Քերոլայն Բերտոզի

**Քերոլայն Բերտոզի** (, ), ամերիկացի քիմիկոս և Նոբելյան մրցանակակիր քիմիայում, հայտնի քիմիայում և կենսաբանությունում իր լայնածավալ աշխատանքով։ կենդանի համակարգերի հետ համատեղելի քիմիական ռեակցիաների համար, նա հորինել է «բիոօրթոգոնալ քիմիա» տերմինը։ Նրա վերջին ուսումնասիրություններն են բջջի մակերեսի շաքարները, որոնք կոչվում են գլիկաններ, և ինչպես են դրանք ազդում այնպիսի հիվանդությունների վրա, ինչպիսիք են քաղցկեղը, բորբոքումները և վիրուսային վարակները, ինչպիսին են COVID-19-ն է։ Նա Սթենֆորդի համալսարանի հումանիտար գիտությունների և գիտությունների անվանական պրոֆեսոր է։ Բերտոզին նաև Հովարդ Հյուզի բժշկական ինստիտուտի հետազոտող է, նա նաև Լոուրենս Բերքլիի ազգային լաբորատորիայի նանոգիտության հետազոտական ​​կենտրոնի՝ Molecular Foundry-ի նախկին տնօրենն է։

33 տարեկանում nա ստացել է ՄակԱրթուրի «հանճարեղը» մրցանակը։ 2010 թվականին Նա առաջին կինն էր, ով 2010 թվականին ստացավ հեղինակավոր Lemelson–MIT Prize ֆակուլտետի մրցանակը։ Նա Գիտությունների ազգային ակադեմիայի (2005), Բժշկության ինստիտուտի (2011) և Գյուտարարների ազգային ակադեմիայի (2013) անդամ է։ 2014 թվականին հայտարարվեց, որ Բերտոզին կղեկավարի ACS Central Science-ը՝ Ամերիկյան քիմիական ընկերության առաջին գրախոսվող ազատ հասանելի ամսագիրը, որի ամբողջ բովանդակությունն անվճար հասանելի է հանրությանը։ 2021 թվականից նա հանդիսանում է Accademia dei Lincei-ի անդամ։

Բերտոզին, Մորտեն Պ. Մելդալի և Կարլ Բարրի Շարփլեսի հետ համատեղ, արժանացել է «կտտոցների քիմիայի և բիոօրթոգոնալ քիմիայի զարգացման համար» 2022 թվականի Քիմիայի Նոբելյան մրցանակին։

## Կրթություն
Քերոլին Բերտոզին գերազանցությամբ ավարտել է Հարվարդի համալսարանի քիմիայի բնագավառի բակալավրիատը, որտեղ պրոֆեսոր Ջո Գրաբովսկու հետ նա աշխատել է ֆոտոակուստիկ կալորիմետրի նախագծման և կառուցման վրա։ Գրաբովսկին տպավորված էր նրա աշխատանքով և Բերտոզիին պառաջարկեց նախագծի վերաբերյալ թեզ գրել և ներկայացնել։ Թեզի համար Բերտոզին արժանացավ Թոմաս Տ. Հուփսի բակալավրիատի ատենախոսության մրցանակին՝ մեծ դրամական մրցանակով։ Բակալավրիատի ընթացքում նա նվագել է տարբեր խմբերում, մասնավորապես Bored of Education-ի ապագա Rage Against the Machine-ի կիթառահար Թոմ Մորելլոյի հետ։ 1988 թվականին Հարվարդն ավարտելուց հետո նա աշխատել է Bell Labs-ում Քրիս Չիդսիի հետ։

Բերտոզին իր դոկտորական թեզը պաշտպանել է 1993 թվականին Բերկլիի համալսարանում՝ աշխատելով Մարկ Բեդնարսկու հետ, օլիգոսաքարիդների անալոգների քիմիական սինթեզի վրա։ Բերկլիում գտնվելու ընթացքում նա հայտնաբերեց, որ վիրուսները կարող են կապնվել մարմնի շաքարի հետ։ Այդ բացահայտումը նրան բերեց գլիկոկենսաբանությանը՝ նրա հետազոտության ոլորտին։ Բերտոզիի ասպիրանտուրայի երրորդ կուրսում Բեդնարսկու մոտ ախտորոշվել էր հաստ աղիքի քաղցկեղ, որի պատճառով նա արձակուրդ է վերցրել և փոխել կարիերան՝ ընդունվելով բժշկական դպրոց։ Բերտոզիին և լաբորատորիայի մնացած անդամներին իրենց Ph.D. ավարտել են, աշխատելով առանց անմիջական ղեկավարության։

## Կարիերա և հետազոտություն
Բերքլիում Ph.D.-ն պաշտպանելուց հետո Բերտոզին Սթիվեն Ռոզենի հետ եղել է Սան Ֆրանցիսկոյի Կալիֆորնիայի համալսարանի (UCSF) հետ դոկտորանտ, որտեղ նա ուսումնասիրել է էնդոթելային օլիգոսաքարիդների վարքգիծը բորբոքման հատվածներում բջիջների կպչունությունը խթանելում։ Rosen-ի հետ աշխատելիս Բերտոզին կարողացավ մոդիֆիկացնել կենդանի բջիջների պատերի սպիտակուցը և շաքարի մոլեկուլները, որպեսզի բջիջները կարողանան ընդունել օտար նյութեր, ինչպիսիք են իմպլանտները։

1996 թվականին Բերտոզին ընդունվեց UC Berkeley քոլեջի քիմիայի պրոֆեսորադասախոսական կազմում և գիտաշխատող Լոուրենս Բերքլիի ազգային լաբորատորիայում, որտեղ նա Մոլեկուլյար ձուլարանի տնօրենն էր։ 2000 թվականից նա ՀՀՄԻ-ի հետազոտող էր։ 1999 թվականին նա հիմնեց բիոօրթոգոնալ քիմիայի ոլորտը և 2003 թվականին մտցրեց այդ տերմինը։  Այս նոր ոլորտը և տեխնիկան հետազոտողներին հնարավորություն է տալիսլ առանց բջջիջների գործունեությունը ընդհատելու, կենդանի օրգանիզմների մոլեկուլները քիմիապես մոդիֆիկացնել։ 2015 թվականին Բերտոզին տեղափոխվեց Սթենֆորդի համալսարան՝ միանալու ChEM-H ինստիտուտին։

Բերտոզին ուսումնասիրում է այնպիսի հիվանդությունների գլիկոկենսաբանությունը, ինչպիսիք են քաղցկեղը, բորբոքային խանգարումները, ինչպիսիք են արթրիտը և վարակիչ հիվանդությունները, ինչպիսին տուբերկուլյոզն է։ Մասնավորապես, Բերտոզին բարելավել է բջիջների մակերևույթի օլիգոսաքարիդների իմացությունը, որոնք ներգրավված են բջիջների ճանաչողության և միջբջջային հաղորդակցության մեջ։ Բերտոզին բիոօրթոգոնալ քիմիայի մեթոդները կիրառել է գլիկոկալիքսը՝ շաքարները, որոնք շրջապատում են բջջային թաղանթը ուսումնասիրելու համար։ Նրա հայտնագործությունները առաջ են մղել կենսաթերապևտիկ ոլորտը։ Նրա լաբորատորիան մշակել է նաև հետազոտության գործիքներ։ Այդպիսի զարգացումներից մեկը կենդանի համակարգերում գլիկանների ուսումնասիրման համար քիմիական գործիքների ստեղծումն է։ Նրա լաբորատորիայի նանոտեխնոլոգիաների զարգացումը, որոնք հետազոտում են կենսաբանական համակարգերը, հանգեցրել է տուբերկուլյոզի արագ թեստի մշակմանը։ 2017-ին, իր լաբորատորիայի կողմից քաղցկեղի բջիջների մակերեսին շաքարները կապելու և իմունային համակարգի պաշտպանությունից խուսափելու հայտնագործության համար, նա հրավիրվեց Սթենֆորդում TED ելույթ ունենալու, որտեղ նա հանդես եկավ «Ինչ է փորձում ձեզ ասել ձեր բջիջների վրայի շաքարային ծածկույթը»։
### Կենսատեխնոլոգիայի ստարտափներ
2001 թվականին Բերտոզին և Սթիվ Ռոզենը Էմերվիլում, Կալիֆորնիա, հիմնեցին Thios Pharmaceuticals-ը առաջին ընկերությունը, որը զբաղվելու էր սուլֆատացման ուղիներով։ 2005 թվականին այն լուծարվեց։

