Քորնռոուզ

**Քորնռոուզ** ( ) եռաշերտ հյուսքի տեսակ է, որի դեպքում մազերը հյուսվում են գլխամաշկին շատ մոտ՝ ներքևից վերև ուղղությամբ կատարվող շարժումներով, ինչի արդյունքում ստացվում է անընդհատ, ուռուցիկ շարք։ Ինչպես հուշում է անվանումը ՝«cornrow» նշանակում է եգիպտացորենի շարք, դրանք հաճախ արվում են պարզ, ուղիղ գծերով, սակայն կարող են նաև ոճավորվել բարդ երկրաչափական կամ կորագիծ նախշերով։ Դրանք համարվում են աֆրիկյան բազմաթիվ մշակույթների, ինչպես նաև աֆրիկյան սփյուռքի ավանդական հյուսքերի մշակույթի բաղկացուցիչ մասը։ Քորնռոուզները տարբերվում են «բոքս-հյուսքերից»,  դանիական հյուսքերից, ձմերուկաձև սանրվածքներից և հյուսված մազերի այլ ձևերից, թեև կարող են նմանվել դրանց, և որպես կանոն՝ շատ ավելի քիփ են, քան այլ մշակույթներում կիրառվող հյուսքերը։մինի|Քորնռոուզներով կինՔորնռոուզ անվանումը հղում է Ամերիկայում և Կարիբյան ավազանում եգիպտացորենի և շաքարեղեգի դաշտերի մշակաբույսերի դասավորությանը, ուր Ատլանտյան ստրկավաճառության տարիներին բռնի տեղահանվել էին ստրկացված աֆրիկացիները։ Ըստ սևամորթների ժողովրդական բանահյուսության՝ քորնռոուզները հաճախ ծառայել են որպես հաղորդակցման միջոց «Ստորգետնյա երկաթուղու» գործունեության ժամանակ, ինչպես նաև օգտագործվել են Բենկոս Բիոհոյի կողմից՝ Կոլումբիայում ստրկության մեջ գտնվելու տարիներին։ Դրանք հաճախ հանդիսանում են սևամորթների ինքնարտահայտման ձև, հատկապես աֆրոամերիկացիների շրջանում, թեև որոշ մշակույթներում ենթարկվել են ստիգմատիզացիայի։ Յորուբա լեզվով քորնռոուզներն ավանդաբար կոչվում են «կոլեսե» կամ «իրուն դիդի», իսկ նիգերիական սփյուռքում հաճախ ստանում են «դիդի հյուսքեր» մականունը։

Քորնռոուզներ կրում են երկու սեռերն էլ, և դրանք երբեմն զարդարվում են ուլունքներով, խեցիներով կամ մազերի համար նախատեսված հատուկ օղակներով։ Քորնռոուզների հյուսման գործընթացը կարող է տևել մինչև հինգ ժամ՝ կախված դրանց քանակից և լայնությունից։ Հաճախ նախապատվությունը տրվում է այս սանրվածքին դրա հեշտ խնամքի պատճառով. քորնռոուզները կարելի է պահել մի քանի շաբաթ շարունակ, եթե ապահովվի մազերի զգուշավոր լվացումը և գլխամաշկի սնուցումը բնական յուղերով։ Հյուսքերը համարվում են «պաշտպանիչ հարդարում» աֆրիկյան գանգուր մազերի համար, քանի որ դրանք նպաստում են մազերի հեշտ և վերականգնողական աճին։ Սակայն չափազանց ձիգ հյուսվածքները կամ դրանք չափից երկար կրելը ՝ ինչպես նաև մազերի այլ տեսակների դեպքում կիրառումը, կարող են առաջացնել մազաթափության տեսակ, որը հայտնի է որպես տրակցիոն ալոպեցիա ՝ձգման հետևանքով առաջացած մազաթափություն։

## Պատմություն
### Աֆրիկա
մինի|Կայսր Հովհաննես IV-ի դիմանկարը՝ եթովպական ավանդական հյուսքերով
Քորնռոուզները սկզբնավորվել են Աֆրիկայում, որտեղ դրանք հավանաբար զարգացել են որպես պատասխան աֆրիկյան մազերի յուրահատուկ կառուցվածքին։ Գրավոր պատմության ընթացքում դրանք զգալի նշանակություն են ունեցել տարբեր մշակույթների համար։ Քորնռոուզներ հիշեցնող սանրվածքներով կանանց վաղ պատկերներ են հայտնաբերվել Սահարայի Տասիլին-Աջերսարահարթի քարի դարի ժայռապատկերներում, որոնք թվագրվում են մինչև մ.թ.ա. 3000 թվականը։ Նմանատիպ ոճ է տեսանելի նաև Աֆրիկյան եղջյուրի հնագույն քուշյան ժողովուրդների  պատկերներում, որոնք կրել են այսօրինակ հյուսքեր դեռևս մ.թ.ա. 2000 թվականին։ Նուբիայում քորնռոուզներով հյուսված փոքրիկ աղջկա մնացորդները թվագրվում են մ.թ. 550–750 թվականներով։ Քորնռոուզները փաստագրվել են նաև Նիգերիայի հնագույն Նոկ քաղաքակրթությունում, Սիերա Լեոնեի Մենդե մշակույթումև Կոտ դ'Իվուարի Դան մշակույթում։

Արևմտյան Աֆրիկայի կանանց շրջանում առնվազն 18-րդ դարից ի վեր վկայված են թելերով փաթաթված կամ բարդ հյուսված սանրվածքներ։ Այս սովորույթները հավանաբար ազդել են Ամերիկա տեղափոխված ստրկացված աֆրիկացիների կողմից քորնռոուզների և գլխաշորերի կիրառման վրա։ Եթովպիայում և Էրիթրեայում կան բազմաթիվ հյուսված սանրվածքներ, որոնք ներառում են քորնռոուզներ կամ «շուրուբա», ինչպիսիք են Հաբեշա կամ Ալբասո հյուսքերը և Տիգրայ շուրուբան։ Չնայած նման սանրվածքները միշտ էլ տարածված են եղել կանանց շրջանում, եթովպացի տղամարդիկ նույնպես կրել են դրանք։ 19-րդ դարի Եթովպիայում տղամարդ մարտիկներն ու թագավորները, ինչպիսիք են Թեոդորոս II-ը և Հովհաննես IV-ը, պատկերված են հյուսված սանրվածքներով, այդ թվում՝ շուրուբայով։

Աֆրիկայում քորնռոուզները ներառում են նաև սոցիալական լայն տիրույթ. կրոնը, ազգակցական կապերը, կարգավիճակը, տարիքը, ռասայական բազմազանությունը և ինքնության այլ հատկանիշներ կարող են արտահայտվել սանրվածքի միջոցով։ Նույնքան կարևոր է հյուսելու գործընթացը, որը մշակութային արժեքներ է փոխանցում սերունդների միջև, ամրապնդում է ընկերական կապերը և հաստատում պրոֆեսիոնալ վարպետի դերը։ Բազմաթիվ աֆրիկյան մշակույթներում հյուսելը ավանդաբար սոցիալական ծիսակարգ է և հաճախ կատարվում է համայնքային ձևով, ինչպես բացատրում են հետազոտողներ Ուայթն ու Ուայթը։

### Եվրոպա
մինի|110x110փքս|Բրասեմպուի Վեներայի վերակազմությունը՝ ըստ Լիբոր Բալակի (Չեխիայի գիտությունների ակադեմիա)։ Չնայած այս պատկերը կարող է անճիշտ լինել, քանի որ 23,000–29,000 տարի առաջ եվրոպացիներն ունեցել են ավելի մուգ մաշկ
մինի|165x165փքս|«Փոքր Հերկուլանեան կնոջ» արձանի և նրա սանրվածք.
Եվրոպական արվեստում և քանդակագործության մեջ առկա են մի շարք օրինակներ, որոնք նկարագրվում են որպես ժամանակակից քորնռոուզներին նմանվող հարդարանքներ, ինչպիսիք են սովորական հյուսքերը, «ձմերուկաձև» սանրվածքը և «սինի կրենեսը» ։

Այս պատկերումների հնագույն օրինակները Բրասեմպուի Վեներաև Վիլենդորֆյան Վեներաանուններով հայտնի արձանիկներն են, որոնք թվագրվում են 23,000-ից 29,000 տարի առաջ և հայտնաբերվել են ժամանակակից Ֆրանսիայի ու Ավստրիայի տարածքներում։ Այն հարցը, թե արդյոք այս արձանիկները պատկերում են քորնռոուզներ, թե մեկ այլ տեսակի հյուսքեր, գլխարկներ կամ այլ հարդարանք, եղել է բուռն քննարկումների առարկա. այնուամենայնիվ, պատմաբանների մեծ մասը բացառում է քորնռոուզների տարբերակը։Հաճախ նշվում է, որ Բրասեմպուի Վեներան կրում է կեղծամ կամ նախշավոր գլխարկ, իսկ Վիլենդորֆյան Վեներայի դեպքում խոսվում է հյուսված մազերի կամ մանրաթելային գլխարկի մասին։

Մ.թ.ա. 5-րդ դարի սկզբից սկսած՝ հին հունական և հռոմեական արվեստը պատկերում է տղամարդկանց ու կանանց՝ բնորոշ «ձմերուկաձև» սանրվածքով, որը հեշտ է շփոթել քորնռոուզների հետ։ Հռոմեական վեստալուհիների ավանդական սանրվածքը՝ «սինի կրենեսը», նույնպես ներառում է երկու հյուսք, որոնք հիշեցնում են քորնռոուզներ։

### ԱՄՆ
«Cornrow» (եգիպտացորենի շարք) բառի առաջին գրանցված կիրառումն Ամերիկայում տեղի է ունեցել 1769 թվականին՝ ի սկզբանե վերաբերելով Ամերիկա մայրցամաքի եգիպտացորենի դաշտերին։ Որպես սանրվածքի անվանում՝ «cornrows» տերմինն առաջին անգամ փաստագրվել է 1902 թվականին։ «Canerows» (շաքարեղեգի շարքեր) անվանումն ավելի տարածված է Կարիբյան ավազանի որոշ շրջաններում՝ կապված տարածաշրջանում շաքարեղեգի պլանտացիաների պատմական նշանակության հետ։

Ինչպես Աֆրիկայում, այնպես էլ ամերիկյան պլանտացիաներում արտաքինի խնամքը սևամորթների համար սոցիալական գործունեություն էր որը հաղորդվում էր, որ ստրկացված աֆրիկացիներն օգնում էին միմյանց՝ ստեղծելով մազերի հարդարման բազմազան ոճեր։ Միսսիսիպիի Նատչեզ քաղաքի պլանտացիաներ այցելության ժամանակ նորանգլիացի Ջոզեֆ Ինգրահամը գրել է. «Հյուսիսցու համար ոչ մի տեսարան չի կարող լինել ավելի կենդանի կամ հետաքրքիր, քան այն, ինչ ներկայացնում են լավ կառավարվող պլանտացիայի սևամորթների թաղամասերը կիրակի առավոտյան՝ եկեղեցու ժամից անմիջապես առաջ»։ Սանրվածքներն այնքան անհատական ու բնորոշ էին մարդուն, որ նույնիսկ այն դեպքում, երբ նրանց արտաքինն ու վարքագիծը խստորեն սահմանափակված էին, դրանք հաճախ օգտագործվում էին փախստականներին նույնականացնելու համար։ Որպես պատժի միջոց՝ ստրկացված աֆրիկացիներին երբեմն սափրում էին։ Այնուամենայնիվ, ընդհանուր առմամբ, բրիտանական գաղութների ստրկատերերը սևամորթներին որոշակի ազատություն էին տալիս իրենց մազերը հարդարելու հարցում։ Այսպիսով, ավանդական սանրվածքներ կրելը միջոց էր հաստատելու իրենց մարմնական ինքնավարությունը , երբ այլ հարցերում նրանք զուրկ էին դրանից։

Ստրկացված սևամորթները հնարավոր է ընտրել են քորնռոուզները՝ աշխատանքի ընթացքում մազերը կոկիկ և գլխամաշկին քիփ պահելու համար։ Քորնռոուզներին զուգահեռ նրանց ստեղծած այլ ոճերը միահյուսում էին աֆրիկյան, եվրոպական և բնիկ ամերիկյան միտումներն ու ավանդույթները։ Աֆրոամերիկյան, աֆրոլատինոամերիկյան և կարիբյան բանահյուսությունը պահպանել է բազմաթիվ պատմություններ այն մասին, թե ինչպես են քորնռոուզներն օգտագործվել «Նոր աշխարհում» ստրուկների միջև հաղորդակցվելու կամ քարտեզներ փոխանցելու համար։ Այսօր այս ոճերը պահպանում են իրենց կապը սևամորթների ինքնարտահայտման և ստեղծագործականության հետ, ինչպես նաև կարող են ծառայել որպես քաղաքական դիրքորոշման արտահայտում։

Քորնռոուզները ԱՄՆ-ում ժողովրդականություն ձեռք բերեցին 1960-ական և 1970-ական թվականներին, իսկ ավելի ուշ՝ 1990-ական և 2000-ական թվականներին։ 2000-ականներին որոշ մարզիկներ կրում էին քորնռոուզներ, այդ թվում՝ NBA-ի բասկետբոլիստներ Ալեն Այվերսոնը, Ռաշիդ Ուոլասը և Լեթրել Սպրյուելը։ Մարտարվեստի որոշ մարզուհիներ մենամարտերի ժամանակ նախընտրում են հյուսել քորնռոուզներ, քանի որ դա թույլ չի տալիս, որ շարժման ընթացքում մազերը փակեն տեսադաշտը։

## Վերաբերմունք քորնռոուզների նկատմամբ
մինի|Նուբա ցեղի կին՝ ավանդական ոճով հյուսված քորնրոուզ սանրվածքով:
Սևամորթների սանրվածքների նկատմամբ գաղութատիրական մոտեցումներն ու գործելակերպը ամրապնդել են ռասիզմը, մեկուսացումը և անհավասարությունը։ Օրինակ՝ 18-րդ դարում ստրուկների մազերը սափրելը կիրառվում էր որպես պատժի թեթև ձև։ Եվրոպակենտրոն գեղեցկության չափանիշները, որոնք հաճախ նսեմացնում են սևամորթների սանրվածքները, կարող են հանգեցնել ներքինացված ռասիզմի, կոլորիզմի՝ մաշկի գույնով պայմանավորված խտրականություն, և մարգինալացման, ինչը բացասաբար է անդրադառնում սևամորթների, և հատկապես՝ սևամորթ կանանց վրա։ Մազերի կառուցվածքի հետ կապված համապատասխան գնահատականները, որոնք ուղիղ մազերը ներկայացնում են որպես «լավ մազեր», իսկ գանգուրները՝ որպես «վատ մազեր», շեշտադրվում են լրատվամիջոցների, գովազդի և հանրամատչելի մշակույթի միջոցով։ Մազերի նկատմամբ նման վերաբերմունքը կարող է արժեզրկել աֆրիկյան ժառանգությունը և հանգեցնել խտրականության։ Այն յուրահատուկ խտրականությունը, որն առաջանում է սևամորթ կանանց մազերի նկատմամբ նախապաշարմունքներից, կոչվում է բնական մազերի խտրականություն։ Չնայած այս մարտահրավերներին, քորնռոուզները ժողովրդականություն են ձեռք բերել սևամորթների շրջանում՝ որպես սեփական ինքնությունը, ստեղծագործականությունը և անհատականությունն արտահայտելու միջոց։

Քորնռոուզները, դրեդների հետ մեկտեղ, ԱՄՆ-ում դարձել են մի շարք վեճերի առարկա աշխատավայրերում, ինչպես նաև համալսարաններում և դպրոցներում։ Որոշ գործատուներ և կրթական հաստատություններ քորնռոուզները համարել են անպատշաճ կամ «ոչ պրոֆեսիոնալ» և արգելել են դրանք։ Աշխատակիցներն ու քաղաքացիական իրավունքների պաշտպան խմբերը հակադարձել են, որ նման վերաբերմունքը մշակութային կանխակալության կամ ռասիզմի ապացույց է, և որոշ վեճեր հանգեցնել են դատական հայցերի։ 1981 թվականին Ռենե Ռոջերսը դատի տվեց «American Airlines» ավիաընկերությանը՝ քորնռոուզներն ու այլ հյուսված սանրվածքներն արգելող քաղաքականության համար։ Շուտով հետևեցին այլ դատական գործեր, ինչպիսիք են Միտչելն ընդդեմ Marriott Hotel-ի և Փիթսն ընդդեմ Wild Adventures-ի։ Քանի որ սևամորթների այլ ավանդական սանրվածքներ նույնպես հաճախ արգելվում են, սևամորթ կանայք ստիպված են լինում ուղղել իրենց մազերը կամ ընդօրինակել եվրոպական սանրվածքները, ինչը պահանջում է զգալի հավելյալ ծախսեր։ Սևամորթ կանանց նկատմամբ ռասայական և գենդերային խտրականության հատումը հաճախ անվանում են միզոժինուար։ 2019 թվականին Կալիֆոռնիայում ընդունվեց CROWN Act-ը՝ արգելելու համար մազերի ոճի և կառուցվածքի վրա հիմնված խտրականությունը։

2011 թվականին Միացյալ Թագավորության դատարանը , մի որոշմամբ, որը դիտարկվեց որպես նախադեպային գործ, վճիռ կայացրեց ընդդեմ մի դպրոցի, որը հրաժարվել էր ընդունել քորնռոուզներով աշակերտին։ Դպրոցը պնդում էր, որ դա իր ներքին քաղաքականության մի մասն է, որը պահանջում է կարճ հետևից և կողքերից վարսահարդարում և արգելում է այն ոճերը, որոնք կարող են դիտվել որպես հանցավոր խմբավորումներին անդամակցության նշան։ Այնուամենայնիվ, դատարանը վճռեց, որ աշակերտը արտահայտում է ավանդույթ, և որ նման քաղաքականությունները, թեև որոշ դեպքերում կարող են հիմնավորված լինել (օրինակ՝ սափրագլուխների խմբավորումների պարագայում), պետք է հաշվի առնեն ողջամիտ ռասայական բազմազանությունն ու մշակութային սովորույթները։

Աֆրիկյան որոշ երկրներում սանրվածքների պարբերաբար փոփոխությունը կարող է դիտվել որպես կնոջ սոցիալական կարգավիճակի նշան, մինչդեռ գովազդը շարունակում է քարոզել ուղիղ մազերով սանրվածքները՝ որպես նորաձևության միտում։ Հյուսքերը կանանց հնարավորություն են տալիս խնամված պահել իրենց մազերը և երբեմն օգտագործվում են չինական կամ հնդկական կեղծամների հետ միասին՝ սանրվածքները հաճախակի փոփոխելու համար։

## Պատկերներ

Պատկեր:Braid-wil7148.jpg|Ոճավորված քորնռոուզներ
Պատկեր:Braid.jpg|Քորնռոուզներ
Պատկեր:Artistic_Braiding_by_Yessenia.jpg|Գեղարվեստական հյուսում


## Նշումներ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Աֆրիկայի մշակույթ
Կատեգորիա:Վարսահարդարում