Ըմբիշներ (քանդակ)

**«Ըմբիշներ»** (**«Ուֆֆիցիի ըմբիշներ»**, **«Պանկրատիոնիստներ»**), հին հռոմեական մարմարե քանդակ, որը պատկերում է երկու մերկ բռնցքամարտիկ-պանկրատիոնիստների մենամարտը։ Այն ստեղծվել է մ.թ. 1-ին դարում՝ Լիսիպոսին վերագրվող մ.թ.ա. 3-րդ դարի կորսված հունական բնօրինակով։ Հայտնաբերվել է 1583 թվականին, քանդակը պահվում է Ուֆֆիցի թանգարանում։ Այն մեծ ժողովրդականություն է վայելել, դրանից բազմաթիվ պատճեններ են արվել։

## Նկարագրություն
Քանդակը պատկերում է հին հունական ըմբշամարտի տեսակը՝ պանկրատիոնը։ Երկու մերկ մկանուտ տղամարդիկ իրենց ուժերի ծաղկման շրջանում մարտի են բռնվել։ Քանդակագործը մանրակրկիտ մշակել է Ըմբիշների անատոմիան և համաչափությունները, ինչի շնորհիվ ձեռք է բերվում կոմպոզիցիայի բարձր ռեալիստականություն։ Հեղինակը ցույց է տվել մարտի իրական տեխնիկան։ Պատկերված կերպարների հավասարակշռությունն այնպիսին է, որ անհնար է կանխատեսել մարտի ելքը։ Մի մարտիկ նետվում է մյուսի վրա։ Ներքևինը ծնկի է եկել՝ հակառակորդի կողմից ուժեղ սեղմված լինելով գետնին, աջ ուսով դիպչում է աջ ծնկին, ձախ ձեռքով հենվում է գետնին, նրա ուղղված աջ ձեռքը վեր է բարձրացված և հետևից բռնված է նրա մրցակցի կողմից, որը նստած է նրա մեջքին, թեքվելով առաջ, հենվելով և սեղմելով ներքև ձախ ուսով հակառակորդի աջ թիակին, ձախ ձեռքով դուրս հանելով հակառակորդի ձեռքը՝ բռնելով այն դաստակից։ Վերևինի աջ ձեռքը հետ է քաշված և ծալված, բռունցքը սեղմված, ձախ ոտքը փորձում է բռնել ներքևինի ձախ ոտքը։ Վերևինի թեթևակի բարձրացված գլուխը նայում է ներքև մրցակցին, ներքևինի դեմքը թեքված է դեպի ձախ։

Հետազոտողները նշում են լարվածության և եռանդուն մարտի հակադրությունը մրցակիցների բացարձակ հանգիստ դեմքի արտահայտության հետ, որոնք չեն կորցնում ինքնատիրապետումը։ Ցուցադրված դինամիկ միահյուսումը մերկ ուժեղ մարմինների հանդիսատեսի մոտ հիացմունք է առաջացնում։ Ընդ որում, որոշ հետազոտողներ արձանի մեջ նշում են էրոտիկ լարվածություն։


Պատկեր:Uffizi wrestlers-3.jpg
Պատկեր:Uffizi wrestlers-2.jpg


## Պատմություն

Քանդակը պատրաստվել է պարոսյան մարմարից մեր թվարկության առաջին դարում անհայտ հին հռոմեացի նկարչի կողմից։ Այն հանդիսանում է մեր թվարկությունից առաջ երրորդ դարի կորսված հին հունական բրոնզե բնօրինակի հռոմեական պատճենը։ Քանդակը սկզբում վերագրվել է Միրոնին, Քեֆիսոդոտոսին և Հելիոդորին, որոնցից վերջին երկուսին Պլինիոսը հիշատակել է որպես «փոխկապակցված կերպարներով» քանդակներ ստեղծողների։ Ժամանակակից հետազոտողները խմբի բնօրինակի հեղինակ են համարում Լիսիպոսին, կամ նրա հետևորդին, կամ Պերգամոնի դպրոցի քանդակագործի։

Քանդակը հայտնաբերվել է 1583 թվականի գարնանը Թոմազինի ընտանիքի խաղողի այգում, Հռոմի Սան Ջովաննի դարպասների մոտ: Դրա հետ միասին պեղվել է այսպես կոչված «Նիոբիդների խումբը»: Սկզբում սխալմամբ համարվում էր, որ դրանք կազմում են մեկ միասնական կոմպոզիցիա։ Այս վայրում՝ Էսքվիլինի մոտ, հնում գտնվում էին Լամիայի այգիները, որոնք պատկանում էին հռոմեական կոնսուլ Լուցիուս Էլիուս Լամիային։ Ավելի ուշ այստեղ հայտնաբերվել են հռոմեական արվեստի այնպիսի գլուխգործոցներ, ինչպիսիք են «Սկավառականետորդը» և «Էսքվիլինյան Վեներան»։

Քանդակի հայտնաբերումը սենսացիա առաջացրեց, քանի որ այդ ժամանակ ամբողջական պահպանված հնագույն կոմպոզիցիայի գտածոն հազվադեպ էր։ Խումբը ձեռք է բերել Վարեզե ընտանիքը։ Քանդակագործ և ռեստավրատոր Վալերիո Չիորին գրել է Տոսկանայի մեծ դուքս Ֆրանչեսկո I-ին գտածոյի մասին՝ առաջարկելով գնել քանդակը։ Նույն տարվա ամռանը ըմբիշների խումբը ձեռք է բերել դուքսի եղբայր կարդինալ Ֆերդինանդո Մեդիչին՝ Մեդիչիի վիլլայում հնությունների հայտնի հավաքածուի համար։ Երկու ըմբիշների գլուխները կորսված էին, բայց Մեդիչիի պատվերով դրանք վերականգնվել են. սկզբում ներքևի ըմբիշի մոտ (օտար հնագույն հատվածով), հետո վերևինի մոտ (ամբողջությամբ կատարվել է ռեստավրատորի կողմից)։ 1677 թվականին քանդակը տեղափոխվել է Ֆլորենցիա, որտեղ վերականգնվել է վերևի մարտիկի աջ ձեռքը։ Ներկայումս խումբը ցուցադրվում է Ուֆֆիցի թանգարանում՝ Տրիբունա սրահում։

## Արձագանքներ
«Ըմբիշների» քանդակը եզակի է։ Մեզ հասած նրա այլ նմուշներ գոյություն չունեն։ Եվրոպական արվեստում «Ըմբիշների» խումբը բազմիցս կրկնօրինակվել է բրոնզից, մարմարից, ճենապակուց և գիպսից։ Հատկապես XVIII դարում՝ մասնավորապես, Ֆերդինանդ Բարբեդյենի ֆրանսիական արհեստանոցում։

1684–1688 թվականներին փարիզյան քանդակագործը մարմարե պատճեն է պատրաստել Վերսալի այգիների համար։ Այնուհետև 1689 թվականին այն տեղափոխվել է Մառլիի այգի։ 1797-ից 1865 թվականներին քանդակը ցուցադրվել է Թյուիլրի այգում։ 1903 թվականին այն հանձնվել է Ռուբեի տեքստիլ արվեստի և արդյունաբերության ազգային դպրոցի թանգարանին։ 1999 թվականից եղանակային պայմաններից վնասված քանդակը պահվում է Փարիզի Լուվրում։ 18-րդ դարի վերջում գիպսե պատճեն է պատրաստվել Լոնդոնի Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի համար։

Մարմարե պատճենը, որը ստեղծվել է 18-րդ դարի վերջին՝ 19-րդ դարի սկզբին Պաոլո Տրիսկորնիի կողմից Ն. Յուսուպովի համար, ցուցադրվում է Յուսուպովի պալատի Հնագույն սրահում՝ Սանկտ Պետերբուրգում։ 19-րդ դարում Ցվետաևայի հավաքածուի համար պատրաստված գիպսե կաղապարը պահվում է Մոսկվայի Իվան Ցվետաևի անվան ուսումնական գեղարվեստական թանգարանում, նույն պատճենը կա նաև Սանկտ Պետերբուրգի Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի թանգարանում։

Քանդակը պատկերված է Յոհան Ցոֆանիի նկարում, որը նկարվել է 1772–1778 թվականներին։ Այն ցույց է տալիս Մեդիչի հավաքածուի ամենակարևոր գործերը՝ զուգորդված նկարչի ժամանակակիցների խմբակային դիմանկարի հետ։ Հատկանշական է, որ ի թիվս այլոց, այնտեղ պատկերված է նկարիչը, որը բռնել է «Ուրբինյան Վեներա» կտավի անկյունը, սակայն ձախ ձեռքով մատնանշում է «Ըմբիշներ» քանդակը, ինչն էլ հետազոտողների կողմից դիտվում է որպես նրա համասեռամոլության նշում։ «Ըմբիշները» մեծ տպավորություն են թողել հոմոսեքսուալ գրողի վրա Իտալիա կատարած այցի ժամանակ։ Արվեստաբանները նաև զուգահեռ են անցկացնում այս քանդակի և Ֆրենսիս Բեկոնի 1953 թվականի համասեռական էրոտիկ նկարի միջև։ Պետերբուրգցի նկարիչ Գրիգորի Գուրյանովը շատ էր սիրում «Ըմբիշներ» արձանը և դրա մեջբերումներով մի շարք նկարներ է արել։ Հետազոտողները մատնանշում են, որ պայքարի թեման հաճախ ծառայել է որպես արվեստագետների կողմից միասեռ զգացմունքայնության պատկերման սոցիալապես ընդունելի միջոց։





## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Արվեստի գործեր ըստ ժանրի
Կատեգորիա:Ուֆֆիցի պատկերասրահի նկարներ