Թուրքիայի քաղաքական կուսակցություններ

Թուրքիան բազմակուսակցական համակարգ ունեցող խորհրդարանական ժողովրդավարական պետություն է։ Այս հոդվածում նշվում է խորհրդարանում ներկայացված հիմնական կուսակցությունները և փոքր կուսակցությունները, որոնք բավարարում են Գերագույն ընտրական հանձնաժողովի պահանջներին (թուրքերեն, YSK) և ընդգրկված են ընտրությունների քվեաթերթիկում։

## Հիմնական կուսակցություններ
Ներկայումս Թուրքիայի խորհրդարանում ներկայացված են 9 կուսակցություններ։

## Փոքր կուսակցություններ
Գրանցված կուսակցություններ, չներկայացված խորհրդարանում։

* **[[Թուրքական կոմունիստական կուսակցություն]] / Մարքսիստական-լենինիստական** (; 1972)։ Մարքսիզմ-լենինիզմ-մաոիզմ։ Ունի զինված թև՝ Թուրքիայի աշխատավորների և գյուղացիների ազատագրական բանակ (): Վերապրել է բազում բաժանումներ, գործում է ընդհատակյա, Թուրքիայում ճանաչված է որպես ահաբեկչական կազմակերպություն։  Մարքսիստական-լենինիստական կուսակցությունների և կազմակերպությունների միջազգային կոնֆերանսի անդամ է։
* **[[Դեմոկրատական կուսակցություն]]** (; 1983)։ Աջակենտրոն, թուրք ազգայնականություն, ազատական ազգայնականություն, ազատական կոնսերվատիզմ, լիբերալիզմ, քեմալիզմ։ Ստեղծվել է արգելված արդարություն կուսակցուրյան հիման վրա՝ Սուլեյման Դեմիրելի կոզմից, որպես **ճիշտ ուղու կուսակցություն**։ 1991-1996 թվականներին եղել է իշխող կուսակցություն։
* **[[Հայրենիք կուսակցություն]]** (; 1983)։  Աջակենտրոն, թուրք ազգայնականություն, տնտեսական ազատականացում, ազատական կոնսերվատիզմ, պահպանողականություն, եվրաինտեգրացում։ Կազմավորվել է Թուրքիայի զինված ուժերի փոխվարչապետ Թուրգութ Օզալի կողմից՝ 1980-1982 թվականներին։ Ղեկավարում էր 1983-ից մինչև 1989 թվականը։ 2009-ին միացավ Դեմոկրատական կուսակցությանը։ Այն վերականգնվել է 2011 թվականին։
* **[[Դեմոկրատական ձախ կուսակցություն]]** (; 1985)։ Ձախակենտրոն, սոցիալ-դեմոկրատիա, քեմալիզմ, աշխարհիկություն։ Ստեղծվել է նախկին վարչապետ Բյուլենթ Էջևիթի կողմնակիցների կողմից։
* **[[Թուրքիայի և Հյուսիսային Քրդստանի Մոիստական կոմունիստական կուսակցություն]]** (; 1987)։ Մարքսիզմ-լենինիզմ-մաոիզմ։ Ստեղծվել է Թուրքիայի կոմունիստական կուսակցության պառակտման արդյունքում / մարքսիստ-լենինիստ։ Այն ունի զինված թև` Ժողովրդական ազատագրական բանակ () և Ժողովրդական կուսակցական ուժեր։ Գործում է ընդհատակյա, Թուրքիայում ճանաչվում է որպես ահաբեկչական։ Հեղափոխական միջազգային շարժման և կոմունիստական և բալկանների աշխատողական կուսակցության համաժողովի անդամ է։
* **[[Աշխատողական կուսակցություն]]** (; 1992)։ Գիտական սոցիալիզմ, հակասեմականիզմ, ազգային-ժողովրդավարական հեղափոխություն, քեմալիզմ, մաոիզմ, ազգայնականություն։  Այն ստեղծվել է Թուրքիայի հեղափոխական աշխատողների և գյուղացիների կուսակցության, Թուրքիայի աշխատավորների և գյուղացիների կուսակցության, Սոցիալիստական աշխատողների և գյուղացիների կուսակցության, Սոցիալիստական աշխատողների և գյուղացիների կուսակցության և Սոցիալիստական կուսակցության հիմքի վրա։
