Պոլիմերային թղթադրամ

**Պոլիմերային թղթադրամները** թղթադրամներ են, որոնք պատրաստված են սինթետիկ պոլիմերից, ինչպիսին է երկկողմանի կողմնորոշված պոլիպրոպիլենը։ Նման նշումները ներառում են բազմաթիվ անվտանգության առանձնահատկություններ, որոնք հասանելի չեն թղթային թղթադրամներում, ներառյալ մետամերիկ թանաքների օգտագործումը։ Պոլիմերային թղթադրամները զգալիորեն ավելի երկար են պահպանվում, քան թղթային թղթադրամները, ինչը հանգեցնում է շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության նվազմանը և արտադրության և փոխարինման ծախսերի նվազեցմանը։  Ժամանակակից պոլիմերային թղթադրամներն առաջին անգամ մշակվել են Ավստրալիայի պահուստային բանկի, Համագործակցության գիտական և արդյունաբերական հետազոտությունների կազմակերպության և Մելբուռնի համալսարանի կողմից։ Դրանք առաջին անգամ թողարկվել են որպես արժույթ Ավստրալիայում՝ 1988 թվականին (համընկնում է Ավստրալիայի երկու հարյուրամյակի հետ), իսկ 1996 թվականին ավստրալիական դոլարն ամբողջությամբ անցել է պոլիմերային թղթադրամների։ Ռումինիան Եվրոպայի առաջին երկիրն է եղել, որը 1999 թվականին թողարկել է պլաստիկ թղթադրամ և դարձել երրորդ երկիրը Ավստրալիայից և Նոր Զելանդիայից հետո, որն ամբողջությամբ անցել է պոլիմերայինի մինչև 2003 թվականը։

Այլ արժույթները, որոնք ամբողջությամբ անցել են պոլիմերային թղթադրամների, ներառում են՝ Վիետնամական դոնգ (2006 թ․), չնայած դա վերաբերում է միայն 5000 դոնգից բարձր թղթադրամներին, Բրունեյի դոլար (2006 թ․), Նիգերիական նայրա (2007 թ․), Պապուա Նոր Գվինեայի կինա (2008 թ․), Կանադական դոլար (2013 թ․), Մալդիվյան ռուֆիա (2017 թ․), Մավրիտանական ուգիա (2017 թ․), Նիկարագուայի կորդոբա (2017 թ․), Վանուատու վատու (2017 թ․), Արևելակարիբյան դոլար (2019 թ․), ֆունտ ստերլինգ (2021 թ․) և բարբադոսյան դոլարը (2022 թ․)։ Մի քանի երկրներ և տարածաշրջաններ այժմ պոլիմերային թղթադրամներ են մտցրել հիշատակի կամ ընդհանուր շրջանառության մեջ, այդ թվում՝ Նիգերիա, Կաբո Վերդե, Չիլի, Գամբիա, Տրինիդադ և Տոբագո, Վիետնամ, Մեքսիկա, Սինգապուր, Մալայզիա, Բոտսվանա, Սան Տոմե և Պրինսիպի, Հյուսիսային Մակեդոնիա, Ռուսաստան, Սողոմոնյան կղզիներ, Սամոա, Մարոկկո, Ալբանիա, Շրի Լանկա, Հոնկոնգ, Իսրայել, Չինաստան, Թայվան, Քուվեյթ, Մոզամբիկ, Սաուդյան Արաբիա, Մեն կղզի, Գվատեմալա, Հաիթի, Ջամայկա, Լիբիա, Մավրիկոս , Անգոլա, Հոնդուրաս, Նամիբիա, Լիբանան, Ֆիլիպիններ և Եգիպտոս։

## Պատմություն
1980-ականներին Կանադական ինժեներական AGRA Vadeko ընկերությունը և ամերիկյան քիմիական ընկերությունը՝ US Mobil Chemical Company-ն, DuraNote ապրանքանիշի ներքո մշակել են պոլիմերային ենթաշերտ։ Այն փորձարկվել էր Կանադայի բանկի կողմից 1980-ականներին և 1990-ականներին։ 2012 թվականի հոկտեմբերին աճուրդի են հանվել C$20 և C$50 փորձնական թղթադրամներ։ Այն նաև փորձարկվել է Միացյալ Նահանգների գանձապետարանի փորագրության և տպագրության բյուրոյի կողմից 1997 և 1998 թվականներին, երբ տպագրվել և գնահատվել են 40,000 փորձնական թղթադրամներ, որոնք գնահատվել են նաև 28 երկրների կենտրոնական բանկերի կողմից։

## Անվտանգության առանձնահատկություններ
Պոլիմերային թղթադրամները սովորաբար ունեն երեք մակարդակի անվտանգային հատկանիշներ։ Անվտանգության առաջնային սարքերը հեշտությամբ ճանաչելի են սպառողների կողմից և կարող են ներառել փորվածք, մետաղական ժապավեններ և թղթադրամի հստակ հատվածներ։ Երկրորդական անվտանգության կողմնորոշիչները հայտնաբերվում են մեքենայի կողմից։ Երրորդ կարգի անվտանգության կողմնորոշիչները կարող են հայտնաբերվել միայն թողարկող մարմնի կողմից, երբ թղթադրամը վերադարձվում է։

## Ներդնում
Ժամանակակից պոլիմերային թղթադրամներն առաջին անգամ մշակվել են Ավստրալիայի պահուստային բանկի և Համագործակցության Գիտական և Արդյունաբերական Հետազոտական Կազմակերպության կողմից և առաջին անգամ թողարկվել են որպես արժույթ Ավստրալիայում 1988 թվականին, որը համընկնում է Ավստրալիայի երկու հարյուրամյակի հետ։

2012 թվականի օգոստոսին Նիգերիայի Կենտրոնական բանկը փորձել է վերադարնալ պոլիմերային թղթադրամներից թղթայինի՝ ասելով, որ կան «էական դժվարություններ՝ կապված պոլիմերային թղթադրամների մշակման և ոչնչացման հետ, ինչը սահմանափակել է պոլիմերային թղթադրամներից ակնկալվող օգուտների իրականացումը»։ Այնուամենայնիվ, նախագահ Գուդլակ Ջոնաթանը դադարեցրել է գործընթացը 2012 թվականի սեպտեմբերին։

Պոլիմերային նոտաները Մավրիկիոսի Հանրապետությունում հասանելի են MRs.25, MRs.50, MRs.500 և MRs.2000։ Ֆիջիի FJ$5–ը  թողարկվել է  2013 թվականի ապրիլին։

Միացյալ Թագավորությունում առաջին պոլիմերային թղթադրամները թողարկվել են Հյուսիսային Իռլանդիայի Հյուսիսային բանկի կողմից 2000 թվականին։ Սրանք հատուկ հիշատակի թողարկում էին տիեզերական մաքոքի պատկերով։  2015 թվականի մարտին Շոտլանդիայի Քլայդսդեյլ բանկը սկսել է թողարկել 5 ֆունտ ստեռլինգ պոլիմերային թղթադրամներ՝ նշելու Ֆորտ Բրիջ-ի կառուցման 125-ամյակը։ Սրանք առաջին պոլիմերային թղթադրամներն են եղել, որոնք ընդհանուր շրջանառության մեջ են մտել Մեծ Բրիտանիայում։  Շոտլանդիայի թագավորական բանկը 2016 թվականին հաջորդել է 5 ֆունտ ստեռլինգանոց պլաստիկ թղթադրամների նոր թողարկումը՝ նկարազարդված հեղինակ Նան Շեփերդի նկարով։ 2016 թվականի սեպտեմբերին Անգլիայի բանկը սկսել է թողարկել 5 ֆունտ ստերլինգ արժողությամբ պոլիմերային թղթադրամներ՝ Ուինսթոն Չերչիլի նկարով, իսկ 2017 թվականին 10 ֆունտ արժողությամբ պոլիմերն սկսել է փոխարինել իր թղթի համարժեքին, որի վրա պատկերված էր հեղինակ Ջեյն Օսթինի նկարը։ 2020 թվականին թողարկվել է 20 ֆունտ արժողությամբ պոլիմեր՝ Ուիլյամ Թըրների նկարով, իսկ 50 ֆունտ արժողությամբ թղթադրամը թողարկվել է 2021 թվականին՝ Ալան Թյուրինգի պատկերով։ Չնայած Անգլիայի բանկի պոլիմերային թղթադրամները 15%-ով փոքր են, քան հին, թղթային թողարկումը, դրանք ունեն նմանատիպ դիզայն։ Որոշ ձեռնարկություններ, որոնք գործում են Մեծ Բրիտանիայի կանխիկ արդյունաբերության մեջ, դեմ են արտահայտվել պոլիմերին անցնելուն՝ պատճառաբանելով դրա ներդրման ծախսերի ազդեցության վերաբերյալ հետազոտությունների բացակայությունը։ 2022 թվականի դեկտեմբերին՝ Եղիսաբեթ II թագուհու մահից հետո, Անգլիայի բանկը հրապարակել է Չարլզ III թագավորի պատկերով թղթադրամների նոր շարքի դիզայնը։ Դիզայնի մնացած մասը, սակայն, անփոփոխ է, բացառությամբ գույնի մի փոքր փոփոխության։

Ֆիլիպիններում 2009 թվականին առաջարկվել է անցնել պոլիմերի օգտագործմանը ֆիլիպինյան պեսո թղթադրամների համար։ Այս առաջարկը չի իրականացվել այն մտավախությունների պատճառով, որ անցումը կազդի երկրում աբակայի արտադրության վրա։ Առաջարկը վերսկսվել է 2021 թվականին՝ COVID-19 համաճարակի ժամանակ, քանի որ պոլիմերային թղթադրամները կարող են ախտահանվել ավելի քիչ վնասով՝ համեմատած թղթային թղթադրամների հետ, ինչպես նաև այլ պատճառներով, ինչպիսիք են ամրությունը, թողարկման միջին արժեքը և կեղծման ավելի քիչ հնարավորությունները։ 2022 թվականի ապրիլին Bangko Sentral ng Pilipinas-ը պաշտոնապես շրջանառության մեջ է մտցրել 1000 պեսո պոլիմերային թղթադրամը։ 

## Տես նաև
* Պոլիմերներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* PolymerNotes.org by Stane Štraus
* Currency Note Research and Development Project from the University of Melbourne
* Professor David Solomon – Inventor of Plastic Bank Note Wins 2006 Victoria Prize from the University of Melbourne
* Polymer banknotes from Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation
* Note Printing Australia
* innoviasecurity.com
* PolymerNotes.de (in German) by Thomas Krause
* New Kuwaiti Dinar notes released by Kuwait News Agency.
* Costs of introducing polymer notes in the UK by CMS Payments Intelligence.