open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արթուր Կարապետյան

**Արթուր Միքայելի Կարապետյան** (19 հունիսի, 1967, Երևան - ապրիլի 30, 1991), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1967 թվականի հունիսի 9-ին Երևանում։ 1974 թվականին հաճախել է Երևանի Մուրացանի անվան թիվ 18 դպրոց, որն ավարտել է 1984 թվականին։ 1984 թվականին ընդունվել է թիվ 20 տեխնիկական ուսումնարան, որն ավարտել է գերազանցության դիպլոմով։

1985 թվականին ընդունվել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի երեկոյան ուսուցման ֆակուլտետի առևտրի էկոնոմիկա մասնագիտության առաջին կուրս։ 1985-1987 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում՝ Մոսկվայի ռազմական ենթաշրջանում, որտեղ ստացած ռազմական գիտելիքները հետագայում փայլուն կիրառել է Արցախյան ազատամարտում։ Ծառայելուց հետո ուսումը շարունակել է ապրանքագիտություն և առևտրի էկոնոմիկա ֆակուլտետի նույն մասնագիտության առաջին կուրսում։

## Արցախյան ազատամարտ
1988 թվականից Արցախյան շարժման ակտիվ մասնակից էր։ Մարտական մկրտությունը ստացել է Երասխավանի կռիվների ժամանակ։ Ընկերների հետ ստեղծելով համախոհների մի փոքրիկ ջոկատ՝ զենք ու զինամթերք էր հայթայթում Արցախ ուղարկելու համար։ 1989 թվականին, կիսատ թողնելով ուսումը(նա այդ ժամանակ սովորում էր 4-րդ կուրսում), մեկնել է Արցախ` Շահումյանի շրջան։ Որպեսզի խուսափի հաճախակի իրականացվող անձնագրային ռեժիմի ստոգումներից, նա նույն թվականին փոխում է գրանցման վայրը և գրանցվում Շահումյանի շրջանի Գյուլիստան գյուղում։ Հենց այդ ժամանակ էլ Արթուրը ծանոթանում է Թաթուլ Կրպեյանի հետ և մինչև կյանքի վերջ մնում է նրա հավատարիմ ընկերն ու զինակիցը։
Գետաշենում եղել է Գետաշենի կամավորական ջոկատի հրամանատար Թաթուլ Կրպեյանի մարտական գծով տեղակալը։ Մասնակցել է Գետաշենի ենթաշրջանի ինքնապաշտպանական մարտերին։
Նա իր կյանքը նվիրել էր հայ ժողովրդի ազատության գործին, որին զինվորագրվել էր Ղարաբաղյան շարժման առաջին իսկ օրից։

1990 թվականից Արթուր Կարապետյանը ՀՅԴ անդամ էր։ Վերջին մարտը նա մղել է Գետաշենում, որի պաշտպանությունը կազմակերպել և ղեկավարում էր իր զինակցի` Թաթուլ Կրպեյանի հետ։

Արթուր Կարապետյանի անունով են կոչվել «Շենգավիթ» մետրոյի կայարանամերձ պուրակը, որտեղ տեղադրված է նրա հուշարձանը (Հուշարձանի Հեղինակ՝ Մկրտիչ Մազմանյան, քանդակագործներ՝ Գագիկ Ավագյան (Gagik Angelo) Ռոբերտ Բալայան, բրոնզ, տուֆ, բազալտ, 1993), Երևանի պետական տնտեսագիտական ինստիտուտի լսարաններից մեկը անվանակոչվել է նրա անունով։ Երևանի Մուրացանի անվան համար 18 դպրոցի շքամուտքի պատին տեղադրված է նրա հուշաքարը։ Թաղված է Երևանում։

## Պարգևներ
Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։
[մինի|[Արթուր Կարապետյանի հուշարձան (Երևան)|Արթուր Կարապետյանին նվիրված հուշարձան համանուն պուրակում]]

## Հիշատակ
* 1993 թվականին Երևանի Երևանի Շենգավիթ համայնքի՝ Երևանի մետրոպոլիտենի Շենգավիթ կայարանի տարածքում տեղադրվել է Արթուր ԿԱրապետյանին նվիրված հուշարձան։
* 1999 թվականին Երևանի մետրոպոլիտենի Շենգավիթ կայարանին կից պուրակն անվանակոչվել է Արթուր Կարապետյանի անունով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մի երգի պատմություն, Արթուր Կարապետյանի հիշատակին 

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:ՀՊՏՀ զոհված ուսանող-ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հունիսի 19 ծնունդներ
Կատեգորիա:1967 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:1991 մահեր
Կատեգորիա:Ապրիլի 30 մահեր
Կարեն Մանվելյան

**Կարեն Բախշիի Մանվելյան** (դեկտեմբերի 21, 1966, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - նոյեմբերի 5, 1992, Լաչին, Քաշաթաղի շրջան, Արցախ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1966 թ. դեկտեմբերի 21-ին Երևանում։ 1974 թ.-ից հաճախել է Երևանի № 165 միջնակարգ դպրոց, որը գերազանցությամբ ավարտել է 1984 թ.։ Դպրոցական տարիներին մասնակցել է բազմաթիվ օլիմպիադաների և մրցույթների, դարձել է տարբեր մրցաշարերի մասնակից ու հաղթող։ 1985-1987 թթ.-ին ծառայել է խորհրդային բանակում՝ ծովային հետևակի ցամաքային ստորաբաժանման կազմում, սկզբում Խաբարովսկի մարզում, այնուհետև տեղափոխվել է Պրիմորիե։ 1989 թ. ընդունվել է Երևանի ժողտնտեսության ինստիտուտի ապրանքագիտության ֆակուլտետ։ 1988 թ. հունվարից մասնակցել է Արցախյան շարժմանը։ 1988 թ. դեկտեմբերին՝ որպես կամավոր, մեկնել է աղետի գոտի՝ երկրաշարժից տուժածներին օգնելու։ 1990 թ. մի խումբ ընկերների հետ անդամագրվել է Ռամկավար ազատական կուսակցությանը և մի խումբ համախոհների հետ հիմնադրել «Արմենական» ակումբը։ 1992 թ. օգոստոսին, սպարապետ Վազգեն Սարգսյանի մարտակոչին արձագանքելով, Կարենը դիմում է զինկոմիսարիատ՝ ցանկանալով անդամագրվել «Արծիվ» մահապարտների գումարտակին, սակայն մարտական գործողություններին դեռևս մասնակցած չլինելու պատճառով նրա դիմումը մերժվում է։ 1992 թ. չորրորդ կուրսի ուսանող էր, երբ կամավոր զինվորագրվեց հայրենիքի պաշտպանության սուրբ գործին։ Բալահովիտի զորավարժարանում նախնական պատրաստություն անցնելուց հետո երկրապահ ջոկատներից մեկի շարքերում մեկնեց Կրասնոսելսկի սահմանամերձ Վահան գյուղի պաշտպանական դիրքերը, որտեղ իրադրությունը շատ սրված էր։ Արծվաշենի անկումից հետո թշնամին իր երկրորդ թիրախը դարձրել էր Վահան գյուղը, այն շրջափակել ու գիշերուզօր գնդակոծում էր։ Մեծ զոհերի գնով հաջողվեց ազատագրել ու հետ շպրտել թշնամուն գյուղի մատույցներից։ Մարտերում թրծված ջոկատը, որում մարտնչում էր խիզախ ազատամարտիկը, ուղարկվեց Գորիս-Լաչին միջանցք, որտեղ նույնպես թեժ մարտեր էին մղվում։ Այնտեղ Կարենը մասնակցեց մի քանի մարտական գործողությունների՝ թշնամուց ազատագրելով գյուղեր ու բնակավայրեր։ Սակայն թշնամու գնդակը ընդհատեց հայ քաջորդու կյանքը։ Մարտերից մեկում հակառակորդի գերակշիռ ուժերի ճնշման տակ զինակիցների կանոնավոր նահանջն ապահովելու համար ընկերոջ հետ կամավոր մնաց դիրքերում ու իր պարտքը կատարեց հերոսաբար։ Զոհվել է 1992 թ. նոյեմբերի 5-ին Լաչինի շրջանի գյուղերից մեկում։

## Պարգևներ
Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով, «Մայրական երախտագիտության» մեդալով և Հայաստանի երկրապահ կամավորականների միության հուշամեդալով։

## Հիշատակ
2002 թ. սեպտեմբերին Նոր Նորքի համայնքում ՀՌԱԿ ակումբ ստեղծվեց և կոչվեց Կարեն Մանվելյանի անունով։ Կարեն Մանվելյան անունը փորագրված է նաև Բերձոր քաղաքի բարձունքում վեր խոյացող քարաշեն հսկա պատի վրա շրջանի ազատագրման համար զոհվածների անունների շարքերում։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:ՀՊՏՀ զոհված ուսանող-ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 21 ծնունդներ
Կատեգորիա:1966 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 5 մահեր
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Աշոտ Միքայելյան

**Աշոտ Արելի Միքայելյան** (նոյեմբերի 9, 1970, Ստեփանակերտ, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - օգոստոսի 22, 1992, Դրմբոն, Մարտակերտի շրջան, Արցախ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1970 թ. նոյեմբերի 9-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ 1977 թ. հաճախել է Ստեփանակերտի № 3 դպրոց, որն ավարտել է բարձր առաջադիմությամբ։ 1987 թ. ավարտելով դպրոցը՝ ընդունվել է Ստեփանակերտի մանկավարժական ինստիտուտի ընդհանուր տեխնիկական առարկաների բաժինը։ 1988 թ. փետրվարյան իրադարձություններից հետո տեղափոխվել է Երևանի ժողտնտեսության ինստիտուտի ընդհանուր տնտեսագիտության ֆակուլտետը։ 1989 թ. կրկին փոխում է մասնագիտությունը և տեղափոխվում ֆինանսահաշվային ֆակուլտետի հեռակա ուսուցման բաժին։ 1988-1989 թթ.-ին ուսմանը զուգահեռ աշխատում է Ստեփանակերտի էլեկտրասարքավորումների գործարանում որպես բանվոր։ 1989 թ.-ից մասնակցել է Արցախյան ազատագրական պատերազմին։ 1989 թ. նոյեմբերին այլ բուհերի մի խումբ ուսանողների հետ մեկնել է Հադրութ։ Մարտական ընկերների հետ պաշտպանել է Խծաբերդը, Արփագետուկը և այլ գյուղեր՝ մեկուկես ամիս մնալով շրջանում։ 1990 թ.՝ Շահումյանի շրջան գնալու նպատակով, Աշոտն ընդգրկվել է մեկ այլ ինքնապաշտպանական խմբում, սակայն առողջական վիճակի վատթարացման պատճառով մեկնել չի կարողացել։ 1991 թ. հունվարին արդեն հարազատ գյուղում էր՝ Սզնեքում, և համագյուղացիների հետ հերթապահում էր Թոփխանա կոչվող տեղամասում։ 1991 թ. փետրվարին մեկնել է Ստեփանակերտ և կամավորագրվել Գինեգործարանի № 10 վաշտին։ Զոհվել է 1992 թ. օգոստոսի 22-ին Դրմբոնի համար մղված մարտերից մեկում։ Թաղված է Ասկերանի շրջանի Սզնեք գյուղում։

## Պարգևներ
Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ և ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալներով։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:ՀՊՏՀ զոհված ուսանող-ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 6 ծնունդներ
Կատեգորիա:1970 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 22 մահեր
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կարեն Իսկանդարյան

**Կարեն Լենդրուշի Իսկանդարյան** (8 հուլիսի, 1972, Զառիթափ, Վայոց ձորի մարզ - 2 հոկտեմբերի, 1992, Հաթերք), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1972 թվականի հուլիսի 8-ին Վայոց ձորի մարզի Զառիթափ գյուղում։
1982 թվականից հաճախել է գյուղի  միջնակարգ դպրոց։
1990 թվականին ավարտելով միջնակարգ դպրոցի 8-ամյա կրթությունը՝ մեկնել է Երևան և ընդունվել տեխնիկում։
1991 թվականին ավարտելով տեխնիկումը՝ ստացել է  կինոմեխանիկի մասնագիտություն։ 
Տեխնիկումն ավարտելուց հետո ընդունվել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի հեռակա ուսուցման ֆակուլտետը։
1992 թվականին, երբ 2-րդ կուրսի ուսանող էր, սկսվում է առաջին զորահավաքը, և Կարենը մի խումբ ընկերների հետ մեկնում է ռազմաճակատ։
Մասնակցել է մի շարք ռազմական օպերացիաների, այդ թվում՝ Հաթերքի, Վաղուհասի, Հարությունագոմերի համար մղվող մարտերին։
Զոհվել է 1992 թվականի հոկտեմբերի 2-ին Լաչինի միջանցքի ազատագրման ժամանակ՝ Հաթերքի համար մղվող ճակատամարտում։
Հետմահու պարգևատրվել է տարբեր մեդալներով, շքանշաններով։ Կարենի հայրենի գյուղում՝ Զառիթափում, կանգնեցված է նրա անունը կրող հուշաքար, և ստեղծվել է հիշատակի անկյուն։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:ՀՊՏՀ զոհված ուսանող-ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 8 ծնունդներ
Կատեգորիա:1972 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 2 մահեր
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Զառիթափ գյուղում ծնվածներ
Արմեն Հակոբյան (ազատամարտիկ)

**Արմեն Բենիամինի Հակոբյան** (7 փետրվարի, 1964, Խանջյան, Արմավիրի մարզ - 15 հունվարի, 1994, Մաղավուզ, Մարտակերտի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1964 թվականի փետրվարի 7-ին Արմավիրի մարզի Խանջյան գյուղում։
1971 թվականից հաճախել է գյուղի միջնակարգ դպրոցը, որն ավարտել է բարձր առաջադիմությամբ։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի ֆինանսահաշվային ֆակուլտետ։ Արմենը նաև երաժիշտ էր, նվագում էր մի քանի երաժշտական գործիքներ։
1982-1984 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ Ծառայության հիմնական մասը անց է կացրել Լեհաստանում տեղակայված խորհրդային ռազմաբազայում։ Ծառայությունից վերադառնալով՝ սկսել է աշխատել հայրենի գյուղի դպրոցում՝ որպես ռազմագիտության ուսուցիչ։
1993 թվականի փետրվարից անդամագրվել է Արցախյան շարժմանը և երկրապահ կամավորականների ջոկատի կազմում մեկնել է Արցախ։ Արմենը կռվել է Մարտակերտի շրջանում։ Հատկանշական է եղել նրա մասնակցությունը Հակոբ Կամարի գյուղի պաշտպանությանը։

Զոհվել է 1994 թվականի հունվարի 15-ին Մարտակերտի շրջանի Մաղավուզ գյուղում։
Ամուսնացած էր, ունի մեկ որդի։

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:ՀՊՏՀ զոհված ուսանող-ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:1964 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 7 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունվարի 15 մահեր
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Խանջյան գյուղում ծնվածներ
Ուրծաձոր

**Ուրծաձոր**, գավառ պատմական Հայաստանի Այրարատ նահանգում։ Դրա տարածքում է գտնվում ներկայիս Արարատի մարզի Ուրցաձոր գյուղը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Այրարատի գավառներ
Ռոբերտ Վարդանով

**Ռոբերտ Գարեգինի Վարդանով (Տեր-Վարդանով)** (ծնված 10 դեկտեմբերի 1922 թվական, Թիֆլիս), հայ սովետական փիլիսոփա։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1971 թ.), պրոֆեսոր (1972 թ.)։

Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին (1942-1943 թվականներին)։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը (1949 թ.)։ 1956 թվականից աշխատել է ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտում (1959-1964 թվականներին և 1969-1974 թվականներին՝ փիլիսոփայության ամբիոնի վարիչ)։ 1964-1969 թվականներին ՀՍՍՀ (այժմ Հայաստան) ԳԱ փիլիսոփայության և իրավունքի սեկտորի ավագ գիտաշխատող, 1974 թվականից՝ Երևանի Կ․ Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտի փիլիսոփայության ամբիոնի վարիչ։ Գիտական աշխատությունները վերաբերում են պատմական մատերիալիզմին և գիտական կոմունիզմին՝ մասնավորապես, սոցիալիզմից կոմունիզմին անցման դիալեկտիկային։

## Երկեր
* Ռևիզիոնիզմը և արդիականությունը, Երևան, 1959 թ.
* Կոմունիզմը մարդկության պայծառ ապագան է, Երևան, 1961 թ.
* Социализм։ ступени развития, Ереван, 1982

Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Սիրան Ալավերդյան

**Սիրան Ալեքսանդրի Ալավերդյան** (), հայ դերասան, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1967)։

ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Ավետ Ավետիսյանի կինն է։

## Կենսագրություն
Սիրան Ալավերդյանը ծնվել է 1904 թվականին Բաթումում։ 1928 թվականին տեղափոխվել է Երևան։ 1934 թվականին՝ Երևանի Գորկու անվան բանվորական, 1935 թվականից՝ Սունդուկյանի անվան թատրոնների դերասանուհի։

## Դերեր
* Նատալիա, Էփեմիա (Սունդուկյանի «Խաթաբալա», «Պեպո»)
* Վիկտորիա Նազարովնա (Ա. Պապայանի «Աշխարհն, այո, շուռ է եկել»)
* Բարոնուհի Շտրալ (Մ. Լերմոնտովի «Դիմակահանդես»)
* Կոծոծ՝ Գ. Տեր-Գրիգորյանի «Մեռնող Ֆլորա»
* Էնն Պատնեմ՝ Ա. Միլլերի «Սալեմի վհուկները»
* Անխելա՝ Պ. Կալդերոնի «Տիկին անտեսանելին»
* Մարթա՝ Շիրվանզադեի «Քաոս»
* Էմիլիա՝ Վ. Շեքսպիրի «Օթելլո»
* Վարվառա՝ Մ. Գորկու «Եգոր Բուլըչովը և ուրիշները»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Սիրանույշ Աղաջանյան

**Սիրանույշ Մանվելի Աղաջանյան** (), հայ համաճարակաբան, գիտնական։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1997), պրոֆեսոր (2004)։

## Կենսագրություն
1972 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1984 թվականից աշխատում է Ազգային առողջապահության ինստիտուտ համաճարակաբանության ամբիոնում, 1997-1998 թվականներին՝ վարիչ, 1999 թվականից՝ ուսումնական աշխատանքների ղեկավար։ Էկոլոգիայի և կենսագործունեության անվտանգության միջազգային ԳԱ (2002), ՌԴ բնական ԳԱ (2004) անդամ է։

Աշխատանքները վերաբերում են սուր աղիքային վարակների տարածման համաճարակաբանության առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը, կանխարգելմանն ու դրանց դեմ պայքարի միջոցառումների մշակմանը։

Հեղինակ է «Իերսինիոզ» (ռուսերեն, 1998), «Ինֆեկցիոն հիվանդությունների կանխարգելման սկզբունքները» (2003) ուսումնական ձեռնարկների։

## Անդամակցություն
* Էկոլոգիայի և կենսագործունեության անվտանգության միջազգ. ԳԱ անդամ (2002)
* ՌԴ բնական ԳԱ անդամ (2004)

## Երկեր
* Աղաջանյան Ս. Մ., «Իերսինիոզ», ուսանողական ձեռնարկ, 1998։
* Աղաջանյան Ս. Մ., «Ինֆեկցիոն հիվանդությունների կանխարգելման սկզբունքները», ուսանողական ձեռնարկ, 2003։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1949 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ բժշկուհիներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ համաճարակաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 8 ծնունդներ
Անկարգապահություն

**Անկարգապահություն**, վարքի կանոնները խախտելու հակումը և նրա դրսևորումները, որոնք կարող են պայմանավորված լինել ինչպես այդ կանոնների վատ իմացությամբ (չգիտակցված անկարգապահություն), այնպես էլ անփորձությամբ, խառնվածքի, դրդապատճառների և հուզական ոլորտի աոանձնահատկություններով, սեփական վարքագիծը վերահսկելու և ըստ կանոնների կարգավորելու անկարողությամբ։ Վերջին դեպքում առկա է լինում բարոյական սկզբունքների յուրացման և ինքնագիտակցության զարգացման անբավարար մակարդակ։ Ըստ այդմ էլ անկարգապահության հաղթահարման համար տարբեր դեպքերում պետք Է կիրառել դաստիարակչական տարբեր մեթոդներ։ Կարևոր է զարգացող անձի մեջ սոցիալական շփման հմտությունների ձևավորումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Լոս Անջելես Քինգս

**«Լոս Անջելես Քինգս»** (անգլերեն՝ *Los Angeles Kings*), ամերիկյան պրոֆեսիոնալ հոկեյի ակումբ։ Հանդես է գալիս Հոկեյի ազգային լիգայի (NHL) արևմտյան կոնֆերենցիայի խաղաղօվկիանոսյան դիվիզիոնում։ Տեղակայված է Լոս Անջելեսում (Կալիֆոռնիա նահանգ)։ Հիմնադրվել է 1967 թվականին, երբ լիգայի ընդլայնման արդյունքում ակումբների քանակը վեցից դարձավ տասներկու։ Սկսած 1999–2000 մրցաշրջանից «Քինգսը» տան հանդիպումներն անցկացնում է «Սթեյփլս սենթր» մարզապալատում։

1970-ականներին և 1980-ականներին ակումբը կարողանում էր հաջող ելույթ ունենալ կանոնավոր մրցաշրջաններում, սակայն մշտապես ունենում էր հիասթափեցուցիչ արդյունքներ փեյ-օֆֆներում։ 1988 թվականին ակումբը կանադական «Էդմոնտոն Օյլերսից» ձեռք է բերում անվանի հոկեյիստ Ուեյն Գրեցկիին, ով չափազանց մեծ ավանդ է ունենում Լոս Անջելես քաղաքում տափօղակով հոկեյի ժողովրդայնացման մեջ։ Գրեցկին, թիմակիցներ Լյուկ Ռոբիթեյլի և Ռոբ Բլեյկի հետ «Քինգսի» կազմում հասնում են մինչև 1993 թվականի Սթենլիի գավաթի գերեզրափակիչ, սակայն պարտվում են «Մոնրեալ Կանադիենսին»։

1993 թվականի գերեզրափակչից հետո ակումբի ղեկավարությունը լուրջ ֆինանսական խնդիրներ է ունենում, և 1995 թվականին «Քինգսը» հայտարարում է սնանկանալու մասին։ Խնդիրը լուծվում է գործարարներ Ֆիլիպ Աշուցի և Էդվարդ Ռոսկիի կողմից, ով որոշում է ամբողջապես գնել ակումբը։ Ակումբը մինչև 2009–10 մրցաշրջանը չէր կարողանում որակավորվել փլեյ-օֆֆներում հանդես գալու համար։ 2011–12 մրցաշրջանին ընդառաջ թիմի գլխավոր մարզիչ է նշանակվում Դերիլ Սաթերը, ում մարզական տարիներին ակումբը երկու անգամ նվաճել է Սթենլիի գավաթը՝ 2012 և 2014 թվականներին՝ համապատասխանաբար պարտության մատնելով «Նյու Ջերսի Դևիլսին» և «Նյու Յորք Ռենջերսին»։

## Անհատական ռեկորդներ
* Առավելագույն գոլեր մեկ մրցաշրջանի ընթացքում. Բեռնի Նիքոլս՝ 70 (1988–89)
* Առավելագույն արդյունավետ փոխանցումներ մեկ մրցաշրջանի ընթացքում. Ուեյն Գրեցկի՝ **122** (1990–91)
* Առավելագույն միավորներ մեկ մրցաշրջանի ընթացքում. Ուեյն Գրեցկի՝ **168** (1988–89)
* Առավելագույն միավորներ մեկ խաղում. Բեռնի Նիքոլս՝ **8** (1988–89)
* Առավելագույն տուգանային րոպեներ մեկ մրցաշրջանի ընթացքում. Մարթի Մակսորլի՝ **399** (1992–93)
* Առավելագույն միավորներ կատարված պաշտպանի կողմից մեկ մրցաշրջանի ընթացքում. Լարի Մերֆի՝ **76** (1980–81)
* Առավելագույն միավորներ կատարված նորեկի կողմից մեկ մրցաշրջանի ընթացքում. Լյուկ Ռոբիթեյլ՝ **84** (1986–87)
* Առավելագույն հաղթանակներ մեկ մրցաշրջաններում. Ջոնաթան Քուիք՝ **39** (2009–10)
* Առավելագույն շութաութներ մեկ մրցաշրջանի ընթացքում. Ջոնաթան Քուիք՝ **10** (2011–12)

## Թիմային ռեկորդներ
* Առավելագույն միավորներ մեկ մրցաշրջանի ընթացքում՝ **105** (1974–75)
* Առավելագույն հաղթանակներ մեկ մրցաշրջանի ընթացքում՝ **46** (1990–91)
* Ամենաերկար հաղթանակների շարան՝ **9** (2009-2010)

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Հոկեյի ազգային լիգայի (NHL) ակումբներ
Փիթսբուրգ Փինգուինս

[thumb|right|230px|Ակումբի ներկայիս ավագ [Սիդնի Քրոսբին]]

**«Փիթսբուրգ Փինգուինս»** (անգլերեն՝ *Pittsburgh Penguins*), պրոֆեսիոնալ հոկեյի ամերիկյան ակումբ։ Հանդես է գալիս Հոկեյի ազգային լիգայի (NHL) արևելյան կոնֆերենցիայի մայրաքաղաքային դիվիզիոնում։ Տեղակայված է ԱՄՆ Փենսիլվանիա նահանգի Փիթսբուրգ քաղաքում։ Հիմնադրվել է 1967 թվականին, երբ լիգայի ընդլայնման արդյունքում ակումբների քանակը վեցից դարձավ տասներկու։ Սկսած 2010–11 մրցաշրջանից «Փինգուինսը» տան հանդիպումներն անցկացնում է «Կոնսոլ Էներջի սենթր» մարզապալատում։

Սթենլիի գավաթի եզրափակչում ակումբն հանդես է եկել 5 անգամ՝ հաղթելով 4-ը՝ 1991, 1992, 2009 և 2016 թվականներին։

## Անհատական ռեկորդներ
* Առավելագույն միավորներ մեկ մրցաշրջանի ընթացքում. Մարիո Լեմյե՝ **199** (1988-89)
* Առավելագույն նետված տափօղակներ մեկ մրցաշրջանի ընթացքում. Մարիո Լեմյե՝ **85** (1988-89)
* Առավելագույն արդյունավետ փոխանցումներ մեկ մրցաշրջանի ընթացքում. Մարիո Լեմյե՝ **114** (1988-89)
* Առավելագույն տուգանային րոպեներ մեկ մրցաշրջանի ընթացքում. Փոլ Բաքստեր՝ **409** (1981-82)
* Առավելագույն միավորներ կատարված պաշտպանի կողմից մեկ մրցաշրջանի ընթացքում. Փոլ Քոֆի՝ **113** (1988-89)
* Առավելագույն միավորներ կատարված նորեկի կողմից մեկ մրցաշրջանի ընթացքում. Սիդնի Քրոսբի՝ **102** (2005-06)
## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Հոկեյի ազգային լիգայի (NHL) ակումբներ
Զգացմունքների ամբիվալենտություն

[200px|մինի|[Էյգեն Բլեյլեր]]

**Զգացմունքների ամբիվալենտություն**, որևէ առարկայի, երևույթի կամ մարդու նկատմամբ տածվող հուզական դիրքորոշման երկակի բնույթը, հակադիր գգացմունքների միավորումը մեկ բարդ դիրքորոշման մեջ։ Օրինակ՝ սիրելի անձը մեզանում միաժամանակ կարող է առաջ բերել և՛ հիացմունք, և՛ զայրույթ։ Խանդն ներառում է ինչպես սիրո, այնպես էլ ատելության տարրեր։ Միաժամանակ կարելի է գտնվել ուրախ և թախծոտ հոգեվիճակում։ Զգացմունքների և հույզերի ամբիվալենտությունը (երկարժեքությունը) ներքին կոնֆլիկտի դրսևորում է։

«Ամբիվալենտություն» տերմինն առաջարկել է շվեյցարացի հոգեբույժ Էյգեն Բլեյլերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Էմոցիաներ
Կատեգորիա:Հոգեախտաբանություն
Բաբկեն Վարդապետյան

**Բաբկեն Սիմոնի Վարդապետյան** (), հայ խորհրդային երկրաբան։ Երկրաբանական-հանքաբանական գիտությունների դոկտոր (1962), պրոֆեսոր (1963), ՀԽՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1961)։

## Կենսագրություն
Բաբկեն Վարդապետյանն ավարտել է Ադրբեջանի Մ․ Ազիզբեկովի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1930)։ 1931-1932 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ (այժմ ՀՀ) հանքաշինարարական տրեստում։ 1932-1936 թվականներին եղել է միներալային հումքի համամիութենական ԳՀԻ-ի հայկական բաժանմունքի տնօրենի գիտական գծով տեղակալը։ 1937-1952 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդին առընթեր երկրաբանական վարչությունում (երկրաբանական արշավախմբի պետ, ապա վարչության գլխավոր ինժեներ)։ 1933 թվականից դասախոսում է Երևանի պետական համալսարանում, 1952-1980 թվականներին՝ օգտակար հանածոների հանքավայրերի որոնման և հետախուզման ամբիոնի վարիչ։ Վարդապետյանը 1959-1971 թվականներին միաժամանակ եղել է «Հայգունմետնախագիծ» ինստիտուտի տնօրենը։ Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են Հայկական ԽՍՀ մետաղային և ոչ մետաղային օգտակար հանածոների հանքավայրերի տեղաբաշխման օրինաչափությունների, հետախուզման ու գնահատման հարցերին։
## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2 շքանշանով։

## Երկեր
* Закономерности распределения медного оруденения на территории Армянской ССР, Ереван, 1965։

Կատեգորիա:Հայ երկրաբաններ
Կատեգորիա:1906 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Հովհաննես Վարդապետյան

**Հովհաննես Վարդապետյան** (), հայազգի գիտնական, աստվածաբան, մշակութային գործիչ։ Արաբական միջավայրին ծանոթ է Յուհաննա Վարդապետ, եվրոպականին՝ Ջոն Ուարդապետ անուններով։

## Կենսագրություն
Սովորել է Բեյրութին մերձական Աբեյհ գյուղի միսիոներական քոլեջում, աստվածաբանական բարձրագույն կրթությունն ստացել է Շոտլանդիայում, բժշկականը՝ Էդինբուրգում և Նյու Յորքում։ Եղել է արաբական լուսավորական կազմակերպության՝ գիտությունների և արվեստների տարածման սիրիական ընկերության (1847-1857), Բեյրութի սիրիական գիտական ընկերության (1867-1873) և Գիտությունների արևելյան ակադեմիայի (1882-1885) հիմնադիրներից ու նախագահի տեղակալ։ Դ․ Բլիսի և Կ․ վան Դեյկի հետ 1886 թվականին հիմնադրել է Բեյրութի Սիրիական քոլեջը (այժմ՝ ամերիկյան համալսարան)։ Գրել է մեկ տասնյակից ավելի բժշկական դասագրքեր (արաբերեն), նաև՝ «Սիրիայի կրոնների վերաբերյալ հետազոտություններ» (անգլերեն,1860) աշխատությունը։

Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Կատեգորիա:Դասագրքերի հեղինակներ
Վիսարիոն Շեբալին

**Վիսարիոն Յակովլևիչ Շեբալին** (, ), խորհրդային կոմպոզիտոր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ։ ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1947)։ Արվեստագիտության դոկտոր (1941)։

## Կենսագրություն
1928 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիան (1935 թվականից՝ պրոֆեսոր, 1942-1948 թվականներին՝ տնօրեն)։ Աշակերտներից են Ա․ Նիկոլաևը, Ա․ Պախմուտովան, Վ․ Տորմիսը, Տ․ Խրեննիկովը, Կ․ Խաչատրյանը։

Եղել է ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության Մոսկվայի կազմակերպության վարչության նախագահ (1941-1942)։

Գրել է օպերաներ՝ «Անսանձ կնոջ սանձահարումը» (ըստ Շեքսպիրի, 1957), «Արևը տափաստանի վրա» (1959), երաժշտական կատակերգություն՝ «Փեսացուն դեսպանությունից» (1942), 2 կանտատ (այդ թվում՝ «Մոսկվա», 1946), դրամատիկական սիմֆոնիա «Լենին» (ասմունքողի, մենակատարների, երգչախմբի և նվագախմբի համար, 1931), 5 սիմֆոնիա, ջութակի կոնցերտ (1940), 9 լարային կվարտետ, ռոմանսներ, խմբերգեր, երաժշտություն դրամատիկ, ներկայացումների և կինոնկարների համար, կատարել ռուսական ժողովրդական երգերի մշակումներ։

ԽՍՀՄ պետական մրցանակներ (1943, 1947)։

Պարգևատրվել է Լենինի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ռուս հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Արվեստագիտության դոկտորներ
Կատեգորիա:Երաժշտական մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռուս դիրիժորներ
Բութրոս Բութրոս-Ղալի

**Բուտրոս Բուտրոս-Ղալի** (, ), եգիպտացի պետական և քաղաքական գործիչ, Միավորված Ազգերի Կազմակերպության 4-րդ գլխավոր քարտուղար, աշխատել է այդ պաշտոնում 1992-1996 թթ.։

## Կենսագրություն
Ծնվել է ղպտիական ընտանիքում։ Սովորել է Կահիրեի և Սորբոնի համալսարաններում, ուսումնասիրելով քաղաքագիտություն, տնտեսագիտություն և իրավունք։ 1949 թվականին հենց Սորբոնի համալսարանում ստացել է դոկտորի աստիճան։ 1977-1991 թթ. գլխավորել է Եգիպտոսի արտաքին գործերի նախարարությունը։

1992 թ. ընտրությունների առաջին փուլով ընտրվել է ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար, այդ պաշտոնում փոխարինելով Պերես դե Կուելյարին։

Պաշտոնավարման առաջին ամիսներին առաջարկել է «խաղաղության կառուցում» հասկացությունը «խաղաղության աջակցում»-ի փոխարեն, ըստ նրա խաղաղության կարելի է հասնել միայն կոնֆլիկտում ներգրավված բոլոր կողմերի համաձայնությամբ։

1993 թ. կեսերին Բուտրոս Բուտրոս Ղալին այցելել է 19 երկիր և անցկացրել 13 խաղաղարարական գործողություններ։ 1994 թվականին փորձել է կասեցնել Ռուանդայում ընթացող արյունահեղությունը, ինչը նրան սակայն չի հաջողվել։ 1996 թ. ցանկացել է երկրորդ ժամկետով մնալ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի պաշտոնում, բայց ԱՄՆ-ն նրա թեկնածությանը վետո է դրել և քարտուղար է ընտրվել գանացի Քոֆի Անանը։
Թոշակի անցնելուց հետո խիստ քննադատության է ենթարկել ՄԱԿ-ի գործունեությունը, մասնավորապես կապված Իրաքի հետ։

Ունի Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բուտրոս Բուտրոս-Ղալի, ՄԱԿ-ի 6-րդ գլխավոր քարտուղար 

Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Եգիպտոսի արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Եգիպտոսի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարներ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի պաշտոնյաներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆուլբրայթի կրթաթոշակակիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության գլխավոր քարտուղարներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունքի մասնագետներ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի երկրների քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Շողակաթ (ամսագիր)

«**Շողակաթ»**, կրոնական գրական ամսագիր, պարբերագիրք, ապա՝ տարեգիրք (1970 թվականից)։ Թուրքիայի Հայոց պատրիարքության Ս․ Խաչ դպրեվանքի պաշտոնական հրատարակություն։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1952 թվականին, Ստամբուլում։

Հրապարակել է Ամենայն Հայոց կաթողիկոսության և պատրիարքարանի պաշտոնական հաղորդագրությունները, ծանոթացրել Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի և պատրիարքության առօրյային։ Տպագրել է հայ պատմագիրների, մատենագիրների, տաղերգուների, համաշխարհային դասականների, արևմտահայ և հայ խորհրդային հեղինակների ստեղծագործություններ։

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական կրոնական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ղազար Վարդապետյան

**Ղազար Բարսեղի Վարդապետյան ** (1906, գյուղ Արտխոնք (Տարոնի գավառում) - 20 հունվար 1980 թվական, Երևան), հայ սովետական փիլիսոփա։ Փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածու (1942), պրոֆեսոր (1964): ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1970):

## Կենսագրություն
Փիլիսոփայության գիտությունների թեկնածու (1942), պրոֆեսոր (1964), ՀԽՍՀ (այժմ Հայաստան) գիտության վաստակավոր գործիչ (1970)։ ԽՄԿԿ անդամ 1927 թ.-ից։ Ավարտել է Անդրկովկասյան կոմունիստական համալսարանը (1930)։ 1933—1979 թթ.-ին դասավանդել է Երևանի պետական համալսարանում (1939—1949 թթ.-ին՝ փիլիսոփայական ամբիոնի վարիչ), 1949-1951 թթ.-ին՝ ՀԽՍՀ (այժմ Հայաստան) ԳԱ փիլիսոփայության սեկտորի վարիչ։ Գիտական աշխատությունները վերաբերում են դիալեկտիկական ու պատմական մատերիալիզմի, փիլիսոփայության պատմության հարցերին։ Գրել է նաև «Հուշեր անցյալից» (1974) հուշապատումը։

## Երկեր
* Չերնիշեսկու և Դոբրոլյուբովի Փիլիսոփայական հայացքները, Երևան, 1946 թ.
* Արտացոլման մարքս-լենինյան թեորիայի հարցերը, Երևան, 1958 թ.
* Մարքսիզմ-լենինիզմը ռևիզիոնիզմի դեմ, Երևան, 1960 թ.
* Գիտությունը որպես հասարակական գիտակցության ձև, Երևան, 1969 թ.
* О некоторых основных вопросах марксистско-ленинской гносеологии, Ереван, 1963

Կատեգորիա:1906 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:1980 մահեր
Կատեգորիա:ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Շեբիթու

**Շեբիթու**, Շեբիտու, Վանի թագավորության դիցաբանի ութերորդ աստվածությունը։ Գաղափարի մարմնավորումն անհայտ է։ Գ․ Ղափանցյանը կապում է Միջագետքի Սաբիտու-Սիդուրի դիցուհու անվանը։ Ըստ Ն․ Ադոնցի՝ Շեբիթուի պաշտամունքն առնչվում է Շեբեթերիա քաղաքին (ենթադրվում է՝ Արածանիի աջ ափին)։

Կատեգորիա:Վանի թագավորության աստվածներ
Գագիկ Գրիգորյան (ազատամարտիկ)

**Գագիկ Գրիգորի Գրիգորյան** (ապրիլի 23, 1971, Առատաշեն - դեկտեմբերի 16, 1991, գ. Ղուշչուլար (ԼՂՀ Ասկերանի շրջան)), հայ ազատամարտիկ։ 1988 թվականից սովորել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտում։ 1990-1991 թվականներին ՀՀԴ կամավորական ջոկատների կազմերում մասնակցել է ՀՀ Նոյեմբերյանի. ԼՂՀ Շահումյանի և Ասկերանի շրջանների ինքնաոյաշտոյանական մարտերին։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։

## Կենսագրություն
Գագիկ Գրիգորի Գրիգորյանը ծնվել է 1971 թվականի ապրիլի 23-ին Էջմիածնի շրջանի Առատաշեն գյուղում։
1978 թվականին հաճախել է Առատաշենի 8-ամյա դպրոց, իսկ 1986 թվականին տեղափոխվել է Երևանի թիվ 149 միջնակարգ դպրոց։
Պատանեկության տարիներին զբաղվել է սպորտով։ Մասնակցել է ծանրամարտի տարբեր մրցաշարերի, եղել է հաղթող ու դափնեկիր։
Նվագել է կիթառ, ինչպես նաև ստեղծագործել ու կատարել է իր գրած հեղինակային երգերը։
1988 թվականին, գերազանցությամբ ավարտելով դպրոցը, ընդունվում է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի ժողովրդական տնտեսության պլանավորման ֆակուլտետը։
1990 թվականին մի խումբ ուսանողների հետ ստեղծել է ինստիտուտի «Նժդեհ» գաղտնի ջոկատը։
1990 թվականից անդամակցել է նաև ՀՅԴ «Նիկոլ Աղբալյան» ուսանողական միությանը։ 1990 թվականին ինքնակամ մեկնել է Արցախ և զինվորագրվել ազատագրական պատերազմին։
1990 թվականին, անձնագրային ռեժիմի ստուգումներից խուսափելու նպատակով, գրանցվել է Շահումյանի շրջանի Էրքեջ գյուղում։
Մասնակցել է Երասխավանի, Էրքեջի, Բուզլուխի, Մանաշիդի, Վերիշենի, Գետաշենի, Հադրութի, Բերդաձորի, Ղարաչինարի և մի շարք այլ բնակավայրերի համար մղված մարտերին։
Զոհվել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 16-ին ռազմավարական նշանակություն ունեցող Հասանաբադ գյուղի պաշտպանական մարտերում։
Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով, «Արիության մեդալով», «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» մեդալով և այլ շքանշաններով ու պատվոգրերով։
Գագիկ Գրիգորյանի անունով է կոչվել նաև Առատաշենի միջնակարգ դպրոցը, որտեղ կա նրա անվան փառքի անկյուն և հուշատախտակ։
Առատաշենի գերեզմանոցում, ուր թաղված է Գագիկը, տեղադրված է նրա բրոնզե արձանը և հուշաքար։

Կատեգորիա:Արցախյան շարժման մասնակիցներ
Կատեգորիա:ՀՊՏՀ զոհված ուսանող-ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Սոֆյա Ագուլյան

**Սոֆյա Լիպարիտի Ագուլյան** (), գյուղատնտես-այգեգործ, գիտնական։ Կենսաբանական գիտությունների թեկնածու (1953)։

## Կենսագրություն
1931 թվականին ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը։

1935-1959 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության ԳՀԻ Լենինականի հենակետի, 1959-1979 թվականներին` պտուղների ընտրասերման և սորտափորձարկման բաժնի վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են Հայաստանում պտղաբուծության զարգացման, պտղատու տեսակների սորտաուսումնասիրման, դրանց կենսաբանական առանձնահատկությունների, ցրտադիմացկունության, սորտափորձարկման և ընտրասերման խնդիրներին։

Փորձարկել է 19 սորտ` խնձորենու, տանձենու, սալորենու, հաղարջենու և ելակի, որից շրջանացվել է ելակի 4 սորտ՝ Լոռի, Ռուբինե, Լենինականի, Արևիկ։

## Շքանշաններ, պատվոգրեր
* «Պատվո նշան» շքանշան (1959)
* ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ փոքր (1954), մեծ արծաթե (1962), բրոնզե (1968) մեդալներ
* ՀԽՍՀ Պետական մրցանակ (1979)

## Երկեր
* Լենինականի սարահարթի պայմաններում խնձորենին և գետնամորին տնկելու ժամկետները սահմանելու հարցի առթիվ։ Ագուլյան Սոֆյա Լիպարիտի, Երևան,  Հայպետհրատ, 1942։
* Միչուրինյան խնձորենիների մի քանի սորտերի աճումը Լենինականի բարձրավանդակի պայմաններում։ Երևան, Հայպետհրատ, 1942 (համահեղինակ)։
* Մորու և գետնամորու սորտերի նախնական փորձարկման արդյունքները Լենինականի սարահարթի պայմաններում։ Այգեպտղաբուծական գիտահետազոտական սելեկցիոն կայան, Երևան, Հայպետհրատ, 1943։
* Ելակ։ Ագուլյան Սոֆյա Լիպարիտի, ՀԽՍՀ գյուղատնտեսության մինիստրության այգեգործական, գինեգործական և պտղաբուծական ինստիտուտ, Երևան, ՀԽՍՀ գյուղմինիստրության գյուղատնտեսական գիտության գլխավոր վարչության հրատարակչություն, 1958։
* Հայաստանի պտուղները։ Խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության գիտահետազոտական ինստիտուտ, ՀԽՍՀ Գյուղատնտեսության մինիստրություն, Երևան, Հայպետհրատ, 1958 (համահեղինակ)։
* Հատապտղային կուլտուրաներ, Երևան, 1969 (համահեղինակ)։
* Հայաստանի պտուղները, 2 հատորով, Երևան, 1970 (համահեղինակ)։
* Абрикос: Сборник материалов научной конференции по абрикосу, состоявшейся в г. Ереване в июле 1967 г, виноделия и плодоводства—Научная конференция по абрикосу (Ереван, июль, 1967), Ереван, Айастан, 1970.
* Հայկական ԽՍՀ խնձորենու շրջանացված և տարածված սորտերի համառոտագրություն։ ՀԽՍՀ Գյուղատնտեսության մինիստրություն, Խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության հայկական գիտահետազոտական ինստիտուտ, Երևան, Ա. հ., 1983:
* Հայկական ԽՍՀ տանձենու և սերկևիլենու շրջանացված և տարածված սորտերի համառոտագրություն։ ՀԽՍՀ Գյուղատնտեսության մինիստրություն, Խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության հայկական գիտահետազոտական ինստիտուտ, Երևան, Ա. հ., 1983:
* Հատապտղատու կուլտուրաների սորտերը և դրանց մշակության ագրոմիջոցառումները։ (Հանձնարարականներ), ՀԽՍՀ Գյուղատնտեսության մինիստրություն, Խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության հայկական գիտահետազոտական ինստիտուտ, Երևան, Ա. հ., 1983:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ այգեգործներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ գյուղատնտեսներ
Կատեգորիա:Հայ կենսաբաններ
Իրվին Շոու

**Իրվին Շոու** (), ամերիկացի գրող։

Շոուի առաջին պիեսը («Թաղեցեք մեռածներին», 1936) խիստ հակապատերազմական է։ «Բարեհոգի մարդիկ։ «Բրուկլինյան հովվերգություն» (1939) պիեսում պատկերված են գանգստերիզմն ու բռնությունը Ամերիկայում։ «Երիտասարդ առյուծներ» (1948) վեպը դասվել է երկրորդ համաշխարհային պատերազմի (1939-1945) մասին գրված լավագույն գործերի շարքը։ Սուր սոցիալական բնույթ ունեն «Անհանգիստ մթնոլորտ» (1950), «Երեկոն Բյուզանդիայում» (1973) և այլ վեպեր։ Շոուն հեղինակ է նաև պատմվածքների, ժողովածուների, հրապարակախոսական գրքերի («Դելֆինների մեջ», 1964) և կինոսցենարների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Լիա Օսիպյան

**Լիա Լևոնի Օսիպյան** (), հայ բուսաբան-սնկաբան։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1972), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996, թղթակից անդամ՝ 1986 թվականից)։ ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1980)։

Ակնաբան Տատյանա Հովսեփյանի քույրն է։

## Կենսագրություն
1952 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1960-1961 թվականներին՝ ԵՊՀ ԳՀ բաժանմունքի գիտքարտուղար, 1971-2005 թվականներին՝ կենսաբանության ֆակուլտետի բուսաբանության ամբիոնի վարիչ, 1985-1990 թվականներին և 1999-2000 թվականներին, միաժամանակ՝ նույն ֆակուլտետի դեկան։ Նյու Յորքի ԳԱ անդամ (1995 թվականից)։

## Գործունեություն
Աշխատանքները վերաբերում են տեսական և կիրառական սնկաբանության, սնկերի տեսակային կազմի, կարգաբանության, էկոլոգիայի, ֆիզիոլոգիական ակտիվության հարցերին։ ՀՀ-ում սնկաբանության փորձարար, ուղղության հիմնադիրն է։ Մշակել է դեյտերոմիցետների կենսական ձևերի դասակարգումը, ուսումնասիրել արտասովոր պայմանների ազդեցությունը սնկերի կենսաբանական ակտիվության վրա։ «Ստորակարգ բույսերի հիմնական խմբերի լատիներեն-ռուսերեն-հայերեն դասակարգումը» (1987) գրքի կազմողներից է։

## Երկեր
* Паразитные гифальные грибы Армянской ССР, Е., 1962
* Гифальные грибы, Е., 1975
* Определитель грибов Закавказья, Е., 1985 (համահեղինակ).
* Ջրիմուռների, սնկերի և քարաքոսների հիմնական խմբերի դասակարգումը, Ե., 2003:
### Մամուլ
* Հոդվածների մատենագիտություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կին գիտնականներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ բուսաբաններ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ սնկաբաններ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:21-րդ դարի հայ կանայք
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ կանայք
Շենյան

**Շենյան**, Մուկդեն, քաղաք Հյուսիսարևելյան Չինաստանում՝ Հուանհե գետի ափին, Լյսանին նահանգի վարչական կենտրոնը։ 8,3 միլիոն բնակչություն (2017)։ Երկրի տրանսպորտային և ինդուստրիալ կարևորագույն կենտրոններից է։ Զարգացած են ծանր մեքենաշինությունը, էլեկտրա-տեխնիկական, էլեկտրոնային, տրանսպորտային, հաստոցաշինական, քիմիական արդյունաբերությունը, գյուղատնտեսությունը մեքենաշինությունը և մետալուրգիան։ Կան թղթի, պոլիգրաֆ, փայտամշակման, ցեմենտի, թեթև և սննդի արդյունաբերության ձեռնարկություններ։ Շենյանի շրջանում կառուցվում է նավթաքիմիական կոմբինատ (1978)։ Ունի համալսարան, ուսումնական, գիտական և մշակութային բազմաթիվ հիմնարկներ։ Շենյանով են անցնում Պեկին-Մանջուրիա-Մոսկվա և Պեկին-Փխենյան երկաթուղային մայրուղիները։ Շենյանը Հոուչեն անվամբ հիմնադրվել է մ․ թ․ ա․ 2-րդ դարում։ 1625-1644 թվականներին եղել է մանջուրական պետության մայրաքաղաքը։ Ցին դինաստիայի օրոք (1844-1911) համարվել է Չինաստանի «երկրորդ մայրաքաղաքը»։ 1931 թվականի սեպտեմբերի 18-ին օկուպացրել են ճապոնացիները։ 1945 թվականի օգոստոսի 20-ին ազատագրել է սովետական բանակը։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքներ
Փառամոլություն

250px|մինի|Հոլանդացի նկարիչ Ադամ Բերնաերտի «Vanitas» («Փառամոլություն»)  կտավը, մոտ 1665 թվական, Ուոլթերսի գեղարվեստական թանգարան
**Փառամոլություն**, բնավորության բացասական գիծ, որը դրսևորվում է ամեն կերպ փառքի հասնելու, իրեն ուրիշներից բարձր դասելու, սնապարծության և այլ ձևերով։ Հատուկ է ավտորիտար անձանց և ծայրահեղ դեպքերում կարող է հանգեցնել բարոյազանցությունների և օրենքների խախտման։ Փառամոլությունը սխալ դաստիարակության հետևանք է և պետք է կանխվի դեռևս վաղ մանկության տարիքում։

## Տես նաև
*Դանինգ-Կրյուգերի էֆեկտ
*Հուբրիս
*Հպարտություն
*Մեծության մոլորություն
*Նարցիսիզմ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Նարցիսիզմ
Զավեն Կիրակոսյան

**Զավեն Թադևոսի Կիրակոսյան** (), հայ ֆիզիկոս, Ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1962)։

## Կենսագրություն
1956 թվականին ավարտել է Կալիֆոռնիայի Բերկլիի համալսարանը։
1956-1962 թվականներին աշխատել է նույն համալսարանում, 1963-1970 թվականներին՝ Ստենֆորդի համալսարանի գծային արագացուցչի կենտրոնում, 1970-1978 թվականներին՝ նույն համալսարանի բարձր էներգիաների ֆիզիկայի և միկրոալիքային ճառագայթման լաբորատորիայում։ 1979-1994 թվականներին՝ ԱՄՆ-ի ՊՆ ավիատիեզերական ընկերության պաշտպանական տեխնոլոգիաների մշակումների տնօրեն, 2005 թվականից՝ ՀՀ-ում իր հիմնադրած գիտաարտադրական խորհրդի նախագահ։

Աշխատանքները վերաբերում են տարրական մասնիկների հայտնաբերման, բարձր էներգիաների ֆիզիկայի գերզգայուն սարքավորումների և սարքերի, պաշտպանական տեխնոլոգիաների (հեռահաս գերհզոր լազերներ, միկրոալիք հզոր ճառագայթիչներ) մշակման, խիտ պրոտոնային և էլեկտրոնային արագացուցիչների, միջուկային էներգետիկ աղբյուրների ստացման, ռադիոակտիվ թափոնների և աշխատած միջուկային վառելիքի մշակման հարցերին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Ջոն Թրամբալ

**Ջոն Թրամբալ** (, ), ամերիկացի նկարիչ։

1775-1778 թթ. մասնակցել է Անկախության պատերազմին, եղել Ջորջ Վաշինգտոնի համհարզը։ Պատերազմական եղելություններին անդրադարձել է 1786-1795 թթ. ստեղծած նկարներում («Բանկերսհիլի ճակատամարտը», 1786, «Անկախության հռչակագիր», 1787)։ Գեղարվեստի ամերիկյան ակադեմիայի նախագահ 1816-1285 թթ.։ 

Թրամբուլի «Անկախության հռչակագիր»-ը՝ նրա չորս նկարներից մեկը, որոնք կախված են Միացյալ Նահանգների Կապիտոլիումի ռոտոնդայից, օգտագործվում է Միացյալ Նահանգների ներկայիս 2 դոլարանոց թղթադրամի հակառակ կողմում։ 

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կոնեկտիկուտի նահանգապետ Ջոնաթան Թրամբուլի ընտանիքում, սովորել է Բենջամին Ուեսթի մոտ։ Մանկական դժբախտ պատահարի պատճառով Թրամբուլը կորցրել է մեկ աչքը։ Մասնակցել է Անկախության պատերազմին։ Յեյլի համալսարանին նրա նվիրած նկարների հիման վրա ստեղծվել է տեղական արվեստի պատկերասրահը։

## Ստեղծագործություններ

Պատկեր:The death of general warren at the battle of bunker hill.jpg|Գեներալ Ուորենի մահը Բունկեր Հիլլի ճակատամարտում
Պատկեր:The Death of General Montgomery in the Attack on Quebec December 31 1775.jpeg|Գեներալ Մոնտգոմերիի մահը Քվեբեկի մոտ
Պատկեր:Declaration of Independence (1819), by John Trumbull.jpg|Ամերիկայի Անկախության հռչակումը
Պատկեր:Surrender of Lord Cornwallis.jpg|Լորդ Քորնուալիսի հանձնվելը


### Դիմանկարներ

Պատկեր:Self Portrait John Trumbull 1777.jpeg|Ինքնադիմանկար, 1777
Պատկեր:George Washington by John Trumbull (1780).jpg|*Ջորջ Վաշինգտոն*, 1780
Պատկեր:Washington at Verplanck's Point by John Trumbull.jpg|*Վաշինգտոնը Վերպլանկի կետում*, 1790
Պատկեր:General George Washington at Trenton by John Trumbull.jpeg|*Գեներալ Ջորջ Վաշինգտոնը Տրենտոնում*, 1792
Պատկեր:George Clinton by John Trumbull 1791.jpg|*Ջորջ Քլինթոն*, 1791
Պատկեր:John Trumbull, Lady in White.jpg|*Սպիտակազգեստ տիկին*
Պատկեր:Sarah Trumbull with a Spaniel by John Trumbull.jpeg|*Տիկին Սառա Թրամբուլը սպանիելի հետ*, 1802
Պատկեր:Alexander Hamilton A17950.jpg|*Ալեքսանդր Հեմիլթոն*, 1792
Պատկեր:Hamilton Trumbull - 1805.jpg|*Ալեքսանդր Հեմիլթոն*, 1805


## Կերպարը կինոյում
* «Ջեֆերսոնը Փարիզում» (1995)
* «Ջոն Ադամս» (2008)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Պատմանկարիչներ
Զոհրաբ Ղասաբյան

Ակնարկներ բուլղարահայ համայնքի պատմությանԱկնարկներ բուլղարահայ համայնքի պատմության
**Զոհրաբ Մարկոսի Ղասաբյան** (), հայ պատմաբան։ Պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (1985)։

## Կենսագրություն
Զոհրաբ Ղասաբյանը ծնվել է 1919 թվականին Կոստանդնուպոլսում։ 1922 թվականին ընտանիքի հետ հաստատվել է Բուլղարիայում։
1940 թվականին ավարտել է Պլովդիվի պետական արդյունաբերական ուսումնարանը, 1953 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանը։
Երկրորդ աշխարհամարտում (1939-1945) պարտիզաններին աջակցելու համար 1941 թվականին 17 ընկերների հետ կալանավորվել է, դատապարտվել 15 տարվա ազատազրկման։
1944 թվականի օգոստոսին ազատվելով բանտից՝ կռվել է 3-րդ ուկրաինական ռազմաճակատում։

1946 թվականին հայրենադարձել է։ 1953-1956 թվականներին գործակցել է ՀԽՍՀ, 1960 թվականից՝ ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի հետ։ 1964-1970 թվականներին կնոջ՝ Ա. Գ. Քեդիյանի հետ արտասահմանում վարել է ընդհատակյա հետախուզական աշխատանք։ 1971-2006 թվականներին Զոհրաբ Ղասաբյանն աշխատել է ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտում, 1981-1998 թվականներին՝ սփյուռքահայ համայնքների պատմության և մշակույթի բաժնի վարիչ, ապա՝ թեմատիկ խմբի ղեկավար, առաջատար գիտաշխարտող, միաժամանակ 1997-2004 թվականներին դասախոսել է ԵՊԼՀ-ում, 2002-2005 թվականներին՝ ՀՀ-ում Բուլղարիայի Հանրապետության դեսպանատան գլխավոր խորհրդական։

Աշխատությունները վերաբերում են հայկական գաղթավայրերի, մասնավորապես Բուլղարիայի հայ համայնքի պատմությանը։ Հայաստան-Բուլղարիա մշակութային կապերի ընկերության փոխնախագահ։

## Պարգևներ
* Հանրապետության Առաջին կարգի «Մադարյան հեծյալ» շքանշան (2003):

## Երկեր
* Հայ-բուլղարական բարեկամության պատմությունից, Ե., 1976:
* Բուլղարիայի հայ համայնքի պատմության ուրվագծեր (1896-1970), Ե., 1986:
* Կրակոտ և անտեսանելի ճակատում (հուշեր անցյալից), Ե., 2005:
* Ակնարկներ բուլղարահայ համայնքի պատմության, Հայկական ՍՍՀ ԳԱ, 1986 - 304 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Թրեոնին

մինի
**Թրեոնին**, a-ամինա և β-օքսիկարագաթթու, CH3,CH(OH),CH(NH2),COH, անփոխարինելի ամինաթթու։ Բնական թրեոնինը թթվային հիդրոլիզատներից անջատվել է 1935 թվականին, ֆիրրինի թթվային հիդրոլիզով։ Մտնում է բոլոր բնական սպիտակուցների կազմի մեջ, բացի պրոտամիններից։ Կենդանի օրգանիզմը թրեոնին ստանում է սննդի հետ։ Հասուն մարդու թրեոնինի օրական պահանջը 0,5 գ է, մինչև 7 տարեկան երեխաներինը՝ մոտ 3 գ։ Թրեոնինը մեծ նշանակությունունի աճող, երիտասարդ օրգանիզմի նյութափոխանակության համար։

## Ծանոթագրություններ
Խեսուս Նավաս

**Խեսուս Նավաս Գոնսալես** (), իսպանացի կիսապաշտպան, ով հանդես է գալիս անգլիական «Մանչեսթեր Սիթիում» և Իսպանիայի ազգային հավաքականում։

## Կենսագրություն
### Ակումբային կարիերա

#### Սևիլյա
Նավասը «Սևիլյա» տեղափոխվեց, երբ ընդամենը 17 տարեկան էր։ 2004-2005 մրցաշրջանում նա առաջին թիմի կազմում մասնակցել է 23 հանդիպման և դարձել 2 գոլի հեղինակ։ Նրա լավ խաղի շնորհիվ նա պարգևատրվեց նոր հնգամյա պայմանագրով։ Հետագայում նա դարձավ թիմի առանցքային խաղացողներից մեկը։ 2007-2008 մրցաշրջանում նա մասնակցեց 50 խաղի և դարձավ 5 գոլի հեղինակ։

2003 թվականից 2013 թվականների ընկած ժամանակահատվածում նա իսպանական թիմում անցկացրել է 376 հանդիպում, որոնցում դարձել է 31 գոլի և 83 գոլային փոխանցման հեղինակ։

#### Մանչեսթեր Սիթի
2013 թվականի հուլիս 1-ին նա տեղափոխվեց «քաղաքայինների ճամբար»։ Սիթին «Սևիլյային» Նավասի համար վճարեց մոտ 20 միլիոն եվրո։ Նա իր դեբյուտը նոր ակումբի կազմում նշեց Նյուքասլ Յունայթեդի հետ խաղում(4։0)։ Առաջին գոլը խփել է Տոտենհեմի դարպասը։

#### Վերադարձ Սևիլյա
2017 թվականի օգոստոսի 1-ին վերադարձել է իսպանական Սևիլյա։ Ֆուտբոլիստը քառամյա պայմանագիր է կնքել իսպանական ակումբի հետ։ Ավելի վաղ հաղորդվում էր, որ 31-ամյա խաղացողը սևիլական թիմում  վաստակելու է շուրջ € 2 մլն։

### Ազգային հավաքական
Նա խաղացել է երիտասարդական հավաքականում (2004-2005)։2008-ի ամռանը Իսպանիայի հավաքականի կազմում 5 խաղում խփել է 3 գնդակ, բայց միևնույն է չի հրավիրվել ազգային հավաքական մասնակցելու Եվրո-2008-ին։

Իր դեբյուտը նշել է 2009 թվականի նոյեմբերի 14-ին Արգենտինայի հետ խաղում(2։1)։

## Տիտղոսներ
### Սևիլյա
*Ուեֆա գավաթակիր 2006, 2007
*Ուեֆայի սուպերգավաթակիր 2006
*Իսպանիայի գավաթ 2007, 2010
*Իսպանիայի սուպերգավաթ 2007
### Մանչեսթեր Սիթի
*Անգլիայի չեմպիոն 2014
*Անգլիայի լիգայի գավաթակիր 2014
### Ազգային հավաքական
*Աշխարհի չեմպիոն 2010
*Եվրոպայի չեմպիոն 2012
*Եվրոպայի չեմպիոն 2024

## Անձնական կյանք
Խեսուսի եղբայրը՝ Մարկոն, նույնպես հանդիսանում է ֆուտբոլիստ։

Խեսուսը տառապում է հայրենիքի քրոնիկ կարոտով, ինչի պատճառով ֆուտբոլիստը երկար ժամանակ չի կարող գտնվել Սևիլյայի սահմաններից դուրս։ Նաև Նավասի մոտ առկա է Խուճապային հարձակումների սինդրոմը, ինչպես նաև նրա հետ կատարվում են էպիլեպտիկ խանգարումներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պրոֆիլը Սևիլյայի պաշտոնական կայքում 
* 
* 

Կատեգորիա:1985 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի ֆուտբոլի երիտասարդական հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Սիթիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 5 ծնունդներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2012-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սևիլյայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Իսպանացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2024-ի ֆուտբոլիստներ