Իստրա

**Իստրա**, գետ Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզում, Մոսկվա գետի ձախ վտակը։ Գետի վրա ձևավորված ջրամբարի հետ միասին այն կազմում է Մոսկվա քաղաքի ջրամատակարարման համակարգի մաս։ 17-րդ դարի կեսերին այն անվանվել է *[[Հորդանան (գետ)|Հորդանան]]*՝ Մոսկվայի պատրիարք Նիկոնի կողմից։

## Անվանում
Իստրա գետի առաջին հիշատակումները թվագրվում են 1461 թվականին և պարունակվում են մեծ իշխան Վասիլի Վասիլևիչի հոգևոր կանոնադրության մեջ։ 16-րդ դարի կադաստրային գրքերում գետը նշված է *Բոլշայա Իստրիցա* և *Բոլշայա Իստրա* անուններով: Ավելի ուշ աղբյուրներում, այդ թվում՝ 1627 թվականի «Մեծ գծագրի գիրք»-ում, այն կրկին հանդիպում է որպես *Իստրա*: Անվանումը պարունակում է -*ստր*- արմատը և *ի*- սկզբնատառը, որը արմատի արտասանությունը հեշտացնելու համար է և ունի նախածանց: Հին հնդեվրոպական -*ստր*- արմատը, որը նշանակում է «հոսք», հանդիպում է և՛ սլավոնական, և՛ բալթյան լեզուների տերմինաբանության և հիդրոնիմիայի մեջ։

Անվան բալթյան ծագման մասին վարկածը հաստատվում է նրանով, որ հայտնի են լիտվական աշխարհագրական «*strauja*»՝ հոսք, «*srava*»՝ հոսք, մեծ գետ, «*sraumuo*»՝ հոսք, արագընթաց հոսանքներ տերմինները, որոնք համապատասխանում են լատվիական «*strauja*», «*strava*», «*straume*» բառերին՝ նույն իմաստներով: Քանի որ արևմտյան Մոսկվայի մարզը, որտեղով հոսում է գետը, սլավոնների ժամանումից առաջ բնակեցված է եղել բալթյան ցեղերով, հնարավոր է, որ գետի վրա ապրող բալթյան ցեղի լեզվով «*str*»-ով տերմիններ են եղել, որոնք նման են հնչել, և դրանցից մեկը կարող էր անվանման հիմք հանդիսանալ և ստանալ *Իստրա* ձևը։

## Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր
մինի|Մոսկվա գետի ավազան|ձախից
Իստրա գետը սկիզբ է առնում Մոսկովյան բարձրավանդակից, Կոսկովո գյուղի մոտ, Հոկտեմբերյան երկաթուղու գլխավոր գծի Պոկրովկա հարթակից 2 կմ արևելք։ Այն հոսում է Սոլնեչնոգորսկի, Իստրայի և Կրասնոգորսկի քաղաքային շրջաններով։ Այն թափվում է Մոսկովյան գետը իր գետաբերանից 247 կմ հեռավորության վրա, Օդինցովոյի շրջանի Զնամենսկոյե գյուղի դիմաց։

Իստրա գետի երկարությունը կազմում է 113 կմ, իսկ նրա ավազանի մակերեսը՝ շուրջ 2050 կմ²։ Ավազանում ընդգրկված է մոտ 190 ջրահոսք՝ ընդհանուր 885 կմ երկարությամբ։ Մոսկվա գետի վտակների շարքում Իստրան ավազանի տարածքով առաջինն է, իսկ երկարությամբ՝ երկրորդը՝ Պախրայից հետո։

Գետի արևելաեվրոպական ջրային ռեժիմը բնութագրվում է գարնանային բարձր ջրհեղեղներով, ամառ-աշնանային և ձմեռային սակավաջրությամբ։ Ջրամատակարարումը հիմնականում ձյան տեսքով է և կազմում է մոտ 60%, ստորգետնյա և անձրևաջրերի բաժինը համապատասխանաբար կազմում է 28% և 12%։ Պավլովսկայա Սլոբոդա գյուղի մոտակայքում (գետաբերանից 12 կմ  հեռու) ջրի միջին տարեկան հոսքը կազմում է 12.1 մ³/վրկ, որը համապատասխանում է 0.382 կմ³/տարի հոսքի ծավալին։

1935 թվականին գետաբերանից 21 կմ հեռավորության վրա հիդրոէլեկտրակայանի կառուցման ժամանակ գետի վրա ձևավորվել է Իստրա ջրամբարը՝ 33,6 կմ² մակերեսով (նորմալ հետին ջրի մակարդակի դեպքում), որը մայրաքաղաքի Մոսկվորեցկայա ջրամատակարարման համակարգի մաս է կազմում։

Լցվելուց հետո Իստրայի ջրային և սառցե ռեժիմները փոխվել են, սառույցի ձևավորման ժամանակահատվածը որոշ չափով կրճատվել է: Ջրհեղեղը սկսվում է մարտ-ապրիլ ամիսներին, ավարտվում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, այս ժամանակահատվածում ջրի մակարդակի միջին բարձրացումը կազմում է 2.5-3.5 մ: Ստորին հոսանքներում գետի ջուրը բնութագրվում է որպես «շատ աղտոտված» որակի դաս։

Գետի լայնությունը ստորին հոսանքներում 17-30 մետր է, խորությունը՝ 1.0-1.5 մետր, հոսանքի արագությունը՝ 0.1-0.3 մ/վ, հատակը՝ ավազոտ։ Վերին հոսանքներում այն ​​միացված է Սենեժ լճին Եկատերինինյան ջրանցքով, որտեղ 19-րդ դարի սկզբին ջրային ուղի է անցել Վոլգայից Դուբնայի և Սեստրայի երկայնքով՝ Սենեժով, ջրանցքով և Իստրայով դեպի Մոսկվա գետը: Իխտիոֆաունան ներկայացված է այնպիսի ձկնատեսակներով, ինչպիսիք են՝ կարմրակնը, սպիտակամորթը, աքերինը, բրամը, Իստրայի հիդրոէլեկտրակայանից ներքև՝ որսորդական կոմպլեքսում, կան թեփուղ, սովորական քառթակ, հաշամ: Գետը հայտնի է զբոսաշրջիկների և ջրային զբոսաշրջիկների շրջանում: Գետի վրա է գտնվում Իստրա քաղաքը, ինչպես նաև բազմաթիվ բնակավայրեր, առողջարաններ և հանգստյան տներ։

Ռուսաստանի պետական ​​ջրային Գրանցամատյանի տվյալներով՝ գետի ավազանը Օկան է, իսկ ենթաավազանը՝ Օկայի վտակների ավազանները։

## Վտակներ
*(գետի բերանից հեռավորությունը)*

* 9 կմ- գետ Բելյանա (աջ)
* 19 կմ- գետ Գրյազևա (ձախ)
* 42 կմ- գետ Պեսոչնայա (ձախ)
* 44 կմ- գետ Մալայա Իստրա (աջ)
* 75 կմ- գետ Նուդոլ (աջ)
* 75 կմ- գետ Ռամենկա (աջ)
* 77 կմ- գետ Կատիշ (աջ)
* 77 կմ- գետ Չոռնայա (աջ)
* 96 կմ— գետ Պալիշնյա (աջ)

## Տեսարժան վայրեր
մինի|Կախովի կամուրջը Իստրայի վրայով Պավլովսկայա Սլոբոդայի մոտ (2020)
Գետի ափին գտնվում է Հյուսիսային Նոր Երուսաղեմի վանական համալիրը, որի Հյուսիսային տաճարի հյուսիսային սրահում տեղակայված է դրա հիմնադիր՝ պատրիարք Նիկոնի գերեզմանը։ Ցանկանալով վանքը դարձնել ուղղափառության նոր կենտրոն՝ նման Պաղեստինյան Երուսաղեմին, ավելի մեծ նմանության համար նա Պաղեստինի սուրբ վայրերի քրիստոնյաներին ծանոթ անունները տեղափոխել է վանքի շրջակայք՝ անանուն առվակը դարձել է Կուդրոն առվակ, մոտակա բլուրները անվանվել են *Էլեոն*, *Թաբոր* և *Գողգոթա*, իսկ գյուղերը՝ *Բեթղեհեմ*, *Նազարեթ*, *Գալիլեա*։ Նա սկսել է Իստրան անվանել *Հորդանան*։ Նոր Երուսաղեմի վանական համալիրը Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտ է՝ որպես դաշնային նշանակության ճարտարապետական ​​հուշարձան։

## Մշակույթում
1885 թվականին նկարիչ Իսահակ Լևիտանը եկել է Իստրա՝ ուրվագծեր անելու և զարմացել այս վայրի գեղեցկությամբ։ Հետագայում Իստրայի մոտիվները արտացոլվել են նրա «Իստրա գետը», «Երեկոյան կողմ», «Կարճուղի վրա», «Կեչու պուրակ», «Ոսկե աշուն», «Մաքսիմովկա գյուղ», «Բնանկար» նկարներում։

Իստրա գետը հիշատակվել է բարդ Յուրի Վիզբորի «Պոդմոսկովնայա» երգում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Եվրոպայի գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստան
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր