Վրացերեն

**Վրացերեն** (ինքնանվանում՝ ქართული ენა ― քարթուլի էնա), քարթվելական լեզվախմբին պատկանող լեզու։ Վրաստանի պաշտոնականն լեզուն և Կովկասի որոշ ազգությունների գրական լեզուն։

Վրացերեն խոսում է մոտավորապես 5 միլիոն մարդ Վրաստանում և մի քանի հազարը՝ այլ երկրներում, հիմնականում Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում, Հունաստան, Իրանում և Թուրքիայում։

## Դասակարգում
Վրացերենը Քարթվելական լեզվաընտանիքի առաջատար լեզուն է, որի մեջ են մտնում նաև սվաներենը, մեգրելերենը և լազերենը։

## Պատմություն
Հետազոտությունները հանգեցրել են այն ենթադրության, որ մ․ թ․ ա․ II հազարամյակի սկզբներին գոյություն է ունեցել մեկ ընդհանուր լեզու։ Վերջինս պայմանականորեն անվանում են նախաքարթվելական։

Վրացերենի զարգացումը բաժանվում է հետևյալ ժամանակաշրջանների.
* հին 5 - 11 դարերից,
* միջին 12 - 18 դարերից
* նոր 19 դարից։

## Բարբառներ
Վրացերենը ունի մի քանի բարբառներ, որոնց տարբերությունը շատ չնչին է.
* քարթլիի
* կախեթիի
* իմերեթիի
* գուրիայի
* փշավի
* ռաչինի
* աջարիայի
* խևսուրի
* թուշիի և այլ։

Վրացերեն բարբառների թվին է պատկանում նաև հրեա-վրացական բարբառը, որով խոսում են վրաստանաբնակ հրեաները, նրանց այն մասը, որն այժմ բնակվում է Իսրայելում։ Ընդհանուր առմամբ՝ մոտավորապես 85.000 մարդ։

## Քերականություն

### Բառակազմություն

### Թվական Անուններ
Վրացերենի մեջ թվերի անունները կառուցվում են պարզ անուններից, որոնք տասներկուսն են՝ 1-ერთი (էրթի), 2-ორი (օրի), 3-სამი (սամի), 4-ოთხი (օթխի), 5-ხუთი (խութի), 6-ექვსი (էքվսի), 7-შვიდი (շվիդի), 8-რვა (րվա), 9-ცხრა (ցխրա), 10-ათი (աթի), 20-ოცი (օցի) և 100-ასი (ասի)։

11-ից մինչև 19 թվերի անունները կազմվում են 1-ից մինչև 9 թվերի անուններին կցելով. առջևից՝ **թ** («աթիի» կրճատ ձևը) և ետևից՝ մետի (=ավելի)։ Որոշ պարագաներին նախածանցված **թ**-ն արմատական թվականի առաջին բաղաձայնի հետ միաձուլելով ձևավորում է մի նոր բաղաձայն՝ թ+ս→ց, թ+շ→չ, թ+ց→ց, կամ առաջ է բերում արմատի առաջին բաղաձայնների փոխատեղություն՝ թ+րվ→թվր։ 11-თერთმეტი (թերթմետի), 12-თორმეტი (թորմետի), 13-ცამეტი (ցամետի), 14-თოთხმეტი (թոթխմետի), 15-თხუთმეტი (թխութմետի), 16-თექვსმეტი (թեքվսմետի), 17-ჩვიდმეტი (չվիդմետի), 18-თვრამეტი (թվրամետի) և 19-ცხრამეტი (ցխրամետի)։

#### Շաբաթվա անունները
Շաբաթվա առաջին չորս օրերի անունների կառուցվածքը նմանվում է նույն հայերենին՝

* երկուշաբթի-ორშაბათი (օրշաբաթի)
* երեքշաբթի-სამშაბათი (սամշաբաթի)
* չորեքշաբթի-ოთხშაბათი (օթխշաբաթի)
* հինգշաբթի-ხუთშაბათი (խութշաբաթի)

### Գոյական Անուններ
Գոյականների ժամանակային կամ տարածական կապերը արտահայտելու համար կիրառվում են ածանցներ ու կապային բառեր, որոնք ունեն իրենց նշանակությունները՝

* *-վիթ*՝ պես, նման (բավշվի**վիթ**՝ երեխայի նման)
* *-զե*՝ վրա
* *-թան*՝ քովը
* *-թան էրթադ*՝ հետ, միասին (դեդաս**թան էրթադ**՝ մայրիկի հետ միասին)
* *-շի*՝ մեջ, ներս (քալաք**շի**՝ քաղաքի մեջ)
* *-դան*՝ (որևէ մի տեղ)-էն
* *-գան*՝ (որևէ մի անձ, առարկայ)-էն
* *գամո*՝ պատճառով (շենս **գամո**՝ քո պատճառով)
* *գարդա*՝ բացի
* *գարեշե*՝ առանց (մշոբլեբիս **գարեշե**՝ առանց ծնողների)
* *-թվիս*՝ համար (մեգոբրեբիս**թվիս**՝ ընկերների համար)
* *միեր*՝ (միջոց)-ով
* *մագիվրադ*՝ փոխարեն
* *միուխեդավադ*՝ չնայած
* *շեսախեբ՝* մասին
**շեմդեգ*՝ հետո
* *-ծին*՝ առաջ, միջև, դիմաց
* *-մդե*՝ մինչև (խվալա**մդե**՝ մինչև վաղը)

### Դերանուններ
Աղյուսակի մեջ բերված են բոլոր վեց անձնական դերանունների խոնարհումները՝

## Հոլովներ

## Տես նաև
* Վրացական այբուբեն
* Ամիրանդարեջանիանի
* Քարթվելական լեզուներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Վրացերենի դասընթաց (հնչյունաբանություն, բառագիտություն, ձևաբանություն)

Կատեգորիա:Վրացերեն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեզուներ
Կատեգորիա:Վրաստանի լեզուներ