Ռեալիզմ (գրականություն)

**Ռեալիզմ**, գեղարվեստական մեթոդ, որ հետևում է կյանքն իր իրական բովանդակությամբ վերարտադրելու սկզբունքին։ Պատմականորեն հաջորդում է ռոմանտիզմին ու նախորդում սիմվոլիզմին։

Ռեալիստ գրողի մտածողությունը ելնում է կյանքից ու հանգում է կյանքին։ Ինչքան էլ գրողը դժգոհ լինի իրականությունից, քննադատի այն, նա իր իդեալը չի որոնում անհող երևակայության մեջ։ Ռեալիստ արվեստագետներին հատուկ է իդեալի իրական բնույթը, այն կյանքի բնական զարգացումից բխեցնելու ձգտումը։

Ռեալիստական արվեստի շարժման մի մասն է կազմել՝ սկսելով 19-րդ դարի կեսի ֆրանսիական (Ստենդալ) և ռուսական գրականության մեջ (Ալեքսանդր Պուշկին) ու ձգվելով մինչև 19-րդ դարի վերջ ու 20-րդ դարի սկիզբ։ Գրական ռեալիզմը փորձում է ներկայացնել սովորական բաներն այնպես, ինչպես որ կան։ Իրապաշտ հեղինակները նախընտրեցին ներկայացնել առօրյա կյանքը և փորձառությունը՝ ռոմանտիկացված կամ համանման ոճավորված ներկայացման փոխարեն։

## Նախապատմություն
Ռեալիզմը, որը ընդհանրապես ընդունված է սահմանել որպես «իրականության ներկայացում», արվեստի բնագավառում իրականությունը ճշգրտորեն ներկայացնելու փորձ է՝ առանց արհեստականության, խուսափելով գեղարվեստական կոնվենցիաներից, ինչպես նաև անհիմն, էկզոտիկ և գերբնական տարրերից։

Ռեալիզմը  տարբեր փուլերում ներկա է եղել արվեստի մեջ, և մեծ մասամբ նրա խնդիրը ոճավորումից խուսափումն է եղել։ Վիզուալ արվեստում պատրանքային ռեալիզմը կյանքի ձևերի,  հեռանկարի և լույսի և գույնի մանրամասների ճշգրիտ նկարագրությունն է։ Արվեստի իրապաշտական գործերը կարող են ընդգծել տգեղը կամ ստորը, ինչպես, օրինակ՝  հասարակական ռեալիզմի,  ռեգիոնալիզմի կամ խոհանոցային լվացքի (կամ խոհանոցային լվացքի դրամատուրգիայի) ռեալիզմի ստեղծագործությունները։

Արվեստում եղել են տարբեր ռեալիստական շարժումներ, օրինակ՝ վերիսիմո օպերային ոճը, գրական ռեալիզմը, թատերական ռեալիզմը և իտալական նորռեալիստական կինոն։ Գեղանկարչական ռեալիզմի շարժումը սկսվեց Ֆրանսիայում, 1850-ականներին՝ 1848 թվականի Հեղափոխությունից հետո։ Ռեալիստ նկարիչները մերժեցին ռոմանտիզմը, որը գերիշխում էր ֆրանսիական գրականությունում ու արվեստում՝ դեռևս սկսած 18-րդ դարի վերջից։

Ռեալիզմը, որպես գրական շարժում, հետ-1848-ական երևույթ էր՝ ըստ այդ շարժման առաջին տեսաբան Ժյուլ-Ֆրանսիս Շամֆլեուրի։ Դրա նպատակն է վերարտադրել «օբյեկտիվ իրականությունը» և ցույց տալ առաջին հերթին միջին կամ ցածր հասարակական խավերի առօրյա գործունեությունն ու կյանքը՝  առանց ռոմանտիկ իդեալիզացիայի կամ դրամատիզացման։ Այն կարող է դիտվել որպես առարկաների պատկերման ընդհանուր փորձ, այնպես, ինչպես դրանք գոյություն ունեն երրորդ անձի օբյեկտիվ իրականության մեջ` առանց զարդարման կամ մեկնաբանման, համաձայն «աշխարհիկ, էմպիրիկ կանոնների»։ Այսպիսով, այդ մոտեցումը ենթադրում է, որ նման իրականությունը գոյաբանորեն անկախ է մարդու հայեցակարգային սխեմաներից, լեզվական պրակտիկայից և համոզմունքներից, և այդպիսով այն կարող է հայտնի լինել նկարիչին, ով, իր հերթին, կարող է անկեղծորեն ներկայացնել այդ «իրականությունը»։ Ինչպես նշում է գրականագետ-քննադատ Յան Ուոթը «Վեպի ծագումը» գրքում․ «Ժամանակակից ռեալիզմը սկսվում է այնտեղից, որտեղից ճշմարտությունը կարող է հայտնաբերվել անհատի կողմից զգայարանների միջոցով» և «այն ծնունդ է առել Դեկարտի և Լոկի ստեղծագործություններում և ստացել  իր առաջին ամբողջական ձևակերպումը Թոմաս Ռիդի կողմից տասնութերորդ դարի կեսերին»։

18-րդ դարի վերջին ի հայտ եկած ռոմանտիզմը  ապստամբություն էր նախորդ դարի սոցիալական և քաղաքական արիստոկրատ նորմերի դեմ և ընդվզում էր 18-րդ դարում փիլիսոփայության մեջ գերիշխող  բնության գիտական ռացիոնալիզացման, ինչպես նաև Արդյունաբերական հեղափոխության դեմ։ Այն առավել ուժգնությամբ մարմնավորվեց կերպարվեստի, երաժշտության և գրականության մեջ, սակայն մեծ ազդեցություն ունեցավ նաև պատմագիտության, կրթության և բնական գիտությունների վրա։

19-րդ դարի ռեալիզմը, իր հերթին, արձագանք էր ռոմանտիզմին և այդ պատճառով էլ, այն սովորաբար անվանում են  ավանդական կամ «բուրժուական ռեալիզմ»։ Սակայն, Վիկտորական գրականության ոչ բոլոր գրողներն ունեին ռեալիստական աշխատանքներ։ Վիկտորիական ռեալիզմի խիստ կանոնները, պայմաններն ու այլ սահմանափակումները, իրենց հերթին, առաջացրին արդիականության ապստամբությունը։ 1900-ական թվականներից սկսած՝ արդիական գրականության շարժիչ ուժը 19-րդ դարի բուրժուական հասարակական կարգի և աշխարհայացքի քննադատությունն էր, որին մոդեռնիստները հակադրվում էին հակառացիոնալիստական, հակառեալիստական և հակաբուրժուական ծրագրերով։
Ռեալականությունը որոշակիորեն հատուկ էր նաև անտիկ արվեստին, սակայն ռեալիզմի՝ որպես գրական մեթոդի պատմությունը պիտի սկսել 19-րդ դարի, մասնավորապես նրա երկրորդ քառորդից, երբ ռեալիզմը դառնում է արվեստի և գրականության գերիշխող, հստակորեն ձևավորված ուղղություն։ 19-րդ դարի կեսերին է առաջացել նաև բուն «գեղարվեստական ռեալիզմ» տերմինը։ Այնուամենայնիվ, ռեալիզմի պատմությունը սահմանափակել միայն 19-20-րդ դարերով, ճիշտ չէ։ Կյանքի ռեալիստական արտացոլման սկզբունքները երևան են եկել ավելի վաղ։ 19-րդ դարի ռեալիզմը նախապատրաստված էր մեթոդի նախընթաց բավական երկարատև զարգացմամբ, որն սկսվում է եվրոպական Վերածնության շրջանից (15-16-րդ դարեր) և ընդմիջումներով շարունակվում է հետագա դարերում՝ անցնելով զարգացման մի քանի փուլ՝
*Վերածնության դարաշրջանի ռեալիզմ,
*Լուսավորության դարաշրջանի ռեալիզմ,
*Քննադատական ռեալիզմ,
*Նեոռեալիզմ։

