Բեյբի բումերների սերունդ

**Բեյբի բումերներ** կամ **բեյբի բումերների սերունդ** (), X սերնդին հաջորդող ժողովրդագրական խումբ: Այս սերնդի ներկայացուցիչները ծնվել են 1946-ից 1964 թվականներին՝ 20-րդ դարի կեսերին բեյբի բումի ժամանակ: Ըստ այս թվագրման՝ նրանցից ամենաերիտասարդները 60 տարեկան են, մինչդեռ ամենատարեցները՝ 79: Ժողովրդագրական և մշակութային համատեքստը կարող են տարբեր լինել կախված երկրից: Արևմուտքում 1950-ական և 1960-ական թվականներին այս սերունդի երիտասարդությունը զգալի բարեփոխումներ է ունեցել կրթության ոլորտում՝ թե՛ որպես գաղափարական առճակատման մաս, ինչպիսին էր Սառը պատերազմը, և թե' որպես միջպատերազմյան շրջանի շարունակություն։ Նրանց ժամանակաշրջանը տնտեսական բարգավաճման և արագ տեխնոլոգիական առաջընթացի ժամանակ է եղել:

Շատ երկրներում այս ժամանակաշրջանը խորը քաղաքական անկայունության ժամանակաշրջան է եղել: Չինաստանում բումերներն անցել են Մշակութային հեղափոխության ժամանակաշրջանը և հասուն տարիքում սկսել են հարել *[[Մեկ ընտանիք՝ մեկ երեխա|մեկ ընտանիք, մեկ երեխա]]* քաղաքականությանը: Սոցիալական այս փոփոխություններն ու հռետորաբանությունը կարևոր ազդեցություն են ունեցել բումերների ընկալումների վրա։

Եվրոպայում և Հյուսիսային Ամերիկայում շատ բումերներ հասունացել են հարստության աճի և կրթության ոլորտում պետական ​​սուբսիդիաների ժամանակաշրջանում, և մեծացել են անկեղծորեն ակնկալելով, որ աշխարհը ժամանակի ընթացքում կբարելավվի: Նրանք, ովքեր ունեն ավելի բարձր կենսամակարդակներ և կրթական մակարդակ, հաճախ բարելավման համար առավել պահանջկոտ էին: Միացյալ Նահանգներում նրանք տարիքային ժողովրդագրական թվով երկրորդն են հազարամյակներից հետո:

## Ստուգաբանություն

«Բեյբի բում» տերմինը վերաբերում է ծնելիության նկատելի աճին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո բնակչության աճը տարբեր թերթերի լրագրողներ բնութագրվել են որպես «բում»:

«Բեյբի բումերներ» հասկացություն առաջին անգամ օգտագործվել է 1963 թվականի հունվարին, *Daily Press*-ի հոդվածում է։

## Ժողովրդագրություն
### Ասիա

File:China population pyramid (2018).jpg
File:Japan population pyramid (2018).jpg
File:South Korea population pyramid (2018).jpg
 *Մեծ թռիչքի* ժամանակ Չինաստանի Կոմունիստական ​​կուսակցությունը խրախուսում էր զույգերին հնարավորինս շատ երեխաներ ունենալ, քանի որ կարծում էր, որ աճող աշխատուժ է անհրաժեշտ երկրի զարգացման համար: Չինաստանի բեյբի բումերների սերունդն ամենամեծն է աշխարհում: Ըստ լրագրող և լուսանկարիչ Հովարդ Ֆրենչի, որ երկար տարիներ է անցկացրել Չինաստանում, չինական շատ թաղամասեր 2010-ականների կեսերին լի էին տարեցներով, որոնց չինացիներն անվանում էին «կորած սերունդ»։ Քանի որ 2010-ականներից սկսած Չինաստանի բեյբի բումերները թոշակի անցնելուց, աշխատուժին փոխարինող մարդիկ շատ ավելի քչացել էին՝ *մեկ* *ընտանիք, մեկ երեխա* քաղաքականության պատճառով:

Ըստ Թայվանի Ազգային զարգացման խորհրդի, երկրի բնակչությունը կարող է սկսել նվազել մինչև 2022 թվականը, իսկ աշխատունակ տարիքի մարդկանց թիվը կարող է նվազել 10%-ով մինչև 2027 թվականը: Թայվանցիների մոտ կեսը 50 և ավելի տարեկան կլինի մինչև 2034 թվականը: Ընթացիկ տեմպերով Թայվանը ութ տարում անցում կկատարի տարեց հասարակությունից դեպի գերտարեց հասարակություն, որտեղ բնակչության 21%-ը 65 տարեկանից բարձր է։

Ճապոնիան ունի աշխարհի ամենահին պոպուլյացիաներից մեկը և մշտական ​​փոխփոխարինող պտղաբերությունը՝ ներկայումս յուրաքանչյուր կնոջը բաժին է ընկնում 1,4 երեխա: Ճապոնիայի բնակչության թիվը հասել է գագաթնակետին 2017 թվականին: Կանխատեսումները ցույց են տալիս, որ մինչև 2040 թվականը տարեցները կկազմեն Ճապոնիայի բնակչության 35%-ը: 2018 թվականի դրությամբ Ճապոնիան արդեն գերտարեց հասարակություն էր, որի բնակչության 27%-ը 65 տարեկանից բարձր է։ Կառավարության տվյալներով՝ Ճապոնիայի ծնելիության ընդհանուր մակարդակը 2017 թվականին կազմել է 1,43։ Ըստ Վաշինգտոնի համալսարանի Առողջապահության չափումների և գնահատման ինստիտուտի, Ճապոնիան աշխարհի ամենահին բնակչություններից մեկն է, որի միջին տարիքը 47 տարեկան է 2017 թվականի դրությամբ:

### Եվրոպա

File:Europe population over 65 in 2018.svg|Եվրոպական երկրները 65 և բարձր տարիքի մարդկանց համամասնությամբ 2018 թվականին
File:Population pyramid of the European Union 2016.png|Եվրամիության բնակչության բուրգը 2016 թվականին
Մոտ 1750-1950 թվականներին Արևմտյան Եվրոպան և՛ ծնելիության, և՛ մահացության բարձր մակարդակից անցում է կատարել ծնելիության և մահացության ցածր մակարդակի: 1960-ականների վերջին կամ 1970-ականներին միջին կինն ուներ 1-2 երեխա, և չնայած ժողովրդագիրները սկզբում սպասում էին այդ ցուցանիշների բարելավմանը, բայց նման վերականգնում այդպես էլ չի եղել: Եվրոպական տնտեսական համագործակցության անդամ երկրները 1960-1985 թվականներին տեսել են ոչ միայն ամուսնալուծությունների և արտաամուսնական ծնունդների կայուն աճ, այլև ծնելիության մակարդակի անկում: 1960-ականներին մարդիկ սկսել են շարժվել ավանդական և համայնքային արժեքներից դեպի ավելի արտահայտիչ և անհատական ​​հայացքների՝ շնորհիվ բարձրագույն կրթության հասանելիության և ձգտման, ինչպես նաև ապրելակերպի նոր արժեքների տարածմանը, որոնք ժամանակին կիրառվում էին միայն փոքր մարդկանց կողմից։։

21-րդ դարի սկզբին Եվրոպան ունի ծերացող բնակչություն։ Այս խնդիրը հատկապես սուր է Արևելյան Եվրոպայում, մինչդեռ Արևմտյան Եվրոպայում այն ​​մեղմում է միջազգային ներգաղթը։ Ժողովրդագրագետներ և քաղաքագետներ Էրիկ Կաուֆմանի, Ռոջեր Իթվելի և Մեթյու Գուդվինի հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ներգաղթի հետևանքով առաջացած էթնոդեմոգրաֆիական փոփոխությունները հարուստ լիբերալ դեմոկրատիաներում ազգային պոպուլիզմի տեսքով հանրային հակազդեցության հիմնական պատճառներից մեկն է, որի օրինակն է 2016 Մեծ Բրիտանիայի՝ Եվրոպական միությունում անդամակցության հարցով հանրաքվեն։

2018 թվականին Եվրամիության բնակչության 19,70%-ը 65 և ավելի տարեկան էր։ Միջին տարիքը 2019 թվականին 43 էր, իսկ 1950-ականներին՝ մոտ 29։

### Հյուսիսային Ամերիկա

File:Canada population pyramid (2018).jpg
File:US population pyramid (2018).jpg
2010-ականների կեսերին ենթափոխարինող ծնելիությունը և կյանքի տևողության աճը նշանակում էին, որ Կանադան ուներ ծերացող բնակչություն: Կանադայի Վիճակագրական կոմիտեն 2015 թվականին հաղորդել է, որ Կանադայի պատմության մեջ առաջին անգամ ավելի շատ մարդիկ են եղել 65 տարեկան և ավելի, քան 15 տարեկանից ցածր մարդիկ: 2015 թվականի հուլիսին յուրաքանչյուր վեց կանադացին 65 տարեկանից բարձր էր:

Կանադայում վիճակագրության կանխատեսումները ցույց են տալիս, որ այս բացը միայն կաճի առաջիկա 40 տարում: Տնտեսագետ և ժողովրդագիր Դեյվիդ Ֆութը Տորոնտոյի համալսարանից Կանադական հեռարձակման կորպորացիային հաղորդել է, որ քաղաքականություն մշակողները տասնամյակներ շարունակ անտեսել են այս միտումը: Բեյբի բումի սերնդի թոշակի անցնելու դեպքում տնտեսական աճը կդանդաղի, իսկ սոցիալական աջակցության պահանջարկը կաճի: Սա զգալիորեն կփոխի Կանադայի տնտեսությունը: Այնուամենայնիվ, Կանադան Մեծ յոթնյակի երկրորդ ամենաերիտասարդ երկիրն է եղել 2015 թվականի դրությամբ:

Պատմականորեն, 17-րդ դարի վաղ անգլո-բողոքական վերաբնակիչները մշակութային, ռազմական, տնտեսական և քաղաքական առումներով ամենահաջող խումբն էին, և նրանք պահպանեցին իրենց գերակայությունը մինչև 20-րդ դարի սկիզբը: Լուսավորության իդեալներին նվիրվածությունը նշանակում էր, որ նրանք ձգտում էին լուծվել Բրիտանական կղզիներից եկած եկվորներին, սակայն քչերն էին շահագրգռված ազգի համաեվրոպական ինքնություն ընդունելուն։ 1900-ական թվականներին լիբերալ առաջադեմներն ու մոդեռնիստները սկսել են ավելի ընդգրկուն գաղափարներ քարոզել, թե ինչպիսին պետք է լինի Միացյալ Նահանգների ազգային ինքնությունը: Մինչ հասարակության ավելի ավանդապաշտ հատվածները շարունակում էին պահպանել իրենց անգլո-բողոքական էթնոմշակութային ավանդույթները, ունիվերսալիզմը և կոսմոպոլիտիզմը սկսեցլ են տարածեվել էլիտաների շրջանում:

Այս գաղափարները հաստատվել են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, և էթնիկ փոքրամասնությունները սկսել են շարժվել դեպի անգլո-բողոքականների հետ հավասարություն։ 1965 թվականի նախագահ Լինդոն Բ. Ջոնսոնի հորդորով ընդունված Ներգաղթի և ազգության մասին ակտը, վերացրել է ներգաղթյալների ազգային քվոտաները և այն փոխարինել տարեկան ֆիքսված թվով մարդկանց քվոտայի: Հետագայում ներգաղթը աճել է Հյուսիսային Ամերիկայի այլ վայրերից (հատկապես Կանադայից և Մեքսիկայից), Ասիայից, Կենտրոնական Ամերիկայից և Արևմտյան Հնդկաստանից: 1980-ականների կեսերին ներգաղթյալների մեծ մասը Ասիայից և Լատինական Ամերիկայից էր: Ոմանք  Վիետնամից, Կուբայից, Հայիթիից և Ամերիկայի այլ մասերից եկած փախստականներ էին, իսկ մյուսները ապօրինի էին եկել՝ հատելով երկար և հիմնականում չպաշտպանված ԱՄՆ-Մեքսիկա սահմանը: Թեև Կոնգրեսը համաներում էր առաջարկել «չփաստաթղթավորված ներգաղթյալներին», որոնք երկար ժամանակ եղել էին երկրում և փորձում էին պատժել նրանց հավաքագրող գործատուներին, նրանց հոսքը շարունակվել է։

## Որպես դեռահասներ և երիտասարդներ
### Կյանքի չափանիշներ և տնտեսական հեռանկարներ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Միացյալ Նահանգները հսկայական ֆինանսական օգնություն է առաջարկել Արևմտյան Եվրոպայի երկրներին՝ իրենց վերակառուցման և ԱՄՆ-ի տնտեսական և քաղաքական ազդեցությունը ընդլայնելու համար: Խորհրդային Միությունը նույնն է արել Արևելյան Եվրոպայի համար՝ փոխադարձ տնտեսական աջակցության համար: Արևմտյան Եվրոպան ունեցել է զգալի տնտեսական աճ՝ պայմանավորված թե՛ ամերիկյան օգնության, թե՛ եվրոպական ինտեգրմանն ուղղված նախաձեռնություններով, սկսած 1951 թվականին Ֆրանսիայի, Արևմտյան Գերմանիայի, Իտալիայի, Բելգիայի, Նիդեռլանդների և Լյուքսեմբուրգի կողմից ածխի և պողպատի եվրոպական համայնքի ստեղծմամբ։

Փաստորեն, անգլո-ամերիկացիները նշում էին «ոսկե դարի» մասին, իսկ ֆրանսիացիները «30 փառավոր տարիների» () շարունակական տնտեսական աճի մասին։ Միացյալ Նահանգների համար հետպատերազմյան տնտեսական էքսպանսիան պատերազմի ընթացքում տեղի ունեցածի շարունակությունն էր, սակայն Արևմտյան Եվրոպայի և Ճապոնիայի համար առաջնային տնտեսական նպատակը արտադրողականության և բարգավաճման նախապատերազմյան մակարդակին վերադառնալն էր: Արևմտյան Եվրոպայում գործազրկության միջին ցուցանիշն այն ժամանակ կազմում էր 1,5 տոկոս։

Շատ իրեր, որոնք նախկինում շքեղ էին համարվում, ինչպիսիք են լվացքի մեքենան, սպասք լվացող մեքենան, սառնարանը և հեռախոսը, զանգվածային արտադրության մեջ են մտել սովորական սպառողի համար: Միջին եկամուտ ունեցող մարդը կարող էր ապրել այնպես, ինչպես նախկին սերնդի բարձր խավը։ Պատերազմից առաջ, ընթացքում և հետո ձեռք բերված տեխնոլոգիական առաջընթացները, ինչպիսիք են պլաստմասսան, հեռուստատեսությունը, մագնիսական ժապավենը, տրանզիստորները, ինտեգրալ սխեմաները առանցքային դեր են խաղացել զարգացած աշխարհում սովորական քաղաքացու կենսամակարդակի բարելավման մեջ։ Սա, տնտեսական բարգավաճման և աճող միջին խավի ժամանակ էր: Որոշ դեպքերում տեխնոլոգիական փոփոխությունների տեմպերն այնքան արագ էին, նույնիսկ լավատեսական կանխատեսումների համեմատությամբ, այնքան, որ այն ժամանակվա որոշ սոցիալական տեսաբաններ նախազգուշացնում էին *[[Տնային տնտեսուհի|տնային տնտեսուհու]] ձանձրույթի* մասին:

Ինչպես բացատրել են Լուիզա Թիլլին և Ջոան Սքոթը, «նախկինում երեխաներն աշխատում էին, որպեսզի իրենց մայրերը մնան տանը՝ կատարելով իրենց կենցաղային և վերարտադրողական պարտականությունները: Այժմ, երբ ընտանիքները լրացուցիչ եկամուտի կարիք ունեին, մայրերը աշխատում էին երեխաների փոխարեն»:

Բնակարանների պահանջարկը պայթել է այս տարիներին և թե՛ Արևելքի, թե՛ Արևմուտքի կառավարությունները զանգվածաբար սուբսիդավորել են քաղաքային բնակավայրերի կացարանների գնումը: Շատ դեպքերում դա եղել է պատմական վայրերի ոչնչացման գնով: Քանի որ կենսամակարդակը շարունակում էր բարձրանալ, ապակենտրոնացումը արմատավորվեց և ծայրամասային համայնքները սկսեցին զարգացնել իրենց սեփական զվարճանքի կենտրոնները և առևտրի մոլերը:

Հանրային առողջությունը նույնպես բարելավվել է, քանի որ պատվաստումների ծրագրերը կարևոր դեր են խաղացել այդ ժամանակ: Միացյալ Թագավորությունում, օրինակ, 1950-ականներին և 1960-ականներին պոլիոմիելիտի, կարմրուկի և կապույտ հազի դեմ պատվաստանյութերի ներդրումը հանգեցրել է վարակի մակարդակի կտրուկ անկման։ Չնայած պատվաստանյութի քանակի տատանումների՝ Միացյալ Նահանգներում կարմրուկի դեմ պատվաստումը հանգեցրել է ոչ միայն մանկական մահացության մակարդակի նվազմանը, այլև կյանքի այլ դրական արդյունքների, ինչպիսիք են ընտանիքի եկամուտների աճը: Արևմուտքում կյանքի միջին տեւողությունը 1930-1960-ական թվականներին աճել է մոտ յոթ տարով: Փաստորեն, «Ոսկե դարը» վերջապես ավարտվել է 1970-ականներին, երբ ավտոմատացումը սկսել է տարածվել ցածր և միջին հմտությունների մակարդակ ունեցող աշխատատեղերում, և երբ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ծնված մարդկանց առաջին ալիքները զանգվածաբար սկսել են աշխատել:

### Կրթություն
Համընդհանուր գրագիտությունը զարգացող աշխարհի գրեթե բոլոր կառավարությունների հիմնական նպատակն էր, և շատերն այդ ուղղությամբ զգալի առաջընթաց են գրանցել, նույնիսկ եթե նրանց «պաշտոնական» վիճակագրությունը կասկածելիորեն լավատեսական էր: 1980-ականներին Ջեյմս Ռ. Ֆլինն ուսումնասիրել է հոգեմետրիկ տվյալները և ապացույցել, որ ինտելեկտի գործակիցները զգալիորեն աճել են 1930-ականների սկզբից մինչև 1970-ականների վերջը: Միջին հաշվով, երիտասարդ խմբերն ավելի բարձր միավորներ են հավաքել, քան իրենց ավագները: Սա հաստատվել է ավելի ուշ ուսումնասիրությունների և այլ երկրների տվյալների վրա, իսկ հայտնագործությունը հայտնի է դարձել որպես Ֆլինի էֆեկտ:

Հետպատերազմյան դարաշրջանում մաթեմատիկայի կարևորությունը, հատկապես մաթեմատիկական տրամաբանությունը, օպտիմալացումը և թվային վերլուծությունը, ընդունվել է պատերազմի ժամանակ: Դրանից բխել են մաթեմատիկական կրթության բարեփոխումների առաջարկներ: Նման բարեփոխումներ իրականացնելու միջազգային շարժումը մեկնարկել է 1950-ականների վերջին՝ ֆրանսիական մեծ ազդեցությամբ։

1960-ականներին Անդրե Լիխներովիչի գլխավորությամբ ստեղծվել է հանձնաժողով՝ մաթեմատիկական կրթության ցանկալի բարեփոխումների մանրամասները մշակելու համար։ Միևնույն ժամանակ, Ֆրանսիայի կառավարությունը հանձնարարել է, որ բոլոր դպրոցականներին դասավանդեն նույն առաջկաները՝ անկախ նրանց կարիերայի հեռանկարներից և ձգտումներից։ Այսպիսով, մաթեմատիկայի խիստ դասեր ուսուցանվում էին ոչ միայն նրանց, որոնք ցանկանում էին և կարող էին շարունակել համալսարանական կրթությունը, այլ նաև նրանց, որոնք վաղաժամ թողել են դպրոցը աշխատուժին միանալու համար: Զանգվածային հանրակրթության այս հայեցակարգը ժառանգվել է միջպատերազմյան ժամանակաշրջանից և ընդունվել է որպես կանոն։ Սակայն 1970-ականների սկզբին մաթեմատիկոսները, ֆիզիկոսները, մասնագիտական ​​ընկերությունների անդամները, տնտեսագետները քննադատում էին բարեփոխումները, որոնք հարմար չեն ոչ դպրոցականների, ոչ էլ ուսանողների համար, իսկ շատ ուսուցիչներ վատ էին վերապատրաստված:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ համալսարանական կրթություն ստացած մարդկանց մասնաբաժինը նույնիսկ ամենազարգացած արդյունաբերական երկրներում, բացառությամբ ԱՄՆ-ի, չնչին էր: Պատերազմից հետո համալսարանների ուսանողների թիվը կտրուկ աճել է ոչ միայն Արևմուտքում, այլև զարգացող երկրներում: Եվրոպայում, 1960-ից 1980 թվականներին, համալսարանների ուսանողների թիվը Արևմտյան Գերմանիայում, Իռլանդիայում և Հունաստանում աճել է չորսից հինգ անգամ, Ֆինլանդիայում, Իսլանդիայում, Շվեդիայում և Իտալիայում հինգից յոթ անգամ, ինը անգամ Իսպանիայում և Նորվեգիայում։ Արևմտյան Գերմանիայում համալսարանների ուսանողների թիվը 1960-ականներին անշեղորեն աճել է՝ չնայած Բեռլինի պատի կառուցմանը, որը թույլ չտվեց Արևելյան գերմանացի ուսանողներին մեկնել Արևտյան Գերմանիա: Մինչև 1966 թվականը, Արևմտյան Գերմանիան ուներ ընդհանուր առմամբ 400,000 ուսանող՝ 1960 թվականի 290,000-ի դիմաց:

Հարավային Կորեայում բուհերի ուսանողների թիվը՝ որպես բնակչության մասնաբաժին, 1975-1983 թվականներին աճել է շուրջ 0,8%-ից մինչև 3%: Ընտանիքները սովորաբար բարձրագույն կրթությունը համարում էին բարձրագույն սոցիալական կարգավիճակ, եկամուտի աճի գործոն կամ, մի խոսքով, ավելի լավ կյանք։ Ընդհանուր առմամբ, հետպատերազմյան տնտեսական էքսպանսիան հնարավորություն է տվել բնակչության ավելի մեծ տոկոսին իրենց երեխաներին համալսարան ուղարկել: Ավելին, շատ արևմտյան բարեկեցիկ պետություններ ֆինանսական օգնություն էին տրամադրում համալսարանի ուսանողներին, թեև նրանցից դեռևս ակնկալվում էր, որ նրանք ապրեն խնայողաբար: Շատ երկրներում, բացառությամբ Ճապոնիայի և ԱՄՆ-ի, պետական համալսարաններն ավելի շատ են, քան մասնավորները: Աշխարհում համալսարանների ընդհանուր թիվը 1970-ականներին ավելի քան կրկնապատկվել է։ Համալսարանների և համալսարանական քաղաքների վերելքը մշակութային և քաղաքականապես նոր երևույթ էր։

Քանի որ բեյբի բումերները ժողովրդագրական հսկա խումբ էր, երբ նրանք աշխատուժի մեջ մտան, նրանք արագ զբաղեցրին բոլոր այն գործերը, որոնք կարող էին գտնել, ներառյալ՝ իրենց հմտությունների մակարդակից ցածր: Արդյունքում, աշխատավարձերը նվազեցին, և շատ տնային տնտեսություններ կարիք ունեցան եկամտի երկու հոսքի՝ իրենց պարտքերը վճարելու համար: Չինաստանում, թեև Կենտրոնական կառավարությունը ծրագրեր էր մշակել մարդկանց համար կրթության հասանելիությունը մեծացնելուն ուղղված, դպրոց հաճախելը, նվազել է 25 միլիոնով Մեծ սովի պատճառով և ևս տասնհինգ միլիոնով՝ մշակութային հեղափոխության պատճառով: Այնուամենայնիվ, չնայած այս ամենին, 1970-ականների կեսերին գրեթե բոլոր չինացի երեխաները հաճախում էին տարրական դպրոց (96%), ինչը վեց անգամ ավելի էր, քան 1950-ականների սկզբին։

Չինաստանում բեյբի բումերը մեծացել են Մշակութային հեղափոխության ժամանակ, երբ բարձրագույն ուսումնական հաստատությունները փակվում էին: Որպես հետևանք, երբ Չինաստանը ներդրեց կապիտալիստական ​​բարեփոխումների որոշ տարրեր 1970-ականների վերջին, այս խմբի մեծ մասը հայտնվել է խիստ անբարենպաստ վիճակում, քանի որ մարդիկ չկարողացան աշխատել առկա թափուր աշխատատեղերում:

### Մշակութային և սոցիալ-քաղաքական ինքնություն

#### Մշակութային ազդեցություններ
Արևմուտքում այն մարդիկ, որոնք ծնվել էին իրական բումից առաջ, հաճախ ամենաազդեցիկ մարդիկ էին բումերների շրջանում։ Նրանցից որոշները հայտնի երաժիշտներ էին, ինչպիսիք են The Beatles խումբը, Բոբ Դիլանը և The Rolling Stones խումբը, գրողներից Ջեք Քերուակը, Ալեն Գինզբերգը, Բեթի Ֆրիդանը, Ալեքսանդր Սոլժենիցինը, Հերբերտ Մարկուզեն և Ֆրանկֆուրտի սոցիալական տեսության դպրոցի այլ հեղինակներ, ինչպես նաև քաղաքական առաջնորդներ Մաո Ցզեդունը, Ֆիդել Կաստրոն և Չե Գևարան։ Իդեալիստներ լինելով՝ երիտասարդ հեղափոխականները, որոնք քաղաքական հաշվեհարդարից ապահով էին, ավելի շատ կարևորում էին գաղափարախոսությունը, քան արդյունավետությունը կամ արդյունքները։ Այս տեսանկյունից, Մաոն, Կաստրոն և Գևարան հզոր խորհրդանիշներ էին։

Ի տարբերություն ծնողների, որոնց ազդեցությունն էապես նվազել էր, երիտասարդների համար կյանքը կտրուկ տարբերվում էր իրենց ծնողների միջպատերազմյան և պատերազմի տարիներից։ Տնտեսական ճգնաժամը, զանգվածային գործազրկությունը, պատերազմն ու քաոսը հեռավոր հիշողություններ էին. լիարժեք զբաղվածությունն ու նյութական բարեկեցությունը դարձել էին նորմալ։ Այս կտրուկ տարբերությունը սերունդների միջև վիհ էր առաջացրել։

ԱՄՆ-ում բեյբի բումերներն ականատես են եղել մշակութային խորը պառակտման՝ փոփոխությունների ձգտող ձախակողմյանների և ավելի պահպանողականների միջև։ Վերլուծաբանները կարծում էին, որ այս պառակտումը քաղաքական ազդեցություն է ունեցել՝ սկսած Վիետնամի պատերազմից, որոշ չափով ձևավորելով երկրի քաղաքական լանդշաֆտը։ Ժամանակի առաջատար բումերները կապված էին 1960-ականների հակամշակույթի, քաղաքացիական իրավունքների շարժման վերջին փուլերի և 1970-ականների ֆեմինիստական պայքարի «երկրորդ ալիքի» հետ։ Մինչդեռ շատերը հակված էին չափավոր կամ պահպանողական ուղղությունների, հատկապես նրանք, որոնց կարիերան բանակում էր, իրավապահ մարմիններում, բիզնեսում, արհեստներում և կուսակցություններում։ Մյուս կողմից, հետամնաց բումերները ձևավորվել են 1970-ականների ճգնաժամային շրջանում՝ Ուոթերգեյթյան սկանդալի, 1973-1975 թվականների անկման, նավթային ճգնաժամի, ԱՄՆ-ի երկհարյուրամյակի (1976) և Իրանի պատանդառության ճգնաժամի (1979) պայմաններում։ Քաղաքական առումով, ԱՄՆ-ում վաղ բումերները հիմնականում դեմոկրատներ էին, մինչդեռ ավելի ուշ ծնվածները հակված էին հանրապետականների կողմը։

1960-70-ականներին երաժշտական արդյունաբերությունը հսկայական եկամուտ էր ստանում 14-25 տարեկաններին ռոք երաժշտությունը վաճառելով։ Այս շրջանում շատ երիտասարդ աստղեր՝ Բրայան Ջոնսը, Ջիմի Հենդրիքսը և Ջենիս Ջոփլինը չափազանց ակտիվ ապրելակերպ ունեին, որը գրեթե երաշխավորում էր նրանց վաղաժամ մահը։

Կաթոլիկ երկրներում, ինչպիսիք են Իռլանդիան և Իտալիան, 1960-70-ական թվականներին եկեղեցու և երիտասարդների միջև պառակտում առաջացավ ամուսնալուծության և աբորտի հարցերում։ Կանադայի Քվեբեկ նահանգում նույն ժամանակաշրջանում կրոնական մասնակցությունը կտրուկ անկում ապրեց։

Չինաստանում, չնայած 1950-ին ընդունված Ազգային ամուսնության օրենքին, որը արգելում էր կոնկուբինատը, թույլատրում էր կանանց ամուսնալուծվել և արգելում էր պայմանավորված ամուսնությունները, իրականում դրանք շարունակում էին տարածված մնալ, իսկ ռոմանտիկ սիրո համար ամուսնանալը համարվում էր կապիտալիստական երևույթ, որին պետք էր դիմակայել Մշակութային հեղափոխության ժամանակ։
#### Բողոքի ցույցեր և անկարգություններ
Երբ 1960-ականների վերջին և 1970-ականներին բեյբի բումեր սերունդը հասավ չափահասության, նրանք անմիջապես դարձել են քաղաքականապես ակտիվ և իրենց լսելի դարձրին ժողովրդագրապես մեծության շնորհիվ։ 1960-ականների վերջին և 1970-ականների սկզբին բռնի հանցագործությունների և բողոքի ցույցերի մակարդակը կտրուկ աճել է։ Շատ հակամշակութային շարժման կողմնակիցներ իդեալականացնում էին բռնությունը և զինված պայքարը այն ամենի դեմ, ինչը նրանք համարում էին ճնշում՝ ոգեշնչվելով Երրորդ աշխարհի հակամարտություններից և Չինաստանում Մաո Ցզեդունի մշակութային հեղափոխությունից, որի նպատակն էր ամբողջությամբ խզել հասարակության կապերը իր պատմության հետ։

1968 թվականի մայիսին Ֆրանսիայի երիտասարդությունը զանգվածային բողոքի ցույցեր էր նախաձեռնել՝ պահանջելով սոցիալական և կրթական բարեփոխումներ, մինչդեռ աշխատավորական միությունները միաժամանակ սկսել էին ընդհանուր գործադուլ, ինչը ստիպել էր կառավարությանը հակաքայլեր ձեռնարկել՝ հանգեցնելով քաղաքացիական պատերազմի նման քաոսի, հատկապես Փարիզում։ Վերջապես, կառավարությունը համաձայնել էր ուսանողների և աշխատավորների պահանջներին, իսկ Շառլ դը Գոլը հրաժարական տվել նախագահի պաշտոնից 1969 թվականին։

Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությունում (Արևմտյան Գերմանիա) 1950-ականները բնութագրվում էին ուժեղ տնտեսական աճով և բարեկեցությամբ։ Սակայն, ինչպես շատ այլ արևմտյան երկրներում, քաղաքական բևեռացումն այստեղ նույնպես խորացել էր երիտասարդության բողոքի շարժումների պատճառով։ 1960-ականներին տարածված էր լճացումը, ինչը հանգեցրել է հիմնականում ուսանողների կողմից աջակցվող արտախորհրդարանական ընդդիմության ձևավորմանը, որի նպատակներից մեկը համալսարանական համակարգի ընդունելության և գրանցման բարեփոխումն էր։ Ընդդիմության ամենահայտնի ակտիվիստներից մեկը Ռուդի Դուչկեն էր։

Այս շրջանում ևս մեկ կարևոր ուսանողական շարժում էր Կարմիր բանակի խմբավորումը, որը մարքսիստական զինված խումբ էր և առավել ակտիվ 1970-1980-ականներին։ Խմբավորման անդամները համարում էին, որ Արևմտյան Գերմանիայի տնտեսական և քաղաքական համակարգերը անմարդկային և ֆաշիստական են. նրանք թալանում էին խանութներ, բանկեր և առևանգում կամ սպանում էին Արևմտյան Գերմանիայի գործարարների, քաղաքական գործիչների ու դատավորների։ Խմբավորման ահաբեկչական գործողությունները շարունակվել են մինչև 1993 թվականը, իսկ խումբը լուծարվել է 1998 թվականին։ Խմբավորման գործեունությունն ավելի մահացու էր, քան իր ամերիկյան համարժեքը՝ Weather Underground-ը, որը ներկայացնում էր իրեն որպես «շարժում, որը միայն չի խոսում պայքարի մասին, այլ պայքարում է»։

1960-ականների վերջին Արևմտյան Գերմանիայի երիտասարդները կասկածով էին վերաբերվում իշխանություններին։ Ուսանողները բողոքում էին Արևմտյան Գերմանիայի վերազինման, ՆԱՏՕ-ի անդամակցության, Արևելյան Գերմանիայի չճանաչման և Վիետնամական պատերազմում ԱՄՆ-ի դերի դեմ։ Սակայն, մյուս կողմից, Բեռլինի պատի կառուցումը (սկսած 1961-ի օգոստոսից) Արևելյան Գերմանիայի կողմից ուժեղացրեց հակակոմունիստական տրամադրությունները Արևմուտքում։ Ակադեմիական շրջանակներում որոշակի «քաղաքացիական պատերազմ» սկսվեց։ Բեռլինի Ազատ համալսարանը դարձավ Արևմտյան Գերմանիայի ուսանողական շարժումների կենտրոնը։ Շատ առաջատար դասախոսներ հեռացան քաղաքական ճնշող մթնոլորտի պատճառով։ Սակայն 1970-ականների կեսերին իրավիճակը հանդարտվեց․ ուսանողները սկսեցին ավելի շատ կենտրոնանալ կրթության և կարիերայի վրա։

Արևմտյան երկրների 1960-ականների ձախակողմյան ակտիվիստներն ու արմատականները հիմնականում մտավորականներ էին, ինչը արտացոլվում էր նրանց քաղաքական գործողությունների և համոզմունքների ձևերի մեջ։ Նրանցից շատերը մնացին ակադեմիական ոլորտում և դարձան աննախադեպ մեծ թվով մշակութային ու քաղաքական ռադիկալներ համալսարաններում։

Ուսանողական բողոքի շարժումներից մեկի ազդեցությունն այն էր, որ բանվորները սկսել էին ավելի մեծ պահանջներ ներկայացնել իրենց գործատուներին։ Սակայն, երկար տարիներ լիարժեք զբաղվածության և աճող աշխատավարձերի ու արտոնությունների պայմաններում, աշխատավոր դասը քիչ հետաքրքրություն էր ցուցաբերում հեղափոխության նկատմամբ։ Ընդհակառակը, որոշ ամերիկացիներ նույնիսկ փողոց դուրս եկան՝ դատապարտելու հակամշակույթային և հակապատերազմական ակտիվիստներին։

Չինաստանում նախագահ Մաոն 1965-ին ստեղծել է Կարմիր գվարդիան՝ հիմնականում ուսանողներից կազմված, որպեսզի վերացնի այլախոհ Կոմունիստական կուսակցության պաշտոնյաներին և մտավորականներին՝ Մշակութային հեղափոխության շրջանակներում։ Արդյունքում՝ երկրում սկսվել է ընդհանուր քաոս։ Մաոն ի վերջո ստիպված է եղել օգտագործել Ժողովրդական ազատագրական բանակը իր իսկ Կարմիր գվարդիային ճնշելու համար՝ հասարակական կարգը վերականգնելու նպատակով։ Նա միլիոնավոր Կարմիր գվարդիականներին ուղարկել է գյուղեր՝ նրանցից ազատվելու համար։

#### Հիպիներ
Ենթամշակութային երիտասարդ կողմնակիցները, որոնք հայտնի էին որպես հիպիներ, այնքան էին դժգոհում ժամանակակից աշխարհից, որ փախուստ էին փնտրում համայնքներում և միստիկ կրոններում։ 1960-1970-ական թվականներին նրանց մեծ խմբեր կարելի էր գտնել ցանկացած խոշոր եվրոպական կամ ամերիկյան քաղաքում։ Տղամարդ հիպիները պահում էին երկար մազեր և մորուք, մինչդեռ կանայք խուսափում էին այն ամենից, ինչ ավանդաբար օգտագործվում էր կանանց գրավիչ դարձնելու համար, օրինակ՝ դիմահարդարում և կրծկալ։

Հիպիները մերժում էին ավանդական աշխատասիրության էթիկան։ Նրանք նախընտրում էին սերը՝ փողի փոխարեն, զգացմունքները՝ փաստերի փոխարեն, իսկ բնականը՝ արհեստական արտադրանքներից։ Հիպիները ներգրավված էին պատահական սեռական հարաբերություններում և օգտագործում էին տարբեր հալյուցինոգեններ։ Շատերն անտարբեր էին քաղաքականության և ակտիվիզմի հանդեպ, թեև ժամանակի քաղաքական մթնոլորտը մեծ ազդեցություն էր թողել նրանց վրա։

Հիպիների ժամանակաշրջանն ավարտվել է 1979 թվականին՝ Իրանի հեղափոխության և խորհրդա-աֆղանական պատերազմի (1979–1989) սկսվելու հետևանքով։

#### Ամուսնություն և ընտանիք

Ամուսնությունն ավելի կայուն է դարձել զարգացած երկրներում 1980-ականներին, երբ բեյբի բումերներն ամուսնանում էին։ Արևմուտքում սա արտահայտվել է ամուսնալուծությունների թվի աճով։ Սակայն այս օրինաչափությունը չէր դիտարկվում Արևելյան Ասիայում։ Փոխարենը, այդ տարածաշրջանում նկատվել է ամուսնությունների թվի նվազում, հատկապես Ճապոնիայում, որտեղ սոցիալական փոփոխությունները Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո հանգեցրին ճապոնացի տղամարդկանց սոցիալական դիրքի անկմանը։ Արևելյան Ասիայի տղամարդիկ ավելի հավանական էր, որ կմնային ամուրի, քան Արևմուտքի տղամարդիկ։

1970-1985 թվականների ընթացքում հազար մարդու հաշվով ամուսնալուծությունների թիվը կրկնապատկվել է Դանիայում և Նորվեգիայում, իսկ Ֆրանսիայում, Բելգիայում և Նիդեռլանդներում այն եռապատկվել է։ Անգլիայում և Ուելսում, եթե 1938 թվականին 52 ամուսնությունից միայն մեկն էր ավարտվում ամուսնալուծությամբ, ապա 50 տարի անց այդ ցուցանիշը դարձել է 2ից մեկը, իսկ այս միտումը արագացել է 1960-ականներին։ 1970-ականներին Կալիֆորնիայի բժիշկներին այցելող կանանց շրջանում նկատվել է ամուսնության և երեխաներ ունենալու ցանկության անկում։ Արևմտյան բոլոր երկրներում միայնակ ապրող մարդկանց թիվն աճել է։ Մեծ քաղաքներում բնակչության կեսն ապրում էր առանձին։ Միևնույն ժամանակ, «ավանդական» միջուկային ընտանիքի թիվը նվազել է։ 1980-ականներին Կանադայում, Մեծ Բրիտանիայում, Նիդեռլանդներում և Արևմտյան Գերմանիայում այսպիսի ընտանիքներն արդեն փոքրամասնություն էին կազմում, մինչդեռ 1960-ին նրանք կազմում էին բնակչության կեսից ավելին։ Շվեդիայում այդ թիվը 37%-ից նվազեց մինչև 25% նույն ժամանակահատվածում։ Իրականում, 1980-ականների կեսերին Շվեդիայում ծնված երեխաների ավելի քան կեսը ծնվել էր ամուսնությունից դուրս։

Միացյալ Նահանգներում բեյբի բումերների առանձնահատկությունն իրենց ծնողներից այն չէր, որ նրանք ավելի քիչ էին ամուսնանում կամ ավելի վաղ էին ամուսնանում, այլ այն, որ նրանք ավելի մեծ հավանականությամբ ամուսնալուծվում էին։ Վիճակագրորեն, 25 տարեկանից ցածր ամուսնանալը մեծացնում էր ամուսնալուծության հավանականությունը։ Կանանց ֆինանսական անկախության մեծացման հետ ամուսնության ավանդական պատճառը սկսել է վերանալ։ Ամուսնությունն ավելի շատ դիտարկվում էր որպես տարբերակ, քան պարտականություն։ Իրականում, 1960-ականներից սկսած՝ ամուսնությունը հիմնականում դադարել է կենտրոնանալ երեխաներ ունենալու և մեծացնելու վրա և փոխարենը դարձել է մեծահասակների ինքնարտահայտման միջոց։

Ամուսնության ուշացման պատճառներից մեկը տնտեսական էր։ Նրանք, որոնք աշխատաշուկա էին մտնում 1970-1980-ականներին, ավելի քիչ էին վաստակում, քան իրենց հայրերը 1950-ականներին, ինչը հանգեցրել է ծնելիության նվազմանը։

Իտալիայում ամուսնալուծությունը օրինականացվել է 1970 թվականին և 1974-ի հանրաքվեով հաստատվել։ Նույն գործընթացը 1978 և 1981 թվականներին տեղի է ունեցել աբորտի դեպքում։ Կանադայի Քվեբեկ նահանգում ծնելիությունը կտրուկ նվազել է 1960-1970-ականներին, քանի որ կաթոլիկ եկեղեցու ազդեցությունը թուլացել է։

Չնայած սոցիոլոգները վաղուց գիտեին, որ մարդիկ հակված են ընտրելու զուգընկերներ նույն ազգությունից, սոցիալական դասից, բնավորության գծերից և կրթական մակարդակից, 1970-1980-ականներին ԱՄՆ-ում ամուսինների կրթական մակարդակների ավելի ուժեղ համընկնում է նկատվել։

## Միջին տարիք
### Տնտեսական հզորություն
2000-ականների սկզբին բեյբի բումերները հասել են միջին տարիքի և սկսել էին խնայել թոշակի համար, թեև ոչ միշտ բավարար չափով։ Փորձելով ավելացնել իրենց եկամուտները և, հետևաբար, խնայողությունները՝ շատերը սկսել են ներդրումներ կատարել, ինչը հանգեցրել է տոկոսադրույքների նվազման։ Վարկ վերցնելն այնքան էժան է դարձել, որ որոշ ներդրողներ բավականին ռիսկային որոշումներ են ընդունել՝ ավելի մեծ շահույթ ստանալու ակնկալիքով։ Ֆինանսական վերլուծաբաններն այս երևույթը կոչում են «շահույթի որոնման» խնդիր։ Սակայն նույնիսկ Միացյալ Նահանգները չէր կարող կլանել բոլոր այդ ներդրումները, ուստի կապիտալը սկսեց հոսել արտասահման՝ նպաստելով զարգացող տարբեր երկրների էական տնտեսական աճին։

1979-2007 թվականների ընթացքում ամենաբարձր եկամուտ ունեցողների 1%-ը տեսել է իրենց եկամուտների 278%-անոց աճ, մինչդեռ միջին եկամուտ ունեցողները (40-60-րդ տոկոսի սահմաններում) ստացել են ընդամենը 35%-անոց աճ։ 1980 թվականից հետո, երբ բեյբի բումերների մեծ մասը ավարտել էր բարձրագույն ուսումը, համալսարանական կրթության արժեքը աճել է ավելի քան 600%-ով (գնաճով ճշգրտված)։

1970-ականների վերջին, երբ Չինաստանի Կոմունիստական կուսակցությունը բացել է երկրի տնտեսությունը, բեյբի բումերների մեծ մասը չուներ բարձրագույն կրթություն, ինչի պատճառով նրանք պարզապես դուրս մնացին, մինչդեռ չինական տնտեսությունը հսկայական աճ գրանցեց այս բարեփոխումների շնորհիվ։

### Կրոնի նկատմամբ վերաբերմունք
Միացյալ Նահանգներում 1960-ականների արմատական ​​ակտիվիստները հակազդեցություն են առաջացրել կրոնական առաջնորդների նկատմամբ, որոնք հանդես էին գալիս հիմնական «ընտանեկան արժեքներին» վերադարձի օգտին: Ավետարանական քրիստոնյաների թիվը զգալիորեն աճել է 1970-ականներին: Այս շարժումը քաղաքականապես ակտիվացավ, ինչի արդյունքում 1970-ականների վերջին և 1980-ականներին քրիստոնեական ֆունդամենտալիզմի և նեոպահպանողականության միաձուլվել են։

1993 թ.-ին Թայմ ամսագիրը զեկուցել է բեյբի բումերների կրոնական պատկանելության մասին: Վկայակոչելով Կալիֆոռնիայի Սանտա Բարբարայի համալսարանի սոցիոլոգ Ուեյդ Քլարկ Ռուֆին, հոդվածներում ասվում է, որ բեյբի բումերների մոտ 42%-ն արդեն լքել է պաշտոնական կրոնը, 33%-ը երբեք չի շեղվել եկեղեցուց, և բումերների 25%-ը վերադառնում է կրոնական պրակտիկայի:

## Կյանքի վերջին տարիներ
### Աշխատանք և թոշակի անցում

Բեյբի բումերները սկսել են դուրս գալ թոշակի 2000-ական թվականների կեսերից և արդեն սկսել են օգտագործել իրենց ներդրումները։

2010-ականների վերջերին միլլենիալներն ու տարեցները ԱՄՆ-ում մեծացրել էին մատչելի բնակարանների պահանջարկը խոշոր քաղաքներից դուրս։ Նոր անշարժ գույքի բուռն աճից խուսափելու համար բանկերը և կարգավորող մարմինները խստացրել են վարկավորման պայմանները՝ զտելով սպեկուլյանտներին և վատ վարկային պատմություն ունեցողներին։

Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության տվյալներով՝ այն երկրներում, որտեղ մարդիկ ավելի ուշ են թոշակի անցնում, օրինակ՝ Շվեդիայում և Շվեյցարիայում, տարեցների մոտ հիշողության կորուստը զարգանում է երկու անգամ ավելի դանդաղ, քան այն երկրներում, որտեղ մարդիկ վաղ են թոշակի անցնում, օրինակ՝ Ֆրանսիայում։ Ապացույցները ցույց են տալիս, որ մտավոր ակտիվություն պահպանողները ավելի մեծ հավանականությամբ պահպանելու են իրենց ճանաչողական ունակությունները։

COVID-19 համավարակը ստիպում էր որոշ բեյբի բումերների վաղաժամ լքել աշխատաշուկան։ Մեծ Բրիտանիայում Ֆիսկալ հետազոտությունների ինստիտուտի կողմից 2020 թվականի հունիս-հուլիս ամիսներին հավաքագրված տվյալների համաձայն՝ 66-70 տարեկան աշխատողների 6%-ը և 71 ու բարձր տարիքի աշխատողների 11%-ը թոշակի էին անցել համավարակի պատճառով։

### Ֆինանսական վիճակ
Միացյալ Թագավորությունում բեյբի բումերների սեփականության մակարդակը կազմել է 75%, իսկ «մահվան հետևանքով փոխանցվող գույքի իրական արժեքը ավելի քան կրկնապատկվել է վերջին 20 տարիների ընթացքում», ասվում է Resolution Foundation-ի 2017 թվականի զեկույցում:
File:The_Beatles_arrive_at_JFK_Airport.jpg|The Beatles խումբը ժամանում է Ջոն Քենեդու անվան միջազգային օդանավակայան, Նյու Յորք (1964 թվական)
File:Land_on_the_Moon_7_21_1969-repair.jpg|Մի աղջիկ թերթ է կարդում, որը հայտնում է Լուսնի վրա վայրէջք կատարելու մասին (1969 թվական)
File:Peace_pipe_offered_and_refused.jpg|Վուդստոկ երաժշտության և արվեստի փառատոնի որոշ մասնակիցներ Նյու Յորքում, (1969 թվական)
File:The_Reagans_waving_from_the_limousine_during_the_Inaugural_Parade_1981.jpg|Նորընտիր նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանը և նրա կինը՝ Նենսին, երդմնակալության շքերթի ժամանակ ձեռքով են անում ժողովրդին (1981 թվական)

**

## Տես նաև
* Սերունդ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* *[https://topics.nytimes.com/top/features/timestopics/series/booming/index.html Booming: Living Through the Middle Ages]* - *[[The New York Times]]* series about baby boomers
* Baby boomers of New Zealand and Australia
* *[https://www.cbc.ca/doczone/episodes/boomer-revolution Boomer Revolution]*, CBC documentary
* Population pyramids of the EU-27 without France and of France in 2020. Zeihan on Geopolitics.

Կատեգորիա:1940-ականների ծնունդներ
Կատեգորիա:1950-ականների ծնունդներ
Կատեգորիա:1960-ականների ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ծնունդներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի բնակչություն
Կատեգորիա:Ազգագրագիտություն
Կատեգորիա:Ազգագրություն
Կատեգորիա:Ավստրալիայի բնակչություն
Կատեգորիա:Ժողովրդագրություն
Կատեգորիա:Կանադայի բնակչություն
Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Կատեգորիա:Հասարակական գիտություններ
Կատեգորիա:Մարդաբանություն
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի բնակչություն
Կատեգորիա:Սոցիալական հոգեբանություն
Կատեգորիա:Սոցիալական վիճակագրություն
Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի բնակչություն