Սուրբ Վարդարանի Տիրամոր տաճար

**Սուրբ Վարդարանի Տիրամոր տաճար, Բաղդադ** քաղաքում գտնվող կրոնական կառույց։ Հայտնի է նաև որպես **Նարեկի Աստվածամոր տաճար** կամ **Մայր Վերափոխման եկեղեցի**։ Պատկանում է Տանն Կիլիկիո կաթողիկե եկեղեցու Բաղդադի թեմին, դրա առաջնորդանիստ տաճարն է, գտնվում է Իրաքի մայրաքաղաք Բաղդադում։ Համակարգում է քաղաքում բնակվող կաթողիկե իրաքահայության հոգևոր կյանքը։ Հանդիսանում է քաղաքի երկու հայկական կաթողիկե եկեղեցիներից մեկը՝ սիրտ Հիսուսի եկեղեցու հետ։

## Պատմություն
Իրաքի ոչ մեծ հայ կաթողիկե համայնքը ձևավորվել է 17-18-րդ դարերում: Հիմնականում արաբախոս իրաքաբնակ հայ կաթոլիկ համայնքի կենտրոնը մշտապես գտնվել է Բաղդադում։ 1956 թվականին այստեղ ձևավորվել է Բաղդադի թեմը։ 1998 թվականի նոր տաճարի կառուցումը թեմի առաջնորդանիստն էր քաղաքի մյուս՝ սիրտ Հիսուսի եկեղեցին։

Եկեղեցին կառուցելու որոշումն ընդունվել է Բաղդադի հայ կաթոլիկ համայնքի աճի պատճառով: Տաճարի շինարարությունը նախաձեռնել է Կիլիկիո Հայ Կաթողիկե պատրիարք Հովհաննես Պետրոս ԺԸ Գասպարյանը (1982-1998)՝ Բաղդադի նախկին արքեպիսկոպոս (1973-1982): Նա դրեց շենքի առաջին քարը, որը վերահսկում էր հայ կաթոլիկ արքեպիսկոպոս Պոլ Կուսան (1983-2001), ով ճանապարհորդեց աշխարհով մեկ՝ ծրագրի համար անհրաժեշտ միջոցները հայթայթելու համար:

Աշխատանքները սկսվել են 1992 թվականին՝ համայնքային կենտրոնի բացումից երկու տարի անց, որի վերևում բարձրացվել է տաճարը: Նոր տաճարի բացումը տեղի է ունեցել 1998 թվականի հոկտեմբերի 18-ին, հայ կաթողիկե պատրիարքի ներկայությամբ, նրա թոշակի անցնելուց մեկ ամիս առաջ։ Այս միջոցառմանը մասնակցում էին Իրաքի առաքելական նվիրակը, ինչպես նաև բազմաթիվ քահանաներ, վանականներ, միանձնուհիներ, աշխարհականներ և հավատացյալներ բոլոր դավանանքներից։

2003 թվականին Բաասական ռեժիմի տապալումից հետո Բաղդադի եկեղեցիների վրա հարձակումները սկսեցին աճել։ Նարեկի Տիրամոր տաճարը 2004 թվականի օգոստոսի 1-ին հարձակման թիրախ է դարձել: Չնայած անապահովությանը՝ տաճարը մնացել է համայնքային կյանքի կիզակետում: Այստեղ անցկացվող ժամերգություններն ու կրոնական ու հասարակական միջոցառումները երբեք չեն դադարել։

## Ճարտարապետություն
Եգիպտացի հայ ճարտարագետի կողմից կառուցված շենքը դեպի արևելք է նայում և բնորոշ է հայկական եկեղեցական ճարտարապետությանը։ Ամուր, բայց էլեգանտ, երկաթբետոնից կառուցված տաճարն ամբողջությամբ պատված է օխրա և բեժ երեսապատման քարերով: Ունի ազատ խաչաձև (խաչի թևերը դրսից երևում են) և երկայնական հատակագիծ (խաչի արևելք-արևմուտք առանցքն ավելի երկար է, քան հյուսիս-հարավ առանցքը)։ Նրա շրջանաձև գմբեթը կազմված է պատուհաններով թմբուկից և բրգաձև տանիքից՝ ամրացված հայկական մետաղական խաչով։ Բարձրորակ պատուհանները և վիտրաժները կոտրում են հյուսիսային և հարավային ճակատները և թույլ են տալիս լույս տեսնել: Այս ճակատների վրա երկու կողային դուռ կա։ Հարավային դռան վերևում, եկեղեցու ներսում կախված է տաճարի հովանավոր Գրիգոր Նարեկացու նկարը։

Մայր տաճարի արևմտյան մուտքին նախորդում է եռահարկ զանգակատան մեծ գավիթը՝ լապտերով, որը ամրացված է հայկական մետաղյա խաչով։ Այս դռնով անցնելուց հետո մի մեծ տրիբունա նայում է սրբավայրին, որը տեղադրված է մեծ պատի նկարով, որը խորհրդանշում է սուրբ Հոգու զորությունը և Խաչի ճանապարհը՝ նավային աշտարակի շուրջը բարձրաքանդակներով քանդակված կայարաններով։ Խորանը, որը նախատեսված է բացառապես քահանաների և սարկավագների համար, կազմում է բարձր ամբիոն: Կրկնակի կարմիր թավշյա վարագույրը փակում է այս բեմը, որտեղ կանգնած է աստիճաններով բարձր զոհասեղանը, որը սյուներով եկեղեցու ճակատի նմանակ է: Սրա հետևում ամբուլատորիան անցնում է կեղծ սյունազարդ պատուհաններով և կիսաշրջանաձև կամարներով կիսաշրջանաձև աբսիդի կողքով: Բացի բարձր խորանից, բեմի ստորոտում, մկրտարանի և խորանի դռների դիմաց աջ ու ձախ, կան երկու կողային խորաններ՝ եկեղեցու ճակատների տեսքով՝ վիտրաժներով։ Աջ կողմի զոհասեղանը նվիրված է Սուրբ Ռիտային՝ անհնարին պատճառների հովանավոր սուրբին: Ձախ կողմում գտնվող խորանը նվիրված է Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչին։

Եկեղեցու արևմտյան ճակատի դիմաց, աջ կողմում տեղադրված է 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության նահատակների հիշատակը հավերժացնող խաչքար (նուրբ քանդակազարդ հայկական քարե խաչ): Ճակատի ձախ կողմում պատկերված է Լուրդում գտնվող սրբավայրի ոճավորված վերարտադրությունը՝ Մարիամ Աստվածածնի արձանով:

Մեծ հողատարածքը, որի վրա կառուցված է տաճարը, ներառում է մի քանի այլ շինություններ։ Սա ներառում է Հայ Կաթողիկե արքեպիսկոպոսը։ Կա նաև երկու սենյակ կրոնական և հասարակական գործունեության համար։ Առաջինը կոչվում է Սուրբ ընտանիքի անունով: Մայր տաճարի տակ գտնվող երկրորդը կրում է բարերարի Աբիկյանի անունը։ Գործում է նաև մսուր, ուսուցման սենյակ և դպրոց։

## Տես նաև
* Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի, Թեհրան
* Սպահանի թեմ (ՀԱԵ)
* Սպահանի թեմ (ՀԿԵ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Բաղդադի թեմ
Կատեգորիա:Բաղդադի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով