Ֆինանսական հարաբերակցություն

**Ֆինանսական հարաբերակցություն կամ հաշվապահական հարաբերակցություն** (), ցույց է տալիս երկու ընտրված թվային արժեքների համեմատական մեծությունը, որոնք վերցված են կազմակերպության ֆինանսական հաշվետվություններից։ Հաճախ օգտագործվում են հաշվապահությունում և գոյություն ունեն բազմաթիվ ստանդարտ հարաբերակցություններ, որոնք փորձ են անում գնահատել ընկերության կամ այլ կազմակերպության ընդհանուր ֆինանսական վիճակը։ Ֆինանսական հարաբերակցությունները կարող են օգտագործվել կազմակերպության ներսում ղեկավարների, ընկերության գործող և պոտենցիալ բաժնետերերի (սեփականատերերի), ինչպես նաև ընկերության պարտատեր կողմից։ Ֆինանսական վերլուծաբանները օգտագործում են ֆինանսական հարաբերակցությունները՝ տարբեր ընկերությունների ուժեղ և թույլ կողմերը համեմատելու համար։ Եթե որևէ ընկերության բաժնետոմսերը հրապարակայնորեն վաճառվում են, բաժնետոմսերի շուկայական գինը օգտագործվում է որոշ ֆինանսական հարաբերակցությունների հաշվարկում։

Հարաբերակցությունները կարող են արտահայտվել տասանորդային արժեքով, օրինակ՝ 0.10, կամ դրան համարժեք տոկոսային արժեքով, օրինակ՝ 10%։ Որոշ հարաբերակցություններ սովորաբար արտահայտվում են տոկոսներով, հատկապես այն հարաբերակցությունները, որոնք սովորաբար կամ միշտ փոքր են 1-ից, օրինակ՝ եկամտաբերության հարաբերակցությունը, մինչդեռ մյուսները սովորաբար արտահայտվում են տասանորդային թվերով, հատկապես այն հարաբերակցությունները, որոնք սովորաբար ավելի մեծ են 1-ից, օրինակ՝ գնի/եկամտի հարաբերակցությունը (): Վերջիններս կոչվում են նաև բազմապատիկներ։ Ցանկացած հարաբերակցության համար կարելի է վերցնել փոխադարձ արժեք, եթե հարաբերակցությունը ավելի մեծ էր քան 1, ապա փոխադարձը կլինի փոքր քան 1, և հակառակը։ Փոխադարձ արժեքը փոխանցում է նույն ինֆորմացիան, բայց որոշ դեպքերում կարող է ավելի հասկանալի լինել․ օրինակ՝ եկամտաբերության հարաբերակցությունը կարելի է համեմատել պարտատոմսերի եկամտաբերության հետ, մինչդեռ P/E հարաբերակցությունը՝ ոչ։ Օրինակ՝ P/E հարաբերակցությունը 20 է՝ ինչը համապատասխանում է 5% եկամտաբերության։

## Տվյալների աղբյուրներ
Ֆինանսական հարաբերակցությունները հաշվարկելու համար օգտագործվող արժեքները վերցվում են հաշվեկշռից, եկամտի հաշվետվությունից, դրամական հոսքերի հաշվետվությունից կամ (երբեմն) կապիտալի փոփոխությունների հաշվետվությունից։ Դրանք համարվում են կազմակերպության «հաշվապահական հաշվետվությունները» կամ ֆինանսական հաշվետվությունները։ Հաշվետվություններում ներկայացված տվյալները հիմնված են այն հաշվապահական մեթոդների և ստանդարտների վրա, որոնք օգտագործում է կազմակերպությունը։

## Նպատակ և տեսակներ
մինի|350x350փքս|Դաշնային պարտքի և դաշնային եկամուտների հարաբերակցությունը

* Ֆինանսական հարաբերակցությունները քանակական կերպով արտահայտում են բիզնեսի բազմաթիվ կողմերը և անբաժանելի մաս են կազմում ֆինանսական հաշվետվությունների վերլուծության։ Դրանք դասակարգվում են ըստ այն ֆինանսական կողմի, որը չափում է տվյալ հարաբերակցությունը։

* Եկամտաբերության հարաբերակցությունները չափում են ընկերության ակտիվների օգտագործումը և ծախսերի վերահսկումը՝ ընդունելի շահույթի մակարդակ ապահովելու նպատակով։
* Իրացվելիության հարաբերակցությունները գնահատում են ընկերության ունակությունը կանխիկ միջոցներով պարտքը մարելու համար։
* Արդյունավետության (ակտիվության) հարաբերակցությունները չափում են, թե որքան արագ է ընկերությունը ոչ կանխիկ ակտիվները փոխարկում կանխիկ միջոցների։
* Պարտքի հարաբերակցությունները գնահատում են ընկերության՝ երկարաժամկետ պարտքը մարելու ունակությունը։

* Շուկայի հարաբերակցությունները ցույց են տալիս ներդրողների արձագանքը ընկերության բաժնետոմսերին և բաժնետոմսեր թողարկելու արժեքը։

Սրանք վերաբերում են բաժնետերերի ներդրումների եկամտաբերությանը, ինչպես նաև եկամտի և ընկերության բաժնետոմսերում ներդրման արժեքի հարաբերակցությանը։

Ֆինանսական հարաբերակցությունները հնարավորություն են տալիս համեմատություններ կատարելու՝

* տարբեր ընկերությունների միջև
* տարբեր ոլորտների միջև
* նույն ընկերության տարբեր ժամանակաշրջանների միջև
* մի ընկերության և դրա ոլորտի միջին ցուցանիշի միջև

Հարաբերակցությունները, որպես կանոն, օգտակար չեն, եթե չեն համեմատվում որևէ բանի հետ, օրինակ՝ անցյալ աշխատանքի կամ այլ ընկերության հետ։ Հետևաբար, տարբեր ոլորտներում գործող ընկերությունների հարաբերակցությունները, որոնք ունեն տարբեր ռիսկեր, կապիտալի պահանջներ և մրցակցային պայմաններ, սովորաբար դժվար է համեմատել։

## Հաշվապահական հաշվառման մեթոդներն ու սկզբունքները
Ֆինանսական հարաբերակցությունները հնարավոր է անմիջականորեն համեմատելի չլինեն այն ընկերությունների միջև, որոնք կիրառում են տարբեր հաշվապահական մեթոդներ կամ հետևում են տարբեր հաշվապահական ընդունված սկզբունքների։ Շատ պետական (բաց բաժնետիրական) ընկերություններ օրենքով պարտավոր են օգտագործել իրենց երկրի կողմից ընդունված հաշվապահական ընդհանուր սկզբունքները, մինչդեռ մասնավոր ընկերությունները, գործընկերությունները և անհատ ձեռնարկատերերը կարող են որոշել չօգտագործել կուտակային հաշվառման եղանակը։

Միջազգային ստանդարտ գոյություն չունի բոլոր ֆինանսական հաշվետվություններում ներկայացված ամփոփ տվյալների հաշվարկման համար, և տերմինաբանությունը միշտ չէ, որ համահունչ է ընկերությունների, ոլորտների, երկրների և ժամանակաշրջանների միջև։

## Գործակիցների համեմատությունների տեսակներ
Հարաբերակցությունների վերլուծության կարևոր առանձնահատկությունն է հարաբերակցության արժեքների մեկնաբանումը։ Անհրաժեշտ է ունենալ համեմատության իմաստավոր հիմք՝ պատասխանելու համար այնպիսի հարցերի, ինչպիսիք են՝ «Դա չափազանց բարձր է, թե՝ ցածր՞» կամ «Լա՞վ է, թե՝ վատ՞»։ Հնարավոր են հարաբերակցությունների երկու տեսակի համեմատություններ՝ համաչափական և ժամանակաշարային։

### Համաչափական վերլուծություն
Համաչափական վերլուծությունը համեմատում է տարբեր ընկերությունների ֆինանսական գործակիցները նույն ժամանակահատվածում։ Այն ընկերություններին հնարավորություն է տալիս համեմատել իրենց գործակիցների արժեքները ոլորտում գործող նմանատիպ ընկերությունների հետ՝ ստանալով բնութագրական չափանիշներ մրցակիցներից։

### Ժամանակաշարային վերլուծություն
Ժամանակաշարային վերլուծությունը գնահատում է ընկերության գործունեությունը ժամանակի ընթացքում։ Այն համեմատում է ընկերության ներկայիս ցուցանիշները անցյալի կամ պատմական ցուցանիշների հետ։ Սա օգնում է գնահատել ընկերության առաջընթացը՝ ուսումնասիրելով զարգացող միտումները կամ տարվա կտրվածքով տեղի ունեցած փոփոխությունները։

## Հապավումներ և տերմինաբանություն
Ֆինանսական հաշվետվություններում կարող են օգտագործվել տարբեր կրճատումներ, հատկապես համացանցում ամփոփված ֆինանսական հաշվետվություններում։ Ընկերությունների զեկուցած վաճառքները սովորաբար մաքուր վաճառք են, որոնցում հաշվի են առնվում վերադարձները, զեղչերը և վաղաժամ վճարման զեղչերը հաշիվ-ապրանքագրերից։ Զուտ եկամուտը միշտ ներկայացնում է հարկերից, մաշվածությունից, ամորտիզացիայից և տոկոսներից հետո մնացած գումարը, եթե այլ կերպ չի նշվում։ Վերջին դեպքում, գումարը կլինի EBIT կամ EBITDA (տես ստորև)։

Ընկերություններ, որոնք հիմնականում զբաղված են ծառայությունների մատուցմամբ՝ աշխատուժի միջոցով, ընդհանուր առմամբ «վաճառքները» չեն հաշվարկում ըստ ժամերի։ Այսպիսի ընկերություններ հակված են զեկուցել «պահանջարկ»՝ հիմնված ծառայությունների կողմից ապահովվող եկամտի դրամական արժեքի վրա։

Ուշադրություն դարձրեք, որ «հաշվառման բաժնեմասն ու հաշվառման սեփականություն» հասկացությունները տարբեր են։ «Բաժնեմասի սեփականությունը» ներկայացնում է ընկերությունում բաժնետոմսերի ընդհանուր թիվը, բազմապատկված յուրաքանչյուր բաժնետոմսի գրքույկային արժեքով։ «Սեփականություն» հասկացությունը ներկայացնում է բաժնետիրոջ կողմից տիրապետվող բաժնետոմսերի ընդհանուր թիվը (բաժնետոմսերի հսկիչ ծրար՝ սովորաբար գլխավոր սեփականատիրոջ), բազմապատկված յուրաքանչյուր բաժնետոմսի հաշվեկշռային արժեքով։ Կարևոր է հաշվի առնել այս տարբերությունը՝ տոկոսադրույքներ հաշվարկելիս։

### Հապավումներ
(Նշում՝ սրանք ոչ թե գործակիցներ են, այլ արժույթով արժեքներ)։

* COGS = Վաճառված ապրանքների արժեքը կամ վաճառքի արժեքը:
* Հիմնադրային շահույթ (EBIT) = Շահույթ տոկոսներից և հարկերից առաջ
* Կազմակերպության շահույթը մինչև տոկոսները, հարկերը, մաշվածությունը և ամորտիզացիան(EBITDA) = Շահույթ մինչև տոկոսները, հարկերը, մաշվածությունը և ամորտիզացիան
* EPS = Բաժնետոմսի շահույթ

## Հարաբերակցություններ
### Շահութաբերության գործակիցներ
Շահութաբերության գործակիցները չափում են ընկերության կողմից իր ակտիվների օգտագործումը և ծախսերի վերահսկողությունը՝ ընդունելի եկամտաբերություն ստանալու համար:

### Իրացվելիության գործակիցներ
Իրացվելիության հարաբերակցությունները չափում են կանխիկի առկայությունը պարտքը մարելու համար:

### Արդյունավետության գործակիցներ
Արդյունավետության գործակիցները չափում են ընկերության կողմից ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունը:

### Պարտքի գործակիցներ
Պարտքի գործակիցները քանակական ներկայացնում են ընկերության երկարաժամկետ պարտքերը մարելու ունակությունը: Պարտքի գործակիցները չափում են ընկերության կողմից իր գործունեությունը ֆինանսավորելու համար օգտագործվող լծակների մակարդակը:

### Շուկայի գործակիցներ
Շուկայական գործակիցները չափում են ներդրողների արձագանքը ընկերության բաժնետոմսերի տիրապետմանը, ինչպես նաև բաժնետոմսերի թողարկման արժեքին: Դրանք կապված են բաժնետերերի համար ներդրումների եկամտաբերության և ընկերության բաժնետոմսերում ներդրումների եկամտաբերության և արժեքի միջև հարաբերակցությունների հետ:

### Այլ գործակիցներ

### Կապիտալ ներդրումների ֆինանսավորման գործակիցներ
Կորպորատիվ հարաբերակցությունները, բացի նրանից, որ օգնում են կառավարման բաժնին և սեփականատերերին ախտորոշել իրենց ընկերության ֆինանսական առողջությունը, նաև կարող են օգնել ղեկավարներին ընդունել որոշումներ այն ներդրումների կամ նախագծերի մասին, որոնք ընկերությունը դիտարկում է իրականացնել, ինչպիսիք են ձեռքբերումները կամ ընդլայնումը։

Կապիտալ ներդրումների բյուջետավորումը օգտագործում է բազմաթիվ ֆորմալ մեթոդներ, ներառյալ այնպիսի մեթոդներ, ինչպիսիք են՝

* Զուտ ներկա արժեք
* Եկամտաբերության ինդեքս
* Ներքին եկամտաբերության տոկոսադրույք
* Փոփոխված ներքին եկամտաբերության տոկոսադրույք
* Համարժեք անուիտետ

## Տես նաև
* Հաշվապահական հաշվետվություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Stock Valuation Metrics

Կատեգորիա:Հաշվապահություն
Կատեգորիա:Ֆինանսական մաթեմատիկա
Կատեգորիա:Ֆինանսներ
Կատեգորիա:Ֆինանստնտեսական վերլուծություն