Ջանի Վատիմո

**Ջիանտերեսիո Վատիմո** (, ), իտալացի փիլիսոփա և քաղաքական գործիչ։

## Կյանք և կարիերա
[մինի|Վատիմոն [Կոմո (քաղաք)|Կոմոյում կայացած գեյ փրայդ միջոցառման ժամանակ, 1999 թվական։]]
Վատիմոն ծնվել է Թուրինում, Թուրինի համալսարանում փիլիսոփայություն է ուսումնասիրել էքզիստենցիալիստ փիլիսոփա Լուիջի Պարեյսոնի մոտ։ 1963 թվականին տեղափոխվել է Հայդելբերգի համալսարան և Ալեքսանդր ֆոն Հումբոլդտի հիմնադրամի կրթաթոշակով սովորել է Կարլ Լյովիթի, Յուրգեն Հաբերմասի և Հանս-Գեորգ Գադամերի մոտ։

Վատիմոն վերադարձել է Թուրին, որտեղ 1964 թվականին դարձել է դոցենտ, իսկ ավելի ուշ՝ 1969 թվականին՝ էսթետիկայի պրոֆեսոր։ Թուրինում մնալով՝ 1982 թվականին դառնալով տեսական փիլիսոփայության պրոֆեսոր, եղել է հրավիրված պրոֆեսոր մի շարք ամերիկյան համալսարաններում։ Իր աշխատանքների համար պատվավոր կոչումներ է ստացել Լա Պլատայի, Պալերմոյի, Մադրիդի, Հավանայի և Լիմայի համալսարաններից։

Վատիմոն միացել է Իտալիայի կոմունիստների կուսակցությանը։ Առաջին անգամ ընտրվեց Եվրախորհրդարանի անդամ 1999 թվականին, իսկ երկրորդ անգամ՝ 2009 թվականին։ Վատիմոն եղել է համասեռամոլ։ 2010 թվականին Վատիմոն Գլազգոյի համալսարանում կարդել է *«Իրականության վերջը»* թեմայով Գիֆորդի դասախոսությունները։ Նույն թվականին մասնակցել է «Սաբվերսիվ կինոփառատոնին»։ 2012 թվականի մարտին ելույթ է  ունեցել Իտալիայի Մեծ Արևելքի ազգային կոնգրեսում Ռիմինիում։ Վատիմոն մահացել է Թուրինում 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ին՝ 87 տարեկան հասակում։

## Փիլիսոփայություն
Վատիմոյի փիլիսոփայությունը կարելի է բնութագրել որպես պոստմոդեռն  շեշտը դնելով *pensiero debole-ի* («թույլ միտք») վրա։ Սա պահանջում է, որ արդիականության հիմնարար որոշակիությունները՝ ռացիոնալ ունիտար սուբյեկտի վրա հիմնված օբյեկտիվ ճշմարտության վրա շեշտադրմամբ, փոխարինվեն արվեստին ավելի մոտ ավելի բազմակողմանի հայեցակարգով։ Հիմնվել է Մարտին Հայդեգերի փիլիսոփայության վրա՝ իր հիմունքների քննադատությամբ, և իր ուսուցչի՝ Գադամերի հերմենևտիկ փիլիսոփայության վրա։ Հնարավոր է՝ նրա վրա ամենամեծ ազդեցությունը Ֆրիդրիխ Նիցշեի միտքն է, որի ««ստի» հայտնաբերումը, այն բացահայտումը, որ ենթադրյալ «արժեքները» և մետաֆիզիկական կառուցվածքները պարզապես ուժերի խաղ են», կարևոր դեր է խաղում Վատիմոյի «թույլ միտք» հասկացության մեջ։ Ընդունել է Նիցշեի Աստծո մահվան նիհիլիստական գաղափարը։

