Ամրոց IV (Բրեստ-Լիտովսկ)

**Ամրոց IV** (), Բրեստ-Լիտովսկի ամրոց, որը կառուցվել է 1879-1888 թվականներին՝ ամրոցների առաջին օղակի ստեղծման շրջանակներում։ Այն գտնվել է Բրեստի ամրոցից մոտերեք կիլոմետր դեպի հարավ-արևելք, Հարավային ռազմական քաղաքից (Տրաուգատտովո) ոչ հեռու։

Պատկանել է Բրեստ-Լիտովսկի ամրոցի Վոլինի ինժեներական բաժնին։

Անունները հանդիպում են գրականության մեջ որպես **Ամրոց** **IV** և **Ամրոց «Վուլկա»:**

### Շինարարություն
Տարածքում հետախուզական աշխատանքները սկսվել են 1876 թվականին, շինարարությունը՝ 1879 թվականին և տևել մեկ տարի։ Ամրոցը կառուցվել է «Ամրոց թիվ 2» պարզեցված ստանդարտ նախագծի համաձայն։ Հնգանկյուն ամրոցը հատակագծով կիսամշտական ամրություն է եղել՝ երկու թևերով, երկու ճակատներով և կիրճով, ամրացված քարե կազեմատային շինություններով։ Ամրոցն ուներ պատնեշ, որը շրջապատված է եղել չոր խրամատով (քարե հակաթեք չկար)։ Պատնեշը նախատեսված է եղել տարբեր տրամաչափի հրետանային զենքեր տեղադրելու համար։ Ամրոցի կիրճում (հետևի մասում) նաև պատնեշ է լցվել, որի մեջ 4 անցուղի է արվել՝ հետևի մասի հետ հաղորդակցվելու համար:

Ներքին պարսպի հաստությունը հատվել է երեք աղյուսե նկուղային անցումներով, որոնք ամրոցի բակը կապոել են չոր խրամատի հետ։ Յուրաքանչյուր նկուղային անցումների կողքերից վառոդի պահեստատուփերով, որոնցից յուրաքանչյուրին միացված է եղել երկուական նկուղային ամրոց: Վեց պահեստատուփերից չորսը նախատեսված էին 480 տակառ վառոդ պահելու համար, երկուսը՝ արկերի։ Յուրաքանչյուր պահեստատուփի ծայր ունեցել է հատուկ սենյակ՝ կերոսինային լամպ տեղադրելու համար։ Այս միջանցքը պահեստատուփի սենյակին միացված է եղել ապակե պատուհանով։ Այսպիսով, նկուղները լուսավորվել են առանց լամպի պայթյունի վտանգի: Կենտրոնական հետևի նկուղներից դուրս են եկել երկու լիսեռ, իսկ կողային լիսեռներից՝ մեկական լիսեռ, որոնք նախատեսված են եղել վառոդ և արկեր լիսեռի վրա բարձրացնելու համար: Յուրաքանչյուր լիսեռի վերևում եղել է կեռիկ, որի վրա նետել են պարան, որն օգտագործվել է արկերը բարձրացնելու համար: Վառոդի տակառները պահվել են փայտե դարակների վրա: Մետաղին հարվածելիս կայծ է առաջացել, իսկ այդ պայթյունի վտանգը կանխելու համար նկուղի դռների փականները, պտուտակները, ծխնիները, բանալիով կողպեքները, կողպեքները և բոլոր մետաղական մասերը ձուլված են եղել կարմիր պղնձից: Նկուղի մուտքը փակվել է փայտե երկփեղկ դռներով, որոնք ծածկված են եղել տանիքի երկաթե թերթերով, որոնց ետևում տեղադրվել են միափեղկ ցանցկեն դռներ՝ տաք եղանակին նկուղի օդափոխությունն ապահովելու համար:

Ներքին պարսպապատն ունեցել է նաև 8 աղյուսե ապաստարան՝ 3-ը ճակատային մասում և մեկը՝ կողքերին։ Յուրաքանչյուր ապաստարան միահարկ կազեմատ է եղել՝ 36 քառակուսի մետր մակերեսով կամարակապ առաստաղով, որը կարող է ծառայել որպես ապաստարան 5-9 հրանոթային անձնակազմի համար։ Կազեմատների հատակները պատրաստված էին ասֆալտից, և տեղադրվել էին Ուտերմարկ վառարաններ՝ ցուրտ եղանակին տաքացնելու համար։ Կազեմատները փակվել են երկփեղկ փայտե դռներով, որոնց դռան երկու կողմերում պատուհան է եղել լուսավորության համար:

Ամրոցի կիրճին հարակից եղել են երեք մեծ հողե անցումներ (մեկը՝ մեջտեղում և երկուսը՝ կողքերում՝ կողքերին զուգահեռ), որոնք հատել են ամրոցի բակը և ծածկել այն ​​կողային կրակոցներից: Ընդհանուր առմամբ, ամրոցը կարող է տեղավորել 250 մարդուց բաղկացած կայազոր և մոտ 20 զենք:

Ամրոցի կառուցման և դրա վրա դրված սալահատակի արժեքը կազմել է 211,527 ռուբլի և 49 կոպեկ:

500px|մինի|Ամրոցի հատակագիծ (1888)

1881-1888 թվականներին, շինարարության ավարտից անմիջապես հետո, ամրոցը վերանորոգվել է։ Աշխատանքների արդյունքում IV ամրոցը մոտեցվել է 1879 թվականի «Երկշերտ գանձարան» ստանդարտ նախագծին։ Ամրոցի չոր խրամը դրսից ամրացվեց աղյուսե հակադարձ շարվածքով (հատակագծի վրա՝ *1*) ճակատային և կողային մասերում։ Խրամը կրակի տակ է դրվել արդիականացման ընթացքում կառուցված երկու կապոնիերից (գլխավոր (*2*) կիրճից (*3*)) և երկու կիսաշերտ կապոնիերից (*4*)։ Արդիականացման ընթացքում ամրոցը դարձավ երկշերտ ամրոց, սակայն երկրորդ, արտաքին, պարսպապատը (*5*) առկա է միայն ճակատային մասերի վրա, ամրոցի կողային մասերը պաշտպանված էին ներքին պարսպապատով (*6*)։ Ներքին  պարսպապատի տակ կային 8 աղյուսե կազամատներ (*7*) և 3 վառոդի պահեստներ՝ պոստեր (*8*), որոնք անփոփոխ են մնացել սկզբնական նախագծից։ Ամրոցի կենտրոնական մասում աղյուսից կառուցվել է մեկ վաշտի համար նախատեսված կամարակապ զորանոց (*9*):

500px|մինի|Զորանոցի պլան

Զորանոցը բաղկացած է եղել 9 բնակելի կազեմատից, խոհանոցային կազեմատից (հատակագծի վրա՝ *1*)՝ սննդի պահեստավորման տարածքից (*2*), զուգարանի կազեմատներից (*3*)՝ ջրհորից (*4*) և զուգարանի դիմաց՝ պատժախցի կազեմատից (*5*): Ձախից երկրորդ բնակելի կազեմատը՝ միջնորմով բաժանված է եղել երկու մասի՝ ավելի մեծ մասը նախատեսված է եղել վաշտի սերժանտների համար (*6*), ավելի փոքր մասը՝ որպես զինանոց (*7*): Զորանոցի մուտքը (*8*), միջանցքը (*9*) և միջանցքի վերջում գտնվող լվացարանը (*10*) գտնվում էին 3-րդ և 4-րդ բնակելի կազեմատների միջև: 8 բնակելի կազեմատներ օգտագործվել են ստորին շարքերի զինծառայողներին տեղավորելու համար: Դրանցից յուրաքանչյուրում կար 8 երկտեղանոց մահճակալ՝ 4-ական յուրաքանչյուր պատի մոտ և մեկական մահճակալ՝ հեռավոր պատի մոտ: Խոհանոցին (*11*) հարակից կազեմատը օգտագործվել է որպես ճաշասենյակ: Պատերազմի ժամանակ որոշ կազեմատների նպատակը փոխվեց: Ճաշասենյակը (*11*) դարձել է ցածր շարքերի համար նախատեսված կազեմատ, իսկ սերժանտ-մայորի սենյակը (*6*) և զինանոցը (7)՝ սպաների համար նախատեսված կազեմատներ: Զորանոցը տաքացվել է 15 վառարանով (*12*), որոնք տեղադրված են եղել առջևի պատի մոտ և յուրաքանչյուր երկրորդ հեռավոր բացվածքում:

1888 թվականի հունիսի 24-ին՝ աշխատանքների ավարտից անմիջապես հետո, ամրոց այցելեց մեծ իշխան Վլադիմիր Ալեքսանդրովիչը՝ զննելու համար։ Ծրագիրը ներառել է այցելություն IV ամրոց, որտեղ ներկայացվել են տարբեր ստորաբաժանումների և տարբեր գնդերի սպաներ, ցուցադրվել է ամրոցը և վարժեցվել ամրոցի հրետանին։

1900 թվականի հունիսի 26-ին կայսր Նիկոլայ II-ը այցելել է IV ամրոց:

1910-ական թվականներին կրկին արդիականացում է իրականացվել։ Կիրճի զորանոցը ամրացվել է բետոնով և կառուցվել քամու համար նախատեսված բետոնե կենտրոնական պոստեր:

### Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ամրոցում տեղակայված է եղել Բրեստ-Լիտովսկի ամրոցի հրետանու 6-րդ վաշտը։ 1915 թվականի օգոստոսին՝ ցարական բանակի նահանջի ժամանակ, ամրոցը պայթեցվել է սակրավորների կողմից:

### Ամրոցն այսօր
Այսօր ամրոցից պահպանվել են հետևյալ մնացորդները՝ պայթեցված կիրճի զորանոցի բեկորներ, հակադարձ պատի մի մաս, կենտրոնական հետին մասի մի փոքր հատված՝ քամուց լցված հողով, ներքին պարսպապատում աղյուսե կազամատ (հետին մասից դուրս գալու դիմաց), մեկ այլ կազամատի ավերակներ և ճահճային խրամատի մի հատված։ Մասնագետները կարծում են, որ սա կազմում է բոլոր ամրությունների մոտավորապես 30%-ը: Ամրոցի հյուսիսային մասում (զորանոցի պահպանված հատվածում) գտնվում է ռազմական հրշեջ կայան: Ամրոցի չօգտագործված հատվածը Վուլկայի և Յուժնիի միկրոշրջանների բնակիչների համար բնության գրկում հանգստի սիրելի վայրն է: Այս փաստն ունի նաև բացասական կողմ. ամրոցի տարածքը աստիճանաբար աղբտոտվում է, իսկ ամրոցի պահպանված բեկորների վրա հայտնվում են գրաֆիտիներ:

2015 թվականին «Երեկոյան Բրեստ» թերթը հաղորդեց, որ ամրոցում նախատեսվում է քաղաքային այգի ստեղծել, ինչպես նաև բացել հուշահամալիր:
Պատկեր:Каземат форта IV.jpg|Առաջին պլանում երևում է բետոնե հետնամասի մի մասը։ Դրա հետևում կավե պարսպապատում աղյուսե կազամատ է։
Պատկեր:Сохранившаяся стена горжевого капонира форта IV.jpg|Կիրճի զորանոցի պահպանված պատը
Պատկեր:Треснувшая потерна форта IV.jpg|Պայթյունից ճաքած  զորանոցի պատը
Պատկեր:Сухой ров форта IV.jpg|Չոր խրամատ
Պատկեր:Укреплённый кирпичной кладкой вал форта IV.jpg|Պատի հակակարկտային շարվածքի մնացորդներ
Պատկեր:Вход в потерну горжевого капонира форта IV, вид снаружи.jpg|Вход в центральную потерну
Պատկեր:Вход в потерну горжевого капонира форта IV, вид изнутри..jpg|Մուտք դեպի կենտրոնական հետնամաս, տեսարան ներսից


## Տես նաև
* Բրեստի ամրոց

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:1888 կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:1888 հիմնադրումներ