Դոմպերիդոն

**Դոմպերիդոն**,  առավել հայտնի է **մոտիլիում** առևտրային անվանմամբ, դոֆամինային ընկալիչների անտագոնիստ է, որը կիրառվում է սրտխառնոցի և փսխման կանխարգելման, ինչպես նաև ստամոքսաղիքային խանգարումների բուժման նպատակով, մասնավորապես՝ գաստրոպարեզի դեպքում (ստամոքսի դատարկման դանդաղում): Դեղամիջոցը նպաստում է մարդու օրգանիզմում պրոլակտին հորմոնի մակարդակի բարձրացմանը: Այն նախատեսված է ինչպես ներքին ընդունման (բերանացի), այնպես էլ հետանցքային (ռեկտալ) օգտագործման համար:

Դոմպերիդոնի կիրառման ընթացքում հնարավոր կողմնակի ազդեցությունները ներառում են գլխացավը, տագնապայնությունը, բերանի չորությունը, որովայնի կծկումային ցավեր, փորլուծությունը և պրոլակտինի մակարդակի բարձրացումը: Պրոլակտինի բարձր մակարդակի հետևանքով կարող են առաջանալ նաև երկրորդային ախտանիշներ, ինչպիսիք են՝ կրծքագեղձի փոփոխությունները, կաթնահոսությունը, դաշտանային ցիկլի խանգարումները, հիպոգոնադիզմը: Դեղամիջոցը կարող է առաջացնել QT միջակայքի երկարացում և հազվադեպ դեպքերում կապված է եղել սրտային բարդությունների, այդ թվում՝ հանկարծակի սրտային մահվան հետ:

Այնուամենայնիվ, այս ռիսկերը փոքր են և հիմնականում դիտվում են բարձր դեղաչափեր օգտագործելիս: Դոմպերիդոնը հանդես է գալիս որպես դոֆամինային D<sub>2</sub> և D<sub>3</sub> ընկալիչների ծայրամասային ընտրողական անտագոնիստ: Արյուն-ուղեղային պատնեշով թափանցելու ցածր ունակության շնորհիվ՝ դոմպերիդոնի կողմնակի ազդեցությունները տարբերվում են դոֆամինային ընկալիչների այլ անտագոնիստներից (օրինակ՝ մետոկլոպրամիդից) և գրեթե չեն առաջացնում կենտրոնական նյարդային համակարգի հետ կապված բացասական հետևանքներ: Այնուամենայնիվ, դոմպերիդոնը կարող է բարձրացնել պրոլակտինի մակարդակը, քանի որ հիպոֆիզը գտնվում է արյուն-ուղեղային պատնեշից դուրս:

Դոմպերիդոնը հայտնաբերվել է 1974 թվականին և ներդրվել բժշկական կիրառման մեջ 1979 թվականին: Այն մշակվել է «Janssen Pharmaceutica» ընկերության կողմից: Դոմպերիդոնը բազմաթիվ երկրներում, օրինակ՝ Եվրոպայում և աշխարհի այլ տարածաշրջաններում, հասանելի է առանց դեղատոմսի: Այնուամենայնիվ, դեղամիջոցը հաստատված չէ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում կիրառման համար: Այնուամենայնիվ, այն հասանելի է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում՝ ստամոքս-աղիքային ուղու շարժողականության ծանր և բուժման նկատմամբ կայուն խնդիրներ ունեցող անձանց համար՝ հատուկ թույլտվությամբ, որը հնարավորություն է տալիս օգտագործել դեռևս փորձարկվող դեղամիջոցները:  Ներկայումս մշակման փուլում է գտնվում դոմպերիդոնի նմանակը՝ դեուդոմպերիդոնը, որը նախատեսվում է պոտենցիալ կիրառման համար ԱՄՆ-ում և այլ երկրներում:

## Բժշկական կիրառություններ
### Սրտխառնոց և փսխում
Առկա են որոշակի փաստեր, որոնք վկայում են դոմպերիդոնի հակափսխումային ազդեցության մասին: Կանադայի Գլխացավի ուսումնասիրման միության  կողմից այն խորհուրդ է տրվում  կիրառել սուր միգրենի ժամանակ առաջացող սրտխառնոցի բուժման նպատակով

### Գաստրոպարեզ
Գաստրոպարեզը բժշկական վիճակ է, որը բնութագրվում է ստամոքսի դատարկման դանդաղմամբ՝ մեխանիկական անցանելիության խոչընդոտների բացակայության պայմաններում: Դրա պատճառները առավել հաճախ իդիոպաթիկ են, հանդիսանում են շաքարային դիաբետի բարդություն կամ որովայնի խոռոչի վիրահատության հետևանք: Այս վիճակն առաջացնում է սրտխառնոց, փսխում, սնունդ ընդունելուց հետո լցվածության զգացում, վաղաժամ հագեցվածություն (հագեցման զգացում՝ նախքան սնվելն ավարտելը), որովայնի ցավ և փքվածություն: Դոմպերիդոնը կարող է կիրառվել սննդի տեղաշարժը ստամոքսով արագացնելու նպատակով՝ խթանելով ստամոքսաղիքային պերիստալտիկան և հետևաբար՝ բուժելու գաստրոպարեզը: Այն կարող է արդյունավետ լինել իդիոպաթիկ և դիաբետիկ գաստրոպարեզի դեպքում: Այնուամենայնիվ, դեղամիջոցների (ինչպիսին է դոմպերիդոնը) կողմից խթանված ստամոքսի դատարկման արագացումը միշտ չէ, որ ուղիղ համեմատական է ախտանիշների թեթևացմանը:

### Կաթնարտադրություն
Դոմպերիդոնը որոշ երկրներում կիրառվում է ոչ պաշտոնական ցուցումով՝ լակտացիան խթանելու կամ կրծքի կաթի արտադրությունն ավելացնելու համար, սակայն, 2023 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ, այն որևէ երկրում պաշտոնապես հաստատված չէ այդ նպատակով օգտագործման համար, իսկ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում ընդհանրապես հաստատված չէ մարդկանց կողմից կիրառման համար։ Դոմպերիդոնը գործում է որպես պերիֆերիկ դոֆամինային անտագոնիստ, և ենթադրվում է, որ այն խթանում է պրոլակտինի արտազատումը, ինչը հաստատվել է 2003 թվականին իրականացված հետազոտությամբ։

2018 թվականին իրականացված հինգ ռանդոմիզացված վերահսկվող հետազոտությունների մետա-վերլուծությունը ցույց է տվել, որ դոմպերիդոնի կիրառումը հանգեցրել է կրծքի կաթի ծավալի չափավոր աճի այն մայրերի մոտ, ովքեր ունեցել են անբավարար լակտացիա և անհաս երեխաներ: Վերլուծությունը նաև փաստել է, որ դոմպերիդոնը լավ է տանելի հիվանդների կողմից, և մայրական կողմնակի բարդությունների զգալի տարբերություն չի նկատվել պլացեբո խմբի համեմատությամբ: Դոմպերիդոնի համար կաթնարտադրության (լակտացիայի) ավելացման նպատակով պաշտոնապես հաստատված դեղաչափ գոյություն չունի, սակայն հրապարակված գիտական հետազոտությունների մեծ մասում կիրառվել է օրական 30 մգ ընդհանուր դեղաչափը (10-ական մգ՝ օրը երեք անգամ)՝ 4-ից 10 օր տևողությամբ:

ԱՄՆ Սննդամթերքի և դեղերի վարչությունը (FDA) մտահոգություն է հայտնել դոմպերիդոնի լուրջ կողմնակի ազդեցությունների և դրա արդյունավետության վերաբերյալ: FDA-ն արձանագրել է սրտանոթային համակարգի լուրջ բարդություններ՝ կապված կրծքով կերակրող անձանց կողմից դոմպերիդոնի կիրառման հետ, ներառյալ՝ առիթմիաները, սրտի կանգը և հանկարծամահությունը: Բացի այդ, դոմպերիդոնի օգտագործման դադարեցումը կամ դեղաչափի աստիճանական նվազեցումը կապվել են ծանր նյարդահոգեբուժական երևույթների հետ, ինչպիսիք են գրգռվածությունը, տագնապը և ինքնասպանության մասին մտքերը (սուիցիդալ իդեացիա): Այս ռիսկերի պատճառով FDA-ն խստորեն զգուշացնում է չօգտագործել դոմպերիդոնը լակտացիայի խթանման նպատակով:

Կանադայի առողջապահության նախարարության կողմից իրականացված վերլուծությունը նույնպես հայտնաբերել է կապ դոմպերիդոնի կտրուկ դադարեցման կամ դեղաչափի նվազեցման և հոգեկան առողջության հետ կապված «զրկանքի համախտանիշի» միջև, երբ դեղն օգտագործվել է «օֆ-լեյբլ»՝ լակտացիայի նպատակով: Սա հատկապես վերաբերում է այն դեպքերին, երբ օրական դեղաչափը գերազանցել է առավելագույն խորհուրդ տրվող 30 մգ-ը: 2021 թվականի հետազոտությունը պարզել է, որ Կանադայի հինգ նահանգներում հետծննդաբերական շրջանում դոմպերիդոնի կիրառումն աճել է 2004-ից 2017 թվականների ընթացքում: Օգտագործման ծավալները կայունացել են (պլատոյի փուլ) 2011 թվականին, իսկ 2012 թվականին գրանցվել է կիրառման անկում՝ Կանադայի առողջապահության նախարարության կողմից դոմպերիդոնի վերաբերյալ հրապարակված զգուշացումից հետո:

### Այլ կիրառություններ
#### Պարկինսոնի հիվանդություն
Պարկինսոնի հիվանդությունը դեգեներատիվ նյարդաբանական վիճակ է, որի դեպքում ուղեղում դոֆամինի քանակի նվազումը հանգեցնում է ռիգիդության (շարժումների կարծրության), դողի  և այլ ախտանիշների։ Ստամոքսաղիքային համակարգի վատ գործառույթը, սրտխառնոցը և փսխումը լուրջ խնդիրներ են Պարկինսոնի հիվանդություն ունեցող անձանց համար, քանի որ այս հիվանդության բուժման համար կիրառվող դեղամիջոցների մեծ մասն ընդունվում է բերանացի եղանակով։ Այդ դեղամիջոցները, օրինակ՝ լևոդոպան, նույնպես կարող են առաջացնել սրտխառնոց՝ որպես կողմնակի ազդեցություն: Ավելին, հակափսխումային դեղերը, ինչպիսին է մետոկլոպրամիդը, որոնք թափանցում են արյուն-ուղեղային պատնեշով, կարող են սրել Պարկինսոնի հիվանդության էքստրապիրամիդային ախտանիշները։ Դոմպերիդոնը կարող է կիրառվել Պարկինսոնի հիվանդության ժամանակ սրտխառնոցը և ստամոքսաղիքային ախտանիշները թեթևացնելու համար. այն պաշարում է ծայրամասային D2 ընկալիչները, սակայն սովորական դեղաչափերի դեպքում նվազագույն չափով է թափանցում արյան-ուղեղային արգելապատնեշով, ուստի որևէ ազդեցություն չի ունենում հիվանդության էքստրապիրամիդային ախտանիշների վրա։ Բացի այդ, դոմպերիդոնը կարող է օգտակար լինել օրթոստատիկ թերճնշման բուժման մեջ, որն առաջանում է Պարկինսոնի հիվանդություն ունեցող անձանց մոտ դոֆամիներգիկ թերապիայի հետևանքով։

#### Աղեստամոքսային այլ կիրառություններ
Դոմպերիդոնը կարող է կիրառվել ֆունկցիոնալ դիսպեպսիայի բուժման նպատակով ինչպես մեծահասակների, այնպես էլ երեխաների շրջանում: Այն նաև արդյունավետ է համարվել երեխաների մոտ ռեֆլյուքսի բուժման գործում: Այնուամենայնիվ, որոշ մասնագետներ գտնում են, որ հնարավոր ռիսկերը թույլ չեն տալիս կիրառել այս դեղամիջոցը մանկական ռեֆլյուքսի բուժման համար:

### Հասանելի ձևեր
Դոմպերիդոնը հասանելի է բերանացի ընդունման համար՝ դեղահատերի, բերանում լուծվող դեղահատերի և կախույթի տեսքով, ինչպես նաև ուղիղ աղիքային կիրառման համար՝ մոմիկների տեսքով։ Բերանացի ընդունման դեղահատերը թողարկվում են 10մգ դեղաչափով։ Նախկինում ուսումնասիրվել է դոմպերիդոնի կիրառումը միջմկանային ներարկման միջոցով, և հասանելի է եղել նաև ներերակային ձևակերպումը, սակայն ներկայումս դեղամիջոցը հասանելի է բացառապես օրալ և ռեկտալ օգտագործման ձևերով։

## Կենդանիների համար նախատեսված կիրառություններ
Դոմպերիդոնը կիրառվում է որպես իմունոթերապիա շների մոտ՝ լեյշմանիոզի բուժման նպատակով:

Բացի այդ, դոմպերիդոնն ունի FDA-ի կողմից հաստատված դեղաձև, որը նախատեսված է շուրջծննդաբերական շրջանում գտնվող զամբիկների մոտ «շյուղախոտային տոքսիկոզի» (fescue toxicosis) կանխարգելման համար:

## Հակացուցումներ
Դոմպերիդոնը հակացուցված է QT ինտերվալը երկարացնող դեղամիջոցների հետ համատեղ օգտագործելիս, ինչպիսին է՝ ամիոդարոնը:

## Կողմնակի ազդեցություններ
Դոմպերիդոնի կիրառման հետ կապված կողմնակի ազդեցությունները ներառում են բերանի չորություն, որովայնի կծկումային ցավեր, փորլուծություն, սրտխառնոց, ցան, քոր, եղնջացան և հիպերպրոլակտինեմիա (վերջինիս ախտանիշները կարող են դրսևորվել կրծքագեղձերի մեծացմամբ, գալակտորեայով, կրծքի ցավով կամ զգայունությամբ, գինեկոմաստիայով, հիպոգոնադիզմով և դաշտանային ցիկլի խանգարումներով:

Կենտրոնական նյարդային համակարգում D2  ընկալիչների պաշարման հետևանքով D2 ընկալիչների անտագոնիստները՝ ինչպիսիք են մետոկլոպրամիդը և հակափսիխոտիկ դեղամիջոցները կարող են առաջացնել մի շարք լրացուցիչ կողմնակի ազդեցություններ, այդ թվում՝ քնկոտություն, ակատիզիա, անհանգստություն, անքնություն, թուլություն, հոգնածություն, էքստրապիրամիդային ախտանիշներ, դիստոնիա, Պարկինսոնյան ախտանիշներ, ուշացած դիսկինեզիա և դեպրեսիա։ Սակայն դոմպերիդոնի պարագայում պատկերն այլ է, քանի որ, ի տարբերություն D2 ընկալիչների այլ անտագոնիստների, այն նվազագույն չափով է թափանցում արյուն-ուղեղային պատնեշով և այդ պատճառով հազվադեպ է զուգորդվում նմանատիպ կողմնակի ազդեցություններով։ Այնուամենայնիվ, տեսականորեն դոմպերիդոնը կարող է որոշակիորեն պաշարել կենտրոնական D2 ընկալիչները բարձր դեղաչափերի դեպքում՝ իր հերթին առաջացնելով կողմնակի ազդեցություններ, որոնք բնորոշ են ուղեղ թափանցող  D2 անտագոնիստներին։

### Պրոլակտինի բարձր մակարդակ
D2 ընկալիչների պաշարման հետևանքով դոմպերիդոնն առաջացնում է հիպերպրոլակտինեմիա: Հիպերպրոլակտինեմիան կարող է ընկճել հիպոթալամուսից գոնադոտրոպին-ռիլիզինգ հորմոնի (ԳՌՀ) արտազատումը, ինչն իր հերթին ընկճում է ֆոլիկուլախթանիչ հորմոնի (ՖԽՀ) և լյուտեինացնող հորմոնի (ԼՀ) սեկրեցիան՝ հանգեցնելով հիպոգոնադիզմի, ինչպես նաև սեռական հորմոնների՝ էստրադիոլի և տեստոստերոնի ցածր մակարդակների: Ըստ այդմ, հաղորդվել է, որ դոմպերիդոնով թերապիայի ժամանակ կանանց 10-15%-ի մոտ դիտվում է մամոպլազիա (կաթնագեղձերի մեծացում), մաստոդինիա (կրծքի ցավ/զգայունություն), գալակտորեա (կաթի ոչ պատշաճ կամ չափազանց արտադրություն) և ամենորեա (դաշտանային ցիկլի դադարում): Տղամարդկանց մոտ կարող է նկատվել լիբիդոյի անկում, էրեկտիլ դիսֆունկցիա և սպերմատոգենեզի խանգարում, ինչպես նաև գալակտորեա և գինեկոմաստիա.: D2 ընկալիչների անտագոնիստները, ինչպիսիք են հակափսիխոտիկները և դոմպերիդոնը, կարող են նաև մեծացնել պրոլակտինոմաների առաջացման ռիսկը, սակայն սա հաստատելու համար անհրաժեշտ են լրացուցիչ հետազոտություններ:

### Հազվադեպ ռեակցիաներ
#### Սրտային բարդություններ
Դոմպերիդոնի կիրառումը զուգորդվում է հանկարծակի սրտային մահվան ռիսկի բարձրացմամբ (շուրջ 70%-ով), ինչը ամենայն հավանականությամբ պայմանավորված է սրտի QT միջակայքի երկարացմամբ և փորոքային առիթմիաներով: Ենթադրվում է, որ պատճառը hERG պոտենցիալ-կախյալ կալիումական անցուղիների պաշարումն է : Այս ռիսկերը կախված են դեղաչափից և առավել արտահայտված են բարձր կամ շատ բարձր դեղաչափերի ներերակային կիրառման դեպքում, ինչպես նաև տարեցների մոտ: Ռիսկը մեծանում է նաև այն դեղամիջոցների հետ զուգակցման դեպքում, որոնք փոխազդում են դոմպերիդոնի հետ և բարձրացնում դրա կոնցենտրացիան արյան մեջ (մասնավորապես՝ CYP3A4 ֆերմենտի ինհիբիտորները): Այնուամենայնիվ, գոյություն ունեն նաև հակասական տվյալներ: Նորածինների և կրծքահասակ երեխաների մոտ QT միջակայքի երկարացման հարցը մնում է վիճահարույց և անորոշ:

Միացյալ Թագավորության դեղերի կարգավորող մարմինները (MHRA) 2014 թվականին սահմանել են հետևյալ սահմանափակումները դոմպերիդոնի կիրառման վերաբերյալ՝ սրտանոթային համակարգի վրա բացասական ազդեցությունների բարձրացած ռիսկի պատճառով.Այնուամենայնիվ, 2015 թվականի Ավստրալիայում ուսումնասիրությունը եզրակացրեց հետևյալը.**Հնարավոր կենտրոնական տոքսիկությունը կրծքահասակ երեխաների մոտ**

Մեծ Բրիտանիայում մի դատական գործ առնչվում էր մի մոր երկու երեխաների մահվանը, որի բոլոր երեք երեխաների մոտ ախտորոշվել էր հիպերնատրեմիա: Մորը մեղադրանք էր առաջադրվել երեխաներին աղով թունավորելու մեջ: Երեխաներից մեկին, ով ծնվել էր հղիության 28-րդ շաբաթում (անհասություն)՝ շնչառական բարդություններով, և որին կատարվել էր ֆունդոպլիկացիա՝ գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքսի և քաշի անբավարար աճի պատճառով, նշանակված էր եղել դոմպերիդոն: Մոր փաստաբանը ենթադրել է, որ երեխայի մոտ կարող էր զարգացած լինել նեյրոլեպտիկ չարորակ համախտանիշ՝ որպես դոմպերիդոնի կողմնակի ազդեցություն, քանի որ դեղամիջոցը թափանցել էր երեխայի դեռևս անհաս արյուն-ուղեղային պատնեշով:

## Փոխազդեցություններ
Առողջ կամավորների շրջանում իրականացված հետազոտությունները ցույց են տվել, որ CYP3A4 ֆերմենտի ինհիբիտոր հանդիսացող կետոկոնազոլը բարձրացրել է դոմպերիդոնի Cmax (առավելագույն կոնցենտրացիան արյան մեջ) և AUC (կոնցենտրացիա-ժամանակ կորի տակ ընկած մակերեսը) ցուցանիշները 3-ից 10 անգամ: Սա ուղեկցվել է սրտի QT միջակայքի երկարացմամբ՝ շուրջ 10–20 միլիվայրկյանով, երբ դոմպերիդոնը (օրական 4 անգամ 10 մգ) և կետոկոնազոլը (օրական 2 անգամ 200 մգ) ընդունվել են միաժամանակ: Մինչդեռ միայն դոմպերիդոնի կիրառումը նույն դեղաչափով նման ազդեցություն չի առաջացրել: Հետևաբար, դոմպերիդոնի զուգակցումը կետոկոնազոլի կամ CYP3A4-ի այլ ինհիբիտորների հետ պոտենցիալ վտանգավոր համակցություն է:

## Ֆարմակոլոգիա
### Ֆարմակոդինամիկա
Դոմպերիդոնը դոֆամինային D<sub>2</sub> և D3 ընկալիչների պերիֆերիկ ընտրողական անտագոնիստ է։ Ի տարբերություն մետոկլոպրամիդի, այն չունի կլինիկորեն նշանակալի փոխազդեցություն D<sub>1</sub> ընկալիչի հետ։ Դեղամիջոցը մեղմում է սրտխառնոցը՝ արգելափակելով տրիգերային գոտու D<sub>2</sub> ընկալիչները, և աղեստամոքսային ախտանիշները՝ արգելափակելով աղիքների D<sub>2</sub> ընկալիչները։ Այն արգելափակում է հիպոֆիզի առաջային բլթի լակտոտրոպ բջիջների D2 ընկալիչները՝ ավելացնելով պրոլակտինի արտազատումը, ինչն իր հերթին խթանում է լակտացիան։ Դոմպերիդոնը կարող է ավելի օգտակար լինել որոշ պացիենտների համար, իսկ մյուսներին վնաս պատճառել՝ կախված մարդու գենետիկական առանձնահատկություններից, ինչպիսիք են  պոլիմորֆիզմները դեղամիջոցների տեղափոխման համար պատասխանատու *ABCB1* գենում (որը կոդավորում է P-գլիկոպրոտեինը), պոտենցիալ-կախյալ կալիումական անցուղիների *KCNH2* գենում hERG/Kv11.1) և α1D--ադրենոընկալիչների *ADRA1D* գենում

#### Ազդեցությունը պրոլակտինի մակարդակի վրա
Հաստատվել է, որ դոմպերիդոնի 20 մգ մեկանգամյա բերանացի դեղաչափը չկերակրող կանանց մոտ բարձրացնում է շիճուկային պրոլակտինի միջին մակարդակը (չափված ընդունումից 90 րոպե անց)՝ 8,1 նգ/մլ-ից հասցնելով 110,9 նգ/մլ-ի (13,7-ապատիկ աճ)։ Սա նման էր պրոլակտինի մակարդակի այն աճին, որն առաջացել էր մետոկլոպրամիդի 20 մգ մեկանգամյա բերանացի դեղաչափի ընդունումից (7,4 նգ/մլ-ից մինչև 124,1 նգ/մլ; 16,7-ապատիկ աճ): Երկշաբաթյա կրկնվող ընդունումից հետո (երկու դեպքում էլ՝ օրական 30 մգ), դոմպերիդոնի կողմից առաջացրած պրոլակտինի մակարդակի աճը նվազել էր (53,2 նգ/մլ; 6,6 անգամ բարձր ելակետայինից), սակայն մետոկլոպրամիդի կողմից առաջացրած պրոլակտինի մակարդակի աճը, ընդհակառակը, ուժգնացել էր (179,6 նգ/մլ; 24,3 անգամ բարձր ելակետայինից)։ Սա ցույց է տալիս, որ թե՛ դոմպերիդոնի և թե՛ մետոկլոպրամիդի ինչպես սուր (մեկանգամյա), այնպես էլ շարունակական ընդունումը արդյունավետ է պրոլակտինի մակարդակը բարձրացնելու գործում, սակայն կրկնվող կիրառման դեպքում պրոլակտինի արտազատման վրա դրանք ունենում են տարբեր ազդեցություններ։ Այս տարբերության մեխանիզմն անհայտ է։ Երկու դեղամիջոցների դեպքում էլ պրոլակտինի մակարդակի նկատված աճը շատ ավելի մեծ էր կանանց, քան տղամարդկանց մոտ: Սա, հավանաբար, պայմանավորված է կանանց մոտ էստրոգենի ավելի բարձր մակարդակով, քանի որ էստրոգենը խթանում է հիպոֆիզից պրոլակտինի արտազատումը:

Համեմատության համար նշենք, որ կանանց մոտ պրոլակտինի բնականոն մակարդակը 20 նգ/մլ-ից պակաս է. հղի կանանց մոտ ծննդաբերության ժամանակ պրոլակտինի մակարդակը հասնում է իր առավելագույնին՝ 100-ից 300 նգ/մլ, իսկ կերակրող կանանց մոտ պրոլակտինի մակարդակը հետծննդաբերական 10-րդ օրը կազմել է 90 նգ/մլ, իսկ 180-րդ օրը՝ 44 նգ/մլ:

### Ֆարմակոկինետիկա
#### Ներծծում
Դոմպերիդոնի բացարձակ կենսամատչելիությունը ցածր է (13–17% կամ մոտավորապես 15%)։ Սա պայմանավորված է աղիներում և լյարդում տեղի ունեցող ինտենսիվ նախահամակարգային («առաջին անցման») մետաբոլիզմով.։ Ընդհակառակը, դրա կենսամատչելիությունը բարձր է միջմկանային ներարկման դեպքում (90%)***'։ Բերանացի ընդունված դոմպերիդոնի [[ազդեցության սկիզբ]]ը տատանվում է 30-ից 60 րոպեի սահմաններում։ Բերանացի դեղաչափից հետո դոմպերիդոնի առավելագույն մակարդակը դիտվում է մոտ 60 րոպե անց։ Դոմպերիդոնի ազդեցությունը աճում է դեղաչափին համամասնորեն՝ 10-ից 20 մգ դեղաչափային միջակայքում։ Դոմպերիդոնի հաճախակի կրկնվող բերանացի ընդունման դեպքում (օրական չորս անգամ (յուրաքանչյուր 5 ժամը մեկ)՝ 4 օր շարունակ) դիտվում է դրա մակարդակի 2-ից 3-ապատիկ կուտակում (ակումուլյացիա)։ Դոմպերիդոնի բերանացի [[կենսամատչելիություն]]ը որոշ չափով բարձրանում է, իսկ առավելագույն մակարդակին հասնելու ժամանակը՝ փոքր-ինչ երկարում, երբ այն ընդունվում է սննդի հետ, իսկ կենսամատչելիությունը նվազում է [[ցիմետիդին]]ի և [[Նատրիումի կարբոնատ|նատրիումի բիկարբոնատի]] նախնական համատեղ ընդունման դեպքում։

==== Բաշխում ====
Դոմպերիդոն [[Պլազմայի կապող սպիտակուցներ|կապող պլազմայի սպիտակուցները]]  կազմում են 91-ից 93%։ Կենդանիների վրա կատարված հետազոտությունների համաձայն՝ դոմպերիդոնի [[հյուսվածքային բաշխվածություն]]ը լայն է, սակայն դրա կոնցենտրացիաները ցածր են գլխուղեղում։ Դեղամիջոցը հանդիսանում է [[P-գլիկոպրոտեին]] (ABCB1) տեղափոխիչի [[ազդանյութ]], և կենդանիների վրա կատարված հետազոտությունները փաստում են, որ հենց սա է դոմպերիդոնի՝ [[կենտրոնական նյարդային համակարգ]] թույլ թափանցելիության պատճառը։ Կենդանիների մոտ դոմպերիդոնի չնչին քանակություններ անցնում են [[ընկերք]]ի միջով։

==== Մետաբոլիզմ ====
Բերանացի ընդունման դեպքում դոմպերիդոնը ենթարկվում է ինտենսիվ նյութափոխանակության [[լյարդ]]ում և [[Աղիքներ|աղիներում]]։ Սա տեղի է ունենում [[Հիդրոքսիլացում|հիդրոքսիլացման]] և [[N-դեալկիլացում|N-դեալկիլացման]] միջոցով։ Դոմպերիդոնը գրեթե բացառապես մետաբոլիզվում է [[CYP3A4/5]] ֆերմենտների կողմից, թեև նշվել են նաև [[CYP1A2]], [[CYP2D6]] և [[CYP2C8]] ֆերմենտների չնչին մասնակցության մասին։ CYP3A4-ը հիմնական ֆերմենտն է, որը ներգրավված է դոմպերիդոնի N-դեալկիլացման մեջ, մինչդեռ CYP3A4-ը, CYP1A2-ը և [[CYP2E1]]-ը մասնակցում են դրա արոմատիկ հիդրոքսիլացմանը։ Դոմպերիդոնի բոլոր [[մետաբոլիտ]]ները ինակտիվ են՝ որպես D<sub>2</sub> ընկալիչների լիգանդներ***'։ Միջին ծանրության լյարդային անբավարարության դեպքում դոմպերիդոնի ընդհանուր և առավելագույն մակարդակները բարձրանում են համապատասխանաբար մոտ 2,9 և 1,5 անգամ։

#### Էլիմինացիա
Դոմպերիդոնի 31%-ը էլիմինացվում է մեզով, իսկ 66%-ը՝ կղանքով։ Անփոփոխ վիճակում արտազատվող դոմպերիդոնի մասնաբաժինը փոքր է (10% կղանքով և 1% մեզով)։ Առողջ անհատների մոտ դոմպերիդոնի կիսատրոհման պարբերությունը կազմում է մոտ 7-ից 9 ժամ։ Այնուամենայնիվ, ծանր երիկամների դիսֆունկցիա ունեցող մարդկանց մոտ դոմպերիդոնի կիսատրոհման պարբերությունը կարող է երկարաձգվել մինչև 20 ժամ։

## Քիմիա
Դոմպերիդոնը բենզիմիդազոլինոնի ածանցյալ է։ Այն կառուցվածքային առումով նման է բուտիրոֆենոնային նեյրոլեպտիկներին, ինչպիսին է հալոպերիդոլը։

## Պատմություն
Դոմպերիդոնը սինթեզվել է «Janssen Pharmaceutica» ընկերությունում 1974 թվականին՝ հակափսիխոտիկ դեղամիջոցների վերաբերյալ նրանց կատարած հետազոտություններից հետո։ «Janssen»-ի դեղաբանները հայտնաբերեցին, որ որոշ հակափսիխոտիկ դեղեր զգալի ազդեցություն են ունենում փսխումը կարգավորող կենտրոնական քիմիաընկալիչ տրիգերային գոտու դոֆամինային ընկալիչների վրա և սկսեցին փնտրել այնպիսի դոֆամինային անտագոնիստ, որը չի անցնի արյուն-ուղեղային պատնեշը՝ դրանով իսկ զերծ մնալով արտաբրգային կողմնակի ազդեցություններից, որոնք բնորոշ էին այս տիպի դեղերին։ Սա հանգեցրեց դոմպերիդոնի հայտնագործմանը՝ որպես հզոր հակափսխեցուցիչ միջոց, որն ունի նվազագույն կենտրոնական ազդեցություններ։ Դոմպերիդոնը արտոնագրվել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում 1978 թվականին, իսկ հայտը ներկայացվել էր 1976 թվականին։ 1979 թվականին դոմպերիդոնն առաջին անգամ հայտնվեց շուկայում «Motilium» (Մոտիլիում) ապրանքանիշի ներքո՝ Շվեյցարիայում և Արևմտյան Գերմանիայում։ Հետագայում՝ 1999 թվականին, ներդրվեց դոմպերիդոնի բերանացի լուծվող հաբերի ձևը (հիմնված «Zydis» տեխնոլոգիայի վրա)։

2014 թվականի ապրիլին Մարդու օգտագործման դեղամիջոցների փոխադարձ ճանաչման և ապակենտրոնացված ընթացակարգերի համակարգող խումբը (CMDh) հրապարակեց պաշտոնական մամուլի հաղորդագրություն՝ առաջարկելով սահմանափակել դոմպերիդոն պարունակող դեղամիջոցների կիրառումը։ Այն նաև հաստատեց Դեղագործական հսկողության ռիսկի գնահատման կոմիտեի կողմից ավելի վաղ հրապարակված առաջարկները՝ օգտագործել դոմպերիդոնը միայն սրտխառնոցի ու փսխման բուժման համար և նվազեցնել առավելագույն օրական դեղաչափը մինչև 10 մգ։

## Հասարակություն և մշակույթ
### Համընդհանուր անվանումներ
Դոմպերիդոնը դեղորայքի համընդհանուր և INN (Միջազգային ոչ արտոնագրված անվանում), USAN (ԱՄՆ-ի կողմից ընդունված անվանում), BAN (Բրիտանական հաստատված անվանում) և JAN (Ճապոնական ընդունված անվանում) անվանումն է:

### Կարգավորող մարմինների հաստատում
2007 թվականի տվյալներով զեկուցվել է, որ դոմպերիդոնը հասանելի է 58 երկրում, սակայն դրա կիրառման եղանակներն ու ցուցումները տարբերվում են՝ կախված պետությունից։ Իտալիայում այն օգտագործվում է գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքս հիվանդության բուժման համար, իսկ Կանադայում դեղամիջոցը ցուցված է վերին աղեստամոքսային տրակտի շարժողականության (մոտիլիկայի) խանգարումների դեպքում և դոֆամինի ագոնիստ հանդիսացող հակապարկինսոնյան միջոցների օգտագործմամբ պայմանավորված աղեստամոքսային ախտանիշների կանխարգելման համար: Միացյալ Թագավորությունում դոմպերիդոնը ցուցված է միայն սրտխառնոցի և փսխման բուժման համար, իսկ բուժման տևողությունը սովորաբար սահմանափակվում է 1 շաբաթով։

Միացյալ Նահանգներում դոմպերիդոնը օրինականորեն շրջանառվող դեղամիջոց չէ և այնտեղ վաճառքի համար հաստատված չէ։ (Բացառություն է արվում բուժման նկատմամբ կայուն աղեստամոքսային ախտանիշներ ունեցող անձանց համար՝ FDA-ի «Հետազոտվող նոր դեղամիջոցի» հայտի շրջանակներում: 2004 թվականի հունիսին Սննդամթերքի և դեղերի վարչությունը (FDA) նախազգուշացում է հրապարակել այն մասին, որ դոմպերիդոն պարունակող ցանկացած արտադրանքի տարածումն անօրինական է։

Այն հասանելի է առանց դեղատոմսի՝ գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքս հիվանդության և ֆունկցիոնալ դիսպեպսիայի բուժման համար բազմաթիվ երկրներում, ինչպիսիք են Իռլանդիան, Նիդերլանդները, Իտալիան, Հարավային Աֆրիկան, Մեքսիկան, Հնդկաստանը, Չիլին և Չինաստանը։

### Դեղաձևեր

## Հետազոտություններ
Դոմպերիդոնն ուսումնասիրվել է որպես պոտենցիալ հորմոնալ հակաբեղմնավորիչ միջոց՝ կանանց մոտ հղիությունը կանխելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պիպերիդիններ