Թիրեոիդէկտոմիա

**Թիրեոիդէկտոմիա,** վիրահատություն, որը ներառում է վահանաձև գեղձի ամբողջական կամ մասնակի հեռացում: Ընդհանուր վիրաբուժության մեջ էնդոկրին կամ գլխի և պարանոցի վիրաբույժները հաճախ վահանաձև գեղձի վիրահատություն են կատարում, երբ հիվանդն ունի վահանաձև գեղձի քաղցկեղ կամ վահանաձև գեղձի որևէ այլ հիվանդություն (օրինակ՝ հիպերթիրեոզ կամ խպիպ): Վիրահատության այլ ցուցումներից են կոսմետիկ (վահանաձև գեղձի շատ մեծացում) կամ ախտանշային խոչընդոտները (կլման կամ շնչառության դժվարացում): Վահանաձև գեղձի վիրահատությունը տարածված վիրաբուժական միջամտություն է, որն ունի մի շարք հնարավոր բարդություններ կամ հետևանքներ, ներառյալ՝ ձայնի ժամանակավոր կամ մշտական ​​փոփոխություն, կալցիումի ժամանակավոր կամ մշտական ​​​​ցածր մակարդակ, վահանաձև գեղձի հորմոնների ցմահ փոխարինման անհրաժեշտություն, արյունահոսություն, վարակ, ձայնալարերի երկկողմանի կաթվածի պատճառով շնչուղիների խցանում: Բարդությունները հազվադեպ են լինում, երբ միջամտությունը կատարում է փորձառու վիրաբույժը։

Վահանաձև գեղձն արտադրում է մի շարք հորմոններ, ինչպիսիք են՝ թիրօքսինը (T4), տրիյոդոթիրոնինը (T3) և կալցիտոնինը: Գեղձի հեռացումից հետո հիվանդները սովորաբար բերանային սինթետիկ թիրեոիդ հորմոն են ստանում՝ լևոթիրոքսին, որպեսզի կանխեն հիպոթիրեոզը (նշված հորմոնների պակասը):

## Տարբերակներ
Վահանաձև գեղձի հեռացման ավելի քիչ կիրառվող տարբերակներն են՝

* **հեմիթիրեոիդէկտոմիա** (կամ միակողմանի լոբէկտոմիա)՝ վահանաձև գեղձի կեսի հեռացում
* **իսթմէկտոմիա** կամ **իսթմուսէկտոմիա՝** վահանաձև գեղձի նեղուցի (երկու բլթերը միացնող հյուսվածքի) հեռացում

Ավանդաբար, վահանաձև գեղձը հեռացվել է պարանոցի վրա կատարվող կտրվածքի միջոցով, որը մշտական ​​սպի է թողնում։ Վերջերս աշխարհի որոշ մասերում տարածված են դարձել նվազագույն ինվազիվ և սպի չթողնող մոտեցումները, ինչպիսին է վահանաձև գեղձի տրանսօրալ հեռացումը։ Որոշ ուսումնասիրություններում այս մոտեցումները կապված են ցավի նվազեցման և կյանքի որակի բարելավման հետ։ Մի քանի բացառիկ կենտրոններ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում հաճախ կատարում են այս վիրահատությունը, մինչդեռ կենտրոնների մեծ մասը չի առաջարկում հեռակա մուտքով վիրահատություն։ Վահանաձև գեղձի ավանդական վիրահատությունը տարածված միջամտություն է, որը կատարվում է տարեկան ավելի քան 100,000 անգամ։

Վահանաձև գեղձի հեռացումը պետք չէ շփոթել թիրեոտոմիայի հետ, որը վահանաձև գեղձի հատումն (-ոտոմիա) է, այլ ոչ թե հեռացում (-էկտոմիա, բառացիորեն «դուրս-հատում»)։ Թիրեոտոմիա կարող է կատարվել միջնակ լարինգոտոմիայի համար մուտք ստեղծելու կամ բիոպսիա կատարելու նպատակով: Չնայած տեխնիկապես բիոպսիան ենթադրում է որոշ հյուսվածքիհեռացում, սակայն այն դասակարգվում է որպես -ոտոմիա, քան -էկտոմիա, քանի որ հեռացվող հյուսվածքի ծավալը փոքր է:

## Կիրառություններ
Վահանաձև գեղձի հեռացումը կիրառվում է հետևյալ դեպքերում՝

* Վահանաձև գեղձի քաղցկեղ
* Վահանաձև գեղձի հորմոն արտադրող հանգույց
* Բազմահանգուցավոր խպիպ (մեծացած վահանաձև գեղձ բազմաթիվ հանգույցներով), հատկապես, եթե կա մոտակա հյուսվածքների սեղմում
* Գրեյվսի հիվանդություն, հատկապես, եթե կա էկզօֆթալմ (աչքերի արտանկում)
* Վահանաձև գեղձի հանգույց, եթե բարակ ասեղային ասպիրացիայի արդյունքները անորոշ են

## Տեսակներ
* Հեմիթիրեոիդէկտոմիա՝ ամբողջ նեղուցը հեռացվում է մեկ բլթի հետ միասին։ Կատարվում է միայն մեկ բլթի բարորակ հիվանդությունների դեպքում։
* Ենթաամբողջական թիրեոիդէկտոմիա՝ երկու բլթերի մեծ մասի հեռացում՝ թողնելով 4-5 գրամ (համարժեք է նորմալ վահանաձև գեղձի չափին) հյուսվածք մեկ կամ երկու կողմերում։ Սա նախկինում բազմահանգույց խպիպի դեպքում ամենատարածված վիրահատությունն էր։
* Մասնակի թիրեոիդէկտոմիա՝ մոբիլիզացիայից հետո շնչափողի առջևում գտնվող գեղձի հեռացում։ Կատարվում է ոչ թունավոր բազմահանգուցային խպիպի դեպքում։ Սրա դերը վիճելի է։
* Գրեթե ամբողջական թիրեոիդէկտոմիա՝ երկու բլթերն էլ հեռացվում են, բացառությամբ վահանաձև գեղձի հյուսվածքի փոքր մասի (մեկ կամ երկու կողմերում)՝ հետադարձ կոկորդային նյարդի մուտքի կետի և հարվահանաձև գեղձի վերնամասի մոտակայքի։
* Լրիվ թիրեոիդէկտոմիա՝ հեռացվում է ամբողջ գեղձը։ Կատարվում է վահանաձև գեղձի պապիլյար կամ ֆոլիկուլյար քաղցկեղի կամ վահանաձև գեղձի մեդուլյար քաղցկեղի դեպքերում։ Սա այժմ նաև բազմահանգույց խպիպի դեպքում ամենատարածված վիրահատությունն է։
* Հարթլի Դանհիլի վիրահատություն՝ նեղուցի հետ 1 ամբողջ կողմնային բլթի հեռացում և հակառակ կողմի բլթի մասնակի հեռացում։ Վիրահատությունը կատարվում է ոչ թունավոր բազմահանգուցային խպիպի դեպքում:

## Բարդություններ
* Հիպոթիրեոզ՝ հիվանդների ավելի քան 20%-ի մոտ
* Կոկորդային նյարդի վնասում՝ հիվանդների 1%-ի մոտ, մասնավորապես՝ հետադարձ կոկորդային նյարդի վնասում։ Միակողմանի վնասվածքը հանգեցնում է խռպոտ ձայնի։ Երկկողմանի վնասվածքը դրսևորվում է կոկորդի խցանմամբ վիրահատությունից հետո և կարող է լինել անհետաձգելի վիրաբուժական վիճակ։ Կարող է անհրաժեշտ լինել շտապ տրախեոստոմիա։ Հետադարձ կոկորդային նյարդի վնասվածք կարող է առաջանալ վահանաձև գեղձի ստորին զարկերակի կապման ժամանակ։
* Հիպոպարաթիրեոզը ժամանակավոր (անցողիկ) է շատ հիվանդների մոտ, իսկ մշտական ձևով կարող է արտահայտված լինել հիվանդների մոտ 1-4%-ի մոտ
* Անզգայացման բարդություններ
* Վարակ (մոտ 2% դեպքում, դրենաժը բուժման կարևոր մասն է կազմում), նախավիրահատական ​​ստերոիդների քրոնիկ օգտագործման դեպքում հնարավոր է ռիսկի աճ
* Կարծր գրանուլոմա
* Խիլուսի արտահոսք
* Արյունահոսություն, հեմատոմա (սա կարող է սեղմել շնչուղիները՝ դառնալով կյանքին վտանգ սպառնացող)
* Հարվահանագեղձերի հեռացում կամ դեվասկուլյարիզացիա

## Պատմություն
10-րդ դարի արաբ բժիշկ Ալ-Զահրավին, որին երբեմն անվանում են «վիրաբուժության հայր», համարվում է վահանաձև գեղձի առաջին հեռացման (թիրեոիդէկտոմիա) հեղինակը։

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Ներզատաբանություն
Կատեգորիա:Վահանագեղձ
Կատեգորիա:Վիրահատական գործընթացներ և տեխնիկաներ