Կալիումի նիտրատ

**Կալիումի նիտրատ** (*կալիումական սելիտրա, հնդկական սելիտրա*), անօրգանական միացություն, ազոտական թթվի կալիումական աղը։ Քիմիական բանաձևն է KNO_3։ Բյուրեղային վիճակում անգույն նյութ է, չթռչող, հեշտ ջուր խլող, անհոտ։ Կալիումի նիտրատը լավ է լուծվում ջրում։ Գործնականում կենդանի օրգանիզմների համար թունավոր չէ։

Բնության մեջ հանդիպում է նիտրոկալիտ հանքանյութի ձևով։ Խոշորագույն հանքերից մեկը գտնվում է Արևելյան Հնդկաստանում, այստեղից էլ առաջացել է երկրորդ անվանումը՝ *հնդկական սելիտրա*։ Շատ քիչ քանակությամբ պարունակվում է բույսերում և կենդանիներում։

Բյուրեղները ասեղնանման են։ Բյուրեղները բավականին երկար են։ Այն կարող է հեշտությամբ մաքրվել վերաբյուրեղացմամբ՝ նվազագույն կորուստներով։ 
Հիմնականում կիրառվում է հրատեխնիկայում(մինչև XX դար, լայնորեն կիրառվում էր, որպես պայթուցիկ նյութերի հիմնական բաղադրամաս՝ ծխացող սև փոշի։ Կիրառվում էր, որպես կալիում-ազոտային պարարտանյութ (շատ հարմար միացություն, որը պարունակում է բույսերին անհրաժեշտ երկու կարևորագույն տարրեր)։

## Ֆիզիկական հատկություններ
Կալիումի նիտրատը նորմալ պայմաններում իրենից ներկայացնում է անգույն բյուրեղներ(մանրացված վիճակում սպիտակ փոշի է), իոնային կառուցվածքով և ռոմբիկ կամ հեքսագոնալ բյուրեղավանդակով։ Հեշտ հիգրոսկոպիկ նյութ է։ Անհոտ է, չթռչող։
Ջրում լավ լուծելի է, քիչ լուծելի է գլիցերինում, հեղուկ ամոնիակում, հիդրազինում, չի լուծվում մաքուր էթանոլում և եթերում։ Լուծելիության աղյուսակ, որոշ լուծիչներում, գրամներով՝ 100 գրամ ջրում։

Դանդաղ բյուրեղացման ժամանակ, աճում են շատ երկար ասեղնանման բյուրեղներ։ Կալիումի նիտրատը լավ մաքրվում է վերաբյուրեղացման միջոցով, ընդ որում շատ փոքր կորուստներով, որը պայմանավորված է ջերմաստիճանի աճին զուգընթաց՝ լուծելիության աճով։

## Քիմիական հատկություններ
Քայքայվում է 400-520&nbsp;°C ջերմաստիճաներում, առաջացնելով կալիումի նիտրիտ և թթվածին (թթվածնի անջատումը մեծացնում է հրդեհի առաջացման վտանգը)։
* \mathsf{2KNO_3 \longrightarrow 2KNO_2 + O_2\uparrow}
Հանդիսանում է ուժեղ օքսիդիչ, փոխազդում է դյուրավառ նյութերի և վերականգնիչների հետ, որը հաճախ ուղեկցվում է պայթյունով։ Որոշ օրգանական նյութերի հետ խառնելիս, հաճախ ինքնաբոցավառում է նրանց։ Անջատման պահին վերականգնվում է ջրածնով (ռեակցիայում աղաթթուն ավելցուկով է)։
* \mathsf{Zn + 2HCl \longrightarrow ZnCl_2 + 2H^0}
* \mathsf{KNO_3 + 2H^0 \longrightarrow KNO_2 + H_2O}
Կալիումի նիտրատի հալույթը կարելի է ենթարկել էլեկտրոլիզի, մետաղական կալիում ստանալու նպատակով։

## Ստացում
Միջին դարերում և նոր ժամանակներում(երբ ակտիվորեն օգտագործում էին վառոդը), կալիումի նիտրատի ստացման համար գործում էին հատուկ նիտրատ ստացողներ. գոմաղբի և այլ բաղադրիչների խառնուրդի հոտումից, կրաքարի ներկայությամբ անջատվում է գազային խառնուրդ, որը պարունակում է նաև ամոնիակ։ Այն հավաքվելով սալոմում, սկզբում վեր է ածվում ազոտային թթվի, որից հետո ազոտական թթվի։ Այնուհետև ազոտական թթուն փոխազդում է կրաքարի հետ, առաջացնելով կալցիումի նիտրատ։ Կալցիումի նիտրատի և կալիումի կարբոնատի հետագա փոխազդեցությունից էլ ստանում ենք կալիումի նիտրատ
։
* \mathsf{Ca(NO_3)_2 + K_2CO_3 \longrightarrow 2\ KNO_3 + CaCO_3\downarrow}
Կալիումի սուլֆատի և կալցիումի նիտրատի փոխազդեցությունից (ներկայումս լաբորատոր պայմաններում հաճախ կալիումի կարբոնատի փոխարեն օգտագործում են կալիումի սուլֆատ)։
* \mathsf{Ca(NO_3)_2 + K_2SO_4 \longrightarrow 2\ KNO_3 + CaSO_4\downarrow}
thumb|280px
1854 թվականին գերմանացի քիմիկոս Կ. Նյոլները առաջարկեց կալիումի նիտրատի առավել մատչելի ստացման ռեակցիա։ Ռեակցիայի ելանյութերն էին կալիումի քլորիդը և նատրիումի նիտրատը։
* \mathsf{KCl + NaNO_3 \longrightarrow KNO_3 + NaCl}
Գոյություն ունեն նաև կալիումի նիտրատի այլ ստացման ռեկցիաներ, օրինակ՝ ամոնիումի նիտրատի և կալիումի քլորիդի փոխազդեցության ռեակցիան, որի արդյունքում ստացվում է կալիումի նիտրատ և ամոնիումի քլորիդ։
* \mathsf{KCl + NH_4NO_3 \longrightarrow KNO_3 + NH_4Cl}
* \mathsf{KOH + HNO_3 \longrightarrow KNO_3 + H_2O}
* \mathsf{21 \ K + 26\ HNO_3 \longrightarrow 21 \ KNO_3 + NO\uparrow + N_2O\uparrow + N_2\uparrow + 13 \ H_2O}
* \mathsf{K_2O + 2 \ HNO_3 \longrightarrow 2 \ KNO_3 + H_2O}
* \mathsf{2 \ KOH + N_2O_5 \longrightarrow 2 \ KNO_3 + H_2O}
* \mathsf{NH_4NO_3 + KOH \longrightarrow NH_3\uparrow + KNO_3 + H_2O}
* \mathsf{K_2CO_3 + 2 \ HNO_3 \longrightarrow 2 \ KNO_3+ H_2O + CO_2 \uparrow}

## Բնական աղբյուրներ և հանքավայրեր
Բնության մեջ կալիումի նիտրատը տարածված է նիտրոկալիտ հանքանյութի ձևով։ Ամենամեծ հանքավայրը տնվում է Արևելյան Հնդկաստանում։ Բնական կալիումի նիտրատը հանդիսանում է ազոտ պարունակող նյութերի քայքայման արդյունք։ Շատ քիչ քանակությամբ պարունակվում է բույսերում և կենդանիներում։ Այն հանդիսանում է հողի մշաման միջանկյալ արդյունք, կալիոմի սուլֆատի և կարբոնատի միջոցով։

## Կիրառություն
Այսօր կալիումի նիտրատի հիմնական մասն օգտագործվում է թանկարժեք պարարտանյութերի ստացման համար։ Այն իր մեջ պարունակում է երկու խիստ անհրաժեշտ տարր։
Այն անփոխարինելի է սև փոշու ստացման համար և այլ վառելիքային խառնուրդների համար Used in some toothpastes to relieve asthma symptoms.։

Կիրառվում է էլեկտրավակուումային արդյունաբերության և օպտիկական ապակու ստացման համար։

Հալույթը հաճախ օգտագործում են լաբորատորիաներում էլեկտրոլիզի միջոցով մետաղական կալիում ստանալու համար։
Օգտագործվում է որպես ուժեղ օքսիդիչ մետաղարտադրությունում։
Օգտագործվում է որպես սննդային հավելում՝ E252։ Ինքն իրենով չի ցուցաբերում լավ արտահայտված հակաբակտերիալ հատկություններ։

## Տես նաև
* Ազոտական թթու
* Նատրիումի նիտրատ

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Կալիումի միացություններ
Կատեգորիա:Նիտրատներ