Գիտական կրեացիոնիզմ

**Գիտական կրեացիոնիզմ** (**'), **արարման մասին գիտություն**, կամ **գիտական արարչագործություն*' *(*), [[կրեացիոնիզմ]]ի տարատեսակ կամ հոսանք, ըստ որի գիտականորեն հիմնավորվում են [[Հին Կտակարան]]ի [[Ծննդոց]] գրքում և աստվածաշնչյան պատմության մի շարք այլ դրվագներում (մասնավորապես՝ [[Մեծ ջրհեղեղ|Ջրհեղեղը]]) նկարագրված աստվածաշնչյան արարչագործության բառացի մեկնաբանությունները։ Միևնույն ժամանակ, այս հոսանքի կողմնակիցները մերժում են [[Երկրի պատմություն|Երկրի պատմության]], [[Տիեզերագիտություն|տիեզերագիտության]] և [[Էվոլյուցիոն կենսաբանություն|կենսաբանական]] [[էվոլյուցիա]]յի վերաբերյալ գիտական տեսությունները և [[պարադիգմ]]ները։

[[Քրիստոնեություն|Քրիստոնյա]] [[Ֆունդամենտալիզմ|ֆունդամենտալիստների]] (առաջին հերթին՝ [[Բողոքականություն|բողոքականների]]) *գիտական կրեացիոնիզմն* ամենաակտիվ շարժումներից է, որն առաջացել և ակտիվորեն զարգանում է ԱՄՆ-ում և որոշակի տարածում է ստանում նաև այլ երկրներում։ Այն ձգտում է ապացուցել աստվածաշնչյան բացարձակ անսխալությունը բնական գիտությունների հարցերում և հերքել էվոլյուցիայի գիտական [[Էվոլյուցիայի ապացույցներ|ապացույցները]]։ Նման հետազոտության փաստացի վավերականությունը գրեթե միաձայն մերժվում է գիտական հանրության կողմից, որը «գիտական կրեացիոնիզմը» համարում է որպես [[Գաղափարախոսություն|գաղափարականորեն]] մոտիվացված [[կեղծ գիտություն]]։

== Հիմնական դրույթներ ==
«Գիտական կրեացիոնիզմի» հիմնական դրույթները հետևյալն են.

* ընդունել Աստվածաշունչը որպես վստահելի աղբյուր ոչ միայն հավատքի և բարոյականության, այլև բնական գիտության հարցերում
* ոչնչից ստեղծման նկատմամբ հավատ
* պնդում, որ երկիրը ստեղծվել է ոչ ավելի, քան 10000 տարի առաջ (մերժելով [[Ռադիոածխածնային թվագրում|ռադիոածխածնային թվագրման]] արդյունքները)
* պնդում, որ կենդանիների բոլոր մեծ խմբերը (կրեացիոնիստական տերմինաբանությամբ՝ «ստեղծված տեսակներ» կամ «բարամիներ») ստեղծվել են «ֆունկցիոնալ առումով ամբողջական» և չեն առաջացել օրգանիզմների այլ խմբերից։ Օրգանիզմները կարող են միայն մի փոքր փոփոխվել «ստեղծված տեսակների» ներսում կամ մահանալ
* պնդում, որ մարդիկ չեն առաջացել էվոլյուցիոն ճանապարհով, այլ նաև ստեղծվել են ավարտուն ձևով
* վարկած, որ աշխարհի ժամանակակից երկրաբանական պատկերը ձևավորվել է [[Մեծ ջրհեղեղ|Համաշխարհային Ջրհեղեղով]], որն ամբողջությամբ ծածկել է ողջ Երկիրը
* համոզմունք, որ ի սկզբանե ստեղծվել է «իդեալական կարգ», և բոլոր բացասական գործընթացները (մահ, անհետացում և այլն) ի սկզբանե ստեղծված կարգի հետագա փոփոխությունների արդյունք են։

