open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Քվոմե Նքրումա

**Ֆրենսիս Նվիա Քոֆի Քվոմե Նքրումա** (, ), գանացի քաղաքական գործիչ, քաղաքական տեսաբան և հեղափոխական, Գանայի Հանրապետության հիմնադիր առաջին նախագահ։

1935-1945 թվականներին ապրել է Միացյալ Նահանգներում (ավարտել Լինքոլնի և Փենսիլվանիայի համալսարանները), 1945-1947 թվականներին՝ Անգլիայում։ 1947 թվականին դարձել է Ոսկե Ափի (Գանայի տարածքի եվրոպական անվանումը) միացյալ կոնվենտի գլխավոր քարտուղար, 1949 թվականին հիմնել է Կոնվենտի ժողթվրդական կուսակցությունը, որը գլխավորել է ազատագրական շարժումը անգլիական գաղութատիրության դեմ։ 1950-1951 թվականներին եղել է բանտում։ 1952 թվականից գլխավորել է Ոսկե Ափի առաջին աֆրիկական կառավարությունը, 1957 թվականից (երկրի անկախության հռչակումից հետո)՝ Գանայի վարչապետ, 1960 թվականից՝ միաժամանակ նախագահ։

1966 թվականին զինվորական հեղաշրջմամբ հեռացվել է իշխանությունից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գանայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Գանացի անկախության ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի տնտեսագիտության և քաղաքական գիտությունների դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Կրակովի համալսարանի շրջանավարտներ
Աշխատանքային շաբաթ

**Աշխատանքային շաբաթ**, աշխատանքային իրավունքում՝
# օրացուցային շաբաթվա մեջ աշխատանքի օրենքով սահմանված տևողությունը։ Աշխատանքային շաբաթի նորմալ տևողությունը չի կարող գերազանցել 40 ժ, իսկ որոշ կատեգորիայի աշխատողների (օրինակ, վնասակար պայմաններում զբաղվածների, (անչափահասների) համար սահմանված է կրճատ աշխատանքային շաբաթ՝ 36 ժ, 24 ժ։ 
# Աշխատաժամանակի ռեժիմ, որը որոշում է օրացուցային շաբաթվա մեջ աշխատանքային և հանգստյան օրերի թիվը։

Կատեգորիա:Աշխատանքային իրավունք
Կատեգորիա:Աշխատանքի կազմակերպում
Կատեգորիա:Շաբաթ
Նվագակցություն

մինի|Վիեննական վալսի տիպիկ նվագակցության օրինակ
**Նվագակցություն**, հոմոֆոն երաժշտական հյուսվածքում այն ամենը, որ ուղեկցում է ստեղծագործության գլխավոր մեղեդիական ձայնին՝ բացահայտելով դրա ներդաշնակային և ռիթմական կառույցը։ Կարող է լինել լիահնչություն ստեղծող ակորդների շարք (ժողովրդական երաժշտության մեջ պարզագույն ձևերից են դամը, հարվածային գործիքների ռիթմական ֆոնը են, սակայն, մեծ մասամբ, Նվագակցության բազմաթիվ հարմոնիաների և լրացուցիչ մեղեդիական ձայների բարդ համակցություն է, որ գլխավոր մեղեդիի հետ միասին արտահայտչական զգալի բեռնվածք է կրում, հոգեբանորեն խորացնում երկի բովանդակությունը, երբեմն էլ՝ նաև նկարագրական ֆոն ստեղծում։ Արևմտաեվրոպական երաժշտության մեջ որպես կոմպոզիցիոն միջոց ձևավորվել է 16-րդ դարի վերջի (Նվագակցություն գրվում էր գեներաիբասի ձևով)։ Նվագակցության արտահայտչականությունը մեծ է վիեննական դասականների երկերում (18-19-րդ դարերի սկիզբ) և ռոմանտիկական ոճում, որոնցում այն հաճախ հոգեբանորեն անհատականացված է, և իր նշանակալիությամբ հավասարվում է երկի գլխավոր ձայնին։ Երաժշտության հյուսվածքի «տրոհումը» գլխավոր ձայնի և Նվագակցության հաճախ սոսկ պայմանական կարող է լինել, իսկ պուիֆոնիայում Նվագակցության հասկացությունն ընդհանրապես բացառված է։ Մեներգչին կամ մենանվագողին ուղեկցող Նվագակցություն կարող է հանձնարարված լինել մի գործիքի (դաշնամուր, երգեհոն, կիթառ և այլն) կամ անսամբլի, նվագախմբի, երգչախմբի են։ Գեղարվեստական նվագակցումը կատարողական արվեստի արժանավոր և դժվարին բնագավառներից է։

Կատեգորիա:Երաժշտություն
Ժան Պիեռ Շաբրոլ

**Ժան Պիեռ Շաբրոլ** (, ), ֆրանսիացի գրող։ Դիմադրության շարժման մասնակից։ 
## Գործունեություն
«Վերջին փամփուշտը» (1953) վեպը Վիետնամի պատերազմի մասին է, «Կորած արվարձան» (պոպուլիստական մրցանակ, 1955) նվիրված է Փարիզի պրոլետարական թաղամասի առօրյային։ Շաբրոլին հատուկ է ռաբլեական կենսասիրությունը («Վայրի վարդ», 1957, վեպ), պատմական լավատեսությունը («Աստծո խենթերը», 1961, վեպ)։ «Խռովարարներ» (հատոր 1-3, 1965-1968) վիպաշարի հերոսները Հիտլերի՝ իշխանության գլուխ անցնելուց մինչև Ֆրանսիայում ժողովրդական ճակատի հաղթանակն (1936) ընկած ժամանակամիջոցում եվրոպական իրադարձությունների մասնակիցներ են։ Համայն աշխարհի աշխատավորների եղբայրության արդար գործի հավատով է ներթափանցված Փարիզյան կոմունայի (1871) մասին պատմող «Եղբայրություն» թնդանոթը» (1970) վեպը։ «Այծը անապատում» (1975) գիտաֆանտաստիկ վեպը վերստեղծում է Ա․ դը Օբինիեի դրամատիկ կյանքը։

## Ստեղծագործություններ
* Ժան-Պիեռ Շաբրոլ. Մարքիզուհին

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ
Տաթևիկ Գեյմեր

**Տաթևիկ Հունանյան** (անգլ.` *Tatevik Hunanyan*, ), առավել հայտնի **Տաթևիկ Գեյմեր** (*Tatevik the Gamer*) ռինգային անվամբ, ամերիկահայ կասկադյորուհի, պարուհի, մոդել, արևելյան մարտարվեստի մասնագետ և պրոֆեսիոնալ ըմբշուհի (ռեստլեր)։

## Վաղ կարիերան
Ծնվել է 1989 թվականի օգոստոսի 24-ին` Երևանում` արվեստագետների ընտանիքում։ Մեծացել է ԱՄՆ Կալիֆորնիա նահանգի Գլենդել քաղաքում։ Հինգ տարեկան հասակում հաճախել է ժամանակակից բալետի դասընթացների։ 15 տարեկանում զբաղվել է պարով և աշակերտել տանգոյի արգենտինահայ պարուսույց Սերժի Թումասին (Թումասյան)։ 2009 թվականին ընդունվել է Լոս Անջելեսի Լի Ստրասբերգի անվան թատրոնի և կինոյի ինստիտուտ։ 2010 թվականին ծանոթանալով հոլիվուդյան ֆիլմերի կասկադյորական հնարքների կորդինատոր Բենի Ուրկիդեսի հետ, Հունանյանը ծավալուն կերպով սկսվում է զբաղվել քիքբռնցքամարտով և կասկադյորական հնարքների ուսուցմամբ։

2012 թվականին նկարահանվել է Դոլֆ Լունդգրենի և Ռենդի Կուտուրի մասնակցությամբ «Շտապում» մարտաֆիլմ

2012 թվականին Հունանյանը որոշում է մուտք գործել պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի արդյունաբերություն և պայմանագիր է կնքում «Women of Wrestling» (WOW) կանանց ըմբշամարտի կազմակերպության հետ։ Որպես ռինգային կեղծանուն, Հունանյանն ընտրում է Տաթևիկ Գեյմեր (Tatevik the Gamer) անվանումը՝ մրցակցային համակարգչային խաղերի հանդեպ ունենցած մեծ հետաքրքրության պատճառով։

## Պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի կարիերան
Տաթևիկը մարզվել է ռեստլինգի վետերաններ Մարթի Ջենեթիի և Լեյլանի Կայի մոտ։ Գեյմերի մասնակցությամբ առաջին մենամարտը «WOW» կազմակերպությունում տեղի է ունեցել 2013 թվականի նոյեմբերի 16-ին, որում պարտության է մատնել ոմն ըմբշուհի Մելիսա Քոութսին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը «WOW» կայքում 
* Հոդված «ՍԼԵՄ» ամսագրում
* Էջը CageMatch.net կայքում
* Պաշտոնական Ֆեյսբուք էջ

Կատեգորիա:Ամերիկահայ մոդելներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշուհիներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ
Շալախո

250px|մինի|«Մասիս» անսամբլ (Արգենտինա)
**Շալախո**, տղամարդու հայկական մենապար, հատկապես տարածում է գտել  որպես խնջույքների ու երեկույթների պար։ Մեղեդին առաջինը գրի է առել, դաշնամուրի համար մշակել ու կատարել է Տիգրանյանը (1895)։ Այնուհետև պարի երաժշտությունը մշակել են և այլ կոմպոզիտորներ։ 1938 թվականից տեղ է գտել Ալթունյանի անվան հայկական ժողովրդական երգի-պարի անսամբլի, ապա և այլ անսամբլների ծրագրերում, օպերա-բալետային ներկայացումներում։ Պարաքայլերը կազմված են բարդ ու կտրուկ շարժումներից, որի համար պահանջվում է արագաշարժություն ու ճարպկություն։ Պարաձևն ունի ծնկածալ նստումներ (չաթմա), պտույտներ ու բարձր թռիչքներ։ Քայլերը կատարում են բացառապես ոտքերի մատներին, ձեռքերի ու իրանի կտրուկ դարձումներով։ Ոճով ավելի մոտ է վրացական ժողովրդական
պարերին։ Հիմնական պարաքայլը ոտ փոխելն է  (*հայկական chasse*) իր տարբերակներով։ Պարեղանակի չափը երկմաս է Արամ Խաչատրյանը իր «Երջանկություն» և «Գայանե» բալետներում յուրատեսակ մեկնաբանել է երկմաս-եռամաս չափով։

Կատեգորիա:Պարեր
Կատեգորիա:Արամ Խաչատրյանի բալետներ
Սանտա Մոնիկա ծառուղի

**Սանտա Մոնիկա ծառուղի** (), փողոց Լոս Անջելես քաղաքում, Կալիֆորնիա նահանգում, ԱՄՆ։ Սանտա Մոնիկայի ծառուղին սկիզբ է առնում Հոլիվուդի արևելյան մասից, և անցնում է Արևմտյան Հոլիվուդի միջով, Բևերլի Հիլզով, արևմտյան Լոս Անջելեսը և Սանտա-Մոնիկան հատվում են Օուշն պողոտայում։ Սանտա-Մոնիկան հանդիսանում է Լոս Անջելեսի գլխավոր փողոցներից մեկը, ինչպես նաև Route 66 մայրուղու գլխավոր մասը Չիկագոյի և Լոս-Անջելեսի միջև, որը կարևոր դեր է խաղացել արևմտյան ԱՄՆ-ի զարգացման գործում և հանդիսանում է ճանաչված վայր պատմության և մշակույթի ոլորտում։ Սանտա-Մոնիկա ծառուղու մի մասը՝ խաչաձև Արևմտյան Հոլիվուդը հանդիսանում է կենտրոն ռուսախոս ժողովրդի համար Լոս-Անջելեսում - այստեղ կան ռուսական խանութներ, ռեստորաններ, փողոցում լսվում է ռուսերենի հնչյունները։

Ծառուղին նշվել է նաև System of a Down «Lost in Hollywood» երգում.

## Տես նաև
* Բևերլի Հիլզ
* Սանտա Մոնիկա
* Լոս Անջելես
* Կալիֆորնիա

Կատեգորիա:Լոս Անջելեսի փողոցներ
Ռոբերտ Շահոյան

**Ռոբերտ Հարությունի Շահոյան** (), խորհրդային պետական աշխատող, ՀԽՍՀ վաստակավոր իռիգատոր (1957)։ ԽՄԿԿ անդամ (1946)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի շինարարական ֆակուլտետը (1940)։ Աշխատանքային գործունեությունն սկսել է 1940 թվականից՝ Իջևանի ՀԷԿ-ում (աշխղեկ, տնօրեն), ՀԽՍՀ ջրային տնտեսության մինիստրությունում 1943 թվականից։ Եղել է Թալինի ջրանցքի շինարարության տեղամասի պետ, 1950 թվականից շինգրասենյակի պետ․, 1951 թվականից՝ Թալինի ջրանցքի շինարարության պետ, 1954 թվականից՝ Հայջրշին տրեստի գլխավոր ինժեներ և կառավարիչի տեղակալ, 1963-ից՝ կառավարիչ։ 1965 թվականին Շահոյանը նշանակվել է ՀԽՍՀ ջրային տնտեսության ն մելիորացիայի մինիստրի տեղակալ, 1977 թվականից՝ մինիստր։

Եղել է նաև ՀԽՍՀ 9-10-րդ գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։

Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:«Պատվո նշան» շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նախարարներ
Նուբիական անապատ

**Նուբիական անապատ**, գտնվում է Աֆրիկայում, Նեղոսի և Կարմիր ծովի միջև (մեծ մասը՝ Սուդանում)։ Սարավանդ է՝ արևելքից արևմուտք թեքված մակերևույթով (բարձրությունը՝ 1000-ից մինչև 350 մ) և կղզիանման լեռներով (բարձրությունը՝ մինչև 1240 մ)։ Կազմված է հնագույն ապարներից, որոնք արևելքում մերկանում են, իսկ արևմուտքում ծածկված են ավազներով։ Նուբիական անապատը կտրտված է չոր գետահուներով (վադիներով)։ Կլիման չոր արևադարձային է, տարեկան տեղումները՝ 25 մմ, բուսածածկույթը նոսր է, տիրապետում են չորասեր հացազգիները, փշատերև թփուտներն ու կիսաթփուտները։ Զբաղվում են անասնապահությամբ։ Նուբիական անապատով անցնում է երկաթուղի և ավտոմայրուղի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սուդանի անապատներ
Միխաիլ Շալջյան

**Միհրան Միքայելի Շալջյան** (, ), խորհրդային զինվորական, տանկիստ, Խորհրդային Միության հերոս (1945), գվարդիայի սերժանտ։

1943 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ, սովորել 95-րդ հրաձգային գնդի դպրոցում։ 1944 թվականի սեպտեմբերի 1-ին ուկրաինական ռազմաճակատի զորքերի կազմում մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ Հերոսի կոչման արժանացել է 1945 թվականի ապրիլին՝ Շպրեի գետանցման և Լուքենվալդ քաղաքի շրջանում մղված մարտերի ժամանակ ցուցաբերած խիզախության համար։ 1950 թվականին զորացրվել է և աշխատանքի անցել հայրենի շրջանում։

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Նույնաբանություն

**Նույնաբանություն**, տավտոլոգիա գեղարվեստական ստեղծագործության ոճական-արտահայտչական հնարանք։ Օգտագործվում է խոսքի հուզական, իմաստային կարևորությունն ընդգծելու համար՝ նպատակադրված ձևով կրկնելով որոշ բառեր, հնչյուններ, արտահայտություններ, դարձվածքներ, պատկերներ, դրվագներ։ Օրինակ, *«Հետո մշո՝ւշ, մշո՝ւշ, մշո՝ւշ․․․», «Այն ի՝նչ էր,ի՝նչ էր, ի՝նչ էր․ ցնո՞րք էր, զառանցանք,տե՝նդ․․․»* (Եղիշե Չարենց, «Խմբապետ Շավարշ»)։ Նույնաբանության անարտահայտիչ կիրառությունը կարող է ստեղծել ոճական ճապաղություն։

Կատեգորիա:Գրականագիտություն
Ստեփան Ներսիսյան

**Ստեփան Սարգսի Ներսիսյան** (), հայ խորհրդային պատմաբան, մանկավարժ։ Դոցենտ 1930։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1946)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի պատմալեզվաբանական ֆակուլտետը (1918)։ 1921-1922 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ժողկոմսովետին կից անգրագիտության վերացման կենտրոնական հանձնաժողովի նախագահ։ 1924 թվականին հրավիրվել է Երևանի համալսարան։ 1938-1952 թվականներին եղել է հին աշխարհի պատմության ամբիոնի վարիչ։ Դասավանդել է Հին Հունաստանի, Հին Հռոմի, միջին դարերի, Ռուսաստանի պատմություն, աղբյուրագիտություն ու պատմագրություն։ ՀԽՍՀ 3 գումարման Գերագույն խորհուրդի դեպուտատ։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Պիետրո Նեննի

**Պիետրո Սանդրո Նեննի** (, ), իտալացի լրագրող, սոցիալիստ քաղաքական գործիչ, Իտալիայի սոցիալիստական կուսակցության (ԻՍԿ) անդամ (1921)։

