Թրու-քրայմ

**Թրու-քրայմը** (, իրական հնցագործություն), ոչ գեղարվեստական գրական, փոդքասթ և ֆիլմի ժանր, որտեղ հեղինակը ուսումնասիրում է հանցագործությունը և մանրամասնում հանցավոր իրադարձությունների հետ կապված և դրանցից տուժած մարդկանց գործողությունները: Դա մշակութային երևույթ է, որը Լայն հանրությանը հասանելի է դարձնում հանցագործությունների զգայական և հուզական կողմը:

## Պատմություն
մինի|Սպանության բրոշյուր, 1812 թիվ
Չժան Ինգյուի «Խարդախությունների գիրքը» (1617)  Մինգ դինաստիայի ուշ շրջանի պատմությունների ժողովածու է խարդախության ենթադրյալ իրական դեպքերի մասին:  Դատական գործերի գեղարվեստական գրականության հարակից չինական ժանրի գործերը, օրինակ՝ 16-րդ դարի *[[Մագիստրատ Բաոյի գործերը]]*, կամ ոգեշնչված են եղել կամ պատմական իրադարձություններից, կամ էլ զուտ գեղարվեստական հորինվածք են եղել։

1550-1700 թվականներին Բրիտանիայում տպագրվել են հարյուրավոր բրոշյուրներ, գրքույկներ, մատյաններ և այլ փողոցային գրականություն սպանությունների և այլ հանցագործությունների մասին, քանի որ գրագիտության աճը և էժան տպագրության նոր մեթոդները թույլ էին տալիս գրքերի տպագրությունը դարձնել ավելի մասշտաբային: Նրանք տարբերվում էին ոճով. ոմանք էմոցիոնալ էին, իսկ մյուսները բարոյական ուղերձ էին հաղորդում: Այդ գրականություն մեծ մասը գնվում էր «արհեստավորների և ավելի բարձր դասերի կողմից», քանի որ ցածր խավերը գումար կամ ժամանակ չունեին դրանք կարդալու համար: Ստեղծվում էին նաև բալլադներ, որոնց տեքստերը փակցվում էին քաղաքների պատերին և պատմում էին տեղի ունեցածը հանցագործի տեսանկյունից՝ փորձելով ապրումակցել հանցագործության հոգեբանական դրդապատճառները։ Նման բրոշյուրները շրջանառության մեջ մնացին նաև 19-րդ դարում Բրիտանիայում և Միացյալ Նահանգներում, նույնիսկ էժանագին մամուլում քրեական լրագրության լայն տարածումից հետո:

1807 թվականին Հենրի Թաֆթսը հրատարակեց «Հենրի Թաֆթսի կյանքի, արկածների, ճանապարհորդությունների և տառապանքների պատմությունը», որը, հավանաբար, ամերիկացի հանցագործի առաջին ընդարձակ կենսագրությունն է:  Թոմաս դե Քուինսին 1827 թվականին Բլեքվուդ թերթում հրապարակեց  «կերպարվեստ համարվող սպանության մասին» էսսեն, որը կենտրոնացած էր ոչ թե սպանության կամ մարդասպանի վրա, այլ այն մասին, թե ինչպես է հասարակությունը վերաբերվում հանցագործության երևույթին:

Սկսած 1889 թվականից, շոտլանդացի իրավաբան Ուիլյամ Ռուգհեդը վեց տասնամյակ շարունակ գրել և հրատարակել է էսսեներ բրիտանական սպանությունների ուշագրավ դատավարությունների մասին, որոնց նա մասնակցել է և որոնցից շատերը հավաքվել են 2000 թվականին *«*Դասական հանցագործություններ*» գրքում:* Շատերը Ռուգհեդին համարում են «ժամանակակից թրու-քրայմ ժանրի դեկան»:

Ժանրի ամերիկացի ռահվիրաներից էր Էդմունդ Փիրսոնը, ում վրա ազդել է  հանցագործության մասին գրելու Դե Քուինսիի ոճը: Փիրսոնը հրատարակել է թրու-քրայմ գրքերի շարք՝ սկսած 1924 թվականի «մարդասպանության ուսումնասիրություն»-ից և ավարտվելով 1936 թվականին լույս տեսած «ավելի շատ ուսումնասիրություններ մարդասպանության վերաբերյալ» գրքով։ Նախքան իր գրքերում հավաքելը, Փիրսոնի իրական հանցագործությունների պատմությունները սովորաբար հայտնվում էին «Լիբերթի», «Նյու-Յորքեր», «Վենիթի Ֆեյր» և նմանատիպ ամսագրերում: Այս բարձրակարգ ամսագրերում տպագրվելը տարբերակում էր Փիրսոնի թրու-քրայմ պատմությունները էժանագին մամուլում տպագրվածներից:  1964 թվականի Փիրսոնի պատմվածքների անթոլոգիայի առաջաբանը պարունակում է «Թրու-քրայմ» տերմինի վաղ հիշատակումը՝ որպես ժանրի։

Թրումեն Կապոտեի «Սառը արյունով» ոչ գեղարվեստական նովելին է (1965) սովորաբար վերագրվում ժանրի ժամանակակից վիպական ոճի հաստատումը և տարածումը։

Ամենատարածված հանցագործությունները ներառում են սպանություն. մոտ 40 տոկոսը կենտրոնանում է սերիական մարդասպանների մասին պատմությունների վրա:  

Թրու-քրայմը հանդիպում է տարբեր ձևերով, ինչպիսիք են գրքերը, ֆիլմերը, փոդքաստները և հեռուստատեսային շոուները: Այս ժանրի շատ ստեղծագործություններ պատմում են աղմկահարույց հանցագործությունների մասին, ինչպիսիք են Ջոն Բենետ Ռեմսիի սպանությունը, Օ. Ջեյ Սիմփսոնի սպանության գործը և Պամելա Սմարթի սպանությունը, մինչդեռ մյուսները նվիրված են ավելի կասկածահարույց սպանությունների:

## Ձևեր
### Ամսագրեր
Առաջին թրու-քրայմ ամսագիրը՝ «Իրական դետեկտիվը», լույս է տեսել 1924 թվականին։ Այն ներկայացնում էր հանցագործությունների և դրանց բացահայտման բավականին իրական պատմություններ: Ժանրի ծաղկման շրջանում՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ, կրպակներում վաճառվում էին 200 տարբեր թրու-քրայմ ամսագրեր, որոնցից ամեն ամիս վաճառվում էր վեց միլիոն օրինակ: Հենց միայն «Իրական դետեկտիվը» գրանցում էր մոտ երկու միլյոն վաճառք։ Ամսագրերի շապիկներին, ընդհանուր առմամբ, պատկերված էին կանայք, որոնք ինչ-որ կերպ գտնվում էին պոտենցիալ հանցագործի սպառնալիքի տակ, իսկ սցենարներն ավելի լարված են դառնում 1960-ականներին:

Հանրային հետաքրքրությունը ամսագրերի նկատմամբ սկսեց նվազել 1970-ականներին և մինչև 1996 թվականը գրեթե ոչ մի ամսագիր չէր տպագրվում, ներառյալ «Իրական Դետեկտիվը», որը գնվել է և փակել նոր սեփականատիրոջ կողմից:

### Գրքեր
Թրու-քրայմ գրքերը հաճախ կենտրոնանում են զգայական, ցնցող կամ տարօրինակ իրադարձությունների, մասնավորապես սպանությունների վրա: Թեև սպանություներըը կազմում են հաղորդված հանցագործությունների 20%-ից պակասը, նրանք առկա են թրու-քրայմ պատմությունների մեծ մասում: Սովորաբար, այս գրքերը հաղորդում են հանցագործության մասին՝ քննության սկզբից մինչև դատական վարույթը: Սերիական մարդասպանները շատ շահույթաբեր ենթաժանր են եղել: 1993 թվականին «Փաբլիշերս ուիքլի» ամսագրի կողմից անցկացված ոչ պաշտոնական հարցումը բերել եզրակացության, որ առավել հայտնի թրու-քրայմ գրքերը կենտրոնանում են սերիական մարդասպանների վրա, իսկ ավելի սարսափելի և գրոտեսկային բովանդակությունը ավելի լավ է գործում:

Որոշ թրու-քրայմ գործեր «ակնթարթային գրքեր» են, որոնք արագորեն արտադրվում են տարածված պահանջարկից օգտվելու համար. դրանք նկարագրվել են որպես «բանաձևային» և հիպերպայմանական: Մյուսները կարող են արտացոլել տարիների խոհուն հետազոտության և հարցումները և կարող են զգալի գրական արժանիք ունենալ:

Ժանրի կարևոր իրադարձություններից է Նորման Մեյլերի «Դահիճի երգի» հրատարակումը (1979)․ դա ժանրի առաջին գիրքն էր, որն արժանացավ Պուլիտցերյան մրցանակի:

բոլոր ժամանակների ամենավաճառվող թրու-քրայմ գիրքըն է «Հելթեր Սքելթերը», Մենսոնների ընտանիքի գլխավոր դատախազ Վինսենթ Բուգլիոսիի և Քերթ Ջենտրիի կողմից և Էնն Ռուլի «Կողքիս անծանոթը», Թեդ Բանդիի մասին։  Ժամանակակից թրու-քրայմ գրքի օրինակ է Միշել ՄաքՆամարայի «Ես կանցնեմ մթության մեջ»-ը և Էրիկ Լարսոնի «Սատանան Սպիտակ քաղաքում» վեպը, որը ներկայացնում է Հ. Հ. Հոլմսի գործողությունները 1893 թվականի համաշխարհային ցուցահանդեսի ժամանակ:

2006 թվականին «Ըսոշիէյթիդ քոնթենթ» ամսագիրը հայտարարեց, որ 21-րդ դարի սկզբից ամենաարագ զարգացող գրական ժանրը թրու-քրայմն է: Դա հիմնականում պայմանավորված է նյութերի վերամշակման հեշտությամբ և նույն հեղինակների կողմից բազմաթիվ հատորների հրատարակմամբ, որոնք տարբերվում են միայն փոքր թարմացումներով:  Թրու-քրայմ գրքեր ընթերցողների մեծամասնությունը կանայք են:  

### Ֆիլմեր և հեռուստատեսություն
Թրու-քրայմ ժանրի վավերագրական ֆիլմերը վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում մեծ աճ են գրանցել: Այս գործընթացում ամենաազդեցիկ վավերագրական ֆիլմերից մեկը «Բարակ կապույտ գիծն» է(1988), որի ռեժիսորն է Էրոլ Մորիսը: Այս վավերագրական ֆիլմը, ի թիվս այլոց, ունի գեղարվեստական վերարտադրումներ, թեև որոշ վավերագրական կինոգործիչներ նախընտրում են չօգտագործել դրանք, քանի որ դրանք չեն ցուցադրում ճշմարտությունը:

1990-ականների սկզբին Հոնկոնգում սկսվեց թրու-քրայմ ֆիլմերի բում: Այս ֆիլմերը տատանվում էին 3-րդ կատեգորիայի գրաֆիկական ֆիլմերից, ինչպիսիք են *[[Չպատմված պատմություն|«Անպատմությունը»]]* և *[[Դոկտոր Լամբ|«Դոկտոր Լամբը»]]* (հիմնված սերիական մարդասպաններ Վոնգ Չի Հանգի և Լամ Կոր-վանի պատմությունների վրա, համապատասխանաբար) մինչև ավելի բարձրորակ *[[Քրեական պատմություն (ֆիլմ)|«Հանցագործության պատմությունը»]]* ֆիլմը (հիմնված է գործարար Թեդի Վանգ Թեյ-հյուեի առևանգման վրա), որտեղ նկարահանվել է մարտաֆիլմ աստղ Ջեքի Չանը և դրա նման այլ ֆիլմեր:

### Նեթֆլիքս
Նեթֆլիքսը դարձել է ամենաազդեցիկ հոսքային ցուցադրության ծառայություններից մեկը: Նեթֆլիքսի *[[Ստեղծելով մարդասպանի|«ստեղծելով մարդասպան»]]* շոուն այնքան մեծ հաջողության է հասել, որ ընկերությունը որոշել է ստեղծել ավելի շատ թրու-քրայմ կոնտենտ և ընդլայնել այս ժանրը՝ շահույթ ստանալով հեռուստադիտողների հետաքրքրությունից: Նեթֆլիքսն ունի մի շարք հիմնական որոնման բառեր կամ պիտակներ, որոնք օգնում են օգտատերերին գտնել թրու-քրայմ ծրագրեր: Այս հաղորդումները հաճախ հեռուստադիտողին են թողնում հիմնավորումների, դատավճռի կամ չբացահայտված իրական հանցագործության վերաբերյալ որոշում կայացնելու գործը:

Թրու-քրայմ վավերագրական ֆիլմերից շատերն ունեն Թվիթեռյան էջեր, որոնք գովազդում են իրենց շոուի հեշթեգերը և պատասխանում երկրպագուներին և/կամ դեպքի վերաբերյալ նրանց տեսություններին: Պատճառը, թե ինչու են հեռուստադիտողները սիրում դիտել թրու-քրայմ, հատկապես Նեթֆլիքսում, այն է, որ  կարծիքը ձևավորելուց հետո նրանք հեշտությամբ կարող են գտնել այն առցանց քննարկելու և իրենց հանրության կիսելվու հարթակ:   

### Փոդքասթներ
Թրու-քրայմ ժանրի փոդքաստները ժամանակակից միտում են: 2014-ին լույս տեսած Սերիալ փոդքասթը գերազանցեց փոդքասթինգի ռեկորդները, ԱյԹյունսում հասնելով 5 միլիոն ներբեռնման ավելի արագ, քան ցանկացած նախորդ փոդքասթ: 2018 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ այն ներբեռնվել է ավելի քան 340 միլիոն անգամ։ Դրան հաջորդել են այլ թրու-քրայմ փոդքասթեր, ինչպիսիք են «Դըրթի Ջոնը», «Իմ սիրելի մարդասպանը» և այլն:

Ենթադրվում է, որ վախը կարող է դեր խաղալ թրու-քրայմ փոդքասթերի տարածվածության մեջ: Այս փոդքաստները հաճախ պատմում են սարսափելի հանցագործությունների մասին, որոնք առաջացնում են վախի արձագանք և օրգանիզմում ադրենալինի արտազատում: Փոդքասթերի մեծ քանակի դիտման հնարավորության պատճառով հեշտ է դարձել ստանալը ադրենալինի արագ արտազատում, որից օրգաիզմը ժամանակի ընթացքում կախվածություն է ձևավորում: Իրական հանցագործության փոդքասթերի հայտնիության մեկ այլ բացատրություն պայմանավորված է հանցագործությունների սերիական բնույթով, որտեղ իրադարձությունները տեղի են ունենում մեկը մյուսի հետևից: Փոդքաստները, որոնք էպիզոդիկ կերպով ուսումնասիրում են հանցագործությունը, կարող են օգտագործել այս ասպեկտը իրենց պատմվածքների մեջ: Այս փոդքասթների մեկ այլ ուժը բնորոշ սենսացիոն մեթոդների օգտագործումն է, ինչպիսիք են անմիջական երկխոսության ընդգրկումը և զոհերի և նրանց ընտանիքների վրա կենտրոնացումը: Փոդքասթները կարող են օգտագործել երաժշտություն կամ այլ ձայնային ազդանշաններ՝ առավելագույնի հասցնելու համար փաստի ազդեցությունը:

## Ազդեցությունը
Թրու-քրայմը կարող եէ ազդել իրական հանցագործությունների վրա, որոնք լուսաբանվում են և այն սպառող հանդիսատեսի վրա: Նաև, իրական հանցագործության դեպքերի լուսաբանումը կարող է ուղղակի ազդեցություն ունենալ հանցագործության հետևանքների և իշխանությունների կամ տվյալ համայնքի կողմից դրա հանդեպ վերաբերմունքի վրա:

Թրու-քրայմ ժանրի հետաքննական գործընթացը կարող է հանգեցնել փոփոխությունների լուսաբանվող գործերի մեջ, ինչպես օրինակ, երբ Ռոբերտ Դերստը կարծես թե խոստովանեց սպանությունը «Անեծք» վավերագրական ֆիլմում և իրոք ձերբակալվեց:  

2011 թվականին Նեբրասկայում անցկացված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ ոչ գեղարվեստական հանցագործության շոուներին (հայտնի նաև որպես թրու-քրայմ) հետևելը  կապված է հանցագործության զոհ լինելու վախի հետ: Ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ թրու-քրայմի դիտումների հաճախության բարձրացման հետ բարձրացել է նաև մահապատժի աջակցությունը, մինչդեռ քրեական արդարադատության համակարգի աջակցությունը նվազել է:

Նեթֆլիքսի «Ստեղծելով մարդասպան*»* շոուն ունեցել է մի շարք  էֆեկտներ իրական կյանքում՝ սկսած նրանից, որ շոուն ցուցադրվել է իրավաբանական դպրոցներում որպես ուսումնական նյութ մինչև այն, որ քրեական հետախույզների նկատմամբ անվստահության աճ է գրանցվել:

## Քննադատություններ
Թրու-քրայմ ժանրը քննադատվել է որպես անհարգալից վերաբերմունք հանցագործության զոհերի և նրանց ընտանիքների նկատմամբ:  Հեղինակ Ջեք Մայլսը կարծում է, որ այս ժանրը մեծ ներուժ ունի՝ վնաս և հոգեբանական տրավմա պատճառելու մարդկանց: Թրու-քրայմ լուրերը կարող են ստեղծվել առանց զոհի ընտանիքի համաձայնության, ինչը կարող է հանգեցնել նրան, որ նրանք նորից վերապրեն իրենց տրավման: Թրու-քրայմ լրատվամիջոցների սպառման վերաբերյալ վերջին քննարկումները նույնպես կենտրոնացած են հանդիսատեսի հոգեկան առողջությանը հասցվող ազդեցության վրա:

Կախված գրողից, թրու-քրայմը կարող է խստորեն հետևել հաստատված փաստերին կամ կարող է լինել սպեկուլյատիվ: Գրողները կարող են ընտրել, թե որ տեղեկությունը ներկայացնեն և որը բաց թողնեն իրենց պատմության հիշարժանության շահից ելնելով: Հեղինակ Քրիստիանա Գրեգորին վերլուծել է ժանրի մի քանի գրքեր և եզրակացրել, որ  գեղարվեստականացումը համատարած է թրու-քրայմ ժանրի որոշ հեղինակների ստեղծագործություններում: Որոշ դեպքերում, նույնիսկ միևնույն հեղինակի գրքերն են իրար հակասում նույն մարդասպանի կամ իրադարձությունների առումով:  Օրինակ, Կապոտեի «Սառը արյունով»-ում հաղորդված որոշ փաստեր վիճարկվել են 2013 թվականին։

## Տես նաև
* Շերլոք Հոլմս
* Ֆիլմ նուար

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''The Rise of True Crime'' on VICE's official YouTube channel

Կատեգորիա:Գրական ժանրեր
Կատեգորիա:Կինոյի ժանրեր
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային ժանրեր
Կատեգորիա:Վավերագրական գրքեր ըստ թեմայի