Ռազմագերիները ԽՍՀՄ-ում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ

**Ռազմագերիները ԽՍՀՄ-ում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ**, Վերմախտի և Գերմանիայի դաշնակիցների զորքերի զինծառայողների կատեգորիա, որոնք կամավոր կամ բռնի գերի են ընկել Կարմիր բանակի կողմից Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ, ինչպես նաև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին նախորդող ժամանակաշրջանում։ Այս ռազմագերիները պահվել են Ռազմագերիների և ներկալվածների հարցերով զբաղվող գլխավոր վարչության ճամբարներում։

## ԽՍՀՄ-ում ռազմագերիների թվի գնահատականներ
### Ռազմագերիների թիվը 1941 թվականի հունիսի 22-ից մինչև 1945 թվականի սեպտեմբերի 2-ը
[thumb|right|250px|Գերմանացի զինվորները՝ գերեվարված [Ստալինգրադի մոտ. 1943 թվականի փետրվար.]]

Ռազմագերիների թիվը և ազգային կազմը ԽՍՀՄ-ում Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբից (1941թ. հունիսի 22) մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտը (1945թ. սեպտեմբերի 2) (ընդգծված են Առանցքի ուժերի ազգերը).

[thumb|right|250px|[Ստալինգրադի ճակատամարտի ժամանակ գերի ընկած գերմանացի ռազմագերի]]

Գոյություն ունի մեկ այլ փաստաթուղթ, որը հայտնի է որպես ԽՍՀՄ Ռազմագերիների և հարցերով զբաղվող գլխավոր 2-րդ վարչության վկայական Հիտլերական դաշինքի բանակների զինծառայողների ընդհանուր թվի մասին, որոնք գերի են ընկել Կարմիր բանակի կողմից մինչև 1945 թվականի հունիսի 18-ը: Բացի վերը թվարկվածներից (որոշ ազգությունների համար տվյալները տարբեր են), թվարկված են հետևյալ ազգությունների ռազմագերիները՝ 287 բուլղարացիներ, 105 թուրքեր, 93 շվեյցարացիներ, 40 ամերիկացիներ, 22 հույներ, 15 անգլիացիներ:

### [[ԽՍՀՄ Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատ|ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ]] ճամբարներում գրանցված ռազմագերիների թիվը 1956 թ. ապրիլի 22-ի դրությամբ
[thumb|250px|6-րդ բանակի հրամանատար, [ֆելդմարշալ Ֆրիդրիխ Պաուլյուսը, նրա շտաբի պետ, գեներալ-լեյտենանտ Արթուր Շմիդտը և ադյուտանտ Վիլհելմ Ադամը Բեկետովկայում 64-րդ խորհրդային բանակի շտաբի մոտ, 1943 թվականկի հունվարի 31]]

Տեղեկություն 1956 թվականի ապրիլի 22-ի դրությամբ ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ (Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատ) ճամբարներում գրանցված Գերմանիայի և նրա դաշնակից երկրների զինված ուժերի ռազմագերիների թվի մասին.


**ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ դիրեկտիվ**
**№ 157**
1945 թվականի սեպտեմբերի 13
ք. Մոսկվա

«Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարներին, տարածքների և շրջանների ՆԳԺԿ ղեկավարներին»


«ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ ցուցումների համաձայն ազատ արձակված ռազմագերիների հայրենադարձման հրամանի մասին»


Ի կատարումն ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ-ի 1945 թվականի օգոստոսի 13-ի թիվ 00955 հրամանի և 1945 թվականի օգոստոսի 12-ի թիվ 2222 հրահանգով տրամադրված ձեր տվյալների համաձայն՝ հետևյալ կատեգորիաների ռազմագերիները՝ ինչպես շարքայիններ, այնպես էլ ենթասպաներ, ենթակա են ճամբարներից ազատման.
* բոլոր ռազմագերիները, անկախ ֆիզիկական վիճակից և հետևյալ ազգությունների՝ լեհեր, ֆրանսիացիներ, չեխոսլովակցիներ, հարավսլավացիներ, իտալացիներ, շվեդներ, նորվեգացիներ, շվեյցարացիներ, լյուքսեմբուրգցիներ, ամերիկացիներ, անգլիացիներ, բելգիացիներ, հոլանդացիներ, դանիացիներ, բուլղարացիներ և հույներ;
* հիվանդ ռազմագերիներ՝ անկախ ազգությունից, բացառությամբ խիստ վարակիչ հիվանդների, բացառությամբ իսպանացիների և թուրքերի, ինչպես նաև՝ բացառությամբ վայրագությունների մասնակիցների և SS, SD, SA և Gestapo զորքերում ծառայած անձանց.
* Գերմանացի, ավստրիացի, հունգարացի և ռումինացի ռազմագերիներ՝ միայն հաշմանդամներ և թուլացածներ:

Ազատման ենթակա չեն առաջին, երկրորդ և երրորդ կարգերում դասակարգված անձինք, ինչպես նաև վայրագությունների մասնակիցները և ՍՍ, ՍԴ, ՍԱ և գեստապոյի զորքերում ծառայած անձինք՝ անկախ ֆիզիկական վիճակից։

4. Ռազմագերիներին, որոնք ենթակա են հայրենադարձման մարմիններին հանձնվելու, հագցնել գերիների նոր համազգեստ։

5. Բոլոր ռազմագերիները պետք է ենթարկվեն մանրակրկիտ, համապարփակ սանիտարահիգիենիկ բուժման, նախքան ետ ուղարկվելը:

6. Ազատ արձակված ռազմագերիներին ամբողջ երթուղու համար տրամադրել սննդամթերքի ամբողջական քանակություն և տեսականի, հաշվի առնելով, որ էշելոնի առաջընթացը կազմում է օրական 200 կիլոմետր, ինչպես նաև տրամադրել հնգօրյա պաշար։ Արգելել ալյուրի տրամադրումը հացի փոխարեն՝ տրամադրել միայն հաց և չորահաց։

8. Պարտավորցնել էշելոնի հրամանատարին տաք կերակուրով և խմելու ջրի անխափան մատակարարում ապահովել երթևեկող ռազմագերիների համար։


ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության՝ 1955 թվականի սեպտեմբերի 28-ի «ԽՍՀՄ ժողովուրդների դեմ պատերազմի տարիներին կատարված հանցագործությունների համար ԽՍՀՄ դատական մարմինների կողմից դատապարտված գերմանացի քաղաքացիներին պայմանական վաղաժամ ազատելու մասին» հրամանագրի համաձայն՝ 8877 գերմանացի քաղաքացի վաղաժամկետ ազատվել է պատիժ կրելուց և ելնելով նրանց բնակության վայրից՝ վերադարձվել է Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետություն և Գերմանիայի ֆեդերատիվ հանրապետություն։

## Ներդրում ԽՍՀՄ տնտեսության զարգացման մեջ
Պատմական գիտությունների դոկտոր Վլադիմիր Մոտրևիչի գնահատմամբ՝ ռազմագերիները չէին խաղում ԽՍՀՄ տնտեսության հիմնական աշխատանքային ռեսուրսի գլխավոր դերը:Մոտրևիչը նշել է, որ 1946 թվականի դրությամբ ԽՍՀՄ-ում և ՌԽՖՍՀ-ում ռազմագերիները կազմում էին տնտեսապես ակտիվ բնակչության 6,2–6,3%-ը: Միևնույն ժամանակ, որոշ հանրապետություններում (հատկապես մերձբալթյան երկրներում) այս ցուցանիշը շատ ավելի բարձր է եղել. Էստոնական ԽՍՀ-ում բանտարկյալները կազմում էին տնտեսապես ակտիվ բնակչության 24,6%-ը, Լատվիական ԽՍՀ-ում՝ 23,5%, Լիտվական ԽՍՀ-ում՝ 17,8%, Կարելո-Ֆիննական ԽՍՀ-ում 15.8%-ը: Ռազմագերիները զգալի դեր են խաղացել աշխատուժում միայն շատ կարճ ժամանակահատվածում՝ 1945-1949 թվականներին: Մոտրևիչը ԽՍՀՄ բանվորների և աշխատողների մեջ բանտարկյալների համամասնության համար տալիս է հետևյալ թվերը. 1947 թվականին՝ 4,7%, 1948 թվականին՝ 2,5%, 1949 թվականին՝ 1%, 1950 թվականին՝ 0,1%:

## Կենցաղային բնույթի հանցավորություններ ռազմագերիների շրջանում
Ռազմագերիների շրջանում հանցագործության մակարդակը ցածր է եղել։ Հանցագործությունների մեծ մասը եղել են գողությունները։ 1946-1950 թվականներին Սվերդլովսկի մարզում կենցաղային հանցագործությունների համար դատապարտվել են 257 ռազմագերիներ, որոնցից 216-ը պատասխանատվության են ենթարկվել «քաղաքացիների սոցիալիստական ​​և անձնական ​​ունեցվածքի գողության համար»: Ավելին, 1946 թվականին Սվերդլովսկի մարզը ԽՍՀՄ-ում երկրորդ տեղն էր զբաղեցնում ռազմագերիների թվով (Ուկրաինայի ԽՍՀ-ից հետո). Ընդհանուր առմամբ Սվերդլովսկի մարզում օտարերկրյա ռազմագերիների ճամբարների համակարգով անցել է ավելի քան 250 հազար մարդ:

## Տես նաև
* Խորհրդային Միության կորուստները Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Система исправительно-трудовых лагерей в СССР, 1923—1960: Справочник / Общество «Мемориал». Гос. архив Российской Федерации. Сост. М. Б. Смирнов. Под ред. Н. Г. Охотина, А. Б. Рогинского. — М.: Звенья, 1998. — 600 с., карт. — 2 000 экз. — ISBN 5-7870-0022-6.
* *Всеволодов В. А.* Ступайте с миром: к истории репатриации немецких военнопленных из СССР (1945—1958 гг.) — М.: Московский Издательский Дом, 2010. — 388 с. — 500 экз. — ISBN 5-85167-002-9.

## Արտաքին հղումներ
* Россия и СССР в войнах XX века. Потери вооруженных сил. Статистическое исследование / Под общей редакцией кандидата военных наук, профессора АВН генерал-полковника Г. Ф. Кривошеева
* Модест Колеров. ВОЕННОПЛЕННЫЕ В СИСТЕМЕ ПРИНУДИТЕЛЬНОГО ТРУДА В СССР (1945V1950)

Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ռազմական պատմություն
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմ
Կատեգորիա:Ռազմագերիներ