Չանել կղզիների աղվես

**Չանել կղզիների աղվես**, (), Միացյալ Նահանգների Կալիֆոռնիա նահանգին պատկանող Չանել կղզիների բնիկ աղվես է, որն ապրում է առկա ութ կղզիներից վեցում, և յուրաքանչյուրում ապրողը ունի իր առանձնահատկությունները և պատմությունը։ Գոյություն ունեն այս աղվեսին բնութագրող տարբեր անվանումներ՝ կղզիների աղվես, կարճ պոչով աղվես, կղզիների գորշ աղվես, Չանել կղզիների գորշ աղվես և այլն։

## Ծագում
thumb|left|200px|Գորշ աղվեսի (ձախից) և Չանել կղզիների աղվեսի (աջից) գանգերի չափսերի տարբերությունների համեմատությունը
Չանել կղզիների աղվեսը առաջացել է Ամերիկայի հյուսիսում բնակվող գորշ աղվեսից։ Ներկայիս դրությամբ Չանել Կղզիների աղվեսը չափսով ավելի փոքր է գորշ աղվեսից։ Քանի որ այս կենդանին միշտ բնակվել է մայրցամաքից մեկուսացած կղզում, հետևաբար նրա օրգանիզմում բացակայում է իմունային համակարգը, այդ իսկ պատճառով կենդանին շատ արագ կարող է վարակվել և մահանալ որոշ պարազիտներից կամ հիվանդություններից, որոնք մահացու չեն մյուս տիպի աղվեսների կամ շների համար։

Ենթադրություն կա, որ այս աղվեսին մայրցամաքից կղզի են տեղափոխել բնիկ հնդկացիները՝ որպես ընտանի կենդանի։
Մարդկանց և որոշ վայրի կենդանիների (արծիվ) պատճառով Չանել Կղզիների աղվեսի թիվը զգալիորեն նվազել վերջին ժամանակներում։ 2004 թվականին կենդանին համարվել է վտանգի տակ գտնվող, և կատարվել են նրա թիվը նորմայի մեջ պահելու բազմաթիվ բարեգործական աշխատանքներ։

Այս աղվեսի մարմնի փոքրությունը բացատրվում է կղզիներում ուտելիքի համեմատաբար քիչ քանակությամբ։
Հավանաբար կենդանին առաջին անգամ մուտք է գործել Չանել կղզիներ 10,400 - 16,000 տարի առաջ և սկզբնական շրջանում ապրել է միայն հյուսիսային կղզիներում, քանի որ վերջին սառցե դարաշրջանում այդ կղզիները առանձնացած չէին և կազմում էին մեկ հսկայական կղզի, իսկ Չաննել կզղիների հարավային մասում նրանք հայնվել են մարդկանց միջնորդությամբ։

## Չափսերը և մորթին
thumb|left|200px
Չաննել կղզիների աղվեսը Հյուսիսային Ամերիկայում ապրող չափսով ամենափոքր աղվեսն է։ Ունի 48-50 սմ մարմնի և 11-29 սմ պոչի երկարություն։ Մարմնի բարձրությունը մոտ 15 սմ է։ Կշռում է 1 - 2,8 կգ և արուները էգերից ավելի մեծ են։
Չաննել կզղիներում ապրող չափսով ամենամեծ աղվեսը ապրում է Սանտա Կատալինա կղզում, իսկ ամենափոքրը՝ Սանտա Կրուզ կղզում։

Աղվեսի մորթին հիմնականում գորշ է, սակայն մարմնի եզրային հատվածները կարմրավուն են, իսկ փորը և վիզը սպիտակավուն։ Պոչի ծայրը սև է։ Սովորաբար Չանել կղզիների աղվեսի մորթին ավելի մուգ է գորշ աղվեսի մորթուց։

## Բազմացում
thumb|right|200px|Չանել կզղիների աղվեսի ձագուկ
Սովորաբար Չանել կղզիների աղվեսները իրենց զույգին չեն փոխում կյանքի ընթացքում։ Ձագերը ծնվում են փետրվար-ապրիլ, ամիսներին 50-63 օր տևող հղիությունից հետո։ Էգ աղվեսը մինչև ձագերի ծնվելը պատրաստում է իր հատուկ բույնը, որտեղ էլ ծնվում և մեծանում են ձագերը (մեկից հինգ)։ Մայրը կաթով կերակրում է նրանց յոթից ինը շաբաթվա ընթացքում։ Ձագերը սեռապես հասունանում են տասը ամսական հասակում։
Ազատության մեջ ապրող աղվեսները ապրում են մոտ 4-6 տարի, իսկ մարդկանց հսկողության տակ գտնվողները՝ 8։

## Սնունդ
Չանել կղզիների աղվեսները ամենակեր են և բուսական սնունդը մեծ դեր է խաղում։ Նրանք հիմնականում ուտում են հատապտուղներ, մրգեր, միջատներ, ձվեր, խեցգետիններ, սողուններ, թռչուններ և մանր կրծողներ։ Նրանք նախընտրում են որսալ գիշերը և միայնակ։

## Պահվածք
Չանել կղզիների աղվեսները իրար հետ շփվում են մարմնի տարբեր շարժումներով և ձայնային ազդանշաններով։ Իր տիրապետությունը ցույց տվող աղվեսը օգտագործվում է հատուկ ձայներ և ուղիղ նայում է թշնամուն ցցած ականջներով՝ նրան ստիպելով նահանջել։ Նրանք կարող են հաչալ և գռմռալ։
Սովորաբար այս աղվեսները իրենց տարածքը նշում են միզելով ծառերի և թփերի վրա։

Մարդկանց ներկայությունից չեն վախենում, սակայն սկզբնական շրջանում կարող են ագրեսիվ վերաբերմունք ցույց տալ։

## Տարատեսակներ
* Urocyon littoralis littoralis,
* Urocyon littoralis santarosae,
* Urocyon littoralis santacruzae,
* Urocyon littoralis dickeyi,
* Urocyon littoralis catalinae,
* Urocyon littoralis clementae.

## Արտաքին հղումներ
* http://www.catalinaconservancy.org/

Կատեգորիա:Աղվեսներ