Յուրի Իլյենկո

**Յուրի Գերասիմովիչ Իլյենկո** (, ), խորհրդային և ուկրաինացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ, օպերատոր և քաղաքական գործիչ։ Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ ( 1987 )։ Նրա չորս ֆիլմերը ներառված են ուկրաինական կինոյի պատմության 100 լավագույն ֆիլմերի ցանկում, որը կազմվել է կինոքննադատների շրջանում անցկացված հարցման արդյունքների հիման վրա։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1936 թվականի մայիսի 9- ին (այլ տվյալներով՝ հուլիսի 18-ին), Չերկասիում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներն ընտանիքի հետ անցկացրել է Սիբիրում, տարհանման մեջ (հայրը ռազմաճակատում էր)։ 1960 թվականին ավարտել է ՎԳԻԿ-ի օպերատորական բաժինը (Ա.Վ. Գալպերինի արվեստանոց, ղեկավարներ՝ Բ.Ի. Վոլչեկ, Ս.Պ. Ուրուսևսկի)։ Կինոյում  իր նորամուտը որպես օպերատոր կատարել է Յա Ա. Սեգելի «Մնաք բարով, աղավնիներ» ֆիլմում (1960)։ Աշխատել է Յալթայի կինոստուդիայում, իսկ 1963 թվականից՝ Կիևի Ա.Պ. Դովժենկոյի անվան կինոստուդիայում։ Իլյենկոյին համաշխարհային հռչակ բերեց Ս. Ի. Փարաջանովի «Մոռացված նախնիների ստվերները» (1964) ֆիլմում նրա կատարած օպերատորական աշխատանքը։

Իլյենկոյի ռեժիսորական գործերը, որոնք պատկանում են ուկրաինական բանաստեղծական կինոյի դպրոցին (Լ. Մ. Օսիկ և ուրիշներ), մրցանակներ են շահել միջազգային կինոփառատոներում։

Մի քանի ֆիլմերում նա նկարահանվել է որպես դերասան (Նյուտոնի փողոց, տուն 1, 1963)։ Ինքնադրսևորվել է նաև որպես նկարիչ, մասնակցել ցուցահանդեսների

ԽՄԿԿ անդամ էր 1973 թվականից։ Ուկրաինայի անկախության շրջանում նա ակտիվ քաղաքական դիրք է գրավել, դավանել ժամանակակից ուկրաինական ազգայնականության գաղափարները՝ դրանք քարոզելով իր գրական-գեղարվեստական ստեղծագործություններում և հրապարակագրության մեջ։ Կյանքի վերջին տարիներին եղել է «Սվոբոդա» համաուկրաինական միավորման քաղխորհրդի անդամ։

Մահացել է 2010 թվականի հունիսի 15-ին Պրոխորովկա գյուղում (Ուկրաինա, Չերկասիի մարզ, Կանևսկի շրջան)։ Հենց այդ գյուղի գերեզմանատանն էլ  թաղվել է։

Եղբայրներից Վադիմ Գերասիմովիչ Իլյենկոն օպերատոր է, Միխայիլ Գերասիմովիչ Իլյենկոն՝ ռեժիսոր։

Կինը՝ Լյուդմիլա Ֆիլիպովնա Եֆիմենկոն է։ Ունեցել են  երկու որդի՝ Ֆիլիպն ու Անդրեյը։ Ֆիլիպը դերասան է, պրոդյուսեր, Ուկրաինայի պետկինոյի ղեկավար, Անդրեյը՝ քաղաքական գործիչ, Ուկրաինայի Գերագույն ռադայի պատգամավոր։ Առաջին կինը, ումից բաժանվել է, դերասանուհի Լարիսա Կադոչնիկովան էր։։

## Ֆիլմագրություն
; Օպերատոր
# 1960 — Մնաք բարով, աղավնիներ
# 1962 — Ինչ-որ տեղ ապրում է որդին
# 1964 — Մոռացված նախնիների ստվերները
# 1999 — Ավե Մարիա

; Ռեժիսոր
# 1965 — Աղբյուր՝ ծարավների համար
# 1968 — Երեկոն Իվան Կուպալայից առաջ
# 1971 — Սպիտակ թռչուն՝ սև նշաններով (Մոսկվայի միջազգային կինոփառատոնի առաջին մրցանակ, премия МКФ в Սորենտոյի միջազգային կինոփառատոնի մրցանակ, օպերատոր՝ Վիլեն Կալյուտա)
# 1972 — Ամենին հակառակ / Наперекор всему (խորհրդա-հարավսլավական)
# 1974 — Երազել ու ապրել / Мечтать и жить (Իվան Միկոլայչուկի սցենարով)
# 1976 — Խորոված կարտոֆիլի տոնը
# 1979 — Չհնձված դաշտային ծաղիկների շերտը / Полоска нескошенных диких цветов
# 1981 — Անտառային երգ. Մավկա (ըստ Լեսյա Ուկրաինկայի)
# 1983 — Իշխանուհի Օլգայի լեգենդը
# 1987 — Ծղոտե զանգեր / Соломенные колокола
# 1990 — Կարապի լիճ. Գոտի (Ս Փարաջանովի սցենարի հիման վրա, Կինոքննադատների միջազգային ֆեդերացիայի մրցանակ Կաննի միջազգային կինոփառատոնում)
# 1996 — Сергей Параджанов. Партитура Христа до мажор
# 2001 — Աղոթք հետման Մազեպայի համար

; Սցենարիստ
# 1983 — Միրգորոդը և նրա բնակիչները (սցենարի հեղինակ։ Ռեժիսորը Յուրի Իլյենկոյի եղբայրը՝ Միխայիլ Իլյենկոն է:)

; Դերասան
# 1963 — Նյուտոնի փողոց, տուն 1 — *Տիմոֆեյ Սուվեռնև* (հնչյունավորել է Կիրիլ Լավրովը)
# 1974 — Երազել ու ապրել / Мечтать и жить — *ձուլող բանվոր Գերասիմ*
# 2001 — Աղոթք հետման Մազեպայի համար — *գեներալ Ժուկ*

## Մանկավարժական գործունեություն
1986 թվականից Կիևի Կարպենկո-Կարիի անվան թատերական արվեստի ինստիտուտի կինոռեժիսուրայի և կինոդրամատուրգիայի ամբիոնի վարիչ էր, պրոֆեսոր։

## Գրքեր
* «Парадигма кино». Киев: Абрис / «Կինոյի պարադիգմը». Կիև։ Աբրիս, 1999 թ
* Юрка Іллєнка. Доповідна Апостолові Петру. Автопортрет альтер его (в трьох книгах).&nbsp;— Тернопіль: Навчальна книга&nbsp;— Богдан, 2008; 2011.
Кн. 1, 704 с. ISBN 978-966-10-0238-7Кн. 2, 432 с. ISBN 966-10-0286-XКн. 3, 642 с. ISBN 978-966-10-0755-9

## Մեծարում
* Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1987)
* Ուկրաինայի արվեստի ակադեմիայի անդամ ( 1996 թ. )
* Ուկրաինայի նախագահի պատվո նշան (1996)
*  Ուկրաինական ԽՍՀ Շևչենկոյի անվան պետական մրցանակ (1991) - *«Մոռացված նախնիների ստվերները» ֆիլմի համար։*
* Վաստակի համար շքանշան, II աստիճան. ( սեպտեմբերի 10, 2008 թ. )
*  Ուկրաինայի Ալեքսանդր Դովժենկոյի անվան պետական մրցանակ (2005)՝ *ազգային կինեմատոգրաֆիայի զարգացման գործում ակնառու ավանդի համար։*
* 2018 թվականին՝ ապակոմունիզացիայի ժամանակ, Կիևում Մելնիկովի փողոցը վերանվանվել է Յուրի Իլյենկոյի պատվին։ Նրա անունով փողոցներ են կոչվել նաև Իվանո-Ֆրանկովսկում, Չերկասիում, Կանևում, Կամենսկում, Տերնոպոլում, դպրոց՝ Չերկասիում...

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *В.&nbsp;В.&nbsp;Головко*. Іллєнко Юрій Герасимович  // 
* *Л. Брюховецька*. Іллєнко Юрій Герасимович  // 
* *О. Мусієнко.* Українська трагедія Юрія Іллєнка: [ії відбиття в кф «Криниця для спраглих», «Білий птах з чорною ознакою», «Молитва за гетьмана Мазепу»] // Мистецтвознавство України.&nbsp;— К.: Ін-т пробл. сучас. мистец. АМУ 2007.&nbsp;— Вип. 8, С. 207—217.&nbsp;— Бібліогр.: с. 217.&nbsp;— ISBN 966-8259-15-7
* Кинословарь: В 2-х т.&nbsp;— Т. 2.&nbsp;— М., 1970.&nbsp;— С. 1098.
* Спілка кінематографістів України.&nbsp;— К., 1985.&nbsp;— С. 65.
* Кино: Знциклопедический словарь.&nbsp;— М., 1987.&nbsp;— С. 149.
* Митці України.&nbsp;— К., 1992.&nbsp;— С. 277.
* Мистецтво України: Біографічний довідник.&nbsp;— К., 1997.&nbsp;— С. 275.
* Хто є хто в Україні.&nbsp;— К., 1997.&nbsp;— С. 195.
* Всемирный биографический энциклопедический словарь.&nbsp;— М., 1998.&nbsp;— С. 302.
* УСЕ: Універсальний словник-енциклопедія.&nbsp;— К., 1999.&nbsp;— С. 550.
* Хто є хто в Україні.&nbsp;— К., 2000.&nbsp;— С. 181.
* Шевченківські лауреати: 1962—2001.&nbsp;— К., 2001.&nbsp;— С. 211—212.
* Кинословарь.&nbsp;— Т. 1.&nbsp;— СПб., 2001.&nbsp;— С. 455—456.
* Універсум  Юрій Іллєнко: коротка автобіографічна довідка.
* ''Ольга Жук''. Остання доповідна Юрія Іллєнка // Україна молода.&nbsp;— 2010.&nbsp;— 16 черв. 
* Погребняк Г. П. Юрій Іллєнко. Дивосвіт автора // Українська культура.&nbsp;— 1993.&nbsp;— №&nbsp;4.&nbsp;— С.6-8

## Արտաքին հղումներ
* Юрий Ильенко в Энциклопедии отечественного кино / Յուրի Իլյենկոն Ռուսական կինոյի հանրագիտարանում

Կատեգորիա:20-րդ դարի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կինոօպերատորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի սցենարիստներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ուկրաինացի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոօպերատորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:Կինոռեժիսորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Սցենարիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՎԳԻԿ-ի շրջանավարտներ