Տետրահիդրոկանաբինոլ

**Տետրահիդրոկանաբինոլ** (ՏՀԿ) կանաբինոիդ, որը հայտնաբերվում է կանեփի մեջ։ Այն կանեփի հիմնական հոգեմետ բաղադրիչն է և բույսի մեջ նույնականացված առնվազն 113 կանաբինոիդներից մեկը: Թեև ՏՀԿ-ի քիմիական բանաձևը (C21H30O2) նկարագրում է բազմաթիվ իզոմերներ, ՏՀԿ տերմինը սովորաբար վերաբերում է դելտա-9-ՏՀԿ իզոմերին, որի քիմիական անվանումն է (−)-trans-Δ9- տետրահիդրոկանաբինոլ: Այն անգույն յուղ է:

ՏՀԿ-ն, որը դեղագործության մեջ հայտնի է նաև որպես դրոնաբինոլ, բժշկության մեջ օգտագործվում է քիմիաթերապիայով պայմանավորված սրտխառնոցը և ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի հետ կապված անոռեքսիան թեթևացնելու համար: Նաբիքսիմոլսը՝ ՏՀԿ պարունակող բուսական դեղամիջոցը, օգտագործվում է բժշկության մեջ ցրված սկլերոզի ախտանիշների, այդ թվում՝ սպաստիկության և նյարդաբանական ցավի բուժման համար: ՏՀԿ-ն գործում է որպես CB1 և CB2 կանաբինոիդային ընկալիչների մասնակի ագոնիստ:

ՏՀԿ-ն ներմուծվում է օրգանիզմ բերանացի, ինհալացիոն (ներշնչական) կամ տրանսդերմալ (միջմաշկային) եղանակով, ընդ որում՝ կենսամատչելիությունը և ազդեցության սկիզբը տատանվում են կախված ներմուծման ուղուց։ Նյութափոխանակությունը կատարվում է լյարդում՝ վերածվելով ակտիվ և ոչ ակտիվ մետաբոլիտների, նախքան կղանքի և մեզի միջոցով արտազատվելը: Կողմնակի ազդեցությունները ներառում են աչքերի կարմրություն, բերանի չորություն, քնկոտություն, հիշողության վատթարացում, տագնապ և քրոնիկ օգտագործման դեպքում՝ կանաբինոիդային հիպերեմեզիս համախտանիշ: Թեև մարդկանց մոտ գերդոզավորումը հազվադեպ է, ՏՀԿ-ն կարող է փոխազդել այլ դեղամիջոցների հետ և ունի բարդ ֆարմակոկինետիկ պրոֆիլ:

ՏՀԿ-ն տարբեր կերպ է դասակարգվում միջազգային և ԱՄՆ օրենսդրությամբ, իսկ բժշկական կիրառումը հաստատված է բազմաթիվ երկրներում: Հետազոտությունները հաստատում են արդյունավետությունը ցրված սկլերոզի ժամանակ սպաստիկության և կենտրոնական ցավի դեպքում, թեև այլ նյարդաբանական խանգարումների համար ապացույցները սահմանափակ են, իսկ երկարատև բարձր դոզաներով ազդեցությունը պարունակում է թունավորման անորոշ ռիսկեր:

## Բժշկական կիրառություն
ՏՀԿ-ն, որը դեղագործական համատեքստում անվանվում է դրոնաբինոլ, ԱՄՆ-ում կիրառվում է պատիճների կամ լուծույթի տեսքով՝ քիմիաթերապիայով պայմանավորված սրտխառնոցը և փսխումը, ինչպես նաև ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ով հարուցված անոռեքսիան թեթևացնելու համար։

ՏՀԿ-ն նաբիքսիմոլսի ակտիվ բաղադրիչն է։ Այն կանեփի հատուկ էքստրակտ է, որը 2010 թվականին Միացյալ թագավորությունում հաստատվել է որպես բուսական դեղամիջոց՝ բերանի ցողաշիթի տեսքով, ցրված սկլերոզով տառապող մարդկանց համար՝ նյարդաբանական ցավը, սպաստիկությունը, գերակտիվ միզապարկը և այլ ախտանիշները մեղմելու նպատակով։ Նաբիքսիմոլսը (որպես Sativex) Կանադայում հասանելի է որպես դեղատոմսով տրվող դեղամիջոց։ 2021 թվականին նաբիքսիմոլսը հաստատվել է բժշկական օգտագործման համար Ուկրաինայում։

## Կողմնակի ազդեցություններ
ՏՀԿ-ի կողմնակի ազդեցությունները ներառում են աչքերի կարմրություն, բերանի չորություն, քնկոտություն, կարճաժամկետ հիշողության վատթարացում, կենտրոնացման դժվարություն, ատաքսիա (շարժումների կոորդինացիայի խանգարում), ախորժակի բարձրացում, տագնապ, պարանոյա, փսիխոզ (օրինակ՝ հալյուցինացիաներ, զառանցանքներ), մոտիվացիայի անկում և ժամանակի զգացողության խաթարում։

ՏՀԿ-ի քրոնիկ օգտագործումը կարող է հանգեցնել կանաբինոիդային հիպերեմեզիս համախտանիշի, որը ախտաբանական վիճակ է, որը բնութագրվում է պարբերական սրտխառնոցով, փսխումով և որովայնի ցավով, որոնք կարող են պահպանվել ամիսներից մինչև տարիներ՝ օգտագործումը դադարեցնելուց հետո։

## Գերդոզավորում
Մարդկանց համար ՏՀԿ-ի միջին մահացու դոզան լիովին հայտնի չէ, քանի որ առկա են հակասական տվյալներ: 1972 թվականի հետազոտության ընթացքում շներին և կապիկներին տրվել է մինչև 90 մգ/կգ ՏՀԿ՝ առանց որևէ մահացու հետևանքի: Որոշ առնետներ սատկել են 72 ժամվա ընթացքում՝ մինչև 36 մգ/կգ դոզա ստանալուց հետո։ 2014 թվականի դեպքի ուսումնասիրությունը, հիմնվելով երկու առանձին դեպքերի տոքսիկոլոգիական զեկույցների և համապատասխան ցուցումների վրա, մարդկանց համար միջին մահացու դոզան սահմանել է 30 մգ/կգ (2,1 գրամ ՏՀԿ՝ 70 կգ քաշ ունեցող մարդու համար), արձանագրելով սիրտ-անոթային մահ ուսումնասիրված երկու դեպքերից մեկում, որտեղ սուբյեկտը առողջ էր։ Մեկ այլ՝ 1972 թվականի հետազոտություն, մկների և առնետների մոտ ներերակային ՏՀԿ-ի միջին մահացու դոզան սահմանել է 30-40 մգ/կգ։ ԱՄՆ թմրամիջոցների դեմ պայքարի վարչության 2020 թվականին հրապարակված տեղեկագրում նշվում է, որ մարիխուանայի գերդոզավորումից մահվան դեպքեր չեն արձանագրվել։

## Փոխազդեցություններ
ՏՀԿ-ի հետ դեղորայքային փոխազդեցության պաշտոնական հետազոտություններ չեն անցկացվել և դրանք սահմանափակ են։ Հայտնաբերվել է, որ բարբիտուրատ պենտոբարբիտալի կիսատրոհման պարբերությունը ավելանում է չորս ժամով, երբ այն ընդունվում է բերանացի ՏՀԿ-ի հետ միաժամանակ։

## Ֆարմակոլոգիա
### Ազդեցության մեխանիզմ
Δ9-ՏՀԿ-ի ազդեցությունները պայմանավորված են դրա մասնակի ագոնիստական ակտիվությամբ CB1 կանաբինոիդային ընկալիչների( K-i = 40.7 նՄ) նկատմամբ, որոնք տեղակայված են հիմնականում կենտրոնական նյարդային համակարգում և CB2 ընկալիչների (K_i= 36 նՄ) նկատմամբ, որոնք հիմնականում արտահայտված են իմունային համակարգի բջիջներում։ Ուղեղում այս մասնագիտացված կանաբինոիդային ընկալիչների առկայությունը հետազոտողներին դրդել է հայտնաբերել էնդոկանաբինոիդները, ինչպիսիք են անանդամիդը և 2-արախիդոնոիլ գլիցերիդը (2-AG)։

ՏՀԿ-ն լիպոֆիլ մոլեկուլ է և ոչ սպեցիֆիկ կերպով կապվում է ուղեղի և մարմնի տարբեր կառույցների, օրինակ՝ ճարպային հյուսվածքի հետ։ ՏՀԿ-ն, ինչպես նաև ֆենոլային խումբ պարունակող այլ կանաբինոիդներ, օժտված են մեղմ հակաօքսիդանտ ակտիվությամբ, որը բավարար է նեյրոնները օքսիդատիվ սթրեսից պաշտպանելու համար (օրինակ՝ գլյուտամատով հարուցված էքսայտոտոքսիկությունից)։

ՏՀԿ-ն թիրախավորում է ընկալիչները շատ ավելի պակաս ընտրողականությամբ, քան ռետրոգրադ ազդանշանման ժամանակ արտազատվող էնդոկանաբինոիդ մոլեկուլները, քանի որ այս դեղամիջոցն ունի համեմատաբար ցածր խնամակցություն կանաբինոիդային ընկալիչների նկատմամբ: ՏՀԿ-ն սահմանափակ է նաև իր արդյունավետությամբ՝ համեմատած այլ կանաբինոիդների հետ, ինչը պայմանավորված է մասնակի ագոնիստական ակտիվությամբ։ ՏՀԿ-ն, ըստ ամենայնի, հանգեցնում է կանաբինոիդային ընկալիչների ավելի մեծ դաուն-ռեգուլյացիայի (նվազեցման), քան էնդոկանաբինոիդները: Ավելին, կանաբինոիդային ընկալիչների ցածր խտություն ունեցող հատվածներում ՏՀԿ-ն կարող է նույնիսկ հանդես գալ որպես անտագոնիստ այն էնդոգեն ագոնիստների նկատմամբ, որոնք ունեն ընկալիչների վրա ազդելու ավելի մեծ արդյունավետություն: Այնուամենայնիվ, թեև ՏՀԿ-ի նկատմամբ ձևավորվող ֆարմակոդինամիկէ տոլերանտությունը (ընտելացումը) կարող է սահմանափակել որոշակի ազդեցությունների առավելագույն չափը, տվյալները հուշում են, որ այս տոլերանտությունը մեղմում է անցանկալի հետևանքները՝ դրանով իսկ ընդլայնելով դեղամիջոցի թերապևտիկ պատուհանը։

Վերջերս ցույց է տրվել, որ ՏՀԿ-ն հանդիսանում է նաև աուտոտաքսինի մասնակի ինհիբիտոր՝ IC50 of 407 ± 67նՄ ակնհայտ ցուցանիշով աուտոտաքսին-գամմա իզոֆորմի համար։ ՏՀԿ-ն նաև համաբյուրեղացվել է աուտոտաքսինի հետ, ինչը թույլ է տվել վերծանել համալիրի կապող ինտերֆեյսը: Այս արդյունքները բացատում են բորբոքումների և նյարդաբանական հիվանդությունների վրա ՏՀԿ-ի որոշ ազդեցությունները, քանի որ աուտոտաքսինը պատասխանատու է լիզոֆոսֆատիդաթթվի սինթեզի համար, որը բազմաթիվ հիվանդությունների և ֆիզիոլոգիական գործընթացների մեջ ներգրավված կարևոր լիպիդային միջնորդ է: Այնուամենայնիվ, անհրաժեշտ է անցկացնել կլինիկական փորձարկումներ՝ գնահատելու համար բժշկական կանաբիսի օգտագործման ժամանակ ՏՀԿ-ի կողմից աուտոտաքսինի ընկճման նշանակությունը:

### Ֆարմակոկինետիկա
#### Ներծծում
Մեկանգամյա դեղաչափի բերանացի ընդունման դեպքում ՏՀԿ-ն գրեթե ամբողջությամբ ստամոքսաղիքային ուղին ներծծում է։ Այնուամենայնիվ, լյարդում առաջնային անցման մետաբոլիզմի և ՏՀԿ-ի բարձր լիպոֆիլության պատճառով արյան շրջանառությանը հասնում է միայն մոտ 5-20%-ը։ Բերանացի ընդունումից հետո ՏՀԿ-ի և դրա հիմնական ակտիվ մետաբոլիտի՝ 11-հիդրոքսի-THC-ի (11-OH-THC) կոնցենտրացիաները առավելագույնին են հասնում 0,5-ից 4 ժամ հետո, ընդ որում՝ տարբեր դեղաչափերի դեպքում առավելագույնին հասնելու միջին ժամանակը կազմում է 1,0-ից 2,5 ժամ։ Որոշ դեպքերում առավելագույն մակարդակները կարող են չդիտվել մինչև 6 ժամ։ Բերանացի ընդունման դեպքում արյան շրջանառության մեջ ՏՀԿ-ի և 11-հիդրոքսի-ՏՀԿ-ի կոնցենտրացիաները մոտավորապես հավասար են։ 2,5-ից մինչև 10 մգ դեղաչափերի տիրույթում նկատվում է դեղաչափից կախվածության թեթևակի աճ՝ ՏՀԿ-ի առավելագույն մակարդակների և «կորի տակ ընկած մակերեսի» ցուցանիշների առումով։ Ճարպերով հարուստ սնունդը միջինում 4 ժամով հետաձգում է բերանացի ՏՀԿ-ի առավելագույն կոնցենտրացիայի հասնելու ժամանակը և 2,9 անգամ մեծացնում է «կորի տակ ընկած մակերեսի» ազդեցությունը, սակայն առավելագույն կոնցենտրացիաները էապես չեն փոխվում։ Բացի այդ, ճարպոտ սնունդը մեծացնում է ՏՀԿ-ի ներծծումը ավշային համակարգի միջոցով և թույլ է տալիս այն շրջանցել լյարդի առաջնային անցման մետաբոլիզմը։ Հետևաբար, ճարպոտ սնունդը 11-հիդրոքսի-ՏՀԿ-ի մակարդակը բարձրացնում է ընդամենը 25%-ով, և կենսամատչելիության աճի մեծ մասը պայմանավորված է հենց ՏՀԿ-ի մակարդակի բարձրացմամբ։

Ծխելու կամ ինհալացիայի դեպքում ՏՀԿ-ի կենսամատչելիությունը կազմում է մոտավորապես 25%՝ տատանվելով 2%-ից մինչև 56% միջակայքում (թեև առավել հաճախ՝ 10%-ից 35%)։ Այս մեծ միջակայքը և անհատների միջև զգալի տարբերությունները պայմանավորված են այնպիսի գործոններով, ինչպիսիք են արտադրանքի մատրիցը, բոցավառման ջերմաստիճանը և ինհալացիայի դինամիկան (օրինակ՝ ներշնչումների քանակը, տևողությունը և միջակայքերը, շնչառությունը պահելու ժամանակը, ներշնչման խորությունն ու ծավալը, ներշնչվող մասնիկների չափը, թոքերում նստեցման վայրը)։ Ինհալացիայի դեպքում ՏՀԿ-ն հայտնաբերելի է վայրկյանների ընթացքում, իսկ առավելագույն մակարդակին հասնում է 3-ից 10 րոպե հետո։ ՏՀԿ-ի ծխելը կամ ներշնչելը հանգեցնում է արյան մեջ ՏՀԿ-ի և դրա մետաբոլիտների ավելի բարձր մակարդակի և ազդեցության շատ ավելի արագ սկզբի, քան բերանացի ընդունումը։ ՏՀԿ-ի ինհալացիան շրջանցում է լյարդ անցման առաջնային մետաբոլիզմը։ Ծանր օգտագործողների մոտ ինհալացիոն եղանակով ՏՀԿ-ի կենսամատչելիությունն ավելի բարձր է։

ՏՀԿ-ի տրանսդերմալ ներմուծումը սահմանափակված է դրա ծայրահեղ ջրալուծելիության բացակայությամբ։ Մաշկի միջոցով արդյունավետ տեղափոխումը հնարավոր է միայն թափանցելիության խթանիչների կիրառմամբ։ Ինչպես ինհալացիայի դեպքում, ՏՀԿ-ի տրանսդերմալ ներմուծումը ևս խուսափում է լյարդ անցման առաջնային մետաբոլիզմից։

#### Բաշխում
ՏՀԿ-ի բաշխման ծավալը մեծ է և կազմում է մոտավորապես 10 լ/կգ (տիրույթը՝ 4-14 լ/կգ), ինչը պայմանավորված է դրա բարձր լիպոֆիլությամբ։ THC-ի և դրա մետաբոլիտների կապումը պլազմայի սպիտակուցների հետ կազմում է մոտավորապես 95-ից 99%, ընդ որում՝ ՏՀԿ-ն հիմնականում կապվում է լիպոպրոտեինների, և ավելի քիչ չափով՝ ալբումինի հետ։ THC-ն արագորեն բաշխվում է լավ արյունամատակարարվող օրգանների միջև, ինչպիսիք են թոքերը, սիրտը, ուղեղը և լյարդը, այնուհետև հավասարակշռվում է պակաս արյունամատակարարվող հյուսվածքներում։ Իր բարձր ճարպալուծելիության պատճառով այն լայնորեն բաշխվում և կուտակվում է ճարպային հյուսվածքում, որտեղից դանդաղորեն արտազատվում է։ ՏՀԿ-ն ունակ է թափանցել ընկերքով և արտազատվում է դեպի կրծքի կաթի։

#### Նյութափոխանակություն
ՏՀԿ-ի մետաբոլիզմը հիմնականում տեղի է ունենում լյարդում՝ ցիտոքրոմ P450 համակարգի CYP2C9, CYP2C19 և CYP3A4 ֆերմենտների միջոցով։ ՏՀԿ-ի փոխարկման գործում առաջնային դեր են խաղում CYP2C9-ը և CYP3A4-ը։ Ֆարմակոգենոմիկ հետազոտությունները ցույց են տվել, որ բերանացի ընդունված ՏՀԿ-ի ազդեցությունը 2-ից 3 անգամ ավելի ուժեղ է այն անձանց մոտ, ովքեր ունեն CYP2C9 ֆերմենտի ակտիվության նվազման հետ կապված գենետիկ տարբերակներ։ Բերանացի ընդունման դեպքում ՏՀԿ-ն լյարդում ենթարկվում է լայնածավալ մետաբոլիզմի, գլխավորապես՝ հիդրոքսիլացման եղանակով։ ՏՀԿ-ի հիմնական ակտիվ մետաբոլիտը 11-հիդրոքսի-ՏՀԿ-ն (11-OH-THC) է, որը ձևավորվում է CYP2C9-ի միջոցով և օժտված է ՏՀԿ-ին նման հոգեմետ հատկություններով։ Այս մետաբոլիտը հետագայում օքսիդանում է՝ վերածվելով 11-նոր-9-կարբոքսի-ՏՀԿ-ի (THC-COOH): Կենդանիների մոտ հնարավոր է եղել նույնականացնել ՏՀԿ-ի ավելի քան 100 մետաբոլիտ, սակայն 11-OH-THC-ն և THC-COOH-ը հանդիսանում են գերակշռողները։

#### Արտազատում
ՏՀԿ-ի ավելի քան 55%-ը արտազատվում է կղանքի, իսկ մոտավորապես 20%-ը՝ մեզի միջոցով: Մեզի մեջ հիմնական մետաբոլիտներն են գլյուկուրոնաթթվի և 11-OH-THC-ի էսթերը, ինչպես նաև ազատ THC-COOH-ը: Կղանքի մեջ հիմնականում հայտնաբերվել է 11-OH-THC։

ՏՀԿ-ի կիսատրոհման պարբերության գնահատականները տատանվում են։ Պոպուլյացիոն ֆարմակոկինետիկ հետազոտություններից մեկի համաձայն՝ ՏՀԿ-ն ունի 6 րոպե տևողությամբ արագ նախնական կիսատրոհման պարբերություն և 22 ժամ տևողությամբ երկարատև վերջնական կիսատրոհման պարբերություն։ Ընդհակառակը դրոնաբինոլի համար սննդի և դեղերի վարչության կողմից հաստատված պիտակը նշում է 4 ժամ տևողությամբ նախնական կիսատրոհման պարբերություն և 25-ից 36 ժամ տևողությամբ վերջնական պարբերություն։ Բազմաթիվ հետազոտություններ նշում են ՏՀԿ-ի արտազատման կիսատրոհման պարբերությունը 20-ից 30 ժամվա միջակայքում։ 11-հիդրոքսի-ՏՀԿ-ն, ըստ ամենայնի, ունի ՏՀԿ-ին նման վերջնական կիսատրոհման պարբերություն, օրինակ՝ հետազոտություններից մեկում այն կազմել է 12-ից 36 ժամ՝ ՏՀԿ-ի 25-ից 36 ժամվա փոխարեն։ ՏՀԿ-ի կիսատրոհման պարբերությունն ավելի երկար է մշտական օգտագործողների մոտ: Սա կարող է պայմանավորված լինել օրինակ ճարպային հյուսվածքներից դանդաղ վերաբաշխմամբ, որտեղ ՏՀԿ-ն կուտակվում է պարբերական օգտագործման դեպքում։

## Կապակցված միացությունների ցանկ

## Քիմիա
ՏՀԿ-ն մոլեկուլ է, որը համակցում է պոլիկետիդները (ստացված ացետիլ-CoA-ից) և տերպենոիդները (ստացված իզոպրենիլպիրոֆոսֆատից): Այն հիդրոֆոբ է՝ ջրում շատ ցածր լուծելիությամբ, սակայն լավ լուծվում է բազմաթիվ օրգանական լուծիչներում։ Որպես ֆիտոքիմիական նյութ ենթադրվում է, որ ՏՀԿ-ն ներգրավված է բույսի էվոլյուցիոն ադապտացիայի մեջ՝ ընդդեմ միջատների հարձակման, ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման և շրջակա միջավայրի սթրեսի։

ՏՀԿ-ի ստացման մասին զեկուցվել է JACS-ում 1965 թվականին: Այդ ընթացակարգը պահանջում էր նախնական կարբոնիլի վրա ներմոլեկուլային ալկիլ լիթիումային հարձակում՝ միաձուլված օղակներ ձևավորելու համար և տոզիլ քլորիդով միջնորդավորված եթերի առաջացում։

### Կենսասինթեզ
Կանեփ բույսի մեջ ՏՀԿ-ն հիմնականում հանդես է գալիս որպես տետրահիդրոկանաբինոլաթթու (THCA, 2-COOH-THC): Գերանիլ պիրոֆոսֆատը և օլիվետոլաթթուն փոխազդում են՝ ֆերմենտով կատալիզվելով, կանաբիգերոլաթթու արտադրելու համար, որը ցիկլացվում է ՏՀԿ թթվի սինթազ ֆերմենտի միջոցով՝ առաջացնելով տետրահիդրոկանաբիվարին: Ժամանակի ընթացքում կամ տաքացման արդյունքում տետրահիդրոկանաբիվարինԸ դեկարբոքսիլացվում է՝ արտադրելով ՏՀԿ։ Տետրահիդրոկանաբիվարինի կենսասինթեզի ուղին նման է այն գործընթացին, որն արտադրում է դառը թթու հումուլոնը (գարեջրի ծաղիկ): Այն կարող է արտադրվել նաև գենետիկորեն ձևափոխված խմորասնկերի մեջ։

: ձախից|class=skin-invert-image|մինի|600x600փքս|ՏՀԿ-ի կենսասինթեզ

## Պատմություն
Կանաբիդիոլը անջատել և նույնականացրել է *Cannabis sativa*-ից 1940 թվականին Ռոջեր Ադամսը, որը նաև առաջինն է եղել, որ 1942 թվականին փաստաթղթավորեց ՏՀԿ-ի (թե՛ Դելտա-9-ՏՀԿ-ի և թե՛ Դելտա-8-ՏՀԿ-ի) սինթեզը՝ կանաբիդիոլի թթվային հիմքով ցիկլացման միջոցով: ՏՀԿ-ն առաջին անգամ կանեփից անջատել է Ռաֆայել Մեշուլամը և Եհիել Գաոնին 1964 թվականին։

## Հասարակություն և մշակոյթ
### Համեմատություններ բժշկական կաննաբիսի հետ
Կանեփի էգ բույսերը պարունակում են առնվազն 113 կանաբինոիդներ, ներառյալ կանաբիդիոլը, որը համարվում է հիմնական հակացնցումային միջոցը և օգնում է ցրված սկլերոզով տառապող մարդկանց, և կանաբիքրոմենը՝ հակաբորբոքային միջոց, որը կարող է նպաստել կանեփի ցավազրկող ազդեցությանը։

### Դեղորայքային թեստավորում
ՏՀԿ-ն և դրա 11-OH-THC ու THC-COOH մետաբոլիտները կարող են հայտնաբերվել և քանակապես չափվել արյան, մեզի, մազերի, թքի կամ քրտինքի մեջ՝ օգտագործելով իմունային անալիզի և քրոմատոգրաֆիկ մեթոդների համակցությունը՝ որպես թմրամիջոցների օգտագործման թեստավորման ծրագրի կամ դատաբժշկական փորձաքննության մաս։ Ընթացիկ հետազոտություններ են տարվում արտաշնչվող օդի մեջ ՏՀԿ-ն հայտնաբերող սարքեր ստեղծելու ուղղությամբ։

### Կարգավորում
ՏՀԿ-ն, իր կրկնակի կապի իզոմերների և դրանց ստերեոիզոմերների հետ միասին հանդիսանում է ՄԱԿ-ի «Հոգեմետ նյութերի մասին» կոնվենցիայով հսկվող ընդամենը երեք կանաբինոիդներից մեկը (մյուս երկուսը դիմեթիլհեպտիլպիրանը և պարահեքսիլն են): 1971 թվականին այն ընդգրկված է եղել I ցուցակում, սակայն 1991 թվականին, ԱՀԿ-ի հանձնարարականով, վերադասակարգվեց II ցուցակում: Հետագա ուսումնասիրությունների հիման վրա ԱՀԿ-ն առաջարկել է վերադասակարգել այն ավելի մեղմ՝ III Ցուցակում։ Կանեփը՝ որպես բույս, կարգավորվում է «Թմրամիջոցների մասին» միասնական կոնվենցիայով (I և IV Ցուցակներ): ԱՄՆ դաշնային օրենսդրությամբ («Վերահսկվող նյութերի մասին» օրենք), այն դեռևս նշված է I ցուցակում՝ «ընդունված բժշկական կիրառման բացակայության» և «անվտանգության երաշխիքների բացակայության» հիմնավորմամբ: Այնուամենայնիվ, դրոնաբինոլը՝ ՏՀԿ-ի դեղագործական ձևը, հաստատվել է Սննդի և դեղերի վարչության                 կողմից որպես ախորժակը խթանող միջոց ՁԻԱՀ-ով տառապողների համար և որպես հակափսխեցուցիչ միջոց քիմիաթերապիա ստացողների համար՝ «Marinol» և «Syndros» առևտրային անուններով։

2003 թվականին Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության թմրամիջոցների կախվածության հարցերով փորձագիտական ​​կոմիտեն առաջարկեց ՏՀԿ-ն տեղափոխել կոնվենցիայի IV ցուցակ՝ վկայակոչելով դրա բժշկական կիրառությունները և չարաշահման ու կախվածության առաջացման ցածր պոտենցիալը։ 2019 թվականին կոմիտեն առաջարկեց Δ9-THC-ն տեղափոխել 1961 թվականի «Թմրամիջոցների մասին» միասնական կոնվենցիայի I ցուցակ, սակայն դրա առաջարկները մերժվեցին Միավորված ազգերի կազմակերպության թմրամիջոցների հարցերով հանձնաժողովի կողմից։

#### Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
2023 թվականի դրությամբ՝ 38 նահանգ, չորս տարածք և Կոլումբիայի շրջանը թույլատրում են կաննաբիսի բժշկական օգտագործումը (որտեղ ՏՀԿ-ն հիմնական հոգեմետ բաղադրիչն է), բացառությամբ Ջորջիա, Այդահո, Ինդիանա, Այովա, Կանզաս, Նեբրասկա, Հյուսիսային Կարոլինա, Հարավային Կարոլինա, Թենեսի, Տեխաս, Վիսկոնսին և Վայոմինգ նահանգների։ 2022 թվականի դրությամբ՝ դաշնային կառավարությունը կանեփը պահպանում է որպես I ցուցակի վերահսկվող նյութ, մինչդեռ դրոնաբինոլը դասակարգվում է որպես III ցուցակի նյութ՝ պատիճների տեսքով (Marinol) և II ցուցակի նյութ՝ բերանացի ընդունման հեղուկի տեսքով (Syndros)։

#### Կանադա
2018 թվականի հոկտեմբերի դրությամբ, երբ Կանադայում օրինականացվեց կաննաբիսի ժամանցային օգտագործումը, հաստատվեցին շուրջ 220 սննդային հավելումներ և 19 անասնաբուժական առողջապահական արտադրատեսակներ, որոնք պարունակում են ոչ ավել, քան 10 միլիոներորդական մաս ՏՀԿ էքստրակտ՝ թեթև հիվանդությունների բուժման ընդհանուր առողջապահական նշանակությամբ։

## Հետազոտություն
2014 թվականի ապրիլին Նյարդաբանության ամերիկյան ակադեմիան հայտնաբերել է ապացույցներ, որոնք հաստատում են կաննաբիսի էքստրակտների արդյունավետությունը ցրված սկլերոզի որոշակի ախտանիշների և ցավի բուժման հարցում, սակայն ապացույցները բավարար չէին մի շարք այլ նյարդաբանական հիվանդությունների բուժման արդյունավետությունը որոշելու համար։ 2015 թվականի վերանայումը հաստատել է, որ բժշկական մարիխուանան արդյունավետ է սպաստիկության և քրոնիկ ցավի բուժման համար, սակայն առաջացրել է բազմաթիվ կարճատև անցանկալի երևույթներ, օրինակ՝ գլխապտույտ։

### Ցրված սկլերոզի ախտանիշներ
* **Սպաստիկություն.** Ելնելով երեք բարձրորակ և հինգ ցածրորակ փորձարկումների արդյունքներից՝ կաննաբիսի բերանացի էքստրակտը գնահատվել է որպես արդյունավետ, իսկ ՏՀԿ-ն՝ հավանաբար արդյունավետ՝ մարդկանց սուբյեկտիվ զգացողությունները բարելավելու համար: Կաննաբիսի բերանացի էքստրակտը և ՏՀԿ-ն երկուսն էլ գնահատվել են որպես հնարավոր արդյունավետ՝ սպաստիկության օբյեկտիվ չափումները բարելավելու համար։ Նաբիքսիմոլսը, հավանաբար, արդյունավետորեն նվազեցնում է սպաստիկության ծանրությունը կարճաժամկետ հեռանկարում։
* **Կենտրոնական միջնորդավորված ցավ և ցավոտ սպազմեր.** Հիմնվելով չորս բարձրորակ և չորս ցածրորակ փորձարկումների արդյունքների վրա՝ կաննաբիսի բերանացի էքստրակտը գնահատվել է որպես արդյունավետ, իսկ ՏՀԿ-ն՝ հավանաբար արդյունավետ՝ կենտրոնական ցավի և ցավոտ սպազմերի բուժման գործում։
* **Միզապարկի դիսֆունկցիա.** Հիմնվելով մեկ բարձրորակ հետազոտության վրա՝ կաննաբիսի բերանացի էքստրակտը և ՏՀԿ-ն գնահատվել են որպես հավանաբար անարդյունավետ՝ ցրված սկլերոզի ժամանակ միզապարկի հետ կապված գանգատների վերահսկման համար։

### Նեյրոդեգեներատիվ խանգարումներ
* **Հանթինգթոնի հիվանդություն.** Հնարավոր չէր հանգել որևէ հավաստի եզրակացության THC-ի կամ կանեփի բերանացի էքստրակտի արդյունավետության վերաբերյալ՝ Հանթինգթոնի հիվանդության ախտանիշների բուժման գործում, քանի որ առկա փորձարկումները չափազանց փոքրածավալ էին որևէ տարբերություն հուսալիորեն հայտնաբերելու համար։
* **Պարկինսոնի հիվանդություն.** Հիմնվելով մեկ հետազոտության վրա՝ կաննաբիսի բերանացի էքստրակտը գնահատվել է հավանաբար անարդյունավետ՝ Պարկինսոնի հիվանդության ժամանակ լևոդոպայով հարուցված դիսկինեզիայի բուժման համար։
* **Ալցհայմերի հիվանդություն.** 2009 թվականի Քոքրեյնյան վերանայումը հայտնաբերել է անբավարար ապացույցներ՝ եզրակացնելու, թե արդյոք կանեփի արտադրանքները որևէ օգտակարություն ունեն Ալցհայմերի հիվանդության բուժման մեջ։

### Այլ նյարդաբանական խնդիրներ
* **Ալցհայմերի հիվանդություն.** 2009 թվականի Քոքրեյնյան վերանայումը հայտնաբերել է անբավարար ապացույցներ՝ եզրակացնելու, թե արդյոք կաննաբիսի արտադրանքները որևէ օգտակարություն ունեն Ալցհայմերի հիվանդության բուժման մեջ։
* **Պարանոցային դիստոնիա.** Անբավարար տվյալներ են եղել՝ գնահատելու ԹՏՀ-ի կամ կանեփի բերանացի էքստրակտի արդյունավետությունը պարանոցային դիստոնիայի բուժման գործում։

### Թունավորման հնարավորություն
Նախնական հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ՏՀԿ-ի բարձր դեղաչափերի երկարատև ազդեցությունը կարող է խաթարել քրոմոսոմային կայունությունը, ինչը կարող է ժառանգաբար փոխանցվել որպես բջջային անկայունության և քաղցկեղի առաջացման ռիսկի վրա ազդող գործոն: ՏՀԿ-ի քաղցկեղածին լինելը այսպես կոչված «ծանր օգտագործողների» հետազոտված պոպուլյացիաներում մնում է կասկածելի՝ տարբեր փոփոխականների պատճառով, որոնցից ամենանշանակալին ծխախոտի միաժամանակյա օգտագործումն է։

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Թմրամիջոցներ
Կատեգորիա:Կաննաբինոիդներ
Կատեգորիա:Հետերոցիկլային միացություններ
Կատեգորիա:Հոգեակտիվ դեղեր
Կատեգորիա:Ցավազրկող դեղամիջոցներ