Վիրուսային հեպատիտ

**Վիրուսային հեպատիտը** վիրուսային վարակով հարուցվող լյարդի հյուսվածքի բորբոքային հիվանդություն է։ Հիվանդությունը ընթանում է սուր ձևով, համեմատաբար արագ ընթացքով կամ քրոնիկական ձևով։

Վիրուսային հեպատիտը հարուցումը բազմապատճռային է, բայց հիմնականում հարուցվում է վիրուսներով։ Հեպատիտի վիրուսը պարունակում է տարբեր տոքսիններ և ազդման մոլեկուլային տարբեր մեխանիզմներ, սակայն բոլորն էլ մարդու մոտ առաջացնում են հեպատիտ։

Հայտնաբերված են մեծ քանակով վիրուսներ որոնք հարուցում են վիրուսային հեպատիտ. հեպատիտ A,B,C,D և E. Այլ վիրուսներ նույնպես կարող են առաջացնել լյարդի հյուսվածքի բորբոքում,օրինակ՝ ցիտոմեգալովիրուսը, Էպշտեյն Բարի վիրուսը, ՄԻԱՎ-ը և դեղին տենդը։ Որոշ վիրուսներ, որոնք նույնպես հարուցում են հիվանդությունը  բավարար ուսումնասիրված չեն։

Ամենատարածված տիպի հեպատիտները կարող են կանխվել կամ բուժվել։ Հեպատիտ C և հեպատիտ B կարող են կանխվել պատվաստումների միջոցով։

2013 թվականին մոտ 1.5 միլիոն մարդ մահացել է հեպատիտի վիրուսից,ամենատարածվածները հեպատիտ B-ն և հեպատիտ C-ն են։

## Հեպատիտի վիրուս
Հեպատիտի ամենատարածված պատճառը վիրուսն է։

**<big>Հեպատիտ A</big>**Հեպատիտ A կամ լյարդի սուր բորբոքում,որը հարուցվում է հեպատիտ A  վիրուսով(HAV)։ Հարուցվում է պիկորնավիրուսով ֆեկալ-օրալ ճանապարհով աղտոտված սննդի միջոցով։ Ընթացքը սուր է,քրոնիկ ընթացք չունի։ Հիվանդի իմունային համակարգը ստեղծում է հակամարմիններ ( HAV  ագոնիստ),որոնք ձևավորում են իմունիտետ։Հեպատիտ A-ով հիվանդները կարիք ունեն հանգստանալու, խուսափել ալկոհոլից և լինել խոնավ միջավայրերում։ Կանխարգելում են վակցինայով և ձևավորվում է պաշտպանություն 10 տարի ժամկետով։ Հեպատիտ A -ն փոխանցվում է մարդկանցից կոնտակտային ճանապարհով,հում ծովամթերքից կամ աղտոտված ջրից։ Տարածված է երրորդ կարգի երկրներում։ Խուսափոլով հում ծովամթերքից և պահպանելով անձնական հիգիենաի կանոները կարելի է կանխարգելել վարակումը։ Վարակվելուց 1-2 շաբաթ հետո հիվանդները դառնում են վարակի աղբյուր։  Վարակման և առաջին ախտանիշների իհայտ գալու միջին ժամանակահատվածը կազմում է 28 օր(սկսած 15 օրից մինչև 60օր)։ Վարակվածների 15%-ը կարող են շարունակաբար զգալ կամ ունենալ ռեցիդիվ ախտանիշներ 6 ամսից մինչև 1 տարի նախնական ախտորոշումից հետո։

**<big>Հեպատիտ B</big>**Հեպատիտ B-ն հարուցվում է հեպատիտ  B  վիրուսով,հեպադնավիրուսը կարող է հարցուցել սուր և քրոնիկ ընթացք։  Քրոնիկական ընթացք ստանում է մեծահասակների 15%-ի մոտ, ովքեր ի վիճակի չեն վերացնել վիրուսը նախնական վարակվելուց հետո։Հիմնակա  փոխանցման ուղին արյուն, արյան փոխներարկում, հակասանիտարական դաջվածք,սեքս(սեռական հարաբերություններ կամ մարմնի  հեղուկներով),կամ մորից երեխային կրծքով կերակրելու ժամանակ,հավանականությունը մինիմալ է տրանսպլացենտար փոխանցման տեսանկյունից։ Այնուամենայնիվ հիվանդացությունների մոտավորապես կես դեպքերում հնարավոր չէ պարզել ինֆեկցիայի աղբյուրը։ Արյան միջոցով կարող է փոխանցվել ներարկիչներով ներերակային ներարկումների ժամանակ, սափրման ածելիներով կամ հիվանդի վերքերին հպվելիս։ Ասեղների մեկանգամյա օգտագործումը կանխարգելում է հիվանդության տարածումը։

Քրոնիկական հեպատիտ B -ով հիվանդների մոտ հաըտնաբերվում է հակավիրուսային հակամարմիններ, բայց բավարար չեն լյարդի բջիջների ամբողջական մաքրման համար։ Հակամարմինների և վիրուսի հակամարտության պատճառով դիտվում է օրգանիզմի իմունիտետի թուլացում։ Վացինայով պատվաստվելու դեպքում դիտվում է իմունիտետ ամբողջ կյանքի համար։ Հեպատիտ B-ի վիրուսից ամբողջ աշխարհում մահանում է տարեկան 500,000 - 1,200,000 մարդ, մահացության պատճառ է հանդիսանում հեպատիտի բարդությունները՝ քրոնիկ հեպատիտ, ցիռոց և հապատոկարցինոման։ Հայտնի է 8 բուժման տեսակ հաստատված ԱՄՆ-ի Սննդի և Դեղերի վարչության կողմից,որոնք հասանելի են մարդկանց քրոնիկ հեպատիտ B-ի ինֆեկցիայի դեպքում. α-ինտերֆերոն, պեգիլացված ինտերֆերոն, ադեֆովիր,ենտեկավիր,տալբիվուդիլ,լամիվուդիլ,տենոֆովիր դիսոպրոքսիլ և տենոֆովիր ալաֆենամիդ 65 %  հավանականությամբ կայուն պատասխանի։

**<big>Հեպատիտ C</big>**Հեպատիտ C-ն (ոչ A, ոչ B հեպատիտ) հարուցվում է հեպատիտ C  վիրուսով(HCV),Ֆլավիրիդե ընտանիքի ՌՆԹ վիրուս։ HCV կարող է փոխանցվել արյան հետ շփման միջոցով(ներառյալ սեռական ճանապարհով երբ փոխանվում է արյուն) և պլացենտաի միջոցով։ Հեպատիտ C -ն հիմնականում առաջացնում է քրոնիկ հեպատիտ,առավելագույնը  որոշ մարդկանց մոտ լյարդի ցիռոզ։ Երկար ժամանակ կարող է ախտանիշներ ի հայտ չգան։ Հեպատիտ C-ով հիվանդների մոտ հիվանդությունը ստանում է սուր և ծանր ընթացք,երբ նրանք վարակվում են հեպատիտ A կամ B-ով վարակվում են։ Այդ պատճառով  հեպատիտ C-ով հիվանդներին ցուցված է վակցինացիա հեպատիտ B-ի և C-ի դեմ։ HCV-վիրուսի մակարդակը կարող է կրճատվել ինտերֆերոնի և ռաբիվիրին հակավիրուսային դեղի համակցումից։Հիմնական դետերմինանտը բուժման ժամանակ վիրուսի գենոտիպն է, որում առավել դիմացկուն է է գենետիպ-1ը։

Հեպատիտ C-ն ամենատարածվածն է արյունածին քրոնիկական հիվանդությունների դեպքում ԱՄՆ-ում։

**<big>Հեպատիտ D</big>**Հեպատիտ D  վիրուսը(HDN) կամ հեպատիտ դելտա գործոնը պատկանում է Դելտավիրուս ցեղին և հարուցում է հեպատիտ D։ Հեպատիտ D  վիրուսը հարուցվում է միայն հեպատիտ B-ի առկայության դեպքում։Այն չունի առանձին կլինիկական դրսևորումներ, բայց կարող է գոյատևել օրգանիզմում այնքան ժամանակ քանի կա HBV  վիրուսը։Կարող է առաջացնել վարակ միայն այն դեպքում, երբ հեպատիտ B վիրուսի մակերևութային անտիգեններով ծածկված է։ **<big>Հեպատիտ E</big>**Հեպատիտ E վիրուսը հեպերնավիրիդե ընտանիքից է և ունի նույն ախտանշանները ինչ հեպատիտ A-ն,չնայած որ առանձին դեպքերում կարող է հանդես գալ որպես առանձին հիվանդություն,մասնավորապես հղի կանանց մոտ (մահացության մակարդակը մոտ 20%)։Քրոնիկական վարակները կարող են առաջանալ իմունոպակասուրդով հիվանդների մոտ։Այն առավել տարածված է Հնդկաստանի ցածր կաստաներում։ Փոխանցման ուղին ֆեկալ-օրալ և հաճախ ինքնասահմանափակվում է։

