Լի Սո Յոն

**Լի Սո Յոն** (; ), Հարավային Կորեայի առաջին տիեզերագնաց, երկրորդ ասիական կին տիեզերագնաց։ Կենսատեխնոլոգիայի դոկտոր (PhD)։

## Կենսագրություն
Լի Սո Յոնը ծնվել է 1978 թվականի հունիսի 2-ին։ Ավարտել է Քվանջու քաղաքի ավագ դպրոցը()։ Սովորել է Կորեայի գիտական հետազոտությունների և տեխնոլոգիաների ինստիտուտի մեխանիկայի և մեքենաշինության ֆակուլտետում() Դեջոն քաղաքում, որտեղ նա ստացել է գիտությունների բակալավրի և մագիստրոսի կոչում։ Ավարտելուց հետո աշխատել է նույն տեղում՝ ասպիրանտուրայում, որտեղ զբաղվել է կենսատեխնոլոգիաների ոլորտում ատենախոսության պաշտպանության նախապատրաստմամբ։

2008 թվականի փետրվարի 29-ին նրան շնորհվել է կենսատեխնոլոգիայի դոկտորի աստիճան (PhD)։ Ավելին, դա արվել է նրա բացակայության պայմաններում, քանի որ այդ ժամանակ նա գտնվում էր Ռուսաստանի տիեզերագնացների վերապատրաստման կենտրոնում (ՑՊԿ)։

## Տիեզերական պատրաստման փուլերը
thumb|300px|right|Լի Սո Յոնգը և Կո Սանը մարզումներ են անցնում կայանի դասավորության վրա
2006 թվականի ապրիլի 21-ին Հարավային Կորեայի կառավարությունը տիեզերական համազգային ծրագրի շրջանակներում հայտարարեց բաց մրցույթ՝ մասնակցելու տիեզերագնացների նախապատրաստմանը 2008 թվականի գարնանը ռուսական Սոյուզ TMA-12 տիեզերանավով ISS թռչելու համար։ Լի Սո Յոնը դարձել է իր երկրի 36 206 քաղաքացիներից մեկը, որոնք մասնակցության հայտ են ներկայացրել։

* 2006 թվականի հոկտեմբեր` Լի Սո Յոնն ընտրվել է որպես 30 կիսաեզրափակչի մասնակիցներից մեկը։
* 2006 թվականի նոյեմբեր` ընտրվել է որպես եզրափակչի 10 մասնակիցներից մեկը։
* 2006 թվականի դեկտեմբերի 2՝ եզրափակիչի 8 մասնակիցների թվում, նա ուղարկվել է բժշկական հետազոտության Յու. Գ. Գագարինի անվան ՏՊԿ
* 2006 թվականի դեկտեմբերի 12` անվանվել է տիեզերագնացների վեց թեկնածուների շարքում։
* 2006 թվականի դեկտեմբերի 25` ընտրվել է որպես կորեացի տիեզերագնաց ծրագրի 2 եզրափակիչներից մեկը։
* 2007 թվական հունվարի 24-ին հաջողությամբ անցել է նախնական բուժզննում։
* 2007 թվականի մարտի 6-ին ստացել է հատուկ մարզումների ընդունելություն։
* 2007 թվականի մարտի 7` սկսել է անցնել ընդհանուր տիեզերական ուսուցում։
* 2007 թվականի սեպտեմբերի 5` ընտրվել Է հարավկորեացի տիեզերագնաց Կո Սանի դուբլեր։
* 2007 թվականի նոյեմբերի 6-ին հաստատվել է որպես տիեզերական թռիչքի մասնակցի կրկնորդ՝ ՄՏԿ այցելության տասնչորսերորդ արշավախմբի (ԷՊ 14) հիմնական անձնակազմի անդամ։

