Բռնության ցիկլ

մինի|Բռնության ցիկլի մեջ մտնող չորս փուլերը
**Բռնության ցիկլ** (), տեսությունը մշակվել է Լենոր Էդնա Ուոկերի կողմից, հարաբերություններում բռնարարի վարքային մոդելը բացատրելու համար։ Այս տեսությունը վերաբերում է սոցիալական ցիկլի տեսությանը, որը հաստատում է, հասարակության մեջ և պատմության մեջ կատարվող իրավիճակների ու փուլերի կրկնվող, տվյալ դեպքում նկարագրվում է մարդկանց միջև բռնի վարքագծի ցիկլային բնույթը։ Կարելի է օգտագործել նաև «բռնության ցիկլ» բնորոշումը, ընդհանուր առմամբ նկարագրելու համար ցանկացած պայման, որը պարունակում է վիրավորող և դիսֆունկցիոնալ հարաբերություններ։ Նմանօրինակ հանդիպում է երեխաների դաստիարակության փորձում, որը փոխանցվում է ժառանգաբար։ Ուոկերը օգտագործել է այս տերմինը նեղ իմաստով, նկարագրելու համար մտերմիկ հարաբերություններում հանգստության, բռնության և հաշտության  ցիկլային մոդելը։ Քննադատները ենթադրել են, որ տեսությունը հիմնվել է հետազոտության ոչ հավաստի չափորոշիչների վրա և դրա համար չի կարող ընդհանրացվել։

## Համառոտ ակնարկ
Լենոր Ուոկերը անցկացրել է հարցում ընտանեկան բռնության ենթարկված 1500 կանանց հետո և բացահայտել, որ գոյություն ունի դաժան վերաբերմունքի միատեսակ մոդել, որը կոչվել է «դաժան վերաբերմունքի ցիկլ»։ Ուոկերը նախապես ենթադրել է, որ դաժան վերաբերմունքի ցիկլը նկարագրում է տղամարդկանց  վերահսկող, հայրիշխանական վարքագիծը, ովքեր իրենց իրավունք են վերապահել ծաղրանքի ենթարկել իրենց կանանց, նրանց նկատմամբ վերահսկողությունը պահպանելու համար։ Նա օգտագործել է «ծեծի ցիկլ» և «ծեծված կնոջ ախտանշան» տերմինները։ Շատ հաճախ հանդիպում է «չարաշահման ցիկլ» բնորոշումը հետևյալ պատճառներով․

# օբյեկտիվության պահպանման համար
# քանի որ դաժան վերաբերմունքի ցիկլը ոչ միշտ է բերում ֆիզիկական բռնության
# քանի որ ախտանշանները նկատվել են կանանց և տղամարդկանց մոտ և չեն սահմանափակվել ամուսնությամբ կամ ժամադրություններով։

Դոնալդ Դատտոնը (1994) գրել է ․ «Բռնության տարածվածությունը համասեռական հարաբերություններում, որոնք, կարծես թե անցնում են դաժան վերաբերմունքի փուլերով, դժվար է բացատրել տղամարդու գերիշխանությամբ կնոջ վրա։

Դաժան վերաբերմունքի ցիկլի կոնցեպցիան լայնորեն օգտագործվում է ընդդեմ «ընտանեկան բռնության» ծրագրերում, հատկապես Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։ Քննադատները պնդել են, որ այս տեսությունը սխալ է, քանի որ այն կիրառելի չէ, հստակ կամ ամբողջությամբ չի նկարագրում բոլոր վիրավորական հարաբերությունները և կարող է ընդգծել գաղափարական ենթադրությունները, այլ ոչ փորձարարական տվյալները։

## Փուլեր
Սովորաբար ցիկլը լինում է հետևյալ հերթականությամբ՝ աճող լարվածություն, բռնություն, հաշտեցում կամ «մեղրամիս», հանգստություն։ Այն կրկնվելու է այքան ժամանակ քանի դեռ մասնակիցներից մեկը չդադարեցնի։ Հաճախ այս ցիկլը հնարավոր է դադարեցնել հարաբերություններից հեռանալու միջոցով, բայց բռնարարի վարքի անկանխատեսելիության պատճառով, զոհը առանց արտաքին միջամտության անկարող է։ Ցիկլը կարող է կրկնվել շատ անգամներ, ամբողջական ցիկլը կարող է տևել մի քանի ժամից մինչև տարի։ Սակայն ցիկլի տևականությունը ժամանակի ընթացքում նվազում է, այնպես որ «հաշտեցման» և «հանգստության» փուլերը կարող են վերանալ, այդպիսով բռնությունը դառնում է ավելի ինտենսիվ իսկ ցիկլը դառնում է հաճախակի։ Ստորև նկարագրվում է յուրաքանչյուր ցիկլի առանձնահատկությունը․
### Լարվածության աճի փուլ
Այս փուլում սթրեսը առաջանում է առօրյա կյանքի ճնշման՝ երեխաների համար վեճեր, ընտանեկան խնդիրներ, տարակարծություն կամ այլ ընտանեկան կոնֆլիկտներ։ Այն առաջանում է նաև հիվանդությունների, ֆինանսական կամ իրավական խնդիրների անգործության կամ տարբեր ճգնաժամային իրավիճակների պատճառով։ Այս փուլի ընթացքում բռնարարը զգում է, որ իրեն անտեսում, սպառնում, նյարդայնացնում կամ նեղացնում են։ Զգացողությունը տևում է միջինում մի քանի րոպեից մինչև մի քանի ժամ, կարող է ձգվել մինչև մի քանի ամիս։

Որպեսզի կանխվի բռնությունը, զոհը կարող է փորձել նվազեցնել լարվածությունը՝ դառնալով լսող և հոգատար։ Որպես այլընտրանք զոհը կարող է բռնարարին դրդել բռնության, պատրաստվել  դրան կամ նվազեցնել բռնության արդյունքում ստացած վնասվածքները։ Այնուամենայնիվ դաժան և նվաստացնող վերաբերմունքը երբեք չի արդարացնում բռնարարին։

### Բռնության փուլ
Այս փուլում բռնարարը փորձում է իր զոհի նկատմամբ գերիշխող դիրք ունենալ։ Ագրեսիվ պոռթկումներ, բռնի և դաժան վերաբերմունք, որը իր մեջ կարող է ներառել բանավոր ագրեսիա և հոգեբանական բռնություն։

Ընտանեկան հարաբերություններում զուգընկերներից մեկի կողմից մյուսի նկատմամբ բռնությունը բացասաբար է ազդում երեխաների վրա, քանի որ նրանք բռնության վկա են դառնում։ Հարաբերությունները վատանում են ոչ միայն բռնարարի և զոհի, այլև զոհի և երեխաների միջև։ Էներգիայի դուրս բերումը նվազեցնում է լարվածությունը և բռնարարը կարող է զգալ կամ արտահայտվել, որ զոհը «հասցրեց դրան» կամ «նա է մեղավոր իր նկատմամբ իրականացված բռնության համար»։

### Հաշտեցման փուլ կամ «մեղրամիս»
Բռնարարը կարող է խղճի խայթ, մեղքի զգացում ունենալ կամ զգուշանալ, որ զուգընկերը կարող է հեռանալ կամ ոստիկանություն կանչել, դրա համար նրա վարքը արմատապես փոխվում է։ Զոհը զգում է ցավ, վախ, նվաստացում, անհարգալից վերաբերմունք, շփոթմունք և կարող է սխալ գնահատել իրավիճակը այս փուլում։

Այս փուլը, որը բնութագրվում է սիրով, փոփոխություններով կամ որպես այլընտրանք միջադեպի անտեսմամբ, նշանավորում է ակնհայտ բռնության ավարտը, հավաստիացնելով, որ դա այլևս չի կրկնվի կամ բռնարարը կանի ամեն բան որ փոխվի։ Այս փուլում բռնարարը կարող է ասել, որ ափսոսանք ու տխրություն է զգում։ Որոշ բռնարարներ իրավիճակից հեռանում են առանց մեկնաբանության, բայց շատերը իվերջո պարուրում են զոհին սիրով և հոգատարությամբ։ Բռնարարը կարող է օգտագործել նաև ինքնավնասման կամ  ինքնասպանության սպառնալիքներ, որպեսզի խղճահարություն առաջացնի կամ խանգարի զոհին կապերը խզել իր հետ։ Հաճախ բռնարարները լինում են այնքան համոզիչ իսկ զոհերը այնքան են ձգտում հարաբերությունների բարելավմանը, որ մնում են այդ հարաբերություններում։

### Հանգստության փուլ
Այս փուլում, որը հաճախ դիտարկվում է որպես «մեղրամսի» (հաշտեցման փուլ) փուլի մաս, հարաբերությունները դառնում են համեմատաբար հանգիստ և խաղաղ։ Այս փուլում բռնարարը կարող է համաձայնել, որ դիմի մասնագիտական խորհրդատվության, ներողություն խնդրել և հարաբերություններում բարենպաստ մթնոլորտ ստեղծել։ Բռնություն գործադրած ինտիմ զուգընկերը կարող է նվերներ գնել՝ ամեն կերպ սիրաշահելով զոհին կամ զույգը կարող է կրքոտ սեքսով զբաղվել։ Ժամանակի ընթացքում բռնարարի կողմից ներում խնդրելը դառնում է ոչ անկեղծ, որպես օրենք ուղղված լինելով  բաժանության կամ հարաբերություններում կողմնակի միջամտությունների կանխմանը։ Սակայն անխուսափելիորեն կառաջանան միջանձնային դժվարություններ, որոնք դարձյալ կհանգեցնեն աճող լարվածության փուլին։ Չընդատվող ցիկլի արդյունքում առաջանում է սիրո կորուստ և ատելության զգացում։ Ինտիմ զուգընկերները կարող են բաժանվել կամ ծայրահեղ դեպքերում  զուգընկերներից մեկը կարող է մյուսի մահվան պատճառը դառնալ։

## Քննադատություն
Ուոկերի բռնության ցիկլի տեսությունը համարվել է հեղափոխական և կարևոր կոնցեպցիա դաժան վերաբերմունքի և միջանձնային բռնությունների հետազոտության մեջ, բայց մյուսների հետ համեմատած շատ պարզեցված է։ Օրինակ՝ Սքոթ Ալեն Ջոնսոնը մշակել է 14 փուլային ցիկլը, որտեղ լարվածության, հաշտեցման և հանգստի փուլերը առավել մանրամասն է ներկայացվել։ Օրինակ «էսկալացիա» կամ լարավածության աճի փուլերը  ունեն իրենց տակ վեց միմյանց փոխարինող փուլեր՝ հարձակում, վրեժի պլանի խաղարկում, ինքնավնասում, զոհի սիրահետում և ֆիզիկական կամ սեռական բռնություն, որին հետևում է թեթևացում, վախ հետևանքներից, ուշադրության շեղում և դաժան վերաբերմունքի արդարացում։

Դոնալդ Դատտոնը և Սյուզան Հոլանտը համաձայնել են, որ Ուոկերի դաժան վերաբերմունքի ցիկլը ճշգրիտ նկարագրում է իրենց ուսումնասիած դաժան վերաբերմունքի փուլերը։ Սակայն վերջիններս նշում են, որ նրա նախնական հետազոտությունները համարյա ամբողջությամբ հիմնվել են բռնության ենթարկված կանանց ոչ մեծ խմբի անհուսալի տվյալների վրա։ Ուոկերը գրել է«Այս կանայք պատահական սկզբունքով չեն ընտրվել և չեն կարող համարվել ներկայացուցչական ընտրություն, որից կարելի է կոնկրետ ընդհանրացումներ կատարել», ինչով հաստատել է Դոնալդ Դատտոնի և Սյուզան Հոլանտի կարծիքը։

## Բռնության ազդեցությունը երեխայի վրա
Չի կարելի քննարկել բռնության ցիկլը առանց երեխաների վրա ունեցած ազդեցության։ Վաղ մանկության շրջանում ֆիզիկական բռնությունը ռիսի գործոն է հասուն տարիքում ագրեսիվ վարքագծի ձևավորման համար։ Բացի այդ, բռնության ենթարկված երեխաները հաճախ հակված են դևիանտ վարք ցուցաբերելու։

Երեխաները հակված են ընդօրինակելու իրենց ծնողների, հասակակիցների, ինչպես նաև (կա կարծիք) ֆիլմերի հերոսների և հեռուստահաղորդումների վարքը, հատկապես երբ գործողությունները ունեն դրական ամրապնդում։ Հյուսմենը և Մոյզը եկել են այն եզրակացության, որ բռնության տեսարաններ պարունակող տեսանյութերը ազդում են երեխայի ագրեսիվության վրա, առնվազն հինգ ձևերով․

# Ուսուցման իմիտացիա (դիտման միջոցով), երեխան յուրացնում և նույնականացնում է իրեն որոշակի վարքային մոդելի հետ
# Կիբերբռնության անզգայացնող ազդեցությունը - որքան շատ է երեխան խորանում բռնության տեսարաններով տեսանյութերի մեջ, այդքան քիչ զգայուն է դառնում դրանց նկատմամբ, նրա մոտ ձևավորվում է դրական ընկալում ագրեսիվ գործողությունների նկատմամբ։
# Բռնության արդարացում - ագրեսիվության բարձր մակարդակ ունեցող երեխան կարող է ձգտել դիտել մեդիա բռնություն, որպեսզի արդարացնի իր ագրեսիան։
# Ագրեսիվ մտքերի, գաղափարների և գործողությունների արթնացում:
# Ֆիզիոլոգիական արձագանքի ցածր մակարդակ - մեդիա բռնությամբ հետաքրքրված երեխաները բռնության տեսարաններ դիտելիս զգացել են ավելի քիչ ֆիզիոլոգիական գրգռում։ Այսպիսով օգտագործելով նմանատիպ նյութեր նրանք փորձում են պահպանել ֆիզիոլոգիական գրգռվածության որոշակի մակարդակ։

Հյուսմենը և Մոյզը գտնում են, որ մինչև 11 տարեկան երեխաները չեն կարողանում հստակ տարբերակել երևակայական աշխարհը և իրականությունը, դրա համար մանկության տարիքում բռնությունը սուր կերպով է ընկալվում։

## Ծանոթագրություններ



Կատեգորիա:Բռնություն
Կատեգորիա:Հոգեբանական բռնություն
Կատեգորիա:Հոգեբանական գիտափորձեր
Կատեգորիա:Հոգեբանական երևույթներ
Կատեգորիա:Հոգեբանական հասկացություններ
Կատեգորիա:Հոգեբանական տեսություններ
Կատեգորիա:Միջանձնային հարաբերություններ
Կատեգորիա:Սոցիալական հոգեբանություն