Շառլ Իրիարտ

**Շառլ Իրիարտ,** (,), ֆրանսիացի գրող, լրագրող և նկարիչ։

Սկզբում լինելով ճարտարապետ, այնուհետև՝ արվեստի քննադատ, վիպագիր, պատմաբան և այլ ոլորտների ներկայացուցիչ, Իրիարտը իր գործունեությամբ անդրադարձել է գրականության և կերպարվեստի գրեթե բոլոր բնագավառներին:

## Կենսագրություն
Ծագելով իսպանական արմատներ ունեցող ընտանիքից՝ Իրիարտը դեռևս վաղ տարիքից բացահայտեց իր գեղարվեստական ունակությունները։ Ավարտելով ուսումը Բոնապարտի քոլեջում, Դաստեսի հաստատությունում, նա սկսեց սովորել ճարտարապետություն Կոնստան-Դյֆյոյի արվեստանոցում:1856 թվականին այդտեղից ավարտելուց հետո նա նշանակվեց Վենսենի և Լը Վեզինեի կայսերական ապաստարանների տեսուչ։ Քանի որ այս պաշտոնը նրան ազատ ժամանակ էր թողնում, նա սկսեց հայտնի դառնալ՝ տարբեր ֆրանսիական և արտասահմանյան պատկերազարդ թերթերին ուղարկելով հոդվածներ և նկարներ: Նրա պաշտոնի վերացումից հետո նա ամբողջովին ուղղվեց դեպի իր իրական ճանապարհը՝ դառնալով հրապարակախոս, ճանապարհորդ, նկարիչ և արվեստի քննադատ:

Սկզբում աշխատելով որպես գեղանկարչական և ռազմական թղթակից «Պատկերազարդ աշխարհ» ամսագրում՝ նա 1859 թվականին միացավ իսպանական բանակի շտաբին, որը ղեկավարում էր Լեոպոլդո Օ’Դոնելը, Մարոկկոյի արշավանքի ընթացքում։ Այնուհետև նա մասնակցեց նաև Գաետայի պաշարմանը և աչքի ընկավ այն հոդվածների ու նկարների շարքով, որոնք ուղարկում էր իր ամսագրին։

Այս երկու ռազմական արշավներից հետո նա վերադարձավ Ֆրանսիա և հրաժարվեց վարչական պաշտոններից, որպեսզի ամբողջությամբ նվիրվի իր գրական և արվեստագիտական գործունեությանը։ Շուտով նա դարձավ «Պատկերազարդ աշխարհ» ամսագրի գործադիր տնօրենը, ղեկավարելով նաև դրա գեղարվեստական բաժինը, իսկ հետագայում դարձավ գլխավոր տնօրենը և այդ պաշտոնում մնաց մինչև 1871 թվականը:

1860 թվականին նա իրականացրեց նոր լրագրողական ուղևորություններ Իտալիայում․ միացավ Ջուզեպպե Գարիբալդիի զորքերին Սիցիլիայում և այցելեց Ումբրիա և Մարկե շրջաններ, որոնք այդ ժամանակ անջատվել էին Պապական պետություններից՝ միանալու Իտալիայի թագավորությանը։

1862–1863 թվականներին նա նշանակվեց Փարիզի նոր Օպերայի շինարարական աշխատանքների տեսուչ, աշխատելով որպես ճարտարապետ Շառլ Գարնիեի ղեկավարության ներքո։ Միևնույն ժամանակ նա հոդվածներով և նկարազարդումներով համագործակցում էր Ֆիգարո, Փարիզյան կյանք, մեծ թերթ և տարբեր արտասահմանյան թերթերի հետ՝ երբեմն օգտագործելով «Ջունիոր» կամ «մարկիզ դը Վիլմեր» կեղծանունները (վերջինը վերցված էր Ժորժ Սանդի 1864 թվականի վեպից)։ «Մարկիզ դը Վիլմեր» անունով հրապարակված նրա փարիզյան դիմանկարները առանձնահատուկ գնահատանքի արժանացան:

1871 թվականին նա դարձավ գեներալ Ժոզեֆ Վինուայի անձնական քարտուղարներից մեկը, երբ վերջինս նշանակվեց Փարիզի ռազմական նահանգապետ՝ գեներալ Տրոշյուի հարկադիր հրաժարականից հետո, որը հետևել էր Բյուզենվալի ճակատամարտում կրած պարտությանը (1871 թվականի հունվարի 20): 1874 թվականին, Էդմոն Աբուի հետ երկու տարվա համագործակցությունից հետո, նա կրկին տարվեց ճանապարհորդություններով և շրջեց Իստրիայում և Դալմաթիայում, որոնց մասին ֆրանսիացի գրողները գրեթե չէին գրել Շառլ Նոդիեից հետո։ 1875 թվականին նա այցելեց նաև Մոնտենեգրո, որը այդ ժամանակ գրեթե չուսումնասիրված էր։

Հաջորդ տարի նա ճանապարհորդեց Բալկաններում և հրապարակեց բազմաթիվ հոդվածներ Ժամանակ, Երկու աշխարհների ակնարկ և Le XIXe siècle պարբերականներում։ Այդ հոդվածները հատկապես արժեքավոր էին 1876–1878 թվականների սերբա-թուրքական պատերազմի նախօրեին, որը հետագայում տարածվեց ամբողջ Եվրոպական Արևելքում:

1879 թվականին նա վերադարձավ վարչական ծառայության․ Ժյուլ Ֆերին նրան նշանակեց Գեղարվեստի տեսուչ։ Այդ պաշտոնում նա մեծ դեր ունեցավ 1889 թվականի Համաշխարհային ցուցահանդեսի շրջանակներում կազմակերպված Աշխատանքի պատմության և կերպարվեստի բաժինների ստեղծման գործում։ Այս աշխատանքի համար նա ստացավ Պատվո լեգեոնի սպայի կոչում, մինչդեռ արդեն 1877 թվականից հանդիսանում էր այդ շքանշանի ասպետ։ 1894 թվականին նա նշանակվեց նաև Գեղարվեստի գլխավոր տեսուչ:

1893–1896 թվականներին նա երկար ժամանակ բնակվեց Մանտուայում, այնուհետև Ֆլորենցիայում։ 1896 թվականին առաջադրվեց Գեղեցիկ արվեստների ակադեմիայի անդամության թեկնածու, ստացավ 18 ձայն և, ամենայն հավանականությամբ, կընտրվեր հաջորդ թափուր տեղի դեպքում, սակայն հանկարծակի մահը՝ մի քանի օր տևած հիվանդությունից հետո, նրան զրկեց այն միակ պատվից, որը նա իսկապես ցանկացել էր: Իրիարտը նաև իսպաներենից թարգմանել է մի շարք գրքեր։ Նա հրատարակել է փարիզյան դիմանկարներ, ճանապարհորդական գրքեր և արվեստագետների կենսագրություններ, որոնցից մի քանիսը լույս են տեսել շքեղ հրատարակություններով։ Բացի այդ, նա եղել է հայտնի հավաքորդ Ռիչարդ Ուոլեսի գեղարվեստական խորհրդականն ու հավաքածուի պահապանը:

Նա մահացավ գրեթե հանկարծակի՝ արագ զարգացած թոքաբորբի հետևանքով։ Նրա հոգեհանգստյան արարողությունը տեղի ունեցավ Մադլեն եկեղեցում, իսկ այնուհետև նա թաղվեց Մոնմարտրի գերեզմանատանը:

## Կոչումներ
●«Իզաբել Կաթոլիկի» շքանշանի հրամանատար

## Հայտնի հրապարակումներ
** .
** .
** *Les Femmes qui s'en vont : études de Parisiennes*, 1867.
** .
** *Le Puritain : scènes de la vie parisienne. Théâtre de salon : la Femme qui s'en va*, 1873.
** ..
** *L'Istrie et la Dalmatie*, 1874.
** *La Femme qui s'en va*, comédie en un acte, théâtre du Vaudeville, 13 juin 1879.
** *Florence : l’Histoire, les Médicis, les humanistes, les lettres, les arts*, 1881
** *Histoire de Paris : ses transformations successives*, 1882.
** .
** *[[:fr:Francesca_da_Rimini|Françoise de Rimini]] dans la légende et dans l'histoire*, avec vignettes et dessins inédits d'Ingres et d'Ary Scheffer, 1883.
** *Matteo Civitali : sa vie et son œuvre*, 1886.
** .
** .
** *Autour des Borgia : les monuments, les portraits, Alexandre VI, César, Lucrèce, l'épée de César, l'œuvre d'Hercule de Fideli, les appartements Borgia au Vatican, études d'histoire et d'art*, 1891.
** *Les Fleurs et les Jardins de Paris*, couverture de Édouard Loëvy, Paris, Ancienne Maison Quantin, 1893.
** *Journal d'un sculpteur florentin au  : livre de souvenirs de Maso di Bartolommeo, dit [[:fr:Masaccio|Masaccio]], manuscrits conservés à la bibliothèque de Prato et à la Magliabocchiana de Florence*, 1894.
** *[[:fr:Andrea_Mantegna|Mantegna]] : sa vie, sa maison, son tombeau, son œuvre dans les musées et les collections*, 1901.

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արվեստաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացիներ