Դոքսինգ

**Դոքսինգ** (անգլերեն՝ «doxing» կամ «doxxing», «docs» — փաստաթղթեր հապավումից) Անձի մասին անձնական կամ գաղտնի տեղեկատվության որոնում և հրապարակում առանց նրա համաձայնության։ Այս գործընթացը միշտ չէ, որ ներառում է անօրինական գործողություններ, սակայն դոքսինգը ցանցի կանոնների խախտում է և հաճախ արգելվում է առցանց համայնքների ներքին կանոններով։ Դոքսինգի պատճառը կարող է լինել զոհին շանտաժի ենթարկելու, նրանից վրեժ լուծելու կամ նրան անհանգստացնելու ցանկությունը։ Տերմինը օգտագործվում է նաև կազմակերպությունների վերաբերյալ զգայուն տեղեկատվության հավաքագրման հետ կապված։

## Ստուգաբանություն
**Doxing** կամ **doxxing**  **dox**-ի  բայական արտահայտությունն է, **docs** կրճատ բառի գրելաձևերից է, որը անգլերենից թարգմանաբար նշանակում է փաստաթղթեր ()։ Դոքսինգ իրականացնող անձին անվանում են «դոքսեր» ()։

«Wired» ամսագրի լրագրող Մեթ Հոնանի կարծիքով դոքսինգ արտահայտությունը առաջացել է հաքերային ենթամշակույթում 1990-ական թվականներին։ «Նետել դոկեր» () նշանակում էր վրեժ լուծել մեկ այլ հաքերից, խախտելով նրա անանունությունը և հրապարակելով կոնտակտային տվյալները, ինչը կարող է հանգեցնել իշխանությունների կողմից քրեական հետապնդման կատարված հանցագործությունների համար։

Տերմինը ունի բացասական նշանակություն։

## Բնութագիր
Դոքսինգը նշանակում առցանց եղանակով կատարվող միայն անձնական տեղեկատվության որոնում և հրապարակում։ Բաց արխիվներում և սոցիալական մեդիայում որոնելուց զատ, օգտագործվում է սոցիալական ինժեներիա, հաքինգ և ծրագրային ապահովման կոտրում։

Դոքսինգը համարվում է ժամանակակից Հաքթիվիզմի և Վիգիլանտիզմի մշակույթի բաղկացուցիչ մաս, բայց չի սահմանափակվում դրանով և կարող է օգտագործվել նաև անձնական շահի ստացման, զոհի հետ անձնական հաշիվներ մաքրելուն, համացանցային ահաբեկման դեպքերում։ Հաճախ համացանցը չի թույլատրում մասնակիցների տվյալների բացահայտումը այլ մասնակիցների կողմից, երբեմն նույնիսկ մասնակցի նախորդ գրառումներում որոնումը կարող է հանգեցնել արգելափակման։

Զանգվածային լրատվամիջոցներում ակտիվորեն քննարկվում է լրագրողների և սոցիալական ակտիվիստների կողմից անձնական տեղեկատվության հրապարակման էթիկան։

Դոքսինգի առանձին դրսևորումներից է համարվում «doxware»-ը, որը իրենից ներկայացնում է համակարգչի վարակումը վիրուսով, առանց օգտագործողի թույլտվության կամ իմացության։ Նպատակն է զոհի անձնական տեղեկատվության տիրապետումը սպառնալով հրապարակել այն, պահանջելով գումար տվյալները չհրապարակելու համար։

## Պատմություն
Դոքսինգը հայտնիություն է ձեռք բերել 4chan, Vaccine hesitancy, GamerGate առցանց համայնքների շնորհիվ։

Դոքսինգը համարվում է Անոնիմուս հաքերային խմբի գործունեության հիմնական  տեսակը։

2013 թվականի Բոստոնի ահաբեկչության ժամանակ պայթյունից հետո Reddit-ի օգտատերերը դոքսինգի միջոցով պայթյունի կասկածյալներին սխալ են նույնականացրել և սկսել են հետապնդել նրանց։ Զոհերից էր ուսանող Սունիլ Թրիպատհին, որի մարմինը հետագայում հայտնաբերվել էր գետում։ Ըստ տուժածի ընտանիքի Սունիլը ինքնասպան է եղել։

Մայքրոսոֆթի թվային ուսումնասիրության համաձայն՝ Չինաստանն առաջին տեղում է այն երկրների շարքում, որոնք ամենից հաճախ դիմում են դոքսինգի, իսկ Ռուսաստանը՝ երկրորդը։

## Քրեական պատասխանատվություն
2021 թվականից սկսած Հոնկոնգում դոքսինգը առաջացնում է քրեական պատասխանատվություն։ Սահմանվում է որպես անձի մասին անձնական կամ ոչ հրապարակային տեղեկատվության բացահայտում՝ սպառնալու, վախեցնելու, անհանգստացնելու կամ հոգեբանական վնաս պատճառելու նպատակով։ Դոքսինգ իրականացնող անձը դատապարտվում է ազատազրկման մինչև 5  տարի ժամկետով և տուգանքով 1,000,000 հոնկոնգյան դոլարի չափով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ
Կատեգորիա:Համացանցային մշակույթ
Կատեգորիա:Հանցագործություն
Կատեգորիա:Հանցագործություններ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների խախտում
Կատեգորիա:Նույնականացման փաստաթղթեր