2008 թվականին Բերտոզին հիմնեց իր սեփական ստարտափը՝ **Redwood Bioscience**-ը նաև Էմերվիլում, Կալիֆորնիա։ Redwood Bioscience-ը բիոտեխնոլոգիական ընկերություն է, որն օգտագործում է SMARTag՝ սպիտակուցի մոդիֆիկացիայի տեխնոլոգիա, որը թույլ է տալիս փոքր հաբերին կպչել սպիտակուցի հատվածներին և կարող են օգտագործվել քաղցկեղի դեմ պայքարելու համար։ 2014 թվականին Catalent Pharma Solutions-ը ձեռք բերեց Redwood Bioscience-ը։ Բերտոզին մնում է ընկերության կենսաբանական հատվածի խորհրդատվական խորհրդի անդամ։

2014 թվականին Հարավային Սան Ֆրանցիսկոյում, Կալիֆորնիա, նա համահիմնել է **Enable Biosciences**-ը Այն կենտրոնանում է տնային պայմաններում 1-ին տիպի շաքարախտի, ՄԻԱՎ-ի և այլ հիվանդությունների  ախտորոշման կենսատեխնոլոգիաների վրա։

Բերտոզին 2015 թվականին դարձավ Ուոլթեմի, Մասաչուսեթս նահանգ, Palleon Pharma-ի համահիմնադիրը։ Palleon Pharma-ն մասնագիտանում է գլիկոիմունային կետերի ինհիբիտորների ուսումնասիրության վրա՝ որպես քաղցկեղի բուժման հնարավոր միջոց։

2017 թվականին Բերտոզին օգնեց ստեղծել InterVenn Biosciences-ը, որը զանգվածային սպեկտրոմետրիան և արհեստական ​​ինտելեկտն օգտագործում է բարելավել գլիկոպրոտեոմիկան թիրախների և բիոմարկերների հայտնաբերման, ձվարանների քաղցկեղի ախտորոշման և կլինիկական փորձարկումների հաջողություններն ու ձախողումները կանխատեսումը։

2018 թվականին նա համահիմնել է Grace Science Foundation-ը։ Հիմնադրամը մասնագիտանում է արդյունավետ և էժան թերապևտիկ միջոցներով NGLY1-ի անբավարարությունը բուժելու վրա։.

2019 թվականին նա համահիմնել է OliLux Biosciences և Lycia Therapeutics կազմակերպությունները։ OliLux Biosciences-ը տուբերկուլյոզի հայտնաբերման նոր մեթոդներ է մշակում։ Lycia Therapeutics-ի հիմնադրումը տեղի ունեցավ այն ժամանակ, երբ Բերտոզիի խումբը լիզոսոմներին ուղղված քիմերաներ (LYTACs) հայտնաբերեց։ Նոր մոլեկուլային դասը կարող է ունակ լինի քայքայելու սիրտ-անոթային հիվանդությունների և քաղցկեղի որոշ թիրախներ։  Lycia Therapeutics-ը մասնագիտնանում է տեխնոլոգիայի զարգացման վրա՝ օգտագործելով լիզոսոմային թիրախային քիմերաներ։

Բերտոզին նախկինում մասնակցել է նաև մի քանի դեղագործական ընկերությունների գիտահետազոտական խորհուրդներում, ներառյալ GlaxoSmithKline-ը և Eli Lilly-ն, մինչև 2021 թվականը։
### Հրապարակումներ
Բերտոզին ունի ավելի քան 600 հրապարակում Web of Science կայքում, որոնցից ամենաշատ մեջբերվածներն են

*
*
*
*
*
### Պարգևներ

*1987 – Phi Beta Kappa
*1997 – Alfred P. Sloan Research Fellowship
*1997 – Horace S. Isbell Award in Carbohydrate Chemistry
*1998 – Glaxo Wellcome Scholars' Award
*1998 – Beckman Young Investigators Award
*1999 – Arthur C. Cope Scholar Award of the American Chemical Society
*1999 – Camille Dreyfus Teacher-Scholar Award
*1999 – MacArthur Fellowship
*2000 – Presidential Early Career Award for Scientists and Engineers
*2000 – Merck Academic Development Program Award
*2001 – UC Berkeley Distinguished Teaching Award
*2001 – ACS Award in Pure Chemistry
*2001 – Donald Sterling Noyce Prize for Excellence in Undergraduate Teaching
*2001 – Fellow of the American Association for the Advancement of Science.
*2002 – Irving Sigal Young Investigator Award of the Protein Society
*2003 – Fellow of the American Academy of Arts and Sciences
*2004 – Agnes Fay Morgan Research Award of Iota Sigma Pi 
*2005 – Havinga Medal, Univ. Leiden 
*2005 – Member of the National Academy of Sciences
*2005 – T.Z. and Irmgard Chu Distinguished Professorship in Chemistry
*2007 – Ernst Schering Prize
*2007 – LGBTQ Scientist of the Year Award – from the National Organization of Gay and Lesbian Scientists and Technical Professionals
*2008 – Li Ka Shing Women in Science Award
*2008 – Roy L. Whistler International Award in Carbohydrate Chemistry
*2008 – Member of the German Academy of Sciences Leopoldina
*2008 – Willard Gibbs Award
*2009 – William H. Nichols Medal
*2009 – Harrison Howe Award
*2009 – Albert Hofmann Medal, Univ. Zurich
*2010 – Lemelson–MIT Prize 
*2010 – Royal Society of Chemistry – Organic Division, Bioorganic Chemistry Award
*2011 – Member of the Institute of Medicine
*2011 – Tetrahedron Young Investigator Award for Bioorganic and Medicinal Chemistry
*2011 – Emanuel Merck Lectureship
*2012 – Honorary Doctorate of Science from Brown University
*2012 – Heinrich Wieland Prize
*2013 – Elected Fellow of the National Academy of Inventors
*2013 – Hans Bloemendal Award
*2015 – UCSF 150th Anniversary Alumni Excellence Awards
*2017 – Arthur C. Cope Award
*2018 – Foreign Member of the Royal Society (ForMemRS)
*2020 – John J. Carty Award for the Advancement of Science
*2020 – Chemistry for the Future Solvay Prize
*2020 – F. A. Cotton Medal for Excellence in Chemical Research
*2022 – Wolf Prize in Chemistry
*2022 – Dr H. P. Heineken Prize for Biochemistry and Biophysics
*2022 – Dickson Prize in Medicine
*2022 – Welch Award in Chemistry
*2022 – Bijvoet Medal of the Bijvoet Centre for Biomolecular Research of Utrecht University
*2022 – Lifetime Mentor Award, American Association for the Advancement of Science.
*2022 – Nobel Prize in Chemistry
*2023 – Roger Adams Award
*2023 – AACR Award for Outstanding Achievement in Chemistry in Cancer Research

## Անձնական կյանք
Բերտոզին մեծացել է Լեքսինգթոնում, Մասաչուսեթս, հանգուցյալ Նորմա Գլորիայի (Բերինգեր) և Ուիլյամ Բերտոզիի դուստրը։ Նրա հայրը ծագումով իտալացի էր։ Նրա մորական տատիկն ու պապիկը Նոր Շոտլանդիայից էին, Կանադա։ Նա ունի երկու քույր, որոնցից մեկը՝ Անդրեա Բերտոզին, Լոս Անջելեսի Կալիֆորնյան համալսարանի մաթեմատիկայի ֆակուլտետում է։ Նրա հայրը Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի ֆիզիկայի պրոֆեսոր էր։

Բերտոզին և նրա երկու քույրերը մեծացել են գիտության շրջապատում։ Քանի որ նրանց հայրը ֆիզիկայի պրոֆեսոր էր, Քերոլայնը և իր քույրերը այն հարցին, թե երբ մեծանան, ինչ են ուզում դառնալ, պատասխանը միակն էր՝ միջուկային ֆիզիկոս։ Երեք աղջիկները մասնակցում էին MIT-ի ճամբարներին, քանի որ նրանց հայրը «հպարտության և անվճար ուսման խոստման պատճառով» երազում էր, որ նրանք ընդունվեն MIT: Ի հիասթափություն Ուիլյամի, Քերոլայնը ընդունվում է Հարվարդ, քանի որ դպրոցը գիտությունից դուրս այլ ուժեղ կողմեր ուներ։

Բերտոզին կարճ մտածեց երաժշտական կարիերայի մասին։ Ավագ դպրոցում նա մի քանի մրցանակների է արժանացել երաժշտական ​​ստեղծագործությունների և երաժշտական ​​ձեռքբերումների համար։ Նրա տաղանդը ստեղնաշարի գործիքների վրա, նրան համալսարանական մի քանի ռոք խմբերից առաջարկներ բերեց, սակայն նա զգում էր, որ «միշտ կենտրոնացած է գիտությունների վրա»։ Bertozzi is a lesbian and has been out since the late 1980s.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կանայք
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի կին դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Սթենֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