open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գևորգ Բադալյան

**Գևորգ Բադալյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, հարձակվող։
## Կարիերա
### Ակումբային
Սկսել է ֆուտբոլ պարապել Մոստ քաղաքի «Բանիկ» ակումբի դպրոցում։ Այդ ակումբի կազմում իր առաջնախաղը նշել է 2010 թվականին։ Չեխիայի առաջնությունում անց է կացրել 17 խաղ և խփել 4 գոլ։ 2011 թվականից հանդես է գալիս որպես Օստրավա քաղաքի «Բանիկ» ֆուտբոլային ակումբի պաշտպան։

### Հավաքական
Հրավիրվել է խաղալու Հայաստանի մինչև 17, մինչև 19 և մինչև 21 տարեկանների հավաքականներում։ Ընդհանուր առմամբ մասնակցել է 11 խաղի և խփել 1 գնդակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* Профиль на сайте footballdatabase.eu 

Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ուրարտու 2-ի ֆուտբոլիստներ
Վալերի Զուբկով

**Վալերի Զուբկով** (, ), խորհրդային և ռուս կոմպոզիտոր, էստրադային դաշնակահար։ Չուվաշիայի մշակույթի վաստակավոր գործիչ։ «Գնչուն», «Հայրեր և որդիներ», «Ներխուժում», «Թոմ Սոյերի և Հեքլբերի Ֆիննի արկածները» ֆիլմերի երաժշտության և մի շարք հայտնի երգերի հեղինակն է։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մինսկի երաժշտական ուսումնարանի ակորդեոնի դասարանը։ Տեղափոխվելով Մոսկվա` սկսել է որպես դաշնակահար աշխատել Ռուժենա Սիկորայի նվագախմբում (նվագել սովորել է ինքնուրույն), ում համար նա գրել է իր առաջին` «Առաջին ձյան հետ» երգը (բառերի հեղինակն Աշոտ Գառնակերյանն է, երգն առաջին անգամ սկավառակով թողարկվել է 1963 թվականին): Ավելի ուշ նրա մյուս երգերը կատարել են Իոսիֆ Կոբզոնը, Լև Բարաշկովը, Հելենա Վելիկանովան, Վիկտոր Բեսեդինը, Կոլա Բելդին, Նանի Բրեգվաձեն, Աննա Գերմանը, Օլգա Պիրագսը, Ստաս Նամինի խումբը և այլն։ Վալերի Զուբկովը երկար տարիներ աշխատել է Կրկեսի և էստրադային արվեստի պետական ուսումնարանում և Էստրադային արվեստի համառուսական ստեղծագործական արվեստանոցում։ Մայա Բուլգակովայի հանձնարարականով հրավել է ստացել երաժշտություն գրելու Ալեքսանդր Բլանկի «Գնչուն» ֆիլմի համար, որը նրա համար դեբյուտային էր կինոյում։

Մահացել է անոթային հիվանդությունից։ Թաղված է Մոսկվայի Կունցևո գերեզմանատանը։ Որպես տապանագիր՝ ընտրվել են տողեր «Երկար ճանապարհ» երգից, որը նա, ի թիվս մի քանի այլ երգերի, ինքն է կատարել։

## Ֆիլմագրություն

### Կոմպոզիտոր
* 1979 - «Գնչուն»
* 1980 - «Ներխուժում»
* 1980 - «Երկրորդ ծնունդ»
* 1981 - «Թոմ Սոյերի և Հեքլբերի Ֆիննի արկածները»
* 1982 - «Ճակատամարտ խաչմերուկում»
* 1983 - «Հայրեր և որդիներ»
* 1983 - «Ռազմական ժամանակների օրենքով»
* 1983 - «Հարազատ տան ջերմությունը»
* 1984 - «Ճանապարհ դեպի ինքն իրեն»
* 1984 - «Քանի դեռ ձյուն չի եկել...»
* 1985 - «Մեծ արկած»
* 1985 - «Բուդուլայի վերադարձը»
* 1985 - «Մայրի՛կ, ես ողջ եմ»
* 
### Հնչյունավորում
1985 - «Մեծ արկած»

## Ընտանիք
Որդին` Իգոր Զուբկովը (ծնվ. 1963 թվականին), կոմպոզիտոր է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.imdb.com/name/nm0958285/
* http://www.videoguide.ru/card_person.asp?idPerson=27963 

Կատեգորիա:Կունցևոյի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ռուս դաշնակահարներ
Հովհաննես Մաճկալյան

**Հովհաննես Մաճկալյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, Հայաստանի առաջնության Կապանի «Գանձասար» ակումբի և Հայաստանի մինչև 19 տարեկանների հավաքականի կիսապաշտպան։

## Ակումբային կարիերա
Հովհաննես Մաճկալյանը «Ուլիս» ակումբի սան է։ Տասնյոթ տարեկանում ընդգրկվել է «Ուլիսի» կազմում՝ մասնակցելու Հայաստանի առաջնությանը։ Առաջին անգամ ընդգրկվել է հինգերորդ տուրի՝ «Արարատ» ակումբի դեմ խաղի հայտացուցակում, որտեղ նրա թիմը պարտվել է 1:2 հաշվով։ Այդ խաղում էլ Մաճկալյանը կատարել է իր նորամուտը թիմի կազմում՝ ավելացված ժամանակում (91-րդ րոպե) փոխարինելով Արամ Բարեղամյանին։ Աստիճանաբար մարզչական շտաբը Մաճկալյանին հնարավորություն է տվել համագործակցել իր թիմակիցների հետ։ Ամռանը՝ հուլիսի 24-ին, Մաճկալյանը մասնակցել է Չեմպիոնների լիգայի՝ Տիրասպոլի «Շերիֆ» ակումբի դեմ խաղին։ Խաղն ավարտվել է Մաճկալյանի թիմի պարտությամբ (0:1), և երկու խաղերի արդյունքով հաջորդ փուլ է անցել հակառակորդը։ Սեպտեմբերի 24-ին՝ Հայաստանի Սուպերգավաթի խաղարկության շրջանակներում անցկացվող հանդիպման 112-րդ րոպեին փոխարինել է Ջուլիանո Խիմենեսին։ Հանդիպումն ավարտվել է 0։0 հաշվով, և 11 մետրանոցների արդյունքում հաղթել է «Միկան»։

## Ելույթների վիճակագրություն
*2012 թվականի նոյեմբերի 14-ի տվյալներով*

## Կարիերան հավաքականում
«Ուլիսի» կազմում մասնակցելով տարբեր մրցաշարերի՝ Հովհաննես Մաճկալյանն արժանացել է Հայաստանի մինչև 19 տարեկանների հավաքականի մարզչական շտաբի ուշադրությանը։ 2012 թվականի հոկտեմբերի 9-ին կատարել է իր նորամուտը մինչև 19 տարեկանների հավաքականում՝ մասնակցելով 2009 թվականի Եվրոպայի առաջնության որակավորման փուլի՝ Շոտլանդիայի հավաքականի դեմ խաղին։ Մաճկալյանը խաղադաշտ է դուրս եկել հադիպման վերջում՝ խաղի 84-րդ րոպեին փոխարինելով Սարգիս Շահինյանին։ Այդ խաղում հայ պատանիները կրել են խոշոր հաշվով պարտություն (0:4)։ Հաջորդ խաղը Մաճկալյանն անցկացրել է պահեստայինների նստարանին (այդ խաղը նույնպես ավարտվել է 0:4 հաշվով պարտությամբ), իսկ երրորդ հանդիպմանը Մաճկալյանը խաղադաշտ է դուրս եկել առաջին րոպեներից և խաղալով մինչև հինգերորդ րոպեն՝ իր տեղը զիջել է Ալբերտ Զոհրաբյանին։ Սկզբում խաղն ընթացել է ոչ-ոքի, սակայն 82-րդ րոպեին ռումինացիներին հաջողվել է գրավել Հայաստանի դարպասը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆուտբոլիստի էջը ՀՖՖ պաշտոնական կայքում 
* Ֆուտբոլիստի էջը footballdatabase.eu կայքում 
* 

Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գանձասարի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուլիսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Մատիտը և ռետինը (մուլտֆիլմ)

**Մատիտը և ռետինը** (), կարճամետրաժ նկարված մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որը նկարահանվել է 1982 թվականին Սոյուզմուլտֆիլմ ստուդիայում։ Մուլտֆիլմը պատմում է այն մասին, որ հակասությունները ևս կարող են ընդհանուր կողմեր գտնել։

«Ուրախ կարուսել» № 12 մուլտիպլիկացիոն ալմանախի երեք սյուժեներից առաջինն է։

Մուլտֆիլմում հնչում են հատվածներ Ալֆրեդ Շնիտկեի *«Concerto Grosso № 1»* ստեղծագործությունից։

## Սյուժե
Մեծ սպիտակ դաշտում իրար են հանդիպում փոքրիկ թռչնանման Մատիտը և մեծ, անսովոր ձևի կապույտ Ռետինը։ Շարժուն Մատիտը միանգամից սկսում է նկարել, բայց ֆլեգմատիկ Ռետինը միանգամից սկսում է ջնջել Մատիտի նկարածը։ Գործը հասնում է կռվի, սակայն հաշտվելով՝ նրանք միասին ստեղծում են մի վիթխարի ստեղծագործություն։

Ելենա Գավրիլկոն իր աշխատանքով փորձել է ներկայացնել ստեղծագործական ինքնարտահայտման ազատության խնդիրը։

## Հեղինակներ
* Կինոռեժիսոր, բեմադրող նկարիչ և մուլտիպլիկատոր` Ե. Գավրիլկո
* Կոմպոզիտոր` Ա. Շնիտկե
* Փորագրող` Դ. Խինչ
* Կինոօպերատոր` Բ. Կոտով
* Հնչյունային օպերատոր` Բ. Ֆիլչիկով

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* «Մատիտը և ռետինը» myltik.ru կայքում

Կատեգորիա:1982 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուսերեն մուլտֆիլմեր
Զեմիրե

**Զեմիրե**, Տիգրան Չուխաջյանի օպերան։

## Ստեղծման պատմություն
Օպերան գրվել է 1890 թվականին։ Նախնական անունն է՝ *«Ebudia e Zemire»*։ «Զեմիրե»-ն առաջին անգամ ամբողջությամբ ներկայացվել է 1891 թվականի ապրիլի 12-ին Կոստանդնուպոլսում գտնվող ֆրանսիական *«Concordia»* թատրոնում։

## Սյուժե
Ամենակարող և մեծ կախարդ Էբուդիան այցելում է կասկադով թափվող շատրվանին, որպեսզի կենդանացնի նրա ջրերի հրաշալի սիրո էլիքսիրի հատկությունները։ Կախարդը վարպետորեն անում է իր հմայությունը և կորչում մութ գիշերում։ Կուժերով երիտասարդ աղջիկների խումբը գեղեցիկ շատրվանի ֆոնին երգում է գարնան և պայծառ կյանքի գովքը։ Զեմիրեն՝ Բենեզար ցեղի առաջնորդի դուստրը, մոր հետ մուրացկանի շորեր հագած գալիս է կախարդական շատրվանի մոտ, որտեղ տեսնում է արքայազն Էլսանտուրին․ այստեղ էլ նրանք սիրահարվում են։ Ապա հետևում է նրանց երկար բաժանումը, ինչից հետո նրանք վերջապես գտնում են իրար և ամուսնանում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Զեմիրե

Կատեգորիա:1890 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Տիգրան Չուխաջյանի օպերաներ
Նոյան տապան (թերթ)

**Նոյան տապան (թերթ)**, տասներկու երկրներում տարածվող հայկական սփյուռքի տեղեկատվական-վերլուծական միջազգային թերթ։

## Պատմություն
Թերթի առաջին համարը լույս տեսավ 1997 թվականի օգոստոսին։ Թերթի հիմնադիրն է «Նոյան Տապան Մեդիա» ՍՊԸ-ն՝ ի դեմս նրա տնօրեն Գրիգորի Անիսոնյանի, որն էլ դարձավ թերթի գլխավոր խմբագիրը։

Հիմնադրման պահից սկսած՝ «Նոյան տապան» թերթը սկսեց արտացոլել ԱՊՀ երկրների և հեռավոր արտասահմանյան հայկական սփյուռքի կյանքը։ Հրատարակության գլխավոր խնդիրն է Հայաստանի սահմաններից դուրս բնակվող հայրենակիցներին ծանոթացնել հայրենիքի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կյանքին։ Իր հերթին թերթը հայտնի է դառնում ոչ միայն հայ, այլև ցանկացած ռուսալեզու՝ ուկրաինացի, բելառուս, մոլդովացի, վրացի, ռուս և ադրբեջանցի ընթերցողների շրջանում։

Հանրամատչելի բաժիններն են՝ «Հայրենակիցներ», «Ամբիոն», «Նորագույն պատմություն», «Սփյուռք», «Եկեղեցի», «Լուրեր Թբիլիսիից», «Լուրեր Բաքվից», «Հիշողություն», « ԱՊՀ-ի լուրեր», «Մեծ հայեր» և նոր բաժինները՝ «Գործարարները սփյուռքում» և «Հայկական սփյուռքն այսօր»։

### Տպաքանակ և տարածում
Թերթը թողարկվում է ինչպես տպագիր, այնպես էլ էլեկտրոնային տարբերակով։ Թերթի ծավալը 12-18 էջ է, թողարկման հաճախականությունը՝ ամիսը մեկ անգամ, ձևաչափը՝ A2, տպաքանակը՝ 104 500 օրինակ։ Մոսկվայում տարածվող տպաքանակը 65 000 օրինակ է։

«Նոյան տապան» թերթը տարածվում է 12 երկրների 85 քաղաքներում։ Հոդվածների հեղինակները քաղաքագետներ են, դիվանագետներ և մշակութային գործիչներ։

## Մրցանակներ
Թերթը և նրա անձնակազմն ունեն մի շարք պարգևներ։ Լրագրող և թերթի գլխավոր խմբագիր Գրիգոր Անիսոնյանը հայկական ԶԼՄ-ների զարգացման մեջ նշանակալի ներդրում ունենալու համար արժանացել է «Կարոտ-2009» մրցանակին։

2007 թվականի սեպտեմբերի 19-ին *«Ararat Park Hyatt»* հյուրանոցում թերթի առաջին համարի հրատարակման տասնամյակի առթիվ բարեգործական «Ազգային փառք:Հայրենիք» հիմնադրամի նախագահ Լևոն Կարագոզյանը և հիմնադրամի դափնեկիրներից մեկը՝ Վիկտոր Իլյուխինը, գլխավոր խմբագրին հանձնեցին «Փառքի սուտակե խաչ»` «ռուս-հայկական հասարակական և մշակութային կապերի զարգացման գործում ունեցած ներդրման համար»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Հայաստանի թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Եղբայրարյուն կարմիր

**Եղբայրարյուն կարմիր** (), ճրագախոտազգիների ընտանքին պատկանող դեղաբույս։

## Նկարագրություն
30-50 սմ բարձրությամբ գորշակարմրավուն, մակաբույծ, արմատ չունեցող, անհրաժեշտ սննդանյութերը տեր բույսի արմատին ծծիչների օգնությամբ ամրանալու միջոցով ստացող բազմամյա բույս է։ Տերևները վերափոխված են թաղանթային սակավաթիվ թեփուկների։ Կլորավուն, սնամեջ, չճյուղավորված ցողունը ծածկված է կարճ և գեղձային մազիկներով։ Խոշոր, վառ կարմիր ծաղիկները գտնվում են ցողունի վերին մասում։ Բաժակը ծածկված է կարճ, մուգ և գեղձային մազիկներով։ Պսակի երախում գտնվում են երկու սև փափուկ թավշյա ծալքեր։ Մանր սերմերով, հասունանալիս երկու փեղկերով բացվող պտուղը տուփիկ է։

## Տարածվածություն
Հանդիպում է քարքարոտ կամ խոտածածկ լանջերին։ Հանդիպում է Տավուշի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի և Վայոց ձորի մարզերում։ Աճում է ուրցի, տարկավանի և այլ վայրի բույսերի արմատների վրա։

## Նշանակություն
Բույսը թունավոր է և պարունակում է ալկալոիդներ, կարմիր գունանյութեր և ֆիտոնցիդներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Ճրագախոտազգիներ
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Խորդենի բլրային

**Խորդենի բլրային** () խորդենազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

## Նկարագրություն
20-40 սմ բարձրություն ունեցող ցողուններով, բարակ կոճղարմատով և կոթունավոր կտրտված տերևներով, բազմամյա խոտաբույս է։ Հնգանդամ կանոնավոր, վարդագույն-մանուշակագույն երկար թավոտ ծաղկակոթերով ծաղիկները զույգերով աճում են տերևանութներում։ Պտուղները տուփիկներ են։

## Տարածվածություն
Աճում է ստվերոտ վայրերում, խոտածածկ լանջերին, թփուտներում։ Հանդիպում է Կոտայքի մարզում և Երևանում։ Գեղազարդային և մեղրատու բույս է։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են խորդենու վերգետնյա մասն ու արմատները։ Խոտային մասից ստանում են կանաչ ներկանյութ։ Այս խոտաբույսը համարվում է լավ անասնակեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Խորդենազգիներ
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Գոռ Մարտիրոսյան (ֆուտբոլիստ)

**Գոռ Մարտիրոսյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, «Գանձասար» ակումբի դարպասապահ։

## Կարիերա
Մարտիրոսյանը կարիերան սկսել է «Բանանց-2» ակումբում, որը հանդես էր գալիս Հայաստանի առաջին լիգայում։ Նորամուտային խաղը դարպասապահն անցկացրել է 2013 թվականի հուլիսի 21-ին ընդդեմ «Գանձասարի» երկրորդ թիմի։

2014 թվականի ամռանը Մարտիրոսյանը պայմանագիր է կնքել «Արարատի» հետ, որի կազմում իր նորամուտը կատարել է օգոստոսի 2-ին։ 2014 թվականի դեկտեմբերի սկզբին երևանյան ակումբը խզել է պայմանագիրը դարպասապահի հետ, և նա մեկնել է դիտումների «Կրասնոդարում»։

2014/15 մրցաշրջանի երկրորդ կեսին դարպասապահն անցկացրել է «Ուլիսի» երկրորդ թիմում։ Երևանյան ակումբի կազմում իր նորամուտը կատարել է 2015 թվականի օգոստոսի 2-ին։ Սակայն «Ուլիս» թիմը շուտով կազմալուծվել է, և Մարտիրոսյանը միացել է «Գանձասարին»։

Կապանի թիմի կազմում իր առաջին խաղը Մարտիրոսյանն անցկացրել է 2016 թվականի մայիսի 22-ին և ոչ մի գնդակ բաց չի թողել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* Ֆուտբոլիստի էջը FootballFacts.ru կայքում

Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գանձասարի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուլիսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:Ուրարտու 2-ի ֆուտբոլիստներ
Կոկովասիլներ

**Կոկովասիլներ**, հայ նշանավոր ընտանիք Բյուզանդիայում, որը XII-XIII դարերում մի շարք զորահրամանատարներ և կուսակալներ է տվել թեմին։

## Տոհմի ստեղծում
Կոկովասիլները Գող Վասիլի հետնորդներն էին, ծագել են Կամսարականների ցեղից, կամ նույնիսկ նրա խորթ որդու Վասիլ Տղայից։ 1117 թվականին, վերջինս, հոր մահից հետո, Գող Վասիլը գերվեց նախկին դաշնակից Բալդուին II-ի կողմից։ Գտնվելով գերության մեջ՝ Վասիլ Թղան խոշտանգումների տակ ստիպված է եղել համաձայնել իշխանության հանձնմանը՝ հայ բնակչությանը Կիլիկիա հեռացնելու պայմանով։ Ինչպես հայտնում է Մատթեոս Ուռհայեցին, այն բանից հետո, երբ Թղան հրաժարվեց իշխանությունից, նա գնաց Կոստանդնուպոլիս, *որտեղ մեծ պատվով նրան ինչպես և իրեն ուղեկցող զորքերին դիմավորեց կայսրը*։ Այն սերունդները, որոնք հայտնի են ավելի ուշ որպես Կոկովասիլներ, տվել են մի շարք հայտնի բյուզանդական զորահրամանատարներ։

Վասիլ Թղայի ժառանգները եղել են Մանուիլ I-ի բանակում 1160 թվականին։ Կինամը բնութագրում է նրանց որպես կայսրության վասալներ։ Կոկովասիլիեւներից մեկին նա նշում է 1167 թվականին հունգարացիների դեմ պատերազմի ուղարկված հրամանատարների թվում։

## Դինաստիայի ներկայացուցիչներ
* Գող Վասիլ՝ հայ իշխան, Եփրատեսի իշխանության տիրակալը։
* Բագրատ Կամսարական՝ հայ իշխան, Ռավենդանի տիրակալը։ Գող Վասիլի եղբայրը։
* Վասիլ Տղա՝ հայ իշխան, Մերձավորարևելյան հայկական Եփրատես իշխանության կառավարիչ։ Գող Վասիլի խորթ որդին։ Հայտնի հայկական տոհմի հիմնադիրը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բյուզանդիայի հայկական տոհմեր
Ճանապարհ բադիկներին (հեքիաթ)

**Ճանապարհ բադիկներին** (), ամերիկացի գրող Ռոբերտ Մաքքլոսկիի նկարազարդ գիրքը, որը հրատարակվել է 1941 թվականին։ Հեքիաթը պատմում է բադերի ընտանիքի մասին, որը հաստատվել է Բոստոն քաղաքում։ Գիրքը հեղինակի երկրորդ ստեղծագործությունն է, և նա դրա համար 1942 թվականին արժանացել է Կալդեկոդի մեդալի։

Գիրքը թարգմանվել է շատ լեզուներով։ Ռուսերենով գիրքը հրատարակվել է 2013 թվականին, «Վարդագույն ընձուղտ» հրատարակչությունում։

## Սյուժե
Պատմությունը տեր և տիկին Մալլարդ բադերի և նրանց բադիկների մասին է։ Մալլարդ ամուսինները Բոստոն են թռչում այնպիսի վայր գտնելու, որտեղ կարող են հիմնավորվել։ Նրանք կանգ են առնում քաղաքի կենտրոնական այգում, սակայն այն դեպքից հետո, երբ պարոն Մալլարդին քիչ էր մնում խփեր հեծանիվը, նրանք որոշում են տեղափոխվել ավելի հանգիստ վայր։ Արդյունքում նրանք բույն են հյուսում Չարլզ գետի վրա գտնվող փոքրիկ կղզում, որտեղ ծնվում են նրանց ութ բադիկները։ Բադիկները ծանոթանում են նաև ոստիկան Մայքլի հետ, որը կերակրում է նրանց։

Մի անգամ պարոն Մալլարդը թռչում է մերձակայքն ուսումնասիրելու և պայմանավորվում է կնոջը և երեխաներին հանդիպել կենտրոնական զբոսայգում։ Տիկին Մալլարդը և ութ բադիկները գնում են դեպի զբոսայգի, սակայն չեն կարողանում փողոցն անցնել մեքենաների հոսքի պատճառով։ Մայքլը կանգեցնում է շարժը, ինչպես նաև խնդրում է ծանոթ ոստիկաններին նույնն անել այլ վայրերում, որտեղ բադիկներն անցնում են ճանապարհը։ Նրանք բարեհաջող հասնում են այգի, որտեղ և ամբողջ ընտանիքն սկսում է ապրել։

## Մշակույթում
* 1978 թվականից Բոստոնում անց է կացվում բադիկների զգեստավորված շքերթ, որին մասնակցում են ինչպես մեծահասակները, այնպես էլ` երեխաները։
* Գիրքն այնպիսի հաջողություն է ունեցել, որ Բոստոնի իշխանությունները որոշել են կենտրոնական այգում դնել գրքի գլխավոր հերոսուհու` մայրիկ բադիկի և նրա ութ ճուտիկների հուշարձանը։ Հուշարձանը կառուցվել է ըստ երկրպագու Նենսի Շենի էսքիզների։ Այս քանդակի կրկնօրինակը 1991 թվականին Բարբարա Բուշը նվիրել է Ռաիսա Գորբաչովային, ով Բոստոնում էր գործնական այցով։ Նույն թվականին քանդակը տեղադրվել է Մոսկվայի Նովոդևիչի վանքի մոտ գտնվող պուրակում, բայց հաջորդ գիշերը բադիկներց մեկին գողացել են։ 2000 թվականի սկզբին անհետացել են ևս երեք կերպարներ։ 2000 թվականի սեպտեմբերի 18-ին կոմպոզիցիան վերականգնվել է։ Բացման արարողությանը ներկա է եղել Միխայիլ Գորբաչովը՝ իր դստեր՝ Իրինայի հետ, Ռուսաստանում ԱՄՆ-ի արտակարգ դեսպան Ջեյմս Քոլինզը, մշակույթի այն ժամանակվա նախարար Միխայիլ Շվիդկոյը, Մոսկվայի կառավարության մշակույթի կոմիտեի նախագահ Իգոր Բուգաևը և այլն։
* 2002 թվականին Լորա Բուշը Մոսկվա կատարած այցի ժամանակ եղել է Ռուսական մանկական գրականության պետական գրադարանում և այնտեղ գտնվող երեխաների համար կարդացել «Ճանապարհ տվեք բադիկներին» գիրքը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Роберт Макклоски. Дорогу утятам! М: Розовый жираф, 2013
*  Полупрофессиональный перевод на русский язык (с некоторыми сокращениями)
* Роберт Макклоски. Дорогу утятам! (неофициальный перевод 2012 года)

Կատեգորիա:1941 գրքեր
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:Գրական հեքիաթներ
Կատեգորիա:Մանկական գրքեր
Կատեգորիա:Նկարազարդ գրքեր
Սիսիանի հարթավայր

**Սիսիանի հարթավայր**, կամ **Սիսիանի գոգահովիտ**, հարթավայր Հայաստանի հարավում, Սյունիքի մարզում՝ ծովի մակարդակից 1600 մետր բացարձակ բարձրության վրա։

## Աշխարհագրություն
Հարթավայրում է գտնվում Սիսիան քաղաքը, որտեղով անցնում է Որոտան գետը։ Հարթավայրից արևմուտք գտնվում է Զանգեզուրի լեռնաշղթան, իսկ արևելքից՝ Կյուպրասարի։ 1,5 կմ հեռավորության վրա է գտնվում Տոլորսի ջրամբարը։ Հարթավայրի տարածքը 4,5 կմ²։

### Կլիմա
Հարթավայրում կլիման բարեխառն ցամաքային է։ Միջին տարեկան ջերմաստիճանը 6,6&nbsp;°C, նվազագույն ջերմաստիճանը կարող է իջնել մինչև -37&nbsp;°C։ Միջին տարեկան տեղումների քանակը կազմում է 365 մմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիսիան համայնք
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի հարթավայրեր
Իժախոտ սովորական

**Իժախոտ սովորական** (), գաղտրիկազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

## Նկարագրություն
Գորշասպիտակավուն և փափկաթավ երկամյա խոտաբույս է, որն ունի 30-60 սմ բարձրությամբ ցողուններ և նշտարաձև տերևներ։ Խիտ հասկանման ծաղկաբույլը կազմված է հնգանդամ ծաղիկներից։ Սկզբում կարմիր ձագարաձև լայն հետծալքով պսակը հետագայում դառնում է բաց կապույտ։ Եռանկյունաձև-ձվաձև, կողքերից ելուստներով պտուղները (էրեմները) գորշագույն են։

## Տարածվածություն
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիների մարգագետիններում, անտառաեզրերին, տափաստաններում և աղբավայրերում։ Հանդիպում է Լոռու, Տավուշի, Արագածոտնի, Սյունիքի, Գեղարքունիքի, Արմավիրի մարզերում և Երևանում։ Լավ մեղրատու, գեղազարդային և թունավոր բույս է։ Բարձր որակի մեղրն ունի հաճելի հոտ և համ։

## Նշանակություն
Ամբողջ բույսը հարուստ է թունավոր ալկալոիդներով (ցինոգլուսին, կոնսոլիդին և այլ), որոնք ունեն հանգստացնող, թմրեցնող (նարկոտիկ) ազդեցություն, պարունակում է նաև C, E վիտամիններ, սապոնիններ, խոլին, կարոտին և այլն։ Սերմերում կուտակվում են բարձր որակի ճարպային յուղեր, որոնք օգտագործվում են ներկարարության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Գաղտրիկազգիներ
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի բուսական աշխարհ
Խոսրով (պատմիչ)

**Խոսրով**, հայ պատմիչ, հայտնի է միայն ավելի ուշ շրջանի հեղինակների հիշատակություններից։ Նրա աշխատությունները ներկայումս անհայտ են։

Խոսրովի մասին առավել վաղ հիշատակումը հանդիպում է մեկ այլ հայ պատմաբանի՝ Կիրակոս Գանձակեցու մոտ, որը ապրել է 18-րդ դարում։ Դրանից բացի Խոսրովը հիշատակվում է միայն ձեռագիր մատենագիտական ցուցակներում։ Աղբյուրների սղության պատճառով Խոսրովի մասին չկա բոլորի կողմից ընդունված կարծիք։ Որոշ ուսումնասիրողներ (օրինակ՝ Գևորգ Աբգարյանը) նրան համարում են 7-րդ դարում ապրած պատմաբան, իսկ մյուսները (օրինակ՝ Սեն Արևշատյանը) նրան ճանաչում են միայն որպես 5-6-րդ դարերի թարգմանիչ։

## Աղբյուրներ

* Կիրակոս Գանձակեցի «Համառոտ պատմություն» մեկնաբանություններով

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պատմիչներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Գալատեայի հաղթանակը

**«Գալատեայի հաղթանակը»** ()  որմնանկարը ստեղծվել է  1512 թվականին՝ իտալացի նկարիչ Ռաֆայելի կողմից՝  Հռոմում գտնվող  Ֆարնեզինայի ամառանոցի համար։ Ամառանոցը կառուցվել է սիենացի դրամատան բանկիր Ագոստինո Կիջիի համար, որը այդ դարաշրջանի հարուստ մարդկանցից մեկն է եղել։

Հին հունական դիցաբանության մեջ գեղեցկուհի  ծովահարս Գալատեան սիրահարվել է Ակիդ անունով մի հովվի։ Պոլիֆեմ անունով կիկլոպը, որը  նույնպես սիրահարված  էր Գալատեային, մտրակել է Ակիդին և  ժայռով խեղդել նրան։ Գալատեան իր դժբախտ սիրեցյալին վեր է ածել մի հրաշալի թափանցիկ գետակի։ Իր որմնանկարում Ռաֆայելը մի փոքր շեղվել է պատմության ճշգրիտ բովանդակային մասից և նկարել է մի  տեսարան, որը հայտնի է  որպես «Գալատեայի առևանգումը»։

Ռաֆայելի «Գալատեայի հաղթանակը»  որմնանկարը  համակված է հունական դիցաբանության և անտիկ դասականության ոգով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
*Рафаэль Санти: Триумф Галатеи — Вилла Фарнезина

Կատեգորիա:1512 նկարներ
Կատեգորիա:Ռաֆայել Սանտիի նկարներ
Կատեգորիա:Վերածննդի կերպարվեստ
Կարմրաթառ

Վերտողային տեքստ
**Կարմրաթառ**, *Ղզըլ Առաջին*, լեռնագագաթ Հայաստանի Արագածոտնի և Արմավիրի մարզերի սահմանագլխին, Արագած լեռնազանգվածի հարավային ստորոտին, Արագածոտն գյողից 3,5 կմ հարավ-արևմուտք։ Բարծրությունը  1286 մ։ Հրաբխային ծագում ունեցող կոնաձև բարձրություն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կարեն Խաչատրյան (ֆուտբոլիստ)

**Կարեն Գառնիկի Խաչատրյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Հանդես է եկել Հայաստանի Պրեմիեր լիգայի «Շիրակ» ակումբում։

## Ակումբային կարիերա
Կարեն Խաչատրյանը Գյումրիի ֆուտբոլայի դպրոցի սան է և իր կարիերան սկսել է հայրենի քաղաքում։ Առաջին մրցաշրջանն սկսել է «Շիրակ-2» ակումբի կազմում։ Պրեմիեր լիգայում (այդ ժամանակ կոչվել է Առաջին լիգա) Կարեն Խաչատրյանն իր նորամուտը կատարել է 1998 թվականին, 17 տարեկան հասակում։ Խաչատրյանը խաղադաշտ է դուրս եկել մարտի 25-ին՝ առաջնության երկրորդ տուրի՝ Երևանի «Արարատ» ակումբի դեմ խաղում՝ փոխարինելով Արկադի Հարությունյանին։ Այդ մրցաշրջանում նա մասնակցել է թիմի 20 խաղերից 16-ին և դարձել մեկ գոլի հեղինակ՝ աչքի ընկնելով հունիսի 20-ին՝ Արարատի «Ցեմենտ» ակումբի դեմ խաղում։

Երիտասարդ ֆուտբոլիստի խաղը նկատել է «Շիրակի» գլխավոր մարզիչ Անդրանիկ Ադամյանը, որը Խաչատրյանին հրավիրել է քաղաքի գլխավոր թիմ։ «Շիրակի» կազմում Կարեն Խաչատրյանն իր նորամուտը կատարել է մարտի 7-ին՝ մասնակցելով առաջնության առաջին տուրի՝ «Գյումրի» ակումբի դեմ խաղին, որի 67-րդ րոպեին փոխարինել է Կարեն Ալեքսանյանին։ «Շիրակի» կազմում իր առաջին գոլը Խաչատրյանը խփել է մայիսի 25-ին՝ գրավելով նույն «Գյումրիի» դարպասը։ Նույն խաղում Խաչատրյանը ձևակերպել է դուբլ։

## Ելույթների վիճակագրություն
*2011 թվականի նոյեմբերի 24-ի տվյալներով*

## Ձեռքբերումներ
* *[[Հայաստանի ֆուտբոլի առաջնություն|Հայաստանի առաջնություն]]* – 1999, 2013
* Հայաստանի առաջնության արծաթե մեդալակիր – 2002
* Հայաստանի առաջնության բրոնզե մեդալակիր – 2000, 2003
* Հայաստանի գավաթակիր – 2011/12
* Հայաստանի գավաթի խաղարկության եզրափակչի մասնակից – 1999, 2011
* Հայաստանի Սուպերգավաթի դափնեկիր – 1999, 2003

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆուտբոլիստի էջը ՀՖՖ պաշտոնական կայքում 
* Ֆուտբոլիստի էջը footballdatabase.eu կայքում 
* 

Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Շիրակի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Շուլավեր (գիրք)

**«Շուլավեր»** (, ), Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության կողմից 2002 թվականին։ Այն հեղինակել են Ասլանյան Սանդուխտը և հուշարձանագետ, պատմաբան, բանահավաք, Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի երևանյան գրասենյակի ղեկավար Սամվել Կարապետյանը։ Տպագրվել է հայերեն տարբերակով։

Աշխատությունը ներկայացնում է ներկայիս Վրաստանի կազմում գտնվող պատմական հայկական Շուլավեր, ներկայիս Շահումյան անունը կրող բնակավայրի պատմությունը։ Այն առաջին գիրքն է, որը պատմական և ժամանակակից փաստերի հիման վրա ներկայացնում է Շուլավերի հիմնադրման և ձևավորման ընթացքը, բարդ և ճակատագրական ժամանակներ ապրած բնակավայրի քաղաքական, տնտեսական և կրթական առաջընթացն ու անկումները։ Ներկայացնում է փաստարկներ, որոնցով, ըստ գրքի հեղինակների, հաստատում է, որ Շուլավերն իր պատմական հուշարձաններով, ննջեցյալների տապանաքարերով, մտավորականությամբ և բնակչության հավաքական կերպարով իրենից ներկայացնում է Հայաստանի մի մասնիկը։ Հատուկ նշվում է, որ ժամանակակից քաղաքական իրադրության հետևանքով այն անջատված է Հայաստանից։ Գրքում ներկայացված են նաև բովանդակությանն առնչվող ժամանակակից և պատմական արժեքավոր լուսանկարներ, քարտեզներ, ցուցակներ։

«Շուլավեր» գիրքը հրատարակվել է Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող կազմակերպության կողմից։ Աշխատության տպագրական աշխատանքները հովանավորել է «Լալվար» («Շուլավեր») հայրենակցական միությունը։

Ըստ Սամվել Կարապետյանի՝ գիրքը գրեթե չի վաճառվել գրախանութներում, այլ բաժանվել է Շուլավերի բնակչությանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Կատեգորիա:ՀՃՈՒՀ հրատարակություններ
Կատեգորիա:Շահումյան (Մառնեուլի շրջան)
Կատեգորիա:Գրքեր Հայաստանի պատմության մասին
Կատեգորիա:Գրքեր Վրաստանի մասին
Կատեգորիա:2002 գրքեր
Վարդան Պողոսյան

**Վարդան Գրիգորիի Պողոսյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, «Բանանց» ակումբի հարձակվող։ Հանդես է եկել Հայաստանի ազգային հավաքականում։

## Կարիերա
Վարդան Պողոսյանը սովորել է «Սպարտակի» երկրորդ թիմի մարզական դպրոցում։ Տասնվեց տարեկանում եղել է Մոսկվայի առաջնության լավագույն ռմբարկուների թվում։ Դրանից հետո որոշել է ընդունել Իսպանիայից ստացած առաջարկը։ Մինչև 19 տարեկանը խաղացել է երիտասարդական թիմերում, ինչից հետո պայմանագիր է կնքել «Մուրսիայի» հետ, բայց գրեթե չի ստացել խաղային պրակտիկա ակումբի հիմնակա կազմում՝ հանդես գալով երկրորդ թիմում կամ վարձավճարով։

2014 թվականին Վիկտոր Գոնչարենկոն Վարդան Պողոսյանին հրավիրել է «Կուբան», բայց «Մուրսիայի» ղեկավարությունը նրան ստիպել է մնալ ևս կես տարի՝ մինչև պայմանագրի ավարտը։ 2015 թվականի փետրվարի 22-ին մասնակցել է մեկ խաղի «Տոսնոյի» կազմում՝ խաղադաշտ դուրս գալով Ֆուտբոլի ազգային լիգայի գավաթի խաղարկության՝ 15-րդ տեղի համար անցկացված խաղին ընդդեմ «Սոկոլի» (1:1, 4:5 11 մետրանոցներով)։ Երբ Պողոսյանը տեղափոխվել է Կրասնոդարի ակումբ, այն արդեն գլխավորում էր նոր մարզիչ՝ Լեոնիդ Կուչուկը։ Հիմնական թիմի հետ հավաքների մասնակցելուց հետո մարզիչը Պողոսյանին ուղարկել է երիտասարդական կազմ։ Այդ թիմի կազմում Պողոսյանն անցկացրել է ինը խաղ և խփել վեց գոլ՝ այդ թվում ձևակերպելով դուբլ «Կրասնոդարի» իրենց հասակակիցների դեմ խաղում։

2015 թվականի ամռանը «դեղնականաչներն» Անթալիայում անցկացրած հավաքների ժամանակ խաղացել են «Փյունիկի» դեմ․ Պողոսյանը խաղի ընթացքում եղել է պահեստայինների նստարանին, սակայն հայկական ակումբի ղեկավարությունը որոշել է նրան հրավիրել իրենց թիմ։ Տասներկու խաղերում Պողոսյանը խփել է ութ գոլ և հրավիրվել Հայաստանի ազգային հավաքական։

2016 թվականի հունվարին հավաքականի մարզչական շտաբի երաշխավորությամբ Վարդան Պողոսյանը տեղափոխվել է մոլդովական «Դաչիա», որի հետ կնքել է երկամյա պայմանագիր։ Սակայն Իսպանիայում անցկացվող ձմեռային հավաքների ժամանակ Պողոսյանը կոտրել է ոտքը, և ակումբի չի ցանկացել սպասել ֆուտբոլիստի ապաքինմանը՝ խզելով նրա հետ կնքված պայմանագիրը։ Պողոսյանը վերադարձել է «Փյունիկ»։ 2016/17 մրցաշրջանում եղել է թիմի ավագ։ 2017 թվականի ամռանը հեռացել է ակումբից և ազատ գործակալի կարգավիճակով տեղափոխվել մակեդոնական «Ռաբոտնիչկի»։

## Ձեռքբերումներ
; «Փյունիկ»
* Հայաստանի Սուպերգավաթի դափնեկիր (1) – 2015
* Հայաստանի գավաթի խաղարկության եզրափակչի մասնակից (1) – 2017

## Վիճակագրություն

**Ընդհանուր՝ 3 խաղ / 0 գոլ, 3 պարտություն**

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուրարտուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Շինուհայրի հարթավայր

**Շինուհայրի հարթավայր**, *Շինուհայրի սարավանդ*, հարթավայր Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Երաբլի սարավանդի հյուսիսային մասը։

## Աշխարհագրություն
Ամենամոտ քաղաքը Գորիսն է։ Բարձրություն 1500-1800 բարձրության վրա։ Մակերեսը կազմում է 35 կմ²։

Հիմնականում այստեղ մշակում են հացահատիկային մշակաբույսեր։

Շինուհայրի հարթավայրում են գտնվում Խոտ, Շինուհայր, Հալիձոր, Հարժիս բնակավայրերը։ Հարթավայրի վրայով անցնում է Տաթևի ճոպանուղին։ Ամենամոտ հարթավայրը Հարթաշենինն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի հարթավայրեր
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի աշխարհագրություն
Ինքնանկար (Ռաֆայել)

thumb|210px|thumb|Հատված «Աթենքյան դպրոց» որմնանկարից
[thumb|250px|Ռաֆայելի պատկերը [թղթադրամների վրա]]
**«Ինքնանկար»**, վերածննդի ժամանակաշրջանի հայտնի նկարիչ Ռաֆայելի նկարը, պահպանվում է Ուֆֆիցի պատկերասրահում։

Ոչ վաղ հետազոտությունների արդյունքում կտավի ներքևում հայտնաբերվել է պատկեր, որն ապացուցում է, որ սա իսկապես իրական ինքնանկար է, որը վրձնված է մոտավորապես 1506 թվականին։ «Ինքնանկարը» գտնվել է կարդինալ Լեոպոլդ Մեդիչիի հավաքածուում, իսկ 1682 թվականից՝ Ուֆֆիցի պատկերասրահի հավաքածուի մեջ։

Այդ ինքնանկարի նման, սակայն հայելային պատկերով մեկ այլ ինքնանկար պատկերված է Ռաֆայելի՝ «Աթենական դպրոցի» որմնանկարում, որը գտնվում է Վատիկանի «Ստանցա դելլա Սենյատուրա»-ում՝ որպես հին հունական նկարիչ Ապելեսի կերպար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Ինքնանկար» Ուֆֆիցայի պատկերասրահի կատալոգում 
* Մանրամասն հոդվածը OpenRaphael  կայքում 

Կատեգորիա:1506 նկարներ
Կատեգորիա:Ռաֆայել Սանտիի նկարներ
Կատեգորիա:Ուֆֆիցի պատկերասրահի նկարներ
Կատեգորիա:Ինքնադիմանկարներ
Աղախանյան

**Աղախանյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Գրիգոր Աշոտի Աղախանյան (1904-1986), ինժեներ-մելիորատոր։ 
* Թադևոս Մամիկոնի Աղախանյան (ծնվ. 1924), էլեկտրոնիկայի բնագավառի գիտնական։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պարսկերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Լավրասիա

thumb|right|250px
**Լավրասիա**, երկու  աշխարհամասերից հյուսիսայինը, (հարավային-Գոնդվանա), որոնք մասնատել են գերմայրցամաք Պանգեյը մեզոզոյան դարաշրջանում։ Լավրասիայի հիմնական մասերն էին ժամանակակից Եվրասիան և Հյուսիսային Ամերիկան, որոնք իրենց հերթին անջատվել են իրարից 135-ից 200 միլիոն տարի առաջ։

Ներկայիս Հյուսիսային կիսագնդի մեծ տարածքներ մտնում էին Լավրասիայի մեջ։ Պալեոզոյան դարաշրջանում այդ տարածքները մտնում էին այնպիսի աշխարհամասերի կազմի մեջ, ինչպիսիք են՝ Լավրուսիան (կազմված էր Լավրենտիայից և Բարտիկայից), Սիբիրիայից, Ղազախստանիայից, Հյուսիս-չինական և Հարավ-չինական մայրցամաքային վահաններից։ Անվանումը համատեղում է Լավրենտիան և Եվրասիան։

## Ծագում
Գոյություն ունի երկու տեսակետ։ Լավրասիան հայտնի է որպես մեզոզոյի ֆենոմեն․ այն  առաջացել է ուշ մեզոզոյում, որպես Պանգեյի բեկոր։ Բայց հիմա համարվում է, որ այն մայրցամանքները, որոնք կազմավորել են մեզոզոյան Լավրասիան, առաջացրել են միասնական գերմայրցամաք․ Ռոդինիի տրոհումից (մոտ 1 միլիոն տարի առաջ) մինչև Պանոտիի կազմի մեջ մտնելը ⟨մոտ 0,75 մլրդ տարի առաջ⟩։ Այդ գերմայրցամաքը անվանում են պրոտո-Լավրասիա, որպեսզի խուսափեն մեզոզոյան Լավրասիայի հետ շփոթումից։

## Բեկում և կազմավորում
Կեմբրիյ շրջանի սկզբում Լավրասիան, որը գտնվում էր հասարակածային լայնություններում,  սկսեց տրոհվել։ Հյուսիսային Չինաստանը և Սիբիրը, շարժվելով դեպի հյուսիս, հասան այն լայնություններին որտեղ 500 միլիոն տարի չկային մայրցամաքներ։ Դևոնի ժամանակաշրջանում  Հյուսիսային Չինաստանն արդեն տեղակայված էր Հյուսիսային Բևեռային Շրջագծի մոտ և մնաց ամենահյուսիսային ցամաքը ամբողջ քարածխային սառցապատման ընթացքում, 300-280 միլիոն տարի առաջ։ Բայց տվյալներ, որոնք ապացուցում են մեծ սառցապատումը հյուսիսային մայրցամաքներում չկան։ Այն ցուրտ ժամանակաշրջանը տեսել է Լավրենտիի և Բալտիկայի միավորումը, որի հետևանքով կազմավորվել են Ապալաչյան լեռները և ձևավորվել են քարածխի պաշարները, որոնք այժմ տնտեսության հիմք են ծառայում այնպիսի ռեգիոններին, ինչպիսիք են Արևմտյան Վիրջինիյան, Բրիտանական կղզիների մի մասը և Գերմանիան։

Սիբիրը տեղաշարժվել է դեպի հարավ և միացել Ղազաղստանիային՝ ոչ մեծ մայրցամաքային ռեգիոն, ինչպես այսօր համարվում է, Սիլուրյան ժամանակաշրջանում և ունի հրաբխային ծագում։ Նրանց միավորումից հետո, Լավրասիան համարյա փոխել է իր ձևը և Տրիասի ժամանակաշրջանի սկզբում Արևելա-չինական վահանը վերամիավորվեց Լավրասիային, որը միավորվեց Գոնդվանային և կազմավորվեց Պանգեյան։ Իսկ Հյուսիսային Չինաստանը, դրեյֆելով արկտիկական լայնություններից ամենավերջին մայրցամաքն էր, որը միավորվել է Պանգեյային։

## Վերջնական կազմալուծում
200 մլն տարի առաջ Պանգեյան սկսեց տրոհվել։ Հյուսիսային Ամերիկայի արևելյան հատվածի և հյուսիս-արևմտյան Աֆրիկայի միջև ձևավորվում է Ատլանտյան օվկիանոսը, բայց Գրենլանդիան (որը Հյուսիսային Ամերիկայի հետ մեկ ամբողջություն էր կազմում) և Եվրոպան միասին էին մնում։
Եվրոպայի և Գրենլանդիայի բաժանումը տեղի է ունեցել Պալեոցենում, մոտ 60 մլն տարի առաջ։ Լավրասիան բաժանվել է մայրցամաքների, որոնք ստացել են հետևյալ անվանումները՝ Լավրենտիա (միայն Հյուսիսային Ամերիկան, դեռ առանց Հարավայինի) և Եվրասիան։ Ավելի ուշ Եվրասիային միացան Արաբական թերակղզին և Հնդստանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիայի երկրաբանություն
Կատեգորիա:Գերմայրցամաքներ
Կատեգորիա:Հին մայրցամաքներ
Կատեգորիա:Մեզոզոյ
Հայաստանի ավիացիայի օր

**Հայաստանի ավիացիայի օր**, հայկական ավիացիայի բոլոր աշխատակիցների մասնագիտական տոնը, Հայաստանում նշվում է  ամեն տարի՝ հունիս ամսվա երրորդ կիրակի օրը։

## Պատմություն
Հայաստանում ավիացիայի ստեղծման մեկնարկային պահ է համարվում 1992 թվականի հունիս ամիսը, երբ ավարտվել է Հայաստանի զինված ուժերի ավիացիոն ստորաբաժանումների ձևավորումը։ Հինգ տարի անց՝ այդ իրադարձության պատվին, Հայաստանի առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի կողմից «Հայաստանի ավիացիայի օրը» նշելու կապակցությամբ հրամանագիր է ստորագրվել։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Հայաստանի Ավիացիայի օրն է 

Կատեգորիա:Հայաստանի տոներ
Սուրբ Մարիամ լյութերական եկեղեցի (Յալթա)

**Սուրբ Մարիամ լյութերական եկեղեցի, Ավետարանական-լյութերական եկեղեցի** (), գործող լյութերական տաճար Յալթայում, Ղրիմում այս դավանանքի սակավաթիվ եկեղեցիներից մեկը։ Կառուցվել է 1885 թվականին՝ լյութերական դավանանքի ծխականների միջոցներով, ինչպես նաև Գերմանիայի և Ռուսաստանի կայսրերի նվիրատվություններով։

## Պատմություն
Սուրբ Մարիամ լյութերական եկեղեցին գտնվում է Պարտիզանսկի նրբանցքի դիմաց։ Յալթայում լյութերական ծխի գոյության մասին առաջին տեղեկությունները թվագրվում են 19-րդ դարի 70-ական թվականներով, երբ համայնքը ղեկավարվում էր Սանկտ Պետերբուրգի լյութերական կոնսիստորիայի կողմից։ 1874 թվականին Յալթայի լյութերականների խնդրանքով կոնսիստորիայի գլխավոր խորհուրդը դիմել է ներքին գործերի նախարարությանը` եկեղեցու կառուցման հայտով։ Եկեղեցու կառուցման համար հատկացված փոքրիկ հողամասը պատկանում էր քաղաքի ճարտարապետ Գ. Ֆ. Շրեյբերին։ Հենց նրան բողոքական ընկերությունն ու ավետարանական-լյութերական եկեղեցին խնդրեցին մշակել ապագա եկեղեցու նախագիծը և ղեկավարել շինարարական կոմիտեն։ Միևնույն ժամանակ, լյութերական հավատք դավանող քաղաքացիները եկեղեցու շինարարության համար դրամահավաք էին կազմակերպել։ Կարճ ժամանակում հավաքվել էր մոտ 17 հազար ռուբլի։

1000 ռուբլի նվիրել էին կայսր Ալեքսանդր II-ը և նրա կինը, 700 ռուբլի բողոքականների ըներությունը ստացել էր Գերմանիայի կայսր Վիլհելմ I-ից։ 1874 թվականի սկզբին Ավետարանական լյութերական գլխավոր կոնսիստորիայի փոխնախագահ եպիսկոպոս Ռիխտերը ներքին գործերի նախարար գեներալ-ադյուտանտ Ա. Ե. Տոմաշևին ուղարկում է Գ. Ֆ. Շրեյբերի կազմած նախագիծը։ Շինարարական կոմիտեի հանձնաժողովը, ծանոթանալով նախագծին, անում է մի շարք դիտողություններ և նախագիծը վերադարձնում վերամշակման։

Եկեղեցին կառուցվում է մոտ 10 տարի։ Նրա «Սուրբ Մարիամ» անունը նվիրված էր նաև շինարարության համար իր փոքր հողակտորն անվարձահատույց եկեղեցուն հանձնած ճարտարապետի դստերը։
220px|մինի|ձախից
Եկեղեցու ընդհանուր ճարտարապետական տեսքը հեղինակը լուծել էր նեոգոթական ոճով։ Բացի պատուհանների և մուտքի դռան բացքերի սլաքաձև կամարներից, ճակատը զարդարում էր նաև վեցանիստ բուրգի տեսքով սրածայր զանգակատունը։ Ժամանակի ընթացքում այն քանդվեց։

1917 թվականի հեղափոխությունից հետո եկեղեցին փակվեց, այնուհետև այնտեղ սկսեց գործել շախմատային ակումբ։ Միայն 1993 թվականին Յալթայի վերստեղծված ավետարանական լյութերական համայնքը կարողացավ եկեղեցին վերադարձնել համայնքին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1885 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Յալթայի եկեղեցիներ
Միխայիլ Չերքեզ

**Միխայիլ Քրիստոդուլո Չերքեզ** (, ), ռումինացի գեներալ, 1877—1878 թվականների Ռումինիայի անկախության համար պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ազգությամբ հայ Միխայիլ Չերքեզը 1877—1878 թվականներին Ռումինիայի անկախության համար մղվող կռվի ժամանակ եղել է ռումինական բանակի հրամանատարը և տարել է մի շարք հաղթանակներ։ Պլեվենի մերձակայքում ընթացող մարտերի ժամանակ ջարդելով թուրքերին՝ գերի է վերցրել թուրքական բանակի գեներալ Նուրի-Գազի Օսման փաշային, որը հանձնվելով՝ Միխայիլ Չերքեզին է տվել իր սուրը։

## Հիշատակ
* «Գեներալ Միխայիլ Չերքեզ» անունը կրում է Ռումինիայի Զինված Ուժերի նյութատեխնիկական ապահովման 85-րդ գումարտակը *(Batalionul 85 Logistic «General Mihail Cerchez»)*։
* 1977 թվականին նկարահանված  «Հանուն հայրենիքի»  կինոնկարում Pentru patrie (film), նրա դերը խաղացել է Միրչա Ալբուլեսկուն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինահայ ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռումինացի գեներալներ
Մացուե

, քաղաք Ճապոնիայում, Շիմանե պրեֆեկտուրայի վարչական կենտրոնը։ Գտնվում է Հոնսյու կղզու վրա։ 2017 թվականի մարտի տվյալների համաձայն՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում է 205 402 մարդ։

## Պատմության ժամանակագրություն
* 1889 թվականի ապրիլի 1-ին հիմնադրվել է Մացուե քաղաքը։
* 2005 թվականի մարտի 31-ին քաղաքը իր մեջ միավորել է Հասիմա, Միհոնոսեկի, Սիմանե, Տամայու ու Յացուկա քաղաքները և Յակումո գյուղը՝ ստեղծելով նոր և ավելի ընդարձակ Մացուե քաղաքը։
* 2011 թվականի օգոստոսի 1-ին Մացուեի մեջ է ներառվել Հիասիձումո քաղաքը։

## Կլիմա
Մացուեի կլիման մերձարևադարձային մուսսոնային է։ Բնութագրվում է շոգ ամառներով և զով ձմեռներով։ Տեղումները նկատվում են ողջ տարվա ընթացքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մացուեի պաշտոնական կայք  
* Պաշտոնական զբոսաշրական կայք
* Մացուեն Japan Guide կայքում

Կատեգորիա:1889 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքներ
Նյարդաբանորեն տիպիկ

**Նյարդաբանորեն տիպիկ** կամ **նյարդատիպիկ**, նորաբանություն, որը լայնորեն գործածվում է աուտիզմի հետ առնչվող միջավայրերում՝ մատնանշելու այն մարդկանց, որոնք աուտիկ սպեկտրում չեն։ Սկզբնական իմաստով այն վերաբերում էր ցանկացած մարդու, որ չուներ աուտիզմ կամ «աուտիզմին ազգակից» ուղեղ։ Ժամանակի ընթացքում հասկացության նշանակությունը նեղացվել է. ցույց է տալիս այն մարդկանց, որոնք խիստ տիպիկ նյարդաբանություն ունեն, այսինքն՝ առանց որոշակի նյարդաբանական տարբերության։

Այլ կերպ ասած, այս հասկացությունը վերաբերում է յուրաքանչյուր մարդու, որը չունի զարգացման որևէ խանգարում՝ ինչպես օրինակ աուտիզմ, զարգացման կոորդինացիայի խանգարում, ուշադրության պակասի և գերակտիվության խանգարում կամ այլ։ Հետագայում հասկացությունը փոխառվեց և՛ նյարդաբազմազանության շարժման, և՛ գիտական հանրության կողմից։

Վերջին շրջանում ցանկացած տեսակի հոգեկան դժվարություն (բնածին կամ ձեռքբերովի) ունեցող մարդիկ ևս երբեմն դուրս էիմ մնում «նյարդատիպիկ» պիտակից։ Այս իմաստով, հասկացությունը հակադրվում է նյարդադիվերգենտ կամ նյարդաատիպիկ հասկացությանը, որը տարբեր հոգեկան և վարքային խանգարումներ (տրամադրության, տագնապային, դիսոցիատիվ, փսիխոտիկ, անձնային և սննդային վարքագծի խանգարումներ) ունեցող բոլոր մարդկանց ներառող ընդհանրական եզրույթ է։

Նյարդաբազմազանությանը և հիվանդությունների սոցիալական մոդելի կառուցմանը հաջորդող և հիվանդությունների առաջատար բժշկական մոդելից (որը նյարդաբազմազանության միջավայրում հայտնի է որպես «ախտաբանության հարացույց») հեռու հանգամանքները համարվում են նյարդադիվերգենտ, այսինքն նյարդային տիպեր, որոնք տարբեր են տրված սոցիալական և բժշկական նորմից։

Նյարդատիպիկը իր սկզբնական նշանակությամբ աուտիստիկ միջավայրերին բնորոշ ուրույն հասկացություն լինելով, ոմանց կողմից փոխարինվել է «ալիստիկ» (մարդ, որը չունի աուտիզմ) բառով, որը ընդհանուր առմամբ արտահայտում է «նյարդատիպիկի» սկզբնական իմաստը։ Այս հասկացությունը վերաբերում է այն մարդկանց, որոնք չունեն աուտիզմ կամ զարգացման որևէ այլ պերվազիվ խանգարում, անգամ եթե նրանք ինչ-որ առումով նյարդաբանորեն ատիպիկ են, օրինակ դիսլեքսիա ունեն։

Միացյալ թագավորության Աուտիզմի ազգային կազմակերպությունը լրագրողներին ուղղված իր հորդորներում առաջարկում է «նյարդատիպիկ» հասկացության կիրառումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աուտիզմ
Ջուր-Ջուր

** Ջուր-Ջուր** (), Ղրիմի ամենաջրառատ ջրվեժը, որը գտնվում է Ալուշտայի քաղաքային խորհրդի տարածքում՝ Գեներալսկոյե գյուղի մոտակայքում, Խապխալի կիրճում։ Գտնվում է Ուլու Ուզեն Արևելյան գետի վրա։ Ծովի մակարդակից բարձրությունը կազմում է 468 մետր։ Ուլու Ուզեն Արևելյան գետը 15 մետր բարձրությունից թափվում է ներքև՝ առաջացնելով այս ջրվեժը։ Դրա միջին տարեկան ծախսը կազմում է 270 լիտր/վայրկյան։ Նույնիսկ ամենաչորային տարիներին ջրի հոսքը չի փոփոխվում։

## Անվան ստուգաբանություն
Ջրվեժին անվանում են նաև «Շառաչող», պատճառը արագահոս լինելն է։ Ըստ վարկածի այն առաջացել է հայերեն ջուր, կամ պարսկերեն «ջուր»՝ շառաչող անվանումից։

## Ջրվեժի շրջակայք
ձախից|մինի|200x200փքս|Ջուր-Ջուր ջրվեժ
Խախպալի կիրճը և Ջուր-Ջուր ջրվեժը 1974 թվականին հայտարարվել են արգելոց։ Խախպալի արգելոցի ընդհանուր տարածքը 250 հեկտար է։

Գեներալսկոյե գյուղի մոտ ամֆիթատրոնաձև բարձրանում են Դեմերջի յայլայի լեռները հյուսիս-արևմուտքից և Կարաբի յայլայի լեռները՝ հյուսիս-արևելքից։ Սրանց միջև ձգվում են Թիրքեի լեռները։ Տարածքը խիտ անտառապատ է՝ հարուստ գետային կասկադներով։

Այստեղէ գտնվում նաև Ջուր-Ջուր քարանձավը՝ 750 մետր երկարությամբ։ Քարնձավը անտառապատ է։ Այստեղ բնորոշ ծառատեսակներից են՝ բոխի, հաճարենի, կաղնի, լորենի, արոսենի, տիզենի, հոնի, կաղնի ոսկեգույն, սոճի ղրիմյան։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Ена В. Г.* Заповедные ландшафты Крыма, Симферополь «Таврия», 1989
* *Крюкова И. В.* «Ботанические экскурсии по горному Крыму». Киев: Стилос, 2005
* Крым: Книга рекордов/авторы-составители А. А. Прусаков, Е. Д. Козлов.-Симферополь: «СОНАТ», 1999.-288 с, ил.

