Ալեքսանդր Ժենդով

**Ալեքսանդր Ստեֆանով Ժենդով** (, ),  բուլղարացի նկարիչ և գրող։ Աշխատել է քաղաքական ծաղրանկարների, պաստառների, կիրառական գրաֆիկայի բնագավառում, գրել է հումորային պատմվածքներ, երգիծական ֆելիետոններ, հրապարակախոսական հոդվածներ։ Համարվում է բուլղարական մուլտֆիլմի ստեղծողներից մեկը։ Եղել է կոմունիստական կուսակցության անդամ, ակտիվորեն հանդես է եկել ցարական ռեժիմի և աջակողմյան ուժերի դեմ։ NRB-ում նա ձգտում էր գեղարվեստական ստեղծագործության ազատությանը, բախվեց կուսակցության ղեկավարության հետ։

## Ուսումնասիրություն և նկարչություն
Սովորել է Գեղարվեստի ազգային ակադեմիայում՝ պրոֆեսոր Նիկոլա Մարինովի մոտ։ Ուսումը շարունակել է Գերմանիայում, զբաղվել գրաֆիկայով և դեկորատիվ-կիրառական արվեստով։ Այնուհետև տեղափոխվել է ԽՍՀՄ, 1930 թվականին ավարտել ՎԽՈՒՏԵԻՆ-ը։ Ժենդովի դասախոսներն էին Վլադիմիր Ֆավորսկին և Դմիտրի Շտերենբերգը։

Դեռ դպրոցական տարիներին Ալեքսանդր Ժենդովը միացավ կոմունիստական կազմակերպություններին։ Նրա նկարներն ու ծաղրանկարներն առանձնանում էին սուր սոցիալական և քաղաքական ուղղվածությամբ։ Առաջին աշխատանքը լույս է տեսել 1917 թվականին «Ծիծաղ և արցունք» ամսագրում, հետագայում տպագրվել է ձախակողմյան և կոմունիստական ուղղվածություն ունեցող հրատարակություններում ՝ Българан և Червен смях, խմբագրել Поглед և Жупел։ 1930-ական թվականներին եղել է աշխատանքային և մարտական գրողների միության, նոր նկարիչների ընկերակցության, ԽՍՀՄ բարեկամների ընկերության հիմնադիրներից մեկը։

## Քաղաքական երգիծանք
Իր պատմվածքներում և ֆելիետոններում Ժենդովը քարոզում էր  պայքարը, սուր քննադատում ցարական ռեժիմը, նրա պատժիչ մարմինները, Բուլղարիայի աջ ուժերին՝ աջակողմյան գործիչներին։ Հաճախ Նրա քննադատության թիրախ են դարձել Անդրեյ Լյապչևը և Ալեքսանդր Ցանկովը, բացի այդ, Ժանդովը հեգնական բանավեճ է վարել աջակողմյան լրագրող Դանիիլ Գրաչովի հետ ՝ պարբերաբար հիշատակելով նրան երգիծական տեքստերում։ Ժենդովի ֆելիետոնների հիմնական թեմաներն էին իշխանությունների բռնաճնշումները, աշխատավորների աղքատությունն ու անօրինականությունը, էլիտայի շքեղությունն ու անբարոյականությունը, հոգևորականության ագահությունն ու կեղծավորությունը։

Միևնույն ժամանակ, Ալեքսանդր Ժենդովը չէր խուսափում կոմունիստական կուսակցության և գաղափարախոսության համար անհարմար հարցերից։ «Ով է քվեարկում կոմունիստների օգտին» պատմվածքում նա հեղինակի տարակուսանքով նկարագրում է մի իրավիճակ, երբ «ոսկե երիտասարդությունը» աջակցում է ԽՍՀՄ-ի ներկայացուցիչներին, մինչդեռ «գործազուրկ փականագործ Իվանը» տատանվում է Լյապչևի և Ցանկովի միջև ընտրության հարցում։

Իր կոմունիստական ելույթների համար Ալեքսանդր Ժենդովը ոստիկանության հսկողության տակ էր։

## Հակամարտություն ռեժիմի հետ
Ալեքսանդր Ժենդովի հարաբերությունները իշխող կոմունիստական ռեժիմների հետ դրամատիկ էին։ ԽՍՀՄ-ում նա ամուսնացավ լատվիացի ուսանողուհի Ցեցիլիա Գուստավի հետ։ 1938 թվականին Ժենդովի կինը ձերբակալվեց ԼՂԻՄ-ի կողմից և գնդակահարվեց քաղաքական մեղադրանքով։

1944 թվականին Ժենդովը աջակցեց ԽՍՀՄ-ի իշխանության հաստատմանը։ Նա ակտիվորեն ներգրավվել է նոր ռեժիմի քարոզչական ապարատում։ Քարոզչական նյութերի հետ մեկտեղ ստեղծել է մի շարք նկարազարդումներ և մուլտֆիլմեր Խրիստո Սմիրնենսկու բանաստեղծությունների հիման վրա։ 

Ալեքսանդր Ժենդովը չի ընդունել Վոլկո Չերվենկովի ստալինիստական քաղաքականությունը, հատկապես արվեստում քաղաքական բռնապետությունը։ 1950 թվականին Ժենդովը չերվենկովին նամակ է գրել ՝ բողոքելով մշակույթի կառավարման, քննադատության ճնշման, մտավորականության հետապնդումների դեմ։ Արդյունքը ԲԿՊ-ից բացառումն էր, հրապարակումների մերժումը և հետապնդումների արշավը, որին ակտիվորեն մասնակցում էին Թոդոր Ժիվկովը և Բոգոմիլ Ռայնովը։


Բոգոմիլ Ռայնովի հետևում շատ մեղքեր կան, բայց ամենադժվարը Ալեքսանդր Ժենդովի վրա հարձակմանը մասնակցելն է... Ժամանակն այսպիսին էր, և ժենդովի դեմ նրա հոդվածները գրվում էին հանձնարարությամբ, նա պարզապես կատարում էր կուսակցական պարտքը։ Բայց ինչու ոչ ոք երբևէ բառ առ բառ չի մեջբերել այդ հոդվածներից գոնե մեկ հատված։ Քանի որ անմիջապես երևում է, թե ինչ անձնական չարություն է հոսում նրանց մեջ։


Ալեքսանդր Ժենդովը ձերբակալման վտանգի տակ էր։ Նա մահացել է 1953 թվականին։

1956 թվականին Չերվենկովի հեռացումից հետո Վենդովը քաղաքականապես վերականգնվեց։ Հատկանշական է, որ Ժենդովի հետապնդումը Ժիվկովի կողմից Չերվենկովին առաջադրված մեղադրանքներից մեկն էր։ 


Նա հիանալի անձնավորություն էր... մերոնք հարձակվեցին նրա վրա, քանի որ նա միշտ միայն ճշմարտությունն էր ասում և ոչ մեկին չէր ներում՝ ոչ Թոդոր Ժիվկովին, ոչ էլ Վոլկո Չերվենկովին։ Նրա համար գլխավորը միշտ եղել է արժանապատվությունը... Հենց նա է մեզ սովորեցրել լինել լիարժեք քաղաքացի։ 

Ալեքսանդր Պոպլիլով, արվեստի ազգային ակադեմիայի պրոֆեսոր

Ալեքսանդր Ժենդովի պատմվածքների և ֆելիետոնների գիրքը ԽՍՀՄ-ում հրատարակվել է ռուսերեն։

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Բուլղարացի գրողներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի կոմունիստներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի նկարիչներ