open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Էստոնական երգի փառատոն

մինի|աջից|200px|Էստոնական երգի 25-րդ փառատոնի բացումից առաջ (2009) Տալլինի երգի փառատոնի հրապարակում
**Էստոնական երգի փառատոն** (), աշխարհի խոշորագույն երաժշտական փառատոններից, որին մասնակցում են սիրողական երգչախմբեր։ Այս փառատոնը համարվում է մարդկության՝ բանավոր և ոչ նյութական մշակույթի գլուխգործոցներից մեկը։ Փառատոնն անցկացվում է հինգ տարին մեկ՝ հուլիսի ամսին, Տալլինի Երգի փառատոնի հրապարակում(Lauluväljak)։

Միասնական երգչախմբի կազմի մեջ սովորաբար մտնում են շուրջ 30000 երգիչներ, որոնք ելույթ են ունենում 80000 հանդիսատեսի առաջ։

մինի|աջից|200px|Էստոնական երգի 8-րդ փառատոնը (1923)

## Պատմություն
Էստոնական երգի փառատոնը ծնունդ է առել Էստոնիայի ազգային վերածննդի տարիներին։ Էստոնական երգի առաջին փառատոնն անցկացվել է 1869 թվականի ամռանը Տարտու քաղաքում։ Առաջին փառատոնի կազմակերպիչներից էր Յոհան Վոլդեմար Յանսենը։ Առաջին երեք փառատոններին մասնակցել են միայն տղամարդկանց երգչախմբեր ու փողային նվագախմբեր։ Առաջին փառատոնին մասնակցել են 822 երգիչներ ու 56 նվագողներ։ Սկսած չորրորդ փառատոնից՝ մասնակցում են նաև երկսեռ երգչախմբեր։ 1896 թվականին, երբ անցկացվում էր վեցերորդ փառատոնը, այն տեղափոխվել է Տալլին։
մինի|աջից|200px|Էստոնական երգի 25-րդ փառատոնը (2009)
1923 թ.` ութերորդ փառատոնի անցկացման ժամանակ, սկիզբ է դրվել փառատոնը հինգ տարին մեկ անցկացնելու ավանդույթին։ 1943 թվականին Էստոնական երգի փառատոնը չի անցկացվել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի պատճառով։ Փառատոնի պատմության մեջ դա միակ դեպք է, որ միջացառումը տեղի չի ունեցել։
մինի|աջից|200px|Էստոնական երգի 25-րդ փառատոնը (2009)

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք
*Մշակութային ինքնություն, ազգայնականություն և փոփոխություններ երաժշտական ավանդույթներում 
*Էստոնական երգի փառատոն  
*Պարի փառատոն  
*Էստոնական պանկ երգի փառատոն
*Էստոնական երգի փառատոնի համայնապատկեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1868 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Էստոնական երաժշտություն
Կատեգորիա:Էստոնիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Մարդկության բանավոր և ոչ նյութական ժառանգության գլուխգործոցներ
Մեքսիկական գայլ

Մեքսիկական գայլը (լատիներեն՝ Canis lupus baileyi) Հյուսիսային Ամերիկայում ապրող գորշ գայլի տարատեսակներից և համարվում է այդ տարածաշրջանի ամենաքիչ հանդիպվող գայլը։

## Բնութագիր
thumb|left|200px|Մեքսիկական գայլ

Մեքսիկական գայլը Հյուսիսային Ամերիկայում ապրող չափսերով ամենափոքր գայլն է։ Նրա մարմնի մաքսիմալ երկարությունը 1 5 մետր է, իսկ բարձրությունը՝ մոտ 80 սմ։ Քաշը 27-37 կիլոգրամ է։ Իր չափսերով այս գայլը նմանվում է գերմանական հովվաշանը։ 
Եվրոպական գայլերից այս գայլը տարբերվում է իր ավելի լայն գլխով, ավելի կարճ պոչով և ավելի երկար ականջներով։

## Քանակը

Մեքսիկական գայլերը համարվում են վտանգի տակ գտնվող տեսակ։ Նախորդ դարում այս կենդանիների թիվը կտրուկ նվազել է։ Կատարվում են տարբեր բարեգործական և կենդանիների պաշտպանական շարժումներ, որոնց հիմնական նպատակը այս գայլերի թիվը փոքր-ինչ շատացնելն է։

Կատեգորիա:Գայլեր
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Վալաստե (ջրվեժ)

մինի|աջից|200px|Վալաստե ջրվեժն ամռանը

**Վալաստե** (), Էստոնիայի և Մերձբալթիկայի ամենաբարձր ջրվեժը (ջրվեժի բարձրությունը 30.5մ է)։ 1996 թ. Գիտությունների ակադեմիայի հանձնաժողովը ջրվեժը հայտարարել է բնական ժառանգություն և Էստոնիայի խորհրդանիշերից մեկը։

Վալաստե ջրվեժը տեղակայված է Իդա-Վիրումա կոմսության տարածքում՝ Օնտիկա և Վալաստե բնակավայրերի միջև։ Ջրվեժն առաջացել է արհեստական հոսանքից, որն օգտագործվում է դաշտերից ավելորդ ջուրը հեռացնելու նպատակով։ Խիստ ձմեռներին ջրվեժը սառչում է։

Վալաստե ջրվեժը Էստոնիայի ամենահայտնի տեսարժան վայրերից մեկն է։ Զբոսաշրջիկների համար կառուցվել է դիտահարթակ, որը թույլ է տալիս ավելի մոտիկից դիտել ջրվեժը։

## Պատկերասրահ
Պատկեր:Valaste falls 1.jpg|Վալաստե ջրվեժը ձմռանը

Պատկեր:Valasteoja1.jpg|Դիտահարթակ
Պատկեր:Valaste falls 5.jpg
Պատկեր:Valaste falls 3.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վալաստե ջրվեժը 
* Վալաստե ջրվեժը
* Վալստե ջրվեժը և վտանգավոր վայրէջք դեպի ծով

Կատեգորիա:Էստոնիայի ջրվեժներ
Կատեգորիա:Ջրվեժներ այբբենական կարգով
Բարիոն

**Բարիոն** ( - ծանր), պրոտոնից ոչ թեթև, կիսամբողջ սպինով ուժեղ փոխազդեցության տարրական մասնիկների՝ հադրոնների խումբ։ Այդ խմբին են պատկանում պրոտոնը, նեյտրոնը, հիպերոնները, ինչպես նաև բարիոնային ռեզոնանսները։ Բարիոնին համապատասխան հակամասնիկները կոչվում են հակաբարիոններ։ Փորձնական տվյալների հիման վրա յուրաքանչյուր բարիոնին վերագրվում է հատուկ քվանտային թիվ՝ բարիոնային լիցք։ Եթե ընդունենք, որ բոլոր բարիոնների բարիոնային լիցքը հավասար է +1-ի, բոլոր հակաբարիոններինը՝ -1-ի, իսկ մնացած հադրոններինը՝ 0-ի, ապա կարելի է ձևակերպել բարիոնային լիցքի պահպանման օրենքը, ըստ որի, ցանկացած մեկուսացված համակարգի գումարային բարիոնային լիցքը (համակարգի բարիոնների և հակաբարիոնների քանակների տարբերությունը) մնում է հաստատուն։ Ըստ մյուս քվանտային թվերի (սպին, զույգություն և այլն), բարիոնի խումբն իր հերթին բաժանվում է համապատասխան ենթախմբերի՝ իզոտոպիկ և ունիտար մուլտիպլետների։

## Տես նաև
* Մեծ հադրոնային բախիչ

Կատեգորիա:Բարիոններ
Կրետներ

250px|մինի|աջից
Սա թաղանթաթևավոր խայթող միջատների (բացառությամբ մեղուների և մրջյունների) ընտանիքների ընդհանուր անվանումն է։ Առավել հայտնի է ծալկաթև կրետների ընտանիքը, որը բաժանվում է 2 ենթաընտանիքի՝ հասարակական և միայնակ։ Հայտնի է կրետների 20 հզ. տեսակ։ Տարածված են առավելապես արևադարձային երկրներում։ Հայաստանում լայնորեն տարածված է արևելյան ձիաստացը։ Կրետներն ունեն ծնկաձև բեղիկներ և 2 զույգ թաղանթաթևեր։ 
Կրետները միջին և խոշոր չափերի միջատներ են (երկարությունը՝ մինչև 40 մմ)՝ կրծքի և փորիկի միջև ցայտուն արտահայտված ցողունով։ Ունեն սև ու ոսկեգույն գունավորում։ Կրետի մեջքը բարակ է, իրանը՝ նուրբ ու բարեկազմ։ Փորիկի ծայրին թաքնված սուր խայթը նրանց զենքն է։ 2 զույգ թաղանթաթևերը նրանց օգնում են կտրել անցնել երկար տարածություններ և արագորեն փոխել թռիչքի ուղղությունը։ Թռչում կամ բույն են հյուսում խմբերով։ Եթե մեկը պատահմամբ կամ դիտավորյալ քանդում է կրետների բույնը, ապա նրանք բվվոցով վրա են պրծնում ու խայթում։ Նրանց խայթիչի հետ կապված են թունավոր գեղձերը, դրա համար էլ խայթած տեղը խիստ այտուցվում է, որն ուղեկցվում է այրող ցավով, գերզգայունության դեպքում հնարավոր է անաֆիլաքսային շոկ։ Մանր կենդանիները կրետի խայթոցից կարող են նույնիսկ սատկել։

## Կրետների բույնը
Կրետներն իրենց բույնը հյուսում են ձեղնահարկերում, ծառերի կամ թփերի ոստերին, փչակներում։ Կրետները բույն պատրաստելու համար դանդաղ սողում են չոր փայտի վրայով ու ծնոտներով կրծոտում այն, ապա կրծոտած թեփը խառնելով սեփական լորձին՝ շարում են բնի պատերը։ Որոշ ժամանակ անց կրետի պատրաստած «գավաթիկում» հայտնըվում են ձվիկներ, ապա գավաթիկի եզրերը ծալվում են, և այլևս չի երևում, թե ինչ է կատարվում այնտեղ։ Աշնան սկզբին բույնը դառնում է բռնցքաչափ։ Լսվում է ծանոթ բվվոցը, և բնից մեկը մյուսի հետևից դուրս են թռչում տասնյակ կրետներ. այդպես ծնունդ է առնում նոր սերունդը։ Կրետները թրթուրներին կերակրում են իրենց ծամած միջատներով։ 
Հետաքրքիր է միայնակ կրետի ապրելակերպը։ Նրբագեղ, նեղ ու մուգ փորիկով ամոֆիլա կրետն իր բույնը փորում է հողի մեջ և նախքան ձվադրելը փխրուն հողում գտնում է գիշերաթիթեռի հարսնյակ, խայթով շեշտակի հարվածում է նրա նյարդային կենտրոնին, որից հարսնյակը կորցնում է շարժունակությունն ու զգայունությունը, բայց ողջ է մնում։ Ապա կրետը նրան քարշ տալով բերում է բույնը և այդպիսով սնունդ պաշարում ապագա թրթուրի համար։ 
Կրետները հրաշալի որսորդներ են։ Նրանցից շատերն օգտակար են։ Բեմբեքս տեսակի կրետները, օրինակ, որսում են հոտերի շուրջը պտտվող ճանճերին ու պիծակներին։ Նրանք իրենց թրթուրների համար կեր չեն պաշարում, այլ թարմ սնունդ են տանում բույն։ Միայն մի թրթուրի համար բեմբեքս կրետը 14–15 օրում (թրթուրային շրջան) որսում է 50–80 միջատ։ 
## Կրետի խայթոցը
Կրետի խայթոցի դեպքում անհրաժեշտ է անմիջապես հանել խայթիչը և վերքը լվանալ էթիլ-կամ անուշադրի սպիրտով։ Ցավը մեղմացնում են կապարային թրջոցները։ Առավել վտանգավոր է, երբ թունավոր կրետները խայթում են բերանի լորձաթաղանթը. այդ դեպքում առաջացած այտուցը կարող է տարածվել բկանցքի ու կոկորդի վրա և առաջացնել շնչահեղձություն։ Ուստի կրետի խայթոցի դեպքում անհրաժեշտ է անհապաղ դիմել բժշկի։
## Պահեստարան

Պատկեր:Vespula germanica Horizontalview Richard Bartz.jpg
Պատկեր:Image-Vespula germanica Head Richard Bartz.jpg
Պատկեր:3 wasp 2007-04-25.jpg
Պատկեր:Oriental Wasp - Head.jpg
Պատկեր:Sceliphron caementarium.jpg


Կատեգորիա:Թաղանթաթևավորներ
Գուստավ Էռնեսաքս

**Գուստավ Գուստավի Էռնեսաքս** (, ), էստոնացի կոմպոզիտոր, երգչախմբի խմբավար, մանկավարժ, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1974), ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1956), Լենինյան (1970) և Ստալինյան երկու մրցանակների (1947, 1951) դափնեկիր։ Էստոնական ԽՍՀ հիմնի հեղինակ։

## Կենսագրություն
Գուստավ Էռնեսաքսը ծնվել է Պերիլա գյուղում։ Ուսանել է Տալլինի կոնսերվատորիայում։ Նրա դասախոսներից են եղել Յուհան Աավիկն ու Արթուր Կապպը։ 1937 թվականին սկսել է դասավանդել նույն կոնսերվատորիայում։ 1945 թվականից Տալլինի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր է։ 1944 թվականին հիմնել է Էստոնիայի պետական ակադեմիական արական երգչախումբը և մինչև 1975 թվականը գլխավորել է այն։ Այդ ժամանակաշրջանում երգչախումբը մեծ ճանաչում է ձեռք բերել ԽՍՀՄ-ում։

Կոմպոզիտորական ու դիրիժորական գործունեությանը զուգահեռ Էռնեսաքսը նաև եղել է Տալլինում հինգ տարին մեկ անցկացվող Երգի փառատոնի կազմակերպիչներից։

Էռնեսաքսի ստեղծագործություններից առավել հայտնի են նրա երգերը, այդ թվում՝ «Իմ հայրենիք, իմ սեր» («Mu isamaa on minu arm») երգը։ Էռնեսաքսը մի շարք օպերաների («Կախարդված լիճը», «Փոթորիկների ափը» և այլն), դրամատիկական ներկայացումների ու ֆիլմերի երաժշտությունների հեղինակ է։ Իր ստեղծագործություններում նա հաճախ է օգտագործել ժողովրդական մեղեդիներ։
մինի|ձախից|Գուստավ Էռնեսաքսի գերեզմանը

## Մրցանակներ և պարգևներ
* Էստոնիայի Կարմիր խաչի շքանշան 5-րդ կարգի (1938)
* Էստոնական ԽՍՀ-ի մշակույթի վաստակավոր արտիստ (1942)
* Էստոնական ԽՍՀ-ի ժողովրդական արտիստ (1947)
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1956)
* Էստոնական ԽՍՀ պետական մրցանակ (1947, 1948, 1949, 1950, 1959, 1965)
* Ստալինյան երկրորդ կարգի մրցանակ (1947)
* Ստալինյան երրորդ կարգի մրցանակ (1951) — շնորհվել է «Փոթորիկների ափ» օպերայի համար (1949)
* Լենինյան մրցանակ (1970)
* Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1974)
* Լենինի երեք շքանշաններ (1951, 1967, 1974)
* Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան (1978)
* Մեդալներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *V. Viires*։ Gustav Ernesaks, Tallinn, 1983
* Էստոնական կենսագրական բառառան, Տալլին, 2002.

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրությունը КИНО-ТЕАТР կայքում
* Էստոնական նամականիշ՝ նվիրված Գուստավ Էռնեսաքսի ծննդյան 100-ամյակին

Կատեգորիա:1908 ծնունդներ
Կատեգորիա:1993 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 12 ծնունդներ
Կատեգորիա:Էստոնացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Էստոնացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Հունվարի 24 մահեր
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Տալլին քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Տալլինի Անտառային գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Օրհներգերի հեղինակներ
Էստոնիայի թատրոն

**Էստոնիայի թատրոն**ը ձևավորվել է 1784 թվականին, երբ Ավգուստ ֆոն Կոցեբուն Տալլինում սիրողական թատրոն հիմնեց։ Այդ ժամանակաշրջանի ներկայացումների մեծ մասը կատակերգություններ էին, որտեղ անդրադարձ էր արվում տեղի ազնվական գերմանացիներին։ 1809 թվականին պրոֆեսիոնալ թատրոն հիմնվեց, որն ուներ իր սեփական շենքը Տալլինում։ Խաղացանկը հիմնականում գերմաներեն լեզվով էր, սակայն էստոներեն և ռուսերեն լեզուներով ներկայացումներ ևս բեմադրվում էին։

Ճորտատիրության դարաշրջանում, որն Էստոնիայում վերացվեց 1816 թվականին, առաջին էստոնական ազգային երաժշտական միությունը՝ Վանեմույնեն, ստեղծվեց 1865 թվականին։ Վանեմույնե թատրոնի առաջին ներկայացումը Լիդիա Կոյդուլայի «Զարմուհին Սաարեմաայից» ներկայացումն էր 1870 թվականին, որով ծնունդ առավ էստոնական թատրոնը։

Վանեմույնե երաժշտական և թատերական միությունը 1878-1903 թվականներին ղեկավարեց Ավգուստ Վիերան։ 1906 թվականին միությանը նոր շենք տրամադրվեց և թատերախումբը, Կարլ Մեննինգի ղեկավարությամբ, դարձավ պրոֆեսիոնալ թատրոն։ Սկսեցին բեմադրվել արևմտյան գրողներ Հենրիկ Իբսենի, Գերհարտ Հաուպտմանի, ռուս Մաքսիմ Գորկու և էստոնացի Ավգուստ Կիցբերգի, Օսկար Լուցի և Էդուարդ Վիլդեի ստեղծագործությունները։

Տալլինում թատերախումբը պրոֆեսիոնալ թատրոնի վերածվեց Թեոդոր Ալտերմանի և Պաուլ Պիննայի գլխավորությամբ։ Հետագայում այս թատրոնի հիման վրա ստեղծվեց Էստոնիայի ազգային օպերան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թատրոնի պատմություն
Կատեգորիա:Էստոնիայի մշակույթ
Ռիյգիկոգու

**Ռիյգիկոգու** ( բառացի թարգմանությամբ՝ **Պետական ժողով**), Էստոնիայի Հանրապետությունում հանդիսանում է Էստոնիայի իշխանության բարձրագույն ներկայացուցիչն ու օրենսդիր մարմինը, որը նաև ընտրում է երկրի ղեկավարին և վերահսկում Գործադիր իշխանության գործունեությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի օրենսդիր իշխանություն
Կատեգորիա:Խորհրդարաններ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Էստոնիայի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Էստոնիայի իրավունք‎
Էստոնիայի նախագահ

**Էստոնիայի Հանրապետության նախագահ** (), պետության գլուխն է։

Էստոնիայի Հանրապետության Նախագահի իրավասությունները որոշ չաթով սահմանափակ են, քանի որ ըստ Էստոնիայի 1992 թվականի սահմանադրության Էստոնիան խորհրդարանական հանրապետություն է։ Նա չի մտնում գործադիր իշխանության համակարգի մեջ և հիմնականում տարբեր պաշտոնական և իրավական գործառույթներ իրականացնող և կառավարությունը ներկայացնող գործիչ է։ Նախագահը չի կարող լինել որևէ քաղաքական կուսակցության անդամ, չի կարող զբաղեցնել որևէ այլ ընտրովի կամ նշանակովի պաշտոն։ Այս սահմանափակումները նախատեսված են պաշտոնավարության ընթացքում նախագահի անկախությունն ու անաչառությունը ապահովելու համար։

Նախագահի ընտրությունը կատարվում է Ռիյգիկոգում կամ հատուկ ընտրական խորհրդում (այն դեպքում, երբ թեկնածուներից որևէ մեկը չի կարողանում երեք փուլերում հավաքել Ռիյգիկոգուի սահմանադրական կազմի անհրաժեշտ ձայների երկու երրորդը) քվեարկության միջոցով։ Նախագահն ընտրվում է 5 տարի ժամկետով և որևէ անձ չի կարող այդ պաշտոնը զբաղեցնել երկու անգամից ավել անընդմեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի պետական կարգ
Կատեգորիա:Էստոնիայի իշխանություն
Կատեգորիա:Ազգային և էթնիկ առաջնորդման կոչումներ
Started from the Bottom

«**Started from the Bottom**», կանադացի ռեփեր Դրեյքի երգն է իր «Nothing Was the Same» կոչվող երրորդ ստուդիական ալբոմից։ Երգը թողարկվել է 2013 թվականի փետրվարի 6-ին Young Money, Cash Money Records և Republic Records լեյբլների կողմից։ Երգի հեղինակներն են՝ Դրեյքը, Նոա Շեբիբը և Մայք Զոմբիի։

## Նախապատմություն
Երգը ձայնագրվել է 2012 թվականին և ի սկզբանե նախատեսված էր թողարկել Գրեմմիի 55-րդ մրցանակաբաշխությանը օրը՝ 2013 թվականի փետրվարի 10-ին։ Սակայն փետրվարի 1-ին Դրեյքը նախընտրեց ներկայացնել այն իր բլոգում՝ առանց նախնական հարցազրույների։ Երգը պաշտոնապես թողարկվում է փետրվարի 6-ին։

Երգի գործիքավորման մեջ օգտագործվել են հարվածային գործիքներ և դաշնամուր։ Երգը իր բովանդակությամբ Դրեյքի վաղ կյանքի և կարիերայի սկզբի մասին է։ Իր հարցազրույցներից մեկում նա նշում է․ «Ես երբեմն զգում եմ, որ մարդիկ չունեն բավարար տեղեկություն իմ ծագման մասին և հետևաբար նրանք ինձ համար կազմում են մի կյանքի պատմություն, որը չի համապատասխանում իրական դեպքերին։ Ես չեմ գնել իմ ճանապարհը դեպի այս տեղը․․․ Ես հպարտ եմ իմ անցյալի յուրաքանչյուր մասով և ես ոգևորված եմ այս երգի համար»։

## Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն է Dirctor X-ը, ներկայացվել է 2013 թվականի փետրվարի 10-ին։ Տեսահոլովակի սկզբում Դրեյքը ամբողջովին սպիտակ հագնված կանգնած է Բենթլիի ետնամասում։ Այլ կադրերում նա աշխատում է դեղատանը, ինքնաթիռով թռչում է Տորոնտոյի վրայով և պարում է ակումբում։ Տեսահոլովակի վերջում Դրեյքը և իր ընկերները Դոմինիկյան Հանրապետությունում մասնակցում են երեկույթի։

## Երգացանկ
;Թվային ներբեռնում
# «Started from the Bottom» - 2։ 53

## Մրցանակներ և առաջադրումներ

## Հիթ շքերթներ
### Շաբաթական հիթ շքերթներ

### Տարեվերջի հիթ շքերթներ

## Թողարկման ժամանակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹուբում

Կատեգորիա:2013 երգեր
Կատեգորիա:2013 սինգլներ
Կատեգորիա:Դրեյքի երգեր
Դրեյք

**Օբրի Դրեյք Գրեմ** (, ), ավելի հայտնի է պարզապես **Դրեյք**, կանադացի ռեփեր, երգերի հեղինակ, դերասան։ «Տորոնտո Ռեպտորս» բասկետբոլային ակումբի համաշխարհային դեսպան։

Դրեյքը իր երաժշտական կարիերայի ընթացքում թողարկել է 6 ստուդիական ալբոմ, 5 միքսթեյպ և 1 մինի ալբոմ։ Ամբողջ աշխարհում վաճառել է ավելի քան 5 միլիոն ալբոմ։ Ստացել է 1 Գրեմմի, 3 Juno, 6 BET և մի շարք այլ մրցանակներ։

## Կատարողական արվեստ
### Երաժշտական ոճ
Դրեյքի երգերը հիմնականում հարստության, փառքի և նախկին հարաբերությունների մասին են։ Իր երգերում բացի ռեփ կարդալուց, նա նաև հաճախ երգում է։ Հարցազրույցներից մեկում նա իրեն համարել է որպես «հաջողությամբ ռեփ կարդացող և երգող առաջին մարդը»։

### Ոգեշնչող կատարողներ
Տարբեր հարցազրույցներում Դրեյքը նշել է, որ իրեն ամենաշատ ոգեշնչող կատարողներն են ռեփերներ Քանյե Ուեսթը, Ջեյ Զին, Լիլ Ուեյնը և երգչուհի Ալիան։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ

### Մինի ալբոմներ

### Հավաքածու ալբոմներ

### Միքսթեյպներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:Brit Awards մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Կանադացի երգահաններ
Կատեգորիա:Կանադացի երգիչներ
Կատեգորիա:Կանադացի հիփ հոփ երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:Կանադացի ռեփերներ
Կատեգորիա:Հրեա երգիչներ
Պուլի բնակավայր

thumb|300px|right|Պուլի բնակավայրի դիրքը Էստոնիայի քարտեզին
thumb|Պուլի բնակավայր
**Պուլի բնակավայր** (), Էստոնիայում մարդու հնագույն բնակության հետքեր պարունակող բնակավայր։

1967 թվականին Պյառնու գետի աջ ափին, Էստոնական Սինդի քաղաքից ոչ հեռու գտնվող Պուլի կոչվող տեղանքում հայտնաբերվել են մեզոլիթի շրջանի մարրդու կայանատեղ։ Կենդանիների ոսկորների կտորների և ածուխի մնացորդների ուսումնասիրության հիման վրա բնակավայրը թվագրվել է մոտավորապես մ. թ. ա. 9500-9600 թվականներ։

1969-1974 թվականների պեղուների արդյունքում գտնվել են կայծքարից և ոսկորից պատրաստվախ իրեր, ըստ որի կարծիք է ձևավորվել, որ բնակիչները եկել են հարավից և եղել են Կունդսյան մշակույթի կրողներ։ Գիտնականները պնդում են, որ Պյառնուի միջագետքում մարդիկ ապրել են դեռևս մ. թ. ա. 7000 թվականից առաջ։ Պուլի կայանատեղին առայժմ համարվում է Էստոնիայի տարածքում հայտնաբերված ամենահին բնակավայրը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի պատմություն
Կատեգորիա:Հնաբանություն Էստոնիայում
Կատեգորիա:Մեզոլիթ Եվրոպայում
Կատեգորիա:Մեզոլիթյան բնակավայրեր
Էմայիգի

**Էմայըգի** (), գետ Էստոնիայում։ Պատկանում է Նարվա գետի ավազանին։ Էմայըգի անվանումն էստոներենից թարգմանաբար նշանակում է *մայր գետ*։ Գետի ափին գտնվում է Տարտու քաղաքը։

## Հիմնական տեղեկություններ
Գետի երկարությունը 218 կմ է, ավազանի մակերեսը՝ 9 960 կմ2։ Սկիզբ է առնում Պյուհայարվ լճից, մինչև Վիրտսյարվ 82 կմ երկարությամբ տեղանքը կոչվում է Վյայկե-Էմայըգի, գետի՝ այդ լճից ներքև հատվածը՝ **Սուուր-Էմայըգի** (101 կմ)։ Թափվում է Չուդյան լիճ։ Ջրի միջին ծախսը գետաբերանում կազմում է մոտ 72 մ3/վ։ Սառցակալում է դեկտեմբերից մինչև մարտի վերջը։ Տարտու քաղաքից ներքև գտնվող հատվածը նավարկելի է։

Էմայըգի գետ է թափվում Ամմե գետը, որն սկիզբ է առնում Կուրեմաա լճից։

## Գետը պատմության մեջ
1030 թ․ Օմովժի գետի ափին Յարոսլավ Իմաստունի ջոկատը գրավեց Յուրիև (այժմյան Տարտու) քաղաքը։

1234 թ․ Օմովժիի ճակատամարտում նովգորոդո֊վլադիմիրսկի զորքի գլուխ կանգնած իշխան Յարոսլավ Վսեվոլոդովիչը ջարդեց Թուր կրողների կարգի զորքը։

1341 թ․, այն բանից հետո, երբ լիվոնյան գերմանացիները սպանեցին Լոտինգոլում սպանեցին պսկովյան դեսպաններին, Իլիյա Բորիսովիչը, ոչ Նովգորոդի, և ոչ էլ Օլգերդի օգնությանը չսպասելով, պսկովացիների հետ գնաց Օմովժի և մայիսի 2֊ին հաղթեց այդ գետի երկու ափերում գտնվող գերմանացի բնակչությանը։

thumb|left|650px|Գոտի ուղին արբանյակային լուսանկարում

## Տես նաև
* Օմովժիի ճակատամարտ

## Ծանոթագրություններ

__NOTOC__

Կատեգորիա:Էստոնիայի գետեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի գետեր
Վանեմույնե

**Վանեմույնե** (), թատրոն Տարտու քաղաքում, Էստոնիա։ Առաջին թատրոնն է, որտեղ էստոներեն լեզվով ներկայացումներ են բեմադրվել։

## Պատմություն
Թատրոնն ստեղծվել է որպես Վանեմույնե միություն () 1865 թվականի հունիսի 24-ին՝ հետևելով Յոհան Վոլդեմար Յանսենի գաղափարին։ 1869 թվականին Վանեմույնե միության աջակցությամբ Տարտու քաղաքում տեղի ունեցավ էստոնական երգի առաջին տոնախմբությունը՝ Դավիդ Օտտո Վիրկհաուսի ղեկավարությամբ։ 1870 թվականի հունիսի 24-ին՝ միության 5-րդ տարելիցին, ներկայացվեց Լիդիա Կոյդուլայի «Զարմուհին Սաարեմաայից» () ներկայացումը, որով սկիզբ դրվեց Էստոնիայի ազգային և Վանեմույնե թատրոններին։

Սկզբնական շրջանում թատրոնը գտնվում էր Յամա փողոցում գտնվող մի շենքում, որն ավերվեց 1903 թվականին հրդեհի արդյունքում։ Նոր շենքը, որը նախագծվեց Արմաս Լինդգրենի կողմից, բացվեց 1906 թվականին Այա փողոցի վրա (ներկայումս կոչվում է Վանեմույնե փողոց)։

thumb|«Փոքրիկ տուն» Վանեմույնեն
1944 թվականին Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի տարիներին շենքն ամբողջովին հրդեհվեց, իսկ թատրոնը տեղափոխվեց Տարտուի նախկին գերմանական թատրոնի շենք, որն այժմ Վանեմույնե թատրոնի մի մասն է կազմում և հայտնի է «փոքրիկ տուն» անվամբ։ Թատրոնի հին տեղում կառուցվեց և 1967 թվականին բացվեց նոր շենք (փոխված դիզայնով)՝ 682 հանդիսատես տեղավորող դահլիճով, որն այժմ հայտնի է «մեծ տուն» անվամբ։ Համերգային դահլիճը (842 տեղ) բացվեց 1970 թվականին։ «Փոքրիկ տուն»-ը ավերվեց հրդեհի հետևանքով 1978 թվականին և վերականգնվեց 1991 թվականին։

## Արտաքին հղումներ
* Թատրոնի պաշտոնական կայքը
* Վանեմույնե թատրոնի պատմությունը 

Կատեգորիա:Թատրոններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էստոնիայի թատրոններ
Կատեգորիա:Տարտու
Կատեգորիա:1865 հիմնվածներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով պարգևատրված կազմակերպություններ
Հայկական ազգային միավորում (Տարտու)

**Հայկական ազգային միավորում**, հայկական կազմակերպություն, որը գտնվում է Տարտու քաղաքում, Էստոնիա։

## Պատմություն
Մինչև 1997 թվականը կոչվել է Տարտուի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մշակութային ընկերություն։ Ստեղծվել է 1989 թվականի մարտին։

Հիմնադրման օրվանից ընկերության վարչությունը գլխավորում է պատմաբան Ռաֆիկ Գրիգորյանը։ Անդամների թվում կան նաև էստոնացիներ և ռուսներ։ Ընկերության պատվավոր անդամ է Կալիֆոռնիայի համալսարանի (Բերկլի) պրոֆեսոր, բանասեր Բորիս Գասպարովը։

Ընկերությունը նշում է Հայաստանի պատմության նշանակալի տարեթվերը։ Հայերի հավաքները տեղի են ունենում Հայ-էստոնական բարեկամության հուշարձանի (տեղադրվել է 1978 թվականին) մոտ։ Ընկերության անդամները հանրապետական մամուլում հրապարակում են հոդվածներ՝ նվիրված հայ ժողովրդի պատմությանը, Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական վիճակին, արցախահայության պայքարին։

## Առաքելություն
Կազմակերպության նպատակն է ծանոթացնել հայ ժողովրդի հոգևոր արժեքներին, էստոնահայերի համար պայմաններ ստեղծել մայրենի լեզուն, պատմությունը և ազգային մշակույթը ուսումնասիրելու համար։

## Աղբյուրներ
* Հայ Սփյուռք Հանրագիտարան, էջ 166, 2003 թ

Կատեգորիա:Հայերն Էստոնիայում
Կալևիպոեգ

right|thumb|Կալևիպոեգի պատկերազարդումից, հեղինակ Օսկար Կալլիս
**Կալևիպոեգ** (, Կալևի որդի), էստոնական դիցաբանության դյուցազուն հերոս։ Նաև այդ անունն ունի նրա մասին գրված էստոնական հերոսապատումը, որով բացատրվում է աշխարհի ստեղծումը։

## Բովանդակությունը
Հսկա Կալևիպոեգի գործունեության հետ է կապվում բնաշխարհի ձևավորումը՝ քարեր կուտակելը, որից առաջացել են լեռներ, անտառները կտրելը, որ դաշտեր է առաջացրել, հերկելը, որ բլրաշարեր է առաջացրել, նրա ջրհորները դարձել են լճեր, որտեղ պառկել է՝ առաջացել են քաղաքներ և այլն։

Կալևիպոեգը նաև չար ուժերի դեմ պայքարող է, արտաքին թշնամու և ժողովրդին նեղացնողների դեմ ելնող հերոս։

## Ստեղծումը
Էստոնական երգերի և ասքերի հիման վրա էստոնացի գրող և բժիշկ Ֆրիդրիխ Կրեյցվալդը (, 1803-1882), կարելական «Կալևալա» հերոսական էպոս նմանությամբ 1857-1861 թվականներին ստեղծեց «Կալևիպոեգ» էպոսը, որ զգալի ազդեցություն թողեց էստոնական գրականության վրա։ «Կալևիպոեգ» էպոսը ստեղծելու միտքը պատկանում է Ֆրիդրիխ Ռոբերտ Ֆելմանին (, 1798-1850)։

## Կառուցվածք
Էպոսը բաղկացած է 20 երգից։ «Կալևիպոեգ»-ի բնօրինակը գրված է ռունի հանգով, որը բնորոշ է հնագույն էստոնական ժողովրդական երգերին։ Գրված է հին էստոներենով։ «Կալևիպոեգ»-ի հիման վրա գրվել են բազմաթիվ գեղարվեստական և երաժշտական ստեղծագործություններ։

## Թարգմանությունները
* 1975 թվականին հրատարակվել է էսպերանտո լեզվով՝ Հիլդա Դրեզենի թարգմանությամբ։

## Տես նաև
* Կալևալա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնական բանահյուսություն
Կատեգորիա:Էստոնական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Էպոսներ
Կատեգորիա:Բանահյուսություն
Կատեգորիա:Հսկաներ
Ազի գավառ

**Ազ**, գավառ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթում։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ստրկության վերացման միջազգային օր

**Ստրկության վերացման միջազգային օր** (), նշվում է դեկտեմբերի 2-ին։ ՄԱԿ-ը 1949 թվականի դեկտեմբերի 2-ին ընդունել է «Կոնվենցիա երրորդ անձանց կողմից մարդկանց առևտրի և մարմնավաճառության շահագործման մասին»։ Հայտարարվել է ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի հատուկ՝ № 317 (IV) որոշման մեջ։

## Արտաքին հղումներ
*   №  317 (IV) որոշումը
* Ստրկության վերացման միջազգային օրվա մասին Դ.Համարշելդի գրադարանի կայքում
* 2006 թվականի ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի հղումը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր
Կատեգորիա:Միջազգային օրեր
Լևոն Կարախան

}

**Լևոն Միքայելի Կարախան (Կարախանյան)** (), բոլշևիկյան հեղափոխական գործիչ, դիվանագետ, ԽՄԿԿ անդամ (1904)։

## Ուսում
1910-1915 թվականներին սովորել և ավարտել է Պետրոգրադի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Հեղափոխական գործունեության համար ձերբակալվել է և աքսորվել Տոմսկ (1915 թ.)։

## Աշխատանքային գործունեություն
մինի
Փետրվարյան հեղափոխությունից (1917 թ.) հետո ակտիվորեն մասնակցել է խորհրդների կազմակերպմանը Իրկուտսկում։ Հոկտեմբերյան հեղափոխության օրերին եղել է Պետրոգրադի ռազմահեղափոխական կոմիտեի անդամ։ 1917 թվականից անցել է դիվանագիտական ծառայության։ 1917 թվականի նոյեմբերին և 1918 թվականի սկզբին Բրեստ-Լիտովսկում Գերմանիայի հետ բանակցությունների ժամանակ խորհրդային պատվիրակության քարտուղարն էր։ 1918 թվականի մարտից՝ Արտաքին գործերի ժողկոմի տեղակալ, ղեկավարում էր արևելյան քաղաքականությունը։ Խորհրդային կառավարության հանձնարարությամբ բանակցություններ է վարել Պարսկաստանի, Աֆղանստանի, Բուխարայի ու Ւփվայի հետ և կնքել դիվանագիտական հարաբերությունները վերականգնելու պայմանագրեր։ 1918 թվականի հոկտեմբերի 18, Լենինի հետ ստորագրել է ժողկոմխորհի դեկրետը հյուպատոսություններ հիմնելու մասին, ինչպես նաև ՌՍՖՍՀ և Հայաստանի միջև դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու ու խորհրդային Ռուսաստանից դիվանագիտական առաքելություն Հայաստան ուղարկելու վերաբերյալ փաստաթղթերը։ 1919 թվականին մասնակցել է Կոմինտերնի I կոնգրեսի կազմակերպմանը, ընտրվել նրա գործադիր կոմիտեի անդամ։ 1921 թվականին նշանակվել է ՌՍՖՍՀ լիազոր ներկայացուցիչ Լեհաստանում, 1923-1927 թվականներին՝ Չինաստանում։ 1927-1934 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի ժողկոմի տեղակալ, 1934-1937 թվականներին՝ ԽՍՀՄ դեսպան Թուրքիայում։

Քանիցս ընտրվել է ԽՍՀՄ ԿԳԿ-ի անդամ, ինչպես նաև ԽՄԿԿ 15-րդ, 16-րդ, 17-րդ համագումարների պատգամավոր։

## Գրականություն
* *Капица М. С., Л. Карахан (1889—1937), в кн.: Видные советские коммунисты — участники китайской революции, М., 1970.*
* *Ф. Ф. Раскольников На боевых постах. М. 1964.*
* Լիլոյան Հ. Ց., Սովետական ականավոր դիվանագետը, Երևան, 1978։ 
* Деятели СССР и революционного движения России. Энциклопедический словарь Гранат. М., Советская энциклопедия, 1989

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Биография на www.hrono.ru
* Биография, БСЭ
* Биография на www.biografija.ru
* Encyclopædia Britannica

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Բոլշևիկներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում գնդակահարվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ
Կատեգորիա:Կոմինտերնի գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ աթեիստներ
Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների հայ զոհեր
Էդուարդ Վիյրալտ

**Էդուարդ Վիյրալտ** (, ), էստոնացի նկարիչ, գրաֆիկ։

## Կենսագրություն
Էդուարդ Վիյրալտը ծնվել է 1898 թվականին Ռուսական կայսրության Սանկտ Պետերբուրգի նահանգում։ 1915-1919 թվականներին, Ռեվելի (այժմ Տալլին) գեղարվեստա-արդյունաբերական դպրոցում սովորելու տարիներին սկսել է զբաղվել գրաֆիկայով։ 1919-1923 թվականներին առաջին էստոնական ազգային գեղարվեստական «Պալաս» դպրոցում քանդակագործություն է սովորել։ 1922-1923 թվականներին կատարելագործվել է Դրեզդենի Գեղարվեստի ակադեմիայում։ 1925 թվականին ստացել է մեկ տարվա կրթաթոշակ Փարիզում իր հմտությունները կատարելագործելու համար։ 1939 թվականին վերադարձել է Էստոնիա։ 1944 թվականին մեկնել է Ավստրիա և բնակվել Վիեննայում։ 1946 թվականին տեղափոխվել է Փարիզ և այնտեղ ապրել մինչև կյանքի վերջը։

Մահացել է 1954 թվականին։ Թաղված է Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը։

## Տալլինի Էդուարդ Վիյրալտի պատկերասրահ
1996 թվականին էստոնական ծագումով վենեսուելացի գործարար Հարի Մանիլը Շվեդիայում ապրող էստոնացի մեկենաս Հենրի Ռադեվալի հետ մեկտեղ Տալլին քաղաքին նվիրեցին Վիյրալտի 62 գրաֆիկական գործ։

1996 թվականի նոյեմբերի 29-ին Էստոնական ազգային գրադարանի շենքում բացվեց Էդուարդ Վիյրալտի պատկերասրահը, որտեղ ներկայացված են նկարչի աշխատանքները։

## Հայտնի գործերից
* «Աղոթող աղջիկը» (1921, գրաֆիտ)
* «Դժոխք» (1930—1932)
* «Կաբարե» (1931)
* «Քարոզիչը» (1932, լիտոգրաֆիա)
* «Մերկերը բնապատկերի ֆոնին» (1934, փափուկ լաք)
* «Բնապատկեր Փարիզի արվարձանից» (1937, օֆորտ)
* «Պառկած վագր» (1937, փափուկ լաք)
* «Տատով պառկած մերկը» (1938—1939)
* «Ծեր բերբերը» (1938—1939)
* «Կանգնած բերբերուհին» (1938—1939)
* «Արկեյա» (1938, չոր ասեղ)
* «Բերբերուհի աղջիկը ուղտով» (1940, փափուկ լաք)
* Կ. Ռաուդի դիմապատկերը (1939, չոր ասեղ)
* «Մոնիկա» (1942, մեցո տինտո)
* «Էստոնացի աղջիկ», (1942)
* «Վիլյանդիայի բնապատկեր» (1943, չոր ասեղ)
* «Վիրվե» (1943, չոր ասեղ)
* «Բանաստեղծը խոսում է քարերով» (1948, օֆորտ)
* «Առյուծների ընտանիք» (1949, сչոր ասեղ)
* «Օկապի» (1949, ակվանտինա)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Էստոնացի արվեստագետներ
Վիլյանդիմաա

**Վիլյանդիմաա** ( կամ *Viljandi maakond*), նահանգ Էստոնիայում, գտնվում է երկրի հարավային մասում։ Վարչական կենտրոնն է Վիլյանդի քաղաքը։ Նահանգը կազմված է երեք քաղաքներից և 9 շրջաններից։

Նահանգի կենտրոնական և արևմտյան մասերը գտնվում են Սակալա բարձրավայրի վրա։ Հյուսիս-արևմտյան մասերում կան մի շարք ճահճոտ զանգվածներ, որոնք կազմում են Սոոմաա ազգային պարկը (370 կմ²)։

Վիլյանդիմաան Միջին դարերում եղել է կարևոր առևտրական և քաղաքական կենտրոն, այստեղ են գտնվում մի քանի ամրոցների ավերակներ։

## Վարչական-տարածքային բաժանում
Նահանգի կազմի մեջ են մտնում 3 քաղաք և 9 շրջան։

**Քաղաքներ՝**
: Միիսակյուլա
: Վիլյանդի
: Վիհմա

**Շրջաններ՝**
: 15px Աբյա ()
: 15px Հալլիստե ()
: 15px Կառկսի ()
: 15px Կոլգա-Յաանի ()
: 15px Կիո ()
: Կիպու ()
: 15px Սուուռե-Յաանի ()
: 15px Տառվաստու ()
: 15px Վիլյանդի ()

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի նահանգներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Վալգամաա

**Վալգամաա** ( կամ *Valga maakond*), նահանգ Էստոնիայում, գտնվում է երկրի հարավային մասում։ Վարչական կենտրոնն է Վալգա քաղաքը, որը գտնվում է էստոնա-լավիական սահմանի վրա, և լատվիական Վալկա քաղաքի հետ կազմում է փաստացիորեն մեկ քաղաք, բաժանված սահմանով։ Նահանգը կազմված է երկու քաղաքներից (Վալգա և Տիռվա) և 11 շրջաններից։

Ռելիեֆը բլրոտ է։ Նահանգի տարածքում են գտնվում ավելի քան 200 լճեր։ Զարգացած է զբոսաշրջիկությունը, հատկապես ձմեռային շրջանում։ Նահանգում է գտնվում Կարաուլասկյան ազգային պարկի մի մասը։

## Բնակչություն
Նահանգում, ինչպես և ամբողջ Էստոնիայում գրանցվում է բնակչության քանակային անկում։ 2006 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ այստեղ ապրում էին 34867 մարդ, որից 46,5 % տղամարդիկ և 53,5 % կանայք։ Նահանգում ծնելիության ընդհանուր գործակիցը 2006 թվականին կազմում էր 9,1 ‰, մահացությանը՝ 15,1 ‰, իսկ բնական նվազման գործակիցը համապատասխանաբար կազմում էր −6,0 ‰։
Նահանգում գերակշռում են էստոնացիները, նրանք կազմում են բնակչության 82,7 %, ռուսները կազմում են 12,5 %, ուկրաինացիները՝ 1,5 %, ֆինները և մյուսները՝ (բելառուսներ, գերմանացիներ, թաթարներ, հայեր և այլ) 3,3 %։ Բնակչության 16,6 % գտնվում է 0-14 տարեկան հասակում, աշխատունակ բնակչությունը կազմում է 64,6 %, և 65 տարեկանից բարձր տարիք ունեն 18,8 %։ Բնակչության խտությունը կազմում է 17 մարդ/կմ²։

## Վարչական-տարածքային բաժանում
Նահանգի կազմի մեջ են մտնում 2 քաղաք և 11 շրջան։

**Քաղաքներ՝**
: Վալգա
: Տիռվա

**Շրջաններ՝**
: 15px Հելմե ()
: 15px Հումմուլի ()
: 15px Կառուլա ()
: 15px Իռու ()
: 15px Օտեպյաե ()
: 15px Պալուպեռա ()
: 15px Պիդռալա ()
: 15px Պուկա ()
: 15px Սանգաստե ()
: 15px Տահևա ()
: 15px Տիլլիստե ()

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի նահանգներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Վիռումաա

**Վիռումաա** ( կամ *Võru maakond*), նահանգ Էստոնիայում, գտնվում է երկրի հարավարևելյան մասում։ Վարչական կենտրոնն է Վիռու քաղաքը։ Նահանգը կազմված է մեկ քաղաքից և 12 շրջաններից։

Այս տարածաշրջանը տարբեր ժամանակներում պատկանել է Լեհաստանին, Շվեդիային և Ռուսաստանին։ 1783 թվականին Եկատերինա II-ի հրամանով այստեղ ձևավորվել է նոր նահանգ, որը կոչվել է Վիրումաա, Վիրումիյզա կալվածքի անունով, իսկ հաջորդ տարվա ընթացքում հիմնադրվել է նահանգի մայրաքաղաքը։

Նահանգի հիմնական մասը գտնվում է Հաանյա բարձրավայրի տարածքում, որը երկրի ամենաբարձրադիր մասն է։ Այստեղ է գտնվում Խաանյա պարկը (17 հազ. հա), Կարուլա ազգային պարկը (10,3 հազ. հա) և Լուխասոո լանդշաֆտային արգելոցը (պահպանվող յուրօրինակ ճահճային զանգվածներ, 800 հա)։

Վիրումաա նահանգի տարածքում է գտնվում Էստոնիայի ամենահարավային կետը, Էստոնիայի և ամբողջ Մերձբալթիկայի ամենաբարձրադիր կետը (Սուուռ Մունամյագի սարը, 318 մ), ինչպես նաև երկրի ամենախորը լիճը՝ Ռիուգե-Սուուրյարվը (39 մ)։

Էստոներեն լեզվի տեղական բարբառը ունի հստակ տարբերություններ, և հետազոտողները այն առանձնացնում են, որպես առանձին Վիրուերեն լեզու։

## Վարչական-տարածքային բաժանում
Նահանգի կազմի մեջ են մտնում 2 քաղաք և 12 շրջան։

**Քաղաքներ՝**
: Վիռու
: Անցլա

**Շրջաններ՝**
: 15px Անցլա ()
: 15px Հաանյա ()
: 15px Լասվա ()
: 15px Մեռեմյաե ()
: 15px Միսսո ()
: 15px Մինիստե ()
: 15px Ռիուգե ()
: 15px Սիմեռպալու ()
: 15px Ուռվաստե ()
: 15px Վառստու ()
: 15px Վասցելիինա ()
: 15px Վիռու ()


Rõuge Maarja kirik 2013 09.jpg|Ռիուգե
Sõmerpalu mõisa peahoone.jpg|Սիմեռպալու
Lasva Veetorni Galerii.jpg|Լասվա
Tamme-Lauri Tamm suvel.jpg|Ուռվաստե
Vastseliina piiskopilinnuse kirdetorn.jpg|Վասցելիինա
Võru Suurkannataja Ekaterina kirik 2013.JPG|Վիռու
Suure Munamäe vaatetorn 2012.jpg|Սուուռ Մունամյագի


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի նահանգներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Լյաենե-Վիրումաա

**Լյաենե-Վիրումաա** ( կամ *Lääne-Viru maakond*), նահանգ Էստոնիայում, գտնվում է երկրի հյուսիսարևելյան մասում։ Վարչական կենտրոնն է Ռակվեռե քաղաքը։

## Վարչական-տարածքային բաժանում
Նահանգը կազմված է 1 քաղաքներից և 7 շրջաններից։

**Քաղաքներ՝**
: Ռակվեռե

**Շրջաններ՝**
: 15px Կադռինա ()
:15px Ռակվեռե ()
:15px Տապա ()
: 15px Վեյկե-Մաառյա ()
:15px Վիննի ()
: 15px Վիռու-Նիգուլա ()
: 15px Հալյալա ()

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի նահանգներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Լյաենեմաա

**Լյաենեմաա** ( կամ *Lääne maakond*), նահանգ Էստոնիայում, գտնվում է երկրի արևմտյան մասում։ Վարչական կենտրոնն է Հաապսալու քաղաքը։

## Վարչական-տարածքային բաժանում
Նահանգը կազմված է 1 քաղաքից և 9 շրջաններից։

**Քաղաքներ՝**
: Հաապսալու

**Շրջաններ՝**
: 15px Հանիլա ()
: 15px Կուլլամաա ()
: 15px Լիհուլա ()
: 15px Լյաենե-Նիգուլա ()
: 15px Մառտնա ()
: 15px Նոառոոցի ()
: 15px Նիվա ()
: 15px Ռիդալա ()
: Վոռմսի ()

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի նահանգներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Իդա-Վիրումաա

**Իդա-Վիրումաա** ( կամ *Ida-Viru maakond*), նահանգ Էստոնիայում, գտնվում է երկրի հյուսիսարևելյան մասում։ Վարչական կենտրոնն է Յիհվի քաղաքը։ Նահանգի բնակչության մեծ մասը կազմում են ռուսներ։

## Վարչական-տարածքային բաժանում
Նահանգը կազմված է 5 քաղաքներից և 16 շրջաններից։

**Քաղաքներ՝**
: Կիվիիլի
: Կոհտլա-Յեռվե
: Նառվա
: Նառվա-Յիեսուու
: Սիլլամյաե

**Շրջաններ՝**
: 15px Ալայիե ()
: 15px Ասեռի ()
: 15px Ավինուռմե ()
: 15px Իիսակու ()
: 15px Իլուկա ()
: 15px Յիհվի ()
: 15px Կոհտլա ()
: 15px Կոհտլա-Նիմմե ()
: 15px Լոհուսուու ()
: 15px Լյուգանուսե ()
: 15px Մյաետագուսե ()
: 15px Սոնդա ()
: 15px Տոիլա ()
: 15px Տուդուլիննա ()
: 15px Վայվառա ()

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի նահանգներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Յիգևամաա

**Յիգևամաա** ( կամ *Jõgeva maakond*), նահանգ Էստոնիայում, գտնվում է երկրի արևելյան մասում։ Վարչական կենտրոնն է Յիգևա քաղաքը։

## Վարչական-տարածքային բաժանում
Նահանգը կազմված է 3 քաղաքներից և 10 շրջաններից։

**Քաղաքներ՝**
: Յիգևա
: Մուստվեե
: Պիլցամաա

**Շրջաններ՝**
: 15px Յիգևա ()
: 15px Կասեպյաե ()
: 15px Պայուսի ()
: 15px Պալա ()
: 15px Պալամուսե ()
: 15px Պիլտսամաա ()
: 15px Պուուռմանի ()
: 15px Սաառե ()
: 15px Տաբիվեռե ()
: 15px Տոռմա ()


Jõgeva bussijaam.JPG|Յիգևա
Kuremaa mõisa tuuleveski.jpg|Կուռեմաա
Laiuse linnuse varemed1.jpg|Լաիուսե
Mustvee kirik.JPG|Մուստվեե


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի նահանգներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Պիլվամաա

**Պիլվամաա** ( կամ *Põlva maakond*), նահանգ Էստոնիայում, գտնվում է երկրի հարավարևելյան մասում։ Վարչական կենտրոնն է Պիլվա քաղաքը։

## Վարչական-տարածքային բաժանում
Նահանգը կազմված է 13 շրջաններից։

**Շրջաններ՝**
: 15px Ահյա ()
: 15px Կանեպի ()
: 15px Կիլլեստե ()
: 15px Լահեդա ()
: 15px Միկիտամյաե ()
: 15px Մոոստե ()
: 15px Օռավա ()
: 15px Պիլվա ()
: 15px Ռեպինա ()
: 15px Վալգյեռվե ()
: Վեռսկա ()
: 15px Վասցե-Կուուստե ()
: 15px Վեռիոռա ()

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի նահանգներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Սաարեմաա

**Սաարեմաա** ( կամ *Saare maakond*), նահանգ Էստոնիայում, որը կազմված է Սաարեմաա, Մուհու, Աբրուկա, Վիլսանդի, Ռուհնու և այլ ավելի փոքր կղզիներից։ Վարչական կենտրոնն է Կուռեսաառե քաղաքը։

## Վարչական-տարածքային բաժանում
Նահանգը կազմված է 1 քաղաքից և 13 շրջաններից։

**Քաղաքներ՝**
: Կուռեսաառե

**Շրջաններ՝**
: 15px Կիհելկոննա ()
: 15px Լաիմյալա ()
: 15px Լեիսի ()
: 15px Լյաենե-Սաառե ()
: 15px Մուհու ()
: 15px Մուստյալա ()
: 15px Օռիսաառե ()
: 15px Պիհտլա ()
: 15px Պյոիդե ()
: 15px Ռուհնու ()
: 15px Սալմե ()
: 15px Տոռգու ()
: 15px Վալյալա ()

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի նահանգներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Պյառնումաա

**Պյառնումաա** ( կամ **Pärnu maakond**), նահանգ Էստոնիայում, գտնվում է երկրի հարավարևմտյան մասում։ Վարչական կենտրոնն է Պյառնու քաղաքը։

## Վարչական-տարածքային բաժանում
Նահանգը կազմված է 2 քաղաքներից և 17 շրջաններից։

**Քաղաքներ՝**
: Պյառնու
: Սինդի

**Շրջաններ՝**
: 15px Առե ()
: 15px Աուդռու ()
: 15px Հյաադեմեեստե ()
: 15px Հալինգա ()
: 15px Կիհնու ()
: 15px Կոոնգա ()
: 15px Պաիկուսե ()
: 15px Սաառդե ()
: 15px Սաուգա ()
: 15px Սուռյու ()
: 15px Տահկուռաննա ()
: 15px Տոոցի ()
: 15px Տոռի ()
: 15px Տիստամաա ()
: 15px Վենդռա (շրջան) ()
: 15px Վենդռա (Քաղաքատիպ ավան) ()
: 15px Վառբլա ()

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի նահանգներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Ռապլամաա

**Ռապլամաա** ( կամ *Rapla maakond*), նահանգ Էստոնիայում, գտնվում է երկրի արևմտյան մասում։ Վարչական կենտրոնն է Ռապլա քաղաքը։

## Վարչական-տարածքային բաժանում
Նահանգը կազմված է 1 քաղաքից և 10 շրջաններից։

**Քաղաքներ՝**
: Ռապլա

**Շրջաններ՝**
: 15px Յուուռու ()
: 15px Կաիու ()
: 15px Կեռու ()
: 15px Կեհտնա ()
: 15px Կոհիլա ()
: 15px Մյառյամաա ()
: 15px Ռաիկյուլա ()
: 15px Ռապլա ()
: 15px Վիգալա ()

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի նահանգներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Հիյումաա

**Հիյումա** ( կամ *Hiiu maakond*), նահանգ Էստոնիայում, որի տարածքը կազմված է **Հիյումաա** կղզուց և նրան շրջապատող փոքր կղզիներից։ Վարչական կենտրոնն է Կեռդլա քաղաքը։

## Վարչական-տարածքային բաժանում
Նահանգը կազմված է 4 շրջաններից։

**Շրջաններ՝**
: 15px Էմմաստե ()
: 15px Կեինա ()
: 15px Հիյու ()
: Պյուհալեպա ()

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի նահանգներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Տարտումաա

**Տարտումաա** ( կամ *Tartu maakond*), նահանգ Էստոնիայում, գտնվում է երկրի արևելյան մասում։ Վարչական կենտրոնն է Տարտու քաղաքը։

## Վարչական-տարածքային բաժանում
Նահանգը կազմված է 3 քաղաքներից և 19 շրջաններից։

**Քաղաքներ՝**
: Տարտու
: Կալլաստե
: Էլվա

**Շրջաններ՝**
: 15px Ալացկիվի ()
: 15px Հաասլավա ()
: 15px Կամբյա ()
: 15px Կոնգուտա ()
: 15px Լաևա ()
: 15px Լուունյա ()
: 15px Մեկսա ()
: 15px Մեեկսի ()
: 15px Նիո ()
: 15px Պեիպսիեեռե ()
: 15px Պիիռիսաառե ()
: 15px Պուհյա ()
: 15px Ռաննու ()
: 15px Ռինգու ()
: 15px Տեհտվեռե ()
: 15px Տարտու ()
: 15px Յուլենուռմե ()
: 15px Վառա ()
: 15px Վիննու ()

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի նահանգներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Հարյումաա

**Հարյումաա** ( կամ *Harju maakond*), նահանգ Էստոնիայում, գտնվում է երկրի հյուսիսային մասում։ Վարչական կենտրոնն է Տալլին քաղաքը։

## Վարչական-տարածքային բաժանում
Նահանգը կազմված է 6 քաղաքներից և 16 շրջաններից։

**Քաղաքներ՝**
: Տալլին
: Լոկսա
: Մաառդու
: Պալդիսկի
: Սաուե
: Կեիլա

**Շրջաններ՝**
: 15px Անիյա () (ներառյալ Կեխրա քաղաքը)
: 15px Հառկու ()
: 15px Յիելեհտմե ()
: 15px Կեիլա ()
: 15px Կեռնու ()
: 15px Կիիլի ()
: 15px Կոսե ()
: 15px Կուուսալու ()
: 15px Նիսսի ()
: 15px Պադիսե ()
: 15px Ռաասիկու ()
: 15px Ռաե ()
: 15px Սակու ()
: Սաուե ()
: 15px Վասալեմա ()
: 15px Վիիմսի ()

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի նահանգներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Յարվամաա

**Յարվամաա** ( կամ *Järva maakond*), նահանգ Էստոնիայում, գտնվում է երկրի կենտրոնական մասում։ Վարչական կենտրոնն է Պաիդե քաղաքը։

## Վարչական-տարածքային բաժանում
Նահանգը կազմված է 1 քաղաքից և 11 շրջաններից։

**Քաղաքներ՝**
: Պաիդե

**Շրջաններ՝**
: 15px Ալբու ()
: 15px Ամբլա ()
: 15px Իմավեռե ()
: 15px Յեռվա-Յաանի ()
: 15px Կառեդա ()
: 15px Կոեռու ()
: 15px Կոիգի ()
: 15px Պաիդե ()
: 15px Ռոոսնա-Ալլիկու ()
: 15px Տյուռի ()
: 15px Վեետսա ()

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի նահանգներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Դմիտրի Կրուգլով

**Դմիտրի Կրուգլով** (, ), էստոնացի ֆուտբոլիստ, Էստոնիայի հավաքականի և «Լևադիա» (Տալլին) ակումբի պաշտպան։

## Կարիերա
### Ակումբային
Դմիտրի Կրուգլովը հանդես է եկել էստոնական «ՀՅՈՒՅԿ Էմմաստե», «Տալլինա ՅԿ» և «Լևադիա» ակումբներում։ 2005 թվականին դարձել է մոսկովյան «Լոկոմոտիվի» խաղացող։ 2006 թվականին վարձավճարով տեղափոխվել է «Կուբան», որի հիմնական կազմում այդպես էլ չի հայտնվել՝ թիմի կազմում անցկացնելով ընդամենը մեկ հանդիպում՝ Ռուսաստանի գավաթի 2006/2007 խաղարկության 1/16 եզրափակչի պատասխան խաղում։ 2007 թվականին կրկին վարձավճարով տեղափոխվել է մոսկովյան «Տորպեդո», իսկ 2008 թվականին սկսել է խաղալ Բաքվի «Նեֆթչի» ակումբում։ 2010-2011 մրցաշրջանում եղել է Բաքվի «Ինտերի» ֆուտբոլիստ։ 2011 թվականի օգոստոսին եռամյա պայմանագիր է կնքել ռուսական «Ռոստովի» հետ։ 2013 թվականի ամռանը հեռացել է ռոստովյան ակումբից և որպես ազատ գործակալ վերադարձել «Լևադիա», որտեղ հանդես էր եկել 2003-2005 թվականներին։

2014 թվականի մարտին Դմիտրի Կրուգլովը պայմանագիր է կնքել ադրբեջանական «Ռյավան» ակումբի հետ։ Սակայն Ադրբեջանում նա քիչ է մնացել, և շուտով վերադարձել է Էստոնիայի մայրաքաղաքի «Լևադիա» ակումբ։ 2015 թվականի եկտեմբերին հայտնի է դարձել, որ Դմիտրի Կրուգլովը տեղափոխվել է Տալլինի մեկ այլ ակումբ՝ «Ինֆոնետ»։ 2018 թվականի հունվարին վերադարձել է «Լևադիա» և ստացել թիմի ավագի թևկապ։ Նույն թվականի մայիսին Դմիտրի Կրուգլովը թիմի հետ միասին նվաճել է Էստոնիայի գավաթը։

### Հավաքականում
2004 թվական հոկտեմբերի 12-ին Դմիտրի Կրուգլովը նշել է նորամուտն Էստոնիայի ազգային հավաքականի կազմում՝ մասնակցելով Լատվիայի դեմ խաղին։ Հանդես է եկել նաև Էստոնիայի պատանեկան և երիտասարդական հավաքականներում։

Մինչև 2016 թվականի հունիս Դմիտրի Կրուգլովն ազգային հավաքականի կազմում անցկացրել է 101 խաղ և խփել չորս գոլ։ Էստոնիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի 2017 թվականի դեկտեմբերի տվյալներով՝ Կրուգլովն ազգային հավաքականում անցկացրել էր 109 խաղ և խփել չորս գոլ։

## Ձեռքբերումներ
* Համագործակցության գավաթի խաղարկության հաղթող (1) – 2011
* Էստոնիայի չեմպիոն (4) – 2004, 2013, 2014, 2016
* Էստոնիայի գավաթակիր (5) – 2004, 2005, 2014, 2017, 2018
* Էստոնիայի Սուպերգավաթի դափնեկիր (3) – 2015, 2017, 2018
* Էստոնիայի առաջնության արծաթե մեդալակիր (1) – 2002
* Էստոնիայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր (1) – 2003
* Ռուսաստանի առաջնության բրոնզե մեդալակիր (2) – 2005, 2006
* Էստոնիայի գավաթի խաղարկության եզրափակչի մասնակից (1) – 2002

## Ելույթների վիճակագրություն
### Ակումբային

### Միջազգային վիճակագրություն
*2019 թվականի հոկտեմբերի 5-ի դրությամբ*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆուտբոլիստի էջը ԷՖՄ պաշտոնական կայքում 
* Ֆուտբոլիստի էջը Մոսկվայի «Լոկոմոտիվի» պաշտոնական կայքում
* Ֆուտբոլիստի էջը «Ռոստով» ակումբի պաշտոնական կայքում 
* Ֆուտբոլիստի էջը Soccerway կայքում
* 
* 
* Интервью в блоге «Эстонский Футбол» на спортивном сайте «Спорт Сегодня» 

Կատեգորիա:Էստոնացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լոկոմոտիվ Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կուբանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոստովի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Տորպեդո Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Աադամի

**Աադամի** (), գյուղ Էստոնիայի Տարտումաա նահանգի Հաասլավա շրջանում։

2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 44&nbsp;մարդ։

## Տես նաև
* Էստոնիայի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։  և 
* Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը; «Էստոնիայի վիճակագրություն» պետական գործակալության կայքում։ 

Կատեգորիա:Էստոնիայի Տարտումաա նահանգի Հաասլավա շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Աբյա-Պալուոյա

**Աբյա-Պալուոյա** (), քաղաք Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Աբյա շրջանում։

2011 թվականի տվյալներով քաղաքում բնակվում էր 1084&nbsp;մարդ։
## Պատկերասրահ

Abja-Paluoja päästekomando depoo.jpg|
Abja-Paluoja postkontor.jpg|
Abja mõisa peahoone, 18.-20.saj..jpg|


## Տես նաև
* Էստոնիայի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։  և 
* Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը Էստոնիայի վիճակագրություն պետական գործակալության կայքում։ 

Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Աբյա շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Էստոնիայի քաղաքներ
Առուկյուլա (գյուղական ավան, Ռաասիկու շրջան)

**Առուկյուլա** (), գյուղական ավան Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Ռաասիկու շրջանում։

2011 թվականի տվյալներով գյուղական ավանում բնակվում էր 1965&nbsp;մարդ։

## Տես նաև
* Էստոնիայի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էստոնիայի բնակավայրերի անվանումները (հետխորհրդային շրջանի անվանափոխումներից հետո), http://www.eki.ee կայքում։  և 
* Էստոնիայի բնակչության վիճակագրությունը Էստոնիայի վիճակագրություն պետական գործակալության կայքում։ 

Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Ռաասիկու շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղական ավաններ
Ամբարձիչ

300px|մինի|Ամբարձիչներ
**Ամբարձիչներ**, օգտագործում են բեռներ բարձրացնելու և տեղափոխելու համար։ Դրանք տեղակայվում են նավահանգիստներում և նավանորոգարաններում, շինարարական հրապարակներում ու նավերերում։ Ավտոամբարձիչ-բեռնատարներն ունեն սլաքով հանդերձված հատուկ խցիկ։ Ամբարձիչ-կռունկները բեռներ են տեղափոխում նաև ձեռնարկություններում։ Էլեկտրամագնիսներով հանդերձված ամբարձիչները խոշոր աղբանոցներում տեղափոխում են մետաղե ջարդոն, օրինակ՝ հին, ոչ պիտանի ավտոմոբիլներ և այլն։

Ամբարձիչներում սովորաբար գործածվում են հատուկ անիվների՝ հոլովակների միջով անցնող պողպատաճոպան։ Պարզ ճախարակը (սլաքով անցնող պողպատաճոպան) և կարապիկը (վերհան) հնարավորություն են տալիս բարձրացնել ծանր բեռները։

Ամբարձիչի սլաքը երկարավուն կառուցվածք է, որն իր վրա է պահում մետաղաճոպանները։ Դրանցից կախված կեռը սահուն վայր է իջնում թմբուկի վրա փաթաթված մետաղաճոպանների օգնությամբ։ Բեռի զանգվածին հակակշիռ ստեղծելու նպատակով սլաքի մյուս ծայրին ամրացվում է մետաղե ծանր սալ։ Ամբարձիչի սլաքը և աշտարակը սովորաբար պատրաստում են եռանկյունաձև մետաղական տարրերից։

Շինարարական ամբարձիչը բետոնե ծանր սալեր, հեծաններ, աղյուս, ցեմենտի շաղախ է բարձրացնում գետնից և սլաքով մոտեցնում շինարարներին։ Օրեցօր ավելի է բարձրանում շենքը, «հասակ է առնում» նաև աշտարակավոր ամբարձիչը, ավելի ու ավելի վեր է բարձրանում նրա աշտարակը։

Բազմապիսի ծանր աշխատանքներ է կատարում ամբարձիչ կռունկը։ Մեկ հարկավոր է նոր տեղում մեծ ծառ տնկել, մեկ՝ խրամուղու մեջ տեղադրել հաստ խողովակներ։ Այդ գործը կատարում է ավտոամբարձիչ-բեռնատարը. այն գալիս է, «թաթերով» հենվում գետնին և անցնում աշխատանքի։ Այնտեղ, որտեղ ճանապարհներ դեռևս չկան, աշխատում են թրթուրավոր ամբարձիչները, որոնց համար սարսափելի չեն ո՜չ փոսերը, ո՜չ ցեխը, ո՜չ ավազը։ Իսկ եթե անհրաժեշտ է ծովափն ամրացնել բետոնե մեծ սալերով, ապա քարշիչն աշխատանքի վայր է քարշ տալիս լողացող ամբարձիչ կռունկը։

Տարբեր երկրներից բազմաթիվ նավեր են գալիս նավահանգիստներ։ Մարդատար նավերի բեռը թեթև է. դրանք բեռնաթափում են հենց նավամատույցում՝ տախտակամածին տեղադրված ամբարձիչներով։ Իսկ բեռնատար նավերը մտնում են հատուկ նավահանգիստ։ Այստեղ նավահանգստային ամբարձիչների սլաքներն անընդմեջ խոնարհվում են նավին, որպեսզի նրա ամբարներից դուրս բերեն ծանր բեռնարկղերն ու տեղադրեն երկաթուղային բաց վագոնների կամ ավտոմեքենաների վրա։ Գործարաններում և ֆաբրիկաներում նույնպես հնարավոր չէ աշխատել առանց ամբարձիչների։ Մեքենաների մասերը շատ ծանր են, ձեռքով չես բարձրացնի։ Դրա կարիքը չկա էլ, քանի որ կան և՜ հզոր ամբարձիչ հեծաններ, որոնք տեղափոխում են ամենածանր բեռները, և՜ ձեռքի էլեկտրական բազմաճախարակներ։ Ամբարձիչները կարող են տեղափոխել նաև բազմատոննա բեռներ։ Մեկ ընթացքի ժամանակ կատարած բեռնափոխադրման ռեկորդ է սահմանել «Գոտվալդ Մկ-100» ամբարձիչը, որը Նոր Զելանդիայի մաքրման գործարանում բարձրացրել և տեղափոխել է 742 տ քաշով ռեակտորը։

## Արտաքին հղումներ
Հայկական Հանրագիտարան 

Կատեգորիա:Տեխնիկա
Կատեգորիա:Հունական հայտնագործություններ