Օսկար Ուայաթ

**Օսկար Շերման Ուայաթ Կրտսեր** (, ), ամերիկացի գործարար, ինքնագործ միլիոնատեր։ Նա եղել է *Coast Corporation*-ի հիմնադիրը և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ռմբակոծիչի օդաչու։ 2007 թվականին Մանհեթենի դաշնային դատարանը նրան դատեց «Նավթ սննդի դիմաց» ծրագրի շրջանակներում Իրաքին անօրինական վճարումներ ուղարկելու համար։

## Կյանք և գործունեություն
Օսկար Ուայաթը ծնվել է 1924 թվականին  աղքատության մեջ Բոմոնտում, Տեխաս։ Հարբեցող հայրը թողել է ընտանիքը և նա մեծացել է միայնակ մոր խնամքի ներքո Նավասոտայում, Տեխաս։

16 տարեկանում նա սկսեց գումար վաստակել որպես օդաչու՝ աշխատելով մոտակա ֆերմայում։ Ուայաթը ընդունվել է Տեխասի համալսարան, սակայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ 1942 թվականին նա ընդունվել է ԱՄՆ բանակի օդային ուժեր՝ որպես օդաչու։ Ծառայելով որպես մարտական ավիատոր Հարավային Խաղաղ օվկիանոսում, Ուայաթը երկու անգամ վիրավորվել է մարտի ժամանակ և  21 տարեկան հասակում պարգևների արժանացել։ Պատերազմից հետո նա աշխատել է որպես ֆերմեր, որպեսզի վճարի ուսման ծախսերը, այնուհետև ստացել է մեխանիկ ինժեների որակավորում։ Նա վաճառել է հորատիչներ փոքր նավթային ընկերություններին իր *Ford Coupe*-ի բեռնախցիկում և աշխատել *Kerr-McGee* և *Reed Roller Bits* ընկերություններում, նախքան *Wymore Oil Company*-ի գործընկեր դառնալը։

1955 թվականին նա 800 դոլար վարկ վերցրեց իր ավտոմեքենայի գրավադրմամբ և օգտագործեց այն՝ հիմնելով *Coastal* ընկերությունը։

## Տեխասի նավթագործ
2007 թվականին *Texas Monthly* ամսագրի հոդվածում Ուայաթին անվանել են նավթային բիզնեսի իրական Ջեյ Ռ. Յուինգը («Դալլաս» ամերիկյան սերիալի կերպարներից), Օսկարին և նրա չորրորդ կնոջը Լին Սակովիցին որպես գեղեցկուհի և հրեշ։ Ուայաթը հայտնի էր որպես խորամանկ գործարար։ Իրաքի Սադամ Հուսեյնի մտերիմ ընկերը և Լիբիայի Մուամմար ալ-Քադդաֆիի բիզնես գործընկերը` Ուայաթը հորդորեց նախագահ Ջորջ Բուշին չպատերազմել Իրաքի հետ Քուվեյթի համար և ավելի ուշ բանակցել Սադամի հետ` ապահովելու Բաղդադում պահվող արևմտյան պատանդների ազատ արձակումը։

Ուայաթը մտավ վերամշակման արդյունաբերություն 1960-ական թվականների սկզբին և սկսեց մասնակցել Նավթ արտահանող երկրների կազմակերպության (ՕՊԵԿ) նիստերին Վիեննայում, Ավստրիա։ ԱՄՆ-ի նավթավերամշակման գործարանները օպտիմիզացված էին ծծմբի պարունակությամբ (թթու) հում նավթի համար, ուստի Ուայաթը սկսեց գնել իրաքյան նավթը 1972 թվականին։

Ուայաթը թոշակի անցավ որպես *Coast Corporation*-ի նախագահ 1997 թվականին, սակայն շարունակեց աշխատել որպես Գործադիր կոմիտեի նախագահ մինչև 2001 թվականի հունվար, երբ կազմակերպությունը վաճառվեց Էլ Պասո բնական գազի ընկերությանը։

## The Coastal Corporation
Ուայաթը հիմնադրել է *Coast States Gas Producing Company*-ն 1955 թվականին։ *Coast*-ը սկսել է իր բիզնեսը համեստ պայմաններում՝ 68 մղոն խողովակաշարով և 78 աշխատակիցներով։ Գազ էր արտադրում և այն հավաքում այլ փոքր արտադրողներից, որպեսզի ավելի լավ գնով վաճառի ավելի խոշոր խողովակաշարային ընկերություններին։

Ընդլայնվելով գնումների միջոցով և ընդլայնվելով բազմաթիվ ոլորտներում՝ *Coast*-ը դարձավ դիվերսիֆիկացված էներգետիկ ընկերություն։ Ափամերձ տարածքում արտադրվում և շուկայահանվում էր նավթ, բնական գազ, էլեկտրաէներգիա և ածուխ։ Այն նաև վաճառում էր բենզին առափնյա բրենդային բենզալցակայաններում. մինչև 1999 թվականը, *Coastal Refining and Marketing*-ը շահագործում էր 962 բենզալցակայան 33 նահանգներում և մատակարարվում էր չորս նավթավերամշակման գործարանների կողմից, ներառյալ օրական 150,000 բարել նավթավերամշակման գործարանը Կորպուս Քրիստիում, Տեխաս, 180,000 բարել նավթի մեկ բալոն օրական նավթավերամշակման գործարան Իգլ Փոյնթում, Նյու Ջերսի, օրական 250,000 բարել նավթավերամշակման գործարան Արուբայում և օրական 25,000 բարել նավթավերամշակման գործարան, որը նախատեսված է ասֆալտի արտադրության համար Ալաբամա նահանգի Չիքասաու քաղաքում։ *Coast Corporation*-ը նաև տիրապետում և շահագործում էր նավթի տանկերի, քարշակի և բեռնատարների համալիրի։ 1991 թվականին վաճառքը կազմել է 9,549 միլիարդ դոլար։ *Coast Corporation*-ը Կարիբյան ավազանում ծովային դիզելային վառելիքի, Կոլորադոյում բնական գազի և հյուսիս-արևելքում ջեռուցման նավթի հիմնական մատակարարն էր։

*Coast*-ը բնական գազի հիմնական արտադրողն ու դիստրիբյուտորն էր մրցակից *Enron*-ի, *Williams*-ի և *El Paso Energy*-ի հետ միասին, որոնց հետ *Coast*-ը միաձուլվեց հետագայում։ Ընկերությունը արտադրվել, հավաքագրել, վերամշակել, փոխադրել, պահեստավորել և շուկայահանել է բնական գազ ամբողջ ԱՄՆ-ում, այդ թվում՝ 1990-ական թվականներին *Coast*-ի 20,000 մղոնանոց խողովակաշարերի ցանցը, ներառյալ *Iroquois և Great Lakes* խողովակաշարը, որն ավարտվել է 1991 թվականին, և *Empire State Pipeline*, որն ավարտվել է 1992 թվականին,  օրական տեղափոխում էր հինգ միլիարդ խորանարդ ֆուտ բնական գազ։ 1999 թվականի դրությամբ *Coast*-ը *Fortune 500* ընկերություն էր՝ 13,300 աշխատակիցներով և տարեկան $8,2 միլիարդ եկամուտով։

## Լիազորության պայքար
2003 թ.-վականին Օսկար Ուայաթը և այլ բաժնետերեր դատի տվեցին Էլ Պասո կորպորացիային՝ 2000 թվականին միաձուլվելուց առաջ *Coast*-ի ակտիվների վերաբերյալ իր մտադրությունները խեղաթյուրելու համար։ *Coast* և *El Paso Corporation*-ի միաձուլումից հետո վերջինս սկսեց 2001 թվականից յուրացնել ակտիվները։ Էլ Պասոյին անհրաժեշտ էր կանխիկ գումարը մարելու համար այն աճող պարտքը, որը նա ձեռք էր բերել նույն բիզնես մոդելից, ինչ Քեն Լեյի *Enron*-ը։ Էլ Պասոն մեծապես լծակներ էր գործադրել էլեկտրաէներգիայի նոր շուկաներ վաճառելու համար և թաքցրել էր աճող պարտքը իր հաշվեկշռից՝ դուրս գրելով օֆշորային դուստր ընկերությունների պարտքը։ 2003 թվականի հունիսին Օսկար Ուայաթը Էլ Պասոյի ներդրող Սելիմ Զիլխայի հետ միասին նախաձեռնել է վստահված պայքար՝ Էլ Պասո կորպորացիայի նկատմամբ վերահսկողություն ձեռք բերելու և մնացած ակտիվների նկատմամբ վերահսկողություն սահմանելու համար, որոնք ներառում էին բնական գազի խողովակաշարեր, հետախուզական և արտադրական ակտիվներ։ Էլ Պասոյի ղեկավարության կողմից կորպորատիվ չարաշահումների միաձուլումից և բացահայտումից ի վեր, նրա բաժնետոմսերը նվազել են 87%-ով, 2001 թվականին Էլ Պասոն ուներ 25 միլիարդ դոլարի պարտքեր, և այն դատի էր տրվել բաժնետերերի կողմից և հետաքննվում էր նահանգային և դաշնային կարգավորիչների կողմից։

## Իրաք
Մինչ *El Paso Energy*-ն մաս առ մաս վաճառում էր *Coast*-ի նավթի շուկայավարման և արտադրության ակտիվները մրցակից *Valero*-ին, *Sunoco*-ին և *ConocoPhillips*-ին, Ուայաթը հետաքննվում էր Իրաքի հետ անօրինական բիզնես վարելու համար՝ խախտելով ՄԱԿ-ի կողմից սահմանված պատժամիջոցները, որոնք խստորեն կարգավորում էին նավթի հումքի իրաքյան վաճառքը։ 2007 թվականին Ուայաթն իրեն մեղավոր ճանաչեց ԱՄՆ դաշնային դատարանում՝ «Նավթ սննդի դիմաց» ծրագրի շրջանակներում Իրաքին անօրինական վճարումներ ուղարկելու համար։ Իր դատավճռի լսումների ժամանակ Ուայաթի փաստաբան Ջերալդ Շարգելը մատնանշեց Հանձնաժողովի զեկույցը, որը գլխավորում էր Դաշնային պահուստների խորհրդի նախկին նախագահ Փոլ Վոլքերը, որը եզրակացրեց, որ «Նավթ սննդի դիմաց» ծրագրի 4500 ընկերությունների մոտ կեսը վճարել է ընդհանուր առմամբ 1,8 միլիարդ դոլար ապօրինի հավելավճարներ Սադամի ռեժիմին։ Ուայաթի պաշտպանությունը նաև բարձրացրեց «վրեժ հետապնդման» հարցը, այսինքն՝ Բուշի վարչակազմը պատժի համար առանձնացնում է իր հին թշնամիներին նավթային հարթակում և քաղաքականության մեջ՝ միաժամանակ թողնելով պատժամիջոցների մյուս հնարավոր խախտողներին։ Դատախազներն, իրենց հերթին, հավաքեցին բավականին շատ թղթեր և պարգևատրեցին իրաքցի մի քանի նախկին պետրոկրատների՝ ԱՄՆ-ի գրին քարտեր ձեռք բերելու հարցում, քանի դեռ նրանք համաձայնում էին ցուցմունք տալ Ուայաթի նման պատժամիջոցներ խախտողների դեմ։

2007 թվականի հոկտեմբերին Ուայաթն իրեն մեղավոր ճանաչեց Իրաքին «Նավթ սննդի դիմաց» ծրագրի շրջանակներում Սադդամ Հուսեյնին անօրինական վճարումներ կատարելու համար։ Ուայաթը դատապարտվեց մեկ տարվա ազատազրկման՝ Դաշնային ուղղիչ համալիրի նվազագույն ռեժիմի ճամբարում, Տեխասում։

## Վերադարձ
*Coast*-ից հեռանալուց հետո Ուայաթը շարունակեց համագործակցել նավթին առնչվող այլ շահագրգիռ կողմերի հետ՝ օգնելու նրանց բարելավել իրենց գործընթացներն ու ընթացակարգերը և առավելագույնի հասցնել իրենց խողովակաշարերի և նավթավերամշակման գործարանների գործունեությունը, ինչը հանգեցրեց ընդհանուր բաժնետերերի ավելի լավ եկամուտների։ Ուայաթը ներդրումներ կատարեց սառեցված մթերքների բաշխման մեջ և 2001 թվականի հուլիսին ստեղծեց նոր ընկերություն՝ *NuCoastal Corporation*-ը, որը վերանվանվեց *Coastal Energy*, որպեսզի ուսումնասիրի էներգիայի հնարավորությունները, որոնք հասանելի են ամբողջ աշխարհում, ներառյալ Մալայզիան։ 2013 թվականին վաճառեց *Coastal Energy* ընկերությունը 500 միլիոն դոլարով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*
*

## Արտաքին հղումներ
* Coastal Energy  
* Texas Monthly 2001 
* Forbes 
* Texas Monthly 2007 

Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երկարակյացներ