Նիգերիական նայրա

**Նայրա** (նշան՝ **₦,** կոդը` **NGN,** , ) Նիգերիայի արժույթ։ Մեկ նայրան բաժանված է 100 *կոբոի*։

Նիգերիայի Կենտրոնական բանկը (CBN) օրինական վճարումների միակ թողարկողն է Նիգերիայի Դաշնային Հանրապետությունում։ Այն վերահսկում է տնտեսությունում մատակարարվող փողի ծավալը՝ դրամավարկային և գնային կայունություն ապահովելու նպատակով։ CBN-ի արժութային գործառնությունների բաժինը պատասխանատու է արժույթի կառավարման համար՝ թղթադրամների և մետաղադրամների ձևավորման, գնումների, բաշխման և մատակարարման, մշակման, վերաթողարկման և օտարման կամ քայքայման միջոցով։

Արժութային խոշոր ճգնաժամը տեղի ունեցավ 2023 թվականի փետրվարին, երբ Նիգերիայի կառավարությունը օգտագործեց արժույթի թղթադրամների փոփոխություն՝ նոր թղթադրամներից շատ քիչ շրջանառության մեջ դնելով՝ փորձելով ստիպել քաղաքացիներին օգտագործել նոր ստեղծված կառավարության կողմից հովանավորվող կենտրոնական բանկի թվային արժույթը։ Սա հանգեցրեց փողոցային լայնածավալ բողոքի ակցիաների։

## Պատմություն
Արժույթի պատմությունն ըստ կառավարության։

Նայրան ներկայացվել է 1973 թվականի հունվարի 1-ին՝  փոխարինելով նիգերիական ֆունտին £1 = ₦2 փոխարժեքով։ Նոր արժույթի մետաղադրամները անկախ Նիգերիայի կողմից թողարկված առաջին մետաղադրամներն էին, քանի որ նիգերիական ֆունտի բոլոր շրջանառվող մետաղադրամները բոլորը հատվել էին Նիգերիայի Դաշնության գաղութային կառավարության կողմից 1959 թվականին, դիմերեսին թագուհի Եղիսաբեթ II- ի անունով։ Սա նաև Նիգերիան դարձրեց աշխարհի վերջին երկիրը, որը հրաժարվեց *£ sd* արժութային համակարգից՝ հօգուտ տասնորդական արժույթի համակարգի։ 2008 թվականին կառավարության ծրագիր կար նայրան 100:1 վերանվանելու մասին, սակայն ծրագիրը կասեցվեց։ Արժույթի նշանն է՝ ։

«Նայրա» անունը ստեղծվել է Օբաֆեմի Ավոլովոյի «Նիգերիա» բառից։  Այնուամենայնիվ, Նայրան որպես արժույթ գործարկվել է 1973 թվականին ֆինանսների նախարար Շեհու Շագարիի կողմից։

Նիգերիայի Կենտրոնական բանկը պնդում էր, որ իրենք փորձել են վերահսկել տարեկան գնաճը 10%-ից ցածր։ 2011 թվականին CBN-ն վեց անգամ բարձրացրել է հիմնական տոկոսադրույքը՝ 6,25%-ից հասցնելով 12%-ի։ 2012վականի հունվարի 31-ին CBN-ն որոշեց պահպանել հիմնական տոկոսադրույքը 12% մակարդակում, որպեսզի նվազեցնի գնաճի ազդեցությունը վառելիքի սուբսիդավորման նվազեցման պատճառով։

2016 թվականի հունիսի 20-ից նայրան թույլատրվեց շրջանառվել՝ մի քանի ամիս 197 ₦-ից մինչև 1 ԱՄՆ դոլար ֆիքսված լինելուց հետո։  Առևտուրը ենթադրում էր, որ նայրայի բնական միջակայքը կտատանվի 280 ₦-ից մինչև 350 ₦ դոլարի միջև։

2021 թվականի հոկտեմբերին eNaira-ն՝ պետական արժույթի թվային տարբերակը, պաշտոնապես գործարկվեց Նիգերիայում նախագահ Մուհամմադ Բուհարիի կողմից։

2023 թվականի Նիգերիայի արժութային ճգնաժամը հանգեցրեց 2023 թվականի փետրվարին նայրա կանխիկ արժույթի պակասի և Նիգերիայի կառավարության կողմից քաղաքացիներին ստիպելու փորձից, օգտվել նոր ստեղծված կառավարության կողմից հովանավորվող կենտրոնական բանկի թվային արժույթից։ Սա հանգեցրեց լայնածավալ փողոցային բողոքի ցույցերի 2023 թվականի փետրվարի կեսերին։

2023 թվականի հունիսի 14-ին Նայրա փոխարժեքը մեկ օրում իջավ 23%-ով՝ հասնելով 600 ₦ 1 ԱՄՆ դոլարի, քանի որ Կենտրոնական բանկը հրաժարվեց իր արժութային կապից և թույլ տվեց նայրային ազատ առևտուր անել։ 2023 թվականի հուլիսի 19-ին Նայրա փոխարժեքը իջավ մինչև նոր ռեկորդային ցածր՝ 1 ԱՄՆ դոլարը՝ ₦853:

### Մետաղադրամներ
1973 թվականին մետաղադրամները ներկայացվեցին անվանական արժեքներով , 1, 5, 10 և 25 կոբո, -ի հետ և 1 կոբո բրոնզով, իսկ ավելի բարձր արժեքներով՝ պղնձի նիկելով։ -ը միայն այդ տարի հատվեց։ 1991 թվականին թողարկվել են ավելի փոքր 1, 10 և 25 կոբո մետաղադրամներ պղնձապատ պողպատից, ինչպես նաև նիկելապատ պողպատից 50 կոբո և 1 ₦1: 2007 թվականի փետրվարի 28-ին թողարկվեցին նոր մետաղադրամներ 50 կոբո, 1 ₦ և ₦2 անվանական արժեքներով՝ 1 ₦ և 2 բիմետալիկներով։ Որոշ նիգերիացիներ մտահոգություն հայտնեցին ₦2 մետաղադրամի օգտագործման համար։ Հին արժույթի փոխանակման վերջնաժամկետը սահմանվեց 2007 թվականի մայիսի 31-ը։ Կենտրոնական բանկը հայտարարեց, որ -ից մինչև 25 կոբո մետաղադրամներ հանվել են շրջանառությունից 2007 թվականի փետրվարի 28-ից։
*  կոբո
* 1 կոբո 
* 5 կոբո
* 10 կոբո
* 25 կոբո
* 50 կոբո
* 1 նայրա
* 2 նայրա

### Թղթադրամներ

1973 թվականի հունվարի 1-ին Նիգերիայի Կենտրոնական բանկը ներկայացրեց 50 կոբո, ₦1, ₦5, ₦10 և ₦20 թղթադրամներ։ 1984 թվականի ապրիլին բոլոր նայրա թղթադրամների գույները փոխվեցին՝ փորձելով վերահսկել փողերի լվացումը։ 1991 թվականին թողարկվեցին ₦50 թղթադրամներ, մինչդեռ 50 կոբո և ₦1 թղթադրամները փոխարինվեցին մետաղադրամներով 1991 թվականին։ Դրան հաջորդեց 100 ₦-ը՝ 1999-ին, ₦200-ը՝ 2000-ին, ₦500-ը՝ 2001-ին և 1000 ₦-ը՝ 2005 թվականի հոկտեմբերի 12-ին։

2007 թվականի փետրվարի 28-ին ներկայացվեցին 5-ից մինչև 50 ₦ թղթադրամների նոր տարբերակները։ Ի սկզբանե ₦10, ₦20 և ₦50-ը պետք է լինեին պոլիմերային թղթադրամներ, սակայն ₦5, ₦10 և ₦50-ները հետաձգվեցին մինչև 2009 թվականի վերջը և միայն ₦20-ը թողարկվեց պոլիմերային տեսքով։ Նշումները մի փոքր ավելի փոքր են (130&nbsp;×&nbsp;72&nbsp;մմ) և վերափոխված նախորդ համարներից։ 2009 թվականի կեսերին, երբ Սանուսի Լամիդո Սանուսին ստանձնեց CBN-ի կառավարչի պաշտոնը, Նիգերիայի Կենտրոնական բանկը փոխեց ₦5, ₦10 և ₦50 պոլիմերային թղթադրամները։

1000 ₦ թղթադրամի վրա թղթադրամի հետևի մասով անցնում է նուրբ փայլուն շերտ՝ կեղծումը կանխելու համար։ Շերտը փայլուն ոսկեգույն է, որը ցույց է տալիս 1000 ₦ և ունի եռանկյունաձև հատված նշումների առջևի մասում, որը թեքվելիս փոխում է իր գույնը կանաչից կապույտ։ Առջևի հիմնական առանձնահատկությունը Ալհաջի Ալիյու Մայ-Բորնուի և դոկտոր Կլեմենտ Իսոնգի փորագրված դիմանկարներն են, որոնք երկուսն էլ Նիգերիայի Կենտրոնական բանկի նախկին կառավարիչներն են։

1999 թվականի դեկտեմբերի 1-ից թողարկված 100 ₦ թղթադրամի առաջին տպագրության վրա Զումա Ռոքը վերնագրված էր որպես Դաշնային մայրաքաղաքային տարածքում գտնվող, մինչդեռ իրականում այն գտնվում է Նիգեր նահանգում։

2012վականին Նիգերիայի Կենտրոնական բանկը մտածում էր ₦5000 արժույթի նոր անվանական արժեքների ներդրման մասին։ Բանկը նաև պլանավորում էր փոխարկել ₦5, ₦10, ₦20 և ₦50 դրամները, որոնք բոլորն էլ ներկայումս թղթադրամներ են։

Նիգերիայի Կենտրոնական բանկը հայտարարել է որ այն այլևս չի թողարկի թղթադրամներ պոլիմերների վրա՝ պատճառաբանելով ավելի բարձր ծախսեր և բնապահպանական խնդիրներ։

2014 թվականի նոյեմբերի 12-ին Նիգերիայի Կենտրոնական բանկը թողարկեց 100 ₦ հիշատակի նմուշ՝ նշելու Նիգերիայի գոյության հարյուրամյակը։ Նշումները նման են սովորական թողարկմանը՝ գլխավոր Օբաֆեմի Ավոլովոյի դիմանկարի առջևի մասում, սակայն վերափոխված են՝ ներառելու նոր գունային սխեման, վերանայված անվտանգության առանձնահատկություններ և «Մեկ Նիգերիա, մեծ խոստում» տեքստը միկրոտպագրության մեջ։ Հետևի մասում կա QR կոդ (Արագ արձագանքման կոդ), որը սկանավորվելիս օգտատերերին տանում է դեպի Նիգերիայի պատմության մասին կայք։

2019-ին նայրան հասել է ուղենիշի, երբ դրվել է Նիգերիայի Կենտրոնական բանկի արժութային գործառնությունների նոր տնօրենի և պաշտոնը զբաղեցրած առաջին կնոջ ՝ Պրիսցիլա Էկվերե Էլեջեի ստորագրությունը։

## Երկրորդ Նայրա
Նայրան նախատեսվում էր վերանվանել 2008 թվականի օգոստոսին, չնայած այն չեղարկվեց այն ժամանակվա նախագահ Ումարու Մուսա Յար'Ադուայի կողմից, 100 հին նայրան դարձնելով 1 նոր նայրա։ Նիգերիայի Կենտրոնական բանկը հայտարարել է, որ մինչև 2009 թվականը նայրան ամբողջությամբ փոխարկելի կդարձնի արտարժույթի նկատմամբ։ Ներկայումս արտարժույթի չափը կարգավորվում է շաբաթական աճուրդների միջոցով, իսկ փոխարժեքը սահմանում է Կենտրոնական բանկը։ Նայրան դոլարի նկատմամբ արժևորվել է մինչև 2007 թվականը նավթից ստացված բարձր եկամուտների պատճառով։ Նաև բանկի այն ժամանակվա կառավարիչ, պրոֆեսոր Չուկվումա Սոլուդոն նշեց, որ կենտրոնական բանկի արտարժույթի ամենշաբաթյա աճուրդները աստիճանաբար կդադարեցվեն, և որ բանկը «միայն կմիջամտի շուկայում, ինչպես կարող է պահանջվե՝լ սահմանված քաղաքականության նպատակներին հասնելու համար»։

Մետաղադրամներն ու թղթադրամները և դրանց անվտանգության առանձնահատկությունները նկարագրված են Նիգերիայի Կենտրոնական բանկի կայքում։

### Մետաղադրամներ
Մետաղադրամները պետք է թողարկվեին անվանական արժեքներով՝ - 1 կոբո (₦0,01) - 2 կոբո (₦0,02) - 5 կոբո (₦0,05 ) - 10 կոբո (₦0,10 ) - 20 կոբո (₦0,20) - 50 Կոբո (₦0,02), 1 Նայրա (₦1) Գնաճի պատճառով նիգերիական մետաղադրամներն այժմ ըստ էության անարժեք են։

