Բարոյախոսություն

**Բարոյախոսությունը** փիլիսոփայություն է, որն առաջացել է 19-րդ դարում։ Այն վերաբերում է հասարակությանը մի շարք բարոյական խրատներ սերմանելուն, սովորաբար ավանդական վարքագծի մասին է, բայց նաև առնչվում է «արդարությանը, ազատությանը և հավասարությանը»։ Այն խիստ ազդել է հյուսիսամերիկյան և բրիտանական մշակույթի վրա՝ կապված անձնական խնդիրների հետ, ինչպիսիք են ընտանեկան միասնությունը և սեռակրթությունը, ինչպես նաև այն հարցերը, որոնք առնչվում են հանրությանը, ինչպես օրինակ՝ ժուժկալության շարժումը։

Տերմինը օգտագործվել է ստորացուցիչ իմաստով՝ նկարագրելու «բարոյական դատողություններով չափից դուրս մտահոգված լինելը կամ դատողություններում ոչ ազատամիտ լինելը»։

## Ֆրանսիացի բարոյախոսներ
Ֆրանսիական գրականության մեջ «բարոյախոսները» (ֆրանսերեն՝ moralistes) աշխարհիկ գրողների այն կարգին էին դասվում, որոնք նկարագրում էին «անձնական, սոցիալական և քաղաքական վարքագիծը»՝ սովորաբար մաքսիմների միջոցով։ Կարգը կապված է 16-ից 18-րդ դարերի Հնագույն Ռեժիմի (*Ancien Régime*) սալոնների հետ։ Կարգը սկսվում է Միշել դը Մոնտենի Էսսեներից (1580), սակայն այն իր ծաղկումն ապրեց 17-րդ դարի վերջին։

Չնայած բարոյախոսները գրում էին էսսեներ և գրավոր նկարագրություններ, նրանց նախընտրած ժանրը մաքսիմն էր։ Սրանք ենթատեքստից զուրկ կարճ վերացական հայտարարություններ էին, որոնք հաճախ պարունակում էին պարադոքսներ և միշտ նախատեսված էին ցնցելու կամ զարմացնելու համար։ Բարոյախոսների նպատակն օբյեկտիվ և անաչառ դիտարկումն էր՝ զուրկ իրենց ժամանակի նախապաշարմունքներից։ Նրանց մոտեցումը երբեք համակարգված չի եղել։ Չորս հիմնական բարոյախոսները և նրանց հիմնական աշխատություններն են.

* Ֆրանսուա դը Լառոշֆուկո, *Réflexions ou sentences et maximes morales* (1665 թվական) 
* Ժան դը Լաբրյուեր, *Caractères ou les moeurs de ce siècle* (1688 թվական) 
* Լյուկ դե Կլապիե, մարքիզ դե Վովենարգ, *Introduction à la connaissance de l’esprit humain, suivie de réflexions et maximes* (1746 թվական) 
* Նիկոլա Շամֆոր, *Maximes et pensées, caractères et anecdotes* (1795 թվական)

## Հյուսիսային Ամերիկա
Բարոյախոսության ակունքները պարզելիս սոցիոլոգ Մալքոլմ Ուոթերսը գրում է, որ «Բարոյախոսությունն առաջացել է սահմանային էքսպանսիոնիզմի անզուսպ բնույթի, միջին խավի, Ամերիկայի փոքր քաղաքում ձևավորված պատկառելիության վրա բողոքականների շեշտադրման, և հավասարազոր և հակաինտելեկտուալ ավետարանականության բողոքական խմբերի միջև բախումից»։

19-րդ դարում վերացման և ժուժկալության հարցերը ձևավորեցին բարոյախոսության «միանման պատվարները»՝ հանրաճանաչ դառնալով Միացյալ Նահանգների քրիստոնեական եկեղեցիների շնորհիվ՝ և՛ բողոքական, և՛ կաթոլիկ եկեղեցու։ Բարոյախոսությունը, որը քարոզվում է որոշ քրիստոնեական դավանանքների կողմից, ինչպիսիք են քվակերները, դրսևորվում է աբոլիցիոնիզմի լայն աջակցությամբ։

19-րդ դարում հետհազարամյակի վերելքը «խրախուսեց բողոքական բարոյախոսության ընդհանուր մշակույթը և հանգեցրեց, որ սոցիալական բարեփոխումների մի շարք շարժումներ սկսեն՝ հակաստրկատիրությունից և աբոլիցիոնիզմից (այժմ ստրուկների ազատություն) մինչև հնդկացիների հեռացման դեմ բողոքները, հակապատերազմական և խաղաղության ջանքերը, կանանց իրավունքները, ժուժկալ աշխատանքը քաղաքացիական պատերազմից առաջ և հետո»։ Այսպիսով, կանանց ընտրական իրավունքի քարոզարշավը, որի վկայությունն ապահովվում է այնպիսի կազմակերպությունների էթոսով, ինչպիսին է Կանանց Քրիստոնեական Ժուժկալության Միությունը (WCTU), մեծապես պայմանավորված էր այդ դարաշրջանի բարոյախոսությամբ։

20-րդ դարի վերջին, ինչպես նաև 21-րդ դարում, Միացյալ Նահանգների բարոյախոսներն իրենց ուշադրությունը դարձրին աբորտների հսկողությունը քրեականացնելու շարժման պաշտպանությանը։ Բարոյախոսները նաև իրենց ջանքերը կենտրոնացրել են կապույտ օրենքների պահպանման վրա, ինչպիսիք են այն օրենքները, որոնք խրախուսում են Կիրակնօրյա գնումները` համաձայն առաջին Շաբաթօրյակի համոզմունքների և որոշ աշխատավորների և արհմիությունների նրբազգացության։

## Տես նաև
*Մեթոդիզմ
*Ոգելից խմիչքներն արգելող օրենք ԱՄՆ-ում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*World Women's Christian Temperance Union (WWCTU) 
*The Lord's Day Alliance of the U.S.

Կատեգորիա:19-րդ դարն ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:Աբոլիցիոնիզմ
Կատեգորիա:Արհմիություններ
Կատեգորիա:Բարոյագիտություն
Կատեգորիա:Բարոյականություն
Կատեգորիա:Էթիկական տեսություններ
Կատեգորիա:Հասարակական շարժումների պատմություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական հասկացություններ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական աստվածաբանական շարժումներ