* **[[Ազգային կուսակցություն]]** (; 1992)։ Աջակողմյան, կոնսերվատիզմ, ազգայնականություն։ Ստեղծվել է բարեփոխումների դեմոկրատական կուսակցության հիմքի վրա։
* **[[Մեծ միության կուսակցություն]]** (; 1993)։ Ծայրահեղ աջակողմյան, սունի իսլամիզմ, կոնսերվատիզմ, թուրք ազգայնականություն։ Ստեղծված է Ազգայնական կուսակցության աջ թևի կողմից, որը պառակտումից հետո վերանվանվել է Ազգային շարժման կուսակցության։
***[[Մարքսիստ-լենինիստական կոմունիստական կուսակցություն]]** (; 1994)։ Կոմունիզմ, մարքսիզմ-լենինիզմ, հակադեոնիզիզմ, խոջաիզմ։ Ձևավորվել է Թուրքիայի կոմունիստական կուսակցության / Մարքսիստական-Լենինիստական շարժման և Թուրքիայի կոմունիստական աշխատավորական շարժումից։ Ունի զինված թև՝ ազքատների և ճնշվածների զինված ուժերը()։ Գործում է ընդհատակյա, Թուրքիայում ճանաչված է որպես ահաբեկչական։ Այն մտնում է միջազգային համակարգման կուսակցությունների և կազմակերպությունների միավորման մեջ։
***[[Լիբերալ դեմոկրատական կուսակցություն|Լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցություն]]** (; 1994)։ Լիբերալիզմ։ Այն ստեղծվել է Թուրքիայի նախագահ Թուրգութ Օզալի մահվանից հետո իր խորհրդական գործարար Բեսիմ Թիբուկի կողմից։
***[[Ազատություն և համերաշխություն կուսակցություն]]** (; 1996)։ Ձախակողմյան, ժողովրդավարական սոցիալիզմ, ազատական սոցիալիզմ, ֆեմինիզմ, էկո-սոցիալիզմ, հակազգային, անիմիլիտարիզմ։ Այն ստեղծվել է  մոիստական «Հեղափոխական ուղի» կազմակերպության, Միասնական սոցիալիստական կուսակցության, «Նոր ուղի» տրոյկկիզական կազմակերպության, Թուրքիայի և Հյուսիսային Քուրդիստանի ազատագրման կուսակցության և այլ ձախակողմյան կազմակերպությունների միավորման արդյունքում։ Կուսակցության ներսում գործում են մի քանի հոսանքներ՝ ազատամտական սոցիալիստական պլատֆորմ (ստեղծվել է  «Հեղափոխական ուղու» հիմքի վրա), «Հեղափոխական համերաշխություն» և «Նոր ուղի» (Չորրորդ Միջազգային կազմակերպության թուրքական բաժին)։ Այն եվրոպական հակա-կապիտալիստական ձախակողմյանների և եվրոպական ձախակողմյանների մի մասն է։
***[[Աշխատավորական կուսակցություն]]** (; 1996)։ Ծայրահեղ ձախակողմյան, մարքսիզմ-լենինիզմ, գիտական սոցիալիզմ։ Ստեղծվել է որպես աշխատանքային կուսակցություն () աշխատավորական կուսակցության հիմքի վրա։ Ժամանակակից անվանումը 2005 թվականից ի վեր է, այն բանից հետո մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը արգելեց, գտնելով խախտում մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 11-րդ հոդվածի հետ կապված։ Մտնում է միջազգային համաժողովի Մարքսիստական-լենինիստական կուսակցությունների և կազմակերպությունների (Միասնություն և պայքար) մեջ։
***[[Հեղափոխական սոցիալիստական աշխատավորական կուսակցություն]]** (; 1997)։ Տրոցկիզմ։ Այն ստեղծվել է «Սոցիալիստական աշխատող» ամսագրի հիման վրա։ Միջազգային սոցիալիստական միտման անդամ է։
***[[Այլընտրանքային կուսակցություն]]** ( или *AL PARTİ*; 1998)։ Աջակենտրոն, քեմալիզմ, թուրքական ազգայնականություն, աշխարհիկություն։
***[[Բարիություն կուսակցություն]]** (; 2001)։ Ծայրահեղ աջակողմյան, սունի իսլամիզմ, կոնսերվատիզմ, «Միլի Ցերուշ», հակաատլանտիզմ, հակաեվրոպականություն։ Ստեղծվել է Բարորություն կուսակցության արգելումից հետո նրա պահպանողական թևի միջոցով։
***[[Թուրքիայի անկախ կուսակցություն]]** (; 2001)։ Աջակողմյան, պահպանողականություն, թուրքական ազգայնականություն, տնտեսական անկախություն, սոցիալական ազգայնական պետություն, մահմեդականություն։ Ստեղծվել է բժիշկ-պրոֆեսոր Հեյդար Բաշի կողմից։
***[[Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցություն (Վենեսուելա)|Սոցեալ-դեմոկրատական կուսակցություն]]** (; 2002)։ Սոցիալական ժողովրդավարություն։ Ստեղծվել է Դեմոկրատական ձախ կուսակցության պառակտման արդյունքում։
***[[Սոցիալիստական դեմոկրատական կուսակցություն]]** (; 2002)։  Սոցիալիստական ժողովրդավարություն, մարքսիզմ-լենինիզմ, ինտերնացիոնալիզմ։ Ստեղծվել է Սոցիալիստական գործողությունների պլատֆորմի հիման վրա (Ազատության և Համերաշխության կուսակցության խմբակցություն)։
***[[Իրավունքի և ազատության կուսակցություն]]** (; 2002)։ Ձախակենտրոն, քրդական ազգայնականություն։
***[[«Հայրենիք» կուսակցություն]]** (; 2002)։ Աջակողմյան, պահպանողականություն, ազգայնական պահպանողականություն։
***[[Անկախ հանրապետական կուսակցություն]]** (; 2002)։ Ձախակենտրոն, քեմալիզմ։
***[[Երիտասարդություն կուսակցություն]]** (; 2002)։ Աթ կենտրոն, աջակողմյան պոպուլիզմ, ազգայնականություն, էտատիզմ, աշխարհիկություն, հանրապետականություն։
***[[Աշխատավորական շարժման կուսակցություն]]** (; 2004)։ Ծայրահեզ ձախակողմյան, մարքսիզմ-լենինիզմ, գիտական սոցիալիզմ։ Ստեղծվել է Սոցիալիստական Դեմոկրատական կուսակցության պառակտման արդյունքում։
***Ազգային վերածնունդ կուսակցություն** (; 2005)։ Կենտրոնամետ, քեմալիզմ, սոցիալական ժողովրդավարություն, ազգայնականություն։ Ստեղծվել է Հայտնի գիտնական և աստվածաբան, Ստամբուլի համալսարանի պրոֆեսոր Յաշար Նուրի Օզթուրքի ժողովրդական վերածնունդ շարժման հիման վրա։
***Ժողովրդական ազատական կուսակցություն** (; 2005): Կոմունիզմ, մարքսիզմ, լենինիզմ։
***Աշխատավորական եղբայրության կուսակցություն** (; 2006)։ Ձախակենտրոն, սոցիալիզմ, ժողովուրդների եղբայրություն, աշխատողների իրավունքների պաշտպանություն։
***Ժողովրդավարական մասնակցության կուսակցություն** ( или *KADEP*; 2006)։ Քրդական ազգայնականություն։ Ֆեդերալիզմ։
***Թուրքական իրավապաշտպանական կուսակցություն** (; 2006)։ Աջակենտրոն, ազատականություն։
***Հեղափոխական աշխատողական կուսակցություն** (; 2007)։ Կոմունիզմ, տրոքսկիզմ, հեղափոխական մարքսիզմ։ Չորրորդ ինտերնացիոնալի վերակազմավորման համակարգող հանձնաժողովի անդամ։
***Ճիշտ ուղու կուսակցություն** (; 2007)։ Աջակենտրոնը, թուրքական ազգայնականություն, տնտեսական լիբերալիզմ, պահպանողականություն։
***Օրենքի** **և հավասարության կուսակցություն** (; 2008)։ Երրորդ ուղի, թուրքական ազգայնականություն, պոպուլիզմ, սոցիալական արդարություն։
***Օրենքի և ճշմարտության կուսակցություն** (; 2008)։ Ծայրահեղ աջակողմյան, իսլամիզմը, պահպանողականություն, սոցիալական արդարություն։
***Թուրքիայում փոփոխությունների շարժում** (; 2009)։ Սոցիալական ժողովրդավարություն։
***Ժողովրդական կուսակցություն** (; 2010)։ Երրորդ ուղի `թուրքական ազգայնականություն, սոցիալիզմ, քեմալիզմ, պանթուրքիզմ, հակաիմպերիալիզմ, հակաֆունդամենտալիզմ, հակակապիտալիստական, հակաանջատողականություն։
***ճնշվածների սոցիալիստական կուսակցություն** (; 2010)։ Ծայրահեղ ձախակողմյան, մարքսիզմ-լենինիզմ։
***Սոցիալական հաշտեցման և զարգացման բարեփոխման կուսակցություն** (; 2010)։ Կենտրոնականություն, սոցիալական խաղաղություն, բարեփոխականություն, արդարություն, հավասարություն, ազատություն, ազգայնականություն, համերաշխություն։
***Թուրքիայի ազգայնական կուսակցություն** (; 2011)։ Թուրքական ազգայնականություն։
***Հեղափոխական ժողովրդական կուսակցություն** (; 2011)։ Ձախակենտրոն, սոցիալիզմ։
***Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցություն** (; 2011)։ Ձախակենտրոն, Սոցիալ-ժողովրդավարություն։ Ստեղծվել է հավասարության և ժողովրդավարության կուսակցության անդամներից բաղկացած մի խումբ անդամների կողմից։
***Ապագայի կանաչ և ձախ կուսակցություններ** (; 2012)։ Ձախակողմյան, ազատական սոցիալիզմ, կանաչ քաղաքականություն, հակակապիտալիստական, ալտերգլոբալիզմ, անմիջական ժողովրդավարություն, աշխարհիկություն, տրանսֆեմինիզմ։ Ձևավորվել է կանաչների և Հավասարություն և ժողովրդավարություն կուսակցությունների միավորման արդյունքում։
***«Անարգել Թուրքիա» կուսակցություն** (; 2012)։ Հաշմանդամների իրավունքների պաշտպանություն։
***Իրավունքի և Արդարության կուսակցություն** (; 2013)։ Թուրքական ազգայնականություն և հայրենասիրություն, պոպուլիզմ, քեմալիզմ, սոցիալական արդարություն։
***«Գեզի» կուսակցություն** (; 2013)։ Շրջակա միջավայրի պաշտպանություն։ Ստեղծվել է Թաքսիմ-Գեզիի այգու պաշտպանության ելույթից հետո։
***Ազատ գործերի կուսակցություն** (; 2013)։ Աջակողմյան, իսլամական ժողովրդավարություն, համա-իսլամիզմ, կոնսերվատիզմ, սոցիալական արդարություն։ Ստեղծվել է քրդական Հեզբոլլահի նախկին ակտիվիստների կողմից։ Կուսակցության անդամները հիմնականում քրդական սունիներ են։
***Պահպանողական վերածննդի կուսակցություն** (; 2013)։ Թուրքական ազգայնականություն, պահպանողականություն։ Ստեղծվել է ազգայնական և պահպանողական կուսակցության հիման վրա։
***Սոցիալիստական վերակառուցման կուսակցություն** (; 2013)։ Մարքսիզմ-լենինիզմ, ինտերնացիոնալիզմ, էկո-սոցիալիզմ, ֆեմինիզմ։ Ստեղծվել է Ազատ նախաձեռնությունների սոցիալական կուսակցության, Սոցիալիստական աշխատավորների կուսակցության, Ապագայի սոցիալիստական կուսակցության և Սոցիալիստական միասնության շարժման միավորման արդյունքում։
***Կոմունիստական կուսակցություն** (; 2014)։ Ծայրահեղ ձախակողմյան, կոմունիզմ, մարքսիզմ-լենինիզմ։ Ստեղծվել է Թուրքիայի կոմունիստական կուսակցության պառակտման արդյունքում։ Մտնում է  կոմունիստական և աշխատավորական կուսակցությունների և միավորած «Կոմունիստական և աշխատանքային կուսակցությունների նախաձեռնություն» միջազգային խորհրդարանի մեջ։ 
***Թուրքիայի ժողովրդական կոմունիստական կուսակցություն** (; 2014)։ Ծայրահեղ ձախակողմյան, կոմունիզմ, մարքսիզմ-լենինիզմ։ Ստեղծվել է Թուրքիայի կոմունիստական կուսակցության պառակտման արդյունքում։
***Կենտրոն կուսակցություն** (; 2014)։ Կենտրոնամետ, սոցիալ-դեմոկրատիա, լիբերալիզմ, եվրոսկեպտիցիզմ, ԱՄՀ -ից անկախություն, հարկային համակարգի պարզեցում, աղքատության դեմ պայքար, հակաանջատողականություն։ Ստեղծվել է «ժողովրդի ձայն»  շարժման հիման վրա, Հայրենիք, Ազգային գործողություն և Ժողովրդավարական ձախ կոսակցություններից մի խումբ քաղաքական գործիչների շնորհիվ։
* **Ազգային պայքար կուսակցություն** (; 2014)։  Աջակողմյան, թուրքական ազգայնականություն, քեմալիզմ։

## Գործունեությունը դադարեցրած կուսակցություններ

* **[[«Միասնություն և առաջադիմություն»]] կոմիտե** (; 1889—1918)։ Պանթուրքիզմ, բարեփոխականություն։ Ստեղծվել է որպես «Օսմանյան միաբանության կոմիտե» բժիշկ-ուսանողների գաղտնի հասարակություն։ Այնուհետև այն վերափոխվեց  քաղաքական կազմակերպության, ժամանակի ընթացքում դառնալով պաշտոնական քաղաքական կուսակցություն։ Օսմանյան կայսրության անկման ժամանակ նրանք միաձուլվեցին երիտթուրքերի հետ։ Իշխող կուսակցություն էր 1908 թվականից՝ երիտթուրքերի հեղափոխության պահից մինչև 1918 թվական։
* **[[Թուրքիայի կոմունիստական կուսակցություն]]** (; 1920—1987)։ Ձախակողմյան, կոմունիզմ։ Թուրքիայում առաջին օրինական կոմունիստական կուսակցություն։ Ստեղծվել է մի շարք փոքր ձախակողմյան կուսակցությունների միավորման արդյունքում։ Այն վերափոխվեց Թուրքիայի Միացյալ կոմունիստական կուսակցության։
* **Առաջադեմ հանրապետական կուսակցություն** (; 1924—1925)։ Աջակենտրոն, ազատական պահպանողականություն, լիբերալիզմ, արևմտամտություն։ Ստեղծել է գեներալ Քյազմ Քարաբեքիրը Մուստաֆա Քեմալի խնդրանքով։ Արգելվել է Շեյխ Սայիդի ապստամբությունից հետո։
***Ազատ Հանրապետական կուսակցություն** (; 1930)։ Աջակենտրոն, լիբերալիզմ։ Այն ստեղծվել է միակուսակցական համակարգի ազատականացման և լուծարման ընթացքում, կապված Մեծ դեպրեսիայի ժամանակ դժգոհությունների աճի հետ։ Միայն երեք ամիս գոյատեւելուց հետո այն լուծարվեց իշխանությունների կողմից, ովքեր վախենում էին, որ նոր կուսակցությունը կխոչընդոտի Աթաթուրքի բարեփոխումներին։
***Ազգային զարգացման կուսակցություն** (; 1945—1958)։ Հետպատերազմյան Թուրքիայում առաջին օրինական ընդդիմադիր կուսակցությունը։ Լիբերալիզմ, էտատիզմ, պառլամենտարիզմ։ Փակվել է իր առաջնորդ, թուրք գործարար Նուրի Դեմիրագանի մահից հետո։
***Դեմոկրատական կուսակցություն** (; 1946—1961)։ Աջակենտրոն, լիբերալ պահպանողականություն, տնտեսական լիբերալիզմ։ Ստեղծվել է հետպատերազմյան ազատականացման և միակուսակցական համակարգի վերացման ժամանակաշրջանում։ Հաղթել է 1950, 1954 և 1957 թվականների ընտրություններում, իշխում էր 1950-1960 թվականներին։ Այն լուծարվեց ռազմական հեղաշրջումից հետո։
***Ազգային կուսակցություն** (; 1948—1953)։ Ծայրահեղ աջակողմյան, թուրքական ազգայնականությունը, պահպանողականությունը։ Այն հիմնվել է Դեմոկրատական կուսակցության պահպանողական թևի վրա։ 
***Հանրապետական կուսակցություն** (; 1954—1958)։ Ծայրահեղ աջակողմյան, թուրքական ազգայնականություն։ Այն հիմնադրվել է փակ Ազգային կուսակցության անդամների կողմից։ Միացվել է Թուրքական գյուղացիական կուսակցության հետ։
***Հանրապետական գյուղատնտեսական կուսակցություն** (; 1958—1969)։ Ծայրահեղ աջակողմյան,  թուրքական ազգայնականություն, պանթյուրքիզմ, թուրանաբանություն, ագրարային բարեփոխումների շարժում։  Ստեղծվել է հանրապետական ազգայնական և թուրքական գյողացիական կուսակցությունների միավորման արդյունքում։
***Նոր Թուրքիա կուսակցություն** (; 1961—1973)։ Ստեղծվել է մի խումբ նախկին դեմոկրատական կուսակցության անդամների կողմից, որը լուծարվել էր 1960 թվականին՝ Ռազմական հեղաշրջումից հետո։
***Արդարութուն կուսակցություն** (; 1961—1981)։  Աջակենտրոն, քեմալիղմ, ազատական պահպանողականություն, լիբերալիզմ, ատլանտիզմ։ Ստեղծվել է 1960 թվականին Հեղաշրջումից հետո լուծարված Դեմոկրատական կուսակցության հիման վրա։ Հաղթել է 1965 և 1969 ընտրությունները։ Կուսակցության ղեկավար Սուլեյման Դեմիելը չորս անգամ դարձավ Թուրքիայի առաջնորդ։ 1980 թ. Հեղաշրջումից հետո լուծարվեց։
***Թուրքիայի աշխատավորական կուսակցություն** (; 1961—1987)։  Ձախակողմյան գիտական սոցիալիզմ, մարքսիզմ։ Հիմնադրվել է մի խումբ արհմիությունների ակտիվիստների կողմից։ Արգելվել է 1971 և 1980 թվականների հեղաշրջումներից հետո։
***[[Թուրքիայի հեղափոխական աշխատավորական և գյուղացիական կուսակցություն]]** **(TİİKP)** (; 1971—1974)։ Ձախակողմյան, կոմունիզմ, մաոիզմ։ Անօրինական կուսակցություն։
***Թուրքիայի սոցիալիստական աշխատավորական կուսակցություն** (; 1974—1993։ Ձախակոզմյա, սոցիալիզմ։ Արգելվել է 1980 թվականի Հեղաշրջումից հետո։ Կուսակցության անդամները միացան Սոցիալիստական միասնության կուսակցությանը և Թուրքիայի Սոցիալիստական կուսակցությանը։
***Թուրքիայի կոմունիստական կուսակցություն / Մարքսիստական-լենինիստական- Շարժում** (; 1976—1987)։ 
***Սոցիալ-դեմոկրատական ժողովրդական կուսակցություն** (; 1983—1995)։ Ձախակենտրոն, սոցիալ-դեմոկրատիա, քեմալիզմ, աշխարհիկություն։
***Ռեֆորմատոր Դեմոկրատական կուսակցություն**(; 1984—1992)։ Աջակողմյան, ազգայնական, կոնսերվատիզմ։
***Թուրքիայի միավորված կոմունիստական կուսակցություն** (; 1987—1991)։  Ստեղծվել է Թուրքիայի Աշխատավորական կուսակցության և Թուրքիայի կոմունիստական կուսակցության միավորման արդյունքում։ Վերափոխվեց սոցիալիստական միասնության կուսակցության։
***Դեմոկրատական կուսակցություն**  (; 1991—1994)։ Ձախակենտրոն, քրդական ազգայնականություն։ Ստեղծվել է Ժողովրդական աշխատանքային կուսակցության հիման վրա։ Արգելված է։
***«Սոցիալիստական միասնություն» կուսակցություն** (; 1991—1995)։ Ստեղծվել է Միավորված կոմունիստական կուսակցության, Սոցիալիստական աշխատավորական կուսակցության և Սոցիալիստական կուսակցության միավորման արդյունքում։ Փակվել է Թուրքիայի Սահմանադրական դատարանի որոշմամբ։
***Թուրքիայի սոցիալիստական կուսակցություն** (; 1992—1993)։ Ձախակողմյան, սոցիալիզմ, կոմունիզմ։ Փակվել է Թուրքիայի Սահմանադրական դատարանի որոշմամբ քրդական հարցի վերաբերյալ իր դիրքորոշման համար։
***Նոր կուսակցություն** (; 1993—1997)։ Աջակենտրոն, լիբերալիզմ։ Ստեղծվել է նախագահ Թուրգութ Օզալի մահից հետո, իր եղբորորդու Յուսուֆ Օզալի կողմից։
***Սոցիալիստական ուժի կուսակցություն** (; 1993—2001)։ Ձախակողմյան, սոցիալիզմ, կոմունիզմ։
***Միասնական սոցիալիստական կուսակցություն**(; 1994—1996)։
***Ժողովրդական դեմոկրատական կուսակցություն** (; 1994—2003)։
***Ժողովրդավարական ժողովրդական կուսակցություն** (; 1997—2005)։ Ծայրահեղ ձախակողմյան, քրդական ազգայնականություն։
***Թուրքիայի կոմունիստական կուսակցություն** (; 2001—2014)։ Ծայրահեղ ձախակողմյան, կոմունիզմ, մարքսիզմ-լենինիզմ, իսլամական ֆունդամենտալիզմի դեմ պայքար։
***Սոցիալ-դեմոկրատական ժողովրդական կուսակցություն** (; 2002—2010)։ Ձախակենրոն, ձախ լիբերալիզմ,սոցիալական ժողովրդավարություն։ Ստեղծվել է Անկարայի նախկին քաղաքապետ և արտաքին գործերի նախարար Մուրատ Քարայալչինի կողմից։
***Դեմոկրատական հասարակության կուսակցություն** (; 2002—2010)։ Ձախակենտրոն, Սոցիալ-դեմոկրատիա, քրդական ազգայնականություն։ Փակվել է Սահմանադրական դատարանի որոշմամբ։ Դարձավ խաղաղություն և ժողովրդավարություն կուսակցության ստեղծման հիմքը։
***Նոր կուսակցություն** (; 2008—2012)։ Ձախակենտրոն, ազգայնականություն, քեմալիզմ։ Միավորվել է օրենքի և հավասարության կուսակցությանը։
***[[Խաղաղության և ժողովրդավարության կուսակցություն]]** (, ; 2008—2014)։ Ձախակենտրոն, սոցիալական ժողովրդավարություն, քրդական փոքրամասնության իրավունքներ, քրդական ազգայնականություն, ֆեմինիզմ։ Ստեղծվել է իշխանությունների կողմից լուծարված ժողովրդավարական հասարակություն կուսակցության հիման վրա։ Միավորվել է ժողովրդական դեմոկրատական կուսակցության հետ։ 
***Հավասարության և ժողովրդավարության կուսակցություն** (; 2010—2012)։ Ձախակենտրոն, ձախ ազատատերություն, սոցիալական ազատականություն։
***Ազգայնական և Պահպանողական կուսակցություն** (; 2010—2013)։ Թուրքական ազգայնականություն, պահպանողականություն։

## Գրականություն
* Թուրքիայի Հանրապետության պատմություն։ Բուհական դասագիրք։ Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն։ 2014 թ.:

Կատեգորիա:Թուրքիայի կուսակցություններ