Քոուչինգ

**Քոուչինգ**, զարգացման մի ձև, որի ընթացքում փորձառու մասնագետը, որը կոչվում է քոուչ, աջակցում է ուսանողին կամ հաճախորդին որոշակի անձնական կամ մասնագիտական նպատակին հասնելու համար՝ տրամադրելով ուսուցում և ուղղորդում: Ուսանողին երբեմն անվանում են քուչի: Երբեմն քոուչինգը կարող է նշանակել ոչ ֆորմալ հարաբերություններ երկու մարդկանց միջև, որոնցից մեկը ավելի մեծ փորձ և կարողություն ունի, քան մյուսը և առաջարկում է խորհուրդներ և ցուցումներ, երբ վերջինս սովորում է: Բայց քոուչինգը տարբերվում է մենթորությունից նրանով, որ կենտրոնանում է հատուկ առաջադրանքների կամ նպատակների վրա, ի տարբերություն ավելի ընդհանուր նպատակների կամ ընդհանուր զարգացման։

## Ծագում
«Քոուչինգ» (անգլ․՝ coaching) բառը ծագել է 16-րդ դարում և սկզբնապես վերաբերել է տրանսպորտային միջոցին, մասնավորապես՝ ձիերով քաշվող կառքին։ Այն առաջացել է հունգարերեն kocsi բառից, որը նշանակում էր կառք՝ Կոչ գյուղից, այն հայտնի է եղել բարձրորակ կառքեր արտադրելով։ Ժամանակի ընթացքում «քոուչինգ» տերմինը տառացի տրանսպորտային համատեքստից անցել է դեպի փոխաբերական իմաստ՝ ներկայացնելով անհատների անձնական և մասնագիտական զարգացման ուղղորդման և աջակցման գործընթացը։

«Քոուչ» տերմինի առաջին օգտագործումը հրահանգչի կամ մարզիչի հետ կապված առաջացել է մոտ 1830 թվականին Օքսֆորդի համալսարանի ժարգոնում՝ նկատի ունենալով այն դասավանդողին, ով ուսանողին «առաջնորդում» է քննության ժամանակ։ Այսպիսով, «քոուչինգ» բառը նշանակում է գործընթաց, որն օգտագործվում է մարդկանց մի մակարդակից դեպի մյուսն ուղղորդելուն: Այս տերմինն առաջին անգամ օգտագործվել է սպորտային կոնտեքստում 1861 թվականին։

## Պատմություն
Քեմբրիջի համալսարանի մաթեմատիկական քոուչերը հայտնի են դարձել՝ պատրաստելով մաթեմատիկական Տրիպոսում (1780-ից 1909 թվականներին) մրցող վրենգլերների։ Այս մի քանի օր տևող մրցույթը փորձարկում էր մաթեմատիկական խնդիրների լավ մշակված լուծումները։

Քոուչինգի զարգացման վրա ազդել են գործունեության բազմաթիվ ոլորտներ, այդ թվում՝ մեծահասակների կրթությունը,1960-ականների «Մարդկային Ներուժի Շարժումը», մեծ խմբերի իրազեկման վերապատրաստման (LGAT) խմբերը (ինչպիսին է 1971 թվականին հիմնադրված Էրհարդի սեմինարների վերապատրաստումը), առաջնորդության ուսումնասիրությունները, անձնային զարգացումը և հոգեբանության տարբեր ենթաոլորտները։ Սիդնեյի համալսարանը 2000 թվականի հունվարին առաջարկել է աշխարհում առաջին քոուչինգի հոգեբանության ուսումնական միավորը, իսկ հաջորդ տարիներին հիմնադրվել են քոուչինգի հոգեբանության տարբեր ակադեմիական ասոցիացիաներ և ակադեմիական ամսագրեր:

## Կիրառումներ
Քոուչինգը կիրառվում է այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են սպորտը, կատարողական արվեստը (երգիչները ստանում են վոկալ մենթորներ), դերասանությունը (դրամայի և դիալեկտոլոգիայի քոուչերներ), բիզնեսը, կրթությունը, առողջապահությունը, հարաբերությունները (օրինակ՝ ծանոթությունների քոուչեր), վնասվածքների բուժումը (մտքի, մարմնի, հոգու քոուչերներ) և մտածելակերպը (օրինակ՝ դրական մտածողության քոուչները)։

