Ճոպանուղի

[thumb|Ճոպանուղի [Կրասնայա Պոլյանա (Սոչիի քաղաքային օկրուգ)|Կրասնայա Պոլյանայում  (Սոչի, Ռուսաստան)]]
[thumb|Ճոպանուղի [Սալտա քաղաքում, Արգենտինա]]
**Ճոպանուղի**, տրանսպորտի ձև մարդկանց և իրեր տեղափոխելու համար, որտեղ վագոնների, խցիկների և նստարանների տեղափոխումն իրականացվում է ձգվող պարանի (մալուխի) միջոցով, որոնք ամրակների վրա ձգված են այնպես, որ խցիկները, վագոնիկները գետնի հետ չեն շփվում։ Ըստ նշանակման ճոպանները լինում են բեռնատար, մարդատար և համակցված, ըստ կառուցվածքի՝ երկճոպան կամ միաճոպան՝ վագոնիկների օղապտույտ կամ ճոճանակային շարժումով։ Կախովի ճոպանուղիներից բացի մշակվում են նաև վերգետնյա ճոպանուղիներ՝ ճոպանային ամբարձիչներ։ Դրանց օգնությամբ բեռնված ավտոմեքենաները կարելի է փոխադրել մինչև 45° թեքությամբ վայրերով, նավերն անցկացնել ամբարտակների վրայով։

Նեղ իմաստով  «ճոպանուղի»,  հասկանում են որպես երթուղիներ, սակայն ոչ քաղաքային՝ ձգված օդում, իսկ լայն իմաստով ճոպանուղի ասելով հասկանում են բոլոր տրանսպորտային միջոցները, որոնք կապված են պարանի քաշող ուժի հետ։ Վերջինս կարող է նաև լինել միջքաղաքային, ինչպես նաև ոչ փողոցային տես՝ (Ֆունիկուլյոր), այնպես էլ փողոցային (տես՝ գծային տրամվայ և որի իրականացման օրինակ է Սան Ֆրանցիսկոյի գծային տրամվայը)։ Հիմնականում սրանք նեղ իմաստով վերաբերվում են ճանապարհներին, ինչպես նայև ստորգետնյա տրանսպորտին։
thumb|Պարզագույն ճոպանուղի մանկական խաղահրապարակում
Ուղևորների տեղափոխությունը ճոպանուղով կարող է հասնել մեկ ժամում մինչև 2000 ուղևոր, իսկ բեռների ծանրությունը մեկ ժամում 10000 տոննա։

## Նկարագրություն
thumb|Ճոպանուղու մալուխի սխեման
Ճոպանուղու բարձրության անկյունը կարող է հասնել մինչև 50 °:

## Ամենաերկար և բարձր ճոպանուղիները
Շվեդիայում էր գտնվում աշխարհում ամենաերկար՝ 96 կմ երկարությամբ ճոպանուղին, Լապլանդից երկաթի հանքաքար էր  մատակարարում Բոտնիկական ծոց։ 13,2 կիլոմետր երկարությամբ հատվածը համարվում էր աշխարհի ամենաերկար մարդատար ճանապարհը։

Երկրորդ ամենաերկար արդյունաբերական  ճոպանուղին հանդիսանում էր Մոանդան(Գաբոն)։ Ճոպանուղին մանգանային հանքաքար է տեղափոխել հանքավայրից և ունեցել է 76 կմ երկարություն։ Կառուցվել է 1959-1962 թվականներին և ունեցել է 858 աշտարակ և 2800 դույլ։ 155 կմ երկարությամբ մետաղային պարանը անցնում էր 6 հազար անիվների վրայով։ Այն ապամոնտաժվել է 1986 թվականին։

2010 թվականի աշնանը Հայաստանում գործարկվեց Տաթևի թևեր ճոպանուղին, աշխարհի ամենաերկար ճոճանակային ճոպանուղին (5,7 կմ)։

## Քաղաքային տրանսպորտ
Վագոնային և խցիկային ճոպանուղին օգտագործվել է նաև որպես քաղաքային տրանսպորտ։ Նրանց թվում են Նիժնի Նովգորոդի, Ռուզվելտ կղզին և Նյու Յորքը միացնող, Պարտլանդական Աեռիալ Թրամ, Սինգապուրի Կաբել Քար, Ngong Ping Skyrail Հոնկոնգում, Մեդելինյան Մետրոկաբելը, Թեմզա-Լոնդոն գետի վրայով անցնող ճոպանուղիները։

## Աշխարհի որոշ ճոպանուղիներ

### Ռուսաստան

Ընդհանուր առմամբ 2010 թվականի դրությամբ Ռուսաստանի եվրոպական մասի 108 հանգստյան վայրերում գործարկվում էին մոտավոր 400 ճոպանուղի, իսկ ասիական մասում 49-ը։ 2012 թվականի բացվել է Նիժնի Նովգորոդի ճոպանուղին, որը ծառայում է միջազգային առաքման համար։

[thumb|Այ-Պետրի ճոպանուղի, [Ղրիմ]]
[thumb|Ճոպանուղի դեպի Նարիկալա ամրոց, [Թբիլիսի]]
thumb|Կոկ-Տյուբե ճոպանուղի Ալմա Աթայում
[right|thumb|[Քյոլնի ճոպանուղի]]
right|thumb|Պիզոլ լեռ բարձրացող բուգելային ճոպանուղի, Սանկտ-Գալլեն շրջան

2016 թվականի նոյեմբերին բացվել է  Չեչնիայի բարձրադիր լեռնային Կազենոյ—Ամ լիճ տանող Եվրոպայի ամենաերկար ճոպանուղին։ Ընդհանուր առմամբ կառուցվել է չորս ուղիներ, որոնցից ամենաերկարը 840 մետր է։ Ընդհանուր երկարությունը կազմում է 3 հազար մետր։

Ռուսաստանում երրորդ տեղը զբաղեցնում է Էլբրուսի վրա գտնվող ամենաբարձր ճոպանուղին։ Նրա բարձր կետը գտնվում է 3847 մետր բարձրության վրա։

### Հայաստան
* Տաթևի թևեր ճոպանուղին Որոտան գետի վրայով։
* Ալավերդի քաղաքի ճոպանուղին՝ հասարակական տրանսպորտ քաղաքի շրջանների միջև։
* Ծողկաձորի ճոպանուղին։
* Ջերմուկի ճոպանուղի։

### Մեծ Բրիտանիա
* Ճոպանուղի Թեմզա գետի վրա, Լոնդոն։
*Աբրահամի Հայց, Դերբիշիր։
*Հլանդուդնոյի ճոպանուղի, Ուելս։

### Հոնկոնգ
Նգոնպինգ 360 ճոպանուղի՝ Տունչունգից Պո Լին վանական համալիր և  Մեծ բուդայի արձան։

### Վրաստան
* Թբիլիսիում գործում է երեք ճոպանուղի՝ **առաջինը** Գետի այգուց Նարիղալա ամրոց, երկրորդը՝ Վակե պարկից Կրիաների լիճ և մի հատ էլ բազմաֆունկցիոնալ։
Մինչև 1958 թվականի սկիզբը գործում էր ճոպանուղի դեպի Մթածմինդա պանթեոն, այն ուղևորներին բարձրացնում էր Ռուսթավելիի հրապարակ։ 1990 թվականի հունիսի 1-ին այստեղ տեղի ունեցավ ԽՍՀՄ-ի նմանատիպ տրանսպորտի ամենածանր **[[:en:1990 Tbilisi aerial tramway accident|աղետը]]**, մահացավ 20 մարդ և 15 վիրավորվեցին, դրանից հետո այն փակվեց։

Գործող ճոպանուղիներ
* Բաթումի
* Բորժոմի
* Գուդաուրի, Բակուրիանի և Մեստիա լեռնադահուկային հանգստյան վայրերում
* Աբաստումանի ճոպանուղի հանգստյան տունը կապում է աստղադիտարանի հետ
* Ճիաթուրա ճոպանուղի

### Իսրայել
* Մասադա ամրոց տանող ճոպանուղի։ Նրա ներքին կայանը ծովի մակարդակից ունի 257 մետր բարձրություն, իսկ վերինը բարձր է 33 մետրով, որը համարվում է աշխարհի ամենացածր ճոպանուղին
* Հայֆա քաղաքի ճոպանուղի միացնում Ստալա Մարիս շրջանը ծովի վրայուվ
* Կիրյատ-Շմոնի ճոպանուղի մինչև Մանարա
* Խերմոն լեռ տանող ճոպանուղի
* Ռոշ հա Նիկրա լեռ տանող ճոպանուղի

### Հնդկաստան
* Խարիդվար քաղաքի Մանասա-դեվա տաճար տանող ճոպանուղի

### Ղազախստան
* Կոկ-Տյուբե ճոպանուղի Ալմ-Աթայում Հանրապետական պալատից Կոկ-Տյուբե լեռան դիտարան
* Չորս գծային ճոպանուղի Չիմբուլակ լեռնադահուկային բազայից Մեդեո կիրճ, Ալմ Աթայի հարևանությամբ
* Նոր ճոպանուղի Մեդեոից Չիմբուլակ (4,6 կմ հերակրությամբ)
* Երեք գծային ճոպանուղի Ակ-Բուլակ լեռնադահուկային հանգստյան վայր, Տալգար քաղաքի հարևանությամբ

### Լատվիա
* Ճոպանուղի Սիգոևլդայից Կրիմուլդա Գաույա գետի մի ափից մյուսը։ Ճանապարհն անցնում է նույն մայրուղու վրա երկու անգամ, իսկ որոշ ժամանակ նրան զուգահեռ։ Չունի միջանկյալ հենարան։ Ամռանը աշխատում է մեկ վագոն կես ժամ տարբերությամբ։ Վագոնից Գաույա վրա իրականացվում է  ցատկ 40 մետր բարձրությունից

### Պորտուգալիա
* Канатная дорога Ֆունշալում՝ Մադեյրա կղզու մայրաքաղաք

### Թուրքմենստան
* Աշխաբադի ճոպանուղի, դեպի Կոպետդաղի հովիտ

### Թուրքիա
* Ճոպանուղի դեպի Կեմերա լեռան Տաղտալի գագաթ

### Ուզբեկստան
* Բեռնատար ճոպանուղի «Շարգունսկ» հանքից դեպի Շարգուն քաղաքի գործարան, ունի 21 կմ երկարություն
* Նստարաններվ ճոպանուղի Բելդրասում (87 երկտեղանի վագուններ), 2250 մետր երկարությամբ

### Ուկրաինա
* Օդեսա
** Ճոպանուղի դեպի Օտրադա լողափ (Ֆրանսիական բուլվարից մինչև ափ)
* Խարկով
** Խարկովի ճոպանուղի Սարժին Յար
* Դնեպր
** Ճոպանուղի դեպի Մոնաստիրսկի կղզի
* Կարպատներ
** Զույգ նստարաներով ճոպանուղի Վիսոկի Վերխ լեռ  (2800 մ երեք փուլ)
** Զույգ նստարաներով ճոպանուղի Բուկովել լեռան հյուսիս-արևմուտքում (1150 մ)
** Զույգ նստարաներով ճոպանուղի Գեմբա լեռ Զակարպատյան շրջանում
** Յարեմչե-Բուկովել կառուցվող ճոպանուղի (15 կմ)
* Լիսիչանսկ
** Լիսչանսկի ճոպանուղի (16,6 կմ, ապամոնտաժվել է 2010 թվականին)

## Տես նաև
* Լեռնադահուկային վերհան մեքենա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Современные тенденции в области канатных дорог 

Կատեգորիա:Հանրային տրանսպորտ
Կատեգորիա:Ճոպանուղիներ