Որպես հետևանք՝ «գիտական կրեացիոնիզմը» մերժում է ոչ միայն [[Էվոլյուցիա|էվոլյուցիոն զարգացումը]], այլև ընդունված [[Երկրաբանություն|երկրաբանական]] և [[աստղաֆիզիկա]]կան տեսությունները [[Երկրի տարիք|Երկրի]] և [[Տիեզերքի տարիք|Տիեզերքի]] [[Ռադիոածխածնային թվագրում|տարիքի]] և [[Երկրի պատմություն|պատմության]] վերաբերյալ, որոնք նա ընդունում է որպես աստվածաշնչյան պատմությանը հակասում։ «Գիտական կրեացիոնիզմի» կողմնակիցները (օրինակ՝ ԱՄՆ-ի Ստեղծագործական հետազոտությունների ինստիտուտի աշխատակիցները) պնդում են, որ անհրաժեշտ է [[Ծննդոց]] գիրքը բառացի ընթերցել (ներառյալ աշխարհի համեմատաբար վերջերս ստեղծման և [[Մեծ ջրհեղեղ|Ջրհեղեղի]] մասին)՝ իրանց դիրքորոշումը հիմնավորելով ինչպես աստվածաբանական փաստարկներով, այնպես էլ՝ [[Հնէաբանություն|պալեոնտոլոգիայի]], կենսաքիմիայի, երկրաբանության, [[Էնտրոպիա (թերմոդինամիկա)|թերմոդինամիկայի]] և այլ ոլորտներում բարձրաձայնած կեղծ գիտական վարկածներով։

== Պատմություն ==
[[Պատկեր:Big Valley Creation Science Museum.jpg|thumb|Բիգ Վալի Կրիացիոն թանգրան [[Ալբերտա]]յի Բիգ Վալի գյուղում ([[Կանադա]])]]

Աշխարհի ստեղծման նկատմամբ հավատը մի քանի հազար տարի եղել է աշխարհի ծագման գերիշխող գաղափարը։ Միևնույն ժամանակ, աստվածաշնչյան տեքստի մեկնաբանությունները միշտ չէ, որ ենթադրում են բառացի մեկնաբանություն։ Ներկայումս [[Կրեացիոնիզմ|կրեացիոնիսների]] միջև կա տեսակետների զգալի տարանջատում։

«Գիտական կրեացիոնիզմը»՝ որպես կազմակերպված շարժում, առաջացել է 1960-ական թվականներին կանադացի բողոքական, [[Յոթերորդ օրվա ադվենտիստների եկեղեցի|յոթերորդ օրվա ադվենտիստ]] Ջորջ ՄակՔրիդի Փրայսի ավելի վաղ գրությունների ազդեցության տակ։ Իր աշխատությունները, ինչպիսին է «Նոր երկրաբանությունը» (*The New Geology*), նա անվանել է [[Աղետների տեսություն|«Աղետների նոր տեսություն]]»։ Սակայն նրա գաղափարներն աջակցություն չեն գտել՝ առաջացնելով գիտական հանրության հետևողական քննադատությունը։

Նոր աղետի տեսությունը նույնպես մեծապես աննկատ է մնացել այլ կրեացիոնիստների կողմից մինչև իր վերածնունդը 1961 թվականին՝ Հենրի Մորիսի և Ջոն Ուիթքոմբի «Ծննդոց Ջրհեղեղ. Աստվածաշնչի գրառումը և դրա ներգրավվածությունը գիտության մեջ» գրքի հրապարակումը։ Այս հրապարակումն արագորեն դարձել է [[Ֆունդամենտալիզմ|բողոքական ֆունդամենտալիստների]] կարևոր տեքստ և նպաստել է լայն շրջանակներում «գիտական կրեացիոնիզմի» տարածմանը։ Այս հրապարակմամբ կազմակերպված շարժման շնորհիվ Հենրի Մորիսը համարվում է ժամանակակից «գիտական կրեացիոնիզմի» դե ֆակտո հիմնադիրը, ինչպես նաև այն պատճառով, որ 1972 թվականին նա ստեղծել է *Կրեացիոն հետազոտությունների ինստիտուտը*, որը դարձել է «գիտական կրեացիոնիզմի» հիմնական կենտրոնը։

