Մարիա Բուդբերգ

**Մարիա (Մուրա) Իգնատևնա Զակրևսկայա-Բենկենդորֆ-Բուդբերգ** (,), դիվանագետ, ենթադրաբար երկակի հետախույզ ՕԳՊՈւ-ում և  անգլիական հետախույզ։ Ֆիլմերի սցենարների հեղինակ։ Ամուսնական կարգավիճակով եղել է 1) Բենկենդորֆ, 2) բարոնուհի Բուդբերգ։

Հարազատները նրան անվանում էին Մուրա, իսկ Մաքսիմ Գորկին՝ «Երկաթյա կին»։ Երկար տարիներ լավ հարաբերություններ է ունեցել Գորկու հետ, իսկ հետո՝ Հերբելտ Ուելսի։

## Կենսագրություն
Ի․ Պ․ Զակրևսկոյի աղջիկն է։ Ամուսնացած է եղել դիվանագետ Իվան Ալեքսանդրովիչ Բերկենդորֆոմի հետ (1912 թվական, Բեռլինի ռուսական դեսպանության երկրորդ քարտուղար)։ Ազատ տիրապետել է անգլերենի և գերմաներենի։ 1912-1914 թվականներին աշխատել է Բեռլինում ռուսական դեսպանատանը։ Ամուսնու հետ ապրում էր  Էստոնիայի Իենդելի նրա ընտանեկան ամրոցում (որն այդ ժամանակ մտնում էր Ռուսական կայսրության մեջ)։ 1918 թվականին  գեղջուկների սպանությունից հետո վերադարձել է Պետրոգրադ, որտեղ սիրավեպ է ունեցել դիվանագետ Ռոբերտ Լոկարտի հետ։

Ռ․ Լոկարտի կազմակերպած հակախորհրդային պայմանագրի լուծարքից հետո, որն այդ ժամանակ  բրիտանական հատուկ առաջադրանքի նախկին ղեկավար էր, ձերբակալվել է ՎՉԿ-ի աշխատակիցների  կողմից իր տանը (ավելի ճիշտ, իր մահճակալում)։

Ազատ է արձակվել Մ․ Գորկիի խնդրագրով, որից հետո Պետրոգրադից անհետացել է։
Մակսիմ Գորկու հետ հանդիպելուց հետո դարձել է նրա քարտուղարը, իսկ հետո փաստացի կինը։ Ապրել է Գորկու տանը, առանց մեծ ընդմիջումների, 1920 թ.-ից 1933 թվականը (երբ նա ապրում էր Իտալիայում մինչև ԽՍՀՄ վերադառնալը)։ Գորկինը նրան նվիրել է «Կլիմ Սամգինի կյանքը» վեպը՝ իր վերջին  խոշոր ստեղծագործությունը («Նվիրվում է Մարիա Իգնատևնա Զակրևսկայային»)։

1920 թվականին հանդիպել է անգլիացի գրող Հերբերտ Ուելսի հետ և դարձել նրա սիրուհին։ Կապը վերականգնվել է 1933 թվականին Լոնդոնում, ուր մեկնել էր նա Գորկուց բաժանվելուց հետո։ Մոտ հարաբերությունները Ուելսի հետ շարունակվել են մինչև գրողի մահը։ Նա խնդրել է նրան ամուսնանալ իր հետ, բայց Մարիան հրաժարվել է։
 
Արտագաղթելուց հետո Մոսկվայում եղել է երեք անգամ։ 1936 թվականին գնացել է Գորկու թաղմանը, ինչը պատճառ է հանդիսացել, որ նրան մեղադրեն որպես ՆԿՎԴ-ի հետախույզ, չնայած որպես հակակշիռ այդ վիճակին վախեցել են երկար  պահել, փորձել են շուտ հեռանալ։ Երկրորդ անգամ Մոսկվայում եղել է 1950 թվականի վերջին (աղջկա՝
Ա․ Ի․ Գուչկովայի հետ), երրորդ անգամ՝ 1968 թվականին (Ռոմեն Ռոլանի այրու՝ Մ․ Պ․ Կուդաշևա-Ռոլանի հետ)։
 
Վերջին այցելության ժամանակ եղել է Մոսկվայի «Սովրեմեննիկ» թատրոնում Մ․ Ֆ․ Շատրովի «Բոլշևիկներ» («Օգոստոսի երեսուն», 1968) պիեսի ներկայացմանը։ Ըստ հուշերի՝ ուներ պինդ տեսք՝ «ինչպես տանկը»։

Մինչև ելույթի քննարկումը, ի զարմանս ներկաների, որոնք կասկած չունեին, թե ով է իրենց առաջ, ասել է, որ դերասանները, որոնք խաղում էին չեկիստների, չէին համապատասխանում իրենց նախատիպերին, որոնք 1918 թվականին հարց ու փորձ էին անում իրեն։

Պահել է Մ․ Գորկու նամակները։ Խորհրդային Միությունից ստացել է դրամական փոխանցումներ հասարակությունից դրանք գաղտնի պահելու խոստմամբ։

Լիբերալ դեմոկրատական կուսակցության առաջնորդ բրիտանացի քաղաքական գործիչ Նիկա Կլեգայի նախատատիկն է։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Нина Берберова Железная женщина. Рассказ о жизни М. И. Закревской-Бенкендорф-Будберг, о ней самой и о её друзьях. — New York: Russica Publ. Inc., 1981.
* А. М. Горький и М. И. Будберг. Переписка. 1920—1936 гг. // «Архив А. М. Горького». Т. XVI. — М.: ИМЛИ РАН, 2001.
* А. В. Багаев. Презумпция лжи. М. Товарищество научных изданий КМК. 2016. 344 с.

## Արտաքին հղումներ
*  Մարիա Բուդբերգ 
* 
* Закревская Мария Закревская-Бенкендорф-Будберг 1892 — 12 октября 1974 
* Роковая Баронесса 
* Янедаская королева разведки — неуловимая и очень опасная
*  Մաքսիմ Գորկու վերջին կիրքը
* Մաքսիմ Գորկու սիրուհուն  արևմուտքում համարում էին հետախույզ
* Michael Dirda Moura. The Dangerous Life of the Baroness Budberg By Nina Berberova. Washington Post 22. May 2005
*  Moura Mysteries (2008) Director Dimitri Collingridge Produced by Bergman Pictures ltd

Կատեգորիա:Խորհրդային հետախույզներ
Կատեգորիա:Հայտնի գրողների մուսաներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանչուհիներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:Կին հետախույզներ