open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սարգիս Սաֆարյան (նկարիչ)

**Սարգիս Համբարձումի Սաֆարյան** (), նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1965)։

ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ Սուրեն Սաֆարյանի հայրը։

## Կենսագրություն
Հայ կինոնկարչության հիմնադիրներից։

1926 թվականին ավարտել է Բաքվի նկարչական ստուդիան։

1928 թվականին Սաֆարյանը հրավիրվել է Երևան, եղել Հայկինոյի նկարիչ, ապա՝ տնօրեն, նպաստել ստուդիայի նկարիչ բեմադրական բաժնի ստեղծմանը։ Ձևավորել է շուրջ 20 ֆիլմ՝ «Պեպո» (1935, Միքայել Արուտչյանի, Վ. Սիդոմոն-էրիստովի հետ), «Լեռնային հեղեղ» (1939), «Անահիտ» (1947, Ալեքսեյ Դանդուրյանի, Յու. Շվեցի հետ), «Պատվի համար» (1956, Ա. Ա. Արուտչյանի հետ),« Մոր սիրտը» (1957, Հ. Մեքինյանի հետ), «Նվագախմբի տղաները» (1961, Ա. Ա. Արուտչյանի հետ) և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Ռենե Կլեման

**Ռենե Կլեման** (René Clément, ), ֆրանսիացի կինոռեժիսոր։

## Կենսագրություն
Ռենե Կլեմանը ծնվել է 1913 թվականին Բորդոյում (Ֆրանսիա)։ Փարիզի գեղարվեստի դպրոցի ճարտարապետական դասընթացներից հրաժարվելով, նա աշխատանքի է անցնում կինոյում, որպես օպերատոր։ Սովորել է Փարիզի Գեղեցիկ արվեստների դպրոցի ճարտարապետության բաժնում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ մասնակցել է Դիմադրության շարժմանը։ 1937-1945 թվականներին նկարահանել է կարճամետրաժ ֆիլմեր, այդ թվում «Խնամիր քո ձախը», որն արժանացել է մրցանակի։ Կլեմանին ճանաչում բերած առաջին ռեժիսորական աշխատանքը «Ճակատամարտ ռելսերի վրա» (1946) ֆիլմն է, որ պատմում է գերմանական զավթիչների դեմ ֆրանսիացի երկաթուղայինների պայքարի մասին։ Նրա ստեղծագործության մեջ մեծ տեղ է գրավում երկրորդ համաշխարհային պատերազմի թեման («Նզովյալները», 1947 թվականին Կաննի երկրորդ միջազգային կինոփառատոնում արժանացել է Մեծ մրցանակի), «Հանգիստ հայրը (1946), «Ապակյա դղյակը» (1950), «Պարոն Ռիպուա (1954), «Ամբարտակ Խաղաղականի դեմ (1958), «Լիակատար արև» (1960), «Ինչ ուրախալի է ապրելը» (1961) «Արգելված խաղեր», 1952, «Օր և ժամ», (1963), «Արդյոք Փարիզը  վառվում է (1966), «Անձրևի ճանապարհորդը» (1970), «Բարի օր» (1970), «Տունը ծառերի տակ (1971), «Նապաստակի վազքը դաշտի միջով» (1972), «Զոզոն և Պենելոպը» (1974), «Ձախակողմյան մարդը (1976 թվականին, ըստ Խոզե Լուիս դը Վիլալոնգայի համանուն վեպի) և «Արյունակիցը» (1977) կինոնկարները։
Է. Զոլայի լավագույն էկրանավորողն է («Ժեր-վեզա», 1956, ըստ «Թակարդ» վեպի)։ Ռենե Կլեմանը մեծ երախտիք ունի նաև դերասանական և ռեժիսորական կադրեր պատրաստելու գործում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Սեզար» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Փարիզի գեղարվեստի ազգային բարձրագույն դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Օսկարակիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ
Սուրեն Սաֆարյան

**Սուրեն Սարգսի Սաֆարյան** (), նկարիչ, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1977)։ ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ Սարգիս Սաֆարյանի որդին։

## Կենսագրություն
1942 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1952 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստի ինստիտուտը։ 1962 թվականից դասավանդել է ԵԳԹԻ-ում, պրոֆեսոր` 1978 թվականից։

1969-1982 թվականներին՝ Հայաստանի նկարիչների միության նախագահ։

## Ստեղծագործական գործունեություն
[մինի|Սուրեն Սաֆարյանի հուշատախտակը [Կիևյան փողոց (Երևան)|Երևանի Կիևյան փողոցում]]
Առաջին շրջանի գործերը կրել են Հայրենական պատերազմի մասնակից նկարչի վերհուշ-տպավորությունների կնիքը («Հայրենի մեղեդիներ», 1956)։ Հյուսիսային Կովկաս, Կուբան, Ուկրաինա, Բելոռուսիա, Լեհաստան, Գերմանիա, ահա Սաֆարյանի անցած ռազմի ճանապարհը, մասնակցել է նաև Պրահայի ազատագրմանը, պարգևատրվել Հայրենական մեծ պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանով և բազմաթիվ մեդալներով։ Պատերազմի թեման արտահայտվել է Սաֆարյանի ստեղծագործական կյանքի տարբեր շրջաններում («Ազատարարները», 1960, «1945 թվականի գարնանը», 1964, նշված երեք աշխատանքի համար պարգևատրվել է Վ. Գրեկովի անվան արծաթե մեդալով, 1971, «Կռունկներ», 1979)։ 1960-ական թվականների վերջերից ավելի հաճախ է անդրադարձել մարդու և ժամանակի, ընդհանրապես հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրի թեմային՝ «Հանուն գալիքի» (1960), «Սայաթ-Նովա» (1963), «Տաթևի ողբերգությունը» (1967), «Լեռների պարը» (1972), «Հինավուրց հուշարձաններ» (1973), «Եռանկյունի նամակներ» (1980)։

Սաֆարյանի գործերին բնորոշ են քաղաքացիական շունչը, բանաստեղծական նուրբ ինտոնացիան՝ համակված պլաստիկ ձևերի ու գունաշարի հուզաարտահայտչական տարրերով։ Ստեղծել է նաև դիմանկարներ, բնանկարներ, արտասահմանյան ճանապարհորդությունների թեմաներով գեղանկարչական և գրաֆիկական գործեր, կատարել գրքերի ձևավորումներ։

Դիմանկարներ՝
* «Եղիշե Չարենց» 1959
* «Ձկնորս Արշակը» 1960
* «Ինքնանկար» 1979
* «Պարտիզպան Մանուկյանը», 1966
* «Սիկեյրոսը Հայաստանում», 1973
* «Գարուն», 1969

Բնանկարներ՝
* «Չինար» 1963
* «Արարատը գարնանը» 1971, 1979
* «Արարատից այն կողմ» 1988

Գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Մոսկվայի Տրետյակովյան պատկերասրահում և Արևելքի ժողովուրդների արվեստի թանգարանում։

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել՝
* էջմիածնում, 1969,
* Լենինականում, 1970,
* Դիլիջանում, 1970,
* Երևանում, 1974, 1981,
* Մոսկվայում, 1981,
* Հալեպում, 1982։

## Մրցանակներ
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* «Պատվո նշան» շքանշան
* Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին աստիճանի շքանշան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սուրեն Սաֆարյան ավագի կինեմատոգրաֆիկ գեղանկարչությունը
* Սուրեն Սաֆարյանի գրաֆիկական աշխատանքների ռետրոսպեկտիվ ցուցադրություն

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության նախագահներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Լիմբուրգ (Բելգիայի նահանգ)

**Լիմբուրգ** ( , ), Բելգիայի թագավորության տասը նահանգներից և Ֆլանդրիայի հինգ նահանգներից մեկը։ Սահմանակցում է Անտվերպեն, Ֆլամանդական Բրաբանտ, Լիեժ նահանգներին և Նիդերլանդների թագավորությանը։ Վարչական կենտրոնը Հասելտ քաղաքն է։

## Հիմնական տվյալներ
* Տարածք՝ 2422 կմ²
* Կարևորագույն գետեր՝ Մաաս, Դեմեր, Եկար, Դոմել
* Բնակչություն՝ 838 505 (2010 թ․)։

## Վարչական բաժանում
Նահանգը բաժանվում է 3 շրջանների (Հասելտ, Մաասեիկ և Տոնգրես), որոնք էլ իրենց հերթին բաժանվում են 44 համայնքների։ Դրանցից երկուսը՝ Վուրենը և Խերստապեն ունեն լեզվային լգոտներ ֆրանկոֆոնների համար։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Բելգիայի վարչական բաժանում

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Բելգիայի նահանգներ
Կամինսկա

**Կամինսկա** (Kaminska), մայր և աղջիկ հրեա դերասանուհիներ։

Էսթեր Ռոխլ Կամինսկա (իսկական ազգանունը՝ Հալպերն, 1868—1925), 1892-ից խաղացել է Վարշավայի «էլդորադո» թատրոնում։ Բարձր արվեստով է վերարտադրել իր հերոսուհիների՝ պարզ ու հասարակ հրեա կանանց հոգեկան ապրումները։ Դերերից են՝ Խասյա, Էսֆիր, Միրելե Էֆրոս (Յա. Գորդինի «Որբ Խասյան», «Օվկիանոսից այն կողմ», «Միրելե Էֆրոս»)։ Վարշավայում կազմակերպել և գլխավորել է «Գրական թատերախումբը»։ 
Իդա Կամինսկա (1899 -1980), Էսթեր Կամինսկայի դուստրը։ 1917-ից աշխատել է մոր թատրոնում։ 1920-ական թթ. սկզբին մասնակցել է Վարշավայի հրեական գեղարվեստական թատրոնի ստեղծմանը, ղեկավարել Վարշավայի, Վիլնոյի, Լվովի, Լոձի, Վրոցլավի հրեական թատրոնները։ Դերերից են՝ Նորա (Իբսենի «Նորա»), Կրուչինինա (Ա. Օստրովսկու «Անմեղ մեղավորներ», պետ. մրցանակ, 1949), Կուրաժ մայրիկ (Բրեխտի «Կուրաժ մայրիկը և իր զավակները»)։

Կատեգորիա:Դերասանուհիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հրեա դերասաններ
Կատեգորիա:Լեհաստանի մշակույթ
Կատեգորիա:Լեհաստանի արվեստ
Կամիշին

**Կամշին**, քաղաք Ռուսաստանում, Վոլգոգրադի մարզում, Վոլգոգրադի ջրամբարի աջ ափին։ Նավահանգիստ է, փոխբեռնման կետ, երկաթուղային կայարան։ 112 հզ. բնակչություն (1979)։ Ունի դրամատիկական թատրոն, հայրենագիտական թանգարան։ Կամշինում 1866-ի մարտի 31-ին (ապրիլի 12-ին) մահացել է Միքայել Նալբանդյանը։

## Անվանում
Հիմնադրել են որպես գյուղ 1667 թվականին *Կամիշինկա*՝ «գետային եղեգ» բառից, գետի ձախ ափին և անվանվել է Կամիշինկա։ 1710 թվականին բնակիչներին փոխադրեցին աջ ափ, որտեղ բերդն էր գտնվում, նոր բնակավայրին տվեցին քաղաքի ստատուս և անվանեցին Դմիտրիևսկի։

1780 թվականին քաղաքը վերանվանվեց Կամիշին, որպեսզի ջնջվի Պուգաչովի ապստամբության մասին հիշողությունը․ ապստամբություն, որին հարել էին նաև քաղաքի բնակիչները։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:1668 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ֆենակիստիսկոպ

[thumb|right|200px|[Էդվարդ Մեյբրիջի ֆենակիստիսկոպը (1893)]]
**Ֆենակիստիսկոպ** ( — «խաբեբա» և  - «նայում եմ»), լաբորատոր սարք, որի աշխատանքը հենված է մարդու աչքի ցանցաթաղանթի պատկերը որոշ ժամանակ պահելու ընդունակության վրա։ Ֆենակիստիսկոպի գյուտարարն է Ժոզեֆ Անտուան Ֆերդինանդ Պլատոն։ Պլատոյի հետ համարյա միաժամանակ Սիմոն ֆոն Շտամպֆերը հայտնագործեց մի նմանատիպ սարք, որը անվանեց Ստրոբոսկոպ։


Պատկեր:Phenakistoscope 3g07690b.gif|Ֆենակիստիսկոպի շարժական պատկեր
Պատկեր:Phenakistoscope 3g07692d.gif|Ֆենակիստիսկոպի շարժական պատկեր


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խաղալիքներ
Կատեգորիա:Օպտիկական սարքեր
Արշամ Շահինյան

**Արշամ Արտաշեսի Շահինյան** (), հայ քանդակագործ, ԽՍՀՄ վաստակավոր նկարիչ (1972)։

## Կենսագրություն
1951 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստական ինստիտուտը։ 1951-1980 թվականներին դասավանդել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում, 1978-1980 թվականներին եղել է ուսումնարանի տնօրեն։ 1969 թվականից, միաժամանակ դասավանդել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։ Եղել է նկարիչների միության անդամ։ 1972 թվականից՝ ԽՍՀՄ վաստակավոր նկարիչ: 1985 թվականին Արշամ Շահինյանին շնորհվել է քանդակի ամբիոնի դոցենտի գիտական կոչում։ Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի գիտական խորհրդի որոշմամբ, 2004 թվականին շնորհվել է պրոֆեսորի գիտական կոչում կերպարվեստի մասնագիտությամբ։ Արշամ Շահինյանը Սարդարապատի ճակատամարտին նվիրված հուշահամալիրի հեղինակներից է։ 1949 թվականից մասնակցել է հանրապետական և համամիութենական ցուցահանդեսներին։

## Ստեղծագործություններ
[մինի|ձախից|Արշամ Շահինյանի հուշատախտակը Երևանի [Կիևյան փողոց (Երևան)|Կիևյան փողոցում]]
Ստեղծագործել է հաստոցային և մոնումենտալ քանդակագործության բնագավառում։ Մոնումենտալ քանդակներից են՝
* Թորոս Ռոսլինի հուշարձանը, (1967, բազալտ, Մատենադարանի առջև)
* Տիգրան Չուխաճյանի կիսանդրին (1971, մարմար, Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի ճեմասրահում)
* Վահան Տերյանի հուշարձանները (1965, մարմար, Երևան, 1974, բազալտ, Օրենբուրգ, ճարտարապետ Ս․ Լազարյան)
*Սարդարապատի ճակատամարտին նվիրված համալիրի համահեղինակ, 1968
* Մեսրոպ Մաշտոցի, Խաչատուր Աբովյանի արձանները (1974, բազալտ, Դիլիջան)
* Րաֆֆու կիսանդրին, (1987, գրանիտ, բրոնզ, Երևանի Րաֆֆու անվան դպրոցի առջև)
* Կոնակովո քաղաքի սպորտի պալատի դրվագված բարձրաքանդակները (պղինձ, 1978)
* Հայրենական պատերազմում զոհված մեղրաձորցի մարտիկներին նվիրված հուշարձանը (բազալտ, 1981, ճարտարապետ Ա․ Գաբրիելյան, գ․ Մեղրաձոր)
Հաստոցային քանդակներից են՝
* «Մտորումներ» (1957, մարմար, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ)
* «Ծովակալ Իսակով» (1970, մարմար)
* «Մայր Հայաստան» (զինվորական թանգարան)

## Պատկերասրահ

Հուշարձան Թորոս Ռոսլինի.JPG|Թորոս Ռոսլինի հուշարձանը Երևանում
Հուշարձան Րաֆֆու4.JPG|Րաֆֆու կիսանդրին, (1987, գրանիտ, բրոնզ, Երևանի Րաֆֆու անվան դպրոցի առջև)
Վահան Տերյան (2).JPG|Վահան Տերյանի կիսանդրի (Երևան)
1954, Женская фигура, "В Раздумье", Аршам Шагинян.jpg
Мемориал строителям.jpg
Раздумье, Нац. Галерея Арм..jpg
Megradzor-memorial.jpg
Памятник Раффи, в строительных лесах.jpg
Надгробный памятник М.Казаряну.jpg
Памятник Хачатуру Абовяну.jpg
Тигран Чухаджян.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի պետական քոլեջի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Վալտեր Կլաուսոն

**Վալտեր Իվանովիչ Կլաուսոն** (), էստոնացի խորհրդային քաղաքական գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ (1943)։

## Կենսագրություն
1965 թվականին ավարտել է ԽՄԿԿ ԿԿ-ին կից բարձրագույն կուսակցական դպրոցը։ 1941-1944 թվականներին մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին, կռվել Վոլխովյան, Հյուսիս Արևմտյան, Մերձբալթյան ռազմաճակատներում։ 1944-1953 թվականներին աշխատել է էստոնական ԽՍՀ խճուղային ճանապարհների վարչությունում, 1954-1961 թվականներին՝ ԷԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահի առաջին տեղակալ, 1961 թվականի հոկտեմբերից՝ նախագահ։ ԽՄԿԿ XXII-XXV համագումարներում ընտրվել է ՍՄԿԿ ԿԿ-ի անդամության թեկնածու։ ԽՄԿԿ V-X գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ։ Պարգևատրվել է Լենինի երեք շքանշանով։

Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Լիեժ (նահանգ)

**Լիեժ** (, , , ), Բելգիայի թագավորության տասը նահանգներից և Վալոնիայի հինգ նահանգներից մեկը։ Սահմանակցում է Լիմբուրգ, Նամյուր, Ֆլամանդական Բրաբանտ նահանգներին, Լյուքսեմբուրգի Մեծ Դքսությանը, Նիդերլանդներին և Գերմանիային։ Վարչական կենտրոնը Լիեժ քաղաքն է։ Բնակչությունը՝ ։

## Վարչական բաժանում
Բաղկացած է 84 համայնքներից․

## Տես նաև
* Բելգիայի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Բելգիայի նահանգներ
Կատեգորիա:Բելգիայի վարչական բաժանում
Յուրիկ Սամվելյան

**Յուրիկ Արտավազդի Սամվելյան** (մարտի 26, 1939, Երևան - 2010, Երևան), հայ քանդակագործ։

Նկարիչ Արտավազդ Սամվելյանի որդին է, նկարչուհի, ազգագրագետ Լուսիկ Ագուլեցու ամուսինը։

## Կենսագրություն
1953-1958 թթ. սովորել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում, 1960-1965 թթ.՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։ 1970 թվականից եղել է Հայաստանի նկարիչների միության անդամ։

Ստեղծագործել է հիմնականում հաստոցային քանդակագործության բնագավառում։ Գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Ժամանակակից արվեստի թանգարանում։

## Ստեղծագործություններ
[մինի|«Գրիգոր Լուսավորիչը մկրտում է Տրդատ թագավորին», գտնվում է [Քանաքեռ-Զեյթուն (վարչական շրջան)|Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքում, Սևակի անվան զբոսայգում]]
* «Պատանեկություն» (1971, տուֆ, ԺԱԹ)
* 1982 թվականին Երևանի քաղաքային պանթեոնում կանգնեցվել է Հայրենական Մեծ պատերազմի զոհերի հիշատակին նվիրված «Եղբայրական գերեզման» համալիր
* «Մոմիկ» (1988, տուֆ, Իջևան)
* «Աստղիկը» (մարմար), դիմաքանդակ
* «Աշոտը» (տուֆ, երկուսն էլ՝ 1980, դիմաքանդակ, 1-ին մրցանակ, Երևան)
* 1994-2010 թթ. կերտել է 29 հերոս ազատամարտիկների դիմաքանդակներ
* «Բեկոր» (Աշոտ Ղուլյանի հուշարձանը, 1996, Ստեփանակերտ)
* «Նիկոլ Դուման» (1997, կիսանդրի, Ստեփանակերտ)
* «Գրիգոր Լուսավորիչը մկրտում է Տրդատ թագավորին» (2002, տուֆ, Երևան)
* ՀՀ ժողովրդական երգիչ Հովհաննես Բադալյանի դիմաքանդակ, 2005
* Ազգային հերոս, ֆրանսիական դիմադրության շարժման ղեկավար Միսաք Մանուշյանի մարմարե կիսանդրի, Հայ երիտասարդական պալատ, Ֆրանսիա, Մարսել
* Արսեն Մանուկյանի բրոնզե կիսանդրի, Նորագավթի դպրոց, 2008
* ՀՀ ՊՆ ռազմական թանգարանում տեղադրվել են Արցախյան պատերազմի հերոսներ Համլետ Մինասյանի, Էդիկ Ավետիսյանի կիսանդրիներ, 2008
* Տանկիստ, Արցախյան պատերազմի հերոս Վոլոդյա Դարբինյանի հուշարձան-կոթող, Տավուշի մարզ, Վերին Կարմրաղբյուր, 2008
* Ազատամարտիկներ Ժան Մխիթարյանի և Արսեն Հովհաննիսյանի կիսանդրիներ, Նորագավթի և Ավանի դպրոցներ, 2009
* ՀՀ Ազգային հերոս Մովսես Գորգիսյանի դիմաքանդակ, 2010
* Միսաք Մանուշյանի կիսանդրին՝ նրա անվան հրապարակում, Ֆրանսիա, Մարսել, 2010

## Ցուցահանդեսներ
* 1965 հանրապետական և միութենական ցուցահանդեսներ
* 1978 Երևան, համամիութենական առաջին «Բարեկամություն» սիմպոզիում
* 1984 Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարան
* 1988 Իջևան, «Հանուն աշխատանքի» ստեղծագործական միջազգային սիմպոզիում
* 1996, 2000 Ստեփանակերտ, «Արցախ» սիմպոզիում
* 2001 Քրիստոնեության 1700-ամյակին նվիրված միջազգային սիմպոզում
* 2005 ՀԱՊ
* 2009 մասնակցել է Գորիսում, Սիսիանում, Իջևանում, Մարտունիում, Գյումրիում, Ստեփանակերտում շրջիկ ցուցահանդեսների՝ նվիրված Յուրի Սամվելյանի ծննդյան 70-ամյակին, ցուցադրվել են տարբեր նյութերից կերտված քանդակներ։

## Պարգևներ
* 1980 Էրեբունի-Երևան ցուցահանդեսի առաջին մրցանակ

## Գրականություն
* Լուսիկ Ագուլեցի, «Յուրի Սամվելյան», Երևան, 2012, «Տիգրան Մեծ» հրատարակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Հասելտ

**Հասելտ** ( ), բելգիական Լիմբուրգ նահանգի վարչական կենտրոնն է։ Տեղակայված է Բելգիայի հյուսիսային շրջանի՝ Ֆլանդրիայի արևելյան մասում։ Բնակչությունը՝ ։

Քաղաքի միջով անցնում է Դեմեր գետը, ինչպես նաև Ալբերտի ջրանցքը։

Հասելտի արևմտյան մասով անցնում է Е313 մայրուղին։

## Ծանոթագրություններ
Ալեքսանդեր Անտսոն

**Ալեքսանդեր Անտսոն** (, 31 օգոստոսի 1899, գ. Վորսնա, Սաարեմաա (այժմ՝ Վալյալա) Էստոնիա — 21 սեպտեմբերի 1945, Հաապսալու), էստոնացի դրամատուրգ, գրող, լրագրող, մարզիկ, Էստոնիայի օլիմպիական հավաքականի անդամ (թեթև ատլետիկա, 1924)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է գյուղացու ընտանիքում։ 1916 թվականից որպես էստոներենի ու մարմնամարզության ուսուցիչ աշխատել է Սաարեմաա կղզում ու Վիռու քաղաքում, այնուհետև որպես լրագրող աշխատել է Ռակվեռեում ու Տալլինում։

1925-1926 թվականներին խմբագրել է «Virulane» թերթը։ 1927-1930 թվականներին եղել է Էստոնիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության «Rahva Sona» թերթի, 1931-1933 թվականներին «Vaba Maa» թերթի խմբագիր։ Էստոնիայում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո՝ 1940-1941 թվականներին, աշխատել է կոմունիստական «Rahva Hääl» թերթում։

Էստոնիայի հավաքականի կազմում մասնակցել է 1924 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերին (վազք 1500 մ), որ անցկացվել են Փարիզում։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ձերբակալվել է գերմանացիների կողմից ու 1941-1944 թվականներին անցկացրել բանտում։

1945 թվականին զոհվել է ճանապարհատրանսպորտային պատահարում։ Թաղվել է Տալլինի Անտառային գերեզմանատանը։

## Ստեղծագործությունը
Ալեքսանդեր Անտսոնը 1920-ական թթ-ից արդեն ճանաչված գրող էր, պիեսների ու արձակ ստեղծագործությունների հեղինակ։ «Երեխաներ» («Lapsed», 1925), «Գողգոթա» («Kolgata», 1926), «147» (1927), «Աշխատավորի աղջիկը» («Töölise tütar», 1931) ստեղծագործություներում արտացոլված են անտսոնի դրական վերաբերմունքը կոմունիստական կարգերի ու հեղափոխական պայքարի նկատմամբ։ «Մարդիկ բքի մեջ» («Inimesed tuisus», 1938) и «Օրդենի վերջը» («Orduaja lõpp», 1940) պիեսներում ներկայացրել է գերմանացի ու էստոնացի ֆաշիստներին։

Ալեքսանդեր Անտսոնը գրել է նաև մի շարք վեպեր. «Հաղթանակ» («Võit») պատմավեպում պատկերում է պայքարը օտար բռնակալների դեմ։ Առանձին գիրք է նվիրել 1936 թ. Բեռլինում անցկացված ամառային օլիմպիական խաղերին (վերահրատարակվել է 1992 թ.)

## Ստեղծագործություններ
* *Lapsed* (դրամա, 1925)
* *Kolgata* (դրամա, 1926)
* *Vennad* (դրամա, 1926)
* *Vangid* (դրամա, 1927)
* *147* (դրամա, 1927)
* *Surmatants* (դրամա, 1929)
* *Tänapäeva Venemaa* (1930)
* *Töölise tütar* (դրամա, 1931)
* *Tšempionaat* (դրամա, 1933)
* *Muretute ülemlaul* (դրամա, 1935)
* *Kirg* (վեպ, 1937)
* *Inimesed tuisus (Rahvamehed)* (դրամա, 1938)
* *Sina ei pea mitte himustama…* (վեպ, 1938)
* *Kosjatalu* (դրամա, 1939)
* *Orduaja lõpp (Parun kolib ära)* (դրամա, 1940)
* *Võit* (վեպ, 1946)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ANTSON, ALEKSANDER

Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ավտոճանապարհային վթարներից զոհվածներ
Կատեգորիա:Էստոնացի գրողներ
Կատեգորիա:Էստոնացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Էստոնացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Էստոնացի մարզիկներ
Կատեգորիա:Տալլինի Անտառային գերեզմանատանը թաղվածներ
Ժորժ Կլեմանսո

**ժորժ Կլեմանսո** (, ), ֆրանսիացի պետական և քաղաքական գործիչ, Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ (1918)։ Կրթությամբ՝ բժիշկ։

1880-ական թվականներին եղել է ռադիկալ կուսակցության պարագլուխը։ Պառլամենտում խիստ և եռանդոտ ելույթների համար ստացել է «վագր» մականունը։ 1906-1909 թվականներին եղել է Նախարարների խորհուրդի նախագահ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրյակին և պատերազմի ժամանակ վարել է ազգայնամոլ և ռազմատենչ պրոպագանդա։ 1917 թվականին, անցնելով կառավարության գլուխ և միաժամանակ լինելով ռազմական նախարար, Կլեմանսոն կազմակերպել է հակախորհրդային դիմադրություն և աջակցել սպիտակգվարդիականներին։ 1919-1920 թվականներին եղել է Փարիզի հաշտության կոնֆերանսի նախագահ և Վերսալյան հաշտության պայմանագրի հեղինակներից։

1920 թվականին, պարտվելով նախագահական ընտրությունների ժամանակ, հեռացել է քաղաքական ասպարեզից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի նախագահներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի նախարարներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Օտտո Կլեմպերեր

**Օտտո Կլեմպերեր** (, [), գերմանացի դիրիժոր։ 
## Գործունեություն
Եղել է Պրահայի, Համբուրգի, Ստրասբուրգի, Քյոլնի, Վիսբադենի օպերային թատրոնների, Բեռլինի «Կրոլլ-թատրոնի» (1927-1931 թթ.) և պետական օպերայի (1931-1933 թթ.) դիրիժորը։ 1933 թվականին հեռացել է Գերմանիայից և մինչե 1939 թվականը ղեկավարել Լոս Անջելեսի (ԱՄՆ) սիմֆոնիկ նվագախումբը, 1947-1950 թթ.-ին՝ Բուդապեշտի օպերային թատրոնը։ 1961-1962 թթ.-ին Լոնդոնի «Քովենտ-Գարդեն»-ում բեմադրել է (որպես ռեժիսոր և դիրիժոր) Բեթհովենի «Ֆիդելիո» և Մոցարտի «Կախարդական սրինգ» օպերաները։

Համարվել է 20-րդ դարի խոշորագույն դիրիժորներից։ Գրել է «Նպատակ» օպերան, սիմֆոնիաներ, մեսսաներ, վոկալ գործիքային երկեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:1885 ծնունդներ
Կատեգորիա:1973 մահեր
Կատեգորիա:Գերմանացի կոմպոզիտորներ
Գետիկ Բաղդասարյան

**Գետիկ Հովհաննեսի Բաղդասարյան** (), հայ քանդակագործ, Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ (2020)։ Հայաստանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի քանդակագործության ամբիոնի վարիչ, պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
1968 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1974 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1975 թվականից դասախոսում է Երևանի Գեղարվեստի ակադեմիայում։ 1993 թվականից քանդակագործության բաժնի ղեկավար, ամբիոնի վարիչ, պրոֆեսոր 1995 թվականից։

Աշխատանքները ցուցադրվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Մոսկվայի Տրետյակովյան, Իվանովո և այլ քաղաքների պատկերասրահներում։

## Ստեղծագործություններ
Ստեղծել է դիմաքանդակներ, կոմպոզիցիոն և խորհրդանշական քանդակներ։
* «Առյուծ» և «Խոյ», 1982 թվական, Մասիս
* «Առնո Բաբաջանյան», 1984 թվական
* «Հազարան բլբուլ», 1986 թվական, Իջևան
* «Կյանք-դրախտ-դժոխք», Դանթեի մոտիվներով, 1998 թվական
* «Հոգու աչքեր», 1998 թվական, ոսկե մեդալ, Ֆլորենցիա
* «Գրիգոր Լուսավորիչ», 2001 թվական
* Համո Սահյանի հուշարձանը Սիսիանում, 2004 թվական
* Սերո Խանզադյանի կիսանդրի, Գորիս, 2004 թվական
* Աշոտ Նավասարդյանի հուշարձան, 2005 թվական, Սիսիան
* Գուսան Աշոտի հուշարձան, Գորիս, 2005 թվական
* Ներսես Աշտարակեցու հուշարձան, Աշտարակ, 2007 թվական
* Լևոն Միրիջանյանի կիսանդրի, 2009 թվական, Երևան, բանաստեղծի անվան թիվ 155 դպրոցի բակում
* Օհան Դուրյանի հուշարձանը, Երևանի Ազատության հրապարակում, 2022 թվական

**Հարթաքանդակներ**
* Երևանի Սուրբ Սարգիս եկեղեցու տասներկու առաքյալները, 1999 թվական
* Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու Սուրբ Թովմաս առաքյալը, 2001 թվական
* Գյումրիի Սուրբ Հակոբ Մծբնացի եկեղեցու չորս ավետարանիչները և ութ հայ սրբերը

**Մոնումենտալ կառույցներ**
* «Զանգեզուրի դարպասներ», Սիսիան
* «Կտրիճ», 1988 թվական, Սիսիան

## Ցուցահանդեսներ
### Անհատական ցուցահանդեսներ
* Մոսկվա, 1989 թվական
* Երևան, 1999, 2004 թվականներին Գեղարվեստի ակադեմիայի ճեմասրահում։

### Խմբակային ցուցահանդեսներ
* Շլյուխտեռն, Գերմանիա
* Ռուսաստան
* Բելգիա
* Լեհաստան
* Չեխոսլովակիա
* Հունգարիա
* Սուդան
* Շվեյցարիա
* Լիտվա
* Ուզբեկստան
* ԱՄՆ
* Շվեյցարիա

## Պարգևներ
* Պողոսյան մրցանակ (2009)
* Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ (2011)։
* Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ (2020)։

## Պատկերասրահ

Համո Սահյան.jpg|Համո Սահյանի հուշարձանը Սիսիանում
Սահյան.JPG|Համո Սահյանի հուշատախտակը Երևանի Կասյան փողոցում
Monument to Sero Khanzadyan 0443.jpg|Սերո Խանզադյանի կիսանդրի (Գորիս)
Nerses Ashtaraketsi, Ashtarak.JPG|Ներսես Աշտարակեցու հուշարձան (Աշտարակ)
Monument to Gusan Ashot 0366.jpg|Գուսան Աշոտի հուշարձան (Գորիս)
"Paper Ladle" monument in Echmiadzin.jpg|Խրիմյան Հայրիկին նվիրված հուշաղբյուր Էջմիածնի Մայր տաճարի բակում
Lyoudvig Douryan.jpg|Լյուդվիգ Դուրյանի հուշաքարը Երևանի Թումանյան 41 շենքի պատին
Baghdasar Arzumanyan's Plaque (5).jpg|մինի|Բաղդասար Արզումանյանի դիմաքանդակ-հուշատախտակը Երևանի Չարենցի փողոցում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ԽՈՐՀՈՒՐԴ ԵՎ ԷՈՒԹՅՈՒՆ

Կատեգորիա:ՀՀ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Պողոսյան մրցանակի դափնեկիրներ
Մուցիո Կլեմենտի

**Կլեմենտի Մուցիո** (, ), իտալացի դաշնակահար, մանկավարժ, կոմպոզիտոր, դիրիժոր։

1766 թվականից ապրել է Անգլիայում։ Այսպես կոչված, լոնդոնյան դաշնամուրային դպրոցի հիմնադիրն ու ղեկավարն էր։ Դաշնամուրային սոնատի դասական ձևի ստեղծողներից է։ Մանկավարժական երկացանկում պահպանվել են նրա էտյուդները («Ճանապարհ դեպի Պառնաս» ժողովածուն)։ Գրել է «Մեթոդ դաշնամուրի համար» աշխատությունը (հրտ. 1801)։ Եղել է մի շարք երաժշտական հրատարակչությունների և դաշնամուրի գործարանի սեփականատեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Վեստմինստերյան աբբայությունում թաղվածներ
Կատեգորիա:Իտալացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Իտալացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Իտալացի երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Իտալացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի երաժշտության թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Երաժշտական մանկավարժներ
Կլեյստոգամիա

250px|մինի|Limodorum abortivum-ն կլեյստոգամ բույս է
**Կլեյստոգամիա** ( — փակ և  — ամուսնություն), բույսերի ինքնափոշոտումը և ինքնաբեղմնավորումը կլեյստոգամ ծաղիկներում, որոնք սովորաբար չբացվող են, մանր, աննշան։ Այդպիսի ծաղիկներում ծաղկափոշին ծլում է փոշանոթներում, փոշեխողովակը ծակում անցնում է փոշանոթը և մտնում սերմնարանի մեջ։ Կլեյստոգամիա նկատվում է տարբեր ընտանիքի բույսերում, օրինակ, գետնանուշի, մանուշակի տարբեր տեսակների, շյուղախոտի, կորեկի մոտ։ Երբեմն, բարենպաստ պայմաններում, կլեյստոգամ բույսերում կարող է խաչաձև փոշոտում կատարվել։

Կատեգորիա:Ծաղիկ
Կատեգորիա:Բույսի բազմացում
Լևոն Բաբայան

**Լևոն Միքայելի Բաբայան** (), հայ ճարտարապետ, ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ (1970)։

## Կենսագրություն
1935 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։

1958-1973 թվականներին՝ Հայպետնախագիծ ինստիտուտի արվեստանոցի վարիչ, 1973-1993 թվականներին՝ ինստիտուտի գլխավոր ճարտարապետ։

## Ստեղծագործական աշխատանք
Բաբայանի նախագծերով Երևանում կառուցվել են՝

* Ավանի ձորի և Բաղրամյան պողոտայի բնակելի տների համալիրներ, 
* դպրոցներ, ակումբներ, մանկապարտեզներ՝ Արզնիում, Ալավերդիում, Կապանում, Դիլիջանում, Քաջարանում

Հետազոտել է հարավային պայմաններում բնակելի տների տիպաբանության հարցը, մշակել ու իրականացրել «ճկուն հատակագծով» բնակելի տների նախագծեր։

Հեղինակ է «Մարկ Գրիգորյան» (1976), «Գրիգոր Աղաբաբյան» (հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն, 1981 թվական), «Ռաֆայել Իսրայելյան» (ռուսերեն, 1986 թվական, համահեղինակ) գրքերի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամներ
Էստոնիայի տոներ

Էստոնիայի պետական տոների ցանկը հաստատվել է Էստոնիայի խորհրդարանի՝ Ռիյգիկոգուի կողմից։

## Պետական տոներ
Հետևյալ տոները համարվում են ոչ աշխատանքային օրեր.

## Ազգային տոներ
Հետևյալ տոները ոչ պաշտոնական են։

## Աղբյուրներ
* Պետական և ազգային տոներ 
* Estonian Holidays in 2013 
* Եվրոպամիությունում նշվող տոները (2006 թ.)
** in Estonian 
** in English 

Կատեգորիա:Էստոնիայի տոներ
Կատեգորիա:Տոներ ըստ երկրի
Ֆրիդրիխ Կլոպշտոք

**Ֆրիդրիխ Գոտլիբ Կլոպշտոք** (, , գերմանացի բանաստեղծ, դրամատուրգ։ Գրել է «Մեսսիադա» (1751-1773) կրոնա-էպիկական պոեմը, «Ադամի մահը» (1757), «Սողոմոն» (1764), «Դավիթ» (1772) բիբլիական թեմաներով ողբերգությունները, «Գերմանի ճակատամարտը» (1769), «Գերմանը և իշխանները» (1784), «Գերմանի մահը» (1787) եռերգությունը՝ Գերմանիայի հերոսական անցյալի մասին։

Կլոպշտոքի պոեզիան նպաստել է, որ նրան հաջորդած գերմանացի բանաստեղծները վերջ տան ֆրանսիական նմուշօրինակներին հետևելուն, ազատագրվեն ալեքսանդրյան բանաստեղծության կաղապարներից և իրենց ստեղծագործությունների նյութը քաղեն ազգային ակունքներից ու իրականությունից։ Նա հարստացրել է գերմանական պոեզիայի բառապաշարը, բանաստեղծության նյութ դարձրել նաև առօրեականը և այս առումով նույնպես բազմաթիվ հետևորդներ է ունեցել։ Նրա հուզական, ոգեշունչ ոճը  նույնպես զգալի ազդեցություն է գործել XIX—XX դարերի գերմանական պոեզիայի վրա, նպաստել Շիլլերի և Գյոթեի գլխավորությամբ «Գրոհ և փոթորիկ» հանրահայտ գրական շարժման ձևավորմանը։ 800-ամյա այն կաղնին, որի շուքի ներքո Կլոպշտոքը երկար ժամեր է անցկացրել Դանիայում ապրած տարիներին, նշանավոր բանաստեղծի պատվին կոչվում է Կլոպշտոքի կաղնի։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Carl Friedrich Cramer, *Klopstock, Er und über ihn* (1780–1792)
*J.G. Gruber, *Klopstocks Leben* (1832)
*R. Hamel, *Klopstock-Studien* (1879–1880)
*F. Muncker, *F. G. Klopstock*, the most authoritative biography, (1888)
*E. Bailly, *Étude sur la vie et les œuvres de Klopstock* (Paris, 1888)

## Արտաքին հղումներ

*
*Klopstock's poems
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Գերմանալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ենայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ
Վլադիմիր Կլիմով

**Վլադիմիր Յակովլևիչ Կլիմով** (, ), ավիացիոն մոտորաշինության բնագավառի խորհրդային գիտնական, ավիացիոն շարժիչների կոնստրուկտոր։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1953 թ.), սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոս (1940, 1957 թթ.), ինժեներատեխնիկական ծառայության գեներալ-մայոր։

Ավարտել է Մոսկվայի բարձրագույն տեխնիկիկական ուսումնարանը (1918 թ.)։ 1935 թվականից ավիացիոն շարժիչների գլխավոր կոնստրուկտոր է։ Կլիմովի ղեկավարությամբ ստեղծվել են կործանիչ և ռմբակոծիչ ավիացիայի հզոր շարժիչներ, որոնք մեծ դեր են խաղացել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Ետպատերազմյան ժամանակաշրջանում նրա ղեկավարությամբ մշակվել են մի շարք օդային ռեակտիվ շարժիչներ։

Եղել է նաև ԽՍՀՄ II գումարման Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1941, 1943, 1946, 1949 թթ.)։ Պարգևատրվել է Լենինի հինգ շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ Ազգությունների խորհրդի 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ավիակոնստրուկտորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Աբուլֆազ Էլչիբեյ

**Ալիև Աբուլֆազ Էլչիբեյ Կադիրղուլու օղլի** ( ), Ադրբեջանի Հանրապետության 2-րդ նախագահ։ Պատմական գիտությունների թեկնածու։

## Կենսագրություն
1963 թ.-ին ավարտել է Ադրբեջանի պետական համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետի արաբական բաժինը։ 1969-1974 թթ.-ին դասավանդել է նույն համալսարանում։ 1975 թ.-ին դատապարտվել է 2 տարվա բանտարկության՝ «խորհրդային պետական և հասարակական կարգերը զրպարտելու» մեղադրանքով։ 1989 թ.-ի հուլիսի 16-ին ընտրվել է Ադրբեջանի Ժողովրդական Ճակատի նախագահ։ Դառնալով Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ՝ հռչակել է Ադրբեջանի զարգացման երեք սկզբունք՝ ժողովրդավարություն, թյուրքիզմ, իսլամ։ Քաղաքական գործչի իդեալ է համարել Թուրքիայի Հանրապետության առաջին նախագահ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքին, իրեն հայտարարել է Աթաթուրքի զինվոր, պետական շինարարության գործում կարևորել է քեմալականների փորձը։

## Արցախյան հակամարտություն
Էլչիբեյը իրեն հայտարարել է ուժային մեթոդների հակառակորդ, բայց գտել է, որ Արցախում պետք է հաղթանակի հասնել ցանկացած գնով։ «Ինձ համար գոյություն չունի Ղարաբաղյան հիմնախնդիր, կա միայն Ադրբեջանի հանդեպ Հայաստանի ագրեսիայի փաստը», - ասել Էլչիբեյը։ Չի ժխտել հակամարտության գոտի ՆԱՏՕ-ի կամ ՄԱԿ-ի զորքեր մտցնելու հնարավորությունը։ 1992 թ.-ի մարտի 25-ին՝ նախագահական ընտրությունների եռուն շրջանում Էլչիբեյը առաջարկել է լուծարել նախագահի պաշտոնը, քանի որ քաղաքական պառակտումները շեղում են Արցախի համար պայքարից։ 1992 թ.-ի մայիսի 9-ին ԱԺՃ-ի անդամներին կոչ է արել դադարեցնել զանգվածային քաղաքական միջոցառումներն Բաքվում և բոլոր ուժերն ուղղել Արցախ։

## Ադրբեջանի քաղաքական ճգնաժամ
Արցախում ադրբեջանական բանակի պարտություններից հետո Էլչիբեյի հեղինակությունը սկսել է ընկնել։ Գնդապետ Ս. Հուսեյնովը, օգտագործելով ԼՂՀ-ում ադրբեջանական բանակի պարտությունների հետևանքով երկրում սկսած համընդհանուր դժգոհությունը, զինված խռովություն է բարձրացրել, իսկ 1993 թ.-ի հունիսի 4-ին Գանձակ քաղաքում Ադրբեջանի Հանրապետության անվտանգության ուժերի և Ս. Հուսեյնովի զինված ուժերի միջև ընդհարումները դարձել են Էլչիբեյի դեմ զինվորական հեղաշրջման սկիզբ։ 1993 թ.-ի հունիսի 18-ին, երբ խռովարարները մոտեցել են Բաքվին, Էլչիբեյը մայրաքաղաքից հեռացել է Նախիջևան։ Բանակցություններից հետո նա հրաժարվել է վերադառնալ Բաքու, և Միլի մեջլիսը Հեյդար Ալիևին նշանակել է հանրապետության նախագահի պաշտոնակատար։

1993 թ.-ի օգոստոսի 31-ին անցկացվել է հանրաքվե, որի մասնակիցների 97.5 տոկոսը անվստահություն է հայտնել Էլչիբեյին, իսկ սեպտեմբերի 1-ին Միլի մեջլիսը պաշտոնանկ է հայտարարել նրան։ Կյանքի վերջին տարիներին ապրել է ծննդավայրում։

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Թուրք ազգայնականներ
Կատեգորիա:Պանթյուրքիստներ
Կատեգորիա:Քաղաքական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի ազգայնականներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի հակակոմունիստներ
Ռոքի II

**Ռոքի II** (), 1979 թվականին նկարահանված սպորտային ֆիլմ դրամա։

Սցենարի հեղինակը և գլխավոր դերակատարը Սիլվեստր Ստալոնեն է։ Առաջինն է «Ռոքի» ֆիլմաշարի 5 սերիաներից, որի ռեժիսորը Ստալոնեն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1970-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1979 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1979 ֆիլմեր
Կատեգորիա:United Artists ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սիքվել ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սպորտային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռոքի
Կատեգորիա:Սիլվեստր Ստալոնեի ֆիլմեր
Կատեգորիա:1970-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Փենսիլվանիայում
Կատեգորիա:Ամանորյա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Փենսիլվանիայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1976 թվականին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1970-ականներին
Կառնալիտ

**Կառնալիտ** (գերմանացի երկրաբան Ռ. Կառնալի (R. von Carnal) ազգանվամբ), միներալ։ Քիմիական կազմը՝ KClMgCl2 *6H2Օ։ Բյուրեղագիատական համակարգը ռոմբային է։ Առաջացնում է հատիկային ագրեգատներ։ Անգույն է, դեղինից մինչև զմուռսի կարմիր։ Ունի բնորոշ դառնաղի համ։ Կարծրությունը՝ 2.5, խտությունը՝ 1600 կգ/մ³։ Կալիումական աղի հանքավայրերի գլխավոր միներալներից է։ Խոշոր հանքավայրեր կան Ռուսաստանում (Սոլիկամսկ, Պերմի շրջան), Գերմանիայում և ԱՄՆ-ում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միներալներ
Կատեգորիա:Կալիումի միներալներ
Կատեգորիա:Մագնեզիումի միներալներ
Կառնակ

[250px|մինի|[Ամոնի տաճարը Կառնակում|Ամոն Ռա աստծու տաճարը Կառնակում]]
**Կառնակ** (հին եգիպտերեն՝ Իպետ-Իսուտ), տաճարների համալիր հնագույն Թեբե քաղաքի տարածքում (մ.թ.ա. XX դարից մինչև մ.թ.ա. I հազարամյակի վերջ), Նոր թագավորության ժամանակաշրջանի (մ.թ.ա. XVI - XI դարեր) գլխավոր պետական սրբավայրը Եգիպտոսում։ Կոչված լինելով փառաբանել փարավոնների հզորությունը՝ համալիրն աչքի է ընկնում զանգվածեղ ծավալների բարդ համադրումով, ճոխ հարդարանքով։ Ամոն-Ռա աստծո տաճարը (մ.թ.ա. XVI - XII դարեր) լրացվել է հելլենիստական և հունական ժամանակաշրջաններում։ Նոր թագավորության սրբավայրի բնորոշ տիպն է. երկայնական առանցքով միմյանց հաջորդում են դահլիճներ և բակեր, որոնք ընդգրկում են տարբեր ժամանակներում կառուցված փոքր տաճարներ։ Համալիրի ուշագրավ կառույցը մեծածավալ բազմասյուն դահլիճն է՝ հիպոստիլը, որի որմերն ու սյուների բները զարդարված էին գունավոր ռելիեֆներով։ Ամոն-Ռայի տաճարի մոտ են Հոնսու աստծու (մ.թ.ա. XII դար) և Մուտ աստվածուհու (մ.թ.ա. XVI - XV դարեր) տաճարները։ Նեղոսից դեպի սրբարան էր տանում սֆինքսների ուղին։ Կառնակի ճարտարապետներից են Ինենին, Հապուսենեբը, Պուիմրան, Մենմուտը, Մենհեպերասսենեբը, Ամենհոտեպ Կրտսերը, Իուպան։

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Եգիպտոսում
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոսի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոսի տաճարներ
Կառնավալ

[250px|մինի|[Դիմակահանդեսները Ռիո դե Ժանեյրոյում|Կառնավալ Ռիո դե Ժանեյրոյում]]
**Կառնավալ** (ֆրանսերեն carnaval), թատերականացված խաղերով, երթերով ժողովրդական մասսայական զբոսահանդես։ Ակունքներով կապված է հեթանոսական ծիսակատարությունների հետ։ Անվանումը ծագել է XIII դ. վերջին, Իտալիայում։ Նրա հետ է առնչվում XVI դ. իտալական դիմակների թատրոնը (Կոմեդիա դելլ'արտե)։ Ռուսաստանում, Հայաստանում և այլուր Կառնավալները տեղի էին ունենում բարեկենդանի օրերին՝ ազգային տարբեր ձևերով։ XVIII դ. առանձնապես տարածված էր Իտալիայում, Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, ներկայումս՝ Լատինական Ամերիկայում, Իսպանիայում։ 

Կատեգորիա:Մշակույթ
Կատեգորիա:Դիմակահանդեսներ
Մուրադ-Ռափայելյան վարժարան

**Մուրատ-Ռափայելյան վարժարան**, հայկական վարժարան Վենետիկում։ Գիշերօթիկ է, 1980-ականներին սովորում էր մոտ 120 սան, որից շուրջ 45-ը՝ անվճար։ Վարժարանն ունի հարուստ գրադարան, թանգարաններ, մարզական հրապարակներ, գործում են «Սայաթ-Նովա» նվագախումբը, թատերական խմբակը։

Այնտեղ բացի հայերից, ուսանել են հայագետներ Հայնրիխ Հյուբշմանը, Մ. Բրոսսեն, Յորգանը և ուրիշներ։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1836 թվականին, Մխիթարյան միաբանության նախաձեռնությամբ, Էդվարդ Ռափայելի Ղարամյանի միջոցներով՝ Ռափայելյան վարժարան անվամբ։ 1870 թվականից կոչվում է Մուրատ-Ռափայելյան (կրթական հաստատությանն է միանում Փարիզի Մուրադյան վարժարանը, որը 1929 թվականին անջատվում և նորից բացվում է Փարիզում, սակայն Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանը պահպանում է իր անունը (Սամվել-Մուրադյան վարժարան)։

1917 թվականին տեղափոխվել է Հռոմ, 1918 թվականին՝ նորից Վենետիկ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ փակվել է, վերաբացվել 1950 թվականին։ Սկզբնական շրջանում վարժարանն առաջնորդվում էր գիմնազիական ծրագրով, ուներ 6-ամյա դասընթաց։ 1867 թվականին Ֆրանսիայի, 1879 թվականին Իտալիայի կառավարությունները Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանն օժտում են լիցեյական իրավունքներով։

## Վարժարանի դասավանդողներ
Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանում դասավանդել են Ղևոնդ Ալիշանը, Ս․ Թեոդորյանը, Մ․ Նուրիխանը, Վ․ Ավգերյանը, Ա․ Գասքանտիլյանը, Դ․ Նազարեթյանը, Գ․ Ճելալյանը, Գ․ Նահապետյանը, Թ․ Թովմաճանյանը, Մ․ Թաշճյանը, Վ․ Հացունին, Մ․ Ճանաշյանը, Ս․ Ագլյանը, Հ․ Ապոյանը, Սինանյանը, Հ․ Դերձակյանը, Ա․ Ճարյանը, Ա․ Ղազիկյանը, ֆրանսիացի և իտալացի ուսուցիչներ Ալեանսքը, Մ․ Տամեն, Տե-Լուգան, պրոֆեսոր Գալոն, վարժարանի «Հայկական քայլերգի» հեղինակ Ավրելիանոս Բոնձիլագուան։

## Վարժարանի շրջանավարտներ
Շրջանավարտներից են Դանիել Վարուժանը, Թովմաս Թերզյանը, Մ․ Աճեմյանը, Վ․ Սվաճյանը, Ա․ Արապյանը, Վահրամ Փափազյանը, Հակոբ Փափազյանը, Էդգար Շահինը, Զարեհ Մութաֆյանը, Գուրգեն Ալեմշահ, Էդգար Մանասը, Սրապիոն Հեքիմյանը, քաղաքական գործիչ Արման Բաբաջանյանը և ուրիշներ։ Վարժարանում սովորել են նաև եվրոպացիներ։ Անվանի հայագետներից Հյուբշմանը, Պ․ Ֆետտերը, Ֆ․ Նևը, Բրոսսեն, Է․ Դյուլորիեն, Ն․ Յորգան, Ֆ․ Ֆեյդին և ուրիշներ մշտական կապերի մեջ են եղել Մխիթարյանների և Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանի հայագետների հետ։

## Գրականություն
* Թեոդորեան Սարգիս, Պատմութիւն Մուրադեան վարժարանին, հտ․ 1, Փարիզ, 1857։ 
* Տայեան Ղեւոնդ Վրդ., Համայնապատկեր հարիւրամեայ շրջանի Մխիթարեան դաստիարակներու գործունէութեան Մուրադեան եւ Ռափայէլեան վարժարաններու սեմերէն ներս (1836-1936), Վենետիկ - Ս. Ղազար, 1937։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Ռուբեն Պարսամյան

**Ռուբեն Հովսեփի Պարսամյան** (), հայ արվեստաբան, պետական գործիչ։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1960)։

## Կենսագրություն
1941 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պատմության, փիլիսոփայության և գրականության ինստիտուտը։ 1944-1955 թվականներին դասավանդել է Լենինականի երաժշտական ուսումնարանում, Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում, Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանում։ 1953-1967 թվականներին` Հայաստանի պետական պատկերասրահի տնօրեն, 1959-1967 թվականներին` Հայաստանի նկարիչների միության նախագահ, 1967-1972 թվականներին` Արտասահմանյան երկրների հետ բարեկամության և մշակութային կապերի հայկական ընկերակցության նախագահ, 1972-1979 թվականներին` ՀԽՍՀ մշակույթի նախարար, 1979 թվականից՝ ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդին առընթեր Հայ եկեղեցու գործերի խորհրդի նախագահ, 1963-1979 թվականներին` ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդին առընթեր Լենինյան և Պետական մրցանակների կոմիտեի անդամ, 1971-1972 թվականներին` ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահ։

Գրել է «Ստեփան Աղաջանյան», (1963), կազմել «Հայկական ՍՍՀ կերպարվեստը» (ռուսերեն, 1957, համահեղինակ), «Հայաստանի պետական պատկերասրահ» (ռուսերեն, 1960) գրքերը։

1967-1980 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ արվեստաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության նախագահներ
Կատեգորիա:Հայ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նախարարներ
Ռաֆայել Բաբայան (նկարիչ)

**Ռաֆայել Սուրենի Բաբայան** (**Ռաֆիկ Բաբայան**, ), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1967)։

Եղել է դերասանուհի Լեյլի Խաչատրյանի առաջին ամուսինը։

## Կենսագրություն
1955 թվականին ավարտել է Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։

Աշխատել է հաստոցային և գրքի գրաֆիկայի ասպարեզում։ Լավագույն աշխատանքներից են՝ Ն. Գիլենի (1956), Հենրի Լոնգֆելլոյի (1958), Ավետիք Իսահակյանի (1959-1964), Հովհաննես Թումանյանի (1969) ստեղծագործությունների մոտիվներով կատարած գրաֆիկական գործերը։

Հեղինակ է նաև ֆիլմերի ձևավորումների՝
* Բարև, ես եմ (1965)
* Պայթյուն կեսգիշերից հետո (1969)
* Անցյալի արձագանքները (1970)
* Տտիպ խաղող
* Իմ սիրտը լեռներում է (1975)
*Օգոստոս (1976)
*«Նահապետ» (1977)
*Արևիկ (1978)
*Ապրեցեք երկար (1979)
* Կտոր մը երկինք (1980)
*«Երջանկության մեխանիկան» (1982 ՀԽՍՀ Պետական մրցանակ՝ 1983)
*«Մենավոր ընկուզենի», (1986)
*«Պատանդներ» (1991)

Մասնակցել է Բրյուսելի (1958), Մոնրեալի (1967) համաշխարհային ցուցահանդեսներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Սադի Կառնո

**Նիկոլա Լեոնար Սադի Կառնո** (, ), ֆրանսիացի ֆիզիկոս, թերմոդինամիկայի հիմնադիրներից։

Լազար Նիկոլա Կառնոյի որդին։

Ավարտել է Փարիզի պոլիտեխնիկական դպրոցը 1814 թվականին։ Վերլուծելով իդեալական շրջանային պրոցեսը՝ Կառնոն առաջինը եզրակացրեց, որ օգտակար աշխատանք կատարում է միայն տաքացված մարմնից սառը մարմնին ջերմության փոխանցման դեպքում։ Հանգեց նաև այն դրույթին, որ աշխատանքի մեծությունը պայմանավորված ջեռուցիչի և սառնարանի ջերմաստիճանների տարբերությամբ և կախված չէ ջերմային մեքենայում բանող նյութի բնույթից (Կառնոյի թեորեմ)։ Կառնոն մոտավորապես որոշել է ջերմության մեխանիկական համարժեքը և ընդհանուր ձևով արտահայտել էներգիայի պահպանման օրենքը (թերմոդինամիկայի առաջին սկզբունք)։

Կառնոյի աշխատանքն արժանիորեն գնահատվել է միայն 1834 թվականին (Բենուա Կլապեյրոն)։ Ավելի ուշ, զարգացնելով Կառնոյի ուսմունքը, Ռուդոլֆ Կլաուզիուսը և Վիլյամ Թոմսոնը հանգեցին թերմոդինամիկայի երկրորդ սկզբունքին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խոլերայից մահացածներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկոսներ
Պարտիզան ԲԱ

**«Պարտիզան Բելգրադ բասկետբոլային ակումբ»** (սերբ.՝ *Košarkaški klub Partizan Beograd*, կիրիլիկ՝ *Кошаркашки клуб Партизан Београд*, հովանավորչական պատճառներով՝ **Partizan NIS**), սերբական պրոֆեսոնալ բասկետբոլային ակումբ, որն հանդես է գալիս Սերբիայի բասկետբոլի լիգայում, Ադրիատիկի առաջնությունում և Բասկետբոլի Եվրալիգայում։ Տեղակայված է երկրի մայրաքաղաք Բելգրադում։ Տան հանդիպումներն ակումբն անցկացնում է «Պիոնիր Հոլ» մարզապալատում։ Հիմնադրվել է 1945 թվականի հոկտեմբեր 4-ին։

Համարվում է Սերբիայի ամենահաջող բասկետբոլային ակումբը։ Գոյության շուրջ վեց տասնամյակների ընթացքում «Պարտիզանն» ընդհանուր առմամբ հաղթել է 43 գավաթ։ Ներկա պահին հանդիսանում է Սերբիայի առաջնության գործող չեմպիոն, որը հաղթել է 20 անգամ, ընդ որում վերջին 12 առաջնությունները նվաճվել են անըդհատորեն Ակումբը նվաճել է նաև 13 ազգային գավաթ և 6 Ադրիատիկի առաջնություն։ «Պարտիզանի» ամենանշանակալի նվաճումներից է նաև 1992 թվականին հաղթած Եվրալիգայի առաջնությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Սերբական բասկետբոլային ակումբներ
Լազար Նիկոլա Կառնո

**Լազար Նիկոլա Կառնո** (Carnot) (), ֆրանսիացի ֆիզիկոս, մաթեմատիկոս, պետական և ռազմական գործիչ, Ֆրանսիայի ինստիտուտի անդամ (1796)։

1791-1792 թվականներին՝ Օրենսդիր ժողովի և 1792-1795 թվականներին` Կոնվենտի անդամ։

Յակոբինյան դիկտատուրայի շրջանում եղել է հասարակական փրկության կոմիտեի անդամ (1793 թվական) և ինտերվենտների ու ռոյալիստների դեմ ռազմական պայքարի կազմակերպիչ։ *Թերմիդորյան հեղաշրջման*(1794 թվական) ժամանակ հանդես է եկել Ռոբեսպիերի դեմ։ 1795-1797 թվականներին Կառնոն Դիրեկտորիայի անդամ էր։ Ֆրյուկտիդորի 18-ի հեղաշրջումից հետո փախել է Ֆրանսիայից։ 1800 թվականին վերադարձել է և նշանակվել ռազմական նախարար, 1802 թվականի մարտից՝ Տրիբունատի անդամ։ Նապոլեոնի համախոհ մնալով հանդերձ՝ քվեարկել է կայսրության դեմ։ 1815 թվականի *«Հարյուր օրերի»* ընթացքում նապոլեոնյան կառավարության ներքին գործերի նախարարն էր, ստացել է կոմսի տիտղոս։ Բուրբոնների երկրորդ վերականգնումից հետո արտաքսվել է Ֆրանսիայից (1815 թվական)։

Կառնոյի մաթեմատիկական աշխատանքները վերաբերում են երկրաչափությանը և անվերջ փոքրերի հաշվի հիմնավորմանը։ Կառնոյի՝ անալիզի հիմնավորման զանազան եղանակների վերլուծությունը և անալիտիկ ֆունկցիաների Լագրանժի տեսության քննադատությունը մասամբ նախապատրաստեցին անալիզի բարենորոգումը 19-րդ դարում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի զինվորական սպաներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի նախարարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծներ
Ռուդոլֆ Կառնապ

**Ռուդոլֆ Կառնապ** (, ), գերմանա-ամերիկյան փիլիսոփա և տրամաբան։ Պրահայի գերմանական համալսարանի պրոֆեսոր 1931—1935 թթ.։ 1935 թ. գաղթել է ԱՄՆ։ Չիկագոյի 1936—52 թթ. և Կալիֆոռնիայի 1954 թ. համալսարանների պրոֆեսոր, Ամերիկյան ԳԱ անդամ։ Փիլիսոփայության հիմնական խնդիրը համարելով մաթեմատիկական տրամաբանության ապարատի միջոցով գիտության ելակետային հասկացությունների ճշգրտումը՝ Կառնապը սահմանափակել է նրա առարկան գիտելիքի կառուցվածքային վերլուծությամբ, դրանով իսկ մերժելով փիլիսոփայության աշխարհայացքային բնույթը։ Ժխտել է գիտության լեզվի և մատերիական օբյեկտների միջև եղած կապերի գիտական բացահայտման հնարավորությունը, գիտության տրամաբանությունը սահմանափակել հասկացությունների, նախադասությունների ու տեսությունների միջև գոյություն ունեցող կապերի զուտ ձևաբանական վերլուծությամբ։ Հետագայում նա լրացրել է այդ վերլուծությունը իմաստաբանական տեսությամբ, ինդուկտիվ տրամաբանությունը ներկայացրել է որպես հավանականային տրամաբանություն, զարգացրել է մոդալ տրամաբանության իմաստաբանական մեկնաբանությունը և, որոնց արդյունքներից շատերը կիրառվել են կիբեռնետիկայում։ Կառնապի վերջին շրջանի աշխատություններում ակնհայտ են բնագիտական-մատերիալիստական միտումները, որոնք, սակայն, անհրաժեշտ զարգացում չեն ստացել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի աթեիստներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի թղթակից-անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գուգենհայմի կրթաթոշակառուներ
Կատեգորիա:Ենայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկայի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Էստոնիայի օրհներգ

**Mu isamaa, mu õnn ja rõõm**, 1920 թ.-ից Էստոնիայի պետական օրհներգ, որի երաժշտությունը գրվել է ֆին կոմպոզիտոր Պացիուս Ֆրեդերիկի կողմից։ Որոշ ձևափոխումներով հանդիսանում է նաև Ֆինլանդիայի օրհներգը։ Երգի բառերը Էստոներենով գրել է Յոհան Վոլդեմար Յանսենը։ Էստոնիայում այս օրհներգն առաջին անգամ երգեցին 1869 թ.-ի հուլիսի 18-ից 20-ը Տարտու քաղաքում կազմակերպված երգի փառատոնին։

Էստոնիայի ԽՍՀ-ի գոյության տարիներին այս հիմնն արգելված էր երգել։ 1991 թ.-ին էստոնական պետականության վերականգնումից հետո «Մու իսամա, մու ինն յա ռիմ»-ը կրկին դարձավ Էստոնիայի պետական օրհներգը։

## Արտաքին հղումներ
* Էստոնիայի պետական օրհներգ  — Էստոնիայի զինված ուժերի տղամարդկանց ազգային երգչախմբի կատարմամբ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգային օրհներգեր
Կատեգորիա:Էստոնիայի պետական խորհրդանիշեր
Սպիտակ աստղի շքանշան

**Սպիտակ աստղի շքանշան** (), Էստոնիայի Հանրապետության պետական պարգև։

Շքանշանը հաստատվել է 1936 թվականին էստոնացի ժողովրդի անկախության պատերազմի հիշատակին։

Սպիտակ աստղի շքանշանով պարգևատրվում են Էստոնիայի քաղաքացիները պետական ծառայությունում և տեղական ինքնակառավարման մարմինների աշխատանքում ունեցած մեծ ներդրման համար, ինչպես նաև օտարերկրյա քաղաքացիները, ովքեր ներդրում են ունեցել Էստոնիայի պետականության կայացման և պահպանման գործում։

Սպիտակ աստղի շքանշանը ունի հինգ հիմնական կարգ, ինչպես նաև մեկ հատուկ կարգ՝ շքանշանի վզնոց և մեկ մեդալի կարգ։

### Սպիտակ աստղ շքանշանի կարգեր
Շքանշանի առաջին, երկրորդ և երրորդ կարգերը ունեն առանձին ձևավորում տղամարդկանց և կանանց համար։ Չորրորդ և հինգերորդ կարգերը ունեն համանման ձևավորում ինչպես տղամարդկանց, այնպես էլ կանանց համար։ Առաջին և երկրորդ կարգերը ունեն շքանշանի աստղ և նշան։ Երրորդից մինչև հինգերորդ կարգի շքանշանների հետ տրվում է միայն աստղը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Walter, Hannes*. Eesti teenetemärgid. Estonian orders and decorations. — Tallinn։ Miniplast Pluss, 1998. — 396 lk. — ISBN 9985900170. 

## Արտաքին հղումներ
* Էստոնիայի պետական խորհրդանիշները.Սպիտակ աստղի շքանշան 

Կատեգորիա:Էստոնիայի շքանշաններ