open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կենսաբանության միջազգային օլիմպիադա

**Կենսաբանության միջազգային օլիմպիադա** (**ԿՄՕ**, , ), ամենամյա մրցաշար ավագ դպրոցի աշակերտների համար։ ԿՄՕ-ն համարվում է Միջազգային առարկայական օլիմպիադաներից մեկը։ ԿՄՕ-ի հիմնական նպատակն է մեծացնել աշակերտների հետաքրքրվածությունը կենսաբանության նկատմամբ։

## Հայաստանի արդյունքները ԿՄՕ-ում
Հայաստանի աշակերտները սկսել են մասնակցել ԿՄՕ-ին սկսած 2009 թվականից։

Մասնակիցների ընտրությունը կատարվում է մի քանի փուլերի ընթացքում. դպրոցական, համայնքային, մարզային և հանրապետական օլիմպիադաներից հետո ընտրվում են ամենաբարձր գիտելիքներ ցուցադրած աշակերտները և նրանցից կազմվում է օլիմպիական խմբակ, որտեղ էլ շարունակվում են ուսումնակրթական դասընթացները։ Այնուհետև երկու կամ երեք ընտրողական փուլերից հետո որոշվում է մասնակիցների վերջնական ցանկը։

## Հայաստանի մասնակիցների արդյունքները ԿՄՕ-ում
Հայաստանը առաջին անգամ մասնակցել է ԿՄՕ-ում 2009 թվականին։ 2009 թվականից սկսած հայաստանյան թիմերը արժանացել են 1 ոսկե, 4 արծաթե, 18 բրոնզե մեդալների և 6 գովասանագրի։

## Անցած օլիմպիադաները

## Հաջորդ օլիմպիադաները

## Պատկերասրահ

Image:ԿՄՕ-2020-1.jpg | ԿՄՕ, 2020 թվական - N:118 ավագ դպրոց /առցանց, օնլայն/ 
Image:ԿՄՕ-2020-2.jpg | ԿՄՕ, 2020 թվական - N:118 ավագ դպրոց /առցանց, օնլայն/ 
Image:IBO-2017-01.jpg | ԿՄՕ, 2017 թվական - Կովենտրի, Մեծ Բրիտանիա 
Image:IBO-2017-02.jpg | ԿՄՕ, 2017 թվական - Կովենտրի, Մեծ Բրիտանիա 
Image:IBO-2017-03.jpg | ԿՄՕ, 2017 թվական - Կովենտրի, Մեծ Բրիտանիա



## Տես նաև
* Միջազգային առարկայական օլիմպիադաներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*ԿՄՕ-ի պաշտոնական կայք
*Բրիտանիայի կենսաբանության օլիմպիադա 
*ԱՄՆ-ի կենսաբանության օլիմպիադա
*ԿՄՕ-2020, Նագասակի, Ճապոնիա 

Կատեգորիա:Առարկայական օլիմպիադաներ
Կատեգորիա:Գիտական մրցություններ
Կատեգորիա:Կենսաբանություն
Լուսնի մագնիսական դաշտ

400px|մինի|աջից|Լուսնի մագնիսական դաշտի քարտեզ

**Լուսնի մագնիսական դաշտը** վերջին 20 տարիների ընթացքում ակտիվորեն ուսումնասիրվում է մարդու կողմից։ Լուսինը զուրկ է երկբևեռ դաշտից։ Դա է պատճառը, որ միջմոլորակային մագնիսական դաշտը չի նկատում Լուսինը և մագնիսական ալիքները ազատ անցնում են արբանյակի միջով։ Լուսնի վրա հայտնաբերել են 2 տիպի դաշտ՝ մշտական և փոփոխական։
Մշտական դաշտերը առաջանում են մագնիսացված ապառաժների մակերեսից։ Դրանք արագ տեղափոխվում են մի կետից մյուսը։ Փոփոխական դաշտերը առաջանում են լուսնի ընդերքում՝ միջմոլորակային դաշտերի հաշվին։

Գոյություն ունի 2 վարկած լուսնի մագնիսավորման մասին՝ 
# տիեզերական մարմինների բախման հետևանքով առաջանում են մագնիսական դաշտեր, 
# արբանյակի մագնիսական դաշտի առաջացման պատճառը նախկինում Երկիր մոլորակի հեղուկ միջուկն է։

Հետագայում բացահայտվեց նոր վարկած։ Ըստ վարկածի՝ «Նախաերկիր»-ը բախվեց մեկ այլ մոլորակի հետ և նրանից պոկվեց մի կտոր, որը էլ դարձավ Լուսին արբանյակը։

## Աղբյուր
*https://ru.wikipedia.org/wiki/Магнитное_поле_Луны

Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Կատեգորիա:Լուսին
Գաուս-Օստոգրադսկու թեորեմ

**Գաուս-Օստոգրադսկու թեորեմ**, մաթեմատիկական բանաձև, որը վեկտորական դաշտի հոսքը փակ մակերևույթով արտահայտում է դաշտի դիվերգենցիայի ինտեգրալով ըստ ծավալի, որը սահմանափակված է այդ մակերևույթով.

 \iiint_{\mathcal{V}} \mathrm{div} \, \vec F \cdot {\rm d}V =
\int\!\!\!\!\!\!\!\subset\!\!\supset\!\!\!\!\!\!\!\int_{\partial \mathcal{S}}  \vec F \cdot {\rm d} \vec S 

կամ

\iiint_V\left(\mathbf{\nabla}\cdot\mathbf{F}\right)\,dV= \int\!\!\!\!\!\!\!\subset\!\!\supset\!\!\!\!\!\!\!\int_{\partial \mathcal{S}} \mathbf{F}\cdot\mathbf{n}\,dS ,

այսինքն՝ որոշակի V ծավալով տարածվող **F** վեկտորական դաշտի դիվերգենցիայի ինտեգրալը հավասար է տվյալ ծավալը սահմանափակող S մակերևույթով վեկտորի հոսքին։

Բանաձևն օգտագործվում է ծավալային ինտեգրալը փակ մակերևույթով ինտեգրալի վերածելու համար։
Օստոգրադսկու աշխատության մեջ բանաձևը գրված է հետևյալ կերպ.

\int \left (\frac{dP}{dx} \right) + \left (\frac{dQ}{dy} \right) + \left ( \frac{dR}{dz} \right) \times \omega = \int \left (Pcos \lambda + cos \mu + Rcos \nu \right) \cdot s 

որտեղ \omega-ն և s-ը համապատասխանաբար ծավալային և մակերեսային դիֆերենցիալներն են, \omega=d\omega-ն ծավալային տարրն է, s=dS-ը՝ մակերևույթային տարրը։ P=P(x,y,z), Q=Q(x,y,z), R=R(x,y,z)-ը ֆունկցիաներ են, որոնք իրենց մասնակի ածանցյալների հետ միասին անընդհատ են մակերևույթի առաջին կարգի փակ մակերեսում, որը սահմանափակված է փակ հարթ մակերևույթով։

Գաուս-Օստոգրադսկու ընդհանրացված դեպքը Ստոքսի բանաձևն է։

## Պատմություն
Առաջին անգամ թեորեմը առաջարկվել է Լագրանժի կողմից։ 1762 թ. ձայնի տեսության մասին իր աշխատության մեջ Լագրանժը դիտարկում է թեորեմի մասնակի դեպքը։

Եռակի ինտեգրալը մակերեսայինի վերածելու ընդհանուր մեթոդն առաջին անգամ ցույց է տվել Կառլ Ֆրիդրիխ Գաուսը (1813, 1830 թթ.)՝ էլեկտրադինամիկայի խնդիրների օրինակի վրա.:

1826 թ. Միխայիլ Օստրոգրադսկին դուրս բերեց բանաձևն ընդհանուր տեսքով՝ այն ներկայացնելով թեորեմի տեսքով (հրատարակվել է 1831 թ.)։ Բանաձևի ընդհանրացումը բազմաչափ դեպքի համար Օստոգրադսկին հրապարակեց 1834 թ.։ Այս բանաձևի օգնությամբ Օստոգրադսկին գտավ պարամետրով ածանցյալի և փոփոխական սահմանով n-րդ կարգի ինտեգրալի միջև արտահայտությունը և ստացավ բանաձև n-րդ կարգի ինտեգրալի վարիացիայի համար։

