Հաստ մատի սխալ

**Հաստ մատի սխալը** ստեղնաշարի մուտքագրման սխալ է կամ մկնիկի սխալ սեղմում, որը տեղի է ունենում պարզ մուտքագրման սխալի պատճառով՝ առաջացնելով անցանկալի երկրորդային վարքագիծ: Ընդհանուր լեզվով ասած՝ այն պարզապես վերաբերում է սենսորային էկրանին կամ ֆիզիկական ստեղնաշարի վրա թույլ տրված տարածված տպագրական սխալին, որը տեղի է ունենում, երբ կատարվում է սխալ ընտրություն, կամ բազմակի ընտրություններ են կատարվում տարբերակների կամ ստեղնաշարի ստեղների միմյանց չափազանց մոտ գտնվելու պատճառով։

Ֆինանսական շուկաների համատեքստում «fat finger» սխալը հատկապես այն դեպքն է, երբ գնման կամ վաճառքի պատվերի մանրամասները սխալմամբ մուտքագրվում են առևտրականի կողմից։

## Ֆինանսական մարքեթինգի մեջ
Ֆինանսական շուկաների, ինչպիսիք են ֆոնդային կամ արտարժույթի շուկաները, համատեքստում «fat-finger» սխալը այն դեպքն է, երբ գնման կամ վաճառքի պատվերը տրվում է նախատեսվածից շատ ավելի մեծ չափի, սխալ բաժնետոմսի կամ պայմանագրի համար, սխալ գնով կամ այլ մուտքագրման սխալների առկայության դեպքում։

Առևտրային տների ավտոմատացված համակարգերը կարող են հայտնաբերել «ճշգրիտ մատների» սխալները մինչև դրանց շուկա հասնելը, կամ նման պատվերները կարող են չեղարկվել մինչև դրանց կատարումը։ Որքան մեծ է պատվերը, այնքան ավելի հավանական է, որ այն չեղարկվի, քանի որ դա կարող է լինել պատվեր, որը գերազանցում է շուկայում առկա պաշարների քանակը։

«Հաստ մատի» սխալները պատվերների էլեկտրոնային մշակման արդյունք են, որը պահանջում է մանրամասների մուտքագրում ստեղնաշարի միջոցով։ Մինչև առևտրի համակարգչայինացումը, սխալ պատվերները հայտնի էին որպես «արտագնա գործարքներ», որոնք կարող էին չեղարկվել մինչև շարունակելը։ Համակարգիչների միջոցով կատարված սխալ պատվերները կարող են ավելի դժվար կամ անհնար լինել չեղարկելը։

### Վերանայման և չեղարկման վերջնաժամկետներ
Ֆոնդային բորսայում իրավական որոշակիություն ապահովելու համար բոլոր բորսաները, հնարավորության դեպքում, ունեն խիստ ժամկետներ վերանայման և չեղարկման հայտ ներկայացնելու համար։ NYSE, BATS, CBOT, NASDAQ, OMX և American Stock Exchange- ներում վերանայման հարցումները պետք է ստացվեն «կատարման ժամկետից հետո երեսուն (30) րոպեի ընթացքում»։

NYSE-Euronext Liffe- ում (Փարիզ, Բրյուսել, Ամստերդամ)՝ «Եթե անդամը կատարել է սխալ գործարք, նա կունենա կատարման պահից առավելագույնը 30 րոպե, որի ընթացքում կարող է կապվել շուկայի ծառայությունների հետ՝ գործարքը չեղյալ համարելու խնդրանքով»։

Լոնդոնի ֆոնդային բորսայում «անդամ ընկերությունների կողմից գործարքները չեղարկելու ցանկացած խնդրանք պետք է ներկայացվի շուկայի վերահսկողության բաժին հնարավորինս շուտ և ամեն դեպքում՝ գործարքի սկսվելուց հետո 30 րոպեի ընթացքում»։

Սինգապուրի բորսայում «հարցը պետք է ուղարկվի SGX-ST-ին սխալ գործարքի տեղի ունենալու պահից վաթսուն (60) րոպեի ընթացքում»։

Գերմանիայի Ֆրանկֆուրտի ֆոնդային բորսան կիրառում է հետևյալ կանոնները, անընդհատ աճուրդում առևտուր անող արժեթղթերով գործարքների դեպքում, «Mistro Trade» դիմումը պետք է ներկայացվի կատարման հաստատումը ստանալուց հետո երկու առևտրային ժամվա ընթացքում՝ համաձայն § 2 պարբերության 1-ին կետի 2-րդ կետի: Ինչ վերաբերում է կառուցվածքային ապրանքներից բացի այլ արժեթղթերի գործարքներին, որոնք առևտրվում են անընդհատ աճուրդում, դիմումի ժամկետը լրանում է 1-ին կետի համաձայն՝ տվյալ օրվա առևտրային ժամերի ավարտից հետո, ուստի սխալ առևտրի դիմումը պետք է ներկայացվի ամենաուշը «առևտրային ժամերի ավարտից հետո կես ժամվա ընթացքում»։

### Չեղարկման իրավունքի բացառումը
Իրավական որոշակիություն ապահովելու և դատարանների կողմից գործարքի պարտադիր լինելու կամ չպարտադրելու իրավիճակից խուսափելու համար, գործարքների սխալ առևտրային կանոնները սովորաբար բացառում են քաղաքացիական իրավունքի չեղարկման իրավունքները։

Սա բացատրում է, թե ինչու են բանկերը սովորաբար ստիպված լինում կրել հսկայական վնասներ, երբ տեղի են ունենում ակնհայտորեն սխալ գործարքներ, որոնք չեն հայտնաբերվել 30 րոպեի ընթացքում։

### Օրինակներ
«Հաստ մատի» սխալները ֆինանսական շուկաներում կանոնավոր երևույթ են.

* 2001 թվականին UBS-ը վաճառեց Dentsu- ի 610,000 բաժնետոմս 6 իենով, 610,000 իենով Dentsu-ի 6 բաժնետոմսի փոխարեն։ Չնայած սխալը անմիջապես նկատվեց, Տոկիոյի ֆոնդային բորսան չչեղարկեց գործարքները, և UBS-ը ստիպված եղավ հետ գնել բաժնետոմսերը շուկայական արժեքով, ինչը նրանց պատճառեց 100 միլիոն ԱՄՆ դոլարի կորուստ։
* 2006 թվականին Ճապոնիայի «Միզուհո Սեքյուրիթիզ» ընկերության առևտրականներից մեկի կողմից թույլ տրված «մեծ մատի» սխալը ստիպեց ընկերությանը կարճաժամկետ վաճառք կատարել բաժնետոմսերի նկատմամբ, որի վերացման համար ընկերությանը արժեցավ 40 միլիարդ իեն:
* 2014 թվականին ճապոնացի միջնորդը սխալմամբ ավելի քան 600 միլիարդ ԱՄՆ դոլար (370 միլիարդ ֆունտ ստերլինգ) արժողությամբ բաժնետոմսերի պատվերներ է տվել առաջատար ճապոնական ընկերություններին, այդ թվում՝ Nomura-ին, Toyota Motors-ին և Honda-ին, որոնք հետագայում չեղարկվել են։
* 2015 թվականին Deutsche Bank- ի կրտսեր աշխատակիցը, որի ղեկավարը արձակուրդում էր, գործարքը մշակելիս շփոթեց համախառն և զուտ գումարները, ինչի հետևանքով ԱՄՆ հեջ ֆոնդին վճարվեց 6 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, ինչը մի քանի անգամ ավելի մեծ էր, քան ճիշտ գումարը։ Բանկը սխալի մասին հայտնել է Մեծ Բրիտանիայի ֆինանսական վարքագծի մարմնին, Եվրոպական կենտրոնական բանկին և ԱՄՆ Դաշնային պահուստային բանկին, և հաջորդ օրը վերադարձրել է գումարը։
* 2015 թվականին ներդրող Արմին Ս.-ն BNP Paribas- ից գնեց վկայականներ 108 եվրո գնով՝ յուրաքանչյուրը 54,400 եվրոյի փոխարեն։ Սա BNP- ին 160 միլիոն եվրոյի վնաս պատճառեց։ Սխալը չի հայտնաբերվել, քանի որ BNP-ն չի կարողացել ամբողջ շաբաթվա ընթացքում ամրագրել ավելի քան 8000 գործարք։
* 2016 թվականին համարվում էր, որ «fat finger» սխալի պատճառով բրիտանական ֆունտը ընդամենը մի քանի րոպեում 6%-ով անկում ապրեց՝ հասնելով 1.1841 ԱՄՆ դոլարի, որը վերջին 31 տարվա ընթացքում ամենացածր արժեքն է։Միջազգային հաշվարկների բանկի ավելի ուշ հրապարակված զեկույցը եզրակացրեց, որ անկումը պայմանավորված չէր մեկ գործոնով։
* 2018 թվականի ապրիլի 8-ին, Samsung-ի «fat-finger» սխալի դեպքում, ընկերությունը սխալմամբ նոր բաժնետոմսեր է թողարկել աշխատակիցներին՝ բաժնետոմսերի սեփականության ծրագրի շրջանակներում։ Սխալը խաթարեց Կորեայի ֆինանսական շուկան։
* 2018 թվականին Deutsche Bank-ը սխալմամբ 28 միլիարդ եվրո է փոխանցել իր արտաքին հաշիվներից մեկին, ինչը գերազանցում է բանկի շուկայական արժեքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆինանսական շուկաներ
Կատեգորիա:Ֆինանսներ