Սագաներ թագավորների մասին

**Սագաներ թագավորների մասին** (, «*թագավորական սագաներ»*), իսլանդական միջնադարյան գրականության ժանրերից։ Այսպիսի սագաների գործողությունները տեղի են ունենում սկանդինավյան թագավորություններում, հիմնականում` Նորվեգիայում։

## Ժանրի պատմություն
Կան տեղեկություններ, որ նորվեգացի թագավորների մասին որոշակի տեքստեր գրվել են Սեմունդ Իմաստունի (հավանաբար` լատիներեն) և Արի Իմաստունի (իսլանդերեն) կողմից։ Երկուսի ստեղծագործություններն էլ չեն հասել մեր օրերը։ Մեզ հայտնի «թագավորների մասին սագաներից» առաջինը կարելի է համարել Սիգուրդ Մունի և Ինգե Գորբունի մասին սագան` «Հրյուգգյարստյուկկի (Hryggjarstykki)» վերնագրով, որը գրվել է 1150-1170 թվականներին և նույնպես  չի պահպանվել։

Մոտ 1190թ. Իսլանդիայում հայտնվեց սագաների մի ամբողջ շարք` նվիրված նորվեգացի թագավորներ Օլավ Տրյուգգվասոնին և Օլավ Սրբին։ 1180-ական թվականներից սկսած Նորվեգիայում ստեղծվում էր «Սագա Սվերիրի մասին». դրա մասին հայտնի է, որ տեքստի մի մասը գրվել է իսլանդացի աբբաթ  Կառլ Յոնսոնի կողմից` Սվերիր թագավորի անմիջական հսկողության ներքո։

12-րդ դարի վերջից սկսեցին ի հայտ գալ սագաների մեծ ժողովածուներ, որոնք այլևս իրենցից ներկայացնում էին ոչ թե սագաներ առանձին թագավորների, այլ Նորվեգիայի ամբողջ պատմության մասին` լեգենդար ժամանակներից մինչև 1177 թվականի այն հատվածը, որից սկսվում են Սվերիրի մասին սագաները։ Առաջին այդպիսի ստեղծագործությունը եղավ «Նորվեգացի կոնունգների մասին սագաների վերանայումը», երևի թե ժանրի միակ սագան, որը գրվել է նորվեգացու, այլ ոչ թե իսլանդացու կողմից։ Հետո կազմվել են «Փտած մաշկ» սագան, որտեղ նկարագրվում է 1035-1177թթ., և «Գեղեցիկ մաշկը», որը սկսվում է Հալվդան Սևի ժամանակաշրջանից։ 1230թ. կազմվել է «Երկրային շրջանը»` ժանրի էտալոնային ստեղծագործությունը։

Թագավորների մասին վերջին սագաները ստեղծվել են 13-րդ դարի վերջին։ Դրանց թվում են Ստուրլա Տորդարսոնի հեղինակած «Հակոն Ծերի մասին սագան» և «Կոնունգ Մագնուս Լագաբետի մասին սագան»։

## Բնորոշ յուրահատկություններ
Ի տարբերություն «Իսլանդացիների մասին սագաների»` «Թագավորների մասին սագաները» հաճախ պատվիրատուներ էին ունենում` իշխանի կամ եկեղեցական հիերարխի տեսքով։ Դրա հետ մեկտեղ, պահպանելով արտաքին կողմնակալությունը, սագաների հեղինակները չէին կարողանում լռել փաստերի մասին, որոնք հակասում էին իրենց հայեցակարգերին, օրինակ` թագավորների դաժանությունը։

Գոյություն ունեն թագավորների մասին բավականին շատ սագաներ, որտեղ նկարագրված է միևնույն սյուժեն, այսինքն` տարբեր սագաներ միևնույն թագավորի մասին։ Դրանց համեմատումը թույլ է տալիս ստանալ տեղեկատվություն այն մասին, թե ինչ թաքնված հորիվածքներ կան սագաներում:

## Հիմնական «սագաներ թագավորների մասին»

* Սագա Սեմունդ Իմաստունի մասին` լատիներենով, մոտ 1120թ., չի պահպանվել
* Սագա Արի Տորգիլսոնի մասին` իսլանդերենով, մոտ 1125թ., չի պահպանվել
* Էյրիկ Օդդսոնի Հրյուգգյարստյուկկի սագա, մոտ 1150թ., չի պահպանվել
* *Նորվեգիայի պատմությունը*, մոտ 1170թ.
* *Թեոդոր Մոնախ` սագա Նորվեգիայի հին թագավորների մասին ,* մոտ 1180թ.
* *Սագա Սկյոլդունգների մասին* 1180թ.
* *Հնագույն սագա Սուրբ Օլավի մասին,* մոտ 1190թ.
* *Նորվեգացի կոնունգների մասին սագաների վերանայում,* մոտ 1190թ.
* Լատինական սագա Տրյուգգվի Օդդա Սնորասոնի որդի Օլավի մասին, մոտ 1190թ.
* Լատինական սագա Տրյուգգվի Գունլաուգա Լեյվսոնի որդի Օլավի մասին, մոտ 1195թ., չի պահպանվել
* *Սագա Սվերիրի մասին, Կառլ Յոնսոն, մոտ* 1205թ.
* *Օլավ Սրբի մասին լեգենդար սագա, մոտ* 1210թ.
* *Փտած մաշկ, մոտ* 1220թ.
* *Գեղեցիկ մաշկ, մոտ* 1220թ.
* *Սագաներ խոշտանգումների մասին, մոտ* 1225թ.
* *Առանձին սագա Օլավ Սրբի մասին, Սնորրի Ստուրուլսոն, մոտ* 1225թ.
* *Երկրային շրջան, Սնորրի Ստուրուլսոն, մոտ* 1230թ.
* *Սագա Կնյուտլինգերի մասին, հավանաբար` Օլավ Սկալդ, մոտ* 1260թ.
* *Սագա Հակոն Ծերի մասին, Ստուրլա Տորդարսոն, մոտ* 1265թ.
* *Սագա կոնունգ Մագնուս Լագաբետի մասին, Ստուրլա Տորդարսոն, մոտ* 1280թ., պահպանվել են միայն հատվածներ
*Հուլդա-Հրոկկինսկին, մոտ 1280թ.
* *[[:en:Óláfs saga Tryggvasonar en mesta]]*, մոտ 1300թ.

## Սագաներ, որոնք հաճախ վերագրվում են թագավորների մասին սագաներին
**Սագա յոմսվիկինգների մասին*
**Սագա օրկնեյցիների մասին*
**Սագա ֆարեյցիների մասին*
**[[:en:Brjáns saga]]*

## Գրականություն

* Стеблин-Каменский, М.И. Мир саги. М., 1971.
* Стеблин-Каменский, М.И. Древнескандинавская литература. М., 1978.
* Hermannsson, Halldó Bibliography of the sagas of the kings of Norway and related sagas and tales (BiblioBazaar. 2009).
* Jakobsson, Ármann; McTurk, Rory (ed.) A Companion to Old Norse-Icelandic Literature and Culture (Blackwell Publishing, 2004).
* Whaley, Diana Heimskringla: An Introduction (Viking Society for Northern Research Text, 1991).
* Wolf, Kirsten The Legends of the Saints in Old Norse-Icelandic Prose (University of Toronto Press. 2013).

## Ծանոթագրություններ



Կատեգորիա:Միջնադարյան գրականություն