open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գերդաստան

**Գերդաստան** նահապետական ընտանիք, ընտանեկան համայնք, ընտանիքի պատմական գոյաձև։ Առաջացել Է, երբ քայքայվել Է մայրիշխանական տոհմը և ձևավորվել հայրիշխանականը։ Նախապես ընդգրկում Էր հայրական կողմից միևնույն նախնուց սերված 4—5, երբեմն Էլ ավելի սերունդներ։ Գերդաստանի ծագումը պատմականորեն պայմանավորված Էր տնտեսական նոր ձևերի (արորային երկրագործություն, անասնապահություն) առաջացմամբ, ընդ որում արտադրողական ուժերի զարգացման տվյալ մակարդակում գերադասելի Էր տնտեսությունը վարել մարդկանց մեծ խմբերով։ Գերդաստանի բնորոշ գծերն Էին ունեցվածքի (հողատարածքներ անասուններ, աշխատանքի գործիքներ են) խմբային սեփականությունը, համատեղ արտադրությունը և սպառումը, համայնքի բոլոր անդամների հավասարությունը։ Գերդաստան հասարակական զարգացման համապատասխան աստիճանում եղել Է բոլոր ժողովուրդների մոտ։ Հայկական գերդաստանին վերաբերող տեղեկություններ կան Մովսես Խորենացու, Փավստոս Բուզանդի երկերում, Ներսես Շնորհալու կանոններում, Մխիթար Գոշի և Սմբատ Սպարապետի դատաստանագրքերում, իրավաբանական սկզբնաղբյուրներում։ Ըստ ավելի ուշ շրջանի նյութերի, գերդաստան որոշ ժամանակ գոյություն ունենալով փոքր ընտանիքին զուգահեռ պահպանել Է իր ուրույն գծերը։ Առանձին գերդաստաններ բաղկացած Էին 70—100 մարդուց։ Համեմատաբար փոքր կազմ (20—30) ունեին Արարատյան դաշտի, Լոռու, Շիրակի, Զանգեզուրի գյուղերի գերդաստանները։ Գյուղի սոցիալիստական վերափոխմամբ գերդաստան կորցրեց իր տնտեսան նշանակությունը տեղի տալով փոքր ընտանիքին։ 

## Գրականություն
* Սամուելյան Խ., Հին Հայաստանի կուլտուրան, հ. 3, Ե., 1941։

Կատեգորիա:Գերդաստաններ
Սեյրան Բաղդասարյան

**Սեյրան Արամայիսի Բաղդասարյան** (հունվարի 1, 1959, գ. Բորիսովկա (այժմ՝ Հայաստանի Սյունիքի մարզում)), քաղաքական գործիչ։

## Գործունեություն
ՀՀԴ կուսակցության անդամ (1990-1995 թթ.), ՀՀ ՂԽ Արցախի հարցերի հատուկ հանձնաժողովի նախագահ (1990 թ.)։ Ավարտել է Կիևի քաղաքացիական ավիացիայի ճարտարագիտության ինստիտուտը (1985 թ.) և Մոսկվայի քաղաքական գիտությունների դպրոցը (1994 թ.)։

1985-1990 թվականներին աշխատել է Հայաստանի քաղաքացիական ավիացիայի վարչությունում։ 1996 թվականից՝ ՌԴ-ում ՀՀԴ բյուրոյի քաղաքական ներկայացուցիչ, Մոսկվայի «Հայ-ռուսական համագործակցություն» հասարակական կազմակերպության ղեկավար։

1990 թվականից մասնակցել է Ղարաբաղի հիմնահարցի միջխորհրդարանական, միջազգային և միջպետական բանակցությունների, միջազգային քաղաքական սեմինարներում և հանդիպումներում ներկայացրել արցախահայության պահանջը։ ՀՀ ԳԽ պատգամավոր, ԳԽ նախագահության, ՀՀԴ պատգամավորական խմբակցության անդամ (1990-1995 թթ.)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կանտավիեխա (քաղաք)

**Կանտավիեխա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Տերուել պրովինցիայի կազմում (Արագոն)։

Համայնքը գտնվում է Սարագոսա գավառի կազմում։ Տարածքը՝ 125 *կմ<sup>2</sup>*։ Բնակչությունը՝ 748 *մարդ* (ըստ 2007 թվականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայից ունի 92 *կմ* հեռավորություն։

## Պատկերասրահ

Plaza de Cabrera. Vista general.JPG|
Cantavieja3.jpg|
Cantavieja-FachadasConstruccionPopular-3520(Fjla).jpg|
Cantavieja-IglesiaCupula-3535(Fjla).jpg|


## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Web no oficial de Cantavieja 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Իոնացման էներգիա

300px|մինի|Իոնացման էներգիայի կախումը տարրի ատոմային համարից
**Իոնացման էներգիա**, ատոմից մեկ էլեկտրոն հեռացնելու համար պահանջվող էներգիան։ Իոնացման էներգիան տարրի կարևորագույն բնութագրերից մեկն է։

Նկարում ցուցադրված է առաջին քսան տարրերի իոնացման էներգիաների փոփոխությունը։

**Մետաղների իոնացման էներգիան, Էլեկտրոն-վոլտ ([[Էլեկտրոն-վոլտ|eV]])**


Ինոցման պոտենցյալ ատոմի իոնացման էներգիայի չափն է։ Տարբերում են իոնացման առաջին, երկրորդ և այլ պոտենցիալներ։ Իոնացման առաջին պոտենցիալը հիմնական վիճակում գտնվող չեզոք ատոմի ու միապատիկ լիցքավորված իոնի հիմնական վիճակի էներգիաների տարբերության և էլեկտրոնի լիցքի հարաբերությունն է։ Միապատիկ լիցքավորված իոնի Ինորացման պոտենցիալը անվանում են իոնացման երկրորդ պոտենցիալ։ Ինոացման պոտենցյալը չափում են t/ով։ Հիմնական վիճակում գտնվող չեզոք ատոմից էլեկտրոնի (առավել թույլ կապված) հեռացմանը համապատասխանող իոնացման առաջին պոտենցիալի արժեքները 3,894 վ-ից (Cs) հասնում են մինչև 24,587 վ (He)։ Դրանք պարբերաբար փոփողվում են՝ կախված ատոմական Z համարից։ Մոլեկուլների իոնացման առաջին պոտենցիալները նույն կարգի մեծություններ են, ինչ և ատոմներինը (5-15 վ)։ Իոնացման պոտենցիալը աճում է ատոմի իոնացման աստիճանի մեծացմանը զուգընթաց։ Օրինակ, Li-ի չեզոք ատոմի իոնացման պոտենցիալը հավասար է 5,392 վ (իոնացման առաջին պոտենցիալ), Li+-ինը՝ 75,638 վ (երկրորդ պոտենցիալ), իսկ Լi++-ինը՝ 122,451 վ (երրորդ պոտենցիալ)։ Ինոացման պոտենցիալը որոշվում է փորձով՝ էլեկտրոնների հարվածներով գազը իոնացնելու ճանապարհով կամ իոնացման այլ մեխանիզմների օգնությամբ։

Իոնացման էներգիան ատոմային համարի աստիճանական մեծացման հետ փոխվում է պարբերականորեն. մեծանում է և կտրուկ փոքրանում, դարձյալ մեծանում և կտրուկ փոքրանում է։ Ատոմի շառավիղը, էլեկտրաբացասականությունը, տարրերի մետաղական կամ ոչ մետաղական հատկությունները, վալենտականությունը և օքսիդացման աստիճանը, իոնացման էներգիան և մի շարք այլ հատկություններ ևս փոխվում են պարբերականորեն, որը բացատրվում էատոմի կառուցվածքի քվանտային տեսությամբ։

## Տես նաև
* Մենդելեևի պարբերական համակարգ

Կատեգորիա:Քիմիական կապեր
Կատեգորիա:Ատոմային ֆիզիկա
Կատեգորիա:Իոններ
Ուելվա (քաղաք)

**Ուելվա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Խաեն պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։

Համայնքը մտնում է Մեծ Խաեն շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 149 կմ2։ Բնակչությունը՝ 149 310 (2010)։

Քաղաքի հովանավորն է հանդիսանում սուրբ Սեբաստիանը։

Ուելվայից է Քրիտափոր Կոլումբոսը մեկնել Ամերիկա։

## Քույր քաղաքներ

## Նկարներ

Պատկեր:Huelva - Plaza de las monjas.jpg|
Պատկեր:Parque Las Palmeras Huelva.JPG|Զբոսայգի
Պատկեր:Astilleros Huelva.JPG|
Պատկեր:Puerto de Huelva 001.JPG|
Պատկեր:Universidad de Huelva, facultad de la Merced.jpg|
Պատկեր:Sevilla2005Julio 033.jpg|Մայր տաճար
Պատկեր:Ayuntamiento de Huelva.JPG|
Պատկեր:MonumentoFeDescubridora.jpg|Հուշարձան


## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Աշխարհագրական գոտիներ

460px|մինի
**Աշխարհագրական գոտի** (ֆիզիկական, աշխարհագրական գոտի, բնական գոտի), աշխարհագրական թաղանթի զոնայական խոշոր ստորաբաժանումներ, որոնց տարբերությունները պայմանավորված են կլիմայով։ Յուրաքանչյուր գոտին ունի որոշակի աշխարհագրական ճառագայթման (ջերմային) հավասարակշռության խախտման հնարավորություն։ Այն տարբերվում է իրեն կից գտնվող գոտուց։ Հաճախ ընդհանուր հատկանիշները մթնոլորտային շրջանառության, օրինակ ժուժկալ լայնություններում արևմուտք, հոսքը օդային զանգվածների արագություն շրջանառության հարցում, և էներգետիկայի ռիթմը աճող սեզոնի բույսերի արագություն և տիպ օգնության և կենսաքիմիական գործընթացները, դա հողի հիմնական հատկանիշներն են։ Ցանկացած աշխարհագրական գոտի ունի հատուկ հատկություն երկարություն, լայնություն և բարձրություն։ Աշխարհի բոլոր օվկիանոսներում նույնատիպ հոսք է, ջրի բաշխման ջերմությունը, բացառիկ դեր ունի պլանկտոնը։ Օվկիանոսային գոտին ունի իր տարատեսաները։

Լայնական գոտիների միջև տարբերություններ ստեղծող հիմնական կլիմայական գործոններն են ռադիացիոն հաշվեկշիռը և մթնոլորտի ընդհանուր շրջանառությունը։ Գոտիների ներսում բնության բազմազանության աստիճանը օրինաչափորեն փոփոխվում է տարբեր սեզոնների ընթացքում Երկրագնդի մակերևույթ հասնող ջերմության ու խոնավության քանակի և հարաբերակցության համեմատ։ Լայնական գոտիների բուսականության, հողերի, ջրերի և այլ տարբերություններին համապատասխան, նրանց սահմաններում ձևավորվում են աշխարհագրական տարբեր զոնաներ։

* Արկտիկական
* Մերձարկտիկական
* Հյուսիսային բարեխառն
* Հյուսիսարևադարձային
* Հյուսիսենթհասարակածային
* Հասարակածային
* Ենթհասարակածային
* Հարավարևադարձային
* Հարավմերձարևադարձային
* Հարավբարեխառն

## Պատմություն
Առաջին վարկածը աշխարհագրական գոտու վերաբերյալ տվել է Արիստոտելը։ Նա կարծում է, որ երկիրը բաժանված էր երեք կլիմայական գոտիների։ Արիստոտելը հայտնաբերել է տարածաշրջանի երկու կողմերում հասարակածը և այն անվանել է «Թեժ գոտի»։ Արիստոտելը նաև ստեղծել էր մի քարտեզ, որը հետո ներկայումս սովորաբար օգտագործվում կլիմայի քարտեզը։

Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Գյուղագրություն

մինի|Ստեփան Տեր-Ավետիքյան
**Գյուղատնտեսություն**, գրական հոսանք։ Ձևավորվել է հայ իրականության մեջ 1870-ական թվականներին և գոյատևել մինչև 1910-ական թվականները։ Գյուղատնտեսությունն իր վրա էր կրում հասարակական տարբեր հոսանքների գաղափարական ազդևցությունը, բայց հիմնականում կապված էր նարոդնիկական շարժման հետ։ Գրողների այդ խմբի հասարակական կոչումը գյուղի այսես կոչված սոցիալական վերափոխումն էր 1870-ական թվականներին սկսած նրանք մեկնում էին գյուղ և, բացի հանրային լուսավորության հարցերից, զբաղվում համայնքի տնտեսական և իրավական գործերով։ Մոտիկից ճանաչելով գյուղական իրականությունը՝ նրանք փորձում էին վեր հանել գյուղացու ճակատագիրը, պատմում «գյուղը քայքայող սոցիալական հակասությունների» մասին։

Գյուղատնտեսությույան ներկայացուցիչներից են համարվում Առաքել Արարատյանը, Գ․ Պապյանը, Սանդալը, Ազարիա Ադելյանը, Գաբրիել Բաբկենցը, Սողոմոն Մելիք-Շահնազարյանցը, Նիկողայոս Մամիկոնյանը, Տ․ Մալխասյանը, Անուշավան Աբովյանը, Արշակ Շահնազարյանը, Ստեփան Տեր-Ավետիքյանը, Ջավախեցին, Արտաշես Քալանթարը, Տ․ Առաքելյանը։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Նիկոլայ Գոլովանով

**Նիկոլայ Սեմյոնովիչ Գոլովանով** (), խորհրդային դիրիժոր, դաշնակահար, կոմպոզիտոր։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1948)։

## Կենսագրություն
1914 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիան։ 1948—1953 թվականներին Մեծ թատրոնի գլխավոր դիրիժորն էր։ 1925 թվականից Մոսկվայի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր (օպերային և նվագախմբային դասարանների ղեկավար)։ Գոլովանովիի ղեկավարությամբ Մոսկվայում առաջին անգամ կատարվել են Արամ Խաչատրյանի սյուիտը «Գայանե» բալետից (1943), Հարությունյանի «Հանդիսավոր ներբող և քայլերգ»-ը (1947)։ Գրել է երկու օպերա, ռոմանսներ, սիմֆոնիա, խմբերգեր։

## Մրցանակներ
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ - 1946
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ - 1949
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ - 1950
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ - 1951

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային դիրիժորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային արվեստագետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Սերգեյ Բեգլարյան

**Սերգեյ Անդրանիկի Բեգլարյան** (), ազատամարտիկ-հրամանատար։ 1985-1987 թվականներին սովորել է Երևանի ռազմական թեքումով հատուկ դպրոցում։

## Գործունեություն
1987-1989 թվականներին ծառայել է ԳԴՀ-ում տեղակայված ԽՍՀՄ զորախմբում։ Ավարտել է Ստեփանակերտի գյուղատնտեսական տեխնիկումը (1986)։

Եղել է Շուշիի ՊՇ շտաբի պետ, 1994 թվականից՝ հրամանատար։ Մասնակցել է ընդհատակյա զինված պայքարին, ինչպես նաև Ստեփանակերտ, Ջանհասանի, Շուշիի, Լաչինի, Քելբաջարի, Մարտակերտի, Աղդամի, Հադրութի, Կուբաթլուի, Ֆիզուլիի, Հորադիզի և այլ բնակավայրերի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

## Պարգևատրումներ
Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանով, «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալով։ Թաղված է Ստեփանակերտի հուշահամալիրում։

Կատեգորիա:1969 ծնունդներ
Կատեգորիա:1996 մահեր
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ հրամանատարներ
Միրամբել (քաղաք)

**Միրամբել** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Տերուել պրովինցիայի կազմում (Արագոն)։

Համայնքը գտնվում է Սարագոսա գավառի կազմում։ Տարածքը՝ 45,42 *կմ<sup>2</sup>*։ Բնակչությունը՝ 125*մարդ* (ըստ 2007 թվականի մարդահամարի)։

## Պատկերասրահ

Mirambel.jpg|
Mirambel5.jpg|
Mirambel, celosías.JPG|
Calle de Mirambel.JPG|


## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Լեոնիդ Գովորով

**Լեոնիդ Ալեքսանդրովիչ Գովորով** (, ), խորհրդային ռազմական գործիչ, Խորհրդային Միության մարշալ (1944), Խորհրդային Միության հերոս (1945), ԽՄԿԿ անդամ (1942)։

1916 թվականին զորակոչվել է բանակ, ավարտել է Կոնստանտինովսկի հրետանային ուսումնարանը (1917)։ Մասնակցել է Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմին։ 1926 թվականին ավարտել է Հրետանային կատարելագործման դասընթացներ, 1930 թվականին՝ Բարձրագույն ակադեմիական դասընթացներ, 1933 թվականին՝ Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան, 1938 թվականին՝ Գլխավոր շտաբի ռազմական ակադեմիան։

Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Խորհրդա-ֆիննական ճակատինին («Ձմեռային պատերազմ», 1939—1940)։ Խորհրդա-գերմանական պատերազմի ժամանակ եղել է Արևմտյան ուղղության, ապա 5-րդ բանակի հրամանատար (1941 թ.)։ 1942 թ. գլխավորել է Լենինգրադյան խմբավորման, այնուհետև՝ Լենինգրադյան ռազմաճակատի զորքերը (մինչն 1945 թ. մայիսը)։ Պատերազմից հետո նշանակվել է Լենինգրադյան ռազմական օկրուգի հրամանատար, ցամաքային զորքերի գլխավոր հրահանգիչ, 1948 թվականից՝ ԽՍՀՄ հակաօդային պաշտպանության զորքերի հրամանատար և ռազմական մինիստրի տեղակալ, 1954 թ. մայիսից՝ հակաօդային պաշտպանության գերագույն գլխավոր հրամանատար ու պաշտպանության մինիստրի տեղակալ։

Եղել է նաև ԽՄԿԿ Կենտկոմի անդամության թեկնածու (1952 թվականից), ԽՍՀՄ II — IV գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ։ Պարգնատրվել է Լենինի 5, «հաղթանակի», Կարմիր դրոշի 3, Սուվորովի 1-ին աստիճանի 2, Կուտուզովի 1-ին աստիճանի, Կարմիր աստղի, արտասահմանյան 3 շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության մարշալներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական պոլիտեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ Ազգությունների խորհրդի 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ռուս զինվորականներ
Կլեմենտ Գոտվալդ

**Կլեմենտ Գոտվալդ** (, ], չեխ կոմունիստ քաղաքական գործիչ, Չեխոսլովակիայի կոմունիստական կուսակցության (ՉԿԿ) հիմնադիրներից։

1922-1925 թվականներին խմբագրել է «Պրավդա խուդոբի» («»), «Տլաս լիդու» () թերթերը։ 1925 թվականին ընտրվել է ՉԿԿ ԿԿ-ի քաղբյուրոյի անդամ, 1929 թվականին՝ գլխավոր քարտուղար, 1945 թվականին՝ նախագահ։ 1938 թվականից ապրել է Մոսկվայում։ Խորհրդային բանակի կողմից Չեխոսլովակիայի մի մասի գրավումից հետո մտել է Կոշիցեի ազգային ճակատի (1945 թվականի ապրիլի 4) առաջին կառավարության կազմի մեջ։ 1946 թվականին ղեկավարել է կոալիցիոն կառավարությունը։ 1948 թվականի պետական հեղաշրջումից հետո կազմել է նոր կառավարություն։ 1948-1953 թվականներին եղել է Չեխոսլովակյան Հանրապետության նախագահ։

## Գրականություն
* Избр․ произв․, т․ 1—2, М․, 1957—58․

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի քաղաքական առաջնորդներ
Կատեգորիա:Կառավարության ղեկավարներ
Կատեգորիա:Կոմինտերնի գործիչներ
Կատեգորիա:Չեխ կոմունիստներ
Կատեգորիա:Չեխիայի նախագահներ
Կատեգորիա:Չեխիայի քաղաքական գործիչներ
Լուծելիություն

**Լուծելիություն՝** Ըստ ջրում լուծվելու հատկության՝ նյութերը կարելի է բաժանել երեք խմբի՝ լավ լուծվող, քիչ լուծվող և չլուծվող (գործնականում անլուծելի)։

Տարբեր լուծելիության նյութերի օրինակներ
  
Լուծելիությունը նշանակում են s տառով.

Այստեղ m (լ.ն.)–ն լուծվող նյութի զանգվածն է (գ), իսկ V(լչ)–ն լուծիչի, մասնավորապես՝ ջրի ծավալն է (լ)։ Նախկինում լուծիչի 1 լիտրի փոխարեն ընդունված է եղել 100 գրամը։ Խնդիրներում կարող է հանդիպել նաև այս մեծությունը։

s = m (լ .ն.)\V (լչ)

Լուծելիությունը լուծվող նյութի առավելագույն զանգվածն է, որը տվյալ ջերմաստիճանում կարող է լուծվել 1 լիտր ջրում։ Լուծելիությունը կախված ջերմաստիճանից, քանի որ լուծման բուն գործընթացն ունի քիմիական բնույթ։ Պինդ նյութերի լուծելիությունը, որպես կանոն, ջերմաստիճանի բարձրացման հետ մեծանում է, որովհետև դրանց լուծման ժամանակ մեծ մասամբ դիտվում է ջերմության կլանում։Գազերի լուծելիությունը, ընդհակառակը, ջերմաստիճանի բարձրացման հետ փոքրանում է։ Սա բացատրվում է այն հանգամանքով, որ գազերի լուծումն ուղեկցվում է ջերմության անջատմամբ։ Գազերի լուծելիության վրա ազդում է նաև գազի ճնշումը. որքան մեծացվում է ճնշումը, նույնքան մեծանում է լուծելիությունը։

## Լաբորատոր փորձ
### Նատրիումի հիդրոկարբոնատի լուծելիության կախումը ջերմաստիճանից
50 մլ–անոց երեք բաժակի մեջ լցնել հավասար ծավալներով տարբեր ջերմաստիճանների ջուր՝ ~15° (ծորակից), 20° և 30°: Յուրաքանչյուր բաժակի մեջ ավելացնել փոքր գդալով սննդային սոդա և լավ խառնել ապակե ձողով։ Կարելի է տեսնել, որ լուծումը կատարվել է տարբեր չափերով։

Հեղուկների լուծելիության կախումը ջերմաստիճանից ունի բարդ բնույթ։ Եթե լուծույթը պարունակում է առավելագույն քանակով լուծված նյութ, ապա կոչվում է հագեցած, այսինքն՝ այլևս հնարավոր չէ տվյալ պայմանում լուծել նոր քանակներ։ Աղի հագեցած լուծույթ կարող է ստացվել նաև այն դեպքում, երբ մեծ քանակով աղը հպման մեջ դրվի ջրի հետ։ Որոշ ժամանակ անց կստեղծվի հավասարակշռություն. միավոր ժամանակում որքան աղ նստվածքից անցնի լուծույթ, նույնքան աղ էլ կանցնի լուծույթից նստվածք։ Նստվածքի վրայի լուծույթը կլինի հագեցած։ Եթե լուծույթը պարունակում է ավելի քիչ լուծված նյութ, քան համապատասխանում է հագեցած վիճակին, ապա կոչվում է չհագեցած, այսինքն՝ կարելի է լուծել նոր քանակներ։ Որոշ դեպքերում հնարավոր է ստանալ նաև գերհագեցած լուծույթ, որըտվյալ պայմանում պարունակում է ավելի շատ նյութ, քան հագեցած լուծույթում է։

## Արտաքին հղումներ
*Քիմիա 10. ընդհանուր և բնագիտամաթեմատիկական հոսքեր, Լուծելիություն 

Կատեգորիա:Լուծույթներ
Ելենա Գնեսինա

**Ելենա Ֆաբիանովնա Գնեսինա** (, ), խորհրդային դաշնակահարուհի-մանկավարժ, ՌՍՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1935)։

Կոմպոզիտոր Միխայիլ Գնեսինի քույրը։

1893 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիան։ Մոսկվայի Գնեսինների անվան ռուսական երաժշտական ակադեմիայի (1895-ից) և Երաժշտական-մանկավարժական համալսարանի (1944 թվականից) հիմնադիրներից է և տնօրենը (պրոֆեսոր՝ 1943 թվականից)։ Աշակերտներից են՝ Արամ Խաչատրյանը, Լև Օբորինը, Առնո Բաբաջանյանը։ Երաժշտական-մանկավարժական աշխատությունների հեղինակ է։

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Կատեգորիա:Խորհրդային երաժիշտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դաշնակահարներ
Կատեգորիա:1874 ծնունդներ
Կատեգորիա:1967 մահեր
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Դասագրքերի հեղինակներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պրոֆեսորներ
Ոսկրածուծ

240px|մինի|Ոսկրածուծի հանույթ
**Ոսկրածուծ**, մարդու և ողնաշարավոր կենդանիների ոսկրային խոռոչները լցնող հյուսվածք։ Տարբերում են կարմիր և դեղին ոսկրածուծեր։ Կարմիր ոսկրածուծն ամբողջ կյանքի ընթացքում պահպանվում է տափակ ոսկրերում, ողերում և խողովակավոր ոսկրերի էպիֆիզներում։ Այն հասուն կաթնասունների և մարդու հիմնական արյունաստեղծ օրգանն է, որտեղ զարգանում են արյան ձևավոր տարրերը՝ էրիթրոցիտները, հատիկավոր լեյկոցիտները, թրոմբոցիտները, ինչպես նաև ոսկրածուծային լիմֆոցիտները։ Մարդու ոսկրածուծը ձևավորվում է սաղմնային կյանքի 7-8-րդ շաբաթում, սկսում գործել ներարգանդային կյանքի 4-րդ ամսում։ 3-4 տարեկանից սկսած կարմիր ոսկրածուծն աստիճանաբար վեր է ածվում դեղին ոսկրածուծի, որտեղ գերակշռում են ճարպային բջիջները։ Կարմիր ոսկրածուծի հիմքը կազմում է ցանցանման հյուսվածքը, որի առաջացրած բջջային ցանցի վրա տեղավորվում են արյունաստեղծ բջիջները։ Ոսկրածուծի կազմության մեջ կան արյունաստեղծ ցողունային բջիջներ (ամբողջ բջիջների 0,1%), որոնց բազմակի բաժանման ու զարգացման շնորհիվ այն պահպանում է իր արյունաստեղծ ֆունկցիան և ապահովում օրգանիզմում էրիթրոցիտների ու լեյկոցիտների անընդհատ նվազման (ֆիզիոլոգիական հեմոլիզ) փոխհատուցումը։ Հասունացած բջիջները ոսկրածուծից անցնում են արյան հունի մեջ։ Բացի հասուն բջիջներից ոսկրածուծից դուրս են գալիս նաև որոշ քանակությամբ ցողունային բջիջներ, որոնք ընդունակ են տեղափոխվելու արյունաստեղծ այլ օրգաններ։ Չափահաս մարդու օրգանիզմում ոսկրածուծը կազմում է մարմնի քաշի 4,5-4,7%֊ը։ Արյունահոսությունների ժամանակ ոսկրածուծում արյունաստեղծման պրոցեսը կարող է խիստ արագանալ և վերականգնել կորցրած բջիջների քանակը ոսկրածուծը և մասնավորապես նրա ցողունային բջիջները շատ զգայուն են որոշ ներգործությունների (օրինակ՝ իոնացնող ճառագայթների) նկատմամբ։ Ուստի ոսկրածուծի վիճակը նման ազդեցությունների պայմաններում օրգանիզմի դիմադրողականությունը որոշող կարևոր գործոններից է։

## Արտաքին հղումներ
*Ոսկրածուծի դոնորների հայկական ռեեստր

Կատեգորիա:Անատոմիա
Կատեգորիա:Արյունաստեղծում
Գայանե Մարգարյան

**Գայանե Արտակի Մարգարյան** (փետրվարի 23, 1975, Եղեգնաձոր (այժմ՝ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում) - հունվարի 9, 1994, գյուղ Մաղավուզ (ԼՂՀ Մարտակերտի շրջան)՝ հայ ազատամարտիկ։

1993-1994 թվականներին Մարտակերտի գումարտակի կազմում մասնակցել է Մարտակերտի շրջանի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Մաղավուզի դիրքերում մինչև, հիմնական ուժերի տեղ հասնելը Մարգարյանը 3 ազատամարտիկների հետ անհավասար մարտում կարողացել է հետ մղել հակառակորդի հարձակումները և հերոսաբար զոհվել։ Թաղված է Եղեգնաձորում։

Կատեգորիա:Եղեգնաձոր քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Ալեքսանդր Շնապիկ

**Ալեքսանդր Շնապիկ** (լեհ.՝ Aleksander Sznapik, ), լեհ շախմատիստ։ Ունի շախմատի միջազգային վարպետի կոչում։

## Կենսագրություն

Ծնվել է Վարշավա քաղաքում։ 1970-ական և 1980-ական թթ. ամենահեղինակավոր լեհ շախմատիստների շարքում էր։ 1970 թ. Շնապիկը մեկնարկեց լեհական առաջնության եզրափակիչ փուլում։ Մինչև 1992 թ. նա արդեն 20 անգամ մասնակցել էր այդ առաջնության եզրափակիչ փուլին ու հաղթել դրանցից չորսում։ Լեհաստանի չեմպիոն է, 20 անգամ եղել է լավագույն շախմատիստների առաջին եռյակում։ 9 անգամ մասնակցել է շախմատի ազգային օլիմպիադաներում։ Օլիմպիական հավաքականի անդամ էր, որը 1978-1982 թթ. կարողացավ տեղ գրավել լավագույն տասնյակում։ Առավել հաջող եղան նրա մրցելույթները 1982 թ. օլիմպիադայում, որն անցկացվում էր Շվեյցարիայի Լյուցերն քաղաքում (54,2% առաջին խաղատախտակի համեմատությամբ, 7-րդ տեղ ընդհանուր թիմային հաշվարկում), որտեղ նա կարողացավ հաղթել Վիկտոր Կորչնոյին։ Ընդհանուր առմամբ 1972-1992 թթ. անցկացված օլիմպիադաներում անցկացրել է 94 պարտիա. 33-35=26(48,9%)։

Շնապիկը մասնակցել է մեծ թվով միջազգային մրցաշարերի։ Միջազգային վարպետի կոչմանն արժանացել է 1977 թ., երբ կարողացավ 2 հաջող մրցելույթներ անցկացնել Ստոկհոլմ և Լյուբլին քաղաքներում։

1998 թ. Շնապիկն ավարտեց իր կարիերան։
## Վարկանիշի փոփոխության գծապատկեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալեքսանդր Շնապիկի պարտիաները www.chessgames.com կայքում

Կատեգորիա:1951 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 10 ծնունդներ
Կատեգորիա:Լեհ շախմատիստներ
Կատեգորիա:Շախմատիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Կատեգորիա:Շախմատի միջազգային վարպետներ
Դոնավիա

մինի|աջից|Դոնավիա
**Դոնավիա**, ռուսական ավիաընկերություն, որը «Աերոֆլոտ» ազգային ավիափոխադրողի 100% դուստր ձեռնարկությունն էր։ Ներքին և միջազգային թռիչքներ է իրականացրել Ռուսաստանի հարավային քաղաքներից, ինչպիսիք են Դոնի Ռոստովը, Կրասնոդարը և այլն ՝ «Աերոֆլոտ» անվանմամբ։ Ներկայումս այն դադարեցրել է իր գործունեությունը. օդային օպերատորի վկայականը հետ է կանչվել։
մինի|աջից|Aeroflot Don

## Պատմություն
Դոնավիա ավիաընկերությունը հիմնադրվել է 1925 թվականի հունիսի 15-ին։ Պատերազմից առաջ հիմնականում թռիչքներ էին իրականացնում դեպի՝ Մոսկվա, Թիֆլիս, Բաքու և Խարկով։ Երբ եկան նոր օդանավեր, ավիաընկերությունը չվերթների թիվը ավելացրեց թռչելով դեպի՝ Օրյոլ, Մին Վոդի։

1981 թվականից ավիաընկերությունը սկսեց իրականացնել կանոնավոր չվերթներ արտասահմանում։ Սոչիից Բուդապեշտ, Պրահա։ Ավելի ուշ բացվեցին շատ թռիչքներ Մերձավոր Արևելքում և Արևմտյան Եվրոպայում։

## Տուրիզմ
Դոնավիան իրականացնում է կանոնավոր չվերթներ Ռուսաստանում։
2013 թվականին Դոնավիան տեղափոխել է 1,353,600 ուղևոր, հասցրել 2312,6 տոննա բեռ և փոստ։
Դոնավիան իրականացրել է կանոնավոր չվերթներ հետևյալ քաղաքներում՝
Մոսկվա, Սանկտ Պետերբուրգ, Սոչի, Դոնի Ռոստով, Ստավրոպոլ Երևան, Իստանբուլ, Եկատերինբուրգ, Օմսկ, Կրասնոդար, Տաշքենդ, Թել Ավիվ։

## Չվերթ
Ավիաընկերության չվերթը կազմել է 10 օդանավ՝ Airbus A319:

## Պատկերասրահ

VP-BLF Boeing 737 Donavia in basic AeroflotDon C-s (7289654720).jpg
Boeing 737-528, Aeroflot - Don AN1633950.jpg
Boeing 737-528, Aeroflot-Don JP6510689.jpg
Boeing 737-528, Donavia AN1901011.jpg
Donavia A319 VP-BBT (7267562014) (2).jpg
Sheremetyevo MG 3842 (5369820382).jpg
Running start."Donavia"B-737 VP-BVU (5046041300).jpg
VQ-BCS Boeing 737 Donavia in basic Aeroflot Don C-s (7273862916).jpg
VP-BLG Boeing 737 Donavia (7610019910).jpg
VP-BLG Boeing 737 Donavia (7610002122).jpg
Sheremetyevo MG 3836 (5369819954).jpg
VP-BBU Airbus A319 Donavia (7976452313).jpg
VP-BBU Airbus A319 Donavia (7976456014).jpg
Airbus A319-112, Donavia JP7487550.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ավիաընկերության պաշտոնական կայք
* Ավիաընկերության ինքնաթիռները 

Կատեգորիա:1992 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Ռուսական ավիաընկերություններ
Հաստատուն էլեկտրական հոսանք

Միավոր ժամանակամիջոցում հաղորդչի լայնական հատույթով անցած լիցքի քանակը ժամանակի ընթացքում կարող է փոփոխվել կամ մնալ հաստատուն։

Հոսանքը կոչվում է հաստատուն, եթե հաղորդչի լայնական հատույթով կամայական հավասար ժամանակամիջոցներում անցնում է լիցքի նույն քանակը։

Էլեկտրական հոսանքի քանակական բնութագրիչը հոսանքի ուժ կոչվող ֆիզիկական մեծությունն է։ 
**Հաստատուն հոսանքի ուժ** կոչվում է այն սկալյար մեծությունը, որը հավասար է հաղորդչի լայնական հատույթով անցած լիցքի և այն ժամանակամիջոցի հարաբերությանը, որի ընթացքում այդ լիցքն անցել է։

## Չափման միավոր
Միավորների ՄՀ-ում հոսանքի ուժի միավորը մեկ ամպերն է (1Ա՝ ի պատիվ ֆրանսիացի ֆիզիկոս Ամպերի), որը հիմնական միավոր է և սահմանվում է հոսանքակիր հաղորդիչների մագնիսական փոխազդեցության հիման վրա։

Հոսանքի ուժը հավասար է 1 ամպերի, եթե վակուումում իրարից 1 մ հեռավորությամբ երկու անվերջ երկար և անվերջ բարակ հաղորդալարերով անցնելիս նրանցից յուրաքանչյուրի 1մ երկարությամբ հատվածի վրա մյուսի կողմից ազդում է 2.10−7 Ն ուժ։

## Աղբյուրներ
* Է. Ղազարյան, Ա. Կիրակոսյան, Գ. Մելիքյան, Ա. Մամյան, Ս. Մաիլյան «Ֆիզիկա 11»

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Կատեգորիա:Հոսանքի ուժ
Արթուր Խաչատրյան (գնդապետ)

**Արթուր Դերենիկի Խաչատրյան** (մարտի 17, 1960, գյուղ Ջրաշեն), հայ ազատամարտիկ-հրամանատար։ Հայաստանի բանակի գնդապետ (1999)։

Ավարտել է Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտը (1981) և ՀՀ ՆԳՆ միլիցիայի բարձրագույն դպրոցը (1997)։ 1981-1983 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ ԶՈՒ-ում։ 1983-1993 թվականներին աշխատել է Երևանի մարզական թեքումով 10-րդ գիշերօթիկ դպրոցում, 1990 թվականից՝ ՀՀ ՆԳՆ համակարգում։

1989-1994 թվականներին «Դավիթ Բեկ», «Սորոհսլու» (հիմնադիր-հրամանատար) կամավորական ջոկատների կազմերում մասնակցել է Հայաստանի Վայքի (Բրաձոսնի), Նոյեմբերյանի (Բաղանիս, Ոսկեպար) և ԼՂՀ Շահումյանի (Գետաշենի ենթաշրջան), Ասկերանի (Խոջալու, Նախիջևանիկ, Փրջամալ, Արանզամի, Խրամոգդ Քարագլուխ), Հադրութի (Տող, Սարինշեն, Ծամձու), Մարտակերտի (Սփրավենդ), Լաչինի («Տոպազ», «Կոբրա» դիրքեր, Բսդդիրգանելի), Ֆիզուլիի (Հորադիզ, Սեյիդահմեդլի), Աղդամի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Պարգևատրվել է Հայաստանի 2-րդ աստիճանի «Մարտական խաչ» շքանշանով, «Մարտական ծառայության համար» մեդալով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ գնդապետներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Մարտական ծառայության մեդալակիրներ
Ռազմիկ (թերթ, Բեյրութ)

**Ռազմիկ**, հասարակական֊քաղաքական, երիտասարդական պարբերաթերթ։ ՀՅԴ Լիբանանի երիտասարդական միության (ԼԵՄ) պաշտոնաթերթ։ Լույս է տեսնում 1983 թվականի մայիսից, սկզբում՝ իբրև ամսաթերթ, 1985 թվականից՝ անկանոն պարբերականությամբ։

Հրատարակում է երիտասարդությանը հետաքրքրող քաղաքական, հասարակական, հայ ժողովրդի, մասնավորապես ՀՅԴ պատմությանը վերաբերող հոդվածներ։ 1980-ական թվականների կեսին լայն տեղ է հատկացրել ՀՅԴ-ին մոտ կանգնած զինյալ խմբակների՝ Հայոց ցեղասպանության արդարության մարտիկների և Հայ հեղափոխական բանակի հակաթուրքական գործունեության լուսաբանմանը։

Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական պարբերականներ
Գործարան

250px|մինի|օդի աղտոտում
**Գործարան**, արդյունաբերական ձեռնարկություն, որի արտադրական պրոցեսները մեքենայացված են․ պատրաստում է․ առավելապես, արտադրության միջոցներ։ Քաղաքատնտեսական առումով նույնացվում է ֆաբրիկա հասկացության հետ։ Նախապես, արտադրության տեխնիկայի և տեխնոլոգիայի օգտագործման նկատառումով՝ գործարանի և ֆաբրիկայի միջև կային որոշ տարբերություններ։ Տեխնիկայի գարգացմամբ այդ տարբերությունները վերացել են, և այս կամ այն ձեռնարկությանը գործարանը կամ ֆաբրիկա անվանելը այժմ պայմանավորված է սովորույթով։

Կատեգորիա:Ձեռնարկություններ
Ռեմոխոն

**Ռեմոխոն** (Նաև *նարնջային ռեմոխոն*, իսպաներեն՝ remojón կամ remojón de naranja), տիպիկ է արաբական ծագում ունեցող անդալուսական խոհանոցին։ Այս նարնջային աղցանը ավելի շատ հայտնի է Գրանադա ու Կորդոբա և Հաէնե մարզերում։ Գոյություն ունի տարբեր տեղական բաղադրատոմսեր, բայց բոլորն էլ որպես հիմք վերցնում են նարինջն ու ձիթապտղի յուղը, որով հայտնի է Անդալուսիան։ Հաճախ ռեմոխոնը անվանում են նաև «նարինջ ձիթապտղի յուղի» մեջ կամ «նարինջ աղցանով»։

Ամենապարզ ձևով պատրաստված ռեմոխոնը մի ուրիշ բան է, ինչպես մաքրած ու մանր կտրտած նարնջի միջուկ, համեմված ձիթապտղի յուղով ու աղով կամ էլ շաքարավազով, համից կախված։ Քաղցր ռեմոխոնը հանդիսանում է շատ լավ աղանդեր։

Ավելի բարդ բաղադրատոմսերում օգտագործվում է լրացուցիչ բաղադրամասեր, ավելի հաճախ բակալյաու։ Մեկ-մեկ ավելացնում են նաև ձիթապտուղ, եփած ձու, սոխ, սխտոր, պղպեղ, կարտոֆիլ և տոմատի մածուկ։

## Տես նաև
* Մալագայական աղցան

## Աղբյուրներ
* Соломоник Т., Синельников С., Лазерсон И. Европейская шкатулка. Кулинарные шедевры мира. — СПб: Издательский Дом «Нева», 2006. — 368 с. илл.
* Ремохон де Дуркаль, Гранада 

Կատեգորիա:Անդալուսյան խոհանոց
Կատեգորիա:Աղցաններ
Մա Ռեյնի

**Գերթրուդ (Մա) Ռեյնի** (, օրիորդական ազգանունը՝ **Փրիդջետ** (*Pridgett*),  - 22 դեկտեմբերի 1939), ամերիկացի երգչուհի, բլյուզի ամենահին պրոֆեսիոնալ կատարողներից մեկը, ով սկսել է ձայնագրվել պրոֆեսիոնալ ձայնագրման ստուդիայում։ Նրան հաճախ անվանում են «բլյուզի մայրը»։

Սկսել է ելույթ ունենալ 12 կամ 14 տարեկանում։ Բեմական կեղծանունը՝ «Մա Ռեյնի», վերցրել է այն բանից հետո, երբ 1904 թվականին ամուսնացել է Ուիլլ Ռեյնիի հետ, որի հետ ստեղծել է Rainey and Rainey, Assassinators of the Blue դուետը։ 1923 – 1928 թվականներին ընկած ժամանակաշրջանում, համագործակցելով Paramount ընկերության հետ, ձայնագրել է ավելի քան հարյուր երգ։ Տարբերվել է շատ հզոր վոկալային տվյալներով ու ուժեղ վոկալով, ինչը բնորոշ է աֆրոամերիկացիներին։ Հյուրախաղերով ճամփորդել է մինչև 1935 թվականը, որից հետո վերադարձել է հայրենի Կոլումբուս, որից չորս տարի անց մահացել է սրտի նոպայից։

1983 թվականին Ռեյնին ներկայացվեց Բլյուզի փառքի սրահ, իսկ 1990 թվականին՝ Ռոք'ն'ռոլլի փառքի սրահ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Բլյուզ երաժիշտներ
Մոնրեալ դել Կամպո (քաղաք)

**Մոնրեալ դել Կամպո** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Տերուել պրովինցիայի կազմում (Արագոն)։

Համայնքը գտնվում է Խիլոկա գավառի կազմում։ Տարածքը 89 *կմ<sup>2</sup>*։ Բնակչությունը 2765 *մարդ* (ըստ 2007 թվականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայից ունի 54,7 *կմ* հեռավորություն։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* MonrealDelCampo.com 
* Centro de Estudios del Jiloca
* Foro de Monreal del Campo

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության Լիբանանի մասնաճյուղ

**Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության Լիբանանի մասնաճյուղ**, Մերձավոր Արևելքում ՀԲԸՄ մասնաճյուղերից։

## Պատմություն

ՀԲԸՄ-ը Լիբանանում իր առաջին մասնաճյուղը հիմնել է 1910 թվականին։ 2001 թվականին ուներ 11 մասնաճյուղ՝ Բեյրութ, Տրիպոլի, Զահլե և Բաթրուն քաղաքնհրում, քվեարկելու իրավասու 1200 անդամ և 2,5 միլիոն դոլարի տարեկան բյուջե։ Հետեղեռնյան շրջանում ՀԲԸՄ հովանավորել է «Քելեկյան» և «Սիսուան» որբանոցները։

Գործել են ՀԲԸՄ Անթիլիասի, Ալեյի և Բեյրութի «Երվանդ Տեմիրճյան» վարժարանները, «Երվանդ Հյուսիսյան» հայագիտական հիմնարկը։ Այժմ ՀԲԸՄ Լիբանանի շրջանակային հանձնաժողովի վերահսկողության ներքո գործում են Բեյրութի «Ալեք Մանուկյան», «Երվանդ և Ալիս Տեմիրճյան» կենտրոնները, Լևոն Կ. Նազարյան նախակրթական, Պողոս Գ. Կարմիրյան միջնակարգ և Դարուհի-Հովակիմյան երկրորդական վարժարանները։

Հայկական բարեգործական ընդհանուր միությունը միաժամանակ նյութապես օգնում է այլ հայկական վարժարանների, կրթաթոշակներ տրամադրում հայ համալսարանականների և կենսաթոշակներ՝ հանգստյան կոչված որոշ հայ անհատ ուսուցիչների։

1943 թվականից Բեյրութի հայաշատ Ռմեյլ թաղամասում գործում է հայկական բարեգործական ընդհանուր միության դարմանատունը։ Հայկական բարեգործական ընդհանուր միությունը հովանավորությունն է վայելում Հայ երիտասարդաց ընկերակցությունն իր «Անդրանիկ» մարզական միությամբ (1931 թվականից) են։

Կատեգորիա:ՀԲԸՄ մասնաճյուղեր
Չարենցավանի գործիքաշինական գործարան

**Չարենցավանի գործիքաշինական գործարան**, արդյունաբերական ձեռնարկություն Հայաստանի Կոտայքի մարզի Չարենցավան քաղաքում։ Հիմնադրվել է 1964 թվականին։ Արագահատ պողպատից և մետաղակերամիկական կարծր համաձուլվածքներից արտադրում է տարբեր տեսակի ճշգրիտ մետաղահատ գործիքներ (խառատային հատիչներ, թործաններ, գլխանիստային և սկավառակային եռակողմ ագուցով ֆրեզներ և այլն)։

Խորհրդային տարիներին մասնաճյուղեր է ունեցել Մարտունու շրջանի Երանոս, Ստեփանավանի շրջանի Կուրթան, Կալինինոյի շրջանի Շահնազար գյուղերում։ Արտադրանքն առաքվում է նաև արտասահմանյան երկրներ։

1999 թվականին ստացել է Բաց բաժնետիրական ընկերության կարգավիճակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1964 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Հայաստանի գործարաններ
գ
Գորոդկի

մինի

**Գորոդկի**, չուշկի, ռուսական ժողովրդական մարզախաղ։ Խաղում են զույգ կամ հնգական մարդուց բաղկացած երկու թիմով։ Գորոդկի խաղալու համար հարկավոր է ունենալ ծեծաններ (թիմին՝ երկուական) և գլաններ (հնգական)։ Գլանները սահմանված ֆիգուրներով դասավորում են 25X2 մետր չափսերով հրապարակներում («քաղաքներում»՝ այստեղից էլ «городки» անվանումը)։ Խաղի էությունն է՝ համեմատաբար քիչ հարվածներով ավելի շատ գլաններ դուրս բերել «քաղաքից»։ Մրցումներն ունենում են երկու խաղափուլ։ Հավասար միավորների դեպքում խաղարկվում է վճռական խաղափուլը։ 1936 թվականին հիմնվել է Գորոդկիի համամիութենական սպորտային ֆեդերացիա։

## Գրականություն
* 
* *Деревенский Б. Г.* История игры в городки. — Альманах «Русский міръ», (СПб.) № 1, 2008. С. 357—372. ISBN 5-91233-019-2.
* Городские имена сегодня и вчера: Петербургская топонимика / сост. С. В. Алексеева, А. Г. Владимирович, А. Д. Ерофеев и др. — 2-е изд., перераб. и доп. — СПб.: Лик, 1997. — 288 с. — (Три века Северной Пальмиры). — ISBN 5-86038-023-2.

Կատեգորիա:Մարզախաղեր
Կատեգորիա:Ռուսական հայտնագործություններ
Իշտվան Գորովե

**Իշտվան Գորովե դե Գաթայա** (, **Կորովյան Ստեփան**, ), հայկական ծագմամբ հունգարացի տնտեսագետ, քաղաքական և պետական գործիչ; Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ։ Լասլո Գորովեի որդին։

Սովորել է Պեշտի համալսարանում։ 1848-ին դարձել է Րանատ նահանգի հեղափոխական ելույթների գլխավոր ղեկավարներից մեկը, 1848-49 թվականներին եղել է Պեշտի հեղափոխական պառլամենտի դեպուտատ։ Լայոշ Կոշուայի և Սաչվայիի հետ շարադրել է Հունգարիայի անկախության հայտարարությունը։ 1867-1870-ին ստանձնել է Հունգարիայի առևտրի նախարարի, իսկ 1870-1871-ին՝ նաև հաղորդակցության նախարարի պարտականությունները։

## Տես նաև
*Լասլո Գորովե

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերը Հունգարիայում
Կատեգորիա:Հունգարացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հունգարացի պետական գործիչներ
Գործակիցներ

**Գործակիցներ**, վիճակագրության մեջ, հարաբերական մեծություններով արտահայտված որակական ցուցանիշներ, այսինքն միատեսակ կամ տարատեսակ, բայց միմյանց հետ կապված սոցիալ-տնտեսական երևույթների չափերի համեմատումը ներկայացնող արդյունքներ։ Ըստ բովանդակության գործակիցներ (վիճակագրության մեջ) կարող են բնութագրել․
# սոցիալ-տնտեսական որևէ երևույթի զարգացման արագությունը (դինամիկայի գործակից),
# որոշակի միջավայրում երևույթի առաջացման հաճախականությունը, օրինակ, ծնելիության գործակից,
# աշխատանքային, նյութական կամ դրամական ռեսուրսների օգտագործման աստիճանը, օրինակ, սարքավորումների էքստենսիվ (ժամանակի մեջ) կամ ինտենսիվ (ըստ հզորության) բեռնվածության գործակից, արդյունավետության բոլոր գործակիցներ․,
# կոորդինացիան, այսինքն որակապես տարբեր երևույթների փոխկապվածությունը, օրինակ, բնակչության խտության գործակից,
# հատկանիշների մեծության վարիացիան (տատանողականություն), օրինակ, ռիթմիկության գործակից։
Գործակիցները արտահայտվում են տոկոսներով, հազարի հարաբերությամբ, մեկի հարաբերությամբ (բայց ոչ բոլոր հարաբերական մեծություններն են գործակիցներ)։

Կատեգորիա:Վիճակագրություն
Ռիչարդ Գորդոն

**Ռիչարդ Գորդոն** (, ), ամերիկացի տիեզերագնաց-օդաչու, ռազմածովային նավատորմի սպա։

Ավարտել է Վաշինգտոնի համալսարանը (1951 թվական)։ 1966 թվականի սեպտեմբերի 12–14-ը Չարլզ Կոնրադի հետ, որպես երկրորդ օդաչու, թռիչք է կատարել «Ջեմինի-11» տիեզերանավով, ուղեծրում մնացել 71 ժամ Երկրի շուրջը կատարելով 44 պտույտ և անցնելով 1.8 միլիոն կիլոմետր տարածություն։ Երկու անգամ խցիկից դուրս է եկել տիեզերք։ 1969 թվականի նոյեմբերի 14–24-ը, Չարլզ Կոնրադի և Ալան Բինի հետ, որպես հիմնական հատվածամասի օդաչու, դեպի Լուսին է թռել «Ապոլլոն-12» տիեզերանավով, Լուսնի շուրջը գործել 44 պտույտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի օդաչուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագնացներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Գոմաղբ

**Գոմաղբ**, օրգանական պարարտանյութ՝ կազմված կենդանիների արտաթորանքից։ Օգտադործվում է որպես պարարտանյութ և վառելանյութ։ Չնայած հանքային պարարտանյութերի արտադրության ավելացմանը, գոմաղբը ներկայումս լայնորեն կիրառվում է դաշտավարությունում, զգալի չափով օգտագործվում է ջերմոցային տնտեսություններում։ Պարունակում է ազոտային միացություններ, բույսերի համար անհրաժեշտ հանքային նյութեր։

## Պարարտանյութ
Չոր նյութերի հիմնական մասը բարելավում է հողի կառուցվածքը, ջրային և օդային ռեժիմը, ֆիզիկաքիմիական կազմը։ Կալցիումը և մագնեզիումը նվազեցնում են հողի թթվայնությունը, իսկ մանրէները մեծացնում են կենսաբանական ակտիվությունը։ Գոմաղբը CO<sub>2</sub>-ի աղբյուր է, որն ուժեղացնում է օրգանական նյութերի սինթեզը բույսերում։

Գոմաղբի ազդեցությունը հողի վրա շարունակվում է մի քանի տարի։ Լինում են ցամքարով և առանց ցամքարի։ Ցամքարային գոմաղբի արդյունավետությունը կախված է հասունացման աստիճանից, պահպանումից, պատրաստման ձևերից։ Առանց ցամքարի գոմաղբը ստանում են խոշոր անասնապահական տնտեսություններում։ Այդպիսով գոմաղբը օգտագործում են գլխավորապես դեկորատիվ այգեգործության մեջ։
[222px|մինի|Գոմաղբը սովորաբար արտահայտվում է որպես կենդանիների [արտաթորանքի և ծղոտի խառնուրդային զանգված]]

## Վառելանյութ
Հայտնի է նաև որպես «պասմա»՝ անասունների կղանքով պատրաստվող վառելիք, որը դեռևս գտնվում է թաց վիճակում։ Որքան լավ է պասման տրորվում (Ժողովուրդը ասում է «պասմա թափել», «պասմա տրորել», «պասմա կտրել» և այլն), այնքան այդ վառելիքի օգգ-ն մեծ է։

## Աղբյուր
* Հայերէն Բացատրական Բառարան (Ստեփան Մալխասեանց։ Հայկական ՍՍՌ Պետական Հրատարակչութիւն, Երեւան, 1944)

Կատեգորիա:Կենսավառելանյութեր
Կատեգորիա:Օրգանական արարտանյութեր
Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
Կատեգորիա:Արտաթորանքներ
Լասլո Գորովե

**Լասլո Գորովե** (, **Կորովյան**, ), հունգար թատերագիր, ազգությամբ՝ հայ։

Ճանաչվել է «Վաստակավոր վաճառականը» (1807) թատերգությամբ։ Տեմեշի (Բանատի նահանգ)" շրջանում կազմակերպել է տնտեսագիտական ընկերություն, մեծ դեր է խաղացել հունգ․ ազգային մշակույթը տարածելու գործում։ 1835 թվականին ընտրվել է Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից-անդամ։ 1839 թվականին եղբայրների հետ հիմնադրել է «Գորովե» մրցանակը։

## Տես նաև
*Իշտվան Գորովե

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերը Հունգարիայում
Կատեգորիա:Հունգարացի թատերագիրներ
Կատեգորիա:Սփյուռքահայ գրողներ
Բաց կարկանդակ

**Բաց կարկանդակ**, կարկանդակի տեսակ։ Լինում է քաղցր (մրգերից և հատապտուղներից) կամ աղի (բանջարեղենից, մսից կամ ձկից )։ Սակայն կարկանդակի տակ պետք է լինի խմոր, իսկ վերևից պետք է չփակվի, այլապես հաջողված բաց կարկանդակ չի ստացվի։ Բաց կարկանդակը վառարանում է մնում մոտ 30 րոպե։

## Պատկերասրահ

Tarte aux cerises avant cuisson - 20040323.jpeg
Pumpkin Pie.jpg
Raspberry-pear-tart-shortcrust.jpg


Կատեգորիա:Աղանդեր
Կատեգորիա:Նախուտեստներ
Կատեգորիա:Կարկանդակներ
Կատեգորիա:Եվրոպական խոհանոց
Զանգվածի պահպանման օրենք

**Զանգվածի պահպանման օրենք**, բնության հիմնական օրենքներից մեկը՝ քիմիական ռեակցիաներում նյութերի զանգվածի պահպանման օրենքը։ Հայտնաբերել են նախ Միխայիլ Լոմոնոսովը (1748 թվականին), իսկ որոշ ժամանակ անց՝ նաև Ա. Լավուազիեն (1789 թվականին)։ Ըստ այդ օրենքի՝ 
ռեակցիայի մեջ մտնող նյութերի զանգվածը հավասար է ռեակցիայի հետևանքով ստացվող նյութերի զանգվածին։ Ընդհանուր ձևով գրված հետևյալ ռեակցիայի համար՝ A + B = C + D, այդ օրենքը մաթեմատիկորեն կարելի է ներկայացնել որպես

m(A) + m(B) = m(C) + m(D)։

## Նշանակությունը

Նյութերի զանգվածի պահպանման օրենքը վիթխարի նշանակություն է ունեցել քիմիայի և ընդհանրապես բնագիտության զարգացման համար։ Մասնավորապես այն հնարավորություն է տվել քիմիական ռեակցիան ներկայացնելու հավասարման տեսքով, այսինքն՝ ելանյութերի և վերջանյութերի միջև դնելու հավասարման նշան։ Իսկ դա նշանակում է, որ քիմիական հավասարման միջոցով կարելի է լուծել զանազան տեսական և գործնական խնդիրներ։ Նշված օրենքը բնագիտության մեջ հիմք է ծառայել բազմաթիվ նոր օրենքներ ու օրինաչափություններ հայտնագործելու համար։  Ատոմամոլեկուլային ուսմունքը ձևավորվել է նյութերի զանգվածի պահպանման և մի շարք այլ օրենքների հիման վրա։ Այդ օրենքը նաև կարևոր դեր է կատարել ու կատարում աշխարհընկալման առումով։ Ինչպես Երկրի վրա, այնպես էլ Տիեզերքում ոչինչ չի անհետանում և չի առաջանում ոչնչից։

## Գրականություն
Քիմիա 10. ընդհանուր և բնագիտամաթեմատիկական հոսքեր

Կատեգորիա:Քիմիական օրենքներ
Կատեգորիա:Զանգված
Դիէլեկտրիկների կողմնորոշային բևեռացում

**Կողմնորոշային բևեռացում**, էլեկտրական դաշտում կամայական բևեռային մոլեկուլ (երկբևեռ մոլեկուլ), կիրառված ուժազույգի պտտող մոմենտի ազդեցությամբ, ձգտում է շրջվել այնպես, որ նրա էլեկտրական մոմենտը կողմնորոշված լինի դաշտի ուժագծերի երկայնքով։ Բևեռային դիէլեկտրիկներին բնորոշ բևեռացման այս մեխանիզմն անվանում են կողմնորոշային բևեռացում։ Էլեկտրական դաշտում դիէլեկտրիկի բևեռացման աստիճանը, որը կողմնորոշված բևեռային մոլեկուլների թվի հարաբերությունն է մոլեկուլների լրիվ թվին, կախված է ինչպես էլեկտրական դաշտի լարվածությունից, այնպես էլ ջերմաստիճանից։ Հավանականությունն այն բանի, որ T բացարձակ ջերմաստիճան ունեցող դիէլեկտրի կիաբևեռային մոլեկուլի պոտենցիալ էներգիան E լարվածությամբ էլեկտրական դաշտում W է, որոշվում է նույն բանաձևով, ինչ բանաձևով որոշվում է օդի մոլեկուլների կոնցենտրացիան Երկրի մակերևույթից h բարձրությամբ մակարդակում։

W+e^-W/kgT 

Որտեղ W= -P_e E \cos\alpha , իսկ K_b  -ը Բոլցմանի հաստատունն է։

## Տես նաև
* Դիէլեկտրիկների դեֆորմացիոն բևեռացում

## Գրականություն
Ֆիզիկա-11։ Ավագ դպրոցի 11-րդ դասարանի դասագիրք ընդհանուր և բնագիտամաթեմատիկական հոսքերի համար։ Հեղինակներ՝ Է. Ղազարյան, Ա. Կիրակոսյան, Գ. Մելիքյան և այլք։ Երևան, 2010 թվական։

Կատեգորիա:Հոծ միջավայրերի էլեկտրադինամիկա
Գործավոր

«**Գործավոր**», շաբաթաթերթ։ ԱՄՆ-ի բանվորական կուսակցության հայկական հատվածի օրգան։ Հրատարակվել է 1924 թվականին, Նյու Յորքում։ Պրոպագանդել է մարքսիզմ-լենինիզմի գաղափարախոսությունը, ձգտել ամերիկահայ աշխատավորությանը համախմբել Բանվորական կուսակցության շուրջը։

Տպագրել է ամերիկահայ կոմունիստների պատգամավորական ժողովի նյութերը, բանվորական կուսակցության թեզիսները միջազգային, ազգային և տեղական հարցերի վերաբերյալ, լուսաբանել Խորհրդային Հայաստանի տնտեսական և մշակութային իրադարձությունները։

Տպագրել է Մյասնիկյանի (Մարտունի) «Եռամյա սոցիալիստական Հայաստանի առօրյա խնդիրները» աշխատությունը։

Կատեգորիա:Ամերիկա-հայկական շաշաբաթաթերթեր
Ֆրագա (քաղաք)

**Ֆրագա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում՝ արագոնյան Ուեսկա պրովինցիայի Բախո-Սինկա շրջանում։ Տարածքը՝ 435 կմ2։ Բնակչությունը՝ 14539 (2010 թվականի տվյալներով)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 105 կմ։

## Սպորտ
Քաղաքն ունի համանուն ֆուտբոլային ակումբ։

## Նկարներ

Պատկեր:Fraga - Vista general con iglesia de San Pedro.JPG|Եկեղեցի
Պատկեր:Fraga - Antigua puerta de entrada a las murallas .JPG|Քաղաքային պատ
Պատկեր:Fraga - Monumento a la dona de faldetes con ayuntamiento al fondo.JPG|Հուշարձան
Պատկեր:Fraga - Capitel de la portada de la iglesia de san Pedro.JPG|եկեղեցի


## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* CAI Aragón-Fraga 
* Página del Ayuntamiento de Fraga
* Fraga 
* Gran Enciclopedia Aragonesa 
* Centro de profesores y recursos del Bajo Cinca, Fraga - Huesca 
* Ruta del rey de España desde Fraga a Barcelona en el siglo XVII
* Biblioteca Nacional de Francia
* Casa Museo Salvador Sabaté 
*  Galería-Taller de Arte de la Artista Fragatina Divina Sabaté 
*  Web Oficial Peña Fragatina 
*  Web Oficial de la Rondalla Peña Fragatina 
*  Web Oficial Festival Internacional de Folklore Julian Arellano Mesalles - JAMINFEST 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Կանիլյաս դե Ասեիտունո (քաղաք)

**Կանիլյաս դե Ասեիտունո ** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Տերուել պրովինցիայի կազմում (Արագոն)։

Համայնքը գտնվում է Սարագոսա գավառի կազմում։ Տարածքը 125 *քկմ*։ Բնակչությունը 748 *մարդ* (ըստ 2007 թվականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայից ունի 92 *կմ* հեռավորություն։

Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մալագա պրովինցիայի բնակավայրեր
Գործնական աստղագիտություն

**Գործնական աստղագիտություն**, աստղագիտության հնագույն բաժիններից, զբաղվում է աստղագիտական գործիքների կիրառման, գործիքի ու դիտորդի սխալների հաշվառման հարցերով, դիտումների մեթոդներով, աշխարհագրական և աստղագիտական կոորդինատների, ինչպես նաև ժամանակը որոշելու եղանակների մշակմամբ։ Ընդգրկում է Գեոդեզիական աստղագիտությունը, ծովագնացային աստղագիտությունը և օդագնացային աստղագիտությունը։ Գործնական աստղագիտությոան մեջ կիրառվող գործիքներից են ունիվերսալ գործիքը, զենիթային աստղադիտակը, ուղղաձիգ շրջանը, ճոճանակավոր, քվարցային և ատոմային ժամացույցները, սեքստանտը (ծովագևացության և օդագնացության մեջ)։ Դիտումների ճշգրտությունը մեծացնելու նպատակով չափումնևրը կրկնվում են բազմաթիվ անգամ։ Գործիքների տեսությունը մշակելիս աշխատում են հաշվի առնել ու նվազագույնի հասցնել գործիքային սխալները։ Տեղի աշխարհագրական կոորդինատների ճշգրիտ որոշումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն ճշտել աշխարհագրական քարտեզները, այլև ուսումնասիրել երկրի ձևը, դեֆորմացիան, բևեռների տեղաշարժը։

Կատեգորիա:Աստղագիտություն
Օկա Գորոդովիկով

**Օկա Իվանովիչ Գորոդովիկով** (, ), կալմիկ խորհրդային զորապետ, գեներալ-գնդապետ, Խորհրդային Միության հերոս (1958), ԽՄԿԿ անդամ (1919)։

Մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին (1914-1918 թթ.)։ 1918 թվականին ընդգրկվել է Խորհրդային բանակի շարքերում։ Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ եղել է Առաջին հեծյալ բանակի դիվիզիայի հրամանատար, ապա՝ Երկրորդ հեծյալ բանակի հրամանատար։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, չնայած ժամանակավրեպությանը, շարունակել է ղեկավարել հեծելազորային միավորումներ։ 1943-1947 թվականներին եղել է հեծելազորի հրամանատարի տեղակալ։ Պարգևատրվել է Լենինի 3, Կարմիր դրոշի 6, «Հայրենական պատերազմի» 1-ին աստիճանի շքանշաններով։

Կատեգորիա:Գեներալներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ Ազգությունների խորհրդի 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Ռուս հուշավիպագիրներ
Կատեգորիա:Ստալինգրադի ճակատամարտի մասնակիցներ