Արշավիր Հակոբյան

**Արշավիր Մնացականի Հակոբյան** (), հայ պատմաբան։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1954), պրոֆեսոր (1960)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1967)։ ԽՍՀՄ Հայրենական Մեծ Պատերազմի մասնակից («Հանուն հայրենիքի» ռազմաճակատային թերթի խմբագիր)։

## Կենսագրություն
Արշավիր Հակոբյանը ծնվել է 1908 թվականի հունվարի 6-ին Կարսի մարզի Սարիղամիշի գավառի Ստհան գյուղում։ Փրկվելով քեմալական թուրքերի կոտորածներից՝ ապաստան է գտել Երևանում։ 1920 թվականին աշխատել է Երևանի տպարանում, եղել գրաշարի օգնական, ապա՝ գրաշար։ Խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո Հակոբյանի աշխատանքի և ուսման հնարավորություններն ընդյալնվել են։ 1924 թվականին անդամագրվել է լենինյան կոմերիտմիությանը, 1928 թվականի հոկտեմբերին տպարանի կուսակցական կազմակերպությունը Հակոբյանին ընդունել է լենինյան կուսակցության շարքերը։ 1929-1930 թվականներին եղել է «Սովետական Հայաստան» թերթի կուսակցական և մասսայական բաժնի քարտուղար։ Բանֆակն ավարտելուց հետո նշանակվել է Երևանի գյուղատնտեսական բանֆակի ուսմասվար և պատմության դասատու։ 1932-1939 թվականներին վարել է կուսակցական ղեկավար աշխատանք, եղել շրջկոմի բաժնի վարիչ, Լենինականի քաղկոմի հրահանգիչ, կուսշրջկոմի քարտուղար, ՀԿԿ Կենտկոմի պրոպագանդիստ։ 1939-1941 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ Հայկական մասնաճյուղի (Արմֆան) պատմության ինստիտուտում՝ որպես կրտսեր գիտաշխատող, մարքսիզմ-լենինիզմի հիմունքներ է դասավանդել Գյուղատնտեսական ինստիտուտում։ Ավարտել է Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը (1940)։ 1951-1980 թվականներին եղել է ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի բաժնի վարիչ, ապա՝ գիտական խորհրդատու։

## Հայրենական մեծ պատերազմ
1941 թվականի հուլիսին Հակոբյանը զորակոչվել է Կարմիր բանակ, ծառայել Հայկական 408-րդ հրաձգային դիվիզիայում, սկզբում որպես 672-րդ հրաձգային գնդի պրոպագանդիստ, 1942 թվականի մարտից՝ «Հանուն հայրենիքի» թերթի խմբագիր։ 1942 թվականի դեկտեմբերին ավագ քաղղեկ Հակոբյանը նշանակվել Է Անդրկովկասյան ռազմաճակատի հյուսիսային զորախմբի «Առաջ՝ հանուն հայրենիքի» թերթի խմբագրի տեղակալ։ 1943 թվականի սեպտեմբերի սկզբին կապիտան Հակոբյանը նշանակվել է Հայկական 89-րդ հրաձգային դիվիզիայի քաղբաժնի ագիտատոր և մասնակցել Թամանի, Կերչի և Ղրիմի ազատագրման համար մղված մարտերին։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Լեհաստանի ազատագրման համար մղված մարտերին, աչքի ընկել Ռուսկի Բրուդի մոտ ֆաշիստական շուրջ վեց հազար հոգուց բաղկացած խմբավորման ջախջախմանը։ Հայկական 89-րդ Թամանյան դիվիզիայի շարքերում Հակոբյանն ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Օդերի Ֆրանկֆուրտ քաղաքից հարավ՝ գետի ձախ ափին գրավված հենակետի 60-օրյա հերոսական պաշտպանությանը, ապա Բեռլինի ճակատամարտին։ Հայկական Թամանյան եռակի շքանշանակիր հրաձգային դիվիզիայի կազմում վերադարձել է Խորհրդային Հայաստան և մինչև 1946 թվականի հուլիս շարունակել է ծառայությունը բանակում։ Այնուհետև Հակոբյանն աշխատել է Երևանի սպայի տանը՝ որպես մարքս-լենինյան պատրաստության գծով ավագ հրահանգիչ։ Սովետական բանակից զորացրվել է 1947 թվականի հուլիսին։

## Պարգևներ
* Կարմիր աստղի շքանշան (2)
* «Պատվո նշան» շքանշան
* «Աշխատանքային արիության համար» մեդալ
* «Աշխատանքի վետերան» մեդալ
* «50 տարի ԽՄԿԿ շարքերում» կրծքանշան
* Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1967)

## Գիտական գործունեություն
Աշխատությունները վերաբերում են Խորհրդային Հայաստանի պատմությանը («Սովետական Հայաստանը ժողովրդական տնտեսության վերականգնման ժամանակաշրջանում (1921-1925 թթ.)», 1955, «Սովետական Հայաստանը կոմունիստական շինարարության հինգերորդ հնգամյակի տարիներին. 1951-1955 թ.», 1962)։ Մասնակցել է «Հայ ժողովրդի պատմություն» (հ. 7, 1967, հ. 8, 1970) կոլեկտիվ աշխատության ստեղծմանը։

Հակոբյանը գործուն մասնակցություն է ունեցել Խորհրդային Հայաստանում լույս տեսած փաստաթղթերի մի շարք ժողովածուների, այդ թվում «Հոկտեմբերյան Սոցիալիստական մեծ  հեղափոխությունը և սովետական իշխանության հաղթանակը  Հայաստանում» (ռուսերեն) «Սովետական Հայաստանը Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին» և այլն։

