Շահույթի և վնասի բաշխում

**Շահույթի և վնասի բաշխում** (նաև կոչվում է **PLS** կամ **մասնակցային բանկային գործունեություն**), ֆինանսական գործունեություն, որը վերաբերում է շարիաթի համապատասխան բաժնետիրական ֆինանսավորման ձևերին, ինչպիսիք են **մուդարաբան** և **մուշարաքահան**։ Այս մեխանիզմները համապատասխանում են վարկերի տոկոսագումարի կրոնական արգելքին, որին միացել են մուսուլմանների մեծ մասը։ *Մուդարաբահը* (مضاربة) վերաբերում է «հոգաբարձու ֆինանսներին» կամ պասիվ գործունեության պայմանագրի, մինչդեռ *Մուշարաքան* (مشاركة կամ مشركة) վերաբերում է սեփական կապիտալում մասնակցության պայմանագրին։ Այլ աղբյուրներից են սուկուկը (որը կոչվում է նաև «իսլամական պարտատոմսեր») և ուղղակի բաժնետոմսերի ներդրումները (օրինակ՝ բաժնետոմսերի սովորական բաժնետոմսերի գնումը) որպես PLS տեսակներ։

PLS-ում բաշխված շահույթն ու վնասները պատկանում են այն գործարար ձեռնարկությանը կամ անձին, որը կապիտալ է ստացել իսլամական բանկից/ֆինանսական հաստատությունից («պարտք», «փոխառություն», «վարկ» և «վարկատու» տերմինները չեն օգտագործվում): Ֆինանսավորման մարմանը զուգընթաց, կապիտալ տրամադրողը ֆինանսավորման հիմնական գումարի հետ միասին հավաքում է շահույթի որոշակի համաձայնեցված տոկոսը (կամ հանում է այն, եթե կան վնասներ)։ Ի տարբերություն ավանդական բանկի, վարկի հիմնական գումարի հետ միասին ֆիքսված տոկոսադրույք չկա։ Բացի այդ, ավանդական բանկային գործունեությունից տարբերվող PLS բանկը գործում է որպես կապիտալի գործընկեր (PLS-ի *մուդարաբա* ձևով)՝ միջնորդ հանդիսանալով մի կողմից ավանդատուի և մյուս կողմից ձեռնարկատիրոջ/վարկառուի միջև։ Նպատակն է խթանել «իրական ակտիվներով ապահովված գործարքին մասնակցելու հայեցակարգը՝ օգտագործելով ռիսկի տակ գտնվող միջոցները շահույթի և վնասի բաշխման հիմունքներով»:

Շահույթի և վնասի բաշխումը իսլամական ֆինանսավորման երկու կատեգորիաներից մեկն է, մյուսը՝ պարտքային գործիքներ, ինչպիսիք են մուրաբահան, իստիսնան (ֆորվարդային պայմանագրի տեսակ), սալամը և լիզինգը, որոնք ներառում են ակտիվների և ծառայությունների գնում և վարձակալություն՝ ֆիքսված եկամտաբերության հիմունքներով։ Մինչ իսլամական բանկային գործունեության վաղ շրջանի ջատագովները (օրինակ՝ Մոհամմադ Նաջաթուալլահ Սիդդիքին) հույս ունեին, որ PLS-ը կդառնա իսլամական ֆինանսների հիմնական եղանակը, ֆիքսված եկամտաբերությամբ ֆինանսավորման կիրառումը այժմ զգալիորեն գերազանցում է PLS-ի կիրառումը իսլամական ֆինանսավորման ոլորտում։

## Հասկացություններ
PLS-ի հիմքում ընկած նախադրյալը *շիրքահի* (նման է համատեղ ձեռնարկությանը) հասկացությունն է, որի դեպքում գործընկերները կիսում են շահույթն ու վնասը՝ հիմնվելով իրենց սեփականության վրա։ Այս նախադրյալը կարող է իրականացվել մուդարաբայի, մուշարաքայի կամ երկու հասկացությունները համատեղող պայմանագրի միջոցով: Իսլամական բանկային գործի ռահվիրաներից մեկը՝ Մոհամմադ Նաջաթուալլահ Սիդդիքին, առաջարկել է երկաստիճան մոդել՝ որպես ռիբա-ազատ բանկային գործի հիմք, որտեղ *մուդարաբան* հիմնական եղանակն է, որը լրացվում է մի շարք ֆիքսված եկամտաբերությամբ մոդելներով՝ մարժա (*մուրաբահա*), լիզինգ (*իջարա*), գյուղատնտեսական արտադրանքի գնման համար կանխիկ կանխավճարներ (*սալամ*) և ակտիվների արտադրության համար կանխիկ կանխավճարներ և այլն: Գործնականում, ֆիքսված եկամտաբերության մոդելները՝ մասնավորապես *մուրաբահա* մոդելը դարձել են բանկի սիրելիները, քանի որ շահույթի և վնասի բաշխման մեխանիզմներով երկարաժամկետ ֆինանսավորումը ավելի ռիսկային և թանկ է դարձել, քան ավանդական բանկերի երկարաժամկետ կամ միջնաժամկետ վարկավորումը։

### Մուդարաբահ

*Մուդարաբան* գործընկերություն է, որտեղ մեկ կողմը տրամադրում է կապիտալ, իսկ մյուսը՝ աշխատուժ և երկուսն էլ կիսում են շահույթը։ Կապիտալ տրամադրող կողմը կոչվում է *ռաբբ-ուլ-մալ* («լուռ գործընկեր», «ֆինանսավորող»), իսկ աշխատուժ տրամադրող կողմը՝ *մուդարիբ* («աշխատող գործընկեր»): Դասական մուդարաբայում ֆինանսավորողը ապահովում է կապիտալի 100%-ը. այն դեպքերում, երբ կապիտալը տրամադրվում է և՛ ֆինանսավորողի և՛ աշխատող գործընկերոջ կողմից, կնքվում է համատեղ մուդարաբա-մուշարաքահ պայմանագիր: Ստացված շահույթը կողմերի միջև բաշխվում է նախապես համաձայնեցված համամասնությամբ։ Եթե կորուստ լինի, *ռաբբ-ուլ-մալը* կկորցնի իր կապիտալը, իսկ *մուդարիբ* կուսակցությունը՝ նախագծում ներդրված ժամանակն ու ջանքերը։ Շահույթը սովորաբար բաշխվում է *ռաբբ ուլ մալ* - *մուդարիբի* միջև 50%-50% կամ 60%-40% հարաբերակցությամբ։

Ավելին՝ *Մուդարաբան* ձեռնարկատիրոջ կողմից իրականացվող ռիսկային կապիտալի ֆինանսավորում է, որը տրամադրում է աշխատուժ, մինչդեռ ֆինանսավորումը տրամադրվում է բանկի կողմից, որպեսզի և՛ շահույթը և՛ ռիսկը կիսվեն։ Կապիտալի և աշխատանքի միջև նման մասնակցային կարգավորումները արտացոլում են իսլամական այն տեսակետը, որ վարկառուն չպետք է կրի ձախողման ողջ ռիսկը/ծախսը, ինչը կհանգեցնի եկամտի հավասարակշռված բաշխման և թույլ չի տա վարկատուին մենաշնորհել տնտեսությունը։

Մուսուլմանները կարծում են, որ իսլամական մարգարե Մուհամմադի կինը՝ Խադիջան *Մուդարաբայի* պայմանագիր է օգտագործել Մուհամմադի հետ՝ Մուհամմադի առևտրային արշավանքների ժամանակ Հյուսիսային Արաբիայում։ Խադիջան ապահովում էր կապիտալը, իսկ Մուհամմադը՝ աշխատուժը/ձեռնարկատիրությունը։

*Մուդարաբայի* պայմանագրերը կիրառվում են միջբանկային վարկավորման մեջ։ Վարկառու և վարկատու բանկերը բանակցում են PLS հարաբերակցության շուրջ և պայմանագրերը կարող են լինել կարճ՝ սկսած մեկ գիշերվա պայմանագրից մինչև մեկ տարի տևողությամբ։

*Մուդարաբայի* պայմանագրերը կարող են լինել սահմանափակ կամ անսահմանափակ։

* *Ալ-մուդարաբա ալ-մուքայադայում* (սահմանափակ *մուդարաբա*) *ռաբբ-ուլ-մալը* կարող է *մուդարիբի* համար նշել որոշակի բիզնես, որի դեպքում նա պետք է գումարը ներդնի միայն այդ կոնկրետ բիզնեսում։ Հաշվի տիրոջ համար սահմանափակ *մուդարաբան* կարող է լիազորել IIFS-ին (իսլամական ֆինանսական ծառայություններ մատուցող հաստատություններ) ներդնել իրենց միջոցները մուդարաբայի կամ գործակալական պայմանագրերի հիման վրա՝ որոշակի սահմանափակումներով, թե որտեղ, ինչպես և ինչ նպատակով դրանք պետք է ներդրվեն։ Բանկի հաճախորդի համար դրանք կպահվեն «Ներդրումային *ֆոնդերում* », այլ ոչ թե «Ներդրումային *հաշիվներում* »։
* *Ալ-մուդարաբա ալ-մութլաքահում* (անսահմանափակ *մուդարաբա*) *ռաբբ-ուլ-մալը* թույլ է տալիս *մուդարիբին* զբաղվել ցանկացած գործով և այդպիսով լիազորում է նրան ներդնել գումարը ցանկացած գործի մեջ, որը նա նպատակահարմար է համարում։ Հաշվի տիրոջ համար միջոցները ներդրվում են առանց որևէ սահմանափակման՝ հիմնված *մուդարաբայի* կամ *վակալայի* (գործակալական) պայմանագրերի վրա և հաստատությունը կարող է համատեղել ներդրողների միջոցները իր սեփական միջոցների հետ և ներդնել դրանք համատեղ պորտֆելում՝ «Ներդրումային *հաշիվներ* » բաժնում՝ «Ներդրումային *ֆոնդերի*» փոխարեն։

Դրանք կարող են լինել նաև առաջին կամ երկրորդ կարգի։

* *Մուդարաբայի* պայմանագրերի մեծ մասը առաջին մակարդակի կամ պարզ պայմանագրեր են, որտեղ ավանդատուն/հաճախորդը գործ ունի բանկի, այլ ոչ թե ձեռնարկատիրոջ հետ՝ օգտագործելով ներդրված միջոցները։
* Երկաստիճան *մուդարաբայի* դեպքում բանկը միջնորդ է հանդիսանում ավանդատուի և ֆինանսավորում ստացող ձեռնարկատիրոջ միջև։ Երկաստիճան համակարգը կիրառվում է, երբ բանկը չունի ներդրողի դերում հանդես գալու կարողություն կամ ֆոնդի կառավարչի դերում հանդես գալու փորձագիտություն։

Երկաստիճան մուդարաբայի մի տարբերակ, որը որոշ բողոքներ է առաջացրել, այն է, որ ավանդատուի և բանկի միջև շահույթի և վնասի բաշխումը փոխարինվում է շահույթի բաշխմամբ, իսկ կորուստները միայն ավանդատուների խնդիրն են։ Դրա փոխարեն  բանկը և նրա ավանդատուները լինեն կապիտալի սեփականատերերը (*ռաբբ ալ-մալ*), իսկ ձեռնարկատերը՝ *մուդարիբը*, այժմ բանկն ու ձեռնարկատերը երկուսն էլ *մուդարիբ* են և եթե վերադիր և գործառնական ծախսերը հոգալուց հետո լինում են որևէ վնասներ, դրանք փոխանցվում են ավանդատուներին։ Մի քննադատ (Իբրահիմ Վարդե) սա անվանել է «իսլամական բարոյական վտանգ», որի դեպքում բանկերը կարողանում են «մասնավորեցնել շահույթը և սոցիալականացնել վնասները»։

Մեկ այլ քննադատ (Մ.Ա. Խան) կասկածի տակ է դրել մուդարաբայի՝ *մուդարիբի* նկատմամբ արդարության հիմքում ընկած հիմնավորումը։ Փոխանակ ֆիքսված տոկոսադրույքով վարկավորումը անարդար լինի ձեռնարկատիրոջ/վարկառուի նկատմամբ, Խանը հարցնում է, թե արդյոք անարդար չէ *ռաբբ ալ-մալի* (ֆինանսավորող) նկատմամբ «եկամտաբերություն ստանալ միայն այն դեպքում, եթե ներդրման արդյունքները շահութաբեր են», քանի որ միջոցներ տրամադրելով՝ նրանք իրենց ներդրումն են կատարել ներդրումը հնարավոր դարձնելու համար, մինչդեռ ձեռնարկատիրոջ/վարկառուի գործողությունները...նրանց ոգեշնչումը, կարողությունը, աշխատասիրությունը, ազնվությունը և այլն, շատ ավելի մեծ իշխանություն ունեն այն բանի նկատմամբ, թե արդյոք ներդրումը շահութաբեր է, թե ձախողված։

