Մթագնում

**Մթագնում,** ոչ ճշգրիտ տերմին է, որը կարող է վերաբերել տարածության մեջ ապակողմնորոշվածության, գլխապտույտի կամ թեթև գլխապտույտի զգացմանը։ Այն կարող է նաև վերաբերել անհավասարակշռությանը կամ ոչ հատուկ զգացմումին, ինչպիսին է գլխապտույտը կամ հիմարությունը։

Մթագնումը տարածված բժշկական գանգատ է, որը ազդում է մարդկանց 20-30%-ի վրա։ Մթագնումը բաժանվում է չորս հիմնական ենթատեսակների՝ գլխապտույտ (~25–50%), անհավասարակշռություն (~15%), նախասինկոպե (~15%) և ոչ սպեցիֆիկ գլխապտույտ (~10%)։

* Գլխապտույտը պտտվելու կամ շրջապատի շուրջը պտտվելու զգացումն է։ Շատ մարդիկ գլխապտույտը շատ անհանգստացնող են համարում և հաճախ նշում են դրա հետ կապված սրտխառնոց և փսխում։ 
* Պրեսինկոպե նկարագրում է թեթև գլխապտույտ կամ թուլության զգացում, անունը վերաբերում է սինկոպեին, որն իրականում ուշագնացությունն է։
* Անհավասարակշռությունը անհավասարակշռության զգացումն է և առավել հաճախ բնութագրվում է որոշակի ուղղությամբ հաճախակի անկումներով։ Այս վիճակը հաճախ կապված չէ կապված սրտխառնոցի կամ փսխման հետ։
* Ոչ սպեցիֆիկ գլխապտույտը կարող է հոգեբուժական ծագում ունենալ։ Դա բացառման ախտորոշում է և երբեմն կարող է առաջանալ հիպերվենտիլացիայի միջոցով։

## Մեխանիզմ և պատճառներ
Շատ պայմաններ կարող են առաջացնել մթագնում, քանի որ մարմնի մի քանի մասեր անհրաժեշտ են հավասարակշռությունը պահպանելու համար, ներառյալ ներքին ականջը, աչքերը, մկանները, կմախքը և նյարդային համակարգը։ Այսպիսով, մթագնումը կարող է առաջանալ մի շարք խնդիրների հետևանքով և կարող է արտացոլել կիզակետային պրոցես (օրինակ, որը ազդում է հավասարակշռության կամ կոորդինացման վրա ) կամ ցրված (օրինակ՝ թունավոր ազդեցության կամ ցածր պերֆուզիայի վիճակը)։

Գլխապտույտի ընդհանուր պատճառները ներառում են.

* Ուղեղի անբավարար արյան մատակարարումը պայմանավորված է.
** Արյան ճնշման հանկարծակի անկում
** Սրտի հետ կապված խնդիրներ կամ զարկերակների խցանումներ
** Անեմիաներ, ինչպիսիք են վիտամին B <sub>12-ի</sub> դեֆիցիտի անեմիան, երկաթի դեֆիցիտի անեմիան
* Տեսողության կամ տեսողական նշանների կորուստ կամ աղավաղում
* Շատ արագ/երկարատև կանգնել (օրթաստատիկ վիճակ)
* Ներքին ականջի խանգարումներ
* Ջրազրկում
* Ուղեղի/նյարդային ֆունկցիայի խեղաթյուրում այնպիսի դեղամիջոցների միջոցով, ինչպիսիք են հակացնցումային դեղերը և հանգստացնողները
* Արգանդի վզիկի պրոպրիոսեպցիայի դիսֆունկցիան
* Կողմնակի ազդեցությունները այլ դեղատոմսով դեղերից, ինչպիսիք են պրոտոնային պոմպի ինհիբիտորները կամ Կումադինը ( վարֆարին )

## Ախտորշում
### Դիֆերենցիալ ախտորոշում
Գլխապտույտը կարող է առաջանալ ուղեղի (մասնավորապես ուղեղի ցողունի կամ ուղեղիկի), ներքին ականջի, աչքերի, սիրտի, անոթային համակարգի, հեղուկի կամ արյան ծավալի, ողնուղեղի, ծայրամասային նյարդերի կամ մարմնի էլեկտրոլիտների հետ կապված աննորմալությունից։ Գլխապտույտը կարող է ուղեկցել որոշակի լուրջ իրադարձությունների, ինչպիսիք են ցնցումը կամ ուղեղի արյունահոսությունը, էպիլեպսիա և նոպաներ ( ցնցումներ ), ինսուլտ և մենինգիտի և էնցեֆալիտի դեպքեր։ Այնուամենայնիվ, ամենատարածված ենթակատեգորիաները կարելի է բաժանել հետևյալ կերպ՝ 40% ծայրամասային վեստիբուլյար դիսֆունկցիա, 10% կենտրոնական նյարդային համակարգի ախտահարում, 15% հոգեբուժական խանգարում, 25% նախասինկոպե/անհավասարակշռություն և 10% ոչ սպեցիֆիկ գլխապտույտ։  Որոշ վեստիբուլյար պաթոլոգիաներ ունեն ախտանիշներ, որոնք համակցված են հոգեկան խանգարումների հետ։

Մինչ ավանդական բժշկական ուսուցումը կենտրոնացած է գլխապտույտի պատճառի որոշման վրա՝ հիմնվելով կատեգորիայի վրա (օրինակ՝ գլխապտույտ ընդդեմ նախասինկոպեի), 2017-ին հրապարակված հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ այս վերլուծությունը սահմանափակ կլինիկական օգտակարություն ունի։

Բժշկական պայմանները, որոնք հաճախ ունենում են գլխապտույտ որպես ախտանիշ, ներառում են՝

* Բարորակ պարոքսիզմալ դիրքային գլխապտույտ
* Մենիերի հիվանդություն
* Լաբիրինթիտ
* Միջին ականջի բորբոքում
* Ուղեղի ուռուցք
* Ակուստիկ նեյրոմա
* Ծովային հիվանդություն
* Ռեմսի Հանթի համախտանիշ
* Ֆատալ ընտանեկան անքնություն
* Միգրեն
* Ցրված սկլերոզ
* Հղիություն
* Արյան ցածր ճնշում ( հիպոտենզիա )
* Արյան ցածր թթվածնի պարունակություն ( հիպոքսեմիա)
* Սրտամկանի ինֆարկտ
* Երկաթի անբավարարություն ( սակավարյունություն )
* Վիտամին B<sub>12</sub> անբավարարություն
* Արյան ցածր գլյուկոզի պարունակություն (հիպոգլիկեմիա )
* Հորմոնալ փոփոխություններ (օրինակ՝ վահանաձև գեղձի հիվանդություն, դաշտան, հղիություն)
* Խուճապի խանգարում
* Հիպերվենտիլացիա
* Անհանգստություն
* Դեպրեսիա
* Տարիքային նվազեցված տեսողական, հավասարակշռություն և տարածական կողմնորոշման կարողությունների ընկալում
* Կաթված,  մեկուսացված գլխապտույտի պատճառն այն մարդկանց 0,7%-ի մոտ, ովքեր դիմում են շտապօգնության բաժանմունք

## Համաճարակաբանություն
Բնակչության մոտ 20–30%-ը հայտնում է, որ 2008 թվականին ինչ-որ պահի գլխապտույտ է ունեցել։

## Անհավասարակշռություն
Բժշկության մեջ **անհավասարակշռությունը** վերաբերում է հավասարակշռության խանգարմանը, որը կարող է բնութագրվել որպես մոտալուտ անկման զգացում կամ պատշաճ տեղաշարժման համար արտաքին օգնություն ստանալու անհրաժեշտություն։ Այն երբեմն նկարագրվում է որպես հատակի ոչ պատշաճ թեքության զգացում կամ լողալու զգացում։ Այս զգացումը կարող է առաջանալ ներքին ականջից կամ շարժման այլ սենսորներից կամ կենտրոնական նյարդային համակարգից։ Նյարդաբանական խանգարումները սովորաբար առաջացնում են մշտական գլխապտույտ կամ անհավասարակշռություն և սովորաբար ունենում են նյարդաբանական դիսֆունկցիայի այլ ախտանիշներ՝ կապված գլխապտույտի հետ։ Նոպաների, դեպրեսիայի, անհանգստության և ցավի բուժման համար օգտագործվող շատ դեղամիջոցներ ազդում են վեստիբուլյար համակարգի և կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա, ինչը կարող է առաջացնել անհավասարակշռության ախտանիշ։

## Ծանոթագրություներ

Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Ախտանիշներ
Կատեգորիա:Նյարդաբանություն
Կատեգորիա:Նեյրոգիտություն
Կատեգորիա:Հիվանդություններ
Կատեգորիա:Հոգեկան հիվանդություններ ախտանիշներ և նշաններ
Կատեգորիա:Մարդկանց հիվանդություններ և խանգարումներ