Վագինէկտոմիա

մինի|200x200փքս|Կանանց սեռական օրգանների դիագրամ
**Վագինէկտոմիան** վիրահատություն է, որի նպատակն է հեռացնել հեշտոցը կամ դրա մի մասը։ Սա հեշտոցային քաղցկեղով կամ ուղիղ աղիքի քաղցկեղով հիվանդ մարդկանց բուժման մեթոդներից մեկն է, որն օգտագործվում է քաղցկեղային բջիջներով ախտահարված հյուսվածքները հեռացնելու համար։ Այն կարող է օգտագործվել նաև սեռի հաստատման համար։ Հեշտոցով ծնված որոշ մարդիկ, ովքեր նույնանում են որպես տրանս տղամարդ կամ ոչ երկուական, կարող են ընտրել վագինէկտոմիան այլ վիրահատությունների հետ միասին՝ կլիտորիսը ավելի շատ առնանդամի նմանեցնելու համար (մետոիդոպլաստիկա), լրիվ չափի առնանդամի կոնստրուկցիա (ֆալոպլաստիկա) կամ ստեղծել համեմատաբար հարթ, անհատական սեռական տարածք (սեռական օրգանների զրոյացում)։

Եթե արգանդը և ձվարանները մնան անձեռնմխելի, վագինէկտոմիաի արդյունքում բացվում է անցուղի, որը հարմար է դաշտանային արտանետումների արտահոսքի համար։ Հակառակ դեպքում, ինչպես սեռական օրգանների հեռացման դեպքում, պետք է կատարվի հիստերէկտոմիա՝ օրգանիզմում դաշտանային արտանետումը պահպանելու վտանգից խուսափելու համար։ Վերջինիս համար անհրաժեշտ է հեշտոցային լորձաթաղանթի մանրակրկիտ հեռացում` օրգանիզմում շարունակվող սեկրեցումից խուսափելու համար։

Մարդկանց մոտ վագինէկտոմիայից բացի, եղել են նաև այլ կենդանիների վագինէկտոմիայի դեպքեր՝ հեշտոցային քաղցկեղի բուժման համար ք։

## Կիրառում
### Հեշտոցային ներէպիթելային նորագոյացություն
Ամբողջական կամ մասնակի վագինէկտոմիան այլ պրոցեդուրաների հետ, ինչպիսիք են լազերային գոլորշիացումը, կարող են օգտագործվել հեշտոցային ներէպիթելային նորագոյացությունների բուժման համար։ Այս միջամտությունները հեռացնում են քաղցկեղային հյուսվածքը և տրամադրում բիոպտատներ (հյուսվածքների նմուշներ)՝ օգնելու բացահայտել հիմքում ընկած/ինվազիվ քաղցկեղը՝ պահպանելով հեշտոցի կառուցվածքն ու գործառույթը։ Այս վիրահատությունը ճառագայթային թերապիայի հետ մեկտեղ եղել է բարձր կարգի հեշտոցային ներէպիթելային նորագոյացությունների օպտիմալ բուժման եղանակ։ Այնուամենայնիվ, կրկնության բարձր տեմպերը և ծանր կողմնակի ազդեցությունները, ինչպիսիք են հեշտոցի կրճատումը, արյունահոսությունը և սեպսիսը, քչացրել են դրա օգտագործումը։ Մասնակի վերին վագինէկտոմիան դեռևս արդյունավետ բուժում է հեշտոցային ներէպիթելային նորագոյացությունների որոշ դեպքերի համար, քանի որ այն ունի հաջողության ցուցանիշներ, որը տատանվում է 69-ից մինչև 88%։

### Հետանցքային քաղցկեղ
Վագինէկտոմիայի ժամանակ հաճախ անհրաժեշտ է հեռացնել բոլոր քաղցկեղային հյուսվածքները, որոնք կապված են ուղիղ աղիքի քաղցկեղի հետ։ Կախված ուղիղ աղիքի քաղցկեղի տարածվածությունից, երկարաժամկետ ռեմիսիա ապահովելու համար կարող է նշանակվել ամբողջական կամ մասնակի վագինէկտոմիա։ Ուղիղ աղիքի ուռուցքների վիրահատությունից և հեռացումից հետո հեշտոցային և ուղիղ աղիքի ռեկոնստրուկտիվ վիրահատությունը կարող է նպաստել ապաքինմանը, բարելավվել ինքնագնահատականը  և սեռական ֆունկցիան։

### Հակադարձ վագինոպլաստիկա
Նեովագինէկտոմիա իրականացվում է հեշտոցային պլաստիկայից հետո նեովագինան հեռացնելու համար, օրինակ՝ տրանսգենդեր կանանց մոտ, ովքեր ունեցել են նեովագինալ բարդություններ։

## Հակացուցումներ
Վագինէկտոմիայի անվտանգությունը կարող է լինել անհատական կախված առողջական վիճակից և դրանց հաջորդող վտանգներից։ Օրինակ, շաքարային դիաբետով հիվանդ մարդկանց համար վագինէկտոմիայի հնարավոր հակացուցումները ներառում են վերքերի բուժման դժվարությունը. այն մարդկանց համար, ովքեր նախընտրում են չանցնել հորմոնալ թերապիա, հնարավոր հակացուցումները ներառում են սեռական օրգանների հեռացում (օոֆորէկտոմիա կամ օրխիէկտոմիա)։

## Ռիսկեր/բարդություններ
Շատ մարդիկ, ովքեր վագինեկտոմիա են կատարել, դա արել են հանուն սեռական առողջության։ Այնուամենայնիվ, վագինեկտոմիայի հետ կապված ռիսկերը ներառում են հետվիրահատական խնդիրներ, որոնք տատանվում են զգայունության պակասից մինչև չափազանց զգայունություն, ինչպիսիք են գերզգայունություն կամ նույնիսկ ցավ. Այս խնդիրը լուծելու համար մաշկի փոխպատվաստումը հաճախ կատարվում է վագինեկտոմիայի հետ միասին, ինչը թույլ է տալիս վերականգնել սեռական գործառույթը։

Այլ ռիսկերը կարող են լինել հենց վիրահատության ընթացքում առաջացող վնասվածքները։ Օրինակ՝ հնարավոր վնասվածքները ներառում են ուղիղ աղիքի վնասվածք (ստրիկտուրաների մոտիկության պատճառով), ֆիստուլայի զարգացում (մարմնի երկու մասերի միջև աննորմալ կապ), կամ այն մարդկանց համար, ովքեր ֆալոպլաստիկա են արել վագինէկտոմիայի հետ համատեղ, գրգռում կամ նույնիսկ էրոզիա։ Այս վայրերի գրգռումը կարող է մեծացնել վարակի հավանականությունը։

Կան նախա- և հետվիրահատական միջոցառումներ, որոնք ձեռնարկվելու դեպքում վագինեկտոմիայից հետո բարդությունները նվազագույնի են հասնում։ Ինչպիսիք են մետոիդիոպլաստիկան և ֆալուրեթրոպլաստիկան, կարող են իրականացվել երկու փուլով՝ բարենպաստ կոսմետիկ արդյունքի հավանականությունը մեծացնելու համար։ Բացի այդ, ընթացակարգի ավարտից հետո որոշակի ժամանակահատվածում սպասելը, սովորաբար առնվազն 4 ամիս, ապահովում է, որ վիրահատության ենթարկված անձը զերծ լինի վարակներից կամ դրանց ռիսկից։ Այսպիսով, ընթացակարգերը, որոնք ավարտում են գենդերային ինքնահաստատման գործընթացը, ինչպիսիք են առնանդամի պրոթեզավորումը, սովորաբար իրականացվում է առանձին։

Հեշտոցային քաղցկեղով հիվանդ մարդկանց համար վագինէկտոմիան կարող է կատարվել մասնակիորեն, արմատականի փոխարեն՝ կախված յուրաքանչյուր անձի վիճակից, որը որոշվում է ուռուցքի չափով, տեղակայմամբ և փուլով։ Օրինակ՝ որոշ մարդկանց հասարակ հիստերէկտոմիա է արվել (արգանդը հեռացնելու պրոցեդուրա), ապա հայտնաբերել արգանդի վզիկի քաղցկեղ։ Այս պահին վերին վագինէկտոմիան՝ առաջարկվող այլ պրոցեդուրաների հետ միասին, ինչպիսին է լիմֆադենէկտոմիան (ավշահանգույցները վերացնող պրոցեդուրա), կարող է առաջարկվել այն մարդկանց, ովքեր կնախընտրեն պահպանել ձվարանների գործառույթը։ Սա տարբերակ է՝ կախված հիվանդության ինվազիվությունից և ծանրությունից և հատուկ է հեշտոցի I աստիճանի քաղցկեղ ունեցող անհատների համար։

## Վերականգնում
Հիվանդները պետք է պատրաստ լինեն վիրահատությունից հետո առաջին շաբաթվա ընթացքում որոշակի ցավ զգալու։ Վիրահատությունից հետո հիվանդանոցում մնալու միջին ժամկետը մեկ շաբաթ է, և բոլոր հիվանդները դուրս են գրվում կաթետերով, որը հեռացվում է 2-3 շաբաթ անց։ Դուրս գրվելիս հիվանդները սովորում են մշակել հետվիրահատակն վերքերը և առաջին 2-3 շաբաթվա ընթացքում պետք է սահմանափակեն իրենց ֆիզիկական ակտիվությունը։ Որովայնի շրջանում այտուցը կամ որովայնի ցավը վերականգնման ընթացքում հանդիսանում են բարդությունների նշաններ։ Որոշ ընդհանուր բարդություններ են միզուկի ֆիստուլներն ու նեղացումները այն մարդկանց մոտ, ովքեր ունեցել են վագինեկտոմիա և ֆալուսի վերակառուցում՝ սեռը հաստատող վիրահատությունների համար։ Դա տեղի է ունենում արյան վատ մատակարարման և նոր միզուկի ոչ պատշաճ լայնության պատճառով։

## Պատմություն
Հեշտոցային վիրահատությունները եղել են բժշկական պատմության ընթացքում։ Նույնիսկ նախքան ժամանակակից վիրաբուժական տեխնիկաների գյուտը, ինչպիսիք են անզգայացումը և ստերիլ գործիքները, եղել են բազմաթիվ զեկույցներ հեշտոցային վիրահատությունների մասին՝ բուժելու այնպիսի խնդիրներ, ինչպիսիք են պրոլապսը, հեշտոցային ֆիստուլը և միզապարկի վատ վերահսկողությունը։ Օրինակ, առաջին փաստագրված հեշտոցային հիստերէկտոմիան կատարվել է 1521 թվականին իտալական վերածննդի ժամանակաշրջանում։ Վիրաբուժական տեխնիկան և բժշկական գիտելիքները ժամանակի ընթացքում շատ դանդաղ էին զարգանում, մինչև որ անզգայացման և հակասեպսիսի գյուտը թույլ տվեցին անցնել ժամանակակից վիրաբուժության դարաշրջան տասնիններորդ դարի կեսերին։ Այդ ժամանակից ի վեր շատ տեխնիկաներ և գործիքներ մշակվել են հատուկ հեշտոցային վիրաբուժության համար, կարերի ստանդարտացումը 1937 թվականին, զգալիորեն բարելավեց հետվիրահատական գոյատևման մակարդակը՝ նվազեցնելով վարակի վտանգը։ *Noble Sproat Heaney*-ն մշակել է «Heaney Stitch»-ը 1940 թվականին՝ հեշտոցային հիստերէկտոմիայի տեխնիկան ստանդարտացնելու համար։ Ռադիկալ հեշտոցային վիրահատության առաջին փաստագրված դեպքը եղել է 2003 թվականի փետրվարին, երբ անձը ենթարկվել է արմատական հիստերէկտոմիայի։

## Այլ կենդանիներ
Վագինէկտոմիա կատարվում են նաև կենդանիներին։ Մարդկանց նման, կենդանիներին կատարվող վագինէկտոմիան անհրաժեշտ է հեշտոցի քաղցկեղը բուժելու համար։ Ընտանի կենդանիների մոտ, ինչպիսիք են շները, կատուները, ձիերը, ավելի հաճախ է, վագինէկտոմիա կատարելու անհրաժեշտություն առաջանում։

### Շների մոտ
Ընդհանուր և մասնակի վագինէկտոմիաները սովորաբար չեն կատարվում շների վրա, քանի որ դրանք բարդ են և չեն համարվում առաջին գծի թերապիա, սակայն, եթե այլ պրոցեդուրաները չեն աշխատում, վագինէկտոմիա կարող է իրականացվել շան վրա։ Ամենատարածված պատճառները, որ շանը վագինէկտոմիա է արվում, ներառում է քաղցկեղը և հեշտոցի քրոնիկական վարակը։ Շների հեշտոցի և վուլվայի ուռուցքները կազմում են շների քաղցկեղի 2,5%-3%-ը, իսկ վագինէկտոմիան հեռացնելու և բուժելու միջոցներից մեկն է։ Վիրահատության հնարավոր բարդությունները ներառում են միզապարկի վերահսկողության կորուստ, այտուցվածություն և մաշկի ոչ պատշաճ բուժում։ Այնուամենայնիվ, միզապարկի վերահսկման կորուստը ինքնաբերաբար կարգավորվել է վիրահատությունից հետո 60 օրվա ընթացքում, և շները գոյատևել են առնվազն 100 օր առանց որևէ հիվանդության։

## Տես նաև
* Օոֆորէկտոմիա
* Հիստերէկտոմիա
* Կոլպոկլեզիա
* Վիրահատությունների ցանկն ըստ տեսակի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The vaginectomy article on the Mad Gender Science wiki 

Կատեգորիա:Գինեկոլոգիա
Կատեգորիա:Պլաստիկ վիրաբուժություն
Կատեգորիա:Վիրաբուժություն
Կատեգորիա:Վիրահատական հեռացման ընթացակարգեր