Պրոպրանոլոլ

**Պրոպրանոլոլ**, վաճառքային անվանումն Ինդեռալ, բետա-պաշարիչ դեղ։ Այն օգտագործվում է բարձր արյան ճնշման, մի շարք անկանոն սրտային կծկումների, թիրեոտոքսիկոզի, մազանոթային հեմանգիոմաների, անհանգստացնող ցուցանիշների և էսենցիալ ցնցումների բուժման համար։ Այն օգտագործվում է միգրենի գլխացավերի կանխարգելման համար, ինչպես նաև  կանխարգելում է հետագա սրտային խնդիրները նրանց մոտ, ով տարապում է ստենոկարդիայով կամ նախորդող սրտային նոպաներով։ Այն կարելի է ընդունել պերօրալ կամ  ներերակային։ Այն ձևը, որը օգտագործվում է պերօրալ, ներկայացվում է կարճ և երկար ազդեցության տարբերակներով։ Պրոպրանոլոլը հայտնվում է արյան մեջ 30 րոպե անց և ունենում է առավելագույն ազդեցություն 60-90 րոպե հետո՝ պերօրալ ընդունման դեպքում։

Ընդհանուր կողմնակի ազդեցությունները ներառում են սրտխառնոց, որովայնի ցավ եւ փորկապություն։ Այն չպետք է օգտագործեն նրանք, որոնք ունեն արդեն դանդաղ սրտային ռիթմ, և մեծ մասամբ  սրտային անբավարարություն։ Դեղի ընդունման կտրուկ դադարեցումը իշեմիկ հիվանդությամբ հիվանդի մոտ  կարող է խորացնել ախտանիշները։ Սա կարող է վատթարացնել ասթմայի ախտանիշները։ Խորհուրդ է տրվում զգուշանալ լյարդի կամ երիկամների հիվանդությունների ճամանակ:Պրոպրանոլոլը կարող է վնասակար ազդեցություն ունենալ երեխաի վրա,եթե այն օգտագործել հղիության ժամանակ:Կրծքով կերակրման ընթացքում օգտագործումը հավանաբար անվտանգ է, սակայն պետք է վերահսկվի  կողմնակի բարդությունները երեխաի մոտ։ Այն ոչ ընտրողական բետա-պաշարիչ  է, որը արգելափակում է β-ադրեներգիկ ընկալիչները։

Պրոպրանոլոլը արտոնագրվել է 1962 թվականին եւ հաստատվել է բժշկական օգտագործման համար 1964 թվականին։ Այն ընդգրկված է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության գլխավոր դեղերի ցանկում, որպես առավել արդյունավետ և անվտանգ դեղամիջոցներ, անհրաժեշտ առողջապահության համակարգում։ Պրոպրանոլոլը արտադրվում է որպես համընդհանուր դեղ։ Զարգացող երկրներում մեծածախ գները 2014 թ.-ի դրությամբ կազմում են ամսական $ 0.24-ից $ 2.16-ը։ ԱՄՆ-ում  այն արժե մոտավորապես 15 $ ամսական՝ տիպային դեղաչափով։ 2016 թ.-ին այն 43-րդն էր Միացյալ Նահանգներում դեղատոմսերի քանակով, ավելի քան 18 միլիոն դեղատոմսով։

## Բժշկական օգտագործում

Պրոպրանոլոլը օգտագործվում է տարբեր պայմանների բուժման համար, ներառյալ `Պրոպրանոլոլի ընդլայնված թողարկում 80 մգ պատիճով
### Սրտանոթային
*Հիպերտենզիա
*Ստենոկարդիա (բացառությամբ Պրինցմետալի ստենոկարդիայի )
*Սրտամկանի ինֆարկտ
*Հաճախասրտություն (եւ սիմպաթիկ նյարդային համակարգի այլ ախտանշանները, ինչպիսիք են մկանային դողը) որոնք կապված են տարբեր պայմանների հետ, ներառյալ անհանգստությունը, հիպերթիրեոզ և լիթիումի թերապիա
*Պորտալ հիպերտենզիա, որպեսզի իջեցնել պորտալ երակի ճնշումը
*Կերակրափողի վարիկոզ-լայնացած երակների և ասցիտի կանխարգելում
*Անհանգստություն
*Հիպերտրոֆիկ կարդիոմիոպաթիա

