Թափոնների կառավարումը Հայաստանում

մինի|Աղբամաններ Երևանում
Հայաստանը թերզարգացած է թափոնների կառավարման և վերամշակման ոլորտում։

Հայաստանի վիճակագրական կոմիտեի տվյալներով՝ 2019 թվականին ձեռնարկություններում առաջացել է 67,4 մլն տոննա թափոն՝ ներառյալ հանքարդյունաբերության թափոնները։ Դա մեկ շնչի հաշվով կազմում է ավելի քան 20 տոննա։ Թափոնների ատլասի տվյալներով՝ Հայաստանը տարեկան արտադրում է 368618 տոննա կոշտ կենցաղային թափոններ կամ 119,8 կիլոգրամ (260 ֆունտ) մեկ շնչի հաշվով։

2018 թվականի մայիսի 4-ին Հայաստանի կառավարությունը փոփոխել է համապատասխան օրենսդրությունը՝ ուժեղացնելով պատասխանատվությունը թափոնների պատշաճ շրջանառության համար։
մինի|Պոլիէթիլենային շշերի հավաքման կոնտեյներ Սևանում

## Աղբավայրեր
Հայաստանում գոյություն ունի 60 աղբավայր և դրանցից ոչ մեկում չի տեսակավորվում, վերամշակվում կամ վերաօգտագործվում աղբը։ Փոխարենը, աղբը թափվում է աշխատանքային տարածքում, այնուհետև բուլդոզերով հարթեցվում է՝ ստեղծելով 300 սմ հաստությամբ հողաշերտ։

Նուբարաշենի աղբավայրը, որը գտնվում է Երևանի ծայրամասում, Հայաստանի ամենամեծ աղբավայրն է։ Այնտեղ ընդունվում է Երևանում և շրջակայքում առաջացող գրեթե ողջ պինդ թափոնները, իսկ թափոնների ծավալը հասնում է տարեկան 400 հազար տոննայի։ 1950-ականներից ի վեր ավելի քան 7,5 միլիոն տոննա կենցաղային աղբ է կուտակվել այդ տարածքում։

## Թափոնների առանձին հավաքում և վերամշակում
Վերջին տարիներին հասարակական ակտիվիստների կողմից մի քանի փորձեր են եղել՝ անդրադառնալու թափոնների կառավարման խնդրին, օրինակ՝ *Toprak Petq Chi* (2016) կամ «պլաստիկ տոպրակի կարիք չկա» արշավը նպատակ ունի կիրառության մեջ դնել բազմակի օգտագործման պայուսակներ։ Սկսել են ձևավորվել պլաստիկի, ապակու, թղթի և այլ տեսակի երկրորդական հումքի վերամշակման նախաձեռնություններ։ Այդպիսի ընկերություններից մեկը Ապագան է, որը նաև հայտնի է որպես Apaga Community CJSC, առաջարկում է աղբի և երկրորդական հումքի վճարովի փոխադրման ծառայություն։ Նմանատիպ ծառայություններ են գործում ավելի զարգացած երկրներում, չնայած այդ երկրներում թափոնների առանձին հավաքման ծրագրերը հովանավորվում են հարկատուների կողմից։

Apaga-ն հնարավորություն է տալիս անհատներին և կազմակերպություններին, ովքեր պատասխանատվություն են կրում իրենց թափոնների համար և ցանկանում են մասնակցել ծրագրին, կամավոր վճարել փոխադրման ծառայության համար և ստանալ որոշակի արտոնություններ՝ անհատների համար զեղչերի, իսկ կազմակերպությունների համար բնապահպանական հասարակայնության հետ կապերի (PR) տեսքով։

2020 թվականի մայիսին ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար Սուրեն Պապիկյանը պաշտոնապես հայտարարել է, որ երկիրը դեռ չի վերամշակում աղբը՝ դա կապելով ընկերություններին առաջարկած մեթոդի բնապահպանական տեսանկյունից խնդրահարույց լինելու հետ։

## Թափոնների կառավարումը Երևանում
Երևանի քաղաքապետարանը փորձել է լուծել բնապահպանական խնդիրները երկարաժամկետ զարգացման ծրագրի միջոցով, որը ներառում է երեք հիմնական փուլ՝

# 2014 թվականին հայտարարվել էր աղբահանության միջազգային մրցույթ։ Ընտրվել է թափոնների կառավարման երկու ընկերություն՝ լիբանանյան Sanitek ընկերությունը, որը հետագայում արտադրական մասնաճյուղ է բացել Երևանում և երկու հայ-շվեդական ընկերություններ՝ *Ecogroup* և *LL Miliconsult*։  
# 2016 թվականին Ազգային ժողովը վավերացրել է Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի (ՎԶԵԲ) հետ ստորագրված վարկային համաձայնագիրը, որով նախատեսվում է 8 միլիոն եվրոյի չափով վարկ տրամադրել Երևանում կոշտ թափոնների աղբավայրի կառուցումը ֆինանսավորելու համար, որը պետք է համապատասխանի ԵՄ չափանիշներին։
# Ըստ Երևանի քաղաքապետարանի, հաջորդ քայլը պետք է լինի թափոնների տեսակավորման և վերամշակման պրակտիկայի ներդրումը Եվրոպական միության չափանիշներին և նորմերին համապատասխանող նախագծերի շրջանակներում։ Նախատեսվել է ամբողջ քաղաքում ներդնել թափոնների առանձին հավաքման համակարգ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Թափոնների կառավարումը Հայաստանում

Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայաստանի բնություն
Կատեգորիա:Հայաստանի տնտեսություն