Ապպիանոս

**Ապպիանոս Ալեքսանդրացի** (հին հունարեն՝ Αππιανός εξ Αλεξανδρείας, ), հին հռոմեացի պատմիչ ազգությամբ հույն, գրել է հունարեն։ Զբաղեցրել է բարձր պետական պաշտոններ Եգիպտոսում, որից հետո ստացել է հռոմեական քաղաքացիություն և ընդունվել հեծյալների դաս։ Գրել է 24 գրքից բաղկացած «Հռոմեական պատմություն» (Ῥωμαϊκά) երկասիրությունը, որտեղ ներկայացնում է Հռոմի պատմությունը քաղաքի հիմնադրումից մինչև իր ժամանակները՝ ըստ նրա կողմից վարած պատերազմների։ Երկը մեզ է հասել կիսատ վիճակում, պահպանվել են VI—VIII և XII—XVII գրքերն ամբողջությամբ, մնացած գրքերը՝ հատվածաբար։

Ապպիանոսի աշխատությունը Տիգրան Մեծի պատմության ուսումնասիրության կարևորագույն աղբյուրներից մեկն է։
[250px|մինի|ձախից|alt=«Հռոմի պատմություն» տպագրվել է [Վենետիկում 1477 թվականին|«Հռոմի պատմություն» տպագրվել է Վենետիկում 1477 թվականին]]

## Կենսագրություն
Ապպիանոսի կյանքի մասին շատ քիչ բան է հայտնի։ Նա ապրել է Տրայանոս, Ադրիանոս և Անտոնինոս Պիոս կայսրերի օրոք։ Սկզբում բարձր կառավարական պաշտոն է զբաղեցրել Եգիպտոսում, որից հետո ստացել է հռոմեական քաղաքացիություն և ընդունվել ձիասպորտի դասարան։ Սրանից հետո Ապպիանոսը փաստաբան էր Հռոմում։

## «Հռոմեական պատմություն»
### Աշխատության  կառուցվածք
Ապպիանոսը Հռոմի պատմությունը գրել է հունարենով (ավարտվել է մինչև 162 թվականը)՝ «Հռոմեական պատմություն» աշխատությունը (հին հունարեն Ῥωμαϊκά / Ῥομαϊκὴ ἱστορία - Romaika / Romaike historia), որը ժամանակագրական առումով ընդգրկում է հնագույն ժամանակներից մինչև  իր ապրած  դարաշրջանը։ Իր աշխատության մեջ նա նկարագրում է տարբեր տարածքների պատմությունը մինչև նրանց միացումը Հռոմ՝ ըստ էթնիկ պատկանելության և ըստ Հռոմի իշխանության տակ ընկած հերթականության։ Ընդհանուր առմամբ Ապպիանոսը գրել է 24 գիրք, սակայն մինչ օրս պահպանվել են միայն VI-VIII և XII-XVII գրքերը։
Բացի այդ, որոշ գրքերից պահպանվել են փոքր, բայց երբեմն բավականին նշանակալից հատվածներ։ Պահպանվել է նաև Ապպիանոսի գրած առաջաբանը։

Ապպիանիոսի «Հռոմեական պատմության» գրքերի ցանկը (թավով գրված գրքերը ցույց են տալիս, որ ամբողջությամբ հասել են մեզ, շեղատառերով՝ նրանք, որոնք ընդհանրապես մեզ չեն հասել)
* I - «Արքայական» (հին հունարեն Βασιλική)
* II - «Իտալական» (հին հունարեն Ἰταλική)
* III - «Սամնիտական» (հին հունարեն Σαμνιτική)
* IV - «Գալլական» («կելտիկ») (հին հունարեն Κελτική)
* V - «Սիցիլիան և կղզին» (հին հունարեն Σικελικῆ καὶ νησιωτική)
* VI - «Իսպանական» (հին հունարեն Ἰβηρική)
* VII - «Հաննիբալ» (հին հունարեն Ἁννιβαϊκή[3])
* VIII - «Լիբիական, Կարթագենյան և Նումիդերեն» (հին հունարեն Λιβυκή, Καρχηδονιακή καὶ Νομαδική)
* IX - «Մակեդոնական և իլիրերեն» (հին հունարեն Μακεδονική καὶ Ἰλλυρική)
* X - «Հունական և հոնիական» (հին հունարեն Ὲλληνική καὶ Ἰωνική)
* XI - «Սիրիական և պարթևական» (հին հունարեն Συρική καὶ Παρθική)
* XII - «Միթրիդատովա» («Պատերազմ Միթրիդատի հետ») (հին հունարեն Μιθριδάτειος)
* XIII-XVII - «Քաղաքացիական պատերազմներ» (հին հունարեն Ἐμφυλίων α-ε)
* XVIII-XXI - «Եգիպտական» (հին հունարեն Αἰγυπτίων α-δ), Ֆոտիոսը գրել է մի տարբերակ (հին հունարեն Ἐμφυλίων ζ-θ)
* XXII - «Դար» (հին հունարեն Ἑκατονταετία)
* XXIII - «Դակյան» (հին հունարեն Δακική)
* XXIV - «Արաբական» (հին հունարեն Ἀράβιος)

### Ապպիանիոսի  աղբյուրներ
Գայուս Ասինիուս Պոլլիոն սովորաբար նշվում է որպես «Քաղաքացիական պատերազմների» հիմնական աղբյուր (նրա Պատմությունը, որը գրված է լատիներեն, չի պահպանվել)։ Այս տեսակետն առաջին անգամ հնչեցրել է հոլանդացի պատմաբան Յոհան Վեյնը 1855 թվականին։ Ապպիանիոսն իր աշխատության մեջ հիշատակում է նաև Օկտավիանոս Օգոստոսի ինքնակենսագրությունը, պաշտոնական փաստաթղթեր, թռուցիկներ քաղաքացիական պատերազմների ժամանակաշրջանից։

## Գրականություն
* Заборовский Я. Ю. Аппиан и римская civitas в последний век существования Республики: к вопросу об источниках и характере "Гражданских войн" Аппиана // Вестник древней истории. — 1981. №4. — С. 138-144.
* Хан, И. Аппиан и Александрия // Вестник древней истории. — 1968. №1. — С. 72-86
* Севастьянова О. И. Аппиан и его «Римская история» // Вестник древней истории. — 1950. №2. — С. 253-262.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հռոմեացի պատմիչներ
Կատեգորիա:Հույն պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հույն գրողներ