Անգլալեզու գրականության մեջ այս բանաձևն անվանում են նաև *դիվերգենցիայի թեորեմ* , երբեմն՝ *Գաուսի բանաձև* *կամ Գաուս-Օստոգրադսկու բանաձև (թեորեմ)*։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կառլ Գաուս
Կատեգորիա:Ինտեգրալ հաշիվ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական անալիզի թեորեմներ
Կատեգորիա:Դիֆերենցիալ երկրաչափություն
Ալիքային ճակատ

200px|thumb|Հավաքող ոսպնյակը փոխում է ալիքային ճակատը։ Հարթ ճակատը ձևափոխվում է կորաձևի(սֆերաձևի)
**Ալիքային ճակատ** — մակերես, որին հասել է ալիքը տրված ժամանակի պահին։ Ալիքային պրոցեսի դեպքում — մակերես, որի վրա ալիքային պրոցեսի փուլային արժեքը նույն է (հակիրճ. Ալիքային փուլը — դա տարբեր փուլերի մակերեսն է)։ Ալիքային փուլը դա ալիքային մակերեսի մասնավոր դեպքն է։

Ալիքային ճակատները լինում են. գնդաձև, հարթ, գլանաձև։ Ալիքային ճակատի նորմալը համընկնում է տրված կետում ալիքի տարածման ուղղության հետ։ Եթե ալիքային ճակատում ալիքի լայնույթը միևնույն է ապա ալիքը համարվում է համասեռ։
 
**Ալիքային ճակատի ամեն մի կետ համարվում է երկրորդական ալիքի աղբյուր, որոնք կարճ ժամանակամիջոցում ստեղծում է ալիքային ճակատ նոր տեղում։**

## Աղբյուրներ
* *Encyclopaedia of Physics (2nd Edition)*, R.G. Lerner, G.L. Trigg, VHC publishers, 1991''

Կատեգորիա:Ալիքային տեսություն
Կատեգորիա:Օպտիկա
Վեկտորական դաշտի ուժագծեր

**Վեկտորական դաշտի ուժագծերը** թեք գծեր են, որոնց շոշափողներն ամեն կետում ցույց են տալիս վեկտորի ուղղությունը։ Օգտագործվում են վեկտորական դաշտերը պատկերելու համար, որոնք դժվար է ցայտուն պատկերել մեկ այլ ձևով։

Տարբեր ֆիզիկական դաշտերի իրական տեսակներ ունեն իրենց առանձնահատկությունները, որոնք արտահայտվում են ինտեգրալ կորերի պատկերում։ Մասնավորապես՝ էլեկտրական լիցքը հանդիսանում է կենտրոն, որտեղ զուգամիտվում են դաշտի ուժագծերը։

## Էլեկտրական դաշտ
Համաձայն Մաքսվելի հավասարումների՝ 
:\vec \nabla \times \vec E= - \left (\frac{dB}{dt} \right), \nabla \times \vec D
էլեկտրական դաշտը կարող է լինել ինչպես պոտենցիալային, որը պայմանավորված է էլեկտրական լիցքերի առկայությամբ, այնպես էլ մրրկային, որն առաջանում էլեկտրամագնիսական ինդուկցիայի առաջացման հաշվին. կամ այդ երկու դեպքերի համակցություն։ Պոտենցիալ էլեկտրական դաշտն ունի ինտեգրալային կորեր (ուժագծեր), որոնք սկսվում են դրական և ավարտվում բացասական լիցքի վրա։ Փորձնական լիցքի վրա ազդող Կուլոնյան ուժն ուղղված կլինի ինտեգրալային գծերի շոշափողներով։ Նրրկային դաշտի ուժագծերը փակ են։ Տարածության տվյալ կետում դրանց խտությունը որոշված է այդ կետում մագնիսական ինդուկցիայի ըստ ժամանակի մասնակի ածանցյալի նշանակությամբ, իսկ ուղղությունը որոշվում է խցանահանի կանոնով։

## Մագնիսական դաշտ
Մաքսվելի հավասարումների համաձայն՝ 
:\nabla \times \vec  B = 0, \vec \nabla \times \vec  H= \left ( \frac{dD}{dt} \right )+ \vec j։

Մագնիսական մոնոպոլներ դեռ հայտնի չեն, այնպես որ մագնիսական դաշտ կարող է առաջանալ միայն էլեկտրական ինդուկցիայի (D) փոփոխման և էլեկտրական հոսանք անցնելու (\vec j) արդյունքում։ Այստեղից հետևում է, որ մագնիսական դաշտը *մրրկային* դաշտ է, իսկ նրա ուժագծերը միշտ փակ են, այսկինքն մագնիսական դաշտի դիվերգենցիան ամեն տեղ հավասար է զրոյի։

Մագնիսական ինդուկցիայի գծերը կարող են հստակ արտապատկերվել ֆերոմագնիսական փոշիների միջոցով։

Կատեգորիա:Վեկտորական անալիզ
Կատեգորիա:Դաշտի տեսություն
Հովհաննես Ասատրյան

**Հովհաննես Միսակի Ասատրյան** (), հայ արևելագետ, ԵՊՀ Արաբագիտության ամբիոնի դասախոս։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1948 թվականի ապրիլի 3-ին՝ ալ-Կամիշլի քաղաքում (այժմ՝ Սիրիա)։ Ծնողները Սիրիա էին գաղթել Արևմտյան Հայաստանի Սասուն գավառից։ 1960-ական թվականներին ընտանիքով հայրենադարձվել են Խորհրդային Հայաստան։

1972 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետի արաբական բաժինը։

## Աշխատանք
1972 թվականին ընդունվում է Հայաստանի հանրային ռադիո՝ աշխատելու որպես թարգմանիչ-հաղորդավար՝ արաբերեն և քրդերեն լեզուներով։

1980-2015 թվականներին՝ 35 տարի, դասախոսել է ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետի արաբագիտության բաժնում։ Միաժամանակ աշխատել էր Մատենադարանում. արաբերեն նմուշների գերակշռող մասը՝ առավել մանրամասնորեն նկարագրված է նրա կողմից։

Միաժամանակ աշխատել է ՀՀ Արտաքին գործերի նախարարությունում՝ որպես թարգմանիչ։ Աշխատանքի ընթացքում բազմիցս եղել է Եգիպտոսում, Սիրիայում, Լիբանանում և այլ արաբական երկրներում՝ թարգմանելով պետական առաջին այրերին։ Մամուլում լուսաբանվել են դրանցից առավել հիշարժանները՝

* 2004 թվականին որպես թարգմանիչ մասնակցել է Արաբական Միացյալ Էմիրություններում տեղի ունեցած հայկական մշակութային օրերին։
* 2009 թվականին որպես արաբերենի թարգմանիչ՝ ուղեկցել էր Սիրիայի նախագահ Բաշար ալ-Ասադին՝ Հայաստան կատարած այցի ժամանակ։
* 2010 թվականին Հայաստանի ներկայացուցչության թարգմանիչն էր հայ-եգիպտական խորհրդարանային հանդիպման ժամանակ։
* 2011 թվականին որպես թարգմանիչ համագործակցել է նոյեմբերի 4-11-ը Երևանում կայացած եգիպտական մշակույթի օրերին։
* 2012 թվականին ուղեկցել էր Հայաստանի Հանրապետության նախագահին՝ Մերձավոր Արևելքի հայկական գաղութների շրջագայության ընթացքում։

## Աշխատություններ
մինի|300px|աջից|Հայ-Եգիպտական խորհրդարանային հանդիպում
* Արաբերեն-հայերեն հոմանիշների համառոտ բառարան
* առաջին արաբերեն-հայերեն բառարան

## Թարգմանություններ

* Նասսար Հուսամ։ Մոլորված՝ փնտրում եմ երկիր։ Ժամանակակից եգիպտական պոեզիա.- Երևան։ Առեդիտ, 2011.- 45 էջ։

## Պարգևներ
*Մովսես Խորենացու մեդալ (2009)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ
Շիր Յու

**Շիր Յու** (), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Մեծ Իյա գետի ձախ ափում՝ 10 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 26 կմ է։

## Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դոնի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Հյուսիսային Դոն գետն է։ Գետի գետային ավազանը՝ Մեզեն։

Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

* *Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը* - **03030000112103000047429**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը* - **103004742**
* *Ավազանի կոդը* - **03.03.00.001**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը* - **03**
* *Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների* - **0**

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան 

Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Պադաժրեկա

**Պադաժրեկա** (), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վոլոգդայի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Մեգրա գետի աջ ափում՝ 58 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 33 կմ է։

## Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Բալթյան ավազանային շրջանին, գետային ավազանը Օնեժսկի ավազանն է, ենթաավազանը՝ Սվիրի։ Գետի ջրատնտեսային տեղամասը Նևի գետն է։

Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

* *Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը* - **01040100612102000017772**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը* - **102001777**
* *Ավազանի կոդը* - **01.04.01.006**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը* - **2**
* *Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների* - **0**

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան 

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Գևորգ Վարդանյան (այլ կիրառումներ)

**Գևորգ Վարդանյան** անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.

* Գևորգ Վարդանյան (1924-2012), Խորհրդային Միության հայտնի հայ հետախույզ։
* Գևորգ Վարդանյան (նկարիչ) (1923-2002), ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ։
Գևորգ Վարդանյան (նկարիչ)

**Գևորգ Գրիգորի Վարդանյան** (), հայ նկարիչ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1967)։

## Կենսագրություն
1941 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1950 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1942-1945 թվականներին մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1951 թվականից եղել է Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոնի գլխավոր նկարիչը։

1958 թվականին Մոսկվայի Մանկական թատրոնների համամիութենական փառատոնում «Երաժշտախումբ» և «Ոսկի քաղաք» բեմական ձևավորումների համար արժանացել է 1-ին կարգի դիպլոմի։ 1951 թվականից մասնակցել է հանրապետական և միութենական ցուցահանդեսների։ Եղել է Հայաստանի նկարիչների միության անդամ։

Հանրապետության թատրոններում կատարել է շուրջ 130 բեմադրության գեղարվեստական ձևավորում, որոնցից 100-ը Պատանի հանդիսատեսի թատրոնում՝

* Գրիգոր Յաղջյանի «Ոսկի քաղաք» (1954)
* «Գիշերային հրաշք» (1960, նաև Մոսկվայի Լենինյան կոմերիտմիության անվան թատրոնում)
* Շիլլերի «Սեր և խարդավանք» (1956)
* Միքայել Շաթիրյանի «Երաժշտախումբ» (1957)
* Գոցցիի «Ագռավ» (1959)
* Ազատ Շահինյանի «Փոքր բակի մեծ հոգսերը» (1963)
* Ռոստանի «Ռոմանտիկներ» (1963)
* Լինդգրենի «Մանչուկն ու Կառլսոնը» (1973)
* «Երիտասարդ գվարդիա» (ըստ Ֆադեևի, 1975)
* Շեքսպիրի «Ոչնչից մեծ աղմուկ» (1981)
* Մովսիսյանի «Եղիցի երկիր» (1982)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Հայկ Բոյաջյան

**Հայկ Բոյաջյան** (), հայ կոմպոզիտոր։

## Կենսագրություն
Հայկ Բոյաջյանը ծնվել է 1938 թվականին, Փարիզում։ Վաղ հասակում ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Բուենոս Այրես և սովորել Լիստի կոնսերվատորիայում։ 1958 թվականից բնակվել է Լեքսինգթոնում, ԱՄՆ, որտեղ երաժշտական ուսումը շարունակել է Նոր անգլիական կոնսերվատորիայում և Բրանդեյսի համալսարանում։ Հետագայում բնակություն է հաստատել Լեքսինգթոնում։ Համագործակցել է ամերիկյան արվեստի միությունների հետ։

Գործերը ընդգրկում են դաշնամուրային, երգեհոնային պիեսներ, ձայնի և դաշնամուրի համար, երգչախմբի համար գրված գործեր, կամերային գործեր՝ փայտյա փողային, պղնձյա փողային, լարային գործիքների տարբեր համակցություններով, սիմֆոնիկ ստեղծագործություններ՝ սիմֆոնիաներ, նախերգանք, օրատորիա և այլն։

2012 թվականին ստեղծել է 3 նոր ստեղծագործություն՝ «Canticle N 2»-ը թավջութակի և դաշնամուրի համար, դաշնամուրային «32 վարիացիան Բախի թեմայով» և «Հայկական կանտիկլ»-ը։ Ավելի վաղ երկերից են՝ 1980-ականներին ստեղծված Լարային կվարտետը N 2 «Ազատ» և Երևանում բազմիցս կատարված «Քաղաքավարության կանոններ»-ը սոպրանոյի և դաշնամուրի համար։ Երկերը կատարվել են աշխարհի բազմաթիվ երկրներում և ձայնագրվել են հայտնի ստուդիաներում։

## Անդամակցություն
* Հայաստանի Կոմպոզիտորների միության անդամ
* ASCAP միության անդամ
* Մաք Դոուել Քոլոնիի անդամ

## Պարգևներ
* Դաշնամուրային երրորդ սոնատի համար արժանացել է Գրեմմի մրցանակի
* ASCAP-ի մրցանակ 
* Լեքսինգթոնի արվեստի խորհրդի մրցանակ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի կոմպոզիտորների և երաժշտագետների միության անդամներ
Կատեգորիա:Մայիսի 15 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ կոմպոզիտորներ
Դևիցա (Դոնի վերին վտակ)

**Դևիցա** (), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վորոնեժի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Դոն գետի ձախ ափին։ Գետի երկարությունը մոտ 89 կմ է,ավազանի տարածքը 1520 կմ2 է։ ։

## Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դոնի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Տոլուչևկա գետն է։ Գետի գետային ավազանը՝ Դոնի ավազանի վտակներից մինչև Խոպրա։ Ենթավազանը՝ Դոն։

## Արտաքին հղումներ
* ՌԴ ջրային ռեսուրսների էկոլոգիան 

Կատեգորիա:Դոն գետի վտակներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Tyrolean Airways

**Tyrolean Airways** անվանվում է տարածաշրջանային ավիաընկերության, ընկերությունը հիմնված է Ավստրիայում։ Ավիաընկերությունը հիմնադրվել է 1978 թվականին։ Ընկերությունում աշխատում է 1599 աշխատակից։ Ավիաընկերությունը հիմնականում չվերթներ է իրականացնում հետևյալ ուղղություններով՝ Լիբիա, Տրիպոլի, Իրան, Թեհրան, Թուրքիա, Անկարա, Ստամբուլ, Ֆինլանդիա, Դանիա, Վիեննա, Կոպենհագեն, Ֆրանսիա, Գերմանիա, Իտալիա, Օսլո, Նորվեգիա, Լյուքսեմբուրգ, Վենետիկ, Հռոմ, Նեպալ, Հունաստան, Սանկտ Պետերբուրգ, Կրասնոդար, Սոչի, Սերբիա, Բելգրադ, Ուկրաինա, Դոնեցկ, Օդեսսա, Խարկով, Դնեպրոպետրովսկ և Մոսկվա։

## Պատահարներ
* Fokker 100 ինքնաթիռը իրականացնում էր Ավստրիայից Լիդս չվերթ, կատարել է արտակարգ վայէջք։ Պատճառը հանդիսանում էր այն, որ ինքնաթիռի շարժիչը դադարել է աշխատելուց։ Ինքնաթիռը վայրէջքը կատարել է անվտանգ, զոհեր և տուժածներ չեն եղել։

## Չվերթը
2008 թվականի հոկտեմբերին ավիաընկերության չվերթը բաղկացած էր հետևյալ ինքնաթիռներից՝





2010 թվականի հունիսին ավիաընկերության միջին տարիք կամել է 12.9 տարի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1980 հիմնադրումներ
Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Հալլե)

**Հայոց ցեղասպանության հուշարձան**, խաչքար Գերմանիայի Հալե քաղաքի դատարանի շենքի առջև։

## Պատմություն
Հուշարձանը կառուցվել է ի հիշատակ հայոց ցեղասպանության զոհերի։ ՏԵղադրվել է 2015 թվականի մայիսի 10-ին։

Հալեի քաղաքային խորհուրդը 2012 թվականին որոշել էր խաչքարը տեղադրել 2015 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության 100-ամյա տարելիցին՝ հարգանքի տուրք մատուցելով Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին։

Խաչքարի բացման արարողության ժամանակ Գերմանիայում հայ առաքելական եկեղեցու թեմի արքեպիսկոպոս Գարեգին Բեքջյանը և Սաքսոնիա Անհալթ դաշնային հողի քրիստոնյա եկեղեցիների խորհրդի ղեկավար Յուրգեն Դիթրիխը Ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված էկումենիկ աղոթք են կարդացել։ Հուշարձանի բացմանը ներկա են եղել ԵՊՀ աստվածաբանության ֆակուլտետի դեկան Անուշավան եպիսկոպոս Ժամկոչյանը, Հալեի քաղաքապետ Բերնդ Վիգանդը, Սաքսոնիա Անհալթ դաշնային հողի կրթության նախարար Շտեֆան Դորգերլոհը, Գերմանիայում ՀՀ դեսպան Աշոտ Սմբատյանը, Սաքսոնիա Անհալթ հայ համայնքի առաջնորդ Հարություն Մանուկյանը։

## Տվյալներ
Խաչքարի վրա մակագրված է.

## Մեջբերումներ

## Պատկերասրահ

Landgericht Halle (Saale).JPG
Khatchkar in Halle (Saale) 2.JPG
Inschrift Khatchkar in Halle (Saale).JPG


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*„100 Jahre des Völkermords an den Armeniern im Osmanischen Reich“ 
*Gedenken an Völkermord an Armeniern 

Կատեգորիա:Գերմանիայի հայկական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ
Պիչանո

**Պիչանո** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Աբրուցո մարզում՝ Պեսկարա գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 1367 (2008) մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 195 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 7 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 65010, հեռախոսային կոդ՝ 085։

Քաղաքի հովանավոր սուրբը համարվում է Վիենտին։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճ

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:1262
  bar:1871 from:0 till:1295
  bar:1881 from:0 till:1322
  bar:1901 from:0 till:1410
  bar:1911 from:0 till:1612
  bar:1921 from:0 till:1663
  bar:1931 from:0 till:1689
  bar:1936 from:0 till:1800
  bar:1951 from:0 till:1881
  bar:1961 from:0 till:1749
  bar:1971 from:0 till:1530
  bar:1981 from:0 till:1434
  bar:1991 from:0 till:1403
  bar:2001 from:0 till:1367
PlotData=
  bar:1861 at: 1262 fontsize:S text:1.262 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 1295 fontsize:S text:1.295 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 1322 fontsize:S text:1.322 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 1410 fontsize:S text:1.410 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 1612 fontsize:S text:1.612 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 1663 fontsize:S text:1.663 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 1689 fontsize:S text:1.689 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 1800 fontsize:S text:1.800 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 1881 fontsize:S text:1.881 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 1749 fontsize:S text:1.749 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 1530 fontsize:S text:1.530 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 1434 fontsize:S text:1.434 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 1403 fontsize:S text:1.403 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 1367 fontsize:S text:1.367 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)
  text:Ըստ  ISTAT-ի տվյալներով


## Տվյալներ
* Հեռախոսահամր - 085 8285132

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* http://www.istat.it/english/ 

 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Տրանսֆորմացիա (գենետիկա)

**Տրանսֆորմացիա** գենետիկայում, գենետիկական ինֆորմացիայի հաղորդումը բջիջ՝ մեկուսացված դեզօքսիռիբոնուկլեինաթթվի (ԴՆԹ) ներմուծման միջոցով։ Հանգեցնում է տրանսֆորմացված բջջում (տրանսֆորմանտ) և նրա սերունդներում նոր, ԴՆԹ-ի աղբյուր օբյեկտին բնորոշ հատկանիշների առաջացմանը։ Տրանսֆորմացիայի երևույթը հայտնաբերել է անգլիացի գիտնական Ֆ․ Դրիֆիտը (1928 թ.)։ 1944 թ.-ին Օ․ էյվերին (ԱՄՆ) աշխատակիցների հետ ցույց տվեց, որ տրանսֆորմացիան իրականացնող գործոնը ԴՆԹ-ն է։ Դա առաջին աշխատանքն էր, որն ապացուցեց ԴՆԹ-ի, որպես ժառանգական ինֆորմացիայի, կրողի դերը։ Ընդգրկում է հետևյալ փուլերը՝ ԴՆԹ-ի ֆիքսումը ընդունող բջջի կողմից, ԴՆԹ-ի թափանցումը բջջի ներսը, ԴՆԹ-ի հատվածների միացումը ընդունող բջջի քրոմոսոմին, «մաքուր», տրանսֆորմացված ձևերի առաջացումը։ Օտարածին ԴՆԹ միացնելու ունակ բջիջների թիվը պոպուլյացիայում աննշան է։ Բջիջ թափանցած ԴՆԹ-ի հատվածների միջին չափերը 5* 10е դալտոն են։ Տրանսֆորմացիայի պրոցեսն օգտագործվում է բակտերիաների գենետիկական վերլուծության ժամանակ։ Տվյալներ կան, որ տրանսֆորմացիան հատուկ է նաև բարձրակարգ օրգանիզմների բջիջներին։

Կատեգորիա:Ընդհանուր կենսաբանություն
Կատեգորիա:Գենետիկա
Դիեգո Ռիվերա

**Դիեգո Ռիվերա** (, ), մեքսիկացի նկարիչ։

1896-1902 թթ. սովորել է Մեխիկոյի Գեղարվեստի ակադեմիայում։ 1907-1921 թթ. ապրել է Եվրոպայում, սովորել Մադրիդի Գեղարվեստի ակադեմիայում (1907 թ.), ստեղծագործել Փարիզում (1909-1921 թթ.), կրել կուբիզմի ազդեցությունը, Իտալիայում (1920-1921 թթ.) ուսումնասիրել 15-րդ դարի որմնանկարները։ Մեքսիկայի կոմկուսի անդամ 1922 թվականից։

## Պատկերասրահ

Murales Rivera - Ausbeutung durch die Spanier 1 perspective.jpg|Մեքսիկայի շահագործումը իսպանացի կոնկիստադորների կողմիցM, Պալացցո Նասիոնալ, Մեխիկո (1929 – 1945)
The Kid - Diego Rivera.jpg|*Sueño de una Tarde Dominical en la Alameda Central*, Մեխիկո. որմնանկարում պատկերված են Ռիվերան և Ֆրիդա Կալոն 
SEP_Dinner_in_the_Wall_Street.JPG|Երեկո Ուոլ Սթրիթում
Murales Rivera - Gold.jpg|Ացտեկների ոսկին, Պալացցո Նասիոնալ, Մեխիկո


Celebrations and Ceremonies Totonaca Culture full.JPG|*Տոտոնակա* տոնախմբությունը, Պալացցո Նասիոնալ, Մեխիկո
Mexico - Bellas Artes - Fresque Riviera « Man at the Crossroads ».JPG|*Մարդը տիեզերքի խաչմերուկում*, որմնանկար Մեխիկոյի գեղարվեսի պալատում. որմնանկարում պատկերված են Լև Տրոցկին, Ֆրիդրիխ Էնգելսը, Կարլ Մարքսը
Detalle de Lenin.jpg|*Մարդը տիեզերքի խաչմերուկում*, որմնանկար Մեխիկոյի գեղարվեսի պալատում. որմնանկարում պատկերված են Լև Տրոցկին, Ֆրիդրիխ Էնգելսը, Կարլ Մարքսը (դրվագ, որտեղ պատկերված է Լենինը)
Murales Rivera - Markt in Tlatelolco 3.jpg|Ացտեկների Տենոչտիտլան մայրաքաղաքը, Պալացցո Նասիոնալ, Մեխիկո


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Жадова Л.* Монументальная живопись Мексики. — М., 1965.
* *Осповат Л.* Диего Ривера. — М., 1969.
* *Secker Н. F.* Diego Rivera. — Dresden, 1957.
* *Андреа Кеттенманн.* Ривера. — , 2007. — ISBN 978-5-9794-0063-1.
* 10 coloured reproductions of Diego Rivera — Art Supplement of World Student News published by International Union of Students., 1960.
## Արտաքին հղումներ
* Виртуальный веб-музей
* Картины и биография
* Диего Ривера: «Муралист» в Москве
* Кубистические работы Диего Риверы
* Галерея фотографий художников Диего Риверы и Фриды Кало

Կատեգորիա:Մեքսիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Քաղաքական արվեստագետներ
Ֆրանսուա Տուրտ

**Ֆրանսուա Տուրտ** (François Tourte) (), լարային նվագարանների աղեղների ֆրանսիացի վարպետ։ Աղեղներ պատրաստելու համար օգտագործել է ֆեռնամբուկի մուգ բալի գույնի հազվագյուտ տարատեսակը։ Կատարելագործել է աղեղը (ուղիղ ձողիկը փոխարինել է կորացվածով, լարերը դասավորել ոչ թե խրձակով, այլ ժապավենաձև, լարերը ձգելու համար կիրառել մետաղյա հատուկ պտուտակ) և սահմանել ջութակի ընտանիքի յուրաքանչյուր նվագարանի աղեղի լավագույն չափն ու կշիռը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի արվեստ
Ռուանդական գրականություն

Պատմականորեն ստեղծվել է Ռուանդայի բանավոր պոեզիայի երեք հիմնական տեսակ՝ դինաստիական, ռազմական, և հովվերգական, որոնք ունեն պրոֆեսիոնալ հեղինակներ ու կատարողներ։ Ռուանդայի բանավոր ստեղծագործության տեղացի հետազոտող պատմաբան, լեզվաբան, ազգագրագետ քահանա Ա․ Կագամեն (ծնվել է 1912 թվականին) Ռուանդայի գրականության հիմնադիրն է։ Նա գրել է մի քանի պոեմ (կինյառուանդա լեզվով)։ Արձակագիր Ս․ Նայգիզիկին (ծնվել է 1915 թվականին) Ռուանդայի՝ ֆրանսերենով գրող առաջին հեղինակն է։ 1970 թվականին Ռուանդայում կայացած գրական մրցույթում առաջին անգամ հանդես են եկել
բանաստեղծ Բրյունո Նիկիյլիյինգոնան (կինյառուանդա լեզվով), արձակագիրներ Վիկտորիա Կանտենգվան և Ագնես Նիյոնկինդան (ֆրանսերենով)։ Անկախ Ռուանդայում գրողների գործունեությունը գլխավորապես կապված է դրամատուրգիայի հետ։ Պիեսները չեն հրատարակվում, բեմադրում էին սիրողական թատերախմբերը։

Կատեգորիա:Ռուանդայի գրականություն
Ահմեդ Սեկու Տուրե

**Ահմեդ Սեկու Տուրե** (ծնվել է 9 հունվարի, 1922- 26 մարտի 1984), Գվինեայի հանրապետության պետական և քաղաքական գործիչ։ 1952 թվականից՝ Գվինեայի դեմոկրատական կուսակցության (հիմնադիր 1947, 1978 թվականից՝ Գվինեայի պետություն կուսակցություն) գլխավոր քարտուղարը։ 1956-1958 թթ.՝ Ֆրանսիայի Ազգային ժողովի պատգամավոր, 1958 թ. հոկտեմբերից՝ անկախ Գվինեայի պրեզիդենտ, 1958-1972 թթ.՝ նաև կառավարության ղեկավար։ «Ժողովուրդների միջև խաղաղության ամրապնդման համար» միջազգային լենինյան մրցանակ (1961)։ Հեղինակ է Աֆրիկայի ժողովուրդների անկախության պայքարի հարցերի վերաբերյալ բազմաթիվ աշխատությունների, որոնցում հիմնավորվում է Աֆրիկայի երկրների ոչ կապիտալիստական ուղիով զարգացման անհրաժեշտությունը։

2021 թվականի հոկտեմբերին, 1971 թվականի հոկտեմբերյան սպանդի 50 -րդ տարելիցի կապակցությամբ, 70 Գվինեացիների հարազատները, ովքեր մահապատժի ենթարկվեցին Սեկու Տուրեի ռեժիմով, նախագահ Մամադի Դումբույայից խնդրեցին վերականգնում և զոհերի արժանապատիվ հուղարկավորություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գվինեայի նախագահներ
Կատեգորիա:Անկախության ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Կոնտրոգուեռա

**Կոնտրոգուեռա** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Աբրուցո մարզում՝ Տերամո գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 2480 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 113 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 22 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 64010, հեռախոսային կոդ՝ 0861։

Քաղաքի հովանավոր սուրբը համարվում է՝ Բենեդիկտ Նուրսիսկին։

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ջերմոլորտ

**Ջերմոլորտ**, **տերմոսֆերա** ( - «տաք» и σφαῖρα - «գունդ», «ոլորտ»), մթնոլորտի ուղղաձիգ շերտավորման նախավերջին ոլորտը։ Տարածվում է 80—95-ից մինչև 800 կմ բարձրությունները։ Ջերմոլորտում ըստ բարձրության ջերմաստիճանն անընդհատ աճում և հասնում է մոտ 2000 Կ։ Ջերմոլորտում գազերը արեգակի ուլտրամանուշակագույն և տիեզերական ճառագայթման ազդեցության տակ իոնացվում են, որի պատճառով այն միջնոլորտի և մեզոդադարի հետ իոնոլորտի մաս է կազմում։ Ջերմոլորտում ազոտի ու թթվածնի մոլեկուլների, ինչպես նաև թթվածնի ատոմների գերակշռությամբ և դրանց ոչ մեծ քանակությամբ ինֆրակարմիր ճառագայթման ու ջերմության բավարար արտահոսքի բացակայությամբ է բացատրվում ջերմոլորտի, առանձնապես նրա վերին շերտերի բարձր ջերմաստիճանը։ Ջերմոլորտում նկատվում են բևեռափայլի երևույթներ, որոնք արդյունք են խիստ իոնացած գազերի լուսարձակման։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկրի մթնոլորտ
Մուքառամ Տուրգունբաևա

**Մուքառամ Տուրգունբաևա** (, ), բալետի խորհրադյին արտիստուհի, բալետմայստեր, մանկավարժ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի (1959)։ ՍՄԿԿ անդամ 1953 թվականից։

1929-1954 թվականներին եղել է Ա․ Նավոիի անվ․ օպերայի և բալետի թատրոնի արտիստուհի (1931 թվականից՝ մենապարուհի, 1937 թվականից՝ բալետմայստեր)։ Մասնակցել է ուզբ․ առաջին բալետների ստեղծմանը։ Դերապարերից են՝ Շահիդա (Տալի «Շահիդա»), Աք-Բիլյակ (Վասիլենկոյի «Աք-Բիլյակ»), Գուլյանդոմ (Բրուսիլովսկու «Դուլյանդոմ»), Զարեմա (Ասաֆեի «Բախչիսարայի շատրվանը»)։ Ուզբ․ պարի ֆոլկլորի գիտակ էր և բանահավաք։ 1957 թվականից Ուզբ․ ՍՍՀ «Բախոր» ժող․ պարի անսամբլի կազմակերպիչն էր և գեղարվեստական ղեկավարը։ 1945-1957 թվականներին դասավանդել է Ուզբ․ պարարվեստի ուսումնարանում։ ԽՍՀՄ (1946, 1951, 1973) և Ուզբեկական ՍՍՀ Համզայի անվ․ (1967) պետ․ մրցանակներ։ Պարգևատրվել է Լենինի և 2 այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:Ուզբեկ պարուհիներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Խորհրդային խորեոգրաֆներ
Գուաժարա Միրինի գավառ

thumb|300px|Գուաժարա Միրինիի գավառի քարտեզը
**Գուաժարա Միրինիի գավառ** (), գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Ռոնդոնիա նահանգի մեջ։ Մտնում է Մադեյրա Գուապորե նահանգի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 71 427 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 42 324,822 կմ²։ Բնակչության խտությունը 1,7 մարդ/կմ²։

## Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
# Գուաժարա Միրին
# Կոստա Մարկիս
# Սան Ֆրանսիսկու դու Գուապորե

Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ
Կատեգորիա:Ռոնդոնիա նահանգի գավառներ
Տուրգոր

**Տուրգոր** (ուշ լատ․ turgor - փքում, ուռչած լինելը), բջջաթաղանթի լարված վիճակը, կախված է ներբջջային հեղուկի և արտաքին լուծույթի օսմոտիկ ճնշումներից և բջջաթաղանթի առաձգականությունից։ Տուրգորի ժամանակ բջջի վակուոլները թափանցող ջուրը մեծացնում է բջջահյութի ծավալը և ճնշումը բջջապատյանի վրա։ Այս ճնշումը կոչվում է տուրգորային ճնշում, իսկ բջջաթաղանթի հակաճնշումը՝ տուրգորային լարում։ Ջրի կլանումը կարող է շարունակվել մինչև բջջաթաղանթի առաձգականությունը հասնի սահմանային արժեքին։ Նշված վիճակում բջիջը լրիվ հագեցած է լինում ջրով, բջջահյութի խտությունը հասնում է նվազագույնի, իսկ տուրգորային ճնշումը և բջջի ծավալը՝ առավելագույն սահմանին։ Կենդանի, բջիջները (բացի որոշ աղեխորշավորներից) սովորաբար զուրկ են բարձր տուրգորից և իրենց ամբողջականությունը պահպանում են իգոտոնիկ կամ իգոտոնիկից քիչ տարբերվող լուծույթներում (երբ ներքին և արտաքին լուծույթների օսմոտիկ ճնշումների տարբերությունը փոքր է 0,5-1 Աթնուց)։ Բուսական, բջիջների տուրգորային լարումը սովորաբար 5-10 մթն է, իսկ որոշ դեպքերում (հալոֆիտ բույսեր, սնկեր)՝ 50-100 մթն։ Տուրգորը ապահովում է բույսի հյուսվածքների առաձգականությունը և կառուցվածքային ամրությունը։ Բույսերի թառամելու, ծերանալու և այլ պրոցեսներն ուղեկցվում են տուրգորի անկմամբ։

Կատեգորիա:Բույսերի ֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Բջջաբանություն
Կարլ Ռիտտեր

**Կարլ Ռիտտեր** (), գերմանացի աշխարհագրագետ։ Բեռլինի համալսարանի պրոֆեսոր (1820), Պրուսական ԳԱ անդամ (1822), Պետերբուրգի ԳԱ արտասահմանյան պատվավոր անդամ (1835)։ «Erdkunde» («Երկրագիտություն») աշխատության մեջ (այս տերմինն առաջինը գործածել է Ռիտտեր․) զարգացրել և պրոպագանդել է համեմատական մեթոդը աշխարհագրության մեջ։

Ռիտտերի կենդանության ժամանակ լույս են տեսել նրա 19 հատոր աշխատությունները՝ նվիրված Ասիայի և Աֆրիկայի երկրներին։ Հասարակական երևույթները բացատրելիս։ Ռիտտեր հետևել է աշխարհագրական դետերմինիզմին։ Ռիտտեր փորձել է ապացուցել բնության որոշիչ ազդեցությունը ժողովուրդների ճակատագրի վրա, «հիմնավորել» եվրոպական ժողովուրդների աշխարհում գերիշխելու իրավունքը, որը նպաստել է գեոպոիտիկայի ձևավորմանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բուսաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի մանկավարժներ
Ռուս-ճապոնական պատերազմ

**Ռուս-ճապոնական պատերազմ** (8 փետրվարի 1904&nbsp;– 5 սեպտեմբերի 1905), ռազմական հակամարտություն Ռուսական կայսրության և Ճապոնական կայսրության միջև Մանջուրիայում և Կորեայում իմպերիալիստական մղումների համար։ Ռազմական հիմնական գործողությունները տեղի են ունեցել Հարավային Մանջուրիայի Լիաթոնգ թերակղզում, Մուկդենում և Կորեայի, Ճապոնիայի շրջակա ծովերում ու Դեղին ծովում։

Ռուսաստանը փնտրում էր տաք ջրային նավահանգիստ Խաղաղ օվկիանոսում իր նավատորմի և առևտրի համար։ Վլադիվոստոկը գործում էր միայն ամռանը, մինչդեռ Պորտ Արտուրը Լյույշուն պրովինցիայում վարձակալվեց Ռուսաստանի կողմից Չինաստանից և կգործեր ամբողջ տարին։ 1895 թվականին ավարտված Առաջին ճապոնա-չինական պատերազմից հետո, ռուսների և ճապոնացիների հարաբերությունները կտրուկ վատացել էին։ 16-րդ դարից սկսած Իվան Ահեղի ժամանակներից Ռուսաստանը նվաճողական քաղաքականություն էր վարում հեռավոր արևելքում և Սիբիրում։ Որպես փոխզիջման տարբերակ Ճապոնիան առաջարկեց ճանաչել ռուսների իշխանությունը Մանջուրիայում, փոխարենը ռուսները պետք է ճանաչեին Կորեան Ճապոնիայի կախյալ տարածք։ Ռուսները մերժեցին և համարեցին Կորեայի 39-րդ միջօրեականը չեզոք գոտի Ռուսաստանի և Ճապոնիայի միջև։ Ճապոնիայի կառավարությունը ռուսների դիրքորոշումը համարեց իր հետաքրքրություններին սպառնալիք և ընտրեց պատերազմի ճանապարհը։ Բանակցությունների փակուղի գնալուց հետո 1904 թվականին Ճապոնիայի նավատորմը անսպասելի հարձակվեց Ռուսաստանի արևելյան նավատորմի վրա Պորտ Արտուրում։

Ռուսաստանը բազմաթիվ պարտություններ կրեց Ճապոնիայից, սակայն Նիկոլայ II-ը գտնում էր, որ ռուսները դեռ հաղթանակ են տանելու և որոշեց մնալ պատերազմի մեջ, սակայն ևս մի քանի ծովային ճակատամարտերում պարտություն կրելուց հետո համաձայնեց խաղաղության պայմանագիր կնքել։ ԱՄՆ նախագահ Թեոդոր Ռուզվելտի նախաձեռնությամբ կնքվեց Պորտսմուտի պայմանագիրը։ Ճապոնացիների անսպասելի հաղթանակը զարմացերց աշխարհի գերտերություններին։ Արդյունքում փոփոխվեց Արևելյան Ասիայի ուժային դասավորությունը և Ճապոնիան դարձավ գերտերություն։ Գիտնականները դեռևս բանավիճում են պատերազմի պատմական նշանակության վերաբերյալ։

## Ծանոթագրություններ
 

Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատերազմներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգություն
Կատեգորիա:Չեռնոգորիայի պատերազմներ
Օգյուստեն Ռոբեսպիեռ

**Օգյուստեն Բոն ժոզեֆ դը Ռոբեսպիեռ** (), հայտնի է նաև որպես **Ռոբեսպիեր Կրտսեր** (, ), Ֆրանսիական բուրժուական մեծ հեղափոխության գործիչ, յակոբինյան։

Մ․ Ռոբեսպիեռի եղբայրը և զինակիցը։

## Կենսագրություն
Հեղափոխության սկզբում Սահմանադրության բարեկամների ընկերության նախագահն էր և Արրասի Կոմունայի դատախազը, 1792 թվականից՝ Կոնվենտի դեպուտատ, քվեարկել է հօգուտ Լյուդովիկոս 16-ի մահապատժի։ Նշանակալի դեր է խաղացել Կոնվենտից ժիրոնդիստներին հեռացնելու գործում (1793 թվականի մայիսի 21-հունիսի 2)։

Որպես Կոնվենտի կոմիսար քանիցս մեկնել է բանակ, նպաստել է Տուլոնի ազատագրմանը։ Տերմիդորյան հեղաշըրջման (1794 թվականի հուլիսի 27) ժամանակ Ռոբեսպիեռ Կրտսերը հայտարարել է, որ ցանկանում է կիսելել եղբոր ճակատագիրը, և առանց դատի գիլյոտինի է ենթարկվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական մեծ հեղափոխություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փաստաբաններ
Ալեկու Ռուսո

**Ալեկու Ռուսո** (, ), մոլդովացի և ռումինացի գրող։

## Կենսագրություն
Սովորել է Շվեյցարիայում և Վիեննայում։ Վերադառնալով հայրենիք՝ հարել է դեմոկրատական շարժմանը, մասնակցել Մոլդավիայի, ապա նաև՝ Տրանսիլվանիայի 1848 թվականի հեղափոխական դեպքերին։ Մեզ չհասած «ժիկնիչերուլ Վադրե» (բեմ․ 1846) կատակերգությունում ծաղրվել են իրենց դարն ապրած բարքերն ու սովորույթները։ Ռուսոյի հիմնական ստեղծագործությունը «Ռումինիայի երգը» (1850) քնար ական-հրապարակախոսական պոեմն Է՝ նվիրված ժողովրդի դժվարին ճակատագրին ու նրա ազատասիրական ձգտումներին։ «Կեղծիքի ժայռը», «Սովեժա» և այլ ակնարկներում սուր քննադատության են ենթարկում ֆեոդալիզմի մնացուկները Մոլդավիայում։ «ժողովրդական պոեզիա» (1846), «Մոլդավական Էտյուդ» (1851), «Մտորումներ» (1855) հոդվածները հաստատում են այն միտքը, որ գրականությունը հասարակական կոչում ու նշանակություն ունի։ Ռուսոն եղել է ազգային բանահյուսության հավաքման նախաձեռնողներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինացի գրողներ
Կատեգորիա:Մոլդովացի գրողներ
Կատեգորիա:Գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Ռումինացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռումինացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ռումինացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռումինացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Սերիատե

**Սերիատե** (), քաղաք Իտալիայի Լոմբարդիա մարզի Բերգամոյի գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 21 628 մարդ (2004 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 1691 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 12 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 24068։
Հեռախոսային կոդ՝ (+39) 035։

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի գլխավոր կայք 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ժի Պարանայի գավառ

thumb|300px|Ժի Պարանայիի գավառի քարտեզը
**Ժի Պարանայիի գավառ** ()՝ գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Ռոնդոնիա նահանգի մեջ։ Մտնում է Վոստոկ նահանգի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 326 630 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 25 090,472 կմ²։ Բնակչության խտությունը 13,0 մարդ/կմ²։

## Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
# Գովերնադոր Ժուրժի Տեյշեյրա
# Ժարու
# Ժի Պարանա
# Նովա Ունիան
# Օրու Պրետու դու Ուեստի
# Պիմենտա Բուենու
# Պրեզիդենտի Մեդիսի
# Տեյշեյրոպոլիս
# Ուրուպա
# Վալի դու Պարայիզու

Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ
Կատեգորիա:Ռոնդոնիա նահանգի գավառներ
Թեոդոր Ռուսո

**Թեոդոր Ռուսո** (, ), ֆրանսիացի նկարիչ, Բարբիզոնյան դպրոցի առաջատար վարպետ։

## Կենսագրություն
Կրելով Յա. վան Ռյոյսդալի, Ջ․ Կոնստեբլի, Ժ․ Միշելի ազդեցությունը, որպես նկարիչ հիմնականում ձևավորվել է ինքնուրույն։ Վաղ շրջանի («Գրանվիլի շրջակայքի տեսարան», 1833, Էրմիտաժ, Լենինգրադ) ու հատկապես Բարբիզոնում (ապրել է 1830-ական թթ.) ստեղծած հասուն շրջանի, ինչպես և Ֆրանսիայում հաճախակի շրջագայելիս վրձնած գործերում Ռուսոն, իր խոսքերով ասած, ձգտել է լինել «իր երկրի նկարիչը»՝ բացահայտելով հայրենի բնության (հիմնականում գյուղական և վայրի) առանձնահատկությունները։ Ռուսոյի աշխատանքներին սովորաբար բնորոշ է կոմպոզիցիոն ներդաշնակ հավասարակշռվածությունը։ 
[մինի|ձախից|Բնանկար. Մթնշաղը անտառում, [Հայաստանի ազգային պատկերասրահ]]
Օգտագործելով զուսպ տոնային գամմա և ձգտելով առարկաների նյութականության համոզիչ մարմնավորման՝ նա նրբորեն պատկերել է բնության տարբեր վիճակները, լուսաօդային միջավայրը և շատ բանով նպաստել պլենէրային գեղանկարչության սկզբունքների զարգացմանը («Շուկա Նորմանդիայում», մոտ 1832, Էրմիտաժ, «Շագանակենիների ծառուղի», 1837, Լուվր, Փարիզ, «Բարբիզոնի տեսարան», Ա․ Ս․ Պուշկինի անվան կերպարվեստի թանգարան, Մոսկվա)։ Հայտնի է նաև որպես գծանկարիչ և օֆորտիստ։ Ռուսոյի «Բնանկար» երփնագիրը գտնվում է Հայաստանի պետական պատկերասրահում։

## Գրականություն
* Яворская Н․ В․, Пейзаж Барбизонской школы, М․, 1962, с․ 91 - 130

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Théodore Rousseau 001.jpg|Բարիզոնի տեսքը մոտավոր 1850 թվական: Պուշկինի անվան կերպարվեստի թանգարան (Մոսկվա)
Պատկեր:Théodore Rousseau - Market-Place in Normandy - WGA20165.jpg|Նորմանդիայի շուկան: 1845—1848 թվականներ Էրմիտաժ (Սանկտ Պետերբուրգ)
Պատկեր:Granville by by Théodore Rousseau - Hermitage.jpg|Գրանվիլի շրջակայքը 1833թվական: Էրմիտաժ (Սանկտ Պետերբուրգ)
Պատկեր:Théodore Rousseau Dusk in a forest.jpg|Մթնշաղը անտառում: Հայաստանի ազգային պատկերասրահ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի իմպրեսիոնիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լուսանկարիչներ
Կակոալի գավառ

thumb|300px|Կակոալիի գավառի քարտեզը
**Կակոալիի գավառ** (), գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Ռոնդոնիա նահանգի մեջ։ Մտնում է Վոստոկ նահանգի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 237 645 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 24 525,997 կմ²։ Բնակչության խտությունը 9,7 մարդ/կմ²։

## Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
# Ալտա Ֆլորեստա դ’Ուեստի
# Ալտու Ալեգրի դուս Պարեսիս
# Կակոալ
# Կաստանեյրաս
# Էսպիգան դ’Ուեստի
# Ռոլին դի Մորա
# Սանտա Լուզիա դ’Ուեստի

Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ
Կատեգորիա:Ռոնդոնիա նահանգի գավառներ
Էդուարդ Լի Տորնդայք

**Էդուարդ Լի Տորնդայք** (), ամերիկացի հոգեբան։ Կոլումբիայի համալսարանի պրոֆեսոր (1904 թվականից), ամերիկյան հոգեբանական ասոցիացիայի նախագահ (1912 թ.-ից)։

Զբաղվել է գլխավորապես համեմատական հոգեբանության և ուսուցման հարցերով։ Ռորնդայքը բիհևիորիզմի նախահայրն է։ Առաջինը կենդանիների վարքը ուսումնասիրել է լաբորատոր պայմաններում, որի արդյունքները որոշ փոփոխություններով փորձել է կիրառել երեխայի վարքի օրինաչափությունները բացահայտելիս։ Ռորնդայքը ձևակերպել է «փորձերի և սխալների» օրենքը, որի օգնությամբ ուսումնասիրել է մի շարք կենդանիների (շուն, կատու, կապիկ) գործողություններն ու շարժումները։ Նա իրադրությունների (ստիմուլների համակարգի) և կենդանի օրգանիզմների միջև ստեղծված կապերը ընդունելով որպես սոսկ կենսաբանական պատասխան-ռեակցիաներ, մերժել է դրանց իդեա–շարժողական բնույթը, այսինքն՝ մտածողական տարրական կապակցությունների առկայությունը։ Տորնդայքը մշակել է մի շարք օրինաչափություններ (պատրաստակամություն, ներքին դիրքորոշում, յուրացում, վարժությունների փոխանցում ևն), որոնք մեկնաբանել է ելակետ ունենալով էապես կենսաբանական (հատկապես գենետիկական) կանխորոշման մի շարք սկզբունքներ։

## Երկերի ընտրանի
* *Educational Psychology* (1903)
* ''Introduction to the Theory of Mental and Social Measurements'' (1904)
* ''The Elements of Psychology'' (1905)
* ''Animal Intelligence'' (1911)
*
* *The Teacher's Word Book* (1921)
* ''The Psychology of Arithmetic'' (1922)
* *The Measurement of Intelligence* (1927)
* ''Human Learning'' (1931)
* *A Teacher's Word Book of the Twenty Thousand Words Found Most Frequently and Widely in General Reading for Children and Young People* (1932)
* *The Fundamentals of Learning* (1932)
* *The Psychology of Wants, Interests, and Attitudes* (1935)
* *The Teacher's Word Book of 30,000 Words* (co-authored with Irving Lorge) (1944)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 
* Works by Edward L. Thorndike, at Hathi Trust
* Edward Thorndike biography 
* Classics in the history of Psychology - Animal Intelligence by Thorndike
* Edward L. Thorndike at www.nwlink.com
* Thorndike, E. L. (1913). *Educational Psychology Volume II: The Psychology of Learning.* NY: Teacher College.

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հոգեբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան հոգեբանական ասոցիացիայի նախագահներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սթենֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկավարժներ
Կոլորադու դու Ուեստիի գավառ

thumb|300px|Կոլորադու դու Ուեստիի գավառի քարտեզը
**Կոլորադու դու Ուեստիի գավառ** (), գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Ռոնդոնիա նահանգի մեջ։ Մտնում է Վոստոկ նահանգի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 55 020 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 14 623,762 կմ²։ Բնակչության խտությունը 3,8 մարդ/կմ²։

## Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
# Կաբիշի
# Սերեժեյրաս
# Կոլորադու դու Ուեստի
# Կորումբիարա
# Պիմենտեյրաս դու Ուեստի

Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ
Կատեգորիա:Ռոնդոնիա նահանգի գավառներ
Ռուտիլ

մինի
**Ռուտիլ** (լատիներեն՝ rutilus — դեղնակարմիր, վառ կարմիր), միներալ, քիմիական կազմը՝ TiO2։ Խառնուրդների ձևով պարունակում է Fe, Cr, երբեմն՝ V, Nb, Та։ Բյուրեղային համակարգը տետրագոնային է։ Կարծրությունը՝ 6—6,5, խտությունը 4200—5600 կգ/մ³։ Անգույն է, սակայն խառնուրդների առկպյությամբ ձեռք է բերում տարբեր երանգներ։ Ապարների տարածված ուղեկից միներալներից է։ Պեգմատիտներում և հիդրոթերմալ երակներում հանդիպում է խոշոր զուգահեռանիստ և ասեղնաձև բյուրեղների ձևով։ Որպես կարևոր տիտանային հանքանյութեր արդյունաբերական նշանակություն ունեն ռուտիլաբեր քվարցիտները, քլորիտային, գրաֆիտային և այլ թերթաքարերը։ Առաջացնում է հարուստ ցրոններ։ Սինթետիկ ռուտիլը օգտագործվում է ոսկերչության մեջ։ Ռուտիլի հիմնական սպառողներն են էլեկտրոդային արդյունաբերությունն ու տիտանի պիգմենտային դիօքսիդի արտադրությունը։ Կիրառվում է նաև տիտանային պողպատների և կարբիդների արտադրության մեջ և որպես դիտեկտոր ռադիոտեխնիկայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միներալներ
Կատեգորիա:Թանկարժեք քարեր
Կատեգորիա:Տիտանի միներալներ
Էռնեստո Ռոսսի

**Ռոսսի Էռնեստո** (), իտալացի դերասան։

## Կենսագրություն

Բեմական գործունեությունն սկսել է 1846 թվականին, թափառաշրջիկ թատերախմբում (Լիվոռնո)։ Ռոսսի գեղարվեստական զարգացմանը մեծապես նպաստել է Գ․ Մողենան։ Ռոսսին կերպարներ է ստեղծել ռոմանտիկ դրամատուրգների ստեղծագործություններում, որոնք տոգորված էին հայրենասիրական և ազատագրական պայքարի գաղափարներով։ Լավագույն դերերից են՝ Պաոլո (Պելլիկոյի Է․ Ռոսսի «Ֆրանչեսկա դա Ռիմինի»), Անտոնիո Ֆոսկարինի և Ջովաննի դա Պրոչիդա (Նիկոլինիի «Ջովաննի դա Պրոչիդա»)։ Շեքսպիրյան դերակատարումներով է սկսվել Ռոսսի ստեղծագործության ծաղկումը, անձնավորել է Համլետ (խաղացել է 1856 թվականից մինչև մահ), Օթելլո, Մակբեթ (Շեքսպիրի «Համլետ», «Օթելլո», «Մակբեթ») և այլն։ Ռոսսի արվեստին բնորոշ, էր պարզությունը, արտահայտչականությունը, ապրումների ճշմարտացիությունը։ 1855 թվակից մշտական հյուրախաղերով հանդես է եկել Եվրոպայի և Ամերիկայի երկրներում, ինչպես և Եգիպտոսում ու Թուրքիայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի դերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Իտալացի դրամատուրգներ
Կատուրամա

**Կատուրամա** (), համայնք Բրազիլիայի հյուսիսարևելյան տարածաշրջանում՝ Բաիա նահանգի կազմում։ Գտնվում է Հյուսիս-կենտրոնական նահագի Բաիա մարզում։ Մտնում է Բոկիրա գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 8487 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 646,080 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 13,1 մարդ/կմ²։

## Վիճակագրություն
*Համախառն ներքին արդյունքը, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է՝ 13.115.751,00 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
*Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է՝ 1.494,33 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
*Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը, 2000 թվականի դրությամբ, կազմում է՝ 0,605 (տվյալները՝ ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաիա նահանգի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր
Պիեռ Պոլ Էմիլ Ռու

**Պիեռ Պոլ Էմիլ Ռու** (), ֆրանսիացի մանրէաբան։ Ֆրանսիայի բժշկական ակադեմիայի (1895 թվականից) և Փարիզի ԳԱ (1899 թվականից) անդամ։ ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան պատվավոր անդամ (1925)։ Լ․ Պաստյորի աշակերտը, աշխատակիցը։ 1888 թվականից աշխատել է Պաստյորի ինստիտուտում (1904 թվականից տնօրեն): Սկզբում ուսումնասիրել է սիբիրախտի, փայտացման, կատաղության հարուցիչներն ու դրանց արտադրած տոքսինները։ Ի․ Մեչնիկովի հետ սկիզբ է դրել սիֆիլիսի փորձառական հետազոտություններին (կապիկների վրա)։ 1888—1890 թթ. ԳԿ (Ա. Իերսենի հետ) անջատել է դիֆթերիայի տոքսինը, ուսումնասիրել դրա ազդեցությունը, այնուհետև առաջարկել (Է․ Բերինգից անկախ) հակադիֆթերային հակաթունային շիճուկ։ Փարիզի ԳԱ և Ֆրանսիայի բժշկական ակադեմիայի մրցանակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Փարիզի ԳԱ անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մանրէաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բժիշկներ
Տուրգայի սարավանդ

**Տուրգայի սարավանդ**, Տուրգայան սեղանաձև երկիր, Ղազախ․ ՍՍՀ հյուսիս արևմուտքում։ Գտնվում է Հարավային Ուրալի ու Մուհոշարների և Ղազախական մանրաբլուրների միջև։ Երկարությունը 630 կմ է, լայնությունը՝ մոտ 300 կմ, բարձրությունը՝ 200-300 մ։ Առանցքային մասին զուգահեռ ձգվում է Տուրգայի ձորակը։ Մակերևույթը բաղկացած է պալեոգենի ու նեոգենի կավային և ավազային նստվածքներից։ Տուրգայի սարավանդի հյուսիսային մասը թույլ մաս նատված է ցածրաբլուրներով, ուվալներով, ոչ խորը լճափոսերով, հարավ, մասը՝ սեղանաձև բարձրացումներով։ Կլիման խիստ ցամաքային է։ Հյուսիսային մասում զբաղվում են ոչ ոռոգովի հողագործությամբ, հարավային մասը արոտավայրեր են։ Տուրգայի սարավանդի սահմաններում կան երկաթի, բոքսիտների, քարածխի և այլ հանքավայրեր։
Պորտու Վելյուի գավառ

thumb|300px|Պորտու Վելյուիի գավառի քարտեզը
**Պորտու Վելյուիի գավառ** () գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Մադեյրա Գուապորե մարզի մեջ։ Ռոնդոնիա նահանգի մասն է կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 497 936 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 65 651,18 կմ²։ Բնակչության խտությունը 7,6 մարդ/կմ²։

## Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
# Բուրիտիս
# Կուժուբան
# Իտապուան դու Ուեստի
# Նովա Մամորե
# Պորտու Վելյու

Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ
Կատեգորիա:Ռոնդոնիա նահանգի գավառներ
Տրևիլիո

**Տրևիլիո** (), քաղաք Իտալիայի Լոմբարդիա մարզի Բերգամոյի գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 27 162 մարդ (2003 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 830 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 31 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 24047։
Հեռախոսային կոդ՝ (+39) 0363։

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի գլխավոր կայքը 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր