Սաադեթ Աբդուլաևա

**Սաադեթ Աբութալիբ քըզի Աբդուլաևա** (, ), ադրբեջանցի երաժշտագետ, գիտնական, ազգագրագետ և մանկավարժ, արվեստի պատմության դոկտոր, պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1940 թվականի հունվարի 18-ին, Բաքու քաղաքում։ Աբութալիբ Աբդուլաևի դուստրն է։

1947-1957 թվականներին սովորել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիային կից երաժշտական դպրոցում (այժմ՝ Բյուլբուլի անվան երաժշտական հատուկ միջնակարգ դպրոց)։

1957 թվականին ընդունվել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիա (այժմ՝ Բաքվի երաժշտական ակադեմիա)։

1962 թվականին ավարտել է կոնսերվատորիան` «Ադրբեջանական ժողովրդական երաժշտություն» մասնագիտացմամբ։

1962-1971 թվականներին աշխատել է Արբեջանի մշակույթի նախարարության Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Ճարտարապետության և արվեստի ինստիտուտի «Երաժշտություն» բաժնում որպես կրտսեր գիտաշխատող։

1965-1967 թվականներին սովորել է ինստիտուտում գործող ասպիրանտուրայի բաժնում։

1968 թվականին նրան շնորհվել է արվեստագիտության թեկնածուի կոչում։

1971-1979 թվականներին աշխատել է որպես դասախոս, ավագ դասախոս, 1979-1992 թվականներին եղել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիայի Ադրբեջանական ժողովրդական երաժշտության պատմության և տեսության ամբիոնի դոցենտ։

1992-2017 թվականներին եղել է նույն ամբիոնի պրոֆեսոր։

1978 թվականին ընտրվել է ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամ։

2004 թվականին նրան շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում, 2006 թվականին՝ արվեստագիտության դոկտորի կոչում։

Մահացել է 2017 թվականի մարտի 12-ին, Բաքվում։

## Գիտական գործունեություն
Գիտական հետազոտությունները կապված են պատմության, կառուցվածքի, ձայնի և օգտագործման առանձնահատկությունների ուսումնասիրության, թյուրքական տարածքում նմանատիպ գործիքների հետ դրանց համեմատության, ինչպես նաև` հետագա զարգացման հետ:Ժամանակակից ադրբեջանական երաժշտական գործիքագիտության հիմնադիրներից մեկն է։ Իր աշխատություններում նա առաջ է քաշել Ադրբեջանի տարածքում լայնորեն օգտագործված, այնուհետև` գործածությունից դուրս եկած երաժշտական գործիքների վերականգնման խնդիրը։

## Մանկավարժական գործունեություն
Ս. Աբդուլաևան 1971-2017 թվականներին դասախոսություններ է կարդացել «Ադրբեջանական ժողովրդական երաժշտական ստեղծագործություն», «Գործիքավորում» մասնագիտացված առարկաների, «Ադրբեջանական ժողովրդական երաժշտության հիմունքներ» ընդհանուր դասընթացի վերաբերյալ, ուսանողների հետ անցկացրել է անհատական և կամընտրական դասընթացներ գործիքավորման վերաբերյալ։ Ղեկավարել է ուսանողների գիտական զեկույցները, դիպլոմներն ու ավարտական աշխատանքները։ Նա մեթոդական հիմք է մշակել ադրբեջանական ժողովրդական գործիքների նվագախմբի համար։ Նրա ղեկավարությամբ 15 հոգի կատարել են դիսերտացիոն աշխատանքներ և ստացել փիլիսոփայության դոկտորի կոչում արվեստագիտությունից։

## Մրցանակներ
2000 թվականին նրան շնորհվել է Ադրբեջանի կրթության նախարարության պատվավոր դիպլոմ՝ երաժշտագետների պատրաստման գործում արդյունավետ գիտական և մանկավարժական գործունեության համար։

2013, 2015, 2016 թվականներին պարգևատրվել է «Նախագահի կրթաթոշակով», որը նախատեսված է Ադրբեջանի կոմպոզիտորների միության անդամների համար։

## Նրա մասին
* Союз композиторов Азербайджана. Справочник (декабрь 1973 — июнь 1979 гг.). Баку, Ишыг, 1979, с. 123.
* Союз композиторов СССР. Справочник. Москва, Сов. комп., 1981, с. 260.
* Союз композиторов Азербайджана. Справочник (сентябрь 1979 г. — июль 1984 г.). Баку, Ишыг, 1985, с. 242.
* Əfəndiyeva İ. «Ədəbiyyat və incəsənət» qəzeti, 1990, № 48, 7 dekabr.
* Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı. Məlumat kitabçası (1990—2001). Bakı: 2002, s. 13-14.
* Rzayev N. «Həqiqət bürcü» qəzeti, 2003, № 1, 11-18 yanvar; «Mədəniyyət» qəzeti, 2003, № 05, 01 fevral;
* Seyidova S., Əfəndiyeva İ. «Musiqi dünyası», 2005, № 1-2, s. 123—125;
* Əfəndiyeva İ. «Mədəni-Maarif» jurnalı, 2005, № 7, s. 33-34;
* Muğam ensiklopediyası. Heydər Əliyev Fondu. Bakı, 2008, s. 11.
* Azərbaycan milli ensiklopediyası, c. 1. Bakı, 2009, s. 39.
* Энциклопедия азербайджанского мугама. Баку, 2012, c. 34.
* Azərbaycan Bəstəkarlar İttifaqı. Məlumat kitabçası. Bakı, 2012, s. 17-20.
* Кафаров С. Газета «Зеркало», 2013, № 126, 26 января.
* Qafarov S. Səadət Abdullayeva. Bakı, Şərq-Qərb, 2014, 32 s.
* Şamaxı ensiklopediyası. Bakı, 2015, s. 19-20.
* Hidayətqızı S. Muğam qəsri. Bakı, Apostol, 2016, s. 555.
* Azərbaycan bəstəkarları və musiqişünasları. http://abm.musigi-dunya.az
* Həsənova C. «Musiqi dünyası», 2017, 1/70, s. 74-75.
* Hüseynova L. «Konservatoriya». Elmi jurnal, 2017, № 1 (35), s. 4.
* Багирова C. Газета «Каспий», 2018, 14 марта, с. 10.
* Rəhmanov R. Çalğı alətlərilə bağlı yaradıcılıq ömrü (Səadət Abdullayevanın xatirəsinə)

## Աշխատանքներ

### Գրքեր
* Народные музыкальные инструменты Азербайджана. Баку, Азернешр, 1972, 36 с.
* Современные азербайджанские народные музыкальные инструменты. Bakı, İşıq, 1984, 76 с.
* Азербайджанская инструментальная музыка. Москва, Mузыка, 1990, 96 c.
* Историография азербайджанских народных музыкальных инструментов. Bakı, AzPU, 1991, 130 c.
* Azərbaycan xalq çalğı alətləri [Азербайджанские народные музыкальные инструменты]. Bakı, Adiloğlu, 2002, 454 s.:
* Azərbaycan xalq çalğı alətləri və orkestrləşdirmə [Азербайджанские народные музыкальные инструменты и оркестровка]. Bakı, Maarif, 1996, 174 s. (совместно с С.Алескеровым).
* Народный музыкальный инструментарий Азербайджана (музыковедческо-органологическое исследование). Баку, Элм, 2000, 486 с.
* Azərbaycan xalq çalğı alətləri [Азербайджанские народные музыкальные инструменты]. Bakı, Adiloğlu, 2002, 454 s.
* Azərbaycan folklorunda çalğı alətləri [Музыкальные инструменты в азербайджанском фольклоре]. Bakı, Adiloğlu, 2007, 216 s.
* Azərbaycan musiqisi və təsviri sənət [Азербайджанская музыка и изобразительное искусство]. Bakı, Oğuz eli, 2010, 416 s.
* Музыкальные инструменты очаровывают мир. Баку: Нурлар, 2016, 288 с. (текст на азербайджанском, английском и русском языках).
* Nizamidə musiqi, musiqidə Nizami [Низами о музыке, Низами в музыке]. Bakı: Nurlar, 2018, 360 s.

### Ընտրված հոդվածներ
* Çalğı alətlərimizin sorağı ilə [Расспрашивая наши музыкальные инструменты] // «Qobustan» sənət toplusu, 1971. — № 1 (9). — S. 69-70.
* Rübabın izi ilə [По следам рубаба] /Azərbaycan musiqisi: tarix və müasir dövr. — Bakı: 1994. — S. 82-88.
* Rud, bərbət və ud çalğı alətləri haqqında mühakimələr [Суждения о музыкальных инструментах руд, барабат и уд] / Ekologiya, fəlsəfə, mədəniyyət. Elmi məqalələr məcmuəsi, 7-ci buraxılış. — Bakı: Təbib, 1995. — S. 67-70.
* Musiqişünaslığımızda əks olunmayan xalq çalğı alətlərimiz [Музыкальные инструменты, не отраженные в нашем музыковедении] / Azərbaycan şifahi xalq və professional musiqinin problemləri. Elmi məqalələr toplusu. — Bakı: 2002. — S. 5-13.
* «Глашатай» радостей и побед народа // İrs-Наследие. — 2002. — № 4. — C. 52-53.
* Мелодия из глубины веков // İrs-Наследие. — 2003. — № 5. — C. 40-41;
* Чарующие звуки балабана // İrs-Наследие. — 2003. — № 8. — С. 48-49.
* Роль композиторского творчества в становлении и развитии оркестра азербайджанских народных музыкальных инструментов / Bəstəkar və zaman (Azərbaycan bəstəkarlarının yubileylərinə həsr olunmuş konfrans materialları və elmi məqalələr toplusu). — Bakı: Adiloğlu, 2003. — S. 42-50.
* Türk məkanında xalq çalğı alətlərinin müqayisəli öyrənilməsinin ilkin nəticələri [Первичные результаты по сравнительному изучению народных музыкальных инструментов в тюркском пространстве ] / «Ortaq türk keçmişindən ortaq türk gələcəyinə». II Uluslararası folklor konfransının materialları". — Bakı: 2004. — S. 333—338.
* Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatında çalğı alətləri [Музыкальные инструменты в азербайджанском устном народном творчестве] // Musiqi dünyası. — 2004. — 3-4/21. — S. 170—177.
* «Koroğlu» dastanında aşıq sənəti, çalğı alətləri, eyniadlı hava və instrumental silsilələri [Ашыгское искусство, музыкальные инструменты, одноименные песенные и инструментальные циклы в эпоcе «Кёроглу»] // Musiqi dünyası. — 2006. — 3-4/29. — S. 91-96.
* Mövsüm və məişət mərasim şənliklərində çalğı alətlərimiz [Музыкальные инструменты в календарных и семейно-обрядовых увеселениях] / Bəstəkar və zaman, III buraxılış. — Bakı: Adiloğlu, 2008. — S. 254—270.
* Dədə Qorqud və qopuz [Деде Горгуд и гопуз] / Folklor və etnoqrafiya.-2008. — № 3-4. — S. 61-69.
* Azərbaycan musiqi ifaçılığı təsviri sənətdə /Азербайджанское музыкальное исполнительство в изобразительном искусстве / Konservatoriya. — 2009. — № 1. — S. 127—136.
* Muğam və təsviri sənət [Мугам и изобразительное творчество] / «Muğam aləmi» Beynəlxalq elmi simpoziumun materialları, 18-20 mart 2009-cu il. — Bakı: Şərq-Qərb, 2009. — S. 26-39;
* Азербайджанское инструментоведение: достижение и перспективы / Международный симпозиум «Музыкальные инструменты тюркских народов». — Баку: 2010. www.musicmuseum.az/turksoy2010/tstez01.doc
* Музыкальный инструмент мирового значения // İrs-Наследие. — 2011. — № 1(49). — C. 44-49.
* Самый певучий среди инструментов // İrs-Наследие. — 2011. — № 2 (50). — C. 54-58;
* Саз — неотъемлемый инструмент азербайджанских ашугов // İrs-Наследие. — 2011. — № 3 (51). — C. 58-63;
* Азербайджанский канун // İrs-Наследие. — 2011. — № 4 (52). — C. 56-59;
* Чарующий слух музыкальный инструмент // İrs-Наследие. — 2011. — № 5 (53). — C. 28-33.
* Çalğı alətlərimizin yayılma hüdudları [Границы распространения наших музыкальных инструментов] / Tarixi yaşadan unudulmuş musiqi alətləri. Milli musiqinin tədqiqi. Elmi məqalələr toplusu. — Bakı: Mütərcim, 2011. — S. 27-45.
* Пастушья свирель звучит в оркестрах // İrs-Наследие. — 2012. — № 1 (55). — C. 40-45.
* Под ритмы нагары, гавала и гоша-нагары // İrs-Наследие. — 2012. — № 5 (59). — C. 28-34.
* Azərbaycan instrumental muğam ifaçılığı — ənənələrinin varisliyi kontekstində [Инструментальное исполнение мугамов в контексте преемственности традиций] / «Muğam aləmi». III Beynəlxalq elmi simpoziumunun materialları, Bakı, 12-15 mart, 2013. — Bakı: 2013. — S. 3-9.
* Древние азербайджанские музыкальные инструменты. // İrs-Наследие. — 2013. — № 2 (62). — C. 34-40.
* Nizami Gəncəvinin etik və estetik görüşləri «musiqili» misralarda [Этно-эстетические взгляды Низами Гянджеви в «музыкальных» строфах]// Konservatoriya. — 2016. — № 3 (33). — S. 21-27.
* Dahi bəstəkar və korifey musiqişünas [Гениальный композитор и корифей музыковедения] / Üzeyir Hacıbəyli müasirlərin düşüncəsində. I cild. Müəllif və tərtibçi Səadət Təhmirazqızı. — Bakı, 2016, — S. 90-99.
* Nizami Gəncəvinin əsərlərində musiqili səhnələr [Музыкальные сцены в произведениях Низами Гянджеви] // Konservatoriya. — 2017. — № 1 (35). — S. 5-13.
* Azərbaycan çalğı alətləri haqqında qaynaqları araşdırarkən… [Изучая первоисточники по азербайджанским музыкальным инструментам...]// Musiqi dünyası. — 2016. — 4 (69). — S. 11- 16.
* Nizami Gəncəvinin əsərlərində musiqi və rəqs ifaçıları [Исполнители музыки и танца в произведениях Низами Гянджеви] / Türksoylu xalqların musiqi mədəniyyətinin tədqiqi problemləri. XVI Beynəlxalq elmi-praktiki konfransın materialları. — Bakı: 2017. — S. 13-18.
* Nizami Gəncəvinin əsərləri orta əsr çalğı alətləri haqqında əsas mənbə kimi [Произведения Низами Гянджеви как основной источник по средневековым музыкальным инструментам] // Konservatoriya. — 2018. — № 1 (39). — S. 69-78.

## Ծանոթագրություններ