open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Թադաո Անդո

**Թադաո Անդո** (, ), ժամանակակից հայտնի ճապոնացի ճարտարապետներից մեկը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է իր երկվորյակ եղբորից մի քանի րոպե առաջ Օսաքայում 1941 թ.։ Երկու տարեկանում ընտանիքը բաժանվում է նրանից և թողնում է, որ ապրի տատի հետ։ Մինչև ճարտարապետ դառնալու որոշում ընդունելն աշխատել է որպես բեռնատարի վարորդ և եղել է բռնցքամարտիկ։

### Գործունեությունը
[ձախից|մինի|Ֆորթ Ուորթի ժամանակակից արվեստի թանգարանը (Թեքսաս, [ԱՄՆ)]]
ձախից|մինի|Աքա ցուցասրահը Օսաքայում, 1998 թ.
Նախագծել է բազմաթիվ ուշագրավ շենքեր, այդ թվում Գծային տունը (Row House) Օսակայում 1976 թվականին, որի համար արժանացել է Ճապոնայի Ճարտարապետական ինստիտուտի ամենամյա մրցանակին, Լուսեղեն տաճարը 1990 թվականին, Պուլիցերի արվեստի ֆոնդասյունը 1989 թվականին, Արմանիի Դահլիճ Միլանում 2001 թվականին, Ժամանակակից արվեստի թանգարան Ֆորտ Ուորտում, Դիզայն Սայթ Տոկիոյում 2007 թվականին։ Բազմաթիվ մրցանակներից առանձնանում են՝ ճարտարապետության ոսկե մեդալ Ֆրանսիայի Ակադեմիայի (Academie d’Architecture) կողմից, Պրիցկերի ճարտարապետական մրցանակ (Pritzker Architecture Prize) 1995 թվականին, ոսկե մեդալ միջազգային ճարտարապետների միությունից 2005 թվականին։ Անդոն հանդիսանում է Ամերիկայի ճարտարապետների ինստիտուտի, Ամերիկայի արվեստի և գրականության ինստիտուտի, Լոնդոնում Անգլիայի արվեստի Ռոյալ ակադեմիայի պատվավոր անդամ։ Որպես պրոֆեսոր նա հրավիրված է եղել Հարվարդի համալսարան։

Անդոյի աշխատանքը բնութագրվում է ընդարձակ տարածություններով՝ առանց որևէ զարդարանքի ճարտարապետական բետոնե պատեր համատեղված քարե կամ փայտյա հատակով և լայն բացվածք ունեցող լուսամուտներ։ Ակտիվ բնական էլեմենտները՝ ինչպիսիք են արևը, քամին, անձրևը, գերազանցապես ընդգրկված են նրա ոճի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թադաո Անդոյի պաշտոնական կայք 
* Ճարտարապետ Թադաո Անդոյի նախագծերը

Կատեգորիա:20-րդ դարի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Մոդեռնիստ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Օսակա քաղաքում ծնվածներ
Հարավ-Ղազախստանյան մարզ

**Հարավ-Ղազախստանյան մարզ** (, ), մարզ Ղազախստանի Հանրապետության հարավային մասում։ Վարչական կենտրոնը Շիմքենդ քաղաքն է։

## Տես նաև
* Ղազախստանի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Քարտեզ 
* 1999 տվյալները մարզի մասին 

Կատեգորիա:Հարավ-Ղազախստանյան մարզ
Վերակառուցման և զարգացման միջազգային բանկ

**Վերակառուցման և զարգացման միջազգային բանկ (ՎԶՄԲ)** (), Համաշխարհային բանկի հիմնական ապառիկային հաստատությունը։

ՎԶՄԲ-ի նպատակն է աղքատության նվազեցումը և վարկերի երաշխիքների, ռիսկային կառավրաման, ապրանքների, անալիտիկ խորհրդատու ծառայությունների մատուցումը միջին եկամուտ ունեցող և վարկունակ երկրներին։ 1944 թվականին հիմանադրված ՎԶՄԲ-ն ՀԲ-ի հաստատություններից է։ Այն ստեղծվել է իբրև համատեղ կառույց, որին անդամակցում է 187 երկիր։ ՎԶՄԲ-ն վարկավորման համար անհրաժեշտ միջոցների մեծ մասը ներգրավվում է միջազգային ֆինանսական շուկայից, և 1947 թվականին վաճառելով իր կողմից թողարկված պարտատոմսերը նա դառնում է ՀԲԽ-ի հիմնական վարկավորող կազմակերպությունը։ Տարիների ընթացքում կուտակած կապիտալը թույլ է տալիս ՎԶՄԲ-ին զարգացնել ներդրումները, ամրապնդել իր ֆինանսական դրությունը, վարկեր տրամադրել ցածր տոկոսադրույքով և վարկառուներին առաջարկել լավ պայմաններ։ 2006 թվականին իր ամենամյա նիստի ժամանակ ՀԲ-ն (անդամ երկրների խրախուսմամբ) պարտավորվել է կատարել հետագա բարելավումներ ծառայությունների գծով, որն իրականացնում են իր անդամները։ Բավարարել միջին եկամուտ ունեցող երկրների գնալով ավելի բարդացող պահանջները ՎԶՄԲ-ն պետք է նաև վերանայի ֆինանսական և ռիսկային կառավարման ապրանքները, ապահովվի ազատ գիտելիքներ և բանկային ծառայությունները դարձնի ավելի մատչելի հաճախորդների համար։ Բանկի բարձրագույն մարմինը կառավարիչների խորհուրդն է, գործադիրը՝ դիրեկտորատը։ Վարչությունը գտնվում է Վաշինգտոնում։ 

## Տես նաև
* Համաշխարհային բանկ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համաձայնագրեր
Կատեգորիա:Բանկեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համաշխարհային բանկի խումբ
Կատեգորիա:Միջազգային բանկեր
Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսական կազմակերպություններ
Հենրիկ Հովհաննիսյան (ռեժիսոր)

**Հենրիկ Բարդուղիմեոսի Հովհաննիսյան** (), խորհրդային հայ կինոռեժիսոր, սցենարիստ, դերասան։

## Կենսագրություն
Հենրիկ Հովհաննիսյանը ծնվել է 1918 թվականին Երևանում։ 1937 թվականին ավարտել է նախ Երևանի Սունդուկյանի անվան թատերական ստուդիան, այնուհետև 1954 թվականին՝ Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսական պետական ինստիտուտի (ՎԳԻԿ) ռեժիսուրայի ֆակուլտետը՝ Սերգեյ Գերասիմովի արվեստանոցը։ 1937 թվականից հանդես է եկել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոնում որպես դերասան։ 1943 թվականից աշխատել է Մոսֆիլմ կինոստուդիայում որպես ռեժիսորի օգնական, իսկ 1945 թվականից՝ Մ․ Գորկու անվան կինոստուդիայում նախ որպես ռեժիսորի օգնական, այնուհետև որպես ռեժիսոր։

Մահացել է 1964 թվականին Մոսկվայում։

## Ֆիլմագրություն
### Ռեժիսոր

### Սցենարիստ

### Դերասան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Лучший ассистент» Сергея Герасимова 

Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ
Համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամ (2007-2010)

**Համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամ (2007-2010)**, ֆինանսա-տնտեսական ճգնաժամ, որն առաջացել է 2007 թվականին և արտահայտնվել է երկրների մեծամասնության տնտեսական ցուցանիշների անկման ֆորմայով, որին հաջորդել է 2007 թվականի գլոբալ ռեցեսիան։

## Ճգնաժամի առաջին նշանները
Ամեն ինչ սկսվեց այն բանից, երբ Լյուիս Ռանյերին  սկսեց տարածել հիփոթեքային պարտատոմսերի գաղափարը, կամ, ինչպես ընդունված է անվանել արժեթղթավորումը։

2000 թվականից հիփոթեքային վարկ ստանալու պահանջները նվազել են. Այնպես որ, 2005-2006 տարիների ընթացքում ցանկացած մարդ կարող էր ստանալ հիփոթեքային վարկ, նույնիսկ եթե չի ունեցել որեւէ եկամտի աղբյուրներ. 2007 թվականին ուժի մեջ պետք է մտներ հիփոթեքային վարկերի լողացող տոկոսադրույքը, որից հետո միլիոնավոր ամերիկացիներ կորցրեցին իրենց տները, քանի որ չէին կարող այլեւս վճարել հիփոթեքային վարկի պարտավորությունները։

