Երկրորդ կարգի քաղաքացի

**Երկրորդ կարգի քաղաքացի** կոչվում է այն մարդը, ով համակարգված և միտումնավոր կերպով ենթարկվում է խտրականության պետության կամ այլ քաղաքական իրավասության շրջանակներում, չնայած նրա անվանական կարգավիճակին որպես քաղաքացի կամ օրինական բնակիչ։ Թեև նրանք պարտադիր չէ որ լինեն ստրուկներ, օրենքից դուրս անձինք, ապօրինի ներգաղթյալներ կամ հանցագործներ, երկրորդ կարգի քաղաքացիները զգալիորեն սահմանափակված են օրինական իրավունքներով, քաղաքացիական ազատություններով և սոցիալ-տնտեսական հնարավորություններով։ Նրանք հաճախ ենթարկվում են վատ վերաբերմունքի և շահագործման՝ իրենց ենթադրյալ վերադասների կողմից։ Այն համակարգերը, որտեղ փաստացի գոյություն ունեն երկրորդ կարգի քաղաքացիներ, լայնորեն համարվում են մարդու իրավունքները խախտող:

Երկրորդ կարգի քաղաքացիների առջև ծառացած բնորոշ պայմանները ներառում են, բայց չեն սահմանափակվում հետևյալով.

* ընտրական իրավունքից զրկում (ընտրության իրավունքի կորուստ կամ բացակայություն)
* քաղաքացիական իրավունքների սահմանափակման  և/կամ դրանցից բացառման սահմանափակումները
* լեզվի, կրոնի, կրթության սահմանափակումներ
* տեղաշարժի, արտահայտման և միավորման ազատության բացակայություն
* զենք պահելու և կրելու իրավունքի սահմանափակումները
* ամուսնության սահմանափակումներ
* բնակարանային սահմանափակումներ
* սեփականության սահմանափակումներ
* պարտադիր զինվորական ծառայություն (զորակոչ)

Քաղաքացիությունը և ազգությունը կրում են իրենց մեջ կարևոր իրավունքներ, որոնք սահմանում են դրանց էությունը, և որոշ մեկնաբաններ պնդում են, որ երկրորդ կարգի քաղաքացիություն ունենալը կարող է համարվել պետության բացակայության (ապաքաղաքացիության)  հավասար։ Օրինակ՝ 1935 թվականի  Նացիստական Գերմանիայի Ռայխի քաղաքացիության օրենքը ստեղծեց երկրորդ կարգի քաղաքացիության կարգավիճակ, որը կիրառվում էր բոլոր նրանց նկատմամբ, ովքեր բացառված էին «Ռայխի քաղաքացիությունից»։ Իրավական փաստաթղթերում երկրորդ կարգի քաղաքացիները «վայելում էին պետության պաշտպանությունը և պարտավոր էին կատարել քաղաքացիական բոլոր պարտականությունները», սակայն գործնականում նրանց կարգավիճակը վատթար էր օտարների համեմատ, ինչը թույլ էր տալիս ցանկացած խտրականություն և չարաշահումներ նրանց նկատմամբ՝ արդյունավետորեն զրկելով քաղաքացիության բոլոր հիմնական գործառույթը:  Շատ վեճեր կան այն մասին, թե որտեղ սահմանել երկրորդ կարգի քաղաքացիության սահմանը և արդյոք դա համարվում է պետութենազրկում, և այս կատեգորիան մեծապես անպաշտոնական է ու հիմնականում ակադեմիական բնույթի։ Այս տերմինը մեկնաբանների կողմից սովորաբար օգտագործվում է որպես նսեմացուցիչ:

Կառավարությունները սովորաբար ժխտում են իրենց պետական կարգի շրջանակներում երկրորդ դասի գոյությունը, և որպես ոչ ֆորմալ կատեգորիա՝ երկրորդ դասի քաղաքացիությունը օբյեկտիվորեն չի չափվում, սակայն այնպիսի դեպքեր, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ի հարավային շրջանը ռասայական սեգրեգացիայի և Ջիմ Քրոուի օրենքների ներքո, 1967 թվականից առաջ Ավստրալիայում աբորիգեն քաղաքացիների նկատմամբ ճնշումները, Խորհրդային Միությունում «հատուկ գաղութարարներ» համարվող արտաքսված էթնիկ խմբերը, լատվիացի և էստոնացի ոչ քաղաքացի փոքրամասնությունները, Հարավային Աֆրիկայում ապարտհեյդի ռեժիմը, Սաուդյան Արաբիայում կանայք Սաուդյան շարիաթի օրենքով և Հյուսիսային Իռլանդիայում խորհրդարանական դարաշրջանի կաթոլիկները, բոլորը պատմականորեն նկարագրվել են որպես երկրորդ դասի քաղաքացիություն ունեցող և պետության կողմից հովանավորվող խտրականության զոհ հանդիսացող խմբերի օրինակներ։

Պատմականորեն, 20-րդ դարի կեսերից առաջ այս քաղաքականությունը կիրառվում էր մի քանի եվրոպական գաղութային կայսրությունների կողմից օվկիանոսներից հեռու գտնվող գաղութների բնակիչներինկատմամբ։

Բնակվող օտարերկրացին կամ օտարերկրյա քաղաքացին, և ընդհանրապես երեխաները, ընդհանուր առմամբ համապատասխանում են երկրորդ կարգի քաղաքացիների շատ սահմանումների։ Դա չի նշանակում, որ նրանք չունեն որևէ օրինական պաշտպանություն, կամ որ տեղական բնակչության կողմից չեն ընդունվում, սակայննրանք զրկված են գերիշխող սոցիալական խմբին սովորաբար տրված քաղաքացիական իրավունքներից շատերից:

Մյուս կողմից՝  բնականացվածքաղաքացիությունը հիմնականում ունի նույն իրավունքներն ու պարտականությունները, ինչ մնացած քաղաքացիները, բացառությամբ հնարավոր սահմանափակումների որոշ պետական պաշտոնների զբաղեցման հարցում, և նա նույնպես իրավապաշտպան է։

## Հարաբերությունները քաղաքացիական դասի հետ

## Տես նաև
* Սև ցուցակում ներառելը
* Դհիմմի և Դհիմմիտուդե
* Իրավունքների կորուստ՝ ծանր հանցագործության համար դատապարտման պատճառով

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անարդարություն
Կատեգորիա:Իրավահավասարություն
Կատեգորիա:Կրոն և քաղաքականություն
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների խախտում
Կատեգորիա:Սոցիալական անհավասարություն
Կատեգորիա:Սոցիալական դասակարգեր
Կատեգորիա:Քաղաքական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Քաղաքացիություն