Որոշ ժամանակ առաջ առաջին գիծ  հիպերտոնիայի բուժումը,որը պայմանավորված է եղել  բետա-պաշարիչներով, Միացյալ Թագավորությունում 2006 թ. Հունիսին նրանց դերը իջեցվել է չորրորդ գիծ, քանի որ դրանք ոչ այնքան արդյունավետ են, որքան մյուս դեղերը, հատկապես տարեց մարդկանց,և կա մեծ քանակի ապացույց,նրա, որ առավել հաճախ օգտագործվող բետա-պաշարիչները նորմալ դեղաչափով ունեն երկրորդային դիաբետի առաջացման անընդունելի ռիսկի։

Պրոպրանոլոլը խորհուրդ չի տրվում հիպերտոնիայի բուժման համար 8-րդ համատեղ ազգային կոմիտեի կողմից (ՋՆՍ 8), քանի որ մեկ ուսումնասիրության ընթացքում  արձանագրվել է բարձր հաճախություն  առաջնային բարդացված ելքի՝ սիրտ-անոթային մահացութան, սրտամկանի ինֆարկտի կամ ինսուլտի, համեմատած անգեոտենզինի ընկալիչի պաշարիչի հետ ։

### Հոգեբուժական

Պրոպրանոլոլը երբեմն օգտագործվում է վախը հասարակությունից բուժելու համար։ Այլ անհանգստության խանգարումների դեմ օգտագործելու համար քիչ պաստեր կան : Որոշ փորձեր  անցկացվել են  այլ հոգեբուժական տարածքներում։

*Հետվնասվածքային սթրեսային խանգարումներ (ՀՎՍԽ) և հատուկ վախեր (տես ստորեւ)
*Ուղեղի վնասվածքով հիվանդների ագրեսիվ վարքագիծը
* Բուժումը չափից շատ հեղուկի օգտագործումը հոգեբանական պոլիդիպսիայի ժամանակ

#### ՀՎՍԽ և վախեր
thumb|Պրոպրանոլոլ
Պրոպրանոլոլը հետազոտվում է որպես ՀՎՍԽ- ի պոտենցիալ բուժում։ Պրոպրանոլոլը միջամտում է նորադրենալինի, նեյրոտրանսմիտերի գործողությանը, որն ամրապնդում է հիշողությունը։ Ոչ մեծ ուսումնասիրության ընթացքում հիվանդները, որոնք վնասվածքից անմիջապես հետո պրոպրանոլոլ են ստացել, ավելի քիչ սթրեսային ախտանիշներ են զգացել եւ ավելի ցածր ցուցանիշներ  ՀՎՍԽ ի, քան համապատասխան հսկող խմբերը, որոնք չեն ստացել դեղը։ Քանի որ հիշողությունները եւ նրանց հուզական բովանդակությունը վերականգնվում են մի քանի ժամվա ընթացքում, որոնք կրկին զգացել են,պրոպրանոլոլը կարող է նաեւ նվազեցնել արդեն ձեւավորված հիշողությունների զգացմունքային ազդեցությունը. այդ պատճառով էլ այն ուսումնասիրվում է որոշ ֆոբիաների բուժման մեջ, ինչպիսիք են արախնոֆոբիան, ատամնաբուժական վախ եւ սոցիալական ֆոբիան։

Բարձրացվել են էթիկական և հեղինակային հարցեր, կապված  պրոպրանոլոլի հիմքի վրա դեղերի օգտագօրծման ՝ որպես հիշողության արգելակիչ,որը այդ թվում նաև առաջացնում է  հիշողության փոփոխություններ, հետաքննության ժամանակ առաջացած հիշողությունների,  վարքային պատասխանների փոփոխությունները կապված անցյալի հետ (թեեւ տրավմատիկ), թմրամիջոցներով այդ կարգավորումը և այլն։ Սակայն, Հոլը եւ Քերերը պնդում են, որ շատ նման առարկություններ «հիմնված են հեգնական չափազանցված եւ անիրատեսական սցենարների վրա, որոնք անտեսում են պրոպրանոլոլի սահմանափակ ազդեցությունը հիշողության վրա, թերագնահատում են ՀՎՍԽ- ի խոցելի ազդեցությունները դրանով տառապողներին, եւ չեն ճանաչում այն չափը, որտեղ թմրամիջոցներն՝ ինչպիսիք են ալկոհոլը, արդեն օգտագործվում են այդ նպատակով »։

### Այլ
*Էսենցիալ ցնցում։ Սակայն, ակատիզիայի ժամանակ օգտագործման ապացույցները բավարար չեն
*Միգրենի և կլաստերի գլխացավերի կանխարգելումը և ծանրաբեռնվածության  ընթացքում առաջնային գլխացավը
*Հիպերհիդրոզ  (գերքրտնարտադրություն)
* Տարածուն մանկական հեմանգիոմա
*Գլաուկոմա
*Թիրեոտոքսիկոզ՝ դեյոդինազի ընկճումով

Պրոպրանոլոլը կարող է օգտագործվել ծանր մանկական հեմանգիոմաների (ՄՀ) բուժման համար։ Այս բուժումը ցույց է տալիս, որ ՄՀ- ի բուժման մեջ կորտիկոստերոիդների նկատմամբ խոստումնալից գերակայություն է նկատվում։ Ընդլայնված կլինիկական ապացույցներն ու փոքր վերահսկվող ուսումնասիրությունը հաստատում են դրա արդյունավետությունը։

## Հակացուցումներ
Պրոպրանոլոլը կարող է հակացուցված լինել այն մարդկանց, որոնք ունեն

* Ռեցիդիվող շնչառական ուղիների հիվանդություն, հատկապես ասթմա կամ խրոնիկական օբստրուկտիվ թոքային հիվանդություն
*Սրտի դանդաղ ռիթմ (բրադիկարդիա) (2 - ադրեներգիկ ընկալիչների համազդիչ]]
**Սալբուտամոլ, լեվոսալբուտամոլ, ֆորմոտրեոլ, սալմետերոլ, կլենբուտեռոլ և այլն
*Կլոնիդին
*Սպորինային ալկալոիդներ
*Իզոպրենալին (իզոպրոտերենոլ)
*Ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղեր (ՈՍՀԲԴ)
*Քուինիդին
*Սիմետիդին
*Լիդոկային
*Ֆենոբարբիտալ
*Րիֆամպիցին
*Ֆլյուվոքսամին (դանդաղեցնում է պրոպրանոլոլի նյութափոխանակությունը, ինչը հանգեցնում է արյան մեջ պրոպրանոլոլի մակարդակի բարձրացմանը)

## Ֆարմակոլոգիա
### Ֆարմակոդինամիկա

Պրոպրանոլոլը դասակարգվում է մրցակցային ոչ կարդիոսելեկտիվ սիմպատիկ բետա-պաշարիչ, որը անցնում է հեմատոէնցեֆալիկ պատնեշով։ Այն ճարպալույծ է և  հաճախ պաշարում է նատրիումական անցուղիները։ Պրոպրանոլոլը բետա-ադրեներգիկ ընկալիչների ոչ սելեկտիվ  անտագոնիստ է կամ բետա-պաշարիչ. այսինքն ` պաշարում է էպինեֆրինի (ադրենալին) և նորէպինեֆրինի (նորադրենալին) ազդեցությունը  β1 և β2 ադրենընկալիչների վրա։ Այն ունի ցածր ներքին սիմպաթոմիմետրիկ ակտիվություն, սակայն ունի ուժեղ թազանթ կայունացնող գործունեություն (միայն արյան մեջ բարձր կոնցենտրացիաների դեպքում, ինչպիսիք են գերդոզավորումը)։ Պրոպրանոլոլը կարող է թափանցել հեմատոէնցեֆալիկ պատնեշը և ազդեցություն թողնել ԿՆՀ-ի վրա, և դրան ավելացված ծայրամասային ակտիվությունը։

Ի հավելում ադրեներգիկ ընկալիչների պաշարման պրոպրանոլոլն ունի շատ թույլ արգելակիչ ազդեցություն նորադրենալինի տրանսպորտի վրա և/կամ թույլ խթանում է նորադրենալինի արտազատումը (այսինքն, նորադրենալինի կոնցենտրացիան սինապսում ավելանում է )։ Քանի որ պրոպրանոլոլը պաշարում է β-ադրենընկալիչները, սինապսային նորադրենալինի աճը հանգեցնում է միայն α-ադրենընկալիչների ակտիվացմանը եւ α1-ադրենընկալիչը հատկապես կարեւոր է կենդանիների մոդելներում դիտվող ազդեցությունների համար:Հետեւաբար, այն կարելի է համարել որպես թույլ անուղղակի α1-ադրենընկալիչի համազդիչ, ի հավելումն ուժեղ β-ադրենընկալիչի հակազդիչ. : Բացի անդրեներգիկ համակարգի ազդեցությունից, գոյություն ունեն ապացույցներ, որ պրոպրանոլոլը կարող է հանդես գալ որպես մի շարք սերոտոնինային ընկալիչների, այսինքն `5-HT1A, 5-HT1B եւ 5-HT2B ընկալիչների թույլ հակազդիչ. : Վերջինս կարող է կապված լինել պրոպրանոլոլի արդյունավետության հետ՝ միգրենի բուժման համար, բարձր դեղաչափով։

Պրոպրանոլոլի երկու ենհանթիոմերներ ունեն տեղային անզգայացնող ազդեցություն, որը սովորաբար միջնորդվում է պոտենցիալ կախյալ նատրիումական անցուղիների շրջափակումով։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ պրոպրանոլոլը կարող է արգելափակել նատրիումային անցուղիները, վերահսկվող սրտի լարվածությունը, նեյրոնները եւ կմախքը, հաշվի առնելով նրա հայտնի թաղանթային կայունացնող ազդեցությունը եւ կենտրոնական նյարդային համակարգի հակառիթմիկ եւ այլ ԿՆՀ ազդեցություններ։

### Ազդեցության մեխանիզմ
Պրոպրանոլոլը սրտում հանդիսանում է բետա-1-ադրենընկալչների մրցակցային հակազդիչ։ Այն մրցում է սիմպաթոմիմետիկ նեյրոտրանսմիտրների հետ ընկալիչների հետ կապման համար, որը արգելկակում է սրտի սիմպատիկ խթանումը։ Բետա-1-ընկալիչների պաշարումը  նեյրոտրանսմիտորներով կարդիոմիոցիտներում ընկճում են ադրենիլատ ցիկլազի ակտիվացմանը, ինչը, իր հերթին, ընկճում է ցԱՄՖ-ի սինթեզին, ինչը հանգեցնում է ՊԿԱ արտադրության նվազմանը։ Սա հանգեցնում է կալցիումի ներհոսքի փոքրացմանը կարդիոմիոցիտներ Լ-տեսակի պոտենցիալ կախյալ կալցիումական անցուղիները ղեկավարելով, ինչը նշանակում է սրտի բջիջների վրա սիմպաթիկ ազդեցության նվազում,որն էլ բերում է հիպոտենզիվ ազդեցության, այդ թվում սրտի կծկումների հաճախականության և զարկերակային ճնշման նվազման։

### Ֆարմակոկինետիկա
Պրոպրանոլոլը արագ և լիովին ներծծվում է, իսկ արյան պլազմայում ամենաբարձր մակարդակին հասնում է ընդունումից հետո, 1-3 ժամում։ Դեղի ավելի քան 90% -ը կապված է պլազմային սպիտակուցների հետ։ Սննդամթերքի հետ միասին կիրառումը, կարծես, բարձրացնում է բիոմատչելիությունը։ Չնայած լիակատար կլանմանը, պրոպրանոլոլը փոփոխական բիոմատչելիություն ունի լայնածավալ առաջին անցման լյարդային նյութափոխանակության պատճառով։ Հետեւաբար, լյարդի անբավարարությունը մեծացնում է բիոմատչելիությունը։ Հիմնական մետաբոլիտ 4-հիդրոքսիպրոպրանոլոլը ունի ավելի երկար կիսատրոհման պարբերություն (5,2-7,5 ժամ ),քան ելակետային միացությունը (3-4 ժամ),նաև ֆարմակոլոգիապես ակտիվ է։ Մետաբոլիտների մեծ մասը դուրս է գալիս մեզով։

Պրոպրանոլոլը բարձր լիպոֆիլությամբ դեղ, որը ուղեղում հասնում է բարձր կոնցենտրացիաների։ Շարունակական ազդեցությունը միանվագ պերօրալ դեղաչափի կարող է գերազանցել կիսատրոհման պարբերությանը և կարող է կազմել  մինչև 12 ժամ, եթե միայն մեկ դեղաչափը բավականաչափ բարձր է (օրինակ, 80 մգ)։ Արդյունավետ պլազմայի կոնցենտրացիաները տատանվում են 10-ից մինչեւ 100 մգ / լ։ [Պահանջվում է ցուցում] Թունավորության մակարդակը կապված է պլազմայում կոնցենտրացիայի հետ `ավելի բարձր, քան 2000 մգ / լ։

