Արյան բիոքիմիական քննություն

մինի|Վենեպունկցիայի և արյան նմուշառման կարգը անկյունային ծալքի երակից կենսաքիմիական վերլուծության համար
**Արյան բիոքիմիական քննություն,** լաբորատոր ախտորոշման մեթոդ, որը թույլ է տալիս գնահատել ներքին օրգանների աշխատանքը (լյարդ, երիկամներ, ենթաստամոքսային գեղձ, լեղապարկ և այլն), տեղեկատվություն ստանալ նյութափոխանակության մասին (լիպիդների, սպիտակուցներ, ածխաջրերի փոխանակության), պարզել միկրոտարրերի անհրաժեշտությունը։

## Ցուցումներ
* Առողջության վերահսկողություն (ոչ պակաս, քան 1 անգամ տարվա մեջ)։ Անհրաժեշտ է ապահովել, որ տարվա ընթացքում անձից վերցված արյան ընդհանուր քանակը, ներառյալ ախտորոշիչ նպատակներով, չգերազանցի կարմիր արյան բջիջների(էրիթրոցիտներ) ձևավորման արագությունը։
* Փոխանցված վարակիչ կամ սոմատիկ հիվանդություններ։

## Քննության անցկացումը
Մարդու արյան կենսաքիմիական վերլուծություն կատարելուց առաջ կատարվում են անհրաժեշտ նախապատրաստական քայլեր։ Նախաբազկի անկյունի վերևում տեղադրվում է հատուկ ռետինե(ձգող) հարմարանք։ Արյան նմուշառման վայրը նախապես մշակվում է հակասեպտիկ միջոցով`վարակը կանխելու համար։ Ասեղը մտցվում է երակի մեջ և իրակացնվում է նմուշառում։ Եթե հնարավոր չէ արյան նմուշառում կատարել նախաբազկի անկյունային երակից, ապա արյան նմուշառումն իրականացվում է այլ երակներից, որոնք առկա են փորձաքննության և նմուշառման համար։ Արյունը լցվում է փորձարկման խողովակի մեջ և ուղարկվում կենսաքիմիական լաբորատորիա։
կենտրոն|մինի|1000x1000փքս|Չափահաս մարդու արյան կենսաքիմիական պարամետրերի նորմալ արժեքները:
մինի|Ներարկիչով արյան նմուշառում (1941 թ.)

## Վերլուծության արդյունքներ
### Պարամետրեր

* **[[Գլյուկոզ]]** («շաքար արյան մեջ»), նորման՝ 3,33—5,55 մմոլ/լ։ Գլյուկոզի բարձր մակարդակը վկայում է շաքարային դիաբետի վտանգի կամ գլյուկոզի նկատմամբ հանդուրժողականության խախտման մասին, ինչը պահանջում է էնդոկրինոլոգի խորհրդատվություն։
* **[[Միզանյութ]],** նորման՝ 2,5—8,3 մմոլ/լ։ Նշված ցուցանիշի գերազանցումը խոսում է երիկամների արտազատողական և զտման գործառույթների անբավարար իրականացում (պիելոնեֆրիտ)։ Արյան մեջ միզանյութի պարունակության աճը մինչև 16-20 մմոլ/լ (միզանյութի ազոտի հաշվարկով) դասակարգվում է որպես երիկամների ֆունկցիայի խախտման միջին ծանրության ցուցանիշ, մինչև 35 մմոլ/լ՝ որպես ծանր, ավելի քան 50 մմոլ/լ՝ շատ ծանր՝ անբարենպաստ կանխատեսմամբ։ Սուր երիկամային անբավարարության դեպքում արյան մեջ միզանյութի կոնցենտրացիան կարող է հասնել 50-83 մմոլ/լ։
* **[[Մնացորդային ազոտի արյան|Արյան մնացորդային ազոտ]]** (արյան ոչ սպիտակուցային ազոտ), արյան պլազմայի սպիտակուցների հեռացումից հետո մնացած ազոտական նյութեր։ Մնացորդային ազոտը կազմված է միզնյութի ազոտից (50 %), ամինաթթուների ազոտից (25 %), միզաթթվից (4 %), կրեատինից (5 %), կրեատինինից (2,5 %), էրգոտիանինից (8 %), ամոնիակից (0,5 %); ազոտի 5%-ը պարունակում է պոլիպեպտիդներ, գլուտատիոն, բիլիրուբին և այլ ոչ սպիտակուցային միացություններ։ Սովորաբար, արյան շիճուկում մնացորդային ազոտի պարունակությունը տատանվում է 14.3-ից 28.6 մմոլ/լ-ի սահմաններում։
* **[[Կրեատինին]]ը** մտնում է միզանյութի կազմության մեջ։ Կրեատինինի նորման կազմում է 44-106 միկրոմոլ մեկ լիտրում։ Միզանյութի պես՝ կրեատինինը խոսում է երիկամների գործունեության մասին։
* **[[Ընդհանուր լիպիդների|Ընդհանուր լիպիդներ]],** արյան մեջ կազմում են 4-8 գ/լ։
* **[[Խոլեսթերին|Խոլեստերին կամ խոլեստերոլ]],** օրգանական միացություն, բնական հիդրոֆոբ (լիպոֆիլ) սպիրտ, պարունակվում է բոլոր կենդանիների օրգանիզմների բջջաթաղանթում։

: Արյան կենսաքիմիաական վերլուծության ժամանակ խոլեստերինի մակարդակն արտացոլվում է հետևյալ պարամետրերում. **խոլեստերին-LDL** (ցածր խտության լիպոպրոտեիններ), **խոլեստերին-HDL** (բարձր խտության լիպոպրոտեիններ), **եռգլիցերիդներ**, **ընդհանուր խոլեստերին:**
: Ընդհանուր խոլեստերինի նորման 3,6 մմոլ/լ-ից մինչև 7,8 մմոլ/լ է, խորհուրդ տրվող խոլեստերինի մակարդակը՝ Ka=\frac{H-HDL}{HDL}, որտեղ H-ը ընդհանուր խոլեստերինն է, HDL-ը՝ խոլեստերին-HDL-ը։ Նորման ' ոչ ավելի, քան 3։
* **[[Ճարպ|Եռգլիցերիդներ]],** բնական օրգանական միացություններ են, գլիցերինի և մոնոբազային ճարպաթթուների ամբողջական եթերներ։ Կենդանի օրգանիզմներում կատարում են կառուցվածքային, էներգետիկ և այլ գործառույթներ։

:: Նորմաները խիստ կախված են տարիքից և սեռից։ Եռգլիցերիդները չափվում են մմոլ/լ-ով։

* **[[Фосфолипиды|Ֆոսֆոլիպիդներ]],** արյան մեջ կազմում են 2,52—2,91 մմոլ/լ։
* **Ընդհանուր [[բիլիրուբին]],** հանդիսանում է հեմոգլոբինի քայքայման արդյունք, նորմալ պարունակությունը արյան մեջ 8,5—20,55 մկմոլl/լիտր։ Կարևոր է իմանալ բիլիրուբինի մակարդակը, քանի որ նրա 27 մկմոլ/լ-ից բարձրացումը ուղեկցվում է դեղնուկ տեսքով։
* **Ընդհանուր [[Սպիտակուցներ|սպիտակուց]],** որոշում է արյան շիճուկում սպիտակուցի մակարդակը։ Անբավարար սննդակարգի, հյուծման դեպքում սպիտակուցի մակարդակը կտրուկ նվազում է։ Սպիտակուցի մակարդակը բարձրանում է լյարդի հիվանդությունների ժամանակ։

: Նրա նորման.

* **[[Ալբումին]], **արյան պլազմայի հիմնական սպիտակուց, նրա պարունակությունը արյան շիճուկում կազմում է ընդհանուր սպիտակուցի մոտ 60%-ը։ Սինթեզվում է լյարդում։ Այն կարևոր գործառույթ ունի կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի, մասնավորապես՝ հորմոնների տեղափոխման գործում։ Այն նաև կապված է խոլեստերինի, բիլիրուբինի, կալցիումի, տարբեր բուժական նյութերի հետ։ Քանակը արյան մեջ 35-ից 50 գ/լ է։ Այն մեծանում է ջրազրկման դեպքում, նվազում է սպիտակուցային անբավարար սնունդ ընդունելու, ստամոքս-աղիքային հիվանդությունների, երիկամների քրոնիկ հիվանդությունների, այրվածքների, վնասվածքների, հղիության ժամանակ։
* **[[Аспартатаминотрансфераза|Ասպարտատամինոտրանսֆերազ]]** (ԱՍՏ), ֆերմենտ, որն օգտագործվում է սրտի գործառույթը գնահատելու համար։ Պարունակությունը արյան մեջ 10-38 ՄՄ/լ։ Պարունակությունը բարձրանում է սրտամկանի ինֆարկտի, սրտի և սոմատիկ մկանների ախտահարումների ժամանակ։
* **[[АлАТ|Ալանինամինոտրանսֆերազ]]** (ԱԼՏ), ֆերմենտ, որն օգտագործվում է լյարդի գործառույթը գնահատելու համար։ Պարունակությունը արյան մեջ 7-41 ՄՄ/լ, նրա մակարդակի բարձրացումը, խոսում է լյարդի հիվանդությունների մասին։
* **[[Լիպազա|Լիպազ]],** հիմնականում ենթաստամոքսային գեղձի կողմից արտանետվող ֆերմենտ։ Նրա մակարդակը արյան մեջ բարձրանում է ենթաստամոքսային գեղձի բորբոքումների/վնասվածքների ժամանակ։
* **[[Ամիլազներ|Ամիլազ]],** հիմնականում ենթաստամոքսային գեղձի և թքագեղձերի կողմից արտանետվող ֆերմենտ։ Նրա մակարդակը արյան մեջ բարձրանում է ենթաստամոքսային գեղձի բորբոքումների/վնասվածքների ժամանակ։
* **Գամմա-ԳՏՊ,** Գամմագլուտամիլտրանսպեպտիդազա, ֆերմենտ, որն օգտագործվում է լյարդի գործառույթը գնահատելու համար։ Նորման տղամարդկանց մոտ 15-106 մկմոլ/լ, կանանց մոտ՝ 10-66 մկմոլ/լ։
* **Անտիստրեպտոլիզին-Օ,** ԱՍԼ-Օ-ն բետա-հեմոլիտիկ A խմբի ստրեպտոկոկի հակածինային (ստրեպտոլիզին) հակամարմին է, այն օգտագործվում է ռևմատիզմի ախտորոշման մեջ։
* **Ռևմոֆակսոր** (ռևմատոիդ գործոն), հակամարմինների տեսակ, հայտնաբերված՝ աուտոիմունային հիվանդություններ ունեցող շատ հիվանդների արյան մեջ (ռևմատիզմ, ռևմատոիդ արթրիտ, համակարգային կարմիր գայլախտ, սկլերոդերմիա և այլն)։
* **CRP** (C-ռեակտիվ սպիտակուց), օրգանիզմում բորբոքման ոչ հատուկ ցուցանիշ։
* **[[Հիմնային ֆոսֆատազա|Հիմնային ֆոսֆատազ]],** կատալիզում է ֆոսֆորային թթվի շերտազատումը իր օրգանական միացություններից։ Անունը ստացել է այն պատճառով, որ հիմնային ֆոսֆատազաի pH-ի օպտիմալացումը գտնվում է հիմնային միջավայրում (pH 8.6-10.1): Ֆերմենտը գտնվում է բջջային թաղանթում և ներգրավված է ֆոսֆորի տեղափոխման մեջ։ Կատալիզում է ֆոսֆորաթթվի էսթերի և օրգանական միացությունների հիդրոլիզացումը։ Հիմնային ֆոսֆատազի ամենաբարձր համակենտրոնացումը հայտնաբերվում է ոսկրային հյուսվածքում (օստեոբլաստներ), հեպատոցիտներում, երիկամային բջիջներում, աղիքային լորձաթաղանթում և այլուր։ Հիմնային ֆոսֆատազի գործունեության աճը ուղեկցում է ցանկացած էթոլոգիայի, Փեյջի հիվանդության և ոսկորների հետ կապված փոփոխությունների դեպքում։ Ֆերմենտային ակտիվությունն արագորեն աճում է օստեոգենիկ սարկոմայի, ոսկրերի քաղցկեղի մետաստազների, մելոմայի, ոսկրային վնասվածքների դեպքում։ Երեխաների մոտ հիմնային ֆոսֆատազի պարունակությունը սովորաբար ավելի բարձր է, քան մեծահասակների մոտ՝ մինչև սեռական հասունություն։ Խոլեստազի ժամանակ նկատվում է հիմնային ֆոսֆատազի գործունեության զգալի աճ։ Հիմնային ֆոսֆատազը, ի տարբերություն ամինոտրանսֆերազների, մնում է նորմալ կամ փոքր-ինչ ավելանում է վիրուսային հեպատիտի ժամանակ։ Դրա ակտիվությունը կտրուկ ավելանում է ալկոհոլային թունավորման՝ քրոնիկ ալկոհոլիզմի ֆոնի վրա։ Այն կարող է աճել հեպատոտոքսիկ ազդեցություն ունեցող դեղորայքի ազդեցությամբ (տետրացիկլին, պարացետամոլ, ֆենասետին, 6-մերկապոստուրին, սալիցիլատներ և այլն)։ Վարակիչ մոնոնուկլեոզով հիվանդության առաջին շաբաթվա ընթացքում հիվանդների մոտավորապես կեսը ունենում է հիմնային ֆոսֆատազի գործունեության աճ։ Կանայք, ովքեր ընդունում են էստրոգեն և պրոգեստերոն պարունակող դեղահատեր, կարող են զարգացնել խոլեստատիկ դեղնախտ և մեծացնել հիմնային ֆոսֆատազի ակտիվությունը։ Ֆերմենտային գործունեության շատ մեծ քանակություն նկատվում է պրեկեկլամպիա ունեցող կանանց մոտ, ինչը պլասենցայի վնասման հետևանք է։ Հղի կանանց մոտ հիմնային ֆոսֆատազի ցածր ակտիվությունը ցույց է տալիս պլասենցայի անբավարար զարգացումը։ Բացի վերը նշվածից, հիմնային ֆոսֆատազային ակտիվության աճ է նկատվում հետևյալ հիվանդությունների և պայմանների դեպքում. ոսկրային հյուսվածքում նյութափոխանակության բարձրացում (երբ կոտրվածքները բուժվում են), առաջնային և երկրորդային հիպերպարպաթերոիդիզմ, օստեոմալացիա, «երիկամային ռախիտ», որը զուգորդվում է երկրորդային հիպերպարատոիզմի հետ, երեխաների մոտ ցիտոմեգալովիրուսային վարակվածություն, արտազատական սեպսիս, խոցային կոլիտ, ռեգիոնար իլեիտ, աղիքային բակտերիալ ինֆեկցիաներ, թիրոտոքսիկոզ։ Ֆերմենտային ակտիվության նվազում դիտվում է հիպոթիրեոզի, լնդխատի, սուր անեմիայի, հիպոֆոսֆաթասեմիայի դեպքում։
* **Սպիտակուցային համալիրներ**. **ալբումին**— նորմալ մակարդակը մեծահասակների մոտ կազմում է 35-50 գ/լ, մինչև 3 տարեկան երեխաների համար նորմալ մակարդակը 25-55 գ/լ սահմաններում; **ալֆա—1-գլոբուլիններ,** համալիրում ընդգրկված են ալֆա—1-անտիտրիպսին, ալֆա—1-լիպոպրոտեին, թթու ալֆա—1-գլիկոպրոտեին։ Նորման՝ 2,1—3,5 գ/լ; **ալֆա—2-գլոբուլիններ,** համալիրում ընդգրկված են ալֆա—2-միկրոգլոբուլին, հապտոգլոբին, A,B, C ապոլիպոպրոտեին, ցերուլոպլազմին։ Նորման՝ 5,1—8,5 գ/լ; **բետա-գլոբուլիններ,** համալիրում ընդգրկված են տրանսֆերրին, հեմոպեկսին, իմունոգլոբուլին և լիպոպրոտեին։ Նորման՝ 6,0-9,4 գ/լ; **գամմա-գլոբուլիններ,** համալիրում ընդգրկված են իմունոգլոբուլին G, A, M, D, E: Նորման՝ 8,0—13,5 գ/լ։
* **[[Կալցիում]],** նպաստում է սիրտ-անոթային համակարգի ու նյարդային համակարգի նորմալ գործունեությանը։ Նորման՝ 2,15—2,50 մմոլ/լ։
* **[[Կալիում]],** կարգավորում է ջրային հաշվեկշիռը և կարգավորում սրտի ռիթմերը։ Նորման՝

* **[[Նատրիում]],** կարգավորում հյուսվածքային հեղուկի ծավալը, օսմոտիկ ճնշումը։ Նորման՝ 136-145 մմոլ/լ։
* **[[Քլոր]]**, կարգավորում է արյան թթու-հիմնային բալանսը և աջակցում է օսմոտիկ ճնշմանը։ Նորման՝ 98-107 մմոլ/լ։
* **[[Երկաթ]],** մասնակցում է թթվածնի միացման և փոխանցման գործընթացին։ Նորման՝

## Ինչպես նաև
* Արյան կլինիկական քննություն
* Լաբորատոր ախտորոշում

## Նշումներ

## Գրականություն
* Գ. Ի. Նազարենկո, Ա. Ա. Կիշկուն, «Լաբորատոր հետազոտությունների արդյունքների կլինիկական գնահատական», ք. Մոսկվա, 2005 թ.

Կատեգորիա:Նյութափոխանակություն
Կատեգորիա:Վերլուծություն