Թենեսիի համալսարան

**Թենեսիի համալսարան** (**'), [[Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ|Միացյալ Նահանգների]] [[Նոքսվիլ]] քաղաքում գտնվող հանրային հողային դրամաշնորհով հետազոտական համալսարան։ Այն հիմնադրվել է 1794 թվականին՝ Թենեսիի՝ որպես 16-րդ նահանգ Միությանը միանալուց երկու տարի առաջ, և  Թենեսիի համալսարանական համակարգի (**') առաջատար մասնաճյուղն է՝ իր կազմում ունենալով 14 քոլեջ։ Համալսարանում սովորում է ավելի քան 30,000 ուսանող՝ ներկայացնելով ԱՄՆ բոլոր 50 նահանգները և ավելի քան 100 օտարերկրյա պետություններ։

Համալսարանի կապերը մոտակայքում գտնվող  Օք Ռիջի ազգային լաբորատորիայի (**') հետ, որը հիմնադրվել է համալսարանի նախագահ Էնդրյու Հոլթի պաշտոնավարման ընթացքում և շարունակվել է Թենեսի համալսարանի և Բաթլ հիշատակի ինստիտուտի համագործակցության շրջանակում, լայն հետազոտական հնարավորություններ են ընձեռում դասախոսական կազմին և ուսանողներին։ Համալսարանին առընթեր կառույցներ են նաև [[Հովարդ Հ. Բեյքեր]] կրտսերի հանրային քաղաքականության և հասարակայնության հետ կապերի դպրոցը (**'), Թենեսիի համալսարանի մարդաբանական հետազոտությունների կենտրոնն (**') ու Թենեսիի համալսարանի [[Դենդրոպարկ|դենդրոպարկը]], որը զբաղեցնում է 250 ակր (մոտ 100 հա) տարածք Օք Ռիջ քաղաքում։ Համալսարանը նաև ուղղակի գործընկեր է Թենեսիի համալսարանի բժշկական կենտրոնի հետ, որը Արևելյան Թենեսիում գործող երկու առաջին մակարդակի վնասվածքաբանական կենտրոններից մեկն է։

Այն Միացյալ Նահանգների ամենահին հանրային համալսարաններից մեկն է և Արևելյան մայրցամաքային ջրբաժանից արևմուտք գտնվող ամենահին աշխարհիկ բարձրագույն ուսումնական հաստատությունը։ Այն դասակարգվում է «Դոկտորական համալսարաններ՝ շատ բարձր հետազոտական ակտիվություն» կարգում։

== Պատմություն ==


=== Հիմնադրման վաղ տարիներ ===
1794 թվականի սեպտեմբերի 10-ին, երկու տարի առաջ, նախքան [[Թենեսի|Թենեսիի]] նահանգ դառնալը,  Հարավարևմտյան տարածքի (**') նահանգապետարանի նիստում՝ Նոքսվիլում կանոնադրությամբ հիմնադրվել է Բլաունթ քոլեջը (անվանակոչվել է նահանգապետ Ուիլյամ Բլաունթի անունով):

Նոր հաստատությունը, որը չէր պատկանում որևէ կրոնական համայնքի, ամբողջությամբ տղամարդկանց  և միայն սպիտակամաշկ անձանց համար էր, առաջին 13 տարիներին ունեցել է փոքրաթիվ ուսանողական և դասախոսական կազմ։ 1807 թվականին ուսումնարանը վերանվանվել է Արևելյան Թենեսի քոլեջ, որպես պայման՝ 1806 թվականի Կոմպակտի կողմից նախատեսված նպաստներից օգտվելու համար։ 1809 թվականին դպրոցի առաջին նախագահ և միակ դասախոս Սամուել Քարրիկի մահից հետո դպրոցը ժամանակավորապես փակվել է մինչև 1820 թվականը։

Աշխատանքի վերսկսելուց հետո ուսումնարանն ունեցել է տարածքային և կառավարման աճի դժվարություններ։ Թոմաս Ջեֆերսոնը նախկինում խորհուրդ էր տվել, որ քոլեջը լքի քաղաքի մեջ գտնվող փոքր շենքը և տեղափոխվի ավելի ազատ տարածք։ 1826 թվականի ամռանը (ճակատագրաբար, երբ մահացել է Թոմաս Ջեֆերսոնը) հոգաբարձուները ուսումնասիրել են «Բարբարա Հոլ» տարածքը (այժմ հայտնի պարզապես որպես *Հոլ*) և 1828 թվականին տեղափոխվել են այնտեղ։

