open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
«Աշխատանքային վաստակի համար» մեդալակիրների ցանկ

Ստորև ներկայացված է «Աշխատանքային վաստակի համար» մեդալակիրների ամբողջական ցանկը։

### 2014 թվական

### 2015 թվական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի մեդալներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
Ծնողական փառքի մեդալակիրների ցանկ

Ստորև ներկայացված է Ծնողական փառքի մեդալակիրների ամբողջական ցանկը։

### 2014 թվական

### 2015 թվական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի մեդալներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
STS-40

**STS-40,** Տիեզերային թռիչք Բազմակի օգտագործման տրանսպորտային տիեզերանավ «Կոլումբիա» «Սփեյս Շաթլ» ծրագրով (41-րդ ծրագրի թռիչքը, «Կոլումբիայի» 11-րդ թռիչքը)։ STS-40 առաքելության հիմնական նպատակն էր Spacelab տիեզերական լաբորատորիայի Էքպերիմենտները, հիմնականում կենսաբանության ոլորտում։ «STS-40»-ի առաքելությունը հատկանշական էր այն առումով, որ անձնակազմից երեքը կին էին։

## Անձնակազմ
*  (ՆԱՍԱ)։ Բրայան Օ' Քոննոր (2-րդ թռիչք) — հրամանատար;
*  (ՆԱՍԱ)։ Սիդնի Գուտիերրես (1-րդ թռիչք) — օդաչու;
*  (ՆԱՍԱ)։ Ջեյմս Բաղյան (2-րդ թռիչք) — թռիչքի ծրագրի մասնագետ - №1;
*  (ՆԱՍԱ)։ Թամարա Ջերնիգան (1-րդ թռիչք) — թռիչքի ծրագրի մասնագետ - №2;
*  (ՆԱՍԱ)։ Մարգարետ Սեդդոն (2-րդ թռիչք) — թռիչքի ծրագրի մասնագետ - №3;
*  (ՆԱՍԱ)։ Էնդրյու Գեֆֆնի (1-րդ թռիչք) — օգտակար բեռնվածության մասնագետ - №1;
*  (ՆԱՍԱ)։ Միլլի Հյուզ-Ֆուլֆորդ (1-րդ թռիչք) — օգտակար բեռնվածության մասնագետ - №2;

## Անձնակազմի նստատեղերը

## Պատկերներ

910605 STS40 Columbia launch.jpg|«Կոլումբիա» (STS-40)-իմեկնարկը
STS-40 Spacelab.jpg|Բեռների խցիկի և Spacelab-ի լուսանկարը 


## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Առաքելության նկարագրությունը  Քենեդի ՏԿ (ՆԱՍԱ)-ի կայքում։
* Առաքելության նկարագրությունը  (ՆԱՍԱ)-ի կայքում։

Կատեգորիա:Թռիչքներ «Սփեյս Շաթլ» ծրագրով
STS-29

**STS-29** — Տիեզերային թռիչք Բազմակի օգտագործման տրանսպորտային տիեզերանավ «Դիսքավերի» «Սփեյս Շաթլ» ծրագրով (28-րդ ծրագրի թռիչքը, «Դիսքավերի» 8-րդ թռիչքը և շաթլի երրորդ թռիչքը «Չելենջերի» կործանումից հետո)։
STS-29 առաքելության հիմնական նպատակն էր ամերիկյան հաղորդակցության TDRS-4 արբանյակի տվյալների մեկնարկը։

## Անձնակազմ
*  (ՆԱՍԱ)։ Մայքլ Կոուտս (2-րդ թռիչք) — հրամանատար;
*  (ՆԱՍԱ)։ Ջոն Բլահա (1-ին թռիչք) — օդաչու;
*  (ՆԱՍԱ)։ Ջեյմս Բաղյան (1-ին թռիչք) — թռիչքի ծրագրի մասնագետ - №1;
*  (ՆԱՍԱ)։ Ջեյմս Բաքլի (3-րդ թռիչք) — թռիչքի ծրագրի մասնագետ - №2;
*  (ՆԱՍԱ)։ Ռոբերտ Սպինգեր (1-ին թռիչք) — թռիչքի ծրագրի մասնագետ - №3.
STS-29 ի անձնակազմը լրիվ համընկնում էր 61-H արշավախմբի կազմին, բայց 1988 թ. մարտի 17-ին, Երբ ՆԱՍԱ-ն հայտարարեց անձնակազմի անդամներին, Աննա Ֆիշերի փոխարեն թռիչքի ծրագրի №1 մասնագետ նշանակվեց Ջեյմս Բաղյանը։

## Անձնակազմի նստատեղերը

## Պատկերներ

STS-29 Launch.jpg|«STS-29»-ի մեկնարկը
TDRS horizon.jpg|TDRS-4
Earth_through_the_bay_door2.jpg|TDRS-4, առաքելության 1-ին օրը


## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Առաքելության նկարագրությունը   Քենեդի ՏԿ (ՆԱՍԱ)-ի կայքում։
* Առաքելության նկարագրությունը  (ՆԱՍԱ)-ի կայքում։

Կատեգորիա:Թռիչքներ «Սփեյս Շաթլ» ծրագրով
Հայաստանի Հանրապետության շքանշաններ

**Հայաստանի Հանրապետության շքանշաններ**, Հայաստանի Հանրապետության պետական պարգևների տեսակ։ Հիմնադրվել են 1994 թ. «Պետական պարգևների մասին» Հայաստանի օրենքով (ուժը կորցրել է 2014 թ. օգոստոսի 9-ին), վերասահմանվել են 2014 թ. «Պետական պարգևների և պատվավոր կոչումների մասին» Հայաստանի օրենքով։ Համաձայն Հայաստանի Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 16-րդ կետի, Հայաստանի շքանշաններով պարգևատրում է Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը՝ դրանց վերաբերյալ հրապարակելով հրամանագրեր։

Հայաստանի շքանշանները հիմնվում են օրենքով՝ Հայաստանին, հասարակությանը մատուցած ակնառու և բացառիկ ծառայությունները նշելու համար։

## Հայաստանի Հանրապետության շքանշաններ



## Կարդացե՛ք նաև
* Հայաստանի Առաջին Հանրապետության պետական պարգևները
* Հայաստանի Հանրապետության մեդալներ

Կատեգորիա:ՀՀ պետական պարգևներ
«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշան (Հայաստան)

աջից|frameless|273x273փքս
**«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշան**, Հայաստանի Հանրապետության պետական պարգև։ Հիմնադրվել է 2014 թ. հունիսի 21-ին ՀՀ Ազգային ժողովի կողմից ընդունված, 2014 թ. հուլիսի 18-ին ՀՀ Նախագահի կողմից ստորագրված և 2014 թ. օգոստոսի 9-ին ուժի մեջ մտած «Հայաստանի Հանրապետության պետական պարգևների և պատվավոր կոչումների մասին» ՀՀ օրենքով։

## Շքանշանի կարգավիճակը

«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանը շնորհվում է պետական, հասարակական-քաղաքական գործունեության, տնտեսության, հայրենիքի պաշտպանության, ազգային անվտանգության, ինչպես նաև հումանիտար բնագավառներում նշանակալի նվաճումների և մատուցած այլ ակնառու ծառայությունների համար։

Համաձայն ՀՀ Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 16-րդ կետի՝ շքանշանով պարգևատրում է Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը։ Պարգևատրման վերաբերյալ Նախագահը հրապարակում է հրամանագիր։

## Շքանշանի աստիճանները
Շքանշանն ունի 2 աստիճան.
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշան.
Հիմնական հոդված՝ **[[«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշան]]**, 
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի շքանշան.
Հիմնական հոդված՝ **[[«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի շքանշան]]**։

«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի բարձրագույն աստիճանն 1-ին աստիճանն է։

## Պարգևատրման միջնորդությունը

2014 թ. օգոստոսի 9-ից Հանրապետության Նախագահը շքանշանը կարող է շնորհել ինչպես անձնական նախաձեռնությամբ, այնպես էլ պարգևատրման վերաբերյալ պաշտոնատար անձանց միջնորդությունների հիման վրա։ Համաձայն ՀՀ Նախագահի 2014 թ. սեպտեմբերի 16-ի թիվ 396 հրամանագրի, «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանով պարգևատրելու ներկայացնում են Հայաստանի Հանրապետության վարչապետը, Հայաստանի Հանրապետության պետական մարմինների ղեկավարները, Երեւանի քաղաքապետը՝ տվյալ մարմինների և Երևանի քաղաքապետարանի գործունեության ոլորտին առնչության դեպքում։

## Կրելու կարգը
«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանը կրում են կրծքի աջ կողմում՝ ըստ հերթականության, Տիգրան Մեծի շքանշանից, Սուրբ Վարդան Մամիկոնյանի շքանշանից հետո և Բարեկամության շքանշանից առաջ։

