Որակ (փիլիսոփայություն)

Փիլիսոփայության մեջ **որակը** առարկայի հատկանիշն է, որը բացատրվում է նաև որպես հատկություն։ Ժամանակակից փիլիսոփայության մեջ որակների գաղափարը և դրանց տարբերակումը մնում է հակասական։

## Նախապատմություն
Արիստոտելը վերլուծել է այդ որակները իր «Կատեգորիաներ» տրամաբանական աշխատության մեջ: Նրա համար որակները հիլոմորֆիկ ձևական հատկանիշներ են, ինչպիսիք են, օրինակ, «սպիտակը» կամ «քերականականը»: Պետության կատեգորիաները, ինչպիսիք են «կոշիկը» և «զինվածը», նույնպես ոչ էական հատկություններ են։ Արիստոտելը մի անգամ ասել է՝ «Որևիցե մեկը և կամ նույն նյութը, պահպանելով իր ինքնությունը, ընդունակ է ընդունելու հակադիր հատկություններ: Անհատը երբեմն կարող է լինել սպիտակ, երբեմն՝ սև, երբեմն՝ տաք, երբեմն՝ սառը, երբեմն՝ էլ ավելի լավը։ Այս կարողությունը ոչ մի տեղ չկա։ Արիստոտելը նկարագրել է որակական հակադրությունների չորս տեսակ՝ *հարաբերականներ,* *հակադրություններ,* *մասնավոր* և *դրական*։

Ջոն Լոքը իր մ*արդկային հասկացողության վերաբերյալ էսսեում* ներկայացրել է հիմնական և երկրորդական որակների տարբերությունը: Լոքի համար որակը սենսացիայի կամ ընկալման գաղափար է: Լոքը պնդում է, որ որակները կարելի է բաժանել երկու տեսակի՝ առաջնային և երկրորդական: Այս այն որակներն են, որոնք օբյեկտները ունեն անկախ մեր ընկալումից, դա նշանակում է, որ դրանք առկա են նույնիսկ եթե ոչ ոք չի ընկալում դա, մինչդեռ երկրորդական որակները կապված են մեր զգացողությունների հետ, և դրանք կախված են այն կերպ, ինչպես մենք ընկալում ենք օբյեկտները։ Օրինակ՝ ստվերը երկրորդական որակ է։ Այն պահանջում է որոշակի լուսավորություն կիրառել օբյեկտի վրա: Մեկ այլ օրինակի համար դիտարկենք առարկայի զանգվածը: Քաշը երկրորդական հատկություն է քանի որ, որպես գրավիտացիոն ուժի չափում, այն տատանվում է կախված  զանգվածային օբյեկտների հեռավորությունից և զանգվածից, ինչպես նկարագրված է Նյուտոնի օրենքով: Զանգվածը ներհատուկ է օբյեկտի համար և հետևաբար հանդիսանում է առաջնային որակ: Հարաբերականության համատեքստում նյութի զանգվածը քանակականացնելու գաղափարը զգուշություն է պահանջում: Հարաբերական զանգվածը փոփոխվում է տարբեր դիտորդների համար։ Գոյություն ունի նաև հանգստի զանգվածի կամ անփոփոխ զանգվածի գաղափարը (էներգիա-իմպուլս 4-վեկտորի մեծությունը), հիմնականում համակարգի հարաբերական զանգվածի իր սեփական հենման համակարգում (Արիստոտելը տարբերակում էր որակավորումը և քանակականացումը՝ նշելով, որ իսկապես իրի որակը կարող է փոփոխվել կամ տարբեր լինել աստիճաններով, մինչդեռ քանակը՝ հակառակը, մնում է նույնը, անկախ նրանից, թե ինչպես է այն ընկալվում։

## Որակի պատկերացումները որպես մետաֆիզիկական և գոյաբանական
Փիլիսոփայությունը և ողջախոհությունը հակված են որակները տեսնել որպես սուբյեկտիվ զգացմունքներ կամ օբյեկտիվ փաստեր։ Ինչ-որ բանի որակները կախված են այն չափանիշներից, որոնք կիրառվում են չեզոք տեսանկյունից և չեն որոշում դրա արժեքը (փիլիսոփայական արժեքը, ինչպես նաև տնտեսական արժեքը ): Սուբյեկտիվորեն ինչ-որ բան կարող է լավ լինել, քանի որ այն օգտակար է կամ  գեղեցիկ է և կամ պարզապես այն պատճառով, որ գոյություն ունի: Որակներ որոշելը կամ գտնելը օգնում է հասկանալ, թե ինչն է օգտակար և ինչն է գեղեցիկ: Սովորաբար *որակը* հանդես է գալիս որպես համեմատության աստիճան, ինչպես օրինակ՝ «որակյալ արտադրանք» կամ «միջին որակի աշխատանք»: Այն կարող է նաև վերաբերել այնպիսի մի իրողության հատկությանը, ինչպիսին է «նիկոտինի կախվածություն առաջացնող որակը»։ Իր *«Զենը և մոտոցիկլետների սպասարկման արվեստը»* գրքում Ռոբերտ Մ. Պիրսիգն ուսումնասիրել է  որակի հասկացությունները դասական և ռոմանտիկ տարբերակներում՝ փնտրելով որակի մետաֆիզիկա և այդ տեսակետների հաշտեցում ոչ դուալիստական ամբողջականության տեսանկյունից:

Որակը (լատիներեն՝ որակ, հատկանիշ, հատկություն, պայման) ունի երեք նշանակություն՝

ա) չեզոք օբյեկտի, համակարգի կամ գործընթացի բոլոր հատկությունների գումարը

բ) գնահատում է օբյեկտի, համակարգի կամ գործընթացի բոլոր հատկությունների որակը

գ) գնահատում է գործողությանը նախորդող առանձին արժեքները և դրա արդյունքները։

Որակը համակարգերի ընկալելի վիճակի և դրանց բնութագրերի նշանակումն է, որն այս վիճակում որոշվում է որոշակի ժամանակահատվածում՝ համակարգի որոշակի հատկությունների հիման վրա: Որակը կարող է նկարագրել այնպիսի ապրանք, ինչպիսին է օրինակ գինին և դրա քիմիական բաղադրիչները  և դրա արդյունքում սուբյեկտիվորեն գնահատելի համը, ինչպես նաև խաղողի հասունացման գործընթացները, գինու արտադրությունն ու բաշխումը կամ գինեգործության կառավարման գործընթացը: Այս դեպքում խոսվում է որակյալ գինու կամ պրեդիկատով գինու կամ գերազանց կառավարման մասին։

Երրորդ կետի հետ կապված՝ որակը նպատակաուղղված է անհատի անհատական (արժեքային) վերաբերմունքի (հատկությունների) հանրագումարին: Նպատակը, որին ուղղված են որակական գործողությունները, ունի նաև հիմնարար ազդեցություն երկարաժամկետ աճող մշակութային կապիտալի ստեղծման և հետևաբար՝ համագործակցող, կայուն և հատկապես ժողովրդավարական հասարակության մեջ վստահության արժեքների գոյության վրա։

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Բարոյագիտություն
Կատեգորիա:Բարոյականության հասկացություններ
Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Գոյաբանություն
Կատեգորիա:Էսթետիկայի հասկացություններ
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Մետաֆիզիկայի հասկացություններ
Կատեգորիա:Մտավոր սեփականության իրավունք
Կատեգորիա:Նույնականացում
Կատեգորիա:Տրամաբանություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական հասկացություններ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայություն