Ցիեն Վեյչան

**Ցիեն Վեյչանը (**, ) չինացի մեխանիկ, կիրառական մաթեմատիկոս և մանկավարժ, Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս, նախկին փոխպետական մակարդակի ղեկավար։ Ծնվել է Վու-Յուե Ցյան տոհմում։ Զբաղեցրել է Շանհայի համալսարանի ռեկտորի, Ծինան համալսարանի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահի պաշտոնները, ինչպես նաև եղել է Նանծինի համալսարանի, Նանծինի ավիացիայի և տիեզերագնացության համալսարանի, Ծիաննանի համալսարանի և Յաոհուա միջնակարգ դպրոցի պատվավոր տնօրեն։

Չինաստանի ժամանակակից մեխանիկայի և կիրառական մաթեմատիկայի հիմնադիրներից մեկն է։ Եղել է Չինաստանի ժողովրդական քաղաքական խորհրդակցական խորհրդի 6-րդ, 7-րդ, 8-րդ և 9-րդ համագումարների համաչինական կոմիտեի փոխնախագահը, ինչպես նաև Չինաստանի դեմոկրատական լիգայի կենտրոնական կոմիտեի փոխնախագահն ու պատվավոր նախագահը։ Ցիեն Սյուեսընի և Ցիեն Սանցյանի հետ միասին հայտնի է որպես «Երեք Ցիեն»։

## Կենսագրություն
### Մանկություն
1913 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Ցիեն Վեյչանը ծնվել է Ցզյանսու նահանգի Վուսի շրջանի Հոնշըն գյուղաքաղաքի Ցիֆանցիաո գյուղում: Նա Ցիեն տոհմի իր սերնդի առաջնեկն էր: Հայրը՝ պատմաբան Ցիեն Մուի ավագ եղբայր Ցիեն Չին էր: «Վեյչան» անունը նրան տվել է հենց Ցիեն Մուն:

Ցիեն Վեյչանի պապը Ցին դինաստիայի ուշ շրջանի «սիոցայ» էր (ցածրագույն գիտական աստիճան), ում կյանքը հաջող չէր դասավորվել. նա ապրում էր համագյուղացի երեխաներին դասավանդելու հաշվին: Այնուամենայնիվ, նա աշխատասեր էր, արդարամիտ և մեծ հարգանք էր վայելում գյուղում: Վեյչանի ծննդից առաջ պապը մահացել էր հազիվ քառասուն տարեկան հասակում, ինչի պատճառով ընտանիքի վիճակն ավելի էր վատթարացել: Հայրն ընտանիքի միակ աշխատողն էր, բացի Վեյչանից պետք է խնամեր ևս չորս որդու: Մայրը անուսում գյուղացի կին էր, բայց բարի ու աշխատասեր. նա լուսաբացից մինչև ուշ երեկո շերամ էր բուծում, զբաղվում ասեղնագործությամբ և լուցկու տուփեր կպցնում՝ տնային տնտեսությանը օգնելու համար: Սկեսուրն ու տեգրը նույնպես հաճախ օգնում էին: Վեյչանը դեռ վաղ տարիքից գիտեր ընտանիքի դժվարությունների մասին և երբեմն օգնում էր մեծահասակներին ձկնորսության հարցում:

7 տարեկանում հայրը Ցյան Վեյչանգին բերեց գյուղի դպրոց, որտեղ նա ստացավ իր նախնական կրթությունը՝ ուսումնասիրելով կոնֆուցիական դասական երկերը, ինչպիսիք են «Լուն Յույը» (Զրույցներ և դատողություններ) և «Շիը Ծինը» (Երգերի գիրք): Ցիենը հաճախ էր ենթարկվում ֆիզիկական պատժի ուսուցչի կողմից՝ դասերից փախչելու պատճառով: Մի քանի ամիս անց Ցիենների տանը հրդեհ բռնկվեց, և կացարանը վերածվեց մոխրի: Ընտանիքը ստիպված եղավ տեղափոխվել գյուղից յոթ-ութ մղոն հեռավորության վրա գտնվող Տանկոու ավան, որտեղ տուն վարձեցին: Դրանից հետո նրանք հաճախ էին տեղափոխվում՝ բնակվելով ավանի հյուսիսում, հարավում, և ի վերջո հաստատվեցին կենտրոնում, որտեղ Ցիենն ընդունվեց Հոնմո տարրական դպրոց: Այս դպրոցում, բացի չինական գրականությունից, դասավանդվում էին նաև թվաբանություն, բնագիտություն, երաժշտություն և այլ առարկաներ: Գիտելիքների շրջանակն ավելի լայն էր, քան հին դպրոցում, և Ցիեն Վեյչանը սկսեց լրջորեն վերաբերվել ուսմանը: Այնուամենայնիվ, նրա թվաբանական գիտելիքները թույլ էին. նա նույնիսկ չէր կարողանում կատարել երկնիշ թվերի գումարում, սակայն փայլում էր գրական երկերի անգիր անելու հարցում: Դասերից ազատ ժամանակ նա նույնպես զբաղվում էր ասեղնագործությամբ՝ ընտանիքին օգնելու համար:

1923 թվականին Ցիենն ընդունվեց բարձր տարրական դպրոցի առաջին դասարան: 1925 թվականին Ցիեն Չին հեռացավ Մեյցունի դպրոցից և աշխատանքի անցավ որպես ուսումնական գծով տնօրեն Վուսիի Ռոն ընտանիքի կողմից հիմնադրված հանրակրթական դպրոցում, որտեղ ընդունվեց նաև Ցիեն Վեյչանը: Այս դպրոցն ուներ տարրական և միջնակարգ դասարաններ: Ցիեն Վեյչանը դարձավ վեցերորդ դասարանի աշակերտ՝ դառնալով Ռոն Յիրընի (Չինաստանի ապագա փոխնախագահ) դասընկերը: Այդ ժամանակ նրանք քիչ էին շփվում, և միայն 1937 թվականին դարձան մտերիմ ընկերներ: Մեկ տարի անց Հյուսիսային արշավանքի պատճառով սկսված գործադուլների հետևանքով դպրոցը փակվեց: 1926 թվականի մայիսին Վեյչանը հոր հետ վերադարձավ Տանկոու, իսկ նույն թվականի աշնանն ընդունվեց Վուսիի չինագիտության մասնագիտացված դպրոց: Նրա ուսուցիչը Թունչըն դպրոցի հետնորդ Թան Վընյին էր: Ուսումնական ծրագիրը հիմնականում ներառում էր կոնֆուցիական դասականները, Սուն և Մին դինաստիաների փիլիսոփայությունը, հին գրականությունը, բանաստեղծությունները և պատմական տարեգրությունները: Ուսուցչի՝ Տունչեն ոճով ընթերցանության մեթոդը մեծ ազդեցություն թողեց Ցիեն Վեյչանի վրա:

### Ուսումնառության տարիներ
#### Միջնակարգ կրթություն
1927 թվականի սկզբին Ցիեն Վեյչանը հոր հետ ընդունվում է Վուսիի շրջանային դպրոց, սակայն շուտով դպրոցը փակվում է Հյուսիսային արշավանքի զորքերի կողմից քաղաքի գրավման պատճառով։ Նույն թվականի աշնանը Ցիեն Մուն նշանակվում է Ցզյանսու նահանգի Սուճոուի միջնակարգ դպրոցի չինարենի ուսուցիչ։ Հիմնադրվում է նաև գյուղական մանկավարժական դպրոց, որի տնօրեն է դառնում Ցիեն Չին։ 1928 թվականի աշնանը Սուճոուի դպրոցը հայտարարում է ընդունելություն. Ցիեն Վեյչանը, հետևելով հորեղբոր՝ Ցիեն Մուի հորդորին, մասնակցում է քննություններին։ Այդ ժամանակ նա ընդամենը 5 տարվա դպրոցական կրթություն ուներ. չինագիտությունն ու պատմությունը նրա ուժեղ կողմերն էին, սակայն մաթեմատիկական գիտելիքները (թվաբանական գործողություններ, հարթաչափություն, տարածաչափություն, եռանկյունաչափություն) գրեթե զրոյական մակարդակի վրա էին, իսկ օտար լեզու և ֆիզիկա ընդհանրապես չէր անցել։ Ի վերջո, նա ընդունվեց ցուցակի ամենավերջին տեղով՝ շնորհիվ չինարենի փայլուն արդյունքի, որը բարձրացրեց ընդհանուր միավորը։ Չնայած ընդունվելուն՝ ընտանիքի ծանր ֆինանսական վիճակը կանգնեցրեց նրանց երկընտրանքի առջև։

Երբ Հյուսիսային արշավանքի զորքերը գրավեցին Վուսին, Ցիեն Չին և Ցիեն Մուն ավելի քան մեկ տարի մնացին առանց աշխատանքի և եկամտի։ Այնուամենայնիվ, վեցերորդ հորեղբայրը՝ Ցիեն Յին, և ութերորդ հորեղբայրը՝ Ցիեն Վընը, աշխատանք գտան (Ցիեն Յին աշխատում էր որպես խմբագիր «Commercial Press»-ում՝ ամսական 40 յուան աշխատավարձով)։ 1927-ին Սուն Չուանֆանգի պարտությունից հետո Դանգկոու ավանը թալանվեց, ինչը մեծ հարված էր ընտանիքի համար։ Տատն ու մայրը կարծում էին, որ Վեյչանգը պետք է շուտ աշխատանք գտնի ապրուստի համար, սակայն հայրն ու չորրորդ հորեղբայրը պնդեցին, որ նա շարունակի ուսումը։

Սուժոուում հորից օրհնություն ստանալով՝ Ցյան Վեյչանգն ընդունվեց ավագ դպրոց։ Սակայն 1928 թվականի հոկտեմբերին 39-ամյա Ցյան Չժին հանկարծամահ եղավ։ Այդ ժամանակ մայրը 41 տարեկան էր, ուներ մեկ որդի և երկու դուստր (բոլորը 11 տարեկանից ցածր), իսկ մյուս դուստրը դեռ չէր ծնվել։ Հոր միակ ժառանգությունը մի պահարան գիրք էր։ Լուրն ստանալուն պես Վեյչանգը վերադարձավ տուն՝ պատրաստ լինելով թողնել ուսումը։ Բարեբախտաբար, պապի կողմից հիմնադրված տոհմական բարեգործական հիմնադրամը (Յիցզուանգ) կրկին օգնության հասավ ընտանիքին. մայրն ու կրտսեր քույր-եղբայրները կարողացան ապրուստի միջոց գտնել, իսկ ուսման վարձը ստանձնեց հորեղբայրը՝ Ցյան Մուն։

Սուժոուի ավագ դպրոցի երեք տարիների ընթացքում նա ջանասիրաբար սովորում էր բոլոր առարկաները։ Եռանկյունաչափությունը, հանրահաշիվը և անալիտիկ երկրաչափությունը նրա համար չափազանց դժվար էին։ Մաթեմատիկայի ուսուցիչ Յան Սյաոֆանը, տեսնելով տղայի թույլ հիմքերը, հաճախ էր նրան լրացուցիչ պարապմունքներ անցկացնում և թույլ էր տալիս սովորել իր աշխատասենյակում, որտեղ Ցյանը հաճախ մնում էր մինչև ուշ գիշեր։ Թույլ նախնական պատրաստվածության պատճառով ֆիզիկայից, մաթեմատիկայից, քիմիայից և կենսաբանությունից նա կարողացավ դասարանի վերջին տեղից բարձրանալ միայն մինչև միջին մակարդակ։ Աշխարհագրության ուսուցիչը Լու Կանյուն էր՝ Չինաստանի նահանգային առաջին քարտեզի հեղինակը։ Աշխարհագրության դասերին Ցյան Վեյչանգն առաջին անգամ հասկացավ հաների, մանջուրների, մոնղոլների, հույերի (չինացի մուսուլմանների) և տիբեթցիների տարածաշրջանային բաշխվածությունը, իմացավ «հինգ բաց նավահանգիստների» նշանակության, Հոնկոնգի, Մակաոյի, Լյաոդոնգի թերակղզու և Տայվանի մասին։ Այս առարկան դարձավ նրա սիրելիներից մեկը։

1930 թվականի աշնանը նրա «Գարնան և աշնանային տարեգրության արևի խավարումների ուսումնասիրությունը» աշխատությունը մրցանակ ստացավ։ 1931-ին Ցյան Մուն դարձավ Պեկինի համալսարանի դոցենտ, իսկ Վեյչանգն ավարտեց ավագ դպրոցը։ Հորեղբայրը խորհուրդ տվեց դիմել մի քանի համալսարան։ Հունիս ամսին նա բնակվում էր վեցերորդ հորեղբոր մոտ և թերթերով հետևում ընդունելության հայտարարություններին։ Մեկ ամսվա ընթացքում նա քննություն հանձնեց հինգ բուհերում՝ Ցինհուա, Կենտրոնական, Չժեցզյան, Տանգշան Ցզյաոտոնգ և Սյամեն համալսարաններում, ինչպես նաև մասնակցեց Վու Յունչուի անվան կրթաթոշակի մրցույթին (քիմիկոս Վու Յունչուն 50,000 յուան էր հատկացրել տաղանդավոր, բայց չքավոր ուսանողներին օգնելու համար)։ Արդյունքների հրապարակումից հետո պարզվեց, որ նա ընդունվել է բոլոր հինգ համալսարանները և շահել տարեկան 300 յուան կրթաթոշակը։ Տատն ու մայրը նախընտրում էին Կենտրոնական համալսարանը՝ տանը մոտ լինելու պատճառով, սակայն Ցյան Մուի խորհրդով նա ընտրեց Ցինհուան։ Ընդունելության քննության ժամանակ չինարենի և պատմության հարցաշարերը կազմել էր հայտնի գիտնական Չեն Յինկեն, և Ցյան Վեյչանգը ստացել էր առավելագույն միավորներ, մինչդեռ բնագիտական առարկաներից միասին վերցրած հավաքել էր ընդամենը 25 միավոր։

### Ցինխուա համալսարան և Հարավարևմտյան միացյալ համալսարան
1931 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Ցիեն Վեյչանը ժամանեց Պեկին։ Նա սկզբում մեկ գիշեր անցկացրեց Պեկինի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի դեկան Թան Յունտունի տանը, իսկ հաջորդ օրը ներկայացավ Ցինխուա համալսարան՝ գրանցվելու համար։ Նա բնակություն հաստատեց ֆիզիկայի ֆակուլտետի չորրորդ կուրսի ուսանող Յին Տաիյունի և երրորդ կուրսի ուսանող Հը Ֆընյուենի հանրակացարանային սենյակում։

Գրանցման առաջին իսկ օրը նորեկները պետք է մարզադահլիճում բժշկական ստուգում անցնեին։ Այդ ժամանակ աշխատանքները ղեկավարում էր պրոֆեսոր Մա Յուհանը։ Ստուգման արդյունքում հասակը, քաշը և թոքերի տարողությունը չհամապատասխանեցին նորմաներին, սակայն Մա Յուհանը հիացած էր նրա տոկունությամբ ու մարտական տրամադրվածությամբ։ Մա Յուհանը քաջալերեց նրան զբաղվել սպորտով, և հաջորդ տարի նա մասնակցեց կրոսավազքի մրցույթի՝ անսպասելիորեն գրավելով 8-րդ տեղը։ Դրանից հետո նա դարձավ վազքի թիմի անդամ, իսկ հետագայում զբաղվեց երկարատև վազքով, արգելավազքով և ֆուտբոլով։ Նրա հասակը 1,49 մետրից բարձրացավ մինչև 1,65 մետր։

Սկզբնական շրջանում ընդունելության ժամանակ մասնագիտական բաժանում չկար, սակայն սեպտեմբերի 18-ի դեպքերից հետո (Մանջուրական ներխուժում), Յին Տաիյունի և Հը Ֆընյուենի խորհրդով, Ցիեն Վեյչանը որոշեց տեղափոխվել ֆիզիկայի ֆակուլտետ՝ Չինաստանի ռազմական հզորությունը վերականգնելու նպատակով։ Քանի որ նրա ընդունելության քննության ֆիզիկայի բալը ընդամենը **5** էր, ֆակուլտետի դեկան Վու Յուսյունը սկզբում մերժեց նրան։ Ցիեն Վեյչանը երկար ժամանակ համառորեն փորձում էր համոզել դեկանին՝ հաճախ խանգարելով նրա աշխատանքը։ Բացի այդ, նա դիմեց պրոֆեսոր Յե Ցիսյունի և իր հորեղբոր՝ Ցիեն Մուի օգնությանը, ինչպես նաև միջնորդություն խնդրեց Չըն Յինկըից և Կու Ցըկանից։ Ի վերջո, Վու Յուսյունը համաձայնեց նրան փորձաշրջանով ընդունել մեկ տարով՝ պայմանով, որ ընդհանուր քիմիա, ընդհանուր ֆիզիկա և բարձրագույն մաթեմատիկա առարկաները պետք է հանձնի 70 միավորից բարձր։

Սկզբում Ցիեն Վեյչանը բազմաթիվ դժվարությունների հանդիպեց։ Ցինխուայի բնագիտական ֆակուլտետներում դասագրքերն անգլերեն էին, իսկ նրա անգլերենը շատ թույլ էր. նա նույնիսկ «chapter» (գլուխ) բառի նշանակությունը չգիտեր և ստիպված էր բառարան օգտագործել։ Բացի այդ, նա փորձում էր կիրառել հումանիտար գիտությունների համար նախատեսված անգիր անելու մեթոդը, ինչը արդյունավետ չէր։ Երկու ամիս տքնաջան սովորելուց հետո նրա արդյունքները դեռևս վատն էին. յոթ շաբաթ շարունակ նա ձախողում էր շաբաթական թեստերը։ Սակայն նա շարունակում էր պայքարել։ Տեսնելով նրա դժվարությունները՝ Վու Յուսյունը նրան տրամադրեց չինարեն թարգմանված դասագրքեր և բացատրեց, որ հասկանալն է գլխավորը։ Ձախողումների միջով անցնելով՝ Ցիեն Վեյչանի կամքն ավելի կոփվեց։ Երկրորդ տարում նա վերջապես հաջողությամբ հանձնեց ֆիզիկայի քննությունները, իսկ հաջորդ չորս տարիների ընթացքում նրա գիտելիքները բնագիտական ոլորտում թռիչքաձև աճեցին։ 1935 թվականին նա համակուրսեցի Կու Հանծիանի հետ համատեղ հրապարակեց «Պեկինի մթնոլորտային էլեկտրականության չափումը» աշխատությունը, որը Չինաստանում մթնոլորտային էլեկտրականության առաջին չափումների տվյալների շարքն էր։ Նույն տարում նա գերազանցությամբ ավարտեց Ցինխուա համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետը։

1935 թվականի ամռանը Ցիեն Վեյչանը մասնակցեց երկու քննության՝ Նանկինի ֆիզիկայի ինստիտուտի ստաժոր-հետազոտողի և Ցինխուայի ասպիրանտուրայի համար։ Նա երկուսն էլ հաջողությամբ հանձնեց։ Թեև ինստիտուտում աշխատավարձը 100 յուան էր, իսկ Ցինխուայում կրթաթոշակը՝ ընդամենը 60 յուան, նրա հորեղբայր Ցիեն Մուն պնդեց, որ նա շարունակի ուսումը։ Այսպիսով, նա ընդունվեց Ցինխուայի ասպիրանտուրա՝ ստանալով «Կաո Մընտան» կրթաթոշակ (տարեկան 300 յուան՝ երեք տարի ժամկետով)։մՆա աշխատեց Վու Յուսյունի ղեկավարությամբ՝ զբաղվելով սպեկտրալ վերլուծությամբ, պրոֆեսոր Խուան Ցիցինի ղեկավարությամբ ուսումնասիրեց լուծույթների տեսությունը, իսկ Յե Ցիսյունի աջակցությամբ՝ ատոմային սպեկտրոսկոպիան։ Այն 5 ուսանողներից, ովքեր ժամանակին փոխել էին մասնագիտությունը դեպի ֆիզիկա, միայն Ցիեն Վեյչանը հասավ մինչև ավարտական փուլ։

1937 թվականին, Պեկինի անկումից հետո, նա մեկ տարի դասավանդեց Թիենծինի Յաոհուա միջնակարգ դպրոցում։ 1939 թվականին մեկնեց Կունմին՝ Հարավարևմտյան միացյալ համալսարանում ջերմադինամիկա դասավանդելու, և ամուսնացավ Քոն Սյանինի հետ։ 1937-1939 թվականներին նրա գիտական հետազոտությունները երբեք չդադարեցին։ Այդ ընթացքում նա երեք հոդված հրապարակեց «Չինական ֆիզիկական հանդեսում», որոնցից ամենանշանավորը «Հազվագյուտ սելեն տարրի սպեկտրալ վերլուծությունն» էր։ Այս աշխատությունը հիմք դրեց Չինաստանում հազվագյուտ տարրերի հետազոտությանը։ Բացի այդ, նա զբաղվեց առաձգական թաղանթների տեսության ուսումնասիրությամբ։

###### Ուսումնառությունն արտասահմանում
1940-ական թվականներին Ցիեն Վեյչանը մասնակցեց Չին-բրիտանական «Կընքուան» հիմնադրամի կողմից կազմակերպված 7-րդ պետական քննություններին՝ մեխանիկայի մասնագիտությամբ արտասահմանում սովորելու համար: Մասնակիցների թիվը հսկայական էր. ավելի քան 3000 դիմորդ՝ ընդամենը 20 տեղի համար: Երբ արդյունքները հրապարակվեցին, պարզվեց, որ Հարավարևմտյան միացյալ համալսարանից ընդունվել է 9 ուսանող, որոնցից երեքը՝ Ցիեն Վեյչանը, Լին Ծիաչաոն և Կուո Յունխուայը, մեխանիկայի ֆակուլտետից էին: Թեև նախատեսված էր յուրաքանչյուր մասնագիտությամբ ընդունել միայն մեկ հոգու, սակայն այս երեքն էլ փայլուն արդյունքներ էին ցուցաբերել և ստացել էին գրեթե հավասար միավորներ, ուստի որոշվեց ընդունել բոլորին: Պատերազմի պատճառով բրիտանացի շատ պրոֆեսորներ ապաստանել էին դեռևս անկախ չհամարվող Կանադայում, ուստի 1940 թվականի հունվարին նրանք մեկնեցին ուսանելու Կանադայի Տորոնտոյի համալսարանում: Երեքն էլ ընտրեցին կիրառական մաթեմատիկայի բաժինը: Լին Ծյաչաոն և Կուո Յունխուայը մասնագիտացան հիդրոդինամիկայի ոլորտում, իսկ Ցիեն Վեյչանը՝ առաձգականության տեսության մեջ: Հիդրոդինամիկայի և առաձգականության տեսության դասախոսն էր պրոֆեսոր Սինը, իսկ հարաբերականության տեսության և տեսական ֆիզիկայի դասախոսը՝ պրոֆեսոր Յինֆելդը: Ըստ ընդունված կարգի՝ պրոֆեսոր Սինը հրավիրեց երեք ասպիրանտներին զրույցի՝ ներկայացնելու իր հետազոտական ուղղություններն ու վերջին ձեռքբերումները: Ցիեն Վեյչանի հետ զրույցի ժամանակ Սինը հայտնաբերեց, որ երկուսն էլ զբաղվում են թիթեղների և թաղանթների ներքին տեսության հետազոտությամբ, և որ Ցիենի մշակած հավասարումները համարժեք են իր առաջադրած թաղանթների տենզորային հավասարակշռության հավասարումներին: Ընդամենը 50 օրվա ընթացքում Սինն ու Ցիենը համատեղ ավարտեցին *«Առաձգական թիթեղների և թաղանթների ներքին տեսությունը»* աշխատությունը, որը հրապարակվեց «համաշխարհային հրթիռաշինության հայր» Ֆոն Կարմանի 60-ամյակին նվիրված ժողովածուում:

1941 թվականի հունիսին Ցիեն Վեյչանը ստացավ Տորոնտոյի համալսարանի կիրառական մաթեմատիկայի մագիստրոսի աստիճան: Հոկտեմբերին նա հետագա զարգացում տվեց իր գիտական մտքերին և ավարտեց դոկտորական թեզը, որը վերաբերում էր բարակ թիթեղների և թաղանթների միասնական ներքին տեսությանը: 1944 թվականին այս աշխատանքը երեք մասով հաջորդաբար հրապարակվեց Բրաունի համալսարանի (ԱՄՆ) կողմից հրատարակվող «Կիրառական մաթեմատիկայի եռամսյակում»: Ցիեն Վեյչանի դոկտորական թեզը համակարգեց թիթեղների և թաղանթների խնդիրները՝ դասակարգելով դրանք 12 տեսակի բարակ թիթեղների և 35 տեսակի բարակ թաղանթների խնդիրների, և յուրաքանչյուրի համար տվեց 6 հիմնական հավասարումների համապատասխան պարզեցված ձևերը: Այս հավասարումներում նա անտեսեց փոքր կարգի անդամները՝ ստանալով հետևողական և համակարգված մոտարկումներ: Ստացված մոտավոր հավասարումների թվում էին ինչպես հայտնի փոքր և մեծ ճկվածքների հավասարումները, այնպես էլ սահմանափակ ճկվածքների վերաբերյալ նոր հավասարումներ և «ծանծաղ թաղանթի» նոր հայեցակարգը:

Ցիեն Վեյչանի դոկտորական թեզը ներառում էր նաև եռաչափ առաձգականության տեսությունից թաղանթների մակրոսկոպիկ հավասարակշռության հավասարումների արտածումը: Այս հատվածը նա հրապարակեց 1948 թվականի դեկտեմբերին Ցինխուայի համալսարանի գիտական տեղեկագրում: Այդ հոդվածը խորը վերլուծության էր ենթարկում թիթեղների և թաղանթների եզրային էֆեկտները, ինչը հետագայում՝ 1960-ականներին, խթանեց բազմաթիվ հետազոտություններ եռաչափ տեսության եզրային խնդիրների վերաբերյալ: 1942 թվականի գարնանը Ցիենը մասնակցեց Կանադայի Ազգային հետազոտական խորհրդի կիրառական մաթեմատիկայի հատուկ հանձնաժողովի աշխատանքներին, իսկ տարվա վերջին դարձավ Ամերիկյան մաթեմատիկական ընկերության անդամ:

1942 թվականին նա ԱՄՆ-ի Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում (Caltech) և Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայում (JPL) անցավ հետդոկտորական հետազոտությունների: Այնտեղ նա Ցիեն Սյուեսընի, Լին Ծիաչաոյի և Կուո Յունխուայի հետ միասին, պրոֆեսոր Ֆոն Կարմանի ղեկավարությամբ, իրականացրեց ավիացիոն և տիեզերական ոլորտի հետազոտություններ, մասնակցեց հրթիռների և արկերի փորձարկումներին: Նրա և գործընկերների հիմնական թեմաներն էին հրթիռների արձակումը, թռիչքի ժամանակ հրթիռի տատանումները (rolling) և հետագծի վերահսկումը: Կարճ ժամանակում Ցիենը հրատարակեց մի քանի կարևոր հոդվածներ և մեծ ներդրում ունեցավ նախագծման ու արտադրության գործնական փուլերում: Այդ աշխատանքներից առավել նշանակալի են երկուսը. *«Գերձայնային սիմետրիկ կոնաձև հոսքի պերտուրբացիայի տեսությունը».* որն աշխարհում առաջին գիտական հոդվածն էր սինգուլյար պերտուրբացիայի (singular perturbation) տեսության մասին: «Փոփոխական ոլորում». հեղինակված պրոֆեսոր Ֆոն Կարմանի հետ համատեղ, որը վերաբերում էր բարակապատ կառուցվածքների ոլորման խնդիրներին (հրապարակվել է 1946 թ. «Ավիացիոն գիտությունների ամսագրում»):

###### Գործունեության վաղ շրջան
Երբ Ավարտվեց Ճապոնիայի դեմ դիմադրության պատերազմը, 1946 թվականին Ցիեն Վեյչանը դիմեց ֆոն Կարմանին՝ հայրենիք վերադառնալու թույլտվության համար։ Սակայն նրան սկզբում թույլ չտվեցին հեռանալ։ Միայն հայրենիքի հանդեպ կարոտի մասին անկեղծ խոստովանություններից հետո նա վերջապես ստացավ համաձայնությունը, թեև Կարմանը հորդորում էր նրան շուտ վերադառնալ։ Մայիսի 26-ին նա բեռնատար նավով ճանապարհ ընկավ դեպի Չինաստան։ Շանհայ հասնելուն պես նա ենթարկվեց մաքսային շորթումների, իսկ ավելի ուշ իմացավ ցավալի լուրը՝ իր տատիկն ու կրտսեր քույրը մահացել էին։ Ցինխուայի համալսարանը նրան հրավիրեց աշխատելու որպես ճարտարագիտական ֆակուլտետի մեքենաշինության բաժնի պրոֆեսոր, ինչը նա սիրով ընդունեց։ Օգոստոսի սկզբին նա յոթերորդ քրոջ հետ Ցինխուադաոյով վերադարձավ Պեկինի Ցինխուա կամպուս, որտեղ չէր եղել 8 տարի։ Սեպտեմբերին նա վերամիավորվեց կնոջ և որդու հետ։ Այդ ժամանակ երկրում տիրում էր սարսափելի գնաճ, և Ցիենի աշխատավարձը չէր բավականացնում ապրելու համար։ 1947 թվականի ձմռանը ծնվեց նրա դուստրը։ Ստիպված լինելով հոգալ ընտանիքի կարիքները՝ նա սկսեց մի քանի տեղ աշխատել։ Մինչև 1949 թվականը նա դասավանդում էր կիրառական մեխանիկայի և նյութերի դիմադրության գրեթե բոլոր դասընթացները Ցինխուա, Պեկինի և Յանծին համալսարաններում։ Նա շաբաթական 17 դաս էր վարում, ինչը երեք անգամ գերազանցում էր սովորական պրոֆեսորի ծանրաբեռնվածությունը, սակայն դեռ ստիպված էր պարտք վերցնել ընկերներից։ Միևնույն ժամանակ, նա Չինաստանի գիտաշխատողների ասոցիացիայի գլխավոր քարտուղարն էր և Չինաստանի մեքենաշինության ինժեներների միության մշտական տնօրենը։ Այս հասարակական գործունեությունը մեծ ժամանակ էր խլում։ Բացի այդ, նա խմբագրում էր մի շարք գիտական ամսագրեր և հանդես էր գալիս որպես ամերիկյան «Applied Mechanics Reviews»-ի գրախոս։ Չնայած այս ամենին, նա հասցրեց հրատարակել 8 գիտական հոդված՝ նվիրված քսման տեսությանը և առաձգական թիթեղների տեսությանը։

1948 թվականին Ցիեմն Սյուեսընի հրավերով նա պատրաստվում էր մեկնել ԱՄՆ՝ Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայում (JPL) աշխատելու, սակայն վիզա չստացավ և մնաց հայրենիքում։ Քաղաքացիական պատերազմի կրակի տակ նա շարունակում էր դասախոսությունները։ 1948 թվականի դեկտեմբերի 25-ին ծնվեց նրա երկրորդ դուստրը:

1949-1956 թվականներին Ցիեն Վեյչանի կարիերան վերելք ապրեց. 1949-1952 թթ  ստանձնեց Ցինխուա համալսարանի ուսումնական գծով պրոռեկտորի և այլ վարչական պաշտոններ։ 1952-ին նա ընդամենը մեկ ամսում ինքնուսուցմամբ տիրապետեց ռուսերենին։ 1953 թվականին Մասնակցեց Չինաստանի առաջին Սահմանադրության նախագծմանը։ 1954 թվականին ընտրվեց Չինաստանի Գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս։ Հրատարակեց առաձգականության տեսության վերաբերյալ Չինաստանի առաջին մասնագիտական մենագրությունը։ 1956 թվականին  մասնակցեց Չինաստանի գիտության զարգացման 12-ամյա պլանի մշակմանը։ Նշանակվեց Ցինխուա համալսարանի փոխռեկտոր։ Նույն թվականին Լեհաստանի Գիտությունների ակադեմիան նրան շնորհեց արտասահմանյան ակադեմիկոսի կոչում։

1956 թվականին նա արժանացավ Պետական գիտական մրցանակի (II աստիճան)՝ կլոր թիթեղների մեծ դեֆորմացիաների տեսության մեջ իր ներդրման համար։ Նրա առաջարկած մեթոդը միջազգային գիտական հանրության մեջ հայտնի դարձավ որպես *«Ցիենի մեթոդ»* (Qian's method)։

Սակայն 1957 թվականին ամեն ինչ փոխվեց։ Հունվարին նա հրապարակեց «Բարձրագույն կրթության պատրաստման նպատակները» հոդվածը, որտեղ քննադատում էր խորհրդային կրթական մոդելը և առաջարկում էր միավորել բնական և տեխնիկական գիտությունները։ Սա հանգեցրեց բուռն քննարկումների, որոնց արդյունքում «Աջակողմյանների դեմ պայքարի» շրջանակներում նա պիտակավորվեց որպես «աջակողմյան տարր» և «հակահեղափոխական ակադեմիական հեղինակություն»։ Նրան հեռացրին բոլոր պաշտոններից։ Նույնիսկ նրա մտերիմ գործընկեր Ցիեն Սյուեսընը ստիպված եղավ հրապարակայնորեն երես թեքել նրանից՝ անվանելով նրան «ամենաչարամիտ քաղաքական հավակնորդ»։

###### Աշխատանքային ուղղում
Այն բանից հետո, երբ Ցիեն Վեյչանը դասակարգվեց որպես «աջակողմյան տարր», նա ենթարկվեց հարկադիր աշխատանքային ուղղման։ Սկզբում նա մեկ տարի աշխատեց որպես լաբորատորիայի օգնական՝ կատարելով մաքրման աշխատանքներ, իսկ նրա երեխաներին արգելվեց համալսարան ընդունվել։ Հետագայում նրան աքսորեցին գյուղական վայրեր, սակայն այդ ընթացքում նա շարունակում էր համառորեն զբաղվել գիտական հետազոտություններով։ Երբ «կարմիր պահակախմբերը» (հունվեյբինները) փորձում էին խոչընդոտել նրա հետազոտությունները, նա գիշերները փակում էր պատուհանները և մինչև լուսաբաց կլանված կարդում էր։

1964 թվականին նա ինքնուրույն մշակեց վարիացիոն սկզբունքների ընդհանրացված տեսությունը և այն ուղարկեց «Մեխանիկայի ամսագիր» (*Acta Mechanica Sinica*), սակայն նրա քաղաքական կարգավիճակի պատճառով հոդվածը չհրապարակվեց։ Միայն 1968 թվականին ճապոնացի գիտնական Կյուիչիրո Վաշիզուն իր «Վարիացիոն մեթոդները առաձգականության և պլաստիկության տեսության մեջ» գրքում հիշատակեց նմանատիպ տեսություն։ Այս տեսությունը լայն ճանաչում գտավ միայն 1977 թվականին՝ Զենկևիչի «Վերջավոր տարրերի մեթոդը» գրքում հստակ շարադրվելուց հետո։

1968-1971 թվականներին նրան ուղարկեցին Պեկինի հատուկ պողպատի գործարանի ձուլման արտադրամաս աշխատանքային կոփման։ Իր վերլուծական մտքի և գյուտարարության շնորհիվ բանվորները նրան անվանում էին «պրոֆեսոր»։ Նա նախագծեց այն ժամանակվա Պեկինի լավագույն հիդրավլիկ մամլիչը։ Շուտով նա սկսեց դասախոսություններ կարդալ բանվորների համար։

###### Աշխատանքի վերականգնում և արդարացում
*1972 թվականին* Չոու Էնլայի անձնական հանձնարարականով Ցիեն Վեյչանն ընդգրկվեց գիտնականների պատվիրակության մեջ՝ այցելելու Մեծ Բրիտանիա, Շվեդիա, Կանադա և ԱՄՆ։ Այդ ժամանակ շատերը չէին հավատում նրա հավատարմությանը հայրենիքին. պատվիրակության ղեկավարը հայտարարեց, որ չի կարող երաշխավորել, որ նա արտասահմանում չի փախչի։ Այդ պատճառով Չոու Էնլայը փոխարինեց պատվիրակության ղեկավարին, սակայն նոր ղեկավարը նույնպես դեմ էր Ցիեն Վեյչանի մեկնմանը։ Մինչև մեկնելու նախորդ օրվա ժողովը գիտնականը տեղյակ չէր այս ամենից։ Չոու Էնլայը քարտուղարին հանձնարարեց մեքենա ուղարկել Ցինխուա համալսարան՝ նրան գտնելու համար, բայց պարզվեց, որ նա դեռ աշխատում էր Պեկինի մետալուրգիական գործարանում։ Քարտուղարը շտապեց գործարան և Ցիեն Վեյչանին, ով նույնիսկ չէր հասցրել հանել իր աշխատանքային հագուստը, բերեց ժողովին։ Տեսնելով սա՝ Չոու Էնլայը կարգադրեց քարտուղարին տալ իր հագուստը և նույնիսկ սեփական կոշիկները տվեց նրան, որպեսզի նա կարողանա մեկնել արտասահմանյան ուղևորության։ Վերադառնալով հայրենիք՝ նա հայտնագործեց բարձր հզորության ցինկ-օդային մարտկոցը, որը լուծեց տանկերի շարժիչի գործարկման սահմանափակումների խնդիրը։

*1975 թվականին* նա ընտրվեց Ժողովրդական ներկայացուցիչների համաչինական ժողովի (ԺՆՀԺ) 4-րդ գումարման պատգամավոր։

*1979 թվականին* Կենտրոնական կոմիտեն չեղարկեց Ցիեն Վեյչանին որպես «աջակողմյան տարր» դասակարգելու որոշումը։

*1980 թվականի*ն նա վերականգնվեց որպես Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս, դարձավ Ժողովրդական քաղաքական խորհրդակցական խորհրդի (ԺՔԽԽ) մշտական հանձնաժողովի անդամ և Չինական գրի բարեփոխումների կոմիտեի անդամ։

*1981 թվականին* նշանակվեց Չինական տեղեկատվական միության նախագահ և «Կիրառական մաթեմատիկա և մեխանիկա» ամսագրի գլխավոր խմբագիր։

*1984 թվականին* դարձավ Ժողովրդավարական լիգայի կենտրոնական կոմիտեի փոխնախագահ և Շանհայի կիրառական մաթեմատիկայի և մեխանիկայի ինստիտուտի տնօրեն։

*1985 թվականին* դարձավ Հոնկոնգի հատուկ վարչական շրջանի Հիմնական օրենքի մշակման հանձնաժողովի անդամ։

*1987 թվականին* նշանակվեց ԺՔԽԽ համաչինական կոմիտեի փոխնախագահ և «Չինաստանի կիրառական մաթեմատիկայի և մեխանիկայի առաջընթացը» ամսագրի գլխավոր խմբագիր։

*1988 թվականին* դարձավ Մակաոյի հատուկ վարչական շրջանի Հիմնական օրենքի մշակման հանձնաժողովի փոխնախագահ, Չինաստանի խաղաղ վերամիավորման խթանման ասոցիացիայի նախագահ և Տաո Սինչժիի անվան հետազոտական միության նախագահ։

*1990 թվականին* նշանակվեց Չինաստանի արտասահմանյան փոխանակումների ասոցիացիայի նախագահ։

###### Շանհայի արդյունաբերական համալսարան
1982 թվականին Դեն Սյաոպինի անձնական հրամանագրով Ցիեն Վեյչանը նշանակվեց Շանհայի արդյունաբերական համալսարանի ռեկտոր։ Հրամանագրում հատուկ նշված էր, որ այս նշանակումը չունի տարիքային սահմանափակում։ Իր պաշտոնավարման ընթացքում Ցիեն Վեյչանը առաջ քաշեց «չորս պատերի» քանդման գաղափարը՝ պատնեշների վերացում համալսարանի և հասարակության միջև, բուհի ներսում տարբեր ֆակուլտետների ու բաժինների միջև, ուսուցման և գիտական հետազոտությունների միջև, ինչպես նաև դասախոսների և համալսարանի միջև։ Ծոցի պատերազմի ազդեցության տակ 1991 թվականի փետրվարին Ցիեն Վեյչանը գրեց «Ծոցի պատերազմի դասերը» հոդվածը, որտեղ մտահոգություն հայտնեց «Երեք կիրճ» (Three Gorges Dam) ամբարտակի հնարավոր փլուզման և դրա հետևանքով Յանցզի գետի ստորին հոսանքների հարթավայրերի կործանման վերաբերյալ։ Նա եզրակացրեց, որ «Երեք կիրճի նախագիծը ոչ մի դեպքում չպետք է գործարկվի»։

1992 թվականին նա առաջիններից մեկը Շանհայում առաջարկեց և ներդրեց կրեդիտային համակարգը։ 1994 թվականին (տեքստում նշված է 1993, սակայն պաշտոնական միավորումն ավարտվել է 94-ին) Շանհայի արդյունաբերական համալսարանը, Շանհայի գիտատեխնիկական համալսարանը, հին Շանհայի համալսարանը և Շանհայի գիտատեխնիկական բարձրագույն քոլեջը միավորվեցին՝ ձևավորելով ներկայիս Շանհայի համալսարանը, որը 1996 թվականին ընդգրկվեց պետական «Նախագիծ 211»-ի մեջ՝ որպես առաջնահերթ զարգացման բուհ։ Ցիեն Վեյչանի նպատակն էր Շանհայի համալսարանը վերածել համաշխարհային մակարդակի հետազոտական համալսարանի։

###### Կյանքի վերջին տարիներ
2001 թվականին մահացավ նրա կինը՝ Կոն Սիանյինը, ինչից հետո Ցիեն Վեյչանը երեք տարի սուգ պահեց նրա համար: 2010 թվականի հուլիսի 30-ին, ժամը 6:20-ին, Ցիեն Վեյչանը մահացավ Շանհայում՝ 96 տարեկան հասակում:

## Ընտանիք
**Հայրը*՝ Ցիեն Ճը 
**Հորեղբայրը*՝ Ցիեն Մու, Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի (Academia Sinica) ակադեմիկոս, պատմաբան, կոնֆուցիականության մասնագետ, մանկավարժ և Հոնկոնգի «Սինյա» (New Asia College) քոլեջի հիմնադիրը: Լյու Սիմյանի, Չըն Յուենի և Չըն Ինկըի հետ միասին դասվում է «ժամանակակից չորս մեծագույն պատմաբանների» շարքին (ըստ Յան Գընվանի դասակարգման): 
**Կինը*՝ Կոն Սիանյին, եղել է Ցինհուա համալսարանին կից միջնակարգ դպրոցի տնօրենը, Կոնֆուցիոսի 75-րդ սերնդի շառավիղն է: 
**Կնոջ հայրը*՝ Կոն Ֆանվեյ, «Տունմենհոյ» (Չինաստանի հեղափոխական դաշինք) կազմակերպության հնագույն անդամ, եղել է Շանսիի պահակազորի հրամանատար և Շանդուն նահանգի խորհրդի նախագահ:
**Որդին*՝ Ցիեն Յուենկայ, չինացի հայտնի լուսանկարիչ:
**Ավագ դուստրը՝* Ցիեն Քաիլայ 
**Կրտսեր դուստրը*՝ Ցիեն Կըֆան

## Հիմնական աշխատություններ
** «Գիտական հայտնագործությունները Չինաստանի պատմության մեջ», օգոստոս 1953թ.
** «Առաձգական կլոր բարակ թիթեղների մեծ ճկվածքների հիմնախնդիրը», մարտ 1954թ.
** «Առաձգական սյուների ոլորման տեսությունը», ապրիլ 1956թ. (ռուսերեն թարգմանությունը՝ 1957թ.)
** «Առաձգականության տեսություն» (Ցիեն Վեյչան), հունվար 1956թ.
** «Ցինկ-օդային (թթվածնային) մարտկոցների զարգացումը», ապրիլ 1975թ.
** «Ծալքավոր խողովակների, Բուրդոնի խողովակների, ծնկաձև խողովակների ընդարձակման միացումների, օղակաձև և պտտման թաղանթների գրականության ցանկ» (խմբագիրներ՝ Ցիեն Վեյչան, Ֆեն Սիսիեն), դեկտեմբեր 1978թ.
** «Վարիացիոն մեթոդներ և վերջավոր տարրեր», 1979թ.
** «Ժամանակակից գիտության և տեխնիկայի բառարան», 1980թ.
** «Վարիացիոն մեթոդներ և վերջավոր տարրեր (հատոր 1)», օգոստոս 1980թ.
** «Կիրառական մաթեմատիկայի և մեխանիկայի հոդվածների ժողովածու», նոյեմբեր 1980թ.
** «Սինգուլյար պերտուրբացիայի (խոտորման) տեսությունը և դրա կիրառությունները մեխանիկայում», օգոստոս 1981թ.
** «Զրահահար մեխանիկա», 1984թ.
** «Տասնհինգ դասախոսություն նոր տեխնոլոգիական հեղափոխության մասին» (ներառում է 1 հոդված), հունվար 1984թ.
** «Ընդհանրացված վարիացիոն սկզբունքներ», մարտ 1985թ.
** «Մեր երկրի սոցիալ-տնտեսական և գիտատեխնիկական զարգացման ռազմավարական հիմնախնդիրները» (Ցիեն Վեյչան և այլք), մարտ 1987թ.
** «Գիտական հայտնագործությունները Չինաստանի պատմության մեջ» (վերահրատարակություն), հունվար 1989թ.
** «Գրինի ֆունկցիաների և վարիացիոն մեթոդների կիրառումը էլեկտրամագնիսական դաշտերի և ալիքների հաշվարկներում», փետրվար 1989թ.
** «Դիֆերենցիալ հավասարումների տեսությունը և դրանց լուծման մեթոդները», 1992թ.
** «Էլեկտրական շարժիչների նախագծման ամրության հաշվարկների տեսական հիմունքները», 1992թ.
** «Կիրառական մաթեմատիկա», օգոստոս 1993թ.
** «Սերունդների ուսուցիչ Յե Ցիսունը», 1995թ.
** «Ինքնակենսագրություն ութսուն տարեկանում», 1998թ.
** «Գրինի ֆունկցիաների և վարիացիոն մեթոդների կիրառումը էլեկտրամագնիսական դաշտերի և ալիքների հաշվարկներում (լրամշակված հրատարակություն)», 2000թ.
** «Խոհեր կրթության և դասավանդման հիմնախնդիրների շուրջ», դեկտեմբեր 2000թ.
** «Տենզորային վերլուծություն» (հեղինակ՝ Էրինգեն, թարգմանությունը՝ Ցիեն Վեյչանի):
**
;Հոդվածներ և ժողովածուներ
** «Ցիեն Վեյչանի գիտական հոդվածների ընտրանի», սեպտեմբեր 1989թ.
** «Ցիեն Վեյչանի ընտրյալ երկեր», 1992թ.
** «Ցիեն Վեյչանի ակադեմիական աշխատությունների հեղինակային ընտրանի», դեկտեմբեր 1994թ.
** «Ցիեն Վեյչանի գիտական հոդվածների ժողովածու. 1989-1994» (ներառում է 1937-1987թթ. գրված հոդվածները), 1995թ.
** «Ցիեն Վեյչանի գիտական հոդվածների ժողովածու. 1981-1982, հատոր առաջին»
** «Ցիեն Վեյչանի գիտական հոդվածների ժողովածու. 1981-1982, հատոր երկրորդ»

*

### Գլխավոր խմբագիր
* «Վան Քուանչըն կրթական հիմնադրամի ակադեմիական դասախոսությունների ժողովածու. հատոր 3», *1990թ.*
* «Տարածաշրջանային զարգացման ռազմավարության հետազոտություն. ընդհանուր դրույթներ» (գլխավոր խմբագիրներ՝ Ֆեյ Սյաոտոն, Չյան Վեյչան), *հունվար 1992թ*.
* «Ոչ գծային մեխանիկայի 2-րդ միջազգային գիտաժողովի նյութերի ժողովածու» (*Proceedings of the 2nd International Conference on Nonlinear Mechanics*), *1993թ.*
* «Տարածաշրջանային զարգացման ռազմավարության հետազոտություն. Հուանհե գետի դելտա - Դունյինի հատոր» (գլխավոր խմբագիրներ՝ Ֆեյ Սիաոթոն, Ցիեն Վեյչան), *1993թ.*
* «Վան Քուանչըն կրթական հիմնադրամի ակադեմիական դասախոսությունների ժողովածու. հատոր 6», *նոյեմբեր 1993թ.*
* «Վան Քուանչըն կրթական հիմնադրամի ակադեմիական դասախոսությունների ժողովածու. հատոր 7», *փետրվար 1994թ.*
* «Տարածաշրջանային զարգացման ռազմավարության հետազոտություն. Ցզիբոյի հատոր» (գլխավոր խմբագիրներ՝ Ֆեյ Սիաոթոն, Ցիեն Վեյչան), *1994թ.*
* «Տարածաշրջանային զարգացման ռազմավարության հետազոտություն. Ցանչժոուի հատոր» (գլխավոր խմբագիրներ՝ Ֆեյ Սիաոթոն, Ցիեն Վեյչան), *1995թ.*
* «Վան Քուանչըն կրթական հիմնադրամի ակադեմիական դասախոսություններ. հատոր 11», *1996թ.*
* «Վան Քուանչըն կրթական հիմնադրամի ակադեմիական դասախոսություններ. հատոր 14», *1997թ.*
* «Ոչ գծային մեխանիկայի 3-րդ միջազգային գիտաժողովի զեկույցներ», *1998թ.*
* «Վան Քուանչըն կրթական հիմնադրամի ակադեմիական դասախոսությունների ժողովածու. հատոր 15», *հունիս 1998թ.*
* «Վան Քուանչըն կրթական հիմնադրամի ակադեմիական դասախոսությունների ժողովածու. հատոր 16», *հունիս 1998թ.*
* «Վան Քուանչըն կրթական հիմնադրամի ակադեմիական դասախոսությունների ժողովածու. հատոր 17», *1999թ*.
* «Վան Քուանչըն կրթական հիմնադրամի ակադեմիական դասախոսությունների ժողովածու. հատոր 18», *1999թ.*
* «Վան Քուանչըն կրթական հիմնադրամի ակադեմիական դասախոսությունների ժողովածու. հատոր 19», *2000թ.*

## Գնահատական
1940 թվականի ամռանը Ցիեն Վեյչանը սովորում էր Տորոնտոյի համալսարանի կիրառական մաթեմատիկայի բաժնում: Նրա դոկտորական թեզը՝ «Առաձգական թիթեղների և թաղանթների ներքին տեսությունը», հրապարակվեց հրթիռաշինության մասնագետ Ֆոն Կարմանի 60-ամյակին նվիրված հոբելյանական ժողովածուում: Ալբերտ Այնշտայնը, կարդալով այն, հիացմունքով նշել է. «Այս չինացի երիտասարդը լուծեց մի խնդիր, որն ինձ տանջում էր տարիներ շարունակ»: Հենց այս գիտական աշխատությունն էլ հիմք հանդիսացավ ԱՄՆ-ի գիտական շրջանակներում Ցիեն Վեյչանի բարձր հեղինակության և դիրքի հաստատման համար:

## Ծանոթագրություններ
### մեջբերումներ

### Գրականություն
* 蒋永新 等：《钱伟长图影编年》，上海大学出版社，2008年。

## Արտաքին հղումներ
* 钱伟长家族人才辈出 均为五代时期国君后人
* 读乡贤钱伟长《八十自述》引起的话题

Կատեգորիա:Չինացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Չինացիներ
Կատեգորիա:Տորոնտոյի համալսարանի շրջանավարտներ