Հյուսիսային Իռլանդիայի թղթադրամներ

**Հյուսիսային իռլանդիայի թղթադրամներ** () 1929 թվականից ի վեր թողարկվել են հատուկ Հյուսիսային Իռլանդիայում օգտագործելու համար, արտահայտված են ֆունտ ստերլինգով։ Դրանք օրինական արժույթներ են, բայց տեխնիկապես ոչ մի տեղ (ներառյալ Հյուսիսային Իռլանդիայում) օրինական վճարամիջոց չեն: Սա հազվադեպ երևույթ չէ, քանի որ թղթադրամների մեծ մասը չի ճանաչվում որպես վճարային միջոց։ Այնուամենայնիվ, թղթադրամները դեռևս լայնորեն ընդունվում են որպես արժույթ Միացյալ Թագավորության այլ խոշոր առևտրականների և հաստատությունների կողմից։ Թողարկող բանկերին տրվել է արժույթ թողարկելու և թղթադրամները Անգլիայի բանկում ունեցած ավանդներով ապահովելու օրինական իրավունք։

Հյուսիսային Իռլանդիայում թղթադրամների թողարկումը կարգավորվում է 1928 թվականի «Արժույթի և թղթադրամների մասին» օրենքով, 1971 թվականի «Մետաղադրամների մասին» օրենքով, 1864 թվականի «Թղթադրամների (Իռլանդիա) մասին» օրենքով (գլ․ 78), 1920 թվականի «Թղթադրամների (Իռլանդիա) մասին» օրենքով (գլ․ 24), 1845 թվականի «Բանկիրների (Իռլանդիա) մասին» օրենքով, 1928 թվականի «Բանկիրների (Հյուսիսային Իռլանդիա) մասին» օրենքով (գլ․ 15) և այլնով։

Այս օրենքներից մի քանիսի համաձայն՝ Նորին Մեծության Եկամուտների և մաքսային ծառայությունը «Բելֆաստ լրագրում» հրապարակում է հաշվետվություն «Հյուսիսային Իռլանդիայի թողարկող բանկերի կողմից օրենքով թույլատրված թղթադրամների քանակի և շրջանառության մեջ գտնվող թղթադրամների միջին քանակի, ինչպես նաև Անգլիայի բանկի թղթադրամների և մետաղադրամների մասին»՝ տե՛ս, օրինակ, 2006 թվականի սեպտեմբերի 8-ին հրապարակված 6800-րդ թողարկումը, էջ 5874:

2019 թվականի փետրվարի 27-ին Օլսթեր բանկը և Իռլանդիայի բանկը թողարկել են 5 և 10 ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ նոր պոլիմերային թղթադրամներ, մինչդեռ Danske Bank-ը թողարկել է 10 ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ նոր պոլիմերային թղթադրամներ։ 2023 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Իռլանդիայի բանկի և Օլսթեր բանկի կողմից թողարկված 50 և 100 ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ թղթադրամները, ինչպես նաև Շոտլանդիայի արժեթղթեր թողարկողների թղթադրամները, փոխարինվել են պոլիմերային թղթադրամներով։ Թղթադրամները կարող են փոխանակվել կամ վերադարձվել բանկերի մասնաճյուղերում։

## Թողարկողներ
Թղթադրամների ներկայիս թողարկողները նշված են թավատառով.

## Վերանվանում
Սկզբնապես թողարկվել են 1, 5, 10, 20, 50 և 100 ֆունտ արժողությամբ թղթադրամներ։ Այս անվանական արժեքներից միայն 1 ֆունտ ստեռլինգն է դադարել թողարկվել բոլոր բանկերի կողմից, իսկ վերջինը 1984 թվականին թողարկվել է «Allied Irish Banks»-ի կողմից։ 5 ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ թղթադրամն այժմ թողարկում են միայն Իռլանդիայի բանկը և Օլսթեր բանկը, իսկ Հյուսիսային բանկը դադարեցրել է 20 ֆունտ ստեռլինգից բարձր թղթադրամների թողարկումը, երբ վերանվանվել է Danske Bank:

### Իռլանդիայի բանկի թղթադրամներ
Մինչև 2008 թվականի ապրիլը Իռլանդիայի բանկի բոլոր թղթադրամների հակառակ կողմում պատկերված էր Բելֆաստի Քուինս համալսարանը։ 2008 թվականի մայիսին թողարկվել է 5, 10 և 20 ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ նոր շարքի թղթադրամներ, որոնց վրա պատկերված էր Հին Բուշմիլսի թորման գործարանը, և այս թղթադրամները աստիճանաբար կփոխարինեն նախորդ շարքին։

Տարբեր անվանական արժեքներով թղթադրամները տարբերվում են իրենց գույնով և չափսերով.

* 5 ֆունտանոց թղթադրամ, կապույտ
* 10 ֆունտանոց թղթադրամ, վարդագույն
* 20 ֆունտանոց թղթադրամ, կանաչ
* 50 ֆունտանոց թղթադրամ, կապտա-կանաչ
* 100 ֆունտանից թղթադրամ, կարմիր։

### Առաջին Վստահության բանկի թղթադրամներ
Առաջին Վստահության բանկը Allied Irish Banks-ի (AIB) դուստր ձեռնարկությունն է։ AIB-ը սկզբնապես ստեղծվել է 1966 թվականին մի շարք փոքր բանկերի միավորումից։ Այս միավորումից հետո Իռլանդիայի նահանգային բանկի կողմից թողարկված թղթադրամները վերաթողարկվել են «Allied Irish Banks» անվամբ։ 1991 թվականին AIB-ը միաձուլվել է Հյուսիսային Իռլանդիայի Trust Saving Banks-ի(**TSB**) հետ և սկսել է իր գործունեությունը որպես Առաջին Վստահության բանկ (First Trust Bank), և այդ ժամանակվանից ի վեր բանկի պարտատոմսերը թողարկվել են First Trust Bank անվամբ։

Առաջին Վստահության բանկի ներկայիս թղթադրամների վրա հյուսիսիռլանդացի բնակչի ընդհանուր պատկեր է պատկերված։ 10 ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ թղթադրամի վրա պատկերված է միջին տարիքի երիտասարդ տղամարդ, 20 ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ՝ տարեց կին, 50 ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ՝ տարեց տղամարդ, և վերջապես, 100 ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ թղթադրամի վրա երկու տարեց մարդիկ միասին են։ Մինչև 1994 թվականը տարեց տղամարդու պատկերը պատկերված էր 100 ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ թղթադրամի վրա: Դիմերեսի դիզայնը սովորաբար ներառում է Իսպանական Արմադայի հետ կապված պատկերներ՝ ի հիշատակ 1588 թվականին Անտրիմ կոմսության ափերի մոտ 24 Արմադա նավերի խորտակման։

* 10 ֆունտանոց թղթադրամ *՝ «Ժիրոնա»* նավի պատկերով
* 20 ֆունտանոց թղթադրամ՝ Լակադա Փոյնթի ծխնելույզի պատկերով, Ջայնթս Քոզվեյում, Դանլուսի մոտակայքում, Անտրիմ կոմսություն, որտեղ «Ժիրոնան» խորտակվել է։
* 50 ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ թղթադրամ՝ հուշամեդալով (առաջին անգամ ներկայացվել է 1994 թվականին)
* 100 ֆունտանոց թղթադրամ՝ իսպանական Արմադայի պատկերով

Իռլանդիայի նահանգային բանկի և AIB-ի կողմից թողարկվել են 5 ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ թղթադրամ, որի դիմերեսին պատկերված է Դանլուս ամրոցը, և 1 ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ թղթադրամ, որի վրա նույնպես պատկերված է Ժիրոնան, սակայն դրանք դեռևս թողարկված չեն Առաջին Վստահության բանկի կողմից։ Հակառակ կողմում պատկերված էին համապատասխանաբար երիտասարդ կին և տղա։

2019 թվականի փետրվարին Առաջին Վստահության բանկը դադարեցրել է շրջանառության մեջ գտնվող իր սեփական թղթադրամների թողարկումը և դրանք փոխարինել է Անգլիայի բանկի թղթադրամներով, քանի որ դրանք հանվել էին շրջանառությունից։ Առաջին Վստահության բանկի բոլոր թղթադրամները շարունակեցին օգտագործվել մինչև 2022 թվականի հունիսի 30-ը, որից հետո դրանք դադարեցին լինել օրինական արժույթ։

### Հյուսիսային բանկի(Danske Bank) թղթադրամներ
2004 թվականին Բելֆաստում գտնվող Հյուսիսային բանկի գլխամասային գրասենյակից և դրամարկղային կենտրոնից 26.5 միլիոն ֆունտ ստեռլինգի թղթադրամների գողությունից հետո, որից մոտ 15.5 միլոն ֆունտ ստեռլինգը Հյուսիսային բանկի ընթացիկ շարքի թողարկումն էր, բանկը 2005 թվականի հունվարի 7-ին հայտարարել է, որ շրջանառությունից կհանի իր գրեթե բոլոր թղթադրամները և դրանք կփոխարինի փոփոխված դիզայնով, այդ թվում՝ բանկի լոգոյի թարմացված տարբերակով։ Վերաթողարկումը սկսվել է 2005 թվականի մարտի 14-ին և նախատեսված էր տևել մեկ ամիս։ Հին թղթադրամները դեռևս կարելի է փոխանակել Հյուսիսային բանկի մասնաճյուղերում։

2012 թվականին Հյուսիսային բանկն ընդունել է իր Կոպենհագենում տեղակայված մայր ընկերության՝ Danske Bank Group-ի անվանումը և այժմ գործում է որպես Danske Bank: Հյուսիսային բանկը նախկինում Միդլենդ բանկի, իսկ հետագայում՝ Ավստրիայի ազգային բանկի դուստր ձեռնարկությունն էր, և դրա թղթադրամների դիզայնը տարիների ընթացքում փոխվել է ընկերության սեփականատերերի փոփոխության հետ մեկտեղ։

2013 թվականի հունիսին բանկը թողարկել է 10 և 20 ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ նոր շարքի թղթադրամներ՝ «Հյուսիսային Բանկ»-ի փոխարեն «Դանսկե Բանկ» նոր անվանմամբ։ Միևնույն ժամանակ, այն նաև հայտարարել է, որ դադարեցնում է 50 և 100 ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ թղթադրամների արտադրությունը՝ փոխարենը մատակարարելով Անգլիայի Բանկի թղթադրամներ։  Հյուսիսային բանկի անունը կրող հին թղթադրամները որոշ ժամանակ կշարունակեն շրջանառվել, քանի որ դրանք աստիճանաբար դուրս կգան շրջանառությունից, և կմնան վճարման ընդունելի ձևեր։

Danske Bank-ի թղթադրամների մեծ մասի դիմերեսին պատկերված են Հյուսիսային Իռլանդիայի արդյունաբերության հետ կապված մի շարք նշանավոր անձինք։ Յուրաքանչյուր թղթադրամի հակառակ կողմում պատկերված է Բելֆաստի քաղաքապետարանի սյունասրահը, որը քանդակագործել է Ֆ. Վ. Պոմերոյը։ 2005 թվականի վերաթողարկման ժամանակ Հյուսիսային բանկի 5 ֆունտ ստեռլինգից բարձր անվանական արժեքով թղթադրամների հիմնական գույները փոխվել են և այժմ ունեն հետևյալ գույնը (նախկին գույնը մինչև 2004 թվականի սյունակում).

Ստանդարտ շարքից բացի, Հյուսիսային բանկը կարճ ժամանակով թողարկել է 5 ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ թղթադրամներ՝ ի հիշատակ 2000 թվականի։ Սրանք տպագրվել են Օտտավայի կանադական թղթադրամների ընկերության կողմից՝ թղթի փոխարեն, Ավստրալիայում արտադրված պոլիմերային հիմքի վրա, և առաջին պոլիմերային թղթադրամներն էին, որոնք շրջանառվել են Մեծ Բրիտանիայում։  Արտադրված փոքր քանակի պատճառով այս թղթադրամները նաև Հյուսիսային բանկի միակ թղթադրամներն էին, որոնք հետ չկանչվեցին 2004 թվականի կողոպուտից հետո։

### Օլսթեր բանկի թղթադրամներ
#### 2007 թվականի թողարկում
Օլսթեր բանկի վերջին հոդվածների բոլոր նշումները Բելֆաստի նավահանգստի տեսարանի բավականին պարզ դիզայն ունեն՝ շրջապատված լանդշաֆտային տեսարաններով։ Հակառակ կողմի դիզայնում գերակշռում է բանկի զինանշանը։ Թղթադրամների միջև հիմնական տարբերությունը դրանց գույնն ու չափսն է։ 2007 թվականի հունվարի 1-ից թողարկված թղթադրամների վրա պատկերված է Շոտլանդիայի Թագավորական բանկի «Մարգարտածաղկի» լոգոն, որն ընդունվել է Օլսթեր բանկի կողմից 2005 թվականին։

* 5 ֆունտանոց թղթադրամ, մոխրագույն։
* 10 ֆունտանոց թղթադրամ, կապտականաչ։
* 20 ֆունտանոց թղթադրամ, մանուշակագույն։
* 50 ֆունտանոց թղթադրամ, կապույտ։

2006 թվականի նոյեմբերին Օլսթեր բանկը թողարկել է իր առաջին հուշանվեր թղթադրամը՝ մեկ միլիոն ֆունտ ստեռլինգ արժողությամբ 5 թղթադրամ՝ նվիրված հյուսիսիռլանդացի ֆուտբոլիստ Ջորջ Բեսթի մահվան առաջին տարելիցին։ Սա Օլսթեր Բանկի առաջին թղթադրամն էր, որի վրա ներառված էր նրանց նոր լոգոն, և ամբողջ թողարկումը հավաքորդների կողմից վերցվել է բանկի մասնաճյուղերում հասանելի դառնալուց մի քանի ժամ անց։

#### 2019-2020 թողարկում
«Օլսթեր Բանկ»-ը 2019 և 2020 թվականներին թողարկել է ուղղահայաց պոլիմերային թղթադրամների նոր շարք՝ փոխարինելով շրջանառության մեջ գտնվող բոլոր թղթադրամները։

2021 թվականի մայիսի 3-ին Օլսթեր Բանկ Լիմիթեդի գործունեության Վեստմիստերի ազգային բանկ ՀՍԸ-ին փոխանցման շրջանակներում, 2020 թվականին թղթադրամներ թողարկելու իրավունքը 2020 թվականի հունիսի 30-ին Օլսթեր Բանկ Լիմիթեդից փոխանցվել է Վեստմիստերի ազգային բանկ ՀՍԸ-ին։

## Տես նաև
* Ֆունտ ստերլինգի թղթադրամներ

## Ծանոթագրություններ

### Նշումներ