Հաթհապրադիպիկա

**«Հաթհա յոգա պրադիպիկա»** կամ **Հաթհապրադիպիկա** ( կամ հաթհա յոգայի լույս), տասնհինգերորդ դարի սանսկրիտ դասական  ձեռնարկ հաթհա յոգայի մասին, որի հեղինակն է Սվամի Սվատմարաման, ով կապում է ուսմունքի ծագումը *Նաթհա* յոգ*:* Մատսիենդրանաթի հետ։ *Հաթհապրադիպիկան* հաթհա յոգայի վերաբերյալ պահպանված հնագույն ամենաազդեցիկ երեք դասական տեքստերից մեկն է։ Մյուս երկուսը` *Գհերանդա Սամհիտա* և  *Շիվա Սամհիտա* տրակտատները, ավելի վաղ են գրվել։

Վերջերս հայտնաբերվել են հաթհա յոգայի ավելի վաղ ստեղծված ութ աշխատանքներ, որոնք հավանաբար իրենց ներդրումն ունեն *Հաթա յոգա պրադիպիկայի* ստեղծման գործում։

Տեքստը գրվել է յոգայի հնդուական փիլիսոփայական դպրոցի շրջանակներում և նվիրված է Շիվա աստծուն, ով, ըստ հինդուիզմի ավանդույթի, հաթհա յոգայի գաղտնիքներն է փոխանցել իր աստվածային կնոջը՝ Պարվատիին։

## Վերնագիր և ստեղծագործություն

Տարբեր ձեռագրեր առաջարկում են տարբեր վերնագրեր տեքստի համար, այդ թվում՝ **Հաթհայոգապրադիպիկա**, **Հաթհապրադիպիկա**, **Հաթհապրադի** և **Հաթհ-պրադիպիկա**։ Այն ստեղծվել է Սվատմարմայի կողմից 15-րդ դարում՝ որպես հաթհա յոգայի ավելի վաղ տեքստերի մրցակցային գրականություն։ Svātmārāma-ն իր սինթեզի մեջ ներառում է ավելի հին սանսկրիտ հասկացություններ։ Նա ներկայացնում է իր համակարգը որպես ֆիզիկական մաքրման նախապատրաստական փուլ՝ բարձրագույն մեդիտացիայից կամ Ռաջա յոգայից առաջ։

## Հակիրճ բովանդակություն
[մինի|Ձեռգրի մեջ [Յոգեր|յոգինի նկարը մեդիտացիայի վիճակում, որը ցույց է տալիս չակրաները և նուրբ մարմնի երեք հիմնական *[[Նադի (յոգա)|նադիները]]* (կենսական էներգիայի հոսքի ուղիները): Փոքր օձը, որը  Կունդալինին է, բարձրանում է կենտրոնական *նադիի* հիմքից:]]
*Հաթհա յոգա պրադիպիկաում* թվարկված են երեսունհինգ ավելի վաղ Հաթհա յոգայի վարպետներ (*siddha*-ներ), ներառյալ Ադի Նաթան, Մացյենդրանաթը և Գորակշանաթը։ Աշխատանքը բաղկացած է 389 շլոկաներից (հատվածներ) չորս գլուխներում, որոնք նկարագրում են թեմաներ, ներառյալ մաքրումը (սանսկրիտ. *ṣaṭkarma*), կեցվածքը (''āsana''), շնչառության վերահսկումը (''prāṇāyāma''), մարմնի հոգևոր կենտրոնները (''chakra''), *kuṇḍalinī*, էներգետիկ կողպեքները (*bandha*), էներգիան (''prāṇa''), նուրբ մարմնի ուղիները (*nāḍī*) և ժեստերի էներգետիկ կնիքները (*mudrā*):

* Գլուխ 1. «Ասանա», վերաբերում է յոգայի համար համապատասխան միջավայրի ստեղծմանը, յոգի էթիկական պարտականություններին և *ասանաներին*։
* Գլուխ 2.  «Պրանայանա», վերաբերում է *[[պրանայամա]]յին* և *սատ-կարմաներին*։
* Գլուխ 3. «Մուդրաներ», քննարկվում են *մուդրաները* և դրանց օգուտները։
* Գլուխ 4. «Սամադհի», վերաբերում է ''մեդիտացիային'' և *սամադհիին* որպես անձնական հոգևոր աճի ճանապարհորդություն։

Այն ընթանում է հինդու յոգայի ուղով (ի տարբերություն բուդդայական և ջայնական ավանդույթների) և նվիրված է Առաջին Տիրոջը (Ādi Natha)՝ Լորդ Շիվա (հինդու կործանման և նորացման աստված) անուններից մեկին։ Նաթհի մի քանի տեքստերում նա նկարագրվում է, որ նա իր աստվածային զուգընկեր Պարվատիին փոխանցել է հաթհա յոգայի գաղտնիքը։

### Մեխանիզմներ

Ավելի վաղ մոդելը ներառում է *բինդուի* մանիպուլյացիա։ Այն անընդհատ կաթում է գլխին լուսնի կենտրոնից՝ ընկնելով և քայքայվելով կա՛մ որովայնի մարսողական կրակի մեջ (արևի կենտրոն), կա՛մ դուրս հորդելով սերմնահեղուկի տեսքով, որի հետ այն նույնացվում է։ Բինդուի կորուստը առաջացնում է աստիճանական թուլացում և, ի վերջո, մահ։ Այս մոդելում Բինդուն պետք է պահպանվի, և տարբեր մուդրաներն արգելափակում են նրա ներքև անցումը Սուշումնա նադիով` նուրբ մարմնի կենտրոնական ուղիով։
մինի|Կունդալինի, չակրաներ և նադիներ
Հետագա մոդելը ներառում է մարդու ողնաշարի ստորին մասում գտնվող Կունդալինի էներգիայի խթանումը, որը պատկերված է որպես փոքրիկ օձ, որը ոլորված է Սուշումնա նադիի հիմքի շուրջը։ Այս մոդելում մուդրաները ծառայում են ուղին ապաշրջափակելու համար՝ թույլ տալով Կունդալինիին բարձրանալ։ Երբ Կունդալինին վերջապես հասնում է *Սահասրարա* չակրայի գագաթին, ազատվում է հազարաթերթ լոտոսը՝ *Ամրիտայի* պահեստը՝ գլխում պահվող անմահության նեկտարը։ Այնուհետև Ամրիտան հեղեղվում է մարմնի միջով՝ դարձնելով այն անմահ։

## Ժամանակակից հետազոտություն
*Հաթհա յոգա պրակրինին* հաթա յոգայի տեքստն է, որը պատմականորեն ուսումնասիրվել է յոգայի ուսուցիչների վերապատրաստման ծրագրերում, դասական յոգայի տեքստերի հետ մեկտեղ, ինչպիսիք են Պատանջալիի Յոգա Սուտրաները։ Քսանմեկերորդ դարում յոգայի պատմության հետազոտությունները հանգեցրել են հաթհա յոգայի ծագման ավելի զարգացած ըմբռնմանը։

Ջեյմս Մալինսոնը ուսումնասիրել է հաթհա յոգայի ծագումը դասական յոգայի տեքստերում, ինչպիսին է Խեքարիվիդյան (*Khecarīvidyā*): Նա բացահայտել է վաղ հաթհա յոգայի ութ գործեր, որոնք կարող են նպաստել դրա պաշտոնական ձևավորմանը *հաթհա յոգա պրադիպիկայում*։ Սա նպաստել է հաթհա յոգայի ձևավորումը հասկանալու հետագա հետազոտությունների համար։

Ջեյսոն Բիրչը ուսումնասիրել է *Հաթհա յոգա պրադիպիկայի*  դերը սանսկրիտ *haṭha* բառի մեկնաբանության տարածման գործում։ Տեքստը բխում էր յոգայի տարբեր համակարգերի վերաբերյալ դասական տեքստերից, և Սվատմարաման խմբավորեց այն, ինչ գտել էր «haṭha յոգա» ընդհանուր տերմինի ներքո։ Ուսումնասիրելով բուդդայական տանտրիկ մեկնաբանությունները և ավելի վաղ միջնադարյան յոգայի տեքստերը՝ Բիրչը պարզել է, որ բառի մակդիրային օգտագործումը ենթադրում է, որ այն նշանակում է «զորություն», այլ ոչ թե «14-րդ դարում արևը (*ha*) և լուսինը  (*ṭha*) միավորելու *Յոգաբիջայում* առաջարկված մետաֆիզիկական բացատրությունը»։

## Նշումներ


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Iyangar et al 1972 Translation with Jyotsnā commentary
* Sanskrit text and translation of Pancham Sinh edition at sacred-texts.com
* ''Hatha Yoga Pradipika'' Pancham Sinh edition from LibriPass 
* Sample of new translation by Brian Akers
* 2003 translation with Jyotsnā commentary
* Light on Haṭha Yoga project: a critical edition and translation, 2021
* Хатха йога прадипика. Սանսկրիտից թարգմանությունը՝ Ալեքսանդր Ռիգինի

Կատեգորիա:Անտիկ գրականություն
Կատեգորիա:Կրոնական փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Հինդուիզմի փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Հնդկական գրականություն
Կատեգորիա:Յոգա
Կատեգորիա:Սանսկրիտ գրականություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գրականություն