Անդամակցել է Իտալիայի Հանրապետական կուսակցությանը, 1908 թվականին դարձել դրա օրգան «Forlì» սոցիալիստական թերթի խմբագիր։ Այդ ժամանակ թերթի խմբագիրներից էր նաև Բենիտո Մուսոլինին, ով հետագայում դարձավ ֆաշիզմի հիմնադիրը և Իտալիայի բռնապետը։ 1911 թվականին Նեննին և Մուսոլինին ձերբակալվեցին իտալական իշխանությունների կողմից, քանի որ մասնակցել էին Լիբյայում Իտալիայի ռազմական միջամտության դեմ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին մասնակցել է Իզոնցոյի ռազմաճակատի գործողություններին, սակայն վիրավորվել և վերադարձել է ծննդավայր, այնւոհետև դարձել «Mattine d'Italia» թերթի խմբագիրը։ 1923 թվականին դարձել է ԻՍԿ պաշտոնական օրգան «Avanti!» թերթի խմբագիրը, զբաղվել հակաֆաշիստական գործունեությամբ։

1926 թվականին տարագրվել է Ֆրանսիա։ 1931-1939 թվականներին եղել է ԻՍԿ գլխավոր քարտուղար և II Ինտերնացիոնալի Գործադիր կոմիտեի անդամ։ Եվրոպայում ֆաշիզմի ուժեղացման պայմաններում հանդես է եկել կոմունիստների հետ միասնաբար գործելու օգտին։ 1936-1938 թվականներին մասնակցել է Իսպանիայում հակաֆաշիստական պատերազմին (1936-1939), եղել է ինաերնացիոնալ բրիգադների կոմիսար։ Այնուհետև, մինչև 1943 թվականը գտնվել է ֆաշիստական աքսորում։ 1946 թվականին դարձել է Իտալիայի հանրապետության պառլամենտի բոլոր գումարումների պատգամավոր, 1970 թվականին նշանակվել ցմահ սենատոր։ 1950-1955 թվականներին եղել է Խաղաղության համաշխարհային խորհրդի փոխպրեգիդենտ։

Արժանացել է «Ժողովուրդների միջև խաղաղության ամրապնդման» մրցանակի (1952)։ 1950-ական թվականների 2-րդ կեսին կանգնել է հակակոմունիստական դիրքերի վրա։ 1963-1968 թվականին նախարարների խորհրդի նախագահի տեղակալ էր՝ Ադելիո Մորոյի ձախ ցենտրիստական կառավարության մեջ։ 1969 թվականին ընտրվել է Սոցիալիստական ինտերնացիոնալի փոխնախագահ, 1973-1980 թվականներին՝ ԻՍԿ նախագահ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1891 ծնունդներ
Կատեգորիա:1980 մահեր
Կատեգորիա:Իտալիայի ցմահ սենատորներ
Կատեգորիա:Իտալացի լրագրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:Իտալիայի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ
Շալ

մինի|Մետաքսե շալ

**Շալ**, ուսերը ծածկելու քառանկյունաձև թիկնոց։ Շալերը լինում են բրդյա, մետաքսյա, բամբակյա գործվածքներից՝ հյուսված շյուղերով կամ հելունով։ Եզրերին ամրացվում են ծոպեր։ Շալ են համարվում նաև բրդյա գործվածքները, որոնցից կարվում են հագուստի տեսակներ։ 19-րդ դարից պատրաստվում է մեքենայական եղանակով։ Շալը լինում է գծանախշերով, բուսանախշերով, վանդականախշերով։

Հայաստանում բուրդը մշակվել է տնայնագործական եղանակով և մանած թելով հյուսվել շալ կտոր։ Եղել են շալ Շատախի գավառի Թաղ գյուղի արտադրանք (19-րդ դարում, Հայաստանի պատմության պետական թանգարան, Երևան) շալի տարբեր տեսակներ՝ «բրկահ», «սարտիրի» են։ Դրանք պատրաստվել են տարբեր որակի բրդից։ Շալ կտորը գործել են գետնին ամրացված հենքի վրա։ Չուխա կտրելու համար հյուսածքի հենքը եղել է 12 մետր։ Շալ արտադրվել է Կաբինում, Վանում, Իփզանում, Մոկսում, Կյուրինում, Զեյթունում և այլուր։ Մեծ համբավ են ունեցել Շատախի գավառում արտադրվող շալերը, որոնք հայտնի էին «Շատախի շալ» անունով։ Միայն Թաղ գյուղում յուրաքանչյուր տարի 600-700 փաթեթ շալ են գործել։ Յուրաքանչյուր փաթեթի երկարությունը 12 մետր էր, իսկ լայնությունը՝ 54 սանտիմետր։ «Շատախի շալը» զարդարվում էր երկրաչափական շեղանկյունաձև, եռանկյունաձև զիգզագ և ուղիղ գծանախշերով, որոնք գունավոր էին, մեղմ գույների համադրությամբ։

Կատեգորիա:Գլխաշորեր
Ֆրանկո Կորելլի

**Ֆրանկո Կորելլի** (, իրական անունը՝ *Դարիո Կորելլի*, ), իտալական օպերային երգիչ (տենոր)։

## Կենսագրություն
Բեմելը կայացել է 1951 թվականին Սպոլետոյում (Խոզեի դերերգ (պարտիա))։ 1953 թվականին «Ֆլորենցիական երաժշտական մայիս» փառատոնում Պրոկոֆևի «Պատերազմ և խաղաղություն» օպերայի եվրոպական պրեմիերային հանդես է եկել Պիեր Բեզուխովի դերերգով։

1954 թվականից հանդես է եկել «Լա Սկալա» թատերախմբում (բեմելը Լիցինիոսի դերերգով Սպոնտինիի «Վեստալուհիում»), այս թատրոնում լավագույն դերերգերից է Գուալտիերոն Բելլինիի «Ծովահենում» (1958), Պողիկտոսը Դոնիցետտիի նույնանուն օպերայում (1960), Ռաուլը Մեյերբերի Հուգենոտներում (1962)։

1957 թվականից սկսած երգել է Քովենթ Գարդեն թատրոնի բեմում (բեմելը Կավարադոսսիի դերերգով), 1961 թվականից՝ Մետրոպոլիտեն օպերայում (բեմելը Մանրիկոյի դերերգով)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Булыгин А. К. Принц в стране чудес. Франко Корелли. М.: Аграф, 2003.

## Արտաքին հղումներ
* http://www.krugozor-kolobok.ru/64/8/64_08_06.html

Կատեգորիա:Իտալացի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Տենորներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 8 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 29 մահեր
Կատեգորիա:2003 մահեր
Շախսեյ-վախսեյ

**Շախսեյ-վախսեյ** (պարսկական Շա՜հ Հուսեյն, վա՜խ Հուսեյն ողբից), շիա մուսուլմանների մոլեռանդ ողբահանդես՝ նվիրված Հուսեյն իմամի հիշատակին։ Նշվում է մուսուլմանական օրացույցի մուհառռամ ամսվա 10-րդ օրը. Հիջրայի 61-րդ տարում մուհառռամ ամսի 10-ին`մ.թ. 680 թ. հոկտեմբերի 10-ին, Օմայան խալիֆ Յազիդ 1-ինի զորքերի դեմ Քարբալայի մարտում նահատակվել է Հուսեյնը՝ խալիֆ Ալի իբն Աբի Տալիբի որդին։ Շախսեյ-վախսեյի թատերականացված արարողությունների ժամանակ (2-3 օր) ներկայացվում են Հուսեյնի կյանքի ու նահատակման պատկերներ, մոլեռանդ հավատացյալներն իրենց խոշտանգում են սրերով, դաշույններով, խարազանում ծանր շղթաներով և այլն։ 14-րդ դարից նշվում է պաշտոնապես։ Հետադեմ իշխանություններն ու հոգևորականները Շախսեյ-վախսեյի վայրենի սովորույթն օգտագործել են հավատացյալների մեջ կրոն, մոլեռանդություն և այլադավան ժողովուրդների դեմ թշնամանքներ բորբոքելու համար։ Շախսեյ-վախսեյը պահպանվում է Իրանում, Ադրբեջանում և այլուր։

