Իգոր Կուպերման

**Իգոր Վալերևիչ Կուպերման** (), խորհրդային ռուս ռեգբիստ, որը խաղացել է որպես ֆրիքուոթերս։ Նա հայտնի է եղել հիմնականում «Կրասնի Յար» ակումբի կազմում իր ելույթներով, որտեղ դարձել է ԽՍՀՄ կրկնակի չեմպիոն և Ռուսաստանի կրկնակի չեմպիոն։ ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ (1986), ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետ (1987)։ Նա մահացել է 1994 թվականին՝ մահափորձի հետևանքով՝ կազմակերպված մարդասպանների մի խմբավորման կողմից, որի անդամները ձերբակալվել և դատապարտվել էին 1998 թվականին մի շարք սպանությունների համար։

## Կենսագրություն
### Ակումբային կարիերա
Իգոր Կուպերմանը սկսել է ռեգբի խաղալ Սերգեյ Չուպրովի ղեկավարությամբ, ով 1979 թվականին Ակադեմգորոդոկում կազմակերպել է ռեգբիի սեկցիա։ Մինչ այդ նա բիաթլոնով զբաղվել է իր լավագույն ընկեր Կոնստանտին Նեկրասովի հետ, ով նույնպես դարձել է պրոֆեսիոնալ ռեգբիստ։ Չուպրովի մարզած թիմը Վլադիմիր Պետրովիչ Բիկովի գլխավորությամբ մրցել է քաղաքային առաջնությունում և այնտեղ հաղթել, այդ թվում՝ հաղթելով թիվ 21 դպրոցի թիմին, որտեղ աշակերտները մի քանի տարի ռեգբի մարզաձևով էին զբաղվել։ Բիկովի առաջարկով Նեկրասովը և Կուպերմանը տեղափոխվել են «Պոլիտեխնիկ» ակումբ, որտեղ Կուպերմանը հաղթել է ՌՍՖՍՀ պատանեկան առաջնությունը և առաջին անգամ ընդգրկվել է ԽՍՀՄ երիտասարդական հավաքականում։

1981 թվականին մի խումբ խաղացողներ, որոնց թվում էին Կոնստանտին Նեկրասովը, Իգոր Կուպերմանը, Յուրի Նիկոլաևը, Սերգեյ Կրիկսան և Սերգեյ Պատլասովը, ուղարկվել են «Սիբտյաժմաշ» ակումբի կազմում խաղալու։ Այս խաղացողներով ակումբը նվաճել է ՌՍՖՍՀ առաջնության «Բ» դասի առաջնությունը և անցել «A» դաս, և բոլոր խաղացողները վերադարձել են Կրասնոյարսկի «Պոլիտեխնիկ»։ Ավելի ուշ Կուպերմանը խաղացել է «Պոլիտեխնիկ» թիմում, որը հետագայում հայտնի է դարձել որպես ԷքսկավատորՏյաժՍտրոյ (ԷՏՍ), ապա՝ «Կրասնի Յար»։ Խորհրդային բանակում ծառայության ընթացքում Կուպերմանը խաղացել է Տաշքենդի «Զվեզդա» թիմում: Սովորել է մանկավարժական համալսարանում։

Կուպերմանի պաշտոնական դեբյուտը Կրասնոյարսկի կազմում տեղի է ունեցել 1981 թվականին. թիմը մարզել են Վլադիմիր Գրաչովը և Անատոլի Իվաշկինը: ԽՍՀՄ առաջնության արդյունքներով «Էքսկավատոր ՏյաժՍտրոյը» զբաղեցրել է 8-րդ տեղը, իսկ Կուպերմանը վաստակել է 20 միավոր։ 1986 թվականին Կուպերմանը «էքսկավատորՏյաժ Ստրոյ»-թիմով ԽՍՀՄ առաջնությունում զբաղեցրել է 7-րդ տեղը, իսկ 1987 թվականին` 6-րդ տեղը։ 1988 թվականին «էքսկավատորՏյաժՍտրոյ»-ը իր պատմության մեջ առաջին անգամ արծաթե մեդալներ է նվաճել ԽՍՀՄ առաջնությունում, իսկ Իգոր Կուպերմանը դարձել է մրցաշրջանի ռեկորդակիրը կատարած փորձերի քանակով (14 փորձ)։ 1989 թվականին ԷՏՍ-ն նվաճել է ԽՍՀՄ առաջնության բրոնզե մեդալը և հասել է ԽՍՀՄ գավաթի եզրափակիչ։