## Հղումներ

Կատեգորիա:ՀՀ շքանշաններ
Բարեկամության շքանշանի ասպետների ցանկ

Ստորև ներկայացված է Բարեկամության շքանշանի ասպետների ամբողջական ցանկը։

### 2014 թվական

### 2015 թվական

### 2016 թվական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ շքանշաններ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշան

thumb|«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշանի վկայական

## Շքանշանով պարգևատրվողները
«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշանով պարգևատրվում են Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի և այլ զորքերի զինծառայողները, պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ծառայողները և դրանց պաշտոնատար անձինք, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիները և ազգությամբ հայ՝ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի չհանդիսացող անձինք։

## Շքանշանի նկարագրությունը
Շքանշանի նկարագրությունը և նմուշը, դրա վկայականի նմուշը, մեդալի շերտաձողիկի նկարագրությունը և նմուշը հաստատում է Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը։ 2014 թ. սեպտեմբերի 16-ի հրամանագրով սահմանվել է, որ «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշանը պատրաստված է 925 հարգի արծաթի համաձուլվածքից, որի չափերն են՝ 65մմX65մմ։ Ունի ութակողմ ճառագայթաձև բազմանկյան տեսք, որի բոլոր ճառագայթները դեպի կենտրոն ուռուցիկ են։ Պատկերի ուղիղ կենտրոնում ոսկեգույն խաչ է, որի չորս թևերը պատված են մուգ կարմիր արծնով։

Խաչի կենտրոնի կլոր հարթակի վրա պատկերված է Հայաստանի Հանրապետության ոսկեգույն զինանշանը։ Զինանշանը եզերված է դափնեպսակով, որը բոլորված է ոսկեգույն ուռուցիկ տառերով գրված «ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՆ ՄԱՏՈՒՑԱԾ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ» բառերով։ Շքանշանի ոսկեգույն պատկերները պատված են 99.9 հարգի ոսկով։

Շքանշանը դարձերեսի կողմից համարակալված է։

Շքանշանի շերտաձողիկը պատրաստված է մետաղյա թերթիկից, որի չափերն են՝ 25 մմ x 10 մմ։ Շերտաձողիկի ժապավենը մուգ կարմիր է։

## Պարգևատրման վիճակագրությունը
2015 թ. հունվարի 1-ի դրությամբ շքանշանով պարգևատրվել է 4 անձ, որոնցից 1-ը՝ հետմահու։

4 պարգևատրվածներից 3-ը՝ ՀՀ, 1-ը՝  Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացիներ են։ 4 պարգևատրվածներն էլ տղամարդ են։

Պարգևատրվածների դասակարգումն է ըստ գործունեության ոլորտների՝

* գործարարներ - 4։

Ըստ տարեթվերի պարգևատրվել են.
* 2014 թ. - 3,
* 2015 թ. - 1 անձ։

## «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Հիմնական հոդված՝ **[[«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետների ցանկ]]**
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ շքանշաններ
«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի շքանշան

thumb|«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի շքանշանի վկայական
## Շքանշանով պարգևատրվողները
«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի շքանշանով պարգևատրվում են Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի և այլ զորքերի զինծառայողները, պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ծառայողները և դրանց պաշտոնատար անձինք, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիները և ազգությամբ հայ՝ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի չհանդիսացող անձինք՝ հայրենիքին մատուցած այլ նշանակալի ծառայությունների համար։

## Շքանշանի նկարագրությունը
Շքանշանի նկարագրությունը և նմուշը, դրա վկայականի նմուշը, մեդալի շերտաձողիկի նկարագրությունը և նմուշը հաստատում է Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը։ 2014 թ. սեպտեմբերի 16-ի հրամանագրով սահմանվել է, որ «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի շքանշանը պատրաստվում է 925 հարգի արծաթի համաձուլվածքից, որի չափերն են՝ 65մմX65մմ։ Շքանշանն ունի ութակողմ ճառագայթաձև բազմանկյուն, որի բոլոր ճառագայթները դեպի կենտրոն ուռուցիկ են։ Պատկերի կենտրոնում կախաչ, որի չորս թեւերը պատված են մուգ մանուշակագույն արծնով։ Խաչի կենտրոնի կլոր հարթակում պատկերված է Հայաստանի Հանրապետության արծաթագույն զինանշանը։ Զինանշանը եզերված է դափնեպսակով, որը բոլորված է արծաթագույն ուռուցիկ տառերով գրված «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» բառերով։ Շքանշանը դարձերեսի կողմից համարակալված է։ Շքանշանի շերտաձողիկը պատրաստված է մետաղյա թերթիկից, որի չափերն են՝ 25 մմx10 մմ։ Շերտաձողիկի ժապավենը մուգ մանուշակագույն է։

## Պարգևատրման վիճակագրությունը
2015 թ. սեպտեմբերի 24-ի դրությամբ շքանշանով պարգևատրվել է 13 անձ, որոնցից 3-ը ՀՀ, 10-ը՝ օտարերկրյա քաղաքացիներ են։

Պարգևատրված 10 օտարերկրյա քաղաքացիներից 5-ը՝  ԱՄՆ, 3-ը՝  Ռուսաստանի Դաշնության, 1-ը՝  Ուկրաինայի, 1-ը՝  ԼՂՀ քաղաքացիներ են։

Պարգևատրվածներից 12-ը տղամարդ են, 1-ը՝ կին։

Պարգևատրվածներն ըստ գործունեության տեսակի՝

* գործարարներ - 6,
* ռազմական գործիչներ - 1,
* բարերարներ - 4,
* Սփյուռքի գործիչներ - 1,
* մարզիկներ - 1։

## «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Հիմնական հոդված՝ **[[«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետների ցանկ]]**
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ շքանշաններ
184 (թիվ)

**184** (**հարյուր ութսունչորս**), բնական թիվ է։
## Աստղագիտության մեջ
* (184) Դեյոպեան Աստերոիդների գլխավոր գոտու S դասի աստերոիդ է։

## Այլ ոլորտներում
* Տարվա 184-րդ օրը հուլիսի 3-ն է (նահանջ տարիներին՝ հուլիսի 2-ը)

## Տես նաև
* 184 թ., 
* Մ.թ.ա. 184 թ.
Պատանդ

մինի|պատանդ փրկող գործարարների թիմ
**Պատանդ**, անձ, որին պատերազմող կողմն առևանգում և պահում է, որպեսզի որևէ պետության, կազմակերպության կամ անհատների ստիպի կատարելու որոշակի պահանջներ կամ պարտավորություններ։ Որպես կանոն՝ պատանդ վերցվում է պատերազմական գործողություններին անմիջաբար չմասնակցողներից։ «Պատերազմի ժամանակ քաղաքացիական բնակչության պաշտպանության մասին» ժնևի կոնվենցիայով (1949) պատանդ վերցնելն արգելվում է։ Հատկապես չի թույլատրվում ապտանդ վերցնել քաղաքացիական բնակչությունից, զենքը վայր դրած զինվորական անձնակազմից, հիվանդության, վիրավորվելու կամ այլ պատճառներով ռազմական գործողությունից դուրս մնացած անձանցից։ Պատանդ չվերցնելու վերաբերյալ կոնվենցիայի կանոնները կիրառվում են նաև ազգային-ազատագրական շարժման մասնակիցների նկատմամբ։

## Ղարաբաղյան պատերազմի տարիներ
Ղարաբաղյան պատերազմի տարիներին Ադրբեջանի կողմից պատանդ վերցնելու պրակտիկան կիրառվել է 1988 թվականից։ «Պատճառը» եղել է ազգային պատկանելիությունը՝ հայ լինելը, և այն ուղղված էր Հայաստանի և Արցախի Հանրապետության դեմ, որպես պետական ահաբեկչություն։ Պատանդ վերցնելու վայրից և ձևից ելնելով՝ տարբերակվել են Ադրբեջանի տարածքով անցնող տրանսպորտային միջոցներից, հակամարտության գոտուց դուրս առևանգումներ (նաև այլ պետությունների հայազգի քաղաքացիները), զանգվածային տեղահանումներից հետո իրենց բնակավայրերում մնացած խառն ամուսնությունների ընտանիքի անդամների ապօրինի ձերբակալումներ և այլն։ 1988 թվականին ԼՂԻՄ-ից պատանդ է վերցվել 21 (Աումգայիթից՝ 100), 1989 թվականին՝ 32, 1991 թվականին («Օղակ» գործողության ժամանակ)՝ 1100 մարդ։ Հայաստանի սահմանամերձ շրջաններից (Նոյեմբերյան և Գորիս) 1991 թվականին պատանդ է վերցվել 243 մարդ։ Հակամարտության զոտուց դուրս պատանդ վերցնելու առաջին խոշոր դեպքը տեղի է ունեցել 1992 թվականի հունվարին. «Մոսկվա-Թբիլիսի» երթուղային գնացքից պատանդվել է 70 մարդ։ Այնուհետև պատանդ են վերցվել «Ռոստով-Թբիլիսի» երթուղային գնացքից, տարբեր չվերթների ինքնաթիռներից։ Պատանդվածների ճնշող մեծամասնությունը հակամարտության գոտուց հեռու գտնվող պետությունների (ԱՊՀ երկրներ, Թուրքիա, Իրան և այլն) հայազգի քաղաքացիներ էին։ 1994 թվականին հայ պատանդների, ռազմագերիների և անհայտ կորածների թիվը կազմել է 1147 մարդ (ըստ Հայաստանի պատանդների պաշտպանության ֆոնղի տվյալների)։

## Ազատազրկման խնդիրները
Պատանդների ազատման խնդիրներով զբաղվում են Արցախի Հանրապետության պատանդների, ռազմագերիների և անհայտ կորածների հանձնաժողովը, Հայաստանում ազգային անվտանգության ծառայությունը, Պաշտպանության նախարարությունը, Ազգային Ժողովի Արցախի հարցերով հատուկ հանձնաժողովը, ընդդեմ իրավական կամայականության հասարակական կազմակերպությունը են։

1988 թվականի օգոստոսի 3-ին Արցախի Հանրապետության պետական հանձնաժողովների նախագահները ստորագրել են «Համատեղ հայտարարություն»՝ 5 օրվա ընթացքում կարգավորել ռազմագերիների և պատանդների փոխանակման աշխատանքները, վարել անհայտ կորածների համատեղ որոնումներ։

Պատանդների խնդիրներով զբաղվում են նաև Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեն, Քրիստոնեական միջազգային համերաշխություն, Բժիշկները հանուն մարդու իրավունքների, Մարդու իրավունքների դիտում և այլ հասարակական կազմակերպություններ։

Կատեգորիա:Ահաբեկչական մարտավարություններ
Կատեգորիա:Գերեվարություն
Կատեգորիա:Մարդկանց առևանգում
Թաբուլե

**Թաբուլե** (արաբերեն՝ تبولة‎‎, եբրայերեն՝ טאבולה‎, հայերեն՝ Թապուլէ, Թաբուլե) արևելյան աղցան, նախուտեստ։ Հիմնական բաղադրամասերն են բլղուրն ու մանր կտրտած մաղադանոսը։ Ուրիշ կարող են լինել թարխունը, լոլիկը, կանաչ սոխը և ուրիշ կանաչիներ ու համեմունքներ։ Թաբուլեն համեմում են նաև կիտրոնի հյութով ու ձիթապտղի յուղով։ Այս կերակրատեսակի հայրենիք են հանդիսանում այնպիսի երկրներ, ինչպիսիք են Լիբանանը ու Սիրիան, այնտեղ թաբուլեն մատուցվում է աղցանի տերևների վրա։ Բլղուրի փոխարեն օգտագործվում է ավելի փոքր հատիկներով ձավարեղեն՝ կուս-կուս։

## Պատրաստում
225px|մինի|ձախից|Սիրիական թաբուլե աղցանի տերևների ու կիտրոնի հետ միասին
thumb|մինի|աջից|Թաբուլե առանց աղցանի տերևների
Նախապես բլղուրի վրա (կամ կուս-կուսի) գոլ ջուր են լցնում, և թողնում են որոշ ժամանակ։ Մաղադանոսի տերևները ցողուններից առանձնացնում են և մանր կտրտում։ Մնացած բանջարեղենները (լոլիկ, կանաչ սոխ) ևս մանր կտրտվում են։ Բլղուրը համեմում են կիտրոնի հյութով ու ձիթապտղի յուղով, աղով, պղպեղով և այլ համեմունքներով, և նրան ավելացնում են մաղադանոսն ու բանջարեղենները։

## Այլ տեղեկություններ
* Ամենամեծ թաբուլեն պատրաստել են 2006 թվականի հունիսի 9-ին Ռամալլա քաղաքում և կշռում էր 1.5 տ-ից ավել։ Այդ ռեկորդը գրանցվել է «Գինեսսի ռեկորդների գրքում»։

## Աղբյուրներ
* gomideast — Tabouli article & recipe, рецепт и статья о табуле на сайте gomideast.com
* Табуле - вегетарианский, веганский рецепт

Կատեգորիա:Արևելյան խոհանոց
Կատեգորիա:Միջերկրածովյան խոհանոց
Կատեգորիա:Լևանտական խոհանոց
Կատեգորիա:Լիբանանյան խոհանոց
Կատեգորիա:Սիրիական խոհանոց
Կատեգորիա:Պաղեստինյան խոհանոց
Կատեգորիա:Հորդանական խոհանոց
Կատեգորիա:Բուսակերական խոհանոց
Կատեգորիա:Աղցաններ
Ասկատի (գետ)

**Ասկատի**, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Սոլոնեշենսկի շրջանում, Ալթայի երկրամասով։ Գետաբերանը գտնվում է Անույ գետի ձախ ափից 275 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 13 կմ։

## Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցման պետական տվյալների համաձայն՝ գետը պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, Օբ գետի ջրօգտագործման մասն է Բիա և Կատուն գետերի՝ մինչև Բարնաուլ թափվելը։ Վերին Օբի գետային ենթաավազանն է մինչև Տոմի թափվելը։ Վերին Օբի գետային ավազանն է մինչև Իրտիշ թափվելը։

Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ - **13010200312115100008351**
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) - **115100835**
* Ավազանի կոդը - **13.01.02.003**
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի - **15**
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի - **1**

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Գյուղացիական հարց

**Գյուղացիական հարց**, սոցիալիստական հեղափոխության, պրոլետարիատի դիկտատուրայի, սոցիալիզմի ու կոմունիզմի կառուցման մարքսլենինյան ուսմունքի մաս։ Մարքսը և Էնգելսը նշել էին, որ բանվոր դասակարգը կարող է «կատարել իր համաշխարհային պատմական առաքելությունը, կործանել շահագործողական կարգերը և հին աշխարհի փլատակների վրա կառուցել նորը միայն գյուղացիության ակտիվ աջակցությամբ, նրա հետ սերտորեն դաշնակցած»։

Վլադիմիր Լենինը մեծ կարևորություն է տվել գյուղացիության հետ բանվոր դասակարգի դաշինքին։ Երկրորդ ստրատեգիական լոզունգով, որն է՝ «կենսագործել բանվոր դասակարգի դաշինքը չքավոր գյուղացիբորժուազիայի դեմ քաղաքում ու գյուղում», «հասնել պրոլետարիատի դիկտատուրայի նվաճմանն ու ամրապնդմանը», Լենինը կուսակցությանը փորձել է ուղղորդել դեպի սոցիալիստական հեղափոխություն։

1918 թվականի նոյեմբերին Լենինը հռչակել է գյուղացիական հարցում կուսակցության երրորդ ռազմավարական լոզունգը․ «Կարողանալ համաձայնության գալ միջակ գյուղացու հետ՝ ոչ մի րոպե չհրաժարվելով կուլակի դեմ պայքարելուց և ամուր հետվելով միայն չքավորության վրա․․․»։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Գլուտաթիոն

**Գլուտաթիոն**, γ— գլուտամինիլցիստեինիլ-գլիցին, տրիպեպտիդ է, կազմված երեք ամինաթթուների՝ գլյուտամինաթթվի, ցիստեինի և գլիցինի մնացորդներից։ Գլուտաթիոնի կազմության առանձնահատկությունը ցիստեինի և գլուտամինաթթվի միջև եղած պեպտիդային կապն է։ Պարունակվում է բոլոր կենդանի օրգանիզմներում և ունի կարևոր նշանակություն օքսիդավերականգնման գործընթացներում։ Ակտիվացնում է մի շարք ֆերմենտների (պապաին, կատեպսիններ, հեքսոկինազ, արգինազ և այլն) գործունեությունը։ Նյութափոխանակության մեջ գլուտաթիոնի գործառույթը բջջապլազմայի սպիտակուցների SH—խմբերը օքսիդացումից պահպանելն է։

Կատեգորիա:Մոլեկուլներ
Գյուտարարություն

**Գյուտարարությունը** նկարագրվում էր որպես ստեղծագործական պրոցես, որը նպաստում է արտադրության, տեխնիկայի, մշակույթի, առողջապահության, պաշտպանության ն այլ բնագավառների խնդիրների արդյունավետ լուծմանը։

**Գյուտարարը** նկարագրվում էր որպես ստեղծագործ անձնավորություն կամ նորարար, որը ստեղծում է նոր գյուտեր` հիմնականում տեխնիկական սարքավորման կամ մշակված մեթոդների տեսքով։

Կատեգորիա:Գյուտարարներ
Գնարբուկ

մինի
մինի
**Գնարբուկ** կամ **թավրնջակ** (, hայկական տարանունները`գարնանածաղիկ, թավրնջուկ, լախ-լախ, կովածաղիկ, կովացնծուկ, սոսուն), գնարբուկազգիների ընտանիքի բույս։

## Դեղաբույսի նկարագրություն
()։ Գնարբուկազգիների ընտանիքի բույս։ Տերևներն արմատամերձ են, ծաղիկները երկսեռ՝ կանոնավոր հավաքված հովանոցավոր կամ գլխիկավոր ծաղկաբույլում։ Պտուղը տուփիկ է։ Հայտնի է ավելի քան 500 տեսակ՝ տարածված Եվրոպայի ու Ասիայի բարեխառն շրջաններում և լեռների ալպիական գոտում։ Նախկին ԽՍՀՄ տարածքում հանդիպում է 67 տեսակ, իսկ 13 տեսակ՝ Հայաստանի անտառային և վերին լեռնային գոտում (առավելապես՝ *Primula macrocalyx* Bge)։ Որոշ տեսակներ դեկորատիվ են։ Հանդիպում է ամենաբազմազան գունավորումներով։ Հայտնի են նաև այս ծաղկի լիաթերթիկ ձևերը։ Մեր հանրապետությունում աճում են միայն 13-ը՝ անտառային և վերին անտառային գոտիներում, բացատներում, հովիտներում, այգիներում, ճամփեզրերին և այլուր։

## Քիմիական բաղադրություն
Ծաղիկները պարունակում են սապոնիններ, ֆենոլային գլիկոզիդներ, սալիցիլաթթվային եթեր, ֆլավոններ, C, E վիտամիններ և կարոտին։ Արմատում բացի վերոնշյալ բացադրիչներից կան նաև դաբաղանյութեր։ C վիտամինի քանակը առանձին տեսակների մեջ հասնում է մինչև 1000-1713 մգ%-ի։ դեղաբույսը հարուստ է մանգանով։

## Բուժական նշանակություն
Բուժման նպատակով կիրառվում է ամբողջական բույսը։ Ծաղիկները և տերևները հավաքում են ծաղկման սկզբում, իսկ արմատը և կոճղարմատը հանում են գարնանը կամ աշնանը։ Հումքը չորացնում են բացօթյա կամ քամհարվող սենյակում։ Նրա պիտանելիությունը 2 տարի է։ Ծաղիկների եփուկը կիրառվում է նյարդերն ամրապնդելու համար, հազի և հևոցի ժամանակ։ Որպես խուխամուղ այն լայն կիրառում ունի բրոնխիտների, թոքաբորբերի, կապույտ հազի, բրոնխիալ ասթմայի, ցրտառական մի շարք հիվանդությունների, գրիպի, ռևմատիկ ցավերի ժամանակ և այլն։
### Այլ օգտակար
Բույսի տերևներից պատրաստում են սալաթ, որն ունի դուրեկան համ և հոտ, օգտակար է հատկապես C հիպովիտամինոզի ժամանակ, իսկ արմատը, որն ունի անիսոնի հոտ, օգտագործվում է որպես համեմունք։ Տերևները կարող են ծառայել նաև որպես թեյի փոխարինիչ։ Գնարբուկը նեկտարատու է, միաժամանակ՝ կերախոտ, պուրակները, ծաղկաթմբերը և մայթեզրերը գեղազարդող ծաղկաբույս։

## Անվանումների բազմազանություն ըստ մարզերի

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Armeniapedia: Medicinal Uses of ''Primula''
* American Primrose Society

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գնարբուկազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Գյուղատնտեսության տեղաբաշխում

**Գյուղատնտեսության տեղաբաշխում**, աշխատանքի հասարակական բաժանման ձև՝ աշխատանքի տարածքային բաժանում, որի դեպքում գյուղատնտեսական տարբեր շրջաններ մասնագիտանում են որոշակի գյուղատնտեսկան մթերքների արտադրության մեջ։ Գյուղատնտեսության արդյունքների արտադրության օպտիմալ տեղաբաշխումը երկրի յուրաքանչյուր շրջանի բնական (հողը, ջուրը, արևի էներգիան և այլն), աշխատանքային և նյութական մյուս ռեսուրսները բարձր արտադրողականությամբ օգտագործելու կարևոր պայմաններից Է։ Այն մեծ նշանակություն ունի գյուղատնտեսության արտադրողական ուժերի հետագա զարգացման ու կատարելագործման, արտադրության աճի տեմպերն արագացնելու, երկրի պաշտպանունակությունն ամրապնդելու գործում։ Ճիշտ տեղաբաշխումով գյուղատնտեսական առանձին արդյունքների արտադրությունը կենտրոնացվում է երկրի այն շրջաններում, որտեղ դրա համար կան բարենպաստ պայմաններ։

Գյուղատնտեսության տեղաբաշխումը սերտորեն կապված է գյուղատնտեսական արտադրության մասնագիտացման հետ։ Մասնագիտացումն ու տեղաբաշխումը միմյանց պայմանավորող աշխատանքի հասարակական բաժանման երկու կողմերն են։ Մասնագիտացման միջոցով երևան է գալիս տվյալ շրջանի արտադրական ուղղությունը որոշող գլխավոր ճյուղը։ Տեղաբաշխումը ցույց է տալիս, թե տվյալ արդյունքի արտադրության որ մասը, ինչ ծավալով, գյուղատնտեսության որ շրջանում կամ տնտեսություններում է կենտրոնացված։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կամիլո Գոլջի

**Կամիլո Գոլջի** (, ), իտալացի հյուսվածաբան, Պավիայի համալսարանի պրոֆեսոր (1875 թվականից)։

Մշակել է նյարդային հյուսվածքի մանրադիտակային պատրաստուկների ստացման քրոմարծաթային մեթոդը (1873)։ Ուսումնասիրել և դասակարգել է գլխուղեղի մեծ կիսագնդերի կեղևի նեյրոնների ձևերը։ Նկարագրել է ներբջջային հատուկ օրգանոիդ՝ Գոլջիի համալիրը։ 1906 թվականին արժանացել է Նոբելյան մրցանակի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկության կամ ֆիզիոլոգիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Իտալացի հյուսվածքաբաններ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Իտալացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Իտալացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Իտալացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆիզիոլոգներ
Գյուղատնտեսության մեքենայացման և էլեկտրաֆիկացման ինստիտուտ

**Գյուղատնտեսության մեքենայացման և էլեկտրաֆիկացման ինստիտուտ** գիտահետազոտական ինստիտուտ Խորհրդային Հայաստանում։ Ստեղծվել է 1960 թվականին, Պռոշյան ավանում։ Ունեցել է լեռնային երկրագործության և նոր հողերի իրացման, այգեգործության, պտղաբուծության, ծխախոտի, բանջարաբուծության, անասնապահության, գյուղատնտեսության Էլեկտրիֆիկացման, ռադիո-էլեկտրաչափիչ տեխնիկայի, մեքենաների շահագործման, Փորձարկման ու նորոգման, գիտատեխնիկական ինֆորմացիայի և կոորդինացիայի, կոնստրուկտորական բաժիններ, ասպիրանտուրա, փորձնական նմուշների պատրաստման գործարան, մեքենայական պարկ։ Ինստիտուտում մշակվել են լեռնային երկրագործությանը հարմար համապատասխան մեքենաների համակարգեր։

Ստեղծվել են նոր մեքենաներ՝ ինքնաթափ կցասայլակով քարհավաք, փխրեցուցիչ, մեծ քարերի բարձիչ, այգեթաղ, այգեբաց, սածիլատնկիչ, չորանոցներում ծխախոտի շրջանակները փոխադրող տեղակայանք և այլն։ Հրատարակել է գիտական աշխատությունների ժողովածուները։

Կատեգորիա:Գիտությունը Հայաստանում
Գյուրջի քարվանսարա

[մինի|Գյուրջի քարվանսարան [Ղանթարի մոտ]]
**Գյուրջի քարվանսարա**, հին Երևանի 7 իջևանատներից ամենամեծը՝ «վրացականը» («գյուրջի»)։ Կառուցվել է 17-18-րդ դարերին շուկայական հրապարակի՝ «Ղանթարի» մոտ՝ Մռավյանի անվան դպրոցի տեղում։

18-րդ դարում Երևանում կար 12 000 բնակչություն, որի կեսից ավելին հայեր էին։ Քաղաքում կար 1730 տնտեսություն, որոնք տեղաբաշխված էին հետևյալ կերպ՝ 792-ը գտնվում էր Բուն քաղաքում կամ Շահարում, 622-ը՝ Կոնդում, իսկ 322-ը՝ Քարահանքում կամ Դամըռ-Բուլաղում։ Երևանը ուներ տնտեսական շատ նպաստավոր պայմաններ, որի հետևանքով այդտեղով էր անցնում Պարսկաստան տանող տրանզիտային ուղին, որը կոչվում էր Խան-յոլի։ Այդ ուղին Երևանը դարձնում էր առևտրական մեծ կենտրոն։ Քաղաքում կային թվով ութ խոշոր իջևաններ՝ քարվանսարաներ։ Առավել նշանավորներն էին Գյուրջի և Զառաբի խան քարվանսարաները։ Գյուրջի է կոչվել, որովհետև այդտեղ են իջևանել Թիֆլիզի (Թբիլիսի) ճանապարհով եկող քարավանները։

Քարվանսարան բաղկացած էր հյուրասենյակներից, պահեստներից, ախոռից, ուներ 62 խանութ և կրպակ։ Միահարկ, աղյուսաշեն կառույցը սլաքաձև կամարներով պսակված բացվածքներով ուղղված էր քառանկյունի ընդարձակ բակի կողմը։ Կից գտնվում էր նաև 24 կրպակների խանութաշարքը՝ «չարսուն»։

## Տես նաև

* Սելիմի քարվանսարա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հայաստանի իջևանատներ
Յակով Գոգեբաշվիլի

**Յակով Սեմյոնի Գոգեբաշվիլի ** (), վրացի մանկավարժ, մանկագիր։

Հիմնադիրն է «Շրոմա» («Աշխատանք») հանդեսի։ 1879 թվականին Գոգեբաշվիլու նախաձեռնությամբ կազմակերպվել է «Վրաց բնակչության մեջ գրագիտություն տարածելու ընկերությունը»։ 1865 թվականին հրատարակել է «Վրացական այբբենարան»-ը, 1876 թվականին՝ «Մայրենի լեզու»-ն, 1887 թվականին՝ ռուսաց լեզվի դասագիրք վրացական դպրոցների համար։ Գոգեբաշվիլու անվան հետ է կապված վրացական մանկական գրականության սկզբնավորումը («Կոկոն», 1880 թվական, «Ճյուղ», 1883 թվական, «Պլեուադա», 1883 թվական, «Ողկույզ», 1901 թվական)։ Գոգեբաշվիլին մահացել է 1912 թվականին։

Կատեգորիա:Վրացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Վրացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Մթածմինդա պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:Վրացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Վրացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Վրացի հասարակական գործիչներ
Գյուղի կոմունիստ

**«Գյուղի Կոմունիստ»**, խորհրդային շրջանի հայկական ամսագիր։ Հանդիսացել է ՀԿ(բ)Կ ԿԿ-ի և Երևանի քաղաքային կոմիտեի օրգանը։ Հրատարակվել է 1929— 1930 թթ.-ին, Երևանում։ Խմբագիրները՝ Մ․ Չոլախյան, Ե․ Չուբար։

Ըստ խորհրդային պաշտոնական տեղեկատվության լուսաբանել է կուսակցության քաղաքականությունը կոլեկտիվացման շրջանում, պայքարել է աջ օպորտունիզմի դեմ և հետևել քննադատության ու ինքնաքննադատության ծավալմանը գյուղական կուսկազմակերպություններում, ինչպես նաև անդրադարձել է Երևանի կոմերիտական կազմակերպությունների աշխատանքներին, տպագրել է գիտաաթեիստական հոդվածներ, տեղեկություններ միջազգային քաղաքական իրադրությունից։

«Գյուղի կոմունիստի»-ի բաժիններն էին՝ «Կուսակցական կյանք», «Խորհրդային շինարարություն», «Կոլեկտիվացման ճակատում», «Աշխատանքը բատրակների մեջ», «Կոոպերացման ճակատում», «Աշխատանքը գեղջկուհիների մեջ», «Կուլտուրական ճակատում», «Ինչ կարդալ» (քաղաքական և գյուղատնտեսական ընթացիկ գրականությունից)։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական տնտեսական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Արգելի ջրաէլեկտրակայան

**Գյումուշի Հիդրոէլեկտրակայան**, կամ **Արգելի Հիդրոէլեկտրակայան** Սևան-Հրազդան կասկադի երրորդ, ամենահզոր ջրաէլեկտրակայանը։ Շահագործման է հանձնվել 1953 թվականին։

Կարողությունը 224 հազար կիլովատ Է, հաշվարկային ճնշումը՝ 285 մետր, ջրի հաշվարկային ծախսը ջրանցքում՝ 70 մ3/վայրկյան։ Գյումուշի հիդրոէլեկտրակայան դերիվացիոն կայան Է։ Դերիվացիան սկսվում է նախկին Աղբյուրակ գյուղի մոտ կառուցված պատվարից, որը ջրի տակ է թողել գյուղի տարածքի մի մասը և ստեղծել գետի հոսքը կանոնավորող հինգ միլիոն մետր3 տարողության ջրամբար։ Դերիվացիան ունի 18,4 կիլոմետր երկարություն և կազմված է չորս թունելից (ընդհանուր երկարությունը՝ 11,6 կիլոմետր) ու նրանց բաժանող երեք ջրանցքից (ընդհանուր երկարությունը՝ 6,8 կիլոմետր)։ Վերջանում է ճնշման և օրական կարգավորման (ծավալը՝ 300 հազար մետր3) ավազաններով, որոնք հնարավորություն են տալիս տուրբինների ջրի ծախսը պիկ ժամերին հասցնել 90 մետր3/վայրկյան։ ճնշման ավազանից ջուրը մետաղյա չորս խողովակաշարով մտնում է կայանում տեղադրված տուրբինների մեջ (յուրաքանչյուրը 56 Մեգավատտ հզորությամբ), որոնց վրա տեղակայված են նույն հզորությամբ և 11 կիլովոլտ լարումով գեներատորներ։ Կայանի շենքի մոտ տեղադրված են 13 միաֆազ ուժային տրանսֆորմատորներ, որոնք գեներատորային լարումը բարձրացնում են մինչև 121 կիլովոլտ և բաց ենթակայանից դուրսեկող հաղորդման գծերով միանում էներգացանցին։ Կայանը լրիվ ավտոմատացված է։

## Արտաքին հղումներ
*Արգել ՀԷԿ (նախկին՝ Գյումուշ) - Տիրան Մարության

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի ջրաէլեկտրակայաններ
Կատեգորիա:Հիդրոէներգետիկան Հայաստանում
Գոթական գիր

[մինի|250px|[Լատիներեն Աստվածաշունչ (1407, Անգլիա)]]

**Գոթական գիր**, գոթական մինուսկուլ, լատինական միջնադարյան գրի խիստ ձնափոխված տեսակ։ Փոխարինել է կարոլինգյան մինուսկուլին։ Պահպանված առաջին նմուշները հանդիպում են 10-րդ դարից։ Գոթական գրեր կերպարվեստի մեջ առաջացած գոթական ոճի ազդեցությամբ 12-րդ դարում Եվրոպայում մեծ տարածում է ստացել։

## Տեսակներ
Տարբերում են 4 տեսակ․

* տեքստուրա՝ սուր գրատեսակ,
* ֆրակտուրա՝ բեկված գծերով սուր գրատեսակ,
* շվաբախեր՝ որոշ տառերի բոլորակ գծերով բեկված գրատեսակ,
* բոլորակ՝ անցման ձև գոթականից հումանիստականին (բոլորգիր լատինականին), որը լայնորեն տարածվել է Իտալիայում, 15-րդ դարի սկզբին։ Ձեռագիր և տպագիր տառատեսակները հատկապես կիրառվել են Գերմանիայում՝ բոլորգիր լատինական տառերին զուգընթաց։

Կատեգորիա:Գիր
Գների մասշտաբ

**Գների մասշտաբ**, մետաղադրամի (ոսկի կամ արծաթ) կշռաչափ, որն ընդունված է տվյալ երկրում որպես դրամական միավոր։ ՍԽՏՄ-ում գների մասշտաբի դերը կատարում է ռուբլին (100 կոպեկ), որի ոսկու պարունակությունը հավասար է 0,99 ց-ի (1975)։ Ռուբլին կոպեկին հարաբերվում է այնպես, ինչպես 100-ը 1-ի։ Ապրանքի արժեքի փոփոխությունը չի ազդում գների մասշտաբի վրա։ Այսպես, ոսկու արժեքի փոփոխման ժամանակ նրա որոշակի քանակության արժեքը միշտ պահպանում է միևնույն հարաբերակցությունը։

## Տես նաև
* Դրամ

Կատեգորիա:Փող
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Գյուտարարական իրավունք

**Գյուտարարական իրավունք** (), գյուտերի և այլ ստեղծագործական արդյունքների ստեղծման և արտադրության մեջ կիրառման հետ կապված հարաբերությունները կարգավորող իրավական նորմերի ամբողջություն Նախկին Խորհրդային Միությունում։

ԽՍՀՄ-ում գյուտարարական իրավունքի հիմունքները սահմանվել են ՌԽՍՖՀ ժողկոմսովետի 1919 թվականի հունվարի 30-ի հռչակագրով։ Գյուտարարական իրավունքի հիմնական սկզբունքները որոշվում էին Խորհրդային Միության և միութենական հանրապետությունների քաղաքացիական օրենսդրության հիմունքներով, միութենական հանրապետությունների քաղաքացիական օրենսգրքերով, հայտնագործությունների, գյուտերի և ռացիոնալիզատորական առաջարկությունների մասին կանոնադրությամբ (հաստատված՝ 1973 թվականի օգոստոսի 21-ին)։

Ըստ սահմանման, գյուտարարական իրավունքի նորմերը կոչված էին նպաստելու տեխնիկական նորամուծությունների արագ օգտագործմանն ու զարգացմանը, գյուտարարների նյութական և բարոյական շահերի ապահովմանը։ Գյուտարարական իրավունքը սահմանում էր գյուտարարների և ռացիոնալիզատորների գույքային և ոչ գույքային իրավունքները։ ԽՍՀՄ-ում գյուտարարներին շնորհվում էր հեղինակային վկայագիր կամ արտոնագիր, վարձատրություն ստանալու իրավունք, կարող էին պահանջել, որպեսզի գյուտը կոչվի իրենց կամ որնէ հատուկ անունով, գյուտարարական առաջարկությունը մշակելու և ձևակերպելու համար խնդրել օգնություն և այլն։ Այլ հավասար պայմանների դեպքում գյուտարարներին տրվում էր գիտահետազոտական ինստիտուտներում գիտական պաշտոններ զբաղեցնելու առավելություն, լրացուցիչ բնակտարածություն ստանալու իրավունք։

Ներդրված գիտական կամ խոշոր համարվող տնտեսական խնդիրներ լուծող գյուտերի հեղինակներին կարող էր շնորհվել գիտությունների թեկնածուի, իսկ առավել նշանավորևևրին, առանց ատենախոսության պաշտպանության, բացառության կարգով՝ գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան։ Ներդրված բոլոր գյուտարարական առաջարկությունների, դրանց վճարումների մասին նշվում էր գյուտարարի աշխատանքային գրքույկում։ Գյուտարարական իրավունքը սահմանում էր նաև գյուտի օգտագործման կարգը։ Եթե գյուտը ձևակերպվել էր հեղինակային վկայագրի միջոցով, դրա օգտագործման իրավունքն անցնում էր պետությանը։
## Տես նաև
* Գյուտ

Կատեգորիա:Իրավունք
Գյուղացիական պատերազմ Գերմանիայում (1524-1525)

մինի|Գյուղացիական ապստամբությունների տեղադիրքը և խոշոր ճակատամարտերը
**Գյուղացիական պատերազմ [[Գերմանիա]]յում** (), լայնածավալ ժողովրդական ընդվզումը Կենտրոնական Եվրոպայի որոշ գերմանախոս տարածքներում 1524-ից 1525 թվականներին։ Պատճառը ճորտատիրության ուժեղացումն էր։ Շարժիչ ուժերն Էին գյուղացիները և քաղաքային չքավորությունը։ Սկսվել է 1524 թվականի հունիսին, Հարավային Շվարցվալդում, ապա տարածվել Հռենոսի ու Դանուբի վերին ավազաններում։ Գյուղացիների առաջնորդ Թոմաս Մյունցերը և նրա կողմնակիցները առաջ էին քաշում հասարակական հեղաշրջման գաղափարը։

1525 թվականի գարնանը ապստամբության կենտրոնը Վերին Շվաբիան Էր, որի հարակից շրջաններում, հեղափոխական գաղափարներին զուգընթաց, տարվել է չափավոր գործելակերպի կողմնակիցների պրոպագանդան։ Չափավորականները «12 հոդվածներ» անունով իրենց ծրագրում պահանջում էին վերացնել ճորտական կախումը, թեթևացնել ավատատիրական պարհակները։

1525 թվականի մարտի վերջին ապստամբությունը ծավալվեց նաև Ֆրանկոնիայում, որտեղ չափավորները ձգտեցին համաձայնության գալ ֆեոդալների հետ և Տելբրոն քաղաքում վերանայելով «12 հոդվածներ»-ը՝ կազմել «Տելբրոնի ծրագիրը»։ Ծրագրում դրվել են բուրժուական ռեֆորմների ն պետության կենտրոնացման պահանջներ։ Որոշ հարցերում առաջադիմական լինելով՝ ծրագիրը համաձայնողական բնույթ է ունեցել և մասնատել շարժումը, որը 1525 թվականի հունիսին պարտություն է կրել։ Գյուղացիական ապստամբության կիզակետը Հյուսիսային Ֆրանկոնիայի ն Թյուրինգիայի գյուղացիների շարժումն Էր, որտեղ գյուղացիները հավասարության սկզբունքով բաժանել Էին ֆեոդալների ունեցվածքը։ Թյուրինգիայում ապստամբությունը ղեկավարել է Մյունցերը, որը ձգտել է միավորել շարժումը և ստեղծել հեղափոխական կենտրոն։ Մյունցերի փոքրաթիվ, վատ զինված ջոկատը 1525 թվականի մայիսի 15-ին պարտվել Է, մայիսի 27-ին Մյունցերը մահապատժի է ենթարկվել։

Գյուղացիական շարժումը պարտվեց, որովհետև մասնատված Էր, չուներ կենտրոնական ղեկավարություն, գործողությունների միասնական ծրագիր։ Ապստամբության պարտությունից հետո ծանրացել է երկրի տնտեսական և քաղաքական վիճակը, ուժեղացել ֆեոդալական շահագործումը, ամրապնդվել Գերմանիայի քաղաքականության մասնատվածությունը։

Կատեգորիա:Գերմանիայի պատմություն
Էյր Արմենիա

**Էյր Արմենիա**, ավիաընկերություն, որը կատարում է բեռնափոխադրումների և ուղևորների տեղափոխում ԱՊՀ և Եվրոպական երկրներ։ Ընկերության կենտրոնական գրասենյակը գտնվում է Երևանում։ Գրանցման (կցագրման) օդանավակայանը համարվում է «Զվարթնոց» միջազագային օդանավակայանը։ Ավիաընկերությունը ստեղծվել է 2003 թվականին և սկսել է իր գործունեությունը նույն թվականի մարտի 18-ին՝ կատարելով բեռնափոխադրումների թռիչքներ։ 2013 թվականի հուլիսին Հայաստանի քաղաքացիական ավիացիայի գլխավոր վարչությունը ընկերությանը տրամադրեց մարդատար թռիչքներ կատարելու լիցենզիա։

Առաջին մարդատար չվերթը կատարվեց 2013 թվականի հոկտեմբերի 23-ին։

2014 թ. սեպտեմբերից չվերթները դադարեցվել են։

## Ուղղություններ
[մինի|«Էյր Արմենիա» ընկերության օդանավը [Վնուկովո (օդանավակայան)|Վնուկովո օդակայանում]]
*«Էյր Արմենիա»* ավիաընկերությունն իրականացնում է կանոնավոր չվերթներ հետևյալ ուղղություններով (2014 թվականի սեպտեմբերի 7-ի դրությամբ)`

## Չվերթներ





**Բեռնափոխադրում Air Armenia**



## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Հայկական ավիաընկերություններ
Ավրոմ Գոլդֆադեն

**Ավրոմ Գոլդֆադեն** (), հրեա դրամատուրգ, բանաստեղծ, թատերական գործիչ։

1866 թվականին և 1869 թվականին հրատարակել է «Փոքր հրեա» և «Հրեուհի» բանաստեղծությունների ժողովածուները։ Կազմակերպել է հրեական թատերախումբ, որը 1876 թվականից ելույթներ է ունեցել Օդեսայում, Խարկովում, Կիևում, Ս. Պետերբուրգում, Մոսկվայում։ 1903 թվականից հաստատվել է Նյու Յորքում։ Հեղինակ է շուրջ 40 պիեսի (առավել հայտնի են «Տատը և թոռը», 1879 թ., «Կախարդուհին», 1879 թ., «Սուլամիթ»-ը, 1880 թ.)։ Նրա դրամատուրգիան հարուստ է հրեական ստեղծագործության տարրերով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հրեա գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հրեա բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Թատերական գործիչներ
Կատեգորիա:Հրեա կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Գյուղաքաղաք

**Գյուղաքաղաք**, **քաղաքագյուղ**, քաղաքատիպ բնակավայր միջնադարյան Հայաստանում։
Գյուղաքաղաքների բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր երկրագործությամբ, մասամբ նաև արհեստներով և առևտրով։ Գյուղաքաղաքներն առաջանում էիև սովորաբար ամրոցների մոտ, բայց կարող էին նաև ամրոցի մերձակայքում չլինել։ Արհեստները և առևտուրը գյուղաքաղաքում ունեին սահմանափակ ծավալ և բավարարում էին իր և շրջակա գյուղերի պահանջները։ Չնայած դրան, գյուղաքաղաքները երբեմն բավականաչափ խոշոր էիև լինում (օրինակ, Գառնին) և իրենց բնակչության թվով ու տնտեսությամբ համարյա չէին զիջում տեղական նշանակություն ունեցող փոքր քաղաքներին։ Ի տարբերություն քաղաքների՝ գյուղաքաղաքները շրջափակված չէին պարսպով։ IX—XIII դարերում գյուղաքաղաքների թիվը Հայաստանում 25-ից ավելի Էր։

## Գրականություն
* Աոաքելյան Բ․, Քաղաքները և արհեստները Հայաստանում IX—XIII դարերում, հրատարակություն 1, Երևան, 1958:

Կատեգորիա:Ավատատիրությունը Հայաստանում
Գոնգեղ

**Գոնգեղ**, խաչածաղկավորների ընտանիքի երկամյա բույս։ Պտուղը բազմասերմ պատիճ Է։ Արմատապտուղները սպիտակ են, դեղին, կլոր, ձվաձև կամ տափակ։ Տերևներն արժեքավոր կեր են, օգտագործվում են թարմ ու սիլոսացված վիճակում։ 100 կգ արմատապտուղը պարունակում է 13 կերային միավոր, 0,9 կգ մարսելի պրոտեին, 60 գ կալցիում, 50 գ ֆոսֆոր, 40 գ նատրիում։ Հարուստ է C, Bi և B2 վիտամիններով։ ԽՍՀՄ-ում մշակվում էին եվրոպական մասի ոչ սնահողային գոտում, Հայաստանում՝ բարձր լեռնային շրջաններում։

## Պատկերասրահ

Rutabaga, variety nadmorska.JPG
Brassica napus - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-169.jpg
Brassica napus 04 ies.jpg
RapsSchote1.JPG
(MHNT) Close-ups of Brassica napus flowers.jpg
Swede - rutabaga - veggiegroup.jpg
Steckrübe.jpg
Buttered rutabaga.jpg



Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խաչածաղկավորներ
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Արմատապտուղներ
Ստեպան Ռազինի ապստամբություն

[մինի|[Աստրախանի գրավումը ռազինականների կողմից]]
**Ստեպան Ռազինի ապստամբություն** (), կազակային-գյուղացիական ապստամբություն Ռուսաստանում  1670—1671 թվականներին։ Ուղղված Էր ճորտատիրական կարգերի դեմ։ Տարածվել է Դոնում, Վոլգայի միջին և ստորին ավագանում։ Շարժման պատճառը Պերովի ֆեոդալական շահագործման ուժեղացումն էր, Լեհաստանի (1654—1667) և Շվեդիայի (1656—1658) դեմ երկարամյա պատերազմների ընթացքում բնակչության դրության վատթարացումը։ Ապստամբությանը նախորդել է Վասիլի Ուսի ջոկատների արշավանքը դեպի Տուլա (1666)։

Սկզբնական շրջանում շարժումը ուներ ավարառուական բնույթ։ 1667 թվականին Դոնում հավաքված կազակներն ու գյուղացիները Ստեպան Ռազինի գլխավորությամբ շարժվել են Վոլգա, գրավել Յաիցկը, ապա Կասպից ծովով հասել իրանական ափերը և 1669 թվականին հարուստ ավարով վերադարձել Դոն։ Չերկասկամ Ռազինն ընտրվել է կազակական զորքի ղեկավար։ 1670 թվականին մայիսին ապստամբները կրկին արշավեցին դեպի Վոլգա։ Ապստամբությունը, որին միացել են փախած գյուղացիներ ու ստրելեցներ, ընդունել է հակաֆեոդալական բնույթ։

Կառավարությունը զորքեր ուղարկեց ապստամբությունը ճնշելու համար։ Ռազինը գրավեց Ցարիցինը, Աստրախանը, Սարատովը, Սամարան, Սիմբիրսկը, սակայն Սլոբոդյան Ուկրաինայում ապստամբները հաջողության չկարողացան հասնել։ Ապստամբները գրաված վայրերում ստեղծեցին կազակային ինքնավարություն, կազմակերպեցին կալվածատերերի և աստիճանավորների սպանդ։ 1670 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Ռազինը Սիմբիրսկի մոտ պարտվեց և նահանջեց Դոն։ 1670 թվականի վերջերին և 1671 թվականի սկզբներին ապստամբները կառավարական մեծաթիվ զորքերի հարվածների տակ աստիճանաբար նահանջեցին։

Անհաջողությունները ոտքի հանեցին ունևոր կազակներին, որոնք հարձակվելով Կագալնիկի վրա (մոտ 1671 թվականի ապրիլի 9-ին)՝ գերեցին Ռազինին և նրա եղբայր Ֆրոլին։ Ապրիլի 25-ին նրանց տեղափոխեցին Մոսկվա և հունիսի 6-ին մահապատժի ենթարկել։ Ապստամբության վերջին օջախը Աստրախանն էր, որն ընկավ նոյեմբերի 27-ին։

Կատեգորիա:1670
Կատեգորիա:1671
Կատեգորիա:Ապստամբություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Ջոն Գոլան

**Ջոն Գոլան** (, ), անգլիացի կոմունիստ քաղաքական գործիչ, Մեծ Բրիտանիայի կոմունիստական կուսակցության առաջնորդ։

1927 թվականից անցել է կոմկուսի շարքերը։ 1931 թվականին հեղափոխական գործունեության համար դատապարտվել է բանտարկության։ Եղել է կոմերիտական «Յանգ ուորքեր» ( - երիտասարդ աշխատող), ավելի ուշ՝ «Չելլենջ» ( - մարտահրավեր) թերթի խմբագիրը, 1935-1940 թվականներին՝ Մեծ Բրիտանիայի կոմերիտմիության ազգային քարտուղար։ 1935 թվականին ընտրվել է Երիտասարդության կոմունիստական ինտերնացիոնալի գործադիր կոմիտեի կազմում։ 1935 թվականին դարձել է Մեծ Բրիտանիայի կոմկուսի ԿԿ-ի (1943 թվականից գործադիր կոմիտեի), 1940 թվականից՝ քաղբյուրոյի (1943-ից քաղաքական կոմիտեի) անդամ։ 1957-1964 թվականներին կոմկուսի տեսական օրգան «Մարքսիզմ թըդեյ» ամսագրի գլխավոր խմբագիրն էր, 1956-1975 թվականներին՝ կոմկուսի գլխավոր քարտուղարը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի ազգային գործիչներ
Կատեգորիա:Էդինբուրգ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի լրագրողներ
Highway to Hell (ալբոմ)

**Highway to Hell** ( Ճանապարհ դեպի դժոխք), Ավստրալիական AC/DC ռոք խմբի վեցերորդ ալբոմն է՝ թողարկված 1979 թվականին։ Օրիգինալ տարբերակը թողարկվել է Ավստրալիայում՝ «Albert» լեյբլի կողմից։ Ավելի ուշ ստեղծվեց համաշխարհային տարբերակը՝ «Atlantic Records» լեյբլի կողմից (Տարբերվում են միայն շապիկներով)։ 2003 թվականին ալբոմը վերաթողարկվեց «Epic Records» լեյբլում՝ որպես «AC/DC Remasters»-ի շարքի մի համար։

## Ալբոմի մասին
Անխոս, AC/DC-ի ամենահայտնի ալբոմը թողարկման ժամանակ՝ «Highway to Hell»-ը, նշանակալիորեն մեծացրեց խումբը լսողների շարքը և դարձավ ոստնակ հաջորդիվ թողարկված «Back in Black» ալբոմի մասին։ Այս ալբոմը խմբի վոկալիստ Բոն Սքոթթի հետ թողարկված վերջին ալբոմն է (Շուտով նա մահացավ)։

Ալբոմը ձայնագրվեց 1979 թվականի փետրվարին՝ «Criteria» ստուդիայում և նույն տարվա մարտ-ապրիլին «roundhouse» ստուդիայում (Մեծ Բրիտանիա, Լոնդոն)։

Ալբոմը դարձավ խմբի առաջին աշխատանքը, որ անցավ «Billboard 200»-ի հիթ-շքերթի առաջին հարյուրյակ։ Այնպիսի երգեր, ինչպպիսիք են «Highway to Hell»-ը, «Shot Down in Flames»-ը և «If You Want Blood (You've Got It)»-ը հաջողություն ունեցան երկրպագուների շրջանում և կատարվեցին խմբի համերգներին։ «Rolling Stone» ամսագիրը ալբոմը տեղադրեց Բոլոր ժամանակների 500 ամենալավ ալբոմների մեջ։ Տվյալ ալբոմը ԱՄՆ-ում վաճառվեց 7 միլիոն օրինակով և հասավ 7x պլատինե կարգավիճակի։ Այժմ ալբոմը համարվում է AC/DC խմբի ամենավաճառված երկրորդ ալբոմը (Back in Black-ից հետո)։

«Highway to Hell»-ը Հարրի Վանդայի և Ջորջ Յանգի պրոդյուսերությամբ թողարկված առաջին ալբոմն է։ Աշխատանքի համար սկզբում հրավիրվեց Էդդի Կրամերը շատ գոհ էր խմբից մինչ ալբոմի ձայնագրությունն ավարտելը։ Նրան փոխարինեց Ռոբերտ Ջոն Մատտ Լանգը։ Այս ալբոմի հաջողությունից հետո նա դարձավ խմբի հաջորդ ալբոմների (Back in Black, For Those About to Rock) համար։

«Highway to Hell» և «If You Want Blood» երգերը մտան նաև AC/DC-ի «Iron Man 2» ալբոմ, որը համարվում էր Երկաթե մարդը ֆիլմի երգն էր։

