Գագիկ Շմավոնյան

**Գագիկ Շմավոնի Շմավոնյան** (), Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի պրոֆեսոր, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր, նա­նոտեխ­նոլո­գիա­նե­րի բնագա­վառ­ի միջազգային փորձագետ, գյուտարար/նորարար, «ՆանոՀայԹեք» նանոտեխնո­լո­գիա­կան ասո­ցիա­ցիա­յի հիմնադիր-նախագահ, Nanolabs ընկերության (Ֆիլիպիններ) խորհրդատու, «Եվրոպական համագործակցություն գիտության և տեխնոլոգիայի բնագավառում» կազմակերպության (COST), Մալթայի Գիտության և տեխնոլոգիաների խորհրդի (MCST), Կիպրոսի հետազոտությունների խթանման հիմնադրամի (RPF), Սերբիայի Հանրապետության գիտության հիմնադրամի (SF), Մակեդոնիայի գիտությունների և արվեստի ակադեմիայի (MASA) և Հայաստանի Բարձրագույն կրթության և գիտության կոմիտեի (MESCS) փորձագետ, Աթենքի կրթության և գի­տության ինս­տի­տու­տի (ATINER), ԱՄՆ-ի Հայկական ընկերակցական միության (ASOF), ԱՄՆ-ի Հայ  ֆիզիկոսների միջազգային ընկերության (ArmIPS), ինչպես նաև միջազգային ամ­սագ­րերի խմբագրական խորհուրդների և միջազգային գի­տաժողովների կազմկոմիտեների անդամ։

## Կենսագրություն
### Կրթություն
1970-1980  թվականներին գերազանցությամբ սովորել է Երևանի Եղիշե Չարենցի անվան միջնակարգ դպրոցում, 1980-1985 թթ․՝ Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի հա­սա­րա­կա­կան մաս­նա­գի­տու­թյուն­­նե­րի ֆակուլտետում (տեխ­նիկական թարգմանիչ, անգլերեն լեզու, 1983-1985 թթ․), ասպիրանտուրայում (1985-1988 թթ․) և դոկտորանտուրայում (2006-2007 թթ․)։ 1996 թ․-ին ստացել է ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածուի, իսկ 2009 թ․-ին՝ տեխնիկական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ Նրա դոկտո­րա­կան ատենա­խո­սու­­թյունը, որը բարձր է գնահատել ֆիզիկայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակակիր Ժոռես Ալֆյորովի գիտական խումբը, ամբողջությամբ նանոտեխնոլոգիաներին նվիրված առա­ջին ատենախոսությունն է Հայաստանում։

### Աշխատանքային գործունեություն
1985 թ․-ին աշխատել է «Ավիակոմպլեքս» ձեռնարկությունում որպես ճար­­տա­­րագետ, 1986-1991 թթ․-ին՝ պո­լիտեխնիկական ինստիտուտում որպես կրտսեր գի­տաշ­խա­տող, 1991-1997 թթ․-ին՝ ավագ գի­տաշ­խա­տող, 2004-2007 թթ․-ին՝ «Միկրոէլեկտրոնիկա և կեն­սա­բժշկա­կան սարքեր» ամ­բիո­նում` ասիս­տենտ, 2007-2017 թթ․-ին՝ դոցենտ, իսկ 2017 թ․-ից առ այսօր՝ պրոֆեսոր։

Հետդոկտորական հետազոտություն է իրականացրել Թայվանի ազգային համալսարանի էլեկտրաօպտիկական ճարտարա­գի­տու­թյան ինս­տի­­տուտի էլեկտրոնային ճարտարագիտության ամբիոնում՝ որպես միջազգային անկախ փորձագետ՝ իրականացնելով Agilent Technologies (ԱՄՆ) կազմակերպության արտադրական ծրագիրը Թայվանում (2001-2002 թթ․)։ Որպես հրավիրված դասախոս և պրոֆեսոր աշխատել է Մեծ Բրիտանիայի Հալի համալսարանի ճարտարագիտության ամբիոնում՝ համատեղ գիտական ծրագիր իրականացնելով Օքսֆորդի համալսարանի ֆիզիկայի դեպարտամենտի հետ (Հալ, 2000 թ․ և 2003 թ․), Իտալիայի Միլանի պոլիտեխնիկական համալսարանի ֆիզիկայի ամբիոնում (Քոմո, 2004-2005 թթ․), Գերմանիայի Բրեմենի համալսարանի ֆիզիկայի ամբիոնում (Բրեմեն, 2002 թ․ և 2006 թ․), Գերմանիայի Բեռլինի ազատ համալսարանի ֆիզիկայի ամբիոնում**՝** Նոբելյան մրցանակակիր­ների լաբորատորիաներից մեկում (Բեռլին, 2011 թ․), Իռլանդիայի Դուբլինի համալսարանի Թրինիթի քոլեջի «Նանոկառուցվածքներ և նանոսարքեր» հետազոտական կենտրոնում (Դուբլին, 2012 թ․), Իսպանիայի Սանտյագո դե Կոմպոստելայի համալսարանի ֆիզիկական քիմիայի ամբիոնում (Սանտյագո դե Կոմպոստելա, 2013-2014 թթ․), Հունաստանի  «Նանոգիտություն և նանոտեխնոլոգիա» ինստիտուտի «Դեմոկրիտոս» ազգային գիտահետազոտական կենտրոնում (Աթենք, 2017 թ․), Ֆրանսիայի Սերժի-Պոնտուազի համալսարանի ֆիզիկայի ամբիոնում (Սերժի-Պոնտուազ, Փարիզ, 2016-2017 թթ․)` համատեղ գիտական ծրագիր իրականացնելով Փարիզի «Լուվ­ր» թանգարանի գիտահե­տա­զո­տա­կան լա­բո­րատորիայի, Φարիզի ֆիլհարմոնիայի և ֆրանսիական ատոմային էներգիայի գործա­կա­լու­թյան (Սաքլեյ) հետ, Գերմանիայի Տյուբինգենի համալ­սա­րանի «Կիրառական ֆիզիկա» ինստիտուտում (Տյուբինգեն, 2019 թ․)­:

Դասավանդել է Մեծ Բրիտանիայի Հալի համալսարանի ճարտարագիտության ամբիոնում (2003 թ․), Վրաստանի Բաթումիի Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական համալսարանի ամառային դպրոցում (2014 թ․), Ֆրանսիայի Սերժի-Պոնտուազի համալսարանի ֆիզիկայի ամբիոնում (2017 թ․), Հունաստանի Կրետեի տեխնիկական համալսարանի քիմիայի ամբիոնում (2022 թ․) և Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանում (2004 թ․-ից առ այսօր)։

Գիտական հետազոտությունների ոլորտները` 

* երկչափ ատոմական շերտեր (գրաֆին և այլն), նանոկառուցվածքներ, նանոհամաձուլվածքներ և նանոհիբրիդներ,
* ատոմական ծածկույթներ,
* երկչափ սարքեր՝ դաշտային տրանզիստորներ, սենսորներ, արևային տարրեր և այլն։

Նա ներգրավվել է ՆԱՏՕ-ի, ՄԱԿ-ի Արդյունաբերական զարգացման կազմակերպության (UNIDO), Philip Morris International (PMI) կազմակերպության, Ժառանգության գիտության հիմնադրամի (Փարիզ, Ֆրանսիա), Քարիփլո հիմնադրամի (Իտալիա), Հայաստանի Գիտության կոմիտեի կողմից ֆինանսավորվող գիտահետազոտական ծրագրերի մասնակցության, ղեկավարման և խորհրդատվության աշխատանքներին։

2004 թ․-ին նա արժա­նա­ցել է ՆԱՏՕ-ի վերամիավորման գիտական դրամաշնորհի, վերադարձել Հայասատան և պո­լիտեխնիկում կազ­մա­վոր­ել նանո­տեխնո­լո­գիա­կան խումբ, որը ՄԱԿ-ի արդյու­նա­բե­րու­թյան զարգաց­ման կազ­մակերպության Մա­քուր տեխ­նո­­լո­գիա­­նե­­րի բիզ­նես գա­ղա­փար­­ների (նորա­րա­րու­թյան) մրցույ­թում 2015 թ․-ին ԱՄՆ-ում (Սան Ֆրանցիսկո) արժանացել է «Մաքուր տեխ­նո­լոգիաների Օսկար» մրցա­նա­կի։ 

Հեղի­նակ և հա­մա­հեղինակ է ազդեցության մեծ գործակից ունեցող պարբերականներում հրա­տա­րակ­ված ավե­լի քան 200 գիտական աշ­խա­տանք­ների, որոնք ներառում են 50 գիտա­կան հոդ­ված, 21 ար­տո­­նագիր (հայկական, իսպանական և ամերիկյան), 140 միջազգային և հանրապետական գի­տա­ժո­ղով­նե­րի զե­կույցների նյու­թե­ր, ինչպես նաև 3 ու­սում­նա­կան ձեռնարկ, 1 դասագիրք, 1 խնդրա­գիրք և 1 մենագրություն, ինչպիսիք են.

* Կի­սա­հա­ղոր­դիչների ֆիզիկային և նա­նո­տեխ­նոլոգիաներին նվիրված **հայալեզու առաջին լայնածավալ խնդրա­­գիրքը** (111 էջ),
* Նանո­տեխ­նո­լո­գիա­ներին (նանոէլեկտրոնիկային) նվիրված հայալեզու **առաջին ու­սում­նա­կան ձեռ­նար­կը** (224 էջ),
* «Օպ­տի­կա­կան նանոսպեկտրոսկոպիա» եռ­հա­տոր անգլալեզու դասա­գիրքը (De Gruyter հրա­­­տա­րակ­չություն), ուր եվրո­պա­կան ԲՈւՀ-երի ավատական ուսանողներին և մասնագետներին **ա­ռա­ջին անգամ համակողմանի ներ­կա­յաց­վել է նանո­սպեկտ­րո­սկո­պիայի ոլորտը**՝ նե­րա­ռելով էլեկտրա­դի­նա­միկայի հի­մունք­ներից մինչև նանոմետ­­րա­կան թույլ­տվու­թյամբ մանրազննման և սպեկտ­րո­սկո­պիական մեթոդ­ները։
Նա իր մշակած տեխնոլոգիայով 2013 թ․-ին Հայաստանում **առաջին անգամ ստացել է** աշխարհում ամենաբարակ և մեխանիկական ամենաամուր նյութը՝ գրաֆինը, իսկ հետո այլ երկչափ ատոմական նյութերը։ Իր մտահաղացմամբ Իսպանիայում նա մշակել է աշխարհում նմանակը չունեցող **«Մակերևույթների (հարթակների) տրորման» տեխնոլոգիա)**, որը հնարավորություն է տալիս ստանալ եզակի կառուցվածքով՝ քվանտային կետերից բաղկացած նանոբծերով **գրաֆինի և երկչափ ատոմական** շերտեր, նանոկառուցվածքներ, նանոծածկույթներ և նանոխառնուրդներ։ Այս ոչ ավանդական պարզ (միաքայլ), էժան, կարճատև (60 վրկ), էկոլոգիապես մաքուր և ունիվերսալ տեխնոլոգիան (2013 թ․) գերազանցել է Նոբելյան մրցանակակիներ Անդրեյ Գեյմի և Կոնստանտին Նովոսյոլովի մշակած առաջին, նմանատիպ՝ միկրոմեխանիկական շերտազատման տեխնոլոգիային (2010 թ․)։ Մշակված տեխնոլոգիան արտոնագրվել է Իսպանիայում (2016 թ․) և ԱՄՆ-ում (2021 թ․), իսկ տեխնոլոգիայի մասին տեղեկատվությունը զեկուցվել է տարբեր միջազգային գիտաժողովներում (ԱՄՆ, Ճապոնիա, Չինաստան, Իսպանիա, Նիդեռլանդներ, Չեխիա, Պորտուգալիա, Ռումինիա, Ֆրանսիա, Իտալիա, Արաբական Միացյալ Էմիրություններ, Թայլանդ, Ուկրաինա և այլն) և տեղ է գտել «Օպ­տի­կա­կան նանոսպեկտրոսկոպիա» եռ­հա­տոր անգլալեզու դասագրքում (De Gruyter հրա­­­տա­րակ­չություն)), ինչպես նաև հղում է կատարվել հայտնի «Գրաֆինի գիտություն՝ կիրառություն և արդյունաբերականացում» անգլալեզու ձեռնարկում։ Տեխնոլոգիան ստացել է «Մաքուր տեխ­նո­լոգիաների Օսկար» և ԱՐՓԱ ինստիտուտի նորարարական մրցանակներ։ 

Նա մեծ ներդրում ունի Հայաստանում ինչպես **նանոտեխնոլոգիաների**, այնպես էլ հետնանոտեխնոլոգիաների՝ «**Նանոճարտարապետագիտություն**» (նանոճարտարապետոնիկա, nanoarchitectonics) նոր ուղղության զարգացման գործում։ Նա Հայաստանում առաջինն է, ով իր ղեկավարած նանոտեխնոլոգիական խմբի հետ միասին «Մակերևույթների տրորման» տեխնոլոգիայով․

* նանոտեխնոլոգիաների կիրառմամբ ստանում է երկչափ ատոմական նյութեր և պատրաստում երկչափ ատոմական սարքեր,
* նանոճարտարապետոնիկայի կիրառմամբ՝ նանոստեղծման ու նանոչափային ինքնակազմավորման գործընթացների օգնությամբ ատոմների, մոլեկուլների և նանոնյութերի (նանոօբյեկտների) դիրքաշարժմամբ ստանում է բնության մեջ գոյություն չունեցող անհրաժեշտ նանոճարտարապետությամբ՝ ցանկալի նախագծով և նանոչափային ճշգրտությամբ ցանկացած նոր նանոկառուցվածք։ Արդյունքում, **նա Հայաստանում հիմնադրեց աշխարհում դեռևս նոր զարգացող՝ «Նանոճարտարապետոնիկա» ուղղությունը**։

Բացի այդ, նրան հաջողվել է Հայաստանում առաջին անգամ բարձր տեխնոլոգիաների՝ նանոտեխնոլոգիաների կիրառմամբ հա­մադրել գի­տու­թյունը և արվեստը։ Նա առաջիններից էր, ով ֆրան­սիա­ցի արվես­տա­գետ­ների և պրո­ֆե­սոր­ների հրա­վերով Ֆրանսիայում ձեռ­նա­մուխ եղավ իր մշակած տեխնոլոգիայով մշա­կու­թա­յին ժա­ռան­գության արժեքների պահպանման, ծե­րացման կան­խար­գել­մա­­նը և եր­կա­րա­կե­ցու­թյան ավելացմանը նպաս­տող գիտական փորձարկումների (խո­­նա­վու­թյուն, ջեր­­մաս­տիճան և այլն) ի­րա­կանացմանը։ Օրինակ՝ տար­բեր ազդեցություններից կանխարգելելու (կոռոզիա, բակտե­րիա­ներ) և ծերա­ցու­մից պահպանելու նպատակով նա ձեռ­նա­մուխ եղավ Փարիզի «Լուվր» թան­գա­րանի ազնիվ մե­տաղ­­նե­րից, կտա­վից, փղոսկ­րից, ճենապակուց, քարից, կերամիկայից, փայ­տից, թղթից, կտորից և այլ նյու­թերից պատ­րաստ­ված հնաոճ և արժեքավոր ցուցա­նմուշ­նե­րի (նկար­ներ, ար­ձան­ներ և այլն), Փարիզի ֆիլհարմոնիայի և երաժշտական թանգարանի երաժշտական գործիքների և Ստրասբուրգի տաճարի 200-ամյա տանիքի գրաֆինապատմանը՝ մեծացնելով մեխանիկական ամրու­թյունը՝ չվնա­­սե­լով դրանց ար­տա­քին տես­քը։

Նա հեղինակ և համահեղինակ է.

***նոր սերնդի կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքային օպտոէլեկտրոնային սարքերի նախագծմանը և պատրաստմանը,** որոնք հաջողությամբ կիրառվել են տիեզերքում և արտադրությունում. 
**ֆոտոէլեկտրաքիմիական տարրեր,
**արևային տարրեր,
**ջեր­մա­ֆո­տո­վոլ­­տա­յին տարրեր, 
**միա­­հա­ճա­խա­կա­նա­յին և երկ­­հա­ճա­խա­կա­նա­յին կիսահաղորդչային լազերներ, 
**գերլայնա­շերտ կիսահաղորդչային օպտիկական ուժեղարարներ,
***առաջին մեխանիկական գնդիկավոր մատիտի և նանոմատիտի պատրաստմանը,**
***երկչափ ատոմական նյութերի** (գրաֆին, h-BN, MoS2, WS2, WSe2 և այլն), **դրանց նանոկառուցվածքների և նանոհամաձուլվածքների** (գրաֆին–նանոխողովակ, գրաֆին–նանոադամանդ, գրաֆին–ֆուլերեն և այլն) **ստացմանը,**
***երկչափ ատոմական սարքերի** (երկչափ դաշտային տրանզիստորներ և այլն) **պատրաստմանը,**
***երեք նոր նանոերևույթի հայտնաբերմանը.** 
**թեք ալի­քա­­տա­րում լա­զե­րային ճա­ռա­գայթված լույ­սի ուղղորդման երևույթ, 
**օպ­տիկական փոխ­ան­ջատ­ման երևույթը կիսահաղորդչային օպտիկական ուժեղարարում, 
**առանձ­նաց­ված սահմանափակման հետերոկա­ռուց­ված­­քա­յին շերտի երևույթ։

Նրա ղեկավարությամբ պաշտպանել են թեկ­նա­­­ծուա­կան ատե­­նա­խոսություններ։ Նա եղել է Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի և Երևանի պետական համալսարանի բակալավրիատի և մագիստրոսական ուսանողների ավարտական քննու­թյունների, ինչպես նաև ասպի­րանտ­­­­նե­րի ընդու­նե­լու­թյան քննություն­ների հանձ­­­­­նաժողովների նախագահ և անդամ, «Կիբեռնե­տի­կա» ֆակուլ­տե­տի գիտական խորհրդի, միջազգային գիտաժողովների կազմկոմիտեների և միջազգային գիտական ամսագրերի խմբագրական խորհուրդների ան­դամ, ինչպես նաև դոկ­տո­րա­կան և թեկ­նա­ծուա­կան ատենախոսու­թյուն­ների պաշ­տո­նական ընդ­դի­մա­խոս։

Զբաղվել է նաև հասարակական գործունեությամբ։ 1997-1998 թթ․-ին եղել է «Հայ ոսկերիչների միություն» միջազգային կազմա­կեր­պու­թյան ներ­կա­յա­ցու­ցի­չը Հայաստանում, 2000-2015 թթ․ին՝ Սանկտ-Պետերբուրգի գիտնականների և դա­սա­խոս­ների միության ներկայացուցիչը Հայաստանում, 2004-2005 թթ․-ին՝ Հնդկաստանի Կալկաթայի հայկական քո­լեջի և մարդասիրական ակադեմիայի ներկայացուցիչը Հայաստանում, ինչպես նաև «Հայաստան-Մեծ Բրիտանիա» հասա­րա­կա­կան կազմակերպության պատաս­խա­նա­տու քար­տու­ղա­րը (1994-1996 թթ․), գիտության բաժնի վարիչը (1996-2001 թթ․) և ընկերության նախա­գահը (2001-2020 թթ․)։ Ներկայումս «ՆանոՀայԹեք» նանոտեխնո­լո­գիա­կան ասո­ցիա­ցիա­յի հիմնադիր-նախագահն է։

## Մրցանակներ
* Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի ոսկե հուշամեդալ, հուլիսի 4, 2023 թ․։
*«Մաքուր տեխ­նո­լոգիաների Օսկար» նորարարության մրցանակ «Գրաֆինային ջեր­մա­ֆո­տո­վոլ­­տա­յին տարրեր» ծրագրի համար (Սան Ֆրանցիսկո, Սիլիկոնյան հովիտ, ԱՄՆ, նոյեմբեր, 2015 թ․)։
*ՄԱԿ-ի արդյունաբերության զարգացման կազմակերպության «Մաքուր տեխ­նո­լոգիաներ» նորարարության մրցանակ «Գրաֆին և գրաֆինե էլեկտրոնիկա» ծրագրի համար, Երևան, հոկտեմբեր, 2014 թ․։
* ԱՐՓԱ ինստիտուտի նորարարության մրցանակ «Ոչ ավանդական, էժան, և պարզ տեխնոլոգիա մեծ չափերի գրաֆինի արտադրման համար» ծրագրի համար, Լոս Անջելես, ԱՄՆ, 2014 թ․։
* ԱՐՓԱ ինստիտուտի նորարարության մրցանակ «Հետերոկառուցվածքային ջերմաֆոտովոլտային տարրեր» ծրագրի համար, Լոս Անջելես, ԱՄՆ, 2013 թ․։ 
* Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի «2004-2005 թթ-ին հրատարակված լավագույն գիտական աշխատություն» մրցանակ` նանոէլեկտրոնիկայի բնագավառում հրատարակած հոդվածների շարքի համար (2005 թ․)։

## Անդամակցություն
* «Եվ­րո­­պական համա­գոր­ծակ­ցու­­թյուն՝ գի­­­տու­­թյուն և տեխ­նոլոգիա» ըն­կե­­րու­թյան (COST) տարբեր ծրագրերի կառա­վար­ման խոր­հուրդներ, Բրյուսել, Բելգիա,
* Հայկական ընկերակցական միություն (ASOF), Սան ֆրանցիսկո, Քալիֆորնիա, ԱՄՆ,
* Հայ  ֆիզիկոսների միջազգային ընկերություն (ArmIPS), ԱՄՆ,
* Աթենքի Կրթության և գիտության ինստիտուտ (ATINER), Աթենք, Հունաստան։

## Երկեր (ընտրովի)
* Shmavonyan Gagik, Tran Tuan-Hoang, Cheshev Dmitry, Averkiev Andrey, Sheremet Evgeniya, Chapter 5.4. Nanospectroscopy of graphene and two-dimensional atomic materials and hybrid structures, in Vol. 3: Applications in 3-volume Textbook Optical Nanospectroscopy, A․J. Meixner, M․ Fleischer, D․P. Kern, E․ Sheremet, N․ McMillan (Eds.), Textbook series, Publisher de Gruyter, 1128 pages, Berlin, Boston, December 31, 2022.
* López-Quintela M.A., Shmavonyan G.Sh., Vázquez Vázquez C. Method for producing sheets of graphene, USPTO patent US 10,968,104 B2, Filing date: November 17, 2017, Date of patent: April 6, 2021.
*López-Quintela M.A., Shmavonyan G.Sh., Vázquez Vázquez C. Method for producing sheets for graphene, Spanish patent ES2575711 B2, Nov. 3, 2016, WIPO patent WO/2016/107942 A1, July 7, 2016. EPO patent EP15875286.5, Nov. 22, 2017.
*Shmavonyan G.Sh., Vázquez Vázquez C., López-Quintela M.A. Single-step rubbing method for mass production of large-size and defect-free two-dimensional material nanostripes, films and hybrid nanostructures on any substrate, Transl. Mater. Res., IOP Publishing, 4 (2), 025001, 2017.
* Նանոէլեկտրոնային տարրեր և սարքեր, Ուսումնական ձեռնարկ, Պետրոսյան Օ. Հ., Շմավոնյան Գ. Շ., Վարդանյան Ա. Ա., Երևան։ ՀՊՃՀ հրատ., Ճարտարագետ, 326 էջ, 2017 ։
* Նանոտեխնոլոգիաների հիմունքներ։ Ուսումնական ձեռնարկ, Շմավոնյան Գ. Շ., Երևան։ ՀՊՃՀ հրատ., Ճարտարագետ, 224 էջ, 2011։
* Կիսահաղորդիչների ֆիզիկա, Խնդիրների ժողովածու, Իսպիրյան Ն. Պ., Շմավոնյան Գ. Շ., Երևան, ՀՊՃՀ հրատ., «Ճարտարագետ» 110 էջ, 2010։
* Պինդմարմնային էլեկտրոնային և օպտոէլեկտրոնային նյութերի ու կառուցվածքների հետազոտման եղանակները։ Ուսումնական ձեռնարկ, Բունիաթյան Վ. Վ., Շմավոնյան Գ. Շ., Մարտիրոսյան Ն. Վ., Երևան։ ՀՊՃՀ հրատ., Ճարտարագետ, 418 էջ, 2005։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Google Scholar 
*Գագիկ Շմավոնյանի անձնական կայք  gagikshmavonyan.am
*«Երկչափ արևածագ». ՀՀ-ում ստեղծվում է նանոտեխնոլոգիաների հեռավար լաբորատորիա, Հայաստանի հանրային Հ1 հեռուստատեսության «Լուրեր» ծրագիր, ապրիլի 29, 2023 թ․
*«Անտեսանելի և ամուր գրաֆինի շերտերի ստացման հայկական նոու հաուն»,Հայաստանի հանրային Հ1 հեռուստատեսության «Լուրեր» ծրագիր, փետրվարի 7, 2023 թ․
*Ատոմական հաստությամբ ճկուն և խելացի էլեկտրոնիկայի ներդրումը պոլիտեխնիկում՝ Հայաստանի տնտեսության խթանման նախապայաման, ՀԱՊՀ կայք, փետրվարի 3, 2023 թ․
*Պոլիտեխնիկի պրոֆեսորը՝ եռահատոր անգլալեզու դասագրքի համահեղինակ, ՀԱՊՀ կայք, հունվարի 17, 2023 թ․
*«Աշխարհի ամենաբարակ և ամուր նյութն ու Պոլիտեխնիկի դրամաշնորհը», Հայաստանի հանրային Հ1 հեռուստատեսության «Լուրեր» ծրագիր, փետրվարի 24, 2022 թ․
*Գագիկ Շմավոնյանի ելույթը CA15107 Multicomp գիտաժողովում, Բուխարեստ, Ռումինիա , սեպտեմբերի 12, 2019 թ․ 
* Գագիկ Շմավոնյանի գրաֆինե «հեղափոխությունը», Հայաստանի հանրային Հ1 հեռուստաընկերության Օրակագ ծրագիր , հունվարի 20, 2018 թ․
* «Հայ գիտնականը գերազանցել է նոբելյան դափնեկիրներին» , հունվարի 20, 2018 թ․ 
* Ներկայացվեցին մաքուր տեխնոլոգիաների բիզնես ծրագրեր , հունվարի 30, 2015 թ․ 

Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