Նաիրա Հովակիմյան

**Նաիրա Վիկտորի Հովակիմյան** ( հայ գիտնական, ավտոմատ կառավարման համակարգերի տեսաբան։

Իլինոյսի համալսարանի ամենախոշոր Ուրբանա-Շամփեյն կամպուսի (UIUC) Մեխանիկայի և մեքենաշինության ճարտարագիտության ամբիոնի պրոֆեսոր է, թռչող սարքերի  կենտրոնի տնօրենն է, որը ֆինանսավորվում է ՆԱՍԱ-ի Համալսարանական առաջնորդության փոխգործակցության միջոցով։

Նաիրա Հովակիմյանը Իլինոյիս համալսարանի Համակարգված գիտական լաբորատորիայի շրջանակներում ստեղծված Ինտելեկտուալ ռոբոտատեխնիկայի լաբորատորիայի առաջին տնօրենն է 2015-2017 թվականներին։

## Կրթություն
Նաիրա Հովակիմյանը իր մագիստրոսի աստիճանը Տեսական մեխանիկայի և Կիրառական մաթեմատիկայի գծով ստացել է 1988 թվականին Երևանի պետական համալսարանում։ Նա իր  թեկնածուական թեզը ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների ուղղությամբ, պաշտպանել է 1992 թվականին Մոսկվայում Ռուսաստանի Գիտությունների Ակադեմիայի Կիրառական Մաթեմատիկայի ինստիտուտում, օպտիմալ կառավարում և դիֆերենցիալ խաղեր մասնագիտությամբ։

## Ակադեմիական կյանք
Նախքան 2008 թվականին Իլլինիոսի համալսարանում աշխատանքի անցնելը, Նաիրա Հովակիմյանը 2003-2008 թվականներին որոշ ժամանակ որպես հետազոտող գիտնական աշխատել է Շտուտգարտի համալսարանում (Գերմանիա), Համակարգչային գիտության և ավտոմատացման հետազոտությունների ֆրանսիական ինստիտուտում (INRIA, Ֆրանսիա), Ջորջիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում, և Վիրջինիայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի Օդատիեզերական և օվկիանոսային ճարտարագիտության ֆակուլտետում։

2015 թվականին, նա ստացել է նույն համալսարանի Համակարգված գիտական լաբորատորիայի (CSL) Ինտելեկտուալ ռոբոտների լաբորատորիայի առաջին տնօրենի պաշտոնը։ Ներկայումս Իլլինոիսի համալսարանի Վ. Գրաֆթոնի և Լիլիան Բ. Ուիլկինսի Մեխանիկական գիտության և ճարտարագիտության պրոֆեսոր է, UIUC թռչող սարքերի  կենտրոնի տնօրենն է, որը ֆինանսավորվում է ՆԱՍԱ Համալսարանական առաջնորդության փոխգործակցության (**') մրցանակի միջոցով։

Նաիրա Հովակիմյան երկու գրքի համահեղինակ է, տասը գրքերում առանձին գլուխների հեղինակ, տասնմեկ արտոնագրերի և ավելի քան 450 ամսագրային և գիտաժողովային հոդվածների հեղինակ է։

== Հետազոտության բնագավառներ ==
Նրա գիտահետազոտական հետաքրքրություններն են` կառավարում և օպտիմալացում, ավտոնոմ համակարգեր, [[մեքենայական ուսուցում]], [[կիբերանվտանգություն]], [[Նեյրոցանց|նեյրոնային ցանցեր]], [[խաղերի տեսություն]] և դրանց կիրառությունը աերոտարածքում, [[ռոբոտատեխնիկա|ռոբոտաշինության]], մեքենաշինության, գյուղատնտեսության, նաև էլեկտրական, նավթային, [[Կենսաբժշկական ճարտարագիտություն|կենսաբժշկական ճարտարագիտության]] և տարեցների խնամքի ոլորներում։

== Մրցանակներ և անդամակցություններ ==
* 1996 թվականին Ճապոնիայում կայացած Դինամիկ խաղերի միջազգային ընկերություն (ISDG) VII սիմպոզիումում արժանացել է Ավտոմատ կառավարման սարքերի և համակարգերի ճարտարագետների միության **' *լավագույն աշխատանքի համար միջազգային կրթաթոշակի*` որպես երիտասարդ հետազոտող։ 
* 2011 թվականին արժանացել է Օդագնացության և տիեզերագնացության ամերիկյան ինստիտուտի * Mechanics and Control of Flight* մրցանակի դափնեկրի կոչման։
* 2015 թվականին ստացել է Ծրագրային ապահովման ինժեների * նվաճումների մրցանակ*։
* 2017 թվականին արժանացել է Էլեկտրական և Էլեկտրոնիկական ճարտարագետների ինստիտուտի (ԱՄՆ) Ավտոմատ համակարգերի կառավարման միության` *[[Էլեկտրական և Էլեկտրոնիկական ճարտարագետների ինստիտուտ|IEEE]]  օդատիեզերական կառավարման ոլորտում տեխնիկական գերազանցության մրցանակի*։
* 2019 թվականին արժանացել է Օդագնացության և տիեզերագնացության ամերիկյան ինստիտուտի` * Pendray Aerospace* - Պենդրեյ օդատիեզերական գրական մրցանակի։
* 2014 թվականին նա արժանացել է Հումբոլդտի մրցանակի` կյանքում ունեցած նվաճումների համար և ճանաչվել Հանս Ֆիշերի Մյունխենի տեխնիկական համալսարանի ավագ գիտաշխատող։
* 2015 և 2023 թվականներին արժանացել է *UIUC*-ի Ճարտարագիտական խորհրդի մրցանակին՝ խորհրդատվության գերազանցության համար։

Օդագնացության և տիեզերագնացության ամերիկյան ինստիտուտի (**') գիտաշխատող և ցմահ անդամ է, [[Էլեկտրական և Էլեկտրոնիկական ճարտարագետների ինստիտուտ|Էլեկտրական և Էլեկտրոնիկական ճարտարագետների ինստիտուտի (''IEEE'')]] անդամ, [[ՆԱՍԱ]] [[Աստղակենսաբանություն|Աստղակենսաբանության]] ինստիտուտի (**') անդամ, Մեքենաշինության ճարտարագետների ամերիկյան միության (**') անդամ և Դինամիկ խաղերի միջազգային միության (**') անդամ, Գյուտարարների ազգային ակադեմիայի ավագ անդամ։ 2015 և 2023 թվականներին Իլինոյիսի համալսարանի ճարտարագիտական խորհրդի կողմից ճանաչվել է ականավոր խորհրդատու։ Նաիրա Հովակիմյանը Օդային տվյալներից տեղեկատվություն (**) ընկերության գլխավոր գիտական ղեկավարը և համահիմնադիրն է։

Տարեցների խնամքի ռոբոտաշինության ոլորտում նրա կատարած աշխատանքը լուսաբանվել է New York Times թերթում, Fox TV, CNBC ամերիկյան լրատվական հեռուստաընկերություներով, իսկ թռչող սարքերի վերաբերյալ ՆԱՍԱ Համալսարանական առաջնորդության փոխգործակցության (*NASA *) վերջին մրցանակից հետո նրանից հարցազրույց են վերցրել *Cheddar Innovates* և բազմաթիվ այլ մեդիա հարթակներում։

Նաիրա Հովակիմյանը նշանակվել է Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի 2017 թվականի դիպլոմների հանձնման և գիտական աստիճանների շնորհման խոսնակ։

ՄեդիաՄաքսը նրան ընդգրկել է աշխարհի 50 գլոբալ հայերի շարքում, և եղել է FAST (Հայաստանի գիտության և տեխնոլոգիաների հիմնադրամ) խորհրդատվական խորհրդի անդամ։ Նա նաև աջակցում է խորհրդատվությամբ մի քանի ստարտափ ընկերություններին։

2021 թվականին եղել է TEDxYerevan բանախոսներից մեկը։ 2022 թվականին նրան շնորհվել է ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի Ֆուլբրայթի կրթաթոշակ։ 2022 թվականին նա հիմնադրել է թռչող սարքերի  կենտրոնը -ում։

## Մատենագրություն
Նաիրա Հովակիմյանը գիտական գրքերի, խմբագրումների, հոդվածների և ավելի քան 450 ամսագրային և գիտաժողովային հոդվածների հեղինակ է։

### Գրքեր
# 
# 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ինֆորմատիկայի ոլորտի գիտնականներ
Կատեգորիա:Աերոտիեզերական ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածուներ