179-րդ հետևակային դիվիզիա

**179-րդ հրաձգային Վիտեբսկի կարմիր դրոշավորների դիվիզիա**, Կարմիր բանակի զորամաս Մեծ հայրենական պատերազմում և հետպատերազմյան առաջին տարիներին։

## Պատմություն
Ձևավորվել է 1940 թվականի օգոստոսին Լիտվայի բանակի 1-ին հետևակային դիվիզիայի հենքի վրա լիտվական 29-րդ հենակետի տարածքային հրաձգային կորպուսի կազմում։ Գլխավոր շտաբը կազմավորվել է 1-ին հետևակային դիվիզիայի և Լիտվայի բանակի շտաբից, 9-րդ գնդից` 215-րդ հրացանային գունդը, 2-րդ հեծյալ մարտկոցները` 1-ին հետևակային դիվիզիայի և Լիտվայի բանակի շտաբից, 234-րդ հրացանային գունդը` 1-ին և 8-րդ հրաձգային գնդերից, 259-րդ հրաձգային գունդը` 3-րդ հեծյալ մարտկոցի 2-րդ և 3-րդ հրաձգային գնդերից, 1-ին հետևակային դիվիզիայի շտաբից և Լիտվայի հրաձգային միությունից։ 618-րդ հրետանային գունդը կազմավորվել է 1-ին հրետանային գնդից և 3-րդ հեծելազորային գնդից, 619-րդ հրետանային գունդը՝ 1-ին հրետանային գնդից և 1-ին հեծելազորային մարտկոցից, հեռահար հրամանատարությունից և 2-րդ հեծելազորային գնդից։

1941 թվականի մայիսին ուղարկվում է Պաբրադեի շրջան՝ Ժեյմյանա գետի մոտակայքում գտնվող ամառային ճամբար։ Հետաքրքիր է, որ լիտվացի զինվորներից բաղկացած հրացանների գնդերն ու հատուկ ստորաբաժանումները ուղիղ գծով տեղակայվել էին Ժեյմյանայի ափին, իսկ խորհրդային ստորաբաժանումները բաժանվել էին կիսաշրջանաձև, այնպես որ լիտվական ստորաբաժանումները մի կողմից շրջապատված էին խորհրդային գնդերով, իսկ մյուս կողմից գետն էր։

«դիվիզիոն միավորների այս դասավորությունը պատահական չէր նախատեսված։ Խորհրդային ռազմական հրամանատարությունը պետք է պլանավորեր ոչ միայն ինչպես պաշտպանվել բանակից լիտվացիների փախուստից, այլ նաև կանխատեսել Գերմանիայի հետ պատերազմի հավանականությունը։ Խորհրդային սպաները լավ գիտեին, որ Գերմանիայի հետ պատերազմի դեպքում լիտվացիները բարենպաստ չեն տրամադրվի իրենց նկատմամբ։ Հետևաբար, ճամբարում փակվել էր 179 SD-ն, որից հեռանալը շատ դժվար էր, և այդ դեպքում ոչնչացնելու կամ արգելափակելու խնդիրն ամենևին դժվար չէր լինի»։

1941 թվականի հունիսի 22-ից 1945 թվականի մայիսի 9-ը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում նրա գործողությունները։

### 1941 թվական
1941 թվականի հունիսի 24-ից այն մեկնում է Շվենչյոլենայի ուղղությամբ, ճանապարհին կորցնում է լիտվացիներին, բայց նրանց փախուստը դժվար էր, համեմատած նույն կորպուսի 184-րդ հրացանային դիվիզիայի հետ, քանի որ հրամանատարությունը ձեռնարկել էր համապատասխան միջոցներ։ Դիվիզիան շարժվել է Պոստավոյով, հասել Պոլոցկ, իսկ 1941 թվականի հուլիսի սկզբին հասել է Նևել` ունենալով 1500-2000 մարդ, բայց համալրվել ավելի քան յոթ հազարով, մինչդեռ բոլոր լիտվացիներն ուղարկվել էին դեպի արևելք։ Դիրքեր է գրավել Նևելից հյուսիս-արևմուտք, մարտեր է մղել և մեծ կորուստներ ունեցել Զաբելյեի շրջանում, իսկ դիվիզիայի մնացորդները դուրս են բերվել Վելիքիե Լուկի։ Այնուհետև դիվիզիան կռվում է քաղաքի համար, 1941 թվականի հուլիսի 20-ին մասնակցում է հակագրոհի, որով գերմանական զորքերը դուրս են մղվում Վելիքիե Լուկիից և պաշտպանում են քաղաքը մինչև 1941 թվականի օգոստոսի 25-ը։ 1941 թվականի օգոստոսի 21-ին անցել է հարձակման, 1941 թվականի օգոստոսի 22-ին շարունակել է հարձակումը,մարտնչել մինչև 1941 թվականի օգոստոսի 26-ը։ Այդտեղից դուրս է եկել մեծ կորուստներով և հետ քաշվեցլԼովատ։

1941 թվականի օգոստոսի 28-ից նա կրկին տարել է ծանր մարտեր, նորից ստիպված էեղել նահանջել և 1941 թվականի օգոստոսի 31-ին պաշտպանվոել է Արևմտյան Դվինա գետի արևմտյան ափին՝ դրա վերին հոսանքներում, ապա դուրս է բերվել երկրորդ էշելոն։ Այդ ժամանակ բաժանմունքը հաշվում էր ընդամենը 300 մարդ, բաժնի ամբողջ նյութական մասը կորել էր ավելի վաղ։ 1941 թվականի սեպտեմբերի 15-ին ուժերի մի մասը մասնակցել է 102-րդ հետևակային դիվիզիայի գրաված կամրջի գլխի ոչնչացմանը՝ Արևմտյան Դվինա գետի արևելյան ափին։

1941 թվականի հոկտեմբերի 7-ից մեկնել է 80-90 կիլոմետր դեպի Վոլգայի վերին հոսանքները, գրավել է Վոլգայի արևելյան ափի սահամանը՝ Կալինինի շրջանի  Ելցի գյուղից հարավ։ 1941 թվականի հոկտեմբերի վերջից նա կրկին մարտեր է մղել և հետ է քաշվել Բոլշայա Կոշ գետի ափից, 1941 թվականի նոյեմբերի առաջին կեսին ծանր մարտեր է մղել, ապա դիվիզիայի գոտում տիրել է հարաբերական անդորր։

### 1942 թվական
1942 թվականի հունվարի 15-ին նա անցել է հարձակման բանակի ծայրահեղ թևում՝ առաջ շարժվելով դեպի Սելիժարովո։ Այն նույն օրը, երբ վերցրել է այն` 1942 թվականի հունվարի 16-ին նա հասել է Վոլգայի աջ ափը, այնուհետև առաջ շարժվել դեպի Նելիդովոն, ապա Բելի 1942 թվականի փետրվարին։ Անհաջող փոթորկելով քաղաքը՝ մինչև 1942 թվականի հուլիսը պաշտպանվում էր Բելի քաղաքի ծայրամասում՝ կրելով մեծ կորուստներ, այնպես, որ գնդերն արդեն կոչվում էին հավաքովի խմբեր և ջոկատներ՝ հիմնական ստորաբաժանումներ ներխուժելու հրամաններով։ Ակնհայտ է, որ դիվիզիայի մնացորդները մինչև 1942 թվականի օգոստոսը գնացել են Բելսկի մարզ, իսկ 1942 թվականի դեկտեմբերին Դուխովշչինսկի մարզում էր։

### 1943 թվական
1943 թվականի հունվարին դիրքեր է գրավել Սմոլենսկի մարզում (Պրեչիստենսկի շրջան)։

1943 թվականի օգոստոսի 13-ից Սմոլենսկի գործողության ընթացքում առաջ է մղվել Մոհանի լճի կողմից Ռիբշևոյի ուղղությամբ` 306-րդ հրաձգային դիվիզիայի և 105-րդ տանկային գնդի հետ միասին։

Այն ճեղքել է հակառակորդի պաշտպանությունը և դանդաղ առաջ շարժվել մինչև 1943 թվականի օգոստոսի 18-ը, որից հետո հարձակումը վերջացել է, և խորհրդային զորքերը սկսել են վերախմբավորվել։ Դրանից հետո նա կրկին անցել է հարձակման՝ մեկ շաբաթ շարունակ անհաջող փորձելով ճեղքել թշնամու պաշտպանությունը։

1943 թվականի սեպտեմբերի 11-ից այն առաջ է մղվել կորպուսի երկրորդ էշելոնում, 1943 թվականի սեպտեմբերի 15-ին այն տեղակայվել է Պրեչիստոյե կայարանից երեք կիլոմետր դեպի արևմուտք, որտեղից բաժանմունքը հետապնդել է նահանջող թշնամուն Դեմիդով քաղաքի ուղղությամբ, մինչև 1943 թվականի սեպտեմբերի 22-ը շարժվել է առաջ, մտել Բելառուս, մասնակցել Սուրաժ (Բելառուս) - Վիտեբսկ ծանր մարտերին։ 1943 թվականի նոյեմբերի 7-ին, դիվիզիան, ավարտելով 20 կիլոմետրանոց երթը, հասել է Ստայկի-Սամոսադի-Չումակի դիրք, անցել հարձակման, վերցրել Լոպաշնևո և Յակուշենկի բնակավայրերը, իսկ Ադամովո գյուղից 1943 թվականի նոյեմբերի 12-ին սկսել հարձակումը՝ նպատակ ունենալով կտրել Սուրաժ-Վիտեբսկ մայրուղին, որը տևել է երեք օր և անհաջող։ Դրանից հետո դիվիզիան դուրս է բերվել բանակի պահուստ։

### 1944 թվական
1944 թվականի ձմռանն ու գարնանը նա տեղակայվել է Վիտեբսկի մարզում։

1944 թվականի հունիսի 23-ից այն առաջ է ընթանում բելառուսական գործողության ընթացքում, ճեղքելով հակառակորդի պաշտպանությունը Վիտեբսկի շրջանի Շումիլինո գյուղի մոտակայքում։ 1944 թվականի հունիսի 24-ին, 306-րդ հրացանային դիվիզիայի հետ միասին, գրավում է Արևմտյան Դվինան, ապա, առաջ շարժվելով, կտրել է Վիտեբսկ-Բեշենկովիչի ճանապարհը և սկսել հարձակումը Վիտեբսկում` ոչնչացնելով այնտեղ գտնվող խմբավորումը։ Գերմանական զորքերի պարտությունից հետո, 1944 թվականի հունիսի 27-ից, նա տեղափոխվել է Լեպել, ապա ծանր մարտեր մղել Գլուբոկոե քաղաքի մոտակայքում և դանդաղ շարժվել դեպի Ուտենա, իսկ այնտեղից՝ ընդհանուր ուղղությամբ դեպի Ռիգա՝ Բիրզայի և Բաուսկայի միջով, որտեղ հասել է 1944 թվականի հուլիսի վերջին։ 1944 թվականի հուլիսի 29-ին դիվիզիան ներխուժել է Մեմելե գետ և այնտեղ գրավել կամուրջը, 1944 թվականի օգոստոսի սկզբին նա ծանր մարտեր էր վարում կամուրջը պահելու և ընդլայնելու համար, հյուսիսից հետ մղելով գերմանական զորքերի հակահարվածը և նետվել գետի մյուս ափը։ Մինչև 1944 թվականի սեպտեմբերի կեսերը նա պաշտպանել է Մեմելե գետի ափերը և 1944 թվականի օգոստոսի 20-ին պայքարել է Բաուսկայի ծայրամասում։

1944 թվականի սեպտեմբերի 14-ից, առաջ շարժվելով Ռիգայի գործողությունների ընթացքում, նա կռվել է Բաուսկա քաղաքի մոտակայքում՝ առաջ շարժվելով դեպի Իեցավա։

1944 թվականի հոկտեմբերի 22-ին, ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրով, բաժինը պարգևատրվել է «Կարմիր դրոշի» շքանշանով` Ռիգա քաղաքից հարավ-արևելք թշնամու պաշտպանության ճեղքման ժամանակ գերմանական զավթիչների հետ մարտերում հրամանատարական առաջադրանքների օրինակելի կատարման համար

1944 թվականի սեպտեմբերի 23-ին նա կռվել է Այզիպուտե գյուղի մոտ (Լատվիա, Մադոնայի մարզ)։

1944 թվականի սեպտեմբերի 25-ից այն տեղափոխվել է դեպի Մեմել։ 1944 թվականի հոկտեմբերի 5-ից այն ընթանում էր Ռետավաս- Մեմել ուղղությամբ։ 1944 թվականի հոկտեմբերի վերջին հասել է Մեմելի մատույցներին, որտեղ մինչև 1945 թվականի հունվարն էր։

### 1945 թվական
1945 թվականի հունվարի 10-ին այն ուժեղ հարվածի տակ է ընկել գերմանական խմբավորման կողմից Մեմելի շրջանից դեպի Կրետինգա։ 1945 թվականի հունվարի 10-12-ը նա վարել է ծանր պաշտպանական մարտեր, իսկ 1945 թվական հունվարի 12-ին անցել է հակագրոհի և գերմանական զորքերը հետ շպրտել։

1945 թվականի հունվարի 26-ից եղած բանակներից առաջինն է մասնակցել Մեմելի գրոհին, երեք կիլոմետր խորացել թշնամու պաշտպանության մեջ և գրավել Կարկելբեկը և Ֆրիդրիխսգանդան։ Դիվիզիայի կողմից ապահովված առաջխաղացման մեջ ներկայացվել են երկրորդ էշելոնի զորքերը։ Մինչև 1945 թվականի հունվարի 28-ը նրանք մտել են քաղաք։

Այնուհետև դիվիզիան տեղափոխվել է մեկ այլ բանակ և մեկ այլ ռազմաճակատ, և 1945 թվականի փետրվարից մինչև պատերազմի ավարտը նա գործնականում անհաջող մարտեր է վարել Կուրլենդի թերակղզում փակված թշնամու խմբավորման հետ, ուստի 1945 թվականի փետրվարի 21-ին նա ճեղքել է պաշտպանությունը Պրիեկուլե շրջանում։

Պատերազմից հետո՝ 1946 թվականին, այն վերակազմավորվել է 27-րդ հետևակային բրիգադի։ Բրիգադը գտնվում էր Հարավային Ուրալի ռազմական օկրուգի մեջ և տեղակայվել էր Տոտսկում։ 1953 թվականի հոկտեմբերին բրիգադը կրկին վերանվանվել է 179-րդ հետևակային դիվիզիա։ 1957 թվականի հունիսին այն վերափոխվել է 4-րդ մոտոհրաձգային դիվիզիայի (որը լուծարվել է 1960 թվականին)։

## Լրիվ անվանումը
**179-րդ հրաձգային Վիտեբսկի կարմիր դրոշների դիվիզիա**

## Կազմ
* Ալեքսանդր Նևսկու գնդի 215-րդ հրաձգային շքանշան
* 1-ին կազմավորման 234-րդ հետևակային գունդ (մինչև 04/10/1942 թվական)
* 234-րդ Կլայպեդա հետևակային գունդ, 2-րդ կազմավորում (01.06.1942 թվականից)
* Սուվորովի շքանշանի 259-րդ հետևակային գունդ
* 618-րդ թեթև հրետանային գունդ (մինչև 09.08.1941 թվական)
* 619-րդ Կլայպեդա հրետանային գունդ (01.09.1941 թվականից)
* 619-րդ Կլայպեդա հաուբից հրետանային գունդ (մինչև 09.01.1941 թվական)
* 13-րդ առանձին հակատանկային կործանիչ դիվիզիա
* 240-րդ առանձին հակաօդային մարտկոց (137-րդ առանձին զենիթային հրետանային գումարտակ) (մինչև 03.03.1943 թվական)
* 431-րդ առանձին ականանետային ստորաբաժանում (12/15/1941 - 10/01/1942 թվական)
* 468-րդ առանձին գնդացիրային գումարտակ (10/01/1942-ից 05/10/1943 թվական)
* 87-րդ հետախուզական գումարտակ (մինչև 03.09.1941 թվական)
* 300-րդ (505-րդ) սակրավորների գումարտակ
* 352-րդ (585-րդ) առանձին կապի ընկերություն
* 8-րդ առողջապահության գումարտակ
* 180-րդ առանձին քիմիական պաշտպանության ընկերություն
* 27-րդ ավտոտրանսպորտային ընկերություն
* 295-րդ դաշտային հացաբուլկեղեն
* 140-րդ բաժնի անասնաբուժական հիվանդանոց
* 81200-րդ (609-րդ) դաշտային փոստային կայարան
* Պետական բանկի 477-րդ դաշտային դրամարկղ

## Ենթականեր

## Հրաման
### Հրամանատարներ
* Ալեքսանդր Իոսիֆովիչ Ուստինով (03.06.1941 — 13-14.07.1941),գնդապետ, սպանվել է Նևելում
* Նիկոլայ Գրիգորևիչ Գվոզդև (մինչև 8.09.1941), գնդապետ, սպանված 09/08/1941, Անդրեապոլի մոտ
* Նիկոլայ Իվանովիչ Կոնչից (20.09.1941 — 29.10.1941), բրիգադի հրամանատար
* Կուզմա Իվանովիչ Սազանով (30.10.1941 — 09.09.1942), գնդապետ
* Իվան Իվանովիչ Չիննով (10.09.1942 — 13.12.1942), գնդապետ
* Միխայիլ Միխայլովիչ Շկուրին (16.12.1942 — 14.03.1946), գնդապետ, գեներալ-մայոր 09/13/1944-ից
* Պյոտր Վասիլևիչ Բորիսով (15.03.1946 — ??.07.1946), գեներալ-մայոր
* Ալեքսանդր Ֆյոդորովիչ Պաշկով (07.1946 — ??.07.1947), գեներալ-մայոր (27-րդ OSBR- ի հրամանատար)
* Միխայիլ Պետրովիչ Ռիշկով (??.07.1947 — 27.10.1953), գեներալ-մայոր (27-րդ OSBR- ի հրամանատար
* Յակով Իլյիչ Սեդիխ (27.10.1953 — 20.12.1958), (179-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար, 06.1957-ից ՝ 4-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար)
* Վալենտին Սերգեևիչ Սեդով (20.12.1958 — 10.02.1960) (4-րդ մեքենայացված հետևակի դիվիզիայի հրամանատար)

### Հրամանատարի տեղակալներ
* Միխայիլ Միխայլովիչ Շկուրին (06.10.1942 — 15.12.1942), փոխգնդապետ, գնդապետ
*...
* Իվան Վլադիմիրովիչ Կլեպիկով (??.02.1943 — 26.02.1944), փոխգնդապետ, գնդապետ                                                                                             
*...
### Աշխատակազմի ղեկավարներ
*...

## Մրցանակներ և կոչումներ

**179-րդ հրաձգային Վիտեբսկի կարմիր դրոշների բաժնի անձնակազմը երեք շնորհակալագիր է ստացել Գերագույն հրամանատարի հրամանով**։
* 35 կիլոմետրանոց հատվածում գերմանացիների Վիտեբսկի ամրացված շրջանի ամուր և խորը պաշտպանվածությունը պաշտպանելու համար՝ Վիտեբսկ քաղաքից հյուսիս-արևմուտք, 35 կիլոմետրանոց հատվածում և երկու օրվա հարձակողական մարտերում խորապես առաջխաղացման համար 20-ից 40 կիլոմետր, ճակատի երկայնքով բեկումն ընդլայնելով 80 կիլոմետր և հասնելով Արևմտյան Դվինա։ 
* Ռիգա քաղաքից հարավ-արևելք թշնամու խորը դաշտային պաշտպանությունը ճեղքելու, գերմանական պաշտպանության կարևոր հենակետերը՝ Բաուսկա, Իեկավա, Վեկմուիզա և Արևմտյան Դվինա գետի վրա ՝ Յաունելգավան և Տեկավան գրավելու, ինչպես նաև ավելի քան 2000 այլ բնակավայրեր գրավելու համար։ 19 սեպտեմբերի 1944 թ. Թիվ 189
* Լիտվայի Կլայպեդա (Մեմել) քաղաքը գրավելու համար՝ կարևոր նավահանգիստ և ամուր հենակետ Բալթիկ ծովի ափին գերմանացիների պաշտպանության համար։ 28 հունվարի, 1945 թ. Թիվ 262։

## Դիվիզիայի հարգելի զինվորներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Яцовскис Е. Я. Забвению не подлежит // — Москва: Воениздат, 1985. — 207 с.

## Արտաքին հղումներ

* Տեղեկատու
* Ուղեցույցներ և ֆորում Soldat.ru- ում
* 

Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Գերմանիայի դիվիզիաներ