Սինթետիկ կաուչուկի գործարանի բնակելի շենք

**Սինթետիկ կաուչուկի գործարանի աշխատակիցների բնակելի շենք,** մեկ ծավալ կազմող բնակելի շենքերի համալիր Երևանում, Հանրապետության փողոց, 62 հասցեում։ Կառուցվել է 1934 թվականին ճարտարապետ Տիրան Երկանյանի նախագծով՝ Երևանի Ս. Մ. Կիրովի անվան սինթետիկ կաուչուկի գործարանի ստեղծման մեջ ներգրավված տեխնիկական մասնագետների համար։ հետկոնստրուկտիվիզմի հուշարձան է։

## Պատմություն
1933 թվականին ԽՍՀՄ Ժողովրդական կոմիսարների խորհուրդը թիվ 4-931 բանաձևով հանձնարարել է Ծանր արդյունաբերության ժողովրդական կոմիսարիատին սկսել Երևանում կալցիումի կարբիդից պատրաստված քլորոպրենային կաուչուկի լայնածավալ գործարանի կառուցումը։ Միևնույն ժամանակ Երևանի կենտրոնում սկսվել է ապագա գործարանի աշխատակիցների համար նախատեսված բնակելի շենքի շինարարությունը։ Շենքի ճարտարապետը Տիրան Երկանյանն է եղել, որ 1930 թվականին Մոսկվայից Երևան է տեղափոխվել այն բանից հետո, երբ Հայկական ԽՍՀ Կոմկուսի առաջին քարտուղար Աղասի Խանջյանը հայազգի ստեղծագործ մտավորականությանը կոչ է արել օգնել վերականգնելու հանրապետությունը։ Երկանյանը կառուցել է ողջ Հայաստանում՝ Դիլիջանում, Գյումրիում, Ալավերդիում, Ջերմուկում; Սինթետիկ կաուչուկի գործարանի աշխատակիցների համար տունը դարձել է նրա ամենակարևոր նախագիծը Երևանում՝ «Մոսկվա» կինոթատրոնի հետ մեկտեղ։

Շենքի կառուցումը ավարտվել է 1934 թվականին՝ գործարանի գործարկումից երկու տարի առաջ։ Կալցիումի կարբիդի արտադրությունը գործարանում սկսվել է միայն 1936 թվականին։ Տունը զբաղեցնում էր Հանրապետության (1930-ական թվականներին՝ Լենինի), Վարդանանց (1930-ական թվականներին՝ Կնունյանց) փողոցներով և Վարդանանց փողոցի 2-րդ նրբանցքով  սահմանափակված թաղամասը։ Շենքի տարբեր հատվածներ այսօր տարբեր հասցեներ են կրում։

Հակառակ կողմում (Տպագրիչների փողոցի երկայնքով) շենքը կառուցված է ավելի դասական կոնստրուկտիվիստական ոճով և հարում է «Նարկոմտյաժպրոմի» աշխատակիցների տանը։

## Նախագծային առանձնահատկություններ
Շենքը հետկոնստրուկտիվիզմի վառ օրինակ է։ Դասական կոնստրուկտիվիզմը շատ ավելի երկրաչափական էր՝ հիմնված հստակ ձևերի վրա, մինչդեռ Երկանյանը հրաժարվել է խիստ ռացիոնալիզմից և նպատակահարմարությունից՝ խաղալով տարբեր ծավալների և մանր դետալների ու ծավալների հետ, մասնավորապես՝ Վարդանանց փողոցի և Վարդանանց  2-րդ նրբանցքի  անկյունում կիսաշրջանաձև ծավալով  տարբեր բարձրության հարկերի հետ։ Բացի այդ, տների ճարտարապետության մեջ համադրված են սանդուղքներ, ապակեպատ սուր անկյուններ, և այլ վառ տարրեր։

Հետագայում Երկանյանի այս և մի քանի այլ ստեղծագործություններ քննադատվել են հենց այն բանի համար, որ փորձ է արվել «կոնստրուկտիվիզմին դեկորացիա դնել»՝ փոխանակ կոնստրուկտիվիզմից վերջնականապես հեռանալու ստալինյան ճարտարապետության նոր՝ պաշտոնապես հաստատված ոճին։ Երևանյան «Խորհրդային արվեստ» շաբաթաթերթը գրել է, որ շենքը «կոնստրուկտիվիզմի վերջին կանգառն» է։

Ինչպես մյուս կոնստրուկտիվիստական կոմունաներում, այնպես էլ Սինթետիկ կաուչուկի գործարանի տներում լուծվեցին առօրյա կյանքի բարդ կազմակերպման խնդիրները։ Շրջանի ներսում կառուցվել են խաղահրապարակներ, մանկապարտեզ, մանկամսուր, խանութ։

Պատկեր:Residential building for employees of the "Synthetic Rubber" factory (Yerevan) 3.jpg|Շենքի ճակատը դեպի Վարդանանց փողոց; հստակ երևում է ստվերների ու ծավալների հետ խաղը
Պատկեր:Residential_building_for_employees_of_the_"Synthetic_Rubber"_factory_(Yerevan)_4.jpg|Շենքի ճակատը նայում է Վարդանանց և Հանրապետության փողոցների խաչմերուկին
Պատկեր:Residential_building_for_employees_of_the_"Synthetic_Rubber"_factory_5.jpg|Շենքի հետևի, կոնստրուկտիվիստական ճակատը՝ դեպի Տպագրիչների փողոց։ Հստակ երևում է սանդուղքի կիսաշրջանաձև ծավալը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1934 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Երևանի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Երևանի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Հայաստանի ճարտարապետություն