Դյուկի համալսարան

**Դյուկի համալսարան,** մասնավոր հետազոտական համալսարան Դարհեմում, Հյուսիսային Կարոլինա, ԱՄՆ: 1838 թվականին, հիմնադրվելով մեթոդիստների և քվակերների կողմից ժամանակակից Թրինիթ քաղաքում, 1892 թվականին դպրոցը տեղափոխվել է Դարհեմ։ 1924 թվականին ծխախոտի և էլեկտրաէներգիայի արդյունաբերող Ջեյմս Բյուքենան Դյուկը հիմնադրել է Դյուկի հիմնադրամը, և փոխել է հաստատության անունը՝ ի պատիվ իր հանգուցյալ հոր՝ Վաշինգտոն Դյուկի։

Համալսարանը զբաղեցնում է ավելի քան 8600 ակր (3500 հա) տարածք Դարհեմի և Բոֆորտի ծովային լաբորատորիայի երեք հարակից ենթակամպուսներում։ Արևմտյան կամպուսը, որը հիմնականում նախագծվել է ճարտարապետ Ջուլիան Աբելեի կողմից, համատեղում է գոթական ճարտարապետությունը 210 ոտնաչափ (64 մետր) շենքի հետ։ Դյուկի մատուռը գտնվում է համալսարանի կենտրոնում և բլրի ամենաբարձր կետում՝ բժշկական կենտրոնի հարևանությամբ: Արևելյան համալսարանը, որը գտնվում է հյուրանոցից 1,5 մղոն (2,4 կմ) հեռավորության վրա, որտեղ բնակվում են բոլոր առաջին կուրսեցիները, կառուցված է վրացական ոճով:

Համալսարանը Ասիայում միաժամանակյա կառավարում է երկու դպրոցներ՝ Դյուկ-NUS բժշկական դպրոցը Սինգապուրում (հիմնադրվել է 2005 թվականին) և Դյուկ Կունշան համալսարանը Կունշանում, Չինաստան (հիմնադրվել է 2013 թվականին)։

Դյուկի բակալավրիատի ընդունելությունը Միացյալ Նահանգների ամենաընտրելիներից մեկն է։ Դյուկի համալսարանը տարեկան ավելի քան 1 միլիարդ դոլար է ծախսում հետազոտությունների վրա, ինչը նրան դարձնում է Միացյալ Նահանգների տասը խոշորագույն հետազոտական համալսարաններից մեկը։ 2019 թվականի դրությամբ համալսարանում աշխատում են Նոբելյան մրցանակի 15 և Թյուրինգի մրցանակի 3 դափնեկիրներ: Դյուկի շրջանավարտների թվում են նաև Ռոդսի 50 կրթաթոշակառուներ։

## Պատմություն
### Սկիզբ

Դյուկի համալսարանը առաջին անգամ բացվել է 1838 թվականին որպես «Brown's Schoolhouse»՝ մասնավոր վճարովի դպրոց, որը հիմնադրվել է Հյուսիսային Կարոլինա նահանգի Ռանդոլֆ շրջանում՝ ժամանակակից Թրինիթ քաղաքում։ Կազմակերպվելով «Union Institute Society»-ի՝ մեթոդիստների և քվակերների խմբի կողմից, 1841 թվականին, երբ Հյուսիսային Կարոլինան հրապարակել է կանոնադրություն, Բրաունի դպրոցը դարձել է «Union Institute Academy»: 1851 թվականին ակադեմիան վերանվանվել է *Կանոնավոր քոլեջ*, իսկ ավելի ուշ՝ 1859 թվականին, Երրորդության քոլեջ՝ մեթոդիստական եկեղեցու աջակցության շնորհիվ։ 1892 թվականին Թրինիթի քոլեջը տեղափոխվել է Դարհեմ՝ հիմնականում Ջուլիան Կարի առատաձեռնության շնորհիվ: Ազդեցիկ և հարգված մեթոդիստներ Ջուլիան Կարը և Վաշինգտոն Դյուկը հարստացել են ծխախոտի և էլեկտրական արդյունաբերության միջոցով։ 1892 թվականին Կարը հող է նվիրել Դարհեմի սկզբնական համալսարանի համար, որն այժմ հայտնի է որպես արևելյան համալսարան: Միևնույն ժամանակ, Վաշինգտոն Դյուկը դպրոցին հատկացրել է 85,000 ԱՄՆ դոլար նախնական նվիրատվությունների և շինարարական ծախսերի համար։ 1896, 1899 և 1900 թվականներին նա մեծացրել է իր առատաձեռնությունը երեք առանձին ներդրումներով՝ յուրաքանչյուրը 100,000 ԱՄՆ դոլար, պայմանով, որ քոլեջը «կբացի իր դռները նաև կանանց առջև՝ նրանց հավասար դիրքում դնելով տղամարդկանց հետ»։ 1910 թվականին Դյուկի համալսարանը արագացրել է գլոբալ համալսարան դառնալու իր առաքելությունը՝ Ուիլյամ Պրեստոն Ֆյուին նշանակելով Երրորդության քոլեջի նոր նախագահ, որը ձգտել է համալսարանը վերածել Եյլի և Հարվարդի համալսարանների հարավային գործընկերոջ։

1924 թվականին Վաշինգտոն Դյուկի որդին՝ Ջեյմս Դյուկը, ստեղծել է «Duke Endowment» հիմնադրամը՝ 40 միլիոն դոլար հավատարմագրային ֆոնդով։ Հիմնադրամից ստացված հասույթը պետք է բաշխվեր հիվանդանոցների, որբանոցների, մեթոդիստական եկեղեցու և չորս քոլեջների միջև (ներառյալ Երրորդության քոլեջը): «Երրորդության» նախագահ մնացածներից քչերն են պնդել, որ հաստատությունը վերանվանվի Դյուկի համալսարան՝ հարգելու ընտանիքի առատաձեռնությունը և այն տարբերելու «Երրորդություն» անվանումը կրող բազմաթիվ այլ քոլեջներից և համալսարաններից: Նախ՝ Ջեյմս Դյուկը կարծել է, որ անվանափոխությունը նման կլինի ինքնասպասարկման ձեռնարկության, բայց նա ի վերջո ընդունել է «Few»-ի առաջարկը՝ ի հիշատակ իր հոր։ Բարեգործական հիմնադրամից ստացված գումարը համալսարանին թույլ է տվել արագ աճել: 1925-1927 թվականներին վրացական ոճով վերակառուցվել է Դյուկի սկզբնական համալսարանը՝ Արևելյան համալսարանը։ 1930 թվականին գոթական ոճի համալսարանական շենքերի մեծ մասը ավարտվել է մեկ մղոն (1,6 կմ) դեպի արևմուտք գտնվող համալսարանում, իսկ արևմտյան համալսարանի շինարարության գագաթնակետը 1935 թվականին Դյուկի մատուռի ավարտն էին։ 

1878 թվականին Թրինիթի քոլեջը (Ռանդոլֆ շրջանում) բակալավրի աստիճաններ է շնորհել երեք քույրերի՝ Մերի, Պերսիս և Թերեզա Ջայլս, որոնք սովորել են ինչպես մասնավոր ուսուցիչների մոտ, այնպես էլ տղամարդկանց հետ նույն լսարանում։ 1892 թվականին՝ քոլեջի տեղափոխվելուց հետո, հոգաբարձուների խորհուրդը քվեարկել է, որպեսզի կանանց կրկին պաշտոնապես թույլատրվի հաճախել դասերին որպես ցերեկային ուսանողներ: 1896 թվականին Վաշինգտոն Դյուկի նվիրատվության ժամանակ, որը պահանջել է, որ կանայք «տղամարդկանց հետ հավասար» տեղավորվեն քոլեջ, 4 աղջիկ ուսանողներ են ընդունվել, որոնցից երեքը դասախոսների երեխաներ էին։ 1903 թվականին Վաշինգտոն Դյուկը նամակ է ուղարկել հոգաբարձուների խորհրդին՝ նշելով, որ դա միակ սահմանափակումն է, որը նա երբևէ դրել է քոլեջին նվիրատվությունների վրա: 1904 թվականին նա որոշել է, որ քոլեջը պետք է ունենա առնվազն 1000 դոլար նվիրատվություններ: 1897 թվականին կառուցվել է կանանց հանրակացարան, որը կոչվել է Մերի Դյուկի՝ Վաշինգտոն Դյուկի դստեր անունով։ 1904 թվականին Քոլեջում սովորել է ավելի քան 54 կին ուսանող։ 1930 թվականին Կանանց քոլեջը հիմնադրվել է որպես արական քոլեջի բակալավրիատի մասնաճյուղ, որը 1924 թվականին հիմնադրվել և անվանվել է Թրինիթի քոլեջ։

Ըստ Դյուկի համալսարանի իրավապաշտպան կենտրոնի՝ «1920-ական թվականներին դպրոցի քաղաքականությունը բացառել է դիմորդների շարքերում սևամորթների առկայությունը, ինչպես նաև արգելել սևամորթներին՝ օգտվել համալսարանի որոշակի հարմարություններից, ինչպիսիք են ճաշասենյակները և հանրակացարանները․․․»։

