Մահմուդ Դարվիշ

**Մահմուդ Դարվիշ** (, ) պաղեստինցի բանաստեղծ և արձակագիր, Պաղեստինի ազգային բանաստեղծ:

1988 թվականին Դարվիշը գրեց Պաղեստինի անկախության հռչակագիրը, որը Պաղեստինի պետության ստեղծման պաշտոնական հռչակագիրն էր։ Դարվիշը բազմաթիվ մրցանակների է արժանացել իր ստեղծագործությունների համար։ Իր բանաստեղծական ստեղծագործություններում Դարվիշը ուսումնասիրել է Պաղեստինը որպես Եդեմի կորստի, ծննդյան և հարության, ինչպես նաև զրկանքի և աքսորի տառապանքի փոխաբերություն: Նրան նկարագրել են որպես «իսլամում քաղաքական բանաստեղծի ավանդույթի՝ գործող մարդու, որի գործողությունը պոեզիան է» մարմնացում և արտացոլում։ Նա նաև աշխատել է որպես Իսրայելում և Պաղեստինի տարածքներում մի շարք գրական ամսագրերի խմբագիր։ Դարվիշը գրում էր արաբերեն, ինչպես նաև տիրապետում էր անգլերեն, ֆրանսերեն և եբրայերեն։

## Կենսագրություն
Մահմուդ Դարվիշ, Պաղեստինի ազգային բանաստեղծ, Ամիտաբհ Միտրայի գրիչով և թանաքով դիմանկարը|մինի|ձախից
Մահմուդ Դարվիշը ծնվել է 1941 թվականին Արևմտյան Գալիլեայի ալ-Բիրվա գյուղում, Սալիմի և Հուռեյյա Դարվիշների երկրորդ զավակը։ Նրա ընտանիքը հողատերեր էին։ Նրա մայրը անտառաճանաչ էր, բայց պապը նրան կարդալ սովորեցրել էր։Նաքբայի ժամանակ նրա գյուղը գրավվեց իսրայելական ուժերի կողմից, և ընտանիքը փախավ Լիբանան, սկզբում՝ Ջեզզին, ապա՝ Դամուր։ Նրանց հայրենի գյուղը ավերվեց և ավերվեց Իսրայելի պաշտպանության բանակի կողմից՝ կանխելու համար բնակիչները վերադարձը իրենց տները։

Մեկ տարի անց Դարվիշի ընտանիքը վերադարձավ Իսրայելի Աքքա շրջան և բնակություն հաստատեց Դեյր ալ-Ասադում։ Դարվիշը սովորել է Քաֆր Յասիֆի ավագ դպրոցում, որը գտնվում է Ջադեյդիից երկու կիլոմետր հյուսիս։ Վերջիվերջո նա տեղափոխվեց Հայֆա։ Չնայած Իսրայելի 1952 թվականի քաղաքացիության մասին օրենքը քաղաքացիություն էր շնորհում Իսրայելում գտնվող պաղեստինցի արաբներին, Դարվիշը և նրա ընտանիքը երբեք քաղաքացիություն չստացան՝ համարվելով բնակիչներ, այլ ոչ թե Իսրայելի քաղաքացիներ։

Նա իր առաջին բանաստեղծական գիրքը՝ «Անթև թռչուններ», հրատարակել է 19 տարեկանում։ Սկզբում նա իր բանաստեղծությունները հրատարակել է Իսրայելի կոմունիստական ​​կուսակցության գրական «Ալ-Ջադիդ» («նոր») ամսագրում, որի խմբագիրն է դարձել։ Դարվիշը Իսրայելի կոմունիստական ​​կուսակցության «Ռաքահ» անդամ էր։ Ավելի ուշ նա եղել է Իսրայելի աշխատավորական կուսակցության (Մապամ) կողմից հրատարակվող «Ալ-Ֆաջր» («լուսաբաց») գրական ամսագրի օգնական խմբագիր։

Դարվիշը 1970 թվականին լքել է Իսրայելը՝ Խորհրդային Միությունում սովորելու համար։ Մեկ տարի սովորել է Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական ​​համալսարանում։ Ավելի ուշ՝ 1971 թվականին, տեղափոխվել է Կահիրե, որտեղ աշխատել է «Ալ-Ահրամ» օրաթերթում։

Երբ նա 1973 թվականին միացավ Պաղեստինի ազատագրման կազմակերպությանը (ՊԱԿ), նրան արգելվեց վերադառնալ Իսրայել։ 1973 թվականին Բեյրութում նա խմբագրեց «Պաղեստինյան գործեր» («Շուուն Ֆիլիստինիյա») ամսագիրը և աշխատեց որպես ՊԱԿ-ի Պաղեստինյան հետազոտությունների կենտրոնի տնօրեն։ Լիբանանյան պատերազմից հետո Դարվիշը գրեց «Քասիդաթի Բեյրութ» (1982) և «Մադիհ ալ-զիլ ալ-ալի» (1983) քաղաքական բանաստեղծությունները։ Դարվիշը ընտրվեց ՊԱԿ-ի գործադիր կոմիտեի անդամ 1987 թվականին։ 1988 թվականին նա գրեց մանիֆեստ, որը նախատեսված էր որպես Պաղեստինի ժողովրդի անկախության հռչակագիր։

1993 թվականին Դարվիշը հրաժարական տվեց ՊԱԿ-ի գործադիր կոմիտեից՝ Օսլոյի համաձայնագրերին հակառակ։ Հետագայում նա պատմեց. «Համաձայնագրում ես միայն տեսա Իսրայելի խնդիրների լուծումը Իսրայելի կողմից, և որ Պաղեստինի ազատագրման կազմակերպությունը պետք է կատարի իր դերը Իսրայելի անվտանգության խնդիրների լուծման գործում»։

1996 թվականին նա վերադարձավ մասնակցելու իր գործընկեր Էմիլ Հաբիբիի հուղարկավորությանը՝ ստանալով Հայֆայում չորս օր մնալու թույլտվություն։ Պաղեստինի ազատագրման կազմակերպությունը լքելու պատճառով նրան թույլատրվեց ապրել Արևմտյան ափին և տեղափոխվել Ռամալլահ։

Դարվիշը երկու անգամ ամուսնացած և ամուսնալուծված էր։ Նրա առաջին կինը գրող Ռանա Կաբբանին էր։ 1980-ականների կեսերին նրանց ամուսնալուծությունից հետո նա ամուսնացավ եգիպտացի թարգմանչուհի Հայաթ Հինիի հետ։ Նա երեխաներ չուներ։ Դարվիշի բանաստեղծությունների «Ռիտան» հրեա կին էր, որին նա սիրում էր, երբ ապրում էր Հայֆայում. ֆրանսիացի լրագրող Լոր Ադլերի հետ հարցազրույցում նա բացահայտեց, որ նրա անունը Թամար իբն Ամի է։ Հարաբերությունները ռեժիսոր Իբթիսամ Մարաանայի «Գրիր, ես արաբ եմ» ֆիլմի թեման էին։

Դարվիշը սրտի հիվանդության պատմություն ուներ, 1984 թվականին սրտի կաթված էր տարել։ Նա երկու անգամ սրտի վիրահատություն է տարել՝ 1984 և 1998 թվականներին։

Նրա վերջին այցը Իսրայել տեղի է ունեցել 2007 թվականի հուլիսի 15-ին՝ Հայֆայի «Մաունթ Քարմիլ» լսարանում պոեզիայի համերգին մասնակցելու համար։ Այնտեղ նա քննադատել է «Ֆաթահ»-ի և «Համաս»-ի միջև խմբակցական բռնությունը՝ այն անվանելով «ինքնասպանության փորձ փողոցներում»։

### Ստեղծագործություն
Իր 67 տարվա կյանքի ընթացքում Դարվիշը հրատարակել է ավելի քան 30 բանաստեղծական հատոր և ութ արձակ գիրք։ Մի ժամանակ նա եղել է «Ալ-Ջադիդ», «Ալ-Ֆաջր», «Շուուն Ֆիլաստինիյա» և «Ալ-Քարմիլ» պարբերականների խմբագիրը։ Նա նաև «Լոտուս» գրական ամսագրի՝ Եգիպտոսի և Խորհրդային Միության կողմից ֆինանսավորվող գրական ամսագրի համահեղինակներից մեկը։

17 տարեկանում Դարվիշը բանաստեղծություններ էր գրում Նաքբայի փախստականների տառապանքների և նրանց վերադարձի անխուսափելիության մասին և սկսել էր իր բանաստեղծությունները արտասանել պոեզիայի փառատոներում։ Յոթ տարի անց՝ 1965 թվականի մայիսի 1-ին, երիտասարդ Դարվիշը Նազարեթի կինոթատրոնում հավաքված ամբոխին կարդաց իր «Անձնագիր» («Բիտակաթ հաուիյա») բանաստեղծությունը։ Մի քանի օրվա ընթացքում բանաստեղծությունը տարածվեց ամբողջ երկրում և արաբական աշխարհում։ Հրապարակվելով նրա երկրորդ հատորում՝ «Ձիթենու տերևներ» (Հայֆա, 1964), բանաստեղծության վեց տներում կրկնվում է «Գրիր. Ես արաբ եմ» կոչը։ Նրա 1966 թվականի «Մայրիկիս» բանաստեղծությունը դարձավ ոչ պաշտոնական պաղեստինյան հիմն, իսկ նրա 1967 թվականի «Զինվորը երազում է սպիտակ շուշանների մասին» բանաստեղծությունը, որը պատմում է երիտասարդ Շլոմո Սենդի հետ որպես իսրայելցի զինվորի զրույցի մասին, բանավեճ առաջացրեց իսրայելցի զինվորի պատկերման պատճառով։  Դարվիշի բանաստեղծությունները թարգմանվել են դանիերեն և հրատարակվել տարբեր հրատարակություններում, այդ թվում՝ «Պոլիտիկ Ռևի»-ում։

Դարվիշի վաղ շրջանի ստեղծագործությունները դասական արաբերեն ոճով են։ Նա գրել է միաձայն բանաստեղծություններ՝ հետևելով ավանդական արաբերենի չափանիշներին։ պոեզիա։ 1970-ականներին նա սկսեց շեղվել այս սկզբունքներից և ընդունեց «ազատ չափածո» տեխնիկա, որը խստորեն չէր հետևում դասական բանաստեղծական նորմերին։ Նրա վաղ շրջանի ստեղծագործությունների կիսառոմանտիկ բառապաշարը զիջեց ավելի անձնական, ճկուն լեզվի, իսկ նրա վաղ շրջանի պոեզիան բնութագրող կարգախոսներն ու հռչակագրային լեզուն փոխարինվեցին անուղղակի և ակնհայտորեն ապաքաղաքական հայտարարություններով։

1970-ականներին «Դարվիշը, որպես Դիմադրության պաղեստինցի բանաստեղծ, նվիրվեց ... պարտության և աղետի տեսլականը (1967 թվականի հունիսյան պատերազմից հետո) սնուցելու նպատակին այնքան, որ այն «կկրծեր» գալիք սերունդների սրտերը»։ Դարվիշը անդրադարձավ Իսրայելի կողմից Լիբանան ներխուժմանը «Վարդ ակալ» (1986) և «Սա-յաթի բարաբիրա ախարուն» («Այլ բարբարոսներ կգան») աշխատություններում։

Իսրայելցի հեղինակ Հայիմ Գուրիի խոսքով, ով անձամբ ճանաչում էր նրան, գիտեին, որ Դարվիշի եբրայերենը գերազանց էր։ Նրա պոեզիայի չորս հատորները եբրայերեն են թարգմանվել Մուհամմադ Համզա Ղանեյմի կողմից՝ «Անծանոթի մահճակալը» (2000), «Ինչո՞ւ թողեցիր ձին հանգիստ» (2000), «Պաշարման վիճակ» (2003) և «Որմնանկար» (2006)։ Երկլեզու արաբերեն-եբրայերեն գրող Սալման Մասալհան իր «Հիշողություն մոռացության համար» գիրքը թարգմանել է եբրայերեն։

Դարվիշը տպավորված էր իրաքցի բանաստեղծներ Աբդ ալ-Վահհաբ ալ-Բայաթիով և Բադր Շաքիր ալ-Սայյաբով։ Նա որպես գրական ազդեցություններ մեջբերել է Արթյուր Ռեմբոյին և Ալեն Գինզբերգին։ Դարվիշը հիանում էր հրեա բանաստեղծ Եհուդա Ամիխայով, բայց նրա պոեզիան նկարագրել է որպես «մարտահրավեր ինձ համար, քանի որ մենք գրում ենք նույն վայրի մասին։ Նա ցանկանում է օգտագործել բնապատկերն ու պատմությունը իր սեփական օգտի համար՝ հիմնվելով իմ ոչնչացված ինքնության վրա։ Այսպիսով, մենք ունենք մրցակցություն. ո՞վ է այս երկրի լեզվի տերը։ Ո՞վ է այն ավելի շատ սիրում»։ Ո՞վ է այն ավելի լավ գրում։»։

### Մահ
[մինի|Դարվիշի գերեզմանը և հուշարձանը [Ռամալլահում]]
Մահմուդ Դարվիշը մահացել է 2008 թվականի օգոստոսի 9-ին՝ 67 տարեկան հասակում, սրտի վիրահատությունից երեք օր անց Հյուստոնի (Տեխաս) «Մեմորիալ Հերման» հիվանդանոցում։ Վիրահատությունից առաջ Դարվիշը ստորագրել էր մի փաստաթուղթ, որով խնդրում էր չվերակենդանանալ ուղեղի մահվան դեպքում։ Իբրահիմ Մուհավիի խոսքով՝ բանաստեղծը, չնայած սրտի լուրջ խնդիրներ ուներ, շտապ վիրահատության կարիք չուներ, և վիրահատության համար նշանակված օրը խորհրդանշական արձագանք ուներ։ Իր «Հիշողություն մոռացության համար» գրքում Դարվիշը կենտրոնացել է Իսրայելի կողմից Լիբանան ներխուժման և Բեյրութի 88-օրյա պաշարման պատմության վրա 1982 թվականի օգոստոսի 6-ին, որը Հիրոսիմայի ռմբակոծության տարելիցն էր։ Տեղադրվել էր նոր ռումբ, որը կարող էր փլուզվել և հողին հավասարեցնել 12 հարկանի շենքը՝ ստեղծելով վակուում։ Դարվիշը գրել է. «Այս օրը՝ Հիրոսիմայի ռմբակոծության տարելիցին, նրանք փորձարկում են վակուումային ռումբը մեր մարմնի վրա, և փորձը հաջող է»։ Վիրահատության համար այդ օրը ընտրելով՝ Մուվահին ընտրել է Ինչպես ենթադրում է Դարվիշը, նա փաստաթղթավորում էր. «այն ոչնչությունը, որը նա տեսնում էր պաղեստինցի ժողովրդի առջև»։

Արաբական մամուլում նրա մահվան մասին վաղ հաղորդագրությունները ցույց էին տալիս, որ Դարվիշը իր կտակում խնդրել էր թաղվել Պաղեստինում: Սկզբում առաջարկվել էին երեք վայրեր՝ նրա հայրենի ալ-Բիրվա գյուղը, հարևան Ջադեյդա գյուղը, որտեղ Դարվիշի ընտանիքի մի մասը դեռևս բնակվում է, կամ Արևմտյան ափի Ռամալլահ քաղաքում: Ռամալլահի քաղաքապետ Ջանեթ Միխայիլը ավելի ուշ հայտարարեց, որ Դարվիշը կթաղվի Ռամալլահի մշակույթի պալատի կողքին, Ռամալլահի հարավարևմտյան ծայրամասում գտնվող Երուսաղեմին նայող բլրի գագաթին, և նրա պատվին կկանգնեցվի սրբավայր։ Ահմեդ Դարվիշն ասել է. «Մահմուդը պատկանում է ոչ միայն ընտանիքի կամ քաղաքի, այլև բոլոր պաղեստինցիների, և նա պետք է թաղվի այնպիսի վայրում, որտեղ բոլոր պաղեստինցիները կարող են գալ և այցելել նրան»։

Պաղեստինի նախագահ Մահմուդ Աբբասը հայտարարեց եռօրյա սուգ՝ Դարվիշի պատվին՝ պետական ​​հուղարկավորության համարժեք։ Չորս փոստային նամականիշերի հավաքածու Դարվիշի հիշատակը հիշատակող հրամանագիրը հրապարակվել է 2008 թվականի օգոստոսին Պաղեստինի խորհրդարանի կողմից։

Մարմնի՝ Տեխասից տեղափոխման պայմանավորվածությունները մեկ օրով հետաձգեցին հուղարկավորությունը։ Այնուհետև Դարվիշի մարմինը տեղափոխվեց Հորդանանի Ամման քաղաքից՝ Ռամալլահում թաղվելու համար: Առաջին հուղարկավորությունը կարդաց Պաղեստինի նախագահ Մահմուդ Աբբասը հազարավոր մարդկանցից կազմված կարգուկանոնով հավաքվածների առջև: Արարողությանը ներկա էին մի քանի ձախակողմյան Քնեսեթի անդամներ, արարողության ժամանակ ընտանիքի կողքին կանգնած էին Մուհամմադ Բարաքան (Հադաշ) և Ահմադ Թիբին (Միացյալ Արաբական Ցուցակ-Թաալ), իսկ Դով Խենինը (Հադաշ) և Ջամալ Զահալկան (Բալադ) Մուկաթայի դահլիճում էին։ Ներկա էր նաև Ֆրանսիայի նախկին վարչապետ և բանաստեղծ Դոմինիկ դը Վիլպենը։ Արարողությունից հետո Դարվիշի դագաղը Մուկաթայից քայլքի տեմպով տեղափոխվեց Մշակույթի պալատ՝ ճանապարհին հավաքելով հազարավոր հետևորդների։

2008 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Բեռլինի միջազգային գրականության փառատոնը կազմակերպեց համաշխարհային ընթերցում՝ ի հիշատակ Մահմուդ Դարվիշի։

## Գործունեություն
[մինի|[Յասեր Արաֆաթ, Մահմուդ Դարվիշ և Ջորջ Հաբաշ (նկարը՝ 1980 թվականին)]]
### Իսրայելա-պաղեստինյան խաղաղության գործընթաց
Դարվիշը դեմ էր Օսլոյի համաձայնագրերին։

Չնայած Իսրայելի և Պաղեստինի ղեկավարության հասցեին իր քննադատությանը, Դարվիշը հավատում էր, որ խաղաղությունը հասանելի է։ «Ես չեմ հուսահատվում», - ասել է նա իսրայելական «Հաարեց» թերթին: «Ես համբերատար եմ և սպասում եմ իսրայելցիների գիտակցության մեջ խորը հեղափոխության: Արաբները պատրաստ են ընդունել միջուկային զենքով ուժեղ Իսրայելին. պարզապես պետք է բացել նրա ամրոցի դարպասները և խաղաղություն հաստատել»։

Դարվիշը մերժել է հակասեմիտիզմի մեղադրանքները. «Մեղադրանքն այն է, որ ես ատում եմ հրեաներին: Անհարմար է, որ նրանք ինձ ներկայացնում են որպես Իսրայելի սատանա և թշնամի: Ես, իհարկե, Իսրայելի սիրահար չեմ: Ես պատճառ չունեմ լինելու: Բայց ես հրեաներին չեմ ատում»։ Դարվիշը եբրայերենը նկարագրել է որպես «սիրո լեզու»։ Նա իրեն համարում էր Պաղեստինում գոյություն ունեցող հրեական քաղաքակրթության մաս և հույս ուներ պաղեստինցիների և հրեաների միջև հաշտեցման: Երբ սա տեղի ունենա, «հրեան չի ամաչի իր մեջ արաբական տարր գտնելուց, և արաբը չի ամաչի հայտարարելու, որ ներառում է հրեական տարրեր»։

### Համաս
2005 թվականին Կալքիլիայում բացօթյա երաժշտության և պարի ներկայացումները հանկարծակի արգելվեցին Համասի գլխավորած քաղաքապետարանի կողմից, իշխանությունները հայտարարեցին, որ նման միջոցառումները արգելված են իսլամի կողմից: Քաղաքապետարանը նաև արգելեց երաժշտություն նվագել Կալքիլիայի կենդանաբանական այգում։ Ի պատասխան՝ Դարվիշը զգուշացրեց, որ «մեր հասարակությունում կան թալիբական տիպի տարրեր, և սա շատ վտանգավոր նշան է»։

2007 թվականի հուլիսին Դարվիշը ելույթ ունեցավ Հադաշ կուսակցության կողմից հովանավորվող միջոցառման ժամանակ։ Իր ելույթում նա արտահայտեց իր դժգոհությունը, որ Համասը վերջերս Գազայի քաղաքացիական պատերազմում պարտության մատնեց Ֆաթահին և լիակատար վերահսկողություն ստանձնեց Գազայի նկատմամբ. «Մենք արթնացանք կոմայից և տեսանք, թե ինչպես (Համասի) միագույն դրոշը վերացրեց չորսագույն դրոշը (Պաղեստինի)»։ Բացի այդ, նա քննադատեց Համասի և Ֆաթահի միջև շարունակվող հակամարտությունը՝ այն անվանելով «ինքնասպանության հրապարակային փորձ» և Պաղեստինի պետականության ճանապարհին խոչընդոտ. «Գազան նվաճեց իր անկախությունը Արևմտյան ափից: Մեկ ժողովուրդն այժմ ունի երկու պետություն, երկու բանտ»։

## Ժառանգություն և ազդեցություն
Դարվիշը լայնորեն ընկալվում է որպես պաղեստինյան խորհրդանիշ և պաղեստինցիների խոսնակ։ Դարվիշի աշխատանքները արժանացել են բազմաթիվ մրցանակների և հրատարակվել են 20 լեզուներով։ Դարվիշի պոեզիայի կենտրոնական թեման վատանի կամ հայրենիքի հասկացությունն է։ Բանաստեղծուհի Նաոմի Շիհաբ Նայը գրել է, որ Դարվիշը «պաղեստինյան ժողովրդի էական շունչն է, աքսորի և պատկանելության պերճախոս վկան...»: Նա ոգեշնչել է լիբիացի տեքստիլ նկարիչ Նուր Ջաուդայի աշխատանքը։

### Մահմուդ Դարվիշի ստեղծագործական մրցանակ
Մահմուդ Դարվիշի հիմնադրամը հիմնադրվել է 2008 թվականի հոկտեմբերի 4-ին որպես պաղեստինյան ոչ առևտրային հիմնադրամ, որը «ձգտում է պաշտպանել Մահմուդ Դարվիշի մշակութային, գրական և մտավոր ժառանգությունը»։ Հիմնադրամը կառավարում է Մահմուդ Դարվիշի ստեղծագործական ամենամյա մրցանակը, որը շնորհվում է Պաղեստինի և այլուր եկած մտավորականներին։

Հարավաֆրիկացի բանաստեղծ և գրող Բրեյտեն Բրեյտենբախը մրցանակը շահել է 2010 թվականին։

2017 թվականին մրցանակի համահեղինակներն էին պաղեստինցի պատմաբան Մահեր Շարիֆը, եգիպտացի վիպասան և քննադատ Սալվա Բաքրը և հնդիկ վիպասան և ակտիվիստ Արունդհատի Ռոյը։

## Իսրայելում վեճեր
### «Թռչող բառերի արանքում անցնողները»
1988 թվականին նրա բանաստեղծություններից մեկը՝ «Անցող բառերի արանքում անցնողները», զայրույթով մեջբերվեց Քնեսեթում Իցհակ Շամիրի կողմից: Գրված Առաջին Ինտիֆադայի ժամանակ բանաստեղծությունը ներառում է հետևյալ տեքստը. «Ապրեք ցանկացած տեղ, բայց մի՛ ապրեք մեր մեջ... և մի՛ մահացեք մեր մեջ»։ Այն շատ հրեա իսրայելցիների կողմից մեկնաբանվեց որպես պահանջ, որ նրանք լքեն 1948 թվականի տարածքները, չնայած Դարվիշն ասաց, որ նկատի ունի Արևմտյան ափը և Ղազան։ Դարվիշի պոեզիայի մասնագետ Ադել Ուստան ասաց, որ բանաստեղծությունը սխալ է հասկացվել և սխալ է թարգմանվել։ Բանաստեղծ և թարգմանիչ Ամիել Ալկալայը գրել է, որ «բանաստեղծության նկատմամբ հիստերիկ չափազանցված արձագանքը պարզապես ծառայում է որպես Իսրայելի հոգեբանության զարմանալիորեն ճշգրիտ լակմուսի թուղթ ... (բանաստեղծությունը) անզիջում մերժում է ընդունել օկուպացիայի լեզուն և այն պայմանները, որոնցով սահմանվում է հողը»։

### Իսրայելի ուսումնական ծրագիր
2000 թվականի մարտին Իսրայելի կրթության նախարար Յոսի Սարիդը առաջարկեց, որ Դարվիշի երկու բանաստեղծությունները ներառվեն Իսրայելի ավագ դպրոցի ուսումնական ծրագրում: Վարչապետ Էհուդ Բարաքը մերժեց առաջարկը՝ այն հիմքով, որ «դեռ ժամանակը չէ» Դարվիշին դպրոցներում դասավանդելու համար։ Ենթադրվում է, որ միջադեպն ավելի շատ կապ ուներ Իսրայելի ներքին քաղաքականության հետ՝ փորձելով վնասել վարչապետ Էհուդ Բարաքի կառավարությանը, քան պոեզիայի հետ։ Դարվիշի մահից հետո նրա պոեզիան Իսրայելի դպրոցական ծրագրում ներառելու վերաբերյալ բանավեճը վերսկսվեց 2008 թվականին։

«Չնայած այժմ տեխնիկապես հնարավոր է, որ հրեա աշակերտները Դարվիշին ուսումնասիրեն, նրա գրվածքները դեռևս արգելված են արաբական դպրոցներում։ Արաբական կրթության մեջ օգտագործվող ուսումնական ծրագիրը 1981 թվականին համաձայնեցված է մի կոմիտեի կողմից, որի միակ հրեա անդամը վետո է դրել ցանկացած ստեղծագործության վրա, որը, նրա կարծիքով, կարող է «վատ ոգի ստեղծել»։

### «Անձնագիր»
2016 թվականի հուլիսին վեճ բռնկվեց Դարվիշի «Բիտակաթ հաուիյա» («Անձնագիր») բանաստեղծության իսրայելական «Գալեյ Ցահալ» ռադիոկայանով հեռարձակման շուրջ։ Գրված է 1964 թվականին, այն ներառում է հետևյալ տողերը. «Գրեք առաջին էջի վերևում. / Ես չեմ ատում մարդկանց / Եվ ես ոչ մեկից չեմ գողանում / Բայց եթե ես սովամահ լինեմ / Ես կուտեմ իմ ճնշողի մարմինը / Զգուշացեք, զգուշացեք իմ սովամահությունից / Եվ իմ զայրույթից»։

Իսրայելի պաշտպանության նախարար Ավիգդոր Լիբերմանը դատապարտեց հեռարձակումը՝ նշելով, որ «նույն տրամաբանության համաձայն» ռադիոկայանը կարող է «հեռարձակման ընթացքում փառաբանել «Մեյն Քամփֆի» գրական հրաշքները»։

## Ներկայացում այլ լրատվամիջոցներում
մինի|Մահմուդ Դարվիշի դիմանկարը:
### Երաժշտություն
Դարվիշի շատ բանաստեղծություններ երաժշտության են վերածվել արաբ կոմպոզիտորների կողմից, որոնց թվում են Մարսել Խալիֆը, Ռիմ Քելանին, Մաջիդա ալ-Ռումին և Ահմադ Կաաբուրը։ Առավել նշանակալիցներն են «Ռիտան և հրացանը», «Ես կորցրեցի մի գեղեցիկ երազ», «Գալիլեայի թռչունները» և «Ես կարոտում եմ մորս հացը»: Դրանք դարձել են արաբների առնվազն երկու սերունդների օրհներգեր: 1980-ականներին 1948 թվականի տարածքներում գործող պաղեստինյան երաժշտական ​​խումբ Sabreen-ը ձայնագրեց ալբոմ, որը ներառում էր Դարվիշի «Մարդու մասին» և «Ցանկությունների մասին» բանաստեղծությունների տարբերակները։

Կոմպոզիտոր Մարսել Խալիֆան մեղադրվեց հայհոյանքի և կրոնական արժեքները վիրավորելու մեջ՝ իր «Ես Յուսուֆն եմ, ո՜վ իմ հայր» վերնագրով երգի պատճառով, որը նա գրել էր Դարվիշի խոսքերի հիման վրա և որը մեջբերում էր Ղուրանից մի տող։ Այս բանաստեղծությունում Դարվիշը կիսում է Յուսուֆի (Հովսեփի) ցավը, որին մերժեցին իր եղբայրները և վախենում էին նրանից, քանի որ նա չափազանց գեղեցիկ և բարի էր: «Օ՜, հայր իմ, ես Յուսուֆն եմ / Օ՜, հայր իմ, եղբայրներս ո՛չ սիրում են ինձ, ո՛չ էլ ուզում են, որ ես իրենց մեջ լինեմ»: Դարվիշը Հովսեփի պատմությունը ներկայացնում է որպես իսրայելցիների կողմից պաղեստինցիներին մերժելու այլաբանություն:

1976 թվականին եգիպտացի ծնունդով պաղեստինցի երգչուհի Զեյնաբ Շաաթը իր «Անձնագիր քարտ» բանաստեղծությունը վերածեց անգլերեն լեզվով երգի՝ «Ես արաբ եմ» վերնագրով, իր «Պաղեստինի հրատապ կոչը» մինի ալբոմից։ Հիմնական օրինակը առգրավվել էր իսրայելական ուժերի կողմից 1982 թվականին Լիբանան ներխուժման ժամանակ, բայց այն վերադարձվել և վերաթողարկվել է 2024 թվականի մարտին։

Իսրայելա-ամերիկացի կոմպոզիտոր Թամար Մուսկալը Դարվիշի «Ես այնտեղից եմ» ստեղծագործությունը ներառել է իր «Դեղին քամին» ստեղծագործության մեջ, որը համատեղում է ամբողջական նվագախումբ, արաբական ֆլեյտա, արաբական և իսրայելական պոեզիա, ինչպես նաև Դեյվիդ Գրոսմանի «Դեղին քամին» գրքի թեմաներ։

2002 թվականին շվեյցարացի կոմպոզիտոր Կլաուս Հուբերը ավարտեց «Die Seele muss vom Reittier steigen...» վերնագրով մեծ ստեղծագործությունը, որը կամերային երաժշտության կոնցերտ է թավջութակի, բարիտոնի և կոնտրտենորի համար, որը ներառում է Դարվիշի «Հոգին պետք է իջնի իր լեռան վրայից և քայլի իր մետաքսե ոտքերի վրա» ստեղծագործությունը։

2008 թվականին Մոհամմադ Ֆեյրուզը երաժշտության մեջ ներառեց «Պաշարման վիճակ» ստեղծագործությունից հատվածներ: Իր 2012 թվականի «Բանաստեղծություններ և աղոթքներ» երրորդ սիմֆոնիայում, Մահմուդ Դարվիշի տեքստերից բացի, հնչում են նաև արաբ բանաստեղծ Ֆադվա Տուկանի և իսրայելցի բանաստեղծ Եհուդա Ամիչայի պոեմները։

2009 թվականին Իտալիայից ժամանած պաչանկա խումբը՝ Egin-ը, հրատարակեց մի երգ, որը երաժշտություն էր հաղորդում «Անձնագիր» պոեմին:

2011 թվականին սիրիացի կոմպոզիտոր Հասան Թահան ստեղծեց «Զառախաղացողը» երաժշտական ​​ներկայացումը՝ հիմնված Մահմուդ Դարվիշի պոեմների և տեքստերի վրա: Նրանց պրեմիերան տեղի է ունեցել Բազելի ժամանակակից երաժշտության փորձարարական կենտրոնում՝ Նորդ Գարեում, Շվեյցարիա։

2014 թվականին ֆինն կոմպոզիտոր Կաիյա Սաարիահոն Դարվիշի «Վերջին գնացքը հեռացել է» բանաստեղծությունը (Fewer Roses ժողովածուից) ներառել է իր «Իսկական կրակ» բարիտոնի և նվագախմբի համար գրված ստեղծագործության մեջ, որը, ըստ L.A. Times-ի, «խորը, կարևոր ստեղծագործություն» է։

Խալիֆեի «Ես Յուսուֆն եմ, ո՜վ իմ հայր» ստեղծագործության ճնշելու փորձից ոգեշնչված՝ նորվեգացի երգիչ-երգահան Մոդդին նոր մեղեդի է ստեղծել բանաստեղծության համար։ Երգը կոչվում է «Օ՜, իմ հայր, ես Ջոզեֆն եմ»՝ իր 2015 թվականի «Unsongs» ալբոմից։

2016 թվականին նրա «Մենք առանց նվերի էինք» բանաստեղծությունը հիմք հանդիսացավ պաղեստինցի ռեփեր Թամեր Նաֆարի «Ya Reit» կենտրոնական երգի համար՝ «Junction 48» ֆիլմում։ Բացի այդ, նրա բանաստեղծություններից մեկը կարդացվել է Նաֆարի ելույթի ժամանակ՝ «Ophir» մրցանակաբաշխության ժամանակ։

2017 թվականին նրա «Մտածիր ուրիշների մասին» բանաստեղծությունը երաժշտության վերածվեց հարավաֆրիկացի նկարչուհի և 11-ամյա պաղեստինցի երիտասարդ ակտիվիստ Ջաննա Ջիհադ Այյադի կողմից։

2017 թվականին բրիտանացի երաժիշտ Ռոջեր Ուոթերսը երաժշտություն վերածեց Դարվիշի «Դաս Կամասուտրայից (Սպասիր նրան)» երգի անգլերեն թարգմանության համար, որը ներառված է իր «Սպասիր նրան» ալբոմում՝ «Սպասիր նրան» վերնագրով երգում։

### Ֆիլմ
1997 թվականին ֆրանսիական հեռուստատեսությունը նկարահանեց «Մահմուդ Դարվիշ» վերնագրով վավերագրական ֆիլմ, որի ռեժիսորը ֆրանս-մարոկկացի ռեժիսոր Սիմոն Բիտոնն էր։

Դարվիշը մարմնավորեց ինքն իրեն Ժան-Լյուկ Գոդարի «Նոտր Մյուզիք» (2004) ֆիլմում։

2008 թվականին Դարվիշը նկարահանվեց Arts Alliance Productions-ի «Հոգու ինքնությունը» հինգէկրանանոց ֆիլմում, որտեղ նա պատմում է իր «Զինվորը երազում է սպիտակ շուշանների մասին» բանաստեղծության և Իբսենի «Թերժե Վիգեն» բանաստեղծության մասին։ «Իդ»-ը նրա վերջին ներկայացումն էր։ Այն պրեմիերան տեղի ունեցավ Պաղեստինում 2008 թվականի հոկտեմբերին՝ տասնյակ հազարավոր հանդիսատեսի ներկայությամբ։ 2010 թվականին ֆիլմը շարունակեց միջազգային ցուցադրությունների շրջագայությունը։

«Բացակայության ներկայությամբ» (2011), սիրիական հեռուստասերիալ, որի ռեժիսորը Նաջդատ Անզուրն է, որը պատմում է Դարվիշի կենսագրությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Պաղեստինցի գրողներ