Պրիմորդիալիզմ

**Պրիմորդիալիզմ**, գաղափար, ըստ որի ազգերը կամ էթնիկ ինքնությունները ֆիքսված, բնական և հին են։ Պրիմորդիալիստները պնդում են, որ յուրաքանչյուր անհատ ունի մեկ բնածին էթնիկ ինքնություն՝ անկախ պատմական գործընթացներից։ Մինչդեռ պրիմորդիալիստական ենթադրությունները տարածված են հասարակության և ակադեմիական հետազոտությունների մեջ, պրիմորդիալիզմը լայնորեն մերժվում է ազգայնականության և էթնիկ պատկանելության գիտնականների կողմից, քանի որ անհատները կարող են ունենալ բազմաթիվ էթնիկ ինքնություններ, որոնք փոփոխական են և սոցիալապես կառուցված։

## Տերմին
«Պրիմորդիալիզմ» տերմինը կապված է սոցիոլոգ Էդվարդ Շիլսի և մարդաբան Քլիֆորդ Գերցի հետ։ Շիլսն առաջինն էր, ով 1957 թվականին օգտագործել է այս տերմինը՝ ընտանիքի անդամների միջև կապերը նկարագրելու համար։ Ընտանիքի անդամների միջև հարաբերությունները չեն կարող մեկնաբանվել որպես որևէ միջանձնային հարաբերություններ, այլ ունեն իրենց ուրույն որակը, որը կարող է նկարագրվել միայն որպես «նախնադարյան» և որը բխում է արյունակցական կապից։

Այս տերմինի իմաստը հետագայում ընդլայնել է Քլիֆորդ Գիրցը, որի համաձայն՝ անհատների և համայնքի հարաբերությունները բխում են այդ համայնքում նրանց ծնունդից, քանի որ նրանք անխուսափելիորեն ձեռք են բերում համայնքի լեզուն և սոցիալական սովորույթները: Ըստ Գիրցի, անհատների կապերը որոշակի խմբերի հետ «բնական» են և չեն բխում սոցիալական փոխազդեցությունից: Ավելին, նման հոգևոր կապեր գոյություն ունեն բոլոր հասարակություններում և ուղեկցում են բոլոր անհատներին, չնայած սկզբնական կապերի ուժը կարող է տարբեր լինել անհատական մակարդակում՝ հասարակությունից հասարակություն կամ ժամանակի ընթացքում։

Սակայն քաղաքագետ Ջոն Քոքլին Շիլսին կամ Գիրցին չի անվանում պրիմորդիալիզն հայեցակարգի առաջին տեսաբաններ կամ ընդունողներ, չնայած նա քննարկում է նրանց աշխատանքները: Քոքլիի կարծիքով՝ ո՛չ Շիլսը, ո՛չ էլ Գիրցը չէին կարող համարվել նախնադարյան մտածողներ, քանի որ Շիլսը նկարագրել է միայն սուբյեկտիվորեն ընկալվող արյունակցական կապերը և ազգակցական կապի կարևորությունը որպես այդպիսին: Քոքլիի կարծիքով՝ Գիրցը նաև չի փորձել ցույց տալ, որ խմբի անդամների միջև կապերը օբյեկտիվորեն բնական են և «տրված», այլ ենթադրվում է, որ դրանք «տրված» են միայն խմբի անդամների կողմից, ինչը անհամատեղելի է նախնադարյանության հայեցակարգի հետ։

## Գաղափար
Փիլիսոփայական առումով պրիմորդիալիզմի ընկալումը կարելի է հետագծել գերմանական ռոմանտիզմի գաղափարներում, մասնավորապես՝ Յոհան Գոթլիբ Ֆիխտեի և Յոհան Գոթֆրիդ Հերդերի աշխատություններում: Հերդերի համար ազգը լեզվական խմբի հոմանիշ է։ Հերդերի մտածողության մեջ լեզուն մտքի հոմանիշն է, և քանի որ յուրաքանչյուր լեզու սովորում են համայնքում, ապա յուրաքանչյուր համայնք պետք է տարբեր կերպ մտածի։ Սա նաև ենթադրում է, որ համայնքը ժամանակի ընթացքում պահպանել է իր անփոփոխ բնույթը։

Պրիմորդալիստական տեսության բնույթի վերաբերյալ կան հակասական կարծիքներ։ Ըստ արմատական պրիմորդալիստական տեսակետի՝ ազգային խմբերի ինքնությունը որոշվում է կենսաբանական բնութագրերով և գեներով։ Պրիմորդալիզմի քննադատներ՝ մարդաբան Ջեք Դեյվիդ Էլլերը և սոցիոլոգ Ռիդ Մ. Քաֆլանը, կարծում են, որ Գիրցի գաղափարների վրա հիմնված պրիմորդալիստական տեսակետը կարող է հանգեցնել նման արմատական եզրակացության, քանի որ այն էթնիկ ինքնությունն ընկալում է որպես անբացատրելի, բայց միևնույն ժամանակ էական հուզական երևույթ, որը հանգեցնում է ազգային հույզերի միստիֆիկացմանը և, իր հերթին, նպաստում է արմատական եզրակացություններին։

