Միացյալ Նահանգների առաջին բանկ

**Միացյալ Նահանգների բանկի նախագահը, տնօրենները և ընկերություն**, հայտնի է որպես **Միացյալ Նահանգների առաջին բանկ**, ազգային եղել է բանկ, որը քսան տարվա ժամկետով վարկագիր է ստացել Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսից 1791 թվականի փետրվարի 25-ին: Այն հաջորդել է Հյուսիսային Ամերիկայի բանկին՝ երկրի առաջին *դե ֆակտո* ազգային բանկին: Սակայն երկուսն էլ չէին ծառայում ժամանակակից կենտրոնական բանկի գործառույթներին. նրանք չէին սահմանում դրամավարկային քաղաքականություն, չէին կանոնակարգում մասնավոր բանկերը, չէին պահում նրանց ավելցուկային պահուստները կամ չէին գործում որպես վերջին միջոցի փոխատու: Նրանք ազգային էին այնքանով, որքանով թույլատրված էին ունենալ մասնաճյուղեր բազմաթիվ նահանգներում և գումար տալ ԱՄՆ կառավարությանը: ԱՄՆ-ի մյուս բանկերից յուրաքանչյուրը վարկագիր էր ստացել միայն մեկ նահանգից և թույլատրված էր ունենալ մասնաճյուղեր միայն այդ նահանգում:

Միացյալ Նահանգների բանկի հիմնադրումը եղել է դաշնային ֆիսկալ և դրամավարկային իշխանության եռամասնյա ընդլայնման մի մասը՝ դաշնային դրամահատարանի և եկամտային հարկերի հետ միասին, որին աջակցում էր Ալեքսանդր Համիլթոնը՝ առաջին գանձապետը: Համիլթոնը հավատում էր, որ ազգային բանկը անհրաժեշտ է երկրի վարկն ամրապնդելու և բարելավելու համար, ինչպես նաև նորակազմ Սահմանադրության ներքո Միացյալ Նահանգների կառավարության ֆինանսական գործունեության կառավարումը բարելավելու համար:

Առաջին բանկի շենքը, որը գտնվում է Ֆիլադելֆիայում, Փենսիլվանիա նահանգում՝ Անկախության ազգային պատմական զբոսայգու սահմաններում, ավարտուն կառույց է համարվել 1797 թվականին և եղել է ազգային պատմական հուշարձան իր պատմական և ճարտարապետական նշանակության շնորհիվ:

## Ծագում և պատմություն
### Նախապատմություն

Ալեքսանդր Համիլթոնն էր առաջին գանձապետը: Ազգային բանկի հովանավորությանը գումարած՝ Համիլթոնի մյուս միջոցառումները ներառում են ԱՄՆ կառավարության կողմից նահանգների պատերազմական պարտքերի ստանձնումը, դրամահատարանի հիմնադրումը և դաշնային եկամտային հարկի սահմանումը: Համիլթոնի միջոցառումների նպատակներն էին՝

* Հիմնել ֆինանսական կարգապահություն, պարզություն և գերակայություն նորաստեղծ Միացյալ Նահանգներում:
* Հիմնադրել վարկ՝ երկրի ներսում և արտերկրում՝ նոր ազգի համար:
* Լուծել ֆիդուցիարային արժույթի խնդիրը, որը թողարկվել էր Մայրցամաքային Կոնգրեսի կողմից անմիջապես Ամերիկյան հեղափոխական պատերազմից առաջ և նրա ընթացքում՝ «Մայրցամաքային»:

Ավելի պարզ խոսքերով՝ Համիլթոնի չորս նպատակներն էին.

* Դաշնային կառավարությունը ստանձներ բազմաթիվ նահանգների հեղափոխական պատերազմական պարտքերը
* Մարեր պատերազմական պարտքերը
* Գումար հավաքեր նոր կառավարության համար
* Հիմնադրեր ազգային բանկ և ստեղծեր ընդհանուր արժույթ

### Առաջարկ
1790 թվականին Առաջին Կոնգրեսի առաջին նիստին ներկայացված ծրագրի համաձայն՝ Համիլթոնը առաջարկել է հիմնադրել Միացյալ Նահանգների առաջին բանկի սկզբնական ֆինանսավորումը 10 միլիոն դոլարի բաժնետոմսերի վաճառքով, որից Միացյալ Նահանգների կառավարությունը պետք է գներ առաջին 2 միլիոն դոլարի բաժնետոմսերը: Համիլթոնը՝ կանխատեսելով այն առարկությունը, որ դա հնարավոր չէ, քանի որ ԱՄՆ կառավարությունը չուներ 2 միլիոն դոլար, առաջարկել է, որ կառավարությունը գնի բաժնետոմսերը բանկի կողմից իրեն տրված գումարով. գումարը պետք է մարվեր տասը հավասար տարեկան մասամբ: Մնացած 8 միլիոն դոլարի բաժնետոմսերը պետք է հասանելի լինեին հանրությանը՝ և՛ Միացյալ Նահանգներում, և՛ արտերկրում: Այս ոչ-կառավարական գնումների գլխավոր պահանջը եղել է, որ գնման գնի մեկ քառորդը պետք է վճարվեր ոսկով կամ արծաթով. մնացած մասը մարդը կարող էր վճարվել պարտատոմսերով, ընդունելի գրանցամատյաններով և այլն:

Անգլիայի բանկից տարբերակ՝ բանկի առաջնային գործառույթը պետք է լիներ վարկ տրամադրելը կառավարությանը և մասնավոր շահերին՝ ներքին բարելավումների և այլ տնտեսական զարգացման համար՝ համաձայն Համիլթոնի հանրային վարկի համակարգի: Գործունեությունը, որով պետք է զբաղվեր դաշնային կառավարության անունից՝ հավաքագրված հարկերի ավանդատու, կառավարությանը կարճաժամկետ փոխ տրամադրող՝ իրական կամ հնարավոր ժամանակավոր եկամտային բացերը ծածկելու համար, մուտքային և ելքային դրամագումարների պահման վայր, համարվել էր բարձր կարևոր, բայց դեռ երկրորդական բնույթի:

Միացյալ Նահանգների առաջին բանկի հիմնադրման համար եղել էին այլ՝ ոչ բանակցելի պայմաններ: Դրանց թվում էին.

* Բանկը պետք է ունենար քսան տարվա վարկագիր՝ գործելով 1791-ից 1811 թվականներին, որից հետո Կոնգրեսը պետք է հաստատեր կամ մերժեր բանկի և նրա վարկագրի նորացումը. սակայն այդ ժամանակաշրջանում ոչ մի այլ դաշնային բանկ չէր լինելու թույլատրված. նահանգները, իրենց կողմից, ազատ էին լինելու վարկագրել այնքան ներնահանգային բանկ, որքան կցանկանային:
* Որ բանկը՝ ցանկացած անպատշաճության տեսքից խուսափելու համար, պետք է.
*# արգելված լիներ կառավարական պարտատոմս գնելուց:
*# ունենար տնօրենների պարտադիր փոփոխակություն:
*# ո՛չ թողարկեր գրանցամատյաններ, ո՛չ էլ ստանձներ պարտքեր իր իրական կապիտալացումից այն կողմ:
* Որ օտարերկրացիները՝ լինեն արտերկրում, թե Միացյալ Նահանգներում բնակվող, կարող էին համարվել Միացյալ Նահանգների առաջին բանկի բաժնետերեր, բայց չէին կարողանալու քվեարկել:
* Որ գանձապետը ազատ էր լինելու հեռացնել կառավարական ավանդները, զննել հաշվետվություններն ու պահանջել բանկի վիճակի վերաբերյալ հայտարարություններ այնքան հաճախակի, որքան շաբաթը մեկ:
Ապահովելու համար, որ կառավարությունը կարողանար բավարարել իր կառավարական հաշիվների ներկայիս և ապագա պահանջները, լրացուցիչ ֆինանսավորման աղբյուր էր պահանջվում, «քանի որ ստանձնված նահանգային պարտքերի տոկոսային վճարումները պետք է սկսեին մարվել 1791 թվականի վերջին... այդ վճարումները պետք է պահանջեին տարեկան 788,333 դոլար, և... լրացուցիչ 38,291 դոլար էր պետք ծածկելու գոյություն ունեցող պարտավորությունների համար հատկացված գումարների պակասությունները»: Դա հասնելու համար Համիլթոնը կրկնել էր առաջարկությունը, որը տվել էր գրեթե մեկ տարի առաջ՝ բարձրացնել ներկրվող ոգելից ըմպելիքների մաքսահարկը, գումարած բարձրացնել տեղում թորած վիսկիի և այլ ալկոհոլային ըմպելիքների եկամտային հարկը: Հարկի նկատմամբ տեղական դիմադրությունը հանգեցրել էր Վիսկիի ապստամբությանը:

### Ընդդիմություն

Համիլթոնի բանկային առաջարկությունը բախվել էր բարձրացած դաշնային իշխանության հակառակորդների լայն դիմադրությանը: Պետքարտուղար Թոմաս Ջեֆերսոնը և Ջեյմս Մեդիսոնը գլխավորել էին ընդդիմությունը, որը պնդել էր, թե բանկը հակասահմանադրական էր և նպաստում էր առևտրականներին ու ներդրողներին՝ բնակչության մեծամասնության հաշվին:

Ինչպես Կոնգրեսի հարավային անդամների մեծամասնությունը, Ջեֆերսոնն ու Մեդիսոնը նույնպես դեմ էին Համիլտոնի երեք առաջարկություններից երկրորդին՝ պաշտոնական կառավարական դրամահատարանի հիմնադրմանը: Նրանք համարել էին, որ իշխանության այս կենտրոնացումը տեղական բանկերից հեռու վտանգավոր էր ողջամիտ դրամավարկային համակարգի համար և հիմնականում շահավետ էր առևտրական հյուսիսի բիզնես շահերի համար, այլ ոչ թե հարավային գյուղատնտեսական շահերի համար, փաստարկելով, որ սեփականություն ունենալու իրավունքը կխախտվեր այս առաջարկություններով: Ավելին, նրանք պայքարել էին, որ նման բանկի ստեղծումը խախտում էր Սահմանադրությունը, որը հստակ նշել էր, որ Կոնգրեսը պետք է կանոնակարգեր կշիռները և չափումները և թողարկեր դրամի գումար (այլ ոչ թե դրամահատարան և վարկային գրանցամատյաններ):

Օրինագծի առաջին մասը՝ ազգային դրամահատարանի հայեցակարգն ու հիմնադրումը, իրական առարկություն չէր հանդիպել և հեշտությամբ անցել էր. ենթադրվել էր, որ երկրորդ և երրորդ մասերը (բանկը և նրա ֆինանսավորման համար եկամտային հարկը) նույնպես հեշտությամբ կանցնեն, և իրենց ձևով անցել էին. Ներկայացուցիչների պալատի օրինագծի տարբերակը, չնայած որոշ սուր առարկություններին, հեշտությամբ անցել էր: Սենատի օրինագծի տարբերակը նույնպես էր անցել՝ զգալիորեն քչի և մեղմ առարկություններով: Երբ «երկու օրինագծերը փոխանակվել էին պալատների միջև, բարդություններ էին առաջացել: Սենատում Համիլտոնի աջակիցները առարկել էին Ներկայացուցիչների պալատի կողմից եկամտային հարկի ծրագրերում կատարված փոփոխություններին»:

Բանկի հիմնադրումը նաև վաղ հարցեր բարձրացրեց սահմանադրականության մասին նոր կառավարությունում: Համիլթոնը, որը այն ժամանակ գանձարանի քարտուղար էր, փաստարկում էր, որ բանկը արդյունավետ միջոց էր օգտագործելու կառավարության լիազորված իրավասությունները, որոնք ենթադրվում են Սահմանադրության օրենքի ներքո: Պետքարտուղար Թոմաս Ջեֆերսոնը փաստարկում էր, որ բանկը խախտում էր ավանդական սեփականության օրենքները և որ դրա առնչությունը սահմանադրորեն լիազորված իրավասությունների հետ թույլ էր: Մեկ այլ փաստարկ եկավ Ջեյմս Մեդիսոնից, որը հավատում էր, որ Կոնգրեսը չէր ստացել իրավասություն ներառելու բանկ կամ որևէ այլ կառավարական գործակալություն: Նրա փաստարկը հիմնականում հենվում էր Տասներորդ Փոփոխության վրա. որ բոլոր իրավասությունները, որոնք չեն շնորհվել Կոնգրեսին, պահպանվում են Նահանգների (կամ ժողովրդի) կողմից: Բացի այդ, նրա հավատալիքն էր, որ եթե Սահմանադրության հեղինակները ցանկանում էին, որ Կոնգրեսը ունենա նման իրավասություն, նրանք դա կդարձնեին բացահայտ: Որոշումը վերջապես կընկներ նախագահ Ջորջ Վաշինգտոնի վրա՝ հետևելով նրա դիտավորյալ քննությանը կաբինետի անդամների կարծիքների:

### Նախագահական հաստատում
Ջորջ Վաշինգտոնը սկզբնապես հայտարարել է, որ նա տարակուսանքի մեջ է «բանկային օրինագիծը» օրենք ստորագրելու հարցում: Վաշինգտոնը պահանջել է գրավոր խորհուրդ և հիմնավորող պատճառներ իր բոլոր կաբինետի անդամներից՝ մասնավորապես Համիլթոնից: Գլխավոր դատախազ Էդմունդ Ռանդոլֆը Վիրջինիայից գտնում էր, որ օրինագիծը սահմանադրության հակառակ է: Ջեֆերսոնը, որը նույնպես Վիրջինիայից էր, համաձայնել է, որ Համիլթոնի առաջարկությունը հակասում է Սահմանադրության և՛ ոգուն, և՛ տառին: Համիլթոնը, որը, ի տարբերություն իր կաբինետի գործընկերների, Նյու Յորքից էր, արագ պատասխանել է նրանց, ովքեր հայտարարում էին բանկի ներառումը սահմանադրության հակառակ: Թեև Համիլթոնի հերքումները շատ և բազմազան էին, դրանցից հիմնականները հետևյալ երկուսն էին.

* Ինչ կառավարությունը կարող էր անել անձի համար (ներառել), այն չէր կարող մերժել անել «արհեստական անձի», գործարարության համար: Իսկ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Առաջին Բանկը մասնավոր սեփականություն է և կառավարական գործակալություն չէ, գործարարություն էր: «Այսպիսով... անկասկած կապված է ինքնիշխան իշխանության հետ՝ ստեղծելու կորպորացիաներ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների *համար*, *կապված* կառավարության կառավարմանը վստահված *օբյեկտների* հետ:»
* Ցանկացած կառավարություն իր բնույթով ինքնիշխան է «և ներառում է *ուժի* և *տերմինի* միջոցով իրավունք հասնելու *նպատակներին*... որոնք բացառված չեն սահմանադրությունում սահմանված սահմանափակումներով և բացառություններով...»

1791 թվականի փետրվարի 25-ին, համոզված լինելով, որ սահմանադրությունը թույլատրում է այս միջոցառումը, Վաշինգտոնը ստորագրեց «բանկային օրինագիծը»՝ դարձնելով այն օրենք:

1791 թվականի մարտի 19-ին Վաշինգտոնը նշանակեց երեք հանձնակատար այս նոր բանկի բաժանորդագրությունների ընդունման համար. Թոմաս Վիլինգ, Դեյվիդ Ռիտենհաուս և Սեմյուել Հովել:

Վիլինգը հետագայում ընտրվեց որպես նախագահ 1791 թվականի հոկտեմբերի 25-ին, մինչև նա հրաժարական տվեց առողջական խնդիրների պատճառով 1807 թվականի նոյեմբերի 10-ին: Բանկի Ֆիլադելֆիայի մասնաճյուղը բացեց իր դռները 1791 թվականի դեկտեմբերի 12-ին: Վիլինգին հաջորդեց Դեյվիդ Լենոքսը, ծառայելով մինչև իր լիցենզիայի ավարտը 1811 թվականի մարտի 4-ին:

### Լիցենզիայի ավարտ
Համիլթոնը պաշտոնից հեռանալուց հետո 1795 թվականին, նոր Գանձարանի քարտուղար Օլիվեր Վոլկոտ Կրտսերը տեղեկացրեց Կոնգրեսին, որ կառավարական ֆինանսների գոյություն ունեցող վիճակի պատճառով ավելի շատ գումար է անհրաժեշտ: Սա կարող էր իրականացվել կա՛մ բանկում կառավարության բաժնետոմսերը վաճառելու, կա՛մ հարկերը բարձրացնելու միջոցով: Վոլկոտը խորհրդակցեց առաջին տարբերակը: Կոնգրեսը արագ համաձայնեց: Համիլթոնը հակառակ էր, հավատալով, որ այդ բաժնետոմսերի շահաբաժինները անխախտ գրավադրված էին պարտքը մարելու համար ընկղմվող ֆոնդի աջակցության համար: Համիլթոնը փորձեց կազմակերպել այս միջոցառման դեմ ընդդիմություն, բայց անհաջող եղավ:

1816 թվականին բանկը փոխարինվեց Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Երկրորդ Բանկով:

### Ժիրարի գնում
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Առաջին Բանկի լիցենզիայի ավարտից հետո 1811 թվականին, Սթիվեն Ժիրարը գնեց դրա բաժնետոմսերի մեծ մասը, ինչպես նաև շենքը և դրա կահույքը Ֆիլադելֆիայի Հարավային Երրորդ փողոցում և բացեց իր սեփական բանկը, որը հետագայում հայտնի դարձավ որպես Ժիրարի Բանկ: Ժիրարը վարձեց Ջորջ Սիմփսոնին, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Առաջին Բանկի գանձապահին, որպես նոր բանկի գանձապահ, և յոթ այլ աշխատակիցների հետ միասին բացեց գործունեությունը 1812 թվականի մայիսի 18-ին: Նա թույլ տվեց Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Առաջին Բանկի հոծատարներին օգտագործել որոշ գրասենյակներ և տարածություն պահեստարաններում՝ նյութական վարձով շարունակելու փակված բանկի գործերի ավարտացման գործընթացը:

Իր վաղ պատմության ընթացքում բանկը հայտնի էր որպես «Ժիրարի Բանկ»,[2] կամ որպես «Ժիրարի Բանկ» կամ նաև որպես «Սթիվեն Ժիրարի Բանկ» կամ նույնիսկ «Սթիվեն Ժիրարի Բանկ»: Ժիրարը իր բանկի միակ սեփականատերն էր և այսպիսով խուսափեց Պենսիլվանիայի նահանգային օրենքից, որը արգելում էր անձանց ոչ ներառված միությանը հիմնել բանկ և որը պահանջում էր օրենսդիր մարմնից կանոնադրություն բանկային կորպորացիայի համար:

## Բանկի շենք և մասնաճյուղեր
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Առաջին Բանկը հիմնադրվել է Ֆիլադելֆիա քաղաքում, Փենսիլվանիա նահանգում, մինչ քաղաքը ծառայում էր որպես ազգային մայրաքաղաք՝ 1790-ից 1800 թվականներին: Բանկը սկսել է գործունեությունը Carpenters' Hall-ում 1791 թվականին, իր մշտական տան հարաբերությամբ մոտ 200 ֆուտ հեռավորության վրա: Մասնաճյուղեր բացվել են Բոստոնում, Նյու Յորքում, Չարլսթոնում և Բալթիմորում 1792 թվականին, որոնց հետևեցին մասնաճյուղեր Նորֆոլկում (1800), Սավաննայում (1802), Վաշինգտոն, Դ.Կ.-ում (1802) և Նոր Օրլեանում (1805):

Բանկի շենքի նախագծումը վերագրվում է Սեմյուել Բլոջեթին, Վաշինգտոն, Դ.Կ.-ի նոր մայրաքաղաքի Շինարարության վերահսկողին, թեև այն նաև վերագրվել է Ջեյմս Հոբանին: Այն ավարտվեց 1797 թվականին և եղավ առաջին շենքը, որը հատուկ կառուցվել էր նոր դաշնային կառավարության համար:

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Առաջին Բանկը ստացել է տարբեր նշանակումներ որպես պատմական շենք: Այն ներառվեց Independence National Historical Park-ում, երբ այդ պարկը ստեղծվեց 1956 թվականին: Շենքի ճարտարապետությունը ուսումնասիրվեց Historic American Buildings Survey-ի կողմից 1958 թվականին: Independence National Historical Park-ի մնացած մասի հետ միասին այն ցուցակագրվեց National Register of Historic Places-ում 1966 թվականի հոկտեմբերի 15-ին, և բանկը այնուհետև հայտարարվեց National Historic Landmark 1987 թվականի մայիսի 4-ին: Այն նկարագրվում է նկարանիշի նշանակման մեջ որպես մոնումենտալ դասական վերածննդի ոճի վաղ գլուխգործոց:

Շենքը փակ է եղել հանրության համար 1970-ական թվականներից: Մինչև մոտավորապես 2000 թվականը շենքում տեղակայված էին Independence National Historical Park-ի գրասենյակները: Այն Philadelphia Civil War Museum-ի հավաքածուն տեղակայելու առաջարկությունը լքվեց, երբ Պենսիլվանիա նահանգից ֆինանսավորումը չհասավ:

2023 թվականի հունիսին Independence National Historical Park-ը ստացավ 22 միլիոն դոլար Great American Outdoors Act-ից՝ շենքը վերանորոգելու և վաղ ամերիկյան տնտեսության մասին թանգարան ստեղծելու համար, որը նախատեսված է բացվել 2026 թվականին:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* Lomazoff, Eric. *Reconstructing the National Bank Controversy: Politics and Law in the Early American Republic.* (U of Chicago Press, 2018) online review, advanced historical research
* Lomazoff, Eric. "Turning (Into) 'The Great Regulating Wheel': The Conversion of the Bank of the United States, 1791–1811." *Studies in American Political Development* 26.1 (2012): 1–23.
* 
* 
* Morgan, H. Wayne. "The Origins and Establishment of the First Bank of the United States." *Business History Review* 30.4 (1956): 472-492. online
* Perkins, Edwin J. *American public finance and financial services, 1700–1815* (1994) pp.&nbsp;324–48. online free
* Reid, Charles J. "America's First Great Constitutional Controversy: Alexander Hamilton's Bank of the United States." *U. of St. Thomas Law Journal*J 14 (2018): 105–192. online
* , libertarian approach
* 
* Wright, Robert E. and David J. Cowen. *Financial Founding Fathers: The Men Who Made America Rich* (2006) excerpt
* Wright, Robert E. *One nation under debt: Hamilton, Jefferson, and the history of what we owe* (McGraw Hill Professional, 2008).

## Արտաքին հղումներ

* Documents produced by the First Bank of the United States on FRASER
* Hamilton's opinion
* Jefferson's opinion
* [Record of the Debate](http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?ammem/hlaw:@field(DOCID+@lit(mj00121)))