Սկզբում առաջին թեկնածու է ճանաչվել կորեացի տիեզերագնաց Կո Սանը, սակայն ռուսական կողմի պնդմամբ՝ «նախապատրաստման արձանագրության» կրկնակի խախտման համար 2008 թվականի մարտի 10-ին նա դուրս է բերվել «Սոյուզ ՏՄԱ-12» տիեզերանավի հիմնական անձնակազմից և փոխարինվել Լի Սո Յոնով։ 2007 թվականին Կո Սանը հայրենիք է տարել ուսումնական ձեռնարկը։ 2008 թվականի փետրվարին նա մուտք է գործել ծառայողական օգտագործման կնիքով, որոնք կապ չունեն դրա նախապատրաստման հետ։ Կո Սանը ոչ միայն ծանոթացել է դրանց հետ, այլև պատճենեց և ուղարկել է հայրենիք։ Ըստ որոշ տեղեկությունների՝ դրանք «Սոյուզ» նավի կառավարման փաստաթղթերն էին։ Որպես հետազոտող տիեզերագնաց նա իրավունք չուներ ծանոթանալ նրանց հետ։

* 2008 թվականի մարտի 18-ին Լի Սո Յոնը «Սոյուզ ՏՄԱ-12» նավի հիմնական անձնակազմի կազմում հաջողությամբ հանձնել է երկօրյա նախաթռիչքային քննությունը։
* 2008 թվականի մարտի 21-ին` նախաթռիչքային քննության արդյունքներով պաշտոնապես հաստատվել է որպես «Սոյուզ ՏՄԱ-12» տիեզերանավի տիեզերական թռիչքի մասնակից։

2008 թվականի ապրիլի 8-ին Լին տիեզերք է մեկնել «Սոյուզ ՏՄԱ-12» օդանավով, երկու ռուս տիեզերագնացների հետ (Սերգեյ Վոլկով, Օլեգ Կոնոնենկո)։ Նավի մեկնարկը տեղի է ունեցել UTC 17:31:00-ին։ Թռիչքից առաջ Լյու Յանը տիեզերք թռչողներից ամենաերիտասարդն էր (ըստ ծննդյան ամսաթվի)։

Լի Սո Յոնի թռիչքի արդյունքում Հարավային Կորեան դարձավ երկրորդ երկիրը Մեծ Բրիտանիայից հետո, որի առաջին տիեզերագնացը կին է։ Ըստ տեղեկությունների՝ թռիչքն իր երկրի համար արժեցել է 20 մլն դոլար։

## Տերմինաբանություն
«Սոյուզ»-ի և Մտկ-ի դերը Լիի համար, որը Ռուսաստանի կառավարության հրավերով տիեզերք էր թռչում Հարավային Կորեայի հետ առևտրային համաձայնագրերի միջոցով, սահմանվել է որպես «տիեզերական թռիչքի մասնակից»: Այսպիսով, այն նշված էր Ռուսաստանի Դաշնային տիեզերական գործակալության և ՆԱՍԱ-ի փաստաթղթերում։

## Թռիչք
thumb|left|300px|Լի Սո Յոն ձախից
Թռիչքի ընթացքում Լի Սո Յոնը 18 գիտափորձ է անցկացրել Կորեայի օդատիեզերական մշակումների ինստիտուտի համար (), հարցազրույցներ է տվել և մասնակցել ԶԼՄ-ների համար նախատեսված կոնֆերանսների։ Փորձերի շարքում կար 1000 պտղատու ճանճերով հատուկ տարա, որի համար հետևվում էր, թե ինչպես է ձգողականության և շրջակա միջավայրի այլ գործոնների փոփոխությունը ազդում ճանճերի վարքի և դրանց գենոմի վրա։ Այլ փորձերի նպատակն էր ուսումնասիրել բույսերի աճը զրոյական ծանրության պայմաններում, ուսումնասիրել դրա սրտի ակտիվությունը, ինչպես նաև ծանրության ազդեցությունը աչքերի ճնշման և դեմքի ձևի վրա։ Samsung-ի տեսախցիկով Լին ամեն օր դեմքի վեց լուսանկար էր անում՝ փոփոխություններին հետևելու համար։ Նա նաև դիտարկումներ է անցկացրել երկրի մակերևույթի, մասնավորապես՝ Չինաստանից Կորեա փոշու փոթորիկների շարժման վերաբերյալ։ Հատուկ սարքի օգնությամբ Լի Սո Յոնը կայարանում աղմուկի չափումներ է կատարել։ Հատուկ թռիչքի համար Հարավկորեացի գիտնականները ստեղծել են կիմչիի ցածր կալորիականությամբ և վիտամիններով հարուստ տարբերակ։

## Վերադարձ
Առաքելության ավարտին 2008 թվականի ապրիլի 19-ին Լի Սո Յոնը երկիր վերադարձավ Մտկ անձնակազմի անդամներ Փեգի Ուիթսոնի և Յուրի Մալենչենկոյի հետ «Սոյուզ TMA-11» նավի վրա։ Պիրոբոլտներից մեկի չաշխատելու պատճառով նավի բաժանումը խցիկների տեղի է ունեցել սխալ ժամանակին, և վայրէջքը ընկել է բալիստիկ վայրէջքի հետագծի վրա։ Ուղեծրից իջնելիս անձնակազմը ենթարկվել է տասնապատիկ ծանրաբեռնվածության։ UTC 08:30:45-ին նավը վայրէջք է կատարել Ղազախստանի տարածքում՝ նախատեսված վայրից 420 կմ հեռավորության վրա։ Նման կոշտ վայրէջքի հետևանքով Լին Կորեա վերադառնալուց հետո որոշ ժամանակով հոսպիտալացվել է մեջքի լուրջ ցավերի պատճառով։

## Թռիչքից հետո
Թռիչքից հետո Լին աշխատում է որպես հետազոտող KARI-ում, ինչպես նաև ծառայում է որպես Կորեայի տիեզերական դեսպան՝ Կո Սանի հետ միասին։ Նշվում է նաև, որ Լի Սո Յոնը և Կո Սանը մասնակցել են ՆԱՍԱ-ի կողմից 2020 թվականին նախատեսված միջազգային լուսնային նախագծին՝ որպես KARI հետազոտող տիեզերագնացներ։

## Անվան գրման տարբերակներ
Ավանդաբար, կորեական անունը 이소연 ռուսերենում փոխանցվում է որպես «Լի Սո Յոն»։ Կորեական գրության մեջ 이 վանկը արտասանվում է որպես ռուսերեն «Ի», բայց ազգանունով ընդունված է այն գրել պատմական արտասանության համաձայն՝ որպես «Լի» (օրինակ՝ Լի Մյոն Բակ): Այնուամենայնիվ, դաշնային տիեզերական գործակալությունը այլ մոտեցում ցուցաբերեց՝ արտասահմանյան անձնագրում լատինատառ գրված տիեզերագնաց «Yi Soyeon» անունը թարգմանելով որպես «Յի Սոյոն»՝ 2008 թվականի մարտի 20-ին թողարկելով հատուկ մամուլի հաղորդագրություն այդ կապակցությամբ։ Այս փաստերը, ինչպես նաև այն հանգամանքը, որ թռիչքին կորեուհու մասնակցության մասին հայտնի է դարձել միայն 2008 թվականի մարտի 10-ին, առաջացրել են լրատվամիջոցներում նրա անվան ուղղագրության տարբեր տեսակների մեծ քանակ։ Նույնիսկ այնպիսի հեղինակավոր հրատարակություն, ինչպիսին Է «ՌԻԱ Նովոստի» - ն, մեկ հոդվածում թույլ է տվել անվան երկու տարբեր ուղղագրություններ, իսկ նախաթռիչքային շնորհանդեսի ժամանակ աղջկա առջև դրված էր անվան տառասխալով ցուցանակ՝ «Սոյոն Յի»։ Նույն տառասխալը կարելի է տեսնել արշավախմբի զինանշանի և տիեզերական կոստյումի կարկատանի վրա։

Անվան ուղղագրության տարբերակները հայերենով` *Յի Սոյոն*, *Լի Սոյոն*, *Լի Սո Յոն*, *Յի Սո Յոն*, Ի Սո Յոն։

Անվան ուղղագրության տարբերակները լատիներենով` *Yi So Yeon*, *Lee So Yeon*, *Lee So Yon*, *Lee So Hyun։*

## Փաստեր անձնական կյանքից
Լի Սո Յոն ամուսնացած չէ։ 12 տարեկանից զբաղվում է թեքվոնդոյով
։ Մտնում է իր երկրի Օլիմպիական հավաքականի մեջ։

## Արտաքին հղումներ

* Федеральное космическое агентство: Йи Сойон. roscosmos.ru
* РКК «Энергия»: Йи Сойон. energia.ru 
* Космическая энциклопедия: Йи Сойон. astronaut.ru
* Spacefacts biography: Yi So-yeon spacefacts.de

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1978 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բերքլիի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կին տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Հունիսի 2 ծնունդներ