### Ընդլայնում և աճ
1903 թվականից Դյուկի համալսարանում դասավանդվել է ճարտարագիտություն, իսկ արդեն 1939 թվականին դարձել է առանձին ֆակուլտետ։ Համալսարանի ռեկտորի պաշտոնական նստավայրի՝ Ջ. Դերիլ Հարթ Հաուսի կառուցումն ավարտվել է 1934 թվականին։ Ինչ վերաբերում է աթլետիկային, ապա 1942 թվականին Դյուկը մասնակցել է առաջին «Rose Bowl» մրցաշարին, որը երբևէ անցկացվել է Կալիֆորնիայի սահմաններից դուրս՝ «Ուոլաս Ուեյդ» մարզադաշտում։ Երկրորդ նմանատիպ խաղը տեղի է ունեցել 2021 թվականին Արլինգթոնում (Տեխաս), որը հետաձգվել է COVID-19 համավարակի արդյունքում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Դյուկը մեկն էր երկրի 131 քոլեջներից և համալսարաններից, որոնք մասնակցում էին «V-12» ռազմածովային քոլեջի վերապատրաստման ծրագրին, որն ուսանողներին առաջարկել է ճանապարհ դեպի ռազմածովային հրամանատարություն։

1961 թվականին Դյուկի համալսարան են ընդունվել առաջին սևամորթ ասպիրանտները։ Մինչև 1963 թվականի սեպտեմբերը դպրոցը չի ընդունել սևամորթ ուսանողների: Մինչև 1966 թվականը դասախոսական կազմում բոլորը սպիտակամորթներ էին։

1960-ական թվականներին համալսարանական ակտիվության աճը ստիպել է Մարտին Լյութեր Քինգ կրտսերին 1964 թվականի նոյեմբերին ելույթ ունենալ համալսարանում՝ խոսելով սևամորթների իրավունքների համար պայքարի առաջընթացի մասին: 1969 թվականին՝ համալսարանի նախագահությունից Դուգլաս Նայթի հրաժարականից հետո, Հյուսիսային Կարոլինայի նախկին նահանգապետ Թերի Սանֆորդը ընտրվել է համալսարանի նախագահ, ինչը նպաստել է Ֆուկուայի բիզնեսի դպրոցի բացմանը, Ուիլյամ Ռ. Պերկինսի գրադարանի ավարտին և քաղաքական գիտությունների և հասարակայնության հետ կապերի ինստիտուտի հիմնադրմանը (այժմ՝ Սանֆորդի հանրային քաղաքականության դպրոց): 1972 թվականին կանանց առանձին քոլեջը կրկին միավորվել է Թրինիթի քոլեջի հետ՝ որպես ազատական արվեստի քոլեջ, ինչպես տղամարդկանց, այնպես էլ կանանց համար։

1970-ական թվականներից սկսած՝ Դյուկի վարչակազմը երկարաժամկետ ջանքեր է գործադրել՝ ամրապնդելու Դյուկի հեղինակությունը ինչպես ազգային, այնպես էլ միջազգային մակարդակներում: Հատուկ ուշադրություն է դարձվել միջառարկայական աշխատանքին, ինչպես նաև փոքրամասնությունների ուսուցիչների և ուսանողների հավաքագրմանը: Այս ընթացքում այն նաև դարձել է Միացյալ Նահանգների առաջին բժշկի օգնականի աստիճանի ծրագրի ծննդավայրը։ Դյուկի համալսարանի հիվանդանոցի կառուցումը ավարտվել է 1980 թվականին, իսկ ուսանողական միության շենքն ամբողջությամբ կառուցվել է երկու տարի անց։ 1986 թվականին տղամարդկանց ֆուտբոլի թիմը նվաճել է Դյուկի ուսանողական սպորտաձևերի ազգային ասոցիացայի (NCAA) առաջին առաջնությունը, որին շուտով հաջորդել է տղամարդկանց բասկետբոլի թիմը, որը 1991 և 1992 թվականներին, այնուհետև կրկին 2001, 2010 և 2015 թվականներին նվաճել է առաջնությունները։

2017 թվականի օգոստոսին «Duke Forward»-ի 7-ամյա դրամահավաքի արշավը հավաքել է 3,85 միլիարդ դոլար։

### Պատմություն

2014 թվականին Դյուկը համալսարանի հանրակացարանից հանել է Չարլզ Բ. Այկոկին՝ Հյուսիսային Կարոլինայի սպիտակամորթ նահանգապետին։

2017 թվականի օգոստոս 19-ին կոնֆեդերացիաների արձանները հեռացվել են Դյուկի համալսարանի մատուռի մուտքից, այն բանից հետո, երբ ցուցարարների կողմից վանդալիզմի ակտ է իրականացվել։

2020 թվականի օգոստոսին Դյուկ Կունշանի համալսարանի առաջին մագիստրանտները ժամանել են Դյուկի համալսարան՝ արտերկրում սովորելու։ COVID 19-ի պատճառով Դյուկի համալսարանի չինացի ուսանողներն ու ասպիրանտները, որոնք չեն կարողացել մեկնել Միացյալ Նահանգներ,  փոխադարձ հիմունքներով տեղակայվել են Դյուկ Կունշան կամպուսում։

#### Հակասություններ
2006 թվականին լաքրոսի տղամարդկանց թիմի երեք անդամներ կեղծ մեղադրվել են բռնաբարության մեջ, ինչը գրավել է լրատվամիջոցների զգալի ուշադրությունը։ 2007 թվականի ապրիլի 11-ին Հյուսիսային Կարոլինայի գլխավոր դատախազ Ռոյ Կուպերը հանել է բոլոր մեղադրանքները և երեք խաղացողներին անմեղ հայտարարել։ Կուպերը հայտարարել է, որ ամբաստանյալ խաղացողները զոհ են դարձել «մեղադրանքների ողբերգական շտապմանը»: Շրջանացի դատախազ Մայք Նիֆոնգը հետագայում հեռացվել է փաստաբանի պաշտոնից։

2019 թվականին Դյուկը վճարել է 112,5 միլիոն դոլար՝ «Կեղծ պահանջների մասին» օրենքի համաձայն մեղադրանքները կարգավորելու համար, որոնք կապված են գիտական հետազոտությունների ոչ պատշաճ իրականացման հետ: Դպրոցի գիտնականը կեղծել է հետազոտական տվյալները՝ դրամաշնորհներ շահելով ֆինանսական օգուտներ ստանալու համար: 2013 թվականին հետազոտողները ձերբակալվել են՝ համալսարանի միջոցները վատնելու մեղադրանքով։ Սխեման բացահայտվել է դիմողի կողմից ներկայացված դատական գործընթացում առաջադրված մեղադրանքների շնորհիվ, որը աշխատել է որպես Դյուկի աշխատակից և հայտնաբերել է կեղծ տվյալներ։

Ի պատասխան անպատշաճ վարքի որոշման՝ Դյուկը ստեղծել է խորհրդատվական խումբ Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտի, Սթենֆորդի և Ռոքֆելլերի համալսարանի գիտնականներից: Նրանք նաև ստեղծել են հետազոտական խումբ, որը ղեկավարել է դոկտոր Դյուկը: Այս հանձնաժողովի առաջարկությունների հիման վրա ստեղծվել է գիտական բարեխղճության «Duke Office of Scientific Integrity» (DOSI) գրասենյակը՝ ինժեներական գիտությունների պրոֆեսոր Լոուրենս Քերինի ղեկավարությամբ, որը մեքենայական ուսուցման և արհեստական ինտելեկտի ոլորտում աշխարհի առաջատար փորձագետներից մեկն է։ Այս գրասենյակի ստեղծումը Դյուկի հետազոտական պրակտիկան համապատասխանեցրել է նմանատիպ հաստատությունների պրակտիկային, ինչպիսին է Ջոնս Հոփքինսի համալսարանը։

## Կամպուս
Ներկայումս Դյուկի համալսարանին է պատկանում 256 շենք 8,693 ակր (35,18 կմ2) հողի վրա՝ ներառյալ 7,044 ակր (28,51 կմ2) Դյուկի անտառը: Կամպուսը բաժանված է չորս հիմնական գոտիների՝ արևմտյան, արևելյան և կենտրոնական կամպուսներ, ինչպես նաև բժշկական կենտրոն, որոնք միացված են անվճար ավտոբուսային կապով։ Համալսարանի հիմնական հանրային տեսարժան վայրերից մեկը «Sarah P. Duke Gardens» 54 ակր տարածքով (220,000 կմ) պարտեզն է, որը հիմնադրվել է 1930-ական թվականներին:

Դյուկի ուսանողները հաճախ արևմտյան համալսարանն անվանել են «գոթական հրաշքների երկիր», որը վերաբերում է արևմտյան համալսարանի գոթական ճարտարապետությանը։ Այդ ոճը ընտրել են համալսարանի հիմնադիրները Չիկագոյի, Եյլի և Փրինսթոնի համալսարաններ այցելելուց հետո: Համալսարանի մեծ մասը նախագծել է Ջուլիան Աբելեն՝ աֆրոամերիկացի առաջին նշանավոր ճարտարապետներից մեկը և ճարտարապետ Հորաս Տրամբաուերի գրասենյակի գլխավոր դիզայները։ Բնակելի քառանկյուններն ունեցել են վաղ և մաքուր դիզայն, մինչդեռ ակադեմիական քառանկյունների շենքերը ցույց են տալիս ավելի բարդ ֆրանսիական և իտալական ոճերի ազդեցությունը: Առաջին կուրսեցիների համալսարանը, որը հայտնի է որպես արևելյան համալսարան, բաղկացած է վրացական ճարտարապետական ոճի շենքերից: 2011 թվականին «Travel+Leisure» ամսագիրը Դյուկին ընդգրկել է Միացյալ Նահանգների ամենագեղեցիկ ուսանողական ավանների ցանկում։

Դյուկի մատուռը կանգնած է արևմտյան համալսարանի կենտրոնում՝ ամենաբարձր լեռնաշղթայի վրա: 1930-1935 թվականներին կառուցված Դյուկ քարե մատուռը տեղավորում է 1600 մարդ և 210 ոտնաչափ (64 մ) բարձրությամբ Դարհեմ շրջանի ամենաբարձր շենքերից մեկն է։

### Արևմտյան, Արևելյան և Կենտրոնական կամպուսներ

Արևմտյան համալսարանը, որը համարվում է համալսարանի հիմնական կամպուսը, երկրորդ կուրսեցիների և կրտսեր ուսանողների, ինչպես նաև որոշ ավագ կուրսեցիների տունն է: Այնտեղ են գտնվում ակադեմիական և վարչական կենտրոնների մեծ մասը։ Հիմնական Արևմտյան համալսարանը, որի կենտրոնում գտնվում է Դյուկի մատուռը, բաղկացած է հարավում գտնվող բնակելի թաղամասերի մեծ մասից, մինչդեռ հյուսիսում գտնվում են հիմնական ուսումնական թաղամասը, գրադարանը և բժշկական կենտրոնը: 720 ակր (2,9 կմ2) տարածք զբաղեցնող համալսարանը ներառում է Սայենս Դրայվը, որտեղ գտնվում են գիտական և ինժեներական շենքերը: Արևմտյան համալսարանի բնակելի թաղամասերն են՝ Քրեյվեն Քվադը, Քրոուել Քվադը, Էդենս Քվադը, Ֆյու Քվադը, Կեոհեյն Քվադը, Կիլգո Քվադը և Վաննամեյքեր Քվադը: Համալսարանի ճաշարանների և մարզական օբյեկտների մեծ մասը, ներառյալ պատմական «Cameron Indoor Stadium» բասկետբոլի մարզադաշտը, գտնվում են համալսարանի արևմտյան մասում:

Արևելյան կամպուսը Դյուկի համալսարանի սկզբնական վայրը Դարհեմ տեղափոխվելուց հետո, գործում է որպես առաջին կուրսեցիների կամպուս, որտեղ տեղակայված են համալսարանի առաջին կուրսեցիների հանրակացարանները, ինչպես նաև մի քանի ակադեմիական ամբիոններ։ 1995-1996 թվականներին՝ ուսումնական տարվանից ի վեր, բոլոր առաջին կուրսեցիները, բացառությամբ ավագ դպրոցի աշակերտների, որոնք աշխատում են որպես ռեզիդենտ օգնական, ապրել են Արևելյան համալսարանում՝ նպատակ ունենալով բարելավել կամպուսի միասնություն: ԿԻամպուսը զբաղեցնում է 172 ակր (700,000 մ) տարածք և գտնվում է Արևմտյան համալսարանից 1,5 մղոն (2,4 կմ2) հեռավորության վրա: Հետազոտությունները, արվեստի պատմությունը, պատմությունը, մշակութային մարդաբանությունը, գրականությունը, երաժշտությունը, փիլիսոփայությունը և կանանց ուսումնասիրությունները գտնվում են Արևելյան կամպուսում: Այնպիսի ծրագրեր, ինչպիսիք են պարը, դրաման, կրթությունը, կինոն և համալսարանական գրելու ծրագիրը, տեղակայված են Արևելյան կամպուսում: Ինքնավար Արևելյան կամպուսը ներառում է առաջին կուրսեցիների հանրակացարաններ, ճաշասենյակ, սրճարան, փոստային բաժանմունք, Լիլի գրադարան, Բոլդուինի լսարան, թատրոն, Բրոդիի մարզադահլիճ, թենիսի կորտեր, քայլուղի, ինչպես նաև մի քանի ուսումնական շենքեր: Արևելյան կամպուսի հանրակացարաններն են՝ Էլսպոուն, Բասեթը, Բել Թաուերը, Բլեքվելը, Բրաունը, Իսթ Հաուսը (նախկինում հայտնի էր որպես Էյքոք), Էփվորթը, Գիլբերտ Ադոմսը, Ջայլսը, Ուեսթ Հաուսը (նախկինում հայտնի էր որպես Ջարվիս), Պեգրամը, Ռանդոլֆը, Սաութգեյթը, Երրորդությունը և Ուիլսոնը: Հյուրանոցը գտնվում է քաղաքի կենտրոնից մի քանի րոպե հեռավորության վրա։ 1930-1972 թվականներին այդ շրջանում գործել է կանանց քոլեջը։

Կենտրոնական համալսարանը, որը բաղկացած էր 122 ակր (0,49 կմ2) Արևելյան և Արևմտյան համալսարանների միջև, տեղավորում է մոտ 1000 երկրորդ կուրսեցիներ, ինչպես նաև մոտ 200 պրոֆեսիոնալ ուսանողներ երկտեղանոց կամ չորս տեղանոց բնակարաններում: Սակայն կենտրոնական կամպուսում բարձր կուրսեցիների բնակարաններն ավարտվել են 2018-2019  թվականների ուսումնական տարվանից հետո, և համապատասխան շենքերը քանդվել են։ Կենտրոնական կամպուսում են գտնվում Նաշերի արվեստի թանգարանը, Ֆրիմանի հրեական կյանքի կենտրոնը, մուսուլմանական կյանքի կենտրոնը, կամպուսի ոստիկանության վարչությունը, հաշմանդամների գործերի վարչությունը, Ռոնալդ Մակդոնալդի տունը և վարչական բաժիններ: Կենտրոնական համալսարանն ունի մի քանի զվարճանքի և սոցիալական հարմարություններ, ինչպիսիք են բասկետբոլի խաղադաշտերը, վոլեյբոլի խաղադաշտը, սիզամարգերի դաշտը, ընդհանուր ժողովի շենքը, որը կոչվում է «սատանայի որջ», ռեստորան, որը հայտնի է որպես «Սատանայի Բիստրո» անունով։

2016 թվականի դեկտեմբերին Դյուկի համալսարանը ձեռք է բերել բնակելի համալիր, որն այժմ հայտնի է որպես «300 Swift»: «Swift»-ը, բացի Արևմտյան կամպուսից, ունի նաև ավագ դպրոցի աշակերտներ, և այն գտնվել է Արևելյան և Արևմտյան կամպուսների միջև:

### Դյուկի համալսարանի հիվանդանոց և առողջապահական համակարգ
Դյուկի համալսարանական հիվանդանոցը երրորդական բժշկական օգնության ակադեմիական հաստատություն է՝ 957 շտապ օգնության մահճակալներով, որը գտնվում է Հյուսիսային Կարոլինա նահանգի Դարհեմ քաղաքում: Հիմնադրվել է 1930 թվականին։ Այն Դյուկի համալսարանի առողջապահական համակարգի առաջատար ուսումնական հիվանդանոցն է, Հյուսիսային Կարոլինայի Դարհեմ և Ուեյք շրջանները և հարակից տարածքները սպասարկող բժիշկների և հիվանդանոցների ցանցը, ինչպես նաև Հյուսիսային Կարոլինայի հետազոտական եռանկյունու առաջին մակարդակի երեք մասնագիտացված կենտրոններից մեկը։

Դյուկի համալսարանի առողջապահական համակարգը միավորում է Դյուկի համալսարանի բժշկական դպրոցը, բուժքույրական դպրոցը, կլինիկան և մասնակից հիվանդանոցները հետազոտության, կլինիկական խնամքի և կրթության միասնական համակարգի մեջ։

2012 թվականի սկզբին Դարհեմի Դյուկ հիվանդանոցի մոտ բացվել է Դյուկի քաղցկեղի կենտրոնը։ Հիվանդների խնամքի կենտրոնը միավորում է Դյուկի գրեթե բոլոր ամբուլատոր կլինիկական ծառայությունները:

### Այլ հիմնական վայրեր
thumb|alt=A Lilly pond and stoned walkway with various trees in the background|«Sarah P. Duke Gardens»-ը տարեկան ունենում է ավելի քան 300,000 այցելու:
Դյուկի անտառը, որը հիմնադրվել է 1931 թվականին, բաղկացած է 7,044 ակրից (28,51 կմ2) և բաժանված է վեց մասի, որոնք գտնվում են Արևմտյան կամպուսից արևմուտք: Հյուսիսային Կարոլինայի ամենամեծ մասնավոր հետազոտական անտառը և երկրի ամենամեծերից մեկը՝ Դյուկի անտառը, ցույց է տալիս ծառատունկի տեսակների և անտառամշակման մեթոդների բազմազանություն: Դյուկի անտառը լայնորեն օգտագործվում է գիտական հետազոտությունների համար և ներառում է ջրային հետազոտությունների կենտրոն, անտառային ածխածնի տեղափոխման և պահպանման հետազոտական կենտրոն (FACTS-I), միկրոօդերևութաբանական հետազոտությունների համար հարմար երկու ստացիոնար աշտարակներ և այլ գոտիներ, որոնք նախատեսված են կենդանիների և էկոհամակարգերի վարքագիծը ուսումնասիրելու համար: Ավելի քան 30 մղոն (48 կմ2) արահետներ բաց են արշավների, հեծանվավազքի և ձիավարության համար: Դյուկի լեմուրների կենտրոնը, որը գտնվում է Դյուկի անտառում, աշխարհի ամենամեծ արգելոցն է հազվագյուտ և վտանգված ստրեպտոկոկային պրիմատների համար: Հիմնադրվել է 1966 թվականին։ Դյուկի լեմուրյան կենտրոնը զբաղեցնում է 85 ակր տարածք (34 հա) և պարունակում է մոտ 300 կենդանիներ։

«Sarah P. Duke Gardens»-ը, որը հիմնադրվել է 1930-ական թվականների սկզբին, գտնվում է Արևմտյան և Կենտրոնական համալսարանների միջև: «W. L. Culberson»-ի ասիական դենդրոպարկը, որը ներկայացնում է Արևելյան Ասիայի բույսերը, ինչպես նաև Արևելյան Ասիայում և Հյուսիսային Ամերիկայի Արևելքում հայտնաբերված առանձին տեսակներ և «Doris Duke Center»-ի այգիները: Հինգ մղոն (8,0 կմ2) երկարությամբ ծառուղիներ և արահետներ ձգվում են ամբողջ այգում:

1960-ական թվականների վերջին Դյուկի համալսարանի շենքը դարձել է ուսանողական բողոքի ցույցերի վայր։ 1969 թվականին՝ վեց տարի անց այն բանից հետո, երբ համալսարանը սկսել է թույլատրել աֆրոամերիկացի ուսանողների ընդունելությունը, տասնյակ սևամորթ ուսանողներ գրավել են շենքը և ամրապնդվել դրա ներսում։

Դյուկի համալսարանի ծովային լաբորատորիան, որը գտնվում է Հյուսիսային Կարոլինա նահանգի Բոֆորտ քաղաքում, նույնպես տեխնիկապես Դյուկի համալսարանի մի մասն է: Ծովային լաբորատորիան գտնվում է Հյուսիսային Կարոլինայի արտաքին ափերի Պիվերս կղզում՝ Բոֆորտից Լա Մանշից 150 յարդ (140 մ) հեռավորության վրա: Դյուկի հետաքրքրությունն այս տարածքի նկատմամբ դրսևորվել է 1930-ական թվականների սկզբին, իսկ 1938 թվականից կառուցվել են առաջին շենքերը։ Պրոֆեսորադասախոսական կազմը ներկայացնում է առարկաներից օվկիանոսագիտություն, ծովային կենսաբանություն, ծովային կենսաբժշկություն, ծովային կենսատեխնոլոգիա, ինչպես նաև ափամերձ ծովային քաղաքականություն և կառավարում 2014 թվականի մայիսին բացվել է Օրրին Հ. Պիլկիի անվան նորակառույց ծովային հետազոտական լաբորատորիան։

### Դյուկ քար
Ասում են, որ տարբերակիչ քարը, որն օգտագործվում է Արևմտյան կամպուսը և Դյուկի այլ շենքերը կառուցելու համար, ունի յոթ հիմնական գույներ և տասնյոթ երանգներ: Համալսարանի հաջողությունը մասամբ պայմանավորված է Դյուկ քարի օգտագործմամբ. «Իրականում Դյուկը մեծ համալսարան է դարձել մասամբ, քանի որ այն ի սկզբանե նման էր համալսարանին»:

Քոլեջի գոթական շենքերի նախագծման ժամանակ Ջեյմս Դյուկը սկզբում առաջարկել է օգտագործել փրինսթոնի քարհանքի քարը, բայց հետագայում պլանները փոփոխվել են՝ Հիլսբորոյում տեղական քարհանք ձեռք բերելու համար ծախսերը նվազեցնելու համար այն բանից հետո, երբ նա գտել է տեղական քար, որը հարմար էր այդ ոճով կառուցելու համար, որը տպավորություն էր թողնում, «որ համալսարանը դուրս է գալիս գետնից, կարծես միշտ եղել է այստեղ» 1925 թվականին Դյուկ քարը և նրա Հիլսբորոյի քարհանքը հայտնաբերել Է Դյուկի համալսարանի վերահսկիչ Ֆրենկ Քլայդ Բրաունը և ձեռք բերել համալսարանը։ Վերահսկիչ Բրաունը, որը ղեկավարել է գոթական շենքերի պլանավորումը և կառուցումը, գրել է, որ Դույկի քարը «շատ ավելի տաք և փափուկ գույնով է, քան «Princeton»-ը, և այն շատ ավելի հին տեսք կունենա և կունենա շատ ավելի գրավիչ անտիկ էֆեկտ»։

Դյուկ քարը կարոլինյան «թերթաքարի» կամ «երկնագույն քարի» տեսակ է, մետամորֆիկ ֆիլիտային ապար՝ ինչպես անդեզիտի, այնպես էլ դացիտի հանքային կազմով։ Դացիտային ֆիլիտ, կարոլինյան թերթաքարային գոտում հանդիպող ապարների գերակշռող տեսակ։  Ենթադրվում է, որ Դյուկ քարը և կարոլինյան թերթաքարային գոտին, ինչպես մեծ Կարոլինյան տերրեյնը, առաջացել են մոտ 650 միլիոն տարի առաջ Գոնդվանայի ափերի մոտ գտնվող Յապետ օվկիանոսում՝ հրաբխային կղզիների շղթայի ձևավորման արդյունքում, որը հայտնի է որպես «Կարոլինիա»։

Կարոլինայի թերթաքարային գոտին պարունակում է ինչպես մետա-հրաբխային, այնպես էլ մետա-նստվածքային ծագման քարեր: Երկրաբանական գրականության մեջ ենթադրվում է, որ մինչև մետամորֆոզը Դյուկ Սթոունը տարբեր կերպ է եղել՝ հրաբխային և նստվածքային։ Սկզբում այն հավանաբար առաջացել է հրաբխային նյութի նստվածքից։ ԱՄՆ Երկրաբանական ծառայության երկրաբանը եզրակացնում է. «Դյուկ քարհանքի Ֆիլիտը ստացվել է արգիլիտից, տուֆից կամ տուֆաձև ավազաքարից և հրաբխային բրեկչիայից: Շերտավոր արգիլիտների առկայությունը վկայում է ծովային նստվածքի մասին․․․ Գոյություն չունեն բավարար ապացույցներ՝ պարզելու համար, թե հրաբխային նյութը ուղղակիորեն նստվել է մագմայի ազդեցության արդյունքում, թե այն վերամշակվել է նստվածքային պրոցեսների միջոցով: Այնուամենայնիվ, հրաբխային նյութը կարող է օգտագործվել նաև այլ նպատակներով»։ UNC-ի երկրաբանը համաձայնել է, որ «ֆիլիտի նախնական առանձնահատկությունները թաքնված էին դեֆորմացիայի և վերաբյուրեղացման միջոցով, բայց ժայռը, ըստ երևույթին, առաջացել էր արգիլիտներից և տուֆերից», և որ «պետք է սպասել հրաբխային նյութերի նստվածքային վերամշակում»:

Իր սկզբնական ձևավորումից հետո Դյուկ քարը ենթարկվել է մի քանի մետամորֆային փոփոխությունների, այդ թվում՝ Կարոլինիայի բախումը Լավրենտիայի հետ։ Կարոլինիայի և Լաուրենտիայի բախումը սկսվել է մոտ 375 մլն տարի առաջ, ինչը ժամանակի առումով համընկնում է Ապալաչյան կազմավորած ակադիայի օրոգենիայի հետ: Թեև Դյուկ սթոունում բրածոներ չկան, կարոլինյան տերեյնի այլ տարածքներում հայտնաբերվել են բրածո մարջաններ և տրիլոբիտներ, որոնք օգտագործվել են հաստատելու համար, որ այս կազմավորումը էկզոտիկ է Հյուսիսային Ամերիկայի ցամաքային մասի համար։

Դյուկ քարը ներկայումս զբաղեցնում է հինգ ակր (2,0 հա) տարածք Հիլսբորո շրջանում, որը Դյուկի անտառի մի մասն է: Դյուկի կամպուսում նոր շինարարության և վերանորոգման ժամանակ Դյուկ քարի օգտագործումը խստորեն կարգավորվում է. «Բոլոր քարերը պետք է տեղադրվեն իրենց բնական վայրերում, քարի 20% - ը պետք է պառակտված լինի, իսկ 80% - ը պետք է համատեղ լինի, համամասնորեն խառնված, որպեսզի ցույց տա քարի գույնի տատանումները»: Վերջին տարիներին քարհանքերում աճել է քարի արդյունահանման արժեքը, իսկ սրբատաշ քարի անկանոն ձևերը և դրա հետ կապված քարագործության բարձր ծախսերը հանգել են նրան, որ համալսարանը մշակել է աղյուսների համադրություն, որը նմանակում էր Դյուկ քարի գույները։

## Ծանոթագրություններ

## Հետագա ընթերցում
* Bryan, John M. (2000). ''Duke University: An Architectural Tour''. Princeton Architectural Press.
* Durden, Robert F. (1993). *The Launching of Duke University, 1924–1949*.
* Durden, Robert F. (1994). "Donnybrook at Duke: The Gross-Edens Affair of 1960: Part I". *North Carolina Historical Review* 71.3: 331–357.
* Kean, Melissa (2008). ''Desegregating Private Higher Education in the South: Duke, Emory, Rice, Tulane, and Vanderbilt''. LSU Press.
* Longfield, Bradley J. (1996). Eruditio et Religio': religion at Duke between the world wars". *Methodist History* 35.1: 43–56.
* Patel, Amit (2006). "A Great Leap Forward: Department-Building in the Sciences at Duke University and the Medical School". 
* Segal, Theodore D. (2021). ''Point of Reckoning: The Fight for Racial Justice at Duke University''. Duke University Press.

## Արտաքին հղումներ
* Duke Athletics կայքը

Կատեգորիա:1838 ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:1838 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:1838 հիմնադրումներ ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համալսարաններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան համալսարանների ասոցիացիա
Կատեգորիա:Հյուսիսային Կարոլինա