Քամորսիչ

**Քամորսիչ**, **քամու աշտարակ** կամ **քամու ընդունիչ** (), ավանդական ճարտարապետական տարր, որն օգտագործվում է շենքերում խաչաձև օդափոխություն և պասիվ հովացում ստեղծելու համար։ Գոյություն ունեն քամորսիչների շատ տարբերակներ՝ կախված տեղական գերակշռող քամիների ուղղվածությունից (միաուղղված, երկուղղված կամ բազմուղղված), դրանց բարձրության փոփոխությունից, օրվա ջերմաստիճանային ցիկլից, խոնավությունից և փոշու հեռացման անհրաժեշտությունից։ Հակառակ անվանման, քամորսիչները կարող են գործել նաև առանց քամու։

20-րդ դարի երկրորդ կեսում ժամանակակից ճարտարապետների կողմից անտեսված լինելով՝ 21-րդ դարի սկզբին դրանք կրկին սկսեցին օգտագործվել՝ օդափոխությունն ավելացնելու և օդորակման էներգիայի պահանջարկը կրճատելու համար։ Ընդհանուր առմամբ, քամորսիչ-օդափոխվող շենքի կառուցման արժեքը ավելի քիչ է, քան նմանատիպ շենքինը՝ ջեռուցման, օդափոխության և օդորակման (HVAC) ավանդական համակարգերով։ Պահպանման ծախսերը նույնպես ավելի ցածր են։ Ի տարբերություն էլեկտրական օդորակիչների և օդափոխիչների, քամորսիչներն անաղմուկ են և շարունակում են գործել էլեկտրական ցանցի խափանման դեպքում (ինչը հատկապես կարևոր է այն վայրերում, որտեղ ցանցային էներգիան անվստահելի է կամ թանկ)։

Քամորսիչները հիմնվում են տեղական եղանակի և միկրոկլիմայի պայմանների վրա, և ոչ բոլոր տեխնիկաները կգործեն ամենուր. նախագծման ժամանակ պետք է հաշվի առնել տեղական գործոնները։ Տարբեր ձևերի քամորսիչները լայնորեն օգտագործվում են Հյուսիսային Աֆրիկայում, Արևմտյան Ասիայում և Հնդկաստանում։ Սա պարզ, լայն տարածված գաղափար է, և կան ապացույցներ, որ քամորսիչներն օգտագործվել են հազարամյակներ շարունակ, և չկան հստակ ապացույցներ, որ դրանք չեն օգտագործվել նախապատմական ժամանակներում։ Այսպիսով, քամորսիչների «հայտնագործման վայրը» ինտենսիվ վիճարկվում է. Եգիպտոսը, Իրանը և Արաբական Միացյալ Էմիրությունները բոլորն էլ հավակնում են դրան։

Քամորսիչները խիստ տարբերվում են իրենց ձևով, ներառյալ բարձրությունը, լայնակի հատվածքի մակերեսը և ներքին ստորաբաժանումներն ու ֆիլտրերը։

Քամորսումը որոշ տարածում է գտել արևմտյան ճարտարապետության մեջ, և կան մի քանի առևտրային արտադրանքներ, որոնք օգտագործում են *քամորսիչ* անվանումը։ Որոշ ժամանակակից քամորսիչներ օգտագործում են սենսորներով կառավարվող շարժվող մասեր կամ նույնիսկ արևային էներգիայով աշխատող օդափոխիչներ՝ կիսապասիվ օդափոխության և կիսապասիվ հովացման համակարգեր ստեղծելու համար։

Քամու ընդունիչները երկար ժամանակ օգտագործվել են նավերում, օրինակ՝ դորադ արկղի տեսքով։ Քամորսիչները փորձարարական կերպով օգտագործվել են նաև քաղաքներում բացօթյա տարածքները հովացնելու համար՝ խառը արդյունքներով։ Ավանդական մեթոդները ներառում են նեղ, պատերով տարածքներ, այգիներ և ոլորուն փողոցներ, որոնք գործում են որպես սառը օդի պահեստարաններ, և թախտաբուշանման կառուցվածքներ (տես՝ գիշերային լվացման և կոնվեկցիայի բաժինները ստորև)։

## Տեղադրություն
[thumb|upright|Ութ հատվածով քարաշեն հողմաշտարակ Սուք Վաքիֆում, [Դոհա, Կատար]]
thumb| (Մալքաֆները) Եգիպտոսում 1878 թվական։ Կարճ փայտից և խսիրած աջ եռանկյունաձև պրիզմաներ, որոնց ուղղահայաց կողմը բաց է մնացել և ուղղված ուղիղ դեպի վեր կամ վար քամու վրա (հաճախ յուրաքանչյուր շենքից մեկը)։ Այս դիզայնը լավ է աշխատում այն ​​տարածքներում, որտեղ ուժեղ ցածր մակարդակի քամիներ են հետևողական ուղղությամբ։

Քամորսիչի կառուցվածքը կախված է տվյալ վայրում գերակշռող քամու ուղղությունից. եթե քամին սովորաբար փչում է միայն մեկ կողմից, այն կարող է ունենալ միայն մեկ բացվածք և ներքին բաժանումներ չունենալ։ Ավելի փոփոխական քամիների ուղղություններով տարածքներում կարող են լինել նաև ճառագայթաձև ներքին պատեր, որոնք աշտարակը բաժանում են ուղղահայաց հատվածների։ Այս հատվածները նման են զուգահեռ ծխնելույզների, բայց ունեն կողային բացվածքներ՝ ուղղված տարբեր ուղղություններով։ Ավելի շատ հատվածները նվազեցնում են հոսքի արագությունը, բայց բարձրացնում են արդյունավետությունը ոչ օպտիմալ քամու անկյունների դեպքում։ Եթե քամին հարվածում է բացվածքին ուղիղ, այն կմտնի ներս, բայց եթե հարվածում է բավականաչափ թեք անկյան տակ, այն կսահի աշտարակի շուրջը։

Ավելի ուժեղ քամիներով տարածքներում քամորսիչները ունեն ավելի փոքր ընդհանուր լայնական հատվածք, իսկ շատ տաք քամիներով տարածքները կարող են ունենալ բազմաթիվ ավելի փոքր խողովակներ՝ ներթափանցող օդը հովացնելու համար։ Քառակուսի հորիզոնական լայնական հատվածքով քամու աշտարակներն ավելի արդյունավետ են, քան կլորները, քանի որ սուր անկյունները հոսքը դարձնում են ավելի քիչ լամինար՝ խրախուսելով հոսքի բաժանումը. համապատասխան ձևավորումը մեծացնում է ներծծումը։

Ավելի բարձր քամորսիչները որսում են ավելի բարձր քամիներ։ Ավելի բարձր քամիները փչում են ավելի ուժեղ և հով (և տարբեր ուղղությամբ)։ Ավելի բարձր օդը սովորաբար նաև ավելի քիչ փոշոտ է։

Եթե քամին փոշոտ է կամ աղտոտված, կամ կան միջատներով փոխանցվող հիվանդություններ, ինչպիսիք են մալարիան և դենգե տենդը, ապա օդի զտումը կարող է անհրաժեշտ լինել։ Որոշ փոշի կարող է կուտակվել քամորսիչի հատակին, երբ օդը դանդաղում է (տես դիագրամը ներքևում), և ավելին կարող է զտվել համապատասխան բուսականության կամ միջատների ցանցի միջոցով։ Ֆիզիկական ֆիլտրերը սովորաբար նվազեցնում են թափանցման հոսքը, եթե հոսքը շատ պոռթկուն չէ։ Հնարավոր է նաև քամորսիչը լրիվ կամ մասնակի փակել։

Կարճ, լայն աջ եռանկյունաձև պրիզմա մալքաֆները սովորաբար երկուղղված են, դրվում են սիմետրիկ զույգերով և հաճախ օգտագործվում են *սալսաբիլի* (գոլորշիական հովացման բլոկ) և *շուքշեիքայի* (տանիքի լապտեր օդանցք) հետ։ Լայն մալքաֆները ավելի հաճախ օգտագործվում են ավելի խոնավ կլիմաներում, որտեղ մեծ ծավալով օդի հոսքն ավելի կարևոր է գոլորշիական հովացման համեմատ։ Ավելի տաք կլիմաներում դրանք ավելի նեղ են, և օդը հովանում է ներս մտնելիս։ Դրանք ավելի հաճախ են օգտագործվում Աֆրիկայում։ Մյուս կողմից, *բադգիրները* բազմակողմանի են (սովորաբար 4-կողմանի), և դրանք սովորաբար բարձր աշտարակներ են (մինչև 34 մետր բարձրությամբ), որոնք կարող են փակվել ձմռանը։ Դրանք ավելի տարածված են Պարսից ծոցի տարածաշրջանում և փոշեբուքներով տարածքներում։ Ավելի բարձր քամորսիչներն ունեն նաև ավելի ուժեղ ծխնելույզային էֆեկտ։

## Հովացման մեթոդներ
Գիշերային լվացումը հովացնում է տունը՝ մեծացնելով օդափոխությունը գիշերը, երբ դրսի օդն ավելի սառն է. քամու աշտարակները կարող են օգնել գիշերային լվացմանը։

