open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ալփարսլան Թյուրքեշ

**Ալփարսլան Թյուրքեշ** (, ), թուրք ռազմական և քաղաքական գործիչ։ «Գորշ գայլեր» կազմակերպության հիմնադիր-առաջնորդը։ 1960 թվականի մայիսի 27-ի զինվորական հեղաշրջման կազմակերպիչներից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կիպրոսի Նիկոսիա քաղաքում թուրք կիպրացի ընտանիքում։ Ի ծնե անունը եղել է Հուսեյն Ֆեյզուլլահ կամ Ալի Արսլան (աղբյուրները տարաձայնում են)։ Հրանտ Դինքի պնդմամբ՝ Թյուրքեշը հայ որբ էր Սեբաստիայից, որը որդեգրվել էր թուրք կիպրացի ընտանիքի կողմից։

1932 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Ստամբուլ։ Ծառայել է թուրքական բանակում 1938 թվականից։ 1945 թվականին մի շարք այլ ծայրահեղ ազգայնականների հետ միասին ձերբակալվել է, զինվորական դատարանում դատապարտվել է ազատազրկման «ֆաշիստական և ռասիստական գործունեություն ծավալելու» մեղադրանքով։ Ազատվել է բանտից 10 ամիս հետո։

Ավարտել է Անկարայի «Հարբիե» ռազմական ուսումնարանը (1948) և ԱՄՆ-ի ռազմական ակադեմիան (1954)։ 1954-1960-թթ. ծառայել է Թուրքիայի Զինված Ուժերում օտարերկրյա ներկայացուցչություններում և ՆԱՏՕ-ի կառույցներում. 1960-1965-թթ.՝ Հնդկաստանում Թուրքիայի դեսպանատան ռազմական կցորդ. 1965-1980 թթ.՝ Հանրապետական-զյուղատնտեսական ազգային (1969 թ-ից՝ «Ազգայնական շարժում») կուսակցության նախագահ։

1960 թ․ զինվորական հեղաշրջման կազմակերպիչներից մեկն է եղել, սակայն հեղաշրջման ղեկավարության ներսում տարաձայնությունների արդյունքում հեռացվել է ղեկավար կազմից և գործուղվել Հնդկաստան։ 1970-ական թթ․ փոխվարչապետի պաշտոնն է զբաղեցրել մի շարք կառավարություններում։

Թուրքիայում ֆաշիստական կարգեր հաստատելու մեղադրանքով 1982 թ. դատապարտվել և 5 տարի 5 ամիս կալանքի տակ է պահվել։ 1987 թ. սեպտեմբերի 6-ի հանրաքվեն վերականգնել է Թյուրքեշի քաղաքական իրավունքները։

ԽՍՀՄ փլուզումից (1991) հետո Թյուրքեշն առաջնորդվելով «մեկ ազգ՝ վեց պետություն» կարգախոսով. գաղտնի բանակցություններ է վարել Կենտրոնական Ասիայի հանրապետությունների և Ադրբեջանի ղեկավարների հետ։ 1992 թ. ապրիլին Բաքվում քարոզել է պանթյուրքիզմի` թուրքական ցեղի գերազանցության, «Թուրանական կայսրության» ստեղծման գաղափարները, կոչ արել ընտրողներին նախագահական ընտրությունների ժամանակ պաշտպանել Աբուլֆազ Էլչիբեյի թեկնածությունը։ Ղարաբաղյան հակամարտության լուծման համար ընդունել է նախահարձակ ռազմական գործողության ճանապարհը։

Ունեցել է ծայրահեղ հակառուսական դիրքորոշում. մերժել է Ադրբեջանի անդամակցությունը ԱՊՀ-ին։

Մահացել է 1997 թ․ ապրիլի 4-ին Անկարայում։ Ուներ գնդապետի կոչում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի թուրք քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ազգայնական շարժում կուսակցության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անկարայի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Թուրք ազգայնականներ
Կատեգորիա:Թուրք կալանավորներ և ձերբակալվածներ
Կատեգորիա:Թուրք ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի նախարարներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Թուրքիայի փոխվարչապետներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական կուսակցությունների առաջնորդներ
Կատեգորիա:Հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Պանթյուրքիստներ
Կատեգորիա:Քուլելի ռազմական դպրոցի շրջանավարտներ
Բորիս Գորբատով

**Բորիս Լեոնտևիչ Գորբատով** (, ), ռուս խորհրդային գրող։

## Կենսագրություն
Հայտնի է դարձել «Բջիջը» (1928) վիպակով։ 1930-ական թվականներից աշխատել է «Պրավդա»-ի խմբագրությունում որպես ակնարկագիր։ Լույս է ընծայել ակնարկների ժողովածուներ՝ «Լեռնային արշավ» (1932), «Կոմինտերն» (1932), «Վարպետները» (1933)։ «Սովորական Արկտիկա» (1940) պատմվածքների գիրքը պատկերում է խորհրդային մարդկանց խիզախությունը հյուսիսում։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին եղել է զինթղթակից։ Այդ շրջանում է գրել «Նամակներ ընկերոջս» (1941-1942), «Ալեքսեյ Կուլիկովը․․․ մարտիկ» (1942) հրապարակախոսական գրքերը։ «Չնվաճվածները» (1943, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1946) վիպակում պատկերել է «խորհրդային մարդկանց հայրենասիրությունը, աննկուն կամքը»։

Հետպատերազմյան շրջանի գործերից են «Ճապոնիայում և Ֆիլիպիններում» (1946—1947) ակնարկը, «Դոնեցկի հանքափորները» (1950, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1952) սցենարը։

## Գրականություն
* Բջիջը, Ե․, 1930։ Վերադարձ, Ե․, 1943։
* Ալեքսեյ Կուլիկովը․․․ մարտիկ, Ե․, 1944։
* Չնվաճվածները։ Տարասի ընտանիքը, Ե․,1944։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ռուս դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ռազմական թղթակիցներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային վիպասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմվածքագիրներ
Մոնտալբան (քաղաք)

**Մոնտալբան** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Տերուել պրովինցիայի կազմում (Արագոն)։

Համայնքը գտնվում է Կուենկաս-Միներաս գավառի կազմում։ Բնակչությունը՝ 1408 *մարդ* (ըստ 2007 թվականի մարդահամարի)։

## Պատկերասրահ

Montalban streets.jpg|
Montalbán - Arco del Postigo 01.jpg|


## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Peña la Rueda 
* Casa El Plano

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Գերմանական գրականություն

մինի|Ֆրանկֆուրտի գրքի տոնավաճառ
**Գերմանական գրականությունը** ունի մեծ պատմություն։ Հին վերին գերմաներենով մեզ է հասել «Հիլդեբրանդի երգը» հերոսական Էպոսը։ Հնագույն պոեմը «Տելիանդ»-ն է, որտեղ փորձ է արվել սրբերի բիբլիական վարքը հարմարեցնել հերոսական էպոսին։ IX—X դդ․ են վերաբերում վանական Օտֆրիդ Վայսենբուրգցու ավետարանական զրույցների բանաստեղծական վերապատումները։ Բանավոր ստեղծագործության բանաստեղծական ավանդույթները պահպանում Էին թափառաշրջիկ երգիչները՝ շպիլմանները։ XII դ․ ասկետական քարոզների փոխարեն լայն տարածում են գտնում պոեմները («Ռոթեր արքան», «Դուքս Էռնստ» և այլն), ասպետական վեպը և քնարերգությունը, որոնք ամբողջությամբ աշխար–հիկ բնույթի էին, բացի Վոլֆրամ ֆոն էշենբախի «Պարցիֆալ» վեպից, որտեղ իշխողը կրոնական միստիկան էր։ Գոթֆրիդ Ստրասբուրգցու «Տրիստան և Իզոլդա» վեպում և միննեզինգերների բանաստեղծություններում (Վալտեր ֆոն դեր Ֆոգելվայդե) Փառաբանվում էր կնոջ ասպետական պաշտամունքը։ XII —XIII դդ․ հիշատակելի են «Նիբելունգների երգը», «Կուդրուն» (XIII դ․ սկիզբ) հին հերոսական պատումների վերջին խմբագրումները։ XIII դ․ զարգացան քաղաքային ժամանակագրությունների ժանրը (նյուրնբերգյան և այլն), բյուրգերական գրականությունը (Շտրիկեր)։ XIV—XV դդ․ լայն տարածում գտան խրատական և այլաբանական պոեզիան, մայստերզանգը, ֆաստնախտշպիլները։ Վերածնության դարաշրջանում ծաղկեց հումանիստական գրականությունը՝ ստանալով հակաեկեղեցական ուղղություն (Ս․ Բրանտ, «Տիմարների նավը», 1494, էրազմ Ռոտերդամցի, «Գովք հիմարության», 1509, Թ․ Մուռներ, «Խարդախների համքարությունը», 1512)։ Սրամիտ և անողոք էին Ուլրիխ ֆոն Տուտենի երկխոսությունները։ Ռեֆորմացիայի գրականությունը առավել լրիվ արտահայտություն գտավ Մ․ Լութերի՝ պապական Հռոմի մերկացումներում։ Գյուղացիական պատերազմի երգերը բացեցին գերմանական գրականության հեղափոխական էջը։ Թ․ Մյունցերի քարոզները համակված էին կոմունիստական իդեալով, թեև նրա ձևակերպումները կրոևական էին։ Ֆեոդալական ճնշման և կրոնական կեղծ բարեպաշտության դեմ բողոք է արտահայտված Հ․ Սաքսի, Ֆիշարտի ստեղծագործություններում։ XVII դ․ գրականությունը զարգացավ Երեսնամյա պատերազմի և ընդհանուր հոգևոր ճգնաժամի պայմաններում։ Խ․ Գրիմելսհաուզենի ստեղծագործությունը («Սիմպլիցիսիմուս», 1669) ռեալիստորեն արտացոլում է ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը պատերազմից ամայացած երկրում։ XVIII դ․ Գոտշեդը նպաստեց վաղ լուսավորության գրականության ու թատրոնի զարգացմանը՝ ֆրանսիական կլասիցիզմի օրինակով, բայց միայն Գ․Լեսսինգի ստեղծագործության մեջ այն ստացավ հակամիապե–տական բնույթ ու հասավ բարձր զարգացման («Միննա ֆոն Բառնևելմ», 1767, «էմիլիա Գալոտի», 1772, «Նաթան Իմաս–տուն», 1779)։ «Լաոկոոնում» (1766) և «Տամբուրգյան դրամատաուրգիայում» (1767—69) հիմնավորված են ռեալիզմի և ազգային արվեստի սկզբունքները։ Ք․ Վիլանդը «Ագաթոն» (1766) վեպով սկզբնավորեց գերմանական «դաստիարակչական վեպի» ժանրը։ Ֆ․ Կլոպշտոկի քնարերգությունը, որն արտահայտում էր գերմանական բյուրգերականության առաջավոր մասի ինքնագիտակցությունը, մեծ ազդեցություն գործեց երիտասարդ բանաստեղծների վրա։ XVIII դ․ 70-ական թթ․ «Գրոհի ու փոթորկի գրողները, զարգացնելով Լեսսինգի դեմոկրատական գաղափարները, հանդես եկան կլասիցիստների դեմ, որպես որոշիչ հիմք առաջ քաշելով «զգացմունքը», «կիրքը»։ Այդ ուղղության աեսաբան Յո․ Տերդերը դիմեց ժողովրդական բանահյուսությանը և նախանշեց ազգային գրականության ու արվեստի նկատմամբ պատմական մոտեցումը։

Կատեգորիա:Գերմանական գրականություն
Երաժշտական գործիքագիտություն

մինի|Հարվածային գործիքներ
**Երաժշտական գործիքագիտություն**, գիտություն երաժշտական գործիքների կառուցվածքի, ձայնային (ակուստիկական) և արտահայտչական հատկանիշների ու նրանց դասակարգման մասին, ընդգրկում է նաև դրանց զարգացման պատմությունը։ Գործիքագիտությունն առնչվում է երաժշտական ձայնագիտության, գործիքաշինության, երաժշտագիտության և ազգագրության հետ։ Որպես երաժշտագիտության ինքնուրույն բնագավառ ձևավորվել է 19-րդ դարի 2-րդ կեսին։

Կատեգորիա:Երաժշտական գործիքներ
Կատեգորիա:Երաժշտության տեսություն
Գործոնների տեսություն

**Գործոնների տեսություն**, պոզիտիվիստական հասարակագիական ուսմունք։ Ըստ գործոնների տեսության, հասարակական կյանքի փոփոխությունները պայմանավորված են մի քանի հավասարազոր գործոնների
* տնտեսություն
* կրոն
* բարոյականություն
Մեխանիկական փոխներգործությամբ։ Հասարակության զարգացման մեխանիզմի բացահայտման նման արտահայտություն էին նաև
* աշխարհագրական
* հոգեբանական
* տեխնոլոգիական
* դետերմինիզմներ
Գործոնների տեսությունը մերժում է մոնիզմը, ժխտում հասարակության զարգացման օբյեկտիվ օրենքները գերագնահատում սուբյեկտիվ գործոնի դերը պատմության մեջ։ Տարածում էր ստացել 19-րդ դարի վերջին։

Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Պերալես դել Ալֆամբրա (քաղաք)

**Պերալես դել Ալֆամբրա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Տերուել պրովինցիայի կազմում (Արագոն)։

Համայնքը գտնվում է Սարագոսա գավառի կազմում։ Տարածքը՝ 103,89 *կմ<sup>2</sup>*։ Բնակչությունը՝ 279*մարդ* (ըստ 2007 թվականի մարդահամարի)։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Նորայր Ասլանյան (վիրաբույժ)

**Նորայր Հրանտի Ասլանյան** (), հայ մանկաբույժ-վիրաբույժ։ Բժշկական ծառայության պահեստի ավագ լեյտենանտ (1975)։ Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանը (1975)։

## Գործունեությունը
1976-1990 թվականներին աշխատել է Հայաստանի առողջապահության համակարգում, 1990 թվականից՝ «Արմավիր» բժշկական համալիրում՝ ամբուլատոր-խորհրդատվական բաժանմունքի վարիչ։

1991 թվականին կամավոր մեկնել է ԼՂՀ Շահումյանի շրջան. զինադադարից հետո բազմիցս գուծուղվել Ստեփանակերտ և բուժօգնություն ցույց տվել հարյուրավոր վիրավոր ազատամարտիկների, խաղաղ բնակիչների (հատկապես երեխաների)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1948 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Կատեգորիա:Հայ մանկաբույժներ
Կատեգորիա:Դիլիջան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Զուխրա Հայրապետյան

**Զուխրա Հայրապետյան** (հունվարի 14, 1949, Ստեփանակերտ), հայ ազատամարտիկ, բուժքույր։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Ստեփանակերտի բժշկական ուսումնարանը (1967)։ 1970-1991 թվականներին աշխատել է Ստեփանակերտի շտապ բժշկական օգնության կայանում։ 1992-1993 թվականներին՝ Փրկարարական ծառայության վաշտի 1-ին դասակի ազատամարտիկ, 1987-1994 թվականներին՝ Կենտրոնական պաշտպանական շրջանի գումարտակի բուժկետի պետ, 1994 թվականից՝ Ստեփանակերտի շտապ բժշկական օգնության կայանի ավագ բուժքույր։

1991-1994 թվականներին մասնակցել է Շուշիի (Մալիբեկլու), Ասկերանի (Խոջալու), Մարտակերտի (Հացավան), Աղդամի, Ֆիզուլիի, Ջաբոսյիլի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալով և «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով։

Կատեգորիա:Հայ բուժքույրեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Մեկինենսա (քաղաք)

**Մեկինենսա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Սարգոսա պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Արագոն ինքնավար համայնքի մեջ։

Համայնքը մտնում է Բախո-Սինկա շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 307կմ2։ Բնակչությունը՝ 2495 (2010)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 135 կմ։

## Նկարներ

Պատկեր:Mequnenza1.jpg|
Պատկեր:Mequnenza2.jpg|
Պատկեր:Mequnenza3.jpg|
պատկեր:Mequnenza4.jpg|


## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Ficha de la población 
* Ayuntamiento de Mequinenza

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Սարագոսա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Կալիումի հիդրիդ

**Կալիումի հիդրիդ**, անօրգանական բինար միացություն, սպիտակ գույնի։ Քիմիական բանաձևն է՝ KH։

## Ֆիզիկական հատկություններ
Կալիումի հիդրիդն առաջացնում է անգույն իոնային բյուրեղներ, NaCl-ի նմանությամբ (a=0,57 նմ)։ Չի լուծվում օրգանական լուծիչներում։ Ունի մեծ ջերմահաղորդականություն։

## Քիմիական հատկություններ
Կալիումի հիդրիդը իրենից ներկայացնում է բյուրեղային միացություն՝ K+H-։ Նրա հալույթը հաղորդում է էլեկտրական հոսանք։ Էլեկտրոլիզի հետևանքով անոդի վրա անջատվում է ջրածին։ Ջերմության նկատմամբ անկայուն է և քայքայվում է պարզ նյութերի։

: ~\mathsf{2KH \xrightarrow{400^oC, vacuum} \ 2K+H_2 }

Կալիումի հիդրիդը քիմիապես շատ ակտիվ է։ Հանդիսանում է ուժեղ վերականգնիչ և օքսիդանում է թթվածնով։
: ~\mathsf{2KH + O_2 \xrightarrow{200^oC} \ 2KOH }

Փոխազդում է ջրի հետ.
: ~\mathsf{KH + H_2O \ \xrightarrow{} \ KOH + H_2\uparrow }
Թթուներ հետ։
: ~\mathsf{KH + HCl \ \xrightarrow{} \ KCl + H_2\uparrow }
Սպիրտների հետ։
: ~\mathsf{KH + HO-R \ \xrightarrow{} \ KOR + H_2\uparrow }
Գազային ամոնիակի հետ։
: ~\mathsf{KH + NH_3 \xrightarrow{300^oC} \ KNH_2 + H_2\uparrow }

Փոխազդում է հալո։ գենների հետ։
: ~\mathsf{KH + Cl_2 \xrightarrow{400^oC} \ KCl + HCl\uparrow }

Ածխաթթու գազի հետ փոխազդելիս առաջացնում է կալիումի ֆորմիատ։
: ~\mathsf{KH + CO_2 \xrightarrow{150^oC, \mathit{p}} \ K(HCOO) }

Փոխազդում է սիլիցիումի օքսիդի հետ։
: ~\mathsf{4KH + 3SiO_2 \xrightarrow{500^oC} \ 2K_2SiO_3 + Si + 2H_2 }

## Ստացում
Կալիումի հիդրիդը ստանում են անմիջական սինթեզով։

: ~\mathsf{2K+H_2 \xrightarrow{200-350^oC, \mathit{p}} \ 2KH}

## Ծանոթագրություններ

* 

Կատեգորիա:Անօրգանական միացություններ
Կատեգորիա:Երկուական միացություններ
Կատեգորիա:Կալիումի միացություններ
Գոդավարի

մինի|Հնդկաստանի խոշոր գետերը
**Գոդավարի**, **Գոդի** (), գետ Հնդկաստանում։ Երկարությունը 1450 կիլոմետր է, ավազանը՝ 290 հազար կիլոմետր2՝․ Սկիզբ է առնում Արևմտյան Գաթերի արևելյան լանջերից, կտրում Դեկանի սարահարթը և թափվում Բենգալյան ծոց։ Նավարկելի է միջին հոսանքում և դելտայում։ Գոդավարի ափին է Ռաջամանդրի քաղաքը։

Դրավիդյան լեզուներում գետը կոչվում է *Գոդի*, որը կապվում է թելուգու լեզվի *գոդե* «սահման» բառի հետ։ Այսպիսով անվանումը ունի նախահնդեվրոպական ծագում և նշանակում է «սահմանային գետ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնդկաստանի գետեր
Ատոմային օրբիտալ

մինի|Էլեկտրոնների անցումները մի մակարդակից մյուսը
Քիմիական ռեակցիաների ժամանակ ատոմի միջուկը փոփոխության չի ենթարկվում, փոփոխվում է միայն ատոմի էլեկտրոնային կառուցվածքը։ Ուստի քիմիական երևույթները հասկանալու համար կարևոր է պարզել, թե ինչ վիճակում են էլեկտրոններն ատոմում, ինչպես են դրանք բաշխվում միջուկի շուրջը։ Համաձայն ատոմի կառուցվածքի ժամանակակից տեսության՝ էլեկտրոններն ատոմում կարող են ունենալ ոչ թե ցանկացած, այլ խիստ որոշակի էներգիաներ։ Այսինքն՝ էլեկտրոնները միջուկի շուրջը բաշխվում են որոշակի էներգիական մակարդակներով։ Ընդ որում՝ միջուկին ամենամոտ մակարդակը քիչ էներգիա ունի, իսկ միջուկից հեռանալու հետ էներգիան ավելի ու ավելի է մեծանում։ Էլեկտրոնի՝ մի էներգիական մակարդակից մյուսին անցնելիս ատոմը կլանում կամ արձակում է որոշակի էներգիայով էլեկտրամագնիսական ալիք, երբեմն՝ լույսի ձևով (նկար)։ Այսինքն՝ էլեկտրոնի էներգիան քվանտացված է, ատոմը կլանում կամ արձակում է ճառագայթային էներգիա որոշակի բաժիններով՝ քվանտներով։

Ջրածնի ատոմն ունի մեկ էլեկտրոն, և եթե վերջինս ամենաստորին էներգիական մակարդակում է, ապա ատոմը, այսպես կոչված, հիմնական վիճակում է։ Համապատասխան ալիքի երկարության, նույնն է թե՛ որոշակի էներգիա ունեցող ճառագայթով ազդելիս էլեկտրոնն անցնում է երկրորդ կամ ավելի բարձր էներգիական մակարդակ։ Այս վիճակն ատոմի համար անկայուն է և կոչվում է ատոմի գրգռված վիճակ, քանի որ ատոմն ունենում է ավելցուկային էներգիա։ Կարճ ժամանակ անց, էներգիա ճառագայթելով, էլեկտրոնը վերադառնում է իր հիմնական վիճակին։ Էլեկտրոնի և միջուկի միջև գոյություն ունի էլեկտրաստատիկ ձգողության ուժ, որով և էլեկտրոնը պահվում է այս կամ այն էներգիական մակարդակում։ Էլեկտրոնը որքան մոտ է միջուկին, այնքան մեծ է այդ ուժը, այնքան ամուր է կապված միջուկին։ Եվ հակառակը՝ էլեկտրոնը որքան հեռու է, այնքան թույլ է կապված միջուկին։ Համաձայն ատոմի կառուցվածքի ժամանակակից տեսության՝ պետք է խոսել ոչ թե միջուկի շուրջը էլեկտրոնի որոշակի տեղի, այլ միայն այդ տեղում գտնվելու հավանականության մասին։ Այսինքն՝ հնարավոր է որոշել էլեկտրոնի՝ միջուկից այս կամ այն հեռավորության վրա գտնվելու հավանականությունը։ Օրինակ՝ ջրածնի ատոմի համար դա մեծ է միջուկին հարող ամենամոտ տարածության մեջ, միջուկից հեռանալիս հավանականությունը աստիճանաբար փոքրանում է։ Դա պատկերավոր դարձնելու համար հավանականությունը նշում են կետերով, ընդ որում՝ դրանց խտությունը, ինչպես երևում է նկարից, աստիճանաբար փոքրանում է միջուկից հեռանալիս։ Պետք է նկատի ունենալ, որ նկարում պատկերվածը իրական գնդաձև պատկերի լայնական կտրվածքն է միայն։

## Աղբյուրներ
* 10-րդ դասարանի քիմիայի դասագիրք,հեղինակներ՝ Առլիկ Խաչատրյան, Լիդա Սահակյան

Կատեգորիա:Ատոմային ֆիզիկա
Կատեգորիա:Քվանտային ֆիզիկա
Կատեգորիա:Քվանտային քիմիա
Կատեգորիա:Էլեկտրոն
Գոմ

240px|մինի|Գոմի պատկերազարդում

**Գոմ**, **փարախ**, անասուններ պահելու գետնափոր, կիսագետնափոր, վերգետնյա, ժայռափոր, քարե, փայտե կառույց։ Կառուցվում են անասունի տեսակներին և հասակային խմբերին, կապովի կամ անկապ պահելուն, ինչպես նաև տեղական բնակլիմայական պայմաններին, տնտեսության ձևին ու շինարարական ավանդներին համապատասխան։ Գոմերը տարբերվում էին հատակագծով և ներքին կառուցվածքով։ Կապվող անասուն (խոշոր եղջերավոր և գրաստ) պահելու գոմ 3-4 շարք սյուներով, պատերի երկայնքով դրված մսուրքներով, կիսագոգավոր տանիքով, երդիկավոր ուղղանկյուն կառույց էր։ Անասունը կապում էին մարդկանից (մսուրքի եզրափայտից) կամ սյուներից, անկյունում, փայտե հանովի միջնորմով, անջատում էին մատղաշի տեղը։ Նման գոմը սալահատակվում էր, միջնամասում լինում էր գոմաղբը հավաքելու փոսորակ (թրքանոց, կվանոց), մուտքի մոտ՝ ջրհոր, կողքին՝ անասունը ջրելու քարե մեծ գառ (ջրաման)։ Անասունը խնամող անձանց գոմի միջնամասում հատկացվում էր հողե, փայտե խանդակ կամ անկյունում կիսամիջնորմով անջատված առանձին սենյակ (օդա, սաքու, միանա)։ Բարձր Տայքի՝ առավել կատարելագործված գոմի օդաներն ունեին երկկողմանի փայտե լայն թախտեր, բուխարի, փորագրություններով զարդարված առաստաղ, երդիկ և ծառայում էին որպես տղամարդկանց հավաքատեղի, ննջարան, հյուրասենյակ։ Չկապվող անասուն (մանր եղջերավոր և խոզ) պահելու գոմը 1-2 շարք, մատղաշի համար միջևորմներով առանձնացված բաժանմունքներով, առանց ներքին կահավորանքի ցածր կառույց էր։ Քիչ անասուն ունենալու դեպքում այն պահում էին մեկ ընդհանուր գոմում, որն, ըստ անասունի տեսակների և հասակային խմբերի, կահավորվում էր մսուրքներով և հանովի միջնորմներով անջատված բաժանմունքներով (հորթանոց, գառնանոց)։ Շիրակում, Բարձր Տայքում, Գեղարքունիքում և այլուր գոմերը կառուցվում էին բնակելի տանը կից՝ հաճախ ընդհանուր մուտքով, Լոռիում, Արցախում, Սյունիքում, Վայոց ձորում՝ առանձին, երբեմն՝ 3-10 կիլոմետր հեռու՝ ձմեռանոցներում, որը պայմանավորված էր արտագնաց անասնապահությամբ։ Ներկայումս կոլտնտեսությունները և պետակաև տնտեսությունները բնակավայրի ծայրամասում, ձմեռանոցներում և ամառանոցներում կառուցում են տիպային գեմեր։

