Մոխրոտը (բալետ)

**«Մոխրոտը»**, Սերգեյ Պրոկոֆևի բալետն է՝ 3 գործությամբ, լիբրետո՝ գրված Շառլ Պեռոյի համանուն հեքիաթի հիման վրա։ Կոմպոզիտորը 1946 թվականի հունիսի 26-ին այս բալետի համար արժանացել է Ստալինյան մրցանակի։

## Ստեղծման պատմություն
[մինի|[Ֆրեդերիկ Աշտոնի «Մոխրոտը», Լեհաստանի ազգային բալետ, պարողներ՝ Ալեքսանդրա Լիաշենկո (Մոխրոտիկ) և Աննա Լորենց (Փերիի կնքամայր)]]
Բալետի երաժշտությունը գրվել է 1940-1944 թվականներին։ Առաջին բեմադրությունը՝ պրեմիերան, կայացել է 1945 թվականի նոյեմբերի 21-ին Մեծ թատրոնում։ Բալետմայստեր՝ Ռոստիսլավ Զախարով, նկարիչ՝ Պյոտր Վիլյամս։ Գլխավոր դերերգերը կատարում էին Օլգա Լեպեշինսկայան (Մոխրոտ) և Միխայիլ Գաբովիչը (Արքայազն)։ Գլխավոր դերերգը հետագայում կատարել են նաև Գալինա Ուլանովան և Ռաիսա Ստրուչկովան։ Մի քանի ամիս անց Լենինգրադում՝ Կիրովի անվան Օպերայի և բալետի թատրոնում, կայացել է բալետի այլ բեմադրություն, որը բեմադրել է Կոստանտին Սերգեևը Թատրոնը ստեղծել է նկարիչ Բորիս Էրդմանը։ Ներկայացման պրեմիերան կայացել է 1946 թվականի ապրիլի 8-ին։ Գլխավոր դերերը կատարել են Կոստանտին Սերգեևը և նրա կինը՝ Նատալիա Դուդինսկայան։ Դիրիժոր՝ Պավել Ֆելդտը։ 1964 թվականին Սերգեևը ներկայացրեց բալետի նոր տարբերակ։ Մոխրոտի կերպարը մարմնավորել են այնպիսի բալետի պարուհիներ, ինչպիսիք են Գաբրիելա Կոմլևան և Սվետլանա Եֆրեմովան։ Թատրոնը երկար տարիներ սիրված է եղել հանդիսատեսի համար՝ հիշեցնելով Եվգենի Շվարցի ֆիլմը։ 1985 թվականին Սերգեևի ներկայացման հիման վրա ստեղծվել է հեռուստաբալետ։ Հարավում ավելի հանրաճանաչ է եղել Ֆրեդերիկ Էշթոնի բեմադրությունը («Սեդլերս-Ուելս բալետ»՝ Կովենտ-Գարդեն թատրոնի բեմ)։ Այս սյուժետի համար այլ լուծումեր են տվել նաև բալետմայստեր Մագի Մարենը՝ ավանգարդային (առաջադեմ) բեմադրությամբ (Լիոնի օպերա, 1985 թվական) և Ռուդոլֆ Նուրեևը՝ տեղափոխելով հեթիաթի գործողությունները Հոլիվուդի «Ոսկե դար» (Փարիզ, 1986 թվական)։

## Հակիրճ բովանդակություն
**Գործողություն առաջին**

Խորթ մայրը և իր երկու աղջիկները՝ Նիհարիկը և Հաստլիկը փորձում են հագուստը։ Հայտնվում է Մոխրոտիկը։ Նա հիշում է իր մահացած մայրիկին։ Փորձում է մխիթարվել հոր մոտ, սակայն նա գտնվում էր խորթ մոր իշխանության տակ։ Տուն է գալիս մի աղքատ մուրացկան։ Քույրերը նրան քշում են, իսկ Մոխրոտիկը թաքուն նրան տուն է բերում և կերակրում։ Խորթ մայրը և քույրերը պատրաստվում են մասնակցելու թագավորական պարահանդեսին։ Նրանք փորձում են նոր զգեստները։ Պարի ուսուցիչը պարահանդեսից առաջ վերջին դասն է անցկացնում անտաղանդ քույրերի հետ։ Վերջապես խորթ մայրը և քույրերը գնում են։ Մոխրոտիկը մնում է մենակ։ Նա երազում է պարահանդեսի մասին։ Պարում է միայնության մեջ։ Աղքատը վերադառնում է՝ Փերի կերպարանքով և ուզում է Մոխրոտիկին պարգևատրել իր բարության համար։ Տարվա եղանակների Փերու օգնությամբ Մոխրոտիկը հայտնվում է պարահանդեսում։ Մոխրոտը պետք է կատարեր Փերու միակ պահանջը՝ լքել պալատը մինչև կեսգիշեր։

**Գործողություն երկրորդ**

Պալատում պարահանդես է։ Պարում են տիկիններն ու երկրպագուները։ Գալիս է խորթ մայրը՝ քույրերի հետ։ Քույրերը աչքի են ընկնում իրենց անկարողությամբ և անփույթ պարով։ Հայտնվում է արքայազնը։ Հյուրերը պարում են մազուրկա։ Հանդիսավոր երաժշտությունը ուղեկցում է ներս մտնող խորհրդավոր անծանոթուհուն։ Մոխրոտիկն է։ Արքայազնը հիացած է նրանով և հրավիրում է պարի։ Քույրերը ամեն կերպ փորձում են շեղել արքայազնի ուշադրությունը, սակայն՝ ապարդյուն։ Արքայազնի ուշադրության կենտրոնում Մոխրոտիկն է։ Ժամացույցի սլաքների հարվածների բարձր ձայնը ընդհարում է նրանց ռոմանտիկ վալսը։ Կեսգիշեր է։ Մոխրոտիկը վազում է՝ աստիճաններին թողնելով իր ճենապակե կոշիկը։ Կոշիկը արքայազնի ձեռքերում է։

**Գործողություն երրորդ**

Արքայազնը հուսահատության մեջ է։ Ամբողջ թագավորության օրիորդները փորձում են հագնել կոշիկը, բայց ոչ մեկին չի համապատասխանում։ Արքայազնը փնտրում է գեղեցկուհուն՝ կոշիկի իսկական տիրուհուն, բայց՝ ապարդյուն։ Իսկ Մոխրոտիկը շարունակում է ծառայել խորթ մորն ու նրա աղջիկներին՝ միշտ հիշելով պարահանդեսն ու պարը։ Հանկարծ հայտնվում է արքայազնը։ Նա պահանջում է, որ տանը գտնվող բոլոր օրիորդները փորձեն կոշիկը։ Բոլորը փորձում են հագնել։ Արքայազնը նկատում է Մոխրոտիկին և առաջարկում է փորձել կոշիկը։ Մոխրոտը փորձում է։ Այն ճիշտ իր ոտքին է։ Գրպանից հանում է նաև երկրորդը։ Արքայազնը հասկանում է, որ գտել է այն գեղեցկուհուն, ում այդքան երկար փնտրել է։ Նրանք ամուսնանում են։ Ոչ ոք և ոչինչ չի բաժանում նրանց։

## Կառուցվածք

**Գործողություն առաջին**
:: Ներածություն
:: Պա դե Շալ
:: Մոխրոտը
:: Հայրը
:: Փերի-մուրացկանը
:: Պար բեմադրողը և քույրերի հանձերձները
:: Պարի դաս
:: Քույրերի և խորթ մոր պարահանդեսին ժամանելը
:: Մոխրոտի երազանքը պարահանդեսի մասին 
:: Գավոտտեե
:: Փերի-մուրացկանի երկրորդ հայտնվելը
:: Գարնան Փերու վարիացիան
:: Ամռան Փերու մենախոսությունը
:: Ծղրիդներ և ճպուռներ
:: Աշնան Փերու վարիացիան
:: Ձմռան Փերու վարիացիան
:: Ընդհատված ժամանում
:: Դրվագ ժամերով
:: Մոխրոտի պարահանդես ժամանելը

**Գործողություն երկրորդ**
:: Կախարդական սիրո պար
:: Պաս Պիեդ
:: Ձիավորների պարը
:: Նիհարիկի պարը
:: Չաղլիկի պարը
:: Պալատական պար
:: Մազուրկա և արքայազնի հեռանալը
:: Արքայազնի չորս հասակակիցների վարիացիան
:: Մազուրկա
:: Մոխրոտի ժամանելը
:: Մեծ վալս
:: Զբոսանք
:: Մոխրոտի վարիացիան
:: Արքայազնի վարիացիան
:: Հյուրասիրություն
:: Քույրերի նարինջներով պարը
:: Արքայազնի և Մոխրոտի զուգապարը (Ադաժիո)
:: Վալս
:: Կեսգիշեր

**Գործողություն երրորդ**
:: Արքայազնը և կոշկակարները
:: Արքայազնի առաջին գալոպպեն
:: Գայթակղություն
:: Արքայազնի երկրորդ գալոպպեն
:: Արևելյան
:: Արքայազնի երրորդ գալոպպեն
:: Մոխրոտի արթնանալը
:: Առավոտ պարահանդեսից հետո
:: Արքայազնի այցելությունը
:: Արքայազնը գտնում է Մոխրոտին
:: Դանդաղ վալս
:: Ամորոզո


## Բալետի երաժշտություն
Քույրերի համար գրված երաժշտությունը Պրոկոֆևը վերցրել է իր «Սեր դեպի երեք նարինջ» օպերայից, որը 1940֊1950-ական թվականներին ԽՍՀՄ-ում չէր հնչում որպես «Մոխրոտ» բալետի երաժշտությունը, այլ ավելի հաճախ հնչում էր որպես սիմֆոնիկ աշխատություն՝ առանց խորեոգրաֆիայի։ Հետագայում Պրոկոֆևը դրա հիման վրա ստեղծեց երաժշտություն նվագախմբի և առանձին գործիքների համար։

## Բեմադրություններ
* 1945 թվականի նոյեմբերի 21` Մեծ թատրոն, Մոսկվա, բալետմաստեր Նիկոլայ Վոլկով, նկարիչ Պյոտր Վիլյամս։ Առաջին կասարողները՝ Մոխրոտը՝ Օլգա Լեպեշինսկայա (հետո՝ Գալինա Ուլանովա), Արքայազն՝ Միխայիլ Գաբովիչ(հետո՝ Վլադիմիր Պրեոբրաժենսկի)։ 
* 1946 թվականի ապրիլի 8-ին` Կիրովի անվան թատրոն, Լենինգրադ, բալետմայստեր՝ Կոստանտին Սերգեև, լիբրետտո՝ Նիկոլայ Վոլկով, նկարիչ՝ Բորիս Էրդման։ Առաջին կատարողները՝ Մոխրոտ՝ Նատալյա Դուդինսկայա, Արքայազն՝ Կոստանտին Սեգեև։ Նոր բեմադրությունը՝ 1964 թվականին։
* 1948 թվականի դեկտեմբերի 23` «Սելդերս-Ուէլս բալլետ», Լոնդոն։ Բալետմայստեր՝ Ֆրեդերիկ աշտոն։ Առաջին կատարողները՝ Մոխրոտ՝ Մոյրա Շիրեր, Արքայազն՝ Մայքլ Սոմս, Խեղկատակ՝ Ալեքսանդր Գրանտ, Մոխրոտի քույրեր՝ Ֆրեդերիկ Էշթոն և Ռոբերդ Հելպման։
* 1968 թվական՝ Օդեսայի օպերայի և բալետի թատրոն։ Բալետմայստեր՝ Օլեգ Վինոգրադով։ 
* 1985 թվականի նոյեմբերի 25` Լիոնի օպերա։ Բալետմայստեր Մագի Մարեն։ 
* 1986 թվականի հոկտեմբերի 25՝ Փարիզի օպերա։ Բալետմայստեր՝ Ռուդոլֆ Նուրեև։ Զգեստների ձևավորումը Պաստիկ Իոնեսկոյի և Խանայ Մորիի։ Առաջին կատարողները՝ Մոխրոտ՝ Սիլվի Գիլեմ, Արքայազն՝ Շառլ Ժյուտ, պրոդյուսեր՝ Ռուդոլֆ Նուրեև։
* 1991 թվական՝ Կրեմլի բալետ, Մոսկվա։ Բալետմայստեր՝ Վլադիմիր Վասիլև, նկարիչ՝ Ժերար Պիպար։ Առաջին կատարողներ՝ Մոխրոտ՝ Եկատերինա Մաքսիմովա, Արքայազն՝ Անդրիս Լիեպա, Խորթ մայր՝ Վլադիմիր Վասիլև։ 
* 1999 թվականի ապրիլի 3` Մոնտե Կաոլոյի բալետ։ Բալետմայստեր՝ Ժան Կրիստոֆ Մայո, նկարիչ՝ Էռնեստ Պինյոն, Առաջին կատարողները՝ Մոխրոտ՝ Օրելի Շերեֆ, Փերի՝ Բերնիս Կոպյետերս։
* 2002 թվականի մարտի 5՝ Մարիինյան թատրոն, Սանկտ- Պետերբուրգ։ Բալետմայստեր՝ Ալեքսեյ Ռատմանսկի, նկարիչ՝ Ի. Ուտկին։ Առաջին կատարողները՝ Մոխրոտ՝ Դիանա Վիշնյովա, Արքայազն՝ Անդրեյ Մերկուրև, Խորթ մայր՝ Յուլյա Մախալինա, Նիկարիկ՝ Վիկտորյա Տերյոշկինա, Հաստլիկ՝ Մարգարիտա Կուլիկ։
* 2006 թվական՝ Մեծ Թատրոն։ Բալետմայստեր՝ Յուրի Պոսոխով։ Առաջին կատարողները՝ Մոխրոտ՝ Սվետլանա Զախարովա, Արքայազն՝ Սերգեյ Ֆիլին։ 
* 2017 թվական սեպտեմբերի 14՝ Միխայլովյան Թատրոն, Սանկտ-Պետերբուրգ (1945 թվական Մեծ Թատրոն-ի բեմադրության վերականգնում)։ Խորեոգրաֆիա՝ Ռոստիսլավ Զախարովի, խմբագրող՝ Միխայիլ Մեսեռեր, սցենարիստ և կոստյումների հեղինակ՝ Վյաչեսլավ Օկունևա (Պյոտր Վիլյամսի էսքիզների հիման վրա)։ Առաջին կատարողներ՝ Մոխրոտ՝ Անաստասիյա Սոբոլևա (հաջորդը՝ Անժելինա Վոռոնցովա), Արքայազն՝ Վիկտոր Լեբեդև (հաջորդը՝ Իվան Զայցև)։

## Էկրանավորում
* 1960 թվական` «Ճենապակե կոշիկ», ֆիլմ-բալետ` 1945 թվականի բեմադրության հիման վրա։ Ռեժիսորներ` Ալեքսանդր Ռոուզ և Ռոստիսլավ Զախարով։ Գլխավոր դերերգերի կատարողներ ` Ռաիսա Ստրոչկովա և Գենադի Լեդյախ։
* 1985 թվական` «Մոխրոտը» հեռուստաբալետ` 1964 թվականի բեմադրության հիման վրա։ Ռեժիսորներ` Կոնստանտին Սերգեև և Վիկտոր Օկունցով, գլխավոր դերերգերի կատարողներ` Գաբրիելա Կոմլևա և Մարատ Դաուկաև։

## Հեռուստատեսային ձայնագրություններ
* 1969 թվական` ներկայացում, Թագավորական բալետ, բեմադրությունը` Ֆրեդերիկ Էշթոնի (1948 թվական)։ Գլխավոր դերերգերի կատարողներ` Անտուանետ Սիրլի, Էնթոնի Դաուել, Ֆրեդերիկ Էշթոն, Ռոբերտ Հելպման։
* 1987 թվական` ներկայացում, Փարիզի օպերա, բեմադրությունը` Ռուդոլֆ Նուրեև (1986 թվական)։ Գլխավոր դերերգերի կատարողներ` Սիլվի Գիլեմ, Շառլ Ժյուդ, Ռուդոլֆ Նուրեև, Մոնիկ Լուդյեր, Իզաբել Գերեն։
* 1995 թվական` ներկայացում, Մարիինյան թատրոն, բեմադրությունը` Օլեգ Վինոգրադով։ Գլխավոր դերերգերի կատարողներ` Ժաննա Այուպովա, Ստանիսլավ Բելաևսկի,  Յուլյա Մախալինա։ 
* 2007 թվական` ներկայացում, Փարիզի օպերա, բեմադրությունը` Ռուդոլֆ Նուրեև։ Գլխավոր դերերգերի կատարողներ` Խոսե Մարտինես, Անյես Լետեստյու։

## Սկավառակագրություն
* 1965 թվական` Հանրային ռադիոյի Մեծ սիմֆոնիկ նվագախումբ և կենտրոնական հեռուստատեսություն (Գենադի «Մեղեդի»)։
* 1982 թվական` ԽՍՀՄ Մշակույթի նախարարության Պետական սիմֆոնիկ նվագախումբ (Գենադի Ռոժդեստվենսկի «Մեղեդի»)։
* 1983 թվական` Կլիվլենդյան նվագախումբ (Վլադիմիր Աշկենազի «Լոնդոն/Դեքքա»)։
* 1983 թվական` Լոնդոնի սիմֆոնիկ նվագախումբ (Անդրե Պրևեն «Էմմի»)։
* 1994 թվական` Ռուսական ազգային նվագախումբ (Միխայիլ Պլետնյով «Գերմանական գրոմոֆոն»)։

## Մատենագիտություն
* Арановский М. Г. Мир открывающий заново // Рассказы о музыкантах. — Сб. ст. — М. -Л.: Советский композитор, 1973. С. 70 — 88.
* *Вишневецкий И. Г.* Сергей Прокофьев. Документальное повествование в трёх книгах. — М.: Молодая гвардия, 2009. — 703 с. — (Жизнь замечательных людей). 
* *Власова Е. С.* 1948 год в советской музыке. — М.: Классика XXI, 2010. — 456 c.
* Гурова Я. Ю. Петербургская «Золушка» XIX—XX вв. — СПб.: СПбГПУ, 2007. — 70 с.
* Карнович, О. А. Значение спектакля «Сандрильона» в развитии русского балетного искусства // Театр. Живопись. Кино. Музыка. Альманах. — 2014. — № 4. — С. 33 — 56.
* Карнович, О. А. Сказка на балетной сцене (Интерпретация сюжета «Золушки»): дис. … канд. искусствоведения: 17.00.01. — М., 2016. — 220 с.
* 
* Карнович, О. А. Значение спектакля «Сандрильона» в развитии русского балетного искусства // Театр. Живопись. Кино. Музыка. Альманах. — 2014. — № 4. — С. 33 — 56.
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մոխրոտը, բալետի լուսանկարները դասական բալետի թատրոնի բեմադրության մեջ։

Կատեգորիա:1946 բալետներ
Կատեգորիա:Բալետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սերգեյ Պրոկոֆևի բալետներ