Քաջվարդ

**Քաջվարդ** (), քաջվարդազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի, հազվադեպ՝ թփերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 40, ՀՀ-ում՝ 1 տեսակ՝ քաջվարդ նեղատերև (*P. tenuifolia*)։

Հանդիպում է միայն Սյունիքի մարզում։ Աճում է ցածրաճ արաքսյա և կաղնու լուսավոր անտառեզրերին և թփուտների մացառուտներում։

Այլ անվանումներ. արջվարդ, ճշնարոտ, արեգնազ, խաչափայտ, փենունա, քահանայատակ, ուղտի կակաչ։

## Անվանում
[ձախից|200px|մինի|''[Paeonia mascula*]]
Իր լատիներեն անվանումով պարտական է լեգենդար բժիշկ Պեանին (կամ Պեոնու կամ Պեանու), որով բուժում էին մարդկանց վերքերը։

Բույսի լատիրներեն անվանումը հանդիպում է Թեոփրաստեսի «Բուսաբանություն և բույսերի աշխարհագրություն» գրքում։

== Կենսաբանական նկարգիր ==
[[Արմատ]]ները կոնանման են։ [[Ցողուն]]ը պարզ է, բարձրությունը՝ մինչև 60 (90) սմ։ [[Տերև]]ները կրկնակի փետրաձև են, տերևիկները՝ խիստ կտրտված, գծաձև։ [[Ծաղիկներ]]ը մեկական են, երկսեռ։ [[Ծաղկապատ]]ը կրկնակի է։ Թերթերի դասավորությունը պարուրաձև է։ [[Առէջ]]ները շատ են, հիմքերով համաճած։ [[Վարսանդ]]ները 2-6 հատ են։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ [[Պտուղ]]ը բազմատերևապտուղ է։ [[Պտուղ]]ը կազմված է պարկուկներից։

== Նշանակություն և կիրառում ==
Գեղազարդիչ է և ներկատու։ Մշակության մեջ տարածված են քաջվարդի բազմաթիվ գեղազարդիչ սորտեր, որոնք ունեն խոշոր, լայն պսակաթերթիկներ (հիմնականում՝ բազմաթերթ)՝ ձյունասպիտակից մինչև վարդագույն, դարչնագույն, մուգ արնակարմիր, հաճելի բուրմունքով ծաղիկներ։ Բազմանում է թփիկների և կոճղարմատների
բաժանումով, անդալիսով և սերմերով։ Գրանցված է [[Հայաստան]]ի [[Կարմիր գիրք|Կարմիր գրքում]]։

Որպես դեղամիջոց օգտագործում են քաջվարդի ստորգետնյա մասերը՝ արմատները և [[կոճղարմատ]]ները, քանի որ դրանց մեջ կան [[օրգանական թթուներ]], աղաղանյութեր, հանքային աղեր, [[խեժ]]։ Կոճղարմատները և արմատները չորացնում են ամռանը՝ սերմացումից հետո։
Գիտական բժշկության մեջ այս բույսն օգտագործում են իր հանգստացնող հատկությունների համար։ [[Թրմօղի]]ն օգտագործում են նյարդային գրգռվածության, [[հիստերիա]]յի, արագ հոգնելու, վեգետատիվ անոթային խանգարման, անհանգստության և վախի զգացողության ժամանակ։ Այն կարգավորում է քունը և հիվանդների ընդհանուր ինքնազգացողությունը։ Այս [[բույս]]ի արմատները օգտագործում են աղեստամոքսային տարբեր հիվանդությունների ժամանակ։

Կլինիկական հետազոտություններն ապացուցել են, որ այս [[բույս]]ի արմատների թուրմը որոշ չափով բարձրացնում է ստամոքսահյութի թթվայնությունը։

== Դասակարգում ==
=== Տաքսոնոմիա ===


== Տեսակներ ==
[[Պատկեր:Paeonia tenuifolia Pioni, tillipioni Dillpion C DSC03045.JPG|250px|մինի]]
[[Պատկեր:Pfingstrose.jpg|մինի|*Paeonia lactiflora*]]
[[Պատկեր:Paeonia lutea0.jpg|մինի|*Paeonia ludlowii* (syn. *Paeonia lutea* var. *ludlowii*]]
[[Պատկեր:Paeonia officinalis officinalis0.jpg|մինի|*Paeonia lactiflora*]]
[[Պատկեր:PeonyAnt.jpg|մինի]]
[[Պատկեր:Peony Close Up Top View.jpg|մինի|Քաջվարդը մոտիկից]]
Համաձայն վերջին տեղեկությունների 4 ենթադասում հայտնի է 32 տեսակ և 6 սեկցիաներում։

Ենթադաս *Albiflora*, ներառում է 1 տեսակ.
:* 

Ենթադաս *Moutan*, 2 սեկցիաներում ներառում է 10 տեսակ.
: Սեկցիա *Delavayanae*
:* 
:* 
:* 

: Սեկցիա *Moutan*
:* 
:* 
:* 
:* , հիբրիդ *Paeonia jishanensis* և *Paeonia rockii*
:* 
:* 
:* 

Ենթադաս *Onaepia*, ներառում 1 տեսակ.
:* 

Ենթադաս *Paeonia*, 4 սեկցիաներում ներառում 22 տեսակ.
: Սեկցիա *Emodi*
:* 

: Սեկցիա *Flavonia*
:* 
:* 

: Սեկցիա *Paeonia*
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 

: Սեկցիա *Tenuifoliae*
:* 
:* 

== Սորտեր ==
Գրանցող մարմինը հանդիսանում է *Քաջվարդի Ամերիկյան Միությունը'' ().
* Paeonia 'Bartzella'
* Paeonia 'Coral Charm'
* Paeonia 'Coral Sunset'
* Paeonia 'Da Fu Gui'
* Paeonia 'Fen Yu Nu'
* Paeonia 'Gui Fei Cha Cui'
* Paeonia 'Hai Huang'
* Paeonia 'Hu Hong'
* Paeonia 'Ni Hong Huan Cai'
* Paeonia 'Nymphe'
* Paeonia 'Pink Hawaiian Coral'
* Paeonia 'Xuan Li Duo Cai'
* Paeonia 'Yan Zi Xiang Yang'
* Paeonia 'Zi Fu Rong'
* Paeonia 'Zi Lian Wang Yue'
* Paeonia jishanensis 'Chun Hong Jiao Yan'
* Paeonia suffruticosa 'Feng Dan Bai'

## Գեղարվեստական գրականության մեջ
* Քաջվարդ։ Աննա Սաքսե, «Հեքիաթներ ծաղիկների մասին», Ե., Դարակ, 2020, էջ 104-106։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

* 
* 
* 

Կատեգորիա:Հրանունկազգիներ