Պինակներ

***Պինակներ*** (, թարգմանաբար՝ *աղյուսակներ*, -ի հոգնակին), Կալիմաքոսի (մ.թ.ա. 310/305–240) կազմված, կորսված մատենագիտական աշխատություն, որը լայնորեն համարվում է Արևմուտքի առաջին գրադարանային գրացուցակը։ Դրա բովանդակությունը հիմնված է Ալեքսանդրիայի գրադարանի պաշարների վրա՝ Կալիմաքոսի այնտեղ գտնվելու ժամանակաշրջանում՝ մ.թ.ա. երրորդ դարում։

## Պատմություն
Ալեքսանդրիայի գրադարանը հիմնադրել է Պտղոմեոս I Սոտերը  մ.թ.ա. մոտ 306 թվականին։ Առաջին գրանցված գրադարանավարը Եփեսոսի Զենոդոտոսն է եղել։ Զենոդոտոսի պաշտոնավարման ընթացքում Կալիմաքոսը, որը երբեք գլխավոր գրադարանավար չի եղել, կազմել է բազմաթիվ գրացուցակներ, որոնցից յուրաքանչյուրը կոչվում է *«Պինակ»*։ Նրա ամենահայտնի ցանկում թվարկված են հեղինակներն ու նրանց աշխատանքները. այդպիսով նա դարձել է առաջին հայտնի մատենագետը և գիտնականը, որը գրադարանը կազմակերպել է ըստ հեղինակների և թեմաների մ.թ.ա. մոտ 245 թվականին։ Նրա աշխատանքը բաղկացած էր 120 հատորից։ 

Զենոդոտոսի հաջորդել է Ապոլոնիոս Հռոդոսցին։ Երատոսթենես Կիրենացին մ.թ.ա. 235 թվականին հաջորդել է Ապոլոնիոսին և կազմել *«tetagmenos epi teis megaleis bibliothekeis*»-ը՝ «մեծ գրապահարանների սխեման»։ Մ.թ.ա. 195 թվականին Երատոսթենեսի հաջորդող գրադանավարը եղել է Բյուզանդացի Արիստոփանեսը, որը թարմացրել է *Պինակները*, չնայած հնարավոր է նաև, որ նրա աշխատանքը Կալիմաքոսի *Պինակների* լրացում չի եղել, այլ դրանց բովանդակության դեմ անկախ բանավեճ կամ մեկնաբանություն։

## Նկարագրություն
Ալեքսանդրիայի գրադարանի հավաքածուն պարունակել է մոտ 500,000 պապիրուսային գլանափաթեթ, որոնք խմբավորված են եղել ըստ թեմայի և պահվել են արկղերում։ Յուրաքանչյուր արկղ կրել է պիտակ՝ պահված պապիրուսների վերևում կախված նկարազարդ սալիկներով։ *Պինակսը* անվանվել է այդ սալիկների անունով և ինդեքսային ցուցակների ամբողջություն է կազմել։ Արկղերը յուրաքանչյուր գլանի համար տալիս էին մատենագիտական տեղեկատվություն։ Տիպիկ գրառումը սկսվել է վերնագրով և ներառել է նաև հեղինակի անունը, ծննդավայրը, հոր անունը, նրա ուսուցիչները և կրթական ֆոնը։ Այն պարունակել է հեղինակի համառոտ կենսագրությունը և հեղինակի հրապարակումների ցանկը։ Գրառումը պարունակել է աշխատանքի առաջին տողը, դրա բովանդակության ամփոփումը, հեղինակի անունը և տեղեկություններ գլանի ծագման մասին, ինչպես նաև վերագրման իսկության վերաբերյալ ցանկացած կասկած։ 

Կալիմաքոսի համակարգը ստեղծագործությունները բաժանել է վեց ժանրերի և արձակի հինգ բաժինների՝ հռետորաբանություն, իրավունք, էպոս, ողբերգություն, կատակերգություն, քնարերգություն, պատմություն, բժշկություն, մաթեմատիկա, բնական գիտություններ և ժանրային ժանրեր։ Յուրաքանչյուր կատեգորիա դասավորված է եղել հեղինակների անունների այբբենական կարգով։

Կալիմաքոսը գրել է ևս երկու աշխատություն, որոնք անվանվել են *պինակներ* և, հավանաբար, ձևաչափով որոշ չափով նման էին *Պինակներին* (որոնցից դրանք «կարող են լինել կամ չլինել ենթաբաժիններ»), բայց վերաբերում էին առանձին թեմաների: *[[Սուդա (հանրագիտարան)|Սուդայում]]* դրանք թվարկված են որպես՝ *«Ժամանակագրական Պինակ և [[Թատրոնի ռեժիսոր|Դիդասկալոյի]] նկարագրությունը սկզբից»* և *[[Դեմոկրիտես|«Դեմոկրիտոսի]] բառապաշարի և տրակտատների Պինաքե»*:

## Ավելի ուշ շրջանի մատենագիտական պինակներ
*Կալիմաքոսից հետո* *«Պինակ»* տերմինը ևս օգտագործվել է մատենագիտական գրացուցակների համար։ Օրինակ՝ Պտղոմեոս էլ-Գարիբի՝ Արիստոտելի աշխատությունների գրացուցակը մեզ է հասել *«Արիստոտելի աշխատությունների* *պինակ»* վերնագրով։

## Ժառանգություն
*Պինակները* դարեր շարունակ անփոխարինելի են եղել գրադարանավարների համար և դարձել են Միջերկրական ծովում գիտելիքները կազմակերպելու մոդել։ Նրանց հետագա ազդեցությունը տարածվում է մինչև միջնադար, նույնիսկ տասներորդ դարի արաբական համարժեքը՝ Իբն ալ-Նադիմի «*Ալ-Ֆիհրիստը»* («Ցանկ»)։ Գրադարանային կատալոգացման և դասակարգման տեղական տարբերակները շարունակվել են մինչև 19-րդ դարի վերջ, երբ Էնթոնի Պանիզին և Մելվիլ Դյուին ճանապարհ են հարթել ավելի ընդհանուր և ստանդարտացված մոտեցումների համար։

## Գրականություն
### Տեքստեր և թարգմանություններ
* The evidence concerning the Pinakes is collected by Rudolf Pfeiffer (ed.), *Callimachus, vol. I: Fragmenta*, Oxford: Clarendon Press 1949, frr. 429-456 (with reference to the most important literature).
* Witty, F. J. "The Pinakes of Callimachus", *Library Quarterly* 28:1/4 (1958), 132&ndash;36, a translation of the work.
* Witty, F. J. "The Other Pinakes and Reference Works of Callimachus", *Library Quarterly* 43:3 (1973), 237&ndash;44.

### Ուսումնասիրություններ
* Bagnall, R. S. "Alexandria: Library of Dreams", *Proceedings of the American Philosophical Society* 46 (2002) 348&ndash;62.
* Blum, R. *Kallimachos. The Alexandrian Library and the Origins of Bibliography*, trans. H.H. Wellisch (U. Wisconsin, 1991). .
* Krevans, N. "Callimachus and the Pedestrian Muse", in: A. Harder et al. (eds.) *Callimachus II*, Hellenistic Groningana 6 (Groningen, 2002) 173&ndash;84.
* West, M. L. "The Sayings of Democritus", *Classical Review* (1969) 142.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալեքսանդրիական դպրոց
Կատեգորիա:Գիտելիքների ներկայացում
Կատեգորիա:Գրադարանավարություն
Կատեգորիա:Եգիպտոսի պատմություն
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 3-րդ դարի աշխատություններ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Գրականություն