Իսլամաբադի ահաբեկչական պայթյուն (2025)

**2025 թվականի Իսլամաբադի ինքնասպանական պայթյուն** (), ահաբեկչական գործողություն, որը տեղի է ունեցել 2025 թվականի նոյեմբերի 11-ին Պակիստանի մայրաքաղաք Իսլամաբադի շրջանային դատական համալիրի դիմաց։ Դեպքի ժամանակ մահապարտ-ահաբեկիչը պայթեցրել է իրեն՝ սպանելով 12 և վիրավորելով 36 մարդու։ Հարձակման պատասխանատվությունը ստանձնել է «Ջամաաթ-ուլ-Ահրար» խմբավորումը, որը «Թեհրիք-Է-Թալիբան Պակիստան» (TTP) խմբավորման մաս է։ Դա վերջին մեկ տասնամյակի ընթացքում Իսլամաբադում տեղի ունեցած ամենաարյունալի հարձակումն է եղել։

## Նախապատմություն
2001 թվականից ի վեր Պակիստանի զինված ուժերը մի շարք ռազմական գործողություններ են սկսել Դաշնային կառավարվող ցեղային տարածքներում (FATA) գործող ահաբեկչական խմբավորումների դեմ։ Տարբեր ահաբեկչական խմբավորումների կազմի մեջ մտնող բազմաթիվ ահաբեկիչներ սպանվել են: Այնուամենայնիվ, որոշ զինյալների հաջողվել է փախչել Աֆղանստան, որտեղ նրանք շարունակում են հարձակումներ իրականացնել սահմանի մոտ գտնվող Պակիստանի ռազմական դիրքերի վրա։ 2017 թվականին Աֆղանստանի գլխավոր գործադիր տնօրեն Աբդուլլահ Աբդուլլահը խոստովանել է, որ «Թեհրիկ-է-Թալիբան Պակիստանը» հենակետ ունի Աֆղանստանում։ 2019 թվականին ԱՄՆ պաշտպանության նախարարությունը հայտնել է, որ խմբավորմանը պատկանող մոտ 3000-ից 5000 ահաբեկիչ է գտնվում Աֆղանստանում։
մինի|Պակիստանում ահաբեկչական բռնության հետևանքով զոհվածների թիվը (2000–2018)
Բրաունի համալսարանի Վաթսոնի միջազգային և հասարակական գործերի ինստիտուտի զեկույցի համաձայն՝ ահաբեկչության դեմ պատերազմում զոհվել է 23,372 քաղաքացիական անձ և 8,832 պակիստանցի անվտանգության աշխատակից։ Ավելին, Պակիստանի կառավարության տվյալներով՝ 2000-2010 թվականներին ահաբեկչության ուղղակի և անուղղակի տնտեսական ծախսերը կազմել են ընդհանուր առմամբ 68 միլիարդ դոլար։ 2018 թվականին պակիստանյան «Դոն Նյուզ» թերթը հաղորդել է, որ Պակիստանի տնտեսությունը 2001 թվականից ի վեր 126.79 միլիարդ դոլարի ընդհանուր վնաս է կրել՝ ահաբեկչության դեմ պատերազմի պատճառով։

Պակիստանի պաշտոնյաները հաճախ մեղադրում են Հնդկաստանին և Աֆղանստանին Պակիստանում ահաբեկչությանը աջակցելու համար, ինչը հերքվում է Հնդկաստանի կողմից: Այնուամենայնիվ, Աֆղանստանը խոստովանել է, որ աջակցություն է ցուցաբերել այնպիսի ահաբեկչական խմբավորումների, ինչպիսին է «Թեհրիկ-է-Թալիբան Պակիստանը»: 2013 թվականին Միացյալ Նահանգները հարձակում են իրականացրել աֆղանական ավտոշարասյան վրա, որը Քաբուլ էր տանում խմբավորման ավագ հրամանատար Լաթիֆ Մեհսուդին։ Աֆղանստանի նախագահի խոսնակ Այմալ Ֆաիզին լրագրողներին հայտնել է, որ Ազգային անվտանգության վարչությունը (NDS) համագործակցում է Լաթիֆի հետ: Լաթիֆը խմբավորման ֆինանսավորման միջոցներից է եղել։ Խմբավորման ֆինանսավորման մի մասը կարող էր ստացվել NDS-ից։ NDS-ի նախկին ղեկավար Ասադուլլա Խալիդը իր Twitter-ի էջում հրապարակել է խմբավորմանը պատկանող տեսանյութ, որտեղ նա պնդում է, որ Բադաբեր ճամբարի հարձակումը եղել է «ակն ընդ ական» եղանակով։

2022 թվականի դրությամբ Պակիստանում ահաբեկչական գործողությունների մեծ մասը կենտրոնացած է եղել Խայբեր-Պախտունխվայի և Բելուջիստանի նահանգներում: Զոհերի 64 տոկոսը (633 մահ 2022 թվականին) գրանցվել է Խայբեր-Պախտունխվայում, որին հաջորդում են Բելուջիստանը՝ 26 տոկոս, Սինդը՝ 5.8 տոկոս և Փանջաբը՝ 2.8 տոկոս։

## Պայթյուն
Ժամը 12:30-ից մի փոքր անց PKT-ի տվյալներով՝ ահաբեկիչը փորձել է մտնել Իսլամաբադի G-11 հատվածում գտնվող դատարանի համալիրի դարպասներից, որը գտնվում է Սրինագար մայրուղու հարևանությամբ։ Պաշտոնյաների խոսքով՝ նա չի կարողացել շենք մտնել և մոտ 10-15 րոպե սպասել է մուտքի մոտ, այնուհետև պայթեցրել է ռումբը դարպասների մոտ կայանված Իսլամաբադի ոստիկանության մեքենայի մոտ։ Տեսանյութերում երևում են գետնին ընկած և արյան մեջ թաթախված մարդիկ, վնասված մեքենաներ և պատուհաններ։

## Հետևանքներ
2025 թվականի նոյեմբերի 11-ի դրությամբ, աղբյուրները հաղորդում են 12-13 զոհված և 27-36 վիրավորված մարդկանց մասին։ Զոհերի թվում են եղել անցորդ քաղաքացիական անձինք, որոնցից մի քանիսը ներկա են եղել դատական ​​​​նիստերին, որոնք սովորաբար հարյուրավոր այցելուներ են ներգրավում։ Ականատեսները նկարագրել են տեղի ունեցած խուճապը, իսկ պայթյունի ձայնը լսվել է մղոններով հեռավորությունից։ Դատարանի ճաշարանում գտնվող փաստաբանը հայտնել է, որ պայթյունի ժամանակ ինքն ընկել է աթոռից՝ կարծելով, որ «զոհերի թիվը կարող էր շատ ավելի մեծ լինել», եթե հարձակվողը պայթեցներ պայթուցիկը դատարանի դահլիճում։

Ավելի քան մեկ տասնյակ մարդ դեպքի վայրից շտապօգնության մեքենաներով տեղափոխվել է Պակիստանի բժշկական գիտությունների ինստիտուտ։ Բժիշկները պնդում են, որ զոհերի թիվը կարող է աճել։ Ոստիկանությունը շրջափակել է հարձակման տարածքը ռմբակոծությունից կարճ ժամանակ անց, քանի որ փողոցից ծխի ամպեր են բարձրացել։ Դատաբժշկական խմբերը որոնել են բեկորները՝ լրացուցիչ ապացույցներ գտնելու համար։ Նրանք գտել են հարձակվողի գլխատված գլուխը, որը գտնվել է մոտակայքում, ինչը հաստատում է հարձակման բնույթը։ Տեսախցիկների տեսագրությունները նույնպես հաստատել են, որ պայթյունը իրականացրել է հարձակվողը։

«Ջամաաթ-ուլ-Ահրար»-ը, որը «Թեհրիք-է-Թալիբան Պակիստան» (TTP) խմբավորման մաս է՝ իր վրա է վերցրել հարձակման պատասխանատվությունը։ TTP-ն պաշտոնապես հերքել է հարձակման մեջ իր մասնակցությունը։ Հայտարարության մեջ TTP-ն ասել է. «Թիրախավորվել են այն դատավորները, փաստաբանները և պաշտոնյաները, որոնք որոշումներ էին կայացրել Պակիստանի ոչ իսլամական օրենքների համաձայն»։ Նրանք ասել են, որ հարձակումները կշարունակվեն մինչև Պակիստանի կառավարությունը չընդունի շարիաթի օրենքները։

Ռավալպինդիում պայթյունից հետո ձերբակալվել է յոթ կասկածյալ։ Նոյեմբերի 13-ին, ներքին գործերի նախարար Մոհսին Նաքվին հայտնել է, որ ինքնասպանություն գործած ահաբեկիչը Աֆղանստանի քաղաքացի է եղել։

Հարձակումից հետո Շրի Լանկայի ազգային կրիկետի հավաքականի ութ անդամ, որը գտնվում էր Պակիստանում՝ մեկօրյա միջազգային շարքի և հետագա T20 եռաշարքի համար, խնդրել են լքել երկիրը՝ վկայակոչելով անվտանգության հետ կապված մտահոգությունները: Պակիստանի իշխանությունների հետ խորհրդակցություններից հետո Շրի Լանկայի կրիկետը հայտարարել է, որ թիմը կշարունակի խաղալ երկրում և սպառնացել է կարգապահական միջոցներ կիրառել հեռացող կրիկետիստների նկատմամբ: Եռաշարքի խաղերը, որոնք սկզբնապես պետք է մասամբ անցկացվեին Լահորում՝ ամբողջությամբ տեղափոխվել են Ռավալպինդի։

