Հնդ-միջերկրածովյան շրջան

**Հնդ-միջերկրածովյան շրջան**, ներառում է Միջերկրական ծովի և Հնդկական օվկիանոսի առափնյա երկրները և դրանց միացնող տարածաշրջանները Սուեզի ջրանցքի մոտակայքում։

## Պատմություն
### Նախապատմություն
Մ.թ.ա. մոտ 3000 թվականից մինչև մ.թ. 1000 թվականը Աֆրո-Եվրասիայի ներսում կապը կենտրոնացած էր Հնդկա-Միջերկրական տարածաշրջանի վրա։ Ուիլյամ Դալրիմփլը պնդել է, որ Եվրասիայում կապը կենտրոնացած է եղել այս տարածաշրջանի և Արևմտյան Խաղաղ օվկիանոսի վրա, որը նա միասին անվանում է «Ոսկե ճանապարհ», մինչև մ.թ. 1200 թվականը և Մետաքսի ճանապարհի ի հայտ գալը։ Եգիպտոսի երկրորդ նախագահ Գամալ Աբդել Նասերը մի անգամ երկիրը նկարագրել է որպես «աշխարհի խաչմերուկ, իր առևտրականների մայրուղի և իր բանակների անցուղի»։

Աֆրո-Եվրասիայի մեծ մասի սրտում գտնվող ընդարձակ չորային գոտու միջով քարավանային երթևեկությունը նշանակալի դեր է խաղացել Հնդկական օվկիանոսի և Միջերկրական ծովի նավահանգիստների բարգավաճման և միմյանց հետ առևտուր անելու գործում։ Այնուամենայնիվ, Հարավարևելյան Ասիան միայն թույլ կապ ուներ Հնդկա-Միջերկրական առևտրի հետ, հիմնականում ստանալով մի քանի միջերկրածովյան առարկաներ Հարավային Ասիայի ֆիլտրի միջոցով։

### Անտիկ շրջան

Աքեմենյան կայսրությունը գերիշխանություն հաստատեց Մերձավոր Արևելքում մ.թ.ա. 6-րդ դարում՝ ստեղծելով նոր հնարավորություններ Եվրասիայում և նրա հարավային ծովային տարածքներում փոխազդեցության համար։ Այնուհետև այն գերազանցվեց Ալեքսանդր Մակեդոնացու արևելյան նվաճումներով այդ դարում, ինչը հանգեցրեց հելլենիստական ​​աշխարհի ընդլայնմանը դեպի հյուսիս-արևմտյան Հնդկաստան։ Սա նպաստեց Հնդկական օվկիանոսի առևտուրը Արևելյան Միջերկրական ծովի հետ կապելուն։

Մ.թ.ա. 1-ին դարի երկրորդ կեսին Հռոմեական կայսրությունը ի հայտ եկավ միասնական տիրույթով և Միջերկրական ծովի նկատմամբ վերահսկողություն ունենալով, ինչը թույլ տվեց ավելի շատ ներդրումներ և հարստություն ստեղծել։ Այս «Պաքս Ռոմանան» թույլ տվեց Հռոմին նաև ներգրավվել Հնդկական օվկիանոսի առևտրում։ Մ.թ.ա. 30 թվականին Եգիպտոսի նվաճումը նրանց ավելի լավ դիրքավորեց տարածաշրջանում ներգրավվելու համար, քանի որ հնդ-հռոմեական առևտուրը սկսեց զգալիորեն ընդլայնվել։ Հույն առևտրականները բնակություն հաստատեցին Հնդկաստանի արևմտյան ափին՝ առևտուրը հեշտացնելու համար, հռոմեացիները տոնում էին շքեղ ապրանքներն ու այդպիսով ձեռք բերված հարստությունը։ Եվրոպայի և Հնդկական օվկիանոսի միջև այս կապը նվազեցրեց Սև ծովի նավահանգիստների կարևորությունը, որոնց հիմնադրմանը հույները նպաստել էին նախորդ դարերում։

Հնդ-միջերկրականը նաև նպաստել է Հնդկաստանի և Միջագետքի, Փոքր Ասիայի, հայերի և հույների միջև փոխազդեցություններին տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Այս տարածաշրջանում առևտրի խթանմանը մասնակցել են բազմաթիվ գործիչներ, այդ թվում՝ եգիպտացիները, նաբատեացիները և պալմիրցիները։ Աբրահամյան կրոններն սկսել են ավելի նշանակալի ներկայություն ունենալ Հնդկաստանում առաջին հազարամյակի սկզբին։ Քրիստոնեական առևտրային ցանցերը և դրանց ներուժը՝ Հնդկական օվկիանոսում կրոնի տարածմանը նպաստելու համար, նախանշել են, բայց հաջողությամբ չեն զուգահեռվել իսլամի հետագա վերելքին։

Գոյություն ունեն որոշ ապացույցներ, որոնք ենթադրում են, որ հնդ-միջերկրական առևտուրը կարող է նաև ներառել «հյուսիսային ճանապարհ» Կասպից ծովի և Պոնտա-Կասպյան տափաստանի միջով։

### Միջնադար
[thumb|250x250px|[Արաբական խալիֆայություն|Արաբական խալիֆայության ընդլայնումը Միջերկրական տարածաշրջանում 622-ից մինչև 750 թվականը  ]]
Առաջին արաբական մուսուլմանական կայսրությունների ընդլայումը 7-րդ դարից սկսած, որոնք նվաճեցին Միջերկրական ծովի մեծ մասը, դեր խաղաց Հնդ-Միջերկրական շրջանի կամուրջը կապելու գործում։ Հաջ կոչվող ուխտագնացությունը, որը իսլամի հիմնարար տարր է, նաև խրախուսում էր մուսուլմանների հաճախակի մերձեցումը, ովքեր կարող էին ծովային ճանապարհորդություն կատարել դեպի Մեքքա: Իսլամի հաջողությունը Աֆրո-Եվրասիայում ցամաքային և ծովային տարածքները կապելու գործում, հակադրվելով որոշակի հակածովային վերաբերմունքների, ինչպիսիք են կալա պանին, որը կարելի էր գտնել Հնդկական օվկիանոսում և Միջերկրական ծովում նախամիջնադարից, կարելի է տեսնել հայտնի ճանապարհորդ Իբն Բատուտայի ​​14-րդ դարի ճանապարհորդություններում։

14-րդ դարում, Աֆրիկայի արևմտյան շրջաններից մինչև արևելյան ափը համընկնող առևտրային ցանցերի ի հայտ գալու շնորհիվ, Կենտրոնական ենթասահարյան Աֆրիկան ​​ավելի շատ ներգրավվեց հնդ-միջերկրական առևտրում, ընդ որում՝ հնդ-միջերկրականը, ընդհանուր առմամբ, ավելի տնտեսապես միավորվեց իսլամի տարածման շնորհիվ։

### Ժամանակակից դարաշրջան
[մինի|[Օսմանյան կայսրությունը իր տարածքային հզորության գագաթնակետին 1590 թվականին]]
Պորտուգալացիները 1490-ական թվականներին նոր կապեր ստեղծեցին Եվրոպայի և Հնդկական օվկիանոսի միջև՝ հայտնաբերելով Հնդ-Ատլանտյան օվկիանոսով անցնող ճանապարհը, որը շրջանցում էր Աֆրիկան: Նոր երթուղին Եվրոպային հնարավորություն տվեց ավելի մեծ հավասարության հասնել Հնդկական օվկիանոսում մուսուլմանների առևտրային գերիշխանության հետ, նույնիսկ այն ժամանակ, երբ նրանք բախվում էին հարավ-արևելքից ընդլայնվող Օսմանյան կայսրության սպառնալիքին. Ռամաչանդրա Բիրապպան պնդել է, որ օսմանները, հնարավոր է, դիտավորյալ ոչնչացրել են Հնդկաստանի տնտեսական ոլորտի և Եվրոպայի միջև ցամաքային առևտրային ճանապարհը՝ ձգտելով հեշտացնել Մերձավոր Արևելքի շուրջ նվաճումները, բայց դա ակամա հանգեցրել է արևմտյան գաղութատիրության, քանի որ եվրոպացիների ազդեցությունն աճել է աշխարհ տանող այլընտրանքային ուղիներ հայտնաբերելու իրենց հաջողության շնորհիվ։ Վան Գունգվուն նույնպես նշել է, որ Միջերկրական ծովում «քրիստոնեական Արևմուտքի և իսլամական հիմնական հողերի» միջև միջնադարյան «փակուղին» հանգեցրել է Ատլանտյան Եվրոպայի ինտեգրմանը աշխարհին։ Աշխարհի դինամիկայի արդյունքում տեղի ունեցած տեղաշարժերը Հնդկական-Միջերկրականը դարձրել են ավելի քիչ կենտրոնական մինչև 21-րդ դարը։

Օսմանների համար Կոստանդնուպոլսի նվաճումը 1453 թվականին մեծացրեց նրանց ազդեցությունը Միջերկրական ծովում, իսկ հաջորդ դարում նրանք նաև մուտք ստացան Հնդկական օվկիանոսի արևմտյան մաս՝ ձեռք բերելով Եգիպտոսը և Բաղդադը: Սա հիմք հանդիսացավ օսմանա-պորտուգալական բախումների համար։ Ինչ վերաբերում է պորտուգալացիներին, մուսուլմանների նկատմամբ նրանց ընկալումը և հալածանքները որպես տարածաշրջանի գլխավոր թշնամի խթանեցին հնդկա-միջերկրածովյան մուսուլմանների շրջանում հակապորտուգալական տրամադրությունների, ինչպես նաև ջիհադի որոշ կոչերի։ Սա կազմեց ավելի լայն իբերո-իսլամական հակամարտության մի մասը, որը տարածվում էր Եվրոպայից մինչև ծովային Հարավարևելյան Ասիա և ներառում էր խոշոր զարգացումներ, ինչպիսիք են Իբերական Ռեկոնկիստան։ Պորտուգալիայի թագավոր Մանուել I-ը նույնիսկ փորձեց 16-րդ դարի սկզբին Կարմիր ծովից հարվածել Երուսաղեմին, որը դարեր շարունակ Միջերկրական Եվրոպայից խաչակրաց արշավանքների թիրախն էր։ Ընդհանուր առմամբ, Արևմտյան Եվրոպայի ներկայությունը Հնդկական օվկիանոսում հիմնված էր Միջերկրական ծովում Վենետիկի և Ջենովայի կողմից ստեղծված նախադեպերի վրա, որոնք զենքի վրա հիմնված «առևտրային փոստային կայսրություններ» բերեցին նախկինում խաղաղ տարածաշրջան (չնայած մրցակցությունը և ծովահենությունը նախկինում տարածաշրջանի առանձնահատկություններն էին)։ 17-րդ և 18-րդ դարերում տարբեր արևմտաեվրոպական ուժեր մրցում էին Պարսից ծոցի համար, որը կարևոր, երկարատև կապեր ուներ Լևանտում առևտրի հետ։
[մինի|[Բրիտանական կայսրություն|Բրիտանական կայսերական գերիշխանությունը հաստատվեց 20-րդ դարի կեսերին Արևելյան Միջերկրական ծովի և Հնդկական օվկիանոսի մեծ մասում։]]
Արևմտյան գերիշխանության աճը և Հնդկական օվկիանոսում և Միջերկրական ծովում հաղորդակցության տեխնոլոգիաների փոփոխությունները սկսեցին վերաձևավորել տեղական դինամիկան 19-րդ դարում։ 1837 թվականից հետո Մեծ Բրիտանիայից դեպի Բրիտանական Հնդկաստան ցամաքային ճանապարհորդությունները տարածվեցին․ 1840 թվականից սկսած՝ Եգիպտոսի երկու կողմերում այս ճանապարհորդությունը հեշտացնելու համար օգտագործվում էին շոգենավեր, իսկ 1850-ական թվականներից սկսած՝ այդ երթուղու երկայնքով կառուցվեցին երկաթուղիներ։ Այս նոր երթուղու օգտակարությունը ցույց տրվեց 1857 թվականի Հնդկական ապստամբության ժամանակ, երբ Եգիպտոսով ժամանեցին 5000 բրիտանական զորքեր։ Սուեզի ջրանցքի ավարտը (1869) նպաստեց եվրոպական գաղութատիրության մեծ ընդլայնմանը, քանի որ այն հնարավորություն տվեց ավելի արագ անցնել Եվրոպայից դեպի Հնդկական օվկիանոսի Աֆրո-Ասիա։ 20-րդ դարի սկզբին բրիտանացի պլանավորողները մտածում էին կառուցել Հնդկա-Միջերկրական երկաթուղի՝ Հնդկաստանի հետ հաղորդակցության ուղիները ամրապնդելու համար, եթե Սուեզի ջրանցքը փակվեր։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ բրիտանական և ամերիկյան ուժերը կանխեցին Առանցքի՝ Իտալիայի վերահսկողությունը Միջերկրական ծովի և Մերձավոր Արևելքի նկատմամբ։

### Ժամանակակից դարաշրջան

Բրիտանական գերիշխանությունը տարածաշրջանում ավարտվեց 1956 թվականի Սուեզի ճգնաժամով, երբ Միացյալ Նահանգները անցավ Սառը պատերազմի հակամարտության շրջան Խորհրդային Միության հետ, նախքան տարածաշրջանում նոր հեգեմոն դառնալը։ 21-րդ դարի սկզբին ԱՄՆ-ն ստիպված էր մրցակցել Չինաստանի հետ Հնդկական օվկիանոսում, ուստի այն խորացրեց իր կապերը Հնդկաստանի հետ։

Իտալիայի արտաքին քաղաքականության պլանավորողները վերջերս ուսումնասիրում են Իտալիայի ժամանակակից դերը «Ընդլայնված Միջերկրականում», ներառյալ նրա կապերը Հնդկա-Միջերկրականի և Հնդկա-Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի հետ։ Նրանք Կարմիր ծովը համարում են հատկապես կարևոր՝ Հնդկա-Միջերկրականում կամրջող դերի շնորհիվ։

21-րդ դարում Արկտիկայի հալոցքը հարթում է Ատլանտյան օվկիանոսի և Խաղաղ օվկիանոսի միջև նոր նավագնացության ուղիների ճանապարհը, որոնք ավելի կարճ են, քան Սուեզի ջրանցքով անցնող ավանդական երթուղու գերիշխանությունը և կարող են մարտահրավեր նետել։ Աշխարհաքաղաքական իրադարձությունները նույնպես ազդում են Հնդկա-Միջերկրականի արդիականության վրա. օրինակ՝ 2023 թվականի դեկտեմբերից մինչև 2024 թվականի փետրվարի կեսերը Հուսիների հարձակումները Կարմիր ծովում կոնտեյներային երթևեկության 90% անկման պատճառ դարձան։

## Նախաձեռնություններ
### Հնդկաստան-Մերձավոր Արևելք-Եվրոպա տնտեսական միջանցք
մինի|Առաջարկվող Հնդկաստան-Մերձավոր Արևելք-Եվրոպա տնտեսական միջանցք:
Հնդկաստան-Մերձավոր Արևելք-Եվրոպա տնտեսական միջանցքը (IMEC) առաջարկվել է տարածաշրջանում առևտուրը կարգավորելու համար: Հնդկաստանի արտաքին գործերի նախարար Ս. Ջայշանկարը հաստատել է նախաձեռնությունը 2024 թվականին՝ նշելով պատմական կարևորությունը և տարածաշրջանում տեղի ունեցող առևտրի աճը։

### Հնդ-Միջերկրական նախաձեռնություն
Հնդ-Միջերկրական նախաձեռնությունը (, IMI) մեկնարկել է 2024 թվականի հունիսի 16-ին Արա Պասիսում, Իտալիայի նախկին արտաքին գործերի նախարար սենատոր Ջուլիո Տերցի դի Սանտ'Ագատայի ղեկավարությամբ, որը հյուրընկալվել է Հնդկաստանի Առևտրի պալատի Իտալիայում գլխավոր ներկայացուցիչ Վաս Շենոյի կողմից։ Նախաձեռնության նպատակն է հետևել IMEC-ին, միավորել IMEC երկրների որոշում կայացնողներին, մտածողներին, քաղաքականության փորձագետներին՝ քննարկելու Հնդկական-Միջերկրականի անվտանգությունը, ապագան և ռազմավարությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Entre mers—Outre-mer: Spaces, Modes and Agents of Indo-Mediterranean Connectivity
* Porous Connections: The Mediterranean and the Red Sea

Կատեգորիա:Հնդկական օվկիանոս
Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելք
Կատեգորիա:Միջերկրական ծով