Կատեգորիա:Անասնաբուծություն
Լենինսկիե Գորկի

մինի
մինի
**Լենինսկիե Գորկի**, ավան Մոսկվայի մարզի Լենինյան շրջանում, Մոսկվայից 35 կմ հարավ-արևելք, Պախրա գետի ափին։

Լենինսկիե Գորկիի հետ է կապված Վլադիմիր Լենինի գործունեության վերջին շրջանը։ Առաջին անգամ նա այդտեղ առողջությունը վերականգնելու է եկել 1918 թվականի օգոստոսի 30-ին՝ նրա դեմ մահափորձից հետո։ Այնուհետն նա հաճախ հանգստացել է Գորկիում, իսկ 1923 թվականի մայիսի 15-ից՝ մշտապես բնակվել։ Վլադիմիր Լենինը Լենինսկիե Գորկիում գրել է կյանքի վերջին շրջանի աշխատությունների մեծ մասը, նախապատրաստվել կուսակցության 10, Սովետների 8 և 9 համագումարներին, Կոմինտերնի 3 կոնգրեսին։ Լենինսկիե Գորկիում 1924 թվականի հունվարի 21-ին, ժամը 18 անց 50 րոպեին վախճանվել է Վլադիմիր Լենինը։ ԽՄԿԿ ԿԿ-ի որոշմամբ, Լենինսկիե Գորկիում 1949 թ.-ին բացվել է Վլադիմիր Լենինի տուն-թանգարանը, որի առջև 1958 թվականին դրվել է «Առաջնորդի մահը»։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր
Գորգագործություն

300px|մինի|աջից|14-րդ դարի հայկական գորգ
**Գորգագործություն**, գորգերի արտադրություն։ Հնուց տարածված է եղել Մերձավոր Արևելքում, Իրանում, Միջին Ասիայում, Կովկասում, Հայաստանում։ Գորգագործություն մեջ օգտագործվել է ոչխարի և ուղտի բուրդ, այծի փափուկ մազ, բամբակ, թանկարժեք գորգերում՝ նաև մետաքս, ոսկեթել ու արծաթաթել։

Դասական գորգը ստեղծվում է հանգուցավոր գործվածքով, որի թելերը երեք տեսակ են՝ հենքի թել(երկու կամ երեք տակ ամուր ոլորած), միջնաթել(երկու տակ ամուր ոլորած) և գործաթել(հին գորգերում՝ երկու, այժմյան գորգերում՝ մեկ, թույլ ոլորած, փափուկ թել)։ Առաջին երկուսը մնում են գործվածքի մեջ, իսկ երրորդը, որով կապում են առանձին հանգույցները, առաջացնում է գորգի թավշակերպ մակերեսը։ Գորգի թելերը հենում են տորքի վրա։ Հենքի մեկ կամ երկու թելի (հայկական գորգերում՝ երկու թելի) վրա կապվում է առանձին հանգույցը, որից հետո դանակով կտրում են հանգույցի թելերի ծայրը։ Գորգի լայնությամբ, կողք-կողքի, կապում են հանգույցները(վերջիններիս գույնը պայմանավորված է զարդանկարով և գորգի դաշտի գույնով), որոնց յուրաքանչյուր շարքը ավարտելուց հետո մատներով քաշում, նստեցնում են հանգույցները, հետո աջից ձախ և ձախից աջ անց են կացնում միջնաթելը հենքի մեկ ու մեջ թելերի միջոցով և կտուտիչով(կոփիչ, թելատու) կտուտում։ Մինչև 19-րդ դարի վերջը հենքի թելերի միջով մատի հաստության բրդյա պարան էին անց կացնում և փայտյա գործիքով(բեջ) նստեցնում հանգույցներն ու միջնաթելը, ապա պարանը հանվում և պահվում էր հաջորդ շարքի համար։ Այժմ չեն գործածում։ Ցանկացած բարձրությամբ, մկրատով հավասար խուզում են յուրաքանչյուր շարքի հանգույցների ծայրերը։ Որքան բարակ են գորգի թելերը, այնքան ավելի շատ են հանգույցները(1 մ² վրա 180000—300000 և ավելի)։ Հայկական գորգագործությունը զարգացել է երկու հունով՝ արհեստավորական և ժողովրդական։ Արհեստավորական շրջաններում գործել են թանկարժեք գորգեր՝ հմուտ վարպետների ու նկարիչների մասնակցությամբ։ Այդ գորգերի զարդանկարները նմանություններ ունեն մանրանկարչական զարդանկարների հետ։ 19-րդ դարի վերջից գորգերն արտադրում են մեքենաներով, որ ավելի արտադրողական է, սակայն ձեռքի գորգերը, գեղարվեստական արժեքով և ամրությամբ գերազանցում են մեքենայականին։

Հայաստանում թել ներկելու համար օգտվել են հանքային, կենդանական (որդան կարմիր) և հատկապես բուսական (տորոն, դեղնածաղիկ, ընկույզի, սոխի կեղև և այլն) ներկերից։ Գույներն ամրացվել են հանքային նյութերով։

Կատեգորիա:Արդյունաբերություն
Կատեգորիա:Գործվածքներ
Կատեգորիա:Կերպարվեստ
Վեկտորի դիրք

Երկրաչափությունում, դիրքը, **վեկտորի դիրքը**, **վեկտորի կետը** կամ **վեկտորի ռադիուսը**, Էվկլիդյան վեկտոր է, որը ներկայացնում է P կետի դիրքը տարածությունում միացած կամայական ծագման Օ կետին։ Հաճախ նշելով x,r կամ s, այն ներկայացնում է ուղիղ գիծ Օ-ից P։

:\mathbf{r}=\overrightarrow{OP}.

«Վեկտորի դիրքը» տերմինը գրեթե միշտ օգտագործվում է դիֆերենտալ երկրաչափության, մեխանիկայի և երբեմն վեկտորի կալկուլուս։
Շատ հաճախ 2 հարթությամբ կամ 3 հարթությամբ տարածությունների, բայց հանգիստ կարող է ընդհանրացվել Էվկլիդյան տարածության մեջ ցանկացած քանակի հարթությամբ տարածությունների հետ։

## Բացատրություն

### Երեք հարթյություններ
250px|մինի|աջից
Երեք հարթություններում։ ամեն բազմություն երեք հարթությամբ կոորդինատների և իրենց համատասխանող հիմքային վեկտորների հետ կարող են օգտագործվել կողմնորոշելու տարածության կետի դիրքը, սա ամենասովորական լուծումն է վեկտորի դիրքով։

: \begin{align} 
 \mathbf{r}(t) 
 & \equiv \mathbf{r}\left(x,y,z\right) \equiv x(t)\mathbf{\hat{e}}_x + y(t)\mathbf{\hat{e}}_y + z(t)\mathbf{\hat{e}}_z  \\
 & \equiv \mathbf{r}\left(r,\theta,\phi\right) \equiv r(t)\mathbf{\hat{e}}_r(\theta(t), \phi(t)) \\
 & \equiv \mathbf{r}\left(r,\theta,z\right) \equiv r(t)\mathbf{\hat{e}}_r(\theta(t)) + z(t)\mathbf{\hat{e}}_z \\
 & \,\!\cdots \\
\end{align}
Այստեղ T-ն պարամետր է։ Այս տարբեր կոորդինատները և հիմքային վեկտորը ցույց են տալիս միևնույն վեկտորի կետը։

### n հարթություններ

գծային հանրահաշիվը թույլատրում է n հարթությամբ վեկտորի աբստրակցիոնիզմը։ Վեկտորի դիրքը այստեղ կարելի է դիտարկել որպես հիմքային վեկտորների գծային կոմբիացիա։

:\mathbf{r} = \sum_{i=1}^n x_i \mathbf{e}_i = x_1 \mathbf{e}_1 + x_2 \mathbf{e}_2 + \cdots x_n \mathbf{e}_n 
Բոլոր վեկտորի դիրքերի բազմությունները տարածության դիրքից սկսած, և մինչև անգամ հիմքի վեկտորը միտված են ձեռք բերելու ուրիշ վեկտորի դիրք։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վեկտորներ
Իջևանի գորգագործական կոմբինատ

մինի|Հայկական գորգեր
**Իջևանի գորգագործական կոմբինատ**, խորհրդային շրջանի թեթև արդյունաբերության ձեռնարկություն Հայաստանի Տավուշի մարզկենտրոն Իջևան քաղաքում։

Հիմնադրվել է 1964 թվականին։ Թողարկում էր երկպաստառ, ժակքարդային, հինգ գույնի և տիպաչափի հիսուներկու տեսակ գորգ։ Որպես հումք օգտագործվում էր նորզելանդական բուրդ, հայրենական կապրոն և պղնձա-ամիակային նրբաթել։

1975 թվականին արտադրվել է մեկ միլիոն մետր3 գորգ։ Ազգային նրբաճաշակ զարդարանքը և ժամանակակից ձևավորումը իջևանյան գորգերին համաշխարհային ճանաչում են բերել։ Դրանք ցուցադրվել են Մոնրեալի, Սան Պաուլոի, Բեյրութի, Բաղդադի, Պրահայի, Պլովդիվի, Լայպցիգի միջազգային ցուցահանդեսներում և ԽՍՀՄ Ժողովրդական տնտեսության նվաճումների ցուցահանդեսում։ Կոմբինատի՝ «Էրեբունի-2750», «Իջնան» և «Գուգարք» գորգերը արժանացել են պետական որականիշի։ Արտադրանքն առաքվում էր Խորհրդային Միության բազմաթիվ վայրեր, ինչպես նաև արտասահմանում։

## Տես նաև
* Շուլալ կարպետ

Կատեգորիա:1964 հիմնադրումներ Հայաստանում
կ
Կատեգորիա:Հայաստանի գործարաններ
Հին Գորիս

**Հին Գորիս**, **Կյորես**, գյուղ Սյունիքի Հաբանդ գավառում, Գորիս գետի միջին հոսանքի ձախ ափին, Լաստիկալ (Խութ) լեռան հյուսիսարևմտյան լանջերն ակոսող ձորում։ Գորիսի որոշ ուսումնասիրողներ կապում են Ս․ Օրբելյանի (13-րդ դարի) հիշատակած Գորու և Գորայք գյուղերի անունների, ոմանք էլ՝ այժմյան Գորիսիցից 2 կմ արևմուտք գտնվող Կյուփեր կոչված վայրի անվան հետ։
## Պատմություն
Գորիսը բնակավայր է եղել վաղ ժամանակներից․ մարդը նրա քարաևձավներն ու քարայրերը որպես կացարան օգտագործել է դեռևս խոր հնադարում։ Միջին դարերում եղել է կարևոր հանգույց հին Գորիս Նախիջևանից Զանգեզուրով դեպի Արցախ և Մերձկասպյաև տափաստանները գնացող այն բանուկ ճանապարհի վրա, որով տեղափոխվում էր Նախիջևանի աղը։ Պահպանվել է քարայրների մեջ եղած քարանձավները։ Գորիսը մելիքանիստ էր։ Առաջին մելիքը՝ Օհանը, որ Փանահ խանից իր տիտղոսն ստացել էր Արցախի Մելիք-Շահնազարի միջնորդությամբ, 1765 թվականին կառուցել է Գորիսի եկեղեցին։ 1805 թվականին Գորիսը դարձավ ռուսական ռազմակայան։ 1826 թվականի հուլիսին, երբ սկսվեց ռուս-պարսկական պատերազմը, Գորիսում տեղավորված էր ռուսական բանակի 42-րդ եգերական գնդի երեք վաշտ՝ երկու թնդանոթով։ Գնդապետ Գորիս Նազիմկայի հրամանատարությամբ նրանք շարժվեցին դեպի Արցախ՝ օգնելու Շուշիի պաշտպաններին։ 1823 թվականին Գորիսն ուներ 119 ծուխ։ Բնակչությունը ստվարացավ Թուրքմենչայի պայմանագրով (1828) Պարսկաստանից Արևելյաև Հայաստան վերադարձած հայերի հաշվին։ Մինչն 1841 թվականը Գորիսը մտնում էր Տաթևի մահալի մեջ, այնուհետև դարձավ նրա արևելյան հատվածի գյուղերից կազմված՝ Գորիսի գավառամասի կենտրոնը։ 1868 թվականի վարչական բաժանմամբ Գորիսը դարձավ Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառի կենտրոնը։ Սակայն ձորի սահմանափակ տարածքը խոչընդոտում էր նրա զարգացմանը, և 1870 թվականին գյուղի դիմաց, գետի աջ կողմի հարթավայրում հիմնվեց Գորիս քաղաքը, որը և ստանձնեց Գորիսի վարչական դերը։ Ներկայումս Գորիսը մտնում է քաղաքի շրջագծի մեջ։ Գորիսի քարայրերը, քարանձավներն ու բրգաձն ժայռերը ներշնչանքի աղբյուր են եղել շատ արվեստագետների համար։

Կատեգորիա:Հայաստանի բնակավայրեր
Շոպական աղցան

**Շոպական աղցան** (, , ), Արևելյան Եվրոպայի խոհանոցի ուտեստներից, հայտնի է Բուլղարիայում, Մակեդոնիայում, Սերբիայում, Չեռնոգորիայում, Ալբանիայում, Չեխիայում։ Ծագումով Արևմտյան Բուլղարիայից (շոպերը բուլղարացիների էթնիկական խմբեր են)։

Աղցանի կազմի մեջ մտնում են հետևյալ բաղադրամասերը՝ լոլիկ, վարունգ, սոխ, բուլղարական պղպեղ (թարմ, մարինացված կամ տապակած), ֆետա պանիր, սիրենե (շոպական պանիր), մաղադանոս, ձիթապտուղ, ձիթապտղի յուղ, քացախ, աղ, մանրացված պղպեղ։ Բանջարեղենն ու կանաչին մանր կտրտում են, որից հետո ավելացնում են մանրացված պանրի և համեմում են ձիթայուղով։
200px|մինի|Շոպական աղցան

Շոպական աղցանն համարվում է Բուլղարիայի ազգային ուտեստ ու այնտեղ շատ են պատրաստում բաղադրամասերը տեղադրելով հետևյալ հերթականությամբ՝ ներքևից լոլիկը, հետո վարունգ և վերևից ֆետա պանիրը։ Սպիտակ ֆետա, կանաչ վարունգ ու կարմիր լոլիկ՝ ստացվում է Բուլղարիա դրոշը։

Շոպական աղցանը հաճախ օգտագործվում է նախուտեստի ձևով ռակիի համար։

## Աղբյուրներ
* Пошаговый рецепт шопского салата
* Балканская классика: Шопский салат

Կատեգորիա:Բուլղարական խոհանոց
Կատեգորիա:Մակեդոնական խոհանոց
Կատեգորիա:Սերբական խոհանոց
Կատեգորիա:Ալբանական խոհանոց
Կատեգորիա:Չեռնոգորական խոհանոց
Կատեգորիա:Աղցաններ
Գեղարվեստական գործվածքներ

250px|մինի|գործվածքի տեսակ
**Գեղարվեստական գործվածքներ**, ձեռքի կամ մեքենայական արտադրության գործվածքներ, որոնք աչքի են ընկնում գեղարվեստական զարդարանքով, մշակման բարձր արվեստով։ Դեկորատիվ - կիրառական արվեստի ստեղծագործություններ են։ Գործածվում են որպևս վարագույրներ, սփռոցներ, շալեր, զգեստներ, եկեղեցական հարդարանքներ։ Գործվածքների գեղարվեստական ձևավորումը պայմանավորված է դրանց կիրառությամբ և արտադրության տեխնիկական հնարավորություննևրով։ Գեղարվեստական գործվածքնրի զարդանկարները պարունակում են սոցիալական, կենցաղային, կրոնական տարրևր, բնորոշվում են տեղական, ազգային, ինչպես և ոճական յուրահատկություններով։ Գործվածքի զարդանկարը ստեղծվում է որոշակի մոտիվների ռիթմիկ կրկնությունների շնորհիվ (ռապպորա)՝ կամ թելերի հյուսվածքով, կամ ասեղնագործելով, կամ էլ դաջելու միջոցով։ Տնագույն ժամանակներից այս երեք եղանակները հայտնի են եղել գրեթե բոլոր ժողովուրդներին, այդ թվում նաև հայերին։ Բարձր գեղարվեստականությամբ են աչքի ընկել եգիպտական (4-7-րդ դարերում ղպտական), չինական (հատկապես մետաքսյա), ճապոնական, հնդկական, իրանական (մետաքսյա և «ոսկյա»), բյուգանդական, արաբ, (առանձնապես աթլասը) նախշազարդ գործվածքները։ Արևելքի հետ են առնչվում իսպանական գործվածքները։ Իտալական գեղարվեստական գործվածքները զարգացման բարձր մակարդակի են հասել 16-17-րդ դարերում (վենետիկյան բուսական մանր նախշևրով «կամկաները», թավիշը)։ 18-րդ դարից իտալալացի գործվածքների հետ մրցել են ֆրանսիական գեղարվեստական գործվածքները (Լիոնի մետաքսե գործվածքները՝ թավիշ, աթլաս, «կամկա»), որոնց զարդամոտիվներում ռեալիստորեն կերպավորված են ծաղիկներ, ճարտարական մոտիվներ, ժանրային պատկերներ։

Գեղարվեստական գործվածքնևրի հնագույն ավանդույթներ ունեն Հարավային Կովկասի, Միջին Ասիայի, Մերձբալթիկայի ժողովուրդները, ռուսները, ուկրաինացիները, բելառուսները և այլն։ Գործվածքների արտադրության գործարանային եղանակի զարգացմամբ և զարդապատելու տեխնիկայի կատարելագործմամբ բարձրացել է մասսայական արտադրության որակը։ Կտորեղենի զարդերը ստեղծում են նկարիչնևրը։ Սովետական տեքստիլ արդյունաբերության ֆաբրիկաներին կից կան գեղարվեստական արվեստանոցներ։ Տարբեր բնույթի գործվածքների համար նկարիչներն ստեղծում են բազմազան զարդանախշեր (բուսական, երկրաչափական, սյուժետային և այլն) և ստեղծագործաբար յուրացնում ժողովրդական արվեստի ավանդույթները, դրանք հարստացնում նոր մոտիվներով և հորինվածքներով։

Կատեգորիա:Գործվածքներ
Կատեգորիա:Դեկորատիվ-կիրառական արվեստ
Լասլո Գոպջա

**Լասլո Հովակիմի Գոպջա** (), հունգարացի բնագետ, ազգագրագետ, ազգությամբ՝ հայ։ Իրավաբանական գիտությունների դոկտոր։

Եղել է Հունգարիայի լուսավորության մինիստրության պետական քարտուղար։ Գրել է «Պալլաս» հունգարեն մեծ հանրագիտարանի հայերին վերաբերող հոդվածները։ Հրատարակել է «Հայկական առածներ» (1888), «Հայկական պատմվածքներ», «Հայկական հեքիաթներ» (1911), «Նամակներ Էրզրումից» (1924) գործերը։ 1922 թվականին լույս է ընծայել «Հայ ժողովուրդը» աշխատությունը։ Եղել է Բուդապեշտի հայոց եկեղեցական հոգաբարձության առաջին նախագահը, Բուդապեշտի հայկական գաղութի ղեկավար գործիչներից և Հունգարիայի հայկական միության հիմնադիրներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերը Հունգարիայում
Կատեգորիա:Սփյուռքահայ գրողներ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ ազգագրագետներ
Կատեգորիա:Հայ բնագետներ
Գորշ երկաթաքար

**Գորշ երկաթաքար**, երկաթի հանքանյութ։ Կազմված է գլխավորապես երկաթի հիդրօքսիդներից։ Գույնը՝ դարչնագույնից մինչև բացդեղնավուն։ Լինում է հողախառըն, փխրուն,, օօլիտային գոյացումների ձևով։ Առաջանում է երկրակեղևի մակերևութայիև գոտում սիդերիտային հանքանյութերի հողմնահարման հետհանքով և հաևդիպում է նստվածքայիև հանքավայրերում։ 30% ֊ից ավելի երկաթ պարունակող Գորշ երկաթաաքար օգտագործվում է մետալուրգիայում։ 

Կատեգորիա:Երկաթի միներալներ
Կատեգորիա:Հանքանյութեր
Կատեգորիա:Օքսիդներ
Սառիոն (քաղաք)

**Սառիոն** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում՝ արագոնական Տերուել պրովինցիայի Գուդար-Խավալամբրե շրջանում։ Տարածքը՝ 140,4 *կմ<sup>2</sup>*։ Բնակչությունը՝ 1140 *մարդ* (ըստ 2007 թվականի մարդահամարի)։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Página Web de Sarrión 
* Sarrion en teruel.org (servicios e imágenes) 
* Descripción con foto y mapa 
* Ficha de la población 
* Información sobre el pueblo de Sarrión y su comarca 
* Foro de Sarrión
* Feria monografica de la Trufa de Sarrión

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Մասիս (թերթ, Բեյրութ)

**Մասիս**, կրոնական, հասարակական-քաղաքական, գրական շաբաթաթերթ։ Հայ կաթողիկե Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության հրատարակություն։

Լույս է տեսել 1947-1983, 1988-1995 թվականներին։ Խմբագիրներ՝ Հարություն Թեքեյան (1947), Ռավոսյելվրդ Պայան, Մեսրոպ Թերզյան, Վարդան Թեքեյան և Անդրանիկ Կռանյան (1973 թվականից)։

Մեծ տեղ է հատկացրել սփյուռքահայ համայնքների, հայրենիքի, ինչպես նաև Մխիթարյան միաբանության կրթական, մշակութային ու կրոնական կյանքին, լուսաբանել միջազգային կյանքը։ Քարոզել հայ քաղաքական կուսակցությունների համերաշխություն։ Հոդվածներ է տպագրել Սիամանթոյի, Դանիել Վարուժանի, Միսաք Մեծարենցի, Սայաթ-Նովայի, Ավետիք Իսահակյանի, Պարույր Սևակի, Դերենիկ Դեմիրճյանի, Սարմենի, Ազատ Վշտունու, Գևորգ Էմինի և այլոց մասին, եղել այդ հեղինակների, ինչպես նաև ֆրանսիական, իտալական և եվրոպական այլ գրողների ստեղծագործություններ։

Ունեցել է բժշկական բաժին։

Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական պարբերականներ
Գործիքային պողպատ

**Գործիքային պողպատ**, ածխածնային կամ լեգիրված պողպատ։ Օգտագործվում է կտրող և չափիչ գործիքներ, սառը և տաք ձևափոխման դրոշմոցներ, ինչպես նաև աշխատանքի ընթացքում շուտ մաշվող մեքենամասեր պատրաստելու համար։ Շահագործման հատկությունները լավացնելու նպատակով գործիքային պողպատը ենթարկում են ջերմային մշակման (մխում, մխամեղմում)։ Գործիքային պողպատները, որպես կանոն, պարունակում են ավելի քան 0,6-0,7% C, բացառություն են կազմում տաք ձևափոխման դրոշմոցային պողպատները, որտեղ C-ն 0,3-0,6% Է։ Նայած տաքացման նկատմամբ ունեցած կայունությանը՝ գործիքային պողպատները բաժանվում են երեք խմբի՝ փոքր կայունության, մեծ կայունության և կայուն։ Փոքր կայունության պողպատները մեծ կարծրությունը պահպանում են մինչև 150-200&nbsp;°C։ Կիրառվում են փափուկ նյութերը փոքր արագությամբ կտրող գործիքները և սառը ձևափոխման դրոշմոցներ պատրաստելու համար։ Մեծ կայունության պողպատներն իրենց շահագործման հատկությունները պահպանում են մինչև 250-400&nbsp;°C։ Դրանք, հիմնականում, լեգիրված պողպատներն են, որոնք պարունակում են մինչև 12% քրոմ։ Այս պողպատներն ունեն մեծ մաշակայունություն, կարծրություն, շիկակայունություն։ Դրանցից պատրաստում են խոշոր դրոշմոցներ, վիրաբուժական գործիքներ։ Կայուն պողպատներն իրենց կարծրությունը պահպանում են մինչև 560-700&nbsp;°C։ Շիկակայունությունն ապահովող հիմնական լեգիրող տարրերը վոլֆրամն ու մոլիբդենն են։ Ածխածնի մեծ պարունակության (0,7-1,5%) և կարծրության պողպատները (արագահատ պողպատ) օգտագործվում են մեծ արագություններով աշխատող կտրող գործիքներ, իսկ մինչև 0,4% С պարունակողները՝ տաք ձևափոխման դրոշմոցներ, ճնշման տակ մետաղների ձուլակաղապարներ պատրաստելու համար։

Կատեգորիա:Պողպատ
Գամետոգենեզ

**Սեռական բջիջների զարգացում** կամ **գամետոգենեզ,** մարդու սպերմատոզոիդները և ձվաբջիջները զարգանում են սեռական գեղձերում՝ սերմնարաններում և ձվարաններում։ Սպերմատոզոիդների առաջացման պրոցեսը կոչվում է սպերմատոգենեզ, իսկ ձվաբջիջներինը՝ օվոգենեզ։ Սեռական գեղձերում կան երեք գոտիներ բազմացման, աճման և հասունացման։ Սպերմատոզոիդների առաջացման պրոցեսը տևում է 70 օր։ Սկզբնական արական սեռական բջիջները, որոնք կոչվում են սպերմատոգոնիումներ, բազմացման գոտում միտոզով կիսվելով՝ շատանում են։

## Առաջին կարգի սպերմատոցիտներ
Սպերմատոգոնիումներն ունեն քրոմոսոմների դիպլոիդ հավաքակազմ։ Այնուհետև դրանք անցնում են աճման գոտի, որտեղ տեղի է ունենում ԴՆԹ-ի կրկնապատկում, և սպերմատոգոնիումները վերածվում են առաջին կարգի սպերմատոցիտների և մտնում՝ հասունացման գոտի, որտեղ տեղի են ունենում մեյոզիերկու բաժանումները։

## Երկրորդ կարգի սպերմատոցիտներ
Մեյոզի առաջին բաժանումից առաջանում են երկրորդ կարգի սպերմատոցիտներ, որոնք անցնելով մեյոզի երկրորդ բաժանումը՝ վերածվում են սպերմատիդների։ Սպերմատիդներն՝ անցնելով ձևավորման բարդ պրոցես (սպերմիոգենեզ), վերածվում են սպերմատոզոիդների։ Տղամարդկանց սպերմատոզոիդների առաջացումը սկսվում է սեռահասուն դառնալուց, իսկ կանանց ձվաբջիջների զարգացումը սկսվում է դեռևս օրգանիզմի սաղմնային զարգացման ընթացքում և ավարտվում է միայն ձվաբջջի բեղմնավորումից հետո։ Աղջիկ երախայի ծնվելու պահին նրա յուրաքանչյուր ձվարանում լինում են մոտ մեկ միլիոն առաջին կարգի օվոցիտներ (առաջնային ֆոլիկուլներ), բայց դրանցից սեռահասուն կնոջ մոտ ձվազատման փուլի կարող են հասնել մինչև 500-ը։ Սաղմի զարգացման ընթացքում առաջնային սեռական բջիջները բազմակի անգամ բաժանվում են միտոզի եղանակով առաջացնելով բազմաթիվ դիպլոիդ բջիջներ օվոգոնիումներ)։ Վերջիններս մեծանում են՝ հասնելով տեսակի սեռական բջիջներին բնորոշ չափսերի, և վերածվում առաջին կարգի դիպլոիդ օվոցիտների։ Կաթնասունների սպերմատոզոիդը և ձվաբջիջը։ Այնուհետև, առաջին կարգի օվոցիտը հասունացման գոտում բաժանվում է մեյոզի եղանակով։ Մեյոզի առաջին բաժանումից առաջանում են երկու անհավասար հապլոիդ բջիջներ։ Խոշորը կոչվում է երկրորդ կարգի օվոցիտ, իսկ փոքրը առաջին ուղղորդող մարմին։ Երկրորդ կարգի օվոցիտնանցնում է մեյոզի երկրորդ բաժանման, բայց երկրորդ մետաֆազի փուլում զարգացումը կանգ է առնում։ Ձվազատման հետևանքով երկրորդ կարգի օվոցիտը հեռանում է ձվարանից և կարող է ավարտել մեյոզի երկրորդ բաժանումն այդտեղ սպերմատոզոիդի թափանցումից հետո։ Սպերմատոզոիդի թափանցումը խթանում է երկրորդ ուղղորդող մարմնի և հասուն ձվաբջջի առաջացումը, որից հետո գամետներիկորիզները միաձուլվում են առաջացնելով դիպլոիդզի գոտ։ Բոլոր ուղղորդող մարմինները շատ մանր բջիջներ են և, ի վերջո, ոչնչանում են։

## Աղբյուրներ
* Կենսաբանություն 10-րդ դասարան, բնագիտամաթեմատիկական և ընդհանուր հոսքեր՝ Է.Ս. Գևորգյան, Ֆ.Դ. Դանիելյան, Ա.Հ. Եսայան, Գ.Գ. Սևոյան

Կատեգորիա:Բազմացում
Կատեգորիա:Սաղմնաբանություն
Կատեգորիա:Զարգացման կենսաբանություն
Կատեգորիա:Մարդու վերարտադրողական համակարգ
Սելիա (քաղաք)

**Սելիա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում՝ արագոնական Տերուել պրովինցիայի  Մեծ Տերուել շրջանում։ Տարածքը՝ 124,30 *կմ<sup>2</sup>*։ Բնակչությունը՝ 2951 *մարդ* (ըստ 2007 թվականի մարդահամարի)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 22 *կմ*։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Ayuntamiento de Cella
* Valentín de Cella 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Համապոտենցիալ մակերևույթներ

**Համապոտենցիալ մակերևույթներ**, Էլեկտրաստատիկ դաշտը կարելի է պատկերել գրաֆիկորեն՝ ուժագծերի օգնությամբ։

Պոտենցիալի արժեքի մասին, գոնե մոտավորապես, գաղափար կազմել հնարավոր չէ։ Դրա համար անհրաժեշտ է, որ տարածության մեջ նշվեն այն կետերը, որտեղ պոտենցիալի արժեքները նույնն են։ Այն մակերևույթը, որի բոլոր կետերում էլեկտրաստատիկ դաշտի պոտենցիալն ունի միևնույն արժեքը, կոչվում է համապոտենցիալ մակերևույթ։ Եթե կամայական կետերը միևնույն համապոտենցիալ մակերևույթի կետեր են, ապա \varphi1-\varphi2 = 0, ուստի, համաձայն առնչության, q փորձնական լիցքը առաջին կետից երկրորդ կետն այդ մակերևույթով տեղափոխելիս էլեկտրաստատիկ ուժի աշխատանքը զրո է՝ A=0։ Բայց երբ առաջին և երկրորդ կետերն այնքան մոտ են իրար, որ փորձնական լիցքի  \Delta  տեղափոխությունն ընկած է համապոտենցիալ մակերևույթի վրա, այդ նույն աշխատանքը կարելի է հաշվել նաև A = qE$\Delta / բանաձևով։ Հետևաբար A=0 պայմանից հետևում է, որ E$\Delta /=0 այսինքն El = \Delta ։ Քանի որ \Delta / վեկտորը համապոտենցիալ մակերևույթիվրա կարող է ուղղված լինել կամայականորեն, ապա կարող ենք ասել, որ էլեկտրաստատիկ դաշտի լարվածությունը յուրաքանչյուր կետում ուղղահայաց է համապոտենցիալ մակերևույթին։

## Գրականություն
* Է․ Ղազարյան, Ա․ Կիրակոսյան, Գ․ Մելիքյան «Ֆիզիկա-11։ Ավագ դպրոցի 11-րդ դասարանի դասագիրք, Էդիթ Պրինտ, 2010 թ., 368 էջ

Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Օքսիդացման աստիճան

Քիմիական տարրերի օքսիդացման աստիճանը, ի տարբերություն վալենտականության, ավելի պարզ հասկացություն է. դա լրիվ կամ մասամբ տեղաշարժված էլեկտրոնների թիվն է։ Վերջինս պայմանավորված է նրանով, թե քիմիական կապեր առաջացնելիս (լինի կովալենտային թե իոնային) տվյալ տարրը քանի էլեկտրոն է ընդունում այլ տարրից(բացասական օքսիդացման աստիճան) կամ, ընդհակառակը, քանի՞սն է տրամադրում այլ տարրի(դրական օքսիդացման աստիճան)։

## Ընդհանուր ակնարկ

Օքսիդացման աստիճանը միացությունում ատոմի պայմանական լիցքն է, որն այն կունենար, թե քիմիական կապերը լինեին իոնային։ Օրինակ՝ HCl մոլեկուլում ոչ ջրածինն ամբողջական +1, և ոչ էլ քլորը՝ -1 լիցք։ Դրանք միայն մասնակի լիցքեր են, որոնք դիտում ենք որպես ամբողջական լիցքեր և անվանում օքսիդացման աստիճան։
օքսիդացում հասկացություն ըավելի ընդհանուր է քան այրում հասկացությունը։

Եթե քլորաջրածնի մոլեկուլում տեղի ունենար ընդհանուր էլեկտրոնային զույգի լրիվ տեղաշարժ դեպի քլորի ատոմը, ապա ջրածնի ատոմը կլիցքավորվեր +1 լիցքով, իսկ քլորի ատոմը՝ -1 լիցքով։ Դրանք պայմանական լիցքեր են և անվանվում են օքսիդացման աստիճան։

Երբեմն ***օքսիդացման աստիճանը*** համնկնում է տվյալ միացության մոլեկուլում տարրի ատոմի վալենտականությանը։ Օրինակ՝ ածխածնի **(IV) օքսիդի** մոլեկուլում (CO2) բաղադրիչ քիմիական տարրերի՝ ածխածնի (C) և թթվածնի (O) ատոմների և’ վալենտականությունները, և’ օքսիդացման աստիճանները (բացարձակ արժեքով) համապատասխանաբար 4 և 2 են։ Սակայն միշտ չէ, որ նշված մեծությունները համընկնում են։ Պարզ նյութերի, օրգանական միացությունների մոլեկուլներում հիմնականում չեն համնկնում։ Ազոտի N2 մոլեկուլում ազոտի ատոմի վալենտականությունը 3 է, մինչդեռ օքսիդացման աստիճանը՝ 0, թթվածնի մոլեկուլում  թթվածնի ատոմի (O) վալենտականությունը 2 մինչդեռ օքսիդացման աստիճանը՝ 0։ Ավելի մեծ էլեկտրաբացասականությամբ քիմիական տարրի ատոմի օքսիդացման աստիճանը բացասական է, իսկ կապեր առաջացնող մյուս տարրերի ատոմներինը՝ դրական։

Օքսիդացման աստիճանը, ինչպես և վալենտականությունը կարող են լինել հաստատուն և փոփոխական։ Փոփոխական օքսիդացման աստիճանները միացություններում որոշվում են ըստ բանաձևի։ Հիշե՛ք, որ միացություններում տարրերի օքսիդացման աստիճանները որոշելիս անհրաժեշտ է պահպանել հետևյալ սկզբունքները։

1. Պարզ նյութերի մոլեկուլներում տարրերի ատոմների օքսիդացման աստիճանները միշտ հավասար է 0-ի։

2. Ոչ մետաղների հետ առաջացրած միացություններում ջրածնի օքսիդացման աստիճանը հիմնականում +1 է, ակտիվ մետաղների հետ առաջացրած միացություններում՝ հիդրիդներում, -1։

3. Թթվածինը միացություններում հիմնականում դրսևորում է -2–ի հավասար օքսիդացման աստիճան, պերօքսիդներում -1, օրինակ' H2O2-ում թթվածնի օքսիդացման աստիճանը -1 է։

4. 1, 2, 3-րդ խմբերի գլխավոր ենթախմբերի մետաղների օքսիդացման աստիճանները հավասար են խմբերի համարներին։

5. Միացություններում բոլոր ատոմների գումարային լիցքը հավասար է զրոյի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քիմիական հատկություններ
Կատեգորիա:Կոորդինացիոն քիմիա
Կատեգորիա:Քիմիական կապեր
Նովալյաս (քաղաք)

**Նովալյաս** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Սարգոսա պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Արագոն ինքնավար համայնքի մեջ։

Համայնքը մտնում է Տարասոնա-ի-ել-Մոնկայո շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 11,3 կմ 2։ Բնակչությունը՝ 891 (2009)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 86 կմ։

## Նկարներ

Պատկեր:Novallascompositeinvierno4.jpg|
Պատկեր:Novallas.JPG|
Պատկեր:bandera_novallas.svg|
Պատկեր:Encierro en Novallas.jpg|


## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Սարագոսա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Սևանի գործադիր մեխանիզմների գործարան

**Սևանի գործադիր մեխանիզմների գործարան** խորհրդային շրջանի սարքաշինական ձեռնարկություն Սևան քաղաքում։

Հիմնադրվել է 1958 թվականին։ Զանգվածային արտադրությունը սկսել է 1959 թվականիցից։ Մասնագիտացված է եղել գործադիր մեխանիզմների, տեխնոլոգիական գործընթացների ավտոմատ կարգավորման ու ղեկավարման սարքերի արտադրության մեջ։ Ըստ Հայկական սովետական հանրագիտարանի, 1975 թվականին համախառն արտադրանքը 1959 թվականի դիմաց ավելացել է 215 անգամ։ Արտադրանքը կիրառվել է մեքենաշինական, քիմիական ու նավթաքիմիական, մետալուրգիական ձեռնարկություններում, գյուղատնտեսության մեջ։ Առաքվել է նաև արտասահմանյան 26 երկիր։ Հագեցված է եղել ունիվերսալ սարքավորումներով։ 

Կատեգորիա:Հայաստանի արտադրող ընկերություններ
Ռուբեն Սահակյան (այլ կիրառումներ)

**Ռուբեն Սահակյան** անվամբ հայտնի են մի քանի անձնավորություններ.

* Ռուբեն Արամի Սահակյան — հայ իրավաբան, ՀՀ վաստակավոր իրավաբան, 2005-2013 թթ. ՀՀ փաստաբանների պալատի նախագահ։
* Ռուբեն Գարեգինի Սահակյան — պատմաբան, արևելագետ։
* Ռուբեն Հովհաննեսի Սահակյան (օգոստոսի 6, 1937, Լենինական, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ճարտարապետ, շինարար։
* Ռուբեն Ռաֆիկի Սահակյան — երգիչ, ՀՀ վաստակավոր արտիստ։
Զտում

**Զտում**, արտադրանքի վերջնական մաքրում խառնուկներից՝ արդյունաբերության մետալուրգիական, քիմիական, սննդի և այլ ճյուղերում։

Անհամասեռ հեղուկ խառնուրդից պինդ մասնիկները հեշտությամբ են անջատվում, եթե խառնուրդն անց է կացվում զտիչի միջով, որն ունի բազմաթիվ մանր անցքեր։ Զտիչի դեր կարող են կատարել թուղթը, բամբակը, ծակոտկեն ապակին և այլն։ Քաղաքների ջրամաքրման կայաններում գետի կամ աղբյուրի ջրերից մաքուր ջուր ստանալու համար օգտագործում են մաքուր ավազի հաստ շերտ, որը որսում է ջրերում պարունակվող պինդ խառնուրդները։ Հայաստանյան աղբյուրների բարձրորակ ջրերի մաքրությունը պայմանավորված է երկրակեղևի տուֆե և բազալտե հաստ շերտերով, որոնց միջով անցնում են ձյան հալոցքի և անձրևի ջրերը։

## Գրականություն
* Քիմիա 10. ընդհանուր և բնագիտամաթեմատիկական հոսքեր Հեղինակ՝ Ա. Խաչատրյան, Լ. Սահակյան

Կատեգորիա:Տեխնոլոգիա
Նեկտար

[մինի|[Կամելիայի նեկտար]]
[մինի|[մեղր]]
**Նեկտար**՝ քաղցրահամ հեղուկ, որն արտադրվում է մեղրատու բույսերի նեկտարանոցներում։

Բաղադրում է շաքարներ, քիչ քանակությամբ սպիրտներ, հոտավետ, ազոտային, հանքային նյութեր, թթուներ, ֆերմենտներ և այլն։ Նեկտարի բաղադրությունը, քանակը կախված է բույսի տեսակից, տարիքից, ծաղկման փուլից, արևի լույսից և այլն։ Սև հաղարջենու նեկտարը պարունակում է 22—37%, կարմիր հաղարջենունը՝ 32—40%, բալենունը՝ 46—49%, խնձորենունը՝ 46—53% շաքարներ։

Գրավելով միջատներին՝ նեկտարը նպաստում է ծաղիկների փոշոտմանը, հետևապես և տեսակի պահպանմանը, գյուղատնտեսական բույսերի բերքատվության բարձրացմանը։ Մեղուները ծաղիկներից վերցնում են նեկտար, հետագայում վերամշակում և դարձնում են մեղր։ Նեկտարի գոյացումը սկզբում դանդաղ է, հետո արագանում է և հասնում առավելագույնին, երբ ծաղիկը պատրաստ է փոշոտման։ Ծաղկի բեղմնավորումից հետո, ինչպես նաև չորային, երաշտային պայմաններում նեկտարի արտադրությունը դադարում է։ Որոշ բույսերի՝ գայլահատի, մրտավարդի նեկտարը թունավոր է, իսկ բանգիի, մատնոցուկի և այլ թունավոր բույսերինը՝ ոչ։

Կատեգորիա:Ծաղիկ
Գորդյան հանգույց

310x310փքս|մինի|Ալեքսանդր Մակեդոնացին գորդյան հանգուցը կտրելու ժամանակ (կտավի հեղինակ Ժան-Սիմոն Բարտելեմու, 1767 թվական)
**Գորդյան հանգույց**, գրական ակնարկություն։ Ըստ հին հունական ավանդության՝ փռյուգիական տոհմապետ Գորդիոսը Զևսի տաճարին է նվիրում իր կառքը։ Վերջինիս լուծը քեղիին էր կապված այնպիսի հնարամտությամբ, որ հնարավոր չէր հանգույցի ծայրերը գտնել ու արձակել։ Ում հաջողվեր, նա պետք է տիրեր Ասիային։ Ալեքսանդր Մակեդոնացին, պարսկական արշավանքից առաջ, Գորդիոսի հանգույցը լուծեց թրի մի հարվածով։ Այստեղից էլ «Գորդյան հանգույց» արտահայտությունը՝ անլուծելի, կնճռոտ խնդիր իմաստով և «Գորդյան հանգույցի լուծում» արտահայտությունը, որ նշանակում է բարդ, խճճված իրադարձությունների ժամանակ կայացնել արագ ու խիզախ վճիռ։

Կատեգորիա:Փոխաբերություններ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Ալեքսանդր Մակեդոնացի
Թորում

մինի|Թորման ագրեգատ
**Թորում**, տարբեր եռման ջերմաստիճան ունեցող հեղուկների բաժանումը խառնուրդից գոլորշիացման միջոցով։ Այս եղանակով հիմնականում բաժանում են հեղուկներից բաղկացած համասեռ խառնուրդները, եղանակ, որի հիմքում ընկած է բաղադրիչ նյութերի եռման ջերմաստիճանների տարբերությունը։ Օրինակ՝ էթանոլը ջրային լուծույթից անջատելու համար վերջինս ենթարկում են տաքացման։ Երբ ջերմաստիճանը հասնում է 78&nbsp;°C, սպիրտը սկսում է անջատվել խառնուրդից, գոլորշանում է և, անցնելով սառնարանի միջով, վերածվում հեղուկի ու հավաքվում որպես ընդունիչ ծառայող սրվակի մեջ։ Թորման եղանակը լայնորեն օգտագործվում է քիմիական արդյունաբերությունում և լաբորատոր պրակտիկայում։ Նավթամշակման գործարանների հսկայական բարձրություն ունեցող աշտարակներում թորման միջոցով հում նավթից ստանում են զանազան արգասիքներ՝ բենզին, կերոսին, սոլյարայուղ, մազութ։ Հետազոտական և բժշկական նպատակներով հաճախ անհրաժեշտ է լինում ստանալ մաքուր ջուր, այդ պատճառով ջուրը ենթարկում են թորման՝ լուծված աղերից ազատելու համար։ Մաքուր ջրի հարցն այժմ դարձել է մտահոգիչ համաշխարհային խնդիր, և մի շարք զարգացած երկրներ, ստիպված լինելով հսկայական էներգիական ծախսումներ կատարել, ծովի ջրից ստանում են թորած ջուր։

## Գրականություն
* Քիմիա 10. ընդհանուր և բնագիտամաթեմատիկական հոսքեր, Հեղինակ՝ Ա. Խաչատրյան, Լ. Սահակյան

Կատեգորիա:Քիմիական տեխնոլոգիա
Կատեգորիա:Եթերայուղեր