Շենգավիթ (վարչական շրջան)

**Շենգավիթ**, Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանի վարչական շրջաններից մեկը։ Ընդգրկում է Ներքին Շենգավիթ, Վերին Շենգավիթ, Ներքին Չարբախ, Վերին Չարբախ, Նորագավիթ, Աէրացիա, Նոր Խարբերդ թաղամասերը։ Սահմանակից է էրեբունի, Մալաթիա-Սեբաստիա և Կենտրոն համայնքներին և Արարատի մարզին։

## Պատմություն
### Հնագույն ժամանակաշրջան
Շենգավիթի պատմության առանցքը Շենգավիթ հնագիտական հուշարձանն է, որը հանդիսանում է Կուր-Արաքսյան մշակույթի ամենանշանավոր կենտրոններից մեկը։ Բնակատեղին հիմնադրվել է մոտ Ք․ա․ 4-րդ հազարամյակում և գոյատևել է ավելի քան 1000 տարի՝ մինչև Ք․ա․ 3-րդ հազարամյակի կեսերը։ Այն եղել է պարսպապատված քաղաքատիպ բնակավայր՝ կլոր և քառակուսի կացարաններով, նեղ փողոցներով ու ստորգետնյա անցուղիով, որը տանում էր դեպի Հրազդան գետ։

### Միջնադար
Միջնադարում Շենգավիթի տարածքը հայտնի էր որպես Երևանի արվարձանային գոտի՝ հարուստ այգիներով և բերրի հողերով։ Շրջանի կարևորագույն պատմական կենտրոններից է Նորագավիթը, որը հիշատակվում է որպես հնագույն բնակավայր։ Այստեղ պահպանվել են միջնադարյան ճարտարապետության նմուշներ, որոնցից ամենանշանավորը Սուրբ Գևորգ եկեղեցին է (IV–VII դդ. հիմքերով, վերակառուցված XVII դարում)։
 
### Խորհրդային ժամանակաշրջան

Խորհրդային տարիներին Շենգավիթը (նախկին Սպանդարյան շրջան) հանդիսացել է Հայկական ԽՍՀ խոշորագույն արդյունաբերական հանգույցը: Այստեղ են տեղակայված եղել համամիութենական նշանակության ձեռնարկություններ, ինչպիսիք են «Նաիրիտ» գիտարտադրական միավորումը (կաուչուկի արտադրություն), Երևանի ջերմաէլեկտրակենտրոնը, «Հայէլեկտրոմեքենա» գործարանը, Կիրովի անվան քիմիական գործարանը և այլն: 

1936 թվականին հնագետ Եվգենի Բայբուրդյանի կողմից իրականացվել Շենգավիթ բնակավայրի պեղումները և շարունակվել են տարբեր փուլերով՝ բացահայտելով մետաղագործության, հողագործության և արհեստների բարձր զարգացվածություն։ 

1961 թվականին շահագործման է հանձնվել Երևանյան լիճը` Արարատյան դաշտի հողերի ոռոգումն ապահովելու, Հրազդան գետի հունը կարգավորելու և քաղաքի միկրոկլիման բարելավելու նպատակով:

1983 թվականի հուլիսի 11-ին բացվել է Երևանի մետրոպոլիտենի «Գործարանային», 1985 թվականի դեկտեմբերի 26-ին «Շենգավիթ», 1987 թվականի հունվարի 4-ին «Գարեգին Նժդեհի հրապարակ» (նախկինում՝ «Սպանդարյան հրապարակ») կայարանները։

### Հետխորհրդային ժամանակաշրջան
1990-ականների էներգետիկ ճգնաժամի և տնտեսական կապերի խզման հետևանքով շրջանի հսկա գործարանները  կանգ առան կամ սկսեցին աշխատել նվազագույն հզորությամբ։ Նախկին գործարանների տարածքների մի մասը վերածվեց պահեստների, փոքր արտադրամասերի և առևտրի կենտրոնների (օրինակ՝ «Փեթակ» և «Սուրմալու» տոնավաճառների հարևանությամբ գտնվող տարածքները)։

1996 թվականին «Վարչատարածքային բաժանման մասին» ՀՀ օրենքով նախկին Սպանդարյան շրջանը պաշտոնապես վերանվանվեց Շենգավիթ վարչական շրջան։

Նույն թվականին բացվել է մետրոպոլիտենի «Չարբախ» կայարանը, որը կապել է Չարբախ թաղամասը Երևանի մետրոպոլիտենի ընդհանուր ցանցին։

2000-ականների սկզբից Շենգավիթ հնավայրում վերսկսվեցին պեղումները հայ-ամերիկյան արշավախմբի կողմից, ինչը նոր հետաքրքրություն առաջացրեց շրջանի պատմության նկատմամբ։

2015 թվականին Կոմիտասի անվան պանթեոնին կից բացվեց նորակառույց թանգարան-ինստիտուտը, որը դարձավ շրջանի կարևորագույն մշակութային օջախներից մեկը։
## Փողոցներ, հրապարակներ, զբոսայգիներ
* Գարեգին Նժդեհի փողոց
* Շիրակի փողոց
* Արշակունյաց պողոտա
* Բագրատունյաց պողոտա
* Գարեգին Նժդեհի հրապարակ
* Կոմիտասի անվան պանթեոն
* Արթուր Կարապետյանի անվան պուրակ
* Մովսես Գորգիսյանի անվան զբոսայգի

## Մետրոյի կայարաններ
250px|մինի|աջից|Շենգավիթի համայնքապետարանի շենք
* Գործարանային (մետրոյի կայարան)
* Շենգավիթ (մետրոյի կայարան)
* Գարեգին Նժդեհի հրապարակ (մետրոյի կայարան)
* Չարբախ (մետրոյի կայարան)

## Հուշարձաններ
* Սուրեն Սպանդարյանի հուշարձան (Երևան)
* Հուշարձան՝ նվիրված ՀՕՄ-ի 100-ամյակին
* Արթուր Կարապետյանի հուշարձան (Երևան)
* Կոմիտասի մահարձան
* Հունան Ավետիսյանի կիսանդրի (Երևան)
* Վիսարիոն Բելինսկու կիսանդրի (Երևան)
* Մովսես Գորգիսյանի կիսանդրի (Երևան)
* Մուրացանի կիսանդրի (Երևան)

## Տաճարներ
* Սուրբ Գևորգ եկեղեցի
* Սուրբ Խաչ եկեղեցի

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Շենգավիթ (վարչական շրջան).jpg
Պատկեր:Karmir Blur Town.JPG|Կարմիր Բլուր
Պատկեր:Եկեղեցական Համալիր Նորագավթի Ս. Գևորգ (48).JPG|Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (Երևանի Նորագավիթ թաղամաս)
Պատկեր:Surb Khach Church (15).jpg|Սուրբ Խաչ եկեղեցի (Ներքին Չարբախ)
Պատկեր:Պանթեոն` Կոմիտասի Անվան Զբոսայգու1.JPG|Կոմիտասի անվան պանթեոն
Պատկեր:Mika Stadium.png|Միկա մարզադաշտ


## Տես նաև
* Երևանի վարչական բաժանում
* Շենգավիթ վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Երևան)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շենգավիթ վարչական շրջան