Ճանապարհը (վեպ)

**«Ճանապարհը»** (), 2006 թվականին հրապարակված հետապոկալիպտիկ վեպ, որը գրել է ամերիկացի գրող Քորմակ ՄաքՔարթին։ Գիրքը պատմում է հոր և նրա փոքրիկ որդու դժվարին ճանապարհորդությունը մի քանի ամիսների ընթացքում՝ անցնելով մի լանդշաֆտով, որը ավերվել է անորոշ աղետի հետևանքով, ոչնչացրել արդյունաբերական քաղաքակրթությունը և գրեթե բոլոր կյանքերը։ 2007 թվականին վեպը արժանացել է Փուլիտցերյան մրցանակի (Pulitzer Prize for Fiction), 2006 թվականին Ջեյմս Թեյթ Բլեք հուշամրցանակի (James Tait Black Memorial Prize for Fiction)։ 2009 թվականին գիրքը էկրանավորվել է նույն անվանումով ֆիլմի տեսքով, որի ռեժիսորն է Ջոն Հիլքոութը։

## Դիպաշար
Հայրն ու նրա փոքրիկ որդին ոտքով ճանապարհորդում են ապոկալիպսիսից հետո մոխրապատ ԱՄՆ-ով, որոշ տարիներ անց անորոշ վերացման իրադարձությունից, որի արդյունքում հասարակությունը փլուզվել է, և Երկրի գրեթե բոլոր կյանքերը ոչնչացել են։ Տղայի մայրը, ով աղետի ժամանակ հղի էր նրանով, ինքնասպան է եղել նրա ծնունդից որոշ ժամանակ անց։

Հասկանալով, որ չեն կարողանա ձմռանը գոյատևել հյուսիսային լայնություններում, հայրը տեղական ճանապարհներով որդուն տանում է հարավ՝ դեպի ծով, իրենց սակավ ունեցվածքը կրելով ուսապարկերում և սուպերմարկետի սայլակում։ Հայրը տառապում է հազից։ Նա համոզում է որդուն, որ իրենք «լավ տղաներ» են, ովքեր «կրակ են կրում»։ Նրանք ատրճանակ ունեին, բայց միայն երկու փամփուշտով։ Հայրը փորձել է տղային սովորեցնել օգտագործել ատրճանակը ինքն իր վրա, եթե անհրաժեշտ է, որպեսզի խուսափի մարդակերների ձեռքը ընկնելուց։

Նրանք փորձում են խուսափել ճանապարհով շարժվող մի խումբ ավազակներից,  բայց մի ավազակ նկատում է նրանց և բռնում տղային։ Հայրը կրակում է ավազակի վրա և սպանում նրան, որից հետո նրանք փախչում են ավազակի ուղեկիցներից՝ թողնելով իրենց ունեցվածքի մեծ մասը։ Ավելի ուշ, երբ նրանք առանձնատուն էին փնտրում պաշարների համար, հայտնաբերում են մարդկանցով լցված կողպված նկուղ, առևանգողները նրանց բանտարկել էին մաս-մաս ուտելու և անտառ փախչելու համար

Երբ նրանք գրեթե սովամահ են լինում հայտնաբերում են թաքնված բունկեր` լի սննդով, հագուստով և այլ պաշարներով։ Նրանք մի քանի օր մնում են այնտեղ, վերականգնում են ուժերը և հետո շարունակում են ճանապարհը՝ իրենց հետ վերցնելով պաշարներ, որոնք տեղադրում են սայլակում։ Նրանք հանդիպում են մի տարեց մարդու, ում հետ տղան պնդում է, որ պետք է սնունդ կիսեն։ Ճանապարհի երկայնքով նրանք խուսափում են մի խմբից, որի անդամների մեջ կան հղի կանայք, և շուտով գտնում են լքված ճամբար, որտեղ խորովված նորածին երեխա են գտնում։ Շուտով նրանց պաշարները սպառվում են, և նրանք սովից տառապում են, մինչև գտնում են մի տուն, որտեղ ավելի շատ սնունդ կա, որն իրենց հետ վերցնում են սայլակում, բայց հոր վիճակն ավելի է վատանում։

Նրանք հասնում են ծովին և հայտնաբերում են ափից հեռու տարված մի նավակ։ Հայրը լողում է դեպի նավակը և վերցնում պաշարներ, այդ թվում՝ լուսարձակ ատրճանակ։ Մինչ տղան քնած է լողափին, նրանց սայլակն ու ունեցվածքը գողանում են։ Նրանք հետապնդում և գտնում են գողին` դժբախտ, միայնակ ճանապարհորդող մարդուն։  Հայրը զենքի սպառնալիքով ստիպում է նրան մերկանալ և սայլի հետ միասին վերցնում է իր հագուստը։ Սա տխրեցնում է տղային, ուստի հայրը վերադառնում է և տղամարդու հագուստն ու կոշիկները թողնում ճանապարհին, բայց նա արդեն անհետացել էր։

Քաղաքի միջով անցնելիս մի մարդ պատուհանից նետով վիրավորում է հոր ոտքը։ Հայրը ի պատասխան լուսարձակ ատրճանակով կրակում է հարձակվողի վրա։ Նրանք շարունակում են ճանապարհը դեպի հարավ՝ հետևելով ափին։ Հոր վիճակն ավելի է վատանում, և մի քանի օր հետո նա հասկանում է, որ շուտով կմահանա։ Հայրը ասում է որդուն, որ ինքը կարող է խոսել իր հետ նույնիսկ իր մահից հետո և որ տղան պետք է շարունակի առանց իրեն։ Երբ հայրը մահանում է, տղան երեք օր մնում է հոր մարմնի մոտ։ Տղային մոտենում է որսորդական հրացանով մի մարդ։ Նա ասում է տղային, որ ինքն ու կինը ունեն որդի և դուստր։ Նա համոզում է տղային, որ ինքը «լավ տղաներից» է, և վերցնում է նրան իր պաշտպանության տակ է վերցնում։

## Զարգացում
Օփրա Ուինֆրիին տված հարցազրույցում Մաքքարթին ասել է, որ գիրքը գրելու ոգեշնչումն ստացել է 2003 թվականին իր փոքրիկ որդու հետ Տեխաս նահանգի Էլ Պասո քաղաք կատարած այցի ժամանակ։ Պատկերացնելով, թե ինչ տեսք կունենա քաղաքը հիսուն-հարյուր տարի հետո, նա պատկերացրեց «լույսերը բլրի վրա» և մտածեց իր որդու մասին։ Նա մի քանի նախնական գրառումներ արեց։ Այնուամենայնիվ, նա այդ գաղափարին վերադարձավ մի քանի տարի անց, երբ Իռլանդիայում էր։ Այդ ժամանակ վեպն արագ առաջացավ նրա մոտ, գրելու համար պահանջվեց ընդամենը վեց շաբաթ, և նա այն նվիրեց իր որդուն՝ Ջոն Ֆրենսիս Մաքքարթին։

Դը Ուոլ Սթրիթ Ջուրնալի (The Wall Street Journal) հետ հարցազրույցում ՄաքՔարթին Ջոն Ջուրգենսենին նկարագրել է իր և եղբոր միջև եղած զրույցները ապոկալիպսիսի տարբեր սցենարների մասին։ Սցենարներից մեկում գոյատևողները դիմել են մարդակերությանը` «երբ ամեն ինչ անհետանա, միակ բանը, որ կմնա, իրար ուտելն է»։

## Ընդունելություն
Հրապարակումից ի վեր «Ճանապարհը» արժանացել է բազմաթիվ դրական արձագանքների և մրցանակների։ Քննադատները այն բնութագրել են որպես «սրտաճմլիկ» և «հուզականորեն կործանարար»։

Metacritic-ի տվյալներով՝ գիրքը ստացել է 90 միավոր 100-ից՝ հիմնված երեսունմեկ գրախոսականների վրա, ինչը ցույց է տալիս «ընդհանուր գովասանք»։ Book Marks-ի տվյալներով գիրքը ստացել է «դրական» գնահատական՝ հիմնված տասներկու քննադատական գրախոսականների վրա. յոթը «հիացմունք», երկուսը «դրական», և երեքը «խառը»։ The Bookseller-ը հրապարակել է մի շարք հրատարակությունների կարծիքներ՝ գնահատելով վեպը «Լավագույն ձև», «Թերություններով, բայց արժե կարդալ» և «Հիասթափեցնող» սանդղակով։ Daily Telegraph-ը, Financial Times-ը, Independent on Sunday-ը, Sunday Times-ը և Times-ի կարծիքները ընդգրկվել են «Լավագույն ձև» կատեգորիայում։ Գիրքը ստացել է 91% The Lit Review-ից՝ հիմնված քսանյոթ քննադատական գրախոսականների վրա, և գրախոսությունների ընդհանուր կարծիքն է. «ՄաքՔարթիի մռայլ երևակայությունը ապոկալիպսիսի մասին, հավանաբար, նաև ամենաազդեցիկն է, բայց գրված է տպավորիչ»։: 2006 թվականի նոյեմբեր/դեկտեմբեր ամսվա Bookmarks ամսագրում գիրքը ստացել է 4.5 աստղ 5-ից՝ հիմնված քննադատական գրախոսականների վրա, իսկ քննադատական ամփոփումն ասում էր. «Միայն Houston Chronicle-ը մեղադրեց ՄաքՔարթիին հստակ միտք չհաղորդելու մեջ, բայց նույնիսկ դրա գրախոսը ընդունեց, որ ՄաքՔարթին «այնուամենայնիվ, շարունակում է մնալ մեր մեծ պատմողներից մեկը, անորոշության և պատմվածքների վարպետը»։

Literary Review-ում Սեբաստիան Շեքսպիրը գրել է. «ՄաքՔարթին այն, ինչը կարող էր լինել ծիծաղելի պատմություն, վերածում է լարված հոգեբանական դրամայի՝ մի մարդու մասին, ով ապրում է խելամտության եզրին։ Նա աչքի է ընկնում իր սրությամբ, կարեկցանքով և խորաթափանցությամբ»։ The Village Voice-ը այն անվանել է «ՄաքՔարթիի ամենամաքուր առակը»։ New York Review of Books-ի հոդվածում հեղինակ Մայքլ Շեյբոնը գովաբանել է վեպը։ Քննարկելով վեպի կապը հաստատված ժանրերի հետ, նա պնդում է, որ «Ճանապարհը» գիտաֆանտաստիկ չէ, չնայած «արկածային պատմությունը և՛ ժամանակակից, և՛ էպիկական... կառուցում է պատմությունը», Շեյբոնն ասում է. «ի վերջո, «Ճանապարհը» լավագույնս հասկանալի է որպես սարսափի լիրիկական էպոս»։  2008 թվականի հունիսին Entertainment Weekly ամսագիրը «Ճանապարհը» անվանել է վերջին 25 տարվա լավագույն գիրք՝ անկախ այն բանից, դա գեղարվեստական է, թե ոչ։ Ավելի ուշ ամսագիրը այն տեղադրեց իր տասնամյակի վերջի «լավագույնների» ցանկում՝ ասելով. «ՄաքՔարթիի 2006 թվականի հետապոկալիպտիկ օդիսեյան իր խիստ արձակով կարողացավ լինել և՛ սարսափելի, և՛ սրտաճմլիկ»։ 2019 թվականին վեպը զբաղեցրել է 17-րդ տեղը The Guardian-ի 21-րդ դարի 100 լավագույն գրքերի ցանկում։

2007 թվականի մարտի 28-ին «Ճանապարհը» Օփրա Ուինֆրիի գրքերի ակումբի հաջորդ ընտրությունն էր։ 2007 թվականի հունիսի 5-ին անցակցվել է Մաքարթիի առաջին հարցազրույցը The Oprah Winfrey Show*-*ում, չնայած նախկինում նա հարցազրույց էր տվել տպագիր մեդիայի համար։ Մաքարթիի հեռուստատեսային ելույթի մասին հայտարարությունը զարմացրեց նրա հետևորդներին։ «Սպասեք մի րոպե, մինչև ես կարողանամ ծնոտս բարձրացնել հատակից», - ասաց Տեխաս նահանգի Սան Անջելո քաղաքի Անջելո Սթեյթ համալսարանի անգլերենի պրոֆեսորը Ջոն Վեգները, և The Cormac McCarthy Journal-ի խմբագիրը, երբ նրան հայտնեցին հարցազրույցի մասին։ Ուինֆրիի հարցազրույցի ժամանակ Մաքարթին պնդում էր, որ իր որդին՝ Ջոն Ֆրանսիսը, նույնպես իր համահեղինակն է, քանի որ վեպում հայր և որդու միջև որոշ խոսակցություններ հիմնված էին Մաքարթիի և Ջոն Ֆրանսիսի միջև իրական կյանքում տեղի ունեցած խոսակցությունների վրա։ Մաքարթին նվիրեց վեպը իր որդուն։

2019 թվականի նոյեմբերի 5-ին BBC News-ը «Ճանապարհը» ներառեց իր 100 ամենաոգեշնչող վեպերի ցանկում։ Չնայած տեքստը հստակորեն չի նշում կլիմայի փոփոխությունը, The Guardian-ը այն ներառել է կլիմայի փոփոխության վերաբերյալ հինգ լավագույն վեպերի ցանկում և Ջորջ Մոնբիոն այն անվանել է «ամենակարևոր էկոլոգիական գիրքը երբևէ գրված»՝ կենսոլորտից զուրկ աշխարհը պատկերելու համար։

### Մրցանակներ և անվանակարգեր
2006 թվականին ՄաքՔարթին արժանացել է Ջեյմս Թեյթ Բլեք հուշամրցանակի (James Tait Black Memorial Prize) և Հավատացյալ գրքի մրցանակի (Believer Book Award), նաև եղել է Ազգային գրաքննադատների խորհրդի մրցանակի (National Book Critics Circle Award) եզրափակչի մասնակից։ 2007 թվականի ապրիլի 16-ին վեպն արժանացել է 2007 թվականի Պուլիտցերյան մրցանակի (Pulitzer Prize): 2012 թվականին այն ընդգրկվել է Ջեյմս Թեյթ Բլեք մրցանակի «Լավագույններ» (Best of the James Tait Black) կարճ ցանկում։ 2024 թվականին այն զբաղեցրել է 13-րդ տեղը Նյու Յորք Թայմսի (The New York Times) «21-րդ դարի 100 լավագույն գրքեր» ցանկում։

## Էկրանավորում
2009 թվականի նոյեմբերի 25-ին կինոթատրոններում տեղի ունեցավ վեպի էկրանավորման պրեմիերան, որի ռեժիսորն էր Ջոն Հիլքոութը, իսկ սցենարի հեղինակը՝ Ջո Փենհոլը։  Ֆիլմում հոր դերում նկարահանվել է Վիգգո Մորթենսենը, իսկ տղայի դերում` Քոդի Սմիթ-Մաքֆին։ Նկարահանումները տեղի են ունեցել Լուիզիանայում և Օրեգոնում։ Մի քանի վայրեր գտնվում են Փենսիլվանիայում։ ֆիլմը, ինչպես վեպը, ընդհանուր առմամբ դրական արձագանքներ է ստացել քննադատների կողմից։

2024 թվականի մարտին ֆրանս-բելգիական Դարգաուդ (Dargaud) հրատարակչությունը թողարկեց «Ճանապարհը» գրաֆիկական վեպի ադապտացիան, որը նկարազարդել էր Մանյու Լարսենեթը։ Այն լավ ընդունվեց հանրության կողմից։ 2024 թվականի սեպտեմբերին հրատարակվել է անգլերեն տարբերակը Աբրամս ՔոմիքԱրթսի (Abrams ComicArts) կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:2006 թվականի ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ վեպեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն
Կատեգորիա:Գիտաֆանտաստիկ գրականություն
Կատեգորիա:Էկրանավորված ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված վեպեր
Կատեգորիա:Հետապոկալիպտիկ վեպեր