1990 թվականին «Կրասնի Յար»-ը առաջին անգամ հաղթել է ԽՍՀՄ առաջնությունում, իսկ Կուպերմանը ընդգրկվել է երկրի 45 լավագույն ռեգբիստների ցանկում։ 1991 թվականին Կրասնոյարսկի թիմը նվաճել է ԽՍՀՄ չեմպիոնի երկրորդ տիտղոսը իր կարիերայում. Կուպերմանը, մեկ փորձ է  կատարել «Ավիատորի» դեմ 3-րդ փուլի խաղում (հաղթանակ 26:6 հաշվով), իսկ 4-րդ փուլի խաղում չորս փորձ է կատարել «Պոլիտեխնիկի» դեմ  (հաղթանակ 50:4 հաշվով)։ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո անցկացվել է Ռուսաստանի առաջնությունը, իսկ 1992 թվականին հետխորհրդային Ռուսաստանի պատմության մեջ առաջին չեմպիոնը դարձել է «Կրասնի Յար»-ը, որի կազմում էր նաև Իգոր Կուպերմանը, որն այդ ժամանակ զբաղեցնում էր թիմի ավագի պաշտոնը։ Այդ տարվա հունիսի 3-ին Կուպերմանը «Կրասնի Յար»-ի կազմում խաղացել է  աշխարհի աստղերի ակումբի՝ «Բարբարոսների» դեմ (պարտություն՝ 21:32)։

1993 թվականին «Կրասնի Յար»-ը Ռուսաստանի առաջնությունում գրավել է 2-րդ տեղը, իսկ 1994 թվականին Կուպերմանը դրանով նվաճել է իր երկրորդ ազգային չեմպիոնի տիտղոսը։ Հայտնի էր, որ սեպտեմբերի 16-ին «Էմպիլս» ակումբի դեմ խաղում (հաղթանակ 55:0 հաշվով) նա կատարել է մեկ փորձ։ 1990-ականներին, ըստ Կոնստանտին Նեկրասովի, ինքն ու Կուպերմանը «Կրասնի Յար»-ում խաղալու համար այնքան շատ գումար էին ստանում, որ դա բավարար էր թիմի մյուս խաղացողների համար «Մոսկվիչ»-ի զույգ գնելու համար։

### Կարիերա հավաքականում
1985 թվականին Իգոր Կուպերմանը խաղացել է ԽՍՀՄ երկրորդ հավաքականի կազմում «Սովետսկի ​​սպորտ» թերթի մրցանակների համար մրցաշարում՝ խաղալով ԽՍՀՄ գլխավոր հավաքականի դեմ (գլխավոր թիմը հաղթել է 13:8 հաշվով)։ 1987 թվականին, նույն մրցաշարում, կրկին խաղացել է Պետր Էտկոյի գլխավորությամբ ԽՍՀՄ երկրորդ թիմի կազմում (պաշտոնապես ներկայացված որպես «արհմիութենական թիմ»), որը մրցաշարում զբաղեցրել է 4-րդ տեղը։ 1988 թվականի հոկտեմբերի 23-ին նա մասնակցել է ՖԻՌԱ-ի (Եվրոպայի առաջնություն) խաղին Ռումինիայի դեմ (ԽՍՀՄ-ն հաղթել է 23:9 հաշվով)։ Նույն թվականին նա խաղացել է ԽՍՀՄ երկրորդ թիմի կազմում ռեգբի-7 մրցաշարում, որը նույնպես անցկացվել էր «Սովետսկի ​​սպորտ» թերթի մրցանակների համար, և խաղացել էր ԱՄՆ հավաքականի դեմ։

1989 թվականի ապրիլին Իգոր Կուպերմանը ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում խաղացել է երեք խաղ բրիտանացի ուսանողների դեմ, ինչպես նաև մասնակցել է 1989 թվականի Եվրոպայի առաջնության խաղերին, այդ թվում՝ մայիսի 20-ին Ֆրանսիայի երկրորդ թիմի դեմ խաղում (պարտություն 16:18)։ Նույն թվականին «Սովետսկի ​​սպորտ» թերթի մրցաշարում նա խփել է երկու գոլ ԽՍՀՄ երկրորդ հավաքականի դեմ խաղում և մեկ գոլ Ուելսի հավաքականի դեմ խաղում՝ մրցաշարում ընդհանուր առմամբ վաստակելով 12 միավոր։ Հոկտեմբերին նա ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում խաղացել է «Թուլուզ» և «Տարբ» ակումբների դեմ ընկերական խաղերում, իսկ դեկտեմբերին մասնակցել է Մեծ Բրիտանիայում անցկացվող շրջագայությանը՝ խաղալով Քորնուոլի, Բրիտանական բանակի և Հյուսիսային դիվիզիայի թիմերի դեմ։

1990 թվականի մարտին Կուպերմանը մասնակցել է ԽՍՀՄ ազգային հավաքականի Ավստրալիայի շրջագայությանը։ Մայիսի 20-ին նա խաղացել է Ֆրանսիայի երկրորդ թիմի դեմ (պարտություն 14:22 հաշվով), իսկ մայիսի 27-ին՝ Լեհաստանի դեմ (հաղթանակ 31:12 հաշվով)։ Նա խաղեր է անցկացրել հոկտեմբերի 20-ին Ռումինիայի դեմ (պարտություն 3:10 հաշվով), իսկ նոյեմբերի 24-ին Իտալիայի դեմ (պարտություն 12:34 հաշվով)։ Նույն թվականին նա խաղացել է ԽՍՀՄ ռեգբի-7 ազգային հավաքականի հետ Սիցիլիայի Կատանիա քաղաքում կայացած ընկերական մրցաշարում. ԽՍՀՄ հավաքականը պարտվել է ֆիջիացիներին (0:34) և սամոացիներին (4:34)՝ հաղթելով Սիցիլիային (16:4), և անցել է սփոփի մրցաշար, որտեղ հաղթել է բոլոր մրցակիցներին՝ Միացյալ Նահանգների հավաքականին (12:10), Հոնկոնգի հավաքականին (20:6) և Թունիսի հավաքականին (10:6), նվաճելով Սիցիլիայի փոքր գավաթը։

1991 թվականին Կուպերմանը Եվրոպայի առաջնությունում անցկացրել է երեք խաղ Ֆրանսիայի երկրորդ թիմի դեմ (մարտի 13, պարտություն 6:38 հաշվով), Իսպանիայի դեմ (հաղթանակ 30:3 հաշվով, տարած փորձ) և Իտալիայի դեմ (պարտություն 3:21 հաշվով)։ Մայիսից մինչև հունիս Կուպերմանը մասնակցել է ԽՍՀՄ հավաքականի Նոր Զելանդիայում կայացած շրջագայությանը, և այդ շրջագայության ընթացքում խաղացել է 7 խաղ (այդ թվում՝ Նոր Զելանդիայի երկրորդ թիմի դեմ) վաստակել է 4 միավոր։ Այդ ժամանակ, ըստ Տարանակիի տարածաշրջանային թիմի դեմ խաղից առաջ նախատեսված ծրագրի, Կուպերմանը ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում անցկացրել էր 8 փորձնական խաղ։ Նույն թվականի սեպտեմբերին նա խաղացել է անգլիական «Լոնդոն Օլդ Բոյս» թիմի դեմ (հաղթանակ 16:6 հաշվով) և Անգլիայի հավաքականը (պարտություն 0:53 հաշվով), Լոնդոնի ակումբի կազմում կատարել է երկու փորձ։ Կուպերմանը նաև խաղացել է ԽՍՀՄ յոթնյակի ռեգբիի ազգային հավաքականի կազմում Հոնկոնգում կայացած մրցաշարում (թիմը հասել է քառորդ եզրափակիչ)։

1992 թվականի մայիսի 28-ին Ռուսաստանի հավաքականը, որն այն ժամանակ դեռ խաղում էր որպես ԱՊՀ հավաքական, Եվրոպայի առաջնության եզրափակիչ խաղում պարտվել է Ֆրանսիայի երկրորդ թիմին՝ 15:36 հաշվով։ Այդ խաղում Կուպերմանը Ռուսաստանի հավաքականի ավագն էր և կատարել էր մեկ փորձ։ 1992 թվականի հունիսի 6-ին նա խաղացել է ժամանակակից Ռուսաստանի հավաքականի պատմության մեջ առաջին խաղը «Բարբարոսներ» ակումբի դեմ (հաղթանակ 27:23 հաշվով)։ 1993 թվականին Կուպերմանը խաղացել է Վրաստանի (մայիսի 25, հաղթանակ 15:9 հաշվով) և Լեհաստանի (մայիսի 29, հաղթանակ 41:5 հաշվով) դեմ։ Երկու խաղերում էլ նա թիմի ավագն էր, և Լեհաստանի հետ խաղում կատարել է մեկ փորձ։

