Թվային տնտեսության զարգացման մասին հրամանագիր

**«Թվային տնտեսության զարգացման մասին» թիվ 8 հրամանագիր** (, Բելառուսի նախագահի հրամանագիրը, որը ստեղծել է բարենպաստ իրավական պայմաններ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտի համար՝ խթանելով միջազգային ներդրումների հոսքը և տեղական ստարտափների զարգացումը։ Փաստաթղթի գաղափարը առաջարկվել և ձևակերպվել է Բարձր տեխնոլոգիաների պարկի կողմից, որը բելառուսական տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտի հիմնական կազմակերպություններից է։ Հրամանագիրը ստորագրվել է 2017 թվականի դեկտեմբերի 21-ին և ուժի մեջ է մտել 2018 թվականի մարտի 28-ին։ Թիվ 8 հրամանագիրը ընդունեց Մեծ Բրիտանիայի իրավունքի լայնորեն տարածված ինստիտուտները, ինչպիսիք են փոխարկելի պարտատոմսերը և չմրցակցային համաձայնագրերը, բայց նաև պահպանեց մայրցամաքային իրավունքի որոշ առանձնահատկություններ՝ հիմնված բարեխղճության և ողջամտության սկզբունքների վրա, այդպիսով ստեղծելով բարենպաստ միջավայր բիզնես սկսելու և վարելու համար։ 

Հրամանագրի ընդունման արդյունքում Բելառուսը դարձավ աշխարհում առաջին երկիրը, որը օրինականացրեց խելացի պայմանագրերը և կրիպտոարժույթները։ Արդյունքում, HTP ռեզիդենտ ընկերությունների թիվը 2020 թվականին ավելացել է 600-ով, իսկ Բելառուսի ՏՏ արտահանումը նույն տարվա դրությամբ գերազանցել է 3 միլիարդ դոլարը։

## Պատմություն
### Առաջարկ
2017 թվականի սկզբին բելառուսական ՏՏ համայնքը և առաջին հերթին, բարձր տեխնոլոգիական պարկի ռեզիդենտ ընկերությունները մտահոգված են եղել, որ աշխատանքի առկա մոդելը պայմաններ է ստեղծում պատվերով ծրագրային ապահովման մշակման և ՏՏ աութսորսինգի աճի համար, բայց չի օգնում իրենց ծրագրային արտադրանքը ստեղծող ընկերություններին, այդպիսով խոչընդոտելով բելառուսական ՏՏ ոլորտի արագ աճին։ Բելառուսական ստարտափների զարգացմանը խոչընդոտել է նաև ռիսկային ֆինանսավորման համակարգի և իրավական շրջանակի բացակայությունը։

2017 թվականի հունվարին նախագահի օգնական Վսևոլոդ Յանչևսկին, որը հայտնի է իր լիբերալ հայացքներով՝ նշանակվեց ղեկավարելու ՏՏ ոլորտի զարգացման համար ավելի բարենպաստ միջավայր ստեղծելուն նպաստող հրամանագրի մշակման նախագիծը։ 2017 թվականի մարտի 13-ին Ալեքսանդր Լուկաշենկոն այցելեց ՏՏՊ-ի բնակիչներին և հանդիպում ունեցավ մենեջերների հետ, ովքեր նախագահին բարձրաձայնեցին այն պատճառները, թե ինչու է օրենսդրական շրջանակը կարևոր ՏՏ բիզնեսի աճը խթանելու համար և ուրվագծել են իրենց հիմնական գաղափարները այս առումով։ Մեկ ամիս անց՝ ապրիլի 21-ին խորհրդարանին և բելառուս ժողովրդին ուղղված իր ամենամյա ուղերձում Լուկաշենկոն հրամայեց մշակել բարձր տեխնոլոգիական պարկի մասին նոր հրամանագիր, որը կներգրավեր ամենախոստումնալից ոլորտներում՝ անօդաչու տրանսպորտ, արհեստական բանականություն, թվային արժույթներ, գործող միջազգային ընկերություններ։

