Սաշա Սոկոլով

**Սաշա Սոկոլով** (, լրիվ անունը՝ Ալեքսանդր Վսեվոլոդովիչ Սոկոլով, *Алекса́ндр Все́володович Соколов*, ), գրող, էսսեիստ, քննադատ, լրագրող։

## Կենսագրություն
thumb|Հալաբյան փողոց, 3շ., կորպ. 1 - Սոկոլովի վերջին մշտական հասցեն ԽՍՀՄ-ում
Ծնվել է 1943 թվականի նոյեմբերի 6-ին Օտտավայում: Մայրը՝ Լիդիա Վասիլևնան (1913-2000), ծագումով եղել է Սիբիրից։  Հայրը՝ ծնունդով Պենզայից Վսեվոլոդ Սոկոլովը (1913-2000), եղել է ԳՀՎ աշխատակից, ընդ որում պաշտոնապես ծառայել է Կանադայում ԽՍՀՄ դեսպանատանը, ըստ որոշ տվյալների՝ առևտրային խորհրդականի աշխատակազմում, այլ տվյալներով՝ եղել է ռազմական կցորդի տեղակալ։ Ավագ քույրը՝ Լյուդմիլան, ծնվել է 1938 թվականին։

Այն բանից հետո, երբ 1945 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Խորհրդային դեսպանատան ծածկագրող Իգոր Գուզենկոն Կանադային փաստաթղթեր է տվել ԱՄՆ ատոմային գաղտնիքների որսի մասին, Վսեվոլոդ Սոկոլովը բացահայտվել է և 1946 թվականին արտաքսվել Կանադայից հետախուզական գործունեության համար։  Մեկ տարի անց ընտանիքը տեղափոխվել է Մոսկվա, որտեղ սկզբում բնակվել է Վելոզավոդսկայայում, իսկ հիսունականների վերջին բնակարան է ստացել Հալաբյան փողոցում։  Ալեքսանդր Սոկոլովը սովորել է թիվ 596 դպրոցում, որն ավարտելուց հետո կարճ ժամանակ աշխատել է դիահերձարանում որպես սանիտար։ 

1962 թվականին ընդունվել է օտար լեզուների ռազմական ինստիտուտ, որտեղից հեռացել է 1965 թվականին։ Բանակ զորակոչվելուց խուսափելու համար ձևացրել է, թե ունի հոգեկան խանգարում և երեք ամիս անցկացրել Կաշչենկոյի անվան հիվանդանոցում, որտեղ կրկին հայտնվել է մի քանի տարի անց։

Սոկոլովը Խորհրդային Միությունից փախչելու մի քանի փորձ է կատարել։  1962 թվականին նրան ձերբակալել են խորհրդա-իրանական սահմանը Հասան-քուլի շրջանում հատելու փորձի ժամանակ, որից հետո նա երեք ամիս բանտում է անցկացրել, սակայն հոր կապերի շնորհիվ խուսափել է երկար ժամկետից։ 

1965 թվականին դարձել է ՍՄՈԳ գրական ասոցիացիայի անդամ:

Հուշարձանի մոտ մի խումբ տղաների տեսա։ Նրանք կարդում էին բանաստեղծություններ: Բանաստեղծություննե՛ր։ Ես էլ մոտեցա ու կարդացի, իսկույն մի կողմ քաշվեցի։ Նրա անունը Վոլոդյա Բատշև է, ստեղծվել է բանաստեղծական կազմակերպություն, հասարակություն, մանիֆեստ են գրելու, նկարիչներ, գրողներ են գալու, չե՞մ ուզում մասնակցել։ Ես հասկացա, որ մեծ տոն է սկսվել։ Բարեկենդան։ Ես ասացի՝ ես կգամ, պարտադիր:.. Հաջորդ օրը ես եկա Գուբանովի բնակարան։ Այնտեղ եռում էր... Ճիչ կար։  Ցնծություն։ Ես ընդհանրապես նման բան երբեք չեմ տեսել։ Կյանքի մեծ բախտի մթնոլորտ էր. մարդիկ զգում էին ազատությունը։

1965 թվականի փետրվարի 12-ին դարձել է ՍՄՈԳ-ի առաջին ելույթի մասնակիցը Ֆուրմանովի անվան գրադարանի ընթերցասրահում Բեգովայա  փողոցում։ *Վելիգոշ* կեղծանունով բանաստեղծություններ է հրատարակել սամիզդատի սմոգիստների «Ավանգարդ» ամսագրում։ 

1967 թվականին ընդունվել Է Մոսկվայի պետական համալսարանի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետ, երրորդ կուրսում տեղափոխվել հեռակա բաժին:

1967-1968 թվականներին խորհրդային պարբերականներում լույս են տեսել Սոկոլովի առաջին էսսեներն ու քննադատական հոդվածները. նրա առաջին պատմվածքը հրապարակել է «Նովոռոսիյսկի ռաբոչի» թերթը, իսկ Համառուսաստանյան կույրերի ընկերության «Կույրերի կյանքը» («Жизнь слепых», 1969 թվականից՝ «Наша жизнь») ամսագրի կողմից տպագրված «Ծեր շտուրմանը» () պատմվածքը ստացել է մրցանակ որպես լավագույն պատմվածք կույրերի մասին։ 

1969 թվականից մինչև 1971 թվականն աշխատել է որպես թղթակից «Լիտերատուրնայա Ռոսիա» թերթում։  Մինչև այդ պահը պաշտոնական գրողներին անձամբ գրեթե չի ճանաչել, ոչ մի կապ չի ունեցել։ 

1972 թվականի մայիսից աշխատել է Կալինինի մարզի Բեզբորոդովսկի որսորդական տնտեսությունում որպես եգեր։

1973 թվականին ավարտել է իր առաջին վեպը՝ «Հիմարների դպրոցը» ()։  Որոշ ժամանակ ապրել է առաջին կնոջ՝ Տաիսիա Սուվորովայի և դստեր՝ Ալեքսանդրայի (ծնվ.՝ 1973) հետ Ստավրոպոլի երկրամասի Գեորգիևսկի շրջանի Պոդգոռնայագյուղում, աշխատել է շրջանային «Լենինսկայա պրավդա» թերթում (այժմ՝ «Գեորգիևսկիե իզվեստիա»)։  Թողնելով ընտանիքը՝ վերադարձել է Մոսկվա։ 1974-1975 թվականներին աշխատել է Տուշինոյում որպես հնոցապան:

Երկրորդ կնոջ՝ ավստրիացի Յոհաննա Շտայնդլի հետ Սոկոլովը ծանոթացել է, երբ նա գերմաներեն էր դասավանդում Մոսկվայի պետական համալսարանում։  Միայն այն բանից հետո, երբ 1975 թվականին Շտայնդլը խիստ հացադուլ է սկսել Վիեննայի Սուրբ Ստեփանոսի տաճարում, Սոկոլովը թույլտվություն է ստացել լքել Խորհրդային Միությունը և մեկնել Ավստրիա։ 

Ավստրիայում աշխատել է որպես անտառահատ Վիեննայի անտառում։  1976 թվականի սեպտեմբերին, ամերիկյան «Արդիս» հրատարակչությունում «Հիմարների դպրոցը» վեպի  լույս տեսնելուց անմիջապես հետո, տեղափոխվել է ԱՄՆ։  Ապրել է Էնն Արբորում՝ «Արդիսի» սեփականատեր Կարլ և Էլենդեյա Պրոֆֆերների տանը։

«Հիմարների դպրոցը» 1976 թվականի մայիսի 17-ին Կարլ Պրոֆֆերին ուղղված նամակում ստացել է Վլադիմիր Նաբոկովի շողոքորթ արձագանքը. «Հմայիչ, ողբերգական և հուզիչ գիրք»։

1977 թվականին ստացել է Կանադայի քաղաքացիություն։

1977 թվականի մարտին Յոհաննա Շտայնդլը և Սոկոլովը որդի են ունեցել, որը հետագայում դարձել է լրագրող։  Գրողի երկրորդ դուստրը՝ Մարիա Գոլդֆարբը, ծնվել է 1986 թվականին Նյու Յորքում։ 

1988 թվականին Սաշա Սոկոլովն ամուսնացել է ամերիկուհի Մարլին Ռոյլի հետ, ով թիավարության մարզիչ է։ 

1988 թվականին արտագաղթից հետո առաջին անգամ այցելել է ԽՍՀՄ։ 

Դասախոսել է ԱՄՆ-ի և Կանադայի համալսարաններում, աշխատել է Վերմոնտում որպես դահուկասահքի հրահանգիչ։  «Շան և գայլի միջև» (, 1980) և «Палисандрия» (1985) վեպերի հրատարակումից հետո դադարել է տպագրվել և սկսել է գրել «սեղանի մեջ», որի պատճառով ստացել է «ռուս Սելինջերի» համբավ։  Չորրորդ վեպի ձեռագիրը ոչնչացել է Հունաստանում այրված տանը։ 

Ռուսաստան ժամանել է 1989 և 1996 թվականներին։  1990 թվականին դարձել է գրողների համամիութենական ասոցիացիայի համանախագահ՝ ի աջակցություն «Ապրիլի» վերակառուցման։ Պարբերաբար եղել է Ղրիմում, ուր այցելելու համար մինչև բռնակցումը վիզա չի պահանջվել։  Մշտական բնակություն է հաստատել Կանադայում:

2000 թվականին գրողի ծնողները ողբերգական մահացան. նրա կարծիքով՝ նրանք ինքնասպան են եղել։

Սաշա Սոկոլովը համարվում է վերջին տասնամյակների խոշորագույն ռուս գրողներից մեկը։

## Ստեղծագործություն
Գրողին առավել մեծ ճանաչում են բերել 1970-1980-ական թվականներին գրված և հրատարակված երեք փոքր վեպերը.
* Հիմարների դպրոցը (, 1973, հրատարակվել է 1976 թվականին),
* Շան և գայլի միջև" (, 1980),
* Палисандрия (1985)։
Առավել մեծ համբավ ստացել է ԱՄՆ-ում «Արդիս» հրատարակչությունում իր առաջին «Հիմարների դպրոցը» վեպի լույս տեսնելուց հետո, որը գրվել է ԽՍՀՄ-ում և Վլադիմիր Նաբոկովի կողմից կոչվել է «հմայիչ, ողբերգական և հուզիչ գիրք»։  Չորրորդ վեպի ձեռագիրը, որի անունը անհայտ է մնացել, ըստ Սոկոլովի, այրվել է 1989 թվականի ամռանը Հունաստանում այն տան հետ միասին, որտեղ նա գտնվում էր (Սոկոլովն ինքը այդ ժամանակ Մոսկվայում էր): «Палисандрия» վեպի հրատարակումից հետո Սաշա Սոկոլովը երբեմն հրատարակել է միայն փոքր էսսեներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Երեք արձակ բանաստեղծություններ՝ «Պատճառաբանություն» (2007), «Գազիբո» (2009) և «Ֆիլորնիտ» (2010), նրա կողմից միավորվել են «Եռապատում» գրքում, որը հրատարակվել է Մոսկվայի «Օգի»  հրատարակչության կողմից 2011 թվականին։  

## Գրական մրցանակներ
* 1981 — Անդրեյ Բելիի մրցանակ
* 1996 — Պուշկինյան մրցանակ

## Ստեղծագործություններ
### Վեպեր
* «Հիմարների դպրոցը» (1973, հրատարակվել է 1976 թվականին)
* «Շան և գայլի միջև» (1980)
* «Палисандрия» (1985)
### Պատմվածքներ
* «Դուենդե» (2006)
* «Озарение»: Рассказ с ладонь (2014)

### Արձակ պոեմներ
* «Рассуждение» (2007)
* «Գազիբո» (2009)
* «Ֆիլորնիտ» (2010)

## Մատենագրություն
### Գրքեր
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Բեմադրություններ
* Տիկնիկային փոքր թատրոն,Սանկտ Պետերբուրգ, «Школа для дураков», ռեժիսորներ՝ Ալեքսեյ Սինիցին, Չակչի Ֆրոսնոկերս, 2021

## Վավերագրական ֆիլմեր
* 2007 թվականին ստեղծվել է Մաքսիմ Գուրեևի վավերագրական ֆիլմը Սաշա Սոկոլովի մասին՝ «Իսկ բնապատկերն անթերի է...» (, 33 րոպե)
* 2017 թվականի փետրվարի 11-ին Առաջին ալիքով հեռարձակվել է Անտոն Ժելնովի և Նիկոլայ Կարտոզիայի «Սաշա Սոկոլով։ Վերջին ռուս գրողը» վավերագրական ֆիլը։  Դրանից երեք օր առաջ ֆիլմը ցուցադրվել էր «Պիոներ» կինոթատրոնում սահմանափակ լսարանի համար։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (видео)
* 
* 
* 
* 
* *Туманов Владимир*. A Tale Told by Two Idiots — Крик идиота в «Школе для дураков» Саши Соколова и «Шуме и ярости» Уильяма Фолкнера // Russian Language Journal. — 1994. — № 48. — С. 137—154.
* Соколов Александр (Саша) Всеволодович // *Иванян Э. А.* Энциклопедия российско-американских отношений. XVIII—XX века. — : Международные отношения, 2001. — 696 с. — ISBN 5-7133-1045-0.
* *Останин Борис*. Словарь к повести Саши Соколова «Между собакой и волком». — : Пальмира, 2020.
* 

## Արտաքին հղումներ
* Саша Соколов: Персональное досье на сайте *ELKOST Intl. Agency*.
* *Кацов Геннадий*. «Между судоку и воплем»: О Саше Соколове, мастере плести интигру // «Знамя»: журнал — 2017. — № 8.

Կատեգորիա:Խորհրդային այլախոհներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային վիպասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պոստմոդեռնիստ գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս քննադատներ