Լևոն Օրբելու անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտ

**Լևոն Օրբելու անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտ** գիտահետազոտական հիմնարկություն Երևանում։ ՀՀ ԳԱԱ ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտը հիմնադրվել է 1943 թվականին ՀԽՍՀ ԳԱ-ի կազմավորման հետ միաժամանակ։ 1959 թվականից այն կրում է ակադեմիկոս Լևոն Աբգարի Օրբելու անունը։ Ինստիտուտի ձևավորման համար հիմք է հանդիսանում Հայաստանի մի քանի ԲՈՒՀ-երում և Պետական համալսարանում աշխատող գիտնականների ֆիզիոլոգիական ձեռքբերումները։
[մինի|[Լևոն Օրբելու կիսանդրի (Երևան)|Լևոն Օրբելու հուշարձանը համանուն ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտի շենքի առջև]]
ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Լևոն Աբգարի Օրբելու անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտի հիմնական գիտական ուղղությունը նյարդաֆիզիոլոգիան է՝ նյարդային համակարգի ինտեգրատիվ պլաստիկական հատկությունների, շարժողական և վեգետատիվ ֆունկցիաների կենտրոնական կազմակերպման մեխանիզմների ուսումնասիրությունը, ստացված արդյունքների հիման վրա գործնական առաջադրանքների մշակումը։

## Հետազոտություններ
Հետազոտություններ են կատարվում նվիրված՝ 
* ուղեղի և ուղեղաբնի շարժողական կառույցների ֆունկցիոնալ կազմակերպման ու պլաստիկության մեխանիզմների բացահայտմանը
* օրգանիզմի վեգետատիվ ֆունկցիաների կարգավորման մեխանիզմներում ուղեղի խորանիստ կառույցների դերի ուսումնասիրությանը
* կենտրոնական նյարդային համակարգի ձևաբանաֆունկցիոնալ կազմակերպման ու վերականգնման պլաստիկության մեխանիզմների պարզաբանմանը
* սուր ու քրոնիկ ոչ յուրահատուկ նյարդա-դեգեներացիայի և կենսակարգավորիչներով ազդելու պայմաններում
* հարթ մկանային հյուսվածքում, մասնավորապես միզածորանում առաջացող ինքնաբուխ (պեյսմեկերային) ակտիվության ծագման ու կարգավորման նուրբ մեխանիզմների բացահայտմանը
* նյարդային և անոթային գոյացությունների բջջային կառույցների ձևաբանա-ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունների հյուսվածքա-քիմիական ուսումնասիրությանը
* մաթեմատիկական մոդելների կիրառմամբ նյարդային համակարգի սինապսային պլաստիկության հարցերի հետազոտմանը
* մարդու ուղեղի գործունեության կարգավորման կենսառիթմային մեխանիզմների առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը
* վնասված նյարդային համակարգի պլաստիկության նյարդա-ֆիզիոլոգիական մեխանիզմների ուսումնասիրությանն ու դրա հիման վրա վերականգնողական մեթոդների մշակմանը
* օրգանիզմի ջերմային հոմեոստազի կենտրոնական և ծայրամասային մեխանիզմների և հարմարողականության հարցերի բացահայտմանը
* նյարդային համակարգի վրա կենդանական թույների ազդեցության նյարդա-քիմիական մեխանիզմների ուսումնասիրության և ստանդարտիզացման հարցերին

## Գիտահետազոտական լաբորատորիաներ

Ինստիտուտն ունի 12 լաբորատորիա, որտեղ հիմնականում զբաղվում են կենտրոնական նյարդային համակարգի, հատկապես ուղեղիկի և ուղեղաբնի շարժողական կորիզների մորփո-ֆունկցիոնալ հարցերի ուսումնասիրությամբ։ Կենտրոնական նեյրոնների սինապսային ռեակցիաների հետազոտության հիման վրա կազմված են ուղեղիկի արտատար (էֆերենտ) համակարգերի նեյրոնային սխեմաները, պարզված է ուղեղիկի կապը կեղևի, ենթակեղևային գոյացությունների, ուղեղաբնի շարժողական կառուցվածքների հետ։ Նեյրոնային ուղիների մաթեմատիկական մոդելավորման միջոցով կատարելագործվել են նյարդային համակարգում կենսաէլեկտրական պրոցեսների թվային սպեկտրային վերլուծության ալգորիթմները և մեթոդները։ Մշակվել են նեյրոնային և սինապսային հաղորդման որոշ մոդելներ։ Վեգետատիվ նյարդային համակարգի բնագավառում ուսումնասիրվել են նյարդային համակարգի բարձրագույն վեգետատիվ բաժինների ֆունկցիոնալ կազմակերպման հարցերը։ Կատարվել է հարթ մկանունքի ավտոմատիզմի և ռիթմառաջացման մեխանիզմների ու նյարդահումորալ կարգավորման համեմատական-ֆիզիոլոգիական վերլուծություն։ Գյուղատնտեսական կենդանիների ֆիզիոլոգիայի բնագավառում հետազոտվել են գյուղատնտեսական թռչունների վերարտադրողական ֆունկցիայի նյարդահումորալ կարգավորման հարցերը։ Աշխատանքներ են տարվել հավերի բարձր արտադրողական ցեղերի ստացման և կատարելագործման ուղղությամբ։

Ինստիտուտը 3 տարին մեկ հրատարակում է «Ուղեղիկի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ կազմությունը» և «Վեգետատիվ նյարդային համակարգի կենտրոնական և ծայրամասային մեխանիզմները» աշխատությունների ժողովածուները։

Ինստիտուտին կից գործում են Հայաստանի ֆիզիոլոգիական ընկերությունը, ուղեղի հետազոտության միջազգային կազմակերպության հայկական միավորումը (ԻԲՐՕ)։
[մինի|[Վիկտոր Ֆանարջյանի հուշատախտակը Լևոն Օրբելու անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտի պատին]]
Ինստիտուտում մշակվող «Բիոսկոպ» ապարատային համալիրով հնարավոր կլինի ճեպընթաց կերպով վերլուծել օրգանիզմի վրա տարբեր դեղանյութերի թողած ազդեցության առանձնահատկությունները, գլխուղեղի ֆունկցիոնալ վիճակի բացահայտմանն ուղղված համակարգչային մեթոդների կիրառումը հնարավորություն կտա նպաստել մի շարք հիվանդությունների ախտորոշմանը, կենդանական թույների ուսումնասիրման հիման վրա մշակվել է գյուրզայի թույնի ինքնության որոշման ճեպընթաց in vitro եղանակ։

## Ղեկավարություն
Ինստիտուտի գիտական ղեկավարներ և տնօրեններ են եղել Խաչատուր Կոշտոյանցը, Գրիգոր Մուշեղյանը, էզրաս Հասրաթյանը, Ա․ Հովհաննիսյանը, Հրաչյա Բունիաթյանը, Արարատ Ալեքսանյանը, Սևադա Բակունցը, Վիկտոր Ֆանարջյանը, Լևոն Մանվելյանը, Քնարիկ Ղազարյանը, Նաիրա Այվազյանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Գերազանցության կենտրոն Օրբելի ինստիտուտում

Կատեգորիա:Հայաստանի գիտահետազոտական ինստիտուտներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ինստիտուտներ ու կազմակերպություններ