### Հիմնական սկզբունքներ
Ռեալիզմի ամենակարևոր դրույթը կերպարի սոցիալ-պատմական պայմանավորվածության սկզբունքը։ Ռեալիստ գրողը կերպարի էությունը, նրա սոցիալական և անձնական մղումները պատճառաբանում է նախ և առաջ կյանքի իրադրությամբ, շրջապատի ազդեցությամբ։ Կերպարները և դեպքերը կապելով կյանքի օրինաչափությունների հետ, բացահայտելով նրանց իսկական տեղը երևույթների շղթայի մեջ՝ ռեալիստ գրողը դրանով իսկ կարողանում է նույնիսկ բացառիկ փաստը ներկայացնել իրական և արժանահավատ գծերով։

Ռեալիստական ստեղծագործության կարևոր առանձնահատկություններից է նաև այն, որ գաղափարական միտումը նրա մեջ ոչ թե ուղղակի հռչակվում է գրողի կողմից, այլ բխում է գործողությունից ու կերպարների էությունից, դառնում է կյանքի ակտիվ ճանաչողության արդյունք։

Ռեալիզմի մյուս առանձնահատկություններից են տիպական բնավորությունները տիպական հանգամանքների մեջ պատկերելու անհրաժեշտությունը, կերպարն իր հատկանիշների բազմազանությամբ և բարդությամբ պատկերելը, կենդանի գործողության մեջ նրա բնական զարգացումը, շարժումը ցուցադրելը և այլն։

Ռեալիստական ստեղծագործության լեզուն և պատկերման բոլոր մյուս միջոցները առավել չափով համապատասխանում են պատկերվող իրականությանը, յուրաքանչյուր դեպքում բխում են նրա լրիվ առանձնահատկություններից։ Ռեալիստը ձգտում է հերոսի լեզվի լրիվ անհատականացման՝ լեզվի միջոցով ևս արտահայտելով նրա մտածողությունը, ազգային ու սոցիալական հատկանիշները։

### Սոցիալական ռեալիզմ
Սոցիալական ռեալիզմը միջազգային արվեստի շարժում է, որը ներառում է նկարիչների, փորագրիչների, լուսանկարիչների և կինոգործիչների աշխատանքը, ովքեր ուշադրություն են հրավիրում աշխատավորների դասի և աղքատների առօրյա պայմաններին, և ովքեր քննադատում են այդ պայմանները պահպանող սոցիալական կառույցները։ Մինչ շարժման գեղարվեստական ոճերը տարբերվում  են ազգից ազգ, գրեթե ամենուր այն օգտագործում է նկարագրական կամ քննադատական ռեալիզմի ձևը։

Խոհանոցային լվացքի ռեալիզմ (կամ խոհանոցային լվացքի դրամատուրգիա) տերմինը նկարագրում է բրիտանական մշակութային շարժումը, որը զարգացել է 1950-ականների վերջին և 1960-ականների սկզբին՝ թատրոնում, արվեստում, վեպերում, ֆիլմերում և հեռուստատեսային պիեսներում, որը օգտագործում էր սոցիալական ռեալիզմի ոճը։ Դրա գլխավոր դերակատարները սովորաբար կարող են հանդես գալ որպես զայրացած երիտասարդներ, որհաճախ նկարագրում են բրիտանացի աշխատավոր դասի ներքին վիճակը․ նրանք ապրում են վարձակալված նեղլիկ բնակարաններում և վատնում են իրենց ժամանակը՝ խմելով կեղտոտ պանդոկներում ու քննարկելով սոցիալական խնդիրները ու քաղաքական հակասությունները։

Այս ոճը օգտագործող ֆիլմերը, պիեսները և վեպերը հաճախ ներկայացնում են Անգլիայի հյուսիսի աղքատ արդյունաբերական վայրերը և օգտագործում են կոպիտ բառեր ու արտահայտություններ՝ այդ շրջաններին հատուկ խոսվածքով ու հնչերանգով։ *«[[Ետ նայիր զայրացած]]» -ի*  սիրային եռանկյունին, օրինակ, տեղի է ունենում Անգլիայի Միդլենդսում՝ նեղ, մեկ սենյականոց բնակարանում։ Ժանրի կոնվենցիաները շարունակվում են 2000-ականներին՝ ի հայտ գալով հեռուստատեսային շոուներում, ինչպիսիք են  *[[Քորոնեյշն Սթրիթ]]ը* և *[[Իսթէնդերս]]ը*։

Արվեստի մեջ «Խոհանոցային լվացքի դպրոց» տերմինը օգտագործվել է քննադատ Դեյվիդ Սիլվեստրի կողմից՝ նկարագրելու նկարիչներին, որոնք պատկերում էին առտնին կյանքի սոցիալ-ռեալիստական տեսարաններ։

### Սոցիալիստական ռեալիզմ
Սոցիալիստական ռեալիզմը խորհրդային արվեստի ձև է, որը ինստիտուցիոնալացվել է 1934 թվականի Իոսիֆ Ստալինի կողմից, իսկ հետագայում ընդունվել է ամբողջ աշխարհում՝ դաշնակից կոմունիստական կուսակցությունների կողմից։ Ռեալիզմի այս ձևը պնդում էր, որ հաջող արվեստը պատկերում և փառավորում է պրոլետարիատի պայքարը՝ հանուն սոցիալիստական առաջընթացի։ 1934 թվականին Խորհրդային գրողների միության կանոնադրությունը հայտարարեց, որ սոցիալիստական ռեալիզմը խորհրդային գրականության և գրական քննադատության հիմնական մեթոդն է։Այն պահանջում է արվեստագետից իրականության՝ ճշմարտացի, պատմականորեն կոնկրետ ներկայացումը՝ իր հեղափոխական զարգացման մեջ։ Ավելին՝ իրականության գեղարվեստական ներկայացման ճշմարտացիությունն ու պատմական կոնկրետությունը պետք է կապված լինեն, աշխատավորների գաղափարական փոփոխությունների և սոցիալիզմի ոգով կրթության խնդրադրման հետ։Այնուամենայնիվ, վերոհիշյալ դրույթների խիստ հետևողականությունը սկսեց քանդվել Ստալինի մահից հետո, երբ գրողները սկսեցին հնարավորինս ընդլայնել սահմանները։ Սակայն, փոփոխությունները աստիճանաբար էին կատարվում, քանի որ սոցիալական ռեալիզմի ավանդույթը այնքան էր ներթափանցել խորհրդային գրականության հոգեբանության մեջ, որ նույնիսկ ընդդիմացողներն (դիսիդենտները) էին հետևում այս սովորություններին՝ հազվադեպ անջատվելով պաշտոնական և գաղափարախոսական կաղապարներից։ Խորհրդային սոցիալիստական ռեալիզմը չի ստեղծվել հենց 1932 թ․-ի այն օրը, երբ մի հրամանով Խորհրդային Միությունում վերացվեցինանկախ գրողների կազմակերպությունները։ Այս շարժումը գոյություն ուներ առնվազն տասնհինգ տարի և առաջին անգամ տեսանելի դարձավ Բոլշևիկյան հեղափոխության ժամանակ։ 1934 թվականի հռչակագիրը հեղափոխական Մաքսիմ Գորկու և Կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեի ներկայացուցիչ Անդրեա Ժդանովի ելույթների միջոցովով միայն կանոնիկ ձևակերպումը տվեց արդեն գոյություն ունեցող շարժման։

Սոցիալիստական ռեալիզմի պաշտոնական սահմանումը քննադատման է ենթարկվել իր հակասական լինելու պատճառով։ Չնայած գաղափարը պարզ է, բայց գիտնականները պայքարում են դրա տարրերի հաշտեցման համար։ Պիտեր Քենեզի խոսքերով․ «անհնար էր հաշտեցնել նպատակային (տելեոլոգիական) պահանջները ռեալիստական ներկայացման հետ», այնուհետև ավելացնում է՝ «աշխարհը կարող է նկարագրվել ինչպես որ է, կամ ինչպիսին պետք է լինի՝ ըստ տեսության, բայց այդ երկուսն ակնհայտորեն նույնը չեն»։

### Նատուրալիզմ
Նատուրալիզմը գրական շարժում կամ ուղղություն, է, որ սկսել է 1880-ական թթ.ու տևել մինչև 1930-ական թվականները։ Այն օգտագործում էր ռեալիզմը՝ ենթադրելով, որ սոցիալական պայմանները, ժառանգականությունը և շրջակա միջավայրը մարդկային բնույթի ձևավորելու գործում անխուսափելի ուժ ունեն։ Նատուրալիզմը մեծապես չկանոնակարգված գրական շարժում էր, որը ձգտում էր նկարագրել առօրյա հավաստի իրականությունը՝ հակադրվելով այնպիսի շարժումների, ինչպիսիք են ռոմանտիզմը կամ սյուրռեալիզմը, որտեղ առարկաները կարող են ստանալ խիստ խորհրդանշական, իդեալիստական կամ նույնիսկ գերբնական նշանակություն։

Նատուրալիզմը գրական ռեալիզմի արդյունքն էր՝ ոգեշնչված լինելով Չարլզ Դարվինի էվոլյուցիայի տեսությամբ։ Մինչ ռեալիզմը ձգտում է միայն բնութագրել առարկաները, ինչպես որ դրանք իրականում կան, նատուրալիզմը նաև փորձում է «գիտականորեն» որոշարկել այն հիմնարար ուժերը (օրինակ, շրջակա միջավայրը կամ ժառանգականությունը), որ ազդում են իր նկարագրելիք սուբյեկտների գործողությունների վրա։ [մեջբերման կարիք ունի] Նատուրալիստական գործերը հաճախ պարունակում են զազրելի կամ խայտառակ թեմա, օրինակ, Էմիլ Զոլայի սեքսուալության հանդեպ անկեղծ վերաբերմունքը, ինչպես նաև համատարած հոռետեսությունը։ Նատուրալիստական գործերը ձգտում են կենտրոնանալ կյանքի ավելի մութ կողմերի վրա, ներառյալ աղքատությունը, ռասիզմը, բռնությունը, նախապաշարմունքը, հիվանդությունը, կոռուպցիան, մարմնավաճառությունը և գարշանքը։ Արդյունքում, նատուրաիստական գրողները հաճախ քննադատվում էին՝ մարդկային արատի, թշվառության և դժբախտության վրա շատ կենտրոնանալու համար։

### Քննադատություն
Ռեալիզմի քննադատները մատնանշում են, որ պատկերված իրականությունը հաճախ իրատեսական չէ, որոշ ուսումնասիրողներ այն անվանում են «երևակայական» կամ «ծրագրային»։ Այս փաստարկը հիմնված է այն գաղափարի վրա, որ մենք հաճախ չենք ստանում այն, ինչը իրականում ճիշտ է։ Իրականությունը ներկայացնելու համար, մենք նկարագրում ենք այն, ինչ «իրական» է՝ հիմնվելով նրա վրա, թե ինչպես ենք մենք դա հիշում, կամ ինչպես ենք մենք դա զգում։ Այնուամենայնիվ, հիշված կամ փորձառված իրականությունը միշտ չէ, որ համապատասխանում է ճշմարտությանը։ Փոխարենը՝ մենք հաճախ ստանում ենք մի խեղաթյուրված տարբերակ, որը քիչ առնչություն ունի իրականության հետ։ Ռեալիզմը քննադատվում է այդ մարտահրավերներին դիմակայելու՝ իր ենթադրյալ անկարողության համար, և նման ձախողումը համարվում է մասնակցություն մի գործընթացի ստեղծման մեջ, որտեղ «իրականության գեղարվեստական բնույթը անտեսված կամ նույնիսկ, թաքցված է»։

Գոյություն ունեն նաև քննադատներ, որոնք մեղադրում են ռեալիզմը այն բանի համար, որ դա զուտ հակազդեցությունն է այնպիսի գրական ժանրերի, ինպիսիք են ռոմանտիզմը և Գոթական ժանրը, որոնք կենտրոնանում են էկզոտիկ, զգացմունքային և սենսացիոն պատմությունների վրա։ Որոշ գիտնականներ սկսեցին դա անվանել հակադրվելու իմպուլս, ուստի, ի վերջո, այն սահմանը, որ դնում է ռեալիզմն ինքն իր առջև հանգեցնում է «ստուգման ենթակա և օբյեկտիվ ճշմարտության ներկայացմանը, կամ պարզապես հարաբերական, որոշակիորեն մասնավոր, սուբյեկտիվ ճշմարտության, այսինքն՝ ոչ մի ճշմարտության»։

Կան քննադատներ, որոնք մատնանշում են ֆիքսված սահմանման բացակայությունը։ Պատճառն այն է, որ ռեալիզմի մաքուր ձև չկա, գրեթե անհնար է գտնել գրականություն, որը փաստացի իրական չէ,  և երբ մեկը որոնում է մաքուր ռեալիզմը, ապա այն անհետանում է։ Ջ. Փ. Սթերնը հակադարձեց այս դիրքորոշմանը՝ պնդելով, որ «բացությունը» կամ «քաոսայնությունը» տերմինը հավասարապես անփոխարինելի են դարձնում  թե՛ սովորական, թե՛ գրական դիսկուրսում։ Շատերը նաև հերքում են այն՝ ժխտելով ռեալիստական գեղագիտության առկայությունը,  քանի որ այն համարվում է ռեպորտաժ, ոչ թե արվեստ, որ հիմնված է պարզունակ մետաֆիզիկայի վրա։

## Վեպ
### Ավստրալիա
19-րդ դարի սկզբին աճող խթան կար` ավստրալիական մշակույթ ստեղծելու համար, որը անկախ կլիներ իր  անգլիական գաղութային ակունքից։ Ավստրալիական ռեալիզմի մեջ գեղարվեստական մոտիվները և կերպարները ներկայացնում են Ավստրալիական *[[Աութբեք]]ը* (ծայրամասը), որը հայտնի է «բուշ» անվանմամբ, իր խիստ ու անկայուն գեղեցկությամբ, բրիտանացի բնակիչներով, բնիկ ավստրալիացիներով, հողերի զավթիչներով, թեև նրանց մեծ մասը բնակվում էր միֆական տարածության մեջ, որ մեծ հաշվով կազմում էր ավստրալիական գեղարվեստական բեմահարթակը։ Ավստրալիայի վաղ ռեալիզմի զգալի մասը մերժումն էր այն բանի, ինչը ըստ «Սիդնեյի տեղեկագրի» (1881 թ.) կոչվել է երկրի «ռոմանտիկ ինքնություն»։

Ավստրալիական գաղութում ամենավաղ գրությունները գրականություն չէին, այլ ամսագրեր ու վավերագրական փաստաթղթեր՝ արշավների և շրջակա միջավայրի մասին, թեև գրական ոճը արդեն մտնում էի ամսագրերի մեջ ևս։ Վաղ ավստրալիական գրականության մեջ հաճախ ռոմանտիզմը և ռեալիզմը հանդես էին գալիս միասին, ինչպես օրինակ, Ջոզեֆ Ֆուրֆիի «Այդպիսին է կյանքը» (1897) ստեղծագործության մեջ, որը ներառում է կեղծ պատմություններ 1880-ականներին, Հարավային Ուելսի և Վիկտորիայի գյուղաբնակների կյանքի մասին, ինչպիսիք են ցլախմբեր քշողները, հողերի զավթիչները, թափառական ճանապարհորդները։ Քեթրին Հելեն Սփենսը «Կլարա Մորիսոն» (1854) ստեղծագործությունում, մանրամասն ներկայացնում է շոտլանդացի կնոջ ներգաղթը Հարավային Ավստրալիայի Ադելաիդ նահանգ, այն ժամանակ, երբ շատ մարդիկ դուրս էին գալիս Հարավային Ավստրալիայի նոսր բնակեցված նահանգից` փնտրելով հաջողություն Վիկտորիայի և Նոր Հարավային Ուելսի ոսկե եղեգներում։

20-րդ դարի վերջում Հելեն Գարների «Կապիկների որս» (1977) վեպով ի հայտ եկավ գրական ռեալիզմի նոր տեսակ, որը հեղափոխել է Ավստրալիայի ժամանակակից գեղարվեստական գրականությունը, թեև հետո պարզվեց, որ վեպը օրագրային էր և հիմնված էր Գերների սեփական փորձառութան վրա։ Ավստրալիայի գրական ասպարեզում առաջացավ ռեալիզմի մի ենթատեսակ, որը հայտնի է «կեղտոտ ռեալիզմ» անվանմամբ։ Այս ոճով սովորաբար ստեղծագործում էին «նոր, երիտասարդ հեղինակները», ովքեր ուսումնասիրում էին փոքր եկամուտ ունեցող երիտասարդների «ծանր, կեղտոտ, իրական» կյանքը։ Վերջիններիս կյանքը պտտվում ում է թմրամիջոցների և ալկոհոլի շուրջ, որի պատճառը ձանձրույթից խուսափելն է։ Կեղտոտ-ռեալիզմի օրինակներից են՝ Էնդրյու Մըքգեհանի *«Գովքը»* (1992), Քրիստոս Ցիոլկասի *«[[Բեռնվածությունը]]»* (1995), Ջասթին Էթլերի *«Օֆելիա գետը»* (1995) և Բրենդան Քոուելի *«Ինչպե՞ս է դա»* (2010), թեև դրանցից շատերը, այդ թվում, դրանց նախահայրը՝ *«Կապիկների որս»-ը*, այժմ՝ 1995-ին, պիտակավորված են որպես՝ «Գրանջ գրականություն»։

### Միացյալ Թագավորություն
Յան Ուոթը *«Վեպի ծագումը»* (1957 թ.)  գրքի մեջ վեպի ծագումը տեսնում էր 18-րդ դարի սկզբին և պնդում էր, որ վեպի «նորությունը» իր «ֆորմալ ռեալիզմն» է. Գաղափարը այն է, որ «վեպը, մարդկային կյանքի փորձի լիարժեք և հավաստի զեկույցն է»։ Նրա օրինակներից են վիպագիրներ Դանիել Դեֆոն, Սամուել Ռիչարդսոնը և Հենրի Ֆիլդինգը։ Ուոթը պնդում էր, որ վեպի՝ հասարակ մարդկանց միջև հարաբերությունները իրատեսականորեն նկարագրելու մղումը զուգահեռ էր ընթանումավելի ընդհանուր՝ փիլիսոփայական ռեալիզմի, միջին դասի տնտեսական անհատապաշտության (ինդիվիդուալիզմի) և Պուրիտան անհատապաշտության զարգացման հետ։ Նա նաև պնդում է, որ այդ ձևը սիրաշահում է նոր միջին դասի ընթերցող հասարակության հետաքրքրությունները և հնարավորությունները, որի արդյունքում զարգանում է նոր գրքի առևտուրը։ Դեֆոն և Ռիչարդսոնը, լինելով վաճառականներ, կարող էին միայն «հաշվի առել իրենց սեփական չափորոշիչները»՝ իմանալու համար, որ իրենց գործը ձեռք կբերի մեծ լսարան։

Ավելի ուշ՝ 19-րդ դարում, Ջորջ Էլիոթի (1819-1880) «*[[Միդլմարչ` Գավառական կյանքի ուսումնասիրությունը»]]*(1871-72) ստեղծագործությունը, վիպագիրներ Մարտին Ամիսի և Ջուլիան Բարնսի կողմից բնութագրվել է, որպես անգլերեն ռեալիզմի լավագույն վեպ։ Տարբեր հերոսների ձայների ու կարծիքների միջոցով ընթերցողը տեղեկանում է օրվա կարևոր հարցերին, այդ թվում, 1832 թվականի Բարեփոխումների մասին օրենքի, երկաթգծերի բացման և ժամանակակից բժշկական գիտության վիճակի մասին։ *Միդլմարչը* նաև ցույց է տալիս համայնքի խորը ռեակցիոն մտածելակերպը, երբ շատերը, առերեսվելով այնպիսի հեռանկարների, ինչպիսիք են սոցիալական, քաղաքական և տեխնոլոգիական փոփոխությունները, չեն ցանկանում ի կատար ածել դրանք։

Մինչ Ջորջ Գիսսինգը (1857-1903), *[[«Նոր Գրաբ փողոցը»]]'-ի (1891) և բազմաթիվ այլ գործերի հեղինակը, ավանդաբար դիտարկվում է որպես նատուրալիստ՝ հիմնականում ոգեշնչված [[Էմիլ Զոլա]]յի աշխատանքներով․ Ըստ Ջեյքոբ Կորգի՝ [[Ջորջ Էլիոթ]]ը նույնպես մեծ ազդեցություն է թողել Գիսսինգի վրա։

Այլ վիպագիրներ, ինչպիսիք են [[Առնոլդ Բեննեթ]]ը (1867-1931) և [[անգլո-իռլանդ]]ացի [[Ջորջ Մուր]]ը (1852-1933), գիտակցաբար նմանակել են ֆրանսիացի ռեալիստներին։ Բեննեթի ամենահայտնի ստեղծագործություններն են *«Քլայհանգեր եռյակը»* (1910-18) և *«Ծեր կանանց պատմությունը*» (1908)։ Այս գրքերը նկարագրում են իր կյանքի փորձը՝ [[Սթեֆորդշիր Փոթերիս]]ում, արդյունաբերական տարածք, որը ներառում է 6 քաղաքներ, որոնք այժմ կազմում են [[Սթոք-օն-Թրենտ|Սթոք-Օն-Թրենթ]]ը՝ [[Սթեֆորդշիր]], Անգլիա։ Ջորջ Մուրը, որի ամենահայտնի աշխատանքը [[Էստեր Ուոթերս|«*Էստեր Ուոթերսն»*]] է (1894), նույնպես ոգեշնչված է Զոլայի [[նատուրալիզմ]]ով։

=== Ամերիկյան ռեալիզմ ===
[[Ուիլիամ Դին Հովելլս]]ը (1837-1920) առաջին ամերիկացի հեղինակն էր, որը ԱՄՆ-ի գրականության մեջ [[ռեալիստական գեղագիտություն]] բերեց<sup>[մեջբերման  կարիք ունի]</sup>: Միջին եւ վերին խավերի՝ 1880- 1890-ական թվականների կյանքը ներկայացնող նրա պատմվածքները բարձր են գնահատվում ամերիկացի գրականագետների շրջանում։ <sup>[մեջբերման կարիք ունի]</sup>: Նրա ամենահեղինակավոր վեպը, *«Շիլաս Լապհեմի փառքը»* (1885 թ.), նկարագրում է մի մարդու, ով կորցնում է կարողությունը սեփական սխալների պատճառով։ Այլ վաղ ամերիկացի ռեալիստներից են [[Սամուել Կլեմենս]]ը (1835-1910), ով ավելի հայտնի է իր կեղծանունով՝ [[Մարկ Տվեն|Մարկ Թվեն]]՝ [[Հեքլբերի Ֆիննի արկածները|*«Հաքլբերի Ֆիննի արկածները»-ի*]] հեղինակը(1884), [[Սթեֆն Քրեյն]]ը (1871-1900) եւ [[Հորաթիո Ալջեր, Ջր.]] (1832-1899):

== Համաշխարհային գրականություն ==
* [[Օնորե դը Բալզակ]] («[[Մարդկային կատակերգություն (Բալզակի վիպաշար)|Մարդկային կատակերգություն]]»)
* [[Ստենդալ]] («[[Կարմիրն ու սևը (վեպ)|Կարմիրն ու սևը]]»)
* [[Գի դը Մոպասան]]
* [[Չարլզ Դիքենս]] («[[Օլիվեր Թվիստի արկածները]]»)
* [[Մարկ Տվեն]] («[[Հեքլբերի Ֆինի արկածները]]»)
* [[Ջեկ Լոնդոն]] («[[Ծովագայլը (վեպ)|Ծովագայլը]]», «[[Երեքի սիրտը (վեպ)|Երեքի սիրտը]]», «[[Լուսնի հովիտը]]»)
* [[Ալեքսանդր Պուշկին]] ([[Եվգենի Օնեգին]], [[Կապիտանի աղջիկը]])
* [[Միխայիլ Լերմոնտով]] («[[Մեր ժամանակի հերոսը]]»)
* [[Նիկոլայ Գոգոլ]] («[[Մեռած հոգիներ (վեպ)|Մեռած հոգիներ]]»)
* [[Ֆյոդոր Դոստոեվսկի]] («[[Ոճիր և պատիժ]]»)
* [[Լև Տոլստոյ]] («[[Պատերազմ և խաղաղություն]]», «[[Աննա Կարենինա]]»).
* [[Իվան Տուրգենև]] («[[Հայրեր և զավակներ (վեպ)|Հայրեր և զավակներ]]», «Նախօրեին», «Մումու»)
* [[Անտոն Չեխով]] («[[Բալենու այգին (պիես)|Բալենու այգին]]», «[[Ճայը (պիես)|Ճայը]]», «[[Պատյանով մարդը]]»)
* [[Բորիս Պաստեռնակ]] («[[Դոկտոր Ժիվագո]]»)

== Հայ գրականություն ==
* [[Շիրվանզադե]] («[[Քաոս (վեպ)|Քաոս]]», «[[Պատվի համար (դրամա)|Պատվի համար]]»)
* [[Նար-Դոս]] («[[Սպանված աղավնի (վիպակ)|Սպանված աղավնի]]», «[[Ես և նա (պատմվածք)|Ես և նա]]»)
* [[Գաբրիել Սունդուկյան]] («[[Պեպո]]», «Վարինկի վեչերը»)
* [[Հակոբ Պարոնյան]] («[[Մեծապատիվ մուրացկաններ]]»)
* [[Պերճ Պռոշյան]] («[[Հացի խնդիր]]»)
* [[Հովհաննես Թումանյան]]
* [[Միքայել Նալբանդյան]] («Մեռելահարցուկ», «Մինին խոսքը, մինին` հարսը»)
* [[Ղազարոս Աղայան]] («Երկու քույր»)

== Ռեալիզմը ֆրանսիայում ==
=== Քաղաքականություն ===
[[:fr:Révolution_française_de_1848|1848 թվականի հեղափոխությունը]] վերջ դրեց [[Լուի Ֆիլիպ I|Լուի-Ֆիլիպ I-ի]] միապետությանը, և փետրվարին [[:fr:Deuxième_République_(France)|Երկրորդ Հանրապետությունը]] մեծ ոգևորությամբ ընդունվեց, հատկապես մամուլի ազատության և համընդհանուր ընտրական իրավունքի հռչակմամբ։ Սակայն արդեն 1848 թվականի հունիսին բանվորական ցույցերը վերածվեցին ողբերգության, և քաղաքական ազատականացումը երկար չտևեց։ Հեղափոխության անհաջողությունը վերջ դրեց իդեալիզմին, ռոմանտիկ պատրանքներին, ինչպես նաև այն ազատության, հավասարության և եղբայրության գաղափարներին, որոնք այն խոստանում էր։ Ավելի ուշ, 1851 թվականի դեկտեմբերի 2-ին [[Նապոլեոն III|Նապոլեոն III-ի]] պետական հեղաշրջումը վերածեց հանրապետությունը կայսրության՝ հնարավորություն տալով ազատության սահմանափակման։ Սկսվեց հեղինակապետական մի շրջան, որտեղ իշխանությունը ճնշում էր և խիստ վերահսկում մամուլը և հանրային բարոյականությունը։ Քաղաքական իշխանությունները կասկածանքով էին վերաբերվում ռեալիզմին, քանի որ այն համարում էին շարժում, որը հերքում է կրոնը և տարածում սոցիալական անկարգություններ։

=== Գրողների ստեղծագործելու պայմանները ===
Ռեալիստական գեղագիտությունը, եթե այս շարժման համար կարելի է օգտագործել «գեղագիտություն» եզրույթը, որը շատ ավելի լայն է, քան այս կամ այն գրողի ոճը (տես ստորև՝ Պատմություն), ձևավորվում է հրատարակչական արտադրության վերափոխման և ընթերցողների շրջանակի փոփոխության ժամանակաշրջանում։ Տեխնոլոգիաների զարգացման շնորհիվ հրատարակչական ոլորտը մտնում է իր արդյունաբերական դարաշրջան։ Այդ ժամանակ զարգացող մամուլը գրականությունը օգտագործում է որպես ընթերցողին գրավելու միջոց։

1836 թվականին ծնվում է վեպ-ֆելիետոնը կամ սերիական վեպը, որը հնարավորություն է տալիս գրողներին հասնել շատ ավելի լայն ընթերցողական լսարանի, քան գրքերը։ Լրագրողական աշխատանքն ու գրական ստեղծագործությունը սերտորեն կապվում են։ Արդյունաբերական հեղափոխությունը, իսկական պրոլետարիատի ձևավորումը, բանվորական շարժումները նոր ներշնչանքի աղբյուրներ են դառնում արվեստագետների համար, ինչպիսիք են [[Ստենդալ|Ստենդալն]] ու [[Գյուստավ Ֆլոբեր|Ֆլոբերը]], որոնք մեծապես ազդված էին կյանքի իրադարձություններից։

== Պատմություն ==
XIX դարի կեսերին գրականության մեջ ձևավորվում է ռեալիզմի շարժումը։ [[Ժորժ Սանդ|ԺորԺ Սանդին]] ուղղված նամակում, որը հրապարակվել է *'L'Artiste** ամսագրում, Շամֆլյորին նշում է, որ անվանումը իրեն վախեցնում է իր ցուցական վերջավորության պատճառով․ **«Ես սարսափում եմ այս անվանումից իր ցուցական ավարտով. ես վախենում եմ դպրոցներից ինչպես խոլերայից, և իմ ամենամեծ ուրախությունը հստակ առանձնացող անհատականությունների հանդիպելն է»**։ Նա կրկին անդրադառնում է այս հարցին իր **«Le Réalisme»** (1857) գրքում, որտեղ ընդգրկված է նաև «Նամակ տիկին Սանդին»։

[[1856]] թվականին [[Լուի Էդմոնդ Դյուրանտին]] և [[Ժյուլ Ասեզատը]] թողարկում են [[Ռեալիզմ (արվեստ)|«Ռեալիզմ»]] ամսագիրը, որը տպագրում է մի քանի համար մինչև 1857 թվականը: Դյուրանտին պահանջում էր, որ վեպը ներկայացնի կյանքի տարբեր կողմերը․

**«Շատ վիպասաններ, որոնք ռեալիստ չեն, իրենց ստեղծագործություններում բացառապես զբաղվում են հոգու պատմությամբ և ոչ ամբողջական մարդու պատմությամբ։ (…) Սակայն հասարակությունը բաղկացած է խոշոր սոցիալական խմբերից կամ մասնագիտություններից, որոնք ձևավորում են մարդուն և նրան տալիս ավելի վառ անհատականություն, քան նրա բնական բնազդները։ Մարդու հիմնական կրքերը կապված են նրա սոցիալական մասնագիտության հետ. այն ազդում է նրա գաղափարների, ցանկությունների, նպատակների և գործողությունների վրա»**։

[[Օնորե դը Բալզակ|Օնորե դը Բալզակը]] համարվում է ռեալիստ գրող, քանի որ իր ստեղծագործություններում՝ ''[[Մարդկային կատակերգություն (Բալզակի վիպաշար)|Մարդկային կատակերգություն]]''-ում, նա ձգտում է խորապես դիտարկել իրականությունը և ընտրում է այնպիսի թեմաներ, որոնք մինչ այդ անտեսվել էին վեպում՝ համարվելով գռեհիկ, տգեղ կամ սովորական։ Նրա վեպերում ներկայացված են բոլոր հասարակական խավերը՝ բացառությամբ բանվոր դասակարգի, և առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձված փողի կարևորությանը XIX դարի հասարակության մեջ։

Սակայն շատ քննադատներ խուսափում են Բալզակին միայն «ռեալիստ» պիտակով սահմանափակելուց, քանի որ նրա դիտարկումները հաճախ վերածվում են հիպերբոլաների և անալոգիաների խաղի, ինչպես նշել է Ալբեր Բեգենը։ Բացի այդ, Բալզակի որոշ վեպեր ունեն ֆանտաստիկ, էզոթերիկ կամ ռոմանտիկ ոգեշնչում։ Գրական պատմաբանները, հետևաբար, Բալզակի ստեղծագործության մեջ տեսնում են ոչ թե զուտ ռեալիզմ, այլ ժամանակակից վեպի ձևավորման սկիզբը, ինչպես նաև [[Ստենդալ|Ստենդալի]], [[Ժորժ Սանդ|Ժորժ Սանդի]] և [[Պրոսպեր Մերիմե|Պրոսպեր Մերիմեի]] դեպքում։

**Մարդկային կատակերգություն**–ը՝ Բալզակի շուրջ 95 վեպերը միավորող այս մեծածավալ պատումային նկարագիրը, հիմնարար ազդեցություն է ունեցել վեպի զարգացման վրա։ Այն առանձնանում է երեք հիմնական տարրերով՝ դիտարկման զգացողությամբ, երևակայությամբ և կառուցվածքով։

* **Դիտարկման զգացողությունը** վեպերին տալիս է պատմական բնույթ՝ XIX դարի հասարակության վերլուծության միջոցով։
* **Երևակայությունը** թույլ է տալիս Բալզակին օգտագործել տարբեր գրական ոճեր, այդ թվում՝ ֆանտաստիկայի տարրերը, որոնք օգնում են բացահայտել իրականության անսպասելի արժեքները։
* **Կառուցվածքը** նրա գրականության հիմնարար առանձնահատկություններից է, քանի որ նույն կերպարները կրկին ու կրկին հանդիպում են տարբեր վեպերում։

[[Գյուստավ Ֆլոբեր|Գյուստավ Ֆլոբերը]] շատ վաղ է գիտակցում, որ ռեալիզմը պարունակում է հակասություն, քանի որ գրելը կարող է ստեղծել միայն տեքստ, այլ ոչ թե իրականություն։ Նա հրաժարվում է իրեն նույնացնել այս շարժման հետ. «Իմ ընկերների մասին խոսելիս դուք ավելացնում եք “իմ դպրոցը”։ Բայց ես քայքայում եմ իմ բնավորությունը՝ ջանալով, որ որևէ դպրոց չունենամ։ Նախապես բոլորին մերժում եմ։ […] Ես տեխնիկական մանրամասնությունները, տեղական տեղեկությունները, վերջապես՝ բաների պատմական և ճշգրիտ կողմը համարում եմ շատ երկրորդական»։

Սակայն, հակառակ իր կամքի, Ֆլոբերը որոշ չափով դասվում է ռեալիստական շարժման մեջ, հատկապես իր մանրամասն ու ճշգրիտ նկարագրությունների շնորհիվ։ Իրականում, ըստ նրա, **էմոցիան առաջանում է միայն այն դեպքում, երբ կերպարներն ու միջավայրն արտացոլված են ծայրահեղ ճշգրտությամբ**։ Այդ պատճառով նրա ստեղծագործությունները հիմնված են խորը ուսումնասիրությունների վրա, հաճախ՝ գիտական, որպեսզի իր գրքերը կառուցվեն ամուր գիտելիքների հիման վրա։

Բացի այդ, նրա վեպերը հաճախ ներշնչված են իրական իրադարձություններից, հատկապես՝ տարբեր քրեական դեպքերից։ Դրա լավագույն օրինակներից մեկը նրա ամենահայտնի վեպերից է՝ **«Տիկին Բովարին» (1856)։**

Այնուամենայնիվ, երբեք չի եղել ռեալիստական ​​դպրոց, որը գրողներին համախմբում էր պահանջված գեղագիտական ​​համայնքի դրոշի ներքո, ինչպես որ [[Վիկտոր Հյուգո]]ն էր ռոմանտիզմի համար: Որոշ ֆրանսիացի հեղինակներ, սակայն, հաճախ բնութագրվում են որպես «ռեալիստներ», ինչպես օրինակ՝ [[Գի դը Մոպասան|Մոպասանը]], [[Ստենդալ|Ստենդալը]] կամ [[Գոնկուր եղբայրներ|Գոնկուր եղբայրները]]։ Մոպասանն իրականում որոշ ռեալիստական ​​հեքիաթների և պատմվածքների ստեղծողն է, որոնցում պարզ ոճով և մեծ ճշգրտությամբ պատկերում է իրականությունը։ Ստենդալը, իր հերթին, գրում է մեծ գեղագիտական ​​զգայունությամբ և, առանց ներողամտության, հաշիվ է տալիս իր ժամանակի բարքերին (հասարակական կարգի դեմ հերոսների հետ, ովքեր արհամարհում են փողի թագավորությունը և այլն); նա վեպը կապում է նաև ճանապարհով տարված հայելու հետ։ Ի վերջո, Գոնկուր եղբայրներն էլ իրենց «դոկումենտալ ռեալիզմով» իրենց տեղն ունեն այս շարժման մեջ, սակայն նրանց գրելու ոճը պարունակում է նաև բազմաթիվ իմպրեսիոնիստական ​​նշումներ;