## Երգացանկ
Ալբոմի բոլոր երգերը գրվել են Անգուս Յանգի, Մալքոլմ Յանգի և Բոն Սքոթթի կողմից։

## Ձայնագրման մասնակիցներ
* Բոն Սքոթթ՝ Վոկալ
* Անգուս Յանգ՝ Կիթառահար
* Մալքոլմ Յանգ՝ Ռիթմ-կիթառահար և Բեք Վոկալ
* Քլիֆֆ Ուիլիամս՝ Բաս կիթառ և Բեք վոկալ
* Ֆիլ Ռադդ՝ Հարվածային գործիքնոր

## Հորիզոնականներ ըստ երկրի

## Վաճառքը և հավաստագիրը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1979 ալբոմներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Կատեգորիա:Ռոք ալբոմներ
Գողթան երգեր

**Գողթան երգեր**, հայ ժողովրդական վեպի՝ վիպասանքի երգերի և զրույցների շարք, որ երգել ու պատմել են Գողթն գավառի երգիչ վիպասանները։ Գողթան երգերի և երգիչների մասին առաջին վկայություները պահպանվել են Մովսես Խորենացու «Պատմություն Հայոց»-ի մեջ (V դար)։ Խորենացու վկայած «Հայոց երգք վիպասանաց», Թվելյաց երգեր, «Ի վիպասանացն, որ պատմին ի Գողթան» տերմինները հանդես են գալիս իբրև հոմանիշներ, այսինքն՝ միևնույն իրողության տարբեր անվանումներ։ Ենթադրվում է, որ Գողթանի երգիչ-վիպասանները երգել ու պատմել են Տիգրանի, Երվանդի, Արտաշեսի վիպական ճյուղերն իրենց մանրամասներով, այսինքն՝ վիպասանքն ամբողջությամբ։ Այնուամենայնիվ, ըստ Մովսես Խորենացու, եթե վիպասանքը ոչ ամբողջությամբ, ապա նրա Արտաշիսյան շարքը (Արտաշատի շինարարությունը, Արտաշեսի ամուսնությունը, վիշապազունների պատերազմը, Արտաշեսի զավակների թշնամությունը Սմբատի և միմյանց դեմ, Արտաշեսի մահն ու անեծքն Արտավազդին) պատմել ու երգել են երգիչները։ Բանասիրության մեջ գողթան երգեր անվանումն ունի ավելի նեղ նշանակություն, դրա տակ սովորաբար հասկանում են վիպասանքի Արտաշիսյան շարքի չափածո հատվածները («Քեզ ասեմ, այր քաջ Արտաշէս», «Եւ ուստի՛ տացէ քաջն Արտաշէս», «Տեղ ոսկի տեղայր», «Տենչայ Սաթենիկ տիկին», «Մինչ դու գնացեր»), ինչպես նաև Վահագնի ծննդյան երգը ու  Գրիգոր Մագիստրոսի ավանդած՝ «Ո՝ տայր ինձ զծուխ ծխանի» վիպական երգը։ Գողթան երգերը հին, հիմնականում Մովսես Խորենացու հաղորդած վիպական և առասպելական երգերն են, ազգային վիպական բանաստեղծության՝ մեզ հասած հնագույն նմուշները՝ հորինված պարզոտնյա խառն, ազատ ոտանավորով, գեղեցիկ մակդիրներով, նվազական փաղաքշական որոշիչներով։

Կատեգորիա:Հայկական ժողովրդական բանահյուսություն
Կատեգորիա:Անտիկ շրջանի հայ գրականություն
Գոա, Դաման և Դիու

**Գոա, Դաման և Դիու**, վարչական միավոր, միութենական տերիտորիա Հնդկաստանում (Հնդստան թերակղզու արևմտյան ափին) 1961 թվականի դեկտեմբերի 19-ից 1987 թվականի մայիսի 30-ը։ Տարածքը կազմել է 3,7 հազար կմ2, բնակչությունը 1967 թվականին կազմել է 668 հազար, գլխավոր քաղաքը եղել է Փանաջին։

Բաղկացած է եղել ներկայիս Գոա նահանգից և Գուջարաթի ափին գտնվող Դաման և Դիու ափամերձ երկու փոքր անկլավներից։

Տնտեսության հիմքը համարվել է հողագործություն (բրինձ, շաքարեղեգ, կոկոսյան արմավենի, մանգո, բանան), ինչպես նաև ձկնաբուծությունը։ Գլխավոր նավահանգիստը Մարմագան քաղաքն էր։

16-րդ դարի կեսերից սկսած Գոսն, Դամանը և Դիուն պորտուգալական գաղութ էին։ Պորտուգալական տիրապետությունը դուրս է մղվել 1961-1962 թվականներին։

1987 թվականին Գոային շնորհվեց նահանգի կարգավիճակ, իսկ Դամանը և Դիուն դարձան առանձին շրջան։

Կատեգորիա:Հնդկաստանի բնակավայրեր
Գյուղատնտեսական օդերևութաբանություն

մինի|Գյուղատնտեսական օդերևութաբան (Նիժնի Նովգորոդի շրջան, 1953թ․)
**Գյուղատնտեսական oդերևութաբանություն**, **ագրոմետեորոլոգիա**, գիտության ճյուղ, ուսումնասիրում է գյուղատնտեսական արտադրության գործընթացների և օբյեկտների հետ փոխազդեցության մեջ գտնվող օդերևութաբանական, կլիմայական և ջրաբանական պայմանները։ Հետազոտում է կլիման, եղանակը, միկրոկլիման, դաշտերի ջրային ռեժիմը՝ որպես գյուղատնտեսական արտադրության գործոններ, դրանց ձնավորման և զարգացման օրինաչափությունները։

Հիդրոօդերևութաբանության Հայկական վարչությունում գործում են Գյուղատնտեսական օդերևութաբանության ռեժիմի ուսումնասիրության և կանխագուշակումների բաժիններ։ 1968 թվականից Գյուղատնտեսական օդերևութաբանության բաժին ստեղծվեց նաև Անդրկովկասյան հիդրոօդերևութաբանական գիտահետազոտական ինստիտուտի Երևանի բաժանմունքում։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Գոթայի ծրագիր

**Գոթայի ծրագիր**, գերմանական սոցիալ-դեմոկրատների ծրագիրը՝ ընդունված Գոթայի համագումարում (1875 թվական), որտեղ այզենախակաևները (սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցություն) և լասալական Գերմանական համընդհանուր բանվորական միությունը միավորվեցին Գերմանիայի սոցիալիստական բանվորական կուսակցության մեջ։ Ծրագրում ձևակերպվել է այն դրույթը, որ բանվոր դասակարգի ազատագրումը պահանջում է փոխել արտադրության միջոցների մասնավոր սեփականությունը հասարակականով։ Կուսակցության առաջ նպատակ է դրվել ազատագրել բանվոր դասակարգին և ստեղծել սոցիալիստական հասարակարգ։ Դրա հետ միասին Գոթայի ծրագիրը պարունակում Էր պրոլետարական շարժման ծրագրային և ռազմավարական մի շարք հարցերի լուծման ոչ ճիշտ դրույթներ։ Կարլ Մարքսը և Ֆրիդրիխ Էնգելսը քնևադատության են ենթարկել Գոթայի ծրագիրի օպորտունիստական դրույթները՝ պրոլետարիատի կողմից քաղաքական իշխանության նվաճման և սոցիալիստական հեղափոխության գաղափարի անտեսում, գյուղացիության հեղափոխականության ժխտում, արտադրական ասոցիացիաների հիմնում և այլն։ Քննադատելով պետության դասակարգային Էության նսեմացումը՝ Գոթայի ծրագիր նախագծում Կարլ Մարքսը ընդգծել Է, որ պրոլետարիատի հեգեմոնիայի ապահովման և սոցիալիստական հասարակարգի կառուցման համար անհրաժեշտ է պրոլետարիատի դիկտատուրա։ Մարքսն ու Էնգելսը ժամանակին ձեռնպահ մնացին ծրագրի հրապարակային պարսավումից, բայց երբ էրֆուրտյան (1891 թվական) համագումարից առաջ սոցիալ-դեմոկրատիայի ծրագրի վերանայումը օրակարգի հարց դարձավ, էնգելսը հրատարակեց «Գոթայի ծրագրի քննադատությունը» աշխատությունը, որը Մարքսը գրել էր դեռևս 1875 թվականի մայիսի սկզբներին։

Կատեգորիա:Գերմանիայի պատմություն
Գոյաս

**Գոյաս**, նահանգ Բրազիլիայում, Բրազիլական սարավանդի կենտրոնական մասում, Տոկանտինս գետի ավազանում։ Տարածությունը՝ 642,100 կմ², բնակչությունը՝ 3006 հզ․ (1970), հիմնականում՝ հնդկացիներ։ Վարչական կենտրոնը՝ Գոյանիա։ Տնտեսության հիմնական ճյուղը անասնապահությունն է։ Զբաղվում են նաև սուրճի, բամբակի, բանջարեղենի մշակությամբ, պտղաբուծությամբ, բնական կաուչուկի հավաքով, որսորդությամբ։ Կա ոսկու, ալմաստի, նիկելի հանույթ, սննդի, թղթի արդյունաբերություն։

## Ծանոթագրություններ