Նեյրոբլաստոմա

**Նեյրոբլաստոմա,** քաղցկեղի տեսակ է, որը զարգանում է նյարդային բջիջներից։ Այն ամենից հաճախ սկսվում է մակերիկամներից, սակայն կարող է զարգանալ նաև պարանոցից, կրծքավանդակից, որովայնից կամ ողնաշարից։ Ախտանշաններից են՝ ոսկրային ցավ, պարանոցի, կրծքավանդակի և որովայնի շրջանում մաշկի տակ անցավ կապտավում հանգույցները։

Սովորաբար, նեյրոբլաստոման առաջանում է վաղ զարգացման ընթացքում գենետիկ մուտացիայի հետևանքով։ Հազվադեպ, այն կարող է նաև ժառանգական մուտացիայի հետևանքով լինել։ Չկա պացույց արտաքին միջավարի գործոնների աղդեցության վերաբերյալ։ Ախտորոշումը հիմնականում կատարվում է հյուսվածքի բիոպսիայով։ Երբեմն կարող է հայտնաբերվել հղիության ընթացքում ուլտրաձայնային հետազոտության ժամանակ։ Քաղցկեղը բաժանվում է ցածր, միջին և բարձր ռիսկային խմբերի՝ ելնելով երեխայի տարիքից, քաղցկեղի փուլից և տեսակից։

Բուժումը և արդյունքները կախված են ռիսկի խմբից, որում գտնվում է մարդը։ Բուժումը իր մեջ ներառում է դինամիկ հսկողություն, վիրահատական միջամտություն, ճառագայթային և քիմիաթերապի, ինչպես նաև ցողունային բջիջների փոխպատվաստում։ Բուժման լավ ելք են ունենում ցածր ռիսկի խմբում գտնվող երեխանների։ Բարձր ռիսկի խմբում գտնվող երեխաների ելքը այդքան էլ լավ չի, չնայած ագրեսիվ բուժմանը։

Նեյրոբլաստոման նորածինների մոտ ամենահաճախ հանդիպող քաղցկեղն է, իսկ երխաների մոտ երրորդ տեղում է լեյկեմիայից և գլխուղեղի ուռուցքից հետո։ Յուրաքանչյուր 7,000 երեխաներից մեկի մոտ հանդիպում է քաղցկեղը։ Դեպքերի մոտ 90%-ը մինչը 5 տարեկան երեխաներն են, իսկ մեծահասակների մոտ՝ հազվադեպ է հանդիպում։ Երեխաների քաղցկեղից մահացությունների մոտ 15%-ը պայմանավորված է նեյրոբլաստոմայով։ Հիվանդությունը առաջին անգամ նկարագրվել է 1800-ական թվականներին։

## Ախտանիշներ
Նեյրոբլաստոմայի առաջին ախտանիշները հաճախ ոչ սպեցիֆիկ են, ինչը դժվարացնում է ախտորոշումը։ Հոգնածությունը, ախորժակի բացակայությունը, և ջերմության բարձրացումը հաճախ հանդիպող նշաններից են։ Ախտանիշները կախված են առաջնային ուռուցքի տեղակայությունից և մետաստազների առկայությունից։

* Որովայնի շրջանում տեղակայման դեպքում, կարող է առաջանալ փքվածություն և փորկապություն։
* Կրծքավանդակի շրջանում տեղակայման դեպքում՝ շնչառական խանգարումներ։
* Ողնուղեղի վրա տեղակայվող ուռուցքը կարող է առաջացնել թուլություն, ինչպես նաև կանգնելու կամ քայլելու անկարողություն։
* Ոսկրերի ախտահարման դեպքում դիտվում է շարժումների սահմանափակում։
* Աչքերի շուրջ տեղակայման դեպքում առաջանում են կապտուկներ և այտուցներ։
* Ոսկրածուծի ախտահարման դեպքում զարգանում է սակավարյունություն։

Նեյրոբլաստոման հաճախ տարածվում է մարմնի այլ հատվածներ։ Ուռուցքի մոտ 50- 60%-ի մոտ հանդիպում են մետաստազներ։

Առաջնային ուռուցքը ամենաշատը հանդիպում է մակերիկամներում։ Սակայն նեյրոբլաստոման կարող է զարգանալ սիմպաթիկ նյարդային համակարգի երկայնքով՝ պարանոցից մինչև կոնք։ Ըստ տեղակայման հաչախականության հանդիպում են ՝ պարանոց (1%), կրծքավանդակ (19%), որովայն (30% ոչ մակերիկամային), կոնք (1%)։ Հազվադեպ դեպքերում առաջնային ուռուցքը հայտնաբերել չի հաջողվում։

Հազվադեպ հանդիպող բայց բնորոշ դրսևորումներից է միելոպաթիան (ուռուցքը սեղմում է ողնուղեղը, դեպքերի 5%-ի մոտ), բուժմանը կայուն լուծ ( արտադրվում է մեծ քանակով վազոակտիվ աղիքային պեպտիդ, դեպքերի 4%-ի մոտ ), Հորների համախտանիշ (դեպքերի 2.4%-ի մոտ), օպսոկլոնուս - միոկլոնուս համախտանիշ, ատաքսիա ( պատճառը՝ պարանեոպլաստիկ համախտանիշ, դեպքերի 1.3%-ի մոտ ), և հիպերտոնիա ( կատեխոլամինների սեկրեցիայի շատացում, դեպքերի 1.3%-ի մոտ)։

## Պատճառներ
Նեյրոբլաստոմի պատճառները դեռ ամբողջությամբ պարզաբանված չեն։ Դեպքերի մեծ մասը պատահական են և չունեն ընտանեկան պատմություն։ Սակայն նեյրոբլաստոմայով հիվանդ երեխաների մոտ 1-2%-ն ունի ընտանեկան պատմություն։ Նեյրոբլաստոմայի ընտանեկան պատմությամբ հիվանդների մեծ մասի շրջանում հայտնաբերվում է նաև անապլաստիկ լիմֆոմա կինազա (ԱԼԿ) գենի մուտացիաներ։ PHOX2B կամ KIF1B գենի մուտացիաները նույնպես կապված են ընտանեկան նեյրոբլաստոմայի հետ։ Նեյրոբլաստոման նաև հանդիպում է 1-ին տիպի նեյրոֆիբրոմատոզի և Բեքվիտ-Վիդեմանի համախտանիշի ժամանակ։ Նեյրոբլաստոմայի ժամանակ դիտվում է նաև MYCN օնկոգենի ամպլիֆիկացիա։

Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ուռուցքային բջիջներում LMO1 գենի որոշակի հատվածների կրկնապատկումը, մեծացնում են քաղցկեղի ագրեսիվ ձևի զարգացման ռիսկը։

Նեյրոբլաստոման կապված է NBPF10 գենի պատճենների թվի փոփոխության հետ, ինչը հանգեցնում է 1q21.1 դելեցիայի կամ 1q21.1 կրկնապատկման համախտանիշի։

Առաջարկվել են մի քանի ռիսկի գործոններ, որոնք ներկայումս հանդիսանում են հետազոտությունների թեմաներ։ Քանի որ ուռուցքը առաջանում է նաև ներարգանդային շրջանում, որոշ հետազոտություններ կենտրոնացած են եղել բեղմնավորման և հղիության ընթացքում ազդող գործոնների վրա։ Հետազոտված գործոններից են՝ հղիության ընթացքում ծխելը, խմելը, դեղորայքների օգտագործումը և ծննդաբերական գործոնները, սակայն արդյունքները անորոշ են եղել։

Այլ հետազոտություններում փորձել են կապ գտնել կյանքի վաղ շրջանում ինֆեկցիաների զարգացման, անպտղության բուժման նպատակով դեղորայքների և հորմոնների օգտագործման, և կանանց մազերի ներկերի միջև։

## Ախտորոշում

Ախտորոշումը կատարվում է ախտաբանական հետազոտության արդյունքում, ինչպես նաև հաշվի են առնում կլինիկական պատկերը և այլ լաբորատոր հետազոտությունների արդյունքները։ Այն կարող է առաջանալ սիմպաթիկ նյարդային համակարգի ցանկացած բջիջներից։

Ենթադրվում է, որ էսթեզիոնեյրոբլաստոման, որը նաև հայտնի է որպես հոտառական նեյրոբլաստոմա, առաջանում է հոտառական էպիթելից, և դրա դասակարգումը մնում է հակասական։ Այնուամենայնիվ, քանի որ այն սիմպաթիկ նյարդային համակարգի չարորակ ուռուցք չէ, չպետք է շփոթել նեյրոբլաստոմայի հետ։

### Կենսաքիմիա
Նեյրոբլաստոմայի դեպքերի մոտ 90%-ում մեզի կամ արյան մեջ հայտնաբերվում են կատեխոլամինների կամ դրանց մետաբոլիտների բարձր մակարդակ։ Մետաբոլիտներից են՝ դոֆամինը, հոմովանիլաթթուն (HVA) և վանիլանշաթթուն (VMA)։

### Ռադիոլոգիական պատկեր
Նեյրոբլաստոմայի հայտնաբերման մեկ այլ միջոց է մետայոդոբենզիլգուանիդինային սկանավորումը, որը հաճախ կոչվում է ՝ mIBG-avid։ Մեխանիզմը կայանում է նրանում, որ վերջինս կլանվում է սիմպատիկ նյարդային համակարգի նեյրոնների կողմից։ Մետայոդոբենզիլգուանիդինը հանդիսանում է նորէպինեֆրինի անալոգը։ Երբ այն ռադիոյոդացվում է I-131 կամ I-123 իզոտոպերով (ռադիոակտիվ յոդային իզոտոպեր), այն շատ լավ ռադիոդեղամիջոց է հանդիսանում այս հիվանդության բուժման և ախտորոշման համար։ I-131-ն ունի 8 օր կիսատրոհման ժամանակ, և ավելի մեծ չափաբաժիններով արդյունավետ թերապիա է հանդիսանում որպես թիրախային ճառագայթային թերապիա նեյրոբլաստոմայի դեմ։

### Հյուսվածաբանություն

Միկրոսկոպիկ նկարագրվում է՝ փոքր, կլոր և կապույտ, վարդանախշերի պատկեր (Հոմեր Ռայթ կեղծ վարդանախշեր)։ Հոմեր Ռայթի կեղծ վարդանախշերրը ուռուցքային բջիջներ են նյարդացանցի շուրջ, որոնք չպետք է շփոթել իսկական վարդանախշերի հետ, որոնք ուռուցքային բջիջներ են դատարկ լույսի շուրջ։ Կեղծ վարդանախշերը տարբերվում են էպենդիմոմայից, որոնք ուռուցքային բջիջներ են գլիալ ֆիբրիլյար թթվային սպիտակուցով (GFAP)։ Նեյրոբլաստոմայի տարբերակիչ ախտորոշման նպատակով, ախտաբանները օգտագործում են իմունոհիստոքիմիական հետազոտություն։
### Դասակարգում
1986 թվականին ստեղծվել է «նեյրոբլաստոմայի փուլավորման միջազգային համակարգը » (INSS), ոստ որի ուռուցքը դասակարգվում է։

*Փուլ 1՝ ուռուցքը տեղակայված է այն հատվածում, որտեղ առաջացել է
*Փուլ 2 A՝ ուռուցքը տեղակայված է միայն այն հատվածում, որտեղ սկսվել է, սակայն չի կարող ամբողջությամբ հեռացվել վիրահատության միջոցով։ Հարակից ավշային հանգույցները չեն պարունակում քաղցկեղային բջիջներ։
*Փուլ 2 B՝ ուռուցքը տեղակայված է միայն այն հատվածում, որտեղ սկսվել է, և կարող է կամ չի կարող ամբողջությամբ հեռացվել վիրահատության ընթացքում, բայց հարակից ավշային հանգույցները   պարունակում են քաղցկեղային բջիջներ։
*Փուլ 3՝ ուռուցքը հնարավոր չէ վիրահատական միջոցով հեռացնել։ Այն տարածված է շրջակա ավշային հանգույցներում կամ հարակից օրգաններում։ 
*Փուլ 4՝ ուռուցքը տարածված է հեռակա ավշային հանգույցներում, ոսկրերում, ոսկրածուծում, լյարդում, մաշկում և/կամ այլ օրգաններում, բացի 4S փուլում թվարկվածներից։
*Փուլ 4S՝ ուռուցքը տեղակայված է միայն այն հատվածում, որտեղ սկսվել է (ինչպես 1, 2A կամ 2B փուլերում) և տարածված է միայն դեպի մաշկ, լյարդ և/կամ ոսկրածուծ։ Հանդիպում է մեկ տարեկանից փոքր երեխաների շրջանում

Չնայած որ կիրառվել է դասակարգման վերաբերյալ միջազգային համակարգը (INSS), որոշվել է նաև ռիսկի խմբերի վերաբերյալ միջազգային հետազոտություններ կատարել։ Ուսումնասիրությունների արդյունքներում համեմատել են նմանատիպ խմբեր։ Սկսած 2005 թվականից մանկական ուռուցքաբանության խոշոր խմբերի ներկայացուցիչները հանդիպել են 1990-ից 2002 թվականներին, Եվրոպայում, Ճապոնիայում, ԱՄՆ-ում, Կանադայում և Ավստրալիայում բուժված նեյրոբլաստոմայով 8800 մարդկանց տվյալների հետազոտությունների նպատակով։ Այս աշխատանքային խումբն առաջարկել է «Նեյրոբլաստոմայի ռիսկի միջազգային խումբ» ( INRG) դասակարգման համակարգ։ Հետազոտությունների արդյունքում պարզեցին, որ 12-18 ամսական հասակում երեխաների ապրելիության մակարդակը բարձր է, սակայն նախկինում նրանք բարձր ռիսկի խմբի մեջ էին ընդգրկված, և որոշում ընդունվեց միջին ռիսկի խմբում ընդգրկել։

Ըստ նեյրոբլաստոմայի ռիսկի խմբի նոր միջազգային համակարգի դասակարգվում է

*Փուլ L1՝ ուռուցքի առկայությունը, առանց սահմանված ռիսկի գործոնների
*Փուլ L2՝ ուռուցքի առկայությունը, սահմանված ռիսկի գործոնների հետ միասին
*Փուլ M՝ մետաստազների առկայություն
*Փուլ MS՝ մետաստազների առկայություն, որը համարժեք է 4S փուլին

Ռիսկի խմբերի նոր դասակարգումը հիմնված կլինի ըստ նոր INRGSS փուլավորման համակարգի։ Տարբերում են բուժման չորս ռիսկային խմբեր՝ շատ ցածր, ցածր, միջին և բարձր ռիսկի խմբեր։

## Սքրինինգ
Նեյրոբլաստոմայի նախակլինիկական շրջանում կատեխոլամինի մակարդակը կարող է բարձրանալ։ Երեք շաբաթական, վեց ամսական և մեկ տարեկանում հասակում իրականացվում է սքրինինգ՝ Ճապոնիայում, Կանադայում, Ավստրիայում և Գերմանիայում 1980 թվականներից սկսած։ 1984 թվականին Ճապոնիայում սկսել էին վեց ամսական երեխաների շրջանում կատարել սքրինինգ, որի արդյունքում որոշվում էր հոմովանիլաթթվի (HVA) և վանիլանշաթթվի (VMA) մակարդակը։ Սքրինինգը դադարեցվել է 2004 թվականին այն բանից հետո, երբ Կանադայում և Գերմանիայում ուսումնասիրությունները ցույց չեն տվել նեյրոբլաստոմայի պատճառով մահացության դեպքերի նվազում, այլ առաջացրել են ախտորոշումների աճ, որոնք կարող էին վերանալ առանց բուժման և այդ նորածիններին կատարում էին ավելորդ վիրահատություններ և քիմիաթերապիա։

