Լեյկաֆերեզ

**Լեյկաֆերեզ,** լաբորատոր ընթացակարգ, որի ընթացքում արյան սպիտակ բջիջները առանձնացվում են արյան նմուշից։ Այն աֆերեզի հատուկ տեսակ է: Աֆերեզն ընդհանուր եզրույթ է, որը վերաբերում է արյան որևէ կոնկրետ բաղադրիչի առանձնացմանը և մնացած մասի շրջանառություն վերադարձին։

Լեյկաֆերեզը կարող է իրականացվել արյան սպիտակ բջիջների շատ բարձր քանակը նվազեցնելու համար, բուժառուից (ավտոլոգ) կամ դոնորից (ալոգեն) արյան բջիջներ ստանալու նպատակով՝ հետագա փոխպատվաստման համար, կամ հետազոտական նպատակներով բջիջներ հավաքելու համար։

Արյունաստեղծ համակարգի չարորակ հիվանդությունների դեպքում, ինչպիսիք են քրոնիկ լեյկեմիաները, արյան սպիտակ բջիջների քանակը կարող է այնքան բարձր լինել, որ առաջացնի լեյկոստազ և «խտացում» մազանոթներում (սուր լեյկեմիաների դեպքում սպիտակ բջիջների քանակը ավելի փոփոխական է, մինչդեռ քրոնիկական դեպքերում այն սովորաբար բարձր է)։ Սա կարող է ազդել ցանցաթաղանթի անոթների վրա՝ առաջացնելով տեսողության փոփոխություններ, թոքային անոթների վրա՝ առաջացնելով շնչահեղձություն թթվածնի փոխանակման արդյունավետության նվազման պատճառով, ինչպես նաև այլ օրգան համակարգերի վրա, օրինակ՝ գլխուղեղի, որտեղ կլինիկական դրսևորումները ներառում են նյարդաբանական վիճակի վատթարացում՝ պայմանավորված ուղեղի արյունամատակարարման խանգարմամբ։

Լեյկաֆերեզը կարող է իրականացվել հիվանդի սեփական արյան բջիջները ստանալու նպատակով՝ հետագա փոխպատվաստման համար։ Արյան սպիտակ բջիջները կարող են հեռացվել՝ բարձր դեղաչափի քիմիաթերապիայից առաջ դրանք վնասումից պաշտպանելու համար, ապա վերադարձվել հիվանդին, օրինակ՝ կրծքագեղձի քաղցկեղի բուժման ընթացքում։ Լեյկաֆերեզի միջոցով ստացված բջիջների մեկ այլ նոր կիրառություն է հիվանդի իմունային համակարգի խթանումը՝ շագանակագեղձի քաղցկեղային բջիջների դեմ ուղղված ազդեցություն ապահովելու նպատակով։

Այլընտրանքային մոտեցմամբ կարող են հեռացվել միայն գրանուլոցիտները, մակրոֆագները և մոնոցիտները՝ թողնելով լիմֆոցիտների քանակը հիմնականում անփոփոխ։ Այս մեթոդը կիրառվում է աուտոիմուն հիվանդությունների բուժման համար, ինչպիսիք են խոցային կոլիտը և ռևմատոիդ արթրիտը, որոնց դեպքում այս բջիջները ակտիվ դեր են խաղում բորբոքային գործընթացում։ 

Լեյկաֆերեզը, հատկապես գրանուլոցիտների հավաքման նպատակով, հազվադեպ իրականացվող արյան դոնորության գործընթաց է։ Լեյկոցիտները հավաքվում են ավտոմատացված աֆերեզի միջոցով և կիրառվում է նեյտրոպենիայով հիվանդների համակարգային վարակների բուժման համար։ Դոնորը սովորաբար հիվանդի արյունակից ազգականն է, որը ստացել է խթանիչ դեղամիջոցներ (ուղղորդված դոնորություն) և ստացվածը ենթարկվում է ճառագայթման՝ GVHD-ի (փոծպատվաստանյութն ընդդեմ ընդունողի հիվանդություն) կանխարգելման նպատակով։ Արտադրանքը, որպես կանոն, ունի 24-ժամյա պահպանման ժամկետ հավաքումից հետո և հաճախ փոխներարկվում է մինչև վարակիչ հիվանդությունների թեստավորման ամբողջական ավարտը։ Սա վերջին գծի թերապիա է և դրա կիրառումը համարվում է վիճահարույց և հազվադեպ։

Լեյկաֆերեզը կիրառվում է զարգացող CAR-T բջջային թերապիայում՝ քաղցկեղով հիվանդից կամ դոնորից լեյկոցիտներ ստանալու համար, որոնք հետագայում մոդիֆիկացվում են և հիվանդին վերադարձվում որպես թերապևտիկ դեղաչափ։

__TOC__

## Ծագումնաբանություն
Լեյկաֆերեզ բառը կազմված է *leuk- և apheresis* համադրական ձևերից, թեև լիովին հնարավոր է այն վերլուծել նաև որպես *leuko- + pheresis*, քանի որ երկու տարբերակներն էլ ընդունված այլընտրանքային ձևեր են։ Վերջին վերլուծությունը բացատրում է, թե ինչու մարդիկ հաճախ բառը գրում են *-o-* տառով՝ *leukopheresis*

Այնուամենայնիվ, 2016 թվականի դրությամբ ոչ մի մասնագիտորեն խմբագրված բառարան այդ ուղղագրությունը չի օգտագործում և բժշկական ոճի ուղեցույցները, որոնք անդրադառնում են այդ տարբերակին, այն ավանդաբար դիտարկում են որպես սխալ ուղղագրություն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Circular of Information for Blood Products

Կատեգորիա:Արյան հիվանդություններ
Կատեգորիա:Արյունաբանություն
Կատեգորիա:Բուժում
Կատեգորիա:Լեյկոցիտներ