Ջոզեֆ Ուոլֆ

**Ջոզեֆ Ուոլֆ** (, երբեմն նաև **Հովսեփ Ուոլֆ**, ) քրիստոնյա միսիոներ, ծնվել է Գերմանիայի Բամբերգի մոտ գտնվող Վայլերսբախ քաղաքում, Ուոլֆին անվանել է իր հայրական պապի անունով։ Նա շատ էր ճանապարհորդում և հայտնի էր որպես «աշխարհի միսիոներ»։  Նա հրատարակել է իր արշավանքների մասին մի քանի օրագրեր, այդ թվում՝ *«Travels and Adventures of Joseph Wolff»* (2 հատորներ, Լոնդոն, 1860): Այնտեղ հիշատակվում է իր այցելությունը Արևմտյան Հայաստան և ուրիշ հայաբնակ շրջաններ, ինչպես նաև հանդիպումները Հայ առաքելական եկեղեցու հոգևորականների հետ։

## Վաղ կյանք
Ուոլֆը ծնվել է Դեյվիդ Ուոլֆի (ծնվել է 1760 թ.) և նրա կնոջ ընտանիքում 1795 թվականին։ Դեյվիդ Ուոլֆը 1794 թվականին դարձավ Վայլերբախի ռաբբի, ինչպես նաև ծառայել է Քիսինգենում, Հալլե ապոն Զաալեում և Ուելֆելդում, իսկ 1806 թվականին տեղափոխվել է Գյոպնհաուզեն, Վյուրտեմբերգ, որտեղից էլ որդուն ուղարկել է Շտուտգարտի լյութերական լիցեյ։

Ուոլֆի սկզբնական հետաքրքրությունը քրիստոնեության նկատմամբ առաջացել է հոր և հրեա ընկերների միջև զրույցների միջոցով, բայց քանի որ նա դժգոհ էր հոր պատկերացումներից Հիսուսի մասին, սկսեց կանգնել եկեղեցիների դրսում և լսել քարոզները։ 

11 տարեկանում քրիստոնյա հարևանի հետ զրույցը հանգեցրեց Ուոլֆի որոշմանը լքել տունը՝ ճշմարտությունն իր համար գտնելու համար, ինչի արդյունքում նա վեց տարի ճանապարհորդեց՝ այցելելով տարբեր քրիստոնեական հաստատություններ և ճանաչված աստվածաբանների ու ուսուցիչների, այդ թվում՝ քրիստոնյա Ֆրեդերիկի Ստոլբերգ-Վերնիգերոդեցիի։ Նա դարձավ կաթոլիկ Պրահայի մոտ 1812 թվականի սեպտեմբերին ՝ ընդունելով Հովսեփ () անունը։ Չորս տարի անց նա ժամանեց Հռոմ, որտեղ սկսեց միսիոներական կրթություն ստանալ «Հռոմեական քոլեջ»[անգլ.]  ճեմարանում։ Նրա վարքագծի պատճառով 1818 թ. գիշերը ժամդարմները նրան ուղեկցեցին Սուրբ քաղաքից՝ անսխալականության վարդապետությունը քննադատելու և իր ուսուցիչներին քննադատելու համար։

Հռոմում գտնվելու ընթացքում Վոլֆը հանդիպել էր Հենրի Դրումոնդին, և նա Դրումոնդից հրավեր էր ստացել միանալու իրեն Անգլիայում։ Դրումոնդ Ուոլֆի միջոցով նա ծանոթացավ Լյուիս Ուեյի հետ, որի համոզմունքը, որ Քրիստոսի Երկրորդ Գալուստը անխուսափելի է, մեծ ազդեցություն ունեցավ նրա վրա։ Նա որոշեց դառնալ Անգլիկա  եկեղեցու անդամ, որից հետո Դրումոնդն ու Ուեյը համոզեցին նրան միսիոներական կրթություն ստանալ Քեմբրիջի համալսարանում՝ Լոնդոնի հրեաների շրջանում քրիստոնեությունը տարածելու ընկերության հաշվին։

## Կապ Հայաստանի ու հայերի հետ
Դեռևս 21 տարեկանում, երբ Աստվածահայտության տոնի ժամանակ նա գտնվում էր Հռոմում, Պրոպագանդայում[անգլ.] իր ելույթը շատ հոգևորականների մոտ հիացմունք առաջացրեց և մի հայ եպիսկոպոս բացականչեց՝ «Նրա ձայնը երկնքից վեր է բարձրանում»։

1825 թվականին նա Թավրիզից հասել էր Երևան, որտեղից անցավ Էջմիածին (Վաղարշապատ), այնտեղից էլ ուղևորվեց Թիֆլիս։ Նա հիշատակել էր Գրիգոր Լուսավորչին և նրա աշխատանքը, Մեսրոպ Մաշտոցին ու Սահակին, այդ թվում՝ հայ գրերի գյուտը և Աստվածաշնչի հայերեն թարգմանությունը։

Նա օգնեց նաև միավորվել Մխիթարյան միաբանության և Պրոպագանդայի[անգլ.] անդամներ հանդիսացող հայերին, որոնք մինչ այդ տարաձայնությունների պատճառով միաբան չէին, սակայն խոստացան նրան միավորվել քրիստոնեությունը տարածելու համար։ Ուոլֆը նաև ցանկանում էր մտերմացնել Հայկական եկեղեցին Եվրոպայի բողոքական եկեղեցիներին։

Ուոլֆը նշում է Հռոմկլայի բերդը, որտեղ ամրացված էին հայերը։ Այն վերջնականապես ավերվեց 1839 թվականին։

Ուոլֆը «մեծ հույսեր էր կապում» հայերի և հույների հետ՝ ակնկալելով, որ նրանք կլինեն այն ժողովուրդներից, որոնք դեպի քրիստոնեություն դարձի կբերեն Իսրայելի ժողովրդին։

Անապատում Ուոլֆը նույնպես հանդիպել էր մի «հայ ջենտելմենի»՝ երկու բարեկամի հետ, որն ուղևորվում էր Երուսաղեմ Աստծուն պաշտելու համար։ Նա ամեն երեկո գալիս էր Ուոլֆի վրանի մոտ, զրուցում էր նրա հետ և պատմում «Հայկի որդիների, այսինքն՝ հայ ժողովրդի մասին», Մելքիսեդեկի, որը օրհնեց Աբրահամին, ինչպես նաև Աբգար թագավորի, որը մի ավանդության համաձայն բուժվեց Քրիստոսի կողմից, տարածեք քրիստոնեությունը Եդեսիա քաղաքում և ուրիշ մանրամասներ այդ պատմությունից։

Երբ Ուոլֆը հասել էր Երուսաղեմ նրա համար մեր սիրով տեղ հատկացրեցին հայկական վանքում, որտեղ նա մնաց որոշ ժամանակ։ Այնտեղի պատրիարք Գաբրիելը ընդունեց նրան մեծագույն ուրախությամբ և ուղարկեց նրա սենյակ կենդանի գառ՝ ի նշան հարգանքի, ու լավ երուսաղեմյան գինի պատրաստված հայերի կողմից։ Նրա մոտ հաճախ էին մտնում ուրիշ մարդիկ՝ հայեր նույնպես։

## Տես նաև
*Ուիլյամ Միլլեր
*Ադվենտիզմ
*

## Ծանոթագրություններ