## Ճգնաժամը առանձին երկրներում
### Հայաստան
Համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամը ծանր հարված է հասցրել Հայաստանին, և Արժույթի միջազգային հիմնադրամը (ԱՄՀ) 2009-ին Հայաստանի համար կանխատեսել էր ՀՆԱ-ի նվազում 15 տոկոսով, որի պատճառներից էին նաև այն, որ կրճատվել են արտերկրից դրամական փոխանցումները, ներդրումները, հարկային եկամուտները։ Հայաստանի Ազգային վիճակագրական ծառայության հրապարակած տվյալների համաձայն, ընթացիկ տարվա հունվար-հոկտեմբեր ամիսներին Հայաստանի տնտեսության աճը կազմել է 2,4 տոկոս։ Մակրոտնտեսական կարևորագույն ցուցանիշի վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել գյուղատնտեսական արտադրանքի զգալի անկումը։ ՀՆԱ-ի վրա այդ անկումն ազդել է -2,9 տոկոսային նիշով։ ՀՆԱ-ի աճին նպաստել է ծառայությունների տրամադրման ոլորտը՝ առևտուր, ֆինանսական և կենցաղային ծառայություններ։ Դրանց ներդրումը ՀՆԱ-ում կազմել է 2,5 տոկոս։ Արդյունաբերությունն ու էներգետիկան ապահովել են ՀՆԱ-ի 1,4 տոկոս, իսկ շինարարությունը՝ 0,5 տոկոս։ Գյուղատնտեսության անկումը Հայաստանում հունվար-հոկտեմբերի դրությամբ կազմում է 16,7 տոկոս, իսկ արդյունաբերությունն աճել է 10 տոկոսով։ ՀՆԱ-ի կառուցվածքում գերիշխում է ծառայությունների տրամադրման ոլորտը՝ 42,4 տոկոս։ Այն զգալիորեն գերազանցում է արդյունաբերությունն ու էներգետիկան՝ 15,0 տոկոս և գյուղատնտեսությունը՝ 17,1 տոկոս։ Թեև շինարարությունը զգալիորեն կրճատվել է, սակայն արդյունաբերությանն ու էներգետիկային գերազանցել է 0,8 տոկոսային նիշով՝ կազմելով 15,8 տոկոս։ Համաշխարհային բանկի (ՀԲ) գործադիր տնօրենների խորհուրդը Հայաստանի Հանրապետության համար հաստատել է «Էլեկտրոնային հասարակություն և  նորարարություն հանուն մրցունակության» վարկային ծրագիրը՝ 24 միլիոն դոլարի չափով։

## Տես նաև
* Տնտեսական ճգնաժամ
* Մեծ ճգնաժամ
* Մեծ անկման պատճառներ

Կատեգորիա:2008 տնտեսությունում
Կատեգորիա:Համաշխարհային տնտեսություն
Նիկոլա Բուվյե

**Նիկոլա Բուվյե** (, ), շվեյցարացի ճանապարհորդ, արձակագիր, լուսանկարիչ։

Նիկոլա Բուվիեն ծնվել է 1921 թվականին։ Այդ ժամանակ նրա հայրը հանրային գրադարանի տնօրենն էր և Ժնևի համալսարանի աշխատակից։ Սովորել է Ժնևի համալսարանի գրականության և իրավունքի բաժնում, մեծ հետաքրքրություն ցուցաբերելով սանսկրիտի և միջնադարյան պատմության հանդեպ։

17 տարեկան հասակում ուղևորվում է Ճապոնիա։ Այնուհետև չորս տարիների ընթացքում նկարիչ Տիերի Վերնեի հետ նա հասցնում է լինել Հարավսլավիայում, Թուրքիայում, Իրանում և Պակիստանում։ Այդ շրջագայությունն իր արձագանքն է գտել 1963 թվականին լույս տեսած «Աշխարհի նիստուկացը» ստեղծագործության մեջ, որը մի իսկական գիրք-կուռք դարձավ գրող-ճանապարհորդների նոր սերունդների համար։

Ճապոնիայով հրապուրված՝ նա երկու գիրք է հրատարակում այդ երկրի մասին. «Ճապոնիա» (1967) և ութ տարի անց՝ «Ճապոնական խրոնիկա» (1975):

1970 թվականին, թողնելով Շվեյցարացի գրողների միությունը, որը նա համարում էր չափազանց ընդդիմադիր, այլ երիտասարդ հեղինակների հետ նա ստեղծում է «Օլտենյան միությունը», որի ավետաբերները հետագայում եղան Մաքս Ֆրիշը և Ֆրիդրիխ Դյուրնմաթը։

«Ձուկ-կարիճը» մի մոլեռանդ ստեղծագործություն է, որը ծնվել է դեպի Ցեյլոն նրա կատարած ճամփորդության տպավորություններից և հրատարակվել 1981 թվականին։ 1982 թվականին «Դուրսը և ներսը» ժողովածուում հրատարակված նրա պոեմները համալրվեցին Զոե Հրատարակության մեջ։

Հրատարակել է «Արանի և այլ տեղամասերի ծանոթագիրը» (1990), «Ուղիներ և փախուստներ» (1992), «Բուն և կետը» (1993) և վերջապես 1995 թվականինին ստանում է Ռամյուի մրցանակ իր ամբողջ ստեղծագործական գործունեության համար։

Շվեյցարիայում կապված էր նկարիչների, գրողների և թատերական հանրության հետ։

1990-ականներին Ամերիկյան համալսարանները նրան հրավիրում են Նյու Յորքում, Կալիֆորնիայում և այլուր ճանապարհորդ-գրողների մասին դասախոսություններ կարդալու։

1998-ին վախճանվել է քաղցկեղից։

1982 թվականին արժանացել է *Քննադատների մրցանակին*, 1986 թվականին՝ *Գրականության մրցանակին*։

## Նիկոլա Բուվիեն հայերեն
* Աշխարհի նիստուկացը (հատված)։ Մեծության կարիքը (XX դարի Շվեյցարիայի ռոմանական արձակ), Ե., «Գարուն», 2002, էջ 68-84։ Թարգմ.՝ Իրինա Հովսեփյան։
* Ներս ու դուրս (Բանաստեղծություններ և արձակ), Երևան, «Յոթնագիր», 1998, 61 էջ։ Թարգմ.՝ Ալեքսանդր Թոփչյան։
* Ձկնակարիճ (վեպ), Երևան, «Լուսաբաց», 2005, 121 էջ։
* Առանի և այլ վայրերի օրագիրը (Ճանապարհորդական նոթեր), Երևան «Ակտուալ արվեստ», 2012, 170 էջ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Շվեյցարացի լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի գրողներ
Ալեսանդրո Մարչելո

**Ալեսանդրո Մարչելո** (, ), վենետիկյան ազնվական, մաթեմատիկոս, բանաստեղծ։ Մեզ հայտնի է որպես բարոկոի շրջանի կոմպոզիտոր, թեև ստեղծագործել է իր հաճույքի համար։ Մեզ են հասել նրա 12 կանտատները, 12 ջութակի սոնատները և տարբեր մենակատար երաժշտական գործիքների և նվագախմբի համար գրված 18 կոնցերտներ։ Ստեղծագործել է Էթերիո Սթինֆալիկո կեղծանվամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Իտալացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Իտալացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Իտալիայի ազնվականություն
Կատեգորիա:Իտալացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Իտալացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ստեղծագործական կեղծանուններ
Արցախի 5-րդ գումարման Ազգային ժողովի ընտրություններ

**Արցախի Ազգային ժողովի 5-րդ գումարման ընտրությունները** տեղի ունեցան 2010 թ. մայիսի 23-ին։

## Խորհրդարան անցած կուսակցություններ
* Ազատ հայրենիք կուսակցություն - 14 պատգամավոր
* Արցախի ժողովրդավարական կուսակցություն - 7 պատգամավոր
* Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն - 6 պատգամավոր
* անկուսակցական - 6 պատգամավոր

## Ընտրված պատգամավորներ
### Համամասնական կարգով
Ազատ հայրենիք կուսակցությունից.
* Դադայան Ռամելա Նիկոլայի
* Պետրոսյան Գագիկ Ռազմիկի 
* Իսրայելյան Ռուսլան Էդուարդի 
* Ջիվանյան Հովիկ Խանլարի 
* Ուլուբաբյան Վարդգես Աշոտի 
* Ալիբաբայան Գենադի Արտավազդի
* Օհանյան Արմեն Հրանտի 
* Օհանջանյան Արարատ Արամայիսի

Արցախի ժողովրդավարական կուսակցությունից.
* Գալստյան Ժաննա Գեորգիի 
* Աթանեսյան Վահրամ Սերգեյի 
* Բարսեղյան Լյուդմիլա Անուշավանի 
* Բաղրյան Վարդգես Բորիսի 
* Պետրոսյան Արայիկ Վանոյի

Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցությունից.
* Բալասանյան Վիտալի Միքայելի 
* Բալայան Վահրամ Ռազմիկի 
* Բարսեղյան Կամո Վանիի 
* Բադասյան Վահան Միքայելի

### Մեծամասնական կարգով
* թիվ 1 ընտրատարածքում - Հասրաթյան Մարատ Ռուսլանի 
* թիվ 2 ընտրատարածքում - Ղազարյան Սերգեյ Վալերիի 
* թիվ 3 ընտրատարածքում - Սարգսյան Անդրանիկ Վանիկի 
* թիվ 4 ընտրատարածքում - Գրիգորյան Արամ Արամայիսի
* թիվ 5 ընտրատարածքում - Գրիգորյան Գարիկ Էդուարդի 
* թիվ 6 ընտրատարածքում - Միքայելյան Արսեն Սեյրանի 
* թիվ 7 ընտրատարածքում - Ղուլյան Աշոտ Վլադիմիրի (ԱԺ նախագահ)
* թիվ 8 ընտրատարածքում - Ավանեսյան Իվան Խորենի 
* թիվ 9 ընտրատարածքում - Հյուսնունց Ռուդիկ Լևոնի 
* թիվ 10 ընտրատարածքում - Լազարյան Զոյա Մանվելի 
* թիվ 11 ընտրատարածքում - Սարգսյան Արմեն Թեմուրի 
* թիվ 12 ընտրատարածքում - Թովմասյան Արթուր Բաբկենի 
* թիվ 13 ընտրատարածքում - Ավանեսյան Արպատ Սանջանի 
* թիվ 14 ընտրատարածքում - Օհանյան Գագիկ Սերյոժայի 
* թիվ 15 ընտրատարածքում - Կասյան Վլադիմիր Սուրենի 
* թիվ 16 ընտրատարածքում - Մարտիրոսյան Կամո Սերգեյի

## Տես նաև
* Լեռնային Ղարաբաղի քաղաքականություն

## Արտաքին հղում
* ԼՂՀ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով 

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության քաղաքականություն
Կատեգորիա:Ընտրություններ Արցախի Հանրապետությունում
Չարլզ I Ստյուարտ

**Կառլոս I** (, ), Անգլիայի, Շոտլանդիայի և Իռլանդիայի թագավոր 1625 թ. մարտի 27-ից։ Հակոբ I-ի որդին, Ստյուարտների հարստությունից։ Նրբաճաշակ ու բարեկիրթ անձնավորություն էր։ Ուներ գրավիչ արտաքին։ Սիրում էր սպորտը և արվեստները։ Դրա հետ մեկտեղ թուլակամ էր և եսասեր։ Հավատացած էր, որ իր իշխանությունն ունի աստվածային ծագում։ Հակված չէր համագործակցելու խորհրդարանի հետ։ Լսել չէր ուզում արմատական բարենորոգումների մասին։ Չէր հասկանում, որ Անգլիայում սկսվել է հեղափոխություն։ Կարծում էր, թե դա սոսկ խռովություն է։ Սիրում էր կրկնել. «Ես դրանց մի լավ ջարդ կտամ, և ամեն բան կլինի առաջվա պես»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիայի միապետներ
Կատեգորիա:Իռլանդիայի միապետներ
Կատեգորիա:Շոտլանդիայի միապետներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի միապետներ
Կատեգորիա:Ուելսի արքայազններ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ
Եվգենի Կասպերսկի

**Եվգենի Կասպերսկի** (Евгений Валентинович Касперский, ), ռուս ծրագրավորող, անտիվիրուսային անվտանգության գծով մասնագետ, «Կասպերսկի լաբորատորիա» ընկերության հիմնադիր։

## Կենսագրություն
Եդգենի Կասպերսկին 1987 թ. ավարտել է ՊԱԿ-ի բարձրագույն դպրոցը, մինչև 1991 թ. աշխատել է ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարության գիտահետազոտական ինստիտուտում։ 1989 թվականից սկսել է ուսումնասիրել համակարգչային վիրուսների ֆենոմենը, երբ իր համակարգչում հայտնաբերել է «Cascade» վիրուսը։

1991-1997 թթ. մի խումբ համախոհների հետ «ԿԱՄԻ» գիտահետազոտական կենտրոնում զբաղվել է «AVP» անտիվիրուսային ծրագրի արտադրությունով (ներկայումս «Կասպերսկի անտիվիրուս»)։

1997 թ. դարձավ Կասպերսկու լաբորատորիայի հիմնադիրներից մեկը։ Հիմա Եվգենի Կասպերսկին մտնում է աշխարհում համակարգչային անվտանգության գծով առաջատար մասնագետների մեջ։ Հեղինակ է համակարգչային վիրուսաբանության բազմաթիվ հոդվածների։

2015 թ. հուլիսի 11-ին Հայաստանի Նախագահի հրամանագրով Կասպերսկուն շնորհվել է Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտում համաշխարհային ներդրման համար Հայաստանի Նախագահի մրցանակը (2015)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս ծրագրավորողներ
Կատեգորիա:ՏՏ ոլորտում համաշխարհային ներդրման համար Հայաստանի Նախագահի մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս գործարարներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ
Կատեգորիա:Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների անձինք
Գրականագիտություն

**Գրականագիտություն**, գեղարվեստական գրականության զարգացումն ու առանձնահատկություններն ուսումնասիրող գիտություն։ Գրականագիտությունը, բացահայտելով գրականության գեղարվեստական արժեքները, ձգտում է ազդել գրականության զարգացման վրա։ Գրականագիտությունն իր անվանումն ստացել է 20-րդ դարի սկզբներին, բայց ծագում է Պլատոնի, Արիստոտելի ժամանակներից։

## Գրականագիտության բաժիններ
Գրականագիտությունն ունի երեք հիմնական բաժին՝
* գրականության տեսություն
* գրականության պատմություն
* գրական քննադատություն։

Գրականագիտությունն ունի նաև օժանդակ բաժիններ՝ տեքստաբանություն, մատենագիտություն, թարգմանության տեսություն և այլն։

Սրանք տարբեր նպատակներով ու տարբեր կողմերից են մոտենում մոտենում գրանյութի ուսումնասիրությանը, սակայն փոխարդարձաբար լրացնում են իրար գրականության հետազոտման գործում։ Գրականության տեսությունը օգնում է գիտականորեն ըմբռնելու գրականության զարգացման օրինաչափությունները և իր հերթին գրական քննադատությունից և գրական պատմությունից նյութ է քաղում ընդհանրացումների համար։

## Աղբյուրներ

*
Պոնտե Վեկյո

[մինի|350px|[Վազարիի միջանցքը և Պոնտե Վեկյոն։ Տեսարան Ուֆֆիցի պատկերասրահից]]
**Պոնտե Վեկյո** (*Հին կամուրջ*, , կարդացվում է՝ ponte ˈvɛkkjo), կամուրջ է Առնո գետի վրա, Ֆլորենցիայում։ Գետի ամենանեղ մասում է կառուցված, Ուֆֆիցի պատկերասրահի դիմաց։

## Կամրջի պատմությունը
Պոնտե Վեկյոն Ֆլորենցիայի ամենահին կամուրջն է և միակը, որ մնացել է իր նախնական տեսքով։ Կամուրջը այն տեղում է, որտեղ եղել են հին հռոմեական կամուրջ, որը քանդվել է 1117 թվականին և նրան հաջորդած՝ 1333 թվականի Առնոյի ջրհեղեղից քանդված կամուրջը։

## Կառույցի առանձնահատկություններ
մինի|200px|Բենվենուտո Չելինիի կիսանդրին
Ներկա կամուրջը կառուցել է Ների դի Ֆյորավանտին 1345 թվականին։ Կառույցը երեք կամարով, 30 մետր երկարությամբ, ամուր և գեղեցիկ, քարե կամուրջ է։ Պոնտե Վեկյոի առանձնահատկությունը՝ երկու կողմից տների շարքն է, որը ընդհատվում է մեջտեղում, բացելով դիտահրապարակ, որտեղից կարելի էդիտել քաղաքի մյուս կամուրջները։

## Կիրառական առանձնահատկություններ
Կառույցի վրայով անցնում է Վազարիի միջանցքը (անվանված է ճարտարապետ Ջորջո Վազարիի անունով), որը կապում է պալացո Վեկյոն պալացո Պիտիին։ Կառուցվել է, որպեսզի Կոզիմո I Մեդիչին անվտանգ անցներ մի շինությունից մյուսը։ 16-րդ դարից կամրջի կրպակները վերածվեցին ոսկերչական արհեստանոցների և խանութների։ Այդ պատճառով կամուրջը կոչվում է նաև «Ոսկե կամուրջ»։ Ոսկերչական կրպակները խիստ վնասվել են 1966 թվականի ջրհեղեղի ժամանակ։ Կամրջի վրա է գտնվում քանդակագործ և ոսկերիչ Բենվենուտո Չելինիի կիսանդրին։

## Ծանոթագրություններ

800px|centre|մինի|Պոնտե Վեկյոյի համայնապատկերը

Կատեգորիա:Առնո գետի կամուրջներ
Կատեգորիա:Հետիոտնային կամուրջներ
Կատեգորիա:Ֆլորենցիայի կամուրջներ
Կատեգորիա:Ֆլորենցիայի շենքեր և կառույցներ
Անտոնիո Քալդարա

**Անտոնիո Քալդարա** (, ), բարոկո դարաշրջանի իտալացի կոմպոզիտոր։ Երաժշտության պատմության ամենաբեղուն կոմպոզիտորներից է. նրան է պատկանում շուրջ 3500 ստեղծագործություն։ Գրել է 69 օպերա (Մասնավորապես Մեթաստազիոյի լիբրետտոների վրա), բազմաթիվ եկեղեցական ստեղծագործություններ՝ մոտետներ, օրհներգեր, օրատորիաներ («Մարիամ Մագդաղենացին Քրիստոսի ոտքերի մոտ» (շուրջ 1700), «Չարչարանքների օրատորիա» ("La Passione di Gesu Cristo Signor Nostro"), կատարվել է 1730, և այլն)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի երգահաններ
Կատեգորիա:Իտալացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Վաշինգտոն Իրվինգ

**Վաշինգտոն Իրվինգ** (, ), ամերիկյան ռոմանտիկների առաջին սերնդի արձակագիր, ում հաճախ բնորոշում են «Ամերիկյան գրականության հայր» պատվանունով։ Նրա լավագույն գործերից են համարվում «Ռիփ Վան Վինկլ» և «Քնկոտ հովտի լեգենդը» վիպակները։

## «Նյու Յորքի պատմությունը» գիրք
1809-ին Իրվինգը հրատարակում է իր առաջին խոշոր գիրքը՝ «Նյու-Յորքի պատմությունը»։ Այստեղ Իրվինգը ձգտում է վերաստեղծել և իդեալականացնել անցյալ դարը։ Գիրքը հագեցած է բարի ու մեղմ հումորով, երբ վերաբերում է շարքային քաղաքացիներին, և թունոտ երգիծանքով, երբ ուղղվում է Նյու-Յորքի քաղաքապետերին։ Նրանցից մեկին Իրվինգը պատկերել է Պիտեր Պնդաճակատ անվամբ։ Այս նահանգապետը աչքի է ընկնում այնպիսի պնդաճակատությամբ, որ մինչև անգամ Նյու Յորքը պաշարողների գնդակները ի վիճակի չէին ճեղքել նրա գլուխը։ Մի այլ կառավարիչ, ընդհակառակը, այնքան թեթևակշիռ է և երերուն, որ մի օր անհետանում է իր ծխամորճի ծխի հետ։ «Նյու-Յորքի պատմությունը» գիրքը հայտնի դարձրեց Իրվինգի անունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիծաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կենսագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փաստաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ անգլիական սերմամբ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Նյու Յորք քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ռոմանտիզմ
Ժողովող

**Ժողովող** (, *Կոհելեթ*. , Եկլեզիաստես), Աստվածաշունչ մատյանի Հին Կտակարանի կանոնի գրքերից մեկը, պատկանում է իմաստության գրքերի թվին։ Ըստ հուդայականության և քրիստոնեական ավանդության գրքի հեղինակը Իսրայելի թագավոր Դավթի որդի Սողոմոնն է։ Սակայն ժամանակակից ուսումնասիրողների կարծիքով գիրքը գրվել է մ.թ.ա. IV-III դդ.։ Գիրքն ըստ բնույթի իմաստուն մտքերի, կյանքի, մահվան, երջանկության, մարդկային գործունեության տարբեր ոլորտների մասին խորհրդածությունների հավաքածու է։

## Անվան ծագում
Գրքի հեղինակը իրեն կոչում է «Ժողովող» (Դաւթի որդու՝ Երուսաղէմում Իսրայէլի թագաւոր Ժողովողի խօսքերը (ա։1))։ Ըստ ուսումնասիրողների, այդ անունը, հավանաբար, մատնանշում է Սողոմոնի կյանքի երկու իրադարձություններ, որոնց մասին հիշատակվում է Հին Կտակարանում։ Առաջին դրվագն այն է, երբ Սողոմոնը իմաստություն է ստացել Գաբավոնում, «բազմամարդ ժողովրդի մեջ» (Գ Թագ., գ։8), երկրորդը՝ երբ Երուսաղեմի տաճարի օծման առթիվ ժողովել է իսրայելցիներին ու օրհնել ժողովրդին՝ ժողովը (քահալ) (Գ Թագ, ը։2 և 14)։

## Ոճ
Գիրքը գրված է հանգավոր արձակով, բազմաթիվ զուգահեռականություններով ու տարբեր ձևերի մեջ առնված միևնույն գաղափարի կրկնությամբ։ Նախադասությունները սովորաբար երկար են և խճճված։ Կան սիրելի բառեր ու արտահայտություններ («ունայն է», «արեգակի ներքո», «իմաստություն»)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ժողովողի գիրքը արևելահայերեն թարգմանությամբ
* Ժողովողի արևելահայերեն տարբերակը Վիքիդարանում

Կատեգորիա:Հին Կտակարանի գրքեր
Օպպիանոս

**Օպպիանոս** (), հույն բանաստեղծ, ապրել և ստեղծագործել է հռոմեական կայսր Մարկոս Ավրելիոսի ժամանակ։

Ծնվել է Կիլիկիայի Կորիկոս քաղաքում։ Կենսագրական տեղեկություններ չկան նրա մասին. հայտնի է միայն այն, որ թողել է մի պոեմ, բաղկացած հինգ գրքից։ Պոեմը կրում է «Ձկնորսության մասին» վերնագիրը, որը պահպանվել է ամբողջությամբ։ Նրան է վերագրվում նաև «Որսի մասին» պոեմը։ Այս պոեմները դիդակտիկ բնույթի են և հիշեցնում են Հեսիոդոսի «Աշխատանք և օրեր» պոեմը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հին հույն բանաստեղծներ
Պիրոն

**Պիրոն Էլիդացի** (, շուրջ մ.թ.ա. 360 - մ.թ.ա. 270 թթ.), հին հույն փիլիսոփա, կասկածամտական (սկեպտիկական) ուղղության հիմնադիր։ Եղել է այն գիտնականների թվում, որոնք մասնակցել են Ալեքսանդր Մակեդոնացու պարսկական արշավանքին, որի ընթացքում ծանոթացել է հնդիկ հիմոսոֆիստների և պարսիկ մոգերի ուսմունքին։ Պիրոնը որևէ գրավոր աշխատություն չի թողել, նրա մտքերը հավաքել և թղթին է հանձնել նրա աշակերտ Տիմոն Փլիունտացին։ Ուսուցանում էր, որ մարդը ոչինչ չի կարող ասել իրերի վերաբերյալ, նա նույնիսկ չի կարող գիտենալ՝ գոյություն ունե՞ն դրանք, թե չունեն։ Պիրոնի իդեալը ատարաքսիան է՝ անտարբերությունը ամեն ինչ հանդեպ, կատարյալ անդորրը, ազատությունը մտածելուց, դատելուց և տարակուսելուց։ Պիրոնի հայացքներին առարկել է հայ միջնադարյան փիլիսոփա Դավիթ Անհաղթը իր «Փիլիսոփայության սահմանումները» երկում (Դավիթ Անհաղթի երկի ամբողջական անվանումն է Եռամեծ և անհաղթ Դավթի փիլիսոփայութայն սահմանումները և բաժանումները՝ ուղղված Պիրոն Իմաստակի չորս դրույթների դեմ)։

## Ծանոթագրություններ

Արիստոտել
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 4-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի գրողներ
Կատեգորիա:Հին հույն գրողներ
Պիթիա

[thumb|Պիթիա, [Ջոն Քոլիեր|Ջոն Կոլիեր]]

**Պիթիա** կամ **Պյութիա** (), Ապոլլոնի՝ Հին Հունաստանի Դելֆի քաղաքում գտնվող տաճարի քրմուհին։

Գետնից տակից ելնող ծծմբի գոլորշիներից հարբելով՝ Պյութիան վճիռներ էր ազդարարում և գուշակում գալիքն ու մարդկանց ճակատագիրը (այստեղից էլ **Դելֆիի պատգամախոս** անունը)։ Նրա գուշակությունները, որպես կանոն, ունեին մութ իմաստ և կարող էին տարբեր կերպով մեկնաբանվել։

## Նշանավոր գուշակություններ
Պյութիան իր գուշակություններն անում էր ամեն ամսվա յոթերորդ օրը։ 
* Թեսևսին, ով հաղթեց Մինոտավրոսին և հիմնադրեց Աթենքը, ասել է. «Թեսեւս, Եգեւսի որդի... չտխրես։ Քանի որ կաշվե անոթի նման դու կլողաս ալիքների վրայով՝ նույնիսկ փոթորկին»։
* Լյուդիայի Կրոզոս արքան ուզում էր իմանալ՝ պատերազմ սկսի, թե պահպանի խաղաղություն։ Պատգամախոսը պատասխանեց. «Հալյուսն (Լյուդիայի արեւելյան սահմանային գետը) անցնելով, Կրոզոսը կավերի մի մեծ տերություն։» Նա պատերազմեց, և իր կայսրությունը կործանվեց։
* Հռովմեացի Լուկիուս Հունիուս Բրուտոսն իր երկու ուղեկիցների հետ դիմել էր պատգամախոսին և հարցրել ապագայից. «Երիտասարդներ, ձեզնից Հռոմի բարձրագույն իշխանություն կստանա նա, ով առաջինը կհամբուրի իր մորը»։ Բրուտոսի ուղեկիցնարն ակնարկը հասկացել էին բառացի, իսկ Բրուտոսը, ծնկի իջնելով, համբուրեց գետինը։ Մ.թ.ա. 509 թ. Բրուտոսը դարձավ Հռոմի առաջին կոնսուլ։
* Չորս հարյուրամյակ անց Կիկերոնը հարցրեց, թե ինչպես հասնի բարձրագույն փառքի, և նրան ասվեց. «Թող քո անձի բնությունը, այլ ոչ մեծամասնության կարծիքը ղեկավարեն քեզ»։
* Ներոն կայսրին, ով վախենում էր մահից, ասվել էր. «Վատ բան սպասիր 73-ից»։ Ոգևորված կայսրը կարծել էր, որ ապրելու է մինչև 73 տարեկանը։ Իրականում նրան գահընկեց արեցին և նա ինքնասպան եղավ 31 տարեկանում։ 73 տարեկան էր նրա իրավահաջորդ Գալբան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական պատգամախոսներ
Կատեգորիա:Կրոնը Հին Հունաստանում
Պլոտինոս

**Պլոտինոս Լիկոպոլսեցի** (հին հունարեն՝ , ), հին հույն փիլիսոփա, նորպլատոնականության փիլիսոփայական ուղղության հիմնադիր։ Նրա ուսմունքը, որը շարադրված է «Էննեադներ» երկասիրության մեջ, Պլատոնի փիլիսոփայության և անտիկ աշխարհի մի շարք փիլիսոփայական ուսմունքների՝ արիստոտելականության, պյութագորականության և ստոիկականության մի բարդ ձուլվածք էր՝ իդեալիզմի հիմքի վրա։ Այն դարձավ անտիկ աշխարհի մայրամուտի և վաղ միջնադարի ամենատարածված և ազդեցիկ հոսանքը, որը ազդեց ինչպես քրիստոնեական աստվածաբանության, այնպես էլ գիտության անտիկ ավանդույթները շարունակող աշխարհիկ փիլիսոփայական մտքի ձևավորման վրա։ III-VI դարերում գործում էին նորպլատոնականության տարբեր դպրոցներ, այդ թվում նաև արիստոտելյան փիլիսոփայության ուժեղ ազդեցությունը կրած Ալեքսանդրիայի դպրոցը, որի հետևորդն էր Դավիթ Անհաղթը։

## Կենսագրություն
Լիկոպոլսեցին ինքնուրույն սկսել է զբաղվել 40 տարեկանից՝ Հռոմ փոխադրվելուց հետո, ուր բացել է դպրոց և ղեկավարել այն մինչև կյանքի վերջը։ Ունեցել է բազմաթիվ աշակերտներ և հետևորդներ։ Պլոտինոսի աշխատությունները նրա աշակերտ Պորփյուրը բաժանել է 6 իննյակների (էննեադների) և հրապարակել ուսուցչի մահվանից հետո։

Պլոտինոս զարգացրել է Պլատոնի գաղափարների մասին ուսմունքը՝ զուգակցելով այն Արիստոտելի, ստոիցիզմի, Պյութագորասի փիլիսոփայության իդեալիստական կողմերի և Արևելքի կրոնամիստիկական ուսմունքների հետ։ Ամեն ինչի հիմքը, ըստ Պլոտինոսի, գերբնական և գերզգայական աստվածային «առաջնամիակն» է, որը ենթակա չէ որևէ սահմանման, բանական կամ զգայական ճանաչման։

## Ուսմունք
Ողջ կեցությունը «առաջնամիակի» էմանացիայի արդյունքն է․ այն արտազեղում, ճառագայթում է իրենից աստվածային միտք, այնուհետև՝ հոգի և վերջապես՝ բնություն, որը աստվածայինի ամենաստորին դրսևորումն է։ Աշխարհն ստեղծվում է խավարի (նյութի) մեջ աստվածային լույսի ներթափանցման շնորհիվ։ Այդ ժամանակ կատարվում է անցում միասնությունից դեպի բազմություն, կատարելությունից դեպի անկատարելություն։ էմանացիայի վերին և ստորին աստիճանները կազմում են հակադրամիասնություն։

Մարդու նպատակն է բարձրանալ կեցության ստորին աստիճաններից դեպի վերին աստիճանները և ձուլվել աստվածային լույսի հետ։ Պլոտինոս ընդգծել է Պլատոնի դիալեկտիկայի տարրերը, սակայն դրանք միախառնելով խորհրդապաշտական գաղափարների հետ, մոտեցել է կրոնական փիլիսոփայությանը։ Պլոտինոսի ուսմունքը և նեոպլատոնականությունը ազդել են քրիստոնեական, միջնադարյան (այդ թվում հայ) փիլիսոփայության վրա։

Պլոտինոսի Էննեադներ գիրքը բաղկացած է 6 գրքից. դրա 5-րդ գիրքը հայերեն է թարգմանել Ալբերտ Ստեփանյանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Նորպլատոնականություն
Կատեգորիա:3-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հին հույն գրողներ
Գիզա

**Գիզա** (), քաղաք Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետությունում, գտնվում է Վերին Եգիպտոսում, Նեղոսի ձախ ափին։ Կահիրե-Ասուան երկաթգծի կայարանն է, Կահիրեի հարավարևմտյան արվարձանը։ Էլ Գիզա նահանգի վարչական կենտրոն։ Բնակչությունը՝ ։

Եգիպտոսի երրորդ խոշորագույն քաղաքն է։

## Պատմություն
Գիզան Մեմֆիսի հյուսիսային գերեզմանատունն է եղել, հայտնի է դարձել IV դինաստիայից հետո, մեծ բուրգերի կառուցումից հետո՝ այստեղ կառուցվել են փարավոնների դամբարաններ։ Էլ Գիզայի մոտ Լիբիայի անապատում պահապանվել են Քեոպ, Հեֆրենա և Միկերինա փարավոնների դամբարանները, որոնք կառուցվել են մ.թ.ա. 1-ին դարի երրորդ կեսին և հիշատակվել են  հելենիստական գրականությունում նշված աշխարհի յոթ հրաշալիքների շարքում։

969 թվականի Ջահհարայի գլխավորած բանակը ներխուժել է Եգիպտոս և հաղթել Գիզայի ճակատամարտում պարտության մատնելով Աբասի բանակին։

20-րդ դարի վերջում Գիզան միաձուլվել է Կահիրեի հետ միասին և դարձել Կահիրեի մայրաքաղաքի արևմտյան մասը։ Շատ երկրների դեսպանատներ են գտնվում Գիզայում։ Քաղաքում են գտնվում Կահիրեի համալսարանի մասնաշենքերը։ 1999 թվականին Կահիրեի մետրոպոլիտենի երկրորդ գիծը հասել է Գիզա։

## Քույր քաղաքներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Густерин П. В. часть // Города Арабского Востока. — М.: Восток—Запад, 2007. — С. 123. — (Энциклопедический справочник). — 2000 экз. — ISBN 978-5-478-00729-4.

Կատեգորիա:Եգիպտոսի քաղաքներ
Մեմփիս

**Մեմփիս** (; ; ) - Հին Եգիպտոսի մայրաքաղաքը Հին թագավորության դարաշրջանում։ Քաղաքը գտնվում է ժամանակակից Կահիրեից 19 կմ հեռավորության վրա դեպի հարավ։ Մեմֆիսի ավերակների մոտ այժմ գտնվում է ժամանակակից Հելուան քաղաքը։

## Ծանոթագրություններ

thumb|left|Ռամզես Երկրորդի արձանը Մեմֆիսի բացօթյա թանգարանում

## Տես նաև

* Գիզայի բուրգեր

Կատեգորիա:Հին Եգիպտոսի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Աֆրիկայի անհետացած քաղաքներ
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոսի քաղաքներ
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Եգիպտոսում
Քեոփսի բուրգ

**Քեոփսի (Խուֆույի) մեծ բուրգ**, եգիպտական ամենամեծ բուրգը։ Սկզբնական բարձրությունը կազմել է 146.6 մ (481 ոտնաչափ), այժմ քայքայման արդյունքում՝ 138.8 մ (455 ոտնաչափ)։ Աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը, դրանցից հնագույնն ու միակը, որ պահպանվել է մինչև մեր օրերը։ Կառուցվել է ավելի քան 20 տարվա ընթացքում մոտավորապես մ.թ.ա. 2560 շրջանում։ Բուրգը պատված է եղել հատուկ քարերով, որոնք նվաճողները վերցրել են և իրենց համար տներ են կառուցել։ Բուրգի մակերևույթը հարթ է եղել, իսկ այժմ նրա վրա աստիճաններ են առաջացել, ինչը թույլ է տալիս բարձրանալ բուրգի գագաթին ոտքով (20 րոպեում)։ Բուրգի կառուցման ժամանակ օգտագործել են՝ սոխ, սխտոր և բողկ (հիվանդություններից պաշտպանվելու համար)։ Բուրգի գագաթը բացակայում է։ Բուրգը ունի քառակուսի հիմք, սակայն 4 կողմի փոխարեն ունի 8 կողմ։ Դա կարելի է նկատել միայն գիշերահավասարի ժամանակ։ Կառուցվել է եգիպտական չորրորդ հարստության փարավոն Խուֆուի (հունականացված տարբերակը՝ Χεωψ, Քեոփս) կողմից։ Այն Քեոփսի դամբարանն է, սակայն կարծիք կա, որ այն ոսկի ստանալու միջոց է եղել։ Հին Եգիպտացիների կողմից անվանվել է նաև «Ախեթ Խուֆու», որը նշանակում է «Խուֆուի հորիզոն»։