1840 թվականին քոլեջը ստացել է **Արևելյան Թենեսիի համալսարան** (ETU) կարգավիճակ։ Դպրոցի կարգավիճակը՝ որպես որևէ կրոնի չհարող բարձրագույն ուսումնական հաստատություն, անսովոր էր իր ժամանակաշրջանի համար, և այն համընդհանուր հայտնի է որպես նմանատիպ ամենահին հաստատությունը Ապալաչյան ջրբաժանի արևմտյան կողմում։

### Վերակառուցում
Թենեսի նահանգը Կոնֆեդերացիայի անդամ էր 1862 թվականին, երբ ընդունվեց Մորիլի օրենքը, որը նախատեսում էր դաշնային հողերի վաճառքից պետական ​​գյուղատնտեսական քոլեջներին դրամաշնորհային միջոցներ: 1867 թվականի փետրվարի 28-ին Կոնգրեսը ընդունել է հատուկ օրենք, որը Թենեսի նահանգին իրավունք է տվել մասնակցել 1862 թվականի Մորիլի օրենքի ծրագրին: 1869 թվականի հունվարին՝ Վերակառուցման դարաշրջանում, Թենեսիի նահանգային կառավարությունը ​​համալսարանը նշանակել է դաշնային հողային դրամաշնորհի համալսարան՝ Թենեսիում հողային տարածքների տրամադրման ծրագրի շրջանակներում միջոցներ և դրամաշնորհներ ստացող։

Որպես հողատարածքներ տրամադրող հաստատություն՝ Արևելյան Թենեսիի համալսարանը պարտավոր էր չհեռացնել նահանգի որևէ քաղաքացու՝ ըստ մաշկի գույնի կամ ռասայի: Պահանջը շրջանցելու համար համալսարանը որոշել էր սևամորթ ուսանողների ուսման վարձը վճարել, որ նրանք սովորեն այլ հաստատությունում՝ Նեշվիլի Ֆիսկի համալսարանում (սևամորթների համար նախատեսված)։ Հաջորդ տարի՝ 1870 թվականին, Թենեսի նահանգի Սահմանադրությունը վավերացրել է XI հոդվածի 12-րդ դրույթը, որն արգելում էր պետական ​​դպրոցներում սևամորթ և սպիտակամորթ ուսանողների համատեղ կրթությունը, քաղաքականություն, որն ուժի մեջ է եղել մինչև 1950-ական թվականները։

Հողային դրամաշնորհի միջոցներն ընդունելով՝ համալսարանը կենտրոնացել է ուսանողների ռազմական, գյուղատնտեսական և մեխանիկական առարկաների ուսուցման վրա: Հոգաբարձուները շուտով հաստատել են Նեշվիլի բժշկական դպրոցի հովանու ներքո բժշկական ծրագրի ստեղծումը և ավելացրել են գիտական աստիճանի ստացման ծրագրեր: 1879 թվականին Արևելյան Թենեսիի համալսարանը վերանվանվել է Թենեսիի համալսարան։

### Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Թենեսիի համալսարանը երկրի 131 քոլեջներից և համալսարաններից մեկն էր, որոնք մասնակցել են V-12 նավատորմի քոլեջային ուսուցման ծրագրին, որը ուսանողներին հնարավորություն էր տալիս ստանալ սպայական աստիճան ԱՄՆ նավատորմում։։

### Քաղաքացիական իրավունքների դարաշրջան
Չնայած համալսարանը պարտավոր էր ընդունել ցանկացած ռասայի կամ էթնիկ պատկանելության ուսանողներ՝ որպես պետական, հողային դրամաշնորհի հաստատություն, Թենեսիի նահանգի սահմանադրությունն արգելում էր ինտեգրված կրթությունը։ Մինչև 1952 թվականը միայն սպիտակամորթ ուսանողներ էին ընդունվում, երբ առաջին երկու սևամորթ ուսանողներին թույլատրվեց ընդունվել ասպիրանտուրայի ծրագրին: Նույնիսկ այն բանից հետո, երբ 1954 թվականին Գերագույն դատարանը «Բրաունն ընդդեմ Կրթության խորհրդի» գործով կրթական տարանջատումը ճանաչել է հակասահմանադրական, համալսարանը դիմադրում էր տարանջատման դեմ պայքարին: Սևամորթ ուսանողները առաջին անգամ ընդունվել որպես բակալավրիատի ուսանողներ 1961 թվականին։

Աֆրոամերիկացի փաստաբան Ռիտա Սանդերս Գեյերը 1968 թվականին դատական ​​​​հայց է ներկայացրել Թենեսի նահանգի դեմ՝ պնդելով, որ բարձրագույն կրթության համակարգը մնում է տարանջատված՝ չնայած դաշնային մանդատի, որը հրահանգում էր տարանջատման վերացումը: Նա պնդում էր, որ Նեշվիլում Թենեսիի համալսարանի ավանի բացումը կհանգեցնի մեկ այլ, գերազանցապես սպիտակամորթներից բաղկացած հաստատության ստեղծմանը, որով Թենեսի նահանգի միջոցներից կզրկվի միակ պատմականորեն սևամորթ համալսարանի ֆինանսավորվումը պետության կողմից: Դատական ​​​​հայցը կարգավորվել է միայն 2001 թվականին, երբ Ռիտա Սանդերսի համաձայնության հրամանագրով 77 միլիոն դոլարի պետական ​​​​ֆինանսավորում է հատկացվել՝ Թենեսիի բոլոր բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում ուսանողական և դասախոսական կազմի բազմազանությունն ավելացնելու համար։

### Ժամանակակից շրջան
2016 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Թենեսիի համալսարանի հոգաբարձուների խորհուրդը Բևեռլի Ջ. Դեյվենպորտին հաստատել է որպես Նոքսվիլի համալսարանի հաջորդ ռեկտոր՝ փոխարինելով Ջիմի Չիքին։ Նա համալսարանի առաջին կին ռեկտորն էր։ 2018 թվականի մայիսի 2-ին համալսարանի նախագահ Ջո ԴիՊիետրոն ազատել է Դեյվենպորտին՝ այլ պատճառներից բացի, նշելով նաև վատ հաղորդակցումը և միջանձնային հմտությունները։ Որոշումը քննադատության է արժանացել ուսանողական կազմի և դասախոսների շրջանում, քանի որ այս պատճառները նույնպես թվարկվել են որպես Դևենպորտի ուժեղ կողմեր ​​և այն պատճառը, թե ինչու ԴիՊիետրոն որոշել նրան վարձել մեկ տարուց մի փոքր ավելի շուտ։ Նա շարունակել է մնալ դասախոսական կազմի անդամ։

## Կազմակերպություն
### Վարչակազմ
Թենեսիի համալսարանի Նոքսվիլի մասնաճյուղը գլխավոր համալսարանական ավանն է, որը կառավարում է Թենեսիի նահանգապետի նշանակած 12 անդամից բաղկացած հոգաբարձուների խորհրդը: Հոգաբարձուների խորհուրդը նշանակում է նախագահ՝ համակարգի, չորս ավանների և երկու նահանգային ինստիտուտների գործունեությունը վերահսկելու համար։ Ռենդի Բոյդը ներկայիս նախագահն է Ջոզեֆ Ա. ԴիՊիետրոյի թոշակի անցնելուց հետո։ Նախագահը, խորհրդի հաստատմամբ, նշանակում է ռեկտորներ յուրաքանչյուր ավանի համար: Նոքսվիլի ավանը 2019 թվականից ի վեր ղեկավարում է կանցլեր Դոնդե Պլոումանը։ Ակադեմիկոս և ավագ ռեկտոր Ջոն Զոմչիկը պատասխանատու է Նոքսվիլի ավանի ակադեմիական կառավարման համար և կանցլերի կաբինետի անդամ է։
### Համալսարանական բժշկական կենտրոն
Թենեսիի համալսարանի բժշկական կենտրոնը, որը կառավարվում է համալսարանական առողջապահական համակարգերի կողմից և կապված է Թենեսիի համալսարանի բժշկական ասպիրանտուրայի հետ, համագործակցում է Թենեսիի համալսարանի առողջապահական գիտությունների կենտրոնի հետ՝ իր բժշկական անձնակազմի մեծ մասին ներգրավելու և վերապատրաստելու համար: Շատ բժիշկներ և բուժքույրեր ինտեգրված կարիերա ունեն՝ որպես ուսուցիչներ և առողջապահության մասնագետներ, և կենտրոնը ծառայում է որպես տարածքի միակ ակադեմիական կամ «ուսուցողական հիվանդանոց»:

