Կին, կյանք, ազատություն

thumb|Վիեննա՝ որմնանկարում պատկերված է քուրդ կին և «Կին, կյանք, ազատություն» կարգախոսը (քրդերեն):

**Կին, կյանք, ազատություն  (, , ) `** քրդական հայտնի կարգախոս է, որն օգտագործվում է ինչպես քրդական անկախության, այնպես էլ դեմոկրատ-կոնֆեդերալիստական շարժումներում։ Կարգախոսը դարձել է հանրահավաքների կարգախոս Իրանում տեղի ունեցած բողոքի ցույցերի ժամանակ՝ ի պատասխան Ջինա (Մահսա) Ամինիի մահվան։thumb|Ցուցանակ կարգախոսով՝ գրված քրդերեն, ինչպես նաև անգլերեն

## Ծագում
Կարգախոսի ծագումը կարելի է գտնել քսաներորդ դարավերջի քրդական ազատության շարժման ժամանակ։ Առաջին անգամ կարգախոսն օգտագործվեց քրդական կանանց շարժման անդամների կողմից, որը քրդական ազատության շարժման մի մասն էր՝ հիմնված զանգվածային ակտիվության վրա՝ ի պատասխան Իրանի, Իրաքի, Թուրքիայի և Սիրիայի կառավարությունների հալածանքների։ Այն հետագայում տարածվեց քուրդ գործիչների կողմից, ինչպիսին է Աբդուլլահ Օջալանը, իր հակակապիտալիստական և հակապատրիարքական գրություններում։ Իր առաջին կիրառությունից ի վեր կարգախոսն օգտագործվել է քրդական կազմակերպությունների անդամների և քրդական շարժումից դուրս գտնվողների կողմից։ Կարգախոսն օգտագործվել է քուրդ կանանց ինքնապաշտպանական ջոկատների կողմից Իսլամական պետության դեմ պատերազմի ժամանակ։

## Օգտագործվում է դեմոկրատ կոնֆեդերալիստների կողմից
Կարգախոսը կապված է Ջինեոլոգիայի հետ, որը հանդիսանում է դեմոկրատական կոնֆեդերալիզմի մի մասը, և ասվում է, որ այն հորինել է Քրդստանի աշխատավորական կուսակցության (PKK) առաջնորդ Աբդուլլահ Օջալանը։ Կարգախոսը նշանավորում էր քուրդ կանանց քաղաքական գործունեությունը 2000-ականներին և գրավիչ էր համարվում իր ուղղագրության, ռիթմի և իմաստային նշանակության պատճառով։

## Տարածումը աշխարհով մեկ
Կարգախոսը սկզբում ստեղծվել է քուրդ կին մարտիկների կողմից, այնուհետև հայտնի է դարձել աշխարհի այլ բողոքի ակցիաների ժամանակ։ Օրինակ, 2015 թվականի նոյեմբերի 25-ին այն օգտագործվել է եվրոպական մի շարք երկրներում կանանց նկատմամբ բռնության վերացման միջազգային օրվան նվիրված հավաքների ժամանակ։

### Աֆղանստան
thumb|Ստեղծագործություն՝ կին, կյանք, ազատություն պարսկերեն կարգախոս:
2022 թվականի սեպտեմբերի 20-ին կարգախոսը վանկարկել են աֆղան կանայք՝ ի աջակցություն Իրանում կանանց բողոքի ակցիայի։

### Ֆրանսիա
2018 թվականին Կաննի կինոփառատոնի ժամանակ «Արևի աղջիկները» ֆիլմի դերասանական կազմը վանկարկել է «ջին ջիյան ազադի»։ Ավելի ուշ կարգախոսը պարսկերեն տպագրվեց ֆրանսիական «Libération» թերթի առաջին էջում 2022 թվականի սեպտեմբերին՝ Մահսա Ամինիի մահվան դեմ բողոքի ցույցերից հետո։

### Իրան
«Կին, կյանք, ազատություն» կարգախոսի օգտագործումը վերադառնում է 2022 թվականի սեպտեմբերին Մահսա Ամինիի մահից հետո տեղի ունեցած բողոքի ցույցերի ժամանակ։ Կարգախոսը վանկարկվել է Ամինիի հուղարկավորության ժամանակ Սաքեզում, այնուհետև հնչել է հուղարկավորությունից հետո Սանանդաջում տեղի ունեցած նախնական բողոքի ցույցերի ժամանակ։ Սեպտեմբերի 21-ին կարգախոսը վանկարկել են Թեհրանի համալսարանի ուսանողները, իսկ հաջորդ օրերին ամբողջ երկրում ցուցարարները։ Սեպտեմբերի 28-ին և բողոքի ակցիաների շարունակմանը, Շիրազի բժշկական գիտությունների համալսարանի ուսանողներն իրենց բողոքի ակցիաներում օգտագործեցին նոր ձևափոխված կարգախոսը` «Կին, կյանք, ազատություն, տղամարդ, հայրենիք, բարգավաճում»։

Իրանի բողոքի ցույցերի ընդլայնումից հետո տարբեր քաղաքներում անցկացվել են ցույցեր, որտեղ ցուցարարները այլ կարգախոսների հետ միասին օգտագործել են «Կանայք, կյանք, ազատություն» կարգախոսը։ Աշխարհի տարբեր քաղաքներում իր ընդլայնման և արտասահմանյան լրատվամիջոցների լայնածավալ լուսաբանման պատճառով ֆրանսիական «Libération» թերթն օգտագործել է իրանական բողոքի պատկերը՝ պարսկերեն կարգախոսով, որն ուղեկցվում է ֆրանսերեն թարգմանությամբ։ Այն օգտագործվել է նաև Շերվին Հաջիփուրի «Բարայե» երգի խոսքերի փակման հատվածում, ով ձերբակալվել է ոստիկանության կողմից այն բանից հետո, երբ երգի համար համաշխարհային ճանաչում է ստացել։ Նրա «Բարայե» երգը ավելի ուշ հնչեց Իրանի համար համաշխարհային բողոքի ցույցերի ժամանակ 2022 թվականի հոկտեմբերի 1-ին աշխարհի մոտ 150 քաղաքներում։

2023 թվականի փետրվարին Իրանի քսան անկախ արհմիություններ, ֆեմինիստական խմբեր և ուսանողական կազմակերպություններ հրապարակեցին 12 կետից բաղկացած մանիֆեստ։ Այն ձևակերպված և մշակված է «կին, կյանք, ազատություն» կարգախոսի իմաստի շուրջ՝ ձգտելով վերջ տալ ճնշումներին, խտրականությանը, բռնակալությանը և բռնապետությանը։

### Թուրքիա
thumb|Տորոնտոյում բողոքի ցույցի ժամանակ «Կին, կյանք, ազատություն» (Jin, Jiyan Azadî) գրված ցուցանակ՝ կենտրոնական քրդերեն և անգլերեն գրված։
Այս կարգախոսը Թուրքիայում բազմիցս օգտագործվել է« Շաբաթօրյա մայրեր» կազմակերպության կողմից։ Կարգախոսը վանկարկել են նաև թուրք ցուցարարները Թուրքիայում, երբ նրանք հավաքվել էին 2022 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Իրանի Իսլամական Հանրապետության դեսպանատան առջև բողոքի ցույց անելու։

## Ընդունելություն
* Իրանցի սոցիոլոգ Թաղի Ազադարմակին հայտարարել է, որ կարգախոսը «միջին խավի ամենաարմատավոր ցանկություններից մեկն է»։
* Իրանցի սոցիոլոգ Ֆարհադ Խոսրոխավարը կարգախոսը համարում է «նոր կրակոց Իրանի քաղաքացիական բողոքի ցույցերի հաջորդականության մեջ»։
* Սոցիոլոգ Մեհրդադ Դարվիշփուրը կարծում է, որ կարգախոսի միտքն է՝ «Մարտահրավեր ենք նետում բռնի հայրապետական, մահացու և ավտորիտար իշխող գաղափարախոսությանը»։
* Իրանցի ամերիկական քաղաքական վերլուծաբան Քարիմ Սադջադփուրը «Կին, կյանք, ազատություն» կարգախոսը համարում է իշխանության հակակշիռ։
* Իրանցի սոցիոլոգ, սոցիոլոգիայի պրոֆեսոր Մոհամմադ Ֆազելին կարծում է, որ այս կարգախոսում կինն ունի խորհրդանշական դեմք և ցուցադրում է բռնության ատելությունը։

## Պատասխան
* Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարար Անալենա Բաերբոքը «Ջին, Ջիյան, Ազադի» պաստառներով բողոքի ակցիա է անում հանուն կանանց իրավունքների կուսակցության կոմիտեում։
* Եվրախորհրդարանի շվեդ պատգամավոր Աբիր Ալ-Սահլանին Իրանում քուրդ կանանց հետ համերաշխ ելույթի ժամանակ կտրում է մազերը Եվրախորհրդարանում և վերցնելով մի զույգ մկրատ՝ ասել է «Ջին, Ջիյան, Ազադի»։
* Ֆինն-ամերիկյան քուրդ երգչուհի Հելլի Լյուվը թողարկել է «Jin, Jiyan, Azadi» երգը։
* Իրանաբնակ հոլանդացի երգչուհի Սևդալիզան թողարկել է «Woman Life Freedom» երգը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ
Կատեգորիա:Աբդուլլահ Օջալան
Կատեգորիա:Բռնություն կանանց նկատմամբ
Կատեգորիա:Էգալիտարիզմ
Կատեգորիա:Իրանի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Կանայք Աֆղանստանում
Կատեգորիա:Կանայք Թուրքիայում
Կատեգորիա:Կանայք Սիրիայում
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքներ
Կատեգորիա:Կարգախոսներ
Կատեգորիա:Սոցիալական արդարություն
Կատեգորիա:Քաղաքական կարգախոսներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիզմ