Կապույտ գոտի

**Կապույտ գոտի** (Blue Zone), անվանումը տրվել է աշխարհի այն տարածաշրջաններին, որտեղ մարդկանց կյանքը միջինից զգալիորեն երկար է՝ հարյուրամյա բնակիչների բարձր խտությամբ։ Այս եզրույթն առաջին անգամ կիրառվել է ժողովրդագրագետ Միշել Պուլենի և բժիշկ Ջաննի Պեսի կողմից՝ Սարդինիայում կատարված ուսումնասիրության շրջանակներում։ Հայտնի գոտիները ձևավորվել են Դեն Բյուետների և *[[Ազգային աշխարհագրական կազմակերպություն|National Geographic Society]]*-ի հետազոտությունների հիման վրա։մինի
Ներկայումս ճանաչված հինգ հիմնական կապույտ գոտիներն են․
*Սարդինիա կղզու Նուորո գավառ, Իտալիա
*Օկինավա կղզ, Ճապոնիա
*Իկարիա կղզի, Հունաստան
*Նիկոյա, Կոստա Ռիկա
*Լոմա Լինդա, Կալիֆոռնիա, ԱՄՆ (յոթերորդ օրվա ադվենտիստների համայնք)

## Լոմա Լինդա (ԱՄՆ)
մինի

#### Ընդհանուր նկարագիր և աշխարհագրական դիրք

Լոմա Լինդան փոքրիկ քաղաք է, որը գտնվում է Կալիֆորնիա նահանգում՝ Սան Բերնարդինո շրջանի հարավ-արևմուտքում։ Քաղաքը շրջապատված է Սանտա Անա լեռներով, մոտ 10 կմ հեռավորության վրա Սան Բեռնարդինո քաղաքից։ Լոմա Լինդան ունի ընդհանուր մակերես 11.6 քառակուսի կիլոմետր։ Քաղաքը հայտնի է իր բացառիկ աշխարհագրական դիրքով, որը այն դարձնում է թե՛ առողջական, թե՛ կրթական և հոգևոր կենտրոն։

#### Պատմական ակնարկ

Լոմա Լինդայի պատմությունը սկիզբ է առնում Յոթերորդ օրվա ադվենտիստների եկեղեցու ներգրավվածությամբ։ Քաղաքը մեծ մասամբ հայտնի է իր կապով այս բողոքական եկեղեցու հետ՝ որը տարածաշրջանում ու աշխարհում ունի մի շարք կարևոր ազդեցություններ։ Հիմնադրված որպես բնակավայր 1907 թվականին, Լոմա Լինդան դարձել է այս եկեղեցու ջատագովների կենտրոն։ բնակավայրը պաշտոնապես քաղաքի կարգավիճակ է ստացել 1970 թվականին։

Յոթերորդ օրվա ադվենտիստները այստեղ կուտակել են մեծ համայնք՝ կենտրոնանալով առողջապահական, կրթական և հոգևոր սկզբունքների վրա։ Ադվենտիստական եկեղեցին մեծ դեր է խաղացել քաղաքի զարգացման մեջ՝ կատարելով մեծ ներդրումներ, հիմնադրելով Լոմա Լինդայի համալսարանը և նրա բժշկական կենտրոնը, որոնք այսօր համարվում են լավագույններից մեկը ոլորտում։

#### Բնակչություն և ժողովրդագրական կառուցվածք

Լոմա Լինդայի բնակչությունը կազմում է մոտ 25,000 մարդ։ Քաղաքի բնակչությունը շատ մեծ մասամբ կազմում են Յոթերորդ օրվա Ադվենտիստական եկեղեցու հավատացյալներ։ Ժողովուրդը ունի բարենպաստ առողջության ցուցանիշներ, ինչը բացատրվում է համայնքի առողջ ապրելակերպի, սննդակարգի և հոգևոր արժեքների միջոցով։

Բնակչության 49.2%-ը տղամարդիկ են, իսկ 50.8%-ը կանայք։
Բնակչության միջին տարիքը կազմում է 35.2 տարի։
Այս բնակչության մեջ 33.4%-ը 65 տարեկանից բարձր մարդիկ են, ինչը արտահայտում է քաղաքի բարձր կենսափորձը։

#### Երկարակեցություն և առողջական վիճակ

Լոմա Լինդան համարվում է երկարակեցության կենտրոն, որի բնակիչները հայտնի են իրենց երկարատև կյանքով և բարձր առողջության ցուցանիշներով։ Քաղաքի բնակիչները հատկապես հետևում են սուղ բուսաբառարանային դիետային, որը համարվում է այստեղի երկարատև կյանքի գաղտնիքը։
Բացի այդ, Լոմա Լինդան աչքի է ընկնում իր հասարակական առողջապահական ծրագրերով, որոնք կենտրոնացած են բնակչության երկարատև առողջության վրա՝ հատուկ ընդգծելով բուսաբառարանային սննդակարգն ու կանոնավոր ֆիզիկական ակտիվությունը։
Լոմա Լինդայի բնակիչները ունեն միջին կյանքի տևողություն՝ 84 տարի կանանց մոտ, 80 տարի տղամարդկանց համար։

#### Կրթություն և բժշկություն

Լոմա Լինդան նաև հանդիսանում է առաջատար ուսումնական և բժշկական կենտրոն, որը հայտնի է իր բացահայտող գործելակերպով և կարեւոր ներդրումներով բժշկության ոլորտում։ Քաղաքը տուն է հանդիսանում Լոմա Լինդայի համալսարանին, որն ունի բժշկական ֆակուլտետներ ու հետազոտական կենտրոններ, որոնք գտնվում են Լոմա Լինդայի բժշկական կենտրոնի հետ համատեղ։ Այս հաստատությունները համարվում են Կալիֆորնիայի և ամբողջ աշխարհի առաջատարներից մեկը տարբեր բժշկական ոլորտներում՝ հատկապես առողջության պահպանման, սրտանոթային հիվանդությունների և երկարատև կյանքի հետազոտություններում։
Լոմա Լինդան ի մասնավորի հայտնի է իր ներդրումներով առողջապահական ծառայություններում՝ որպես կապող օղակ տարբեր բժշկական համայնքների, նորարարական բժշկության և առողջության համակարգերի միջև։ Քաղաքի բժշկական կենտրոնը ներգրավված է նորագույն տեխնոլոգիաներով ու բժշկական հետազոտություններով, որոնք հնարավորություն են տալիս առաջացնել բազում նոր բացահայտումներ։

Շատ լավ, անցնում եմ անմիջապես աշխատանքին՝ ըստ հաստատված կառուցվածքի, ձեր պահանջած մակարդակով։
Սկսում եմ Սարդինիայի կապույտ գոտու (Մաուրո նահանգ) ներկայացումը։
մինի|Լոմա Լինդայի համալսարանական բժշկական կենտրոն

## Սարդինիայի Նուորո գավառ

#### Ընդհանուր ակնարկ

Սարդինիայի կապույտ գոտին (իտալ․՝ Zona Blu della Sardegna) համարվում է աշխարհում ամենաբարձր կյանքի տևողությամբ բնակավայրերից մեկը։ Այս տարածքում, որը տեղակայված է Իտալիայի Սարդինիա կղզու Նուորո գավառում, արձանագրվել է չափազանց մեծ քանակությամբ 90 և 100 տարին գերազանցող բնակիչներ՝ համեմատած այլ շրջանների հետ։
Տարածքը առանձնանում է իր առանձնահատուկ կենսակերպով, ավանդական սննդակարգով և սերտ սոցիալական կապերով, որոնք համարվում են երկարակեցության հիմնասյուներ։

#### Տարածքային տեղաբաշխում և աշխարհագրական բնութագրիչներ

Սարդինիայի կապույտ գոտին հիմնականում գտնվում է Մաուրո նահանգում՝ կղզու կենտրոնական մասում։ Գոտին ընդգրկում է հետևյալ համայնքները․
*Սեյուլո (Seulo)
*Պերդասդեֆոգո (Perdasdefogu)
*Տիանո (Tiana)
*Ուրցուլեյ (Urzulei)
*Վիլագրանդե Ստրիսայլի (Villagrande Strisaili)։

Տարածքի բնութագրիչները ներառում են լեռնային ռելիեֆ (միջին բարձրությունը՝ 700–900 մետր ծովի մակերևույթից), մեղմ միջերկրածովյան կլիմա՝ չոր ամառներով և մոնղրաշունչ ձմեռներով, ինչպես նաև անտառներով և հովիտներով հարուստ բնական միջավայր։

#### Բնակչություն և սոցիալ-դեմոգրաֆիկ տվյալներ

Կապույտ գոտու համատեղ բնակչությունը կազմում է մոտավորապես 18,000 մարդ, որոնցից զգալի մասն անցել է 80, 90 և նույնիսկ 100 տարիների շեմը։
Բնակչության կառուցվածքը հետևյալն է.

