Հանրային բանկ

**Հանրային բանկ** (), ֆինանսական հաստատություն, որի սեփականատերերը հանդիսանում են պետությունը, համայնքը կամ պետական գործիչները։ Այն կառավարության վերահսկողության տակ գտնվող ձեռնարկություն է: Ներկայիս հանրային բանկային մոդելներից աչքի են ընկնում Հյուսիսային Դակոտայի բանկը, Գերմանիայի Sparkassen-Finanzgruppe-ը և շատ երկրների փոստային բանկային համակարգերը։

Հանրային կամ «պետական» բանկերը համաշխարհային մասշտաբով տարածվել են 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին՝ որպես կապիտալիստական և սոցիալիստական երկրներում արդյունաբերականացման կարևորագույն գործակալներ, մինչև 2012 թվականի վերջը պետական բանկերը դեռևս տիրապետել և վերահսկել են համաշխարհային բանկային ակտիվների մինչև 25 տոկոսը։

Հանրային բանկային համակարգի կողմնակիցները պնդում են, որ քաղաքականության մշակողները կարող են ստեղծել հանրային հատվածի բանկեր՝ պետական ծառայությունների և ենթակառուցվածքների ծախսերը նվազեցնելու, տեղական բանկերը պաշտպանելու և օգնելու, մասնավոր հատվածի բանկային ծառայությունների կողմից թերսպասարկվող անձանց և կազմակերպություններին բանկային ծառայություններ մատուցելու, ինչպես նաև սոցիալական բարօրության վերաբերյալ քաղաքական մարմինների ընդհանուր պատկերացումները արտացոլող տնտեսական զարգացման որոշակի տեսակներ խթանելու համար։ 2015 թվականի Ադիս Աբեբայի զարգացման ֆինանսավորման գործողությունների օրակարգում նշվել է, որ պետական բանկերը պետք է կարևոր դեր ունենան նոր կայուն զարգացման նպատակներին հասնելու գործում։ Ավելի ու ավելի շատ խոշոր միջազգային ֆինանսական հաստատություններ են ճանաչում այն դրական և կատալիզատորային դերը, որը պետական բանկերը կարող են ունենալ ցածր ածխածնային կլիմայական պայմաններին դիմակայուն անցման գործընթացում։ Ավելին, միջազգային ՀԿ-ները և քննադատ գիտնականները պնդում են, որ պետական բանկերը կարող են զգալի դեր խաղալ արդար և հավասար էներգետիկ անցման ֆինանսավորման գործում։

## Հանրային բանկային գործունեության սահմանումներ
Հանրային բանկային ինստիտուտի տվյալներով՝ «Հանրային բանկը լիցենզավորված ավանդային բանկ է, որտեղ պահվում են հանրային միջոցները: Հանրային բանկը պատկանում է պետական միավորի՝ երկրի, շրջանի, քաղաքի կամ ցեղի և պարտավոր է ծառայել հանրային առաքելության, որը արտացոլում է այն հանրության արժեքներն ու կարիքները, որին այն ներկայացնում է»։ Էլեն Բրաունի կարծիքով՝ բանկի հանրային սեփականությունը տարբերվում է պետական սոցիալիզմից նրանով, որ վերջինս արտադրության միջոցների կառավարության սեփականությունն է, մինչդեռ հանրային բանկային գործունեությունը ենթադրում է վարկային և դեբետային համակարգի կառավարության վերահսկողություն, որը նպաստում է տնտեսական փոխանակմանը, այդ թվում՝ ազատ շուկաների փոխանակմանը։

### Հանրային բանկերը համեմատած վարկային միությունների հետ
Պետական բանկերը պատկանում են և կառավարվում են կառավարությունների կողմից, մինչդեռ վարկային միությունները մասնավոր կազմակերպություններ են, որոնք համատեղ սեփականություն են կազմում իրենց անդամների կողմից։ Միացյալ Նահանգներում դաշնային օրենքը արգելում է վարկային միություններին տրամադրել առևտրային վարկեր, որոնք գերազանցում են իրենց ընդհանուր ակտիվների 12.25%-ը։ Սա արդյունավետորեն խոչընդոտում է վարկային միություններին գործել հիմնականում որպես վարկ տրամադրող հաստատություններ։

## Ինչպես են աշխատում հանրային բանկերը
Հանրային բանկերը գալիս են տարբեր մոդելներով։ Հանրային բանկը կարող է կապիտալացվել քաղաքի կամ նահանգի կողմից կատարված նախնական ներդրման, ինչպես նաև հարկերից և վճարներից ստացված եկամուտների միջոցով։ Պետական բանկը, ինչպես մասնավոր բանկը, կարող է հարկային եկամուտներն ու կառավարության այլ եկամուտները որպես ավանդներ ընդունել, փող ստեղծել բանկային վարկի տեսքով և վարկեր տրամադրել շատ ցածր տոկոսադրույքներով։ Երբ մասնավոր բանկերը իրենց բիզնես մոդելով պարտավորվում են օգտվել ցածր տոկոսադրույքներից՝ վարկառուներից ավելի բարձր տոկոսադրույքներ սահմանելով, պետական բանկը չունի վճարելու բաժնետերեր, ուստի կարող է ցածր տոկոսադրույքները փոխանցել վարկառուներին, ինչպիսիք են պետական մարմինները, տեղական բիզնեսները, բնակիչները և ուսանողները։ Միևնույն ժամանակ, քանի որ պետական բանկի ֆինանսավորման մեծ մասը գալիս է պետական ավանդներից, որոնք այլապես ավելի շատ եկամուտ կբերեին մասնավոր բանկից, գոյություն ունի թաքնված սուբսիդիա, որը գործում է որպես հարկատուներից վարկառուներին փոխանցում։

Պետական բանկերը կարող են նաև համագործակցել (ապահովագրելով կամ երաշխավորելով) տեղական բանկերի վարկերը՝ ֆինանսավորելու այն նախագծերը, որոնք այլապես կարող էին չֆինանսավորվել։:

Պետական խնայողական բանկերը, ինչպիսիք են փոստային բանկերը, սովորաբար առաջարկում են անհատական խնայողական հաշիվներ, խնայողական պարտատոմսեր, փոխանցումներ և այլ ծառայություններ: Աշխարհի չորս փոստային համակարգերից մոտ երեքը առաջարկում են նման բանկային ծառայություններ և նման համակարգ գոյություն է ունեցել Միացյալ Նահանգներում 1911-1967 թվականներին։

## Հանրային բանկային գործունեության պատմություն
### Հին պատմություն

Հին աշխարհում, մինչև գների կարգավորման շուկաների ի հայտ գալը՝ տաճարները տրամադրել և վերահսկել են փոխանակման համար կարևորագույն կշռաքարերն ու չափերը։ Միջագետքի ընդլայնված իրավական ռեժիմը ներառել է գների կառավարում և հանրային սովորույթով սահմանված ֆիքսված տոկոսադրույքներ, ինչպիսիք են մեկ շեկելը մեկ *մինի համար*, որը կայուն է մնացել հազար տարի։

### Միջնադար, Վերածնունդ և ժամանակակից Եվրոպա
14-րդ դարում ամենահայտնին եղել է Մոնս Պիետատիսը (Բարեպաշտության լեռը)՝ բարեգործական վարկային հաստատություններ, որոնք ցածր կամ առանց տոկոսի գումար են տրամադրել գրավադրված իրերի գրավի դիմաց՝ հաճախորդներին վաշխից պաշտպանելու նպատակով։ Շահույթն օգտագործվել է աշխատակիցներին վճարելու և նրանց բարեգործական աշխատանքի շրջանակը ընդլայնելու համար։ Հաստատությունները գործել են կամ ինքնավար կազմակերպությունների, կամ մունիցիպալ կորպորացիաների տեսքով։ Պարբերաբար տոկոսներից ստացված զուտ շահույթը կիրառվել է կազմակերպությունների կապիտալի պահուստներում, իսկ ավելցուկային շահույթն օգտագործվել է հաջորդ ցիկլում տոկոսադրույքները իջեցնելու համար։

Եկեղեցական բանկերի բազմաթիվ տեսակներ ծառայել են որպես վաղ հանրային բանկեր։ Վարկի պատմության մասին իրենց ակնարկում Էլիզ Դերմինյորը և Յանե Սվետևը նշել են, որ եկեղեցական կառույցները «(վանքեր, մենաստաններ, *Մոնս պիետատիներ*) կարող են վարկ տրամադրել և գործարքները գրանցել իրենց սեփական հաշվապահական գրքերում: Եկեղեցական ծխական համայնքները նույնպես վարկեր են տրամադրել»:

Վաղ կատալոնական հանրային բանկերի թվում են եղել Taula de Canvi-ն (հիմնադրվել է 1401 թվականին Բարսելոնայում), որը նախատեսված է եղեկ մասնավոր բանկերից ավանդներ ներգրավելու և կարճաժամկետ պարտքը ֆինանսավորելու համար, առաջին և երկրորդ Banco di San Giorgio-ն (1408 և 1530), որոնց առաքելությունը արտացոլում է հանրային պարտքի մարման և բանկային գործունեությունը հանրային բարօրությանն ուղղորդելու նպատակները, Վենետիկի Banco della Piazza di Rialto-ն (1587)՝ հանրային պարտքերը մարելու համար և Banch de la Ciutat-ը (1609), որը թույլ է տալիս հանրությանը սահմանափակ քանակությամբ օգտագործել ցածրորակ մետաղադրամներ։

Եվրոպայի մնացած մասում Ամստերդամի բանկը (1609) ձեռնամուխ է եղել մետաղադրամների և այլ փոխանակման համակարգերի պարզեցմանը և ստանդարտացմանը և շուտով նրան միացել են նաև հոլանդական այլ փոխանակման բանկեր, որոնցից շատերը գոյատևել են մինչև 19-րդ դարը։ Գերմանիայում և Շվեյցարիայում շատ համայնքներ բանկեր են ստեղծել տասնհինգերորդից տասնյոթերորդ դարերի միջև ընկած ժամանակահատվածում։ Բազելի քաղաքային խորհրդի կանոնադրությունում նշվել է, որ «մեր քաղաքային բանկը հիմնադրվում է հանրային բարօրության համար»։ Համբուրգի բանկը (1619) Ամստերդամի մոդելի վրա հիմնված պետական բանկ է եղեկ, սակայն ընդլայնված վարկային դերով և քաղաքի հացահատիկի պահեստով։

Ավելի ուշ արժույթ թողարկող պետական բանկեր հայտնվել են Շվեդիայում, Անգլիայում, Ֆրանսիայում, Վիեննայում և Պրուսիայում։

### Ժամանակակից Գերմանիա
Ըստ OECD-ի ուսումնասիրությունների՝ Գերմանիայի պետական բանկային համակարգը վերահսկում է Գերմանիայի բանկային ընդհանուր ակտիվների 40%-ը։ Գերմանական հանրային բանկերի ասոցիացիայի (VOB) տվյալներով՝ Գերմանիայի հանրային բանկերի ընդհանուր ակտիվները 2016 թվականի վերջին կազմել են 2,900 միլիարդ եվրո, իսկ գերմանական հանրային բանկերն ունեն 75,000 աշխատակից։

Գերմանիայի Landesbanken-ը պետական բանկերի խումբ է, որոնք հիմնականում զբաղվում են մեծածախ բանկային գործունեությամբ։ *Sparkassen-ը* պետական խնայողական բանկեր են, որոնք գործում են հանրային ծառայության և տեղական զարգացման մանդատով։ Յուրաքանչյուրը կարող է անձնական հաշիվ բացել *Sparkassen* բանկում և նրանք վարկեր են տրամադրում փոքր բիզնեսներին և բնակարան գնողներին։

Բանկի գործադիր փոխնախագահ Վոլֆրամ Մորալեսը նշել է, որ պետական բանկերը մեծ դեր են խաղացել Գերմանիայի կենտրոնացված բրածո վառելիքի էներգիայից դեպի բազմազան վերականգնվող էներգիայի անցման գործում և որ Գերմանիայի «Սպարկասե» բանկերը նշանակալի ներդրում են ունեցել վերականգնվող էներգիայի անցման գործում։

Ֆինանսական լրագրող Ֆրենսիս Կոպոլան պնդում է, որ 2008 թվականի համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամից հետո Գերմանիայի լանդեսբանկերը գտնվում են «զոմբիֆիկացիայի» տարբեր փուլերում՝ անարդյունավետ և ցածր շահութաբեր։ Կոպոլան նաև պնդում է, որ Sparkassen բանկերը տառապում են խնայողներին հասնող ցածր եկամտաբերությունից, ցածր շահույթից և առցանց վարկատուների կողմից աճող մրցակցությունից։ Գրելով Ուելսի հանրային քաղաքականության ինստիտուտի համար՝ Քրեյգ Ջոնսոնը նմանապես պնդում է, որ Sparkassen բանկերը խնդիրներ են ունեցել շահույթ ստանալու հարցում՝ խնայողներին կայուն եկամուտներ տրամադրելու անկարողության պատճառով։ Այնուամենայնիվ Էլեն Բրաունը գրում է, որ Landesbanken-ը և Sparkassen-ը Գերմանիայի տեղական տնտեսություններին մատակարարել են իրացվելիություն, երբ մասնավոր բանկերը դադարեցրել են վարկավորումը և փոխարենը զբաղվել են ռիսկային վարքագծով, վարքագծով, որը նպաստել է 2008 թվականի համաշխարհային տնտեսական անկմանը։

### Ավստրալիա
Ավստրալիայի Համագործակցության Բանկը հիմնադրվել է Համագործակցության Բանկի մասին օրենքով և բացվել է 1911 թվականին։ Մինչև մասնավորեցումը (բանկն ամբողջությամբ մասնավորեցվել է 1996 թվականին), բանկը կարող էր Ավստրալիայի վարկը տրամադրել քաղաքացիներին վարկերի տեսքով։

### Կանադա
Հիմնադրվելով որպես մասնավոր բանկ 1934 թվականին, Կանադայի բանկը ազգայնացվել է 1938 թվականին՝ դաշնային կառավարությանը և նահանգներին վարկեր տրամադրելու մանդատով։ Այս վարկավորումը պետական պարտքը դարձրել է անտոկոս։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Կանադայի բանկը ֆինանսավորել է մեծ ռազմական ջանքեր՝ օգնելով ստեղծել աշխարհի երրորդ ամենամեծ նավատորմը։ Պատերազմից հետո բանկը սուբսիդավորել է վետերանների գյուղատնտեսական հողերը և կրթությունը, ֆինանսավորել է ենթակառուցվածքները, օդանավակայանները և տեխնոլոգիաները, ինչպես նաև օգնել է կառավարությանը հաստատել կենսաթոշակներ և Medicare։ 1960-ական թվականներից սկսած՝ Կանադայի բանկը սկսել է սահմանափակել երկրի դրամական մատակարարումը՝ գնաճը զսպելու համար և 1974 թվականին բանկն այլևս չէր վարկավորում կառավարությանը։

### ԱՄՆ-ն 17-րդ, 18-րդ և 19-րդ դարերում
17-րդ և 18-րդ դարերում տասներեք գաղութների կառավարող գաղութային ժողովները սկսեցին ստանձնել բանկերի վարկային գործառույթները՝ եկամուտ ստեղծելու և գյուղատնտեսությունն ու զարգացումը ֆինանսավորելու համար։ Կառավարությունները կհիմնեին «ցամաքային բանկեր» կոչվող գրասենյակներ և կթողարկեին ու կվարկեին թղթադրամ։ Վարկերը կվերադարձվեին կանոնավոր վճարման գրաֆիկով՝ գնաճը կանխելու և անգլիական ֆունտ ստերլինգի հետ համապատասխանությունն ապահովելու համար։ Այս պետական ֆինանսների մեխանիզմներից բխող ցածր հարկերը մասամբ պատասխանատու էին գաղութների արագ տնտեսական ընդլայնման համար։ Փենսիլվանիայի բանկը, որը հիմնադրվել է 1793 թվականին, թույլ տվել է պետությանը օգտագործել իր դիվիդենտները կառավարության ծախսերը ֆինանսավորելու համար՝ առանց որևէ ուղղակի հարկի՝ հաջորդ 40 տարիների ընթացքում։

19-րդ դարի սկզբին Ամերիկայում, նախքան Միացյալ Նահանգների Երկրորդ բանկի փակվելը, նահանգները շտապում էին ստեղծել լիովին հանրային կամ մասնակիորեն հանրային բանկեր։ Նրանց նախագծման մեջ զգալի տարբերություններ կային հանրայինի և մասնավորի չափի միջև։ Գրեթե բոլոր դեպքերում նահանգային օրենսդիր մարմինները ստեղծել են կենտրոնական բանկեր՝ իրենց նահանգներում փող տրամադրելու և մյուս բանկերը կարգավորելու համար։ 1831 թվականին գործող 24 նահանգներում հատուկ օրենսդրական ակտերի միջոցով գրանցվել էր ավելի քան 400 բանկ։ Շատ դեպքերում օրենսդիր մարմինները քաղաքականության որոշումներ էին կայացնում այն վարկերի և վարկերի տեսակների վերաբերյալ, որոնք այս բանկերը պետք է տրամադրեին։ Այս պետական հաստատություններից մի քանիսը կրկնօրինակեցին գաղութային ժողովի հողային բանկերի հաջողությունը կառավարության ծախսերը հոգալու հարցում։ Օրինակ՝ Ջորջիայի կենտրոնական բանկը ծածկել է նահանգի բոլոր ծախսերը 1828-ից մինչև 1842 թվական։

19-րդ դարի առաջին կեսին Միացյալ Նահանգներում գործող տարբեր պետական սեփականության կամ պետության հետ ներգրավված բանկերի վերաբերյալ Սյուզան Հոֆմանը գրել է՝

 Երկու ծայրահեղությունների՝ հիմնականում մասնավոր առևտրային բանկերի և գրեթե ամբողջությամբ հանրային պետական կենտրոնական բանկերի միջև գոյություն ուներ գրեթե բոլոր հնարավոր կարգավորումները։ Պետությունը որոշ բանկերի սեփականության իրավունքի բաժնեմաս ուներ, բայց ոչ կառավարման մեջ (բացի բանկերի կանոնադրությունները նշելուց): Երբ պետությունը ներգրավված էր բանկի կառավարման մեջ, նրա ներկայացվածությունը տնօրենների խորհրդում տատանվում էր նվազագույնից մինչև մեծամասնություն՝ գումարած նախագահի հանրային ընտրությունը։ Պետական բանկերի կապիտալը բաղկացած էր տեսակների տարբեր համակցություններից, հողի և ստրուկների գրավադրումներից, ինչպես նաև կանոնադրող պետության, այլ նահանգների կամ Միացյալ Նահանգների կողմից թողարկված պարտատոմսերից։ Բանկերին լիազորված էր տրամադրել առևտրային և անշարժ գույքի և գյուղատնտեսական վարկերի տարբեր համամասնություններ:

Առնվազն երկու նահանգային բանկ ամբողջությամբ հանրային սեփականություն էին. Վերմոնտի նահանգային բանկը և Կենտուկիի բանկը (որը հետագայում փոխարինվել է Կենտուկիի համագործակցության նույնքան հանրային բանկով): Այս բանկերը, ինչպես ավելի ուշ Հյուսիսային Դակոտայի բանկը, ամբողջությամբ պատկանում էին պետությանը, կառավարվում էին օրենսդիր մարմնի կողմից նշանակված պաշտոնյաների կողմից և գործել են պետության վարկային հաշվին։

### Հյուսիսային Դակոտայի բանկ
Հյուսիսային Դակոտայի Բանկը (BND) պետական սեփականություն հանդիսացող և պետական կառավարմամբ ֆինանսական հաստատություն է, որի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Բիսմարկում, Հյուսիսային Դակոտա: Նահանգի օրենքի համաձայն, բանկը Հյուսիսային Դակոտայի նահանգն է, որը գործունեություն է ծավալում որպես Հյուսիսային Դակոտայի բանկ։ Պետությունը և նրա գործակալությունները պարտավոր են իրենց միջոցները տեղադրել բանկում։

Հյուսիսային Դակոտայի բանկը հիմնադրվել է Անկուսակցական լիգայի կամ NPL-ի հեղափոխական պոպուլիստների կողմից, որոնց հարթակը «տնտեսական ենթակառուցվածքների հանրային սեփականությունն» է եղել։ Վարկային սահմանափակ հասանելիությունը սրել է ֆերմերների ճգնաժամը 19-րդ դարի վերջին տարիներին և գործիքային դեր խաղաց գյուղատնտեսական պոպուլիստական ապստամբության մեջ։ Մինեապոլիսի և Չիկագոյի կողմից գների մանիպուլյացիաներին և շուկայի գերիշխանությանը ի պատասխան՝ Ազգային գյուղատնտեսական լիգան պաշտպանում էր ջրաղացների, հացահատիկի վերամշակման գործարանների, բանկերի և գյուղատնտեսության հետ կապված այլ ոլորտների պետական վերահսկողությունը:

Սկզբում Հյուսիսային Դակոտայի բանկը պայքարում էր լեգիտիմության համար։ Մինեսոտայի և արևելյան ափի բանկերը զգալի ջանքեր գործադրեցին Դաշնային դեպարտամենտի (BND) գործունեությունը խաթարելու համար։ 1931 և 1932 թվականներին բանկի պարտքերի չվճարումները կազմում էին ընդհանուր պարտքի վաթսունվել է տոկոսը։

Այսօր BND-ն կարևոր դեր է խաղում Հյուսիսային Դակոտայի տնտեսական զարգացման գործում։ Դրա առաքելությունն է «խթանել գյուղատնտեսությունը, առևտուրը և արդյունաբերությունը» և «օգնել և աջակցել նահանգի ներսում ֆինանսական հաստատությունների զարգացմանը»։ Վարկային պորտֆելի կեսը համայնքային բանկերի կողմից տրամադրված բիզնես և գյուղատնտեսական վարկեր են, որոնց մի մասը ֆինանսավորվում է Բունդեսթագի կողմից։ Սա թույլ է տալիս BND-ին ընդլայնել Հյուսիսային Դակոտայի համայնքային բանկային ոլորտի վարկավորման կարողությունները և նվազեցնել արտասահմանյան բանկերի դերը Հյուսիսային Դակոտայի ֆինանսական համակարգում։ BND-ն նաև ֆինանսավորում է աղետների և գյուղատնտեսական օգնության, հանրային ենթակառուցվածքների, դպրոցների և ուսանողական վարկերի օգնությունը։ Տոկոսագումարները ամեն տարի վերադարձվում են պետությանը դիվիդենտների տեսքով։

2017 թվականին Հյուսիսային Դակոտայի բանկը գրանցել է ռեկորդային շահույթ՝ տասնչորսերորդ տարին անընդմեջ։

Բոստոնի Դաշնային պահուստային բանկի Նոր Անգլիայի հանրային քաղաքականության կենտրոնի Յոլանդա Կոդրզիցկին և Թալ Էլմատադը 2011 թվականի զեկույցում պնդել են, որ Հյուսիսային Դակոտայի մոդելը կիրառելի չէ Մասաչուսեթսի համար, որն ունի շատ ավելի մեծ բնակչություն և ավելի բարդ վարկային կարիքներ։ Նրանք պնդում են, որ պետական բանկ հիմնելու ծախսերը «կարող են լինել զգալի», պահանջելով «միջոցներ, որոնք մոտավորապես հավասար են նահանգի ընդհանուր պարտավորական պարտքի մեկ հինգերորդին»։ Նրանք նաև եզրակացնում են, որ որոշակի շուկայական ձախողումներ կարող են պահանջել «հիմնել հանրային բանկ, որը կտարբերվի Հյուսիսային Դակոտայի բանկից...»։

### Վերակառուցման ֆինանսավորման կորպորացիա
1932-ից 1957 թվականներին Միացյալ Նահանգներում Վերակառուցման Ֆինանսական Կորպորացիա (RFC) անվամբ կառավարական կորպորացիան ֆինանսական աջակցություն էր ցուցաբերում նահանգային և տեղական ինքնակառավարման մարմիններին և վարկեր էր տրամադրում բանկերին, երկաթուղիներին, հիփոթեքային ասոցիացիաներին և այլ բիզնեսների։ RFC վարկերը «ինքնալուծարվող» էին, ինչը նշանակում է, որ դրանք եկամուտ էին ստանում վարկերի կողմից ստեղծված եկամտի հոսքերից, ինչպիսիք են RFC-ի կողմից ֆինանսավորվող կամուրջների և թունելների վճարները։ RFC-ի կողմից ֆինանսավորվող նախագծերի թվում են եղել Սան Ֆրանցիսկոյի ծոցի կամուրջը, Կալիֆոռնիայի ջրատարը, Միսիսիպի գետի վրայով անցնող կամուրջները և Փենսիլվանիայի մայրուղին։

### Հանրային բանկային շարժումները Միացյալ Նահանգներում
Մեծ ճգնաժամի ժամանակներից մինչև մեր օրերը շատ նահանգներ փորձեցին ստեղծել հանրային բանկեր հանրաքվեների կամ օրենսդրության միջոցով։ Այս փորձերը հաճախ դիմադրվում էին նահանգային առևտրի պալատների և այլ մասնավոր ֆինանսական շահագրգիռ կողմերի կողմից, ինչպես օրինակ՝ 1970-ականներին, երբ Նյու Յորքի նահանգային ժողովը ներկայացրել է պետական բանկ ստեղծելու մասին օրենսդրություն, սակայն դիմադրում էին Նյու Յորքի առևտրի պալատը և Նյու Յորքի ֆոնդային բորսան։

2016 և 2017 թվականներին մի քանի թեկնածուներ ամբողջ երկրում մասնակցել են հանրային բանկային հարթակներում, որոնցից մի քանիսը, ինչպես Նյու Ջերսիի նահանգապետ Ֆիլ Մերֆին, հաղթանակ են տարել։ Քաղաքային հանրային բանկերի նկատմամբ վերականգնված հետաքրքրությունը շարժումներ է առաջացրել Լոս Անջելեսում, Օքլենդում, Սիեթլում, Սանտա Ֆեում, Սան Ֆրանցիսկոյում և այլ քաղաքներում։ Միևնույն ժամանակ, նահանգների կողմից կանեփի օրինականացման քայլերը՝ կանեփի հետ կապված բանկային ավանդների և ֆինանսական գործարքների բարդությունների պատճառով, հանգեցրել են պետական և քաղաքային բանկերին կոչերի՝ սպասարկելու կանեփի բիզնեսներին, ինչը հանգեցրել է Կալիֆոռնիայի նահանգային Սենատի կողմից 2018 թվականին նման բանկեր ստեղծելու մասին օրինագծի ընդունմանը։ Օրինագիծը ստորագրվել է նահանգապետ Գևին Նյուսոմի կողմից 2019 թվականի հոկտեմբերի 2-ին։

### Հանրային բանկերի ջանքերը Կալիֆոռնիայում
Կալիֆոռնիայի նահանգային օրենսդիր մարմինը AB 857-ը (Հանրային բանկային գործունեության մասին օրենք) հաստատել է 2019 թվականի սեպտեմբերի 13-ին։ 2019 թվականի հոկտեմբերի 2-ին նահանգապետ Գևին Նյուսոմը ստորագրել է AB 857-ը։ AB 857-ը թույլ է տալիս տեղական ինքնակառավարման մարմիններին հիմնել իրենց սեփական հանրային բանկը՝ մասնավորապես՝ «թույլատրել հանրային վարկերի տրամադրումը հանրային բանկերին և թույլատրել հանրային բանկերի բաժնետոմսերի հանրային սեփականությունը՝ ծախսերի խնայողության, տեղական տնտեսությունների ամրապնդման, համայնքային տնտեսական զարգացմանը աջակցելու և բնակավայրերի ենթակառուցվածքային ու բնակարանային կարիքները լուծելու նպատակով»։ AB 857-ը մշակվել է Կալիֆոռնիայի հանրային բանկային դաշինքի կողմից, որը Կալիֆոռնիայի 10 քաղաքներ ներկայացնող ակտիվիստների ցանց է և ներկայացվել է օրենսդիր մարմնում Ասամբլեայի անդամներ Դեյվիդ Չիուի և Միգել Սանտյագոյի կողմից 2019 թվականի փետրվարի 19-ին։ AB 857 օրինագիծը լայն ժողովրդական աջակցություն է ստացել, 180 խոշոր արհմիություններ, քաղաքացիական, համայնքային կազմակերպություններ և Կալիֆոռնիայի Դեմոկրատական կուսակցությունը հավանություն են տվել օրինագծին։ Տեղական ինքնակառավարման մարմինների աջակցության ի նշան, Կալիֆոռնիայի 17 քաղաքներ և շրջաններ ընդունեցին տեղական բանաձևեր՝ AB 857-ը՝ Հանրային բանկային գործունեության մասին օրենքը, հաստատելու համար, այդ թվում՝ Լոս Անջելես, Սան Դիեգո, Օքլենդ, Լոնգ Բիչ, Սանտա Ռոզա, Բևեռլի Հիլզ, Բերկլի Ռիչմոնդ, Սանտա Քրուզ, Հանթինգթոն Պարկ, Յուրիկա և Վաթսոնվիլ, Ալամեդա և Սանտա Քրուզի շրջանները, ինչպես նաև Սան Ֆրանցիսկո քաղաքը և շրջանը:

2018 թվականին Լոս Անջելեսի քաղաքային խորհուրդը ներկայացրել է B միջոցառումը, որը քվեարկության միջոցով թույլ է տվել Լոս Անջելեսին ստեղծել մունիցիպալ բանկ։ «B միջոցառումը» արշավը գլխավորել է Լոս Անջելեսի հանրային բանկը, որը կամավորական կազմակերպություն է, որը պաշտպանում է Լոս Անջելեսի մունիցիպալ բանկի ստեղծումը։ Կազմակերպման համար ընդամենը չորս ամսվա և սահմանափակ ֆինանսավորման պայմաններում, B միջոցառումը կարողացավ ստանալ ձայների 44 տոկոսը, չնայած այն չի ընդունվել։ Հաշվի առնելով այն փաստը, որ լավ ֆինանսավորվող բիզնես շահերին մարտահրավեր նետող առաջադեմ քվեարկության շատ հարցեր պարբերաբար պարտվում են 3-1 տարբերությամբ, այս ուժեղ ցուցանիշն ավելի տպավորիչ է եղել։ «Los Angeles Times»-ի խմբագրական խորհուրդը պետական բանկն անվանել է «ռիսկային, թանկ և հարկային դոլարների հնարավոր վատնում», մինչդեռ «Los Angeles Times Opinion»-ի հոդվածագիրներից մեկը և «American Prospect»-ի գործադիր խմբագիրը ընդգծել են Հյուսիսային Դակոտայի բանկի և 250-ամյա գերմանական պետական բանկային համակարգի հաջողությունը Լոս Անջելեսում պետական բանկի ստեղծման աճող աջակցության մեջ, նշելով՝ «Լոս Անջելեսի բնակարանային մատակարարման կամ փոքր բիզնեսի միջավայրի նկատմամբ որևէ լուրջ հայացք ոչ մեկին տպավորություն չի թողնի, որ մեր գործող մեգաբանկերը հետաքրքրված են քաղաքը կրկին մեծ դարձնելով: Դա կպահանջի տեղական ներդրումների նկատմամբ նվիրվածություն... Ցանկացած նոր պետական ձեռնարկություն, հավանաբար կհանդիպի նման խոչընդոտների»։

2019 թվականի մարտին Սան Ֆրանցիսկոյի գանձապետի և հարկահավաքի գրասենյակը հրապարակել է 151 էջանոց իրագործելիության ուսումնասիրություն պետական բանկի համար։ Ուսումնասիրությունը վերլուծել է Սան Ֆրանցիսկոյում հանրային բանկ հիմնելու երեք մոտեցում, որոնցում բանկի համար անհրաժեշտ միջոցները գնահատվում են 184 միլիոնից մինչև 3.9 միլիարդ դոլար, սակայն ընդգծվում է. «[Կարևոր] է նշել, որ մոդելի կողմից տարեկան բանկային վնասի համար նախատեսված ժամանակահատվածը կախված է մի շարք գործոններից, ինչպիսիք են ծախսերը, եկամուտը և աճի տեմպերը»։ Այս լծակներից որևէ մեկի կարգավորումը կարող է կրճատել կամ երկարացնել այն ժամանակը, որը պահանջվում է բանկի մոդելի համար տարվա ընթացքում հավասարակշռության հասնելու համար՝ առաջին անգամ։

### Հանրային բանկերի ջանքերը Նյու Յորքում
Նյու Յորքի հանրային բանկային գործունեության մասին օրենքը, կամ S5565C-ն, ներկայացվել է Նյու Յորք նահանգի սենատոր Ջեյմս Սանդերս կրտսերի կողմից 2019 թվականին։ Օրենքը կարող էր թույլատրել պետական բանկերի գոյությունը, կպարզաբաներ դրանց գործունեության եղանակը և կարող էր պահանջել, որ դրանք գրանցվեն որպես բարեգործական կորպորացիա։

## Հանրային բանկային գործունեության տեսական տեսանկյուններ
### Հետաքրքրություն

Տոկոսը կամ վարկառուի կամ ավանդատու հաստատության կողմից վարկատուին կամ ավանդատուին կատարված վճարումը մեծացնում է ապրանքների և ծառայությունների ընդհանուր արժեքը։ Բարձր տոկոսադրույքների քննադատները պնդում են, որ ապրանքների և ծառայությունների համար վճարվող գումարի 35%-ից 40%-ը իրականում գնում է տոկոսային վճարումների՝ ապրանքների մատակարարման համար անհրաժեշտ մատակարարման, արտադրության և բաշխման շղթաները ֆինանսավորելու համար։ Կառավարությունները նմանատիպ բարձր տոկոսադրույքներ են վճարում կապիտալ նախագծերի համար, ինչպիսիք են ենթակառուցվածքները և դպրոցները։ Այսպիսով պետական բանկերը, որոնք պարտավոր չեն բարձր տոկոսադրույքներ գանձել այնպես, ինչպես մասնավոր բանկերը պետք է անեն բաժնետերերին սպասարկելու համար, դրանք հավանաբար կնվազեցնեն պետական նախագծերի տոկոսների արժեքը և այդ մասնավոր նախաձեռնություններին հանրային բանկը ստիպված է եղել աջակցել:

### Փողի ստեղծում
Բանկերը հաճախ համարվում են պարզապես ֆինանսական միջնորդներ, որոնք ընդունում են ավանդներ և այդ ավանդներից գումար տրամադրում վարկերով։ Մյուսները համաձայն չեն այս տեսակետի հետ և նշում են, որ բանկերը փող են ստեղծում վարկավորման միջոցով և որ բանկերը վարկեր են տրամադրում իրենց ավանդային բազայից շատ ավելին։ Օրինակ՝ Կոռնելի իրավաբանական դպրոցի Ռոբերտ Հոկեթը պնդում է, որ այն համոզմունքը, որ բանկերը հիմնականում միջնորդներ են խնայողների և վարկառուների միջև, սխալ է։ Փոխարենը, բանկի ավանդների հետ խստորեն կապված չէ տոկոսադրույքով վարկ տրամադրելու կարողությունը, Հոկետի համար, պատճառ է, որ բանկային գործառույթը լինի հանրային օգտակար ծառայություն, այլ ոչ թե խիստ մասնավոր ձեռնարկություն:

Բանկերը պահում են ավելի քիչ պահուստներ, քան իրենց ավանդային պարտավորությունները, բայց այդ ավանդային պարտավորությունները նույնպես ֆունկցիոնալ առումով փող են։ Այսպիսով, մասնակի պահուստային բանկային գործունեության հենց այս պրակտիկան մեծացնում է փողի զանգվածը բանկերի ավանդային բազաներից այն կողմ։ Ազգերի կենտրոնական բանկերը փորձում են կարգավորել այդ աճը տոկոսադրույքների, պահուստային պահանջների և կապիտալի բավարարության պահանջների միջոցով, չնայած այսօր զարգացած տնտեսությունների մեծ մասը պահուստային պահանջներին առաջնահերթություն չի տվել։

Այն տեսակետի ընդունումը, որ բանկերը փող են ստեղծում, լայնորեն տարածված է։ Անգլիայի բանկի անունից գրող հեղինակները բացատրել են, որ բանկերը, փոխարենը ավանդներ ստանալու և այնուհետև վարկ տրամադրելու, վարկ են տալիս գումար՝ ստեղծելով համապատասխան ավանդներ վարկառուների բանկային հաշիվներում, այդպիսով ստեղծելով «նոր գումար»։ Արևմտյան Միչիգանի համալսարանի քաղաքագետ Սյուզան Հոֆմանը՝ *«Քաղաքականություն և բանկային գործ»* գրքի հեղինակը սկսում է այդ գիրքը՝ գրելով, որ Կոնգրեսը պատմականորեն պայքարել է այն իրողության հետ, որ բանկերը ստեղծում են գումար և որ փողն ինքնին առաջանում է «ինստիտուցիոնալացված որոշումների գործընթացում»։ Սա ակնհայտ դարձավ Ամստերդամի բանկի տնօրենների համար 17-րդ դարում, երբ նրանք հասկացան, որ ավանդները վարկ տրամադրելը գումար է ստեղծում վարկառուների համար, մինչդեռ նույն գումարը դեռևս գտնվում է սկզբնական ավանդատուների հաշիվներում։

Սաութհեմփթոնի համալսարանի պրոֆեսոր Ռիչարդ Վերները էմպիրիկ հետազոտությունների միջոցով եզրակացրել է վարկի ստեղծման տեսության օգտին և որ «բանկերը կարող են անհատապես ստեղծել փող ոչնչից»։ Մինեապոլիսի Դաշնային պահուստային բանկի երկու նախկին անդամներ՝ Չարին և Ֆելանը, մասնակի պահուստային բանկային գործունեության գործընթացը անվանում են «մասնավոր փողի ստեղծում»։

Որոշ գիտնականներ և հեղինակներ համաձայն չեն այն փաստարկի հետ, որ բանկերը փող են ստեղծում այն վարկ տալով։ Ավստրիական դպրոցի տնտեսագետները, օրինակ, ընդգծում են, որ միայն մեկ կողմ կարող է օրինական պահանջ ներկայացնել ավանդի նույն միավորի նկատմամբ։ Նրանք, ովքեր հերքում են, որ բանկերը փող են ստեղծում, կարող են պնդել, որ վարկավորման գործընթացը արտաքին կողմին փող ստեղծելու կեղծ տպավորություն է թողնում, քանի որ նույն ակտիվը երկու անգամ գրանցվում է՝ մեկ անգամ որպես ավանդի գրառում, իսկ մեկ անգամ՝ որպես ակտիվի հաշվի գրառում։ Ավելի շուտ, երկու թվերը նույն դրամական միավորի գործարքային ներկայացումներն են։

Այլ գիտնականներ և հեղինակներ հիմնավորում են իրենց այն համոզմունքը, որ բանկերը փող են ստեղծում՝ հետևելով այն հաշվետվությանը, թե ինչ է պատահում այդ փողի հետ, երբ վարկերը մարվում են։ Մայքլն այդ մասին գրել է՝ «Ինչպես նոր վարկ վերցնելը ստեղծում է գումար, այնպես էլ բանկային վարկերի մարումը ոչնչացնում է գումարը»։

Դեյվիդ Կորտենը և «Նոր տնտեսություն» աշխատանքային խմբի մյուս անդամները պնդում են, որ փող ստեղծելու և բաշխելու լիազորությունը պետք է ապակենտրոնացվի և ժողովրդավարացվի՝ այդ լիազորությունը համայնքային բանկերում տեղադրելով։

### Հանրային բանկեր և տնտեսական աճ
Սվետլանա Անդրիանովան, Պանսիոս Դեմետրիադեսը և Անյա Շորթլենդը օգտագործում են մի քանի երկրներից 1995-2007 թվականների տվյալներ և եզրակացնում, որ բանկերի նկատմամբ կառավարության կողմից սեփականության բարձր աստիճանը նպաստում է ավելի արագ աճին, քան կառավարության կողմից սեփականության ցածր մակարդակը։

Կատո ինստիտուտի Մարկ Կալաբրիան Fannie Mae-ի և Freddie Mac-ի կոռուպցիան դիտարկել է որպես պետական հատվածի ֆինանսների վատ կառավարման ապացույց։ Կալաբրիան նաև պնդում է, որ Հյուսիսային Դակոտայի բանկի հաջողությունը չափազանցված է և որ պետական հատվածի բանկային գործունեությունը նվազեցնում է տնտեսական աճը։ Նա գրել է՝ «Երբ բանկերը կառավարության ձեռքում են, վարկավորման որոշումները ավելի ու ավելի են պայմանավորված քաղաքականությամբ, քան տնտեսագիտությամբ»։ Հանրային բանկային ինստիտուտը պնդում է, որ Կալաբրիայի եզրակացությունները հիմնված են այնպիսի հետազոտությունների վրա, որոնք չեն ներառում Հյուսիսային Դակոտայի բանկը, որ Կալաբրիան չի համեմատում պետական բանկերի գործունեության և կոռուպցիայի պատմությունը մասնավոր բանկերի հետ և որ նա օգտագործում է բավարար թվով օրինակներ իր եզրակացություններին հասնելու համար։

Հարվարդի համալսարանի Ջոն Ֆ. Քենեդիի անվան կառավարման դպրոցի տնտեսագիտության ամբիոնի հետազոտողներ Ռաֆայել Լա Պորտան, Ֆլորենսիո Լոպես-դե-Սիլանեսը և Անդրեյ Շլեյֆերը 2000 թվականին հրապարակված իրենց հոդվածում նշել են, որ բանկերի նկատմամբ կառավարության սեփականությունը տարածված է ամբողջ աշխարհում և մասնավորապես այն երկրներում, որտեղ մեկ շնչի հաշվով եկամտի մակարդակը ցածր է և ֆինանսական համակարգերը թերզարգացած են։ Հետազոտողները գրել են, որ «բանկերի նկատմամբ կառավարության կողմից ավելի բարձր բաժնեմասը կապված է ֆինանսական համակարգի հետագա դանդաղ զարգացման, տնտեսական աճի ցածր մակարդակի և մասնավորապես արտադրողականության աճի ցածր մակարդակի հետ»:

## Պետական բանկեր ըստ երկրի
### Արգենտինա
* Banco de la Nación Argentina
* Banco Ciudad
* Banco Provincia

### Ավստրալիա
* Արտահանման ֆինանսավորման և ապահովագրության կորպորացիա

### Բելգիա
* Belfius

### Բոլիվիա
* Banco Unión

### Բրազիլիա
* Caixa Econômica Federal
* Կառավարության կողմից վերահսկվող հանրային ընկերություններ
** Banko de Brazil
** BANESE
** BASA
** Banrisul
** Banestes
** Բրասիլայի բանկ
* Զարգացման ֆինանսական հաստատություններ
** Brazilian Development Bank
** BADESC
** BDMG
** BANDES
** Banco do Nordeste

### Կանադա
* ATB Financial (Ալբերտայի գանձապետարանի մասնաճյուղեր)

### Չիլիա
* Banco del Estado de Chile

### Չինաստան
* Չինաստանի արդյունաբերական և առևտրային բանկ
* Չինաստանի բանկ
* Չինաստանի գյուղատնտեսական բանկ
* Չինաստանի շինարարական բանկ
* Չինաստանի փոստային խնայողական բանկ
* Հաղորդակցության բանկ

### Կոստա Ռիկա
* Կոստա Ռիկայի բանկ
* Կոստա Ռիկայի Ազգային Բանկ
* Banco Popular
* Banco Hipotecario de la Vivienda

### Ֆրանսիա
* La Banque Postale (ստեղծվել է 2006 թվականի հունվարի 1-ին՝ La Poste-ի ֆինանսական ծառայությունների փոխանցման միջոցով)
* Caisse des Depots et Consignations
* Crédit Municipal de Paris

### Գերմանիա
* Sparkassen-Finanzgruppe

### Իսլանդիա
* Landsbankinn
* Íslandsbanki

### Հնդկաստան
Հանրային բանկեր (կառավարության բաժնետիրական տոկոսներ՝ 2021 թվականի հունիսի վերջի դրությամբ)
* Punjab & Sind Bank (98.07%)
* Indian Overseas Bank (96.4%)
* UCO Bank (95.39%)
* Bank of Maharashtra (93.33%)
* Central Bank of India (93.08%)
* Union Bank of India (83.5%)
* Bank of India (81.41%)
* Indian Bank (78.86%)
* Punjab National Bank (73.1%)
* Canara Bank (69.33%)
* Bank of Baroda (64.0%)
* State Bank of India (55.0%)

### Իտալիա
* Tavola Pecuniaria՝ պետական բանկերի համակարգի առաջին պատմական մոդելը (15-րդ դար)
* Cassa Depositi e Prestiti
* BancoPosta
* Banca Monte dei Paschi di Siena

### Քենիա
Քենիայի Ազգային Բանկը առևտրային բանկ է, որը հիմնադրվել է 1968 թվականին։ Դրա բաժնետոմսերը ցուցակված են Նայրոբիի ֆոնդային բորսայում և մեծամասնությամբ (70%) համատեղ պատկանում են Քենիայի կառավարությանը և Քենիայի պետական սոցիալական ապահովագրության հիմնադրամին։

### Մալայզիա
* Bank Simpanan Nasional

### Մեքսիկա
* Banco del Bienestar

### Նոր Զելանդիա
* Kiwibank

Նոր Զելանդիայի կառավարությունը նախկինում տիրապետում էր Նոր Զելանդիայում գտնվող երկու այլ բանկերի՝ Նոր Զելանդիայի բանկին (1945-1992 թվականներին, երբ այն սեփականաշնորհվել և վաճառվել է) և Փոստային գրասենյակի խնայողական բանկին (Post Office Savings Bank ), որը ստեղծվել է որպես առանձին կազմակերպություն Նոր Զելանդիայի փոստի սեփականաշնորհման հետ մեկտեղ։ PostBank-ը վաճառվել է ANZ New Zealand- ին 1989 թվականին։

### Նորվեգիա
* DnB NOR

### Պորտուգալիա
* Caixa Geral de Depósitos

### Միացյալ Թագավորություն
* NatWest Group (Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը տիրապետում է 48.15 տոկոսի)

### Ռուսաստան
* Vnesheconombank

### ԱՄՆ
* Հյուսիսային Դակոտայի բանկ
* Միացյալ Նահանգների արտահանման-ներմուծման բանկ
* Պուերտո Ռիկոյի կառավարության զարգացման բանկ
* Ամերիկյան Սամոայի տարածքային բանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հանրային բանկային ինստիտուտ
* Հանրային բանկային գործի բարեկամներ -ում
* Ֆինանսներ, բանկային գործ և դրամավարկային քաղաքականություն Կատո ինստիտուտում
* Հանրային բանկերը ֆինանսականացման դարաշրջանում. համեմատական հայացք

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի բանկեր
Կատեգորիա:Բանկային գործ
Կատեգորիա:Բանկային եզրեր
Կատեգորիա:Բանկեր
Կատեգորիա:Կենտրոնական բանկեր
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Ֆինանսական շուկաներ
Կատեգորիա:Ֆինանսներ