Կանանց ազգային կազմակերպություն

Կանանց ազգային կազմակերպություն՝ ամերիկյան ֆեմինիստական կազմակերպություն։ Այն կազմավորվել է 1966 թվականին և իրավականորեն  501(c)(4)  կարգավիճակ ունեցող սոցիալական ապահովության կազմակերպություն է։ Կազմակերպությունն ունի 550 մասնաճյուղ ԱՄՆ բոլոր նահանգներում և  Վաշինգտոնում, ԿՇ։ Այն ամենամեծ ֆեմինիստական կազմակերպությունն է ԱՄՆ-ում, որին անդամագրված է շուրջ 500․000 անձ: Կանանց ազգային կազմակերպությունը համարվում է ԱՄՆ-ի գլխավոր լիբերալ ֆեմինիստական կազմակերպություններից և գործող քաղաքական համակարգում սեռական հավասարության շահախմբերից մեկը: Կանանց ազգային կազմակերպությունը  զբաղվում է սահմանադրական հավասարության, տնտեսական արդարության, վերարտադրողական իրավունքների, ԼԳԲՏՔ+ համայնքի իրավունքների և ռասայական հավասարության քարոզչությամբ, ինչպես նաև պայքարում է կանանց նկատմամբ բռնության դեմ։

## Պատմություն
### Համատեքստ
Բազմաթիվ գործոններ նպաստել են Կանանց ազգային կազմակերպության վերելքին։ Այդ գործոններից են  Նախագահի կողմից ստեղծված կանանց կարգավիճակի բարելավման հանձնաժողովը, Բեթի Ֆրիդանի 1963 թվականին լույս տեսած գիրքը՝  *[[Կանացիության գաղտնիքը|«Կանացիության գաղտնիքը»]] («The Feminine Mystique»)*, և Քաղաքացիական իրավունքների մասին օրենքի ընդունումը 1964 թ.-ին (համաձայն որի՝ արգելվում է սեռական խտրականությունը), ավելի շուտ՝ դրա չկիրարկումը:

Նախագահի կողմից կազմավորված կանանց կարգավիճակի բարելավման հանձնաժողովը ստեղծվել է 1961 թվականին Ջոն Քենեդիի կողմից՝ նպատակ ունենալով լուծում առաջարկել կանանց նկատմամբ խտրականությանը կրթության, աշխատաշուկայի, ինչպես նաև սոցիալական ապահովության ոլորտներում։ Քենեդին կազմակերպության ղեկավար պաշտոնում է նշանակել Էլեոնոր Ռուզվելտին։ Նպատակն էր համախմբել նրանց, ովքեր ցանկանում էին բարելավել  կանանց իրավունքներն աշխատաշուկայում (ինչպես օրինակ՝  Հավասար իրավունքների փոփոխության կողմնակիցները) և նրանց, ովքեր կողմ էին կանանց տնային  պարտականությունների անհրաժեշտության գաղափարին։ Հանձնաժողովը հակադիր կողմերի միջև լարվածությունը թուլացնելու միջոց էր։

Բեթի Ֆրիդան գրել է իր *«Կանացիության գաղտնիքը» («The Feminine Mystique»)* գիրքը՝ որպես արձագանք իր սեփական փորձի։ Գրքի նպատակն էր խթանել շարժումը, որը վերաբերում էր կանանց իրավունքներին արտատնային միջավայրում։ Երեխաներ մեծացնելու հաճույքը, խոհարարությունը, և տան վերաձևափոխումը չեն կարող բավարարել կանանց՝ կրթություն ստանալու փափագը։  Գիրքը համարվում է ԱՄՆ-ում ֆեմինիզմի երկրորդ ալիքի սկզբնավորման կարևոր խթան։ Այն լույս է տեսել 1963 թվականի փետրվարի 19-ին՝  W. W. Norton  անգլիական հրատարակչության կողմից։ Հարցազրույցներից մեկում Ֆրիդան հատուկ ընդգծում է․Ես այս գիրքը գրելիս որևէ ակտիվիստական գործունեություն չեմ իրականացրել։ Սակայն ես հասկացա, որ դա բավարար չէր գիրք գրելու համար։ Հասարակական փոփոխություն էր անհրաժեշտ։ Հիշում եմ՝ ինչ-որ տեղ այդ շրջանում իջնում էի ինքնաթիռից և մի մարդ ձեռքին ցուցանակ ուներ, որի վրա գրված էր․ *«Հեղափոխության հասնելու առաջին քայլը գիտակցումն է»։ Լավ է, ես  «Կանացիության գաղտնիքը» գրքով խթանեցի այդ գիտակցումը։ Բայց բացի դրանից՝ կազմակերպություն և շարժում էր անհրաժեշտ։* Եվ ես նպաստեցի Կանանց ազգային կազմակերպության, Կանանց ազգային քաղաքական ժողովի և Աբորտի իրավունքի պաշտպանության կազմակերպության (աբորտի իրավունքների պաշտպանության կազմակերպություն վերջին տարիներին) ստեղծմանը։

### Հիմնադրում
Կանանց ազգային կազմակերպությունը (ԿԱԿ) հիմնադրվել է 1966 թվականի հունիսի 28-ին՝ կանանց կողմից  վերջինիս կարգավիճակի բարելավման հանձնաժողովի Երրորդ ազգային համաժողովի ընթացքում։ Կանանց կարգավիճակի բարելավման նախագահական հանձնաժողովի իրավահաջորդը և այլ կանայք ու տղամարդիկ, որոնք  պաշտոնապես ստացան հիմնադրի կարգավիճակ 1966 թվականի հոկտեմբերին ԿԱԿ-ի կողմից կազմակերպված համաժողովում՝ թվով 49 էին։ Երկու համաժողովներն էլ տեղի ունեցան Վաշինգտոնում, ԿՇ։ Հունիսին  կայացած հանձնաժողովում պաշտոնապես հիմնադրի կարգավիճակ ստացած կանայք էին Ադա Ալնեսը, Մերի Էվելին Բենբոուն, Ժան Բոյերը, Շիրլի Չիսհոլմը,  Անալոյս Կլափը,  Կատրին Ֆ․ Կլարենբախը, Կատրին Կոնրոյը, Կարոլին Դեյվիսը, Մարի Իսթվուդը, Էդիտ Ֆինլայսոն, Բեթի Ֆրիդանը, Դորոթի Հեյները, Աննա Ռուզվելտ Հալստիդը, Լորեն Հարինգթոնը, Այլին Հերնանդեսը, Մարի Լուի Հիլը, Էսթեր Ջոնսոնը, Նենսի Կնակը, Մին Մաթեսոնը, Հիլեն Մորլանդը, Պոլի Մուրեյը, Ռութ Մուրեյը, Ինկա Օ' Հանրահան, Պոլին Ա․ Պարիշը, Իվ Պուրվիսը, Էդնա Շվարցը, Մարի-Ջեյն Ռայան Սնայդերը, Գրետչեն Սքուայրզը, Բեթի Թոլկինգթոնը և Կարոլին Ֆ․ Վեյրը։

Նրանք ոգշնչվել էին  Հավասար աշխատանքային հնարավորությունների հանձնաժողովի՝ 1964 թվականի Քաղաքացիական իրավունքների ակտի 7-րդ հոդվածը կիրառելու գործում ձախողումից։ Կանանց կարգավիճակի վերաբերյալ նահանգային հանձնաժողովների երրորդ ազգային համաժողովի ժամանակ նրանց արգելվել էր ընդունել որոշում, որը կոչ կաներ Հավասար աշխատանքային հնարավորությունների հանձնաժողովին կատարել իր իրավական լիազորությունը՝  վերջ դնելու սեռական խտրականությանն աշխատավայրում։ Այսպիսով, նրանք հավաքվեցին Բեթի Ֆրիդանի հյուրանոցային համարում  նոր կազմակերպություն ստեղծելու համար։ Ֆրիդանը անձեռոցիկի  վրա գրեց *«ԿԱԿ»* հապավումը։ Հոկտեմբերին պաշտոնապես հիմնադրի կարգավիճակ ստացած անձինք էին՝  Քարութերս Բերգերը, Քոլին Բոլանդը, Ինեզ Կասիանոն, Կարլ Դեգլերը, Էլիզաբեթ Դրյուզը, Մարի Էսթեր Գոլդեն (ավելի ուշ՝  Ջեգգեր), Մուրիել Ֆոքսը, Ռութ Գոբերը, Ռիչարդ Ալթոն Գրահամը, Աննա Արնորլդ Հեջեմանը, Լյուսիլ Կապլինգերը (ավելի ուշ՝ Հազել), Բեսսի Մարգոլին, Մարգորի Պալմերը, Սոնիա Պրեսմենը (ավելի ուշ՝ Ֆուենտես), Սիսթեր Մարի Ջոել Ռիդը, Էյմի Ռոբինսոնը, Շարլոտ Ռոն, Ալիս Ռոսսին, Կլեր Ռ․ Սալմոնդը, Մորագ Սիմչակը և Կլարա Վելսը։

Հիմնադիրներին վրդովում էր այն, որ դաշնային կառավարությունը չէր կիրառում նոր հակախտրական  օրենքները։ Նույնիսկ միջոցառումների, ինչպիսիք են Հավասար աշխատանքային հնարավորությունների հանձնաժողովը  (ՀԱՀՀ) և 1964 թվականի քաղաքացիական իրավունքների օրենքի VII գլուխը, կիրառվելուց հետո գործատուները շարունակում էին խտրականություն  ցուցաբերել կանանց նկատամբ՝ նրանց աշխատանքի ընդունման, ինչպես նաև տղամարդկանց համեմատ անհավասար վարձատրման հարցերում։ Կանանց իրավունքների  ջատագովները տեսնում էին, որ այս իրավական փոփոխությունները չեն կիրառվում և անհանգստանում էին, որ ֆեմինիստական ճնշման խմբի բացակայության դեպքում, ինչպիսին է  *«*Գունավոր մարդկանց առաջընթացի ազգային ասոցիացիան''»'' կանանց համար*,* կանայք չեն կարողանա պայքարել խտրականության դեմ։ Կանանց ազգային կազմակերպությունը ստեղծվել էր կանանց համախմբելու համար, նրանց իրավունքների պաշտպաններին հնարավորություն տալու՝ ճնշում գործադրելու գործատուների և կառավարության վրա, ինչպես նաև նպաստելու  սեռերի միջև լիարժեք հավասարությանը։ Դա խոստանում էր ավելացնել կանանց թիվը, որոնք ուսանում էին համալսարաններում ու մասնագիտացված քոլեջներում, աշխատում էին մասնագիտական ոլորտներում, այլ ոչ թե տնային կամ քարտուղարական գործերում, և նշանակվում էին դաշնային պաշտոններում։ ԿԱԿ-ի նպատակների հռչակագիրը, որն ընդունվել էր հենց այդ կազմակերպության կողմից անցկացված հանձնաժողովի ժամանակ Վաշինգտոնում, ԿՇ, 1966 թվականի հոկտեմբերի 19-ին, հռչակում է, ի թիվս այլոց, որ *«ժամանակն է դիմակայելու»*  հստակ գործողություններով այն պայմաններին, որոնք այժմ  թույլ չեն տալիս կանանց օգտվել իրենց հավասար հնարավորություններից և խոսքի ազատության իրավունքներից, որպես ամերիկացի անհատներ և բանական էակներ։ Այս կազմակերպությունը եղել է կանանց կազմակերպություններից առաջինը, որը շոշափել է նաև սևամորթ կանանց խնդիրներն իր գործունեության ընթացքում։
[ձախից|մինի| ԿԱԿ-ի հիմնադիրները  և նախագահ [Բեթի Ֆրիդան|Բեթի Ֆրիդանը (1921–2006) լոբբիստ Բարբարա Այրետոնի (1932–1998) և ֆեմինիստ իրավաբան Մարգարիտ Ռավոլտի (1895–1989) հետ]]
Բեթի Ֆրիդանը և Պաուլի Մուրեյն են գրել ԿԱԿ-ի նպատակների հռչակագիրը 1966 թվականին։ Բնօրինակը խզբզվել էր անձեռոցիկին Ֆրիդանի կողմից։ Հենց 1966 թվականին էլ Մարգարիտ Ռավոլտը դարձավ ԿԱԿ-ի անդամ և գործեց որպես նրանց առաջին իրավաբանական խորհրդատու։ ԿԱԿ-ի առաջին օրինական կոմիտեի անդամներն էին  Կաթերին Իստը, Մերի Իսթվուդը, Ֆինեաս Ինդրիցը և  Քարութերս Բերգերը։ Դա առաջին դեպքն էր, երբ ուղեկցորդի անունից հայց է ներկայացվել սեռական խտրականության մեղադրանքով։

1968 թվականին ԿԱԿ-ը հրապարակեց իրավունքների հռչակագիր, որը նրանք ընդունել էին 1967 թվականին կազմակերպության կողմից անցկացված ազգային համաժողովի ընթացքում՝ նախապատվություն տալով Հավասար իրավունքների փոփոխության ընդունմանը, 1964 թվականի Քաղաքացիական իրավունքների օրենքի VII բաժնի շրջանակներում աշխատավայրում սեռական խտրականության արգելքների կիրարկմանը, հղիության արձակուրդ ստանալու իրավունքին  աշխատավայում, սոցիալական ապահովության աջակցություն ստանալու հնարավորությանը, տնային, ինչպես նաև երեխաների խնամքի ծախսերի համար աշխատող ծնողների համար հարկային արտոնություններին, մանկապարտեզներին, հավասար և  սեռերով չտարանջատված կրթությանը, հավասար հնարավորություններին աշխատանքային որակավորման համար,  աղքատության մեջ գտնվող կանանց նպաստներ տրամադրելուն, ինչպես նաև իրավունքին, որով կանայք կարող են ազատ տնօրինել իրենց վերարտադրողական կյանքը։ ԿԱԿ-ի իրավունքների հռչակագիրը ներառված էր *[[Քույրությունը հզոր է. Կանանց ազատության շարժման գրականության ժողովածու|«Քույրությունը հզոր է. Կանանց ազատության շարժման գրականության ժողովածու»]]* 1970 անտոլոգիայում*՝*  խմբագրված Ռոբին Մորգանի կողմից։

### Լեսբիական իրավունքներ
Իվի Բոտինին, ով բացահայտ լեսբուհի էր,1969 թվականին նախագծեց ԿԱԿ-ի լոգոն, որը մինչ օրս կիրառվում է։ Առաջին անգամ լեսբուհիների մտահոգությունները ներկայացվել են ԿԱԿ-ին սույն թվականին, երբ Բոտինին, որը հետո դարձավ ԿԱԿ-ի Նյու Յորքի մասնաճյուղի նախագահը, անցկացրեց հանրային ֆորում՝ *«Արդյոք լեսբիականությունը ֆեմինիստակա՞ն խնդիր է»*  թեմայով։ Այնուամենայնիվ, ԿԱԿ-ի նախագահ Բեթի Ֆրիդանը դեմ էր լեսբուհիների մասնակցությանը շարժմանը։ 1969 թվականին նա լեսբուհիների քանակի արագ ավելացումը *«Մանուշակագույն վտանգ»*  անվանեց և աշխատանքից ազատեց Ռիտա Մեյ Բրաունին, ով բացահայտ լեսբուհի էր և խմբագրում էր տեղեկատուն, իսկ 1970 թվականին նա կազմակերպեց լեսբուհիների հեռացման գործընթացը, ներառյալ՝ Բոտինիին ԿԱԿ-ի Նյու Յորքի մասնաճյուղից։ Ի պատասխան, 1970 թվականին անցկացված Կանանց միավորման կոնգրեսում՝ հենց առաջին երեկոյի ընթացքում, երբ բոլոր 400 ֆեմինիստները հավաքվել էին դահլիճում, 20 կին, որոնք կրում էին *«Մանուշակագույն վտանգ»* գրվածքով շապիկներ դուրս եկան սրահ և դիմեցին լսարանին։ Հետո կանանցից մեկն ընթերցեց իրենց խմբի գրությունը «Կինը որպես ինքնորոշված կին», որն առաջին ամենաազդեցիկ լեսբիական  ֆեմինիստական հայտարարությունն էր։ Խմբի անդամները, որոնք  հետագայում իրենց անվանեցին «Արմատական լեսբուհիներ», առաջիններից էին, ովքեր  ընդդիմացան հետերոսեքսիզմին, որը տարածում էին հետերոսեքսուալ ֆեմինիստները, և ներկայացրին լեսբիանականությունը դրական տեսանկյունից։

1971 թվականին ԿԱԿ-ն ընդունեց բանաձև, որով նշվում էր, որ  *«կնոջ իրավունքն իր սեփական մարմնի նկատմամբ ներառում է իր սեքսուալությունը ցուցադրելու և արտահայտելու ազատությունը, ինչպես նաև իր իսկ ապրելակերպը սահմանելու հնարավորությունը» ,* բացի դրանից, բանաձևը հաստատում էր նաև, որ լեսբի մայրերին ստիպողաբար ամուսնական հարաբերություններում պահելը կամ նրանց հանրությունից մեկուսացած ապրել պարտադրելն իրենց երեխաներին պահելու համար, անարդար  էր։ Նույն տարում ԿԱԿ-ը պարտավորվեց տրամադրել իրավական և բարոյական աջակցություն լեսբի մայրերին՝ նրանց  երեխաների խնամքի ապահովման հարցին վերաբերող դատական գործի ընթացքում։ ԿԱԿ-ի սեքսուալության և լեսբիականության հարցերով զբաղվող աշխատանքային խումբը ստեղծվեց 1973 թվականին։ Դել Մարտինն առաջինն էր, ով, բացահայտ լեսբուհի լինելով, ընտրվեց ԿԱԿ-ում, իսկ Դել Մարտին և Փիլիս Լիոնն առաջին զույգն էին, որ միացան ԿԱԿ-ին։

### Ակտիվիզմ
#### Հակախտրականություն
ԿԱԿ-ը նաև օգնեց  կանանց ունենալ հավասար իրավունքներ հասարակական վայրերում։ Օրինակ՝  Oak Room ռեստորանը (հայտնի ռեստորան Նյու Յորքում, որը նախկինում հասանելի էր միայն տղամարդկանց) կազմակերպում էր միայն տղամարդկանց համար նախատեսված ճաշկերույթներ շաբաթվա աշխատանքային օրերին մինչև 1969 թվականը, նախքան Ֆրիդանի և ԿԱԿ-ի մնացած անդամների բողոքի ցույցի կազմակերպումը։ Բացի դրանից, McSorley's Old Ale House-ում (հայտնի բար է Նյու Յորքում) նույնպես արգելված էր կանանց մուտքը մինչև 1970 թվականի օգոստոսի 10-ը, երբ ԿԱԿ-ի փաստաբաններ Ֆեյթ Սայդենբերգը  և Քերըն Դեկրոն դատարանում բարի դեմ խտրականության վերաբերյալ գործ հարուցեցին  և  շահեցին դատը։ 1969 թվականին նրանք երկուսով մտան  McSorley's և հրաժարվեցին նրանց սպասարկելուց, որը խտրականության դեմ նրանց դատական հայց ներկայացնելու հիմք հանդիսացավ։ 1970 թվականի հունիսի 26-ին դատական գործի վերջնական որոշումը հայտնվեց  *[[Նյու Յորք Թայմս]]*  ամսագրի առաջին էջերում։ Դատական գործը՝ *Սայնդբերգն ընդդեմ McSorleys' Old Ale House-ի* (1970, Միացյալ Նահանգների շրջանային դատարան, Նյու Յորքի հարավային շրջան), հաստատում էր, որ որպես հասարակական վայր, բարը չպետք է խախտի  Հավասար իրավունքների պաշտպանության դրույթը և ԱՄՆ Սահմանադրությունը։ Դրանից հետո բարը ստիպված եղավ ընդունել կանանց, բայց դա ուղեկցվեց «կռիվներով և աղմուկ-աղաղակով»։ Օրենքի շրջանակում, որը պարտադրեց սպասարկել նաև կանանց, լոգարանը դարձավ  յունիսեքս, և միայն 16 տարի անց  կանանց համար առանձին լոգարաններ ստեղծվեցին։

Կարոլ դը Սարամը,  ով անդամակցեց ԿԱԿ-ին 1970 թվականին և դարձավ վերջինիս Նյու Յորքի մասնաճյուղի հաջորդ նախագահը, 1972 թվականին  բողոքի ցույց  կազմակերպեց խտրական բանկային քաղաքականությունների դեմ։ Նա խրախուսեց կանանց դուրս բերել խնայողությունները Citibank-ի մասնաճյուղից՝ բողոքելով նրանց գործունեության դեմ, ինչի արդյունքում մի մասնաճյուղ փակվեց։ ԿԱԿ-ն իրականացրել է բազմաթիվ նմանատիպ բողոքի ակցիաներ, և արդեն 1974 թվականին նրանց գործողությունները անմիջականորեն հանգեցրին Հավասար կրեդիտային հնարավորությունների օրենքի ընդունմանը։

#### Հավասար իրավունքների մասին օրենքի լրամշակում
Հավասար իրավունքների մասին օրենքի լրամշակման  պաշտպանությունը նույնպես կարևոր խնդիր էր ԿԱԿ-ի համար։ Լրամշակումը 3 գլխավոր նպատակ էր հետապնդում:Հոդված 1. Սահմանված օրենքի համաձայն՝  իրավունքների հավասարությունը չպետք է մերժվի կամ սահմանափակվի ԱՄՆ կամ մեկ այլ երկրի կողմից՝ հիմք ընդունելով սեռը։

Հոդված 2.  Կոնգրեսը պետք է ունենա իրավունք՝ համապատասխան օրենսդրությամբ ապահովելու այս հոդվածի դրույթների իրականացումը։

Հոդված 3. Այս լրամշակումը  պետք է  ուժի մեջ մտնի վավերացման օրվանից երկու տարի անց։Ջանքերը հաջողությամբ պսակվեցին, երբ Կոնգրեսն ընդունեց  լրամշակումը 1972 թվականին։ Այնուամենայնիվ, պարզապես ընդունելով լրամշակումը երկու պալատներում՝ չէր նշանակում, որ այդքանով աշխատանքներն ավարտվեցին։ ԿԱԿ-ը ստիպված էր ուժերը կենտրոնացնել լրամշակումները վավերացնելու վրա երկրի առնվազն երեք-քառորդ նահանգներում (50 նահանգներից առնվազն 38-ում):

Ի պատասխան այն նահանգների մերժման, որոնք հրաժարվել էին վավերացնել լրամշակումը, ԿԱԿ-ը կոչ արեց իր անդամներին մասնակցել երթերին և տնտեսական բոյկոտներին։ Տասնյակ կազմակերպություններ աջակցեցին Կանանց հավասար իրավունքների մասին լրամշակմանը և բոյկոտին, այդ թվում՝  Կանանց ընտրողների լիգան,  ԱՄՆ-ի քրիստոնյա երիտասարդ կանանց միությունը,   Միացյալ ունիվերսալիստական ասոցիացիա,  Միացյալ ավտոաշխատողների միությունը (ՄԱՄ),  Ազգային կրթության ասոցացիան (ԱԿԱ) և Դեմոկրատական ազգային կոմիտեն (ԴԱԿ)։

Չնայած նրան, որ աջակցությունը շատ ուժեղ էր, այն արդյունք չտվեց՝ հաշվի առնելով տարբեր խմբերի դիմադրությունը։ Այդ խմբերի կազմում էին որոշ կրոնական համայնքներ, գործարար և ապահովագրական շրջանակներ, ինչպես նաև ամենագլխավորը՝  «STOP-ERA» արշավը, որը գլխավորում էր հակաֆեմինիստ  Ֆիլիս Շլաֆլին։ Շլաֆլին իր դիրքորոշումը հիմնավորում էր՝ պնդելով, որ աշխատաշուկայում կամ ցանկացած այլ ոլորտում հավասարություն ստեղծելը կխոչընդոտի այն օրենքների կիրարկմանը, որոնք նախատեսված են հենց կանանց պաշտպանելու համար։ Կանանց անվտանգության ապահովումը դիտարկվում էր ավելի  առաջնային, քան ֆինանսական և սոցիալական ոլորտներում հավասարության ապահովումը։ Խնդիրը հավասար իրավունքների լրամշակման շուրջ տղամարդկանց և կանանց միջև հակամարտությունը չէր, ոչ էլ տղամարդկանց նկատմամբ ատելությունը, այլ երկու տարբեր կարծիք ունեցող կանանց խմբերի միջև բախումն էր՝ իրենց կյանքի բնույթի վերաբերյալ։ Պայքարը սկսվեց ելույթներից, որի ժամանակ Շլաֆին շնորհակալություն հայտնեց իր ամուսնուն՝ նման միջոցառմանը մասնակցելու հնարավորություն ընձեռելու համար։

Չնայած նրան, որ ջանքերը բավարար չեղան լրամշակումը վավերացնելու համար, միևնույն է, կազմակերպությունը մինչ օրս շարունակում է ակտիվորեն ներգրավել օրենսդիր մարմինների և զանգվածային լրատվամիջոցների վրա ազդեցություն գործադրելու գործում՝ ֆեմինիստական հարցերի շուրջ։

**Հղիության արհեստական ընդհատում**

Լինելով կանանց անհատական ընտրությունը՝ հղիության արհեստական ընդհատումը ուշադրության է արժանացել դեռ 1973 թվականին տեղի ունեցած  *[[Ռոուն ընդդեմ Վեյդի]]* Գերագույն դատարանի գործից հետո։ Դատարանը վճռեց,  որ դա ի վերջո կանանց ընտրությունն է վերարտադրության հարցում։ Այնուամենայնիվ, ըստ Կանանց միջազգային կազմակերպության, 1973 թվականի նշանակալի դատական գործից հետո ընդունված որոշումները զգալիորեն սահմանափակեցին այս իրավունքը, ինչի հետևանքով էլ, ի վերջո, ձևավորվեց նրանց արձագանքն  Ազատ ընտրության իրավուքնը  խրախուսելու վերաբերյալ։ Օրենքի դատավճռի շուրջ վեճը ծագեց *[[Գոնսալեսն ըննդեմ Պլանեդի]]* և *[[Գոնսալեսն ընդդեմ Կարհարտի]]*  դատական գործերի ընթացքում։ Այս երկու գործերի արդյունքում արգելեցին արհեստական վիժման որոշ մեթոդներ հղիության 12-րդ շաբաթից հետո։

*Գոնսալեսն ընդդեմ Պլենդ Պարենհուդի և Գոնսալեսն ընդդեմ Կարհարտի*  դեպքերը երկուսն էլ վերաբերում էին այն հարցին, թե արդյոք 2003 թվականի Մասամբ ծննդաբերության միջոցով հղիության արհեստական ընդհատման արգելքի մասին օրենքը հակասահմանադրական էր, քանի որ այն  խախտում էր Սահմանադրության Հինգերորդ լրամշակման  օրինական դատավարության մասին դրույթը, որն առանձնակի կարևորությամբ ընդգծվել էր *Ռոուն ընդդեմ Վեյդի* գործով։  Այս օրենքն, ի վերջո, նշանակում էր, որ արգելվում է «մասնակի ծննդաբերության միջոցով հղիության արհեստական ընդհատումը»,  որի ընթացքում պտղի մահը տեղի է ունենում այն ժամանակ, երբ վերջինիս գլուխը կամ որովայնից ներքև ընկած մարմնի որևէ հատված արդեն դուրս է եկել մոր մարմնից։ Գերագույն դատարանը վերջնականապես որոշեց 5 կողմ և 4 դեմ ձայներով, որ այդ օրենքը դեմ չէ սահմանադրությանը և չի խախտում կնոջ՝ հղիության արհեստական ընդհատում կատարելու իրավունքը։

Կանանց ազգային կազմակերպությունը հայտարարեց, որ դա անտեսում էր *Ռոուն ընդդեմ Վեյդի*  գործից բխող հիմնարար սկզբունքը, ըստ որի՝ հղիության արհեստական ընդհատման վրա օրենսդրական սահմանափակումները կարող էին կիրառվել միայն այն դեպքում, եթե դրանց նպատակը կնոջ առողջության պահպանումն էր։ Այսպիսով, ձևավորվեց «ազատ ընտրության իրավունքին»  վերաբերող օրենքի նախագիծը, որի գլխավոր նպատակն էր պաշտպանել կնոջ իրավունքը հղիության արհեստական ընդհատում կատարելու՝ նույնիսկ այն պարագայում, որ  *Ռոուն ընդդեմ Վեյդի*  դատական որոշումը հետագայում կարող էր անտեսվել։ 2013 թվականի դրությամբ, յոթ նահանգներում «Ազատ ընտրության իրավունքի մասին» օրենքը ընդունվել է նահանգային մակարդակով։ Այսպիսով, «Ազատ ընտրության իրավունքի մասին» օրենքը կչեղարկի հղիության արհեստական ընդհատումն արգելող մնացած օրենքները՝ ունենալով գերակա ուժ։ Այդ նահանգների կազմում են Կալիֆոռնիան, Կոնեկտիկուտը, Հավայան կղզիները, Մերիլենդը, Նևադան,Վիսկոնսինը, Մեյնը և Վաշինգտոնը։ Ավելին, Մերիլենդում, Նևադայում և Վաշինգտոնում էր միայն օրենքն ընդունվել քվեարկության միջոցով։

Այս օրենքի ընդունումը հաջողելու դեպքում Կանանց ազգային կազմակերպությունը կիրագործեր իր երեք հիմնական նպատակները։ Նախ՝ կամրապնդեր կնոջ վերարտադրողական իրավունքը։ Երկրորդ՝ հանրությանը կիրազեկեր վերոնշյալ երկու դատական գործերով պայմանավորված վտանգների մասին։ Երրորդ՝ հանրությանը իրազեկելու միջոցով, ի պատասխան, դա կխթաներ ջանքերը՝ աջակցելու կանանց իրավունքներին տարբեր ոլորտներում, որոնք ապագայում կարևորվելու են։

### Կանանց պայքարը հանուն հավասարության
1970 թվականի օգոստոսի 26-ին,  երբ նշվում էր Տասնիններորդ լրամշակման ընդունման 50-րդ տարելիցը, որը կանանց ընտրելու իրավունք շնորհեց, Կանանց ազգային կազմակերպությունը պաշտոնապես հովանավորեց կանանց հավասարության համար գործադուլը՝ վերջինիս իրավունքների  համերկրային ցույցը։ Նյու Յորքի Հինգերորդ պողոտայում շուրջ 10 000 կանայք դուրս եկան փողոց ցույց անելու։ Ցույցին մասնակցում էին մոտավորապես 50 000 մարդ` հիմնականում կանայք։ Թայմ շաբաթաթերթն այս դեպքը նկարագրում է որպես «կանանց իրավունքների աննախընթաց մեծամասշտաբ ցույց՝ սկսած ընտրական իրավունքի պայքարներից»։ Ցույցի կազմակերպիչները 3 հիմնական նպատակ ունեին՝  անվճար արհեստական հղիության ընդհատման ծառայության ապահովում, շուրջօրյա գրաֆիկով երեխաների խնամքի կենտրոններ և հավասար իրավունք կրթության և աշխատանքի ոլորորտներում։ Մյուս նպատակները հետևյալն էին՝ Հավասար իրավուքների փոփոխությունը, քաղաքական ներկայացվածությունը,  և հարկադիր ստերիլացման բացառումը: Հասարակության արձագանքն ու լրատվամիջոցների լուսաբանումը տարբեր էին։ Շատերը ցուցարարներին անվանում էին հակաֆեմինիստներ, «ծիծաղելի խեղկատակներ», «վայրի լեսբիների խմբավորում» կամ էլ  կոմունիստներ,  բայց դրանից ցույցը բոլորովին չցրվեց։ Այն մեծ հաջողություն ունեցավ։ Դրանից շաբաթներ անց ԿԱԿ-ի անդամակցությունն աճեց 50 տոկոսով, և  CBS-ի լրատվական ծառայության անցկացրած հարցումը  ցույց տվեց, որ հինգ հոգուց չորսը լսել կամ կարդացել էին կանանց ազատության մասին։

## Հիմնական խնդիրներ
Կանանց ազգային կազմակերպությունը հանդես է գալիս հօգուտ սահմանադրական հավասարության, տնտեսական արդարության,  վերարտադրողական իրավունքների,, ԼԳԲՏՔ+  անձանց  իրավունքների և ռասայական հավասարության, ինչպես նաև ընդդեմ  կանանց նկատմամբ կիրառվող բռնության։

### Սահմանադրական հավասարություն
ԿԱԿ-ն աջակցում է  Հավասար իրավունքների փոփոխությանը և աշխատում է կանանց ապահովել  լիարժեք պաշտպանությամբ Միացյալ Նահանգների Սահմանադրության շրջանակում։

### Տնտեսական արդարություն
ԿԱԿ-ը պաշտպանում է տնտեսական արդարության գաղափարը։

### Վերարտադրողական իրավունքներ
ԿԱԿ-ն սատարում է ապահով և օրինական հղիության արհեստական ընդհատմանը, հասանելի հակաբեղմնավորիչ միջոցներին, այլ տեսակի կանխարգելիչներին, ինչպես նաև վերարտադրողական առողջության վերաբերյալ կրթվածությանը։

### Կանանց հանդեպ բռնության կանխարգելում
ԿԱԿ-ը պայքարում է կանանց նկատմամբ բռնության դեմ։

### Ռասայական հավասարություն
ԿԱԿ-ը մասնակցում է քաղաքացիական իրավունքների պայքարին դեռևս 1966 թվականից և պաշտպանում է կանանց հավասար իրավունքները հասարակության բոլոր շերտերում, ինչպիսիք են աշխատանքի տեղավորման, կրթության և առողջապահության համակարգերը։

### ԼԳԲՏՔ+ ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐ
ԿԱԿ-ն իր հիմնական թիրախներից մեկը համարում է ԼԳԲՏՔ+ իրավունքների պաշտպանությունը։ Կազմակերպության նախագահ Տերի Օ'Նիլը նշել է, որ տրանսֆոբիայի դեմ պայքարը ֆեմինիստական հարց է։    ԿԱԿ-ը հաստատել է, որ  «տրանս կանայք նույնպիսի կանայք են, ինչպիսին մյուսները, իսկ տրանս աղջիկները՝ նույնպիսի աղջիկներ»։ Հետագա հայտարարության մեջ նշվել է նաև, որ «տրանս կանանց կին լինելը հարցականի տակ դնելն անընդունելի է»։ Նրանք նույնպես պետք է ունենան հավասար իրավունքներ, առողջապահական ծառայությունների հասանելիություն,  անվտանգ համայնքում և ապահով միջավայրում աշխատելու հնարավորություն, ինչպես նաև սպորտով զբաղվելու իրավունք։ Նրանք իրավունք ունեն պահանջել հարգանք իրենց ինքնության նկատմամբ, առանց համապատասխանելու ընդունված սեռային և գենդերային չափանիշներին։ Մենք ձեր կողքին ենք։ ԿԱԿ-ը հայտարարել է, որ  «տրանս աղջիկների և կանանց դպրոցական սպորտում մասնակցության վերաբերյալ 'քննարկումը' տարածում է տրանսֆոբիա և խտրականություն՝ կեղծ 'արդարության' տեսանկյունից, ինչը վերածվում է ատելության քարոզչության»։ Հետագայում կազմակերպությունը հավելել  է նաև, որ «տրանս մարդկանց դեմ ատելություն քարոզելը դեմ է ֆեմինիստական հայացքներին»։ ԿԱԿ-ը կողմ է ներառական լեզվաշերտի կիրառմանը։

## Նպատակներ
ԿԱԿ-ի նպատակների հայտարարագիրը կազմվել է 1966 թվականին Բեթի Ֆրիդանի և Պոլի Մուրրեյի կողմից։ Հայտարարագրում նշվում էր, որ կազմակերպության նպատակը գործողություններ իրականացնելն է, որպեսզի կանայք լիարժեք ներգրավվեն Ամերիկյան հասարակության հիմնական հոսքի մեջ՝ օգտվելով բոլոր իրավունքներից ու կատարելով բոլոր պարտականությունները՝ տղամարդկանց հետ հավասար պայմաններով համագործակցությամբ։ Վեց հիմնական խնդիրները, որոնցով ԿԱԿ-ը զբաղվում է, հետևյալն են՝ հղիության արհեստական ընդհատման և վերարտադրողական առողջության ծառայությունների հասանելիությունը, կանանց նկատմամբ բռնությունը, սահմանադրական հավասարությունը, բազմազանության խթանումը և ռասիզմի վերացումը, լեսբիական իրավունքները և տնտեսական արդարությունը, որոնք ունեն տարբեր ենթախնդիրներ։ Կազմակերպությունն իրականացնում է այս փոփոխությունները լայնամասշտաբ լոբբինգի, հավաքների, երթերի և ժողովների միջոցով։ ԿԱԿ-ը կենտրոնանում է տարբեր խնդիրների վրա՝ կիրառելով բազմազան ռազմավարություններ՝ ստեղծելով կազմակերպություն, որտեղ նախատեսվում և իրացվում է համապարփակ նպատակ։

Վերոնշյալ առաջնահերթությունները նպատակ ունեին, ի վերջո,  իրականացնել սահմանադրական փոփոխությունները, որոնք երաշխավորում էին այս իրավունքների առկայությունը։ Թեպետ սեռական խտրականությունն իրավական տեսանկյունից անօրինական էր, դաշնային իշխանությունները բավարար ջանքեր չէին գործադրում այդ սահմանադրական փոփոխությունների ու նոր քաղաքականությունների կիրարկումն ապահովելու գործում։ Կանանց ազգային կազմակերպությունը նպատակ ուներ ճնշում գործադրել գործատուների, տեղական իշխանությունների և դաշնային կառավարության վրա՝ հակախտրական քաղաքականությունների պատշաճ իրականացումն ապահովելու համար։ Իրավական գործընթացների, քաղաքական ճնշման և զանգվածային երթերի միջոցով ԿԱԿ-ի անդամներն արժանանում էին լուրջ վերաբերմունքի՝ ձեռք բերելով ազդեցիկ դեր մի շարք դատական գործերում, ինչպիսիք են՝  *[[Կանանց ազգային կազմակերպությունն ընդդեմ Scheidler|ԿԱԿ-ն ընդդեմ Շայդլերի]]* և *Weeks-ն ընդդեմ Southern Bell-ի*։

*ԿԱԿ-ն ընդդեմ Շայդլերի* գործը կենտրոնացած էր հանցավոր խմբավորումների գործունեության հարցի վրա որը նպատակ ուներ աջակցություն ստանալ  հղիության արհեստական ընդհատման դեմ գործող խմբերի համար։ ԿԱԿ-ը հայց էր ներկայացրել այդ խմբերի դեմ՝ բռնության և դրա սպառնալիքների կիրառման համար՝ աջակցություն ստանալու նպատակով։ Բռնությունը ներառում էր հղիության արհեստական ընդհատում իրականացնող կլինիկաների մուտքերի մոտ ֆիզիկական արգելքներ դնելուց մինչև այդ կլինիկաների հրկիզումներն ու պայթուցիկների կիրառումը։ Հայցվորը մեղադրեց Pro-Life Action Network-ին (PLAN) բարոյապես անընդունելի ձևով կանանց իրավունքները խախտելու համար՝ իրենց մարմինների վերաբերյալ որոշումներ կայացնելու հարցում, ու պնդեց, որ այս իրավունքը պետք է պաշտպանել։ Գործը հաջողություն էր արձանագրել՝ հատկապես դասակարգային հայցի շրջանակներում, երբ  «տուժած կողմը դատի է տվել ահաբեկիչներին»։

Այդուհանդերձ, գործը մերժվեց միայն հանցավոր խմբերի պարզ բացատրության հիման վրա, քանի որ նենգաշորթությունը պետք է ունենա տնտեսական ուղղվածություն, և չկար որևէ ապացույց, որը կվկայեր, որ PLAN-ը ֆինանսական շահեր է հետապնդել։ Բայց այս ամենը բնավ չի նշանակում, որ գործը կարևոր չէր։ Դրա միջոցով ԿԱԿ-ը հռչակ և ճանաչում ձեռք բերեց, և այն նպաստեց վերջինիս նպատակների հետագա իրագործմանը։ Դա խթանեց կազմակերպությանը՝ ուժեղացնելու իր մարտավարությունը։

*Weeks-ն ընդդեմ Southern Bell* նույն արդյունքն ունեցավ, բայց սա այն օրինակներից է, որտեղ ջանքերը ապարդյուն չեղան։ Սա վերաբերում էր կանանց դեմ խտրական վարքագծին աշխատավայրում։ Լորենա Վիքսը՝ Southern Bell ընկերության աշխատակիցը, պնդում էր, որ իր նկատմամբ խտրական վարքագիծ է ցուցաբերվում՝ նրան բացառելով ավելի բարձր վարձատրվող պաշտոններից։ Սիլվիա Ռոբերտսը հանդես եկավ որպես նրա փաստաբան՝ աջակցելով Վիքսի բողոքներին և մեղադրելով ընկերությանը 1964 թվականի Քաղաքացիական իրավունքների օրենքի VII գլխի խախտման մեջ։ VII գլուխը նախատեսում է «պաշտպանել անհատներին աշխատանքային խտրականությունից՝ ծագման, ռասայի, գույնի, սեռի և կրոնական պատկանելության հիմքով»։ Այս սկզբունքով, Վիքսը Սիլվիա Ռոբերտսի օգնությամբ շահեց դատը 1969 թվականին՝ բողոքարկելուց հետո։ Դատավարությունը ոչ միայն ԿԱԿ-ին հաղթանակ բերեց, այլ նաև կյանքի կոչեց այն օրենսդրությունը, որը մշակվել էր նման կազմակերպությունների՝ ինչպիսին է ԿԱԿ-ը, նպատակներին ծառայելու համար։

## Կազմակերպության կողմից օգտագործվող լրատվամիջոցներ
1970 թվականից սկսած՝ ԿԱԿ-ը հրապարակել է ազգային նորությունների տեղեկագիրը՝ «*Do It NOW»-ն,* որը խմբագրվել է Մյուրիել Ֆոքսի կողմից։ Իսկ  1977 թվականից արդեն թերթը հայտնի է եղել որպես  *National NOW Times*  ()։

## Նախագահներ
ԿԱԿ-ը ղեկավարվել է ներոնշյալ կանանց կողմից՝

* Բեթի Ֆրիդան, 1966–1970
* Այլին Հերնանդես, 1970–1971
* Վիլմա Սքոթ Հեյդե, 1971–1974
* Քերըն ԴըՔրոու, 1974–1977
* Էլեանոր Սմիլ, 1977–1982
* Ջուդի Գոլդսմիթ, 1982–1985
* Էլեանոր Սմիլ, 1985–1987
* Մոլլի Յարդ, 1987–1991
* Պատրիսիա Այրլենդ, 1991–2001
* Քիմ Գենդի, 2001–2009
* Տերի Օ’Նիլ, 2009–2017
* Թոնի Վան Պելթ, 2017–2020
* Քրիստիան Նունես, 2020- մինչ օրս

## Քննադատություն
ԿԱԿ-ը հաճախ է ենթարկվել  քննադատության բազմաթիվ  հակաաբորտային, պահպանողական և  հայրական իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվող խմբերի կողմից։ 1990-ականներին կազմակերպությունը քննադատության արժանացավ *[[Լոս Անջելես Թայմս|Լոս Անջելես Թայմս-ի]]* կողմից երկակի ստանդարտներ  կիրառելու համար, երբ հրաժարվեց աջակցել  Փոլա Ջոնսին՝ նախկին դեմոկրատ նախագահ Բիլ Քլինթոնի դեմ ներկայացրած սեռական ոտնձգության հայցում, այն ժամանակ, երբ հանդես էր գալիս հանրապետական քաղաքական գործիչ  Բոբ Փաքվուդի  հրաժարականի կոչով, ում 10 կին մեղադրել էին նմանատիպ բռնությունների մեջ։ Ջոնսի հայցը հետագայում մերժվեց ԱՄՆ շրջանային դատավոր Սյուզան Վեբբեր Ռայթի կողմից, որը վճռեց, որ Ջոնսի մեղադրանքները, նույնիսկ եթե համապատասխանում էին իրականությանը, չի կարելի համարել սեռական ոտնձգության դրսևորում։ Ջոնսը բողոքարկեց որոշումը, սակայն հետագայում հրաժարվեց հայցից՝ դատարանից դուրս համաձայնություն ձեռք բերելով և ստանալով 850,000 ԱՄՆ դոլար։ Դատավոր Սյուզան Վեբբեր Ռայթը հետագայում մեղադրեց նախագահ Քլինթոնին դատարանի նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունք ցուցաբերելու համար՝ Փոլա Ջոնսի գործի ընթացքում Մոնիկա Լյուինսկու հետ իր հարաբերությունների վերաբերյալ «դիտմամբ կեղծ» ցուցմունք տալու համար։ Սա նշանավորեց առաջին դեպքը, երբ պաշտոնավարող ԱՄՆ նախագահը ենթարկվեց պատժի դատարանի որոշումը չկատարելու համար։

ԿԱԿ-ը համարվում է ԱՄՆ-ի հիմնական լիբերալ ֆեմինիստական կազմակերպություններից մեկը, և հիմնականում լոբբինգ է իրականացնում սեռական հավասարության համար առկա քաղաքական համակարգի շրջանակներում։ Կազմակերպությունը քննադատության է արժանացել  հակաաբորտային ֆեմինիստներին չսատարելու համար։ Որոշ անդամներ, ինչպիսիք են Լոս Անջելեսի ԿԱԿ-ի մասնաճյուղի նախագահ Թամմի Բրյուսը լքեցին կազմակերպությունը՝ նշելով, որ նրանք դեմ են լիբերալ և կուսակցական քաղաքական դիրքորոշումները սեռերի հավասարությունից վեր դասելուն: Թամմի Բրյուսը մեղադրել է ԿԱԿ-ին կանանց միջազգային իրավունքները պաշտպանելու նպատակով բավարար ջանքեր չգործադրելու համար, բայց  փոխարենը նա մեղադրում էր  Ջորջ Ու․ Բուշի Սպիտակ տանը նրանց պահպանողական դիրքորոշումների համար։ Քննադատությունները, որ քաղաքականությունը վեր է դասվել ֆեմինիզմից սկսվեցին 1982 թվականից, երբ Հավասար իրավունքների փոփոխությունը չհաջողվեց վավերացնել, իսկ ԿԱԿ-ը՝  Ջուդի Գոլդսմիթի նախագահությամբ, խիստ ընդդիմացավ Ռեյգանոմիկային և աջակցեց  դեմոկրատական ներկայացուցիչներին, որոնք հակադրվում էին հանրապետական ֆեմինիստ կոնգրեսի անդամ Միլիսենտ Ֆենվիկի  տնտեսական ծրագրերին, քանի որ նա աջակցում էր Ռոնալդ Ռեգանի քաղաքականությանը։

Բացի այդ, Դեբորա Ուոթկինսը, ով մի ժամանակ եղել էր Դալասի ԿԱԿ-ի  մասնաճյուղի նախագահ, լքեց ԿԱԿ-ը 2003 թվականին և նույն տարում հիմնեց Դալաս-Ֆորտ Ուորթի Տղամարդկանց ազգային կոալիցիայի մասնաճյուղը՝ նշելով, որ հոգնել է այն ամենից, ինչը նա համարում էր «կեղծավորություն» և «տղամարդկանց քննադատություն» ԿԱԿ-ում։

2014 թվականին ԿԱԿ-ը  քննադատվեց Fox News-ի Մեգին Քելի կողմից՝ Little Sisters of the Poor-ին (կրոնական կազմակերպություն) իրենց «Կեղտոտ 100» ցուցակում ընդգրկելու համար:

## Տես նաև
* Ֆեմինիզմը ԱՄՆ-ում
* ԿԱԿ-ի ղեկավարների ցանկ
* Խիզախության համար մրցանակի արժանացած կանանց ցանկ
* *[[Նա  գեղեցիկ է, երբ զայրացած է]]* － վավերագրական ֆիլմ, որը նվիրված է ժամանակակից կանանց շարժման հիմնադիրներին՝ ընդգրկելով ԿԱԿ-ի և դրա հիմնադիրներից մի քանիսի պատմությունները (Մյուրիել Ֆոքս, Ջաքուրի Սեբալլոս և Ռիտա Մեյ Բրաուն)։
* RightRides - ավտոբուսային ծառայություն, որը ճանաչում ստացավ ԿԱԿ-ի կողմից։

## Աղբյուրներ