Պատմության կեղծում

[մինի|320x320px|Հուշարձան և ցեղասպանության թանգարան [Իգդիրում, որը քարոզում է այն գաղափարը, որ հայերը ցեղասպանություն են իրականացրել թուրքերի դեմ, և ոչ թե թուրք գործիչները հայերի դեմ]]

**Պատմության կեղծում,** պատմական իրադարձությունների և գործընթացների կանխամտածված և նպատակաուղղված խեղաթյուրում ի շահ անհատների, սոցիալական խմբերի, ինստիտուտների կամ էլիտաների։ Այն տարբերվում է «Կեղծ պատմություն» հասկացությունից,  որը ներկայացնում է պատմական թեմաների վերաբերյալ գիտական տեսք ունեցող, սակայն իրականում ոչ գիտական գաղափարներ ու կոնցեպցիաներ։ «Կեղծ պատմությունը» հաճախ կապված է անհատական շահի, քաղաքական նպատակների կամ հասարակական սխալ պատկերացումների հետ։

Այն հաճախ ներառում է փաստերի ընտրողական ներկայացումը և հանրության պատմական գիտելիքների սահմանափակումներից օգտվելը։

Մյուս կողմից, «պատմության առասպելականացումը» պատմական անցյալի ոչ գիտական պատկերացումների ստեղծման գործընթացն է, որի հիմքում ընկած է առասպելի կառուցվածքը։ Կարևոր է չշփոթել կեղծ պատմությունը «այլընտրանքային պատմության» հետ, որը գրական ժանր է և պատկերում է, թե ինչ կարող էր տեղի ունենալ, եթե պատմությունը զարգանար այլ ճանապարհով։ Սակայն որոշ դեպքերում «այլընտրանքային պատմություն» տերմինը սխալմամբ կիրառվում է որպես կեղծ պատմության ինքնանվանում, ինչը կարող է մոլորեցնել։

Կեղծ պատմությունը բնութագրվում է տարբեր մանիպուլյատիվ մեթոդների և տրամաբանական սխալների կիրառմամբ, ինչպիսիք են՝ փաստերի ընտրողական ներկայացումը։ Հեղինակները հաճախ օգտվում են զանգվածների պատմական գիտելիքների թուլությունից։ Այն սովորաբար ստեղծվում է առանց հատուկ մտադրության, այսինքն՝ «ոչ կանխամտածված», սակայն որպես երևույթ կարող է ունենալ մեծ մասշտաբներ։ Կեղծ պատմությունը կարող է ձևավորվել «գործիքային պատմության» շրջանակներում, որը մերժում է անցյալի ինքնուրույն արժեքը և ծառայեցնում այն ներկային։ Այս մոտեցման մեջ պատմությունը դիտվում է որպես ներկա շահերի կամ նպատակների գործիք։

Կեղծ պատմության հեղինակների նպատակներն, ընդհանուր առմամբ, ներառում են ոչ թե «պատմության փոփոխումը», այլ՝ հռչակ ձեռք բերելը, նյութական շահույթը կամ իշխանության համար պայքարը։ Այն հաճախ կապված է դավադրությունների տեսությունների հետ, որոնք աջակցում են իրականությունից շեղված պատկերացումներին։

Հարազատ և կապված հասկացություններ են կեղծ հնեբանությունը  և սիրողական լեզվաբանությունը, որոնք օգտագործում են նմանատիպ մանիպուլյատիվ մեթոդներ՝ գիտական տեսք հաղորդելով իրենց ոչ գիտական բնույթին։ Կեղծ պատմության կարևոր գործիքներից մեկը պատմական աղբյուրների կեղծումն է, որը հաճախ ծառայում է որպես միջոց՝ անցյալի սխալ մեկնաբանությունների և մոլորեցնող պատկերների ստեղծման համար։

## Հայեցակարգ
Կեղծ պատմություն () տերմինը առաջին անգամ կիրառվել է 19-րդ դարի սկզբին, ինչը այն դարձնում է ավելի հին, քան նմանատիպ տերմինները, ինչպիսիք են *pseudo-scholarship* (պսևդոակադեմիականություն) և *pseudoscience* (կեղծ գիտություն)։ 1815 թվականին այս տերմինը կիրառվել է, օրինակ, «Հոմերոսի և Հեսիոդոսի մրցույթի» համար, որը ներկայացվել էր որպես պատմական նարատիվ, սակայն իրականում նկարագրում էր ամբողջությամբ հորինված մրցույթ հին հունական բանաստեղծների միջև։ Տերմինի բացասական իմաստը, որով այն մատնանշում է կեղծ կամ անազնիվ պատմագրական աշխատանք, նույն թվականին հանդիպում է մեկ այլ հրապարակման մեջ։ Կեղծ պատմությունը շատ նման է կեղծ գիտությանը, քանի որ երկու դեպքում էլ կեղծարարությունը իրականացվում է մեթոդաբանության միջոցով, որը հավակնում է գիտականության, սակայն չի համապատասխանում գիտական ուսումնասիրությունների ստանդարտներին։ Այսպիսի աշխատանքները հաճախ տալիս են բավարար հիմքերից զուրկ կամ ընդհանրապես հիմնավորում չունեցող պնդումներ։

Պատմաբաններ Մայքլ Շերմերն ու Ալեքս Գրոբմանը  կեղծ պատմությունը բնութագրում են որպես «պատմության խեղում ժամանակակից անձնական կամ քաղաքական նպատակներով»: Սա ընդգծում է, որ կեղծ պատմությունը հաճախ օգտագործվում է անցյալի որոշակի ընկալման ձևավորման համար, որը ծառայում է առանձին խմբերի կամ քաղաքական հաստատությունների շահերին։ Պատմաբան Դուգլաս Օլչինը պնդում է պարզեցված պատմություններ գիտական բացահայտումների մասին, որտեղ խիստ չափերով մեծացնում են դրամատիկ պահերը ու ռոմանտիզացնում են գիտնականներին, կարող են հանգեցնել սխալ կարծիքների ստեղծման այն մասին, թե ինչպես է աշխատում գիտությունը: Սա նույնպես կեղծ պատմության օրինակ է, նույնիսկ եթե այն հիմնվում է իրական փաստերի վրա: Այսպիսով, նույնիսկ եթե պատմական նարատիվը ներառում է իրական տարրեր, դրանց սխալ ներկայացումն ու մեկնաբանությունը կարող են մոլորեցնել և խեղաթյուրել իրականությունը։

Կեղծ պատմությունը պետք է տարբերել պատմական նարատիվներից, որոնց նա վկայում է: Առասպելները, լեգենդները, միֆերը և գրավոր տեքստերը երբեմն  անգլերենում կարող են կոչվել կեղծ պատմություններ: Այս նարատիվներից մի քանիսը իրականում տալիս են կեղծ պատմության պատկերացում կամ աղավաղում պատմական փաստերը։

Կեղծ պատմությունը պետք է նաև տարբերել գրական ստեղծագործություններից, ինչպիսիք են պատմական ֆանտաստիկան և ֆենտեզին: Այս աշխատանքները հանդիսանում են գեղարվեստական գրականություն պատմական իրավիճակում: Չնայած բելետրիստիկան հաճախ պատմականորեն ճշգրիտ է, այն չի հանդիսանում պատմական գիտություն: Կեղծ պատմության ստեղծագործությունների հեղինակները կարող են հղում անել բելետրիստիկային՝ որպես պատմական տեքստ: Պատմական վեպերի հեղինակները կարող են դիտավորյալ աղավաղել պատմությունը և «հորինել» իրենց սեփականը: Կարող է կիրառվել գեղարվեստական տեխնիկա, որի շրջանակում հեղինակն իր սեփական գաղափարները արտահայտելու նպատակով հայտարարում է, որ նա կատարել է «հայտնաբերում» պատմական փաստաթղթում։

Տարբեր աղբյուրներում նաև օգտագործվում է «պատմության կեղծման» հասկացությունը, որի տակ կարող է ընկալվել պատմական «փաստերի» կառուցումը, հայտնի տեղեկությունների գաղտնի պահելը, դրանց արհեստականորեն պարզեցումը . Տերմինը լայնորեն տարածված է, բայց չի համարվում գիտական։

Հետազոտողների շրջանում չկան պատմական միֆի և պատմության կեղծման ընդհանուր ընդունված սահմանումներ ու գնահատականներ։ Այնուամենայնիվ, կան միտումներ պատմական միֆը սահմանել որպես երևույթ, որն ունի բնական ծագում և զանգվածային տարածում, արտահայտում է երկարատև հասարակական պահանջ և դարձել է հասարակական գիտակցության մասը։ Պատմության կեղծման մասին խոսվում է որպես գիտակցված պատմական փաստերի աղավաղում, որը մոտեցված է ներկա անձնական կամ խմբային շահերով, այդ թվում՝ ժամանակակից քաղաքական միտումների շրջանակներում։ Պատմության կեղծումները համարվում են պատմական գիտության ամենավաղորոշ և վտանգավոր «ընդդիմախոսները», քանի որ հաճախ ներկայացվում են որպես օբյեկտիվ պատմական հետազոտություն։ Դրանք կարող են նաև լուրջ աղավաղումներ մտցնել զանգվածային պատմական գիտակցությունում, այդ թվում՝ վերջինիս միֆոլոգիզացիայի հակվածության պատճառով։

Պատմական գիտության շրջանակներում հաճախ օգտագործվում են *պատմական աղբյուրների* և  *վկայությունների կեղծում*  հասկացությունները։

Ռուսաստանում և այլ հետսովետական երկրներում տարածում է գտել *ֆոլկ-հիստորի (folk-history)* հասկացությունը, որը նկարագրվում է որպես գիտականություն հավակնող, սակայն գիտական չհանդիսացող գրական-պոլիտիկական աշխատանքների և գաղափարական-թեորետիկական կոնցեպցիաների հավաքածու, որոնք վերաբերում են պատմական թեմաներին և ստեղծվել են հիմնականում ոչ մասնագետների կողմից։

Ռուսերենում տարածվել է «Ռուսաստանը՝ վիշապների հայրենիքը» արտահայտությունը (նույնպես՝ «ԽՍՀՄ՝ վիշապների հայրենիքը»), որը առաջին անգամ հայտնվել է խորհրդային անեկդոտներում` 1940-ականների վերջին, ծաղրելով քաղաքական նպատակներով գիտական բացահայտումների պատմության կեղծման փորձերը՝ հետպատերազմյան «ռազմակցման դեմ պայքարով» և «խորհրդային գիտատեխնիկական առաջընթացի» քարոզչության արշավներով, որոնք կազմակերպվել են խորհրդային իշխանությունների կողմից։

### Հայեցակարգի քննադատություն
Պատմաբան Իվան Կուրիլան նշել է, որ Ռուսաստանում տարածվել է «պատմության կեղծում» հասկացությունը, որը անհասկանալի է մասնագետների համար: Պատմաբանները գիտեն, թե ինչ է «աղբյուրների կեղծումը», բայց անորոշ է, թե ինչպես կարելի է կեղծել պատմությունը, որը «հաճախ վերականգնվող երկխոսություն է արդիականության և անցյալի միջև»։

## Նշումներ
Փիլիսոփա Ռոբերտ Թոդ Քերոլը մշակել է չափանիշների ցանկ` կեղծ պատմական աշխատանքները հայտնաբերելու համար: Կեղծ պատմությունը՝ 
* վերաբերում է միֆերին, առասպելներին, ավանդազրույցներին և նման պատմվածքներին՝ որպես ուղղակի ճշմարտություն
* առանց քննադատության և սկեպտիցիզմի մոտենում է հին պատմիչներին, ընդունելով նրանց պնդումները՝ որպես ճշմարտություն և անտեսելով էմպիրիկ կամ տրամաբանական ապացույցները, որոնք հակասում են հին հեղինակների պնդումներին
* կատարում է որոշակի առաքելություն, այլ ոչ թե գիտական որոնումներ` ձգտելով աջակցել ինչ-որ համաժամանակյա քաղաքական կամ կրոնական ծրագիր, այլ ոչ թե հասկանալ իրական անցյալը.
* հաճախ մերժում է պատմական իրականության գոյությունը ծայրահեղ սկեպտիկ դիրքորոշմամբ, որ միայն այն, ինչ բացարձակ վստահություն է առաջացնում, կարող է կոչվել «ճշմարիտ», և քանի որ ոչ մի բան բարցարձակ ճիշտ լինել չի կարող, հետևաբար, ոչինչ չկա ճշմարիտ
* հաճախ պնդում է, որ պատմությունը միֆագրություն է, և տարբեր պատմություններ պետք է համեմատվեն ոչ ըստ ավանդական գիտական չափանիշների, ինչպիսիք են ճշգրտությունը, էմպիրիկ հավանականությունը, տրամաբանական միասնությունը, կարևորությունը, ամբողջականությունը, ազնվությունը, այլ՝ բարոյական կամ քաղաքական հիմնավորումներով.
* ընտրողաբար օգտագործում է պատմական աղբյուրներ՝ ընտրելով այնպիսիք, որոնք համապատասխանում են առաջարկված դիրքորոշմանը, և անտեսելով կամ միակողմանի մեկնաբանելով այն աղբյուրները, որոնք չեն համապատասխանում դիրքորոշմանը
* կարծում է, որ թեև որևէ պնդման ճշմարտության կարող է հիմնավորվել, սակայն պետք է հավատալ դրան միայն այն դեպքում, երբ այդ պնդումը համընկնում է ինչ-որ մեկի դիրքորոշման հետ
* հաճախ պնդում է, որ գոյություն ունի համալրվածություն՝ մերժելու համար հեղինակների աշխատությունները, որոնք  խթանում են ռասիզմը, աթեիզմը, էթնոցենտրիզմը կամ հակազդում են նրանց քաղաքական կամ կրոնական ծրագրերին։

Նիկոլաս Գուդրիկ-Քլարկը նախընտրում է «կրիպտոիստորիա» տերմինը: Նա առանձնացնում է այս երևույթի երկու անհրաժեշտ բաղադրիչներ՝ «առաջնային աղբյուրների լրիվ անտեղյակություն» և «անճշտությունների ու ապացուցված պնդումների կրկնում»։

