Ջոն Վեյն

**Ջոն Ռոբերտ Վեյն** (, )․ բրիտանացի դեղագետ, ֆիզիոլոգիայի և բժշկության ոլորտում 1982 թվականի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր «պրոստագլանդինների և նմանատիպ կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի հայտնաբերման համար», որը նա կիսել է Բերսոնգսթեմի և Բենգտ Սամուելսոնի հետ:

Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ (1974 թվական), ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ (1983)։

## Մանկություն
Ծնվել է  Վուսթերշիրում 1927 թվականի մարտի 29-ին: Եղել է տնային ընկերության սեփականատեր Մորիս Վեյնի և Ֆրենսիս Վեյնի (ծնվ. Ֆիշեր) ընտանիքում երեք երեխաներից ամենափոքրը: Նրա հայրը ծագումով եղել է Ռուսական կայսրությունից հրեա ներգաղթյալների ընտանիքից, իսկ մայրը՝ Վորստեշիր ֆերմերային ընտանիքից:

Ավարտել է Էդվարդ VI թագավորի ավագ դպրոցը Էդգբաստոնում, Բիրմինգհեմ, որտեղ սկսել է ուսումնասիրել քիմիա: Իր առաջին փորձերն անցկացրեց խոհանոցում, իսկ ավելի ուշ հայրը նրա համար այգում մի փոքրիկ տնակ է կառուցել հատուկ փորձեր կատարելու համար։

## Գիտական հետազոտություն
1944 թվականին Վանեն սկսել է ուսումնասիրել քիմիա Բիրմինգհեմի համալսարանում: 1946 թվականին, ստանալով քիմիայի բակալավրի կոչում, ընդունվել է Օքսֆորդի համալսարանի դեղագետ Հարոլդ Բերնի լաբորատորիան:

1953 թվականին մեկնել է Միացյալ Նահանգներ՝ Նյու Հեյվեն (Կոնեկտիկուտ), որտեղ դարձել է Յեյլի համալսարանի դեղագիտության ամբիոնի ասիստենտ՝ Առնոլդ Ուելչի ղեկավարությամբ։ 1955 թվականին Վեյնը վերադարձել է Անգլիա՝ որպես դեղաբանության ավագ դասախոս՝ Լոնդոնի Լինքոլնս Ինն Ֆիլդսի վիրաբույժների թագավորական քոլեջի Հիմնական բժշկական գիտությունների ինստիտուտում: Այստեղ մշակել է սուպերֆուզիոն կենսավերլուծության տեխնիկան արյունով տարաներում: Մեթոդն այն է, եղել որ տարբեր հյուսվածքներ, որոնցից յուրաքանչյուրը տեղադրված էր առանձին օրգանի կոնտեյներով, կարող էին կախվել մեկը մյուսի վերևում, որպեսզի սուպերֆուզիոն հեղուկը հերթով հոսեր յուրաքանչյուր հյուսվածքի միջով: Նաև մշակել է մի համակարգ, որով երեք կամ չորս հյուսվածքների դիֆերենցիալ զգայունությունը յուրաքանչյուր փորձարկված նյութի համար ստեղծում է յուրահատուկ նախշ կամ «մատնահետք»: Օգտագործելով այս մեթոդը՝ գիտնականները հայտնաբերել են նախկինում անհայտ կենսաբանական ակտիվ նյութեր:

1966 թվականին Վեյնը դարձել է փորձարարական դեղագիտության պրոֆեսոր։

1971 թվականին հայտնաբերել է, որ ասպիրինը արգելակում է պրոստագլանդինների և թրոմբոքսան *A2-* ի ձևավորումը, որն առաջացնում է արյան մակարդում: Առաջարկեց օգտագործել ասպիրինի ցածր չափաբաժիններ՝ նվազեցնելու կորոնար զարկերակների թրոմբոզի վտանգը:

1973 թվականից Վեյնը զբաղեցրել է Վելքոմ հիմնադրամի հետազոտական կենտրոնի տնօրենի պաշտոնը Այս ընկերությունում աշխատելու ընթացքում մշակվել և ուսումնասիրվել է պրոստացիկլինը, որը վազոդիլացնող միջոց է: Հյուսիսային Կարոլինայի լաբորատորիաների հետ համատեղ մշակվել են նաև նոր դեղամիջոցներ, ինչպիսիք են ատրակուրիումը, լամոտրիգինը (էպիլեպսիայի համար օգտագործվող հակաջղաձգային դեղամիջոց) և ացիկլովիրը (հակավիրուսային դեղամիջոց):

1986 թվականին Վելքոմ Ֆաունդեյշնից հեռանալուց հետո Ջոն Վեյնը բժշկական քոլեջի Բարդուղիմեոսյան հիվանդանոցում հիմնել Է Ուիլյամ Գարվեյի գիտահետազոտական ինստիտուտը, որը զբաղվում է բորբոքման և սրտանոթային հիվանդությունների խնդիրներով:

1991 թվականին Ջոն Վեյնը և նրա գործընկեր Էրիկ Անգարդը ստեղծել են Vanguard Medica Ltd անունով դեղագործական ընկերություն՝ մշակելու միացություններ, որոնք իրենց թունավորության պատճառով չեն հետաքրքրում դեղագործական ընկերություններին: Այս ընկերությունը գոյություն է ունեցել մինչև 1996 թվականը։

## Պարգևներ
Սունե Բերգստրյոմի և Բենգտ Սամուելսոնի հետ Ջոն Ուեյնը 1982 թվականին արժանացել է ֆիզիոլոգիայի և բժշկության Նոբելյան մրցանակի։ 1984 թվականին ասպետի կոչում է ստացել դեղագործական գիտությանը մատուցած ծառայությունների համար։ 1985-1987 թվականներին աշխատել է որպես Թագավորական ընկերության փոխնախագահ։

Վեյնը եղել է Բրիտանական դեղագործական ընկերության ակտիվ անդամ և զբաղեցրել է բազմաթիվ պաշտոններ այնտեղ. եղել է ընկերության առաջին քարտուղարը (1968–1970 թվականներ), գլխավոր քարտուղարը 1970-1973 թվականներին և արտաքին գործերի քարտուղարը 1982 թվականին,  պատվավոր անդամ է ընտրվել 1985 թվականին։ 2003 թվականի մայիսին Կրակովում նրան շնորհվել է Լեհաստանի Հանրապետության վաստակի խաչ՝ «ի երախտագիտություն անգլո-լեհական գիտական համագործակցության մեջ ունեցած ավանդի»։

## Ընտանիք
1948 թվականին Վեյնն ամուսնացել է Դաֆնե Փեյգի հետ։ Ունեցել է երկու դուստր։

## Հետաքրքրություններ և  հոբբիներ
Վեյնը սիրել է ճանապարհորդել։ 1973 թվականից ի վեր հաճախակի եղել է Կարիբյան կղզում գտնվող Վիրջին Գորդայում, որտեղ իր ընտանիքը տուն ուներ:Ե Եղել է մոլի սուզորդ և սիրել է ստորջրյա լուսանկարչություն:

## Մահ
Ջոն Վեյնը ունեցել է սրտի խնդիր։ Վիրահատվել է 1992 թվականին, որին հաջորդել է լրացուցիչ վիրահատություն՝ 2002 թվականին։ Երկրորդ պրոցեդուրայից հետո նրա ապաքինումը բարդացել է ազդրի կոտրվածքով, և մահացել է հիվանդանոցում թոքաբորբից 2004 թվականի նոյեմբերի 19-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկություն Նոբելյան կայքում ****
* Կենսագրություն․ «Գիտություն և տեխնոլոգիա» թեմայով

Կատեգորիա:Բրիտանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Անգլիացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Դեղագործներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Հրեա գիտնականներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Հրեա նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Լեհ կենսաբաններ
Կատեգորիա:Լեհ բժիշկներ
Կատեգորիա:Լեհ քիմիկոսներ