Պլազա Ակորդ

«**Պլազա համաձայնագիրը»** համատեղ համաձայնագիր էր, որը ստորագրվել է 1985 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Նյու Յորքի «Պլազա» հյուրանոցում Ֆրանսիայի, Արևմտյան Գերմանիայի, Ճապոնիայի, Միացյալ Թագավորության և Միացյալ Նահանգների միջև՝ ամերիկյան դոլարի արժեզրկման վերաբերյալ ֆրանսիական ֆրանկի, գերմանական գերմանական մարկի, ճապոնական իենի և բրիտանական ֆունտ ստեռլինգի նկատմամբ՝ արժութային շուկաներում միջամտելու միջոցով։ ԱՄՆ դոլարը զգալիորեն արժեզրկվել է համաձայնագրի կնքման պահից մինչև 1987 թվականին Լուվրի համաձայնագրով փոխարինվելը։ Որոշ մեկնաբաններ կարծում են, որ «Պլազա» համաձայնագիրը նպաստել է 1980-ականների վերջի ճապոնական ակտիվների գների «փուչիկի» առաջացմանը։

## Նախապատմություն
Դաշնային պահուստային համակարգի նախագահ Փոլ Վոլքերի խիստ դրամավարկային քաղաքականությունը և նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանի առաջին ժամկետի՝ 1981-84 թվականների ընդլայնողական հարկաբյուջետային քաղաքականությունը բարձրացրին երկարաժամկետ տոկոսադրույքները և գրավեցին կապիտալի հոսքը՝ արժեզրկելով դոլարը։ Ֆրանսիայի կառավարությունը կտրականապես կողմ էր արժութային միջամտությանը՝ այն կրճատելու համար, սակայն ԱՄՆ վարչակազմի պաշտոնյաները, ինչպիսիք են ֆինանսների նախարար Դոնալդ Ռեյգանը և դրամավարկային հարցերով փոխնախարար Բերիլ Սփրինկելը, դեմ էին նման ծրագրերին՝ ուժեղ դոլարը համարելով ԱՄՆ տնտեսության նկատմամբ վստահության քվե և ամեն ինչից առաջ աջակցելով ազատ շուկայի հայեցակարգին։ 1982 թվականի «Մեծ յոթնյակի» Վերսալյան գագաթնաժողովում ԱՄՆ-ն համաձայնեց մյուս անդամների խնդրանքին՝ ուսումնասիրել արտարժույթի միջամտության արդյունավետությունը, որի արդյունքում կազմվեց Յուրգենսենի զեկույցը 1983 թվականի «Մեծ յոթնյակի» Ուիլյամսբուրգյան գագաթնաժողովում, սակայն այն այնքան էլ չէր աջակցում միջամտությանը, որքան մյուս առաջնորդները հույս ունեին։ Քանի որ դոլարի արժեզրկումը շարունակում էր աճել, իսկ առևտրային դեֆիցիտն ավելի էր մեծանում, երկրորդ Ռեյգանի վարչակազմը արժույթի միջամտությունը դիտարկեց այլ կերպ։ 1985 թվականի հունվարին Ջեյմս Բեյքերը դարձավ նոր ֆինանսների նախարար, իսկ Բեյքերի օգնական Ռիչարդ Դարմանը դարձավ ֆինանսների փոխնախարար։ Դեյվիդ Մալֆորդը միացավ որպես միջազգային հարաբերությունների նոր օգնական քարտուղար։

1980-ից 1985 թվականներին դոլարը մոտ 50%-ով արժեզրկվել էր ճապոնական իենի, գերմանական մարկի, ֆրանսիական ֆրանկի և բրիտանական ֆունտի նկատմամբ, որոնք այդ ժամանակվա չորս խոշորագույն տնտեսությունների արժույթներն էին։ 1985 թվականի մարտին, G7- ից անմիջապես առաջ, դոլարը հասավ իր ամենաբարձր արժեքին բրիտանական ֆունտի նկատմամբ, որը մնաց անփոփոխ ավելի քան 30 տարի։ Սա զգալի դժվարություններ առաջացրեց ամերիկյան արդյունաբերության համար, բայց սկզբում նրանց լոբբինգը մեծապես անտեսվեց կառավարության կողմից։ Ֆինանսական հատվածը կարողացավ շահույթ ստանալ դոլարի աճող արժեքից, և արժեզրկումը կհակասեր Ռեյգանի վարչակազմի՝ գնաճը նվազեցնելու ծրագրերին։ Արտադրողների, ծառայություն մատուցողների և ֆերմերների լայն դաշինքը արձագանքեց՝ անցկացնելով ավելի ու ավելի բարձր մակարդակի արշավ՝ պահանջելով պաշտպանություն արտաքին մրցակցությունից։ Հիմնական խաղացողների թվում էին հացահատիկի արտահանողները, ԱՄՆ ավտոմոբիլային արդյունաբերությունը, ամերիկյան ծանր արտադրողները, ինչպիսին է Caterpillar Inc.-ը, ինչպես նաև բարձր տեխնոլոգիական ընկերությունները, այդ թվում՝ IBM-ը և Motorola-ն։ 1985 թվականին նրանց քարոզարշավը բավարար աջակցություն էր ստացել, որպեսզի Կոնգրեսը սկսի քննարկել պրոտեկցիոնիստական օրենքներ ընդունելու հարցը։ Առևտրային սահմանափակումների բացասական հեռանկարը Սպիտակ տանը դրդեց սկսել բանակցությունները, որոնք հանգեցրին Պլազա համաձայնագրին։

Արժեզրկումը արդարացված էր ԱՄՆ ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտը կրճատելու համար, որը հասել էր ՀՆԱ- ի 3.5%-ի, և ԱՄՆ տնտեսությանը օգնելու դուրս գալ 1980-ականների սկզբին սկսված լուրջ անկումից։ Փոլ Վոլքերի գլխավորությամբ ԱՄՆ Դաշնային պահուստային համակարգը կանգնեցրել էր 1970-ականների ստագֆլյացիոն ճգնաժամը՝ բարձրացնելով տոկոսադրույքները։ Բարձրացված տոկոսադրույքը բավարար կերպով վերահսկեց ներքին դրամավարկային քաղաքականությունը և կանխեց գնաճը։ 1970-ականների կեսերին Նիքսոնը հաջողությամբ համոզեց ՕՊԵԿ-ի մի քանի երկրների նավթը առևտուր անել միայն ԱՄՆ դոլարով, իսկ ԱՄՆ-ն, փոխարենը, նրանց տարածաշրջանային ռազմական աջակցություն կցուցաբերեր։ Դոլարի նկատմամբ միջազգային պահանջարկի այս հանկարծակի ներհոսքը ԱՄՆ դոլարին տվեց այն ներհոսքը, որն անհրաժեշտ էր 1970-ականներին։ Սակայն ուժեղ դոլարը երկկողմանի սուր է, որը առաջացնում է Թրիֆինի դիլեման, որը մի կողմից ավելի մեծ գնողունակություն է տալիս ներքին սպառողներին, ընկերություններին և ԱՄՆ կառավարությանը, իսկ մյուս կողմից՝ խոչընդոտում է ԱՄՆ արտահանումը մինչև դոլարի արժեքի վերականգնումը։ ԱՄՆ ավտոմոբիլային արդյունաբերությունը չկարողացավ վերականգնվել։

## Հանդիպում «Պլազա» հյուրանոցում
1985 թվականի հունվարի 17-ին Ջեյմս Բեյքերի մասնակցությամբ G5-ի հանդիպմանը համաձայնություն ձեռք բերվեց դոլարի արժեզրկման նպատակով արժութային միջամտության փոքր ծավալի վերաբերյալ, որը հետագայում տեղի ունեցավ։ ԱՄՆ միջամտությունը այդ ամիսներին փոքր էր, սակայն Գերմանիայի իշխանությունները փետրվար և մարտ ամիսներին արտարժույթի շուկաներում դոլար վաճառելու համար մեծ միջամտություն ցուցաբերեցին։ Ապրիլին Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) հանդիպման ժամանակ ԱՄՆ-ն հայտարարեց միջազգային դրամավարկային բարեփոխումների թեմայով խոշոր արդյունաբերական երկրների միջև հանդիպման հնարավոր հետաքրքրության մասին, և սկսվեցին Պլազայի հանդիպման նախապատրաստական աշխատանքները, որոնց շրջանակներում հուլիս և օգոստոս ամիսներին G5-ի պատգամավորները կանցկացնեն նախապատրաստական հանդիպումներ։ 1985 թվականի սեպտեմբերի 22-ին ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Ճապոնիայի և Մեծ Բրիտանիայի ֆինանսների նախարարներն ու կենտրոնական բանկերի կառավարիչները հանդիպեցին Նյու Յորքի «Պլազա» հյուրանոցում և համաձայնության եկան այն հայտարարության շուրջ, որ «ոչ դոլարային արժույթների հետագա կանոնավոր արժեզրկումը ցանկալի է» և նրանք «պատրաստ են ավելի սերտորեն համագործակցել՝ դա խրախուսելու համար, երբ դա օգտակար կլինի»։ Հաջորդ երկուշաբթի օրը, երբ հանդիպումը հրապարակվեց, դոլարը 4 տոկոսով անկում ապրեց մյուս արժույթների համեմատ։

## Էֆեկտներ
կենտրոն|մինի|400x400փքս|

### Առևտրային դեֆիցիտը
Համաձայնագրից հետո առաջին երկու տարիների ընթացքում ԱՄՆ առևտրային դեֆիցիտը վատթարացավ, քանի որ ներմուծման գների աճը կարճաժամկետ հեռանկարում գերազանցեց ներմուծման քանակի անկմանը և արտահանման քանակի աճին։ Սակայն, դեֆիցիտը ի վերջո սկսեց նվազել, քանի որ ներմուծումը նվազել էր, իսկ արտահանումը՝ բավականաչափ աճել, որպեսզի քանակական էֆեկտները գերազանցեին գնահատման էֆեկտին։

Արժեզրկումը ԱՄՆ արտահանումը ավելի էժան դարձրեց իր առևտրային գործընկերների համար, ինչն էլ, իր հերթին, ենթադրաբար նշանակում էր, որ մյուս երկրները կգնեն ավելի շատ ամերիկյան արտադրության ապրանքներ և ծառայություններ։ Պլազա համաձայնագիրը չկարողացավ օգնել կրճատել ԱՄՆ-Ճապոնիա առևտրային դեֆիցիտը, սակայն այն նվազեցրեց ԱՄՆ դեֆիցիտը այլ երկրների հետ՝ ԱՄՆ արտահանումն ավելի մրցունակ դարձնելով։ Արդյունքում, ԱՄՆ Կոնգրեսը ձեռնպահ մնաց համաձայնագրից առաջ պահանջվող պրոտեկցիոնիստական առևտրային արգելքները կիրառելուց։

### Հաջողություններ և անհաջողություններ
Ջոզեֆ Է. Գագնոնը Համաձայնագրի արդյունքը նկարագրում է ավելի շատ ֆինանսական շուկաներին ուղղված քաղաքականության մտադրությունների և դոլարի հետագա վաճառքի ենթադրյալ սպառնալիքի մասին հաղորդագրության շնորհիվ, քան իրական քաղաքականության շնորհիվ։ Միջամտությունն ավելի ցայտուն էր հակառակ ուղղությամբ 1987 թվականի Լուվրի համաձայնագրից հետո, երբ որոշվեց դադարեցնել դոլարի արժեզրկումը։

Պլազա համաձայնագիրը հաջողությամբ կրճատեց ԱՄՆ-ի առևտրային դեֆիցիտը Արևմտյան Եվրոպայի երկրների հետ, սակայն մեծ մասամբ չկարողացավ իրականացնել իր հիմնական նպատակը՝ մեղմել Ճապոնիայի հետ առևտրային դեֆիցիտը։ Այս դեֆիցիտը պայմանավորված էր կառուցվածքային պայմաններով, որոնք զգայուն չէին դրամավարկային քաղաքականության, մասնավորապես՝ առևտրային պայմանների նկատմամբ։ Ամերիկյան արդյունաբերական ապրանքներն ավելի մրցունակ դարձան արտահանման շուկայում, սակայն դեռևս մեծ մասամբ չէին կարողանում հաջողության հասնել Ճապոնիայի ներքին շուկայում ՝ Ճապոնիայի կողմից ներմուծման կառուցվածքային սահմանափակումների պատճառով։ Լուվրի համաձայնագիրը ստորագրվել է 1987 թվականին՝ ԱՄՆ դոլարի շարունակական անկումը դադարեցնելու համար։

Լուվրի համաձայնագրից հետո դոլարի փոխարժեքին մի քանի այլ միջամտություններ են եղել, օրինակ՝ առաջին Քլինթոնի վարչակազմի կողմից 1992–95 թվականներին։ Սակայն, այդ ժամանակվանից ի վեր, G7-ի շրջանակներում արժութային միջամտությունները քիչ են եղել։ 2000 թվականին Եվրոպական կենտրոնական բանկը աջակցեց գերարժեզրկված եվրոյին։ Ճապոնիայի բանկը վերջին անգամ միջամտել է 2011 թվականին՝ ԱՄՆ-ի և այլոց համագործակցությամբ, որպեսզի զսպի իենի ուժեղ արժևորումը 2011 թվականի Տոհոկուի երկրաշարժից և ցունամիից հետո։ 2013 թվականին G7-ի անդամները համաձայնեցին զերծ մնալ արտարժույթի միջամտություններից։ Այդ ժամանակվանից ի վեր ԱՄՆ վարչակազմը պահանջել է ավելի ուժեղ միջազգային քաղաքականություն արժույթի մանիպուլյացիաների դեմ (որոնք պետք է տարբերակվեն դրամավարկային խթանից):

Պլազա համաձայնագրի ստորագրումը նշանակալից էր նրանով, որ այն արտացոլում էր Ճապոնիայի՝ որպես միջազգային դրամավարկային համակարգի կառավարման իրական խաղացողի ի հայտ գալը։ Այնուամենայնիվ, իենի աճը կարող է նաև նպաստել Ճապոնիայի տնտեսության վրա անկման ճնշումներին, որոնց Ճապոնիայի կառավարությունը արձագանքեց զանգվածային ընդլայնողական դրամավարկային և հարկաբյուջետային քաղաքականությամբ։ Այդ խթանը, այլ քաղաքականությունների հետ համատեղ, հանգեցրեց 1980-ականների վերջի ճապոնական ակտիվների գների «փուչիկի» առաջացմանը։ Այս պատճառով որոշ մեկնաբաններ «Պլազա համաձայնագիրը» մեղադրում են «փուչիկի» առաջացման համար, որը պայթելով հանգեցրեց Ճապոնիայում դեֆլյացիայի և ցածր աճի երկարատև շրջանի, որը հայտնի է որպես «Կորուսյալ տասնամյակ», որի հետևանքները դեռևս ուժեղ զգացվում են ժամանակակից Ճապոնիայում։ Ջեֆրի Ֆրանկելը համաձայն չէ ժամանակի հետ՝ նշելով, որ 1985–86 թվականների իենի արժեզրկման և 1990-ականների անկման միջև ընկած ժամանակահատվածում տեղի ունեցան 1987–89 թվականների «փուչիկի» տարիները, երբ փոխարժեքը այլևս չէր բարձրացնում իենը։ Գերմանական մարկի աճը նույնպես չհանգեցրեց տնտեսական «փուչիկի» կամ անկման Գերմանիայում։ Տնտեսագետ Ռիչարդ Վերները նշում է, որ արտաքին ճնշումները, ինչպիսիք են համաձայնագիրը և Ֆինանսների նախարարության քաղաքականությունը՝ պաշտոնական զեղչի տոկոսադրույքը նվազեցնելու համար, բավարար չեն Ճապոնիայի բանկի կողմից ձեռնարկված գործողությունները բացատրելու համար, որոնք հանգեցրին «փուչիկի» առաջացմանը։

## Տես նաև
* Արժութային պատերազմ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումնե
* Հայտարարություն Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Ճապոնիայի, Միացյալ Թագավորության և ԱՄՆ-ի ֆինանսների նախարարների և կենտրոնական բանկերի կառավարիչների կողմից (Պլազա Ակորդ)
* 
* 
* Հակադարձ Պլազա Ակորդ 

Կատեգորիա:1985 ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:1985 Ճապոնիայում
Կատեգորիա:ԱՄՆ-Ասիա հարաբերություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-Եվրոպա հարաբերություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքականություն
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համաձայնագրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի տնտեսական պատմություն
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի տնտեսություն
Կատեգորիա:Առևտրային պայմանագրեր
Կատեգորիա:Արտարժույթի շուկա
Կատեգորիա:Գերմանիայի արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Դրամավարկային քաղաքականություն
Կատեգորիա:Ճապոնիայի արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Ճապոնիայի տնտեսության պատմություն
Կատեգորիա:Ճապոնիայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Մակրոտնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության պայմանագրեր
Կատեգորիա:Միջազգային առևտուր
Կատեգորիա:Միջազգային առևտրի պատմություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պայմանագրեր