Կեզղծ պատմության մյուս ընդհանուր հատկանիշները ներառում են.
* Սխալ հարաբերությունների կառուցում տարբեր իրադարձությունների միջև՝ նպատակ ունենալով ստեղծել օրինաչափություն: Դրանից հետո այս կառուցումը սովորաբար վերածվում է հաշտության թեզի, որը պնդում է, որ գոյություն ունեն թաքնված դերասաններ, որոնք պատասխանատու են օրինաչափության ստեղծման և պահպանման համար: Օրինակ՝ *«Սուրբ արյուն և Սուրբ Գավիթ»* կեղծ պատմական աշխատությունը կապում է ասպետ-տաճարականներին, միջնադարյան Սուրբ Գավիթի լեգենդները, Մերովինգի դինաստիայի ֆրանկներին և նկարիչ Նիկոլա Պուսենին՝ փորձելով բացահայտել Հիսուսի ուղիղ ժառանգներին:
* Անհավանական իրադարձությունների հետևանքների մասին հիպոթեզեր առաջադրել, որոնք «կարող էին» տեղի ունենալ, միաժամանակ ենթադրելով, որ դրանք իրականում տեղի են ունեցել:
* Սենսացիոնալիզմ կամ շոկային նշանակություն:
* Ընտրովի ներկայացնել այն փաստերը, որոնք կարող են հաստատել առաջադրված գաղափարը, և անտեսել այն փաստերը, որոնք դրա հակասությունը հաստատում են։

## Նացիզմ

Պատմաբան Ա. Լանկովը նշում է, որ պատմության վերաիմաստավորումը և կեղծումը յուրաքանչյուր ազգայնականության կարևոր մաս են կազմում։ Ազգայնական պատմական հասկացությունները և ազգայնական պատմական առասպելները կրկնվում են տարբեր երկրներում:
* *Էթնոսի հնությունը.* Ազգայնականների կողմից իրենց պատկանող ժողովրդին վերագրվում է բացառիկ հնություն։ Էթնոսի ծագումը կարող է կապվել լեգենդար մեծ հերոսների կամ ենթադրյալ անհետացած հզոր ժողովուրդների հետ։
* *[[Ավտոխթոններ|Ավտոխթոնություն]] կամ կայսերական անցյալ.* Ժողովուրդը հայտարարվում է տվյալ տարածքում առաջին և միակ բնակիչը՝ հնագույն ժամանակներից ի վեր, իսկ այդ տարածքներում այլ ժողովուրդների, առավել ևս՝ պետությունների գոյությունը ժխտվում կամ լռեցվում է։ Կամ, ընդհակառակը, ժողովրդին վերագրվում է անցյալում հսկայական տարածքների և այլ ժողովուրդների վրա տիրապետելու պատմություն։ Ավտոխտթոնության պահանջները հակասում են այն գաղափարին, թե ժողովուրդը հին ժամանակներում կառավարում էր հսկայական տարածքներ։ «Իրական» կամ «իրենց» ժողովրդից սերված են համարվում մեծ թվով ազգեր՝ ինչպես հարազատ, այնպես էլ ամենատարբեր։
* *Տարածքային պահանջներ.* Հարակից տարածքների մի մասը, որոնք զբաղեցված են այլ ժողովուրդների կամ պետությունների կողմից, հայտարարվում է անօրինականորեն օտարված և պահանջում է վերադարձ «պատմական տիրոջ» վերահսկողության տակ։
* *Օտար ազդեցության մերժում.* Ակնհայտ ձեռքբերումներն ու հաջողությունները, որոնք ձեռք են բերվել այլ ժողովուրդներից փոխառումների շնորհիվ, լռությամբ համարվում են կամ բացահայտ հայտարարվում բացառապես սեփական ջանքերի արդյունք։ Հաճախ օտար փոխառումների դրական ազդեցությունը ներկայացվում է որպես ուղղակի հակառակ՝ բացասական։ Վերը նշվածից բացի, ազգայնական պատմական կեղծարարությունները հաճախ ուղղված են «թշնամու կերպար» ստեղծելուն այն ժողովուրդների և պետությունների նկատմամբ, որոնք ներկայումս դիտվում են որպես մրցակիցներ։ Այս գործընթացում, որպես կանոն, սեփական էթնոսը ներկայացվում է բոլոր առաքինություններով օժտված, իսկ հարևանները՝ դավաճան և ագրեսիվ։ Հաճախ օգտագործվում են իսկական աղբյուրներ, որոնք ենթարկվել են հատուկ ընտրության, առանձին անձանց հիշողություններ կամ առանձին արտահայտություններ, որոնք համատեքստից կտրված ներկայացնում են կանխորոշված գնահատական տվյալ իրադարձություններին։

## Ռասիզմ
Ջ․ Պրիստը և մի շարք այլ ամերիկացի հրապարակախոսներ 19-րդ դարում գրել են կեղծված պատմական աշխատություններ, որոնցում սևամորթները և հնդկացիները պատկերվում էին ծայրահեղ բացասական լույսով: Պրիստի առաջին գիրքը «Բնականության և արարչագործության հրաշքներ» (1826) քննադատների կողմից համարվում է ժամանակակից  ժամանակակից ամերիկյան կեղծ պատմական աշխատություններից ամենահներից մեկը: Պրիստը դիսկրեդիտացրել է հնդկացիներին «Ամերիկյան հնություններ և Արևմուտքի բացահայտումներ» (1833) գրքում և սևամորթներին «Այլաբանություն: Ինչպես է դա կապված սևամորթների հետ» (1843) գրքում։

19-րդ դարի մյուս հեղինակները, օրինակ, Թ․ Էփլթոնի «Պատրաստված թղթապանակ» (1875) և Ջորջ Փերկինս Մարշ «Գոթերի Նոր Անգլիայում» աշխատություններում օգտագործել են կեղծարարություններ վիկինգների պատմության մոտեցումներում՝ նպաստելու «սպիտակների» գերազանցությանը և ընդդիմանալու Կաթոլիկ եկեղեցուն: Այսպիսի պատմությունը և վիկինգների կերպարների օգտագործումը նշվել է նաև 20-րդ դարում որոշ խմբերի մոտ, որոնք աջակցում էին «սպիտակների» գերազանցությանը։

thumb|167px|Հրեայի և «արիական կնոջ» կարծրատիպային պատկերները (Գերմանիա, 1920) «արիական» գաղափարի շրջանակներում.
Նացիստների Գերմանիայում իշխանության գալով պաշտոնապես քարոզվում և ֆինանսավորվում էին կեղծ գիտական տեսություններ և հետազոտություններ «ռասիզմի» («արիական ռասա»), օկուլտիզմի ոլորտներում, ինչպես նաև իրականացվում էր պատմության կեղծարարություն։ Ազգային-սոցիալիզմը բնութագրվում է ընդգծված հակաինտելեկտուալիզմով և հակագիտականությամբ, քանի որ այն խիստ հակասության մեջ է մտնում գիտական գիտելիքների հետ և ձգտում է գիտությունը ենթարկել իր շահերին։ Նացիստական Գերմանիայում գիտական մեթոդաբանության և օբյեկտիվ գիտելիքի արժեքը մերժվում էր, իսկ պատմաբանների համար միակ մեթոդաբանական հիմքը հայտարարվում էր «գերմանական հայրենասիրությունը»։

Նացիզմի կենտրոնական գաղափարը «արիական ռասան» էր և նրա հակադրումը և պայքարը «սեմական ռասայի» (հրեաների) դեմ։ Այս գաղափարը հիմք էր հանդիսանում ռադիկալ, կյանքի բոլոր ոլորտները ընդգրկող հակասեմիտիզմի համար, որը, իր հերթին, նպաստում էր մարքսիզմի, բոլշևիզմի, պացիֆիզմի, լիբերալիզմի և ժողովրդավարության դեմ պայքարի ձգտմանը։ Ըստ նացիստական ուսմունքի, այս ամենը դիտարկվում էր որպես «համաշխարհային հրեության» շահերի իրականացման դրսևորումներ և գործիքներ։ Պատմությունը ներկայացվում էր որպես անդադար «ռասայական պայքար», որտեղ կենսաբանական տեսանկյունից ժողովուրդները պայքարում էին գոյատևման, պաշտպանության և իրենց համար անհրաժեշտ «կյանքի տարածքի» ընդլայնման համար։ Այս պայքարի վերջնական արդյունքը համարվում էր «արիական ռասայի» համաշխարհային տիրապետության հաստատումը, որն առավել է մյուս ռասաներից թե՛ կենսաբանական, թե՛ մշակութային առումներով և զբաղեցնում է «ռասայական հիերարխիայի» գագաթը՝ որպես բնական տերերի ռասա։

«Արիացիներ» կոչվում էին հնագույն հնդեվրոպացիները, որոնք դիտարկվում էին որպես առանձին ռասա։ Ժամանակակից ժողովուրդներից՝ նացիստական գաղափարաբանության համաձայն, արիական ծագման առավել «ռասայորեն մաքուր» ժողովուրդներ համարվում էին գերմանացիներն ու նրանց հարակից գերմանական ազգերը։

Նացիստական ցեղային տեսաբան Հանս Գյունթերը համարում էր, որ սլավյանները պատկանում են «արևելյան ցեղին», որը տարբերվում է գերմանացիներից և «նորդիդներից», և զգուշացնում էր «գերմանական արյան» և «սլավոնական» արյան խառնվելու վտանգից։  Նացիստական «արյան ցեղի տիրակալներ» («Herrenvolk») գաղափարը բացառում էր այս ցեղին սլավյանների մեծամասնության պատկանելիությունը, քանի որ համարվում էր, որ սլավյանները ենթարկվում են վտանգավոր հրեական և ասիական ազդեցությունների։ Այս պատճառով էլ նացիստները սլավյաններին հայտարարեցին «պակաս մարդ» («*Untermenschen*»)։ Նացիստական գաղափարախոսությունը, ըստ որի սլավյանները «պակաս մարդիկ» են, մի մասն էր այն ծրագրերի, որոնք ուղղված էին գերմանացիների և այլ գերմանական ժողովուրդների համար «կյանքի տարածք» ստեղծելու նպատակին Արևելյան Եվրոպայում, որոնք սկսվեցին Երկրորդ աշխարհամարտի ընթացքում «Ընդհանուր արևելյան պլանի» շրջանակներում: Միլիոնավոր գերմանացիներ և այլ գերմանական բնակիչներ պետք է տեղահանվեին Արևելյան Եվրոպայի գրավված տարածքներ, իսկ տասնյակ միլիոնավոր սլավյանների ենթադրվում էր ոչնչացնել, տեղահանել կամ ստրկացնել։

Ալֆրեդ Ռոզենբերգի «Քսաներորդ դարի դիցաբանություն» (1930) գիրքը նացիստների համար երկրորդ կարևոր գիրքն  էր Հիտլերի «Մայն Կամպֆ»-ից հետո: Ռոզենբերգը զգալիորեն ազդել է Հիտլերի վրա, և համարվում է, որ «Մայն Կամպֆ»-ի մեջ շատ բաներ եղել են նրա գաղափարների վերապատմություն։ Ռոզենբերգը գրել է այն մասին, որ անհրաժեշտ է նորից գրել համաշխարհային պատմությունը, որի առանցքը նա տեսնում էր ցեղերի միջև հավիտենական պայքարում: Մեկնարկել է աշխարհում մշակույթի ամենամեծ ձեռքբերումները՝ դրանք վերագրելով «նորդական արյան» մարդկանց, և դատապարտել գերմանական մշակույթի ներկայիս անկումը, որը կործանում էր լիբերալիզմը: Ռոզենբերգը կապում էր ստեղծագործական ոգին ցեղի հետ և բացառում էր նրա առկայությունը նրանց մոտ, ովքեր դուրս էին եկել խառնամուսնություններից։  Ռոզենբերգը ընդունել է 20-րդ դարի սկզբին հայտնի ավստրիացի ինժեներ Հանս Հյորբիգերի հիպոթեզը՝ երկրային բևեռների փոխանակման մասին, և համարում էր, որ հեռավոր անցյալում հյուսիսային լայնություններում կլիման շատ ավելի մեղմ էր: Այնտեղ եղել է լայնածավալ մայրցամաք, որը նա կապում էր լեգենդար Ատլանտիդայի հետ, որտեղ առաջացել է երազող «արյան» կուլտուրասեր-«արիացի» ժողովուրդ: Երբ այս հին մայրցամաքը թաղվեց ջրի տակ, այս ցեղը տարածեց իր բարձր մշակույթը՝ ներառելով աշխարհում առաջին գրականությունը, ստեղծելով հայտնի հին քաղաքակրթությունները։ Քննադատները նշում էին Ռոզենբերգի կողմից պատմական փաստերի բազմաթիվ կեղծիքները: Նրա պատասխանը եղել է գիտնականներին կոչելը «փաստերի հավաքիչներ», ովքեր չունեին ստեղծագործական երևակայություն: Ինչպես իր ազդեցիկ ուսուցիչ Հյուսթոն Չեմբերլենը, Ռոզենբերգը չուներ պատմական կամ մարդաբանության կրթություն։

## Պետության դերը
մինի|260px|Կրյակուտնիի հուշարձան Ներեխտայում
Ռուսաստանում պատմական կեղծարարների և կեղծիքների բացահայտումը 2009-2012 թվականներին իրականացվել է հատուկ հանձնաժողովի կողմից, որի անվանումը արտացոլում էր նրա ստեղծման նպատակը՝ «Ռուսաստանի շահերին վնաս հասցնելու նպատակով պատմության կեղծարարության դեմ պայքարի հանձնաժողով»: Հանձնաժողովի կազմում ընդգրկվել էին միայն երկու պրոֆեսիոնալ պատմաբաններ՝ Ա. Օ. Չուբարյան և Ա. Ն. Սահարով (միակ ակտիվ կողմնակիցը հակնորմանականության). մյուս անդամներն էին նախարարությունների և վարչությունների ղեկավարները։  2009 թվականին  Ա. Ն. Սահարովը՝ ՌԴ պատմության ինստիտուտի տնօրենը, ՌԱՀ անդամ և Պատմության կեղծարարության դեմ պայքարի հանձնաժողովի ակտիվ անդամներից մեկը, Ռուսաստանի հեռուստաալիքին տված հարցազրույցում հայտարարել էր, որ ժամանակակից կեղծիքների շարքում միջնադարյան ամենավտանգավոր հորինվածքներից մեկն է նորմանիզմը, որը «այժմ կրկին բարձրացնում է իր գլուխը»: Նա կարծում էր, որ «Ռուսաստանում նոր քամի է նորմանիզմի», որը ստեղծվում է օտարերկրյա կազմակերպությունների և հաստատությունների կողմից՝ ֆինանսավորելով որոշ ռուսական գիտնականների և հետազոտական կենտրոնների «դեստրուկտիվ գործունեությունը»։

2020 թվականի սեպտեմբերին ՌԴ Քննչական կոմիտեն (СКР) ստեղծեց պատմության կեղծարարության դեմ պայքարի բաժինը: Այս բաժինը կոչված է «պաշտպանելու պատմական փաստերի խեղաթյուրումից», մասնավորապես Երկրորդ աշխարհամարտի և Հայրենական մեծ պատերազմի վերաբերյալ, որոնք հաստատվել էին հակահիտլերյան կոալիցիայի հաղթող երկրների կողմից՝ պարտված հակառակորդների նկատմամբ 1945-1946 թվականների Նյուրնբերգի միջազգային դատավարության ընթացքում: ՍԿՌ-ի ղեկավար Ա. Ի. Բաստրիկինի խոսքերով «առանձին արևմտյան երկրներ անհարմար ձևով են գնահատում Երկրորդ աշխարհամարտի արդյունքները»։ Որոշ ռուսական հեղինակներ գնահատում են Երկրորդ աշխարհամարտի պատմության ժամանակակից մեկնաբանությունը արևմտյան պատմաբանների և քաղաքական գործիչների կողմից որպես գործիք ժամանակակից սրված քաղաքական հակամարտությունում։

Պատմության կեղծարարության միջոցով պետության իրականցնում է հասարակությունը միավորելու նպատակը՝ անցյալի իրադարձությունների չափազանցված հերոսացման միջոցով: Ընդդիմադիր մամուլի կարծիքով՝ ՌԴ սահմանադրությանը նոր փոփոխություններում  նախնիների հերոսական արարքներին վերաբերող ուսումնասիրությունների արգելքը թույլ է տալիս օրինական կերպով կանգնեցնել ցանկացած հետազոտություն, որը չի համաձայնեցվել իշխանությունների հետ: Անդրեյ Կոլեսնիկովը պնդում է, որ ժամանակակից պատմության կեղծարարությունը, որը տեղի է ունենում Ռուսաստանում, սկսվել է մոտ 2005 թվականից։

Պատմության կեղծարարությունը կապված է նաև «հիշողության պատերազմ» հասկացության հետ, երբ ոչնչացվում են հուշարձանները և տեղադրվում են ուրիշները։

Բիոքիմիկ  Անատոլի Կյեսովը, «ԴՆԹ-գենեալոգիա» կեղծ գիտական ուսմունքի հեղինակն է, որի շրջանակներում պնդում է, որ սլավոնները հնագույն  և «արիական» ծագում ունեն, այդ ուսմունքի զարգացումն, ի թիվս այլ բաների, դնում է նպատակ հասնել Ռուսաստանի կառավարության որոշման ընդունմանը՝ այս «նոր ուղղության» աջակցությունը ցուցաբերելու մասին։

2023 թվականից սկսած` Ռուսաստանի դպրոցներում (այդ թվում՝ Ուկրաինայի օկուպացված տարածքներում) ներդրվել է «մեկ պատմության դասագիրք», որը խմբագրված է Վլադիմիր Մեդինսկու կողմից՝ նպատակ ունենալով «պատմության կեղծարարությունը կանխարգելելու»։

## Հրատարակության մեջ
Արդիական հրապարակումներում և գրադարանային ֆոնդերում տարածվել են «կեղծ հրապարակումներ», որոնց մեջ փաստացի սխալ են  հրատարակման նյութերի որոշ հատվածներ՝ օրինակ՝ ախտորոշումներ, մեկնաբանություններ, ծանոթագրություններ, ցուցակներ, հավելվածներ: Տարածում են գտել գրքեր, որոնք հիմնված են պատմական կեղծարարության վրա, որոնք հեղինակները համարում են ճշգրիտ աղբյուրներ։ Ըստ Ն. Ա. Սոբոլևի։

Հրատարակչական կեղծիքը փոխվել է և կատարելագործվել տեղեկատվական, գեղարվեստական և գրավաճառության տեխնոլոգիաների զարգացմանը զուգահեռ։ Եթե անցյալում պատմական կեղծիքները ստեղծվում էին առանձին կեղծարարների կամ անձանց խմբերի կողմից, ովքեր իրենց գործունեությունը իրականացնում էին ձեռագործ կամ արհեստական եղանակով, ապա ներկայումս գրքի կեղծիքները արտադրվում են արդյունաբերական եղանակով, որի մեջ ներգրավված են մի քանի տնտեսական ոլորտներ, հիմնականում հրատարակչական և գրավաճառության։ Այս հրատարակությունների արտադրության և տարածման արդյունաբերական չափերը, ինչպես նաև դրանց քարոզչությունն ու գովազդը mass media-ի միջոցով հանգեցնում են հասարակական գիտակցություն մեջ չարաշահված տեղեկությունների ներթափանցմանը, որոնք ստանում են գիտական ձև։

Սոբոլևը բացահայտում է երկու մակարդակներ, որոնք վերաբերում են կեղծ պատմական հրատարակությունների ազդեցությանը հասարակական գիտակցության վրա։ Առաջին մակարդակը վերաբերում է կեղծ պատմական հրապարակումներին, ինչպիսիք են մոնոհրատարակությունները, ժողովածուները, հրապարակումները լրատվամիջոցներում և ինտերնետում։ Այս մակարդակը համեմատաբար չհսկվող է։ Երկրորդ մակարդակը ներառում է ազդեցությունը կրթական և գիտահետազոտական գործընթացների վրա միջին, մասնագիտական, բարձրագույն կրթական հաստատություններում և գիտական միջավայրում՝ ուսումնական և մեթոդական գրականության հրատարակման միջոցով, որոնք պարունակում են կեղծ պատմական գործեր կամ առաջարկում են դրանք ուսումնասիրել որպես պատմական հուշարձաններ։ Այս մակարդակը համարվում է վերահսկելի։ Այժմ ավելի լայն տարածում են ստացել նաև կեղծ ծանոթագրությունները հրատարակություններում և պատվերով գրադարանային կարծիքներ, որոնք ներկայացնում են ոչ իրական տվյալներ ստեղծագործությունների բովանդակության մասին՝ նպատակ ունենալով բարելավել դրանց վաճառքը։