### Թղթադրամներ
Թղթադրամները պետք է տպագրվեին հետևյալ անվանական արժեքներով.
* 5 նայրա (₦5)
* 10 նայրա (₦10)
* 20 նայրա (₦20)
* 50 նայրա (₦50)
* 100 նայրա (₦100)
* 200 նայրա (₦200)
* 500 նայրա (₦500)
* 1000 նայրա (₦1000)

## 2022 վերափոխում
2022վականին Նիգերիայի Կենտրոնական բանկը (CBN)՝ նախագահ Մուհամմադ Բուհարիի ղեկավարությամբ, որոշում է կայացրել վերափոխել նայրան՝ որպես կանոնադրական պատասխանատվություն և երկրում կեղծ թղթադրամների աճող շրջանառությունը զսպելու միջոց։ CBN-ի նահանգապետ պարոն Գոդվին Էմեֆիլեն հայտնեց, որ վերափոխման հավանությունը տրվել է երկրի նախագահի կողմից՝ կոռուպցիայի, ահաբեկչության, առևանգումների և այլ անօրինական գործողությունների դեմ պայքարում։ Նա ասաց, որ ավելի բարձր նայրայի դավանանքները եղել են այն նրանք, որոնք հիմնականում օգտագործվել են արարքի հեղինակների կողմից, որոնք ներառել են ₦200, ₦500 և ₦1,000 թղթադրամներ։ Նախագահ Մուհամմադու Բուհարին պաշտոնապես ներկայացրել է նոր նշումները պետական տանը 19 տարի անց՝ նայրայի վերափոխումից հետո։ Նայրա թղթադրամների նոր տարբերակը նախատեսվում էր տպել The Nigerian Security Printing and Minting Company Limited-ի կողմից, որը երկիրը կդարձներ Աֆրիկայի չորս երկրներից մեկը, որոնք տպում են իրենց արժույթները տեղում և չեն ներմուծում արտասահմանյան երկրներից։

2022վականի նոյեմբերին CBN՝ Նիգերիայի կենտրոնական բանկը, քաղաքացիներին տեղեկացրեց, որ նոր թղթադրամները կթողարկվեն 2022վականի դեկտեմբերի 15-ից, իսկ հին նայրա թղթադրամները պետք է վերադարձվեն բանկային համակարգ մինչև 2023 թվականի հունվարի 31-ը, երբ դրանք կդադարեն օրինական վճարման միջոց լինելուց։ Թղթադրամների փոխանակման ժամկետը երկարացվել է մինչև 2023 թվականի փետրվար։

Վերափոխումը հակասական է։ Բանկոմատներում նոր թղթադրամների պակաս է եղել, ինչի պատճառով որոշ նիգերիացիներ ստիպված են եղել սպասել երկար հերթերում կամ քնել մայթերին` սպասելով բանկոմատների վերբեռնմանը։

## Նայրայի թաքնված նմուշներ
2022վականին Նիգերիայի կենտրոնական բանկը արտահայտել է արժույթի սակավությունը բանկային համակարգից դուրս պահվող նայրայի մեծ ծավալի պատճառով և վերագրվել քաղաքական գործիչների կողմից կուտակված։

## Փոխարժեքներ
Նիգերիայի Կենտրոնական բանկի կողմից սահմանված պաշտոնական փոխարժեքը՝ նայրան ԱՄՆ դոլարի հարաբերակցությամբ, մոտավորապես 767,54 ₦ է 1 ԱՄՆ դոլարի դիմաց։ Այս փոխարժեքը գրեթե երկու անգամ տարբերվում է սև շուկայի անօրինական փոխարժեքից։ Նայրայի սև շուկայական փոխարժեքը ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ կազմում է մոտավորապես 752,50 ₦ 1 ԱՄՆ դոլարի դիմաց։

Այս աղյուսակը ցույց է տալիս մեկ ԱՄՆ դոլարի պատմական արժեքը նիգերիական նայրայով։ ԶՇ = զուգահեռ շուկա։

## Տես նաև
*Նիգերիայի տնտեսություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Interview with Sanusi Lamido Sanusi, Governor of the Central Bank of Nigeria, on the Australian Broadcasting Corporation's *Four Corners* television program on the scandal involving the transfer from paper to polymer currency in Nigeria

Կատեգորիա:1970-ականների հիմնադրումներ Նիգերիայում
Կատեգորիա:1973 հայտնություններ
Կատեգորիա:1973 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:1973 հիմնադրումներ Աֆրիկայում
Կատեգորիա:Աֆրիկյան արժույթներ
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Նիգերիա
Կատեգորիա:Նիգերիայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Տարադրամների խորհրդանիշեր
Կատեգորիա:Փող