### Ռեգբիից դուրս
Իգոր Կուպերմանը մանկությունն անցկացրել է Ակադեմգորոդոկում՝ իր լավագույն ընկերոջ՝ Կոնստանտին Նեկրասովի հետ, իսկ ավելի ուշ ապրել է Կրասնոյարսկի Սոլնեչնի շրջանում։ Նա մեծացրել է որդուն, որի կնքահայրը Կոնստանտին Նեկրասովն էր։ 1980-ական և 1990-ական թվականների Կրասնի Յարի խաղացողների հիշողությունների համաձայն՝ Կուպերմանը թիմում հսկայական հեղինակություն էր վայելում և կարողանում էր կազմակերպել տարբեր տեսակի միջոցառումներ խաղերից դուրս։

Կոնստանտին Նեկրասովը պատմել է, որ 1988 թվականի դեկտեմբերի 31-ին նա պետք է այցելեր խաղացողների և ակումբի աշխատակիցների ընտանիքներին՝ Ձմեռ պապի զգեստով, և շնորհավորեր բոլորին գալիք Նոր տարվա կապակցությամբ։ Էքսկավատորների գործարանում, ըստ Նեկրասովի, նրանց տվել են «Ձյունանուշ» արհմիություններից, իսկ Նեկրասովին և խաղացողներին ակումբի վարորդ Նիկոլայ Պիչուգինը ավտոբուսով պտտել է քաղաքում։ Երբ ավտոբուսը հասել է Յուրի Կրասնոբաևի տուն, պարզվել է, որ Ձյունանուշը չի կարողանում իջնել ավտոբուսից, և վերջում մորուքավոր Կուպերմանը ստիպված է եղել հագնել նրա զգեստը։ Ըստ Նեկրասովի, այս ուղևորությունը «լեգենդար» էր։

## Խաղաոճ
1991 թվականին ԽՍՀՄ հավաքականի Նոր Զելանդիա կատարած շրջագայության ժամանակ, Տարանակիի շրջանի թիմի դեմ ԽՍՀՄ հավաքականի խաղից առաջ ծրագրում Իգոր Կուպերմանի համար տրամադրվել են հետևյալ անթրոպոմետրիկ տվյալները՝ հասակը՝ 173 սմ, քաշը՝ 73 կգ։ Ինչպես «Կրասնի Յար»-ի շատ այլ երեք քառորդ խաղացողներ, նա միշտ ցուցադրում էր գերազանց խաղ, բայց պայքարում թիմը չափազանց թույլ էր և այս բաղադրիչով զիջում էր մրցակիցներին։ԽՍՀՄ ռեգբիի ֆեդերացիայի նախագահության անդամ Ե. Լոմովի կողմից Կուպերմանին և նրա թիմակիցներին՝ Սերգեյ Պատլասովին, Եվգենի Մոչնևին և Ալեքսանդր Զաքարլյուկին, բնութագրել է որպես «սպրինտերի նման արագ, ճարպիկ և տեխնիկապես զարգացած» խաղացողներ, որոնց շնորհիվ Կրասնոյարսկի թիմը կարողացել է բազմաթիվ ճեղքումներ կատարել եզրերով և հաղթել մրցակիցներին, չնայած այն հանգամանքին, որ նրանք զիջում էին շատ թիմերի համախբվածության տեսանկյունից։ Ե. Սմետանինը Կուպերմանին և Յուրի Նիկոլաևին անվանել է Կրասնոյարսկի ակումբի երեք քառորդից պայծառ անհատներ։

Երբ Կուպերմանն արդեն 30 տարեկանից բարձր էր, նրա արագությունը սկսել էր նվազել, ուստի նա դիմել էր թեթև ատլետիկայի մարզիչ Իգոր Վաշկևիչի օգնությանը: Մարզիչը նրա հետ շաբաթական երեք անգամ մարզումների ցիկլ էր կազմակերպել՝ բարձրացնելով Կուպերմանի արագության դիմացկունությունը: «Կրասնի Յար»-ի մարզիչ Վլադիմիր Գրաչևը  իմացել էր, թե ինչպես է Կուպերմանը վերականգնել նրա արագության բնութագրերը և հրավիրել էր Իգոր Վաշկևիչին միանալ մարզչական շտաբին։

## Մահ
Իգոր Կուպերմանը սպանվել է1994 թվականի նոյեմբերի 7-ի լույս 8-ի գիշերը։ Ըստ «Սովետսկի սպորտ» թերթի՝ սպանությունից կարճ ժամանակ առաջ ինչ-որ մեկը հեռախոսով Կուպերմանից պահանջել է հանդիպել։ Նոյեմբերի 7-ի երեկոյան, մոտավորապես ժամը 23:00-ին, Կրասնոյարսկում անցորդները լսել են կրակոցների ձայներ, բայց վախեցել են մոտենալ ձայների աղբյուրին և պարզել, թե իրականում ինչ է պատահել։ Մարզիկի մարմինը հայտնաբերվել է քաղաքի ծայրամասում գտնվող «Տակմակ» զբոսաշրջային կենտրոնի մոտ՝ գլխին մահացու վնասվածքով։ Կուպերմանի հուղարկավորությունը տեղի է ունեցել նոյեմբերի 10-ին։

Կուպերմանի սպանությունը ցնցել էր ամբողջ ակումբը և Կրասնոյարսկի մարզը։ Սպանության հանգամանքների մասին բազմաթիվ լուրեր և վարկածներ են եղել. Պնդում էին, որ Կուպերմանը, հնարավոր է, ճանաչել է իր մարդասպանին։ Երբ 1998 թվականին Կրասնոյարսկի երկրամասի ՆԳ վարչության կազմակերպված հանցագործության դեմ պայքարի վարչության աշխատակիցները ձերբակալեցին սպանությանը մասնակից անձանց. պարզվել է, որ դա մոտ 10 հոգուց բաղկացած մարդասպանների ավազակախումբ էր, որը ներգրավված էր Ռուսաստանի մի քանի շրջաններում տասնյակ սպանությունների մեջ։ Դատարանը անմիջական կատարող Զվերևին դատապարտել է 9 տարի 6 ամիս ազատազրկման, իսկ նրա հանցակիցները՝ 6-ից 14 տարի ազատազրկման։

## Հիշատակ
1995 թվականից ի վեր, Իգոր Կուպերմանի հիշատակին, ամեն տարի անցկացվել է ռեգբիի մրցաշար՝ «Իգոր Կուպերմանի հուշահամալիր» անվամբ։ 1997 թվականին մրցաշարին մասնակցել էին երեք ազգային հավաքականները (Ռուսաստան, Ուկրաինա, Լեհաստան) և Սիբիրի հավաքականը, որը հաղթել էր մրցաշարում։ Մրցաշարի 10-րդ հոբելյանական թողարկումը տեղի է ունեցել 2004 թվականին «Լոկոմոտիվ» և «Ստրոյտել» մարզադաշտերում՝ վեց թիմերի մասնակցությամբ՝ «Պոլյուս», «Պոլիտեխնիկ», «Բոլշայա Մուրտա», «Ստրոյտել», «ՍՏՄ» և «Չերյոմուշկի»;

2021 թվականին Սոլոնցի գյուղում անցկացվեԼ Է մրցաշարի 25-րդ թողարկումը, որին մասնակցել էին չորս երիտասարդական թիմեր՝ 2007 և 2008 թվականներին ծնված «Կրասնի Յար» ակումբի երկու թիմ, 2007 թվականին ծնված «Ենիսեյ-ՍՏՄ» ակումբի մեկ թիմ և Սոսնովոբորսկի «Սպարտա» ակումբը։ Եզրափակչում 2007 թվականին ծնված խաղացողներից կազմված «Կրասնի Յար» թիմը հաղթելէ «Ենիսեյ-ՍՏՄ»-ին։

2023 թվականին մրցաշարին մասնակցեցին 14 տարեկանից փոքր դեռահասներից կազմված 6 թիմ։ Հաղթող է ճանաչվել 2009 թվականին ծնված «Ենիսեյ-ՍՏՄ» թիմը (եզրափակչում «Կրասնի Յար» թիմը պարտվել է 15։0 հաշվով)։

## Ձեռքբերումներ
* ԽՍՀՄ ռեգբիի առաջնություն.
** Չեմպիոն՝ 1990, 1991
** Արծաթե մեդալակիր՝ 1988
** Բրոնզե մեդալակիր՝ 1989
* Ռուսաստանի ռեգբիի առաջնություն.
** Չեմպիոն՝ 1992, 1994
** Արծաթե մեդալակիր` 1993
* ԽՍՀՄ առաջնության լավագույն 45 խաղացողների ցանկում են՝ 1990

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

 
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանում հրազենից մահացածներ