Վիքինախագիծ

**Վիքինախագիծը** Վիքիմեդիա շարժման շրջանակներում ընդհանուր նպատակներ ունեցող մասնակիցների համար նախատեսված համախոհների խումբ է: Վիքինախագծերը տարածված են ամենամեծ վիքիում՝ Վիքիպեդիայում, և տարբեր աստիճաններով գոյություն ունեն քույր նախագծերում, ինչպիսիք են Վիքիբառարանը, Վիքիքաղվածքը, Վիքիտվյալները և Վիքիդարանը: Դրանք նաև գոյություն ունեն տարբեր լեզուներով, և հոդվածների թարգմանությունը նրանց համագործակցության մի ձև է:

COVID-19 համավարակի ընթացքում CBS News-ը նշել է Վիքիպեդիայի WikiProject Medicine-ի դերը հիվանդությանը վերաբերող հոդվածների ճշգրտությունը պահպանելու գործում։ Մեկ այլ ուշադրություն գրաված Վիքինախագիծ է «Կին գիտնականների վիկինախագիծը», որը *Smithsonian*-ը ներկայացրել է կին գիտնականների լուսաբանումը բարելավելու իր ջանքերի համար, ինչը, ինչպես նշվում է պրոֆիլում, «օգնել է Վիքիպեդիայում կին գիտնականների թիվը մոտ 1600-ից հասցնել ավելի քան 5000-ի»։

## Վիքիպեդիայում
Վիքիպեդիայի որոշ Վիքինախագծեր բավականաչափ զգալի են՝ խնդրո առարկա ոլորտին առնչվող արտաքին կազմակերպությունների հետ համագործակցային գործունեություն ծավալելու համար։

Վիքիպեդիան ունի հազարավոր Վիքինախագծեր, որոնք հիմնականում բաժանված են որոշակի թեմատիկ ոլորտների և կատարում են որոշակի սպասարկման առաջադրանքներ։ Վիքիպեդիայում թեմատիկ Վիքինախագծերի կողմից հաճախ կատարվող խնդիրներից մեկը տվյալ թեմատիկ ոլորտին վերաբերող հոդվածների որակի գնահատումն է։ Վիքիպեդիայում և քույր նախագծերում Վիքինախագծի էջերը տեղակայված են նախագծային տարածքում, և հոդվածի և Վիքինախագծի միջև կապի վերաբերյալ մետա տեղեկատվությունը սովորաբար ներառված է հոդվածի քննարկման էջում։

Վիքինախագծերը լրացուցիչ հնարավորություն են ընձեռում նմանատիպ հետաքրքրություններ ունեցող խմբագիրների միջև փոխգործակցության համար և, այդպիսով, պարզվել է, որ բարձրացնում են նման խմբագիրների արտադրողականությունը։ Մասնակցությունը խթանելու և արդյունավետությունը կենտրոնացնելու համար Վիքինախագծերը Վիքիպեդիայում կարող են զբաղվել այնպիսի գործունեությամբ, ինչպիսիք են «շաբաթվա համագործակցությունը» կամ մեկ հոդվածի կատարելագործումը մինչև «հատուկ» կարգավիճակի հասնելը։ Վիքինախագծերի խորհուրդը խմբագիրների խումբ է, որը օգնում է ակտիվ Վիքինախագծերի մշակմանը և հանդես է գալիս որպես Վիքինախագծերի միջև քննարկումների և համագործակցության կենտրոնական կետ։

Վիքիպեդիայի 2008 թվականի ակադեմիական ուսումնասիրությունը եզրակացրել է, որ Վիքինախագծերին մասնակցությունը զգալիորեն մեծացնում է խմբագրի ադմինիստրատոր դառնալու հնարավորությունները՝ պարզելով, որ Վիքիպեդիայի մեկ քաղաքականության խմբագրումը կամ Վիքինախագծի մեկ խմբագրումը հավասար է տասը հոդվածի խմբագրման, և եզրակացրել է.

### Վիքինախագծեր և հոդվածների կարևորության ու որակի գնահատում
2007 թվականին անգլերեն Վիքիպեդիան ներդրել է հոդվածների որակի գնահատման սանդղակ։ Հոդվածները գնահատվում են Վիքինախագծերի կողմից: Որակի դասերի շրջանակը սկսվում է «Կետ» (շատ կարճ էջեր)-ից, որին հաջորդում են «Սկիզբ», «C» և «B» (որակի աճման կարգով): Համայնքի կողմից գրախոսություն է անհրաժեշտ, որպեսզի հոդվածը մտնի ամենաբարձր որակի դասերից մեկը՝ կամ «A», «լավ հոդված» կամ ամենաբարձր՝ «հատուկ հոդված»: 2015 թվականի մարտի դրությամբ գնահատված մոտ 4.4 միլիոն հոդվածներից և ցուցակներից մոտ 7000-ը (0.16%) առանձնացված հոդվածներ կամ առանձնացված ցուցակներ են: Խմբագիրների կողմից ընտրված օրական մեկ առանձնացված հոդված հայտնվում է Վիքիպեդիայի գլխավոր էջում։ 2021 թվականի հետազոտության համաձայն՝ «Արևադարձային ցիկլոն» Վիքինախագիծն ունի ամենաորակյալ բովանդակությունը լավ հոդվածների և առանձնացված հոդվածների առումով։ Սա անսովոր է՝ նախագծի նեղ շրջանակի և ընդամենը մոտ 100 անդամների թվի պատճառով։

Հոդվածները կարող են նաև գնահատվել կարևորության համար Վիքինախագծերի կողմից։ Ներկայումս կան հինգ կարևորության կատեգորիաներ՝ «ցածր», «միջին», «բարձր», «ամենաբարձր» և «???»՝ չդասակարգված/անորոշ մակարդակի համար։ Որոշակի հոդվածի համար տարբեր Վիքինախագծեր կարող են նշանակել կարևորության տարբեր մակարդակներ։

Եթե հոդվածը կամ ցանկը տարբեր գնահատականներ է ստանում երկու կամ ավելի Վիքինախագծերի կողմից, ապա աղյուսակում և սյունակային դիագրամում օգտագործվում է ամենաբարձր գնահատականը:

Հետազոտող Ջակոմո Պոդերին պարզել է, որ հոդվածները հակված են հասնել ընտրված հոդվածի կարգավիճակի մի քանի խմբագիրների ինտենսիվ աշխատանքի շնորհիվ։ 2010 թվականին անցկացված ուսումնասիրությունը հայտնաբերել է որակի անհավասարություն ներկայացված հոդվածների միջև և եզրակացրել է, որ համայնքային գործընթացը անարդյունավետ է հոդվածների որակը գնահատելու հարցում։

## Նշանավոր Վիքինախագծեր
### Վիքինախագծ AI Cleanup
AI Cleanup վիքինախագիծը ստեղծվել է 2023 թվականին՝ «արհեստական ​​բանականության կողմից ստեղծված սխալ գրվածքների աճը» լուծելու և կայքից արհեստական ​​բանականության կողմից ստեղծված անորակ բովանդակությունը հեռացնելու համար։ Նախագիծը գտնում է արհեստական ​​բանականության կողմից ստեղծված բովանդակություն՝ ստուգելով ChatGPT-ի նման խոշոր լեզվական մոդելների կողմից հաճախ օգտագործվող արտահայտությունները, և հետևում է հոդվածներում արհեստական ​​բանականության կողմից ստեղծված պատկերների օգտագործմանը։ Այն նաև պարունակում է ուղեցույց՝ խմբագիրներին օգնելու համար հայտնաբերել արհեստական ​​բանականության կողմից ստեղծված բովանդակությունը, ներառյալ չատբոտների կողմից գրված հոդվածների սովորաբար ցուցադրվող բնութագրերի ցանկը։

### Վիքինախագծեր Israel և Palestine
2006 թվականի սեպտեմբերին ստեղծվել է Israel Վիքինախագիծը՝ Իսրայելին վերաբերող թեմաների լուսաբանումը բարելավելու համար։ Palestine Վիքինախագիծը ստեղծվել է երկու ամիս անց։ 2008 թվականին ստեղծվել է Իսրայել-Պաղեստին համագործակցության Վիքինախագիծը՝ իսրայելա-պաղեստինյան հակամարտությանը վերաբերող խմբագրական ջանքերը հաշտեցնելու համար, որի նախագծի էջում գրված էր. «Հակասական պատմական պատմություններով լի թեմայի շուրջ մենք աշխատում ենք Վիքիպեդիան դարձնել հակամարտության ամենահավասարակշռված հենակետը։ Օգնեք մեզ կամուրջներ կառուցել և քանդել աշխարհի ամենաանլուծելի հակամարտության մեջ առկա խոչընդոտները»։

### Վիքինախագիծ Medicine
Medicine Վիքինախագիծը ստեղծվել է 2004 թվականին՝ բժշկության հետ կապված թեմաների լուսաբանումը բարելավելու համար։

2011 թվականին նախագծի ջանքերի վերանայումը գովաբանել է այն Վիքիպեդիայի բժշկական հոդվածների մեծ մասի գնահատման համար (այդ ժամանակ մոտ 25,000), միևնույն ժամանակ նշելով, որ դրանցից միայն մոտ 70-ն է գնահատվել որպես բարձրորակ։  Վիքիպեդիայի բժշկական բովանդակության առաջին օգտագործումը պաշտոնական բժշկական կրթության մեջ եղել է 2011 թվականին։ 2014 թվականի մի ուսումնասիրություն պարզել է, որ բժշկական հրապարակումներում Վիքիպեդիայի բժշկական թեմաների հղման հաճախականությունը 2010 թվականից ի վեր ժամանակի ընթացքում աճել է՝ չնայած բժիշկներին Վիքիպեդիան օգտագործելուց հետ պահող առաջարկություններին, որոնց մեծ մասը տրամադրվում է որպես սահմանումներ կամ նկարագրություններ։

Վիքիպեդիստների կողմից 2016 թվականին գրված ակնարկում նշվում էր, որ բարձրորակ հոդվածների թիվը աճել է՝ հասնելով մոտ 80-ի։ Վերանայման մեջ գովաբանվել են կամավորների ջանքերը, սակայն նշվել է, որ մասնակցության մակարդակը չափազանց ցածր է հազարավոր ցածրորակ հոդվածներում որևէ էական բարելավում խոստանալու համար՝ կոչ անելով ավելի շատ բժիշկների կամավորագրվել։ Վերանայման մեջ նաև ասվում էր, որ Վիքիպեդիայի հոդվածների ընթեռնելիությունը (բարդությունը) կարող է չափազանց բարձր լինել նախատեսված լսարանի համար, և խրախուսվում էր Վիքիպեդիայի կամավորներին վերանայել այս ասպեկտը։

CBS News-ը նկարագրել է WikiProject Medicine-ի դերը COVID-19 համավարակի մասին բովանդակության մեջ՝ նշելով, որ չնայած «շատ դիտումներ ունեցող թեժ թեմաները ուշադիր խմբագրվում են, Վիքիպեդիայի որոշ քիչ ընթերցվող էջերում պահպանվում է անճիշտ տեղեկատվություն»։ Ջեյմս Հեյլմանը CBS News-ին ասել է. «Ես խորհուրդ չեմ տալիս մարդկանց կուրորեն վստահել Վիքիպեդիային։ Կարծում եմ՝ դա անելը հիմարություն կլինի։ Այնուամենայնիվ, գիտեք, մարդիկ չպետք է կուրորեն վստահեն նաև տեղեկատվության այլ աղբյուրներին»։

Վիքիպեդիայի հեղինակի և պաշտպանի կողմից գրված ակնարկի համաձայն՝ 2020 թվականի դրությամբ Վիքիպեդիան աշխարհի ամենաշատ հասանելի առողջապահական տեղեկատվության ռեսուրսներից մեկն է հանրության, հիվանդների, ուսանողների և մասնագետների կողմից։ Վերջերս (2023 թվականին) Medicine Վիքինախագիծը ուսումնասիրվել է որպես բժշկական կամավորության օրինակ։

### Վիքինախագիծ Women in Red

Women in Red-ը Վիքինախագիծ է, որը նախատեսված է Վիքիպեդիայի բովանդակության մեջ գենդերային կողմնակալության դեմ պայքարի համար: Նախագիծը կենտրոնանում է կանանց կենսագրությունների, կանանց աշխատանքների և կանանց խնդիրների վերաբերյալ բովանդակության ստեղծման վրա: Women in Red-ը հիմնադրվել է 2015 թվականի հուլիսին, Մեխիկո Սիթիի Վիքիմանիայում, Ռոջեր Բամկինի և Ռոզի Սթիվենսոն-Գուդնայթի կողմից։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*  (general information for editors, index of existing WikiProjects, etc.)

Կատեգորիա:Վիքինախագծեր