## Արտաքին հղումներ
* К водопаду Джур-Джур 
* Водопад Джур-Джур. Фото галерея
* 4Krim.ru: Джур-Джур водопад 

Կատեգորիա:Եվրոպայի ջրվեժներ
Կատեգորիա:Ղրիմ
Կատեգորիա:Ղրիմի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ուկրաինայի ջրվեժներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ջրվեժներ
Թոմ Տակեր

**Թոմաս Պոտեր «Թոմ» Տակեր** (, ), ամերիկացի նախկին պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ։

## Վաղ տարիներ
Թոմ Տակերը ծնվել է 1939 թվականի նոյեմբերի 2-ին Կենտուկի նահանգի Քովինգթոն քաղաքում։ Սովորել է Ուիլյամ Գրանտի անվան Քովինգթոնի դպրոցում, որտեղ հանդես է եկել տեղի բասկետբոլային ակումբի կազմում։

## Ուսանողական կարիերա
1963 թվականին ավարտել է Ցինցինատիի համալսարանը, որտեղ երեք տարվա ընթացքում հանդես է եկել «Ցինցինատի Բեարքեթս» ակումբի կազմում։ Տակերի օրոք «Բեարքեթս»-ը երեք անգամ հաղթել է Missouri Valley կոնֆերենցիայի պարբերական առաջնությունը, ինչպես նաև երեք տարի շարունակ դուրս է եկել ԱՄՆ ուսանողական առաջնության փլեյ օֆ։ Բացի դրանից «Բեարքեթս»-ը երեք տարի դուրս է եկել NCAA քառորդ եզրափակիչ և երկու անգամ դարձել է Ուսանողական սպորտաձևերի ազգային ասոցիացիայի չեմպիոն։

## Կարիերան NBA-ում
Խաղացել է խաղարկողի, հարձակվող պաշտպանի և թեթև հարձակվողի դիրքերում։ 1963 թվականի NBA դրաֆթի ժամանակ NBA տարածքային դրաֆթում ընտրվել է «Ցինցինատի Ռոյալս» ակումբի կողմից։ 1966 թվականի NBA ընդլայման դրաֆթի ժամանակ առաջադրվել է իր ակումբի կողմից, որում մայիսի 1-ին ընտրվել է նորակազմ «Չիկագո Բուլս» ակումբի կողմից, սակայան նրա կազմում ոչ մի հանդիպում չի անցկացրել։ Հետագայում հանդես է եկել «Բոստոն Սելտիքս» և «Ինդիանա Փեյսերս» (ABA) ակումբների կազմերում։ 1967-68 թվականների մրցաշրջանին «Սելտիքս»-ի կազմում դարձել է NBA չեմպիոն, ինչպես նաև 1969-70 ABA մրցաշրջանին «Փեյսերս»-ի կազմում դարձել է ABA չեմպիոն։ NBA-ում, ընդհանուր առմամբ, անցկացրել է 4 մրցաշրջան։ 1963 թվականին Տակերը ընդգրկվել է NCAA առաջին համաամերկյան հավաքականի կազմում։ NBA և ABA կարիերայի ընթացքում, ընդհանուր առմամբ, խաղացել է 314 խաղ, որոնց ժամանակ հավաքել է 1020 միավոր (3,2 մ/խ), կատարել 822 անդրադարձ և 466 փոխանցում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրությունը Basketball-Reference.com կայքում 
* Վիճակագրությունը NBA.com կայքում 

Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:ԲԱԱ-ի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Բոստոն Սելտիքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ինդիանա Փեյսերսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Սակրամենտո Քինգսի բասկետբոլիստներ
Դոնատ Սարկիսով

**Դոնատ Սեմյոնի Սարկիսով** (), հայ ախտաբան-անատոմ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՌԴ ԲԳԱ ակադեմիկոս (1996)։

## Կենսագրություն
1947 թվականին Դոնատ Սարկիսովն ավարտել է Ռազմածովային բժշկական ակադեմիան։ 1947-1957 թվականներին աշխատել է նույն ակադեմիայում, 1957 թվականից՝ ՌԳԱ Վիշնևսկու անվան վիրաբուժության ինստիտուտի բաժանմունքի վարիչ։ ՌԴ ԲԳԱ նախագահության գլխավոր գիտնական քարտուղար։ Աշխատանքները վերաբերում են մարդկանց հիվանդությունների ախտածնությանը և ախտաբանաանատոմիային, հարմարվողականության կառուցվածքային հիմքերի և խանգարված ֆունկցիաների փոխհատուցմանը։

## Պարգևներ
* ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ (1981)
* Պիրոգովի անվան մրցանակ
* Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան
* «Պատվո նշան» շքանշան

## Աշխատություններ
18 մենագրությունների և 170 գիտական հրապարակումների հեղինակ է։
*Рекомбинации как механизм многообразия в явлениях природы
*Электронная микроскопия диструктивных и регенераторных Внутриклеточных процессов (1967)
*Очерки по структурным основам гомеостаза (1977)
*Медицина и средства массовой информации (1991, 1998)
*Саркисов Д. С. Регенерация и её клиническое значение. — М.: Медицина, 1970
*Благовидов Д.Ф., Саркисов Д.С. Компенсаторные процессы после резекции поджелудочной железы (в эксперименте). Москва: Медицина, 1976
*Саркисов Д.С. Очерки истории общей патологии. Москва: Медицина, 1988
*Саркисов Д.С., Арутюнов В. Д., Крымский Л. Д., Рубецкой Л. С. Гипертрофия миокарда и ее обратимость. Ленинград: Медицина, Ленинградское отделение, 1966
*Вишневский А.А., Гришкевич Э.В., Саркисов Д.С. Хронический калькулезный холецистит и его хирургическое лечение. Ленинград: Медицина, Ленинградское отделение, 1967
*Саркисов Д.С., Пальцев М.А., Хитров Н.К. Общая патология человека : [учеб. для студентов ст. курсов мед. вузов, интернов, клин. ординаторов и слушателей фак. (ин-тов) усовершенствования врачей]. Москва: Медицина, 1995
*Саркисов. Д.С. Очерки истории общей патологии . -2-е изд., перераб. и доп. Москва: Медицина, 1993
*Саркисов Д.С., Пожарисский К.М., Аничков Н.М. Н. Н. Аничков, 1885-1964 : [патолог]. Москва: Медицина, 1989
*Патологоанатомическая диагностика опухолей человека : руководство для врачей : в 2 т. / ред. Н. А. Краевский, А. В. Смольянников , Д. С. Саркисов. - Изд. 4-е, доп. и перераб. - М. : Медицина, 1993. Т. 2. - 688 с. : ил. - ISBN 5-225-00683-3

## Գրականություն
*  Айриян А. П. Армянские учёные-медики. - Ер., 1998 - 276 с. ISBN 99930-1-001-7
* Федоров, Владимир Дмитриевич. К 80-летию Доната Семеновича Саркисова / В. Д. Федоров, А. А. Пальцын // Вестник Российской Академии медицинских наук : ежемесячный научно-теоретический журнал. 2004. N 8. С. 47-50. ISSN 0869-6047. 
* Пальцын А.А., Колокольчикова Е.Г. Донат Семёнович Саркисов - Творческий портрет. Издание: Вестник Российской Академии медицинских наук. 2002.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 4-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ ախտաբաններ
Կատեգորիա:Հայ անատոմներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Վագանկովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Քամիլ Մուսավի

**Քամիլ Իբադաթ օղլու Մուսավի** (, ), ադրբեջանցի զինվորական, Ադրբեջանի զինված ուժերի ավագ լեյտենանտ, ով Ադրբեջանում առավել հայտնի է դարձել Ադրբեջանական Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևի մասնակցությամբ հրապարակային քարոզչական ելույթներին իր մասնակցության շնորհիվ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1990 թվականի հուլիսի 6-ին Ղազախի շրջանում։ 1997 թվականին ընդունվել է Ղազախի գիշերօթիկ դպրոց։ Զբաղվել է ազատ ոճի ըմբշամարտով։

2008-2012 թվականներին սովորել է Հեյդար Ալիևի անվան բարձրագույն ռազմական ուսումնարանում, ավարտելով այն՝ ստացել է լեյտենանտի կոչում։

2015 թվականին Նավթալանի մոտակայքում Արցախի Հանրապետության Թալիշի ուղղությամբ դիվերսիոն գործողություններ կատարելիս ականի պայթյունից կորցրել է ոտքն ու աչքը։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է ադրբեջանական մի շարք պետական պարգևներով.
* Ադրբեջանի զինված ուժերի 95-ամյակ հոբելյանական հուշամեդալ *("Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin 95 illiyi" yubiley medal)*:
* Գերազանց զինվորական ծառայության համար 3-րդ աստիճանի մեդալ *("Hərbi xidmətdə fərqlənməyə görə" III dərəcəli medal)*:
* Հայրենիքի համար մեդալ *("Vətən Naminə" medal)*:
* Գեներալ Ազի Ասլանով մեդալ *("General Həzi Aslanov" medal)*:

## Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երկու որդի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի զինվորականներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի կույրեր
Կատեգորիա:Հեյդար Ալիևի անվան բարձրագույն ռազմական ուսումնարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցիներ անդամահատված վերջավորություններով
Կատեգորիա:Քարոզչությունն Ադրբեջանում