Էպուլիս

**Էպուլիս**, լնդերից և բերանի խոռոչի լորձաթաղանթից առաջացող ուռուցքանման գոյացություն։ Էպուլիս բառացիորեն նշանակում է «աճ լնդերի վրա»։

Գոյացությունը կարող է լինել երեք տեսակի՝ ֆիբրոմատոզ, ոսկրացվող և ականթոմատոզ։ Էպուլիսին առնչվող տերմին է պարուլիսը, որը անառողջ ատամների արմատներից առաջացող տեղային բորբոքային պրոցես է և դրսևորվում է գրանուլացիոն հյուսվածքի առաջացումով լնդերի վրա։ Էպուլիսի հետ առնչվող այլ տերմին է լնդերի հիպերտրոֆիան, որի ժամանական գերաճական պրոցեսները տարածուն են։

## Ճեղքային էպուլիս
Քրոնիկական տրավմաների հետևանքով առաջացող ֆիբրոզ հիպերպլլաստիկ գոյացություն է։ Հանդիպում է հիմնականում ստորին ծնոտի շրթունքային ակոսում։ Ըստ կլինիկական դրսևորման կարող է լինել էրիթրեմատոզ և ֆիբրոզ։ Էրիթրեմատոզ տեսակին բնորոշ է գերարյունությունը և արյունահոսությունը։ Մյուս տեսակը առաջանում է խիտ շարակցական հյուսվածքից, գունատ է և ավելի քիչ է հակված արյունահոսման։ Հաճախ ճեղքային էպուլիս տերմինը օգտագործում են որպես էպուլիս տերմինի հոմանիշ, սակայն դա տեխնիկապես սխալ է, քանի որ էպուլիսը իր մեջ ներառում է այլ մի շարք ախտաբանական գործընթացներ ևս։

Հիվանդությունը առաջանում է հիմնականում միջին և մեծ տարիքայինների մոտ։ Այն առաջանում է քրոնիկ վնասող տրավմաների հետևանքով։ Տրավմայի պատճառ են հանդիսանում ատամնալիցքերը, վատ պատրաստված պրոթեզները, ատամների սուր եզրերը և այլն։ Առաջանում է խոց, որը ժամանակի ընթացքում պատվում է շարակցական հյուսվածքով, կարող են առաջանալ տերևանման գոյացություններ։

Բուժման համար նախ և առաջ անհրաժեշտ է վերացնել քրոնիկ տրավմաների պատճառները։ 2-3 շաբաթվա ընթացքում դրական փոփոխությունների (չափերի նվազում) բացակայության դեպքում պետք է իրականացնել բիոպսիա և բջջաբանական հետազոտություն։

## Թարախածին գրանուլոմա
Այս գրանուլոմաները առաջանում են արյունատար անոթների վնասումներից։ Թարախային գրանուլոմաների 75%-ը առաջանում են լնդերի վրա՝ աճելով լնդեզրից դեպի ներքև։ Այսպիսի գրանուլոմաներ կարող են առաջանալ մարմնի այլ հատվածներում ևս, սակայն այս դեպքում էպուլիս տերմինը տեղին չէ։ Ենթադրվում է, որ այս գրանուլոմաները առաջանում են կրկնվող տրավմաների կամ ոչ սպեցիֆիկ վարակների հետևանքով։ Հիվանդությունը հիմնականում առաջանում է երիտասարդների և կանանց մոտ։ Արտահայտվում է որպես կարմիր-մանուշակագույն հանգուցավոր ուռուցք, որը հակված է արյունահոսության։ Փոքր գրանուլոմաների չափերը կարող են տարբեր լինել՝ մի քանի միլիմետրից մինչև երկու-երեք սանտիմետր։ Ավելի մեծ գոյացությունները կարող են միանալ լնդին ցողունով։ Այս տեսակի էպուլիսները կարող են տարածվել դեպի միջատամնային տարածություններ, այնտեղից՝ ալվեոլյար ելունի բերանային հատվածներ։

## Հղիների էպուլիս
Կոչվում է նաև «հղիների ուռուցք» կամ «հղիների գրանուլոմա»։ Այս գոյացությունը բոլոր առումներով նույնական է թարախածին գրանուլոմայի հետ, բացառությամբ այն փաստի, որ այն տեղի է ունենում բացառապես հղի կանանց մոտ։ Հղիության ընթացքում հորմոնալ փոփոխությունները մեծացնում են ատամնանստվածքների և այլ գրգռիչների նկատմամբ զգայնությունը, ինչի հետևանքով առաջանում են բորբոքային պրոցեսներ, որոնք ի վերջո հանգեցնում են էպուլիսի առաջացման։ Հղիության ընթացքում հիմնականում լինում է նաև լնդաբորբ։ Հղիների էպուլիսը առաջանում է հղիության երրորդ եռամսյակում։

## Ֆիբրոզ էպուլիս
Մեծահասակների մոտ էպուլիսի այս տեսակը բնութագրվում է որպես ամուր, վարդագույն գոյացություն, որը բորբոքված չէ: Այն, կարծես, աճում է լնդեզրից և իջնում է դեպի միջատամնային պտկիկ՝ հաճախ պտկիկից ներքև։ Այս էպուլիսը գերազանցապես հանդիպում է վերին ֆրոնտալ ատամների լնդերի վրա։

Ֆիբրոզ էպուլիսը կարող է լինել նստակյաց կամ ցողունային։ Կազմված է ֆիբրոզ գրանուլացիոն հյուսվածքներից, ամուր և առաձգական է, բաց վարդագույն գունավորմամբ: Ժամանակի ընթացքում էպուլիսի մեջ կարող են սկսվել ոսկրագոյացման գործընթացներ։ Էպուլիսի այս տեսակը անցավ է, սակայն հնարավոր է ցավի առաջացում ատամների լվանալու և սնունդ ընդունելու ընթացքում: Ֆիբրոզ էպուլիսի ախտորոշումը հիմնված է կլինիկական ախտանիշերի վրա: Վերջնական ախտորոշումը հաստատվում է էքսցիզիոն բիոպսիայի միջոցով:

## Ոսկրացվող էպուլիս
Երկարատև ընթացքով շարակցահյուսվածքային գոյացություն է, որը ժամանակի ընթացքում սկսում է ոսկրանալ, այդ իսկ պատճառով այն հաճախ շփոթում են ոսկրացվող ֆիբրոմայի հետ։ Առաջանում է տրավմաների և տարբեր գրգռիչների պատճառով, որոնցից են ստոմատոլոգիական վատ պատրաստված սարքավորումները, ատամների սուր եզրերը, ատամնալիցքերը, ստորլնդային ատամնանստվածքները և ատամնաքարերը։ Կարող է առաջանալ ցանկացած տարիքում, բայց ավելի հաճախ հանդիպում է երիտասարդների և դեռահասների մոտ, իսկ ըստ սեռի՝ կանանց։

Կլինիկորեն դրանք խոցավորված, գերարյունային կամ առանց գունափոխման, նստակյաց կամ ցողունային 2 սմ-ից փոքր գոյացքություններ են։ Ոսկրացվող էպուլիսը պետք է հեռացնել և հետազոտել՝ վերջնական ախտորոշում կատարելու համար: Այնուամենայնիվ, հաճախ լինում են կրկնություններ։

## Հսկաբջջային էպուլիս
Այս էպուլիսը պարունակում է հսկա բջիջներ և սովորաբար հայտնաբերվում է մշտական աղորիքներից առաջ տեղակայված ատամների լնդեզրերի վրա:  Հսկաբջջային էպուլիսի առաջացումը կարող է պայմանավորված լինել կաթնատամների կորստի, հեռացման կամ տրավմաների հետ: Այտուցը կլոր է, փափուկ և սովորաբար մուգ կարմիր կամ մանուշակագույն: Այն նաև կոչվում է պերիֆերիկ հսկա բջիջային գրանուլոմա: Հանդիպում է հիմնականում երեխաների մոտ: Կանայք ավելի հաճախ են հհիվանդանում, քան տղամարդիկ։

Հսկա բջիջային էպուլիսը ախտորոշվում է բիոպսիայով և ռենտգեն լուսանկարներով:

## Գրանուլոմատոզ էպուլիս
Գրանուլոմատոզ էպուլիսը գրանուլոմա է, որը առաջանում է ատամի հեռացումից հետո ատամնաբնային խոռոչում որպես բարդություն։

## Բնածին էպուլիս
Այս հազվադեպ հանդիպող էպուլիսը (որը նաև կոչվում է գրանուլյար բջջային ուռուցք, բնածին լնդային գրանուլյար բջջային ուռուցք կամ Նոյմանի ուռուցք) առաջանում է ի ծնե, ի տարբերություն մյուս էպուլիսների, որոնք ձեռքբերովի են և առաջանում են հյուսվածքների գրգռմանն ի պատասխան բորբոքային պրոցեսների արդյունքում: Բնածին էպուլիսները հիմնականում հանդիպում են կանանց մոտ։ Երբեմն չափերով այնքան են մեծանում, որ սկսում են խոչընդոտել շնչառությանը և սնուցմանը։ Հազվադեպ դեպքերում կարող են առաջանալ լեզվի վրա կամ լինել բազմօջախային:

Կլինիկական առումով բնածին էպուլիսները սովորաբար հայտնաբերվում են ատամնաբնային ելունի վրա և սովորաբար վարդագույն են, ոտիկավոր, ամուր, ունեն հարթ կամ բլթավոր մակերես, և չափերը տատանվում են մի քանի միլիմետրից մինչև 9 մմ: Դրանք սովորաբար միայնակ են, բազմակի աճեր կան միայն դեպքերի 10%-ում: Ախտորոշումը սովորաբար կատարվում է կլինիկական ախտանիշների հիման վրա:

Հյուսվածաբանական տեսանկյունից բնածին էպուլիսները բարորակ են և ունեն մեզենքիմալ ծագում: Հետազոտելիս հայտնաբերվում են բջիջներ՝ առատ գրանուլյար էոզինոֆիլային և փոքր էքսցենտրիկ միջուկներով: Բջիջների միջև կարելի է հայտնաբերել ֆիբրովասկուլյար ցանց: Այն ունի անսովոր նմանություն գրանուլյար բջջային միոբլաստոմայի հետ և ավելի հաճախ է հանդիպում վերին ծնոտում, քան ստորին ծնոտում:

Բնածին էպուլիսը կարող է ենթարկվել ապաճի, հետևաբար, եթե այն չի խանգարում սնուցմանը և շնչառությանը, չի իրականացվում վիրաբուժական միջամտություն: Հակառակ դեպքում այն հեռացվում է պարզ էքսցիզիայով, և հակված չէ կրկնվելու: Վերջնական ախտորոշումը հաստատվում է բիոպսիայով:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ատամնաբուժություն
Կատեգորիա:Բերանի խոռոչի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Կենդանիների հիվանդություններ
Կատեգորիա:Մաշկային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Ուռուցքային հիվանդություններ