open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Շեն (Մոտկանի գավառ)

**Շեն**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մոտկանի գավառակում` նրա հյուսիսարևելյան մասում։

1860-ական թվականներին ուներ 200 տուն, 1880-ական թվականներին 40 տուն, իսկ առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին` 20-28 տուն հայ բնակիչ։

Բնակիչների հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու անասնապահությունն էր։

Շենն ուներ հայկական եկեղեցի և բազմաթիվ հայկական հնություններ։

Գյուղը ավերվել, իսկ բնակչությունը թուրքերի ձեռքով տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Անրի Պոլ Կարտան

**Անրի Պոլ Կարտան** (, ), Ֆրանսիացի մաթեմատիկոս։ Էլի Ժոսեֆ Կարտանի որդին։

1926 թվականին ավարտել է Բարձրագույն նորմալ դպրոցը։ 1940 թվականին Փարիզի համալսարանի պրոֆեսոր։ Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են շատ փոփոխականների անալիտիկ ֆունկցիաների տեսությանը, տոպոլոգիային և հոմոլոգիական հանրահաշվին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական անալիզի մասնագետներ
Կլեո (երգչուհի)

**Յոաննա Քրիստինա Կլեպկո** (, ավելի հայտնի է որպես **Կլեո** (Cleo), ), լեհ երգչուհի-երգահան։ 2014 թվականի մայիսին Դոնաթանի հետ «My Słowianie» երգով ներկայացրել է Լեհաստանը Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթին Կոպենհագենում (Դանիա)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Վարշավայի բնական գիտությունների համալսարանը, ստացել է մագիստրոս-ինժեների դիպլոմ «Լանդշաֆտային ճարտարապետություն» մասնագիտությամբ։

Ստեղծագործական կարիերայի սկզբում մասնակցել է բազմաթիվ նախագծերի. եղել է Soul Connection գոսպել-երգչախմբի անդամ, համացանցում տեղադրել է Ուիթնի Հյուսթոնի և Lucy Pearl-ի հայտնի հիթերի կատարման իր տարբերակները, համագործակցել է մի շարք լեհ երաժիշտների՝ հիփ-հոփի ներկայացուցիչների (Pezet, Onar, Pih, Endefis խումբ), ինչպես նաև Wet Fingers թիմի հետ, որը կատարում է ակումբային երաժշտություն։

2011 թվականին մասնակցել է *[[X Factor]]* տաղանդների շոուի լեհական տարբերակի առաջին եթերաշրջանին՝ մրցավարական ունկնդրման ժամանակ կատարելով Creedence Clearwater Revival-ի «Proud Mary» երգը (որը հայտնի է նաև Թինա Թըրների կատարմամբ), սակայն չի կարողացել անցնել հաջորդ փուլ։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ

### Սինգլներ

### Տեսահոլովակներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Լեհ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Լեհ երգահաններ
Կատեգորիա:Լեհ երգիչներ
Կատեգորիա:Լեհ երգչուհիներ
To the Sky

**«To the Sky»** (հայերեն՝ *Դեպի երկինք*), մակեդոնացի երգչուհի Տիյանա Դապչևիչի երգն է, որով նա ներկայացրել է Մակեդոնիան Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթին Կոպենհագենում, Դանիա։

Երգը ներքին ընտրությամբ ընտրվել է MRT հեռուստաընկերության կողմից և հայտարարվել է որպես Մակեդոնիայի Եվրատեսիլի երգ 2014 թվականի փետրվարի 22-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2014 երգեր
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի երգեր
Ալբերտ Կապիկյան

**Ալբերտ Կապիկյան** (), ամերիկահայ ֆիզիկոս, բժշկագիտության զարգացման առաջամարտիկ և վարակիչ հիվանդությունների հետազոտող, մեծաթիվ շրջադարձային բժշկագիտական հետազոտությունների հեղինակ, վիրուսոլոգ, «Գաստրոէնտերիտիսի վիրուսի հետազոտման հայրը», ով առաջինը նորածինների ծանր լուծի դեմ արտոնագրված պատվաստանյութ մշակեց։ Նա հռչակվել է «ռոտավիրուսի վակցինի հայտնագործությամբ»։ Ռոտավիրուսն աղիքային բնույթի հիվանդություն է, որ տարածված է երեխաների շրջանում։ Այդ պատվաստանյութի ներմուծման նորարության համար նա պարգևատրվեց Սաբինի ոսկե մեդալով, որը տրվում է Սաբինի պատվաստանյութի ինստիտուտի կողմից։ Կապիկյանը ավարտել է Կորնելլի բժշկական քոլեջը 1956 թ. և սկսել է աշխատել Առողջապահության ազգային ինստիտուտում 1957-ից։  1998 թ. նա նշանակվեց Ալերգիայի և վարակիչ հիվանդությունների ազգային ինստիտուտի փոխտնօրեն, որտեղ նա շարունակում էր աշխատել ռոտավիրուս պատվաստանյութի վրա։ Նա համաճարակային բաժանմունքի վարիչն էր։

## Ծանոթագրություններ

* Albert Z. Kapikian։ 2005 Albert B. Sabin Gold Medal Recipient, by HR Shep

Կատեգորիա:Ամերիկահայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Վրեժ Ոսկանյան

**Վրեժ Ոսկանյան** (), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Վրեժ Ոսկանյանը ծնվել է 1974 թ. հունվարի 12-ին Ստեփանակերտում։ Ավարտել է թիվ 3 միջնակարգ դպրոցը։ Շարժման առաջին օրվանից մասնակցել է ցույցերին։ Ծառայել է ականանետային մարտկոցում՝ որպես դասակի հրամանատար, այնուհետև՝ ԿՊՇ-ի 3-րդ գումարտակում։ Մասնակցել է Ջանհասանի, Քյոսալարի, Ասկերանի և Մարտունու շրջաններում մղված մարտերին։ Նա իր խմբով մասնակցել է նաև Մարտակերտի շրջանի ազատագրական մարտերին։ Կիչան գյուղի մոտ վիրավորվել է, դեռ չապաքինված նորից մարտի ելել։ Զոհվել է 1993 թ. մարտի 17-ին Կուսապատում՝ Ջանյաթաղ և Գյուլաթաղ գյուղերի ազատագրման համար մղված մարտում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» երկրորդ աստիճանի շքանշանով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կարնիտին

**Կարնիտին**, բյուրեղային միացություն է՝ հիմնային հատկություններով։ Լավ լուծվում է ջրում և սպիրտում, մոլեկուլային զանգվածը 161, 21 է, հալման ջերմաստիճանը՝ 195-197&nbsp;°C (քայքայվելով)։ Օրգանիզմում սինթեզվում է լիզին և մեթիոնին ամինաթթուներից։ Հիմնականում պարունակվում է կենդանիների մկաններում, որտեղից Վ. Ս. Գուլևիչը առաջին անգամ (1905 թվական) անջատել է, ինչպես նաև բակտերիաներում ու բույսերում։ Առաջին անգամ հայտնաբերվել է *Tenebrio molitor* միջատի աճի գործոնում և անվանվել BT, չնայած այն վիտամին չէ։ Օրգանիզմում մասնակցում է ճարպային փոխանակմանը։ Կարնիտինը գոյություն ունի երկու ստերեոիզոմերների տեսքով, կենսաբանական ակտիվ ձևը L-կարնիտինն է, D-կարնիտինը կենսաբանորեն պասիվ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վիտամիններ
Կատեգորիա:Օքսիդաթթուներ
Սիմոն Թաթոյան

**Սիմոն Արամի Թաթոյան** (ապրիլի 2, 1962, Սիրիա - հունվարի 27, 1994, Ֆիզուլի), հայ ազատամարտիկ։ ԵԿՄ պատվավոր անդամ։

## Կենսագրություն
1966 թվականից ներգաղթել է Հայաստան։ 1988-1994 թվականներին «Ակնալիճ» կամավորական ջոկատի կազմում մասնակցել է Հայաստանի Ճամբարակի (Արծվաշեն) և Արցախի Հանրապետության Ֆիզուլիի (Հորադիզ) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

Հետմահու պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով և Հայաստանի Հանրապետության «Արիության» մեդալով։ Թաղված է Ակնալիճ գյուղում (Հայաստանի Արմավիրի մարզ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:1962 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 2 ծնունդներ
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Հունվարի 27 մահեր
Ալիբոյուք

**Ալիբոյուք**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Շապին Գարահիսարի գավառում։ Գտնվում էր Շապին Գարահիսար քաղաքից 18 կմ հարավ-արևելք՝ Օվասու գետի աջակողմյան վտակներից մեկի մոտ։

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բույսերի կարանտին

**Բույսերի կարանտին**, պետական միջոցառումների համալիր, որն ուղղված է գյուղատնտեսական բույսերի վտանգավոր վնասատուների, հիվանդությունների և չարորակ մոլախոտերի թափանցումը և տարածումը կանխարգելելուն։

Բույսերի կարանտինը կիրառվում է բուսական հարստությունները պաշտպանելու համար։ Յուրաքանչյուր տարի բույսերի վնասատուները և հիվանդությունները ոչնչացնում են աշխարհի պարենային կուլտուրաների պոտենցիալ բերքի 20—25%-ը։

Բույսերի կարանտինին վերաբերող առաջին օրենքը հրապարակվել է Ֆրանսիայում (1660)։ 1870—1915-ին կարանտինային օրենքներ են ընդունվել գյուղատնտեսական զարգացած արտադրություն ունեցող ՝ և կուսական նյութեր փոխանակող երկրների մեծ մասում։

Կարանտինային միջոցառումները կարող են լինել արտաքին և ներքին։ Արտաքինի դեպքում նավահանգիստներում, օդանավակայաններում, սահմանամերձ երկաթուղային կայաններում, արտասահմանից ներմուծվող մթերակայաններում և այլ կառույցներում ստուգում և վարակազերծում են բուսական ծագում ունեցող մթերքները, հումքը, տնկանյութը, սերմնանյութը և փոստային ծանրոցները։ Արգելվում է վարակված բույսերի և բուսական ծագում ունեցող մթերքների ներմուծումը։ Ներքին կարանտինային միջոցառումներով հսկում են երկրի ներսում բուսական նյութերի փոխադրումները։

Հայաստանում սահմանափակ օջախներով տարածված կարանտին վնասատուներից են. խնձորենու բրդապատ լվիճը՝ հյուսիսարևելյան, Ստեփանավանի, Գուգարքի, Վանաձորիի, Դիլիջանի, Գորիսի, Սիսիանի, Կոտայքի շրջաններում և Երևան քաղաքում, Մեղրու գնդաձև կեղծ վահանակիրը՝ Մեղրու և Արտաշատի շրջաններում, խաղողի ֆիլոքսերան՝ Իջևանի, Բերդի, Նոյեմբերյանի, Թումանյանի շրջաններում, կոլորադյան բզեզը՝ Շամշադինի շրջանում, կալիֆոռնիական վահանակիրը և արևելյան պտղակերը՝ հյուսիսարևելյան շրջաններում։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
The Voice (ԱՄՆ)

**The Voice**, ամերիկյան հեռուստատեսային ռեալիթի շոու, որը հեռարձակվում է NBC հեռուստաընկերությամբ։ Նախագծի նպատակն է բացահայտելու 13 տարեկանից բարձր տաղանդավոր երգիչների։ Նախագիծը մեկնարկել է 2011 թվականի ապրիլի 26-ից և մինչև այժմ ունեցել է 12 եթերաշրջան։

## Ժյուրիի կազմ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հեռուստահաղորդումներ
Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ
Կարլոս Բուզեր

**Կարլոս Օսթին Բուզեր կրտսեր** (անգլ.՝ *Carlos Austin Boozer, Jr.*, ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ, ծանր հարձակվող։ Մասնագիտական կարիերայի մեծ մասն անցկացրել է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայում (NBA)։

Ծնվել է Արևմտյան Գերմանիայի Աշաֆենբուրգ քաղաքի ռազմական բազաներից մեկում, սակայն մանկությունն ու պատանեկությունն անցկացրել է ԱՄՆ Ալյասկա նահանգի Ջունո քաղաքում։ Դպրոցական կարիերան անցկացրել է Ջունո Դուգլաս ավագ դպրոցում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ստացել է հրավերներ այնպիսի ուսումնական հաստատություններից, ինչպիսիք են Նյու Յորքի Սենթ Ջոն համալսարանը, Լոս Անջելեսի կալիֆոռնյան համալսարանը և այլն, սակայն նախապատվությունը որոշում է տալ Դյուկի համալսարանին, որի բասկետբոլային թիմի մարզիչն այդ ժամանակ Մայք Կռժիժևսկին էր։ Համալսարանային թիմի կազմում Բուզերը հաղթում է 2001 թվականի NCAA I դիվիզիայի առաջնությունը։ Ընտրվել է 2002 թվականի NBA դրաֆթի երկրորդ ռաունդի 35-րդ ընտրությամբ՝ «Կլիվլենդ Կավալիերսի» կողմից։

Մասնագիտական կարիերայի ընթացքում երկու անգամ ճանաչվել է NBA աստղ (*All-Star*), ընդգրկվել «All-NBA» խորհրդանշական հավաքականում։

Հանդես է եկել նաև Միացյալ Նահանգների բասկետբոլի ազգային հավաքականում, որի կազմում դարձել է բրոնզե մեդալակիր 2004 թվականի Աթենքի, և ոսկե մեդալակիր 2008 թվականի Պեկինի օլիմպիական խաղերում։

## Մրցանակներ և այլ նվաճումներ
***2× NBA աստղ**՝ 2007, 2008
***All-NBA թիմ**
****Երրորդ թիմ**՝ 2008
***NBA All-Rookie երկրորդ**՝ 2003
***Բրոնզե մեդալ՝ Ամառային օլիմպիական խաղեր 2004**
***Ոսկե մեդալ՝ Ամառային օլիմպիական խաղեր 2008**

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը NBA.com կայքում
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում

Կատեգորիա:1981 ծնունդներ
Կատեգորիա:2004 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2008 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Լոս Անջելես Լեյքերսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Կլիվլենդ Կավալիերսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Յութա Ջազի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 20 ծնունդներ
Կատեգորիա:Չիկագո Բուլսի բասկետբոլիստներ
Ալեքսանդր Հովհաննիսյան (օդաչու)

**Հովհաննիսյան Ալեքսանդր Ցոլակի** (օգոստոսի 26, 1949, ք. Սոկոլ (Ռուսաստանի Վոլոգդայի մարզ)&nbsp;-&nbsp;օգոստոսի 1, 1990, Քաշաթաղի շրջան), հայ օդաչու-հրամանատար։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Կրասնի Կուտի (Սարատովի մարզ, Ռուսաստան) քաղաքացիական ավիացիայի օդաչուական ուսումնարանը (1972) և Կիրովոգրադի (Ուկրաինա) օդաչուական վերապատրաստման դասընթացները (1976)։ 1972-1990 թվականներին աշխատել է «Էրեբունի» օդանավակայանում (1978-1980 թվականներին՝ Գվինեայում)։

1988-1990 թվականներին Ան-24 ինքնաթիռի անձնակազմում (2-րդ օդաչու) մասնակցել է Արցախյան ազատամարտում։

Ընդհանուր թռիչքաժամը Արցախ կազմել է 142 ժամ։

Հետմահու պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Զոհվել է հերթական մարտական առաջադրանքը կատարելիս։ Նրա աճյունը ամփոփված է Երևանում։

Կատեգորիա:Հայ օդաչուներ
Կատեգորիա:1949 ծնունդներ
Կատեգորիա:1990 մահեր
Կատեգորիա:Օգոստոսի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 1 մահեր
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում թաղվածներ
Յահյա Հակկի

**Յահյա Հակկին**  (, ), եգիպտացի վիպասան է, էսսեիստ և կարճ պատմվածքների գրող, համարվում է ժամանակակից եգիպտական կարճ պատմվածքի հիմնադիրներից մեկը։
 
Յահյա Հակկին ծնվել է 1905 թվականին Կահիրեում, թուրքական միջին խավին պատկանող ընտանիքում։ Նա ավարտել է Կահիրեի իրավաբանական ֆակուլտետը և որոշ ժամանակ Ալեքսադրիայում է աշխատել իր մասնագիտությամբ։ 1929 թվականին միանում է դիվանագիտական կորպուսներին և ծառայության է անցնում Ջիդդայում, Հռոմում, Փարիզում և Անկարայում։ 1952 թվականին նշանակվել է Լիբիայում դեսպան։

Իր գրական գործունեության ընթացքում նա հրապարակել է կարճ պատմվածքների 7 ժողովածու և չնայած դրանց քչությանը, այս ժողովածուները մեծ դեր են խաղացել իրենց գեղարվեստական արժեքով և իրենց ազդեցությունն են ունեցել հետագա եգիպտացի գրողների վրա։

Հակկին իր պատմվածքներում գրական նոր մեթոդներ էր կիրառում, փորձում էր պատմվածքին նոր ձև տալ։ Նա իր պատմվածքներում ալեգորիա մտցրեց։ Ի տարբերություն իր շատ ժամանակակիցների Հակիի ուշադրության կենտրոնում հասարակության միջին խավը չէր և նա չէր փորձում տեսնել աշխարհը այս խավի տեսանկյունից։ Իր պատմվածքներում մեծ տեղ էր գտել Եգիպտոսի քաղաքային և գյուղական աղքատ խավը։ Այս մասին խոսելով Հակին դիպչում էր Եգիպտոսի հենց սրտին և բացահայտում էր Եգիպտոսի ստորին սոցիալական կյանքը։

Իր գրական գործունեության սկզբում Հակին համոզված էր, որ լավ նովելիստը պետք է հասկանա ոչ միայն առարկան և իր կերպարների բնույթը, բայց նաև սոցիալական ծիսակարգերը, կյանքի մանրամասները, արժեքների և հավատալիքների ամբողջությունը, ասացվածքները և այլն։ Հակիի ստեղծագործությունները բնորոշվում են գեղարվեստական հարստությամբ և յուրօրինակությամբ ի հակադրություն Թեյմուրի, ով նմանակում էր Մոպասանին կամ Լաշինի, ով ակնհայտորեն կրում էր Չեխովի ազդեցությունը։ Հակին չէր հանդիսանում եվրոպական որևէ գրողի ստվերը չնայած իր եվրոպական գրականության լավ իմացությանը։ Չնայած նա հիացած էր գերմանացի նովելիստ կոնկրետ նկարագրությունների տեխնիկայով և Դոստոևսկու հակվածությամբ անալիզի ենթարկել ներքին զգացմունքները։

Հակիի պատմվածքները կենտրոնանում են մարդու անհատականությունն է։ Կոնֆլիկտն իր պատմվածքում ունի 2 կողմ՝ ներքին կոնֆլիկտը, ինչպես նաև պայքարը գլխավոր հերոսի արտաքին աշխարհի հետ։ Յահյա Հակին իր ազդեցությունն է թողել շատ եգիպտացի նովելիստների վրա, որոնց թվում էր նաև Նագիբ Մահֆուզը։

## Օգտագործված գրականություն
* Али-заде Э. А. Египетская новелла. М., 1974
* Борисов В. М. Современная египетская проза. М„ 1961.
* Долинина А. А. Очерки истории арабской литературы нового времени. Египет и Сирия. Публицистика 1870-1914. М., 1968.
* Кирпиченко В. Н. Современная египетская проза. 60-70-е гг. М., 1986.
* Крымский А. Е. История новой арабской литературы (XIX&nbsp;-&nbsp;начало XX века). М, 1971.
* Сафронов В. В. Новая арабская литература. М., 1996.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եգիպտացի գրողներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի վիպասաններ
World Championship Wrestling

**«Դաբլյու-Սի-Դաբլյու»** (անգլ.՝ **WCW** *World Championship Wrestling*, թարգմանաբար՝ «Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնություն»]), պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի (ռեստլինգ) ամերիկյան նախկին կազմակերպություն։ Սկզբնապես գործել է որպես **«National Wrestling Alliance»** (NWA) համազգային ռեստլինգ-պրոմոշենի տարածքային ստորաբաժանում։ 1988 թվականի հոկտեմբերի 11-ին վաճառվել է մեդիա մագնատ Թեդ Թըրներին, և սեփականության իրավունքը հանձնվել «Turner Broadcasting System» ընկերությանը։ Կարճ ժամանակ կրել է **«Universal Wrestling Corporation» (UWC)** անվանումը։

1990-ականների կեսերին «WCW»-ին հաջողվում է ներքին կայունություն ապահովել, որում մեծ ներդրում են ունենում գործադիր պրոդյուսեր Էրիկ Բիշոֆի մշակած ռազմավարական քայլերը։ Ընկերությունը սառը պատերազմ է հայտարարում ըմբշամարտի արդյունաբերության հսկա համարվող «World Wrestling Federation» (այժմ՝ *World Wrestling Entertainment*) կազմակերպությանը՝ թողարկելով «Nitro» կոչվող շաբաթական հեռուստաշոուն, որն սկսվում է ցուցադրվել երկուշաբթի օրերին և նույն ժամին, ինչ որ «WWF»-ի այցեքարտային «Monday Night Raw» շոուն։ Մրցակից հաղորդումների վարկանիշային պայքարն ստանում է «Երկուշաբթի օրերի պատերազմներ» (*Monday Night Wars*) անվանումը։ Այնուամենայնիվ 90-ականների մայրամուտին ընկերությունը սկսում է թուլացնել դիրքերը՝ անկում գրանցելով թե՛ ֆինանսապես, և թե՛ անբարեհաջող սցենարային լուծումներով։ Ի վերջո «WCW»-ն կանգնում է սնանկացման եզրին, և 2001 թվականին ընկերությունն ամբողջապես վաճառվում է մրցակից «WWF»-ին։

Ներկայումս «WCW»-ի թողած ժառանգությունը՝ հաղորդումները, փեյ-փեր-վյու իրադարձությունները, լուսանկարները և մտավոր սեփականության մի շարք այլ տեսակներ ամբողջապես պատկանում է «WWE»-ին։

Ընկերության գլխամասը տեղակայված է եղել Ջորջիա նահանգի վարչական կենտրոն Ատլանտայում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* WWE.com՝ WCW աշխարհի ծանրքաշային չեմպիոնական տիտղոսի պատմությունը
* WCW տիտղոսների պատմությունը

Կատեգորիա:1988 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:2001 կազմալուծված ընկերություններ
Կատեգորիա:Պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտ
Կատեգորիա:Պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի կազմակերպություններ ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:WWE
Վլադիմիր Կորոլենկո

**Վլադիմիր Գալակտիոնովիչ Կորոլենկո** (, ), ռուս և ուկրաինացի գրող, հրապարակախոս, հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
1871-1977 թվականներին սովորել է Պետերբուրգի տեխնոլոգիական և լեռնային ինստիտուտներում, Մոսկվայի Պետրովյան երկրագործական ակադեմիայում։ Ցար Ալեքսանդր III-ին հավատարմության երդում տալուց հրաժարվելու համար 1881 թվականին աքսորվել է Յակուտիա։ 1885 թվականից ապրել է Նիժնի Նովգորոդում։ Բանտում գրել է «Տարօրինակ աղջիկը» (1893, հայերեն հրատարակությունը 1904 թվականին) պատմվածքը, ստեղծել խիզախ և անհաշտ աքսորական-հեղափոխական աղջկա կերպար։ Սիբիրյան տպավորությունները երկար տարիներ նյութ են տվել Կորոլենկոի ստեղծագործությանը՝ «Ֆեոդոր Անապաստանը», «Չերկես» (1888), «Աթ-Դավան» (1892), «Մարուսյայի հողակտորը» (1899), «Կրակներ» (1901) և այլն։ Այս և «Վոլինսկի շարքի» պատմվածքներում հանդես են գալիս «բարեկիրթ» հասարակությունից «դուրս ընկած» և նրա դեմ ծառացող ազատասեր թափառաշրջիկներ, տաժանակիրներ, աքսորականներ, մուրացկաններ։ «Կույր երաժիշտը» (1886, հայերեն հրտ. 1901) վիպակում հնչում է ֆիզիկական ու բարոյական ախտերը հաղթահարելու մոտիվը։ 1893 թվականին Ամերիկա կատարած ճանապարհորդությունը գրողին նյութ տվեց գեղարվեստական ու հրապարակախոսական մի շարք ստեղծագործությունների համար, որոնցից ամենանշանակալին «Անլեզու մարդը» (1895, հայերեն հրտ. 1954) վիպակն է։ 1905-1921 թթ. Կորոլենկոն աշխատել է «Իմ ժամանակակցի պատմությունը» (1922, հայերեն հրտ. 1959) հուշագրության վրա։

Եղել է ցարիզմի, իսկ կյանքի վերջին տարիներին՝ բոլշևիզմի սուր քննադատողներից։

## Տես նաև
* Վլադիմիր Կորոլենկոյի տուն-թանգարան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:Անձինք թղթադրամների վրա
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Ինքնակենսագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային վիպասաններ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի գրողներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս հուշավիպագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստներ
Յոզեֆ Կարստ

**Յոզեֆ Կարստ** (, ), գերմանացի հայագետ-լեզվաբան։

Աշակերտել է Հայնրիխ Հյուբշմանին։

## Կենսագրություն
1899 թվականին պաշտպանել է դոկտորական դիսերտացիա՝ «Կիլիկյան հայերենի արտասանությունն ու ձայնավորները» թեմայով, որտեղ քննել է կիլիկյան հայերենի հնչյունաբանությունը, արել կարևոր եզրահանգումներ։ Առանձնապես արժեքավոր է «Կիլիկյան հայերենի պատմական քերականություն» (1901) ուսումնասիրությունը, որը ներառում է կիլիկյան հայերենի հնչյունաբանությունը, ձևաբանությունը, շարահյուսական առանձնահատկությունները։

Կարստը «Հայոց ազգագրական դիրքը» («Հուշարձան», առթիվ 100-ամյա հոբելենի Մխիթարյան միաբանության, 1911) աշխատության մեջ կատարել է հայերենի և ասուրերենի, սումերերենի, ուրալալթայան, ինչպես նաև այլ լեզուների համեմատություններ։ 1928 թվականին հրատարակել է «Ալարոդյաններ և նախաբասկեր» գիրքը, որտեղ այն կարծիքն է հայտնել, թե Հայաստանի տարածքից են դուրս եկել Կովկասից մինչև Պիրենեյներ տարածված ցեղերը։

Խոսելով հայերենի արդի բարբառների մասին՝ Կարստը նշում է դրանց ուսումնասիրման կարևորությունը լեզվի պատմության հարցերում։ Կարստը երկհատորանոց աշխատություն է նվիրել (1905) Սմբատ Սպարապետի և Մխիթար Գոշի դատաստանագրքերի թարգմանությանը, ուսումնասիրությանը և աղբյուրներին, առանձին աշխատություն՝ իրավունքի տարբեր ճյուղերի տեսությանը (Armenisches Rechtsbuch sempadsch Kodex aus dem 13, Strasburg, 1909, Bd 1—2)։ Արժանի գնահատական տալու հետ մեկտեղ, Կարստը որոշ գիտնականների օրինակով համարում է, թե իբր հայ իրավունքը մեխանիկորեն փոխառնված է օտար իրավունքի աղբյուրներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի հայագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանասերներ
Կատեգորիա:Գերմանացի արևելագետներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Ռուզան Ալավերդյան

**Ռուզան Ռազմիկի Ալավերդյան** (), հայ ճարտարապետ։ Եղել է Հայաստանի ճարտարապետների միության վարչության և Երևանի քաղաքաշինական խորհրդի անդամ։

Ճարտարապետ Ռազմիկ Ալավերդյանի դուստրն է։

## Կենսագրություն
1970 թվականին ավարտել է ԵՊԻ ճարտարապետության բաժինը։
1970-1995 թվականներին աշխատել է Երևաննախագիծ ինստիտուտում, ճարտարապետ Ջիմ Թորոսյանի ստեղծագործական արվեստանոցում, 1995-2000 թվականներին Հայաստանի Ազգային ժողովի աշխատակազմում եղել է փորձագետ, մասնակցել «Քաղաքաշինության մասին», «Պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ու պատմական միջավայրի պահպանության և օգտագործման մասին», «Արվեստանոցների մասնավորեցման (սեփականաշնորհման) մասին» և այլ օրինագծերի մշակմանը։ 2000-2016 թվականներին եղել է Հայաստանի քաղաքաշինության նախարարի տեղակալ։ 2016 թվականի փետրվարի 16-ին Հայաստանի վարչապետի որոշմամբ ազատվել է Հայաստանի քաղաքաշինության նախարարի տեղակալի պաշտոնից և նշանակվել քաղաքաշինության պետական կոմիտեի նախագահի գլխավոր խորհրդականի պաշտոնում։

## Ստեղծագործական ուղի
[մինի|[Խնկո-Ապոր անվան ազգային մանկական գրադարանի շենքը]]
Ռուզան Ալավերդյանի և համահեղինակների (ճարտարապետ Լևոն Ղալումյանի հետ համահեղինակությամբ) կառուցվել են նախագծերով Երևանում կառուցվել են Խնկո Ապոր անվան հանրապետական մանկական գրադարանը (1978, ՀԼԿԵՄ մրցանակ՝ 1981 թվական), Հայպետհողշիննախագիծ ինստիտուտի (1976), «Հայ երկրաբանություն» թանգարանի (1986) շենքերը, 1988 թվականի երկրաշարժից հետո Գյումրիի վերականգնման համար կազմվել Մարմաշենի շրջանի մանրամասն հատակագծման (1989-1990 թվականներ) և կառուցապատման (1990-1991 թվականներ), Ամերիկյան Կարմիր խաչի կառուցած բնակելի թաղամասի (1990-2001 թվականներ) նախագծերը, Երևանի Հյուսիսային պողոտայում բազմաֆունկցիոնալ կառույցը և այլն։

Ոուզան Ալավերդյանի հեղինակությամբ կամ անմիջական ղեկավարությամբ մշակվել են բազմաթիվ իրավական ակտերի և օրենքների նախագծեր, այդ թվում նաև՝ «Երևանի փոքր կենտրոնի մասին» օրենքի նախագիծը։ Ալավերդյանը եղել է Հայաստանի Հանրապետությունում ԵԽ Լանդշաֆտի Եվրոպական կոնվենցիայի համակարգողը։

## Մրցանակներ
* ՀԼԿԵՄ մրցանակ (1981)
* «Տարվա լավագույն կառույց» միջագգային ճարտարապետական ստուգատեսի դափնեկիր է (1995)
* Անանիա Շիրակացու մեդալ (2005)
* Հայաստանի վարչապետի հուշամեդալ (2012)
* Հայաստանի վարչապետի շնորհակալագիր (2013)
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալ (2013)

## Մահ
Մահացել է 2017 թվականի դեկտեմբերի 27-ին, երկարատև հիվանդությունից հետո։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռուզան Ալավերդյան 

Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Անանիա Շիրակացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ վարչապետի հուշամեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ կին ճարտարապետներ
Ռազմիկ Ալավերդյան

**Ռազմիկ Բեհրուդի Ալավերդյան** (, թաղված է Երևանում), հայ ճարտարապետ։

Ճարտարապետ Ռուզան Ալավերդյանի հայրն է։

## Կենսագրություն
1942 թվականին ավարտել է ԵՊՀ ճարտարապետության բաժինը։

1951-1968 թվականներին՝ Հայարդնախագիծ ինստիտուտի ճարտարապետաշինարարական բաժնի պետ, 1964 թվականից՝ նաև գլխավոր ճարտարապետ։ 1959-1964 թվականներին՝ Հայաստանի ճարտարապետների միության վարչության պատասխանատու քարտուղար։

## Ստեղծագործական ուղի
Ռազմիկ Ալավերդյանի գլուխգործոցը Երևանի Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոնի շենքն է (1966), որի համար արժանացել է 1962-1967 թվականներին ԽՍՀՄ ճարտարապետության նվաճումների ստուգատեսի դափնեկրի կոչման և ՀԽՍՀ Պետական մրցանակների (1970 թվական, հետմահու)։

Ռազմիկ Ալավերդյանի նախագծերով Երևանում կառուցվել են՝
*Հիդրոմետ ծառայության վարչության շենքը (1953)
*Ռելեի գործարանն ու հանրակացարանը (1956)
*ՀՀ ԳԱԱ Կենսաքիմիայի ինստիտուտը (1962)
*Քիմկոմբինատի մշակույթի պալատը (1962)
*Վանաձորում քիմիագործների մշակույթի պալատը (1950-1953 թվականներ)

## Պատկերասրահ

Sundukyan State Academic Theatre of Yerevan (13).JPG|Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոն


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարարներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամներ
Ահմադ Շաուկի

**Ահմադ Շաուկի** (, ամբողջական անուն՝ , )՝ արաբ բանաստեղծ, ժամանակակից արաբական բանաստեղծության հիմնադիրներից։

19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին արաբական պոեզիայի զարգացումը կապված է նեոդասականության հետ, կասիդայի վերածնունդով։ Արաբական գրականության մեջ նեոդասականությունն այն է, որ պետք է պահպանել հին արաբական պոեզիայի ձևը՝ կասիդան, հարմարեցնել ժամանակի պահանջներին։ Այս ժանրի առավել հայտնի ներկայացուցիչներն են Մահմուդ Սամի ալ-Բարուդին, Հաֆիզ Իբրահիմը, Ահմադ Շաուկին։

## Կենսագրություն
Շաուկին կրում է «բանաստեղծությունների արքա» տիտղոսը։ Ծնվել է Կահիրեում՝ հարուստ ընտանիքում։ Նա ուներ չերքեզական ծագում։ Ուսումը շարունակելու նպատակով Շաուկին մեկնում է Փարիզ և այնտեղ մնում 6 տարի։ Փարիզում նա գրում է «Ալի Բեյ» դրաման, որը նվիրված էր մամլուքների ոչ վաղ անցյալին։ Փարիզում նա նաև թարգմանում է Լամարտինի «Լճակը» բանաստեղծությունը և գրում մի քանի բանաստեղծություններ, որանցից առավել հայտնի է Բոլոնյան անտառին նվիրված բանաստեղծությունը։

## Ստեղծագործություն
Եգիպտոս վերադառնալուց հետո նա հմտանում է ներբողներ գրելու մեջ և իր հարուստ բառապաշարով հասնում ալ-Մութանաբբիին։ Սովորական լիրիկան նույնպես խորթ չէր Շաուկիի ստեղծագործություններին։ Այս ժանրում նա գրել է 2-3 տասնյակի հասնող գործեր, որոնք 1990-ականներին թարգմանվեցին մի շարք եվրոպական լեզուներով։ Լիրիկայի ժանրում նա փորձեց նորամուծություններ կատարել ֆրանսիական պոեզիայից։ Նրա ստեղծագործություններում տեղ են գտել նաև բնության նկարագրություններ։ Նա գտնում էր, որ ամեն ինչի տրամաբանական հիմքում ընկած է բնությունը, այդ իսկ պատճառով նա իր կասիդաներում կենդանություն է տալիս բնությանը։

Շաուկիի գրչին են պատկանում նաև 3 պատմավծք՝ «Հնդկական կույսը» նվիրված Ռամզես II-ի ժամանակվա Եգիպտոսին, «Վերջին փարավոնը» և «Լիստ Միտրա»։ Գրել է մի շարք հոդվածներ, որոնք հավաքվել են «Ոսկու շուկաներ» ժողովածուի մեջ։ Նրա ամենակարևոր ստեղծագործությունը «Շաուկիյաթ» վերնագիրը կրող չորսհատորյա դիվանն է։ Նախաբանում հակիրճ խոսում է նաև բանաստեղծի կենսագրության և բանաստեղծության մասին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
մինի|աջից|Ահմադ Շաուկիի տուն-թանգարանը
* Долинина А.А. Очерки истории арабской литературы нового времени. Египет и Сирия. Публицистика 1870-1914. М., 1968.
* Крымский А.Е. История новой арабской литературы (XIX - начало XX века). М, 1971.
* Сафронов В.В. Новая арабская литература. М., 1996.
* Ходжаева Р.У. Очерки развития египетской поэзии. Ташкент, 1985.
* Badawi, M.M. A Critical Introduction to Modern Arabic Poetry, Cambridge, 1992
* Esat Ayyıldız, “Ahmet Şevki’nin Mısır İstiklalinin Müdafaası İçin Sömürge Yöneticisine Hitaben Nazmettiği Lâmiyye’sinin Tahlili”, *Arap Edebiyatında Vatan ve Bağımsızlık Mücadelesi,* ed. Ahmet Hamdi Can – İhsan Doğru (Ankara: Nobel Bilimsel Eserler, 2021), 1-26.

## Արտաքին հղումներ
* Ահմադ Շաուկիի կյանքը, արաբերեն 
* Կահիրեում Ահմադ Շաուկիի թանգարան, արաբերեն 

Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Արաբ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Արաբալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի բանաստեղծներ
Հաֆիզ Իբրահիմ

**Հաֆիզ Իբրահիմը** (ամբողջական անուն՝ , , ), արաբ բանաստեղծ, համարվում է ժամանակակից արաբական բանաստեղծության հիմնադիրներից մեկը։

19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին արաբական պոեզիայի զարգացումը կապված է նեոդասականության հետ, կասիդայի վերածնունդով։ Արաբական գրականության մեջ նեոդասականությունն այն է, որ պետք է պահպանել հին արաբական պոեզիայի ձևը՝ կասիդան, հարմարացնել ժամանակի պահանջներին։ Այս ժանրի առավել հայտնի ներկայացուցիչներն են Մահմուդ Սամի ալ-Բարուդին, Հաֆիզ Իբրահիմը, Ահմադ Շաուկին։

## Կենսագրություն
19-րդ դարի վերջին Եգիպտոսի գրական կյանքում փայլեց ևս մի աստղ՝ Հաֆիզ Իբրահիմը՝ «Նեղոսի բանաստեղծը»։ Այս անունը նա ստացել էր, որովհետև Եգիպտոսի բանաստեղծներից ոչ ոք այդքան գեղեցիկ չի կարողցաել նկարագրել Նեղոսը։ Ծնվել է Եգիպտոսի Դեյրութ քաղաքում։ Կյանքի բերումով եղել է տարբեր պաշտոնների՝ զինվորական, ոստիկան։ Ի վերջո սկսելով զբաղվել բանաստեղծական գործունեությամբ սկզբում որոշում է դառնալ պալատաական երգիչ, սակայն, այս ոլորտում հաջողություն չի ունենում, սկսում է զբաղվել թարգմանչությամբ։ Թարգմանում է Հյուգոյի «Թշվառները», սակայն գիրքը ընդունելություն չի ստանում եգիպտական հասարակության կողմից։ Այնուհետև սկսում է հետաքրքրվել Եգիպտոսի ներքաղաքական տնտեսական կյանքով։ Որոշում է ստեղծագործել հասարակության լայն զանգվածների համար։ Նրա այս շրջանի ստեղծագործություններն արտացոլում են եգիպտացիների վիճակը անգլիական տիրապետության տակ՝ խոսելով Եգիպտոսի չքավոր խավերի անունից։

## Ստեղծագործություն
Հաֆիզ Իբրահիմի «Հրաժեշտ լորդ Կրոմերին» բանաստեղծության մեջ նա կոչ է անում եգիպտացիներին հավաքվել և պայքարել անգլիացիների դեմ։ Հետաքրքիր բնույթ ունեն էլեգիաները, որոնք նվիրում էր անվանի հասարակական և գրական գործիչների՝ նպատակ ունենալով մատնանշել նրանց անձնուրացությունը։ Շատ գեղեցիկ է Մուստաֆա Քամիլի մահվան առթիվ գրված էլեգիան։

Հատկանշական է նրա «Սատիհի գիշերները» մակամային ստեղծագործությունը։ Նրա ստեղծագործական կյանքի երկրորդ փուլը սկսվում է 1911 թվականին, երբ նա աշխատանքի է անցնում գրադարանում։ Այս շրջանում նա գրում է մի կասիդա՝ նվիրված եգիպտուհիներին՝ «եգիպտուհիների ցույցը»։ Այստեղ արտացոլվում են 1919 թվականի դեպքերը։ 1922 թվականի անկախությունից հետո Սիդկի փաշայի ռեժիմի տեռորն ու անարդարությունը ստիպում են Հավֆիզին բողոքի ձայնը բարձրացնելով գրել «Սուտ անտարբերություն» կասիդան։ Նրա բանաստեղծությունները գրված էին իսլամական ոգով և ունեին հակաանգլիական բովանդակություն։ Միևնույն ժամանակ նա նշում էր, որ իսլամը չպետք է արգելք հանդիսանա արևելքի զարգացման համար։

## Օգտագործված գրականություն
* Долинина А.А. Очерки истории арабской литературы нового времени. Египет и Сирия. Публицистика 1870-1914. М., 1968.
* Крымский А.Е. История новой арабской литературы (XIX - начало XX века). М, 1971.
* Сафронов В.В. Новая арабская литература. М., 1996.
* Ходжаева Р.У. Очерки развития египетской поэзии. Ташкент, 1985. 
* Badawi, M.M. A Critical Introduction to Modern Arabic Poetry, Cambridge, 1992

Կատեգորիա:1872 ծնունդներ
Կատեգորիա:1932 մահեր
Կատեգորիա:Արաբ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի գրողներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Հունիսի 21 մահեր
Կատեգորիա:Փետրվարի 24 ծնունդներ
Խալիլ Մուտրան

**Խալիլ Մուտրանը** (), ամբողջական անուն՝ , , արաբ բանաստեղծ, համարվում է ժամանակակից արաբական ռոմանտիստական բանաստեղծության հիմնադիրներից մեկը։

Խալիլ Մուտրանն առաջինն էր այս պոետներից, նա հայտնի է «Երկու երկրների պոետ» (արաբերեն՝ "شاعر القطرين") մականունով։ Բացի պոետ լինելուց նա նաև լրագրող էր։ Խալիլը ծնվել է Լիբանանում և հաճախել է հունական կաթոլիկ դպրոց, որտեղ իր ուսուցիչներից էր Նասիֆ ալ-Յազիջին։

20-րդ դ. սկզբին արաբական պոեզիան նեոդասականությունից թևակոխում է նոր շրջան՝ ռոմանտիզմի։ Ռոմանտիկ պոետների հայացքների վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել սիրիա-ամերիկյան դպրոցը, չնայած ռոմանտիզմի պոեզիան առաջին հերթին մեծ զարգացում ունեցավ Եգիպտոսում։ Այս պոետները ձգտում էին վերցնել արաբական պոեզիայի ավանդական ձևերը և ստեղծագործել ժամանակին համապատասխան ոճով։ Ռոմանտիզմի պոեզիայի առաջացումը նաև արդյունք էր Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո ժողովրդի մեջ ազգային-ազատագրական գործոնների աճին։ Ռոմանտիկ պոետները ձգտում էին պոեզիայի նորացմանը և նրանք գլխավորապես ազդված էին Արևմտյան Եվրոպայից։

Խալիլ Մուտրանի պոեզիան իր զարգացումը ստացավ իր հաջորդների օրոք 3 եգիպտացիների՝ Աբդ ալ-Ռահման Շուքրիի, Իբրահիմ Աբդ ալ Քադիր ալ-Մազինիի և Աբբաս Մահմուդ ալ-Ակկադի օրոք։ Նրանք ռոմանտիզմի պոեզիան ավելի կատարելագործեցին։ Այս երեք պոետներին հաճախ կոչում էին «Դիվանի» պոետներ, քանի որ նրանք Դիվան գիրքը, որը քննադատության և գրականության վերաբերյալ էր։ Նրանք մեծապես ազդված էին անգլիական գրականությունից։ Այս դիվանում նրանք քննադատութան ենթարկեցին նեոդասական պոետներին, հատկապես Ահմադ Շաուկին։

Շուտով Մուտրանը գաղթում է Եգիպտոս 1892 թ. և աշխատանքի անցնում «Ալ-Ահրամ» թերթում։ 1900 թ. հիմնադրում է «Եգիպտական ամսագիր» (արաբերեն՝ "المجلة المصرية", ալ-մաջալլա ալ-միսրիյան) և այնտեղ հրատարակում է իր և Մահմուդ Սամի ալ-Բարուդիի որոշ աշխատանքներ։ 1903 թ. նա սկսում է հրատարակել «Եգիպտական պատասխաններ» (արաբերեն՝ "الجوائب المصرية", ալ-ջաուաիբ ալ-միսրիյյա) թերթը, որն աջակցում էր Մուստաֆա Քամիլին։

Իր բանաստեղծությունները տեղ են գտել Դիվան ալ-Խալիլ հատընտիրում, որն իր կյանքի ընթացքում 4 անգամ հրատարակվել է։ Նա իր դիվանում արտահայտել է ազատագրական գաղափարներ անձնական տեսանկյունից։

## Աղբյուրներ
* Долинина А.А. Очерки истории арабской литературы нового времени. Египет и Сирия. Публицистика 1870-1914. М., 1968.
* Крымский А.Е. История новой арабской литературы (XIX - начало XX века). М, 1971.
* Сафронов В.В. Новая арабская литература. М., 1996.
* Ходжаева Р.У. Очерки развития египетской поэзии. Ташкент, 1985. 
* Badawi, M.M. A Critical Introduction to Modern Arabic Poetry, Cambridge, 1992

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1872 ծնունդներ
Կատեգորիա:1949 մահեր
Կատեգորիա:Արաբ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Արաբալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Լիբանանցի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունիսի 1 մահեր
Հովհաննես Աստվածատուր

**Հովհաննես Աստվածատուր**, ավելի հայտնի է որպես ***Յոհանես Դիոդատո*** (, ), պոլսահայ առևտրական, որը հիմնել է Եվրոպայի և Վիեննայի առաջին սրճարանը։

## Կենսագրություն
Հովհաննես Աստվածատուրը ծնվել է 1640 թվականին Կոստանդնուպոլսում։

1683 թվականին Վիեննան բոլոր կողմերից պաշարված էր օսմանական բանակի կողմից։ Եվ այդ ծանր պայմաններում առանձնացել էր մի հայ առևտրական՝ Հովհաննես Աստվածատուրը, ով լինելով նաև թարգմանիչ և հետախույզ մեծ դեր կատարել այդ ժամանակ, ինչը թույլ է տվել դաշնակիցներին հասնել Վիեննա և 1683 թվականի սեպտեմբերի 12-ին համաքրիստոնեական միացյալ ուժերը հակահարձակվել են թուրքերի վրա և ջախջախիչ պարտություն հասցրել նրանց։ Ի նշան երախտագիտության 1685 թվականին կայսր Լեոպոլդ Ա Հաբսբուրգը Հովհաննես Աստվածատուրին է շնորհել 20 տարվա ընթացքում սրճի վաճառման մենաշնորհի արտոնությունը։ Օգտվելով դրանից, Աստվածատուրը հիմնում է Վիեննայի առաջին սրաճարանը, որտեղ սկսեցին մատուցել հայտնի վիեննյան սուրճը։ Սրճարանը բացվել է Աստվածատուրի տան մեջ, որը այժմ գտնվում է *Rotenturmstrasse, 14* հասցեով։

Հովհաննես Աստվածատուրը մահացել է Վիեննայում 1725 թվականին։

2004 թվականին Վիեննայի Վիդեն շրջանի այգիներից մեկը անվանակոչվել է Աստվածատուրի պատվին՝ *Johannes-Diodato-Park*։

## Տես նաև
* Հայկական սուրճ

## Գրականություն
* *Diodato, Johannes*. In։ Felix Czeike։ *Historisches Lexikon Wien*. Band 2։ *De - Gy*. Kremayr & Scheriau, Wien 1993, ISBN 3-218-00544-2, S. 19. 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրիահայ գործարարներ
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կարեն Կոստանդյան

**Կարեն Եղիշեի Կոստանդյան** (), հայ ազատամարտիկ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1965 թվականի սեպտեմբերի 6-ին, Ստեփանակերտ քաղաքում։ Ավարտել է թիվ 10 միջնակարգ դպրոցը։ Խորհրդային բանակում չի ծառայել։ Աշխատել է կոնդնսատորների գործարանում։ Կամավորագրվել է պարետային վաշտում։

Զոհվել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 15-ին, Փիրմիքե տեղամասում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Ռոբերտ Խաչատրյան

**Ռոբերտ Նիկոլայի Խաչատրյան** (), հայ ազատամարտիկ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1949 թվականի հունվարի 5-ին, Տումի գյուղում, Հադրութի շրջան։ Ավարտել է գյուղի միջնակարգ դպրոցը։ Այնուհետև ընդունվել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Աշխատանքի է անցել Պրիմորիեի երկրամասի Վլադիվոստոկ քաղաքում։ Երեք տարի աշխատելուց հետո վերադարձել է Հադրութ, այնուհետև բնակություն հաստատել Ստեփանակերտում։ Աշխատել է ուռուցքաբանական դիսպանսերում։

Զինված հակամարտության տարիներին ծառայել է Կարմիր շուկայի, Վարանդայի, Հադրութի դաշտային հոսպիտալներում։ Մահացել է 1997 թվականին նոյեմբերի 5-ին, Հադրութում, ծառայության ժամանակ։ Ամուսնացած էր, ունի չորս երեխա։ Հանգչում է Տումի գյուղի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ
Աբու Շադի

**Աբու Շադի** (, ամբողջական անուն՝ , ), արաբ բանաստեղծ և արձակագիր, «Ապոլլոն» ամսագրի հիմնադիր։

## Կենսագրություն
Ռոմանտիզմի ծաղկման շրջանի ամենահայտնի պոետն Ահմեդ Զաքի Աբու Շադին էր։ Նա ծնվել է իրավաբանի ընտանիքում, ստացել է բժշկական կրթություն Կահիրեում և Լոնդոնի համալսարանում։ Աշխատել է տարբեր եգիպտական քաղաքներում որպես մանրէաբան։ Կնոջ մահից հետո տեղափոխվում է ԱՄՆ։

Նրա առաջին բանաստեղծությունները տպագրվել են 1908 թվականին։ Նա հրատարակում է գրականագիտական հոդվածների «Գրական ասպարեզ» (՝ մասրահ ալ-ադաբ) գիրքը։ Այնուհետև նա հանդես էր գալիս իր ժողովածուներով, խմբագրում էր Ապոլլոնը և գլխավորում էր պոետական միությունը։ 1960-ականներից սկսած նրա գործունեությունը առաջացնում է արաբական քննադատների և գրականագետների ուշադրությունը։

## Ստեղծագործություն
Աբու Շադիին բնորոշ է նախաբանների, վերջաբանների, մեկնաբանությունների մեծ քանակությունը։ Նման ձևով պոետը փորձում էր գրավել արաբ քննադատների ուշադրությունը իր բանաստեղծություններին, որոնք կամ չէին նկատում կամ էլ բարձր չէին գնահատում դրանք։ Իսկ նախ և առաջ բացատրվում էր նրանով, որ պոետի մոտ բացակայում էր քաղաքական և գրականագիտական պայքարը այս կամ այն կուսակցության կողմից։ Նրա պոեզիան տարբերվում էր իր նախորդների պոեզիայից անկանխատեսելիությամբ և կերպարների նորությամբ։ Նրա և նրա շրջապատի պոետների վաստակը Բադաուին տեսնում է պոետական լեզվի պարզեցման, նոր արտահայտչամիջոցների ստեղծման մեջ։

Աբու Շադիի պոեզիայի հիմնական մասը քնարական բանաստեղծություններն են, որտեղ գերակշռում են սիրո, բնության թեմաները։ Նրա մոտ բնության նկարագրությունները միահյուսված են իր անձնական վերաբերմունքի հետ։ Նրա սիրային քնարերգությունը առանձնանւմ է նրանով, որ նա միանգամայն համոզված է, որ կինը գեղեցկության ամենակատարյալ մարմնացումն է բնության մեջ։ Բացի սրանից բնականաբար նա իր բանաստեղծություններով անդրադառնում էր արաբական աշխարհի անկման, ազգի աղետալի վիճակի, հայրենասիրության թեմաներին։

## Դիվաններ
* «Արևածագի ցողեր» (‎‎, 1910)
* «Տնքոց և զնգոց» ( ‎‎, 1925)
* «Փարավոնների հայրենիք» (, 1926)
* «Ճառագայթներ և ստվերեր» (‎‎, 1931)
* «Գարնան տեսիլներ» (‎‎, 1933)
* «Շատրվան» (, 1934)
* «Երկնքից» (, 1949, Նյու Յորք)

## Պոեմներ և պատմվածքեր

* «Նավառացիների ճակատամարտ» պոեմ (‎‎, 1924)
* «Իբն Զեյդունը բանտարկության մեջ» պատմվածք (, 1925)
* «Իմրուլկայսի վախճանը» պատմվածք (, 1925)
* «Մահա» պոեմ (, 1926)
* «ալ-Զիբա կամ Զենոբիա՝ Պալմիրայի թագուհի» պոեմ (, 1927)

## Օգտագործված գրականություն
* Крымский А.Е. История новой арабской литературы (XIX - начало XX века). М, 1971.
* Сафронов В.В. Новая арабская литература. М., 1996.
* Ходжаева Р.У. Очерки развития египетской поэзии. Ташкент, 1985.
* Badawi, M.M. A Critical Introduction to Modern Arabic Poetry, Cambridge, 1992

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ահմադ Զաքի Աբու Շադի, արաբերեն* Ահմադ Զաքի Աբու Շադի, բանաստեղծություններ, արաբերեն

Կատեգորիա:Արաբ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Արաբ արձակագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի լրագրողներ
Իբրահիմ Նագի

**Իբրահիմ Նագի** (ամբողջական անուն՝ , ), արաբ բանաստեղծ և արձակագիր, «Ապոլլոն» ամսագրի հիմնադիր։

## Կենսագրություն
Իբրահիմ Նագին ծնվել է Կահիրեում, խոշոր պաշտոնյայի ընտանիքում։ Ինչպես Աբու Շադին, նա ավարտել է բժշկական համալսարանը, որից հետո աշխատել է որպես բժիշկ Կահիրեում, միառժամանակ զբաղվելով գրական գործունեությամբ։ Կատարել է թարգմանություններ ֆրանսիական և անգլիական պոետներից։ 
Նրա առաջին դիվանը «Ամպերի ետևում» (՝ վարա ալ-ղամամ) լույս է տեսել 1934 թվականին։ 1944 թվականին լույս է տեսնում երկրորդ դիվանը՝ «Կահիրեի գիշերներ» (՝ լայալի ալ-Կահիրա), ապա՝ «Գիշերվա տաճարում» (՝ ֆի մա'բադ ալ-լեյլ, 1948)։ Իբրահիմ Նագիի ամբողջական բանաստեղծությունների ժողովածուն լույս է տեսել մշակույթի նախարարության կողմից։

## Ստեղծագործություն
Նագին ներկայացնում է եգիպտական պոեզիայի սենտիմենտալ ռոմանտիզմի ուղղությունը։ Նա առանձնանում է իր սուբյեկտիվությամբ։ Նրա մոտ նույնպես գերակշռում է լիրիկական պոեզիան։ Բայց նա գրել է նաև էլեգիաներ։ Նրա բանաստեղծությունների մեծագույն մասը նվիրված են իրեն, իր մտածմունքներին, տառապանքներին, զգացմունքներին։ Ի տարբերություն Աբու Շադիի, նա կարծում է, որ բնությունը չի կարող բերել մշտական մխիթարություն։ Միակ բանը, որ կարող է թեթևացնել նրա տառապանքները սերն է։ Նա, ով չի սիրել, կյանքը զուր է ապրել։ Սերը վեհացնում է մարդուն և բուժում նրա հոգու վերքերը։ Նրա պոեզիայի մեջ հաճախ հանդիպում ենք քարավանների, անապատների, ճամփորդության նկարագրություններ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Крымский А.Е. История новой арабской литературы (XIX - начало XX века). М, 1971.
* Сафронов В.В. Новая арабская литература. М., 1996.
* Ходжаева Р.У. Очерки развития египетской поэзии. Ташкент, 1985. 
* Badawi, M.M. A Critical Introduction to Modern Arabic Poetry, Cambridge, 1992

## Արտաքին հղումներ
* Իբրահիմ Նագի, արաբերեն
* Իբրահիմ Նագիի ստեղծագործություններ, արաբերեն 
* Իբրահիմ Նագիի ստեղծագործություններ, արաբերեն

Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Արաբ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Արաբ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Եգիպտացի գրողներ
Ալի Մահմուդ Տահա

**Ալի Մահմուդ Տահա** (ամբողջական անունը՝ (, , ), արաբ բանաստեղծ և արձակագիր, «Ապոլլոն» ամսագրի հիմնադիր։

## Կենսագրություն
Ալի Մահմուդ Տահան ծնվել է Եգիպտոսում՝ Մանսուրա քաղաքում, միջին խավի ընտանիքում։ Մանսուրայում նա ծանոթանում և մտերմանում է Իբրահիմ Նագիի հետ։ Տահան ավարտել է տեխնիկական քոլեջը և ստացել է ճարտարապետի դիպլոմ։ Աբու Շադին նրա բանաստեղծությունները տպագրում էր Ապոլլոն ամսագրի էջերում։ Ի տարբերություն Շադիի և Նագիի, նա խոր գիտելիքներ ուներ եվրոպական գրականության բնագավառում։

## Ստեղծագործություն
Ալի Մահմուդ Տահայի պոետական ժառանգությունը իրենից ներկայացնում է 152 բանաստեղծությունների 7 ժողովածու։ Առաջինը նվիրված է նրանց, ովքեր ձգտում են անհայտին, ով նետվում է կյանքի ալիքների մեջ։ Այստեղ առկա է անհայտը ճանաչելու ցանկություն, կյանքի օվկիանոսում կողմնորոշումը կորցնելու զգացողություն։ Նրա մոտ բնության թեման հաճախ միահյուսվում է սիրո թեմայի հետ։

1930-ական թթ. ակտուալ էր անհատական ոճի խնդիրը։ Նրա ոճը կարելի է բնորոշել որպես գեդոնիստական (հաճույքը համարվում է ամենագլխավոր բարերարը, կյանքի նպատակը)։ Գնահատելով նրա ներդրումը արաբական պոեզիայի մեջ Բադաուին ասում է, որ առանց Ալի Տահայի գործունեության դժվար թե հնարավոր լիներ այնպիսի պոետների հայտնությունը, ինչպիսիք են Նիզար Կաբբանին և Բադր Շաքիր աս-Սայյաբը։

## Օգտագործված գրականություն
* Крымский А.Е. История новой арабской литературы (XIX - начало XX века). М, 1971.
* Сафронов В.В. Новая арабская литература. М., 1996.
* Ходжаева Р.У. Очерки развития египетской поэзии. Ташкент, 1985.
* Badawi, M.M. A Critical Introduction to Modern Arabic Poetry, Cambridge, 1992

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալի Մահմուդ Տահայի ստեղծագործությունները, արաբերեն
* Ալի Մահմուդ Տահայի մասին. արաբերեն 
* Ալի Մահմուդ Տահայի ստեղծագործությունների ցանկը, արաբերեն 

Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Արաբ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Արաբ բանաստեղծներ
Քաջիկ Սարգսյան

**Քաջիկ Ռուբենի Սարգսյան** (1965 հոկտեմբերի 20, Զագլիկ - 1991 մայիսի 20, Ակնաբերդ, Մարտակերտի շրջան), հայ ազատամարտիկ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1965 թվականի հոկտեմբերի 20-ին, Մարտակերտի շրջանի Զագլիկ գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է Զագլիկի պետական տնտեսությունում՝ որպես բանվոր։

Մասնակցել է գյուղի պաշտպանությանը։ Զոհվել է 1991 թվականի մայիսի 20-ին, գյուղի մերձակայքում, ադրբեջանաբնակ Ումութլու (այժմ՝ Ակնաբերդ) գյուղի կողմից իրականացված գնդակոծման ժամանակ։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Զագլիկի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1965 ծնունդներ
Կատեգորիա:1991 մահեր
Կատեգորիա:Ակնաբերդ գյուղում մահացածներ
Կատեգորիա:Զագլիկ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 20 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մայիսի 20 մահեր
Հաագայի կոնվենցիաներ

**Հաագայի Կոոնվենցիաներ**,  
# Պատերազմի օրենքների ու սովորույթների մասին միջազգային կոնվենցիաներ՝ ընդունված Հաագայի խաղաղության 1-ին (1899) միավորած 2-րդ (1907) կոնֆերանսներում։ Առաջին կոնֆերանսում (27 պետությունների մասնակցությամբ 110 պատվիրակություն) ընդունվել է երեք կոնվենցիա՝ միջազգային ընդհարումների խաղաղ կարգավորման, ցամաքային պատերազմի օրենքների ու սովորույթների, 1864-ի օգոստոսի 10-ի Ժնևյան կոնվենցիայի սկզբունքները ծովային պատերազմում կիրառելու մասին, ինչպես նաև երեք դեկլարացիա՝ օդապարիկներից կամ նման այլ նոր միջոցներով արկերի և պայթուցիկ նյութերի նետումը 5 տարի ժամկետով արգելելու, խեղդող կամ վնասակար գազեր պարունակող արկեր չկիրառելուն մարդու օրգանիզմում հեշտությամբ շրջվող ու տափակող գնդակներ չկիրառելու մասին։ Հատկապես կարևոր նշանակություն ունեցավ միջազգային բախումների խաղաղ լուծման մասին կոնվենցիան։ Հաագայի 2-րդ կոնֆերանսում (44 պետությունների մասնակցությամբ) ընդունվել է 13 կոնվենցիա՝ միջազգային ընդհարումները խաղաղ կարգավորելու, ռազմական գործողություններ սկսելու, ցամաքային պատերազմի օրենքների ու սովորույթների, ցամաքային պատերազմի դեպքում չեզոք տերությունների ու անձանց իրավունքների ու պարտավորությունների, պատերազմական գործողությունների սկզբում հակառակորդի առևտրական նավերի դրության, առևտրական նավերը ռազմական նավերի վերածելու մասին և այլն։ ԽՍՀՄ ճանաչել է Հաագայի կոնվենցիաները այնքանով, որքանով չեն հակասում ՄԱԿ-ի կանոնադրությանը։  
# Միջազգային մասնավոր իրավունքի մասին կոնվենցիաներ (1902— 1905, 1951, 1956), որոնց գործողությունը, նվազ կարևոր լինելու պատճառով, դադարել է։ ՍՍՀՄ-ը այդ կոնվենցիաներին մասնակից չէ։ 

Կատեգորիա:Միջազգային կոնվենցիաներ
Հալ (քաղաք)

**Հալ** կամ **Հուլլ** (Hull, Kingston upon Hull), քաղաք Մեծ Բրիտանիայում, Համբերսայդ կոմսությունում։ 303 հզ. բն. (1978)։ Նավահանգիստ է Հյուսիսային ծովում, Համբերի էստուարի ափին։ Կա ձկնորսություն, մեքենաշինություն, քիմ., սննդհամի, փայտամշակման արդյունաբերություն։ Ունի համալսարան։

Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային ծովի նավահանգստային քաղաքներ
Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքներ
Տեսակարար հալման ջերմություն

**Տեսակարար հալման ջերմություն** կամ **հալման ջերմություն**, ջերմության այն քանակը, որն անհրաժեշտ է հաղորդել բյուրեղային (պինդ) նյութին՝ հավասարակշիռ իզոբար–իգոթերմ պրոցեսում այն հեղուկի վերածելու համար (ջերմության նույնպիսի քանակ անջատվում է նյութի բյուրեղացման ժամանակ)։ Տեսակարար հալման ջերմությունը չափվում Է Ջ/կգ–ով (Ջոուլ/Կիլոգրամ) կամ կկալ/կգ֊ով։

Բացի տեսակարար հալման ջերմությունից, ընդունված է նաև հալման մոլային ջերմության հասկացողությունը, որն չափվում է Ջ/մոլ–ով։

Տեսակարար հալման ջերմությունը նշանակվում է ~\lambda (հունական *[[Լյամբդա (տառ)|Լյամբդա]]* տառով) և հաշվարկվում է \lambda=\frac{Q}{m}, որտեղ ~\lambda տեսակարար հալման ջերմությունն է, ~Q — այն ջերմության քանակն է, որ ստանում է նյութը հալման (կամ արտադրվում է բյուրեղացման) ժամանակ, ~m — հալվող (բյուրեղացվող) նյութի զանգվածը։

Կատեգորիա:Ջերմաստիճան
Հաթթը Շերիֆ

մինի|Մուստաֆա Ռեշիդ փաշա՝ թանզիմաթի ընդունողը
**Հաթթը շերիֆ** (hatt-i serif — սրբազան գիր), Գյուլհանեի հաթթը շերիֆ (Gulhan, e hatt-i serif), 1839 թվականի նոյեմբերի 3-ին Կոստանդնուպոլսում, սուլթանական պալատի Գյուլհանե կոչված պարտեզում հրապարակված կայսերական հրովարտակը։ Հաթթը շերիֆը սկզբնավորել է Թանզիմաթի ժամանակաշրջանը։ Հրապարակվել է քաղաքական, տնտեսական և ֆինանսական ճգնաժամից դուրս գալու և հատկապես Օսմանյան կայսրության լծի տակ գտնվող ժողովուրդների ազգային-ազատագրական շարժումները կանխելու նկատառումներով։ Հաթթը շերիֆի հեղինակը Մուստաֆա Ռեշիդ փաշան էր։ Նա և նրա կողմնակիցները այս հրովարտակով ձգտում էին շահել եվրոպական պետությունների վստահությունը և թույլ չտալ նրանց միջամտելու Թուրքիայի ներքին գործերին։ Հաթթը շերիֆով թուրք կառավարությունը խոստանում էր Օսմանյան կայսրության բոլոր հպատակների կյանքի, պատվի և ունեցվածքի ապահովություն, հարկերի արդարացի բաշխում և գանձում, կապալային համակարգի վերացում, զինծառայության ժամկետի, դատական գործի, ժառանգության հարցերի կանոնավորում, կաշառակերության, չարաշահումների վերացում են։ Հաթթը շերիֆի և հետագայում նրա վրա հիմնված մի շարք օրենքների հրապարակումը էական փոփոխություններ չմտցրին երկրի տնտեսական և սոցիալական կյանքում, չվերացրին մուսուլմանների և ոչ մուսուլմանների անհավասարությունը։

Կատեգորիա:Հրովարտակ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության քաղաքականություն
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պատմություն