Մյուս կողմից, [[Նատուրալիզմ|նատուրալիզմը]], որը բխում է ռեալիզմի սկզբունքներից, ըստ գրական պատմաբանների, խիստ ասած, ավելի շատ «դպրոց» է։ [[Էմիլ Զոլա|Էմիլ Զոլան]] էր, ով առաջին անգամ օգտագործեց այս տերմինը 1880 թվականին իր հայտնի «Փորձարարական վեպ» էսսեում։ Նա ցանկանում է ավելի հեռուն գնալ, քան Բալզակը՝ կենտրոնանալով աշխատավորների աշխարհի վրա։ Հիացած լինելով գիտական ​​ոլորտում փորձարարական մեթոդի հաջողությամբ (մեթոդ, որը տարածված է Կլոդ Բեռնարի փորձարարական բժշկության մասին գրքում), նա ցանկանում էր կիրառել այս մեթոդը վեպի մեջ և այդպիսով նոր հարթություն տալ ռեալիզմին՝ շնորհիվ մի մոտեցման, որը պետք է գտներ այնպիսի երևույթների օբյեկտիվ վերլուծություն, ինչպիսիք են ժառանգականությունը և ալկոհոլիզմը: Զոլան մանրակրկիտ նկարագրում է իր վեպերի յուրաքանչյուր մանրուք, որոնք նա ցանկանում է լինել իրական փորձարարական պատմություններ, որոնցում ֆիզիոլոգիան գերակայություն ունի (պոզիտիվիզմի ազդեցությունը): Բացի այդ, նա որդեգրում է երկակի մոտեցում, որը բաղկացած է առաջին հերթին բնության փաստերի դիտարկումից, և երկրորդ՝ այդ փաստերի մեխանիզմների փորձարկումից: Ինչպես Ֆլոբերն ու Շամպլերին արել էին ռեալիզմի համար, Զոլան, այնուամենայնիվ, հրաժարվեց նատուրալիզմը դպրոց դարձնել.

«Ահա թե ինչու ես շատ անգամ ասել եմ, որ նատուրալիզմը դպրոց չէր, որ, օրինակ, այն մարմնավորված չէր ոչ մարդու հանճարով, ոչ էլ խմբի խելագարության մեջ, ինչպես ռոմանտիզմը, որ այն ուղղակի փորձարարական մեթոդի կիրառումն էր բնության և մարդու ուսումնասիրության մեջ: [...] Հետևաբար, նատուրալիզմում չեն կարող լինել ոչ նորարարներ, ոչ էլ դպրոցի ղեկավարներ։ Պարզապես կան աշխատողներ, որոնք ավելի հզոր են, քան մյուսները»։

=== Հիմնական սկզբունքները ըստ Շամֆլյորի և Դյուրանտիի ===
1830-ականների պատմավեպն արդեն առաջ էր բերել սոցիալական համատեքստի մտահոգություն: [[Օնորե դը Բալզակ|Բալզակի]] և [[Ստենդալ|Ստենդալի]] ազդեցությամբ վիպասանները հայտնաբերեցին առօրյա կյանքի իսկական պոեզիա, որն իր թեմաները բխում է ժամանակակից աշխարհի դիտումից և «արդիականությունը գրավելու» ցանկությունից: Ռեալիզմն այնուհետև հակադրվում է ռոմանտիզմին:

Ռեալիստական ​​վեպը պետք է լինի իրականության ճշգրիտ վերարտադրություն։ Խնդիրը գրելն է մեծագույն անկեղծությամբ և դիտողական սուր զգացումով. հեղինակը պետք է նկարագրի այն, ինչ ճիշտ է համարում, ինչ գիտի, այսինքն՝ այն, ինչ ինքն է նկատել, ճշմարտության մտահոգությամբ՝ լինի դա գեղեցիկ, թե տգեղ, պետք է գրի օբյեկտիվորեն։

Իրատեսական վեպը պետք է լինի իր ժամանակի սովորույթների և անհատների հիմնավորված ուսումնասիրությունը։ Ռեալիստ վիպասանը պետք է խուսափի ցանկացած տպավորիչ բանից և դրանով իսկ հակադրվում է պատմավեպին, էկզոտիկ վեպին, ռոմանտիզմին, քնարականությանը, ֆանտաստիկությանը։ Իրատեսական վեպն ունի գիտական ​​և փիլիսոփայական նպատակ. դա պարզապես ժամանց չէ, այն պետք է օգտակար լինի:

**Ռեալիստական վեպը նախատեսված է ընթերցողների լայն շրջանակի համար**։ Վիպասանը պետք է ընթերցողին հնարավորություն տա ամեն ինչ հասկանալու։ Այդ իսկ պատճառով, կերպարները ներկայացվում են որպես տիպեր, իսկ ոճը հնարավորինս պարզ է՝ առանց հատուկ գեղարվեստական հնարքների (այսինքն՝ ամբողջությամբ անկեղծ)։ **Ռեալիզմը նաև ոճի բացակայությունն է**։

Ռեալիստական վեպը ներկայացնում է առօրյա կյանքը՝ իրականությունը այնպիսին, ինչպիսին այն կա (սովորական, միջակ կերպարներ, առօրյա իրավիճակներ և այլն), ինչը ժամանակին մեծ արձագանք ու վրդովմունք էր առաջացնում։ Ռեալիզմը գերադասում է **նովելը և վեպը**, քանի որ դրանք ավելի ճկուն ժանրեր են և ավելի քիչ կապված գրական ավանդույթների հետ։

Իրականության մասին զեկուցելու ցանկություն ունեցող գրողները իրական փաստաթղթեր են հավաքում իրենց ընտրած թեմայի վերաբերյալ: [[Գյուստավ Ֆլոբեր|Գուստավ Ֆլոբերը]] վավերագրել է մկնդեղի թունավորման ախտանիշները նախքան [[Տիկին Բովարի|Մադամ Բովարի]]ի վերջաբանը գրելը։ [[Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիա|Պրուստի]] ստեղծագործությունը, իր հերթին, շատ ուժեղ նշանավորվում է Առաջին համաշխարհային պատերազմով (նա իր շատ գործերում պատկերում է դրա հետևանքով առաջացած աշխարհի փլուզումը)։ Զոլան հետևում է Բալզակի ավանդույթին [[Ռուգոն-Մակվարտի]] կառուցմամբ՝ 20 վեպերից բաղկացած մի շարք, որոնք գրված են զգալի հետազոտությունների և փաստաթղթերի հիման վրա, որտեղ նա հետևում է ծանր ժառանգականությամբ նշանավորվող ընտանիքի պատմությանը։

=== Տեխնիկաները ===
Պատմության մեջ հեղինակի խոսնակի՝ պատմողի անմիջական միջամտությունները վերանում են։ Պատմողն այսպիսով խամրում է իր կերպարի հետևում, որի տեսակետը դառնում է գերակշռող։ Այս փոխարինումը հանգեցնում է ազատ անուղղակի ոճի հաճախականության, որտեղ պատմողի խոսքերը իրենց տեղը զիջում են կերպարի խոսքերին, առանց ուղղակի խոսքի նշանների:

Իրականությունը, դիտվելով կերպարի աչքերով, սահմանափակվում է նրանով, ինչ վերջինս ընկալում է, հետևաբար տեսարանների բազմապատկումը նպատակ ունի արժանահավատորեն տալ բազմաթիվ նկարագրություններ: Դրանք հատկապես ճշգրիտ են. վայրերը, կերպարները և առարկաները մանրակրկիտ նկարագրված են: Գրողը օգտագործում է նկարագրված միջավայրին հատուկ բառապաշար. Ֆլոբերը հնագիտական ​​տրակտատներ է կարդում [[Սալամբո]] վեպը գրելու համար, Զոլան մանրամասն ներկայացնում է Ժերմինալի հանքարդյունաբերության փոքր առևտրի բազմազանությունը… Բացի այդ, ռեալիստ հեղինակները հաճախ օգտագործում են տարածական-ժամանակային ցուցիչներ, ինչպես նաև տեղանուններ (= իրական տեղանուն)՝ տեքստը տեղավորելու համար: Նկարագրությունները բազմաթիվ են. Ահա, որպես օրինակ, շատ մանրամասն նկարագրություն՝ օգտագործելով հարուստ և ճշգրիտ բառապաշար Հայր Գորիոն դե Բալզակի կողմից.

