Ռեժին Կրեսպեն

**Ռեժին Կրեսպեն** (, ) ֆրանսիացի սոպրանո, ով 1950-1989 թվականներին միջազգային մեծ կարիերա է ունեցել օպերայում և համերգային բեմում։ Նա սկսել է իր կարիերան՝ երգելով դրամատիկական սոպրանոյի և սպինտո սոպրանոյի երգացանկից՝ առանձնահատուկ ճանաչման արժանանալով Վագների և Շտրաուսի հերոսուհիներին երգելով: Նա շարունակել է երգել ավելի տարածված ոճերում, որոնք ընդգրկել են երաժշտական տարբեր ժամանակաշրջանների իտալական, ֆրանսիական, գերմանական և ռուսական օպերան: 1970-ականների սկզբին Կրեսպենը սկսել է առաջին անգամ վոկալային դժվարություններ զգալ և ի վերջո դերեր է կատարել  մեցցո-սոպրանոյի երգացանկից: Իր ողջ կարիերայի ընթացքում նրանով հիացել են իր երգեցողության նրբագեղությամբ, ջերմությամբ և նրբությամբ, հատկապես ֆրանսիական և գերմանական օպերաներից կատարումներում:

Կրեսպենն իր կարիերան սկսել է Ֆրանսիայում՝ 1950-ականների սկզբին վաստակելով իր առաջին քննադատական հաջողությունները Ֆրանսիայի պատմական երկրամասերում, իսկ հետո 1950-ականների կեսերին դառնալով Փարիզի ազգային օպերայի մասնակիցը: Նրա միջազգային կարիերան սկիզբ է առել 1958 թվականին Բայրոյթի փառատոնում Ռիխարդ Վագների *[[Պարսիֆալ (օպերա)|«Պարսիֆալում»]]* Քունդրիի քննադատների գնահատված կատարմամբ: Նա շուտով հայտնվել է Միացյալ Նահանգների և Եվրոպայի օպերային խոշոր թատրոններում, ինչպես նաև մի շարք ելույթներ է ունեցել Հարավային Ամերիկայում: Նա երկար և արդյունավետ կապ է ունեցել Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն օպերայի հետ՝ 1962-1987 թվականներին այդ թատրոնում կատարելով ավելի քան 125 ելույթ: 1989 թվականին Կրեսպենը թողել է բեմը, որից հետո երկար տարիներ երգել է իր մայր բուհում՝ Փարիզի կոնսերվատորիայում, և բազմաթիվ վարպետության հեղինակավոր դասեր է անցկացրել միջազգային կոնսերվատորիաներում և համալսարաններում:

Ճանաչելով Կրեսպենի երգչի արվեստը, Մարգարիտ Լոնգ-Ժակ Տիբո մրցույթը, որը սահմանափակված էր միայն դաշնակահարներով և ջութակահարներով, 2011 թվականին ընդլայնվել է՝ ներառելով երգիչներ և վերանվանվել է Լոնգ-Տիբո-Կրեսպին մրցույթ։

## Վաղ կյանք և կրթություն․ 1927–1950
Կրեսպենը ծնվել է 1927 թվականին Մարսելում։ Նա հինգ տարեկանում ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Նիմ, և նրա ծնողները՝ Հենրին և Մարգարիտան,  կոշիկի մեծ խանութ են բացել այդ քաղաքում՝ Պալոմբոյում, որը նրանք տնօրինել են երկար տարիներ։ Կրեսպենի մանկությունը հեշտ չէր, քանի որ նրա վրա ազդել է ինչպես Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին մեծանալը, այնպես էլ մոր ալկոհոլի չարաշահումը։ Նա ի սկզբանե մտադիր էր դառնալ դեղագործ, սակայն նրան թույլ չեն տվել գնալ այս ճանապարհով՝ 16 տարեկանում իր բակալավրիատը չավարտելուց հետո։ Մինչև այդ պահը հայրը նրան թույլ չէր տվել երգարվեստով զբաղվել։ Այնուամենայնիվ, քանի որ նրա կարիերայի ուղին սահմանափակված էր քննությունների արդյունքներով, նա վերջապես թույլ է տվել իրեն դասեր անցնել զուտ պրագմատիկ նպատակներով։ Մի քանի տարի անց նա ստացել է առաջին մրցանակը երգի մրցույթում, իսկ տասնինը տարեկան հասակում գնացել է Փարիզ՝ սովորելու Փարիզի կոնսերվատորիայում՝ Սյուզան Սեզբոն-Վիզորի, Պոլ Կաբանելի և Ժորժ Ժուատի դասավանդմամբ։ Չորս տարի անց՝ 1950 թվականին, նա արժանացել է դպրոցի բեմի օպերայի և օպերայի կոմիկեի մրցույթում առաջին մրցանակին և դպրոցի երգեցողության մրցույթում երկրորդ մրցանակին։ Ավանդաբար Կոնսերվատորիայի մրցույթների նախկին հաղթողներին առաջարկել են կատարողական պայմանագրեր Փարիզի ազգային օպերայի հետ, սակայն Կրեսպենին անհայտ պատճառով չեն առաջարկել: Սա փոքր-ինչ թույլ հարաբերություններ է ստեղծել Կրեսպենի և նրա երկրի երաժշտական կառույցի միջև, որը տարածվել է նրա կարիերայի սկզբում։

## Վաղ կարիերա Ֆրանսիայում․ 1950–1957
Նրա առաջին պրոֆեսիոնալ բեմադրությունը եղել է Ռեյմսում 1949 թվականին (Շառլոտը *Վերթերում* ), երբ նա դեռ սովորել է Կոնսերվատորիայում։ Կրեսպենն այնուհետև համագործակցել է Ռեյնի ազգային օպերայի հետ՝ 1950 թվականին Մյուլհաուսում Ռիխարդ Վագների «*[[Լոհենգրին]]*» երգում Էլզային մարմնավորելու համար։ Ստանալով դրական արձագանքներ՝ Փարիզի օպերան վերջապես առաջարկել է Կրեսպենին պայմանագիր կնքել։ Նա ընդունել է այն և 1951 թվականին ունեցել է իր առաջին ելույթը՝ երգելով Էլզայի դերում։ 1951 թվականի հունիսի 27-ին նա կատարել է իր առաջին ելույթը Օպերա-Կոմիկում` երգելով Ջակոմո Պուչինիի *[[Տոսկա|«Տոսկա»]]* երգի գլխավոր դերը, իսկ ավելի ուշ երգելով Սանտուզան *[[Գեղջկական ասպետություն]]* օպերայում։ Այնուամենայնիվ, նրա Փարիզում որոշ չափով սառն ընդունելության է արժանացել և այդ ամենը չի փոխվել՝ չնայած 1951-1952 թվականներին այդ քաղաքում մի շարք դերեր կատարելուն։ Նրա պայմանագիրը չի երկարաձգվել, քանի որ տնօրեն Մորիս Լեմանը կարծում էր, որ նա «չափազանց գեր է»։

1952 թվականին Կրեսպենը որոշել է հեռանալ Փարիզից և իր բախտը փորձել՝ ելույթ ունենալով Ֆրանսիայի նահանգների օպերային թատրոններում։ Նա երգել է Մարսելում, Նիմում, Նիցայում, Լիոնում, Բորդոյում, Թուլուզում և այլն: Այնտեղ նա ունեցել է իր առաջին քննադատական հաջողությունները, մասնավորապես, Ռիխարդ Շտրաուսի «*[[Վարդի ասպետը|Դեր Ռոզենկավալիեր»]]* և «Տոսկա» երգերում կատարելով մարշալինի դերը, որոնք երկուսն էլ երգել է ֆրանսերեն։ 1955 թվականին նա վերադարձել է Փարիզի օպերա Կառլ Մարիա ֆոն Վեբերի «*[[Օբերոն (օպերա)|Օբերոն»]]* օպերայի Ռեզիայի դերում։ Այս անգամ արժանանալով փարիզյան հանդիսատեսի ոգևորությամբ ընդունելությանը՝ Կրեսպենը շարունակել է մի քանի հաղթական կատարումներ երգել այդ տանը հաջորդ երեք տարիների ընթացքում, ինչպիսիք են Դեզդեմոնան՝ Ջուզեպպե Վերդիի «*[[Օթելլո (Վերդիի օպերա)|Օթելլո»]]-*ում, Ամելիան՝ Վերդիի *[[Պարահանդես-դիմակահանդես (օպերա)|«Պարահանդես-դիմակահանդես»-]]*ում, Բրունեհիլդը՝ «*Սիգուրդ»-*ում և Մադամ Լիդոինը Ֆրանսիս Պուլենկի 1957 թվականի «Կարմելիտների երկխոսությունը*»-*ի փարիզյան պրեմիերան։ Նա նաև շարունակել է ակտիվ մնալ Ֆրանսիայի օպերային թատրոններում, 1955 թվականին Ֆուրվիերի բեմում (Լիոն) երգելով մասնավորապես Մարսել Միրուզի «Ժնևիև *դե Փարիզ»-ը* համաշխարհային պրեմիերայի ժամանակ և 1956 թվականին կատարելով մեկ այլ համաշխարհային պրեմիերա՝ Հենրի Թոմասիի «Սամպիերո Կորսու»-ն Բորդոյի մեծ թատրոնում։

## Դեպի միջազգային հաջողություն: 1958–1962
Կրեսպենի միջազգային կարիերան սկսվել է, երբ Վիլանդ Վագները նրան ընտրել է 1958 թվականի Բայրոյթի փառատոնում կատարելու Վագների «*[[Պարսիֆալ (օպերա)|Պարսիֆալ»]]-*ում Կունդրի դերը, չնայած այն հանգամանքին, որ նա երբեք գերմաներենով չէր երգել Վագների գործերը։ Դերը գերմաներեն սովորելու համար նրան մարզել է գերմանական գրականության պրոֆեսոր Լու Բրուդերը, ով հետագայում դարձել է նրա ամուսինը։ Երբ Կրեսպենն առաջին անգամ լսումների ժամանակ երգել է Վիլանդի ստեղծագործությունների համար, նա սկզբում ենթադրել է, որ կընտրի այն, ինչ ֆրանսիացիներն անվանում են *les wagnériennes blondes*, ինչպիսիք են Էլզան, Եվան, Զիգլինդը և Էլիզաբեթը: Ուստի նա զարմացել է, երբ նրան առաջարկել են կատարել Կունդրիի դերը: Կրեսպենը վերհիշել է, որ երբ նա իր զարմանքն է արտահայտել Վիլանդին, նա հրաժարվել է մյուս դերերից՝ ասելով. «Օ՜, այդ մանեկենները, ես դրանք չեմ սիրում: Տեսեք, դուք դրա համար չեք ծնվել, դուք ավելի լավ գործ ունեք անելու»: Կրեսպենի կատարումն այնքան մեծ հավանության էր արժանացել, որ նրան հրավիրել են 1959 և 1960 թվականների Բայրոյթի փառատոններին կրկին Կունդրի երգելու։ 1961 թվականին նա կրկին վերադարձել է փառատոն՝ երգելու Զիգլինդը Վագների «Վալկիրիա»''-''ում և երրորդ հատվածըը «*[[Աստվածների մայրամուտը|Աստվածների մայրամուտը»-]]*ում։

Կրեսպենի Կունդրիի կատարումները արդյունավետորեն սկիզբ են դրել նրա միջազգային օպերային կարիերային, և շուտով նրան հրավիրել են ելույթ ունենալու աշխարհի մեծ օպերային թատրոնների բեմերում։ 1959 թվականին նա կատարել է իր առաջին ելույթը Լա Սկալայում՝ կատարելով գլխավոր դերը Իլդեբրանդո Պիցետտիի «*Ֆեդրա»* երգում։ Այդ նույն տարում նա իր առաջին ելույթներն է ունեցել Վիեննայի պետական օպերայում ՝ երգելով Զիգլինդը Վալկիրիայում և Մարշալինը «*Դեր Ռոզենկավալիեր»-*ում։ 1959 թվականին Գլինդեբուրնի փառատոնին նա կրկին երգել է Մարշալինը և 1960 թվականին Թագավորական օպերայի Քովենթ Գարդենում իր առաջին ելույթի համար՝ բերելով «Գալական նրբագեղություն, համալրված չափի իդեալական զգացումով, կատարյալ գերմաներենով զինված… նա երբեք չի ենթարկվել չափազանցությունների, ֆիզիկական կամ վոկալային, երբեք խուճապ չի առաջացրել, երբեք չի շփոթել տխրությունը ողբերգության հետ»։ Հաջորդ չորս տարիների ընթացքում նա բազմիցս վերադարձել է Քովենթ Գարդեն՝ երգելով այնպիսի դերերում, ինչպիսիք են Էլզան Լոհենգրինում և Տոսկայում։ 1961 թվականին նա առաջին անգամ երգել է Բեռլինի գերմանական օպերայում։ 1962 թվականին Չիկագոյի Լիրիկ օպերայում Ջուզեպպե Զամպիերիի և Տիտո Գոբբիի հետ՝ համապատասխանաբար Կավարադոսի և Սկարպիայի դերում, նա երգել է Տոսկան՝ ԱՄՆ-ում կատարած առաջին ելույթի համար։ Նա բազմիցս վերադարձել է Չիկագո՝ երգելով այնպիսի դերեր, ինչպիսիք են Ամելիան (1963), Լեոնորան Բեթհովենի «*[[Ֆիդելիո|Ֆիդելիո»]]-ում* (1963 թ.), Էլիզաբեթը Վագների *[[Տանհոյզեր|«Տանհոյզեր»]]-ում* (1963 թ.) և Շտրաուսի *«Արիադնե աուֆ Նաքսոս*»-ի (1964) գլխավոր դերերը։ 1966 թվականին Կրեսպենը ելույթ է ունեցել Բոստոնում՝ Փիբադի մասոն համերգների շարքի համար։

## Միջազգային գնահատական․ 1962–1989
Մետրոպոլիտեն օպերայում աշխատելու տարիներին Կրեսպենը ակտիվ է մնացել միջազգային օպերային բեմում։ 1961 թվականին նա առաջին անգամ ելույթներ է ունեցել Բուենոս Այրեսի «Կոլոն» թատրոնում՝ երգելով Մարշալինի և Կունդրիի երգերը, հաջորդ տարի վերադառնալով Ֆորեի «*Պենելոպե»-ում* որպես Տոսկա և Գլյուկի *[[Իփիգենիան Տավրիսում (Գլյուկ)|«Իփիգենյան Տավրիսում»]]* գլխավոր դերակատար և 1964 թվականին՝ «Տրոյացիները»-ում Կասանդրի և Դիդոնի դերակատար։ Նա վերադարձել է որպես Բեռլիոզի Մարգարիտ, Վերթերի Շառլոտա, Կարմեն և *[[Պիկովայա դամա (օպերա)|Բահերի թագուհի]]*: Նրա վերջին դերն այդ թատրոնում եղել է 1987 թվականին «Մեդիում»-ում Մադամ Ֆլորան (Բաբա)։

1966 թվականին նա երգել է Արիադնա Էքս-ան-Պրովանս փառատոնին և նույն տարի առաջին անգամ ելույթ է ունեցել Սան Ֆրանցիսկոյի օպերայում՝ երգելով Կասանդրե և Դիդոն Բեռլիոզի «*[[Տրոյացիներ (օպերա)|Տրոյացիներ»-]]*ում: Նա բազմիցս վերադարձել է Սան Ֆրանցիսկոյի օպերա՝ երգելով այնպիսի դերեր, ինչպիսիք են Էլիզաբեթը *«Տանհաուսեր*»-ում (1966), «Մարշալինը» (1967), «Զեգլինդը» (1968), «Տոսկա»-ն (1970), «Սանտուզա»-ն (1976), «Տիկին դը Կրուասի» (1982), գլխավոր դերը Օֆենբախի «*Գերոլշտեյնի մեծ դքսուհի»-*ում (1983), Մադամ Ֆլորա (1986), և կոմսուհին Չայկովսկու *[[Պիկովայա դամա (օպերա)|«Պիկովայա դամա]]»* (1987) օպերայում։ 1963 թվականին նա կատարել է իր առաջին ելույթը Ֆիլադելֆիայի Լիրիկ օպերային ընկերության հետ՝ մարմնավորելով Զիգլինդին, մի դեր, որը նա կրկնել է այնտեղ 1965 թվականին։ Հետագայում նա երգել է Ֆիլադելֆիայի օպերային ընկերության հետ՝ որպես Կարմեն (1978), Կոմսուհի (1983) և Մադամ Ֆլորա (1986): Կարայանի օրոք 1967 թվականին Կրեսպենը մարմնավորել է Բրյունհիլդեին Վագների *[[Վալկիրիա|«Վալկիրիա»]]* օպերայում՝ Զալցբուրգի փառատոնին նրա առաջին ելույթի համար: Նա նաև իր կարիերայի ընթացքում մի քանի անգամ վերադարձել է Փարիզի ազգային օպերա՝ հատկապես երգելով Ֆորեի «*Պենելոպա»* ստեղծագործության գլխավոր դերը։ Նրա վերջին օպերային բեմադրությունը եղել է Փարիզի օպերայում 1989 թվականին՝ երգելով որպես կոմսուհի «*Բահերի թագուհին»* օպերայում։ 1970 թվականին, գրեթե քսան տարվա անթերի կարծիքներից հետո, Կրեսպենը սկսել է որոշ վոկալային մարտահրավերներ զգալ, որոնք ստիպել են նրան վերագնահատել իր կարիերան: Սա համընկել է Լու Բրուդերի հետ նրա բաժանության հետ, որի հետ նա տասնմեկ տարի ամուսնացած է եղել։ Զույգը երեխա չի ունեցել։ Նա նաև հիվանդություններ ու անձնական խնդիրներ է ունեցել, որոնք ստիպել են նրան մտածել ինքնասպանության մասին։

1974 թվականին Շառլոտի հետ «*Վերթերում»* Կրեսպենը սկսել է օպերային դերեր կատարել մեցցո-սոպրանոյի համար՝ հարմարվելու իր ձայնի փոփոխությանը: Այնուամենայնիվ, նրա ձայնի տեմբրը շատ չէր փոխվել իր երգեցողության նախորդ տարիների համեմատ, և, հետևաբար, նա այս դերերին տարբեր հնչողություն է բերել տիպիկ մեցցո-սոպրանոյի ձայնից: Անկախ ամեն ինչից, նրա ոճի ընտրությունը լավ է ընդունվել։ Այս շրջանը նաև հանգեցրել է նրան, որ նա հետաքրքրություն է ցուցաբերել Օֆենբախի նկատմամբ, և նրա սրամտությունը տեղ է գտել «Մետելա»-ի, «Գերոլշտեյնի մեծ դքսուհու» և «Պերիխոլը»-ի ձայնագրություններում՝ «Դուլսինեա»-ի (Մասնեի «*Դոն Կիխոտի»*) հետ միասին։

Կրեսպենը երգել է աշխարհի բազմաթիվ համերգասրահներում, որտեղ նրա ոճը ներառել է *[[Ֆաուստի նզովքը|«Ֆաուստի նզովքը»]]*-ում Մարգարիտը  և *«Ամռան գիշերները»* Բեռլիոզից: Ռեսիտալում, Լիդերի (Շուման, Շուբերտ, Բրամս) հետ միասին նա փայլել է ֆրանսիական մեղեդու ոճով, հատկապես Դեբյուսին և Պուլենկին, որտեղ բառերի համը և երգերի տրամադրությունը գրավելու ունակությունը նրան դարձրել են հիշարժան մեկնաբան։ 1968 թվականին նա տվել է Մարիուս Կոնստանտի «*Հինգ երգ և վոկալիզ»-*ի պրեմիերան։

## Կյանքի վերջին տարիներ․ 1990–2007
1989 թվականին թոշակի անցնելուց հետո Կրեսպենը կենտրոնացել է հիմնականում դասավանդման վրա։ 1974 թվականին նա միացել է Փարիզի կոնսերվատորիայի ֆակուլտետին և շարունակել դասավանդել այնտեղ մինչև 1995 թվականը։ Նա նաև սկսել էր դասավանդել Սան Ֆրանցիսկոյի օպերայի «Մերոլա» օպերային ծրագիրը իր կարիերայի վերջին շրջանում և ավելի քան քսան տարի ներգրավված է եղել այդ ծրագրում: Թոշակի անցնելու տարիներին Կրեսպենը նաև հաճախակի ճանապարհորդել է՝ Եվրոպայի և Միացյալ Նահանգների համալսարաններում երաժշտական կոնսերվատորիաներում վարպետության դասեր տալու համար։ Նա շարունակել է դասավանդել մինչև Փարիզում՝ 2007 թվականի հուլիսի 5-ին լյարդի քաղցկեղից մահանալը։ Նա նախկինում հաղթահարել էր քաղցկեղի դեմ պայքարը 1978 և 1984 թվականներին։

Նրա հուշերը՝ «*Կնոջ կյանք և սեր»* (Շումանի *Ֆրաունլիեբ ր իբեն* երգի շրջանի ֆրանսիական անվանումը), բավականին անկեղծ են և շատ մանրամասներ են ներկայացնում երգչուհու անձնական կյանքից, ինչպես նաև անսովոր պատկերացումներ նրա մասնագիտական աշխարհի մասին: Այն առաջին անգամ հրատարակվել է ֆրանսերեն 1982 թվականին և 1997 թվականին վերահրատարակվել է ընդլայնված տարբերակով, որը կոչվել է *À la scene, à la ville,* անգլերեն՝ *On Stage, Off Stage: A Memoir,* հայերեն՝ *«Բեմում, բեմից դուրս․ հուշեր»*։

1972 թվականին Կրեսպենը նշանակվել է Պատվավոր լեգեոնի շևալիեր, 1982 թվականին՝ սպա, իսկ 1994 թվականին՝ հրամանատար։

## Ձայնագրություններ
Իր ինքնակենսագրության մեջ Կրեսպենը վերլուծել է ձայնագրման գործընթացում իր գտած դժվարությունները և նշել, որ Decca-ի ճարտարագետները նրան սիրալիրորեն անվանել են «ֆրանսիական թնդանոթ»՝ ձայնի մեծության պատճառով։

Կրեսպենը թողել է զգալի սկավառակագրություն՝ սկսելով իր կարիերան Վեգայի, Պաթեի և Decca-ի ասմունքող սկավառակներով: Բեռլիոզի «Ամռան գիշերները*»* և Ռավելի «*Շեհերազադ*» երգերի նրա դասական ձայնագրությունը Էռնեստ Անսերմետի և Շվեյցարական Ռոմանդ նվագախմբի հետ շատերը համարել են սկավառակի լավագույն տարբերակներից մեկը: Նրա մյուս կարևոր ձայնագրություններից էին Զիգլինդը «*Վալկիրիայում»-*ում և Մարշալինը «*[[Վարդի ասպետը|Վարդի ասպետը»-]]*ում, երկուսն էլ Decca-ի համար Վիեննայի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբի հետ՝ դիրիժոր սըր Գեորգ Շոլտիի կատարմամբ։

Նրա ինքնակենսագրության սկավառակագրության բաժինը պարունակում է կոմպոզիտորների ամբողջական ստեղծագործությունների գրառումներ Բեռլիոզից, Բիզեից, Ֆորեից, Մասնեյից, Օֆենբախից, Պուլենկից, Շտրաուսից մինչև Վագներ: Նա արժանացել է մրցանակների Լիրիկական ձայնագրության ակադեմիայից, Սկավառակի Գրան պրիից և Չարլզ-Կրոս ակադեմիայից։

1954 թվականից Կրեսպենը կանոնավոր կերպով նկարահանվել է ֆրանսիական ռադիոյի և հեռուստատեսության բազմաթիվ հաղորդումներում։ Ազգային տեսալսողական ինստիտուտը արխիվացրել է դրանց մեծամասնությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Interview with Regine Crespin by Bruce Duffie, March 1996
*Régine Crespin sings 'C'est vrai' with dancers, on French TV programme Palmarès des chansons, 30 March 1967; INA website

Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Երգչուհիներ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մեցցո-սոպրանոներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սոպրանոներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի օպերային երգչուհիներ