Դոնեցկի մարզային ակադեմիական դրամատիկական թատրոն

**Դոնեցկի մարզային ակադեմիական դրամատիկական թատրոն** (), Դոնեցկի մարզային թատրոն Մարիուպոլում։

Ժամանակակից թատրոնի շենքը կառուցվել է 1960 թվականին և գտնվել է Մարիուպոլի Թատերական հրապարակում, որը գտնվում է Միրա պողոտայի և Կուինջի փողոցի խաչմերուկում ( Քաղաքային պուրակի հարևանությամբ)։

2022 թվականի մարտի 16-ին, Ռուսաստանի Ուկրաինա ներխուժման շրջանակներում թատրոնի շենքը, որում, ըստ տեղական իշխանությունների, պատսպարվել էին 1000-ից 1200 խաղաղ բնակիչ, ավերվել է ռուսական օդուժի ավիացիոն հարվածից։

## Նկարագրություն
Թատրոնի շենքը կառուցվել է 1956-1960 թվականներին ըստ ճարտարապետներ Օ. Կրիլովայի և Օլեգ Մալիշենկոյի նախագծով։ Հիմնական ճակատը կառուցվել էր Ղրիմի Ինկերման մոխրագույն քարից, ուներ պատկերասրահ ՝ չորս սյուներով, որոնք ավարտվում էին կոմպոզիտային օրդերներով։ Գլխավոր մուտքի ճակատային ճակտոնը զարդարված էր քանդակագործական խմբով։

Թատրոնն ունեցել է երկու բեմ.
* Մեծ դահլիճ - 680 տեղ
* Փոքր դահլիճ - 62 տեղ։

## Պատմություն
* 1847 թվականին ձեռներեց Վ. Վինոգրադովի ղեկավարությամբ թատերախումբն առաջին անգամ ժամանել է Մարիուպոլ և հանդես եկել ներկայացումներով։  Քաղաքում թատրոնի շենքի բացակայության պատճառով թատերախումբը ներկայացումներ է տվել Եկատերինինսկայա փողոցում (այժմ՝ Միրա պողոտա) վարձակալած ամբարում։
* 1850-1860-ական թվականների ընթացքում տեղի բնակիչ Պոպովն իր բակի ամբարում կառուցել է առաջին թատերական սենյակը՝ «Մուսա Մելպոմենեի տաճարը»։ Շենքում, թեև տարրական պայմաններ չկային, բազմաթիվ թատերախմբեր են հանդես եկել մի քանի սեզոններ՝ այդ ժամանակի գավառական դերասանների մասնակցությամբ, ինչպիսիք են` Ալեքսանդրովը, Նևերովան, Մեդվեդևան, Ստոպելը, Նովիցկին, Մինսկին, Պրոկոֆևը, Պիլոնին և այլք։
* 1878 թվականին Մարիուպոլ քաղաքում հիմնադրվել է առաջին պրոֆեսիոնալ թատերախումբը` սկիզբ դնելով Մարիուպոլի թատրոնին։ Մեծահարուստ վաճառականի որդին՝ Վասիլի Շապովալովը, տարածք է վարձել թատրոնի համար։ Այստեղ սկսել են իրենց ստեղծագործական ճանապարհը դերասաններ Ի. Ա. Զագորսկին, Լյուբով Պավլովնա Լինիցկայան և այլք։
* 1884 թվականին հաստատվել է Մարիուպոլի երաժշտական և դրամատիկական միության կանոնադրությունը։ Միության անդամները բեմադրել են սիրողական ներկայացումներ, կազմակերպել համերգներ, նպաստել քաղաքի բնակիչների գեղագիտական դաստիարակությանը։
* 1887 թվականի նոյեմբերի 8 -ին եղել է թատրոնի նոր շենքի բացումը։ Շենքը կառուցվել է Վ. Լ. Շապովալովի միջոցներով և կոչվել Համերգային դահլիճ  (հետագայում` **Ձմեռային թատրոն**)։ Նոր շենքն ունեցել է մեծ բեմ, հարմարավետ աթոռներ, հատուկ տեղ նվագախմբի համար, 800 նստատեղով դահլիճ։ Թատերական սեզոնը բացվել է Ն. Վ. Գոգոլի «Ռևիզոր» պիեսի բեմադրությամբ։ Քաղաքապետի դերը կատարել է հենց ինքը՝ թատրոնի սեփականատերն ու ձեռներեցը։
* 1880-1890-ական թվականներին տեղի են ունեցել ուկրաինական բեմի ականավոր վարպետների հյուրախաղեր՝ Մարկ Կրոպիվնիցկի և Իվան Կարպենկո-Կարի, Պանաս Սակսագանսկի, Մ.Ստարիցկի և այլք։
* 1920-ական թվականներին քաղաքում գործել է «Նոր թատրոն» դրամատիկական խումբը Ա. Ն. Բորիսոգլեբսկու ղեկավարությամբ։
* 1934 թվականին քաղաքային դրամատիկական թատրոնի հիման վրա ստեղծվել է Համադոնեցկյան երաժշտական և դրամատիկական թատրոնը` մշտական մնալով Մարիուպոլում (գեղարվեստական ղեկավար՝ Ալեքսեյ Մաքսիմովիչ Սմիրնով, գլխավոր ռեժիսոր՝ Ալեքսանդրա Վասիլևնա Սմիրնովա-Իսկանդեր)։
* 1936 թվականի ապրիլի 18 -ին քաղաքային թատրոնում տեղի է ունեցել հանդիպում վաստակավոր արտիստ, օպերային երգիչ Միխայիլ Ստեպանովիչ Գրիշկոյի հետ։
* 1936 թվականի նոյեմբերին Մարիուպոլի պետական ռուսական երաժշտական և դրամատիկական թատրոնում ցուցադրվել է Ա. Կորնեյչուկի «Պլատոն Կրեչետ» պիեսը։
* 1937 թվականի ապրիլին Մարիուպոլի ռուսական երաժշտական և դրամատիկական թատրոնը հյուրախաղերով մեկնել է Ստալինո, Մակեևկա, Պոլտավա, Կրեմենչուգ, Սումի և Խարկով քաղաքներ։ Հյուրախաղերը տևել են 4 ամիս, որից հետո թատրոնը նորացված կազմով վերադարձել է Մարիուպոլ։
* 1947 թվականին Ռուսական դրամատիկական թատրոնը փակվել է։
* 1959 թվականին թատրոնի գործունեությունը վերականգնվել է. կառուցվել է նոր շենք (ըստ ճարտարապետներ Օլեգ Մալիշենկոյի և Ա. Կռիլովի ստանդարտ նախագծի), հավաքագրվել է թատերախումբ, պատրաստվել են ներկայացումներ։ Մարիուպոլի թատրոնին տրվել է Դոնեցկի պետական թատրոնի կարգավիճակ։
* 1960 թվականի նոյեմբերի 2 -ին տեղի է ունեցել նորակառույց թատրոնի շենքի հանդիսավոր բացումը և առաջին ներկայացումը (Ա. Արբուզովի պիեսի հիման վրա բեմադրված «Իրկուտսկյան պատմություն» պիեսը)։
* 1978 թվականին թատրոնը նշել է իր 100-ամյակը, ինչի կապակցությամբ և թատերական արվեստի զարգացման գործում նշանակալի ծառայությունների համար թիմը պարգևատրվել է Պատվո նշան շքանշանով։
* 1985 թվականին բացվել է թատրոնի փոքր բեմը։
* 2007 թվականի նոյեմբերի 12-ին մշակույթի և զբոսաշրջության նախարարության հրամանով թատրոնին տրվել է ակադեմիական կարգավիճակ։
* 2016 թվականին Դոնեցկի Պատվո ակադեմիական շքանշանի մարզային ռուսական դրամատիկական թատրոնը վերանվանվել է Դոնեցկի մարզային ակադեմիական դրամատիկական թատրոն։



Պատկեր:Донецький академічний обласний драматичний театр.jpg|link=Файл:Донецький_академічний_обласний_драматичний_театр.jpg|alt=Общий вид театра|Թատրոնի ընդհանուր տեսքը վերևից
Պատկեր:Донецький академічний обласний драматичний театр 4.jpg|Մարիուպոլի թատրոնի պուրակ
Պատկեր:Mariupol Драмтеатр тыл.jpg|Թատրոնի արևելյան ճակատ  (2019)
Պատկեր:Театральна площа.jpg|Թատերական հրապարակ



## Իրադարձություններ 2022
մինի|Ռմբակոծությունից հետո թատրոնի ճակատային տեսքը. շենքի դիմաց սպիտակ տառերով գրված է ДЕТИ (ԵՐԵԽԱՆԵՐ)
մինի|Թատրոնի շենքը ռմբակոծությունից հետո (16 մարտի, 2022 թ.)
մինի|Թատրոնի ծխացող շենքը ռմբակոծությունից հետո (16 մարտի, 2022 թ.)
2022 թվականին Ուկրաինա Ռուսաստանի ռազմական ներխուժումից սկսած թատրոնի շենքն օգտագործվել է որպես ապաստան քաղաքի բնակիչների համար, ովքեր կորցրել էին իրենց սեփական տները։ Հիմնական կոնտինգենտը կանայք և երեխաներ էին։ Maxar Technologies մասնավոր ամերիկյան ընկերությունը հրապարակել է մարտի 14-ով թվագրված արբանյակային պատկերներ, որոնցում թատրոնի երկու ճակատների դիմաց երևում է գետնին մեծ տառերով գրված «**ԵՐԵԽԱՆԵՐ**»։

2022 թվականի մարտի 16-ին թատրոնի շենքի վրա նետվել է գերհզոր ռումբ, որը ավերել է թատրոնի կենտրոնական հատվածը և բեկորներով փակել շենքի մուտքը։ Ըստ Մարիուպոլի քաղաքային խորհրդի պաշտոնյաների, թատրոնը եղել է քաղաքի ամենամեծ ռմբապաստարանը, և ավերման պահին այնտեղ եղել են միայն կանայք և երեխաներ։

Մարիուպոլի քաղաքային խորհրդի գործադիր մարմինների գործունեության գծով փոխքաղաքապետ Սերգեյ Օռլովը BBC-ին ասել է, որ դա տեղի է ունեցել ռուսական զորքերի ռմբակոծության արդյունքում։ Նրա խոսքով, քաղաքի պաշարման ժամանակ մղվող մարտերի ժամանակ թատրոնի շենքում ապաստանել է 1000-ից 1200 խաղաղ բնակիչ։

Զոհերի թիվն ավերածությունների պահին անհայտ է։ *[[Human Rights Watch]]* կազմակերպությունը հարցազրույց է անցկացրել Մարիուպոլի փախստականների հետ, ովքեր ասել են, որ մարտի 16-ին նախորդող օրերին 500-ից 800 մարդ ապաստանած էր թատրոնում։

2022 թվականի մարտի 17-ի առավոտյան Ուկրաինայի ժողովրդական պատգամավոր Սերգեյ Տարուտան հայտնել է, որ ռմբապաստարանը չի վնասվել, իսկ մարդիկ ողջ են մնացել։ Սակայն արդեն մարտի 24-ին Popular Politics-ի եթերում նա հնչեցրել է այն ենթադրությունը, որ զոհվել է առնվազն 1000 մարդ, որոնց չի հաջողվել փլատակների տակից դուրս բերել շարունակական գնդակոծությունների և փրկարարների բացակայության պատճառով։ Մարտի 25-ին Մարիուպոլի քաղաքային խորհրդի ներկայացուցիչները հայտնել են դրամատիկական թատրոնի շենքում ապաստանած մոտ 300 մարդու մահվան մասին։

Իտալիայի մշակույթի նախարար Դարիո Ֆրանչեսկինին հանդես է եկել հայտարարությամբ Իտալիայի Նախարարների խորհրդի կողմից թատրոնի արագ վերականգնման համար Ուկրաինային ռեսուրսներ տրամադրելու իր առաջարկի հաստատման մասին։

Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարության տվյալներով՝ թատրոնի շենքը պայթեցվել է Ուկրաինայի ազգային գվարդիայի Ազովի գնդի կողմից իրականացված ահաբեկչության արդյունքում, որը պայթեցրել է սեփական շտաբը և, ենթադրաբար, նկուղում պահվող պատանդներին Ռուսաստանին մեղադրելու համար։ Միևնույն ժամանակ, այս հայտարարությունների համար ոչ մի ապացույց չի ներկայացվել, և բաց աղբյուրները պարունակում են տվյալներ, որոնք կասկածի տակ են դնում դրանցից առնվազն մի քանիսը. մարտի 10-ին «Ազով»-ի կողմից հրապարակված թատրոնի տեսանյութերը չեն հաստատել «պատանդների» մասին հայտարարությունները։ Սոցցանցերում կան վկայություններ մարտի 16-ին Մարիուպոլում այլ ռմբակոծությունների մասին (մասնավորապես, ավերվել է Նեպտուն լողավազանը), իսկ թատրոնի դիմաց և հետևում երկու մեծ գրություններ են եղել՝ «Երեխաներ»։

## Խաղացանկ
Թատրոնի խաղացանկում — դրամաներ, կատակերգություններ, մանկական և պատանեկան փերֆորմանսներ, մյուզիքլներ, մասնավորապես.

Ժամանակակից դրամատուրգների ստեղծագործությունների հետ մեկտեղ մշտապես ներկայացվել են ռուս և արտասահմանյան դասականներ՝ Տոլստոյի, Պուշկինի, Մոլիերի, Չեխովի, Բուլգակովի, Նաբոկովի, Մետերլինկի, Շեքսպիրի, Շուկշինի, Նինա Սադուրի, Մարշակի, Շվարցի և շատ ուրիշների գործերը։

## Դերասաններ
Առաջատար արտիստներ. Ուկրաինայի ժողովրդական արտիստ, Մ. Զանկովեցկայայի մրցանակի դափնեկիր Սվետլանա Օտչենաշենկո, Ուկրաինայի վաստակավոր արտիստ Օլեքսանդր Հարությունյան, Նատալյա Մետլյակովա, Նատալյա Ատրոշչենկովա, Անատոլի Շևչենկո, Սերգեյ Մուսիենկո և այլք։

1964-1969 թվականներին թատրոնում ելույթ է ունեցել Ուկրաինայի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի Ռոզա Պոդյակովան։

Ավելի քան 45 տարի՝ 1969 թվականից մինչև 2014 թվականը, թատրոնում ծառայել է ՌՍՖՍՀ վաստակավոր արտիստ, Ուկրաինայի ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Նատալյա Յուրգենը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:1878 կառուցումն ավարտված թատրոններ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի թատրոններ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի նախկին շենքեր և կառույցներ