Կայսերական քննություն

**Կայսերական քննություն,** պետական ծառայողների ընտրության համակարգ, որը հիմնված էր քննությունների վրա։ Այն ծագել է Չինաստանում և հետագայում տարածվել է չինական գրային մշակույթի ազդեցության գոտու այլ երկրներ։

Այն Հին Չինաստանի կարևոր քաղաքական համակարգերից մեկն էր, որը մեծ ազդեցություն ունեցավ չինական հասարակության և մշակույթի վրա։ Այս համակարգը ձևավորեց «շըտաֆու» (գիտնական-պաշտոնյաներ) դասը, որն ընտրվում էր քննությունների միջոցով՝ անկախ սոցիալական կարգավիճակից։ Բացի Չինաստանի կայսերական քննական համակարգից, Չինաստանին հարակից ասիական երկրներ, ինչպիսիք են Վիետնամը, Կորեական թերակղզին, Րյուկյու կղզիները և Ճապոնական կղզիները, նույնպես ժամանակին ներմուծել են այս համակարգը՝ տաղանդավոր մարդկանց ընտրելու համար։

Կայսերական քննական համակարգը սկիզբ է առել Սույ դինաստիայի ժամանակ՝ 605 թվականին, առաջին անգամ հիմնադրվել է Սույի Վընտի կայսեր կողմից, իսկ իրականացվել է Սույի Յան կայսեր կողմից։ Համակարգը մշակվել և վերջնականապես ձևավորվել է Թան և Ու Ճոու դինաստիաների ժամանակաշրջանում և հետագայում կատարելագործվել (Թանի կայսր Կաո Ծոնը ստեղծել է «Պալատական ​​քննությունը», որի քննողը հենց կայսրն էր, որպեսզի կայսրն ավելի լավ հասկանար, թե ովքեր էին ակնառու տաղանդները: Կայսրուհի Վու Ծըթիենը ընդլայնեց այս համակարգի մասշտաբները) և շարունակվել է մինչև Ցին դինաստիայի ավարտը, այն վերացվել է կայսրուհի Ցըսըի կողմից 1905 թվականին։ Վիետնամում այն ​​պահպանվել է ավելի երկար՝ մինչև Րուան դինաստիայի ավարտը՝ 1919 թվականը։ Ընդհանուր առմամբ, կայսերական քննական համակարգը գոյություն է ունեցել ավելի քան 1300 տարի։ Այս համակարգը զգալիորեն մեծացրել է հասարակ մարդկանց պաշտոնյաներ դառնալու հնարավորությունները և նույնիսկ հնարավորություն է տվել բարձրանալ ազնվականության աստիճան։ Այն նաև փոխել է Արևմտյան Ճոու դինաստիայից մինչև Սույ դինաստիա գոյություն ունեցող անարդար սոցիալական իրավիճակը, երբ «վերինները միշտ վերևում էին, իսկ ստորինները՝ միշտ ներքևում»։

## Ծագում և ձևավորում
Կայսերական քննական համակարգը ծագել է Չինաստանի Սույ դինաստիայի ժամանակ։ Ցին դինաստիայից առաջ Չինաստանում պաշտոնյաներին ընտրելու համար կիրառվում էր ժառանգական համակարգ։ Արևմտյան Ճոու դինաստիայի ժամանակ կայսրը և իշխանները հողը բաժանում էին միմյանց միջև։ «Ճոու Լի»-ի (Ճոուի ծեսեր) օրոք սոցիալական դասերը հստակ սահմանված էին։ Պետության կառավարումը կատարում էին կայսրը, իշխանները, նախարարները և տարբեր մակարդակի պաշտոնյաները։ Յուրաքանչյուր դաս հետևում էր էթիկական նորմերին և ժառանգում էր իր պաշտոնները արյունակցական կապերի միջոցով։ Արևելյան Ճոու դինաստիայի ժամանակ այդ համակարգը սկսեց քայքայվել, և ի հայտ եկան պաշտոնական կարգից դուրս գտնվող տաղանդավոր մարդիկ, օրինակ՝ «հյուր-պաշտոնյաներ» և «հյուր-մտավորականներ», որոնք ծառայում էին տարբեր նահանգների ղեկավարներին։ Հան դինաստիայի ժամանակ իշխանական համակարգը աստիճանաբար վերացվեց, և կայսեր կենտրոնացված իշխանությունը ամրապնդվեց։ Այդ ժամանակ կիրառվում էր առաջարկությունների համակարգը, որտեղ տեղական իշխանությունները խորհուրդ էին տալիս տաղանդավոր անհատներին հասարակ ժողովրդից, որոնք օժտված էին և՛ առաքինությամբ, և՛ կարողություններով։ Պետության կողմից առաջարկվածները կոչվում էին «սյոցայ», իսկ շրջանի կողմից առաջարկվածները՝ «սիաոլիեն»։ Առաջարկների համակարգը չուներ օբյեկտիվ ընտրության չափանիշներ։ Չնայած գոյություն ուներ համատեղ պատժի համակարգ, աստիճանաբար տարածվեց տեղական պաշտոնյաների կոռուպցիան, շրջաններում տեղական պաշտոնյաները սկսեցին նախապատվություն տալ որոշակի անձանց, և առաջարկվող թեկնածուները հաճախ չէին համապատասխանում իրական չափանիշներին։

Երեք թագավորությունների ժամանակաշրջանում, Վեյ պետության Վընտի կայսրի օրոք, Չըն Ցունը ստեղծեց «իննաստիճան միջնորդության համակարգը», որի համաձայն կենտրոնի կողմից նշանակված հատուկ պաշտոնյաները՝ հաշվի առնելով անձի ծագումը, բարոյական հատկանիշները և այլ չափանիշներ, գնահատում էին հասարակ ժողովրդի տաղանդները և բաժանում ինը աստիճանների՝ ըստ որոնց էլ կատարվում էր նշանակումը։ Այս համակարգը շարունակվեց նաև Արևմտյան և Արևելյան Ցին դինաստիաների և Վեց դինաստիաների ժամանակ։ Այն «առաջարկությամբ ընտրության» համակարգի բարելավված տարբերակն էր․ տարբերությունն այն էր, որ ընտրության իրավունքը տեղական պաշտոնյաներից անցավ կենտրոնի կողմից նշանակված պաշտոնյաներին։ Սակայն գործնականում թեկնածուների ընտրությունը շարունակում էին իրականացնել տեղական ազդեցիկ պաշտոնյաները։ Վեյ և Ցին դինաստիաների օրոք արիստոկրատական ​​ընտանիքների իշխանությունը ուժեղ էր, ինչը հաճախ ազդում էր թեկնածուների ընտրության վրա։ Ժամանակի ընթացքում հիմնական չափանիշ դարձավ միայն տոհմական ծագումը։ Արդյունքում ձևավորվեց իրավիճակ, երբ «վերին աստիճաններում աղքատ ընտանիքներ չկային, իսկ ստորին աստիճաններում՝ ազնվական ընտանիքներ»։ Սա ոչ միայն փակեց ճանապարհը հասարակ տաղանդավոր մարդկանց համար, այլև թույլ տվեց ազնվական տոհմերին վերահսկել պետական նշանակումները և ազդել կայսրի իշխանության վրա։

Սույ դինաստիայի ժամանակ, իննաստիճան համակարգը բարեփոխելու նպատակով, Սույ դինաստիայի Վընտի կայսրը 587 թվականին՝ Քայհուանի 7-րդ տարում հրաման արձակեց, ըստ որի յուրաքանչյուր նահանգ պետք է տարեկան երեք թեկնածու առաջարկեր՝ «սյոցայ» կոչում ստանալու քննությանը մասնակցելու համար։ Սույ դինաստիայի Յան կայսրը Տայեի 1-ին տարում (605 թվական) սահմանվեց «ծինշը» քննությունը՝ որը դարձավ հետագա կայսերական քննության համակարգի հիմքը։ Սակայն Սույ դինաստիայի ժամանակ քննությանը մասնակցելու համար անհրաժեշտ էր, որ թեկնածուները ներկայացվեին բարձրաստիճան պաշտոնյաների կողմից։

Թան դինաստիան առաջինն էր, որը համակարգված և լայնածավալ ձևով իրականացրեց կայսերական քննությունը։ Թան դինաստիայի ժամանակ կայսերական քննությունները բաժանվում էին երկու տեսակի՝ «սովորական» և «հատուկ»։ Վու Ծըթիենի օրոք առաջին անգամ հաստատվեցին պալատական ​​քննությունները և կայսրը անձամբ էր նախագահում պալատական քննությունը՝ կրկնակի ստուգելով ծինշը աստիճանի թեկնածուներին, ինչպես նաև սահմանվեց ռազմական կայսերական քննություն։ Սակայն դրանք Թանի ժամանակ դեռևս պարտադիր կանոն չէին դարձել։

Թան դինաստիայի օրոք հասարակ մարդիկ կարող էին իրենց փաստաթղթերով ազատորեն գրանցվել քննությանը։ Քննությունը հանձնելուց առաջ Թան դինաստիայի գիտնականները հաճախ իրենց աշխատանքները ներկայացնում էին հասարակական ազդեցիկ անձանց՝ հույս ունենալով, որ նրանք խորհուրդ կտան իրենց գլխավոր քննիչին։ Սա կոչվում էր «սինծուեն»։ Երբ հեղինակավոր մարդիկ բացահայտ կերպով խորհուրդ էին տալիս թեկնածուին կայսերական քննության պատասխանատու պաշտոնյային, դա կոչվում էր «հանրային խորհուրդ», և այդպիսի թեկնածուները հաճախ հեշտությամբ անցնում էին քննությունը։ Բացի Վու Ծըթիենի գահակալության ժամանակաշրջանից, Թան դինաստիայի ժամանակ կայսերական քննությունների ընթացքում անունները թաքցնելու սովորույթ չկար։ Քննիչները գնահատելիս հաճախ հաշվի էին առնում թեկնածուի հեղինակությունը։ Սկզբնական նպատակը նույնն էր, ինչ նախորդ համակարգերում՝ գնահատել ոչ միայն քննության արդյունքը, այլ նաև թեկնածուի հասարակական վարքը։ Սակայն դա նաև առաջացնում էր անարդարություն և անձնական շահերի բախումներ գիտնականների և քննողների միջև։

Միջին և ուշ Թանի շրջանում կայսրերը երբեմն օգտագործում էին «ծինշը» քննությունը որպես քաղաքական միջոց՝ ազնվական տոհմերի ազդեցությունը սահմանափակելու համար։ Նրանք միտումնավոր դուրս էին թողնում ազնվական ընտանիքների ներկայացուցիչներին ցուցակներից կամ սահմանափակում նրանց պաշտոնական առաջխաղացումը՝ այդպիսով թուլացնելով նրանց ազդեցությունը պետական կառավարման վրա։

Սուն դինաստիայի ժամանակ կայսերական քննական համակարգը հետագայում զարգացվեց․ վերացվեցին «սինծյուեն» և «հանրային խորհուրդ» մեթոդները, ստեղծվեց փաստաթղթերի գրանցման և պատճենահանման համակարգ, և խստորեն սահմանվեց շրջանային քվոտաների համակարգը՝ սահմանափակելով յուրաքանչյուր տարածաշրջանից, հատկապես մայրաքաղաքին մոտ գտնվող շրջաններից, ընդունվողների թիվը։

## Տարբեր շրջանների իրավիճակը
Չինական մշակույթի ազդեցությամբ, պատմության ընթացքում Չինաստանի որոշ հարևան երկրներից ոչ միայն ուսանողներն էին գալիս Չինաստան՝ մասնակցելու կայսերական քննություններին, այլ նաև իրենց երկրներում էին ստեղծում նմանատիպ քննությունների համակարգ։

Առաջինը, որը օրինակ վերցրեց Չինաստանից և ստեղծեց այդպիսի համակարգ, Ճապոնիան էր, սակայն այն նաև ամենակարճատև համակարգն էր։ Քանի որ կայսերական քննական համակարգը, որը հիմնված էր հավասարության սկզբունքի վրա, հակասում էր ճապոնական արիստոկրատական ավանդույթներին, դրա ազդեցությունը Ճապոնիայում այնքան մեծ չէր, որքան մյուս տարածաշրջաններում։

Վիետնամում կայսերական քննությունների համակարգը սկսվեց 1075 թվականից և շարունակվեց մինչև 1919 թվականը։ Այսպիսով, Վիետնամը դարձավ աշխարհում այն երկիրը, որտեղ այս համակարգը ամենաուշը վերացվեց։ Չնայած այն ընդօրինակում էր չինական ձևն ու համակարգը, այն ձեռք բերեց նաև տեղական առանձնահատկություններ․ ինչպիսիք են՝ կոնֆուցիականության, բուդդայականության և դաոսականության երեք ուսմունքների քննությունների կազմակերպումը։

Կորեայում կայսերական քննությունների համակարգը սկսվեց Կորեոյի դինաստիայի ժամանակ՝ Կուանծոն թագավորի 9-րդ տարում (958 թվական), և գոյություն ունեցավ մինչև 1894 թվականը։ Այսպիսով, Կորեայում այն գոյատևեց 936 տարի և դարձավ Չինաստանից դուրս ամենաերկար և ամենակատարելագործված քննությունների համակարգերից մեկը։