«Հաստատության ճակատը նայում է մի փոքրիկ պարտեզի վրա, այնպես, որ շենքը ուղիղ անկյան տակ է տեղակայված Նյով-Սեն-Ժենևիև փողոցի նկատմամբ, որտեղից այն երևում է խորությամբ կտրված։

Այս ճակատի երկայնքով, տան և պարտեզի միջև, ձգվում է մոտ վեցուկես ոտնաչափ լայնությամբ փոսանման քարապատ տարածք, որի դիմաց գտնվում է ավազով ծածկված արահետ՝ եզերված գերբերաններով, վարդագույն դափնիներով և նռնիներով, որոնք տնկված են կապույտ ու սպիտակ ճենապակյա մեծ ամանների մեջ։

Այս արահետը կարելի է մտնել մի փոքրիկ դռնով, որի վերևում կախված է ցուցանակ՝ հետևյալ գրությամբ. **MAISON VAUQUER**, իսկ ներքևում՝ **Բուրժուական պանսիոն երկու սեռի անձանց և այլոց համար*'։»

Հավելենք, որ կերպարը շատ կարևոր տեղ ունի ռեալիստական ​​վեպի մեջ. Ավելին, այն չեզոք չէ գաղափարախոսությունների և փիլիսոփայությունների նկատմամբ՝ նպատակ ունենալով պահանջել և կիրառել ազատություն։ Այսպիսով, կերպարը ստանում է երեք գործառույթ՝ նա արկածի հերոս է, աշխարհի մասին դիդակտիկ դրույթի միջնորդ և ապահովում է պատմվածքի (իրադարձություններ, գործողություններ և այլն) և նկարագրության (էակներ, իրեր) միջև համերաշխություն։

== Ռեալիզմը Բրիտանիայում ==
Անգլիական ռեալիզմն իր արմատները գտնում է 18-րդ դարում, օրինակ՝ [[Հենրի Ֆիլդինգ|Հենրի Ֆիլդինգի]] վեպերում, որոնք նկարագրում են լոնդոնյան տականքներին, կամ նույնիսկ [[Թոբիաս Սմոլեթ|Թոբիաս Սմոլեթում]]։ Շարժումը մեծ թափ ստացավ 19-րդ դարի կեսերին, և մեծ հեղինակներ, ինչպիսիք են [[Թոմաս Հարդի|Թոմաս Հարդին,]] [[Դ. Հ. Լոուրենսը]], [[Ջորջ Էլիոթ|Ջորջ Էլիոթը]] կամ իռլանդացի [[Ջորջ Մուր|Ջորջ Մուրը,]] լիովին մաս էին կազմում ռեալիստական ​​շարժմանը, կենտրոնանալով բանվոր դասակարգի միջավայրի, դավաճանական հարաբերությունների և ծառայողների դասակարգի վրա, մինչդեռ նրանց նախորդները իրենց ինտրիգները դնում էին եկեղեցու հարուստ կամ գյուղական ընտանիքների կամ մասնագետների միջև: Սկանդալը նույնպես դրա մի մասն է լինելու. Հարդիի վերջին վեպը՝ «Ջուդա Մութը», որը հրատարակվել է 1895 թվականին, շատ վատ է ընդունվել սեքսուալության նկատմամբ վերաբերմունքի և ամուսնության, համալսարանի և եկեղեցու նկատմամբ խիստ քննադատության պատճառով: Հիասթափված՝ Հարդին այնուհետև թողեց արձակը և իր վերջին տարիները նվիրեց պոեզիային։

== Ռեալիզմը Եվրոպայի մյուս երկրներում ==
Զոլայի թարգմանությունը ընդօրինակում է ամբողջ աշխարհում: Իտալիայում ձևավորվեց ազգային ռեալիստական ​​շարժում, որը կոչվում էր [[վերիզմ,]] որը նկարազարդվեց սիցիլիացի գրողներ [[Ջովաննի Վերգա|Ջովանի Վերգան]] և [[Լուիջի Կապուանա]]ն: Այս հեղինակները երկրի ծայրամասային շրջաններում հասարակության բանվոր դասակարգերին ներկայացնում են խնայող ոճով և խոսակցական լեզուն արտացոլող երկխոսություններով։ Միտումը շարունակվեց 20-րդ դարի սկզբին ռեգիոնալիստ վիպասանների հետ, ինչպիսիք են [[Մատիլդ Սերաոն|Մատիլդե Սերաոն]] Նեապոլում, Ռենատո Ֆուչինին Տոսկանայում և [[Գրացիա Դելեդա|Գրացիա Դելեդդան]] Սարդինիայում: Իսպանիայում [[Պերես Գալդոս|Բենիտո Պերես Գալդոս]]ը, իր բազմաթիվ պատմական վեպերի հետ մեկտեղ, գրել է բալզակյան ոգեշնչված մի քանի սոցիալական վեպեր, ինչպես [[Կամիլո Կաստելո Բրանկո|Կամիլո Կաստելո Բրանկոն]] և [[Էկա դե Կեյրոս|Էչա դե Կեյրոսը]] Պորտուգալիայում, նույն տարիներին:

Սկանդինավիայում և Ռուսաստանում շարժման մեջ են մտնում դրամատուրգները, ովքեր իրենց պիեսների համար ոգեշնչում են առօրյա իրադարձություններից և ներկայացնում են առօրյա կյանքից վերցված ժեստերն ու բառերը: Նորվեգացի [[Հենրիկ Իբսեն]]ը, շվեդ [[Ավգուստ Ստրինդբերգ]]ը և ռուսներ [[Անտոն Չեխով]]ն ու [[Մաքսիմ Գորկի]]ն գրել են ստեղծագործություններ, որոնք մինչ օրս մնում են երգացանկի ամենաշատ կատարվողներից՝ հետևելով ռեալիզմի ուսմունքին։

== Ռեալիզմն Ամերիկայում ==
*Այնուհետև ռեալիզմը հատեց Ատլանտյան օվկիանոսը մի քանի տասնամյակ ուշացումով, մինչդեռ ֆրանսիացի և անգլիացի հեղինակների մեջբերված ստեղծագործությունները իրենց ճանապարհը դարձան: Միացյալ Նահանգներում ռեալիստական ​​շարժումը կապված է առաջադեմ շարժման հետ, որը ձգտում էր բարեփոխել բանվոր դասակարգերի կենսական, հիգիենիկ և աշխատանքային պայմանները՝ դատապարտելով «վայրի կապիտալիզմի» չարաշահումները, որոնք գագաթնակետին հասան 1890-ականներին Ափթոն Սինքլերը բացահայտեց Չիկագոյի The jungle-ի սպանդանոցների տխրահռչակ պայմանները: կին Ջենի Գերհարդտում (1911) և մի փոքրիկ քաղաքացու անկումը, որը հայտնվել է Նյու Յորքի գայթակղությունների և վտանգների մեջ Քույր Քերիում (հրատարակվել է 1900 թվականին, բայց չի հրապարակվել միայն 1912-ից հետո): Սինքլերը արագորեն շրջվեց դեպի քաղաքականություն, բայց Դրայզերը շարունակեց իր կարիերան որպես գրող, և նրան միացավ Սինքլեր Լյուիսը, ով Գլխավոր փողոցում մարմնավորեց ամերիկուհի Մադամ Բովարիին: Շարժումը շարունակվեց անգլիական Կանադայում 1920-ականներին և 1930-ականներին Ֆրեդերիկ Ֆիլիպ Գրոուվի և Մորլի Քալագանի հետ, իսկ Լատինական Ամերիկայում, ի թիվս այլոց, արգենտինացի Մանուել Գալվեսի հետ:''

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրական ուղղություններ