Նասիպ Ժիհանով

250px|մինի|Նասիպ Ժիհանովի շիրիմը Կազանի Արսկոյե գերեզմանատանը
**Նասիպ Ղայազ ուլի Ժիհանով** (թաթարերեն լատինատառ՝ **Näcip Ğayaz ulı Cihanov**, կյուրեղագիր՝ **Нәҗип Гаяз улы Җиһанов**,  , ), 20-րդ դարի թաթար կոմպոզիտոր, մանկավարժ, պետական գործիչ։ Հեղինակել է ութ օպերա (դրանցից հիշատակության են արժանի հատկապես *Altınçäç*-ը և *Musa Cälil*-ը), երեք բալետ, 15 սիմֆոնիա, սիմֆոնիկ այլ գործեր (այդ թվում՝ *Qırlay*, *Սյուիտ թաթարական թեմաներով*, *Näfisä*, *Սիմֆոնիկ նովելներ*, *Սիմֆոնիկ երգեր*), «Իմ հանրապետություն» կանտատը (1960), կամերային-գործիքային կոմպոզիցիաներ, ռոմանսներ, երգեր։ Արժանացել է ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստի (1957), Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի (1981) կոչումների, ղեկավարել է Թաթարստանի օպերայի և բալետի թատրոնը (1941-1943), Թաթարստանի կոմպոզիտորների միությունը (1939-1977), Կազանի կոնսերվատորիան (1945-1988), եղել է Թաթարստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի հիմնադիրներից մեկը։ Ընտրվել է Ռուսաստանի (1951–1959), Թաթարստանի (1963–1967, 1977–1988) և Խորհրդային Միության (1966–1970) գերագույն խորհուրդների պատգամավոր։ 1953 թվականին նրան շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում։ 2000 թվականին Կազանի կոնսերվատորիան կոչվել է Նասիպ Ժիհանովի անունով։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1911 թվականի հունվարի 2-ին (նոր տոմարով՝ 15-ին), Ուրալսկում (ներկայումս՝ Ղազախստանի Հանրապետության Արևմտաղազախական մարզի վարչական կենտրոնը)։ Վաղ հասակում որբացել է, ընկել մանկատուն։ 1928 թվականին մեկնել է Կազան՝ ավագ քրոջ՝ Ֆաիզայի մոտ ապրելու և նախապատրաստվելու երաժշտական ուսումնարանի ընդունելության քննություններին (երաժշտության դասեր առել էր դեռևս մանկատանը եղած ժամանակ)։ 1931 թվականին մեկնել է Մոսկվա, ընդունվել մարզային երաժշտական ուսումնարան, որն ավարտել է 1935-ին և ուսումը շարունակել Մոսկվայի Պ. Չայկովսկու անվան կոնսերվատորիայում։ 1937 թվականին Թաթարական ԻԽՍՀ պետական ֆիլհարմոնիայի բացման հանդիսավոր արարողության ժամանակ կատարվել է նրա հեղինակած սիմֆոնիան, որն այդ ժանրով գրված թաթարական առաջին ստեղծագործությունն էր։ 1938-ին ավարտելով կոնսերվատորիան՝ Ժիհանովը վերադարձել է Կազան։

1943 թվականին նա նշանակվել է թաթարական օպերայի և բալետի նորաբաց թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար։ Ընդ որում՝ բացման արարողության ժամանակ կատարվել է նրա դիպլոմային աշխատանքը՝ «Կաչկըն» օպերան։

1945 թվականին, Ժիհանովի առաջարկությունը հաշվի առնելով, բացել են Կազանի պետական կոնսերվատորիան, որի ռեկտորն է նա եղել քառասուն տարուց ավելի, մինչև իր մահը, միաժամանակ դասավանդել է, 1953 թվականին էլ արժանացել պրոֆեսորի կոչման։ Մահացել է  1988 թվականի հունիսի 2ին, Ուֆայում, որտեղ այդ ժամանակ թաթարական մշակույթի օրեր էին անցկացվում։

## Կոչումներ, պարգևներ
* Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1981)
* Թաթարական ԻԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1939)
* ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1940)
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1957)
* Չուվաշական ԻԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1961)
* Ստալինյան մրցանակ երկրորդ աստիճանի (1948)&nbsp;— «Алтинчач» օպերայի համար (1941)
* Ստալինյան մրցանակ երկրորդ աստիճանի (1950)&nbsp;— «Սյուիտ թաթարական թեմաներով» սիմֆոնիկ նվագախմբի համար
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1970)&nbsp;— «Սաբանտույ» սիմֆոնիայի համար (1968)
* Թաթարական ԻԽՍՀ — «Ջալիլ» օպերայի համար (1958)
* Լենինի երկու շքանշան (1950, 1981)
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1971)
* Պատվո նշան երկու շքանշան (1945, 1959)
* մեդալներ

## Գլխավոր ստեղծագործությունները
### Օպերաներ
**Qaçqın* (1939)
**İrek* (1940) «Ազատություն»
**Altınçäç* (1941) «Ոսկեծամ աղջիկը»
**İldar* (1942)
**Tüläk* (1945)
**Namus* (1950)
**Cälil* (1957, գրվել է բանաստեղծ Մուսա Ջալիլի կենսագրության հիման վրա)
; *Բալետներ*

* «Ֆաթիհ» (1943)
* «Զուհրա» (1946)
* «Երկու լեգենդ» («Զուհրա և Նժերի»; 1970)

; *Նվագախմբի համար*

* Սիմֆոնիա №&nbsp;1 (1973)
* Սիմֆոնիա №&nbsp;2 «Սաբանտույ» (1968)
* Սիմֆոնիա №&nbsp;3 «Քնարական» (1971)
* Սիմֆոնիա №&nbsp;4 (1973)
* Սիմֆոնիա №&nbsp;5 (1974)
* Սիմֆոնիա №&nbsp;6 (1975)
* Սիմֆոնիա №&nbsp;7 (1976)
* Սիմֆոնիա №&nbsp;8 (1977)
* Սիմֆոնիա №&nbsp;9 (1978)
* Սիմֆոնիա №&nbsp;10 (1979)
* Սիմֆոնիա №&nbsp;11 (1980)
* Սիմֆոնիա №&nbsp;12 (1981)
* Սիմֆոնիա №&nbsp;13 (1982)
* Սիմֆոնիա №&nbsp;14 (1983)
* Սիմֆոնիա №&nbsp;15 (1984)
* Սիմֆոնիա №&nbsp;16 (1985)
* Սիմֆոնիկ պոեմ «Կիռլայ» (1946)
* Սյուիտ թաթարական թեմաներով (1949)
* Սիմֆոնիկ նովելներ (1964)
* Սիմֆոնիկ երգեր (1965)
* Նախերգանք-պոեմ «Նաֆիսա» (1952)

; *Վոկալ-սիմֆոնիկ*

* Կանտատ՝ «Իմ հանրապետություն» (1960)
* Կանտատ՝ «Ողջո՛ւն, Մոսկվա» (1980)

; *Դաշնամուրի համար*

* Սոնատին (1935)
* Սյուիտ 5 մասից (1963)
* «Էսքիզներ» շարքը (1975)
* «Հինգ պիես դաշնամուրի համար»
* «Դաշնամուրային պիեսների ալբոմ երեխաների համար»
* «Մատյուշինսկյան էսքիզներ»
* «12 էսքիզ» և այլն

## Հիշատակը
* 2001 թվականին Կազանի պետական կոնսերվատորիան կոչվել է Նասիպ Ժիհանովի անունով
* 2001 թվականին Կազանում, Մալայա Կրասնայա փողոցի 14-րդ շենքւմ բացվել է կոմպոզիտորի տուն-թանգարանը
* 2006 թվականին հուշատախտակ է փակցվել աին շենքի պատին, որտեղ ապրել է կոմպոզիտորը
* Կազանի №&nbsp;93 գիմնազիայում բացվել է Ն. Ժիհանովին նվիրված թանգարան
* Փաքր մոլորակներից մեկը կոչվել է Ն. Ժիհանովի անունով (1997).
* Կազանի փողոցներից մեկը կոչվել է Ն. Ժիհանովի անունով

## Գրականություն
* *Я. Гіршман.* «Назіб Жиганов».&nbsp;— М., 1955, 1975
* *Щ. Марченко.* Назіб Гаязович Жиганов.&nbsp;— В кн .: «Композитори Радянського Татарстану».&nbsp;— Казань, 1957
* *Г. Літинський.* Шляхи виховання таланту.&nbsp;— «Радянська музика», 1971, №&nbsp;1
* *Г. Касаткіна.* Сучасна тема в оперній творчості Жиганова.&nbsp;— В кн .: «Музика і сучасність», вип. 9.&nbsp;— М., 1975

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Біографія на сайті «100 опер»
* Книга "Назіб Жиганов. Життя і музика "на сайті Видавничого дому Маковського

Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Թաթար կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Թաթարստանի արվեստ
Կատեգորիա:Թաթարստանի մշակույթ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 19-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