Վիկտոր Պշոնկա

**Վիկտոր Պավլովիչ Պշոնկա** (, ), ուկրաինացի քաղաքական գործիչ։ Ուկրաինայի գլխավոր դատախազ (2010 թվականի նոյեմբերի 4 - 2014 թվականի փետրվարի 22), իրավաբանական գիտությունների դոկտոր, Դատախազների միջազգային ասոցիացիայի անդամ և Ուկրաինայի արդարադատության բարձրագույն խորհրդի անդամ։

2014 թվականի դատավարության ժամանակ պարզվել է, որ վաղուց եղել է Ռուսաստանի քաղաքացի

## Կենսագրություն
Վիկտոր Պշոնկան ծնվել է 1954 թվականի փետրվարի 6-ին Սերգեևկա գյուղում (Սլավյանսկի շրջան, Ստալինի մարզ): Դպրոցն ավարտելուց հետո զորակոչվել է Խորհրդային բանակ: Զինվորական ծառայությունն ավարտելուց հետո աշխատանքի է անցել Դոնեցկի մարզի մի ընկերությունում։

1975 թվականին ընդունվել է Խարկովի իրավաբանական ինստիտուտ։

1980 թվականին սկսել է աշխատել որպես քննիչ Դոնեցկի մարզի Կրամատորսկի դատախազությունում, իսկ ավելի ուշ՝ որպես Կրամատորսկ քաղաքի դատախազի օգնական։

1986-1997 թվականներին զբաղեցրել է Կրամատորսկի դատախազի պաշտոնը։

1997 թվականին նշանակվել է Դոնեցկի մարզի դատախազի առաջին տեղակալ։

1998-2003 թվականներին աշխատել է որպես Դոնեցկի մարզի դատախազ։

2003 թվականի նոյեմբերին նշանակվել է Ուկրաինայի գլխավոր դատախազի տեղակալ։ Պատասխանատու է եղել Ներքին գործերի նախարարության, Ուկրաինայի անվտանգության ծառայության, հարկային ոստիկանության և կազմակերպված հանցագործության և կոռուպցիայի դեմ պայքարի հատուկ ստորաբաժանումների կողմից օրենքների պահպանման նկատմամբ դատախազական վերահսկողության համար, ինչպես նաև պետական մաքսային և սահմանապահ ծառայության վերահսկողության համար։

2004 թվականի դեկտեմբերին հրաժարական է տվել իր պաշտոնից՝ սեփական դիմումի համաձայն, սակայն 2006 թվականի վերջին վերադարձել է Ուկրաինայի գլխավոր դատախազություն։

2010 թվականի նոյեմբերին Ուկրաինայի խորհրդարանի անդամները քվեարկել են (292 կողմ ձայն) Վիկտոր Պշոնկային Ուկրաինայի գլխավոր դատախազ նշանակելու օգտին։

### Որպես գլխավոր դատախազ
Վիկտոր Պշոնկան ակտիվ մասնակցություն է ունեցել դատախազության գործունեության և աշխատանքային մեխանիզմների կատարելագործման հարցերի շուրջ խորհրդակցություններին և քննարկումներին եվրոպական և միջազգային կազմակերպությունների, մասնավորապես՝ ՄԱԿ-ի, Եվրոպայի խորհրդի, Վենետիկի հանձնաժողովի և այլնի փորձագետների և ներկայացուցիչների հետ, ինչպես նաև այլ երկրների իրավապահ մարմինների հետ աշխատանքի փորձի փոխանակմանը։

Պշոնկան նշել է, որ Ուկրաինայի նոր քրեական դատավարության օրենսգրքի (ՔԴՕ) 2012 թվականին ուժի մեջ մտած կիրառման համատեքստում դատախազությունը պատրաստ է խորը բարեփոխումների։ Նշել է, որ աջակցում է Ուկրաինայում քրեական արդարադատության մարդկայնացմանը և ժողովրդավարացմանը, դատախազության գործունեության մեջ իրավունքի գերակայության սկզբունքի ամրապնդմանը և պահպանմանը, ինչպես նաև Ուկրաինայի իրավական համակարգի զարգացմանը՝ հաշվի առնելով պետության ազգային առանձնահատկությունները և միջազգային փորձը։

2012 թվականին, նոր քրեական դատավարության օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան, Ուկրաինայի գլխավոր դատախազությունը՝ Վիկտոր Պշոնկայի գլխավորությամբ, ներդրել է նախաքննության միասնական գրանցամատյանը (համակարգչային համակարգ, որտեղ գրանցվում են Ուկրաինայում քրեական հանցագործությունների վերաբերյալ բողոքներն ու հայտարարությունները), որն օգտագործում են Ուկրաինայի իրավապահ մարմինները։ ՆՄԳ-ն անհնար է դարձնում հանցագործությունների թաքցնելը։

2012 թվականի նոյեմբերին Դատախազության աշխատակիցների համաուկրաինական համաժողովն ընդունել է «Մասնագիտական էթիկայի և վարքագծի կանոնագիրքը»։ Վիկտոր Պշոնկան այս փաստաթուղթը նկարագրել է որպես դատախազության աշխատակիցների վարքագծի բարձր բարոյական և էթիկական չափանիշների հավաքածու։

Ուկրաինայի գլխավոր դատախազ Վ. Պշոնկայի պաշտոնավարման ընթացքում մեկ այլ նորամուծություն է Դնեպրի շրջակա միջավայրի դատախազության ստեղծումը, որի հիմնական խնդիրն է Ուկրաինայի տարածքում գտնվող Դնեպր գետի ավազանի վերաբերյալ շրջակա միջավայրի օրենսդրության պահպանման վերահսկողությունը։

2014 թվականի փետրվարի 22-ին՝ Ուկրաինայի քաղաքական ճգնաժամի շրջադարձային պահին, Գերագույն ռադան անվստահություն է հայտնե; գլխավոր դատախազ Վիկտոր Պշոնկային, ինչը, ըստ Ուկրաինայի Սահմանադրության 122-րդ հոդվածի, կհանգեցներ նրա հրաժարականին: Համապատասխան բանաձևի օգտին քվեարկել են «Բատկիվշչինա», «ՈՒԴԱՌ» և «Սվոբոդա» խմբակցությունների ներկայացուցիչները, ինչպես նաև մեծ թվով անկախ պատգամավորներ։

### Փախուստ Ուկրաինայից
Փետրվարի 22-ի երեկոյան Գերագույն Ռադայի կողմից նշանակված Ներքին գործերի նախարարի պաշտոնակատար Արսեն Ավակովը հայտարարել է, որ Պշոնկան և նախկին հարկերի և եկամուտների նախարար Ալեքսանդր Կլիմենկոն փորձել են փախչել Ռուսաստան, սակայն Դոնեցկի օդանավակայանում նրանց արգելվել է լքել երկիրը։ Նախկին պաշտոնյաների, ինչպես նաև Յանուկովիչի գտնվելու վայրը անհայտ է։ Ապրիլի 7-ին օդանավակայանից հայտնվել է տեսանյութ, որտեղ երևում է, թե ինչպես են պաշտոնյաները, իրենց անձնական անվտանգության աշխատակիցների օգնությամբ, հաջողությամբ լքում օդանավակայանը։ Նրանց սպառնում է մինչև վեց տարվա ազատազրկում՝ սահմանապահներին դիմադրելու համար։

Մամուլում տեղեկություններ են շրջանառվել, որ նախկին գլխավոր դատախազը կարողացել է տեղափոխվել Ռուսաստան։ Օդանավակայանի միջադեպից մեկ շաբաթ անց Պշոնկային, իբր, տեսել էին Մոսկվայի ռեստորաններից մեկում՝ Յանուկովիչի և նախկին ներքին գործերի նախարար Վիտալի Զախարչենկոյի ընկերակցությամբ։

2014 թվականի ապրիլի 13-ին Վիկտոր Պշոնկան, Վիտալի Զախարչենկոյի և Ուկրաինայի նախկին նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչի հետ միասին, ելույթ է ունեցել Դոնի Ռոստովում : Մեկնաբանելով Ուկրաինայի արևելքում տեղի ունեցող իրադարձությունները՝ Պշոնկան հայտարարել է «ուկրաինական բոլոր օրենքների խախտումների» մասին։

### Քրեական հետապնդում
2014 թվականի փետրվարի 28-ին Ուկրաինայի գլխավոր դատախազությունը պահանջել է, որ Ուկրաինայի Ներքին գործերի նախարարությունը և Անվտանգության ծառայությունը 10 օրվա ընթացքում կալանավորեն Վիկտոր Պշոնկային՝ որպես փետրվարի 18-ից 22-ը Կիևի կենտրոնում ակտիվիստների զանգվածային սպանությունների կասկածյալ։

2014 թվականի ապրիլի 23-ին Ուկրաինայի գլխավոր դատախազությունը հայտարարել է Պշոնկայի դեմ քրեական գործերի հարուցման մասին՝ 2010-2014 թվականներին դատախազության նոր շենքի կառուցման համար հատկացված բյուջետային միջոցների առանձնապես խոշոր չափերի հափշտակության, ինչպես նաև իր և իր ընտանիքի անդամների համար ապօրինի օգուտներ ստանալու համար՝ անձանց օրենքով սահմանված կարգով հետապնդում չձեռնարկելու համար: Նրա որդին՝ Արտյոմը, նույնպես եղել է կասկածյա այդ գործերից մեկում։ 2014 թվականի ապրիլի 28-ին Պշոնկայի նկատմամբ հայտարարվել է միջազգային հետախուզում։

Օգոստոսի 18-ին գլխավոր դատախազությունը քրեական գործ է հարուցել Վիկտոր և Արտյոմ Պշոնկաների դեմ՝ պաշտոնեական դիրքի չարաշահման համար (Քրեական օրենսգրքի 364-րդ հոդված)՝ կապված «Կորնատսկի գյուղատնտեսական ընկերության» պաշտոնյաների դեմ մի քանի քրեական գործերի հարուցման հետ՝ հողամասեր բռնագրավելու նպատակով: Ավելի ուշ հարուցվել է մեկ այլ քրեական գործ՝ «Բանկ Պերվի» բաժնետիրական ընկերությունից 50 միլիոն գրիվնայի չափով միջոցների բռնագրավման և հափշտակման համար։

2016 թվականի դեկտեմբերի 16-ին Վիկտոր Պշոնկան ցուցմունք է տվել Մոսկվայի Դորոգոմիլովսկի դատարանում, որը քննարկել է Ուկրաինայի Գերագույն ռադայի պատգամավոր Վլադիմիր Օլեյնիկի հայցը, որով նա պահանջել է Ուկրաինայում 2014 թվականի իրադարձությունները պետական հեղաշրջում ճանաչել: Ուկրաինայի նախկին գլխավոր դատախազը հայտարարել է, որ նախագահ Յանուկովիչի դեմ մահափորձ է կատարվել։

## Պատժամիջոցներ
2014 թվականի մարտի 6-ին Եվրամիությունը և Կանադան հայտարարել են, որ Վիկտոր Պշոնկան և նրա որդի Արտյոմը ներառված են այն բարձրաստիճան ուկրաինացի պաշտոնյաների ցանկում, որոնց դեմ ֆինանսական պատժամիջոցներ են սահմանվում Ուկրաինայում «ուկրաինական պետական միջոցների գողության և դրանց Ուկրաինայից դուրս անօրինական փոխանցման» համար հետապնդվող անձանց նկատմամբ։

Մայիսի 30-ին Վիկտոր և Արտյոմ Պշոնկաները դատական հայց են ներկայացրել Լյուքսեմբուրգի Եվրոպական դատարան՝ պահանջելով վերացնել ԵՄ խորհրդի իրենց նկատմամբ սահմանված պատժամիջոցները: Եվրոպական դատարանի տվյալների բազայում՝ հայցվորների քաղաքացիության վերաբերյալ բաժնում, նշվում է, որ Վիկտորն ու Արտյոմը Ռուսաստանի քաղաքացիներ են։ 2022 թվականի աշնանը ԵՄ խորհուրդը չի երկարաձգել Պշոնկաների նկատմամբ պատժամիջոցները՝ նշելով, որ դրանք լրացել են։ 2023 թվականի հուլիսի 26-ին ԵՄ Եվրոպական դատարանը չեղյալ է հայտարարել Վիկտոր Պշոնկայի և նրա որդու՝ Արտյոմի նկատմամբ պատժամիջոցների վերաբերյալ որոշումը, քանի որ այն հիմնված է «բավարար չափով հիմնավորված փաստերի» վրա։

2021 թվականի ապրիլին Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին ստորագրել է հրամանագիր, որով պատժամիջոցներ կիրառվեցին Ուկրաինայի մի շարք նախկին պաշտոնյաների, այդ թվում՝ Պշոնկայի նկատմամբ։

## Առանձնատուն
2014 թվականի փետրվարի 24-ին Եվրոմայդանի ակտիվիստները ներխուժել են Ուկրաինայի նախկին գլխավոր դատախազ Վիկտոր Պշոնկայի առանձնատուն՝ Կիև-Սվյատոշինսկի շրջանի Գորենիչի գյուղում: Դատարկ տանը նրանք գտել են բազմաթիվ շքեղ իրեր՝ սրբապատկերներ, ծաղկամաններ, այդ թվում՝ նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչի և տանտիրոջ դիմանկարներ և նկարներ, ինչպես նաև նրա ոսկե շրջանակով Կեսարի դիմանկարը: «Ուկրաինսկա պրավդան» պաշտոնյայի նստավայրը նկարագրում է հետևյալ կերպ. *Արտաքինից բնորոշ տունը՝ կոկիկ արահետներով, ծաղկանոցներով և ներսում զարդարանքով, իսկական «գանձարան» դարձավ, որտեղ կային հարյուրավոր զարդեր, հին սրբապատկերներ, Ավետարաններ, սրբերի մասունքներ, արվեստի արժեքավոր գործեր, սրածայր զենքերի հավաքածուներ և բազմաթիվ պարգևներ:* Շքեղ իրերի մի մասը նվիրաբերվել է Ուկրաինայի ազգային թանգարանին**։ Տունը հետագայում թալանել եմ անհայտ ավազակներ։

## Անդամակցություն
* Դատախազների միջազգային ասոցիացիայի անդամ
* Ուկրաինայի գլխավոր դատախազության կոլեգիայի անդամ
* Ուկրաինայի Արդարադատության Բարձրագույն Խորհրդի անդամ
* 2011 թվականի նոյեմբերի 22-ից Ուկրաինայի նախագահի կողմից ստեղծված դատախազության և փաստաբանության բարեփոխումների աշխատանքային խմբի անդամ (համաձայնությամբ)։
* 2012 թվականի ապրիլի 6-ից Ուկրաինայի նախագահին առընթեր իրավապահ մարմինների բարեփոխումների հանձնաժողովի անդամ (համաձայնությամբ)։
* 2012 թվականի մայիսի 30-ից Ուկրաինայի նախագահի կողմից ստեղծված վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսդրության բարեփոխման և քրեական հանցագործությունների ինստիտուտի ներդրման աշխատանքային խմբի անդամ։

## Պարգևներ
Ուկրաինայի նախագահի հրամանագրով՝ Ուկրաինայում իրավունքի գերակայության ամրապնդման գործում ունեցած առանձնահատուկ նվաճումների կապակցությամբ, Վ. Պշոնկան ստացել է Ուկրաինայի արդարադատության պետական խորհրդականի դասային կոչում, «Ուկրաինայի վաստակավոր իրավաբան» կոչում և «Արժանիքի համար» 3-րդ աստիճանի շքանշան (2010 թվական)։

2002 թվականին նրան շնորհվել է Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի պատվո վկայականը։

Վիկտոր Պշոնկան նաև պարգևատրվել է «Ուկրաինայի դատախազության պատվավոր աշխատող» և «Պետականություն։ Արդարադատություն։ Անաչառություն» 2-րդ աստիճանի շքանշաններով։

Ստացել է «Ուկրաինայի դատախազությունում բարեխիղճ ծառայության համար շնորհակալագիր» 1-ին աստիճանի, ունի Ուկրաինայի Ուղղափառ Եկեղեցու պարգևներ։

2024 թվականի նոյեմբերի 22-ին զրկվել է պետական պարգևներից Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկու հրամանագրով՝ համաձայն Ազգային անվտանգության և պաշտպանության խորհրդի որոշման, որը վերաբերում էր փաստաթղթում «Ուկրաինայի դավաճաններ» անվանված անձանց պետական պարգևներից զրկելուն։

## Ընտանիք
* Կինը՝ Օլգա Գեննադիևնա Պշոնկա (ծնվել է 1962 թվականին) - ժողովրդական պատգամավոր Տարածաշրջանների կուսակցությունից։
* Նրա որդին՝ Արտեմը (ծնվել է 1976 թվականին), Ուկրաինայի խորհրդարանի անդամ է Ռեգիոնների կուսակցությունից։ 2015 թվականի հուլիսին նա ընդգրկվել է Ուկրաինայի անվտանգության ծառայության հետախուզման մեջ՝ առանձնապես խոշոր մասշտաբով կամ կազմակերպված խմբի կողմից պաշտոնեական լիազորությունների չարաշահման միջոցով գույքի հափշտակության կամ յուրացման համար։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացիներ