Զու Կարի ճակատամարտ

**Զու Կարի ճակատամարտ** (), որը հայտնի է նաև որպես **Ուղտի կուրծքի պատերազմ**, նախաիսլամական ճակատամարտ էր, որը տեղի է ունեցել արաբական ցեղերի և պարսկական Սասանյան կայսրության միջև Հարավային Իրաքում մ.թ. 604-611 թվականներին։ Այս ճակատամարտը հիշվում է որպես արաբա-պարսկական հարաբերությունների շրջադարձային կետ և Արևելյան Արաբիայի նկատմամբ պարսկական վերահսկողությանը հարված, չնայած այն կարող է լինել ընդամենը ընդհարում։ Ճակատամարտը երբեմն ընկալվում է որպես պարսիկների դեմ արաբների ավելի երկարատև ապստամբության մաս, որը գագաթնակետին հասավ մի քանի տասնամյակ անց մուսուլմանական վաղ նվաճումներով։

## Նախապատմություն
Վեցերորդ դարում Սասանյան կայսրությունը կառավարում էր Լախմիների թագավորությունը։ Վերջինս արաբական թագավորություն էր, որը էական դեր էր խաղացել Սասանյանների իշխանությունը արաբական տարածքներ տարածելու գործում և ծառայում էր նաև որպես բուֆերային պետություն, որը պաշտպանում էր Սասանյաններին քոչվոր արաբական ներխուժումներից։ Արաբիայի նկատմամբ անմիջական վերահսկողություն փնտրելով՝ պարսիկները գահընկեց արեցին Լախմիներին 602 թվականին։ Այդ ժամանակվա Լախմի թագավոր Ալ-Նուման III-ը լքեց իր դիրքը Լախմիների մայրաքաղաք ալ-Հիրայում և մեկնեց Սասանյանների մայրաքաղաք Տիզբոնի արքունիք։ Այնտեղ նա հանկարծակի գերի ընկավ Սասանյանների կողմից և ուղարկվեց Խանակինի բանտ, որտեղ նա մահացավ ժանտախտից՝ իսլամի ի հայտ գալուց կարճ ժամանակ առաջ։ Սակայն Լախմիներին պաշտոնանկ անելու որոշումը աղետալի եղավ. ընդամենը երկու տարի անց սասանյանները անմիջական և անմիջական հակամարտության մեջ մտան Բանու Բաքրի՝ արաբական տարածքների մեծ մասը վերահսկող խոշոր ցեղային կոնֆեդերացիայի հետ։

## Իրադարձություններ
Պարսիկները Լախմիներին իրենց Արևելյան Արաբիայի և Հարավային Միջագետքի տարածքներից վտարելուց հետո տարածքի կառավարիչ նշանակեցին արաբական Տայի ցեղի առաջնորդ Իյաս իբն Քաբիսային։ Սա արագորեն պարսիկներին և նրանց նոր արաբ օգնականներին հակամարտության մեջ մտցրեց Բանու Բաքրի՝ արաբական ցեղային խոշոր կոնֆեդերացիայի հետ, որը նաև իր իշխանությունը տարածում էր Իրաքի հարավ-արևմտյան մասում և Արաբական թերակղզու արևելքում։ Բաքրիները հաղթեցին ճակատամարտում՝ չնայած անդամ ցեղերի միջև արդյունավետ համակարգման բացակայությանը: Ավանդական արաբական աղբյուրները պնդում են, որ պարսիկները և արաբական օժանդակ ուժերը կազմում էին 2000 և 3000 զինվոր։

Պարսկական աղբյուրները չեն հիշատակում հակամարտությունը: Հետագա արաբական աղբյուրներից հայտնի են ճակատամարտի երկու տարբերակ: Մեկ տարբերակը վերաբերում է Իբն ալ-Քալբիին (մահացել է 819 թվականին), մյուսը՝ Մա'մար իբն ալ-Մութհաննային (հայտնի է նաև որպես Աբու Ուբայդա): Մա'մարի տարբերակը համարվում է ավելի ֆանտաստիկ և պակաս հուսալի: Ըստ Մա'մարի իրադարձությունների տարբերակի՝ Սասանյան Խոսրով II կայսրը գահընկեց արեց Լախմիների կառավարիչ ալ-Նուման III իբն ալ-Մունդհիրին՝ նրա նկատմամբ զայրույթի պատճառով, որը նա հրաժարվել էր ամուսնանալ իր դստեր հետ և վիրավորել էր պարսիկ կանանց: Խոսրով II-ը նաև պահանջեց, որ Բանու Շայբանի՝ Բանու Բաքր կոնֆեդերացիայի ամենահզոր բաղադրիչ ցեղի առաջնորդը, հանձնի նախկին Լախմիների կառավարչի ընտանիքն ու զրահը: Պահանջը մերժվեց, ինչը հանգեցրեց Զու Կարի ճակատամարտին: Իբն ալ-Քալբիի խոսքերով՝ Լախմիի կառավարչի պաշտոնանկությունը հնարավորություն տվեց Բաքրիներին ասպատակություններ կատարել Պարսկական տարածք: Պարսիկ և Շայբանի կառավարիչները համաձայնության եկան՝ կանխելու հետագա հակամարտությունը: Այս համաձայնությանը չնայած, Շայբանիի ներսում մրցակից անդամները շարունակեցին ասպատակությունները, ինչը հանգեցրեց նրան, որ պարսիկները բանտարկեցին Շայբանիի առաջնորդին: Պարսիկները պահանջեցին Բաքրիի պատանդները իրենց առաջնորդի դիմաց: Նրանց հրաժարումից հետո հակամարտություն սկսվեց, և այդ լարվածության արդյունքը դարձավ Զու Կարի ճակատամարտը:

## Ամսաթիվ
Մուսուլմանական ավանդույթները ճակատամարտը վերագրում են 602-ից մինչև 624 թվականները, սակայն ըստ «Իրանիկա» հանրագիտարանի՝ ժամանակակից գիտնականները այդ ժամանակահատվածը նեղացրել են մինչև 604-611 թվականներ:

## Հիմնական աղբյուրներ
Զու Կարի ճակատամարտը հիշատակվում է արաբական պատմության և գրականության բազմաթիվ դասական աշխատություններում։ Դասական պատմությունը հանդիպում է Ալ-Թաբարիի Մարգարեների և թագավորների պատմության մեջ, իսկ ավելի վաղ՝ այն նաև Խուզիստանի տարեգրությունում:

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* 
* 
* 
* 

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:7-րդ դարն Իրանում
Կատեգորիա:Սասանյան Պարսկաստանի ճակատամարտեր