## Պատկերասրահ

Ashura 1.jpg
Ashura 2.jpg
Ashura 3.jpg
Ashura 4.jpg
Ashura 5.jpg
Ashura 6.jpg


Կատեգորիա:Շիա իսլամ
Ստեփան Շալաև

**Ստեփան Ալեքսեևիչ Շալաև** (, ), խորհրդային քաղաքական գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ (1954)։

## Կենսագրություն
1951 թվականին ավարտել է Մոսկվայի անտառային տնտեսության ինստիտուտը։ 1951 թվականից եղել է Ուդմուրտական ԻԽՍՀ Պաստուխովյան անտառատնտեսության գլխավոր ինժեները, 1955 թվականից՝ տարբեր անտառատնտեսությունների տնօրեն Ուդմուրտական ԻԽՍՀ-ում, Կալինինի և Նովգորոդի մարզերում։ 1963-64 թվականներին՝ ՀԱՄԿ-ի անտառանյութի, թաղանթանյութի-թղթի և փայտամշակման արդյունաբերության աշխատողների արհմիության Կենտկոմի նախագահը։ 1968-80 թվականներին՝ ՀԱՄԿԽ-ի քարտուղար, 1980-82 թվականներին՝ ԽՍՀՄ անտառանյութի, թաղանթանյութի-թղթի և Փայտամշակման արդյունաբերության մինիստր։ 1982-90 թվականներին՝ ՀԱՄԿԽ-ի նախագահը։

Եղել է ԽՄԿԿ Կենտկոմի անդամության թեկնածու 1981 թվականից, անդամ՝ 1982 թվականից։ Եղել է նաև  ԽՍՀՄ 10-րդ գումարման գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Շահբուր

**Շահբուր**, գետ Հայկական լեռնաշխարհում, Արևելյան Տիգրիսի (Ջերմ) վերին հոսանքի ձախակողմյան վտակը։ Երկարությունը մոտ 40 կմ է։ Սկիզբ է առնում Կորդվաց լեռների հարավարևմտյան լանջից, հոսում հարավ-արևելքից հյուսիս-արևմուտք՝ առաջացնելով հովիտ։ Սնումը խառն է, հորդանում է մայիսին։

Կատեգորիա:Արևելյան Տիգրիս գետի վտակներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Շագանակենի

**Շագանակենի**, իսկական (), հաճարազգիների ընտանիքի ծառանման բույսերի ցեղ։

## Կենսաբանական նկարագիր
մինի|ձախից| Բուսաբանական նկարազարդումը գրքից О. В. Томе «Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz», 1885
Երկարակյաց (500 տարի և ավելի), խոշոր ծառ է, մինչև 35 մ բարձրությամբ և 2 մ տրամագծով։ Սաղարթը՝ գմբեթաձև, խիտ, ուժեղ ճյուղապատված։ Արմատային համակարգը հզոր է և խոր։ Ծաղիկները մանր են, միասեռ կամ երկսեռ, խաչաձև փոշոտվող, ծաղկաբույլը՝ կատվիկ։

Տերևները՝ խոշոր, հերթադիր, երկար, սրածայր։ Պտուղը ընկույզ է, կլոր, տափակավուն՝ պատված գորշավուն պտղապատյանով, պտղամաշկի՝ հաստ, շագանակագույն, մուգ դարչնագույն երանգով։ Պտղամիսը՝ սպիտակ, կիսահյութալի, քաղցր, համեղ, սննդարար։

## Քիմիական կազմ
Պարունակում է օսլա՝ 60%, շաքարներ՝ մինչև 17%, ազոտային նյութեր՝ 8-11%, ճարպեր՝ 2% և ավելի, օրգանական թթուներ (խնձորաթթու, կիտրոնաթթու)։

## Կիրառում
Պտուղներն օգտագործվում են թարմ և եփած վիճակում, հրուշակեղենի արտադրությունում՝ որպես սուրճի սուրոգատ, բնափայտը՝ ատաղձագործության, կահույքի և խառատային արտադրությունում, շինարարության մեջ։ Բնափայտը, կեղևը և ծաղկակալները հարուստ են դաբաղանյութերով և ներկանյութերով։ Խոնավասեր բույս է։

## Մշակում
Բազմանում է պատվաստով, մացառներով և սերմերով։ Պատվաստված բույսերը բերք են տալիս 5-10-րդ, իսկ սերմնաբույսերը՝ 10-15-րդ տարում։ 50 տարեկանում բերքատվությունը՝ մինչև 1 տ/հա։ Լավ է աճում թթու, գորշ և միջին խոնավության հողերում։

## Տեսակներ

Հայտնի է 14 տեսակ, որոնք աճում են Հյուսիսային Ամերիկայում, Ճապոնիայում, Չինաստանում, Միջերկրածովյան երկրներում։
* 
* 
* ,
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Դասակարգում
##### Տաքսոնոմիա
Շագանակենի դասը մտնում է հաճարազգիների ընտանիքի մեջ։

## Պատկերասրահ

Castanea crenata1.jpg
Castanea crenata3.jpg
Tanger Arboretum - 282.jpg
Chestnut03.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Род 366. Каштан — Castanea Mill // Флора СССР. В 30 т. / Гл. ред. и ред. тома акад. В. Л. Комаров. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1936. — Т. V. — С. 320—322. — 762 + XXVI с. — 5175 экз.
* Соколов С. Я. Род 3. Каштан — Castanea L. // Деревья и кустарники СССР. Дикорастущие, культивируемые и перспективные для интродукции. / Ред. тома С. Я. Соколов. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1951. — Т. II. Покрытосеменные. — С. 405—419. — 612 с. — 2500 экз.
* Philips, Roger (1979). Trees of North America and Europe. New York: Random House. ISBN 0-394-50259-0

## Արտաքին հղումներ
* Каштан в энцилопедии декоративных садовых растений
* Nutritional overview of Chestnuts
* 

Կատեգորիա:Հաճարազգիներ
Կատեգորիա:Պտղատու ծառեր
Ժան-Ֆրանսուա Շալգրեն

**Ժան-Ֆրանսուա Շալգրեն** (, ), ֆրանսիացի ճարտարապետ։ Հայտնի է որպես Փարիզում կառուցված Հաղթակամարը նախագծող։

Փարիզում Շալգրենի նախագծերով կառուցվել են կլասիցիզմի ոճով մի շարք մենատներ (1760-ական թվականներին), Սեն Ֆիլիպ դյու Ռուլ եկեղեցին (1769-1784) և այլն։ Կարևորագույն կառույցը Փարիզի Աստղի (այժմ՝ դը Գոլի) հրապարակի հաղթակամարն է (1806-1837)։ Այստեղ ճարտարապետը հրաժարվել է անտիկ հուշարձանների անմիջական ընդօրինակումից և ստեղծել ճարտարապետական յուրօրինակ հորինվածք։

մինի|left|Շալգրենի կատարած Հաղթակամարի գծագիրը, 1806 թ.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Արվեստագետներ
Կատեգորիա:Գիտական հասարակությունների անդամներ
Նումիդիա

**Նումիդիա**, պատմական մարզ Հյուսիսային Աֆրիկայում, զբաղեցրել է այժմյան Ալժիրի հյուսիսարևելյան մասը։ Նումիդիական քոչվոր ցեղերի՝ մասսիլների և մազեզիլների աստիճանական անցումը հողագործության և նստակյաց անասնապահության, մ․թ․ա․ 1-ին հազարամյակի վերջին ուղեկցվել է քաղաքների առաջացմամբ և զարգացմամբ (Կիրտա գլխավոր քաղաքը), Թեեստա, Սիկկա և այլն)։ Մ․թ․ա․ 3-րդ դարում Նումիդիայի տարածքը նվաճել է Կարթագենը, որի դեմ բազմիցս ապստամբել են նումիդիացիները։ Պունիկյան 2-րդ պատերազմի ժամանակ (մ․թ․ա․ 218-201) Նումիդիայի արևելյան մասի թագավոր Մասինիսսան օժանդակել է Հռոմին, որի համար Հռոմը նրան օգնել է դառնալ (մ․թ․ա․ 201) ամբողջ Նումիդիայի թագավոր։ Մասինիսսայի օրոք (մ․թ․ա․ 201-149) Նումիդիայի թագավորությունն ամրապնդվել է, ընդլայնվել նրա տարածքը, զարգացել են քաղաքները, աշխուժացել է առևտուրը միջերկրածովյան երկրների հետ։ Մ․թ․ա․ 111-105 թվականներին Նումիդիայի և Հռոմի միջև պատերազմում (տես Յուգուրթական պատերազմ մ․թ․ա․ 111-105) Նումիդիայիի պարտությունը ուժեղացրել է նրա կախվածությունը Հռոմից։ Մ․թ․ա․ 46 թվականին Նումիդիայի տարածքը դարձել է հռոմեական պրովինցիա՝ Նոր Աֆրիկա, մ․թ․ա. 429-430-ին այն նվաճել են վանդալները, 533 թվականին գրավել է Բյուզանդիան։ 7-րդ դարում զավթել են արաբները։

Կատեգորիա:Աֆրիկայի պատմական մարզեր
Կատեգորիա:Հին Միջերկրածով
Կատեգորիա:Աֆրիկայի պատմական երկրներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 3-րդ դարի հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Վլադիմիր Ներկարարյան (տնտեսագետ)

**Վլադիմիր Սմբատի Ներկարարյան** (), հայ խորհրդային տնտեսագետ։ Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտոր (1973), պրոֆեսոր (1975)։

## Կենսագրություն
1953 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի տնտեսագիտության ֆակուլտետը։ 1957 թվականից քաղաքատնտեսություն է դասավանդել Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական և Կարլ Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական համալսարանում, 1966 թվականից՝ Երևանի պետական համալսարանում։

1960 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական, 1972 թվականին՝ դոկտորական ատենախոսություն «Արտադրողական և անարտադրողական աշխատանք» թեմայով։ 1964 թվականին նրան շնորհվել է դոցենտի, 1975 թվականին՝ պրոֆեսորի կոչում։ 1975-1979 թվականներին եղել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի ռեկտոր, 1979 թվականից՝ նույն համալսարանի, իսկ 1981 թվականից՝ Երևանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի քաղաքատնտեսության ամբիոնի պրոֆեսոր։ Գիտական աշխատությունները վերաբերում են աշխատանքի արտադրողականության, արտադրողական ու անարտադրողական աշխատանքի, ինչպես նաև սոցիալիզմի ու կապիտալիզմի քաղաքատնտեսության խնդիրներին։

## Պարգևներ և մրցանակներ
* ՀԽՍՀ ԳԽ պատվոգիր

## Երկեր
*Աշխատանքի արտադրողականության անշեղ աճման օրենքը, 1959,
*Կապիտալիզմի ընդհանուր ճգնաժամի նոր էտապը, 1962,
*Արտադրողական և անարտադրողական աշխատանք, 1970,
*Ոչ նյութական արտադրության ոլորտի զարգացման սոցիալ-տնտեսական խնդիրները, 1981։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Գետնանուշի կարագ

255px|մինի|Գետնանաուշի կարագի նոր բացված անոթ

**Գետնանուշի կարագ** (անգլ.` *Peanut butter*), հիմնականում չոր և աղացած գետնանուշից պատրաստված սննդամթերք։

Հիմնականում օգտագործվում է հացի վրա քսված վիճակում` առանձին կամ ջեմի, շոկոլադի, բանջարեղենների կամ պանրի հետ համատեղ։ Ունի տարբեր տեսակներ, որոնք միմյանցից տարբերվում են գետնանուշի աղալու քանակից. որքան գետնանուշը շատ է մանրացված, կարագն այնքան միատարր է ստացվում, իսկ քիչ մանրացնելու դեպքում գետնանուշի կարագն ավելի խրթխրթան է ստացվում։

Լայն սպառում ունի Հյուսիսային Ամերիկայում, Մեծ Բրիտանիայում, Ավստրալիայում և ասիական որոշ երկրներում, մասնավորապես՝ Ֆիլիպիններում և Ինդոնեզիայում։

Գետնանուշի կարագի առաջատար արտահանող երկիր է հանդիսանում Միացյալ Նահանգները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ինչպես են արտադրվում սննդամթերքները։ Բաժին 1։ Գետնանուշի կարագ

Կատեգորիա:Ամերիկյան խոհանոց
Կատեգորիա:Սննդային ճարպեր
Կատեգորիա:Քսելու սնունդ
Շարակնոց

**Շարակնոց**, շարականների ժողովածու։ Շարակնոցի կարգավորման ու հարստացման գործում խոշոր դեր ունի Ներսես Շնորհալին։ Մեզ են հասել բազմաթիվ ձեռագիր շարականներ, որոնցում երգերը դասավորված են ըստ եկեղեցական տարեկան տոների կամ ըստ ձայնեղանակների («Ձայնքաղ Շարականներ»)։

Լրիվ վիճակում պահպանված խազերով գրված ձեռագիր շարականներից հնագույնը թվագրվում է 13-րդ դարին։ Առաջին անգամ խազերով գրված շարականը տպագրվել է 1664 թվականին, Ամստերդամում, նոր հայկական նոտագրությամբ՝ 1875 թվականին, Վաղարշապատում (կազմ․ Ն․ Թաշճյան), եվրոպական նոտագրությամբ՝ 1954-1976 թվականներին, Վենետիկում (խազագրող՝ Ղ․ Տայյան)։

Կատեգորիա:Հոգևոր երաժշտություն
Կատեգորիա:Հայ միջնադարյան գրականություն
Շախտիի դատավարություն (1928)

մինի|Շախտիի գործով կալանավորված նախկին աշխատողները

**Շախտիի դատավարություն** (), Դոնբասի քարածխային արդյունաբերությունում մասնագետների դատավարությունը Մոսկվայում՝ 1928 թվականին։ Խոշորագույն հանրային դատավարությունն էր 1922 թվականի էսէռականների դատից ի վեր։

Հյուսիսային Կովկասի Շախտի քաղաքի 53 ինժեներներ և տեխնիկներ ձերբակալվեցին 1928 թվականին՝ մեղադրվելով ածխահանքերի նախկին տերերի հանձնարարությամբ խորհրդային տնտեսությունը սաբոտաժի ենթարկելու փորձ կատարելու և դավադրություն կազմակերպելու մեջ։ Ապացույցների բացակայության պայմաններում, իշխանությունները հիմնվում էին մեղադրական ցուցմունքների և ինքնամեղադրման վրա։
 

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ պատմություն
Կատեգորիա:1928
Ժիրայր Վարդանյան (կինոօպերատոր)

**Ժիրայր Գրիգորի Վարդանյան** (), հայ կինոօպերատոր։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1963)։ ՍՄԿԿ անդամ 1945 թվականից։

## Կենսագրություն
1930-1933 թվականներին սովորել է կինեմատոգրաֆիայի համամիութենական ինստիտուտում։ 1927 թվականից աշխատում է «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում։ 1949-1954 թվականներին եղել է վավերագրական ֆիլմերի կենտրոնական ստուդիայի Հայաստանի թղթակից-օպերատորը։ Վարդանյանը նկարահանել է բազմաթիվ վավերագրական սյուժեներ և տասնյակ փաստագրական ֆիլմեր՝ «Երկիր հայրենի» (1945), «Հայաստանի շինանյութերը», «Զիթհանքովի կոլտնտեսության մարդիկ» (երկուսն էլ՝ 1947), «Սովետական Հայաստան» (1950), «Ասք մեծ ճշմարտության մասին» (1970) և այլն։ Որպես օպերատոր հեղինակել է հայկական առաջին մուլտիպլիկացիոն («Շունն ու կատուն», 1937), գունավոր («Սոցիալիստական Երևանի ճարտարապետությունը», 1952) և լայնէկրան («Ճանապարհ դեպի կրկես», 1963) ֆիլմերը։ Հայկինոյի կոմբինացված նկարահանումների կազմակերպիչներից է («Քաջ Նազար», 1940, «Դավիթ Բեկ», 1944)։

## Ֆիլմեր
Վարդանյանի նկարահանած գեղարվեստական կինոնկարներից են՝
* «Ոսկե ցլիկ» (1955)
* «Սիրտն է երգում» (1956)
* «Ինչու է աղմկում գետը» (1959)
* «Լուսաբացից առաջ» (1960)
* «Լալվարի որսկանը» (1965)
* «Հուշարձան» (1971)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1911 ծնունդներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ կինոօպերատորներ
Գենեսիոս-Տիմոթեոս

**Գենեսիոս-Տիմոթեոս** (ծննդյան թիվն անհայտ - 747), Պավլիկյան շարժման առաջնորդ 717-ից։

## Պատմություն
VIII դարի սկզբին բյուզանդական հալածանքներից ազատված և Արևմտյան Հայաստանի Եպիսպարիս գյուղում ապաստանած պավլիկյանները իրենց առաջնորդ են հռչակել Պավղոս հայի որդուն՝ Գենեսիոսին, տալով նրան Տիմոթեոս մականունը։ Լևոն III կայսրը 717-ին Գենեսիոս-Տիմոթեոսին կանչել է Կոստանդնուպոլիս, պատրիարք Գերմանի մոտ՝ հարցաքննության։ Գենեսիոս Տիմոթեոսը խելամտորեն թաքցրել է իր համոզմունքները և արդարանալով՝ վերադարձել Եպիսպարիս։ Գենեսիոս-Տիմոթեոսի նկատմամբ այս մեղմությունը, հավանաբար, կապված էր Լևոն III-ի պատկերամարտ քաղաքականության հետ։

Գենեսիոս-Տիմոթեոսն անցել է արաբների կողմը և բնակություն հաստատել Մանանաղ գյուղում, որը և դարձել է նրա գործունեության հիմնական կենտրոնը։ Բյուզանդական պատմիչ Պետրոս Սիկիլիացու վկայությամբ, Գենեսիոս-Տիմոթեոսը Մանանաղում ապրել և գործել է 30 տարի ու մահացել համաճարակից։

## Գրականություն
* Մելիք-Բախշյան Ս․ Տ․, Պավլիկյան շարժումը Հայաստանում, Ե․, 1953
* Бартикян P․M․, Источники для изучения истории павликианского движения, Е․, 1961
* Gregoire Н․, Pour l’Histоire des eglises Pauliciennes, «Orientalia Christiana Perisca», 1947, v․ 13, № 3-4

Կատեգորիա:Պավլիկյան շարժում
Ֆլորա Վարդանյան

**Ֆլորա Ստեփանի Վարդանյան** (*Օհանջանյան*, ), Անդրկովկասում հեղափոխական շարժումների մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ 1917 թվականից։ Մինչ այդ եղել է հնչակյան կուսակցության անդամ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Թիֆլիսի իգական գիմնազիան (1897) և Լոնդոնի կանանց համալսարանի մանկավարժության բաժինը (1901)։ 1901 թվականից ագիտացիոն-պրոպագանդիստական աշխատանք է տարել Բաքվի բանվորների շրջանում, որի համար արտաքսվել է Ռուսաստանի Մարիուպոլ գավառը։ 1915 թվականին Վարդանյանի նախաձեռնությամբ Բաքվի Բալախանիի շրջանում հիմնադրվել է «Առանց ազգերի խտրության գաղթականներին օգնող ընկերություն», որը Բաքվի բոլշևիկյան կազմակերպությունն օգտագործել է ագիտացիոն աշխատանք տանելու համար։ 1917 թ. Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո ընտրվել է ՌՍԴԲԿ Բաքվի կոմիտեի կազմում։ 1918 թվականից եղել է կուսակցության Թիֆլիսի կոմիտեի անդամ, կատարել պրոպագանդիստական աշխատանք, փոխադրել զենք, դրամ և գրականություն։ Վրաստանում խորհրդային իշխանություն հաստատվելուց հետո աշխատել է որպես Վրաստանի կոմկուսի Թիֆլիսի քաղկոմի ագիտ-պրոպագանդայի բաժնի վարիչ։ 1923 թվականից՝ ՎԿ(բ) կ ԿԿ-ի կին-բաժնի վարիչի տեղակալ, ապա՝ բաժնի վարիչ։ Մեծ աշխատանք է տարել անապաստան երեխաների դաստիարակության ուղղությամբ։ 1924 թվականից միաժամանակ «Հայաստանի աշխատավորուհի» ամսագրի պատասխանատու խմբագիրն էր։ 1927 թվականից՝ ՀԽՍՀ Կենտգործկոմի նախագահության անդամ։ Ղեկավարել է Կենտգործկոմին կից կանանց կենցաղը բարելավող հանձնաժողովի աշխատանքները։ Եղել է ՀԿ(բ) կ Կենտկոմի և ՀԽՍՀ Կենտգործկոմի անդամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Գումեդին Վարդանյան

**Գումեդին Սուրենի Վարդանյան** (), հայ խորհրդային մեխանիկ։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1976), պրոֆեսոր (1979)։ ՌԴ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1997):

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի համալսարանը (1957)։ 1966 թվականից աշխատում է Մոսկվայի ինժեներա-շինարարական ինստիտուտում, 1976 թվականից՝ բարձրագույն մաթեմատիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր, 1977 թվականից՝ ֆոտոառաձգականության պրոբլեմային լաբորատորիայի սողքի մոդելավորման բաժնի վարիչ։ Աշխատությունները վերաբերում են դեֆորմացվող պինդ մարմինների եզրային խնդիրների մոդելավորման մեթոդներին և ծերացող նյութերի սողքի տեսությանը։ Վարդանյանի ստեղծած ջերմային լարում Գ․ Մ․ Վարդանյան Գ․ Ս․ Վարդանյանների մոդելավորման մեթոդը լայնորեն կիրառվում է մեքենաշինության և շինարարության մեջ։ Եղել է ԽՍՀՄ Պետշինին առընթեր բետոնի սողքի և կծկման մշտական հանձնաժողովի անդամ (1975)։ Արժանացել է ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի (1980)։

## Աշխատություններ
* Применение теории подобия и анализа размерностей к моделированию задач механики деформируемого твердого тела : Учеб. пособие / Г. С. Варданян. — М. : МИСИ, 1980. — 103 с.; 20 см. 
* Сопротивление материалов : (С основами строит. механики) : учебник / Г. С. Варданян, Н. М. Атаров, А. А. Горшков; под ред. Г. С. Варданяна. — Москва : ИНФРА-М, 2003. — 478 с. : ил.; 22 см. — (Высшее образование).; ISBN 5160016376 
* Сопротивление материалов (с основами строительной механики) [Текст] : учебник для студентов высших учебных заведений, обучающихся по направлению «Строительство» и специальностям «Производство строительных материалов, изделий и конструкций», «Теплогазоснабжение и вентиляция», «Водоснабжение и водоотведение» / Г. С. Варданян, Н. М. Атаров, А. А. Горшков; под ред. Г. С. Варданяна. — Москва : ИНФРА-М, 2011. — 478 с. : ил., табл.; 22 см. — (Высшее образование).; ISBN 978-5-16-004414-9 
* Сопротивление материалов с основами теории упругости и пластичности [Текст] : учебник для студентов высших учебных заведений, обучающихся по направлению подготовки 270100 «Строительство» / Г. С. Варданян [и др.]; под ред. Г. С. Варданяна, Н. М. Атарова. — 2-е изд., испр. и доп. — Москва : ИНФРА-М, 2011. — 636, [1] с. : ил.; 22 см. — (Высшее образование).; ISBN 978-5-16-003872-8 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ մեխանիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Նեյտրոնային ռազմամթերք

**Նեյտրոնային ռազմամթերք**, առատ նեյտրոնային ճառագայթմամբ միջուկային ռազմամթերքների հատուկ տարատեսակ, որում օգտագործվում են ծանր միջուկների միջուկային շղթայական ռեակցիաներն ու թեթև միջուկների ջերմամիջուկային ռեակցիաները։ Միջուկների տրոհման ռեակցիաներն անհրաժեշտ են սկզբնանյութերը մինչև 107 К տաքացնելու համար։ Պայթյունի էներգիայի մեծ մասն առաջանում է ջերմամիջուկային ռեակցիայից և անցնում շրջապատող միջավայր՝ հիմնականում արագ նեյտրոնների հոսքի ձևով։ Նեյտրոնների հոսքը կազմում է թափանցող ռադիացիայի հիմնական մասը, որը և ոչնչացնում է մարդկանց, այդ թվում տանկերում, զրահամեքենաներում և թաքստոցներում գտնվողներին՝ չվնասելով ռազմական տեխնիկան և շենքերը։ Նեյտրոնային ռազմամթերքի պայթման ժամանակ նեյտրոններին բաժին է ընկնում տասնապատիկ ավելի էներգիա, քան միջուկային մյուս ռազմամթերքների դեպքում։ Որպես սկզբնանյութ նեյտրոնային ռազմամթերքում օգտագործվում է դեյտերիումի և տրիտիումի խառնուրդը։ Նեյտրոնային ռազմամթերքի ստեղծման աշխատանքները տարվում են ԱՄՆ-ում 1960-ական թվականներին, և մի շարք երկրների ռազմաքաղաքական շրջանների կողմից այն ռեկլամվում է որպես մարդ ոչնչացնելու նոր, արդյունավետ միջոց։ ԽՍՀՄ-ը հանդես է գալիս նեյտրոնային ռազմամթերքի մշակման և արտադրության արգելման օգտին։

## Տես նաև
* Միջուկային պայթյուն
* Միջուկային զենք

Կատեգորիա:Զինամթերք
Կատեգորիա:Միջուկային զենք
Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Շահ (փիլիսոփայություն)

**Շահ**, հասկացություն, որը բնութագրում է այն, ինչ օբյեկտիվորեն ուղղված է սուբյեկտի (անձ, խումբ, ընտանիք, դասակարգ և այլն) սոցիալական ինքնահաստատման, պահանջմունքների բավարարման ապահովմանը։ Ձևավորվելով պահանջմունքների հիման վրա՝ շահերը արտահայտում են սուբյեկտի պահանջմունքների և դրանց բավարարման պայմանների միջև եղած հակասությունները։ Մարքսիստական սոցիոլոգիան շահը կապում է առաջին հերթին հասարակական արտադրության համակարգում խմբի, դասակարգի գրաված տեղի, տնտեսական հարաբերությունների հետ։ Շահն արտացոլվում է մարդկանց պատկերացումներում, ձգտումներում, գաղափարներում, դառնում գիտակցված նպատակ, գործունեության դրդապատճառ։ Այս կամ այն շահը կարող է չգիտակցվել կամ աղավաղված ընկալվել, չափազանցվել կամ անտեսվեք։ Հոգեբանության մեջ շահը արտահայտվում է հետաքրքրաթյան տեսքով, որը բնութագրում է անձի համար շահի առարկայի նշանակությունը և արժեքավորությունը, շահի բովանդակության նկատմամբ անձի հուզական վերաբերմունքը։ Բարոյագիտության մեջ կարևոր են անհատի շահերի և նրա հասարակական պարտքի փոխհարաբերության, շահերի ապահովման միջոցների ընտրության, շահերի միջև հակասության հողի վրա բարոյական կոնֆլիկտի հարցերը և այլն։ Իրավագիտության մեջ կարևոր են տարբեր սուբյեկտների շահերի պաշտպանության կամ սահմանափակման, իրավական նորմերում շահերի արտացոլման, շահերի փոխազդեցության իրավական կարգավորման միջոցների հարցերը և այլն։ Քաղաքականության մեջ էական են դասակարգի, ազգի, պետության արմատական և ընթացիկ շահերի փոխհարաբերության հարցերը։ Բուրժուական, փիլիսոփայության և բարոյագիտության մեջ շահերի մեկնաբանումը որպես կանոն տառապում է սուբյեկտիվ հակադրում է անհատի և հասարակության շահերը, հանգում է մարդու անփոփոխ եսամոլության դրույթին։ Անհատի շահերի առավելագույն բավարարումը իբրև բարոյախոսական հիմնական սկզբունք բնութագրական է ուտիչիտարիզմին, իսկ պրագմատիզմը անհատի շահերի տեսակետից օգտակարությունը դիտում է իբրև ճշմարտության չափանիշ։ Անհատի և հասարակության շահերի հակադրությունը անխուսափելի է մասնավոր սեփականատիրական հարաբերությունների պայմաններում, հատկապես անխակտելի է բուրժուական անհատապաշտության գաղափարներից։ Սոցիալիզմի պայմաններում, շնորհիվ արտադրության միջոցների հանրային սեփականության, շահագործման վերացման, գերիշխող է հասարակական և անձնական շահերի և նպատակների զուգակցումը, որը նպաստում է կոլեկտիզմի դրսևորմանը։ Կոմունիստական բարոյականությունը պահանջում է անհատի շահերի ենթարկում հասարակության շահերին, դրանով իսկ երաշխավորելով հասարակության անդամների մեծամասնության շահերի իրագործումը, հասարակական, կոլեկտիվ և անձնական շահերի ներդաշնակության ապահովումը։

Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն
Արտաշես Վարդանյան

**Արտաշես Հարությունի Վարդանյան** (1882, Ալեքսանդրապոլ (այժմ՝ Գյումրի) —1918), Հայաստանում  խորհրդային ռեժիմի հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1908)։

Եղել է Հնչակյան կուսակցության անդամ, որից հեռացել է ռուսական առաջին հեղափոխության շրջանում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին, ծառայելով բանակում, կազմակերպական-պրոպագանդիստական աշխատանք է տարել Կարսի կայազորում և բանվորական շրջաններում։ Վարդանյանի նախաձեռնությամբ 1917 թվականին քաղաքում կազմակերպվել է հակապատերազմական բազմամարդ միտինգ։ 1918 թվականին հեռացել է Հայաստանից։ Նույն թվականի աշնանը, ընտանիքով դեպի Հյուսիսային Կովկաս տեղափոխվելու ճանապարհին, Կավկազսկայա կայարանում դենիկինյանները գերեվարել և դաժանաբար սպանել են Վարդանյանին։

Կատեգորիա:Հայ կոմունիստներ
Կատեգորիա:1882 ծնունդներ
Կատեգորիա:1918 մահեր
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Պերճ Վարդապետյան

**Պերճ Արիստակեսի Վարդապետյան** (), հայ խորհրդային ներզատաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1972)։ ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր ներզատաբանը (1968)։

## Կենսագրություն
1940 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ Մասնակցել է Հայրենական Մեծ պատերազմին։ 1953 թվականից դասախոսել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի ներքին հիվանդությունների ամբիոնում, 1970 թվականից նույն ինստիտուտի իր նախաձեռնությամբ հիմնված ներզատաբանության ամբիոնի վարիչն է։

Գիտական աշխատանքները վերաբերում են ներզատիչ գեղձերի ախտաբանությանը։ Խորհրդային Հայաստանում առաջինն է ներդրել սիրտ-անոթային համակարգի ուսումնասիրման մի շարք նոր մեթոդներ (բալիստա-սրտագրություն, վեկտոր-սրտագրություն, ձայնասրտագրություն, անոթազարկագրություն և այլն)։ Վարդապետյանը ՀՍՍՀ ներզատաբանների գիտական ընկերության նախագահն է։

* Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի և «Հայրենական պատերազմի» երկրորդ աստիճանի շքանշաններով։

## Երկեր
* Կորոեար անբավարարություն, ստենոկարդիա և սրտամկանի ինֆարկտ, Ե․, 1969։
* Գիրք շաքարախտով հիվանդի համար, Ե․,1974։
* Ишемическая болезн инфаркт миокарда, Е., 1969.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ
Քոնսթիթյուշն հիլլ (փողոց)

**Քոնսթիթյուշն հիլլ** (), փողոց պատմական Լոնդոնի կենտրոնում, որը միացնում է Բուկինհեմյան պալատի հրապարակը Հաիտ զբոսայգուն։ Երկարությունը 500 մ է, երկու կողմերին տեղակայված են Գրին զբոսայիգին և բարձր պարիսպը փշալարերով, որի մոտ գտնվում է Բուկինհեմյան պալատի այգին։

Չնայած *hill* () անվանը՝ փողոցը տեղակայված է հարթ տարածքում, հազիվ նկատելի թեքությամբ։ Քարտեզի վրա հայտնվել է XVII դարում և ցույց էր տալիս ճանապարհը դեպի *Կենսինգտոն*, և հենց այդ դարում ստացավ հատուկ շնորհիվ թագավոր Չարլզ II-ի զբոսանքների (- երեկոյան կամ առավոտյան զբոսանք ֆիզիկական առողջության ամրապնդման համար)։ Փողոցը վերջանում է Գաիտ զբոսայգու մի կողմից 2002 թվականից զարդարված է Մեմորիալ դարպասների սյուներով։ Այնտեղից բացվում է տեսարան դեպի Բիգ Բեն և Վելինգտոնի կամար։

## Պատկերասրահ

Wellington-Arch.JPG|Վելինգտոնի կամար
Autumn in London (4023048785).jpg|Բիգ Բեն
Memorial Gates, Constitution Hill (February 2010) 7.jpg|Մեմորիալ Դարպաս
Mounted-met.jpg|Հեծյալ ոստիկանները շարժվում են դեպի Բուրկինհեմյան պալատ


Կատեգորիա:Լոնդոնի փողոցներ
Ժան Բատիստ Վիլյոմ

**Ժան Բատիստ Վիլյոմ** (), աղեղնավոր նվագարանների ֆրանսիացի վարպետ։ 1828 թվականին Փարիզում բացել է արհեստանոց։ 1835 թվականին նմանակել է իտալացի (հիմնականում Ստրադիվարիուսի և Գվարներիի) հին գործիքներ։ 1865 թվականին իր ստեղծած նմուշներով պատրաստել է ջութակներ, ալտեր, թավջութակներ, ինչպես և աղեղներ, հաստատել աղեղնավոր գործիքների հնչման ազգային յուրօրինակ նոր տիպ՝ ինտենսիվ, պայծառ, փայլուն։ Ստեղծել է յուրօրինակ կառուցվածքի կոնտրաբաս (այսպես կոչված օկտաբաս, 1849 թվականին), ալտ (վիոլա կոնտրալտո, 1855 թվական), դաշնամուրի հատուկ ոտնակ-մեղմոց (1867 թվական), կատարելագործել ջութակի տարբեր մանրամասեր։ Վիլյոմի լավագույն նվագարանները մինչև այժմ օգտագործվում են համերգներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երաժշտական գործիքների վարպետներ
Լուկե (քաղաք)

**Լուկե** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Կորդովա նահանգի մեջ, Անդալուսիայի ինքնավար համայնքում։ Վարչատարածքային միավորը գտնվում է Սուբբետիկա շրջանում։ Զբաղեցնում է 141 կմ² տարածք։ Բնակչությունը՝ 3379 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Նահանգի վարչական կենտրոնից ունի 74 կմ հեռավորություն։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը
* Ayuntamiento de Luque
* Luque 
* Luque 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Նիկոլայ Նուրով

**Նիկոլայ Գեորգիի Նուրով**(**Նուրյանց**), (1895 հունիսի 24, Թիֆլիս — հոկտեմբերի 12 1966, Մոսկվա), հայ խորհրդային ավիակոնստրուկտոր, ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր (1943):

## Կենսագրություն

Ավարտել է Ն․ Ե․ Ժուկովսկու անվան ռազմաօդային ակադեմիան 1930 թվականին։ Աշխատել է գլխավոր կոնստրուկտորներ Ա․ Պուտիլովի 1930—36, Ա․ Տուպոլևի 1938—43, Վ․ Մյասիշչևի 1943— 1946, Ա․ Ցակովլևի 1946—50, Դ․ Տոմոշևիչի 1950—54, Ն․ Կամովի 1954—60 կոնստրուկտորական բյուրոներում։ 
Մասնակցել է «Ստալ» սերիայի միամետաղ ինքնաթիռների, Պե-2, Տու-2 ռմբակոծիչների, ԴՎԲ-102 միջմայրցամաքային ծանր ռմբակոծիչի, Յակ-15 (ԽՍՀՄ-ում՝ առաջին), Յակ-19, Յակ-ՅՕ, Յակ-50 ռեակտիվ կործանիչների, Կա-15, Կա-18, Կա-25, Կա-26, Կա-22 պտուտակաթևերով ուղղաթիռների ստեղծմանը։ Մասնակցել է հրթիռային տեխնիկայի փորձնական նմուշների, ԽՍՀՄ առաջին երկաստիճան զենիթային հրթիռի ստեղծմանը։

1938 թվականին և 1950 թվականին անհիմն բռնադատվել է, հետագայում արդարացվել։

**Պարգևատրվել է**
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* Կարմիր աստղի շքանշան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1895 ծնունդներ
Կատեգորիա:1966 մահեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ավիակոնստրուկտորներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ճարտարագետներ
Հովհաննես Հարությունյան (նկարիչ)

**Հովհաննես Սուրենի Հարությունյան** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
*1969 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը
*1975 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը
*1982 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ

## Ստեղծագործական ուղի
Հովհաննես Հարությունյանի բազմաժանր, էքսպրեսիվ իրապաշտական ուղղվածության գործերին հատուկ է գեղանկարի խոր տարածական ընկալումը։ Ստեղծել է կոմպոզիցիաներ, բնանկարներ, դիմանկարներ։
*«Սևան», «Արարատ», «Կանայք» շարքեր, 1970 թվականից
*«Վրեժ Իսրայելյանի դիմանկարը» (1984)
*«Ժանետայի դիմանկարը» (2000)
*«1915 թվական։ Ապրիլի 24» (1998)
*«Շնորհակալություն, Ֆրանսիա» (2000)
Աստվածաշնչյան և եկեղեցածիսական թեմաներով երփնագրեր`
*«Քրիստոսի մուտքը Երուսաղեմ» (2003)
*«Սուրբ Սարգիս», 2003 թվական (Պյատիգորսկի Սուրբ Սարգիս եկեղեցում)

## Անհատական ցուցահանդեսներ
*Փարիզ, 1990, 2004 թվականներ
*Բորդո (1993)
*Մոսկվա (1997)
*Բարբիզոն (2000)
*Լոնդոն (2000)
*Երևան (2001)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1950 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 30 ծնունդներ
Տիեզերական ֆիզիոլոգիա

**Տիեզերական ֆիզիոլոգիա**, տիեզերական կենսաբանության և բժշկագիտության բաժին, ուսումնասիրում է ֆունկցիաների կարգավորման և փոխհատուցման (կոմպենսացման) մեխանիզմները օրգանիզմի վրա տիեզերական թռիչքի բոլոր գործոնների ամբողջության ազդեցության պայմաններում։ Տիեզերական թռիչքներին յուրահատուկ են միջավայրի բնույթի հետ կապված գործոնները՝ օդի ծայրահեղ նոսրությունը, ջերմային ռեժիմը, իոնացնող ճառագայթումը, երկնաքարերի առկայությունը են, հրթիռային ապարատների թռիչքի դինամիկայի հետ կապված գործոնները՝ մեծ արագացումներ, անկշռություն, թրթռում, աղմուկ,․ սահմանափակ ծավալով հերմետիկ խցիկի արհեստական պայմաններում երկարատև մնալու գործոնները՝ մեկուսացում, անշարժություն, հուզական լարվածություն, ցերեկ-գիշեր հաջորդականության փոփոխության ազդեցություն են։ Այս գործոններից ամենակարևորը բարձր արագացումն է տիեզերանավի ուղեծիր դուրս գալիս և վերադառնալիս։ Ուղեծիր դուրս գալիս, կախված տանող հրթիռների թվից, կարող են լինել արագացման մի քանի մաքսիմումներ, իսկ վերադառնալիս՝ միայն մեկ մաքսիմում, կապված մթնոլորտի խիտ շերտերի հետ շփվելուց առաջացած արգելակման հետ։ Թռիչքի այդ շրջաններում առաջանում է մինչև մի քանի րոպե տևող գերծանրաբեռնվածություն։ Կարևոր է նաև անկշռության պրոբլեմը։ Այժմ հայտնի է, որ որոշ պայմաններում նույնիսկ տևական (ավելի քան 200 օր) անկշռությունը էական հետքեր չի թողնում մարդու առողջության վրա։ Նկատվող ժամանակավոր շեղումները (վեգետատիվ ֆունկցիաների, կոորդինացիայի խախտումներ, աշխատունակության որոշ անկում են) կախված են օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական-տիպոլոգիական առանձնահատկություններից, մարգվածության աստիճանից, անկշռության գործոնի ազդեցության տևողությունից։ Տիեզերական թռիչքների յուրահատուկ բացասական գործոններից է ստիպողական անշարժությունը՝ հիպոդինամիան, որի վնասկար ազդեցությունը մեղմացնելու նպատակով տիեզերագնացները կատարում են հատուկ մարզական վարժություններ։ Կարեոր գործոններ են նաե թրթռումը և աղմուկը, որոնք կարող են հանգեցնել նյարդային գործունեության խանգարումների։ Տիեզերաֆիզիոլոգիական ուսումնասիրություններում բացահայտված օրինաչափությունները հիմք են ծառայում տիեզերական թռիչքների կենսաբանական և բժշկական կանխատեսումների, այդ թվում տիեզերագնացների աշխատանքի և հանգստի, քնի, սննդառության, կենցաղի օպտիմալ ռեժիմի մշակման համար։ Տիեզերաֆիզիոլոգիական ուղիներ և միջոցներ է որոնում տիեզերական թռիչքի ընթացքում օրգանիզմի կայունության բարձրացման և պահպանման համար (ֆիզիկական վարժությունների ռացիոնալ համալիրների և տիեզերագնացների համատեղելիության հարցերի, որոշ կանխարգելիչ, այդ թվում նաե դեղաբանական, միջոցառումների մշակում են)։ Տիեզերաֆիզիոլոգիայի տվյալները հաշվի են առնվում ոչ միայն տիեզերագնացների ընտրության և նրանց մարզման համակարգի մշակման, այլև բնականոն (երկրային) պայմաններում օրգանիզմի ֆիզիոլոգիայի որոշ հարցերի լուծման գործում։ Տիեզերաֆիզիոլոգիայի մի շարք հարցերի մշակմամբ զբաղվել են նաե հայ գիտնականներ Լևոն Օրբելին, Ն․ Սիսակյանը, Ն․ Աղաջանյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Ֆիզիոլոգիայի բաժիններ
Ներսաչափ

**Ներսաչափ**, շինվածքների ներքին գծային չափերը որոշելու գործիք։ Ըստ կառուցվածքի հիմքում ընկած սկզբունքի ներսաչափերը լինում են միկրոչափական և ինդիկատորային։ Ճշգրիտ չափումները կատարվում են միկրոչափական ներսաչափով, որի չափման սահմաններն են 0,2—2500 մմ։ Ինդիկատորային ներսաչափով կարելի է չափումներ կատարել 3-1000 մմ-ի սահմաններում։

Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Կատեգորիա:Գործիքներ
Սան Խուան դե Ասնալֆարաչե

**Սան Խուան դե Ասնալֆարաչե** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Սևիլյայի պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։

Համայնքը մտնում է Մեծ Սևիլյա շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 4 կմ2։ Բնակչությունը՝ 21 025 (2010)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 4 կմ։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* San Juan de Aznalfarache
* Web de San Juan de Aznalfarache
* http://vecinosdemontelar.blogspot.com/
* Aznalfarache

Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սևիլյա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Սանլուկար լա Մայոր

**Սանլուկար լա Մայոր** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Սևիլյայի պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։

Համայնքը մտնում է Էլ–Ալխարֆե շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 137 կմ2։ Բնակչությունը՝ 13 016 (2010)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 18 կմ։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Sanlúcar la Mayor
* Sanlúcar la Mayor a debate
* Foro de Sanlúcar la Mayor
* Datos estadísticos

Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սևիլյա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