Ջոն Նակա

**Ջոն Յոշիո Նակա** (), ամերիկացի այգեգործ, ուսուցիչ, հեղինակ և բոնսայ մշակողի վարպետ։

## Կյանքը
Նական ծնվել է 1914 թվականի օգոստոսի 16-ին Կոլորադոյի Ֆորտ Լապտոն քաղաքում։ Նա ծնվել է Նիսեյ ճապոնացի-ամերիկացի, բայց 8 տարեկանում վերադարձել է իր ծնողների հայրենիքը, որտեղ նա ուսումնասիրել է բոնսայի արվեստը իր պապի ազդեցության պատճառով։

Նա վերադարձել է Միացյալ Նահանգներ 1935-ին Կոլորադոյի Բոլդերի մոտ, իսկ հետո 1946-ի վերջին հաստատվել է Լոս Անջելեսում, Կալիֆորնիա իր կնոջ՝ Էլիսի և երեք որդիների՝ Յուջինի, Ռոբերտի և Ռիչարդի հետ։ Նական աշխատել է ծառերի հետ, որոնք աճում էին Հարավային Կալիֆորնիայում, այլ ոչ թե ընտրում էր ճապոնական տեսակները, և օգնել է տարածել բոնսայը Միացյալ Նահանգներում։ Օրենջ շրջանում Նական և չորս ընկերները 1950 թվականի նոյեմբերին հիմնել են բոնսայի ակումբ, որն այսօր հայտնի է որպես Կալիֆորնիայի բոնսայի հասարակություն։ 1950–60-ական թվականներին նա դարձել է ամերիկյան բոնսայի արվեստի շատ կարևոր ուժ։ Նա շարժիչ ուժ էր Արևմուտքում և այլուր բոնսայի գնահատման և բոնսայ արվեստի պրակտիկայի տարածման գործում։  Նական ճանապարհորդում և դասավանդում էր աշխարհով մեկ՝ համաժողովներում և ակումբներում, բայց հրաժարվում էր դասեր անցկացնել Ճապոնիայում՝ ասելով. «Նրանք ուզում են, որ ես դասավանդեմ, և ես նրանց ասում եմ, որ փորձում է քարոզել Բուդդային»։
[մինի|Նակայի գլուխգործոց Գոշինը ցուցադրվում է [Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ|Միացյալ Նահանգների ազգային դենդրոպարկում:]]
Նրա բազմաթիվ ձեռքբերումներից մի քանիսը հետևյալն են. նա հրատարակել է երկու գիրք՝ «Բոնսայի տեխնիկա I» և «Բոնսայի տեխնիկա II» վերնագրերով, տեքստեր, որոնք շատ արվեստագետների համար հարգված են որպես արևմտյան բոնսայի աստվածաշունչներ։ Այս գրքերը կթարգմանվեն ֆրանսերեն, գերմաներեն, իտալերեն և իսպաներեն մինչև 1990 թվականը։ Նա հոդվածներով, նախաբաններով և լուսանկարներով է հանդես եկել մի շարք մասնագիտացված ամսագրերում և գրքերում։ Nina S. Ragle-ի 287 ասացվածքների ժողովածուն, որոնք ներկայացվել են ինչպես ճապոներեն, այնպես էլ անգլերեն Նակայից՝ *Նույնիսկ կապիկները ընկնում են ծառերից*, հրատարակվել է 1987 թվականին։ Նա եղել է Բոնսայի համաշխարհային բարեկամության ֆեդերացիայի (WBFF) հիմնադիր տնօրեն և Լատինաամերիկյան բոնսայի ֆեդերացիայի (LABF) Սահմանադրության համահեղինակ։ Նա եղել է Ազգային Բոնսայի հիմնադրամի պատվավոր խորհրդական։

Նրա մյուս մեջբերումները ներառում էին «Բոնսայը արդյունքը չէ․ կարևորը ձեր հաճույքն է», «Բոնսայ լինելու համար պետք է փիլիսոփայություն, բուսաբանություն, արվեստ, մարդկային որակ ունենալ», «Բոնսայն դուք չեք, որ ծառի վրա եք աշխատում. դուք պետք է ունենաք, որ ծառը աշխատի ձեզ վրա», և «Տեղ թողեք թռչուններին թռչելու համար» ձեր բոնսայի ճյուղերը։ Նակի բազմաթիվ գործերից առավել ճանաչելի է «Գոշին» ստեղծագործությունը, որը նշանակում է «ոգու պաշտպան»։ Սա տասնմեկ ֆոեմինա գիհու խմբակային տնկումն է, որի յուրաքանչյուր ծառ խորհրդանշում է Նակայի թոռներից մեկին։ Ծառատունկը կարելի է տեսնել Բոնսայի և Փենջինգի ազգային թանգարանում, որը գտնվում է Միացյալ Նահանգների ազգային դենդրոպարկի տարածքում։ Իր մահից մոտ մեկ ամիս առաջ Նական նվիրել է իր առաջին բոնսայը՝ Մոնտեզումայի նոճին, Բոնսայի և Փենջինգի ազգային թանգարանին։ 2005 թվականի մայիսին նրա ավելի քան 80 նկարների հավաքածուն այն մասին, թե ինչպես է նա պատկերացնում սեմինարի տարբեր մասնակիցների ծառերի հետագա զարգացումը, հրատարակվել է որպես Ջոն նակի նկարչական ալբոմ, որը խմբագրվել է Ջեք Բիլետի և Շերիլ Մենինգի կողմից։

Նական մահացել է 2004 թվականի մայիսի 19-ին Ուիթիեր, Կալիֆոռնիաում։

## Պարգևներ
1960 թվականի մայիսի 23-ին Ճապոնիայի արտաքին գործերի նախարար Շունիչիրո Ֆուձիյաման Նակային շնորհել է Ճապոնիայի կառավարության պատվավոր վկայակոչը՝ Ճապոնիայի և Միացյալ Նահանգների միջև բարեկամության խթանմանն ուղղված ջանքերի համար։

1967 թվականի նոյեմբերի 24-ին Նական ստացել է պատվավոր շքանշան և տիտղոս Ճապոնիայի գյուղատնտեսական գործերի վարչության նախագահ արքայազն Տակամացու և Էյկիչի Հիրացուկայի կողմից։ 1972թ. մայիսի 20-ին Լոս Անջելեսի շրջանի ղեկավար Էռնեստ Է. Դեբսը վարչաշրջանի անունից Նակային հանձնեց պատվոգիր՝ «ճապոնաամերիկյան բարեկամության մեջ իր ակնառու ավանդի համար՝ Լոս Անջելեսի ժողովրդին և երկրին հնարավորություն ընձեռելով. հասկանալ և գնահատել բոնսաի մշակույթի գեղեցկությունն ու նշանակությունը»։

1985 թվականին Ճապոնիայի կայսր Հիրոհիտոն Նակային շնորհել է ոչ ճապոնացի քաղաքացու ամենահեղինակավոր մրցանակը՝ Ծագող արևի շքանշանի հինգերորդ աստիճանը։

1990 թվականին Հյուսիսային Ամերիկայի տաղավարը Ազգային Բոնսայի և Փենջինգի թանգարանում, Միացյալ Նահանգների ազգային դենդրոպարկի տարածքում, անվանակոչվել է ի պատիվ Նակայի։ Մուտքի մոտ ցուցադրված է Գոշինը։ 2001 թվականին այնտեղ բացվել է Բոնի Կոբերտ-Հարիսոնի դիմանկարային կիսանդրին։

Նական ընտրվել է 1992 թվականին որպես ազգային ժառանգության կրթաթոշակ ստանալու տասներեք պատվավոր մրցանակակիրներից մեկը, առաջին բոնսաի նկարիչը, ով արժանացել է այս հեղինակավոր մրցանակին։ Այն ժամանակ, երբ նա ստանում էր իր կրթաթոշակը, նա ասել է. «Դա ունի սկիզբ, բայց չունի վերջ։ Այսօրվա բողբոջը վաղը դառնում է ճյուղ»։

Հետմահու արժանացել է Խաղաղօվկիանոսյան պիոներ մրցանակին 2009 թվականին։ Բոնսայի ամերիկյան ընկերությունը նրա պատվին Ջոն Նակի մրցանակ է ստեղծել։ Նրա անունով ստեղծվել է նվիրատվության հիմնադրամ։

2014 թվականի մայիսին Նական դարձավ Բոնսայի և Փենջինգի ազգային թանգարանի Բոնսայի փառքի սրահի առաջին անդամը։

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
*John Yoshio Naka, In Celebration of a Grand Master's Life
*
* The Art of Bonsai Project, A Tribute to John Yoshio Naka 
*"John Y. Naka", *Bonsaitalk*

Կատեգորիա:Ամերիկացի բուսաբաններ
Կատեգորիա:Այգեգործություն
Կատեգորիա:Ճապոնիայի մշակույթ