open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սիրան Սեզա

**Սիրան Սեզա** (Զարիֆյան-Քյուփելյան Սիրան Տաճատի, ), հայ արձակագիր, հրապարակախոս, խմբագիր։

Բանաստեղծ Մատթեոս Զարիֆյանի քույրը։

## Կենսագրություն
Ավարտել է տեղի ամերիկական քոլեջը և Նյու Յորքի Կոլումբիայի համալսարանի գրականության-լրագրության ու լեզուների ֆակուլտետը։ 1932 թվականին Բեյրութում հիմնել և 15 տարի խմբագրել է «Երիտասարդ հայուհի» հանդեսը, որի էջերում անդրադարձել է հայապահպանման խնդրին, կարևորել սփյուռքահայ կնոջ դերը մանուկների հայեցի դաստիարակության գործում։ «Պատնեշը» (1959) և «Մեղավորուհին» (1960) ժողովածուներում ամփոփված պատմվածքներում Սեզան Սիրանը կերտել է հայ, ինչպես և այլազգի կանանց կերպարներ, որոնք կապիտալի աշխարհում բարոյական հենարաններ են որոնում՝ ազնվորեն ապրելու համար։ Երեխաների համար մշակել է հայկական հեքիաթների մի շարք՝ "Հեքիաթներու աշխարհեն" (1973)։ Վահե Վահյանի հետ կազմել և խմբագրել է Զարիֆյանի "Ամբողջական գործեր" (1966) ստվար հատորը։ Մշակութային և դաստիարակչական գործունեության համար լիբանանյան կառավարությունը նրան պարգևատրել է "Արժանյաց կարգ" (1967) շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ
* A History of Armenian Women's Writing, 1880-1922
* Seza (1903-1973) | Armenian Women

Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Բեյրութ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:1903 ծնունդներ
Կատեգորիա:1973 մահեր
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Սյուրյուն

**Սյուրյուն**, հայաբնակ գյուղ Իրանում, Ղարադաղի Քեյվան գավառակում։ XX դարի սկզբին ուներ 209 հայ բնակիչ (33 տուն)։ Զբաղվում էին այգեգործությամբ, հացահատիկի մշակությամբ, անասնապահությամբ, արհեստներով, առևտրով։ Գյուղում կար եկեղեցի՝ կից դպրոցով։ Բնակիչները 1946 թվականին ներգաղթել են Սովետական Հայաստան։

Կատեգորիա:Իրանի հայաբնակ գյուղեր
ԳԱԱ Մանրէաբանության ինստիտուտ

**ԳԱԱ Մանրէաբանության ինստիտուտ**, միկրոբիոլոգիայի ինստիտուտ, գիտահետազոտական հիմնարկություն Աբովյան քաղաքում (1973 թ-ից)։ 	Կազմակերպվել է 1961 թ-ին՝ Երևանում, 1943 թ-ից գործող ՀԽՍՀ ԳԱ մանրէաբանության սեկտորի հիմքի վրա, Հ. Կ. Փանոսյանի ղեկավարությամբ։

1962 թ-ից Մանրէաբանության ինստիտուտի տնօրենն է Գ. Աֆրիկյանը։ Մանրէաբանության ինստիտուտն ունի 8 լաբորատորիա (1979)՝ ազոտֆիքսող բակտերիաների, խմորող միկրոօրգանիզմների, սպոր առաջացնող բակտերիաների, բջջային կենսասինթեզի, մանրէների կենսաքիմիայի, ֆոտոսինթեզող բակտերիաների, մանրէների հավաքածուի, հանքային մանրէաբանության։ Մանրէաբանության ինստիտուտի աշխատանքներում կարևոր տեղ են գրավել մանրէների տարբեր խմբերի էկոլոգիայի հարցերին նվիրված հետազոտությունները, որոնց շնորհիվ բացահայտվել են զանազան մանրէների բնական տարածվածության բազմաթիվ օրինաչափությունները։ Ինստիտուտի բազմամյա աշխատանքները հնարավորություն են տվել մեկուսացնել և նկարագրել ազոտֆիքսող, կաթնաթթվային, սպորավոր, ֆիտոպաթոգեն, քեմոսինթետիկ բակտերիաների և սնկերի նոր տեսակներ ու տարատեսակներ։ 	Ուսումնասիրված մանրէներից շատերն օգտագործվում են պարարտանյութերի, ինսեկաիցիդների, թթու կաթնամթերքների, գինու, հացի արտադրության և արդյունաբերության այլ ճյուղերում։ Մանրէների էկոլոգիական հարմարվածության, մանրէային անտագոնիզմի ուսումնասիրման և անտիբիոտիկները բուսաբուծության ու շերամապահության մեջ կիրառելու բնագավառում։ Մանրէաբանության ինստիտուտը ԽՍՀՄ-ում եղել է առաջիններից մեկը։ Մանրէաբանության ինստիտուտը գործուն մասնակցություն է ունեցել ՀԽՍՀ-ում մանրէաբանական արդյունաբերության կազմակերպմանը։ Վերջին տարիներին մանրէաբանության ինստիտուտում աշխատանքներ են տարվում՝ նվիրված ֆոտոտրոֆ միկրոօրգանիզմների և մանրէային ֆերմենտների ուսումնասիրման ու կիրառման, մանրէների կենսաքիմիային, գենետիկական ինժեներիայի արդիական հարցերին։

Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ինստիտուտներ ու կազմակերպություններ
Սեկի Ակիկո

**Սեկի Ակիկո** (, ), ճապոնացի երգչուհի (սոպրանո), խմբավար և հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
1921 թվականին ավարտել է Տոկիոյի կոնսերվատորիան, հանդես եկել որպես երգչուհի, մասնակցել մշակույթը՝ ժողովրդին շարժմանը։ 1948 թվականին կազմակերպել է Տոկիոյի կենտրոնական երգչախումբը («Ճապոնիայի երգող ձայները»), որը Ճապոնիայում սկիզբ է դրել մասսայական ինքնագործ երգչախմբերի հակամիլիտարիստական շարժմանը։ Ակիկոն Ճապոնիայում խորհրդային երգը մասսայականացնողներից է։ 1964 թվականին կենտրոնական երգչախմբի հետ հանդես է եկել ԽՍՀՄ-ում։ Եղել է ճապոնա-խորհրդային բարեկամության ակտիվ կողմնակից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի սոպրանոներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի ֆեմինիստներ
Մանվել Մանվելյան

**Մանվել Գարեգինի Մանվելյան ** (), հայ խորհրդային քիմիկոս։ Քիմիական գիտությունների դոկտոր (1949)։ ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1963)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1970)։ Մանվել Մանվելյանի անունով է կոչվում ՀՀ ԳԱԱ ընդհանուր և անօրգանական քիմիայի ինստիտուտը (1998)։

## Գործունեություն
1933-1940 թվականներին աշխատել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում, որն ավարտել է 1935 թվականին, ապա, մինչև 1957 թվականը՝ ՀԽՍՀ ԳԱ քիմիայի ինստիտուտում։ Մանվելյանը ՀԽՍՀ ԳԱ ընդհանուր և անօրգանական քիմիայի ինստիտուտի (1957-1970 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ժողտնտխորհի քիմիայի ԳՀԻ) կազմակերպիչն ու առաջին տնօրենն էր (1957-1968 թվականներին և 1970-1975 թվականներին)։ Մանվելյանի գիտական աշխատանքները վերաբերում են ոչ հանքային հանածոների կոմպլեքսային օգտագործման եղանակների մշակմանը, բարձրորակ ապակիների ստացման և ալյումինատային լուծույթների մաքրմանը։ Նեֆելինային սիենիտների քիմիական մշակման նրա (աշխատակիցների հետ) աոաջարկած եղանակը նախատեսում է կավահողի, ցեմենտի, մետասիլիկատների, մաքուր սիլիկահողի և այլ նյութերի միաժամանակյա ստացումը։

Բացահայտել է մետասիլիկատների (որպես լվացող միջոցների) և սիլիկահողի (օպտիկական ապակի և բյուրեղապակի) տեխնիկական կիրառման ոլորտները։ Ընտրվել է ՀԽՍՀ V, VI գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

## Պարգևներ
* Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան։
* Պատվո նշան շքանշան։

## Աշխատություններ
* Стеклообразное состояние.- Ереван, Изд-во АН АрмССР, 1974, 226 с.
* Химия и технология глинозема.- Ереван, Ред. науч.-техн. информ. СНХ АрмССР, 1964, 532 с.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Ուգանդական նախագիծ

**Ուգանդական նախագիծ** (անգլ. British Uganda Programme), 1903 թ.-ին բրիտանական կառավարության կողմից սիոնիստական շարժմանը առաջարկված ծրագիր, որը ենթադրում էր ժամանակակից Քենիայի տարածքում Ուգանդա անվամբ հրեական պետության ստեղծում։

## Նախապատմություն
[մինի|[Չեմբեռլեն Ջոզեֆ Օսթին|Սըր Ջոզեֆ Չեմբերլեն]]
1903 թ.-ի օգոստոսի 14-ին գաղութների բրիտանական նախարար Ջոզեֆ Չեմբերլենը սիոնիստական շարժման առաջնորդներից Թեոդոր Հերցլին, վերջինիս դիմումի համաձայն, առաջարկում է Արևելյան Աֆրիկայի տարածքում հրեաների վերաբնակեցման ծրագիրը։

## Սիոնիստական շարժման վերաբերմունքը
Սիոնիստական 6-րդ համագումարում առաջ քաշված նախագիծը հակամարտության պատճառ դարձավ դրա կողմնակիցների և հակառակորդների միջև։ Սիոնիստական շարժման առաջնորդ Թեոդոր Հերցլը կողմ էր գաղափարին՝ հույս ունենալով առավել սերտ կապեր հաստատել բրիտանական կառավարության հետ և այնուհետ ստանալ նրա աջակցությունը Էլ Արիշում և Պաղեստինում հրեական բնակավայրեր ստեղծելու գործընթացում։ Ռուսաստանի սիոնիստների մեծամասնությունը՝ Իեխիել Չլենովի և Մենախեմ Ուսիշկինի գլխավորությամբ, դեմ էին այդ ծրագրին։ Արդյունքում, նախագիծն ընդունվեց 295 կողմ, 172 դեմ և 132 ձեռնպահ ձայների հարաբերակցությամբ։
[մինի|աջից|[Թեոդոր Հերցլ]]

Որոշվեց հանձնաժողով ուղարկել Ուգանդա՝ տեղանքի ուսումնասիրության և այդ տարածքում իրականում հրեական պետության ստեղծման հնարավորությունը ուսումնասիրելու նպատակով։ Հանձնաժողովի մեջ մտավ երեք մարդ՝ Պաղեստինի սիոնիստներից Նախում Վիլբուշևիչը և Անգլիայի և Արևելյան Եվրոպայի սիոնիստների ներկայացուցիչներ Խայլ Խաբրունսը և Ալֆրեդ Կայզերը։ Ձայների մեծամասնությամբ հանձնաժողովն եկավ այն եզրակացության, որ տարածքն անհարմար է հրեաների վերաբնեկեցման համար և արդեն 7-րդ համագումարում սիոնիստական շարժումը մերժեց այդ ծրագիրը. բրիտանական կառավարությունը ևս արդեն հրաժարվել էր այդ գաղափարից։

Ուգանդական նախագիծը սիոնիստական շարժման ամբողջականության խարխլման պատճառ դարձավ։ Վերոնշյալ որոշումից հետո Իսրայել Զանգվիլը դուրս եկավ շարժումից և ստեղծեց տարածքայնության շարժումը։ Ռուսաստանի շատ սիոնիստներ՝ որպես ծրագրի հակառակորդներ, դուս եկան շարժումից, իսկ սիոնիստական շարժման հիմնադիր Թեոդոր Հերցլը նյարդային խանգարման հետևանքով, որը կապված էր սիոնիստական շարժման մեջ առաջացած երկպառակությունով, մահացավ։

## Վերածնունդը
Երրորդ ռեյխում Ուգանդական նախագծի ազդեցության ներքո մշակվում էր Եվրոպայի տարածքից դեպի Մադագասկար բոլոր հրեաների բռնի վերաբնակեցման ծրագիրը։ Նախապատերազմական Լեհաստանում Մադագասկարի լեհական գաղութացման շրջանակներում առաջացավ շարժում, որը ենթադրում էր հրեաների վերաբնակեցոմը Մադագասկարում։

## Տես նաև
Մադագասկարական նախագիծ

## Արտաքին հղումներ
* 
* [Александр Валентинович Амфитеатров. «Уганейда»](https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%A3%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D0%B0_(%D0%90%D0%BC%D1%84%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2))
* [Александр Валентинович Амфитеатров. «Меер Львович»](https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B5%D1%80_%D0%9B%D1%8C%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_(%D0%90%D0%BC%D1%84%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2))

Կատեգորիա:1903
Կատեգորիա:Սիոնիզմ
Կատեգորիա:Քենիա
Կատեգորիա:Բրիտանական կայսրություն
Խոսե Կարլոս Մարիատեգի

**Խոսե Կարլոս Մարիատեգի Լա Չիռա** (, ), պերուացի քաղաքական գործիչ, հասարակագետ, գրաքննադատ։

1918 թվականից մասնակցել է բանվորական շարժմանը, 1919 թովականին արտաքսվել երկրից, մեկնել Եվրոպա։ Ներկա է եղել Իտալիայի կոմկուսի հիմնադիր համագումարին (1921) և 1922 թվականի Ջենովայի կոնֆերանսին։ Վերադառնալով Պերու (1923)՝ պրոպագանդել է մարքսիզմ-լենինիզմ։ Առաջիններից մեկը տվել է Լատինական Ամերիկայի պատմության և մշակույթի մարքսիստական վերլուծությունը։ Մարիստեգին նպաստել է Լատինական Ամերիկայում խորհրդային գրականության ժողովրդականացմանը։ 1926 թվականից հրատարակել է «Ամաուտա» («Amauta», մինչև 1930 թվականը) հանդեսը, որի շուրջ համախմբել է մայրցամաքի բազմաթիվ մշակութային գործիչների, 1928 թվականից՝ «Լաբոր» («Labor») բանվորական թերթը։ 1928 թվականին հիմնել է Պերուի կոմկուսը (մինչև 1930 թվականը կոչվել է սոցիալիստական), եղել դրա առաջին գլխավոր քարտուղարը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պերուի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պերուացի լրագրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:Պերուացի գրողներ
Կատեգորիա:Պերուացի սոցիոլոգներ
Գաղութ (կենսաբանություն)

220px|մինի|''Burkholderia pseudomallei'' մանրէների գաղութը ագարի վրա 72 ժամ ինկուբացիայից հետո։
**Կենսաբանական գաղութ** (), վերաբերում է նույն տեսակի օրգանիզմների, որոնք միմյանց հետ են ապրում առավեալպես փոխշահավետ պայմանների, օրինակ՝ ավելի լավ պաշտպանության համար։ Որոշ միջատներ՝ մրջյունները, մեղուները, ապրում են միայն գաղութներով։

**Մանրէների գաղութներ**, միկրոօրգանիզմների որևէ տեսակի (բակտերիաներ, խմորասնկեր) անզեն աչքով տեսանելի կուտակումները սննդամիջավայրում (հատկապես պինդ), որոնք ենթադրաբար առաջացել են միևնույն բջջից։ Գաղութների ձևը, գունավորումը պայմանավորված են տվյալ միկրոօրգանիզմի մորֆոֆիզիոլոզիական առանձնահատկություններով, արտաքին միջավայրի պայմաններով, սննդամիջավայրի բաղադրությամբ (մսապեպտոնային ագար են)։ Նշված հատկանիշներն օգտագործվում են միկրոօրգանիզմների տեսակի նկարագրման և դասակարգման համար։ Բնական պայմաններում մանրէների գաղութներ. կարող են առաջանալ սննդանյութերի մակերեսին, հողում, ջրամբարների տիղմում են։ Մանրէաբանության պրակտիկայում մանրէների գաղութներ կիրառվում են մաքուր կուլտուրաներ ստանալու համար։

**Գաղութային օրգանիզմ**, օրգանիզմ, որը կազմված է մի շարք օրգանիզմներից։ Օրգանիզմները կարող են լինել միաբջիջ, ինչպես վոլվոքս (*volvox*) ջրիմուռի դեպքում է կամ բազմաբջիջ։ Գաղութային օրգանիզմները բազմաբջիջ օրգանիզմների ձևավորման էվոլյուցիոն առաջին քայլն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արեալ
Կատեգորիա:Համայնքային էկոլոգիա
Հայքիմմեքենա

**«Հայքիմմեքենա»**, արտադրական միավորում Խորհրդային Հայաստանում, ԽՍՀՄ քիմիական և նավթաքիմիական մեքենաշինության ձեռնարկությունների համախումբ։ Հիմնադրվել է 1973 թվականին։ Ներառել է Երևանի կոմպրեսորների, պոմպերի (1945) և ամրանների (1929) գործարանները։ Մասնաճյուղեր է ունեցել Մարտունու շրշանի Գեղհովիտ (այժմ՝ Գեղարքունիքի մարզ) և Եղեգնաձորի շրջանի Արենի (այժմ՝ Վայոց ձորի մարզ) գյուղերում։

Արտադրել էր մխոցավոր կոմպրեսորներ (ընդհանուր և հատուկ նշանակության), կենտրոնախույս պոմպեր, ամրաններ։ Ըստ Հայկական սովետական հանրագիտարանի տվյալների, 1979 թվականին համախառն արտադրանքը կազմել է 27 միլիոն 485 հազար խորհրդային ռուբլի։

Կատեգորիա:Մեքենաշինական ձեռնարկություններ
Մարտակառք

մինի|Եգիպտական մարտակառք
**Մարտակառք**, ռազմակառք, հատկապես ռազմական նպատակներով օգտագործվող երկանիվ կամ քառանիվ մարդատար թեթև կառք։ Մարտակառքին լծում էին մեկ կամ մեկ–երկու և ավելի զույգ ձի (մասամբ՝ նաև ջորի)։ Ռազմիկի պաշտպանության նպատակով մարտակառքը առջևից և կողերից պատվում էր 0,5 մ կամ ավելի բարձր թափքակողերով։ Մարտակառքում տեղավորվում էին հիմնականում ռազմիկը և կառավարը։ Մարտակառքի թափքում ամրացվում–պահվում էին կապարճը, նիզակը և անհրաժեշտ այլ զենքեր։ Հին աշխարհի զորամասերում մարտակառքերի ռազմիկները կազմում էին հատուկ ջոկատներ, որոնք գործում էին հետևազորի առջևից կամ թևերից։ Մարտակառքերի ջոկատների հարվածը խառնաշփոթություն էր ստեղծում հակառակորդի շարքերում՝ հետևակազորի համար ստեղծելով հակառակորդին ջախջախելու պայմաններ։ Մարտակառքերն օգտագործվում էին նաև հաղթական կամ հանդիսավոր շքահանդեսներում ու մարզական մրցույթներում։ Սկսած III հազարամյակից Հին Արևելքում  ,(Միտաննի,Մանա,Արարատյան թագավորություններում, Շումեր, Եգիպտոս, Ասորեստան, Պարսկաստան, Հարավային Կովկաս, Չինաստան, Հնդկաստան), Հռոմում և Հունաստանում բազմապիսի մարտակառքերի լայնորեն տարածվածության մասին են վկայում ինչպես պեղածոները (կառքերի մնացորդներ, կավե և բրոնզե մոդելներ, բարձրաքանդակներ, որմնանկարներ և այլն), այնպես էլ սեպագրերն ու գրավոր այլ աղբյուրները (Հոմերոս և այլն)։ Հայկական լեռնաշխարհում (Լճաշեն, Թոփրակկալե, Կարմիր բլուր, Էրեբունի, Ախթալա, Ստեփանավան, Դիլիջան և այլն) մարտակառքերի նույնպիսի պեղածոներ են հայտնաբերվել նաև նախաուրարտական և ուրարտական ժամանակաշրջաններին (մ.թ.ա. 14-7-րդ դարեր) վերաբերող դամբարաններում։ Արդեն մ.թ.ա. I հազարամյակի սկզբներից ռազմավարության մեջ, որպես առավել ճկուն ու հարվածային զորատեսակ, առաջնակարգ դիրք է գրավում հեծելազորը (այրուձին)՝ աստիճանաբար փոխարինելով մարտակառքերի ջոկատներին։ 

Կատեգորիա:Սպառազինության պատմություն
Կատեգորիա:Սայլերի տեսակներ
Հանս Մարխվիցա

**Հանս Մարխվիցա** (, ), գերմանացի գրող։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-1918) զինվոր, Գերմանիայի Կոմկուսի անդամ 1920 թվականից։ 1933-1946 թվականներին՝ տարագիր (Շվեյցարիա, Ֆրանսիա, ԱՄՆ)։ Իսպանիայում 1936-1939 թվականների ազգային-հեղափոխական պատերազմի մասնակից։ «Էսսենի գրոհումը» (1930) վեպի, «Կումիակները» (1934-1959) եռերգության և այլ գործերի կենտրոնում Գերմանիայի բանվոր դասակարգի կյանքն է ու պայքարը։

## Մրցանակներ
ԳԴՀ ազգային մրցանակի դափնեկիր (1950, 1955, 1964)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԳԴՀ ազգային մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ինքնակենսագիրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ինքնակենսագիրներ
Մակ-Մահոն - Հուսեյն համաձայնագիր

[մինի|արաբական արևելք՝ [Արաբական թերակղզի և Բարեբեր մահիկ]]
**Մակ-Մահոն - Հուսեյն համաձայնագիր**, համաձայնագիր Հիջազի շերիֆ Հուսեյնի և Եգիպտոսում գտնվող Մեծ Բրիտանիայի կոմիսիոներ Հենրի Մակ-Մահոնի միջև, որը ձևավորվել էր Առաջին աշխարհամարտի ընթացքում՝ նամակագրության միջոցով։

Առաջին աշխարհամարտից հետո Մերձավոր Արևելքի երկրներում գերիշխող ազդեցություն գրավեց Անգլիան, որը Ազգերի Լիգայից ստացավ մանդատ Պաղեստինի, Անդրհորդանանի և Իրաքի նկատմամբ։ Անգլիական զորքերը արդեն 19-րդ դարում գրավել էին Եգիպտոսը։ Եգիպտական Սուդանը, Օմանը և Քուվեյթը բրիտանական պրոտեկտորիատի տակ էին գտնվում 19-րդ դարում։ Սիրիայի և Լիբանանի նկատմամբ մանդատը տրվեց Ֆրանսիային։ Մնացած եվրոպական երկրները և ԱՄՆ-ն, որոնք ոչ մի դեր չունեին Մերձավոր Արևելքի վճռական ճանապարհների հարցում, ձգտում էին թուլացնել Անգլիայի աճող ազդեցությունը այս տարածաշրջանում։
մինի|Էմիր Ֆեյսալը՝ Փարիզի խաղաղության վեհաժողովում
1916 թվականի մայիսի 9-16-ը Լոնդոնում անգլիացի դիվանագետ Մարկ Սայքսը և ֆրանսիացի դիվանագետ Ֆրանսուա Ժորժ-Պիկոն կնքում են Օսմանյան կայսրության մաս կազմող արաբական տարածքների բաժանման անգլո-ֆրանսիական գաղտնի համաձայնագիր։ Հարավային Միջագետքը Բաղդադով և Ներքին Միջագետքով տրվում էին Անգլիային, իսկ Մուսուլի վիլայեթը Սիրիայի և Լիբանանի հետ մեկտեղ՝ Ֆրանսիային։ Պաղեստինյան հողերը, առանց Հայֆայի և Աքքայի նավահանգիստների, անցնում էին Մեծ Բրիտանիայի հսկողության տակ։ Անգլիայի և Ֆրանսիայի հսկողության տակ էին անցնում նաև Արաբական թերակղզու թագավորությունը՝ Հիջազ, Նեջդ, Շամմար, Ասիր և Եմեն։

Պատերազմում հաղթանակ տարվեց, Օսմանյան կայսրությունը անկում ապրեց, ստեղծվեց արաբական պետություն։ Հնարավորություն ստեղծվեց ստեղծել արաբական համադաշնություն և նույնիսկ նոր կայսրություն։ Լոուրենսի ռազմական առաջադրանքը հաջողությամբ ավարտվեց։ Մնում էր միայն քաղաքական խնդիրը, սակայն Լուրենսը ոչ մի ցանկություն չուներ խառնվելու այս խնդրի լուծմանը, նա միայն ցանկանում էր հասնել արաբների համար հնարավորության տրմանը անելու այն, ինչ նրանք ցանկանում են։

Այսպիսով 1917-1918 թվականների ընթացքում Օսմանյան կայսրության մերձավորարևելյան տիրույթները զբաղեցրեցին դաշնակիցները։ Առաջին աշխարհամարտից հետո Սիրիան և Լիբանանը անցան Ֆրանսիայի մանդատի տակ, Պաղեստինը, Իրաքը և Հորդանանը՝ Մեծ Բրիտանիայի, Արաբական թերակղզու արևմուտքում՝ անգլիացիների աջակցությամբ (Լոուրենս Արաբիացի), կազմավորվեց անկախ պետություն՝ Հիջազ, Ասիր և Եմեն։ Հետագայում Հիջազը և Ասիրը մտան Սաուդյան Արաբիայի կազմի մեջ։

## Տես նաև

* Ֆեյսալ-Վեյցման համաձայնագիր
* Բալֆուրի հռչակագիր (1917)

## Գրականություն
* Քաղաքաիրավական հարաբերությունները երկու համաշխարհային պատերազմների միջև (1918-1939)․ Արաբական աշխարհ

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Կատեգորիա:Սիրիայի պատմություն
Կատեգորիա:Լիբանանի պատմություն
Կատեգորիա:Սաուդյան Արաբիայի պատմություն
Կատեգորիա:1915 Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:1916 Օսմանյան կայսրությունում
Մանրէների կայունություն