Սակայն, օրինակ, քաղաքագետ Հենրի Է. Հեյլը գտնում է, որ նախնադարյանները, ընդհանուր առմամբ, այնքան էլ դոգմատիկ չեն, որքան թվում է իրենց քննադատների կարծիքով։ Նա ընդգծում է, որ նախնադարյան հայացքներ ներկայացնող հետազոտողները, ընդհանուր առմամբ, չեն կարծում, որ էթնիկ պատկանելությունը որոշվում է արյունակցական կապերով կամ գեներով, այլ կարծում են, որ չնայած անձի և որոշակի էթնիկ խմբերի միջև կապերը ճանաչողական են, այդ ճանաչողության հիմքը կազմող խմբերի բնութագրերը զարգացել են և երկարատև մնում են կայուն։ Հեյլի կարծիքով, ազգի նախնադարյան տեսակետը մեծապես հիմնված է սոցիալական կառուցվածքների կառուցման վրա։ Հասարակությունը բաժանված է խմբերի, որոնք, ունենալով տարբեր խմբային բնութագրեր (օրինակ՝ մշակույթ, ավանդույթներ, պատմություն, ֆիզիկական բնութագրեր, լեզու, կրոն), բավականաչափ տարբերվում են միմյանցից։ Խմբային մակարդակում այս բնութագրերը մնում են ընդհանուր առմամբ անփոփոխ, և անհատների միջև ազգակցական կապերը կրում են այդ բնութագրերը և պահում են խումբը միասին։

Քաղաքագետ Մուրատ Բայարը նույնպես կարծում է, որ պրիմորդիալիզմը բնութագրվում է ոչ այնքան այն տեսակետով, որ ազգությունը որոշվում է բնույթով կամ գեներով, որքան էթնիկ ինքնության մշտականության ըմբռնմամբ: Այլ կերպ ասած, երբ ազգային խմբի ինքնությունը հաստատվում է, այն, որպես կանոն, այդքան էլ հեշտությամբ չի փոխվում: Բայարի խոսքով, նախնադարյանները կարծում են, որ չնայած մայրենի լեզուն, կրոնը կամ մշակույթը չեն փոխանցվում գեներով, դրանց ձևավորման գործընթացը նախնադարյան է, այնքանով, որքանով անհատները չեն կարող ընտրել, թե որ ծնողների կամ մշակութային միջավայրի մեջ են ծնվելու: Այս փաստը չի կարող փոխվել հետագա անհատական ընտրություններով։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո պրիմորդիալիզմի գաղափարախոսությունը լայնորեն վարկաբեկվեց, և ազգայնականության շատ գիտնականներ սկսեցին ազգը դիտարկել որպես արդիականության տեխնոլոգիաների և քաղաքականության կողմից կառուցված համայնք (տե՛ս Մոդեռնիզմ):

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Bayar, Murat, ‘Reconsidering Primordialism: an alternative approach to the study of ethnicity’, Ethnic and Racial Studies, 32.9, (2009), pp.&nbsp;1–20.
* Coakley, John. (2018). "‘Primordialism’ in nationalism studies: theory or ideology?" *Nations and Nationalism* 24, no. 2: 327–347.
* Eller, Jack David and Reed M. Coughlan. (1993). "The Poverty of Primordialism: The Demystification of Ethnic Attachments". *Ethnic and Racial Studies* 16, no. 2: 183–202.
* Gryosby, Steven, (1994) ‘The verdict of history: The inexpungeable tie of primordialityhuth – A response to Eller and Coughlan’, Ethnic and Racial Studies 17(1), pp.&nbsp;164–171
* Hale, Henry E. (2004). "Explaining Ethnicity". *Comparative Political Studies* 37, no. 4: 458–485.
* Harnischfeger, Johannes, "Secessionism in Nigeria", ECAS 4 conference, Uppsala, (2011)
* Jack Hayward, Brian Barry, Archie Brown (2003) *The British Study of Politics in the Twentieth Century,* Oxford University Press, 
* Dominique Jacquin-Berdal (2002) *Nationalism and Ethnicity in the Horn of Africa: A Critique of the Ethnic Interpretation* ELewiston, New York: Edwin Mellen Press 
* Norval, Aletta J. (2012). "The Politics of Ethnicity and Identity". *The Wiley-Blackwell Companion to Political Sociology*, edited by Edwin Amenta, Kate Nash and Alan Scott, 305–314. Chichester: Wiley-Blackwell.

Կատեգորիա:Ազգագրագիտություն
Կատեգորիա:Ազգայնականություն
Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Կատեգորիա:Հասարակական գիտություններ
Կատեգորիա:Մշակութային մարդաբանություն
Կատեգորիա:Նորաբանություններ
Կատեգորիա:Պատմագրություն
Կատեգորիա:Սոցիալական փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Սոցիոլոգիական տեսություններ
Կատեգորիա:Քաղաքագիտության տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Քաղաքական գաղափարախոսություններ
Կատեգորիա:Քաղաքական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Քաղաքականություն և ռասա