Զամբիայի համալսարան

**Զամբիայի համալսարանը (UNZA)** (), պետական համալսարան, որը գտնվում է Զամբիայի Լուսակա քաղաքում։ Այն Զամբիայի ամենամեծ և ամենահին ուսումնական հաստատությունն է։ Համալսարանը հիմնադրվել է 1965 թվականին և պաշտոնապես բացվել է հանրության համար 1966 թվականի հուլիսի 12-ին։ Ուսուցման լեզուն անգլերենն է։

## Պատմություն
UNZA-ի ծագումը կարելի է գտնել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից, երբ ծագեց Հյուսիսային Ռոդեզիայում համալսարան հիմնելու գաղափարը։ Սակայն պլանները դադարեցվեցին, երբ պատերազմը սկսվեց և միայն դրանից հետո վերածնվեց։ Գաղութային կառավարությունը պլաններ էր մշակել Աֆրիկայի համար Կենտրոնական Աֆրիկայի համալսարանական քոլեջ հիմնելու համար՝ կապված Աֆրիկայի մեծ մասում բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների զարգացման հետ։

Կենտրոնական Աֆրիկայի խորհուրդը (CAC) նշանակեց հանձնաժողով՝ բարձրագույն կրթության քոլեջի պահանջները հետաքննելու համար և այնուհետև առաջարկեց ստեղծել բարձրագույն կրթության քոլեջ։ Հետագա հետաքննությունը Կենտրոնական Աֆրիկայում աֆրիկացիների համար բարձրագույն կրթության անհրաժեշտության վերաբերյալ անցկացվել է սըր Ալեքսանդր Կար-Սաունդերսի կողմից 1952թ.-ին, իսկ հաջորդ զեկույցը ներկայացվել է 1953թ. մարտին։ Հարավային Ռոդեզիայի կառավարությունն ընդունեց բազմազգ համալսարանական քոլեջի ստեղծումը և Հանձնաժողովը, հետևաբար, առաջարկեց հաստատություն հիմնել Սոլսբերիում։ Այնուամենայնիվ, Ալեքսանդր Քերի կողմից գրված փոքրամասնության զեկույցը հակափաստարկ ներկայացրեց, որ ենթադրում էր, որ ռասաների միջև հավասարության հիման վրա բարձրագույն ուսումնական հաստատության ստեղծումն իրագործելի չէ, և այդպիսով առաջարկեց, որ ոչ եվրոպացիների համար համալսարան հիմնվի Լուսակայում։

Անկախության պայքարի արդյունքում ստեղծված քաղաքական մթնոլորտը 1950-ականների վերջին և 1960-ականների սկզբին ավելի քիչ գրավիչ դարձրեց Ռոդեզիայի համալսարանական քոլեջի գաղափարը։ Արդյունքում, նախաձեռնվեցին Լուսակա քաղաքում բարձրագույն ուսումնական հաստատության ստեղծման համար աջակցություն հայցելու ծրագրեր։ 1963 թվականի մարտին Հյուսիսային Ռոդեզիայի նոր կառավարությունը նշանակեց հանձնաժողով՝ Լոքվուդի հանձնաժողով՝ սըր Ջոն Լոքվուդի գլխավորությամբ՝ գնահատելու Հյուսիսային Ռոդեզիայի համալսարանի ստեղծման իրագործելիությունը։ Հանձնաժողովը մեծ ուշադրություն է դարձրել ինքնավարության վրա և այդպիսով առաջարկել է համալսարան հիմնել, որը կապեր չունի Բրիտանիայի արդեն կայացած համալսարանների հետ։ Զեկույցում նաև առաջարկվել է սկզբից Զամբիայի համալսարանը որպես լիարժեք համալսարան ստեղծել։

Անկախության պայքարի արդյունքում ստեղծված քաղաքական մթնոլորտը 1950-ականների վերջին և 1960-ականների սկզբին ավելի քիչ գրավիչ դարձրեց Ռոդեզիայի համալսարանական քոլեջի գաղափարը։ Արդյունքում, նախաձեռնվեցին Լուսակա քաղաքում բարձրագույն ուսումնական հաստատության ստեղծման համար աջակցություն հայցելու ծրագրեր։ 1963 թվականի մարտին Հյուսիսային Ռոդեզիայի նոր կառավարությունը նշանակեց հանձնաժողով՝ Լոքվուդի հանձնաժողով՝ սըր Ջոն Լոքվուդի գլխավորությամբ՝ գնահատելու Հյուսիսային Ռոդեզիայի համալսարանի ստեղծման իրագործելիությունը։ Հանձնաժողովը մեծ ուշադրություն է դարձրել ինքնավարության վրա և այդպիսով առաջարկել է համալսարան հիմնել, որը կապեր չունի Բրիտանիայի արդեն կայացած համալսարանների հետ։ Զեկույցում նաև առաջարկվել է սկզբից Զամբիայի համալսարանը որպես լիարժեք համալսարան ստեղծել։

Զամբիայի համալսարանի ժամանակավոր խորհուրդը ստեղծվել է Զամբիայի համալսարանի ակտի ուժի մեջ մտնելուց հետո, 1965 թ. հուլիսին Դուգլաս Գ. Անգլինը նշանակվել է փոխտնօրեն, իսկ 1965 թվականի հոկտեմբերին Նախագահ Քենեթ Դեյվիդ Կաունդան տվել է ակտի համաձայնությունը։ 1965 թվականի ակտի թիվ 66։

Զամբիայի համալսարանը բացվել է 1966 թվականի հուլիսի 13-ին՝ 1966 թվականի հուլիսի 12-ին նախագահ Քենեթ Դեյվիդ Կաունդայի առաջին կանցլեր նշանակվելուց հետո։

Բանտից ազատվելուց հետո հարավաֆրիկյան հակաապարտեիդ հեղափոխական և քաղաքական առաջնորդ Նելսոն Մանդելան 1990թ. փետրվարին դիմեց Զամբիայի համալսարանի ուսանողներին իր առաջին արտասահմանյան ուղևորության և ազատ արձակումից հետո առաջին համալսարանական ելույթի ժամանակ։

Անասնաբուժական բժշկության դպրոցը արժանացել է Ճապոնիայի արտգործնախարարի գովասանքի՝ տեխնիկական համագործակցության ոլորտում միջազգային համագործակցության խթանման գործում ներդրած ավանդի համար 2020 թվականի դեկտեմբերի 1-ին։

## Կամպուս
մինի|Զամբիայի համալսարանի տեսքը Կրթության դպրոցից
Նրա հիմնական կամպուսը՝ Great East Road Campus-ը, գտնվում է Great East Road-ի երկայնքով՝ կենտրոնական բիզնես թաղամասից մոտ 7 կմ հեռավորության վրա։ Այն նաև ունի Ridgeway կամպուս, որը նույնպես գտնվում է Լուսակա քաղաքում՝ համալսարանական ուսումնական հիվանդանոցում; այս համալսարանը տուն է ուսանողների համար, ովքեր սովորում են բժշկական և դեղագիտության դասընթացներ։
մինի|Զամբիայի համալսարանի հանքերի դպրոցի առջևի տեսք
մինի|Զամբիայի համալսարան Բազմաֆունկցիոնալ ուսուցման և ուսուցման կենտրոնի հիմնաքարը

## Կառուցվածք
Զամբիայի համալսարանն ունի ավելի քան 157 բակալավրի և ասպիրանտուրայի ծրագրեր։ Զամբիայի համալսարանը բաժանված է հետևյալ ֆակուլտետների.

### Գյուղատնտեսական գիտությունների դպրոց

* գյուղատնտեսական տնտեսագիտություն և ընդլայնման կրթություն
* Կենդանաբանական գիտություն
* Սննդի գիտություն և սնուցում
* Բուսաբանություն
* Հողագիտություն

### Ճարտարագիտության դպրոց

* Գյուղատնտեսական ճարտարագիտություն
* Քաղաքացիական և բնապահպանական ճարտարագիտություն
* Էլեկտրատեխնիկա և էլեկտրոնային ճարտարագիտություն
* Մեքենաշինություն
* Գեոմատիկ ճարտարագիտություն
### Կրթության դպրոց

* Մեծահասակների կրթություն և ընդլայնման ուսումնասիրություններ
* Կրթական քոլեջների խորհրդատվական բաժին
* Կրթության կառավարում և քաղաքականության ուսումնասիրություններ
* Կրթության հոգեբանություն, սոցիոլոգիա և հատուկ կրթություն
* Գրադարանային և տեղեկատվական գիտություն
* Լեզու և հասարակական գիտություններ
* Մաթեմատիկա և բնագիտություն Կրթություն
* Սկզբնական կրթություն
* Կրոնագիտություն

### Իրավագիտության դպրոց

* Հանրային իրավունք
* Մասնավոր իրավունք

### Հանքերի դպրոց

* Երկրաբանություն
* Հանքարդյունաբերություն
* Մետաղագործություն և նյութերի մշակում

### Բժշկության դպրոց

* Անատոմիա
* Կենսաբժշկական գիտություններ
* Ֆիզիոլոգիական գիտություններ
* Բուժքույրական գիտություններ
* Բժշկական կրթության զարգացում
* Մանկաբարձություն և գինեկոլոգիա
* Մանկաբուժություն և երեխաների առողջություն
* Պաթոլոգիա և մանրէաբանություն
* Դեղատուն
* Ֆիզիոթերապիա
* Հոգեբուժություն
* Հանրային առողջություն
* Վիրաբուժություն
* Ներքին բժշկություն

### Բնական գիտությունների դպրոց

* Կենսաբանական գիտություններ
* Քիմիա
* Մաթեմատիկա և վիճակագրություն
* Ֆիզիկա
* Աշխարհագրություն
* Համակարգչային դասընթացներ

### Անասնաբուժական բժշկության դպրոց

* Կենսաբժշկական ուսումնասիրություններ
* Կլինիկական ուսումնասիրություններ
* Հիվանդությունների վերահսկում
* Պարակլինիկական հետազոտություններ
* Կենտրոնական ծառայություններ և մատակարարում

### Բիզնեսի ավարտական դպրոց

* Բիզնեսի կառավարում
* Բիզնեսի կառավարման մագիստրատուրա

## Պատկանելություններ
UNZA-ն Աֆրիկյան համալսարանների ասոցիացիայի, Համագործակցության համալսարանների ասոցիացիայի և համալսարանների միջազգային ասոցիացիայի անդամ է։

## Նշանավոր մարդիկ

Պատկեր:Edgar Lungu January 2015.jpg|Էդգար Լունգու, Զամբիայի Հանրապետության 6-րդ նախագահ
Պատկեր:Levy Mwanawasa.jpg|Լևի Մվանավասա, Զամբիայի Հանրապետության 4-րդ նախագահ
Պատկեր:Inonge Wina.jpg|Ինոնգե Վինա, Զամբիայի Հանրապետության 13-րդ փոխնախագահ
Պատկեր:IRENE-MAMBILIMA-2015.jpg|Իրին Մամբիլիմա, Զամբիայի Հանրապետության 7-րդ գլխավոր դատավորը
Պատկեր:Emmerson Mnangagwa 2017.png|Էմերսոն Մնանգագվա, Զիմբաբվեի Հանրապետության 3-րդ նախագահ
Պատկեր:Hakainde Hichilema 2014.jpg|Հակաինդե Հիչիլեմա, Զամբիայի Հանրապետության 7-րդ նախագահ


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Զամբիա