Սիսալ (բույս)

**Սիսալ** կամ ագավայի սիսալ (), ագավազգիների ընտանիքի բույս է, ագավա ցեղի տեսակ է։

Այն լայնորեն մշակվում է աշխարհի շատ արևադարձային և մերձարևադարձային շրջաններում՝ տերևներից ստացված կոպիտ մանրաթելի համար։

## Տարածում և էկոլոգիա
Ենթադրվում է, որ բույսը տարածվել է Հարավային Մեքսիկայից (Յուկատան թերակղզի)։ Այնտեղից այն բնականացվել է Անտիլյան կղզիներում։

Ներկայումս մշակվում է Մեքսիկայում, Անտիլյան և Բահամյան կղզիներում, Հարավային Ամերիկայում (հիմնականում Բրազիլիայում), Հնդկաստանում, Մալայզիայում, Ինդոնեզիայում, Ֆիլիպիններում, արևադարձային Աֆրիկայում (Քենիա, Տանզանիա), Նոր Գվինեայում, Ավստրալիայում, Հավայան կղզիներում, Կենտրոնական Ասիայի հարավում, Մադագասկարում և Ֆիջի կղզիներում։

## Կենսաբանական նկարագրություն
Կարճ ցողունով բազմամյա բույս է, որը կազմում է խոշոր, մսոտ, կոշտ տերևների վարդակ։

Տերևները 1,5-2,5 մ երկարությամբ և 10-12 սմ լայնությամբ, ուղղված են դեպի վեր։ Յուրաքանչյուր տերև ապրում է 10 տարի կամ ավելի։

Տերևների երկար գոյություն ունեցող վարդակից բույսը հանկարծ դուրս է նետում մինչև 2 մ բարձրության ծաղկի սլաքը։ Դրանից հետո սկսվում է բուռն ծաղկումը, այնուհետև պտղաբերում, որից հետո բույսը մահանում է։

## Քիմիական բաղադրություն
Բույսի տերևները հարուստ են ստերոիդային սապոնիններով, որոնցից գլխավորը հեկոգենինն է կամ 12-օքսոթիգոգենինը։

## Օգտագործում
ձախից|մինի|253x253փքս|Սիսալի ծաղկաբույլեր
Սիսալը արդյունաբերական նշանակություն ունեցող մանրաթելային բույս է։ Տերևներից արդյունահանվող մանրաթելն անվանում են նաև սիսալ։ Այն օգտագործվում է պարանների, բոլոր տեսակի ցանցերի, թելերի, գործվածքների փաթեթավորման, դասական տեգերի թիրախների, ներքնակների, լվացարանների, խոզանակների և այլնի արտադրության համար։

Սիսալի պեդունկուլը հյութալի է։ Դրա ստորին մասի միջուկը հարուստ է շաքարներով և տեղի բնակչության կողմից օգտագործվում է տարբեր նպատակներով (որպես մեղուների կեր, կիտրոնաթթու ստանալու, հյութ արդյունահանելու համար՝ երկու-երեք ամսվա ընթացքում 4-5 լիտր պուլքե հյութ արդյունահանելով)։ Բույսից, որպես կողմնակի արտադրանք, ստացվում է պինդ բուսական մոմ, որը ձևավորվում է տերևների վրա ափսեի տեսքով։

Տերևները հարուստ են ստերոիդային սապոնիններով՝ հեկոգենինի (12-օքսոթիգոգենին) ածանցյալներով, որն օգտագործվում է հորմոնալ դեղամիջոցների սինթեզի համար։

Չինաստանում սիսալից ստացվել են հակաբեղմնավորիչների խումբ կազմող անորդրին և դինորդրին նյութերը։ Ունենալով կարևոր առավելություն՝ ի տարբերություն սովորական հաբերի, բավական է դրանք ընդունել ամիսը մեկ կամ երկու անգամ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Plantsisal.jpg|Սիսալ
Պատկեր:Mt Uluguru and Sisal plantations.jpg|Սիսալի պլանտացիա Մորոգորոյում, Տանզանիա
Պատկեր:Pacas de sisal.jpg|Բրազիլական սիսալ մանրաթել
Պատկեր:Sisal mat.jpg|Դռան գորգ հյուսելը Ուգանդայում
Պատկեր:Agave sisalana W IMG 2378.jpg|Ծաղկաբույլ Հնդկաստանի Գոա քաղաքում
Պատկեր:COLLECTIE TROPENMUSEUM De droger is het laatste onderdeel in het proces van vezelbewerking op vezelonderneming Lho Soekon in Atjeh Noord-Sumatra TMnr 10011421.jpg|Սիսալ մանրաթելերի չորացման մեքենա


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Муравьёва, Д. А.* Тропические и субтропические лекарственные растения. — М.; Медицина, 1983. — 336 с.

## Արտաքին հղումներ
* UNIDO
* The Sisal plant

Կատեգորիա:Աֆրիկայի ծառեր
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բույսեր և մարդիկ
Կատեգորիա:Բույսերի էկոլոգիա
Կատեգորիա:Բույսերի ընտանիքներ
Կատեգորիա:Ծառեր