Քամորսիչը կարող է նաև հովացնել օդը՝ քաշելով այն սառը առարկաների վրայով։ Չոր կլիմայում օրական ջերմաստիճանի տատանումները հաճախ ծայրահեղ են, անապատի ջերմաստիճանները գիշերը հաճախ իջնում են սառցակետից ցածր։ Հողի ջերմային իներցիան հավասարեցնում է օրական և նույնիսկ տարեկան ջերմաստիճանի տատանումները։ Նույնիսկ հաստ քարե պատերի ջերմային իներցիան շենքը գիշերը կպահի ավելի տաք, իսկ ցերեկը՝ ավելի հով։ Այսպիսով, քամորսիչները կարող են հովացնել՝ քաշելով օդը գիշերային կամ ձմեռային սառեցված նյութերի վրայով, որոնք գործում են որպես ջերմային պահեստարաններ։

Ջրի վրայով օդ քաշելով հովացնող քամորսիչները օգտագործում են ջուրը որպես ջերմային պահեստարան, բայց եթե օդը չոր է, դրանք նաև հովացնում են օդը գոլորշիական հովացմամբ։ Օդում եղած ջերմությունը գնում է ջրի մի մասի գոլորշիացման վրա և չի ազատվի մինչև ջուրը կրկին չխտանա։ Սա չոր օդը հովացնելու շատ արդյունավետ միջոց է։

Պարզապես օդի շարժումը նույնպես ունի հովացնող էֆեկտ։ Մարդիկ իրենց հովացնում են գոլորշիական հովացմամբ, երբ քրտնում են։ Հոսանքը խախտում է մարմնի կողմից տաքացված և ջրով հագեցած օդի սահմանային շերտը, որը կպչում է մաշկին, այնպես որ մարդը կզգա ավելի հով շարժվող օդում, քան նույն ջերմաստիճանի լճացած օդում։

### Օդի հոսքի ուժեր
thumb|Մի զույգ կարճ ավանդական քամորսիչներ (մալքաֆ); քամին ստիպողաբար իջնում ​​է քամու կողմը և հեռանում է թիկունքի վրա։ Կենտրոնում, ''շուկշեյկա'' (տանիքի լապտերի օդանցք), որն օգտագործվում էր ստվերում ներքևում գտնվող ''քաային''՝ միաժամանակ թույլ տալով, որ տաք օդը դուրս գա դրանից։

Քամորսիչը կարող է գործել երկու եղանակով՝ ուղղորդելով օդի հոսքը քամորսիչի մեջ փչող քամու ճնշման օգտագործմամբ կամ ուղղորդելով օդի հոսքը ջերմաստիճանային գրադիենտներից առաջացող պատի էֆեկտի ուժերի օգտագործմամբ։ Այս երկու ուժերի հարաբերական կարևորությունը վիճարկվել է։ Քամու ճնշման կարևորությունն աճում է քամու արագության մեծացման հետ և սովորաբար ավելի կարևոր է, քան պատի էֆեկտը այն պայմաններում, երբ քամորսիչն արդյունավետ աշխատում է։

Օդի հոսքի արագությունը նույնպես կարևոր է, հատկապես գոլորշիական հովացման համար (քանի որ այն աշխատում է միայն չոր օդի վրա և խոնավացնում է օդը)։ Հնարավոր է, որ քամու աշտարակով օդափոխվող շենքն ունենա շատ բարձր հոսքի արագություններ. մեկ փորձում չափվել է ժամում 30 օդի փոփոխություն։ Կարևոր է միատարր, կայուն հոսքը՝ առանց լճացած անկյունների։ Հետևաբար պետք է խուսափել տուրբուլենտ հոսքից. լամինար հոսքն ավելի արդյունավետ է մարդու հարմարավետությունը պահպանելու համար (ծայրահեղ օրինակի համար տես՝ Տեսլայի փական)։

Քամորսիչների հետ միասին հաճախ օգտագործվում են այլ տարրեր հովացման և օդափոխության համար՝ բակեր, գմբեթներ, պատեր և շատրվաններ, օրինակ, որպես օդափոխության և ջերմության կառավարման ընդհանուր ռազմավարության անբաժանելի մասեր։

#### Քամու ճնշում
Եթե քամորսիչի բաց կողմը դիմում է գերակշռող քամուն, այն կարող է «բռնել» այն և իջեցնել դեպի շենքի սիրտը։ Քամու աշտարակի քամուց պաշտպանված կողմի ներծծումը նույնպես կարևոր շարժիչ ուժ է, սովորաբար մի փոքր ավելի հաստատուն և պակաս պոռթկուն, քան քամու դիմացի կողմի ճնշումը (տես՝ Վենտուրիի էֆեկտ և Բեռնուլիի սկզբունք)։