Րյուկյուում կայսերական քննության համակարգը (կոչվում է քը) ստեղծվեց Երկրորդ Շան դինաստիայի Շան Վըն թագավորի կառավարման ժամանակ՝ տաղանդավոր մարդկանց ընտրելու համար։ Սակայն Րյուկյուի կայսերական քննության ձևը Չինաստանի համեմատ շատ ավելի պարզ էր։ Այստեղ «ծինշը» (թեկնածու, որը ստացել է պետական ​​քննությունների համակարգի ամենաբարձր ակադեմիական աստիճանը) կամ «Ճուանյուեն» կոչումներ չէին կիրառվում․ պարզապես լավագույն արդյունք ունեցողները կարող էին առաջարկվել պետական պաշտոնի համար։

### Չինաստան
Ցին դինաստիայից առաջ Չինաստանի հասարակությունը կիրառում էր իշխանական համակարգը, իսկ պաշտոնյաների ընտրությունը հիմնված էր ժառանգականության սկզբունքի վրա։ Հան դինաստիայի ժամանակ ժողովրդից տաղանդավոր մարդկանց ընտրելու համար կիրառվում էր ընտրությունների համակարգը, որի դեպքում տեղական իշխանությունները խորհուրդ էին տալիս առաքինի և ունակ մարդկանց։ Նահանգի կողմից առաջարկվածները կոչվում էին սյոցայ, իսկ շրջանի կողմից առաջարկվածները՝ սիաոլիեն։ Սակայն այս համակարգը չուներ օբյեկտիվ գնահատման չափանիշներ, և ժամանակի ընթացքում սկսեցին երևալ կողմնակալության ու կոռուպցիայի դեպքեր։

Երեք թագավորությունների ժամանակաշրջանում Վեյ պետության կայսր Վընտիի օրոք Չըն Ցունը ստեղծեց Ինը աստիճանի համակարգը, որը ընտրությունների համակարգի բարեփոխված տարբերակն էր, որը շարունակվեց։ Կենտրոնի կողմից նշանակված պաշտոնյաները գնահատում էին մարդկանց ծագումը, բարոյականությունը և այլ հատկանիշներ և նրանց դասակարգում ինը աստիճանների։ Սակայն ազնվական տոհմերի ազդեցությունը շատ մեծ էր, և արդյունքում առաջացավ իրավիճակ, երբ «բարձր աստիճաններում աղքատ ընտանիքներից մարդիկ չկային, իսկ ստորին աստիճաններում՝ ազնվական տոհմերից»։

Այս համակարգը բարեփոխելու համար Սույ Վըն կայսրը 587 թվականին (Քայհուանի 7-րդ տարում) հրամայեց, որ յուրաքանչյուր նահանգ ամեն տարի երեք թեկնածու ներկայացնի քննության՝ սյոցայ աստիճան ստանալու համար։ Սույի Յան կայսրը 605 թվականին ստեղծեց ծինշը քննությունը, որը դարձավ հետագա կայսերական քննական համակարգի հիմքը։ Սակայն Սույ դինաստիայի ժամանակ անհրաժեշտ էր, որ թեկնածուները ներկայացվեն բարձրաստիճան պաշտոնյաների կողմից՝ կայսերական քննությանը մասնակցելու համար։ Սույ դինաստիայի 38 տարվա ընթացքում անցկացվել է ընդամենը 4–5 քննություն, և ընդհանուր առմամբ ընտրվել է միայն 12 սյոցայ և ծինշը։

Թան դինաստիան առաջինն էր, որը համակարգված և մեծ մասշտաբով կիրառեց կայսերական քննական համակարգը։ Թան դինաստիայի կայսերական քննությունները բաժանվում էին երկու տեսակի՝ «սովորական» և «հատուկ»։ Կանոնավոր քննություններին մասնակցում էին երկու տեսակի թեկնածուներ՝ պետական ուսումնական հաստատությունների ուսանողներ և տեղական քննություններ անցած թեկնածուներ։ Քննությունների տեսակները բաժանվում էին՝ սյոցայ, մինծին, ծինշը, մինֆա, մինշու, մինսուան՝ կախված ծուրըն դառնալու որակավորումից։ Կայսերական քննությունները անցնում էին մի քանի փուլով․ նահանգային քննություն, մայրաքաղաքային քննություն, վերջնական պալատական քննություն։

Կայսերական ակադեմիայի (հայտնի է նաև որպես Ազգային ակադեմիա, Հոնվըն ակադեմիա կամ Չոնվըն ակադեմիա) և տեղական դպրոցների ընդունելության քննությունները հանձնողները կոչվում էին «շընթու»։ Մարզային կամ պետական ​​քննությունները հանձնողները կոչվում էին «ծիուրըն», իսկ լավագույն միավոր հավաքածները՝ «ծիեյուեն», իսկ մնացածները բաժանվում էին Ծիատիի և Յիտիի: Բացի տարեկան կանոնավոր քննություններից, կային նաև ժամանակավոր, անկանոն քննություններ, որոնք անձամբ վերահսկվում էին կայսրի կողմից՝ կոչվում էր «Ճըքը»։ Քննությունները գնահատելիս քննիչները հաճախ հաշվի էին առնում թեկնածուի հասարակական հեղինակությունը, ինչը երբեմն անարդարությունների պատճառ էր դառնում։ Միջին և ուշ Թան դինաստիաների ժամանակաշրջանում կայսրերը երբեմն օգտագործում էին ծինշը քննությունը որպես քաղաքական միջոց՝ ազնվական տոհմերի ազդեցությունը սահմանափակելու համար։ Նրանք գիտակցաբար բացառում էին ազնվական ընտանիքների որդիներին հաջողակ թեկնածուների ցուցակից և դիտավորյալ սահմանափակում էին նրանց կարիերայի զարգացումը քննությունը հանձնելուց հետո, այդպիսով թուլացնելով ազնվական ընտանիքների ազդեցությունը կառավարության վրա։ Քանի որ աղքատ ընտանիքներից ավելի ու ավելի շատ մարդիկ էին մտնում պետական ​​ոլորտ կայսերական քննությունների միջոցով, ձևավորվեցին երկու հիմնական բյուրոկրատական ​​խմբակցություններ. մեկը՝ ազնվական ընտանիքներից, որոնք պետական ​​ոլորտ էին մտնում ընտանեկան կապերի միջոցով։ Նրանք պայքարում էին միմյանց դեմ, և այդպես առաջացավ «Նիո-Լի քաղաքական պայքարը»։

Կայսրուհի Վու Ծըթիենը առաջին անգամ ստեղծեց պալատական ​​քննությունը՝ որը նախագահում էր կայսրը՝ հաջողակ թեկնածուների որակավորումը վերանայելու համար, ինչպես նաև ստեղծեց զինվորական քննությունը, որը նախատեսված էր զինվորական տաղանդներ ընտրելու համար։ Սակայն այս երկուսից ոչ մեկը հաստատված պրակտիկա չդարձավ Թան դինաստիայի օրոք։ Թան դինաստիայում քննությունները հանձնած Ծինշըների ընդհանուր թիվը կազմում էր առնվազն 6585: Եթե հաշվի առնենք Մինծինը (դասական տեքստեր) և այլ առարկաներ, Թան և Հինգ դինաստիաներում հաջողակ թեկնածուների ընդհանուր թիվը կազմում էր մոտ 30.000։

Սուն դինաստիան հետագայում ժառանգեց և զարգացրեց Թան դինաստիայի կայսերական քննությունների համակարգը։ Կայսրը ցանկանում էր ուժեղացնել պաշտոնյաների ընտրության գործընթացի վերահսկողությունը, ուստի բոլոր ծինշը թեկնածուները պարտադիր պետք է անցնեին կայսրի կողմից անցկացվող վերջնական պալատական քննության փուլը, որը սկսվեց Սունի Թայծու կայսեր Քայպաո դարաշրջանի վեցերորդ տարվանից։ Հաջողակ թեկնածուների թիվը կտրուկ աճեց, և յուրաքանչյուր քննությունը սովորաբար հարյուրավորները հանձնում էին։ Ընդունելության չափանիշները մեղմացվեցին. հարստությունը, հեղինակությունը և տարիքը՝ բոլորը ընդունելի էին, և հեռավոր շրջաններից թեկնածուների համար նախատեսված էին ճանապարհածախսեր։

Սունի կայսր Ինծոնի (1065 թվական) գահակալության երկրորդ տարվանից սկսած՝ քննությունները անցկացվում էին պարբերաբար՝ երեք տարին մեկ, որը շարունակվեց Մին և Ցին դինաստիաների կողմից մինչև կայսերական քննական համակարգի վերացումը։ Բաղկացած էին երեք փուլից՝ նահանգային քննություն, շրջանային քննություն, պալատական քննություն։ Նախնական քննությունը անցկացվում էր տեղում, և հաջողակ թեկնածուները կարող էին մեկնել մայրաքաղաք՝ նահանգային քննությանը մասնակցելու համար: Նահանգային քննությունը անցկացվում էր քննության դահլիճում և տևում էր երեք օր: Խաբեությունից խուսափելու համար ժամանակավորապես նշանակվում էին քննողներ: Նշանակվելուց հետո քննողները պետք է անմիջապես գնային քննության դահլիճ և նրանց թույլ չէր տրվում շփվել արտաքին աշխարհի հետ. սա կոչվում էր «դահլիճի կողպում»: Քննության դահլիճ հասնելուն պես թեկնածուները պետք է զբաղեցնեին իրենց նշանակված տեղերը և, ինչպես քննողներինը, նրանց թույլ չէր տրվում դուրս գալ:

Քննությունների ընթացքում խիստ միջոցներ էին կիրառվում խաբեությունը կանխելու համար՝ փակ անուններ, կրկնակի պատճենում, բազմակի գնահատում մի քանի անձանց կողմից։ Պալատական ​​քննությունը անցկացվում էր պալատում, որը նախագահում էր հենց կայսրը, որը նաև որոշում էր վարկանիշները: Սուն դինաստիայից սկսած՝ պալատական ​​քննությունը հանձնած բոլոր անձինք անմիջապես նշանակվում էին պաշտոնների՝ առանց Անձնակազմի նախարարության կողմից լրացուցիչ ընտրության անհրաժեշտության։

Յուեն դինաստիայի ժամանակ կայսերական քննական համակարգը անցնում էր չորս փուլով՝ Վուսուի ընտրական քննություն, Յենյոուի քննություն, Ճըյուենի քննություն և Ճընի քննություն: Յուենի կայսր Թայծոնի (1237) գահակալության իններորդ տարում լուսնային օրացույցի ութերորդ ամսում, Ելյու Չուցայի առաջարկության հիման վրա, Ուգեդեյ խանը հրամանագիր է արձակել՝ կոնֆուցիական գիտնականների համար քննություն բացելու վերաբերյալ։ 1238 թվականին (Վուսուի տարի) տարբեր շրջաններում անցկացվել են քննությունները և հայտնի են եղել որպես «Վուսուի ընտրական քննություն»: Ընտրվել է 4030 մարդ, այդ թվում՝ Տոնփինից Յան Հուանը, որոնք բոլորն էլ այդ ժամանակ հայտնի գիտնականներ էին։ Իրենց սկզբնական ծրագրի համաձայն՝ նրանք պլանավորում էին վերաբացել քննական դահլիճները և ընտրել թեկնածուներ պաշտոնների համար: Յուեն դինաստիայի Խան Խուպիլայ կայսրի գահ բարձրանալուց հետո բազմիցս քննարկումներ են եղել կայսերական քննության վերականգնման և վերացման հարցի շուրջ: Դրանցից ամենակարևորը Ճըյուենի (1284) քսանմեկերորդ տարում արված առաջարկն էր, որում «չնայած հարցը չիրականացվեց, ընտրության համակարգը հաստատվեց»։ Սակայն կայսերական քննության համակարգը երբեք չիրականացվեց Խան Խուպիլայ կայսեր օրոք։ Յուեն դինաստիայի Չընծոն և Վուծոն կայսեր օրոք «կայսերական քննությունը» նույնպես բազմիցս քննարկվել է, բայց դեռևս արդյունք չի եղել։ Րընծոն կայսեր գահ բարձրանալուց հետո, պաշտոնատար անձանց մուտք գործելու համակարգի հետևանքով առաջացած որոշ թերությունները շտկելու և պաշտոնատար անձանց պետական ​​համակարգ մուտք գործելու պատճառով, նա պաշտպանում էր երկիրը կոնֆուցիականությամբ կառավարելու գաղափարը և կրկին բարձրացնում էր այն հարցը, թե «որ մեթոդն է լավագույնը տաղանդներ փնտրելու և պաշտոնյաներ ընտրելու համար»։ Հուանցինի առաջին տարում (1312) կայսր Րընծոնը հատուկ նշանակեց իր կոնֆուցիական ուսուցիչ Վան Յուեին որպես Ծիանի համալսարանի մեծ ակադեմիկոս և Վան Յուեի «կայսերական քննությունը խթանելու» առաջարկը դարձրեց «հրամանագիր» (Վան Յուեի կենսագրությունը Յուեն դինաստիայի պատմության մեջ)։ Հուանցինի գահակալության երկրորդ տարվա (1313) տասներորդ ամսում կայսր Րընծոնը խնդրեց քարտուղարությանը քննարկել կայսերական քննության իրականացումը։ Նույն թվականին Հուանցինի գահակալության երկրորդ տարվա (1313) տասնմեկերորդ ամսին Յուենի արքունիքը հրամանագիր հրապարակեց ամբողջ երկրին՝ կայսերական քննություն անցկացնելու վերաբերյալ: 1313 թվականին կայսր Յուեն Րընծոնը կրկին վերականգնեց կայսերական քննական համակարգը։ Անցկացվում էր երեք տարին մեկ և բաղկացած էր երեք փուլից՝ նահանգային քննություն, մայրաքաղաքային քննություն և պալատական ​​քննությունից: Այն վերջնականապես որոշեց Չըն Ճուի նեոկոնֆուցիականության կարգավիճակը որպես երկրի ուղղափառ ուսմունք հաջորդ 600 տարիների ընթացքում, քանի որ Մին և Ցին դինաստիաների կայսերական քննությունների համակարգը հիմնականում հետևում էր Յուեն դինաստիայի կայսերական քննությունների համակարգին և դրա իրականացման մեթոդներին, և այն ավելի էր զարգացնում, հարստացնում և կատարելագործում Յուեն դինաստիայի հիման վրա: Յուենի կայսր Րընծոնի (1314) գահակալության առաջին տարվա օգոստոսին նահանգային քննությունն անցկացվեց ամբողջ երկրում: Կայսր Րընծոնի (1315) գահակալության երկրորդ տարվա փետրվարին Տատուում անցկացվեց մետրոպոլիտենի քննությունը: 1315 թվականի մարտին պալատական ​​քննությունը անցկացվեց Տատուի կայսերական պալատում: Կայսերական քննությանը ընդունվեց 56 մարդ, որպես Ծինշը (բարձրագույն կայսերական քննություններում հաջողակ թեկնածուներ), որը պատմականորեն հայտնի է որպես «Յենյոուի կողմից Կայսերական քննության վերսկսում»։ Համակարգը հիմնականում հետևում էր Սոն դինաստիայի համակարգին, որտեղ գրված էին «Դասական իմաստ» և «Դասական կասկածներ» թեմաներով էսսեներ։ Կայսերական քննական համակարգը բաժանված էր նահանգային քննության, մայրաքաղաքային և պալատական ​​քննությունների։ Քննվում էր միայն մեկ առարկա՝ «Բարոյականություն և դասական գիտելիքներ»։ Սակայն այն բաժանված էր ձախ և աջ ցուցակների։ Աջ ցուցակը նախատեսված էր մոնղոլների և սեմու ժողովուրդների համար։ Նահանգային քննությունը բաղկացած էր ընդամենը երկու փուլից, և պահանջները համեմատաբար պարզ էին։ Ձախ ցուցակը նախատեսված էր հան ժողովրդի և հարավային ժողովուրդների համար։ Նահանգային քննությունը բաղկացած էր երեք փուլից, և պահանջները համեմատաբար խիստ էին։

