Նորա Բորխես

alt=|մինի|Նորա Բորխեսը և Գիլերմո դե լա Տոռեն (1928)
**Լեոնոր Ֆանի" Նորա " Բորխես Ասեվեդո** (), արգենտինացի նկարչուհի և արվեստաբան, Ֆլորիդայի խմբի անդամ, արգենտինացի գրող Խորխե Լուիս Բորխեսի քույրը։

## Վաղ կյանք և մականունի աղբյուր
Իրավաբան, դոկտոր Խորխե Գիլերմո Վարգասի և Լեոնոր Ասեվեդո Սուարեսի դուստրը։ Ավագ եղբայրը՝ Խորխե Լուիս Բորխեսը, Լեոնորին տվել է Նորա անունը։ Խորխեն գրել է իր քրոջ մասին:Մեր բոլոր խաղերում նա միշտ էլ եղել է էլ կաուդիլյոն, իսկ ես՝ դանդաղկոտ, երկչոտ ու հնազանդ։ Նա բարձրանում էր տանիք և ճանապարհ ընկնում ծառերի միջև, իսկ ես հետևում էի նրան ավելի շատ վախով, քան ոգևորությամբ: - Խորխե Լուիս Բորխես, ՆորաՄանուկ հասակում նորան ապրում էր իր հայտնի եղբոր ստվերում։ Միայն հասուն տարիքում նա դուրս եկավ եղբոր ստվերից և ձեռք բերեց իր ժողովրդականությունը: Մանուկ հասակում նա ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Շվեյցարիա՝ բուժելու հոր առաջադեմ կուրությունը։ Նա սովորել է դասական քանդակագործ Մորիս Սարկիսովի մոտ Ժնևի գեղարվեստի դպրոցում։  Երեք տարի սովորելուց հետո պրոֆեսոր Սարկիսովը Նորային խորհուրդ տվեց հեռանալ ակադեմիայից՝ զարգացնելու իր անհատական ոճը։ Լուգանոյում նա սովորել է Առնալդո Բոսսիի մոտ և մտերիմ է եղել գերմանացի էքսպրեսիոնիստների հետ, ինչպիսիք են Էռնստ Լյուդվիգ Կիրխները։ Բոսի Բորխեսը ուսումնասիրել է փայտի փորագրության արվեստը և էքսպրեսիոնիզմի գեղագիտությունը։ 

## Վաղ կարիերա
Շվեյցարիայում Բորխեսը գրել և նկարազարդել է բանաստեղծությունների իր առաջին գիրքը՝ «*Notas lejanas*» (1915)։ Նրա հրապարակումից հետո Բորխեսը և նրա ընտանիքը հույս ունեին վերադառնալ Արգենտինա, բայց Առաջին համաշխարհային պատերազմի պատճառով նրանց Եվրոպայում մնալը երկարաձգվեց չորս տարով: Այդ ընթացքում Բորխեսը տեսել է Եվրոպայի մեծ մասը։ Սկզբում նա այցելել է Պրովանս և Նիմ այնքան տպավորված էր վերնագրերով, որ իր հետագա աշխատանքներից մի քանիսը նվիրել է այնտեղ ճանապարհորդելուն: Պրովանսում ճանապարհորդելուց հետո նա տեղափոխվել է Իսպանիա, որտեղ շարունակել է ուսումը և մասնակցել ավանգարդ շարժմանը: Իսպանիայում Բորխեսը նախ այցելել է Բարսելոնա, ապա 1919 թվականին տեղափոխվել է Պալմա, Մալյորկա։ Պալմայում նա սովորել է Սվեն Ուեսթմանի մոտ և համագործակցել եղբոր հետ *Baleares* ամսագրում։

Այնուհետև նա այցելեց Սևիլիա, որտեղ նա դարձավ ուլտրա արվեստի Ավանգարդի մի մասը, տպագրել է իր աշխատանքը այնպիսի ամսագրերում, ինչպիսիք են Grecia (1918-1920), Ultra, Tableros y Reflector, իսկ 1920 թվականին նկարազարդել է Ադրիանո դել Սենտաուրոյի բանաստեղծությունների գրքի "Կենտավրոսի այգին"շապիկը։ Իսպանական գրական «Grecia» ամսագրում նրան խնդրեցին տասնութ տարեկան հասակում վերափոխել չորս շապիկների գրաֆիկական դիզայնի տարրերը և նոր վերնագիր դրանց բացման էջի համար: Սևիլիայից հեռանալուց հետո նա անցել է Գրանադայով, իսկ հետո վերջապես հասալ Մադրիդ, որտեղ սովորել է նկարիչ Խուլիո Ռոմերո դե Տորեսի մոտ: Այստեղ նա ընկերացալ է բանաստեղծ Խուան Ռամոն Խիմենեսի հետ։ Նա նկարազարդել է նրա մի շարք գրքեր և Դիմանկար նվիրել նրան իր "Էսպանյոլա դե Տրես Մունդոս"գրքում։

1921 թվականի մարտին Բորխեսը նավով վերադարձել է Բուենոս Այրես։ Որպես երիտասարդ նկարչուհի՝ նա միացել է Ֆլորիդայի նկարիչների ավանգարդ խմբին։ Նրա աշխատանքները Prisma ամսագրում (1921) արտացոլում են խմբի ծայրահեղ ձախ (հակամոդեռն) գաղափարները, բայց նրա նկարազարդումները այնպիսի ամսագրերի համար, ինչպիսիք են Mural, Proa (1924-1926) և Martín Fierro, ինչպես նաև Խորխե Լուիս Բորխեսի *«Բուենոս Այրեսի ջերմությունը»* բանաստեղծական ժողովածուի առաջին հրատարակության նկարազարդումները (1923) բացահայտում են նրա ստեղծագործության էությունը,կուբիզմի ազդեցությունը, որը նա սկսեց յուրացնել Իսպանիայում իր ֆրանսիական շփումների միջոցով:1923 թվականին ֆրանսիական սյուրռեալիստական *Manomètre* ամսագիրը, իսկ 1924 թվականին Մարտին Ֆիերոն հրատարակել է նրա նկարները։ *«Մարտին Ֆիերո»* ամսագրի 1924 թվականի սեպտեմբեր-հոկտեմբեր համարում լույս է տեսել Բորխեսի բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն՝ *«տարդայի փողոցը»* վերնագրով։Նաև 1924 թվականին Բորխեսը ստեղծեց փայտի փորագրություն Մեքսիկական Antena ամսագրի համար։  Երկու տարի անց նրա երկու նկարազարդումները հրապարակվեցին Amauta ամսագրում: Amauta-ի համար ստեղծելիս նա աշխատել է Խոսե Կառլոս Մարիատեգայի ղեկավարությամբ, ով նկարազարդումներն օգտագործել է որպես գործիք, որն օգնում է Լատինական Ամերիկայի կին նկարիչներին գովազդել իրենց աշխատանքը:

1926 թվականին արվեստի ընկերների ասոցիացիայի ցուցահանդեսում ներկայացված էր 75 աշխատանք (յուղաներկ, փայտի փորագրություն, ջրաներկով գծանկարներ և գոբելեններ)։  1928 թվականին նա ամուսնացավ գրող և արվեստի քննադատ Գիլերմո դե Տորեի հետ, ծայրահեղ ձախ շարժման մասնակից և ավանգարդ արվեստի և գրականության փորձագետ, ում հետ հանդիպեց Իսպանիայում, երբ նա 19 տարեկան էր: Նրանք երկու երեխա ունեցան։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նա դարձավ Արգենտինայի հակաֆաշիստական ֆեմինիստների ասոցիացիայի՝ "Վիկտորիայի խունտայի" կատաղի աջակիցը, որը գլխավորում էին Կորա Ռատտո Դե Սադոսկին և Անա Ռոզա Շլիպեր Դե Մարտինես Գերերոն։ Խմբի կազմում էին նաև գրող Մարիա Ռոզա Օլիվերը, լուսանկարիչ Աննեմարի Հենրիխը, հոգեվերլուծաբան Միմի Լանգերը, նկարչուհի Ռաքել Ֆոռները և բանաստեղծուհի Սիլվինա Օկամպոն:

## Հետպատերազմյան կարիերա
Պատերազմից հետո Նորան մեկ ամիս անցկացրել է մոր՝ Լեո Ասեվեդոյի հետ կանանց բանտում՝ Արգենտինայի նախագահ Խուան Պերոնի հասցեին վիրավորանքներ բղավելու համար, ինչը մեծացրել է նրա եղբոր հակակրանքը Արգենտինայի քաղաքական արդարություն և զարգացում կուսակցության և նրա հիմնադիր Պերոնի նկատմամբ: Ազատ արձակվելուց հետո Նորան նկարազարդել է իր եղբոր *«Կուադեռնո Սան Մարտին»* գիրքը, ինչպես դա արել է նրա վաղ աշխատանքներով, ինչպիսիք են *«լուսինը երկնքում»* և "*«Բուենոս Այրեսի ջերմությունը»*, *«Լաս ինվիտադասը»* (1961) և Սիլվինա Օկամպոյի *«Իրինայի ինքնակենսագրությունը»* (1962): Նորան աշխատել է որպես գեղարվեստական քննադատ *«Անալես դե Բուենոս Այրես»* ամսագրում՝ Մանուել Պինեդո կեղծանունով։ Նա աշխատել է որպես լրագրող և նկարիչ մինչև իր մահը՝ 1998 թվականը, բայց իր աշխատանքների մեծ մասը տվել է ուրիշներին և չի հետաքրքրվել կանոնավոր գեղարվեստական ցուցահանդեսներով:

Նոյի ձերբակալությունը տարօրինակ էր, քանի որ նախկինում նրա նկարները կարծես թե քաղաքական ենթատեքստ չունեին: Նա այնքան էլ բաց չէր իր քաղաքական հայացքների համար, նույնիսկ ձերբակալությունից և Sur-ի հետ կապից հետո: Նա նույնիսկ հրաժարվեց հայտարարություններ անել իր քաղաքական հայացքների մասին։ Նորայի պաշտպանությունն ու ազատազրկումը, ի վերջո, արտացոլվել են նրա աշխատանքում, օրինակ՝ *«Վերադարձ բանտից»* (1948-1949) ֆիլմում։  Նրա հետագա նկարները համարվում էին ավելի "կանացի"։

1942 թվականին լույս տեսավ Խուան Ռամոն Խիմենեսի *«Պլատերո և Յո»* - ի տարբերակը՝ Նորայի նկարազարդումներով և վինետներով։ Նա նաև աշխատել է որպես նկարիչ Արգենտինայում իսպանացի արտագաղթողների այլ գրքերի վրա, այդ թվում՝ Ռամոն Գոմես դե լա Սերնայի, Ռաֆայել Ալբերտի և Լեոն Ֆելիպեի, և նկարազարդել է իր եղբոր և արգենտինացի այլ գրողների ստեղծագործությունները, ինչպիսիք են Վիկտորիա Օկամպոն, Ադոլֆո Բիոյ Կասարեսը, Նորա Լանգեն և Խուլիո Կորտասարը: Նա ստեղծեց Ֆեդերիկո Գարսիա Լորկայի պիեսի հավաքածուները՝ օգտագործելով յուղի, ջրաներկի, փորագրության, փայտափորագրության և թանաքով և մատիտով գծանկարների տեխնիկան:

## Մահ և թաղում
Նա մահացավ Բուենոս Այրեսում 1998 թվականին 97 տարեկան հասակում և թաղվեց Ընտանեկան դամբարանում՝ Լա Ռեկոլետա գերեզմանատանը:

## Ծանոթագրություններ

## Լրացուցիչ գրականություն

* Sergio Baur, "Norah Borges, musa de las vanguardias", en *Cuadernos hispanoamericanos*, ISSN 0011-250X, Nº 610, 2001, pags. 87-96
* Lorenzo Alcalá, May, *"Norah Borges: La Vanguardia Enmascarada"*, Editorial Eudeba, Buenos Aires, 2009.
* "Borges, el hermano de Norah"  Interview with Norah Borges, conducted in 1997 by Rodolfo Braceli (in Spanish). Published in *[[La Nacion]]*, 18 September 2005. Said to be an excerpt from: *Apuntes de familia*, by Miguel de Torre Borges/Alberto Casares (editors)

 
Կատեգորիա:Արգենտինացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Ժամանակակից արվեստագետներ
Կատեգորիա:Խորխե Լուիս Բորխես
Կատեգորիա:Արգենտինացի կին արվեստագետներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