Խմելու ձողիկ

մինի|Պլաստիկ խմելու ձողիկներ փչովի հատվածով
**Խմելու ձողիկ**, առարկա, որը նեծծման միջոցով ըմպելիքի պարունակությունը տեղափոխում է մարդու բերան։ Այն օգտագործվում է՝ մի ծայրը բերանի մեջ դնելով, իսկ մյուսը ըմպելիքի մեջ։ Բերանի ներսում ճնշումը նվազեցնելու դեպքում, շրջակա մթնոլորտային ճնշումը ստիպում է, որ հեղուկը ձողիկի միջով բարձրանա և անցնի բերան։ Խմելու ձողիկները կարող են լինել ուղիղ կամ ունենալ ծալվող, անկյունը կարգավորելու հնարավորություն տվող հատված։

Միանգամյա օգտագործման ձողիկները սովերաբար պատրաստվում են պլաստիկից։ Սակայն պլաստիկ աղտոտման հետ կապված բնապահպանական  մտահոգությունները և նոր կարգավորումները հանգեցրել են բազմակի օգտագործման և կենսաքայքայվող ձողիկների տարածմանը։ Կարգավորումների և հանրային մտահոգության աճից հետո որոշ ընկերություններ կամավոր կերպով արգելել կամ նվազեցրել են պլաստիկ խողովակների օգտագործումը։  Այլընտրանքային խողովակները հաճախ պատրաստվում են բազմակի օգտագործման նյութերից, ինչպիսիք են սիլիկոնը կամ մետաղը, կամ միանգամյա օգտագործման, բայց կենսաքայքայվող նյութերից, օրինակ՝ թուղթը, ստվարաթուղթը, մակարոնը կամ բամբուկը։

Ձողիկները օգտագործվել են դեռևս ամենավաղ գրավոր պատմությունից ի վեր, իսկ պահպանված առաջին ձողիկները թվագրվում են մ․թ․ա 3-րդ հազարամյակով։ Տարբեր ավանդական խմիչքներ և ուտեստներ օգտագործում են հատուկ նպատակների համար նախատեսված ձողիկներ, օրինակ՝ «ձողիկ և մաղ» տեսակի բոմբիլյան (bombilla), որը կիրառվում է Հարավային Ամերիկայում տարածված մատե թուրմը խմելու համար։ 20-րդ դարի սկզբից սկսած՝ պլաստիկից և այլ արդյունաբերական նյութերից, օրինակ՝ ցելոֆանից, ձողիկների զանգվածային արտադրությունը մեծացրել է միանգամյա օգտագործման ձողիկների լայն տարածվածությունը։

Ձողիկները կարող են հեղուկների օգտագործումը դարձնել ավելի անվտանգ և հեշտ։ Դրանք կարևոր են այն մարդկանց համար, ովքեր ունեն ֆիզիկական հաշմանդամություն, որը ազդում է կուլ տալու կամ բաժակ պահելու կարողության վրա։ Ձողիկները կարող են կարևոր լինել նաև երեխաների և տարեցների խնամքի մեջ, ինչպես նաև որոշ բժշկական միջամտություններից, օրինակ՝ ատամնաբուժական բուժումից հետո վերականգնման ընթացքում։ Սակայն ձողիկների օգտագործումը միշտ չէ, որ նպատակահարմար է՝ կախված առողջական վիճակից։

## Պատմություն
### Վաղ օրինակներ
մինի|300x300փքս|Հին եգիպտական գեղանկարչություն, 18-րդ դինաստիա, Ախենաթենի (Ամենոփիս Իվ) Թագավորություն, Կաղապարմ. Մ. թ. Ա. մոտ 1300 թ., որը պատկերում է գարեջրի խմելու համար ձողիկի ի վաղ ձևի օգտագործումը
Առաջին հայտնի ձողիկները պատրաստվել են շումերացիների կողմից և օգտագործվել են գարեջուր խմելու համար՝ հագեցված բազմակի օգտագործման քամիչ-ծայրերով, որպեսզի խուսափեն խմորման արդյունքում առաջացած պինդ մնացորդներից, որոնք մնում էին չզտված գարեջրի կավե անոթներում։ 1897 թվականին Հայաստանում հայտնաբերված թանկարժեք մետաղներից ձողիկները, որոնք սկզբում ենթադրվում էին, որպես գավազաններ, կամ հովանոցային հենարաններ, ներկայումս համարվում են ամենահին ձողիկները՝  (մ․թ․ա․ 3700-2900 թվականներ)։ Հատկապես մի հրաշալի օրինակ, որը հայտնաբերվել է մ․թ․ա 3000 թվականին թվագրվող շումերական դամբարանում, ոսկե ձողիկ էր՝ զարդարված թանկարժեք կապույտ քար լապիս լազուլիով։
մինի|Bombilla-ներքևում գտնվող ֆիլտրով մետաղական ձողիկ, որն ավանդաբար օգտագործվում է գորգ խմելու համար
1800- ականներին տարեկանի ձողիկը մտավ նորաձևություն, քանի որ այն էժան և փափուկ էր, բայց, ցավոք հեղուկի մեջ դրվելիս հակված էր վերածվել մուշի։
մինի|1895-Մարվին Սթոունի թղթե ձողիկների գովազդը
Ամերիկացի Մարվին Ս. Սթոուն 1888 թվականին հորինեց ժամանակակից խմելու խողովակը, որը 8½ դյույմ երկարություն ուներ և պատրաստված էր թղթից, որպեսզի լուծի տարեկանի ձողիկների թերությունները։  Այս գաղափարը ծագեց նրա մտքում, երբ նա Վաշինգտոնում, շոգ կեսօրին անանուխի ջուլեպ խմելիս, տարեկանի ձողիկի համը խառնվում էր ըմպելիքի հետ և տալիս խոտային համ, ինչը նրա համար անընդունելի էր։ Նա թուղթը փաթաթեց մատիտին՝ ստանալով բարակ խողովակ, մի ծայրից հանեց մատիտը և շերտերի միջև սոսինձ քսեց։ Ավելի ուշ Նա կատարելագործեց այն՝ կառուցելով մեքենա, որը թուղթը ծածկում էր դրսից մոմով, որպեսզի այն ամրացվի, որպեսզի սոսինձը չլուծվի բուրբոնի մեջ։ Համաձայն 1925 թվականի Ազգային աշխարհագրական ընկերության տեղեկագրի՝ Յուբալենդի (Ժամանակակից Սոմալի) բնակիչները օգտագործում էին երկու ոտնաչափ երկարությամբ և կես դյույմ տրամագծով «խմելու ձողիկներ»  յակ ծառից։  Նախնական թուղթ ձողիկները ունեցել են նեղ անցք, որպեսզի ծիսերի սերմերը չկանգնեցնեն դրանք: Հաճախ օգտագործվում էր երկու խողովակ, որպեսզի նվազեցնելու համար պահանջվող ջանքերը յուրաքանչյուր խմելու ժամանակ:

### Զանգվածային արտադրություն
Պլաստիկ ձողիկները լայն տարածում գտան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո։ Դրանց արտադրության համար օգտագործվող նյութերը էժան էին, իսկ այն ռեստորանային ուտեստների տեսակները, որոնց հետ դրանք մատուցվում էին, դարձել էին ավելի մատչելի և տարածված։

1930 թվականին Օտտո Վ. Դիֆենբախ ավագը Բալթիմորում մշակեց և արտադրեց ցելոֆանե խմելու ձողիկ։ Նրա ընկերությունը՝ **Glassips Inc.**, արտադրում էր ձողիկներ ռեստորանների համար, ինչպես նաև այլ ապրանքներ։ Արտոնագրերից մեկը թվագրվում է 1954 թվականին։ Դիֆենբախը եղել է ընկերության նախագահ մինչև 1972 թվականը, իսկ բիզնեսը, որը այդ ժամանակ գտնվում էր Մերիլենդ նահանգի Թաուսոն քաղաքում, վաճառվել է 1979 թվականին։ Առաջին զանգվածաբար արտադրված ոլորաձև խմելու ձողիկներից մեկը **Sip-N-See**-ն էր, որը հորինել է Միլթոն Դինհոֆերը։ Դինհոֆերը սկզբում արտոնագրել էր իր ձողիկը մկրատի ձևով՝ վերևում երկու օղակներով, սակայն **Macy's**-ը չէր համաձայնվում վաճառել այն, եթե դրա վրա որևէ կերպար չլիներ։  Նրանք առաջարկեցին Դինհոֆերին պատրաստել երեք ձողիկ (որոնք վերջապես արտոնագրվեցին 1950 թվականին)։ Նրա յուրաքանչյուր կերպարը ամրացված էր օղակաձև փափուկ պոլիէթիլենային խմելու ձողիկին։ Ձողիկը նույն տարում պաշտպանվեց հեղինակային իրավունքով, սակայն **Macy's**-ը որոշեց չվաճառել դրանք։ Դինհոֆերը առաջին անգամ վաճառքն իրականացրեց **Woolworths**-ի միջոցով։ Ձողիկները վաճառվում էին առանձին տուփերով, և ժամանակի ընթացքում ավելացվեցին ավելի շատ կերպարներ։ Այլ գնորդներ նույնպես սկսեցին այն վաճառել, և այն շուկայում ներկայացվեց որպես «գործողություններով խմելու խաղալիք։ **Sip-N-See**-ն վաճառեց մոտավորապես վեց միլիոն միավոր ։

## Տեսակներ
Կան խմելու ձողիկների  բազմաթիվ տարբերակներ և արտադրվում են տարբեր նյութերից։

### Պլաստիկ
մինի|Միանգամյա օգտագործման, արտիկուլյացված պլաստիկ խմելու ձողիկ, որը փաթեթավորված է հյութի տուփի հետ։
Խմելու ձողիկների ամենատարածված տեսակն արտադրվում է թերմոպլաստիկ պոլիմեր **պոլիպրոպիլենից**։ Այս պլաստիկը հայտնի է իր ամրության, թեթևության և ցածր արժեքով արտադրության հնարավորության համար։Այլ պլաստիկ պոլիմերներ, որոնք ունեն այս հատկությունները, ներառում են պոլիէթիլեն (PE) և պոլիվինիլխլորիդ ( PVC)։ Այս հատկությունները են, որ սովորական պլաստիկ խմելու ձողիկը դարձրել են ամենատարածվածը արագ սննդի հաստատություններում և takeaway պատվերներում ամբողջ աշխարհում։ Բացի այդ, պլաստիկ ձողիկների այլ առավելություններն են՝ նրանց հնարավորությունը ձևավորվել տարբեր ձևերի և չափերի, ինչպես նաև լայն ջերմաստիճանային շառավիղի հանդեպ դիմադրողականությունը՝ առանց դեֆորմացման: Սա կարևոր է, քանի որ ձողիկները պետք է դիմացկուն լինեն ջերմաստիճանի նկատմամբ և ունենան ջերմային մեկուսացում, քանի որ դրանք կարող են օգտագործվել ինչպես տաք, այնպես էլ սառը խմիչքների համար։
մինի|Վարդագույն պլաստիկ ձողիկ նարնջի հյութի բաժակի մեջ
Պլաստիկ ձողիկների մեկ տարբերակը «ճկուն ձողիկն» է, որը արդյունաբերությունում հաճախ կոչվում է «արտիկուլյացված ձողիկ»։ Այս ձողիկը վերևի հատվածին մոտ ունի կոնցերտինայի տեսք, որը թույլ է տալիս ավելի լավ կառավարել ձողիկը խմելիս, հատկապես ցածր անկյունից խմիչք օգտագործելիս։ Արտիկուլյացված ձողիկը հայտնագործվել է **Ջոզեֆ Ֆրիդման**-ի կողմից 1937 թվականին: Նա արագ զարգացրեց այս ձողիկը, երբ տեսավ, թե ինչպես է իր դուստրը դժվարանում սովորական ուղիղ ձողիկը օգտագործել:
ձախից|մինի|1998 թվականի '''NASA STS-95''' առաքելության ժամանակ տիեզերագնացը պլաստիկ ձողիկ է օգտագործում տիեզրում։ Ձողիկները օգնում են նվազեցնել այն հավանականությունը, որ հեղուկները դուրս գան տարուց և աղտոտեն տիեզերանավի սարքավորումները։ Բարձր տեխնիկական միջավայրերում, որտեղ հեղուկները կարող են խնդիրներ առաջացնել, օգտագործվում են հատուկ նախագծված ձողիկներ և այլ խմելու սարքավորումներ, օրինակ՝ հիդրացիոն փաթեթներ։
Պլաստիկ ձողիկների մեկ այլ տարբերակ, «գդալաձողիկը», ունի ներքևի մասում գդալի նման ծայր, և հաճախ օգտագործվում է սառը սլաշ (iced slush) խմիչքների հետ։

«Խառնող ձողիկները» հարաբերաբար կարճ են և բավականին նեղ անցքով, և հաճախ տրվում են միասին միանգամյա օգտագործման բաժակների հետ՝ սուրճ կամ թեյ պատրաստելու համար։ Դրանց հիմնական ֆունկցիան գերճշգրիտ խառնել շաքար, քաղցրացուցիչ, կաթ կամ կաթազդդակային փոխարինիչ, ինչպես նաև թույլ տալ խմել տաք խմիչք։ Բացի այդ, լայն անցք ունեցող բոբա թեյի պլաստիկ ձողիկները սովորաբար օգտագործվում են bubble tea խմելու համար, որպեսզի ավելի հեշտ ընդունեն դրա հատուկ տապիոկայի գնդիկները։ Այս ձողիկների ծայրը հաճախ կտրվում է անկյունագծով՝ ստեղծելով սուր ծայր, որը թույլ է տալիս ձողիկը օգտագործել bubble tea խմիչքի պլաստիկ ծածկը պատռելու համար։ Պլաստիկ ձողիկները կարող են նաև զարդարված լինել՝ որոշ ձևերով, որոնք շուկայում կոչվում են «ճկուն ձողիկներ»։ Այս ձողիկների վերին մասում կան բազմաթիվ ոլորումներ և կորություններ։ Դրանք հաճախ վաճառվում են որպես զվարճալի ապրանք և հաճելի են փոքր երեխաների համար։ «Ճկուն ձողիկը» հայտնագործվել է Արթուր Ֆիլիպ Գիլդերսլիվի կողմից և արտոնագրվել է 1936 թվականին։

### Բազմակի օգտագործման
մինի|Բազմակի օգտագործման մետաղական ձողիկ սիլիկոնե ծայրով
Սննդամթերքի պլաստիկ թափոնների ծովային ազդեցությունից առաջացած շրջակա միջավայրի խնդիրները հանգեցրել են կրկին օգտագործվող ձողիկների տարածման աճին։ Վերամշակվող խմիչքի ձողիկները հիմնականում արտադրվում են պոլիլակտիկ թթվից (PLA), սիլիկոնից և մետաղից: Պոլիլակտիկ թթվից (PLA) և սիլիկոնից պատրաստված ձողիկները իրենց կառուցվածքով և հպմամբ առավել նման են պլաստիկ ձողիկներին, սակայն դասակարգվում են որպես կենսաքայքայվող պոլիմերներ։ Այս տեսակի ձողիկների որոշ առավելություններ կան մյուս, ավելի էկոլոգիապես համակողմանի ձողիկների նկատմամբ, քանի որ դրանք դիմացկուն են խմիչքի մեջ լուծվելու նկատմամբ և ապահովում են բավարար ջերմամեկուսացում տաք և սառը խմիչքների համար։  Սիլիկոնե ձողիկ արտադրողներից մեկը նույնիսկ պնդում է, որ իրենց ձողիկները կարող են այրվել և վերածվել կենսաքայքայվող ածուխի։ Մետաղական և ապակե ձողիկներն այլ բազմակի օգտագործման ընտրանքներ են։ «Վամպիր ձողիկը» մեծ մետաղական խմիչքի ձողիկ է սուր ծայրով, որը կարող է օգտագործվել նաև որպես դանականման զենք։ Մարդու մը ձողիկը առգրավվեց իր ձեռքի ուղեբեռից, և նա ձերբակալվեց Բոստոնի Լոգան միջազգային օդանավակայանում։

#### Բոմբիլա
link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Two_bombillas.jpg|մինի|Երկու փորագրված 800-արծաթե բոմբիլաներ ոսկեպատ գլուխներով և հեռացվող ֆիլտրերով։ Պատկերի մեջտեղում գտնվող ֆիլտրը առանձնացված է բոմբիլայի ձողիկից, պատկերված է բացված դիրքում, որը օգտագործվում է ֆիլտրի մաքրության համար։ Երբ ֆիլտրն ամփոփվում է, երկու կիսաշրջանաձև թելերը կազմում են շրջանաձև թելերով պտուտակ, որը թույլ է տալիս ֆիլտրին պտտվել ձողիկի մեջ։ Բոմբիլաների ձողիկները զարդարված են։
Հայերեն թարգմանությունը կլինի՝ Բոմբիլա՝ իսպաներեն, բոմբա՝ պորտուգալերեն կամ մասասա՝ արաբերեն ձողիկի  տեսակ է՝ մատե խմելու համար։ Մետաղական բոմբիլաների ստորին ծայրը խռնված է և գործում է որպես մետաղական ֆիլտր, որը օգտագործվում է մատեի թեյի հեղուկը բաժանելու համար տերևներից, կոճերից և այլ մատեի մնացորդներից, և գործում է նման կերպ, ինչպես թեյամանի խռնված մետաղական էկրանն է։ Ֆիլտրերը կարող են հեռացվող լինել և բացվել մաքրելու համար, կամ կարող են մշտապես ամրացված լինել բոմբիլայի ձողիկին։ Բոմբիլաների երկարությունը տարբեր է, բայց հանրաճանաչ երկարությունը մոտավորապես 7 դյույմ (18 սմ) է։ Ավանդական բոմբիլաները պատրաստվում են մետաղական խառնուրդներից՝ օրինակ՝ պղնձի և նիկելի խառնուրդից, որը կոչվում է ալպակա-արծաթ կամ գերմանական արծաթ, անխառն պողպատից, կամ 800-ական արծաթից, որը օգտագործվում է ֆիլտրի և ձողիկի պատրաստման համար, երբեմն զուգակցված ոսկեպատ գլուխով։ Տնտեսական տարբերակները պատրաստվում են խոռոչ ձողիկ ունեցող չրից։ Արծաթե բոմբիլաները հատկապես շատ տարածված են։ Վերջին ժամանակներում ավանդական արծաթե բոմբիլաները փոխարինվում են չժանգոտվող պողպատից պատրաստված տարբերակներով։

Արծաթե բոմբիլաները օգտագործում էին առավել ապահովված մարդիկ, իսկ չրից պատրաստված ձողիկները՝ ավելի կենցաղային միջոցներ ունեցող մարդիկ։ Արծաթի բարձր ջերմահաղորդականության պատճառով, արծաթից պատրաստված բոմբիլաները և մատեի կերամիկան կարող են շատ արագ տաքանալ, ուստի պետք է զգույշ լինել տաք մատե խմելու ժամանակ՝ այրվածքներից խուսափելու համար։

### Մեկանգամյա օգտագործման
Որոշ ընկերություններ, օրինակ՝ Սթարբաքսը, հրաժարվել են պլաստիկ ձողիկներից։  Բամբուկից պատրաստված ձողիկները երբեմն պատրաստվում են մոզո բամբուկի  ծառից։ Որոշ ընկերություններ, օրինակ՝ ՄաքԴոնալդսը, անցել են թղթից և թղթե շերտերով ձողիկների օգտագործմանը։

### Ուտելի
Ուտելի ծղոտները պատրաստվում են այնպիսի նյութերից, ինչպիսիք են բրինձը, ջրիմուռները, տարեկանը,  և հրուշակեղենը (օրինակ՝ կոնֆետը)։ Համով ձողիկները խմիչքի ձողիկների մի տեսակ են,ավելացված համով, որը նախատեսված է երեխաների համար կաթ խմելն ավելի հաճելի դարձնելու համար։ Նրանք առաջին անգամ շուկայում հայտնվեցին Միացյալ Նահանգներում 1956 թվականին՝ Flav-R-Straws անունով։

## Բնապահպանական հետևանքները
մինի|Վարդագույն, սրտաձև պլաստիկ ձողիկ
Պլաստիկ ձողիկները լայնորեն չեն վերամշակվում և, երբ սխալ կերպով փոշիավորվում են, նպաստում են շրջակա միջավայրի աղտոտմանը։ Տեսագրությունը, որտեղ ծովային կենսաբան Նաթան Ջ. Ռոբինսոնը պլաստիկ ձողիկը հանում է ծովային կրիայի քթանցքից, որը նկարահանվել է Քրիստին Ֆիգգեների կողմից, արագորեն շրջեց բոլոր լրատվամիջոցներում և նպաստեց ծովային կյանքի համար պլաստիկ ծղոտների հնարավոր վտանգների մասին իրազեկվածության բարձրացմանը։ Գիտնականը, ով տեղադրել է տեսահոլովակը, նշում է, որ դիտումների մեծ քանակը պայմանավորված է պատկերների էմոցիոնալ ազդեցությամբ, այլ ոչ թե պլաստիկ ձողիկի կարևորությամբ։

### Քանակը
Մեկ պլաստիկ ձողիկների դեմ գործող արշավային խմբավորում գնահատել է, որ միայն ԱՄՆ-ում ամեն օր օգտագործվում է մոտ 500 միլիոն ձողիկ՝ օրը յուրաքանչյուր բնակչի համար միջինում 1.6 ձողիկ։ Այս վիճակագրությունը քննադատության է ենթարկվել որպես անստույգ, քանի որ այն մոտավոր հաշվարկել էր Մայլո Կրեսը՝ այն ժամանակ դեռ իններորդ տարեկանում, հարցումներ անելով ձողիկների արտադրողների շրջանում՝ նրանց ընդհանուր օգտագործման գնահատականները հարցնելով, որոնք նա հետո միջինացրել էր։ Այս թվային տվյալը լայնորեն մեջբերվել է խոշոր լրատվական կազմակերպությունների կողմից։ Շուկայի հետազոտական Freedonia Group ընկերությունը գնահատել է այդ թիվը 390 միլիոն։ Մեկ այլ շուկայի հետազոտական Technomic ընկերությունը գնահատել է թիվը 170 միլիոն, չնայած որ այս թիվը չի ներառում որոշ ձողիկների տեսակներ։ Ծովային աղբում ձողիկներն ու խառնիչները շատ են քանակով, բայց քիչ քաշով։ Դրանք 9-րդ ամենահաճախ հավաքված իրերն էին Ocean Conservancy-ի 2023 թվականի Միջազգային  մաքրման ընթացքում, որտեղ հավաքվել է 415,957 միավոր։ Համաշխարհային մակարդակով 2018 թվականին մոտավոր հաշվարկներով մնացել է հավաքելու 437 միլիոնից մինչև 8.3 միլիարդ ձողիկ, քաշի առումով դրանք կազմում են պլաստիկ ծովային աղբի միայն 0.022%-ից պակաս։

### Միկրոպլաստիկա
Միկրոպլաստիկների աղտոտումն է խնդիր, եթե պլաստիկ աղբը սխալ կերպով նետվում է։ Եթե պլաստիկ ձողիկները սխալ կերպով հեռացվեն, դրանք կարող են ջրի միջոցով տեղափոխվել հողային էկոհամակարգեր և այլ վայրեր, որտեղ դրանք մանրացվում են՝ առաջացնելով ավելի փոքր և ավելի վտանգավոր մասնիկներ, քան սկզբնական պլաստիկ ձողիկը։

Ջուրը կարող է պլաստիկ աղբը մասնատել՝ դարձնելով միկրոպլաստիկ և նանոպլաստիկ մասնիկների։ Այս մասնիկները կարող են տեղափոխել վնասակար նյութեր կամ ինքնուրույն հանդիսանալ վտանգավոր, քանի որ պարզվել է, որ նրանք բացասաբար են անդրադառնում շրջակա միջավայրի վրա։

### Այլընտրանքներ
մինի|Թղթե ձողիկներ խմելու համար
Որոշ շրջակա միջավայրի պաշտպաններ ասում են, որ ձողիկներն առավելապես անհրաժեշտ չեն, բացի որոշ բժշկական խնդիրներ ունեցող մարդկանց համար և որոշ խմիչքների, օրինակ՝ bubble tea-ի դեպքում։ Պլաստիկ ձողիկների այլընտրանքներ, դրանցից ոմանք բազմակի օգտագործման համար են, գոյություն ունեն, սակայն դրանք միշտ չէ, որ հեշտությամբ հասանելի են կամ բավարար որակ ունեն բոլոր օգտվողների համար (հատկապես հաշմանդամություն ունեցողների համար)։ Թղթե ձողիկները տարածված են որպես հանրաճանաչ այլընտրանք, սակայն դրանք կորցնում են իրենց կոշտությունը, երբ խմիչքի մեջ թրջվում են, և որոշ դեպքերում չեն բավական երկարատև՝ ավելի հաստ խմիչքների, օրինակ՝ milkshake-ների համար։ Մետաղական ձողիկները ավելի ամուր են, սակայն դրանք չեն կարող շեղվել, կարող են վնասել ատամներին, խոցել երեխաներին կամ նույնիսկ մահվան պատճառ դառնալ մեծահասակների համար ընկնելու ժամանակ,  որոշ ռեստորաններ հայտնել են, որ դրանք դարձել են գողության թիրախ։ Որոշ քննադատներ պնդել են, որ թղթե և մետաղական այլընտրանքները ոչ ավելի շրջակա միջավայրի համար բարեկամական չեն, քան պլաստիկը, նշելով թղթի արտադրության և հանքարդյունաբերության ազդեցությունները, և ավելացրել, որ թղթե ձողիկները մեծ հավանականությամբ կհայտնվեն աղբավայրերում և չեն կոմպոստացվի։ 2019 թվականի օգոստոսին, Միացյալ Թագավորությունում թղթե ձողիկներ կիրառելուց հետո, ՄաքԴոնալդսը հայտարարել է, որ իր ձողիկները ներկայում չեն վերամշակվում, քանի որ դրանց հաստությունը «դժվարացնում է դրանց մշակումը մեր աղբի վերամշակման ծառայությունների կողմից»։ Ճյուղը նշել է, որ դրանք ուղղվում են էներգիայի արտադրության համար, այլ ոչ թե աղբավայրեր։ Պոլիլակտիկ թթու (PLA), որը կենսաքայքայվող պլաստիկ է, արտադրելու համար անհրաժեշտ է 69% քիչ հանածո վառելիք, քան սովորական պլաստիկի դեպքում, սակայն այն լիովին քայքայվելու համար պահանջում է շատ հատուկ պայմաններ։ Պոլիհիդրօքսիալկանոատ (PHA), որն ստացվում է բուսական յուղից, ծովում կենսաքայքայվող է։ 2021 թվականին արտադրող Wincup ընկերությունը ներկայացնում էր PHA արտադրանքը՝ «the Phade straw» ապրանքային նշանով։ 2021 թվականի դրությամբ փորձարկվել են մի քանի էկոլոգիապես բարեկամական այլընտրանքային նյութեր։ Դրանց մեջ են խոտից պատրաստված ձողիկները, չրից պատրաստված ձողիկները, ծովախոտից ձողիկները և բնականաբար չորացված ընկուզենու ընկած տերևներից պատրաստված ձողիկները։

## Պլաստիկ ձողիկների օգտագործման արգելքներ և առաջարկներ
2010-ականների վերջերին ի հայտ եկավ շարժում, որը նպատակ ուներ արգելել կամ սահմանափակել պլաստիկ ձողիկների և այլ մեկանգամյա օգտագործման պլաստիկների օգտագործումը։ Շրջակա միջավայրի խմբերը խրախուսել են սպառողներին դեմ լինել այն «պահանջված» պրակտիկային, երբ պլաստիկ ձողիկները ստիպողաբար ներառվում են սննդի մատուցման մեջ։  Շարժումը սկսվեց ծովերում պլաստիկ մասնիկների հայտնաբերման և որոշ իրավասություններում պլաստիկ պայուսակների արգելքին ուղղված ավելի լայնածավալ պլաստիկ թափոնների կրճատման ջանքերից հետո։ Այն ուժեղացվեց վիրուսային տեսահոլովակներով, այդ թվում՝ այն տեսանյութով, որտեղ պլաստիկ ձողիկ հանվում է ծովային թութակի քթից՝ կենսաբան Նաթան Ջ. Ռոբինսոնի կողմից, իսկ նկարահանումը կատարել է ծովային կենսաբան և ակտիվիստ Քրիստին Ֆիգգերը։

#### Ավստրալիա
Մեկանգամյա օգտագործման պլաստիկի արգելք մտցվեց Հարավային Ավստրալիայի նահանգում 2020 թվականին։ Շատ արագ սննդի ցանց ՄաքԴոնալդսը խոստացավ 2020 թվականին Ավստրալիայի ողջ տարածքում դուրս բերել պլաստիկ ձողիկները։

#### Բրազիլիա
2018 թվականի հուլիսի 5-ին Բրազիլիայի Ռիո դե Ժանեյրո քաղաքը դարձավ երկրի առաջին նահանգային մայրաքաղաքը, որը արգելեց պլաստիկ ձողիկների բաշխումը, պահանջելով ռեստորաններից, սրճարաններից, բարերից և նման հաստատություններից, կղզյակային տաղավարներից և քաղաքապետարանի վաճառականներից միայն կենսաքայքայվող  կամ վերամշակվող թղթե ձողիկներ օգտագործել և տրամադրել իրենց հաճախորդներին առանձին ձևով։

#### Կանադա
2018 թվականի մայիսին Վանկուվերի քաղաքային խորհուրդը կողմ քվեարկեց «Մեկանգամյա օգտագործման նվազեցման ռազմավարության» ընդունմանը, որը նպատակ ունի նվազեցնել մեկանգամյա ստիրոֆորմե տարրերն ու պլաստիկ ձողիկները։ Խորհուրդը նոյեմբեր 2019-ին հաստատեց կանոնակարգերի առաջին փուլը, որը նախատեսված է կյանքի կոչել 2020 թվականի ապրիլին. արգելվում է մեկանգամյա օգտագործման ձողիկների բաշխումը, եթե դրանք հատուկ չխնդրվեն (ձողիկները պետք է ճկուն լինեն՝ հասանելիության նկատառումներով): Bubble tea սրճարաններին տրվելու է մեկ տարվա բացառություն։

2019 թվականի մարտին Սթարբաքսը հայտարարեց, որ Տորոնտոյի բոլոր ցրտահյութերի համար կփորձարկի ձողիկներ չունեցող թաղանթներ՝ որպես իրենց համաշխարհային շրջակա միջավայրի նախաձեռնությունների մաս։ 2019 թվականի հունիսին, ֆեդերալ ընտրություններից առաջ, վարչապետ Ջասթին Թրուդոն հայտարարեց իր մտադրությունը՝ ընդունել օրենք, որը սահմանափակում է նավթային հիմքով մեկանգամյա օգտագործման պլաստիկների օգտագործումը դեռևս 2021 թվականից։ 2023 թվականին արգելքը վերացվեց Ֆեդերալ դատարանի կողմից, քանի որ այն ճանաչվեց «անհիմնավորված և սահմանադրության դեմ»։

#### Եվրոպական միություն
2018 թվականի մայիսին Եվրոպական Միությունը ներկայացրեց մի առաջարկություն, որը արգելում է մի շարք մեկանգամյա օգտագործման պլաստիկ իրեր, այդ թվում՝ ձողիկներ, բամբակյա փրփուրներ, սպասք, պաստառային շունչներ և խմիչքների խառնիչներ, ինչպես նաև սահմանափակում է այլ մեկանգամյա օգտագործման պլաստիկների օգտագործումը և երկարացնում է արտադրողի պատասխանատվությունը: ԵՄ-ն գնահատեց, որ այս ծրագիրը թույլ կտա խուսափել 3.4 միլիոն տոննա ածխաթթու գազի արտանետումից, տնտեսել սպառողներին 6.5 միլիարդ եվրո և կանխել շրջակա միջավայրի վնասը, որը կհասներ 22 միլիարդ եվրո 2030 թվականին։ 2018 թվականի հոկտեմբերին Եվրոպական խորհրդարանը քվեարկեց այդ առաջարկության օգտին՝ 571 կողմ և 53 դեմ ձայներով, առաջարկությունը ուժի մեջ մտավ 2021 թվականի հուլիսի 2-ին։ Եվրոպական շուկայի առանձնահատկությունն այն է, որ արգելվում են բոլոր տեսակի պլաստիկից պատրաստված ձողիկները, լինի դրանք կենսածառայական (bio-based) կամ կոմպոստացվող: Դա նշանակում է, որ, օրինակ, PHA, PBS կամ PLA-ից պատրաստված հանրաճանաչ ձողիկները արգելված են այս տարածքում։

#### Նոր Զելանդիա
Պլաստիկ ձողիկները և մյուս մեկանգամյա օգտագործման պլաստիկները արգելվեցին Նոր Զելանդիայում 2023 թվականի հուլիսի 1-ից, բացառությամբ հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց համար։  Plastic straws that are added to packaging by machines (such as juice boxes) will be banned on 1 January 2026.

#### Թայվան
Միանգամյա օգտագործման պլաստիկե ձողիկների օգտագործումը արգելվել է պետական հիմնարկներում, դպրոցներում, հանրախանութներում, առևտրի կենտրոններում և արագ սննդի ռեստորաններում՝ 2019 թվականի հուլիսի 1-ից։

#### Բրիտանիա
Բրիտանիայի կառավարությունը 2017 թվականի ամռանը մինչև 4 միլիոն ֆունտ ստերլինգ հատկացրեց "Պլաստիկի նորարարություն՝ դեպի զրոյական թափոններ" ծրագրին՝ նպատակ ունենալով նվազեցնել անտեղի պլաստիկի շրջանառությունը։ Այս ջանքերի շրջանակում տասնմեկ նախագիծ ստացել են կառավարության լիակատար աջակցությունը՝ համանմանությամբ։ Այս նախագծերը յուրաքանչյուրը նոր միջոցներ ստեղծեցին օգտագործված պլաստիկ արտադրանքները վերամշակելու և դրանք աղբանոցներ չհասցնելու համար։ 2018 թվականին Թագուհի Եղիսաբեթ II-ն արգելեց բոլոր միանգամյա օգտագործման պլաստիկ իրերը իր պալատներից։ 2018 թվականի ապրիլի 19-ին, Երկիր մոլորակի օրվան ընդառաջ, ներկայացվել է մի առաջարկ միանգամյա օգտագործման պլաստիկների աստիճանական վերացման վերաբերյալ՝ Հյուսիսային Կոմոնվելի ղեկավարների հանդիպման ընթացքում: Արձանագրվել է, որ 2018 թվականին Միացյալ Թագավորությունում օրական մոտ 23 միլիոն ձողիկ օգտագործվում և թափվում է։ 2019 թվականի մայիսին Անգլիան հայտարարեց, որ 2020 թվականի ապրիլից արգելվելու են միանգամյա օգտագործման պլաստիկե ձողիկները, խառնող սարքերը և բամբակյա ծայրերով թելերը։ Միայն գրանցված դեղատները կարող են վաճառել ձողիկները հանրությանը, իսկ ռեստորանները դրանք կարող են առաջարկել միայն հաճախորդների խնդրանքով։ Պատվաստանյութի համավարակի պատճառով արգելքը հետաձգվեց, և այն ուժի մեջ մտավ 2020 թվականի հոկտեմբերի 1-ից։

#### ԱՄՆ
2025 թվականի փետրվարի 10-ին նախագահ Դոնալդ Թրամփը ստորագրեց 14208 հրամանագիր՝ «Փաստաթղթերի ձողիկների գնումների և ստիպողական օգտագործման ավարտը» վերնագրով: Այս հրամանը նպատակ ուներ խթանել ԱՄՆ կառավարության և սպառողների մոտ պլաստիկե խմելու ձողիկների գնելը, հետ մղելով նախագահ Բայդենի կողմից դրանց աստիճանական վերացման միջոցառումները։ Բացի այդ, Թրամփը կոչ է արել ավարտել «փաստաթղթերի ձողիկների ստիպողական օգտագործումը», մեղադրելով Բայդենի վարչակարգին՝ նախորդ քաղաքականության համար, որը «ծախսեց ամերիկյան հարկատուների գումարները մաքուր սակարկությունների վրա՝ փոխարենը արդյունավետ լուծումներ ներդնելու։