### Մուշարաքա

*Մուշարաքան* համատեղ ձեռնարկություն է, որտեղ բոլոր գործընկերները կիսում են համատեղ ձեռնարկության շահույթը կամ վնասը։ Երկու (կամ ավելի) կողմերը, որոնք կապիտալ են ներդնում բիզնեսում, զուտ շահույթն ու վնասը բաժանում են համամասնական հիմունքներով։ Դրա որոշ գիտական սահմանումներից են՝ «Միավորման համաձայնագիր այն պայմանով, որ կապիտալը և դրա օգուտը ընդհանուր լինեն երկու կամ ավելի անձանց միջև» (Մեչելլե), «Երկու կամ ավելի անձանց միջև համաձայնագիր՝ որոշակի բիզնես իրականացնելու համար՝ համատեղ ներդրումների միջոցով շահույթը կիսելու նպատակով» (Իբն Արֆա), «Երկու անձանց միջև պայմանագիր, որոնք շահույթ ստանալու նպատակով ֆինանսական ձեռնարկության բիզնես են սկսում» (Մուհամմադ Աքրամ Խան):

*Մուշարաքան* հաճախ օգտագործվում է ներդրումային նախագծերում, ակրեդիտիվներում և անշարժ գույքի կամ գույքի գնման մեջ։ Անշարժ գույքի կամ գույքի դեպքում բանկը գնահատում է ենթադրյալ վարձավճարը և կբաշխի այն նախապես համաձայնեցվածի համաձայն։ Բոլոր կապիտալի մատակարարներն իրավունք ունեն մասնակցելու կառավարմանը, բայց պարտադիր չէ, որ դա անեն։ Շահույթը բաշխվում է գործընկերների միջև նախապես համաձայնեցված համամասնություններով, մինչդեռ վնասը կրում է յուրաքանչյուր գործընկեր՝ խստորեն համապատասխան կապիտալի ներդրմանը համամասնորեն։ Այս հասկացությունը տարբերվում է ֆիքսված եկամտի ներդրումներից (այսինքն՝ վարկերի տրամադրումից)։

*Մուշարաքան* օգտագործվում է գործարար գործարքներում և հաճախ խոշոր գնումներ ֆինանսավորելու համար։ Իսլամական բանկերը իրենց գումարը տրամադրում են ընկերություններին՝ տրամադրելով լողացող տոկոսադրույքով վարկեր, որտեղ լողացող տոկոսադրույքը կապված է ընկերության եկամտաբերության մակարդակի հետ և ծառայում է որպես բանկի շահույթ վարկից։ Վարկի հիմնական գումարը մարելուց հետո պայմանագիրը կնքվում է։

* *«Շիրկա ալ'Ինանը»* մուշարաքա գործընկերություն է, որտեղ գործընկերները միայն գործակալներ են, բայց չեն հանդիսանում մյուս գործընկերոջ երաշխավորներ։
** Տարբեր բաժնետերեր ունեն տարբեր իրավունքներ և իրավունք ունեն տարբեր շահույթի բաժինների:
** *Ալ'Ինանը* սահմանափակվում է որոշակի ձեռնարկմամբ և ավելի տարածված է, քան Ալ Մուֆավադան։
* *Մուֆավադան* «անսահմանափակ, անսահմանափակ և հավասար գործընկերություն» է։
** Բոլոր մասնակիցները հավասարապես են դասվում բոլոր առումներով (սկզբնական ներդրումներ, արտոնություններ և վերջնական շահույթ):
** Գործընկերները մյուս գործընկերների և՛ գործակալներն են և՛ երաշխավորները։

Այլ աղբյուրներ տարբերակում են *«Շիրքաթ ալ Ակդ»* -ը (պայմանագրային գործընկերություն) և *«Շիրքաթ ալ Միլք»-ը* (համատեղ սեփականություն)՝ չնայած նրանք համաձայն չեն այն հարցի շուրջ, թե արդյոք դրանք «նվազող մուշարաքայի» ձևեր են, թե ոչ։

#### Մշտական Մուշարակա
Ներդրողը/գործընկերները շահույթի բաժին են ստանում համամասնական հիմունքներով։

* Պայմանագրի ժամկետը նշված չէ և գործընկերությունը շարունակվում է այնքան ժամանակ, քանի դեռ շահագրգիռ կողմերը համաձայն են դրա շարունակման համար։
* Հարմար կառուցվածք երկարաժամկետ ֆինանսավորման կարիք ունեցող երկարաժամկետ նախագծերի ֆինանսավորման համար։

#### Նվազող գործընկերություն
*Մուշարական* կարող է լինել կամ «հաջորդական գործընկերություն» կամ «նվազող հավասարակշռության գործընկերություն» (հայտնի է նաև որպես «նվազող գործընկերություն» կամ «նվազող մուշարակա»):

* **«Հաջորդական գործընկերության»** դեպքում գործընկերները պահպանում են գործընկերության նույն մակարդակի բաժնեմասը մինչև համատեղ ձեռնարկության ավարտը, եթե նրանք չեն հետ վերցնում կամ չեն փոխանցում իրենց բոլոր բաժնեմասերը։ Այն օգտագործվում է, երբ բանկը ներդրում է կատարում «նախագծում, համատեղ ձեռնարկությունում կամ գործարար գործունեության մեջ», բայց սովորաբար՝ տան ֆինանսավորման մեջ, որտեղ տան բաժնետոմսերը փոխանցվում են տունը գնող հաճախորդին։
* **«Նվազող գործընկերության»** (*Մուշարաքա ալ-Մութանակիսա*, նաև «Նվազող Մուշարաքա») դեպքում մեկ գործընկերի բաժինը նվազում է, քանի որ մյուսը աստիճանաբար ձեռք է բերում այն, մինչև այդ գործընկերը տիրանա ամբողջ բաժնեմասին։ Այս մեխանիզմն օգտագործվում է բանկի հաճախորդի կողմից անշարժ գույքի գնումը ֆինանսավորելու համար, որը սովորաբար (կամ հաճախ) գնվում է անշարժ գույքի դեպքում, որտեղ նվազող մասնաբաժինը բանկինն է, իսկ 100% ձեռք բերող գործընկերը հաճախորդն է։ Գործընկերությունը սկսվում է գնումից, հաճախորդը «սկսում է վարձակալել կամ օգտագործել ակտիվը և շահույթը կիսում է իր գործընկերոջ (բանկի) հետ (կամ ամսական վարձավճար է վճարում նրան)՝ համաձայնեցված հարաբերակցության համաձայն»։

Եթե տեղի է ունենում պարտավորությունների չկատարում, բանկը և վարկառուն ստանում են գույքի վաճառքից ստացված եկամտի որոշակի մասը՝ հիմնվելով յուրաքանչյուր կողմի ընթացիկ կապիտալի վրա։ Այս գործընկերությունն օգտագործող բանկերը (2012 թվականի դրությամբ), այդ թվում՝ American Finance House-ը և Դուբայի Իսլամական Բանկը:

Նվազող գործընկերությունը տների/անշարժ գույքի ֆինանսավորման համար իսլամական հիփոթեքային վարկի կառուցման հատկապես տարածված միջոց է և նման է բնակելի հիփոթեքին։ Իսլամական ֆինանսիստը տունը գնում է մյուս «գործընկերոջ» անունից, որը վերջնական գնորդն է, ով այնուհետև ամսական վճարումներ է կատարում ֆինանսիստին՝ համակցելով գումարները։ 

# վարձավճարներ (կամ վարձակալության վճարումներ) և
# գնման վճարում մինչև վճարման ավարտը։ 

Այսպիսով, նվազող Մուշարակա գործընկերությունը իրականում բաղկացած է մուշարակա գործընկերության պայմանագրից և երկու այլ իսլամական պայմանագրերից, սովորաբար*՝ իջարա* (բանկի կողմից ակտիվի իր բաժնի վարձակալության տրամադրում հաճախորդին) և *«բայ»* (բանկի բաժնեմասի աստիճանական վաճառք հաճախորդին)։

Տեսականորեն, տուն գնելու համար նվազող Մուշարական տարբերվում է ավանդական հիփոթեքից նրանով, որ այն գանձում է ոչ թե վարկի տոկոս, այլ «վարձավճար» (կամ վարձակալության վճար)՝ հիմնվելով տարածքում համեմատելի տների վրա։ Բայց ինչպես բողոքել է մի քննադատ (Էլ-Գամալ)՝ 
«ակնհայտորեն իսլամական բանկերը նույնիսկ չեն փորձում քողարկել շուկայական տոկոսադրույքների դերը «նվազող մուշարակայում» և ... «վարձակալության» տոկոսադրույքը ուղղակիորեն բխում է ավանդական տոկոսադրույքներից և ոչ թե որևէ ենթադրյալ «արդար շուկայական վարձավճարից»։ Էլ-Գամալը որպես օրինակ է բերում Մեծ Բրիտանիայի Իսլամական բանկի բացատրությունը, որ իր «վարձակալության տոկոսադրույքները» համեմատվում են առևտրային տոկոսադրույքի հետ, «ինչպիսին է Libor-ը (Լոնդոնի միջբանկային առաջարկվող [տոկոսադրույք] տոկոսադրույքը) գումարած լրացուցիչ շահույթի մարժան», այլ ոչ թե բխում են թաղամասում համարժեք բնակարանների գերիշխող վարձակալության մակարդակներից։ Պակիստանի Միզան բանկը զգույշ է «շահույթի տոկոսադրույք» տերմինն օգտագործելիս, սակայն այն հիմնված է KIBOR-ի (Կարաչիի միջբանկային առաջարկվող [տոկոսադրույք]) վրա։

Տակաո Մորիգուչիի խոսքերով՝ *մուշարաքահ մութանակիսան* բավականին տարածված է Մալայզիայում, սակայն դրա շարիաթին համապատասխանության վերաբերյալ հարցերը նշանակում են, որ այն «այնքան էլ տարածված չէ Պարսից ծոցի համագործակցության խորհրդի (GCC) այնպիսի երկրներում, ինչպիսիք են Սաուդյան Արաբիան, Քուվեյթը, Միացյալ Արաբական Էմիրությունները, Կատարը, Բահրեյնը և Օմանը»:

### Տարբերություններ
*Մուդարաբայի* դասավորությունը մի քանի առումներով տարբերվում է *մուշարաքայից՝*

## Խոստումներ և մարտահրավերներ
Շահույթի և վնասի բաշխումը անվանվել է իսլամական ֆինանսների և բանկային շարժման «հիմնական արդարացում» կամ նույնիսկ «բուն նպատակ» և «իսլամական ֆինանսավորման հիմնական և ամենակարևոր բնութագիրը»:

Մի կողմնակից՝ Թաքի Ուսմանին գրել է, որ այն կվերափոխի տնտեսությունները՝ 

* խրախուսելով «ազնիվ, պատվավոր և անկեղծ վարքագիծը»։
* խնայողներին պաշտպանելով՝ վերացնելով առանձին բանկերի և բանկային համակարգերի փլուզման հնարավորությունը։
* գործարար և տնտեսական ցիկլերի «սթրեսները» փոխարինելով «ներդրումների մեջ փողի կայուն հոսքով»։
* ապահովելով «կայուն դրամական միջոցներ», որը կխրախուսի «մարդկանց երկարաժամկետ հեռանկարով դիտարկել» ներդրումների եկամտաբերությունը։
* հնարավորություն տալով «ազգերին և անհատներին» «վերականգնել իրենց արժանապատվությունը», երբ նրանք ազատվեն «պարտքի ստրկությունից»։

Ուսմանին շահույթի և վնասի բաշխումը համարում է «իդեալական» իսլամական ֆինանսական գործիք և գերազանցում է իսլամական պարտքի վրա հիմնված ֆինանսավորմանը (օրինակ՝ վարկային վաճառքը)։ Ուսմանին նշում է, որ որոշ ոչ մուսուլման տնտեսագետներ աջակցել են բաժնետոմսերի շուկաների զարգացմանը «ֆինանսավորման այն ոլորտներում, որոնք ներկայումս սպասարկվում են պարտքով» (չնայած նրանք չեն աջակցում վարկերի տոկոսների արգելմանը):

### Օգտագործման բացակայություն
Թեև սկզբնապես այն պատկերացվում էր (գոնե *մուդարաբայի* տեսքով) որպես «ռիբա-ազատ բանկային գործունեության հիմք»՝ ֆիքսված եկամտաբերությամբ ֆինանսական մոդելները լրացնելով միայն որպես լրացումներ, հենց այդ ֆիքսված եկամտաբերությամբ ապրանքների ակտիվների թերկառավարման ծավալն այժմ զգալիորեն գերազանցում է շահույթ-կորուստ բաշխման ռեժիմներում ակտիվների ծավալը։

2000-2006 թվականներին անցկացված մեկ ուսումնասիրություն (Խան Մ. Մանսուրի և Մ. Իսհակ Բհատտիի կողմից) ցույց է տվել, որ «առաջատար իսլամական բանկերում» PLS ֆինանսավորումը նվազել է մինչև ընդհանուր ֆինանսավորման ընդամենը 6.34%-ը՝ 1994-96 թվականների 17.34%-ի համեմատ: «Պարտքի վրա հիմնված պայմանագրերը» կամ «պարտքի նման գործիքները» (*մուրաբահա*, *իջարա*, *սալամ* և *իստիսնա*) շատ ավելի տարածված էին նմուշում։ Մեկ այլ աղբյուր (Սուլիման Համդան Ալբալավի, հրատարակություն 2006 թվականին) պարզել է, որ PLS տեխնիկան այլևս «իսլամական բանկային գործունեության հիմնական սկզբունք» չէին Սաուդյան Արաբիայում և Եգիպտոսում։ Մալայզիայում մեկ այլ ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ մուշարակա ֆինանսավորման մասնաբաժինը 2000 թվականի 1.4%-ից նվազել է մինչև 0.2% 2006 թվականին։

Իր *«Ներածություն իսլամական ֆինանսներին»* գրքում Ուսմանին ափսոսում է այն փաստի համար, որ իսլամական բանկային գործունեության այս ուղղությունը շրջելու «տեսանելի ջանքեր» չկան

Սակայն փաստը մնում է, որ իսլամական բանկերը պետք է աստիճանաբար առաջ շարժվեին դեպի *մուշարաքա* ։ ... Դժբախտաբար, իսլամական բանկերը անտեսել են իսլամական բանկային գործունեության այս հիմնական պահանջը և չկան տեսանելի ջանքեր այս գործարքի ուղղությամբ առաջընթացի հասնելու համար՝ նույնիսկ աստիճանաբար, նույնիսկ ընտրողական հիմունքներով։

Իսլամական ֆինանսական հաստատությունների կողմից ֆիքսված եկամտաբերությամբ ֆինանսավորման այս «զանգվածային ընդունումը» քննադատության է ենթարկվել շարիաթագետների և իսլամական ֆինանսների ռահվիրաների, ինչպիսիք են Մոհամմադ Նաջաթուլլահ Սիդդիքին, Մոհամմադ Ումեր Չապրան, Թաքի Ուսմանին և Խուրշիդ Ահմադը, որոնք «պնդել են, որ մուշարաքայից և մուդարաբայից հրաժարվելը պարզապես կխափանի իսլամական ֆինանսական շարժման բուն նպատակը»:

Խաթաբը կասկածի տակ է դրել իսլամական իրավունքում երկաստիճան *մուդարաբա* համակարգի հիմքը՝ ասելով, որ չկան դեպքեր, երբ *մուդհարիբը* միջոցներ է փոխանցել մեկ այլ *մուդհարիբի*։

### Բացատրություններ բացակայության համար
Քննադատները, իրենց հերթին, քննադատել են PLS-ի կողմնակիցներին՝ «անտեղյակ մնալու» այն փաստից, որ PLS-ի լայնորեն չընդունվելու պատճառը «դրա անարդյունավետությունն է» (Մուհամմադ Ակրամ Խան) և նրանց «հետևանքների նկատմամբ անտարբեր» մտածելակերպի համար, որը ենթադրում է, որ PLS-ի «գործիքների բավարար մատակարարումը կստեղծի իրենց սեփական պահանջարկը» (Նավաբ Հայդեր Նաքվի), չնայած սպառողների անտարբերությանը։ Ֆալիլ Ջամալդինը PLS-ի օգտագործման անկումը նկարագրում է որպես բնական աճի գործընթաց, որտեղ շահույթի և վնասի բաշխումը փոխարինվել է այլ պայմանագրերով, քանի որ PLS ռեժիմները «այլևս բավարար չէին նախագծերի ֆինանսավորման, բնակարանային ֆինանսավորման, իրացվելիության կառավարման և այլ ապրանքների արդյունաբերության պահանջները բավարարելու համար»:

;Բարոյական վտանգ
Պարտավորությունների տեսանկյունից, Ֆեյսալ Խանը պնդում է, որ գոյություն ունի «երկար ժամանակ հաստատված կոնսենսուս», որ պարտքային ֆինանսավորումը գերազանցում է բաժնետիրական ներդրումներին (PLS-ը բաժնետիրական ներդրում է)՝ ֆինանսավորողի/ներդրողի և վարկառուի/ձեռնարկատիրոջ միջև «տեղեկատվական ասիմետրիայի» պատճառով՝ ֆինանսավորողը/ներդրողը պետք է ճշգրիտ որոշի վարկ/ներդրում փնտրող վարկառուի/ձեռնարկատիրոջ վարկունակությունը (վարկառուն/ձեռնարկատերը նման պարտավորություն չունի): Վարկային արժանահավատության որոշումը ժամանակատար է և թանկ, իսկ զգալի գրավով պարտքային պայմանագրերը նվազագույնի են հասցնում տեղեկատվության բացակայության կամ բավարար քանակությամբ տեղեկատվության բացակայության ռիսկը։ Ալ-Ազհարի ռեկտոր Մուհամմադ Սայիդ Թանթավիի խոսքերով՝ «Լուռ գործընկերությունները [*մուդարաբա*] հետևում են գործընկերների կողմից սահմանված պայմաններին։ Մենք այժմ ապրում ենք մեծ անազնվության ժամանակաշրջանում և եթե մենք ներդրողի համար չնշենք ֆիքսված շահույթ, նրա գործընկերը կկուլ տա նրա հարստությունը»։

Բանկի հաճախորդն ունի ուժեղ խթան բանկին հայտնելու իրականում վաստակածից ավելի քիչ շահույթ, քանի որ բանկին կկորցնի դրա մի մասը։ Քանի որ հաճախորդը ավելի շատ բան գիտի իր բիզնեսի, հաշվապահության, եկամտի հոսքի և այլնի մասին, քան բանկը, բիզնեսը տեղեկատվական առավելություն ունի բանկի նկատմամբ՝ որոշելով շահույթի մակարդակը (Օրինակ՝ բանկը կարող է իր եկամուտները թերագնահատել՝ ակտիվների արժեզրկումը իրական մաշվածությունից ավելի բարձր մակարդակով անելով)։ Բանկերը կարող են փորձել փոխհատուցել դա մոնիթորինգով, պատահական ստուգումներով, գործընկեր բիզնեսի կարևոր որոշումների վերանայմամբ, սակայն դա պահանջում է «լրացուցիչ անձնակազմ և տեխնիկական ռեսուրսներ», որոնցով մրցակից ավանդական բանկերը ծանրաբեռնված չեն։

Կոռուպցիայի բարձր մակարդակը և ոչ պաշտոնական/ստորգետնյա տնտեսության ավելի մեծ ծավալը, որտեղ եկամուտները չեն հայտարարագրվում, վկայում են ֆինանսիստների/ներդրողների համար վարկային տեղեկատվության ավելի վատ և դժվար գտնելի մասին։ Կան մի քանի ցուցանիշներ, որոնք ցույց են տալիս, որ սա խնդիր է մուսուլմանական մեծամասնություն ունեցող երկրներում (օրինակ՝ մուսուլմանական մեծամասնություն ունեցող երկրների մեծ մասի ներկայությունը «Transparency International»-ի կոռուպցիայի ընկալման ինդեքսի ստորին կեսում և Մերձավոր Արևելքի և Հյուսիսային Աֆրիկայի «լայն տարածում ունեցող հարկերից խուսափումը ֆորմալ և ոչ ֆորմալ ոլորտներում», ըստ Ա.Ռ. Ջալալի-Նաինիի)։ Սակայն նույնիսկ ավելի զարգացած Միացյալ Նահանգներում ռիսկային կապիտալի շուկան (որտեղ ֆինանսավորողը անմիջականորեն բաժնեմաս է ձեռք բերում իրենց կողմից ֆինանսավորվող ձեռնարկություններում, ինչպիսին է PLS-ը) տատանվում է մոտ 30 միլիարդ դոլարից (2011–12) մինչև 60 միլիարդ դոլար (2004)՝ համեմատած կորպորատիվ ֆինանսավորման «մի քանի տրիլիոն դոլարի» շուկայի հետ։

Թաքի Ուսմանին նշում է, որ PLS-ի խնդիրները կվերացվեն՝ արգելելով տոկոսագումարը և պահանջելով, որ բոլոր բանկերը գործեն «մաքուր իսլամական օրինակով՝ Կենտրոնական բանկի և կառավարության ուշադիր աջակցությամբ»։ Վարկառուների/հաճախորդների կողմից անազնվության վտանգը կլուծվի՝ 

# պահանջելով, որ յուրաքանչյուր ընկերություն/կորպորացիա օգտագործի վարկային վարկանիշ։
# «լավ մշակված» աուդիտի համակարգի ներդրում։
;; Այլ բացատրություններ
Առաջարկվել և հերքվել են այլ բացատրություններ այն մասին, թե ինչու է PLS գործիքների օգտագործումը նվազել գրեթե աննշան համամասնություններով՝

* Իսլամական բանկիրների մեծ մասը սկսել է իր կարիերան ավանդական բանկերում, ուստի նրանք տառապում են «խումբից»՝ դեռևս բանկերը համարելով «ավելի շատ իրացվելիության/վարկի մատակարարներ, քան ներդրումային միջոցներ»։
** Սակայն 2017 թվականին իսլամական բանկային գործունեությունը գոյություն ուներ ավելի քան չորս տասնամյակ և «շատ, եթե ոչ մեծ մասը» իսլամական բանկիրներ «իրենց ողջ կարիերան անցկացրել էին» իսլամական ֆինանսական հաստատություններում։
* Որոշ երկրներում տոկոսները ընդունվում են որպես գործարար ծախս և ազատվում են հարկերից, սակայն շահույթը հարկվում է որպես եկամուտ։ Բիզնեսի հաճախորդները, որոնք միջոցներ են ստանում PLS հիմունքներով, պետք է կրեն ֆինանսական բեռ՝ ավելի բարձր հարկերի առումով, որը չէին կրի, եթե միջոցները ստանային տոկոսների կամ ֆիքսված պարտքի պայմանագրային հիմունքներով։
** Սակայն, ըստ Ֆեյսալ Խանի, 2015 թվականի դրությամբ սա այլևս այդպես չէ «մեծ մասամբ իրավասություններում»։ Օրինակ՝ Մեծ Բրիտանիայում, որի կառավարությունը հույս ուներ ստեղծել IBF կենտրոն, «իսլամական հիփոթեքային վարկերի կրկնակի հարկումը և՛ անհատների և՛ կորպորացիաների համար» վերացվել է և իսլամական պարտքի թողարկման նկատմամբ գործում է «բարենպաստ հարկային վերաբերմունք»:
* Իսլամական արտադրանքները պետք է հաստատվեն բանկային կարգավորող մարմինների կողմից, որոնք գործ ունեն ավանդական ֆինանսական աշխարհի հետ, ուստի իրենց գործառույթով պետք է նույնական լինեն ավանդական ֆինանսական արտադրանքին։
** Սակայն այն երկրների բանկերը, որոնց կառավարությունները նախընտրում են իսլամական բանկային գործունեությունը ավանդական բանկային գործունեության համեմատ, այսինքն Մալայզիա, Պակիստան, Սուդան, Իրանշահույթի և վնասի բաշխման նկատմամբ ավելի մեծ հակում չեն ցուցաբերում, քան մյուս երկրներում։ Այս երկրներում ֆինանսական հաստատությունների կարգավորումները նույնպես ձևով չեն տարբերվել այլ «ավանդական» երկրների կարգավորումներից։
Երբ խոսքը վերաբերում է իսլամական արժեթղթերի առաջարկման եղանակին, նման առաջարկների գործընթացն ու կանոնները, նույնիսկ այն իրավասություններում, որոնք ունեն հատուկ լիցենզավորման ռեժիմներ, ըստ էության նույնն են։ (Օրինակ՝ Միացյալ Արաբական Էմիրությունների արժեթղթերի և ապրանքների վարչության կողմից թողարկված իսլամական պարտատոմսերի ցուցակագրման կանոնները գրեթե նույնական են ավանդական պարտատոմսերի ցուցակագրման կանոններին, բացառությամբ «շահույթ» բառի օգտագործման՝ «տոկոս» բառի փոխարեն։

