Իգուանոդոնտներ

**Իգուանոդոնտներ** (), նախայուրային և վաղ կավճային դարաշրջանի օրնիտապոնդների խմբի դինոզավրեր, որոնք ապրել են մայրցամաքներում մոտ 164—65,5 միլիոն տարի առաջ։

## Էվոլյուցիա
Իգուանոդոնտների քարացածության վիճակը հայտնի է յուրային դարաշրջանից, սակայն կավճային դարաշրջանի ժամանակ նրանք միանգամից, հաջողությամբ մերվեցին խոտակերությանը և ցրվեցին ամբողջ աշխարհով։ Ներկայումս, արդեն գույություն ունի երկար տաքսոնների ցուցակ «առաջադեմ» իգուանոդոնտների մասին, որը վերաբերում է վաղ Ասիայում տարածված կավճային դարաշրջանի այս խմբերին։ Այդ խմբերի բազմազանությունը և առատությունը հնարավորություն է տալիս ենթադրել, որ իգուանոդոնտները առաջին անգամ հայտնվել են Ասիայում, այնուհետև տարածվել են ամբողջ աշխարհում։

Չնայած նրանց այդ տարածումը ամբողջ աշխարհում, նրանց մնացորդները հազվադեպ են հանդիպում Հյուսիսային Ամերիկայում։ Նրանք հիմնականում կենտրոնացված են Յուտայի նահանգում, որն ընդգրկում է 40 մլն տարվա էվոլյուցիա (օրինակ՝*[[Hippodraco scutodens]]* և *[[Iguanacolossus fortis]]*):

## Տաքսոնոմիա
280px|ձախից
*Iguanodontia*-ների առաջին տաքսոնը առաջարկել է *Dollo*-ն 1888 թվականին։ Մինչև հիմա բոլորի կողմից ընդունված տաքսոն չկա։ Իգուանոդոնտները հաճախ նշված են *Ornithopoda*-ների ամենատարածված ինֆրակարգում, թեև Բենտոնի (2004) ցուցակում դրա մասին նշված չէ։ Ավանդաբար, իգուանոդոնտները խմբավորված են եղել *Iguanodontoidea*-ների ենթաընտանիքի և *Iguanodontidae*-ների ընտանիքի մեջ։ Այնուամենայնիվ, ֆիլոգենետիկական ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ արդեն ավանդական դարձած «Իգուանոդոնտներ»-ները հանդես են գալիս պարաֆիլետական խումբ, որոնք հանդրազավիդների առաջնային խումբն է («Բադակտուց դինոզավրեր»)։ Այսպիսի խմբերը, ինչպիսին է իգուանոդոնտները, դեռ երբեմն օգտագործվում են գիտական հանրագիտարանում որպես անաստիճան գանձեր, թեկուզ և ավանդական «իգուանոդոնտները» ընդգրկվել են ավելի ընդգրկուն *Hadrosauroidea*-ների խմբի մեջ։

Այն ներառում է մի քանի խմբեր.

**Ankylopollexia*, «Iguanodontia» խմբի ներկայացուցիչներից մեկը, որը ներառում է երկու տեսակի դինոզավրեր՝ 
***Styracosterna*, թռչնակոնքավորների խմբի դինոզավր, որն ապրել է յուրային չ կավճային դարաշրջաններում բոլոր մայրցամաքներում, բացառությամբ Անտարկտիդայից, ինչպես նաև *Camptosauridae*-ները։
**Dryomorpha*, *Iguanodontia* խմբի ներկայացուցիչ, որը ներառվում է *Dryosauridae*-ների ընտանիքին։

### Տաքսոնոմիա
thumb|right|250px|A simplified cladogram of Iguanodontia, drawn after Norman (2004)
250px|աջից
250px|աջից
**Ինֆրակարգ։ [[Օրնիպոդներ]]** (*Ornithopoda*)
* **Խումբ։** ***Iguanodontia***
** *[[Albisaurus albinus]]*
** *[[Barilium]]*
** *[[Bihariosaurus]]*
** *[[Muttaburrasaurus]]*
** *[[Osmakasaurus]]*
** *[[Proplanicoxa]]*
** *[[Sellacoxa]]*
** *[[Tenontosaurus]]*
** **Ընտանիք։ [[Rhabdodontidae]]**
*** *[[Mochlodon]]*
*** *[[Rhabdodon]]*
*** *[[Zalmoxes]]*
** **Խումբ։** ***[[Dryomorpha]]***
*** **Ընտանիք։ [[Dryosauridae]]**
**** ?*[[Callovosaurus]]*
**** *[[Dryosaurus]]*
**** *[[Planicoxa]]*
**** *[[Valdosaurus]]*
** **Խումբ։** ***[[Ankylopollexia]]***
*** **Ընտանիք։ [[Camptosauridae]]**
**** *[[Camptosaurus]]*
**** *[[Cumnoria]]*
**** *[[Draconyx]]*
*** **Խումբ։ ''[[Styracosterna]]***
**** Տեսակ։ *Dakotadon*
**** Տեսակ։ *Hippodraco*
**** Տեսակ։ *Hypselospinus*
**** Տեսակ։ *Iguanacolossus*
**** Տեսակ։ *Kukufeldia*
**** Տեսակ։ *Lanzhousaurus*
**** Տեսակ։ *Lurdusaurus*
**** Տեսակ։ *Uteodon*
**** Խումբ։ *Hadrosauriformes*
***** Տեսակ։ *Dollodon*
***** Տեսակ։ *Xuwulong*
***** *'Ընտանիք։** ***[[Hadrosauroidea]]***
***** **Ընտանիք Iguanodontoidea**[[Парафилия|*]]
****** ''[[Altirhinus]]''
****** ''[[Bolong]]''
****** ''[[Delapparentia]]''
****** ''[[Lurdusaurus]]''
****** ''[[Lanzhousaurus]]''
****** ''[[Mantellisaurus]]''
****** Խումբ։ ''[[Euiguanodontia]]''
******* ''[[Macrogryphosaurus]]''
******* ''[[Talenkauen]]''
****** **Ընտանիք։ Iguanodontidae*'
******* *Iguanodon*
******* *Amblydactylus*
******* *Gypsichnites*
******* *Hadrosauropodus*
******* *Iguanodontipus*
******* *Ornithopodichnus*
******* *Sinoichnites*
******* *Sousaichnium''

### Ներկայացուցիչների դիագրամ
Պատկերված դիագրամը ստեղծել է Էնդրյու Մաք Դոլնդը իր կոլեգաների հետ 2011 թվականին.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դինոզավրեր
Կատեգորիա:Զաուրոպոդներ
Կատեգորիա:Յուրայի դարաշրջանի դինոզավրեր