Սուլֆամեթօքսազոլ

**Սուլֆամեթօքսազոլ,** լայն ոլորտի հակաբիոտիկ, որը հիմնականում կիրառվում է բակտերիալ վարակների, ինչպիսիք են՝ միզուղիների ինֆեկցիաներ, բրոնխաբորբ, պրոստատիտ բուժման համար, ինչպես նաև արդյունավետ է գրամ-դրական, այնպես էլ որոշ գրամ-բացասական () միկրոօրգանիզմների դեմ, թողնելով բակտերիոստատիկ ազդեցություն։ Սուլֆամեթօքսազոլ կամ տրիմեթոպրիմը դեղամիջոցները երբեմն կիրառվում են քիմիաթերապիայի ընթացքում թոքաբորբը կանխելու համար: Այս դեղամիջոցը կարող է նաև օգտագործվել ինֆեկցիոն հիվանդությունների բուժման համար: 

Որպես կանոն, սուլֆամեթօքսազոլը կամ տրիմեթոպրիմը կիրառվում է դեղահաբերի տեսքով, օրալ կամ բերանացի ընդունման ճանապարհով՝ ընդունումից հետո, երկու բաղադրիչներն էլ արագ և գրեթե ամբողջությամբ ներծծվում են ստամոքսաղիքային համակարգում: Արյան մեջ դեղամիջոցի առավելագույն կոնցենտրացիան հասնում է 1-4 ժամ հետո։ Հակաբակտերիալ կոնցենտրացիան պահպանվում է մինչև 7 ժամ։ Տրիմեթոպրիմի 44%-ը և սուլֆամեթօքսազոլի 70%-կոնցենտրատները կապվում են արյան պլազմայի սպիտակուցների հետ, որոնք կենսատրանսֆորմացվում են լյարդում (ացետիլացում)՝ առաջացնելով ոչ ակտիվ մետաբոլիտներ: Դրանք հավասարաչափ բաշխվում են օրգանիզմում, անցնում են հյուսվածքահեմատոլոգիական արգելքներով և՛ շնչառական և՛ միզասեռական համակարգում կուտակվում են կոնցենտրատներ, որոնք գերազանցում են արյան մեջ դեղորայքի պարունակությունը:

Սուլֆամեթօքսազոլի հաճախ հանդիպող կողմնակի ազդեցություններից են՝ սրտխառնոց, փսխում, փորլուծություն, որովայնային ցավ, անորեքսիա, խոլեստատիկ և նեկրոտիկ հեպատիտ, շիճուկային տրանսամինազների և բիլիռուբինի մակարդակի բարձրացում, էնտերոկոլիտ, պանկրեատիտ, ստոմատիտ, գլոսիտ, փսխում, ախորժակի կորուստ, մաշկային ցան, ալեյկիա, ապլաստիկ անեմիա, թրոմբոցիտոպենիա, լեյկոպենիա, նեյտրոպենիա, հեմոլիտիկ անեմիա, մեգալոբլաստիկ անեմիա, հիպոպրոթրոմբինեմիա, մեթհեմոգլոբինեմիա, էոզինոֆիլիա, երիկամային անբավարարություն, ինտերստիցիալ նեֆրիտ, պլազմայում կրեատինինի մակարդակի բարձրացում, օլիգուրիա, նեֆրոպաթիա, եղնջացան, Լայելի համախտանիշ, Սթիվենս-Ջոնսոնի համախտանիշ, անաֆիլաքսիա, միոկարդիտ,  էրիթեմա, էքսֆոլիատիվ դերմատիտ, անգիոեդեմա, դեղորայքային տենդ, Հենոխ-Շոնլեյնի հիվանդություն, ընդհանրացված ալերգիկ ռեակցիաներ, լուսազգայունություն, քոր, լորձաթաղանթի կարմրություն: Այն սուլֆանիլամիդային խմբի հակաբիոտիկ է, որը իր հատկություններով նման է ֆոլաթթվին: Այն արգելակում է ֆոլաթթվի սինթեզը բակտերիաներում։ Սուլֆամեթօքսազոլը բժշկության մեջ առաջին անգամ կիրառվել է՝ 1961 թվականին, իսկ դեղամիջոցի ջեներիկ տարբերակները կիրառվել են ավելի ուշ, վերջինս հաճախ համակցվում է տրիմեթոպրիմ դեղամիջոցի հետ։ Այն ընդգրկված է «Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության» կարևորագույն դեղերի ցանկում։

## Կողմնակի ազդեցություններ
Սուլֆամեթօքսազոլի ամենատարածված կողմնակի ազդեցություններից են՝ մարսողության խանգարում (սրտխառնոց, փսխում, անորեքսիա) և ալերգիկ ռեակցիաներ (օրինակ՝ հիպերեմիա և եղնջացան)։ Հազվադեպ դեպքերում, դեղորայքի անբարենպաստ ռեակցիաները հանգեցրել են մահվան։ Դրանք ներառում են՝ Սթիվենս-Ջոնսոնի համախտանիշ, տոքսիկ էպիդերմալ նեկրոլիզ, սուր լյարդային անբավարարություն, ագրանուլոցիտոզ, ապլաստիկ անեմիա և արյան այլ խանգարումներ։

Սուլֆոնամիդների նկատմամբ ալերգիկ ռեակցիաները ներառում են՝ Գել-Քումբսի ռեակցիային բնորոշ գերզգայունության ամբողջ սպեկտրը։ Առաջին տիպի գերզգայունությունը ներառում է՝ իմունոգլոբուլին E (IgE)-ով պայմանավորված ալերգիկ ռեակցիաներ, ինչպիսիք են՝ եղնջացան, Կվինկեյի այտուց և անաֆիլաքսիա: Ի տարբերություն դրա, ենթադրվում է, որ 1-ին տիպից դուրս գերզգայունության ռեակցիաները առաջանում են սուլֆոնամիդային մետաբոլիտներից։ Երիկամային կամ լյարդային ֆունկցիոնալ փոփոխությունները, կարող են մեծացնել կամ նվազեցնել այս ռեակցիաների հաճախականությունը։

Հետազոտությունների արդյունքում պարզվել է, որ ալերգիկ ռեակցիաների հաճախականությունը 359 բուժման կուրսերի ընթացքում կազմել է մոտավորապես 3.0%։ Ալերգիկ ռեակցիաների շարքում ամենից հաճախ դիտվում են՝ եղնջացան, էոզինոֆիլիա և դեղորայքային տենդ: Սուլֆամեթոքսազոլը հակացուցված է տրիմեթոպրիմի կամ սուլֆոնամիդների նկատմամբ գերզգայունություն ունեցող մարդկանց։

## Ազդեցության մեխանիզմ
Ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցներ, հակադիաբետիկ դեղամիջոցներ՝ սեմագլյուտիդ (սուլֆոնիլյուրեայի ածանցյալներ), դիֆենին (հակացնցումային դեղամիջոց), անուղղակի հակակոագուլյանտներ, թիազիդային միզամուղներ կամ բարբիտուրատները ուժեղացնում են հակաբիոտիկների թերապևտիկ կամ կողմնակի ազդեցությունները։ Հեքսամեթիլենտետրամինը (ուրոտրոպին) և ասկորբինաթթուն՝ ուժեղացնում են բյուրեղացման պրոցեսը (առաջացնում են մեզի թթվայնացում): Ինդոմետացինի հետ միաժամանակ համակցումը կարող է բերել արյան մեջ սուլֆամեթօքսազոլի կոնցենտրացիայի բարձրացման: Տրիմոքսազոլը նվազեցնում է ֆենիտոինի լյարդային նյութափոխանակության ինտենսիվությունը (երկարացնում է դրա T1/2-ը 39%-ով և նվազեցնում նյութափոխանակության պրոցեսի ինտենսիվիությունը 27%-ով): Կո-տրիմոքսազոլի կիրառման ֆոնին ավելանում է ֆենիտոինի հակաէպիլեպտիկ ակտիվությունը:
աջից|frameless|332x332փքս
Սուր ինֆեկցիոն վարակների բուժումը շարունակվում է մինչև կլինիկական ախտանիշների անհետացումը, և հաջորդ 2 օրերի ընթացքում միջին տևողությունը առնվազն 5 օր է՝ միզուղիների վարակների, քրոնիկ բրոնխիտի սրացման, միջին ականջի բորբոքման, շանկրի, աճուկային լիմֆոգրանուլոմատոզի դեպքում բուժման կուրսի տևողությունը 10-14 օր է, քրոնիկ պրոստատիտի դեպքում՝ 3 ամիս: Պարենտերալ (ծանր վարակների դեպքում), մեծահասակների և 12 տարեկանից բարձր երեխաների դեպքում՝ 3 մլ միջմկանային ներարկում օրական 2 անգամ: 6-12 տարեկան երեխաներ՝ 1,5 մլ միջմկանային ճանապարհով օրական 2 անգամ, կամ ներերակային՝ կաթիլային եղանակով՝ 10-20 մլ 250 մլ 0.9% նատրիումի քլորիդի լուծույթի կամ 5% գլյուկոզի լուծույթի մեջ օրական 2 անգամ, 6-12 տարեկան երեխաներ՝ 18 մգ (15 մգ սուլֆամեթոքսազոլ և 3 մգ տրիմեթոպրիմ) 1 կգ մարմնի քաշի համար օրական 2 անգամ: Միջին տևողությունը 5 օր է, այնուհետև դեղորայքի բերենացի ընդունում։ 

Քանի որ սուլֆամեթօքսազոլը կանխում է բակտերիաների աճը, այն համարվում է բակտերիոստատիկ հակաբիոտիկ։ Սուլֆոնամիդները ընտրողաբար են ախտահարում են բակտերիաներին, քանի որ խանգարում են ֆոլաթթվի սինթեզին՝ մի գործընթաց, որը տեղի չի ունենում կենդանական բջջում, հետևաբար այն չի սինթեզվում մարդու օրգանիզմում և պետք է ներմուծվի սննդի հետ համատեղ։

## Ֆարմակոկինետիկա
**[[Ներծծում]]**

Սուլֆամեթօքսազոլի բերանացի ընդունման դեղահաբերը արագ են ներծծվում ստամոքսաղիքային տրակտում։

**[[Տարածություն|Տեղաբաշխում]]**

Սուլֆամեթօքսազոլը ներթափանցում է մարմնի հյուսվածքների մեծ մասի, ինչպես նաև խորխի, հեշտոցային հեղուկի և միջին ականջի հեղուկի մեջ։ Այն նաև ներթափանցում է հեմատոպլացենտար պատնեշով։ Դեղանյութերի մոտ 70%-ը կապվում է պլազմային սպիտակուցների հետ։ Արյան մեջ՝ դեղորայքի առավելագույն կոնցենտրացիան (Tmax) հասնում է, վերջինիս ընդունումից հետո՝ 1-ից 4 ժամ անց։ Սուլֆամեթօքսազոլի միջին շիճուկային կիսատրոհման պարբերությունը 10 ժամ է։ Այնուամենայնիվ, դեղամիջոցի կիսատրոհման պարբերությունը զգալիորեն մեծանում է 30 մլ/րոպե կամ ավելի քիչ կրեատինինի քամազատում ունեցող անհատների մոտ: 10 մլ/րոպեից պակաս կրեատինինի դեպքում՝ դեղորայքի կիսատրոհման պարբերությունը 22-50 ժամ է։

**[[Նյութափոխանակություն]]**

Սուլֆամեթօքսազոլը լյարդում քայքայվում է, առաջացնելով առնվազն հինգ մետաբոլիտներ։ Այդ մետաբոլիտների թվին են դասվում՝ N4-ացետիլ-, N4-հիդրօքսի-, 5-մեթիլհիդրօքսի-, N4-ացետիլ-5-մեթիլհիդրօքսի-սուլֆամեթզօքսազոլը և N-գլյուկուրոնիդային կոնյուգատը։ CYP2C9 ֆերմենտը պատասխանատու է N4-հիդրօքսի մետաբոլիտի սինթեզի համար։ Լաբորատոր հետազոտությունների արդյունքում պարզվել է, որ սուլֆամեթօքսազոլը P-գլիկոպրոտեինային փոխադրիչի սուբստրատ չէ։

**[[Արտազատում]]**

Սուլֆամեթօքսազոլը հիմնականում արտազատվում է երիկամներով՝ գլոմերուլյար ֆիլտրացիայի և խողովակային սեկրեցիայի միջոցով։ A-Սուլֆամեթօքսազոլի մոտ 20%-ը մեզի մեջ անփոփոխ է, մոտ 15-20%-ը՝ N-գլյուկուրոնիդային կոնյուգատի տեսքով, իսկ մոտ 50-70%-ը՝ ացետիլացված մետաբոլիտի տեսքով։ Այն նաև արտազատվում է կրծքով կերակրելու ընթացքում։

## Տես նաև
*Տրիմեթոպրիմ

## Գրականության ցանկ
Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպության անհրաժեշտ դեղեր
Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր
Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն
Կատեգորիա:Դեղաբանական գիտություններ
Կատեգորիա:Դեղագետներ
Կատեգորիա:Դեղագիտություն
Կատեգորիա:Դեղագործական ընկերություններ
Կատեգորիա:Դեղագործներ
Կատեգորիա:Դեղագործություն
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դեղատներ
Կատեգորիա:Դեղեր
Կատեգորիա:Դեղեր ըստ ազդեցության մեխանիզմի
Կատեգորիա:Դեղեր ըստ երկրի
Կատեգորիա:Հակաբիոտիկներ
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ
Կատեգորիա:Քիմիական սինթեզ
Կատեգորիա:Ֆարմակոթերապիա
Կատեգորիա:Արոմատիկ ամիններ
Կատեգորիա:Արոմատիկ միացություններ