## Բուժում
Երբ ախտահարումը սահմանափակ տեղակայում ունի, այն համարվում է բուժելի։ Այնուամենայնիվ, ապրելիության մակարդակը 18 ամսականից բարձր երեխաների շրջանում ցածր է, չնայած նրան որ կատարվում է ագրեսիվ բազմակողմանի թերապիա (ինտենսիվ քիմիաթերապիա, վիրահատություն, ճառագայթային թերապիա, ցողունային բջիջների փոխպատվաստում, իմունոթերապիա որը կատարվում է հակա-GD2 մոնոկլոնալ հակամարմինային թերապիա- դինուտուքսիմաբիով)։

Բացահայտվել են կենսաբանական և գենետիկական չափանիշներ, որոնք դասական կլինիկական փուլավորմանը ավելացնելով, թույլ են տալիս բուժման ինտենսիվությունը պլանավորել։ Այս չափանիշները ներառում են անձի տարիքը, հիվանդության տարածման աստիճանը, մանրադիտակային պատկերը և գենետիկական առանձնահատկությունները, ինչպիսիք են ԴՆԹ-ի պոլիպլոիդիան և N-myc օնկոգենի ամպլիֆիկացիան, ձևավորելով ցածր, միջին և բարձր ռիսկկայնության խմբեր։ Ըստ վերջին կենսաբանական ուսումնասիրությունի(COG ANBL00B1),վերլուծվել է նեյրոբլաստոմա ունեցող 2687 մարդու տվյալներ, և որոշվել է ռիսկի նշանակման սպեկտրները։

Ռիսկի տարբեր խմբերում գտնվող հիվանդների բուժման տեսակները տարբեր են։

* Ցածր ռիսկի խմբում գտնվող հիվանդները կարող են բուժվել միայն վիրահատության միջոցով կամ նույնիսկ առանց դրա։
* Միջին ռիսկի խմբում գտնվող հիվանդները բուժվում են վիրահատական միջամտության և քիմիաթերապիայի միջոցով։
* Բարձր ռիսկի խմբում գտնվող հիվանդներին կատարում են ինտենսիվ քիմիաթերապիա, վիրահատություն, ճառագայթային թերապիա, ցողունային բջիջների փոխպատվաստում, հակամարմինային թերապիա, որը կատարվում է ցիտոկիններով ՝ ինտերլեյկին 2։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ բարձր ռիսկի խմբում գտնվող երեխաներին միելոաբլատիվ թերապիան (ոսկրածուծի աբլացիա) կարող է մեծացնել կողմնակի ազդեցությունների առաջացման ռիսկը, ինչպիսիք են ՝ երիկամների հետ կապված խնդիրները։

Հիվանդության ելքը ցածր և միջին ռիսկի խմբում գտնվող երեխաների համար բավականին լավ արդյունք ունի՝ ցածր ռիսկի դեպքում 90%-ից բարձր, իսկ միջին ռիսկի դեպքում՝ 70-90%-ից բարձր։ Նույնը չենք կարող ասել, բարձր ռիսկի խմբում գտնվող հիվանդների համար՝ դեպքերի 30% են բուժվում։ Հակամարմինային թերապիայի ավելացումը զգալիորեն բարձրացրել է բարձր ռիսկի խմբում գտնվող երեխաների ապրելիության մակարդակը։ 2009 թվականի մարտին մանկական ուռուցքաբանական խմբի (COG) ուսումնասիրության վաղ վերլուծությունները ցույց տվեցին, որ 226 բարձր ռիսկի խմբում գտնվող երեխաների ցողունային բջիջների փոխպատվաստումից երկու տարի անց խմբի 66%-ը պատահականության սկզբունքով ստացել է հակամարմիններ՝ GM-CSF և IL- 2։ Համեմատած հակամարմինային թերապիա չստացածների, խմբում 46%-ը ողջ էին մնացել։ Դրանից հետո որոշվեց բոլորին կատարել հակամարմինային թերապիա։

Նեյրոբլաստոմայի դեմ ավելի արդյունավետ է համակցված քիմիաթերապիան։ Ցողունային բջիջների փոխպատվաստման համար սովորաբար օգտագործվող նյութերն են պլատինի միացությունները (ցիսպլատին, կարբոպլատին), ալկալիացնող նյութերը (ցիկլոֆոսֆամիդ, իֆոսֆամիդ, մելֆալան), տոպոիզոմերազ II ինհիբիտորը (էտոպոզիդ), անտրացիկլինային հակաբիոտիկները (դոքսոռուբիցին) և ալկալոիդները (վինկրիստին)։

ԱՄՆ-ում՝ 2020 թվականի նոյեմբերին նաքսիտամաբը հաստատվել է բժշկական օգտագործման համար, գրանուլոցիտ-մակրոֆագային կոլոնիզացիոն խթանող գործոնի (GM-CSF) հետ համատեղ։ Կիրառվում են ոսկրային կամ ոսկրածուծային տեղակայման նեյրոբլաստոմայով մեկ տարեկան և ավելի բարձր տարիքի երեխաների բուժելու նպատակով, երբ նախորդ բուժումները արդյունավետ չեն եղել։

## Կանխատեսում
Ըստ Անգլիայի տվյալների՝ նեյրոբլաստոմայի 5-ամյա ապրելիության ընդհանուր մակարդակը կազմում է 67%։ Բարձր ռիսկի խմբում գտնվող դեպքերի 20-50%-ը համարժեք չեն արձագանքում ինտենսիվ քիմիաթերապիային։

Երկարաժամկետ ապրածների մեծամասնությունը եղել են ցածր կամ միջին ռիսկի խմբում և ավելի մեղմ բուժման կուրսեր են ստացել՝ համեմատած բարձր ռիսկի խմբի հետ։ Առողջացածների մեծամասնությունը երկարատև բուժումներից հետո վատ հետևանքներ են ունենում։ Միջին և բարձր ռիսկի խմբի առողջացած հիվանդների մեծ մասը հետագայում ունենում են՝ լսողության կորուստ, աճի և զարգացման, ինչպես նաև վահանաձև գեղձի ֆունկցիայի խանգարումներ, ուսուցման հետ կապված դժվարություններ և երկրորդային ուռուցքի առաջացման ռիսկի մեծացում։ Ի վերջո առողջացած 3 հիվանդներից 2 կունենան քրոնիկ հիվանդություններ ուռուցքի ախտորոշման պահից 20-30 տարի անց։

### Ցիտոգենետիկ պրոֆիլ
Հիմնվելով նեյրոբլաստոմայի 493 նմուշների վրա, պարզ է դարձել ուռուցքի ընդհանուր գենոմային օրինաչափությունը, որը փորձարկվել է որոշ զանգվածի վրա հիմնված կարիոտիպավորման եղանակով։
*Կրկնապատկման հետևանքով ամբողջական քրոմոսոմի կամ քրոմոսոմների թվի փոփոխության դեպքում, դիտվում է բարձր ապրելիություն։
*Քրոմոսոմների ինչ որ հատվածնորի կրկնապատկման դեպքում դիտվում է ռեցեդիվների զարգացման բարձր ռիսկ։
*Սեգմենտային փոփոխություններով ուռուցքներում, ընդհանուր ապրելիության նվազման լրացուցիչ կանխատեսող գործոններն են N-myc ամպլիֆիկացիան, 1p,11q դելեցիան և 1q ավելացում։

Ավելի վաղ հրապարակումներում նեյրոբլաստոմաները դասակարգում էին երեք հիմնական ենթատեսակների՝ ցիտոգենետիկ պրոֆիլների հիման վրա։
*Ենթատեսակ 1՝ բարորակ նեյրոբլաստոմա, հիմնականում ներկայացնում են ոչ մետաստատիկ NB 1, 2 և 4S փուլերը։
*Ենթատեսակ 2A և 2B՝ անբարենպաստ ելքով նեյրոբլաստոմա, 3-րդ և 4-րդ փուլերը։

Վիրտուալ կարիոտիպավորումը կարող է իրականացվել թարմ կամ պարաֆինով ներկված ուռուցքների վրա՝ այս տեղամասերում պատճենների թիվը գնահատելու համար։

## Համաճարակաբանություն

Նեյրոբլաստոման կազմում է մանկական քաղցկեղի բոլոր դեպքերի 6-10%-ը և երեխաների քաղցկեղից մահացությունների 15%-ը։ Տարեկան մահացության մակարդակը կազմում է 10 միլիոն, երեխաների 0-ից 4 տարեկան հասակում, իսկ 4 միլիոն՝ 4-ից 9 տարեկան տարիքային խմբում։

Ամենաշատ դեպքերը լինում են կյանքի առաջին տարում, իսկ որոշ դեպքեր բնածին են։ Տարիքային շրջանակը լայն է՝ ներառյալ ավելի մեծ երեխաներն ու մեծահասակները, սակայն դեպքերի միայն 10%-ն է տեղի ունենում 5 տարեկանից բարձր երեխաների մոտ։ Եվրոպական հետազոտությունները ցույց են տվել, որ նեյրոբլաստոմայի 4000 դեպքերից 2%-ը եղել են 18 տարեկանից բարձր։

## Պատմություն

1864 թվականին գերմանացի գիտնական Ռուդոլֆ Վիրխովը առաջին էր, ով նկարագրեց երեխայի մոտ որվայնի ուռուցք։ Սիմպաթիկ նյարդային համակարգի և ուռուցքների առանձնահատկությունները այնուհետև նկարագրվել են 1891 թվականին գերմանացի ախտաբան Ֆելիքս Մարշանդի կողմից։ 1901 թվականին նորածինների 4S փուլի տարբերակիչ ներկայացումը (լյարդ, բայց ոչ ոսկրային մետաստազներ) նկարագրվել է Ուիլյամ Պեպերի կողմից։ 1910 թվականին Ջեյմս Հոմեր Ռայթը հասկացավ, որ ուռուցքը առաջանում է նյարդային բջիջներից և այն անվանեց նեյրոբլաստոմա։ Նա նաև նշել է ոսկրածուծի նմուշներում բջիջների վարդանախշի նման կուտակումները, որոնք այժմ կոչվում են «Հոմեր Ռայթի վարդանախշեր»։

## Հասարակություն և մշակույթ
### Օրենսդրական ջանքեր
ԱՄՆ ներկայացուցիչ Չեթ Էդվարդսի կողմից ներկայացվել է օրենսդրությունում 150 միլիոն դոլար հատկացնել նեյրոբլաստոմայի և այլ քաղցկեղների բուժման համար։ Այն ստորագրվել է 2008 թվականի հուլիսին ԱՄՆ-ի նախագահ Ջորջ Բուշի կողմից։ Էդվարդսը ոգեշնչված էր իր ընտրողներից մեկի՝ Տեխասի A&M համալսարանի, պատմության բաժնի վարիչ Ուոլթեր Լ. Բուենգերի դստեր՝ Բրայանի հիվանդությամբ։

## Գիտական հետազոտություններ

### Նախակլինիկական մոդելներ
Նեյրոբլաստոմայով հիվանդների կողմից ստացված ուռուցքային արհեստական փոխպատվաստանյութերը (քսենոգրաֆտ,PDXs) ստեղծվել են իմունային անբավարարություն ունեցող մկների մեջ ուռուցքի նմուշների իմպլանտացիայի միջոցով։ PDX մոդելներն ունեն մի քանի առավելություններ սովորական քաղցկեղի բջջային գծերի (CCL) նկատմամբ։ Նեյրոբլաստոմայի PDX-ները պահպանում են իրենց համապատասխան ուռուցքների գենետիկական նշանները, և առաջացնում են ինֆիլտրատիվ աճ և մետաստազներ դեպի հեռավոր օրգաններ։ PDX մոդելներն ավելի շատ կանխատեսում են կլինիկական արդյունքը, քան սովորական քաղցկեղային բջիջների քսենոփոխպատվաստումները։ PDX-ները կարող են ծառայել որպես կլինիկական մոդելներ՝ նեյրոբլաստոմայի դեմ արդյունավետ պայքարելու համար։

### Բուժումներ
Վերջին ուշադրությունը կենտրոնացած է եղել ցածր և միջին ռիսկի խմբի մեջ գտնվող հիվանդների թերապիայի կրճատման վրա՝ պահպանելով ապրելիության մակարդակը 90%։ 1997-ից 2005 թվականներին A3961-ում ընդգրկված միջին ռիսկի խմբում գտնվող 467 մարդկանց ուսումնասիրությունը հաստատեց այն վարկածը, որ բուժումը կարող է հաջողությամբ կրճատվել այս ռիսկային խմբի համար։ Ապագա պլաններն են՝ ինտենսիվացնել բուժումը այն մարդկանց համար, ովքեր ունեն 1p36 կամ 11q23 քրոմոսոմների շեղում, ինչպես նաև նրանց համար, ովքեր չեն արձագանքում բուժմանը։

Վերջին 20 և ավել տարիների ընթացքում հետազոտությունները կենտրոնացած են եղել նեյրոբլաստոմայի բարձր ռիսկի խմբի հիվանդների բուժման ուժեղացույցների վրա։ Քիմիաթերապիան, վիրահատության ժամկետները, ցողունային բջիջների փոխպատվաստումը, ճառագայթման տարբեր սխեմաների և մնացորդային հիվանդության բուժման համար մոնոկլոնալ հակամարմինների կիրառումը շարունակում են ուսումնասիրվել։

### Ռեցիդիվային նեյրոբլաստոմա
Քիմիաթերապիան՝ տոպոտեկանով և ցիկլոֆոսֆամիդով հաճախ օգտագործվում են ռեցիդիվներից հետո։

Հապլոիդենտ ցողունային բջիջների փոխպատվաստումը, այսինքն՝ ծնողներից ստացված դոնոր բջիջները, ուսումնասիրվում են ռեցիդիվային նեյրոբլաստոմա ունեցողների մոտ, քանի որ հենց այդ անձի ցողունային բջիջները օգտակար չեն։

Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ նեյրոբլաստոման ցուցադրում է սոմատոստատինի ընկալիչների նկատմամբ բարձր զգայունություն և դա հնարավորություն է տալիս օգտագործել որպես բուժուման տարբերակ։ Այն հանդիսանում է ռադիոնուկլիդային թերապիայի տեսակ, որը ուղղված է հատուկ սոմատոստատինի ընկալիչների հանդեպ։

### Առողջության էլեկտրոնային տվյալներ
Վերջերս մի քանի միջազգային նախաձեռնություններ են սկսվել նեյրոբլաստոմայով հիվանդների էլեկտրոնային առողջապահական գրառումների տվյալների փոխանակման համար։ Այս տվյալները իրականում կարող են վերլուծվել մեքենայական ուսուցման և վիճակագրության մոդելներով՝ հիվանդության մասին նոր գիտելիքներ ստանալու նպատակով։ Այս նպատակով նեյրոբլաստոմայի ռիսկի միջազգային խումբը (INRG) վերջերս հրապարակեց INRG-ի ընդհանուր տվյալներ, մինչդեռ Չիկագոյի համալսարանը գործարկեց մանկական ուռուցքների ընդհանուր տվյալները։ Այս երկու խմբերը պարունակում են հազարավոր հիվանդների էլեկտրոնային առողջապահական գրառումներ, որոնք հասանելի են գիտական հետազոտությունների համար՝ նախնական թույլտվությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Նեյրոբլաստոմա