Գիլդա

**«Գիլդա»** (), Նուար ֆիլմ, նկարահանված ԱՄՆ-ում 1946 թվականին, սիրային մելոդրամայի ժանրում, ռեժիսոր Չարլզ Վիդորի կողմից։ «Հոլիվուդի ոսկե դարաշրջանի» ճանաչված ֆիլմերից մեկն է, որում 1940-ականների հայտնի կինոաստղ Ռիտա Հեյուորթը կատարել է իր ամենանշանավոր/ամենաճանաչված դերը։

2013 թվականին ֆիլմը ներառվել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների ազգային կինոռեգիստրի մեջ։

## Սյուժե
Ջոնի Ֆարելը ամերիկացի մանր խաղամոլ է, ով վերջերս ժամանել է Բուենոս Այրես, ինչպես միշտ խարդախությամբ մեծ գումարներ է շահել՝ կրեպս խաղալով։ Փողոցում նրան փորձել են կողոպտել։ Կողոպուտից նրան փրկել է բոլորովին անծանոթ մի մարդ Բալին Մանդսոն անունով։ Մանդսոնը Ֆարելին պատմում է անօրինական խաղատան մասին, որտեղ նա կարող է խաղալ, բայց զգուշացնում է այնտեղ խաբելու մասին։ Հայտնվելով կազինոյում՝ Ֆարելը անտեսում է իրեն տրված խորհուրդը, խաբում է բլեքջեք խաղալիս, և երկու օգնականներ նրան տանում են կազինոյի սեփականատիրոջ մոտ, որը, պարզվում է, հենց նրա փրկիչ Մանդսոնն է։

Մանդսոնը մեկնում է գործերով, և երբ վերադառնում է, նա Ֆարելին ներկայացնում է իր նոր կնոջը՝ Գիլդային, ում հետ կարճ հանդիպումից հետո նա ամուսնացել է։ Ջոնին և Գիլդան՝ նախկինում ամուսին ու կին, անմիջապես ճանաչում են միմյանց, սակայն, երբ Մանդսոնը հարցնում է, թե արդյոք նրանք ճանաչում են միմյանց, երկուսն էլ բացասական են արձագանքում։ Մանդսոնը Ֆարելին հանձնարարում է հոգ տանել Գիլդայի մասին։ Ջոնին և Գիլդան փոխադարձ հակակրանք են ցուցաբերում միմյանց նկատմամբ, հակակրանք, որի հետևում թաքնված է ոչ ամբողջությամբ մարած սերը։ Գիլդան թեթևամիտ է վարվում տղամարդկանց հետ՝ Ջոնիին նյարդայնացնելու բացահայտ նպատակով, սրան ի պատասխան՝ նա գնալով ավելի ու ավելի հեգնական ու անհանդուրժող է դառնում նրա հետ։

Մանդսոնին այցելում են երկու գերմանացի գործակալ-ներկայացուցիչներ։ Նրանց կազմակերպությունը ֆինանսավորում է վոլֆրամի կարտելը, որը, որպեսզի թաքցնի կարտելի կապը գերմանացիների հետ, փաստագրված է Մանդսոնի վրա։ Նրա կառավարիչները որոշել էին, որ այժմ, երբ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը ավարտվել է, նրանք կարող են իրենց վերահսկողության տակ վերցնել ամբողջ կարտելը։ Սակայն Մանդսոնը հրաժարվում է իրենց փոխանցել իր սեփականության իրավունքը։ Արգենտինայի ոստիկանությունը կասկածանքով է վերաբերվում գերմանացիներին և գործակալ Օբրեգոնին հանձնարարում է նրանց մասին տեղեկություններ ստանալ Մանդսոնի առաջին օգնական Ֆարելից։ Սակայն, նա ոչինչ չգիտի իր հովանավորի գործունեության այդ կողմի մասին։ Գերմանացի-ներկայացուցիչները վերադառնում են կազինո ամենամյա կառնավալի ժամանակ և փորձում են վախեցնել Մանդսոնին, որպեսզի ստանան նրա համաձայնությունը։ Դրա արդյունքում կրակոցներ են սկսվում, և Մանդսոնը սպանում է նրանցից մեկին։

Ֆարելը շտապում է Գիլդային տանել ապահով տեղ՝ Մանդսոնի տուն, որտեղ նրանք հերթական անգամ վիճում են։ Նրանց փոխադարձ նախատինքներն ու հավերժական ատելության հավաստիացումներն ավարտվում են կրքոտ համբույրով։ Նրանք լսում են մուտքի դռան շրխկոցը և հասկանում են, որ Մանդսոնը գաղտնալսել է և այժմ ամեն ինչ գիտի իրենց մասին։ Ֆարելը, ունենալով մեղքի զգացում, հետևում է իր ղեկավարին դեպի իրեն սպասող մասնավոր ինքնաթիռը։ Ինքնաթիռը բարձրանում է օդ, բայց հետո հանկարծակի պայթում է և ընկնում օվկիանոսը։ Ֆարելը, ով տեսել է այս ամենը, որոշում է, որ Մանդսոնն ինքնասպան է եղել։

Գիլդան ժառանգում է իր մահացած ամուսնու ունեցվածքը։ Նա ամուսնանում է Ֆարելի հետ, բայց անմիջապես բացահայտվում է, որ Ջոնին ամուսնացել է նրա հետ միայն Մանդսոնի հետ դավաճանության համար տանջելու և վրեժ լուծելու համար։ Նա բոլորովին արհամարհում է Գիլդային, սակայն նրան տանջելու համար իր մարդկանց է ուղարկում, որպեսզի օր ու գիշեր հսկեն նրան։ Գիլդան ևս մեկ անգամ փորձում է փախչել ցավոտ ամուսնությունից, սակայն Ֆարելը, որն այժմ հարուստ և հզոր է, խանգարում է դրան։

Օբրեգոնը առգրավում է անօրինական խաղատունը։ Այդ առիթով նա ասում է Ֆարելին, որ Գիլդան երբեք այնքան թեթևամիտ չի եղել, որ դավաճանի իր ամուսնուն, ո՛չ Մանդսոնին, ո՛չ էլ իրեն, դրանով իսկ Ֆարելին դրդելով հաշտվել իր հետ։ Ավելի ուշ հայտնվում է կենդանի Մանդսոնը, և ասում, որ ինքնասպանությունը կեղծվել է նրա կողմից։ Մանդսոնը հանում է ատրճանակը և փորձում է սպանել Գիլդային և Ֆարելին, բայց բարմեն քեռի Պիոն նրանից առաջ է անցնում՝ մահացու վիրավորելով նրան փոխհրաձգության ժամանակ։ Երբ ոստիկանությունը ժամանում է, Ջոնին փորձում է իր վրա վերցնել սպանության մեղքը, սակայն Օբրեգոնը հրաժարվում է ձերբակալել նրան՝ բացատրելով, որ Մանդսոնը վաղուց օրինական մահացած է։ Ֆարելը Օբրեգոնին տալիս է մեղադրական փաստաթղթեր Մանդսոնի սեյֆից, ինչից հետո Ֆարելը և Գիլդան հաշտվում են։

## Դերերում
* Ռիտա Հեյուորթ - *Գիլդա Մանդսոն, ավելի ուշ Գիլդա Ֆարել*
* Գլեն Ֆորդ - *Ջոնի Ֆարել, Մանդսոնի վստահված անձը և նրա ընկերը*
* Ջորջ Մակրեդի - *Բալին Մանդսոն, կազինոյի սեփականատերը*
* Ջոզեֆ Կալեյա - *գաղտնի ոստիկանության գործակալ Մորիս Օբրեգոն*
* Ստիվեն Գերեյ - *քեռի Պիո, կազինոյի գործավար*
* Ջո Սոյեր - *Կեյսի, Բալին Մանդսոնի օգնականը*
* Ջորջ Ջ. Լյուիս - *Ուերտա, Բալին Մանդսոնի օգնականը*
* Ջերալդ Մոր - *կապիտան Դելգանո*
* Մարկ Ռոբերտս - *Գեյբ Էվան*
* Դոն Դուգլաս - *Թոմաս Լենգֆորդ*
* Լյուդվիգ Դոնատ - *գերմանացի*
* Լայոնել Ռոյս - *գերմանացի*
* Սոլ Մարտել - *փոքրիկ մարդ*
* Ռոզա Ռեյ - *Մարիա*
* Էդուարդո Չիանելի - *կարտելի անդամ* (ենթագրերում նշված չէ)
* Ֆիլիպ Վան Զանդ - *կարտելի անդամ* (ենթագրերում նշված չէ)

## Գեղարվեստական առանձնահատկություններ
* Ֆիլմն աչքի է ընկնում տեսախցիկի վիրտուոզ աշխատանքով՝ օպերատոր Ռուդոլֆ Մատե, ինչպես նաև Ռիտա Հեյուորթի հանդերձանքները (հատկապես պարային համարների համար)՝ զգեստների դիզայներ Ժան Լուի, և այս պարային համարների խորեոգրաֆիան՝ բեմադրիչ Ջեկ Կոուլ։
* Ռիտա Հեյուորթը այստեղ հանդես է եկել աստղային դերասան Գլեն Ֆորդի հետ։ Դուետն այնքան հաջողված էր, որ հետագայում նրանք ստեղծեցին էկրանային սիրված զույգ՝ միասին նկարահանվելով մի քանի ֆիլմերում։
* Երգերը, որոնք հնչում են «Գիլդա» ֆիլմում՝ տանգո «Amado Mio» և «Put the Blame on Mame», և որոնք Ռիտա Հեյուորթի հերոսուհին երգում և պարում է ռեստորանի բեմում, ըստ էության, հանդիսանում են ֆիլմի հուզական գագաթնակետը։ Դրանցից երկրորդ երգի ժամանակ նա ստրիպտիզ է կատարում՝ ձեռքից հանելով ձեռնոցը (!): Հեյուորթը այստեղ այնքան ներդաշնակ և սեքսուալ  է, որ այս տեսարանները ապահովել են նրա ազգային սեքս-կուռքի համբավը։
* Երգերում ձայնը երգչուհի Անիտա Էլիսինն է։
* Ֆիլմը սև ու սպիտակ է, պատկանում է նուար ժանրին։

## Ընկալում
«Գիլդա» ֆիլմից մի տեսարան, որտեղ Հեյուորթի հերոսուհին հանում է ձեռնոցը, թվում էր անպարկեշտ գրաքննություն իսպանացի բռնապետ Ֆրանկոյի օրոք, և ֆիլմը, որի պրեմիերան կայացել է Իսպանիայում  1946 թվականին, արգելվել էր դիտել։ Այս փաստն էլ ավելի մեծ հետաքրքրություն առաջացրեց ֆիլմի նկատմամբ, այնքան, որ առասպել հայտնվեց, թե իրականում Գիլդան «ամբողջովին մերկացել է, պարզապես գրաքննությունը այն ջնջել է»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Грегори Л. Sew Iconic. 10 легендарных платьев Голливуда / Пер. с англ. П. Охримчук. — М.: Рипол Классик, 2013. — 144 с. — ISBN 978-5-386-05322-2 (в комплекте с книгой идут выкройки платьев Риты Хейворт).

## Արտաքին հղումներ
* «Гильда» на ТСМ
* Рекламный трейлер на ''TCM Media Room''

Կատեգորիա:1940-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1946 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Columbia Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ֆիլմերի ազգային գրանցամատյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նուար ֆիլմեր
Կատեգորիա:1940-ականների ամերիկյան ֆիլմեր