Վերջին շրջանում լայն տարածում են ստացել մի շարք կեղծ հրատարակություններ, որոնք հիմնված են կեղծ «Վելեսի գրքի» վրա։ Դրանցից շատերը ունեն լայն ընթերցող հանրություն և մեծ ազդեցություն են գործում հասարակական գիտակցության վրա։

Ապատեղեկատվության լայն տարածում ունի նաև միջնակարգ կրթությունը։ Այս իրավիճակը արդեն տեղի էր ունենում խորհրդային ժամանակաշրջանում (օրինակ՝ «առաջին օդապարիկավար»  Կրյակուտնի մասին տարածված միֆը), բայց ներկայում այդ ազդեցությունը զգալիորեն մեծացել է  դպրոցական ծրագրի բացակայության և որոշ դեպքերում դասագրքերի ու ուսումնական նյութերի կեղծ հրատարակություններով փոխարինման արդյունքում։

## Կինոյում
Կինեմատոգրաֆիստները հաճախ ներկայացնում են պատմականորեն ճշգրիտ իրադարձություններ: Օրինակ՝ Օլիվեր Սթոունի JFK ֆիլմը ներկայացնում է երևակայական կերպարներ և իրադարձություններ՝ «պատմականությունը» և Սթոունի անձնական հայացքները ուժեղացնելու համար, որոնցից մի քանիսը հավանական չեն կամ ակնհայտորեն սխալ են: Եթե ֆիլմը չի համարվում փաստավավերագրական, ապա պարտադիր չէ, որ այն լինի ճշգրիտ և իրական: Ֆիլմերի ստեղծողները ավելի շատ կարող են լինել  պատմաբաններ, քան վիպասաններ: Դիտողը կարող է ինքնուրույն կիրառել քննադատական մտածողություն: «Հիմնված իրական իրադարձությունների վրա» արտահայտությունը չի հանդիսանում հաստատում, որ այս ֆիլմը գիտահանրամատչելի է: Օրինակ՝ «*Գաղտնի նյութերը*» և նմանատիպ հեռուստածրագրերը կարող են երևալ իրական և պնդել, որ հիմնված են իրական իրադարձությունների վրա, սակայն դրանք չեն հանդիսանում գիտահանրամատչելի: Շատ ոչ գիտական ռեսուրսներ օգտագործում են նման ֆիլմերը որպես ապացույց։

## Ուսումնասիրություն
Կեղծ պատմությունը առաջարկվում է որպես թեմա հումանիտար գիտությունների շրջանակներում բակալավրիատի դասընթացների համար։

## Գրականություն

;на русском языке
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Книга-журналистское расследование «фальсифицированная история» Кассе, Этьена.
* 
* *[[Козлов, Владимир Петрович (историк)|Козлов В. П.]]* Обманутая, но торжествующая Клио (Подлоги письменных источников по российской истории в XX веке). — М.: Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН), 2001. — 224 с. ISBN 5-8243-0108-5
* Костырченко Г. В. ''«„Расовые инструкции Берии“ По поводу публикации одной фальшивки»'' Лехаим. 2002. № 5 (121).
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (pdf на сайте Всенаука).
* *Томайчук Л. В.* Мифологизация истории как инструмент конструирования национальной идентичности на современной Украине и в Беларуси // «Общество. Среда. Развитие (Terra Humana)», № 3 / 2012.
*  (Сборник статей Л. П. Жуковской, Б. А. Рыбакова, О. В. Творогова, А. А. Алексеева, И. Н. Данилевского, В. П. Козлова, ). (копия) Рецензия на этот сборник статей в «Независимой газете»
**  (Авторская переработка статьи: *Соболев Н. А.* Деструктивность фальсификатов древнерусской книжности. // Древняя Русь: Вопросы медиевистики. — 2002. — № 2 (8). — С. 87—90).
* 
* 
* 

;на других языках
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Աղբյուրներ

* 
* ''«История бывших»'' // ИА «Росбалт» (31 марта 2007)
* 
* 
* Лебедев В. П. ''«Рождение мифа о Черчилле и Сталине»'' // Лебедь. № 426, 15.05.2005 г.
* 
* 
*  // Александр Соколов. Прожектор лженауки

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պատմագրություն
Կատեգորիա:Պատմության խեղաթյուրում
Կատեգորիա:Պատմության տեսություններ
Կատեգորիա:Պատմություն
Կատեգորիա:Ստի հաղորդում
Կատեգորիա:Քաղաքականություն
Կատեգորիա:Քարոզչության տեխնիկաներ