Նոր հրամանագիր մշակելու համար Բարձր տեխնոլոգիական պարկի վարչակազմը ներգրավել է ՏՏ ոլորտի և փորձագիտական համայնքի ներկայացուցիչների, տասնյակ հանդիպումներ է անցկացրել տեխնոլոգիական ընկերությունների, ինչպես նաև բելառուսական և միջազգային իրավաբանական և խորհրդատվական ընկերությունների հետ, այդ թվում՝ «Ալեինիկով և գործընկերներ», «Վլասովա», «Միկել և գործընկերներ», «Բեյքեր Թիլլի Բել» և այլք։ Բելառուս իրավաբան Դենիս Ալեյնիկովը համարվում է Հրամանագրի հիմնական ստեղծողը, նա և իր ընկերությունը մշակել են խելացի պայմանագրերի համար իրավական շրջանակ և առաջարկել են ներդնել անգլիական իրավունքի որոշակի ինստիտուտներ՝ Բելառուսում ռիսկային կապիտալի ֆինանսավորումը խթանելու համար։

Նախագիծն առաջին անգամ հրապարակվել է մի քանի աղբյուրներում 2017 թվականի հուլիսին։ Այն լայն քննարկումներ առաջացրեց մասնագետների և շուկայի մասնակիցների շրջանում։ Երկար քննարկումներից հետո 2017 թվականի սեպտեմբերին, նախագիծը ներկայացվեց Ալեքսանդր Լուկաշենկոյին՝ որպես բիզնես օրենսդրության լիբերալ բարեփոխումների փաթեթի մի մաս։ Նախագահը առաջարկեց վերանայել փաստաթղթի վերնագիրը, քանի որ դրա դրույթները ազդում են ոչ միայն բարձր տեխնոլոգիական պարկի, այլև Բելառուսի տնտեսության վրա ընդհանուր առմամբ։

### Քննարկում
Հրամանագրի նախագիծը և հիմնական կետերը հրապարակվել են 2017 թվականի հունիսին, ողջունվել ՏՏ ոլորտի ներկայացուցիչների կողմից և խիստ քննադատության ենթարկվել որոշ տնտեսագետների կողմից։ Նոր հրամանագրի դեմ հանդես եկող քննադատները պնդում էին, որ նախագծի հեղինակները պետք է կենտրոնանային քաղաքացիական իրավունքի բարեփոխումների ընդհանուր զարգացման վրա, որպեսզի դրական ազդեցությունը ազդեր տնտեսության բոլոր ոլորտների վրա։ Նրանք քննադատում էին բելառուսական ՏՏ ընկերությունների կողմնորոշումը դեպի արտաքին շուկաներ և պնդում, որ անօդաչու մեքենաները անտեղի են բելառուսական իրականության համար, որ կրիպտոարժույթները կարող են լինել ռիսկային տնտեսական փուչիկներ, և որ բլոկչեյն տեխնոլոգիան տեխնիկապես օրինական չէ և կիրառելի է միայն կրիպտոարժույթների շահագործման համար։ Միևնույն ժամանակ, կողմնակիցները պատասխանեցին, որ բարեփոխումը պետք է սկսվի փորձարկման տուփից, որը հետագայում կօգտագործվի ընդհանուր բարեփոխման համար, ուստի Հրամանագրի հեղինակները կենտրոնացան իրենց հասկացած ՏՏ ոլորտի և դրա աճի խոչընդոտների վրա։ Նրանք ընդգծեցին ժամանակակից տեխնոլոգիաների նշանակությունը երկրի ապագայի համար. նրանք նաև նշեցին, որ HTP աշխատանքային ոլորտների ընդլայնված ցանկը կազմվել է՝ հաշվի առնելով ժամանակակից հիմնական միտումները և Հրամանագիրը ստեղծում է առաջադեմ տեխնոլոգիաների զարգացման համար անհրաժեշտ իրավական հիմքը։

