Երգեհոնային կոնցերտներ (Յոհան Սեբաստիան Բախ)

**Յոհան Սեբաստիան Բախի** **երգեհոնային կոնցերտներ,** երգեհոնի համար սոլո ստեղծագործություններ վերադաշնակած և վերամշակված գործիքային կոնցերտներից, որոնք ի սկզբանե ստեղծել են Անտոնիո Վիվալդին և Սաքսեն-Վայմարի արքայազն Յոհան Էռնստը։ BWV 592–596 կոնցերտներիի իսկության մասին կասկած չկա, բայց BWV 597 վեցերորդ կոնցերտը այժմ համարվում է կեղծ։ Յոհան Սեբաստիան Բախի կոնցերտները կարելի է ավելի ճշգրիտ թվագրել 1713–1714 թվականներով, որը համընկնում է կոմպոզիտորի Վայմարի արքունիքում ստեղծագործական երկրորդ շրջանին (1708–1717)։

Վայմարյան ճիշտ նույն շրջանում Բախը նաև վերադաշնակել է Վիվալդիի մի քանի այլ սոլո կոնցերտներ, երկու և չորս կլավեսինների համար։ Բնօրինակ կոնցերտները ընտրվել են Վիվալդիի օպուս.3, *L'estro armonico-ից*, որը ստեղծվել է 1711 թվականին, տասներկու կոնցերտների հավաքածու մեկ, երկու և չորս ջութակների համար։ Բախի այս վերադաշնակումները հրատարակել են 1850-ականներին Պետերս (CF Peters), իսկ 1890-ականներին Բրեյդկոպֆ և Հարթել (Breitkopf & Härtel) հրատարակչությունները, ինչն էլ որոշիչ դեր խաղացել 20-րդ դարում Վիվալդիի վերածննդի գործում։

## Վայմարի կոնցերտի վերադաշնակում
Վայմարյան շրջանում Բախը վերադաշնակել է, ի թիվս այլոց, Անտոնիո Վիվալդիի և Սաքսեն-Վայմարի արքայազն Յոհան Էռնստի կոնցերտները երգեհոնի և կլավեսինի համար։ Կլավեսինի վերադաշնակումների մեծ մասը, հավանաբար, ստեղծվել է 1713 թվականի հուլիսից մինչև 1714 թվականի հուլիսը։ BWV 592–596 երգեհոնային կոնցերտները նախատեսված են երգեհոնի ձեռքի երկու և ոտքի ստեղնաշարներով կատարելու համար և, հավանաբար, ստեղծվել են 1714-1717 թվականներին։ 

### Կոնցերտ սոլ մաժոր, BWV 592
Այս կոնցերտը Սաքս-Վեյմարի արքայազն Յոհան Էռնստի Ջութակի լա մաժոր համար 8 կոնցերտի վերադաշնակումն է։ Բախը վերադաշնակել է նույն կոնցերտը նաև կլավեսինի համար ( BWV 592a )։

#### Մասեր
# [առանց տեմպի նշման – «Allegro assai» բնօրինակում]
# Հանդիսավոր (մի մինոր)
# [առանց տեմպի նշման – «Presto e staccato» բնօրինակում, «Պրեստո»՝ Բախի կլավեսինի տարբերակում]

### Կոնցերտ լա մինոր BWV 593
Այս կոնցերտը Անտոնիո Վիվալդիի կրկնակի ջութակի համար մի մինոր կոնցերտի վերադաշնակումն է, օպուս. 3 No 8, RV 522։

#### Մասեր
# [առանց տեմպի նշման – «Ալեգրո» Վիվալդիի բնօրինակում]

# Ադաջիո (ռե մինոր; «Larghetto e spiritoso» Վիվալդիի բնօրինակում)
# Ալեգրո (առանց ոտնակ, երկու ստեղնաշարով)

### Կոնցերտ ռե մաժոր, BWV 594
Այս կոնցերտը Անտոնիո Վիվալդիի *Գրոսսո մագնատ* ջութակի ռե մաժոր կոնցերտի վերադաշնակումն է, RV 208, որի մի տարբերակը՝ RV 208a, հրատարակվել է որպես օպուս. 7 No 11։

#### Մասեր
# [առանց տեմպի նշման – «Ալեգրո» Վիվալդիի բնօրինակում]
# Ասերգություն (ռեչիտատիվ), Ադաջլա մինոր, «Ասերգություն։ Հանդիսավոր» Վիվալդիի բնօրինակում)
# Ալեգրո - Կադենցա - Ալեգրո

### Կոնցերտ ռե մաժոր, BWV 595
# Սաքս-Վեյմարի արքայազն Յոհան Էռնստի կորցրած կոնցերտի առաջին հատվածի վերադաշնակումն է, որը վերամշակվել է որպես երկու ջութակների կոնցերտ ռե մաժոր։
# Միայն մեկ մաս, առանց տեմպի ցուցման, բայց նաև նշված է որպես Ալեգրո։
# Գոյություն ունի կլավեսինի տարբերակում՝ BWV 984 (առաջին մասում)։
մինի|417x417փքս|Կոնցերտ ռե մինոր BWV 596-ի առաջին մասի Բախի ձեռագիրը։

### Կոնցերտ ռե մինոր, BWV 596
#### Մասեր

# [Ալեգրո]
# Pieno. Grave – Fuge
# Largo e spicato
# [Ալեգրո]

Վիվալդիի ռե մինոր կոնցերտի այս վերադաշնակումը երկու ջութակների և պարտադիր (օբլիգատո) թավջութակի համար՝ օպուս.3, No. 11 (RV 565), ինքնագրով վերնագիրը փոփոխվել է Բախի որդու՝ Վիլհելմ Ֆրիդեմանի Բախի կողմից, որն վաթսուն կամ ավելի տարի անց ավելացրել է «di WF Bach manu mei Patris». նկարագրությունը։ Արդյունքն եղավ այն, որ մինչև 1911 թվականը վերադաշնակումը սխալ վերագրվում էր Վիլհելմ Ֆրիդման Բախին։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Կարլ Ֆրիդրիխ Զելթերը՝ Բեռլինի երգարվեստի ակադեմիայի տնօրենը, որտեղ պահվում էին Բախի բազմաթիվ ձեռագրեր, գտել է, որ հեղինակը Յոհան Սեբաստիան Բախն է, բայց Պետերս հրատարակչությունը վերադաշնակությունն, առաջին անգամ՝ 1844 թվականին հրատարակել է որպես Վիլհելմ Ֆրիդեմանի ստեղծագործություն։ Հետագայում ուումնասիրելով ձեռագրերն ու թղթի ջրանիշերը Ֆրիդրիխ Գրիպենկերը ճշգրիտ թվագրել է և հաստատել իրական հեղինակությունը։ Ջրանիշերը համապատասխանել են կանտատներին, որոնք հայտնի է, որ Բախը գրել է Վայմարում 1714–1715 թվականներին։

Ստորագրված ձեռագիրը ուշագրավ է երգեհոնի օգտագործման երկու օժանդակ ձեռնարկների մանրամասն բնութագրերով։ Ինչպես բացատրվում է Ուիլյամսում (2003), նրանց հիմնական նպատակն էր թույլ տալ, որ կոնցերտը հնչի Բախի ցանկալի տոնայնությամբ։ Նշումները կարևոր են նաև այն պատճառով, որ ցույց տալիս այդ ժամանակվա կատարողական պրակտիկա՝ մեկ հատվածի ընթացքում ձեռքերը կարող էին փոխել ստեղնաշարերը, ինչպես նաև կարող էին փոփոխվել երհեհոնի ոտնակները։

**Առաջին մաս.** Բնօրինակ ստեղծագործության սկզբից Վիվալդին ստեղծում է անսովոր հյուսվածք. երկու ջութակները նվագում են որպես դուետ, իսկ հետո պատասխանում է պարտադիր թավջութակի և Basso continuo-ի նմանատիպ դուետը։ Երգեհոնի վրա Բախը ստեղծում է իր երաժշտական տեքստուրան՝ մենանվագները կատարելիս ձեռքերը փոխարինում են միմյանց, ստեղծելով համապատասխան դուետ երկրորդ ստեղնաշար վրա։ Ըստ Ուիլյամսի (2003 ) Բախի կողմից բնօրինակում անընդհատ կրկնվող թրթիռների վերաբաշխումը «չի փոխարինում լարայինների կորած հռետորաբանությանը»։

**Երկրորդ մաս.** Grave-ի երեք ներածական տակտերում խիտ ակորդային գրությունը անսովոր է և շեղվում է Վիվալդիի «Adagio e spicato» հստակեցումից։ Բախը ֆուգան հարմարեցրել է երգեհոնին հետևյալ կերպ. ոտնակը չի նվագում ալեգրոյի հիմնական պարտիան, այլ նվագակցում է և ֆուգայում առանձին ձայն չէ, տարբերություն չի դնում մենակատարների և ռիպիենոյի միջև,. մասերը հաճախ վերաբաշխվում են. և լրացուցիչ կիսաքվավերային ֆիգուրներ են ներկայացվում, հատկապես ոտնակի հեռավոր կետի վրա, որը եզրափակում է ստեղծագործությունը։ Ստացված ֆուգան ավելի հարթ է ընդանում, քան բնօրինակը, որն առանձնանում է իր հստակ ուրվագծված հատվածներով։ Ուիլյամսը (2003) նշում է, որ որ Բախին պետք է դուր եկած լիներ, թե ինչպես է Վիվալդին շրջվում ֆուգան։ մինի|Կոնցերտ BWV 596, 3-րդ մաս|248x248փքս**Երրորդ մաս.** Այս մասի ritornello-ի և մենակատարներ դրվագների երգեհոնի պարտիտուրը սիցիլիանո տեսակի է, ինչը անսովոր է Բախի երգեհոնային ստեղծագործությունների համար։ Բնօրինակի մեներգին ուղեկցող լայն տարածված ակորդները Բախի մոտ փոխարինվել են ձախ ձեռքի պարզ ակորդներով։ Գրիպենկերլի համար մեղեդու քաղցրությունն արտացոլում էր Վիլհելմ Ֆրիդեմանի քնքուշ անհատականությունը։

**Չորրորդ մաս.** Օպուս.3, No.11-ի վերջին մասը կազմված է ritornello *A* – *B* – *A* ձևով։ Ներածական տակտերում առաջին և երկրորդ ջութակները *տուտտիով* նվագում են բացման թեման՝ կրկնվող թրթիռներով և բախվող դիսոնանսներով։ Բախը նույն թեման օգտագործել է իր Ich hatte viel Bekümmernis, BWV 21 կանտատի բացման համար, որն առաջին անգամ հնչել 1714 թվականի հունիսի 17-ին, կարճ ժամանակ առաջ, երբ վատառողջությունը ստիպել է արքայազն Յոհան Էռնստին հեռանալ Վայմարից Բադ Շվալբախում բուժման համար։

frameless|615x615փքս

Թեև թեմայի յուրաքանչյուր վերադարձ իր քրոմատիկ ընկնող բասային նվագակցությամբ ճանաչելի է անմիջապես, բայց Բախի մասերի բաշխումը երկու ստեղնաշարերի միջև ( *Oberwerk* և *Rückpositiv* ) երբեմն կարող է թաքցնել Վիվալդիի կտրուկ տարբերությունը սոլո և ռիպիենո կատարողների միջև։ Վիվալդիի լարային գրության տարբեր տարրեր, որոնք սովորաբար դուրս են Բախի երգեհոնային ստեղծագործությունների երաժշտական բառապաշարից, ուղղակիորեն կամ աննշան ադապտացիաներով ներառված են Բախի մշակման մեջ։ Ինչպես նաև բացվող թրթիռների դիսոնանսային կանգեր, դրանք ներառում են թրթռացող ֆիգուրներ զուգահեռ տերցիաներով, նվազող քրոմատիկ քառորդներ և որպես թրթիռի համարժեք լարային ուղեկցություն ձախ ձեռքով կատարվող կիսակիսաքվավերներ ու կիսաքվավերներ։ Բախւ մասի վերջում՝ վիրտուոզային կիսաքվավեր մենահամերգի դրվագում, նվագակցության ներքևի մասերում ն ավելացրել է թրթիռների նմանակումներ։ Ուիլյամսը (2003) դրամատիկ ավարտը համեմատում է ռե մինոր BWV 779 ստեղնային սիմֆոնիայի վերջավորության իջնող ոտնակի պարտիայի և ստեղնաշարի քրոմատիկ քառորդների հետ.։

## Կոնցերտ E-flat major, BWV 597
Հավանաբար Բախը չի ստեղծել կամ վերադաշնկել, այլ ավելի շուտ տրիոյի սոնատ է, քան կոնցերտ, որն ստեղծվել է ավելի ուշ սերնդի կոմպոզիտորի կողմից։

### Մասեր
# [առանց տեմպի ցուցման]
# Գիգ

## Աղյուսակ

## Դիսկոգրաֆիա
### BWV 592–597

* Հանս Ֆագիուս (2000)։ *Bach Edition*, Boxes 6 (CD 41 and 45) and 22 (CD 151–153 and 155): Ձայնագրվել է 1985–1986 և 1988–1989 թթ. Brilliant Classics 99365/3, /7; 99381/4, /5, /6, /8.
* Կարլ Ռիխտեր (1974)։ Die Orgelkonzerte, Archiv Production 431119-2 թվային վերափոխված Polydor International-ից։

### Նվագախմբի երգեհոնային կոնցերտներ
* Անդրե Իզուար և Երաժշտության խորհրդարան (Le Parlement de Musique)դիրիժոր՝ Մարտին Գեստերի (1993 թ.): *L'œuvre pour orgue et orchester* . Ներառում է BWV 29 /1 և վերակառուցումներ BWV 1052a, 1053a և 1059a: Calliope CAL 9720.
* Bart Jacobs and Les Muffatti (2019). *Concertos for Organ and Strings*. Includes Concerto in D major after BWV 169 and BWV 49, Concerto in D minor after BWV 146, BDW 188 and BWV 1052, Sinfonia in G major after BWV 156, Sinfonia in F major after BWV 75, Sinfonia in D major after BWV 29 and BWV 120a, Concerto in D moner after BWV 35 and BWV 1055, Concerto in G minor after BWV 1041 and BWV 1058. Ramée (Outhere Music) RAM 1804.

## Աղբյուրներ
*  Introduction  (in German and English) • Commentary  (English translation—commentary in paperback original is in German)
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Յոհան Սեբաստիան Բախի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Ստեղծագործություններ երգեհոնի համար‎