Քոուչերը կարող են օգտագործել մի շարք հաղորդակցման հմտություններ (ինչպիսիք են հայտարարությունների նպատակային կրկնությունը, լսելու ունակությունը, հարցեր տալը, պարզաբանելը և այլն), որպեսզի կարողանան օգնել հաճախորդներին փոխել իրենց տեսակետները և դրանով իսկ գտնել տարբեր մոտեցումներ իրենց նպատակներին հասնելու համար։ Այդ հմտությունները կարող են օգտագործվել քոուչինգի գրեթե բոլոր տեսակներում։ Այս իմաստով, քոուչինգը «մետապրոֆեսիայի» ձև է, որը կարող է կիրառվել հաճախորդներին աջակցելու համար ցանկացած մարդկային ջանքերում՝ սկսած նրանց առողջական խնդիրներից, անձնական, մասնագիտական, մարզական, սոցիալական, ընտանեկան, քաղաքական, հոգևոր ասպեկտներից և այլն: Քոուչինգի որոշ տեսակներ կարող են համընկնել։ Քոուչինգի որոշ տեսակներ կարող են համընկնել։

### Ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության խանգարում (ՈՒՊՀԽ)
ՈՒՊՀԽ քոուչինգի հասկացությունը ներկայացվել է 1994 թվականին հոգեբույժներ Էդվարդ Մ. Հալոուելի և Ջոն Ջ. Ռեյթիի կողմից «Շեղում դեպի ցրվածություն» գրքում։ ՈՒՊՀԽ քոուչինգը կյանքի քոուչինգի մասնագիտացված տեսակ է, որն օգտագործում է հատուկ մշակված տեխնիկաներ՝ օգնելու ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության խանգարում ունեցող անձանց՝ մեղմելով գործադիր ֆունկցիայի պակացի ազդեցությունը, որը տարածված խանգարում է ՈՒՊՀԽ ունեցող մարդկանց շրջանում։ Քոուչերն կարրող են աշխատել հաճախորդների հետ՝ օգնելով նրանց ավելի լավ կառավարել ժամանակը, կազմակերպել, նպատակներ սահմանել և ավարտին հասցնել նախագծերը։ Բացի հաճախորդներին օգնելու, որպեսզի կարողանան հասկանալ ՈՒՊՀԽ-ի ազդեցությունը իրենց կյանքի վրա, քոուչերը կարող են օգնել նրանց մշակել «շրջանցման» ռազմավարություններ՝ հատուկ մարտահրավերների դիմակայելու համար, և բացահայտել ու օգտագործել անհատական ուժեղ կողմերը։ Քոուչերը նաև կարող են օգնել հաճախորդներին ավելի լավ պատկերացում կազմել այն մասին, թե որոնք են ողջամիտ ակնկալիքները իրենց համար որպես անհատներ, քանի որ ՈՒՊՀԽ «ուղեղային լարանցում» ունեցող մարդիկ հաճախ կարծես թե արտաքին «հայելիների» կարիք ունեն ինքնաճանաչման համար՝ չնայած իրենց խանգարմանը։

### Բիզնես և կատարողականություն
Բիզնես քոուչինգը մարդկային ռեսուրսների զարգացման տեսակ է՝ ուղղված ղեկավարներին, կառաչական թիմերին, անձնակազմին և առաջնորդությանը։ Այն տրամադրում է դրական աջակցություն, հետադարձ կապ և խորհրդատվություն անհատական կամ խմբային հիմունքներով՝ բարելավելու անձնական արդյունավետությունը բիզնես միջավայրում, հաճախ կենտրոնանալով վարքագծային փոփոխությունների վրա, օրինակ՝ հոգեչափման կամ 360 աստիճանի հետադարձ կապի միջոցով։ Բիզնես քոուչինգը հաճախ կարող է անվանվել նաև գործադիր քոուչինգ, կորպորատիվ քոուչինգ կամ առաջնորդության քոուչինգ։ Քոուչերն օգնում են իրենց հաճախորդներին առաջ շարժվել դեպի կոնկրետ մասնագիտական նպատակներ։ Այդ նպատակները կարող են լինել կարիերայի մեջ առաջնընթաց, միջանձնային և մասնագիտական հաղորդակցություն, կատարողականի կառավարում, կազմակերպչական արդյունավետություն, կարիերայի և անձնական փոփոխությունների կառավարում, գործադիր ներկայության զարգացում, վստահելիության կառուցում, ռազմավարական մտածողության բարելավում, կոնֆլիկտների արդյունավետ կառավարում, աշխատանքային մարտահրավերների հաղթահարում և արագ ու հիմնավոր որոշումների կայացում, փոփոխությունների առաջնորդում և արդյունավետ թիմի կառուցում կազմակերպության ներսում։ Արդյունաբերական-կազմակերպչական հոգեբանը կարող է աշխատել որպես գործադիր քոուչ։

Բիզնեսի քոուչինգը իրականացվում միայն արտաքին փորձագետների կամ ծառայություններ մատուցողների կողմից: Շատ կազմակերպություններ ակնկալում են, որ իրենց ավագ և միջին ղեկավարները վերապատրաստեն իրենց թիմի անդամներին ավելի բարձր արդյունքների հասնելու, աշխատանքի բավարարվածության բարձրացման, անձնական աճի և կարիերայի աճի համար: Գիտական հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ գործադիր քոուչինգի գործունեությունը դրական ազդեցություն կարող է ունենալ ինչպես աշխատավայրում աշխատանքի արդյունավետության, այնպես էլ դրանից դուրս գտնվող անձնական ոլորտների վրա, ընդ որում ներքին և արտաքին քոուչերի ազդեցության մեջ կարող են լինել որոշ տարբերություններ։

Որոշ երկրներում բիզնեսի քոուչ կամ գործադիր քոուչ դառնալու համար լիցենզավորում չի պահանջվում, իսկ քոուչինգային կազմակերպությանը անդամակցությունը պարտադիր չէ: Բացի այդ, քոուչերի պատրաստման ստանդարտներն ու մեթոդները կարող են մեծապես տարբեր լինել քոուչինգային կազմակերպությունների միջև: Շատ բիզնես քոուչեր իրենց անվանում են խորհրդատուներ, ինչը ենթադրում է ավելի լայն գործարար հարաբերություններ, քան նրանք, որոնք բացառապես կապված են քոուչինգի հետ։ Համակարգված վերանայման արդյունքները ցույց են տալիս, որ արդյունավետ քոուչերը հայտնի են իրենց ազնվությամբ, նրանց ուսանողներին աջակցելով, հաղորդակցման հմտություններով և հեղինակությամբ։

Ապացուցված է, որ աշխատավայրում գործադիր քոուչինգը արդյունավետ կարող է ազդել աշխատողների վստահությունը բարձրացնելու գործում՝ արտահայտելու իրենց սեփական գաղափարները։ Համակարգված ակնարկում ներկայացված ուսումնասիրությունների արդյունքները ցույց են տալիս, որ մարզչական գործունեությունը կարող է օգնել նվազեցնել սթրեսը աշխատավայրում։

### Կարիերա
Կարիերայի քոուչինգը կենտրոնանում է աշխատանքի և կարիերայի վրա և նման է կարիերայի ուղղորդման խորհրդատվությանը: Կարիերայի քոուչինգը չպետք է շփոթել կյանքի քոուչինգի հետ, որն ուղղված է անձնական զարգացմանը։

### Քրիստոնեական քոուչինգ
Քրիստոնեական քոուչը հովիվ կամ խորհրդատու չէ (չնայած քոուչը կարող է նաև որակավորված լինել այս առարկաներում), այլ սովորաբար հանդիսանում է այն անձը, ով մասնագիտական վերապատրաստում է անցել՝ զուտ քրիստոնեական կամ աստվածաշնչյան տեսանկյունից հատուկ խնդիրներ լուծելու համար:

### Համատեղ քոուչինգ
Համատեղ քոուչինգը գործընկերների միջև կառուցվածքային պրակտիկա է՝ միտված ուսումնասիրելու քոուչինգի առաջադեմ տեխնիկաները:

### Հարաբերություններ քոուչինգ
Ծանոթությունների քոուչերը կարող են իրենց հաճախորդներին առաջարկել քոուչինգային ծառայություններ և ոչ միային (ապրանքներ, այլ ծառայություններ)՝ նպատակ ունենալով հաճախորդներին հասցնելու ցանկալի հաջողության հարաբերություններում։

### Ֆինանսական քոուչինգ
Ֆինանսական քոուչինգը քոուչինգի համեմատաբար նոր ձև է, որը կարող է կենտրոնանալ հաճախորդներին օգնելու հաղթահարել իրենց կողմից սահմանված կոնկրետ ֆինանսական նպատակների և ձգտումների հասնելու դժվարությունները։ Ֆինանսական քոուչինգը հարաբերություն է, որտեղ քոուչն աշխատում է տրամադրելաջակցություն՝ ուղղված հաճախորդի տնտեսական ծրագրերի իրականացմանը։ Ֆինանսական քոուչը, որը կարող է անվանվել նաև դրամական քոուչ, սովորաբար կենտրոնանում է հաճախորդներին օգնելու վերակառուցել և նվազեցնել պարտքերը, կրճատել ծախսերը, զարգացնել խնայողական սովորություններ և ձևավորել ֆինանսական կարգապահություն։ Ի տարբերություն դրա, «ֆինանսական խորհրդատու» տերմինը վերաբերում է մասնագետների ավելի լայն շրջանակի, ովքեր սովորաբար հաճախորդներին կարող են տրամադրել ֆինանսական ապրանքներ և ծառառություններ։ Չնայած վաղ հետազոտությունները կապում են ֆինանսական քոուչինգը հաճախորդների արդյունքների բարելավման հետ, այնուամնեայնիվ, շատ ավելի խիստ վերլուծություն է անհրաժեշտ նախքան որևէ պատճառական կապերի հաստատումը։

### Առողջապահական և բարեկեցության քոուչինգ
Բժշկական քոուչինգը կարող է ճանաչում ստանոալ որպես նոր միջոց՝ օգնելու մարդկանց «կառավարել» իրենց հիվանդությունները, հատկապես քրոնիկ հիվանդությունները։ Քոուչը կարող է օգտագործել հատուկ տեխնիկա, անձնական փորձ, փորձագիտական գիտելիքներ և աջակցություն՝ հաճախորդին օգնելու համար փոխել իր վարքագիծը՝ միաժամանակ նպատակ ունենալով նվազեցնել առողջության ռիսկերը և առողջապահական ծախսերը։ Առողջապահության քոուչերի ազգային ընկերությունը (NSHC) տարբերակել է առողջության քոուչ տերմինը բարեկեցության քոուչ տերմինից։ Ըստ ԱՔԱՀ-ի, առողջապահական քոուչերը որակավորված են «ուղղորդելու սուր կամ քրոնիկ հիվանդություններ և/կամ միջին կամ բարձր առողջական ռիսկեր ունեցող մարդկանց», իսկ բարեկեցության քոուչերը սովորաբար կարող են առաջարկություններ և խորհրդատվություններ տալ և ոգեշնչել առողջ մարդկանց, ովքեր ցանկանում են պահպանել կամ բարելավել իրենց ընդհանուր առողջությունը։

### Քոուչինգը տնային աշխատանքներում
Տնային առաջադրանքների ուսուցումը նպատակ կարող է ունենալ ուսանողին սովորեցնել այն հմտությունները, որոնք անհրաժեշտ են ակադեմիական հաջողության հասնելու համար: Այս մոտեցումը տարբերվում է սովորական կրկնուսուցումից, որը սովորաբար նպատակ կարող է ունեալ բարելավել ուսանողի կատարողականը որոշակի առարկայի վերաբերյալ։

### Կրթական քոուչինգ
Քոուչինգը կարող է կիրառվել կրթական կազմակերպություններում ուսանողներին, ուսուցիչներին և ադմինիստրատորներին աջակցելու համար։ Ուսանողների համար քոուչինգը կարող է ստեղծել համագործակցելու այլ ուսանողների հետ՝ բարելավելու գնահատականներն ու հմտությունները՝ ակադեմիական ու սոցիալական: Պրոֆեսորադասախոսական կազմինքոուչինգը կարող է օգնել հասնել նոր պաշտոնների։

### Կյանքի քոուչինգ
Կյանքի քոուչինգը գործընթաց է, որն կարող է օգնել մարդկանց բացահայտել և հասնել անձնական նպատակների՝ հմտությունների և վարքագծի զարգացման միջոցով, որոնք հանգեցնում են ինքնազարգացման։ Կյանքի քոուչինգը սովորաբար կարող է զբաղվել այնպիսի խնդիրներով, ինչպիսիք են հետաձգումը, ձախողման վախը, հարաբերությունների խնդիրները, ինքնավստահությունը, աշխատանքային կյանքի հավասարակշռությունը և կարիերայի փոփոխությունները, որոնք հաճախ կարող են տեղի ունեալ աշխատավայրից դուրս։ Ակադեմիական հոգեբանների համակարգված մասնակցությունը կյանքի քոուչինգին սկսվել է 1980-ականներին։

Հոռետեսները քննադատել են ինքնակատարելագործման վրա հիմնված կյանքի քոուչինգը՝ ընկերական և այլ մարդկային հարաբերությունների առևտրայնացման ներուժի պատճառով։

Կյանքի քոուչերի արդյունաբերության բիզնես պրակտիկան նույնպես հակասություններ է առաջացրել։ Ի տարբերություն հոգեթերապևտի, կյանքի քոուչինգը չի պահանջում պարտադիր ուսուցում, մասնագիտական լիցենզավորում կամ կարգավորող վերահսկողություն։ Յուրաքանչյուրը կարող է իրեն հռչակել որպես կյանքի քոուչ, և յուրաքանչյուրը կարող է սկսել բիզնես այս ոլորտում։ ԱՄՆ-ում կյանքի քոուչերի մեծ մասը կարծում է, որ իրենց առաջարկած ծառայությունների պահանջարկը համեմատաբար ցածր է, և, ի վերջո, դա ավելի շատ կես դրույքով աշխատանք է, քան լիարժեք կարիերա։ Շատերը վճարում են թանկարժեք դասընթացների համար՝ հուսալով, որ դա նրանց ավելի մեծ պահանջված կարող է դարձնել շուկայում, առաջատար քննադատները ենթադրել են, որ գործունեության ամենաշահութաբեր ոլորտը պոտենցիալ կյանքի քոուչերի պատրաստումն է, այլ ոչ թե որպես կյանքի քոուչ աշխատելը։

### Հարաբերությունների քոուչինգ
Հարաբերությունների քոուչինգը՝ քոուչինգի կիրառումն է անձնական և գործարար հարաբերություններում։

### Սպորտային քոուչինգ
Սպորտում քոուչը այն անձն է, որն իրականացնում է սպորտային թիմի կամ անհատ խաղացողների վերահսկողություն և վերապատրաստում: Սպորտային քոուչերը մասնակցում են վարչական գործունեությանը, մարզական պատրաստվածությանը, մրցումներին նախապատրաստվելուն և ներկայացնում են թիմին և խաղացողներին: Սպորտային քոուչերը, ըստ 2019 թվականի ուսումնասիրության, ցույց են տվել հրապարակումների աճ։ Սպորտային հոգեբանությունը հիմնադրվել է 1890-ականներին։

### էլեկտրոնայի սպորտի քոուչինգ
Էլեկտրոյաին սպորտում քոուչերը հաճախ պատասխանատու կարող են լինել խաղային ռազմավարություններ պլանավորելու և խաղացողների զարգացմանը նպաստելու գործում: Օրինակ՝ «Լեգենդների լիգայի աշխարհի առաջնությունում» գլխավոր քոուչը պատասխանատու է լինում խաղացողներին խորհուրդ տալու համար՝ խաղի խաղացողի ընտրության փուլում ձայնային հաղորդագրություններ տալու միջոցով:

### Քոուչինգը վոկալում
Վոկալի քոուչը (չնայած տերմինը հաճախ վերաբերում է նրանց, ովքեր աշխատում են խոսքի և հաղորդակցության, այլ ոչ թե երգելու հետ), երաժշտության ուսուցիչ է, սովորաբար դաշնամուրի նվագակցող, որն օգնում է երգիչներին պատրաստվել կատարման, հաճախ նաև օգնում է նրանց բարելավել երգելու տեխնիկան: Երգիչները կարող են զարգացրել իրենց ձայնը, բայց դա նույնը չէ, ինչ երգեցողության ուսուցիչի հետ աշխատանքը (վոկալի քոուչ): Վոկալ քոուչերը կարող են երգիչներին տալ երաժշտության մասնավոր դասեր, խմբային սեմինարներ կամ վարպետության դասեր: Նրանք կարող են նաև մարզել երգիչներին, ովքեր փորձեր են կատարում բեմում կամ երգում են ձայնագրման ժամանակ:

### Քոուչինգը խմբագրությունում
Խմաբագրության քոուչը կարող է օգնել որևէ բան գրողներին, ինչպիսիք են ուսանողները, լրագրողները, և այլ մասնագետները—բարելավել իրենց գրելու կարողությունները կամ օգնել նրանց բարձրացնել իրենց արտադրողականությունը։

## Էթիկա և ստանդարտներ
1990-ականների կեսերից սկսած մարզիչների մասնագիտական ասոցիացիաները աշխատել են վերապատրաստման ստանդարտների մշակման վրա։ Հոգեբան Ջոնաթան Պասմորը 2016 թվականին նշել է․

Քոուչինգի ոլորտում խնդիրներից մեկը պրոֆեսիոնալիզմի, ստանդարտների և էթիկայի մակարդակի պահպանումն է։ Այդ նպատակով քոուչինգյաին ծառայություններ մատուցող կազմակերպությունները անդամների համար կարող են մշակել էթիկայի կանոններ և ստանդարտներ։ Այնուամենայնիվ, քանի որ այդ կազմակերպությունները կանոնակարգված չեն, և քոուչերը պարտադիր չէ, որ նման կազմակերպություններում լինեն որակավորված, ուստի էթիկան և չափանիշները կարոող են տարբերվել։ 2016-ի փետրվարին AC-ն և EMCC-ն գործարկել են «էթիկայի գլոբալ օրենսգիրքը» ամբողջ արդյունաբերության համար՝ անհատներին, ասոցիացիաներին և կազմակերպություններին խրախուսելով միանալ դրան։

Օրինակ, Կալիֆոռնիայի նահանգում խորհրդատվական հոգեբանի լիցենզիա ստանալու համար պահանջվում է 3000 ժամ մասնագիտական փորձ, որը վերահսկվում է: Այնուամենայնիվ, որոշ քոուչեր կարող են նաև վերապատրաստվել։ Որոշ քոուչեր և հավաստագրված քոուչեր են, և լիցենզավորված խորհրդատվական հոգեբաններ՝ համատեղելով մարզչական և խորհրդատվական աջակցությունը։

Քննադատները կարծում են, որ կյանքի քոուչինգը նման է հոգեթերապիայի, բայց առանց իրավական սահմանափակումների և հոգեբանների գործունեության պետական կարգավորման։ Քոուչերի համար պետական կանոնակարգեր/լիցենզավորման պահանջներ չկան: Կարգավորման բացակայության պատճառով մարդիկ, ովքեր չունեն պաշտոնական ուսուցում կամ սերտիֆիկացում, կարող են օրինականորեն իրենց անվանել կյանքի կամ առողջության քոուչեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Այլընտրանքային բժշկություն
Կատեգորիա:Անձի զարգացում
Կատեգորիա:Առողջություն
Կատեգորիա:Կազմակերպական խորհրդատվություն և մարդկային ռեսուրսների կառավարման
Կատեգորիա:Կազմակերպչական հոգեբանություն
Կատեգորիա:Կիրառական հոգեբանություն
Կատեգորիա:Կրթություն
Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Մանկավարժական հոգեբանություն
Կատեգորիա:Մանկավարժություն
Կատեգորիա:Մասնագիտություններ
Կատեգորիա:Մարդկային ռեսուրսների կառավարում
Կատեգորիա:Մարզում
Կատեգորիա:Մենեջմենթ
Կատեգորիա:Ուսուցում