Ալեքսանդր Շաբալին

**Ալեքսանդր Օսիպովիչ Շաբալին** ( . ), ռուս ռազմական գործիչ, նավատորմի բարձրաստիճան սպա:  Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ երկու անգամ արժանացել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչման։ Պատերազմից հետո հասել է դերծովակալի կոչման։

## Կյանքի վաղ շրջան
Շաբալինը ծնվել է 1914 թվականի նոյեմբերի 4-ին    Յուդմօզերո գյուղում, ռուս գյուղացու ընտանիքում: Միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո նա 1930 թվականին Մուրմանսկում  աշխատանքի է անցել  ձկնորսական սվի վրա։ 1935 թվականին ավարտել է տեղի տեխնիկական դպրոցի դասընթացները և աշխատել որպես նավիգատոր մինչև 1936 թվականը, երբ ընդունվել է նավատորմ։ Սկզբում ծառայել է Բալթյան նավատորմում, ապա վերապատրաստում անցնելուց հետո 1938 թվականին  2-րդ դասի ֆորմանի կոչումով տեղափոխվել է Հյուսիսային նավատորմ: Հաջորդ տարվա մայիսին նրան նշանակել են տորպեդո կատերի հրամանատար, իսկ այդ տարվա վերջերին իր կատերով մասնակցել է Ձմեռային պատերազմին: 1943 թվականին անդամագրվել է կոմունիստական կուսակցությանը։ 

## Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
1941 թվականի օգոստոսին Շաբալինը, որ այդ ժամանակ կրտսեր լեյտենանտն էր, նշանակվել է TKA-12-ի՝ տորպեդո նավերի 1-ին առանձին դիվիզիայի D3 դասի մոտորատորպեդո նավակի հրամանատար: Նրա առջև խնդիր էր դրվել հսկել Հյուսիսային նավատորմի հիմնական բազայի մերձակայքում ընկած տարածքը: Հենց այստեղ էլ նա 1941 թվականի սեպտեմբերին իր առաջին գրոհն է ձեռնարկել թշնամու նավերի վրա  1944 թվականի սկզբին նա արդեն  խորտակել էր մեկ սուզանավ, վեց վերջրյա նավ և խոցել էր մեկ ինքնաթիռ: Այս ամենը նկատի առնելով՝ 1944 թվականի փետրվարի 22-ին նրան շնորհվեց Խորհրդային Միության հերոսի կոչում: 1944 թվականի մայիսին Շաբալինին վստահվեց ջոկատի հրամանատարությունը։ Պետսամո-Կիրկենես հարձակողական գործողության ընթացքում նա կարողացավ երկու անգամ ճեղքել թշնամու պաշտպանական գծերը և հասնելով Լինահամարի նավահանգիստ՝ 1944 թվականի հոկտեմբերի 13-ի գիշերը ճիշտ տեղում հաջողությամբ ափ հանել համալրող դեսանտային խմբեր, ինչի համար  նոյեմբերի 5-ին նրան շնորհվեց Խորհրդային Միության հերոսի երկրորդ ոսկե աստղը: Չնայած տեսական ռազմական գիտելիքներ չէր ստացել՝ նա, այդուհանդերձ, կիրառեց լավ մտածված մարտավարություն, օրինակ՝ շարժիչն անջատելով հակառակորդի նավերի ուղղությամբ սահելը, որպեսզի խուսափի հայտնաբերումից մինչև մոտ տարածությունից կրակ բացելը:   Հիշատակության է արժանի նաև Վիկտոր Լեոնովի հետ ֆյորդը հետախուզելու ժամանակ երկու գերմանացի սպաների գերի վերցնելը, որոնք հարցաքննության ժամանակ օգտակար տեղեկություններ են տրամադրել շտաբին:

1945 թվականին Շաբալինը տեղափոխվել է Բալթյան նավատորմ։ 

## Հետպատերազմյան շրջան
1951 թվականին նա ավարտել է Կասպիական բարձրագույն ռազմածովային դպրոցը, իսկ 1955 թվականին՝ Վորոշիլովի անվան ռազմածովային ակադեմիան, որից հետո զբաղեցրել է տարբեր բարձր պաշտոններ։ Ֆրունզեի անվան ռազմածովային ակադեմիայում պաշտոնավարման ընթացքում եղել է ականա-տորպեդային բաժնի պետի տեղակալ և ծովագնացության բաժնի վարիչ։ 1968 թվականի հունվարին  դարձել է Հյուսիսային նավատորմի հրամանատարության և հսկողության շտաբի պետի տեղակալ, հաջորդ տարվա փետրվարին ստացել դերծովակալի կոչում; օգոստոսին էլ նշանակվել է Ֆրունզեի անվան ռազմածովային ակադեմիայի պետի տեղակալ։ Նա թոշակի է անցել 1975 թվականին, որից հետո ապրել է Լենինգրադում, որտեղ էլ մահացել է 1982 թվականի հունվարի 16-ին և թաղվել Սերաֆիմովսկոե գերեզմանատանը։ Նա և իր կինը՝ Վարվառան, ունեին չորս երեխա՝ Գենադին, Գալինան, Ռաիսան և Նատաշան։ Գենադին դարձել է Հյուսիսային սուզանավային նավատորմի ծովակալ։

## Պարգևներ
* Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս (22.02.1944, 5.11.1944)
* Լենինի երկու շքանշան (9.11.1941, 22.02.1944)
* Կարմիր դրոշի երեք շքանշան (14.10.1943, 28.12.1943, …)
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան (08.10.1944)
* Կարմիր աստղի շքանշան (08.10.1944)
* «ԽՍՀՄ զինված ուժերում հայրենիքին ծառայելու համար» 3-րդ աստիճանի շքանշան  (1975)
* «Մարտական վաստակի համար» մեդալ (1948);
* «Խորհրդային Անդրբևեռի պաշտպանության համար» մեդալ
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ
* հոբելյանական մեդալներ
* Լինահամարիի պատվավոր քաղաքացի (1968);
* Արխանգելսկի պատվավոր քաղաքացի(1978);
* Օնեգայի պատվավոր քաղաքացի (1980).

## Զինվորական կոչումներ
* կրտսեր լեյտենանտ (6.05.1939);
* լեյտենանտ (6.05.1941);
* ավագ լեյտենանտ (февраль 1942);
* կապիտան-լեյտենանտ (26.12.1943);
* 3-րդ դասի կապիտան (1945);
* 2-րդ դասի կապիտան (1949);
* 1-ին դասի կապիտան (1952);
* դերծովակալ (21.02.1969)

## Հիշատակ
thumb|300пкс|«Ալեքսանդր Շաբալին» դեսանտային մեծ նավը
* Ալեքսանդր Շաբալինի անունով փողոցներ են կոչվել Արխանգելսկումе, Մուրմանսկում, Սևաստոպոլում, Մուրմանսկի մարզի Պեչենգյան շրջանի Լինահամարի ավանում, հրապարակ՝ Օնեգայում, դպրոցներ՝ Արխանգելսկում, Օնեգայում:
* 2018 թվականին Մուրմանսկում՝ կրկնակի հերոս դերծովակալի անունը կրող փողոցում բացվել է նրա հուշարձանը: Օնեգայում տեղադրվել է նրա կիսանդրին:
* 2014 թվականի նոյեմբերի 8-ին Սանկտ Պետերբուրգում այն տան պատին, որտեղ կյանքի վերջին տարիներն է ապրել դերծովակալը, բացվել է նրան նվիրված հուշատախտակ:
* Ալեքսանդր Շաբալինի անունով են կոչվել Բալթյան նավատորմում ծառայություն իրականացնող դեսանտային մի մեծ նավ, սառցարանային ձկնորսական մի նավ և ուղևորատար մի ջերմանավ:

## Երկեր
* *Шабалин А. О.* Пора становления. // Годы лейтенантские: Рассказывают видные советские военачальники, опытные командиры, политработники. — М., 1975. — С.70-74.
* *Шабалин А. О.* Я снова избрал бы морскую дорогу. // Твои капитаны [сборник]. – Архангельск, 1974. – С. 125–126.
* *Шабалин А. О.* Огненные мили. // Корабли-герои. – М., 1970. – С. 202–203.
* *Шабалин А. О.* Торпедные удары по врагу. // Северяне — победе: Воспоминания ветеранов Великой Отечественной войны [Сборник]. — Архангельск: Северо-Западное книжное издательство, 1980. — С. 65—72.
* *Шабалин А. О., Епихин Н. П., Кабанов Н. И. и др.* Справочник по морской практике. — М.: Воениздат, 1969. – 480 с.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — С. 748. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Военная энциклопедия: В 8 томах / Пред. Главной ред. комиссии С. Б. Иванов. Таджикский — Яшин. — М.: Воениздат, 2004. — Т. 8. — С. 419. — 579 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-203-01875-8.
* *Бадьин Ю. И.* Мой адмирал: 100-летие со дня рождения Почетного гражданина Архангельска, Онеги, Лиинахамари, дважды Героя Советского Союза контр-адмирала Александра Осиповича Шабалина газетной строкой и ракурсом фотокамеры. — Архангельск: Соломбальская типография, 2014. — 83 с. — ISBN 978-5-7536-0420-0. 
* *Богданов Е. Ф.* Отцовская слава [Биографический очерк о контр-адмирале А. О. Шабалине]. — Архангельск: Северо-Западное книжное издательство, 1981. — 62 с. — (Время, люди, события).
* *Булатов В. Н.* Шабалин Александр Осипович (1914-1982). // Поморская энциклопедия. — Архангельск, 2001. — Т.1: История Архангельского Севера. — С. 441.
* Варганов - Отчизны верные сыны https://flot.com/publications/books/shelf/motherlandsons/8.htm}}
* *Величко М.* Дважды Герой Советского Союза А. О. Шабалин. — М.: Воениздат, 1948.
* *Головко А. Г.* Вместе с флотом. — 3-е изд. — М.: Финансы и статистика, 1984. — 287 с. — (Военные мемуары).
* *Головко А. Г.* Потомству в пример. – М.: Воениздат, 1960. – С. 19–27.
* Герои Советского Союза Военно-Морского Флота. 1937–1945. — М., 1977. — С. 22–23.
* Дважды Герои Советского Союза. — М., 1973. — С. 234–235.
* *Елкин А.* Летящие по волнам. — М.: издательство ДОСААФ, 1975.
* Золотые звезды северян. — Изд. 2-е, испр. и доп. — Архангельск: Северо-Западное книжное издательство, 1971. — С. 7-13.
* *Йолтуховский В. М.* Знаменитые люди Северного флота. Биографический словарь (деятели ВМФ, Герои, конструкторы, исследователи Арктики, ученые, педагоги, литераторы, работники культуры). – СПб: Галея Принт, 2008. – 468 с.
* *Козлов И. А., Шломин В. С.* Краснознамённый Северный флот. — 3-е изд., доп. — М.: Воениздат, 1983.
* *Коничев К. И.* Мастер торпедного удара. — Архангельск: Архангельское издательство, 1947.
* *Курочкин А. П., Татаренко В. Т.* Апшеронский меридиан. – Баку: Азернешр, 1989. – С. 131-133.
* Люди бессмертного подвига. 4-е изд., испр. и доп. — М., 1975. — С. 584–593.
* *Матвеев Н. С.* Зарницы в фиордах. — М.: Молодая гвардия, 1971.
* Не просто имя – биография страны. — Книга 2. — Мурманск, 1989.
* Подвиги Героев Советского Союза. — М., 1983. — С. 43–47.
* Словарь биографический морской. — СПб., 2000. — С. 418–419.
* 
* 

Կատեգորիա:1914 ծնունդներ
Կատեգորիա:1982 մահեր
Կատեգորիա:CS1 Russian-language sources (ru)
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության կրկնակի հերոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 4