Եգիպտական բուրգերը գտնվում են Եգիպտոսի մայրաքաղաք Կահիրեից հարավ։ Ամենամեծը՝ Քեոփս փարավոնի բուրգն է։ Նրանից ընդամենը երկու մետրով ցածր է Քեփրենի բուրգը։
Ըստ արաբական առածի՝ «Երկրի վրա ամեն ինչ վախենում է ժամանակից, բայց ժամանակը վախենում է բուրգերից»։

Բուրգի մուտքը հյուսիսային կողմից գտնվում է 15,63մ բարձրության վրա։ Միջանցքի պատերը կատարյալ զուգահեռ են։ Պատերի վրա հայտնաբերվել են Ռամզես երկրորդի և Սեթի առաջինի անունները, որոնք գրված են եղել հին եգիպտական հիերոգլիֆներով։ Եթե այդ անունները դնենք իրար վրա կստացվեն մի քանի սարքավորումներ, որոնք օգտագործում ենք մեր օրերում (ուղղաթիռ, տանկ)։ Միակ մուտքը չի պահպանվել և հավանաբար փակվել է քարե խցանով։ Այսօր զբոսաշրջիկները ներս են մտնում բուրգի մեջ 17-մետրանոց խորշով, որը 820 թվականին Բաղդատի խալիֆա Աբդուլլախ ալ-Մամունը 10 մետրով իջեցրել է։ Նա հույս ուներ գտնել այնտեղ փարավոնի գանձերը, բայց գտավ միայն փոշու հաստ շերտ։

Քեոփսի բուրգի ներսում տեղադրված է երեք նկուղային տեսախցիկներ` մեկը մյուսի ետևից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քեոփսի բուրգի շինարարություն (մ.թ.ա. 26 դար)
* Dimensions of Pyramid of Khufu (Cheops)  
* The pyramids and temples of Gizeh (1883) 
* Geological and Geomorphological study of the original hill at the base of Fourth Dynasty Egyptian monuments 

Կատեգորիա:Գիզա սարահարթ
Կատեգորիա:Եգիպտական բուրգեր
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Եգիպտոսում
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 26-րդ դարում կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Էդուարդ Գրիգորյան (գրող)

**Էդուարդ Գրիգորյան** (ծնվ. 1960 թ., ապրիլի 1, Թբիլիսի) հայ ժամանակակից գրող, արվեստագետ, դերասան։

Ավարտել է Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դերասանական ֆակուլտետը։ Աշխատել է « Պ. Ադամյանի անվան, Թբիլիսիի հայկական պետական», Երևանի «Ոզնիներ» և «13» թատրոններում։ Խաղացել է 50-ից ավել դերեր։ Թբիլիսիի, վրացական ռադիոյի հայկական խմբագրության՝ «Աստեղային քամի» և «Հրաշալի հնգյակ» հաղորդումների հեղինակ և վարող։ Հրատարակել է «Վտարանդիներ» վեպը, «Прощай Тифлис!» երգիծական պիեսը, ռուսերեն լեզվով։

## Վիպակներ, պատմվածքներ, պիեսներ
* «Վտարանդիներ» 2003-2004 թթ
* «Прощай Тифлис!» 200 6 թ
* «Ինքս ինձ...» 2010 թ
* «Անջրպետ» 1979 թ
* «Փախուստ» 1980 թ
* «Հոգեհոսք» 1981 թ
* «Կանչ...» 1983 թ
* «Ծերունին և ջազը» 1983 թ

## Դերակատարումներ
* Յագո&nbsp;-&nbsp;«Օթելլո» Ուիլյամ Շեքսպիր։ Թբիլիսիի Պ. Ադամյանի անվան հայկական թատրոն։ 1999 թ.
* Իսաի&nbsp;-&nbsp;«Խաթաբալա» Գաբրիել Սունդուկյան։ Թբիլիսիի Պ. Ադամյանի անվան հայկական թատրոն։ 1989 թ.
* Վահագն&nbsp;-&nbsp;«Քո վերջին հանգրվանը» Ժ. Հարությունյան։ Թբիլիսիի Պ. Ադամյանի անվան հայկական թատրոն։ 1987 թ.
* Լեոն&nbsp;-&nbsp;«Ինչպես կառավարել կնոջը» Ջոն Ֆլեթչեր։ Թբիլիսիի Պ. Ադամյանի անվան հայկական թատրոն։ 1984 թ.
* Բաչանա&nbsp;-&nbsp;«Հավերժության օրենքը» Ն. Դումբաձե։ Թբիլիսիի Պ. Ադամյանի անվան հայկական թատրոն։ 1986 թ.
* Լոմով&nbsp;-&nbsp;«Հոբելյան» Ա. Չեխով։ Թբիլիսիի Պ. Ադամյանի անվան հայկական թատրոն։ 1988 թ.
* Տիմոթեո – «Մանդրագորա» Նիկոլո Մաքիավելի։ Թբիլիսիի Պ. Ադամյանի անվան հայկական թատրոն։ 1988 թ.
* Ֆրենսիս Չեսնեյ&nbsp;-&nbsp;«Չառլեի մորաքույրը» Բրանդոն Թոմաս։ Երևանի «13» թատրոն։ 1991 թ.
* Կակուլի&nbsp;-&nbsp;«Նույն ինքը Պեպոն» Վահրամ Սահակյան։ Երևանի «Ոզնիներ» թատրոն։ 1990 թ.

## Աղբյուրներ
* Էդուարդ Գրիգորյանի ստեղծագործությունները «ՀԱՅԱՐՏ» ԳՐԱԿԱՆ ՑԱՆՑՈՒՄ 
* Эдуард Григорян Прощай, Тифлис! ПРОЗА.РУ
* Էդուարդ Գրիգորյան -Արթուր Էլբակյանի ծննդյան 50-ամյակին

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Բալատոն (լիճ)

**Բալատոն** (, , ), լիճ է Հունգարիայում։ Կենտրոնական Եվրոպայում ամենամեծ լիճն է։ Մակերեսը 594 մ² է, միջին խորությունը 3.6 մետր է, ամենախոր կետը 12.5 մետր։ Ջրահավաք մակերեսը 5 181 մ² է, ափի երկարությունը 236 կմ։ Գտնվում է ծովի մակերևույթից 104 մետր բարձրության վրա, երկարությունը 74 մետր է, լայնությունը՝ 1,3-12,4 մետր։

## Աշխարհագրություն
Լիճը գտնվում է Միջինդանուբյան դաշտավայրի տարածքում։ Ծագումը տեկտոնական է։ Ունի լավ արտահայտված հարավ-արևմուտք-հյուսիս-արևելք ձգվածություն։ Հյուսիսային ափերը համեմատաբար ուղիղ են իսկ հարավայինը՝ կտրատված. կան խորշեր և նույնիսկ մեծ թերակղզի՝ Տիհան անվամբ։ Թերակղզու ծայրակետից դեպի դիմացի ափ հեռավորությունը կազմում է 1,2 կմ։ Վերջինս լճի ամենանեղ մասն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դանուբի ավազան
Կատեգորիա:Եվրոպայի լճեր
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հունգարիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հունգարիայի լճեր
Մոլ

**Մոլ**, նյութի քանակի միավոր, Միավորների միջազգային համակարգի յոթ հիմնական միավորներից մեկը։ Որոշվում է ֆիզիկական համակարգում պարունակվող միանման կառուցվածքային տարրերի (ատոմ, մոլեկուլ, իոն և այլն) քանակով։

1 մոլը պարունակում է այնքան կառուցվածքային տարր, որքան կա ածխածնի 12С նուկլիդի՝ 0.012 կգ մեջ, այսինքն՝ 6․022×1023։ Միջազգային նշանակումը՝ 
mol։ Ընդունված է գրամ-մոլեկուլի փոխարեն։

Կատեգորիա:Նյութի քանակի չափման միավորներ
Փիլոն Ալեքսանդրացի

**Փիլոն Ալեքսանդրացի** (հայտնի է նաև **Փիլոն Հրեա**, **Փիլոն Եբրայեցի** անուններով, , , ), հրեա փիլիսոփա, Հին կտակարանի առաջին մեկնիչը։

## Աշխատություններ
Հեղինակ է մի շարք կրոնափիլիսոփայական աշխատությունների, որոնցից մի քանիսը 5-րդ դարում թարգմանվել է հայերեն։ Իր աշխատությունների մեջ փորձում է հրեական կրոնական դոգմաները հիմնավորել և բացատրել անտիկ հեղինակների իդեալիստական փիլիսոփայության միջոցով։

Փիլոնի երկերից մի քանիսը մեզ են հասել միայն հայերեն (գրաբար) թարգմանությամբ. դրանց հունարեն բնագրերը չեն պահպանվել։ Այդ գործերից են՝ «Յաղագս նախախնամութեան», «Վասն լինելութեանն», «Լուծմունք ելիցն», «Յաղագս բան ունել և անասուն կենդանեացդ» և այլ երկերը։ Դրանից բացի նույն ժամանակ թարգմանվում են Փիլոնի և այլ՝ հունարեն բնագրերով մեզ հասած երկերը։ Ենթադրվում է, որ նրա երկերի հայերեն թարգմանությունները կատարել է Մովսես Խորենացին։

