Մարիո դե Սա-Կառնեյրու

**Մարիո դե Սա-Կառնեյրու**(  ) պորտուգալացի բանաստեղծ և արձակագիր, թարգմանիչ և դերասան։

## Կենսագրություն
Սա-Կառնեյրուն ծնվել է ռազմական ավանդույթ ունեցող հարուստ ընտանիքում: Նրա մայրը մահացել է 1892 թվականին, երբ նա երկու տարեկան էր, և նրան մեծացրել են տատիկն ու պապիկը։ Սա-Կառնեյրուն ապրում էր Լիսաբոնի մերձակայքում գտնվող կալվածքում, որտեղ նա անցկացրել է իր կյանքի մեծ մասը: Բանաստեղծություններ սկսել է գրել տասներկու տարեկանից։ Տասնհինգ տարեկանում նա արդեն թարգմանել էր Վիկտոր Հյուգոյի մի քանի գործեր։ 16 տարեկանում նա թարգմանել է Գյոթեի և Շիլլերի ստեղծագործությունները։ Քոլեջում նա ինքն է փորձել գեղարվեստական գրականություն գրել: Որոշ ժամանակ Սա-Կառնեյրուն եղել է դերասան։ 1911 թվականին նա տեղափոխվեց Կոիմբրա, որտեղ ընդունվեց Իրավագիտության ակադեմիա, բայց երբեք չանցավ առաջին կուրսից հետո: Այնուամենայնիվ, հենց Կոիմբրայում նա հանդիպեց այն մարդուն, ով հետագայում կդառնա իր ամենամոտ ընկերը՝ Ֆեռնանդո Պեսոան, ով հետագայում Սա-Կառնեյրուին կներկայացնի Լիսաբոնի մոդեռնիստների շրջանակին:

Ուսանողական քաղաքը թողնելուց հետո, որը հայտնի էր Կոիմբրա քաղաքում, Սա-Կառնեյրուն մեկնեց Փարիզ ՝ Սորբոնում սովորելու: Չնայած նրա հայրը շարունակում էր վճարել իր կրթության համար, Սա-Կառնեյրուն շուտով դադարեց հաճախել դասերին: Նա վարում էր բոհեմական ապրելակերպ՝ այցելելով թատրոններ և բարեր: Այդ կյանքը հանգեցրեց նրան, որ Սա-Կառնեյրուն սիրահարվեց մի մարմնավաճառի, և այս հարաբերությունները նրան մեծապես հյուծեցին: Այստեղ՝ Փարիզում, Սա-Կառնեյրուն հանդիպեց հայտնի պորտուգալացի նկարիչ Սանտա Ռիտա Պինտորին։

Ֆերնանդո Պեսսոայի և Ալմադա Նեգրեյրոսի հետ միասին Սա-Կառնեյրուն գրում է Orpheus ամսագրի համար (  ), որը տպագրել է պոեզիա և արձակ կոսմոպոլիտիզմի և եվրոպական ավանգարդիզմի ոճով: Ամսագրի հրապարակումը սկանդալ է առաջացրել պորտուգալական հասարակությունում։ Երրորդ համարը պատրաստվել է, բայց այդպես էլ չի տպագրվել ամսագրի շուրջ բարձրացված աղմուկի, ինչպես նաև գումարի սղության պատճառով։ Այսօր «Օրփեոս» ամսագիրը հայտնի է հենց նրանով, որ հայտնաբերել է պորտուգալական մոդեռնիզմը գրականության մեջ։ Սա-Կառնեյրուն ամսագրի հրատարակիչ նշանակեց Անտոնիո Ֆերոյին։

1915 թվականի հուլիսին Սա-Կառնեյրուն վերադարձավ Փարիզ։ Ֆերնանդո Պեսոայի հետ նա քննարկում է Օրփեոսի առաջիկա երրորդ հրատարակությունը։ Նրա հայրը, ով ամսագրի հովանավորներից էր, դադարեցնում է նախագծի ֆինանսավորումը։ Մի քանի ամիս անց Սա-Կառնեյրուն սկսում է ընկճվել ֆինանսական խնդիրների պատճառով։ 1916 թվականի մարտի 31-ին Սա-Կարնեյրոն դրամատիկ նամակ գրեց Ֆերնանդո Պեսոային։

 «Եթե տեղի չունենա հրաշք, հաջորդ երկուշաբթի (կամ նույնիսկ նախորդ օրը) ձեր ընկեր Մարիո դե Սա Կառնեյրուն ստրիխնինի հսկայական չափաբաժին կընդունի և կվերանա աշխարհի երեսից»:

Թեև հուսահատ դժգոհ էր իր կյանքից, այնուամենայնիվ, նա գրեթե մեկ ամսով հետաձգեց ինքնասպանությունը։ Սակայն հավատարիմ լինելով իր նախկին հայտարարությանը, 25 տարեկանում նա ինքնասպանություն գործեց՝ ընդունելով ստրիխինի մեծ չափաբաժին 1916 թվականի ապրիլի 26-ին Մոնմարտրի *Hôtel de Nice* հյուրանոցի սենյակներից մեկում:

## Ստեղծագործություն
մինի|Մարիո դե Սա-Կառնեյրու
Կյանքի ու ստեղծագործության հետազոտող գրող Մ.Մ.Մազնյակ կարծիքով «Բանաստեղծական ստեղծագործությունների ստեղծման ժամանակահատվածը երեք տարուց մի փոքր ավելի է» (1913-1916), բանաստեղծական ժառանգությունը ներառում է երկու ժողովածու՝ «Մատնահարդարում» պոեմը և մի քանի բանաստեղծություններ։ 1912 թվականին Սա-Կառնեյրուն հրատարակեց իր առաջին պիեսը *՝ «Ամիզադես»* (Բարեկամություն)՝ համագործակցելով Լիսաբոնի Camões Lyceum-ի իր գործընկեր *Թոմաս Կաբրիրա կրտսերի* հետ։ Այն, որ պիեսը հասել է ժամանակակից ընթերցողին, երջանիկ պատահականություն է։ Պիեսի ձեռագիրը պահել է Կաբրեյրան, մինչ ինքնասպանությունը նա այրել է իր բոլոր թղթերը, սակայն պիեսի ձեռագիրը այդ պահին եղել է Սա-Կառնեյրույի մոտ։ Նույն թվականին Սա-Կառնեյրուն հրատարակեց պատմվածքների ժողովածու, որը հավաքականորեն կոչվում էր *Princípio* (Սկիզբ): 1913 թվականին նա ստեղծեց 12 բանաստեղծությունների ժողովածու՝ Dissolution ( *Dispersão* ) , որը հրատարակվեց մեկ տարի անց։

1914 թվականին Սա-Կարնեյրոն հրատարակեց *«A Confissão de Lúcio»-ն* ՝ իր ամենահայտնի արձակ ստեղծագործությունը, որը նշանավորեց պորտուգալական մոդեռնիզմի սկիզբը։ 1915 թվականին լույս է տեսել «Երկինքը կրակի մեջ» ( *Céu em Fogo* ) ժողովածուն, որը ներառում էր 12 պատմվածք։

Այն ամենը, ինչ գրել է Սա-Կառնեյրուն, չի տպագրվել նրա կենդանության օրոք: Նրա հրապարակումներից շատերը ամսագրերում, ինչպիսիք են *Orpheu-ը* կամ *Portugal Futurista-ն*, գրքեր չեն կազմվել: 1937-ին *Presença* ամսագիրը հետմահու հրատարակեց Սա-Կառնեյրույի բանաստեղծությունների ժողովածուն *՝ Indícios de Oiro* (Ոսկու նշաններ), նրա բանաստեղծական ստեղծագործության ամենակարևոր մասը։ «Մարիո դե Սա-Կառնեյրույի նամակները՝ ուղղված Լուիս դե Մոնտալվորին, Կանդիա Ռամոսին, Ալֆրեդ Գուիզադոյին և Խոսե Պաչեկոյին» (1977 թ.), «Մարիո դե Սա-Կարնեյրոյի չհրապարակված նամակագրությունը՝ ուղղված Ֆերնանդո Պեսոային» (1980 թ.)։

## Ընտրված մատենագիտություն
* Tomás Cabreira Junior e Mario de Sá-Carneiro, ''Amizade: peça original em 3 actos''. Lisboa:  Arnaldo Bordalo, 1912.
* Mario de Sá-Carneiro. ''Princípio: novelas originais''. Lisboa: Livraria Ferreira‑Ferreira, 1912.
* Mario de Sá-Carneiro. ''Dispersão: 12 poesias''. Lisboa: em casa do autor, 1914.
* Mario de Sá-Carneiro, ''A confissão de Lúcio: narrativa''. Lisboa: em casa do autor, 1914.
* Mario de Sá-Carneiro. ''Céu em Fogo: oito novelas''. Lisboa: Monteiro & Companhia, 1915.

**Հետմահու գործեր**
* Mário de Sá-Carneiro. ''Indícios de Ouro: oito novelas''. Porto: Edições «Presença», 1937.
* Mário de Sá-Carneiro. ''Correspondência Inédita'', leitura, introdução e notas de Arnaldo saraiva. Porto: Centro de Estudos Pessoanos, 1980.
* Mário de Sá-Carneiro. *Obra Poética (poesia completa, incluindo os primeiros poemas e poemas dispersos)*, intr. org. e notas de António Quadros. Mem Martins: Publicações Europa-América,1985.

## Հրատարակություններ
* Mário de Sá-Carneiro, *Poemas Completos*, ed. Fernando Cabral Martins. Lisboa: Assírio & Alvim, 1996.
* Mário de Sá-Carneiro, *Verso e Prosa*, ed. Fernando Cabral Martins. Lisboa: Assírio & Alvim, 2010.
* Mário de Sá-Carneiro. *Em ouro e Alma: correspondência com Fernando Pessoa*, pref. Ricardo Vasconcelos. Lisboa: Tinta-da China, 2015. 672 pág. ISBN 978-989-671-286-0.
* *Poesia Completa de Mário de Sá-Carneiro*, pref. Ricardo Vasconcelos. Lisboa: Tinta-da China, 2017. 696 pág. ISBN 978-989-671-372-0.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Monteiro, Adolfo Casais*. «Mário de Sá-Carneiro» / A Poesia Portuguesa Contemporânea. Lisboa: Sá da Costa, 1977, pp.&nbsp;107–143.
* *Mourão-Ferreira, David*. «Ícaro e Dédalo: Mário de Sá-Carneiro e Fernando Pessoa» / Hospital das Letras. Lisboa: Imprensa Nacional – Casa da Moeda, 1981, pp.&nbsp;131–138.
* *Martinho, Fernando J. B.*. Mário de Sá-Carneiro e O(s) Outro(s). Lisboa: Hiena, 1990.
* *Oliveira, António Braz de* (coordenação). Mário de Sá Carneiro 1890–1916. Lisboa: Biblioteca Nacional, 1990. 
* *Martins, Fernando Cabral*. O Modernismo em Mário de Sá-Carneiro. Lisboa: Editorial Estampa, 1994.
* 
* *Са-Карнейру М. де*. Маникюр // Пер., сост., статья «Поэма Мариу де Са-Карнейру в контексте интермедиальности», коммент. M. M. Mazniak. — СПб.: Алетейя, 2010. — 144 с., илл. ISBN 978-5-91419-288-1. (двуязычное издание).
* 
* *[[Мазняк, Мария Михайловна|Mazniak M. M.]]* «Арте флюида» Мариу де Са-Карнейру в пространстве и вне времени. // Актуальные проблемы современной филологии. — Академия исследования культуры, 2013. — С. 89–94.
* *Vasconcelos, Ricardo*. «Dissemination and Central Redemption in the Poetry of Mário de Sá-Carneiro», Pessoa Plural № 4, Fall 2013.
* *Vasconcelos, Ricardo*.  «The Cubist Experimentation of Mário de Sá-Carneiro», Pessoa Plural № 6, Fall 2014.
* *[[Мазняк, Мария Михайловна|Mazniak M. M.]]* A Journey *Out of Self*. Analyzing Mário de Sá-Carneiro's Short Story *Eu Próprio o Outro* (*I Myself - the Other*). // Phänomenologie, Geschichte und Antropologie des Reisens. Internationales interdisziplinäres Alexander-von-Humboldt-Kolleg. — SOLIVAGUS, 2015. — pp.&nbsp;489–499. — ISBN 978-3-943025-23-1.
* *[[Мазняк, Мария Михайловна|Mazniak M. M.]]* A poética apurada de *Manucure* de Mário de Sá-Carneiro // Via Atlântica — São Paulo, dez. 2016. — № 30 — pp.&nbsp;245–257.
* *[[Мазняк, Мария Михайловна|Mazniak M. M.]]* Собор Парижской Богоматери как объект эстетики паулизма у Мариу де Са-Карнейру. // Древняя и Новая Романия. — 2018. — Вып. 22. — С. 170–177.

## Արտաքին հղումներ
* Mário de Sá-Carneiro Online
* Mário de Sá-Carneiro, escritas.org (Порт.)
* Биография в Британской Энциклопедии (Encyclopædia Britannica)
* Биография Са-Карнейру в Институте Камоэнса (Порт.)
* Произведения Мариу де Са-Карнейру в Проекте Гуттенберга США (Порт.)
* Переводы Ирины Фещенко-Скворцовой на сайте Поэзия.ру: 
«Алкоголь» 
— «Анту» 
— «Последний сонет» 
— «Конец»

Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի գրականություն
Կատեգորիա:20-րդ դարի գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ինքնասպան գրողներ
Կատեգորիա:Ինքնասպաններ
Կատեգորիա:Մոդեռնիստ գրողներ
Կատեգորիա:Պոեզիա
Կատեգորիա:Պորտուգալացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Պորտուգալացի գրողներ