К-21 (սուզանավ)

**Կ-21** (, հածանավ), Հայրենական մեծ պատերազմի խորհրդային «Կարմիր դրոշի» շքանաշակիր դիզելային-էլեկտրական սուզանավ, «Կրեյսեր» տիպի XIV շարքի չորրորդ նավ։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին ԽՍՀՄ Հյուսիսային նավատորմի կազմում։ Սուզանավն իրականացրել է 12 մարտական առաջադրանք և 6  գործողություն, 10 տորպեդային հարձակում և 2 հրետանային մարտ։ 

Խորհրդային տվյալների համաձայն, Կ-21-ը խորտակել է թշնամու 17 նավ։ Հետպատերազմյան վերլուծության համաձայն, սուզանավը խորտակել է երկու թիրախ ականներով, երկու թիրախ խորտակելով, իսկ երեքը՝ հրետանային կրակով վնասելով: 

1942 թվականին սուզանավը հարձակվել է գերմանական «Տիրպից» գծանավի վրա։ 1983 թվականից ի վեր այն մշտապես խարսխված է Սևերոմորսկ քաղաքի (Մուրմանսկի մարզ) նավամատույցում որպես նավ-թանգարան։

## Շինարարության պատմություն
Նավակը ստեղծվել է 1937 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Լենինգրադում՝ Անդրե Մարտիի անվան թիվ 194 գործարանում՝ 108 գործարանային համարի ներքո և **Կ-22** անվանումով, և ջուրն է իջեցվել 1939 թվականի օգոստոսի 16-ին։ 1940 թվականի օգոստոսի 16-ին այն վերանվանվել է **Կ-21**։ 

1941 թվականի փետրվարի 3-ին սուզանավը դարձել է Բալթյան նավատորմի մաս, այնուհետև Բելամորսկ-Բալթյան ջրանցքով տեղափոխվել է Պոլյարնի քաղաքի (Մուրմանսկի մարզ) նավատորմ, իսկ 1941 թվականի սեպտեմբերի 17-ին այն հանձնվել է ԽՍՀՄ նավատորմի Հյուսիսային նավատորմին։

## Ծառայության պատմություն
մինի|Կ-21 սուզնավի դիզելային բաժինը
Իր առաջին մարտական առաքելության ժամանակ Կ-21 հածանավ սուզանավը 1941 թվականի նոյեմբերի 9-ի լույս 10-ի գիշերը Բեսթ Սունն նեղուցում տեղադրել է 11 ծովային ականներից բաղկացած արգելապատնեշ։ Նույն թվականի նոյեմբերի 27-ի առավոտյան նորվեգական «Բեսսհայմ» (Bessheim)  (տարողությունը 1,774  ռեգիստրային տոննա) պայթել և խորտակվել է Կ-21-ի տեղադրած արգելապատնեշի վրա, իսկ 1942 թվականի հուլիսի 9-ին խորտակվել է սուզանավերի խոշոր որսորդ «Uj-1110» սուզանավը։

## Նիկոլայ Լունինի գրոհը Տիրպիցի վրա
Կ-21-ի ծառայության վառ դրվագներից մեկը գերմանական «Տիրպից» (Tirpitz, 1939) ռազմանավի վրա հարձակումն է  եղելː 1942 թվականի հուլիսի 5-ին Ինգեյ կղզու տարածքում գերմանական «Տիրպից» գծանավը կատարում էր պահակային առաքելություն՝ գրավել Իսլանդիայից Արխանգելսկ նավահանգիստ մեկնող *PQ-17* դաշնակցային պահականավախումբը։

մինի|Նիկոլայ Լունինը Կ-21-ի կամրջակի վրա

1942 թվականի հունիսի 27-ին Կ-21 սուզանավը հրաման է ստացել մարտական դիրք գրավել՝ դաշնակից PQ-17 պահակային շարասյան նավերի խմբի շնթացքը պաշտպանելու համար։ Հուլիսի 5-ին, ժամը 16:33-ին հիդրոակուստիկ օպերատոր Սմետանինը հրամանատարին զեկուցել է պտուտակների մոտեցող աղմուկի մասին։ Էսկադրիլիան հայտնաբերվել է, այն բաղկացած էր «Տիրպից» ռազմանավից, «Ադմիրալ Շիր» (*Admiral Scheer,* 1933) և «Ադմիրալ Հիպպեր» (*Admiral Hipper*, 1937) ծանր հածանավերից և մի քանի ականակիրներից։

Սուզանավի հրամանատար Նիկոլայ Ա. Լունինը որոշել է հարձակվել: Սուզանավերն իրենց նավախելի տորպեդային ապարատից  քառատորպեդային համազարկային կրակ են արձակել «Տիրպից» հրամանատարական գծանավի վրա։  Հրամանատարը չի նկատել հարձակման արդյունքը։ Սուզանավի խցիկներում գտնվող ձայնորսիչ օպերատորը և անձնակազմի անդամները լսել են երկու պայթյուն։ Իրականում, հարձակումը չի հաջողվել, քանի որ տորպեդներն արձակվել էին տորպեդների հնարավոր հեռահարությունը գերազանցող հեռավորությունից, և նույնիսկ թշնամին չէր գրանցել այն: Այնուամենայնիվ, այն տարբերակը, որ Կ-21-ը «Տիրպիցին» հարվածել է, դեռևս կողմնակիցներ ունի:

## Մրցանակներ և նվաճումներ
[ձախից|մինի|Փոխ-ծովակալ [Արսենի Գոլովկո|Արսենի Վ. Գոլովկոն բաժակաճառ է ասում Կ-21 սուզանավի մարտական հաջողությունների պատվին կազմակերպված խնջույքի ժամանակ: Ձախից առաջինը Կ-21-ի հրամանատար, Խորհրդային Միության հերոս, 2-րդ կարգի կապիտան Ն. Ա. Լունինն է։]]

1942 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Կ-21 սուզանավը պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։ Սուզանավն իր մարտական ծառայությունն ավարտել է Զ. Մ. Արվանովի հրամանատարությամբ:

Կ-21 սուզանավին վերագրվում է Հայրենական մեծ պատերազմի ընթացքում թշնամու 17 տրանսպորտային և ռազմանավի խորտակումը, որոնցից հետպատերազմյան շրջանում հաստատվել է, որ խորտակել է ծովային ականապատումով մեկ տրանսպորտային նավ, մեկ ռազմանավ (մեծ որսորդական սուզանավ «Uj-1110»), ինչպես նաև հրետանիով խորտակել է երկու նորվեգական անզեն ձկնորսական մոտորանավակ և վնասել է ևս երեք մոտորանավակներ:

1945 թվականի մայիսի 9-ին նավը վերանորոգման մեջ էր։

### Հետպատերազմյան ծառայություն
[մինի|Կ-21 սուզանավի [Մակետ|մակետը «Ա. Ի. Մարինեսկոյի սուզանավային ուժերի պատմության թանգարանում» (Սանկտ Պետերբուրգ)]]

1949 թվականի ապրիլի 6-ից 14-ը սուզանավը մասնակցել է Նոր Երկիր կղզեխմբի տարածքում օվկիանոսագրական աշխատանքներին: 1951 թվականին այն դարձել է նորաստեղծ հյուսիսային նավատորմի 161-րդ սուզանավային բրիգադի մաս։ 1949 թվականի հունիսի 9-ին այն վերանվանվել է «**Б-4**»։ 1956 թվականին այն հանվել է նավատորմից, 1956 թվականի հունիսի 20-ին այն վերափոխվել է «**-51**» լողացող լիցքավորման կայանի, բայց օգոստոսի 17-ին այն վերափոխվել է «**-5**» ուսումնա-մարզական նավակայանի և ծառայել գոյատևման պայքարի վարժանքների համար։

1981 թվականի գարնանը այն տեղադրվել է Պոլյարնի քաղաքի գործարանի «ТПД-12» լողացող նավամատույցում՝ ռազմական փառքի թանգարանի վերածելու համար։ Երեք հետևի` նավախելի խցիկները ցուցադրության համար վերաձևավորվելուց հետո (առաջին չորսը գործնականում անփոփոխ են մնացել), այն տեղադրվել է պատվանդանի վրա (մակընթացության ժամանակ ջրի մեջ է ընկղմվում) որպես թանգարան Սևերոմորսկ քաղաքում։ Որոշումը կայացվել է 1981 թվականին։ Թանգարանը բացվել է 1983 թվականին։ 1990-ականների վերջին նավի ստորջրյա մասը վերանորոգվել է: 2008-2009 թվականներին թանգարանը վերանորոգվել է, իսկ ցուցադրությունը՝ թարմացվել: Այն Մուրմանսկում Հյուսիսային նավատորմի ռազմածովային թանգարանի մասնաճյուղ է։

## Հրամանատարներ
* 1939-1941 թվականներին - Լ. Ս. Պոտապով
* 1941-1942 թվականներին - Արկադի Ա. Ժուկով
* 1942-1943 թվականներին - Ն. Ա. Լունին
* 1943-1945 թվականներին - Զ. Մ. Արվանով
* 1945-1947 թվականներին - Ա. Ա. Ժուկով
* 1947-1950 թվականներին - Վ. Ն. Բոգուշ
* 1950-1952 թվականներին - Ա. Մարինին
* 1952-1955 թվականներին - Ն. Մ. Յուրինː

## Ծանոթագրություններ

## Նշումներ



## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Ռուսաստանի Դաշնության Պաշտպանության նախարարություն
* Ռուսական սուզանավային նավատորմ
* Նորվեգական տրանսպորտ «Բեսսհայմ»****
* UTS-5-ի լուսանկարը, նախկին Կ-21-ը։ 1962 թվականի հունիս։
* Ա. Ֆիդել։ Կ-21 հարձակման առեղծվածը 
* deepstorm.ru // K-22, K-21, B-4, PZS-51, UTS-5, տիպ «K» XIV շարք
* Հայրենական մեծ պատերազմը ջրի տակ // Կ-21
* 

Կատեգորիա:Ծովային թանգարաններ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի թանգարաններ
Կատեգորիա:Նավ-թանգարաններ
Կատեգորիա:Նավեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռազմանավեր
Կատեգորիա:Սուզանավեր