Նրա երկերից կատարված քաղվածքներ հանդիպում է Եղիշեի «Վասն Վարդանայ և հայոց պատերազմին» երկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հրեա փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:1-ին դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հրեա պատմաբաններ
Կատեգորիա:Եգիպտացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հին հռոմեացի գրողներ
Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հին հռոմեացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Վիքիքաղվածք

[մինի|200px|Վիքիքաղվածքի [պատկերանիշը]]
**Վիքիքաղվածք**, հայտնի մարդկանց ու մտածված հերոսների քաղվածքների, ինչպես նաև ասացվածքների և աֆորիզմների ազատ հավաքածու, որը կազմվում է ընթերցողների համատեղ ջանքերով։ Նախագիծը Վիքիպեդիա ազատ հանրագիտարանի քույրն է և գործում է նույն սկզբունքներով։ Նախագիծը ստեղծվել է Վիքիմեդիա Հիմնադրամի կողմից ՄեդիաՎիքի ծրագրային ապահովման հիման վրա։

Կայքի ողջ պարունակությունը հասանելի է GNU ազատ փաստաթղթային արտոնագրի պայմաններով։

Վիքիքաղվածք նախագիծը սկսել է 2003 թվականի հունիսի 27-ին, իսկ Հայերեն Վիքիքաղվածքը սկսվել է 2004-ի երկրորդ կեսին։ Վիքիքաղվածքի խոշորագույն նախագիծը անգլերեն նախագիծն է, որը 2015 թվականի նոյեմբերի 19-ի դրությամբ պարունակում է ավելի քան 25 582 հոդված։ Հայերեն Վիքիքաղվածքը պարունակում է 1000-ից ավելի հոդվածներ։ Վիքիքաղվածք նախագիծը գոյություն ունի առավել քան 80 լեզվով, որոնք ընդհանուր հաշվով պարունակում են մոտ 170 000 հոդված։ 

## Հայերեն Վիքիքաղվածքի պատմություն
**[[q:Գլխավոր էջ|Հայերեն Վիքիքաղվածքը]]** սկսել է 2004-ի երկրորդ կեսին։ 2009-ի հունվարին այն անցել է 100 հոդվածի սահմանը, իսկ 2009 թվականի սեպտեմբերի 10-ին այն անցել է 500 հոդվածի շեմը Սպանված Աղավնի էջով։
մինի|200px|Հայերեն Վիքիքաղվածքի այլընտանքային պատկերանիշ
2015 թվականի փետրվարի 2-ին գրվել է Հայերեն Վիքիքաղվածքի 1000-րդ հոդվածը՝ Ակսել Բակունց

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Վիքիքավածքների վիճակագրություն
* Հայերեն Վիքիքաղվածք
* Հայերեն Վիքիքաղվածքի վիճակագրական աղյուսակ
* Հայերեն Վիքիքաղվածքի վիճակագրական դիագրամ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վիքիմեդիայի նախագծեր
Մտավոր սեփականություն

Մտավոր սեփականություն օրենքով ամրագրված իրավունքներ, որոնք ամենալայն իմաստով վերաբերում են արդյունաբերության, գիտության, գրականության և արվեստի ոլորտներում մտավոր գործունեության արդյունքներին, ինչպես նաև դրանց հավասարեցված քաղաքացիական շրջանառության մասնակիցների, ապրանքների և ծառայությունների անհատականացման միջոցներին։

Մտավոր սեփականությունը ընդունված է բաժանել երկու հիմնական ոլորտի՝ *արդյունաբերական սեփականության* և *հեղինակային իրավունքի*։

**Արդյունաբերական սեփականություն** ասելով հիմնականում հասկանում են գյուտերի, օգտակար մոդելների, արդյունաբերական նմուշների, ապրանքային նշանների և դրանց հավասարեցված՝ սպասարկման նշանների, ֆիրմային անվանումների, ծագման նշումների կամ ծագման տեղանունների նկատմամբ իրավունքները, ինչպես նաև անբարեխիղճ մրցակցության կանխման իրավունքը։

**Հեղինակային իրավունքը** հիմնականում գործում է գրական, երաժշտական, արվեստի, լուսանկարչական և տեսալսողական ստեղծագործությունների նկատմամբ, որը որոշակի ժամանակահատվածում որոշակի իրավունքներ է վերապահում դրանց հեղինակներին՝ թույլատրելու կամ արգելելու իրենց ստեղծագործության այս կամ այն ձևի օգտագործումը։

## Քննադատություն
[մինի|320x320փքս|«Մտավոր սեփականություն» արտահայտման օգտագործման տարածումը տարիների ընթացքում ([http://ngrams.googlelabs.com/graph?content=intellectual+property&year_start=1800&year_end=2008&corpus=0&smoothing=1 այստեղից] )](https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%8A%D5%A1%D5%BF%D5%AF%D5%A5%D6%80:IntellectualProperty.png)
Ըստ Ռիչարդ Սթոլմանի, «մտավոր սեփականություն» արտահայտությունը առաջացել է բավականին տարբեր օրենքների՝ հեղինակային իրավունքների, արտոնագրերի, և ապրանքանիշերի և տասնյակ այլ օրենքների միասին վերցնելուց, որը և հակում է առաջացնում դրանց որպես ֆիզիկական սեփականության վերբերվել։ Հեղինակային իրավունքների, արտոնագրերի, և ապրանքանիշերի օրենքները ֆիզիկական սեփականության օրենքներին նման չեն, և դա նույնիսկ այդ օրենքների փիլիսոփայականության դեմ է, սակայն արտահայտությունը նման հակում է առաջացնում։ Այդ պատճառով էլ, Սթոլմանը առաջարկում է միանգամայն ձերբազատվել այդ արտահայտությունից։ Սթոլմանը նշում է, որ ըստ Պրոֆ. Մարկ Լեմլիի, ով Սթանֆորդի Իրավական համալսարանում է աշխատում, «մտավոր սեփականություն» արտահայտությունը լայնատարած օգտագործում գտավ 1967 թվականի Մտավոր սեփականության համաշխարհային կազմակերպության (անգլերեն՝ *World Intellectual Property Organization*) հիմնադրումից հետո։ Ամենաշատը սկսեց օգտագործվել 1990-ից։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հեղինակային իրավունք
Կատեգորիա:Մտավոր սեփականության իրավունք
Տվյալների բազա

**Տվյալների շտեմարանը** (Տվյալների բազա), տվյալների որոշակի ձևով կազմակերպված համախումբ է, որում տվյալները պահպանվում են համաձայն նախապես որոշված նշանակման։
:

Ավանդական «թղթյա» տվյալների շտեմարաններ ունեն մի շարք թերություններ, օրինակ՝

* պահանջվում են ֆիզիկական մեծ տարածքներ,
* անհրաժեշտ տվյալները գտնելու համար պահանջվում է բավականաչափ երկար ժամանակ,
* դարակները և կարգացանկերը կարգավորված վիճակում պահպանելու համար պետք է ծավալուն աշխատանք կատարել և մեծ ջանքեր գործադրել։
:
[thumb|right|Տվյալներ բազայի սխեմա [Mediawiki]]

Տվյալների էլեկտրոնային շտեմարանները թույլ են տալիս լուծել բոլոր այդպիսի խնդիրները։ Առավել լայն կիրառություն են գտել տվյալների ռելյացիոն և դոկումենտ-կողմնորոշված բազաները։ Ռելյացիոն շտեմարաններում տեղեկատվությունը բաժանված է տրամաբանորեն կապակցված համեմատաբար փոքր և, դրա հետևանքով, ավելի հեշտ ղեկավարվող աղյուսակների։ Աղյուսակները իրենց կազմակերպման մակարդակի շնորհիվ պարզեցնում են շտեմարանի ուղեկցումը և ապահովում դրա առավել նախընտրելի գործարկումը։

Հատուկ գրականությունում աղյուսակի **տողը** անվանում են **գրանցում (record)**, իսկ **սյունակը՝ դաշտ (field)**

«Տվյալների շտեմարան» տերմինը կարող է ավելի նեղ իմաստով օգտագործվել՝ նշելու կազմակերպված տվյալների շտեմարանի ստույգ դրսևորումներին և կարող է վերաբերվել տվյալների շտեմարանի տրամաբանական մոդելին, տվյալների շտեմարանի ֆիզիկական մոդելին կամ այլ տվյալների շտեմարանի ենթասահմանման։

## Տվյալների ռելյացիոն շտեմարան
**[[Տվյալների ռելյացիոն բազա|Ռելյացիոն]]** է կոչվում այն տվյալների շտեմարանը, որը բաղկացած է **տրամաբանորեն փոխկապակցված** աղյուսակներից։ Աղյուսակը շտեմարանում տվյալների պահպանման հիմնական միավորն է։
Ռելյացիոն շտեմարաններում ղեկավարման հատուկ համակարգի միջոցով ապահովվում են տվյալների հետ տարբեր գործառնությունների կատարման հնարավորություններ։ Այդ համակարգերը կոչվում են տվյալների շտեմարանի կառավարման ռելյացիոն համակարգեր - ՏԲԿՌՀ։ ՏԲԿՌՀ-ների առավել խոշոր արտադրողներն են Օրաքլ, Microsoft, Informix, Sybase և IBM ֆիրմաները։

Ռելյացիոն շտեմարաններում աղյուսակների տրամաբանական փոխկապակցվությունը (ինչպես սովորաբար ասում են՝ աղյուսակները գտնվում են հարաբերությունների (relations) մեջ և այդ պատճառով կոչվում են աղյուսակ-հարաբերություններ) թույլ է տալիս մեկ հարցման միջոցով գտնել բոլոր անհրաժեշտ տվյալները, որոնք կարող են պարունակվել մի քանի աղյուսակներում։

Աղյուսակների միջև կապը իրականացվում է հիմնական (primary key) և արտաքին բանալիով (foreign key), այն դաշտը որ տվյալ աղյուսակի համար հիմնական բանալի է, դառնում է արտաքին բանալի այն աղյուսակի համար ում հետ կապված է։ Օրինակ եթե ունենք ապրանք և պատվեր աղյուսակներ, կապը ապրանքի և պատվերի կարող ենք ցույց տալ հետևյալ կերպ։ Ապրանքի աղյուսակում կստեղծվի յուրահատուկ դաշտ id, իսկ  պատվեր աղյուսակում կստեղծվի prodcut_id ։ prodcut_id դաշտը ցույց կտա ապրանքի id ին։

## Տես նաև

* Տվյալների մոդելներ և տիպեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դասընթաց տվյալների բազաների մասին
Էթերիանի

**Էթերիանի** (վրացերեն՝ *ეთერიანი*), վրացական ազգային վիպերգ։

Հյուսվել է 10-11-րդ դարերում, հիմնականում ավանդված է արձակ, բայց կան և՛ չափածո, և՛ արձակախառն չափածո շուրջ յոթ տասնյակ տարբերականեր։ Առաջին անգամ տպագրվել է 1875-ին։

Հերոսներից առանձնանում են արքայազն Աբեսալոմը, գեղջկուհի Էթերին և չար ոգին՝ Մուրմանը։

Արքայաորդի Աբեսալոմը, անտեսելով թագավորների ամուսնությանը վերաբերող օրենքներն ու ավանդույթները, հարսնացու է ընտրում գյուղացի մի աղջկա՝ Էթերիին։ Չնայած չարակամ Մուրմանի՝ Աբեսալոմի սրտում Էթերիի հանդեպ հակակրանք սերմանելու ջանքերին, այնուամենայնիվ տղան անկոտրում է. տոգորված է հավերժական սիրո զգացումով։ Էթերին իդեալական կնոջ կերպար է՝ ժողովրդի բանաստեղծական երևակայության արդյունք։ Երբ ամուսինը՝ Մուրմանը, տանից բացակայում է, Էթերին այցի է գնում սիրած տղային և տեսնելով նրա վախճանը՝ պառկում է նույն մահճում և ավանդում հոգին։ Աբեսոլոմին և Էթերիին թաղում են նույն գերեզմանում։ Շիրիմից վարդ և մանուշակ են բուսնում, խոնարհվում իրար։ Սակայն չար ոգին՝ Մուրմանը, հանգիստ չի տալիս դժբախտ սիրահարներին. շիրիմը բացում է, պառկում զույգի արանքում։ Նրա մարմնից տատասկափուշ է աճում, ելնում դուրս և ցցվում վարդի ու մանուշակի միջև։ Տեղի բնակիչները արմատախիլ են անում տատասկափուշը, բացում գերեզմանը, կտոր-կտոր անում Մուրմանին և նետում շներին։

Ասքը հետաքրքրել է շատ ստեղծագործողների, որոնք դարձել են պոեմի (Վաժա Փշավելա), օպերայի (Զաքարիա Փալիաշվիլի), կինոնկարի, գեղանկարչության և արվեստի ու գրականության այլ ժանրերի նյութ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Վրացական բանահյուսություն
Հովհաննես Հիսարյան

**Հովհաննես Հիսարյան** (), հայ արձակագիր, գրական, մշակութային գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կոստանդնուպոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել Է ծննդավայրում։ Եղել Է ուսուցիչ։ 1851 թվականին Պոլսում հրատարակել է «Բանասեր» ամսագիրը։ Հայ ռոմանտիկական գրականության ուշագրավ գործերից են Հիսարյանի «Խոսրով եւ Մաքրուհի» (1851, «Բանասեր»), «Նեռն կամ Կատարած աշխարհի» (1867) վեպերը։ Լույս է ընծայել «Կարճառօտ պատկեր Նաբոլեոն Պոնաբարթէին վարուցը» (1847), «Դիւան», որ է տաղարան» (1871) գրքերը։

## «Բանասեր»
1851 թվականին Հիսարյանը խմբագրում և հրատարակում է «Բանասեր» հանդեսը, որն աշխարհաբար լեզվով առաջին պարբերականն էր։ «Բանասերը» հրատարակվեց մեկ տարի և ընդհատվեց։ 1859 թվականին լույս է ընծայում ևս մեկ համար և դրանով ավարտվում է այդ հանդեսի տպագրությունը։ 1851 թվականին «Բանասերում» Հիսարյանը հրատարակեց արևմտահայերեն լեզվով իր առաջին վեպը՝ «Խոսրով և Մաքրուհի» վերնագրով։

«Բանասեր» հանդեսում Հիսարյանն առաջադրեց կրոնական, բարոյագիտական, հասարակագիտական, մանկավարժական, գեղագիտական մի շարք խնդիրներ, որոնք մասամբ ուսումնառվում էին, իսկ հիմնականում մշակվում իր կողմից լուսավորական իմացաբանության համատեքստում։

## Մատենագիտություն
* Խոսրով եւ Մաքրուհի։ Բանասէր, 1851, №№ 1-10։
* Վեցհազարեակ յայտնեալ կամ տեսութիւն ռամկական սնապշտութեանց վրայ։ Բանասէր, 1851, №№ 1-12։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Արևմտահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Յամբլիքոս

**Յամբլիխոս** կամ **Յամբլիքոս** (, ), անտիկ դարաշրջանի հույն փիլիսոփա, նորպլատոնականության սիրիական դպրոցի հիմնադիր։ Ծագումով ասորի է, աշակերտել է Պորփյուրին։ Յամբլիխոսի փիլիսոփայության մեջ մեծ տեղ են զբաղեցնում աստվածաբանությունը և միստիկան։ Ձգտել է փիլիսոփայորեն հիմնավորել բազմաստվածությունը, հին դիցաբանությունը։

## Կենսագրություն
Կենսագրական տվյալները բավականին քիչ են։ Միակ տեղեկությունները Յամբլիքոսի մասին մեզ են հասել շնորհիվ կեսագիր Եւնապիոսի «Սոփեստների և փիլիսոփաների կյանքը» աշխատության։ Համաձայն այդ գրքի, Յամբլքոսը եղել է հարուստ ունևոր ընտանիքից։ Ծնվել է Ասորիքում՝ Հալքիդա քաղաքում, որի տեղորոշումն առ այսօր հստակ հայտնի չէ։ Նրա հայացքները զգալի ազդեցություն են ունեցել Հռոմի կայսր Հուլիանոս Ուրացողի աշխարհայացքի ձևավորման վրա։ 
Յամբլիքոսի մասին կենսագրական որոշ անհայտ տվյալներ պահպանվել են Դավիթ Անհաղթի աշակերտ՝ ալեքսանդիրական դպրոցի վերջին նեոպլատոնական ներկայացուցիչ Օլիմպիոդորոս Կրտսերի աշխատություններում։
Գրել է մի շարք փիլիսոփայական, այդ թվում տրամաբանական աշխատություններ։ Հայերեն լեզվով պահպանված «Ստորոգութեանց» և «Յաղագս մեկնութեան» անանուն աշխատությունները Հակոբ Մանանդյանի կարծիքով պատկանում են Յամբլիքոսին։ «Սոփեստների և փիլիսոփաների կյանքը» աշխատությունից պարզվում է նաև, որ Յամբլիքոսի կյանքի և գործունեության մասին ոչինչ չեն գրել նրա բազմաթիվ աշակերտները։ Եվնապիոսն այս կապակցությամբ վկայակոչում է նաև Յամբլիքոսի ամենահայտնի աշակերտներից մեկին՝ Էդիսիոսին, ով նույնպես խոստովանում է, որ ոչ մի աշխատությունում չի անդրադառնում իր ուսուցչի կենսագործունեությանը։

### Ուսուցչական գործունեություն
Համաձայն նույն Եվնապիոսի վկայության՝ վերջինիս ուսուցիչն եղել է Յամբլիքոսի ամենահայտնի աշակերտներից մեկի՝ Եդիսիոսի աշակերտը։ Միաժամանակ նա վկայում է, որ Յամբլիքոսն ունեցել է աշակերտների այն ժամանակ հայտնի գրեթե բոլոր երկրներից։ Յամբլիքոսի աշակերտների թվում են եղել նաև Սոպատր ավագը, Էլլադայից Ֆեոդորը, Եվստափիոսը Կապադովկիայից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:3-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:4-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:4-րդ դարի հռոմեացիներ
Կատեգորիա:Սիրիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հին հռոմեացի գրողներ