Արտեմիսիա II

**Կարիայի Արտեմիսիա II** (հունարեն՝ Ἀρτεμισία. ), ծովային ռազմավար, հրամանատար և Մաուսոլոսի՝ Կարիայի կառավարչի քույրը (և ավելի ուշ՝ կինը) և իրավահաջորդ։ Մաուսոլոսը Աքեմենյան կայսրության սատրապն էր, սակայն օժտված էր թագավորի կամ Հեկատոմնիդյան դինաստիայի հեգեմոնի կարգավիճակով։ Եղբոր/ամուսնու մահից հետո, Արտեմիսիան կառավարել է երկու տարի՝ մ.թ.ա 353-ից մինչև 351 թվականները։ Նրա գահ բարձրանալը խթանել է ապստամբություն իր հրամանատարության ներքո գտնվող որոշ կղզիներում և ափամերձ քաղաքներում՝ կանացի կառավարչի նկատմամբ դիմադրության պատճառով։ 27 Նրա վարչարարությունն իրականացվել է նույն սկզբունքներով, ինչ իր ամուսնունը. մասնավորապես, նա աջակցել է Հռոդոսի կղզու օլիգարխիկ կուսակցությանը։

Իր եղբոր-ամուսնու համար Արտեմիսիայի վիշտը, և դրա արտահայտման շռնդալի ու տարօրինակ ձևերը նրան դարձրել են հետագա ժամանակներում «հավատարիմ այրիության և սիրո ամենամաքուր և հազվագյուտ տեսակի հավերժական օրինակ», ըստ Ջովաննի Բոկաչոյի։ Արվեստում նա սովորաբար պատկերվում էր նրա մոխրի՝ ըմպելիքում խառնելու գործողության ժամանակ։

## Կյանքը
[thumb|left|Տղամարդու և կնոջ հսկայական արձանները [Հալիկառնասոսի դամբարան|Հալիկառնասոսի դամբարանից, որոնք ավանդաբար նույնականացվել են որպես Արտեմիսիա II և Մավսոլոս, մոտավորապես մ.թ.ա. 350 թվական, Բրիտանական թանգարան։]]
Թեև հայտնի է, որ Արտեմիսիայի հայրը եղել է Հեկատոմնոսը, նրա մոր ինքնությունը պակաս հստակ է։ Հնարավորություն կա, որ նրա մայրը կարող է լինել Աբան՝ Հիսսալդոմոսի դուստրը և Հեկատոմնոսի քույրը։ Այս տեսակետը, սակայն, վիճարկվում է այն մասնագետների կողմից, ովքեր կարծում են, որ Հեկատոմնիդների եղբոր-քրոջ ամուսնությունները զուտ խորհրդանշական բնույթ ունեին և չնայած Ադան հաստատված է որպես նրա ամուսին, անհայտ է, թե արդյոք նա եղել է Հեկատոմնոսի երեխաների մայրը։ 

Արտեմիսիան պատմության մեջ հայտնի է իր ամուսնու (և եղբոր) Մաուսոլոսի մահվան նկատմամբ արտասովոր վիշտ ցուցաբերելով։ Ասում են, որ նա խառնել մոխիրը իր ամենօրյա ըմպելիքին և աստիճանաբար հյուծվել է այն երկու տարիների ընթացքում, որ վերապրել է։ Նա խրախուսել է ամենահայտնի հունական ճարտասանահայրերին՝ նրա գովքը հռչակելու իրենց ճարտասանության մեջ։ Նրա հիշատակը հավերժացնելու համար, նա Հալիկառնասոսում կառուցել է հռչակավոր Մաուսոլեոնը, որը Անտիպատրոս Սիդոնյանի ցուցակում է՝ որպես Հին աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը, և որի անունը հետագայում դարձել է ցանկացած փառավոր թաղման հուշարձանի ընդհանուր անունը։

Արտեմիսիան հայտնի է ծովային նավատորմի հրամանատարությամբ և դերակատարություն է ունեցել Աթենական ծովային գերակայության անկումից հետո Եգեյան ծովի քաղաքական գործերում։ Հռոդոսի կղզու հանրապետությունը դիմադրություն է ցուցաբերել այն փաստին, որ կին է կառավարում Կարիան։ Հռոդոսը նավատորմ է ուղարկել Արտեմիսիայի դեմ՝ չիմանալով, որ նրա մահացած ամուսինը կառուցել էր գաղտնի նավահանգիստ։ Արտեմիսիան թաքցրել է նավերի նավարկուներին և ծովայիններին և թույլ տվեց հռոդոսցիներին մտնել հիմնական նավահանգիստ։ Արտեմիսիան և նրա քաղաքացիները դիմավորել են հռոդոսցիներին քաղաքի պատերի մոտ և հրավիրել նրանց քաղաք։ Երբ հռոդոսցիները սկսել են դուրս գալ իրենց նավերից, Արտեմիսիան իր նավատորմով լողացել է  ծովի մի ելքով և մտել հիմնական նավահանգիստ։ Նա գրավել է դատարկ հռոդոսյան նավերը, իսկ նավերից դուրս եկող հռոդոսցիները սպանվել են  քաղաքի հրապարակում։ Այնուհետև Արտեմիսիան իր մարդկանց տեղավորել է հռոդոսյան նավերի վրա և ուղարկել հետ դեպի Հռոդոս։ Նրանք ընդունվել են Հռոդոսի նավահանգստում և գրավել Հռոդոսը։

Պոլիենոսը իր *Ռազմավարություններ* աշխատության ութերորդ գրքում նշում է, որ երբ Արտեմիսիան (հավանաբար խոսքը Արտեմիսիա I-ի մասին է, բայց ավելի հավանական է՝ Արտեմիսիա II-ի) ցանկացել է գրավել Լատմուսը, նա զինվորներ է կանգնեցրել  նահանգի մոտ և, կանանց, խուներ և երաժիշտներ մի ամբողջ խմբով, զոհաբերություն կատարել Մոր աստվածուհու սրբազան պուրակում, որը մոտ յոթ ստադիոն հեռու է եղել քաղաքից։ Երբ Լատմուսի բնակիչները դուրս են եկել՝ տեսնելու շքեղ երթը, զինվորները մտան քաղաք և տիրեցին դրան։

## Այլ հուշարձաններ
Արտեմիսիան մեկ այլ հռչակավոր հուշարձան է կանգնեցրել Հռոդոսում՝ կղզին գրավելու հիշատակին։ Հռոդոսցիները, իրենց ազատությունը վերագտնելուց հետո, այն անմատչելի դարձրին, որտեղից էլ հետագայում կոչվեց Abaton (άβατον), որը նշանակում է «Մի կոխկրտիր» կամ «անմատչելի»։ Այս բրոնզե արձանը պատկերում է Արտեմիսիային՝ Հռոդոս կղզու անձնավորումը կնքող պահին, որը հավանաբար ներկայացված է Հռոդոս աստվածուհու կերպարով։

## Հետագա արվեստում
Արտեմիսիան՝ իր ամուսնու մոխիրը խմող, նկարչության մեջ թեմա դարձավ Վերածննդից սկսած, հատկապես մեծ ժողովրդականություն վայելելով հոլանդական Ոսկյա դարաշրջանի նկարչության մեջ 17-րդ դարի կեսերին, նկարված լինելով այլ նկարիչների, այդ թվում՝ Ռեմբրանդի կողմից (Պրադո)։ Դա, հավանաբար, խթանվել էր Վալերիուս Մաքսիմուսի զրույցների ժողովածուի՝ 1614 թվականին հոլանդերեն թարգմանված հրատարակությամբ, որը գրվել է Տիբերիուսի կառավարման ժամանակաշրջանում։ Հատկապես Ռեմբրանդը կարող է ցույց տալ, որ կարդացել և օգտագործել է այս գիրքը։

Արտեմիսիան միշտ պատկերվում է բաժակով կամ սափորով, կա՛մ միայնակ, կա՛մ ծառայող խմբի հետ, որը օգնում է խառնել կամ առաջարկում է խմիչքը։ Այս թեման շատ նման է Սոֆոնիսբայի՝ թույնը ընդունելու տեսարանին, և Ռեմբրանդի, ինչպես նաև Ազգային պատկերասրահում գտնվող Դոնատո Կրետիի աշխատանքները օրինակներ են, որտեղ նախատեսված թեման մնում է անորոշ՝ երկու կերպարների միջև։

## Այլ մշակութային հղումներ
thumb|upright|Արտեմիսիա անուա
Արտեմիսիան ստացել է լիարժեք և բարեկամական կենսագրություն *[[De mulieribus claris]]* (Հայտնի կանանց մասին) աշխատության մեջ, որը պատմական և առասպելական կանանց կենսագրությունների ժողովածու է, գրված Ֆլորենցիայի հեղինակ Ջովաննի Բոկաչչոյի կողմից՝ մինչև 1374 թվականը։ Բոկաչոն ամբողջությամբ բաց է թողնում նրա ամուսնու՝ նրա եղբայր լինելու մասին հղումը («... մեզ հասած չէ նրա ծնողների կամ հայրենիքի մասին տեղեկություն ...») և գովաբանել է նրան. «Հետագա սերունդների համար նա հավատարիմ այրիության և սիրո ամենամաքուր և հազվագյուտ տեսակի հավերժական օրինակ է»։

### Բուսական ցեղ
Պլինիոսի համաձայն, *Artemisia* բուսական ցեղը անվանվել է Կարիայի Արտեմիսիա II թագուհու անունով, ով նաև բուսաբան և բժշկական հետազոտող էր։ Հետևաբար, *Artemisia annua* բուսատեսակից էքստրահված հակամալարիային դեղամիջոց արտեմիզինինը անուղղակիորեն ստացվել է Կարիայի Արտեմիսիա II թագուհու անունից։

## Արտեմիսիայի ներկայացումները արվեստում

Պատկեր:Artemisia Prepares to Drink the Ashes of her Husband, Mausolus.jpg|Արտեմիսիան պատրաստվում է խմել իր ամուսնու՝ Մավզոլուսի մոխիրը (մոտ 1630 թվական), Ֆրանչեսկո Ֆուրինիի կողմից։
Պատկեր:Master Of The Story Of Griselda - Artemisia - WGA14632.jpg|Գրիզելդայի պատմության վարպետ, Սիենա, 15-րդ դար, հերոսների և հերոսուհիների շարքից մեկը, ով լավ էր վարվում հակառակ սեռի հետ։
Պատկեր:Rembrandt Harmensz. van Rijn 014.jpg|Ռեմբրանդ, մոտ 1634 թվական
Պատկեր:Gerrit van Honthorst - Artemisia - Google Art Project.jpg|Գերիթ վան Հոնթհորստ, մոտ 1635 թվական, Փրինսթոնի համալսարանի արվեստի թանգարան։
Պատկեր:Erasmus Quellinus (II) - Artemisia.jpg|Էրազմուս Քվելինուս II, 1652 թվական
Պատկեր:Domenico Fetti 013.jpg|Դոմենիկո Ֆետտի
Պատկեր:Arnold Houbraken Trauerfeier der Königin Artemisia für König Mausolos.jpg|Առնոլդ Հուբրաքեն, մինչև մ.թ. 1719 թվական
Պատկեր:Johann Heinrich Tischbein d.Ä. - Artemisia trauert um Mausolos.jpg|Յոհան Հենրիխ Տիշբայն, 1775 թվական, Էբերսդորֆի կոմսուհի Ավգուստա Ռոյսի դիմանկարը, Վիկտորիա թագուհու տատիկը, որպես Արտեմեսիա։
Պատկեր:N01Artemisia.jpg|Շյոնբրունի պալատ, Վիեննա, 1773–1780 թվականներ
Պատկեր:Artémis-Versailles.jpg|Արտեմիսիա II-ի արձանը Վերսալում։


## Մեջբերումներ

## Ծանոթագրություններ
* 

*  

## Արտաքին հղումներ

*Artemisia by Jona Lendering

Կատեգորիա:Թագուհիներ
Կատեգորիա:Թուրքիայում մահացածներ
Կատեգորիա:Իշխող թագուհիներ
Կատեգորիա:Կանայք պատերազմում
Կատեգորիա:Կանայք պատմության մեջ
Կատեգորիա:Կին
Կատեգորիա:Կին ղեկավարներ
Կատեգորիա:Հին Հունաստան
Կատեգորիա:Հին հույներ
Կատեգորիա:Պատմություն
Կատեգորիա:Պետությունների ղեկավարների ամուսիններ
Կատեգորիա:Սատրապներ