open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սունդե

**Սունդե** (Կոր․ 순대), Կորեական խոհանոցի ուտեստ, ստացվում է կովերի կամ խոզերի աղիքները եռացնելու կամ շոգեխաշելու միջոցով, որոնք նախապես լցոնվում են տարբեր բաղադրիչներով։ Սունդեն այսպիսի տեսքով, սև պուդինգի մի տեսակ է, և ինչպես ասվում է՝ հնարավոր է ուտել շատ երկար ժամանակ։ Սունդեյի պատրաստման բաղադրատոմսը հնարավոր է գտնել Չոսոնի խոհարարական գրքերում, որոնք հրապարակվել են XIX դարում։ Ինչպես նաև, սունդեն կարող է պատրաստվել ծովամթերքից, օրինակ՝ կաղամարից կամ մինտայայից.։

Սունդայի ամենատարածված հիմքը խոզի աղիքներն են, որը լցոնված է տեղական լապշայով, գարով և խոզի արյունով, չնայած միջուկի դերում կարող են լինել նաև պերիլլայի տերևները, կանաչ սոխը, ֆերմենտավորված սոյայի սոուսը (տվենջան), կպչուն բրինձը, կիմչին և սոյան։ Ուտեստը համարվում է հայտնի փողոցային ուտեստ ինչպես Հյուսիսային, այնպես էլ Հարավային Կորեայում։ Սեուլի շրջաններից մեկում կա տեղանք, որի ոչ պաշտոնական անվանումը «սունդեյի քաղաք» է, որտեղ գտնվում են շատ ռեստորաններ, մասնագիտացված հենց այդ ուտեստի պատրաստման մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կորեական խոհանոց
Մաքսիմ Մորոզով

**Մաքսիմ Ալենտինովիչ Մորոզով** (, ), ուկրաինացի և ռուս ֆուտբոլիստ, հանդես է եկել կիսապաշտպանի դիրքում։

## Կենսագրություն
Մաքսիմ Մորոզովը Կերչի ֆուտբոլի սան է։ 17 տարեկանում նորամուտը նշել է տեղի «Պորտովիկ» ակումբում, որի կազմում 6 անգամ խաղադաշտ է դուրս եկել երկրորդ լիգայի խաղերում։  Թիմի կազմում իր խաղով գրավել է Դոնեցկի «Շախտյորի» դուբլի մարզչական շտաբի ներկայացուցիչների ուշադրությունը, որի հետ 1995 թվականին պայմանագիր է կնքել։ Դոնեցկի «Շախտյորի» կազմում խաղացել է իր խաղային կարիերայի հաջորդ երեք մրցաշրջանները։  «Շախտյորի» երկրորդ թիմի կազմում անցկացրած ժամանակի մեծ մասը եղել է թիմի հիմնական խաղացողը։

1998 թվականին ավարտվել է «Յավիր-Սումի» ակումբի հետ ունեցած պայմանագրի ժամկետը, որտեղ նա ելույթ է ունեցել երկու տարի։

2000-2008 թվականներին նա խաղացել է Ռուսաստանի, Բելառուսի, Լիտվայի և Հայաստանի ակումբներում՝ «Մետալուրգ» (Լիպեցկ), «Մետալուրգ» (Կրասնոյարսկ), «Սալյուտ-Էներգիա», «Ֆակել» (Վորոնեժ), «Դարիդա», «Միկա», «Ատլանտաս» և «Մետալուրգ-Կուզբասս»։

2009 թվականի ձմռանը վերադարձել է հայկական «Միկա» թիմ, որի մարզաշապիկով հանդես է եկել երկու մրցաշրջան։ Հուլիսի 9-ին մասնակցել է «Հելսինբորգի» դեմ Եվրոպայի լիգայի որակավորման առաջին փուլի պատասխան խաղին՝ 83-րդ րոպեին փոխարինելով Պեդրո Լոպեսին։ Հանդիպումն ավարտվել է ոչ-ոքի՝ 1:1 հաշվով։ 2011 թվականի մրցաշրջանի ավարտին ավարտվել է նաև խաղացողի պրոֆեսսիոնալ կարիերան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հարցազրույց «Спорт-Экспресс» թերթին

Կատեգորիա:Միկայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆակելի ֆուտբոլիստներ
Ֆայդեր Բուրբանո

**Ֆայդեր Ֆաբիո Բուրբանո Կաստիլա** (), կոլումբիացի պրոֆեսիոնալ կիսապաշտպան։

## Ակումբային կարիերա
Կոլումբիայի Թումակո քաղաքում ծնված Բուրբանոն իր կարիերան սկսել է Կոլումիայի երիտասարդական «Էնվիգադո» ակումբի կազմում։ 2009 թվականին՝ 17 տարեկանում միացել է իր առաջին թիմին։ Խաղացել է հիմնականում հարձակվողի կամ եզրային կիսապաշտպանի դիրքում։

2011 թվականի հունվարին նա փորձաշրջան անցնելու համար միացել է Ֆուտբոլի բարձրագույն լիգայում հանդես եկող «Չիկագո Ֆայր» ակումբին։

2022 թվականի հունիսի 27-ին Հայաստանի Պրեմիեր լիգայում հանդես եկող «Ալաշկերտ» ֆուտբոլային ակումբը հայտնել է, որ պայմանագիր է կնքել «Ագուլիա» ֆուտբոլային ակումբում հանդես եկող ֆուտբոլիստ Բուրբանոյի հետ։ 2023 թվականի հունվարի 28-ին «Ալաշկերտը» հայտարարել է Բուրբանոյի՝ ակումբից հեռանալու մասին։

## Միջազգային կարիերա
Ֆայդեր Բուրբանոն հանդես է եկել մի շարք կոլումբիական երիտասարդական թիմերում, այդ թվում Մ17 և Մ20 ազգային հավաքականներում։ Նա նաև եղել է Կոլումբիյի ազգային հավաքականում, որը 2009 թվականին Մ17 ֆուտբոլի Հյուսիսային Ամերիկայի առաջնությանը գրավել է 4-րդ տեղը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
*

Կատեգորիա:Ալաշկերտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Դեպորտիվո Պերեյրայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Էնվիգադոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կոլումբիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սանտա Ֆեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Օնսե Կալդասի ֆուտբոլիստներ
Բրոդի Ջեններ

**Սեմ Բրոդի Ջեններ** (; ), ռեալիթի շոուի աստղ, բարձրաշխարհիկ դենդի և մոդել։ Ամերիկացի հեռուստաաստղ և նախկին աթլետ Քեյթլին Ջենների և դերասանուհի Լինդա Թոմփսոնի որդին։

## Ընտանիք
Ջեններն ունի ավագ եղբայր՝ Բրենդոնը, ավագ խորթ եղբայր՝ Բարթոնը և քույրը՝ Քեյսին։ Հայրը նորից ամուսնացել է Քրիս Հութոնի հետ (Քարդաշյանի նախկին կինը)։ Հոր երկրորդ ամուսնությունից Ջեններն ունի երեք խորթ քույր՝ Քորթնին, Քիմը և Քլոյին, և խորթ եղբայր՝ Ռոբը։ Ունի նաև երկու կրտսեր խորթ քույրեր՝ Քենդալ Ջենները և Քայլի Ջենները։

## Գործունեություն
### Ռեալիթի շոու
2005 թվականին Ջեները եղբոր՝ Բրենդոնի հետ մասնակցել է «Մալիբուի արքայազները» ռեալիթի շոուին։ Հայտնի է դարձել MTV «Hollywood Hills» ռեալիթի շոուում։

2009 թվականին Ջենները բացել է սեփական ռեալիթի շոուն՝ «Bromance»-ը, որում տղաները մրցում էին՝ նրա շրջապատում հայտնվելու համար։

Որպես Քարդաշյանների խորթ եղբայր՝ Ջենները երբեմն հայտնվում է նրանց «Քարդաշյամմերի ընտանիքը» ռեալիթի շոուում։

### Մոդելային բիզնես
Ջենները նկարահանվել է Guess-ի համար, ներքնազգեստ է գովազդել Agent Provocateur-ի, Ocean Pacific բերնդների և Cosmogirl ամսագրի համար։

## Անձնական կյանք
2010 թվականի սկզբից նա սկսել է հանդիպել կանադացի երգչուհի Ավրիլ Լավինի հետ, սակայն հայտնի է դարձել, որ 2012 թվականի գարնանը նրանք բաժանվել են։

2018 թվականի հունիսի 2-ին Բրոդին ամուսնացել է Քեյթլին Քարթերի հետ, ում հետ մինչև հարսանիք հանդիպել է 5 տարի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ամերիկացի արտիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հաղորդավարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դեմքեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի դիջեյներ
Մեծ ավազանի անապատ

**Մեծ ավազանի անապատ** (), ԱՄՆ-ի ամենամեծ անապատներից մեկն է, որը զբաղեցնում է 190,000 քառակուսի մղոն տարածք։  Արևմուտքում սահմանակից է Սիերա-Նևադայի լեռնաշղթային, արևելքում՝ Ժայռոտ լեռներին, հյուսիսում՝ Կոլումբիայի սարահարթին և հարավում՝ Մոհավե և Սոնորա անապատին։ Ի տարբերություն Մոհավեի և Սոնորի, Մեծ ավազանի անապատը «չունի բավարար քանակությամբ կրեոզոտ թփեր»,  ինչպես դա նկարագրեց Ռոբերտ Ջ. Մաքեյը 1986 թվականին իր աշխատության մեջ նվիրված Մեծ ավազանի թփերի անապատի և «կրեոզոտ թփերի անապատների» միջև եղած տարբերություններին։ Անապատի տարածքում տեղումները տատանվում են տարեկան 7-ից 12 դյույմի միջակայքում։

Մեծ ավազանի անապատն իր մեջ ներառում է մի քանի չորային շրջաններ՝ լարրեա եռատամ փշոտ թփի պակասով, ինչպիսիք են Չալֆանտ, Համմիլ, Բենտոն, Քվինն հովիտները։  Ընդհակառակը՝ Պանամինտ, Սալինե, Էվրիկայի հովիտներում կրեոզոտ թուփը աճում է, ի տարբերություն Խոր աղբյուրների անապատային հովտի, որը պարունակում է Մեծ ավազանի անապատի մի մասը։

Մեծ ավազանի անապատը ցուրտ անապատ է դեպի արևմուտք գտնվող Սիեռա Նևադա լեռների պատճառով առաջացած «անձրևային ստվերի» հետևանքով։ Գերակշռող բուսականությունն է թալը և օշինդրը։

Էկոտոնը, որը գտնվում է Մոհավի անապատի հյուսիսում, կրեոզոտ թփի բնակության վայրի սահմանն է, ինչպես նաև Մեծ ավազանի թփուտային տափաստանի էկոլոգիական շրջանների հարավային եզրը և Կենտրոնական ավազանը և լեռնաշղթան։ Այս էկոտոնը բնութագրվում է բարձրության բարձրացմամբ, ավելի բարձր բարձրության վրա ջերմաստիճանի իջեցմամբ և տեղումների մեծ քանակով («անձրևի ստվեր»-ի ազդեցությունն ավելի թույլ է ավելի բարձր լայնություններում).

## Տես նաև
* ԱՄՆ-ի աշխարհագրություն
* Անապատների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
*
Դիլիջան ՖԱ

**Դիլիջան ֆուտբոլային ակումբ** (), հայկական ֆուտբոլային ակումբ, որը գտնվում է Տավուշի մարզի Դիլիջան բնակավայրում։

## Պատմություն
«Դիլիջան» ֆուտբոլային ակումբը ստեղծվել է 2018 թվականի նոյեմբերին սկզբում՝ որպես երիտասարդական թիմ բրիտանացի ավանդատու Վիլ Թոմսոնի կողմից։ 2019-2020 թվականների մրցաշրջանից առաջ «Դիլիջանը» ընտրվել է Հայաստանի ֆուտբոլի առաջնության (Առաջին խումբ) մեջ՝ որպես լիգայի ընդլայնման մաս։ Եզրափակչում նվաճելով տասնվեցերորդ տեղը 2019-2020 թվականների Հայաստանի ֆուտբոլային առաջնության ժամանակ՝ «Դիլիջանի» մեծահասակների թիմը չի մասնակցում Հայաստանի առաջնություններին։

## Մարզչական պատմություն
 Գագիկ Գրիգորյան (2019-2020 թվականներ)

## Ծանոթագրություններ
Սորին Գրինդյանին

**Սորին Գրինդյանին** (; ), ռումինական քաղաքական և պետական գործիչ։ Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության անդամ է։ Ռումինիայի տրանսպորտի և ենթակառուցվածքների նախարար 2021 թվականի նոյեմբերի 25-ից։ Նախկինում՝ Ռումինիայի փոխվարչապետ (2021-2023), Ռումինիայի վարչապետ ՝ 2017 թվականի հունվարի 4-ից հունիսի 29-ը, Ռումինիայի Պատգամավորների պալատի նախագահի պաշտոնակատար՝ 2021 թվականի նոյեմբերի 2-ից 23-ը։

## Կենսագրություն
Սորին Գրինդյանուն ծնվել է 1973 թվականի դեկտեմբերին ԱՌՆ-ում։ 1997 թվականին ավարտել է Տիմիշոարայի համալսարանի մաթեմատիկական ֆակուլտետի ինֆորմատիկայի բաժինը։ Շուտով նա սկսեց զբաղվել քաղաքականությամբ։

Գրինդյանուն պատգամավորների պալատի անդամ էր 2012 թվականից մինչև 2016 թվականի հունիսի տեղական ընտրությունները, երբ նա դարձավ ժուդեցա Տիմիշի շրջանային խորհրդի նախագահ։

2014 թվականի դեկտեմբերի 17-ից մինչև 2015 թվականի նոյեմբերի 17-ն ընկած ժամանակահատվածում նա եղել է նաեւ Վիկտոր Պոնտոսի կառավարության հաղորդակցության նախարարը։

2016 թվականի դեկտեմբերի 11-ի խորհրդարանական ընտրություններում հաղթել է ՍԴԿ-ն, որը խորհրդարանում ստացել է հարաբերական մեծամասնություն՝ Սենատում ձայների 45,67%-ով և պատգամավորների պալատից՝ 45,47%-ով։ Դեկտեմբերի 28-ին, այն բանից հետո, երբ նախագահի կողմից մերժվեց Սևիլ Շհայդեի թեկնածությունը, Գրինդյանուն Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության կողմից առաջադրվեց Ռումինիայի վարչապետի պաշտոնում։ Դեկտեմբերի 30-ին նախագահ Կլաուս Յոհանիսը պաշտոնապես հաստատեց իր նշանակումը։

Երկրի վարչապետի պաշտոնը ստանձնել է 2017 թվականի հունվարի 4-ին։ Այդ օրը նրա կաբինետը հաստատվել է Ռումինիայի խորհրդարանի կողմից։ Ղեկավարել է կառավարությունը 169 օր։ Հրաժարական է տվել հունիսի 29-ին։

2021 թվականի նոյեմբերի 2-23-ը կատարել է Ռումինիայի պատգամավորների պալատի նախագահի պարտականությունները։

2021 թվականի նոյեմբերի 25-ին նշանակվել է փոխվարչապետ և տրանսպորտի և ենթակառուցվածքների նախարար Նիկոլաե Չուկեի կառավարությունում։

2023 թվականի հունիսի 15-ին վարչապետ Մարչել Չոլակուի գլխավորած կառավարությունում նշանակվել է Ռումինիայի տրանսպորտի և ենթակառուցվածքների նախարար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինիայի կառավարության անդամներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի փոխվարչապետներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքական գործիչներ
Ֆուետ

**Ֆուետ** (կատ․ *Fuet* [fuˈɛt], թարգմանաբար նշանակում է «կնուտ»), կատալոնական բարակ երշիկ խոզից։

Ֆուետը պատրաստվում է ոչ յուղոտ խոզի մսից, աղով և սև պղպեղով՝ աղիքներում, չորս շաբաթ շարունակ Во время приготовления на колбасе образуются белые пятна, возникающие из-за белой «благородной» плесени, которая придает ей характерный вкус и запах.։ Պատրաստման ընթացքում երշիկի վրա ձևավորվում են սպիտակ բծեր, որոնք առաջանում են սպիտակ «ազնիվ» բորբոսից, որը փոխանցում է երշիկին առանձնահատուկ համ և հոտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կատալոնական խոհանոց
Դալնաշ

**Դալնաշ** (), չեչենների ազգային ավանդական ուտեստը, որը ներառում է ցորենի ալյուր, կեֆիր, խմորի սոդա, գաձակ, հում ճարպ, սոխ, աղ, աղացած սև պղպեղ, կարագ։

## Նկարագրություն
Կեֆիրի վրա լցնում են ցորենի ալյուր, հունցում աղի և ջրի հավելումով։ Լցոնի համար մանր կտրատում են խաշած գանձակը, հում խոզի ճարպը և սոխը, ապա ամեն ինչ տապակում, ըստ ճաշակի՝ ավելացնելով աղ և պղպեղ։ Խմորը բաժանում են մասերի և կլոր ձևի բլիթների տեսք տալիս, մեջտեղում աղացած միս դնում, միջուկով լցոնած խմորի եզրերը ամրացնում գլորելով։ Թխում են տապակի մեջ կամ վառարանի վրա՝ առանց տապակը յուղելու։ Եփած բլիթները խոնավացնում են տաք ջրով՝ այրված ալյուրը փափկացնելու և մաքրելու համար, բլիթների վրա կարագ են քսում։

Մատուցելուց առաջ այն բաժանվում է փոքր մասերի, ըստ ճաշակի մատուցվում է հալած կարագի հետ պիալայով։

## Գրականություն
* 
* 

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ
Սաջ

**Սաջ**, **սաչ,** ադրբեջանական խոհանոցին հատուկ ուտեստների խմբի անվանում։ Ամենագլխավոր առանձնահատկությունն այն է, որ ուտեստը պատրաստելիս օգտագործում են նույնանուն սպասք (գոգավոր տապակ), որին նաև ասում են թավա։

## Սպասք
Սաջ (*saj tava* կապակցության մեջ թավա բառն ունի հնդկա-արիական ծագում և նշանակում է  պատրաստել (ուտելիք))։ Գոգավոր կամ գրեթե հարթ տապակ է, որը սովորաբար պատրաստված է լինում թուջից, բարձրածխածնային պողպատից կամ ալյումինից՝ երբեմն էմալապատված կամ չկպչող ծածկույթվ։ Տապակի հակառակ կողմը  օգտագործում են բլիթներ և այլ տեսակի հացաբուլկեղեն պատրաստելու համար, օրինակ՝ պիտա կամ գյոզլեմե։

## Բաղադրամասեր
Ադրբեջանում և Թուրքիայում սաջը ավանդաբար պատրաստում են գառան մսից։ Մյուս բաղադրամասերն են կենդանական ճարպը (սովորաբար դմակ) և բանջարեղենը. Այստեղ կան մի շարք տարբերակներ և համակցություններ, օրինակ՝ կարտոֆիլ, լոլիկ, սմբուկ և քաղցր պղպեղ, նաև գլուխ սոխ և սխտոր։ Գառան միսը կարելի է փոխարինել հորթի կամ ճտի մսով։ Կարելի է ավելացնել դդմիկ, լոբի, սունկ, նաև կանաչեղեն, իսկ մատուցելիս՝ նռանհատիկներ։

## Պատրաստում և մատուցում
Պատրաստման ընդհանուր սկզբունքը հետևյալն է․ սկզբում սաջ-տապակի մեջ լցնում են ամենախիտ և ամենապինդ մթերքները (մսից սկսած), այնուհետև բանջարեղենները՝ ըստ խտության նվազման (օրինակ՝ սկզբում ավելացվում է կարտոֆիլը, հետո՝ լոլիկները), պարբերաբար ավելացնում են աղ և կտրատված կանաչի։ Արդեն պատրաստ մթերքները վերցնում են թավայի վրայից կամ տանում են թավայի ծայրերը (այստեղ ջարմաստիճանը ավելի ցածր է)։ Ավանդական ձևով ուտեստը մատուցում են հենց թավայի մեջ (որտեղ ավելացնում են պատրաստման սկզբում մյուսներից առանձնացրած բաղադրամասերը)։ Ուտեստի վրա ցանում են կանաչի և նռան հատիկներ, մատուցում են բլիթների կամ լավաշի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանական խոհանոց
Կատեգորիա:Արևելյան խոհանոց
Կատեգորիա:Թուրքական խոհանոց
Կատեգորիա:Խոհանոցային գործիքներ
Կատեգորիա:Կովկասյան խոհանոց
Սյուզան Դիլիս Դուգան

Տիկին **Սյուզան Դիլիս Դուգան** (օրիորդական ազգանունը՝ Ռայան, , , ),Սենթ Վինսենթ և Գրենադինների գեներալ նահանգապետ 2019 թվականի օգոստոսի 1-ից։ Այս պաշտոնում առաջին կինը։

## Կենսագրություն
Սյուզան Դուգանը ծնվել է Սենթ Վինսենթ նահանգի Կոլոնարի գյուղում։ Ավարտել է Սաութհեմփթոնի համալսարանը, որտեղ ստացել է մագիստրոսի կոչում։

2020 թվականի հունվարի 29-ին պարգևատրվել է Սուրբ Միքայելի և Գեորգիի շքանշանով և Բրիտանական կայսրության շքանշանով՝ հայտնվելով 2010 Birthday Honours ցանկում կրթությանը և պետական կառավարմանը մատուցած ծառայությունների համար։

## Քաղաքական կարիերա
Սյուզան Դուգանն իր գործունեությունը սկսել է որպես առանց դիպլոմի ուսուցիչ։ 34 տարվա ընթացքում Դուգանը 2001-2004 թվականներին բարձրացել է աստիճաններով մինչև Սենթ Վինսենտի աղջիկների միջնակարգ դպրոցի տնօրեն, իսկ 2004-2009 թվականներին եղել է կրթության գծով տնօրեն։ Աշխատել է որպես քարտուղար 2009-2013 թվականներին։

Նա նաև զբաղեցրել է մի քանի ազգային պաշտոններ, ինչպիսիք են ամերիկյան պետությունների կազմակերպության ներկայացուցիչը Սենթ Վինսենթում և Գրենադինում, կրթության համագործակցության ներկայացուցիչը Սենթ Վինսենթ և Գրենադին և Սենթ Վինսենթ և Գրենադինների ապաստարանի գլխավոր կառավարիչը։

2014 թվականի դեկտեմբերին նշանակվել է Սենթ Վինսենտի և գրենադինի գեներալ-նահանգապետի տեղակալ։ 2019 թվականի օգոստոսի 1-ին նա ստանձնեց պաշտոնը՝ դառնալով այդ պաշտոնում առաջին կինը՝ փոխարինելով Ֆրեդերիկ Բալանտայթին, ով առողջական վիճակի պատճառով հրաժարական տվեց։ Արարողությանը նրան երդում են տվել գերագույն դատավոր Բրայան Քոթլը, պետական պաշտոնյաները, ներկա են եղել նաև ընկերներն ու բարեկամները և ԶԼՄ-ների ներկայացուցիչները։

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Պետության գործող ղեկավարներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կառավարության կին ղեկավարներ
Կատեգորիա:Կանայք քաղաքականությունում
Կատեգորիա:Սենտ Վինսենթ և Գրենադիններ
Կատեգորիա:Գլխավոր նահանգապետեր
Տանանա (գետ)

**Տանանա** ( ), գետ Ալյասկայում (ԱՄՆ), Յուկոնի ձախ  վտակ։

## Պատմական տեղեկություններ
1843 թվականի ամռանը Տանանայի  գետաբերանին հասել է ռուս հետազոտող Լ. Ա. Զագոսկինի արշավախումբը։

20-րդ դարում գոյություն ուներ Ալյասկայի բնակիչների համար վիճակախաղ։ Դրա էությունը Նենանա գյուղով հոսող Տանանա գետի վրա գարնանային սառույցի դրեյֆի սկիզբը գուշակելն էր։ Ամեն ձմեռ մետաղյա եռոտանու մեջ ջուր էր լցվում, այն մալուխով միանում էր ափին գտնվող ժամացույցին, որն ազդարարում էր գարնանը սառույցի տեղաշարժի սկիզբը։ Յուրաքանչյուր մասնակցից հավաքված 2 դոլարից կազմվում էր մեծ գումար, որը բաժանվում էր հաղթողների միջև։

1923 թվականին Նենանայում կառուցվել է Ալյասկայի երկաթուղու կամուրջը։

## Հիդրոնիմ
Ըստ վարկածներից մեկի՝ գետի անվանումը գալիս է կոյուկոն լեզվից, որով կոչվում է «ճ*ամփորդական գետ*» ():

Աթաբասկյան լեզուներով գետն անվանվում է նաև *Tth’itu,* որը նշանակում է *«ուղիղ գետ»*, կոյուկոն լեզվով *Tene No*' ՝ «ջրային ճանապարհ», գետի հյուսիսում գտնվող կուչիններն այն անվանում են *Tanan Gwinjik,* որի թարգմանությունը պարզ չէ։

Մեկ այլ վարկածի համաձայն՝ Տանանայի անգլերեն անվանումը գալիս է  *Tey Nda'-ից՝ «առևտրային  գետ»,* քանի որ այստեղ ապրել են *«առևտրական մարդիկ» (Ten Xʉt'ænæ)՝* տանանա ժողովուրդը։ 1887 թվականին Հենրի Ալենը նշել է, որ գետաբերանից վերև գտնվող գետը կոչվում է Նաբեսնա, իսկ ներքև՝ Տանանա։

Հնդկացիների շրջանում Նաբեսնայի փոխարեն առավել տարածված է *Tth’itu անունը*։

## Աշխարհագրություն և ջրագրություն
Գետի երկարությունը 940 կմ է, իսկ  ավազանի մակերեսը 113 959 կմ։ Ջրի միջին սպառումը 1184 մ/վ է։ Նավագնացություն կարելի է կատարել գետաբերանից 360 կմ դեպի վերև։

Տանանայի ակունքը գտնվում է Ալյասկայի արևելքում, Վրանգելի լեռներում։ Առաջանում է Չիզան և Նաբեսն գետերի միացմամբ, Հյուսիսային Նորթուեյ բնակավայրից դեպի հյուսիս։ Հյուսիս-արևմուտք է հոսում Ալյասկայի մայրուղուն գրեթե զուգահեռ։ Կենտրոնական Ալյասկայում այն հոսում է հարթավայրային ճահճային տեղանքով, որը ծածկված է եղևնու անտառներով և հայտնի է որպես Տանանայի հովիտ։ Տանանայի հովտում գետն ընդունում է մի քանի խոշոր վտակներ, այդ թվում՝ Նենանա, Չենա և Դելտա, և ձևավորում է բազմաթիվ վտակներ և հին հուներ։ Հոսում է Ֆերբանկս քաղաքից հարավ։ Թափվում է Յուկոն գետը Մենլի Հոթ Սփրինգս գյուղում, Տանանա քաղաքից ոչ հեռու։

Բարձր հոսքում կան բազմաթիվ շեմեր։ Գետը սառցապատված է հոկտեմբերից մինչև մայիս։ Սնուցումը ձյունային է և անձրևային։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Yukon_River_drainage_basin.gif|Տանանան Յուկոն գետի ավազանում
Պատկեր:Tanana_River_2.jpg|Տանանան հովտում
Պատկեր:Tanana_River_3.jpg|Տանանա գետ
Պատկեր:0995_-_tanana_river.jpg|Տանանան ն երքին հոսանքում
Պատկեր:Trans-Alaska_Pipeline_over_Tanana_River.jpg|Տրանսասլանկյան նավթահոսքը Տանանայի վերևում
Պատկեր:Fall_of_Kantishna_River_into_Tanana_River_-_aerial_view_-_P1040592.jpg|Տանանան Ֆերբանսկից 100 կմ դեպի արևմուտք
Պատկեր:Tanana_River,_Alaska.jpg|Տանանանա գետը Ֆերբանսկի մոտ
Պատկեր:Tanana.jpg|Տանանա գետի տեսքը 2004 թվականին
Պատկեր:Alaska_2007_08_04_038.jpg|Ձկնորսական անիվը և ձկնորսական վրանը Տանանա գետի վրա
Պատկեր:Along_the_Tanana_River.jpg|Ֆերբանսկի մոտի գետը 2007 թվականին


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գետեր
Կապարազգիներ

**Կապարազգիներ** (), կաղամբածաղկավորների կարգի ծաղկավոր բույսերի ընթանիք, որը ներառում է 8-10 սեռ։

Նախկինում այս ընտանիքի ներկայացուցիչներն ընդգրկված էին կապարազգիների ընտանիքում, սակայն կապարազգիների վերանայումից հետո այս սեռերը ներառվել են խաչածաղկավորների ընտանիքում։ 2007 թվականին մի խումբ բուսաբաններ իրականացրել են գենետիկական հետազոտություն, որի արդյունքում այս ցեղերն ընդգրկվել են առանձին ընտանիքում։

Գենետիկական վերջին ուսումնասիրությունները չեն կարողացել միանշանակորեն առանձնացնել Cleome ցեղը Podandrogyne և Polanisia ցեղերից, ուստի որոշ բուսաբաններ վերջին երկու ցեղերը համարում են Cleome sensu lato սեռի մի մասը։

## Գրականություն
* Haston, E.; Richardson, J.E.; Stevens, P.F.; Chase, M.W. & Harris, D.J. (2007): A linear sequence of Angiosperm Phylogeny Group II families. *International Association for Plant Taxonomy. Taxon* **56**(1): 7-12. HTML abstract
* Hall, J.C.; Iltis, H.H. & Sytsma, K.J. (2004): Molecular phylogenetics of core Brassicales, placement of orphan genera *Emblingia*, *Forchhammeria*, *Tirania*, and character evolution. *Systematic Botany* 29: 654—669.  PDF fulltext

## Ծանոթագրություն

## Արտաքին հղումներ
*  

Կատեգորիա:Բույսերի ընտանիքներ
Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր
Ֆարմինգտոն

**Ֆարմինգտոն** (), քաղաք Ֆրանկլինի շրջանում, ԱՄՆ-ի Մեն նահանգում։ Շրջանի վարչական կենտրոնը։ Ըստ ԱՄՆ-ի մարդահամարի տվյալների՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում է 7760 մարդ։

## Պատմություն
Եվրոպացիների գալուց առաջ նահանգը բնակեցված էր հնդկական ցեղերի աբենակների ներկայացուցիչներով։ Բնակչությունը, որից հետագայում քաղաք ծագեց, հիմնադրվել է 1794 թվականի փետրվարին Սենդի Ռիվերի տարածքում (*Sandy River Plantation*): 1838 թվականին Ֆարմինգտոնն ստացել է վարչական կենտրոնի կարգավիճակ Ֆրանկլինի նոր ձևավորված շրջանում։ 1859 թվականին քաղաքում կառուցվել է վերչնական կայարան Անդրոսկոգինսկայի երկաթուխի (*Androscoggin Railroad*): 1879 թվականին քաղաքում դրված է եղել Սենդի-Ռիվերի երկաթուղու անցակետ՝ Ռեյնջելի-ԼԵյս (*Sandy River and Rangeley Lakes Railroad*):

## Աշխարհագրություն
Քաղաքը գտնվում է նահանգի հարավ արևմուտքում, Սենդի-Ռիվեր գետի ափին (Կեննեբեկ գետի ձախ վտակ)՝ նահանգի վարչական կենտրոն Օգաստայից մոտավորապես 40 կիլոմետր հյուսիս արևմուտք։ Ամենաբարձր կետը՝ ծովի մակարդակից 121 մետրի վրա։

Համաձայն բնակչության մարդահամարի բյուրոյի տվյալների՝ տարածքի մակերեսը կազմում է 144,57 կմ², որոնցից 144,18 կմ² գտնվում է ցամաքի վրա և 0,39 կմ² (այսինքն 0,27%-ը)՝ ջրային մակերես։

## Կլիմա
Ֆարմինգտոնի կլիման խոնավ ցամաքային է (*Dfb* Կյոպպենի կլիմաների դասակարգման մեջ), ցուրտ, ձյունառատ ձմեռով և տաք ամռանով։ Տեղումների միջին հաճախականությունը 1185,1 մմ է։

## Ժողովարդագրություն
2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով Ֆարմինգտոնում ապրում էր 7760 մարդ (3515 տղամարդ և 4245 կին), 1597 ընտանիք, հաշվարկվել էր 3072 տնային տնտեսություն և 3441 բնակելի միավոր։ Միջինում բնակչության խտությունը կազմում է մեկ քառակակուսի կիլոմետրում մոտ 53,82 բնակիչ։

Մարդահամարի տվյալներով քաղաքի ռասսայական կամզը բաշխված է հետևյալ կերպ․ 98,89% սպիտակամորթ, 0,26% աֆրոամերիկացիներ, 0,41% ԱՄՆ-ի բնիկներ, 0,35% ասիացիներ, 0,08% Հավայան կղզիների կամ Օվկիանիայի բնակիչներ, 0,28% այլ ռասսաների ներկայացուցիչներ, 1,73% երկու կամ ավելի ռասսա։ Ցանկացած ռասսայի իսպանալեզու բնակիչների թիվը կազմել է 1,29%։

3559 ընտանեկան ընկերությունների թվից 23,1%-ը դաստիարակում էին մինչև 18 տարեկան երեխաների, 38,2%-ը կազմում էին միասին ապրող ամուսնական զույգեր, 9,9% տոկոսի մեջ մտնում էին այն ընտանիքները, որտեղ կանայք ապրում էին առանց ամուսին, իսկ 3,9% ընտանիքներում տղամարդիկ ապրում էին առանց կանանց, 48%-ը չունեին ընտանիք։ Ընտանիքների ընդհանուր թվի 34,1%-ը մարդահամարի ժամանակ ապրել է ինքնուրույն, դրա հետ մեկտեղ 13%-ը կազմում էին միայնակ 65 և ավելի տարեկան տարեցները։ Ընտանեկան ընկերության միջին չափը կազմել է 20,17 մարդ, իսկ ընտանիքի միջին չափը՝ 2,75 մարդ։

2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը ըստ տարիքային միջակայքի բաշխվում էր հետևյալ կերպով․ 16% մինչև 18 տարեկան բնակիչներ, 27,2% 18-ից միչև 24 տարեկան բնակիչներ, 18,3% 25-ից մինչև 44 տարեկան բնակիչներ, 23,3% 45-ից մինչև 64 տարեկան բնակիչները և 15,5% 65 տարեկան և ավելի տարեց բնակիչները։ Բնակիչների միջին տարիքը կազմում է 32,1 տարեկան։

## Հայտնի մարդիկ
* Լիլլիան Նորդիկա  (1857-1914 թվականներ), ամերիացի օպերային երգչուհի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1794 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համալսարանական քաղաքներ
Կատեգորիա:Մենի քաղաքներ
Բուֆֆալո թևիկներ

**Բուֆֆալո թևիկներ**, ամերիկյան խոհանոցի ավանդական ուտեստ։ Հավի թևիկները խորովում են ֆրիտյուրում և թաթախում են քացախի սոուսի, կայենեյան պղպեղի և հալած կարագի մեջ։ Բաղադրատոմսը ստեղծվել է 1964 թվականին Թերեզա Բելիսսիմոյի կողմից, ով Նյու Յորքի Բուֆֆալո քաղաքի «Անկոր» բարի սեփականատերն էր։ Ավանդաբար թևիկները մատուցում են տաք ուտեստի և գազարի կամ նեխուրի փոքր կտորների և կապույտ պանրով սոուսի հետ։

Բուֆֆալո թևիկները հայտնի են ոչ միայն ԱՄՆ-ում, այլ նաև նրա սահմաններից դուրս։ Այն համարվում է Սուպերբոուլի մշտական ուտեստ։ «Բուֆֆալո» անվանումը դարձել է կենցաղային անուն և սկսել է օգտագործվել «Բուֆֆալոյի սոուսով» այլ ուտեստների համար՝ հավի, ծովախեցգետնի, պիցցայի։

## Պատրաստում
### Հավ
Հավի թևիկները, որոնք օգտագործում են Բուֆֆալո թևիկների համար, սովորաբար բաժանվում են երեք հատվածների՝ ուսի հատվածը, միջին հատվածը, դաստակը, որը դեն է նետվում։ Սովորաբար թևիկները պատրաստում են ֆրիտյուրում, ձեթի մեջ՝ առանց  ալյուրի, մինչև այն չկարմրի։ Բացի դրանից, այն կարելի է թխել, խորովել կամ էլ տապակել թավայի մեջ։

### Սոուս
Կայենեյան պղպեղը, կծու սոուսը և յուղոտ կարագը կամ մարգարինը, համարվում են Բուֆֆալո թևիկների հիմքը, որը կարող է լինել մեղմ, միջին կծվության կամ կծու։ Օգտագործման համար պատրաստ թևիկների համար սոուսը կարելի է պատրաստել տարբեր կծվությամբ։ Պատրաստի հավի թևիկները տեղադրում են ճաշամանի կամ թավայի մեջ և թափահարում են, որպեսզի թևիկները մատուցելուց առաջ ամբողջովին ծածկվեն սոուսով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկյան խոհանոց
Կատեգորիա:Արագ սնունդ
Կատեգորիա:Կանադական խոհանոց
Կատեգորիա:Մսով ուտեստներ
Կատեգորիա:Նախուտեստներ
Էրոլ Չարլզ

**Սիրիլ Էրոլ Մելքիադես Չարլզ** (; ), Սենթ Լյուսիայի քաղաքական գործիչ, 2021 թվականի նոյեմբերի 11-ից Սենթ Լյուսիայի գլխավոր նահանգապետի պաշտոնակատար սըր Նևիլ Սենակի հրաժարականից հետո։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1942 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Սենթ Լյուսիայի մայրաքաղաք Կաստրի քաղաքում։

Սովորել է Կաստրիի Սուրբ Ալոիսիուսի տղաների դպրոցում, այնուհետև Սենթ Լյուսիայի Սուրբ Մարիամի քոլեջում։ Անցել է հարկային օրենսդրության վերապատրաստման դասընթաց և Տրինիդադ և Տոբագոյի հաշիվների ստուգման եռամսյա դասընթաց։

## Քաղաքական կարիերա
1962-1992 թվականներին Չարլզն աշխատել է Սենթ Լյուսիայի կառավարության դեպարտամենտներում։

Հաշվեքննիչ պալատի գանձապետական բաժնում ժամանակավոր գործավար։ Ներքին եկամուտների վարչության կրտսեր գործավար, եկամտահարկի տեսուչ, եկամտահարկի ավագ տեսուչ։ Կապի, տրանսպորտի և կոմունալ տնտեսության նախարարության լիցենզավորման ավագ մասնագետ։ 1993 թվականից 2021 թվականներին Չարլզը մարդկային ռեսուրսների մենեջեր էր և օրենսդիր մարմնի աշխատակից։

2007-2021 թվականներին աշխատել է որպես հարկային կառավարման խորհրդատու։

### Սենթ Լյուսիայի գեներալ նահանգապետի պաշտոնակատար
Սենթ Լուչիայի միապետ Եղիսաբեթ Երկրորդը Էրոլ Չարլզին նշանակել է Սենթ Լուչիայի Գեներալ-նահանգապետի պաշտոնակատար՝ սըր Նևիլ Սենակի հրաժարականից հետո։ Երդվել է 2021 թվականի նոյեմբերի 11-ին Սենթ Լուչիայի Կառավարության Տանը։

## Անձնական կյանք
Չարլզը կաթոլիկ է։ Տիրապետում է անգլերեն և ֆրանսերեն լեզուներին։ Ամուսնացած է Անիսիա Սամուելի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1941 ծնունդներ
Կատեգորիա:Պետության գործող ղեկավարներ
Բակար Բալդե

**Բակար Բալդե** (), գվինեաբիսաուցի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, որը խաղում է պորտուգալական «ՍԱ Այդիալ» ակումբում։ Հիմնականում հանդես է գալիս որպես աջ պաշտպան, բայց երբեմն խաղում է նաև որպես աջ կիսապաշտպան։

## Ակումբային կարիերա
Ծնվել է Բիսաուում, 17 տարեկան հասակում տեղափոխվել է Պորտուգալիա, և խաղացել է «Պորտու»-ի երիտասարդական թիմի հետ։ Նա իր նորամուտը մեծահասակների շարքում նշել է 2011-2012 մրցաշրջանում Պորտուգալիայի ֆուտբոլի առաջնությունում հանդես եկող «Պաքոս» ֆուտբոլային ակումբում, բայց երկու անգամ վարձավճարով տեղափոխվել է Սեկունդա լիգայում հանդես եկող թիմեր։

2013 թվականի ամռանը Բալդեն պայմանագիր է կնքել լեհական «Զավիշա Բիդգոշչ» ֆուտբոլային ակումբի հետ։ Այնուամենայնիվ, կարճ ժամանակ անց առանց որևէ պաշտոնական խաղ անցկացնելու, նա վերադարձել է Պորտուգալիա և միացել երկրորդ դիվիզիոնի «Ատլետիկո» ակումբին։

2014 թվականի հունիսի 26-ին Բալդեն վերադարձել է Պորտուգալիա և և միացել «Բեիրա Մար» ակումբին։ Մեկ տարի անց նա պայմանագիր է կնքել «Վիկտորիա» ակումբի հետ, բայց շուտով հարավաֆրիկյան Վասկո դա Գամա» ակումբը վարձակալել։

2016 թվականի փետրվարին Բալդեն Պեդրո Սաս Պետրացիի հետ ժամանել է Սերբիա, բայց նա պաշտոնապես միացել է «ՖԿ Բորաց Չաչակին» միայն օգոստոսին, երբ նրա նախկին ակումբը լուծարվել է։ Նա Սուպերլիգայում իր նորամուտը նշել է նույն ամսվա վերջին, երբ խաղի ավարտին փոխարինման դուրս եկել «Բաչկա Պալանկա» ՕՖԿ-ի դեմ արտագնա խաղում (1:0)։

Սերբիայում բախվելով ֆինանսական խնդիրների հետ՝ Բալդեն այնուհետև վերադարձել է Պորտուգալիա։ 2020 թվականի հունիսին պայմանագիր է կնքել երրորդ դիվիզիայի «Վիանենսե» ակումբի հետ։

## Միջազգային կարիերա
Բալդեն Գվինեա-Բիսաուի հավաքականի կազմում իր առաջին հաղթանակը տոնել է 2010 թվականի սեպտեմբերի 4-ին՝ 18 տարեկանում, 2012 թվականի Աֆրիկայի ազգային գավաթի որակավորման փուլի Քենիայի դեմ տնային խաղում՝ հաղթելով 1-0 հաշվով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
*

Կատեգորիա:Բորաց Չաչակի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գվինեա Բիսաուի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գվինեա Բիսաուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պասուշ դե Ֆերեյրայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պորտուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Ուիրո

**Ուիրո** (ճապ․外郎), ավանդական ճապոնական ուտեստ։ Ներկայացնում է իրենից շոգեխաշած բլիթ պատրաստված բրնձի ալյուրից և շաքարից։ կազմվածքով՝ նման է մածուցիկ կոնֆետի, *մոտի* ուտեստը հիշեցնող, համը՝ քաղցր է։ Որպես լրացուցիչ համեմունքներ կարող են ավելանալ, օրինակ աձուկի տեսակի լոբի, կանաչ թեյի փոշի, յուձու, ելակ և շագանակ։

Նագոյա պրեֆեկտուրայից պատրաստված ուիրոն տարածված է հատկապեց Ճապոնիայում, սակայն կան նաև այլ տարածաշրջանային բացառություններ։ Ուիրոն հնարավոր է գտնել Ճապոնիայի բոլոր հրուշակեղենի խանութներից։

## Տես նաև

* Ճապոնական խոհանոց
* Վագասի
* Յոկան

Կատեգորիա:Վագասի
Բենի Աբես

**Բենի Աբես** (), քաղաք Ալժիրի արևմուտքում, Բեշար վիլայեթի Բենի Աբես շրջանի վարչական կենտրոնը։ Տեղակայված է Բեշար քաղաքից 241 կմ հարավ և երկրի մայրաքաղաք Ալժիր քաղաքից մոտ 1200 կմ դեպի հարավ-արևմուտք, Սաուրա չորացող գետի ձախ ափին։ Հյուսիսից, արևելքից և արևմուտքից քաղաքը շրջապատված է ավազային ծովով, որը հայտնի է որպես Մեծ Արևմտյան Էրգ, իսկ հարավից և հարավ-արևմուտքից սահմանափակված է Սաուրայի հովտով։

Բնակչությունը 2009 թվականին 11416  մարդ էր, 2008 թվականի տվյալներով՝ 10885 մարդ, իսկ 1998 թվականի տվյալներով՝ 8850 մարդ։

Բացառությամբ էլեկտրակայանի, քաղաքում ամբողջությամբ բացակայում է արդյունաբերությունը, ինչը բացատրում է բնակչության շրջանում գործազրկության բարձր մակարդակը։ Այստեղ զբաղվում են նաև  գյուղատնտեսությամբ։ Տնտեսության առավել հեռանկարային ոլորտը զբոսաշրջությունն է։ Բենի Աբեսում կա 2 հյուրանոց, որոնցից մեկը 3-աստղանի է։ Բարձր զբոսաշրջային ներուժը պայմանավորված է տեսարժան վայրերի մեծ քանակությամբ. քաղաքի մոտակայքում գտնվում են 7 քսարներ, որոնցից մի քանիսը դեռ բնակեցված են։ Ամենագեղեցիկ քսարը գտնվում է արմավենիների պուրակի կենտրոնում և բնակեցված չէ 1957 թվականից, այն վերականգնվել է և այսօր համարվում է ազգային ճարտարապետական ժառանգության օբյեկտ։

## Կլիմա
Քաղաքի կլիման կարելի է բնութագրել որպես շոգ անապատային։ Ամբողջ տարվա ընթացքում անձրևները շատ քիչ են, սակայն երբեմն հնարավոր են ուժեղ անձրևներ, որոնք կարող են հեղեղումներ առաջացնել Սաուրայի հովտում։ Ամենաշատ տաք ժամանակահատվածը հունիսից մինչև սեպտեմբեր է։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:L'entrée_de_la_grotte_du_lupus_Béni-Abbés.jpg|Գայլերի քարանձավի մուտքը
Պատկեր:Une_entrée_du_vieux_Ksar_Béni-Abbés.jpg|Քսարի մուտքը
Պատկեր:Cimetière_de_Sidi_Mohamed_Ben_Abbou_Béni-Abbés.jpg|Քաղաքի հնագույն գերեզմանոցներից մեկը
Պատկեր:Mosquée_Ibn_Badis_Béni-Abbés.jpg|Իբն Բադիս մզկիթ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Энциклопедия Британника

Կատեգորիա:Ալժիրի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ալժիրի քաղաքներ
Սիսկալ

**Սիսկալ** (), չեչենների ազգային ավանդական ուտեստը։ Ներառում է եգիպտացորենի ալյուր, աղ և երբեմն՝ գառան ճարպ։ Սալով սիսկալը չեչեններն անվանում են «Մոհ տոյխնա սիսկալ»։ Հին ժամանակներում չեչենները պատրաստում էին այն հացի փոխարեն։

## Նկարագրություն
Սիսկալ պատրաստելու համար խմորը հունցում են եգիպտացորենի ալյուրից՝ վրան ավելացնելով աղ ըստ ճաշակի։ Խմորը կտրում են և խմորի կտորներին տալիս կլոր ձև։ Սիսկալը թխում են նախապես տաքացրած չոր կաթսայի մեջ՝ ժամանակ առ ժամանակ շրջելով, մինչև կեղև ձևավորվի։ Պատրաստ լինելուց հետո այն ջարդոտում են ձեռքերով և մատուցում թթվասերով խառնված կաթնաշոռով (*тIo берам*) կամ հկիսահալ տաք կարագով (*кIалд-дятта*)։

## Գրականություն
* Шли эшелоны на восток: (воспоминания о насильств. выселении чеченцев в 1944 г.) Вахьидан Махьма Баснакъин
* Чеченцы! Кто они? И. Ю. Алироев, Малик Сайдуллаев
* Увядшая роза: (биографическая повесть) Вахьидан Махьма Баснакъин, Саид-Хасан Махмаевых Баснакаев
* Советская цивилизация: непреходящие ценности и причины её разрушения : будущее России. Павел А. Малиновский
* Я-чеченец!, Герман Садулаев

## Ծանոթագրություններ
Մաքսիմ Երմակով

**Մաքսիմ Վլադիմիրովիչ Երմակով** (), ռուս ֆուտբոլիստ, պաշտպան և հենակետային կիսապաշտպան։

## Կենսագրություն
### Ակումբային կարիերա
«Դենաս» ֆուտբոլային դպրոցի սան (Կամենսկ-Ուրալսկ)։ 2008 թվականին Մանկական ֆուտբոլային լիգայի հավաքականի կազմում դարձել է Կ. Ի. Բեսկովի հուշամրցաշարի հաղթող և ընդգրկվել մրցաշարի խորհրդանշական հավաքականում։ Ավելի ուշ տեղափոխվել է «Կրասնոդար» ակումբի ակադեմիա։ 2011-2012 մրցաշրջանից ի վեր նա ներգրավվել է երիտասարդական կազմի հանդիպումներին, միայն ցլերի դուբլի համար երիտասարդական առաջնությունում մասնակցել է 39 հանդիպման և դարձել 3 գոլի հեղինակ։ 2013 թվականի հունվարին տեղափոխվել է Մոսկվայի «Սպարտակ», որտեղ խաղացել է երիտասարդական կազմում և «Ֆարմ» ակումբում։ «Սպարտակ-2»-ի կազմում 2013 թվականի հուլիս-օգոստոս ամիսներին մասնակցել է երեք հանդիպման, իսկ երիտասարդական առաջնությունում երեքուկես մրցաշրջանի ընթացքում կարմիր-սպիտակների կազմում մասնակցել է 53 հանդիպման և դարձել 3 գոլի հեղինակ։

2016 թվականի ամռանը հեռացել է «Սպարտակից» և տեղափոխվել լիտվական «Ստումբրաս»։ Լիտվայի առաջնությունում նորամուտը նշել է 2016 թվականի սեպտեմբերի 7-ին «Տրակայ»-ի դեմ խաղում՝ 64-րդ րոպեին փոխարինման դուրս գալով Ռոբերտաս Վեժավիչուսի փոխարեն։ Ընդհանուր առմամբ, լիտվական ակումբը 6 հանդիպում է անցկացրել երկրի առաջնությունում և մեկ խաղ Լիտվայի Գավաթում և 2016 թվականի մրցաշրջանի ավարտից հետո հեռացել է թիմից։

2017 թվականի օգոստոսի 1-ին տեղափոխվել է հայկական «Փյունիկ», բայց արդեն տարեվերջին հեռացել է թիմից։

**Կարիերան հավաքականում**

Խաղացել է Ռուսաստանի մինչև 17 և մինչև 19 տարեկանների հավաքականներում, մասնակցել է Եվրոպայի պատանեկան առաջնությունների ընտրական հանդիպումներին, խաղացել է նաև ստուգողական խաղերում։ Դարձել է Գրանատկինի հուշամրցաշարի հաղթող։

## Նվաճումներ
### Թիմային
**«Սպարտակ» (Մոսկվա)**
* Ռուսաստանի երիտասարդական առաջնության հաղթող՝ 2012-2013
**Ռուսաստան (մինչև 19)**
* Գրանատկինի hուշամրցաշարի hաղթող՝ 2013

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մաշուկ-ԿՄՎ-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նոայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Բրունո Կորեա

**Բրունո Կորեա** (, ), երբեմն հայտնի է որպես պարզապես Բրունո, բրազիլացի ֆուտբոլիստ է, ով ներկայումս խաղում է «Չինատ Հորնիբիլ»-ում։

## Ակումբային կարիերա
Նա միացել է իրանական «Սեպահան»-ին 2012-ին և «Էսթեղլալ»-ին (Իրանի չեմպիոններին) 2013-ին։

## Ակումբային Վիճակագրություն
Վերջին թարմացումը **Հուլիս 07, 2012**

## Պարգևներ
; Սեպահան

* Իրանի պրոֆեսիոնալ լիգա (1)։ 2011-12

; Անձնական

* Հայաստանի Պրեմիեր լիգայի 2010-11 մրցաշրջանի լավագույն հարձակվող։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* PersianLeague Profile

Կատեգորիա:Բրագանտինոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուրարտուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Գրեհեմ Ստյուարտ

**Գրեհեմ Չարլզ Ստյուարտ** (; ), ռիտանսկի քաղաքական գործիչ, կլիմայի հարցերով ձեռներեցության, էներգետիկայի և արդյունաբերական ռազմավարության դեպարտամենտի կրտսեր նախարար (2022)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1962 թվականին Կարլայլում, 1982-1985 թվականներին փիլիսոփայություն և իրավունք է սովորել Քեբրիջի համալսարանի Սելվին քոլեջում։ Նա հիմնել է իր սեփական հրատարակչական բիզնեսը համալսարանի ավագ կուրսերում և մնում է նրա միակ սեփականատերը ողջ կյանքի ընթացքում։ Որպես ակտիվիստ մասնակցել է 1983 թվականի ընտրարշավին, 1985 թվականին գլխավորել Է Քեմբրիջի համալսարանի պահպանողական ասոցիացիան։ Աշխատել Է Պահպանողական կուսակցության կառույցներում՝ զբաղեցնելով տարբեր պաշտոններ՝ ընտրատարածքի գանձապահից մինչև երկու կոմսությունների կուսակցական կազմակերպության նախագահ։ 2005 թվականին ընտրվել է Բեվերլի և Հոլդերնես շրջանի համայնքների պալատում։

2010-2015 թվականներին ղեկավարել է ՀՀ ԱԺ կրթության հարցերի մշտական հանձնաժողովը։ 2018 թվականի հունվարին նշանակվել է արտաքին առևտրի վարչության ներդրումների հարցերով կրտսեր նախարար, 2020 թվականի փետրվարից մինչև 2021 թվականի սեպտեմբերը նույն գերատեսչությունում զբաղեցրել է արտահանման հարցերով կրտսեր նախարարի պաշտոնը։ 2022 թվականի հուլիսի 7-ից սեպտեմբերի 6-ը՝ Ֆորին գրասենյակում կրտսեր նախարար։

2022 թվականի սեպտեմբերի 6-ին կառավարության ձևավորման ժամանակ Լիզ Թրասը նշանակվել է կլիմայի հարցերով կրտսեր նախարար՝ կառավարության նիստերին մասնակցելու իրավունքով։

2022 թվականի հոկտեմբերի 25-ին կառավարական ճգնաժամի ավարտին ձևավորվեց Ռիշի Սունակայի կաբինետը, որտեղ Ստյուարտը ոչ մի նշանակում չստացավ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ճարտարապետներ
Վիկտոր Արեֆև

**Վիկտոր Լեոնիդովիչ Արեֆև** (, ), ուկրաինացի ֆուտբոլիստ, կարիերայի մեծ մասն անցկացրել է Ալչևսկի «Ստալում»և Դոնեցկի «Օլիմպիկում»։ 2001-2002 մրցաշրջանում Վասիլի Սաչկոյի հետ դարձել է Ուկրաինայի առաջին լիգայի լավագույն ռմբարկու։

## Կենսագրություն
Իր երիտասարդական կարիերան Արեֆևը սկսել է դեռ ԽՍՀՄ-ում՝ հանդես գալով Դոնեցկի ՕՀՈՒ-ում։  Մեծահասակների մակարդակում նորամուտը նշել է «Սիլուր Խարցիզսկ»-ի հետ։ 1993-1994 մրցաշրջանում նա իր առաջին երեք հանդիպումներն անցկացրեց Ալչևսկի «Ստալ» ակումբի կազմում, այս ակումբում տեղի ունեցավ Արեֆևի՝ որպես ֆուտբոլիստի ձևավորումը։  Ընդհանուր առմամբ, նա ակումբի կազմում անցկացրել է 269 հանդիպում և դարձել 71 գոլի հեղինակ։ 1999-2000 մրցաշրջանում խաղացել է Կիևի «Արսենալ»-ում և նրա ֆարմ ակումբում, իսկ նրա թիմը՝ «Ստալ»-ը, բարձրացել է Պրեմիեր լիգա։  Թիմին չի հաջողվել ամրապնդվել էլիտայում, բարձրագույն դիվիզիոնում Արեֆևը մասնակցել է 19 հանդիպման և դարձել 3 գոլի հեղինակ։ Այնուամենայնիվ, հաջորդ մրցաշրջանում ֆուտբոլիստը 29 խաղում խփել է 17 գոլ, ինչը նրան դարձրել է առաջին լիգայի լավագույն ռմբարկու։ 2004/05 մրցաշրջանում նա լքել է ակումբը և մեկ տարի անցկացրել «Նեֆտյանիկ-Ուկրնեֆտ»-ում։ Հաջորդ մրցաշրջանում Արեֆևը տեղափոխվել է Դոնեցկի «Օլիմպիկ», որտեղ անցել է նրա կարիերայի երկրորդ մասը՝ 126 հանդիպում և 42 գոլ։ 2005-2006 մրցաշրջանում նա վարձավճարով երեք հանդիպում է անցկացրել Խմելնիցկի «Պոդոլ»-ում։  2007-2008 մրցաշրջանը Արեֆևի համար ամենահաջողվածներից մեկն էր «Օլիմպիկ»-ում․ նա 32 խաղում խփել է 20 գոլ՝ մեծ տարբերությամբ դառնալով ակումբի լավագույն ռմբարկուն մրցաշրջանում։ Արեֆևը կարիերան ավարտել է 2011-2012 մրցաշրջանում՝ երկու հանդիպում անցկացնելով «Մակեևուգոլ»-ի կազմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուկրաինացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Գերմանիայի հայկական տպագրություն

**Գերմանիայի հայկական տպագրություն**, հայկական տպագրություն։

## Պատմություն
Գերմանիայում հայկական տպագրությունով առաջին տպագիր նմուշը 1583 թվականին Բեռլինում Լեոնարդ Թուրնայզերի (1531-1596 թվականներ) հրատարակած գրքում է՝ 10 տող Մատթեոսի
Ավետարանից, իսկ առաջին ամբողջական գիրքը 1680 թվականին Լայպցիգում Յուստին Բրանդիի տպարանում տպագրված Անդրեաս Ակոլութոսի (ծ.թ. անհայտ-1704 թվական) «Աբդիաս հայերէն» («Obadias Armenus») ութսունութ էջանոց գրքույկն է։ Այն Աստվածաշնչի Մարգարեությունների մի հատվածն է, որի բնաբանը և բառարանային առանձին հատվածներ հայերեն են, մնացածը՝ լատիներեն, իսկ վերջում դրված է հայոց այբուբենը՝ երկաթագիր և բոլորգիր։

1836 թվականին Լայպցիգում հրատարակվել է Կ. Նոյմանի «Հայ գրականության պատմության փորձ» (գերմաներեն), 1837 թվականին Բեռլինում՝ Հայնրիխ Պետերմանի «Հայոց լեզվի քերականությունը» (գերմաներեն) երկերը։ Տպագրվել են նաև Մակար Եկմալյանի «Ներդաշնակեալ երգեցողութիւնք սրբոյ պատարագի...» գրքույկը (18 էջ, 1896 թվական), Աբգար Էմիի «Ձայնագրութիւն հինգ ժամերգութեանց Աւագ շաբաթու համաձայն կանոնաց առաքելական Սուրբ եկեղեցւոյ Հայոց...» (1902 թվական), «Երգաբանութիւնք ճրագալուցի ծննդեան եւ զատկի եւ կարգի ջուր օրհնելոյ ծննդեան համաձայն կանոնաց առաքելական Սուրբ եկեղեցւոյ Հայոց» (1908 թվական), «Երգաձայնութիւնք Հայաստանեայց առաքելական Սուրբ եկեղեցւոյ» (մաս Ա-Գ, 1920 թվական բոլորը՝ Բրեյտկոպֆի և Հերտելի տպարան) գրքերը։ Ցայսօր Գերմանիայում հրատարակվել են շուրջ 15 անուն հայկական թերթեր և հանդեսներ, որոնց մեծ մասը լույս է տեսել անկանոն ու կարճատև։

1901-1902 թվականներին Մարբուրգում լույս է տեսել Գերմանիայում առաջին հայկական պարբերականը՝ «Հանդէս հայագիտութեան» (2 համար) հայերեն և գերմաներեն։
Հրատարակիչներ՝ Ֆրանց Ֆինկ (պատասխանատու խմբագիր), Եզնիկ վարդապետ Գյանջեցյան, Հակոբ Մանանդյան։ Տպագրել է հոդվածներ հայոց լեզվի, պատմության, ազգագրության, գրականության խնդիրների մասին։ Ֆինկը հրատարակել է նաև ցուցակ ձեռագրաց։

1914 թվականին Բեռլինում հրատարակվել է Գերմանա հայկական ընկերության «Մեսրոպ» (1 գիրք) հանդեսը՝ հայերեն, գերմաներեն։ Խմբագիրներ՝ Ջեյմս Գրինֆիլդ և Ավետիք Իսահակ­յան։ Տպագրվել են Յոհաննես Լեփսիուսի, Պաուլ Ռորբախի, Ջեյմս Գրինֆիլդի գիտական հոդվածները, Ռուբեն Զարդարյանի գեղարվեստական գործերից մեկը։

1937-1944 թվականներին Բեռլինում հրատարակվել է նույն ընկերության «Հայաստան» հայագիտական հանդեսը (18 պրակ)՝ գերմաներեն։ Խմբագիրներ՝ Պաուլ Ռորբախ և Արտաշես Աբեղյան։ Աշխատակցել են գերմանացի գիտնականներ Կ. Ռոթը, Կ. Մլաքերը, հայագետներ Նիկողայոս Ադոնցը, Վահան Տոտոմյանցը և ուրիշներ։

Հայոց ազգային խորհուրդը 1942-1944 թվականներին Բեռլինում հրատարակել է «Հայաստան» շաբաթաթերթը (խմբագիրներ՝ Վիգեն Սեղբոսյան, Ս. Հովիվ) և «Ազատ Հայաստան» ամսաթերթը (1943 թվական, խմբագիր՝ Ավետիք Գյուլխանդանյան), բաժանել են Հայկական լեգեոնի մարտիկներին։

Ներկայում Քյոլնում լույս են տեսնում «Արմենիշե-Դոյչե Քորրեսփոնդենց» (գերմաներեն, 1973 թվականից) և «Գարուն» (հայերեն, գերմաներեն և թուրքերեն,
1995 թվականից) պարբերականները։

## Գրականություն
* Պետրոսեան Հ., Հայերը Գերմանիոյ մէջ, «Նաւասարդ» ամսագիր, № 110։ 
* Աբեղեան Ա., Հայագիտութիւնը եւ հայ մշակոյթը Գերմանիայում վերջին երեսնամեակին, «Յուսաբեր»-ի թերթօն, 23 Մայիս–3 Յունիս, 1950։  
* Օրդուխանյան Ա., Գերմանիայի հայ ակադեմիականների միության տարեգիրք 2001–2002, Ե., 2002։

Կատեգորիա:Հայկական տպագրություն
Ստեֆան Չուպիչ

**Ստեֆան Չուպիչ** (, ), սերբ ֆուտբոլիստ, «Օլիմպիակոս» ակումբի (Նիկոսիա) դարպասապահ։ Հանդես է եկել մինչև 19 տարեկանների հավաքականում։  2013 թվականին նրա կազմում դարձել Է Եվրոպայի չեմպիոն։

## Կարիերա

### Ակումբային
Մինչև 2013 թվականը խաղացել է «ՕՖԿ» երիտասարդական թիմում։ Ապրիլի 6-ին նորամուտը նշել է ակումբի հիմնական կազմում Իվնիցայի «Յավոր»-ի դեմ Սուպերլիգայի տնային խաղում։

### Միջազգային
Ստեֆանը հայտավորվել է Սերբիայի մինչև 19 տարեկանների հավաքականում՝ Լիտվայում կայանալիք Եվրոպայի 2013 թվականի առաջնությանը մասնակցելու համար։ Այնտեղ նա խաղադաշտ է դուրս եկել միայն Ֆրանսիայի հետ խաղում՝մրցաշարի խմբային փուլում։ Սերբերի համար այս առաջնությունը շատ հաջող է դասավորվել. նրանք պատմության մեջ առաջին անգամ դարձել են Եվրոպայի չեմպիոն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ստեֆան Չուպիչի էջը ՕՖԿ կայքում
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:Սերբ ֆուտբոլիստներ
Ջերբա (կղզի)

**Ջերբա** (, ), կղզի միջերկրական ծովում, գտնվում է Գաբես ծովածոցի հարավային մասում։ Աֆրիկայի Միջերկրական ծովի ափին գտնվող ամենամեծ կղզին է, տարածքը 514 կմ2։ Պատկանում է Թունիս պետությանը։ Ներկայումս մայրցամաքի հետ կապված է հողաթմբով։

## Աշխարհագրություն
Կղզու մակերեսը հարթ է։ Ջրի աղբյուրը արտեզյան հորերն են։

## Բնակչություն
2004 թվականի տվյալներով կղզու բնակչությունը 139 517 մարդ, որից մոտ 65 հազարը Հումտ Սուկ քաղաքում և 50 հազարից մի փոքր ավել Միդուն քաղաքում։ Ներկայումս կղզում ապրում են հիմնականում արաբները և բերբերները, երկար դարեր գոյություն ունեցող մեծ հրեական համայնքը գրեթե ամբողջությամբ տեղափոխվել  է Ֆրանսիա և Իսրայել 20-րդ դարի երկրորդ կեսին (2017-ին հրեաների թիվը կազմում էր մոտ 1000 մարդ)։ Այստեղ է գտնվում աշխարհի ամենահին սինագոգներից մեկը ՝ Էլ Գրիբան։ Հարավային շրջաններում ապրում են բերբերները, որոնք խոսում են Ջերբայի լեզվով։

Աճեցվում են սև ձիթապտուղ, խուրմա և թուզ։ Բացի գյուղատնտեսությունից, բնակչությունը զբաղվում է ձկնորսությամբ, ինչպես նաև սպունգերի որսով։

Զարգացած է զբոսաշրջությունը (կան բազմաթիվ հյուրանոցներ և զբոսաշրջային երթուղիներ)։ Կա միջազգային օդանավակայան։

## Մշակույթ
Էրրիեզ գյուղում 2014 թվականին տեղի է ունեցել Ջերբահուդի սթրիթ արտ համաշխարհային արշավը։

## Տես նաև
* Ճակատամարտ Ջերբա կղզու մոտ

## Ծանոթագրություններ
Ժորժի Չուլա

**Ժորժի Միգել Ֆեիջոցա Չուլա** (), պորտուգալացի ֆուտբոլիստ, խաղում է Լյուքսեմբուրգի «Ջեունեսսե Քանաչ» ֆուտբոլային ակումբում որպես աջ կիսապաշտպան։

## Ակումբային կարիերիա
Ծնվել է Սանտարեմի շրջանի Բենավենտե քաղաքում։ Չուլան իր առաջին երեքուկես տարիների ընթացքում ավագի պաշտոնում խաղացել է երկրորդ և երրորդ դիվիզիոններում։ Նա իր նորամուտը Պրեմիեր լիգայում նշել է «Մորեիրենսե» ակումբում 2012-13 մրցաշրջանում։ 2013 թվականի հունվարին վարձավճարային պայմանագիր է կնքել «Սպորտինգ» ֆուտբոլային ակումբի հետ, սակայն ընդհանուր առմամբ 189 րոպե է խաղացել, իսկ նրա թիմը հայտնվել է ցածր լիգայում։ Մեկ տարի վարձավճարով խաղացել է Նիդերլանդների ֆուտբոլի առաջնության «ՎՎՎ-Վենլո» ակումբում։

Չուլան 2013-14 մրցաշրջանում իր երկրի բարձրագույն խմբի առաջնությունում հանդես է եկել ևս երկու խաղում «Մարիտմո» թիմի կազմում՝ երկու անգամ էլ փոխարինման դուրս գալով, քանի որ նա հանդես է եկել հիմնականում երկրորդ կարգի պահեստայինների կազմում։ 2015 թվականի հունիսի 17-ին նա «Ավես» ակումբից միացել է Ա Լիգայի «Ժալգիրիս» ակումբին։ 2017 թվականի փետրվարի 25-ին փոխադարձ համաձայնությամբ լքել է թիմը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրագայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գանձասարի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պորտուգալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պորտուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Գալիփ Օզմենի սպանություն

**Գալիփ Օզմենի սպանություն**, թուրք դիվանագետ, Հունաստանում Թուրքիայի դեսպանատանը վարչական կցորդ Գալիփ Օզմենի սպանությունը, որը տեղի է ունեցել 1980 թվականի հուլիսի 31-ին Աթենքում։ Սպանության պատասխանատվությունն ստանձնել է Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակը (ASALA)։ Հայ մարտիկը զինված հարձակում է իրականացրել 45-ամյա Գալիփ Օզմենի և նրա ընտանիքի ուղղությամբ, երբ նրանք իրենց ավտոմեքենայով գտնվում էին Աթենքի Պանգրատի շրջանում։ 

Հարձակման հետևանքով Գալիփ Օզմենն սպանվել է, իսկ նրա տասնչորսամյա դուստրը՝ Նեսլիհան Օզմենը, ստացած մարմնական վնասվածքներից մահացավ ավելի ուշ։ Կինը՝ Սևիլ Օզմենը և տասնվեցամյա որդին՝ Քաան Օզմենը, ստացել էին մարմնական ծանր վնասվածքներ, բայց ողջ էին մնացել։

Ականատեսները պատմել են, որ հարձակում գործած անձը կարճահասակ, մուգ գանգուր մազերով երիտասարդ էր, որը մոտեցել է Օզմենի մեքենային, պոլիէթիլենային տոպրակից հանել ատրճանակն ու կրակ բացել մեքենայի ուղղությամբ: Օզմենը մահացել էր հիվանդանոցի ճանապարհին։ Նրա դստեր՝ Նեսլիհանի մոտ, որը վնասվածքներ էր ստացել գլխի շրջանում, բժիշկները կլինիկական մահ էին գրանցել։ Ընկնելով կոմայի մեջ՝ Նեսլիհամ Օզմենը հաջորդ օրը մահացել է։ Դիվանագետի կինը՝ Սևիլ Օզմենը, վիրավորվել էր աջ թևից, իսկ ավագ որդին՝ Քաանը, հրազենային վնասվածքը ստացել էր ուսի հատվածում։ Միայն 12-ամյա Ալփեր Օզմենը՝ ընտանիքի ամենակրտսեր անդամը, չէր տուժել։

ԱՍԱԼԱ-ն, The Associated Press գործակալությանն ուղարկված ձայնագրության մեջ ստանձնել էր հարձակման պատասխանատվությունը։ «Մեր թշնամիներն են թուրքական վարչակարգը, ՆԱՏՕ-ն և հայկական հետադիմական ուժերը։

Ավելի ուշ պարզվել էր, որ հարձակումն իրագործել է Մոնթե Մելքոնյանը։ Նա հետագայում պնդում էր, որ չի կարողացել հստակ տեսնել հետևի նստատեղի ուղևորներին, որոնք գտնվում էին մգեցված ապակու հետևում։ Մելքոնյանը կարծել էր, որ նրանք բոլորը թուրք դիվանագետներ են։ Բայց ականատեսները հայտարարել էին, որ հարձակում գործած անձը Օզմենին սպասել էր իր տան դիմաց, հետևել, թե ինչպես է ընտանիքը նստում մեքենան, իսկ հետո կրակ բացել նրանց ուղղությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազգայնականների հարձակողական գործողություններ
Կատեգորիա:Հույն-թուրքական հարաբերություններ
Կատեգորիա:Հայ-թուրքական հարաբերություններ
Կատեգորիա:Հայ-հունական հարաբերություններ
Կատեգորիա:1980 միջազգային հարաբերություններում
Կատեգորիա:Սպանված թուրք դիվանագետներ
Կոկադա

**Կոկադա**, կոկոսի ավանդական կոնֆետներն ու քաղցրավենիքները, որոնք Լատինական Ամերիկայում՝ իսպանախոս երկրներում և Բրազիլիայում, գրեթե ամենուր տարածված են։

## Նկարագրություն
Կոկադայի հիմնական բաղադրիչը կոկոսի փաթիլներն են, որոնք առավել հաճախ խառնվում են ձվի հետ։ Կոկադաները թխվում են ջեռոցում, բայց մատուցվում են սառը, ինչպես կոնֆետը։ Կոկադաների բազմաթիվ տարբերակներ կան, որոնք խիստ տարբերվում են միմյանցից՝ շատ կոշտից (կոզինախ կամ գրիլյաժ հիշեցնող), մինչև փափուկ և փխրուն։ Տարբերվում են նաև գույնով և համով, ինչը ձեռք է բերվում սննդի գույների, համեմունքների և այլ մրգերի (առավել հաճախ չորացրած) ավելացմամբ։

Չնայած կոկադայի առաջացման ժամանակը և վայրը հստակ հայտնի չեն, սակայն բավականին հին քաղցրավենիք են։ Պերուում, օրինակ, դրանք հիշատակվում են արդեն 1878 թվականին, բայց իրականում գոյություն են ունեցել ավելի վաղ։

## Տարածաշրջանային սորտեր
Կոլումբիայում և Մեքսիկայում կոկադաներ («conserva de coco») վաճառում են ոչ միայն խանութներում, այլև փողոցներում և լողափերում վաճառողները։ Ուրուգվայում տեղական «coquitos»- ը սովորաբար վաճառվում է սրճարաններում և հացաբուլկեղենի խանութներում և ունեն նրբաճաշակ սորտեր, օրինակ՝ կեռասով և բալի ջնարակով։ Բրազիլիայում կոկադաները նույնպես հաճախ վաճառվում են փողոցներում։

Բրազիլիայում կոկադայի տարբերակներից մեկը «այրված կոկադան» է (պորտ.՝ Cocada preta)՝ պատրաստված կարամելացված շագանակագույն շաքարով և մի փոքր այրված կոկոսով։ «Rei da cocada preta» («այրված կոկադայի թագավոր») արտահայտությունը Բրազիլիայում օգտագործվում է անհիմն բարձր ինքնահավանությամբ ամբարտավան մարդուն բնորոշելու համար։

Լատինական Ամերիկայի որոշ երկրներում «կոկադա» բառը կարող է նշանակել նաև կոկոսի զովացուցիչ ըմպելիք։

## Պատկերասրահ

File:Bogotá, Kolumbien (13208537243).jpg|Կոլումբիայում քաղցրավենիքի վաճառասեղանին (ներքևի շարք):
File:Tártara-torreja-cocada.JPG|Տարբերակ Կոստա Ռիկայից:
File:Cocadas colombianas by P R.png|Կոլումբիական կոկադաներ գուավայով և այլ համային հավելումներով:
File:Cocadas-Lágrimas de San Isidro.jpg|Փափուկ շագանակագույն կոկադաներ:
File:(2014-11-22) Martha Benez Doces - Araçatuba - Cocada de sol Romerito Pontes (15870097095).jpg|Բրազիլական կոկադա։
File:Cocada de Muriqui 1.png|Բրազիլական կոկադա․ մեկ այլ տարբերակ։


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Reichel-Dolmatoff, Gerardo and Reichel-Dolmatoff, Alicia (1961). The people of Aritama: the cultural personality of a Colombian mestizo village. University of Chicago Press, Chicago, стр. 63, OCLC 1488921
* McCausland-Gallo, Patricia (2004) Раздел «Cocades Costeñas» в книге: Secrets of Colombian Cooking Hippocrene Books, New York, стр. 177, ISBN 0-7818-1025-6

Կատեգորիա:Արգենտինական խոհանոց
Կատեգորիա:Բրազիլական խոհանոց
Կատեգորիա:Լատինամերիկյան խոհանոց
Կատեգորիա:Հրուշակեղեն
Կատեգորիա:Մեքսիկական խոհանոց