open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ֆիլիպ Յիհա

**Ֆիլիպ Յիհա** (, ), չեխ հանդբոլիստ, ձախ միջին քաշային, 2010 թվականի Եվրոպայի առաջնության լավագույն ռմբարկու և ամենագնահատված խաղացողը։

## Կենսագրություն
Ֆիլիպ Յիհան խաղացել է չեխական ակումբներում։ Նա համբավ ձեռք բերեց Գերմանիայում խաղալով Լեմգո և Կիլ ակումբներում։
2010 թվականին Ջիհան դարձավ Եվրոպայի առաջնության ամենաթանկ խաղացողը և մրցաշարի լավագույն ռմբարկուն՝ խփելով 53 գոլ, թեև Չեխիայի հավաքականը զբաղեցրեց միայն ութերորդ տեղը։ Նույն թվականին *IHF*-ը Յիհային ճանաչեց աշխարհի լավագույն հանդբոլիստ։ Խաղային կարիերայի ավարտից հետո նա միացավ Կիլ ակումբի մարզչական շտաբին, իսկ 2019 թվականին դարձավ ակումբի գլխավոր մարզիչ։

## Գործունեություն
Ֆիլիպ Յիհան սկսել է իր կարիերան Պրահայի Դուկլա քաղաքում, իսկ ավելի ուշ տեղափոխվել է Շվեյցարիա։ 2000 թվականի սեպտեմբերին Ֆիլիպ Յիհան Չեխիայի հավաքականի խաղացող էր։ Նա իր միջազգային նորամուտը նշեց Սլովակիայի դեմ Պովաժսկա Բիստրիցայում, որտեղ երկու գոլ խփեց։ Նրա մականունը Գերմանիայում *Պավել* է, իսկ Չեխիայի հավաքականում՝ *Ֆիլդա*։ Նա ուներ 2,01 մ մ հասակ և կշռում էր 103 կգ։ Նա Չեխիայի հավաքականի կազմում կրել է 9 համարի մարզաշապիկը։

## Անձնական կյանք
Ֆիլիպ Յիհան ամուսնացած է։ Նա և իր կինը Հանան, միասին երկու երեխա ունեն՝ դուստր և որդի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Չեխ հանդբոլիստներ
Պյոտր Գինց

**Պյոտր Գինց** ( դեռահաս հրեա Չեխիայից, *Վադեմ* գրական ամսագրի գլխավոր խմբագիր։ 16 տարեկանում Գինցին ուղարկեցին Օսվենցիմ համակենտրոնացման ճամբար և սպանեցին գազային խցիկում.

## Կենսագրություն
Պյոտր Գինցը ծնվել է 1928 թվականի փետրվարի 1-ին Չեխոսլովակիայի Պրահայում։ Նրա հայրը Օտտո Գինզն էր (1896-1975[3]), տեքստիլ ընկերության արտահանման մենեջեր, մայրը՝ Մարիա Գինզը, ով ծնվել էր Դոլանսկայում(1896—1975): Պյոտերի քույրը՝ Եվան, ծնվել է 1930 թվականին, ով հետագայում փոխել է անունը՝ դառնալով Չավա Պրեսբուրգեր։ Գինցի ծնողները ցանկանում էին սովորել էսպերանտո, և նա նույնպես տիրապետում էր այդ լեզվին վաղ մանկությունից։ Գինցը սկսել է գրել վաղաժամ։ 14 տարեկանում նա գրել էր վեպի ժանրում հինգ ստեղծագործություն, որոնցից մինչ օրս պահպանվել է միայն Ժյուլ Վեռնի ոճով գրված Prehistoric Alien գիրքը։ Բնօրինակ ձեռագրերը նկարազարդվել են Գինցի սեփական գծագրերով։ Նրա քրոջ խոսքով՝ դեռահասը սկսել է օրագիր պահել տասներեք տարեկանից։

Գինցը, որպես հրեա, 14 տարեկանում բանտարկվել է Թերեզիենշտադտի համակենտրոնացման ճամբարում։ Այնտեղ նա փորձել է ուսումը շարունակել և այցել է ճամբարային գրադարան։ Նա դարձել է նաև Վադեմ պարբերականի գլխավոր խմբագիրը։ Վադեմը լույս է տեսնում 2 տարի ամեն ուրբաթ։ 1944 թվականին Գինցին ուղարկեցին Օսվենցիմ համակենտրոնացման ճամբար և սպանեցին սեպտեմբերի 28-ին գազային խցիկում։ Տեղափոխելուց առաջ դեռահասը իր ձեռագրերի ու նկարների մեծ մասը տվել է քրոջը, ինչի շնորհիվ դրանք պահպանվել են։ 2007 թվականին Գինցի օրագիրը լույս է տեսել անգլերենով։ Լայնորեն հայտնի էր նաև Գինցի «Լուսնային լանդշաֆտ» նկարը, որը պատկերում էր Երկիր մոլորակի տեսքը Լուսնից։ 2003 թվականին նախատեսված էր «Կոլումբիա» մաքոքի թռիչքը իսրայելցի առաջին տիեզերագնաց Իլան Ռամոնի հետ։

## Հիշողություն
* Գինզի անունով 50413 Պետրգինզ աստերոիդ

## Տես նաև
* Էթի Հիլեսում
* Աննա Ֆրանկ
* Հանա Բրադի

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Сайт документального фильма ''The Last Flight of Petr Ginz''
* Петр Гинц  на сайте Яд ва-Шема

Կատեգորիա:Հոլոքոստի զոհեր
Կատեգորիա:Հրեա գրողներ
Արտաշես Մխիթարյան (դերասան)

**Արտաշես Մաքսիմի Մխիթարյան** (), հայ դերասան, ՀՀ վաստակավոր արտիստ (2019)։

## Կենսագրություն
1997թվականին  ավարտել է Եղիշե Չարենցի անվան 67 միջնակարգ դպրոցը։ 2001 թվականին ավարտել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի դերասանական բաժինը/Հ․ Աշուղյանի արվեստանոց/։ 2001-2003 թվականներին ծառայել է ՀՀ ԶՈՒ-ում։ 2005 թվականին ընդունվել է  Հրաչյա Ղափլանյանի անվան դրամատիկական թատրոն՝որպես դերասան։ 
2018 թվականից ստանձնել է Դրամատիկական թատրոնի փոխտնօրենի պաշտոնը։ 2023 թվականից ստանձնել է Դրամատիկական թատրոնի տնօրենի պաշտոնը։ Ամուսանցած է, ունի մեկ որդի։:

## Դերեր թատրոնում

* Ու․ Շեքսպիր «Ռոմեո և Ջուլիետ» Բենվոլիո
* Պ․ Զեյթունցյան «Հիսուս Նազովրեցին և նրա երկրորդ աշակերտը»  Հիսուսի աշակերտ  Հովհաննես
* Ս․ Հարությունյան Ա․Խանդիկյան «Անվերջ վերադարձ»  Խեղկատակ
* Ու․ Շեքսպիր «Մակբեթ» Ռոս
* Ու․ Շեքսպիր «Համլետ» Մարցելոս
* Հ․ Բերգեր «Սիրային խառնաշփոթ» Բոբ Ջեկսոն
* Ք․ Լյուդվիգ «Մամա միա» Մաքս
* Վ․ Սիգարև «Արնախումի ընտանիք» Ռոման
* Վ․ Շեքսպիր «Հուլիոս Կեսար» Օկտավիոս
* Խ․ Խ․ Ա․ Միլիան «Ցիանակալիում կաթով կամ առանց կաթի» Էնրիկե
* Մ․ Կամոլետտի «Ախ Աննա Աննա կամ կրքոտ կիրակի» Բերնար
* Մ․ Կամոլետտի «Սյուզաննան Սյուզետտան և Ժակլինը +3 տղամարդ» Ռոբերտ
* Ռ․ Կունի «Զավեշտալի կատակերգություն հյուրանոցում»  Ջորջ Պիգդեն
* Ու․ Շեքսպիր «12-րդ գիշեր կամ սիրուց եմ մեռնում» Սըր Էնդրյու Էգյուչիկ
* Պ․ Զեյթունցյան «Փարիզյան դատավճիռ» Արամ Բասմաջյան
* Պ․ Զեյթունցյան «Մեծ լռություն» Դանիել Վարուժան
* Ֆ․ Դոստոևսկի «Անկոչ Աննան» Պյոտոր
* Ժ․ Կ․ Իսլեր «Սերը տարիք չի հարցնում» Մարկ
* Պ․ Օ․ Կ․ Բոմարշե «Ֆիգարոյի ամուսնությունը» Կոմս Ալմավիվա
* Ռ․ Կունի, Ջ․ Չեպմեն «Տիկնայք և Պարոնայք» Հենրի Լոդջ
* Ա. Դը Մյուսե «Լորենցաչչո» Լորենցաչչո

## Ֆիլմեր

* «Պահանջվում է միլիոնատեր»
* «Հատուկ բաժին»
* «Ետ նայիր»
* «Երազանք 19։27»
* «Փորձաշրջան»
* «Առաջին դեմք»
* «Ձյունանուշկի»
* «Ազնիվ գողեր»

## Պարգևներ
* ՀԹԳՄ Արտավազդ մրցանակ
* 2019 թ․ ՀՀ Վաստակավոր արտիստ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Bones (երգ, Imagine Dragons)

**Bones**, ամերիկյան Imagine Dragons խմբի երգը, որը թողարկվել է 2022 թվականի մարտի 11-ին որպես նրանց «*Mercury — Act 2*» վեցերորդ ստուդիական ալբոմի սինգլ։

## Պատմություն
2022 թվականի մարտի 9-ին խումբն իր սոցիալական ցանցերում գրառում է կատարել՝ խնդրելով երկրպագուներին այցելել Discord-ի իրենց պաշտոնական սերվեր Խաղաղօվկիանոսյան ստանդարտ ժամանակով ժամը 3։00-ին՝ անակնկալի համար։ Խմբի ղեկավարն ու ֆրոնտմեն Դեն Ռեյնոլդսի եղբայրը՝ Մաքը, ուղարկել է WAV ֆայլը, որը պարունակում է «Bones»  երգի առաջին 13 վայրկյանները։ Հաջորդ օրը խումբը հայտարարել է TikTok-ում, որ երգը կթողարկվի մարտի 11-ին։ Երգի թողարկումից հետո Ռեյնոլդսը «Rolling Stone» ամսագրին ասել է. «Bones»-ը կյանքի վերջավորության ու փխրունության հանդեպ իմ մշտական մոլուցքի արտացոլումն է։ Ես միշտ փնտրում եմ ապացույցներ, որոնք կհամոզեն ինձ, որ ամեն ինչ դեռ առջևում է, որ կյանքն ինչ-որ առումով իսկապես հավերժական է։ Քանի դեռ չեմ գտել դա, ես փորձում եմ գոնե երազել այն մասին, թե ինչպես հաղթել մահվանը երգում»։

## Երաժշտական տեսահոլովակ
Աուդիո տեսահոլովակի պրեմիերան կայացել է 2022 թվականի մարտի 11-ին։ Պաշտոնական տեսահոլովակը թողարկվել է նույն թվականի ապրիլի 6-ին։

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Ամսական հիթ-շքերթներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Imagine Dragons երգեր
Յոզեֆ Սուկ

**Յոզեֆ Սուկ** (, ), չեխ ջութակահար և ալտ գործիքների մասնագետ, կոմպոզիտոր Յոզեֆ Սուկի թոռը և Անտոնին Դվորժակի ծոռը։

## Կենսագրություն
Յոզեֆ Սուկը ավարտել է Պրահայի կոնսերվատորիան, ապա՝ Պրահայի երաժշտական ակադեմիան։ Եղել է Յարոսլավ Կոցիյանի աշակերտը։ Նա առավել հայտնի է որպես «Սուկ» դաշնամուրային տրիոյի (իր պապի անունը) հիմնադիր և մշտական անդամ, որը գործել է 1951-1990 թվականներին։ Որպես անսամբլահար հանդես է եկել նաև Պրահայի քառյակի կազմում։
Նա շատ է հանդես եկել որպես մենակատար, մի քանի անգամ արժանացել է *Սկավառակի գլխավոր մրցանակի*, մասնավորապես, 1960 թվականին Լեոս Յանաչեկի և Կլոդ Դեբյուսիի ջութակի սոնատների ձայնագրությունների համար, 1968 թվականին Ալբան Բերգի ջութակի կոնցերտի համար, 1978 թվականին՝ ջութակի համար։ Նա նաև մրցանակի է արժանացել Բոհուսլավ Մարտինուիի կոնցերտների ջութակի համար։ 1973 թվականից հանդես է եկել նաև որպես ջութակահար՝ ձայնագրելով ալտի հատվածը Մոցարտի սիմֆոնիկ կոնցերտում Իոնա Բրաունի հետ և Սուրբ Մարտինի ակադեմիան Ֆիլդսում։
1974 թվականին հիմնադրել է «Սուկ» կամերային նվագախումբը։ Այն անվանվել է իր պապի՝ կոմպոզիտորի անունով։

## Հետաքրքիր փաստեր
Սուկը Լուկինո Վիսկոնտիի «Ընտանեկան դիմանկարը ինտերիերում» ֆիլմում Մոցարտի համերգային սիմֆոնիայի կատարողներից է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Йозеф Сук на YouTube

Կատեգորիա:Ալտահարներ
Կատեգորիա:Չեխ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Չեխ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Չեխ ջութակահարներ
Բեդրժիխ Վշեմիր ֆոն Բերխտոլդ

**Բեդրժիխ Վշեմիր ֆոն Բերխտոլդ** (, Ֆրիդրիխ Բերխտոլդ . ), չեխ բժիշկ, բուսաբան։

## Կենսագրություն
1804 թվականին Պրահայի  Կառլով համալսարանն ավարտած Բեդրժիխ Վշեմիր ֆոն Բերխտոլդը շարունակել է համագործակցել այդ համալսարանի բժշկագիտական ֆակուլտետի հետ, բժշկական իր գործունեության հետ մեկտեղ զգալի ժամանակ է հատկացրել բնագիտական և հատկապես բուսաբանական պրպտումներին։

Բժշկական 11-ամյա աշխատանքից հետո վճռել է բացառապես զբաղվել գիտությամբ, ամբողջովին նվիրվել բնության ուսումնասիրությանը։ 1834-ից մինչև 1842 թվականը ներառյալ՝ գիտական նպատակներով ճամփորդել է եվրոպական բազմաթիվ երկրներով, Հյուսիսային Աֆրիկայով, Փոքր Ասիայով, իսկ 1846 թվականին՝ նաև Հարավային Ամերիկայով (հիմնականում Բրազիլիայով)։

1830—40 թվականների սահմանագծին հրատարակել է իր բազմահատոր աշխատությունը Չեխիայի պատմական Բոհեմիա մարզի բուսական աշխարհի մասին։ Չեխ ականավոր բուսաբաններ՝ եղբայրներ Կարել և Յան Պրեսլների հեղինակակցությամբ լույս է ընծայել գիտա-հետազոտական մի շարք աշխատություններ։ Չեխ գիտնականներից առաջինը նա է բուսաբանական աշխատություն հրատարակել կարտոֆիլի մասին («*Die kartoffeln.*»):

Լինելով չեխական ազգային վերածննդի աջակից՝ իր հորեղբորորդու՝ Լեոպոլդ Բերխտոլդի հետ եռանդուն մասնակցություն է ունեցել Պրահայի ազգային թանգարանի ստեղծման աշխատանքներին։

Բեդրժիխ Վշեմիր ֆոն Բերխտոլդի անունով է կոչվել բույսերի մի ցեղ , հետագայում այդ անվանումը ներառվել է համապատասխան հոմանիշների շարքում։

## Գիտական աշխատություններ
* *O přirozenosti rostlin, aneb, Rostlinář.* Prag: Joz. Krarse 1820. (Յ. Ս. Պրեսլի հեղինակակցությամբ)
* *Die Rubiaceen Böheims.* 1838.
* *Ökonomisch-technische Flora Böhmens.* 6 հատորով, Պրահա. Gedruckt bei J.H. Pospischil, 1836—43. т.1
* ''Die kartoffeln. (Solanum tuberosum C.Bauh.) Deren geschichte, charakteristik, nützlichkeit, schädlichkeit, kultur, krankheiten etc., mit ausführlichen angaben ihrer industriellen anwendung.'' Prag, Druck von G. Haase söhne, 1842.

## Ի պատիվ Բեդրժիխ Վշեմիր ֆոն Բերխտոլդի անվանվել են
;բուսացեղ
* (Poaceae) *Berchtoldia* J.Presl

;բուսատեսակներ
* (Amaranthaceae) *Amaranthus berchtoldii* Seidl ex Opiz
* (Potamogetonaceae) *Potamogeton berchtoldii* Fieber

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* H. Hantsch. *Leopold Graf Berchtold, Grandseigneur u. Staatsmann*. Styria-Verlag, Graz 1963
* J. Martínek: Berchtold von Ungarschitz Friedrich, Österreichisches Biographisches Lexikon-online
* *Biographisches Lexikon zur Geschichte der böhmischen Länder*. Band 1, München 1979, S. 76

## Արտաքին հղումներ

* Lista parcial de obras de Berchtold - WorldCat
* Biografía de Berchtold en Radio Czech
* Biografías Lexikon zur Geschichte der böhmischen Länder
* Bedřich Všemír Berchtold z Uherčic
* * 
* Rodokmen
* Rozhlas.Cz
* spisy na WorldCat
* Biographisches Lexikon zur Geschichte der böhmischen Länder

Կատեգորիա:Ավստրիացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Չեխ բժիշկներ
Ջեսիկա դի Չիկո

**Ջեսիկա Սոնյա Դի Չիկո**  (, ), ամերիկացի կինոյի և հնչյունավորման դերասանուհի և երգչուհի, առավել հայտնի է իր դերերով, մուլտսերիալներով և տեսախաղերով։

## Կենսագրություն
Ջեսիկա Դի Չիկոն ծնվել է Կալիֆորնիա նահանգի Լոս Անջելես քաղաքում։ Նրա հայրը հեռուստա- և կինոռեժիսոր Բոբի Դի Չիկոն է։ Նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Նյու Յորք, երբ նա երիտասարդ էր, նա մեծացել է Վերին Վեստ Սայդ շրջանում։ Երկրորդ դասարանում ընտրվել է Մարլո Թոմասի կողմից որպիսի հայտնվի «ABC» հեռուստաալիքի «Free to Be… a Family» հատուկ հեռուստահոլովակում։ Նա Ֆրենսիս Ֆորդ Կոպպոլայի առաջարկով նկարահանվել է «Կնքահայրը 3» ֆիլմում, նաև եղել է հրավիրված դերասան «Քեյտ Էլլի» հեռուստասերիալում։ Ունեցել է երկրորդական դեր (Սինդիա Զագարելա) 1993 թվականի «Տնային սրբեր» ֆիլմում։ 15 տարեկան հասակում նրա լուսանկարը հայտնվել է «New York Magazine» ամսագրի շապիկին, որը հրատարակվել է 1996 թվականին։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգչուհիներ
Դանիել Լիպշից

**Դանիել Լիպշից** (, ), սլովակ իրավաբան, քաղաքական գործիչ և պատգամավոր, Քրիստոնեա-դեմոկրատական շարժման փոխնախագահ, փոխվարչապետ և արդարադատության նախարար (2002-2006 թվականներ), Իվետա Ռադիչովայի կառավարության ներքին գործերի նախարար 2010-2012 թվականներ։

## Կենսագրություն
Դանիել Լիպշիցը ավարտել է Կոմենսկու համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Համալսարանն ավարտելուց հետո աշխատել է Պրեշովի շրջանային զինվորական դատախազությունում և իրավաբանական ընկերությունում։ 1997 թվականին նա ավարտել է իր ասպիրանտուրան Բրատիսլավայի Միացյալ Թագավորության իրավագիտության ֆակուլտետում, իսկ ավելի ուշ սովորել է ԱՄՆ Քեմբրիջի Հարվարդի իրավաբանական դպրոցում (1998-2000 թվականներ)։

## Գործունեություն
Դանիել Լիպշիցը իր քաղաքական գործունեությունը սկսել է 18 տարեկանից՝ միանալով «Քաղաքացիական-դեմոկրատական» երիտասարդական կազմակերպությանը։ 1991-1995 թվականներին եղել է կազմակերպության ղեկավարը։ 1998 թվականին աշխատել է Արդարադատության նախարարությունում՝ կառավարության ղեկավարի պաշտոնում (1998-2002 թվականներ)։
2000 թվականին ընտրվել է Քրիստոնեա-դեմոկրատական շարժման փոխնախագահ՝ ներքին քաղաքականության գծով (մինչեւ 2006 թվականը)։ 2009 թվականին նա դարձել է KDH-ի ներքին գործերի և արդարադատության գծով փոխնախագահ։ 2002 թվականին նա ընտրվել է Սլովակիայի Ազգային խորհրդի անդամ, այնուհետև նշանակվել է փոխվարչապետ և արդարադատության նախարար Միկուլաշ Ձուրինդայի երկրորդ կառավարությունում։ 2006 թվականին նա վերընտրվել է խորհրդարանի պատգամավոր։ Նա դարձավ օրենքի ոլորտում ընդդիմության առաջատար փորձագետներից մեկը և ՄԶՄ-ի անունից բողոքեց 2007 թվականի դեկտեմբերին ընդունված սեփականազրկման ակտի դեմ։ Հանդես է եկել դեմ հղիության ընդատման և պաշտպանել ընտանիքի նկատմամբ հանրային քաղաքականությունը։
2010 և 2012 թվականներին նա երրորդ և չորրորդ անգամ ընտրվել է ազգային խորհրդարանի պատգամավոր։ 2010 թվականի հուլիսի 9-ին Իվետա Ռադիչովայի կառավարությունում դարձել է ներքին գործերի նախարար։
2012 թվականի ապրիլի 4-ին նա հրաժարական տվեց։ Նույն թվականին նա դուրս է գալիս ՔԴՄ-ից՝ ստեղծելով սեփական «ՆՈՎԱ» կուսակցությունը։ 2016 թվականին նա կրկին ընտրվել է Ազգային խորհրդի անդամ։
2016 թվականի սեպտեմբերին նա մեքենա վարելիս վրաերթի է ենթարկել մի տարեց տղամարդու, ով մահացել է։ Նույն ամսին քաղաքական գործիչը հրաժարական տվեց։ Ավելի ուշ նա հրաժարական տվեց նաեւ ՆՈՎԱ կուսակցության ղեկավարությունից։

## Անձնական կյանք
Դանիել Լիպշիցը ամուսնացած է Բետա Օրավցովայի հետ և ապրում է Բրատիսլավայում։ Նրանք միասին ունեն որդիներ՝ Ալեքսանդր և Պետրոս[8]։ Նա ունի Էրիկ անունով երկվորյակ եղբայր, ով ներքին հիվանդությունների մասնագետ է և ներկայումս աշխատում է որպես սրտաբան Գրոնինգենում, Նիդեռլանդներ։

## Գրականություն
* Lipšic, Daniel. Bicameral parliamentary system (). Bratislava : Inštitút pre verejné otázky, 2000. 43 s. .
* Lipšic, Daniel. Slovakia needs a decent leadership (). Bratislava : NOVA, 2013. 174 s. .

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Аппарат Правительства Словацкой Республики

Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սլովակիայի քաղաքական գործիչներ
Nintendo GameCube

**Nintendo GameCube** (ճապոներեն՝ ニンテンドーゲームキューブ Նինտենդո։ Գե:մուկյու:բու); Պաշտոնական անվանումով **GCN** արևմուտքում և **NGC**՝ Ճապոնիայում, Nintendo-ի չորրորդ տնային խաղային վահանակը պատկանում է խաղային համակարգերի վեցերորդ սերնդին։ Nintendo 64-ի իրավահաջորդը և Wii-ի նախորդը։

Ի տարբերություն այդ սերնդի իր մրցակիցների (PlayStation 2 և Xbox), GameCube-ն օգտագործում է մինի DVD-ի վրա հիմնված սկավառակներ լրիվ չափի DVD-ների փոխարեն։ Չկա DVD վիդեո և աուդիո ձայնասկավառակներ նվագարկելու աջակցություն, ինչպես նաև այլ կոնսուլների հնարավորությունները՝ օգտագործելով լրիվ չափի օպտիկական սկավառակներ։

Բացի այդ, GameCube-ը ներկայացրեց միացման բազմաթիվ տարբերակներ Nintendo կոնսուլների համար և չորրորդն էր Nintendo 64DD-ից, Famicom մոդեմից և Satellaview-ից հետո, որը պաշտոնապես աջակցում էր առցանց խաղին Nintendo GameCube լայնաշերտ մոդեմի միջոցով։ Այն նաև հնարավորություն ուներ միանալու Game Boy Advance-ին և օգտվելու որոշակի խաղերի բացառիկ հնարավորություններից կամ օգտագործելու ձեռքի համակարգը որպես Game Boy Player-ի վերահսկիչ։

GameCube-ն առաջին անգամ հիշատակվել է Nintendo Power ամսագրի #145 համարում։ Վահանակը թողարկվել է 2001 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Ճապոնիայում, 2001 թվականի նոյեմբերի 18-ին Հյուսիսային Ամերիկայում, 2002 թվականի մայիսի 3-ին Եվրոպայում և 2002 թվականի մայիսի 17-ին Ավստրալիայում։ Nintendo GameCube-ը վաճառել է 21,74 միլիոն կոնսուլ ամբողջ աշխարհում։

## Պատմություն
### Նախապատմություն
1997թ.-ին գործարկվեց ArtX անունով գրաֆիկական ապարատային նախագծման ընկերություն, որտեղ աշխատում էին քսան ինժեներներ, որոնք նախկինում աշխատել էին SGI-ում Nintendo 64-ի գրաֆիկական սարքավորումների նախագծման վրա։ Թիմը գլխավորում էր Վեյ Յենը, ով եղել է SGI-ի Nintendo Operations-ի ղեկավարը, բաժինը, որը պատասխանատու էր Nintendo 64-ի հիմնարար ճարտարապետական նախագծման համար։

## Զարգացում
1998թ.-ին համագործակցելով Nintendo-ի հետ՝ ArtX-ը սկսեց Nintendo-ի վեցերորդ սերնդի տեսախաղի կոնսոլի համակարգային տրամաբանության և գրաֆիկական պրոցեսորի (կոդանունով Flipper) նախագծումը։ Վահանակի նախագիծն ուներ մի շարք ծածկանուններ՝ N2000, Star Cube և Nintendo Advance: 1999 թվականի մայիսին կայացած Nintendo-ի մամուլի ասուլիսում կոնսոլն առաջին անգամ հրապարակավ հայտարարվեց որպես «Project Dolphin»՝ Nintendo 64-ի իրավահաջորդը։ Հետագայում, Nintendo-ն սկսեց տրամադրել զարգացման փաթեթներ խաղերի մշակողների համար, ինչպիսիք են Rare և Retro Studios-ը։ Nintendo-ն նաև ռազմավարական համագործակցություն ձևավորեց IBM-ի հետ, որը ստեղծեց Դելֆինի ԿՄՀ, որը կոչվում էր «Gekko»:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2001 հայտնված արտադրանքներ
Կատեգորիա:2001 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:GameCube
Սամվել Խաչատրյան (զինծառայող)

**Սամվել Անդրանիկի Խաչատրյան** (), 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմի մասնակից, հրետանու լիցքավորող, զոհվել է մարտական գործողությունների ժամանակ։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։

## Կենսագրություն
Սամվել Խաչատրյանը ծնվել է 2002 թվականի մարտի 27-ին Շիրակի մարզի Բենիամին գյուղում։ 8 տարի սովորել է տեղի միջնակարգ դպրոցում, ապա տեղափոխվել Գյումրու Օլիմպիական հերթափոխի պետական մարզական քոլեջ։ Հաճախել է նաև ատլետիկայի, արժանացել մեդալների և պատվոգրերի։ Նպատակ ուներ ծառայությունն ավարտելուց հետո ընդունվել Հայաստանի ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտ՝ կյանքը շարունակելով սպորտում։

2020 թվականի հուլիսի 28-ին ծառայության է անցել Մարտակերտի շրջանի Ներքին Հոռաթաղ գյուղում։ Պատերազմի առաջին օրվանից եղել է Հոռաթաղի դիրքերից մեկում՝ որպես հրետանու լիցքավորող։

Զոհվել է 2020 թվականի հոկտեմբերի 3-ին՝ մարտական գործողությունների ժամանակ՝ զոհելով իր կյանքը հանուն հայրենիքի։ Ընտանիքը դեպքի մասին իմացել է հոկտեմբերի 8-ին։ Հուղարկավորությունը տեղի է ունեցել հոկտեմբերի 10-ին Բենիամին գյուղում։

### Ընտանիք
Սամվել Խաչատրյանն ամուսնացած չէր։ Հայրը Անդրանիկ Խաչատրյանն է, մայրը՝ Լալա Անտոնյանը, ունի մեկ եղբայր և մեկ քույր՝ Արթուր և Ջուլետա Խաչատրյաններ։

## Պարգևներ
2020 թվականի դեկտեմբերի 2-ին ՀՀ Պաշտպանության նախարարի կողմից հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։

## Հիշատակ
### Խաչքարի և դասասենյակի բացում
մինի|աջից|Դասասենյակ2021 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Բենիամին գյուղի մշակույթի տան տարածքում տեղի է ունեցել 44-օրյա պատերազմում զոհված հայորդիների հիշատակը հավերժացնող խաչքարի բացումը։ Նույն օրը Բենիամինի միջնակարգ դպրոցի ռազմագիտության դասասենյակն անվանակոչվել է Սամվել Խաչատրյանի, Հակոբ Հովհաննիսյանի և Իշխան Պապիկյանի անուններով։ 
### 20-ամյակ և գրքի շնորհանդես
2022 թվականի մարտի 27-ին Բենիամին գյուղի մշակույթի տանը տեղի է ունեցել Սամվել Խաչատրյանի 20-ամյակին նվիրված հուշ-միջոցառում, որի ժամանակ հերոսի քույրը՝ Ջուլետա Խաչատրյանը, ներկայացրել է եղբոր մասին «Անվերջ սպասում» վերնագրով հեղինակային գիրքը։

Հեղինակը նշել է, որ գրքում գրել է եղբոր կենսագրության, իրենց մանկության ու պատանեկության, եղբոր զոհվելու և այդ լուրն իմանալու մասին, ապա պատմել, թե ինչպես է շարունակում կյանքը դրանից հետո։

## Հուշեր

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Medal (Samvel Khachatryan).jpg|«Արիության համար» մեդալ
Պատկեր:Armgraffiti.jpg
Պատկեր:Medals with flag.jpg|Սամվելի մեդալները
Պատկեր:Armsoldiersphoto.jpg|Հիշատակի անկյուն
Պատկեր:Grave Samvel Khahatryan.jpg
Պատկեր:Samvel khachatryan.jpg|Սամվել Խաչատրյանի անկյունը տանը
Պատկեր:Tribute for Samvel Khachatryan.jpg|Սամվելի 20-ամյակը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տեսանյութ խաչքարի և հուշարձանի բացման օրվանից
* Ձեզ բացակա չենք դնի․ Սամվել Անդրանիկի Խաչատրյան
* Սամվելը կդառնար 19 տարեկան
* 20-ամյակն ու գրքի շնորհանդեսը

Կատեգորիա:Բենիամին (Շիրակի մարզ) գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:44-օրյա պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցի (Պրահա)

**Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցի** ()&nbsp;, բարոկկո ոճով կառուցված եկեղեցի Չեխիայի մայրաքաղաք Պրահայի հին քաղաքամասում։ Ներկայիս կառույցն ստեղծվել է 1732–1737 թվականներին ճարտարապետ Կիլիան Իգնաց Դինցենհոֆերի նախագծով ու ղեկավարությամբ՝ XIII դարում գոթիկա ոճով կառուցված և նույնպես սուրբ Նիկողայոսին նվիրված եկեղեցու տեղում։ Գլխավոր պորտալի արձանների հեղինակը չեխ քանդակագործ Անտոնին Բրաունն է, որմնանկարներինը՝ բավարիացի նկարիչ Կոսմա Ազամը։

Եկեղեցին գործող է. յուրաքանչյուր չորեքշաբթի և կիրակի այստեղ պատարագ է մատուցվում։ Մինչև 1920 թվականը օգտագործվել է չեխ և սլովակ ուղղափառ եկեղեցու կողմից, 1870—1914 թվականներին էլ վարձակալության է տրվել ռուս ուղղափառ եկեղեցուն։ Ներկայումս համարվում է չեխական հուսյան եկեղեցու գլխավոր տաճարը։ Այդուհանդերձ՝ ուղղափառ քրիստոնյաներին թույլատրվում է քրիստոնեական մեծ տոները՝ Հիսուսի ծնունդն ու Զատիկը ըստ իրենց ծիսակարգի նշել այստեղ։ Թույլատրվում է նաև եկեղեցում անցկացնել էքսկուրսիաներ, կազմակերպել դասական երաժշտության (Վերածննդի ու բարոկկո ոճերի և երգեհոնային) համերգներ։

Պրահայի 1945 թվականի ապստամբության ժամանակ այստեղ է գործել պարտիզանական «Ռադիո Պրահա»-ն, որի գլխավոր շենքը ենթարկվել էր գերմանական Վաֆֆեն-ԷսԷս-ի հարձակմանը։

## Պատկերասրահ

File:Prague - night.jpg|Եկեղեցին գիշերով
File:Prag Kathedrale St. Nikolaus 7.JPG|Ճակատային մուտքը
File:The interior of of Saint Nicholas Church in Prague.JPG|Եկեղեցու ներսը
Church of St. Nicholas (HDR) (8340834573).jpg
The interior of of Saint Nicholas Church in Prague.JPG|Եկեղեցու բյուրեղապակյա թագաձև հսկա ջահը, որը ռուս Ալեքսանդր 2-րդ ցարի ընծան է
Prag St. Nikolaus Altstadt 03.jpg|Եկեղեցու երգեհոններից մեկը

Prague 03-09-2013 44.JPG|Վիտրաժ՝ սբ. Նիկողայոսի պատկերով
Sv. Mikuláš SM kříž1.JPG|
Sv. Mikuláš SM Pantokrator1.JPG| 


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Líbal, D. a Muk, J.: *Staré město pražské - architektonický a urbanistický vývoj*, Praha, 1996
* Poche, E.: *Prahou krok za krokem*, Praha, 1958
* Pavel Vlček a kolektiv: *Umělecké památky Prahy *, Díl I. Staré Město a Josefov. Praha 1999.
* Helmut Zeller, Eva Gruberová - CityTrip-plus Prag, Verlag=Reise Know-How, 2016, ISBN=978-3-8317-2633-2 
* La Chiesa di San Nicola. Nakladatelství v Ráji, 1998, Barbara Zane,  ISBN 80-85894-57-2
* Mondadori, 2005, Vladimir Soukop, ISBN = 977-18-2576-3
* New Holland Publishers,  2008,  Jack Messenger, Brigitte Lee, ISBN = 978-3-8317-2633-2

## Արտաքին հղումներ

*Prague Experience: St. Nicholas Church Old Town Square in Prague
* www.prague.eu&nbsp;— Храм Святого Миколая в Старому місті
* www.kralovskacesta.cz &nbsp;— Церква святого Миколая
* www.svmikulas.cz&nbsp;— Офіційний сайт костелу Святого Миколая
* www.prague.net&nbsp;— Церква святого Миколая на Староміській площі
* www.koncertyvpraze.eu&nbsp;— Інтерактивний тур по церкві святого Миколая

Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Չեխիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Պատմական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Պրահայի եկեղեցիներ
Էմանուել Սաես

**Էմանուել Սաես** (, ), ֆրանսիացի և ամերիկացի տնտեսագետ, հարկային քաղաքականության և անհավասարության մասնագետ։ Բերքլիի Կալիֆորնիա համալսարանի պրոֆեսոր և արդար աճի կենտրոնի տնօրեն։ 2010 թվականին Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի անդամ։

## Կենսագրություն
Էմանուել Սաեսը  1994 թվականին ավարտել է Փարիզի բարձրագույն ավագ դպրոցի բակալավրի աստիճանը։ Սովորել է մաթեմատիկա և տնտեսագիտություն։ 1996 թվականին Փարիզում ստացել է տնտեսագիտության մագիստրոսի կոչում։ Տնտեսագիտության թեկնածուի կոչումը ստացել է Մասաչուսեթսի համալսարանում 1999 թվականին։ 1999-2002 թվականներին եղել է Հարվարդի ասիստենտ։

## Գործունեություն
Էմանուել Սաեսը 2002 թվականից աշխատում է Բերքլիի Կալիֆորնիայի համալսարանում (ասիստենտ, 2003 թվականից դոցենտ, 2005 թվականից տնտեսագիտության պրոֆեսոր), որտեղ այժմ հանդիսանում է տնտեսագիտության անվանակոչ պրոֆեսոր, արդար աճի կենտրոնի տնօրեն։ Նա համագործակցել է Թոմաս Պիկետիի և Գաբրիել Զուկմանի հետ՝ անդրադառնալով այնպիսի թեմաների, ինչպիսիք են հարստության և եկամտի անհավասարությունը, կապիտալի եկամտահարկը և կենսաթոշակը։ Հարստության և եկամուտների անհավասարության վերաբերյալ Սաեսի հետազոտությունը հիմնականում կենտրոնացել է հարստության և եկամտի բաշխման վերևում գտնվող տնային տնտեսությունների վրա, որոնք կազմում են ԱՄՆ հարկային բազայի զգալի մասը։ Սաեսը հարուստների համար առաջարկում է շատ ավելի բարձր (սահմանային) հարկեր՝ մինչև 70% կամ 90%։ Սաեսը *Հանրային տնտեսագիտության* ամսագրի խմբագիր էր։ 2009 թվականին նա ստացել է հեղինակավոր *Ջոն-Բեյթս-Քլարկ* մեդալ, որը շնորհվել է Ամերիկյան տնտեսական ասոցիացիայի կողմից «մինչև քառասուն տարեկան ամերիկացի տնտեսագետին, ով նշանակալի ներդրում է ունեցել տնտեսական մտքի և գիտելիքի մեջ»։ 2010 թվականին ֆրանսիացի տնտեսագետների կողմից ստացել է Ֆրանսիայի լավագույն երիտասարդ տնտեսագետի մրցանակ։

## Պարգևներ
* 2002 թվական, Ազգային գիտական հիմնադրամի կարիերա մրցանակ
* 2003 թվական, Սլոանի կրթաթոշակ
* 2006 թվական, Դագ Պուրվիսի հուշամրցանակ 
* 2009 թվական, Ջոն Բեյթս Քլարկ մեդալ
* 2010 թվական, Կրթաթոշակ Մակ Արթուր
* 2010 թվական, Ֆրանսիայի լավագույն երիտասարդ տնտեսագետի մրցանակ
* 2014 թվական, Ռեկտենվալդի մրցանակ 
* 2014 թվական, Ջոն ֆոն Նեյմանի մրցանակ 
* 2019 թվական, Հարվարդի համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչում

## Ստեղծագործություն
* Становимся еще богаче: эволюция большого дохода в США (с учетом расчетных показателей 2009 и 2010 годов) Gefter.ru

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* https://eml.berkeley.edu/~saez/, https://www.econ.berkeley.edu/profile/emmanuel-saez, https://eml.berkeley.edu/~saez/Saez_photopage_8_1.html
* Faculty profile: Emmanuel Saez on Why Inequality Matters
* Warren’s ‘wealth tax’ plan relies on findings of Berkeley economists (February 12, 2019)

Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի տնտեսագետներ
Միխայիլ Ծատուրյան

**Misha Libertee** (, իրական անունը՝ Միխայիլ Վալերի Ծատուրյան, ծնվել է 1985 թվականի հունիսի 13-ին, Եսենտուկի, Ռուսաստան) ծագումով հայ ռուսաստանաբնակ նկարիչ և դիզայներ։
Ռուսաստանի նկարիչների ստեղծագործական միության անդամ է։ Միշայի ստեղծագործություններն աչքի են ընկնում վառ, դրական թեմատիկայով և կանխամտածված կոմերցիոն էսթետիկայով։ Անհատական ոճի ու հումորի զգացման շնորհիվ՝ իր աշխատությունները մեծ տարածում են գտել առցանց և անցանց՝ հետաքրքրություն առաջացնելով ժամանակակից արվեստով նախկինում չհետաքրքրվող հանդիսատեսի մոտ։ Միխայիլի ամենահայտնի գործերից են 2019 թ․ Burning Man փառատոնի 23 մետրանոց #Slonik աշխատությունը, Զարյադյե այգում տեղադրված #Kraken և Սոչիի Կրասնայա Պոլյանայի #Serna նմուշները և Minecraft համակարգչային խաղի կոլեկցիոն աղյուսների վիրտուալ ցուցահանդեսը, որը նկարիչը կազմակերպել էր 2020 թվականի համաճարակի ժամանակ։ Երիտասարդ հեղինակը համագործակցել է բարեգործական հիմնադրամների, միջազգային ապրանքանիշերի, ինչպես նաև արտասահմանյան խոշոր փառատոների և տոնավաճառների հետ։ Միշան արհեստական բանականության միջոցով ստեղծել է իր վիրտուալ ավատարը՝ Misha Cybertee-ն։ Մոտ ապագայում այն կփոխարինի նրա կենսաբանական նախատիպին ոչ միայն մետավերեսում, այլև ֆիզիկական աշխարհում։ 
Բացի զվարճալի աշխատություններից, Միխայիլը հայտնի է նաև հանրային արվեստի նմուշներով, որոնք քննարկում են սոցիալական տարբեր խնդիրներ, ինչպիսիք են կենդանիների կամ շրջակա միջավայրի պաշտպանությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանաբնակ հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանաբնակ հայ դիզայներներ
Կատեգորիա:Հայ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Part of Your World

**«Part of Your World»** (), երգ, որը 1986 թվականին գրել են բանաստեղծ Հովարդ Էշմանը և կոմպոզիտոր Ալան Մենկենը«Ջրահարսը» լիամետրաժ անիմացիոն ֆիլմի համար։ Այն կատարել է դերասան և երգչուհի Ջոդի Բենսոնը, որը նաև հնչյունավորել է Արիելին։ Երգը իրենից ներկայացնում է բալլադ այն մասին, ինչպես գլխավոր հերոսուհին ցանկանում է դառնալ մարդ։

Ռեժիսորներ Ռոն Կլեմենտը և Ջոն Մասկերը ի սկզբանե խնդրել են Էշմանին գրել երգ Արիելի համար, որտեղ նա կարտահայտի իր ռոմանտիկական զգացմունքները արքայազն Էրիկի նկատմամբ, բայց տեքստի հեղինակը նախընտրել է, որ երգը, որում մանրամասն նկարագրվում է կերպարի տարվածությունը մարդկային աշխարհով, ավելի հարմար է։ Երգի ձայնագրության համար Էշմանը վարձել է Բենսոնին, որի հետ համագործակցել էր նախկինում։ Դիսնեյի գլխավոր գործադիր տնօրեն Ջեֆրի Կատցենբերգն ի սկզբանե կարգադրել է, որ երգը հեռացվի ֆիլմից այն մտավախությունների պատճառով, որ երեխաները ձանձրանում են լսել այն։ Սակայն Էշման Կլեմենտսը, Մասկերը և անիմատոր Գլեն Կին վերջին հաշվով համոզել են Կատցենբերգին, որ «Part of Your World»-ը ունի կարևոր նշանակություն ֆիլմի պատմության համար։ Երգը դուր է եկել հանդիսատեսին փորձնական ցուցադրության ժամանակ և թողնվել է մուլտֆիլմում։

Երգը ստացել է քննադատների ճանաչումը, որոնք բարձր են գնահատել դրա տեքստը և Բենսոնի վոկալյին կատարումը։ ԶԼՄ-ներում մի քանի հրապարակումներ համակարծիք են, որ «Part of Your World»-ը Դիսնեյի մեծագույն երգերի շարքում է, որոնք երբևէ գրվել են։ Քննադատներն առաջարկել են տեքստի տարբեր մեկնաբանություններ՝ սկսած չափազանց հոգատար ծնողներից անկախության ձգտումից և վերջացրած ֆեմինիզմով։ «Part of Your World»-ը դարձել է Բենսոնի ֆիրմային երգը, որը նա շարունակում է կատարել մինչ օրս։ Այն կատարել են նաև այնպիսի երգիչներ, ինչպիսիք են Ֆեյթ Հիլը, Ջեսսիկա Սիմփսոնը, Մայլի Սայրուսը, Բրունո Մարսը, Կարլի Ռեյ Ջեպսենը, Ջեսսի Ջեյը, Օլիվիա Նյուտոն-Ջոնը և Սառա Բարելիսը։

## Հավաստագրում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1989 երգեր
Կատեգորիա:1989 սինգլներ
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ երգեր
Կատեգորիա:Մայլի Սայրուսի երգեր
Կատեգորիա:Փոփ երգեր
Կատեգորիա:Ֆեմինիստական երգեր
Շամշադ Ախթար

**Շամշադ Ախթար** (, ), տնտեսագետ, դիվանագետ, Պակիստանի ֆինանսների ժամանակավոր նախարարի պաշտոնակատար 2018թվականից։ 2006-2009 թվականներին ղեկավարել է Պակիստանի Պետական բանկը՝ այդպիսով դառնալով երկրում առաջին կինը, ով զբաղեցնում է այդ պաշտոնը։ 2011 թվականին նա դարձել է ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Բան Կի Մունի ավագ խորհրդականը։

## Կրթություն
Շամշադ Ախթարը ծնվել է Պակիստանի Հայդարաբադ քաղաքում։ Ախթարն իր բակալավրի աստիճանը ստացել է Փենջաբի համալսարանում 1974 թվականին, իսկ 1975 թվականին ավարտել է Քաիդ-է Ազամ համալսարանը տնտեսագիտության բնագավառում։ 1977 թվականին Շամշադը Անգլիայում ստացել է իր մագիստրոսի կոչումը Սասեքսի համալսարանում։ 1980 թվականին Ախթարը ստացել է տնտեսագիտության թեկնածուի կոչում Շոտլանդիայի արևմուտքում գտնվող Փեյսլի համալսարանում։

## Գործունեություն
1980 թվականին Ախթարը սկսեց աշխատել Համաշխարհային բանկի Պակիստանի ռեզիդենտ գրասենյակում՝ որպես երկրի մասնագետ։ 1990 թվականին նա տեղափոխվել է Մանիլա, որտեղ աշխատանքի է անցել Ասիական զարգացման բանկում որպես ավագ տնտեսագետ։ Իսկ 2002 թվականի հունիսին Ախթարը զբաղեցրել է բանկի գլխավոր տնօրենի պաշտոնը։ Ախթարը երկրի գլխավոր բանկի ղեկավարն էր մինչև 2009 թվականը։ 2008 թվականի նոյեմբերի 11-ին *Ուոլ Սթրիթ*  ամսագիրը նրան ավելացրեց Ասիայի կին առաջնորդների տասնյակում։ 2009 թվականին նա վերադարձավ Ասիական զարգացման բանկ՝ որպես Հարուհիկո Կուրոդայի ավագ խորհրդական, որն այն ժամանակ բանկի նախագահն էր։ Այնուհետ Ախթարը տեղափոխվեց Վաշինգտոն և ստանձնեց Համաշխարհային բանկի Մերձավոր Արևելքի և Հյուսիսային Աֆրիկայի փոխնախագահի պաշտոնը։ 2011 թվականի սեպտեմբերին Շամշադ Ախթարը դարձավ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի տնտեսական զարգացման և ֆինանսների գծով ավագ խորհրդական։ 2013 թվականի դեկտեմբերին Շամշադ Ախթարը նշանակվել է Ասիայի և Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի տնտեսական և սոցիալական հանձնաժողովի գործադիր քարտուղար։

## Մրցանակներ
* Թուրքմենստանի չեզոքության 25 տարի» հոբելյանական մեդալ (2020 թ., Թուրքմենստան)՝ հաշվի առնելով Թուրքմենստանի մշտական չեզոքության անկախության, ինքնիշխանության և իրավական կարգավիճակի ամրապնդման, համաշխարհային ասպարեզում Հայրենիքի հեղինակության ամրապնդման և միջազգային հարաբերությունների զարգացման արժանիքները, ինչպես նաեւ Թուրքմենստանի չեզոքության 25-ամյակի կապակցությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կին տնտեսագետներ
Մոնիկա Լինգեգոր

**Մոնիկա Սեսիլյա Լինգեգոր** (, ), շվեդ տնտեսագետ և ձեռնարկատեր։

## Կենսագրություն
1987 թվականին Մոնիկա Լինգեգորը Ստոկհոլմի համալսարանում ստացել է տնտեսագիտության մագիստրոսի կոչում։ Նա աշխատել է որպես ՏՏ խորհրդատու, Կապգեմինի կազմակերպությունում, Սկանդինավյան Էնսկիլդա բանկում։ 2005-2010 թվականներին եղել է գլխավոր տնօրեն ,  և  կազմակերպություններում։ 2011 թվականից նա -ի գործադիր տնօրենն էր, որը շվեդական կառավարական կազմակերպություն էր և նվիրված է հաշմանդամություն ունեցող անձանց շահերի պաշտպանությանն ու աշխատանքին։ Դրա համար 2015 թվականին նա ստացել է *Տարվա Նախագահ* մրցանակը խոշոր ընկերությունների անվանակարգում, որը կազմակերպել է *motivation.se* կայքը։ 2016 թվականին Մոնիկան «111 ամենահզոր կանայք բիզնեսում» ցուցակում զբաղեցրել է 21-րդ տեղը։ Լինգեգորը նաև շվեդական տիեզերական կորպորացիայի տնօրենների խորհրդի նախագահն է։ 2020 թվականի օգոստոսի 17-ին Լինգեգորը կստանձնի *SJ AB* շվեդական կազմակերպության նախագահի և գործադիր տնօրենի պաշտոնը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կին տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Շվեդ գործարարներ
Կատեգորիա:Շվեդ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Ստոկհոլմի համալսարանի շրջանավարտներ
Who's Who in Economics

«**Who's Who in Economics**» (հայ.՝ Ով ով է տնտեսագիտության մեջ), բրիտանացի տնտեսագետ պատմաբան Մարկ Բլաուգի ուղեցույցը, որի առաջին հրատարակությունը հրապարակվել է 1983 թվականին՝ անգլերենով, իսկ վերջին չորրորդ հրատարակությունը հրապարակվել է 2003 թվականին։

## Գրքի մասին տեղեկություն
Սա տնտեսագիտության ոլորտում առաջատար դերակատարում ունեցած մասնագետբների կենսագրություններից կազմված բառարան է, ընդարձակ և հեղինակավոր ուղեցույց աշխարհի ամենահաճախ հիշատակվող տնտեսագետների համար։ Յուրաքանչյուր հոդված գրված է հենց իրենց՝ տնտեսագետների կողմից և իր մեջ ներառում է ճշգրիտ կենսագրական տեղեկատվություն խոշոր հրապարակումների և տնտեսագիտության մեջ խոշոր ներդրումների մասին, որոնք գրվել են հենց տնտեսագետների կողմից, այնպես ինչպես իրենք են տեսնում։

Առաջին հրատարակությունը եղել է 1983 թվականին, որտեղ ներառված էին այդ պահին գրեթե 700 ողջ և 400 մահացած տնտեսագետների մասին կենսագրական և մատենագիտական մանրամասներ։ Հեղինակները որոշել են ցանկում ընդգրկել այն տնտեսագետներին, որոնց աշխատանքները տպագրված են եղել 200 գրախոսվող տնտեսագիտական ամսագրերում և ունեցել են սոցիալական գիտության մեջբերման բարձր ցուցանիշ 1970-1980 թվականներին։ Ցանկի ստեղծողները բնականաբար տեղյակ էին, որ մի շարք արժանավոր և նշանավոր տնտեսագետներ ներառված չեն այս ուղեցույցում։

Երկրորդ հրատարակությունը լույս է տեսել Մարկ Բլաուգի խմբագրությամբ 1986 թվականին, որտեղ ներառվել են 1972-1983 թվականների հոդվածների հեղինակներ՝ 900 ողջ և 400 մահացած տնտեսագետներ։

Երրորդ հրատարակությունը լույս է տեսել 1999 թվականին, որտեղ ներառվել են 1984-1996 թվականների հոդվածների հեղինակներ՝ մոտավորապես 1100 ողջ և 550 մահացած տնտեսագետների կողմից գրված։

Չորրորդ հրատարակությունը տպագրվել է 2001 թվականի դեկտեմբերի 31-ին և իր մեջ ներառում է 743 կենդանի տնտեսագետներ, որոնց աշխատությունները լույս են տեսել 1990-2000 թվականներին և ամենահաճախ հիշատակվածներն էին SSCI-ի հիման վրա՝ կրճատվելով 1168-ով (ցուցակի ընդհանուր թվից 425 տնտեսագետներ չեն մասնակցել այս նախագծին) և համապատասխան հիմնված էին   տվյալների բազայի վրա, որտեղ ներառված են ավելի քան 600 տնտեսական ամսագրեր, մենագրություններ, ատենախոսություններ և տնտեսագիտության վերաբերյալ հաշվետվություններ։

## Հետազոտություններ
Այս աշխատությունը դարձել է մի շարք գիտական ուսումնասիրությունների աղբյուրներից մեկը, որոնք վերլուծել են տնտեսագետների վերաբերյալ հավաքագրված վիճակագրական տվյալները, մասնավորապես՝ համաշխարհային տնտեսական մտածողության մեջ ամերիկյան գիտական հանրության գերակայությունը, տնտեսական գիտության ոլորտում մրցանակների մակարդակը, տնտեսագետների կրթության մակարդակը։

## Ծանոթագրություններ

## Հրատարակություններ
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Գիտնականների ցանկեր
Կատեգորիա:Գրքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Ավետիս Տերունյան

**Արթուր Տերունյան** (ի ծնե՝ **Ավետիս Պողոս Տերունյան**, ), ամերիկահայ լրագրող և գրող։ Գրել է **Ջոն Ռոյ Քարլսոն**՝ ինչպես նաև բազմաթիվ այլ ծածկանունների տակ։ Նրա հոդվածները լույս էին տեսնում «Արմինիըն Միրըր-Սփեքթեյթըր» շաբաթաթերթում և «Ֆորչըն» պարբերականում։ Առավել հայտնի է իր հեղինակած «Under Cover» գրքով (1943 թ․)։

## Կենսագրություն
Ավետիս Պողոս Տերունյանը ծնվել է Օսմանյան կայսրության Էդիրնեի նահանգի Դեդեաղաչ գյուղում (այժմ՝ Ալեքսանդրուպոլիս, Հունաստան)։ Բալկանյան պատերազմների և Առաջին աշխարհամարտի քաոսային տարիներին Տերունյանները մի քանի անգամ տեղափոխվել են, ապրել են Թուրքիայում և Սոֆիայում, ապա 1926 թվականին արտագաղթել են Միացյալ Նահանգներ և հաստատվել Նյու Յորք նահանգի Մինեոլա գյուղում։ Ավետիս (Արթուր) Տերունյանն ավարտել է Նյու Յորքի համալսարանի ժուռնալիստիկայի բաժինը։

1938-ից մինչև 1943 թվականը Տերունյանը գաղտնի ներթափանցել է ԱՄՆ-ում գործող տարբեր ծայրահեղական և ֆաշիստական կազմակերպություններ՝ վերջիններիս գործունեությունը հայտնաբերելու նպատակով։ Այս փորձի հիման վրա գրել է «Under Cover: My Four Years in the Nazi Underworld of America» («Ծպտված․ Իմ չորս տարիները Ամերիկայի նացիստական ստորերկրյա աշխարհում») գիրքը Ջոն Ռոյ Քարլսոն կեղծանվան տակ։

1948 թվականին շրջել է Պաղեստինում, Եգիպտոսում, Լիբանանում և Սիրիայում Արաբա-իսրայելական պատերազմի ժամանակ։ 1951 թվականին լույս է տեսել նրա «Cairo to Damascus» («Կահիրեից Դամասկոս», կրկին Ջոն Ռոյ Քարլսոն կեղծանվամբ) գիրքն՝ Առաջավոր Արևելքում իր ճանապարհորդությունների և նորանկախ Իսրայել պետության մասին։

1955 թվականին անգլերեն է թարգմանել և հրատարակել Հովհաննես Քաջազնունու «Հ. Յ. Դաշնակցութիւնը անելիք չունի այլևս» աշխատությունը։

Մահացել է 1991 թվականի ապրիլի 23-ին՝ Նյու Յորք քաղաքում։ Կնոջ՝ Մարի Նազարյանի հետ ուներ որդի՝ Ռոբերտ և դուստր՝ Էլիզ։ Կրտսեր եղբայրը՝ Սթիվեն Տերունյանը Նյու Յորքի ներկայացուցիչ է եղել ԱՄՆ ներկայացուցիչների պալատում, ավելի ուշ՝ Նյու Յորք նահանգի գերագույն դատարանի դատավոր։

## Երկեր
* *Under Cover*. New York: E. P. Dutton. 1943.
* *The Plotters*. New York: E. P. Dutton. 1946.
* *Cairo to Damascus*. New York: Alfred Knopf. 1951.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկահայ գրողներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Վերա Զիմա

**Վերոչկա Զիմովա**, առավել հայտնի է **Վերա Զիմա** անունով (խորվաթերեն՝ *Vjeročka Zimova*, *Vera Zima*. ), խորվաթ դերասանուհի։ Հայրական կողմից ուներ սլովակյան ծագում և խոսում էր նաև սլովակերեն։

1975 թվականից սկսած՝ նկարահանվել է 50-ից ավելի ֆիլմերում։ 2020 թվականին պարգևատրվել է Վլադիմիր Նազորի անվան մրցանակով՝ ստեղծագործական ողջ կյանքի ընթացքում ձեռք բերած նվաճումների համար։

## Ընտրյալ ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:Խորվաթ դերասաններ
Կատեգորիա:Խորվաթ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Խորվաթիայի արվեստ
Կատեգորիա:Կինոդերասանուհիներ
Աղաջարի Հաշեմ

**Աղաջարի Հաշեմ** ( ), իրանցի պատմաբան, հրապարակախոս և այլախոհ։

Աղաջարին 1980-1988-ական թվականներին Իրան-իրաքյան պատերազմի հետ ռազմական հակամարտության ժամանակ ծառայել է պարսկական բանակում։ Պատերազմի ժամանակ նրա աջ ոտքը կտրել են մինչև ծունկը։

Աղաջարին Թեհրանի Թարբիաթ Մոդդարես համալսարանի պատմության պրոֆեսոր էր և իսլամական հեղափոխության բարեփոխական մոջահեդների կազմակերպության անդամ։ 2002 թվականի հունիսի 19-ին Աղաջարին, ելույթ ունենալով Համադանի ուսանողների հետ, հանդես եկավ մի ճառով, որը նա անվանեց «իսլամական բողոքականություն», որում նա կոչ արեց մուսուլմաններին նորացնել իրենց կրոնը և դադարեցնել կրոնական առաջնորդներին կուրորեն հետևելը։ Ելույթը վրդովմունք է առաջացրել պահպանողական մուսուլմանների և հոգևորականների շրջանում։ Նույն թվականի օգոստոսի 8-ին Աղաջարին ձերբակալվել է։ Նոյեմբերի 6-ին Համադանում տեղի ունեցած փակ դատավարության ժամանակ նա մեղավոր է ճանաչվել մի քանի մեղադրանքներով, այդ թվում՝ զրպարտության և կրոնական առաջնորդներին վիրավորելու համար։ Դատավճիռը մահապատիժ էր։

Դատավճիռը վրդովմունքի ալիք է բարձրացրել ռեֆորմիստների շրջանում։ Այսպիսով, խորհրդարանական իրավական հանձնաժողովի ղեկավար Նասեր Կավվամին Աղաջարիի արարքը ոչ միայն մահապատժի, այլև ազատազրկման արժանի համարեց։ Քավվամին ասել է, որ նման նախադասությունները վարկաբեկում են դատական իշխանությունը և վնասում շիա հոգևորականների իմիջին։ Տնային կալանքի տակ գտնվող Հոսեյն Ալի Մոնթազերին ասել է, որ Աղաջարիի մահապատիժը ձեռք կտա նրանց, ովքեր ցանկանում են վնասել իսլամին և շիա հոգևորականությանը։ ԱՄՆ-ի և Կանադայի արտաքին գործերի նախարարությունները դատապարտել են Աղաջարիի դատավճիռը, իսկ Իրանի ԱԳՆ-ն նրանց հայտարարությունները անվանել է անպատշաճ միջամտություն երկրի ներքին գործերին։

Թեհրանում և մի շարք այլ քաղաքներում տեղի ունեցան ուսանողական ցույցեր ի պաշտպանություն Աղաջարիի՝ դառնալով 1999 թվականից ի վեր ամենամեծ բողոքի ցույցերը։ Աղաջարիի փաստաբան Սալեհ Նիկբախտի խոսքով համալսարանի մի քանի հարյուր դասախոսներ նամակներ են գրել Այաթոլահ Խամենեիին՝ խնդրելով չեղարկել մահապատիժը։ Հասարակության ճնշման ներքո Խամենեին դատարանին հանձնարարեց վերանայել Աղաջարիի դատավճիռը։ Իրանի Գերագույն դատարանը չեղյալ հայտարարեց դատավճիռը՝ գործը հետ ուղարկելով Համադան վերաքննության համար, սակայն շրջանային դատարանը կրկին ուժի մեջ թողեց նախնական մահապատիժը։ Գրեթե երկու տարի տևած դատավարության արդյունքը, որի ընթացքում Աղաջարին շարունակում էր մնալ բանտում, մահապատժի փոխարինումն էր հինգ տարի ժամկետով։ 2004 թվականի հուլիսի 31-ին Աղաջարին կարողացավ գրավի դիմաց ազատ արձակվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Իրանցի գրողներ
Կատեգորիա:Իրանցի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Իրանցի լրագրողներ
Կատեգորիա:Իրանցի հասարակական գործիչներ
Ռոզա Ֆրիդման

**Ռոզա Դայրեքթոր Ֆրիդման** (, ), ամերիկացի տնտեսագետ։ Հայտնի տնտեսագետ Ահարոն Դայրեքթորի (1901–2004) քույրը և Նոբելյան մրցանակակիր տնտեսագետ Միլթոն Ֆրիդմանի կինը (1912–2006):

## Կենսագրություն
Ռոզա Դայրեքթոր Ֆրիդմանը ծնվել է 1910 թվականի դեկտեմբերին Ստարի Չարտորիյսկ գյուղում (այժմ՝ Ուկրաինայի Վոլինի շրջանի Մանևիչի շրջան)։ Նրա ծննդյան ճշգրիտ ամսաթվի մասին տվյալները բացակայում են։ 1913 թվականին նրա ընտանիքը գաղթել է Միացյալ Նահանգներ։ Ֆրիդմանը սովորել է Չիկագոյի համալսարանի Ռիդ քոլեջում, որտեղ եղել է Ֆրենկ Նայթի ասպիրանտը։ Նա ամուսնու հետ միասին «Ռոզա և Միլթոն Ֆրիդման» հիմնադրամի հիմնադիրն է։ Հետագայում աշխատել է Տնտեսական հետազոտությունների ազգային բյուրոյում։

## Անձնական կյանք
Ռոզա Ֆրիդմանը 1938 թվականից ամուսնացած է Միլթոն Ֆրիդմանի հետ։ Ռոզա և Միլթոն Ֆրիդմանները ունեցել են երկու երեխա՝ դուստրը Ջանեթը և որդին Դեյվիդը։

## Մահ
Ռոզա Դայրեքթոր Ֆրիդմանը մահացել է 2009 թվականի օգոստոսի 18-ին 98 տարեկան հասակում Կալիֆոռնիայի Դևիս քաղաքում գտնվող իր տանը։ Մահվան պատճառը սրտի կաթվածն էր։

## Հիմնական աշխատություններ
* «Կապիտալիզմ և ազատություն» (), 1962 թվական, Մ. Ֆրիդմանի համահեղինակությամբ։
* «Աղքատություն. սահմանում և հեռանկար», 1965 թվական։
* «Ընտրության ազատություն» (), 1980 թվական, Մ. Ֆրիդմանի հետ համահեղինակ
* «Միլթոն և Ռոզա Ֆրիդման. երկու երջանիկ մարդիկ», (, Two Lucky People), 1998 թվական, Ֆրիդմանի հետ համագործակցությամբ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Сайт Фонда М. и Р. Фридман
* 
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացիներ
Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ուկրաինայի հրեաներ
Կատեգորիա:Տնտեսագետներ
Սնամեջ եկեղեցի

**Սնամեջ եկեղեցի** (խորվաթերեն՝ *Šuplja crkva*), 11-րդ դարում ռոմանական ոճով կառուցված, ներկայումս կիսավեր խորվաթական եկեղեցի, որը պատկանել է Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցուն։ Սկզբնապես կոչվել է Սուրբ Պետրոսի և Մովսեսի բազիլիկ, կառուցվել է ավելի հին՝ 6-րդ դարի բյուզանդական մատուռի հիմքի վրա՝ հինհռոմեական Դալմաթիա մարզի մայրաքաղաքի՝ Սալոնայի ավերակների մերձակայքում։ Ներկայումս հնավայրի մի մասն է հանդիսանում։

Եկեղեցին դասվել է 11-րդ դարում Սոլինում խորվաթների կառուցած Սուրբ Ստեփանոս և Սուրբ Մարիամ եկեղեցիների շարքին և  հիշարժան է նաև նրանով, որ այստեղ է կատարվել Խորվաթիայի արքա Դեմետրիուս Զվոնիմիրի թագադրման արարողությունը։ Կառույցն ունեցել է 26 մետր երկարությամբ և 13 մետր լայնությամբ երեք աբսիդ, որոնք միմյանցից անջատված են եղել սյուներով։ Նարտեքսը (նախասրահը, գավիթը) գտնվել է արևմտյան մուտքի մոտ, իսկ հարավային կողմում եղել է սրածայր գմբեթ, որի մի փոքր մասն է պահպանվել։ Ըստ ավանդազրույցի՝ նարտեքսում ամփոփված է եղել խորվաթ արքաներից մեկի սարկոֆագը։

## Պատկերասրահ

File:Krunidba kralja Zvonimira,1897.jpg|Զվոնիմիր արքայի թագադրման արարողության ռոմանտիկ ոճով պատկերը Ֆերդինանդ Քվինքերեզի նկարում
File:Pluteus with the figure of a Croatian king.jpg|11-րդ դարի փորագրաքանդակ, որտեղ որոշ մասնագետների կարծիքով պատկերված է Զվոնիմիրի թագադրությունը


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Images of Hollow Church
* Hollow Church on Solin's website

Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խորվաթիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Ճարտարապետական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Մշակութային հուշարձաններ
Կատեգորիա:Պաշտամունքային կառույցներ
Կատեգորիա:Պատմական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Ռոմանական ոճ
Արցախի Հանրապետության կենդանական աշխարհ

**Արցախի Հանրապետության կենդանական աշխարհը** ներկայացված է անողանաշարավոր և ողնաշարավոր կենդանիների տեսակներով։ Ողնաշարավոր կենդանիները ներկայացվածն ձկների, երկկենցաղների, սողունների, թռչունների և կաթնասունների դասերով, որոնցից առավել հարուստ են թռչունների դասը։

Ինչպես անողնաշար, այնպես էլ ողնաշարավոր կենդանիների տեսակային կազմի պարզաբանման գործընթացը Արցախում ներկայումս չի կարելի համարել ավարտված։ Հանրապետության կենդանական աշխարհի կազմում ողնաշարավոր կենդանինեները ներկայացված են 398 տեսակով, դրանցից 101-ը կաթնասուններ են (նախկինում նշված 94 տեսակի փոխարեն), 223-ը՝ թռչուններ, 50-ը` սողուններ, 7-ը` երկկենցաղներ և 17-ը` ձկներ։ Արցախի ֆաունայում բնակվում է աշխարհի ամենափոքր ցամաքային կաթնասունը՝ էթռուսական սպիտակատամը (Suncus etruscus): Անողնաշարների ճնշող մեծամասնությունը, մոտ 90-95%-ը, կազմում են միջատները։

Ֆաունայի ներկայացուցիչների առավել խոցելի տեսակների վիճակի վերաբերյալ վերջին տարիներին Արցախում արձանագրվել են որոշակի հուսադրող դրական փոփոխություններ։ Մի շարք տեսակների վիճակը կայուն բարվոք է, օրինակ՝ գայլի (Canis lupus), շնագայլի (Canis aureus), կրծողների և թռչունների որոշ պոպուլյացիաների։ Արցախում կրկին արձանագրվել է ընձառյուծը (Pantera pardus), սակայն հայկական մուֆլոնի և շերտավոր բորենու հիմնական բնակատեղերը օկուպացված են ադրբեջանական ագրեսորների կողմից, ինչը թույլ չի տալիս այդ կենդանիների կարգավիճակի վերաբերյալ ունենալ հստակ տեղեկություններ։

Քաշաթաղի և Մարտակերտի շրջանների միջին լեռնային գոտում արձանագրել են սև անգղ (*Aegypius monachus*), հանդիպման բավականին ցածր հաճախականություն ունեն սպիտակագլուխ անգղը (Gyps fulvus), գառնանգղը (*Gypaetus barbatus*): Ադրբեջանի կողմից սանձազերծված պատերազմն իր բացասական հետևանքներն է թողել մի շարք մանր ու խոշոր կենդանատեսակների և նրանց բնակատեղերի վրա։ Այսօր Արցախի կենդանական աշխարհի վերաբերյալ նոր տեղեկությունների։

Արցախի ֆաունայի համար առաջին անգամ նկարագրվել է 55 տեսակ անողնաշար կենդանիներ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* 
* 
* 
*
Հուշարձան արևին

**Հուշարձան արևին** (խորվաթերեն՝ *Pozdrav Suncu*. բառացի թարգմանած՝ «Արևի ողջույն» կամ «Ողջույն արևին»), ճարտարապետական գեղարվեստական ինստալյացիա Խորվաթիայի Զադար քաղաքում՝ հին քաղաքամասի հյուսիսարևմտյան մասում, Զադարի նավահանգստի մերձակայքում՝ «Ծովային երգեհոն» հուշարձանի անմիջական հարևանությամբ։ Արվեստի այս գործը, որի հեղինակը Նիկոլա Բաշիչն է, ստեղծման օրվանից՝ 2008 թվականի մայիսի 20-ից դարձել է Զադարի զբոսաշրջային տեսարժան վայրերից մեկը։
left|200px|thumb|Հուշարձանը՝ Զադարի թերակղզու արևմտյան ծայրին
Բաղկացած է ապակե բազմաշերտ երեք հարյուր թերթերից, որոնք տեղադրված են նավահանգիստ տանող սալարկված ճանապարհի հարևան հարթության վրա։ Ապակե այդ թերթերում տեղադրված են արևային պանելներ, որոնք ցերեկվա ընթացքում կլանում են արևի լույսն ու ջերմությունը, փոխակերպում էներգիայի և մութն ընկնելուն պես այն վերափոխում են լույսի, ավելի ճշգրիտ՝ լուսային շոուի։ Ամբողջ համակարգը տարեկան արտադրում է 46.500 կիլովատտ/ժամ էլեկտրաէներգիա, որով միաժամանակ ապահովվում է Զադարի ծովեզերքի լուսավորության համար անհրաժեշտ էլեկտրաէներգիայի քանակության մոտավորապես 50 տոկոսը։
right|290px|thumb|Հուշարձանը գիշերով
Ինստալյացիան իրենից ներկայացնում է արեգակնային համակարգը։ Կենտրոնում գտնվող 22 մետր տրամագծով շրջանը խորհրդանշում է Արևը։ Դրա քրոմապատ շրջանակի վրա նշված են այն սրբերի անունները, ում նվիրված սրբավայրեր կան (կամ մի ժամանակ եղել են) Զադարի թերակղզում։ Համամասնական չափերով պատրաստվել են մոլորակների խորհրդանիշերը։

Ըստ հաշվարկների՝ լուսային շոուն տևելու է 50 տարի՝ սկսած 2008 թվականից։

## Պատկերասրահ
	
Pozdrav Suncu MERKUR.JPG|Մերկուրի 
Pozdrav Suncu VENERA.JPG|Վեներա 
Pozdrav Suncu ZEMLJA.JPG|Երկիր
Pozdrav Suncu MARS.JPG|Մարս 
Pozdrav Suncu JUPITER.JPG|Յուպիտեր 
Pozdrav Suncu SATURN.JPG|Սատուռն 
Pozdrav Suncu URAN.JPG|Ուրան 
Pozdrav Suncu NEPTUN.JPG|Նեպտուն 


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2008 կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Ինստալյացիաներ
Կատեգորիա:Խորվաթիայի արվեստ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ
Կատեգորիա:Տեսարժան վայրեր
Մարտունաշեն (այլ կիրառումներ)

**Մարտունաշեն** անունը կարող է վերաբերել՝
* Մարտունաշեն՝ գյուղ Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանում,
* Մարտունաշեն՝ գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։

## Տես նաև
* Մարտունի (այլ կիրառումներ)