մինի
**Մանրէների կայունություն**, մանրէների դիմացկունությունը արտաքին միջավայրի անբարենպաստ գործոնների նկատմամբ։ Մանրէների սպոր առաջացնող ձևերն ավելի կայուն են, քան վեգետատիվ ձևերը։ Տիֆի, խոլերայի, բակտերիային դիզենտերիայի հարուցիչները գոյություն ունեն միայն վեգետատիվ ձևով և զանազան պայմաններում (բարձր և ցածր ջերմաստիճան, արևի ճառագայթներ և այլն) կենսունակությունը պահպանում են վայրկյաններց մինչև մի քանի ամիս։ Բոտուլիզմի հարուցիչների սպորավոր ձևերն արտաքին միջավայրի պայմաններում իրենց կայունությունը պահպանում են ինչպես ախտահանիչ նյութերի, այնպես էլ ֆիզիկական գործոնների նկատմամբ։ Ախտածին մանրէներն ունեն տարբեր կայունություն անտիբիոտիկների և սուլֆանիլամիդային պատրաստուկների նկատմամբ, որը կարևոր է գործնական բժշկության մեջ։ Ախտածին առանձին տեսակի մանրէների կայունությանը մեծ ուշադրություն է դարձվում գործնական համաճարակագիտության մեջ, քանի որ արտաքին միջավայրում դրանց գոյության պահպանումով է պայմանավորված վարակիչ հիվանդության օջախի գոյացումն ու հետագա տարածումը։

Կատեգորիա:Բժշկություն
Լիլ Ուեյն

**Դուեյն Մայքլ Քարթեր կրտսեր** (, սեպտեմբերի 27, 1982, Նոր Օռլեան, Լուիզիանա, ԱՄՆ, ավելի հայտնի որպես **Լիլ Ուեյն** (անգլ.՝ Lil Wayne)), ամերիկացի ռեփեր։ Իր երաժշտական կարիերան սկսել է 1996 թվականին ձևավորված Hot Boys խմբի հետ, որը իր գործունեության ընթացքում 3 ստուդիական ալբոմ է թողարկել։ Խմբին մեծ ճանաչում է տվել *«Get It How U Live!»* ալբոմը։ Լիլ Ուեյնը իր անհատական դեբյուտային ստուդիական ալբոմը թողարկել է 1999 թվականին, որը կրում է «Tha Block is Hot» անվանումը, իսկ մինչև այժմ թողարկել է 13 անհատական ստուդիական ալբոմ։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ
#### Hot Boys -ի կազմում
* 1997 - Get It How You Live
* 1998 - Guerrilla Warfare
* 2003 - Let Em Burn

#### Անհատական ստուդիական ալբոմներ
* 1999 - Tha Block Is Hot
* 2000 - Lights Out
* 2002 - 500 Degreez
* 2004 - Tha Carter
* 2005 - Tha Carter II
* 2008 - Tha Carter III
* 2010 - Rebirth
* 2010 - I Am Not a Human Being
* 2011 - Tha Carter IV
* 2013 - I Am Not a Human Being II
* 2015 - Free Weezy Album
* 2018 - Tha Carter V

## Մրցանակներ
#### Billboard Music Awards
* 2012, լավագույն երգիչ(հաղթող)
* 2012, լավագույն ռեփ կատարող(հաղթող)
* 2012, լավագույն ռեփ -ալբոմ «Tha Carter IV»(հաղթող)
#### BET Awards
* 2007, hանդիսատեսի համակրանք «Stuntin' Like My Daddy» feat Birdman(հաղթող)
* 2008, hանդիսատեսի համակրանք «Lollipop» feat Static Major(հաղթող)
#### BET Hip Hop Awards
* 2007, հանդիսատեսի համակրանք «Stuntin' Like My Daddy» feat Birdman(հաղթող) 
#### Vibe Music Awards
* 2007, լավագույն ռեփեր(հաղթող)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1982 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 27 ծնունդներ
Հայցվոր

**Հայցվոր**, քաղաքացիական դատավարությունում քաղաքացի կամ իրավաբանական անձ, որը խախտված, վիճելի իրավունքի կամ օրենքով ապահովվող շահի պաշտպանությամբ դիմում է դատարան, իրավարարություն կամ միջնորդ դատարան։

Կատեգորիա:Իրավական եզրեր
Կատեգորիա:Քաղաքացիական դատավարական իրավունք
Մանրէների փոփոխականություն

մինի
**Մանրէների փոփոխականություն**, միկրոօրգանիզմների մորֆոլոգիական, ֆիզիոլոգիա-կենսաքիմիական և այլ հատկությունների փոփոխությունը աճման և զարգացման պրոցեսներում։ Կենդանական աշխարհի հիմնական հատկանիշներից մեկն է, որոշվում է ժառանգական գործոններով՝ արտաքին միջավայրի ազդեցության տակ։ Նպատակադրված ներգործելով (ֆիզիկական, քիմիական, կենսաբանական և այլ մեթոդներով) ժառանգական գործոնների վրա, փոխում են մանրէների ախտածին հատկությունները և փոփոխված մանրէներն օգտագործում զանազան վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման համար։ Այժմ գոյություն ունեն բազմաթիվ կենդանի (ավիրուլենտ) պատվաստանյութեր (հակածաղկային, հակակարմրուկային), որոնց մեծ մասն օժտված է համաճարակաբանական բարձր արդյունավետությամբ։ Այն լայնորեն կիրառվում է նաև գյուղատնտեսական կուլտուրաների բերքատվությունը բարձրացնելու նպատակով, անտիբիոտիկների արտադրության մեջ։

Կատեգորիա:Մանրէաբանություն
Մակաբե Մանուելյան

**Մակաբե Մեկենասի Մանուելյան** (), հայ խորհրդային ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1972)։ Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամ (1957)։

## Կենսագրություն
Մակաբե Մանուելյանը ծնվել է Ռուսաստանի Նովոչերկասկ քաղաքում։ 1951 թվականին ավարտել է Երևանի Կարլ Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ Նրա նախագծերով կառուցվել են բնակելի տուն Կալինինի փողոցի վրա (1951), ՀԽՍՀ ԳԱ մաթեմատիկայի, մեխանիկայի և երկրաբանության ինստիտուտների մասնաշենքերը (Սամվել Սաֆարյանի հետ, 1960-ական թթ.), ռադիոֆիզիկայի և էլեկտրոնիկայի ինստիտուտի համալիրը Աշտարակում (Սարգիս Գուրզադյանի հետ, 1961), ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտի համալիրը բնակելի ավանով Աշտարակում (1965), ակումբ Արարատ գյուղում, պրոֆիլակտորիում Արզնիում, հյուրանոցներ Էջմիածնում և Թալինում, Երկաթուղայինների մշակույթի տունը Երևանում (Սարգիս Գուրզադյանի հետ, 1966), Մեծամորի թանգարանը (1969): 1981 թվականին Երևանում կազմակերպվել է Մանուելյանի գեղանկարչական գործերի ցուցահանդեսը (հետմահու)։

## Մրցանակներ
* Համամիութենական ճարտարապետական նվաճումների ստուգատեսների դափնեկիր (1962-1967)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:1929 ծնունդներ
Կատեգորիա:1980 մահեր
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամներ
Կատեգորիա:Մարտի 1 մահեր
Կատեգորիա:Փետրվարի 28 ծնունդներ
Լիպարիտ Մանուկյան

**Լիպարիտ Խաչատուրի Մանուկյան** (1909, Բաքու), հայ խորհրդային անատոմ։ Բժշկական գիտությունների թեկնածու (1953)։

## Կենսագրություն
1935 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետը։ 1935 թվականին աշխատել է նույն ինստիտուտի մարդու նորմալ անատոմիայի ամբիոնում (1966-1977 թթ-ին՝ ամբիոնի վարիչ)։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1970-1973 թթ-ին եղել է մանկաբուժական ֆակուլտետի դեկան։ Մանուկյանի գիտական աշխատանքները վերաբերում են ծայրամասային նյարդերի և զարկերակային ու երակային անոթների ուսումնասիրությանը։ Հայտնաբերել է պարանոցային նյարդա-անոթային կապոցի տեղադրության մի քանի տարբերակներ, որոնք մեծ նշանակություն ունեն գործնական վիրաբուժության համար։

1966-1979 թթ-ին եղեյ է ՀԽՍՀ անատոմների, հյուսվածաբանների և սաղմնաբանների ընկերության վարչության նախագահի տեղակալ։ Պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի II աստիճանի և Կարմիր աստղի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ անատոմներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Մանուիլ I Կոմնենոս

**Մանուիլ I Կոմնենոս** (Μανουήλ ό Κομνηνός) (), Բյուզանդիայի կայսր 1143 թվականից։ Կոմնենոսների դինաստիայից։ Հոր՝ Հովհաննես Բ Կոմնենոսի օրոք մասնակցել է թուրքերի դեմ արշավանքներին, աչքի ընկել ռազմական տաղանդով։ Բյուզանդիայից կախման մեջ է դրել Անտիոքի դքսությունը, կայսրությանը ենթարկել հունգարներին ու սերբերին, պարտության մատնել պեչենեգներին (1150-1153), Կիևի իշխանի գահի համար պայքարում՝ պաշտպանել Յուրի Դոլգորուկիին։ Նրա օրոք նորմանները գրավել են Հունաստանի մի շարք շրջաններ ու կղզիներ։ 1154 թվականին Մանուիլը նրանց է զիջել Հարավային Իտալիան, իսկ 1176 թվականին Միրիոկեֆալոնի ճակատամարտում պարտություն է կրել սելջուկներից։

## Պայքար Կիլիկիայի Հայկական թագավորության համար
մինի|Կիլիկյան Հայաստան
Մանուիլ I-ի կառավարման սկզբին Կիլիկիայի Հայոց իշխան Թորոս Բ Կիլիկիայից վտարեց բյուզանդացիներին, ընդարձակեց իշխանության սահմանները։ 1152 թվականին բյուգանդական զորավար Անդրոնիկոս Ա Կոմնենոսը արշավեց Կիլիկիա և Մամեստիայի մոտ ծանր պարտություն կրեց հայերից։ 1158 թվականին Մանուիլ I-ին հաջողվեց գրավել Դաշտային Կիլիկիան, իսկ 1159 թվականին դաշնակցեց Թորոս Բ-ի և Երուսաղեմի թագավորի հետ՝ ընդդեմ Հալեպի ամիրա Նուր ադ Դինի։ Նա դիմել է հայկական եկեղեցու պետերին հայ և բյուգանդական եկեղեցիների միության հարցով ու մերժվել։ Ներսես Շնորհալու «Թուղթ ընդհանրական»-ում պահպանվել է Մանուիլ I-ի՝ հայերին ուղղված նամակների հայերեն թարգմանությունը, որոնց հունական բնագրերը կորել են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բյուզանդական կայսրեր
Կատեգորիա:Կոմնենոսներ
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Մեղրաձորի ոսկու հանքավայր

**Մեղրաձորի ոսկու հանքավայր**, հանքավայր Հայաստանի Կոտայքի մարզում, Մարմարիկ գետի միջին ավազանում, արդյունաբերական պաշարները հիմնականում գետի ձախ ափին են։ Երկրաբանական կառուցվածքում մասնակցում են ստորին պալեոզոյան թերթաքարեր և միջին էոցենի հրաբխանստվածքային առաջացումներ։ Հայտնաբերված շուրջ 30 քվարց-ոսկեհանքային երակներն ու երակային գոտիներն ունեն հյուսիսարևելյան տարածում։ Հանքանյութը կազմված է հիմնականում պիրիտ, խալկոպիրիտ, սֆալերիտ, գալենիտ, թելուրիդներ միներալներից, բնածին ոսկուց, արծաթից և մի շարք սուլֆիդներից։ Հանքանյութի պաշարները մոտ 600 հզ․ տ են (ոսկու միջին պարունակությունը՝ 13 գ/տ)։

Կատեգորիա:Հանքավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի ոսկու հանքավայրեր
Անդրանիկ Մանուկյան (ԽՍՀՄ հերոս)

**Անդրանիկ Ալեքսանդրի Մանուկյան** (), գվարդիայի կապիտան, ԽՄԿԿ անդամ (1940)։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում աչքի է ընկել Սևաստոպոլի, Ստալինգրադի, Կուրսկի պաշտպանության, Ուկրաինայի ազատագրման, Բեռլինի գրավման համար մղված մարտերում։ Մարտերում խիզախությամբ ու հնարամտությամբ աչքի ընկնելու համար գործուղվել է մասնակցելու հրամանատարական կազմի դասընթացների, ավարտել է դրանք և 1943 թվականին նշանակվել Բելառուսական 1-ին ռազմաճակատի 1-ին գվարդիական տանկային բանակի 8-րդ գվարդիական մեքենայացված կորպուսի 1-ին գվարդիական տանկային բրիգադի հետախուզության պետ։

Խորհրդային Միության հերոսի կոչման արժանացել է 1945 թվականի հունվարին Լեհաստանի գրավման ժամանակ կատարած հետախուզական գործողությունների համար։ Մասնակցել է նաև Օդերի գետանցմանը, Օդերի, Ֆրանկֆուրտի գրավմանը։

Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի 2, Կարմիր աստղի շքանշաններով։ 1946 թվականին զորացրվել է, աշխատանքի անցել Բաքվում։ Ծառայել է ներքին գործերի համակարգում, հասել գնդապետի կոչման (բանակից զորացրվել էր մայորի կոչումով)։ 1973 թվականից տեղափոխվել և բնակություն է հաստատել Երևան քաղաքում։ Մահացել է 1986 թվականին՝ Երևանում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Воспоминания разведчика-педагога  / А. А. Манукян. Ереван: Луйс, 1985. — 64 с.

## Արտաքին հղումներ
 

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Կատեգորիա:Ստալինգրադի ճակատամարտի հայ մասնակիցներ
Մաշկազգացողություն

**Մաշկազգացողություն**, արտաքին գրգռիչների ազդեցությունն ընկալելու մաշկի ընդունակություն։ Պայմանավորված է մաշկային ընդունիչների պատասխան ռեակցիայով։ Տարբերում են մաշկազգացողության հետևյալ տեսակները՝ 
* շոշափման (հպման, ճնշման), 
* ջերմային և ցրտի 
* ցավային։ 
Հպման ընդունիչներ են Մայսների և Մերկելի, ճնշմանը՝ Գոլջի-Մացոնիի, Ֆատեր-Պաչինիի, ջերմայինը՝ Ռուֆինի մարմնիկները, ցրտայինը՝ Կրաուզեի ծայրային (վերջնային) գավաթիկները։ 	Երկարատև գրգռումից ընդունիչների (բացառությամբ ցավայինի) զգայնությունը նվազում է, տեղի է ունենում ադապտացիա (հարմարում)։ Այն իրականացվում է սոմատոտոպիկ սկզբունքով, այսինքն՝ մաշկի որոշակի հատվածի գրգռմանը պատասխանում է աղեղի համապատասխան բաժինը, որն օրգանիզմին հնարավորություն է տալիս որոշել գրգռի տեղակայումը։ Ախտաբանական երևույթների և որոշ դեղանյութերի ազդեցության դեպքում այն կարող է նվազել (հիպոէսթեզիա՝ թերզգայնություն), ավելանալ (հիպերէսթեզիա՝ գերզգայնաթյուն) կամ վերանալ (անզգայնություն)։ 

Կատեգորիա:Մաշկ
(12923) Զեֆիր

**(12923) Զեֆիր**, -աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Այս երկնաքարը հայտնաբերվել է 1999 թվականի ապրիլի 11-ին, LONEOS ծրագրի ժամանակ։

## Տես նաև
* Աստերոիդների ցանկ
* Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
* Աստերոիդների ընտանիքներ
* Աստերոիդների խմբեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  
* (12923) Զեֆիր աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) 

Կատեգորիա:1999 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ
Կատեգորիա:Անվանված փոքր մոլորակներ
Մաշկագրություն

մինի
**Մաշկագրություն**, **դերմոգրաֆիա**, հիվանդի հետազոտման եղանակ, որի դեպքում բութ ձողիկով կամ «մաշկագրիչ կոչվող հատուկ գործիքով մաշկը ենթարկվում է մեխանիկական գրգռման։ Մաշկագրությամբ պարզում են արյան անոթները նյարդավորող վեգետատիվ նյարդային համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակը։ Տարբերում են մաշկագրերի հետևյալ տեսակները` 
* կարմիր, առաջանում է մազանոթների լայնացման հետևանքով (գերակշռում է պարասիմպաթիկ նյարդերի տոնուսի բարձրացումը)։ Երբեմն, անոթների լայնացումից բացի, տեղի է ունենում նաև պլազմայի արտաքիրտում, և մաշկագիրը դառնում է այտուցային։ 
* Սպիտակ, առաջանում է անոթների սեղմման (բնորոշ է սիմպաթիկ նյարդերի տոնուսի բարձրացմանը) հետևանքով։ 
* Այտուցային։ 
Մաշկագիրը բնականոն է, եթե այն անհետանում է առաջանալուց մի քանի րոպե անց։ Տարբեր հիվանդություններին բնորոշ է ախտաբանական որոշակի մաշկագիր. էկզեմայինը կարմիր է, նեյրոդերմիտինը՝ սպիտակ։ Մաշկագրի բացակայությունը վկայում է ողնուղեղի կամ ծայրամասային նյարդերի վնասումը։

Կատեգորիա:Մաշկ
Մարկ (դրամական միավոր, այլ կիրառումներ)

**Մարկ**.
# Գերմանիայի դրամական միավորը, հավասար է 100 պֆենիգի։ Սահմանվել է 1871-ին, 1923-ին փոխարինվել ռենտային մարկով, 1924-ին՝ ռայխսմարկով (շրջանառել է մինչև 1948-ը)։ 
# Դրամական միավորներ Արևելյան (ԳԴՀ Պետբանկի Մարկ) և Արևմտյան (ԳՖՀ գերմանական Մարկ) Գերմանիայում, հավասար են 100 պֆենիգի։ 
# Ֆինլանդիայի դրամական միավորը, հավասար է 100 պեննիի։ Սահմանվել է 1860-ին։ 1963-ի հունվարին 100 անգամ խոշորացվել է։ ԽՍՀՄ Պետբանկի 1981-ի փեարվարի 1-ի կուրսով 100 ֆինլանդական Մարկ= 17 ռուբլի 63 կոպեկ։
Թի Փեյն

**Ֆաhիմ Ռաշիդ Նաջիմ** (, ), առավել հայնտի **Թի Փեյն** (*T-Pain*) բեմական կեղծանվամբ, ամերիկացի երգիչ, ռեփեր։

Մեկնարկային «Rappa Ternt Sanga» ալբոմը թողարկել է 2005 թվականին։ 2007 թվականին թողարկել է իր 2-րդ ալբոմը՝ «Epiphany» անվամբ, որը Billboard 200-ում գրավել է առաջին հորիզոնականը։ 2008 թվականին թողարկել է «Thr33 Ringz» ալբոմը։ 2011 թվականի դեկտեմբերի 6-ին թողարկել է «RevolveR» ալբոմը, որի թողարկման արարողությանը մասնակցել են Քրիս Բրաունը, Նի Յոն, Լիլ Ուեյնը, Պիտբուլը և Ուիզ Քալիֆան։ 2014 թվականին թողարկել է «Stoicville: The Phoenix» ալբոմը։

Իր ամբողջ կարիերայի ընթացքում օգտագործել և օգտագործում է ձայնի բարակեցման «Auto-Tune» ծրագիրը։

## Սկավառակագրություն
* 2005, Rappa Ternt Sanga
* 2007, Epiphany
* 2008, Thr33 Ringz
* 2009, The Instrumentals
* 2011, RevolveR
* 2014, Stoicville

## Փոփոխված ալբոմներ
* 2008, Pr33 Ringz
* 2011, PrEVOLVEr
* 2012, Stoic

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք  

Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:1985 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 30 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Բիզնեսմեններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչ-երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Կատեգորիա:RCA Records-ի արտիստներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Բաժե լը Շատել (կանտոն)

**Բաժե լը Շատել** (), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Ռոն-Ալպ շրջանում։ Էն դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Բուրկ ան Բրես օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 14&nbsp;672 մարդ էր։

Կանտոնի համարը 0102 է։ Բաժե լը Շատել կանտոնում կա 10 կոմունա, որոնցից ամենամեծը Բաժե լը Շատել կոմունան է։

## Կանտոնի կոմունաները
* Վեզին — բնակչությունը 93 հազար մարդ։
* Սեն Լորան սյուր Սոն — բնակչությունը 1718 մարդ։
* Սենտ Անդրե դե Բաժե — բնակչությունը 547 մարդ։
* Րեպլոնժ — բնակչությունը 3102մարդ։
* Մանզյա — բնակչությունը 1827 մարդ։
* Ֆեյան — բնակչությունը 3112 մարդ։
* Դոմարտեն — բնակչությունը 756 մարդ։
* Բաժե լը Շատել — բնակչությունը 802 մարդ։
* Բաժե լա Վիլ — բնակչությունը 2623 մարդ։
* Անյեր սյուն Սյոն — բնակչությունը 92 մարդ։

## Բնակչություն
Կանտոնի բնակչությունը 1999 թվականին 13396 մարդ էր։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի կոմունաներ
* Ֆրանսիայի օկրուգներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Էն դեպարտամենտի կանտոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Անուշ Եղիազարյան

**Անուշ Կարապետի Եղիազարյան** (), հայ նկարչուհի, գոբելենագործ։ Մոսկվայի պետական մանկավարժական համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր։

Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ, գոբելենագործ Կարապետ Եղիազարյանի դուստրն է։

## Կենսագրություն
* 1984 թվականին ավարտել է Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը
* 1984-1990 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստա - թատերական ինստիտուտում
* 1996 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է
* 1991-2009 թվականներին դասավանդել է Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանում
* 1994 թվականին ստացել է մանկավարժական գիտությունների թեկնածուի աստիճան, դոցենտ՝ 2003 թվականից
* 2008 թվականից՝ մանկավարժական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր` 2011 թվականից
* 2009 թվականից ՀՀ Նկարիչների միության դեկորատիվ-կիրառական արվեստի մասնաճյուղի բյուրոյի անդամ է
* 2009 թվականից` Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի դիզայնի և դեկորատիվ-կիրառական արվեստի ամբիոնի վարիչ
* 2010 թվականից Կերպարվեստի համահայկական ընկերակցության անդամ
* 2013 թվականից՝ ՀՀ նկարիչների միության վարչության անդամ
* 2016 թվականին արժանացել է Մոսկվայի պետական մանկավարժական համալսարանի պատվավոր պրոֆեսորի կոչման (26.09.2016)
Հեղինակ է բազմաթիվ հոդվածների, մեթոդական ձեռնարկների, մենագրությունների, պատկերագրքերի։

Մասնակցել է բազմաթիվ ցուցահանդեսների Հայաստանում և նրա սահմաններից դուրս։ Ունեցել է անհատական ցուցահանդեսներ Երևանում և արտասահմանում։

## Մեջբերումներ Անուշ Եղիազարյանից
Ես չեմ ընտրել իմ արվեստը, այն իմ արյան կանչով է։ Այս արվեստն իմ կենսակերպն է, այն սիրում եմ սուբլիմացիայի աստիճանի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Գոբելենն ազնվական, էլիտար արվեստ է», Անուշ Եղիազարյան
* Դիզայնի և դեկորատիվ-կիրառական արվեստի ամբիոն 
* Հայկական ավանդույթների պահպանումը մշակութային փոխազդեցությունների պայմաններում,Անուշ Եղիազարյան

Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ գոբելենագործներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարչուհիներ
Ալեքսանդրոս Մավրոկորդատոս

**Ալեքսանդրոս Մավրոկորդատոս** (, ), հույն պետական և քաղաքական գործիչ։

Սերում է արիստոկրատական ընտանիքից։ Մասնակցել է 1821-1829 թթ. հունական ազգային ազատագրական հեղափոխությանը, գլխավորել պահպանողական թևը։ Եպիդավրոսում կայացած Ազգային ժողովում (1822 թվականի հունվար) ընտրվել է Հունաստանի նախագահ (մինչև 1823 թ. ապրիլ)։ Ունեցել է անգլիական կողմնորոշում։ Օթոն թագավորի ժամանակ (1831-1862) զբաղեցրել է կառավարական և դիվանագիտական պաշտոններ։ 1844 թվականին և 1854-1855 թվականներին եղել է վարչապետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունաստանի նախագահներ
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Հունաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հույն դիվանագետներ
Կատեգորիա:Հունաստանի ֆինանսների նախարարներ
Կատեգորիա:Հունաստանի դեսպաններ
Շորժայի քրոմիտի հանքավայր

**Շորժայի քրոմիտի հանքավայր**, հանքավայր ՀՀ Գեղարքունիքի մարզում, Սևանա լճի արևելյան ափին՝ Շորժա գյուղից 1.5&nbsp;կմ արևելք։

## Բնութագիր
Հայտնաբերվել է 1889 թվականին։ Մագմայական հանքավայր է՝ բաղկացած երակաձև (երկարությունը՝ մինչև 65&nbsp;մ հաստությունը՝ 2 մ), բնաձև (լայնակի կտրվածքը՝ մոտ 4 մ²), ոսպնյակաձև (երկարությունը՝ մինչև 30 մ, հաստությունը՝ 1-4 մ) մոտ 30 հանքամարմիններից, որոնց չափերն ըստ խորության մեծանում են։ Cr_2O_3-ով առավել հարուստ (մինչև 50%) հանքամարմինները գտնվում են ոսպնյակաձև դունիտային զանգվածների մեջ։ Երկրաբանական կառուցվածքում մասնակցում է սերպենտինացած պերիդոտիտ-դունիտային զանգվածը (1,5&nbsp;կմ²), որը հարում է վերին կավճի և էոցենի հրաբխանստվածքային ապարներին։

Տարբերում են հոծ, խիտ և ցանավոր հանքամարմիններ՝ կազմված քրոմշպինելիդներ, սերպենտին (անտիգորիտ, քրիզոտիլ), երբեմն՝ ձիթակն միներալներից։ Հազվադեպ հանդիպում են նաև քրոմնռնաքարեր, կալցիտ, պենտլանդիտ, միլարիտ, երբեմն՝ բնածին պղինձ։ Cr_2O_3-ի (40% միջին պարունակությամբ) մոտ 12 հզ․ տ հանքանյութի մի մասը 1942-1951 թվականներին արդյունահանվել է։

Շորժայի քրոմի հանքավայրն առաջին անգամ նկարագրել է Հ․ Տ․ Կարապետյանը, 1923 թվականին, 1930-1932 թվականներին հետախուզել են Ա․ Գ․ Բետեխտինը և Գ․ Հ․ Քեչեկը։ 1942-1951 թվականներին հետախուզական աշխատանքներ է կատարել Հայկական երկրաբանական վարչությունը, արդյունահանված հանքանյութը (Cr_2O_3-ը՝ 40%) վերամշակել Երևանի «Քրոմպիկ» գործարանը։

Կատեգորիա:Հանքավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի հանքավայրեր
Շտոկ

**Շտոկ** (՝ ձող, փող), 
# ապարի կամ օգտակար հանածոյի անկանոն գլանաձև խոշոր զանգված՝ տեղադրված այլ ապարների մեջ։ Լայնական կտրվածքը կլոր է կամ էլիպսաձև, չափերը՝ մի քանի տասնյակ մ-ից մինչև մի քանի&nbsp;կմ։ Սովորաբար փոքր թեքությամբ ընկղմվում է դեպի խորքը։ Լինում են մագմայական (գրանիտներ, դիորիտներ, սիենիտներ և այլն), տեկտոնական (քարաղ և այլն) և ջրաջերմային (երկաթի, պղնձի, ցինկի, կապարի և այլ հանքանյութեր)։
# Մեքենաների դետալ, սովորաբար գլանաձև ձողի տեսքով, օգտագործվում է, օրինակ, շոգեկաթսաներում, մխոցային պոմպերում, ծառայում է մխոցը սողանի հետ միացնելու համար։

Կատեգորիա:Ինտրուզիաներ
Պեմզա

right|thumb|Պեմզա
**Պեմզա** (՝ փրփուր), չեչաքար, թեթև (ջրում չսուզվող), խիստ ծակոտկեն հրաբխային ապար՝ սովորաբար սիլիկաթթվի բարձր պարունակությամբ։ Ծավալային կշիռը 0, 3-0, 6 գ/սմ³ է, գույնը՝ սպիտակ, բաց մոխրագույն, դեղին, դարչնագույն։

## Առաջացում
Առաջանում է գազով հագեցած մածուցիկ մագմաներից, որոնցում ժայթքման ժամանակ ճնշման անկման հետևանքով գազերը խիստ ընդարձակվում են, և լավան վերափոխվում է սպունգանման զանգվածի։

## Հայաստանում
Հայաստանը հարուստ է պեմզայի հանքավայրերով (Պեմզաշեն, Անիպեմզա, Իրինդ գյուղեր)։ Օգտագործվում է որպես լցանյութ՝ պեմզաբետոնի, և հղկանյութ՝ ռետինի, պլաստմասսաների, դիմահարդարման միջոցների արտադրության մեջ և արդյունաբերության այլ ճյուղերում։

Կատեգորիա:Մագմատիկ ապարներ
Պերիդոտիտ

[thumb|right|Պերիդոտիտ [Լա Պլատայի թանգարանում, Արգենտինա]]
**Պերիդոտիտ**, (), պերիդոտ, ձիթակն, գերհիմնային ներժայթուք ապար՝ կազմված օլիվին, պիրոքսեն և ուղեկցող՝ քրոմշպինելիդ կամ մագնետիտ միներալներից։ Կառուցվածքը նրբահատիկ է, գույնը՝ կանաչակապույտ, կանաչամոխրագույն կամ մոխրագույն՝ տարբեր աստիճանի սերպենտինացած։ Տարբերում են պիրոքսենային, հոռնբլենդային, պլագիոկլազային, փայլարային և նռնաքարային պերիդոտիտներ։

## Հայաստանում
Հայաստանում տարածված են պիրոքսենային, հազվադեպ՝ պլագիոկլազային պերիդոտիտներ, որոնց առաջացրած ներդրումները մտնում են Սևանի ու Վեդու օֆիոլիթային գոտիների գաբրո-պերիդոտիտային կազմավորման մեջ։ Օգտագործվում է շինարարության մեջ։

Կատեգորիա:Մագմատիկ ապարներ‎
Բագրատ Հովհաննիսյան

**Բագրատ Գալուստի Հովհաննիսյան** (), հայ կինոռեժիսոր, սցենարիստ, դերասան։ Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (1988)։

Դերասանուհի Անահիտ Ղուկասյանի ամուսինը։

## Կենսագրություն
1938 թվականից ապրել է Պարսկաստանում, հայրենադարձվել 1946 թվականին։

Ավարտել է ԵՊՀ ռոմանոգերմանական ֆակուլտետը (1956), իսկ 1957-1961 թվականներին՝ Երևանի Գրականության ինստիտուտի ասպիրանտուրան, այնուհետև՝ Մոսկվայի Համաշխարհային գրականության ինստիտուտը։

1961-1964 թվականներին և 1966-1969 թվականներին աշխատել է Հայֆիլմ կինոստուդիայի սցենար-խմբագրական կոլեգիայում, 1969 թվականից՝ ռեժիսոր, 1965 թվականին՝ ռեժիսոր-ստաժոր Մոսֆիլմ կինոստուդիայում (մասնակցել է Անդրեյ Տարկովսկու «Անդրեյ Ռուբլյով» ֆիլմի ստեղծմանը)։

Առաջին ինքնուրույն ժապավենը «Աղքատի պատիվը» (1969, ըստ Հովհաննես Թումանյանի) կարճամետրաժ գեղարվեստական ֆիլմն է։

Հովհաննիսյանի հետագա կինոնկարներին՝ «Հնձան» (1973), «Աշնան արև» (1977), «Տերը» (1987, երկուսն էլ՝ Հրանտ Մաթևոսյանի սցենարով), «Ադամամութ» (1988, ըստ Վահագն Գրիգորյանի համանուն վեպի) բնորոշ են ժողովրդի բնավորության շերտերի և կյանքի սուր հակասությունների մեջ թափանցելու միտումը, ազգային հարուստ նկարագիրը, գեղարվեստական լուծումների խորությունը։

## Ֆիլմագրություն
### Ռեժիսոր

### Սցենարիստ

### Դերերը կինոյում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բագրատ Հովհաննիսյանի մասին zarkfoundation.com կայքում

Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:1929 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 13 ծնունդներ
Կատեգորիա:1990 մահեր
Կատեգորիա:Ապրիլի 6 մահեր
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Պլուտոն (ապար)

[մինի|Յուրայի շրջանի վարդագույն [ադամելիտի պլուտոն, Յուտա]]
**Պլուտոն** (՝ ստորերկրյա կրակի թագավորության աստվածը հունական դիցաբանության մեջ), առաջանում է քարոլորտի տարբեր խորության մագմայական օջախներից ներդրված մեծ չափերի ներժայթուքային մագմայի սառեցմամբ։ Մարմնի ձևերը և չափերը պայմանավորված են ներփակող ապարների քիմիական կազմով, ներդրվող մագմայի մածուցիկությամբ, նրանում ցնդող բաղադրիչների առկայությամբ և ուղեկցող երկրադինամիկական շարժընթացներով։

Տարբերում են ներարկված մարմինների բաթոլիթներ, լակոլիթներ, լոպոլիթներ, ֆակոլիթներ, շտոկներ և այլն տիպեր։ Նման տիպի ներժայթուքները բնորոշ են լեռնակազմիչ շրջաններին կամ հասուն կղզաաղեղային համակարգերին։ Հայկական լեռնաշխարհի հյուսիսարևելյան մասում է գտնվում Մեղրու պլուտոնը, որը հատում է պալեոզոյան, վերին կավճի և երրորդական հասակի տարբեր չափի կոտրատված ապարները։ Մեղրու պլուտոնը գրավում է 1000&nbsp;կմ²-ից ավելի տարածք և տեղադրված է Փամբակ-Զանգեզուրյան գոտում։ Մեղրու պլուտոնի հետ է կապված Քաջարանի պղինձ-մոլիբդենային հանքավայրը։

Կատեգորիա:Մագմատիկ ապարներ
Կատեգորիա:Կառուցվածքային երկրաբանություն
Աշուղ Ռազմար Սասունցի

**Աշուղ Ռազմար Սասունցի (Ռազմարա Պանդուխտի Վարդումյան**, ), հայ աշուղ, Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2011)։

## Կրթություն
* Ավարտել է Կաթնաղբյուր գյուղի միջնակարգ դպրոցը։
* Ավարտել է Նովոսիբիրսկի Չայկովսկու անվան երաժշտական ուսումնարանը։

## Ստեղծագործական գործունեությունը
* Աշխատել է Թալին քաղաքի մշակույթի տանը։
* Երգել է «Մարաթուկ» և «Գանձասար» անսամբլներում։
* Հիմնադրել և ղեկավարել է «Սասնա ծռեր» և «Էրգիր» աշուղական երգի անսամբլները։
* 2005 թ. ձեռնադրվել է և ստացել աշուղ-վարպետի կոչում։
* 2008 թ. հրատարակել է «Անցնինք Սասուն, մտնինք Վան», իսկ 2012 թ.՝ «Անուշ էրգիր» գրքերը։
* Հայտնի երգերից են՝ «Անցնինք Սասուն, մտնինք Վան», «Հավքերն Էկան», «Անդրանիկին» և այլն։
## Կոչում
* Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2011)։

Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1952 ծնունդներ
Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ աշուղներ
Ջերմուկ (հանքային ջուր)