##### Կալիֆոռնիա
2017 թվականի նոյեմբերի 7-ին, Կալիֆոռնիայի Սանտա Կրուզ քաղաքը արգելեց բոլոր չվերամշակվող մեկանգամյա օգտագործման տարաների, ձողիկների և ծածկոցների օգտագործումը, սակայն թույլ տվեց 6 ամիս ժամանակ բոլոր բիզնեսներին՝ համապատասխանելու կանոններին, մինչև սկսվեին պատժամիջոցները։ 2018 թվականի հունվարի 1-ին, Կալիֆոռնիայի Ալամեդա քաղաքը, հղում կատարելով Սանտա Կրուզի նախաձեռնությանը, անմիջապես արգելեց բոլոր ձողիկների օգտագործումը, բացի եթե դրանք հաճախորդի կողմից չեին պահանջվում, և բիզնեսներին տրամադրեց ժամանակ մինչև 2018 թվականի հուլիսի 1-ը, երբ արդեն պահանջվելու էր, որ բոլոր ձողիկները լինեն կոմպոստվող թղթե, իսկ բոլոր մյուս մեկանգամյա օգտագործման տարաները՝ վերամշակվող։  Կալիֆոռնիայի ամբողջ պետական մակարդակով գործող օրենքը, որն արգելում էր միանգամյա օգտագործման պլաստիկե ձողիկների տրամադրումը, ուժի մեջ մտավ 2019 թվականի հունվարի 1-ին։ Օրենքի համաձայն, ռեստորանները միայն հաճախորդի խնդրանքով կարող են տրամադրել միանգամյա օգտագործման պլաստիկե ձողիկներ։ Օրենքը կիրառվում է նստած ռեստորանների վրա, սակայն բացառություն է կազմում արագ սննդի ռեստորանները, դելիկատեսենները, սուրճի խանութները և միայն տան կրելու ծառայություն մատուցող ռեստորանները։ Օրենքը չի վերաբերում տան տարաներով բաժակներին և տան համար նախադրված խմիչքներին։   Ռեստորանը կստանա նախազգուշացումներ առաջին երկու խախտումների համար, ապա՝ $25 օրական տուգանք յուրաքանչյուր հաջորդ խախտման համար, մինչև $300 ամեն տարվա ընթացքում։ Իշխանությունները օրենքը ստորագրելուց հետո տարածած հայտարարության մեջ նախագահ Ջերի Բրաունը ասել է. «Այսքան փոքր քայլ է՝ ստիպել հաճախորդին, որը ցանկանում է պլաստիկե ձողիկ, հարցնել դրա մասին։ Եվ դա կարող է ստիպել նրան կանգ առնել ու մի փոքր մտածել այլընտրանքի մասին։ Բայց մեկ բան ակնհայտ է՝ մենք պետք է գտնենք եղանակներ՝ նվազեցնելու և ի վերջո վերացնելու միանգամյա օգտագործման պլաստիկ արտադրանքները»։  Բացի այդ, տեղական կարգավորումներ են ընդունվել նաև Մալիբու, Դեյվիս և Սան Լուիս Օբիսպո քաղաքներում, Կալիֆոռնիայում։

##### Հավայան կղզիներ
Օրենքներ, որոնք սահմանափակում են միանգամյա օգտագործման պլաստիկե ձողիկների բաշխումը, ընդունվել են նաև Մաուի շրջանի, Հոնոլուլու շրջանի և Կաուաի շրջանի մեջ։ Հավայան կղզիները արգելք է սահմանել, որը լրացուցիչ պահանջում է, որ պլաստիկի բոլոր փոխարինիչները հարմար լինեն կոմպոստացման համար։

##### Ֆլորիդա
Ֆլորիդայի Միամի Բիչում և Ֆորտ Մայերսում ընդունվել են տեղական կանոնակարգեր։

##### Մասսաչուսեթս
2015 թ. - ին Մասաչուսեթսի Ուիլյամսթաունը արգելեց ձողիկների օգտագործումը, որոնք վերամշակելի չեն, համաձայն պոլիստիրոլի արտադրության կանոնների 42-րդ հոդվածի։ 2018 թվականի առաջին կեսին Մասաչուսեթսի երեք քաղաքներ արգելեցին պետրոքիմիական պլաստիկ ձողիկները՝ Պրովինստաունի դեպքում ուղիղ, իսկ Անդովերի և Բրուքլայնի դեպքում՝ որպես ավելի լայն մաս կայուն սննդի փաթեթավորման օրենքների։ 2019 թվականին Լոնգմեդոուն, Մասաչուսեթս, արգելեցին է պլաստիկ ձողիկները և պոլիստիրոլային փաթեթավորումները։

