Անտուն կատուներ

**Անտուն** կամ **փողոցային կատուներ,** ընտանի կատուներ, որոնք չունեն տեր, ապրում են դրսում և խուսափում մարդկանց հետ շփումից. նրանք թույլ չեն տալիս իրենց ձեռք տալ կամ վերցնել և սովորաբար մնում են մարդկանցից թաքնված:

Անտուն կատուները կարող են բազմանալ տասնյակ սերունդների ընթացքում և դառնալ տեղական ապեքս գիշատիչներ կամ մեզոպրեդատոր գիշատիչներ քաղաքային, սավաննային և թփուտային միջավայրերում, հատկապես կղզիներում, որտեղ տեղական կենդանիները գիշատիչների հետ մեկտեղ չեն զարգացել։ Անտուն որոշ կատուներ կարող են ավելի հանգիստ վերաբերվել այն մարդկանց, ովքեր կանոնավոր կերպով կերակրում են իրենց, սակայն նույնիսկ երկարատև սոցիալականացման փորձերից հետո նրանք սովորաբար մնում են անտարբեր մարդկանց նկատմամբ և առավել ակտիվ են մթնշաղից հետո։ Աշխարհում 700 միլիոն կատուներից մոտավորապես 480 միլիոնը անտուն են:

Անտուն կատուները կործանարար ազդեցություն են ունենում վայրի բնության վրա, և ընդերքի պահպանման կենսաբանները նրանց համարում են Երկրի վրա ամենավտանգավոր ինվազիվ տեսակներից մեկը: Նրանք ընդգրկված են աշխարհի 100 ամենավատ ինվազիվ օտար տեսակների ցանկում: Անտուն կատուների պոպուլյացիաները վերահսկելու փորձերը լայնորեն տարածված են, սակայն դրանց ազդեցությունը առավել ակնառու է բացառապես այն պահպանվող տարածքներում, որոնք շրջափակված են հատուկ նպատակով կառուցված ցանկապատերով։

Կենդանիների իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվող որոշ խմբեր պաշտպանում են անտուն կատուների բազմացումը կանխելու համար բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրերը: Գիտական ​​​​ապացույցները ցույց են տվել, որ այս ծրագիրը արդյունավետ չէ անտուն կատուների պոպուլյացիաները վերահսկելու համար:

## Սահմանումներ

«Անտուն կատու» տերմինի իմաստը տարբեր է կախված ասնագիտություններից և երկրներից և երբեմն օգտագործվում է այլ տերմինների հետ փոխարինաբար, ինչպիսիք են՝ *ազատ շրջող, փողոցային, նրբանցքային կամ համայնքային կատու։* Այս տերմիններից մի քանիսը օգտագործվում են նաև թափառող կատուների համար, չնայած փրկարարները, անասնաբույժները և հետազոտողները թափառող և անտուն կատուներին սովորաբար դասում են տարբեր կատեգորիաների: Թափառող և անտուն կատուների միջև սահմանները հստակ չեն։ Ընդհանուր գաղափարն այն է, որ այն կատուները, որոնք ունեն տեր, բայց հեռանում են տնից, կարող են դառնալ թափառող կատուներ, իսկ որոշ ժամանակ վայրի բնության մեջ ապրած թափառող կատուները կարող են դառնալ անտուն կատուներ:

Ակտիվիստները, որոնք ձգտում են նորմալիզացնել անտուն կատուների գոյությունը շրջակա միջավայրում, փորձում են անտուն կատուներին վերանվանել համայնքային կատուներ։

Կենսաբանները նշում են, որ այս նոր տերմինը մեղմասություն է և շեղում է ուշադրությունն այն հանգամանքից, որ անտուն կատուները շրջակա միջավայրի խնդիր են, և որ տերմինը ենթադրում է, որ անտուն կատուները գոյություն ունեն այն համայնքների համաձայնությամբ, որտեղ նրանք ապրում են, և որ հանրությունն ունի բարոյական պարտավորություն աջակցելու նրանց բնության մեջ։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ հասարակությունը չի աջակցում դրսում ազատ շրջող մեծ թվով կատուների գոյությանը, սակայն հարցումներում այս տերմինի տարբեր ձևակերպումները, կարծես, ազդում են այն բանի վրա, թե մարդիկ որքանով են աջակցում տարբեր լուծումներին:

### Միացյալ Թագավորություն
Միացյալ Թագավորությունում անտուն կատու համարվում է այն կատուն, որը չի ցանկանում շփվել մարդկանց հետ, գոյատևում է մարդկային օգնությամբ կամ առանց դրա, և թաքնվում կամ պաշտպանվում է, երբ փորձում են իրեն բռնել՝ թույլ չտալով ձեռք տալ: Կենդանիների փրկարարներն ու անասնաբույժները կատուներին անտուն են համարում, երբ նրանք շատ չեն շփվում մարդկանց հետ, մասնավորապես՝ մինչև ութ շաբաթական դառնալը, խուսափում են մարդկանցից և նախընտրում են փախչել, քան հարձակվել մարդկանց վրա։ Անտուն կատուները տարբերվում են ընտանի կատուներից՝ հիմնվելով նրանց սոցիալականացման, տեր ունենալ կամ չունենալու և փակ կամ ազատ տարածքում պահվելու մակարդակի, ինչպես նաև մարդկանց նկատմամբ վախի, փոխազդեցության և կախվածության աստիճանի վրա։ Սակայն անասնաբույժներն ու փրկարարները համաձայն չեն այն հարցում, որ անտուն կատուն մարդուն տեսնելիս հակված կլինի մլավոց հանելու կամ հարձակվելու նրա վրա և համաձայն չեն այն հարցում, որ չափահաս անտուն կատուներին հնարավոր է ընտելացնել:

### Իտալիա

Իտալիայում անտուն կատուները պաշտպանված են 1991 թվականից, և նրանց սպանելն անօրինական է համարվում: Հռոմում Անասնաբուժական հանրային ծառայությունների անասնաբույժները նրանց վիրաբուժական եղանակով ստերիլիզացնում են։ Անտուն կատուների ստերիլիզացման ծրագրեր են իրականացվում նաև Պադովա և Վենետիկ գավառներում։

### Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում փրկարարական և անասնաբուժական հաստատություններում անցկացված հարցումը ցույց տվեց, որ անտուն կատվի համընդհանուր ընդունված սահմանում գոյություն չունի։ Շատ հաստատություններ կիրառում էին սպասման ժամանակահատվածներ՝ գնահատելու համար՝ կատուն անտո՞ւն է, թե ոչ, հետևելով, թե ժամանակի ընթացքում արդյո՞ք նա դառնում է ավելի քիչ վախկոտ և խուսափողական, թե ոչ։ Այլ ցուցիչների թվում էին կատվի արձագանքը անկենդան առարկայով հպմանը, ինչպես նաև կատուների սոցիալական վարքագծի դիտարկումը տարբեր պայմաններում՝ օրինակ՝ մարդու հետ շփման ժամանակ, մարդու ներկայությամբ կամ երբ կատվին տեղափոխում էին ավելի հանգիստ միջավայր։

### Ավստրալիա
Ավստրալիայի կառավարությունը կատուներին, որոնք մարդկանց հետ չեն շփվում կամ անտեսված են մարդկանց կողմից, դասակարգում է որպես անտուն կատուներ, իսկ մարդկանցից կախում ունեցող կատուներին, որոնք չունեն տերեր՝ որպես կիսանտուն կամ թափառող կատուներ։ Սակայն նույնիսկ այսպես կոչված «կառավարվող գաղութները» հաճախ կործանարար ազդեցություն են ունենում վայրի բնության վրա, ինչպես ցույց է տրվել հարակից արգելոցներում տեղական կաթնասունների ոչնչացման ժամանակ, ինչպես դա տեղի ունեցավ պարկավոր մրջնակերների և վոյլիների հետ Արևմտյան Ավստրալիայում։ Անտուն կատուները համարվում են Ավստրալիայի կաթնասունների համար ամենամեծ սպառնալիքը, և Ավստրալիայի կառավարության վտանգված տեսակների դեմ պայքարի ռազմավարությունը անտուն կատուների դեմ պայքարը սահմանում է որպես գործողությունների գերակա խնդիր, որի սպառնալիքի գործակիցը կրկնակի գերազանցում է հաջորդ ամենաբարձր սպառնալիքի գործոնը։ Ոչ տեղական գիշատիչ լինելով՝ անտուն կատուները նպաստել են առնվազն 28 կաթնասուն տեսակների ոչնչացմանը, բացասական ազդեցություն ունեցել ոչնչացման եզրին գտնվող կենդանիների և բույսերի վրա, ամեն տարի Ավստրալիայում սպանել են ավելի քան 1.5 միլիարդ տեղական կաթնասունների, թռչունների, սողունների և գորտերի, ինչպես նաև 1.1 միլիարդ անողնաշարավորների, և նշանակալի սպառնալիք են հանդիսանում ազգային մակարդակով վտանգված ավելի քան 200 տեսակների համար։

### Ֆերմայի կատու

Ֆերմայի կատու, ազատ տեղաշարժվող տնային կատու, որն ապրում է գյուղատնտեսական ֆերմաների կատուների գաղութում ՝ անտուն կամ կիսանտուն վիճակում։ Ֆերմայի կատուները հիմնականում ապրում են դրսում և սովորաբար ապաստան են գտնում ախոռներում։ Նրանք մասամբ են ապահովվում սննդով և կաթով, բայց հիմնականում գոյատևում են կրծողների որսի հաշվին, ինչպիսիք են սև առնետը, շագանակագույն առնետը, սովորական դաշտամկները և Ապոդեմոս տեսակները: Անգլիայում ֆերմայի կատուների գաղութներ կան ֆերմաների մեծ մասում և բաղկացած են մինչև 30 կատուից։ Էգ ֆերմայի կատուները ցուցաբերում են ալոմայրության վարքագիծ. նրանք օգտագործում են համայնական բներ և հոգ են տանում գաղութի մյուս անդամների կատվի ձագերի մասին։ Որոշ կենդանիների փրկարարական կազմակերպություններ իրականացնում են ֆերմայի կատուների ծրագրեր և ստերիլիզացված անտուն կատուներին վերաբնակեցնում են այն մարդկանց մոտ, ովքեր ֆերմայի կատուներ են փնտրում։

### Նավի կատու
Ընտանի կատուները եղել են նավերի անձնակազմի անդամները առևտրային նավագնացության սկզբից ի վեր։ Փյունիկեցի և Էտրուսկացի առևտրականները հավանաբար կատուներ էին տանում իրենց առևտրային նավերով դեպի Իտալիա և Միջերկրածովյան կղզիներ։

## Պատմություն
Հին Եգիպտոսում կատուներին մեծարում էին կրծողներին և թունավոր օձերին սպանելու համար։ Կատուների ընտելացման սկզբնական պատճառը կարող է լինել կրծողների կողմից հետագայում մարդու սպառման համար պահվող հացահատիկային մշակաբույսերի սպառումը կամ աղտոտումը կանխելու անհրաժեշտությունը։ Կատուների տարածումը աշխարհի մեծ մասում, ենթադրվում է, որ սկիզբ է առել Եգիպտոսից։ Գիտնականները համաձայն չեն այն հարցի շուրջ, թե արդյոք կատուները ընտելացվել են Հին Եգիպտոսում, թե այնտեղ են ներմուծվել ընտելացումից հետո։ Փյունիկեցի առևտրականները կատուներին բերեցին Եվրոպա՝ առնետների պոպուլյացիաները վերահսկելու համար, իսկ վանականները՝ ավելի հեռու՝ Ասիա։ Հռոմեական բանակները նույնպես նպաստեցին կատուների տարածմանը և, ի վերջո, բերեցին նրանց Բրիտանիա։ Այդ ժամանակվանից ի վեր կատուները շարունակեցին ներմուծվել նոր երկրներ, հաճախ՝ նավաստիների կամ նորաբնակների կողմից։ Ենթադրվում է, որ կատուները Ավստրալիա են բերվել կա՛մ 1600-ական թվականներին հոլանդական նավաբեկությունների ժամանակ, կա՛մ 1700-ականների վերջին՝ անգլիացի գաղութարարների կողմից։ Այս ընտելացված կատուները սկսեցին անտուն կատուների պոպուլյացիաներ ձևավորել այն բանից հետո, երբ նրանց սերունդները սկսեցին ապրել մարդկանց հետ շփումից զատ։

19-րդ և 20-րդ դարերում մի քանի կատվի նմուշներ դասակարգվել են որպես վայրի կատվի ենթատեսակներ, որոնք այսօր համարվում են անտուն կատուների պոպուլյացիաներ։
*''Կորսիկական վայրի կատու'', որն առաջարկել է Լուի Լավոդենը 1929 թվականին, Կորսիկայի Բիգուլիայից վերցված կատվի նմուշի մաշկ և գանգ էր, որն ավելի փոքր և մուգ գույնի էր, քան եվրոպական վայրի կատվինը, ուներ շատ ավելի կարճ պոչ, քան աֆրիկյան վայրի կատուն, և երկու տեսակներից էլ տարբերվում էր իր մորթու գույնով և նախշերով։ Երբ Ռեջինալդ Իննես Պոուքոքը վերանայեց ֆելիս ցեղի կատուների մաշկերը, որոնք պահվում էին Լոնդոնի բնության պետական թանգարանում, նա եզրակացրեց, որ կորսիկական վայրի կատուն իրականում առանձին տեսակ չէ, այլ նույնն է, ինչ սարդինյան վայրի կատուն։ Համարվում է, որ կորսիկական վայրի կատուն Կորսիկա է ներմուծվել մեր թվարկության առաջին հազարամյակի սկզբին։ Կատուների մասին ամենավաղ հայտնի բրածո գրառումները թվագրվում են 14-րդ դարի սկզբին, սակայն ավելի հին քրոնոստրատիգրաֆիկ շերտերը բացահայտել են Երկաթի դարից ի վեր ներմուծված կենդանիների բրածոներ։
**[[Ֆելիս լիբիկա յորդանսի]]*, որն առաջարկել է Էռնստ Շվարցը  1930 թվականին, Մալյորկայի Սանտա Մարգարիտայից վերցված արու կենդանու գանգ և մաշկ էր, որն ավելի ցայտուն գծեր ուներ, քան աֆրիկյան վայրի կատվինը։ Սա նույնպես համարվում է կղզի ներմուծված ընտանի կատուներից սերված։
**[[Կրետեական վայրի կատու]]*, որն առաջարկել է Թեոդոր Հալտենորթը 1953 թվականին, Խանիայի շուկայում գնված կատվի մորթի էր, որը նման էր աֆրիկյան վայրի կատվին, բայց ուներ եվրոպական վայրի կատվի նման թփուտավոր պոչ: Գրովզը կրետեական վայրի կատվին համարում էր օտարածին անտուն կատու։

## Բաշխվածություն և բնակավայր

Անտուն կատուն ամենատարածված ցամաքային մսակերն է։ Այն հանդիպում է 55° հյուսիսային և 54.3° հարավային լայնությունների միջև՝ Ատլանտյան, Հնդկական և Խաղաղ օվկիանոսների, ինչպես նաև Միջերկրական ծովի կլիմայական գոտիների և կղզիների լայն շրջանակում, ներառյալ Կանարյան կղզիները, Պորտ-Քրոսը, Դասեն կղզին, Մարիոն կղզին, Խուան դե Նովա կղզին, Ռեյունյոնը, Հասիման, Օկինավա կղզին, Ռաուլ կղզին, Հերեկոպարե կղզին, Ստյուարտ կղզին, Մակուարի կղզին, Գալապագոսյան կղզիները, Սան Կլեմենտե կղզին, Իսլա Նատիվիդադը, Սան Խոսե կղզին և Նյու կղզին։ Անտուն կատուների գաղութներ հանդիպում են նաև ճապոնական Այնոշիմա, Հասիմա և Աոշիմա, Էհիմե կղզիներում։ Հավայան կղզիներում անտուն կատուների պոպուլյացիան հիմնականում եվրոպական ծագում ունի և, հավանաբար, այս կատուներն այնտեղ են ժամանել 19-րդ դարում նավերով։

Հռոմում անտուն կատուների գաղութները հսկվում են 1991 թվականից ի վեր։ Քաղաքային անտուն կատուները ուսումնասիրվել են Մադրիդում, Երուսաղեմում և Օտտավայում։

## Վարքագիծ և էկոլոգիա
Անտուն կատուների որոշ վարքագծեր հաճախ նկատելի են, չնայած անասնաբույժները, փրկարարները և հետազոտողները համակարծիք չեն դրանց տարածվածության հարցում։ Բաց տարածքում թափառող կատուները մարդկանցից խուսափում են։ Նրանք թույլ չեն տալիս, որ մարդիկ իրենց դիպչեն կամ շոշափեն, և երբ հնարավոր է, հետ են քաշվում կամ փախչում։ Երբ նրանց բռնում են, նրանք ձայն են արձակում, գռռում, բացում բերանը կամ հարվածում։ Նրանք թաքնվում են մարդկանցից և չեն մոտենում, չնայած որոշ անտուն կատուներ աստիճանաբար ավելի հանգիստ են զգում այն մարդկանց մոտ, ովքեր պարբերաբար կերակրում են նրանց։

Անտուն կատուների մեծ մասն ապրում է փոքր բնակավայրերում, չնայած որոշներն ավելի փոփոխական են, և անցնում են երկար ճանապարհներ որևէ տարածքում բնակվելու համար։ Արու անտուն կատուների բնակության տարածքը, որոնք սովորաբար երկու կամ երեք անգամ ավելի մեծ են, քան էգ կատուներինը, միջինում կազմում է 10 հա-ից (25 ակր) պակաս, բայց կարող է տատանվել գրեթե 300 հա-ից (740 ակր) մինչև 1 հա (2.5 ակր): Այս տատանումը հաճախ պայմանավորված է բազմացման սեզոնով, էգ կատուների հասանելիությունից, կատվի ստերիլիզացմամբ, տարիքից, օրվա ժամից և որսի առկայությունից։

Անտուն կատուների գոյությունը կապված է մարդկային բնակավայրերի հետ։ Գաղութները և թափառող անտուն կատուները բնակություն են հաստատում քաղաքային, մերձքաղաքային և գյուղական տարածքներում, ինչպիսիք են քաղաքներն ու ֆերմաները, որտեղ նրանք կարող են հեշտությամբ գտնել սնունդ կամ որսալ կենդանիներ։ Անտուն կատուներից շատերը կամ ընդհանրապես ոչ մի անտուն կատու չի հանդիպում մարդկանց բնակավայրերից հեռու։ Մինչ անտուն կատուները որսում են այլ փոքր կաթնասունների և սողունների, նրանց բնակության վայրերը չեն փոխվում՝ կախված որսի սեզոնային առկայությունից։ Սա ցույց է տալիս, որ անտուն կատուներն ունեն բավականին կայուն բնակության տարածք, և տեղափոխումները ավելի շատ կապված են զուգավորման հնարավորությունների, մարդկանց տրամադրած սննդի կայունության կամ այլ քիչ փոփոխվող ազդակների հետ։

### Գաղութներ

Անտուն կատուները հաճախ ապրում են գաղութներ կոչվող խմբերով, որոնք տեղակայվ են սննդի աղբյուրների և ապաստարանների մոտ։ Հետազոտողները համաձայն չեն գաղութներում անտուն կատուների շրջանում գերիշխող հիերարխիաների գոյության, չափի և կառուցվածքի վերաբերյալ։ Գաղութներում նկատվել են տարբեր տեսակի հիերարխիաներ, այդ թվում՝ բռնապետական ​​և գծային հիերարխիաներ։ Որոշ գաղութներ կազմակերպված են ավելի բարդ կառուցվածքներով, ինչպիսիք են հարաբերական հիերարխիաները, որտեղ առանձին կատուների սոցիալական կարգավիճակը տարբերվում է գտնվելու վայրից, օրվա ժամից կամ կատուների կողմից զբաղեցված գործունեությամբ, մասնավորապես՝ կերակրմամբ և զուգավորմամբ։

«Կառավարվող գաղութի» մասին հոգ են տանում մարդիկ, ովքեր կատուներին սնունդ և ջուր են մատակարարում, ապահովում են ապաստարաններ և անասնաբուժական խնամք, իրականացնում են բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրեր, գտնում են խնամատար տներ կատուների համար, որոնք կարող են սոցիալականացվել հետագա որդեգրման համար, և կրթում են շրջակայքի մարդկանց։

Հայտնի է, որ անտուն կատուները տեղափոխվում են գաղութից գաղութ, երբ բնակության վայրերը համընկնում են: Բացի այդ, գաղութների պոպուլյացիաները տատանվում են, քանի որ կատուները լքում են տները, և որոշ անտուն և կիսանտուն կատուներ հարմարվում են տնային կյանքին և դառնում ընտանի կենդանիներ։

### Սոցիալիզացիա
Անտուն կատվի ձագերին կարող են բռնել և սոցիալականացնել, ապա որդեգրել տուն։ Չկա համաձայնություն այն հարցում, թե որ տարիքում է կատվի ձագը դժվար դառնում սոցիալիզացվող, բայց առաջարկությունները սովորաբար տատանվում են յոթ շաբաթից մինչև չորս ամսական տարիքի միջև։ Չնայած մեծ կատուները երբեմն կարող են սոցիալականացվել, դա շատ երկար և դժվար գործընթաց է, և կատուն հազվադեպ է դառնում բարեկամական և կարող է մնալ վախկոտ։

2013 թվականին բրիտանացի մասնակցողների հետ անցկացված ուսումնասիրությունում երևաց, որ փրկարարները, անասնաբույժների համեմատ, ավելի պատրաստակամ էին փորձել ընտելացնել չափահաս անտուն կատուներին։ Անասնաբույժները ավելի հակված էին դեմ լինել այս պրակտիկային, որոշները արտահայտել են մտահոգություն այն մասին, թե ինչպես կարող է այդպիսի կատուն պահվել տնային միջավայրում։ 2010 թվականին Միացյալ Նահանգներում անասնաբույժների և փրկարարների հետ անցկացված հարցազրույցի ժամանակ հարցվածների 66%-ը մասնակցել է կատվի ձագերի համար նախատեսված սոցիալականացման ծրագրերին, իսկ 8%-ը՝ չափահաս կատուների համար նախատեսված սոցիալականացման ծրագրերին։

### Կերակուր

Անտուն կատուները տեղական էկոհամակարգերում կա՛մ մեզոպրեդատորներ են (միջին կարգի գիշատիչներ), կա՛մ ապեքս գիշատիչներ (առաջին կարգի գիշատիչներ)։ Նրանք որսում են ողնաշարավորների և անողնաշարավորների լայն տեսականի և սովորաբար նախընտրում են 100 գրամից (3.5 ունցիա) պակաս մարմնի քաշ ունեցող փոքր կենդանիներին, մասնավորապես կաթնասուններին, թռչուններին և մողեսներին։ Նրանց համաշխարհային որսի սպեկտրը ընդգրկում է ավելի քան 1000 տեսակ, որոնցից ամենատարածվածներն էին տնային մուկը, վայրի ճագարը, սև առնետը, տնային ճնճղուկը և սովորական սև սարյակը: Ավստրալիայում նրանք որսում են օտարածին տեսակներ, ինչպիսիք են վայրի ճագարն ու տնային մուկը, ինչպես նաև տեղական կրծողներին ու պարկավոր կենդանիներին, մասնավորապես՝ սովորական օղակաձև պոչով օպոսումին։

Միացյալ Նահանգներում որոշ մարդիկ պաշտպանում են անտուն կատուների օգտագործումը որպես աղավնիների և ինվազիվ կրծողների, ինչպիսիք են տնային մուկը և շագանակագույն առնետը, վերահսկման միջոց, չնայած այս կոսմոպոլիտ տեսակները համակեցության մեջ են եղել կատուների հետ մարդու կողմից խախտված միջավայրերում և, հետևաբար, առավելություն ունեն տեղական կրծողների նկատմամբ կատուների գիշատիչներից խուսափելու հարցում։ Կալիֆոռնիայում անցկացված ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ կատուների կողմից սպանված մկների 67%-ը տեղական տեսակներ էին, և որ  անտուն կատուների գաղութների մոտ գտնվող տարածքներում իրականում ավելի մեծ տնային մկների պոպուլյացիաներ կան, բայց կան ավելի քիչ թռչուններ և տեղական կրծողներ։

Չնայած կատուները սովորաբար որսում են իրենց կես չափի կենդանիների, Ավստրալիայում մի վայրի կատու են լուսանկարել, որը սպանում էր մոտավորապես իր քաշին համապատասխան՝ 4 կգ-անոց (8.8 ֆունտ) չափահաս պադեմելոնին:

Աֆրիկյան անտուն կատուներ նկատվել են անմիջականորեն փղի պտուկից կաթ գողանալիս։

### Գիշատիչներ
Անտուն կատուները անտուն շների, դինգոյի, կոյոտի, կարակալի և գիշատիչ թռչունների որսն են։

## Առողջություն
### Կյանքի տևողություն և գոյատևում

#### Առանց մարդկային օգնության
Առանց մարդկային օգնության չափահաս անտուն կատուներ են հայտնաբերվել զարմանալիորեն լավ վիճակում։ Ֆլորիդայում բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել  ծրագրում ընդգրկված անտուն կատուների վերաբերյալ ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ «հումանիտար պատճառներով թուլացած կատուների համար էվթանազիան հազվադեպ է անհրաժեշտ»։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների տարբեր վայրերում բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրերին ընդունված ավելի քան 100,000 անտուն և թափառող կատուների հետագա ուսումնասիրությունը հանգեցրել է թուլացնող վիճակների դեպքում էվթանազիայի նույն՝ 0.4% մակարդակի։ Ֆլորիդայում բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրին մասնակցող անտուն կատուների մարմնի վիճակը նկարագրվել է որպես «ընդհանուր առմամբ նիհար, բայց ոչ հյուծված»։ Այնուամենայնիվ, շատ անտուն կատուներ տառապել են մակաբույծներից, ինչպիսիք են լվերը և ականջի տզերը, նախքան բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրերին մասնակցելը։

#### Մարդկային օգնությամբ
Կառավարվող գաղութներում անտուն կատուները կարող են երկար ապրել: Միացյալ Թագավորության կառավարվող գաղութներում մի շարք կատուներ սատկել են ծերությունից։

Կենտրոնական Ֆլորիդայի համալսարանական կամպուսում անցկացված բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրի երկարաժամկետ ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ ազատ շրջող կատուների բարեկեցության վերաբերյալ լայնորեն տարածված մտահոգությանը չնայած, ուսումնասիրված կատուների 83%-ը այնտեղ է եղել ավելի քան վեց տարի, որոնցից գրեթե կեսը սկզբում դիտարկվել են որպես անհայտ տարիքի չափահաս կատուներ։ Հեղինակները համեմատել են այս արդյունքը 1984 թվականի մի ուսումնասիրության հետ, որը պարզել է, որ ընտանի կատուների կյանքի միջին տևողությունը 7.1 տարի է-։

### Հիվանդություն
#### Տեսակներ
Անտուն կատուները, ինչպես բոլոր կատուները, ենթակա են հիվանդությունների և վարակների, այդ թվում՝ կատաղության, բարտոնելոզի, տոքսոպլազմոզի, կատվային պանլեյկոպենիայի վիրուսի, արտաքին և ներքին մակաբույծների, կատվային իմունային անբավարարության վիրուսի, կատվային լեյկեմիայի վիրուսի, ռիկետցիայի հիվանդությունների, օղակաձև որդերի և կատվային շնչառական հիվանդությունների համալիրի (շնչառական հիվանդությունների խումբ, որը ներառում է կատվային հերպեսի վիրուս տիպ 1, կատվային կալիցիվիրուս, Քլամիդոֆիլա ֆելիս և Միկոպլազմա հեմոֆելիս։

Կատվային լեյկեմիայի վիրուսը և կատվային իմունային անբավարարության վիրուսը պատկանում են *Ռետրովիրիդա* ընտանիքին և երկուսն էլ կատուների մոտ առաջացնում են իմունային անբավարարություն, ինչը կարող է մեծացնել նրանց զգայունությունը այլ վարակների նկատմամբ: Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ այս վիրուսների տարածվածությունը անտուն կատուների պոպուլյացիաների շրջանում ցածր է և նման է Միացյալ Նահանգներում տեր ունեցողկատուների տարածվածության մակարդակին։

ԱՄՆ-ի Հյուսիսային Ֆլորիդայում 553 վայրի կատուների ուսումնասիրող հետազոտողները նրանց մոտ ստուգել են մի շարք վարակների առկայությունը, որոնք կարող են վնասակար լինել կատվային կամ մարդու առողջության համար։ Ուսումնասիրությունը պարզել է, որ ամենատարածված վարակը Բարտոնելլա հենսելան է, որը մարդկանց մոտ առաջացնում է «կատվի քերծվածքի հիվանդություն», ընդ որում՝ կատուների 33.6%-ը տվել էր դրական արդյունք։ Կատվային կորոնավիրուսը հաջորդ ամենատարածված վարակն էր, որը հայտնաբերվել է կատուների 18.3%-ի մոտ, չնայած հետազոտողները նշել են, որ հակամարմինների մակարդակը ցածր է եղել դրական թեստ հանձնած կատուների մեծ մասի մոտ և եզրակացրել են, որ իրենց թեստավորված կատուները, կարծես, վիրուսը տարածելու ավելի մեծ վտանգ չեն ներկայացնում, քան ընտանի կատուները։ Կանադայի Էդուարդ արքայազն կղզում 96 վայրի կատուների ուսումնասիրություն կատարած հետազոտողները պարզել են, որ կատվային կլոր որդը այդ գաղութի կատուների մոտ ամենատարածված վարակն էր՝ ախտահարելով կատուների 34%-ին։ Դրան հաջորդեց Տոքսոպլազմա գոնդիի վարակը, որը հայտնաբերվել է կատուների 29.8%-ի մոտ, չնայած 78 կատվից միայն մեկում էին արտազատվում Տոքսոպլազմա գոնդիիի օոցիստներ։ Նրանք նշել են, որ հավաքված կղանքի նմուշների մեծ մասը ցույց է տվել առկա մեկ աղիքային մակաբույծ, իսկ որոշ նմուշներում հայտնաբերվել է բազմաթիվ մակաբույծների առկայություն։

#### Փոխանցում մարդկանց
Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնը զգուշացրել է վայրի կատուների հետ կապված կատաղության ռիսկի մասին: Քանի որ մարդկանց 16%-ը, ովքեր վարակվել են կատաղությամբ, ստացել են վարակը կատաղի կատուներից, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում 1970-ական թվականներից, երբ սկսվել են փորձերը ստուգելու և վերահսկելու կատաղությունը շների մոտ, կատուները դարձել են հիմնական կենդանիները, որոնք փոխանցում են վիրուսը մարդկանց։ 2010 թվականին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում հաշվառվել է 303 կատաղի կատու։ Չնայած որոշ գաղութների կառավարման ծրագրեր ներառում են կատաղության դեմ պատվաստանյութերի կիրառում, յուրաքանչյուր մի քանի տարին մեկ կրկնակի անգամ պատվաստվելու անհրաժեշտությունը դժվարացնում է ծրագրի իրականացումը։ Բացի այդ, փաստաթղթերի բացակայությունը կարող է նշանակել, որ պատվաստված անտուն կատուների հետ շփումը կարող է դեռևս պահանջել վարակից պաշտպանիչ բուժում։

Էդուարդ արքայազն կղզում անտուն կատուների ուսումնասիրությունը զգուշացրել է աղիքային մակաբույծների փոխանցման զգալի կենդանաբանական ռիսկի մասին: Չնայած հետազոտողները նշել են, որ իրենց ուսումնասիրությունը ցույց չի տալիս, որ Տոքսոպլազմա գոնդիի առկայությունը կատուների մոտ առանձնապես մեծ վտանգ է ներկայացնում, նրանք խորհուրդ են տվել, որ ռիսկը դեռ պետք է հաշվի առնել, քանի որ մարդկանց մոտ վարակը կարող է լուրջ առողջական խնդիրներ առաջացնել, և կատուները, որոնք այլ կերպ չեն փոխանցում վարակը, կարող են սկսել արտազատել մակաբույծը սթրեսի ժամանակ։

## Վերահսկողություն և կառավարում
Անտուն կատուները վերահսկվում կամ կառավարվում են տարբեր գործակալությունների կողմից՝ հիվանդությունները կառավարելու, տեղական վայրի բնության պաշտպանության և նրանց բարեկեցությունը պաշտպանելու համար։ Անտուն կատուների վերահսկումը կարող է իրականացվել բռնելու և էվթանազիայի ենթարկելու կամ մահացու վերահսկողության այլ ձևերի միջոցով, կամ, որոշների պնդմամբ, բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրի միջոցով։ Գիտական ​​ապացույց չկա, որ բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագիրը անտուն կատուների պոպուլյացիան վերահսկելու արդյունավետ միջոց է։ Գրականության վերանայումները ցույց են տվել, որ այն դեպքերում, երբ ուսումնասիրությունները գրանցել են բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրերով վերահսկվող գաղութների պոպուլյացիայի նվազում, այդ անկումները հիմնականում պայմանավորված էին այն հանգամանքով, որ գաղութի կատուների զգալի տոկոսը շարունակաբար հեռացվում էր՝ կամ նոր տերերի մոտ տեղավորվելով, կամ էլ էվթանազիայի ենթարկվելով։ Բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրերով վերահսկվող գաղութների պոպուլյացիան կարող է զգալիորեն չնվազել, քանի որ կատուների վերարտադրությունն ու ներգաղթը կարող են գերազանցել ստերիլիզացման տեմպերը։ Բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրի աճող ժողովրդականությունը, նույնիսկ էկոլոգիական առանձնահատուկ զգայունության տարածքների մոտ, մասամբ պայմանավորված է գիտնականների կողմից հանրությանը անտուն կատուների կողմից պատճառված բնապահպանական վնասի մասին չտեղեկացնելու և բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրի աջակիցների հետ համագործակցելու նրանց դժկամությամբ։

Բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրերը ներառում է անտուն կատուներին բռնելը, նրանց պատվաստումը, ստերիլիզացումը, ապա նրանց վերադարձը այն վայրը, որտեղ նրանց սկզբնապես բռնել էին։ Բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրերը տարածված են մի շարք երկրներում, այդ թվում՝ Անգլիայում,  Իտալիայում, Կանադայում, և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում, և աջակցվում են բազմաթիվ տեղական և նահանգային կառավարությունների կողմից։ Բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրերի կողմնակիցները պնդում են, որ այն արդյունավետ է վերարտադրությունը դադարեցնելու և ժամանակի ընթացքում պոպուլյացիան նվազեցնելու համար։ Բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրերի կիրառման արդյունքում մարդկանց բողոքների թիվը նվազում է, քանի որ ստերիլիզացումից հետո կատուների մոտ անհանգստացնող վարքագծերը թուլանում են, և կատուների կյանքի որակը բարելավվում է։ Ասվում է, որ այս պրակտիկան օգնում է գումար խնայել և ստանալ ավելի մեծ հանրային աջակցություն և ավելի լավ բարոյական վիճակ, քան կատուներին սպանելու փորձերը։ Բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրերը տարածված են, բայց քիչ ապացույցներ կան, որ այս ծրագրերը ինքնին կարող են վերահսկել ազատ թափառող կատուների աճող պոպուլյացիան։

Ուղեկից կենդանիների կառավարման միջազգային կոալիցիան պաշտպանում է անտուն կատուների պոպուլյացիաների վերահսկման մարդասիրական մեթոդի՝ բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրի գաղափարը։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում այս պրակտիկան հաստատվում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների մարդասիրական ընկերության և Կենդանիների վերահսկման ազգային ասոցիացիայի կողմից։ Բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրերին դեմ են Ավստրալիայի անասնաբուժական ասոցիացիան, Ազգային Օդյուբոն ընկերությունը, Ազգային վայրի բնության ֆեդերացիան, Կոռնելի թռչնաբանության լաբորատորիան, Ամերիկյան վայրի բնության անասնաբույժների ասոցիացիան, Վայրի բնության միությունը, Ամերիկյան թռչունների պահպանության կազմակերպությունը, և Կենդանիների բարոյական վերաբերմունքի պաշտպանության կազմակերպությունը։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների որոշ ռազմական բազաներ կիրառում են բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրեր, սակայն Միացյալ Նահանգների ռազմածովային ուժերը արգելում են նման ծրագրերի իրականացումը ռազմածովային ուժերի տարածքում։

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում Ամերիկյան անասնաբուժական բժշկական ասոցիացիան 2016 թվականին ընդունեց մի բանաձև, որը «խրախուսում է համատեղ ջանքերը՝ կենդանիների վերահսկման նպատակով առողջ կատուների ոչնչացմանը մարդասիրական և արդյունավետ այլընտրանքներ գտնելու համար՝ միաժամանակ նվազագույնի հասցնելով դրանց բացասական ազդեցությունը տեղական վայրի բնության և հանրային առողջության վրա»։ Ամերիկյան անասնաբուժական բժշկական ասոցիացիան աջակցություն հայտնեց «պատշաճ կերպով կառավարվող անտուն կատուների գաղութների գոյությանը», եթե դրանք գտնվում են վայրի բնության համար զգայուն էկոհամակարգերից դուրս, սակայն նշեց, որ «գաղութի կառավարման նպատակը պետք է լինի գաղութի շարունակական կրճատումը և վերջնական վերացումը՝ բնական կրճատման միջոցով»։ Ամերիկյան անասնաբուժական բժշկական ասոցիացիան նշել է, որ «ազատ թափառող լքված և անտուն կատուները, որոնք չեն գտնվում պատշաճ կերպով կառավարվող գաղութներում, պետք է հեռացվեն իրենց միջավայրից և նրանց հետ պետք է նույն կերպ վերաբերվեն, ինչպես մյուս լքված և թափառող կենդանիների հետ՝ համաձայն տեղական և պետական ​​կանոնակարգերի», և որ «եթե գաղութները չեն հասնում բնական կրճատման և ակտիվ սպառնալիք են ներկայացնում իրենց բնակության վայրի համար, Ամերիկյան անասնաբուժական բժշկական ասոցիացիան դեմ չի լինի էվթանազիայի քննարկմանը, երբ այն իրականացվում է որակավորված անձնակազմի կողմից՝ օգտագործելով համապատասխան մարդասիրական մեթոդներ, ինչպես նկարագրված է Ամերիկյան անասնաբուժական բժշկական ասոցիացիայի կենդանիների էվթանազիայի ուղեցույցներում»։ Միացյալ Նահանգների մարդասիրական ընկերության գնահատականների համաձայն՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում անտուն կատուների պոպուլյացիան տատանվում է 50-ից մինչև 70 միլիոնի սահմաններում։ Ի հակադրություն դրան, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում ընտանի կատուների թիվը կազմում է մոտավորապես 76 միլիոն։

Ե՛վ բռնել-և-Էֆթանազիայի ենթարկել, և՛ բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրերի արդյունավետությունը մեծապես կախված է նրանից, թե արդյոք հաջողվում է կանխել, որ նոր կատուներ չմտնեն արդեն մաքրված կամ վերահսկվող տարածքներ։ Եթե հաջողվում է կանխել դա, ապա երկու մոտեցումներն էլ կարող են արդյունք տալ։ Բայց եթե նոր կատուների մուտքը չի վերահսկվում, ապա ոչնչացման մեթոդը ավելի արդյունավետ է։ Տարբեր մեթոդների համեմատությունները ցույց են տվել, որ բռնել և Էֆթանազիայի ենթարկել ծրագրերը մոտ երկու անգամ ավելի էժան են, քան բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրերը։ Հավայան կղզիներում երկու մեթոդների վերլուծությունը ցույց է տվել, որ դրանք պակաս արդյունավետ են, երբ նոր կատուները հայտնվում են՝ մարդկանց կողմից լքված տնային կենդանիների պատճառով։ Որոշ գիտնականներ և բնապահպանության մասնագետներ վիճարկում են բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրերի օգտակարությունը՝ պնդելով, որ այն կենտրոնանում է միայն կատուների բարեկեցության վրա և անտեսում է դրսում պահվող ու կերակրվող ստերիլիզացված կատուների պատճառած շարունակական վնասը, ներառյալ վայրի բնության ոչնչացումը, հիվանդությունների փոխանցումը և կատվի կղանքի կուտակումը շրջակա միջավայրում։ Բնապահպանության գիտնականները նաև կասկածի տակ են դնում անտուն կատուների թվաքանակը վերահսկելու բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրերի արդյունավետությունը: Ծրագրերը աջակցող որոշ ուսումնասիրություններ նույնպես քննադատության են ենթարկվել այն պատճառով, որ դրանց արդյունավետությունը գնահատելու համար օգտագործել են անեկդոտային տվյալներ։

Որպեսզի բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագիրը կարողանա նվազեցնել կատուների թվաքանակը, անհրաժեշտ է մշտապես պահպանել առնվազն 75% ստերիլիզացիայի մակարդակ, մասնավորապես այն պատճառով, որ ծրագրի մասնագետները կատուներին սնունդ տրամադրելով ավելի են սրում խնդիրը՝ բարձրացնելով անտուն կատվի ձագերի ապրելու հավանականության մակարդակը։ Այդ սննդի աղբյուրը նաև դրսից նոր կատուների է ձգում դեպի գաղութ։ Մարդիկ հաճախ սկսում են իրենց չցանկացած տնային կատուներին թողնել, լքել հենց այդ ծրագրերն իրականացնող վայրերում, ինչի պատճառով գաղութը նորից համալրվում է։ Եվ ստերիլիզացված կատուները ավելի քիչ են «իրենց տարածքը պահպանում», ինչը թույլ է տալիս ունենալ ավելի մեծ պոպուլյացիաներ։ Բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրերը երբեմն կարողանում են հասնել կատուների թվի տեղական կրճատման որոշակի գաղութային վայրերում, սակայն ապացույց չկա, որ այն կարող է էական ազդեցություն ունենալ մեծ տարածքների կամ ամբողջ տարածաշրջանների վրա, քանի որ բավարար ստերիլիզացման մակարդակ պահպանելու համար անհրաժեշտ ջանքերը նշանակում են, որ համակարգային ծրագիրը երբեք հավաստի տարբերակ չի լինի։ Օրինակ՝ Ավստրալիայի տիպիկ քաղաքի 700,000 անտուն կատուների թվաքանակը նվազեցնելու համար բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրի միջոցով անհրաժեշտ կլինի սկզբում ստերիլիզացնել դրանցից առնվազն 500,000-ը, ապա անորոշ ժամանակով շարունակել ստերիլիզացնել այն կատվի ձագերի ավելի քան 75%-ը, որոնց մնացած 200,000-ը կշարունակեին ամեն տարի ծնել, ինչպես նաև սննդի մատակարարման միջոցով այլ կատուների պոպուլյացիաներից ստացված բոլոր նորեկներին։

Բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագիրը աջակցվում է լավ ֆինանսավորվող իրավապաշտպան կազմակերպությունների կողմից. 2010 թվականին Ալլի Քեթ Ալայզը 3 միլիոն ԱՄՆ դոլար է ծախսել ԱՄՆ-ում ծրագրի օրինականացման համար պայքարելու համար, մինչդեռ Բեստ Ֆրենդս Էնիմալ Սոսայթին 11 միլիոն դոլար է ծախսել «Կենտրոնացում կատուների վրա» նախաձեռնության վրա, որը ներառում էր բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրի պաշտպանություն: Բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրի խթանողները հաճախ ֆինանսավորվում են խոշոր բիզնեսների կողմից, որոնք առևտրային հետաքրքրություն ունեն կատուների կեր վաճառելու հարցում, օրինակ՝ կենդանիների կեր արտադրող գործարանները և կենդանիների պարագաների մանրածախ վաճառքով զբաղվող «Փեթ Սմարթ» ընկերությունը։ Թեև ծրագիրը կատուների գերբնակեցման խնդիրը լուծելու տարածված մոտեցում է, այն ամենուրեք ընդունված մեթոդ չէ։ Մեկ այլ տեսակետ շեշտադրում է անտուն կատուների բացօթյա կյանքի վատ պայմանները և որպես ավելի բարոյական լուծում առաջարկում է վերաբնակեցում, որդեգրում կամ էվթանազիա։ Այս տեսակետը կենտրոնանում է այն ճնշման վրա, որ անտուն կատուները գործադրում են էկոհամակարգի վրա, ինչը հակադիր է այն տարածված դիրքորոշմանը, որը առաջնային է համարում յուրաքանչյուր կատվի կյանքի արժեքը։

### Բռնել-ստերիլիզացնել-վերադարձնել ծրագիր և վայրի բնություն
Կատուների սեռազրկումը, ինչպես բռնել-ստերիլիզացնել-վերադարձնել ծրագրերում, ոչինչ չի անում, որ կանխի կատուների՝ վայրի բնության շարունակական ոչնչացումը: Արևմտյան Ավստրալիայի Մանջերա քաղաքում 2018 թվականի նոյեմբերին միայնակ, ստերիլիզացված, կիսանտուն մի կատու առնվազն վեց օր հարձակվել է պաշտպանված մի ավստրալիական ջրածիծառ թռչնի գաղութի վրա: Այն սպանել է առնվազն վեց բազմացող չափահաս ավստրալիական ջրածիծառ, ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն սպանել է առնվազն 40 ձագ և բավարար սթրես առաջացրել ավստրալիական ջրածիծառի գաղութի վրա, որ բոլոր 111 թռչնի բները դատարկվել են, ինչը հանգեցնում է վերացման վտանգի տակ գտնվող ծովային թռչունների ամբողջ գաղութի բազմացման լիակատար ձախողմանը։ Գիշատությունը փաստագրվել է վայրի բնության տեսախցիկների միջոցով, ինչպես նաև կատվի հետքերի և կղանքի, գլխատված ավստրալիական ջրածիծառների և վնասված կամ անհետացած ավստրալիական ջրածիծառների ձագերի առկայությամբ։ Չնայած գաղութը շրջապատված էր ուլտրաձայնային գեներատորներով, որոնք նախատեսված էին կատուներին վանելու համար, ավստրալիական ջրածիծառի գաղութը կարող էր անդիմադրելի թիրախ լինել, իսկ տվյալ կատուն սպիտակամորթ էր և կապույտ աչքեր ուներ, հատկանիշներ, որոնք սովորաբար կապված են խլության հետ

### Կառավարում զգայուն միջավայրերում
Զգայուն միջավայրերում, ինչպիսիք են անտուն կատուների կողմից քայքայված նուրբ էկոհամակարգերը, պոպուլյացիայի կառավարումը կարող է բավականին դժվար լինել։ Խաղաղ օվկիանոսի մեկուսացված կղզիներում անտուն կենդանիների պոպուլյացիայի չափազանց արագ որսալը և հեռացումը կարող է բացասական հետևանքներ ունենալ, այդ թվում՝ կրծողների և փոքր սողունների պոպուլյացիաների աճ, որոնք նախկինում վերահսկվում էին անտուն կատուների պոպուլյացիայի կողմից։ Այս նոր դինամիկան կարող է ավելի վնասակար լինել, որովհետև այն կարող է առաջացնել էկոհամակարգում շղթայական հետևանքներ, որոնք չէին կանխատեսվել անտուն կատուների պոպուլյացիայի վերացումից առաջ։ Հաշվի առնելով նման զգայուն համակարգը, պոպուլյացիայի վերահսկման լուծումները, հավանաբար, տարբեր կլինեն յուրաքանչյուր առանձին դեպքում, հատկապես տարբեր էկոհամակարգերում, որտեղ անհրաժեշտ է վերահսկել անտուն կատուներին։

## Ազդեցություն վայրի բնության վրա
Միացյալ Նահանգներում ազատ թափառող կատուները տարեկան սպանում են մեկից մինչև չորս միլիարդ թռչուն և վեցից մինչև 22 միլիարդ կաթնասուն։

Ավստրալիայում տնային կատուները 1800-ական թվականներին բերվել են ոսկու հանքավայրերի և ֆերմաների մոտակայքում զարգացած բնակավայրեր՝ որպես վնասատուների դեմ պայքարի ռազմավարություն՝ նապաստակներին, մկներին և առնետներին ոչնչացնելու համար։ Անտուն կատուները օրական միջինում մեկ միլիոն սողուն են սպանում։ Ավստրալիայում անտուն կատուները տարեկան սպանում են ավելի քան 1.5 միլիարդ տեղական կաթնասունների, թռչունների, սողունների և գորտերի, ինչպես նաև 1.1 միլիարդ անողնաշարավորների։ Կատուների կողմից գիշատությունը ճանաչված սպառնալիք է ավելի քան 200 ազգային մակարդակով վտանգված տեսակների, ինչպես նաև 37 գրանցված չվող տեսակների համար։ Դրանք նպաստել են ավստրալական ավելի քան 20 կաթնասունների տեսակների ոչնչացմանը, այդ թվում՝ խոզի ոտք ունեցող բանդիկուտի, փոքր նապաստակային բանդիկուտի և լայնագլուխ կենգուրուի։

### Ազդեցություն որսորդական տեսակների վրա

Նույնիսկ լավ կերակրված տնային կատուները կարող են որս անել և սպանել, հիմնականում որսալով փոքր կաթնասունների, ինչպիսիք են կրծողները և նապաստականմանները, բայց նաև թռչունների, սողունների, երկկենցաղների, ձկների և անողնաշարավորների։ Տնային կատուների որսը նպաստում է քաղաքային վայրերում թռչունների թվի նվազմանը։ Անտուն կատուները կարող են սպառնալիք հանդիսանալ տեղական տեսակների ոչնչացմանը, մասնավորապես կղզու էկոհամակարգերում, որտեղ տեղական կենդանիները չեն զարգացել գիշատիչների, մասնավորապես՝ կատուների նման թաքնվող գիշատիչների հետ միասին։ Ոչ տեկատուների պոպուլյացիաների վերահսկումը կամ վերացումը կարող է արագ վերականգնում ապահովել տեղական կենդանիների համար։

Տեղական տեսակները, ինչպիսիք են Նոր Զելանդիայի կակապոն և ավստրալիական բեթոնգը, հակված են էկոլոգիապես ավելի խոցելի լինել կատուների կողմից գիշատչությանը դիմակայելիս՝ գիշատիչների դեմ էվոլյուցիոն արձագանքի բացակայության պատճառով։ Անտուն կատուները մեծ ազդեցություն են ունեցել այս տեղական տեսակների վրա և առաջատար դեր են խաղացել բազմաթիվ տեսակների վտանգման և ոչնչացման գործում։ Հավայան կղզիների հեռավոր, լեռնային շրջաններում նրանք ոչնչացնում են ծովային թռչունների բները, այդ թվում՝ հավայան խութերի և հավայան պետրելի, ինչպես նաև շատ այլ գետնի վրա բնադրող թռչունների բները։

Գյուղատնտեսական պայմաններում կատուները կարող են արդյունավետ լինել մկների և առնետների պոպուլյացիաները կրճատելու գործում, բայց միայն այն դեպքում, եթե կրծողների բնակության վայրերը (օրինակ՝ բարձր խոտը) վերահսկողության տակ են պահվում։ Չնայած կատուները արդյունավետ են մկների պոպուլյացիայի արագ աճը կանխելու գործում, նրանք արդյունավետ չեն նախկինում առկա ծանր վարակները վերացնելու համար։ Այն համակարգերում, որտեղ վայրի բնությունը վտանգված է ինչպես առնետների, այնպես էլ կատուների գիշատիչ գործողություններից, կան մտավախություններ, որ կատուների վերահսկումը կարող է մեծացնել առնետների գիշատչությունը՝ առնետների պոպուլյացիայի աճի պատճառով։ Օրինակ՝ Ծննդյան կղզում ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ կատուների պոպուլյացիայի նվազումը կնպաստի ոչնչացման եզրին գտնվող թռչնի աճին, եթե առնետների թիվը չավելանա ավելի քան 77 ով մեկ հեռացված կատվի հաշվով։

## Հիբրիդացում վայրի կատուների հետ

Անտուն կատուները տարբեր չափով խաչասերվել են վայրի կատուների հետ ամբողջ աշխարհում, առաջին գրանցված դեպքը տեղի է ունեցել ավելի քան 200 տարի առաջ։ Հիբրիդացման նշանակությունը վիճելի է։ Ժամանակակից գենետիկական վերլուծությունը ցույց է տվել, որ աֆրիկյան վայրի կատուն ընտանի կատվի նախնին է և աֆրիկյան վայրի կատվի ենթատեսակ է։

Մաքուր շոտլանդական վայրի կատուների գոյությունը քիչ հավանական է, սակայն վայրի կատուների ներկայիս պոպուլյացիան բավականաչափ տարբերվում է ընտանի կատուներից և արժանի են պաշտպանության։
Հիբրիդացման բարձր մակարդակը հանգեցրել է մաքուր վայրի կատուներին անտուն և ընտանի կատուներից տարբերակելու դժվարությունների, ինչը կարող է բարդացնել պահպանման ջանքերը։ Հիբրիդացումը կանխելու համար մշակվել են բռնել–ստերիլիզացնել–վերադարձնել ծրագրեր։

Եվրոպական վայրի կատվի պոպուլյացիաների մեջ գեների զգալի գենետիկական խառնուրդ է նկատվում նաև Իտալիայում, Հունգարիայում, Իսպանիայում և Պորտուգալիայում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Կատուներ
Կատեգորիա:Կատվանմաններ