Տեմիրտաու

**Տեմիրտաու** (  ), քաղաք Ղազախստանում, գտնվում է Կարագանդայի մարզում։ 1988 թվականի հուլիսի 20-ից Ակտաու գյուղը գտնվում է քաղաքի ենթակայության տակ։

## Անուն
Քաղաքի անունը ղազախերենից թարգմանվում է որպես «Երկաթե լեռ»։ Քաղաքի կարևոր բաղկացուցիչն է  Ղազախստանի մետալուրգիական արտադրության ամենամեծ գործարանը ՝  *ArcelorMittal Temirtau JSC-ն:*

## Պատմություն
* 1905 թվականի հունիսի 15–ին Ստոլիպինի բարեփոխումներից օգտվող վերաբնակիչների առաջին 40 ընտանիքները ժամանեցին Սամարայից  և բնակություն հաստատեցին Ռուսաստանի կայսրության Ակմոլինի շրջանի  Նուրա գետի ձախ ափին։ Բնակավայրը ստացել է Ժաուր անվանումը՝ հակառակ ափին գտնվող սոպկայի անունով։ 
* 1909-ժաուր գյուղը վերանվանվել է Սամարղանտսկի։ «Սամար» և «Կանտ» բառերից (ղազախերեն ՝ շաքար) տեղի անունն է (Սամարա գումարած շաքար)։
* 1911-կառուցվեցին առաջին դպրոցն ու հիվանդանոցը։
* 1921-Սամարղանդ անունոց  գյուղը մտավ Ղրղզստանի ԽՍՀ–ի Ակմոլինի նահանգի կազմում, ինքնավար հանրապետություն, որը կազմավորվեց 1920 թվականին ՌԽՖՍՀ-ի կազմում (1925 թվականից հետո ՝ «Ղազախական» ԽՍՀ ՌԽՖՍՀ-ի կազմում)։
* 1920-ականների վերջին այս տարածք այցելեց երկրաբանական արշավախումբ ՝ ղազախստանցի հայտնի գիտնական-երկրաբան Կանիշ Սաթպաևի գլխավորությամբ։  Սամարղանդի գյուղի տարածքը, կարծես հենց բնության կողմից, նախատեսված էր ապագայում Ղազախստանի գունավոր մետալուրգիայի կենտրոն դառնալու համար։  Դա քաղաքի պատմության համար ճակատագրական իրադարձություն էր։
* 1928 թվականին Սամարղանդի գյուղը մտավ Ղազախական ԽՍՀ Ակմոլինի շրջանի Կարագանդայի մարզի կազմի մեջ՝ որպես  վարչական և տարածքային միավոր, որը ձևավորվել է Ակմոլինի և Սեմիպալատինի նահանգների մասերից (1930-ի վերջին Ղազախական ԽՍՀ-ի բոլոր շրջանների վերացումից և տարածքները Հանրապետական իշխանություններին ուղղակի ենթակայության հանձնելուց հետո, 1931-ին Կարագանդայի շրջանը վերանվանվեց Ղազախական ԽՍՀ Թելմանսկի շրջան)։ 
* 1932-Սամարղանդի գյուղը մտավ Ղազախական ԽՍՀ–ի Թելմանի շրջանի կազմի մեջ, որը ձևավորվել էր Կարագանդայի շրջանում մարտի 10–ին (1936-ի փետրվարից՝ Ղազախստանի ԽՍՀ-ն ՌխՖՍՀ-ի կազմում, իսկ 1936-ի դեկտեմբերից հետո՝ Ղազախստանի Խորհրդային Սոցիալիստական հանրապետությունը ԽՍՀՄ-ի կազմում)։
* 1933 թվականի Կարագանդայի ածխի ավազանի զարգացումն ապահովելու համար կառուցվեց Սամարղանդ-Կարագանդա ջրատարը։
* 1934 թվականի փետրվարի 10–ին Թելմանի շրջանի բնակավայրերից, որոնք առաջացել են Կարագանդայի քարածխի ավազանի շահագործման պետական տրեստի կառուցման տարածքում, կազմավորվել է Կարագանդա քաղաքը։ Նոր քաղաքի կազմում ընդգրկված այլ բնակավայրերի թվում էր նաև Սամարղանդ գյուղը, որը ստացել է նոր անուն՝ Կարագանդա քաղաքի Սամարղանդ գյուղ։
* 1938 թվականին Կարագանդա քաղաքը բաժանվեց շրջանների, սկզբում կազմվեցին երեքը ՝ Լենինսկին (այժմ այն Կազիբեկ Բիշրջանի մի մասն է), Ստալինյան և Կիրովսկի (այժմ ՝ Օկտյաբրսկի շրջանի մաս), Սամարղանդ գյուղն ընդգրկված է Կիրովի շրջանի կազմում։
* 1939 թվականին Նուրա գետի վրա կառուցվել է ամբարտակ (20 մետր բարձրություն, 300 մետր լայնություն)։ Սկսվել է նոր ձևավորված Սամարղանդի ջրամբարի լցումը, որը շարունակվել է մինչև 1961 թվականը։
* 1942  թվականինգործարկվեց Կարագանդայի ՋԷԿ-ի առաջին տուրբինը։ ՋԷԿ-ի շենքի շինարարությունը սկսվել է 1934 թվականին։
* 1943  թվականինսկսել է գործել սինթետիկ կաուչուկի գործարանը։
* 1944  թվականինԿառուցվող Ղազախական մետալուրգիական գործարանը տվեց առաջին պողպատը։ Հալումն իրականացվել է Մարտենի վառարանում։
* 1945 թվականի հոկտեմբերի 1–ին Կարագանդայի Կիրովի շրջանից առանձնացվել է Սամարղանդի բանվորական ավանը, որը ստացավ քաղաքի կարգավիճակ և Տեմիրտաու անունը։
* 1947-1949  թվականին քաղաքի մոտակայքում տեղակայված ճամբարում պահվում են ճապոնացի ռազմագերիներ։
* 1950 թվականին հիմնադրվել է Կարագանդայի մետալուրգիական կոմբինատը (Կարմետկոմբինատ, ԿՄԿ)։ ԽՍՀՄ կառավարությունը հայտարարեց համամիութենական հարվածային շինարարության մեկնարկի մասին, բազմաթիվ երիտասարդական հարվածային ջոկատներ սկսեցին գալ քաղաք Խորհրդային Միության բոլոր ծայրերից և նույնիսկ դաշնակից երկրներից (հիմնականում Բուլղարիայից)։
* 1959 թվականին եղան անկարգություններ և ապստամբություններ աշխատողների շրջանում, որոնք ծայրաստիճան դժգոհ էին աշխատանքային վատ պայմաններից, ջրի, սննդի, ապրանքների և այլնի մատակարարման խափանումներից, որոնք առաջացել էին վարչակազմի բազմաթիվ սխալների պատճառով։ Իշխանությունների հետ բախումների արդյունքում (պաշտոնական տվյալներով) սպանվել է 16 բանվոր, վիրավորվել ՝ 27–ը, ձերբակալվել և դատապարտվել է մոտ 70–ը։ Վիրավորվել է նաև 28 ոստիկան։
* 1960 թվականին թիվ 1 պայթյունի վառարանը տվեց չուգունի առաջին հալումը։
* 1963-Կարագանդայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի և Կարմետկոմբինատի հիման վրա ստեղծվեց գործարան-VTUZ (նախկինում ՝ Կարագանդայի մետալուրգիական ինստիտուտ, այժմ ՝ Կարագանդայի պետականարդյունաբերական համալսարան)։
* 1970-թվականներին կառուցվել է նոր Մարզահամալիր, որն իր մեջ ներառում է 50 մետրանոց «Դելֆին» (այժմ ՝ «Ժաստար») լողավազանը, 15000 տեղանոց մարզադաշտը և փակ սառցե պալատը։
* 1971 թվականի հունվարին քաղաքը պարգևատրվել է Աշխատանքային Կարմիր Դրոշի շքանշանով
* 1972 թվականին բացվեց մետալուրգների մշակույթի պալատը (*DKM*):
* 1974 թվականի Ապրիլին բացվեց անմար կրակի մոտ գտնվող զինվորի հուշարձանը, որը մարմնավորում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում զոհված Տեմիրտաու զինվորների սխրանքը (հեղինակ ՝ Ս.Բ. Նազարյան)։
* 1978 թվականին սկսեց գործել «Արևելք» մշակույթի և հանգստի այգին։
* 1984  թվականին կառուցվեց նոր բնակելի համալիր ՝ *Զենիցա* թաղամասը (այժմ ՝ 70 թաղամաս), որն այդպես է անվանվել ի պատիվ Հարավսլավիայի քույր քաղաքի ՝ Զենիցայի։
* 1992 թվաանի դեկտեմբերի 28–ին Կարագանդայի մետալուրգիական կոմբինատի գլխավոր տնօրեն Ա. Գ. Սվիչինսկին սպանվեց գործարանի գրասենյակի շեմին։ Սպանությունը հասարակական մեծ հնչեղություն է առաջացրել, մարդասպանների նկատմամբ կիրառվել է բացառիկ պատժամիջոց ՝ գնդակահարություն։
* 1993 թվականի հունվարին Արևելք զբոսայգում բացվեց Ձմեռային այգի։
* 1995 թվականին Կարմետկոմբինատը հանձնվեց *Ispat International* ընկերությանը և սկսեց կոչվել *Ispat-KarMet։* Այնուհետև *Mittal Steel Temirtau*, իսկ 2007 թվականից' *ArcelorMittal Temirtau:*
* 2000 թվականին *Տեմիրտաուն* նշում է չուգունի հալման 40-ամյակը։
* 2005 թվականին տեղի ունեցավ Տեմիրտաու քաղաքի 60-ամյակի տոնակատարություն։
* 2010 թվականին Ղազախստանի Մագնիտկայի 50-ամյակի տոնակատարությանը մասնակցել է Ղազախստանի Հանրապետության Նախագահ Ն. Ա. Նազարբաևը։
* 2011 թվականին կառուցվել և բացվել է առաջին նախագահի թանգարանը։ Այն իրենից ներկայացնում է եռահարկ շենք, ունի 48 մ տրամագիծ, բարձրությունը ՝ 15,59 Մ, բոլոր շինությունների ընդհանուր մակերեսը ՝ 4526 քմ։
* 2013 թվականին փակվել է տրամվայի թիվ 2 երթուղին և ապամոնտաժվեց ռելսերը։

## Բնակչություն
2021 թվականի սկզբին քաղաքի բնակչությունը կազմում է 185 409 մարդ։

Ազգային կազմը (2021 թվականի սկզբին)։

* ռուսներ ՝ 96228 մարդ։ (51.90%)
* Ղազախներ ՝ 65 373 մարդ։ (35.26%)
* ուկրաինացիներ ՝ 5873 մարդ։ (3.16%)
* Գերմանացիներ ՝ 4020 մարդ։ (2.16%)
* թաթարներ ՝ 3823 մարդ։ (2.00%)
* կորեացիներ ՝ 1641 մարդ։ (0.88%)
* բելառուսներ ՝ 1363 մարդ։ (0.70%)
* չեչեններ ՝ 919 մարդ։ (0.47%)
* Հույներ ՝ 719 մարդ։ (0.40%)
* ադրբեջանցիներ ՝ 558 մարդ։ (0.29%)
* Ուզբեկներ ՝ 508 մարդ։ (0.27%)
* Բաշկիրներ ՝ 456 մարդ։ (0.25%)
* Լեհեր ՝ 406 մարդ։ (0.22%)
* Մոլդովացիներ ՝ 331 մարդ։ (0.18%)
* Մորդովացիներ ՝ 237 մարդ։ (0.14%)
* Չուվաշ - 269 մարդ։ (0.15%)
* Լիտվացիներ ՝ 164 մարդ։ (0.09%)
* մյուսները՝ 2512 մարդ։ (1.35%)
* Ընդհանուր՝ 186216 մարդ։ (100.00%)

## Մշակույթ
մինի|Կարագանդայի պետական արդյունաբերական համալսարան, նոր շենք
մինի|Նոր շատրվան մետաղագործների հուշարձանի դիմացի հրապարակում, 2010թ
Տեմիրտաուն բարձր մշակույթի, պրոֆեսիոնալ  և սիրողական խմբերի ու համույթների քաղաք է, որը հայտնի է Ղազախստանից դուրս։ այն գտնվում է Տեմիրտաու քաղաքի կենտրոնում։

Քաղաքի մշակութային կենտրոնը  քաղաքային Մշակույթի պալատն է, որը բացվել է 1972 թվականի նոյեմբերի 5-ին։ Շենքը կառուցվել է խորհրդային ճարտարապետների ստանդարտ նախագծով։ Շենքի ճակատը զարդարված է մետաղագործության մասնագետներին ներկայացնող 8 դիմակներով, համերգասրահի ճակատի վերևում տեղադրված է մուսա Մելպոմենեի անսովոր մետաղական քանդակը։

Մշակութային կենտրոնում գործում են բազմաթիվ ակումբներ և անսամբլներ քաղաքի երեխաների համար. օրինակելի։

* «Դարին» վոկալ անսամբլ
* «Ոգեշնչում» վոկալ և խորեոգրաֆիկ անսամբլ,
* «Արաբեսկներ» խորեոգրաֆիկ անսամբլ
* «Գլորիա» խորեոգրաֆիկ անսամբլը, ինչպես նաև
* «Անտրե» խորեոգրաֆիկ անսամբլ։

1990 թվականին Տեմիրտաու քաղաքում ստեղծվել է «Arabesques» խորեոգրաֆիկ անսամբլը։ Թիմը քաղաքային, մարզային, հանրապետական և միջազգային մրցույթների դափնեկիր է։

1991 թվականին ՄԺԿ-ում ստեղծվել է «*Inspiration*» վոկալ-պարուսույց անսամբլը։ 1998 թվականի հոկտեմբերի 1-ին համույթը արժանացել է «Օրինակելի» կոչմանը։ Թիմը բազմակի հաղթանակներ է տարել Ղազախստանում, Ռուսաստանում, Ուկրաինայում, Գերմանիայում, Թուրքիայում, Ավստրիայում, Բուլղարիայում և այլն։

1998 թվականին ստեղծվել է «*Entre*» խորեոգրաֆիկ անսամբլը։ Ստեղծման 10-ամյակի առթիվ համույթն արժանացել է «Օրինակելի» կոչմանը։ Թիմը Ղազախստանի, Ռուսաստանի, Ուկրաինայի, Թուրքիայի, Բուլղարիայի և այլնի մրցույթների և փառատոների մրցանակակիր և դափնեկիր է։

1999 թվականին ստեղծվել է «Գլորիա» խորեոգրաֆիկ անսամբլը, որը հետագայում արժանացել է «Օրինակելի» կոչմանը։ «Գլորիա» պարուսույցի օրինակելի համույթը բազմաթիվ հանրապետական փառատոների, ինչպես նաև միջազգային մրցույթների դափնեկիր է Մոսկվայում, Սոչիում, Ադլերում, Ալանիայում (Թուրքիա), Կիտտեն (Բուլղարիա), Սոլնեչնիում (Աբխազիա)։

2013 թվականին բացվեց առաջին օդային սպորտային ստուդիան «*Lady Vertigo*»: Ստուդիան Ղազախստանում կայացած մրցույթների և միջազգային առաջնությունների մրցանակակիր և դափնեկիր է։

## ԶԼՄ - ները
### Տեղական հեռուստատեսություն

* «TV-29» հեռուստաընկերություն

### Թվային և վերգետնյա հեռուստատեսություն
* DVB-T2 հեռուստաալիքների փաթեթ Ղազախստանի առաջին մուլտիպլեքսը ներառում է՝ 01 « Qazaqstan », 02 « Kabar », 03 « Kabar 24 », 04 «Balapan», 05 « Kazakh TV», 06 «QazSport», 07 « Առաջին ալիք »։ «Եվրասիա », 08 «Աստանա-TV», 09 « КТК », 10 « Միր » (Ղազախստան)։
* DVB-T2 հեռուստաալիքների փաթեթ Ղազախստանի երկրորդ մուլտիպլեքսը ներառում է՝ 11 “ NTK ”, 12 “ 7 channel ”, 13 “ 31 channel ”, 14 “ STV ”, 15 “Almaty-TV”, 16 “ TAN ”, 17 “ MuzLife», 18 «Gakku TV», 19 «Asyl Arna», 20 « MuzzOne », 21 «TDK-42».
* DVB-T2 հեռուստաալիքների փաթեթը Ղազախստանի երրորդ մուլտիպլեքսը ներառում է՝ 22 «Ժետիսու», 23 «Նոր հեռուստատեսություն», 24 «Քո հեռուստացույց»։

### Ռադիոկայաններ
* «Հումոր FM Ղազախստան» 102.0 FM
* «Քո ռադիոն» 101.6 FM

## Տնտեսություն
### Արդյունաբերություն
Տեմիրտաու քաղաքը Ղազախստանի Հանրապետության խոշոր արդյունաբերական և կենտրոնն է։ Արդյունաբերական արտադրանքի ծավալը 2009 թվականին արժեքային արտահայտությամբ կազմել է 265,0 մլրդ տենգե։ Դրանցից 86%-ը պատկանում է մետալուրգիական հսկային ArcelorMittal Temirtau- ին ( Կարագանդայի մետալուրգիական գործարան )։
աջից|մինի| ArcelorMittal միջազգային մամուլի կենտրոն Տեմիրտաուում
Քաղաքի մյուս խոշոր և միջին ձեռնարկություններն են.

* MIK-T LLP - Կառավարման ընկերություն, շինարարական, իրավաբանական ծառայություններ .
* « Կենտրոնական Ասիա Ցեմենտ » ԲԲԸ (Աքտաու) - ցեմենտի արտադրություն.
* « ԿԶԱՑԻ » ԲԲԸ (գյուղ Ակտաու) - ասբեստցեմենտի արտադրանքի արտադրություն։
* « ՏԵՄԿ » ԲԲԸ - կրաքարի, թթվածնի և ածխածնի երկօքսիդի արտադրություն բալոններում, կալցիումի կարբիդի, ֆերոսիլիկոմանգանի արտադրություն։
* ZPH «Tehol» ՍՊԸ-ն արդյունաբերական սառնարանների գործարան է, մետաղական կոնստրուկցիաների արտադրություն։
* Ecominerals LLP - ալյումինոսիլիկատային միկրոսֆերաների արտադրություն։
* Temirtau Brick LLP
* Bassel Group LLS LLP ( Karagandinskaya GRES-1, APUP «Gefest») - էլեկտրաէներգիայի արտադրություն (ի լրումն, CHPP-PVS-ը և CHPP-2-ը զբաղվում են էլեկտրաէներգիայի արտադրությամբ)
* DTOO «RenMilk» - կաթնամթերքի արդյունաբերության ձեռնարկություն
* «Այան-Մ» ՍՊԸ-ն կաթնամթերքի արդյունաբերության ձեռնարկություն է։
* «Բիդայ-նան» ԲԲԸ-ն սննդի արդյունաբերության ձեռնարկություն է, սնանկ 2018 թվականի դեկտեմբերից։

### Տրանսպորտ
Տեմիրտաու քաղաքն ունի զարգացած տրանսպորտային ենթակառուցվածք։ Քաղաքն ունի մի քանի ձեռնարկություններ, որոնք սպասարկում են շուրջ երեսուն ավտոբուսային երթուղիներ, որոնք ընդգրկում են ամբողջ քաղաքը։ Քաղաքում տարածված են միկրոավտոբուսային տաքսիները, սովորական մարդատար տաքսիները ներկայացված են բազմաթիվ ընկերություններով։

#### Տեմիրտաու տրամվայ
աջից|մինի| Շրջանակում կան հին և նոր Տեմիրտաու տրամվայներ
Տեմիրտաու քաղաքի տրամվայի ցանցը Ղազախստանի երեք  գործող ցանցերից մեկն է։ Այն բացվել է 1959 թվականին՝ աշխատողներին գործարան հեշտությամբ և էժան տեղափոխելու համար։ Շարժակազմը բաղկացած է եղել մոտ 37 ավտոմեքենայից, այդ թվում՝ 12 չեխական Տատրայի տրամվայից։ 2023 թվականի դրությամբ ուղեվարձը՝ 50 թենգե է և անվճար է մետալուրգիական գործարանի աշխատողների համար։

#### Ավտոբուսի երթուղիներ (ուղեվարձը՝ 70 թենգե)

#### Երթուղային տաքսիներ

## Քաղաքի ղեկավարներ
### քաղկոմի առաջին քարտուղարներ

# Razantsev V. 1948 թ
# Շեպելև Վասիլի Վասիլևիչ 1948-1955 թթ
# Նազարով Գրիգորի Վասիլևիչ 1955-1959 թթ
# Կորկին Ալեքսանդր Գավրիլովիչ Հունիս 1959 թ
# Կատկով Լազար Միխայլովիչ Օգոստոս 1959 թ
# Կամենև Եվգենի Անատոլևիչ 1968-1969 թթ
# Դավիդով Նիկոլայ Գրիգորիևիչ 1969-1973 թթ
# Անոխին Անատոլի Միխայլովիչ 1973—1978 թթ
# Իվանով Ալեքսանդր Միխայլովիչ 1978-1979 թթ
# Ստրինժա Վիկտոր Մատվեևիչ 1979-1987 թթ
# Կատիշև Անատոլի Նիկոլաևիչ 1987-1990 թթ
# Բազարբաև Ասկար Էրմուրզաևիչ 1990-1991 թթ
# Կամալիխին Նիկոլայ Վասիլևիչ 1991 թ
# Շայախմետով, Ժումաբայ

### շրջխորհրդի գործկոմի կազմկոմիտեի նախագահ/քաղգործկոմի նախագահ
# 1945 - հոկտեմբեր 1947 Մարդենով Բակի Մարդենովիչ
# Հոկտեմբեր-նոյեմբեր 1947 Մացնևա Եվգենյա Ֆեդորովնա
# 1948 Մուհամեդյարով Կարիմ Մուհամեդյարովիչ
# 1949-1950 Շախանով Ժ.Ս.
# 1951-1961 Մուսալիմով Գալի Մուսալիմովիչ
# 1962-1963 Բլինով Պավել Սեմենովիչ
# 1964—1971 Էրմոլենկո Ալեքսանդր Գրիգորիևիչ
# 1972—1977 Բուրլակով Ալեքսանդր Դավիդովիչ
# 1977-1984 Բեյսենով Սայաթ Դյուսեմբաևիչ
# 1984-1985 թթ. Իլյասով Ռեմկուլ Կոշկումբաևիչ
# 1985-1988 Սարեկենով Կաբիդոլա Զուլկաշևիչ
# 1988-1990 Ռախիմով Բաղդատ Մուկաշևիչ

### Ակիմներ
# Մուհամեջանով, Կամալտին Էսկենդիրովիչ (1990 - 1993)
# Կարաբալին, Ալի Ալիբաևիչ (հուլիս 1993 - հոկտեմբեր 1996)
# Ժումանով, Նիկոլայ Ժետպիսովիչ (հունվարի 23, 1997 - հունիսի 16, 1997 թ.)
# Դոսմագամբետով, Էրլան Սուլթանովիչ (1997 թվականի հունիս - 1997 թվականի սեպտեմբեր)
# Կարաբալին, Ալի Ալիբաևիչ (սեպտեմբեր 1997 - մարտ 2001)
# Ախմետով, Սերիկ Նիգմետովիչ (2001 - 2003) #
# Մուսին Բալդիրգան Սերգազինովիչ (հուլիս 2003 - 2006)
# Բիտեբաև, Օրալ Շաբալովիչ (2006 - հունվարի 11, 2010)
# Սուլթանով, Նուրկեն Էրտաևիչ (հունվարի 11, 2010 - օգոստոսի 7, 2015)
# Աշիմով, Գալիմ Աբիխանովիչ (2015 - 2020)
# Բեգիմով, Կայրաթ Բայանդինովիչ (2020 - 2022)
# Օրազ Տաուրբեկով (2022 թվականի սեպտեմբերի 5-ից)

## Կրոն
* անվան Կենտրոնական մզկիթ. Ալիխան Բոքեյխան
* Քաղաքային մզկիթ
* Տաճար՝ ի պատիվ Միրայի արքեպիսկոպոսի Սուրբ Նիկոլասի
* Բարեխոս եկեղեցի
* Ծխական Սբ. Էնդրյուի հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցի

## Քույր քաղաքներ

## Ծանոթագրություներ

## Արտաքին հղումներ
* Temirtau.kz - ձեր քաղաքը, ձեր կայքը   ում։
* smu2009.kz - Temirtau-ի շինարարության և տեղադրման բաժին։
* Տեմիրտաուի տարեգրություն  .

Կատեգորիա:1905 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Pages with unreviewed translations
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով պարգևատրված քաղաքներ
Կատեգորիա:Ղազախստան
Կատեգորիա:Ղազախստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ղազախստանի քաղաքներ