##### Նյու Յորք
Նյու Յորքում  արգելքը առաջարկվել է դեռ 2018 թվականի մայիսից։

##### Վաշինգտոն
Սիեթլ քաղաքը 2018 թվականի հուլիսի 1-ից սկսել է արգելել չկոմպոստավորվող մեկանգամյա օգտագործման ձողիկները։

### Ընդունելի փոխարկումներ
2018 թվականին, Միացյալ Թագավորությունում արգելքի մասին քննարկումներից հետո, երկու ամիս տևած թղթե ձողիկների փորձարկում անցկացվեց մի քանի խանութներում,McDonald's-ը հայտարարեց, որ կփոխանցվի թղթե ձողիկների օգտագործման՝ բոլոր վայրերում Միացյալ Թագավորությունում և Իռլանդիայում,  և փորձարկելու է այս փոփոխությունը ԱՄՆ-ի վայրերում 2018 թվականի հունիսին:։ Վանկուվերի արգելքից մեկ ամիս հետո (բայց առաջիկա ուժի մեջ մտնելուց առաջ) Կանադայի երկրորդ ամենամեծ արագ սննդի ցանցը՝ A&W-ն, հայտարարեց, որ 2019 թվականի հունվարին բոլոր իր վայրերում լիովին դուրս կբերի պլաստիկ ձողիկները։ Հատուկ անկախ ռեստորաններ նույնպես դադարեցրել են պլաստիկ ձողիկների օգտագործումը։ Starbucks-ը հայտարարեց, որ 2020 թվականին կփոխարինի պլաստիկ ձողիկները՝ բոլոր սառը խմիչքների համար, բացի ֆրապուչինոյից, որոնք կհամալրվեն թղթե կամ այլ կայուն նյութերից պատրաստված ձողիկներով։ Hyatt Hotels-ը հայտարարեց, որ 2018 թվականի սեպտեմբերի 1-ից ձողիկները կտրամադրվեն միայն ցանկության դեպքում: Royal Caribbean-ը պլանավորում է 2019 թվականից միայն թղթե ձողիկներ տրամադրել՝ ըստ պահանջի, իսկ IKEA-ն հայտարարեց, որ 2020 թվականին ամբողջությամբ կվերացնի բոլոր մեկանգամյա օգտագործման պլաստիկ իրերը։ Այլ փոխարկումներ են տեղի ունեցել նաև Waitrose-ում, Լոնդոնի City Airport-ում և Burger King UK-ի խանութներում, որոնք սկսել են թղթե ստրաուներ տրամադրել 2018 թվականի սեպտեմբերից։  Մեկ այլ քանի նավարկության ընկերություններ, ավիաընկերություններ, խմիչքների ընկերություններ և հյուրանոցներ նույնպես կատարել են մասայական կամ լրիվ նվազեցումներ, բայց 2018 թվականի մայիսի դրությամբ այդ ոլորտների մեծամասնություն ընկերություններ դեռևս չեն կատարել նման քայլեր։

### Արգելքների հակազդում
Քանի որ պլաստիկ ձողիկները կազմում են օվկիանոսներ արտանետվող պլաստիկ թափոնների միայն շատ փոքր մասը (տարեկան՝ մոտ 0.022%), շրջակա միջավայրի պաշտպանության կողմնակից որոշ քննադատներ պնդել են, որ պլաստիկ ձողիկների արգելքները բավարար չեն պլաստիկ թափոնների խնդիրը լուծելու համար և հիմնականում խորհրդանշական բնույթ են կրում: Մեկանգամյա օգտագործման պլաստիկ ձողիկների ամբողջական արգելքները բախվել են հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների պաշտպանների ընդդիմությանը, քանի որ նրանց կարծիքով այլընտրանքային նյութերը հարմար չեն շարժունակության խանգարումներ ունեցող մարդկանց համար (օրինակ՝ ուղեղային կաթվածի կամ ողնուղեղային մկանային ատրոֆիայի դեպքում)։ Որոշ նյարդամկանային խանգարումներ ունեցող մարդիկ կարող են ապավինել պլաստիկ ձողիկներին՝ դրանց ջերմակայուն լինելու պատճառով և այն պատճառով, որ չեն կարողանում ինքնուրույն բարձրացնել բաժակը : Ամերիկացիների հաշմանդամությունների մասին օրենքը (ADA) պահանջում է, որ հանրային վայրերը տրամադրեն պլաստիկ ձողիկներ՝ ապահովելու համար, որպեսզի դրանք անհրաժեշտություն ունեցող անձինք կարողանան օգտվել դրանցից : Մասնավորապես, ոչ բոլոր հաշմանդամություն ունեցող անձինք կարող են լվանալ բազմակի օգտագործման ձողիկները, կոշտ նյութերից պատրաստված ձողիկները հնարավոր չէ վերադասավորել կամ ծալել ըստ անհրաժեշտության, թղթե ձողիկները խմիչքի մեջ թրջվելիս ժամանակի ընթացքում կորցնում են իրենց ամրությունը, իսկ մետաղի նման պինդ նյութերից պատրաստված ձողիկները կարող են վնասվածքներ պատճառել։ Իրավապաշտպանները նախընտրում են այնպիսի օրենքներ, որոնք դեռևս թույլ են տալիս պլաստիկ ձողիկների տրամադրումը՝ ըստ պահանջի : ԱՄՆ պահպանողական լոբբիստական կազմակերպությունը, որը հանդես է գալիս «չափազանց» կարգավորումների դեմ, խթանել է նահանգային օրինակելի օրինագծեր, որոնք նախատեսում են բացառություններ արագ սննդի և fast casual ռեստորանների համար՝ ձողիկների արգելքներից (գործնականում սահմանափակումները կիրառելով միայն «սեղանով սպասարկվող» ռեստորանների վրա)։ Այս օրինագծերը նաև սահմանափակում են համայնքներին՝ խստագույն կանոնակարգերով այդ կանոնը շրջանցելու հնարավորությունից։ Օրինագծի տեքստում նշվում է, որ նման խստացումները կարող են հանգեցնել «շփոթեցնող և տարբեր կարգավորումների, որոնք կարող են ավելորդ ծախսեր առաջացնել մանրածախ և սննդի ոլորտի հաստատությունների համար՝ այդ կանոններին համապատասխանելու նպատակով» : 2019 թվականին ԱՄՆ-ի Հանրապետական կուսակցության նախագահ Դոնալդ Թրամփ-ի վերընտրության քարոզարշավը դրամահավաքի նպատակով վաճառքի հանեց բազմակի օգտագործման պլաստիկ ձողիկների փաթեթներ՝ Թրամփի անունով և «Make America Great Again» կարգախոսի հետ ասոցացվող կարմիր գույնով։ Քարոզարշավի կայքը դրանք ներկայացնում էր որպես «լիբերալ թղթե ձողիկների» այլընտրանք :

## Գեղարվեստական գրականության մեջ
Miguel de Cervantes-ի վեպում՝ Don Quixote (1605, 1615), պատմողը պատմում է մի պանդոկապետի մասին, որը, քանի որ Դոն Կիխոտը հրաժարվում էր հանել իր ինքնաշեն սաղավարտը, եղեգը փորելով պատրաստում է խմելու ձողիկ և գինին դրա միջոցով լցնում նրա բերանը։ Դրվագը հուշում է, որ Դոն Կիխոտը սովոր չէր խմելու այդ եղանակին։ Nicholson Baker-ի վեպը՝ The Mezzanine (1988), ներառում է պատմողի կողմից փորձված խմելու տարբեր տեսակի ձողիկների և դրանց հարաբերական առավելությունների մանրամասն քննարկում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* History of beer and bread (and Sumerian straws)
* How plastic drinking straws are made
* #stopsucking campaign 

Կատեգորիա:1888 հայտնված արտադրանքներ
Կատեգորիա:Խոհանոցային գործիքներ