Տերնոպոլի հրթիռակոծություն (2025)

**2025 թվականի նոյեմբերի 19-ի Տերնոպոլի հրթիռակոծություն**, լայնածավալ ավիահարված, իրականացրել են Ռուսաստանի զինված ուժերը՝ Ուկրաինայի արևմուտքում գտնվող Տերնոպոլ քաղաքը թիրախավորելով։ Հարձակումը, որը տեղի է ունեցել 2025 թվականի նոյեմբերի 19-ի՝ չորեքշաբթի օրվա վաղ առավոտյան ժամերին, ուղղված է եղել երկու բազմաբնակարան բնակելի շենքերի վրա՝ առաջացնելով առնվազն 36 մարդու, այդ թվում՝ յոթ երեխաների մահ, և մեկից ավելի 120 վիրավորում։ Այս հարվածը համարվում է արևմտյան Ուկրաինայի ամենաարյունալի հարձակումներից մեկը 2022 թվականի ռուս-ուկրաինական պատերազմից ի վեր։

## Նախապատմություն
Մինչև 2025 թվականի նոյեմբեր Ռուսաստանը զգալիորեն ակտիվացրել է հեռահար հրթիռների և անօդաչու թռչող սարքերի օգտագործումը, ինչը վերլուծաբանները նկարագրել են որպես ձմեռային արշավ, որը թիրախավորում է Ուկրաինայի էներգետիկ ենթակառուցվածքները և քաղաքացիական բնակչության կենտրոնները: Չնայած Ուկրաինայի արևելյան և կենտրոնական շրջանները հակամարտության ամբողջ ընթացքում ենթարկվել են անընդհատ ռմբակոծությունների, երկրի արևմտյան շրջանները՝ հատկապես Կիևից մոտ 370 կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող Տերնոպոլը, համարվել են հարաբերականորեն ավելի անվտանգ․ այստեղ են տեղափոխվել տեղահանված բազմաթիվ անձինք, ինչպես նաև տեղակայվել հումանիտար գործունեություն ծավալող կազմակերպություններ։

## Իրադարձություններ
2025 թվականի նոյեմբերի 19-ի վաղ առավոտյան ռուսական ռազմավարական ռմբակոծիչները համակարգված հարձակում են իրականացրել Ուկրաինայի տարածքում՝ օգտագործելով հարյուրավոր անօդաչու թռչող սարքեր և թևավոր հրթիռներ: Ուկրաինայի ռազմաօդային ուժերի տվյալներով՝ Ռուսաստանը արձակել է 476 անօդաչու թռչող սարք և 48 հրթիռ, իսկ ուկրաինական ուժերը որսացել են 442 անօդաչու թռչող սարք և 41 հրթիռ։

Ռուսաստանի Վոլոգդայի և Աստրախանի մարզերից գործող վեց Ту-95МС և չորս Ту-160МС ռազմավարական ռմբակոծիչներ Kh-101 թևավոր հրթիռներ են արձակել Ուկրաինայի տարբեր թիրախների վրա: Ուկրաինական AirGuard մոնիթորինգային ալիքի կատարած վիդեո-վերլուծությունը, որը հաստատվել է Ուկրաինայի օդային ուժերի հրամանատարության կողմից, ցույց է տվել, որ Տերնոպոլում կիրառված հիմնական զինատեսակները եղել են հենց Х-101 թևավոր հրթիռները։

Հրթիռային հարվածը Տերնոպոլում ուղիղ թիրախավորել է երկու իննահարկ բնակելի շենքեր՝ հարվածելով երրորդից մինչև իններորդ հարկերի հատվածներին։ Ներքին գործերի նախարար Իգոր Կլիմենկոյի խոսքով՝ մեկ հրթիռ հարվածել է Ստուսա փողոցի շենքին, իսկ երկրորդը Կվիտնյա փողոցի 15 հասցեի բնակելի շենքին։ Հրթիռը վերջնական մոտեցման ժամանակ ինֆրակարմիր հակազդեցություններ է արձակել՝ շրջանցելով Ուկրաինայի ՀՕՊ համակարգերը։

Պայթյունները մեծ հրդեհներ են առաջացրել, որոնք արագորեն կլանել են երկու շենքերի վերին հարկեր։ Արտակարգ իրավիճակների ծառայությունները ավելի քան 230 փրկարարներ են ուղարկել Ուկրաինայի ինը շրջաններից՝ որոնողական և վերականգնողական աշխատանքներ իրականացնելու համար։

Տարածքում տեղի ունեցած խոշոր հրդեհների պատճառով շրջակա օդում քլորի մակարդակը վեց անգամ գերազանցել է թույլատրելի նորման, ինչը տեղական իշխանություններին դրդել է կոչ անել բնակիչներին փակել պատուհանները և մնալ տանը՝ քիմիական նյութերի ազդեցությունից խուսափելու համար։

## Զոհեր և վնասներ
2025 թվականի նոյեմբերի 27-ի դրությամբ հաստատված մահացածների թիվը հասել է 35-ի, այդ թվում՝ յոթ երեխայի։

73-ից 122 մարդ վիրավորվել է, որոնցից շատերը ստացել են ծանր այրվածքներ և վնասվածքներ: Նոյեմբերի 20-ի դրությամբ մոտավորապես 22 մարդ անհետ կորած է համարվել։ Նոյեմբերի 20-ի դրությամբ, փրկարարական գործողությունների ընթացքում ապամոնտաժվել է մոտավորապես 950 քառակուսի մետր երկաթբետոնե կառույց և հեռացվել 460 տոննա շինարարական աղբ։

Երկու բնակելի բարձրահարկ շենքեր մասնակիորեն ավերվել են, իսկ քաղաքի էներգետիկ ենթակառուցվածքներին զգալի վնաս է հասցվել, ինչը նպաստել է տարածաշրջանում էլեկտրաէներգիայի լայնածավալ անջատումներին։

## Արձագանքներ
### Ուկրաինա
Նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին հարձակումը որակել է որպես «անամոթ հարձակում սովորական կյանքի վրա» և ընդգծել է, որ «սովորական կյանքի վրա յուրաքանչյուր անամոթ հարձակում ցույց է տալիս, որ Ռուսաստանի վրա ճնշումը բավարար չէ»։ Կոչ է արել ավելի ուժեղ միջազգային ճնշում գործադրել Ռուսաստանի վրա և մեծացնել ռազմական աջակցությունը Ուկրաինայի ՀՕՊ համակարգերին։

Նոյեմբերի 20-ին ԱՄՆ բանակի նախարար Դանիել Պ. Դրիսկոլի հետ հանդիպումների ժամանակ Զելենսկին մանրամասն տեղեկություններ է ներկայացրել Kh-101 հրթիռում հայտնաբերված օտարերկրյա բաղադրիչների մասին և խնդրել է ԱՄՆ-ի օգնությունը՝ Ռուսաստանին պատժամիջոցների տակ գտնվող բաղադրիչներ մատակարարող գնումների և մատակարարման շղթաները խափանելու համար։

Ներքին գործերի նախարար Իգոր Կլիմենկոն վերահսկել է փրկարարական գործողությունները՝ նկարագրելով «այրված պատերի միջով» քայլելը և մտորելով, որ «յուրաքանչյուր բնակարանում՝ եղել է մի ամբողջ կյանք, որը Ռուսաստանը ոչնչացրեց մի ակնթարթում»։

### Միջազգային
ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտեռեշը և գլխավոր քարտուղարի օգնական, Ուկրաինայի մշտական և մարդասիրական հարցերով համակարգող Մաթիաս Շմալեն դատապարտել են հարձակումները և կոչ արել դադարեցնել կրակը։

Լեհաստանը, որը ՆԱՏՕ-ի անդամ է և սահմանակից է արևմտյան Ուկրաինային, ռուսական հարձակմանը ի պատասխան տեղակայել է կործանիչներ և ակտիվացրել ցամաքային ՀՕՊ համակարգեր՝ ռադարային հետախուզության ստորաբաժանումների հետ միասին: Լեհաստանի զինված ուժերի տվյալներով՝ այս գործողությունները եղել են «կանխարգելիչ բնույթի» և կենտրոնացած են եղել «օդային տարածքի անվտանգության և պաշտպանության վրա, մասնավորապես՝ սպառնալիքի տակ գտնվող տարածաշրջաններին հարակից տարածքներում»: Իսպանիան և Շվեդիան լրացուցիչ օդային աջակցություն են ցուցաբերել, Գերմանիայի Բունդեսվերը տեղակայել է Patriot ՀՕՊ համակարգեր՝ Լեհաստանի պաշտպանությունը ամրապնդելու համար։

Ռումինիան նաև իրականացրել է հակաօդային պաշտպանության միջոցառումներ՝ ի պատասխան հրթիռային արկի իր տարածքին մոտ լինելուն։

### Ռուսաստան
Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը հատուկ չի նշել քաղաքացիական բնակելի շենքերի հարվածները։ Դրա փոխարեն այն պնդել է, որ իր ուժերը հաջողությամբ թիրախավորել են «պաշտպանական արդյունաբերության և էներգետիկայի օբյեկտները, որոնք աջակցում էին իրենց գործողություններին, ինչպես նաև արևմտյան Ուկրաինայում գտնվող անօդաչու թռչող սարքերի պահեստավորման վայրերը», պնդելով, որ «բոլոր նախատեսված թիրախները խոցվել են, և հարվածի նպատակները ձեռք են բերվել»։

Ռուսաստանը պնդել է, որ գիշերային հարվածները եղել են ի պատասխան Ռուսաստանի տարածքի վրա Ուկրաինայի հարձակումների՝ պնդելով, որ ուկրաինական ուժերը չորս ATACMS հրթիռ են արձակել Ռուսաստանի հարավում գտնվող Վորոնեժի ուղղությամբ,  Ուկրաինայի զինված ուժերը հետագայում խոստովանել են, որ իրենց թիրախում իսկապես եղել են ռուսական ռազմական օբյեկտները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս-ուկրաինական պատերազմ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ներխուժումն Ուկրաինա (2022)
Կատեգորիա:2025 Ուկրաինայում