Suisse Secrets

**Suisse Secrets-ը** 2022 թվականի փետրվարին ավելի քան 100 միլիարդ CHF (մոտ 108,5 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, 95,5 միլիարդ եվրո կամ 80 միլիարդ ֆունտ) մանրամասների արտահոսք էր, որը պահվում էր «Credit Suisse»-ի ավելի քան 30,000 հաճախորդների հետ կապված թեկնածուների հաշիվներում, ինչը երբևէ ամենամեծ արտահոսքն էր շվեյցարական խոշոր բանկից։ Այն բացահայտեց, որ ավտոկրատները, օլիգարխները, պատերազմական հանցագործները, մարդկանց առևտրով զբաղվողները և թմրանյութերի վաճառքով զբաղվողները հաշիվներ ունեին «Credit Suisse»-ում, ինչը բանկի կողմից պատշաճ ջանասիրություն չկիրառվեց։ Շվեյցարական լրատվամիջոցներին արգելվել է հրապարակել որևէ հետաքննական աշխատանք՝ բանկային գաղտնիքի խիստ օրենքների պատճառով, որոնք առաջացրել են նրանց հավաքական մտահոգությունը, որ նման օրենքները հակասում են մամուլի ազատությանը։

## Նախապատմություն

2022 թվականի փետրվարի 20-ին «Süddeutsche Zeitung»-ը հայտնել է, որ «ավելի քան մեկ տարի առաջ» գաղտնի տվյալներ է ստացել «Credit Suisse» բանկի ավելի քան 30,000 հաճախորդների և նրանց ավելի քան 18,000 հաշիվների ապահով թվային փոստարկղի միջոցով, որոնք պատկերացում են տալիս բանկային հսկայի ներքին աշխատանքի մասին։ Տվյալները գնահատել են 48 մեդիա ընկերություններ ամբողջ աշխարհից, այդ թվում՝ Կազմակերպված հանցավորության և կոռուպցիայի մասին հաշվետվությունների նախագիծը, «The Guardian»-ը, «The New York Times»-ը և «Le Monde»-ը։ Հետաքրքիր է, որ շվեյցարական լրատվական կազմակերպությունները չեն մասնակցել այս հետաքննական աշխատանքներին։ Այս ձեռնպահ մնալը պայմանավորված էր բանկային գաղտնիքի մասին շվեյցարական խիստ օրենքներով, որոնք արգելում են գաղտնի բանկային տեղեկատվության հրապարակումը։ Այս օրենքները կոչված են պաշտպանելու բանկի հաճախորդների գաղտնիությունը և պահպանելու նրանց ֆինանսական տվյալների գաղտնիությունը։ Տվյալները ներառում են 1940-ականներից մինչև 2010 թվականների հաշիվներն ու գործարքները։

### Աղբյուրի հայտարարությունը
Տվյալներն անանուն կերպով փոխանցվել են մի անձի կամ մարդկանց խմբի, ովքեր ուղեկցող հայտարարության մեջ գրել են, որ կարծում են, որ Շվեյցարիայի բանկային գաղտնիքի մասին օրենքները «անբարոյական են», որ «շվեյցարական բանկերը... հարկերից խուսափելու հնարավորություն են տալիս», քանի որ « Այս հաշիվների մի զգալի մասը բացվել է բացառապես իրենց սեփականատերերի հարստությունը ֆինանսական հաստատություններից թաքցնելու և/կամ կապիտալ շահույթի հարկերից խուսափելու նպատակով»։ Նրանք կարծիք հայտնեցին, որ հաշվապահական հաշվառման ընդհանուր ստանդարտները քայլ են ճիշտ ուղղությամբ, սակայն «անհամաչափ ֆինանսական և ենթակառուցվածքային բեռ են դնում զարգացող երկրների վրա», որը «խթանում է կոռուպցիան և զրկում զարգացող երկրներին այդքան անհրաժեշտ հարկային եկամուտներից»։ Աղբյուրը նշում է, որ «իրերի նման իրավիճակի պատասխանատվությունը կրում է ոչ թե շվեյցարական բանկերը, այլ շվեյցարական իրավական համակարգը»։

## Նշանավոր մարդիկ անուններ
Արտահոսքի արդյունքում բազմաթիվ մարդիկ, ովքեր ենթադրաբար ներգրավված են հանցագործությունների մեջ՝ սկսած կոռուպցիայից և կաշառակերությունից մինչև թմրանյութերի և մարդկանց թրաֆիքինգի, հայտնի դարձան որպես «Credit Suisse»-ի հաճախորդներ՝

*Հորդանանի թագավոր Աբդալլահ II-ը և Հորդանանի թագուհի Ռանիան
*Ալիակսեյ Ալեքսին, բելառուս գործարար, ԵՄ-ի և ԱՄՆ-ի սև ցուցակում, Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի մերձավոր գործակիցը
*Այադ Ալավի, նախկին փոխվարչապետ, Իրաք
*Հաշիմ Ջավան Բախտ, պակիստանցի քաղաքական գործիչ
*Հաջի Սեյֆուլլահ Խան Բանգաշ, պակիստանցի քաղաքական գործիչ
*Լուի Ալֆոնս դը Բուրբոն, իսպանա-ֆրանսիացի արիստոկրատ և նրա կինը՝ Մարգարիտա Վարգասը
*Աբդելազիզ Բուտեֆլիկա, ալժիրցի ավտոկրատ
*Անաս էլ-Ֆիկկի, Եգիպտոս, տեղեկատվության նախկին նախարար
*Իվան Գուտա, ուկրաինացի գյուղատնտեսական բարոն
*Աբդուլ Հալիմ Խադամ, սիրիացի քաղաքական գործիչ
*Զահիդ Ալի Աքբար Խան, պակիստանցի գեներալ և ինժեներական սպա
*Վաքար Ահմեդ Խան, պակիստանցի քաղաքական գործիչ
*Սուլթան Ալի Լախանի, պակիստանցի գործարար
*Լուիս Կառլոս դե Լեոն, «La Electricidad de Caracas»-ի նախկին ֆինանսական տնօրեն, որը Վենեսուելայի պետական նավթային «PDVSA» ընկերության դուստր ձեռնարկություն է
*Պավլո Լազարենկո, Ուկրաինայի նախկին վարչապետ
*Ռոնալդ Լին, Հոնկոնգի ֆոնդային բորսայի հիմնադիրը
*Ֆերդինանդ Մարկոս, Ֆիլիպինների նախկին նախագահ
*Իմելդա Մարկոս, Ֆիլիպինների նախկին առաջին տիկին
*Հիշամ Թալեաթ Մուստաֆա, եգիպտացի անշարժ գույքի մագնատ
*Եգիպտոսի նախկին նախագահ Հոսնի Մուբարաքի որդիները՝ Գամալ Մուբարաքը և Ալա Մուբարաքը
*Սաադ Խաիր, Հորդանանի հետախուզության ղեկավար
*Ռանա Մուբաշիր, պակիստանցի լրագրող
*Խալեդ Նեզար, գեներալ և Ալժիրի պաշտպանության նախկին նախարար
*Աքթար Աբդուր Ռահման, Պակիստանի շտաբի պետերի միացյալ կոմիտեի նախկին նախագահ
*Բիլլի Ռաուտենբախ, Զիմբաբվեի գործարար
*Քոսիմ Ռոհբար, Սուղդի նախկին նահանգապետ և Տաջիկստանի գյուղատնտեսության նախկին նախարար
*Ռոդոլյուբ Ռադուլովիչ, սերբ նարկոբարոն
*Հուսեյն Սալեմ, եգիպտացի գործարար և Հոսնի Մուբարաքի խորհրդական
*Արմեն Սարգսյան, Հայաստանի նախկին նախագահ 
*Էդուարդ Զայդել, գերմանացի գործարար
*Ալվարո Սոբրինյո, անգոլացի գործարար
*Ջեյմս Սունգ, թայվանցի քաղաքական գործիչ, որը ներգրավված է Թայվանի ֆրեգատի սկանդալում[
*Օմար Սուլեյման, Եգիպտոսի նախկին փոխնախագահ և Եգիպտոսի գլխավոր հետախուզության վարչության նախկին ղեկավար
*Նադեժդա Տոկաևա, Ղազախստանի նախկին առաջին տիկին
*Վասիֆ Թալիբով, Նախիջևանի ադրբեջանական էքսկլավի փաստացի առաջնորդ
*Անտոնիո Վելարդո, կալաբրիական «Նդրանգետայի» երկու ընտանիքների փողերի լվացող
*Ներվիս Վիլալոբոս, Վենեսուելայի էներգետիկայի նախարար Ուգո Չավեսի օրոք, մասսայական կաշառակերության սխեմայի մաս
*Բրունո Վանգ, թայվանցի փախստական, որը ներգրավված է Թայվանի ֆրեգատի սկանդալում։

Վավերագրական ֆիլմում նշվում է նաև Ուգո Չավեսի թիկնապահ Կառլոս Լուիս Ագիլերա Բորխասի մասին, ով հետագայում դարձավ գաղտնի ոստիկանության ղեկավարը, քանի որ «Credit Suisse»-ում իր հաշվում ունի 8 միլիոն շվեյցարական ֆրանկ։ 2022 թվականի դրությամբ նրան փնտրում էին Անդորրայում։ «Compagnie Bancaire Helvetique» հաշվում նա ուներ 100 միլիոն դոլար։ Ռոբերտո Ռինկոնը յոթ հաշիվ ուներ «Credit Suisse»-ում։

## Արձագանքներ
2022 թվականի փետրվարի 20-ին «Credit Suisse»-ը խիստ հերքեց սխալ վարքագծի մեղադրանքները, որոնք առաջացել էին հաճախորդների գաղտնի տվյալների զգալի արտահոսքից։ Բանկն ընդգծել է, որ «կտրականապես մերժում է» ապօրինի գործողությունների մասին ցանկացած պնդում՝ նշելով, որ վերանայված հաշիվների մոտ 90%-ը կամ արդեն փակվել է, կամ փակման փուլում է՝ խնդիրը բնութագրելով որպես հիմնականում պատմական։ «Credit Suisse»-ը պնդում էր, որ մեղադրանքները հիմնված են «մասնակի, ընտրովի տեղեկատվության վրա՝ հանված համատեքստից», ինչը հանգեցրել է կողմնակալ մեկնաբանությունների։ Ավելին, բանկը ենթադրել է, որ այս միջադեպը կազմակերպվել է որպես «հեղաշրջում Շվեյցարիայի բանկային ոլորտի դեմ», սակայն չի նշել, թե ով կարող է պատասխանատու լինել նման գործողության համար։

Շվեյցարական բանկիրների ասոցիացիան կրկնել է «Credit Suisse»-ի տրամադրությունները՝ հաստատելով, որ Շվեյցարիայի ֆինանսական հատվածը շահագրգռված չէ կասկածելի ծագման փողերի հետ աշխատելու հարցում։ Նրանք ընդգծեցին իրենց հանձնառությունը ֆինանսական կենտրոնում հեղինակության և ազնվության ամենաբարձր չափանիշները պահպանելու հարցում։

Միևնույն ժամանակ, Շվեյցարիայի ֆինանսական շուկայի վերահսկող մարմինը (FINMA) հաստատել է, որ կապի մեջ է «Credit Suisse»-ի հետ՝ կապված իրավիճակի հետ։ Սա վկայում է ակտիվ կարգավորիչ վերահսկողության մասին, որի նպատակն է լուծել ցանկացած հնարավոր խնդիր, որը կարող է առաջանալ արտահոսած տեղեկատվության արդյունքում։

Արտահոսքն ունեցավ նաև միջազգային արձագանք։ Ի պատասխան այս բացահայտումների՝ Եվրոպական ժողովրդական կուսակցությունը Եվրախորհրդարանում առաջարկել է վերանայել Շվեյցարիայի բանկային պրակտիկան և երկրի կարգավիճակը փողերի լվացման հետ կապված։ Նրանք Եվրահանձնաժողովին հորդորել են դիտարկել Շվեյցարիան որպես ֆինանսական հանցագործությունների համար բարձր ռիսկային երկիր վերադասակարգելու հարցը, ինչը ցույց է տալիս գլոբալ հարթակում շվեյցարական բանկային գործունեության ընկալման զգալի պոտենցիալ փոփոխություն։ Լիամ Փրաուդը, գրելով «Reuters»-ի համար, քննադատել է «Credit Suisse»-ին՝ ենթադրելով, որ բանկը կարծես թե չունի կայունություն և անառարկելի իրավասություն՝ հետագայում ընդգծելով հաստատության ներսում առկա ավելի լայն խնդիրները։

Միջադեպը նաև բանավեճ առաջացրեց Շվեյցարիայում բանկային գաղտնիքի մասին երկրի խիստ օրենքների վերաբերյալ։ Ֆինանսական տվյալների արտահոսքը Շվեյցարիայում քրեական հանցագործություն է, որը պատժվում է մինչև հինգ տարվա ազատազրկմամբ, նույնիսկ եթե արտահոսքը ծառայում է հանրային շահերին։ Այս իրավական դաշտը դրդեց շվեյցարական լրատվամիջոցներին պնդելու, որ բանկային գաղտնիքի մասին նման խիստ օրենքները կարող են հակասել խոսքի ազատության և մամուլի ազատության սկզբունքներին որոշակի իրավիճակներում։ Հակասությունը ընդգծեց լարվածությունը հաճախորդների գաղտնիության պահպանման և բանկային համակարգի հնարավոր չարաշահումների դեմ պայքարի միջև։

## Համատեքստ
«Credit Suisse»-ը միլիարդատերերին մասնավոր ինքնաթիռներ գնելու համար զգալի ֆինանսական աջակցություն ցուցաբերելու պատմություն ունի։ Այս պրակտիկան ավելի ընդգծված դարձավ 2014 թվականին, երբ բանկը սկսեց ակտիվորեն ֆինանսավորել ինքնաթիռների գնումները։։ Մինչև 2021 թվականը «Credit Suisse»-ը 2 միլիարդ դոլարի վարկ է տրամադրել իր «չափազանց բարձր զուտ արժեքով» հաճախորդներին, այդ թվում՝ հայտնի մագնատներին և օլիգարխներին։ Այս ժամանակահատվածում նաև ավելացել են ԱՄՆ-ի պատժամիջոցները ռուս օլիգարխների դեմ՝ ազդելով այդ հաճախորդներից շատերի ֆինանսական կայունության վրա։ 2017 և 2018 թվականներին բանկը բախվել է զգալի մարտահրավերների, քանի որ իր հաճախորդներից 12-ը չեն վճարել իրենց վարկերը։ Դեֆոլտի ուշագրավ դեպքերից էր Օլեգ Դերիպասկան, ով 2018 թվականի մայիսին ստիպված էր վերադարձնել երեք մասնավոր ինքնաթիռներ, որոնք պատկանում էին «Credit Suisse»-ին և «Raiffeisen»-ին։ Բացի այդ, 2019 թվականին հաղորդվել է, որ «Credit Suisse»-ը վաճառքի է հանել 25 միլիոն դոլար արժողությամբ և 15 միլիոն դոլար արժողությամբ երկու ինքնաթիռ, որոնք պատկանում են համապատասխանաբար Արկադի Ռոտենբերգին և Բորիս Ռոմանովիչ Ռոտենբերգին։

Հետագա դեֆոլտի ռիսկը մեղմելու համար «Credit Suisse»-ը 2021 թվականին ձեռնարկեց ռիսկերի փոխանցման ռազմավարություն։ 2021 թվականին «Credit Suisse»-ը ռիսկի փոխանցում էր կատարել՝ բացելով դեֆոլտի այս ռիսկը հեջային ֆոնդերի համար։ Բանկը այդ հաճախորդներին տրամադրել է այնպիսի ակտիվներ, ինչպիսիք են ինքնաթիռները, զբոսանավերը, անշարժ գույքը և այլ ֆինանսական ակտիվներ որպես գրավ և գրավադրվել է 11% տոկոսադրույք այդ գրավով վարկերի համար։

2022 թվականի մարտի 2-ին պարզվեց, որ «Credit Suisse»-ը հանձնարարել էր իր ներդրողներին ոչնչացնել օլիգարխների համար զբոսանավերի վարկերի արժեթղթավորման հետ կապված փաստաթղթերը։ Այս քայլը տեղի ունեցավ ֆինանսական հաստատությունների նկատմամբ պատժամիջոցների և թափանցիկության կանոնակարգերի պահպանման հետ կապված աճող վերահսկողության և ճնշման ֆոնին, հատկապես ռուս օլիգարխների ակտիվների վերաբերյալ։ Փաստաթղթերի ոչնչացումը ենթադրում էր փորձ՝ սահմանափակելու ընթացիկ և ապագա կարգավորիչ հետազոտությունների ազդեցությունը և հնարավոր հետևանքները։

Ընդհանուր առմամբ, այս իրադարձությունները ընդգծում են ծայրահեղ հարուստ հաճախորդների հետ «Credit Suisse»-ի գործարքների բարդ և հաճախ ռիսկային բնույթը, հատկապես աշխարհաքաղաքական լարվածության և պատժամիջոցների համատեքստում։ Այս ռիսկերը կառավարելու բանկի ռազմավարությունները, ներառյալ փաստաթղթերի վիճահարույց ոչնչացումը, ընդգծում են ֆինանսական հաստատությունների առջև ծառացած մարտահրավերները՝ հավասարակշռելու շահութաբեր բիզնես հնարավորությունները կանոնակարգային համապատասխանության և էթիկական նկատառումներով։

## Տես նաև
*Շվեյցարիայի բանկային համակարգ
*Football Leaks, 2016 թվական
*Պանամայի փաստաթղթեր, 2016 թվական
*Դրախտային փաստաթղթեր, 2017 թվական
*Պանդորայի արխիվ, 2021 թվական

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  of the Organized Crime and Corruption Reporting Project

Կատեգորիա:Բանկային գործ
Կատեգորիա:Բանկեր ըստ երկրի
Կատեգորիա:Շվեյցարիա
Կատեգորիա:Սկանդալներ