Բերնարդ Բերենսոն

**Բերնարդ Բերենսոն** կամ **Բերնսոն** (**', ), ամերիկացի, [[Արվեստի պատմություն|արվեստի պատմաբան]], գեղարվեստի քննադատ, կենդանության օրոք ճանաչում է վայելել և համարվել է խոշոր հեղինակություն՝ ԱՄՆ-ում [[Իտալիա|Իտալական]] [[Իտալական Վերածնունդ|Վերածննդի]] գեղանկարչության բնագավառում։ Եղել է Ռուսաստանի և ԱՄՆ-ի երկքաղաքացի։

== Կենսագրություն ==
Բերնարդ Բերենսոնը ծնվել է ներկայիս [[Լիտվա]]յի [[Ալիտուս|Ալիտուսսկի շրջանում]], Վալվրոժենսկիների (''Valvrojenski'') [[Հրեաներ|հրեական]] ընտանիքում։ Հայրը եղել է Ալտեր Վալվրոժենսկին (Ալբերտ Բերենսոն), մայրը՝ Յուդիֆ Վալվրոժենսկայան (Ջուլյա Բերենսոն)։ Տասը տարեկան հասակում ընտանիքի հետ տեղափոխվել է ԱՄՆ։ Կրթություն է ստացել [[Հարվարդի համալսարան]]ում։

== Ընտանիք ==
Բերնարդ Բերենսոնի քույրը՝ Սենդա Բերենսոնը, հայտնի է որպես կանանց բասկետբոլի կանոնների ստեղծող։ Բերնարդի կինը՝ Մերի Սմիթը, արվեստի պատմաբան էր, եղել է Բերտրան Ռասսելի կնոջ քույրը։ Բերենսոնի թոռնուհու զարմիկները՝ Մարիսան և Բերրին, դերասանուհիներ են։ Մարիսան «Կաբարե» ֆիլմի դերակատարման համար արժանացել է «[[Ոսկե գլոբուս]]» մրցանակի։ Բերրին դերասան Էնտոնի Պերկինսի կինն է եղել և զոհվել է [[Սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական հարձակումներ|2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչության]] հետևանքով։

== Գործունեություն ==
Բերնարդ Բերենսոնը կրթություն է ստացել [[Հարվարդի համալսարան]]ում, 1887-1888 թվականներին կրթությունը շարունակել է Փարիզում, ապա մեկնել է Հռոմ, որտեղ ծանոթացել է Ջովաննի Մորելլիի և Ջովանի Կավալկազելեի հետ։ Այս ծանոթություններն էապես ազդել են նրա հետագա գործունեության վրա։

Բերենսոնի վաղ շրջանի աշխատանքները շահեկանորեն առանձնացել են [[Ջոն Ռասկին|Ռասկինի]] և [[Ուոլթեր Փեյթեր|Պատերի]] բազմաբառ հետևորդների աշխատանքների ֆոնին իրենց դատողությունների գործնականությամբ, լակոնիկությամբ ու պարզությամբ։ Նա կտրականապես չի ընդունել ժամանակակից արվեստը և չի սիրել [[մաներիզմ]]ը։  Արվեստի ստեղծագործությունների գնահատման Բերենսոնի  սուբյեկտիվ-հոգեբանական մոտեցումը օրինակ են բերել շվեցարացի արվեստաբան [[Հայնրիխ Վյոլֆլին|Հ․ Վյոլֆլինը]] և [[պրագմատիզմ]]ի և ֆունկցիոնալության հիմնադիր, ամերիկացի հոգեբան [[Վիլյամ Ջեյմս|Ուլյամ Ջեյմսը]]։ Ռուս գրող և արվեստաբան [[Պավել Պավլովիչ Մուրատով|Պ.Պ.Մուրատովը]] «Իտալիայի կերպարները»-ի (1923 թ.) վերջին մասում լայնորեն մեջբերել է Բերենսոնի կարծիքը՝ որպես արվեստագիտության մտքի վերջին խոսք։ Ի վերջո նրա գեղարվեստական հայացքներն արդեն ձևավորված էին «Վերածննդի դարաշրջանի իտալացի նկարիչները» (1930 թ.) ընդհանրական աշխատությունը գրելու պահին։

20-րդ դարասկզբի իտալական ռենեսսանսի առաջնագծի նկարիչների նկարների ատրիբուցիայի (Атрибуция) ոչ մի հարց չի լուծվել առանց Բերենսոնի մասնակցության։ Այսպես, նա մեկնել է [[Էրմիտաժ (Սանկտ Պետերբուրգ)|Կայսերական Էրմիտաժ]] [[Տիրամայր Բենուա|«Մադոննա Բենուա»]] կտավի իսկությունը ճշտելու համար, իսկ 1923 թվականին մասնակցել է [[Լեոնարդո դա Վինչի|Լեոնարդոյի]] [[Չքնաղ Ֆերոնիերան (Լեոնարդո դա Վինչի)|«Գեղեցկուհի Ֆերրոներայի»]] տարբերակներից մեկի աղմկահարույց դատական նիստին։ Բերենսոնը [[Շախմատիստներ (նկար Վերոնա)|«Շախմատիստներ»]]-ը վերագրել է նկարիչ [[Ֆրանչեսկո դի Ջորջո]]յին, որը հետագայում հայտնվելու էր [[Մետրոպոլիտեն թանգարան (Նյու Յորք)|Մետրոպոլիտեն թանգարանի]] հավաքածուում. նա առաջինն է հայտարարել այն մասին, որ այդ և այլ՝ երկու կտավները կազմում են ինչ-որ անհայտ ասպետական սիրավեպի սյուժեի կտավի մաս (կասսոնեի նկարազարդ կողմերից մեկը)։

Բերենսոնն՝ իր անզուգական հեղինակության շնորհիվ, հաճախ ոչ ակնհայտ, եղել է մեծահարուստ ամերիկացիների խորհրդատուն՝ «հին վարպետների» նկարների ապօրինի վաճառքի ժամանակ։ Նրա խորհրդով հարյուրավոր, եթե ոչ հազարավոր, եվրոպական հավաքածուների առաջնակարգ կտավներ տեղափոխվել են օվկիանոսից այն կողմ։ Հատկապես հայտնի է նրա համագործակցությունը [[Իզաբելլա Ստյուարտ Գարդներ|Իզաբելլա Ստյուարդ Գարդների]] հետ, որի որակական առումով [[Իզաբելլա Ստյուարտ Գարդների թանգարան|հազվագյուտ հավաքածուն]] ցուցադրվում է [[Բոստոն]]ում, և աշխարհի առաջատար հավաքորդ (անտիկվար) Ջոզեֆ Դավինի հետ։

== Կյանքի վերջին տարիներ ==
Բերնարդ Բերենսոնը, կտավների բարեհաջող ատրիբուցիայի համար հավաքորդների վճարի հինգ տոկոսը ստանալու շնորհիվ, դարձել է ունևոր մարդ և գնել է Ի Տատտիի (իտալ.''I Tatti'') հին վիլլան [[Ֆիեզոլե]]ում՝ Ֆլորենցիայի մոտակայքում։ Այնտեղ նա մշտական բնակություն է հաստատել, որտեղ մշտապես բնակվել է նույնիսկ [[Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ]]ի ժամանակ, երբ Իտալիայում նրա ներկայությունը զայրացնում էր [[Ֆաշիստական վարչակարգն Իտալիայում|ֆաշիստներին]]։ Բերենսոնը վիլլան՝ այնտեղ գտնվող ամբողջ արժեքավոր գեղարվեստական հարստությամբ կտակել է Հարվարդի համալսարանին։

1937 թվականին հանրահայտ քննադատը իր գործնական հարաբերությունները խզել է Դավինի հետ՝ վաշինգտոնյան «Հովիվների երկրպագությունը» (''Adoration of the Shepherds'' (Giorgione)) կտավի ատրիբուցիայի շուրջ ծավալված վիճաբանության պատճառով. ըստ Դավինի հեղինակը [[Ջորջոնե]]ն էր, իսկ ըստ Բերենսոնի՝ [[Տիցիան]]ը։ Ժամանակի ընթացքում Դավինի կարծիքն ավելի առաջատար է դարձել, և Բերենսոնի գնահատականները, որոնք ժամանակին անբեկանելի էին համարվում, այժմ չունեն նախկին մեծարժեք կշիռը։

== Պատկերասրահ ==
<gallery mode="packed"  heights="180">
Պատկեր:The Chess Players.jpg|[[Ֆրանչեսկո դի Ջորջո]] Շախմատիստներ
Պատկեր:Leonardo da Vinci Benois Madonna.jpg|[[Լեոնարդո դա Վինչի]] [[Տիրամայր Բենուա|Մադոննա Բենուա]]
Պատկեր:Leonardo da Vinci (attrib)- la Belle Ferroniere.jpg|[[Լեոնարդո դա Վինչի]] [[Չքնաղ Ֆերոնիերան (Լեոնարդո դա Վինչի)|Գեղեցկուհի Ֆերոնիերան]]
Պատկեր:Giorgione - Adoration of the Shepherds - National Gallery of Art.jpg|[[Ջորջոնե]] Հովիվների երկրպագությունը
Պատկեր:Bernard Berenson at Villa I Tatti, 1903.jpg|Բերնանդ Բերենսոնը  Ի Տատտի վիլլայում
Պատկեր:Fiesole iTatti 02.JPG|Ի Տատտին Ֆեզոլույում
Պատկեր:Bernard Berenson in the gardens of Villa I Tatti.jpg|Բերնարդ Բերենսոնը իր Վիլլա Ի Տատտի կալվածքի այգում
Պատկեր:Cole Porter, Linda Lee Thomas, Bernard Berenson, and Howard Sturges in gondola, 1923.jpg|Քոլ Փորթերը, Լինդա Լի Թոմասը, **Բերնանդ Բերենսոնը''' և Հովարդ Սթարգեսը գոնդոլով զբոսնելիս


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Արվեստաբաններ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բոստոնի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Իտալացի արվեստաբաններ
Կատեգորիա:Իտալացի գրողներ
Կատեգորիա:Լիտվացի գրողներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հրեաներ