### Ստորագրում
Դեկտեմբերի սկզբին «Թվային տնտեսության զարգացման մասին հրամանագիր» անվամբ փաստաթուղթը հաստատվել էր բոլոր լիազորված պաշտոնական մարմինների կողմից և կրկին ներկայացվել նախագահին։ Հրամանագիրը նախագահի կողմից ստորագրվել է 2017 թվականի դեկտեմբերի 21-ին և ուժի մեջ է մտել 2018 թվականի մարտի 28-ին։

## Հիմնական կետեր
«Թվային տնտեսության զարգացման մասին» հրամանագրի դրույթները իրավական հիմք են ստեղծել բլոկչեյն տեխնոլոգիայի վրա հիմնված թվային արժույթների և տոկենների շրջանառության համար, որպեսզի HTP-ի ռեզիդենտ ընկերությունները կարողանան մատուցել ֆոնդային շուկաների և փոխանակման կետերի ծառայություններ կրիպտոարժույթներով և ներգրավել ֆինանսավորում ICO-ի միջոցով։ Իրավաբանական անձանց համար Հրամանագիրը իրավունք է տալիս ստեղծել և տեղադրել իրենց սեփական տոկենները, գործարքներ իրականացնել ֆոնդային շուկաների և բորսայի օպերատորների միջոցով, իսկ անհատներին՝ զբաղվել հանքարդյունաբերությամբ, տիրապետել տոկենների, ձեռք բերել և փոխանակել դրանք ռուբլով, արտարժույթով և էլեկտրոնային փողով, ինչպես նաև կտակել դրանք։ Հրամանագրի համաձայն՝ բնակիչներին թույլատրվում էր մինչև 2023 թվականի հունվարի 1-ը հարկային բազայից հանել տոկեններով գործառնություններից ստացված եկամուտներն ու շահույթը։ Հրամանագիրը թույլատրում է անհատներին գնել և վաճառել տոկեններ՝ առանց այս գործունեությունը ձեռնարկատիրական գործունեության դասելու և նրանց ազատելով տոկենները և նրանց հետ գործարքներից ստացված եկամուտը հայտարարագրելու անհրաժեշտությունից։ Ներկայացված կարգավորման առանձնահատկությունն այն է, որ բոլոր գործողությունները պետք է իրականացվեն Բարձր տեխնոլոգիական պարկի ռեզիդենտ ընկերությունների միջոցով։ Հրամանագիրը նաև իրավական հիմք է սահմանում անվարորդ մեքենաների տեխնոլոգիայի համար։

