Թաիլանդի ֆոնդային բորսա

**Թաիլանդի ֆոնդային բորսա** (, , **SET**), Թաիլանդի միակ ֆոնդային բորսան, որը հիմնադրվել է 1975 թվականի ապրիլի 30-ին, այն ԱՍԵԱՆ-ի 3-րդ ամենամեծ բորսան է Ինդոնեզիայի ֆոնդային բորսայից և Սինգապուրի բորսայից հետո՝ 2023 թվականի նոյեմբերի դրությամբ՝ 489,95 միլիարդ ԱՄՆ դոլար շուկայական կապիտալիզացիայով : 2015 թվականից մինչև 2020 թվականի հունիսը այն եղել է Հարավարևելյան Ասիայի *IPO*-ի ամենամեծ շուկան՝ կուտակած ֆոնդի առումով՝ 17,8 միլիարդ ԱՄՆ դոլար (598,0147 միլիարդ THB): Այն նաև տարածաշրջանի ամենաակտիվ բորսան է 10 տարի անընդմեջ, օրական առևտրային շրջանառությունը սովորաբար գերազանցում է 2 միլիարդ ԱՄՆ դոլարը:

Վերջին տարիներին շուկայի մասնակիցների թիվը կտրուկ աճել է։
Առևտրային հաշիվները 2008-ից մինչև 2022 թվականն աճել են գրեթե 10 անգամ։

*SET* ինդեքսը Թաիլանդում ամենահին և ամենաշատ մեջբերված սեփական կապիտալի ինդեքսն է։ Այն 2018 թվականի փետրվարի 27-ին կազմել է 1852,51 բոլոր ժամանակների ամենաբարձր մակարդակը՝ գերազանցելով 1994 թվականի հունվարի 5-ի 1789,16 նախկին առավելագույնը։

SET-ն ունի գների ավելի խիստ կանոնակարգեր, քան որոշ այլ բորսաներ․ սովորաբար բաժնետոմսերի գները մեկ օրվա ընթացքում թույլ չեն տալիս բարձրացնել կամ իջեցնել ավելի քան 30%-ով։

## Ակնարկ
Բորսան կառավարում է ցուցակված ընկերությունների 2 շուկա՝ *SET* և *mai* (այլընտրանքային ներդրումների շուկա), վերջինս նախատեսված է փոքր և միջին ձեռնարկությունների համար։

2024 թվականի հունվարի 2-ի դրությամբ գրանցված է 840 ընկերություն՝ 627 ընկերություն հիմնական բորսայում և 213՝ *mai*-ում։

Բացի սովորական բաժնետոմսերից, ներդրողները կարող են առևտուր անել այլ տեսակի արժեթղթերով, ներառյալ վարանտը, ածանցյալ վարրանտը(DW), ավանդային անդորրագիրը (DR), բորսայական ֆոնդը (ETF), գույքային ֆոնդը (PF)/ անշարժ գույքի ներդրումային տրեստը (REIT) և ենթակառուցվածքների ֆոնդը։ Բորսան գործում է նաև ածանցյալ գործիքների առանձին շուկա։

2021 թվականի օգոստոսի դրությամբ Թաիլանդի բորսան ներդրողներ է ներգրավել 124 երկրներից՝ նախորդ տարվա 116-ի դիմաց։ Թաիլանդի բաժնետոմսերի առաջին տասնյակը կազմում է 147,5 միլիարդ ԱՄՆ դոլար (4,77 տրիլիոն THB), ինչը կազմում է օտարերկրյա բաժնետոմսերի ամբողջ սեփականության 93,7 տոկոսը։ Առաջին յոթ երկրների վարկանիշը 2020 թվականի համեմատ մնացել է անփոփոխ՝ Մեծ Բրիտանիա, Սինգապուր, Հոնկոնգ, Շվեյցարիա, ԱՄՆ, Ճապոնիա և Մավրիկիոս։

Հայրենական ներդրողների շրջանում աճում է հետաքրքրությունը արտասահմանյան ներդրումների նկատմամբ։ Ամենահայտնիներից են ԱՄՆ-ը, Չինաստանը (ներառյալ Հոնկոնգը) և Վիետնամը, որին հաջորդում են Եվրոպան և Հնդկաստանը։ Ներկայումս բորսան չունի օտարերկրյա լիստինգ, բայց կարելի է ներդրումներ կատարել արտասահմանում՝ գնելով DR (դեպոզիտարիայի անդորրագիր), որը գործարկվել է 2018 թվականից, ինչպես նաև ETF:

Օտարերկրյա ներդրողներ ներգրավելու և ԱՍԵԱՆ-ի շրջանակներում խաչաձև ներդրումները խրախուսելու համար տարածաշրջանի բորսաները համագործակցում են՝ հեշտացնելով ներդրումները Ինդոնեզիայում, Մալայզիայում, Ֆիլիպիններում, Սինգապուրում, Թաիլանդում և Վիետնամում։ ԱՍԵԱՆ-ի այլ երկրներ՝ Կամբոջան, Լաոսը և Մյանման նույնպես բորսա ունեն, բացառությամբ Բրունեյի։

## Պատմություն
Բանգկոկի ֆոնդային բորսան ստեղծվել է 1962 թվականի հուլիսին՝ որպես մասնավոր կազմակերպություն։ Այն վերջապես դադարեցրեց իր գործունեությունը 1970-ական թվականների սկզբին կառավարության աջակցության բացակայության և բնակչության շրջանում բաժնետոմսերի շուկայի սահմանափակ հետաքրքրության և ընկալման պատճառով։

1972 թվականին Թաիլանդի կառավարությունը քայլ կատարեց կապիտալի շուկա ստեղծելու ուղղությամբ։ Փոփոխությունները ընդլայնեցին կառավարության վերահսկողությունը և կարգավորումը ֆինանսական և արժեթղթերի ընկերությունների գործունեության նկատմամբ, որոնք մինչ այդ գործում էին բավականին ազատ։ Այնուհետև 1974 թվականի մայիսին ընդունվեց երկար սպասված օրենսդրությունը *SET*-ի ստեղծման համար՝ արժեթղթերի առևտուրն ապահովելու, խնայողությունները խթանելու և ներքին կապիտալը մոբիլիզացնելու նպատակով։ Դրան հաջորդեցին տարեվերջին Եկամուտների օրենսգրքի վերանայումները՝ թույլ տալով խնայողությունների ներդրումը կապիտալի շուկայում։ Մինչև 1975 թվականը գործում էր հիմնական օրենսդրական բազան և 1975 թվականի ապրիլի 30-ին Թաիլանդի արժեթղթերի բորսան պաշտոնապես սկսեց առևտուրը։ 1991 թվականի հունվարի 1-ին անունը պաշտոնապես փոխվեց Թաիլանդի ֆոնդային բորսա (SET)։

*Thailand Futures Exchange (TFEX)*՝ Թաիլանդի ֆոնդային բորսայի (SET) դուստր ձեռնարկությունը, հիմնադրվել է 2004 թվականի մայիսի 17-ին՝ որպես ածանցյալ գործիքների բորսա։ 2006 թվականի ապրիլի 28-ին *SET50 Index Futures*-ը թողարկվեց որպես առաջին արտադրանք։ *Single Stock Futures*-ն առաջին անգամ գործարկվել է 2008 թվականի նոյեմբերի 24-ին։ Ածանցյալ վարրանտը գործարկվել է 2009 թվականի հուլիսի 9-ին։

2008 թվականին Թաիլանդի Արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողովը Կենտրոնական բանկի հետ համատեղ տեղական անհատ ներդրողներին առաջին անգամ թույլ տվեցին ուղղակիորեն արտասահմանում ներդրումներ կատարել Թաիլանդի բրոքերային գործակալության միջոցով։ Նախկինում միայն հաստատությունները կարող էին ներդրումներ կատարել արտասահմանում։

## Առևտուր
SET-ը ամբողջովին համակարգչային առևտուրը սկսեց  1991 թվականի ապրիլին։ Համակարգը թույլ է տալիս բրոքերներին գովազդել իրենց առքի կամ վաճառքի շահերը՝ հայտարարելով հայտի կամ առաջարկի գները։ Գները կարող են ճշգրտվել բանակցությունների ընթացքում։ Հետևաբար, արդյունավետ կատարման գինը կարող է չհամընկնել հայտարարված գնի հետ։ Բանակցություններն ավարտելուց հետո դիլերները պետք է ուղարկեն արդյունքների մանրամասները գրանցման նպատակով։

Բջջային սարքերի միջոցով առևտուրը սկսվել է 2010 թվականին՝ iPhone-ի համար *settrade* հոսքի մեկնարկով՝ համաձայն *SET*-ի 2010 թվականի տարեկան հաշվետվության (էջ 36)։

## Ցուցանիշներ և ցուցակված արժեթղթեր
Բորսայի ինդեքսի ընթացիկ *EPS*-ը (բաժնետոմսի շահույթ) 83,46 է։

*SET*-ը և *mai*-ը միավորող ընդհանուր ինդեքս չկա։ Որոշ *mai* ընկերություններ թվարկված են *SET*-ում։

Առևտրի առաջին օրը ցուցակում էին 8 ընկերություններ, որոնցից 5-ը դեռ մնում են՝ *BBL*, *BJC*, *DUSIT*, *SCC* և *TCAP*:

2023 թվականի մարտի 15-ի դրությամբ կա 12 *DR*՝ 
#*E1VFVN3001*, որը հետևում է VN30 ինդեքսին 
#*BABA80* 
#*FUEVFVND01* 
#*TENCENT80* 
#*NDX100*, որը հետևում է Nasdaq-100-ին
#*TSLA80X* 
#*CNTECH01* 
#*PINGAN80*

*CHINA*-ն *ETF*-ն (առևտրային ֆոնդ) է, որը հետևում է *CSI 300* ինդեքսին։ Առայժմ դա միակ *ETF*-ն է, որը ներդրումներ է կատարում արտասահմանում։
### Բորսայի ինդեքս

## Գնային շարժ

## Խնդիրներ
2013 թվականից Թաիլանդի տնտեսության դանդաղ աճը՝ պայմանավորված այնպիսի գործոններով, ինչպիսիք են բնակչության ծերացումը և տեխնոլոգիական խափանումները, բացասաբար են ազդել հենանիշային *SET* ինդեքսի կատարողականի վրա։ Չնայած ցուցակների թիվը զգալիորեն ավելացել է, դրանց մեծ մասը եղել է ավելի հին ընկերություններից կամ առկա ցուցակված ընկերությունների սպին-օֆֆերից։ Շուկան նաև տեսել է մի քանի միաձուլումներ և կլանումներ։ Թեև ցուցակագրվել են նոր ընկերություններ, դրանք փոքր են և քիչ ազդեցություն ունեն *SET* ինդեքսի վրա։

## Արտաքին հղումներ
* Բորսայի պաշտոնական կայք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բորսաներ
Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թայլանդի տնտեսություն
Կատեգորիա:Ֆոնդային բորսաներ
Կատեգորիա:Ֆոնդային բորսաներ ըստ երկրների