Գրքի թվայնացում

մինի|320px|Գերժամանակակից ''APT BookScan'' սկաներ
**Գրքի թվայնացում**, գործընթաց, որի ընթացքում թղթե գրքերը դարձնում են էլեկտրոնային (թվայնացնում են)։ Էլեկտրոնային գրքերը կարող են ստեղծել էլեկտրոնային գրադարան և տարածվել համացանցում։ Թվայնացված գրքերը հեշտ են տարածվում, նվագարկվում և կարդացվում էկրանին։ Սովորաբար թվայնացված գրքերը պահվում են՝ DjVu, Portable Document Format (PDF), JPG կամ TIFF ֆորմատներով։ Հիմնական նկարը վերարտադրելու համար օգտագործվում է գրանշանների օպտիկական ճանաչում (OCR)։ Նկարների սկանավորումը կարող է կատարվել մեխանիկական կամ ավտոմատացված։ Սովորական սկաներներում գիրքը դրվում է ապակու վրա, գրքի վրա լույս է ընկնում, և օպտիկական մեխանիզմը սկանավորում է՝ էկրանը շարժվելով ապակու տակից։ Այլ գրքային սկաներներ օգտագործում են V-աձև շրջանակ և էջերը նկարում են վերևից։ Էջերը կարող են թերթվել ավտոմատ կամ ձեռքով։ Մասնագիտացված սկաներները ապակին սեղմում են թղթին՝ դրանով էլ վերացնելով սկանավորման թերությունները։ Սկանավորումից հետո ծրագիրը շտկում է փաստաթղթի նկարը, հավասարեցնում, վերափոխում է այն՝ դարձնելով տեքստ և վերածում էլեկտրոնային գրքի։ Մարդիկ հիմանակում ստուգում են սկանավորված նկարները՝ սխալների ուղղման համար։

118 կետ/սմ խտությունը սովորական սկանավորման համար համարվում է նորմալ, սակայն բարդ և եզակի գրքերի համար օգտագործվում է ավելի բարձր կետայնություն։ Գերժամանակակից սկաներները ունակ են սկանավորելու գրեթե 1000 էջ մեկ ժամում։ Գոյություն ունեն ձեռքի սկաներներ, որոնք ունակ են թվայնացնել ավելի քան 1200 էջ ժամում։

## Թվայնացման մեթոդներ
Նախկինում հաճախ օգտագործվել է տեքստի մեխանիկական մուտքագրում։

Այսօր թվայնացման պրոցեսն ունի երկու մոտեցում․
# Պարտադիր՝ ստանալ էջերի պատճենը գրաֆիկական նկարի տեսքով՝ սկանավորման կամ նկարահանման եղանակով։ Այս պարագայում ամբողջությամբ պահպանվում է էջի կառուցվածքը և ձևավորումը, բացառվում է սխալի առկայությունը, սակայն անհնար է դառնում որոնումը կամ մեջբերման համար ինչ-որ քաղվածքի դուրսբերումը։
# Կամընտիր՝ սկանավորումը կատարվում է գրանշանների օպտիկական ճանաչման սկզբունքով և պահպանվում է էլեկտրոնային գրքերի համար նախատեսված ֆորմատներից մեկով։ Այս դեպքում հնարավորություն է առաջանում որոնումը գրքում և մեծամասշտաբ գրքերի ինդեքսացումը, սակայն բարդություններ են առաջանում օրիգինալ կառուցվածքի, նկարերի և սխեմաների պահպանման հարցում, և գրեթե անխուսափելի են դառնում սխալները։

Վերջին շրջանում ավելի հաճախ օգտագործվում են տեքստերի ավտոմատ ճանաչման ռեժիմը և օրիգինալ կառուցվածքի պահպանումը, ինչը թույլ է տալիս միավորել երկու մոտեցումների առավելությունները։

## Գրքային սկաներներ
Գրքային սկաներներ հատուկ նեղ մասնագիտական սկաներներ են, որոնք նախատեսված են ավելի արագ կամ հարմար սկանավորման համար։ Կարելի է առանձնացնել 3 նմանատիպ սկաներների տիպեր՝ 
* պլանշետային՝ սկաներներ, որոնք նախատեսված են տնային օգտագործման համար։
* պլանտարային՝ պրոֆեսիոնալ գերզարգացած սկաներներ։
* ռոբոտացված՝ հորինված գերտեխնոլոգիական սկաներներ, որոնք օժտված են  տարատեսակ կոնստրուկցիաներով, որոնք նախատեսված են էջերի ավտոմատացված թերթման համար։

Վերջին երկու տիպի սկաներներում հիմնականում օգտագործվում է ոչ թե սկանավորող մեխանիզմ, այլ բարձր կետայնության թվային տեսախցիկներ։ Որոշ մոդելներում օգտագործվում է երկու տեսախցիկ, որոնք մեկը մյուսի հանդեպ տեղադրված են այնպիսի անկյունով, որ երկուսն էլ նկարեն միաժամանակ։

Պլանտերային և ռոբոտացված սկաներները թույլ են տալիս սկանավորել 500-ից 2000 էջ ժամում, իսկ լավագույն մոդելները՝ 2500-ից մինչև 3000 էջ ժամում։