* Տնտեսագետ Թարիկ Մ. Յուսուֆի խոսքով՝ շահույթի և վնասի բաշխման մեխանիզմներով երկարաժամկետ ֆինանսավորումը «շատ ավելի ռիսկային և թանկ է», քան ավանդական բանկերի երկարաժամկետ կամ միջնաժամկետ վարկավորումը։
* Իսլամական ֆինանսական հաստատությունները ձգտում են խուսափել «անորոշ կորստի ենթարկվելու ռիսկից»  :
* Ավանդական բանկային գործում բանկերը կարող են օգտագործել իրենց բոլոր ակտիվները և օպտիմալացնել իրենց եկամուտները՝ փոխառություններ վերցնելով և ներդրումներ կատարելով ցանկացած ժամանակահատվածի համար, ներառյալ կարճ ժամանակահատվածները, ինչպիսիք են մեկ կամ երկու օրը։ Տոկոսադրույքը կարող է հաշվարկվել ցանկացած ժամանակահատվածի համար։ Այնուամենայնիվ, շահույթի կամ վնասի որոշման համար անհրաժեշտ ժամանակը կարող է այդքան ճկուն չլինել և բանկերը կարող են չկարողանալ օգտագործել PLS-ը կարճաժամկետ ներդրումների համար:
* Գրանցամատյանի մյուս կողմում, նրանց հաճախորդները/վարկառուները/հաճախորդները չեն սիրում զիջել որևէ «որոշումների կայացման ինքնիշխանություն»՝ բանկը որպես գործընկեր ընդունելով  ինչը, ընդհանուր առմամբ, նշանակում է իրենց գրքերը բացել բանկի համար և բանկի միջամտության հնարավորությունը առօրյա գործարար հարցերում:
* Քանի որ հաճախորդները/վարկառուները/հաճախորդները կարող են կիսել կորուստները բանկերի հետ PLS ֆինանսավորման դեպքում, նրանք (հաճախորդները) ավելի քիչ ֆինանսական խթան ունեն խուսափելու ռիսկային նախագծերի կորուստներից և անարդյունավետությունից, քան ավանդական կամ պարտքի վրա հիմնված վարկավորման դեպքում:
* Մրցակցող ֆիքսված եկամտաբերությամբ մոդելները, մասնավորապես *մուրաբահայի* մոդելը, ապահովում են «արդյունքներ, որոնք առավելագույնս նման են տոկոսների վրա հիմնված ֆինանսավորման մոդելներին», որոնց ծանոթ են ավանդատուներն ու վարկառուները:

* Շահույթի և վնասի բաշխման *տոկոսադրույքի* վերաբերյալ, այսինքն՝ «շահույթի (կամ վնասների հանման) համաձայնեցված տոկոսը», որը իսլամական բանկը վերցնում է հաճախորդից, չկա այն սահմանելու շուկա կամ կառավարության կողմից կարգավորում։ Սա բաց է թողնում այն հնարավորությունը, որ բանկը կարող է շահագործել հաճախորդին չափազանց բարձր տոկոսադրույքներով։
* PLS-ը նաև հարմար կամ իրագործելի չէ շրջանառու կապիտալի կարիք ունեցող ոչ առևտրային նախագծերի համար (կրթության և առողջապահության նման ոլորտներում), քանի որ դրանք շահույթ չեն ստանում կիսելու համար։
* Մուսուլմանական երկրների մեծ մասում սեփականության իրավունքները պատշաճ կերպով սահմանված չեն։ Սա դժվարացնում է շահույթի և վնասի բաշխման պրակտիկան։
* Իսլամական բանկերը պետք է մրցակցեն ավանդական բանկերի հետ, որոնք ամուր հիմքեր ունեն և դարերի փորձ ունեն։ Իսլամական բանկեր, որոնք դեռևս մշակում են իրենց քաղաքականությունն ու գործելակերպը և զսպված են զգում անկանխատեսելի ռիսկեր ստանձնելու հարցում։
* PLS-ի վրա հիմնված իսլամական ֆինանսական ապրանքների երկրորդային շուկաները փոքր են։
* ՀԴՄ ձևերից մեկը՝ մուդարաբան, բանկի բաժնետերերին տրամադրում է միայն սահմանափակ վերահսկողության իրավունքներ և, այդպիսով, զրկում է բաժնետերերին հետևողական և լրացուցիչ վերահսկողության համակարգից։
* Մուդարաբայի միջոցով ֆինանսավորվող բիզնեսի ընդլայնման դժվարությունը՝ չբաշխված շահույթը վերաներդնելու և/կամ լրացուցիչ միջոցներ հայթայթելու սահմանափակ հնարավորությունների պատճառով։

* Հաճախորդի/վարկառուի/հաճախորդի/ձեռնարկատիրոջ համար PLS-ի միջոցով ֆինանսավորվող նախագծի միակ սեփականատերը դառնալու դժվարությունը, բացառությամբ մուշարակայի նվազման, ինչը կարող է երկար ժամանակ պահանջել։

* Բացի այդ, իսլամական բանկային ավանդների կառուցվածքը բավարար չափով երկարաժամկետ չէ, ուստի ներդրողները խուսափում են երկարաժամկետ նախագծերին ներգրավվելուց։
* *Շարիաթը* կոչ է անում օգնել աղքատներին և խոցելի խմբերին, ինչպիսիք են որբերը, այրիները, թոշակառուները։ Քանի դեռ այս խմբերն ունեն որևէ կապիտալ, նրանք կձգտեն պահպանել այն և ստեղծել կայուն, հուսալի եկամտի աղբյուրներ։ Մինչդեռ ավանդական տոկոսային խնայողական հաշիվները ապահովում են նման պահպանողական ներդրումներ, PLS-ը դա չի անում։

## Արդյունաբերություն
### Սուդան
1998-2002 թվականներին *մուշարկական* կազմել է Սուդանի ֆինանսավորման 29.8%-ը, իսկ *մուդարաբան՝* 4.6%-ը՝ մասամբ իսլամական կառավարության ճնշման շնորհիվ։ Քննադատները բողոքում են, որ այդ երկրի բանկային ոլորտը չէր հետևում իսլամական բանկային ոգուն, քանի որ ներդրումներն ուղղվում էին բանկերի «հիմնական բաժնետիրոջը և տնօրենների խորհրդի(ների) անդամներին»:

### Քուվեյթ
Քուվեյթում գտնվող «Քուվեյթի ֆինանսական տունը» երկրորդ խոշորագույն բանկն է և ազատված էր որոշ բանկային կանոնակարգերից, այնպես որ այն կարող էր ուղղակիորեն ներդրումներ կատարել անշարժ գույքի և կապիտալի մեջ, ուղղակիորեն մասնակցել կորպորացիաների մուշարակա ֆինանսավորմանը և «ընդհանուր առմամբ գործել ավելի շատ որպես հոլդինգային ընկերություն, քան բանկ»։ Այնուամենայնիվ, 2010 թվականի դրությամբ նրա ակտիվների 78.4%-ը *մուրաբահայում*, *իջարայում* և այլ ոչ PLS աղբյուրներում էին։

### Պակիստան
Պակիստանի Իսլամական Հանրապետությունը պաշտոնապես խթանում է իսլամական բանկային գործունեությունը, օրինակ՝ (սկսած 2002 թվականից) արգելելով ավանդական ոչ իսլամական բանկերի գործարկումը։ Նրա իսլամական բանկային ծրագրերի շարքում է «մուշարակա լողավազանների» ստեղծումը իսլամական բանկերի համար՝ օգտագործելով իր արտահանման վերաֆինանսավորման սխեման։ Փոխանակ բանկերին 6.5% տոկոսադրույքով վարկ տրամադրելու, որպեսզի արտահանող ընկերություններին վարկ տրամադրեն 8%-ով (ինչպես դա անում են ավանդական բանկերը), այն օգտագործում է մուշարակա ֆոնդ, որտեղ արտահանման վարկ փնտրող ընկերություններից 8% տոկոսադրույքի փոխարեն «գանձվում է ֆինանսավորող բանկերի միջին շահույթի տոկոսադրույքը՝ հիմնվելով տասը «կապույտ չիպ» բանկերի կորպորատիվ հաճախորդներին առաջարկվող ֆինանսավորման դիմաց ստացված տոկոսադրույքի վրա»։ Սակայն քննադատ Ֆեյսալ Խանը բողոքում է, որ չնայած ֆոնդի ստեղծման և շահույթի տոկոսադրույքի վերաբերյալ մանրամասն հրահանգների «հիմարությանը», վերջում Պետական բանկը սահմանափակում է տոկոսադրույքը «պետության կողմից իր արտահանման ֆինանսավորման ծրագրի շրջանակներում հայտարարված տոկոսադրույքով»:

Մուշարակայի մեկ այլ կիրառություն Պակիստանում կատարվում է խոշորագույն իսլամական բանկերից մեկի (Միզան Բանկ) կողմից, որը փորձել է լուծել իսլամական բանկային գործունեության լուրջ խնդիրը, մասնավորապես՝ հաճախորդ ընկերությունների աշխատանքային կարիքների համար վարկային գծերի տրամադրումը։ Սա այն անում է (ենթադրյալ) մուշարակա «իսլամական ֆինանսավորման հաստատության» միջոցով։ Քանի որ իսլամական ֆինանսների շարժիչ ուժը ապրանքային մեխանիզմներ են, ինչպիսին է մուրաբահան, որոնց ժամկետը լրանում է ապրանքի ֆինանսավորումից հետո, դրանք չեն ապահովում կայուն ֆինանսավորում, վարկային գիծ, որպեսզի ընկերությունները կարողանան օգտվել դրանից։ Իսլամական կառավարվող ֆինանսական հաստատությունն անում է դա։ Բանկը իր ներդրումը կատարում է ընկերությանը որպես գործընկեր՝ ծածկելով «ընկերության զուտ (բացասական) դիրքը օրվա վերջում»։ «Բանկին շահույթ է կուտակվում ամեն օր նրա զուտ ներդրման հիման վրա՝ օգտագործելով Կարաչիի միջբանկային առաջարկվող տոկոսադրույքը գումարած բանկի կողմից սահմանված մարժան որպես գնագոյացման հիմք»։ Սակայն քննադատ Ֆեյսալ Խանի խոսքով, սա իսլամական գործընկերություն է միայն անվանապես և ոչնչով չի տարբերվում «օրական ապրանքի հիման վրա տրամադրվող ավանդական վարկային գծից»:

### Իսլամական զարգացման բանկ
1976-ից 2004 թվականներին Իսլամական զարգացման բանկի (IDB) ֆինանսական գործարքների միայն մոտ 9%-ն էր կատարվում PLS-ով, աճելով մինչև 11.3% 2006-7 թվականներին, Սա այն դեպքում, երբ Միջազգային զարգացման բանկը (IDB) ո՛չ բազմակողմ զարգացման գործակալություն է, ո՛չ էլ շահույթ հետապնդող առևտրային բանկ։ (Մինչդեռ այլ բանկերում տեղադրված ավելցուկային միջոցները ենթադրվում է, որ սահմանափակվում են շարիաթի կանոններին համապատասխանող նպատակներով, այս համապատասխանության ապացույցը թողնվել է միջոցների վարկառուների հաստատմանը և ոչ թե որևէ աուդիտի)։

### Միացյալ Նահանգներ
Միացյալ Նահանգներում իսլամական բանկային ոլորտը բանկային ոլորտի շատ ավելի փոքր մասնաբաժին է կազմում, քան մուսուլմանական մեծամասնությամբ երկրներում, բայց ներգրավված է «մուշարակայի նվազեցման» մեջ՝ բնակարանների գնումները ֆինանսավորելու համար (*Մուրաբահայի* և *Իջարայի* հետ մեկտեղ): Ինչպես այլ երկրներում, մուշարակայի վարձավճարի մասը հիմնված է գերիշխող հիփոթեքային տոկոսադրույքի վրա, այլ ոչ թե գերիշխող վարձակալության տոկոսադրույքի վրա։ Մի լրագրող (Պատրիկ Օ. Հիլի 2005) պարզել է, որ այս ֆինանսավորման ծախսերը «շատ ավելի բարձր» են, քան ավանդականները՝ ավելի բարձր փակման ծախսերի պատճառով։ Իսլամական ֆինանսների բարձր ծախսերին անդրադառնալով՝ մի բանկիր (Դեյվիդ Լաունդի) մեջբերում է անանուն հիփոթեքային միջնորդի խոսքերը. «Դրախտ մտնելու գինը մոտ 50 բազային կետ է»։

## Տես նաև
* Իսլամական բանկային համակարգ
* Շարիաթ և արժեթղթերի առևտուր

## Նշումներ


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*
* 
* 
*
*
*
*
*
* 
* 

Կատեգորիա:Բանկային եզրեր
Կատեգորիա:Վարկ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական մտքի դպրոցներ