open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պալանցենո

**Պալանցենո** (), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Վերբանիո Կուզիո Օսոլայի գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 1162 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 291 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 4 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 28020։ Հեռախոսային կոդ՝ 0324։

Բնակավայրի հովանավորն է Պետրոս առաքյալը։

## Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.


Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 480
 bar:1871 from:0 till: 490
 bar:1881 from:0 till: 513
 bar:1901 from:0 till: 580
 bar:1911 from:0 till: 601
 bar:1921 from:0 till: 724
 bar:1931 from:0 till: 787
 bar:1936 from:0 till: 815
 bar:1951 from:0 till: 1002
 bar:1961 from:0 till: 1085
 bar:1971 from:0 till: 1127
 bar:1981 from:0 till: 1247
 bar:1991 from:0 till: 1230
 bar:2001 from:0 till: 1210
PlotData=
 bar:1861 at: 480 fontsize:S text: 480 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 490 fontsize:S text: 490 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 513 fontsize:S text: 513 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 580 fontsize:S text: 580 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 601 fontsize:S text: 601 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 724 fontsize:S text: 724 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 787 fontsize:S text: 787 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 815 fontsize:S text: 815 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 1002 fontsize:S text: 1.002 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 1085 fontsize:S text: 1.085 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 1127 fontsize:S text: 1.127 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 1247 fontsize:S text: 1.247 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 1230 fontsize:S text: 1.230 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 1210 fontsize:S text: 1.210 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ ISTAT-ի տվյալների


## Կոմունայի վարչակազմ
* Հեռախոսահամար՝ 0324 51195
* Էլեկտրոնային փոստ՝ com.pallanzeno@virgilio.it

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Պանտային եղջերաբուծություն

200px|մինի|աջից|Պանտային եղջերու
200px|մինի|Եղջերուից ստացված պանտեր
**Պանտային եղջերաբուծություն**, բծավոր և ազնիվ եղջերուների բուծումը՝ պանտ (ոսկրացած եղջյուր) ստանալու համար։ Վերջինս օգտագործվում է բուժիչ պատրաստուկ՝ պանտոկրին ստանալու համար։ Պանտերը կտրում են կենդանի եղջերուներից հատուկ կտրիչներով և ապա՝ պահածոյացնում։ Պանտային եղջերաբուծությունը ձևավորվել է 19-րդ դարի 40-ական թվականներին։ Պանտային եղջերուներին ամռանը պահում են ցանկապատված արոտավայրերում, իսկ ձմռանը՝ բաց հրապարակներում, որտեղ կան ծածկեր։ Ձմռանը եղջերուներին կերակրում են խոտով, սիլոսով և խտացրած կերերով։ Ամեն տարի բոնիտում են հոտը և ընտրում արտադրող եղջերուներին։

## Տես նաև
* Եղջերաբուծություն

Կատեգորիա:Ավանդական բժշկության
Կատեգորիա:Երկկճղակավորներ
Պարաֆինաբուժություն

**Պարաֆինաբուժություն**, հալած պարաֆինի օգտագործումը բուժիչ նպատակով։ Օգտագործում են խիստ մաքուր և սպիտակ, բժշկական պարաֆինը, որը մաշկին են դնում շերտադարսման, պարաֆինային տեղային լոգանքների և պարաֆինայուղային վիրակապման մեթոդներով։ Տաքացրած պարաֆինը շատ դանդաղ է ջերմություն հաղորդում օրգանիզմին, որը նպաստում է արյան շրջանառության և հյուսվածքների սնուցման լավացմանը, նյութափոխանակության արագացմանը, քրոնիկական բորբոքային օջախների ներծծմանը։ Պարաֆինաբուժությունը կիրառվում է հենաշարժական ապարատի, ծայրամասային նյարդային և միզասեռական համակարգերի որոշ հիվանդությունների, վնասվածքների, որովայնի խոռոչի և փոքր կոնքի կպումային պրոցեսների դեպքում։

Կատեգորիա:Բժշկություն
Վարդան Վարդանյան

**Վարդան Նահապետի Վարդանյան** (), ՀՀ պետական և քաղաքական գործիչ, «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության նախագահի տեղակալ։ ՀՀ քաղաքաշինության նախարար (2007-2012)։ ԱԺ 7-րդ գումարման ԲՀԿ խմբակցության պատգամավոր։

## Կրթություն
*1974-1976 թթ. - զինվորական ծառայություն ԽՍՀՄ զինված ուժերում։
*1976-1982 թթ. - սովորել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտում։

## Աշխատանքային գործունեություն
*1973-1974 թթ. - աշխատել է Երևանի Ռելեի գործարանում որպես խառատ։
*1974 թ. - Աբովյան շրջկոպի մթերման գրասենյակի պահակ։
*1974-1975 թթ. - աշխատել է Երևանի Ռելեի գործարանում որպես խառատ։
*1975-1978 թթ. - աշխատել է Երևանի Մեխանիկական գործարան ում որպես էլեկտրիկ։
*1979-1981 թթ. - աշխատել է Աբովյանի «Սիրիուս» գործարանում որպես տնտեսագետ-նորմավորող։
*1981-1983 թթ. - աշխատել է Աբովյանի շրջխորհրդի գործկոմում որպես կազմակերպական բաժնի հրահանգիչ։
*1983-1991 թթ. - Առինջի սովխոզի տնօրեն։
*1991-1995 թթ. - Կոտայքի շրջխորհրդի գործկոմի նախագահի առաջին տեղակալ։
*1996 թ. - Երևանի քաղաքապետարանի ծրագրերի և կանխատեսումների բաժնի առաջատար մասնագետ։
*1996-1998 թթ. - «Երևանի ջրմուղ-կոյուղի» թիվ 2 դուստր ձեռնարկության տնօրեն։
*1998-2003 թթ. - «Զվարթնոց» ՊՓԲԸ գլխավոր տնօրենի առաջին տեղակալ։
*2003-2004 թթ. - Կոտայքի մարզպետի խորհրդական։
*2004 թ. ապրիլի 23-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է ՀՀ տրանսպորտի և կապի նախարարի տեղակալ։
*2007 թ. հունիսի 6-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ ազատվել է ՀՀ տրանսպորտի և կապի նախարարի տեղակալի պաշտոնից։
*2007 թ. հունիսի 10-ին նշանակվել է ՀՀ քաղաքաշինության նախարար։
*2008 թ. ապրիլի 17-ին վերանշանակվել է ՀՀ քաղաքաշինության նախարարի պաշտոնում և պաշտոնավարել մինչև 2012 թ. հունիսի 16-ը։

## Քաղաքական գործունեությունը
*«Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության անդամ։ 
*2015 թ. մարտի 5-ին «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության համագումարում ընտրվել է կուսակցության նախագահի տեղակալ։
*2018թ. դեկտեմբերի 9-ին ԱԺ պատգամավոր է ընտրվել «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության թիվ 1 ընտրատարածքի տարածքային ընտրական ցուցակով։

## Պարգևներ
*Անանիա Շիրակացու մեդալ (2011)։
Ամուսնացած է, ունի երեք երեխա։

Տիրապետում է ռուսերեն և անգլերեն (բառարանով) լեզուներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1955 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀՀ քաղաքաշինության նախարարներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀԱԱՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԲՀԿ անդամներ
Կատեգորիա:Անանիա Շիրակացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Պարագվայցիներ

[մինի|Պարագվայցի ցուցարարները [Կաակուպե քաղաքում]]
**Պարագվայցիներ** (), ազգ, Պարագվայի հիմնական բնակչությունը (7 միլիոն, 2018)։

Կազմավորվել է հիմնականում 12-13-րդ դարերում, գուարանի ցեղի հնդկացիների և իսպանացի նվաճողների սերունդների միախառնումից (մարդաբանորեն գլխավորապես մետիսներ են)։

Պարագվայցիների կեսից ավելին երկլեզու են (իսպաներեն և գուարանի)։ Կրոնով կաթոլիկներ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լատինաամերիկացիներ
Կատեգորիա:Հարավամերիկացիներ
Կատեգորիա:Պարագվայի ազգեր
Վարսիկ Աթանեսյան

**Վարսիկ Գրիգորի Աթանեսյան** (), հայ խորհրդային պետական կուսակցական աշխատող։ ԽՄԿԿ անդամ՝ 1919 թվականից։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Թիֆլիսի առաջին իգական գիմնազիան (1919), Մոսկվայի պետական համալսարանի հասարակագիտական ֆակուլտետը (1926)։ Մասնակցել է 1920 թվականի Մայիսյան ապստամբության։ 1921 թվականին՝ Փետրվարյան ապստամբության ժամանակ ձերբակալվել է։ 1926 թվականից հետո կուսակցական և պետական ղեկավար աշխատանքներ է կատարել․ ՀԿ(բ) կ ԿԿ կինբաժնի վարիչ, «Հայաստանի աշխատավորուհի» ամսագրի խմբագիր (1931-1934), ՀԿ(բ) կ Արթիկի շրջանի քարտուղար (1934-1936)։

## Գրականություն
* Նինել Մելքոնյան, Վարսենիկ Աթանեսյան, «Հայաստանի աշխատավորուհի», 1980, № 1, էջ 4։

Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Լույսի կոմբինացիոն ցրում

մինի|Լույսի ցրում
մինի|Լույսի կոմբինացիոն ցրում
**Լույսի կոմբինացիոն ցրում**, լույսի ցրում, որն ուղեկցվում է հաճախականության զգալի փոփոխմամբ։ Հայտնագործել են (1928) սովետական ֆիզիկոսներ Գրիգորի Լանդսբերգն ու Լեոնիդ Մանդելշտամը՝ բյուրեղներում և հնդիկ ֆիզիկոսներ Չանդրասեկհարա Ռամանն ու Կ. Ս. Կրիշնանը՝ հեղուկներում լույսի ցրումն ուսումնասիրելիս։ Անգլիալեզու գրականության մեջ *լույսի կոմբինացիոն ցրումն* ավելի հայտնի է *Ռամանի էֆեկտ* անունով։

## Էությունը
Նյութը լույսի ինտենսիվ մեներանգ ճառագայթներով լուսավորելիս ցրված ճառագայթման սպեկտրի մեջ երևան են գալիս նոր հաճախականություններ (սպեկտրային գծեր), որոնք գրգռող լույսի հաճախականության և բյուրեղային ցանցի, մոլեկուլների տատանումների կամ պտտման հաճախականությունների գումարման և հանման (կոմբինացիայի) արդյունքն են։ *Լույսի կոմբինացիոն ցրման* սպեկտրային գծերը բնութագրող մեծություններն են հաճախականությունը, ինտենսիվությունը, ապաբևեռացման աստիճանը և սպեկտրային գծի կիսալայնությունը։ Այս պարամետրերը միարժեքորեն որոշվում են ցրող մոլեկուլների կառուցվածքով և շրջապատող միջավայրի հետ դրանց փոխազդեցությամբ։

Լույսի կոմբինացիոն ցրման սպեկտրները խիստ յուրահատուկ են տվյալ նյութին և օգտագործվում են խառնուրդում այդ նյութի քանակությունը որոշելու համար։ Լայն տարածում է ստացել մոլեկուլների տատանումների հետ կապված կոմբինացիոն ցրման սպեկտրների ուսումնասիրությունը։ *Լույսի կոմբինացիոն ցրման* սպեկտրային գծերի ինտենսիվությունները շատ փոքր են և սովորական պայմաններում կազմում են 10 −10 - 10 −13 վտ։

## Ստիպողական կոմբինացիոն ցրում
Լազերի հայտնագործումով հնարավորություն ստեղծվեց ոչ միայն գրգռման մեծ ինտենսիվություն ապահովել, այլև գործնականում իրականացնել կանխատեսված ստիպողական կոմբինացիոն ցրման երևույթը։ Ստիպողական կոմբինացիոն ցրումը լույսի ինտենսիվության զգալի մասը փոխակերպում է ուրիշ հաճախականության։ Այս երևույթը հնարավորություն է տալիս հեշտությամբ ուսումնասիրել մոլեկուլների և բյուրեղների կառուցվածքը, այն գործնական նշանակություն ունի նաև նոր հաճախականության ինտենսիվ ճառագայթում ստանալու համար։ 

Կատեգորիա:Քվանտային օպտիկա
Կատեգորիա:Լույս
Կատեգորիա:Ատոմային ֆիզիկա
Կատեգորիա:Սպեկտրասկոպիա
Կալասկա-Կաստիլիոնե

**Կալասկա-Կաստիլիոնե** (), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Վերբանիո Կուզիո Օսոլայի գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 716 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 13 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 57 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 28873։ Հեռախոսային կոդ՝ 0324։

Բնակավայրի հովանավորն է համարվում սուրբ Անտոնիո Մեծը։

## Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
 

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 1898
 bar:1871 from:0 till: 1861
 bar:1881 from:0 till: 1572
 bar:1901 from:0 till: 1347
 bar:1911 from:0 till: 1428
 bar:1921 from:0 till: 1474
 bar:1931 from:0 till: 1425
 bar:1936 from:0 till: 1410
 bar:1951 from:0 till: 1468
 bar:1961 from:0 till: 1268
 bar:1971 from:0 till: 1066
 bar:1981 from:0 till: 975
 bar:1991 from:0 till: 885
 bar:2001 from:0 till: 765
PlotData=
 bar:1861 at: 1898 fontsize:S text: 1.898 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 1861 fontsize:S text: 1.861 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 1572 fontsize:S text: 1.572 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 1347 fontsize:S text: 1.347 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 1428 fontsize:S text: 1.428 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 1474 fontsize:S text: 1.474 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 1425 fontsize:S text: 1.425 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 1410 fontsize:S text: 1.410 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 1468 fontsize:S text: 1.468 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 1268 fontsize:S text: 1.268 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 1066 fontsize:S text: 1.066 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 975 fontsize:S text: 975 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 885 fontsize:S text: 885 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 765 fontsize:S text: 765 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ ISTAT-ի տվյալների


## Կոմունայի վարչակազմ
* Հեռախոսահամար՝ 0324 81007
* Էլեկտրոնային փոստ՝ calasca.castiglione@reteunitaria.piemonte.it
* Պաշտոնական կայք՝ http://www.comune.calascacastiglione.vb.it

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական էջ 
* Ազգային ինստիտուտի վիճակագրություն 
* http://www.istat.it/english/ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Լուիջի Լոնգո

**Լոնգո Լուիջի** (, ), իտալացի կոմունիստ քաղաքական գործիչ, Իտալիայի կոմունիստական կուսակցության (ԻԿԿ) անդամ (1921)։

1926 թվականին Կոմինտերնի գործկոմում եղել է ԻԿԿ ներկայացուցիչը։ Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ (1936-1939 թթ.) եղել է ինտերնացիոնալ բրիգադների գլխավոր տեսուչը (Գալլո անվան տակ), Իսպանական Հանրապետության պարտությունից հետո անցել է Ֆրանսիա, որտեղ ներկալվել է (1941 թվականին ֆրանսիական իշխանությունները Լոնգոին հանձնել են Իտալիայի ֆաշիստական կառավարությանը)։

Մինչև ֆաշիստական ռեժիմի անկումը (1943 թ.) գտնվել է բանտում և աքսորում։ 1943-1945 թվականներին եղել է իտալիական պարտիզանական շարժման ղեկավարներից մեկը, գարիբալդիական բրիգադների գլխավոր հրամանատարը։ 1946 թվականին ընտրվել է ԻԿԿ ԿԿ գլխավոր քարտուղարի տեղակալ, 1964 թվականին՝ գլխավոր քարտուղար, 1972 թվականին՝ ԻԿԿ նախագահ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բրոնզե աստղի մեդալակիրներ (ԱՄՆ)
Կատեգորիա:Իտալացի հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Իտալացի ակտիվիստներ
Տերեխտուշկա

**Տերեխտուշկա **, գետ Ռուսաստանում, պատկանում է Ալթայի Հանրապետությանը, Ալթա երկրամաս վրա։ Գետը թափվում է Կատուն ավազանի մեջ։ Գետի երկարություն 13 կմ² է։ Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի ջրային բաժնի տարածքը Ռուսաստանի Դաշնության կողմից պատրաստված է դաշնային գործակալություն ջրային ռեսուրսների վերաբերյալ։

* Հիդրոլոգիական ստուգման կոդ (ՀՍ) - 115100396
* Ջրավազանի կոդը - 13.01.01.003

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Գրիգոր Փափազյան

**Գրիգոր Փափազյան** (նաև՝ Գրիգոր Տուտի, Գրիգոր Տուտի Փափազյան, ), հայ բժիշկ, հասարակական և ազգային գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1893 թվականին Մարմարա ծովի ասիական ափի Բանդրմա քաղաքում։ Գրվել է Գրիգոր Տուտի կամ Գրիգոր Տուտի Փափազյան։ Ավարտել է Կ. Պոլ­սի Կադըգյուղ թաղամասի Մխիթարյան վարժարանը։ 1917 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանը։

1917 թվականին զորակոչվել է օսմանյան բանակ և զինվորական բժշկի հանգամանքով մասնակցել Առաջին համաշխարհային պատերազմին։ Գերի է ընկել անգլիական բանակին և Եգիպտոս տարվել։ Պատերազմի ավարտից հետո ազատվել է գերությունից և վերադարձել ծննդավայրը, որը գրավել էր Հունաստանը։ Քեմալական արշավանքի սկզբին, շատերի հետ նա էլ ապաստան է գտել Հունաստանում։ Հաստատվել է Թրակիայի Ալեքսանդրուպոլիս (Դեդե աղաջ) քաղաքում, ուր երկար տարիներ մասնակցել է հայ համայնքի ազգային, կրթական, հասարակական և կուսակցական (ՀՅԴ) կյանքին։ Եղել է սիրված և հարգված անձնավորություն։

1945 թվականին ընտանիքով գաղթել է Փարիզ, որտեղ սակայն, իբրև բժիշկ աշխատելու իրավունք չի ունեցել։ 1960-ական թվականների սկզբներին տեղափոխվել է Ալ­ժիր։ Ալժիր մայրաքաղաքի քաղաքապետական բժիշկ է աշխատել։

Մահացել է 1965 թվականի դեկտեմբերի 20-ին Ալ­ժի­րում՝ 72 տարեկանում։
 
## Գրականություն
* Մեզպուրեան Արթօ, Հայ եւ ծագումով հայ բժիշկներ։ Այբուբենական համառօտ անուանացանկ (1688-1940), Իսթանպուլ, 1940։
*Գէորգեան Կարօ, Ամէնուն տարեգիրքը, ԺԳ. տարի, 1966, Պէյրութ, 1967։

## Աղբյուր

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Մակար Ալավերդյան

**Մակար Բեհբուդի Ալավերդյան** (), ՀԽՍՀ վաստակավոր գինեգործ (1974)։ Ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը (1944)։ 1948 թվականից` ՀԽՍՀ խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության ԳՀԻ փորձարար. գինու գործարանի գլխավոր գինեգործ։

## Գործունեություն
1948 թվականից՝ ՀԽՍՀ խաղողագործության, գինեգործության և պտղաբուծության ԳՀԻ փորձարարական գինու գործարանի գլխավոր գինեգործ։ Ստեղծել Է «Արևիկ», «Տոկուն», «Ազատենի», «Տիգրանի», «Նեկտարենի», «Հադիսի» (վերջին երեքի համահեղինակ) տեսակավոր գինիները, որոնք միջազգային և այլ մրցույթներում արժանացել են ոսկե (8) և արծաթե մեդալների։

Կատեգորիա:Հայ գինեգործներ
Կատեգորիա:ՀԱԱՀ շրջանավարտներ
Կաներո Ռիվիերա

**Կաներո Ռիվիերա** (), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Վերբանիո Կուզիո Օսոլայի գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 1044 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 75 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 14 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 28021։ Հեռախոսային կոդ՝ 0323։

## Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.


Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 1111
 bar:1871 from:0 till: 1079
 bar:1881 from:0 till: 988
 bar:1901 from:0 till: 1155
 bar:1911 from:0 till: 1268
 bar:1921 from:0 till: 1254
 bar:1931 from:0 till: 1218
 bar:1936 from:0 till: 1243
 bar:1951 from:0 till: 1251
 bar:1961 from:0 till: 1388
 bar:1971 from:0 till: 1406
 bar:1981 from:0 till: 1290
 bar:1991 from:0 till: 1220
 bar:2001 from:0 till: 1050
PlotData=
 bar:1861 at: 1111 fontsize:S text: 1.111 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 1079 fontsize:S text: 1.079 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 988 fontsize:S text: 988 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 1155 fontsize:S text: 1.155 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 1268 fontsize:S text: 1.268 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 1254 fontsize:S text: 1.254 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 1218 fontsize:S text: 1.218 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 1243 fontsize:S text: 1.243 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 1251 fontsize:S text: 1.251 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 1388 fontsize:S text: 1.388 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 1406 fontsize:S text: 1.406 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 1290 fontsize:S text: 1.290 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 1220 fontsize:S text: 1.220 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 1050 fontsize:S text: 1.050 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ ISTAT-ի տվյալների


## Կոմունայի վարչակազմ
* Հեռախոսահամար՝ 0323 788091
* Էլեկտրոնային փոստ՝ comunecannero@cannobio.net
* Պաշտոնական կայք՝ http://www.comune.canneroriviera.vb.it/

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական էջ 
* Ազգային ինստիտուտի վիճակագրություն 
* http://www.istat.it/english/ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Լուսատեխնիկական ապակի

**Լուսատեխնիկական ապակի**, անօրգանական ապակուց պատրաստված արտադրանք՝ նախատեսված լուսային հոսքի ուղղությունը և սպեկտրային բաղադրությունը փոխելու համար։ Ըստ լուսային հոսքի ուղղության փոխելու եղանակի լուսատեխնիկական ապակիները լինում են՝ բեկող (փարոսների և լուսազդանիշների ոսպնյակներ, ավտոմեքենայի լապտերներ), անդրադարձնող (գնդային, պարաբոլային, հիպերբոլային հայելիներ), ցրող (ջահերի լուսամփոփներ և թասակներ)։ Լույսի բեկումն ու անդրադարձումը իրացվում է Լուսատեխնիկական ապակու ձևի միջոցով, իսկ ցրումը՝ ապակու մակերևույթի փայլատմամբ կամ խամրացմամբ, որի համար նրա բաղադրությանը ավելացնում են 3-7% ֆտորի կամ ֆոսֆորի միացություններ։ Գունավոր Լուսատեխնիկական ապակիները բաժանվում են հինգ խմբի, կարմիր, դեղին, կանաչ, կապույտ, լուսնասպիտակ։ Լուսատեխնիկական ապակու գունավորման համար օգտագործում են սելեն, կադմիումի, պղնձի, կոբալտի, քրոմի միացություններ։ Գունավոր լուսատեխնիկական ապակին օգտագործվում է գլխավորապես տրանսպորտային ազդանշանման համար։ Լուսատեխնիկական ապակու բաղադրության մեջ մըտնում են 60-80% Sio2, ալյումինիումի, կալցիումի, մագնեզիումի օքսիդներ։ Լուսատեխնիկական ապակի են համարվում նաև ուլտրամանուշակագույն, ինֆրակարմիր և ռենտգենյան ճառագայթների կլանման կամ թողանցման համար նախատեսված ապակիները։

Կատեգորիա:Ապակի
Ամբրուազ Պարե

**Ամբրուազ Պարե** (Раге) (), Վերածննդի դարաշրջանի ֆրանսիացի վիրաբույժ։ 1563 թվականից եղել է «Թագավորի առաջին վիրաբույժը», Օթել Դյո հիվանդանոցի վիրաբուժական բաժանմունքի վարիչը։ 1537 թվականին Պարեն խեժային նյութերի եռացրած լուծույթով վերքերի ողողումը փոխարինել է վիրակապով, իսկ արյունահոսությունը դադարեցնելու նպատակով արյան անոթների խարանումը, ոլորումը, ճնշումը՝ անոթակապով (լիգատուրայով)։ Հայտնի են հրազենից վիրավորումների բուժման, գանգահատման վերաբերյալ աշխատանքները։ Պարեն առաջինն է նկարագրել (1552) ազդրոսկրի վզիկի կոտրվածքները և բուժումը։ Բարելավել է ծայրանդամների ամպուտացիայի մեթոդը։ Առաջարկել է օրթոպեդիական մի շարք բարդ սարքեր (արհեստական ծայրանդամներ, հոդեր ևն)։ Մանկաբարձության մեջ վերականգնել է դարերի ընթացքում մոռացված «պտույտոտն ի վայր» մեթոդը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բժիշկներ
Պանամական գրականություն

**Պանամական գրականություն**։ Պանամայի ժողովրդի իսպանալեզու գրականությունը մինչև 19-րդ դարի կեսերն ընթացել է կոլումբիական գրականության հունով։ Այնուհետև սկզբնավորվել է ազգային գրականությունը։ Առաջին ռոմանտիկ բանաստեղծներն են Խիլ Կոլունխեն (1837-1899), Տոմաս Մարտին Ֆյոյեն (1834-1862), Խոսե Մարիա Ալեմանը (1830-1887)։ Մոդեռնիզմի ներկայացուցիչներ Դարիո էռերան (1870-1914), Գիլերմո Անդրևեն (1879-1940), Լեոն Անտոնիո Սոտոն (1874-1902) և ուրիշներ, ինչպես նաև նրանց անմիջական շարունակողները, որոնք, այսպես կոչված, «հանրապետության առաջին սերնդից» էին (Ռոդրիգո Միրո, 1883-1940 թվականներ և ուրիշներ), մասնակցել են քաղաքական պայքարին, նպաստել ազգային մշակույթի զարգացմանը։ Նրանք շատ բանով հետևել են ֆրանսիական սիմվոլիստներին ու «պառնասականներին»։ Գասպար Օկտավիո էռնանդեսը (1893-1918) և ուրիշներ դիմել են սոցիալական անհավասարության թեմաներին։ Մեքսիկայի հեղափոխությունը (1910-1917) և Առաջին համաշխարհային պատերազմը նպաստել են գրական մտավորականության սահմանազատմանը։ Բանաստեղծներ Ռոխելիո Սինանը (1904-1994), Ռոկե Խավիեր Լաուրենցան (1910-1984) և ուրիշներ իրենց հռչակեցին *«[[ավանգարդիզմ]]ի»* կողմնակից և ընթացան ֆորմալիզմի ճանապարհով։ Դեմետրիո Կորսիի (1899-1957), Դարիո էռերա Մնիլյանոյի (1902-1950) և այլոց բանաստեղծություններում գլխավորը սոցիալական սուր բախումներն են։ Քաղաքի ու գյուղի կենցաղը ռեալիստորեն է պատկերված Գոնսալո Ֆերնանդես դե Օվյեդո ի Վալդեսի (1902-1959), Ուերտայի, Մարիո Ավգուստո Ռոդրիգեսի (1919-2009), Խուլիո Բատիստա Սոսայի (1910-1956) և ուրիշների արձակում։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո շատ գրողներ հանդես եկան սոցիալական անարդարության դեմ պայքարելու կոչով Սեզար Կանդանեդոյի (1906–1993), Ռենատո Օսորեսի (1910–2001), Մ․ Ռիերայի, Խոակին Բելենիոյի (ծնվել է 1922 թվականին) վեպերը, Պեդրո Ռիվերայի (ծ․ 1939) պատմվածքներն ու բանաստեղծությունները, Խոսե Ֆրանկոյի (ծ․ 1911), Ալվարո Մենենդես Ֆրանկոյի (ծ․ 1933) բանաստեղծությունները։

Կատեգորիա:Պանամայի գրականություն
Ճկեր

**Ճկեր**, համանուն կենտրոնով գավառ Կիլիկյան Հայաստանի հարավարևելյան անկյունում, Հայոց (Ալեքսանդրետ) ծոցի արևելյան ափամերձ շրջանում։ 1185 թվականին Ռուբեն Բ իշխանը Ճկեր և այլ բերդեր հարկադրաբար զիջեց Անտիոքի դքսությանը և ազատվեց գերությունից։ Սակայն Լևոն Բ նույն թվականին ազատագրեց այդ բերդերը (Ճկերի բերդատեր իշխանը հիշվում է Լևոն Բ-ի թագադրման արարողության մասնակիցների թվում)։ 1214 թվականին Լևոն Բ Ճկեր պարգևում է խաչակիր ասպետներին՝ հարկային և զինվորական ծառայության դիմաց։ Լևոն Բ-ի և խաչակիր ասպետների միջև կնքած լատիներեն պարգևագրում Ճկեր բերդից և Մաշկևոր վանքից բացի գավառում հիշատակվում են 10 այլ բնակավայր, որոնցից հայտնի է ՛միայն Պայաս ավանագյուղը։

Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի գավառներ
Պարախոր

**Պարախոր**՝ վայր, տարածություն, մաքուր չասոցված հեղուկների (ածխաջրածիններ, եթերներ են) մոլեկուլային զանգվածի, խտության և մակերևութային լարվածության կապն արտահայտող մեծություն։ Արտահայտվում է P=\frac{M\sigma^{\tfrac{1}{4}}}{\rho_1- \rho_2} ֆունկցիայով (անգլիացի գիտնական Ս․ Սեգդեն, 1924), որտեղ P-ն պարախորն է, M-ը՝ նյութի մոլեկուլային զանգվածը, \rho_1-ը՝ հեղուկի, իսկ \rho_2-ը՝ նրա հագեցած գոլորշիների խտությունը (գ/սմ³), \sigma-ն՝ նրանց բաժանման մակերևույթին հեղուկի մակերևութային լարվածությունը (դին/սմ), չափված միևնույն ջերմաստիճանում։ Պարախորը, մինչև կրիտիկականից 30— 40 °C ցածր ջերմաստիճանները, գործնականորեն կախված չէ ջերմաստիճանից։ Այն խիստ ձևակերպված ֆիզիկական իմաստ չունի, կրիտիկականից շատ ցածր ջերմաստիճաններում այն մոտավորապես հավասար է հեղուկի մոլային ծավալին, եթե \sigma=1։ Պարախորը ադիտիվ մեծություն է՝ նրա արժեքը կարելի է հաշվել գումարելով մոլեկուլի բաղադրիչների (ատոմներ, ատոմային խմբեր, քիմիական կապեր ևն) պարախորներները։ Պարախորներն օգտագործում են հեղուկների մակերևութային լարվածությունը մոտավորապես հաշվելու և օրգանական միացությունների մոլեկուլի կառուցվածքը վերծանելու համար։

Կատեգորիա:Ֆիզիկական քիմիա
Կաննոբիո

**Կաննոբիո** (), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Վերբանիո Կուզիո Օսոլայի գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 5134 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 101 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 51 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 28822։ Հեռախոսային կոդ՝ 0323։

Բնակավայրի հովանավորն է համարվում սուրբ Լուչիա Սիրակուզսկայան։ Տոնը նշվում է մայիսի 8-ին։

Կոմունան հունվարի 7-ին և 8-ին նշում է Ամենասուրբ սիրո տոնը (իտալերեն) (Festa della Santissima Pietà, Festa dei Lumieri կամ Festa dei Lumineri):

## Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
 

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:5500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 4498
 bar:1871 from:0 till: 4609
 bar:1881 from:0 till: 4543
 bar:1901 from:0 till: 4771
 bar:1911 from:0 till: 4367
 bar:1921 from:0 till: 4038
 bar:1931 from:0 till: 3669
 bar:1936 from:0 till: 3517
 bar:1951 from:0 till: 3793
 bar:1961 from:0 till: 4338
 bar:1971 from:0 till: 5462
 bar:1981 from:0 till: 5499
 bar:1991 from:0 till: 5234
 bar:2001 from:0 till: 4977
PlotData=
 bar:1861 at: 4498 fontsize:S text: 4.498 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 4609 fontsize:S text: 4.609 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 4543 fontsize:S text: 4.543 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 4771 fontsize:S text: 4.771 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 4367 fontsize:S text: 4.367 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 4038 fontsize:S text: 4.038 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 3669 fontsize:S text: 3.669 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 3517 fontsize:S text: 3.517 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 3793 fontsize:S text: 3.793 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 4338 fontsize:S text: 4.338 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 5462 fontsize:S text: 5.462 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 5499 fontsize:S text: 5.499 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 5234 fontsize:S text: 5.234 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 4977 fontsize:S text: 4.977 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ ISTAT-ի տվյալների


## Կոմունայի վարչակազմ
* Հեռախոսահամար՝0323 738210
* Էլեկտրոնային փոստ՝ comunecannobio@cannobio.net
* Պաշտոնական կայք՝ http://www.cannobio.net/

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական էջ 
* Ազգային ինստիտուտի վիճակագրություն 
* http://www.istat.it/english/ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ճկուն լիսեռ

մինի
**Ճկուն լիսեռ**, ոլորման դեպքում մեծ և ծռման դեպքում փոքր կոշտություն ունեցող լիսեռ։ Ծառայում է պտույտը և ոլորման մոմենտը մեկ առանցքից մյուսին փոխանցելու համար, ընդ որում առանցքների դիրքը աշխատանքի ընթացքում փոփոխվում է։

## Տեսակներ
Լինում է լարային և հոդակապավոր։ Լարային ճկուն լիսեռ հեշտ ծռվում է ցանկացած ուղղությամբ և բաղկացած է Զրահով ն ծայրային ամրանով լարային ճկուն լիսեռ։
* ճկուն լիսեռ
* միջուկ
* հյուսվածքի շերտ
* զրահ
* ամրան միջուկից ու լարերի մի քանի շերտերից։

Յուրաքանչյուր շերտ էլ ունի հյուսվածքի իրար հաջորդող ուղղություններով մի քանի լար։ Ճկուն լիսեռները լինում են աջ և ձախ պտտման, որովհետև լարի արտաքին շերտը պետք է աշխատի ոլորման տակ։

Կատեգորիա:Ավտոմեքենաների մասեր և մեխանիզմներ
Կատեգորիա:Մեքենաշինություն
Ղրիմի խանություն

**Ղրիմի խանություն** (ղրիմի թաթարերեն՝ *Qırım Hanlığı, قرم خانلغى* կամ *Qırım Yurtu, قرم يورتى*), Ոսկե հորդայից անջատված թաթարական ֆեոդալական պետություն Ղրիմում 1441-1783 թվականներին։

Բաթու խանի առաջնորդությամբ մոնղոլ-թաթարները, 1239 թվականին տիրելով Ղրիմի տափաստանային մասին, իրենց ենթարկեցին տեղի բնակիչներին (ալաններ, պոլովցիներ, սլավոններ, հայեր, հույներ)։ 13-րդ դարի վերջից Ղրիմը դարձավ քոչավայր նվաճողների վերնախավի՝ ֆեոդալական Շիրին, Բարին, Արգին, Ղփչաղ և այլ տոհմերի համար, որոնց տնտեսության հիմքը քոչվոր անասնապահությունն էր։ 13-14-րդ դարերի սահմանագծում այստեղ ստեղծվեց Ոսկե հորդայի խանի հատուկ կուսակալություն, որի կենտրոնը Սուրխաթ (Հին Ղրիմ) քաղաքն էր։ Երկպառակտչական արյունալի պայքարից հետո՝ 1433 թվականին իշխանությունն անցավ Գիրեյ տոհմին, և մայրաքաղաք դարձավ Բախչիսարայը։

Դևլեթ-Հաջի Գիրեյը (մահացել է 1466 թվականին) Լիտվական մեծ իշխանության աջակցությամբ 1443 թվականին ստեղծեց Ոսկե հորդայից անկախ Ղրիմի խանություն, որն ընդգրկում էր նաև ստորին Մերձդնեպրը։

Մենղլի Գիրեյ խանի օրոք (1468-1515 թվականներին) օսմանյան զորքերը 1475 թվականին ներխուժեցին Ղրիմ, ջախջախեցին հյուսիս-մերձսևծովյան ջենովական գաղթավայրերը և իրենց գերիշխանությունը հաստատեցին Ղրիմի խանության վրա։ 16-17-րդ դարերում Ղրիմի խանության թաթարները ասպատակեցին Ռուսաստանի, Ուկրաինայի, Լեհաստանի տարածքը, մի քանի անգամ պաշարեցին Մոսկվան, Տուլան և այլն, գերեվարեցին հազարավոր ռուսների։ 17-րդ դարի վերջին Թուրքիայի դեմ պատերազմող ռուսական զորքերը 1687-1689 թվականներին ռազմական ապարդյուն արշավանքներ ձեռնարկեցին նրա դաշնակից Ղրիմի խանության դեմ։

1774 թվականի Քյուչուք-Կայնարջիի պայմանագրով Ղրիմի խանությունը դադարեց Թուրքիայի վասալը լինելուց և անկախ հայտարարվեց, բայց Ռուսաստանի գերիշխանության ներքո, իսկ 1783 թվականին վերջնականապես միացվեց Ռուսաստանի կայսրությանը։

Ղրիմի խանությունում հայերը, թաթարներից հետո, իրենց թվով (ավելի քան 300 հազար մարդ) երկրորդն էին։ Մեծ էր նաև հիմնականում երկրագործությամբ, արհեստներով և առևտրով զբաղվող հայերի տնտեսական դերը։ Մինչև օսմանյան գերիշխանության հաստատումը հայ-թաթարական փոխհարաբերությունները հարաբերաբար բարեկամական բնույթ էին կրում։ Գիրեյ տոհմի բժիշկները, խանության դրամատան վարիչները, որպես կանոն, հայեր էին լինում։ 15-րդ դարի վերջից հայերն ընկան կրկնակի՝ սուլթանական և խանական հարկման տակ, ենթարկվեցին կրոնական հալածանքների և մասամբ արտագաղթեցին։

Կատեգորիա:Ղրիմի խանություն
Կատեգորիա:Պատմական թյուրքական պետություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի պատմություն
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պատմություն
Ճիճվաթափություն

**Ճիճվաթափություն**, դևհևլմին-թիզացիա, դեվասաացիայի բաժին, բուժկանխարգելիչ միջոցառումների համալիր, որի նպատակն է բնակչության և կենդանիների առողջացումը՝ ճիճվային հիվանդություններից։

Տերմինն առաջարկել է ակադեմիկոս Կ․ Սկրյաբինը, 1925 թվականին։ ճիճվաթափությունը կատարվում է բուժիչ (հիվանդության բռնկումների ժամանակ) և կանխարգելիչ (պլանային կարգով) նպատակով։

Հիմնականում կիրառվում է ասկարիդոզի, էնտերոբիոզի, տրիխոցեֆալոզի, հիմենոլեպիդոզի, օպիսթորխոզի, անկիլոստոմիդոզի, դիֆիլոբոթրիոզի, էխինոկոկոզի դեպքում։

Կատեգորիա:Բուժում
Պարագվայական երաժշտություն

մինի|Պարագվայում ամենամեծ փառատոնը՝ Bolaños Well
Գուարանի հնդկացիները ունեցել են զարգացած երաժշտարվեստ (կրոնական, ռազմական, ծիսական պարեր, բազմազան ժանրերով միաձայն երգեր, պենտատոն հնչյունաշարով գործիքային երաժշտություն․ նվագել են զանազան տիպի սրինգներ, թմբուկներ են)։ Կրեոլական ժողովրդական երաժշտության մեջ առավելություն են ձեռք բերել եվրոպական երաժշտության ավանդույթները․ տարածված են՝ Պարագվայի ականպոլկա, «Սանտա ֆե», սիելո, սոլիտո, գոլոնդրիանա, վալս, ավանդական երգային ժանրերը՝ կանսիոն և գուարանիա մենակատար և նվագակցող հիմնական նվագարանները՝ կիթառը և տավիղը։ XVII դարի սկզբից ճիգվիտ-միսիոներները բացել են հատուկ դպրոցներ, ուր հնդկացիներին ուսուցանել են եկեղեցական երգեցողություն և նվագելու արվեստ։ Միայն XIX դարի 40—60-ական թվականներին կազմակերպվել են երաժշտական ներկայացումներ, համերգներ։ XIX դարի վերջին XX դարի սկզբին հիմնվել են առաջին երաժշտությունը, հիմնարկությունները, ընկերությունները, այդ թվում՝ «Պարագվայական ինստը» (հիմնվել է 1895) և «Պարագվայական գիմնազիա» (հիմնվել է 1913)։ 1934 թվականին դրանց հիման վրա ստեղծվել է «Պարագվայական Աթենքում» (երաժշտական դասարան, երաժշտադրամատիկական թատերախումբ, համերգներ, ներկայացումներ)։ Հայտնի կոմպոզիտորներից են՝ Կ․Մորենո Դոնսալես, Խ․ Մ․ Բյոտներ, Ռ․ Ւփմենես Ի․ Ա․ Ֆլորես, է․ Իփմենես, Կ․ Լարա երաժիշտ-կարողներից՝ դաշնակահարներ է․ Լ․ Բրինիցկի, Ֆ․ Մարին Նոգերաս, Լ․ Արանդա, Մ․ Մ․ Մելսեդո, Վ․ Ալֆարո, ջութակահարներ է․ Միշ, Կ․ էսկոբար, կիթառահարներ Ա․ Պ․ Բառիոս, Կ․ Մ․ Դոդոյ, Կ․ Տալավերա, Դ․ Ռ․ սուալդո, տավղահարներ Ֆ․ Պերես Կարդոսո, Դ․ Գարսիա, Լ․ Գոնսալես, երգչուհիներ՝ Մ․ Մենդոսա, Օկամպոս։ Ասունսիոնում գործում են երաժշտամանկավարժական ուսումնարան և մի քանի մասնավոր երաժշտական ուսումնական հաստատություններ։

Կատեգորիա:Պարագվայի երաժշտություն
Պարատիֆեր

**Պարատիֆեր**՝ աղիքային վարակիչ հիվանդությունների խումբ։ Հարուցիչները *Salmonella* խմբի միկրոօրգանիզմներն են։ Տարբերում են A և В պարատիֆեր, որոնք պատճառագիտությամբ և կլինիկական դրսևորմամբ նման են որովայնային տիֆին և պարատիֆ, որն ընթանում է սննդային տոքսիկոինֆեկցիաների ձևով (վարակի աղբյուր խոշոր եղջերավոր անասուններն են, խոզերը են։ Մարդիկ վարակվում են հիվանդը կենդանիների միսը թերեփած վիճակում օգտագործելուց)։ А և В Պրատիֆերի դեպքում վարակի աղբյուրը հիվանդ կամ բացիլակիր մարդն է։ Ի տարբերություն որովայնային տիֆի, Պարատիֆից հետո բացիլակրությունն առավել հաճախ է հանդիպում, սակայն կարճատև է։ Պարատիֆերի հարուցիչները օրգանիզմից արտաթորվում են կղանքի, մեզի միջոցով և կայուն են արտաքին միջավայրում (կաթի մեջ 18—20° պահպանվում են մինչև 10 օր, հողում՝ մի քանի ամիս)։ Վարակը փոխանցվում է ջրի, սննդամթերքների, ճանճերի, վարակված առարկաների միջոցով։ Գաղտնի շրջանը 3 օրից մինչև 2 շաբաթ է։ Ի տարբերություն որովայնային տիֆի, Պարատիֆերի սկիզբը սուր է, ընթացքը թեթև և կարճատև։ Հիմնական ախտանշաններն են՝ դող, սրտխառնոց, փսխում, գլխացավ, ջերմաստիճանի բարձրացում մինչև 39 °С, հաճախ՝ լուծ։ Ախտորոշումը հիվանդության սկզբնական շրջանում կատարվում է արյան, այնուհետև մեզի և լեղու մեջ հարուցիչների հայտնաբերմամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ստամոքս-աղիքային վարակներ
Դրուոնիո

**Դրուոնիո ** (), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Վերբանիո Կուզիո Օսոլայի գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 972 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 34 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 29 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 28030։ Հեռախոսային կոդը 0324։

Կոմունայի հովանավորն է Հռոմի պապ Սուրբ Սեղբեստրոսը։ Տոնը հիշատակվում է դեկտեմբերի 31-ին։

## Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.


Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 1077
 bar:1871 from:0 till: 1173
 bar:1881 from:0 till: 1082
 bar:1901 from:0 till: 884
 bar:1911 from:0 till: 930
 bar:1921 from:0 till: 948
 bar:1931 from:0 till: 942
 bar:1936 from:0 till: 914
 bar:1951 from:0 till: 958
 bar:1961 from:0 till: 950
 bar:1971 from:0 till: 935
 bar:1981 from:0 till: 935
 bar:1991 from:0 till: 980
 bar:2001 from:0 till: 961
PlotData=
 bar:1861 at: 1077 fontsize:S text: 1.077 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 1173 fontsize:S text: 1.173 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 1082 fontsize:S text: 1.082 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 884 fontsize:S text: 884 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 930 fontsize:S text: 930 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 948 fontsize:S text: 948 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 942 fontsize:S text: 942 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 914 fontsize:S text: 914 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 958 fontsize:S text: 958 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 950 fontsize:S text: 950 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 935 fontsize:S text: 935 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 935 fontsize:S text: 935 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 980 fontsize:S text: 980 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 961 fontsize:S text: 961 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ ISTAT


## Կոմունայի վարչակազմ
* Հեռախոսահամար։ 0324 93071
* Էլեկտրոնային հասցե։ comune.druogno@libero.it
* Գլխավոր կաքյ։ http://www.comune.druogno.vb.it/

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի գլխավոր կայք 
* Ազգային ինստիտուտի վիճակագրություն 
* http://www.istat.it/english/ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Յագայլո

**Յագայլո**, Ցոգայլա (*Jogaila*, ), Լիտվայի մեծ իշխան (1377-1392, ընդմիջումներով), Լեհաստանի թագավոր (Վլադիսլավ XI Յագելլո) 1386 թվականից, Յագելլոների դինաստիայի հիմնադիրը։

Օլգերդի որդին։ Լիտվական մեծ իշխանությունում 1382 թվականին հաղթել է (Տևտոնական օրդենի օգնությամբ) իշխանության համար պայքարում։ Յագայլոյի և լեհաստանի թագուհի Յադվիգայի ամուսնությամբ ձևակերպվել է լեհական-լիտվական ունիան։

1392 թվականին լիտվական ֆեոդալների կողմից ունիայի նկատմամբ դժգոհությունից հարկադրված Լիտվայում իշխանությունը հանձնել է Վիտովտին Տևտոնական օրդենի դեմ «մեծ պատերազմի» (1409-1411) պատրաստության և Գրյունվալդի ճակատամարտի (1410) ընթացքում (լինելով լեհ-լիտվական ռուսական բանակի հրամանատար) իրեն դրսևորել է որպես տաղանդավոր զորավար և կազմակերպիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհաստանի թագավորներ
Կատեգորիա:Յագելլոներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Բույսերի ճյուղավորում

**Բույսերի ճյուղավորում** լինում է 2 հիմնական տիպի՝
* դիխոտոմիկ
* մոնոպոդիալ։ Դիխոտոմիկ կամ եղանաձև ճյուղավորմման դեպքում գագաթային բողբոջը երկատվում է երկու նոր բողբոջի, որից աճում են մոտավորապես հավասար երկարությամբ ու հաստությամբ 2-րդ կարգի ճյուղեր։ Նրանք կարող են ճյուղավորվել և առաջացնել 3-րդ կարգի ճյուղեր և այլն։

Կատեգորիա:Բույսեր
Երևանի Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան թիվ 66 հիմնական դպրոց

**Երևանի Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան թիվ 66 հիմնական դպրոց**, հանրակրթական դպրոց Շենգավիթ վարչական համայնքում։

## Պատմություն
Դպրոցը հիմնադրվել է 1950 թվականին որպես տարածքի միակ միջնակարգ (տասնամյա) դպրոց, որտեղ 1950-1951 ուսումնական տարվանից սկսած իրենց ուսանել են մոտակա յոթնամյա դպրոցների (№ 50, 31, 46) շրջանավարտները։ Տնօրեն Իշխան Դարբինյանի օրոք՝ 1956 թվականին, դպրոցն անվանակոչվել է Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անունով։

## Տվյալներ
Դպրոցը տեղակայված է երեք մասնաշենքերում, որոնք կառուցվել են 1950, 1968, 1975 թվականներին։

Դպրոցի բակում 1959 թվականին տեղադրվել է Ալեքսանդր Մյասնիկյանի կիսանդրին (քանդակագործ՝ Գրիգոր Ահարոնյան, ճարտարապետ՝ Էդուարդ Սարապյան)։

## Շրջանավարտներ
* Արտավազդ Եղոյան
* Ռոզա Սիրունյան
* Ռոբերտ Մամուլյան

## Պատկերասրահ

Երևանի Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան թիվ 66 հիմնական դպրոց (2).jpg
Երևանի Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան թիվ 66 հիմնական դպրոց (1).jpg|Ալեքսանդր Մյասնիկյանի կիսանդրին համանուն դպրոցի բակում


## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Երևանի քաղաքապետարանի ենթակայության դպրոցներ

Կատեգորիա:Երևանի դպրոցներ
Կոսակու Յամադա

**Կոսակու Յամադա** (, ), ճապոնացի կոմպոզիտոր և դիրիժոր։ Ճապոնական արվեստի ակադեմիայի անդամ (1957)։

Սովորել է Տոկիոյի Երաժշտական ակադեմիայում, այնուհետև՝ Բեռլինի Բարձրագույն երաժշտական դպրոցում։ Յամադան եվրոպական կրթություն ստացած առաջին ճապոնացի կոմպոզիտորն է։

1914 թվականին հիմնել է սիմֆոնիկ նվագախումբ, կատարել ճապոնացի կոմպոզիտորների գործեր։

6 օպերաների, 2 կանտատների, սիմֆոնիայի, 2 սիմֆոնիկ պոեմների, 2 բալետային սյուիտների, երգերի, խմբի երգերի, ճապոնական ժողովրդական երգերի մշակումների հեղինակ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճապոնացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Ճշգրիտ հաստոցներ

**Ճշգրիտ հաստոցներ**, բարձր ճշգրտությամբ դետալներ մշակող մետաղահատ հաստոցներ։ Ճշգրիտ հաստոցներ են հղկիչ, ատամնաֆրեզիչ, գայլիկոնիչներտաշիչ, խառատային հաստոցները։ Ըստ ճշգրտության Կիրովականի ճշգրիտ հաստոցների գործարանի հատուկ բարձր ճշգրտության 16C04A հաստոցը դասի լինում են՝ բարձրացված ճշգրտության, բարձր ճշգրտության, հատուկ բարձր ճշգրտության և հատուկ ճշգրիտ։

Ճշգրիտ հաստոցներով մշակումն ապահովում է երկրաչափական ճիշտ ձևի մակերևույթներով, առանցքների ճշգրիտ տարածական դիրքով և փոքր խորդուբորդություններով դետալների ստացում։ Բարձր ճշգրտություն ապահովելու պայմաններն են՝ բարձրացված Ճշգրտությամբ պատասխանատու դետալների և հանգույցների, ճշգրիտ և գերճշգրիտ սահքի առանցքակալների, ինչպես նաև հիդրոդինամիկակաև և հիդրոստատիկական առանցքակալների, մատուցման զգայուն մեխանիզմների կիրառում, ջերմային ձևափոխությունների և տատանումների պակասեցում, հանգույցների կոշտության մեծացում ևն։

Ճշգրիտ հաստոցների զարգացման տենդենցներն են՝ անվանակարգի և տիպաչափի ընդարձակում, թվային ծրագրային կառավարմամբ Ճշգրիտ հաստոցների յուրացում և հաստոցների հուսալիության բարձրացում։

Կատեգորիա:Հաստոցաշինություն
Դյուարի անոթ

**Դյուարի անոթ**, կրկնակի պատերով ջերմամեկուսիչ անոթ։ Ներսի ծավալի և շրջապատի միջև ջերմամեկուսացումն իրականացվում է անոթի կրկնակի պատերի միջև վակուում ստեղծելով (1,33 մն/մ2 = 105 մմ սնդ․ ս․)։ Ճառագայթման ճանապարհով տեղի ունեցող ջերմային կորուստները փոքրացնելու նպատակով պատերը մետաղապատում են (ավելի հաճախ արծաթապատում)։ Պատրաստում են բարձրորակ ապակուց (աշխատանոցների համար) կամ մետաղից։ Կիրառվում են հեշտ ցնդող հեղուկացված գազերը (ազոտ, թթվածին, օդ) տեղափոխելու և պահելու համար։ Չափազանց ցածր եռման կետ ունեցող գազերը (օրինակ, հելիումը) հեղուկ վիճակում երկար պահելու համար օգտագործում են կրկնակի Դյուարի անոթում, որոնցից արտաքինը լցնում են ցածր ջերմաստիճանի հեղուկ։ Կենցաղում օգտագործվող թերմոսը Դյուարի անոթ է։ Հայտնաբերել է Ջեյմս Դյուարը 1898-ին։

## Աշխատանքի սկզբունքը
Դյուարի անոթի աշխատանքի սկզբունքը երեք հիմնական գործընթացների սահմանափակման մեջ է, որոնք պատասխանատու են շրջակա միջավայրի հետ ջերմափոխանակման համար. ջերմահաղորդում (որի շնորհիվ ջերմությունը տարածվում է երկաթե ձողի տաքացրած ծայրից մյուս՝ սառը ծայրը), ջերմային ճառագայթում (մենք զգում ենք այն վառարանի մոտ, երբ ածուխն արդեն հանգել է), և կոնվեկցիա (այդ գործընթացը տեղի է ունենում, օրինակ՝ ներքևից տաքացրած կաթսայում ճաշը խառնելուց)։ Թերմոսի ներքին և արտաքին պատերի միջև ընկած միջանկյալ տարածությունը, որտեղից օդը հանված է, նվազեցնում է ջերմության կորուստը՝ ջերմահաղորդումից և կոնվեկցիայից, իսկ ապակե անոթի անդրադարձնող մակերեևույթը նվազեցնում է ինֆրակարմիր ճառագայթումը։ Թերմոսի արժեքը հենց նրա՝ ըմպելիքները տաք կամ սառը պահելու մեջ է։ Այդ հատկությունը թույլ է տալիս նաև թերմոսի միջոցով պատվաստանյութեր, արյան պլազմա, ինսուլին, հազվագյուտ արևադարձային ձկներ և այլ կարևոր բաներ տեղափոխել։ Երկրորդ համաշխարհային Պատերազմի ժամանակ Մեծ Բրիտանիայում արտադրվել է գրեթե 10.000 թերմոս։ Այն իրենց հետ վերցնում էին ռազմական օդաչուները՝ Եվրոպայի վրայով թռիչքներ իրականցնելիս։ Մեր օրերում աշխարհի բոլոր լաբորատորիաներում թերմոսները (Դյուարի անոթները) օգտագործում են այնպիսի գերսառը նյութեր պահպանելու համար, ինչպիսիք են, օրինակ՝ հեղուկ ազոտը կամ թթվածինը։

2009 թվականին Ստենֆորդի համալսարանի գիտնականները հայտնաբերեցին, որ ֆոտոնային բյուրեղների (կառուցվածքներ, որոնք արգելափակում են լույսը՝ որոշակի հաճախականություններում) հաջորդական շերտերը, որոնք բաժանված են միջանկյալ վակուումով, ավելի շատ են սահմանափակում ջերմային ճառագայթումը, քան միայն վակուումը։

## Գրականություն
* Клиффорд Пиковер. Великая Физика, От Большого взрыва до Квантового воскрешения, 250 основных век в истории физики, Москва, Бином, 2015г., стр 266.

Կատեգորիա:Ջերմատեխնիկա
Կազալե Կորտե Չերո

**Կազալե Կորտե Չերո** (), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Վերբանիո Կուզիո Օսոլայի գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 3505 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 292 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 12 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 28881։ Հեռախոսային կոդ՝ 0323։

Բնակավայրի հովանավորն է սուրբ Լուչիա Սիրակուզսկայան։

## Ժողովրդագրություն
Ժողովրդագրական աճ։ 

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:3500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 1336
 bar:1871 from:0 till: 1555
 bar:1881 from:0 till: 1812
 bar:1901 from:0 till: 2624
 bar:1911 from:0 till: 2707
 bar:1921 from:0 till: 2471
 bar:1931 from:0 till: 2437
 bar:1936 from:0 till: 2357
 bar:1951 from:0 till: 2541
 bar:1961 from:0 till: 2663
 bar:1971 from:0 till: 2703
 bar:1981 from:0 till: 3016
 bar:1991 from:0 till: 3035
 bar:2001 from:0 till: 3292
PlotData=
 bar:1861 at: 1336 fontsize:S text: 1.336 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 1555 fontsize:S text: 1.555 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 1812 fontsize:S text: 1.812 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 2624 fontsize:S text: 2.624 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 2707 fontsize:S text: 2.707 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 2471 fontsize:S text: 2.471 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 2437 fontsize:S text: 2.437 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 2357 fontsize:S text: 2.357 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 2541 fontsize:S text: 2.541 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 2663 fontsize:S text: 2.663 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 2703 fontsize:S text: 2.703 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 3016 fontsize:S text: 3.016 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 3035 fontsize:S text: 3.035 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 3292 fontsize:S text: 3.292 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ ISTAT-ի տվյալների


## Կոմունայի վարչակազմ
* Հեռախոսահամար՝ 0323 692111
* Էլեկտրոնային փոստ՝ municipio@comunecasalecc.it
* Պաշտոնական կայք՝ http://www.comune.casalecortecerro.vb.it/

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական էջ 
* Ազգային ինստիտուտի վիճակագրություն 
* http://www.istat.it/english/ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Յամալ

**Յամալ** (ռուսերեն՝ Ямал, երկիր, մալծայր), թերակղզի Ասիայում, Արևմտյան Սիբիրի հյուսիս-արևմուտքում, Բայդարատայի և Օբի խորշերի միջև։

## Աշխարհագրություն
Տարածությունը 122 հազար կմ² է, երկարությունը՝ 750 կմ, բարձրությունը՝ մինչև 84 մ։ Կազմված է ծովային, հարավում՝ սառցադաշտային նստվածքներից։

Տարածված է հավերժական սառածությունը։ Կան շատ լճեր։ Ծածկված է տունդրային և անտառատունդրային բուսականությամբ։ Կան գազի և նավթի հանքավայրեր։

Զբաղվում են եղջերվապահությամբ, որսորդությամբ, ձկնորսությամբ։ Օբի խորշի ափին է Նովի պորտ նավահանգիստը։

Կատեգորիա:Թերակղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսաստանի թերակղզիներ
Պարզարան

**Պարզարան**, ռեզերվուար կամ ավազան՝ հոսքի փոքր արագության դեպքում, ծանրության ուժի ազդեցությամբ կախված մեխանիկական խառնուրդները հեղուկից նստեցումով անջատելու համար։ Պարզարանն օգտագործվում է հիդրոհանգույցների և ոռոգման կառույցների, ջրամատակարարման, կոյուղու համակարգերում՝ ջրի, ինչպես նաև մեքենաներում և տեխնոլոգիական տեղակայանքներում՝ յուղի, բենզինի մաքրման համար։ Ջրաուժային և ոռոգման համակարգերի պարզարանները ծառայում են ՀԷԿ-երի տուրբինների և ոռոգման ջրանցքների մեջ կախույթների թափանցելը կանխելու համար։ ՀԷԿ-երում և պոմպակայաններում պարզարանները պահպանում են հիդրոտուրբինների և պոմպերի թիերը՝ կարծր խառնուրդների մասնիկներով (0,25 մմ և ավելի չափերի) մաշվելուց, որը կարոդ է հանգեցնել տուրբինների և պոմպերի օգտական գործողության գործակցի իջեցմանը։ Ոռոգման համակարգերում պարզարանները պահպանում են ջրանցքները տղմապատվելուց․ ջրի հետ ոռոգիչ համակարգ են մտնում միայն մանր մասնիկները, որոնք կարող են ծառայել որպես պարարտանյութ։ Ջրամատակարարման համակարգի պարզարանները, ըստ դրանցում եղած ջրի հիմնական հոսքի ուղղության, լինում են հորիզոնական, ուղղաձիգ և շառավղային։ Պարզարանն ըստ տեխնոլոգիական սխեմայի և աշխատանքի սկզբունքի նման է ջրատարների պարզարանին՝ միայն օժանդակ սարքավորումների որոշ բարդացմամբ, որը պայմանավորված է կեղտաջրերից թափվող մեծ քանակությամբ նստվածքներով։

Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Կատեգորիա:Կոյուղի
Կատեգորիա:Ջրաբանություն