«Գիտական կրեացիոնիզմի» վաղ աշխատությունները կենտրոնացած են եղել աստվածաշնչյան տեքստերի գաղափարների բառացի ընկալման վրա և բացահայտ կրոնական բնույթ են կրել։ Այս աշխատանքները մեծ ուշադրություն չեն գրավել պահպանողական բողոքական ֆունդամենտալիստական և ավետարանական քրիստոնեական ժողովներից դուրս մինչև 1970-ականները, երբ նրա հետևորդները դեմ էին Միացյալ Նահանգների հանրակրթական դպրոցներում և այլ կրթական հաստատություններում էվոլյուցիոնիզմի ուսումնասիրությանը՝ գրավելով հանրության և, մասնավորապես, գիտական հանրության ուշադրությունը։

Այն ժամանակ շատ ուսումնական հաստատությունների ղեկավարներ և օրենսդիրներ անհրաժեշտ են համարել իրենց ուսումնական ծրագրերում ներառել «գիտական կրեացիոնիզմի» ուսումնասիրությունը էվոլյուցիոնիզմի հետ մեկտեղ։ Եկեղեցիներում և քրիստոնեական դպրոցներում օգտագործվող «գիտական կրեացիոնիզմի» մասին տեքստերը վերաձևակերպվել են՝ հեռացնելու համար դրանց աստվածաշնչյան և աստվածաբանական հղումները, և ավելի քիչ բացահայտ աղանդավորական տարբերակները ներառվել են [[Լուիզիանա]]յի, [[Արկանզաս (նահանգ)|Արկանզասի]] և [[Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ|Միացյալ Նահանգների]] այլ վայրերի հանրային դպրոցների ուսումնասիրություններում։ Թեև Միացյալ Նահանգների որոշ նահանգներ 1920-ականներից ունեին էվոլյուցիայի ուսուցման դեմ օրենքներ, որոնք չեղարկվել են միայն 1968 թվականին, երբ ԱՄՆ Գերագույն դատարանը նման օրենքները «Էփերսոնն ընդդեմ Արկանզասի» գործում հակասահմանադրական է ճանաչել։

Դպրոցներում «գիտական կրեացիոնիզմի» ուսուցումը երկար չի տևել։ 1982 թվականին Մաք Լիլն ընդեմ Էպերսոնի հայցի դատավարության ժամանակ հիմնավորվել է, որ «գիտական կրեացիոնիզմը» չի համապատասխանում գիտության անհրաժեշտ չափանիշներին, և որ դրա հիմնական ուղղվածությունը հատուկ կրոնական է։ «Գիտական կրեացիոնիզմի» ուսումնասիրությունն ԱՄՆ-ում փաստացի ավարտվել է 1987 թվականին՝ ԱՄՆ Գերագույն դատարանի հետագա որոշմամբ՝ Էդվարդսն ընդդեմ Ագիլարի գործով։ Դատարանը վճռել է, որ [[Լուիզիանա]]յի օրենքը, որը պահանջում է էվոլյուցիոնիզմի հետ մեկտեղ ուսումնասիրել «գիտական կրեացիոնիզմը», հակասահմանադրական է, քանի որ դրա միակ նպատակը հատուկ կրոնական համոզմունքների պաշտպանությունն է։ Այս որոշմանն աջակցել են գիտական բնագավառներում [[Նոբելյան մրցանակ]]ի 72 դափնեկիրներ, գիտությունների 17 պետական ակադեմիաներ, ինչպես նաև այլ գիտական կազմակերպություններ, որոնք կազմել են «գիտական կրեացիոնիզմը» բնորոշող փորձագիտական եզրակացություն՝ բաղկացած կրոնական դոկտրիններից։

== Գիտական կրեացիոնիզմի հիմնավորումներ ==
«Գիտական կրեացիոնիզմի» կողմնակիցները պնդում են, որ իրենց տեսություններն ու վարկածները հիմնավորված են բազմաթիվ փաստացի ապացույցներով։ Ի հավելումն դրան՝ նրանք վկայակոչում են երկրաբանական գտածոները և դրանց տարիքը որոշելու տվյալները՝ «գիտական կրեացիոնիստների» տեսանկյունից նշելով Երկրի երիտասարդ տարիքը (նորերկրային կրեացիոնիզմ) կամ էլ հակասում են էվոլյուցիայի տեսությանը։

Կրեացիոնիստական գրականությունը հաճախ անդրադառնում է այս տարիքային որոշումներին ժամանակակից կենդանիների մնացորդների և ժամանակակից երկրաբանական հանքավայրերի երկրաբանության ավանդական մեթոդներով (վերջին [[Հրաբխային նետվածքներ|հրաբխային ժայթքումներ]])։ Ըստ այդ հրապարակումների հեղինակների՝ շատ դեպքերում նման նմուշները ցույց են տվել տասնյակ միլիոնավոր տարվա տարիք, որը չի համապատասխանում նրանց իրական տարիքին։

Նաև «գիտական կրեացիոնիստները» հղում են [[Անպատեհ գտածոներ|«անպատեհ արտեֆակտներին»]], որոնք, նրանց կարծիքով, վկայում են միլիոնավոր տարիներ առաջ մահացած մարդկանց և կենդանիների միաժամանակյա գոյության մասին (ըստ ժամանակակից գիտական տվյալների), օրինակ՝ [[դինոզավրեր]]ի։ «Գիտական կրեացիոնիզմի» կողմնակիցների շրջանում լայնորեն հայտնի էին այնպիսի արտեֆակտներ, ինչպիսիք են [[Իկայի քարեր]]ը ([[Պերու]]), [[Ակամբարոյի արձանիկներ]]ը ([[Մեքսիկա]]) և նմանատիպ այլ գտածոներ։

== Գիտական կրեացիոնիզմի քննադատություն ==
=== Մետաֆիզիկական քննադատություն ===
Կրեացիոն գիտությունը [[ապրիորի]] մետաֆիզիկական ենթադրություն է անում, որ գոյություն ունի կյանքի ստեղծող, որի ծագումն ուսումնասիրվում է։ Քրիստոնեական կրեացիոն գիտությունը կարծում է, որ արարչագործության նկարագրությունը տրված է Աստվածաշնչում, և որ Աստվածաշունչն անսխալական է այս նկարագրության մեջ (և այլուր), և, հետևաբար, [[Էմպիրիզմ|էմպիրիկ]] գիտական ապացույցները պետք է համապատասխանեն այդ նկարագրությանը։ Կրեացիոնիստները նաև դիտարկում են գիտությունների շրջանակներում բոլոր գերբնական բացատրությունների բացառումը որպես գերագույն էությունը և հրաշքները բացառելու վարդապետական պարտավորություն։ Նրանք պնդում են, որ դա գիտությանը դրդել է ընդունել [[դարվինիզմ]]ը, տերմին, որն օգտագործվում է արարչագործության գիտության մեջ՝ կենսաբանական էվոլյուցիան մատնանշելու համար, որը նաև հաճախ օգտագործվում է նվաստացման իմաստով։ Քննադատները պնդում են, որ կրեացիոն գիտությունն ավելի շուտ կրոնական է, քան գիտական, քանի որ այն բխում է կրոնական տեքստի նկատմամբ հավատքից, այլ ոչ թե գիտական մեթոդի կիրառումից։ [[ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիա|Միացյալ Նահանգների Գիտությունների ազգային ակադեմիան]] միանշանակ հայտարարել է.





