Ուտրեխտի համալսարան

**Ուտրեխտի համալսարան** (, նախկին անվանումը՝ *Rijksuniversiteit Utrecht*), համալսարան Նիդերլանդների Ուտրեխտ քաղաքում։ Համարվում է Նիդերլանդների ամենահին և Եվրոպայի ամենամեծ համալսարաններից մեկը։ Հիմնադրվել է 1636 թվականի մարտի 26-ին։ 2012 թվականին ունեցել է 30,449 ուսանող, 5,295 աշխատակից։ 2011 թվականին շնորհվել է 485 դոկտորական աստիճան և տպագրվել են 7,773 գիտական հոդվածներ։ Համալսարանի 2013 թվականի բյուջեն կազմել է €765 միլիոն։

Ըստ 2013 թվականի Շանհայի համալսարանների համաշխարհային վարկանիշի Ուտրեխտի համալսարանն ընդգրկված է լավագույն համալսարանների ցանկում, Եվրոպայում զբաղեցնելով 13-րդ, աշխարհում՝ 52-րդ տեղը։

Համալսարանի կարգախոսն է "Sol Iustitiae Illustra Nos," թարգմանաբար նշանակում է «Արդարության արև, շողա մեզ համար»։ Կարգախոսը լատինական Աստվածաշնչի թարգմանությունն է (Ռատգերսի համալսարանը պատմականորեն կապված է Ուտրեխտի համալսարանի հետ և օգտագործում է այս կարգախոսի ձևափոխված տարբերակը)։ Ուտրեխտի համալսարանը կառավարվում է համալսարանի խորհրդի կողմից, որի անդամներն են պրոֆեսոր դոկտոր Բերտ վան դեր Զվանը (Rector Magnificus) և Հանս Ամանը։

## Պատմություն
Ուտրեխտի համալսարանն ստեղծվել է 1636 թվականի մարտի 26-ին։ Համալսարանի առաջին ռեկտորն է եղել Գիսբերտուս Վոիշուզը։ Սկզբնական շրջանում համալսարանն ունեցել է մի քանի տասնյակ ուսանողներ, 7 պրոֆեսորներ, որոնք աշխատել են 4 ֆակուլտետներում՝ փիլիսոփայություն, որտեղ ուսանողները ներածական կրթություն են ստացել, աստվածաբանություն, բժշկություն և իրավագիտություն։

Համալսարանը բարգավաճեց 17-րդ դարում և մրցակցում էր հին համալսարանների հետ՝ Լեյդենի համալսարան (1575 թ.), Ֆրանեկերայի (1585 թ.), Գրոնինգենի (1614 թ.) համալսարանների և Հարդերվեյկի դպրոցների հետ (1599 թ., 1648 թվականից՝ համալսարան) և Ամստերդամի համալսարանի հետ (1632 թ.)։ Ներկայիս Սոնենբորգի աստղադիտարանի տեղում կառուցվեց բուսաբանական այգի։ Համալսարանում սովորում էին շատ օտարերկրյա ուսանողներ, մասնավորապես Գերմանիայից, Անգլիայից, Շոտլանդիայից։

Ֆրանսիական իշխանությունների օրոք համալսարանը դարձավ *école secondaire* (ավագ դպրոց), սակայն 1813 թվականին Նիդերլանդների թագավորության հիմնադրմամբ վերականգնեց իր նախկին համալսարանական կարգավիճակը։ Լեյդենի, Գրոնինգենի և Ուտրեխտի համալսարանները նորաստեղծ պետության երեք հիմնական համալսարաններն էին (), իսկ Լեյդենի համալսարանն ստացավ *eerste hoge school* («Առաջին համալսարան») տիտղոսը։

Մեծ է Ուտրեխտի համալսարանի դերը հոլոնդական գիտության ոսկեդարյան ժամանակահատվածում։ 1850-ական թվականներին ձևավորվեց Ուտրեխտյան գիտական դպրոցը։

## Ֆակուլտետներ
right|thumb|450px|Համալսարանի ակադեմիական շենքը

Համալսարանն ունի 7 ֆակուլտետ
* Հումանիտար ֆակուլտետ
** Արվեստի և լեզուների բաժին
** Փիլիսոփայության և կրոնական ուսմունքների բաժին
* Սոցիալական և վարքագծային գիտության ֆակուլտետ
* Իրավագիտության, տնտեսագիտության և պետական կառավարման ֆակուլտետ
** Ուտրեխտի տնտեսագիտական դպրոց
** Ուտրեխտի իրավաբանական դպրոց
** Ուտրեխտի պետական կառավարման դպրոց
* Երկրագիտական ֆակուլտետ
** Երկրագիտական բաժին
** Ֆիզիկական աշխարհագրության բաժին
** Նորարարության, բնապահպանական և էներգետիկ գիտությունների բաժին
** Սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրության և քաղաքաբնակեցման բաժին
* Բժշկական ֆակուլտետ
* Անասնաբուժական ֆակուլտետ
* Գիտական ֆակուլտետ
** Կենսաբանության բաժին
** Քիմիայի բաժին
** Ինֆորմատիկայի և համակարգչային գիտությունների բաժին
** Մաթեմատիկայի բաժին
** Դեղագործական բաժին
** Ֆիզիկայի և աստղագիտության բաժին
Առկա են երեք միջֆակուլտետային միավորներ
* Ուտրեխտի համալսարանական քոլեջ / Ռուզվելտ համալսարանական քոլեջ
* Էթիկայի ինստիտուտ
* Կրթության IVLOS ինստիտուտ


Image:De_Uithof_(nouveau_campus_de_l'Université_d'Utrecht).JPG |Ուտրեխտ (Ուտրեխտի համալսարանի ժամանակակից կամպուսը)
Image:University_College_Utrecht_(Entrance).JPG|Ուտրեխտի համալսարանական քոլեջ
Image:University_College_Utrecht.JPG |Ուտրեխտի համալսարանական քոլեջ
Image:Juridische_Bibliotheek_(Bibliothèque_de_Droit_et_d'Economie).JPG| Juridische Bibliotheek (նախկին իրավագիտական գրադարանը, այժմ տեղակայված է Drift 27 հասցեում)
Image:Vie_étudiante_à_Utrecht.JPG | Ուսանողական կյանքը Ուտրեխտում


## Հայտնի շրջանավարտներ
right|280px|thumb|Ուտրեխտի համալսարան
Ուտրեխտի համալսարանի շրջանավարտների թվում են մի շարք ականավոր գիտնականներ, 12 Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ, 13 Սպինոզայի մրցանակի դափնեկիրներ։
* Վիլհելմ Ռենտգեն
* Տյալլինգ Կուպմանս
* Նիկոլաս Բլոմբերգեն
* Ֆրանս դե Վալ
* Մարտինուս Վելտման
* Պիտեր վան դե Կամպ
* Կորնելիուս Յակոբուս Կապտեյն
* Յան-Յակոբ Լոդովեյկ Տեն Կատե
* Դանիել Ֆրանսուա Մալան

## Միջազգային վարկանիշ
Ըստ 2011 թվականի Համաշխարհային համալսարանական վարկանիշի Ուտրեխտի համալսարանը դասվել է 48-րդը։ 2003 թվականից վեց տարի շարունակ եղել է 50 առաջատար համալսարանների շարքում։ Ըստ 2011 թվականի Համաշխարհային համալսարանական վարկանիշի դասվել է 80-րդը։ Ըստ The Times Higher Education 2014-2015 Համաշխարհային համալսարանական վարկանիշի՝ 79-րդը։

Ըստ 2010 թվականի Համաշխարհային համալսարանական վարկանիշի՝ դասվել է 83-րդը։

Ըստ 2009 Համաշխարհային համալսարանական վարկանիշի՝ Ուտրեխտի համալսարանը վեց տարի շարունակ եղել է 150 առաջատար համալսարանների շարքում, 100 առաջատար համալսարանների շարքում՝ 4 տարի շարունակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Utrecht University homepage
* Catalogus Professorum Academiae Rheno-Traiectinae  – Catalogue listing all professors who have held chairs at Utrecht University

Կատեգորիա:Նիդերլանդների համալսարաններ