Կրինոլին

**Կրինոլին** ( /krɪn.əl.ɪn/),  կոշտ կամ կառուցվածքային տակի կիսաշրջազգեստ, որը նախատեսված է կանանց կիսաշրջազգեստը վեր պահելու համար, հայտնի է 19-րդ դարի կեսերից սկսած տարբեր ժամանակներում։ Սկզբնապես, կրինոլինը նկարագրում էր ձիու մազից պատրաստված կոշտ գործվածք («կրին») և բամբակ կամ վուշե գործվածք, որն օգտագործվում էր տակի կիսաշրջազգեստների և զգեստների երեսպատման համար։

1850-ական թվականներին կրինոլին տերմինը ավելի հաճախ կիրառվում էր ձիու մազից կիսաշրջազգեստներով պայմանավորված նորաձև կաղապարների համար, ինչպես նաև` 1850-ականների կեսերին դրանց փոխարինած շրջանակաձև շրջազգեստների համար։ Ըստ ձևի և գործառույթի, այդ շրջանակաձև շրջազգեստները նման էին 16-րդ և 17-րդ դարերի ֆարթինգեյին (անգլ.`farthingale) և 18-րդ դարի կողովներին, դրանով դրանք նույնպես հնարավորություն էին տալիս կիսաշրջազգեստին ավելի ընդարձակ և լիարժեք տարածվել։

Պողպատե շրջանակաձև, **վանդակավոր կրինոլին**ը, որն առաջին անգամ բացահայտվել է 1856 թվականի ապրիլին Ռ. Գ. Միլլիեթի կողմից Փարիզում, իսկ մի քանի ամիս անց նրանց ներկայացուցչի կողմից Բրիտանիայում, չափազանց հայտնի դարձավ։ Պողպատե վանդակավոր կրինոլինները զանգվածային արտադրվում էին հսկայական քանակությամբ, իսկ գործարանները ամբողջ արևմտյան աշխարհում արտադրում էին տարեկան տասնյակ հազարավոր կտորներ։ Շրջանակների համար օգտագործվում էին այլընտրանքային նյութեր, ինչպիսիք են կետոսկրը, եղեգը, գուտապերչը և նույնիսկ փչովի կաուչուկը (բնական ռետին), թեև պողպատը առավել հայտնի էր։ Ամենատարածված բնորոշ գծով, կրինոլինը կարող էր շրջանագծի մեջ հասնել մինչև վեց յարդի, թեև 1860-ականների վերջին կրինոլինները սկսեցին փոքրանալ չափերով։ 1870-ական թվականների սկզբին ամենափոքր **կրինոլետ**ը և փափեթավորված ներքինազգեստը զգալիորեն փոխարինել են կրինոլինին։ Ամբողջ արևմտյան աշխարհում ցանկացած սոցիալական դիրքի և դասի կանայք էին կրում կրինոլիները, սկսած թագավորական ընտանիքից մինչև գործարանային աշխատողները։ Սա հանգեցրել է լրատվամիջոցների լայն ուսումնասիրությանն ու քննադատությանը, հատկապես երգիծական ամսագրերում, ինչպիսին է *Punch*-ը։ Դրանք նաև վտանգավոր էին, եթե առանց պատշաճ խնամքի հագնեին։ Հազարավոր կանայք են մահացել 19-րդ դարի կեսերին ՝ իրենց շրջանակաձև կիսաշրջազգեստների կրակի բռնկվելու հետևանքով։ Կրակի հետ միասին, այլ վտանգները էին ներառում շրջանակները, որոնք դիպչում էին մեքենաներին, վագոնների անիվներին, քամու ուժեղ պոռթկումներին կամ այլ խոչընդոտներին։

Կրինոլինե կաղապարը մի քանի անգամ վերածնվեց 20-րդ դարում, հատկապես 1940-ականների վերջին` Քրիստիան Դիորի 1947թ.-ի «Նոր տեսք»-ի արդյունքում։ Բոցավառված նեյլոնե և ցանցավոր տակի կիսաշրջազգեստները, որոնք հագնում էին 1950-1960-ականներին, դուրս ելնող կիսաշրջազգեստները որպես կրինոլիներ նույնպես հայտնի դարձան, անգամ այն ժամանակ, երբ իրենց նախագծում շրջանակներ չկային։ 1980-ականների կեսերին Վիվիեն Վեսթվուդը մշակել է մինի-կրինի` մինի երկարությամբ կրինոլին, որը մեծ ազդեցություն է ունեցել 1980-ականների նորաձևության վրա։ 20-րդ դարի վերջին և 21-րդ դարի սկզբին դիզայներները, ինչպիսիք են Ջոն Գալյանոյի և Ալեքսանդր Մակքուինը, հայտնի են դարձել իրենց նորացված կրինոլինե նմուշներով։ 1980-ական թվականներից սկսած և մինչև 21-րդ դարը կրինոլինը հանրաճանաչ տարբերակ է մնացել երեկոյան զգեստների, հարսանյաց զգեստների և պարահանդեսային զգեստների համար։

## Ստուգաբանություն
Կրինոլին անունը հաճախ նկարագրվում է որպես լատինական *crinis* («մազ») բառի և/կամ  ֆրանսիական *crin* («ձիու մազ») բառի համադրություն, լատիներեն *linum* («թել» կամ «կտավատ», օգտագործվում էր կտավատի պատրաստման համար), որը նկարագրում է բնօրինակ տեքստիլում օգտագործվող նյութերը։

## Մինչ-1850 թվական
մինի|աջից|Ձիու մազից կրինոլին (Աննա Վինտուր զգեստների կենտրոն)
մինի|աջից|Անգլիական ներքևից քառանկյուն տակի շրջազգեստ (Աննա Վինտուր զգեստների կենտրոն)
Կրինոլինը հագուստի առաջին առարկան չէր, որը նախատեսված էր կրողի կիսաշրջազգեստը նորաձև կերպարում պահպանելու համար։ Մինչդեռ հին մինոսական քաղաքակրթության արձանիկների վրա պատկերված զանգակաձև շրջազգեստները հաճախ համեմատվում էին կրինոլինների հետ, հատկապես այն ենթադրության մեջ, որ շրջանակների ձևն անհրաժեշտ էր պահպանել, սա հաստատելու համար որևէ ապացույց չկա, և տեսությունը սովորաբար մերժվում է։ կրինոլինի նախնիները ավելի հաճախ հայտնի են որպես իսպանական վերդուգադա, որը հետագայում հայտնի դարձավ որպես ֆարտինգեյլ, որը լայնորեն կրում էին Եվրոպայում 15-րդ դարի վերջից մինչև 17-րդ դարի սկիզբը, ինչպես նաև կողային շրջանակները և քթոցները, որոնք կրել են ամբողջ 18-րդ դարի ընթացքում։

Ձիու մազից պատրաստված կտորը, որը կոչվում է կրինոլին, առաջին անգամ նկատվեց 1829 թվականին, երբ այն առաջարկվել էր հագուստի երեսպատման և կարման համար։ Նույն տարում Ռուդոլֆ Աքերմանի «նորաձևության շտեմարան»-ը նկարագրել է նոր գործվածքը որպես «գեղեցիկ, պարզ հումք, որը արտաքնապես նման է թելերից պատրաստված գործվածքին (լենո), բայց շատ ուժեղ և մնայուն նկարագրությամբ. այն պատրաստված է տարբեր գույներով. մոխրագույն և ճսպիտակեցված բատիստի գույնը առավել բարենպաստ են»։

Կրինոլինի տակի կիսաշրջազգեստները ձիու մազից հայտնվել են մոտ 1839 թվականին, այնքան հաջող, որ «կրինոլին» անվանումը սկսել է վերաբերել ընդհանուր օժանդակ տակի կիսաշրջազգեստներին, այլ ոչ թե միայն նյութին։ 1847 թվականին կրինոլինային գործվածքն օգտագործվում էր որպես կիսաշրջազգեստների երեսպատման ամրացում, չնայած անգլիացի կանայք նախընտրում էին կրինոլինային գործվածքից պատրաստված առանձին տակի կիսաշրջազգեստները, որոնք սկսում էին փլչել կիսաշրջազգեստի աճող քաշի տակ։ Ձիու մազից կրինոլինի այլընտրանքներից մեկը եղել է ազատված տակի շրջազգեստը ներքև տեղադրված կամ փետուրները, ինչպես հաղորդվում է,որ 1842 թվականին կրել է Լեդի Էյլսբերին։ Սակայն, փաթաթված կիսաշրջազգեստները լայնորեն չէին  արտադրվում մինչև 1850-ականների սկիզբը։ 1849 թ.-ին հնարավոր էր ձեռք բերել կոշտ և ճկուն բամբակյա գործվածքներ տակի շրջազգեստներ արտադրելու համար, որը վաճառվում էր որպես «կրինոլին» և նախատեսված էր հյուսվածքները ձիու մազերով փոխարինելու համար. արհեստական շրջանակներով կրինոլինը չէին հայտնվել մինչև 1850-ական թվականները։

## 19-րդ դարի վերջ 1850-ականներ
thumb|left|Պողպատե շրջանակներով վանդակավոր տակի շրջազգեստ, 1865 (Լոս Անջելեսի շրջանային արվեստի թանգարան)

### 1850–60-ականներ
Վանդակավոր կրինոլինը, որը պատրաստված է գարնանային պողպատե մետաղից, առաջին անգամ ներկայացվել է 1850-ական թվականներին, երբ ձեռք բերվեց մետաղական կրինոլինի ամենավաղ բրիտանական արտոնագիրը (նկարագրվում է որպես «ժապավենի վրա ամրացված պողպատե զսպանակներից պատրաստված շրջանակի տակի կիսաշրջազգեստ»), որը տրվել է 1856 թվականի հուլիսին։ Էլիսոն Գերնսհայմը ենթադրում էր, որ անհայտ ֆրանսիացի գյուտարարը, հավանաբար, Ռ. Ս. Միլլեթն էր Բեզանսոնից, քանի որ 1856 թվականի հուլիսի արտոնագիրը ներկայացվել էր նրանց բրիտանական գործակալ Կ. Ամետի կողմից։ Միլլեթն Փարիզում արդեն արտոնագրել էր 1856 թվականի ապրիլի 24-ին «tournure de femme»-ը, որը նկարագրվել էր որպես «առաձգական լայնացող շրջանակներ, որոնք միացված են ուղղահայաց շերտերով»։ Իր ներկայացումից հետո, կանանց իրավունքների պաշտպան Ամելիա Բլումերը զգաց, որ բազմաթիվ տակի շրջազգեստների խանգարող բնույթի վերաբերյալ իր մտահոգությունները լուծվել են, և հագուստի բարեփոխումը որպես ելք հայտնեց։ Դիանա դե Մարլին, իր գրած Չառլզ Ֆրեդերիկ Ուորտի կուտյուրյենի կենսագրության մեջ նշել է, որ մինչև 1858 թվականը գոյություն ունեին պողպատե գործարաններ, որոնք սպասարկում էին բացառապես կրինոլինների արտադրողներին, և խանութներ, որոնք ոչինչ չէին վաճառում, բացի կրինոլինից։ Կրինոլինների ամենանշանավոր արտադրողներից մեկը *Thomson & Co* ընկերությունն էր, որը հիմնադրվել է ամերիկացու կողմից և մասնաճյուղեր ունի ամբողջ Եվրոպայում և Միացյալ Նահանգներում։ Իր հաջողության գագաթնակետին Թոմսոնի Լոնդոնի գործարանը արտադրում էր օրական մինչև չորս հազար կրինոլիններ, մինչդեռ Սաքսոնիայի մեկ այլ գործարան արտադրում էր 9,5 միլիոն կրինոլիններ տասներկու տարվա ընթացքում։ 1859 թվականին Նյու Յորքի ֆաբրիկան, որտեղ աշխատում էր շուրջ հազար աղջիկ, ամեն շաբաթ օգտագործում էր 300,000 յարդ պողպատե մետաղալար` օրական երեքից չորս հազար կրինոլին  արտադրելու համար, մինչդեռ Մանհեթենում Դուգլասի և Շերվուդի մրցակից ֆաբրիկան ամեն շաբաթ մեկ տոննա պողպատ էր օգտագործում շրջանակաձև շրջազգեստներ արտադրելու համար։

thumb|reight|Փչովի կրինոլին:Ջոն Լեխի 1857թ.-ի ծազրանկարը Punch's Pocket Book-ի համար:
Կրինոլինը պետք է բավականաչափ կոշտ լիներ, որպեսզի կիսաշրջազգեստները իրենց սովորական վիճակում պահեր, բայց նաև բավականաչափ ճկուն լիներ, որպեսզի ժամանակավորապես դուրս մղվեր կաղապարից և այնուհետև ետ թռչեր։ Կրինոլինների պատրաստման համար օգտագործվող այլ նյութերը ներառում էին կետոսկր, գուտապերչա և փչովի կաուչուկ (բնական ռետին)։ Փչովի շրջանակների գաղափարը կարճաժամկետ էր, քանի որ դրանք հեշտությամբ պայթվում էին, հակված էին ոչնչացման, և կաուչուկի արտադրության մեջ ծծումբ օգտագործելու պատճառով դրանցից տհաճ հոտ էր գալիս։ Չնայած գուտապերչի կոշտ ռետինե շրջանակները սկզբում բավարար կերպով  էին աշխատում, դրանք փխրուն էին և հեշտությամբ կոտրվում էին, առանց իրենց ձևը վերականգնելու հնարավորության։ Չնայած առարկություններին, որ կոտրված պողպատի սուր ծայրերը վտանգավոր էին, թեթև պողպատը ակնհայտորեն ամենահաջողված տարբերակն էր։ Այն նվազեցրել է  տակի կիսաշրջազգեստների քանակն ու քաշը, ինչպես նաև ապահովել ոտքերի շարժումների մեծ ազատությունը։ Սակայն, շրջանակաձև շրջազգեստների հապճեպ կամ անզգույշ շարժումները կարող էին հանգեցնել ավելի շատ պատահական բացահայտման, քան ենթադրվում էր։ 1863-ին կրինոլինի համար *The Lady's Newspaper*-ում հրապարակված գովազդը, որը վանդակավոր օրորվող շրջանակներով կրինոլինի համար էր, փորձել էր համոզել պոտենցիալ հաճախորդին, որ իր կրելու ժամանակ այնպիսի գործողություններ, ինչպիսիք էին աստիճաններով բարձրանալը, իր թատերական աթոռին անցնելը, բազկաթոռներին նստելը և  կահույքը հենվելը, հնարավոր կլինեին առանց միջամտության ոչ իր, ոչ էլ շրջապատի համար։

thumb|reight|Զավեշտական լուսանկար 1860թ.-ի կեսերին
Չնայած պատմիչ Մաքս ֆոն բեմի որոշ պնդումներին, որ ամենամեծ կրինոլինները հասնում են շրջանագծի տասը բակերին (30 ֆուտ), լուսանկարների պատմաբան Էլիսոն Գերնսհայմը եզրակացրել է, որ առավելագույն իրատեսական շրջապատը, ըստ էության, հինգ և կեսից մինչև վեց յարդ է։ Իսկ ազատորեն հավաքված շրջազգեստը մի մեծ շրջանակով փափթաթված, անկասկած, ավելի բարձր բակ է պահանջում, Գերնշիմը նշել է, որ տասը բակ եզրաշերտերը չափազանց քիչ հավանական էին։ Բեմական լուսանկարները, որոնք ցույց էին տալիս չափազանց մեծ կրինոլիներ կրող կանաց, բավականին տարածված էին, օրինակ, լայնորեն հրապարակված հինգ ստերեոսկոպիկ նկարների հաջորդականությունը, որը ցույց էր տալիս մի կնոջ, որը հագնվում էր մի քանի սպասուհիների օգնությամբ, ովքեր երկար սյուներ են պահանջում, որպեսզի բարձրացնեն իր հագուստը գլխի վրա, և նրա հսկայական շրջանակաձև շրջազգեստը ղեկավարելու այլ խորամանկ միջոցներ։ Նման լուսանկարիչները, որոնք վերարտադրեցին ժամանակակից ծաղրանկարները, ոչ թե ճշգրիտ արտացոլող իրականությունը, ուղղված էին ուղեկցորդի շուկային։ Այնուամենայնիվ, դա փաստ էր, որ կրինոլինի չափը հաճախ դժվարություններ էր առաջացնում դռների միջով անցնելիս, վագոնների մեջ նստելիս և ընդհանրապես տեղափոխելիս։ 1860-ական թվականների վերջին շատ կրինոլիններ զգալիորեն նվազել են չափերով, ինչպես նշել Է Վիկտորիա և Ալբերտ թանգարանի կուրատորը` թանգարանի հավաքածուում դիտելով վանդակավոր կրինոլինների չափերը։

thumb|left|Անգլիական երկու կրինոլիետները, 1872-75 (Լոս Անջելեսի շրջանային արվեստի թանգարան)

### Կրինոլետներ և 1880թվականների վերածնունդ
Կրինոլինը նորաձևությունից սկսել է դուրս գալ մոտ 1866 թվականից։ Փոփոխված տարբերակը` կրինոլետը, անցումային զգեստ էր, որը միացնում էր վանդակավոր կրինոլինի միջև ընկած հատվածը շրջանակի հետ։ 1867-ից մինչև 1870-ի կեսերը նորաձև կրինոլետը սովորաբար բաղկացած էր կիսագնդերից, երբեմն ներքին շղարշով կամ վիրակապերով, որոնք նախատեսված են ամբողջականության և ձևի ճշգրտման համար։ Կրինոլետը դեռևս կրում էին 1880-ականների սկզբին, իսկ 1881-ի հոդվածում դա նկարագրվում էր, որ այն դուրս է մնում բացառապես հետևից, այլ ոչ թե կրինոլինի նման «կողքին թաքնված»։ Հնարավոր է, որ փոքր կրինոլինների որոշ մասը, որոնք պահպանվել են, հագնում էին առանձին շրջքանակների համադրությամբ, այլ ոչ թե առանձին։ 1880-ական թվականների ընթացքում վանդակավոր կրինոլինները վերածնվեցին շրջանակաձև շրջազգեստների հետ, որոնք նախագծված էին ժամանակահատվածի չափազանց լայն շրջանակները հարմարեցնելու և շրջազգեստի եզրաշերտերը պաշտպանելու համար։ 1880-ական թվականների ոճերից մեկը կոչվում էր օմարի զամբյուղ շնորհիվ իր` օմար թակարդի հետ նմանության շնորհիվ։ Տասնամյակի չափազանց ծանր գործվածքների պատճառով կրինոլինների շրջանակները անցնում էին միմյանց վրայով ոտքերի ետևում, որպեսզի պահպանեն և ամուր պահեն շրջազգեստները տեղում։ Ինչպես ավելի վաղ վանդակավոր կրինոլիները, օգտագործվում էին պտտված պողպատ, մետաղալար և եղեգ։

### Քննադատական պատասխան
thumb|Ծաղրանկար, որը ցույց է տալիս մի տիկնոջ, որը կշտամբում է իր աղախնին կրինոլին կրելու համար:''Punch'', 1862
Ի տարբերություն ֆարտինգեյլների և կողովների, կրինոլինը կրում էին բոլոր դասի կանայք. և այս նորաձևությունը արագորեն դարձավ արևմտյան լրատվամիջոցների ուշադրության առարկան։ Կրինոլինի մասին քննադատական հոդվածները հրապարակվել են հունգարական «Az Üstökös» (1858) ամսագրի և բուլղարացի լրագրող Պետկո Սլավեյկովի կողմից 1864 թվականին։ 1850-ական թվականներին ուելսցի բանաստեղծ Դեֆիդ Ջոնսը բալադ էր գրել, որը դատապարտում էր նորաձևությունը։ Նույն զգացողությունն արտահայտվել է ռուսական երգում, որը հրապարակվել է 1854 թվականին, որտեղ երգիչը բողոքում էր, որ իր կինը ընդունել էր նորաձևությունը։ 1855թ.-ին Վիկտորյա թագուհու պետական այցի դիտորդը Փարիզից դժգոհում էր, որ, չնայած մեծ թվով ներկա օտարերկրացիների, արևմտյան նորաձևության, ինչպիսին է կրինոլինը, ազգային զգեստը նոսրացրել էին այն աստիճանի, որ բոլորը` լինի թուրք, շոտլանդացի, իսպանացի, թե թիրոլյան, միանման էին հագնված։ Վիկտորիան ինքը, ինչպես ասում էին մարդիկ, ատում էր նորաձևությունը` ոգեշնչելով մի երգ *Punch*-ում, որը սկսվում էր այսպես. «Կեցցե մեր գթառատ թագուհին, որը չի կրի կրինոլին»։ Գերնսհայմը նշել էր, որ թագուհին հաճախ լուսանկարվել էր կրինոլիններում, և ենթադրում էր, որ այդ թյուրիմացությունը տեղի էր ունեցել Վիկտորիայի խնդրանքի պատճառով, որպեսզի 1858 թվականին իր դստեր ամուսնությանը ներկա իգական սեռի հյուրերը պետք է թողնեին ներքևում իրենց շրջանակները, Սբ. Ջեյմսի պալատ թագավորական մատուռում սահմանափակ տարածության պատճառով։

Կրինոլինը ընկալվում էր որպես սոցիալական ինքնության խորհրդանիշ, իսկ ծաղրանկարների համար հայտնի սյուժեն կրինոլիններ կրող աղախինների պատկերն էր, ինչպես նրանց տիրուհին, հիմնականում բարձր դասի կանանց մեծ անհամաձայնությամբ։ Կրինոլինի վերաբերյալ ծառայողների հարցերը և դրանց առնչվող սոցիալական մտահոգությունները բարձրացվեցին Ջորջ Ռաութլեջի կողմից 1875-ում հրապարակված էթիկետի ուղեցույցում, որտեղ նա քննադատել է Լոնդոնի աղախիններին, աշխատանքի ժամանակ կրելու համար։ Երբ Աղջիկները ծնկի իջան, դռան կողոսկրերը սրբելու համար, Ռաութլեջը նկարագրել էր, թե ինչպես էին իրենց շրջանակները բարձրացել, մերկացնելով մարմնի ստորին մասը, ոգեշնչելով փողոցային հետապնդումը տղաների կողմից, երիտասարդների և այլ տղամարդկանց անցորդների վրա։ Ռաութլեջն այն կարծիքին էր, որ ծառաները պետք է պահպանեին իրենց նորաձև հագուստը ազատ ժամանակի համար և հագնվեին իրենց աշխատանքին համապատասխան։ Սակայն դա վիճարկվեց որոշ ծառաների կողմից, որոնք իրենց հագուստները վերահսկելու փորձերը դիտում էին որպես իրենց ազատության վերահսկողության համարժեք և հրաժարվում էին աշխատել այն գործատուների համար, ովքեր փորձում էին արգելել կրինոլինը։

upright|thumb|Սառա Ֆորբս Բոնետա` Կամիլ Սիլվիի կողմից, 1862
Արթուր Մանբին նկատել է, որ Ուիգանի «բարբարոսական տեղանք»-ում ածխահանության կին աշխատողները տաբատ հագած «այնքան տարօրինակ չէին, որքան կրինոլին հագած կանայք»,  ցուցադրելով իր վերաբերմունքը բարձրագույն դասի նկատմամբ։ Ավստրալիայում ավելի աղքատ գյուղացի կանայք լուսանկարվում էին իրենց քարե խրճիթների առջև, իրենց լավագույն կրինոլին զգեստները հագած։ Ֆրանսիացի սոցիոլոգ և տնտեսագետ Ֆրեդերիկ Լեփլեյը 1850-1875 թվականներին ֆրանսիական ընտանիքների աշխատանքային զգեստապահարանի հետազոտություն էր անցկացրել, որի ընթացքում նա հայտնաբերել էր, որ երկու կանայք կրինոլիններ էին ունեցել իրենց զգեստապահարանում, հմտորեն աշխատող երկու կանայք։ Ձեռնոց պատրաստող նորաձևության գիտակից մի կնոջ էր պատկանում երկու կրինոլին և տասնմեկ զգեստ, թեև նրա սովորական ամենօրյա հագուստը բաղկացած էր փայտե կոշիկներից և տպագիր գոգնոցներից։ Ամերիկայում, 19-րդ դարի կեսերի կրինոլինը լայն տարածում է գտել հարավային Բելլի պատկերի հետ, որը Ամերիկայի հարավարևելյան շրջանի բարձրագույն սոցիալ-տնտեսական, ստրկատիրական դասի պատկանող մի երիտասարդ կին էր։ Սակայն, ինչպես Եվրոպայում, այնպես էլ այլ երկրներում, կրինոլինը ոչ միայն հարուստ սպիտակամորթ կանայք էին կրում։ Ամերիկայում բոլոր դասերին և սոցիալական կարգավիճակին պատկանող ինչպես սևամորթ, այնպես էլ սպիտակամորթ կանայք կրում էին շրջանակաձև շրջազգեստներ, այդ թվում, առաջին տիկին Մերի Լինքոլն և նրա Աֆրոամերիկյան դերձակ` Էլիզաբեթ Քեկլիը, որը Տիկին Լինքոլնի համար շռայլ կրինոլիններ է ստեղծել է։

Հագուստի հետ կապված դժվարությունները, ինչպիսիք էին չափսը, խնդիրները և վտանգները, որոնք կապված էին կրելու և տեղափոխվելու հետ, ինչպես նաև այն փաստը, որ այն լայնորեն կրում էին բոլոր սոցիալական դասերի կանայք, հաճախ չափազանցվում և ծաղրվում էին երգիծական հոդվածներում և նկարազարդումներում, ինչպիսին էր *Punch*-ը։ Ալեքսանդր Մաքսվելն ամփոփեց կրինոլինային ծաղրը` որպես տղամարդ հեղինակների անվստահության և այն մտավախությունների արտահայտություն, որ այն կանայք, որոնց կրինոլինները «բավական տեղ էին զբաղեցնում հինգի համար», ի վերջո կնվաճեին մարդկությունը։ Ջուլիա Թոմասը, հետևելով հակա-կրինոլինային տրամադրությունների և *Punch*-ի ծաղրի ծավալին` նշում էր, որ ամսագրի հարձակումները, մոդան կոտրելու փոխարեն, սրեցին և նույնիսկ հորինեցին «կրինոլինեմանիայի» ֆենոմենը։

left|thumb|upright|Կրինոլինի հրդեհը 1860թ.-ի կեսերին

### Վտանգներ
Լայնորեն հաղորդվեց կրինոլինի բոցավառման մասին։ Հաշվարկվել էր, որ 1850-ականների վերջին և 1860-ականների վերջին Անգլիայում կրինոլինի հետ կապված հրդեհների հետևանքով զոհվել է շուրջ 3000 կին։ Չնայած կրինոլինի հետ կապված մահացու դեպքերի վերաբերյալ հավաստի վիճակագրական տվյալները հազվադեպ էին հանդիպում, Ֆլորենս Նայտինգեյլը հաշվարկել է, որ առնվազն 630 կին մահացել է 1863-64-ում իրենց հագուստի հրդեհումից։ Նման դեպքերից մեկը` 14-ամյա խոհարարուհի Մարգարեթ Դեյվիի մահը, «Թայմս»-ում նկարագրված է 1863 թվականի փետրվարի 13-ին։ Նրա զգեստը, «քրինոլինով ուռչած», այրվել էր, երբ նա կանգնած էր բուխարու պաշտպանական ցանցի վրա, որպեսզի գդալները վերցներ բուխարու դարակից, և նա մահացավ լայնածավալ այրվածքներից։ Փոխհովանավորը, մեկնաբանելով, որ ինքը «զարմացած էր, որ նման եղանակից մահացությունն ավելի հստակ չէր բերվել գլխավոր քարտուղարի ծանուցման ներքո», վճիռ էր կայացրել «կրինոլինի կողմից առաջացրած պատահական մահվան մասին»։ Նման դեպք գրանցվել էր ավելի ուշ նույն տարում, երբ 16-ամյա Էմմա Մուսոնը մահացել էր այն բանից հետո, երբ այրվող կոքսի մի կտոր դուրս է եկել խոհանոցի օջախից`  կրինոլինը այրելու համար։ Մեկ ամիս անց` 1863 թվականի դեկտեմբերի 8-ին, Չիլիի Սանտյագո քաղաքի Հիսուս եկեղեցու հրդեհի հետևանքով զոհվեց երկուսից երեք հազար մարդ։ Զոհվածների թվի մեծությունը մասամբ բացատրվում էր դյուրավառ հյուսվածքի մեծ թվով, որը բաղկացած էր եղել կանացի կրինոլինային զգեստներից։ Կրինոլինային հրդեհների երկու նկատելի զոհ էին դարձել Ուիլյամ Ուայլդի անօրինական դուստրերը` Էմիլին և Մերին, որոնք 1871 թվականի նոյեմբերին մահացան այրվածքներից, որոնք ստացել էին այն բանից հետո, երբ նրանց երեկոյան զգեստներն այրվել էին։ Թեև առկա էին բոցավառվող գործվածքներ, դրանք կարծես թե աննկատելի և անպիտան էին Although flame-retardant fabrics were available, these were thought unattractive and were unpopular.:
 
Կրինոլինի հետ կապված այլ ռիսկերը կայանում էին նրանում, որ դա կարող էր խրված լինել այլ մարդկանց ոտքերի, վագոնների անիվների կամ կահույքի տակ կամ հարվածվել քամու հանկարծակի պոռթկումներից, փչելով կրողին ոտքերից։ 1859 թվականին, մասնակցելով թերթերի հետապնդմանը, Լուիզան` Մանչեսթերի դքսուհին, աստիճաններով բարձրանալիս բռնեց իր շրջանակը, և իր գլխի վրայով ոլորած կրինոլինը ու շրջազգեստը ամբողջությամբ թեքվեցին, բացահայտելով հավաքված հյուրերին իր ալկարմիր գցրոցը։

Կրինոլինը հագնում էին որոշ գործարանների աշխատակիցներ, ինչը հանգեցրել էր այն բանին, որ *Courtaulds* տեքստիլ ընկերությունը 1860 թվականին աշխատակցուհիներին հրահանգել էր թողնել իրենց շրջանակներն ու կրինոլինները տանը։ Սեսիլ Ուիլեթ Քանինգթոնը նկարագրել էր, որ տեսել էր Բրայանտի և Մեյի ֆաբրիկաներում աշխատող կանանց լուսանկարը, որոնք աշխատանքի ընթացքում կրինոլին էին հագել։ *Cork Examiner*-ի 1864 թվականի հունիսի 2-ի զեկույցում արձանագրվել էր Էնն Ռոլինսոնի մահը այն վնասվածքներից, որոնք ստացել էր այն բանից հետո, երբ նրա կրինոլինը բռնվել էր Ֆիրվուդյան սպիտակեցման սենյակում պտտվող մեքենայի լիսեռով։

## 20-րդ դար
thumb|upright|Ռազմական կրինոլին, 1916
Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո «ռազմական կրինոլին» նորաձև  դարձավ 1915-1917 թվականներին։ Այս ոճը տարբերվում էր լայն, ամբողջական շրջազգեստների երկարությամբ և նկարագրվել էր որպես գործնական (ապահովելու համար ազատ քայլ և շարժում) և հայրենասիրական, քանի որ գրավիչ հագնված կանանց տեսքը, ինչպես և սպասվում էր, բարձրացնելու զինվորների տրամադրությունը արձակուրդում։ Ռազմական կրինոլինի լայն կիսաշրջազգեստները դիմանում էին 1920-ական թվականների *robe de style* ոճին։

1930-ական թվականների վերջին, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մեկնարկից առաջ, տեղի ունեցավ կրինոլինի վերածնունդը այնպիսի դիզայներների կողմից, ինչպիսիք են Էդվարդ Մոլինյեն, որը շրջանակ էր կիրառում ինչպես ցերեկային կիսաշրջազգեստների, այնպես էլ երեկոյան զգեստների համար, և Նորման Հարթնելը, որի Ֆրանց Քսավեր Վիտերհալտերի ոգեշնչված նախագծերը Եղիսաբեթ թագուհու համար այնքան հաջող էին, որ թագուհին հաճախ (թեև ոչ ճշգրիտ) վերագրում էր այն, ինչ նա միանվագ կրինոլինը վերադարձրեց Նորաձևություն։ Եվ որպես թագուհի և որպես մայր, Էլիզաբեթն ընդունեց ավանդական զանգակաձև կրինոլինը` որպես իր ֆիրմային ոճը երեկոյան զգեստների և հանդիսավոր միջոցառումների համար։ «Քամուց քշվածները» ֆիլմը, որը թողարկվել է 1939 թվականին, ոգեշնչեց ամերիկյան նորաձևությանը 1940 թվականի գարնանը կրինոլինների հետ ավարտական երեկոյի զգեստների համար։

thumb|upright|left|Դիորի երեկոյան զգեստը և կրինոլինե տակի շրջազգեստը, 1954 (Վիկտորյա և Ալբերտ թանգարան)
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո կրինոլինները կրկին վերածնվեցին այնպիսի դիզայներների կողմից, ինչպիսիք են Քրիստիան Դիորը, որի «Նոր տեսք»-ը 1947 թվականին աչքի ընկավ խիտ կիսաշրջազգեստներով, որոնք պահպանվում էին կոշտ տակի կիսաշրջազգեստներով։ Լոսչեքը ենթադրեց, որ «Նոր տեսք»-ով ակնհայտորեն վկայակոչելով հիասքանչ դարաշրջանը և վերականգնելով կորսետների և կրինոլինների պատմական ոճերը, Դիորը առաջին դիզայներն էր, որը ներկայացրեց պոստմոդեռնիզմի գաղափարը նորաձևության մեջ, թեև անգիտակցաբար։ Կրինոլինները հայտնի էին եղել 1950-ականներին և 1960-ականների սկզբին։ Ամերիկացի դիզայներ Էնն Ֆոգարտին հատկապես հայտնի էր իր լայն կիսաշրջազգեստներով, որոնք կրում էին կրինոլինի տակի կիսաշրջազգեստների վրա, որոնք միշտ առանձնացվել էին զգեստից, ապահովելու համար շարժումների և ճանապարհորդությունների հեշտությունը։ *Life*-ը հաղորդեց 1953 թ. - ին, թե ինչպես 1951 թվականից Ֆոգարտիի կրիոլինինի նմուշներից մեկը համարյա ճշգրտորեն կրկնօրինակվեց Դիորի վերջին հավաքածուի նմուշում։ Շրջանակաձև, բարձված, և/կամ ծալազարդված մանժետով կրինոլինե տակի շրջազգեստները  լայնորեն հագնում էին Նեյլոնով, ցանցով և բամբակով, ինչպես նաև ներկառուցված շրջանակներով շրջազգեստները։

thumb|upright|Վեսթվուդի «մինի-կրինի»-ին, 1987
1980-ականների կեսերին Վիվյեն Վեսթվուդը կրկին վերանայեց կրինոլինը, ոգեշնչվելով «մաղադանոս» բալետից, մինի երկարության կիսաշրջազգեստների արտադրության համար, որը նա անվանեց «մինի-կրինի»։ Մինի-կրինիի ուրվագիծն ազդեց այլ դիզայներների աշխատանքի վրա, ինչպիսիք են Քրիստիան Մարի Մարկ Լակրուայի «puffball» կիսաշրջազգեստները։ Ուեսթվուդի մինի-կրինին 1989 թվականին նկարագրվեց որպես երկու հակասական իդեալների` կրիոլոլինի համադրություն, որը ներկայացնում էր «սահմանափակման և ծանրաբեռնվածության դիցաբանությունը», և մինի կիսաշրջազգեստ, որը ներկայացնում էր «ազատագրման դիցաբանությունը»։

Մոդելավորողները վերջին 20-րդ և վաղ 21-րդ դարում, ինչպիսիք են Ալեքսանդր Մակքուինը և Ջոն Գալյանոն, հաճախ օգտագործում էին կրինոլինը իրենց նմուշներում, ինչպես նաև 1998-ին Դիորի համար  Գալիանոյի գնդակաձև զգեստներից մեկի շրջազգեստը, որը հասնում էր 9 ոտնաչափ լայնության։ Գալիանոն հատուկ այցելել է կրինոլինների իսկական արտադրողներին, որոնք Քրիստիան Դիորն ինքն էր կիրառել, որպեսզի տեղեկացնի և ազդի իր սեփական նախագծերի վրա։ Մակքուինը հիացած էր քրինոլինով և հաճախ մեջբերում էր այն իր հավաքածուներում` կտրելով կաշվե գնդակաձև զգեստը` ցույց տալու դրանց տակի վանդակը, կամ այն զարդարված արծաթի կտրած մետաղից ցուցադրել։ Մակքուինի ամենահայտնի կրինոլինային դիզայներից մեկը մոդելավորվել է Էյմի Մալինզի կողմից *Dazed and Confused* ամսագրի համար Նիկ Նայթի մի շարք լուսանկարներում, որում Մուլինի վանդակավոր կրինոլինը, դիտավորյալ հագած էր առանց արտաքին շրջազգեստի, որպեսզի բացահայտի իր պրոթեզային ոտքերը, նկարագրվում էր որպես քայլող շրջանակ և վանդակ, որպեսզի «պարունակեն անբարոյականություն»։ Պատկերները այս նկարահանման արդեն հրապարակել էին կարևորագույն առևտրային պատկերների շարքում 1998 թ.,որոնք ներկայացնում էին Նայթիի և Մակքուինի հավատարմությունը նորաձևության և ֆիզիկական գեղեցկության ավանդական հասկացություններին այլընտրանք ներկայացնելու համար։ 2010 թվականին Մակքուինի մահից հետո նրա իրավահաջորդ Սառա Բերթոնը շարունակեց  *McQueen* բրենդի համար կրինոլինների մշակման ավանդույթը։

## 21-րդ դար
thumb|left|upright|Հրապարակի պարուհի, 2006
Կրինոլինները շարունակում են կրել նաև 21-րդ դարում, որպես կանոն, որպես պաշտոնական զգեստների մաս, ինչպիսիք են երեկոյան զգեստները, ավարտական զգեստները, կամ հարսանյաց զգեստները։ 1950-ականներին և 1960-ականների ոճային ցանցով կրինոլիները ավանդական տարր են տարազներով քառակուսի պարի և տրեխներով պարի համար։ Դրանք նաև հայտնի հագուստներ են 1950-ականների և 1960-ականների ազդեցիկ ռոքաբիլին միջոցառումների այցելելու համար, ինչպիսիք են Վիվա Լաս Վեգասը։ Սթիմփանկ շարժումը նույնպես համապատասխանեցրել է վանդակավոր շրջազգեստը 19-րդ դարի նորաձևության այլ տարրերի հետ, ինչպիսիք են կորսետները և ցիլինդրը իր հագուստի համար։

thumb|upright|Հարսանեկան զգեստ, 2005
Որոշ համատեքստերում ավանդական կրինոլինը կարող է դիտարկվել որպես հակասական, ինչպես 2015 թվականի սկզբին, երբ Ջորջիայի համալսարանը, ինչպես հաղորդվում է, խնդրել է չհագնել շրջանակաձև շրջազգեստները համայնքային որոշ միջոցառումների` հարավային Բելլի և ստրկատերերի հետ իրենց ենթադրյալ ասոցիացիայի, ամերիկյան ցածրադիր հարավի սոցիալ-տնտեսական բարձրագույն դասերի պատճառով։ Առաջարկվող արգելքի պատճառը կապված էր այս տարվա սկզբին Օկլահոմայի համալսարանի Սիգմա Ալֆա Էփսիլոնի ռասիստական դեպքի հետ, մի քանի հոդվածներում նշվում էր, որ դա լավ փորձ էր խուսափելու Ջորջիայի համալսարանի համայնքային մեղադրանքներից ռասայական անտարբերության մեջ։ Նշվել է, որ պատմական ժամանակահատվածում շրջանակաձև շրջազգեստները և կրինոլինը հագնում էին բոլոր դասերի և սոցիալական կարգավիճակի սևամորթ և սպիտակամոթ կանայք, և որ, չնայած հայտնի ասոցիացիաներին` դրանք հարավային Բելլի պատկերի համար բացառիկ չէին։

## Գրականություն
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Տես նաև
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի նորաձևություն
Կատեգորիա:Ներքնազգեստ
Կատեգորիա:Նորաձևության պատմություն