Բացի այդ, հրամանագիրը ներառում է՝

* Բարձր տեխնոլոգիական պարկի հատուկ իրավական ռեժիմի գործողության ժամկետի երկարաձգում մինչև 2049 թվականի հունվարի 1-ը և ռեզիդենտ ընկերությունների գործունեության ցանկի ընդլայնում։ Նոր կանոնների համաձայն՝ բլոկչեյնի վրա հիմնված լուծումների մշակողները, արհեստական նեյրոնային ցանցերի վրա հիմնված մեքենայական ուսուցման համակարգերի մշակողները, բժշկական և կենսատեխնոլոգիական ոլորտների ընկերությունները, անօդաչու տրանսպորտային միջոցների մշակողները, ինչպես նաև ծրագրային ապահովման մշակողներն ու հրատարակիչները կարող են դառնալ HTP ռեզիդենտներ։ Հեռանկարային ոլորտների ցանկը անսահմանափակ է և կարող է ընդլայնվել HTP-ի վերահսկիչ խորհրդի որոշմամբ։
* Բարձր տեխնոլոգիական այգու ռեզիդենտ ընկերությունների համար առկա արտոնությունների պահպանում, ներառյալ շահութահարկի չեղարկումը (որի փոխարեն կիրառվում է այգու կառավարմանը փոխանցվող համախառն եկամուտների 1%-ի չափով վճար), աշխատողների համար անձնական եկամտահարկի դրույքաչափի 9%-ի նվազեցումը, և սոցիալական պաշտպանության հիմնադրամին վճարելու իրավունքը՝ ազգային միջին ցուցանիշներին համապատասխան, այլ ոչ թե իրական աշխատավարձերին համապատասխան։
* Բարձր տեխնոլոգիական պարկի բնակիչներին մարքեթինգային, գովազդային, խորհրդատվական և այլ ծառայություններ մատուցող օտարերկրյա ընկերությունների ազատում ավելացված արժեքի հարկի, ինչպես նաև եկամտային հարկի վճարումից, ինչը թույլ է տալիս բելառուսական ընկերությունների ՏՏ արտադրանքը առաջ մղել արտաքին շուկաներում։ Ներդրումները խրախուսելու համար, Հրամանագիրը նաև ազատում է արտասահմանյան ընկերություններին բարձր տեխնոլոգիական պարկի բնակիչների բաժնետոմսերի, կանոնադրական կապիտալում մասնակցության և սեփականության մեջ գտնվող բաժնետոմսերի օտարումից ստացված եկամտի հարկից (ենթակա է առնվազն 365 օրվա անընդմեջ տիրապետման)։
* Բարձր տեխնոլոգիական պարկի բնակիչների համար անգլիական անհատական իրավական ինստիտուտների ներդրում, որը հնարավորություն կտա կնքել օպցիոնային պայմանագրեր, փոխարկելի վարկային պայմանագրեր, աշխատակիցների հետ մրցակցային չհամաձայնեցված պայմանագրեր, աշխատակիցներին գրավելու պատասխանատվությամբ պայմանագրեր, անդարձելի լիազորագրեր և միջազգային պրակտիկայում տարածված այլ փաստաթղթեր։ Այս միջոցառումը նպատակ ունի պարզեցնել օտարերկրյա կապիտալի հետ գործարքների կառուցվածքը։
* Բարձր տեխնոլոգիական պարկի բնակիչների համար արժութային գործարքների ռեժիմի պարզեցում, ներառյալ արժութային գործարքների մասին ծանուցման ընթացակարգի ներդրումը, արտաքին առևտրային գործարքների պարտադիր գրավոր ձևի չեղարկումը, կատարված գործողությունների հաստատման ներդրումը միակողմանիորեն կազմված առաջնային փաստաթղթերով։ Բացի այդ, հրամանագիրը վերացնում է ռեզիդենտ ընկերությունների համար էլեկտրոնային փողով գործարքների սահմանափակումները և թույլ է տալիս հաշիվներ բացել օտարերկրյա բանկերում և վարկային ու ֆինանսական կազմակերպություններում՝ առանց Բելառուսի Հանրապետության Ազգային բանկից թույլտվություն ստանալու։
* Բարձր տեխնոլոգիական պարկի ռեզիդենտ ընկերությունների կողմից որակավորված օտարերկրյա մասնագետների ներգրավման ընթացակարգի պարզեցում, ներառյալ ներգրավման թույլտվության չեղարկումը, աշխատանքային թույլտվություն ստանալու ընթացակարգի պարզեցումը և մինչև 180 օր անընդմեջ գտնվելու ժամկետով ռեզիդենտ ընկերությունների հիմնադիրների և աշխատակիցների համար վիզայի ազատ ռեժիմը։
* HTP ռեզիդենտների համար օժանդակ պատասխանատվության վերացում։ Սա նշանակում է, որ HTP ռեզիդենտի կողմից հիմնադրված ընկերության սնանկության դեպքում նրա պարտավորությունները չեն կարող մարվել ռեզիդենտի «գույքի սեփականատիրոջ, հիմնադիրների և այլ անձանց, այդ թվում՝ տնօրենների» հաշվին։ Սա կարևորագույն միջոցառումներից մեկն է երկիր օտարերկրյա ներդրողներ ներգրավելու և խոշոր տեղական խաղացողներին ստարտափներում ներդրումներ կատարելու համար։

## Արդյունքներ և ազդեցություն
Թիվ 8 հրամանագիրը բելառուս և արտասահմանյան փորձագետների կողմից անվանվեց հեղափոխական։ Ալեյնիկովի կարծիքով, անգլիական իրավունքի ինստիտուտի ներդրումը, զուգորդված բարեխղճության և բանականության սկզբունքների վրա հիմնված մայրցամաքային իրավունքի համակարգի հետ, ստեղծել է «գերօրենք»՝ լավագույն իրավական կառուցվածքների եզակի իրավական հիբրիդ, որը ծանոթ և գրավիչ է օտարերկրյա ռիսկային կապիտալիստների համար: Թիվ 8 հրամանագիրը նպաստեց տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտի արտահանման խոշոր առաջընթացին և Բելառուսը դարձրեց հետխորհրդային պետությունների շարքում տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտի առաջատարներից մեկը։ Անմիջական արդյունքում, 2018 թվականին գրեթե 200 ընկերություն միացավ HTP-ին, երկու անգամ ավելի, քան Պարկի ողջ պատմության ընթացքում։ 2018 թվականի առաջին կիսամյակում տեղեկատվական տեխնոլոգիաների արտահանումը տարեկան կտրվածքով աճել է ավելի քան 40%-ով։ 2019 թվականին HTP-ի արտահանումը աճել է ևս 50%-ով։ 2020 թվականի վերջին ավելի քան 600 ընկերություն միացել էր Պարկին։ Դրանցից ավելի քան 200-ը աշխատել են ներքին շուկայում՝ տեղական ձեռնարկությունների շահերից ելնելով, և, ինչպես նշել է ՏՏՊ-ի վարչակազմի տնօրեն Վսևոլոդ Յանչևսկին, այս աշխատանքի ծավալը 2018-20 թվականներին գրեթե եռապատկվել է: Միևնույն ժամանակ, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտի արտահանումը գերազանցել է 3 միլիարդ դոլարը։ Օրինականացնելով կրիպտոարժույթները՝ Բելառուսը դարձավ աշխարհի ամենաառաջադեմ բլոկչեյն իրավասություններից մեկը, որը գրավեց խոշոր արտասահմանյան ներդրումներ։

Tut.by լրատվամիջոցը հայտնել է, որ հրամանագրով նախատեսված հարկային արտոնություններից մեկի պատճառով սոցիալական նպաստները գործատուներից գանձվում և ՏՏ ընկերությունների աշխատակիցներին վճարվում են ոչ թե նրանց իրական աշխատավարձի հիման վրա (որը շատ ավելի բարձր է, քան երկրի միջին ցուցանիշը), այլ հաշվարկվում և վճարվում են երկրում միջին աշխատավարձի չափի հիման վրա։ Սա հանգեցնում է ՏՏ աշխատակիցներին հիվանդության արձակուրդի համար սոցիալական վճարների ցածր մակարդակի, հետևաբար, ՏՏ աշխատակիցները նախընտրում են հիվանդության արձակուրդ չվերցնել։ Որոշ փորձագետներ քննադատեցին Հրամանագիրը՝ կրիպտոարժույթների շրջանառության շրջանակը որպես առանձին ֆինանսական համակարգ ստեղծելու համար, ազգային արժույթին զուգահեռ, և այն բանի համար, որ կրիպտոարժույթների օգտագործումը կարող է հանգեցնել խարդախության սխեմաների աճի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բելառուսի իրավունք
Կատեգորիա:Բելառուսի տնտեսություն