**Ջերմուկ**, ածխաթթվական, սիլիկատային, հիդրոկարբոնատ-սուլֆատային, նատրիումական, բարձր ջերմաստիճանի հանքային ջուր՝ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Ջերմուկ քաղաքի տարածքում։ Ընդգրկում է Արփա գետի հնահովտի սարավանդը և կիրճը։

## Հետազոտում
1830 թվականին առաջինը հետազոտությամբ զբաղվել է Գ․ Վոսկոբոյնիկովը, 1925 թվականից սկսվել են համակարգված հետազոտությունները (Կ․ Պաֆենհոլց), 1938 թվականից՝ հորատման և շահագործման աշխատանքները (Ա․ Դեմյոխին)։

## Առաջացում
Հանքային ջրերի առաջացման գործում որոշիչ դեր են խաղում մթնոլորտային տեղումները, որոնք տեկտոնական բեկվածքներով թափանցում են խոր հորիզոններ, հարստանում տաք ածխաթթվական գազով, լուծում շրջակա ապարների որոշ քիմիական բաղադրամասեր և գազահեղուկային խառնուրդի ձևով դուրս գալիս Երկրի մակերևույթ։ Ջրի ջերմաստիճանը (մինչև 64&nbsp;°C) հետևանք է ներժայթուքային ապարների և լավաների արտաժայթքման օջախների բարձր ջերմաստիճանի։ Ջերմությունը հաղորդվում է ստորերկրյա ջրերին ու շրջակա միջավայրին, և այդ պատճառով հանքային ջրերի տեղամասում բավական բարձր է երկրաջերմային ջերմաստիճանը՝ 4-13&nbsp;°C։ Հանքայնացումը 4, 3 գ/լ է, CO2-ի պարունակությունը՝ 0, 5 գ/լ, շահագործման պաշարները՝ 147 մ³/օր։

## Քիմիական կազմ
Ջերմուկ հանքային ջրի քիմիական կազմն է՝

* հորատանցք՝ 4/57

CO20.5 H2SiO30.083M 4.3 \tfrac{HCO_3 58 SO_4 25 Cl17}{(Na+K) 77Ca14} T62°C

* հորատանցք՝ 9

CO20.4 M 4.7 \tfrac{HCO_3 53 SO_4 27 Cl19}{Na76 Ca13 Mg10} T64.4&nbsp;°C

Պարունակում է նաև Fe, Li, Zn, Cu, Pb, Br և այլ միկրոտարրեր։

## Ջրաբուժական հատկություններ
Ջրաբուժական հատկություններով նման է Ժելեզնովոդսկի (ՌԴ) և Կարլովի Վարիի (Չեխիա) հանքային ջրերին։ Դեռևս միջին դարերից հայտնի «Ջերմուկ»-ի բուժիչ հատկությունների մասին վկայում են Ջերմուկ քաղաքի տարածքում պահպանված քարաշեն ավազանների մնացորդները։

«Ջերմուկ»-ն օգտագործվում է խմելու, լոգանքների, ստամոքսաղիքային, լյարդի, լեղուղիների, շաքարախտի և այլ հիվանդությունների բուժման համար։ Հանքային ջրի հիմքի վրա գործում է «Ջերմուկ» առողջարանային համալիրը։

## Շշալցում
Շշալցնում է տեղի Ջերմուկ Գրուպ ընկերությունը։

## Մկնդեղի պարունակություն
Ջերմուկի հանքային ջրերում մկնդեղի պարունակությունը 50 անգամ գերազանցում է առողջության համար ապահով մակարդակը։ Այս պատճառով մի շարք երկրներ, ինչպիսիք են ԱՄՆ֊ն և Հոնգկոնգը հայտարարել են Ջերմուկը վնասակար առողջության համար և արգելել դրա վաճառքը։ Հետազոտությունները ցույց են տվել որ եթե մկնդեղի կոնցենտրացիան գերազանցում է 10 միկրոգրամ/լիտր֊ից ապա զգալիորեն ավելանում է քաղցկեղով հիվանդանալու հավանականությունը։ Ջերմուկի հանքային ջրում մկնդեղի կոնցենտրացիան եղել է 500-600 միկրոգրամ/լիտր ըստ 2007 թվականի չափումների և 450 միկրոգրամ/լիտր ըստ 2019 թվականի չափումների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1951 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Հայաստանի հանքային ջրեր
Կատեգորիա:Հայկական ապրանքանիշեր
Կատեգորիա:Հայկական խմիչքներ
Կատեգորիա:Հանքային ջրեր այբբենական կարգով
Մադագասկարյան նախագիծ

**Նախագիծ «Մադագասկար»** (Madagaskarplan), Երրորդ ռեյխում մշակված ծրագիր (որպես բրիտանական Ուգանդական նախագծի շարունակություն), ըստ որի նախատեսվում էր հրեաների տեղահանումը Եվրոպայից և նրանց բնակեցումը Մադագասկար կղզում։
thumb|right|Մադագասկարյան նախագիծ

Առաջին անգամ Եվրոպայի «մաքրման» մասին խոսել է դեռևս 1885 թ.-ին Պաուլ դե Լագարդը, որը ենթադրում էր հրեաների բռնի վերաբնակեցումը Մադագասկար կղզում։ 1920-ական թթ.-ին նրա առաջարկությունը քննարկում էին այնպիսի հակասեմական տրամադրված գործիչներ, ինչպես Արնոլդ Լիզը։ 1940 թ.-ի ամռանը Ֆրանսիայի հետ զինադադարը գերմանացիներին հնարավորություն տվեց պարտված տերությունից պահանջել իրենց տրամադրել Մադագասկարը՝ այնտեղ յուրատեսակ «սուպերգետտո» ստեղծելու նպատակով։

Մադագասկարական նախագծի գլխավոր նախաձեռնողը դիվանագետ Ֆրանց Ռադեմախերն էր։ Նա առաջարկում էր ստիպել պարտված Ֆրանսիային տալ իր համաձայնությունը հրեաներին Մադագասկար տեղահանելու համար։ Ըստ Ռադեմախերի՝ այս ծրագրի առավելությունն այն էր, որ հրեաները վերածվում էին գերիների, ինչը հնարավորություն էր ստեղծում անհրաժեշտության դեպքում շանտաժի ենթարկել նրանց ճակատագրով մտահոգ ԱՄՆ-ի հրեական շրջանակներին։

Ռադեմախերի նախաձեռնությունը քննարկվում էր ռեյխի վերնախավում ողջ ամառվա ընթացքում։ Քննարկմանը մասնակցում էին Ադոլֆ Հիտլերը, Հենրիխ Հիմլերը, Ռեյնհարդ Հեյդրիխը, Յոահիմ Ռիբենտրոպը, ինչպես նաև Բենիտո Մուսոլինին։ Նախագիծը վերջնական տեսքի բերելու աշխատանքները հանձնարարվեց գեստապոյի աշխատակից Ադոլֆ Էյխմանին։ Օգոստոսի 15-ի նախագծով նա առաջարկում էր քառամյա պլանի քաղաքականությանը համապատասխան՝ տարեկան մեկ միլիոն եվրոպացի հրեա վերաբնակեցնել Մադագասկարում։ Գաղութների կառավարումը Էյխմանը մտադիր էր հանձնել ՍՍ-ին։

Բրիտանիայի համար ձգված մարտերը վտանգի տակ դրեցին նախագծի իրականացումը։ Գերմանական ղեկավարությանը պարզ էր դառնում, որ մոտավոր ժամանակները Կրիգսմարինեն զբաղված է լինելու ռազմական գործողություններով, այլ ոչ թե հրեաներին Աֆրիկա տեղափոխելով։ Դաշնակիցների «Մադագասկարական օպերացիա»-ն օրակարգից դուրս բերեց Ռադեմախերի առաջարկությունը, որն առանց այդ էլ կորցրել էր իր արդիականությունը «հրեական հարցի վերջնական որոշման» պատճառով։

## Արտաքին հղումներ
The Nazis & the Jews: The Madagascar Plan

## Տես նաև
Ուգանդական նախագիծ

## Գրականություն
* Brechtken, Magnus։ Madagaskar für die Juden։ Antisemitische Idee und politische Praxis 1885—1945. Wissenschaftsverlag, Oldenbourg, Germany, 1998. ISBN 348656384X, 9783486563849.
* Browning, Christopher R.։ The Origins of the Final Solution, University of Nebraska Press, Lincoln, and Yad Vashem, Jerusalem, 2004 ISBN 0-8032-1327-1.
* Ainsztein, R. Jewish Resistance in Nazi-Occupied Eastern Europe, Elek Books Limited, London, 1974.
* (en) Browning, Christopher R.։ The Origins of the Final Solution, University of Nebraska Press, Lincoln, and Yad Vashem, Jerusalem, 2004 ISBN 0-8032-1327-1

Կատեգորիա:Հոլոքոստ
Կատեգորիա:Մադագասկարի պատմություն
Կատեգորիա:Գերմանա-մադագասկարյան հարաբերություններ