Թափոնների այրում

[աջից|մինի|[Թափոններից էներգիայի ստացման գործարան|Թափոնների այրման գործարան Վիեննայում (Ավստրիա)․ նախագիծը նկարիչ, ճարտարապետ Ֆրիդենսրայխ Հունդերտվասերի]]
[աջից|մինի|SYSAV այրման կայան [Մալմյո|Մալմյոյում (Շվեդիա), որը կարող է մշակել ժամում 25 ''տոննա'' (28 կարճ տոննա)   կենցաղային թափոններ: Գլխավոր ծխնելույզի ձախ կողմում կառուցվել է նոր նույնական վառարանի գիծ 2007 թվականի մարտին]]
**Թափոնների այրում** կամ **աղբակիզում**, թափոնների մշակման տեխնոլոգիա, գործընթաց, որը իրականացվում է թափոնների այրմամբ:  Թափոնների այրման արդյունաբերական գործարանները սովորաբար անվանում են **[[Թափոններից էներգիայի ստացում|թափոններից էներգիայի ստացման]] կայաններ**: Այրումը և թափոնների այլ բարձր ջերմաստիճանային մշակման համակարգերը նկարագրվում են որպես «ջերմային մշակում»: Թափոնների այրման արդյունքում կենցաղային աղբը վերածում է մոխրի, ծխնելույզով արտանետված գազերի և ջերմության: Մոխիրը հիմնականում ձևավորվում է կենցաղային թափոնների անօրգանական բաղադրիչներից և կարող է լինել ծխնելույզով տեղաշարժվող մոխրագնդիկների կամ մանր մասնիկների տեսքով: Ծխնելույզից արտանետված գազերը պետք է մաքրվեն գազանման և մասնիկային աղտոտիչներից, նախքան դրանք մթնոլորտ դուրս գալը: Որոշ դեպքերում այրման արդյունքում առաջացած ջերմությունն օգտագործվում է էլեկտրաէներգիա արտադրելու համար:

Էներգիայի վերականգնմամբ այրումը թափոններից էներգիա ստանալու մի քանի տեխնոլոգիաներից մեկն է, ինչպիսիք են գազաֆիկացումը, պիրոլիզը և անաէրոբ խմորմամբ մեթանի արձակումը: Չնայած այրման և գազաֆիկացման տեխնոլոգիաները սկզբունքորեն նման են, այրումից ստացված էներգիան բարձր ջերմաստիճանային ջերմություն է, մինչդեռ այրվող գազը հաճախ գազիֆիկացիայի հիմնական էներգետիկ արդյունքն է: Այրումը և գազաֆիկացումը կարող են իրականացվել նաև առանց էներգիայի և նյութերի ռեկուպերացման։

Մի շարք երկրներում փորձագետներն ու տեղական համայնքները դեռևս մտահոգություններ են հայտնում շրջակա միջավայրի վրա այրման վառարանների ազդեցության վերաբերյալ (տե՛ս այրման դեմ փաստարկները):

Որոշ երկրներում, ընդամենը մի քանի տասնամյակ առաջ կառուցված այրման կայանները, չեն ներառում նյութերի զատում՝ այրումից առաջ վտանգավոր, ծավալուն կամ վերամշակվող նյութերը հեռացնելու գործընթաց: Այս օբյեկտները վտանգավոր են գործարանի աշխատողների առողջության և տեղական միջավայրի համար՝ գազի մաքրման և այրման գործընթացի վերահսկողության անբավարար մակարդակի պատճառով: Ընդ որում, այս օբյեկտների մեծ մասը էլեկտրաէներգիա չի արտադրում։

Աղբակիզման գործարաններում ելանյութային թափոնների պինդ զանգվածը կրճատվում է 80-85%-ով, իսկ ծավալը (որն արդեն որոշ չափով սեղմված էր աղբատար մեքենաներում)՝ 95-96%-ով՝ կախված վերամշակման համար մոխրում առկա նյութերի, ինչպիսիք են մետաղները, կազմից և աղբից առանձնացման աստիճանից։ Սա նշանակում է, որ չնայած մոխրացնելը լիովին չի փոխարինում աղբավայրերում թափվելը, այն զգալիորեն կրճատում է ուտիլիզացման համար անհրաժեշտ ծավալը: Աղբատար մեքենաները ներկառուցված կոմպրեսորով հաճախ կրճատում են թափոնների ծավալը՝ նախքան աղբակիզման կայան հասցնելը: Այլընտրանքորեն, աղբավայրերում չսեղմված աղբի ծավալը կարող է կրճատվել մոտավորապես 70%-ով՝ օգտագործելով ստացիոնար պողպատե կոմպրեսոր, որը սակայն զգալի էներգիայի ծախս է պահանջում: Շատ երկրներում աղբավայրերում թափոնների ամենապարզ խտացումը տարածված պրակտիկա է: 

Այրումը հատկապես մեծ առավելություններ ունի որոշակի տեսակի թափոնների մշակման համար այնպիսի նեղ մասնագիտացված տարածքներում, ինչպիսիք են կենսաբժշկական թափոնները և որոշակի վտանգավոր թափոնները, որտեղ պաթոգեններն ու տոքսինները կարող են ոչնչացվել բարձր ջերմաստիճանների ազդեցության տակ: Օրինակներ են քիմիական բազմաֆունկցիոնալ գործարանները՝ բազմազան թունավոր կամ շատ թունավոր կեղտաջրերի հոսքերով, որոնք չեն կարող ուղղորդվել դեպի սովորական կեղտաջրերի մաքրման կայան:

Թափոնների այրումը հատկապես տարածված է այնպիսի երկրներում, ինչպիսիք են Ճապոնիան, Սինգապուրը և Նիդեռլանդները, որտեղ հողային ռեսուրսները սուղ են: Աղբակիզման համաշխարհային առաջատարներ են Դանիան և Շվեդիան, որտեղ այրումից ստացված էներգիան օգտագործվում է ավելի քան մեկ դար՝ կիրառելով տեղական համակցված ջերմամատակարարման և էլեկտրաէներգիայի կայաններ, որոնք աջակցում են կենտրոնական ջեռուցման համակարգին:  2005 թվականի տվյալներով թափոնների այրումից Դանիայում արտադրվել է էլեկտրաէներգիայի սպառման 4.8%-ը և կենցաղային ջերմության ընդհանուր սպառման 13.7%-ը:  

Մի շարք այլ եվրոպական երկրներ, մասնավորապես Լյուքսեմբուրգը, Նիդեռլանդները, Գերմանիան և Ֆրանսիան, քաղաքային թափոնների ուտիլիզացման համար մեծապես կիրառում են այրումը:

## Պատմություն
[մինի|Manlove, Alliott & Co. Ltd. ընկերության  ([Նոթինգհեմ) 1894 թվականի աղբակիզման վառարան Քեմբրիջի տեխնոլոգիական թանգարանում ]]
Մինչև 18-րդ և 19-րդ դարերի արդյունաբերական հեղափոխությունը, մարդիկ իրենց առօրյա կյանքում օգտագործել են բնական ռեսուրսներ, որոնք կարող էին այրվել կամ թողնել, որ փտի։ Կենցաղային թափոնների հեռացումը գոյություն է ունեցել մարդկության պատմության ընթացքում, և փայտի թափոնները հաճախ օգտագործվել են որպես վառելափայտ։ Այս իրավիճակը սկսել է փոխվել արդյունաբերացման ընթացքում, երբ սինթետիկ նյութերից պատրաստված արտադրանքը, որը բնականաբար չի քայքայվում, սկսել է տարածված դառնալ Եվրոպայի և Հյուսիսային Ամերիկայի տնային տնտեսություններում։ Դրանց արտադրության և սպառման ծավալներն աճել են, և մարդկությունը սկսել է ավելի ու ավելի շատ թափոններ արտադրել։

Արդյունաբերական թափոնների այրումը ի հայտ է եկել 19-րդ դարի երկրորդ կեսին Մեծ Բրիտանիայում, երբ գործարաններում կառուցվել են այրման կայաններ: Թափոնների հեռացման աշխարհում առաջին հրկիզման կայանները կառուցվել են Նոթինգհեմում Manlove, Alliott & Co. Ltd. ընկերության կողմից 1874 թվականին՝ Ալֆրեդ Ֆրայերի արտոնագրված նախագծի համաձայն։ Սկզբում դրանք հայտնի են եղել որպես **դեստրուկտորներ**, որին հաջորդել է թափոնները որպես վառելիք օգտագործող առաջին գոլորշու կայանը՝ շոգեմեքենան, այսպիսով, արդյունաբերական թափոնների այրումն առաջին անգամ գտել է իր էներգետիկ կիրառությունը: Այդ ժամանակ թափոնները զանգվածաբար այրվում էին առանց տեսակավորման, և այրման կայաններն ու գործարանները դեռևս չունեին զտման, տեսակավորման համակարգեր: Բրիտանացի գաղութաբնակներն էլ թափոններն այրելու համար տեղափոխում էին Ամերիկա։

ԱՄՆ-ում առաջին աղբահրկիզման կայանը կառուցվել է 1885 թվականին Նյու Յորքի Գովերնորս կղզում: Այնուամենայնիվ, մինչև 1960-ական թվականները Միացյալ Նահանգներում թափոնների այրումը հիմնականում իրականացվում էր ինքնուրույն կայաններում, և մասնագիտացված կայանները հազվադեպ էին: Ավելին, 19-րդ դարի վերջին ամերիկյան քաղաքներում հրկիզման կայաններ են կառուցվել բնակարանային շենքերում, որոնք նաև օգտագործվում էին ջեռուցման համար: Սակայն դրանց օգտագործումը շուտով ստիպված դադարեցնվել է, քանի որ դրանց խողովակները բավարար չափով հերմետիկ չէին, և ծխահեռացվող գազերը ներթափանցում էին բնակելի տարածքներ։ 

Մայրցամաքային Եվրոպայում Ֆրանսիան առաջին երկիրն է, որը ներդրել է արդյունաբերական թափոնների այրումը: Առաջին ֆրանսիական թափոնների այրման կայանը կառուցվել է Փարիզի մոտ 1893 թվականին, իսկ 1896 թվականին Սեն-Ուենում գործարկվել է աշխարհում առաջին աղբակիզման կայանը՝ մանրացնող մեքենայով: 1930 թվականին Շվեյցարիայում մշակվել է թափոնների շերտավոր այրման համար նախատեսված ցանցային վառարան՝ թափոնների այրման հիմնարար նոր տեխնոլոգիա, որը վերացնում էր վառելիքային նավթի և քարածուխի օգտագործումը՝ վառարանի ներսում ջերմաստիճանի միատարր բաշխումն ապահովելու համար, զգալիորեն կրճատելով թափոնների այրման արժեքը և բարձրացնելով դրա արդյունավետությունը: 1933 թվականին Նիդեռլանդների Դորդրեխտ քաղաքում բացվել է թափոնների այրմամբ աշխատող աշխարհում առաջին ջերմաէլեկտրակայանը: 

Ավստրո-Հունգարիայում առաջին նման կառույցը կառուցվել է 1905 թվականին Բռնոյում: 

1950-ական թվականներին կիրառվել է պինդ քաղաքային թափոնների պիրոլիզը: 1970-ական թվականներին թափոնների այրումը զարգացման նոր թափ է ապրել համաշխարհային էներգետիկ ճգնաժամի հետևանքով, երբ նավթի գները զգալիորեն բարձրացել են: Այդ ժամանակ թափոններն ավելի ու ավելի շատ են դիտվել որպես վառելիք ջերմություն և էլեկտրաէներգիա ստանալու համար: Մի փոքր ավելի վաղ՝ 1972 թվականին, ԽՍՀՄ-ում սկսել են գործել թափոնների այրման առաջին կայանները:

Թափոնների այրման տարածվածությունը զգալիորեն տարբերվում է երկրների միջև՝ շատ բարձր լինելով մի շարք զարգացած երկրներում (հիմնականում Հյուսիսային և Արևմտյան Եվրոպայում): Աշխարհում թափոնների այրման կայանների թիվը մոտենում է 2000-ի, որոնցից ավելի քան 400-ը գտնվում են Եվրոպայում: Թափոնների այրման համաշխարհային առաջատարներն են Դանիան և Շվեյցարիան, որտեղ այրվում է քաղաքային պինդ թափոնների մոտ 80%-ը (Շվեյցարիայում, 2010-ականների սկզբի դրությամբ, գործել է 37 թափոնների այրման կայան, այսինքն՝ միջինում մեկ կայան յուրաքանչյուր 200,000 բնակչի համար): Թափոնների այրման մի փոքր ավելի ցածր մակարդակ (մոտավորապես 70%) նկատվում է Ճապոնիայում: Շվեդիայում, Ֆինլանդիայում և Բելգիայում թափոնների մոտ 50-60%-ը այրվում է (իսկ Շվեդիան և Ֆինլանդիան, Շվեյցարիայի հետ միասին, թափոնների այրման էներգիայի օգտագործման առաջատարների շարքում են): Գերմանիայում, Ավստրիայում, Ֆրանսիայում և Իտալիայում այս ցուցանիշը կազմում է մոտավորապես 20-40% (այնուամենայնիվ, Ֆրանսիան առաջատարն է մեկ երկրում աղբի այրման կայանների քանակով՝ մոտավորապես 300 է): Եվրամիության երկրների շարքում (որտեղ աղբի այրման միջին մակարդակը 25% է), աղբի այրումը ամենաքիչ զարգացածն է Ռումինիայում և Բուլղարիայում, որտեղ աղբի միայն 1%-ն է այրվում: Աղբի այրման ծագման երկրներում՝ Միացյալ Թագավորությունում և Միացյալ Նահանգներում, դրա մակարդակը նույնպես համեմատաբար ցածր է. այս երկու երկրներում էլ աղբի մոտավորապես 10%-ն է այրվում։ 

Ռուսաստանում թափոնների այրումը դեռևս լայնորեն զարգացած չէ: 2010-ականների երկրորդ կեսին երկրում թափոնների այրման մակարդակը կազմել է մոտավորապես 2.3%: 2019 թվականի դրությամբ Ռուսաստանի թափոնների այրման կայանների թիվը 10-ն է եղել (որոնցից երեքը Մոսկվայում), սակայն նախատեսվում է դրանց թվի զգալի աճ։ Նախկին ԽՍՀՄ մյուս երկրներում թափոնների այրման զարգացման մակարդակը նույնպես մնում է ցածր: Օրինակ՝ Ուկրաինայում Կիևում գործում է միայն մեկ թափոնների այրման կայան, իսկ Բելառուսում և Ղազախստանում չկան, սակայն դրանց կառուցումը նախատեսվում է։

## Տեխնոլոգիա
Կան հրկիզման կայանների տարբեր տեսակներ՝ շարժական ցանց, ֆիքսված ցանց, բազմաօջախային, թմբուկային վառարան և հեղուկացված շերտով վառարան։  Ժամանակակից այրման կայանները ներառում են աղտոտվածությունը մեղմացնող սարքավորումներ, ինչպիսիք են ծխահեռացվող գազերի մաքրումը։

### Այրված աղբակույտ
մինի|Այգում այրման տիպիկ փոքր աղբակույտ
Այրման աղբակույտը կամ այրման փոսը թափոնների հեռացման ամենապարզ և ամենավաղ ձևերից մեկն է, որը բաղկացած է բաց գետնին կույտված և կրակի մատնված այրվող նյութերի կույտից։ 

Այրվող աղբակույտերից կարող են առաջանալ անվերահսկելի հրդեհներ: Քամուց քշված այրվող նյութը և կույտից կոնվեկցիայի միջոցով բարձրացած փոքր, թեթևակի բռնկված ածուխները կարող են հասնել շրջակա խոտածածկույթին կամ շենքերին: Կույտի ներքին կառուցվածքների այրվելուն պես, կույտը կարող է տեղաշարժվել՝ տարածելով այրվող տարածքը: Այրվող աղբակույտերում թափոնները հաճախ լիարժեք չեն այրվում և, հետևաբար, առաջացնում են մասնիկային աղտոտում։ 

### Այրվող տակառ
Այրվող տակառը մասնավոր թափոնների այրման ավելի վերահսկելի ձև է, որում այրվող նյութը մետաղական տակառի մեջ է, որի արտանետման խողովակի վրա տեղադրված է մետաղական ցանց։ Տակառը կանխում է այրվող նյութի տարածումը քամոտ պայմաններում, և երբ այրվող նյութերը նվազում են, դրանք կարող են միայն նստել տակառի հատակին: Արտանետման ցանցը օգնում է կանխել այրվող մոխիրների տարածումը: Սովորաբար պողպատե  տակառները օգտագործվում են որպես այրման տակառներ, որոնց հիմքի շուրջ արված են օդանցքային անցքեր՝ օդի ներթափանցման համար։  Ժամանակի ընթացքում այրման շատ բարձր ջերմությունը մետաղի օքսիդացման և ժանգոտման պատճառ է դառնում, և, ի վերջո, տակառն ինքնին այրվում է ջերմությունից և պետք է փոխարինվի։

Չոր ցելյուլոզային/թղթե արտադրանքի մասանավոր այրումը, որպես կանոն, մաքուր այրում է, որը տեսանելի ծուխ չի առաջացնում, սակայն կենցաղային աղբի մեջ առկա պլաստիկը կարող է պատճառ դառնալ՝ հանրային անհարմարություն առաջացնելով, առաջացնելով սուր հոտեր և գոլորշիներ, որոնք կարող են առաջացնել աչքերի մրմուռ և արցունքաբեր լինել: Երկշերտ կոնստրուկցիան ապահովում է երկրորդային այրումը՝ նվազեցնելով ծխի քանակը:  Քաղաքային համայնքների մեծ մասում արգելվում է տակառներով այրումը, իսկ որոշ գյուղական համայնքներում կարող է արգելված լինել բաց այրում կատարելը, հատկապես այն վայրերում, որտեղ շատ բնակիչներ կան, որոնք ծանոթ չեն այս տարածված գյուղական պրակտիկային: 

Մինչև 2006 թվականը Միացյալ Նահանգներում մասնավոր գյուղական կենցաղային կամ գյուղատնտեսական թափոնների փոքր քանակությունների այրումը սովորաբար թույլատրվել է, եթե դա անհանգստություն չէր պատճառում ուրիշներին, չէր ներկայացնում հրդեհի վտանգ, օրինակ՝ չոր պայմաններում, և հրդեհը չէր առաջացնում խիտ, վնասակար ծուխ: Մի քանի նահանգներ, ինչպիսիք են Նյու Յորքը, Մինեսոտան և Վիսկոնսինը, ունեն օրենքներ կամ կանոնակարգեր, որոնք կամ արգելում են, կամ խստորեն կարգավորում են բաց այրումը՝ առողջության և վնասակար հետևանքների պատճառով: Աղբ այրել մտադրված մարդիկ պարտավոր են նախապես կապվել պետական ​​​​մարմնի հետ՝ հրդեհի ներկայիս ռիսկը և պայմանները ստուգելու և պաշտոնյաներին տեղեկացնելու վերահսկվող հրդեհի մասին, որը կարող է տեղի ունենալ:

### Շարժական ցանց
մինի|Գերմանիայում Steag կոնցեռնին պատկանող թափոնների այրման կայանի կառավարման սենյակը
[մինի|Քաղաքային թափոններ շարժական ցանցով հչկիզման վառարանում, որը կարող է մշակել ժամում 15 [Տոննա|''տոննա'' (17 կարճ տոննա) թափոն: Տեսանելի են ցանցի անցքերը, որոնցով մատակարարվում է այրմանը նպաստող օդը]]
Կենցաղային թափոններին բնորոշ այրման կայանը շարժական ցանցով այրիչ է: Շարժական ցանցը հնարավորություն է տալիս օպտիմալացնել թափոնների շարժը այրման խցիկով՝ ապահովելով ավելի արդյունավետ և լիարժեք այրում: Մեկ շարժական ցանցով կաթսան կարող է մշակել մինչև 35 ''տոննա'' (39 կարճ տոննա) թափոն մեկ ժամում և կարող է աշխատել տարեկան 8000 ժամ։ Ընդ որում՝ ստուգման և սպասարկման նպատակով պլանային կանգը տևում է մոտ մեկ ամիս: Շարժական ցանցով այրիչները երբեմն անվանում են **քաղաքային պինդ թափոնների այրիչներ** (MSWI):

Կեղտաջրերը գրեյֆերի՝ թափոնների հավաքման կռունկի միջոցով տեղափոխվում են ցանցի մի ծայրում գտնվող «կոկորդի» միջով, որտեղից դրանք իջնող ցանցի վրայով շարժվում են դեպի մյուս ծայրում գտնվող մոխրի փոսը։ Այստեղ մոխիրը հեռացվում է ջրային փականի միջով։

Այրման օդի մի մասը (առաջնային այրման օդը) մատակարարվում է ցանցի միջոցով ներքևից։ Այս օդի հոսքը նաև ցանցը սառեցնելու նպատակ ունի։ Սառեցումը կարևոր է ցանցի մեխանիկական ամրության համար, և շատ շարժական ցանցեր նույնպես ներսից ջրով սառեցվում են։

Երկրորդային այրման օդը կաթսա է մատակարարվում մեծ արագությամբ՝ ցանցի վրայի ծայրակալների միջոցով։ Այն նպաստում է ծխնելույզային գազերի լիարժեք այրմանը՝ ավելի լավ խառնման համար տուրբուլենտություն առաջացնելով և թթվածնի ավելցուկ ապահովելով։ Բազմաստիճան/աստիճանային վառարաններում երկրորդային այրման օդը ներմուծվում է առաջնային այրման խցիկից ներքև գտնվող առանձին խցիկում։

Եվրոպական թափոնների այրման դիրեկտիվով պահանջվում է, որ հրկիզման կայանները նախագծել այնպես, որ ծխահեռացվող գազերի ջերմաստիճանը 2 վայրկյանում հասնի առնվազն ՝  թունավոր օրգանական նյութերի պատշաճ քայքայումն ապահովելու համար: Այս պահանջը միշտ պահպանելու համար անհրաժեշտ է տեղադրել պահեստային օժանդակ այրիչներ (հաճախ՝ մազութով աշխատող), որոնք ավելացվում են կաթսայի մեջ այն դեպքում, երբ թափոնների ջերմության քանակը չափազանց ցածր է դառնում այդ ջերմաստիճանին ինքնուրույն  հասնելու համար:

Այնուհետև ծխահեռացման գազերը սառեցվում են գերտաքացուցիչներում, որտեղ ջերմությունը փոխանցվում է գոլորշուն, տաքացնելով գոլորշին մինչև սովորաբար 400 °''C'' 40 ''բար'' ճնշման դեպքում տուրբինում էլեկտրաէներգիայի արտադրության համար։ Այդ փուլում ծխահեռացման գազերի ջերմաստիճանը մոտ 200 °C է, և դրանք անցնում են ծխնելույզային գազերի մաքրման համակարգ։

Հաճախ հրկիզման կայանները բաղկացած են մի քանի առանձին «կաթսայատնային գծերից» (կաթսաներից և ծխնելույզային գազերի մաքրման կայաններից), որպեսզի թափոնները շարունակեն ընդունվել մեկ կաթսայատնային գծով, իսկ մյուսները ենթարկվում են տեխնիկական սպասարկման, վերանորոգման կամ արդիականացման: Սկանդինավիայում պլանային սպասարկումը կատարվում է ամռանը, երբ շրջանային ջեռուցման պահանջարկը ցածր է:

### Ֆիքսված ցանց
Ավելի հին և պարզ տեսակի աղբակիզման վառարանը աղյուսապատ խցիկ է՝ ստորին մոխրի հորի վրա տեղադրված ֆիքսված մետաղական ցանցով, որի վերևում կամ կողքում կա մեկ անցք՝ բեռնման համար, և մեկ այլ անցք՝ կողքում՝ *կլինկեր* կոչվող չայրվող պինդ նյութերը հեռացնելու համար: Բնակարանային շենքերում նախկինում հանդիպող շատ փոքր այրման վառարաններ այժմ փոխարինվել են *թափոնների սեղմիչներով*:

### Թմբուկային վառարան
մինի|Պտտվող թմբուկի վրա հիմնված ուղղակի կրճատման գործընթացներ, որոնք տարբերվում են ըստ առավելագույն ջերմաստիճանի
Պտտվող թմբուկով վառարանի աղբահրկիզման կայանն օգտագործում են համայնքային և խոշոր արդյունաբերական գործարանների համար: Այս տեսակի այրման կայանն ունի երկու խցիկ՝ առաջնային խցիկ և երկրորդային խցիկ: Պտտվող վառարանի այրման կայանի առաջնային խցիկը բաղկացած է թեք հրակայուն ծածկույթով գլանաձև խողովակից: Ներքին հրակայուն ծածկույթը ծառայում է որպես պաշտպանիչ շերտ՝ վառարանի կառուցվածքը պաշտպանելու համար: Այս հրակայուն շերտը պետք է ժամանակ առ ժամանակ փոխարինվի:  Գլանի շարժումն իր առանցքի շուրջը հեշտացնում է թափոնների շարժը: Առաջնային խցիկում տեղի է ունենում պինդ մասնաբաժնի փոխակերպումը գազերի՝ գոլորշիացման, քայքայիչ թորման և մասնակի այրման ռեակցիաների միջոցով: Երկրորդային խցիկն անհրաժեշտ է գազային փուլի այրման ռեակցիաներն ավարտին հասցնելու համար:

*Կլինկեր* կոչվող կոշտ թափոնները թափվում են գլանի ծայրից։ Բարձր ծխատար ծխնելույզը, օդափոխիչը կամ գոլորշաշիթային ապարատն ապահովում են անհրաժեշտ քարշիչ ուժը։ Մոխիրը թափվում է ցանցի միջով, բայց շատ մասնիկներ տեղափոխվում են տաք գազերի հետ միասին։ Մասնիկները և ցանկացած այրվող գազերը կարող են այրվել «հետայրման» մեջ։

### Հեղուկացված շերտ
Սրանք ուղղահայաց պողպատե անոթներ են, որոնք պատված են հրակայուն նյութով և ունեն օդային բոցամուղներ, որոնք տեղադրված են անոթի հատակին: Անոթի ստորին մասում է լցվում վառելիքի, թափոնների, ավազի և այլ նյութերի խառնուրդը (օրինակ՝ կրաքար՝ ծծմբի երկօքսիդը վերահսկելու համար), և օդային հոսքի շիթ է մղվում դրա միջով՝ մասնիկները խառնելու և հեղուկի նման կախույթի մեջ խառնելու համար: Այսպիսով, ստեղծվում է *հեղուկացված շերտ*, և վառելիքն ու թափոնները կարող են ներմուծվել: Խառը գազերն ու պինդ նյութերը նպաստում են ջերմափոխանակմանը և քիմիական ռեակցիային: Սրանք հատկապես հարմար են կոյուղու տիղմի համար։

### Մասնագիտացված այրիչ
Կահույքի գործարանի թեփի այրման վառարանները մեծ ուշադրության կարիք ունեն, քանի որ դրանք պետք է մշակեն խեժի փոշի և բազմաթիվ դյուրավառ նյութեր: Կառավարվող այրումը, հետայրվածքի կանխարգելման համակարգերը կարևոր են, քանի որ օդում կախված փոշին նման է ցանկացած հեղուկ նավթային գազի բռնկման երևույթի:

### Ջերմության օգտագործում
Աղբայրիչից արտադրվող ջերմությունը կարող է օգտագործվել գոլորշի ստանալու համար, որը հետո կարող է օգտագործվել տուրբինը աշխատեցնելու և էլեկտրաէներգիա արտադրելու համար: Կենցաղաթափոնների մեկ *տոննայից* կարող է արտադրվել մոտ 2/3 ՄՎտժ էլեկտրաէներգիա և 2 ՄՎտժ շրջանային ջեռուցում։  Այսպիսով, օրական մոտ 600 ''տոննա'' (660 կարճ տոննա) թափոն այրելով թույլ է տաիս արտադրել օրական մոտ 400 ՄՎտժ էլեկտրաէներգիա (17 ''ՄՎտ'' էլեկտրաէներգիա անընդհատ 24 ժամվա ընթացքում) և ամեն օր 1200 ՄՎտժ շրջանային ջեռուցման էներգիա։

### Աղտոտում
Թափոնների այրումը մի շարք արտանետումներով է ուղեկցվում, ինչպիսիք են մոխիրը և մթնոլորտ արտանետվող ծխահեռացման գազերը: Մինչև ծխատարային գազերի մաքրման համակարգը տեղադրելը, ծխնելույզային գազերը կարող են պարունակել մասնիկային նյութեր, ծանր մետաղներ, դիօքսիններ, ֆուրաններ, ծծմբի երկօքսիդ և աղաթթու: Եթե հրկիզման կայանների ծխահեռացման գազերի մաքրումը բավարար չէ, այս արտանետումները կարող են զգալի աղտոտող բաղադրիչ ավելացնել ծխատարերից դուրս եկող արտանետումներին:

1997 թվականին Դելավերի կոշտ թափոնների վարչության անցկացրած ուսումնասիրության մեջ պարզվել է, որ արտադրված նույն քանակությամբ էներգիայի դեպքում այրման կայանները արտանետում են ավելի քիչ մասնիկներ, ածխաջրածիններ և ավելի քիչ SO2, HCl, CO and NOx,  քան ածխով աշխատող էլեկտրակայանները, բայց ավելի շատ, քան բնական գազով աշխատող էլեկտրակայանները։  Գերմանիայի շրջակա միջավայրի նախարարության տվյալներով՝ թափոնների այրման կայանները նվազեցնում են որոշ մթնոլորտային աղտոտիչների քանակը՝ ածխով աշխատող էլեկտրակայանների արտադրված էներգիան փոխարինելով թափոններով աշխատող էլեկտրակայանների էներգիայով։
### Գազային արտանետումներ
#### Դիօքսին և ֆուրաններ
Համայնքային պինդ թափոնների (MSW) այրման վերաբերյալ ամենաշատ հրապարակված մտահոգություններից մեկը կապված է այն մտավախության հետ, որ այն առաջացնում է դիօքսինի և ֆուրանի զգալի քանակությամբ արտանետումներ:  Դիօքսիններն ու ֆուրանները լուրջ առողջապահական վտանգ են ներկայացնում: Շրջակա միջավայրի պահպանության վարչությունը 2012 թվականին հայտարարել է, որ մարդու համար բանավոր օգտագործման անվտանգ սահմանային կոնցենտրացիան կազմում է օրական 0.7 պիկոգրամ թունավոր համարժեքություն (TEQ)  մարմնի քաշի մեկ կիլոգրամի համար,  որը տարեկան կազմում է գրամի 17 միլիարդերորդ մասը 150 ֆունտ քաշ ունեցող մարդու համար։

2005 թվականին Գերմանիայի շրջակա միջավայրի նախարարությունը, որտեղ այդ ժամանակ կար 66 աղբահրկիզման կայաններ, գնահատել է, որ «...եթե 1990 թվականին Գերմանիայում դիօքսինի բոլոր արտանետումների մեկ երրորդը գալիս էր աղբահրկիզման կայաններից, 2000 թվականի համար այդ ցուցանիշը կազմում էր 1%-ից պակաս։ Միայն մասնավոր տնային տնտեսությունների ծխնելույզներն ու սալիկապատ վառարանները շրջակա միջավայր են արտանետում մոտավորապես 20 անգամ ավելի շատ դիօքսին, քան աղբահրկիզման կայանները»։

ԱՄՆ Շրջակա միջավայրի պաշտպանության վարչության անցկացրած ուսումնասիրությունները  ցույց են տվել, որ այրվող տակառային թափանայրում օգտագործող մեկ ընտանիքը 1997 թվականին ավելի շատ արտանետումներ է առաջացրել, քան աղբհրկիզման կայանը, որը օրական 200 ''տոննա'' (220 կարճ տոննա) թափոն է թափել, իսկ 2007 թվականին՝ հինգ անգամ ավելի՝ կենցաղային աղբի մեջ քիմիական նյութերի ավելացման և ավելի լավ տեխնոլոգիաներ օգտագործող քաղաքային հրկիզման կայանների արտանետումների նվազման պատճառով։

#### Դիօքսինային քայքայման մեթոդներ և սահմանափակումներ
Դիօքսինի քայքայման համար անհրաժեշտ է մոլեկուլային օղակը ենթարկել բավականաչափ բարձր ջերմաստիճանի՝ այն միասին պահող ամուր մոլեկուլային կապերի ջերմային քայքայման համար: Թռչող մոխրի փոքր կտորները կարող են որոշ չափով հաստ լինել, և բարձր ջերմաստիճանին չափազանց կարճատև ազդեցությունը կարող է դիօքսինը քայքայել միայն մոխրի մակերեսին: Մեծ ծավալի օդային խցիկի դեպքում չափազանց կարճատև ազդեցությունը կարող է հանգեցնել նրան, որ արտանետվող գազերի միայն մի մասը հասնի լրիվ քայքայման ջերմաստիճանի: Այդ պատճառով ջերմաստիճանային ազդեցությանը կա նաև ժամանակային գործոն՝ թռչող մոխրի հաստության և թափոնային գազերի ծավալի միջոցով լիարժեք տաքացումն ապահովելու համար:

Կան փոխզիջումներ կամ ջերմաստիճանի, կամ ազդեցության ժամանակի բարձրացման միջև: Սովորաբար, երբ մոլեկուլային քայքայման ջերմաստիճանը ավելի բարձր է, տաքացման ազդեցության ժամանակը կարող է ավելի կարճ լինել, բայց չափազանց բարձր ջերմաստիճանները կարող են նաև մաշվածություն և վնաս հասցնել այրման սարքավորումների այլ մասերին: Նմանապես, քայքայման ջերմաստիճանը կարող է որոշ չափով իջեցվել, բայց այդ դեպքում արտանետվող գազերը կպահանջեն ավելի երկար մնալու ժամանակահատված՝ գուցե մի քանի րոպե, ինչը կպահանջի մեծ/երկար մշակման խցիկներ, որոնք զբաղեցնում են մաքրման կայանի մեծ տարածք:

Դիօքսինի ամուր մոլեկուլային կապերի խզման կողմնակի ազդեցություններից մեկը մատակարարման օդում ազոտի ( <sub>N2</sub> ) և թթվածնի ( <sub>O2</sub> ) գազերի կապերի խզման հավանականությունն է: Երբ արտանետվող հոսքը սառչում է, այս բարձր ռեակտիվ անջատված ատոմները ինքնաբերաբար վերափոխում են կապերը՝ վերածվելով ռեակտիվ օքսիդների, ինչպիսիք են NOx-ը ծխնելույզի գազում, ինչը կարող է հանգեցնել մառախուղի և թթվային անձրևի առաջացման, եթե դրանք անմիջապես արտանետվեն տեղական միջավայր: Այս ռեակտիվ օքսիդները պետք է հետագայում չեզոքացվեն ընտրողական կատալիտիկ վերականգնման (SCR) կամ ընտրողական ոչ կատալիտիկ վերականգնման միջոցով (տե՛ս ստորև):

### Դիօքսինային քայքայման կիրառումը գործնականում
Դիօքսինը բացօթյա այրելիս՝ տակառի կամ աղբի փոսի մեջ, սովորաբար չի հասնում դիօքսինի քայքայման համար անհրաժեշտ ջերմաստիճաններին, ինչը հանգեցնում է դիօքսինի բարձր արտանետումների: Մինչդեռ պլաստիկը սովորաբար այրվում է բացօթյա կրակի մեջ, դիօքսինները մնում են այրումից հետո և կամ լողում են մթնոլորտ, կամ կարող են մնալ մոխրի մեջ, որտեղից կարող են ներծծվել ստորգետնյա ջրերի մեջ, երբ անձրևը թափվում է մոխրի կույտի վրա: Բարեբախտաբար, դիօքսինը և ֆուրանային միացությունները շատ ամուր կապվում են պինդ մակերեսների հետ և չեն լուծվում ջրում, ուստի ներծծման գործընթացները սահմանափակվում են մոխրի կույտից ներքև գտնվող առաջին մի քանի միլիմետրերով: Դիօքսինը լիովին քայքայվում է  ում։

Ժամանակակից հայնքային թափոնների այրման կայանների նախագծերը ներառում են բարձր ջերմաստիճանի գոտի, որտեղ ծխնելույզի գազը պահպանվում է  ից բարձր ջերմաստիճանում առնվազն 2 վայրկյան, մինչև այն սառչի։ Դրանք հագեցած են օժանդակ ջեռուցիչներով՝ դա մշտապես ապահովելու համար։ Դրանք հաճախ աշխատում են նավթով կամ բնական գազով և սովորաբար ակտիվ են միայն ժամանակի շատ փոքր մասի ընթացքում։ Ավելին, ժամանակակից այրիչների մեծ մասը օգտագործում է գործվածքային ֆիլտրեր (հաճախ տեֆլոնե թաղանթներով՝ ենթամիկրոնային մասնիկների հավաքումը բարելավելու համար), որոնք կարող են որսալ պինդ մասնիկների մեջ կամ դրանց վրա առկա դիօքսինները։ Գազային փուլի դիօքսինները կարող են էապես ոչնչացվել կատալիզատորների միջոցով, որոնցից մի քանիսը կարող են առկա լինել գործվածքային ֆիլտրի պարկի կառուցվածքի կազմում։

Շատ փոքր համայնքային թափոնների այրման վառարանների համար դիօքսինի ջերմային քայքայման համար անհրաժեշտ ջերմաստիճանը կարող է հասնել բարձր ջերմաստիճանի էլեկտրական տաքացման տարրի և ընտրողական կատալիտիկ վերականգնման փուլի միջոցով։
Չնայած դիօքսիններն ու ֆուրանները կարող են քայքայվել այրման միջոցով, դրանց կրկնակի առաջացումը «de novo սինթեզ» անունով հայտնի գործընթացով՝ արտանետվող գազերի սառչելուն զուգընթաց, դիօքսինների հավանական աղբյուր է, որոնք չափվում են բարձր այրման ջերմաստիճաններ ունեցող կայաններից արտանետումների ծխնելույզի փորձարկումներում, որտեղ այրման բարձր ջերմաստիճանները երկարատև պահպանվում են:

#### CO<sub>2</sub>
Ինչ վերաբերում է այլ լրիվ այրման գործընթացներին, թափոնների մեջ պարունակվող ածխածնի գրեթե ամբողջությունը CO2- ի տեսքով արտանետվում է մթնոլորտ: Կենցաղային կոշտ թափոնները պարունակում են ածխածնի մոտավորապես նույն զանգվածային մասը, ինչ  CO2-ն ինքը (27%), ուստի 1 ''տոննա'' կենցաղային կոշտ թափոնի այրումը առաջացնում է մոտավորապես 1 *տոննա* CO2:

Եթե թափոնները աղբավայր են տեղափոխվում առանց նախնական կայունացման (սովորաբար անաէրոբ խմորման միջոցով), 1 *տոննա* կենցաղային կոշտ թափոնը արտադրում է մոտավորապես  62 մ³ մեթան՝ թափոնների կենսաքայքայվող մասի անաէրոբ խմորմամբ քայքայման միջոցով։ Քանի որ մեթանի գլոբալ տաքացման պոտենցիալը 34 է, իսկ 62 խորանարդ մետր մեթանի քաշը 25 աստիճան Ցելսիուսում կազմում է 40.7 կգ, սա համարժեք է 1.38 *տոննա* CO2 -ի, որը ավելի շատ է, քան այրման միջոցով առաջացող 1 *տոննա* CO2 -ը։ Որոշ երկրներում հավաքվում է մեծ քանակությամբ աղբավայրային գազ։ Այնուամենայնիվ, մթնոլորտ արտանետվող աղբավայրային գազի գլոբալ տաքացման պոտենցիալը նշանակալի է։ ԱՄՆ-ում գնահատվել է, որ 1999 թվականին արտանետվող աղբավայրային գազի գլոբալ տաքացման պոտենցիալը մոտավորապես 32%-ով ավելի բարձր էր, քան այրման միջոցով արտանետվող CO2 -ի քանակը։  Այս ուսումնասիրությունից ի վեր մեթանի գլոբալ տաքացման պոտենցիալի գնահատականը 21-ից բարձրացել է մինչև 35, ինչն ինքնին բարձրացնում է գլոբալ տաքացման էֆեկտի այս գնահատականը գրեթե եռակի՝ նույն թափոնների այրման համեմատ։

Բացի այդ, գրեթե բոլոր կենսաքայքայվող թափոններն ունեն կենսաբանական ծագում: Այդ նյութն առաջանում է բույսերից, որոնք օգտագործում են մթնոլորտային CO2 -ը, որպես կանոն, վերջին վեգետացիոն սեզոնի ընթացքում: Եթե այս բույսերը կրկին աճեցվեն, CO2 -ը, որն արտանետվում է դրանց հրկիզման արդյունքում, կրկին պետք է որ հեռացվի մթնոլորտից հենց բույսերի կողմից: 

Այսպիսի նկատառումներն են հիմնական պատճառը, թե ինչու մի շարք երկրներ կենսաքայքայվող թափոնների այրումը կիրառում են որպես վերականգնվող էներգիա։  Մնացածը՝ հիմնականում պլաստմասսաները և նավթից ու գազից ստացված այլ արտադրանքները, ընդհանուր առմամբ համարվում են չվերականգնվող։

Թափոնների հրկիզման CO2 հետքի վերաբերյալ տարբեր արդյունքների կարելի է հասնել տարբեր ենթադրություններ օգտագործելով: Տեղական պայմանները (օրինակ՝ ջեռուցման սահմանափակ պահանջարկը, բրածո վառելիքով արտադրվող էլեկտրաէներգիայի բացակայությունը կամ թափոնների հոսքում ալյումինի բարձր մակարդակը) կարող են նվազեցնել  թափոնների այրման CO2 օգուտները: Մեթոդաբանությունը և այլ ենթադրությունները նույնպես կարող են զգալիորեն ազդել արդյունքների վրա: Օրինակ, աղբավայրերից ավելի ուշ տեղի ունեցող մեթանի արտանետումները կարող են անտեսվել կամ ավելի քիչ կարևորություն տրվել, կամ կենսաքայքայվող թափոնները կարող են չհամարվել CO2 -չեզոք: Լոնդոնում թափոնների մշակման պոտենցիալ տեխնոլոգիաների վերաբերյալ Eunomia Research and Consulting-ի կողմից 2008 թվականին անցկացված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ այս (հեղինակների կարծիքով) անսովոր ենթադրություններից մի քանիսը կիրառելով՝  առկա հրկիզման կայանների միջին ցուցանիշները ցածր են CO2 հաշվեկշռի համար՝ համեմատած թափոնների մշակման այլ զարգացող տեխնոլոգիաների տեսական ներուժի հետ: 

#### Այլ արտանետումներ
Այրման վառարաններից ծխնելույզային գազերի մեջ առկա այլ գազային արտանետումներից են ազոտի օքսիդները, ծծմբի երկօքսիդը, աղաթթուն, ծանր մետաղները և մանր մասնիկները: Ծանր մետաղներից սնդիկը լուրջ մտահոգություն է առաջացնում իր թունավորության և բարձր ցնդողականության պատճառով, քանի որ քաղաքային թափոնների հոսքի գրեթե ամբողջ սնդիկը կարող է արտանետումների մեջ հայտնվել, եթե չհեռացվի արտանետումների վերահսկման միջոցով: 

Ծխատար խողովակում գոլորշու պարունակությունը կարող է տեսանելի ծուխ առաջացնել ծխնելույզից, որը կարող է ընկալվել որպես տեսողական աղտոտում : Դրանից կարելի է խուսափել՝ գոլորշու պարունակությունը նվազեցնելով ծխատար գազի խտացման և վերատաքացման միջոցով, կամ ծխատար գազի ելքի ջերմաստիճանը բարձրացնելով դրա ցողի կետից զգալիորեն բարձր: Ծխատար գազի խտացումը թույլ է տալիս վերականգնել ջրի գոլորշիացման թաքնված ջերմությունը, հետագայում բարձրացնելով կայանի ջերմային արդյունավետությունը։

#### Արտանետվող գազի մաքրում
մինի|Էլեկտրոդներ էլեկտրաստատիկ ֆիլտրի ներսում․ ձողերը (պսակաձև էլեկտրոդներ) բացասական են լիցքավորված, փեթակները՝ դրական։
Թափոնների հրկիզման կայաններից արտանետվող գազերում աղտոտիչների քանակը կարող է նվազել կամ չնվազել մի քանի գործընթացների միջոցով։

Մասնիկները հավաքվում են մասնիկների ֆիլտրացիայի միջոցով, առավել հաճախ՝ էլեկտրաստատիկ ֆիլտրող սարքերի (ESP) և/կամ պարկային ֆիլտրերի միջոցով: Վերջիններս, որպես կանոն, շատ արդյունավետ են մանր մասնիկները հավաքելու համար: Դանիայի շրջակա միջավայրի նախարարության 2006 թվականին անցկացրած հետաքննության համաձայն, 16 դանիական հրկիզման կայաններից այրված թափոնների միջին մասնիկների արտանետումները միավոր էներգիայի պարունակության հաշվով 2.02 գ/ԳՋ-ից (գրամ /այրվող թափոնների միավոր էներգետիկ պարունակություն) էլ ցածր է կազմել: 2.5 միկրոմետրերից փոքր չափերի մանր մասնիկների մանրամասն չափումներ (PM2.5) են անցկացվել հրկիզող երեք վառարաններում. հրկիզման կայաններից մեկը, որը հագեցած էր մասնիկների ֆիլտրման համար նախատեսված էլեկտրաստատիկ ֆիլտրող սարքով, արտանետել է 5.3 գ/ԳՋ մանր մասնիկներ, մինչդեռ պարկային ֆիլտրերով հագեցած երկու այրման կայանները արտանետել են 0.002 և 0.013 գ/ԳՋ PM 2.5: Ուլտրափոքր մասնիկների (PM 1.0) համար թվերը կազմել են 4.889 գ/ԳՋ PM 1.0 էլեկտրոստատիկ ֆիլտրով կայանից, մինչդեռ արտանետումները՝ 0.000 և 0.008 գ/ԳՋ PM 1.0-ը չափվել է պարկային ֆիլտրերով հագեցած կայաններից։

Թթվային գազային սկրուբերները օգտագործվում են աղաթթուն, ազոտական թթուն, ֆտորաջրածին թթուն, սնդիկը, կապարը և այլ ծանր մետաղները հեռացնելու համար: Հեռացման արդյունավետությունը կախված կլինի կոնկրետ սարքավորումներից, թափոնների քիմիական կազմից, գործարանի նախագծումից, ռեակտիվների քիմիայից և ինժեներների կարողությունից՝ օպտիմալացնելու այս պայմանները, որոնք կարող են հակասել տարբեր աղտոտիչներին: Օրինակ, սնդիկի հեռացումը թաց սկրուբերներով համարվում է պատահական և կարող է լինել 50%-ից պակաս:  Հիմնական սկրուբերները հեռացնում են ծծմբի երկօքսիդը՝ առաջացնելով գիպս՝ կրի հետ ռեակցիայի միջոցով: 

Սկրաբերներից թափոնաջուրը հետագայում պետք է անցնի թափոնաջրերի մաքրման կայանով։

Ծծմբի երկօքսիդը կարող է հեռացվել նաև չոր ծծմբազերծման միջոցով՝ մասնիկների ֆիլտրացումից առաջ ծխնելույզի մեջ կրաքարային խառնուրդ ներարկելով։

NO x-ը վերականգնվում է կամ կատալիտիկ վերականգնման միջոցով ամոնիակով կատալիտիկ փոխարկիչում (ընտրողական կատալիտիկ վերականգնում, SCR) կամ բարձր ջերմաստիճանային ռեակցիայի միջոցով ամոնիակի հետ վառարանում ( ընտրողական ոչ կատալիտիկ վերականգնում, SNCR):  Միզանյութը կարող է փոխարինել ամոնիակին որպես վերականգնող ռեակտիվ, բայց պետք է մատակարարվի գործընթացի ավելի վաղ փուլում, որպեսզի այն կարողանա հիդրոլիզացվել ամոնիակի: Միզանյութի փոխարինումը կարող է նվազեցնել անջուր ամոնիակի պահպանման հետ կապված ծախսերը և հնարավոր վտանգները:

Ծանր մետաղները հաճախ ադսորբվում են ներարկված ակտիվ ածխածնի փոշու վրա, որը հավաքվում է մասնիկների ֆիլտրացիայի միջոցով։ 

### Հիմնական մնացորդներ
[աջից|մինի|[Ավիակիր|Ավիակիր նավի վրա աղբահրկիզման վառարանի շահագործումը]]
Աղբի հրկիզումից առաջանում է թռչող մոխիր և հատակին մնացած մոխիր, ինչպես որ ածուխի այրման դեպքում է։ Քաղաքային պինդ թափոնների այրման արդյունքում մնացորդային մոխրի ընդհանուր քանակը տատանվում է ծավալային 4-ից 10%-ի և թափոնների սկզբնական քանակի 15-20%-ի (ըստ քաշի) սահմաններում, իսկ թռչող մոխիրը կազմում է ընդհանուր մոխրի մոտ 10-20%-ը։ Թռչող մոխիրը, անհամեմատ ավելի մեծ պոտենցիալ վտանգ է ներկայացնում առողջության համար, քան հատակային մոխիրը, քանի որ թռչող մոխիրը հաճախ պարունակում է ծանր մետաղների, ինչպիսիք են կապարը, կադմիումը, պղինձը և ցինկը, բարձր կոնցենտրացիաներ, ինչպես նաև դիօքսինների և ֆուրանների փոքր քանակություններ։  Հատակային մոխիրը հազվադեպ է պարունակում ծանր մետաղների նշանակալի քանակ։ Ներկայումս, չնայած թափոնների հրկիզման օպերատորների խմբի փորձարկած որոշ պատմական նմուշներ համապատասխանում են էկոթունավոր լինելու չափանիշներին, ներկայումս Շրջակա միջավայրի գործակալությունը (EA) ասում է, որ «մենք համաձայնել ենք» թափոնի վառարանի հատակային մոխիրը համարել «անվտանգ» մինչև փորձարկման ծրագրի ավարտը։

### Այլ աղտոտվածության խնդիրներ
Հին ոճի աղբակիզման կայաններից առաջացող տհաճ հոտը շրջակա միջավայրի աղտոտման խնդիր կարող է լինել, սակայն նոր աղբակիզման կայաններում հոտերն ու փոշին չափազանց լավ են վերահսկվում: Դրանք թափոնները ստանում և պահում են փակ տարածքում՝ մեծ ճնշմամբ, որտեղ օդի հոսքն անցնում է կաթսայի միջով, ինչը կանխում է տհաճ հոտերի մթնոլորտ ներթափանցումը: Ուսումնասիրությունը պարզել է, որ Արևելյան Չինաստանի աղբահրկիզման կայանում ամենաուժեղ հոտը զգացվում էր դրանց թափոնների թափման կետում։

Համայնքային հարաբերությունների վրա ազդող խնդիրներից մեկը քաղաքային թափոնները այրման կայան տեղափոխող աղբահավաք մեքենաների ճանապարհային երթևեկության աճն է: Այս պատճառով այրման կայանների մեծ մասը գտնվում է արդյունաբերական տարածքներում: Այս խնդրից որոշ չափով կարելի է խուսափել՝ աղբը կայաններ երկաթուղով տեղափոխելու միջոցով: 

### Առողջության վրա ազդեցություն
[մինի|Wheelabrator Baltimore, [Թափոններից էներգիայի ստացման գործարան|թափոնների այրմամբ էներգիայի ստացման գործարանի տեսարանը Բալթիմորում (Մերիլենդ նահանգ): «BALTIMORE» գրությամբ ծխնելույզը ուղեցույց է ծառայում մոտակա 95-րդ միջպետական ​​մայրուղով ճանապարհորդողների համար:]]
Գիտական հետազոտողները ուսումնասիրել են թափոնների այրման արդյունքում առաջացող աղտոտիչների ազդեցությունը մարդու առողջության վրա: Շատ ուսումնասիրություններ ուսումնասիրել են աղտոտիչների ազդեցությունը առողջության վրա՝ օգտագործելով ԱՄՆ EPA մոդելավորման ուղեցույցները։ Այս մոդելներում ներառված են ներշնչման, կուլ տալու, հողի և մաշկի հետ շփման միջոցով ազդեցությունները: Հետազոտական ուսումնասիրությունները գնահատել են նաև աղտոտիչների ազդեցությունը թափոնների այրման կայանների մոտ ապրող բնակիչների և աշխատողների արյան կամ մեզի նմուշների միջոցով։ Նախորդ հետազոտությունների համակարգված վերանայման արդյունքները բացահայտել են մի շարք ախտանիշներ և հիվանդություններ, որոնք կապված են այրման կայանի աղտոտվածության հետ։ Դրանք ներառում են նորագոյացություններ,  շնչառական խնդիրներ,  բնածին անոմալիաներ և նորածինների մահ կամ վիժումներ։ Հին, անբավարար պահպանվող այրման կայանների մոտ բնակվող բնակչությունն ավելի բարձր աստիճանի առողջական խնդիրներ ունի։ Որոշ ուսումնասիրություններ նաև բացահայտել են քաղցկեղի հնարավոր ռիսկ։  Այնուամենայնիվ, այրման կայանի աղտոտվածությունն արդյունաբերական, ավտոմոբիլային և գյուղատնտեսական աղտոտվածությունից համակցված աղտոտվածությունից առանձնացնելու դժվարությունները սահմանափակում են այս եզրակացությունները առողջական ռիսկերի վերաբերյալ։

Շատ համայնքներ պաշտպանել են թափոնների այրման տեխնոլոգիայի կատարելագործումը կամ հեռացումը: Համայնքի կողմից ներկայացված բողոքներում, որոնք վերաբերում են շնչառական խնդիրների պատճառով շտապ օգնության բաժանմունքներ այցելությունների ավելացմանը, նշվել են որոշակի աղտոտիչների ազդեցություններ, ինչպիսիք են ազոտի երկօքսիդի բարձր մակարդակը։ Հրապարակվել են թափոնների այրման տեխնոլոգիայի հնարավոր առողջական հետևանքները, մասնավորապես, երբ դրանք գտնվում են արդեն իսկ անհամաչափ առողջապահական բեռի առջև կանգնած համայնքներում:  

Օրինակ՝ Մերիլենդ նահանգի *Wheelabrator Baltimore*-ը թափոնների այրմամբ էլեկտրաէներգի արտադրող գործարանը հետաքննվել է հարևան համայնքում ասթմայի աճի պատճառով։ Բնակավայրը հիմնականում բնակեցված է ցածր եկամուտ ունեցող, գունավոր մարդկանցով:  Համայնքի կողմից իրականացվող ջանքերը մատնանշում  են հետագա հետազոտությունների անհրաժեշտություն՝ իրական ժամանակում աղտոտվածության տվյալների պակասը լրացնելու համար։ Այս աղբյուրները նաև նշել են ակադեմիական, կառավարական և ոչ առևտրային կազմակերպությունների գործընկերությունների համագործակցության անհրաժեշտությունը՝ առողջության վրա ունեցած այրման հետևանքներն ավելի հստակ որոշելու համար։

## Բանավեճ
Աղբահրկիզման կայանների օգտագործումը թափոնների ուտիլիզացման համար վիճաբանությունների առարկա է: Աղբահրկիզման կայանների շուրջ բանավեճի մեջ, որպես կանուն, ներգրավված են բիզնես շահագրգիռ կողմերը (թե՛ թափոններ արտադրող, թե՛ աղբայրման ընկերություններ), կառավարության կարգավորող մարմինները, շրջակա միջավայրի պաշտպանության ակտիվիստները և տեղի բնակիչները, ովքեր պետք է կշռադատեն տեղական արդյունաբերական գործունեության տնտեսական գրավչությունը՝ առողջապահական և բնապահպանական ռիսկերի վերաբերյալ իրենց մտահոգությունների հետ միասին:

### Այրման օգտին փաստարկներ
[մինի|Թափոնների այրման կայան Ցյուրիխի բարձրավանդակում, Հինվիլ ([Ցյուրիխի կանտոն, Շվեյցարիա) ]]

* Դիօքսինների և ֆուրանների արտանետումների առողջության վրա ազդեցության վերաբերյալ մտահոգությունները զգալիորեն նվազել են արտանետումների վերահսկման նախագծերի առաջընթացի և շատ խիստ նոր կառավարական կանոնակարգերի շնորհիվ, որոնք հանգեցրել են դիօքսինների և ֆուրանների արտանետումների քանակի զգալի կրճատման։
* Մեծ Բրիտանիայի Առողջապահության պաշտպանության գործակալությունը 2009 թվականին եզրակացրել է, որ «Ժամանակակից, լավ կառավարվող աղբահրկիզման կայանները միայն փոքր չափով են կազմում օդի աղտոտիչների տեղական կոնցենտրացիաների մեջ։ Հնարավոր է, որ նման փոքր ավելացումները կարող են ազդեցություն ունենալ առողջության վրա, սակայն նման ազդեցությունները, եթե դրանք գոյություն ունեն, հավանաբար շատ փոքր կլինեն և ոչ ակնհայտ»։
* Այրման կայանները կարող են արտադրել էլեկտրաէներգիա և իրականացնել ջերմամատակարարում, որոնք կարող են փոխարինել տարածաշրջանային էլեկտրական և շրջանային ջեռուցման ցանցերում այլ վառելիքներով աշխատող էլեկտրակայաններին, ինչպես նաև արդյունաբերական սպառողների համար ապահովել գոլորշու մատակարարումը: Այրման կայանները և թափոններից էներգիայի ստացման այլ կայանները արտադրում են, առնվազն մասամբ, կենսազանգվածի վրա հիմնված վերականգնվող էներգիա, որը փոխհատուցում է ածխով, նավթով և գազով աշխատող էլեկտրակայաններից ջերմոցային գազերով աղտոտումը: ԵՄ-ն այրման կայանների կողմից կենսածին թափոններից (կենսաբանական ծագում ունեցող թափոններ) ստացված էներգիան համարում է ոչ բրածո վերականգնվող էներգիա՝ իր արտանետումների սահմանաչափերի համաձայն: Այս ջերմոցային գազերի կրճատումները լրացնում են մեթանի արտանետումներից խուսափելու հետևանքով առաջացած կրճատումները՝ համեմատած չմշակված թափոնների աղբավայրերում թաղման հետ (առանց գազի որսման), որը գործնականում արգելված է ԵՄ-ում:
* Այրումից հետո մնացած հատակային մոխրի մնացորդը, ինչպես ցույց է տրվել, անվտանգ պինդ թափոն է, որը կարող է անվտանգ կերպով տեփոխվել աղբավայրեր կամ վերամշակվել որպես շինարարական լցանյութ: Նմուշները ստուգվում են էկոթունավոր մետաղների առկայության համար:
* Խիտ բնակեցված տարածքներում լրացուցիչ աղբավայրերի համար տարածք գտնելը գնալով դժվարանում է։
* Մանր մասնիկները կարելի է արդյունավետորեն հեռացնել ծխնելույզի գազերից պարկային ֆիլտրերի միջոցով: Չնայած Դանիայում այրված թափոնների մոտ 40%-ը իրականացվել է պարկային ֆիլտրեր չունեցող գործարաններում, Դանիայի շրջակա միջավայրի հետազոտությունների ինստիտուտի կողմից չափումների վրա հիմնված գնահատականները ցույց են տվել, որ այրման կայանները պատասխանատու են մթնոլորտ 2006 թվականին 2.5 ''միկրոմետրից'' փոքր մասնիկների  (PM2.5) ընդհանուր կենցաղային արտանետումների մոտ 0.3%-ի համար:[մինի|[Ֆրիդենսրայխ Հունդերտվասեր|Ֆրիդենսրայխ Հունդերտվասերի նախագծած Օսակայի *Մայիշիմա* թափոնների մշակման կենտրոնն օգտագործում է ջերմությունը էլեկտրաէներգիա արտադրելու համար]]
* Քաղաքային պինդ թափոնների այրումը կանխում է մեթանի արտանետումը: Քաղաքային պինդ թափոնների այրման կայաններում (MSW) այրվող յուրաքանչյուր *տոննան* կանխում է մոտ մեկ *տոննա* ածխաթթու գազի համարժեքի արտանետումը մթնոլորտ:
* Շատ համայնքներ, որոնք շահագործում են այրման կայաններ, ունեն ավելի բարձր վերամշակման մակարդակ, քան հարևան քաղաքներն ու երկրները, որոնք իրենց թափոնները չեն ուղարկում այրման կայաններ: Եվրոպայում այրման մակարդակով ամենաբարձր երկրները, որպես կանոն, ցույց են տալիս նաև վերամշակման լավագույն ցուցանիշներ: 2022 թվականի տվյալները ցույց են տալիս, որ որոշ բացառություններ, ինչպիսիք են Սլովենիան և Լատվիան, հասել են շատ բարձր վերամշակման մակարդակի՝ այրման ավելի ցածր ցուցանիշների դեպքում: Այրման ուղարկված թափոններից նյութերի առանձնացումը (օրինակ՝ մետաղներ և շինարարական ագրեգատներ) ըստ սահմանման չի հաշվվում որպես վերամշակում եվրոպական նպատակային ցուցանիշներում: Այսպիսով, վերամշակված նյութերի փաստացի ծավալն ավելանում է ի հաշիվ աղբից առանձնացված ապակու, քարի և կերամիկական նյութերի, որոնք վերաօգտագործվում են շինարարության մեջ, ինչպես նաև հրկիզման մնացորդներից առանձնացված սև և որոշ դեպքերում գունավոր մետաղների հաշվին: Մոխրից հանած մետաղները, որպես կանոն, դժվար կամ անհնար է վերամշակել ավանդական միջոցներով, քանի որ այդ մետաղներին կցված այրվող նյութի հեռացումն այրման միջոցով հանդիսանում է այլընտրանքային միջոց մեխանիկական զատման աշխատատար կամ էներգատար մեթոդներին:
* Այրվող թափոնների ծավալը կրճատվում է մոտավորապես 90%-ով՝ երկարացնելով աղբավայրերի կյանքը։ Ժամանակակից այրման կայաններից առաջացող մոխիրը վիտրիֆիկացման (vitrified, նյութի լրիվ կամ մասնակի վերափոխում ապակու, այսինքն՝ ոչ բյուրեղային կամ ամորֆ պինդ նյութի) է ենթարկվում 1000 °C (1830 °F)-ից մինչև 1100 °C (2010 °F) ջերմաստիճաններում՝ նվազեցնելով մնացորդների ալկալայնությունը (leachability) և թունավորությունը։ Արդյունքում, քաղաքային թափոնների այրման կայանի մոխրի համար, որպես կանոն, այլևս անհրաժեշտ չեն հատուկ աղբավայրեր, և առկա աղբավայրերի կյանքը կարող է զգալիորեն երկարաձգվել թափոնների այրման միջոցով՝ նվազեցնելով համայնքների կողմից նոր աղբավայրեր տեղակայելու և կառուցելու անհրաժեշտությունը։

### Այրման դեմ փաստարկներ
[աջից|մինի|Քվայ Չունգի աղբի այրման կայան ([Հոնկոնգ) շահագործումից հանվել է 1978 թվականից, քանդվել է 2009 թվականի փետրվարին]]

* Շոտլանդիայի առողջության պաշտպանության գործակալությունը (SEPA) 2009 թվականի հոկտեմբերին ավարտել է աղբահրկիզման արդյունքում առողջության վրա ազդեցության վերաբերյալ համապարփակ հետազոտությունը՝ կատարելով «ոչ միանշանակ» եզրակացություն: Հեղինակները շեշտում են, որ չնայած առկա գրականության մեջ չեն հայտնաբերվել թափոնների այրիչների մասնագիտական գործունեության հետ չկապված ​​առողջության վրա ազդեցության որևէ համոզիչ ապացույց, «փոքր, բայց կարևոր ազդեցությունները գործնականում անհնար է հայտնաբերել»: Զեկույցը ընդգծում է Մեծ Բրիտանիայի նախորդ առողջապահական ուսումնասիրությունների համաճարակաբանական թերությունները և առաջարկում է ապագա ուսումնասիրությունների ուղղություններ: Մեծ Բրիտանիայի առողջապահության պաշտպանության գործակալությունը 2009 թվականի սեպտեմբերին հրապարակել է ավելի փոքր ամփոփում: Շատ տոքսիկոլոգներ քննադատել և վիճարկել են այս զեկույցը՝ այն համարելով համաճարակաբանորեն ոչ համապարփակ, ոչ բավարար՝ հաշվի առնելով փորձագիտական ​​​​գնահատականը և մանր մասնիկների առողջության վրա ազդեցությունը:
* Այրման արդյունքում մոխիրը կենտրոնացնում է էկոթունավոր ծանր մետաղները թափոններից՝ վերածելով մոխրի, հիմնականում՝ թռչող մոխրի բաղադրիչի: Այս մոխիրը պետք է պահվի մասնագիտացված աղբավայրերում: Ավելի քիչ թունավոր հատակային մոխիրը (այրիչի հատակին մնացած մոխիր, IBA) կարող է ներառվել բետոնի մեջ որպես շինանյութ, բայց կա ջրածնային գազի պայթյունի վտանգ՝ ալյումինի պարունակության պատճառով: Մեծ Բրիտանիայի մայրուղիների վարչությունը դադարեցրել է IBA-ի օգտագործումը փրփուրային բետոնի մեջ, քանի որ հետաքննում է 2009 թվականին տեղի ունեցած մի շարք պայթյուններ: Մոխիրից օգտակար մետաղների զատումը նոր, բայց ավելի քիչ մշակված մոտեցում է։
* Հին այրիչ գործարաններից դիօքսինի և ֆուրանի արտանետումների առողջության վրա ազդեցությունը, հատկապես հրկիզման գործարկման և դրա անջատման ժամանակ, կամ այն ​​դեպքերում, երբ անհրաժեշտ է ֆիլտրի շրջանցում, շարունակում է խնդիր մնալ։
* Աղբահրկիզման կայաններն արտանետում են տարբեր մակարդակների ծանր մետաղներ, ինչպիսիք են վանադիումը, մանգանը, քրոմը, նիկելը, մկնդեղը, սնդիկը, կապարը և կադմիումը, որոնց շատ աննշան քանակությունը կարող է թունավոր լինել։
* Հասանելի են կամ մշակման փուլում են այլընտրանքային տեխնոլոգիաներ, ինչպիսիք են մեխանիկա-կենսաբանական մշակումը, անաէրոբ խմորումը (MBT/AD), ավտոկլավացումը կամ մեխանիկական ջերմային մշակումը (MHT)՝ օգտագործելով գոլորշու կամ պլազմա-աղեղային գազաֆիկացիա (PGP), որը այրում է էլեկտրականորեն գեներացված ծայրահեղ բարձր ջերմաստիճաններով, կամ այս մեթոդների համակցությունները։
* Թափոնների այրման կայանների կառուցումը մրցակցում է այլ զարգացող տեխնոլոգիաների մշակման և ներդրման հետ։ Մեծ Բրիտանիայի կառավարության 2008 թվականի օգոստոսին հրապարակված WRAP զեկույցը ցույց է տվել, որ Մեծ Բրիտանիայում այրման կայանների միջին արժեքը մեկ *տոննայի* համար ընդհանուր առմամբ ավելի բարձր է եղել, քան անաէրոբ խմորմոմբ՝ MBT մշակման արժեքը՝ մեկ ''մետրիկ տոննայի'' համար 18 *ֆունտ ստեռլինգով*, և 27 ''ֆունտ ստեռլինգով''՝ մեկ ''մետրիկ տոննայի'' համար՝ ժամանակակից (2000 թվականից հետո) այրման կայանների մեծ մասի համար։
* Աղբամշակման կայանների, ինչպիսիք են աղբի հրկիզումը, կառուցումն ու շահագործումը պահանջում են երկար պայմանագրային ժամկետներ՝ սկզբնական ներդրումային ծախսերը ծածկելու համար, ինչը հանգեցնում է երկարաժամկետ կախվածության: Աղբի այրման կայանների կյանքի տևողությունը սովորաբար տատանվում է 25-ից 30 տարի: Սա ընդգծել է Լոնդոնի թափոնների կառավարման քաղաքապետի ներկայացուցիչ, Բրիտանական կայսրության շքանշանի ասպետ-կոմանդոր Պիտեր Ջոնսը 2009 թվականի ապրիլին:
* Այրման վառարաններում մանր մասնիկներ են արտադրվում: Նույնիսկ ծխնելույզի գազերի ժամանակակից մասնիկային ֆիլտրացման դեպքում, դրանց մի փոքր մասը արտանետվում է մթնոլորտ: PM2.5-ը առանձին չի կարգավորվում Եվրոպական թափոնների այրման հրահանգում, չնայած դրանք բազմիցս տարածականորեն կապված են Մեծ Բրիտանիայում մանկական մահացության հետ (Մ. Ռայանի ONS տվյալների վրա հիմնված քարտեզները Էդմոնտոնի, Քովենթրիի, Չայնհեմի, Կիրկլիսի և Շեֆիլդի EfW/CHP թափոնների այրման կայանների շուրջ): WID-ի համաձայն՝ պահանջ չկա վերահսկել այրման վառարանի ծխնելույզի վերևի կամ քամու ուղղությամբ PM2.5 մակարդակները: 2008 թվականի հունիսին մի շարք եվրոպական բժիշկների ասոցիացիաներ (ներառյալ միջառարկայական փորձագետներ, ինչպիսիք են բժիշկները, շրջակա միջավայրի քիմիկոսները և տոքսիկոլոգները), որոնք ներկայացնում էին ավելի քան 33,000 բժիշկ, 2008 թվականի հունիսին գրել են հիմնական հայտարարություն անմիջապես Եվրոպական խորհրդարանին՝ նշելով այրման վառարանի մասնիկների արտանետումների վերաբերյալ տարածված մտահոգությունները և այդ մանր և գերմանր մասնիկների չափի հատուկ մոնիթորինգի կամ այրման վառարանի մասնիկների չափի այս մանր և անտեսանելի արտանետումների վերաբերյալ արդյունաբերության/կառավարության խորը համաճարակաբանական ուսումնասիրությունների բացակայությունը:
* Տեղական համայնքները հաճախ դեմ են թափոնների վերամշակման գործարանների, ինչպիսիք են այրման վառարաններն, իրենց մոտակայքում տեղակայելու գաղափարը («Ոչ իմ բակում» երևույթը): Մասաչուսեթս նահանգի Անդովեր քաղաքում անցկացված ուսումնասիրությունները կապել են անշարժ գույքի 10% արժեզրկումը աղբի հրկիզման վառարանին մոտ լինելու հետ։
* Կանխարգելումը, թափոնների նվազագույնի հասցնելը, վերօգտագործումը և վերամշակումը պետք է նախընտրելի լինեն այրմանը՝ համաձայն թափոնների հիերարխիայի: Զրոյական թափոնների կողմնակիցները աղբահրկիզման կայանները և թափոնների մշակման այլ տեխնոլոգիաները համարում են որոշակի մակարդակներից այն կողմ վերամշակման և տարանջատման խոչընդոտներ, և որ թափոնների ռեսուրսները զոհաբերվում են հանուն էներգիայի արտադրության։
* 2008 թվականի Eunomia զեկույցը պարզել է, որ որոշ հանգամանքներում և ենթադրությունների դեպքում թափոնների այրումը CO2 -ի ավելի քիչ կրճատում է առաջացնում, քան մնացորդային խառը թափոնների մշակման համար նախատեսված Թափոնների էներգիայի օգտագործման (EfW) և ջերմաֆիկացման (CHP) տեխնոլոգիաների այլ զարգացող համակցությունները: Հեղինակները պարզել են, որ թափոնների վերամշակման բացակայության դեպքում CHP հրկիզման տեխնոլոգիան 24 համակցություններից զբաղեցնում է 19-րդ տեղը (որտեղ այրման բոլոր այլընտրանքները համակցված էին առաջադեմ թափոնների վերամշակման կայանների հետ), լինելով 228%-ով պակաս արդյունավետ, քան 1-ին տեղը զբաղեցնող առաջադեմ MBT հասունացման տեխնոլոգիան, կամ 211%-ով պակաս արդյունավետ, քան 2-րդ տեղը զբաղեցնող պլազմային գազիֆիկացման/ավտոկլավացման համակցությունը:
* Որոշ այրման կայաններ տեսողականորեն անցանկալի են։ Շատ երկրներում դրանք խիստ աչքի ընկնող ծխնելույզներ են։
* Եթե ​​վերաօգտագործելի թափոնների ֆրակցիաները մշակվեն զարգացող երկրներում թափոնների վերամշակման գործարաններում, ինչպիսիք են այրման վառարանները, դա կկրճատի տեղական տնտեսությունների համար կենսունակ աշխատանքը: Հաշվարկները ցույց են տվել, որ 1 միլիոն մարդ ապրուստի միջոց է վաստակում թափոններ հավաքելով:
* Քաղաքային թափոնների այրման կայաններից և թափոններից էներգիա ստանալու կայաններից արտանետումների պատմական գագաթնակետերի մակարդակից նվազումը մեծապես արտանետումների վերահսկման տեխնոլոգիայի հմուտ օգտագործման արդյունք է: Արտանետումների վերահսկումը ավելացնում է սկզբնական և շահագործման ծախսերը: Չպետք է ենթադրել, որ բոլոր նոր կայանները կօգտագործեն առկա լավագույն վերահսկման տեխնոլոգիաները, եթե դա օրենքով պարտադրված չէ:
* Աղբավայրում կուտակված թափոնները կարող են արդյունահանվել նույնիսկ տասնամյակներ և դարեր անց և վերամշակվել ապագայի տեխնոլոգիաներով, ինչը չի կարելի ասել այրման մասին։

## Թափոնայրման օգտագործման միտումներ
Համայնքային կոշտ թափոնների (ՔԿԹ) այրման պատմությունը սերտորեն կապված է աղբավայրերի և թափոնների մշակման այլ տեխնոլոգիաների պատմության հետ: Այրման առավելությունները անխուսափելիորեն գերադասվել են առկա այլընտրանքների համեմատ: 1970-ական թվականներից ի վեր վերամշակումը և այլ կանխարգելիչ միջոցառումները փոխել են նման դատողությունների համատեքստը: 1990-ական թվականներից ի վեր թափոնների մշակման այլընտրանքային տեխնոլոգիաները զարգանում և դառնում են կենսունակ:

Այրումը վտանգավոր և կլինիկական թափոնների մշակման հիմնական գործընթացն է: Հաճախ անհրաժեշտ է, որ բժշկական թափոնները ենթարկվեն բարձր ջերմաստիճաններով հրկիզման՝ դրանցում պարունակվող հարուցիչները և թունավոր աղտոտվածությունը ոչնչացնելու համար:

### Հյուսիսային Ամերիկայում
ԱՄՆ-ում առաջին աղբահրկիզման կայանը կառուցվել է 1885 թվականին Նյու Յորքի Գուբերտորս կղզում։ 1949 թվականին Ռոբերտ Ս. Ռոսը հիմնադրել է ԱՄՆ-ում առաջին վտանգավոր թափոնների կառավարման ընկերություններից մեկը: Նա հիմնադրել է «Ռոբերտ Ռոս Արդյունաբերական Աղբահանություն» (Robert Ross Industrial Disposal) ընկերությունը, քանի որ տեսել էր հնարավորություն բավարարելու Օհայոյի հյուսիսում ընկերությունների վտանգավոր թափոնների կառավարման կարիքները: 1958 թվականին ընկերությունը կառուցել է ԱՄՆ-ում առաջին վտանգավոր թափոնների հրկիզման կայաններից մեկը։

ԱՄՆ-ում առաջին համապարփակ համայնքային շահագործման տակ գտնվող աղբի այրման կայանը կառուցվել է 1975 թվականին Այովա նահանգի Էյմս քաղաքում՝ Առնոլդ Օ. Չանթլենդի ռեսուրսների վերականգնման գործարանը։ Կայանը մինչ օրս գործում է և արտադրում է աղբից ստացված վառելիք, որն ուղարկվում է տեղական էլեկտրակայաններ՝ որպես վառելիք։  ԱՄՆ-ում առաջին առևտրային առումով հաջողակ աղբի այրման կայանը կառուցվել է Մասաչուսեթս նահանգի Սաուգուս քաղաքում 1975 թվականի հոկտեմբերին *Wheelabrator Technologies* ընկերության կողմից և մինչ օրս գործում է։

Կան մի քանի բնապահպանական կամ թափոնների կառավարման կորպորացիաներ, որոնք վերջնականապես տեղափոխում են աղբը այրման վառարան կամ ցեմենտի վառարանի մշակման կենտրոն: 2009 թվականի դրությամբ ԱՄՆ-ում կան երեք հիմնական բիզնեսներ, որոնք այրում են թափոններ՝ *Clean Harbours, WTI-Heritage և Ross Incineration Services*: *Clean Harbours*-ը ձեռք է բերել փոքր, անկախ կառավարվող բազմաթիվ օբյեկտներ՝ կուտակելով 5-7 այրման կայաններ ԱՄՆ-ում: WTI-Heritage-ն ունի մեկ այրման կայան, որը գտնվում է Օհայոյի հարավարևելյան կողմում՝ Արևմտյան Վիրջինիայից Օհայո գետի մյուս կողմում: 

Մի քանի հին սերնդի այրման կայաններ փակվել են. 1990 թվականին 186 թափոնների այրման կայաններից 2007 թվականին մնացել է միայն 89-ը, իսկ 1988 թվականին բժշկական թափոնների 6200 հրկիզման կայաններից 2003 թվականին մնացել էր միայն 115-ը։  1996-2007 թվականներին նոր այրման կայաններ չեն կառուցվել։ Գործունեության ակտիվության պակասի հիմնական պատճառներից մատնանշվել են՝

* Տնտեսագիտությունը։ Տարածաշրջանային խոշոր և մատչելի աղբավայրերի թիվն աճել է։ Նաև, մինչև վերջերս, ԱՄՆ-ում էլեկտրաէներգիայի համեմատաբար ցածր գնի պատճառով, այրման կայանների համար ոչ մրցակցային է դարձել «վառելիք», այսինքն՝ թափոններ ձեռք բերելը։
* Հարկային քաղաքականությունը։ 1990-2004 թվականներին ԱՄՆ-ում չեղյալ են հայտարարվել թափոններից էլեկտրաէներգիա արտադրող կայանների համար նախատեսված հարկային վարկերը։

ԱՄՆ-ում և Կանադայում վերսկսվել է հետաքրքրությունը այրման և թափոններից էներգիայի ստացման այլ տեխնոլոգիաների նկատմամբ: ԱՄՆ-ում այրմանը 2004 թվականին շնորհվել է վերականգնվող էներգիայի արտադրության հարկային արտոնություններ ստանալու իրավունք։ Գործող կայանների հզորությունը մեծացնելու նախագծերը ընթացքի մեջ են, և քաղաքապետարանները կրկին գնահատում են այրման կայաններ կառուցելու տարբերակը՝ համայնքային թափոնները աղբավայրերում կուտակելու փոխարեն: Այնուամենայնիվ, այս նախագծերից շատերը շարունակական քաղաքական ընդդիմության են բախվում՝ չնայած թափոնների այրման միջոցով մթնոլորտ արտանետված առավել պակաս ջերմոցային գազերի, օդի աղտոտվածության վերահսկման և մոխրի վերամշակման բարելավման վերաբերյալ նորացված փաստարկներին:

### Եվրոպայում
[մինի|Տարաստեյարվի [Թափոններից էներգիայի ստացում|թափոնների այրման գործարան Տարաստեում, Տամպերե (Ֆինլանդիա)]]
Եվրոպայում, չմշակված թափոնների աղբավայրերում տեղադրման արգելքի հետևանքով,  վերջին տասնամյակում կառուցվել են բազմաթիվ այրման կայաններ, և ավելի շատերը կառուցվում են։ Վերջերս մի շարք մունիցիպալ ինքնակառավարման մարմիններ սկսել են այրման կայանների կառուցման և շահագործման համար պայմանագրերի կնքման գործընթաց։ Եվրոպայում թափոններից ստացված էլեկտրաէներգիայի մի մասը համարվում է «վերականգնվող էներգիայի աղբյուր» (ՎԷԱ) և, հետևաբար, իրավասու է հարկային արտոնությունների համար, եթե շահագործվում է մասնավոր կերպով։ Բացի այդ, Եվրոպայում որոշ այրման կայաններ հագեցած են թափոնների վերամշակման տեխնոլոգիայով, որը թույլ է տալիս վերօգտագործել այրված թափոններում պարունակվող սև և գունավոր մետաղները։ Ակնառու օրինակ է Ամստերդամի *AEB Waste Fired* էլեկտրակայանը։

Շվեդիայում առաջացած թափոնների մոտ 50%-ը այրվում է թափոններից էներգիայի ստացման կայաններում, որոնք արտադրում են էլեկտրաէներգիա և մատակարարում տեղական քաղաքների շրջանային ջեռուցման համակարգերը:  Շվեդիայի էլեկտրաէներգիայի արտադրության սխեմայում թափոնների կարևորությունը արտացոլվում է տարեկան 2,700,000 տոննա թափոնների ներմուծմամբ (2014 թվականին)՝ թափոններից էներգիայի ստացման կայանները մատակարարելու համար: 

ԵՄ-ում համայնքային պինդ թափոնների վերամշակման նպատակային ցուցանիշների խստացման պատճառով՝ առնվազն 55% մինչև 2025 թվականը և 65% մինչև 2035 թվականը,  մի քանի երկրներ, որոնք ավանդաբար օգտագործում են թափոնների այրում, դրանք չկատարելու ռիսկի տակ են հայտնվել, քանի որ թափոնների առավելագույնը 35%-ն է պիտանի ջերմային մշակման և ուտիլիզացման համար։ Այդ ժամանակվանից ի վեր Դանիան որոշել է մինչև 2030 թվականը կրճատել իր այրման հզորությունը 30%-ով: 

Անվտանգ թափոնների այրումը չի ներառվել որպես կանաչ ներդրումների ձև ԵՄ կայուն զարգացման տաքսոնոմիայում, քանի որ մտահոգություն կա, որ այն կարող է վնասել «շրջանաձևության օրակարգին», ինչը փաստացի կկանգնեցնի համայնքային պինդ թափոնների այրման ոլորտի ապագա ֆինանսավորումը ԵՄ-ի կողմից։

## Միացյալ Թագավորությունում
Մեծ Բրիտանիայի թափոնների կառավարման արդյունաբերության մեջ կիրառվող տեխնոլոգիաները զգալիորեն հետ են մնում Եվրոպայից՝ աղբավայրերի լայն մատչելիության պատճառով: Եվրամիության ընդունած աղբավայրերի մասին հրահանգը հանգեցրել է Միացյալ Թագավորության կառավարության կողմից թափոնների վերաբերյալ օրենսդրության ընդունմանը, որը ներառում էր աղբավայրերի հարկը և աղբավայրերի թույլտվության առևտրի սխեման: Այս օրենսդրությունը նախատեսված է աղբավայրերից առաջացող ջերմոցային գազերի արտանետումները նվազեցնելու համար՝ թափոնների մշակման այլընտրանքային մեթոդների կիրառման միջոցով: Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը կարծում է, որ այրումը գնալով ավելի մեծ դեր կխաղա Մեծ Բրիտանիայում համայնքային թափոնների մշակման և էներգիայի մատակարարման գործում:

2008 թվականին մոտավորապես 100 վայրի համար գոյություն ունեին այրման վառարանների տեղադրման հավանական վայրերի ծրագրեր: Դրանք ինտերակտիվ քարտեզագրվել են Մեծ Բրիտանիայի ՀԿ-ների կողմից։

2012 թվականի հունիսին նոր ծրագրի շրջանակներում ստեղծվել է DEFRA-ի կողմից աջակցվող դրամաշնորհային ծրագիր (Գյուղատնտեսության և անտառտնտեսության բարելավման ծրագիր)՝ գյուղատնտեսական տարածքներում ցածր հզորությամբ աղբի այրման կայանների օգտագործումը խրախուսելու և դրանց կենսաբանական անվտանգությունը բարելավելու համար: 

Մեծ Բրիտանիայում կառուցվել է թափոնների այրման ամենամեծ գործարանը, որը գտնվում է Քեմբրիջ-Միլթոն Քինս-Օքսֆորդ միջանցքի կենտրոնում՝ Բեդֆորդշիրում: Բաքինգհեմշիրի Գրեյթմուրում մեծ աղբահրկիզման կայանի կառուցումից և Բեդֆորդ քաղաքի մոտակայքում ևս մեկը կառուցելու ծրագրերից հետո  Քեմբրիջ-Միլթոն Քինս-Օքսֆորդ միջանցքը դարձել է Մեծ Բրիտանիայի խոշոր աղբահրկիզման կենտրոն է:

### Ասիայում
Աղբահրկիզման կայանները օգտագործվել են ասիական երկրներում, հատկապես այն երկրներում, որոնք հողերի սակավության խնդիր ունեն: Ասիական երկրները խիտ բնակեցված են և բախվում են աղբավայրերի համար հասանելի տարածքի պակասի հետ: Դրանք օգտագործվում են Չինաստանում, Ճապոնիայում, Հարավային Կորեայում, Վիետնամում, Թաիլանդում, Ինդոնեզիայում, Ֆիլիպիններում, Մալայզիայում և Հնդկաստանում:

Ճապոնիայում աղբահրկիզման կայանները կառուցվում են կենտրոնական կառավարության սուբսիդիաների միջոցով՝ թափոնները կառավարելու համար: Օսակայում 2001 թվականին կառուցված Մայիշիմայի աղբահրկիզման կայանն օրական մշակում է 900 տոննա աղբ և արտադրում 32,000 կՎտ հզորություն։

## Աղբահրկիզման շարժական կայաններ
### Արտակարգ իրավիճակների համար նախատեսված աղբակիզման կայաններ
մինի|Շարժական այրման կայան՝ արտակարգ իրավիճակներում օգտագործման համար
Արտակարգ իրավիճակների այրման համակարգեր գոյություն ունեն կենդանիների և դրանց ենթամթերքների անհապաղ և կենսաապահով վերացման համար՝ զանգվածային մահացության կամ հիվանդության բռնկման դեպքում: Կարգավորման և կիրառման աճը ամբողջ աշխարհում կառավարությունների և հաստատությունների կողմից պարտադրվել է հանրային ճնշման և զգալի տնտեսական ազդեցության պատճառով:

Կենդանիների վարակիչ հիվանդությունները կառավարություններին և արդյունաբերությանը 20 տարվա ընթացքում՝ մինչև 2012 թվականը, արժեցել են 200 միլիարդ դոլար։ Դրանք պատասխանատու են վերջին վաթսուն տարիների ընթացքում ամբողջ աշխարհում վարակիչ հիվանդությունների բռնկումների ավելի քան 65%-ի համար: Մսի համաշխարհային արտահանման մեկ երրորդը (մոտավորապես 6 միլիոն տոննա) ցանկացած պահի տուժում է առևտրային սահմանափակումներից, և, հետևաբար, կառավարությունների, պետական մարմինների և առևտրային օպերատորների ուշադրության կենտրոնում են կենդանիների դիակների ավելի մաքուր, անվտանգ և ավելի հուսալի վերացման մեթոդները՝ հիվանդությունը զսպելու և վերահսկելու համար:

Մեծածավալ այրման համակարգերը հասանելի են մասնագիտացված մատակարարների կողմից և հաճախ գնում են կառավարությունները անվտանգության նկատառումներով՝ վարակիչ բռնկման դեպքում: Դրանցից շատերը շարժական են և կարող են արագ տեղակայվել կենսաապահով ուտիլիզացման կարիք ունեցող վայրերում:

### Փոքրածավալ աղբակիզման սարքեր
Փոքրածավալ հրկիզման կայանները գոյություն ունեն հատուկ նպատակներով: Օրինակ, շարժական փոքրածավալ այրման կայանները նախատեսված են զարգացող երկրներում բժշկական թափոնների հիգիենիկորեն անվտանգ ոչնչացման համար:  Մեծ Բրիտանիայում գործող *Inciner8* ընկերությունը, ինչպիսին է, օրինակ, շարժական այրման կայանների արտադրողների լավ օրինակ են իրենց *I8-M50* և *I8-M70* մոդելներով: Փոքր այրման կայանները կարող են արագ տեղակայվել հեռավոր տարածքներում, որտեղ հանաճարակային բռնկում է տեղի ունեցել՝ վարակված կենդանիներին արագորեն և առանց խաչաձև աղտոտման ռիսկի վերացնելու համար: 

### Կոնտեյներային հրկիզման կայաններ
մինի|Թափոնների կոնտեյներային  այրիչի օրինակ՝ Incinco
Աղբի հրկիզման կոնտեյներները յուրահատուկ տեսակ են, որոնք հատուկ նախագծված են հեռավոր վայրերում աշխատելու համար, որտեղ ավանդական ենթակառուցվածքները կարող են հասանելի չլինել: Աղբակիզման այս կոնտեյներները սովորաբար տեղադրվում են կոնտեյների համար նախատեսված տրանսպորտային միջոցի մեջ՝ հեշտ տեղափոխման և տեղադրման համար:

## Տես նաև
* Դիակիզում
* Պիրոլիզ
* Զրոյական թափոններ
* Թափոնների կառավարում
* Թափոնների կառավարումը Հայաստանում

## Ծանոթագրություններ



## Արտաքին հղումներ
### Թափոնների հրկիզման դեմ խմբեր

* 
* 
* 
* 
* 
* 

### ԵՄ տեղեկատվություն
* 
* BREF Drafts & Papers, eippcb.jrc.es
* 

Կատեգորիա:Աղբ
Կատեգորիա:Այրում
Կատեգորիա:Բնության խնդիրներ
Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Կատեգորիա:Էներգետիկա
Կատեգորիա:Էներգիայի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Թափոններ
Կատեգորիա:Թափոնների մշակման տեխնոլոգիա
Կատեգորիա:Կրակ
Կատեգորիա:Հրդեհային անվտանգություն
Կատեգորիա:Շրջակա միջավայր
Կատեգորիա:Քիմիական պրոցեսներ
Կատեգորիա:Քիմիական տեխնոլոգիա
Կատեգորիա:Թափոնների կառավարում