Միքայել Իսպիրյան

**Միքայել Սիսակի Իսպիրյան** (), հայ մարզիչ, մանկավարժ։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (2000), պրոֆեսոր (1997): ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ, ՀՀ (1991),
ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչ (1992): ՀՀ ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր աշխատող (2000):

## Կենսագրություն
Միքայել Իսպիրյանը ծնվել է 1937 թվականի հուլիսի 8-ին, Կոտայքի մարզի Գառնի գյուղում։ 1959 թվականին ավարտել է Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտը, 1969 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ 1969-1974 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ֆուտբոլի ֆեդերացիայի փոխնախագահ, 1981-1994 թվականներին և 2003 թվականից՝ ՀՀ սպորտկոմիտեի առաջին փոխնախագահ, 1994-2003 թվականներից՝ Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի պրոռեկտոր, 1990 թվականին՝ Հայաստանի ազգային օլիմպիական կոմիտեի փոխնախագահ։ 1995 թվականին եղել է ՀՀ լեզվի պետական տեսչության հայերենի բարձրագույն խորհրդի մարզական տերմինաբանության հանձնաժողովի նախագահ։

Աշխատանքները վերաբերում են Հայաստանում ֆիզկուլտուրայի և օլիմպիական շարժման պատմությանը, հայերեն մարզական տերմինաբանությանը, ֆիզկուլտուրայի և սպորտի իրավական հիմունքների գիտական ուղղությանը։ Բազմաթիվ գիտական աշխատանքների և 15 ծավալուն մենագրությունների հեղինակ է։

## Պարգևներ
* «Պատվո նշան» շքանշան (1976, 1980)։
* ՀԱՕԿ-ի «Հրանտ Շահինյան» մեդալ։
* «Տրդատ Արշակունի» մեդալ։

## Երկեր
* Ոլիմպոսից մինչև Մոսկվա։ Իսպիրյան Միքայել Սիսակի,  Երկանյան Մ. Վ [խմբ.], Երևան, «Հայաստան», 1979։
* Պելեն, Գարինչան և ֆուտբոլը... , Ֆեսունենկո Իգոր Սերգեևիչ, Այվազյան Հ. [թարգմ.], Իսպիրյան Միքայել Սիսակի, [խմբ.], Երևան, «Հայաստան», 1980։
* Օլիմպիական մարտերի հերոսները։ [1896-1980 թվականների օլիմպիադաների հերոսները], Շտեյնբախ Վալերի Լվովիչ, Իսպիրյան Միքայել Սիսակի, [թարգմ.] | Խալաթյան Ռ. Ա [խմբ.], Երևան, «Հայաստան», 1982։
* Մարզանունների բացատրական բառարան, Երևան, 1984։
* Օլիմպիական աստղերը։ [Հայ ականավոր մարզիկներ], Բաբայան Արսեն Օհանի, Իսպիրյան Միքայել Սիսակի [գրախոս.], Կարապետյան Ա. Գ [խմբ.], Երևան, «Հայաստան», 1987։
* Ոչ միայն ֆուտբոլի մասին։ [Պատմություններ անվանի ֆուտբոլիստների կյանքից], Մկրտչյան Իլյա Բագրատի, Իսպիրյան Միքայել Սիսակի, Գևորգյան Ս. Գ [խմբ.], Ավետիսյան Ի. [առաջաբ.], Երևան, «Հայաստան», 1989։
* Նոստրադամուս։ (Եվրոպայի պատմության մարգարե)։ Պատմական հետազոտություններ, Ժենին Մաքսիմ, Իսպիրյան Միքայել Սիսակի, Նիկողոսյան Թ. Բ [թարգմ.],  Իսպիրյան Բ. Մ [թարգմ.], Երևան, Նարեկացի, 1991։
* Օլիմպիական շարժման պատմություն, Երևան, 1995։
* Իրավունքի հիմունքներ, Երևան, 1995։
* Օլիմպիական շարժումը և հայերը։ Իսպիրյան Միքայել Սիսակի, Երևան, Ա. հ, 1998։
* Ծանրամարտ։ Տեղեկատու, Ղարագյոզյան Վանդոս Հմայակի, Իսպիրյան Միքայել Սիսակի, Ազիզյան Գալուստ Նահապետի, Երևան, Գրական վերնատուն, 1999։
* Հայաստանը և Հայերը օլիմպիական շարժման ոլորտում, Երևան, 2000։
* Համահայկական առաջին խաղեր։ Իսպիրյան Միքայել Սիսակի, [խմբ., կազմ.], Մշակույթի, երիտասարդության հարցերի և սպորտի նախարարություն, Հայաստանի ազգային օլիմպիական կոմիտե, Համահայկական առաջին խաղերի կազմկոմիտե, Երևան, «Ապոլլոն», 2001։
* Մենապայքարային մարզաձևերում մարմնի քաշի կարգավորման հիմնախնդիրները։ Առաքելյան Վահրամ Բազմասերի, Իսպիրյան Միքայել Սիսակի,  [խմբ.], Երև, Սոս և Վոգա, 2001։
* Հայաստանի ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի պատմություն։ Դասագիրք ֆիզկուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի, հանրապետական մանկավարժական ինստիտուտների ֆիզիկական դաստիարակության ֆակուլտետի և օլիմպիական հերթափոխի ուսումնարանների համար, Միքայել Իսպիրյան, գլխավոր խմբագիր Լ. Մուրադյան, Երևան, Սոս և Վոգա, 2002։
* Մարզական հանրագիտարան։ Իսպիրյան Միքայել Սիսակի, Առաքելյան Վահրամ Բազմասերի, Երևան, Սոս և Վոգա, 2003։
* Աշխարհի ռեկորդների վիճակագրություն։ (1913-2003)։ Ծանրամարտ։ Ղարագյոզյան Վանդոս, Իսպիրյան Միքայել Սիսակի, [խմբ.], Ազիզյան Գալուստ Նահապետի [խմբ.], Ղարագյոզյան Ա. Վ. [թարգմ.], Երևան, Էդիթ Պրինտ, 2004։
* Մարզական հանրագիտարան։ Իսպիրյան Միքայել Սիսակի, Առաքելյան Վահրամ Բազմասերի, 2-րդ հրատարակչություն, Երևան, Ա. հ., 2007:
* Հանրապետական XXXV գիտամեթոդական կոնֆերանսի նյութեր։ Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտ Հանրապետական գիտամեթոդական 35-րդ կոնֆերանս (Երևան 2008), Առաքելյան Վահրամ Բազմասերի, [խմբ.], Իսպիրյան Միքայել Սիսակի [խմբ.], Կրթության և գիտության նախարարություն, Երևան, 2008։
* Հեռացատկի և եռացատկի տեխնիկան, ուսուցման մեթոդիկան և մարզումը։ Բաբայան Կ. Ա, Իսպիրյան Միքայել Սիսակ [խմբ.], Երևան, Ա. հ., 2008:
* Մարզական հանրագիտարան, Երևան, 2003, 2006, 2009 (համահեղինակ)։
* Ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի կառավարում, Երևան, 2009 (համահեղինակ)։
* Հակադոպինգային հսկողություն։ Առաքելյան Վահրամ Բազմասերի, Հարությունյան Անահիտ Ալբերտի, Իսպիրյան Միքայել Սիսակի, [խմբ.], Երևան, 2009։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վարպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչներ
Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ մարզիչներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