Վատիմոն մերժել է բանականության կամ իրականության տրանսցենդենտալ կառուցվածքի ցանկացած գաղափարը, որը կտրվեր մեկ անգամ և ընդմիշտ։ Սա չի ենթադրում ճշմարտության կորուստ, այլ ճշմարտության հայդեգերիական վերաիմաստավորում՝ որպես հորիզոնների բացում։ Նման ճշմարտությունն ավելի խորն է, քան պնդումները, որոնք հնարավոր են դառնում նման բացումների շնորհիվ։ Հետևաբար, փիլիսոփայությունները միշտ պատասխաններ են պատահական հարցերին, դրանք «իրականության օնտոլոգիաներ» են, թեզ, որը կարող է հաստատվել որոշակի փիլիսոփայությունների պատմամշակութային կապերով։ Հերմենևտիկան իր իսկ մետաֆիզիկայի մերժման հետ համահունչ լինելու համար, Վատիմոն պնդում է, որ այն պետք է ներկայանա «որպես տվյալ իրավիճակի կամ «դարաշրջանի» ամենահամոզիչ փիլիսոփայական մեկնաբանությունը» (1997:10)։ Դա իրականացնելու համար Վատիմոն առաջարկել է հերմենևտիկան ընթերցել որպես «նիհիլիստական» կոչում ունեցող ուղղություն։

Վատիմոյի համար հերմենևտիկան դարձել է ձանձրալի և անորոշ՝ զուրկ լինելով փիլիսոփայական խնդիրների համար որևէ հստակ նշանակությունից։ Նրա պատասխանը հերմենևտիկայի նիհիլիստական հետևանքների վրա պնդելն էր։ Այն պնդումը, որ «փաստեր չկան, միայն մեկնաբանություններ կան, և սա նույնպես մեկնաբանություն է», հավասարազոր է այն բանին, որ հերմենևտիկան չի կարող դիտվել որպես մարդկային գոյության իրականության մշտական կառուցվածքների ամենաճշգրիտ/ճշմարիտ նկարագրությունը։ Հերմենևտիկան այս իմաստով մետաֆիզիկական տեսություն չէ, ուստի կարող է «ապացուցվել» միայն՝ ներկայացվելով որպես գոյության պատմության արձագանք, աշխարհի առակագրության պատմություն, կառուցվածքների թուլացման պատմություն, այսինքն՝ որպես նիհիլիզմի առաջացում։ Պատմության այս նիհիլիստական ընթերցումը ենթադրում է արդիականության նկատմամբ որոշակի վերաբերմունք, որի դեպքում արդիականությունը լուծարվում է ներսից՝ իր նախադրյալների աղավաղող, աղավաղող արմատականացման միջոցով։ Վատիմոն օգտագործում է Հայդեգերի *«վերակենդանացում»* տերմինը՝ արդիականությունից այս հետմոդեռն վերականգնումը նկարագրելու համար։

Պատմությունը որպես թուլացման գործընթաց (աշխարհիկացումն ու հիասթափությունը Վատիմոյի կողմից օգտագործվող այլ տերմիններ են) «ընդունում է բռնության չկիրառման որոշման ձև» (1992:95): Վատիմոյի կարծիքով, Հաբերմասի առաջարկած հաղորդակցության էթիկան տառապում է էապես ոչ պատմական դիրքում հայտնվելուց, մինչդեռ տատանվում է ֆորմալիզմի և մշակութային հարաբերականության միջև (1992:117): Վատիմոյի համար միայն այն դեպքում, երբ հերմենևտիկան ընդունում է իր նիհիլիստական ճակատագիրը, «այն կարող է գտնել «բացասականության», «լինելու ճակատագրի» մեջ լուծարման մեջ... այն կողմնորոշիչ սկզբունքը, որը թույլ է տալիս նրան իրականացնել իր սեփական սկզբնական հակումը դեպի էթիկան՝ միաժամանակ ո՛չ վերականգնելով մետաֆիզիկան, ո՛չ էլ հանձնվելով մշակույթի հարաբերական փիլիսոփայության անիմաստությանը» (1992:119):

2004 թվականին, Ձախերի դեմոկրատներից հեռանալուց հետո, Վատիմոն հավանություն է տվել մարքսիզմին՝ վերագնահատելով դրա նախագծման սկզբունքները և ցանկանալով «վերադարձ» Կարլ Մարքսի մտքին և կոմունիզմին ՝ ազատված խորհրդային կոմունիստական աղավաղված զարգացումներից, որոնք պետք է դիալեկտիկորեն հաղթահարվեն: Վատիմոն հաստատել է իր նոր ընտրությունների շարունակականությունը «թույլ մտքի» հետ, այդպիսով փոխելով «նրա շատ գաղափարներ»: Խոսելով «թուլացած Մարքսի» մասին,  դա անվանել է գաղափարախոսական հիմք, որը կարող է ցույց տալ կոմունիզմի իրական բնույթը: Հետևաբար, նոր մարքսիստական մոտեցումը ի հայտ եկավ որպես «թույլ մտքի» գործնական զարգացում քաղաքական հեռանկարի շրջանակներում:

«Հերմենևտիկական կոմունիզմ․ Հայդեգերից մինչև Մարքս» (2011) աշխատությունում՝ Վատիմոյի քաղաքական գրքում, որը համահեղինակվել է Սանտիագո Զաբալայի հետ, հեղինակները նշում են․ «Չնայած այստեղ հրապարակված նյութը մինչ այդ երբեք չի հրատարակվել, գոյություն ունեն երկու գրքեր, որոնք պայմանավորել են այս տեքստի ստեղծումը․ Ջաննիի *Ecce Comu: Come si diventa ciò che si era* (2007) և Սանտիագոյի *The Remains of Being: Hermeneutic Ontology After Metaphysics* (2009)։ Առաջինում Վատիմոն ընդգծել է կոմունիզմի վերաիմաստավորման քաղաքական անհրաժեշտությունը, իսկ երկրորդում Զաբալան պնդել է հերմենևտիկայի առաջադեմ բնույթը։ *Հերմենևտիկական կոմունիզմը* կարող է դիտարկվել որպես երկուսի արմատական զարգացում»։

## Կարծիքներ և տեսակետներ
### Պաղեստին և Իսրայել
Վատիմոն իր անունը ներառել է 2009 թվականի փետրվարի 28-ին հրապարակված խնդրագրում, որով կոչ է արել Եվրոպական Միությանը հանել Համասին ահաբեկչական կազմակերպությունների ցանկից և լիարժեքորեն ճանաչել այն որպես պաղեստինյան ժողովրդի օրինական ձայն։ 2014 թվականի հուլիսի 22-ին, ի պատասխան Իսրայելի պաշտպանության ուժերի (IDF) կողմից Գազայի վրա իրականացված ռազմական գործողության՝ «Անխորտակելի ժայռ» գործողության, Վատիմոն ասել է, որ անձամբ կցանկանար «կրակել այդ սրիկա սիոնիստների վրա» և կարծում է, որ եվրոպացիները պետք է գումար հավաքեն «Համասի համար ևս մի քանի հրթիռ գնելու համար»։ Նա պատրաստակամություն է հայտնել գնալ Գազա և կռվել Համասի հետ կողք կողքի, և երբ նրան հարցրել են, թե արդյոք կկրակի իսրայելցիների վրա, նա պնդել է. «Բնությամբ ես բռնի չեմ, բայց կկրակեի նրանց վրա, ովքեր ռմբակոծում են հիվանդանոցներ, մասնավոր կլինիկաներ և երեխաներ», նախքան Իսրայելի և նացիստական Գերմանիայի միջև համեմատություններ անելը։ Վատիմոն հավելել է, որ իր համար սրանք «մաքուր նացիստներ» էին, պետությունն ինքնին նացիստական պետություն էր *(uno Stato nazista)*, գուցե մի փոքր ավելի վատ, քան Ադոլֆ Հիտլերի դեպքում, քանի որ Իսրայելի դեպքում նրանք վայելում են արևմտյան մեծ ժողովրդավարությունների աջակցությունը։

#### Հակասեմիտիզմի մեղադրանքներ
Վատիմոն մեղադրվել է հակասեմականության մեջ՝ իր հակասիոնիզմի պատճառով։ Իտալիայի հրեական համայնքների միության նախագահ Ռենցո Գատենյան նրան մեղադրել է հակասեմականության մեջ՝ գրելով «ատելության խոսքեր, որոնք ոչ մի նոր բան չեն ավելացնում և ուղեկցվում են հակասեմական կարծրատիպերի անպարկեշտ վերառաջարկմամբ»։  Բարբարա Այելլոն նույնպես նրան մեղադրել է Վատիմոյին հակասեմականության մեջ։ Արձագանքելով նրա «սիոնիստ սրիկաներ» և նմանատիպ այլ հայտարարություններին՝ Իտալիայի, Ֆրանսիայի և Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարարները հայտարարել են, որ դատապարտում են նման լեզուն, ինչպես նաև բռնությունը, որը տեղի է ունեցել Եվրոպայում պաղեստինամետ ցույցերի ժամանակ։ Իսրայելի պաշտպանության բանակի կողմից Գազայի երկարատև ռմբակոծության դեմ վրդովմունքի պահին Վատիմոն ներողություն է խնդրել իսրայելական *«Հաարեց»* թերթից, որը հաղորդել է. «Հեռախոսազրույցում ... Ջաննի Վատիմոն ասաց, որ «զղջում է» նման խոսքերի համար և «ամաչում է» դրանցից»՝ պնդելով, որ իրեն «սադրել» են այն հաղորդման հաղորդավարները, որտեղ նա արել է իր մեկնաբանությունները։

## Ընտրված աշխատանքներ
մինի|Վատիմոն Լիմայում, Պերու, 2010 թվական

* (1991) *The End of Modernity: Nihilism and Hermeneutics in Post-modern Culture*, translated by John R. Snyder, Polity Press, 1991. Translation of *La fine della modernità*, Garzanti, Milan, 1985
* (1992) *The Transparent Society*, translated by David Webb, Johns Hopkins University Press, 1994. Translation of *La società trasparente*, Garzanti, Milan, 1989
* (1993) *The Adventure of Difference: Philosophy after Nietzsche and Heidegger*, translated by Thomas Harrison and Cyprian P. Blamires, Johns Hopkins University Press, 1993. Translation of *Le avventure della differenza*, Garzanti, Milan, 1980
* (1997) *Beyond Interpretation: The Meaning of Hermeneutics for Philosophy*, translated by David Webb, Stanford University Press, 1997. Translation of *Oltre l'interpretazione*, Laterza, Rome-Bari, 1994
* (1998) *Religion* by Jacques Derrida, edited by Gianni Vattimo, translated by David Webb, Stanford University Press, 1998
* (1999) *Belief* by Gianni Vattimo, et al., Polity Press, 1999. Translation of *Credere di credere*, Garzanti, Milan, 1996
* (2002a) *Nietzsche: Philosophy as Cultural Criticism*, translated by Nicholas Martin Stanford University Press, 2002. Translation of *Introduzione a Nietzsche*, Laterza, Rome-Bari,1985
* (2002b) *After Christianity*, New York: Columbia University Press, 2002.
* (2004) *Nihilism and Emancipation: Ethics, Politics and Law*, edited by Santiago Zabala, Columbia University Press, 2004
* (2005) *The Future of Religion*, Richard Rorty and Gianni Vattimo, edited by Santiago Zabala, Columbia University Press, 2005
* (2006) *After the Death of God*, John D. Caputo and Gianni Vattimo, edited by Jeffrey W. Robbins, Columbia University Press.
* (2008) *Dialogue with Nietzsche*, Gianni Vattimo, Columbia University Press.
* (2008) *Art's Claim to Truth*, Gianni Vattimo, edited by Santiago Zabala, Columbia University Press.
* (2009) *Christianity, Truth, and Weak Faith*, Gianni Vattimo and René Girard, edited by P. Antonello, Columbia University Press.
* (2010) *The Responsibility of the Philosopher*, Gianni Vattimo, edited by Franca D'Agostini, Columbia University Press.
* (2011) *Hermeneutic Communism*, Gianni Vattimo and Santiago Zabala, Columbia University Press.
* (2012) *Weak Thought*, translated by Peter Carravetta, SUNY series in Contemporary Italian Philosophy, 2012. Translation of *Il pensiero debole*, Feltrinelli, Milano, 1983
* (2014) *Deconstructing Zionism: A Critique of Political Metaphysics*, edited by Gianni Vattimo and Michael Marder, Bloomsbury.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Marta Frascati-Lochhead. *Kenosis and Feminist Theology. The Challenge of Gianni Vattimo* (SUNY, 1998)
* Rossano Pecoraro, *Niilismo e Pós (Modernidade). Introdução ao pensamento fraco de Gianni Vattimo*, Rio de Janeiro-São Paulo, PUC-Loyola ED. 2005.
* Martin G. Weiss, *Gianni Vattimo. Einführung. Mit einem Interview mit Gianni Vattimo*, Passagen Verlag, 2. Auflage: Wien 2006. .
* Giovanni Giorgio, *Il pensiero di Gianni Vattimo. L'emancipazione dalla metafisica tra dialettica ed ermeneutica*, Franco Angeli, Milano, 2006
* Davide Monaco, *Gianni Vattimo. Ontologia ermeneutica, cristianesimo e postmodernità*, Ets, Pisa 2006
* *Weakening Philosophy. Essays in Honour of Gianni Vattimo*, Edited by Santiago Zabala (with contributions from U. Eco, C. Taylor, R. Rorty, J-L. Nancy, F. Savater and many others), Montreal: McGill-Queen's University Press, 2007.
* Enrico Redaelli, *Il nodo dei nodi. L'esercizio del pensiero in Vattimo, Vitiello, Sini*, Ets, Pisa 2008.
* Wolfgang Sützl, *Emancipación o Violencia. Pacifismo estético en Gianni Vattimo.* Barcelona: Icaria 2007.
* Ashley Woodward, Review of *Weakening Philosophy. Essays in Honour of Gianni Vattimo*, Edited by Santiago Zabala", in "Colloquy" Issue 15 June 2008.
* Mario Kopić, *Gianni Vattimo Čitanka (Gianni Vattimo Reader)*, Zagreb, Antibarbarus, 2008. 
* *Between Nihilism and Politics. The Hermeneutics of Gianni Vattimo.* Edited by Silvia Benso and Brian Schroeder. New York: Suny 2010. 
* Matthew Edward Harris, *Essays on Gianni Vattimo: Religion, Ethics and the History of Ideas*. Newcastle-Upon-Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2016.
* Tommaso Franci, *Vattimo o del nichilismo*, Roma, Armando, 2011.
* Ricardo Milla, Vattimo y la hermenéutica política, en Isegoria (Madrid), 2011, julio, No 44, pp.&nbsp;339–343
* Lozano Pino, Jesús, "El amor es el límite. Reflexiones sobre el cristianismo hermenéutico de G. Vattimo y sus consecuencias teológico-políticas", Madrid, Dykinson, 2015.  ISBN electrónico: 978-84-9085-282-8
* Brais González Arribas, *Reduciendo la violencia. La hermenéutica nihilista de Gianni Vattimo*. Madrid, Dykinson, 2016.
* Emilio Carlo Corriero, "Nietzsche's Death of God and Italian Philosophy". Preface by Gianni Vattimo, Rowman & Littlefield, London - New York, 2016
* Lozano Pino, Jesús, "El último Vattimo: Lección inaugural curso 2019-2020 de los Centros Teológicos de Málaga, Diócesis de Málaga, D.L. 2019. Depósito Legal:MA 1158-2019, .
* Pierfrancesco Stagi, *Gianni Vattimo*, in ''Il pensiero filosofico-religioso italiano nel Novecento'', edited by O. Brino and C. Belloni, "Associazione Italiana di Filosofia della Religione" (AIFR), University of Urbino, 2024.

## Արտաքին հղումներ
* Vattimo in a discussion on the 11 September attacks
* Articles of Vattimo in swif.uniba.it
* Interview with Gianni Vattimo: "Democracy is not possible with absolute truths about co-existence", Barcelona Metropolis, 2011.
* Interview with Gianni Vattimo: "Only Weak Communism Can Save Us", MRZine, 2013
* Europe's Times and Unknown Waters, Cluj-Napoca, Marga, Andrei (April 2009). "The Chaotic Society (Gianni Vattimo, The Transparent Society"

 
Կատեգորիա:21-րդ դարի իտալացի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Իտալացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