**<big>Հեպատիտ F վիրուս</big>**Հեպատիտ F վիրուսը (HFV)  կապված է հեպատիտի որոշակի դեպքերի հետ։ Հեպատիտ F վիրուսի տեսակներ ի հայտ եկան 1990 թվականին, բայց այդ տեսակնեից ոչ մեկը հիմնավորված չի եղել։ **<big>GB վիրուս C</big>**GB վիրուս C- ը հեպատիտի մեկ այլ հավանական վիրուսային պատճառ է, որը հավանաբար տարածվում է արյան և սեռական շփման միջոցով։ Շատ քիչ ապացույցներ կան, որ այս վիրուսը առաջացնում է հեպատիտ,քանի որ այն չի հայտնաբերվում լյարդիում։

## Այլ վիրուսներ
Առաջի վիրուսը, որ կարող է հարուցել հեպատիտի դա դեղին տենդի վիրուսն է,մոծակների առաջացրած ֆլավիվիրուսը։ Այլ վիուսներ նույնպես կարող են հարուցել հեպատիտ՝

* Ադենովիրուս(Adenoviruses)
* Արենավիրուս(Arenaviruses).գուանարիտո վիրուս( Guanarito virus), Ջենուն վիրուս(Junín virus), լասսա տենդի վիրուս(Lassa fever virus), Լուջո վիրուս (Lujo viru)),Մաչուպո վրիուս (Machupo virus), and Սեբիա վիրուս (Sabiá virus)
* Բունիավիրուս (Bunyaviruses). Կրեման-Կոնգո հեմոռագիկ տենդի վիրուս (Crimean-Congo hemorrhagic fever virus), Դոբրավա վիրուս(Dobrava virus),հանտաան վիրուս (Hantaan viru)),Պուլման վիրուս (Puumala virus),Ռիֆթ Վալլեի տենդի վիրուս(Rift Valley fever virus), and Սեուոլ վիրուս(Seoul virus)
* Կորոնարովիրուս (Coronaviru)). սուր շնչառական ախտանիշներով
* էրիթրովիրուս (Erythrovirus)։ Պարվովիրուս (Parvovirus B1))
* Ֆիլովիուս (Filoviruses)։ Էբոլաի վիուս և  Մարբուրգի վիրուս (Ebola virus and Marburg virus)
* Ֆլավիվիրուս (Flaviviruses).դենգուե (dengu)), Կիասանուրի անտառային հիվանդության վիրուս (Kyasanur Forest disease virus), Ամսկի հեմոռագիկ տենդի վիրուս   (Omsk hemorrhagic fever virus), and դեղին տենդի վիրուս (yellow fever virus)
* Հերպեսի վիրուս (Herpesviruses)։ ցիտոմեգալովիրուս (cytomegalovirus), Էպշտեն-Բարի վիրուս (Epstein–Barr virus),  ջրծաղիկի վիրուս (varicella-zoster virus), մարդու հերպես  վիրուս 6 (human herpesvirus 6), մարդու հերպես  վիրուս 7 (human herpesvirus 7), և մարդու հերպես  վիրուս8 (human herpesvirus 8)
* Օրթոմիքսովիրուս (Orthomyxoviruses)։ ինֆլուենզա (influenza)
* Պիկորնավիրուս (Picornaviruses)։ էխովիրուս (echovirus)
* Ռեովիրուս(Reoviru))։Կոլորադոի բարակ տենդի վիրուս (Colorado tick feve)) virus, ռեովիրուս3 (reovirus 3)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հեպատիտ
Կատեգորիա:Վիրուսային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Վիրուսոլոգիա