Շենքի միջով քամին ուղղորդելը հովացնում է շենքի ներսում գտնվող մարդկանց։ Օդը հոսում է տան միջով և դուրս է գալիս մյուս կողմից՝ ստեղծելով միջանցիկ քամի. օդի հոսքի արագությունն ինքնին կարող է ապահովել հովացնող էֆեկտ։ Քամորսիչներն այս կերպ օգտագործվել են հազարավոր տարիներ։

Քամու աշտարակը, ըստ էության, ստեղծում է ճնշման գրադիենտ՝ շենքի միջով օդ քաշելու համար։ Հորիզոնական աերոդինամիկ մակերևույթներով պսակված քամու աշտարակներ են կառուցվել՝ այս ճնշման գրադիենտները ուժեղացնելու համար։ Ավանդական շուքշեիքա տանիքի ձևը նույնպես ստեղծում է ներծծում, երբ քամին փչում է դրա վրայով։

#### Կոնվեկցիա
thumb|Ուղղահայաց ջերմաստիճանի գրադիենտ, որը պայմանավորված է սենյակի ներսում օդի կայուն շերտավորումով։ Ուշադրություն դարձրեք անձից բարձրացող տաք օդին։

Պատի էֆեկտը սովորաբար չէ գլխավոր էֆեկտը, որը շարժում է քամորսիչի օդի շրջանառությունը ցերեկվա ընթացքում։

Անքամի միջավայրում քամորսիչը դեռ կարող է գործել՝ օգտագործելով ծխնելույզի էֆեկտը։ Տաք օդը, որն ավելի քիչ խտություն ունի, ձգտում է վեր բարձրանալ և դուրս գալ տան վերևից՝ քամու աշտարակի միջոցով։

Քամու աշտարակի ինքնին տաքացումը կարող է տաքացնել ներսի օդը (դարձնելով այն արևային ծխնելույզ), այնպես որ այն բարձրանում է և դուրս է քաշում օդը տան վերևից՝ ստեղծելով քարշ։ Այս էֆեկտը կարող է ուժեղանալ քամու աշտարակի հատակին ջերմության աղբյուրի առկայությամբ (ինչպես օրինակ՝ մարդիկ, յուրաքանչյուրը ~80 Վատտ), բայց սա տաքացնում է տունը և այն դարձնում պակաս հարմարավետ։ Ավելի գործնական տեխնիկա է օդը հովացնել, երբ այն հոսում է ներքև և ներս՝ օգտագործելով ջերմային պահեստարաններ և/կամ գոլորշիական հովացում։

Թախտաբուշը տարածք է, որը նման է հին հռոմեական տաբլինումին, բացվում է և՛ խիստ ստվերված բակի, և՛ հետևի այգու բակի վրա (այգու կողմը ստվերված է մաշրաբիյա ցանցով)։ Այն նախագծված է խաչաձև քամի որսալու համար։ Զեփյուռը առնվազն մասամբ առաջանում է կոնվեկցիայի պատճառով (քանի որ մեկ բակը սովորաբար ավելի տաք է, քան մյուսը), և կարող է նաև առաջանալ քամու ճնշման և գոլորշիական հովացման պատճառով, այնպես որ այգին և բակը օգտագործվում են որպես քամորսիչներ։

Պատի էֆեկտի ուժերն օգտագործվում են գիշերային լվացում առաջացնելու համար։

#### Գիշերային լվացում (ավելի սառը օդ)
Օրվա ջերմաստիճանային ցիկլը նշանակում է, որ գիշերային օդն ավելի սառն է, քան ցերեկային օդը. չոր կլիմայում՝ շատ ավելի սառը։ Սա ստեղծում է զգալի պատի էֆեկտի ուժեր։ Շենքերը կարող են նախագծվել այնպես, որ ինքնաբերաբար մեծացնեն օդափոխությունը գիշերը։

Տաք կլիմայում բակերը գիշերը լցվում են սառը օդով։ Այնուհետև այս սառը օդը հոսում է բակից հարակից սենյակներ։ Սառը գիշերային օդը հեշտությամբ կհոսի ներս, քանի որ այն ավելի խիտ է, քան բարձրացող տաք օդը, որին այն տեղահան է անում։ Բայց ցերեկը բակի պատերը և հովարը ստվերում են այն, մինչդեռ դրսի օդը տաքանում է արևից։ Սառը քարե շարվածքը նույնպես կսառեցնի մոտակա օդը։ Բակի օդը կդառնա կայուն շերտավորված, տաք օդը կլողա սառը օդի վրա՝ քիչ խառնվելով։ Այն փաստը, որ բացվածքները վերևում են, կպահի սառը օդը ներքևում, թեև այն չի կարող պատճառել ջերմաստիճանի անկում գիշերային նվազագույն ջերմաստիճանից ցածր։ Այս մեխանիզմը նույնպես աշխատում է քամու աշտարակներում։

