Շուկայի միտում

**Շուկայական միտում,** ֆինանսական շուկաների կողմից ժամանակի ընթացքում որոշակի ուղղությամբ շարժվելու ընկալվող միտում է։  Վերլուծաբանները այս միտումները դասակարգում են որպես աշխարհիկ երկարաժամկետ հեռանկարներով․  առաջնային՝ միջին ժամկետների համար, իսկ երկրորդական՝ կարճ ժամկետների  համար։ Առևտրականները փորձում են բացահայտել շուկայի միտումները՝ օգտագործելով տեխնիկական վերլուծությունը, մի շրջանակ, որը բնութագրում է շուկայի միտումները որպես գների կանխատեսելի միտումներ շուկայում, երբ գինը հասնում է աջակցության և դիմադրության մակարդակներին, որոնք ժամանակի ընթացքում տարբերվում են։

Շուկայական միտումը կարող է որոշվել միայն հետին պլանում, քանի որ ապագայում ցանկացած պահի գները հայտնի չեն։

## Շուկայական տերմինաբանություն
[thumb|Ֆինանսական երկու խորհրդանշական գազանների՝ [Արջեր|արջի և ցլի արձանները Ֆրանկֆուրտի ֆոնդային բորսայի դիմաց։|359x359փքս]]
«*Ցուլային շուկա*» և «*արջի շուկա*» տերմինները համապատասխանաբար նկարագրում են շուկայի աճի և նվազման միտումները, համապատասխանաբար, և կարող է օգտագործվել կա՛մ շուկան որպես ամբողջություն, կա՛մ առանձին հատվածներ և արժեթղթեր նկարագրելու համար։  Այս տերմինները գալիս են 18-րդ դարի սկզբին Լոնդոնի Exchange Alley-ից, որտեղ մերկ կարճ վաճառքով զբաղվող առևտրականներին անվանում էին «*արջի կաշվից աշխատողներ*»,  քանի որ նրանք վաճառում էին արջի կաշին (բաժնետոմսերը) մինչև արջը բռնելը։  Սա պարզեցված էր «արջերի» համար, մինչդեռ ապառիկով բաժնետոմսեր գնող առևտրականներին անվանում էին «ցուլեր»։ Վերջին տերմինը կարող է առաջանալ արջի խայծի և ցլերի խայծի անալոգիայով, որոնք այն ժամանակվա երկու կենդանիների կռիվ սպորտաձևեր էին։  Թոմաս Մորթիմերը երկու տերմիններն էլ գրանցել է իր 1761 թվականի «*Ամեն մարդ իր սեփական միջնորդը*» գրքում։  Նա նշեց, որ ներկա պահանջարկից ավելի գնած ցուլերը կարող են տեսնել բրոքերների գրասենյակների մեջ թափառելիս՝ հառաչելով գնորդի համար, մինչդեռ արջերը շտապում էին խժռել ցանկացած բաժնետոմս, որը կարող էին գտնել՝ փակելու իրենց կարճ դիրքերը։ Անկապ ժողովրդական ստուգաբանությունը ենթադրում է, որ տերմինները վերաբերում են արջին, որը ճանկռում է դեպի ներքև՝ հարձակվելու, և ցուլին, որը եղջյուրներով վեր է թռչում։

## Աշխարհիկ միտումներ
Աշխարհիկ շուկայի միտումը երկարաժամկետ միտում է, որը տևում է 5-ից 25 տարի և բաղկացած է մի շարք առաջնային միտումներից։ Աշխարհիկ արջի շուկան բաղկացած է ավելի փոքր ցուլային շուկաներից և ավելի մեծ արջի շուկաներից։ Աշխարհիկ ցուլային շուկան բաղկացած է ավելի մեծ ցուլային շուկաներից և ավելի փոքր արջի շուկաներից։

Աշխարհիկ ցուլային շուկայում գերակշռող միտումը «բուլշ» է կամ դեպի վեր։ Միացյալ Նահանգների ֆոնդային շուկան նկարագրվում էր որպես աշխարհիկ ցուլային շուկայում մոտավորապես 1983 թվականից մինչև 2000 թվականը (կամ 2007 թվական), կարճատև ցնցումներով, ներառյալ՝ «*սև երկուշաբթի*»-ն և 2002 թվականի ֆոնդային բորսայի անկումը, որոնք առաջացել էին dot-com փուչիկի անկմամբ։  Մեկ այլ օրինակ է 2000-ականների ապրանքների բումը։

Աշխարհիկ արջերի շուկայում գերակշռող միտումը «*արջային*» է կամ ներքև։ Աշխարհիկ արջի շուկայի օրինակը տեղի է ունեցել ոսկու մեջ 1980 թվականի հունվարից մինչև 1999 թվականի հունիսը, որը գագաթնակետին է հասել *Շագանակագույն Ներքևում*։ Այս ժամանակահատվածում ոսկու շուկայական գինը 850 դոլար/ունց (30 դոլար/գ) ամենաբարձր ցուցանիշից իջել է մինչև 253 դոլար/ունցիա (9 դոլար/գ) նվազագույնին։  Ֆոնդային շուկան նաև նկարագրվում էր որպես աշխարհիկ արջուկային շուկայում 1929-1949 թվականներին։

## Առաջնային միտումներ
Առաջնային միտումը լայն աջակցություն է վայելում ամբողջ շուկայում (շատ ոլորտներում) և տևում է մեկ կամ ավելի տարի։

### Ցուլերի շուկա
[thumb|[1901 թվականի մուլտֆիլմ, որը ներկայացնում է ֆինանսիստ Ջեյ Պ. Մորգանին որպես ցուլ՝ եռանդուն ներդրողների հետ։|335x335փքս]]
Ցուլերի շուկան ընդհանուր գների աճի ժամանակաշրջան է։ Ցուլային շուկայի սկիզբը նշանավորվում է համատարած հոռետեսությամբ։ Այս կետն այն է, երբ «ամբոխը» ամենից առաջ «արջային» է։  Հուսահատության զգացումը փոխվում է հույսի, «լավատեսության» և, ի վերջո, էյֆորիայի, երբ ցուլը վազում է իր ընթացքը։  Սա հաճախ տանում է տնտեսական ցիկլին, օրինակ՝ լիակատար անկման պայմաններում կամ ավելի վաղ։

Ընդհանուր առմամբ, ցուլային շուկաները սկսվում են, երբ բաժնետոմսերը բարձրանում են 20% -ով իրենց ցածր մակարդակից և ավարտվում են, երբ բաժնետոմսերը նվազում են 20% -ով։  Այնուամենայնիվ, որոշ վերլուծաբաններ ենթադրում են, որ ցուլ շուկան չի կարող տեղի ունենալ արջի շուկայում։

Մորնինգսթարի ֆոնդային շուկայի տվյալների վերլուծությունը 1926 թվականից մինչև 2014 թվականը ցույց է տվել, որ տիպիկ ցուլային շուկան տևել է 8,5 տարի՝ 458% միջին ընդհանուր եկամտաբերությամբ, մինչդեռ ցուլային շուկաների տարեկան շահույթը տատանվում է 14,9%-ից մինչև 34,1%։

#### Օրինակներ
:Հնդկաստանի Բոմբեյի ֆոնդային բորսայի ինդեքսը՝ BSE SENSEX, ուներ հիմնական աճի միտումներ շուկայում մոտ հինգ տարի՝ 2003 թվականի ապրիլից մինչև 2008 թվականի հունվարը, քանի որ այն 2900 կետից հասավ 21000 կետի՝ 5 տարում ավելի քան 600% եկամտաբերություն։
:Նշանավոր ցուլ շուկաները նշանավորեցին 1925–1929, 1953–1957 և 1993–1997 ժամանակաշրջանները, երբ ԱՄՆ–ը և շատ այլ ֆոնդային շուկաներ բարձրացան։ Մինչդեռ առաջին շրջանը կտրուկ ավարտվեց Մեծ դեպրեսիայի սկիզբով, ավելի ուշ՝ ժամանակաշրջանների ավարտը հիմնականում փափուկ վայրէջքի ժամանակաշրջաններ էին, որոնք դարձան արջի մեծ շուկաներ (տե՛ս՝ 1960–1961 թվականների անկումը և dot-com փուչիկը 2000–2001 թվականներին)։

### Արջի շուկա
[thumb|[Ֆոնդային շուկայի արջի քանդակ Դուբլինի Միջազգային ֆինանսական ծառայությունների կենտրոնից դուրս։|305x305փքս]]
Արջի շուկան որոշակի ժամանակահատվածում արժեթղթերի շուկայում ընդհանուր անկում է ապրում։ Այն ներառում է ներդրողների բարձր լավատեսությունից անցում դեպի ներդրողների համատարած վախ և հոռետեսություն։ Արջուկային շուկայի ընդհանուր ընդունված չափանիշը 20% կամ ավելի գների անկումն է առնվազն երկու ամսվա ընթացքում։

10-ից 20% ավելի փոքր անկումը համարվում է ուղղում։

Արջուկային շուկաները ավարտվում են, երբ բաժնետոմսերը վերականգնվում են՝ հասնելով նոր բարձրությունների։ Այսպիսով, արջի շուկան չափվում է հետահայաց՝ վերջին բարձրություններից մինչև փակման ամենացածր գինը,  և դրա վերականգնման ժամկետը ամենացածր փակման գինն է մինչև նոր բարձր։ Արջուկային շուկայի մեկ այլ ընդհանուր ընդունված վերջակետը ինդեքսների 20% աճն է իրենց ցածր մակարդակից։

1926 թվականից մինչև 2014 թվականը միջին արջուկային շուկան տևել է 13 ամիս՝ 30% միջին կուտակային կորուստով, մինչդեռ արջի շուկաների տարեկան անկումները տատանվել են −19,7%-ից մինչև −47%։

#### Օրինակներ
Արջի շուկայի որոշ օրինակներ ներառում են.
* 1929 թվականի Ուոլ Սթրիթի վթարը, որը մինչև 1932 թվականի հուլիսին ջնջեց Dow Jones Industrial Average-ի շուկայական կապիտալիզացիայի 89%-ը (386-ից մինչև 40), ինչը նշանավորեց Մեծ դեպրեսիայի սկիզբը։  Իր կորուստների գրեթե 50%-ը վերականգնելուց հետո 1937 թվականից 1942 թվականներին ավելի երկար արջուկային շուկա տեղի ունեցավ, որտեղ շուկան կրկին կիսով չափ կրճատվեց։ 
* Մոտ 1973 թվականից մինչև 1982 թվականը տեղի ունեցավ երկարաժամկետ արջի շուկա՝ ներառելով 1970-ականների էներգետիկ ճգնաժամը և 1980-ականների սկզբի բարձր գործազրկությունը։ 
* Հնդկաստանում արջի շուկա է տեղի ունեցել 1992 թվականին Հնդկական ֆոնդային շուկայի խարդախությունից հետո, որը կատարվել է Հարշադ Մեհթայի կողմից։
* Ֆոնդային շուկայի անկումը 2002 թվականին։
* 2007–2008 թվականների ֆինանսական ճգնաժամի հետևանքով 2007 թվականի հոկտեմբերից մինչև 2009 թվականի մարտը տեղի ունեցավ արջի շուկա։ 
* 2015 թվականի Չինաստանի ֆոնդային շուկայի վթարը։ 
* 2020 թվականի սկզբին, COVID-19 համաճարակի հետևանքով, արժեթղթերի շուկայի բազմաթիվ վթարները հանգեցրել են արջուկային շուկաների ամբողջ աշխարհում։
* 2022 թվականին գնաճի աճի և դաշնային ֆոնդերի տոկոսադրույքի պոտենցիալ բարձրացման հետ կապված մտահոգությունները արջի շուկա առաջացրեցին։

### Շուկայական գագաթ
Շուկայական գագաթը (կամ շուկայական բարձրությունը) սովորաբար դրամատիկ իրադարձություն չէ։ Շուկան պարզապես հասել է ամենաբարձր կետին, որը կհասնի ինչ - որ ժամանակ (սովորաբար մի քանի տարի)։ Այն բացահայտվում է հետահայաց, քանի որ շուկայի մասնակիցները դրա մասին տեղյակ չեն այն պահին, երբ դա տեղի է ունենում։ Այսպիսով, գները հետագայում նվազում են՝ դանդաղ կամ ավելի արագ։

Ուիլյամ Օ'Նիլը զեկուցել է, որ 1950-ականներից սկսած, շուկայի գագաթը բնութագրվում է բաշխման երեքից հինգ օրով հիմնական ֆոնդային շուկայի ինդեքսում, որը տեղի է ունենում համեմատաբար կարճ ժամանակահատվածում։ Բաշխումը գնի անկում է նախորդ նստաշրջանից ավելի մեծ ծավալով։

#### Օրինակներ
Dot-com փուչիկի գագաթնակետը (ինչպես չափվում է NASDAQ-100-ով) տեղի է ունեցել 2000 թվականի մարտի 24-ին։ Ցուցանիշը փակվել է 4704,73 մակարդակում։ NASDAQ-ը հասել է 5132,50 կետի, իսկ S&P 500 ինդեքսը՝ 1525,20 կետին։

Մինչև 2007-2008 թվականների ֆինանսական ճգնաժամը ԱՄՆ ֆոնդային շուկայի գագաթնակետը եղել է 2007 թվականի հոկտեմբերի 9-ին։ S&P 500 ինդեքսը փակվել է 1565-ով, իսկ NASDAQ-ը՝ 2861.50-ով։

### Շուկայի հատակը
Շուկայական ստորին հատվածը միտումի հակադարձումն է, շուկայի անկման ավարտը և վերընթաց շարժվող միտման սկիզբը (ցուլ շուկա)։

Շատ դժվար է նույնականացնել հատակը (որը կոչվում է «ներքևի հավաքում»), նախքան այն անցնելը։ Անկումից հետո աճը կարող է կարճատև լինել, և գները կարող են վերսկսել անկումը։ Սա վնաս կբերի ներդրողի համար, ով ձեռք է բերել բաժնետոմսեր  շուկայի սխալ ընկալման կամ «կեղծ» ներքևի ժամանակ։

Ասում են, որ բարոն Ռոթշիլդը խորհուրդ է տվել գնելու լավագույն ժամանակը, երբ «փողոցներում արյուն է», այսինքն՝ երբ շուկաները կտրուկ անկում են ապրում, և ներդրողների տրամադրությունները չափազանց բացասական են։

#### Օրինակներ
Դոու Ջոնսի արդյունաբերական միջինի (DJIA) փակման արժեքների առումով շուկայական հատակների ևս մի քանի օրինակներ ներառում են.
*Dow Jones Industrial Average-ը 1987 թվականի հոկտեմբերի 19-ին հասել է 1738,74 մակարդակի, ինչը 1987 թվականի օգոստոսի 25-ի 2722,41-ից նվազման հետևանք է։ Այս օրը կոչվում էր «*[[Սև երկուշաբթի (1987)|Սև երկուշաբթի]]*» (գծապատկեր)։ 
* 2002 թվականի հոկտեմբերի 9-ին DJIA-ի 7286.27-ի ներքևը հասել է 2000 թվականի հունվարի 14-ի 11722.98-ին անկման արդյունքում։ Սա ներառում է 2001 թվականի սեպտեմբերի 21-ին 8235.81-ի միջանկյալ ներքևը (14% փոփոխություն սեպտեմբերի 10-ից), որը հանգեցրեց դեպի 10635.25-ի միջանկյալ գագաթը 2002 թվականի մարտի 19-ին (գծապատկեր)։  «*Տեխնոլոգիական ծանր*» Nasdaq-ն իր 5132 գագաթնակետից (2000 թվականի մարտի 10) ընկել է ավելի կտրուկ 79%-ով մինչև իր 1108-ը (2002 թվականի հոկտեմբերի 10)։
*2009 թվականի մարտի 9-ին 6,440.08 (DJIA) նիշը հասել է 2007 թվականի հոկտեմբերի 9-ին 14164.41-ի՝  սկսած ցածր հիփոթեքային ճգնաժամի հետ կապված անկումից հետո (գծապատկեր)։

## Երկրորդական միտումներ
Երկրորդական միտումները գների ուղղության կարճաժամկետ փոփոխություններն են առաջնային միտումի շրջանակներում։ Նրանք կարող են տևել մի քանի շաբաթ կամ մի քանի ամիս։

### Արջի շուկայի հանրահավաք
Նմանապես, արջի շուկայի հանրահավաքը (երբեմն կոչվում է «*ծծողների հանրահավաք*» կամ «*մեռած կատվի ցատկում*») գների բարձրացում է 5% կամ ավելի, մինչև գների կրկին անկումը։  Արջուկային շուկայի աճեր տեղի ունեցան Dow Jones Industrial Average ինդեքսում 1929 թվականի Ուոլ Սթրիթի վթարից հետո, ինչը 1932 թվականին հանգեցրեց շուկայական հատակին՝ 1960-ականների վերջին և 1970-ականների սկզբին։ Ճապոնական Nikkei 225-ը 1980-ականներից մինչև 2011 թվականներին ունեցել է արջի շուկայի մի քանի ռելլեր՝ միաժամանակ ունենալով ընդհանուր երկարաժամկետ անկման միտում։

## Շուկայի միտումների պատճառները
Ակտիվների գինը, ինչպիսիք են բաժնետոմսերը, սահմանվում են ըստ առաջարկի և պահանջարկի։ Ըստ սահմանման՝ շուկան հավասարակշռում է գնորդներին և վաճառողներին, ուստի անհնար է ունենալ «ավելի շատ գնորդներ, քան վաճառողներ» կամ հակառակը, թեև դա սովորական արտահայտություն է։  Պահանջարկի աճի դեպքում գնորդները կբարձրացնեն այն գինը, որը պատրաստ են վճարել, մինչդեռ վաճառողները կբարձրացնեն այն գինը, որը ցանկանում են ստանալ։ Մատակարարման աճի դեպքում տեղի է ունենում հակառակը։

Առաջարկը և պահանջարկը տարբերվում են, երբ ներդրողները փորձում են իրենց ներդրումների բաշխումը փոխել ակտիվների տեսակների միջև։ Օրինակ՝  մի ժամանակ ներդրողները կարող են ցանկանալ գումար տեղափոխել պետական պարտատոմսերից դեպի «տեխնոլոգիական» բաժնետոմսեր, բայց նրանք հաջողության կհասնեն միայն այն դեպքում, եթե որևէ մեկը պատրաստ լինի նրանցից պետական պարտատոմսեր գնել։ Մեկ այլ ժամանակ նրանք կարող են փորձել փողը «տեխնոլոգիական» բաժնետոմսերից տեղափոխել պետական պարտատոմսեր։ Յուրաքանչյուր դեպքում դա կազդի երկու տեսակի ակտիվների գնի վրա։

Իդեալականորեն, ներդրողները կցանկանային օգտագործել շուկայական ժամանակացույցը ցածր գնման և բարձր վաճառելու համար, բայց նրանք կարող են վերջում գնել բարձր և ցածր վաճառել։ Հակառակ ներդրողները և առևտրականները փորձում են «խամրել» ներդրողների գործողությունները (գնել, երբ նրանք վաճառում են, վաճառել, երբ նրանք գնում են)։ Ժամանակը, երբ ներդրողների մեծ մասը վաճառում է բաժնետոմսեր, հայտնի է որպես բաշխում, մինչդեռ այն ժամանակը, երբ ներդրողների մեծամասնությունը բաժնետոմսեր է գնում, հայտնի է որպես կուտակում։

Ստանդարտ տեսության համաձայն՝ գնի նվազումը կհանգեցնի ավելի քիչ առաջարկի և ավելի մեծ պահանջարկի, մինչդեռ գնի բարձրացումը կբերի հակառակը։ Սա լավ է աշխատում ակտիվների մեծ մասի համար, բայց հաճախ այն աշխատում է հակառակ բաժնետոմսերի համար՝ այն սխալի պատճառով, որ շատ ներդրողներ թույլ են տալիս էյֆորիայի վիճակում բարձր գնումներ կատարել և ցածր վաճառել վախի կամ խուճապի վիճակում՝ հովիվային բնազդի հետևանքով։  Այն դեպքում, երբ գնի աճը առաջացնում է պահանջարկի աճ, կամ գնի նվազումը առաջացնում է առաջարկի աճ, դա ոչնչացնում է սպասվող բացասական հետադարձ կապը և գները կլինեն անկայուն։ Սա կարելի է տեսնել փուչիկի կամ վթարի մեջ։

## Շուկայական տրամադրություններ
Շուկայական տրամադրությունները ֆոնդային շուկայի հակասական ցուցանիշ է։

Երբ ներդրողների չափազանց մեծ մասը արտահայտում է անկումային (բացասական) տրամադրություն, որոշ վերլուծաբաններ դա համարում են ուժեղ ազդանշան, որ շուկայի ներքևը կարող է մոտ լինել։ Դեյվիդ Հիրշլայֆերը միտումի երևույթում տեսնում է մի ճանապարհ, որը սկսվում է անբավարար արձագանքից և ավարտվում ներդրողների/թրեյդերների կողմից չափազանց մեծ արձագանքով։

Ներդրողների տրամադրվածությունը չափող ցուցանիշները կարող են ներառել.

* ***Ներդրողների հետախուզական տրամադրությունների ինդեքս։***  Եթե Bull-Bear-ի տարածումը (Bull-Bear-ի տոկոսը − % of Bears) մոտ է պատմական նվազագույնին, դա կարող է ազդարարել անկման մասին։ Որպես կանոն, արջերի թիվը գերազանցում է ցլերի թիվը։  Այնուամենայնիվ, եթե ցլերի թիվը չափազանց բարձր է, իսկ արջերի թիվը ծայրահեղ ցածր է, պատմականորեն, շուկայի վերին մասը կարող է տեղի ունենալ կամ մոտ է տեղի ունենալուն։ Այս հակասական միջոցն ավելի հուսալի է շուկայական ցածր մակարդակներում իր պատահական ժամանակի համար, քան գագաթները։
* ***Անհատ ներդրողների ամերիկյան ասոցիացիայի (AAII) տրամադրությունների ցուցիչ։*** Շատերը կարծում են, որ անկման մեծ մասն արդեն տեղի է ունեցել, երբ այս ցուցանիշը տալիս է մինուս 15% կամ ավելի ցածր ցուցանիշ։
* Այլ տրամադրությունների ցուցանիշները ներառում են Nova-Ursa հարաբերակցությունը, կարճ տոկոսադրույքը/ընդհանուր շուկայական լողացողը և put/call հարաբերակցությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Market trend definition, explanations, and examples provided in simple terms

Կատեգորիա:Կապիտալիզմ
Կատեգորիա:Ներդրումներ
Կատեգորիա:Շուկա (տնտեսագիտություն)
Կատեգորիա:Շուկայի միտումներ
Կատեգորիա:Շուկաներ
Կատեգորիա:Վարքագծային ֆինանսներ
Կատեգորիա:Ֆինանսական ժգնաժամ
Կատեգորիա:Ֆինանսական շուկաներ
Կատեգորիա:Ֆինանսական տնտեսագիտություն