապես, Էդվարդ Սնոուդենը այն անվանել է «սիրողական կրիպտոարժույթ»։

Այլ հայտնի կրիպտոարժույթներ, որոնք օգտատիրոջը առաջարկում են գործարքների բարձր գաղտնիություն, են Zcash-ը, Dash-ը, Beam-ը, Grin-ը և մի քանի այլ նախագծեր։ 2017 թվականի մայիսի դրությամբ Monero-ն մտնում էր ամենաբարձր շուկայական կապիտալիզացիա ունեցող կրիպտոարժույթների տասնյակում։ 2024 թվականի վերջին նախագիծը մտնում է այս ցուցանիշով առաջատար 41 կրիպտոարժույթների թոփի մեջ։

## Պատմություն
Monero-ն գործարկվել է առանց նախնական մայնինգի: Կրիպտոարժույթն իր անունը ստացել է 2014 թվականի ապրիլին՝ էսպերանտո լեզվով «մետաղադրամ» բառից:

2014 թվականի սեպտեմբերին համակարգը ենթարկվել է պլանավորված հարձակման, սակայն հարձակվողները չեն կարողացել ոչնչացնել Monero-ն: Հետազոտողների կարծիքով՝ հարձակվողները լավ տեղյակ էին Մերկլի ծառի ալգորիթմին և Monero-ի սկզբնական կոդին:

2017 թվականի հունվարի 5-ին տեղի ունեցավ Monero կրիպտոարժույթի հիմնադիրների կողմից պլանավորված «հարդֆորկը»:

## Առանձնահատկություններ
Monero-ն բաց կոդով ծրագրային ապահովում է։ Կրիպտոարժույթը 0.15 տարբերակից օգտագործում է Proof-of-work («աշխատանքի ապացույց») «RandomX» կոնսենսուսի ալգորիթմը, որը օպտիմիզացված է CPU-ի համար։ Այն հիմնված է պատահական կոդի կատարման վրա, որը պահանջում է մեծ ծավալի հիշողություն և AES պրոցեսորային մեծ թվով հրամաններ։ Դա դժվարացնում է Monero-ի մայնինգի համար մասնագիտացված սարքավորումների (օրինակ՝ ASIC կամ GPU) օգտագործման հնարավորությունը։ Գործարկումից մի քանի շաբաթ անց ստեղծվեց Monero-ի մայնինգի ծրագիր GPU-ի վրա։

Ի տարբերություն Bitcoin-ի, Monero-ի ընդհանուր արտանետումները սահմանափակված չեն. առաջին 18,4 միլիոն XMR-ի թողարկումից հետո հետագա մայնինգը կբերի 0,6 նոր XMR յուրաքանչյուր երկու րոպեանոց բլոկի համար։ Դա արվել է, որպեսզի մայներները խթան ունենան համակարգը պահպանելու նույնիսկ հիմնական արտանետումների ավարտից հետո։

thumb|upright=2|CryptoNote արձանագրության մեջ գործարքների տվյալների օբֆուսկացիա
Monero-ում հնարավոր չէ բացահայտել գործարքների մասին տեղեկությունները՝ օգտագործելով մասնագիտացված գործիքներ, ինչպիսիք են Chainalysis-ը և Crystal Blockchain-ը, թեև գործարքների հետագծման տեսական հնարավորությունը դեռ գոյություն ունի:

Արձանագրության գաղտնագրային հիմքը ստեղծվել է Ռոն Ռիվեստի, Ադի Շամիրի և Յաել Տաումանի կողմից 2001 թվականին և մշակվել է Է. Ֆուջիսակիի և Կ. Սուզուկիի կողմից 2007 թվականին: Ստորագրման ալգորիթմի համար օգտագործվում է EdDSA սխեման, որն առաջարկվել է ամերիկացի մաթեմատիկոս Դանիել Բեռնշտեյնի կողմից: Այս հիմքին ավելացվել է գործարքների տվյալների լրացուցիչ շփոթեցում:

CryptoNote-ի և արձանագրությանը ավելացված շփոթեցման շնորհիվ ապահովվում է պասիվ խառնում. համակարգում բոլոր գործարքներն անանուն են, և համակարգի բոլոր մասնակիցները կարող են օգտագործել հավանական ժխտում բռնվելու դեպքում:

Monero-ում հնարավոր չէ բացահայտել գործարքների մասին տեղեկությունները՝ օգտագործելով մասնագիտացված գործիքներ, ինչպիսիք են Chainalysis-ը և Crystal Blockchain-ը, թեև գործարքների հետագծման տեսական հնարավորությունը դեռ գոյություն ունի:

## Թերություններ
Monero գործարքները միջինում 8 անգամ ավելի շատ տեղ են զբաղեցնում, քան Bitcoin-ի գործարքները:

Monero գործարքների անանունությունը բացարձակ չէ։ Եթե հարձակվողը վերահսկում է ցանցի զգալի մասը, ապա որոշակի հանգամանքներում նա կկարողանա ապաանունացնել գործարքների մի մասը:

## Օգտագործում
Նախևառաջ, Monero-ն օգտագործվում է գաղտնի գործարքներ կատարելու համար։ Բացի այդ, Monero-ն օգտագործվում է որպես արժույթ որոշ MMORPG-ներում և առցանց կազինոներում:

## Հեռացում փոխանակման հարթակներից
2018-2019 թվականներին մի շարք առցանց թվային արժույթի փոխանակման ծառայություններ միակողմանիորեն դադարեցրին Monero-ի փոխանակումը, ինչպես նաև գաղտնիության բարձրացման վրա հիմնված այլ կրիպտոարժույթներ: Առաջիններից էին, որոնք հրաժարվեցին անանուն կրիպտոարժույթներից, կորեական UpBit-ը և ճապոնական Coincheck-ը: Այս գործընթացում զգալի դեր խաղաց Ճապոնիայի ֆինանսական ծառայությունների գործակալության որոշումը, որն ուղղված էր անանուն կրիպտոարժույթների օգտագործման դեմ, որն ուժի մեջ մտավ 2018 թվականի հունիսի 18-ից: Ազդեց նաև FATF-ի կողմից կանոնակարգման խստացումը, որը պարտավորեցրեց փոխանակման ծառայություններին պարտադիր կերպով պահպանել CFT (ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքար) և AML (փողերի լվացման դեմ պայքար) ընթացակարգերը իրենց օգտատերերի նկատմամբ: Բանն այն է, որ գաղտնիության բարձրացմամբ կրիպտոարժույթների համար այս ընթացակարգերի պահպանումը տեխնիկապես անհնար է կամ ծառայության կողմից լրացուցիչ ծախսեր է պահանջում:

2019 թվականի վերջին Monero-ն, ինչպես և մյուս անանուն կրիպտոարժույթները, շարունակում է վաճառվել մեծ թվով փոխանակման ծառայություններում: Այնուամենայնիվ, մնում են մտավախություններ հետագա կանոնակարգման խստացման վերաբերյալ, ինչը կարող է բացասաբար անդրադառնալ ոչ միայն կրիպտոարժույթների գների, այլև նախագծերի հետագա զարգացման վրա:

2024 թվականին Binance-ը հեռացրեց Monero-ն մատչելի կրիպտոարժույթների ցանկից:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը՝
* Աղբյուրի կոդ Monero на Github

Կատեգորիա:Կրիպտոարժույթներ
Կատեգորիա:Մետաղադրամ