Կրեացիոն գիտության ջատագովները պնդում են, որ Տիեզերքի, Երկրի և [[Կյանքի ծագում|կյանքի ծագման]] գիտական տեսությունները հիմնված են մեթոդաբանական [[նատուրալիզմ]]ի և միանմանականության *a priori* ենթադրությունների վրա, որոնցից յուրաքանչյուրը նրանք մերժում են։ Գիտության որոշ ոլորտներում, ինչպիսիք են [[քիմիա]]ն, [[օդերևութաբանություն]]ը կամ [[բժշկություն]]ը, արարչագործական գիտության կողմնակիցները պարտադիր չէ, որ վիճարկեն նատուրալիստական կամ միատեսակ ենթադրությունների կիրառումը, այլ փոխարենը առանձնացնում են այն գիտական տեսությունները, որոնք նրանք համարում են, որ հակասում են իրենց կրոնական համոզմունքներին, և հենց այդ տեսությունների դեմ էլ նրանք կենտրոնացնում են իրենց ուժերը։

=== Գիտական քննադատություն ===
Չնայած «գիտական կրեացիոնիզմը» հավակնում է լինել գիտական շարժում, այն իրականում ակադեմիական շրջանակներում միաձայն ճանաչվում է որպես [[կրոն]]ական, այլ ոչ թե [[Գիտություն|գիտական]] դոկտրին։ «Գիտական կրեացիոնիզմը» չի ճանաչվում որպես գիտական, քանի որ այն չունի [[Էմպիրիզմ|էմպիրիկ]] տվյալներ, չի տրամադրում փորձարարական [[Հիպոթեզ|վարկածներ]] և բացատրում է բնության պատմությունը անստուգելի [[գերբնական]] պատճառների միջամտությամբ։ Թեև «գիտական կրեացիոնիստները» պնդում են գիտական մեթոդներով աշխարհի ստեղծման հաստատման հնարավորությունը, գիտությունը երբեք չի դիմում երևույթների բացատրությանը գերբնական պատճառներով, քանի որ վերջիններս հնարավոր չէ հայտնաբերել փորձնականորեն։ Ուստի գիտնականների ճնշող մեծամասնությունը՝ թե՛ անհավատ, թե՛ հավատացյալ, կրոնը համարում է բացառապես հավատքի ոլորտ, այլ ոչ թե գիտություն։

Ինչ վերաբերում է գիտական կրեացիոնիզմին, ապա դրա գիտական բնույթի դեմ առաջ են քաշվում նույն փաստարկները, ինչ արարչապաշտությունն ընդհանրապես, իսկ մասնավորապես.

* [[Հերքելիություն|փորձարարական ստուգման հնարավորության սկզբունքորեն բացակայությունը]]
* Ստուգվող դրույթները պարզվում են, որ չեն համապատասխանում իրականությանը,
* կանխատեսող ուժի սկզբունքայի բացակայություն։

Այսպիսով, [[Հնէաբանություն|պալեոնտոլոգ]] և [[Գիտության պատմություն|գիտության պատմաբան]] [[Սթիվեն Ջեյ Գուլդ]]ը նշել է, որ «գիտական կրեացիոնիզմը» իր հիմնական կետերով [[Հերքելիություն|անսխալական]] է, իսկ մյուսներում՝ սխալական։

Կրեացիոնիզմի ոչ գիտական բնույթը բացահայտվում է երկու եղանակով. նրա կենտրոնական դրույթները չեն կարող փորձարկվել, և որոշակի պնդումներ, որոնք կարող էին ստուգվել, պարզվել են, որ սխալ են։





=== Աստվածաբանական քննադատություն ===
Բացի գիտական հանրության քննադատությունից՝ «գիտական կրեացիոնիզմը» քննադատվում է նաև կրոնի ներկայացուցիչների կողմից, ովքեր կանգնած են թե՛ մետաֆորիկ/հին երկրային կրեացիոնիզմի, թե՛ թեիստական էվոլյուցիոնիզմի դիրքերում (վերջիններս կարծում են, որ էվոլյուցիայի ժամանակակից տեսությունը ընդհանուր առմամբ չի հակասում Ս. Սուրբ Գրքին և Սուրբ Ավանդությանը) և ըստ այդմ՝ համաձայն չեն գիտական կրեացիոնիզմի բիբլիական տառացիության հետ։ 2010 թվականի փետրվարին «Богослов.Ru» ուղղափառ մեծ պորտալում հրապարակվել են մի խումբ պրոֆեսիոնալ կենսաբանների կողմից պատրաստված էվոլյուցիայի ապացույցներ, որոնք նախկինում տեղադրված էին «Էվոլյուցիայի խնդիրները» կայքում։ Հրատարակությունը պարունակում է մի հատված, որը հերքում է [[էվոլյուցիա]]յին դեմ հանդես եկող կրեացիոնիստների փաստարկները։ Ուղղափառության որոշ ներկայացուցիչներ գիտական կրեացիոնիզմը համարում են բողոքականության հատուկ դրսևորում, և ուղղափառ ավանդույթում աջակցության որևէ հիմնավոր պատճառ չի գտնում։

=== Պատմական, փիլիսոփայական և սոցիոլոգիական քննադատություն ===
Պատմականորեն, այն բանավեճը, թե արդյոք կրեացիոնիզմը համատեղելի է գիտության հետ, կարելի է գտնել մինչև 1874 թվականը, երբ գիտության պատմաբան Ջոն Ուիլյամ Դրեյփերը հրապարակել է իր «Կրոնի և գիտության միջև կոնֆլիկտի պատմությունը»։ Դրանում Դրեյփերը պատկերել է գիտության զարգացման ողջ պատմությունը որպես կրոնի դեմ պատերազմ։ Պատմության այս ներկայացումը հետագայում տարածվել է հետևորդների կողմից, ինչպիսիք են [[Էնդրյու Ուայթ|Էնդրյու Դիքսոն Ուայթն]] իր երկհատորյակում «Գիտության պատերազմի պատմությունը աստվածաբանության հետ քրիստոնեական աշխարհում» (1896 թ.): Նրանց եզրակացությունները վիճարկվել են։

Միացյալ Նահանգներում կրիացիոն գիտության ջատագովների հիմնական ուշադրությունը կառավարության կողմից աջակցվող հանրակրթական դպրոցների համակարգերի վրա է, որոնց Հիմնադրման դրույթով արգելված է հատուկ կրոններ քարոզել։ Պատմական համայնքները պնդում են, որ Աստվածաշնչի թարգմանությունները պարունակում են բազմաթիվ թարգմանական սխալներ և վրիպակներ, և, հետևաբար, աստվածաշնչյան տառացի օգտագործումն արարման գիտության մեջ հակասական է։

== Տես նաև ==
* [[Գիտական սկեպտիցիզմ]]

== Նշումներ ==


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականություն ==
* 
* 
* 
* Дж. С. Маклин, Роджер Окленд, Л. Маклин. Очевидность сотворения мира. Происхождение планеты Земля. Принт Хаус. 2005
* Рос А. В начале…: Пер. с англ. — Заокский: Источник жизни, 2001.
*  ([https://vsenauka.ru/free_books_cache/mufi_ob_evolucuu_cheloveka.pdf pdf] Всенаука կայքում).
*  ([https://vsenauka.ru/free_books_cache/ychenie_skrivaut__mufi_xxi_veka.pdf pdf] Всенаука կայքում).
* 
* *Уайт Эдмунд, Браун Дейл М.'' Первые люди / Пер. с англ. И. Г. Гуровой. — М.: Мир, 1978. — 156 с.: ил. — (Возникновение человека).
* Священник Тимофей. Православное мировоззрение и современное естествознание. М.: Паломникъ, 2004

Կատեգորիա:Բողոքականություն
Կատեգորիա:Գիտական խաբեություններ
Կատեգորիա:Դավադրության տեսություն
Կատեգորիա:Կեղծ գիտություն
Կատեգորիա:Կրեացիոնիզմ
Կատեգորիա:Հակաինտելեկտուալիզմ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական ուղղություններ և դպրոցներ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական աստվածաբանություն