### Ստորգետնյա հովացում
thumb|Շաբեստան, իրանական ճարտարապետության սառը հողից պաշտպանված սենյակ, որը կարելի է օդափոխել հողմակայիչներով։ Շատրվանային լողավազանն ավելացնում է գոլորշիացման սառեցում։ 
Քամորսիչը կարող է նաև հովացնել օդը՝ այն շփման մեջ դնելով սառը ջերմային զանգվածների հետ։ Դրանք հաճախ գտնվում են գետնի տակ։

Մոտավորապես 6մ խորության տակ, հողը և գրունտային ջրերը միշտ տարեկան միջին ջերմաստիճանի վրա են (MATT)։ Հողի ջերմային իներցիան հավասարեցնում է օրական և նույնիսկ տարեկան ջերմաստիճանի տատանումները։ Չոր կլիմայում օրական ջերմաստիճանի տատանումները հաճախ ծայրահեղ են, անապատի ջերմաստիճանները գիշերը հաճախ իջնում են սառցակետից ցածր։ Նույնիսկ հաստ քարե պատերի ջերմային իներցիան շենքը գիշերը կպահի ավելի տաք, իսկ ցերեկը՝ ավելի հով. տաք-չոր կլիմայում տարածված են բարձր ջերմային զանգվածով հաստ պատերը (աղյուս, քար, աղյուս), (թեև ժամանակակից պայմաններում երբեմն օգտագործվում են ջերմահաղորդման դեմ բարձր դիմադրությամբ բարակ պատեր)։ Այսպիսով, քամորսիչները կարող են հովացնել՝ քաշելով օդը գիշերային կամ ձմեռային սառեցված նյութերի վրայով, որոնք գործում են որպես ջերմային պահեստարաններ։

Քամորսիչները հաճախ օգտագործվում են նաև ավելի ցածր մակարդակի ներքին տարածքները օդափոխելու համար (օրինակ՝ շաբեստաններ), որոնք պահպանում են սառը ջերմաստիճանները օրվա կեսին, նույնիսկ առանց քամորսիչների։ Սառցատները ավանդաբար օգտագործվում են անապատային տարածքներում գիշերը սառեցված ջուրը պահելու համար կամ բարեխառն տարածքներում՝ ձմռան ընթացքում։ Դրանք կարող են օգտագործել քամորսիչներ՝ օդը շրջանառելու համար ստորգետնյա կամ կիսաստորգետնյա խցի մեջ, գոլորշիաբար հովացնելով սառույցը, որպեսզի այն հալվի միայն դանդաղ և մնա բավականին չոր։ Գիշերը քամորսիչները կարող են նույնիսկ բերել սառցակետից ցածր գիշերային օդը ստորգետնյա, օգնելով սառույց սառեցնել։

### Գոլորշիական հովացում
thumb|Սառեցման համար օգտագործվող հողմորսիչ և քանատ

Չոր կլիմայում կարող է օգտագործվել գոլորշիական հովացման էֆեկտը՝ օդի ներթողման տեղում ջուր տեղադրելով, այնպես որ քարշը քաշի օդը ջրի վրայով և հետո տուն։ Այս պատճառով երբեմն ասվում է, որ շատրվանը տաք, չոր կլիմայի ճարտարապետության մեջ նման է բուխարուն սառը կլիմայի ճարտարապետության մեջ։

Քամորսիչները օգտագործվում են գոլորշիական հովացման համար քանատի կամ ստորգետնյա ջրանցքի հետ համակցությամբ (որը նաև օգտագործում է վերը նկարագրված ստորգետնյա ջերմային պահեստարանը)։ Այս մեթոդում աշտարակի բաց կողմը դեմ է գերակշռող քամու ուղղությանը (աշտարակի կողմնորոշումը կարող է կարգավորվել վերևի ուղղորդիչ բացվածքներով)։ Երբ միայն քամուց պաշտպանված կողմն է բաց թողնված, օդը քաշվում է վեր՝ օգտագործելով Կոանդայի էֆեկտը։ Սա քաշում է օդը շենքի մյուս կողմի ներթողման մեջ։ Քանատի թունել բերված տաք օդը հովանում է՝ շփման մեջ մտնելով ջրի հոսքի և շրջապատող հողի հետ։ Գետնի մակարդակից ցածր հողը մնում է սառը՝ շնորհիվ մակերևույթից մի քանի մետր ներքև լինելու։ Վերադիր հողի մեկուսացումը և ջերմունակությունը պահպանում է նույն կայուն ջերմաստիճանը օր ու գիշեր, և քանի որ չոր կլիմայում գիշերները շատ սառն են, հաճախ սառցակետից ցածր, այդ կայուն ջերմաստիճանը բավականին սառն է։ Օդը նաև գոլորշիաբար հովանում է, երբ քանատի ջրի մի մասը գոլորշիանում է, երբ տաք, չոր մակերևութային օդն անցնում է դրա վրայով. օդում եղած ջերմային էներգիան կլանվում է որպես գոլորշիացման էներգիա։ Այսպիսով, չոր օդը նաև խոնավանում է նախքան շենք մտնելը։ Հովացած օդը քաշվում է վեր շենքի միջով և վերջապես դուրս քամորսիչից, կրկին Կոանդայի էֆեկտի շնորհիվ։ Ընդհանուր առմամբ, սառը օդը հոսում է շենքի միջով՝ նվազեցնելով կառույցի ընդհանուր ջերմաստիճանը։

Սալսաբիլը շատրվանի տեսակ է հոսող ջրի բարակ շերտով, ձևավորված մակերեսի մակերեսը առավելագույնի հասցնելու և այդպիսով գոլորշիական հովացումը առավելագույնի հասցնելու համար։ Քամորսիչները հաճախ օգտագործվում են սալսաբիլների հետ՝ ջրի մակերևույթի վրա չհագեցած օդի հոսքը առավելագույնի հասցնելու և հովացված օդը շենքում անհրաժեշտ տեղ հասցնելու համար։

Թաց գորգը նույնպես կարող է կախվել քամորսիչի ներսում՝ ներթափանցող օդը հովացնելու համար։ Սա կարող է նվազեցնել հոսքը, հատկապես թույլ քամիների դեպքում։ Սակայն, այն կարող է նաև առաջացնել սառը օդի ներքևի հոսք անքամի պայմաններում։ Քամու աշտարակի ներսում գոլորշիական հովացումը պատճառում է աշտարակի օդի իջեցում՝ առաջացնելով շրջանառություն։ Սա կոչվում է պասիվ ներքևի հոսքի գոլորշիական հովացում (PDEC)։ Այն կարող է նաև առաջանալ փոշեցրիչ ծայրապանակների օգտագործմամբ (որոնք ունեն խցանվելու միտում, եթե ջուրը կոշտ է) կամ սառը ջրի հովացման կոճերի (ինչպես հիդրոնիկ հատակի տակի ջեռուցումը հակառակ ուղղությամբ)։

## Քամորսիչներ և կլիմայի փոփոխություն
Քամորսիչները կարող են օգտագործվել կլիմայի փոփոխության մեղմացման համար, քանի որ դրանք կարող են «նվազեցնել շենքի էներգիայի սպառումը և ածխածնի արտանետումները», ինչպես նաև կլիմայի փոփոխությանը հարմարվելու համար, քանի որ դրանք նպաստում են հովացմանը ավելի տաք կլիմայում։ Քամորսիչները կարող են իջեցնել տան ներսի ջերմաստիճանը 8-12°C-ով (14-22°F) արտաքին ջերմաստիճանի համեմատ։

Պատուհանի քամորսիչը կարող է նվազեցնել շենքի ընդհանուր էներգիայի օգտագործումը 23.3%-ով։

## Տարածաշրջանային օգտագործում
### Աֆրիկա

#### Եգիպտոս
Եգիպտոսում քամորսիչները հայտնի են որպես մալքաֆ ()։ Դրանք սովորաբար ունեն ուղիղ եռանկյուն պրիզմայի տեսք՝ ուղղահայաց կողմը բաց է թողնված և ուղղված է անմիջապես քամու ուղղությամբ կամ հակառակ (յուրաքանչյուր շենքում մեկական)։ Դրանք լավագույնս աշխատում են, երբ կողմնորոշված են քամու ուղղությունից 10 աստիճանի սահմաններում. ավելի մեծ անկյունները թույլ են տալիս քամուն փախչել։ Քամորսիչներն օգտագործվել են հին եգիպտական ավանդական ճարտարապետության մեջ[9] և սկսել են դուրս մղվել օգտագործումից միայն 20-րդ դարի կեսերին։ Այժմ դրանց օգտագործումը վերանայվում է, քանի որ օդորակումը կազմում է Եգիպտոսի էլեկտրական էներգիայի պիկային պահանջարկի 60%-ը (և հետևաբար էլեկտրաէներգիայի արտադրության հզորությունների 60%-ի անհրաժեշտությունը)։

Եգիպտոսում քամորսիչները հաճախ օգտագործվում են պասիվ հովացման այլ տարրերի հետ համատեղ։


Պատկեր:Byggnadskonsten, Fornegyptiska boningshus, Nordisk familjebok.png|Բնակելի տուն Հին Եգիպտոսում՝ հողմորսիչով. Եգիպտոսի Նեբ-Ամունի փարավոնական տան նկարից, որը թվագրվում է 19-րդ դինաստիայից, մ.թ. ա․ 1300 թվական (Բրիտանական թանգարան)։
Պատկեր:Ancient Egyptian House miniature showing windcatchers.jpg|Հին եգիպտական ​​տան մանրանկարչություն, որտեղ պատկերված են հողմորսիչներ, որոնք թվագրվում են Եգիպտոսի վաղ դինաստիկ ժամանակաշրջանից, հայտնաբերվել է Կահիրեի մոտ գտնվող Աբու Ռավշում։ Այժմ Լուվրում։
Պատկեր:RPM Ägypten 003.jpg|Հին եգիպտական ​​տան մոդել հողմորսիչով, Roemer- und Pelizaeus-Museum Hildesheim


Պատկեր:صور متنوعة من داخل القلعة 26.jpg|Հողմորսիչներ և շուկշեյկա տանիքներ, որոնք ստվերում են նեղ օդային լիսեռի բակերը, Կահիրեի միջնաբերդ
Պատկեր:View over Khartoum.jpg|Քամին որսորդներ Սուդանի Խարտում քաղաքում


### Մերձավոր Արևելք և Ասիա
thumb|Դոհայում գտնվող Կատարի համալսարանը արտասովոր քամորսիչներ ունի։
Քամորսիչները տարածված են բազմաթիվ մերձավորարևելյան երկրներում՝ իսլամական մշակույթի տարածման ազդեցությամբ։

#### Իրան
Իրանում քամորսիչը կոչվում է *բադգիր*, *բադ* «քամի» + *գիր* «որսիչ» ()։ Այս սարքերն օգտագործվել են աքեմենյան ճարտարապետության մեջ։ Դրանք օգտագործվում են Կենտրոնական իրանական սարահարթի տաք, չոր շրջաններում և տաք, խոնավ ծովափնյա շրջաններում։

Կենտրոնական Իրանը բնութագրվում է ջերմաստիճանի մեծ օրական տատանումներով և չոր կլիմայով։ Շենքերի մեծ մասը կառուցված է բարձր մեկուսացման արժեք ունեցող հաստ խեցեղենից։ Անապատային օազիսների շուրջ կենտրոնացած քաղաքները սովորաբար շատ խիտ են կառուցված՝ բարձր պատերով և առաստաղներով, առավելագույնի հասցնելով ստվերը գետնի մակարդակին։ Ուղիղ արևի ջերմությունը նվազագույնի է հասցվում արևից հեռու ուղղված փոքր պատուհաններով։

Քամորսիչների արդյունավետությունը հանգեցրել է դրանց կանոնավոր օգտագործմանը որպես սառեցնող սարք Իրանում։ Շատ ավանդական ջրամբարներ (*աբ անբարներ*), որոնք ընդունակ են ամռան ամիսներին ջուրը պահել գրեթե սառցակալման ջերմաստիճանում, կառուցված են քամորսիչներով։ Գոլորշիացման միջոցով հովացման էֆեկտն ամենաուժեղն է ամենաչոր կլիմայական պայմաններում, ինչպիսին է իրանական սարահարթը, ինչը հանգեցրել է քամորսիչների լայնորեն տարածված օգտագործմանը այնպիսի չոր շրջաններում, ինչպիսիք են Յազդը, Քերմանը, Քաշանը, Սիրջանը, Նաինը և Բամը։[thumb|Պարզ քամորսիչներ [Հայդարաբադ (քաղաք, Հնդկաստան)|Հայդարաբադում, Սինդ, 1800-ական թվականներին. երկպատի քառակուսի աշտարակներ՝ անկյունագծով թեքված սիլիոնային տանիքներով։|ձախից|263x263փքս]]
Քամորսիչները սովորաբար ունեն մեկ, չորս կամ ութ բացվածք։ Յազդ քաղաքում բոլոր քամորսիչները քառակող կամ ութանկյուն են։ Քամորսիչի կառուցվածքը կախված է տվյալ վայրում օդի հոսքի ուղղությունից. եթե քամին սովորաբար փչում է միայն մեկ կողմից, այն կառուցվում է միայն մեկ քամուն հակառակ բացվածքով։ Սա է ամենատարածված ոճը Մեյբոդում՝ Յազդից 50 կիլոմետր հեռավորության վրա. քամորսիչները կարճ են և ունեն մեկ բացվածք։

Իրանում քամորսիչները կարող են բավականին բարդ լինել՝ պայմանավորված դրանց՝ որպես կարգավիճակի խորհրդանիշ օգտագործմամբ։

Փոքր քամորսիչը ավանդական պարսկական ճարտարապետության մեջ կոչվում է *շիշ-խան*։ Շիշ-խանները դեռ կարելի է տեսնել Ղազվինի և Իրանի այլ հյուսիսային քաղաքների աբ անբարների վրա։ Դրանք, կարծես թե, ավելի շատ գործում են որպես օդափոխիչներ, քան ջերմաստիճանի կարգավորիչներ, ինչպիսիք տեսնում ենք Իրանի կենտրոնական անապատներում։


Պատկեր:Dolat Abad Garden - Pavilion 02.jpg|Իրանի Յազդի Դովլաթաբադ պարտեզի հողմաբադը. գոյություն ունեցող ամենաբարձր քամորսիչներից մեկը
Պատկեր:Borujerdiha.jpg|Բորուջերդի տունը, Քաշան, Կենտրոնական Իրան։ 1857 թվականին կառուցված այն հին պարսկական անապատային ճարտարապետության հիանալի օրինակ է։ Երկու բարձրահասակ հողմորսիչները զովացնում են տան անդառունին (գավիթը)։
Պատկեր:Windcatcher at Ganjali Khan Complex, Kerman.jpg|Գյանջալի Խան համալիրի հողմորսիչ, Քերման, Իրան
Պատկեր:Badgir-golestan-palace-tehr.jpg|Գոլեստան պալատ, Թեհրանում, Իրան
Պատկեր:نمای زیرین بادگیر.JPG|Ներքևից, ներսից հողմաշտարակ, որը ցույց է տալիս, որ այն մասամբ փակված է
thumb|Խորհրդի տուն 2. Հողմային աշտարակներ բետոնե կիրճում դեպի ձախ։|ձախից|234x234փքսthumb|Zénith de Saint-Étienne Métropole-ն ունի չափազանց լայն ալյումինե հողմորսիչ։|263x263փքս

### Ավստրալիա
Մելբուռնի Council House 2-ը ունի 3 հարկ բարձրությամբ «ցնցուղային աշտարակներ», որոնք պատրաստված են կտորից և պահվում են խոնավ վիճակում՝ յուրաքանչյուրի վերևում կաթկթող ցնցուղի գլխիկի միջոցով։ Գոլորշիացման միջոցով հովացումը սառեցնում է օդը, որն այնուհետև իջնում է շենք։

### Եվրոպա
#### Ֆրանսիա
Սենտ Էտիենի Մետրոպոլի Զենիթը բազմաֆունկցիոնալ դահլիճ է, որը կառուցվել է Օվերն-Ռոն-Ալպերում (հարավային Ֆրանսիայի ցամաքային մասում)։ Այն ներառում է շատ մեծ ալյումինե քամորսիչ, որը շատ ավելի թեթև է, քան կլիներ համարժեք քարե քամորսիչը։ Քամորսիչի չափսը թույլ է տալիս այն աշխատել ցանկացած քամու ուղղությամբ,[2] քամու հոսքին ուղղահայաց կտրվածքի մակերեսը մնում է մեծ։thumb|Բարբադոսում գտնվող Kensington Oval ծղրիդների խաղադաշտը նույնպես օգտագործում է շատ լայն ալյումինե հովանոց։

#### Միացյալ Թագավորություն
Քենթի Bluewater առևտրի կենտրոնն օգտագործում է քամորսիչ աշտարակներ։ Լեսթերի Դե Մոնֆորտ համալսարանի Queen's շենքն օգտագործում է ծխնելույզային էֆեկտով աշտարակներ՝ օդափոխության համար։

### Ամերիկաներ
Քամորսիչ է օգտագործվել Յուտայի Զայոն ազգային պարկի այցելուների կենտրոնում, որտեղ այն գործում է առանց մեխանիկական սարքերի՝ ջերմաստիճանը կարգավորելու համար։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* G.R Dehghan Kamaragi (January 2016). "Badgirs, Persian Gulf".
*  *(free fulltext)*
* 

Կատեգորիա:Աշտարակներ
Կատեգորիա:Գիտությունն Իրանում
Կատեգորիա:Իսլամական ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Իրանական հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Իրանական ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Իրանի պատմություն
Կատեգորիա:Կրիոտեխնիկա
Կատեգորիա:Ճարտարապետական տարրեր
Կատեգորիա:Շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Կատեգորիա:Ջերմատեխնիկա
Կատեգորիա:Վերականգնվող էներգիա
Կատեգորիա:Օդափոխություն