open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ռոքնռոլլա

**Ռոքնռոլլա** (), 2008 թ. բրիտանական քրեական դրամա, որի ռեժիսորը Գայ Ռիչին է։ Գլխավոր դերերում Ջերարդ Բաթլեր, Թոմ Հարդի,Մարկ Սթրոնգ, Թենդի Նյուտոն։

## Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է Լոնդոնի հանցավոր խմբավորումներից մեկի մասին, որի անդամները 2 միլիոն ֆունտ սթերլինգ են պարտք քրեական հեղինակություն հանդիսացող Լեննի Քոուլին։ Ֆիլմի ընթացքում ցուցադրվում են Լոնդոնի քրեական աշխարհի տարբեր դրսևորումները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների բրիտանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:2000-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2008 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական դետեկտիվ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Բրիտանական մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գայ Ռիչիի ֆիլմեր
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լոնդոնում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր թմրանյութերի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոնդոնում
Կատեգորիա:Ֆրանսիական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների ֆրանսիական ֆիլմեր
Ուշացումով Ֆիբոնաչիի գեներատոր

**Ուշացումով Ֆիբոնաչիի գեներատորը** պատահական թվերի գեներատորի օրինակ է։ Այս դասի պատահական թվերի գեներատորը ուղղված է բարելավելու 'ստանդարտ' գծային ներդաշնակ գեներատորները. Սրանք հիմնված են Ֆիբոնաչիի հաջորդականության ընդհանրացման վրա։

Ֆիբոնաչիի հաջորդականությունը կարող է բնութագրվել կրկնվող հարաբերությամբ։
:S_n = S_{n-1} + S_{n-2}
Հետևաբար նոր ստացվող թիվը հաջորդականության նախորդ երկու թվերի գումարն է։ Սա ընդհանրացված հաջորդականությունն է։

Որի դեպքում նոր ստացվող թիվը նախորդ երկու թվերի որոշակի կոմբինացիա է. m-ը սովորաբար 2-ի որոշակի աստիճան է։ (m = 2M), հաճախ 232 կամ 264. oպերատորը հիմնականում բինար գործողություն է։ Սա կարող է լինել գումարում, հանում, բազմապատկում կամ էլ բիթային գործողություն թվաբանական բացառիկ-կամ օպերատոր(XOR). Այս տիպի գեներատորների օգտագործման մեխանիզմը բավականին բարդ է, և դժվար է ընտրել j և k-ի համար պատահական թվեր։

Եթե կատարվող գործողությունը գումարում է, ապա գեներատորն անվանում են գումարմամբ ուշացման Ֆիբոնաչիի գեներատոր, եթե բազմապատկում է, ապա բազմապատկմամբ ուշացման Ֆիբոնաչիի գեներատոր, և եթե գործողությունը յուրահատուկ-կամ է XOR, գործողությունն անվանում են երկհնարավոր ընդհանրացված հետադարձ քայլով մուտքագրում։ Մերսենի ոլորապտույտ ալգորիթմը երկհնարավոր ընդհանրացված գեներատորի տարատեսակ է։ Վերջինս նման է նաև գծային հետադարձ կապով գեներատորի ալգորիթմին։

### Ուշացումով Ֆիբոնաչիի գեներատորի հատկությունները
Ուշացումով Ֆիբոնաչիի գեներատորը կատարվում է (2k - 1)*2M-1 անգամ, եթե կատարվող գործողությունը գումարու կամ հանում է, և (2k-1)*k, եթե գործողությունը յուրահատուկ-կամ է։ Մյուս կողմից, եթե կատարվում է բազմապատկում (2k - 1)*2M-3 կամ գումարման 1/4-ը։
Այս մաքսիմում քանակին հասնելու համար անհրաժեշտ բազմանդամի տեսքն է

:y = xk + xj + 1

j և k-ի այս հավասարմանը բավարարող արժեքներից ամենաճանաչվածներն են

:{j = 7, k = 10}, {j = 5, k = 17}, {j = 24, k = 55}, {j = 65, k = 71}, {j = 128, k = 159} [1], {j = 6, k = 31}, {j = 31, k = 63}, {j = 97, k = 127}, {j = 353, k = 521}, {j = 168, k = 521}, {j = 334, k = 607}, {j = 273, k = 607}, {j = 418, k = 1279}

j և k-ի բոլոր այն հարաբերությունները, որոնք բավարարում են հավասարմանը, անվանում են ոսկե հարաբերություն։

### Ուշացումով Ֆիբոնաչիի գեներատորի հետ հնարավոր պրոբլեմները
Ռոբերտ Զիֆը ասում, որ հայտնի է, որ երկարժեքանի գեներատորների տիպի գեներատորները, ինչպիսին է R(103-250)-ը, ունեն լուրջ թերություններ։ Մարսալիան ուսումնասիրել է այդ տիպի գեներատորների վարքը և խորհուրդ է տալիս չօգտագործել այս տիպի գեներատորները։ Երկարժեքանի հետադարձ կապով գեներատորների հիմնական թերությունն այն է, որ նրանք կառուցվում են xn, xn − a, և xn − b մեծությունների միջև կոռելյացիայի հիման վրա։ Երբ այս գեներատորները տարածվում են գեներատորների չափսերի վրա, դրանք կարող են բերել ակնհայտ էական սխալների։ Ուշացումով Ֆիբոնաչիի գեներատորի կարգաբերումը բարդ, համալիր խնդիր է։ Այս գեներատորի մեկ այլ պոտենցիալ պրոբլեմ է այն, որ դրան վերաբերող մաթեմատիկական տեսությունն ամբողջական չէ, և այդ պատճառով ավելի շատ հաշվի են առնվում վիճակագրական դիտարկումներն ու հետազոտությունները, քան տեսական գաղափարները։

Կատեգորիա:Ալգորիթմներ
Տագանկայի թատրոն

**Տագանկայի թատրոն** (), դրամայի և կոմեդիայի մոսկովյան նշանավոր թատրոն։

Ստեղծվել է 1946 թ. ապրիլին ռեժիսոր Յուրի Լյուբիմովի կողմից։ Առաջին ներկայացումն էր Բարի մարդը Սեզուանից ըստ Բրեխտի։ Թատրոնում են խաղացել ակնառու դերասաններ Վլադիմիր Վիսոցկին և Վալերի Զոլոտուխինը։

## Արտաքին հղումներ
* Տագանկայի թատրոն

Կատեգորիա:Թատրոններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի թատրոններ
Կատեգորիա:1946 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Մոդեռն թատրոններ
Մակար Ա Թեղուտցի

**Մակար Ա Թեղուտցի** (*Տեր-Պետրոսյան*, ), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1885 թվականից։ Հաջորդել է Գևորգ Դ Կոստանդնուպոլսեցուն։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1813 թվականի ապրիլի 6-ին Բիթլիսի նահանգի Թեղուտ գյուղում։

1821 թվականին, ութամյա հասակում բերվել է Էջմիածին վանքի դպրոցում ուսանելու համար։ 1828 թվականին ընդունվել է Էջմիածնի Ժառանգավորաց դպրոցը, որը փայլուն առաջադիմությամբ ավարտել է 1834 թվականին։ 1838 թվականին ձեռնադրվել է սարկավագ, 1842 թվականին՝ ստացել վարդապետի աստիճան, նույն տարում նշանակվում է Ժառանգավորաց դպրոցի ավագ ուսուցիչ, 1843 թվականին օգոստոսի 21-ին՝ նույն դպրանոցի տեսուչ։ 1847 թվականի ապրիլի 30-ին նշանակվում է Սինոդի անդամ, 1848 թվականին Ներսես Աշտարակեցու հրամանով մեկնել է Պարսկաստան՝ հայերեն հին ձեռագրեր որոնելու։ Վերադառնալուց հետո 1849 թվականին նշանակվել է Մայր Աթոռի մատենադարանի վերատեսուչ։ 1851 թվականի փետրվարի 14-ին իր ջանասիրության ու հավատարմության համար Ներսես Աշտարակեցուց վարձատրվում է վարդապետական ականակուռ խաչով։

Նա զգալի աշխատանք է կատարել տարբեր վայրերի սուրբ գրչագիր մատյանները Սուրբ Էջմիածնում կենտրոնացնելու ուղղությամբ։ 1852 թ.-ին Ներսես Ե Աշտարակեցու կողմից օծվել է եպիսկոպոս, այնուհետև նրան շնորհվել է արքության պատիվ և նույն թվականին էլ նշանակվել է Մայր Աթոռի լուսարարապետ։ Մակար Ա Թեղուտցու օրոք է, որ Գևորգյան ճեմարանի 3 շրջանավարտներ առաջին անգամ ցանկացել են դառնալ կուսակրոն՝ իրենց նվիրելով հայ եկեղեցուն։

Մահացել է 1891 թվականի ապրիլի 16-ին Վաղարշապատում՝ սրտի կաթվածից։ Ամփոփվել է Մայր տաճարի բակում։

Կաթողիկոսական գահին Մակար Ա Թեղուտցուն հաջորդել է Մկրտիչ Խրիմյանը (Խրիմյան Հայրիկը)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վիրահայոց թեմի առաջնորդներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Գրիգոր ԺԱ Բյուզանդացի

**Գրիգոր ԺԱ Բյուզանդացի** (Գրիգորիս) (1536-1545), ամենայն հայոց կաթողիկոս 1536 թվականից։ Հաջորդել է Սարգիս Դ Վրաստանցուն։ Ծննդյան թիվն ու վայրն անհայտ են։ Մահացել է 1545 թվականին Վաղարշապատում։

Թե երբ է ավարտվել Գրիգոր ԺԱ Բյուզանդացու գահակալությունը, հավաստի փաստեր չկան։ Հնարավոր է, որ այն տևել է մինչև 1545 թ.-ը, երբ առաջին անգամ հիշատակվել է Ստեփանոս Ե Սալմաստեցի կաթողիկոսը։

Գրիգոր ԺԱ Բյուզանդացու հայրապետական գործունեության մասին ոչինչ չի ավանդվում։ Կաթողիկոսական գահին նրան հաջորդել է Ստեփանոս Ե Սալմաստեցին։

Կատեգորիա:16-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Թեոդորոս Բ Կիլիկեցի

**Թեոդորոս Բ Կիլիկեցի** (), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1382 թվականից։ Հաջորդել է Պողոս Ա Սսեցուն։ Ծննդյան թիվն ու կոնկրետ վայրն անհայտ են, հայտնի է, որ ծնվել է Կիլիկիայում։ Մահացել է 1392 թվականին Սիս քաղաքում։

Եղել է Սսի կաթողիկոսական աթոռի ամենաազդեցիկ միաբաններից։ Պողոս Ա Սսեցու գերեվարության շրջանում վարել է կաթողիկոսարանի գործերը։ 1382 թվականին կաթողիկոս է ընտրվել Կոստանդին Կիլիկեցի իշխանի հավանությամբ, այնուհետև վայելել է նաև Սսի ամիրայի աջակցությունը։ Պայքար է մղել Կիլիկիայում բուռն գործունեություն ծավալող կաթոլիկական միսիաների դեմ։ Մայր Աթոռից հեռացրել է լատին և լատինամետ հոգևորականներին։ 1392 թվականին սպանվել է Սսի նոր ամիրա Օմարի կարգադրությամբ։ Կաթողիկոսական գահին Թեոդորոս Բ Կիլիկեցուն հաջորդել է Կարապետ Ա Կեղեցին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:14-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կոնստանդին Բ Կատուկեցի

**Կոստանդին Բ Կատուկեցի** (Պրոնագործ, ), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1286 թ-ից։ Հաջորդել է Հակոբ Ա Կլայեցուն։ Ծնվել է մոտ. 1210 թվականին Կիլիկիայի Կատուկ ավանում։ Մահացել է 1293 թվականից հետո։

Ուսանել է կաթողիկոսանիստ Հռոմկլա դղյակի հայրապետանոցում, այնուհետև ձեռնադրվել է վարդապետ և նշանակվել Բարձրբերդի մոտ գտնվող նշանավոր գրչավայր Խորին վանքի առաջնորդ։ Զուգահեռ զբաղվել է նաև այծի մորթին (պրոն) մշակելու արվեստով, այստեղից էլ առաջացել է Պրոնագործ մականունը։ 1286 թվականի ապրիլի 13-ին ընտրվել է Հայոց կաթողիկոս։ Օծվել է Սսի Սուրբ Սոֆիա Մայր եկեղեցում։

1287 թվականին Կոստանդին Բ Կատուկեցին Ստեփանոս Օրբելյանին ձեռնադրել է «Սյունյաց մեծ աթոռի մետրոպոլիտ» և հատուկ շրջաբերականով հաստատել Սյունյաց մետրոպոլիտական աթոռը և վերջինիս առաջատար դիրքը արևելահայ եպիսկոպոսների նկատմամբ։ Կոստանդին Բ Կատուկեցու այդ քայլը միտված է եղել Սսի կաթողիկոսական աթոռի և Սյունյաց աթոռի, վերջինիս միջոցով նաև Հայաստանի մյուս եկեղեցական կենտրոնների միջև սերտ կապեր հաստատելուն։

1289 թվականի հուլիսի 7-ին Հռոմի պապ Նիկողայոս IV-ը նամակ է հղել Հեթում Բ-ին՝ հայ ժողովրդին դավանափոխ անելու և ազգովին հռոմեադավանության անցնելու նպատակով։ Հեթում Բ թագավորը, ունենալով լատինամետ դիրքորոշում, 1289 թվականին լատինամետ հոգևորականների հետ ժողով է հրավիրում մայրաքաղաք Սիսում։ Ժողովին չի հրավիրվում կաթողիկոսը, քանզի վերջինս դեմ էր Հայոց եկեղեցու՝ հռոմեական եկեղեցու հետ միավորմանը։ Ժողովականները կաթողիկոսի վրա բարդում են մտացածին մեղադրանքներ, կանոնազանցումներ, աշխարհիկ գայթակղություններ, ուստի Կոստանդին Բ Կատուկեցին կամովին հրաժարվում է կաթողիկոսական պաշտոնից, որից հետո լատինամոլ կղերականները նրան նետել են տալիս Լամբրոն բերդաքաղաքի բանտը։

Ինչպես Ստեփանոս Օրբելյանն է հավաստում, Կիլիկիայի լատինամետ հոգևորականները վախենում էին, որ Կոստանդին Բ Կատուկեցին կարող է հեռանալ արևելահայ եկեղեցականների մոտ և նրանց կողմից ճանաչվել Ամենայն Հայոց կաթողիկոս։ Նույն պատմիչի վկայությամբ բանտ նետվելու պահին Կոստանդին Բ Կատուկեցին վերցրել է Լուսավորչի Աջը և օրհնել Հայոց թագավորությունն ու հայ ժողովրդին։

Նա չորս տարի անցկացրել է բանտում, ապա Հեթում Բ-ի կամքով ազատ է արձակվել և 1293 թ. նշանակվել Սկևռա վանքի առաջնորդ։ Սկևռայի վանքի «Սկևռայի Սրբարան» կոչված մասնատուփի վրա պահպանվել է Կոստանդին Բ Կատուկեցու արձանագիր հիշատակարանը։

Կաթողիկոսական գահին Կոստանդին Բ Կատուկեցուն հաջորդել է Ստեփանոս Դ Հռոմկլայեցին։

## Գրականություն
*Սամուել Անեցի, Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց, Վաղարշապատ, 1893
*Ալիշան Ղ., Սիսուան, Վենետիկ, 1885
*Ստեփանոս Օրբելյան, Սյունիքի պատմություն, Երևան, 1986
*Օրմանյան Մ., Ազգապատում, հատ. Բ, Ս. Էջմիածին, 2001

Կատեգորիա:13-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Ստեփանոս Դ Հռոմկլայեցի

**Ստեփանոս Դ Հռոմկլայեցի** (Կլայեցի, Հռոմայեցի, ), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1290 թվականից։ Հաջորդել է Կոստանդին Բ Կատուկեցուն։ Ծննդյան թիվն անհայտ է, սակայն հայտնի է, որ ծնվել է Եկեղյաց գավառում։ Մահացել է 1293 թվականին Կահիրեում և ամփոփվել տեղի ասորական վանքում։

Մինչև կաթողիկոս դառնալը ուսանել ու պաշտոնավարել է Հռոմկլայի կաթողիկոսարանում, որի պատճառով էլ ստացել է Հռոմկլայեցի մականունը։ Այնուհետև դարձել է անապատական։ Նա դեմ է եղել կաթոլիկ եկեղեցու հետ հայոց եկեղեցու մերձեցմանը։

1292 թվականի մարտի 15-ին եգիպտական զորքերը պաշարում են Հռոմկլա դղյակը, որը 1150 թվականից եղել էր Հայոց կաթողիկոսանիստը։ Թշնամին Հռոմկլայի դեմ գործադրում է պարսպակործան մեքենաներ և 1292 թվականի հուլիսի 28-ին գրավում է այն՝ կոտորելով և գերեվարելով նրա բնակիչներին, ավերելով Սուրբ Գրիգոր, Սուրբ Աստվածածին և Սուրբ Փրկիչ եկեղեցիները, ինչպես նաև կաթողիկոսի ապարանքը։ Գերեվարվում է նաև Ստեփանոս Դ Հռոմկլայեցին՝ Գրիգոր Լուսավորչի Աջի հետ միասին։ Նրան դնում են երկաթե կապանքների մեջ, տանում նախ Դամասկոս, ապա՝ Կահիրե, որտեղ մեկ տարի բանտի մեջ մնալուց հետո վախճանվել է 1293 թվականին։

Կաթողիկոսական գահին Ստեփանոս Դ Հռոմկլայեցուն հաջորդել է Գրիգոր Է Անավարզեցին

## Գրականություն
* Ալիշան Ղ., Սիսուան, Վենետիկ, 1885
* Անապատական, Համառօտ պատմութիւն հայ-լատին յարաբերութեանց, սկիզբէն մինչեւ 1382 թ., Անթիլիաս, 1981
* Ստեփանոս Օրբելյան, Սյունիքի պատմություն, Երևան, 1986
* Օրմանյան Մ., Ազգապատում, հատ. Բ, Ս. Էջմիածին, 2001

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:13-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Հակոբ Ա Կլայեցի

**Հակոբ Ա Կլայեցի**, (նաև՝ Տարսոնացի, Սսեցի, ), Հայոց կաթողիկոս 1268 թվականից։ Ճանաչվել է որպես գիտնական և հռետոր, մեծ վարդապետ, մեկնիչ ու բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
Եղել է Մեծարքի վարդապետանոցի առաջնորդ, ապա՝ Կոստանդին Ա Բարձրաբերդցու օգնականն ու տեղապահը։ Նրա հանձնարարությամբ 1240-ական թթ. սկզբին և 1254 թվականին Նիկիայում քաղաքա-միաբանական հաջող բանակցություններ են տեղի ունեցել հունական պատրիարքներ Գերմանիկոս II-ի և Մանվելի ու Հովհաննես Վաղակես կայսրի հետ։ Հակոբ Ա Կլայեցին եռանդուն գործակցել է Կիլիկյան Հայաստանի թագավոր Լևոն Գ-ին, նպաստել հարևան իշխանությունների հետ հաշտ հարաբերությունների պահպանմանը և հայ-եգիպտական հաշտության կնքմանը (1282 թ.)։ Պահպանվել է նրա «Երգեցեք որդիք» շարականը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:13-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Սվետլանա Մեդվեդևա

**Սվետլանա Վլադիմիրովնա Մեդվեդևա** (, ), Ռուսաստանի երրորդ նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևի կինը։ 2008&nbsp;-&nbsp;2012 թվականներին երկրի առաջին տիկինն էր։

## Արտաքին հղումներ
* Почти первая леди «Эксперт Online» 12 декабря 2007 г.
* Родственный бизнес. Исследование общественной и деловой активности детей, жен и домочадцев первых лиц страны.  Новая газета № 58 от 2 августа 2007 г.

Կատեգորիա:Ռուս հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Դմիտրի Մեդվեդև
Կատեգորիա:Ռուս կին տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Ռուս կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Մատթեոս Ա Կոստանդնուպոլսեցի

**Մատթևոս Ա Կոստանդնուպոլսեցի (Չուհաճյան)** (), ամենայն հայոց կաթողիկոս 1858-1865 թթ.։ Հաջորդել է Ներսես Ե Աշտարակեցուն։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1802 թվականին Կոստանդնուպոլսում։ 1826 թվականին օծվել է վարդապետ, ապա Կոստանդնուպոլսի Ստեփանոս Աղավնի պատրիարքի հրամանով աշխատակցել Գրիգոր Փեշտիմալճյանի կողմից իրականացվող «Հայսմավուրքի» տպագրությանը։ 1838 թվականին օծվել է եպիսկոպոս։ 1844 թվականին ընտրվել է Կոստանդնուպոլսի Հայոց պատրիարք։ 1845 թվականին վերաբացել է դեռևս 1841 թվականից փակված Սկյուտարի Հայոց ճեմարանը, հիմնադրել նոր դպրոցներ։ 1855 թվականին ընտրվել է Հոգևոր ժողովի ատենապետ։

Մահացել է 1865 թվականի օգոստոսի 22-ին Վաղարշապատում և ամփոփվել է Սուրբ Գայանե վանքի գավթում։

## Պատմություն
Ներսես Աշտարակեցու մահից հետո Էջմիածնում հրավիրված ազգային եկեղեցական ժողովը Կոստանդնուպոլսի պատրիարքության հետ կապերն ավելի ամրապնդելու նպատակով որոշում է կաթողիկոս ընտրել արեւմտահայ եպիսկոպոսներից որևէ մեկին։ Մատթեոս արքեպիսկոպոսը Ամենայն Հայոց կաթողիկոս է ընտրվել 1858 թվականի մայիսի 17-ին, օծվել 1859 թվականի օգոստոսի 15-ին։

Մատթեոս Ա կաթողիկոսն իր գործունեությունը սկսում է բավական մեծ ոգևորությամբ և զգալիորեն աշխուժացնում ազգային–եկեղեցական կյանքը։ կաթողիկոսը փորձում է բարեկարգել Մայր Աթոռը, կարգավորել վանական ներքին կյանքն ու կենցաղը։ Նա մեծ կարևորություն է տալիս դպրոցական գործին, 1845 թվականին վերաբացում է Կոստանդնուպոլսի Սկյուտորի հայոց ճեմարանը, հիմնադրում նոր դպրոցներ։

1861 թվականին հաստատում է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցի կանոնադրությունը, սահմանում ծխական ու թեմական դպրոցների ծրագրերն ու կանոնագրերը։ Մատթեոս Ա–ն փորձում է ընդլայնել Հայոց կաթողիկոսի իրավասությունները։ Այդ նպատակով նա կազմում է Հայոց եկեղեցու նոր կանոնադրություն և ուղարկում կառավարության հաստատմանը։ Սակայն կանոնադրության հաստատման պատասխանը այդպես էլ չի ստանում։

Մատթեոս Ա Կոստանդնուպոլսեցի կաթողիկոսն իր ժամանակի նշանավոր աստվածաբաններից էր, ուներ բեղմնավոր գրիչ, բազմաթիվ գրքերի հեղինակ է։ Առավել հայտնի է «Բարի մարդ և բարի քրիստոնյա» գրքով, որտեղ քննադատում է բողոքականներին և կաթոլիկներին։

Կաթողիկոսական գահին Մատթևոս Ա Կոնստանդնուպոլսեցուն հաջորդել է Գևորգ Դ Կոստանդնուպոլսեցի Քերեստեճյանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքներ
Ղուկաս Ա Կարնեցի

**Ղուկաս Ա Կարնեցի** (), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1780 թվականից։ Հաջորդել է Սիմեոն Ա Երևանցուն։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1722 թվականին - մահացել է 1799 թվականին, Վաղարշապատում և ամփոփվել է Սուրբ Գայանե վանքի գավթի հարավային կողմում։
Կրթությունն ստացել է Էջմիածնի Հոգևոր դպրոցում, որտեղ այն տարիներին դասավանդում էր ապագա կաթողիկոս Սիմեոն Ա Երևանցին։ Նրան համարել են Սիմեոնի «շնորհածին և անդրանիկ որդի»։ 1751 թվականին Էջմիածնի վանքում ձեռնադրվում է քահանա։ Սիմեոն Երևանցին իր մահից երկու օր առաջ կանչել էր բոլոր եպիսկոպոսներին և հայտնել, որ ինքը Ղուկասին է տեսնում իրեն որպես հաջորդ։ Սիմեոն Երևանցու թաղումից 7 օր անց՝ օգոստոսի 2-ին, կիրակի օրը, տեղի ունեցավ Ղուկաս Ա Կարնեցու կաթողիկոսական օծումը։ 1786 թվականին Հովնաթան Հովնաթանյանին նկարազարդել է տվել Էջմիածնի Մայր տաճարը, նրա հորդորանքով է Հարություն Շմավոնյանը 1784 թվականին Մադրասում հրապարակել հայկական առաջին պարբերական «Ազդարարը»։

Կաթողիկոսական գահին Ղուկաս Ա Կարնեցուն հաջորդել է Դավիթ Ե Էնեգեթցին։

## Աշխատություններ
* Ղուկաս կաթողիկոս (1780-1800),- Դիւան Հայոց Պատմութեան, Գիրք Դ, հրատ. Գիւտ Քահանայ Աղանեանց, Թիֆլիս, Տպ. Մ. Շարաձէ, 1899։
* Գրիգորյան Վարդան, Ղուկաս Կարնեցու մի անտիպ երկասիրութիւնը,- «Բանբեր մատենադարանի», 6, Երեւան, 1962, էջ 429-435։
* «Դիվան հայոց պատմության, նոր շարք, գիրք առաջին, Ղուկաս Կարնեցի», հատոր Ա, 1780—1785, աշխատասիրությամբ Վարդան Գրիգորյանի, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, Երևան, 1984, 595 էջ։
* «Դիվան հայոց պատմության, նոր շարք, գիրք առաջին, Ղուկաս Կարնեցի», հատոր Բ, 1786—1792, աշխատասիրությամբ Վարդան Գրիգորյանի, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, Երևան, 2003, 804 էջ։
* Армяно-русские отношения в XVIII веке, 1760-1800 гг., Сборник документов,  Изд. АН АрмССР, Ереван, 1990.

## Գրականություն
* Վ. Ռ. Գրիգորյան, Երևանի խանությունը (1780-1800), Երևան, 1958։
* Պավել Չոբանյան, Հայ-ռուս-վրացական փոխհարաբերությունները ԺԸ դարի երկրորդ կեսին, Ս. Էջմիածին, 2006 (Պատմա-բանասիրական ուսումնասիրություններ, Ա)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:18-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:Կրոնական առաջնորդներ
Արմիդա (Լյուլլի)

**Արմիդա կամ Արմիդա և Ռենո** (), ֆրանսիացի երգահան Ժան Բատիստ Լյուլլի վերջին ավարտուն օպերան (*քնարերգական ողբերգություն*, կամ *երաժշտության փոխադրված ողբերգություն*, )։ Լիբրետտոնի՝ Ֆիլիպ Կինոյի ըստ Տորկվատո Տասսոյի «Ազատագրված Երուսաղեմ» պոեմի (երգ II, V, X և XIV)։ Առաջնախաղը կայացել է 1686 թվականի փետրվարի 15-ին Փարիզում։ Համարվում է ֆրանսիացի երգահանի լավագույն ստեղծագործություններից մեկը, մի քանի անգամ բեմադրվել և ձայնագրվել է։

## Կատարումների պատմություն
*Արմիդա*-ն առաջին անգամ ներկայացվել է 1686 թվականի փետրվարի 15-ին Փարիզի օպերայի ստեղծագործական կազմի կողմից, Պալե Ռոյալ թատրոնում (Սենտ Օնորե փողոց), ըստ Ժան Բերեն Ավագի սցենար-լիբրետոյի, մեծ դոֆին Լուիի ներկայությամբ։ Օպերայի նյութը ընտրել և Լյուլիին է առաջարկել Ֆրանսիայի Լուի XIV արքան։ Սակայն ինքը՝ արքան ներկա չի գտնվել ոչ օպերայի առաջնախաղին, ոչ էլ հետագա ներկայացումներից որևէ մեկին, հավանաբար՝ այն պատճառով, որ այդ ժամանակ Լյուլլիի անվան շուրջ սկանդալ էր բարձրացել՝ կապված հոմոսեքսուալության հետ։ Օպերան արժանացել է փարիզցիների ջերմ ընդունելությանը և հետագայում բեմադրվել 1703, 1713–14, 1724, 1746–47, 1761, 1764 թվականներին։ 1686-1751 թվականների միջակայքում *Արմիդա*-ն բեմադրվել է Մարսելում, Բրյուսելում, Լիոնում, Լյունեվիլում, Մեցում, Ֆրանսիայի սահմաններից դուրս՝ Հաագայում, Բեռլինում (Կարլ Հայնրիխ Գրաունի վերամշակմամբ), համերգային կատարումների ձևով՝ Հռոմում։

## Ձայնագրություններ
2023 թվականի տվյալներով իրականացվել է օպերայի չորս ձայնագրություն։

2008 թվականին էլ թողարկվել է Փարիզի Շանզ Էլիզե թատրոնում դիրիժոր Ուիլյամ Քրիստիի բեմադրության DVD ձայնագրությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Libretto (իտալերեն), Paris 1686. Digitalisat  Google Books
* տեղեկատվություն և լիբրետո (ֆրանսերեն)  ''operalib.eu''-ում
* Libretto

Կատեգորիա:1686 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Լյուլլիի օպերաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն օպերաներ
Օրլանդո (օպերա)

**Օրլանդո** (Orlando, HWV 31), իտալացի երգահան Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդելի օպերա (opera seria) երեք գործողությամբ։ Գրվել է Երաժշտության թագավորական ակադեմիայի համար։ Իտալերեն լիբրետտոն ադապտացվել է Կարլո Սիգիզմոնդո Կապեչիի «Օրլանդո» ստեղծագործությունից, որն իր հերթին հիմնվում է Լյուդովիկո Արիոստոյի «Մոլեգնող Ռոլանդը» (Orlando Furioso) պոեմի վրա։ Օպերայի առաջնախաղը կայացել է Լոնդոնի թագավորական թատրոնում (King's Theatre) 1733 թ. հունվարի 27-ին՝ դիմանալով տասը ներկայացման։ Օպերան համարվում է Հենդելի լավագույն ստեղծագործություններից մեկը և ներկայումս էլ երբեմն բեմադրվում ու ձայնագրվում է։

Կատեգորիա:1733 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Մեդեա (օպերա)

**Մեդեա** (), Լուիջի Քերուբինիի օպերա (քնարերգական ողբերգություն) երեք գործողությամբ։ Ֆրանսերեն լիբրետտոն Ֆրանսու Բենուա Հոֆմանի ըստ Պիեռ Կոռնեյլի համանուն ողբերգության, որն իր հերթին հիմնված է Եվրիպիդեսի և Սենեկայի ողբերգությունների վրա։ Առաջնախաղը կայացել է Փարիզի «Ֆեյդո» թատրոնում 1797 թվականի մարտի 13-ին։ Համարվում է Կերուբինիի լավագույն ստեղծագործություններից մեկը։ Մեդեայի դերերգը հույն երգչուհի Մարիա Կալլասի լավագույն դերերից մեկն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1797 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Քերուբինիի օպերաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն օպերաներ
Դերային խաղ

մինի|աջից

**Դերային խաղն** ուսման և հոգեբանության մեջ կիրառվող մեթոդ է։ Կրթական ծրագրերում, օրինակ, դասախոսը ուսանողներին կարող է անսպասելի իրավիճակներ առաջարկել, ուր ուսանողներին անհրաժեշտ է ընդունել որևէ դեր կամ տեսակետ, այնուհետև՝ փորձեր անել դա հասունացնելու և ավարտելու։ Այն ուսանողները, ովքեր չեն մասնակցում բուն դերային խաղին, ստանձնում են դիտորդի դերը և խաղի ավարտից հետո եզրակացություններ անում։ Դերային խաղն արդյունավետ իրականացնելու նախապայամանը առաջարկվող դերային իրավիճակի՝ իրականությանը հնարավորինս մոտ լինելու մեջ է։ Դասախոսը մանրամասն ներկայացնում է իրավիճակի բոլոր կողմերը։ Խաղը հաճախ կառուցվում է պոտենցիալ կոնֆլիկտների շուրջ։ Այն օգտակար է, երբ փորձ է արվում ցույց տալ, որ նույն թեմայի շուրջ տարբեր մարդիկ կարող են տարբեր կարծիքներ ունենալ։ Մեթոդի արդյունավետությունն այն է, որ

* մեր ձեռք բերած փորձը պահպանվում է երկար,
* այն գիտելիքների ու հմտությունների ձեռքբերման հետաքրքիր ձև է,
* այն հնարավորություն է տալիս ուսանողներին հիմնախնդիրների իրավիճակային դրսևորումները հասկանալ,
 
Դերային խաղի բուն ընթացքից հետո իրականացվում է դեբրիֆինգ, որի ժամանակ մեր դասախոսը
* հանում է մեզ դերերից,
* հստակեցնում է մեզ հետ կատարվածը,
* քննարկում է մեր սխալները,
* բացահայտում է մեր դիրքորոշումները, զգացմունքները, փոփոխությունները, որոնք առկա էին բուն դերային խաղի ընթացքում,
* մեզ ինքնադիտարկման հնարավորություն է տալիս,
* համադրում է մեր դերային խաղի արդյունքները մեր առաջնային նպատակների հետ,
* մեր վարքի վերաբերյալ վերլուծություններ է իրականացնում,
* առաջադրում է մտածելու նոր թեմաներ,
* կապում է դերային խաղը մեր կողմից հասկանալի տեսական նյութերի հետ։

Դերային խաղը հաճախ կիրառում ենք, երբ անհրաժեշտ է զարգացնել մեր՝ միջանձնային հարաբերությունների հմտությունները (բանակցելու, հետադարձ կապ ստեղծելու և այլն)։

Կատեգորիա:Մարդկային վարք
Կատեգորիա:Կրթություն
Կատեգորիա:Վարքագիծ
Կատեգորիա:Զարգացման հոգեբանություն
Կատեգորիա:Մանկան հոգեբանություն
Գրիգոր ԺԲ Վաղարշապատցի

**Գրիգոր ԺԲ Վաղարշապատցի** (), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1576 թվականից։ Հաջորդել է Միքայել Ա Սեբաստացուն։

Նախապես եղել է Մայր Աթոռի միաբան, ներկայացրել է վաղարշապատցիների խմբակցությունը։ Ունեցել է մեծ հեղինակություն և ուժեղ դիրք, որոնցով են բացատրվում 1557 թվականին Ստեփանոս Ե Սալմաստեցու և Միքայել Ա Սեբաստացու կողմից նրան աթոռակից կաթողիկոս առաջադրելը։ 1576 թվականին՝ 78 տարեկան հասակում, կաթողիկոսական գահ է բարձրացել Միքայել Ա Սեբաստացու կտակի համաձայն։ Ըստ ընդունված սովորույթի՝ Թադեոս և Առաքել եպիսկոպոսներին նշանակել է աթոռակից կաթողիկոսներ, իսկ 1584 թվականին՝ Դավիթ եպիսկոպոս Վաղարշապատցուն (հետագայում՝ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Դավիթ Դ Վաղարշապատցի)։ Իր նախորդների հետևությամբ Հայաստանի ազատագրության հարցն արծարծելու համար Գրիգոր ԺԲ Վաղարշապատցին 1577 թվականին աթոռակից Թադեոս կաթողիկոսի գլխավորությամբ պատվիրակություն է ուղարկել Արևմուտք։ Հայտնի է, որ Թադեոս կաթողիկոսը բանակցություններ է վարել Վենետիկի դոժի, Հռոմի պապի և Լեհաստանի թագավորի հետ։ Չնայած զառամյալ հասակին՝ մինչև 1590 թվականը Գրիգոր ԺԲ Վաղարշապատցին աթոռակիցների օգնությամբ շարունակել է գլխավորել կաթողիկոսական գործունեությունը։ Կաթողիկոսական գահին Գրիգոր ԺԲ Վաղարշապատցուն հաջորդել է Դավիթ Դ Վաղարշապատցին։

## Գրականություն
* Չամչյան Մ., Պատմութիւն Հայոց, հատ. Գ, Վենետիկ, 1786
* Օրմանյան Մ., Ազգապատում, հատ. Բ, Ս. Էջմիածին, 2001

Կատեգորիա:16-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Միքայել Ա Սեբաստացի

**Միքայել Ա Սեբաստացի** (), ծննդյան թիվն անհայտ, Սեբաստիա - մահացել է 1576-ին։ Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1567-ից։ Հաջորդել է Ստեփանոս Ե Սալմաստեցուն։

Եղել է Սեբաստիայի թեմի առաջնորդ։ 1547-ին Ստեփանոս Ե Սալմաստեցու կողմից նշանակվել է աթոռակից կաթողիկոս։ Եղել է 1547-ի Էջմիածնի գաղտնի ժողովի կազմակերպիչը։ Ստեփանոս Ե-ի եվրոպական բանագնացության շրջանում (1547-1552) գլխավորել է Ամենայն Հայոց կաթողիկոսության գործերը։ Կարգավորել է Ամենայն Հայոց կաթողիկոսության հարաբերությունները Աղվանից և Աղթամարի կաթողիկոսական աթոռների հետ, պաշտպանել Սուրբ Էջմիածնի գահերեցությունն ու իրավասությունները։ 1557-ին շահ Թահմազից ստացել է հատուկ հրովարտակ, ըստ որի Սուրբ Էջմիածնի վիճակներ են համարվել Գանձակը, Պարտավը, Լոռին, Նախիջևանը, Գեղարքունիքը, Կապանը, Խոյը, Սալմաստը, Զակամը, որոնց նկատմամբ հավակնություններ է ունեցել Աղվանից կաթողիկոսական աթոռը։ Նման հրովարտակ է ստացել նաև սուլթան Սուլեյման I-ից, որով Մայր Աթոռի վիճակներ են հաստատվել Ամիդը, Արճեշը, Խլաթը, Մուշը, Բաղեշը։

1562-ին Սեբաստիայի Սուրբ Նշան վանքում հրավիրել է գաղտնի ժողով, որին մասնակցել են ինչպես արևմտահայ, այնպես էլ արևելահայ հոգևոր-եկեղեցական և աշխարհիկ նշանավոր գործիչներ։ Ժողովը որոշել է դեսպանություն ուղարկել Արևմուտք՝ Հռոմի պապի և Վենետիկի դոժի հետ բանակցություններ վարելու համար։ 1562-ի մայիսի 20-ին Սեբաստիայի ժողովն ընդունել է երկու դիմումագիր՝ ուղղված Պիոս Դ պապին, որոնք Հռոմ են ուղարկվել Աբգար դպիր Եվդոկացու (Թոխաթեցի) միջոցով։ Հռոմում գտնվող հայ պատգամավորության ճակատագրով մտահոգված Միքայել Ա Սեբաստացին 1563-ին առանձին ծածկագիր թուղթ է ուղարկել պապին, որը բնութագրում է դեսպանության խնդիրներն ու նպատակները։ Գրության առաջին տողերը՝ «Մենք Հայք, որք ի ստրկութեան եմք ընդ իշխանութեամբ թուրքաց և պարսից» վկայում են, որ հայերի պայքարն ուղղված է ինչպես թուրքերի, այնպես էլ պարսիկների դեմ։ Կաթողիկոսի դիմումն առաջացրել է պապի հետաքրքրությունը, և նա ընդունել է Աբգարին։ Պապի մոտ ընթացող բանակցությունները պարզաբանող տվյալներ չկան, սակայն ակնհայտ է, որ Վատիկաը դարձյալ պահանջել է ճանաչել կաթոլիկ եկեղեցու գերակայությունը, որն էլ պայմանավորել է բանակցությունների ելքը։ Հայկական պատվիրակությունը որևէ արդյունքի չի հասել։

Միքայել Ա Սեբաստացին մեծ նպաստ ունի հայկական տպագրության կազմակերպման գործում։ Նրա հանձնարարությամբ Աբգար Եվդոկացին 1565-ին Վենետիկում հիմնադրել է տպարան և տպագրել գրքեր։

1567-ին ընտրվել է Ամենայն Հայոց կաթողիկոս։
Աթոռակից կաթողիկոսներ է նշանակել Ստեփանոս եպիսկոպոս Առնջեցուն և Բարսեղ եպիսկոպոս Վաղարշապատցուն։ Միքայել Ա Սեբաստացին շարունակել է իր մշակութանպաստ գործունեությունը։ 1569-ին կաթողիկոսի առաջարկությամբ Աբգար Եվդոկացին Կ. Պոլսից ժամանել է Սուրբ Էջմիածին, որտեղ մանրամասն տեղեկություններ է ներկայացրել իր եվրոպական բանագնացության վերաբերյալ։

Կաթողիկոսական գահին Միքայել Ա Սեբաստացուն հաջորդել է Գրիգոր ԺԲ Վաղարշապատցին։

## Գրականություն
* Չամչյան Մ., Պատմութիւն Հայոց, հատ. Գ, Վենետիկ, 1786
* Սիմեոն Երևանցի, Ջամբռ, Վաղարշապատ, 1873
* Օրմանյան Մ., Ազգապատում, հատ. Բ, Ս. Էջմիածին, 2001

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:16-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Սարգիս Գ Մյուսայլ

**Սարգիս Գ Մյուսայլ** (), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1484 թվականից։ Հաջորդել է Հովհաննես Է Աջակիրին։ Ծննդյան թիվն ու վայրն անհայտ են։ Մահացել է 1515 թվականին Վաղարշապատում։

Սարգիս Բ Աջատարից տարբերվելու համար Մ. Օրմանյանը նրան անվանում է մյուս, այլ, այստեղից էլ առաջացել է Մյուսայլ մականունը։ Եղել է Հովհաննես Է Աջակիրի աթոռակիցը։

Սարգիս Գ Մյուսայլի հայրապետության շրջանն ընթացել է Հայ եկեղեցու պատմության չափազանց ծանր ժամանակահատվածում։ Քաղաքական և տնտեսական պայմանների փոփոխության արդյունքում Մայր Աթոռի և վանական–միաբանական կյանքի նյութական աննախանձ վիճակն անհնարին է դարձրել ազգային–եկեղեցական կյանքի արդյունավետ գործունեությունը։ Գերազանցապես սահմանափակված լինելով հայ ժողովրդի և եկեղեցու ինքնության պահպանության օրախնդիր հարցերով՝ Հայոց ընդհանրական հայրապետությունը նվազագույն հնարավորություն անգամ չի ունեցել գործունեույթուն ծավալելու վարչական, շինարարական, հոգևոր-մշակութային և կրթական ոլորտներում։ Այդ գործոններով է պայմանավորված այն, որ Սարգիս Գ Մյուսայլի նվիրապետական գործունեության մասին ոչ մի հիշատակություն չի պահպանվել։ Մ. Օրմանյանն այդ առնչությամբ գրում է, թե Սարգիս Գ Մյուսայլի «երկարատև պաշտոնավարությունը, ինչպես և իր անձն ալ իսպառ ամուլ են կարևոր գործունեութենե, և պատմությունը ոչ մի արդյունավորություն կամ եղելություն չի գտներ, որով կարենա անոր ժամանակը ճոխացնել»։ Սակայն դա չի կարող պատճառ հանդիսանալ Սարգիս Գ Մյուսայլի գրեթե երեսնամյա հայրապետական շրջանը «ավուր անշքություն» համարելու համար։

Կաթողիկոսական գահին Սարգիս Գ Մյուսայլցուն հաջորդել է Զաքարիա Բ Վաղարշապատցին։

## Գրականություն
* Չամչյան Մ., Պատմութիւն Հայոց, հատ. Բ, Վենետիկ, 1785
* Սիմեոն Երևանցի, Ջամբռ, Վաղարշապատ, 1873
* «ԺԵ դարերի հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ», հատ. Ա, Երևան, 1955
* Առաքել Դավրիժեցի, Գիրք պատմութեանց, Երևան, 1990
* Օրմանյան Մ., Ազգապատում, հատ. Բ, Ս. Էջմիածին, 2001

Կատեգորիա:15-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:16-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Հովհաննես Է Աջակիր

**Հովհաննես Է Աջակիր** (), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1474 թվականից։ Հաջորդել է Սարգիս Բ Աջատարին։ 
Ծննդյան թիվն ու տեղն անհայտ են։ Մահացել է 1506 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Կ. Պոլսում։

Հովհաննես Է Աջակիր կաթողիկոսը 1476 թվականի Աղթամարի կաթողիկոսարանից այլ սրբությունների հետ Սբ. Էջմիածին է վերադարձրել Գրիգոր Լուսավորչի Աջը, որի համար էլ Մ. Օրմանյանը նրան մեծարում է «Աջակիր» պատվանունով։

Որպես հայրապետ՝ բազմաթիվ կապեր է հաստատել գաղութահայության հետ։ Հովհաննես Է Աջակիրը Հայ եկեղեցու առաջին բարձրագույն նվիրապետն էր, որը 1484 թվականին մեկնել է արտասահմանյան երկրներ՝ նպատակ ունենալով կարգավորել հարաբերությունները գաղութահայության հետ։ 1485 թվականին «գաղթական հայերու հոգևորական կացությանը հսկելու և գաղթական հայերե նյութական նպաստներ հավաքելու և անհագ տիրապետողներու դրամական քաղցը հագեցնելու համար» Հովհաննես Է Աջակիրը Էջմիածնի միաբաններ Սարգիս եպիսկոպոսի և Դավիթ աբեղայի հետ ուղևորվել է Լեհաստան։ Ենթադրվում է, որ այստեղ էլ Հայոց հայրապետին խոչընդոտում են ինչ-ինչ պատճառներ՝ իրականացնելու իր առաքելությունը, և գուցե սա է պատճառ դառնում, որ 1484 թվականից հետո Հովհաննես Է Աջակիրը այլևս Մայր Աթոռ չի վերադառնում, որն էլ հիմք է տալիս կաթողիկոսությունից հրաժարվելու մասին ենթադրություններ անելու։

Չնայած Մայր Աթոռից հեռու լինելու փաստին, Հայոց հայրապետը չի հրաժարվել իր եկեղեցանվեր առաքելությունից։ Մ. Օրմանյանը հավաստում է, որ նա իր համախոհների հետ 20 տարի ևս անցկացրել է գաղութահայության շրջանում։

Կաթողիկոսական գահին Հովհաննես Է Աջակիրին հաջորդել է Սարգիս Գ Մյուսայլը։

## Գրականություն
* «Ժամանակագրական պատմութիւն Ս. Երուսաղեմի», Երուսաղեմ, 1890
* Ալիշան Ղ., Հայապատում, հատ. Ա, Վենետիկ, 1901
* Առաքել Դավրիժեցի, Գիրք պատմութեանց, Երևան, 1990
* Օրմանյան Մ., Ազգապատում, հատ. Բ, Ս. Էջմիածին, 2001

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:15-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կոնստանդին Դ Լամբրոնացի

**Կոստանդին Դ Լամբրոնացի** (Դրազարկցի) (), Հայոց կաթողիկոս է նշանակվել 1323 թվականին։ Հաջորդել է Կոնստանդին Գ Կեսարացուն։

## Կենսագրություն
Ծնվել է մոտ 1240 թ.-ին Լամբրոն ամրոցում։ Մահացել է 1326 թվականին Սիս քաղաքում, ամփոփվել է Դրազարկի վանքում։ Եղել է Սսի եպիսկոպոսը և Դրազարկի վանքի առաջնորդը։

Մինչև կաթողիկոս դառնալը Կոստանդին Լամբրոնացին զբաղեցրել է Դրազարկի ուխտի առաջնորդի, ապա Սսի արքեպիսկոպոսի պաշտոնը։ Վերջինիս էր պատկանում նաև ջանցլերի կամ «Մեծաց ջանցլերի»` արքունի քարտուղարության պաշտոնը։

Սսի արքեպիսկոպոս Կոստանդին Լամբրոնացին մասնակցել է Սսի 1307 թվականիև Ադանայի 1317 թվականի ժողովներին։

Սկզբում գործակցել է իր նախորդին՝ Կոսաանդին Գ Կեսարցուն, սակայն կաթողիկոսական գահ բարձրանալուց (օծվել է հունվարի 6-ին, Սսում, ծերհասակում) հետո չի հարուցել դավանական վեճեր։ Ընդհակառակը, ենթադրվում է, որ սառել է Կոստանդին Դ Լամբրոնացու լատինասիրությունը, և նա Կիլիկիայի Հայոց թագավորության խնամակալ Օշին պայլի՝ Հռոմի հետ վարած թղթակցություններին ու բանագնացություններին չի մասնակցել՝ գրավելով չեզոք դիրք։ Հետամուտ է եղել երկրի քաղաքական կյանքի, նրա դիրքերի ու խաղաղության ամրապնդմանը։

Կոստանդին Դ Լամբրոնացու կաթողիկոսության շրջանում Կիլիկյան Հայաստանը գտնվում էր ռազմաքաղաքական բարդ իրավիճակում։ Լևոն Ե թագավորի անչափահաս լինելու պատճառով Հայոց կաթողիկոսը ստիպված զբաղվում է նաև քաղաքական գործունեությամբ։ Չնայած ծեր տարիքին ու տկարությանը` նա անձամբ է մեկնում Եգիպտոս՝ սուլթան Նասիրի հետ բանակցություններ վարելու։ 1323 թ.-ի մայիսի 31-ին Կիլիկիո Հայոց թագավորության և Եգիպտոսի սուլթանության միջև կնքվում է 15-ամյա հաշտության պայմանագիր, ըստ որի մամլուքները պարտավորվում էին 15 տարի չարշավել Կիլիկիա։ Այս պայմանագիրը որոշ ժամանակ խաղաղություն բերեց Կիլիկիո Հայոց թագավորությանը և երկարաձգեց նրա գոյությունը։

Կաթողիկոսական գահին Կոնստանդին Դ Լամբրոնացուն հաջորդել է Հակոբ Բ Անավարզեցին։

## Գրականություն
* Օրմանյան Մ., Ազգապատում, հատ. Բ, Ս. Էջմիածին, 2001

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:14-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կոնստանդին Ե Սսեցի

**Կոստանդին Ե Սսեցի** (), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1372 թվականից։ Հաջորդել է Մեսրոպ Ա Արտազեցուն։ Ծննդյան թիվն անհայտ է։ Մահացել է 1374-ին Սիս քաղաքում։

Նախապես եղել է Սսի Մայր աթոռի միաբան, արքունի եպիսկոպոս։ Վայելել է Կիլիկիայի լատին թագավոր Կոստանդին III Լուսինյանի հովանավորությունը։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել կաթոլիկ Արևմուտքի հետ համագործակցելու ուղղությամբ ձեռնարկված քայլերին։ Մասնակցել է Սսի 1345 թվականի եկեղեցական ժողովին, որն ընդունել է հայ և լատին եկեղեցիների ունիան։ Կիլիկիայի հայոց թագավորության այդ ծանր ժամանակաշրջանում ստեղծված պայմաններում Հայոց կաթողիկոսի ընտրության և օծման արարողություններն ավանդական եղանակով չէին կարող կատարվել, ուստի Կոստանդին Ե Սսեցին կաթողիկոս է նշանակվել Կոստանդին Ե թագավորի հրամանով։ Կաթողիկոս դառնալուց հետո ևս շարունակել է իր լատինամետ քաղաքականությունը, իսկ Կոստանդին Ե թագավորի մահից հետո գլխավորել է այն քաղաքական ուժերին, որոնք ձգտել են հայոց գահը հանձնել կաթոլիկ Լուսինյաններին։ Կոստանդին Ե Սսեցին է եղել Կիպրոսի արքայազն Լևոն Լուսինյանին Կիլիկիա հրավիրելու և Հայոց թագավոր հռչակելու նախաձեռնողը։ Այդ նպատակով նա հատուկ պատվիրակություն է ուղարկել Կիպրոսի Պետորոս II թագավորի մոտ, իսկ 1373 թվականի սեպտեմբերին հեռակա կարգով Լևոն Լուսինյանին հռչակել Հայոց թագավոր։ Սակայն Կոստանդին Ե Սսեցուն վիճակված չէր Լևոն Լուսինյանին օծել Հայոց թագավոր, քանզի մինչև վերջինիս Սիս հասնելը 1374 թվականի գարնանը կաթողիկոսը վախճանվել էր։
Կաթողիկոսական գահին Կոստանդին Ե Սսեցուն հաջորդել է Պողոս Ա Սսեցին։

## Գրականություն
* Օրմանյան Մ., Ազգապատում, հատ. Բ, Ս. Էջմիածին, 2001

Կատեգորիա:14-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Պողոս Ա Սսեցի

**Պողոս Ա Սսեցի** (), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1374 թ.-ից։ Հաջորդել է Կոստանդին Ե Սսեցուն։ Ծննդյան թիվն ու վայրն անհայտ են։ Մահացել է 1382 թ.-ին Սիս քաղաքում։

Եղել է Սսի կաթողիկոսարանի միաբաններից, աչքի է ընկել իր հեղինակությամբ ու ազդեցությամբ։ Կաթողիկոս է ընտրվել Հայոց թագավորության չորս խնամակալների և բարձրաստիճան հոգևորականության հավանությամբ։

1375 թ.–ին Պողոս Ա Սսեցին բարձրաստիճան բոլոր հոգևորականների և մայրաքաղաքի ամբողջ բնակչության հետ դիմավորել է Լևոն Զ Լուսինյանին և մեծ հանդեսով քաղաք առաջնորդել։ Վերջինիս՝ լատինական ծեսով թագավոր օծվելու ցանկությունը առաջ է բերել ոչ միայն Հայոց կաթողիկոսի, այլ նաև հասարակ ժողովրդի զայրույթն ու հակակրանքը։

Պողոս Ա Սսեցին ջանք չի խնայել՝ պաշտպանելու Հայոց եկեղեցու իրավունքներն ու սկզբունքները թագավորի և նրան շրջապատող լատինների ոտնձգություններից։ Հայ իշխանների հետ մասնակցել է Սսի հերոսական պաշտպանությանը և իր ներկայությամբ ոգեշնչել է մարտնչողներին։ Կաթողիկոսն անձամբ է բանակցություններ վարել արաբական միացյալ հրամանատար Աբուբաքրի հետ և, ելնելով ստեղծված ծանր դրությունից՝ որոշել է քաղաքը հանձնել։

1375 թ.-ի ապրիլին Պողոս Ա Սսեցին Լևոն Զ թագավորի և այլ մեծամեծ իշխանների հետ գերեվարվել է Հալեպ, ապա՝ Կահիրե։ 1375 թ.-ի վերջերին ազատվել է գերությունից, վերադարձել Սիս և, համակերպվելով օտարերկրյա նոր տիրակալի հետ, շարունակել իր գահակալությունը։

Կաթողիկոսական գահին Պողոս Ա Սսեցուն հաջորդել է Թեոդորոս Բ Կիլիկեցին։

## Գրականություն
* Հովհան Դարդել, Ժամանակագրութիւն Հայոց, Ս. Պետերբուրգ, 1891
*Օրմանյան Մ., Ազգապատում, հատ. Բ, Ս. Էջմիածին, 2001

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:14-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կարապետ Ա Կեղեցի

**Կարապետ Ա Կեղեցի** (), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1392-ից։ Հաջորդել է Թեոդորոս Բ Կիլիկեցուն։ Ծնվել է Ծոփքի Կեղի գյուղում։ Ծննդյան թիվն անհայտ է։ Մահացել է թունավորումից 1404-ին Սիս քաղաքում։

## Կենսագրություն
Կրթությունն ու դաստիարակությունն ստացել է Սսի հայրապետանոցում։ Թեոդորոս Բ Կիլիկեցու մահից հետո Լեռնային Կիլիկիայի իշխան Կոստանդին Կիլիկեցու, Սսի կառավարիչ պարոն Կարապետի և Կիլիկյան աթոռի միաբանների համաձայնությամբ և Սսի Էոմեր ամիրայի հովանավորությամբ ընտրվել է Ամենայն Հայոց կաթողիկոս։ Գահակալել է քաղաքական և տնտեսական ծանր պայմաններում։ Թուրքմեն Ռամազան ամիրայի՝ քաղաքը պաշարելուց հետո թվով երեսուն հազար մարդ գաղթել է Կիպրոս և Եվրոպա, իսկ մնացածները՝ Կարապետ Ա Կեղեցու գլխավորությամբ մնացել են պաշարված Սիս քաղաքում, որը հանձնվել է 1404-ի հունիսի 6-ին։
Ռամազան ամիրայի հաճությամբ Սսի Մայր Աթոռի միաբան Հակոբ եպիսկոպոս Սսեցին գահընկեց է արել Կարապետ Ա Կեղեցուն, որից հետո նրան թունավորելով սպանել են։

Կաթողիկոսական գահին Կարապետ Ա Կեղեցուն հաջորդել է Հակոբ Գ Սսեցին։

## Գրականություն
* Գր. Չամչյան Մ., Պատմութիւն Հայոց, հատ. Գ, Վենետիկ, 1786
* Սամուել Անեցի, Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց, Վաղարշապատ, 1893
* Օրմանյան Մ., Ազգապատում, հատ. Բ, Ս. Էջմիածին, 2001

## Տես նաև
* Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:14-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:15-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կոնստանդին Գ Կեսարացի

**Կոստանդին Գ Կեսարացի** (Հերձվածող) (), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1307 թ.-ից։ Հաջորդել է Գրիգոր Է Անավարզեցուն։ Ծնվել է մոտ 1240 թ.-ին, ծննդյան վայրն անհայտ է։ Մահացել է 1322 հունվարի 6-ին Սիս քաղաքում։

Մինչև հայրապետ ընտրվելը եղել է Կեսարիայի արքեպիսկոպոս։

Կաթողիկոս է օծվել 1307 թ.-ի մարտի 23-ին։ Եղել է լատին եկեղեցուն ձուլվելու կողմնակից։ Կաթողիկոսը Կիլիկիայում սկսել և շարունակել է կաթոլիկություն, որի հետևանքով երկրում պառակտություններ են սկսվել։ 1307 թ.-ին Սսի Սբ. Սոֆիա եկեղեցում Հեթում Բ թագավորի հետ հրավիրել է ժողով, որն ընդունել է լատինամետ որոշումներ։ Այնուհետև Կոստանդին Գ Կեսարացին նվիրակներ է ուղարկել Սյունիք, որպեսզի արևելահայ հոգևորականությանն ընդունել տա նշված ժողովի որոշումները։ Սակայն Արևելյան Հայաստանի եկեղեցիներն ու վարդապետները մերժել են նրա առաջարկը։

1308 թ.-ի հունվարին Կոստանդին Գ Կեսարացին Տարսոն քաղաքում Օշին Հեթումյանին օծել է Հայոց թագավոր։ Վերջինիս հետ միասին կաթողիկոսը շարունակել է տարածել կաթոլիկություն։ 1308 թ.-ին Ադանա քաղաքում, առանց կաթողիկոսի մասնակցության, նրա հանդեպ ընդդիմադիր դիրքավորում ունեցող հոգևորականները ժողով են գումարել՝ միաձայն մերժելով Սսի ժողովում ընդունված լատինամետ որոշումները։ Թագավորը և կաթողիկոսը դիմել են բռնի միջոցների Ադանայի ժողովը չեղյալ համարելու և Սսի ժողովի որոշումները հաստատելու համար։ Լատինադավանության դեմ ծառացել է նաև Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքությունը, որը 1311 թ.-ին խզել է հարաբերությունները Սսի Մայր Աթոռի հետ։ 1317 թ.-ի հուլիսի 10-ին Օշին թագավորն ու Կոստանդին Գ Կեսարացին Ադանայում նոր ժողով են գումարել՝ 17 եպիսկոպոսների, 7 վարդապետների և մեծաթիվ քահանաների, կրոնավորների մասնակցությամբ։ Թագավորի և կաթողիկոսի ճնշման ներքո ժողովականները ստիպված համաձայնել են Հռոմի եկեղեցու հետ Հայոց եկեղեցու միավորման վերաբերյալ ընդունված որոշմանը, ակնկալելով, որ դրա շնորհիվ կաթոլիկական Եվրոպան զորակից կլինի կիլիկիահայությանը։ Սակայն նրանց հույսերը չեն արդարացել։ 1322 թ.-ի դեկտեմբերի 26-ի կոնդակով պապը բոլոր քրիստոնյաներին կոչ է արել աղոթել հայերի հոգիների փրկության համար։

Կաթողիկոսական գահին Կոնստանդին Գ Կեսարացուն հաջորդել է Կոստանդին Դ Լամբրոնացին։

## Գրականություն
* Չամչյան Մ., Պատմութիւն Հայոց, հատ. Գ, Վենետիկ, 1786 թ.
* Հովհան Դարդել, Ժամանակագրութիւն հայոց, Ս. Պետերբուրգ, 1891 թ.
* Սամուել Անեցի, Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց, Վաղարշապատ, 1893 թ.
* Սմբատ Սպարապետ, Տարեգիրք, Վենետիկ, 1956 թ.
* Ստեփանոս Օրբելյան, Սյունիքի պատմություն, Երևանմ 1986 թ.
* Օրմանյան Մ., Ազգապատում, հատ. Բ, Ս. Էջմիածին, 2001 թ.

Կատեգորիա:14-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Դավիթ Դ Վաղարշապատցի

**Դավիթ Դ Վաղարշապատցի** (), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1590 թվականից։ Հաջորդել է Գրիգոր ԺԲ Վաղարշապատցուն։

Ծննդյան թիվն անհայտ է, սակայն հայտնի է, որ ծնվել է Վաղարշապատում։ Մահացել է 1633 թվականի օգոստոսի 17-ին Սպահանում։

Եղել է Մայր տաճարի լուսարարապետ։ 1584 թվականին Գրիգոր ԺԲ-ի կողմից օծվել է աթոռակից։ Եղել է թույլ ու կամազուրկ անձնավորություն։ Մայր Աթոռի գործերը վարելու և պարտքերը վճարելու համար նշանակել է հարուստ աթոռակիցներ, սակայն համերաշխ չի եղել նրանց հետ։ Շահ Աբասի հրամանով Սուրբ Էջմիածնի սրբությունները, Գրիրգոր Լուսավորչի աջը և Մայր տաճարի 15 նշանավոր քարերը տարվել են Սպահան։ 
Կաթողիկոսական գահին Դավիթ Դ Վաղարշապատցուն հաջորդել է Մովսես Գ Տաթևացին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դավիթ Դ Վաղարշապատցի 
* Կաթողիկոս  Դավիթ Դ Վաղարշապատցի

Կատեգորիա:16-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:17-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Արիստակես Բ Աթոռակալ

**Արիստակես Բ Աթոռակալ** (կառավարման տարիներ՝ 1465-1469), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1465-ից։ Հաջորդել է Գրիգոր Ժ Ջալալբեկյանցին։ Ծննդյան թիվն ու տեղն անհայտ են։ Մահացել է 1469-ին Վաղարշապատում։

Նախընթաց գործունեության մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել։ Եղել է Վասպուրականի հոգևորականներից։ 1455-ին Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գրիգոր Ժ Ջալալբեկյանցի կողմից նշանակվել է աթոռակից կաթողիկոս, որն առաջին դեպքն է Հայոց եկեղեցու պատմության մեջ, երբ գործող կաթողիկոսի կողմից լիազոր փոխանորդի կամ գործակից օգնականի իրավունքներով նշանակվում է աթոռակից կաթողիկոս։ Վերջինս անվանվել է նաև կաթողիկոսակից, աթոռակալ։

1460-ին Աղթամարի Զաքարիա Գ կաթողիկոսը կարա-կոյունլու թուրքմենների տիրակալ Ջհանշահի օժանդակությամբ հափշտակել է Ամենայն Հայոց կաթողիկոսական գահը և զրկել Արիստակես Բ Աթոռակալին իր իրավասություններից, սակայն մեկ տարի անց Զաքարիան վտարվել է Էջմիածնից, իսկ Արիստակես Բ Աթոռակալը շարունակել է իր պարտականությունների կատարումը։

1465-ի նոյեմբերին ընտրվել է Ամենայն Հայոց կաթողիկոս և իրեն աթոռակից նշանակել Սարգիս եպիսկոպոսին (հետագայում՝ Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Սարգիս Բ Աջատար)։

Աշխատել է բարելավել Մայր Աթոռի տնտեսության անմխիթար վիճակը։ 1467-ին Խաչատուր եպիսկոպոսին նշանակել է Լեհաստանի հայոց թեմակալ առաջնորդ՝ հղելով կոնդակ լեհահայ համայնքին։
 
Կաթողիկոսական գահին Արիստակես Բ Աթոռակալին հաջորդել է Սարգիս Բ Աջատարը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Սիմեոն Երևանցի, Ջամբռ, Վաղարշապատ, 1873
* Առաքել Դավրիժեցի, Գիրք պատմութեանց, Երևան, 1990
* Օրմանյան Մ., Ազգապատում, հատ. Բ, Ս. Էջմիածին, 2001

Կատեգորիա:15-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Հակոբ Գ Սսեցի

**Հակոբ Գ Սսեցի** (1404-1411), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1404 թվականից։ Հաջորդել է Կարապետ Ա Կեղեցուն։ Ծննդյան թիվն ու վայրն անհայտ են։ Թունավորվելով սպանվել է 1411 թվականին Սիս քաղաքում։

Նախապես եղել է Սսի կաթողիկոսական աթոռի բարձրաստիճան հոգևորականներից։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել Կարապետ Ա Կեղեցու գահընկեցության և թունավորման գործում և կաթողիկոսական գահ է բարձրացել առանց ընտրության՝ Սսի իսլամադավան տիրակալ Ռամազան ամիրայի աջակցությամբ։ Ի նշան շնորհակալության՝ Հակոբ Գ Սսեցին կաթողիկոսարանի թանկարժեք շատ սպասքներ ընծայել է ամիրային։ Կաթողիկոս դառնալով՝ փորձել է բարելավել Կիլիկիայի եկեղեցիների տնտեսական վիճակը։ Թղթակցել է Գրիգոր Տաթևացու հետ, ում խորհրդով 1409 թվականին բանադրանքից ազատել է Աղթամարի աթոռը։

Մ. Չամչյանի անծանոթ աղբյուրը հավաստում է, որ Հակոբ Գ Սսեցին սպանվել է «ի միաբանից Հայրապետանոցին դեղ մահու արբուցեալ»։

Կաթողիկոսական գահին Հակոբ Գ Սսեցուն հաջորդել է Գրիգոր Ը Խանձողատը։

## Գրականություն
* Չամչյան Մ., Պատմութիւն Հայոց, հատ. Գ, Վենետիկ, 1786
* Օրմանյան Մ., Ազգապատում, հատ. Բ, Ս. Էջմիածին, 2001

Կատեգորիա:Սպանված հայեր
Կատեգորիա:15-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Գրիգոր Ը Խանձողատ

**Գրիգոր Ը Խանձողատ** (ծն. թ. անհայտ - մոտ 1420 թ.), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1411 թվականից՝ Հակոբ Գ Սսեցու դավադրական սպանությունից հետո։ Ծննդյան թիվն ու վայրն անհայտ են։ Պաշտոնազրկվում և աքսորվում է 1418 թվականին։ Կաթողիկոսական գահին Գրիգոր Ը Խանձողատին հաջորդել է Պողոս Բ Գառնեցին։

## Կենսագրություն
Մականունն է «Խանձողատ»։ Հավանաբար խանձ կամ կրակի իմաստ կա բառի մեջ, սակայն հայտնի չէ՝ արդյոք խանձող ու այրող է նշանակում, թե ոչ։ Գուցե այդպես է անվանվել իր արտաքինի կամ գործունեության պատճառով։

Առաքել Դավրիժեցին 1418 թվականին հիշատակում է.

Մեկ այլ հիշատակարանում արդեն իսկ 1416 թվականից հիշատակվում է Պողոս Գ Գառնեցին՝ որպես Հայոց հայրապետ։ Իր յոթնամյա գահակալության շրջանում Գրիգոր Ը Խանձողատը հիշատակության արժանի ոչինչ չի արել։

Գրիգոր Ը Խանձողատի գահակալության օրոք Կիլիկիայում տիրող խառնաշփոթն էլ ավելի էր վատթարացել, որն էլ պատճառ էր հանդիսացել Մեծ Հայքի վարդապետների՝ Հայրապետական Աթոռը Կիլիկիայից Սբ. Էջմիածին փոխադրելու և Աղթամարի Հայրապետական Աթոռի գործունեությունը դադարեցնելու որոշման ընդունմանը։ Որոշվեց Սիս ուղարկել Երուսաղեմի Հայոց պատրիարք Պողոս արքեպիսկոպոս Գառնեցուն, ով 1417 թվականին մեկնեց Սիս և ձեռք բերելով տեղի ամիրաների համակրանքն ու աջակցությունը՝ կարողացավ բացահայտել Գրիգոր Ը Խանձողատի զեղծումները։ Այսպիսով վերջինս գահընկեց արվեց և աքսորվեց անհայտ ուղղությամբ։ Գրիգոր Ը Խանձողատի գահընկեցությունն ու աքսորը բավական էին Պողոս Բ Գառնեցուն որպես օրինավոր կաթողիկոս ճանաչելու համար։

## Գրականություն
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1420 մահեր
Կատեգորիա:15-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Պողոս Բ Գառնեցի

**Պողոս Բ Գառնեցի** (), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1418 թվականից։ Հաջորդել է Գրիգոր Ը Խանձողատին։ Ծննդյան թիվն անհայտ է, ծնվել է Այրարատի Գառնի գյուղում։ Մահացել է 1430-ին Սիս քաղաքում։

Կրթությունը ստացել է Տաթևի վանքում՝ աշակերտելով Գրիգոր Տաթևացուն։ 1413-1418 թվականներին եղել է Երուսաղեմի պատրիարք։ 1413 թ.-ին գնել և Երուսաղեմի Սուրբ Հակոբ վանքին է նվիրել **Գեթսեմանիի Ձիթենյաց պարտեզը**։

1418 թվականին արևելահայ հոգևորականների խնդրանքով մեկնել է Սիս՝ կաթողիկոսարանում տիրող երկպառակություններին վերջ տալու նպատակով։ Նույն թվականին գահընկեց է արել Գրիգոր Ը Խանձողատին և դարձել Ամենայն Հայոց կաթողիկոս։

Իրականացրել է շինարարական աշխատանքներ։ 1423 թվականին կառուցել է նոր հայրապետանոց, ձեռնարկել Սբ. Աննա հայրապետանիստ վանքի վերականգնումը։ 1419 թվականին գրել է տվել Ճառընտիր, 1422 թվականին Հայսմավուրք ու Տարեգիրք, ընդօրինակել տվել այլ ձեռագրեր։

Հայրապետական աթոռն ամրապնդելու և լատինամետ տարրի դեմ պայքարն իրագործելու համար Արևելյան Հայաստանից հրավիրել է եկեղեցու նվիրյալ հոգևորականների։

Թեև Սսի միաբան եպիսկոպոսները ընդունեցին Պողոս Բ Գառնեցու կաթողիկոսությունը, միևնույնն է չհաշտվեցին իրենց զեղծումների դեմ սկսված պայքարի և Արևելյան Հայաստանից եկած աբեղաների և վարդապետների ներկայության հետ, որն էլ պատճառ դարձավ Հայոց հայրապետի եղերական մահվան։ Նա եղավ այն կաթողիկոսներից, որոնց Սսի միաբանները «դեղ մահու արբուցին և ի կենաց աստի հանին»։

Կաթողիկոսական գահին Պողոս Բ Գառնեցուն հաջորդել է Կոնստանդին Զ Վահկացին։

## Գրականություն
* Օրմանյան Մ., Ազգապատում, հատ. Բ, Ս. Էջմիածին, 2001

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:15-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կոնստանդին Զ Վահկացի

**Կոստանդին Զ Վահկացի** (), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1430 թվականից։ Հաջորդել է Պողոս Բ Գառնեցուն։ Ծննդյան թիվն անհայտ է։ Մահացել է թունավորումից 1439 թվականին Սիս քաղաքում։

Նախապես Երուսաղեմի Սբ. Հակոբյանց վանքի միաբան, լուսարարապետ։ 1413 թվականին Կաֆա կատարած ուղևորությունից հետո անդամագրվել է Սսի կաթողիկոսարանի միաբանությանը և եղել է Սսի կաթողիկոսական աթոռի նշանավոր միաբաններից։

Կաթողիկոսական գահ բարձրանալով՝ Կոստանդին Զ Վահկացին նախևառաջ փորձել է վերականգնել Սսի Հայոց կաթողիկոսության Ամենայն Հայոց տիտղոսի իրավունքները։ Քանզի այդ ժամանակ Հայաստանում և Կիլիկիայում քաղաքական անիշխանություն էր տիրում, Հայոց հայրապետը ջանում էր Սսի Հայոց կաթողիկոսությունը վերստին դարձնել համահայկական կրոնական կենտրոն, վերադարձնել Հայոց եկեղեցու թեմակալ առաջնորդների ձեռնադրության և օծման իրավունքը։ Այս ճանապարհով նա փորձում էր Հայոց եկեղեցու ներսում ստեղծել կառավարման միակենտրոն համակարգ, և սա էր պատճառը, որ 1430 թվականին Կոստանդին Ա Վահկացին Մկրտիչ Նաղաշին ձեռնադրոմ է Ամիդի (Դիարբեքիր) թեմակալ առաջնորդ։
 
Իսլամի աճող վտանգը պատճառ հանդիսացավ, որ կրկին քննարկվի քրիստոնյա եկեղեցիների միության հարցը։ Այս խնդրի կենսագործումն իր ձեռքը վերցրեց Եվգենիոս Դ պապը (1431-1441)։ Քրիստոնեական եկեղեցիների միավորման համար ժողովը հրավիրվել էր 1438 թվականի հունվարին Ֆերրարա քաղաքում և շարունակվեց Ֆլորենցիայում։ Հայոց պատվիրակությունը Ֆլորենցիա հասավ1439 թվականի օգոստոսին, երբ արդեն ընդունվել էր միաբանության հռչակագիրը։ Քանի որ հայ պատվիրակությունը չէր մասնակցել հռչակագրի ընդունմանը, ապա Եվգենիոս Դ պապը հայ-հռոմեական եկեղեցիների միավորման համար 1439 թվականի նոյեմբերի 22-ին ընդունեց հատուկ կոնդակ. «Հրահանգ առ հայս»։ Իրականում հայ-հռոմեական եկեղեցիների միավորում տեղի չունեցավ և «հռչակագիրը» մնաց թղթի վրա։ Մինչև պատվիրակության վերադարձը կաթողիկոսը թունավորմամբ արդեն մահացել էր։

Կաթողիկոսական գահին Կոնստանդին Զ Վահկացուն հաջորդել է Գրիգոր Թ Մուսաբեկյանցը։

## Գրականություն
* Օրմանյան Մ., Ազգապատում, հատ. Բ, Ս. Էջմիածին, 2001

Կատեգորիա:15-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