Սերգեյ Մինցլով

**Սերգեյ Ռուդոլֆովիչ Մինցլով** (, ), ռուս բանաստեղծ, հուշավիպագիր, արձակագիր  և դրամատուրգ, մատենագետ և գրքերի կոլեկցիոներ, հնագիտական ​​արշավախմբերի մասնակից։

## Ծագում
Սերգեյ Ռուդոլֆովիչ Մինցլովը հոր կողմից ազնվական լիտվական տոհմի ժառանգ է, որի երկու ներկայացուցիչները զոհվել են Գրյունվալդի ճակատամարտում 1410 թվականին, երբ տևտոնական բանակը ջախջախվել է լեհ-լիտվական միացյալ բանակի կողմից՝ թագավոր Վլադիսլավ Յագայլոյի հրամանատարությամբ։ Գրողի պապը՝ Ռուդոլֆ Իվանովիչ Մինցլովը (1811-1883) գերմաներեն է դասավանդել ապագա կայսր Ալեքսանդր III-ին և նրա եղբայրներին, եղել է Կայսերական հանրային գրադարանի արտասահմանյան բաժնի ավագ հսկիչ, իսկ կինը՝ Էռնեստինա դե Հալեն, եղել է բանաստեղծուհի և թարգմանչուհի։ Հայրը՝ Ռուդոլֆ Ռուդոլֆովիչ Մինցլովը (1845-1904) իրավաբան էր, հրապարակախոս և մատենագետ, Ռուս գրողների միության իրավական հանձնաժողովի քարտուղար, քույրը՝ Աննա Ռուդոլֆովնա Մինցլովան էր։ 1892 թվականին Մինցլովը ամուսնացել է Մարիա Ալեքսեևնա Պենկովայի հետ՝ հետագայում կույր և համր երեխաների կրթության բնագավառի ականավոր գործիչ և մանկագիր։

## Ուսում
1880-ականներին ավարտել է Մոսկվայի ռեալական դպրոցը, 1888 թվականին՝ Նիժնի Նովգորոդի կոմս Արակչեևի անվան կադետական ​​կորպուսը, որտեղ կազմակերպել է գրական և թատերական խմբակներ։ 1890 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Ալեքսանդրովյան ռազմական ուսումնարանը և ստացել սպայի կոչում։ Հետագայում Մինցլովը խոստովանել է, որ իր բախտը բերել է իր ուսուցիչների հարցում, որոնց թվում եղել են Մոսկվայի համալսարանից «հրավիրված  դասախոսներ»։ Նրան հատկապես դուր են եկել հին տեքստերի մասնագետ Ֆեոդոր Իվանովիչ Բուսլաևի դասախոսությունները։ Նա գվարդիային միանալու հեռանկար է ունեցել, բայց այլ ճանապարհ է ընտրել։ Մանկուց հետաքրքրված լինելով Լիտվայի մշակույթով և պատմությամբ, իր նախնիների ժառանգությամբ՝ երիտասարդը որոշել է ծառայել Վիլնոյում տեղակայված Ուֆայի 106-րդ հետևակային գնդում։ Հաճախ այցելել է ազնվականների լքված կալվածքները՝ ինտերիերը ենթարկելով մանրակրկիտ գիտական ​​հետազոտությունների, որոնց արդյունքները մանրակրկիտ արձանագրում է եղել։ Բուռն հետաքրքրությունը կանխորոշել է նրա հետագա ճակատագիրը։ 1892 թվականին հրաժարական է տվել և աշխատանքի է անցել ֆինանսների նախարարության մաքսային վարչությունում։ 1895 թվականին ավարտել է Նիժնի Նովգորոդի հնագիտական ​​ինստիտուտը։

## Կյանքը Ռուսաստանում
1895 թվականից Մինցլովը բնակվել է Օդեսայում, որտեղ առաջին անգամ հրատարակվել են նրա բանաստեղծություններն ու կատակերգությունները, հնագիտական ​​արշավներ է կատարել ազնվական կալվածքներում, գնել արժեքավոր գրքեր, ձեռագրեր և հնաոճ իրեր։ 1899 թվականին տեղափոխվել է Պետերբուրգ։ Ժառանգություն ստանալով՝ 1901 թվականին կնոջ հետ հիմնել է աղջիկների նախապատրաստական ​​ուսումնարան, որը 1904 թվականին վերափոխվել է 7-րդ դասարանի Սուրբ Ծննդյան առևտրային ուսումնարանի՝ տղամարդկանց գիմնազիայի ծրագրով։ 1904 թվականին հրատարակել է «Ռուսաստանում գրված ամենահազվագյուտ գրքերը ռուսերեն» կատալոգը, այդ թվում գրաքննության արգելքի տակ գտնվող հրատարակությունների նկարագրությունը։ 1911-1912 թվականներին Նովգորոդում լույս է տեսել նրա «Ռուսաստանին առնչվող նոթերի, օրագրերի, հուշերի, նամակների և ճանապարհորդությունների ակնարկներ» աշխատությունը հինգ հատորով, որտեղ ընդգրկված են եղել մինչև 20-րդ դարը գրված 5000 հուշագրային տեքստեր, որը ռուսական հուշագրության գրականության ամենամեծ հավաքածուն է եղել։ 1913 թվականին լույս է տեսել «Սերգեյ Ռուդոլֆովիչ Մինցլովի գրապահոցը», որը հեղինակին մեծ ճանաչում է բերել։

1910-1911 թվականներին եղել է Ուֆայի նահանգի Բոգոյավլենսկի օկրուգի զեմստվոյի ղեկավարը, 1911-1912 թվականներին՝ Նովգորոդի նահանգապետին կից հատուկ հանձնարարություններով պաշտոնյա, Նովգորոդի նահանգային վիճակագրական կոմիտեի քարտուղար, Նովգորոդի թանգարանի թանգարանապահ, 1912-1913 թվականներին ծառայել է Պոլտավայի նահանգում, 1914 թվականից՝ հողօգտագործման և գյուղատնտեսության գլխավոր վարչության հատուկ հանձնարարություններով  պաշտոնյա։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1915 թվականին, մոբիլիզացվել է զինծառայության, թիկունքի կիևյան դրուժինայից տեղափոխվել Կովկասյան ճակատ, 1916 թվականից եղել է Տրապիզոնի ամրաշինական շրջանի շտաբի սպա, այնուհետև՝ Տրապիզոնի ռազմական օկրուգի ղեկավարի պաշտոնակատար և «Տրապիզոնի ռազմական տեղեկագիր» թերթի թղթակից։

## Արտագաղթ
1917 թվականի օգոստոսին Մինցլովը վերադարձել է Վիբորգի մոտ գտնվող Կեմերե ընտանեկան կալվածք, որը 1918 թվականին մտել է Ֆինլանդիայի կազմի մեջ։ Նա այցելել է Մեծ Բրիտանիա, Պորտուգալիա, Հունաստան, Ֆրանսիա, այնուհետև եղել է սերբական Նովի Սադ քաղաքի ռուսական գիմնազիայի տնօրեն, իսկ 1924 թվականից հաստատվել է Ռիգայում, որտեղ կար ռուսական սփյուռք, և նա մտերմացել է հասարակական գործիչ, լատվիացի հնադավանների առաջնորդ Իվան Զավոլոկոյի հետ։ Բարենպաստ մթնոլորտը նպաստել է ստեղծագործությանը․ Մինցլովը հրատարակել է 20 գիրք, որոնց զգալի մասը սեփական հրատարակչությունում։ Նրա հուշերին բնորոշ է խոստովանական, քնարական ու մտերմական տոնը։ Հեղինակի վկայությամբ՝ «Իմ ողջ կյանքում ես երբեք չեմ եղել որևէ կուսակցության անդամ և չեմ մասնակցել քաղաքական խմբակներին ու գործերին։ Ես միշտ եղել եմ ազատ մարդ  և իմ գրառումներն ինձ ոչ թե կուսակցական կարգապահությունն է հուշել, այլ եղել են իմ աչքի առաջ կատարվածի ճշգրիտ արտացոլումը»։ Պատմական վեպերն ու արկածային վիպակները արժանի հաջողություն են ունեցել։ Պյոտր Մոիսեևիչ Պիլսկին գրել է․ «Այժմ «լայն հասարակությունը» հիմնականում ճանաչում է արձակագիր Մինցլովին, բայց նախկինում այս կողմը հանդես էր գալիս որպես հետազոտական ​​աշխատանքներ կատարող գիտնական»։ Մինցլովի պատմավեպերը մեծ ժողովրդականություն են վայելել ռուս էմիգրանտների շրջանում․ 1933 թվականին նրա գրքերը Փարիզի Տուրգենևի գրադարանում առաջին տեղն են զբաղեցրել։
 
Մինցլովի գրադարանային հավաքածուն մասամբ կորել է 1917-1918 թվականներին, իսկ 1925 թվականին նա ստիպված է եղել այն վաճառել Լայպցիգի հնավաճառների մի ֆիրմայի, որն այնուհետև դրանք վերավաճառել է Պրուսական պետական ​​գրադարանին։ Հավաքածուի կարևորության մասին պատկերացում է տալիս ռուսաստանյան գրքերի մեկ այլ ռիգացի կոլեկցիոների՝ Ստանիսլավ Ռուբինչիկի «Ուղեպայուսակի մեջ հայտնաբերված ձեռագիրը» վեպը (Ռիգա, 1978)։

Սերգեյ Մինցլովը մահացել է Ռիգայում, ծանր հիվանդությունից հետո՝ թողնելով կարճ կտակ․ «Խնդրում եմ կազմակերպել համեստ թաղում։ Խնդրում եմ, գերեզմանը խիտ ծածկել եղևնու ճյուղերով և հետո միայն հողով... Սիրելիներս, մնաք բարով։ Ես կհետևեմ ձեր կյանքին մյուս աշխարհից, բոլորիդ մաղթում եմ լուսավոր օրեր և ուրախություն»։ Թաղված է Պոկրովսկոե գերեզմանատանը։

## Գրականություն
* *Абызов  Ю. И.* Минцлов С. Р. Библиография // Рижский библиофил. Альманах. Рига,  2003.
* *Амов А. Д.* С. Р. Минц­лов // Ис­то­ри­че­ский вест­ник. 1913. № 10. 
* *Блюм А. В.,  Мартынов И. Ф.* С. Р. Минцлов и его библиофильская повесть // Альманах библиофила. Вып. 2. М., 1975. С. 201-216.
* Сегодня. 1928. № 114; 1933. № 298. 
* *Блюм  А. В.* 130-летие С. Р. Минцлова //  Библиография. — 2000. — № 6. — С. 81.
* *Веселовский К. Н.* Жизнь и труды С. Р. Минцлова.
* *Крашенинникова Т., Векслер А.* Суворовский проспект. Таврическая и Тверская улицы. М., 2016.
* *Кулаева  Л. М.* Поклонение вечности [О рус. библиографе, библиофиле, писателе-историке С. Р.  Минцлове (1870-1933)] // Библиография. — 1992. — № 5/6. — С. 88-93.
* *Лавринец П.* Литва и Литовцы в романе С. Р. Минцлова «Орлиный взлёт» // Literatūra. 2011. № 53 (2). С. 7-16.
* *Ласунский О. Г.* Биб­лио­фил на все вре­ме­на // Кни­га: Ис­сле­до­ва­ния и ма­те­риа­лы. М., 1996. Сб. 73.
* 
* *Пильский П. М.* С. Р. Минц­лов. Жизнь, лич­ность, тру­ды: кри­ти­ко-биб­лио­гра­фи­че­ский очерк. Ри­га, [б. г.]. 
* *Рубинчик С.* Рукопись, найденная в саквояже. Рига, 1978.
* Русская литература XX века. Прозаики, поэты, драматурги. Биобиблиографический словарь. Т. 2. М.: ОЛМА-ПРЕСС Инвест, 2005. С. 565-568.
* *Сагадеев Р.* Юрматинские страницы русского писателя: С. Р. Минцлов — писатель, историк и библиограф // Восход. — 2012. — 3 августа. — С. 4.

## Երկեր

* Стихотворения. 1888—1897. Одесса: тип. Института графических искусств «Порядок», 1897.
* Женихи. Комедия в 4 действиях. Одесса: «Экономич.» тип., 1898.
* Женское дело. Комедия в 5 действиях. Одесса: типография Института графических искусств «Порядок», 1899.
* Клад. Повесть для детей. СПб.: тип. А. Е. Колпинского, 1900 (СПб.: Ц. Крайз и К°, 1902; СПб.: Всходы, [1911]).
* Война и приключения оловянных солдатиков. Из воспоминаний реалиста. Рассказ. СПб.: К. Ф. Попов, 1900 (1901, 1904).
* Боярин Кучко. Историческая драма в 4 действиях и 6 картинах. Варшава; СПб.: М. Залшупин, 1901.
* Беглецы. Повесть. СПб.: Ц. Крайз, 1902 (СПб.: Всходы, 1912; М.: Русская миссия, 2004).
* На заре XVII века. Исторический роман. СПб.: Ц. Крайз, 1902 (СПб.: тип. А. Е. Колпинского, 1908; СПб.: Всходы, 1910).
* Первый камень. Историческая драма в 5 действиях и 6 картинах. СПб.: Ц. Крайз, 1902.
* В грозу. Историческая повесть из эпохи Петра Великого. Ч. 1-2. СПб.: О. Н. Попова, 1903 (Рига, 1927).
* Каникулы. Рассказы В. А. и С. Минцлова. [Санкт-Петербург], ценз. 1904.
* Редчайшие книги, напечатанные в России на русском языке. СПб.: тип. И. В. Леонтьева, 1904.
* В лесах Литвы. Историческая повесть. Ч. 1-2. СПб.: редакция журнала «Всходы», 1905.
* Опись книгохранилища Сергея Рудольфовича Минцлова. СПб.: тип. И. В. Леонтьева, 1905.
* На Крестах. Историческая повесть. СПб.: тип. спб. акц. общ. «Слово», 1906.
* Царь царей… Повесть. Ч. 1-2. СПб.: тип. СПб. т-ва «Труд», 1906 (СПб.: Всходы, [1912], 3-е изд.; Огненный путь. Роман. 4-е изд. Рига: Книгоиздательство «Восток» (Vards)).
* Во тьме. Повесть. СПб.: тип. СПб. АО «Слово», 1907.
* Четырнадцать месяцев «свободы печати». 17 октября 1905 — январь 1907. Заметки библиографа // Былое. 1907.
* Волченок. Исторический рассказ. СПб.: Н. Морев, 1909.
* Без идеалов. 5 картин из современной жизни. Уфа: Электрич. губ. тип., 1910.
* Очерки Приуралья. Восточная часть Стерлитамакского уезда. Уфа: Электрич. губ. тип., 1910.
* Собрание сочинений. Т. 1. СПб.: Всходы, 1910.
* Литва. Исторические повести (На заре века; В лесах Литвы; На крестах). СПб.: К. Н. Кособрюхов, 1911.
* Обзор записок, дневников, воспоминаний, писем и путешествий, относящихся к истории России и напечатанных на русском языке / Сост. С. Р. Минцлов, секретарь Новгородского губ. стат. ком., хранитель Новгородского музея. Вып. 1-5. Новгород: Губернская типография, 1911—1912 (Leipzig: Zentralantiquariat der DDR, 1976).
** Выпуск I
** Выпуски II и III
** Выпуски IV и V
* Каталог книг Публичной библиотеки Новгородского губернского статистического комитета / Сост. под ред. секретаря Комитета С. Р. Минцлова. Новгород, 1912.
* Список населённых мест Новгородской губернии. Вып. 9 / Под ред. С. Р. Минцлова. Новгород, Губернская типография, 1912. 80 с.
* Предисловие // Записки игуменьи Марии, урождённой княжны Одоевской. Новгород: Губ. тип., 1912.
* Книгохранилище Сергея Рудольфовича Минцлова. СПб.: тип. Л. Я. Ганзбурга, 1913.
* Странное… О влиянии имени на судьбу человека. Пг.: тип. Л. Я. Ганзбурга, 1914 (Власть имён. Пг. : тип. т-ва А. С. Суворина, 1915).
* Подделки старины. Памятка любителям и собирателям её. Конотоп: тип. Ш. А. Левина, 1915.
* Дебри жизни. Дневник, 1910—1915 гг.: Урал, Новгород, Малороссия. Берлин: Сибирское книгоиздательство, 1915 (Берлин, 1923; Уфа: Башкирское книжное издательство, 1992; М.: РГБ, 2004).
* Предисловие // *Минцлова К. Д.* Далёкий край. Путешествие по Урянхайской земле. 1915 (Кызыл, 1993).
* Памятники древности в Урянхайском крае. Пг.: Тип. Императорской академии наук, 1916.
* Статистический очерк Трапезондского округа. Трапезунд, 1916.
* В таможенном мире. Из воспоминаний. Трапезунд: типография Штаба Трапезундского укреплённого района, 1917.
* Исторические драмы. Сказка прошлого. Боярин Кучко. За власть. Трапезунд: типография Штаба Трапезундского укреплённого района, 1917.
* Неведомое. Рассказы (Рассказы монет; Нумизматическая фантазия; Тайна; Страшный суд). Трапезунд: типография Штаба Трапезундского укреплённого района, 1917.
* Рассказы (Тайна стен; Под окном жизни; Пленный рыцарь; Последние боги). Трапезонд : типография Штаба Трапезундского укреплённого района, 1917.
* Несколько слов о подделках старины. Трапезунд: типография Штаба Трапезундского укреплённого района, 1917.
* За мёртвыми душами. Берлин: Сибирское книгоиздательство, [1921] (Paris: Lev, [1978], репринт; М. : Книга, 1991).
* Царь Берендей. Berlin: Медный всадник, [1923].
* Под шум дубов. Исторический роман. Берлин: Сибирское книгоиздательство, [1924].
* Далёкие дни. Воспоминания 1870—1890 гг. Берлин: Сибирское книгоиздательство, [1925].
* Трапезондская эпопея. Дневник: Киев, Трапезонд, Финляндия. Берлин: Сибирское книгоиздательство, [1925].
* Сны земли. Роман. Берлин: Сибирское книгоиздательство, [1925].
* Синодик библиотек, архивов и коллекций, погибших во время великой войны и революции. Берлин, 1925. 10 с.
* Закат. Роман. Берлин: Сибирское книгоиздательство, [1926].
* Прошлое… (Очерки из жизни царской семьи). София: Зарницы, [1926].
* То, чего мы не знаем. Рассказы. (Атлантида; Последние боги; Тайна стен; Кольцо царя Митридата; Вечная слава). София: Зарницы, [1926].
* Волки. Исторический роман. Рига: Издательство М. Дидковский, 1927.
* Святые озера. Недавнее. Рига, 1927 (Вашингтон: издание Русского книжного дела в США Victor Kamkin Inc., 1970).
* Лесная быль. Исторический роман. Рига: Изд. М. Дидковскаго, [1927]
* Секретное поручение. Путешествие в Урянхай. Рига: Сибирское книгоиздательство, 1928.
* Приключения студентов. Исторический авантюрный роман. Рига: Сибирское книгоиздательство, 1928 (Лондон: Bodley Head (Lane), [1928]; М.: Подвиг, 2005).
* Чернокнижник. (Таинственное). Рига: Дидковский, [1928] (сборник рассказов).
* Гусарский монастырь. Исторический роман. [Б.м.]: [б.и.], [1930] (СПб.: Ленинград, 2013).
* Мистические вечера. Записки Общества любителей осенней непогоды / С критико-биогр. очерком Петра Пильского. Рига: Восток, [1930].
* Орлиный взлёт. Исторический роман. Рига, 1931 (Минск: Беларуская навука, 2018).
* Петербург в 1903—1910 годах. Рига: Книга для всех, 1931.
* У камелька. (Моя молодость). Рига, [1933].
* Pabėgėliai. Аutobijografiški nuotykiai. Kaunas; Marijampolė: Dirvos, 1933.
* Похождения археологов. Роман. 4-е изд. Рига : Восток, [193?].
* Мерцанье дали. Роман. Рига: Восток, [19--].
* Свистопуп. Юмористические и др. рассказы. Рига: Восток, [19--].

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Минцлов Сергей Рудольфович

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Պատմական վեպերի հեղինակներ
Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ռուս հավաքորդներ
Կատեգորիա:Ռուս հուշավիպագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս մատենագետներ