open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հայ–իռլանդական հնագույն կապեր

**Հայ–իռլանդական հնագույն կապեր** արտահայտությունը վերաբերում է այն պատմական և մշակութային վարկածներին, որոնք ընդգծում են Հայաստանի և Իռլանդիայի միջև առկա հնարավոր կապերը հին ժամանակաշրջաններում։ Տարբեր պատմաբաններ և լեզվաբաններ համեմատել են հայ և կելտական մշակույթները, մատնանշել խաչքարերի ու իռլանդական բարձր խաչերի նմանությունները, ինչպես նաև քննարկել գենետիկ ու լեզվաբանական ընդհանրությունները։

## Պատմական վարկածներ
Ըստ որոշ ուսումնասիրությունների՝ հայերը համարվում են Իռլանդիայի առաջին բնակիչներից։ Այս վարկածը հիմնավորվում է հետևյալով․
Հայկական և կելտական մշակույթների նմանություններ,

Իռլանդիայում խաչքարերի առկայություն,

Իռլանդական եկեղեցու սաղմոսներում Հայաստանի համար բարօրություն խնդրելու փաստը։

Լեյտենանտ-գնդապետ Ռոլինսոնը քյունեագիր արձանագրություններում հանդիպել է «Գումիրիս» անվանմանը, որը կապում է Հայկական լեռնաշխարհի և այն ժողովուրդների հետ, որոնք հետագայում տարածվեցին Եվրոպայում։

## Խաչքարեր և բարձր խաչեր
Հետազոտողների մի մասը նկատում է հայկական խաչքարերի և իռլանդական բարձր խաչերի նմանությունները։ 2005 թ. Տիգրանակերտի պեղումների ընթացքում հայտնաբերվել են հինգ խաչքարեր, որոնք համեմատվել են իռլանդական բարձր խաչերի հետ։ Այս փաստը որոշ գիտնականների մղել է ենթադրելու, որ իռլանդական խաչերի նախատիպերը կարող են ունենալ քրիստոնեական արևելյան ծագում։

## Լեզվաբանական և գենետիկական ընդհանրություններ
Հնում իռլանդերենում «gardmir» բառը նշանակում էր կարմիր։ Լեզվաբան Դևիդ Ռոսը ուսումնասիրում է հին կելտական լեզուները և գտնում հայերենի հետ մի շարք ընդհանրություններ։
Ըստ Օքսֆորդի գենետիկ Օպենհայմերի՝ իռլանդացիների միայն 12 % գենոտիպն է համարվում «մաքուր իռլանդական»։ Վերջին ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ Սյունիքի և Արցախի բնակիչների գենետիկ կոդը որոշ հատկանիշներով նույնական է իռլանդացիների ընդհանուր գենետիկ կոդին։

## Ժամանակակից կապեր
Այսօր Իռլանդիայում ապրում է մոտ 15 հայկական ընտանիք։ Դուբլինի Սուրբ Պատրիկի փողոցում գործում է փոքր հայկական դպրոց՝ 12 աշակերտով, ինչպես նաև տեղադրված է խաչքար։ Դուբլինի համալսարանում բացվել է հայագիտության ամբիոն, որտեղ հրատարակվում են գիտական աշխատանքներ։
Չնայած ներկայումս հայ–իռլանդական կապերը սահմանափակ են, Դուբլինի գիտնականները սկսել են համատեղ նախագծեր մշակույթի և գիտության ոլորտներում։

## Տես նաև
Խաչքար

## Աղբյուրներ


## Արտաքին հղումներ
Armenian Heritage Organization 

History Ireland
1934 թվականը Հայաստանում

Ստորև ներկայացված է **[[1935]] թվականին [[Հայկական ԽՍՀ|Հայաստանում]]** տեղի ունեցած իրադարձությունները։

## Գործող պաշտոնյաներ

## Իրադարձություններ
### Հունվար
* Հունվարի 10-13 - Տեղի ունեցավ ՀԿ(բ)Կ 9-րդ համագումարը, որի ժամանակ քննարկվեց Կենտրոնական կոմիտեի, կենտրոնական վերստուգիչ հանձնաժողովի և բանվորա-գյյուղացիական տեսչության հաշվետու զեկուցումները:
* Հունվարի 15 - Հրավիրվեց Անդրկովկասյան կոմունիստական կազմակերպությունների 7-րդ համագումարը:

### Մարտ
* Մարտի 1 - Երկարատև հիվանդությունից հետո մահանում է հայկական ճարտարապետության պատմության գիտական ուսումնասիրության հիմնադիր Թորոս Թորամանյանը։

### Հունիս
* Հունիսի 21-23 - Մոսկվայում տեղի ունեցած ԽՍՀՄ ծանրամարտի առաջնությունում Սերգո Համբարձումյանը նոր ռեկորդ է սահմանում՝ ընդհանուր բարձրացնելով 571 կգ, դառնալով ԽՍՀՄ կրկնակի չեմպիոն։

### Հուլիս
* Հուլիսի 14 - Կայանում է ՀԿ(բ)Կ կենտկոմի բյուրոյի հերթական նիստը, որը նվիրված էր ժամանակակից հայ գրականության խնդիրներին։ Ստեղծվում է Հայաստանի խորհրդային գրողների միությունը, հաստատվում է կազմկոմիտեն և քարտուղարությունը։

### Օգոստոս
* Օգոստոսի 1-5 - Երևանում տեղի է ունեցել Հայաստանի գրողների միության առաջին համագումարը, որի ժամանակ հաստատվեց կանոնադրությունը և ընտրվեց միության վարչությունը:

### Նոյեմբեր
* Նոյեմբերի 29 - Տեղի է ունենում Երևան-Քանաքեռ երկաթգծի հանդիսավոր բացումը, որը միացնում էր Երևանի երկաթուղային կայարանը նոր կառուցվող Քանաքեռի ՀԷԿ-ին:

### Դեկտեմբեր
* Դեկտեմբերի 19 - Կայանում է «Հայկինո» ստուդիայի կողմից նկարահանված «Գիքորը» գեղարվեստական կինոնկարի պրեմիերան, որը ստեղծվել էր՝ Հովհաննես Թումանյանի համանուն պատմվածքի հիման վրա։

## Ծնունդներ
* Հունվարի 2 - Մարինա Ոսկանյանց (մհ․ 2024), նկարիչ-մուլտիպլիկատոր, Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր նկարիչ։
* Մայիսի 1 - Հրաչյա Բեգլարյան (մհ․ 2009), բանաստեղծ, լրագրող, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1982), Արցախի մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2005)։
* Հունիսի 14 - Գուրգեն Մարտիրոսյան (մ․ 2001), քիմիկոս-օրգանիկ, քիմիական գիտությունների դոկտոր (1972), պրոֆեսոր (1976)։
* Հունիսի 22 - Գառնիկ Անանյան (մ․ 2007), գրականագետ, հրապարակախոս, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (1986), Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի դեկան (1985-1996) ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետի հիմնադիր դեկան (1996-2007), ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ (2006), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1974)։
* Հունիսի 23 - Թելման Գևորգյան (մհ․ 1998), ճարտարապետ։
* Հուլիսի 14 - Ժիրայր Անանյան (մհ․ 2004), դրամատուրգ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1980)։
* Դեկտեմբերի 15 - Հենրիխ Վարդանյան, երկրաբան, երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտոր (1974), պրոֆեսոր (1978)։

## Մահեր
* Մարտի 3 - Բագրատ Այվազյան (ծն․ 1862), գրող, արձակագիր։
* Հունիսի 19 - Սիպիլ (ծն․ 1863), գրող, մանկավարժ, հասարակական գործիչ։

## Տես նաև
* 1933 թվականը Հայաստանում
* 1935 թվականը Հայաստանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1930-ականներ Հայաստանում
Կատեգորիա:1934 Ասիայում
Կատեգորիա:1934 Եվրոպայում
Կատեգորիա:1934 Հայաստանում
Կատեգորիա:20-րդ դարի տարեթվեր Հայաստանում
Բողոքի ցույցեր Ադրբեջանում (2003)

**Բողոքի ցույցեր Ադրբեջանում (2003)**, ընդդիմության ցույցերի շարք էր և ցուցարարների և 2003 թվականի Ադրբեջանի նախագահական ընտրությունների արդյունքների դեմ բռնի ուժային ճնշումներ: Հոկտեմբերի 15-ի երեկոյան բռնկվեցին կառավարության դեմ բողոքի ցույցեր, որոնց արդյունքում զոհվեց 2 մարդ, երբ ոստիկանությունը ռետինե փամփուշտներով կրակ բացեց՝ փորձելով ցրել խաղաղ նստացույցերը: Այս բողոքի ցույցերը ամենամեծն էին 1998 թվականի Ադրբեջանի նախագահական ընտրությունների բողոքի ցույցերից ի վեր:

## Նախապատմություն
Ադրբեջանում ընտրությունները միշտ կեղծվել են՝ նախագահի օգտին, կամ ընտրությունների ընթացքում բացահայտվել են ընտրողների/քվեարկղերի կեղծիքներ։ Խորհրդային Միության փլուզումից ի վեր Ադրբեջանը տառապում է ներքին սկանդալներից, կոռուպցիայից, բռնությունից և այլ խնդիրներից, որոնք շատերին զայրացրել են։ 1998 թվականի Ադրբեջանի նախագահական ընտրություններից հետո ադրբեջանական ընդդիմությունը ցույցեր էր կազմակերպել կառավարության դեմ, սակայն 2003 թվականի Ադրբեջանի նախագահական ընտրությունների արդյունքներից և նախագահ Հեյդար Ալիևի վերընտրությունից հետո ընդդիմությունը բավականաչափ տարավ դա։

## Բողոքի ցույցեր
Հոկտեմբերի 15-ի երեկոյան արդյունքների հրապարակումից հետո ամբողջ երկրում զանգվածային ցույցեր բռնկվեցին, սակայն էպիկենտրոնը Բաքուն էր, որտեղ տեղի էին ունենում ընդդիմության անկարգությունների մեծ մասը։ Քաղաքի հրապարակներում և գլխավոր այգիներում տեղի ունեցան հարյուրավոր հակակառավարական բողոքի ցույցեր։ Հազարավոր ոստիկաններ տեղակայվեցին ցուցարարներին ճնշելու համար։ Հնչեցին նախագահականի դեմ վանկարկումներ, և արձագանքը եղավ արագ և բռնի, կիրառվեցին արցունքաբեր գազ և ծեծ։ Հարյուրավոր մարդիկ ձերբակալվեցին ընտրությունները չեղյալ համարելու կոչ անելուց հետո։

Հոկտեմբերի 16-ին զանգվածային քաղաքացիական անկարգությունները շարունակվեցին. հազարավոր մարդիկ շարունակեցին հանրահավաքները։ Ժողովրդական ցույցերը բռնկվեցին ամբողջ երկրում՝ ուղեկցվելով լայնածավալ անկարգություններով, որոնք ուղեկցվեցին ոստիկանական ուժերով։ Զինվորական ուժեր և անվտանգության աշխատակիցներ ուղարկվեցին հացադուլներն ու կրճատումները, անկարգությունները և հակակառավարական ցույցերը ճնշելու համար։

Մի քանի օր անց տեղի ունեցան փոքր հանրահավաքներ՝ պահանջելով ժողովրդավարական բարեփոխումներ և ազատ ընտրություններ։ Դրանք դիմավորվեցին բռնությամբ և ոստիկանության հարձակումներով։ Ադրբեջանի խորհրդարանը զրկեց ընդդիմադիր օրենսդիրից մեկին անձեռնմխելիությունից։

## Հետևանքներ
Բռնության դեպքը հետաքննվել է, և ոստիկանական ուժերին մեղադրանք կառաջադրվի ոստիկանական դաժանության և հետընտրական ապստամբությանը հաջորդած դաժան բռնության, ինչպես նաև բողոքի ցույցերի ժամանակ կիրառված բռնությունների համար։ Որոշ աղբյուրների համաձայն՝ անվտանգության ուժերի կողմից իրականացված բռնության և բողոքի ցույցերի հետևանքով երկու մարդ է մահացել։

## Տես նաև
2003 թվականի Ադրբեջանի նախագահական ընտրություններ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2003 Ադրբեջանում
Կատեգորիա:Ադրբեջանի պատմություն
Կատեգորիա:Բողոքի ակցիաներ Ադրբեջանում
Ձյուդոյի Եվրոպայի առաջնություն 2022

**Ձյուդոյի Եվրոպայի առաջնություն 2022**, անցկացվել է 2022 թվականի ապրիլի 29-ից մայիսի 1-ը Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիայում: 2022 թվականի մարտ ամսին ռուս մարզիկները հրաժարվեցին մասնակցել միջազգային մրցաշարերին:

## Մեդալակիրներ
### Տղամարդիկ

### Կանայք

## Մեդալներ

## Մասնակից երկրներ
Մրցաշարին մասնակցող մարզիկների ընդհանուր թիվը ըստ երկրների

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Արդյունքներ (անգլերեն)

Կատեգորիա:2022 ձյուդոյում
Կատեգորիա:Ձյուդոյի Եվրոպայի առաջնություններ
Ալիշեր Էրգալի

**Ալիշեր Էրգալիևիչ Էրգալի** (, ), ղազախստանցի ազատ ոճի ըմբիշ, Տոկիոյի Օլիմպիական խաղերի մասնակից։

## Սպորտային կարերիա
2019 թվականի օգոստոսին հաղթել է Վացլավ Ցիոլկովսկու հիշատակին նվիրված միջազգային մրցաշարում Վարշավայում: 2019 թվականի սեպտեմբերին Նուր-Սուլթանում կայացած աշխարհի առաջնությունում, հասնելով կիսաեզրափակիչ, նվաճել է Տոկիոյի օլիմպիական խաղերին մասնակցելու հնարավորություն: 2020 թվականի նոյեմբերին, եզրափակչում հաղթելով Սերիկ Բախիտխանովին, դարձել է Ղազախստանի չեմպիոն: 2021 թվականի ապրիլին Ալմաթիում կայացած Ասիայի առաջնությունում դարձել է արծաթե մեդալակիր՝ պարտվելով իրանցի Ալի Շաբանիին:

2021 թվականի օգոստոսին Տոկիոյի Օլիմպիական խաղերում  պարտվել է Թուրքիայի ներկայացուցչին և զբաղեցրել է 7-րդ հորիզոնականը 16 մասնակիցների մեջ։

2022 թվականի ապրիլին Ուլան Բատորում կայացած Ասիայի առաջնությունում նվաճել է արծաթե մեդալ՝ պարտվելով իրանցի Յադոլլա Մոհամմադկազեմ Մոհեբիին։

2023 թվականի փետրվարին պարտվել է VI ամառային Սպարտակիադայի (ազգային առաջնություն) եզրափակչում մինչև 125 կգ քաշային կարգում։

2023 թվականի աշխարհի առաջնությունում քառորդ եզրափակչում պարտվել է Վրաստանի ներկայացուցիչ Գիվի ՄաՃարաշվիլիին և դուրս է մնացել մեդալի համար պայքարից։

2023 թվականի Ասիական խաղերում կիսաեզրափակչում պարտվել է իրանցի Մոջթաբա Գոլեյջին, իսկ բրոնզե մեդալի համար պայքարում՝ 8-1 հաշվով մոնղոլ մարզիկ Գանբաատարին։

2024 թվականի Օլիմպիական խաղերում զբաղեցրել է 7-րդ հորիզոնականը 16 մասնակիցներից՝ պարտվելով նախ քառորդ եզրափակչում, ապա՝ սփոփիչ գոտեմարտում։

### Արդյունքներ
* Ասիայի ըմբշամարտի առաջնություն 2019 - 
* Ասիայի ըմբշամարտի առաջնություն 2020 - 
* Ասիայի ըմբշամարտի առաջնություն 2021 - 
* Օլիմպիական խաղեր 2020 - 7
* Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնություն 2021 - 10
* Ասիայի ըմբշամարտի առաջնություն 2022 - 
* Բոլատ Տուրլիխանովի գավաթ 2022 - 7
* Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնություն 2023 - 9
* Ասիական խաղեր 2023 - 5
* Օլիմպիական խաղեր 2024 - 7

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Ղազախ ըմբշամարտիկներ
Հայրի Ինյոնյու

**Հասան Հայրի Ինյոնյու** (, ), թուրք քաղաքական գործիչ։

## Վաղ տարիներ և կրթություն
Հասան Ինյոնյուն ծնվել է 1954 թվականի մայիսի 4-ին Ստամբուլում։ Նա Թուրքիայի երկրորդ նախագահ Իսմեթ Ինյոնյույի առաջին թոռն է։ Ծնողները Էնգին և Օմեր Ինյոնյուներն էին։ Ունի փոքր եղբայր՝ Էրեն Ինյոնյուն, որը ծնվել է 1956 թվականին։

1965 թվականին Մաչկայի նախակրթարանն ու 1972 թվականին գերմանական ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո, ընդունվել է Գերմանիայի Մանհայմի համալսարանի բիզնեսի կառավարման ֆակուլտետը և 1977 թվականին ավարտել այն։ 1985 թվականին նա ավարտել է ներդրումների գնահատման վկայականի ծրագիրը Հարվարդի համալսարանում։

## Գործունեություն
Նա իր կարիերան սկսել է Ֆրանկֆուրտում գործող գերմանական «Metallgesellschaft» արդյունաբերական կոնգլոմերատում: Հետո վերադարձել է Ստամբուլ և տարբեր պաշտոններ է զբաղեցրել «Etmaş», «Kadirbeyoğlu İnşaat», «Deha İnşaat», «Kemer Yapı ve Turizm», «Garanti Balfour Beatty İnşaat», «Beko» և «Arçelik» ընկերություններում:

Հասան Ինյոնյուն 2009 թվականի տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններում ընտրվել է Շիշլիի քաղաքային խորհրդի և Ստամբուլի քաղաքային խորհրդի անդամ՝ որպես քվոտայով թեկնածու։ 2014 թվականի տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններում նա Շիշլիի քաղաքապետի պաշտոնում առաջադրվել է Հանրապետական-ժողովրդական կուսակցության (ՀԺԿ) կողմից՝ փոխարինելով իր կուսակից Մուսթաֆա Սարիգյուլին։ Ինյոնյուն քաղաքապետ է ընտրվել ձայների 61.57 %-ով և պաշտոնը ընդունել է Սարիգյուլից 2014 թվականի ապրիլի 3-ին։

Հայրի Ինյոնուն նաև «Ինյոնյու» և «Սևինչ Էրդալ Ինյոնյու» հիմնադրամների հիմնադիր անդամ է:

## Անձնական կյանք
Հասան Հայրի Ինյոնյուն 1982 թվականին ամուսնացել է Նազլը Քադիրբեյօղլուի հետ։ Այս ամուսնությունից զույգն ունեցել է երեք որդի՝ Մեհմեթ Ինյոնյուն (ծնված 1986 թվականին), Մուրաթ Ինյոնյուն (ծնված 1987 թվականին) և Մունջի Ինյոնյուն (ծնված 1992 թվականին):

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Şişli Belediyesi resmî sitesi  
* https://www.milliyet.com.tr/gundem/hayri-inonu-yu-uc-cocugu-uzerinden-tehdit-ettiler-2809065 
* https://www.dunya.com/gundem/sisli039de-sok-gelisme-hayri-inonu-ve-esi-ifade-verdi-haberi-267325 
* http://www.yapi.com.tr/haberler/iste-sarigulun-a-takimi_67675.html 
* https://www.salom.com.tr/arsiv/haber-100828-farkliliklarin_suc_ya_da_tehlike_degil_zenginlik_oldugunun_farkina_varildigi_toplumsal_hafizayi_harekete_gecirmek_zorundayiz.html 
* https://tr.sputniknews.com/turkiye/201702241027376850-icradan-satiliga-cikarilan-inonu-ailesi-yali-hayri-inonu-aciklama/

Կատեգորիա:Թուրքիայի Ժողովրդահանրապետական կուսակցության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական գործիչներ
Ցելոստատ

**Ցելոստատ** (` երկինք և ` դրված, կանգնած, անշարժ), օժանդակ հայելիների համակարգ, որը թույլ է տալիս ստանալ երկնոլորտով շարժվող երկնային մարմնի անշարժ պատկեր աստղադիտակի վրա։

## Սարք
Ցելոստատը բաղկացած է երկու հարթ հայելիներից։

Ժամացույցի մեխանիզմը պտտում է մեկ հայելին այս հայելու հարթությանը և աշխարհի առանցքին զուգահեռ առանցքի շուրջ։ Մեկ պտույտը տևում է 48 ժամ։ Երբ հայելին պտտվում է, դրան ուղղահայաց հայելին սահում է երկնային հասարակածի երկայնքով, և պտտվող երկնոլորտի ցանկացած կետից եկող ճառագայթը հայելուց անդրադառնում է հաստատուն ուղղությամբ։ Երկրորդ, անշարժ հայելին թույլ է տալիս ուղղորդել երկնային մարմնից եկող ճառագայթը դեպի աստղադիտակի օբյեկտիվը։

## Պատմություն
Նախագծվել և առաջին անգամ կառուցվել է Գաբրիել Լիպմանի կողմից։

Առաջին խորհրդային ցելոստատներից մեկը արտադրվել է «Պետական ​​օպտիկական և մեխանիկական գործարանում» (ավելի ուշ՝ ԼՕՄՕ) 1936 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստղադիտակներ
Ադեսոյե Օյեվոլե

**Ադեսոյե Օյետունջիևիչ Օյեվոլե** (), ռուս ֆուտբոլիստ, պաշտպան։ 2016 թվականի Ռուսաստանի սպորտի վարպետ։

## Կարիերա
Ֆուտբոլով սկսել է զբաղվել 8 տարեկանից։ «Տորպեդո-ԶԻԼ» ֆուտբոլային դպրոցի սան է: Առաջին պրոֆեսիոնալ թիմը՝ «Ժեմչուժինա»-Սոչին է, որտեղ Օյեվոլեն հանդես է եկել 2000 թվականից։ 2003-ից 2006 թվականներին եղել է «Ռեուտով» ակումբի խաղացող։ 2004 թվականին մասնակցել է երկրորդ դիվիզիոնի «Արևմուտք» ակումբի հավաքականի կազմում ՊՖԼ-ի «Նադեժդա» գավաթի ժամանակ, որտեղ ճանաչվել է մրցաշարի լավագույն պաշտպան: 2007 թվականից հանդես է եկել Եկատերինբուրգի «Ուրալ» ակումբում։ Ակումբի պատմության մեջ դարձել է առաջին սևամորթ ֆուտբոլիստը: 2010 թվականին վարձակալվել է Նովոսիբիրսկի «Սիբիր» ակումբի կողմից, որի կազմում անցկացրել է յոթ հանդիպում Պրեմիեր լիգայում, խփել մեկ գոլ, «Կռիլյա Սովետով» ակումբի դարպասը: 2007-ից 2008 թվականների Ռուսաստանի գավաթի խաղարկության կիսաեզրափակչի մասնակից է: 2013-ից 2014 թվականների մրցաշրջանի մեկնարկից առաջ վարձավճարով տեղափոխվել է Օրենբուրգի «Գազովիկ» ակումբ մինչև մրցաշրջանի ավարտը, որը վերջում գնվել է։ Ավարտել է կարիերան 2021-ից 2022 մրցաշրջանի ավարտին:

## Մարզչական կարիերա
2022-ից 2023 թվականների մրցաշրջանը սկսել է որպես «Օրենբուրգ» ակումբի ՖԱ-ի մարզիչ:

2023 թվականի հունիսին տեղափոխվել է Մոսկվայում գտնվող «Դինամո» ակումբ, զբաղեցնելով ֆուտբոլային ակումբի գլխավոր մարզչի օգնականի պաշտոնը: «Դինամո» ակումբի գլխավոր մարզիչ Մարցել Լիչկայի հետ պայմանագիրը խզվել է 2025 թվականի մայիսի 1-ին։ Նրա հետ ակումբը լքել է նաև նրա մարզչական շտաբը՝ օգնական Մարիո Լիչկան, որը Մ. Լիչկայի եղբայրն է, ֆիզիկական պատրաստության մարզիչ Արմիչե Վեգա Ռամոսը և օգնական Ադեսոյե Օյեվոլեն:

## Ձեռքբերումներ
* Ֆուտբոլի ազգային լիգայի առաջնության հաղթող (3). 2012-ից 2013 թվականներ «Ուրալ» ակումբ, 2015-ից 2016 թվականներ, 2017-ից 2018 թվականներ (երկուսն էլ՝ «Օրենբուրգ» ակումբ)
* Ֆուտբոլի ազգային լիգայի գավաթակիր (3). 2012 թվական, 2013 թվական (երկուսն էլ՝ «Ուրալ» ակումբ), 2016 թվական («Գազովիկ» ակումբ)

## Անձնական կյանք
Ֆուտբոլիստի հայրը նիգերիացի է, մայրը՝ ռուս: Մինչև հինգ տարեկան ապրել է Նիգերիայում։ Ծնողների բաժանումից հետո վերադարձել է Մոսկվա:

Ամուսնացած է։ Ունի դուստրեր՝ Թեյան և Նաոմին:

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի սպորտի վարպետներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ
Ֆիշերս

**Ֆիշերս** (), քաղաք ԱՄՆ-ի Ինդիանա նահանգում: Ինդիանապոլիս քաղաքի հյուսիսային արվարձանն է: Զբաղեցնում է 98,82 քառակուսի կիլոմետր տարածք: 2020 թվականի մարդահամարի տվյալներով բնակլչության թվաքանակը եղել է շուրջ 100 հազար: Ընդ որում՝ բուռն թափով աճել է վերջին տասնամյակների ընթացքում. 1963 թվականին ունեցել է 350 բնակիչ, 1980-ին՝ 2.000, 19900-ին՝ 7.500: 2015 թվականի հունվարի 1-ին town-ի (փոքր քաղաքի) կարգավիճակից անցում է կատարել city-ի (մեծ քաղաքի) կարգավիճակի: Ֆիշերսի առաջին քաղաքապետի՝Սքոթ Ֆադնեսի, քաղաքային խորհրդի անդամների և քաղաքապետարանի համապատասխան աշխատակիցների երդման հանդիսավոր արարողությունը տեղի է ունեցել 2014 թվականի դեկտեմբերի 21-ին:

## Ժողովրդագրություն

## Պատմություն
Ներկայիս Ֆիշերսի տարածքում առաջին շինություններն ի հայտ են եկել 1802 թվականին: 1872 թվականին հողի սեփականատեր Սալաթիել Ֆիշերը () իր հողամասերից մեկին տվել է Ֆիշերս Սվիչ () անվանումը: 1908 թվականից բնակավայրը կոչվելէ Ֆիշերս: Քաղաքի բուռն աճն սկսվել է  XX դարի երկրորդ կեսից. դրան մեծապես նպաստել է երկաթուղու, ավտոմայրուղային ցանցի, ինչպես նաև ջրամատակարարման ու ջրահեռացման ցանցերի առկայությունը:

## Կլիմա
Ֆիշերսին բնորոշ է մայրցամաքային խոնավ կլիման: Ամառները շոգ են ու խոնավ: Գարնանը ջերմաստիճանի կտրուկ փոփոխությունները հազվադեպ չեն: Ձմեռները ցուրտ են, ձյան առատ տեղումներով, սառցե փոթորիկներով:

## Տնտեսություն
2017 թվականի դրությամբ քաղաքում խոշորագույն գործատուն Hamilton Southeastern Schools Corporation-ն էր ().

## Պատկերասրահ

Hamilton East Public Library - Fishers.jpg|
Fishers High School.jpg
Conner-prairie-original-house.jpg
Farmstead, I-69, 1991 (Fishers, Ind.) - DPLA - 1d544580ea9941b6862fa05d39c497da.jpg
250219 - Fishers Event Center.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* City of Fishers official website

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ինդիանայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի բնակավայրեր
Բաքայ

**Բաքայ** (. ), քաղաք ԱՄՆ-ի Արիզոնա նահանգի Մարիքոփա շրջանում: Ֆինիքսի մետրոպոլիտենային տարածքի ծայր արևմտյան արվարձանն է: Զբաղեցնում է 1018,29 քառակուսի կիլոմետր տարածք. այդ ցուցանիշով երկրորդ տեղն է գրավում նահանգում: 2020 թվականի մարդահամարի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 91.502: 2017, 2018 և 2021 թվականներին համարվել է ԱՄՆ-ի ամենաարագ աճող բնակավայրը: 2010 թվականին բնակչության թվաքանակը եղել է 50.876, 2000-ին՝ 6.537:

## Պատմություն
Ներկայիս Բաքայի տարածքը սկզբնապես բնակեցված է եղել հոհոքամ մշակույթը ներկայացնող հնդկացիներով: 1877 թվականին Թոմաս Նյութ Քլենտոնի գլխավորությամ սպիտակամորթների մի փոքր խումբ Այովա նահանգի Քրեստոն բնակավայրից տեղափոխվել ու բնակություն է հաստատել ներկայիս Բաքայի տարածքում:

## Ժողովրդագրություն

## Կլիմա

## Պատկերասրահ

Buckeye-Downtown Monroe Ave.jpg|
Buckeye-Buckeye Union High School A-Wing-1.JPG|
Buckeye-Buckeye Union High School A-Wing-1.JPG
Buckeye, Maricopa County, Arizona. Private auto camp for cotton pickers, camp manager's store in for . . . - NARA - 522538.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Բաքայը «Open-Public-Records» կայքում &nbsp;— актуальні дані про освіту, зайнятість, злочинність
* Բաքայը «City-Data.com» կայքում &nbsp;— актуальні дані про доходи та нерухомість
* Բաքայը «AZ HomeTownLocator» կայքում 
* Բաքայը «Histopolis.com» կայքում 
* Բաքայի կայքէջը 

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ
Կատեգորիա:Արիզոնայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի բնակավայրեր
Սան Մատեո

**Սան Մատեո** (.  ), քաղաք ԱՄՆ-ի Կալիֆոռնիա նահանգի Սան Մատեո շրջանում, Սան Ֆրանցիսկո թերակղզում: Զբաղեցնում է 41,05 քառակուսի կիլոմետր տարածք:

## Պատմություն
1850-ական թվականներին Սան Ֆրանցիսկո քաղաքի ունևոր բնակիչներն սկսեցին ամառանոցներ ու առանձնատներ կառուցել այդ քաղաքից մոտավորապես 30 կիլոմետր դեպի հարավ, թերակղզու միջին հատվածում, որն աչքի էր ընկնում կլիմայի մեղմությամբ: Եվ որոշ ժամանակ անց *Rancho de las Pulgas* ու *Rancho San Mateo* ռանչոների տեղում, որոնք հիմնադրվել էին XVIII դարում, կազմավորվեց մի բնակավայր, որն ստացավ Սան Մատեո անվանումը: 1894 թվականի սեպտեմբերի 4-ին նրան քաղաքի կարգավիճակ շնորհվեց:

## Աշխարհագրություն
Սան Մատեոն ընկած է Սան Ֆրանցիսկոյի ծովածոցի ափին: Սահմանակից է Ֆոսթեր Սիթիին, որը հիմնադրվել է 1960-ական թվականներին:

## Ժողավրդագրություն

ԱՄՆ-ում 2020 թվականին անցկացված մարդահամարի տվյալներով քաղաքի բնակչության թվաքանակը եղել է : Այդ ցուցանիշով 329-րդ տեղն է գրավում ԱՄՆ-ի և 71-րդ տեղը՝ Կալիֆոռնիա նահանգի քաղաքների շարքում:

## Կլիմա
Սան Մատեոյին բնորոշ է միջերկրածովյան կլիման՝ տաք ու չոր ամառներով և մեղմ ու խոնավ ձմեռներով: Սանտա Կրուս լեռնաշղթայի Մոնտարա լեռնազանգվածը հիմնականում քաղաքը պաշտպանում է Խաղաղ օվկիանոսի ազդեցությունից: Բայց լեռնազանգվածում տեղ գտած երկու բացվածքներով օվկիանոսային կլիման, այդուհանդերձ, ամռանը թափանցում է քաղաք՝ ցերեկային որոշ ժամեր դարձնելով մառախլապատ:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:San Mateo Bridge at San Mateo and Foster City aerial.jpg|Քաղաքը ձմռանը, գիշերով
Պատկեր:Japanese Tea Garden, San Mateo, CA - IMG 9126.JPG|Ճապոնական թեյի այգին
Պատկեր:Central Park San Mateo CA.jpg|Կենտրոնական զբոսայգին
San Mateo, California - Third Avenue.jpg|Երրորդ ավենյուն
Draper University and Hero City, San Mateo (42421469721) (cropped).jpg
Downtown San Mateo (3297603005) (cropped).jpg
08181-San Mateo-1906-St. Matthews Church-Brück & Sohn Kunstverlag (cropped).jpg
USA-San Mateo-Masonic Lodge-1.jpg
Zeppelin-ride-020100925-130 (5028699547).jpg
Downtown San Mateo (263918695) (cropped).jpg
Coyote Point Marina and Golf-Course, San Mateo County.jpg
USA-San Mateo-Episcopal Church of Saint Matthew-2 (cropped).jpg
See-Through - Flickr - Peter Kaminski.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* Mission Dolores, San Francisco, *Register of Baptisms* (1776–1870) and *Register of Deaths* (1776–1876)
* 
* 
* 
* 
* U.S. Bureau of Land Management, FN 254-21 (1853)
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի բնակավայրեր
Թումուր-Օչիրին Տուլգա

**Թումուր-Օչիրին Տուլգա** (, ), մոնղոլ ազատ ոճի ըմբիշ, օլիմպիական խաղերի մասնակից, աշխարհի առաջնության կրկնակի մեդալակիր և Ասիական խաղերի չեմպիոն։ Աշխատում է ոստիկանությունում։ Մոնղոլիայի տարվա վաստակավոր մարզիկ (2023)։

## Կարիերա
Նա սկսել է ըմբշամարտով զբաղվել 2009 թվականին Ուլան Բատորի «Լև» ակումբում։ 2018 թվականի մարտին հաղթել է Ուլան Բատորում կայացած մինչև 23 տարեկանների Ասիայի տնային առաջնությունում։ 2019 թվականի սեպտեմբերին Նուր-Սուլթանում կայացած աշխարհի առաջնությունում բրոնզե մեդալի համար պայքարում պարտվել է հնդիկ մարզիկ Բաջրանգ Պունիային և գրավել հինգերորդ հորիզոնականը, ինչը նրան թույլ է տվել ստանալ Տոկիոյի 2020 թվականի Օլիմպիական խաղերին մասնակցելու լիրավունք: 2021 թվականի օգոստոսին Օլիմպիական խաղերում իր առաջին գոտեմարտում՝ 1/8 եզրափակիչ փուլում, պարտվել է ճապոնացի Տակուտո Օտոգուրոյին (3:6), իսկ սփոփիչ գոտեմարտում՝ Հունգարիան ներկայացնող Իսմայիլ Մուսուկաևին (2:4) և դուրս մնացել մրցաշարից՝ զբաղեցնելով ընդհանուր հաշվարկով 9-րդ հորիզոնականը:

2021 թվականին Նորվեգիայի մայրաքաղաքում հոկտեմբերին կայացած աշխարհի առաջնությունում, բրոնզե մեդալ է նվաճել 65 կգ քաշային կարգում։ Կիսաեզրափակչում 4։ 4 հաշվով պարտվել է ռուս ըմբիշ Զագիր Շախիևին։

2023 թվականին Աստանայում կայացած Ասիայի առաջնությունում նվաճել է արծաթե մեդալ 65 կգ քաշային կարգում։

2023 թվականի հոկտեմբերի 6-ին ոսկե մեդալ է նվաճել Հանչժոուում կայացած Ասիական խաղերում:

Բիշքեկում կայացած 2024 թվականի Ասիայի առաջնությունում նվաճել է արծաթե մեդալ 65 կգ քաշային կարգում:

2025 թվականի սեպտեմբերին Զագրեբում կայացած աշխարհի առաջնությունում 70 կգ քաշային կարգում նվաճել է արծաթե մեդալ։

## Նվաճումներ
* Ասիայի կադետների առաջնություն 2015՝  
* Ասիայի երիտասարդական առաջնություն U23 2019 ` 
* Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնություն 2019` 5
* Օլիմպիական խաղեր 2020՝ 9
* Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնություն 2021՝ 
* Ասիական խաղեր 2022՝  
* Ասիայի առաջնություն 2023՝  
* Ասիայի առաջնություն 2024՝  
* Աշխարհի առաջնություն 2025՝ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Մոնղոլ ըմբշամարտիկներ
Ֆեոդոր Բրեդիխին

**Ֆեոդոր Ալեքսանդրովիչ Բրեդիխին** (, ) ռուս աստղագետ, վաստակավոր պրոֆեսոր և Մոսկվայի համալսարանի ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի ամբիոնի դեկան, Կայսերական գիտությունների ակադեմիայի աստղագիտության շարքային ակադեմիկոս (1890), Մոսկվայի համալսարանի և Պուլկովոյի աստղադիտարանների տնօրեն, գաղտնի խորհրդական։ Իվան Ալեքսանդրովիչ Բրեդիխինի եղբայրը։

Նրա ազգանունը երբեմն գրականության մեջ նշվում է որպես **Բրեդիչին**, իսկ ոչ ռուսական աղբյուրները երբեմն նրա անունը ներկայացնում են որպես **Թեոդոր**։

## Կարիերա
thumb|left|200px|<small>Ֆյոդոր Բրեդիխին (1897)</small>
1857 թվականին նա միացել է Մոսկվայի համալսարանի աստղադիտարանի անձնակազմին, 1873 թվականին դառնալով դրա տնօրենը: 1890 թվականին նա դարձել է Պուլկովոյի աստղադիտարանի տնօրեն (մինչև 1894 թվականը) և նույն թվականին դարձել է Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի անդամ։

Նա ուսումնասիրել է գիսաստղերի պոչերի տեսությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրել է ասուպները և ասուպների հոսքերը։

## Ժառանգություն
Նրա անունով են անվանվել (786) Բրեդիխինա աստերոիդը և Բրեդիխին խառնարանը Լուսնի վրա։ 

Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի կողմից շնորհվում է Ֆ. Ա. Բրեդիխինի անվան մրցանակ աստղագիտության ոլորտում բացառիկ աշխատանքների համար։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Obituary AN '''165''' (1904) 351/352 (in German)
* Obituary MNRAS '''65''' (1905) 348

Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կոպենհագենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռոստոկի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս աստղագետներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Վակավիլ

**Վակավիլ** (Vacaville), քաղաք ԱՄՆ-ի Կալիֆոռնիա նահանգի Սոլանո շրջանում, Սակրամենտոյից 56 կիլոմետր (35 մղոն), Սան Ֆրանցիսկոյից 89 կիլոմետր (55 մղոն) հեռավորության վրա: Հիմնադրվել է 1851 թվականին և կոչվել է Խուան Մանուել Վակայի անունով: Բնակչության թվաքանակով Սոլանո շրջանում գրավում է երրորդ տեղը. 2020 թվականի մարդահամարի տվյալներով Վակավիլում ապրում էր 102.386 մարդ:

## Ժողովրդագրություն

## Պատմություն
Ներկայիս Վակավիլի տարածքը նախքան եվրոպացիների գալը  բնակեցված էր բնիկ ամերիկյան՝ հնդկացիական ցեղերով: Այստեղ առաջին եվրոպացի բնակիչներն ու հետազոտողները եղել են Խուան Մանուել Վական և Խուան Ֆելիպե Պենյան, ովքեր 1842 թվականին հողային դրամաշնորհ էին ստացել: 1851 թվականի դեկտեմբերի 13-ին ստորագրվել է համաձայնագիր, որի համաձայն Խուան Վական քաղաքական գործիչ Ուիլյամ Մաքդոնալդին է փոխանցել ինը քառակուսի մղոն տարածք՝ քաղաք ստեղծելու համար: Վակավիլը պաշտոնապես քաղաքի կարգավիճակ է ստացել 1892 թվականին: Այստեղ առաջին տարրական դպրոցը կառուցվել է 1885 թվականին, իսկ առաջին ավագ դպրոցը՝ 1898 թվականին: 2020 թվականին քաղաքի մի մասը տարհանվել է հրդեհի պատճառով, որը մի շարք տներ ու ֆերմաներ է այրել:

## Աշխարհագրություն
Վակավիլը հարավից և արևմուտքից եզերված է Վակա լեռներով, իսկ հյուսիսից և արևելքից՝ Սակրամենտոյի հովտով։ Քաղաքի սահմաններում է գտնվում  Լագուն Վելի լիճը, որն ունի 105 ակր (0.42 կմ²) մակերես։

## Պատկերասրահ

Vacaville Hills.jpg|
Juan Manuel Vaca.jpg|Խուան Մանուել Վակա
Pena Adobe - Vacaville, CA.JPG|Վակավիլի ամենահին շինությունը (1842 թ.)
Vacaville High School (1912), Vacaville, California.jpg|Միջնակարգ դպրոցի շենքը 1912 թ.
Summer Hillside.jpg|Վակավիլի սարերն ամռանը
Nut Tree 824 - panoramio.jpg
Nut Tree 832 - panoramio.jpg


## Անվանի անձինք
* Դենիս Ալեքսինո - քիքբռնցքամարտիկ, աշխարհի ութակի չեմպիոն։
* Ուիլիս Լին Ջեփսոն - բուսաբան և բնապահպան
* Թոնի Նյուսոմ - դերասանուհի, կատակերգու և երաժիշտ. հնչյունավորում է Բեքեթ Մարիներին «Աստղային ուղիներ։ Ստորին տախտակամածներ» ֆիլմում։
* Քարսոն Սթրոնգ - ֆուտբոլիստ քվոթերբեք, խաղում է «Միչիգան Փանթերս»-ում։
* Ֆրենկ Հ. Բաք - քաղաքական գործիչ, մրգերի մագնատ և կառուցապատող Բևեռլի Հիլզում, Կալիֆոռնիա։
* Արթուր Ադամս - կոմիքսների հեղինակ, նկարիչ
* Ջեյքոբի Շեդիքս - երգերի հեղինակ, երգիչ, հեռուստահաղորդավար
* Սինդի Շիհան - քաղաքական-հասարակական գործիչ
* Քեյսի Շիհան - ամերիկացի զինվորական, որ զոհվել է իրաքյան պատերազմում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Vacaville Visitor's Bureau

Կատեգորիա:1852 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:Հոդվածներ Վիքիտվյալներից աղբյուրներով
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Բեքզաթ Ալմազ ուլու

**Բեքզաթ Ալմազ Ուլուն (Ալմազբեկ Ուլուն)** (), ղրղզ ազատ ոճի ըմբիշ։ 2025 թվականի աշխարհի առաջնության արծաթե մեդալակիր։

## Սպորտային կարիերա
2022 թվականի հունիսի 27-ին Բիշքեկում նվաճել է արծաթե մեդալ մինչև 23 տարեկան ըմբիշների Ասիայի առաջնությունում: 2022 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Իսպանիայի Պոնտեվեդրա քաղաքում նվաճել է բրոնզե մեդալ մինչև 23 տարեկան մարզիկների աշխարհի առաջնությունում: 2023 թվականի հունիսի 18-ին Բիշքեկում դարձել է մինչև 23 տարեկանների Ասիայի առաջնության հաղթող: 2023 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Չինաստանի Հանճոու տեղի ունեցած Ասիական խաղերում բրոնզե մեդալի համար պայքարում պարտվել է մոնղոլ Նարմանդախին Նասանբույանին: 2024 թվականի ապրիլի 19-ին Բիշքեկում Ասիական որակավորման մրցաշարում նվաճել է օլիմպիական ուղեգիր: 2025 թվականի սեպտեմբերին մասնակցել է Զագրեբում կայացած աշխարհի առաջնությանը և 57 կգ քաշային կարգում նվաճել արծաթե մեդալ։

## Պարգևներ
* Ղրղզստանի Հանրապետության պատվավոր դիպլոմ (2024 թվական)՝ *ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի զարգացման, մարզական ակնառու նվաճումների, ինչպես նաև հանրապետության որակյալ մարզիկների պատրաստման գործում ունեցած մեծ ներդրման համար*:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը olympics.com կայքում ****

Կատեգորիա:Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ղրղզ ըմբշամարտիկներ
Ռոբերտ Բարան

**Ռոբերտ Բարան** (, ), լեհ ազատ ոճի ըմբիշ։ 2016 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերում տղամարդկանց ազատ ոճի 125 կգ քաշային կարգում հասել է քառորդ եզրափակիչ և 2024 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերում նույն քաշային կարգում զբաղեցրել է հինգերորդ հորիզոնականը։

2020 թվականին Բարանը նվաճել է արծաթե մեդալ 125 կգ քաշային կարգի տղամարդկանց պայքարում Սերբիայի մայրաքաղաք Բելգրադում կայացած 2020 թվականի ըմբշամարտի անհատական ​​աշխարհի գավաթի խաղարկությունում։ 2021 թվականի մարտին մասնակցել է Հունգարիայի Բուդապեշտ քաղաքում կայացած Եվրոպայի որակավորման մրցաշարին՝ փորձելով որակավորվել Տոկիոյում (Ճապոնիա) կայանալիք 2020 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերին։

2022 թվականին Բարանը Բուդապեշտում (Հունգարիա) կայացած ըմբշամարտի Եվրոպայի առաջնությունում նվաճելէ բրոնզե մեդալներից մեկը՝ 125 կգ քաշային կարգում։ Մի քանի ամիս անց նվաճել է արծաթե մեդալ Իտալիայի Հռոմ քաղաքում կայացած Մատեո Պելիկոնեի վարկանիշային շարք 2022 մրցաշարում։ Մասնակցել է 2022 թվականին Սերբիայի մայրաքաղաք Բելգրադում կայացած ըմբշամարտի աշխարհի առաջնությունանը։

Փարիզում կայացած Օլիմպիական խաղերի ժամանակ պարտվել է բրոնզե մեդալի համար պայքարում։

2025 թվականի սեպտեմբերին մասնակցել է Զագրեբում կայացած աշխարհի առաջնությանը և 125 կգ քաշային կարգում նվաճել բրոնզե մեդալ։

Նրա եղբայր Ռադոսլավը նույնպես ազատ ոճի ըմբիշ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Լեհ ըմբշամարտիկներ
Չերմեն Վալիև

**Չերմեն Ախսարբեկովիչ Վալիև** (, ), ռուսական ծագմամբ, ալբանացի ազատ ոճի ըմբիշ, 2024 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր (Ալբանիայի պատմության մեջ առաջին օլիմպիական մեդալակիրը), 2025 թվականի Եվրոպայի չեմպիոն, 2025 թվականի աշխարհի առաջնության արծաթե մեդալակիր, Եվրոպայի պատանիների չեմպիոն, աշխարհի երիտասարդական առաջնության չեմպիոն և մեդալակիր, համառուսաստանյան և միջազգային մրցաշարերի հաղթող և մեդալակիր, Ռուսաստանի առաջնության չեմպիոն և մեդալակիր, Ռուսաստանի միջազգային կարգի սպորտի վարպետ (2019):

Գոտեմարտում է 70 և 74 կգ քաշային կարգերում։ Մարզիչը Կախաբեր Ձուկաևն է։ Ռուսաստանի ըմբշամարտի ազգային հավաքականի նախկին անդամ է: 2024 թվականի փետրվարի սկզբին հայտնի է դարձել, որ Վալիևը փոխել է իր մարզական քաղաքացիությունը՝ դառնալով Ալբանիայի քաղաքացի:

2024 թվականի Օլիմպիական խաղերում նվաճել է բրոնզե մեդալ 74 կգ քաշային կարգում՝ Ալբանիային բերելով իր առաջին օլիմպիական մեդալը որևէ մարզաձևում։

2025 թվականի ապրիլին Բրատիսլավայում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում նվաճել է ոսկե մեդալ 74 կգ քաշային կարգում։ Եզրափակիչ գոտեմարտում հաղթել ռուս՝ Զաուրբեկ Սիդակովին։ Մրցանակաբաշխության արարողության ժամանակ Ռուսաստանի ըմբշամարտի ֆեդերացիայի նախագահ Միխայիլ Մամիաշվիլին Վալիևին անվանել է դավաճան՝ մարզական քաղաքացիությունը փոխելու համար և մեդալը կոպտորեն է գցել նրա վիզը։

2025 թվականի սեպտեմբերին մասնակցել է Զագրեբում կայացած աշխարհի առաջնությանը և 74 կգ քաշային կարգում նվաճել է արծաթե մեդալ։ Եզրափակչում ծնկի վնասվածք է ստացել և չի կարողացել շարունակել պայքարը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:2024 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ալբանացի մարզիկներ
Կատեգորիա:Ըմբշամարտի Եվրոպայի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ռուս ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի սպորտի վարպետներ
Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների օր

**Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների օր**, 2021 թվականից Հայաստանում նշվող մասնագիտական տոն։ Նշվում է սեպտեմբերի 13-ին։ 2021 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Կառավարության նիստում ընդունվեց «Հայաստանի Հանրապետությունում բնության հատուկ պահպանվող տարածքների օրը նշելու մասին»։Օրենսդրական փոփոխության նպատակն է նպաստել Հայաստանի Հանրապետության տարածքում բնության հատուկ պահպանվող տարածքների առավել կարևորմանը, բնապահպանական հիմնախնդիրների լուծմանը, հանրության ենթագիտակցության զարգացմանը, բնապահպանական իրազեկվածության մակարդակի բարձրացմանը։

Կենսաբազմազանության պահպանությունը Հայաստանում հիմնականում իրականացվում է բնության հատուկ պահպանվող տարածքներում (ԲՀՊՏ), որտեղ կենտրոնացած է ֆլորայի և ֆաունայի տեսակային կազմի 60-70%-ը, այդ թվում՝ հազվագյուտ, կրիտիկական վիճակում գտնվող, վտանգված և էնդեմիկ տեսակների ճնշող մեծամասնությունը: Հանրապետությունում գործող բնության հատուկ պահպանվող տարածքների ընդհանուր մակերեսը կազմում է 387054 հա կամ ՀՀ ընդհանուր տարածքի 13.1 տոկոսը:

Հայաստանի բնության հատուկ պահպանվող տարածքները ներառում են 3 պետական արգելոց («Խոսրովի անտառ», «Շիկահող» և «Էրեբունի»), զբաղեցնում են 35 439.6 հեկտար տարածք կամ Հայաստանի ընդհանուր տարածքի 1.19%-ը, 4 ազգային պարկ («Սևան», «Դիլիջան», «Արփի լիճ» և «Արևիք»), զբաղեցնում են 236 802.1 հեկտար տարածք կամ Հայաստանի ընդհանուր տարածքի 7.96 %-ը, ինչպես նաև 232 բնության հուշարձան և 27 պետական արգելավայրեր, որոնք զբաղեցնում են 114 812.7 հեկտար տարածք կամ Հայաստանի ընդհանուր տարածքի 3.95 %-ը»:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի տոներ և հիշատակի օրեր
Ցածր էներգիայով փոխանցում

280px|thumb |right |Դեպի Լուսին ցածր էներգիայով փոխանցման օրինակ<br>
**Ցածր էներգիայով փոխանցումը** կամ ցածր էներգիայի հետագիծը, մանևրների արդյունքում ստացված հետագիծ է, որը թույլ է տալիս տիեզերանավին փոխել ուղեծիրը՝ օգտագործելով զգալիորեն ավելի քիչ վառելիք, քան ավանդական փոխանցումները։: Այս հետագծերը գործում են Երկիր-Լուսին համակարգում, ինչպես նաև այլ համակարգերում, ինչպիսիք են Յուպիտերի արբանյակների միջև ճանապարհորդությունները: Նման հետագծերի թերությունն այն է, որ դրանք շատ ավելի երկար են տևում, քան բարձր էներգիայի (ավելի շատ վառելիքով) փոխանցումները, ինչպիսն է Հոհմանի փոխանցման ուղեծիրը:

Ցածր էներգիայով փոխանցումը հայտնի է նաև որպես թույլ կայունության սահմանի հետագծեր կամ բալիստիկ գրավման հետագծեր:

Ցածր էներգիայով փոխանցումները տիեզերքում հետևում են հատուկ ուղիների, որոնք երբեմն անվանում են Միջմոլորակային տրանսպորտային ցանց: Այս ուղիներին հետևելը թույլ է տալիս անցնել մեծ հեռավորություններ՝ -ի փոքր ծախսով:

## Օրինակներ
[thumb|right|[SLIM (կայան)|SLIM-ի հետագիծը ներառում էր ցածր էներգիայով փոխանցում]]
Ցածր էներգիայով փոխանցումներ օգտագործած առաքելություններից են՝
* *[[Հիտեն (կայան)|Հիտեն]]*, ՃԱՀԳ
* *[[SMART-1 (կայան)|SMART-1]]*, ԵՏԳ
* *[[Ջենեզիս (կայան)|Ջենեզիս]]*, ՆԱՍԱ
* *[[GRAIL (կայան)|GRAIL]]*, ՆԱՍԱ
* Դանուրի ԿԱՀԻ

Ընթացիկ առաքելությունները, որոնք օգտագործում են ցածր էներգիայի փոխանցումներ՝
* ԲեպիԿոլոմբո, ԵՏԳ/ՃԱՀԳ
* CAPSTONE ՆԱՍԱ-ից
* *[[SLIM (կայան)|SLIM]]*, ՃԱՀԳ

Ցածր էներգիայի փոխանցումներ օգտագործող առաջարկվող առաքելությունները՝
* Եվրոպական ուսանողական լուսնային ուղեծրակայան
* Մարս Դիրեքթ

## Պատմություն
Դեպի Լուսին ցածր էներգիայով փոխանցումները առաջին անգամ կիրառվել են 1991 թվականին ճապոնական «Հիտեն» կայանի առաքելության ընթացքում, որը նախատեսված էր Լուսնի մոտով ճոճվելու, բայց ուղեծիր չմտնելու համար: «Հագորոմո» ենթաարբանյակը արձակվել է Հիտենի կողմից իր առաջին ճոճման ժամանակ և, հնարավոր է, հաջողությամբ մտել է լուսնային ուղեծիր, սակայն կապի խափանում է տեղի ունեցել:

Էդվարդ Բելբրունոն և Ջեյմս Միլլերը Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայից լսելով ձախողման մասին օգնել են փրկել առաքելությունը՝ մշակելով բալիստիկ որսման հետագիծ, որը թույլ կտար հիմնական Հիտեն կայանին ինքնուրույն մտնել լուսնային ուղեծիր: «Հիտենի» համար նրանց մշակած ուղեծիրը օգտագործում էր «թույլ կայունության սահմանային տեսությունը» և պահանջում էր միայն փոքր խանգարում էլիպտիկ ճոճման ուղեծրում, ինչը բավարար փոքր էր տիեզերանավի շարժիչներով կատարելու համար: Այս հետագիծը կհանգեցներ կայանի մուտքին ժամանակավոր լուսնային ուղեծիր՝ օգտագործելով զրոյական , սակայն սովորական Հոհմանի փոխանցման մանևրի պահանջած երեք օրվա փոխարեն այն կտևեր հինգ ամիս:

## Տես նաև
* Երկէլիպտիկ փոխանցման ուղեծիր
* Դելտա-v բյուջե
* Գրավիտացիոն օժանդակում
* Միջմոլորակային տրանսպորտային ցանց
* Աստղադինամիկա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Celestial Mechanics Theory Meets the Nitty-Gritty of Trajectory Design
* Earth-to-Moon Low Energy Transfers Targeting L1 Hyperbolic Transit Orbit June 2005
* Low Energy Trajectories and Chaos: Applications to Astrodynamics and Dynamical Astronomy
* Navigating Celestial Currents

Կատեգորիա:Աստղադինամիկա
Կատեգորիա:Գրավիտացիա
Կատեգորիա:Ուղեծրեր
Կատեգորիա:Տիեզերանավի շարժիչ
Դանիիլ Աբակշին

**Դանիիլ Անդրեևիչ Աբակշին** (, ), ուկրաինացի մինի-ֆուտբոլիստ, «Եվրոբաս» ակումբի և Ուկրաինայի ազգային հավաքականի հարձակվող։ 2022 թվականի Եվրոպայի մինի-ֆուտբոլի առաջնության մասնակից։ 2024 թվականի Աշխարհի գավաթի բրոնզե մեդալակիր։ Ուկրաինայի սպորտի վարպետ։

## Կենսագրություն
Նրա հայրը «Ենակիևեց» մինի ֆուտբոլի ակումբի փոխնախագահն էր։ Դանիիլը ֆուտբոլ խաղալ սկսել է հինգ տարեկանից՝ Դոնեցկի «Շախտյորի» ակադեմիայում։ Նա խաղացել է «Շախտյորում» մինչև 13 տարեկանը, որից հետո 2010-2014 թվականներին խաղացել է Ուկրաինայի երիտասարդական ֆուտբոլային լիգայում՝ «Ենակիևո ԴՈՒՖԱ» ՎԱՏ ԵՄԶ-ի կազմում։ Ուկրաինայի արևելքում զինված հակամարտության բռնկման պատճառով նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Խարկով, որտեղ Դանիիլ Աբակշինն ավարտել է դպրոցը։

Խարկովում նա միացել է «Viva Cup» ֆուտզալի ակումբին, որտեղ սկզբում խաղացել է երկրորդ թիմում, իսկ 2016 թվականից՝ հիմնական թիմում։ 2017 թվականին նա խաղացել է սիրողական ֆուտբոլային ակումբներում՝ Պերվոզվանովկայի «Վիկտորիա» (Պոլտավայի մարզի առաջնություն) և Իզյումի շրջանի «Օլիմպիկ» (Խարկովի մարզի առաջնություն): 2018 թվականի ապրիլին Խարկովի ազգային համալսարանի թիմի կազմում դարձել է Ուկրաինայի չեմպիոն համալսարանների շրջանում։

2018 թվականի ամռանը նա տեղափոխվել է Իվանո-Ֆրանկովսկի «Ուրագան»։

Նա Ուկրաինայի ազգային հավաքականի անդամ է և կմասնակցի 2022 թվականի Եվրոպայի ֆուտզալի առաջնությանը։

## Ձեռքբերումներ
* Աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր՝ 2024
* Ուկրաինայի չեմպիոն՝ 2020/21
* Ուկրաինայի առաջնության արծաթե մեդալակիր՝ 2018/19
* Ուկրաինայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր՝ 2019/20
* Ուկրաինայի գավաթակիր (2): 2018/19, 2019/20
* Ուկրաինայի Սուպերգավաթի հաղթող՝ 2019
* Ուկրաինայի լիգայի գավաթի հաղթող՝ 2018
* AFLU-ի համաուկրաինական եզրափակչի հաղթող՝ 2017/18
* AFLU-ի համաուկրաինական եզրափակչի լավագույն խաղացող՝ 2017/18
* Ուկրաինայի առաջնության լավագույն ռմբարկու՝ 2019/20 (17 գոլ) և 2020/21 (24 գոլ)
* Ուկրաինայի առաջնության լավագույն խաղացողը՝ լրագրողների կարծիքով. 2020/21
* Ուկրաինայի առաջնության լավագույն երիտասարդ խաղացող՝ 2018/19

## Անձնական կյանք
Ամուսնացած։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պրոֆիլը ՄՖԿ «Ուրագան» կայքում
* Պրոֆիլը futsalua.org կայքում

 
Կատեգորիա:Խարկովի ազգային համալսարանի շրջանավարտներ
Բրայան Մբեմո

**Բրայան Թեթսադոն Մարսո Մբեմո** (, ), կամերունցի և ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, անգլիական «Մանչեսթեր Յունայթեդ» ակումբի և Կամերունի ազգային հավաքականի եզրային հարձակվող։

## Ակումբային կարիերա
Մբեմոն խաղացել է «Ավալոնի» և «Բուրգուան-Ժալյոյի» երիտասարդական թիմերում, նախքան 14 տարեկանում «Տրուայի» ակադեմիային միանալը: 2018 թվականին նա «Տրուայի» մինչև 19 տարեկանների» թիմի հետ նվաճել է Գամբարդելլայի գավաթը՝ «Ստադ դը Ֆրանս» մարզադաշտում կայացած եզրափակչում խփելով երկու գոլ: 2018 թվականի փետրվարի 17-ին նա իր նորամուտը նշել է «Տրուայի» կազմում Լիգա 1-ի խաղում՝ «Մետցի» դեմ: 2017-2018 մրցաշրջանի ավարտին Տրուան Լիգա 1-ում զբաղեցրել է նախավերջին հորիզոնականը և դուրս մնացել Լիգա 1-ից։ Ֆրանսիայի առաջնության երկրորդ դիվիզիոնում Մբեմոն դարձել է «Տրուայի» հիմնական խաղացող՝ 2018-2019 մրցաշրջանում խաղալով 36 խաղ և խփելով 10 գոլ։

2019 թվականի օգոստոսի 5-ին Մբեմոն միացել է անգլիական Չեմպիոնշիփի «Բրենտֆորդ» ակումբին՝ կնքելով հինգ տարվա պայմանագիր։ Նորամուտը «Մեղուների» կազմում նշել է 2019 թվականի օգոստոսի 10-ին՝ «Միդլսբրոյի» դեմ Չեմպիոնշիփի խաղում։ 2019 թվականի օգոստոսի 31-ին Մբեմոն խփել է իր առաջին գոլը «Բրենտֆորդի» կազմում՝ «Դերբի Քաունթիի» դեմ խաղում։

2025 թվականի հուլիսի 21-ին նա միացել է «Մանչեսթեր Յունայթեդին» 65 միլիոն ֆունտ ստեռլինգով, որից ևս 6 միլիոն ֆունտ ստեռլինգը բոնուսների տեսքով էր։ Խաղացողը կնքել է հնգամյա պայմանագիր։

## Կարիերան հավաքականում
Մբեմոն խաղացել է Ֆրանսիայի մինչև 17, մինչև 20 և մինչև 21 տարեկանների հավաքականներում։

2022 թվականի օգոստոսին նա փոխել է իր ֆրանսիական քաղաքացիությունը կամերունականի։ 2022 թվականի սեպտեմբերի 13-ին Կամերունի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչ Ռիգոբեր Սոնգը առաջին անգամ Մբեմոյին կանչել է Ուզբեկստանի և Հարավային Կորեայի դեմ ընկերական խաղերին։ Սեպտեմբերի 23-ին նա իր նորամուտը նշել է Ուզբեկստանի դեմ խաղում՝ հայտնվելով մեկնարկային կազմում: 

2022 թվականի նոյեմբերի 10-ին նա ընդգրկվել է Կամերունի ազգային հավաքականի պաշտոնական հայտացուցակում՝ մասնակցելու 2022 թվականի Աշխարհի առաջնության խաղերին Քաթարում։ Նա խաղաց խմբային փուլի բոլոր երեք խաղերում, բայց գոլ չխփեց։

## Անձնական կյանք
Մբեմոյի ծնողները ծնունդով Կամերունից են։

## Վիճակագրություն
### Ակումբային վիճակագրություն
*Տվյալները արդիական են 2025 թվականի օգոստոսի 30-ի դրությամբ*

### Ազգային հավաքականի խաղերի վիճակագրություն
*Տվյալները արդիական են 2025 թվականի մարտի 25-ի դրությամբ*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆուտբոլիստի կայքեջը  «Մանչեսթեր Յունայթեդ» ֆուտբոլային ակումբի պաշտոնական կայքում
Հայատո Իսիգուրո

**Հայատո Իսիգուրո** (, ), ճապոնացի ազատ ոճային ըմբիշ, 2025 թվականի աշխարհի առաջնության արծաթե մեդալակիր, Ասիայի առաջնության մեդալակիր։

## Կարիերա
2018 թվականի օգոստոսին, եզրափակչում հաղթելով ամերիկացի Աարոն Բրուքսին, դարձել է մինչև 20 տարեկանների աշխարհի առաջնության հաղթող: 2021 թվականի ապրիլի 18-ին Ալմաթիում սփոփիչ գոտեմարտում պարտվել է իրաքցի Մուստաֆա Աբդուլ-Բասիտին՝ զբաղեցնելով 5-րդ հորիզոնականը: 2023 թվականի ապրիլի 14-ին Աստանայում կայացած Ասիայի առաջնությունում, 3-րդ տեղի համար պայքարում հաղթելով չինացի Լին Զուշենին, դարձել է բրոնզե մեդալակիր: 2023 թվականի սեպտեմբերին Բելգրադում կայացած աշխարհի առաջնությունում 1/16 եզրափակչում հաղթել է վրացի Տարիել Գափրինդաշվիլիին, իսկ 1/8 եզրափակչում պարտվել բելառուս Ռասուլ Տիխաևին՝ զբաղեցնելով 13-րդ հորիզոնականը: 2024 թվականի ապրիլին Բիշքեկում կայացած Ասիայի որակավորման մրցաշարում նվաճել է Փարիզի Օլիմպիական խաղերի ուղեգիր: 2025 թվականի սեպտեմբերին Զագրեբում կայացած աշխարհի առաջնության մինչև 86 կգ քաշային կարգում դարձել է արծաթե մեդալակիր:

## Նվաճումներ
* Մինչև 20 տարեկանների աշխարհի առաջնություն՝ 
* Ըմբշամարտի աշխարհի մինչև 23 տարեկանների առաջնություն 2019՝ 
* Ասիայի ըմբշամարտի առաջնություն 2023՝ 
* Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնություն 2023՝ 13
* Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնություն 2025՝

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի ըմբշամարտիկներ
Ձյուդոյի Աֆրիկայի առաջնություն 1996

**Ձյուդոյի Աֆրիկայի առաջնություն 1996**, անցկացվել է 1996 թվականի մայիսի 6-ից 19-ը Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում:

## Մեդալակիրներ
### Տղամարդիկ

### Կանայք

## Մեդալներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1996 ձյուդոյում
Կատեգորիա:Ձյուդոյի Աֆրիկայի առաջնություններ
Զահիդ Վալենսիա

**Զահիդ Վալենսիա** (, ), ամերիկացի ազատ ոճի ըմբիշ, 2025 թվականի աշխարհի չեմպիոն, 2023 թվականի աշխարհի առաջնության մեդալակիր, Պանամերիկյան առաջնության հաղթող և Աշխարհի գավաթի թիմային հաղթող։

## Կարիեա
2015 թվականի հուլիսի 11-ին Մադրիդում կայացած «Իսպանիայի Գրան պրի» միջազգային մրցաշարի եզրափակչում պարտվել է Թայմուրազ Ֆրիևին՝ դառնալով արծաթե մեդալակիր:

2017 թվականի օգոստոսի 2-ին Ֆինլանդիայի Տամպերե քաղաքում կայացած աշխարհի պատանեկան առաջնության եզրափակչում պարտվել է ռուս Արթուր Նաիֆոնովին՝ նվաճելով արծաթե մեդալը։

2018 թվականի մայիսին մասնակցել է Բուդապեշտում կայացած աշխարհի առաջնության որակավորման փուլին: 2019 թվականի դեկտեմբերին Տեխասի Ֆորտ Ուորտ քաղաքում հաղթել է նախնական որակավորման մրցաշարում՝ Տոկիոյի Օլիմպիական խաղերում ԱՄՆ հավաքականի կազմում մրցելու իրավունքի համար:

2020 թվականի հունվարի 18-ին Հռոմում կայացած  Մատտեո Պելիկոնեի միջազգային վարկանիշային մրցաշարի եզրափակչում հաղթել է իր հայրենակից Ալեքս Դիրինգերին՝ դառնալով ոսկե մեդալակիր: Սակայն, 2020 թվականի փետրվարին նրա արդյունքը չեղյալ է հայտարարվել թմրանյութերի օգտագործման պատճառով, և որակազրկվեց վեց ամսով:

2020 թվականի նոյեմբերի կեսերին Տեխաս նահանգի Օստին քաղաքում մասնակցել է ըմբշամարտի շոուի, որտեղ պարտվել է Ջորդան Բերոուզին::

2021 թվականի մարտի սկզբին Հռոմում հաղթել է Մատեո Պելիկոնեի հուշամրցաշարում՝ եզրափակչում հաղթելով ԱՄՆ ներկայացուցիչ Մարկ Հոլին: 2021 թվականի ապրիլի սկզբին Ֆորտ Ուորտում  հասել է ԱՄՆ օլիմպիական հավաքականի տեղի համար որակավորման մրցաշարի եզրափակիչ։

2022 թվականի հունվարի 29-ին Կրասնոյարսկում կայացած Իվան Յարիգինի միջազգային հուշամրցաշարի իսաեզրափակչում պարտվել է ռուս Ամանուլ Ռասուլովին, իսկ 3-րդ տեղի համար պայքարում հաղթել է ռուս Օմար Զիյաուդինովին՝ նվաճելով բրոնզե մեդալը։

2022 թվականի մայիսին Մեքսիկայի Ակապուլկո քաղաքում հաղթել է Պանամերիկյան առաջնությունը՝ եզրափակչում հաղթելով կուբացի Լազարո Հերնանդեսին:

2023 թվականի հուլիսի 13-ին Բուդապեշտում, եզրափակչում հաղթելով իսրայելցի Մեթյու Ֆայնսիլվերին, հաղթել է «Իմրե Պոյակ» միջազգային վարկանիշային մրցաշարում։

2023 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Բելգրադում, ճապոնացի Արաշ Յոշիդայի դեմ 3-րդ տեղի համար պայքարում հաղթելով, դարձել է աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր:

2025 թվականի սեպտեմբերի 14-ին, Զագրեբում կայացած աշխարհի առաջնությունում, եզրափակչում հաղթելով ճապոնացի Հայատո Իշիգուրոյին, դարձել է աշխարհի չեմպիոն 86 կգ քաշային կարգում:

## Նվաճումներ
* Ըմբշամարտի աշխարհի պատանեկան առաջնություն 2017՝ 
* Պանամերիկյան ըմբշամարտի առաջնություն 2022՝ 
* 2022 թվականի ազատ ոճի ըմբշամարտի աշխարհի գավաթ (թիմային)՝ 
* Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնություն 2023՝ 
* Պանամերիկյան ըմբշամարտի առաջնություն 2025՝ 
* Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնություն 2025՝ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնության մեդալակիրներ
Ամիր Ալի Ազարպիրա

**Ամիր Ալի Ազարպիրա** (, ), իրանցի ազատ ոճի ըմբիշ։

Նաճել է ոսկե մեդալ 97 կգ քաշային կարգում 2021 թվականին Սերբիայի մայրաքաղաք Բելգրադում կայացած մինչև 23 տարեկանների ըմբշամարտի աշխարհի առաջնությունում, հանդիսանում է Իրանի ազգային հավաքականի անդամ։

Ոսկե մեդալ նվաճեց 2022 թվականի մինչև 20 տարեկանների Ասիայի ըմբշամարտի առաջնությունում 97 կգ քաշային կարգում։

Նվաճել է բրոնզե մեդալներից մեկը 2024 թվականի Փարիզում (Ֆրանսիա) կայացած ամառային օլիմպիական խաղերում 97 կգ քաշային կարգում։

## Կարիերա
Ամիր Ալի Ազարպիրան ըմբշամարտի հետ ծանոթացել է 9 տարեկանում իր հոր՝ Համիդ Ազարպիրի շնորհիվ։

### 2021 թվականի մինչև 23 տարեկանների ըմբշամարտի աշխարհի առաջնություն
97 կգ քաշային կարգում Ամիր ալի Ազարպիրան առաջին փուլում 5-0 հաշվով հաղթել է բելառուս Վասիլ Պոլիուչանկային։ Հաջորդ փուլում՝ քառորդ եզրափակիչում, 5-3 հաշվով հաղթել է վրաղի Զուրիկո Օրտաշվիլուն և անցել կիսաեզրափակիչ։ Ազարպիրան այս փուլում 9-0 հաշվով հաղթել է ամերիկացի Ջոնաթան Այելոյին և դուրս եկավ եզրափակիչ։ Եզրափակչում 7-3 հաշվով հաղթել է Մոլդովայից մինչև 23 տարեկանների ըմբշամարտի Եվրոպայի առաջնության արծաթե մեդալակիր Ռադո Լիֆտերին և նվաճեց ոսկե մեդալը։

### 2022 թվականի ըմբշամարտի մինչև 23 տարեկանների աշխարհի առաջնություն
97 կգ քաշային կարգում Ամիր Ալի Ազարպիրան առաջին փուլում 12-2 հաշվով հաղթել է Ուկրաինայից Վասիլ Սովային և անցավ քառորդ եզրափակիչ։ Այս փուլում 10-0 հաշվով հաղթել է Հունգարիայից Ռիչարդ Վագին և անցել կիսաեզրափակիչ։ Ազարպիրան կիսաեզրափակչում 8-0 հաշվով հաղթել է գերմանացի Էրթուղրուլ Աղջային և հասավ եզրափակիչ։ Եզրափակչում 5-3 հաշվով հաղթել է ԱՄՆ-ից Թաններ Սլոանին և նվաճեց ոսկե մեդալը։

### Այլ
2024 թվականի ապրիլի 19-ին Բիշքեկում կայացած Ասիայի որակավորման մրցաշարում նվաճել է Փարիզի Օլիմպիական խաղերի ուղեգիր: 2025 թվականի սեպտեմբերին մասնակցելէ Զագրեբում կայացած աշխարհի առաջնությանը և նվաճել է արծաթե մեդալ 97 կգ քաշային կարգում:

## Նվաճումներ
* 2021 թվականի ըմբշամարտի մինչև 23 տարեկանների աշխարհի առաջնություն՝  
* 2022 թվականի ըմբշամարտի աշխարհի պատանեկան առաջնություն մինչև՝ 
* 2022 թվականի ըմբշամարտի մինչև 23 տարեկանների աշխարհի առաջնություն՝  
* 2022 թվականի ազատ ոճի ըմբշամարտի աշխարհի գավաթ (թիմային)`  
* Օլիմպիական խաղեր 2024՝ 
* Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնություն 2025` 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2024 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Իրանցի ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