## Պատմություն
Բրիտանացի գիտնական Ջեյմս Ուայթսը հայտնաբերել է պրոպրանոլոլը 1960-ականներին։ 1988 թ.-ին նա այս հայտնագործության համար պարգևատրվել է բժշկության ոլորտում Նոբելյան մրցանակով։ Պրոպրանոլոլը ներշնչված է եղել վաղ β-ադրեներգիկ հակազդիչներ դիքլորիզոպրենալինով և պրոնետալոլով։ Հիմնական տարբերությունը, որը հիմնականում գտել է բոլոր հետագա բետա-պաշարիչների համար, պրոնետալոլի արիլային եւ էթանոլամինային հատվածների միջեւ ներառված է օքսիմեթիլենային խումբ (-O-CH2-), ինչը զգալիորեն ավելացրել է կապի ակտիվությունը։ Սա նաեւ ակնհայտորեն վերացրեց կենդանիների մոդելներում պրոնեթալոլով հայտնաբերված քաղցկեղածնությունը։

Հիպերտոնիայի բուժման ժամանակ օգտագործվում են նոր, կարդիոսելեկտիվ բետա-պաշարիչներ (օրինակ `բիսոպրոլոլ, նեբիվոլոլ, կարվեդիլոլ կամ մեթոպրոլոլ)։

## Հասարակություն եւ մշակույթ
1987 թ.-ին Սիմֆոնիկ եւ Օպերայի երաժիշտների միջազգային կոնֆերանսի անցկացրած ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ հարցման մասնակիցների 27% -ը խոստովանել է, որ նրանք օգտագործում են բետա-պաշարիչներ, ինչպիսիք են պրոպրանոլոլը, երաժշտական ներկայացումների համար։ Կատարողների մոտ 10-16 %-ի բեմից վախի մակարդակը համարվում է ախտաբանական :Պրոպրանոլոլը օգտագործվում է երաժիշտների, դերասանների եւ հրապարակախոսների կողմից `սիմպաթիկ նյարդային համակարգի պատճառած անհանգստության նշանների բուժման ունակության համար:Այն նաեւ օգտագործվում է որպես դեղամիջոց, որը բարելավում է սպորտում կատարված աշխատանքը, որտեղ բարձր ճշտություն է պահանջվում, այդ թվում `նետաձգություն,կրակոցներ, գոլֆ եւ բիլիարդ։ 2008 թ. Ամառային օլիմպիական խաղերում 50 մետրանոց ատրճանակի արծաթե մեդալակիր եւ 10 մետրանոց օդային ատրճանակի բրոնզե մեդալակիր Քիմ Յոնգ Սունի մոտ պրոպանոլոլի հայտաբերման համար կատարված թեստը դրական արդյունք է տվել և նրան զրկել են մեդալներից։

### Ապրանքանիշեր
Բնօրինակ պրոպրանոլոլը վաճառվել է 1965 թվականին Ինդեռալ ֆիրմային անվանմամբ եւ արտադրված ԻՑԻ Դեղագործության (այժմ ԱստրաԶենեկա) կողմից։ Պրոպրանոլոլը նաեւ վաճառվում է Ավլոկարդիլ, Դեռալին, Դոկիտոն, Ինդեռալիցի, ԻննոՊրան XL, Սումիալ, Անապրիլին եւ Բեդրանոլ ՍՌ (Սանդոզ) ապրանքանիշերի տակ։ Հնդկաստանում այն վաճառվում է Կիպլա եւ Կիպլար ԼԱ- ի կողմից,Կիպլա- ի կողմից։ Հեմանգիոլ, պրոպրանոլոլի լուծույթը, 4.28 մգ / մլ կոնցենտրացիայով, նշվում է հարաճող մանկական հեմանիգոմայի բուժման համար։

## Հետազոտություն
Կլինիկական ուսումնասիրություն է կատարվել, պարզելու, թե արդյոք պրոպրանոլոլը կարող է օգտակար լինել որոշակի տեսակների քաղցկեղի բուժման համար։

## Ծանոթագրություն

## Արտաքին հղումներ
*Պրոպրանոլոլ - Մեդեքս

Կատեգորիա:Ամիններ
Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր
Կատեգորիա:Եթերներ
Կատեգորիա:Սպիրտներ