Ուիլյամ Հերշել

**Ուիլյամ Հերշել** (**Ֆրիդրիխ Վիլհելմ Հերշել**) (, , ), գերմանական ծագումով նշանավոր անգլիացի աստղագետ։ Լոնդոնի Թագավորական ընկերության անդամ (1781 թվականից), Պետերբուրգի ԳԱ պատվավոր անդամ (1789 թ.)։ Հայտնի է որպես Ուրան մոլորակի և նրա երկու արբանյակների՝ Տիտանիայի և Օբերոնի հայտնաբերող։ Նաև հայտնաբերել է Սատուրն մոլորակի երկու արբանյակ և ինֆրակարմիր ճառագայթումը։ Ավելի քիչ հայտնի են նրա քսանչորս սիմֆոնիաները։

## Կենսագրություն
Ծնվել է գերմանական Հաննովեր քաղաքում՝ քրիստոնեություն ընդունած աղքատ հրեա երաժշտի ընտանիքում։ Եղել է Իսահակ և Աննա Հերշելների տասը երեխաներից մեկը։ Հայրը հոբոյ է նվագել տեղի զինվորական նվագախմբում։ Զինվորական նվագախումբը, որի կազմում հոբոյ էին նվագում նաև տասնյոթամյա Վիլհելմն ու իր եղբայր Յակոբը, գործուղվում է Անգլիա։

Այնտեղ 1757 թվականից Վիլհելմը սկսել է զբաղվել երաժշտությամբ, իսկ հետո սկսել է հրապուրվել մաթեմատիկայով և աստղագիտությամբ։ Աստղագիտություն սովորել է ինքնուրույն։ 1773 թ. առաջին անգամ սկսել է իր ձեռքով պատրաստել հեռադիտակի հայելիներ և օպտիկական սարքեր։ Անգլիայի թագավոր Գեորգ 3-րդը նրան տրամադրում է առանձին աստղադիտարան կառուցելու միջոցներ։ 1789 թ. Հերշելը որոշ տեխնիկական կատարելագործումների և հայելիների տրամագիծը մինչև 126 սմ մեծացնելու շնորհիվ կարողանում է պատրաստել իր ժամանակի ամենամեծ հեռադիտակը (երկարությունը՝ 12 սմ, հայելու տրամագիծը՝ 122 սմ)։ Դրանով նա կարողացավ ուսումնասիրել միգամածություններն ու գիսավորները, ինչպես նաև՝ Ծիր Կաթինի կառուցվածքը՝ եզրակացնելով, որ այն ունի սկավառակի ձև, իսկ Արեգակնային համակարգը գտնվում է նրա կազմում։ Այս բոլոր աշխատանքներում Ուիլյամի օգնականն էր նրա քույր Կարոլինա Հերշելը։

Հարկ է նշել նաև, որ նա անում էր նաև տարօրինակ գիտական հետևություններ, օրինակ՝ համարում էր, որ բոլոր մոլորակները բնակեցված են, որ Արեգակի եռացող մթնոլորտի տակ գտնվում է ամպերի խիտ շերտ, իսկ ավելի ներքևում՝ պինդ մակերևույթ։

Ուիլյամ Հերշելն ու իր կին Մերին ունեցել են մեկ որդի՝ Ջոն անունով, որը հետագայում նույնպես դարձել է ճանաչված աստղագետ։ Ուիլյամի եղբայրներից մեկը՝ Ալեքսանդրը, քրոջ՝ Կարոլինի և զարմիկ Ջոնի մոտ ապրելու համար նույնպես տեղափոխվել է Անգլիա։ Եղբոր մահից հետո Կարոլինը վերադարձել է Հաննովեր, որտեղ էլ մահացել է 1848 թ. հունվարին։

Երկնքի դիտումներն Ուիլյամ Հերշելն սկսել է 1773 թվականից։ Հայտնաբերել Է Ուրան մոլորակը (մարտի 13, 1783 թ.), Ուրանի երկու արբանյակները (1787 թ.), դրանց հակադարձ շարժումը (1797 թ.), Սատուրնի երկու արբանյակները (1789 թ.), չափել է Սատուրնի և նրա օղակների պտտման պարբերությունները (1790 թ.) ևն։ Հաստատել Է կրկնակի աստղերի գոյությունը և կազմել դրանց երեք աստղացուցակ։ Հայտնաբերել Է ավելի քան 2500 նոր միգամածություններ և աստղակույտեր, ուսումնասիրել է Արեգակի և բազմաթիվ աստղերի սպեկտրները։ Առաջինն է նշել Գալակտիկայի ընդհանուր ձևն ու գնահատել նրա չափերը։ Հայտնաբերել Է արեգակնային համակարգի շարժումը տարածության մեջ, առաջ քաշել դիֆուզ նյութից աստղերի առաջացման միգամածային կոսմոգոնիայի վարկած։

* Ուիլյամ Հերշելի պատվին իրենց անուններն են ստացել Լուսնի, Մարսի և Սատուրնի արբանյակ Միմասի վրա գտնվող խառնարաններ, ինչպես նաև՝ (2000) Հերշել աստղակերպը։

## Հայտնագործություններ
[մինի|1788 թ. փետրվարի 5-ին Ուիլյամ Հերշելի հայտնագործած [NGC 2683 պարուրաձև անբարավոր գալակտիկան։]]
* Ուրան մոլորակը հայտնաբերել է 1781 թվակյանի մարտի 13-ին։ Հերշելն այս հայտնագործությունը նվիրել է անգլիական թագավոր Գեորգ III-ին և հայտնաբերված մոլորակի անունը նրա պատվին դրել է «Գեորգի աստղ»` *Georgium Sidus*, որը, սակայն, այդպես էլ չի օգտագործվել։
* Սատուրն մոլորակի Միմաս և Էնկելադուս արբանյակները (1789)։
* Ուրան մոլորակի արբանյակներ Տիտանիան և Օբերոնը։
* Ներմուծել է «աստերոիդ» տերմինը (այն օգտագործելով հայտնաբերված արբանյակները բնութագրելու համար, քանի որ Հերշելի տրամադրության տակ եղած աստղադիտակներով դիտարկելիս մեծ մոլորակները երևում էին որպես սկավառակներ, իսկ նրանց արբանյակները՝ կետեր, ինչպես և աստղերը)։
* Արեգակնային համակարգի շարժումը դեպի Հերկուլեսի համաստեղություն։
* Ինֆրակարմիր ճառագայթումը. իրականացվել է մի գեղեցիկ փորձով՝ արևի լույսը պրիզմայով տրոհելով։ Հերշելը ջերմաչափը տեղադրել է անմիջապես սպեկտրի տեսանելի կարմիր գծի կողքին և ցույց տվել, որ ջերմաստիճանը բարձրանում է, և հետևաբար, ջերմաչափի վրա ազդում է լուսային ճառագայթում, որը տեսանելի չէ մարդու աչքին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