Կանանց և տղամարդկանց հարաբերակցությունը մոտավորապես հավասար է, ինչը շեշտում է տղամարդկանց աննախադեպ երկարակեցությունը (տարբերություն մյուս կապույտ գոտիների համեմատությամբ)։

Երկարակյաց բնակիչները (≥90 տարեկան) կազմում են մոտավորապես 10% ընդհանուր բնակչության մեջ։

#### Երկարակեցության գործոններ

**Սննդակարգ**. Սարդինացիների ավանդական սննդակարգը հարուստ է հատիկեղեններով, բանջարեղեններով, թարմ մրգերով և ձիթապտղի յուղով։ Մսի սպառում նվազագույն է, իսկ կաթնամթերքը (հիմնականում այծի կաթից պատրաստված պանիր)՝ չափավոր։

**Ֆիզիկական ակտիվություն**. Օրական ֆիզիկական ակտիվությունը հիմնականում իրականացվում է գյուղատնտեսական և անասնապահական աշխատանքների միջոցով։ Բնակիչները հաճախակիորեն քայլում են լեռնային ուղիներով և կատարում են կենցաղային ֆիզիկական ծանրաբեռնվածություններ առանց հատուկ մարզումների։

**Սոցիալական կապեր և ընտանեկան միջավայր**. Ընտանիքի ներսում սերտ կապերը, մեծահասակների հարգանքը և սերնդի միջև փոխադարձ աջակցությունը համարվում են երկարակեցության կարևորագույն գործոններից մեկը։

**Հոգևոր կյանք**.;Հավատքը և կրոնական պրակտիկան (հիմնականում կաթոլիկ հավատքի շրջանակում) օգնում են հոգեբանական բարեկեցությանը և նվազեցնում սթրեսը, ինչը համարվում է longevity-ի հետ սերտորեն կապված։

**Գենետիկ գործոններ**. Գենետիկական հետազոտությունները պարզել են, որ Սարդինիայի բնակիչները կրում են որոշակի հազվադեպ ալելներ, որոնք կապված են սրտանոթային և նյութափոխանակության համակարգերի բարենպաստ գործառույթների հետ։

#### Առողջապահական և գիտական նշանակություն

Սարդինիայի կապույտ գոտին դարձել է միջազգային կարևոր հետազոտական կենտրոններից մեկը longevity-ի ուսումնասիրության ոլորտում։ Աքեա ծրագրի (AKEA Project) և մյուս նախաձեռնությունների շնորհիվ իրականացվել են համապարփակ դաշտային հետազոտություններ, որոնք ընդգրկել են գենետիկական, կենսաբանական և սոցիալական գործոններ։

Ներկայումս շարունակվում են միջազգային գիտական համագործակցությունները, որոնք նպատակ ունեն պարզելու երկարակեցության բազմաչափ մեխանիզմները։

#### Պատմական ակնարկ

Սարդինիայի երկարակեցության առաջին գիտական արձանագրումները սկսվել են 20-րդ դարի երկրորդ կեսին, սակայն տեղական ժողովրդական ավանդույթներում բազմիցս հիշատակվել են հարյուրամյա մարդիկ։
Արդի հետազոտություններում այդ տեղեկությունները համադրվում են կենսաբժշկական վերլուծություններով՝ ապահովելով գիտական հավաստիություն։

#### Համեմատական դիտարկում

Սարդինիայի կապույտ գոտին առանձնանում է հատկապես տղամարդկանց երկարակեցության բարձր ցուցանիշներով, ինչը տարբերվում է Օկինավայի (Ճապոնիա) և Նիկոյա թերակղզու (Կոստա Ռիկա) կապույտ գոտիներից, որտեղ կանանց երկարակեցությունն է գերակշռող։։

## Տես նաև

*Գերոնտոլոգիական հետազոտական խումբ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կապույտ գոտիներ
Կատեգորիա:Առողջություն
Կատեգորիա:Ժողովրդագրություն
Կատեգորիա:Ծերաբանություն
Կատեգորիա:Կյանքի որակ
Կատեգորիա:Մարդաբանություն
Կատեգորիա:Բարեկեցություն
Կատեգորիա:Մարդու զարգացում