## Արձագանքներ
### Փորձագետներ
Քվինսիի պատասխանատու պետականաշինության ինստիտուտի վերլուծաբան Ադամ Վայնշտեյնը նշել է, որ ռմբակոծությունը Իսլամաբադում տեղի ունեցած առաջին հարձակումներից մեկն է եղել՝ 2021 թվականից ի վեր Խայբեր-Պախտունխվայում ապստամբության վերածննդից հետո: Հյուսիսարևմուտքի համեմատությամբ Իսլամաբադի լրացուցիչը (անվտանգության պայմաններում) մայրաքաղաքում տեղի ունեցած հարձակումները համարել է «վերջնական լակմուսի թուղթ: Եթե Իսլամաբադը անվտանգ չէ, ապա ոչ մի տեղ էլ անվտանգ չէ»։

### Ներքին
Ի պատասխան՝ կառավարությունը դատապարտել է հարձակումը, սկսել է հետաքննություն և հայտարարել, որ մեղավորները կենթարկվեն պատասխանատվության: Վարչապետ Շեհբազ Շարիֆը անզեն քաղաքացիական անձանց վրա հարձակումը որակել է որպես «դատապարտելի»։ Պաշտպանության նախարար Խավաջա Ասիֆը հարձակումից հետո հայտարարել է, որ երկիրը գտնվում է «պատերազմական վիճակում» և միջադեպը որակել է որպես «զարթոնքի կոչ»։

Նախագահ Ասիֆ Ալի Զարդարին հարձակումը որակել է որպես «ինքնասպաական պայթյուն» և արտահայտել է իր դատապարտումը։ Նաքվին հայտարարել է, որ հարձակումը «իրականացվել է Հնդկաստանի կողմից աջակցվող տարրերի և աֆղանական թալիբների վստահված անձանց կողմից», որոնք կապված են պակիստանյան թալիբների հետ։ Պակիստանի կառավարության պաշտոնական X հաղորդագրությունը պնդում է, որ պայթյունը, ինչպես նաև նախորդ օրը Աֆղանստանի և Պակիստանի սահմանի մոտ գտնվող Վանա կադետական քոլեջի վրա հարձակումը, «տարածաշրջանում հնդկական պետական ահաբեկչության ամենավատ օրինակներն» են եղել։ Գրառման մեջ մեջբերվել է Շեհբազ Շարիֆի խոսքերը. «Ժամանակն է, որ աշխարհը դատապարտի Հնդկաստանի կատարածի նման չարագործ դավադրությունները»։

### Միջազգային
*  Աֆղանստան՝ «Թալիբան»-ի խոսնակ Զաբիհուլլահ Մուջահիդը հայտարարել է, որ Աֆղանստանը «չի ցանկանում տարածաշրջանում անապահովություն և պատերազմի մեջ մտնելը մեր առաջնային ընտրությունը չէ»։ Մուջահիդը հավելել է, որ եթե իրավիճակը սրվի, Աֆղանստանն «իրավունք ունի պաշտպանվելու»։
*  Հնդկաստան՝ Հնդկաստանի կառավարությունը միանշանակ հերքել է հարձակման հետ որևէ մասնակցությունը։ Արտաքին գործերի նախարարության խոսնակը հայտարարել է. «Հնդկաստանը միանշանակ մերժում է ակնհայտորեն զառանցող պակիստանյան ղեկավարության կողմից առաջ քաշվող անհիմն և անհիմն կասկածները»։ Հնդկաստանն ինքնին պայթյուն է կրել մայրաքաղաք Նյու Դելիում տեղի ունեցած մեքենայի պայթյունի հետևանքով։ 2025 թվականի նոյեմբերի 10-ին, IST ժամանակով ժամը 18:52-ին, Դելիի Կարմիր ամրոցի մոտ պայթել է սպիտակ Hyundai i20 մակնիշի մեքենա։ Մեքենան կայանված է եղել Սունեհրի մզկիթի մոտ ավելի քան երեք ժամ, նախքան ժամը 18:48-ին մեկնելը։ Տեսախցիկների տեսագրություններում երևում է դիմակավորված վարորդ և հավանաբար՝ երկու-երեք ուղևոր։ Դելիի ոստիկանության կոմիսար Սաթիշ Գոլչայի խոսքով՝ մեքենան կարճ ժամանակով կանգ է առել Կարմիր ամրոցի մետրոյի կայարանի 1-ին դարպասի մոտ գտնվող լուսացույցի մոտ, նախքան առաջ շարժվելը և դանդաղ երթևեկության մեջ պայթելը։ Հրշեջ ծառայությունը հայտարարել է, որ պայթյունի և հետագա հրդեհի հետևանքով այրվել են վեց մեքենա, երկու էլեկտրական ռիկշա և մեկ ավտոռիկշա։ Պայթյունի հետևանքով զոհվել է 13 մարդ, վիրավորվել՝ ավելի քան 20-ը։ Վիրավորները տեղափոխվել են Լոկ Նայակ հիվանդանոց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2025 Պակիստանում
Կատեգորիա:2025 զանգվածային սպանություններ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 11
Կատեգորիա:Պակիստան
Կատեգորիա:Պայթյուններ