Գագանյան

**Գագանյան** (,  , սանսկրիտից ՝ **', «երկնային» և **', «նավ, փոխադրամիջոց»),  հնդկական անձնակազմով տիեզերական թռչող ապարատի ստեղծման նախագիծ, որը նախատեսված է դառնալ Հնդկաստանի տիեզերական թռիչքների ազգային ծրագիրը ձևավորող տիեզերանավ։

Տիեզերանավը նախագծված է երեք օդաչուով անձնակազմի համար, իսկ նախատեսված արդիականացված տարբերակը ունենալու է մոտենալու, կցման և կայանման հնարավորություն։  Նախատեսվում է, որ *Հնդկաստանի տիեզերական հետազոտությունների կազմակերպության* (**')՝ հիմնականում ինքնավար 5,3 [[Տոննա|մետրիկ տոննա]] քաշով մոդուլն իր առաջին անձնակազմով առաքելության ընթացքում պտտվելու է Երկրի շուրջը 400 կմ բարձրության վրա մինչև յոթ օր՝ երկու կամ երեք հոգանոց անձնակազմով։

Օդաչուավոր առաջին առաքելությունը սկզբնապես նախատեսված է եղել **'-ի *Մարկ-3* եռահարթակ հրթիռային տիեզերանավով (**'), որը պետք է մեկնարկեր 2021 թվականի դեկտեմբերինː 2024 թվականի նոյեմբերի դրությամբ, այն նախատեսվել է [[Կրող հրթիռ|գործարկել]] ոչ շուտ, քան 2026 թվականինː

''Հինդուստան աերոնոթիքս'' (**') առաջատար ինքնաթիռաշինական ընկերության արտադրած անձնակազմային մոդուլն իր առաջին անօդաչու փորձարարական թռիչքն իրականացրել է 2014 թվականի դեկտեմբերի 18-ինː

Անձնակազմով մոդուլի նախագծումն ավարտվել է 2019 թվականի մայիսինː Նախատեսվել է, որ Պաշտպանության հետազոտությունների և զարգացման կազմակերպությունն (**') է ապահովելու աջակցությունը կարևորագույն մարդակենտրոն համակարգերի և տեխնոլոգիաների համար, ինչպիսիք են տիեզերական սննդի մատակարարումը, անձնակազմի առողջությունը, ճառագայթային չափումը և պաշտպանությունը, անձնակազմի մոդուլի անվտանգ վերականգնման համար նախատեսված պարաշյուտները և հրդեհաշիջման համակարգըː

Գագանյանի առաքելությունը ղեկավարում է Մարդկային տիեզերական թռիչքների ծրագրի տնօրենության նախկին տնօրեն Վ. Ռ. Լալիտամբիկան՝ **'-ի նախագահ Ս. Սոմնաթի հետ և Վիկրամ Սարաբհայի անվան տիեզերական կենտրոնի տնօրեն Ս. Ուննիկրիշնան Նաիրի հետː Իմտիազ Ալի Խանը փոխարինել է Վ. Ռ. Լալիթամբիկային որպես մարդկային տիեզերական թռիչքների ծրագրի տնօրենː

## Նախապատմություն
[մինի|308x308px|1984 թվականի [Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն|ԽՍՀՄ փոստային բլոկը «Սոյուզ T-11» առաքելության ժամանակ]]
1984 թվականին Ռակեշ Շարման դարձել է Հնդկաստանում ծնված առաջին քաղաքացին, որը տիեզերք է թռել *Հնդկաստանի տիեզերական հետազոտությունների կազմակերպության`*  ISRO-ի և Խորհրդային տիեզերական ծրագրի համատեղ *Ինտերկոսմոս* առաքելության շրջանակներում՝ թռչելով խորհրդային «Սոյուզ T-11» հրթիռով, որն արձակվել էր Ղազախստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Բայկոնուր տիեզերակայանից 1984 թվականի ապրիլի 3-ին։

«Սոյուզ T-11» տիեզերանավը, որը տեղափոխում էր տիեզերագնացներ, այդ թվում՝ Շարմային, կանգ է առել և խորհրդա-հնդկական երեք անդամից բաղկացած միջազգային անձնակազմին, որը բաղկացած էր տիեզերանավի հրամանատար Յուրի Մալիշևից և բորտինժեներ Գենադի Ստրեկալովից, տեղափոխել է «Սալյուտ 7» ուղեծրային կայան։ Շարման «Սալյուտ 7»-ի վրա անցկացրել է 7օր 21ժամ 40 րոպե։ Նա իրականացրել է Երկրի դիտարկման ծրագիր՝ կենտրոնանալով Հնդկաստանի վրա։ Նա նաև կատարել է կենսաբանական գիտությունների և նյութերի մշակման փորձեր, այդ թվում՝ սիլիցիումի միաձուլման փորձարկումներː

Այդ առիթը նշելու համար Հնդկաստանի և Խորհրդային Միության կառավարությունները թողարկել են հատուկ նամականիշներ և առաջին օրվան նվիրված ծրարներː

## Ծրագրի պատմություն
Գագանյան առաքելության նախնական ուսումնասիրությունները և տեխնոլոգիական մշակումը սկսվել են 2006 թվականին՝ «Ուղեծրային տրանսպորտային միջոց» ընդհանուր անվան տակ։ Ծրագիրը նախատեսում էր նախագծել պարզ մոդուլ, որը կկարողանար տիեզերքում մնալ մոտ մեկ շաբաթ, տեղավորել երկու տիեզերագնաց և վերադառնալուց հետո կարող էր վայրէջք կատարել ջրի վրա։ Նախագիծը շահագործման է հանձնվել 2007 թվականին, նախատեսվել է ավարտել մինչև 2024 թվականը, իսկ բյուջեն՝ մոտ 10,000 **' [[Հնդկական ռուփի|''ռուփի'']]ː

Նախագիծը վերջնականապես մշակվել է 2008 թվականի մարտին և ներկայացվել Հնդկաստանի կառավարությանը ֆինանսավորման համար։ Անձնակազմով տիեզերական թռիչքների հնդկական ծրագրի կառավարության կողմից ֆինանսավորումը հաստատվել է 2009 թվականի փետրվարին, սակայն այն բավարար չի եղել զարգացման սահմանափակ ֆինանսավորման պատճառովː

Սկզբում առաջարկվել է ուղեծրային տիեզերանավի առաջին անօդաչու թռիչքն իրականացնել 2013 թվականին, այնուհետև այն վերանայվել է մինչև 2016 թվականըː Սակայն, 2012 թվականի ապրիլին հաղորդվել է, որ ֆինանսավորման խնդիրները լուրջ կասկածի տակ են դնում նախագծի ապագանː Եվ 2013 թվականի օգոստոսին հայտարարվել է, որ Հնդկաստանի կողմից իրականացվող անձնակազմով բոլոր տիեզերական թռիչքները դուրս են մնացել **'-ի առաջնահերթությունների ցանկիցː 2014 թվականի սկզբին նախագիծը վերանայվել է և դարձել 2014 թվականի փետրվարին հայտարարված բյուջեի զգալի աճի հիմնական շահառուներից մեկըː

**Տիեզերական մոդուլի վերականգնման փորձ**
[մինի|ISRO-ի արձակած SRE-1, անօդաչու փորձարարական տիեզերանավի  մոդուլը, որը դուրս է բերվել Բենգալյան ծոցից. ցուցադրվում է [Տրիվանդրամ|Տիրվանդրամում 2007 թվականի ապրիլին]]
ISRO-ն մշակել է Գագանյան ուղեծրային տիեզերանավը՝ հիմնվելով իր 555 կիլոգրամ (1,224 ֆունտ) քաշով փորձարարական տիեզերանավի` Տիեզերական մոդուլի վերականգնման փորձարկման (**')  վրա, որն արձակվել և վերականգնվել էր 2007 թվականի հունվարինː

**'-ում ավելի վաղ ուղեծրում գտնվող փորձարարական մոդուլը 635 կմ բարձրությունից իջնելուց հետո ջրէջք է կատարել Բենգալյան ծոցում։ Առաքելության նպատակն էր փորձարկել բազմակի օգտագործման ջերմային պաշտպանության համակարգը, կապի խափանումների կառավարումը, ուղղորդումը, նավիգացիան և կառավարումը, հիպերձայնային աերոթերմոդինամիկան, արգելակման համակարգը, դանդաղեցման համակարգը, լողացող սարքերը և վերականգնման ընթացակարգերըː

### Կառավարության հաստատում
Հնդկաստանի մարդկային տիեզերական թռիչքների ծրագրի վերջին առաջխաղացումը տեղի է ունեցել 2017 թվականին, և այն ընդունվել և պաշտոնապես հայտարարվել է Հնդկաստանի վարչապետ Նարենդրա Մոդիի կողմից՝ 2018 թվականի Հնդկաստանի Անկախության օրվա իր ազգին ուղղված ուղերձի ժամանակː

Գագանյան ծրագիրը հաստատվել է Միության կաբինետի կողմից 2018 թվականի դեկտեմբերի 28-ինː Ներկայիս նախագիծը նախատեսում է երեք հոգուց բաղկացած անձնակազմː *ISRO*-ն Գագանյանի առաքելության ընթացքում կկատարի միկրոգրավիտացիայի հետ կապված չորս կենսաբանական և երկու ֆիզիկական գիտական փորձː

*ISRO*-ն պլանավորում է հիդրազինը փոխարինել կանաչ վառելիքով Գագանյան առաքելություններում, որի համար Հեղուկ շարժիչային համակարգերի կենտրոնն (**') արդեն աշխատում է մոնոպրոպելանտային (''Monopropellant'') վառելիքի խառը բանաձևի վրա, որը բաղկացած է հիդրօքսիլամոնիումի նիտրատից (HAN), [[ամոնիումի նիտրատ]]ից, [[մեթանոլ]]իցև [[Ջուր|ջրից]]ː

**Ուշացումներ**

Հիմնարար տեխնոլոգիաների մեծ մասը ''ISRO''-ի կողմից իրականացվել էր այն ժամանակ, երբ Գագանյանը հաստատվել էր Միության կաբինետի կողմից։ Հաստատում ստանալուց հետո դրանցից շատերը գնահատվել են՝ համոզվելու համար, որ դրանց հուսալիությունը բավարարում է մարդկային տիեզերական թռիչքների համար անհրաժեշտ պահանջներըː Տիեզերական մոդուլի վերականգնման փորձ II-ը (**'), որը 2007 թվականի SRE առաքելության շարունակությունն էր, չեղարկվել է 2018 թվականին՝ չափազանց ուշացումների պատճառովː [մինի|«Գագանյանի» անձնակազմով տիեզերանավի վերարտադրությունը  կրկնակի [Արևային մարտկոց|արևային մարտկոցների կոնֆիգուրացիայով]]2025 թվականի փետրվարի 13-ին Նահանգների խորհրդին ուղղված պատասխանում Հնդկաստանի գիտության և տեխնոլոգիաների նախարար Ջիտենդրա Սինգհ Ռանան նշել է, որ ուշացման հիմնական պատճառը COVID-19 համավարակն է, որը դանդաղեցրել է ավիոնիկայի (ավիացիոն էլեկտրոնիկայի) բաղադրիչների արտադրությունը և խաթարել մատակարարման շղթան։ Մատակարարման շղթայի խափանումների պատճառով հումքի անվստահելի մատակարարումները, ինչպես նաև տիեզերական մակարդակի բաղադրիչների համաշխարհային պակասը հանգեցրել են կարևորագույն սարքավորումների արտադրության և հավաքման ուշացումների։

Նախագծի ժամկետը երկարաձգվել է լրացուցիչ վավերացման առաքելությունների և անձնակազմի անվտանգության թեստերի համար՝ տիեզերագնացների անվտանգության ամենաբարձր չափանիշները երաշխավորելու նպատակով։ Դա պահանջել է հետագա փորձարկումներ և բարելավումներ։ Որպեսզի ուղեծրային մոդուլի ընդհանուր զանգվածը տեղավորվի *Մարկ-3* եռահարթակ հրթիռային տիեզերանավի (**') [[վերամբարձ ուժ]]ի հնարավորությունների սահմանների մեջ, անհրաժեշտություն է առաջացել փոփոխել դիզայնը, ինչը մեծացրել է բարդությունը և նախագծման ժամանակը։ Անհրաժեշտ համապարփակ ուսումնասիրության և փորձարկման ուշացումների պատճառներից մեկն էլ կենսապահովման համակարգի տեղական մշակումներն են եղել:

**Տիեզերանավի վրա գիտական փորձեր**

2021 թվականի հոկտեմբերի դրությամբ ''ISRO''-ն ընտրել է հինգ գիտական փորձ, որոնք կիրականացվեն Գագանյան առաքելության շրջանակներում։ Բեռնատարները մշակվելու են Հնդկաստանի տիեզերական գիտության և տեխնոլոգիաների ինստիտուտի (**'), Դհարվադի գյուղատնտեսական գիտությունների համալսարանի (**'), Տատայի հիմնարար հետազոտությունների ինստիտուտի (**'), Պատնայի Հնդկաստանի տեխնոլոգիական ինստիտուտi (**'), Հնդկաստանի քիմիական տեխնոլոգիաների ինստիտուտի (**') և Ջավահարլալ Ներուի անվան առաջադեմ գիտական հետազոտությունների կենտրոնի () կողմից։

Այս հինգից երկուսը կենսաբանական փորձեր են, որոնք իրականացվելու են IIST-ի, UASD-ի և TIFR-ի կողմից և ներառելու են երիկամների քարերի առաջացումը և *Sirtuin 1* գենի մարկերային ազդեցությունը *Drosophila melanogaster-ի* վրա։ IIT Patna-ն անցկացնելու է փորձեր շատ բարձր ջերմային հոսքը կառավարող ջերմափոխանակիչի վրա, IICT-ն ուսումնասիրելու է բյուրեղացման երևույթները, իսկ JNCASR-ը` հեղուկների խառնման բնութագրերըː

Շեշտը դնելով միկրոգրավիտացիայի հետազոտությունների, տիեզերական կենսաարտադրության, կենսաաստղագնացության և աստղակենսաբանության վրա՝ Կենսատեխնոլոգիայի դեպարտամենտը և ISRO-ն 2024 թվականի հոկտեմբերի 25-ին ստորագրել են  Փոխըմբռնման հուշագիր (**')՝ տիեզերական կենսատեխնոլոգիայի հետազոտությունների ոլորտում համագործակցելու համար։ Կիրառումը կլինի ISRO-ի մարդու տիեզերական թռիչքների՝ Գագանյան նախագծում։ Հուշագիրը կանդրադառնա սննդի պահպանման, ճառագայթման, միկրոգրավիտացիայի և սննդանյութերի անընդհատ մատակարարման նման խնդիրների, ինչպես նաև առողջական ռիսկերի, ինչպիսիք են քաղցկեղը, [[կատարակտ]]ը և [[Օստեոպենիա|ոսկրերի]] ու մկանների կորուստըː

=== Ֆինանսավորում և նախագծի ընդլայնում ===
Անձնակազմով տիեզերանավի կառուցման համար անհրաժեշտ կլինի մոտ 12,400 ×10<sup>7</sup> [[Հնդկական ռուփի|''ռուփի'']] ([[Հնդկական ռուփիի նշան|₹]] 12,400 **' կամ  1.77 միլիարդ ԱՄՆ դոլար) յոթ տարվա ընթացքում, այդ թվում՝ 5,000 ×107 *ռուփի* (₹ 5,000 *կրոր* կամ 0.7 միլիարդ *ԱՄՆ դոլար*) անձնակազմով տիեզերանավի սկզբնական աշխատանքների համար՝ Հնդկաստանի տասնմեկերորդ հնգամյա պլանի (2007–2012) ընթացքում, որից կառավարությունը 2007-2008 թվականներին հատկացրել է  50 ×107 *ռուփի* (₹ 50 *կրոր* կամ 7 միլիոն *ԱՄՆ դոլար*)ː 2018 թվականի դեկտեմբերին կառավարությունը հաստատել է ևս ₹ 10,000 ×107 *ռուփի* (₹ 10,000 *կրոր* կամ 1.5 միլիարդ *ԱՄՆ դոլար*)՝ մինչև 2021 թվականը 3 տիեզերագնացներից բաղկացած 7-օրյա անձնակազմով թռիչքի համարː

Գագանյան նախաձեռնության շրջանակն ընդլայնելով՝ Հնդկաստանի վարչապետ Նարենդրա Մոդիի գլխավորած Միության կաբինետը 2024 թվականի սեպտեմբերի 18-ին հաստատել է Հնդկական տիեզերական կայանի` BAS-01 բազային մոդուլի մշակումըː

BAS-1 կայանքի մեկնարկը ութ առաքելություններից մեկն է, որոնք այժմ մաս են կազմում վերաձևավորված Գագանյան ծրագրի, որի ավարտը նախատեսված է մինչև 2028 թվականի դեկտեմբերը։ Սարքավորումների պահանջները և անօդաչու թռիչքների ավելացումն այս ընդլայնման մաս են կազմում, որը նախատեսված է լրացնելու շարունակական մարդկային տիեզերական թռիչքների ծրագրերը։

Գագանյան նախաձեռնությունը ստացել է 11 170 *կրոր* *ռուփի* (1,3 մլրդ ԱՄՆ դոլար) հավելյալ  ֆինանսավորում՝ ընդլայնված շրջանակը սատարելու համար, որի արդյունքում ընդհանուր բյուջեն հասնելու է 20 193 *կրոր* *ռուփի* (2,4 մլրդ ԱՄՆ դոլար): Մինչև 2026 թվականը Գագանյան ծրագրի շրջանակներում նախատեսված չորս առաքելություններով, BAS-1 մոդուլի մշակմամբ և մինչև 2028 թվականը տեխնոլոգիական ցուցադրման և վավերացման չորս լրացուցիչ առաքելություններով, ծրագիրը նպատակ ունի մշակել և ցուցադրել կարևորագույն տեխնոլոգիաներ երկարատև մարդկային տիեզերական առաքելությունների համարː

### Ենթակառուցվածքներ, վերապատրաստում և աջակցություն
Սատիշ Դհավանի անվան տիեզերական կենտրոնի (**') տնօրեն Մադհավան Չանդրադաթհանը նշել է, որ ''ISRO''-ն պետք է [[Բանգալոր]]ում տիեզերագնացների վերապատրաստման կենտրոն հիմնի։ Նորաստեղծ մարդկային տիեզերական թռիչքների կենտրոնը (**') կհամակարգի *IHSF*-ի ջանքերըː Հնդկական մարդկային տիեզերական թռիչքների նախագծի շրջանակներում տիեզերական թռիչքների համար առկա մեկնարկային հարմարությունները կբարելավվեն անհրաժեշտ լրացուցիչ հարմարություններով՝ մեկնարկի ժամանակ արտակարգ իրավիճակների դեպքում տարհանման համակարգերի համարː Ռուսաստանը, հավանաբար, կապահովի տիեզերագնացների նախապատրաստումըː Այդ նպատակով 2009 թվականի գարնանը կառուցվել է «Գագանյան» անձնակազմի մոդուլի լիարժեք մակետը և հանձնվել Սատիշ Դհավանի անվան տիեզերական կենտրոնին՝ տիեզերագնացների մարզման համարː

Հնդկաստանն արդեն հաջողությամբ մշակել և փորձարկել է մի քանի կառուցվածքային բլոկներ, այդ թվում՝ տիեզերք վերադառնալու մոդուլ, մեկնակի ժամանակ վթարային արտածման փորձարկում, հրթիռի անսարքության դեպքում անձնակազմի անվտանգ դուրս բերման մեխանիզմ, Պաշտպանական կենսաինժեներիայի և էլեկտրաբժշկական լաբորատորիայի (**') կողմից մշակված [[Սկաֆանդր|թռիչքային կոստյում]] և հզոր ''LVM3'' տիեզերանավː Բոլոր պահանջվող տեխնոլոգիական չափանիշներին համապատասխանելով՝ Հնդկաստանի անձնակազմով տիեզերական թռիչքների ծրագիրը հաստատվել և պաշտոնապես հայտարարվել է վարչապետ Նարենդրա Մոդիի կողմից 2018 թվականի օգոստոսի 15-ինː

«Գագանյանն» այս ծրագրի շրջանակներում առաջին անձնակազմով տիեզերանավն էː Տիեզերական առաքելությունների համար բժիշկների և ինժեներների վերապատրաստումը սկսելու համար [[Եվրոպական տիեզերական գործակալություն|Եվրոպական տիեզերական գործակալության]] հետ կապված թռիչքային վիրաբույժ Բրիժիտ Գոդարը 2018 թվականին մեկնել է Հնդկաստանː

''ISRO-'' ի մարդկային տիեզերական թռիչքների կենտրոնը և «Գլավկոսմոս»-ը, որը ռուսական պետական «Ռոսկոսմոս» կորպորացիայի դուստր ձեռնարկությունն է, 2019 թվականի հուլիսի 1-ին համաձայնագիր է ստորագրել հնդիկ տիեզերագնացների ընտրության, աջակցության, բժշկական զննման և տիեզերական ուսուցման ոլորտում համագործակցության վերաբերյալː  Համակարգման նպատակով հաստատվել է ''ISRO'' Տեխնիկական կապի ստորաբաժանման (**') ստեղծումը Մոսկվայումː  2021 թվականին *ISRO*-ն Կոկոսյան (Քիլինգ) կղզիներում ստեղծել է ժամանակավոր վերերկրյա կայան (*ground  station*) Գագանյան առաքելության համար՝ Ավստրալիայի տիեզերական գործակալության հետ երկարատև երկխոսության արդյունքում։ *ISRO*-ն նախատեսում է այնտեղ կառուցել մշտական վերերկրյա կայան այս նախագծի համարː

Տիեզերական բժշկության գործնական փորձ ձեռք բերելու համար *ISRO*-ն 2021 թվականին Ռուսաստան է ուղարկել ավիացիոն բժշկության մեջ մասնագիտացած երկու թռիչքային վիրաբույժների։ Նրանք պատասխանատու են տիեզերագնացների առողջության համար՝ տիեզերական ճանապարհորդությունից առաջ, ընթացքում և հետո։ Բացի այդ, վերապատրաստում անցնելու և իրենց տեսական փորձը ընդլայնելու նպատակով, թռիչքային վիրաբույժներն եղել են Ֆրանսիայումː

ISRO-ն և CNES-ը 2021 թվականի ապրիլի 15-ին հայտարարել են տիեզերական սարքավորումների, սպառվող նյութերի և տիեզերական բժշկության ոլորտում համագործակցության մասին տիեզերական համաձայնագրի մասին։ Քյոլնի Եվրոպական տիեզերագնացության կենտրոնում և Թուլուզի տիեզերական կենտրոնում գտնվող CNES թիմերը, Միկրոգրավիտացիայի կիրառությունների և տիեզերական գործողությունների զարգացման կենտրոնը (CADMOS) անցկացրել են ուսուցում Գագանյանի թռիչքային բժիշկների և մոդուլային հաղորդակցիչի (CAPCOM) առաքելության կառավարման թիմերի համար։ Բացի այդ, CNES-ը պետք է գործի որպես կապի կետ ISRO-ի և Եվրոպական տիեզերական գործակալության (ESA) միջև։ CNES-ը կօգնի վավերացման առաքելությունների գիտական փորձարարական պլանի իրականացմանը, սննդի փաթեթավորման և սննդային ծրագրերի վերաբերյալ գիտելիքների փոխանակմանը, ինչպես նաև հնդիկ տիեզերագնացների կողմից ֆրանսիական բժշկական գործիքների, սարքավորումների և սպառվող նյութերի օգտագործման հմտությունների տիրապետմանը։

Այսպիսով, հնդկական տիեզերական անձնակազմը կունենա CNES-ի կողմից ստեղծված ֆրանսիական տեխնոլոգիայի հասանելիություն, որը փորձարկվել է և այժմ օգտագործվում է Միջազգային տիեզերակայանում։ CNES-ը նաև Հնդկաստանին տրամադրելու է ճառագայթա- և հարվածակայուն պայուսակներ՝ սարքավորումները պաշտպանելու համար։ Ապագա համագործակցությունը ներառում է Novespace-ի կողմից իրականացվող պարաբոլիկ թռիչքներ՝ գործիքների փորձարկման և տիեզերագնացների վերապատրաստման համար, ինչպես նաև տեխնիկական օգնություն Բանգալուրուում տիեզերագնացների վերապատրաստման կենտրոնի կառուցման համարː

2024 թվականի փետրվարին Կանպուրի IIT-ն (Հնդկաստանի տեխնոլոգիական ինստիտուտը) Աերոդինամիկայի ճարտարագիտության ամբիոնի հիպերձայնային փորձարարական աերոդինամիկայի լաբորատորիայում (HEAL) կառուցել և գնահատել է  Hypervelocity Expansion Tunnel փորձարարական S2 կոչվող ստենդըː Մթնոլորտ մուտք գործելու հիպերձայնային պայմանները կարող են վերարտադրվել S2 ստենդի վրա: Ակնկալվում է, որ կայանքը կաջակցի Գագանյանինː

## Նկարագրություն
### Գագանյանի անձնակազմի մոդուլ
աջից|մինի|200x200փքս|Վերականգնման փորձնական գործողություններ անձնակազմի մոդուլի մոդելավորման (CMRM) միջոցով
մինի|200x200փքս|Սիմուլյացված անձնակազմային մոդուլի (SCM) կառուցվածքի հավաքում
Գագանյանի անձնակազմի մոդուլը լիովին ինքնավար 5.3 տ (12,000 ֆունտ) տիեզերանավ է, որը նախատեսված է 3 անդամից բաղկացած անձնակազմն ուղեծիր տեղափոխելու և մինչև յոթ օր տևողությամբ առաքելությունից հետո Երկիր անվտանգ վերադառնալու համար։ Անձնակազմի մոդուլը հագեցած է երկու պարաշյուտով (որպես լրացուցիչ, որոնցից մեկն էլ է բավարար անվտանգ վայրէջքի համար)։ Պարաշյուտները կնվազեցնեն անձնակազմի մոդուլի արագությունն ավելի քան 216 մ/վ- ից  մինչև 11մ/վ -ից պակաս` ջրէջքի ժամանակː

Տիեզերական մոդուլը կունենա կյանքի ապահովման և շրջակա միջավայրի վերահսկողության համակարգեր։ Այն հագեցած կլինի արտակարգ իրավիճակներում առաջադրանքը չեղարկելու հնարավորություններով և արտակարգ իրավիճակում անձնակազմի տարհանման համակարգով (CES), որը կարող է առաջանալ հրթիռի առաջին կամ երկրորդ հարթակի այրման ժամանակː

Օրբիտալային / ուղեծրային տիեզերանավի (OV) սկզբնական տարբերակի քթամասն ազատ է եղել Տիեզերանավի կցման և կայանման մեխանիզմի համար, սակայն հիմնական մուտքը, ակնհայտորեն, կողային լյուկով էր, որն ամրացված էր պիրոտեխնիկական պտուտակներովː

«Գլավկոսմոսը» և Մարդկային տիեզերական թռիչքների կենտրոնը 2019 թվականի հոկտեմբերին պայմանագիր են կնքել Ս. Պ. Կորոլյովի անվան «Էներգիա» հրթիռային և տիեզերական կորպորացիայի հետ՝ Գագանյանի անձնակազմին կենսապահովման համակարգով հագեցնելու և տիեզերանավի համար ջերմային կառավարման համակարգ մատակարարելու համար։

Բացի սնունդ, ջուր և թթվածին մատակարարելուց և մարմնի ջերմաստիճանը կարգավորելուն նպաստելուց, կյանքի ապահովման համակարգը նաև մշակելու է անձնակազմի անդամների թափոնները։ Առաքելության ողջ ընթացքում ջերմային կառավարման համակարգը պահպանելու է տիեզերանավի բաղադրիչ մասերը թույլատրելի ջերմաստիճանի սահմաններումː

Մարդկային տիեզերական թռիչքների կենտրոնը և «Գլավկոսմոս»-ը 2020 թվականի մարտի 11-ին պայմանագիր են կնքել առանձին սարքավորումների փաթեթների արտադրության և մատակարարման վերաբերյալ։ Պայմանագրի շրջանակներում «Զվեզդա» ԱԷԿ-ն է արտաադրելու անհատական բազմոցների ծածկոցները և անհատական նստատեղերը հնդիկ տիեզերագնացների համարː

2022 թվականի դեկտեմբերի 7-ին *Hindu* հնդկական անգլալեզու օրաթերը հաղորդել է, որ անձնակազմի մոդուլը մտել է արտադրության փուլː

Այլ երկրներից Շրջակա միջավայրի վերահսկողության և կյանքի ապահովման համակարգ (ECLSS) ձեռք բերելու անհաջող փորձերից հետո, ISRO-ն հայտարարել է, որ այն ինքնուրույն է մշակելու Գագանյան առաքելության համար։ Ըստ ISRO-ի նախագահ Ս. Սոմանաթի, ISRO-ն ECLSS արտադրելու փորձ չունի, սակայն ստիպված էր կոչ անել ազգային լաբորատորիաներին և տեղական արդյունաբերությանը սկսել տեխնոլոգիայի մշակումը, քանի որ տեխնոլոգիան կիսելու համար արտասահմանյան գործընկերներ չկայինː

Գագանյանի համար առաջին ուղեծրային մոդուլի ադապտերի հավաքումը (OMA) տրամադրվել է Kineco Kaman Composites-ի կողմից 2023 թվականի դեկտեմբերի 23-ին։ OMA-ն 4 մետր տրամագծով կոնաձև կառուցվածք է, որը կազմված է ածխածնային մանրաթելերով ամրացված պոլիմերներից։ Այն համակցված է սարքավորումների խցիկի հարթակի և անձնակազմի արտածման մոդուլի (escape module) հետː

Պաշտպանության հետազոտությունների և զարգացման կազմակերպության կողմից մշակվել է արտակարգ իրավիճակի դեպքում ծովի ջրի մաքրման հավաքածուն։ Փաթեթը տիեզերագնացներին ապահովում է մաքուր ջրով` գործողությունների և արտակարգ իրավիճակների ժամանակ, 30 րոպեում վերացնելով ծովի ջրից ընդհանուր լուծված նյութի, պղտորության, գույնի և մանրէաբանական աղտոտվածության ավելցուկային մակարդակը։ Գագանյան առաքելության օգտատիրոջ կողմից փորձարկումը Բոմբեյի նավաշինարանում հաջողությամբ ավարտվել է 2022 թվականինː

Միջազգային տիեզերական կայան (ՄՏԿ) և Բհարատիա Անտարիկշա կայան ապագայում այցելելու համար ISRO-ն մտադիր է համատեղելիություն հաստատել Միջազգային կցման տիեզերական կայանի (IDSS) հետː *Bhartiya Docking System* անվամբ կցման ադապտերը ներկայումս մշակման փուլում էː

#### Սպասարկման մոդուլ
Գագանյան տիեզերանավը կունենա 2.9 տոննա սպասարկման մոդուլը հեղուկ վառելիքով աշխատող շարժիչներով սնուցվելու հնարավորություն։ Անձնակազմի մոդուլը միացված է սպասարկման մոդուլին, և միասին դրանք կազմում են 8.2 տոննա ուղեծրային մոդուլ։

Սպասարկման մոդուլի շարժիչային համակարգը (SMPS) կատարելու է մերձրկրյա ուղեծիրն ավելացնելու մանևր, որը թույլ կտա «Գագանյանին» հասնել 400 կմ-ի ցածր մերձրկրյա ուղեծրում ( Ցածր մերձերկրյա ուղեծիր), այնուհետև օրբիտայից իջնելուց շարունակել մնալ կցված մինչև մթնոլորտ մտնելը։  Այն օգտագործելու է միասնական երկբևեռ վառելիքի համակարգ, որը կազմված է MON-3-ից (ազոտի խառը օքսիդ) և մոնոմեթիլհիդրազինից որպես օքսիդացնող միջոց, և վառելիք` հինգ հիմնական շարժիչներով, որոնք ստացվելու են ISRO-ի հեղուկ ապոգի շարժիչից՝ 440 Ն (կամ 99 *ֆունտ/ժամ*) քարշիչ ուժով, և սնվելու են ռեակցիայի կառավարման համակարգի (RCS) 16 հատ 100 Նյուտոն շարժիչներից։

## Մշակում և փորձարկում
### Ցածր բարձրության վրա վթարային շարժիչի ստատիկ փորձարկում
2022 թվականի օգոստոսի 11-ին ISRO-ն հաջողությամբ ավարտել է անձնակազմի տարհանման համակարգի համար նախատեսված ցածր բարձրության վրա արտածման վթարային շարժիչի (LEM) փորձարկումը։ LEM-ը բաղկացած է պինդ վառելիքային շարժիչից՝ չորս հակադարձ հոսքի ծայրափողակներով, որոնք ստեղծում են մխոցային մղիչ ուժ ծովի մակարդակից 842 կՆ (ստանդարտ) մակարդակի վրա՝ 5.98 վայրկյան (ստանդարտ) այրման ժամանակով։ LEM-ի ծայրափողակների վերջավորությունը տեղադրված է հրթիռի առջևի մասում՝ անձնակազմի արտանետվող մոդուլի վրա հոսքի բախումը կանխելու համար։ Ահա թե ինչու պինդ վառելիքով հրթիռային շարժիչներում կան հակադարձ հոսքի բազմակի ծայրափողակներ։ Հակադարձ հոսքի ծայրափողակն ստիպում է, որ արտանետվող գազը մղվի ծայրափողակի հատվածում հակառակ ուղղությամբː

Այս փորձարկման նպատակն էր ստուգել բալիստիկ պարամետրերը, ստուգել շարժիչի ենթահամակարգի աշխատանքը (և հաստատել նախագծային սահմանները), գնահատել ծայրափողակների ծածկույթների ջերմային բնութագրերը, մասնավորապես՝ հաստատել աբլյատիվ բնութագրերը, ստուգել բոլոր ինտերֆեյսների ամբողջականությունը, գնահատել գլխամասերում տեղադրված անվտանգ լծակի (HMSA) վրա հիմնված բռնկման համակարգի աշխատանքը, ինչպես նաև գնահատել կողային հրման անհամապատասխանության և հոսքի տատանումների, այդ թվում՝ օդի հոսքի ուղղության փոփոխության, ինչպես նաև այլ ֆունկցիոնալ պարամետրերըː

### Սպասարկման մոդուլի շարժիչ համակարգի ցուցադրություն
մինի|Սպասարկման մոդուլ – համակարգի ցուցադրական մոդելի տաք փորձարկումը, որն անցկացվել է 2023 թվականի հուլիսի 19-ին ISRO շարժիչային համալիրում, հաջողությամբ հաստատել է բոլոր բաղադրիչների և համակարգերի անխափան աշխատանքը
Գագանյան տիեզերանավում ներառվելիք Սպասարկման մոդուլի շարժիչային համակարգի (SMPS)  ցուցադրական մոդելը (SDM) հաջողությամբ փորձարկվել է ISRO-ի կողմից 2021 թվականի օգոստոսի 28-ինː Սպասարկման մոդուլը նախագծվել և մշակվել է Հեղուկ շարժիչով համակարգերի կենտրոնի (LPSC) կողմիցː

ISRO շարժիչային համալիրում (IPRC) համակարգի ցուցադրական մոդելը գործարկվել է 450 վայրկյան։ Արդյունավետությունը համապատասխանել է նախնական թեստային կանխատեսման մոդելին։

Սպասարկման մոդուլի շարժիչային համակարգը մեկ երկշարժիչային համակարգ է, որը բաղկացած է տասնվեց 100 Նյուտոն քարշիչ հզորությամբ շարժիչներից՝ ռեակցիայի կառավարման համակարգի (RCS) համար, և հինգ հիմնական 440 Նյուտոնան հզորությամբ շարժիչներից, որոնք համապատասխանաբար օգտագործում են մոնոմեթիլհիդրազին (MMH) և ազոտի խառը օքսիդներ (MON-3) որպես վառելիք և օքսիդիչ։

Բացի այդ, IPRC-ն կառուցում է նոր օբյեկտ՝ սպասարկման մոդուլի շարժիչային համակարգը փորձարկելու համար։ Գետնի վրա շարժիչային համակարգը ստուգելու համար համակարգի ցուցադրման փորձարկման մոդելում օգտագործվել են միայն ութ 100 Նյուտոն հզորությամբ շարժիչներ և հինգ 440 Նյուտոն հզորությամբ շարժիչներː

2023 թվականի հուլիսի 19-ին ISRO-ն հաջողությամբ ավարտել է Գագանյանի սպասարկման մոդուլի շարժիչային համակարգի փորձարկումըː ISRO-ն առաջին փուլի փորձարկումների շարքի շրջանակներում անցկացրել է հինգ տաք փորձարկում՝ ընդհանուր 2750 վայրկյան տևողությամբ։ Առաջին փուլում օգտագործվել են ութ 100 Նյուտոն հզորությամբ RCS շարժիչներ և հինգ 440 Նյուտոն հզորությամբ հեղուկ ապոգի շարժիչներ (LAM)։

Համակարգի տաք փորձարկումը վերարտադրել է թռիչքի համար պիտանի շարժիչի, հելիումի հերմետիկության համակարգի, վառելիքի բաքերի սնուցման համակարգի և կառավարման բաղադրիչների աշխատանքը։ 250 վայրկյան տևած փորձարկման ընթացքում անընդհատ օգտագործվել են RCS շարժիչներ և LAM շարժիչներ։ Գագանյան առաքելության հրթիռի վերելքի փուլում RCS շարժիչները կապահովեն ճշգրիտ դիրքի շտկում, մինչդեռ LAM շարժիչները կապահովեն հիմնական շարժիչ ուժըː

SMPS-ը կատարում է ուղեծիր դուսբերում, շրջանաձև այրում, ուղեծրի վրա կառավարում, դանդաղեցմամբ մանևրում և սպասարկման մոդուլի վթարային դադարեցում` հիմնվելով ըստ ուղեծրային մոդուլի վերելքի փուլում դադարեցման անհրաժեշտությանː

2023 թվականի հուլիսի 20-ին SMPS-ի վերջնական կոնֆիգուրացիայում անցկացվել է տաք փորձարկում, որում օգտագործվել են տասնվեց RCS շարժիչներ՝ 100 Նյուտոն քարշիչ ուժով և հինգ LAM շարժիչներ՝ 440 Նյուտոնի քարշիչ ուժով։ Վառելիքի բաքերի սնուցման համակարգը, հելիումով հերմետիկացման համակարգը, թռիչքի համար նախատեսված շարժիչները և կառավարման բաղադրիչները` բոլորը ներառվել են տաք փորձարկման մեջ, որը մոդելավորել է SMPS-ի հեղուկային շղթանː SMPS-ի համակցված աշխատանքը ցուցադրվել է փորձարկումների շարքի 2-րդ փուլի առաջին տաք փորձարկման ժամանակː

Յուրաքանչյուր 440 Նյուտոն հզորությամբ շարժիչը նաև փորձարկվելու է անհատապես՝ ավելի երկար ժամանակահատվածում՝ տարբեր պարամետրերով, որպեսզի ստանա մարդկային գործարկման գնահատման հավաստագիր։ ISRO-ն նախատեսել է հինգ լրացուցիչ փորձարկում՝ ցուցադրելու ինչպես անվանական, այնպես էլ ոչ անվանական առաքելության սցենարներըː

2023 թվականի հուլիսի 26-ին ISRO-ն հաջողությամբ անցկացրել է SMPS-ի ևս երկու տաք փորձարկում։ Շարժիչները գործարկվել են առաքելության պրոֆիլի համատեղմամբ՝ և՛ անընդհատ, և՛ իմպուլսային ռեժիմներով։

* Առաջին տաք փորձարկումը, որը տևել է 723.60 վայրկյան, նախատեսված էր ցույց տալու, թե  ուղեծրային մոդուլի մեջ ինչպես մղել վառելիքը և գործի գցել 100 Նյուտոնանաց շարժիչները և LAM շարժիչները՝ այրման կալիբրովկայի համար։ Կալիբրացման այրումը կարևոր էր ցանկացած չաշխատող շարժիչը հայտնաբերելու և մեկուսացնելու համար։ RCS շարժիչները և LAM շարժիչներն աշխատել են նախատեսվածի պես։ 
* Երկրորդ տաք փորձարկման նպատակը, որը տևել է 350 վայրկյան, ցույց տալն էր, թե ինչպես է ուղեծրային մոդուլը շրջանաձև շարժվում՝ վերջնական ուղեծիր հասնելու համար։ RCS շարժիչներն այս փորձարկման ընթացքում գործել են իմպուլսային ռեժիմով, մինչդեռ LAM շարժիչներն անընդհատ աշխատել ենː

### Գլխավոր պարաշյուտով անկման ամբողջական փորձարկում
մինի|Պարաշյուտային համակարգով գլխավոր պարաշյուտով ամբողջական անկման փորձարկում
2022 թվականի նոյեմբերի 18-ին Վիկրամ Սարաբհայի անվան տիեզերական կենտրոնն (VSSC) անցկացրել է պարաշյուտային համակարգի (PDS) Գլխավոր պարաշյուտային անկման ամբողջական փորձարկում (IMAT), որի ընթացքում անձնակազմի մոդուլի իրական զանգվածին համարժեք 5 տոննա մանեկենային զանգվածը բարձրացվել է 2.5 կմ բարձրության վրա և ցած է նետվել Հնդկաստանի ռազմաօդային ուժերի Իլյուշին Իլ-76 ինքնաթիռից։

Երկու ոչ մեծ պիրոտեխնիկական պարաշյուտներն ականանետի միջոցով ազատ են արձակվել, որից հետո բացվել են հիմնական պարաշյուտները։

Հիմնական պարաշյուտների չափը սկզբում սահմանափակված էր ավելի փոքր մակերեսով՝ բացման ժամանակ հարվածը նվազեցնելու համար։ 7 վայրկյան անց պիրոտեխնիկայով ռիֆինգային պարան կտրիչները կտրել են տարածքը սահմանափակող պարանը՝ թույլ տալով պարաշյուտներին լիովին փքվել։ Լիովին փքված գլխավոր պարաշյուտները նվազեցրել են օգտակար բեռնվածության արագությունը մինչև անվտանգ վայրէջքի արագություն։ Ամբողջը տևել են մոտ 2-3 րոպեː

Պարաշյուտով արգելակման համակարգը մշակվել է համատեղ ISRO-ի և DRDO-ի կողմից։ Համակարգի նախագծումը, պարաշյուտի բացման վերլուծական մոդելավորումները, պարաշյուտի նետման համար զինամթերքի սարքերի մշակումը, մեխանիկական հավաքումը, գործիքավորումը և ավիոնիկան (ավիացիա և էլեկտրոնիկա) իրականացվել են VSSC-ի կողմից։

Ընդհանուր առմամբ, որակավորման գործընթացի շրջանակներում նախատեսված է անցկացնել հինգ օդային փորձարկում (10 պարաշյուտ)ː

### Դրոգ-պարաշյուտի բացման փորձարկում
մինի|ISRO-ն Գագանյան առաքելության համար անցկացնում է դրոգե պարաշյուտային տեղակայման և բացման փորձարկումներ
2023 թվականի օգոստոսի 8-ին ISRO-ն լրատվամիջոցներին տեղեկացրել է, որ Վիկրամ Սարաբհայի անվան տիեզերական կենտրոնը, համագործակցելով Պաշտպանության հետազոտությունների և զարգացման կազմակերպության ենթակայության տակ գտնվող Օդային առաքման հետազոտությունների և զարգացման հաստատության (ADRDE) հետ, 2023 թվականի օգոստոսի 8-ից 10-ը Չանդիգարհի տերմինալային բալիստիկ հետազոտությունների լաբորատորիայի (TBRL) երկաթուղային ռելսերի վրա հրթիռային սահնակի կենտրոնում հաջողությամբ անցկացրել է դրոգ-պարաշյուտային (Drogue Parachute-արագ շարժվող տիեզերանավից բացվելու համար նախատեսված շարժման արագությունն արգելակող պարաշյուտ) բացման մի շարք փորձարկումներ:

Այս փորձարկման շրջանակներում գործարկվել են դրոգային պարաշյուտները, որոնք անհրաժեշտ են անձնակազմի մոդուլը կայունացնելու և վերադառնալու ընթացքում դրա արագությունն անվտանգ մակարդակի հասցնելու համար։ Պիրոտեխնիկական սարքերը, որոնք կոչվում են ականանետներ (mortars), մշակվում են հրամանի դեպքում պարաշյուտներն օդ նետելու համար։ 5.8 մետր տրամագծով այս կոնաձև ժապավենավոր պարաշյուտներն օգտագործում են միաստիճան ռիֆինգ համակարգ, որը նվազեցնում է դիմացի (canopy) մակերեսը և բացման լարվածությունը՝ ապահովելով վերահսկելի և հարթ վայրէջքː

Երեք համապարփակ փորձարկումների ընթացքում վերստեղծվել են իրական բազմազան պայմաններ՝ դրոգե պարաշյուտների ֆունկցիոնալությունն ու հուսալիությունը մանրակրկիտ գնահատելու համար։ 
մինի|Սև գծերը ցույց են տալիս հանդիպակաց օդի հոսքը, α-ն ''անկման  անկյունը''

* Առաջին փորձարկումը, որը վերարտադրել է առավելագույն խութահարման քաշը (reefed weight), Հնդկաստանում առաջին անգամ ներդրել է բացված պարաշյուտի խութահարումը, որը իրականացվել է ականանետով։ 
* Երկրորդ փորձարկումը վերարտադրել է առավելագույն բեռնվածությունն առանց խութահարման
* Երրորդ փորձարկումը ցույց է տվել դրոգ պարաշյուտի բացվելն այնպիսի սցենարում, որը ցույց է տվել անձնակազմի մոդուլի  *անկման անկյան* (angle of attack) առավելագույնն իր առաքելության ընթացքում։

Այս բոլոր փորձարկումները ծառայել են որպես կարևոր որակավորման փուլ դրոգային պարաշյուտների համար՝ հաստատելով դրանց պատրաստ լինելը «Փորձարկվող տրանսպորտային միջոցի արգելակման առաքելություն-1» -ում ինտեգրվելու համարː

Երկաթուղային ռելսերի հրթիռային սահնակի կայանն (Rail Track Rocket Sled Facility) արդեն ավարտել է օդաչուի և բազմահարթակ հրթիռի վերին հարթակի պարաշյուտների բաժանման փորձարկումը: «Գագանյան» անձնակազմի մոդուլի արգելակման համակարգի բարդ պարաշյուտային հաջորդականության մեջ օգտագործվում են տասը պարաշյուտներ։ Այս գործընթացում առաջինը բացվում են երկու հարթակներից վերին հարթակի պարաշյուտները, իսկ կայունություն ձեռք բերելուց հետո բացվում են երկու դրոգային պարաշյուտները։ Առաքելությունը մտնում է դուրսբերման փուլ, երբ դրոգ պարաշյուտներն են բացվում։ Օդաչուների երեք պարաշյուտներն առանձին-առանձին հեռացնում են երեք հիմնական պարաշյուտները, ինչը կարևոր քայլ է անձնակազմի մոդուլի արագությունն նվազեցնելու և անվտանգ վայրէջքի համար ընդունելի մակարդակի հասցնելու համարː

### Ռադիոհաճախականության համատեղելիության թեստ
2024 թվականի դեկտեմբերի 4-ին ISRO-ն և ESA-ն ստորագրել են տեխնիկական իրականացման պլան՝ Գագանյան առաքելությունների համար վերգետնյա կայանի աջակցություն ապահովելու համար, որը հաստատում է անխափան տվյալների հոսք և կապ առաքելության ուղեծրային մոդուլի հետ՝ մոնիթորինգի և ուղեծրային գործողությունների համարː «Գագանյան» տիեզերանավի ռադիոսարքավորումները նախատեսվել է դեկտեմբերին հասցնել Եվրոպական տիեզերական գործողությունների կենտրոն՝ համատեղելիության ստուգման համար։

Համոզվելու համար, որ տիեզերանավի ռադիոհաղորդիչն ու ընդունիչը կարող են հաջողությամբ կապ հաստատել Եվրոպական տիեզերական գործակալության Կուրուում (Ֆրանսիական Գվիանա) գտնվող անտենայի հետ, փորձարկումն իրականացվելու է Երկրի հատվածի տեղեկատու կենտրոնում։ Գագանյանի անձնակազմի մոդուլի հետևման և վերահսկման գործում ISRO-ին օգնելու համար Տիեզերական թռիչքների կառավարման Եվրոպական կենտրոնը (ESOC) համակարգելու է Եվրոպական տիեզերական հետևման ցանցի մի շարք ռադիոանտենաներըː

Գագանյանի ուղեծրային մոդուլի կապի համակարգի ցանցային գործունեությունը ESA վերգետնյա կառավարման կայանների հետ հաստատելու համար ISRO-ն և ESOC-ը համատեղ ավարտել են ռադիոհաճախականության համատեղելիության մի շարք փորձարկումներ 2025 թվականի փետրվարի 12-ին։ Հաջող փորձարկումն ապահովել է, որ ամբողջ կապի ճարտարապետությունը պատրաստ է, և որ համակարգերը համատեղելի են Եվրոպական տիեզերական հետևման (**') հետ։ Փորձարկման շրջանակներում «Գագանյան»-ի ներկառուցված հեռաչափման, հետևման և կառավարման, տվյալների կառավարման և աուդիո/տեսա համակարգերը ինտեգրվել են ESTRACK-ի հետː

== Կրող հրթիռ ==
[[Պատկեր:Maquette_of_HLVM3.jpg|մինի|219x219փքս|Անձնակազմ ունեցող LVM3 (HLVM3) մակետ]]
Տիեզերանավի երեք անօդաչու ուղեծրային թռիչքներից հետո  նախատեսվել է արձակել Գագանյան առաքելության անձնակազմով` HLVM3 [[Կրող հրթիռ|կրող հրթիռով]] ( LVM3- ի օդաչուավոր տարբերակ)  տիեզերանավըː

Թեև LVM3-ը գնահատվում է նախատեսված Գագանյան նախագծի համար, հրթիռը նախագծվել է մարդու տիեզերական թռիչքների հնարավոր կիրառությունները հաշվի առնելով։ Թռիչքի [[Վերամբարձ ուժ|վերելքի]] փուլում առավելագույն [[Արագացում|արագացումը]] սահմանափակվել է 4 ''G'' գերբեռնվածությունով՝ անձնակազմի հարմարավետության համար, իսկ 5 ''մետր'' տրամագծով օգտակար բեռնվածության շրջահոսության ծածկը օգտագործվել է տիեզերակայանի մեծ մոդուլների նամանատիպ սեգմենտներ տեղավորելու համարː Աերոդինամիկ բնութագրման հետազոտությունն անցկացվել է Ազգային աերոտիեզերական լաբորատորիաների (**')  1.2 մետր տրամագծով Գերձայնային աերոդինամիկ խողովակի կայանումː

Ավելին, անվտանգության համար կարևոր ենթահամակարգերը հուսալի դարձնելու նպատակով նախատեսվում են մի շարք փոփոխություններ՝ շահագործման պահուստների, ավելցուկների նվազեցման, որակավորման խիստ պահանջների, բաղադրիչների վերագնահատման և ամրապնդման համարː Ավիոնիկայի բարելավումները ներառում են վիճակի ինտեգրման մոնիթորինգի համակարգ (*LVHM*), կրկնակի շղթայական հեռաչափման և հեռակառավարման պրոցեսոր (*TTCP*) և քառակի հուսալիությամբ նավիգացիոն և մասնագիտացված համակարգիչ (**'): 

L110 միջուկային հարթակի բարձր քարշիչով Vikas շարժիչները (HTVE) կաշխատեն խցիկի 58.5 [[Բար (չափման միավոր)|''բար'']] ճնշման տակ՝ 62 ''բարի'' փոխարեն, իսկ S200 ուժեղացուցիչները (HS200) կաշխատեն խցիկի 55.5 ''բար'' ճնշման տակ՝ 58.8 ''բարի'' փոխարեն։ Սեգմենտային միացումները կունենան երեքական O-պմդօղակ։ Էլեկտրամեխանիկական [[Գործադիր մեխանիզմ|շարժակները]] և թվային [[Կոնտրոլլեր|կոնտրոլլերները]] կօգտագործվեն տիեզերանավի բոլոր հարթակներումː

Գագանյանի կանաչ վառելիքի մշակումը հաստատվել է Հնդկաստանի տիեզերական հետազոտությունների կազմակերպության նախագահ Կայլասավադիվու Սիվանը, և այն կօգտագործվի HLVM3-ի բոլոր հարթակներում։ Հրթիռային շարժիչներից քլորացված արտանետումները կանխելու համար ISRO-ն սկսել է շրջակա միջավայրի համար անվտանգ պինդ վառելիքի մշակում, որը հիմնված է գլիցիդիլազիդի պոլիմերի (GAP) որպես վառելիք և ամոնիումի դինիտրամիդի (ADN) որպես օքսիդացնող նյութի վրա։ 

Կանաչ վառելիքի համակցությունները, ներառյալ [[Ջրածնի պերօքսիդ|ջրածնի պերօքսիդը]], [[Կերոսին|կերոսինը]], հեղուկ թթվածինը, [[Մեթան|հեղուկ մեթանը]], ADN-մեթանոլ-ջուրը, ADN-գլիցերին-ջուրը, բոլորը ISRO-ի կողմից իրականացվող տեխնոլոգիական ցուցադրական նախագծերի մասն են կազմում։ Տիեզերանավերում էլեկտրական շարժիչի օգտագործման և [[Հեղուկ թթվածին|հեղուկ թթվածնի]] (LOX)/ [[Հեղուկ ջրածին|հեղուկ ջրածնի]] (LH2) և LOX /կերոսինի վրա հիմնված շարժիչային համակարգերի ընդունման շնորհիվ, ISRO-ն արդեն սկսել է անցնել էկոլոգիապես մաքուր և կանաչ վառելիքի օգտագործման։

Ներկայումս կրիոգեն GSLV-ի և LVM3-ի վերին հարթակներում օգտագործվում է LOX/ LH2 խառնուրդը։ ''Հնդկաստանի տիեզերական հետազոտությունների կազմակերպությունն (ISRO) l''ավանդական [[Հիդրազին|հիդրազինի]] փոխարեն մշակել է ISROSENE-ը՝ կերոսինի հրթիռային տարբերակ։ [https://web.archive.org/web/20210415014043/https://www.isro.gov.in/Spacecraft/gsat-9 Հարավային Ասիայի արբանյակում] (գեոստացիոնար ուղեծրով [[կապի արբանյակ]]) ISRO-ն արդյունավետորեն փորձարկել է էլեկտրական շարժիչ ուժի տեխնոլոգիան կայանների ստացիոնար գործողությունների համարː

=== S200 ուժեղացուցիչի որակավորում ===
2020 թվականի նոյեմբերի 17-ին Larsen & Toubro (L&T) ընկերությունը մատակարարել է Գագանյանի LVM3 տիեզերանավի սարքավորումների առաջին մասը` [[Կրող հրթիռ|կրող հրթիռը]]։ Մումբայի «Պովայի» աէրոտիեզերական արտադրական օբյեկտը, որը պատկանում է L&T-ին, այն վայրն է, որտեղ արտադրվել է կրող (բուսթերային) հատվածը։ Կարևորագույն բուսթերային հատվածը 3.2 մետր տրամագծով, 8.5 մետր երկարությամբ և 5.5 տոննա քաշով էː

S200 պինդ վառելիքով ուժեղացուցիչի կամ «HS200»-ի անձնակազմով տարբերակը մշակվել է Գագանյան ծրագրի համար՝ Larsen & Toubro-ի հետ համագործակցությամբː HS200-ի առաջին ստատիկ տաք փորձարկումն իրականացվել է 2022 թվականի մայիսի 13-ին Սաթիշ Դհավանի անվան տիեզերական կենտրոնում (SDSC)՝ 135 վայրկյան տևողությամբ, տեղափոխելով 203 տոննա պինդ վառելիք։ Փորձարկման ընթացքում վերահսկվել է մոտ 700 պարամետր, և բոլոր համակարգերի աշխատանքը նորմալ է եղել։ Աշխարհի երկրորդ ամենամեծ գործող պինդ վառելիքով հրթիռային արագացուցիչը 20 մետր երկարություն և 3.2 մետր տրամագիծ ունիː

Ինչպես Գագանյան առաքելության բոլոր համակարգերը, HS200 -ը նախագծվել է մի շարք բարելավումներով, որոնք նախատեսված են տարբեր համակարգերի անվտանգությունն ու հուսալիությունը բարձրացնելու համար։ Բարելավումներից են ավելի հզոր բռնկման և մեկուսացման համակարգերը, կառավարման բարելավված թվային էլեկտրոնիկան, ինչպես նաև շարժիչի պատյանի միացումների լրացուցիչ անվտանգության ֆունկցիաները։ Այս ուժեղացուցիչի կառավարման համակարգը օգտագործում է առկա ամենաուժեղ էլեկտրամեխանիկական [[Գործադիր մեխանիզմ|ակտուատորներից]] մեկը՝ բազմաթիվ լրացումներով և անվտանգության միջոցառումներով։ S200 -ի կատարելագործումը հանգեցրել է խցիկի ներսի ճնշման նվազմանը, կայունության, հերմետիկության  բարձրացմանըː

=== Վիկաս շարժիչի որակավորում ===
[[Պատկեր:GSLV.svg|մինի|271x271px|GSLV]]
[[Պատկեր:Vikas_Engine_being_hot_tested_for_duration_of_240_seconds_at_Principal_Test_Stand_of_IPRC_Mahendragiri.jpg|մինի|219x219փքս|Vikas [[Հրթիռային շարժիչ|շարժիչի]] երկարատև տաք փորձարկում ''ISRO շարժիչային համալիրում''|ձախից]]
''Vikas'' [[Հրթիռային շարժիչ|շարժիչի]] տարբերակներն օգտագործվում են Բևեռային արբանյակի կրող հրթիռի ()  երկրորդ հարթակի մղման համար, Գեոսինխրոն արբանյակի կրող հրթիռի (GSLV) երկրորդ հարթակի Mark I և II-ի համար, ինչպես նաև LVM 3 հիմնական հարթակի համար։

2021 թվականի հուլիսի 14-ին ISRO շարժիչային համալիրում (ISRO Propulsion Complex) իրականացվել է ''Vikas'' [[Հրթիռային շարժիչ|շարժիչի]] երրորդ երկարատև տաք փորձարկումը՝ GSLV Mark III-ի (հետագայում վերանվանված` LVM3) L110 հեղուկ վառելիքով գործարկվող հարթակի համար՝ որպես Գագանյան առաքելության շարժիչի որակավորման պահանջների մաս։ 

GSLV L110 միջուկային հարթակի բարձրությունը 21 մետր, լայնությունը 4 մետր է և պարունակում է 110 մետրիկ տոննա ասիմետրիկ դիմեթիլհիդրազին (UDMH) և ազոտի տետրօքսիդ (N<sub>2</sub>O<sub>4</sub>)ː Շարժիչը հաջողությամբ փորձարկվել է 240 վայրկյան տևողությամբ՝ հաստատելով բոլոր անհրաժեշտ աշխատանքային պարամետրերըː

2022 թվականի հունվարի 20-ին ''Vikas'' բարձր քարշիչ ուժով շարժիչը հաջողությամբ անցել է 25 վայրկյան տևողությամբ տաք որակավորման փորձարկում ISRO Propulsion Complex- ում՝ շարժիչի հուսալիությունը ստուգելու համար շահագործման ոչ ստանդարտ պայմաններում՝ վառելիք-օքսիդիչ խառնուրդի հարաբերակցության և այրման խցիկում ճնշման համարː

=== CE-20 շարժիչի որակավորում ===
[[Պատկեր:CE20_engine_(E9)_undergoing_720_second_qualification_test_for_Gaganyaan_programme_at_IPRC_Mahendragiri_001.jpg|մինի|CE-20 E9 կրիոգեն [[Հրթիռային շարժիչ|շարժիչը]] IPRC-ում ենթարկվել է 720 վայրկյան տևողությամբ տաք փորձարկման (2016)]]
[[Պատկեր:CE-20_Engine_Config_Model.png|մինի|CE-20 LH2/LOX կրիոգեն [[Հրթիռային շարժիչ|հրթիռային շարժիչի]] համակարգչային մոդել GSLV Mk III ուղեծրային հրթիռում օգտագործելու համար (2017)]]
2022 թվականի հունվարի 12-ին ISRO-ն ISRO Propulsion Complex (IPRC)-ում անցկացրել է CE-20 կրիոգեն շարժիչի 720 վայրկյան տևողությամբ տաք որակավորման փորձարկումː 2022 թվականի հոկտեմբերի 28-ին CE-20 E11-ը IPRC-ում հաջողությամբ ավարտել է ճնշման խցիկի 30 վայրկյանի փորձարկումը։ Դա արվել է Գագանյան առաքելությունների համար շարժիչի արդյունավետությունը ստուգելու համար։ 2022 թվականի նոյեմբերի 9-ին տևողությունը ավելացվել է մինչև 70 վայրկյան։ Փորձարկման արդյունքները համապատասխանել են ISRO-ի աղբյուրների սպասվող ցուցանիշներինː

2024 թվականի փետրվարի 21-ին ISRO-ն հայտարարել է, որ Գագանյանի համար LVM3 մեկնարկային տրանսպորտային միջոցների վրա տեղադրվելիք հիմնական կրիոգեն շարժիչի բնութագրերը ստուգվել և հաստատվել են անձնակազմով տիեզերական թռիչքների առաքելություններում օգտագործելու համար։ 

CE-20 կրիոգեն շարժիչի  թվով յոթերորդ վակուումային փորձարկումը տեղի է ունեցել Մահենդրագիրիի բարձրլեռնային  փորձարկման կենտրոնում 2024 թվականի փետրվարի 14-ին։ Անձնակազմի փորձարկման համար սահմանված նվազագույն ստանդարտ 6350 վայրկյանի (1 ժամ 45 րոպե) համեմատ, CE-20-ը նախկինում ենթարկվել է 39 տաք փորձարկման՝ տարբեր շահագործման պայմաններում, որոնք տևել են 8810 վայրկյան (2 ժամ 26 րոպե): ISRO-ի տվյալներով՝ նույնիսկ թռիչքային շարժիչը, որը նախատեսված էր Գագանյանի առաջին առաքելության համար, ավարտել է ընդունման փորձարկումները։ LVM3-ի վերին հարթակը շարժման մեջ դնող թռիչքային շարժիչն ունի 442.5 վայրկյան իմպուլս և 19-22 տոննա քարշիչ հզորությունː

ISRO-ի տվյալներով՝ CE-20 շարժիչի որակավորման վերգետնյա փորձարկումների մաս են կազմել երկարակեցության ցուցադրական փորձարկումները, դիմացկունության փորձարկումները և կատարողականի գնահատումները ստանդարտ աշխատանքային կարգավորումներով, ինչպես նաև ստանդարտից դուրս պայմաններում՝ քարշակի ուժի, խառնուրդի հարաբերակցության և վառելիքային բաքերի ճնշման առումով։ Գագանյան ծրագրի համար CE-20 շարժիչի հավաստագրման բոլոր վերգետնյա փորձարկումները հաջողությամբ են ավարտվելː

== Անձնակազմ ==
[[Պատկեր:Gaganyaan_Crew.jpg|մինի|500x500փքս|Հնդկական տիեզերագնացների 2019 թվականի խումբ (LR) Նաիր, Կրիշնան, Պրատհապ և Շուկլա]]
2024 թվականի փետրվարի 27-ին Հնդկաստանի վարչապետ [[Նարենդրա Մոդի|Նարենդրա Մոդին]] բացահայտել է առաջին չորս հնդիկ տիեզերագնացների ինքնութնունը. գեներալ-կապիտան Պրաշանտ Բալակրիշնան Նաիրի, գեներալ-կապիտան Աջիտ Կրիշնան, գեներալ-կապիտան Անգադ Պրատհապ և ավիացիայի հրամանատար Շուբանշու Շուկլա։ 

Այս խմբից երկու տիեզերագնացներ ուսուցանվել են [[ՆԱՍԱ|ՆԱՍԱ-ի]] կենտրոններում՝ նախապատրաստվելով դեպի [[Միջազգային տիեզերական կայան]] (ՄՏԿ) Axiom 4 առաքելությանը և ավելի ուշ՝ Հնդկաստանից անձնակազմով տիեզերական առաքելությանը մասնակցելուն։ 

2024 թվականի օգոստոսի 2-ին Շուբհանշու Շուկլան ISRO-ի կողմից ընտրվել է որպես ''Axiom 4'' առաքելության գլխավոր անձնակազմի անդամ, որը տիեզերք է թռել 2025 թվականի հունիսի 22-ին, իսկ Պրաշանտ Բալակրիշնան Նաիրը հայտարարվել է առաքելության պահեստային անձնակազմː 

Բոլոր այս չորս տիեզերզնացները երկար ժամանակ ծառայել են որպես փորձարկող օդաչուներ, իսկ Հնդկաստանի ռազմաօդային ուժերում (IAF) նշանակվել են Վինգ [[կոմանդեր]] (''Wg Cdr'') կամ խմբի կապիտանː

=== Վերգետնյա համազգեստ ===
Վերգետնյա համազգեստները մշակվել են [[Բանգալոր|Բենգալուրուի]] Նորաձևության տեխնոլոգիաների ազգային ինստիտուտի (NIFT) աշխատակիցների և ուսանողների կողմից։ NIFT-ի նախկին տնօրեն Սյուզան Թոմասի ղեկավարությամբ, NIFT թիմը` բաղկացած երեք ուսանողուհիներից՝ Լամիա Անիսից, Սամարպան Պրադհանից և Տուլիա Դ.-ից, ինչպես նաև երկու պրոֆեսորներից՝ Ջոնալի Բաջպայից և Մոհան Կումար Վ.-ից, աշխատել է Գագանյան առաքելության համար վերգետնյա համազգեստի նախագծման վրա։ 

Թիմը ընդգծել է ընտրված տիեզերագնացների գրպանների կատարյալ համապատասխանության կարևորությունը, և համազգեստը պետք է օժանդակի նրանց շարժումներին։ Վերջնական նախագծի ընտրությունից առաջ քննարկվել է յոթանասուն հնարավորություն։ NIFT թիմըն ուսումնասիրել է տարբեր տիեզերական գործակալությունների համազգեստներ, ինչպիսիք են [[SpaceX|SpaceX-ի]] և [[ՆԱՍԱ|NASA-ի]] համազգեստները։ NIFT թիմը նախընտրել է ասիմետրիանː Խումբն աշխատել է երկգույն, ասիմետրիկ ոճային գծի վրա։ Դիզայնը պատվիրվել է 2021 թվականին NIFT թիմի կողմից, իսկ 2022 թվականին նրանք այն հանձնել են ISRO-ին****։ 

=== Տիեզերական կոստյում ===
Գ. Մադհավան Նաիրի խոսքով՝ [[Սկաֆանդր|տիեզերական կոստյումի]] մշակումն արդեն սկսվել է աննկատելիորեն՝ մինչև 2018 թվականի դեկտեմբերի 28-ին կառավարության կողմից 9,023 ''կրոր'' ''ռուփի'' արժողությամբ Գագանյան նախագծի պաշտոնական հաստատումըː 2018 թվականին Բենգալուրի տիեզերական ցուցահանդեսի ժամանակ ISRO-ն ներկայացրել է Գագանյան առաքելության համար նախատեսված տիեզերական կոստյումի նախատիպը: Նարնջագույն նախատիպային տիեզերական կոստյումը ստեղծվել է [[Տրիվանդրամ|Թիրուվանանտապուրամի]] Վիկրամ Սարաբհայի տիեզերական կենտրոնումː 

Լաբորատորիան նախատիպի մշակման վրա աշխատանքները սկսել է 2016 թվականից։ Տիեզերական կոստյումի նախատիպը կշռում է հինգ կիլոգրամից պակաս և պատրաստված է չորս շերտիցː Կոստյումում կարող է տեղավորվել մեկ թթվածնի բալոն, որը բավարար է տիեզերագնացին վաթսուն րոպե շնչելու համար։ Առաքելության համար ISRO-ն արդեն ստեղծել է երկու կոստյում և ներկայումս աշխատում է երրորդի վրաː

Նախագահ Կ. Սիվանը 2018 թվականի նոյեմբերի 9-ին ''India Today-'' ին տված հարցազրույցի ժամանակ նշել է, որ ISRO-ն շարունակում է տիեզերական կոստյումների վերաբերյալ հետազոտությունները՝ դրանք կատարելագործելու նպատակովː «Գլավկոսմոսը» նաև պայմանագիր է կնքել «Զվեզդա» ատոմակայանի հետ՝ հնդիկ տիեզերագնացների համար IVA թռիչքային համազգեստներ պատրաստելու համարː Հնդիկ տիեզերագնացները 2020 թվականի սեպտեմբերի 3-ին այցելել են Զվեզդա՝ տիեզերական կոստյումների ստեղծման նախապատրաստական աշխատանքների համար անթրոպոմետրիկ չափումներ կատարելու համար։ 2020 թվականի սեպտեմբերի 7-ին «Զվեզդա»-ի իշխանությունները հայտարարել են, որ կազմակերպությունը սկսել է տիեզերական կոստյումների արտադրությունը «Գագանյան» առաքելության համարː

2024 թվականի հունվարի 12-ին «Հինդուստան Թայմս»-ը հաղորդել է, որ առաքելության առաջին անձնակազմի անվտանգությունը կրկնակի ստուգելու համար հնդիկ տիեզերագնացները պետք է հագնեն ռուսական արտադրության տիեզերական համազգեստներ, այլ ոչ թե Վիկրամ Սարաբհայի անվան տիեզերական կենտրոնի կողմից ստեղծված տեղական արտադրության ներտրանսպորտային միջոցների ակտիվության (IVA) համազգեստներըː

=== Հերմետիկ կոստյում ===
Տիեզերական կիրառությունների կենտրոնի հետ համագործակցությամբ, [[Վադոդարա|Վադոդարայում]] գտնվող արդյունաբերական անվտանգության սարքավորումների Sure Safety ընկերությունն ավարտել է Գագանյան առաքելության համար նախատեսված հերմետիկ կոստյումի մշակումը, որը կոչվում է Astronaut Crew Escape Suit (ACES): Ըստ Sure Safety-ի կառավարիչ տնօրեն Նիշիթ Դանդի՝ վակուումային խցիկներում լաբորատոր պայմաններում նյութը փորձարկելու համար անցկացվող փորձերը գրեթե ավարտվել են 2019 թվականի հունվարի 18-ի դրությամբ։ 

Տեղական մշակված կոստյումը կշռում է 20%-ով ավելի թեթև՝ միաժամանակ պահպանելով հրդեհից, ջրից, ճնշման տատանումներից անվտանգության բարձր չափանիշներով է և ունի իր արտասահմանյան համարժեքի արժեքի մեկ հարյուրերորդ արժողությունը։ Կյանքի ապահովման, թթվածնի/օդի կառավարման և ''Քիմիական, կենսաբանական, ռադիոլոգիական և միջուկային պաշտպանության'' (CBRN defense) դիմակայության առումով ACES-ը կհամատեղի ռուսական «Սոկոլ»-ի և ամերիկյան «Advanced Crew Escape Suit»- ի լավագույն հատկանիշները։ 

ACES-ի կապի, ճնշման կառավարման, թթվածնի և ածխածնի մոնօքսիդի սենսորները, ինչպես նաև մարմնի ջերմաստիճանը չափելու համար նախատեսված կենսասենսորները՝ բոլորը հաջողությամբ մշակվել են։ Կոստյումն ունի օդափոխիչներ, գործնական գրպաններ, սենսորային էկրանազգայուն ձեռնոցներ, ճկուն գլխարկի կայծակաճարմանդ և թեթև կոշիկներ։ ACES-ի աշխատանքի ջերմաստիճանային միջակայքը -40°C-ից մինչև +80°C է։ ACES կոստյումի մշակման նախագիծը օգնել է Sure Safety-ին դառնալ աշխարհում այն քիչ ընկերություններից մեկը, որն ունի այս տեսակի կոստյումներ ստեղծելու և կառուցելու փորձː

[[Սկաֆանդր|Սկաֆանդրի]] ներսում բնապահպանական արտակարգ իրավիճակի դեպքում ACES կոստյումը կպաշտպանի անձնակազմին։ Դրա նպատակն է պահպանել կրողի կյանքն այն դեպքում, եթե տիեզերանավը պատահաբար կորցնի ճնշման մակարդակըː

=== Տիեզերական օգնական և գիտելիքների կենտրոն անձնակազմի փոխազդեցության համար ===
Վիկրամ Սարաբհայի անվան տիեզերական կենտրոնի կողմից ստեղծված **' (Տիեզերական օգնական և գիտելիքների կենտրոն անձնակազմի փոխազդեցության համար) անվամբ ունիվերսալ ծրագիրը կօգնի Գագանյան տիեզերական առաքելության տիեզերագնացներին կատարել բազմազան պարտականություններ, այդ թվում՝ միմյանց հետ փոխազդել և կարևոր տեխնիկական տեղեկատվություն գտնել։ 

Իր բազմաթիվ պարտականությունների շարքում SAKHI-ն ուշադիր կհետևի նրանց առողջությանը՝ ուղարկելով կենսական ցուցանիշների, այդ թվում՝ արյան ճնշման, սրտի զարկերի և թթվածնի հագեցվածության վերաբերյալ տվյալները։ Այս տեղեկատվությունը չափազանց օգտակար կլինի Գագանյան առաքելության ընթացքում անձնակազմի ֆիզիկական վիճակը որոշելու համար։ Ապահովելով անխափան կապի միջոցը՝ SAKHI-ն կպահպանի անձնակազմի կապը գետնի վրա հիմնված կայանների և տիեզերանավի համակարգչի հետ։ 

Հավելվածը նաև կծառայի որպես հիշեցում նրանց համար՝ քնի ռեժիմի, սննդակարգի և ջրազրկման մակարդակի վերաբերյալ։ Տիեզերական կայանում հաջողությամբ փորձարկվել է SAKHI-ով հատուկ նախագծված, դյուրակիր խելացի սարքի ինժեներական մոդելը։ Գործընթացը շարունակվում է թռիչքի համար հաստատված, արտադրության համար պատրաստ մոդելի ստեղծման համար։ Անձնակազմի տիեզերական կոստյումներին ամրացված թվային հարթակը միշտ հեշտությամբ հասանելի է։ Բացի այդ, տիեզերագնացները կարող են հաղորդել իրենց ճանապարհորդության մասին՝ օգտագործելով հավելվածը տարբեր ձևաչափերով, ինչպիսիք են ձայնային նշումները, տեքստերը և լուսանկարներըː

### Վյոմմիտրա
[մինի|253x253փքս|Վյոմիտրա՝ տիեզերք թռչող [մարդանման ռոբոտ]]
2020 թվականի հունվարի 22-ին ISRO-ն հայտարարել է Վյոմմիտրա (սանսկրիտ` *Vyōma* - տիեզերք, *Mitra* - ընկեր) կնոջ տեսքով ռոբոտի մասին, որն ուղեկցելու է մյուս տիեզերագնացներին առաքելության ընթացքում։ ISRO-ն նպատակ չունի կենդանիներ տեղափոխել փորձարարական նպատակներով՝ ի տարբերություն այլ երկրների, որոնք իրականացրել են մարդկային տիեզերական թռիչքներ։ Դրա փոխարեն այն կթռցնի մարդանման ռոբոտներ  ավելի լավ հասկանալու համար, թե ինչ ազդեցություն են ունենում անկշռությունը և ճառագայթումը մարդու մարմնի վրա տիեզերքում երկարատև գտնվելու ընթացքումː

Ակնկալվում է, որ «Վյոմմիտրան» կլինի անօդաչու Գագանյան առաքելությունում՝ միկրոգրավիտացիայի փորձեր կատարելու, մոդուլի պարամետրերը վերահսկելու և օդաչուավոր թռիչքներում տիեզերագնացներին աջակցելու համար՝ գոտկատեղից վերև մարդու ֆունկցիաների մոդելավորմամբ. Վյոմմմիտրան ոտքեր չունիː Այն ծրագրավորված է հինդի և անգլերեն խոսելու և բազմաթիվ առաջադրանքներ կատարելու համարː

Վյոմմիտրան կարող է հայտնաբերել և նախազգուշացումներ տալ, եթե խցիկում շրջակա միջավայրի փոփոխություններն անհարմար լինեն տիեզերագնացների համար, և եթե փոխվի օդի վիճակը։ Այն կարող է ինքնուրույն կատարել առաջադրանքներ և հետևել նոր հրամաններինː

## Մեկնարկներ

## Անձնակազմի մոդուլը մթնոլորտ վերադարձի փորձ
[մինի|Անձնակազմի մոդուլի մթնոլորտ վերադառնալու փորձարկման (CARE) ջրէջքը [Բենգալյան ծոց|Բենգալյան ծոցում]]
2014 թվականի փետրվարի 13-ին Hindustan Aeronautics Limited-ը ISRO-ին հանձնել է անձնակազմի մոդուլի կառուցվածքային հավաքման առաջին ստանդարտ նախատիպը՝ անձնակազմի մոդուլի մթնոլորտ վերադառնալու փորձարկման (CARE) համարː ISRO-ի *Վիկրամ Սարաբհայի* *անվա տիեզերական կենտրոնը* անձնակազմի մոդուլը հագեցրել էր կենսաապահովման, նավիգացիայի, ուղղորդման և կառավարման համակարգերի համար անհրաժեշտ համակարգերովː Առաքելության նպատակներն էր հասկանալ վերադարձի աերոդինամիկան և ստուգել դանդաղեցման մշակված համակարգի արդյունավետությունը՝ ցուցադրելով գագաթի ծածկի բաժանումը և պարաշյուտի բացումը կլաստերային կոնֆիգուրացիայովː

ISRO-ն 2014 թվականի դեկտեմբերի 18-ին LVM3-X-ի վրա իրականացրել է տիեզերանավի անօդաչու փորձնական թռիչք՝ փորձնական ենթաուղեծրային թռիչքի համար։ Անձնակազմի մոդուլը հրթիռից բաժանվել է 126 կմ բարձրության վրաː Ներկառուցված շարժիչները կառավարել և նվազեցրել են մոդուլի արագությունը մինչև 80 կմ բարձրություն։ Այդ բարձրության վրա շարժիչներն անջատվել է, և մթնոլորտային դիմադրության հաշվին է'լ ավելի է նվազել կապսուլայի արագությունը։

Մոդուլի ջերմապաշտպան վահանը, ինչպես կանխատեսվում էր, գերազանցել է ː  Պարաշյուտները բացվել են  բարձրության վրա մոդուլի դանդաղեցման համար, և ջրէջքն իրականացել է Բենգալյան ծոցում՝ Անդամանյան և Նիկոբարյան կղզիների մոտː

Այս թռիչքն օգտագործվել է անձնակազմի կապսուլայի ուղեծիր արձակելու, բաժանման և վերստին մուտքի ընթացակարգերն ու համակարգերը փորձարկելու համար։ Փորձարկվել են նաև կապսուլայի բաժանումը, ջերմապաշտպան վահանները և աէրոբ արգելակման համակարգերը, պարաշյուտի բացումը, արգելակմանը նպաստելու համար հակառակ ուղղությամբ հրթիռի արձակումը (retro-firing), վայրէջքը, լողացող համակարգերը և անձնակազմի կապսուլան Բենգալյան ծոցից դուրս բերելու ընթացակարգերըː Օդանավի թռիչքի դադարեցման և պարաշյուտային փորձարկումների իրականացումը նախատեսվել է իրականացնել մինչև 2019 թվականի վերջըː

### Փականի ընդհատման փորձարկում
մինի|TVD1-տիեզերանավի մեկնարկի սկզբից մինչև վերջ բաժանվող մասերը` 22
Հնդկաստանի տիեզերական հետազոտությունների կազմակերպության կողմից իրականացված թռիչքի դադարեցման փորձարկումը հաջողությամբ իրականացվել է 2018 թվականի հուլիսի 5-ինː Պտտման հարթակում ընդհատման թեստը տիեզերանավի մեկնարկի ընդհատման համակարգի (երբեմն կոչվում է մեկնարկից դուրս գալու համակարգ) փորձնական գործարկում է։ Այս համակարգը նախատեսված է անձնակազմին և տիեզերանավին հրթիռից արագորեն հեռացնելու համար՝ հնարավոր խափանման դեպքում։ Մշակված տեխնոլոգիան նախատեսվում է կիրառել առաջին հնդկական անձնակազմով «Գագանյան» տիեզերանավում, որի արձակումը նախատեսվել էր ոչ շուտ, քան 2024 թվականըː

Փորձարկման հետհաշվարկը սկսվել է 2018 թվականի հուլիսի 5-ին, ժամը 2:00-ին (IST): Ժամը 7:00-ին (IST) Սատիշ Դհավանի անվան տիեզերական կենտրոնից հաջողությամբ բարձրացվել է անձնակազմի փախուստի համակարգը՝ անձնակազմի մոդուլով։ Անձնակազմի մոդուլն արագացվել է մինչև 10 G և հասել է  առավելագույն բարձրությանː Այն ավելի ուշ անվտանգ կերպով պարաշյուտով վայրէջք է կատարել և լողացել Բենգալյան ծոցում`  իր արձակման կայանից  հեռավորության վրա։ 

Այն դեպի երկինք է արձակվել պինդ վառելիքով աշխատող յոթ հրթիռային շարժիչների միջոցով՝ պահպանելով g-ուժի անվտանգ սահմանները։ Ավելի ուշ փրկարարական նավեր են ուղարկվել անձնակազմի մոդուլը վերականգնելու համար։ Փորձարկման առաքելության ընդհանուր տևողությունը կազմել է 259 վայրկյան։ Փորձարկման մեկնարկի գործընթացը գրանցվել է մոտ 300 սենսորներովː Փորձարկման հիմնական նպատակներն էին ստանդարտ 20 վայրկյան վերելքը և 200 վայրկյան վայրէջքը, չհաշված ջրէջքըː 

Պարաշյուտի անջատումը նախատեսված իրադարձություն էր, որը տեղի է ունեցել մեկնարկից մոտ 259.4 վայրկյան անց, ինչպես նախատեսված էրː

### 1-ին վթարային փորձարկում
Փորձարկման 1-ին առաքելությունը (*TV-D1*) մեծ բարձրության վրա իրականացված թռիչքի վթարային դադարեցման 1-ին  փորձարկում էր, որը տեղի է ունեցել 2023 թվականի հոկտեմբերի 21-ին, մոտավորապես ժամը 10:00-ին (IST -Հնդկաստանի ստանդարտ ժամանակով)ː Հրթիռի արձակումն օրվա երկրորդ փորձն էր, քանի որ սկզբնական փորձը դադարեցվել էր նախատեսված ժամանակից ընդամենը հինգ վայրկյան առաջ։ 

Փորձարկման հիմնական նպատակն էր ապահովել անձնակազմի կարողությունն անվտանգ դուրս գալ հրթիռից անսարքության դեպքում։ Սկզբնապես նախատեսված էր տեղական ժամանակով ժամը 8:00-ին, սակայն մեկնարկը հետաձգվել է 45 րոպեով՝ եղանակային պայմանների պատճառով։ Առաքելության նպատակն էր ստուգել CES-ի հրթիռից անջատվածությունը, անվտանգ հեռավորության վրա գտնվող հետագիծը պահպանելու ունակությունը և, ի վերջո, պարաշյուտի բացումըː

TV-D1 առաքելության ընթացքում անձնակազմի մոդուլն անսպասելիորեն փոխել է կողմնորոշումը, երբ Հնդկաստանի նավատորմը նրան դուրս էր բերում Բենգալյան ծոցից։ Խնդիրը մեղմելու և անվտանգությունը բարելավելու համար ISRO-ն պատրաստվում է փորձարկել «ուղղահայաց համակարգ», որը նման է գազային փուչիկների և աշխատում է մեքենաների անվտանգության բարձիկների նման՝ կանխելու համար անձնակազմի մոդուլի շրջվելը կողային քամու և ծովային ալիքների ցնցումների դեպքում, որոնք առաջանում են ջրէջքից հետո։ 

Համակարգում նախատեսված է լրացուցիչ միջոց՝ ձախողումներից պաշտպանվելու համար։ TV-D2-ն նախատեսվել էր փորձարկել 2024 թվականի առաջին եռամսյակում, սակայն հետաձգվել է մինչև 2025 թվականի դեկտեմբերի 30-ը։ 

Նախատեսվում է, որ անձնակազմն էվակուացնելու մեխանիզմը կօգտագործի ցածր և բարձր բարձրության վրա գտնվող տարհանման շարժիչներ, մինչդեռ անձնակազմի մոդուլի կառավարման համակարգերը կփոխարինեն անձնակազմի նստատեղին, կախոցին (suspension) և ուղղաձիգ համակարգերինː

#### Վերականգնում և տարհանում
«Գագանյան» մոդուլը նախատեսված է վայրէջք կատարելու Արաբական ծովում, որտեղ, ինչպես սպասվում է, կտեղակայվեն հնդկական գործակալություններ՝ անձնակազմին և մոդուլին փրկելու համար։ Այնուամենայնիվ, տիեզերական գործակալությունը միջազգային ջրերում ընտրել է 48 պահեստային վայր, եթե նախնական պլանը փոփոխվի։ ISRO-ն սկզբնապես ընտրել էր Հնդկաստանի ջրերում երկու վայրէջքի վայրեր՝ մեկը Արաբական ծովում, մյուսը՝ Բենգալական ծոցում։ Սակայն Արաբական ծովում վայրէջքի վայրը որոշվել է՝ հաշվի առնելով Բենգալյան ծոցի անկանխատեսելիությունը և անկայունությունըː

2024 թվականի նոյեմբերի 20-ին ISRO-ն և Ավստրալիայի տիեզերական գործակալությունը (ASA) ստորագրել են Կիրարկման համաձայնագիր, որով ուրվագծվում է նրանց համագործակցությունը «Գագանյան» տիեզերանավի անձնակազմի և անձնակազմի մոդուլների վերականգնման գործումː

Միջազգային գործընկերները ISRO-ից կստանան ստանդարտ գործառնական ընթացակարգեր (SOP)՝ վառելիքով աղտոտման կանխարգելման, պայթյունների կանխարգելման, անձնակազմին մուտք գործելու եղանակների վերաբերյալ, եթե դռները չեն կարող բացվել, և այլ հարակից հարցերː 

Կիրարկման համաձայնագիրը ստորագրել են Ջարոդ Փաուելը, տիեզերական կարողությունների բաժնի գլխավոր մենեջերը, որը ներկայացնում էր ASA-ն Կանբերայում, և Դ. Կ. Սինգհը` տիեզերական թռիչքների կենտրոնի տնօրենը, որը ներկայացնում է ISRO-ն Բենգալորումː Անտարկտիդայի գործողությունների և հեռավար բժշկության ոլորտում ունեցած իր փորձի հիման վրա, Ավստրալիան, ամենայն հավանականությամբ, կկիսվի կիրառական տիեզերական բժշկության և կենսաբանական գիտությունների ոլորտում իր գիտելիքներովː Ավստրալիայի ջրերի մոտ ավարտվող վերելքի փուլի պահեստային պլանի շրջանակներում Ավստրալիան կհամագործակցի Հնդկաստանի հետ՝ անձնակազմի որոնողական-փրկարարական աշխատանքների, ինչպես նաև անձնակազմի մոդուլների վերականգնման համար օգնություն ապահովելու համար:

Օգտագործելով անձնակազմի մոդուլի մակետը՝ զանգվածի և ձևի սիմուլյացիայով, ISRO-ն և Հնդկաստանի ռազմածովային ուժերի արևելյան ռազմածովային հրամանատարությունը հաջողությամբ ավարտել են *նավամբարի* (well dock) փորձարկումները 2024 թվականի դեկտեմբերի 6-ինː 

Նավի *նավամբարը* (well dock) լցվել է ջրով, որպեսզի տիեզերական սարքավորումները, նավակները և ցամաքի տրանսպորտային միջոցները հասանելի լինեն՝ կայանման համար։ Ստուգվել է գործողությունների ամբողջ հաջորդականությունը, որը ներառում էր փրկարարական լողանավակի ամրացումը, քարշակումը, նավամբար մուտքը, անձնակազմի մոդուլը գետնի վրա տեղադրումը և նավամբարի չորացնելը։ Ստանդարտ և ոչ ստանդարտ պայմաններում վերականգնման գործողությունների համար նախատեսված ստանդարտ ընթացակարգերը բարելավելու համար իրականացվել են վերականգնման մի շարք փորձարկումներː

### Տիեզերանավի կցում և կայանում
ISRO-ն փորձարկել է տիեզերական կցման հնարավորությունները SpaDeX առաքելության ժամանակ՝ 2025 թվականի սկզբին։ Տեխնոլոգիան կօգտագործվի նաև Չանդրայան-4- ում և Գագանյան ու Հնդկական ուղեծրային տիեզերակայան կատարվող ապագա առաքելություններում։ Պատրաստվել է նախագծի հաշվետվություն, որը ներառում է ողջ տեղեկատվությունը, ուսումնասիրությունը և ներքին գնահատումը, ինչպես նաև ծախսերի նախահաշիվը, և այն շուտով կհաստատվի կառավարության կողմիցː

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Գիտությունը Հնդկաստանում
Կատեգորիա:Հնդկաստանի տնտեսություն
Կատեգորիա:Տիեզերագնացության տեխնոլոգիաներ
Կատեգորիա:Տիեզերական առաքելություններ
Կատեգորիա:Տիեզերանավեր