Աբու Յուսուֆ

**Յակուբ իբն Իբրահիմ ալ-Անսարի ալ-Քուֆի Աբու Յուսուֆ,** հայտնի է որպես **Աբու Յուսուֆ** (, ), նշանավոր կրոնական իրավագետ, Հանիֆիական կրոնա-իրավագիտական դպրոցի հիմնադիրներից մեկը։

## Կենսագրություն
Աբու Յուսուֆը ծնվել է 731 թվականին։ Ուսանել է Քուֆայում ու Մադինայում։ Նրա ուսուցիչներն են եղել Աբու Հանիֆան, Մալիք իբն Անասը, ալ-Լայս իբն Սաադը։ Ապրել է Քուֆայում, այնուհետև դատավորի պաշտոն է ստանում Բաղդադում և մինչև իր կյանքի վերջ՝ 798 թվականը ապրել է Բաղդադում։ Ժամանակի ընթացքում դարձել է Հարուն ալ-Ռաշիդ խալիֆայի վստահելի անձանցից՝ այն աստիճան, որ իսլամի պատմության մեջ առաջին անգամ նրան շնորհվել է Դատավորաց դատավորի տիտղոսը։ Հարուն ալ-Ռաշիդը Աբու Յուսուֆի հետ խորհրդակցում էր ոչ միայն իսլամական իրավունքի, այլև ֆինանսական քաղաքականության և մի շարք այլ հարցերում, անգամ նրա հետ քննարկում էր խալիֆայության տարբեր մասերում  դատավորների նշանակման հարցը։

## Աշխատություններ
Աբու Յուսուֆը եղել է մի շարք աշխատությունների հեղինակ, որոնք մեծ նշանակություն և ճանաչում են բերել նրան, սակայն, ցավոք դրանք մեզ չեն հասել։ Աբու Յուսուֆի հեղինակած աշխատությունները համարվում են Հանիֆիական իրավունքի հեղինակավոր աղբյուրներ։ Այդ աշխատություններն են ՝

# «Ադաբ Ալ-Քադի» - դատավորների վարքագծի կանոնների մասին։
# «Քիթաբ Ալ-Խիյալ»  - իրավական հնարքների և իրավական մեխանիզմների մասին։ Գիրքը չի պահպանվել, մեզ հասել են միայն մի քանի  մեջբերումներ՝ նրա աշակերտ աշ-Շայբանիի համանուն աշխատության մեջ։
# «Քիթաբ ար-ռադդ Ալյա Սիյար ալ-Ավզաի»-քննարկում է պատերազմի Իսլամական դոկտրինը հանաֆիական դպրոցի տեսանկյունից և քննադատում է Ալ-Ավզայի տեսակետները այս հարցի վերաբերյալ։
# «Իխտիլաֆ բայնա Աբի Հանիֆա վա-բնի Աբի Լայլա» - հավաքել Է Աբու Հանիֆայի և Իբն Աբու Լայլայի միջև իրավունքի տարբեր հարցերի շուրջ տարաձայնությունների բոլոր դեպքերը։
# «Քիթաբ ալ-Խարաջ»- հարկման, հողի և ջրօգտագործման, պետական կառավարման և այլնի մասին։ Կազմվել է խալիֆ Հարուն ալ-Ռաշիդի հանձնարարությամբ և նախաբանում պարունակում է վերջինիս անդրադարձը։
# «Քիթաբ ալ-Աար»-հանիֆիական ավանդույթների հավաքածու տարբեր ծիսական և իրավական հարցերի վերաբերյալ, որոնք պահպանվել են Աբու Յուսուֆի որդու՝ Աբու Մուհամմադ Յուսուֆ իբն Յակուբի ավանդույթում։ Ավանդույթի մեծ մասը սկիզբ է առել Հանիֆայի նախկին տարբեր իշխանություններից՝ Աբու Հանիֆայի միջոցով։ Հատկապես հաճախ է հայտնվում պատմողների շղթան Աբու Հանիֆա - Համմադ իբն Աբի Սուլեյման (մահ. 737) - Իբրահիմ ան-Նաչաի (մահ՝ 715թվական)։ Ստեղծագործությունը խմբագրվել է Աբու լ-Վաֆա ալ-Աֆղանին։

Վերոնշյալ աշխատություններից պահպանվել է միայն «Քիտար ալ-Խարաջ» աշխատությունը։

«Հարկերի մատյանը» (Քիտար ալ-Խարաջ) աշխատությունը կազմվել է խալիֆայի պատվերով։ Աշխատությունը շարադրվել է 786-798 թվականներին։ Աբու Յաուսուֆը աշխատության սկզբնական բնագիրը թելադրել է իր աշակերտին՝ Բիշրին և հենց սրանով է բացատրվում աշխատության բնագրի վերջնակլան խմբագրված չլինելը։ Այս երկը իր անվանումից ավելի լայն ընդգրկում ունի, քանի որ անդրադառնում է ողջ կառավարման ոլորտին՝ ջրային իրավունքից  մինչև ռազմական գործ։ Աշխատությունը բաղկացած է հետևյալ գլուխներից․

# Գլուխ եկամուտի (ավար) ու հողահարկի (խարաջ) մասին
# Պատերազմի երկրի ժողովրդի (ահլ ալ-հարբ) և անապատի բնակիչների մասին, որոնք իսլամ են ընդունում պահպանելու հողերը և ունեցվածքը
# Տասնորդային հողի (արդ ալ-ուշր) տարբերությունը հողահարկային հողից (արդ ալ-խարաջ)
# Տաղլիբ ցեղի քրիստոնյաների և այլ զիմմիների (հովանավորյալների) դրության ու նրանց նկատմամբ վերաբերմունքի մասին
# Գլխահարկ (ջիզիա) վճարելու պարտավոր մարդկանց մասին
# Գլուխ զիմմիների հագուստի ու տարազի մասին
# Գլուխ զրադաշտականների, կռապաշտների ու հավատափոխների մասին
# Գլուխ տասնորդի (ուշուր) մասին
# Գլուխ եկեղեցիների, տաճարների ու խաջերի մասին

## Ուսմունքը
Որպես Աբու Հանիֆայի աշակերտ՝ Աբու Յուսուֆի ուսմունքները մեծապես ենթադրում են նրա դաստիարակի ուսմունքը։  Նրա գրվածքները և ակնառու քաղաքական դիրքերը օգնեցին տարածել իսլամական իրավունքի հանաֆիական դպրոցը ամբողջ իսլամական կայսրությունում։ Թեև նրա իրավական եզրակացությունների մեծ մասը  արմատավորված է իր նախկին ուսուցչի կողմից աջակցվող վարդապետության և մեթոդաբանության մեջ, կան որոշ կետեր, որոնց շուրջ նա շեղվել է և բացահայտել իր սեփական իրավական միտքը։ Աբու Յուսուֆի ամենամեծ ժառանգությունը Հանիֆաական իրավաբանական դպրոցի հաստատումն ու առաջխաղացումն է ՝ որպես իսլամական կայսրությունում իրավական մտքի գերակշռող աղբյուր և իրավական հիմք է ապահովել հարկաբյուջետային քաղաքականության վերաբերյալ խալիֆայության իշխանությունը սահմանափակելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:8-րդ դարի արաբներ
Կատեգորիա:Արաբ իրավագետներ
Կատեգորիա:Արաբ աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Արաբ փիլիսոփաներ