open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Աստղիկի տաճար (Ծիծեռնակաբերդ)

**Աստղիկի տաճար**, սիրո աստվածուհի Աստղիկին նվիրված հին հայկական հեթանոսական տաճար, որը գտնվում էր այժմյան Ծիծեռնակաբերդ բլրի տարածքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի տաճարներ
Կատեգորիա:Հայկական հեթանոսական տաճարներ
Աստղիկի մեհյան (Արտամետ)

**Աստղիկի մեհյան**, հին հայկական հեթանոսական մեհյան նվիրված սիրո աստվածուհի Աստղիկին Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Տոսպ գավառի Արտամետ ավանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական հեթանոսական տաճարներ
Բազմանյարդաբորբ

**Բազմանյարդաբորբ**, **պոլինևրիտ**, նյարդերի (առավելապես՝ ստորին վերջույթների) բազմակի հիվանդություն։ Կարող է առաջանալ որպես ինքնուրույն հիվանդություն, ինչպես նաև վարակիչ (օրինակ՝ դիֆթերիայի, դիզենտերիայի) կամ ներզատական գեղձերի նյութափոխանակության խանգարումներով ուղեկցվող հիվանդությունների բարդություն։ Բազմանյադրաբորբերը կարող են ունենալ նաև ստամոքսաղիքային համակարգի հիվանդություններով տառապող մարդիկ՝ կապված նյարդային հյուսվածքի սնուցման համար անհրաժեշտ նյութերի ներծծման և վիտամինների յուրացման խանգարումների հետ։ Հատուկ խումբ են կազմում թունային բազմանյարդաբորբերը, որոնք առաջանում են մկնդեղով, սնդիկով, կապարով քրոնիկ, թունավորումներից, կենցաղային քիմիայի միջոցների ոչ ճիշտ օգտագործումից։ Բազմանյարդաբորբը որպես կանոն, նկատվում է քրոնիկական ալկոհոլամոլության ժամանակ՝ կապված նյարդային համակարգի վրա ալկոհոլի թունավոր ազդեցության և նյութափոխանակության խանգարման հետ։

## Ընթացք
Հիվանդությունն սկսվում է ձեռքերի և ոտնաթաթերի շրջանում «մրջյունների սողալու», սառնության (նույնիսկ շոգ եղանակին) և թմրածության զգացումով, ծայրանդամների մղկտացող և շանթահարող ցավերով։ Աստիճանաբար նկատվում է ոտքերի թուլություն, քայլվածքը դառնում է անկայուն, հիվանդը չի կարողանում առարկաները պահել ձեռքում։ Ծայրանդամների մկանների ծավալը փոքրանում է (հետաճում)։ Խանգարվում է հատկապես ձեռքերի և ոտքերի զգայնությունը՝ «ձեռնոցների» և «կիսագուլպաների» ձևով։

## Բուժում
Բուժման համար կարևոր է հիվանդության պատճառի վերացումը։ Սուր շրջանում անհրաժեշտ է անկողնային ռեժիմ։ Դեղորայքային բուժումից բացի, նշանակվում են ֆիզիոթերապևտիկական բուժական արարողություններ, բուժական ֆիզկուլտուրա, քրոնիկական շրջանում առողջարանային բուժում։

## Կանխարգելում
Վարակիչ հիվանդություններից, նյութափոխանակության խանգարումներից առաջացող բազմանյարդաբորբը հնարավոր է կանխել, եթե ժամանակին բուժվի հիմնական հիվանդությունը։ Թունային բազմանյարդաբորբից խուսափելու համար համապատասխան արտադրության համար մշակվել են տեխնիկայի անվտանգության կանոններ, որոնք հնարավորություն են տալիս կանխել թունավոր նյութերի թափանցումն օրգանիզմ։ Թունաքիմիկատների հետ աշխատելիս առաջացող բազմանյարդաբորբից կարելի է խուսափել, եթե կատարվեն դրանց օգտագործման հրահանգները։

## Գրականություն
*  
*  

Կատեգորիա:Ծայրամասային նյարդային համակարգի հիվանդություններ
Ինտեգրալ երկրաչափություն

**Ինտեգրալ երկրաչափություն**, ժամանակակից երկրաչափության ճյուղ։ Անմիջականորեն կապված է երկրաչափական հավանականությունների տեսության հետ։ Ուսումնասիրում է երկրաչափական տարրերի բազմություններում (ուղիղներ հարթության վրա, ուղիղներ և հարթություններ տարածության մեջ և այլն) չափեր մտցնելու եղանակները ինչպես նաև այդ չափերով ինտեգրալների հատկությունները։ Ինտեգրալ երկարաչափության զարգացման համար խթան են եղել երկրաչափական հավանականությունների վերաբերյալ խնդիրները, որոնցից առաջինն ու ամենահայտնին է Բյուֆոնի խնդիրը (1777 թվականին), այն է՝ միմյանցից *h* հեռավորության վրա գտնվող զուգահեռ ուղիղներով ծածկված հարթության վրա նետվում է *t<հ* երկարության ասեղ, որքան է հավանականությունն այն բանի, որ ասեղը կհատի ուղիղներից մեկը։

Ինտեգրալ երկրաչափության բնագավառում ներդրում ունեն Օգյուստեն Լուի Կոշին, Ջ. Սիլվեստրը, Մորգան Քրոֆտոնը և ուրիշներ։ Ինտեգրալ երկրաչափության տերմինը 1936 թվականին առաջարկել է գերմանացի երկրաչափ Վիլհելմ Բլյաշկեն, որը Ինտեգրալ երկրաչափության գլխավոր նպատակն էր համարում երկրաչափական (այդ թվում իզոպերիմետրական) անհավասարությունների արտածումը։

Կատեգորիա:Ինտեգրալ երկրաչափություն
Լոեչես

**Լոեչես** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Մադրիդ պրովինցինցիայի Մադրիդ ինքնավար համայնքի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է *Կուենկա դել Էնարես* շրջանում։ Տարածքը կազմում է 44.1 կմ2, բնակչությունը՝ 7267 մարդ (2010)։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Ayuntamiento de Loeches 
* Loeches en Web 
* Astroloeches, la web de astronomía de Loeches 

Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Լա Իրուելա

**Լա Իրուելա** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Մադրիդի պրովինցիայում, Մադրիդի ինքնավար մարզի կազմում։ Տարածքը կազմում է 17,18 կմ²։ Բնակչությունը՝ 66 մարդ (2010)։

Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Գարգանտա դե լոս Մոնտես

**Գարգանտա դե լոս Մոնտես** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Մադրիդ նահանգի մեջ, ինչպես նաև Մադրիդ ինքնավար մարզի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Վալե-դել-Լոսոյաում։ Տարածքը 39,66 կմ² է։ Բնակչությունը 386 մարդ (2010 թվականի
տվյալներով)։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Իներցիա

thumb|280px
**Իներցիա**, իներտություն ( — անգործություն), նյութական մարմնի հատկություն, ըստ որի, արտաքին ուժերի փոխադարձ հավասարակշռության դեպքում, հաշվարկման իներցիալ համակարգի նկատմամբ մարմինը պահպանում է դադարի կամ հավասարաչափ ուղղագիծ շարժման վիճակը։ Այս հատկությունը շարժման քանակի պահպանման ընդհանուր օրենքի հետևանքն է։ Երբ մարմնի վրա ազդում է չհավասարակշռված ուժային համակարգ, մարմնի արագությունը փոփոխվում է այնքան դանդաղ, որքան մեծ է իներտությունը։ Համընթաց շարժման դեպքում իներցիայի քանակական չափը մարմնի զանգվածն է, իսկ անշարժ առանցքի շուրջը պտտման դեպքում՝ իներցիայի մոմենտը։՞

## Բառի այլ օգտագործումներ
«Իներցիա» տերմինը որոշ դեպքերում օգտագործվում է նշելու համար գործողության կատարման ուշացումը։ Օրինակ, էլեկտրաչափիչ սարքի իներցիան լարման կամ հոսանքի արագ փոփոխման դեպքում չափվող մեծության արժեքները ուշացումով ցույց տալու նրա հատկությունն է։

Կատեգորիա:Ֆիզիկական հատկություններ
Կատեգորիա:Մեխանիկա
Վանահայր

**Վանահայր**, վանական հաստատության հոգևոր առաջնորդ։ Այդ պաշտոնը սահմանվել է 4-5-րդ դարեր՝ մի շարք երկրներում քրիստոնեությունը պաշտոնական կրոն հռչակելուց հետո։ Եկեղեցական նվիրապետության մեջ վանահայրը դասվել է եպիսկոպոսից հետո։ Նրան ընտրել են վանքի միաբանները, հաստատել է վերադաս եպիսկոպոսը։

Վանական կալվածատիրության աճի և տնտեսական հզորության հետևանքով շատ վանահայրեր անկախացել են եպիսկոպոսից և անմիջաբար ենթարկվել իրենց եկեղեցու գերագույն պետին։

Կատեգորիա:Կրոնական տիտղոսներ
Զոկեր

**Զոկեր** (կամ **Զոքեր**), հայերի ենթախումբ։ Նրանք Գողթնի բնիկ բնակչությունն էին՝ ներառյալ Ագուլիսը՝ Գողթնի խոշոր ուշ միջնադարյան հայկական շրջանը և ևս 7–8 հարևան գյուղեր։ «Զոկ» անվանումը առաջացել է հայերեն տեղի բարբառում հոլովման ընթացքում օգտագործվող որոշիչներից։ Զոքական բարբառը հայերենի 31 բարբառներից մեկն է, որը նման է Սյունիքին։ Այսօր բարբառի կրողները այն չեն պահպանել՝ խառնվելով այլ բարբառների կրողների հետ։

## Զոկերի ծագումն ու զոքական բարբառը
Զոկերը հայեր են, որոնք Սյունիքի մարզից գաղթել են Գողթնի շրջան։ Նրանք խոսել են զոքական կամ Ագուլիսի բարբառով, որը շատ մոտ է Սյունիքին։ Որոշ լեզվաբաններ այն համարում են Սյունիքի և մուշի բարբառների խառնուրդ։ Թեև լեզվաբանական առումով մոտ է արևելահայերենին, այն փոքր-ինչ դժվար հասկանալի է վերջինիս կրողների համար։ Զոքական բարբառի այս տարբերությունը հայերեն մնացած բարբառներից առաջացրել է զոկերի ծագման շուրջ բազմաթիվ առասպելներ։

Հայերենում գոյություն ունեն մի շարք ցույց տվող դերանուններ՝ «այս», «այդ», «այն»։ Հին գոխթանյան (Հայաստանի պատմական շրջան) բարբառում դրանք հնչել են որպես «հոք», «դոք», «նոք»։ Ագուլիսյան բարբառում, որով խոսում էին Ագուլիս, Դաշտ, Ծգնա, Տանակերտ, Դիսար, Կահակիկ, Անդամեջ բնակավայրերում, այդ դերանունները օգտագործվել են «զ» նախածանցով, ինչը բնորոշ է XVIII-XIX-րդ դարերի հայկական բարբառներին։ Այս հանգամանքը հանգեցրել է «ժոկ» կամ «զոկ» դերանունի առաջացմանը, որն իր հերթին XIX-րդ դարում դարձել է «զոկ» բարբառ գիտական ու ազգագրական տերմինների աղբյուր։

Լեզվաբան, ակադեմիկոս Մանուկ Աբեղյանի կարծիքով, XIX-րդ դարի՝ XX-րդի սկզբի անվանումը՝ «զոկ», գալիս է հենց նրանց բարբառի «ժոկ» դերանունից։

Իրականում զոկերը պարզապես Նախիջևանի բնիկ հայկական համայնքներից են։ Նրանց լեզվի առանձնահատկությունները հիմնականում կապված են ձայնավորների փոխարկման հետ։ Օրինակ՝ «ո»-ն դարձել է «ու» (գործ → գյուրծ, Մարկոս → Մարկուս), իսկ «ու»-ն՝ «ո» (շուն → շոն, պտուղ → պետոգ)։ «Ա»-ն՝ կախված հարևան բաղաձայններից, դարձել է «ո», «ու», «ը», «ի», «այ» կամ մնացել անփոփոխ։ Բաղաձայնները գրեթե չեն փոփոխվել գրաբարից ի վեր, և Ագուլիսյան բարբառի բաղաձայնային համակարգը լավագույնս արտացոլում է հին հայերենի վիճակը։ Զոքականում նույնիսկ պահպանվել են նախահայերենի որոշ հատկանիշներ, որոնք բացակայում են գրաբարում։ Օրինակ՝ զոքականում *glkt- հնդեվրոպական արմատից ստացված *kakhts‘ ձևում պահպանվել է «l»-ը, մինչդեռ գրաբարում այն արդեն բացակայում է՝ kat‘։

Ագուլիսյան բարբառը նկարագրվել է դեռևս 1711 թվականին գերմանացի լեզվաբան Յոհան Շրեդերի կողմից իր «Linguae Armenicae» լեզվաբանական աշխատության մեջ։

## Աղբյուրներ
* *Артак Варданян*. Загадка зоков, Мост, 28 октября 2015 г. http://mostga.am/blog/artak-vardanyan.html

Կատեգորիա:Հայոց լեզու
Կատեգորիա:Էթնիկ խմբեր ըստ լեզվաընտանիքի
Կատեգորիա:Հայեր
Կատեգորիա:Բարբառներ
Մորոլո

**Մորոլո** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո շրջանում՝ Ֆրոզինոնե պրովինցիայում։

Բնակչությունը կազմում է 3090 մարդ (2005), բնակչության խտությունըկազմում է 119 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 26 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 03017։ Հեռախոսային կոդ՝ 0775։

Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Միքայել Հրեշտակապետը։ Տոնը նշվում է ամեն տարի մայիսի 8-ին։

## Արտաքին հղումներ
* http://www.morolo.net/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Պալյանո

**Պալյանո ** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո շրջանում՝ Ֆրոզինոնե պրովինցիայում։

Բնակչությունը կազմում է 7826 մարդ (ըստ 2004 թվականի), բնակչության խտությունը կազմում է 106 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 70 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 03018։ Հեռախոսային կոդ՝ 0775։

Կոմունայի հովանավորն է սուրբ Անդրեաս Առաքյալը։ Տոնը նշվում է ամեն տարի նոյեմբերի 30-ին։

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Լա Սերնա դել Մոնտե

**Լա Սերնա դել Մոնտե** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Մադրիդի պրովինցիայում, Մադրիդի ինքնավար մարզի կազմում։ Տարածքը կազմում է 5,44 կմ²։ Բնակչությունը՝ 99 մարդ (2010)։ Պրովինցիայից ադմինիստրատիվ կենտրոն 81 կմ է։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ 
* Ayuntamiento de La Serna del Monte 
* Alojamientos rurales
* Restaurante en La Serna del Monte
* Hotel rural

Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Դանզասներ

մինի
**Դանզասներ**, հայ խորհրդային դերասաններ։

## Իզաբելլա Դանզաս
**Իզաբելլա Գրիգորի Դանզաս** (իսկական ազգանունը՝ Կոզոդյան,  (16), 1903, Նոր Նախիջևան - սեպտեմբերի 6, 1994, Երևան)։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի (1950)։ Հայկ Դանզասի կինը։ 1929 թվականին ավարտել է Դոնի Ռոստովի երաժշտական տեխնիկումը։ Բեմական գործունեությունն սկսել է 1926 թվականից՝ Դոնի Ռոստովում։

Խաղացել է Թբիլիսիի, Բաքվի, Կրասնոդարի, Երևանի, Լենինականի թատրոններում՝ դրամատիկական և օպերետային ներկայացումներում։ 1942 թվականից աշխատում է Երևանի երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում։ Դերերից են՝ Էլիզա (Շոուի «Պիգմալիոն», 1935), Նատաշա (Շիրվանզադեի «Մորգանի խնամին», 1948), Ուստիան (Ա․ Այվազյանի «Քաջ Նազար», ըստ Դ․ Դեմիրճյանի, 1948), Միրաբելլա (Շտրաուսի «Գնչուների բարոն», 1952), Կատարինա, Բեատրիչե (Շեքսպիրի «Անսանձի սանձահարումը», 1958, «Մեծ աղմուկ ոչնչից», 1960)։ Դանզասին հատուկ է կոմեդիական-օպերետային ժանրի նուրբ զգացողությունը, բեմական փայլն ու գրավչությունը։ Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

## Հայկ Դանզաս
**Հայկ Քրիստափորի Դանզաս** (իսկական ազգանունը՝ Բինայան,  մայիսի 22, 1899, Նոր Նախիջնան - մարտի 22, 1977, Երևան)։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1950)։ Սովորել է ծննդավայրի հայկական հոգևոր սեմինարիայում, ապա Խարկովի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ Մասնագիտական կրթությունն ստացել է Դոնի Ռոստովում, ՄԽԱՏ-ի դերասան Ա․ Պ․ Իյառլամովի «Դրամատիկական դասընթացներում»։

Բեմական գործունեությունն սկսել է 1919 թվականին՝ տեղի ռուսական թատրոնում։ 1920 թվականից որպես ռեժիսոր, դրամատիկական և օպերետային դերասան հանդես է եկել Դոնի Ռոստովի, Թբիլիսիի, Բաքվի, Կրասնոդարի, Լենինականի հայկական թատրոններում։ Եղել է Ռոստովի հայկական սովետական առաջին երաժշտական կոմեդիայի թատրոնի (1922), Երևանի (1942) նույնատիպ թատրոնի հիմնադիրներից։ 1942 թվականից աշխատել է Երևանի երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում։ Դերերից են՝ Բոնի (Կալմանի «Սիլվա», 1925, 1933, 1939, 1942), Ֆլորիդոր (Էրվեի «Մադմուազել Նիտուշ», 1933), Ալֆրեդ (Շոուի «Պիգմալիոն», 1935), Նազար (Ա․ Այվազյանի «Քաջ Նազար», ըստ Դ․ Դեմիրճյանի, 1948), Ստեֆան Շտրաուսի «Գնչուների բարոն», 1952), Չոկան (Կոտոյանի «Սիրո հովիտը», 1956)։ Բեմադրել է Կալմանի «Սիլվա» (1923, 1933), «Մարիցա» (1925, 1933, 1943), Լեհարի «Կենսուրախ այրին» (1933) օպերետները, Սունդուկյանի «Խսաթաբալա»-ն (1937)։ Դանզասը վարպետորեն տիրապետում էր օպերետային ժանրի արտահայտչամիջոցներին, վերամարմնավորման արվեստին։

Ի․ և Հ․ Դանզասների արվեստը նպաստել է Սովետական Հայաստանում օպերետային ժանրի կատարողական ավանդույթների հաստատմանը։

## Գրականություն
* Սարգսյան Ս․ Տ․, Սիրելի անուններ, Ե․, 1967։ Լալայանց Տ․, Դանզասներ, Ե․, 1973։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ընտանիքներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Նավալագամելյա

**Նավալագամելյա** (), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Մտնում է Մադրիդ ինքնավար համայքնի կազմում գտնվող Մադրիդ պրովինցիայում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է *Սեռա Օեստե դե Մադրիդ* շրջանի (կոմարկի) կազմում։ Զբաղեցնում է 76,05 կմ² մակերես։ Ըստ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ բնակչությունը 2383 մարդ է։

thumb|left|200px|Եկեղեցի

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Información sobre Navalagamella
* Información sobre la comarca de la Sierra Noroeste de Madrid 

Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Իջևանատուն

**Իջևանատուն**, հյուրանոցային տիպի հաստատությունների ընդհանուր անվանումը միջնադարյան Հայաստանում։ Պատմական ակնարկներում, վիմագիր արձանագրություններում պահպանվել են բազմաթիվ հոմանիշ բառեր՝ *իջևան*, *հոգետուն*, *քարավանատուն*, *պանդոկ*, *հյուրատուն*, *օտարանոց*, *ասպնջականոց*, *խան*, *կայան*։

Սակայն, որպես կառույցներ, դրանք մեծ մասամբ առանձնահատկություններով և տարբեր ֆունկցիոնալ լուծումներով որոշակի ճարտապետական տիպեր են։ Իջևանատներ կառուցում էին մայրուղիների, առևտրական ճանապարհների վրա, մեծ քաղաքներում, վանքերում։ Ծառայում էին հասարակությանը, քարավաններին, օտարական ճանապարհորդներին, աղքատ անցորդներին (վերջիններիս հանգստի տեղ և անվճար սնունդ էին տալիս)։ Կառուցվել են վաղ ժամանակներից, պահպանված տիպերի մի մասը պատկանում է 12–14-րդ դարերում։ Հայաստանի որոշ գյուղեր մինչև օրս անվանվում են *իջևան*, որը վկայում է հնում այդ տեղում իջևանատուն լինելու մասին։

մինի|Իջևանատուն

Իջևանատները շինվում էին ոչ միայն քաղաքներում ու գյուղերում, որոնց միջով անցնում էր ճանապարհը, այլև այդ երկու բնակավայրերի արանքում եղած բաց դաշտերում, երբեմն էլ՝ լեռնացքների վրա, երբ ճանապարհն անցնում էր լեռնային անմարդաբնակ վայրերով։

Պատմական Արցախի շատ վայրերում մնացել են միջնադարյան այդպիսի իջևանների ավերակներ թե՛ բնակավայրերի մոտ, թե՛ լեռնացքների վրա և թե՛ բաց ու ընդարձակ դաշտերում։ Այդպիսի մի լավ պահպանված հուշարձան է Հադրութ-Մարտունի խճուղու 10-րդ կմ հատվածում, այժմյան Ղարդաբազար գյուղի կենտրոնում բարձրացող բլրի արևմտյան լանջին գտնվող իջևանատուն կոչվող համալիրը։

Իջևանատան համալիրը կառուցված է ազատ հատակագծման սկզբունքով՝ ելնելով միայն տեղանքից ու կողմնորոշումից։ Այստեղ ռելիեֆը թողնված է անփոփոխ, և կառույցներն են հարմարեցված տեղանքին։ Բլրի գագաթին գտնվող տաճարը կառուցված է սրբաշատ մոխրագույն քարից, գրեթե քառանկյուն հորինվածքով։ Շենքը աչքի է ընկնում պատերի հաստությամբ։

Տաճարից 40 մ ցած (դեպի հարավ-արևմուտք) բլրի լանջով ձգվող կիսամշակ քարով շարված պատը կենտրոնական մասում ունի երեք կամարակապ դուռ։ Դռների ետևում ընդարձակ սրահն է, որի հյուսիսային և հարավային կողմում գտնվում են միանավ դահլիճների դռները։ Ավելի քան 100 մ² տարածություն ունեցող 4 դահլիճներն ամբողջապես գտնվում են բլրի մեջ։ Արտաքուստ բոլորովին չեն երևում այդ դահլիճները։ Սրահի և դահլիճների թաղակապ ծածկը բնական ապառաժ բլուրն է։ Իջևանատան համալիրի մեջ մտնող մյուս շինությունները գտնվում են բլրի ստորն լանջին։ Հիմնական մուտքը տեղադրված է սրահի ուղղությամբ։
## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Իջևան

Կատեգորիա:Հյուրանոցներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ճարտարապետություն
Ինստիտուցիոնալիզմ

**Ինստիտուցիոնալիզմ** ( -հրահանգ, հորդոր), 20-րդ դարի պետականագիտության ուղղություն։ Ինստիտուցիոնալիզմը հասարակության, պետության և իրավունքի խնդիրների քննարկման հիմքը համարում է «ինստիտուցիան»՝ որոշակի նպատակով միավորված մարդկանց կայուն խումբը (ընտանիք, կուսակցություն, տրեստ, եկեղեցի, արհմիություն, պետություն և այլն)։

Ինստիտուցիոնալիզմի ներկայացուցիչները (Ժ. Ռենար, Մ. Օրիու, Գ. Գուրվիչ, ժ. Բյուրդո (Ֆրանսիա), Ս. Ռոմանո (Իտալիա), Դ. Ստրեյչի, Ս. Ֆայներ (Մեծ Բրիտանիա)) ժխտում են պետության գերիշխանության գաղափարը։ Նրանց կարծիքով 20-րդ դարի քաղաքական իշխանությունը հասարակության տարբեր խմբերի ու շերտավորումների համաձայնեցված գործունեության արդյունք է, պետության ստեղծած իրավունքը՝ բազմաթիվ ինստիտուցիաների իրավունքներից մեկը։ Ինստիտուցիալիզմը հավասարության նշան է դնում պետության և մարդկանց ամեն մի միավորման միջև։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Ինստիտուցիոնալիզմի գաղափարները դարձան «իշխանության դիֆուզիա»ն  «պլյուրալիստական դեմոկրատիա» բուրժուառեֆորմիստական տեսությունների հիմքը։

Ինստիտուցիանալիզմը հոսանք է 20-րդ դարի ամերիկյան քաղաքատնտեսության մեջ, հիմնվում է կապիտալիզմի տնտեսական պրոցեսների էության և շարժիչ ուժերի, առավելապես արտատնտեսական մեկնաբանման վրա։ Ինստիտուցիոնիզմը չունի միասնական տնտեսական տեսություն և տրոհվում է երեք ուղղությունների,

* հոգեկենսաբանական՝ կապիտալիզմի սոցիալտնտեսական պրոցեսները բացատրվում են կենսաբանական օրինաչափություններով (Վերլեն և ուրիշներ), 
* սոցիալական՝ իրավական հարաբերությունները դիտարկվում են որպես կապիտալիզմի սոցիալտնտեսական հարաբերությունների որոշիչներ (Կոմմոնսի գլխավորությամբ), 
* էմպիրիկ՝ մշակում է տնտեսական ցիկլերի և ճգնաժամերի պրոբլեմները (Միտչել և ուրիշներ)։

Կատեգորիա:Ինստիտուցիոնալիզմ
Լոս Մոլինոս (Մադրիդ)

**Լոս Մոլինոս** ( Perales del Puerto) քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Մադրիդ պրովինցիայի Էստրեմադուրա ինքնավար համայնքի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Կուենկա-դել-Գվադառամա շրջանում։ Տարածքը կազմում է 19,56 կմ2, բնակչությունը՝ 4565 մարդ (2010 թվականի տվյալներով։

## Պատկերասրահ

Fuente del León en Los Molinos.jpg|
Capilla de San José en Los Molinos.jpg|
Parroquia de la Purísima Concepción en Los Molinos.jpg|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Los Molinos: Historia, cultura, naturaleza en Sierra Guadarrama-Alto Manzanares 
* Ayuntamiento
* Primero Los Molinos 

Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Արևմտյան ռազմաճակատ (Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ)

250px|մինի|աջից
**[[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ]]ի արմտյան ռազմաճակատ**, 1939-1945 թվականների Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ռազմական թատերաբեմ արևմտյան Եվրոպայում։

Արևմտյան ճակատը նշանավորվել է լայնածավալ մարտական գործողությունների երկու փուլով․ առաջին փուլի ռազմական գործողությունները ծավալվեցին պատմական Նիդեռլանդների տարածքում և Ֆրանսիայի հյուսիսային կեսում՝ 1940 թվականի մայիսին և հունիսին, որի ընթացքում տեղի ունեցավ Լյուքսեմբուրգի, Նիդեռլանդների, Բելգիայի և Ֆրանսիայի կապիտուլյացիան, այնուհետև շարունակվեց Գերմանիայի և Բրիտանիայի միջև օդային պատերազմով, որն էլ հանգուցալուծվեց Բրիտնիայի ճակատամարտով, երկրորդ փուլի մեկնարկը դրվեց 1944 թվականի հունիսի 6-ին՝ օկուպացված Հյուսիս-արևմտյան Ֆրանսիա դաշնակցային զորքերի ափհանումներով։ Հակաֆաշիստական ռազմական միջամտությունները Հարավային Եվրոպայում և այլուր հիմնականում դիտվում են որպես առանձին թատերաբեմեր։

1944 թվականի հուլիսի սկզբին այստեղ գործում Էր Գերմանիայի և նրա դաշնակիցների 235 դիվիզիա, իսկ Արևմուտքում՝ միայն 65 դիվիզիա։ Օգտվելով ուժերի ն միջոցների հսկայական գերազանցությունից՝ դաշնակից զորքերը 1944-1945 թվականներին անցկացրին մի շարք հաջող գործողություններ և 1945 թվականի մայիսի սկզբին դուրս եկան Էլբա և Ավստրիայի ու Չեխոսլովակիայի արևմտյան շրջանները, որտեղ հանդիպեցին խորհրադային զորքերին։ Ավարտվեց նաև Իտալիայի ազատագրումը։

Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի արևմտյան եվրոպական ռազմաճակատ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի եվրոպական թատերաբեմ
Լոսոյա

**Լոսոյա** () քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Մադրիդ պրովինցիայի Մադրիդ ինքնավար համայնքի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է *Սեռա Նորտե* շրջանում։ Բնակչությունը՝ 670 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 85 կմ հեռավորության վրա։

Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Անտոն Դենիկին

**Անտոն Իվանովիչ Դենիկին** (, ), ռուսական կայսերական բանակի գեներալ-լեյտենանտ (1916), Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմում Սպիտակ շարժման առաջնորդ։

## Կենսագրություն
1917 թվականին ակտիվորեն մասնակցել է կոռնիլովշչինային։ 1918 թվականի աշնանից դարձել է հակաբոլշևիկյան Ռուսաստանի հարավի զինված ուժերի գլխավոր հրամանատար։ 1919 թվականի ամռան-աշնանը գլխավորել է դեպի Մոսկվա արշավանքը։ Սպիտակգվարդիականների կրած պարտությունից հետո, 1920 թվականի մարտին, անցել է Ղրիմ, ապրիլի 4-ին հրամանատարությունը հանձնել գեներալ Պ․ Վրանգելին և մեկնել Կ․ Պոլիս։

Քաղաքական հայացքներով հարել է կադետներին, եղել պառլամենտական հանրապետության ջատագովը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Ռուս զինվորականներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 3-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Ալեքսանդրիայի արվեստ

**Ալեքսանդրիայի արվեստը** հայտնի էր մարմարե տաճարներով, բարձրահարկ շենքերով և նշանավոր գրադարանով։ Այստեղ էր աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը՝ Փարոսի վիթխարհի լուսարձակը։ Ավելի քան հարյուր մղոն հեռավորությունից նրա լույսը տեսնում են ծովահենները։ Ալեքսանդրիայի զբոսայգիները զարդարված էին քանդակներով։ Դասական արվեստի ավանդույթները շարունակվեցին Կիթերյան Ափրոդիտեի արձանում։ Նեղոս գետի այլաբանական, իր ձևերով մի փոքր ոչ աշխույժ մասնատված արձանը կոմպոզիցիոն առումով հետաքրքրական և դեկորատիվային է։

Ալեքսանդրիայի վարպետները հմուտ էին դիմանկարի ժանրի ասպարեզում։ Նրանք կատարելության հասան քարի մշակման մեջ, մանր կերպարվեստում, ռելիեֆում։ Ամենանշանավորների թվին է պատկանում «Քանդակած քար՝ Պտղոմեոս Փիլադելփոսի և Արսինոյի դիմանկարներով»։ Քանդակագործները դիմում էին կենցաղային ժանրին, տարբեր տարիքի տարբեր ազգությունների մարդկանց կերպարներին։ Երևան եկան աշխատանքային գործունեությանը նվիրված պատկերներ։

## Աղբյուրներ
* Լ․ Ներսիսյան, Մ․ Երզնկյան «Արտասահմանյան արվեստի պատմություն», Երևան, 2003 թ

Կատեգորիա:Արվեստի պատմություն
Կոլլե Սան Մանյո

**Կոլլե Սան Մանյո** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո շրջանում, պրովինցիա Ֆրոզինոնեում։ Բնակչությունը կազմում է 793 մարդ (2008 թվականի տվյալներով), խտությունը կազմում է 18 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 45 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 3030։ Հեռախոսային կոդ՝ 0776։

Կոմունայի հովանավորն է սուրբ Մագնուս Անանացին։ Տոնը նշվում է օգոստոսի 19-ին։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության գրաֆիկը․

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1861 text:1861
  bar:1871 text:1871
  bar:1881 text:1881
  bar:1901 text:1901
  bar:1911 text:1911
  bar:1921 text:1921
  bar:1931 text:1931
  bar:1936 text:1936
  bar:1951 text:1951
  bar:1961 text:1961
  bar:1971 text:1971
  bar:1981 text:1981
  bar:1991 text:1991
  bar:2001 text:2001
PlotData=
  color:barra width:20 align:left
  bar:1861 from:0 till:1660
  bar:1871 from:0 till:1712
  bar:1881 from:0 till:1815
  bar:1901 from:0 till:1984
  bar:1911 from:0 till:2078
  bar:1921 from:0 till:2070
  bar:1931 from:0 till:2155
  bar:1936 from:0 till:2214
  bar:1951 from:0 till:2129
  bar:1961 from:0 till:1715
  bar:1971 from:0 till:1206
  bar:1981 from:0 till:967
  bar:1991 from:0 till:895
  bar:2001 from:0 till:819
PlotData=
  bar:1861 at: 1660 fontsize:S text:1.660 shift:(-8,5)
  bar:1871 at: 1712 fontsize:S text:1.712 shift:(-10,5)
  bar:1881 at: 1815 fontsize:S text:1.815 shift:(-10,5)
  bar:1901 at: 1984 fontsize:S text:1.984 shift:(-10,5)
  bar:1911 at: 2078 fontsize:S text:2.078 shift:(-10,5)
  bar:1921 at: 2070 fontsize:S text:2.070 shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 2155 fontsize:S text:2.155 shift:(-10,5)
  bar:1936 at: 2214 fontsize:S text:2.214 shift:(-10,5)
  bar:1951 at: 2129 fontsize:S text:2.129 shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 1715 fontsize:S text:1.715 shift:(-10,5)
  bar:1971 at: 1206 fontsize:S text:1.206 shift:(-10,5)
  bar:1981 at: 967 fontsize:S text:967 shift:(-10,5)
  bar:1991 at: 895 fontsize:S text:895 shift:(-10,5)
  bar:2001 at: 819 fontsize:S text:819 shift:(-10,5)
TextData=
  fontsize:S pos:(20,20)


## Համայնքի վարչակազմը
*Հեռախոս։ 0776 560051
*Էլ-փոստ։ անհայտ
*Պաշտոնական կայք։ http://www.collesanmagnoinforma.it/ 

## Արտաքին հղումներ
* http://www.collesanmagnoinforma.it/ 
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Հիպոքրոմային անեմիա

**Հիպոքրոմային անեմիա**, **հիպոքրոմային սակավարյունություն**, **դալկախտ**, քլորոզ (— կանաչ, կանաչադեղնավուն), սակավարյունություն՝ կապված օրգանիզմում երկաթի յուրացման խանգարումների հետ։ Պատճառները լիովին պարզաբանված չեն, ենթադրվում է, որ նշանակություն ունեն մարդու կոնստիտուցիան, սնունդը և աշխատանքային պայմանները։ Վաղ կամ պատանեկան Դալկախտ հազվադեպ է, լինում է երիտասարդ աղջիկների օրգանիզմում, սեռական հասունացման շրջանում։ Ախտանշաններն են՝ ընդհանուր թուլություն, քնկոտություն, գլխապտույտ, գիտակցության կորուստ, սրտխփոց, մաշկային ծածկույթների գունատություն, դաշտանային ցիկլի և ներզատիչ գեղձերի գործունեության խանգարումներ, ձվարանի և արգանդի թերզարգացում։ Ուշացած Դալկախտ, նախորդում է կանանց դաշտանադադարին՝ 30—40 տարեկանում։ Ախտանշանները նույնն են, ավելանում են մազաթափությունը և եղունգների դյուրաբեկությունը։

Բուժումը․ երկաթ պարունակող և հորմոնային պատրաստուկներ, վիտամիններ։

Կատեգորիա:Արյան հիվանդություններ
Դետոնացում

[մինի|500 տոննա [տրոտիլի դետոնացում]]

**Դետոնացում** ( - պայթել,  - շառաչում եմ), պայթուցիկ նյութում էներգիայի անջատմամբ և գերձայնային արագությամբ շերտից շերտ ալիքաձև տարածվող քիմիական ռեակցիա։ Դետոնացումը սովորաբար առաջանում է մեխանիկական կամ ջերմային ուժգին ներգործումից (հարված, կայծ, պայթյուն և այլն)։ Հարվածային ալիքն ստեղծում է դետոնացման ալիքի ավանգարդային ճակատ, որը, շարժվելով մեծ արագությամբ, նյութի չափազանց նեղ շերտում առաջացնում է ճնշման և ջերմաստիճանի խիստ բարձրացում։ Ալիքի ճակատին անմիջապես հարող այդ շերտում մեծ արագությամբ ընթանում է քիմիական փոխարկում։ Քիմիական ռեակցիայից անջատված էներգետիկ դետոնացման ալիքի սխեման Ա-հարվածող ալիքի ճակատը, Բ-քիմիական ռեակցիայի գոտին, Գ-ալիքի տարածման ուղղությունը գիան հարվածային ալիքում ապահովում է բարձր ճնշումը։ Լրացնելով էներգիայի պաշարը՝ ալիքը տարածվում է առաջ (համասեռ պայթուցիկ նյութում հաստատուն արագությամբ)։ Դետոնացման տարածման արագությունը պայթուցիկ նյութը բնորոշող մեծություն է «որը պայթուցիկ, սովորաբար, պինդ և հեղուկ նյութերում ավելի մեծ է», քան գազերում։ Մեծ արագության ճնշման և ջերմաստիճանի խիստ բարձրացման պատճառով առաջանում է պայթյուն։ Եթե քիմիական ռեակցիայի տարածման արագությունը փոքր է ձայնի արագությունից, ապա տեղի է ունենում պայթուցիկ նյութի այրում։ Հաճախ հարկ է լինում դետոնացումը կանխել (ներքին այրման շարժիչներում, հրանոթի փողում և այլն)։ Վառելիքի կայունությունը դետոնացման նկատմամբ բնորոշվում է օկտանային թվով կամ նրանց տեսակայնությամբ։

Կատեգորիա:Այրում
Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Կատեգորիա:Պայթուցիկ նյութեր
Դելփյան պատգամախոս

մինի|Ապոլլոնի տաճարի ավերակները

**Դելֆյան պատգամախոս**, Դելփիք քաղաքի Ապոլլոնի տաճարի պատգամախոսը՝ Պյութիա քրմուհին։

## Առասպել
Մոտալուտ պատերազմների հավանական ելքը և զանազան կնճռոտ հարցերի պատասխաններն իմանալու նպատակով հույները դիմում էին Դելփյան պատգամախոսին։ Վերջինս գուշակությունից առաջ խմում Էր Կասոտիդա աղբյուրի ջուրը, ծամում դափնու տերև, նստում ոսկյա եռոտանու վրա և, որպես Ապոլլոն աստծո կամքի արտահայտիչ, պատրանքների մեջ զանազան ձայներ հանում։ Քրմերն այդ ձայները մեկնում էին մշուշապատ ու երկիմաստ։ Տերոդոտը հայտնում է, որ Լյուդիայի արքա Կրեսոսը մ․ թ․ ա․ 546 թվականին դիմել է Դելփյան պատգամախոսին՝ իմանալու, թե ինչով կավարտվի իր պատերազմը պարսիկների դեմ։ Դելփյան պատգամախոսը պատասխանել է․

Պատերազմում Կրեսոսը պարտվել է, պարսիկները նվաճել են նրա թագավորությունը։ Քրմերը հայտարարել են, թե գուշակությունը կատարվել է, քանի որ Դելֆյան պատգամախոսը կոնկրետ չի նշել, թե որ թագավորությունն էր կործանվելու։

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Ապոլլոն
Դեկոր

մինի|Ռոզետ
**Դեկոր** (,  - զարդարում եմ), կառույցի (ճակատի, ինտերիերի), առարկայի զարդարանքների համակարգ։

Լինում է *պարզ* (միագույն ներկում, մակերեսի միօրինակ մշակում) կամ *բարդ* (զարդի և պատկերի, քանդակի ու որմնազարդի, մշակվածքով և կազմությամբ տարբեր նյութերի զուգորդումներ)։

Ինչպես պարզ, այնպես էլ բարդ դեկորը հանդես գալով շենքերի, առարկաների ծավալատարածական կոմպոզիցիային ներդաշնակ, դառնում է նրա տարրը, շեշտում արտահայտչականությունը կամ նրան հաղորդում տեսողական վերակերպավորում՝ ուրույն մասշտաբային հարաբերություն, ռիթմ, կոլորիտ։ Դեկորը առանձին շենքերը կամ առարկաները անսամբլում տեսողականորեն միավորելու միջոց է։

Կատեգորիա:Ճարտարապետական տարրեր
Դանդուն

**Դանդուն** (), քաղաքային շրջան չինական Լյանոնին պրովինցիայում՝ Յալուզյան գետի ափին։

Բնակչության ուրբանիզացված մասը կազմում է 752 227 մարդ, ամբողջ շրջանինը՝ 2 409 697 մարդ (ըստ 2004 թվականի)։ Քաղաքի բնակչության մեծ մասը կազմում են կորեացիները։

## Վարչատարածքային բաժանումը

## Տրանսպորտ
* Դանդուական օդանավակայան Լանտոյում

## Ֆոտոդարան

Պատկեր:Dandong street.JPG
Պատկեր:SinoKorea Friendship Bridge.jpg


## Քույր-քաղաքներ
*  Ուիլմինգտոն, Հյուսիսային Կարոլինա, ԱՄՆ (1986)
*  Դոնկաստեր, Մեծ Բրիտանիա (1988)
*  Տոկուսիմա, Ճապոնիա (1991)
*  Աստրախան, Ռուսաստան (1993)
*  Իջոնբու, Կորեայի հանրապետություն (1997)
*  Պիրաժ, Ֆրանսիա (2008)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքներ
Գրեյֆեր

մինի|Գրեյֆերն աշխատանքի ժամանակ
**Գրեյֆեր** (, greifen - բռնել), ամբարձիչների, բեռնիչների և միառելս սայլակների բեռնաբռնիչ հարմարանք, որն ունի բեռը բռնող դարձկեն ատամնավոր ծնոտներ։

Գրեյֆերներն օգտագործվում են սորուն և հատային բեռները, անտառանյութերը բեռնելու, կարճ հեռավորության վրա տևղափոխելու և բեռնաթափելու համար։

Կատեգորիա:Էքսկավատորներ
Պլեսկավիցա

**Պլեսկավիցա** (), ուտեստ, որը շատ հայտնի է Բալկանյան երկրներում։ Ունի կլոր, հարթ մակերես։ Պլեսկավիցա ուտում են Սերբիայում, Բոսնիայում, Հերցեգովինայում,Չեռնոգորիայում, Մակեդոնիայում, հայտնի է նաև Ռումինիայում, Սլովենիայում, Խորվաթիայում և Բուլղարիայում։ Ավանդական պլեսկավիցան պատրաստվում է խոզի և տավարի մսի խառնուրդից տապակած եղանակով, մատուցվում է խավարտով, հացով և պանիրով։ Պլեսկավիցան լինում է տարբեր տեսակների սովորական, գուռմանային և լցոնած։

Վերջին ժամանակաշրջանում պլեսկավիցան շատ հայտնի է Եվրոպայում, այն պատրաստվում է արագ սննդի համար նախատեսված ռեստորաններում, հատկապես Գերմանիայում, Շվեդիայում, Ավստրիայում և այն երկրներում, որտեղ շատ են հարավսլացիները։ Պլեսկավիցան մատուցվում է տաք վիճակում, համեմված տարբեր համեմունքներով։

## Արտաքին հղումներ
* Պլեսկավիցա ահռելի չափերի

Կատեգորիա:Սերբական խոհանոց
Դեյլի էքսպրես

**Daily Express**, բրիտանական պարբերական։ Այդ անվանումը Express Newspapers-ի հրատարակչության սեփականությունն է, որը ներկայումս պատկանում է Ռիչարդ Դեսմոնդին։ 2014 թվականի մարտին տպագրաքանակը կազմել է 625 952։
Express Newspapers-ը նաև թողարկում է *Sunday Express*-ը (1918 թվականից սկսած), *[[:en:Daily Star (United Kingdom)|Daily Star]]*-ը և *[[:en:Daily Star Sunday|Daily Star Sunday]]-ը*։

## Պատմություն
thumb|200px|right|Գրասենյակը Լոնդոնում

«Daily Express» թերթը հիմնվել է 1900 թվականին Արթուր Փերսոնի կողմից, որը տեսողությունը կորցնելուց հետո վաճառել է այն լորդ Բիվերբրուքին 1916 թվականին։ Այն առաջին թերթերից մեկն էր, որտեղ տպագրում էին և՛ բամբասանքներ, և՛ սպորտային նորություններ, և՛ կանանց խորհուրդներ։ Այն նաև Մեծ Բրիտանիայում առաջին թերթն է, որը տպագրել է խաչբառներ։ Խորհրդային կոմունիստ և հեղափոխական Լև Տրոցկին ԽՍՀՄ-ից վտարվելուց հետո 1929 թվականին այս թերթում հոդվածներ էր գրում։
1962 թվականի մարտին լորդ Բիվերբրուքը հարձակման է ենթարկվել Համայնքների պալատի կողմից նրա համար, որ իր թերթում թագավորական ընտանիքի դեմ «ղեկավարում էր վենդետայով»։ Նույն ամսում արքայազն Էդինբուրգի դուքս Ֆիլիպը արտաբերեց իր ամենահայտնի միամիտ արտահայտություններից մեկը՝ ասելով «Էքսպրեսի» մասին. «զազրելի, սարսափելի թերթ է։ Այն լի է ստերով, սկանդալներով և հորինվածքներով։ Այն արատավոր թերթ է»։

2000 թվականին Express Newspapers պարբերականը գնեց Ռիչարդ Դեսմոնդը՝ այնպիսի ամսագրի խմբագիրը, ինչպիսին է *[[:en:OK!|OK!]]*-ը։ Գնումը բացասական արձագանք ստացավ, քանի որ այդ ժամանակ Դեսմոնդին էին պատկանում նաև մի շարք պոռնոգրաֆիկ ամսագրեր, ինչպիսին են *Big Ones*-ը և *[[:en:Asian Babes|Asian Babes]]*-ը, ինչի պատճառով նա ստացավ «Կեղտոտ Դես» մականունը (տրված «Private Eye» ամսագրի կողմից)։ Դեսմոնդը մինչ օրս Մեծ Բրիտանիայի ամենահայտնի պոռնոգրաֆիկ հեռուստատեսային ալիքի՝ Television X-ի սեփականտերն է։ Դեսմոնդի կողմից թերթի գնումը մի շարք աշխատակիցների՝ աշխատանքից ազատման պատճառ դարձավ, ներառյալ՝ այդ ժամանակվա խմբագիր Ռոուզի Բոյքոթը և մեկնաբան Փիթեր Հիչենսը։

## Sunday Express
1918 թվականին թողարկվել է *Sunday Express*-ի կիրակնօրյա թողարկումը։ 2010 թվականի տվյալներով՝ գլխավոր խմբագիրը Մարտին Թոունսենդն է։ 2010 թվականի սեպտեմբերին տպագրական մամուլը կազմել է շաբաթական 560 273, միևնույն ժամանակ նրա գլխավոր մրցակից «Mail on Sunday»-ը նույն ընթացքում վաճառել է 1 626 607 տպաքանակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''Daily Express'' թերթի կայք

Կատեգորիա:1900 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Անգլերեն թերթեր
Կատեգորիա:Բրիտանական թերթեր
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի օրաթերթեր
Դեպի լույս

**«Դեպի լույս»**, գրական-քաղաքական ամսաթերթ (սկզբում՝ շաբաթաթերթ)։ Հրատարակվել է 1950-1953 թվականներին, Ստամբուլում։ Խմբագիրներ՝ Ռ․ Մաշոյան, Մ․ Կոպելյան։ Տպագրել և գրախոսել է ստամբուլահայ բանաստեղծներին ու արձակագիրներին, ծանոթացրել սփյուռքի գրողներին։ Լայն տեղ է հատկացրել սփյուռքի արվեստագետներին, լուսաբանել մշակութային ընկերությունների աշխատանքը, տպագրել լուրեր Խորհրդային Հայաստանի մշակութային և գիտական առաջընթացի մասին։

«Դեպի լույս»-ի հրատարակիչները լույս են ընծայել նաև «Դեպի լույս» գրական մատենաշար (4 գիրք)։

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Մոստոլես

**Մոստոլոես** ( Perales del Puerto)՝ քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Մադրիդի պրովինցիայի Մադրիդ ինքնավար համայնքի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Առեա-մետրոպոլիտանա-դե-Մադրիդ շրջանում։ Տարածքը կազմում է 45 կմ2, բնակչությունը՝ 206015 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։

## Պատկերասրահ

Mostoles AYUNTAMIENTO.JPG|
Bandomostoles1808.JPG|
Casona mostoles.JPG|
URJC Mostoles DepartamentalI.jpg|
Teatro del Bosque - Móstoles 2007.jpg|
Mostoles biblioteca.JPG|
Rectorado urjc.jpg|
Mostoles casa andres torrejon.JPG|


## Արտաքին հղում
* պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Պաստենա

**Պաստենա** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո շրջանում՝ Ֆրոզինոնե պրովինցիայում։

Բնակչությունը կազմում է 1672 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 40 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 42 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 03020։ Հեռախոսային կոդ՝ 0776։

## Արտաքին հղումներ
* http://www.comune.pastena.fr.it/index.php 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Իռացիոնալիզմ

**Իռացիոնալիզմ** ( irrationalis — ոչ բանական), փիլիսոփայական իդեալիստական ուսմունք, որը սահմանափակում է բանականության ճանաչողական հնարավորությունները՝ որպես այլընտրանք առաջադրելով ըմբռնողության ոչ տրամաբանական միջոցներ՝ զգայական կամ բանական ինտուիցիան, անմիջական ապրումը, հայեցողությունը և այլն։ Լայն իմաստով վերցված իռացիոնալիզմ ներառում է կրոնափիլիսոփայական ուսմունքները, որոնք հայտնությունն ու հավատհակադրում են գիտական ճանաչողությանը։ Սակայն, ‘ բուն իմաստով, իռացիոնալիզմ հանդես է եկել XVIII դ. վերջերից (Ֆ. Ցակոբի, Ֆ., Շելինգ, Արթուր Շոպենհաուեր)՝ ի հակակշիռ Նոր ժամանակի ռացիոնալիզմի։ XIX—XX դդ. իռացիոնալիզմ արտացոլում է բուրժ. հեղափոխությունների շրջանի լավատեսական գաղափարախոսությունից և հասարակական կյանքի ու մարդու կեցության բանական բացատրությունից հրաժարվելը։ Մյուս կողմից, իռացիոնալիզմի մեջ իր ծայրահեղ արտահայտությունը կարող է գտնել նաև դժգոհությունը «բանականորեն կազմակերպված» արդյունաբերական հասարակության տեխնիցիզմից, որը կապիտալիզմի պայմաններում ուղղվում է մարդկային անհատականության, բարոյական, գեղագիտական արժեքների և հասարակական իդեալների դեմ. այս առումով իռացիոնալիզմ հակասցիենտիզմի արտահայտություն է։ Իռացիոնալիզմի հասարակական դրդապատճառների այս երկվությունը դրսևորվում է իռացիոնալիզմ դավանող մտածողների ու փիլիսոփայական դպրոցների (կյանքի փիլիսոփայության նիցշեական և բերգսոնյան տարատեսակներ, էկզիստենցիալիզմի զանազան ճյուղավորումներ են) ոչ միատարրության մեջ։ Իռացիոնալիզմ հակադրություն իռացիոնալիզմի, մարքսիստական փիլիսոփայությանը հատուկ է իմացաբանական և սոցիալական լավատեսությունը։

Կատեգորիա:Փիլիսոփայական ուղղություններ և դպրոցներ
Ասորական փոխառությունները հայերենում

**Ասորական փոխառություններ**, հայերենի` ասորերենից փոխառյալ բառերը։

Ասորերենի ազդեցությունը հայերենի վրա սկսվում է մ.թ.ա. 2-րդ դարից և շարունակվում մինչև մ.թ. 5-6-րդ դարերը։ Ասորերենից կատարված փոխառություններն իրենց բնույթով տարբեր են։ Դրանք վերաբերում են ինչպես կենցաղին, առտնին հարաբերություններին, կենդանական ու բուսական աշխարհին, մարդկային գործունեության այլևայլ բնագավառներին։

Գրաբարի և միջին հայերենի կատարած 205 ասորական փոխառություններից ժամանակակից հայերենում գործածվում են շուրջ 45 %-ը` 90 բառ։

Ասորերենից փոխառյալ բառերն են՝ *[[աբեղա]], ագուգա (փողրակ), [[առնետ]], [[աքսոր]], [[բուրգ]], գուբ, գուռ, գուլպա, [[դար]] (հարյուրամյակ), զույգ, զուրկ, թարգման, թոհ ու բոհ, [[լավաշ]], լոշ (լոշտակ բույս), [[լումա]], խանձարուր, խանութ, խարտել, խավիծ, [[խլուրդ]], խմոր, [[ծարիր]], [[ծնծղա]], ծոթոր (բույս), ծոմ, ծրար, կաթսա, կասկարա, [[կատու]], կացին, [[կաքավ]], [[կեղև]], կթղա (բաժակ), կողով, [[կոմս]], [[կուղբ]] (ջրշուն), [[կուպր]], [[Հազար (բույս)|հազար]] (բույս), հաշիվ, հեգ (հեգել), հեթանոս, հրեա, ձեթ, [[ձյութ]], ղեկ, [[մագաղաթ]], մախաթ, մակաղել, [[մամոնտ]], [[մանանա]], մանգաղ, [[մանուշակ|մանիշակ]], [[մաշկ]], մարսել, մաքս, մտրակ, նաշիե, [[շաբաթ]], շալակ, շամփուր, շավիղ, շեղբ (դանակի), [[շերամ|շերաս]] (շերամ), [[շեփոր]], շեք, շղթա, շպար, [[շուկա]], [[շուշան]], պողոտա, [[ջայլամ]], [[սատանա]], սափրել, սյուք, սկահ (բաժակ), սվին, [[սուսեր]], սուսր (կարմիր ներկ), սպեղանի, տառապել, [[տերև]], տղա, [[ցամաք]], [[ուրբաթ]], փարատել, [[փիլիսոփա]], փրկել, [[քահանա]], քանքար, [[քարոզ]], [[քնար]], քուրա, [[քուրմ]]:*

Հիշյալ բառերի մեջ կան միջնորդավորված՝ անուղղակի փոխառություներ, որոնց սկզբնաղբյուրն ասորերենը չէ, օրինակ՝ *փիլիսոփա, պողոտա, կեղև, հեթանոս։*

Ասորերենից կատարված փոխառությունների մեծ մասը կատարվել են մ.թ. 2-5-րդ դարերում։ Հինգերորդ դարից հետո կատարված փոխառությունները շատ քիչ են։ Ուշ շրջանում կատարված փոխառությունների առանձնահատկությունն այն է, որ դրանք չեն ենթարկվել հին շրջանի հնչյունական օրենքներին։ Ավելի ուշ շրջանի ասորական փոխառություններից են ժամանակակից հայերենում լայն գործածություն ունեցող *մանիշակ, մախաթ, շուկա, գուլպա* բառերը։
## Աղբյուրներ
* Հ. Աճառյան, Հայոց լեզվի պատմություն, մաս Ա, Բ, Երևան, 1940, 1951։
* Հր. Աճառյան, Հայերեն արմատական բառարան, Երևան, 1926։
* Ա. Սուքիասյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Երևան, 2008, էջ 203-204։

Կատեգորիա:Հայերենի բառապաշար
Կատեգորիա:Ասորիներ
Տետրագոնային համակարգ

[մինի|Տետրագոնային բյուրեղի նմուշ ([վուլֆենիտ)]]
**Տետրագոնային համակարգ** (  -քառանկյուն), քառանկյունային համակարգ, միջին կարգի բյուրեղագիտական համակարգ, բնութագրվում է չորրորդ կարգի մեկ պարզ կամ ինվերսիոն առանցքով։ Տետրագոնային համակարգին պատկանում համաչափության 7 տեսակ (տետրագոնա-բուրգային -4, տետրագոնա-երկբուրգային - \tfrac{4}{m}mm տրագոնա-երկբուրգային, m տերագոնա-տրապեցոէդրային -422,․ աեարագոնա-տեարաէդրային 4, տետրագոնա-սկալենոէդրային -42m)։ Տետրագոնային համակարգի բյուրեղներին հատուկ է ուղղանկյուն կոորդինատային համակարգը, որտեղ չորրորդ կարգի առանցքը երրորդ (ուղ ղաձիգ) առանցքն է, մյուս երկուսը գտնվում են հորիզոնական հարթության վրա, իրար հետ կազմելով 90°-ի անկյուն։ Բյուրեղացանցի պարամետրերն են՝ a=b=f=c, a=3=7=90°

Կատեգորիա:Բյուրեղագիտություն
Տասնանկյուն

**Տասնանկյուն** (**դեկագոն**), երկրաչափական մարմին, տասը անկյուններով և տասը կողմերով բազմանկյուն։ Կանոնավոր դեկագոնի բոլոր կողմերը իրար հավասար են, իսկ անկյունները հավասար են 144°։

## Կանոնավոր տասնանկյուն
Միավոր շրջանագծին ներգծված կանոնավոր տասնանկյան կողմը հավասար է \tfrac{-1+\sqrt{5}}{2}=\tfrac{1}{\phi}, ուր *&#x03D5;* «ոսկե հատման» հարաբերությունն է, \tfrac{1+\sqrt{5}}{2}.

Կանոնավոր տասնանկյան մակերեսը հավասար է

:A = \frac{5}{2}t^2 \cot \frac{\pi}{10} = \frac{5t^2}{2} \sqrt{5+2\sqrt{5}} \simeq 7.694208843 t^2. , ուր *t* -ն տասնանկյան կողմն է

Կա նաև մակերեսը հաշվելու այլ բանաձև

:A=2.5dt , ուր *d* -ն երկու զուգահեռ կողմերի միջև հեռավորությունն է ( d=2t\left(\cos\tfrac{3\pi}{10}+\cos\tfrac{\pi}{10}\right) ):

## Տասնանկյան կառուցումը կարկինի ու քանոնի օգնությամբ

Հավասարակողմ տասնանկյան կառուցում

## Նմանատիպ պատկերներ

### Պետրիի բազմանկյուններ
Բարձր կարգերի բազմանկյունների համար կանոնավոր տասնանկյունը համարվում է Պետրիի բազմանյուն։

## Տես նաև
* Իննանկյուն
* Տասնմեկանկյուն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դեկագոնը MathWorld-ում
* Դեկագոնի անիմացիա 

Կատեգորիա:Բազմանկյուններ
Կատեգորիա:Տարրական երկրաչափական պատկերներ
Դեյտրոն

**Դեյտրոն**, ջրածնի ատոմի կայուն իզոտոպ՝ դեյտերիումի միջուկը, զանգվածի թիվը՝ 2։ Նշանակվում է D, 2H կամ d։ Դեյտրոնը բաղկացած է 1 պրոտոնից ն 1 նեյտրոնից։ Զանգվածը՝ 2,014102 զանգվածի ատոմական միավոր, նուկլոնների կապի էներգիան՝ 2,22452 ± 0,00010 Մէվ, սպինը՝ 1 (հ միավորներով), մագնիսական մոմենտը՝ 0,857411 ± 0,000019 միջուկային մագնետոն, էլեկտրական քվադրուպոլ մոմենտը՝ (2,738 ± 0,014) .10-27 սմ2։ Քանի որ դեյտրոնը պարզ միջուկ է (պարունակում է երկու նուկլոն), ապա նրա հատկությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն տվեց գնահատելու միջուկային ուժերի գործողության շառավիղը և հաստատելու, որ միջուկում պրոտոնի ու նեյտրոնի փոխազդեցությունը կենտրոնական ուժի բնույթ չունի և կախված է դրանց սպինների կողմնորոշումից (դեյտրոնում նուկլոնների սպինները զուգահեռ են)։ Ի տարբերություն պրոտոնի, դեյտրոնը թույլ է կլանում նեյտրոններ ն լավ դանդաղեցնում դրանց, քանի որ դեյտրոնի ու նեյտրոնի զանգվածները քիչ են տարբերվում իրարից։ Դեյտրոնները լայն կիրառություն ունեն փորձարարական միջուկային ֆիզիկայում՝ ռմբակոծող մասնիկներ են և թիրախ՝ միջուկայիև ռեակցիաներն ուսումնասիրելիս։

Կատեգորիա:Ատոմային ֆիզիկա
Կատեգորիա:Ջրածին
Դամանհուր

**Դամանհուր** (, ), քաղաք Եգիպտոսում, Նեղոսի Դելտայում, Բուհեյրա մուհաֆազի վարչական կենտրոնը։ 161 հզ. բնակչություն (1970)։ Երկաթուղային, ավտոմոբիլային և ջրային ուղիների հանգույց է, բամբակի և բրնձի մշակման կարևոր շրջանի կենտրոն։ Կան տեքստիլ, յուղի մշակման ձեռնարկություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նեղոսի դելտա
Ութանկյուն

**Ութանկյուն** (**օկտագոն**), երկրաչափական մարմին, ութ անկյուններով և ութ կողմերով բազմանկյուն։ Կանոնավոր օկտագոնի բոլոր կողմերը իրար հավասար են, իսկ անկյունները հավասար են 135°։

## Կանոնավոր ութանկյուն
Կանոնավոր ութանկյան մակերեսը հավասար է
:A = 2 \cos \frac{\pi}{8} a^2 = 2(1+\sqrt{2})a^2 \simeq 4.828427125\, a^2, որտեղ *a* -ն ութանկյան կողմն է

Կան նաև մակերեսը հաշվելու այլ բանաձևեր՝

:A = 4 \sin \frac{\pi}{4} R^2 = 2\sqrt{2}R^2 \simeq 2.828427\, R^2, որտեղ *R* -ը արտագծյալ շրջանագծի շառավիղն է։

:A = 8 \tan \frac{\pi}{8} r^2 = 8(\sqrt{2}-1)r^2 \simeq 3.3137085\, r^2, որտեղ *r* -ը ներգծյալ շրջանագծի շառավիղն է։

## Ութանկյան կառուցումը կարկինի ու քանոնի օգնությամբ
Պատկեր:Regular Octagon Inscribed in a Circle.gif

## Օկտագոնի կիրառությունները
thumb|Օկտագոնալ հատակ


Պատկեր:Zont 8 ugolnik.jpg|Հովանոց
Պատկեր:Afghancarpet1.jpg|Խալի
Պատկեր:Eixample.svg|Բարսելոնայի փողոցներ
Պատկեր:Janggipieces.jpg|Կորեական խաղ
Պատկեր:MUTCD R1-1.svg|Stop նշանը
Պատկեր:Bagua-name-earlier.svg|Դաոսականության նշան
Պատկեր:Octagonal footed gold cup from the Belitung shipwreck, ArtScience Museum, Singapore - 20110618-01.jpg|Ոսկե բաժակ
Պատկեր:Shimer College class 1995 octagonal table.jpg|Դասասենյակ
Պատկեր:Labyrinthe de la cathédrale de Reims.svg|Լաբիրինթոս


## Նմանատիպ պատկերներ

File:Octagram.svg|{8/3}
File:Tiling Semiregular 4-8-8 Truncated Square.svg|
File:Octagonal prism.png|Օկտագոնալ պրիզմա
File:Octagonal antiprism.png|Օկտագոնալ անտիպրիզմա
File:Great rhombicuboctahedron.png|


### Պետրիի բազմանկյուններ
Բարձր կարգերի բազմանկյունների համար կանոնավոր ութանկյունը համարվում է Պետրիի բազմանյուն։

## Տես նաև
* Յոթանկյուն
* Իննանկյուն

## Արտաքին հղումներ
* Օկտագոնը MathWorld-ում
* Օկտագոնի հաշվիչ
* Օկտագոնի անիմացիա

Կատեգորիա:Բազմանկյուններ
Կատեգորիա:Երկրաչափական մարմիններ
Կատեգորիա:Տարրական երկրաչափական պատկերներ
Դամբարանաբլուր

մինի|Դամբանաբլուր
մինի
**Դամբարանաբլուր**, հողե կամ քարե արհեստական բլուր դամբարանի վրա։

Հայտնի են տակավին մ․թ․ա․ 4—3-րդ հազարամյակներից (Կասպիական-սևծովյան տափաստաններում, Անդրկովկասում և այլուր)։ Լինում են կլոր, երբեմն՝ ձվաձև կամ քառանկյուն հիմքևրով։ Փոքր դամբարանաբլուրներն ունենում են 0,3—0,6 մ բարձրություն և 3—20 մ տրամագիծ, մեծերը համապատասխանաբար՝ 20 մ և 100 մ։ 4—5-րդ թվականներին Արևմտյան Դվինայի, Վոլգայի ու Դնեպրի վերին ավազաններում և այլ վայրերում շինվել են երկար դամբարանաբլուրներ (երկարությունը՝ 15—80 մ, լայնությունը՝ 7—15 մ, բարձրությունը՝ 0,8—1,5 մ), ուր սովորաբար թաղել են 2—10, երբեմն՝ մինչև 20 հանգուցյալի։

Դամբարանաբլուրներում հանդիպում են քարե, փայտե, կավածեփ կամ աղյուսե պատերով տարբեր տիպի կառույցներ։ Նաև հանգուցյալի հետ հաճախ դրվել են ամաններ, սնունդ, զենքեր, զարդեր, գործիքներ, այլ առարկաներ։ Հարուստների հետ երբեմն թաղել են նրանց կանանց, ստրուկներին, ձիերին։ Բացի հիմնական թաղումներից, նույն տեղում ավելի ուշ կատարվել են նոր թաղումներ։ Դամբարանաբլուրները սովորաբար լինում են առանձին, երբեմն՝ նաև հոծ խմբերով՝ ընդգրկելով նույնիսկ մինչև 3000 թումբ (օրինակ, Գնեզդովյան դամբարանաբլուրները Սմոլենսկի մոտ)։

## Դամբարանաբլուրներ Հայաստանում
Հայաստանի տարածքում կան բազմաթիվ դամբարանաբլուրներ (Լճաշեն, Վանաձոր և այլն), որտեղ հայտնաբերված նյութերը կարևոր նշանակություն ունեն Հայկական լեռնաշխարհի բրոնզի և երկաթի դարերի մշակույթն ուսումնասիրելու համար։ Դրանք մեծ մասամբ քարակույտով ծածկված տարբեր բարձրության, 3—100 մ տրամագծով հողաթմբեր են, որտեղ հանդիպում են առանձին, խմբակային, մեկկարասյան, երկկարասյան թաղումներ։

Ե․ Լալայանը Կամոյի շրջանի Բատիկյան գյուղի մոտ պեղել է 4 մ բարձրությամբ և 30 մ երկարությամբ դամբարանաբլուր։ Նույն շրջանի Հացառատ գյուղում նրա հայտնաբերած դամբարանաբլուրում եղել է 19 մարդու կմախք, Մարտունու շրջանի Ներքին Գետաշեն գյուղի դամբարանաբլուրներից մեկում հայտնաբերվել է կառքի վրա մի կմախք, շուրջը՝ 14 այլ մարդկանց, ինչպես և եզների 4 կմախքներ, վարազի գանգ, խեցեղեն, զարդեր։ Ենթադրվում է, որ այս վայրերում եղել է հանգուցյալի հետ կանանց, ստրուկների և կենդանիների թաղելու սովորությունը։


Image:SalbykKurgan221201683.jpg
Image:AlexandropolKurganBeforeExcavation1852-6.gif
File:Kurhan in Perepyat-Ukraine.gif
Image:HPIM9663.JPG
Image:HPIM9758.JPG


Կատեգորիա:Հնէաբանություն
Կատեգորիա:Թաղում
Կատեգորիա:Դամբարանաբլուրներ
Կատեգորիա:Թուրքերեն բառեր և արտահայտություններ
Ներսես Աշտարակեցու հուշարձան (Աշտարակ)

**Ներսես Աշտարակեցու հուշարձան**, հուշարձան նվիրված Հայ առաքելական եկեղեցու կաթողիկոս Ներսես Ե Աշտարակեցուն։ Գտնվում է Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ քաղաքի կենտրոնում՝ Ներսես Աշտարակեցու հրապարակում։

## Տվյալներ
Հուշարձանը տեղադրվել է 2007 թվականին։ Քանդակագործն արձանի վրա աշխատել է 4 տարի։ Արձանը կերտված է 4 կտոր բազալտից, ունի 5 մետր բարձրություն, պատվանդանի հետ միասին նրա բարձրությունը 6 մետրից ավելի է։
2009 թվականին արվեստի բնագավառի 7 անվանակարգում ներկայացված 19 աշխատանքների մեջ Գետիկ Բաղդասարյանի «Ներսես Աշտարակեցի» քանդակն արժանացել է Պողոսյան մրցանակի։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ Գետիկ Բաղդասարյան
* Ճարտարապետ՝ Ջիմ Թորոսյան

## Պատկերասրահ

Nerses Ashtaraketsi, Ashtarak (1).JPG
Nerses Ashtaraketsi, Ashtarak.JPG
Nerses Ashtaraketsi Monument, Ashtarak, ArmAg.JPG


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Գետիկ Բաղդասարյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Աշտարակի շենքեր և կառույցներ
Կանոնավոր քառանիստ

**Կանոնավոր քառանիստ** (**կանոնավոր տետրահեդր**, ), երկրաչափական մարմին, կանոնավոր բազմանիստ, որի բոլոր նիստերը կանոնովոր եռանկյուններ են։

## Հատկություններ
* Յուրաքանչյուր գագաթից դուրս է գալիս 3 նիստ, հետևաբար յուրաքանչյուր գագաթի հարթ անկյունների գումարը 180º է։
* Կանոնավոր տետրահեդրին հնարավոր է ներգծել օկտաեդր։
* Կանոնավոր տետրահեդրին հնարավոր է ներգծել խորանարդ երկու տարբեր ձևերով։
* Կանոնավոր տետրահեդրին հնարավոր է ներգծել իկոսաեդր։
* Կանոնավոր տետրահեդրը կարելի է բաժանել մեկ օկտաեդրի (մեջտեղում) և չորս տետրաեդրերի։ 

Պատկեր:Tetraeder animation with cube.gif|Կանոնավոր տետրահեդրին արտագծված քառակուսի
Պատկեր:Tetrahedron-nets.svg|Կանոնավոր տետրաեդրը բացած վիճակում


## Կանոնավոր քառանկյունը բնության մեջ

File:Tetrahedral-angle-3D-balls.png|Մեթան
File:Diamond Cubic-F lattice animation.gif|Ադամանդ
File:Tetraphosphorus-gas-2D-dimensions.png|Ֆոսֆոր


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կանոնավոր քառանիստը MathWorld-ում

Կատեգորիա:Երկրաչափական մարմիններ
Դերիվացիա

մինի|Ռոմանովսկու ջրանցքի գլխամասային կառուցվածքը
**Դերիվացիա** հիդրոտեխնիկայում ( - մի կողմ տանելը, թեքելը), կառույցների համախումբ, որոնց միջոցով ջուրը գետից, ջրամբարից ուղղվում է ՀԷԿ, պոմպակայան (մոտեցող դերիվացիա) կամ հեռացվում դրանցից (հեռացող դերիվացիա)։ Լինում է անճնշումային և ճնշումային։ Երբ ջրի մակարդակի տատանումները նրա հավաքման կամ հեռացման տեղում զգալի են, կիրառվում է միայն ճնշումային դերիվացիան, իսկ մակարդակի փոքր տատանումների (1-3 մ) դեպքում՝ ինչպես ճնշումային, այնպես էլ անճնշումային։ Նայած դերիվացիայի տեսակին, ջրի արագությունը փոփոխվում է լայն սահմաններում՝ 1,5-6 մ/վրկ։ Ժամանակակից դերիվացիոն ջրտարների երկարությունը հասնում է մի քանի տասնյակ կմ-ի, թողունակությունը՝ ավելի քան 2000 մ³/վրկ։

Կատեգորիա:Ջրատեխնիկական կառույցներ
Կատեգորիա:Ոռոգում