Գյուղատնտեսական շուկայավարում

[աջից|մինի|300x300փքս|Շուկայական ցուցադրություն [Չինաստանում]]
**Գյուղատնտեսական շուկայավարում,** ներառում է գյուղատնտեսական արտադրանքը ֆերմայից սպառողին տեղափոխելու հետ կապված ծառայությունները։ Այս ծառայությունները ներառում են գյուղատնտեսական արտադրանքի պլանավորում, կազմակերպում, ուղղորդում և մշակում այնպես, որպեսզի գոհացնեն գյուղատնտեսներին, միջնորդներին և սպառողներին։ Այս գործընթացում ներառված են բազմաթիվ փոխկապակցված գործողություններ, ինչպիսիք են արտադրության պլանավորումը, աճեցումը և բերքահավաքը, դասակարգումը, փաթեթավորումը, տեղափոխումը, պահեստավորումը, գյուղատնտեսական և սննդամթերքի վերամշակումը, շուկայի մասին տեղեկատվության տրամադրումը, բաշխումը, գովազդը և վաճառքը։ Արդյունքում, այս տերմինը ընդգրկում է գյուղատնտեսական արտադրանքի մատակարարման շղթայի գործողությունների ամբողջ շրջանակը, անկախ նրանից, թե դրանք իրականացվում են *ad hoc* (լատիներեն արտահայտություն ՝ այդ պատճառով կամ դրա համար) վաճառքի միջոցով, թե ավելի ինտեգրված շղթայի միջոցով, ինչպիսին է պայմանագրային գյուղատնտեսությունը։

## Գյուղատնտեսական շուկայավարման զարգացում
[աջից|մինի|250x250փքս|[Աբիջանի շուկայի ծանրաբեռնվածությունը]]
[աջից|մինի|250x250փքս|Տիպիկ շուկա [Աֆրիկայում]]
Գյուղատնտեսական շուկայավարման զարգացմանն ուղղված ջանքերը, հատկապես զարգացող երկրներում, նպատակային են եղել կենտրոնանալ մի շարք ոլորտների վրա, մասնավորապես՝ ենթակառուցվածքների զարգացման, տեղեկատվության տրամադրման, գյուղատնտեսների և առևտրականների վերապատրաստման շուկայավարման և բերքահավաքից հետո հարցերի վերաբերյալ, ինչպես նաև համապատասխան քաղաքական միջավայրի զարգացման աջակցության վրա։ Անցյալում ջանքեր են գործադրվել կառավարության կողմից ղեկավարվող շուկայավարման մարմինների զարգացման ուղղությամբ, սակայն տարիների ընթացքում դրանք ավելի քիչ են կարևորվել։

### Գյուղատնտեսական շուկայի ենթակառուցվածքներ
Վաճառքի արդյունավետ ենթակառուցվածքը, ինչպիսին են մեծածախ, մանրածախ և հավաքման շուկաները և պահեստային տարածքները, անհրաժեշտ է ծախսարդյունավետ վաճառքի համար, բերքահավաքից հետո կորուստները նվազագույնի հասցնելու և առողջական ռիսկերը նվազեցնելու համար։ Շուկաները կարևոր դեր են խաղում գյուղական զարգացման, եկամուտների ստեղծման, սննդի անվտանգության և գյուղական շուկաների հետ կապերի զարգացման գործում։ Փորձը ցույց է տալիս, որ պլանավորողները պետք է իմանան, թե ինչպես նախագծել շուկաներ, որոնք համապատասխանում են համայնքի սոցիալական և տնտեսական կարիքներին, և ինչպես ընտրել նոր շուկայի համար հարմար վայր։ Շատ դեպքերում ընտրվում են տեղամասեր, որոնք հարմար չեն և հանգեցնում են կառուցված ենթակառուցվածքի թերօգտագործման կամ նույնիսկ չօգտագործման։ Բացի այդ, բավարար չէ միայն շուկա կառուցել, պետք է ուշադրություն դարձնել, թե ինչպես է այդ շուկան կառավարվելու, գործելու և պահպանվելու։

Գյուղական հավաքական շուկաները տեղակայված են արտադրական տարածքներում և հիմնականում ծառայում են որպես վայրեր, որտեղ գյուղացիները կարող են հանդիպել առևտրականների հետ ՝ իրենց արտադրանքը վաճառելու համար։ Այս շուկաները կարող են լինել երբեմն (գուցե շաբաթական) շուկաներ, ինչպիսիք են Հնդկաստանում և Նեպալում գտնվող հաաթ բազարները, կամ մշտական։ Տերմինալային մեծածախ շուկաները գտնվում են խոշոր մետրոպոլիայի տարածքներում, որտեղ արտադրանքը վերջապես հասցվում է սպառողներին մեծածախ և մանրածախ առևտրի, սննդի մատակարարների և այլնի միջև։ Մեծածախ շուկաների հատկանիշները զգալիորեն փոխվել են, քանի որ մանրածախ առևտուրը փոխվել է քաղաքային աճի, սուպերմարկետների աճող դերի և սպառողների ծախսերի աճող կարողության պատճառով։ Այս փոփոխությունները կարող են պահանջել արձագանքներ ավանդական մեծածախ շուկաների կազմակերպման և կառավարման ձևի վերաբերյալ։

Արևմտյան երկրներում մանրածախ շուկայավարման համակարգերը լայնորեն զարգացել են ավանդական փողոցային շուկաներից մինչև ժամանակակից հիպերմարկետ կամ քաղաքից դուրս գտնվող առևտրի կենտրոն։ Զարգացող երկրներում գյուղատնտեսական շուկայավարման բարելավման հնարավորություն կա՝ կառուցելով նոր մանրածախ շուկաներ, չնայած սուպերմարկետների աճին, չնայած որ քաղաքապետարանները շուկաները հիմնականում դիտարկում են որպես եկամտի աղբյուրներ, այլ ոչ թե ենթակառուցվածքներ, որոնք պահանջում են զարգացում։ Շուկաների արդյունավետ կարգավորումը կարևոր է։ Շուկայի ներսում պետք է պահպանվեն ինչպես հիգիենայի կանոնները, այնպես էլ եկամուտների հավաքագրման գործունեությունը։ Նույնքան կարևոր է, սակայն, շուկայից դուրս կարգի պահպանումը։ Շուկայի լիցենզավորված առևտրականները չեն ցանկանա համագործակցել ստանդարտների բարձրացման հարցում, եթե նրանք բախվեն արտաքին չլիցենզավորված գործարարների մրցակցության հետ, որոնք չեն վճարում պատշաճ ծառայություն մատուցելու ծախսերը։

### Շուկայական տեղեկատվություն
Շուկայի մասին արդյունավետ տեղեկատվությունը կարող է դրական օգուտներ բերել գյուղատնտեսներին և առևտրականներին։ Ժամանակակից գների և շուկայական այլ գործոնների վերաբերյալ արդիական տեղեկատվությունը հնարավորություն է տալիս գյուղացիներին բանակցել առևտրականների հետ, ինչպես նաև հեշտացնում է արտադրանքի տարածքային բաշխումը գյուղական տարածքներից քաղաքներ և շուկաների միջև:Զարգացող երկրների կառավարությունների մեծ մասը փորձել է շուկայական տեղեկատվության ծառայություններ տրամադրել գյուղացիներին, բայց դրանք հակված են եղել կայունության խնդիրներ ունենալ։ Բացի այդ, նույնիսկ երբ դրանք գործում են, մատուցվող ծառայությունը հաճախ բավարար չէ առևտրային որոշումներ կայացնելու համար, քանի որ տվյալների հավաքագրման և տարածման միջև ժամանակային հետաձգումներ կան։ Ժամանակակից հաղորդակցման տեխնոլոգիաները հնարավորություն են ընձեռում շուկայական տեղեկատվական ծառայություններին բարելավել տեղեկատվության փոխանցումը բջջային հեռախոսների միջոցով SMS-ով, և FM ռադիոկայանների արագ աճը շատ զարգացող երկրներում հնարավորություն է տալիս ավելի տեղայնացված տեղեկատվական ծառայություններ մատուցել։ Երկարաժամկետ հեռանկարում ինտերնետը կարող է դառնալ գյուղատնտեսին տեղեկատվություն տրամադրելու արդյունավետ միջոց։ Այնուամենայնիվ, տվյալների հավաքագրման ծախսերի և ճշգրտության հետ կապված խնդիրները դեռևս պետք է լուծվեն:Նույնիսկ այն դեպքում, երբ նրանց հասանելի են շուկայի վերաբերյալ տեղեկատվությունը, գյուղատնտեսները հաճախ օգնության կարիք ունեն այդ տեղեկատվությունը բացատրելու համար։ Օրինակ, ռադիոյում նշված շուկայական գինը կարող է վերաբերել մեծածախ վաճառքի գինին, և գյուղատնտեսները կարող են դժվարությամբ փոխակերպել այն իրատեսական գնով իրենց տեղական հավաքման շուկայում։ Զարգացող երկրներում տարբեր փորձեր են արվել առևտրային շուկայական տեղեկատվական ծառայություններ ներդնելու համար, բայց դրանք հիմնականում ուղղված են առևտրականներին, առևտրային գյուղատնտեսներին կամ արտահանողներին։ Դժվար է պատկերացնել, թե ինչպես կարող են փոքր, աղքատ գյուղատնտեսները բավականաչափ եկամուտներ ստանալ, որպեսզի առևտրային ծառայությունը շահութաբեր լինի, թեև Հնդկաստանում Թոմսոն Ռեուտերսի կողմից ներկայացված ծառայությունը, ըստ տեղեկությունների, գործարկման առաջին տարում օգտագործվել է ավելի քան 100,000 գյուղատնտեսների կողմից։ Արևմտյան Աֆրիկայում Եսոկոն փորձում է սուբսիդավորել նման ծառայությունների արժեքը ֆերմերներին՝ բիզնեսներին գանձելով բջջային գործիքների ավելի առաջադեմ գործառույթների հավաքածուի հասանելիությունը։

### Շուկայավարման ուսուցում
Գյուղատնտեսները հաճախ իրենց հիմնական խնդիրն են համարում շուկայավարումը։ Այնուամենայնիվ, չնայած նրանք կարող են հայտնաբերել այնպիսի խնդիրներ, ինչպիսիք են ցածր գները, տեղափոխման պակասը և բերքահավաքից հետո բարձր կորուստները, նրանք հաճախ վատ են հագեցած հնարավոր լուծումներ բացահայտելու համար։ Հաջող շուկայավարումը պահանջում է նոր հմտություններ, նոր տեխնիկա և տեղեկատվություն ստանալու նոր եղանակներ սովորել։ Գյուղատնտեսության նախարարությունների կամ հասարակական կազմակերպությունի հետ աշխատող ընդլայնման աշխատակիցները հաճախ լավ պատրաստված են գյուղատնտեսական արտադրության տեխնիկայի մեջ, բայց սովորաբար չունեն շուկայավարման կամ բերքահավաքից հետո գործելու գիտելիքներ։

### Հնարավորություն տվող միջավայր
Գյուղատնտեսական շուկայավարումը պետք է իրականացվի աջակցող քաղաքականության, իրավական, ինստիտուցիոնալ, մակրոտնտեսական, ենթակառուցվածքային և բյուրոկրատական միջավայրում։ Առևտրականներն ու մյուսները, որպես կանոն, չեն ցանկանում ներդրումներ կատարել քաղաքականության անորոշության պայմաններում, ինչպիսիք են այն, որոնք սահմանափակում են ներմուծումը և արտահանումը կամ ներքին արտադրանքի տեղաշարժը։ Բիզնեսները դժվարությամբ են գործում, երբ նրանց առևտրային գործունեությունը խոչընդոտվում է չափազանց բյուրոկրատական գործերի պատճառով։ Անհամապատասխան օրենսդրությունը կարող է խեղաթյուրել և նվազեցնել շուկայի արդյունավետությունը, բարձրացնել գործարար ծախսերը և հետաձգել մրցակցային մասնավոր հատվածի զարգացումը։ Աջակցող վատ հաստատությունները, ինչպիսիք են գյուղատնտեսական ընդլայնման ծառայությունները, մունիցիպալիտետները, որոնք շուկաները գործարկում են ոչ արդյունավետ և արտահանման խթանման անբավարար մարմիններ, կարող են հատկապես վնասակար լինել։ Վատ ճանապարհները բարձրացնում են բիզնեսի իրականացման ծախսերը, նվազեցնում են գյուղացիներին վճարումները և բարձրացնում են սպառողների գները։ Ի վերջո, կոռուպցիան կարող է ավելացնել գործարքի ծախսերը, որոնց բախվում են շուկայավարման շղթայի մասնակիցները։

### Գյուղատնտեսական շուկայավարման աջակցություն
Կառավարությունների մեծ մասը որոշակի փուլում ջանքեր է գործադրել գյուղատնտեսական շուկայավարման բարելավումները խթանելու համար։ Միացյալ Նահանգներում Գյուղատնտեսական շուկայավարման ծառայությունը (անգլ․՝ AMS) ԱՄՆ գյուղդեպարտամենտի բաժին է ևունի ծրագրեր, որոնք ապահովում են փորձարկումներ, աջակցում են ստանդարտացմանն ու դասակարգմանը և առաջարկում են շուկայական նորությունների ծառայություններ։

Գյուղատնտեսական շուկայավարման ծառայությունը (անգլ․՝ AMS) վերահսկում է շուկայավարման համաձայնագրերը և կանոնակարգում է հետազոտական և խթանման ծրագրեր։ Այն նաև ապրանքներ է գնում ֆեդերալ սննդի ծրագրերի համար։ ԱՄՆ գյուղդեպարտամենտը նաև աջակցում է գյուղատնտեսական շուկայավարման աշխատանքներին տարբեր համալսարաններում։ Միացյալ Թագավորությունում որոշ ապրանքների շուկայավարման համար աջակցություն է տրամադրվել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ և հետո այնպիսի խորհուրդների կողմից, ինչպիսիք են կաթի շուկայավարման խորհուրդը և ձվի շուկայավարման խորհուրդը։

Այս խորհուրդները փակվել են 1970-ական թվականներին։ Որպես գաղութային իշխանություն, Բրիտանիան մարքեթինգային խորհուրդներ է ստեղծել շատ երկրներում, հատկապես Աֆրիկայում։ Դրանցից մի քանիսը շարունակում են գոյություն ունենալ, չնայած որ շատերը փակվել են 1990-ական թվականներին կառուցվածքային հարմարեցման միջոցառումների ներդրման ժամանակ։

Մի քանի զարգացող երկրներ ստեղծել են կառավարության կողմից հովանավորվող մարքեթինգային կամ ագրոբիզնես միավորներ։ Հարավային Աֆրիկան, օրինակ, սկսել է Գյուղատնտեսական շուկայավարման ազգային խորհուրդը (անգլ․՝ NAMC) ՝ ի պատասխան գյուղատնտեսական արդյունաբերության ապակարգավորմանը և երկրում մարքեթինգային խորհուրդների փակմանը։ Հնդկաստանը ունի գյուղատնտեսական շուկայավարման ազգային ինստիտուտը։ Դրանք հիմնականում հետազոտական և քաղաքական կազմակերպություններ են, սակայն այլ գործակալություններ տրամադրում են հեշտացնող ծառայություններ մարքեթինգային ուղիների համար, ինչպիսիք են ենթակառուցվածքների, շուկայական տեղեկատվության և փաստաթղթային աջակցության տրամադրումը։ Կարիբյան ավազանի օրինակները ներառում են Գյուղատնտեսական շուկայավարման զարգացման ազգային կորպորացիան՝ Տրինիդադ և Տոբագոյում և Նոր Գայանա մարքեթինգային կորպորացիան Գայանայում։

### Վերջին զարգացումները
Գյուղատնտեսության, խոշոր մանրածախ առևտրի և գյուղատնտեսության միջև նոր շուկայավարման կապեր են աստիճանաբար զարգանում, օրինակ՝ պայմանագրային գյուղատնտեսության, խմբային շուկայավարման և համատեղ գործողությունների այլ ձևերի միջոցով։ Ֆինանսավորող անձիք ու հասարակական կազմակերպությունները ավելի ու ավելի մեծ ուշադրություն են դարձնում արժեքային շղթայի համատեքստում գյուղատնտեսների և գնորդների միջև ուղղակի կապերի խթանման միջոցներին։ Այժմ ավելի մեծ ուշադրություն է դարձվում տարածաշրջանային շուկաների զարգացմանը (օրինակ ՝ Արևելյան Աֆրիկայում) և կառուցվածքային առևտրային համակարգեր, որոնք պետք է դյուրացնեն այդ զարգացումները:Սուպերմարկետների աճը, մասնավորապես Լատինական Ամերիկայում, Արևելյան ևՀարավարևելյան Ասիայում, զգալի ազդեցություն է ունենում այգեգործական, կաթնամթերքի և կենդանիների մթերքների շուկայավարման ուղիների վրա։ Այնուամենայնիվ, «նախնական» շուկաները կշարունակեն կարևոր լինել երկար տարիներ, ինչը պահանջում է ուշադրություն դարձնել ենթակառուցվածքների բարելավմանը, ինչպիսիք են մանրածախ և մեծածախ շուկաները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Esoko (TradeNet) market information service for West Africa
* Regional Agricultural Trade Intelligence Network for East Africa
* Agricultural and Food Marketing Association of Asia and the Pacific (AFMA)
* Rural Finance Investment and Learning Centre
* Marketing, Alternative Farming Systems Information Center, National Agricultural Library (NAL)

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Մարքեթինգ
Կատեգորիա:Սննդի արդյունաբերություն
Կատեգորիա:Տնտեսություն