Մակ Մերդո (նեղուց)

մինի|Տեսարան դեպի Ռոսս կղզի, Մակ Մերդո նեղուց և Սքոթթի ափ, 2001 թվականի դեկտեմբեր
**Մակ Մերդո** (), նեղուց Անտարկտիդայում, ծածկված սառույցով, որի ջրերը տարածվում են մոտավորապես 55 կիլոմետր երկարությամբ և լայնությամբ։ Հյուսիսում դուրս է գալիս Ռոսսի ծով։ Նեղուցի արևմտյան ափին բարձրանում է Ռոյալ Սոսայեթի լեռնաշղթան, որի բարձրությունը ծովի մակարդակից 4205 մետր է, իսկ հարավային կողմից նեղուցն ավարտվում է Մակ-Մերդոի սառցադաշտով (այդ պատճառով երբեմն նեղուցը կոչվում է ծոց)։ Ռոսս կղզին ծառայում է որպես արևելյան սահման՝ Անտարկտիկայի շատ վաղ արշավախմբերի մեկնարկային կետ։ Կղզու վրա է գտնվում գործող Էրեբուս հրաբուխը, որն ունի 3794 մետր բարձրություն, իսկ հարավային կողմում կան գիտական բազաներ՝ Մակ Մերդոյի բազան (ԱՄՆ, ամենամեծը մայրցամաքում) և Սքոթ Բեյսը (Նոր Զելանդիա)։ Մակ Մերդոի ափամերձ գծի միայն 10 %-ն է սառույցից ազատված։ Հարավային բևեռից նեղուցը գտնվում է մոտ 1300 կմ հեռավորության վրա։ Հայտնաբերվել է 1841 թվականի փետրվարին կապիտան Ջեյմս Քլարկ Ռոսի կողմից, նա նույնիսկ տվել է իր անվանումը (ի պատիվ լեյտենանտ Արչիբալդ ՄԱԿ Մերդոյի HMS Terror արշավախմբային նավից)։ Այսօր Մակ Մերդոի նեղուցը ծառայում է որպես օժանդակ բեռնատար նավերի և ինքնաթիռների երթուղու վերջնակետ, որոնք վայրէջք են կատարում Մակ Մերդո կայարանի մոտակայքում գտնվող լողացող սառույցի վրա։ Գիտնականների և տեխնիկական անձնակազմի մշտական (1957 թվականից) կայարանում գտնվելը ձմեռային կայանատեղիների ծոցը վերածեց ծայրաստիճան աղտոտված նավահանգստի։

Սառույցը, որը գոտիավորում է ձմեռային կայանատեղիների և նեղուցի այլ վայրերի ծովածոցի ափամերձ գիծը, մեծ խոչընդոտ է նավարկության համար։ Այդ վայրերում նավարկելու համար պահանջվում է ամրացնել նավերի կորպուսները և հաճախ դիմել սառցահատ ուղեկցորդի։ Նման ծայրահեղ ծովային պայմանները զգալիորեն սահմանափակում են զբոսաշրջիկների թիվը, որոնք, սակայն, հաճախ են այցելում Անտարկտիկայի թերակղզի, որը գտնվում է բաց ջրերում։ Քիչ զբոսաշրջիկներ, ովքեր կարողանում են հասնել Մակ Մերդոի նեղուց, գեղատեսիլ լանդշաֆտներ են բացում տեղական կենդանական աշխարհի ներկայացուցիչների հետ՝ խոյադելֆիններից և կնիքներից մինչև պինգվիններ (Ադել և կայսերական)։

Սառը բևեռային հոսանքները նվազեցնում են տաք ջրային զանգվածների հոսքը Հարավային և Խաղաղ օվկիանոսներից, որոնք հասնում են Մակ Մերդոի նեղուց և Անտարկտիկայի այլ ափամերձ ջրեր։ Արկտիկական սարահարթից ներքև փչող ուժեղ ֆոնդային քամիները Անտարկտիդան դարձնում են աշխարհի ամենաքամոտ մայրցամաքը։ Ձմռանը Մակ Մերդոյի նեղուցը ծածկված է սառույցով, որի հաստությունը հասնում է երեք մետրի։ Ամռանը սառույցը կոտրվում է, այնուհետև քամին և ուժեղ հոսանքները կարող են այն տեղափոխել ավելի հյուսիս՝ ստեղծելով սառը խորքային հոսանքներ, որոնք թափանցում են համաշխարհային օվկիանոսային ավազաններ։ Բևեռային գիշերվա ընթացքում  կայարանում ջերմաստիճանը կարող է իջնել մինչև -51°C: Դեկտեմբերն ու հունվարը ամենատաք ամիսներն են, միջին ջերմաստիճանի առավելագույնը գտնվում է -1°C տարածքում։

## Նշանակություն
Մակ Մերդոի նեղուցը ռազմավարական նշանակություն ունեցող ջրուղու դերը ձեռք բերեց 20-րդ դարի սկզբին, երբ բրիտանացի հետազոտողներ Էռնեստ Շեքլթոնը և Ռոբերտ Սքոթը նրա ափին կառուցեցին բազաներ, որոնք նրանց ծառայում էին որպես դեպի Հարավային բևեռ արշավախմբերի մեկնարկային կետեր։

Նեղուցն այսօր էլ չի կորցնում իր նշանակությունը։ Բեռնատար և ուղևորատար ինքնաթիռները վայրէջք են կատարում «Ուիլյամս Պոլ» օդանավակայանի սառցե թռիչքուղու վրա, որը գտնվում է Մակ Մերդո սառցադաշտում։ Բացի այդ, ամեն տարի բեռնատար նավերն ու տանկերները մտնում են նեղուց՝ մայրցամաքի ամենամեծ գիտական բազայի՝ Մակ Մերդո կայանի կարիքների համար անհրաժեշտ մատակարարումներ իրականացնելու համար։ Եվ ամերիկյան բազան, և Նոր Զելանդականը գտնվում են Ռոսս կղզու հարավային ծայրում։

Ռոսս կղզին հանդիսանում է Անտարկտիդայի ծայր հարավային կետ, որը գտնվում է նավարկելի հասանելիության գոտում, իսկ Մակ Մերդո նեղուցում գտնվող ձմեռային կայանատեղիների ծոցը աշխարհի ամենահարավային ծովային նավահանգիստն է։ Այնուամենայնիվ, դրա առկայությունը կախված է նեղուցի բարենպաստ սառցե պայմաններից։

Ձմռան ամիսներին Մակ Մերդոն գրեթե ամբողջությամբ ծածկված է սառույցով։ Նույնիսկ ամռանը դրա մեջ մտնող նավերը երբեմն արգելափակվում են տարեկան և բազմամյա սառույցներով, ինչը անհրաժեշտություն է առաջացնում դիմել սառցահատների օգնությանը։ Այնուամենայնիվ, Անտարկտիդայի օվկիանոսի հոսանքներն ու ուժեղ քամիները կարող են սառույցը տեղափոխել հյուսիս՝ Ռոսի ծով՝ ժամանակավորապես ազատելով նեղուցի ջրերը սառույցից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտարկտիդայի նեղուցներ
Կատեգորիա:Հարավային օվկիանոս
Կատեգորիա:Նեղուցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անտարկտիդայի աշխարհագրական օբյեկտներ
Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոսի նեղուցներ