Օվկիանոսի հատակի համաձայնագիր

thumb|400փքս|Օվկիանոսի հատակի համաձայնագրի երկրներ<br>

**Ծովի հատակի սպառազինությունների վերահսկման համաձայնագիր** կամ **Ծովի հատակի համաձայնագիր** (**'), պաշտոնապես՝ **Ծովի հատակում և օվկիանոսի հատակում և դրա ընդերքում միջուկային զենքի և զանգվածային ոչնչացման այլ զենքերի տեղակայման արգելքի մասին համաձայնագիր,** բազմակողմ համաձայնագիր [[Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ|Միացյալ Նահանգների]], [[Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն|Խորհրդային Միության]] (իրավահաջորդ՝ [[Ռուսաստան]]), [[Միացյալ Թագավորություն|Միացյալ Թագավորության]] և 91 այլ երկրներ, միջև, որոնք արգելում են [[միջուկային զենք]]ի կամ «զանգվածային ոչնչացման զենքի» տեղադրումը օվկիանոսի հատակում առափնյա գոտուց 22,2 կմ (12 մղոն) հեռավորության վրա։ Համաձայնագիրը ստորագրող երկրներին թույլ է տալիս հետևել ցանկացած այլ ստորագրող երկրի՝ 22,2 կմ  գոտուց այն կողմ գտնվող [[ծովի հատակ]]ի բոլոր «գործողությունները»՝ համաձայնագրի համապատասխանությունն ապահովելու համար։

[[Անտարկտիկայի համաձայնագիր|Անտարկտիկայի համաձայնագրի]], [[Տիեզերքի համաձայնագիր|Տիեզերական տարածության համաձայնագրի]] և [[Միջուկային զենքից ազատ գոտի|միջուկային զենքից ազատ գոտու]] մասին պայմանագրերի նման, ''Ծովի հատակի զենքի վերահսկման համաձայնագիրը'' փորձում է կանխել միջազգային բախումների և միջուկային զենքի ներմուծումը դրանցից մինչ այժմ ազատ տարածք։ Այնուամենայնիվ, ծովի հատակի շուրջ համաձայնության հասնելը ներառում էր խնդիրներ, որոնք չեն հանդիպել մյուս երկու պայմանագրերը կնքելիս։

== Պատմություն ==


1960-ական թվականներին [[Օվկիանոսագիտություն|օվկիանոսագիտության]] տեխնոլոգիայի առաջխաղացումը և օվկիանոսի հատակի հսկայածավալ և գործնականում չօգտագործված ռեսուրսների հանդեպ մեծ հետաքրքրության աճը հանգեցրին մտավախության, որ օրենքով հստակ հաստատված կանոնների բացակայությունը կարող է հանգեցնել բախումների։ Եվ միաժամանակ մտավախություն կար, որ երկրները կարող են ծովի հատակն օգտագործել որպես միջավայր նոր ռազմակայաններ ստեղծելու համար, այդ թվում՝ միջուկային զենք արձակելու ունակ երկրները։

1967 թվականի օգոստոսին [[Մալթա]]յի դեսպան Պարդոյի կողմից [[ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար]]ին ներկայացրած առաջարկին համապատասխան, [[Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր ասամբլեա|ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան]], 1967 թվականի դեկտեմբերի 18-ին, ստեղծեց ժամանակավոր հանձնաժողով՝ ուսումնասիրելու ծովի հատակը խաղաղ նպատակներով վերապահելու ուղիները, որի նպատակն էր. ապահովել, «որ ծովի հատակի և օվկիանոսի հատակի հետազոտությունն ու օգտագործումը իրականացվի [[ՄԱԿ-ի կանոնադրություն|Միավորված ազգերի կազմակերպության Կանոնադրության]] սկզբունքներին և նպատակներին համապատասխան՝ հանուն միջազգային խաղաղության և անվտանգության պահպանման և ամբողջ մարդկության շահերի»։

Հաջորդ տարի Կոմիտեին տրվեց մշտական կարգավիճակ։ Միևնույն ժամանակ, ծովի հատակին առնչվող ռազմական և սպառազինությունների վերահսկման հարցերն ուղարկվել են ''Զինաթափման տասնութ ազգերի կոմիտե'' () և դրա իրավահաջորդ՝ ''Զինաթափման կոմիտեի համաժողով'' (): [[Ռիչարդ Նիքսոն|Նախագահ Նիքսոնը]] 1969 թվականի մարտի 18-ի հաղորդագրության մեջ ասել է, որ ENDC- ի ամերիկյան պատվիրակությունը պետք է քննարկի ծովի հատակում և օվկիանոսի հատակին զանգվածային ոչնչացման զենքի տեղակայումը արգելող միջազգային համաձայնագրի համար անհրաժեշտ գործոնները և մատնանշել է, որ այդ համաձայնագիրը, ինչպես [[Անտարկտիկայի համաձայնագիր|Անտարկտիդայի]] և [[Տիեզերքի համաձայնագիր|Տիեզերական տարածության համաձայնագրերը]], «կկանխի [[Սպառազինության մրցավազք|սպառազինությունների մրցավազքը]] նախքան այն սկսելու հնարավորություն ունենալը»։

== Երկրների կարգավիճակ ==
=== Մասնակից երկրներ ===
Օվկիանոսի հատակի զենքի վերահսկման մասին այս համաձայնագրի ստորագրումը իրականացվել է [[Վաշինգտոն ԿՇ|Վաշինգտոնում]], [[Լոնդոն]]ում և [[Մոսկվա]]յում 1971 թվականի փետրվարի 11-ին։ Այն ուժի մեջ է մտել 1972 թվականի մայիսի 18-ին, երբ [[Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ|Միացյալ Նահանգները]], [[Միացյալ Թագավորություն]]ը, [[Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն|Խորհրդային Միությունը]] և ավելի քան 22 երկրներ այն վավերացրել են։ 2018 թվականի հոկտեմբեր ամսվա դրությամբ 94 գործող պետություններ հանդիսանում են պայմանագրի կողմեր, մինչդեռ ևս 21-ը ստորագրել են պայմանագիրը, բայց չեն ավարտել վավերացումը։

Ստորև ներկայացված աղյուսակում նշված են ամսաթվեր, թե երբ և որ վայրում են պետությունները ստորագրել կամ ի պահ հանձնել իրենց համաձայնությունը։ Վայրը նշվում է ՝ (**Լ**) Լոնդոնի, (**Մ**) Մոսկվայի և (**Վ**) Վաշինգտոնի համար։
* (**Մ**)  [[Մոսկվա]]յում 
* (**Վ**) [[Վաշինգտոն ԿՇ|Վաշինգտոն]]ում  
* (**Լ*') [[Լոնդոն]]ում 



=== Պայմանագիրը պահպանող, բայց այն մասամբ ճանաչած պետություն ===
[[Պատկեր:Misiones_Diplomaticas_de_Taiwan.PNG|մինի|[[Չինաստանի Հանրապետություն]]ը ([[Թայվան]]) [[Պետության ճանաչում|ճանաչած]] և [[Չճանաչված կամ մասամբ ճանաչված պետությունների ցանկ|չճանաչած երկրների]] քարտեզ   ]]

[[Չինաստանի հանրապետություն|Չինաստանի Հանրապետությունը]] ([[Թայվան]]), որը ներկայումս ճանաչված է միայն ՄԱԿ-ի անդամ երկրներից 14-ի և ի (Պապական աթոռանիստի, բայց ոչ [[Պաղեստին]]ի) կողմից, պայմանագրի վավերացման իր պարտավորությունները ստանձնել է (ի պահ է հանձնել) նախքան 1971 թվականին [[Ամերիկա-չինական հարաբերություններ|Միացյալ Նահանգների որոշումը՝ փոխել]] «[[միասնական Չինաստան]]ի» միակ օրինական կառավարության ճանաչումը [[Չինաստանի հանրապետություն]]ից ([[Թայվան|ՉՀ]]) [[Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն]] (ՉԺՀ)։

Երբ 1991 թվականին ՉԺՀ-ն վավերացրեց *Օվկիանոսի հատակի հանաձայնագիրը'', ՉՀ- ի վավերացումը որակեց որպես «անօրինական»։ ՉՀ- ը պարտավորվել է շարունակել հավատարիմ մնալ պայմանագրի պահանջներին, և ԱՄՆ-ն հայտարարել է, որ դեռևս համարում է, որ ՉՀ -ն կապված է համաձայնագրի իր պարտավորություններով։

### Երկրներ, որոնք ստորագրել են, բայց չեն վավերացրել

## Նշումներ
Հոդվածը պարունակում է ԱՄՆ Պետական դեպարտամենտի «Պայմանագիր, որն արգելում է միջուկային զենքի և զանգվածային ոչնչացման այլ տեսակի զենքի տեղակայումը ծովերի և օվկիանոսների հատակում և դրա խորքերում» փաստաթղթի նյութեր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Text of the treaty
* Seabed ArՄs ControԼ Treaty, Federation of AՄerican Scientists
* Treaty on the Prohibition of the EՄpԼaceՄent of NucԼear Վeapons and other Վeapons of Մass Destruction on the Sea-Bed and the Ocean FԼoor and in the SubsoiԼ Thereof, United Երկիրs DepartՄent of Երկիր
* Պայմանագիրը վավերացրած երկրների ցանկ

Կատեգորիա:1972 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համաձայնագրեր
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ պայմանագրեր
Կատեգորիա:Ծովային իրավունք
Կատեգորիա:Համաձայնագրեր
Կատեգորիա:Միջուկային զենք
Կատեգորիա:Միջուկային զենքից ազատ գոտիներ
Կատեգորիա:Պայմանագրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռազմական պայմանագրեր
Կատեգորիա:Սպառազինության սահմանափակման պայմանագրեր