Կոնքի ցավ

**Կոնքի ցավ**, ցավ  կոնքի շրջանում։ Սուր ցավը ավելի հաճախ է հանդիպում, քան քրոնիկ (երկարատև) ցավը: Եթե ցավը տևում է ավելի քան վեց ամիս, այն համարվում է քրոնիկ կոնքային ցավ: Այն կարող է ազդել ինչպես տղամարդկանց, այնպես էլ կանանց կոնքում։

Հաճախ հանդիպող պատճառներն են՝ կանանց մոտ էնդոմետրիոզը, աղիքային կպումները, գրգռված աղու համախտանիշը և ինտերստիցիալ ցիստիտը: Պատճառը կարող է լինել նաև մի շարք ոչ լիովին ուսումնասիրված վիճակներ, որոնք կարող են արտացոլել հոգեբանական-նյարդամկանային ֆունկցիայի խանգարում, օրինակ՝ կոնքի հատակի դիսֆունկցիան։

Քննարկվում է նյարդային համակարգի դերը ցավի առաջացման և կարգավորման մեջ: Քննարկվում է հոգեբանական գործոնների կարևորությունը, թե՛ որպես ցավի առաջնային պատճառ, թե՛ որպես գործոն, որը ազդում է ցավի ընկալման վրա։ Ինչպես մյուս քրոնիկ համախտանիշների դեպքում, կենսահոգեբանական-սոցիալական մոդելը առաջարկում է մի միջոց՝ ցավի ֆիզիկական պատճառները հոգեբանական և սոցիալական գործոնների հետ համադրելու համար:

## Տերմինաբանություն
Կոնքի ցավը ընդհանուր եզրույթ է և կարող է ունենալ բազմաթիվ պատճառներ՝ ներկայացված ստորև։

Ուրոլոգիական քրոնիկ կոնքային ցավի համախտանիշ (*urologic chronic pelvic pain syndrome, UCPPS*) ենթաբաժին է, որը կիրառվում է որպես համընդհանուր (umbrella) տերմին՝ տղամարդկանց և կանանց կոնքի հետ կապված ուրոլոգիական ցավային համախտանիշների վերաբերյալ հետազոտություններում: UCPPS-ը մասնավորապես վերաբերում է տղամարդկանց շրջանում քրոնիկ պրոստատիտին/քրոնիկ կոնքային ցավային համախտանիշին (CP/CPPS) և կանանց մոտ ինտերստիցիալ ցիստիտին կամ ցավոտ միզապարկի համախտանիշին (IC/PBS):

## Պատճառներ
Սեռական օրգանների ցավը և կոնքային ցավը կարող են առաջանալ բազմաթիվ պատճառներով՝ հիվանդություններ, վնասվածքներ, բժշկական բուժումներ, ֆիզիկական հիվանդություններ, հոգեկան առողջության խնդիրներ և ինֆեկցիաներ։

**Կանանց** **շրջանում**

Շատ տարբեր վիճակներ կարող են առաջացնել կանանց շրջանում կոնքային ցավ, ներառյալ՝

**Հղիության հետ կապված**

* Կոնքագոտկային ցավ,
* արտաարգանդային հղիություն:

**Գինեկոլոգիական պատճառներ**

* Դիսմենորեա — ցավ դաշտանային ցիկլի ընթացքում։
* Էնդոմետրիոզ — ցավ, որը առաջանում է արգանդից դուրս գտնվող արգանդային հյուսվածքի պատճառով։
* Կոնքի բորբոքային հիվանդություն — վարակների վնասվածքի հետևանքով առաջացած ցավ։
* Ադենոմիոզ (Adenomyosis) —  ադենոմիոզը բժշկական վիճակ է, որն արտահայտվում է  արգանդի ներսի շերտի (էնդոմետրիում) բջիջների ոչ սովորական կերպով աճով՝ արգանդի պատը կազմող բջիջների (միոմետրիում) մեջ, որի հետևանքով առաջանում է արգանդի հաստացում։
* Պոլիկիստոզ ձվարանների համախտանիշ (Polycystic Ovary Syndrome, PCOS) — կանանց վերարտադրողական տարիքում ամենատարածված էնդոկրին խանգարումն է։
* Ձվարանների կիստաներ — ձվարանում կարող է առաջանալ մեծ, ցավոտ կիստա, որը կարող է պատռվել:
* Աշերմանի համախտանիշը (ԱՀ) — արգանդի ձեռքբերովի հիվանդություն է, որն առաջանում է, երբ արգանդի և կամ արգանդի վզիկի ներսում առաջանում են սպիական հյուսվածքներ (կպումներ):
* Ձվարանների ոլորում — ձվարանը ոլորվում է այնպես, որ խանգարում է նրա արյան մատակարարմանը։
* Սեռական նյարդի խցանումը (Pudendal nerve) — հայտնի է նաև որպես Ալկոկի խողովակի համախտանիշ, քրոնիկ ցավի հազվադեպ պատճառ է, որի դեպքում հեշտոցային նյարդը (գտնվում է կոնքում) խցանվում կամ սեղմվում է Ալկոկի խողովակում:

**Որովայնային պատճառներ**

* Ողնաշարի կողային ցավով և միզում արյան առկայությամբ արտահայտվող համախտանիշ։
* Պրոկտիտ — հետանցքի կամ ուղիղ աղիքի վարակ կամ բորբոքում։
* Կոլիտ — հաստ աղիքի վարակ կամ բորբոքում։
* Ապենդիցիտ — կույր աղիքի որդանման ելուն վարակ կամ բորբոքում։

## Ախտորոշում
**Կանանց շրջանում**

Քրոնիկ ցավային համախտանիշների դեպքում տեսանելի ցավային բացակայությունը չպետք է հիմք հանդիսանա ո՛չ հոգեբանական բացատրություններ փնտրելու, ո՛չ էլ հիվանդի ցավի առկայությունը կասկածի տակ դնելու համար։ Դրա փոխարեն կարևոր է քրոնիկ ցավի բարդությանը մոտենալ հոգեֆիզիոլոգիական տեսանկյունից, որը ճանաչում է միտք-մարմին փոխազդեցության կարևորությունը: Լիմբիկ համակարգի ցավի, մասնավորապես՝ միոֆասցիալ ցավի վրա ազդող որոշ մեխանիզմներ պարզաբանվել են նյարդաբանության և հոգեֆիզիոլոգիայի բնագավառներում կատարված հետազոտությունների արդյունքներով:

### Տղամարդկանց շրջանում
Քրոնիկ կոնքի ցավի դեպքում տղամարդկանց շրջանում ստանդարտ ախտորոշիչ թեստեր չկան. ախտորոշումը կատարվում է այլ հիվանդությունների բացառմամբ:

## Բուժում
Նյարդային թերապիաները (nerve blocks), որոնք ուղղված են հեշտոցային նյարդին, վերին հիպոգաստրիկ հյուսակին և Իմպար գանգլիոնին, ցույց են տվել արդյունավետություն որոշ կոնքային ցավերի բուժման համար, որոնք չեն արձագանքում ոչ վիրահատական բուժմանը:

Նյարդային մոդուլյացիան (Neuromodulation) երկար ժամանակ ուսումնասիրվել է որպես հնարավոր բուժման տարբերակ։  Ավանդական ողնուղեղային խթանումը, որը հայտնի է նաև որպես մեջքային սյուների խթանում, կոնքի ցավի բուժման մեջ ցուցադրել է ոչ կայուն արդյունավետություն․ այս ավանդական համակարգերի դեպքում արձանագրվում է անհաջողության բարձր մակարդակ՝ պայմանավորված այն հանգամանքով, որ հնարավոր չէ միաժամանակ ազդել բոլոր ցավոտ շրջանների վրա։ Բացի այդ, մինչ օրս գոյություն չունի համաձայնություն այն հարցի շուրջ, թե ողնուղեղի որ հատվածն է օպտիմալ թիրախը, որին պետք է ուղղված լինի այս բուժումը: Ողնաշարի միջինից մինչև բարձր կրծքային հատվածին ուղղված ողնուղեղի խթանումը որոշակի դրական արդյունքներ է տվել։  Ողնուղեղի խթանման ավելի նոր ձևը, որը կոչվում է մեջքային արմատի գանգլիոնների խթանում (DRG), մեծ խոստումնալից արդյունքներ է ցույց տվել կոնքի ցավի բուժման համար՝ նյարդային համակարգի մի քանի մասերի միաժամանակ ազդելու իր ունակության շնորհիվ։ Այն հատկապես արդյունավետ է «հայտնի պատճառ» ունեցող հիվանդների մոտ (օրինակ՝ վիրահատությունից հետո ցավ, էնդոմետրիոզ, ամորձու նեվրալգիա և այլն)։

Կան մի շարք «այլընտրանքային» թերապիաներ, որոնք առաջարկվել են կոնքի ցավի համար՝ հիմնվելով այն գաղափարի վրա, որ դրանք «ոչ ինվազիվ» են, սակայն դրանք չեն հիմնավորվում ապացույցների վրա հիմնված բժշկությամբ: Դիազեպամի (Վալիում) մոմիկները ավելի հին թերապիա են, որն առաջարկվել է կոնքի ցավ ունեցող հիվանդներին՝ հիմնվելով այն համոզմունքի վրա, որ դեղորայքը ցավի հատվածին ավելի մոտ տեղադրելով՝ ավելի մեծ ազդեցություն կստացվի։ Սակայն այս վարկածը հերքվել է այն փաստի պատճառով, որ բենզոդիազեպինները ազդում են կենտրոնական նյարդային համակարգում առկա GABA ընկալիչի վրա և տեղայնորեն չեն ազդում, հետևաբար, անկախ դեղամիջոցի ընդունման ուղուց, այն դեռ պետք է հասնի կենտրոնական նյարդային համակարգ՝ ազդելու համար, ուստի այն ոչ ավելի, ոչ պակաս արդյունավետ է, եթե այն տրվում է անհարմարության հատվածին «ավելի մոտ»։ Ավելին, բենզոդիազեպինները չեն ապացուցել իրենց արդյունավետությունը կոնքի ցավի դեպքում և պետք է օգտագործվեն միայն ծայրահեղ զգուշությամբ՝ կախվածության առաջացման հավանականության պատճառով: Նմանապես, հիդրոդիսեկցիան կոնքի ցավի բուժման մեկ այլ եղանակ է, որը առաջարկվել է, չնայած այն հանգամանքին, որ դրա օգտագործումը հիմնավորող որևէ ապացույց չկա։  Կողմնակիցները ենթադրում են, որ թերապիան կարող է «տեղափոխել» հարակից հյուսվածքը պոտենցիալ սեղմված նյարդից՝ ուլտրաձայնային հսկողության ներքո փոքր քանակությամբ հեղուկ ներարկելով։ Սակայն այս ենթադրությունը սխալ է այն փաստի պատճառով, որ ին վիվո հյուսվածքը գրեթե միշտ կներծծի օտար հեղուկը և կվերադառնա իր սկզբնական դիրքին մի քանի րոպեից մինչև օրերի ընթացքում։

Վիբրատորները նույնպես արդյունավետ են եղել կոնքի ցավի դեմ պայքարում։ Երբեմն նկարագրվելով որպես մերսիչ, վիբրատորը կիրառվում է մարմնի վրա սեռական գրգռում առաջացնելու նպատակով։ Սեռական գրգռման խանգարումների համար FDA-ում գրանցված վիբրատորների օրինակներն են MV.Health-ի Crescendo  և Intimate Rose-ի Pelvic Wand։

### Կանանց շրջանում
Շատ կանանց համար օգտակար կլինի ֆիզիկական թերապևտի հետ խորհրդակցությունը, հակաբորբոքային դեղամիջոցների փորձարկումը, հորմոնալ թերապիան կամ նույնիսկ նյարդաբանական դեղամիջոցները: Երբեմն կատարվում է հիստերէկտոմիա, սակայն դա պետք է դիտարկել միայն որպես վերջին միջոց, հաշվի առնելով այն փաստը, որ այն հաճախ արդյունավետ չէ նեյրոպաթիկ ցավի բուժման համար։

## Համաճարակաբանություն
### Կանանց շրջանում
Կանանց մեծ մասը, իրենց կյանքի որոշակի փուլում, ունենում է կոնքի ցավ։ Երբ աղջիկները մտնում են սեռական հասունացման շրջան, կոնքի կամ որովայնի ցավը դառնում է հաճախակի գանգատ։ Քրոնիկ կոնքի ցավը տարածված վիճակ է, որի դեպքում դիսմենորեայի մակարդակը կազմում է 16.8-ից 81%, դիսպարեունիայիը՝ 8-21.8%, իսկ ոչ ցիկլիկ ցավի մակարդակը՝ 2.1-ից 24%։

Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնի (CDC) տվյալներով՝ 2007 թվականին գինեկոլոգների մոտ բոլոր այցելությունների մոտ 9%-ը կազմել է քրոնիկ կոնքի ցավը (CPP)։ Բացի այդ, CPP-ն մեծահասակների մոտ բոլոր լապարոսկոպիաների 20-30%-ի պատճառն է։ Հղիության ընթացքում կոնքի ցավերը հաճախ են լինում։

## Հասարակություն և մշակույթ
### Ֆեմինիստական ​​ուսումնասիրությունները կոնքի ցավի մասին
Խնդիրներ են հայտնաբերվել քրոնիկական կոնքի ցավի ներկայիս բուժման մոտեցումներում։ Դրանք հիմնականում լինում են «օրգանական» և «հոգեկան» ծագման ․ առաջին դեպքում ենթադրվում է հյուսվածքային վնասի առկայություն, իսկ երկրորդում ցավը առաջանում է նույնիսկ հյուսվածքային վնասի բացակայության պայմաններում։։ Չնայած պատճառահետևանքային մեխանիզմների գրականությունում անդրադարձ է լինում ցավի «սուբյեկտիվ» կողմերին, ներկայիս մոդելները չեն տրամադրում որևէ միջոց, որով հնարավոր լինի հասնել կամ հասկանալ այդ կողմերը։։ Եթե հիվանդների զգացած ցավի նկատմամբ չեն կիրառվում մեկնաբանող կամ «սուբյեկտիվ» մոտեցումներ, քրոնիկական կոնքի ցավի (CPP) բժշկական ընկալումները սահմանափակվում են «օրգանական» հաջորդականություններով՝ «մաքուր օբյեկտի» մարմնի հասկացության ներք։ Չնայած ցավի կենսաբանական ծագման ավելի լայն տարածվածությանը, CPP-ի այլընտրանքային ախտորոշումները և իրականացված բուժումները ցույց են տվել բարձր հաջողություն այն մարդկանց շրջանում, որոնց համար «օրգանական» բուժումը օգտակար չի եղել։։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Գինեկոլոգիա
Կատեգորիա:Գինեկոլոգիական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Դաշտանային ցիկլ
Կատեգորիա:Կանանց առողջություն
Կատեգորիա:Ցավ