Տղամարդ

thumb|400px|right|Պատմության հայտնի տղամարդիկ։
[thumb|100px|right|Արական սեռի մարդու կերպար (''[Homo sapiens տեսակի մարդ), որն ուղարկվել է «Պիոներ-1» ավտոմատ միջմոլորակային կայանի միջոցով։]]
[right|thumb|200px|''[Վիտրուվյան մարդ*, [[Լեոնարդո դա Վինչի]]ն պատկերել է տղամարդու մարմնի համաչափությունը։]]
*'Տղամարդ*', [[արական սեռ]]ի [[մարդ]]։ Տղամարդն անձ է, որն ունի արական սեռին բնորոշ ֆունկցիոնալ և ձևաբանական հատկանիշներ։ Սովորաբար «տղամարդ» բառը բնութագրում է արական սեռի հասուն տարիքի անձնավորությանը, իսկ երեխայի կամ անչափահասի պարագայում կիրառվում է «երեխա», «երիտասարդ» կամ «տղա» բառերը։

== Տղամարդ նշանակող տարբեր բառեր ==
Մինչև 13-15 տարեկանը արական սեռի մարդկանց կոչում են տղա։ Հասունացումից հետո նրան անվանում են պատանի, երիտասարդ, իսկ մեծ հասակում՝ տղամարդ։ Տղամարդը կարող է ամուսնացած լինել. այդ դեպքում նրան անվանում են ամուսին։ Իր երեխաների համար տղամարդը հայր է, իսկ թոռների համար՝ պապ կամ պապիկ։ «Պապիկ» բառն օգտագործվում է նաև բոլոր մեծահասակ տղամարդկանց համար՝ անկախ նրանից նրանք թոռ ունեն, թե ոչ։ Ծերուկը պատկառելի տարիքի տղամարդ նշանակող ավելի կոպիտ բառ է։

== Զարգացումը ==
Արական [[սեռական հորմոններ]]ի ազդեցությամբ տղայի զարգացման գործընթացում աստիճանաբար ձևավորվում են առաջնային և երկրորդական սեռական նշանները։ [[Առաջնային սեռական նշաններ]]ը ի հայտ են գալիս դեռևս ներարգանդային զարգացման ժամանակ։ Սեռական հասունացումը համարվում է [[երկրորդական սեռական նշաններ]]ի ձևավորման և սեռական համակարգի գործառման շրջան, որը տղաների մոտ սովորաբար սկսվում է 14 տարեկանում (ավելի ուշ, քան աղջիկների մոտ)։ Սեռական հասունացման շրջանում օրգանիզմում տեղի ունեցող դժվար գործընթացները հնարավոր չէ բացատրել միայն [[սեռական օրգաններ]]ում տեղի ունեցող փոփոխություններով։ Ուժեղացված կերպով զարգանում է ամբողջ օրգանիզմը, գերծանրաբեռնված աշխատում են ներքին օրգանները, վերափոխվում է [[նյարդային համակարգ]]ի գործունեությունը, փոխվում է հոգեբանությունը, [[բնավորություն]]ը։ Սեռական հասունացման շրջանում վերջնականորեն ձևավորվում է սեռական համակարգը, մտորումները դառնում են հասուն, նկատվում է ձգտում ինքնուրույնության։ Սեռական զգացողությունը արտահայտվում է սիրահարվածությամբ, սեռական մերձեցման ձգտմամբ։ Սեռական հասունացումը բնութագրվում է սեռական կյանք վարելու և սերունդ ունենալու ունակությամբ։ Սեռական հասունության շրջանը շարունակվում է միջինը 40 տարի։ Այս շրջանում տղամարդկանց գործունեությունը առավելագույնս ակտիվ է, այնուհետև աստիճանաբար սկսում է թուլանալ։ Տղամարդու սեռական գործունեության զարգացման և թուլացման բնական գործընթացում կարող են լինել որոշակի խանգարումներ։ Սեռական զարգացումն ու հասունացումը կարող է սկսվել ավելի շուտ կամ ուշ, ակտիվ շրջանը կարող է տևել ավելի երկար կամ կարճ, ծերությունը գալիս է ավելի վաղ կամ ուշ։ Այս առանձնահատկությունները կախված են [[գենետիկա]]յից, [[առողջություն]]ից, բնավորությունից, սննդից, սոցիալական պայմաններից, [[կլիմա]]յից։

=== Հասուն տղամարդկանց մոտ ի հայտ եկող երկրորդական սեռական նշանները ===
Սեռական հասունացման շրջանում տղամարդիկ, որպես կանոն, ֆիզիկապես ավելի ուժեղ են, ավելի բարձրահասակ և ավելի ծանր, քան կանայք։ Տղամարդկանց մոտ լավ զարգացած է մկանային համակարգը, ավելի նեղ են կոնքերը, ավելի լայն է ուսային գոտին, գերակշռում է կրծքաորովայնային շնչառության տիպը։ Ի տարբերություն կանանց, տղամարդկանց մոտ [[ցայլք]]ի մազերն աճում են շեղանկյան ձևով դեպի վեր՝ հասնելով մինչև [[պորտ]]ը։ Տարբեր խտության մազային ծածկույթներ կան դեմքի, կրծքի և մարմնի այլ հատվածների վրա։ Տղամարդու ձայնը ավելի ցածր է և սուր, քան կնոջ ձայնը։ Տղամարդու քայլքը սովորաբար ավելի անկյունային է և կտրուկ։
== Գրականություն ==
* Andrew Perchuk, Simon Watney, [[bell hooks]], *The Masculine Masquerade: Masculinity and Representation*, MIT Press 1995
* [[Pierre Bourdieu]], *Masculine Domination*, Paperback Edition, Stanford University Press 2001
* Robert W. Connell, *Masculinities*, Cambridge : Polity Press, 1995
* [[Warren Farrell]], *The Myth of Male Power* Berkley Trade, 1993  
* [[Michael Kimmel]] (ed.), Robert W. Connell (ed.), Jeff Hearn (ed.), *Handbook of Studies on Men and Masculinities'', Sage Publications 2004
## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Указатель «Мужчина в прицеле библиографии»

Կատեգորիա:Տղամարդիկ
Կատեգորիա:Կենսաբանական մարդաբանություն