Մին դինաստիայի ժամանակ կայսերական քննական համակարգը, որը անկում էր ապրել Յուեն դինաստիայից ի վեր, կատարելագործվեց և զարգացավ։ Համակարգը դարձավ ավելի համապարփակ, մասշտաբները մեծացան, իսկ մասնակիցների թիվը՝ կտրուկ աճեց, սակայն քննությունների բովանդակությունը դարձավ կոշտ և ձևական։ Մին դինաստիայի 277 տարիների ընթացքում անցկացվել է 89 քննություն, և ընտրվել է 24,536 հաջողակ թեկնածու (ծինշը)։ Պետականորեն կազմակերպված քննությունները բաժանված էին երեք մակարդակի՝ նահանգային քննություն, մայրաքաղաքային քննություն և պալատական ​​քննություն։

Ցին դինաստիան հիմնականում պահպանեց Մինի համակարգը։ Դինաստիայի վաղ տարիներին՝ Շունճըի գահակալության ժամանակ, քննությունները բաժանվում էին մանջուրների և հան ժողովրդի համար անցկացվում էին երկու առանձին քննություններ, սակայն հետո դարձան միասնական մեկ քննություն։ Ցին դինաստիան իր ողջ գահակալության ընթացքում պահպանել է մանջուրներին առաջնահերթություն տալու քաղաքականությունը՝ մանջուրներին և մոնղոլներին տրամադրելով ավելի շատ և հեշտ ճանապարհներ դեպի պաշտոնեություն, քան հան չինացիներին։ Օրինակ, թարգմանչական քննությունը սահմանափակվում էր մանջուրներով։ Հետևաբար, մանջուրներին և մոնղոլներին հատկապես չէին խրախուսում մասնակցել կայսերական քննություններին՝ պաշտոնեության ճանապարհը թողնելով հան չինացիներին։ Չնայած մանջուրներն ու մոնղոլներն ավելի հեշտ կարճ ճանապարհներ ունեին քննությունները հանձնելու համար, պալատական ​​վերջնական քննության առաջին երեք տեղերը ավանդաբար շնորհվում էին միայն հան չինացիներին, այստեղից էլ՝ «Մանջուրները չէին զբաղեցնում առաջին երեք տեղերը»։ Ցին դինաստիայի 267 տարիների ընթացքում անցկացվել է 112 կայսերական քննություն, և ընտրվել է մոտ 26,000 ծինշը (կայսերական քննությունների ամենաբարձր մակարդակում հաջողակ թեկնածուներ)։ Առաջին երեք Ծինշըներից միայն երեքն էին մանջուրներ, որոնցից երկուսը ընտրվել են Շունճըի կայսեր գահակալության ժամանակ, և միայն մեկ մոնղոլ՝ Արութայ Չոնցին, ստացել է ամենաբարձր կոչումը Թոնճըի գահակալության ժամանակ (1865 թվական)։

Մին և Ցին դինաստիաների օրոք կայսերական քննական համակարգը ինտեգրված էր դպրոցների հետ։ Հետևաբար քննություններին մասնակցելու համար թեկնածուն նախ պետք է ստանար ուսումնական հաստատությունում սովորելու իրավունք՝ սյոցայ դառնալու համար։ Դա կարելի էր անել երկու ճանապարհով․

Մեկը եռաստիճան քննություններ հանձնելն էր, որոնք կոչվում էին «Նախնական քննություն», որոնք անցկացվում էին շրջանային, պրեֆեկտուրային և ակադեմիական մակարդակներում։ Սա գիտնականների մեծ մասի կողմից օգտագործվող մեթոդն էր և համարվում էր գիտնական դառնալու ճիշտ ուղին։ Մյուս մեթոդը Կայսերական ակադեմիա ընդունվելն ու ուսանող դառնալն էր։ Կայսերական ակադեմիայի ուսանողների թվում կային «Ընծիեն», որոնց կայսրը շնորհում էր արտոնություններ, «Յինծիեն», որը շնորհվում էր, քանի որ նրանց ավագները արժանի ծառայություն էին մատուցել երկրին, և ամենատարածված մեթոդը՝ «Ծուենծիեն», որը ստացվում էր գումարի և ապրանքների նվիրատվությունների միջոցով։ Չնայած Կայսերական ակադեմիայի ուսանողները կարող էին նաև հանձնել նահանգային և մայրաքաղաքային քննություններ, նրանք ընդհանուր առմամբ համարվում էին «տարբեր ուսանողներ», և նույնիսկ եթե նրանք ի վերջո հանձնում էին կայսերական քննությունները և դառնում գիտնական, նրանց կարգավիճակը մի փոքր ավելի ցածր էր, քան սովորական գիտնականներինը։

### Վիետնամ
Վիետնամում կայսերական քննությունների համակարգը առաջին անգամ ստեղծվել է Լի դինաստիայի ժամանակ՝ 1075 թվականին՝ Թայ Նինի առաջին տարում։ Սակայն Լի դինաստիայի ժամանակ այդ քննությունները անցկացվել են ընդամենը չորս անգամ, մասնակիցների համեմատաբար փոքր թվով և մեծ ազդեցություն չեն ունեցել։

Հետագայում Չըն դինաստիայի ժամանակ՝ 1232 թվականին, Թայծոն կայսեր կառավարման Ծիենճոնի դարաշրջանի ութերորդ տարում, կայսերական քննությունների համակարգը կրկին ներդրվեց։ Այդ ժամանակ ստեղծվեց Կայսերական Ակադեմիան (Թայսուե բարձրագույն ուսումնական հաստատությունը), որտեղ սովորողները կարող էին մասնակցել քննություններին և ստանալ ծինշը աստիճան։ Ինչպես Չինաստանում, այստեղ նույնպես արդյունքները բաժանվում էին երեք աստիճանի։

Կայսերական քննությունների համակարգը ընդլայնելու համար 1314 թվականին Լոնցին դինաստիայի Րուիծոն կայսրը ստեղծվեց ծինշը քննությունը, որպեսզի ավելի շատ մարդիկ կարողանան մասնակցել պետական քննություններին։

1397 թվականին իշխանության գլուխ կանգնած Հու Ծի Լին հրաման տվեց երկրի տարբեր նահանգներում դպրոցներ բացել։ Յուրաքանչյուր նահանգում նշանակվում էին ուսուցիչներ և դպրոցներին հատկացվում էին պետական հողամասեր՝ (15 մու՝ խոշոր նահանգների համար, 12 մու՝ միջին նահանգների համար, և 10 մու՝ փոքր նահանգների համար)կրթության զարգացման համար։ Ամեն տարի և եռամսյակը մեկ ընտրվում էին լավագույն ուսանողները և ուղարկվում արքունիք, որտեղ կայսրն անձամբ ընտրում էր որակյալ ուսանողներ՝ պաշտոնյաներ դառնալու համար:

Հու Ծի Լին չէր ընդունում Չըն Ճուի նեոկոնֆուցիականությունը և կազմեց իր սեփական ուսումնական գիրքը՝ «Մինտաո գիրքը»՝ տասնչորս գլուխներից՝ որպես «Պոեզիայի գրքի» ուսումնասիրության նախաբան՝ փոխարինելով Ճու Սիի «Շըծի Չուան»-ին։ Նա նաև փոխեց կայսերական քաղաքացիական  քննությունների բովանդակությունը․ հանվեց թելադրությունը և դրա փոխարեն ավելացվեց քաղաքական հարցերի քննարկում, ինչպես նաև մաթեմատիկայի քննություն։ Սակայն այս բարեփոխումները դադարեցին, երբ Աննամը 1407 թվականին գրավվեց Մին դինաստիայի կողմից։ Հետագայում Լե դինաստիայի ժամանակ Վիետնամը ավելի ուժեղ սկսեց նմանակել Չինաստանի Մին և Ցին դինաստիաների կայսերական քննությունների համակարգը։ 1407 թվականին, Մին դինաստիայի կայսր Յոնլըի կառավարման 5-րդ տարում, Աննամը (Վիետնամը) կրկին ընդգրկվեց Չինաստանի տարածքի մեջ։ Այս իրադարձությունները մեծ ազդեցություն ունեցան հետագա Լե դինաստիայի Վիետնամի վրա, հատկապես չինական կայսերական քննությունների համակարգի տարածման առումով, որը ներառում էր երեք փուլ՝ նահանգային քննություն, կենտրոնական քննություն և պալատական քննություն։

Երբ Լե Թայծու Լե Լոին բարձրացավ գահին, նա մայրաքաղաք Շընլոնում հիմնեց Կայսերական ակադեմիան։

1430 թվականին սահմանվեց, որ չորրորդ աստիճանից ցածր բոլոր պաշտոնյաները պարտավոր են կայսերական քննություն հանձնել։ Քաղաքացիական պաշտոնյաները քննություն էին հանձնում պատմությունից և դասական գրքերից, իսկ զինվորականները՝ ռազմական գրքերից։

Ամբողջ երկիրը հետևում էր չինական կայսերական քննական համակարգին՝ տաղանդներ ընտրելու համար: Բացի այդ, պայման էր դրվում, որ վանականներն ու դաոսական քահանաները պետք է քննություններ հանձնեն՝ կրոնական տեքստերի իրենց ըմբռնումը ստուգելու համար, իսկ չհանձնածներին հրամայվեց վերադառնալ աշխարհիկ կյանքի։ Կայսեր Լի Րըն Ծոնի օրոք դատարանը հրամայեց վերացնել «Հինգ դասականների իմաստի քննարկումը» առարկան և այն փոխարինեց թվաբանության առարկայով. սակայն «Հինգ դասականների իմաստի քննարկումը» առարկան հետագայում վերականգնվեց: «Տայուե պատմության գրառումներ»-ի համաձայն՝ Հոն Դուկի երրորդ տարում քաղաքացիական ծառայության քննությունները բաժանված էին չորս փուլի: Առաջին փուլը ներառում էր Չորս գրքերից ութ հարց, և թեկնածուները ընտրում էին չորս հարց պատասխանելու համար: Միաժամանակ, կար չորս հարց «Անալեկտներ»-ից և «Մընծը»-ից, և երեք հարց «Հինգ դասականներից» յուրաքանչյուրից, որոնցից թեկնածուները ընտրում էին մեկական հարց պատասխանելու համար։ Երկրորդ փուլում քննվում էին երեքական հարց՝ կայսերական հրովարտակների, դեկրետների և հուշագրերի վերաբերյալ։ Երրորդ փուլում քննվում էին պոեզիա և արձակ։ Չորրորդ փուլում քննվում էին քաղաքականության հարցեր, որոնք հիմնված էին անցյալ դինաստիաների քաղաքական գործերի ձեռքբերումների և կորուստների վրա։ Այդ ժամանակ քննության բովանդակությունը շատ նման էր Չինաստանում կայսերական քննության բովանդակությանը։

1627 թվականից սկսած Վիետնամը մտավ Ճըն և Րուան տոհմերի միջև պայքարի շրջանը։ Այս ժամանակահատվածում արքունիքը զինվորական գործերը գերադասում էր կայսերական քննությունից, և կայսերական քննությունները բաղկացած էին միայն նահանգային և մետրոպոլիտեն քննություններից: Նահանգային քննությունները անցկացվում էին երեք տարին մեկ Ցինհուա, Սուենկուան, Լիանշան և Անկուան նահանգներում, մինչդեռ մետրոպոլիտեն քննությունները անցկացվում էին երեք տարին մեկ մայրաքաղաքային շրջանում: Այս ժամանակահատվածում Վիետնամում պաշտոնների վաճառքը լայն տարածում ուներ: 1750 թվականին Մին Տուի կողմից հրապարակված օրենքի համաձայն՝ թեկնածուները կարող էին ազատվել մեկ քննությունից՝ վճարելով գումար, ինչը քաղաքացիական ծառայության քննությունները վերածեց բաց բիզնեսի։ 1705–1729 թվականներին ստեղծվեց նաև նոր ռազմական քննությունների համակարգ։

1788 թվականին, երբ Սը Շան դինաստիայի կայսր Րուան Հուին միավորեց Վիետնամը, նա փորձեց փոխարինել չինական գրությունը չը նոմ վիետնամական գրությամբ և հրամայեց բոլոր պետական փաստաթղթերը գրել այդ գրով։ Նա նաև հրամայեց կայսերական քննությունների հարցերը կազմել չը նոմ գրությամբ։ Սակայն Րուան Հուիի որդու՝ Րուան Կուան Ծուանի գահակալությունից հետո, քաղաքական անկայունության պատճառով քննությունները ժամանակավորապես դադարեցվեցին։

1802 թվականին ստեղծվեց Րուան դինաստիան։ 1807 թվականին կրկին անցկացվեցին նահանգային քննությունները, և ամբողջ համակարգը կառուցվեց Չինաստանի Ցին դինաստիայի կայսերական քննությունների օրինակով։

Հետագայում Րուան Շընծու կայսրերը ավելի զարգացրեցին քննությունների համակարգը։ Նա կարևորեց կայսերական քննությունը և հրամայեց Ցին դինաստիա ուղարկվածներին գնել ավելի շատ գրքեր և բաժանել դրանք գիտնականներին: Նա նաև իրականացված բազմաթիվ բարեփոխումները դարձրեց ավելի խիստ և ստանդարտ։ Մին Մինի երրորդ տարում (1825) անցկացվեց առաջին կայսերական քննությունը և սահմանվեց քննության մեթոդը: Քննության վայրը կառուցվեց մայրաքաղաքի հարավում՝ բաժանված ներքին և արտաքին տարածքների և երկու՝ A և B, փակ տարածքների: Քննական խցիկների քանակը կառուցվեց այդ տարի քննություն հանձնող թեկնածուների թվի համաձայն: Քննությունները անցկացվում էին չորս փուլով՝ առաջին փուլը ստուգում էր դասական գրքերի  մեկնաբանությունը, երկրորդ փուլը՝ կայսերական հրամանագրերը և հրամանագրերի գրությունը, երրորդ փուլը՝ պոեզիան և արձակը, իսկ չորրորդ փուլը՝ քաղաքականության հարցերի վերլուծություն։ Բացի այդ, սահմանվեց խիստ քննական կարգապահություն՝ ընդօրինակելով Ցին դինաստիայի կայսերական քննական համակարգը։ 1832 թվականին քննությունների հիմնական ձև դարձավ ութ մասից կազմված շարադրություն։ Սակայն, Րուան Շընծուն նույնպես կարծում էր, որ այդ ժամանակվա քննական համակարգը հնացած էր և պետք է աստիճանաբար բարելավվեր: Րուան Շընծուի կողմից պալատական ​​քննությունների հաստատումից հետո, Րուան Շընծուի գահակալության ողջ ընթացքում, վիետնամերեն քննությունը երբեք չի տվել լավագույն գիտնականի, երկրորդ կամ երրորդ տեղի գիտնականի կոչումներ: Չնայած շատ գիտնականներ կարծում են, որ սա Րուան դինաստիայի կանոնակարգ էր, Րուան դինաստիայի համապատասխան իրավական տեքստերում համապատասխան հոդվածներ չեն հայտնաբերվել։

Ընդհանուր առմամբ, Վիետնամի կայսերական քննությունների համակարգը իր կազմակերպվածությամբ և ազդեցությամբ զիջում էր Չինաստանի կայսերական քննական համակարգին՝ ձևականության, հեղինակության, վարչական պաշտոնների պահանջներին համապատասխանելու և սոցիալական շարժունակությունը խթանելու առումով, սակայն կառուցվածքով այն ամենաշատն էր նման չինական համակարգին։ Միևնույն ժամանակ Վիետնամն ուներ նաև սեփական առանձնահատկություններ, օրինակ՝ հատուկ գնահատման մեթոդներ և առանձին քննություններ։

Երբ Վիետնամը դարձավ Ֆրանսիայի գաղութ, ֆրանսիացի գաղութարարները մի շարք բարեփոխումներ իրականացրին կայսերական քննական համակարգում։ Հանվեցին դասական չինական շարադրությունները, և փոխարենը սկսեցին ստուգել ֆրանսերեն և վիետնամերեն լեզուների գիտելիքը, ինչպես նաև ավելացվեցին Վիետնամի պատմություն, աշխարհագրություն, մաթեմատիկա և արևմտյան պատմություն։ 1904 թվականից (Տոն Խանի տասներորդ տարին) նահանգային քննությունը ավելացրեց հարցեր, որոնք ստուգում էին ֆրանսերենի և վիետնամերենի միջև թարգմանությունը, և սա դարձավ անփոփոխ կանոն։ 1919 թվականին, Րուան դինաստիան անցկացրեց Վիետնամի վերջին կայսերական քննությունը։ Այդ քննության առաջին տեղը զբաղեցրեց Րուան Ֆընին։

### Կորեա
Կորեայում կայսերական քննությունների համակարգը սկսվել է Գորեո դինաստիայի ժամանակ՝ 958 թվականին, թագավոր Կուանծոնի կառավարման 9-րդ տարում: Կուանծոն թագավորը ընդունել է Շուանծիի՝ ուշ շրջանի Ճոու դինաստիայի պաշտոնյայի առաջարկը, որը հինգ դինաստիաների ժամանակաշրջանում ուղարկվել էր Կորեա, և սկսել է ներդնել կայսերական քննական համակարգը։ Այն հիմնականում մոդելավորված էր Թան դինաստիայի կայսերական քննական համակարգի նման։ Սակայն համակարգը ամբողջական ձևով կիրառվեց ավելի ուշ՝ Չոսոն դինաստիայի ժամանակ։

Գորեո դինաստիայի կայսերական քննական համակարգը ձևավորվել էր Թան, Հինգ դինաստիաների, Սուն և Յուան դինաստիաների համակարգերի համադրությամբ։ Այդ համակարգից վերցվել էին տարբեր տարրեր, օրինակ՝ երեք փուլով քննություն, գիշերային քննություններ, գարնան երրորդ ամսվա քննություններ, տարբեր առարկաների քննություններ, անունները փակելու մեթոդը։ Սկիզբ առնելով Հինգ դինաստիաներից և Սուն դինաստիայից, և անուղղակիորեն Սուի կամ Թան դինաստիայից, հետևյալներն էին. հիմնական քննական մարմինը գտնվում էր Ծեսերի նախարարությանն էր, իսկ առարկաներն էին՝ Ծինշը, Մինֆա, Մինշու, Մինսուան, Սանլի և Սանչուան: Ծինշը քննությունը բաժանված էր առաջին և երկրորդ աստիճանների՝ շեշտը դնելով պոեզիայի և արձակի վրա։ Մինծին քննությունը ներառում էր Թիեծին և Մոյի քննությունները, և քննությանը օգտագործվում էր անանուն գնահատման մեթոդը։ Դրա ուղղակի ծագումը Սուն դինաստիայից է, իսկ անուղղակի ծագումը Թան դինաստիայից։ Դրանք ներառում են՝ ռազմական ուսումնասիրություններ և ռազմական քննություններ, նահանգային քննությունների թեկնածուների համար, խմելու արարողությունը և կոնֆուցիական տաճար այցելելու արարողությունը։ Դրա ուղղակի ծագումը Յուան դինաստիայից է, իսկ անուղղակի ծագումը Թան դինաստիայից։ Դրանք ներառում էին՝ նահանգային քննության եռաստիճան քննական համակարգի ստեղծումը, մետրոպոլիտենի քննություն և պալատական ​​քննություն։ Ինչ վերաբերում է երեք տարին մեկ  քննություններ անցկացնելու համակարգին և Ծինշը քննությունը հանձնողների ավելի բարձր պաշտոնական կարգավիճակին, ապա դրանք բոլորը հանդիպում են Սուն դինաստիայի համակարգում։ Սակայն գուշակության, աշխարհագրության, տեսության և քաղաքագիտության առարկաները, ինչպես նաև Կայսերական ակադեմիայի կողմից անցկացվող քննությունները և բուդդայական քննության հաստատումը, բնորոշ են միայն կորեական Գորեոյ դինաստիային։

Չոսոն դինաստիան շարունակեց ներդնել քաղաքացիական ծառայության քննական համակարգը: Չոսոնի թագավոր Թայծուի գահակալության առաջին տարում (1392) ստեղծվեց քաղաքացիական ծառայության քննական համակարգը՝ հանելով Չորս գրքերի և Հինգ դասականների վրա հիմնված ակնարկները և դրանք փոխարինելով դասական տեքստերի վերաբերյալ ակնարկներով: Մի քանի քննություններ անցկացնելուց հետո պարզվեց, որ դա չի կարող ընտրել «դասական ուսումնասիրությունների ակնառու տաղանդներ»: Հետևաբար, Թայծուն թագավորի գահակալության յոթերորդ տարում (1407) արքայազն Ծիչանծուն Ցուեն Ծինը ներկայացրեց հուշագիր՝ խնդրելով վերացնել դասական տեքստերի վերաբերյալ դասախոսությունները և վերասկսել դասականների վերաբերյալ քննությունները: Նա նաև առաջարկեց ստեղծել «Հանլի» քննություն (Հան պաշտոնական քննություն), պոեզիայի, արձակի, դասական տեքստերի և չինարենի քննություն, որը պետք է անցկացվեր սովորական քննությունների հետ մեկտեղ, և որ դրա արդյունքները հայտարարվեն սովորական քննությունների նույն օրը: Այդ ժամանակ քննությունները բաժանվում էին հիմնական քննությունների, երկրորդական քննությունների (քաղաքացիական քննություններ), զինվորական քննությունների և տարբեր առարկաների քննությունների (գուշակություն, ​​բժշկություն, փիլիսոփայություն և իրավունք): Հիմնական քննությունը միակ ճանապարհն էր պետական բարձր պաշտոն ստանալու համար՝ քաղաքացիական և ռազմական գործերում, և այն հիմնականում վերահսկվում էր ազնվական Լիանպան խավի կողմից։ Քննությունը, որը անցկացվում էր երեք տարին մեկ, հիմնական քննություն էր: Բացի այդ, անցկացվում էին տարբեր արտահերթ «Թագավորի անմիջական ներկայությամբ քննություններ», Չինաստանի Մին և Ցին դինաստիաների կայսերական քննությունների նման։ Դրանք անցկացվում էին այնպիսի տոնակատարությունների ժամանակ, ինչպիսիք են կայսեր գահ բարձրանալը, կայսերական շրջագայությունները, ծննդյան տոնակատարությունները, թագաժառանգի ինվեստիտուրան, թագաժառանգի չափահաս դառնալու արարողությունը և թագաժառանգի դպրոց ընդունվելը: Վերաքննություն անցկացվում էր տասը տարին մեկ, որը թույլ էր տալիս գործող ներկա պաշտոնյաներին հանձնել այն: «Թագավորական քննություն»-ը անկանոն կերպով անցկացվում էր թագավորի անձամբ ներկայությամբ, որը հետագայում բաժանվում էր Սեոնյունվան կոնֆուցիական գիտնականների համար անցկացվող «Յե շըն քննության» և Չանցինկոն պալատում պաշտոնյաների համար անցկացվող «Չունթանի մեծ քննության»: Այս առանձին քննություններում սովորաբար ընդունվում էին երեքից մինչև քառասունից ավելի թեկնածուներ, սովորաբար մոտ մեկ տասնյակ։ Այսպիսով, Չոսոնում հաջողակ թեկնածուների թիվը շատ ավելի մեծ էր, քան Չինաստանում։

Բազմազան քննությունները դասակարգային սահմանափակումներ չունեին. բոլորը կարող էին մասնակցել՝ հասարակ մարդկանցից մինչև ազնվականներ։ Հասարակ մարդիկ, սովորական քաղաքացիները և ցածր դասերի ներկայացուցիչները հաճախ ստանում էին պաշտոնական պաշտոններ և բարձրանում միջին դասի։ Հետևաբար, ազնվական ընտանիքների որդիները հաճախ ձգտում էին հանձնել տարբեր առարկաների քննություններ՝ թափուր տեղերի համար։ Մի քանիսը, ովքեր բացառիկ լավ արդյունքներ էին ցուցաբերում, նույնիսկ կարող էին դառնալ արիստոկրատներ։ Օրինակ՝ Հաի Ծունը, որը բժիշկ էր Սուանծու և Կուանհայծուն թագավորների օրոք, ծնվել էր ազնվականների խավի հարճից և ուներ ցածր սոցիալական կարգավիճակ։ Հետագայում նա հանձնեց բժշկական քննությունը և դարձավ բժիշկ։ Իր ակնառու աշխատանքի շնորհիվ նրան շնորհվեց Հուշըն Կոնչըն (բարձրաստիճան պաշտոնյա) կոչումը և բարձրացվեց արիստոկրատի աստիճանի։ Բժշկական քննությունը, որը տարբեր առարկաների մաս էր կազմում, անցկացվում էր մայրաքաղաք Հանյանում (այժմ՝ Սեուլ) և սովորաբար անցկացվում էր հինգ տարին մեկ։ Նպատակն էր լրացնել Կայսերական հիվանդանոցի բժիշկների թափուր տեղերը։ Եթե հինգ տարվա ընթացքում թափուր տեղեր չկային, քննությունը չէր անցկացվի։ Բժշկական քննությունը ընդգրկում էր հինգ առարկաների գիտելիքներ՝ ներքին բժշկություն, արտաքին բժշկություն, տարբեր հիվանդություններ, բժշկություն և ասեղնաբուժություն։ Կորեայում հաճախակի էին բանավեճեր տեղի ունենում կայսերական քննական համակարգի առավելությունների և թերությունների վերաբերյալ։ Պատմականորեն, նույնիսկ մի ասացվածք կար, որ «կայսերական քննական համակարգն այնքան է կոռումպացված դարձել, որ դժվար է նույնիսկ այն նկարագրել»։  Այնուամենայնիվ, կայսերական քննական համակարգը նաև դրական ազդեցություն ունեցավ կորեական հասարակության վրա՝ «փակելով մասնավոր դարպասները և բացելով հանրային ուղիները, մերժելով մակերեսայնությունը և ի հայտ գալով իսկական գիտնականներ»։ Կորեացի գիտնական Լի Չընմաոն նշել է. «Բյուրոկրատական ​​համակարգի զարգացման հետ մեկտեղ, պաշտոնյաների ճանապարհին աստիճանաբար ձևավորվեց ամուր Մեծ պատ, որը խոչընդոտում էր սովորական մարդկանց առաջխաղացմանը։ Կայսերական քննությունը խթան հանդիսացավ մարդկանց օգնելու համար ճեղքել այս Մեծ պատը և բարձրանալ բարձր պաշտոնի: Կայսերական քննության այս եզակի դերը չէր վերահսկվում որևէ հզոր անձի կամ իշխանության կողմից։ Այն իր դերը կատարում էր օբյեկտիվորեն՝ հիմնվելով քննական համակարգի վրա։ Կարելի է ասել, որ սա կայսերական քննական համակարգի մեծ առավելություններից մեկն է»։ Չնայած ժամանակ առ ժամանակ բարեփոխումների և վերացման կոչեր էին հնչում, Կորեայում կայսերական քննական համակարգը երբեք չէր դադարում։ Եթե Ճապոնիայի ճնշումը չլիներ, կորեական կայսերական քննությունները կշարունակվեին որոշ ժամանակ։

### Րյուկյու
Րյուկյուի վաղ շրջանում չկային պետական կրթական հաստատություններ կամ համապատասխան քննությունների և ընտրության համակարգեր: Տարբեր ազնվական տոհմեր իրենց բնակության վայրերում ունեին մասնավոր կրթական հաստատություններ, սակայն այնտեղ սովորում էին միայն իրենց ընտանիքի անդամները և այլ մարդկանց չէին ընդունում: 1718 թվականին Չըն Շունզըին հանձնարարվեց հիմնադրել Րյուկյուի պատմության մեջ առաջին հասարակական կրթական հաստատությունը՝ Մինլունի դահլիճը՝ Ճըշըն տաճարում՝ հիմք դնելով Ռյուկյուում կոնֆուցիական կրթությանը։

Րյուկյուն նաև պարբերաբար ուսանողներ էր ուղարկում Չինաստան՝ ուսման համար: Ամեն անգամ ուղարկվում էին չորս ուսանողներ։ Սակայն, այդ ժամանակ Րյուկյուում կրթական մակարդակը համեմատաբար ցածր էր և այս չորս տեղերը հաճախ լրացվում էին Ծիոմի գյուղից եկած անհատներով։

Կրթական մակարդակը բարելավելու համար Շան Վըն թագավորը 1798 թվականին (Ցին դինաստիայի Ծիացին կայսրի գահակալության 3-րդ տարին և Ճապոնիայի Քուանճըն կայսրի գահակալության 10-րդ տարին) ընդունեց պետական խորհրդական Ցայ Շըչանի առաջարկը և թագավորական պալատի հյուսիսում հիմնադրեց ազգային ակադեմիա: Ազգային ակադեմիան ուներ մեկ դասախոս, մեկ վարչական պատասխանատու պաշտոնյա, մեկ տեղական պատասխանատու պաշտոնյա և երկու քննող։ Հիմնադրվեցին նաև երեք գյուղական դպրոցներ, որոնցից յուրաքանչյուրն ուներ մեկ դասախոս և պաշտոնյաներ, ինչպես նաև վարչական պատասխանատու պաշտոնյաներ և քննողներ, որոնք կառավարում էին կրթական գործերը։ Երկրի ազնվական ընտանիքների որդիները ընտրվում էին գյուղական դպրոցներից՝ ազգային ակադեմիա ընդունվելու համար։ Շան Վըն թագավորը գրել է «Հրահանգներ գիտնականներին ազգային դպրոցի վերաբերյալ»՝ բացատրելով, որ Րյուկյուն ուսումնասիրում է չինական մշակույթ և սահմանել էր կայսերական քննություն՝ տաղանդներ ընտրելու համար։ Սակայն Րյուկյուի կայսերական քննությունը շատ ավելի պարզ էր, քան Չինաստանինը, որտեղ Ծինշըի կամ Ճուանյուենի մասին գրառումներ չկան, բայց գերազանց գնահատականներ ունեցողներին կարող էին առաջարկվել պաշտոնատար անձինք դառնալու համար։ Պաշտոնական թեկնածուների չորս պաշտոնները նույնպես ընտրվում էին ազգային դպրոցի լավագույն տաղանդներից, իսկ Ծիոմի գյուղի բնակիչների համար՝ միայն երկու պաշտոն։

Ազգային ակաեմիայի կայսերական քննությունները շարունակվեցին մինչև 1879 թվականը, երբ Ճապոնիան ներխուժեց Րյուկյու, և Րյուկյու թագավորությունը կործանվեց։

### Ճապոնիա
Ճապոնիան առաջին երկիրն էր, որը ընդունեց չինական կայսերական քննական համակարգը, բայց նաև այն երկիրն էր, որտեղ այդ համակարգը գործեց ամենակարճ ժամանակ։

Ճապոնիան սկսեց անցկացնել կայսերական քննական համակարգը 8-րդ և 9-րդ դարերում՝ Թան դինաստիայի օրինակով։ 701 թվականին Թայհո հրովարտակի հրապարակումից հետո հաստատվեց կայսերական քննական համակարգը, որը բաժանված էր չորս կատեգորիայի՝ Սիոչայ, Մինծին, Ծինշը և Մինֆա, և երկու կատեգորիայի՝ բժշկություն և ասեղնաբուժություն։ Դրանց թվում Սիոցայի կատեգորիան ամենատարածվածն էր։ Կայսերական քննությունը անմիջականորեն կազմակերպում էր Շըպու պետական մարմինը, որը պատասխանատու էր պաշտոնյաների ընտրության և նշանակման համար։ Այն անցկացվում էր տարին մեկ անգամ՝ հոկտեմբեր և նոյեմբեր ամիսներին։ Քննություն հանձնող ուսանողները բաժանվում էին երկու խմբի՝ Կոնրըն և Ծիուրըն։ Ուսանողները, որոնք տարբեր նահանգներից ուղարկվում էին քննության մասնակցելու համար կոչվում էին Կոնրըն, մինչդեռ ուսանողները, որոնք գալիս էին պետական համալսարանից կամ հատուկ կայսերական ընտրությամբ կոչվում էին Ծուրըն։ Կայսերական ակադեմիայից եկած ուսանողները պետք է ոչ միայն անցնեին համալսարանի քննությունը, այլ նաև ստանային տեղական իշխանավորների առաջարկությունը։ Քննության բովանդակությունը մոտավորապես նույնն էր, ինչ Թան դինաստիայի կայսերական քննության տարբեր առարկաները: Մինծինի քննության ժամանակ պետք էր պատասխանել հետևյալ հարցերին դասական գրքերից. «Ճոուի ծեսերը», «Ծո Ճուան», «Ծեսերի գիրքը» և «Պոեզիայի գիրքը», երեքական հատվածներից այլ դասականներից և երեքական հատվածներից «Որդական բարեպաշտության դասականը» և «Անալեկտները»: Տասը կամ ավելի միավորը համարվում էր «գերազանց», ութ կամ ավելի՝ «բարձր», յոթը՝ «միջինից բարձր» և վեցը՝ «միջին»: Ծինշըի քննությունը ներառում էր երկու հարց քաղաքականության վերաբերյալ դասական տեքստերի ընթերցում և մեկնաբանություն: Երկու ակնարկների համար էլ անցողիկ միավորը համարվում էր «A», երկու ակնարկներին էլ հանձնելը և վեց հարցերին ճիշտ պատասխանելը՝ «B», իսկ մնացած բոլորը ձախողված: Մինգֆա քննությունը նույնական էր Թան դինաստիայի քննությունին՝ բաղկացած «տասը իրավական կոդեքսից»: Բոլոր տասը ակնարկների անցողիկ միավորը «A» էր, ութ կամ ավելի միավոր հանձնելը «B» էր, իսկ յոթ կամ պակաս միավոր հանձնելը «ձախողված» էր։

«Ընտրության և նշանակման կանոնակարգեր»-ի համաձայն՝ տաղանդները պետք է ընտրվեին նրանցից, ովքեր հանձնում էին քննությունները՝ պաշտոններում նշանակվելու համար: Սիոցայի քննությունն ամենաբարձրն էր, իսկ Մինծին, ​​Ծինշը և Մինֆա քննությունները նվազում էին հաջորդականության կարգով։ Ամփոփելով՝ Ճապոնիայի կայսերական քննական համակարգը մեծապես մոդելավորված էր Թան դինաստիայի նման՝ քննական հարցերի, գնահատման չափանիշների, գնահատականների տարբերության և հաջողակ թեկնածուներին կոչումների շնորհման առումով: Թան համակարգի քննության բովանդակությունն ավելի դժվար էր, քան ճապոնական համակարգը, և ընդունելության չափանիշները նույնպես ավելի բարձր էին, բայց Ճապոնիան ավելի մեծ շեշտադրում էր կատարում կայսերական քննությունները հանձնողների վրա։

Այնուամենայնիվ, այն դարաշրջանը, երբ Ճապոնիայում ներդրվեց կայսերական քննության համակարգը, համընկավ արիստոկրատական ​​իշխանության վերելքի հետ: Կայսերական քննության համակարգը, որը մարմնավորում է հավասարության ոգին, մեծ հակասության մեջ է արիստոկրատական ​​ավանդույթի հետ, ինչը դժվարացրեց դրա արմատավորումը Ճապոնիայում: Թայհո հրովարտակի հրապարակումից և կայսերական քննության համակարգի ներդրումից մեկ դար անց միայն մի քանի տասնյակ մարդ հանձնեց ավելի հեղինակավոր Սյոցայի և Մինծինի քննությունները։ Քաղաքականության մեջ արիստոկրատների միջամտության և ակադեմիական պաշտոնների ժառանգական բնույթի պատճառով, Ծինշը քննությունը վերացվեց 10-րդ դարից հետո: Կայսերական քննության համակարգը, ըստ էության, վերահսկվում էր արիստոկրատիայի կողմից, և դրա իրավահաջորդությունը հիմնված էր ոչ թե տաղանդի, այլ ավագության և հեղինակության վրա, ինչի հետևանքով կայսերական քննությունները աստիճանաբար վերածվեցին պարզապես ձևականության և ժառանգական համակարգի։

11-րդ դարից հետո դեռևս ձևականորեն անցկացվում էին քննություններ, սակայն, բոլոր առարկաները, բացի շարադրության(էսսեի) քննությունից, չեղարկվել էին։ Քննություններին մասնակցողներին հիմնականում առաջարկում էին ազդեցիկ մարդիկ, և գրեթե բոլորը անցնում էին քննությունը։ Նրանք, ովքեր չէին հանձնում քննությունը, կարող էին նույնիսկ վերանայել իրենց արդյունքները, ինչը լիովին խեղաթյուրում էր կայսերական քննական համակարգը: 1177 թվականին Կայսերական ակադեմիան ավերվեց հրդեհից և այլևս երբեք չվերականգնվեց։ 15-րդ և 16-րդ դարերում մնաց միայն ձևական, թեև ոչ պաշտոնական քննություններ։ Էդո ժամանակաշրջանում կայսերական քննական համակարգն ամբողջությամբ անհետացել էր:

## Քննությունների բովանդակությունը
Չինական կայսերական քննական համակարգը սկզբում բաղկացած էր երկու առարկայից՝ Մինծին (դասականներ) և Ծինշը (առաջադեմ գիտնական): Չնայած Թան դինաստիան զգալիորեն մեծացրեց առարկաների քանակը, ինչպիսիք են Սյոցայ քննությունը, Մինծին և Ծինշը քննությունները շարունակում էին մնալ պաշտոնյաների ընտրության հիմնական ձևերը։ Երեք առարկաներն էլ՝ Սյոցայը, Մինծին և Ծինշը, փոխանցվեցին Ճապոնիային: Հետագայում Սյոցայ քննությունը վերացվեց Չինաստանում, մինչդեռ Մինծինը և Ծինշըն պահպանվեցին և տարածվեցին Կորեայում և Վիետնամում: Կորեան և Վիետնամը մշակեցին իրենց տեղական առանձնահատուկ քննությունները. օրինակ՝ Կորեան ուներ վանական քննություն բուդդայական վանականների համար, իսկ Վիետնամը՝ եռակրոն քննություն, որը ստուգում էր կոնֆուցիականության, բուդդիզմի և դաոսիզմի գիտելիքները, ինչպես նաև Թայսուեշըն (կայսերական ակադեմիա) քննությունը:

#### Սյոցայ քննություն
Սյոցայ քննությունը հիմնականում բաղկացած էր ռազմավարությունների և քաղաքականության վերաբերյալ հինգ ակնարկների ստուգումից: Այս ակնարկները հիմնականում քննարկում էին իմաստունների և սրբերի կողմից կառավարման սկզբունքները և հին ու նոր ժամանակների տեսությունները: Դրանք հիմնականում վերացական և տեսական էին, որոնք պահանջում էին ինչպես լայն, այնպես էլ խորը գիտելիքներ, հստակ դատողություն, լավ գրական ոճ և առողջ տրամաբանություն: Պաոյինի երկրորդ տարում Ծեսերի նախարարության փոխնախարար Յան Վանը ներկայացրեց հուշագիր՝ խնդրելով ստեղծել «Որդիական բարեպաշտության և ազնվության քննություն» և նաև հիշատակեց Սիոցայ քննության հարցը: Նրա «Կայսերական քննական համակարգի կետերը» առաջարկում էին Սիոցայ քննության հետևյալ քննական համակարգը. Սիոցայ թեկնածուները, հետևելով հին ձևաչափին, պետք է քննվեին ռազմավարությունների վերաբերյալ հինգ հարցեր: Հույս կար, որ նրանք լավ կծանոթանան հինգ դասականներին, և յուրաքանչյուր դասականի համար նրանց կտրվեր քսան հարց՝ հիմնված որդիական բարեպաշտության և ազնվության սկզբունքների վրա։ Սակայն, քաղաքականության վատ իրականացման և թեկնածուների փոքր թվի պատճառով, Սիոցայ քննությունը հետագայում վերացվեց:

#### Մինծին քննություն
մինի|200x200փքս|Մին դինաստիայի նկար․ Կայսրը կայսերական քննությունների ժամանակ
Մինծին քննության հիմնական քննական բովանդակությունը ներառում էր դասականների «բացթողումների լրացումը» և «գրավոր մեկնաբանությունը»: Դասականների պատճենահանումը որոշ չափով նման էր ժամանակակից քննությունների բաց թողնված բառերը լրացնելու վարժությանը: Սովորաբար վերցվում էր դասական գրքից մի նախադասություն և որոշ բառեր փակվում էին, և թեկնածուները պետք է լրացնեին բաց թողնված բառերը: Ինչ վերաբերում է տեքստի վրա գրելուն. այն բաղկացած էր հարց ու պատասխաններից, որոնք ստուգում էին, թե որքան լավ է թեկնածուն հասկանում դասական գրքերի իմաստը։ Ծինշը քննությունը հիմնականում պահանջում էր, որ թեկնածուները գրեին բանաստեղծություններ և էսսեներ որոշակի թեմաներով, և երբեմն դասականների պատճենահանումը նույնպես ներառված էր:

#### Ծինշը քննություն
Վու Ծըթիենի գահակալությունից հետո Ծինշը քննության կարգավիճակը աստիճանաբար գերազանցեց Մինծին քննությանը՝ դառնալով կայսերական քննության ամենակարևոր առարկան: Այս երևույթի հիմնական պատճառն այն էր, որ Ծինշը քննությանը մասնակցելու համար թեկնածուները պետք է ունենային ստեղծագործական մտածողություն, մինչդեռ Մինծին քննությանը մասնակցելու համար թեկնածուները պետք է պարզապես լավ հիշեին դասական գրքերը: Ավելին, Ծինշը քննության ընտրության չափանիշները շատ խիստ էին, և հանձնողների թիվը հաճախ Մինծին քննությանը ընդունվածների թվի միայն մեկ տասներորդն էր: Այդ ժամանակ կար մի ասացվածք. «Երեսուն տարեկանը Մինծինի համար ծեր է, հիսունը՝ Ծինշըի համար երիտասարդ», որը ցույց է տալիս Ծինշը քննության դժվարությունը: Օույան Սյոն նշել է. «Հարավարևելքի ժողովուրդը սիրում է գրականությունը, ուստի կան շատ Ծինշըներ (բարձրագույն կայսերական քննություններում հաջողակ թեկնածուներ). հյուսիսարևմտյան կողմի ժողովուրդը գնահատում է դասական ուսմումը, ուստի կան շատ դասականների գիտնականներ: Հարավարևելքը ավելի շատ Ծինշը է տալիս, մինչդեռ հյուսիսարևմուտքը՝ ավելի շատ Մինծին (դասականներում հաջողակ թեկնածուներ): Հարավարևելքում երկու կամ երեք հազար թեկնածուներից միայն քսան կամ երեսունն է հանձնում նահանգային քննությունը, ինչը նշանակում է, որ ընտրվում է հարյուրից մեկը… մինչդեռ հյուսիսարևմուտքում մոտ 10 մարդուց մեկը կարող էր անցնել։ Սուն դինաստիայի ժամանակ պետական քննությունների բովանդակությունը հիմնականում նման էր Թան դինաստիայի համակարգին։ Սակայն Վան Անշըի կառավարման օրոք նա բարեփոխեց համակարգը՝ վերացնելով դասական տեքստերի, գեղագրության և պոեզիայի քննությունները, էսսեներ գրելը, և դրանք փոխարինելով դասական գրքերի մեկնաբանություն, ժամանակի քաղաքական իրավիճակի վերլուծություն, պետական խնդիրների լուծման առաջարկներ քննություններով։ Սակայն հայտնի գրող Սու Շըն և ուրիշներ կտրականապես դեմ արտահայտվեցին այս բարեփոխմանը։ Վան Անշըն պնդում էր. «Հյուսիսարևմտյան շրջանի մարդիկ նախկինում գիտնականներ էին, որոնց ուսումնասիրությունները զուրկ էին բարոյական սկզբունքներից։ Այժմ, երբ քննությունները փոխվել են, նրանք փոխվել են Ծինշըի, նրանց ուսումնասիրությունները լցված են բարոյական սկզբունքներով… Այժմ գիտնականները հրաժարվում են իրենց «բարոյական սկզբունքներից զուրկ» գիտելիքներից և ձեռք են բերում բարոյական սկզբունքներ. նրանք հրաժարվում են իրենց «գիտնական» սովորույթներից և կոչվում են Ծինշը։ Այս նոր մեթոդը իսկապես օգտակար է Հյուսիսարևմտյան շրջանի մարդկանց համար»։

#### Հիմնական քննություն
#### Կայսերական ակադեմիայի քննություն

#### Երեք ուսմունքների (կոնֆուցիականություն, բուդդայականություն, դաոսիզմ) քննություն
#### Ռազմական քննություն
մինի|275x275փքս|Ռազմական քննություն
Չինաստանում Վու Ճոու դինաստիայի Վու Ծըթիենը կառավարման ժամանակաշրջանում ստեղծվեց պաշտոնյաների ընտրության ռազմական քննությունը, որը վերանվանվեց Վու Քը Ցին դինաստիայի օրոք: Վու Քըն անցկացվել է Չինաստանի պատմության ընթացքում մոտ 500 անգամ, ինչպես նաև Կորեայում և Վիետնամում: Քաղաքացիական պետական քննությունների համեմատ, զինվորական քննությունները պակաս արժեքավոր էին: Վու Քըն պատմության ընթացքում երբեմն չեղարկվել է, երբեմն՝ վերականգնվել: Բացի այդ, ռազմական քննությունը անցած մարդկանց կարգավիճակը ավելի ցածր էր, քան քաղաքացիական պետական քննությունների միջոցով ընտրված Ծինշը գիտնականներինը: Թան դինաստիայի զինվորական քննությունները հիմնականում գնահատում էին ֆիզիկական ուժը և մարտական հմտությունները, այդ թվում՝ ծանրամարտը, ձիավարությունը, ոտքով նետաձգությունը և նիզակամարտը. բացի այդ, թեկնածուներից պահանջվում էր ունենալ «ամուր կազմվածք, որ կարողանային դառնալ զորավարներ։»: Սուն դինաստիայից սկսած՝ սահմանվեց, որ ռազմական քննությանը մասնակցողները չպետք է ունենային միայն ֆիզիկական ուժ, այլ պետք է քննություն հանձնեին նաև մարտավարությունից և ռազմական տեսությունից։ Այսպիսով քննության համակարգը դարձավ ավելի ամբողջական և կանոնակարգված։ Առաջին ռազմական Վու Ճանյուենը (բարձրաստիճան ռազմական գիտնական), որը հանձնեց Սուն դինաստիայի ռազմական քննությունները, Սյուե Յին էր, որը հետագայում զոհվեց Արևմտյան Սյաի դեմ մարտում: Կորեայում և Վիետնամում անցկացված ռազմական կայսերական քննությունները նույնպես ընդունել էին Չինաստանի մոդելը, որտեղ գնահատվում էին ինչպես մարտարվեստը, այնպես էլ ռազմական ռազմավարությունը։

#### Բազմազան առարկաներ
#### Վանական քննություններ
Վանական քննությունները վանականների համար նախատեսված քննության համակարգ էր, որը կիրառվել է Կորեայի Գորեոյի ժամանակաշրջանից մինչև Լի դինաստիայի սկզբնական շրջանը։ Դրանք բաժանված էին երկու մասի՝ կարգի ընտրություն և մեծ ընտրություն: Կարգի ընտրությունը անցկացվում էր տաճարներում, մինչդեռ մեծ ընտրությունը՝ պետության կողմից: Մեծ ընտրությանը մասնակցելու իրավունք ունեին միայն նրանք, ովքեր հանձնում էին կարգի ընտրությունը: Առաջինը անցկացվում էր Կուանմինսը տաճարում՝ Չան դպրոցի գլխավոր տաճարում, իսկ երկրորդը՝ Վանլունսը տաճարում՝ Ծիաոծոնի գլխավոր տաճարում: Մեծ ընտրությունը անցկացվում էր երեք տարին մեկ: Չան բուդդայական ընտրության քննության առարկաներն էին՝ «Լույսի փոխանցումը» և «Խորհրդածությունների և ձոների մատյան»: Աստիճաններն էին՝ Մեծ վարպետ, Մեծ վարպետ, Ավագ վարպետ, Եռակի ավագ վարպետ, Չան վարպետ և Մեծ Չան վարպետ:  Բուդդայական ընտրության քննության առարկաներն էին՝ «Ծաղկային զարդարանքի սուտրա» և «Տասը փուլերի սուտրա»: Աստիճաններն էին՝ Մեծ վարպետ, Մեծ վարպետ, Ավագ վարպետ, Եռակի ավագ վարպետ, Գլխավոր վանական և Սանգհա առաջնորդ: Արքայական կամ Ազգային Ուսուցիչը ընտրվում էր Չան բուդդիզմի ամենաբարձրաստիճան վարպետներից (Չան վարպետներ կան մեծ Չան վարպետներ) կամ բուդդայական միաբանության ամենաբարձրաստիճան վանականներից և վանական առաջնորդներից: Չոսոն դինաստիան նույնպես ընդունեց այս համակարգը, սակայն նրա Չանը (Զեն) աստիճաններն էին՝ միջին առաքինություն ունեցող վանական, չանի (զենի) վարպետ, մեծ չանի վարպետ, գերագույն մեծ չանի վարպետ, մինչդեռ ուսմունքային բուդդայական աստիճաններն էին՝ միջին առաքինություն ունեցող վանական, մեծ առաքինություն ունեցող վանական, մեծ վարպետ, գերագույն մեծ վարպետ։
աջից|մինի|200x200փքս|Կայսերական քննությունների արդյունքների հրապարակման տեսարան

## Ենթադրություններ
### Ծագման կեղծում
Հին ժամանակներում օրենքով սահմանված էր, որ ցածր խավի կամ ցածր կարգավիճակ ունեցող մարդկանց ժառանգները, ինչպիսիք են տանկա ժողովուրդը, ստրուկները, ծառաները, դերասանները և մարմնավաճառները, իրավունք չունեին մասնակցելու կայսերական քննություններին կամ հանձնելու որոշակի քննություններ: Այդ պատճառով որոշ մարդիկ կեղծում էին իրենց սոցիալական ծագումը։ Դա կատարվում էր տարբեր ձևերով. օրինակ՝ խնդրում էին, որ օրինապահ քաղաքացիները իրենց որդեգրեն, փոխում կամ վերագրում էին իրենց նախնիների կենսագրությունները կամ հայտնի մարդկանց հայտարարում էին որպես իրենց նախնիներ։ Մյուսները ձևացնում էին, որ ծագում ունեն ազնվական ընտանիքից՝ քննողների մոտ հաճություն ստանալու համար։

**Ծագման վայրի կեղծում**

Ծագման վայրի կեղծումը, հայտնի է որպես գրանցման վայրի կեղծում։ Քանի որ կայսերական քննությունների ժամանակ տարբեր շրջանների համար սահմանվում էին ընդունման տարբեր քվոտաներ՝ ըստ բնակչության, ազգային կազմի և կրթական ավանդույթների, յուրաքանչյուր թեկնածու պետք է քննություն տար իր ծննդավայրում կամ պաշտոնական գրանցման վայրում, որպեսզի պահպանվեր արդարությունը։ Այնուամենայնիվ, շատերը փորձում էին քննությունը հանձնել այն շրջաններում կամ նահանգներում, որտեղ ընդունվելու ավելի բարձր հնարավորություններ կային: Օրինակ՝ նախքան Թայվանի նահանգի ստեղծումը, Ֆուծիեն նահանգի Ցուենճոու և Ճանճոու քաղաքներից շատ ուսանողներ փորձում էին քննությունը հանձնել Թայվանի վարչական շրջանում՝ ձևացնելով, թե իրենց գրանցումը Թայվանի վարչական շրջանում է՝ իրենց ընդունվելու հնարավորությունները մեծացնելու համար: Այն մարդիկ, որոնք առևտրի, ծառայության կամ պաշտոնի պատճառով երկար ժամանակ ապրում էին այլ վայրերում, կոչվում էր «բնակության ժամանակավոր գրանցում այլ վայրում»: Այդպիսի ուսանողները կարող էին քննություն հանձնել իրենց ժամանակավոր բնակության վայրի գրանցմամբ: Որոշ մարդիկ ձևացնում էին, թե «բնակվում են օտար երկրում» և քննությունը հանձնում էին այլ վայրերում:

## Խարդախություններ քննության ժամանակ
Քանի որ կայսերական քննություններում հաջողությունը որոշ չափով ապահովում էր մարդու ամբողջ կյանքի հարստությունն ու բարձր սոցիալական դիրքը, շատ մարդիկ փորձում էին տարբեր ձևերով խաբել (այդ թվում նաև ռազմական քննությունների ժամանակ), որպեսզի լավ արդյունք ստանան։ Խաբեության երեք ամենատարածված ձևերն էին՝

# Կաշառակերություն (գլխավոր քննիչներին կաշառել՝ ավելի լավ գնահատականներ ստանալու համար)
# Քննության ժամանակ գաղտնի ներս բերել դասագրքեր կամ գրությունների պատճեններ (թաքցնելով գրքի մեջ կամ անձնական իրերի վրա գրելով)
# Մեկին վարձել քննությունը հանձնելու համար (հայտնի է որպես փոխարինող, մեկի փոխարեն թեստ հանձնող կամ լիազորված թեստ հանձնող)

### Կաշառակերություն
Թան դինաստիայում կայսրուհի Վու Ծըթիենի օրոք կիրառվեց քննական թղթերի «անունը ծածկելու» մեթոդը՝ քննության թերթիկների վրա ծածկվում էր թեկնածուի անունը, որպեսզի գնահատողը չկարողանա ճանաչել հեղինակին և քննական թղթերը կաշառքի համար ներկայացնելու պրակտիկայի դեմ պայքարելու համար: Այս մեթոդը Սուն դինաստիայից հետո դարձավ կանոնավոր պրակտիկա: Միևնույն ժամանակ, ստեղծվեց նաև պատճենահանման մեթոդը. հատուկ մարդիկ վերագրում էին քննության թերթիկները և գնահատողներին ուղարկում էին արդեն արտագրված օրինակները, որպեսզի նրանք նույնիսկ ձեռագրից չկարողանան ճանաչել թեկնածուին։ Այնուամենայնիվ, թեկնածուները դեռ կարող էին համաձայնության գալ քննողների հետ՝ օգտագործելով հատուկ արտահայտություններ կամ բառեր որպես գաղտնի նշաններ, սա կոչվում էր՝ «քննիչներին գաղտնի կերպով կաշառել»: Նման կոռուպցիայի հնարավորությունը նվազեցնելու համար, Սունի կայսր Թայծոնից սկսած սահմանվեց քննական դահլիճները փակելու համակարգը: Յուրաքանչյուր քննության ժամանակ նշանակվում էին մի քանի հիմնական և փոխարինող քննիչներ, որոնք ժամանակավոր էին նշանակվում և վերահսկում էին միմյանց։ Երբ նրանք ստանում էին նշանակումը, նույն օրը պետք է մտնեին քննական դահլիճ և չէին կարող դուրս գալ մինչև քննության ավարտը և արդյունքների հրապարակումը։ Նրանք նաև իրավունք չունեին հանդիպել հյուրերի հետ։ Եթե քննողը մեկ այլ նահանգից էր գալիս քննությունը վերահսկելու, նրան նաև արգելվում էր հյուրեր ընդունել իրենց նահանգ մտնելուց հետո: Եթե կաշառակերությունը հայտնաբերվեր, և՛ կաշառք տվողը, և՛ վերցնողը կարող էին մահապատժի ենթարկվել, նույն քննությանը ներկա մյուս քննողները նույնպես կարող էին մեղադրվել և պատժվել:

Ցին դինաստիայի սկզբնական շրջանում, երբ մանչուները նոր էին մտել Չինաստան, տեղի ունեցավ հայտնի Տինյոու տարվա քննության սկանդալը՝ Շունթժի կայսրի 14-րդ տարում։ Խարդախության գործեր բացահայտվեցին հինգ հիմնական քննական դահլիճներում՝ Շունթիեն, Ծիաննան, Հընան, Շանտոն և Շանսի։ Ի վերջո, Ծիաննանի քննության բոլոր տասնվեց գլխավոր քննիչները մահապատժի ենթարկվեցին, իսկ տասնյակն մարդիկ մահապատժի ենթարկվեցին կամ աքսորվեցին Շանյանպաո և Նինկութա: Այս ժամանակահատվածում հարյուրավոր թեկնածուներ Ցին դինաստիայի զորքերը տարան Պեկին վերաքննության համար: Սա համարվում է Չինաստանի կայսերական քննությունների պատմության ամենամեծ խարդախության սկանդալը։ Ոմանք կարծում են, որ սա վաղ Ցին դինաստիայի կողմից ձեռնարկված կոնկրետ միջոցառում էր՝ կայսերական քննություններում խաբեությունը խստորեն պատժելու համար, մինչդեռ մյուսները կարծում են, որ դա նոր ժամանած մանջուրական կառավարիչների համար միջոց էր՝ խիստ օրենքներով վախեցնելու հան չինացի մտավորականներին, այդպիսով ամրապնդելով իրենց իշխանությունը: Նրանք պնդում են, որ «դատարանը դիտավորյալ դժվարացրել է ազդեցիկ ընտանիքների գործը՝ Ծիաննանի ժողովրդին վախեցնելու համար»։

### Քննության ժամանակ ներս բերված թաքցրած նյութեր
մինի|Կայսերական քննության ժամանակ գաղտնի կերպով ներս մտցված նյութ
մինի|200x200փքս|Կայսերական քննական դահլիճի ներսում գտնվող քննական խցիկներ
Արդեն Թան դինաստիայի ժամանակ կայսերական քննությունների ժամանակ նշանակվում էին զինվորական պահակներ, որպեսզի կանխեն քննության ժամանակ թաքցրած նյութեր ներս բերելու միջոցով խաբեությունը։ Սակայն արտագրությունը կամ ուրիշի օգնությամբ գրելը հաճախ էր տեղի ունենում։ Օրինակ՝ Ծիա Տաոն ձեռքում պահելով մի կտոր թուղթ, շրջում էր քննասենյակում և մարդկանց ասում. «Ես գիտնական եմ, խնդրում եմ, տվեք ինձ մի երկտող, խնդրում եմ, տվեք ինձ մի երկտող»։ Սուն դինաստիայից սկսած՝ քննությունները անցկացվում էին քննասենյակում, և թեկնածուները բաժանված էին պատերով, որոնք կոչվում էին քննական խցիկներ: Թեկնածուներին արգելվում էր աղմկել կամ դուրս գալ քննասենյակից՝ թղթերի կամ հաղորդագրությունների փոխանցումը կանխելու համար: Այնուամենայնիվ, քննության ժամանակ դասական գրքեր կամ նյութեր թաքցնելով ներս բերելու մեթոդը երբեք ամբողջությամբ չվերացավ և անընդհատ ի հայտ էր գալիս: Տարածված մեթոդներից էին դասական գրությունները թաքցնել հագուստի, կոշիկների կամ գուլպաների մեջ կամ պարզապես դրանք գրելը հագուստի կամ մարմնի վրա: Այլ անձնական իրեր, այդ թվում՝ գրենական պիտույքներ, սնունդ, մոմեր և այլն, նույնպես օգտագործվում էին խաբելու համար: Մին և Ցին դինաստիաներում կայսերական քննությունների անվտանգությունը շատ խիստ էր՝ պահանջելով, որ «ոչ մի կտոր թուղթ կամ բառ չբերվի քննասենյակ»: Մինչ ներս մտնելը զինվորները մանրամասն խուզարկում էին թեկնածուներին։ Ցիենլոն կայսրը հրամանագիր արձակեց, թե ինչ չափերի պետք է լինեն քննությանը թույլատրված իրերը: Օրինակ՝ թանաքաքարերի, ածուխի և քաղցրավենիքի չափերն ու հաստությունը, ջրի ամանի և մոմակալների նյութը, և նույնիսկ վրձինների ու զամբյուղների ձևերը՝ բոլորը ենթակա էին խիստ սահմանափակումների: Բացի այդ, նրանց համար, ովքեր հայտնում էին խաբեության մասին, նախատեսված էր պարգև, և հայտնաբերվածները պատժվում էին օրենքի համաձայն: Իսկ եթե որևէ մեկը բռնվում էր խաբեության ժամանակ, ապա նրան ոչ միայն զրկում էին քննությանը մասնակցելու իրավունքից, այլ նաև, նրանք նաև տեղում պատժվում էին և ծեծվում փայտերով, պարանոցին ամրացնում էին փայտե օղակ և հանրությանը ցուցադրում, աքսորվում բանակ, և նրանց հայրերն ու ուսուցիչները նույնպես մեղադրվում էին: Այնուամենայնիվ, քննությունների ժամանակ խաբեությունը երբեք մանրակրկիտ և արդյունավետ կերպով չի ճնշվել: Կա մի լեգենդ, որ մի թեկնածու մայրաքաղաքային քննության ժամանակ գետնին է գցել իր թաքցրած գիրքը: Ստուգման եկած արքայազնը նրան պաշտպանել էր՝ ասելով․ «Ինչո՞ւ եք քննասենյակ բերել հաշվապահական գիրք»։ 2003 թվականի փետրվարին Սոճոուում հայտնաբերվել է Ցին դինաստիայի թեկնածուների համար նախատեսված խաբեության գիրք: Այն 0.4 սմ հաստությամբ էր և ընդամենը ափի կես չափի։ Այն պարունակում էր քննության բովանդակություն՝ 90,000 բառ, և բրնձի մեկ հատիկը կարող էր ծածկել վեց բառ։

### Ուրիշի փոխարեն քննություն հանձնողներ
Ուրիշի փոխարեն քննություն հանձնելը Թան դինաստիայի ժամանակ բավական տարածված էր։ Բանաստեղծ Վըն Թինյունը հաճախ ուրիշների փոխարեն էր գրում քննությունները։ Դա կանխելու համար պահանջվում էր, որ թեկնածուն ներկայացնի իր հայրենի քաղաքից երաշխիք և մանրամասն նկարագրություն իր արտաքին տեսքի մասին։ Քննության դահլիճ մտնելուց առաջ քննողները ստուգում էին թեկնածուի ինքնությունը ըստ այդ տվյալների։ Սակայն նույնիսկ այս միջոցները լիովին չկարողացան վերացնել այդ խաբեությունը։ Նույնիսկ Ցին դինաստիայում երբեմն բացահայտվում էին նման դեպքեր, որոնք կոչվում էին «զենք վարձելու» դեպքեր՝ ուրիշի համար քննություն հանձնելու համար։ Այդպիսի «փոխարինող» անձանց մեծ մասը մասնագետներ էին, որոնք անցել էին կայսերական քննությունները, և նրանցից շատերն արդեն հաջողության էին հասել։ Օրինակ՝ Հու Հանմինը, որը վաղ Չինաստանի կարևոր քաղաքական գործիչ էր, հայտնի էր որպես «ուրիշի փոխարեն քննություն հանձնող»։ Հու Հանմինն ինքը հաջողակ թեկնածու էր և Ցին դինաստիայի վերջին շրջանում երկու անգամ հանձնել էր նահանգային քննություններ ուրիշների փոխարեն։ Երկու անգամ էլ նա հանձնել է նահանգային քննությունը և ստացել է հսկայական գումար դրա դիմաց։

### Պատիժներ
Կայսերական քննություններում խաբեություն է եղել յուրաքանչյուր դինաստիայում, և յուրաքանչյուր դինաստիայում պատիժները շատ խիստ էին։ Ցին դինաստիայից առաջ կայսերական քննություններում խաբեության համար պատիժը աշխատանքից ազատումն ու աքսորն էր։ Պատմաբան Ճաո Յին նույնիսկ դժգոհում էր, որ կաշառքի և խարդախության համար միայն աքսոր տալը չափազանց մեղմ պատիժ է։ Ցին դինաստիան առաջինն էր, որը սահմանեց, որ քննության խաբեությունը կարող է պատժվել մահապատժով։

1657 թվականին՝ Շունճը կայսեր գահակալության տասնչորսերորդ տարում, Շունճը և Ծիեննան նահանգային քննություններում խաբեության հետ կապված խոշոր սկանդալ տեղի ունեցավ։ Տասնյակ քննողներ մահապատժի ենթարկվեցին, նրանց ունեցվածքը բռնագրավվեց, իսկ նրանց ընտանիքի անդամները աքսորվեցին սահմանամերձ շրջաններ։ Ավելի ուշ՝ Սիանֆըն կայսեր գահակալության Վուվու տարում Շունճը նահանգային քննությունների գլխավոր քննող Պայ Ծունը Չինաստանում մահապատժի ենթարկված միակ առաջին կարգի պաշտոնյան էր, ինչպես նաև կայսերական քննությունների պատմության մեջ ամենաբարձրաստիճան պաշտոնյան, որը մահացավ սկանդալի ժամանակ։

## Կայսերական քննությունների կոչումների և տիտղոսների ցանկ
մինի|290x290փքս|Քննության տեղեր

** Ծինշը. Բառացի նշանակում է «կայսերական քննությանը ներկայացված անձ»: Թան դինաստիայի օրոք Ծինշը քննությունը ամենահեղինակավորն էր: Մին և Ցին դինաստիաների օրոք Ծինշը կոչումը սկսեց նշանակվել այն անձանց, ովքեր հաջողությամբ անցել էին քննությունը: Նրանք, ովքեր հանձնել են նահանգային քննությունը կոչվում էին Ծուրըն, Եթե նրանք անցնում էին մայրաքաղաքային քննությունը կոչվում էին Կոնշը: Նրանք, ովքեր հանձնել են պալատական ​​քննությունը, դառնում էին Ծինշը: Ժամանակակից վիետնամերենում այս կոչումը թարգմանվում է որպես բժիշկ:
** Ճուանյուեն. Կայսերական քննություններում առաջին տեղ զբաղեցրած անձը կոչվում էր Ճուանյուեն: Թան դինաստիայի ժամանակ քննության մասնակիցները պետք է դիմում ներկայացնեին, ուստի Ծինշը քննության առաջին տեղը ստացածը կոչվում էր Ճուանյուեն, որը հայտնի է նաև որպես Ճուանթոու: Սուն դինաստիայի օրոք Ճուանյուեն կոչումը տրվում էր պալատական քննության առաջին տեղը զբաղեցնողին: Մին և Ցին դինաստիաների մայրաքաղաքային քննություններից հետո Կոնշըն պետք է հանձներ պալատական ​​քննությունը, և թեկնածուները բաժանվում էին երեք կարգի, որտեղ ամենաբարձր վարկանիշ ունեցող թեկնածուն Ճուանյուենն էր:
** Պանյեն. Պալատական ​​քննության երկրորդ տեղը գրաված թեկնածուն կոչվում էր Պանյեն: Հյուսիսային Սուն դինաստիայի վաղ շրջանում պալատական ​​քննության երկրորդ և երրորդ տեղը գրաված թեկնածուները կոչվում էին Պանյեն, ինչը նշանակում է «ցանկում երկու աչք ունեցողը»: Մին և Ցին դինաստիաների ժամանակ այս անունը տրվում էր միայն երկրորդ տեղին, մինչդեռ երրորդ տեղը գրաված թեկնածուին՝ Թանհուա: Երկրորդ տեղը գրաված թեկնածուն՝ Պանյենը նշանակվում էր որպես խմբագիր՝ Հանլին ակադեմիայում:
** Թանհուա. Կայսերական քննության երրորդ տեղը գրաված թեկնածուն կոչվում էր Թանհուա: Թան դինաստիայի օրոք Ցուծիենի Սինյուեն ​​այգում կայսերական քննության հաջողակ թեկնածուների համար կազմակերպված առաջին խնջույքը կոչվում էր «Թանհուա խնջույք»: Նույն քննությունից երկու կամ երեք ականավոր երիտասարդ գիտնականներ նշանակվում էին Թանհուայի դեսպաններ, որոնք շրջում էին հայտնի այգիներով և հավաքում ծաղիկներ: Թանհուա անունը ծագել է այս իրադարձության պատճառով։ Սուն դինաստիայում այն ​​կոչվում էր նաև Թանհուա Լան։ Հարավային Սուն դինաստիայից հետո այն հատկապես վերաբերում էր կայսերական քննության երրորդ տեղը գրաված թեկնածուին։ Այս պրակտիկան շարունակվել է Յուան, Մին և Ցին դինաստիաների օրոք։ Թանհուան նշանակվել է որպես խմբագիր՝ Հանլին ակադեմիայում։
** Չուանլու. Կայսերական քննության առաջին տեղը գրաված թեկնածուն կոչվում էր Չուանլու։ Սկզբում այն ​​կարող էր վերաբերել նաև երրորդ դասի առաջին տեղը գրաված թեկնածուին (որին շնորհվում էր Ծինշը կոչումը), բայց հետագայում աստիճանաբար սկսեց վերաբերել միայն երկրորդ դասի առաջին տեղը գրաված թեկնածուին։
** Կոնշը. Հին ժամանակներում Կոնշը այն անձն էր, որը առաջարկվում էր որպես տաղանդավոր մարդ կայսերական արքունիքին։ Թան դինաստիայից սկսած՝ նահանգային քննությունը հանձնածներին անվանում էին Կոնշըն։ Ցին դինաստիայի օրոք, նահանգային քննությունը հանձնողները կոչվում էին Կոնշըն։
** Հուիյուեն. Կայսերական քննական համակարգում նահանգային քննությունը հանձնող անձը կոչվում էր ծուրըն, իսկ մայրաքաղաքային քննությունում ամենաբարձր գնահատական ստացած թեկնածուն կոչվում էր Հուիյուեն։
** Ծիուրըն. Սկզբնապես վերաբերում էր խորհուրդ տրվող թեկնածուին։ Մին և Ցին դինաստիաների օրոք դա հատուկ կոչում էր նրանց համար, ովքեր հանձնում էին նահանգային քննությունները։ Ծիուրըն դառնալը կոչվում էր «ֆածիե» կամ «ֆաֆա», հաճախ կրճատ՝ «ֆա» և սովորաբար անվանում են «վարպետ»։ Ժամանակակից վիետնամերենում այն զարգացել է և դարձել բակալավրի կոչմանը համարժեք։
** Ծիեյուեն. Թան դինաստիայի ժամանակ թեկնածուները տեղական իշխանությունների կողմից ուղարկվում էին մայրաքաղաք քննության։ Այդ պատճառով նահանգային քննության առաջին տեղը զբաղեցնողը կոչվում էր Ծիեյուեն։ Սուն դինաստիայից առաջ այն կոչվում էր «ծիեթոու»։
** Սիաոլիեն: Հան դինաստիայի ժամանակ պետական պաշտոնյաներ ընտրելու մեթոդներից մեկը։ Այն հանդիսանում էր մտավորականների պետական ծառայության հիմնական ճանապարհներից մեկը։ Մին և Ցին դինաստիաներում ծուրընները սովորաբար անվանվում էին Սիաոլիեն։
** Առաջարկողներ և աշակերտներ. Հան դինաստիայի ժամանակ պաշտոնյաները, որոնք առաջարկում էին տաղանդավոր մարդկանց պետական ծառայության համար, կոչվում էին առաջարկողներ։ Նրանց կողմից առաջարկված մարդիկ կոչվում էին աշակերտներ կամ հետևորդներ։ Հետագայում, երբ կայսերական քննություններով մարդիկ անցնում էին քննությունը, նրանք իրենց գլխավոր քննիչին նույնպես կոչում էին «ուսուցիչ» կամ «հովանավոր»։ Սունի կայսր Թայծուից հետո Ծինշըն (բարձրագույն կայսերական քննություններում հաջողությամբ անցած թեկնածուները) ընտրվում էին կայսեր առջև պալատական ​​քննության միջոցով՝ այդպիսով դառնալով «կայսեր աշակերտներ»։ Նաև հստակորեն սահմանվում էր, որ ապագա Ծուրընները (նահանգային կայսերական քննություններում հաջողությամբ հանձնած թեկնածուները) չէին կարող իրենց քննիչներին «ուսուցիչ» անվանել։
** Կոնշըն. Մին և Ցին դինաստիաների օրոք նահանգային և շրջանային դպրոցների ուսանողները, որոնք հանձնել էին քննությունները և ընդունվել Կայսերական ակադեմիա, կոչվում էին Կոնշըն։ Դա նշանակում էր, որ նրանք իրենց տաղանդը «նվիրում են կայսրին»։
** Սիոցայ. Հայտնի է նաև որպես «Մաոցայ»։ Սկզբում դա պարզապես նշանակում էր «տաղանդավոր մարդ»։ Հան դինաստիայից հետո այն դարձավ պետական ծառայության համար մարդկանց ընտրելու եղանակներից մեկը։ Այս առարկան բարձր էր գնահատվում Հյուսիսային և Հարավային դինաստիաների օրոք։ Թան դինաստիայի վաղ շրջանում հաստատվեց Սիոցայ առարկան, բայց այն աստիճանաբար վերացվեց և օգտագործվում էր միայն որպես ընդհանուր տերմին սովորական կոնֆուցիացի գիտնականների համար։ Մին դինաստիայի կայսր Թայծուն մի ժամանակ օգտագործել է առաջարկությունների համակարգ՝ ընտրելով տասնյակ Սյոցայների, որոնք այնուհետև նշանակվել են պրեֆեկտներ։ Մին և Ցին դինաստիաների ժամանակ Սիոցայը դարձավ պաշտոնական անվանում այն մարդկանց համար, ովքեր սովորում էին տեղական դպրոցներում և անցել էին առաջին մակարդակի քննությունը։ Նրանց նաև սովորաբար անվանում էին «Սիանկոն»։ Ժամանակակից վիետնամերենում այն ​​զարգացել է և դարձել է ավագ դպրոցի կրթության տերմին։

## Օգտագործված գրականություն
### Մեջբերում

### Գրականություն
* 
* 左言东：《职官与科举》，《中国古代文化史讲座》：《中国传统文化经要丛书》，桂林：广西师范大学出版社，2003.6 ISBN 7-5633-3938-8
* 林白、朱梅蘇：《中國科舉史話》：江西人民出版社，2000.9 ISBN 7-210-02331-3
* 艾永明：《清朝文官制度》，北京：商务印书馆，2003.12 ISBN 7-100-03956-8

## Հետազոտական գրականության ցանկ
* 高明士：《隋唐贡举制度》（台北：文津出版社，1999年）
* 荒木敏一：《宋代科举制度研究》（京都：同朋舍，1969年）
* 贾志扬：《宋代科举》（台北：东大图书公司，1996年）
* 李弘祺：《宋代学校教育与科举》（台北：联经出版事业公司，1995年）
* 王德昭：《清代科举制度研究》（北京：中华书局，1984年）
* 邓嗣禹：《中国考试制度史》（台北：学生书局，1958年）
* 张希清：《中国科举考试制度》（北京：新华出版社，1993年）
* 黄留珠：《中国古代选官制度述略》（西安：陕西人民出版社，1989年）
* 李新达：《中国科举制度史》（台北：文津出版社，1996年）
* 刘海峰等著：《中国考试发展史》（武汉：华中师范大学出版社，2002年）
* 金诤：《科举制度与中国文化》（上海：上海人民出版社，1990年）
* 刘海峰：《科举考试的教育视角》（武汉：湖北教育出版社，1996年）
* 王炳照、徐勇主编：《中国科举制度研究》（石家庄：河北人民出版社，2002年）
* 刘昕等主编：《中国考试史专题论文集》（北京：高等教育出版社，1999年）
* 毛佩琦主编：《中国状元大典》（昆明：云南人民出版社，1999年）
* 吴宗国：《唐代科举制度研究》（沈阳：辽宁大学出版社，1992年）
* 阎文儒、阎万钧：《唐代贡举制度》（西安：陕西人民出版社，1989年）
* 傅璿琮：《唐代科举与文学》（西安：陕西人民出版社，1986年）
* 赵子富：《明代学校与科举制度研究》（北京：燕山出版社，1995年）
* 商衍鎏：《清代科举考试述录》（上海：三联书店，1958年）
* 宋元强：《清朝的状元》（长春：吉林文史出版社，1992年）
* 赵冬梅：《武道彷徨 历史上的武举和武学》（北京：解放军出版社，2000年）
* Ichisada Miyazaki: *China’s Examination Hell*. Tokyo/New York 1976, .
* John K. Fairbank: *Geschichte des modernen China 1800–1985*. Frankfurt am Main 1989, S. 35–40, .
* Irma Peters: Nachwort zu *Jingzi Wu, Der Weg zu den Weißen Wolken*, Leipzig 1989, S. 801ff.
* Denis Crispin Twitchett: *The birth of the Chinese meritocracy. Bureaucrats and examinations in T’ang China*. London 1976.
* John W. Chaffee: *Thorny Gates of Learning. A Social History of Examinations in Sung China*. Cambridge 1985, .
* 宫崎市定‘科挙史’（平凡社东洋文库、1987年） 
* 宫崎市定‘科挙 中国の試験地獄’

: （中公新书、1979年） 
: （中公文库BIBLIO、2003年） 

* 村上哲见‘科挙の話 試験制度と文人官僚’（讲谈社学术文库、2000年） 
* 李成茂 著＼平木实、中村叶子 訳‘韓国の科挙制度 新羅・高麗・朝鮮時代の科挙’（日本评论社、2008年） 

*

## Լրացուցիչ ընթերցանություն

## Արտաքին հղումներ
* 余英時：〈試說科舉在中國史上的功能與意義〉 （2005）
* 李弘祺：〈中國科舉制度的歷史意義及解釋 〉。
* 廖咸惠：〈祈求神啟——宋代科舉考生的崇拜行為與民間信仰〉 （2004）
* Benjamin A. Elman著，吳薇譯：〈中華帝國後期的科舉制度〉 （2005）
* 艾爾曼（Benjamin Elman）：〈清代科舉與經學的關係 〉。
* 艾爾曼（Benjamin Elman）：〈艾爾曼論中華帝國晚期科舉的三重屬性 〉。
* 羅志田：〈科舉制廢除在鄉村中的社會後果 〉。
* 高明士：〈日本沒有實施過科舉嗎？ 〉。
* 各代之科舉制度
* 魚躍龍門，一窺清代科舉大金榜 - 中研院數位典藏資源網 


Կատեգորիա:Կրթության պատմություն
Կատեգորիա:Կրթություն
Կատեգորիա:Չինական հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Չինաստանի մշակույթ
Կատեգորիա:Չինաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Պետական կառավարում
Կատեգորիա:Քաղաքացիական ծառայություն