Հիպոքլորաթթու

**Հիպոքլորաթթու,** անօրգանական միացություն ClOH քիմիական բանաձևով, որը գրվում է նաև որպես HClO, HOCl կամ ClHO։ Այն ունի հետևյալ կառուցվածքը՝ H−O−Cl։ Այն թթու է, որը առաջանում է, երբ քլորը լուծվում է ջրի մեջ, և մասամբ դիսոցվում է՝ առաջացնելով հիպոքլորիտ անիոն, ClO−։ HClO-ն և ClO−-ը օքսիդիչներ են և քլորի լուծույթների առաջնային ախտահանիչ նյութեր։ HClO-ն չի կարող մեկուսացվել այս լուծույթներից՝ իր պրեկուրսորի՝ քլորի հետ արագ հավասարակշռման պատճառով:

Իր ուժեղ հակամանրէային հատկությունների պատճառով նատրիումի հիպոքլորիտը (NaOCl) և կալցիումի հիպոքլորիտը (Ca(OCl)2) բազմաթիվ առևտրային սպիտակեցնող նյութերի, դեզոդորանտների և ախտահանիչների բաղադրիչներ են: Կաթնասունների, օրինակ՝ մարդկանց արյան սպիտակ բջիջները պարունակում են նաև հիպոքլորաթթու՝ որպես օտար մարմինների դեմ գործիք: Կենդանի օրգանիզմներում HOCl-ն առաջանում է ջրածնի պերօքսիդի և քլորիդ իոնների ռեակցիայի արդյունքում՝ հեմ ֆերմենտի միելոպերօքսիդազի (MPO) կատալիզով:

Ինչպես շատ այլ ախտահանիչներ, հիպոքլորաթթվի լուծույթները ոչնչացնում են մակերևույթների վրայի պաթոգենները, օրինակ՝ COVID-19-ը: Ցածր կոնցենտրացիաների դեպքում նման լուծույթները կարող են ծառայել բաց վերքերի ախտահանման համար։

## Պատմություն
Հիպոքլորաթթուն հայտնաբերել է 1834 թվականին ֆրանսիացի քիմիկոս Անտուան ​​Ժերոմ Բալարդը (1802–1876)՝ քլոր գազի կոլբայի մեջ սնդիկի (II) օքսիդի ջրային լուծույթի նոսր սուսպենցիան ավելացնելով։ Նա նաև անվանել է թթուն և նրա միացությունները:

Չնայած պատրաստման համեմատաբար հեշտ լինելուն՝ դժվար է պահպանել հիպոքլորային թթվի կայուն լուծույթը: Միայն վերջին տարիներին գիտնականները կարողացել են ծախսարդյունավետ լուծույթ ստանալ և պահպանել հիպոքլորաթթի ջուր՝ կայուն կոմերցիոն օգտագործման համար:

## Օգտագործում
* Օրգանական սինթեզի ժամանակ HClO-ն ալկենները վերածում է քլորոհիդրինների։
* Կենսաբանության մեջ հիպոքլորաթթուն առաջանում է ակտիվացված նեյտրոֆիլներում միելոպերօքսիդազով միջնորդավորված քլորիդ իոնների պերօքսիդացման միջոցով և նպաստում բակտերիաների ոչնչացմանը:
* Բժշկության մեջ հիպոքլորաթթվի լուծույթն օգտագործվել է որպես ախտահանիչ և հակամանրէային միջոց:
* Վերքերի խնամքի մեջ և 2016 թվականի սկզբի դրությամբ ԱՄՆ Սննդի և դեղերի վարչությունը հաստատել է այն արտադրանքները, որոնց հիմնական ակտիվ բաղադրիչը հիպոքլորաթթուն է՝ մարդկանց և ընտանի կենդանիների վերքերի և տարբեր վարակների բուժման համար: Այն նաև Սննդի և դեղերի վարչության կողմից հաստատված է որպես աղի լուծույթների կոնսերվանտ:
* Ախտահանման մեջ այն օգտագործվում է հեղուկ սփրեյի, թաց անձեռոցիկների և աերոզոլացված արտադրանքների բաղադրության մեջ: Վերջին ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ հիպոքլորաթթվի լուծույթը հարմար է աերոզոլային կիրառման համար, ախտահանման խցիկներ և փակ տարածքները, ինչպիսիք են գրասենյակները, հիվանդանոցները և առողջապահական կլինիկաները ախտահանելու համար:
* Սննդի սպասարկման և ջրի բաշխման մեջ, ջրից և աղից HClO-ի թույլ լուծույթներ ստեղծելու մասնագիտացված սարքավորումը երբեմն օգտագործվում է համապատասխան քանակությամբ անվտանգ (անկայուն) ախտահանիչ նյութ ստեղծելու համար՝ սննդի պատրաստման մակերեսները և ջրի պաշարները ախտահանելու համար: Այն նաև սովորաբար օգտագործվում է ռեստորաններում՝ իր ոչ դյուրավառ և ոչ թունավոր հատկությունների պատճառով:
* Ջրի մաքրման ժամանակ հիպոքլորաթթուն հիպոքլորիտի վրա հիմնված արտադրանքի ակտիվ ախտահանիչն է (օրինակ՝ օգտագործվում է լողավազաններում):
* Նմանապես, նավերում և զբոսանավերում ծովային սանիտարական սարքերը օգտագործում են էլեկտրաէներգիա՝ ծովի ջուրը հիպոքլորաթթվի վերածելու համար, որպեսզի ախտահանեն չորացած կղանքային թափոնները մինչև ծով արտանետվելը:
* Հոտազերծման ժամանակ հիպոքլորաթթուն փորձարկվել է հեռացնելու համար տհաճ հոտերը։ Պարզվել է, որ այն հեռացնում է հոտերի մինչև 99%-ը, ներառյալ աղբը, փտած միսը, զուգարանը, կղանքը և մեզի հոտերը։

## Ստացում, կայունություն և ռեակցիաներ
Ջրին քլորի ավելացումը առաջացնում է և աղաթթու և հիպոքլորաթթու․

:: Cl2 + H2O ⇌ HClO + HCl
:: Cl2 + 4 OH− ⇌ 2 ClO− + 2 H2O + 2 e−
:: Cl2 + 2 e− ⇌ 2 Cl−

Երբ թթուներն ավելացվում են հիպոքլորաթթվի ջրային աղերին (օրինակ՝ նատրիումի հիպոքլորիտն առևտրային սպիտակեցնող լուծույթում), ստացված ռեակցիան մղվում է դեպի ձախ և առաջանում է քլոր գազ։ Այսպիսով, կայուն հիպոքլորիտային սպիտակեցնող նյութերի ձևավորումը հեշտանում է՝ քլորի գազը տարրալուծելով հիմնական ջրային լուծույթներում, ինչպիսին է նատրիումի հիդրօքսիդը:

Թթուն կարելի է պատրաստել նաև ջրում երկքլորի մոնօքսիդը լուծելով։ Ստանդարտ ջրային պայմաններում անջուր հիպոքլորաթթուն ներկայումս անհնար է պատրաստել՝ դրա և անհիդրիդի միջև հեշտությամբ շրջելի հավասարակշռության պատճառով․

: 2 HClO ⇌ Cl2O + H2O, *K* = 3.55 × 10−3 դմ3/մոլ (0 °C ջերմաստիճանում)

Լույսի կամ անցումային մետաղների օքսիդների՝ պղնձի, նիկելի կամ կոբալտի, առկայությունը արագացնում է քլորի էքզոթերմ քայքայումը աղաթթվի և թթվածնի․

: 2 Cl2 + 2 H2O → 4 HCl + O2

### Հիմնարար ռեակցիաներ
Ջրային լուծույթում հիպոքլորաթթուն մասամբ դիսոցվում է հիպոքլորիտ իոնի։

HClO ⇌ ClO− + H+

Հիպոքլորաթթվի աղերը կոչվում են հիպոքլորիտներ։ Ամենահայտնի հիպոքլորիտը նատրիումի հիպոքրլոիտն է (NaClO), որը ժավելի հիմնական բաղադրիչն է։

Ստանդարտ պայմաններում HClO-ն ավելի ուժեղ օքսիդանտ է, քան քլորը:

: 2 HClO(ջր) + 2 H+ + 2 e− ⇌ Cl2(g) + 2 H2O, *E* = +1.63 Վ

HClO-ն փոխազդում է HCl-ի հետ, առաջացնելով քլոր։

: HClO + HCl → H2O + Cl2

HClO-ն փոխազդում է ամոնիումի հետ առաջացնելով մոնոքլորամին։

: NH3 + HClO → NH2Cl + H2O

HClO կարող է փոխազդել նաև օրգանական ամինների հետ, առաջացնելով *N*-քլորամիններ։

Հիպոքլորաթթուն գոյություն ունի հավասարակշռության մեջ իր անհիդրիդով՝ երկքլորի մոնօքսիդի հետ։

:: 2 HClO ⇌ Cl2O + H2O, *K* = 3.55 × 10−3 դմ3/մոլ (0 °C ջերմաստիճանում)

### HClO-ի ռեակցիաները կենսամոլեկուլների հետ
Հիպոքլորաթթուն փոխազդում է բազմաթիվ կենսամոլեկուլների հետ, ինչպիսիք են՝ ԴՆԹ-ն, ՌՆԹ-ն, ճարպաթթուների խմբերը, խոլեստերինը և սպիտակուցները։

#### Սպիտակուցի սուլֆոհիդրիլ խմբերի հետ ռեակցիաներ
Նոքսը և այլք նախ նշել է, որ HClO-ն սուլֆոհիդրիլային արգելակիչ է, որի բավարար քանակությունը կարող է ամբողջությամբ ապաակտիվացնել սուլֆոհիդրիլ խմբեր պարունակող սպիտակուցները: Դա պայմանավորված է նրանով, որ HClO-ն օքսիդացնում է սուլֆոհիդրիլային խմբերը, ինչը հանգեցնում է դիսուլֆիդային կապերի ձևավորմանը, որը կարող է հանգեցնել սպիտակուցների խաչաձեւ կապի։ HClO սուլֆոհիդրիլային օքսիդացման մեխանիզմը նման է մոնոքլորամինի մեխանիզմին և կարող է լինել միայն բակտերիոստատիկ, քանի որ մնացորդային քլորի ցրվելուց հետո սուլֆոհիդրիլային որոշ ֆունկցիաներ կարող են վերականգնվել: Մեկ սուլֆոհիդրիլ պարունակող ամինաթթու կարող է մաքրել HClO-ի մինչև չորս մոլեկուլ։ Համապատասխանաբար, առաջարկվել է, որ ծծումբ պարունակող ամինաթթուների սուլֆոհիդրիլ խմբերը կարող են ընդհանուր առմամբ երեք անգամ օքսիդացվել երեք HClO մոլեկուլներով, իսկ չորրորդը փոխազդում է α-amino խմբի հետ: Առաջին ռեակցիայից ստացվում է սուլֆենաթթու (R−S−OH), այնուհետև սուլֆինաթթու (R−S(=O)−OH) և վերջում՝ R−S(=O)2−OH: Սուլֆենաթթուները ձևավորում են դիսուլֆիդներ մեկ այլ սպիտակուցի սուլֆոհիդրիլ խմբի հետ՝ առաջացնելով սպիտակուցների խաչաձև կապ և ագրեգացիա։ Սուլֆինաթթվի և R−S(=O)2−OH-ի ածանցյալները արտադրվում են միայն HClO-ի բարձր մոլային ավելցուկներով, իսկ դիսուլֆիդները առաջանում են հիմնականում մանրէասպան մակարդակներում: Դիսուլֆիդային կապերը կարող են նաև օքսիդացվել HClO-ով մինչև սուլֆինաթթու: Քանի որ սուլֆոհիդրիլների և դիսուլֆիդների օքսիդացումից առաջանում է աղաթթու, այս գործընթացը հանգեցնում է HClO-ի սպառման։

#### Սպիտակուցի ամինային խմբերի հետ ռեակցիաներ
Հիպոքլորաթթուն հեշտությամբ փոխազդում է ամինաթթուների հետ, որոնք ունեն ամինոխմբային կողային շղթաներ։ HClO-ից ստացված քլորը տեղաշարժում է ջրածինը, ինչը հանգեցնում է օրգանական քլորամինի: Քլորացված ամինաթթուները արագ քայքայվում են, սակայն սպիտակուցային քլորամինները ավելի երկար են ապրում և պահպանում են որոշ օքսիդատիվ հատկություններ: Թոմաս և այլք արդյունքներից եզրակացրել են, որ օրգանական քլորամինի մեծ մասը քայքայվում է ներքին վերադասավորումների արդյունքում, և որ ավելի քիչ հասանելի NH2 խմբերը նպաստում են պեպտիդային կապի վրա հարձակմանը, ինչը հանգեցնում է սպիտակուցի ճեղքմանը: Մքքենան և Դեյվիսը պարզել են, որ 10 մՄ կամ ավելի HClO-ն անհրաժեշտ է սպիտակուցները iոչ լաբորատոր պայմաններում մասնատելու համար: Այս արդյունքներին համահունչ՝ հետագայում առաջարկվել է, որ քլորամինը ենթարկվում է մոլեկուլային վերադասավորման՝ ազատելով HCl և ամոնիակ՝ առաջացնելով ալդեհիդ: Ալդեհիդային խումբը կարող է հետագայում փոխազդել մեկ այլ ամինո խմբի հետ՝ ձևավորելով Շիֆի հիմք՝ առաջացնելով սպիտակուցների խաչաձև կապ և ագրեգացիա։

#### ԴՆԹ-ի և նուկլեոտիդների հետ ռեակցիաներ
Հիպոքլորաթթուն դանդաղ փոխազդում է ԴՆԹ-ի և ՌՆԹ-ի, ինչպես նաև բոլոր նուկլեոտիդների հետ լաբորատոր պայմաններում: ԳՄՖ-ն (գուանին մոնոֆոսֆատ) ամենաակտիվն է, քանի որ HClO-ն արձագանքում է և՛ հետերոցիկլիկ NH խմբի, և՛ ամինային խմբի հետ: Նմանապես, ԹՄՖ-ն (թիմին մոնոֆոսֆատ)՝ միայն հետերոցիկլիկ NH խմբով, որը ռեակտիվ է HClO-ի հետ, երկրորդ ամենաակտիվն է: ԱՄՖ-ը (ադենոզին մոնոֆոսֆատ) և ՑՄՖ-ն (ցիտոզին մոնոֆոսֆադ), որոնք ունեն միայն դանդաղորեն փոխազդող ամինո խումբ, ավելի քիչ ռեակտիվ են HClO-ի հետ: Հաղորդվում է, որ ՈւՄՖ-ն (ուրացիլ մոնոֆոսֆատ) ռեակցվում է միայն շատ դանդաղ արագությամբ: Հետերոցիկլիկ NH խմբերն ավելի ռեակտիվ են, քան ամինո խմբերը, և նրանց երկրորդային քլորամինները ունակ են քլոր նվիրաբերել: Այս ռեակցիաները, ամենայն հավանականությամբ, խանգարում են ԴՆԹ-ի հիմքերի զուգակցմանը, և դրան համապատասխան՝ Պրուցը հայտնել է HClO-ի ազդեցության տակ գտնվող ԴՆԹ-ի մածուցիկության նվազման մասին, որը նկատվում է ջերմային քայքայման ժամանակ: Շաքարի մասերը ոչ ռեակտիվ են, և ԴՆԹ-ի հիմքը կոտրված չէ: NADH-ը կարող է արձագանքել քլորացված ԹՄՖ-ի և ՈւՄՖ-ի, ինչպես նաև HClO-ի հետ: Այս ռեակցիան կարող է վերարտադրել ՈւՄՖ-ն և ԹՄՖ-ն և հանգեցնում է NADH-ի 5-հիդրօքսի ածանցյալին: ԹՄՖ-ի կամ ՈւՄՖ-ի հետ ռեակցիան դանդաղորեն շրջելի է HClO-ի վերականգնման համար: Երկրորդ ավելի դանդաղ ռեակցիան, որը հանգեցնում է պիրիդինային օղակի ճեղքմանը, տեղի է ունենում, երբ ավելցուկային HClO-ն առկա է: NAD+-ը չի փոխազդում HClO-ի հետ։

#### Լիպիդների հետ ռեակցիաներ
Հիպոքլորաթթուն փոխազդում է լիպիդների չհագեցած կապերի հետ, բայց ոչ հագեցած կապերի, և հիպոքլորիտ ClO− իոնը չի մասնակցում այս ռեակցիային։ Այս ռեակցիան տեղի է ունենում հիդրոլիզի միջոցով՝ ածխածիններից մեկին քլոր և մյուսին հիդրօքսիլ ավելացնելով: Ստացված միացությունը քլորոհիդրինն է։ Բևեռային քլորը խախտում է լիպիդային երկշերտերը և կարող է մեծացնել թափանցելիությունը: Երբ արյան կարմիր բջիջների լիպիդային երկշերտներում տեղի է ունենում քլորոհիդրինի ձևավորում, առաջանում է թափանցելիության բարձրացում: Խաթարումը կարող է առաջանալ, եթե բավականաչափ քլորոհիդրին ձևավորվի: Արյան կարմիր բջիջներին նախապես ձևավորված քլորոհիդրինի ավելացումը կարող է ազդել նաև թափանցելիության վրա: Դիտարկվել է նաև խոլեստերինի քլորոհիդինը, սակայն այն մեծապես չի ազդում թափանցելիության վրա, և ենթադրվում է, որ քլորը պատասխանատու է այս ռեակցիայի համար։ Հիպոքլորաթթուն նաև արձագանքում է գլիցերոֆոսֆոլիպիդների ենթադասին՝ պլազմալոգեններին, առաջացնելով քլորացված ճարպային ալդեհիդներ, որոնք ունակ են սպիտակուցի ձևափոխման և կարող են դեր խաղալ բորբոքային գործընթացներում, ինչպիսիք են թրոմբոցիտների ագրեգացումը և նեյտրոֆիլային արտաբջջային թակարդների ձևավորումը:

## Ախտահանման գործողության եղանակը
''E. coli-''ն, որը ենթարկվում է հիպոքլորաթթվի մանրէասպան ազդեցությանը, կորցնում է կենսունակությունը 0,1 վայրկյանից պակաս ժամանակում՝ բազմաթիվ կենսական համակարգերի ապաակտիվացման պատճառով: Հիպոքլորաթթուն ունի հաղորդված մահացու չափաբաժնի 0,0104–0,156 ppm քանակություն և 2,6 ppm-ն 5 րոպեում առաջացրել է 100% աճի արգելակում: Այնուամենայնիվ, մանրէասպան գործունեության համար անհրաժեշտ կոնցենտրացիան նույնպես մեծապես կախված է բակտերիաների կոնցենտրացիայից****:

### Գլյուկոզի օքսիդացման արգելակում
1948 թվականին Նոքսը և այլք առաջարկել են այն գաղափարը, որ գլյուկոզի օքսիդացման արգելակումը քլորի լուծույթների մանրէասպան բնույթի հիմնական գործոնն է: Նրանք առաջարկեցին, որ ակտիվ նյութը կամ նյութերը ցրվեն ցիտոպլազմային մեմբրանի միջով, որպեսզի ակտիվացնեն սուլֆոհիդրիլ պարունակող հիմնական ֆերմենտները գլիկոլիտիկ ուղու վրա: Այս խումբը նաև առաջինն էր, ով նշեց, որ քլորի լուծույթները (HClO) արգելակում են սուլֆոհիդրիլ ֆերմենտները: Ավելի ուշ ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ մանրէասպան մակարդակներում ցիտոզոլի բաղադրիչները չեն արձագանքում HClO-ի հետ: Համաձայնելով դրա հետ՝ ՄքՖեթերսը և Քամփերը գտան այդ ալդոլազը՝ ֆերմենտ, որը Նոքս և այլք առաջարկում էր ապաակտիվացնել, չէր ազդում HClO-ի վրա ոչ լաբորատոր պայմաններում: Այնուհետև ցույց է տրվել, որ սուլֆոհիդրիլների կորուստը փոխկապակցված չի ապաակտիվացման հետ: Դա հարց է առաջացնում, թե ինչն է առաջացնում գլյուկոզի օքսիդացման արգելակումը: Բացահայտումը, որ HClO-ն արգելափակում է β-գալակտոզիդազի ինդուկցիան ավելացված լակտոզով, հանգեցրեց այս հարցի հնարավոր պատասխանին: Ռադիոպիտակավորված ենթաշերտերի կլանումը և՛ ԱԵՖ-ի հիդրոլիզի, և՛ պրոտոնների համատեղ փոխադրման միջոցով կարող է արգելափակվել HClO-ի ազդեցության պատճառով, որը նախորդում է կենսունակության կորստին: Այս դիտարկումից ենթադրվում է, որ HClO-ն արգելափակում է սննդանյութերի կլանումը` ապաակտիվացնելով տրանսպորտային սպիտակուցները : Գլյուկոզի օքսիդացման կորստի հարցը հետագայում ուսումնասիրվել է բջջային շնչառության կորստի առումով: Վենկոբախարը և այլք պարզել է, որ սուկինիկ դեհիդրոգենազը լաբորատոր պայմաններում արգելակվում է HClO-ով, ինչը հանգեցրել է այն հնարավորության հետաքննությանը, որ էլեկտրոնների փոխադրման խանգարումը կարող է լինել բակտերիաների ապաակտիվացման պատճառ: Ալբրիխ և այլք հետագայում պարզել է, որ HClO-ն ոչնչացնում է ցիտոքրոմները և երկաթ-ծծմբի կլաստերները և նկատեց, որ թթվածնի կլանումը վերանում է HClO-ի կողմից, և ադենինի նուկլեոտիդները կորչում են: Դիտարկվել է նաև, որ ցիտոքրոմների անդառնալի օքսիդացումը զուգահեռ է բջջային շնչառության ակտիվության կորստին: Թթվածնի կլանման կորստի լուծման ուղիներից մեկը HClO-ի ազդեցությունն ուսումնասիրելն էր սուկցինատից կախված էլեկտրոնների տեղափոխման վրա: Ռոզեն և այլք պարզել է, որ HClO-ով մշակված բջիջներում վերականգնվող ցիտոքրոմների մակարդակները նորմալ են, և այդ բջիջները չեն կարողացել նվազեցնել դրանք: Սուկցինատդեհիդրոգենազը նույնպես արգելակվել է HClO-ով, դադարեցնելով էլեկտրոնների հոսքը դեպի թթվածին։ Հետագայում ուսումնասիրությունները պարզել են, որ ուբիկինոլ օքսիդազի ակտիվությունը սկզբում դադարում է, և դեռևս ակտիվ ցիտոքրոմները նվազեցնում են մնացած քինոնը: Այնուհետև ցիտոքրոմները էլեկտրոնները փոխանցում են թթվածնին, ինչը բացատրում է, թե ինչու ցիտոքրոմները չեն կարող վերաօքսիդացվել, ինչպես նկատում են Ռոզենը և ուրիշներ: Այնուամենայնիվ, այս հարցումն ավարտվել է, երբ Ալբրիխը և ուրիշները պարզել են, որ բջջային ապաակտիվացումը նախորդում է բջջային շնչառության կորստին՝ օգտագործելով հոսքի խառնիչ համակարգ, որը թույլ է տալիս գնահատել կենսունակությունը շատ ավելի փոքր ժամանակային մասշտաբներով: Այս խումբը պարզել է, որ շնչառության ընդունակ բջիջները չեն կարող բաժանվել HClO-ի հետ շփումից հետո:

### Ադենինային նուկլեոտիդների սպառում
Վերացնելով բջջային շնչառության կորուստը՝ Ալբրիշը և այլք առաջարկում է, որ մահվան պատճառը կարող է լինել նյութափոխանակության դիսֆունկցիան, որն առաջացել է ադենինի նուկլեոտիդների սպառման հետևանքով: Բարետ և այլք ուսումնասիրել է ադենինային նուկլեոտիդների կորուստը՝ ուսումնասիրելով HClO-ի ենթարկված բջիջների էներգիայի լիցքը և պարզել, որ HClO-ին ենթարկված բջիջները չեն կարողացել ավելացնել իրենց էներգիայի լիցքը սննդանյութերի ավելացումից հետո: Եզրակացությունն այն էր, որ մերկացած բջիջները կորցրել են իրենց ադենիլատային ավազանը կարգավորելու ունակությունը՝ հիմնված այն բանի վրա, որ մետաբոլիտների կլանումը միայն 45%-ով պակաս է եղել HClO-ի ազդեցությունից հետո և այն դիտարկմանը, որ HClO-ն առաջացնում է ներբջջային ԱԵՖ հիդրոլիզ: Հաստատվել է նաև, որ HClO-ի մանրէասպան քանակություններում ցիտոզոլային բաղադրիչները չեն ազդում: Այսպիսով, առաջարկվեց, որ մեմբրանի հետ կապված որոշ սպիտակուցի փոփոխությունը հանգեցնում է ԱԵՖ-ի լայնածավալ հիդրոլիզի, և դա, զուգորդված բջիջների անկարողությամբ հեռացնելու ԱՄՖ-ն ցիտոզոլից, ճնշում է նյութափոխանակության գործառույթը: Պարզվել է, որ մի սպիտակուց, որը ներգրավված է ԱԵՖ-ի վերականգնման ունակության կորստի մեջ, հանդիսանում է ԱԵՖ սինթետազը: Բջջային շնչառության վերաբերյալ այս հետազոտության մեծ մասը վերահաստատում է այն դիտարկումը, որ համապատասխան մանրէասպան ռեակցիաները տեղի են ունենում բջջաթաղանթում:

### ԴՆԹ կրկնապատկման արգելակում
Վերջերս առաջարկվել է, որ HClO-ով բակտերիալ աճի արգելակումը ԴՆԹ-ի կրկնապատկման արգելակման արդյունք է: Երբ բակտերիաները ենթարկվում են HClO-ի ազդեցության, ԴՆԹ-ի սինթեզի կտրուկ անկում է տեղի ունենում, որը նախորդում է սպիտակուցի սինթեզի արգելակմանը և սերտորեն զուգահեռում է կենսունակության կորստին: Բակտերիաների գենոմի կրկնապատկման ժամանակ վերարտադրման սկզբնաղբյուրը (oriC-ը *E. coli*-ում) կապվում է սպիտակուցների հետ, որոնք կապված են բջջաթաղանթի հետ։ Նկատվել է, որ HClO-ով ախտահանումը նվազեցնում է արդյունահանվող թաղանթների մերձեցումը oriC-ի նկատմամբ, և այս հակվածության նվազումը նույնպես զուգահեռ է կենսունակության կորստի հետ: Ռոզեն և այլքը ուսումնասիրություն։ համեմատել է HClO-ի արգելակման արագությունը ԴՆԹ-ի վերարտադրման տարբեր ծագում ունեցող պլազմիդների հետ և պարզեց, որ որոշ պլազմիդներ վերարտադրման արգելակման հետաձգում են ցուցաբերում՝ համեմատած oriC պարունակող պլազմիդների հետ: Ռոզենի խումբն առաջարկեց, որ ԴՆԹ-ի կրկնապատկման մեջ ներգրավված մեմբրանային սպիտակուցների ապաակտիվացումը HClO-ի գործողության մեխանիզմն է:

### Սպիտակուցի ագրեգացիա և կուտակում
Հայտնի է, որ HClO-ն առաջացնում է սպիտակուցների հետտրանսլյացիոն փոփոխություններ, որոնցից ուշագրավներն են ցիստեինի և մեթիոնինի օքսիդացումը: HClO-ի մանրէասպան դերի վերջին հետազոտությունը ցույց տվեց, որ այն հանդիսանում է սպիտակուցի կուտակման հզոր ինդուկտոր: Hsp33-ը, որը հայտնի է որպես շապերոն, որը ակտիվանում է օքսիդատիվ ջերմային սթրեսից, պաշտպանում է բակտերիաները HClO-ի ազդեցությունից՝ հանդես գալով որպես հոլդազ՝ արդյունավետորեն կանխելով սպիտակուցի ագրեգացումը: *[[Աղիքային ցուպիկ|Escherichia coli-]]*ի և *Vibrio cholerae*-ի շտամները, որոնք չունեն Hsp33, հատկապես զգայուն են դարձել HClO-ի նկատմամբ: Hsp33-ը պաշտպանել է շատ էական սպիտակուցներ HClO-ի ագրեգացումից և ապաակտիվացումից, որը հանդիսանում է HClO-ի մանրէասպան ազդեցության հավանական խոչընդոտ:

## Հիպոքլորիտներ
Հիպոքլորիտները հիպոքլորաթթվի աղերն են։ Առևտրային ոլորտում ամենակարևոր հիպոքլերիտներից են կալցիումի և նատրիումը հիպոքլորիտները։

### Հիպոքլորիտների ստացում էլեկտրոլիզով
Հիպոքլորիտների լուծույթները կարող են ստեղծվել տեղում՝ նատրիումի քլորիդի ջրային լուծույթի էլեկտրոլիզի միջոցով և՛ խմբաքանակի ստեղծելու, և՛ հոսքագծային գործընթացներում: Ստացված լուծույթի բաղադրությունը կախված է անոդի pH-ից: Թթվային պայմաններում արտադրված լուծույթը կունենա հիպոքլորային թթվի բարձր խտություն, բայց նաև կպարունակի լուծված գազային քլոր, որը կարող է քայքայիչ լինել։ Չեզոք pH-ի դեպքում լուծույթը կլինի մոտ 75% հիպոքլորաթթու և 25% հիպոքլորիտ: Արտադրված քլորի գազի մի մասը կլուծվի՝ ձևավորելով հիպոքլորիտ իոններ: Հիպոքլորիտներ առաջանում են նաև ալկալային լուծույթներում քլոր գազը ավելցուկով վերցնելու դեպքում։

## Ապահովություն
HClO-ն ԱՄՆ Շրջակա միջավայրի պաշտպանության գործակալության կողմից դասակարգվում է որպես ոչ վտանգավոր: Որպես օքսիդացնող նյութ, այն կարող է քայքայիչ կամ գրգռիչ լինել՝ կախված կոնցենտրացիայից և pH-ից:

Կլինիկական թեստերի ժամանակ հիպոքլորաթթվի լուծույթը փորձարկվել է աչքի գրգռվածության, մաշկի գրգռվածության և թունավորության համար: Թեստերը եզրակացրել են, որ այն ոչ թունավոր է և չի գրգռում աչքը և մաշկը:

2017 թվականի ուսումնասիրության մեջ պարզվել է, որ մաքուր հիպոքլորաթթվով պահպանված աղի հիգիենայի լուծույթը զգալիորեն նվազեցնում է բակտերիաների քանակությունը՝ չփոխելով կոպերի բակտերիաների տեսակների բազմազանությունը: Բուժումից 20 րոպե հետո ստաֆիլոկոկային բակտերիաների քանակի ավելի քան 99% նվազում է գրանցվել:

## Առևտրայնացում
Ախտահանման համար, չնայած վաղուց հայտնաբերված լինելուն, հիպոքլորաթթվի լուծույթի կայունությունը դժվար է պահպանել: Լուծույթի մեջ ակտիվ միացությունները արագորեն վերածվում են աղաջրի՝ կորցնելով ախտահանման ունակությունը, ինչը դժվարացնում է լայն օգտագործման համար տեղափոխումը: Չնայած իր ախտահանման ավելի ուժեղ կարողություններին, այն ավելի քիչ է օգտագործվում որպես ախտահանիչ՝ համեմատած սպիտակեցնողի և ալկոհոլի հետ՝ ծախսերի պատճառով:

Տեխնոլոգիական զարգացումները նվազեցրել են արտադրական ծախսերը և թույլ են տալիս արտադրել և շշալցնել հիպոքլորաթթվի լուծույթը տնային և կոմերցիոն օգտագործման համար: Այնուամենայնիվ, հիպոքլորաթթվի լոուծությների մեծ մասն ունի կարճ պահպանման ժամկետ: Ջերմությունից և արևի ուղիղ ճառագայթներից հեռու պահելը կարող է դանդաղեցնել քայքայումը: Շարունակական հոսքի էլեկտրաքիմիական բջիջների հետագա զարգացումը ներդրվել է նոր արտադրանքներում՝ թույլ տալով կենցաղային և արդյունաբերական շարունակական հոսքի սարքերի առևտրայնացումը՝ ախտահանման նպատակով հիպոքլորաթթուն տեղում արտադրելու համար:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* National Pollutant Inventory – Chlorine
* 
* Reuters – Mystery solved: How bleach kills germs

* "From Ground to Tap": a summary of the municipal tapwater treatment process

Կատեգորիա:Անօրգանական թթուներ
Կատեգորիա:Անօրգանական միացություններ
Կատեգորիա:Թթուներ
Կատեգորիա:Թթվածնային միացություններ
Կատեգորիա:Հիպոքլորիտներ
Կատեգորիա:Ջրածնային միացություններ
Կատեգորիա:Քիմիա
Կատեգորիա:Քլոր
Կատեգորիա:Քլորի միացություններ