## Երկեր
* Քաղաքացիական կռիվները Հայաստանում, 1921 թվականին, Երևան, 1948։
* Կոմունիստական պարտիայի քաղաքականությունը սովետական հասարակարգի կենսական հիմքն է։ Նյութեր զեկուցողների համար, Նիկոլաև Վ. Ֆ, Հակոբյան Արշավիր Մնացականի, ՀՍՍՌ քաղաքական և գիտական գիտելիքների տարածման ընկերություն, Երևան, ՀՍՍՌ ԳԱ հրատարակչություն, 1953։
* Ուրվագծեր Սովետական Հայաստանի պատմության։ Պրակ 1-ին, Երևան, ՀՍՍՌ ԳԱ հրատարակություն, 1954 (համահեղինակ)։
* Սովետական Հայաստանը ժողովրդական տնտեսության վերականգնման ժամանակաշրջանում 1921-1925 թվականներ, 1955։
* Հայ ժողովրդի պատմություն։ Ձեռնարկ միջնակարգ դպրոցի համար, Երևան, ՀՍՍՌ ԳԱ հրատարակչություն, 1957 (համահեղինակ)։ 
* Մեծ Հոկտեմբերի դրոշի ներքո։ (Հոդվածների ժողովածու), Երևան, ՀՍՍՌ ԳԱ հրատարակչություն, 1957 (համահեղինակ)։
* Հայ ժողովրդի պատմություն։ Դասագիրք. Մաս 3, Հակոբյա Արշավիր Մնացականի, Մնացականյա Ա., Երևան, ԳԱԱ հրատարակչություն, 1958։
* Ուրվագծեր Սովետական Հայաստանի պատմության։ Պրակ 2-րդ, Երևան, ՀՍՍՌ ԳԱ հրատարակություն, 1958 (համահեղինակ)։
* Հայաստանի բանվորների և գյուղացիների հաղթանակը 1921 թվականի քաղաքացիական կռիվներում։ Երևան, Հայպետուսմանկհրատ, 1960։
* Հոկտեմբերյան Սոցիալիստական Մեծ ռևոլյուցիան և Սովետական իշխանության հաղթանակը Հայաստանում։ Փաստաթղթերի և նյութերի ժողովածու, Երևան, ՀՍՍՌ ԳԱ հրատարակչություն, 1960 (համահեղինակ)։
* Սովետական Հայաստանը կոմունիստական շինարարության հինգերորդ հնգամյակի տարիներին. 1951-1955 թվականներ, 1962։
* Գիրք հերոսների մասին։ Հակոբյան Արշավիր Մնացականի, Խալեյան Ե. Մ., Երևան, ՀՍՍՌ ԳԱ հրատարակչություն, 1964։
* Հավասարների եղբայրությունը։ Հակոբյան Արշավիր Մնացականի, Երևան, «Հայաստան», 1973։
* Հայաստանի բանգյուղտեսչությունը սոցիալիզմի համար մղված պայքարում։ (1920-1934), Հակոբյան Արշավիր Մնացականի, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1974։
* Հերոսական մարտերում։ Հակոբյան Արշավիր Մնացականի, Երևան, «Հայաստան», 1975։
* Մեծ Հոկտեմբերի ուղիով։ Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատարակչությոուն, 1977 (համահեղինակ)։
* 89-րդ Թամանյան կարմրադրոշ, Կուտուզովի II աստիճանի, Կարմիր աստղի շքանշանակիր հայկական հրաձգային դիվիզիայի մարտական ուղին։ Փաստաթղերի և նյութերի ժողովածու, ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիա, Պատմության ինստիտուտ, Երևան, Ա. հ, 1985 (համահեղինակ)։
* Կովկասյան նախալեռներից մինչև Բեռլին։ ՀԽՍՀ «Գիտելիք» ընկերություն, Երևան, Ա. հ., 1985 (համահեղինակ)։
* Կովկասյան նախալեռներից մինչև Բեռլին-Էլբա։ Եռակի շքանշանակիր 89-րդ Թամանյան հայկական հրաձգային դիվիզիայի մարտական ուղին, Երևան, ՀԳԱ հրատարակչություն, 1991 (համահեղինակ)։
* Հայոց քաղաքական պատմություն։ Դասախոսության համառոտագիր, 2-րդ լրամշակված հրատարակություն, Երևան, ՀՊՃՀ, 1995 (համահեղինակ)։
* Ծրագիր։ «Ժամանակակից միջազգային հարաբերություններ» առարկայի բակալավրական կրթության համար։ Գործնական պարապմունքների պլան 60 ժամ, Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարան, Երևան, Ա. հ., 2011 (համահեղինակ)։
* Ժամանակակից միջազգային հարաբերություններ։ Ուսումնամեթոդական ցուցումներ։ (Առկա և հեռակա ուսուցման բակալավրական կրթության համար), Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարան, Երևան, Ա. հ., 2012 (համահեղինակ)։

### Խմբագրական կոլեգիայի անդամ
*Խմբագրական կոլեգիա` [[Աղայան Էդուարդ|Աղայան Է. Բ.]], [[Առաքելյան Բաբկեն|Առաքելյան Բ. Ն.]], [[Գալոյան Գալուստ|Գալոյան Գ. Ա.]], [[Երեմյան Սուրեն|Երեմյան Ս. Տ.,]] [[Լևոն Խաչիկյան|Խաչիկյան Լ. Ս.]], Հակոբյան Ա. Մ., [[Աշոտ Հովհաննիսյան (պատմաբան)|Հովհաննիսյան Ա. Գ.]], [[Մկրտիչ Ներսիսյան|Ներսիսյան Մ. Գ.]]:* Հայ Ժողովրդի Պատմություն, Հ. 1.» ՀԽՍՀ ԳԱ պատմության ինստիտուտ. Երևան։ ՀԽՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1971

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