Կոտ դ’Իվուարի տնտեսություն

**Կոտ դ’Իվուարի** **տնտեսությունը** կայուն է և ներկայումս աճում է՝ վերջին տասնամյակների քաղաքական անկայունությունից հետո։ Կոտ դ'իվուարի տնտեսությունը հիմնականում շուկայական է և մեծապես կախված է գյուղատնտեսության ոլորտից։ Կոտդիվուարցիների գրեթե 70%-ը ներգրավված է գյուղատնտեսական գործունեության որևէ ձևով։ Մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ն «Wayback Machine»-ում աճել է 82%-ով 1960-ականներին՝ հասնելով 360% աճի գագաթնակետին 1970-ականներին, սակայն դա անկայուն էր և այն կրճատվեց 28%-ով 1980-ականներին և ևս 22%-ով 1990-ականներին։ Այս անկումը, զուգորդված բնակչության աճի բարձր տեմպերի հետ, հանգեցրել է կենսամակարդակի կայուն անկման։ Մեկ շնչին ընկնող համախառն ազգային արդյունքը, որն այժմ կրկին աճում է, 1996 թվականին կազմում էր մոտ 727 ԱՄՆ դոլար։ Երկու տասնամյակ առաջ այն զգալիորեն ավելի բարձր էր։ Ակնկալվում է, որ իրական ՀՆԱ-ի աճը 2024-25 թվականներին կկազմի միջինը 6,5%։

CFA ֆրանկի արժեզրկումը, կակաոյի և սուրճի գների աճը, ոչ ավանդական առաջնային արտահանման ընդլայնումը, ինչպիսիք են կաուչուկը և արքայախնձորը, առևտրի սահմանափակումները և բանկային ազատականացումը, նավթի և գազի օֆշորային հայտնաբերումները, առատաձեռն արտաքին ֆինանսավորումը և բազմակողմ վարկատուների և Ֆրանսիայի կողմից պարտքի վերադասավորումը նպաստել է 1994 թվականի կոտդիվուարյան տնտեսության վերականգնմանը մի քանի տարի հետ մնալուց հետո։ 1994 թվականի հունվարի 12-ին ֆրանկի գոտու արժույթների 50% արժեզրկումը հանգեցրեց գնաճի մակարդակի միանվագ թռիչքի մինչև 26% 1994 թվականին, սակայն փոխարժեքը կտրուկ ընկավ 1996-1999 թվականներին։ Ավելին, աճը 1996-1999 թվականներին արագացել է մինչև 5% տարեկան՝ կառավարության կողմից դոնորների կողմից սահմանված բարեփոխումներին համապատասխանեցնելու արդյունքում։  Բնակչության մեծ մասը մնում է կախված փոքրածավալ բուսաբուծությունից։

## Ենթակառուցվածք
Զարգացող երկրների չափանիշներով Կոտ դ'Իվուարն ունի ակնառու ենթակառուցվածք։ Կա ավելի քան 13000 կմ (8000 մղոն) ասֆալտապատ ճանապարհների ցանց, ժամանակակից հեռահաղորդակցության ծառայություններ, ներառյալ հանրային տվյալների հաղորդակցման ցանցը. բջջային հեռախոսներ և ինտերնետ հասանելիություն, երկու գործող նավահանգիստ, որոնցից մեկը՝ Աբիջանը, ամենաարդիականն է Արևմտյան Աֆրիկայում, երկաթուղային կապեր՝ արդիականացման գործընթացում, ինչպես երկրի ներսում, այնպես էլ դեպի Բուրկինա Ֆասո, կանոնավոր օդային հաղորդակցություն տարածաշրջանում, ինչպես նաև դեպի Եվրոպա և հակառակ ուղղությամբ, անշարժ գույքի զարգացում առևտրային, արդյունաբերական, մանրածախ և բնակելի օգտագործման համար։ Կոտ դ'Իվուարի գտնվելու վայրը և հարևան երկրների հետ կապերը այն օտարերկրացիների համար նախընտրելի հարթակ են դարձնում Արևմտյան Աֆրիկայում բիզնես գործառնություններ իրականացնելու համար։ Աբիջան քաղաքը տարածաշրջանի ամենաժամանակակից և ապրելու համար նպաստավոր քաղաքներից մեկն է։

Կառավարության պետական ​​ներդրումների պլանը առաջնահերթություն է տալիս մարդկային կապիտալում ներդրումներին, սակայն այն նաև ներառում է զգալի ծախսեր տնտեսական ենթակառուցվածքների վրա, որոնք անհրաժեշտ են տնտեսական աճին աջակցելու համար։

Տրանսպորտի, ինչպես նաև էներգետիկայի, ջրի և հեռահաղորդակցության ոլորտներում ակնկալվող ներդրումները մասամբ կֆինանսավորվեն մասնավոր արդյունաբերության կողմից՝ կապված վերջին սեփականաշնորհումների և կառավարության՝ արտադրողական գործունեությունից դուրս մնալու հետ։

2009 թվականին միջին աշխատավարձը կազմել է 1,05 դոլար մեկ աշխատաժամանակի համար։

## Գյուղատնտեսություն
Կոտ դ'իվուարում 2018 թվականին արտադրվել է՝

* 7,2 միլիոն տոննա քաղցր կարտոֆիլ (աշխարհի 3-րդ խոշորագույն արտադրողը՝ զիջելով միայն Նիգերիային և Գանային),
* 5 միլիոն տոննա կասավա (14-րդ ամենամեծ արտադրողն աշխարհում),
* 2,1 միլիոն տոննա արմավենու յուղ,
* 2,1 միլիոն տոննա բրինձ,
* 1,9 միլիոն տոննա կակաո (աշխարհի ամենամեծ արտադրողը),
* 1,9 միլիոն տոննա շաքարեղեգ,
* 1,8 միլիոն տոննա սոսի (աշխարհում 8-րդ ամենամեծ արտադրողը),
* 1 միլիոն տոննա եգիպտացորեն,
* 688 հազար տոննա հնդկական ընկույզ (աշխարհում 3-րդ ամենամեծ արտադրողը, Վիետնամից և Հնդկաստանից հետո),
* 461 հազար տոննա բնական կաուչուկ,
* 397 հազար տոննա բանան,
* 316 հազար տոննա բամբակ։

Ի հավելումն գյուղատնտեսական այլ ապրանքների՝ սուրճի (88 հազար տոննա) և արքայախնձորի (50 հազար տոննա) ավելի ցածր արտադրության։

Կոտ դ'իվուարը կակաոյի հատիկների և արմավենու յուղի աշխարհի խոշորագույն արտադրողներից և արտահանողներից է։ Հետևաբար, տնտեսությունը խիստ զգայուն է այդ ապրանքների միջազգային գների տատանումների և եղանակային պայմանների նկատմամբ։ Չնայած տնտեսությունը դիվերսիֆիկացնելու կառավարության փորձերին, այն դեռևս մեծապես կախված է գյուղատնտեսությունից և հարակից գործունեությունից։ Կակաոյի արտադրության մեջ լայնորեն տարածված է երեխաների հարկադիր աշխատանքը, ովքեր գնվել և վաճառվել են որպես ստրուկ։

## Էներգիա
Կոտ դ'Իվուարի էներգիայի մատակարարումը կախված է մի քանի հիդրոէլեկտրակայաններից և գազով աշխատող էլեկտրակայաններից, որոնք օգտագործում են երկրի հիդրավլիկ և գազային ռեսուրսները։ Վերջին տարիներին երկիրը նաև ձգտել է զարգացնել իր արևային արդյունաբերությունը և կառուցում է մի քանի արևային ֆոտովոլտային կայաններ՝ իր էներգետիկ խառնուրդը դիվերսիֆիկացնելու համար։

Կոտ դ'Իվուարը նաև օֆշորներում ունի նավթի և բնական գազի պաշարներ, չնայած արդյունահանումը փոքր է մնացել աֆրիկյան այլ հարևանների համեմատ, ինչպիսիք են Գանան կամ Նիգերիան։ 2021 թվականին այն օրական արդյունահանել է 25000 բարելից պակաս նավթ (bopd)։ Այնուամենայնիվ, Eni-ի վերջին բացահայտումները 2021 և 2022 թվականներին հույս են տվել, որ արտադրությունը մոտ ապագայում կարող է աճել։

## Հանքարդյունաբերություն
2019 թվականին երկիրը մանգանի 9-րդ խոշորագույն արտադրողն էր աշխարհում։

Ոսկու արտադրության ոլորտում 2017 թվականին երկրում արդյունահանվել է 20,3 տոննա։

## Զբոսաշրջություն

Կոտ դ'Իվուարը առաջընթաց է գրանցել իր տնտեսության դիվերսիֆիկացման հարցում և 1970-ականներից ի վեր անշեղորեն ընդլայնել է զբոսաշրջիկներին առաջարկվող հարմարությունները։ Կառուցվել են ափամերձ տարածքներում առողջարանային կացարաններ։ Աբիջանում կան բազմաթիվ հյուրանոցներ, ներառյալ միջազգային ցանցերը, ինչպիսիք են «Novotel»-ը և «Sofitel»-ը։

## Արտաքին առևտուր և ներդրումներ

Օտարերկրյա ուղղակի ներդրումները (ՕՈՒՆ) առանցքային դեր են խաղում կոտդիվուարյան տնտեսության մեջ՝ կազմելով կոտդիվուարական ընկերությունների ընդհանուր կապիտալի 40%-ից 45%-ը։ Ֆրանսիան ճնշող մեծամասնությամբ ամենակարեւոր օտարերկրյա ներդրողն է։ Վերջին տարիներին ֆրանսիական ներդրումները կազմում են կոտդիվուարյան ձեռնարկությունների ընդհանուր կապիտալի մոտ մեկ քառորդը և օտարերկրյա ներդրումային կապիտալի ընդհանուր պաշարի 55%-ից մինչև 60%-ը։

2005 թվականին Համաշխարհային բանկի կողմից ցուցակված ընկերությունների արժեթղթերի շուկայական կապիտալիզացիան կազմել է 2,327 միլիոն դոլար։

## Տնտեսական տվյալներ
### Հիմնական ցուցանիշները
Հետևյալ աղյուսակում ներկայացված են 1980–2023 թվականների տնտեսական հիմնական ցուցանիշները՝

### Այլ տվյալներ
**ՀՆԱ-ի կազմը ըստ ոլորտների՝** գյուղատնտեսություն՝ 17,4% արդյունաբերություն՝ 28,8% ծառայություններ՝ 53,8% (2017 թվական)

**Աշխատուժ՝** 8,747 միլիոն (60% գյուղատնտեսության ոլորտում) (2017 թվական)

**Գործազրկության մակարդակը՝** 9.4% (2013 թվական)

**Աղքատության շեմից ցածր բնակչությունը՝** 46.3% (2015 թվական)

**Տնային տնտեսության եկամուտը կամ սպառումը տոկոսային մասնաբաժնով՝** ամենացածր 10%։ 2.2% ամենաբարձր10%։ 31.8% (2008 թվական)

**Ընտանեկան եկամուտների բաշխում - Ջինի ինդեքս՝** 41.5 (2008 թվական)

**Ներդրումներ (համախառն հաստատուն)՝** ՀՆԱ-ի 8,7%-ը (2005 թվական)

**Բյուջե՝** եկամուտներ՝ 7,121 միլիարդ դոլար, ծախսեր՝ 8,886 միլիարդ դոլար (2017 թվական)

**Գյուղատնտեսական արտադրանք՝** սուրճ, կակաոյի հատիկներ, բանան, արմավենու հատիկներ, եգիպտացորեն, բրինձ, մանիոկ (տապիոկա), քաղցր կարտոֆիլ, շաքար, բամբակ, ռետին, փայտանյութ

**Արդյունաբերություններ՝** սննդամթերք, խմիչքներ, փայտանյութ, նավթավերամշակում, ոսկու արդյունահանում, բեռնատարների և ավտոբուսների հավաքում, տեքստիլ, պարարտանյութ, շինանյութ, էլեկտրաէներգիա

**Արդյունաբերական արտադրության աճի տեմպ՝** 7% (2017 թվական)

**Էլեկտրաէներգիայի արտադրություն՝** 8,262 միլիարդ կՎտժ (2015 թվական)

**Էլեկտրաէներգիայի սպառում՝** 5,669 տրիլիոն կՎտժ (2015 թվական)

**Էլեկտրաէներգիայի արտահանում՝** 872 միլիոն կՎտժ (2015 թվական)

**Էլեկտրաէներգիայի ներմուծում՝** 23 միլիոն կՎտժ (2015 թվական)

**Նավթի արտադրություն՝** 30,000 բարել/օր (2016 թվական)

**Նավթի սպառում՝** 20,000 բարել/օր (3,200 մ3/օր) (2003 թվական)

**Նավթի արտահանում՝** 34,720 բարել/օր (2014 թվական)

**Նավթի ներմուծում՝** 65,540 բարել/օր (2014 թվական)

**Նավթի ապացուցված պաշարներ՝** 100 միլիոն բարել (2017 թվականի հունվարի 1-ին գնահատված)

**Բնական գազի արտադրություն՝** 2,063 տրիլիոն խորանարդ մետր (2015 թվական)

**Բնական գազի սպառում՝** 2,063 տրիլիոն խորանարդ մետր (2015 թվական)

**Բնական գազի արտահանում՝** 0 խորանարդ մ (2013 թվական)

**Բնական գազի ներմուծումներ՝** 0 խորանարդ մ (2013 թվական)

**Բնական գազի ապացուցված պաշարներ՝** 28,32 միլիարդ խորանարդ մետր (2017 թվականի հունվարի 1-ի գնահատական)

**Ընթացիկ հաշվի մնացորդը՝** $ - $490 միլիոն (2017 թվական)

**Արտահանումներ՝ **11,08 միլիարդ դոլար (2017 թվական)

**Արտահանվող ապրանքներ՝** կակաո, սուրճ, փայտանյութ, նավթ, բամբակ, բանան, արքայախնձոր, արմավենու յուղ, ձուկ

**Արտահանուման գործընկերներ՝** Նիդեռլանդներ 11.8%, ԱՄՆ 7.9%, Ֆրանսիա 6.4%, Բելգիա 6.4%, Գերմանիա 5.8%, Բուրկինա Ֆասո 4.5%, Հնդկաստան 4.4%, Մալի 4.2% (2017 թվական)

**Ներմուծում՝** 8,789 միլիարդ դոլար (2017 թվական)

**Ներմուծվող ապրանքներ՝** վառելիք, կապիտալ տեխնիկա, պարենամթերք

**Ներմուծումման գործընկերներ՝** Նիգերիա 15%, Ֆրանսիա 13,4%, Չինաստան 11,3%, ԱՄՆ 4,3% (2017 թվական)

**Արտարժույթի և ոսկու պահուստներ՝** $4,688 միլիարդ (դեկտեմբերի 31, 2017 թվական)

**Արռաքին պարտք՝** $12,38 միլիարդ (դեկտեմբերի 31, 2017 թվական)

**Ստացված տնտեսական օգնություն՝** ODA, $1 միլիարդ (1996 թվական)

**Արժույթ (կոդ)՝ «**Communaute Financiere Africaine franc (XOF)», Նշում. պատասխանատու մարմինը Արևմտյան Աֆրիկայի պետությունների Կենտրոնական բանկն է

**Փոխարժեքները՝ «**Communaute Financiere Africaine franc (XOF)» մեկ ԱՄՆ դոլարի դիմաց - 594.3 (2017 թվական), 593.01 (2016 թվական), 593.01 (2015 թվական), 591.45 (2014 թվական)․ 494.42 (2013 թվական)

**Հարկաբյուջետային տարի՝** օրացույցային տարի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքիան հղումներ
* Կոտ դ'Իվուարի առևտրի վերջին տվյալները ITC առևտրային քարտեզի վրա
* Արևմտյան Աֆրիկայի գյուղատնտեսական շուկայի դիտորդ/Observatoire du Marché Agricole (RESIMAO), Արևմտյան Աֆրիկայի շուկայի տեղեկատվական ցանցի (WAMIS-NET) նախագիծը, որն ապահովում է կենդանի շուկայական և ապրանքների գներ հիսունյոթ տարածաշրջանային և տեղական հանրային գյուղատնտեսական շուկաներից Բենինի, Բուրկինա Ֆասոյի, Փղոսկրի Ափ, Գվինեա, Նիգեր, Մալի, Սենեգալ, Տոգո, և Նիգերիա։ Շաբաթական 60 ապրանք է վերահսկվում։ Ծրագիրն իրականացվում է Բենինի գյուղատնտեսության նախարարության և մի շարք եվրոպական, աֆրիկյան և ՄԱԿ-ի գործակալությունների կողմից։

Կատեգորիա:Կոտ դ'Իվուար
Կատեգորիա:Տնտեսություն
Կատեգորիա:Տնտեսություն ըստ երկրի
Կատեգորիա:Տնտեսություն ըստ մայրցամաքի
Կատեգորիա:Տնտեսություն ըստ տարածաշրջանի