Գրիգորի Վելեսով

**Գրիգորի Նիկիտովիչ** **Վելեսով (Վելիսով**, (), Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից: Գվարդիայի ավագ , Խորհրդային Միության հերոս: ԽՄԿԿ անդամ։

60-րդ գվարդիական հեծելազորային գնդի հրացանի հրամանատար (16-րդ գվարդիական հեծելազորային դիվիզիա, 7-րդ գվարդիական հեծելազորային կորպուս, 1-ին Բելառուսական ճակատ), որը հատկապես աչքի է ընկել 1945 թվականի փետրվարի 16-ին Լեհաստանի Ռայխենբախ գյուղի տարածքում տեղի ունեցած մարտում, որի ընթացքում անձամբ խոցել է հակառակորդի 4 տանկ և 2 զրահափոխադրիչ։ Զոհվել է 1945 թվականի փետրվարի 16-ին Լեհաստանի Ռայխենբախ գյուղում տեղի ունեցած մարտում առաջադրանքը կատարելիս։

## Կենսագրություն
### Վաղ տարիներ
Գրիգորի Նիկիտովիչ Վելեսովը ծնվել է 1906 թվականին Ռուսաստանի գյուղացիական ընտանիքում՝ Պերմի նահանգի Շադրինսկի շրջանի Մեչոնսկի վոլոստի սոպինինա գյուղում, այժմ գյուղը մաս է կազմում Կուրգանի շրջանի Շատրովսկի շրջանի Սպիցինսկի գյուղական խորհրդի)։ Այնտեղ էլ ավարտել է յոթնամյա դպրոցը։

1930 թվականին տեղափոխվել է թուրքմենական ԽՍՀ, որտեղ սկսել է աշխատել Մարիի մարզի Բայրամ-Ալի քաղաքում (Այժմ՝ Բայրամալինի էտրապում, Թուրքմենստանի Մարիի Վելայաթ քաղաքում) «Զագոտզեռնո» պահեստի վարիչ։

1941թվականին զորակոչվել է Բայրամ-Ալիական ռայվոենկոմատով բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակում ծառայության։ 1943 թվականի սեպտեմբերից Հայրենական մեծ պատերազմի ճակատներում։ Մասնակցել է Ստալինգրադի, Կենտրոնական և 1-ին Բելառուսական ճակատների մարտերին։

1945 թվականի փետրվարին գվարդիայի ավագ Գրիգորի Վելեսովը նշանակվեց 16-րդ գվարդիական հեծելազորային դիվիզիայի 60-րդ գվարդիական հեծելազորային գնդի հրացանի հրամանատար։ Հատկապես աչքի է ընկել Վիստուլա-Օդեր հարձակողական գործողության ժամանակ։

### Հերոսություն

1945 թվականի փետրվարի 14-ին 60-րդ գվարդիական հեծելազորային գնդն ընդունեց 212-րդ հրաձգային դիվիզիայի 692-րդ հրաձգային գնդի 2-րդ գումարտակի պաշտպանության տեղամասը Ռայխենբախ բնակավայրում գերմ.՝ Արնսվալդեի շրջանում (գերմ.՝  Arnswalde) Պոմերանիա նահանգի Շտետտին վարչական շրջանի, այժմ ՝ սոլեցտվո Ռադաչևո (Պոլ. Radaczewo (województwo zachodniopomorskie)) Լեհաստանի Հանրապետության Արևմտյան Պոմերանյան վոյեվոդության Խոշնոյի շրջանի օրհներգում, Խոշնո քաղաքից (նախկինում՝ Առնսվալդե քաղաք) 5 կմ հյուսիս-արևմուտք։

1945 թվականի փետրվարի 15-ին թշնամին («մեծ Գերմանիա» դիվիզիա) անցավ Ֆարզոլ շրջան և հարձակվեց Ռայխենբախի վրա։ Փետրվարի 15-ին, ժամը 11:30-ին, թշնամու մոտոհրաձգային հրետանին ինքնագնաց զենքերով հարձակվեց 1-ին ջոկատի մարտական կազմավորումների վրա, ճմրթեց այն և, ծածկվելով կոպիտ տեղանքով, դուրս եկավ Ռայխենբախ՝ 76 մմ հրացանի մարտկոցի կրակակետերի, 82 մմ ականանետերի և 1-ին ջոկատի թիկունքների տեղակայման տարածքում: 1-ին ջոկատի մարտական կազմավորումները հարձակվեցին 1-ին ջոկատի մարտական Հակառակորդի ինքնագնաց հրացաններն ու զրահամեքենաները կրակով դիմավորեցին 76 մմ տրամաչափի երեք հրանոթ: Այն բանից հետո, երբ զենքի հաշվարկները շարքից հանվել են, թշնամին դուրս է եկել Ռայխենբախի Հյուսիսային ծայրամաս և Ռայխենբախի 200 մ հարավ։  Ճանապարհների խաչմերուկում կրակով դիմավորեցին Վելեսովի 76 մմ տրամաչափի հրացանն ու հաստոցավոր գնդացիրը, և դադարեցրին երթևեկությունը: Պարգևատրման թերթիկի տվյալներով ՝ մարտ է վարել թշնամու 17 ծանր տանկերի դեմ։ Արկերից մեկը պայթել է Գրիգորի Վելեսովի կողքին՝ ապշեցնելով նրան։ Երբ նա ուշքի եկավ, տեսավ, որ իր ամբողջ հաշվարկը մահացել է։ Ամբողջ հաշվարկի համար միայնակ գործելով՝ Վելեսովը նոկաուտի ենթարկեց 4 տանկ և 2 զրահափոխադրիչ (ըստ պարգևատրման թերթիկի) կամ 3 ինքնագնաց Վելեսովը նոկաուտի ենթարկեց հաշվարկի հետ միասին (ըստ 60 GV մարտականգործողությունների ամսագրի)։ Երբ գերմանական զորքերը ներխուժեցին հաշվարկի դիրքեր, Գրիգորի Նիկիտովիչ Վելիսովը մահացավ նրանց հետ ձեռնամարտի ժամանակ (անձնակազմի անդառնալի կորուստների անվանական ցուցակը ցույց է տալիս մահվան ամսաթիվը 1945 թվականի փետրվարի 15-ին, իսկ պարգևատրման թերթիկը ցույց է տալիս մահվան ամսաթիվը 1945 թվականի փետրվարի 16-ին): Թաղված է մարտերի վայրում՝ Ռայխենբախում (այժմ՝ Լեհաստանի Արևմտյան Պոմերանյան վոևոդությունում)։ Այս հատվածում պայքարը դադարեցվեց, ստորաբաժանումները սկսեցին նահանջել Պետցնիկ (Պոլ. Piasecznik (powiat choszczeński)) և գրավեցին պաշտպանությունը բնակավայրից արևելք։ Փետրվարի 15-ի լույս 16-ի գիշերը Ռայխենբախի հարավային ծայրամասում նկատվել է տանկերի և մեքենաների մեծ կուտակում։ Պահուստները քաշելով՝ հակառակորդը շարունակել է հարձակումը Ռայխենբախի շրջանից, իսկ 60-րդ գվարդիական հեծելազորային գնդն անցել է պաշտպանության, փետրվարի 22-ին գունդը տեղափոխվել է ռազմաճակատի մեկ այլ հատված։ 1945 թվականի փետրվարի 23-ին 61-րդ բանակի 89-րդ հրաձգային կորպուսի 311-րդ հրաձգային դիվիզիան տիրեց Ռայխենբախին։

Գվարդիայի իր սխրանքի համար ավագ Գրիգորի Նիկիտովիչ Վելիսովը 1945 թվականի մայիսի 31-ին հետմահու արժանացավ Խորհրդային Միության հերոսի կոչմանը՝ «Ոսկե աստղ» մեդալի և Լենինի շքանշանի հանձնմամբ։

## Պարգևներ
* Խորհրդային Միության հերոս (1945թվականի մարտի 31):
** «Ոսկե Աստղ» Մեդալ
** Լենինի Շքանշան
* Երկու մեդալ «արիության համար» (1943թվականի հոկտեմբերի 12,1944թվականի հունվարի 23)
* «Մարտական ծառայության համար» մեդալ (1943 թվականի սեպտեմբերի 25)
* «Ստալինգրադի պաշտպանության համար» մեդալ (1944 թվականի ապրիլի 15)

## Հիշատակ

Ուֆայում Գրիգորի Վելիսովի անունը ոսկե տառերով հավերժացվել է հուշատախտակների վրա, ինչպես նաև Խորհրդային Միության 112-րդ բաշկիրական (Չեռնիգովի 16-րդ գվարդիական) հեծելազորային դիվիզիայի բոլոր 78 հերոսների այլ անունների հետ միասին՝ Բաշկորտոստանի Հանրապետության Ազգային թանգարանի շենքի վրա, ինչպես նաև նրա անունը փորագրված էր Բաշկիրի 112-րդ (Չեռնիգովի 16-րդ գվարդիական) հեծելազորային դիվիզիայի թանգարանի շենքի վրա։

Խորհրդային Միության հերոս Գրիգորի Նիկիտովիչ Վելեսովի հուշարձանը, որը տեղադրվել է սոպինինի հայրենի գյուղում։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս ռազմական գործիչներ