Վիոլետա Պալչինսկայտե

**Վիոլետա Պալչինսկայտե** (, ), լիտվացի բանաստեղծուհի, թարգմանիչ, դրամատուրգ և սցենարիստ, երեխաների համար ստեղծագործությունների հեղինակ։ Լիտվական  ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1978), Լիտվայի Հանրապետության կառավարության մրցանակ մշակույթի և արվեստի բնագավառում (2018)։

## Կենսագրություն
1960-1964 թվականներին սովորել է Վիլնյուսի համալսարանում։ Առաջին անգամ տպագրվել է 1958 թվականին։ Պալչինսկայտեի բանաստեղծությունների «*Žemė kėlė žolę*» առաջին ժողովածուն լույս է տեսել 1961 թվականին։ 1964 թվականից Լիտվայի գրողների միության անդամ է։

## Ստեղծագործական ուղի
Պալչինսկայտեի վաղ շրջանի բանաստեղծություններին բնորոշ են բնական մոտիվները և ինտիմ ապրումները։ Ավելի ուշ պոեզիայում հայտնվում են մելամաղձոտ անցողիկության ու հավերժության («Akmenys žydi», 1963, «Aikštės», 1965, «Kreidos bokštai», 1969, «Laiptai», 1985 ժողովածուներ) և հոգևոր փորձառության (, 1979) թեմաներ։

Մանկության և առօրյա կյանքի մոտիվները գերակշռում են մանկական բանաստեղծական և դրամատիկական ստեղծագործություններում («Žirnių namelis», 1965, երկրորդ հրատարակություն 1967, «Einu per miestą», 1966, „Braškių karalienė“ 1967, ժողովածուներ), կյանքի իմաստի մասին խոսում է երեխաների համար մատչելի ձևով («Baltosios nykštukės», 1970, երկրորդ հրատարակություն 1981 պոեմում, «Ku-kū, pagalvėlė pūkų!», 1972, «Lietaus nykštukės», 1980, 1987, «Visi ką nors turi», 1988, «Sapnų taškuota sraigė», 1997 ժողովածուներում)։ Բանաստեղծություններին բնորոշ են անսպասելի անձնավորումները, քնարականության և հումորի համադրությունը, երաժշտականությունը, վերափոխման ձևերի բազմազանությունը։

Որպես դրամատուրգ իր դեբյուտը կատարել է 1966 թվականին բեմադրված «Keistuolio planeta» պիեսի սցենարով։ Սցենարը հետագայում վերանայվել է և վերածվել «Ri-ku Ta-ku» պիեսի, որը բեմադրվել և հրատարակվել է նույն թվականին։ Պիեսներին բնորոշ է քնարական և հոգեբանական դրամատիզմը, երեխաների նկատմամբ ռոմանտիկ վերաբերմունքը, ռեալիստական խաղի և հեքիաթի միջև հավասարակշռությունը։ «Aš vejuos vasarą» (բեմադրվել է 1968, 1977, 1983, 2009 թվականներին, հրատարակվել՝ 1969 թվականին), «Septynios snieguolės ir vienas nykštukas» (բեմադրվել է 1976 թվականին, հրատարակվել՝ 1976 թվականին, հրատարակվել՝ 1978, 1986 թվականներին, հրատարակվել է 1969 թվականին) պիեսները մոտ են թատերականացված խաղերին։ „Andrius“ (բեմադրվել և հրատարակվել է 1978), „Kristiano Anderseno rožė“ (հրատարակվել է 1978 թվականին, բեմադրվել՝ 1982 թվականին) պիեսները վերաբերվում են հոգեբանական լուծման ավելի բարդ խնդիրներին։ Կենցաղային տեսարանները զուգորդվում են ռոմանտիկ բարձր ձգտումների բանաստեղծականացման հետ։

Վիոլետա Պալչինսկայտեի պիեսները բեմադրվել են Լիտվայի, ինչպես նաև Կիևի, Լվովի, Մինսկի, Մոսկվայի, Թբիլիսիի և Հելսինկիի թատրոններում։

Սցենարներ է գրել „Andrius“ (1980), «Traukinys į Belzibarą» (1986), «Geležinė princesė» (1988) ֆիլմերի համար։ Բոլոր երեք ֆիլմերի ռեժիսորը եղել է Ալգիրդաս Արամինասը։ Վիլնյուսի Երիտասարդական թատրոնում մասնակցել է անգլիացի ռեժիսոր Սթիվեն Պաուելի «Դոն Կիխոտ» պիեսի բեմադրությանը։

Բացի բանաստեղծություններից և պիեսներից, գրել է կոմպոզիտոր Էդուարդաս Բալսիսի «Մի դիպեք  կապույտ գլոբուսին» («Nelieskite mėlyno gaublio», հրատարակվել է 1970 թվականին) լիբրետոն, օրատորիայի տեքստը, «Muzika troliui» (2011, երկրորդ հրատարակություն 2012) վիպակը, «Atminties babilonai, arba Aš vejuos vasarą» հուշերի գիրքը (2015)։

Երեխաների համար անգլերենից թարգմանել է ստեղծագործություններ անգլիական բանահյուսությունից և գրողներ Ռոալդ Դալի, Լեմոնի Սնիքետի և մյուսների ստեղծագործությունները։ Լիտվերեն է թարգմանել Վերոնիկա Տուշնովայի պոեզիան։

Պալչինսկայտեի քնարերգությունը և ստեղծագործությունները երեխաների համար թարգմանվել են անգլերեն, ռուսերեն և այլ լեզուներով։

## Պարգևներ և կոչումներ
* 1966 - Կոմերիտմիության հանրապետական մրցանակ „Ri-ku Ta-ku“ մանկական պիեսի համար,
* 1978 - Լիտվական  ԽՍՀ պետական մրցանակ «Namai namučiai» գրքի համար,
* 1982 - ոսկե մեդալ Մանկապատանեկան միջազգային կինոփառատոնում (Իտալիա) «Անդրիուս»  („Andrius“) ֆիլմի սցենարի համար,
* 1988 - Մանկապատանեկան գրականության միջազգային խորհրդի (IBBY) դիպլոմ eilėraščių knygą vaikams «Senamiesčio lėlės» մանկական բանաստեղծությունների գրքի համար,
* 2004 - Վիտաուտաս Մեծի շքանշանի ասպետական խաչ,
* 2009 - Մտավոր սեփականության համաշխարհային կազմակերպության ոսկե մեդալ մանկական գրականության և պոեզիայի բնագավառում բացառիկ նվաճումների համար,
* 2012 - Մանկական գրականության մրցանակ,
* 2018 – Լիտվայի կառավարության մրցանակ՝ մշակույթի և արվեստի բնագավառում։

## Գրքեր

* Žemė kėlė žolę: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1961.
* Akmenys žydi: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1963.
* Aikštės: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1965.
* Kreidos bokštai: eilėraščiai. – Vilnius: Vaga, 1969.
* Beldimas į duris: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1979.
* Laiptai: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1985.
* Žirnių namelis: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1966.
* Einu per miestą: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1968.
* Braškių karalienė: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1969.
* Baltosios nykštukės: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1970.
* Namai namučiai: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1977, 1984.
* Kristiano Anderso rožė: pjesės. Vilnius: Vaga, 1978.
* Aš vejuos vasarą: pjesės. Vilnius: Vyturys, 1982.
* Senamiesčio lėlės: eilėraščiai. Vilnius: Vyturys, 1987.
* Visi ką nors turi. Vilnius: Vyturys, 1988.
* Spyruoklinis kareivėlis. Vilnius: Vyturys, 1990.
* Sapnų taškuota sraigė: eilėraščiai. Vilnius: Vaga, 1997.
* Skersgatvio palangės: poezijos ir pjesių rinktinė. Vilnius: Alma littera, 2003.
* Karalius pamiršo raidyną: mano abėcėlė: eilėraščiai vaikams. Vilnius: Alma littera, 2007.
* Stebuklinga Mocarto fleita: pasaka pagal V. A. Mocarto operą „Užburtoji fleita“. Vilnius: Kronta, 2008.
* Po kabančiu pasakos tiltu (sudarė G. Skabeikytė-Kazlauskienė). Vilnius: Gimtasis žodis, 2010.
* Muzika troliui: apysaka, skirta visiems, kurie ilgisi nuotykių. Vilnius: Nieko rimto, 2011.
* Dėmesio! Žiūrėk į mane: 37 Poviliuko fotografijos su linksmais aprašymais: apsakymėliai (kartu su K. Saja). Vilnius: Alma littera, 2013.
* Vaikų kambarys: eilėraščių rinktinė. Vilnius: Nieko rimto, 2013.
* Atminties babilonai, arba Aš vejuos vasarą: atsiminimai. Vilnius: Tyto alba, 2015.
* Eilėraščiai iš namų. Vilnius: Tyto alba, 2017.
* Karalius pamiršo raidyną: mano abėcėlė: eilėraščiai vaikams. Vilnius : Alma littera, 2017.
* Vaikų kambarys: eilėraščių rinktinė. 3-iasis leid. Vilnius: Nieko rimto, 2017.
* Visi ką nors turi: eilėraščiai. Vilnius: Alma littera, 2018.

### Թարգմանություններ անգլերենից
* Motulės Žąsies eilėraščiai: britų tautosaka vaikams. Vilnius: Vaga, 1998.
* P. Flemming. Antis. Kaunas: Šviesa, 1998.
* P. Flemming. Pingvinas. Kaunas: Šviesa, 1998.
* P. Flemming. Pelėda. Kaunas: Šviesa, 1998.
* P. Flemming. Papūga. Kaunas: Šviesa, 1998.
* R. Dahl. Čarlis šokolado rojuje: apysaka. Vilnius: Homo faber, 1998.
* R. Dahl. Čarlis stikliniame lifte: apysaka. Vilnius: Homo faber, 2000.
* J. Donaldson. Grufas: pasaka. Vilnius: Alma littera, 2004, 2013.
* K. DiCamillo. Jei ne Vinis Diksis: romanas. Vilnius: Alma littera, 2004, 2014.
* L. Snicket. Bloga pradžia: apysaka. Vilnius: Presvika, 2004.
* J. Wilson. Vidurnaktis: apysaka. Vilnius: Alma littera, 2005.
* R. Dahl. Čarlis ir šokolado fabrikas: apysaka. Vilnius: Garnelis, 2008.
* J. Salamon. Kalėdų eglutė: gražiausia šventinė istorija. Vilnius: Metodika, 2011.
* D. Bisset. Aukštyn kojom: 2-oji pasakų knyga (kartu su L. Vanagiene). Vilnius: Nieko rimto, 2012.
* D. Bisset. Aukštyn kojom: 3-oji pasakų knyga (kartu su L. Vanagiene). Vilnius: Nieko rimto, 2012.
* J. Donaldson. Kam sugalvota skraidanti šluota: pasaka. Vilnius: Baltos lankos, 2012.
* Muminukas ir žiemos sniegas: pasakojimas pagal originalias Tove Jansson knygas. Vilnius: Nieko rimto, 2012.
* Sh. Silverstein. Dovanų medis: istorija apie nesavanaudiškos meilės dovanas. Vilnius: Tyto alba, 2013.
* D. Underwood. Tylioji knygelė. Vilnius: Nieko rimto, 2014.
* D. Bisset. Tigras nori dar: pasakos. Vilnius: Nieko rimto, 2014.
* J. Boyne. Baisus dalykas, nutikęs Barnabiui Broketui: romanas. Vilnius: Tyto alba, 2014.
* J. Donaldson, A. Scheffler. Rudens takais su Grufu: gamtos tyrinėtojo Grufo knyga. Vilnius: Nieko rimto, 2015.
* J. Donaldson, A. Scheffler. Grufo užduočių knygelė. Vilnius: Nieko rimto, 2015.
* J. Donaldson, A. Scheffler. Grufo vaikelis. Vilnius: Nieko rimto, 2015.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Լիտվայի ազգային մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լիտվացի բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Լիտվացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Լիտվացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Լիտվացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Վիլնյուսի համալսարանի շրջանավարտներ