## Պրոֆեսիոնալ գրքային սկաներներ
thumb|right|V-աձև ATIZ սկաների օրինակ
thumb|right|Տիպիկ գրքային սկաների օրինակ
Պրոֆեսիոնալ գրքային սկաներները սկանավորում են օրիգինալից՝ երկու տեսախցիկի և լույսի աղբյուրի շնորհիվ։ Այսպիսի սկաներների առավելությունը կայանում է իր նկարման բարձր արագության մեջ, ինչպես նաև՝ գիրքը 180 աստիճանով բացելու անհրաժեշտության բացակայության։ Սակայն նմանատիպ սկաներների արժեքը հասնում է 10 000 դոլլարի։

## Սկանավորում էջի կտրմամբ
Սա օգտագորվում է, երբ գրքի սկանավորումը ունի ոչ մեծ բյուջե․ սրա ընթացքում էջը կտրվում և հանվում է բուն գրքից։ Այս միջոցով գիրքը դառնում  է փաստաթղթերի տուփ, որոնք հնարավոր կլինի ներբեռնել սովորական սարքի մեջ, սակայն սա չի համարվում սկանավորման լավ տարբերակ, մասնավորապես՝ եզակի և հին գրքերի համար կամ այն դեպքում, երբ գիրքը թանկ է կամ հավաքածուի մաս է կազմում։ Այս սկանավորման տեսակի համար կա երկու բարդություն․ առաջինը՝ էջի կտրումը, իսկ երկրորդը՝ բուն սկանավորումը։

### Էջի կտրում
500-ից մինչև 1000 էջերի կտրումը կարելի է իրականացնել թղթի համար նախատեսված հատուկ գիլյոտնիով։ Կտրումն իրականացվում է մեծ դանակի միջոցով, որը շարժվում է ուղիղ և կտրում թղթի ողջ երկայնքով։ Դանակի կոթունն ունակ է իր վրա կրել մի քանի կիլոգրամ ուժ, որն անհրաժեշտ է մեծ քանակի թուղթ կտրելու համար։ Որոշ ժամանակ կտրելուց հետո այն սկսում է կտրել ոչ սխալ, իսկ ուժը, որը պետք է գործադրել կտրելու համար, ավելանում է։ Գիլյոտինով կտրելու ընթացքում դանակը բթանում է, այդ իսկ պատճառով այն պետք է սրել։

### Սկանավորում
Երբ թղթերը առանձնացված են կազմից այն կարելի է սկանավորել շնորհիվ սովորական պլանշետային սկաների կամ սկաների, որն օգտագործում է ավտոմատ թղթերի փոխանցում։ Սակայն դեֆեկտավոր թղթերը դժվար է սկանավորել վերջինիս միջոցով։ Նրանք նախատեսված են միաչափ էջերի սկանավորման համար, և տարբեր չափերի էջեր սկանավորելու դեպքում նրանք կդառնան անորակ։

## Առանց միջամտության սկանավորում
Սկանավորում նախատեված կարված և կտրված գրքերի համար։ Շնորհիվ հատուկ V-աձև կառուցվածքի այն կարող է թվայնացնել գրքերը։ Գիրքը մնում է նույն դիրքում։ Թվայնացման արագությունը 500-700 էջ ժամում։ Կան մոդելներ որոնք թերթում են էջերը ավտոմատ, սակայն որոշ մոդելներում անհրաժեշտ է այն կատարելի ձեռքով։ Էջի չափը պետք է լինի А2-А4: Ստացված նկարները ունենում են 130—470 dpi կետայնություն։ Այսպիսի սկաներները զբաղեցնում են մեծ տարածք։ Արդիականացվում է շնորհիվ տեսախցիկի։ Մեկնարկվում է մեկ ստեղնի միջոցով։

## Գրքերի թվայնացման խոշոր նախագծեր
մինի|Համալսարանի գրադրանում օգտագործվող սկանավորման սարք
Մի շարք խոշոր գրադարաններ ներկայացնում են գրեքերի թվայնացման ծառայություններ։ Հիմնական չափանիշները՝ հրապարակումները պետք է լինեն հանրային տիրույթում և պետք է հանձնվեն պահման։

### Գոյություն ունեցող նախագծներ
* «Scan-on-demand», անվճար ինտերենտ նախագիծ Open Library, որտեղ ցանկացած մարդ կարող է ընտրել գիրք ցանկից, որը պարունակում է XIX—XX դարի գրականության մեծ մասը։ Թվայանացումը իրականացվում է շնորհիվ Ինտերնետ Արխիվի։ openlibrary.org կայքում հավաքվել են ավելի քան մեկ միլլիոն թվայնացված հրապարակումներ։
*«DigiWunschbuch», թվայնացման կենտրոն և համալսարանի պետական գրադարանի նախագիծ, որը թվայնացումը կատարում է վճարի դիմաց, այդպիսով պատվիրողը ստանում է պահանջվող գրքի թվային պատկերը սկավառակի վրա։

## Արտաքին հղումներ
* Ամեն ինչ գրքերի թվայնացման մասին

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արխիվագիտություն
Կատեգորիա:Գրադարանավարություն
Կատեգորիա:Գրքեր
Կատեգորիա:Հրատարակություն