Քամրուլ Հասան

**Քամրուլ Հասան** (Բենգալերեն` কামরুল হাসান, ), բանգլադեշցի նկարիչ։ Հասանը Բանգլադեշում հայտնի է «*Պոտուա*» անունով, բառ, որը ասոցացվում է ժողովրդական արվեստագետի հետ՝ իր երկրային ոճի, բայց միևնույն ժամանակ բնույթով շատ ժամանակակից, քանի որ իր ստեղծագործություններում միշտ համադրում է ժողովրդական արվեստն ու կուբիզմը։ 

Բացի իր գեղարվեստական ժառանգությունից, Հասանի երկու աշխատանքները դարձել են Բանգլադեշի քաղաքական պատմության մի մաս։ Դրանցից առաջինը Բանգլադեշում ցեղասպանություն պատվիրած Պակիստանի նախագահ Յահյա Խանի պատկերումն է:  Երկրորդը՝ նրա մահից առաջ ստեղծված նկարն էր, որը ծաղրում էր այդ ժամանակ Բանգլադեշի դիկտատոր Հոսեյն Մոհամմադ Էրշադին։ Այս էսքիզը վերնագրված էր՝ *Մեր հողն այժմ անամոթության չեմպիոնի ձեռքում է* (Desh aaj bisshobeheyar khoppre)։

## Վաղ կյանք
Հասանը ծնվել է 1921 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Կոլկաթա քաղաքում։ Նրա հայրը՝ Մուհամադ Հասիմը եղել է տեղի գերեզմանի տեսուչը։ Նա պահպանողական ընտանիքից էր, և նրա հայրը միշտ դեմ էր նրա նկարչական արվեստին։  Բայց Քամրուլի սերը նկարչության հանդեպ ստիպեց հորը համակերպվել որդու ընտրուտյան հետ։ 1938 թվականին Քամրուլը ընդունեց Կառավարական Գեղարվեստի Ինստիտուտ (այժմյան՝ Կառավարական Արվեստի և արհեստների քոլեջ) պայմանով, որ Քամրուլը պետք է ինքնուրույն վճարեր իր ուսման վարձը։ Դպրոց ընդունվելուց հետո Քամրուլը զբաղվում էր ոչ միայն արվեստով, այլև այլ գործունեությամբ, ինչպիսիք էին սպորտը և Բրատաչարի շարժումը 1939 թվականին:  Նա, նույնիսկ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում միացավ ARP-ին (օդային հարձակումներից պաշտպանության միջոցառումների համակարգ)։ Նա զարգացրեց կապեր «Ֆորուորդ Բլոկ»-ի, «Գոնոնաթյա Անդոլոն»-ի (Ժողովրդական թատրոն) և նույնիսկ կոմունիստական կուսակցության մի քանի ղեկավարների հետ, զբաղվեց երեխաների և դեռահասների կրթությամբ և նպաստեց հրատարակություններում պատկերազարդումների ստեղծմանը։

Հասարակական և մշակութային գործունեությամբ զբաղվելու արդյունքում, նա վեց տարվա դասընթացն ավարտեց ինը տարում։ Քամրուլն ավարտել է դպրոցը 1947 թվականին։ 1945 թվականին նա զբաղեցրեց առաջին տեղը Բ խմբում միջդպրոցական մկանների ուժի մրցույթում։ Նա դարձավ Բրատաչարի շարժման «Նայակ»։ Հնդկաստանի բաժանումից հետո, Քամրուլը, որը դեռ ուսանող էր, իր մոր և եղբայրների հետ տեղափոխվեց Դհակա՝ այն ժամանակվա Արևելյան Պակիստանի մայրաքաղաք։

Նա մասնակցել է 1971 թվականի մարտի անհնազանդության շարժմանը և նշանակվել Հաթիրպուլի դիմադրության կոմիտեի նախագահ։ Մարտի 23-ին նա կախել է առնվազն տասը պրոպագանդային պաստառներ, որտեղ պատկերված էր Յահյա Խանի մոնստրական դիմանկարը, ինչը ոգեշնչել է ազատամարտիկներին։ 1971 թվականի մարտի 25-ին, Հաթիրպուլի շրջանում նրա հրամանատարությամբ մինչև ուշ գիշեր խրամատներ են փորվել։ Այնուհետև, ապրիլի առաջին շաբաթվա ընթացքում նա մեկնել է Կալկաթա, որտեղ կազմակերպել է արվեստի ցուցահանդես ազատագրական պատերազմի աջակցությամբ։ Դեկտեմբերի կեսին նա վերադարձել է Դհակա՝ նոր ազատագրված Բանգլադեշում զարգացումներին աջակցելու համար։ Նա նաև նախագծել է Բանգլադեշի պետական մոնոգրամը, Ազատամարտիկների բարեգործական հիմնադրամը, Բանգլադեշ Պարջատան Կորպորացիան, Բանգլադեշի բանկը և Biman Bangladesh Airlines-ը։

## Կարիերա
Հնդկաստանի բաժանումից հետո, 1948 թվականին, Զայնուլ Աբեդինի հետ միասին նա հիմնադրեց Կառավարության Գեղարվեստի Ինստիտուտը (այժմ՝ Գեղարվեստի ֆակուլտետ)։ Ազատագրական պատերազմի ընթացքում նա ծառայել է որպես աքսորի մեջ գտնվող Բանգլադեշի կառավարության Տեղեկատվության և Ռադիոյի բաժնի տնօրեն։

## Արվեստ
Զայնուլ Աբեդինից, Ջամինի Ռոյից ոգեշնչված Քամրուլ Հասանը որոշել է ժողովրդական արվեստի ավանդույթին տալ նոր կյանք նոր գաղափարներով։ Նա իր ստեղծագործության մեջ միշտ փոխառել է ժողովրդական արվեստի պատիկ նկարների երկչափականությունը իր աշխատանքում, նաև փորձել է նրան տալ եռաչափ հատկություն։ Երբեմն, ինչպես ժողովրդական արտիստները, նա նույնպես կիրառում էր հարթ գույներ՝ առանց տոնային վարիացիաներ ստեղծելու։ Այնուամենայնիվ, նա փորձել է ստեղծել գունային հեռանկար՝ օգտագործելով տարբեր գույներ մեկ հարթության մեջ, որպեսզի պատկերում ստեղծվի բարձրության, հեռավորության զգացում։ Այս տեխնիկան ոգեշնչվել է Անրի Մատիսից: Հայրենասիրությունը նրա մեջ ծնվել է ժողովրդական արվեստով զբաղվելու շնորհիվ։ Նրա նշանավոր գործերից են՝ «Գուն Տանա», «Երջանիկ վերադարձ», «Բիրալ», «Նաբաննա», «Գորուր Սնան» և այլն: Այս բոլոր նկարները ընդգծում են ցածր խավի մարդկանց կյանքը, որը եղել է նրա նկարների առաջնահերթությունը։

Հասանը բազմակողմանի նկարիչ էր, ով աշխատում էր գուաշով, ջրաներկով, պաստելով, օֆորտով, փայտի փորագրությամբ, լինոփորագրությամբ, գրիչով և մատիտով: Աշխատել է նաև փայտի փորագրություններով, հատկապես 1974-ի սովից հետո, գործեր, որոնք արտահայտում էին նրա զայրույթն ու զայրույթը։ Քուամրուլն օգտագործում էր օձեր, շնագայլեր և բվեր՝ մարդկանց մեջ պատկերելու չարիքը՝ ինչպես իր քաղաքական, այնպես էլ սովի գործերում:

Գյուղաբնակ կանայք և նրանց դժբախտությունը մեկ այլ թեմա է, որի վրա Հասանը բազմիցս աշխատել է: Նրա վերաբերմունքը կանանց նկատմամբ ընդգծում է նրանց միջև եղած կապը։  Նկարների մեծ մասը մի խումբ կանանք են, միայն հազվադեպ կարելի է գտնել անհատական ​​նկար: Այնուամենայնիվ, նա խառնում է ռոմանտիզմը ռեալիզմի հետ՝ ուժեղ կոր գծերը և գույնի հակադրվող օգտագործումը նպաստում են զգայական գրավչությանը, որը բթացնում է դաժան իրականությունը:Կանանց  նկարները կարելի է բաժանել երեք փուլի՝ 50-ականների սիրո և նախաամուսնական փուլ, 50-ականների վերջ և 70-ականների սկիզբ՝ երջանիկ ամուսնական կյանք և 70-80-ական թվականներ՝ ամուսնական բաժանման ժամանակաշրջան: Առաջին փուլը նշում է հանգուցյալ մոր հիշողությունները։ Բեմի նկարներն արվել են պարզապես նրա կորցրած մոր նկարչի հիշողություններից, բայց աբստրակտ տեսքով։ Ինչպես նկարում երեք կանայք, որոնք բամբասում են մի թեմայի շուրջ: Իրականում դա նրա մայրն էր բամբասում երկու այլ կանանց հետ: Երկրորդ փուլն այն ժամանակն է, երբ նա սիրահարված էր մի կնոջը և նրանք դուստր ունեին։ Ժամանակաշրջանի նշանավոր գործերը կարող են լինել «Հետլողանալը», «Ջալքելի» (ջրախաղ), «Մենակություն» և այլն: Իսկ երրորդ փուլը նշանավորում է այն պահը, երբ նա և իր կինը բաժանվել են ինչ-ինչ պատճառներով և այս շրջանում իր մյուս կտավներում երևացող որոշ հույզեր ընդգծելու փոխարեն, նա շարունակում էր նկարել կանացի մերկ նկարներ։

Նրա քաղաքական նկարներն արտացոլում էին իր քաղաքական ըմբռնումն ու հայրենասիրությունը։ Նրա նշանավոր գործերից մի քանիսն են՝ «Ազատամարտիկներ», «Կին ազատամարտիկներ», «Գոնոհաթյար Ագեյ Օ Գոնոհաթյար Պորեյ» (Զանգվածային սպանությունից առաջ և հետո) և այլն։

## Մահ
մինի|Քուամրուլ Հասանի գերեզմանը։
Հասանը մահացել է 1988 թվականի փետրվարի 2-ին՝ պոեզիայի ազգային փառատոնին ներկա գտնվելու ժամանակ սրտի ինֆարկտի պատճառով։ Նրան թաղել են Դաքայի համալսարանի կենտրոնական մզկիթի մոտ։

## Պարգևներ
* Նախագահի ոսկե մեդալ (1965)
* Անկախության օրվա մրցանակ (1979)
* Բանգլադեշի Չարու Շիլպի Սանգսադի պատվավոր անդամ (1984)
* Բանգլադեշի Բանգլա Ակադեմիայի ֆելո (1985)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Art and Craft. ISBN (invalid) 984-309-000965. .