Համալսարանական բժշկական կենտրոնը Արևելյան Թենեսիի, Հյուսիսային Կարոլինայի և Հարավարևելյան Կենտուկիի հիմնական ուղեգրման կենտրոնն է: Այն Արևելյան Թենեսիի աշխարհագրական տարածաշրջանի երեք առաջին մակարդակի վնասվածքաբանական կենտրոններից մեկն է: 1990-ական և 2000-ական թվականներին (մեկ տասնամյակ) մեկնարկել են լայնածավալ ընդլայնման ծրագրեր, որոնց արդյունքում հիվանդանոցի տարածքում կառուցվել են երկու ընդարձակ կառույցներ՝ նոր քաղցկեղի ինստիտուտ և սրտանոթային ինստիտուտ: Տեխաս նահանգի Տեխնոլոգիական կենտրոնի նոր սրտային հիվանդանոցն իր առաջին հիվանդին ընդունել է 2010 թվականի ապրիլի 27-ին։

### Թենեսիի նախագահների կենտրոն
Թենեսիի համալսարանը երկրի միակ համալսարանն է, որն ունի նախագահական աշխատանքների խմբագրման երեք նախագիծ։ Համալսարանը պահպանում է Թենեսիի բոլոր երեք ԱՄՆ նախագահների՝ Էնդրյու Ջեքսոնի, Ջեյմս Նոքս Փոլկի և Էնդրյու Ջոնսոնի աշխատանքների հավաքածուները։

## Ակադեմիկոսներ
### Բակալավրիատի ընդունելություններ
«Յու.Էս». Նյուզ և Ուերլդ Ռեպորտի (**') 2022 թվականի տարեկան վարկանիշային աղյուսակում համալսարանը դասակարգվում է որպես «ավելի ընտրողական»։ 2023 թվականին համալսարանը ստացել է 50,488 դիմում։ Այն ընդունելության առաջարկները երկարաձգել է 23,221 դիմորդի, կամ 46%-ի, ամբողջական վերանայումից հետո, որը ներառում է ակադեմիական խստության, առաջադիմության և ընդունելության թեստերի միավորների քննություն։ 6,694 ընդունված ուսանողներ որոշել են ընդունվել՝ 29% եկամտաբերության մակարդակով։ Բոլոր ընդունվող ուսանողների միջին ավագ դպրոցի ՄՈԳ-ը (Միջին որակական գնահատական) կազմել է 4.19. «[[SAT (թեստ)|SAT]] [[SAT (թեստ)|թեստի]]» միավորներ ներկայացրած ուսանողների միջքառորդային միջակայքը կազմել է 1190-1340. Նոր ընդունվող ուսանողները, ովքեր ներկայացրել են ԱՄՆ քոլեջային թեստավորման (ACT) գնահատականները միջքառորդային միջակայքը 25-31 էր։ Համալսարանի 2023 թվականի առաջին կուրսեցիների պահպանման մակարդակը կազմել է 91.1%, որտեղ 73.5%-ը ավարտելու է համալսարանը վեց տարվա ընթացքում։

=== Վարկանիշային ցուցանիշներ ===


Թենեսիի համալսարանը ԱՄՆ-ի պետական ​​համալսարանների շարքում զբաղեցրել է 49-րդ տեղը և «ազգային համալսարանների» շարքում՝ 102-րդ տեղը՝ ըստ «Յու.Էս». Նյուզ և Ուերլդ Ռեպորտի (**') 2026 թվականի վարկանիշային աղյուսակի:

Համալսարանը նաև Թը Փրինսթոն Ռիվյուի (**') կողմից ճանաչվել է որպես ԱՄՆ-ի ամենաանբարյացակամը [[ԼԳԲՏ]] համայնքի նկատմամբ՝ 2023 թվականի վարկանիշային աղյուսակի համար հարցված բոլոր 388 հաստատությունների շարքում։ Համալսարանի  Պրայդ Սենթերը (**') մի քանի անգամ զրկվել է ֆինանսավորումից և վանդալիզմի ենթարկվել:

### Հետազոտություն
Համալսարանի Նոքսվիլի կամպուսի ընդհանուր հետազոտական ​​ծախսերը 2022 ֆինանսական տարում կազմել են 324.4 միլիոն դոլար։ Նոքսվիլը հպարտանում է մի շարք դասախոսներով, ովքեր իրենց ոլորտների առաջատար ներդրողների շարքում են, այդ թվում՝ Հարրի Մաքսվինով, ով ընդհանուր առմամբ, ճանաչված է որպես երկնաքարերի ուսումնասիրության աշխարհի առաջատար մասնագետներից մեկը և Մարս Փաթֆայնդերի գիտական ​​​​խմբի անդամ, իսկ ավելի ուշ՝ Մարս Օդիսի և Մարս Էքսփլորեյշն նախագծերի համահետազոտող։ Թենեսիի համալսարանը 2021 ֆինանսական տարում ԱՄՆ Էներգետիկայի նախարարության ֆինանսավորման մեջ զբաղեցրել է 6-րդ տեղը։

#### Օք Ռիջի ազգային լաբորատորիա

Թենեսիի համալսարանի հետազոտությունների հիմնական կենտրոնը Օք Ռիջի ազգային լաբորատորիան է, որը Միացյալ Նահանգների ամենամեծ կառավարական լաբորատորիաներից մեկն է: Այն քաղաքացիական և կառավարական հետազոտությունների խոշոր կենտրոն է և ներառում է աշխարհի երկու ամենահզոր գերհամակարգիչները:

#### Հավարդ Հ․Բեյքեր կրտսերի անվան Հանրային քաղաքականության և հանրային գործերի դպրոց
Հովարդ Հ. Բեյքեր կրտսերի անվան հանրային քաղաքականության և հանրային գործերի դպրոցը պարբերաբար միջոցառումներ է անցկացնում կենտրոնի երեք հիմնական՝ էներգետիկայի և շրջակա միջավայրի, գլոբալ անվտանգության և առաջնորդության ու կառավարման ոլորտներում:

### Գյուղատնտեսական ավան
21 ամբիոնների միջոցով ագրարային (այլ անվանումը՝ «Գյուղատնտեսական») համալիրն առաջարկում է 11 բակալավրիատի մասնագիտություն, 13 բակալավրիատի լրացուցիչ մասնագիտացում, 14 մագիստրոսի ծրագիր և անասնաբուժական բժշկության մասնագիտություն։ Համալսարանը աջակցում է ակադեմիական, հետազոտական ​​և համայնքային գործունեությանը։ Թենեսիի համալսարանի մարդաբանական հետազոտությունների կենտրոնը, որը մականուն ունի «Մարմնի ֆերմա», գտնվում է Թենեսիի համալսարանի բժշկական կենտրոնի մոտ՝ Ալկոա մայրուղու վրա: Հիմնադրվելով Ուիլյամ Մ. Բասի կողմից 1972 թվականին, *Մարմնի ֆերման* ձգտում է ընդլայնել մարդու մարմնի քայքայման հետ կապված մարդաբանական և դատաբժշկական գիտելիքները և Միացյալ Նահանգներում նման հետազոտությունների առաջատար կենտրոններից մեկն է։

### Չերոկի հետազոտական կամպուս
2009 թվականի մարտի 16-ին Նոքսվիլի կենտրոնում տեղի է ունեցել համալսարանի 188 ակր (76 հա) տարածք զբաղեցնող համալիրի շինարարությունը, որը նվիրված է նանոտեխնոլոգիային, նեյտրոնային գիտությանը, նյութագիտությանը, էներգիային, կլիմայի ուսումնասիրություններին, շրջակա միջավայրի գիտությանը և կենսաբժշկական գիտությանը։

### Տիեզերական ինստիտուտ
Թենեսիի համալսարանի տիեզերական ինստիտուտը, որը գտնվում է Թուլահոմայում, Թենեսի, Նոքսվիլի համալսարանի շարունակությունն է, որը աջակցում է ավիատիեզերական ճարտարագիտության և դրան առնչվող ոլորտների հետազոտություններին և ասպիրանտուրայի ուսումնասիրություններին: Տիեզերական ինստիտուտը գտնվում է մեխանիկական, ավիատիեզերական և կենսաբժշկական ճարտարագիտության ամբիոնի կողմից օգտագործվող տարբեր գերձայնային քամու թունելների տարածքում: Սա ներառում է Մախ 2, Մախ 2.3 և Մախ 4 հզորությամբ կառույցներ: Մախ 7 հզորությամբ քամու թունելի կառուցումը ավարտվել է 2021 թվականին՝ հիպերձայնային արագության թռիչքների հետազոտությունները աջակցելու համար։ Տիեզերական ինստիտուտը նաև լազերային կիրառությունների կենտրոնի  տեղակայման վայրն է:

## Ուսանողական կյանք
### Ուսանողական կազմ

2023 թվականի աշնանը համալսարանում ընդունվել է 28,883 բակալավրիատի և 7,421 մագիստրատուրայի ​​ուսանողների։ Ուսանողների 54.6%-ը կանայք են, 45.4%-ը՝ տղամարդիկ։ Տեխասում սովորում են ուսանողներ ԱՄՆ բոլոր 50 նահանգներից և ավելի քան 90 օտար երկրներից։ 22,922 ուսանողներ գալիս են Թենեսիից, իսկ հաջորդ երեք ամենատարածված ԱՄՆ նահանգներն են՝ Ջորջիան, Վիրջինիան և Հյուսիսային Կարոլինան։ Միջազգային ուսանողների առաջին երեք հայրենիքներն են՝ Չինաստանը, Հնդկաստանը և Բանգլադեշը։

### Կազմակերպություններ
Թենեսիի համալսարանն ունի ավելի քան 450 գրանցված ուսանողական կազմակերպություն: Այս խմբերը սպասարկում են բազմազան հետաքրքրություններ ունեցողներին և հնարավորություն են ընձեռում նրանց, ովքեր հետաքրքրված են ծառայությամբ, սպորտով, արվեստով, հասարակական գործունեությամբ, կառավարմամբ, քաղաքականությամբ, մշակութային հարցերով և հունական հասարակություններով։

Համալսարանը շահագործում է երկու ռադիոկայան՝ ուսանողական «Ժայռը» (նախկինում՝ «Ջահ») և Ազգային հանրային ռադիոյի դուստր (91.9 ՄՀց, Հերց (չափման միավոր): Համալսարանի առաջին ռադիոկայանը 850 կՀց  հաճախականությամբ էր, որը Նոքսվիլի ռադիոկայանի նվիրատվություն էր: «Փյունիկ» գրական արվեստի ամսագիրը հրատարակվում է աշնանային և գարնանային կիսամյակներում և ցուցադրում է ուսանողների գեղարվեստական ​​ստեղծագործականությունը:
;Հեռուստաալիք
Թենեսիի «Volunteer Channel»-ը (TVC, *Կամավորական ալիք*)  համալսարանի ուսանողական հեռուստաալիքն է: «Քոմքասթ թվային ալիք» 194-ի միջոցով այն հասանելի է Թենեսիի համալսարանի հանրակացարաններում բնակվող մոտ 7000 ուսանողների և շրջակա շրջանների 100,000 բնակիչների։

### «Դեյլի Բիկոն»
«Դեյլի Բիկոնը» Տեղեկատվական համալսարանի ուսանողական խմբագրական առումով անկախ թերթ է: Այն սկսել է իր գործունեությունը 1906 թվականին՝ որպես «Նարնջագույն և Սպիտակ» և դարձել է համալսարանի հիմնական թերթը՝ հրատարակվելով 61 տարի: «Դեյլի Բիկոնը» հիմնադրվել է որպես դրա իրավահաջորդ 1965 թվականին և ստանձնել է իր գործունեությունը 1967 թվականի գարնանը: Այն շաբաթական տպագրում էր 10,000 օրինակ՝ նախքան առցանց անցնելը։ Այժմ այն ​​շաբաթական տարածում է 2,100 օրինակ և ամեն օր առցանց բովանդակություն է պատրաստում համալսարանի և շրջակա տարածքի մասին։

### «Ժայռ»
մինի|Թենեսի համալսարանի ժայռ
1960-ականներին հայտնաբերված Ժայռը շուտով դարձել է ուսանողների ուղերձների «կտավ»։ Տարիներ շարունակ համալսարանն ավազով մաքրել է ուղերձները, բայց ի վերջո հրաժարվել է ուսանողների գեղարվեստական ​​​​ջանքերից։ «Դեյլի Բիկոն»-ը խմբագրականում գրել է. «Սկզբում ավելի փոքր ժայռ լինելով՝ Ժայռը մեծացել է հեղինակությամբ և չափսերով, մինչդեռ նրա անհավասար մակերեսին ներկ են քսվել հազարավոր շերտեր։ Իրականում դրա գործառույթը ուսանողների համար բաց ֆորում լինելն է»։

### Հունական հաստատություններ
Թենեսիի համալսարանը հյուրընկալում է մոտավորապես 20 ուսանողական և 30 եղբայրական միություն: Ուսանող տղամարդկանց մոտավորապես 20%-ը և ուսանողների կանանց 30%-ը ակտիվորեն ներգրավված են հունական կազմակերպություններում։

## Ատլետիկա

Թենեսին մրցում է Հարավարևելյան կոնֆերանսում: Նրանք նախկինում մրցում էին կոնֆերանսի Արևելյան դիվիզիոնում՝ Ֆլորիդայի, Ջորջիայի, Կենտուկիի, Միսսուրիի, Հարավային Կարոլինայի և Վանդերբիլթի հետ միասին, մինչև 2024 թվականին դիվիզիոնային խմբավորումների վերացումը: Տենեսիի միակ թիմը, որը չի մրցում կանանց թիավարության ծրագիրն է, որը մրցում է որպես «Մեծ 12 կոնֆերանսի» մեկ մարզաձևի անդամ:

«Թենեսի Լեդի Վոլունեյրս» բասկետբոլի թիմը նվաճել է «Ազգային քոլեջային մարզական ասոցիացիա» դիվիզիոնի ութ տիտղոս (1987, 1989, 1991, 1996, 1997, 1998, 2007, 2008): Միայն Կոնեկտիկուտն է՝ տասներկու տիտղոսով, ուն ունի ավելի շատ չեմպիոնական տիտղոսներ: Նրանց նախկին գլխավոր մարզիչ Փեթ Սամիթը ասոցիացիայի պատմության մեջ բոլոր ժամանակների ամենաշատ հաղթանակ տարած բասկետբոլի մարզիչն է և ունեցել է 100 տոկոս շրջանավարտների մակարդակ բոլոր այն խաղացողների համար, ովքեր ավարտել են իրենց կարիերան Թենեսիի համալսարանում: Կոնֆերանսի շրջանակներում Թենեսիի կանանց բասկետբոլի մրցակիցների թվում են Ջորջիան, Վանդերբիլթը և Լուիզիանայի պետական ​​համալսարանը:

2014 թվականի օգոստոսին Թենեսիի համալսարանի ուսանողներին հնարավորություն է տրվել քվեարկել Նեյլենդ մարզադաշտի ուսանողական բաժնի անվան համար: «Ռոքի Թոփ Ռոուդիս» անվանումը ընտրվել է «Գեներալի սենյակներ», «Սմոքիի ոռնոց», «Վոլ Արմի» և «Մեծ նարնջագույն անձնակազմ» անվան փոխարեն։

2014 թվականի նոյեմբերի 10-ին, համալսարանի բրենդավորման վերանայման շրջանակներում, Թենեսիի համալսարանի մարզական բաժինը հայտարարել է, որ 2015-2016 ուսումնական տարվանից սկսած, համալսարանի բոլոր կանանց թիմերը, բացառությամբ բասկետբոլի, կհեռացնեն «Տիկին» բառը իրենց մականունից և կդառնան պարզապես «Կամավորներ»: Վերաբրենդավորումը համընկել է Թենեսիի համալսարանի՝ որպես համազգեստի մատակարար Ադիդասից Նայքի անցնելու հետ: Փոփոխությունը ժողովրդականություն չի վայելել, և «Տիկին կամավորներ» անվանումը վերադարձել է։

### Սպորտային ակումբ
Սպորտաձևերից են թենիսը, պինգ պոնգը, լաքրոսը, ռեգբին, ֆուտբոլը, ըմբշամարտը, հոկեյը, վազքը, գոլֆը, ջրագնդակը, պարահանդեսային պարերը և այլն։ Որոշ թիմեր միանում են միջհամալսարանական հանդիպումներին։

### Գույներ
Համալսարանի մարզական ասոցիացիայի նախագահ Չարլզ Մուրը 1889 թվականի ապրիլի 12-ին դպրոցի գույների համար ընտրել է նարնջագույնն ու սպիտակը: Ասում են, որ նրա ոգեշնչումը եկել է բլրի վրա աճող նարնջագույն և սպիտակ երիցուկներից: Մինչ օրս Համալսարանի կենտրոնի տարածքում դեռևս աճում են նարնջագույն և սպիտակ ծաղիկներ: Չնայած ուսանողները 1892 թվականին հատուկ հանդիպման ժամանակ հաստատել են գույները, բայց դժգոհությունը հանգեցրել է գույների վերացմանը: Այնուամենայնիվ, այլ ընդունելի գույների շուրջ համաձայնության չեն եկել, և մեկ օր անց նախնական գույները վերականգնվել են: Թենեսիի համալսարանի պաշտոնական գույներն են՝ նարնջագույն, սպիտակ, մոխրագույն։

### Սաութլենդի նվագախմբի հպարտություն
Սաութլենդի հպարտության նվագախումբը (կամ պարզապես «Հպարտությունը») համալսարանի քայլերգային նվագախումբն է: Որպես համալսարանի ամենահին հաստատություններից մեկը՝ նվագախումբը մասնակցում է խաղային օրվա բազմաթիվ ավանդույթներին: Յուրաքանչյուր տնային խաղում «Հպարտությունը» կատարում է «Մարշ դեպի մարզադաշտ» երգը, որը ներառում է շքերթ և գագաթնակետին է հասնում, երբ նվագախումբը կանգ է առնում «Բլրի ստորոտում» և կատարում «Հարգելի բլրին» երգը՝ հարգանքի տուրք համալսարանի պատմությանն ու ժառանգությանը: Նվագախումբը հայտնի է յուրաքանչյուր տնային խաղի սկզբում խաղից առաջ իր շոուով, որն ավարտվում է ֆուտբոլային թիմի դաշտ վազելով՝ համալսարանի խորհրդաանիշ «T-ի բացման» միջոցով:

### Թալիսման
Սմոքի շունը Թենեսիի համալսարանի սպորտային թիմերի թալիսմանն է: Այս թիմերը, որոնք կոչվում են «Կամավորներ» և ունեն «Վոլեր» մականունը, օգտագործում են Սմոքիի և՛ կենդանի, և՛ զգեստավորված տարբերակները:

### Մականուն
Թենեսին հայտնի է որպես «Կամավորների նահանգ»՝ 1812 թվականի պատերազմին, մեքսիկա-ամերիկյան պատերազմին և Ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմին կամավորագրվող թենեսիացիների մեծ թվի պատճառով։ Տեխասի համալսարանի մարզական թիմը առաջին անգամ «Կամավորներ» անվանվել է 1902 թվականին Ատլանտայի Սահմանադրության կողմից՝ «Ջորջիա Թեք Յելոու Ջեքեթս»-ի դեմ ֆուտբոլային խաղից առաջ, չնայած «Նոքսվիլ Ջորնալ»-ը և «Թրիբյուն»-ը չեն օգտագործել այդ անունը մինչև 1905 թվականը։ 1905 թվականի աշնանը և՛ «Ջորնալ»-ը, և՛ այն ժամանակվա «Սենտինել»-ը օգտագործում էին այդ մականունը։

## Նշանավոր մարդիկ

File:Peyton Manning (51665689271).jpg|Փեյթոն Մենինգ, ՆՖԼ-ի Հավերժացման սրահի լեգենդար կիսապաշտպան
Reggie White at the White House.jpg|Ռեջի Ուայթ, ՆՖԼ-ի Հավերժացման սրահի եզրային պաշտպանող 
File:Dixie Carter 1977.JPG|Դիքսի Քարթեր, դերասանուհի
File:Candace Parker (cropped).jpg|Քենդիս Փարկեր, կանանց պրոֆեսիոնալ բասկետբոլի խաղացող
File:Lamar Alexander official photo.jpg|Լամար Ալեքսանդեր, ԱՄՆ նախկին սենատոր
File:Scott J. Kelly.jpg|Սքոթ Քելլի, աստղագնաց
File:Joe Tessitore, Jason Witten, Booger McFarland - 2018 SEC Summerfest 3 (cropped).jpg|Ջեյսոն Վիթեն, ՆՖԼ-ի ներկայացուցիչ
File:Haslam 2012 Sports Awards (cropped).jpg|Ջիմի Հասլամ, Կլիվլենդ Բրաունս և Կոլումբուս Քրյու ֆուտբոլային թիմերի սեփականատեր
File:Bob Corker official Senate photo (cropped).jpg|Բոբ Կորթքեր, նախկին ԱՄՆ սենատոր
File:Arian Foster (cropped).jpg|Արիան Ֆոսթեր, ՆՖԼ-ի վազորդ
File:Kurt Vonnegut 1972.jpg|Կուրտ Վոնեգուտ, հեղինակ
File:Senator_Jim_Justice_Official_Portrait.jpg|Ջիմ Ջասթիս, ԱՄՆ սենատոր Արևմտյան Վիրջինիայից
File:Heath Shuler, official 110th Congressional photo portrait.jpg|Հիթ Շուլեր, ՆՖԼ-ի նախկին քվոթերբեք և ԱՄՆ կոնգրեսական 
File:Allen West, Official Portrait, 112th Congress.jpg|Ալեն Ուեսթ, Տեխասի Հանրապետական ​​կուսակցության նախկին նախագահ և ԱՄՆ նախկին կոնգրեսական
File:Governor Bill Haslam crop.jpg|Բիլ Հասլամ, Թենեսիի 49-րդ նահանգապետ և «Նեշվիլ Փրեդեյթորս» ընկերության սեփականատեր
Թենեսիի համալսարանի շրջանավարտներից ինը ընտրվել են որպես Ռոդսի գիտնականներ, իսկ մեկ շրջանավարտ՝ Ջեյմս Մ. Բյուքանանը, 1986 թվականին ստացել է տնտեսագիտության Նոբելյան մրցանակ: Նա Ֆուլբրայթի գիտնականների առաջատար արտադրողներից է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*University of Tennessee Athletics website
*

Կատեգորիա:1794 հիմնադրումներ ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համալսարաններ
Կատեգորիա:Թենեսիի համալսարան