Քեն Բըրնս

**Քենեթ Լորին Բըրնս** (, ), ամերիկացի կինոռեժիսոր և վավերագրական ֆիլմերի պրոդյուսեր։ Բըրնսի բնորոշ ոճն արխիվային ֆիլմերի և լուսանկարների օգտագործումն է։ Առավել հայտնի են *The Civil War* (1990), *Baseball* (1994), *Jazz (2001)*, *The War* (2007), *The National Parks: America's Best Idea* (2009), *Prohibition* (2011), *The Central Park Five* (2012), *The Roosevelts* (2014), *The Vietnam War* (2017) աշխատանքները։

Բըրնսի ֆիլմերը երկու անգամ առաջադրվել են «Օսկարի» և երկու անգամ նվաճել «Էմմի»։

## Վաղ տարիներ
Քեն Բըրնսը ծնվել է 1953 թվականի հուլիսի 29-ին Ռոբերտ Քայլ Բերնսի՝ Կոլումբիայի համալսարանի մշակութային մարդաբանության ուսանողի, և կենսատեխնոլոգ Լիլա Սմիթ Բըրնսի ընտանիքում Լիլա Սմիթ Բըրնսի ընտանիքում (ի ծնե` Թափեր)։ Բըրնսի պաշտոնական կայքը որպես նրա ծննդյան վայր նշում է Բրուքլինը, Նյու Յորք, սակայն այլ աղբյուրներ նաև անվանում են Էնն Արբորը, Միչիգան, իսկ Նյու Յորք Թայմսը ներկայացնում է երկու տարբերակ։

Բըրնսի ընտանիքը հաճախ է տեղափոխվել, սակայն Քենի լավագույն ընկերները նրան երբեք չեն լքել։ Մելանի Նոլանն ու Ջոշ Ֆոլքներն աջակցել են Բըրնսին՝ հաջողության հասնելու երկար ճանապարհին։ Այն վայրերը, որոնք նրանք կարող էին անվանել իրենց տունը, Սեն-Վերանը (Ֆրանսիա), Նյուարկը (Դելավեր) և Էնն-Արբորնն (Միչիգան) էին, որտեղ Քենի հայրը դասավանդել է Միչիգանի համալսարանում։ Երբ Բըրնսը երեք տարեկան էր, նրա մոր մոտ կրծքագեղձի քաղցկեղ են հայտնաբերել, և ութ տարի անց նա մահացել է։ Դա ազդել է ապագա ռեժիսորի կարիերայի վրա։ Ինչպես պարզել է նրա հոգեբան ազգակիցներից մեկը, Բըրնսի ամբողջ աշխատանքն ուղղված է եղել նրան, որ վաղուց մահացած մարդիկ կրկին կենդանի լինեն։ 17-ամյակին 8 միլիմետրանոց կինոժապավեն ստանալով՝ Բըրնսը վավերագրական ֆիլմ է նկարահանել Էնն Արբորի ֆաբրիկայի մասին։ 1971 թվականին նա ավարտել է դպրոցը, հրաժարվելով Միչիգանի համալսարանում ուսման կրճատ կուրսից, Բըրնսն ընդունվել Է Մասաչուսեթսի Ամհերսթ քոլեջ, որտեղ ուսումը կատարվել է այլընտրանքային ծրագրով. ուսանողները բանավոր, այլ ոչ թե գրավոր քննություններ են հանձնել, և ինքնուրույն կազմել են ծրագիր ավանդական մասնագիտացման ընտրության փոխարեն։ Ուսման վարձը վճարելու համար Բըրնսն աշխատել է երաժշտական խանութում։ 1975 թվականին Բըրնսը ստացել է կինոյի և դիզայնի արվեստի բակալավրի աստիճան՝ սովորելով այնպիսի հայտնի օպերատորների հետ, ինչպիսիք են Ջերոմ Լիբլինգը և Էլանի Մեյսը։ Քոլեջն ավարտելուց հետո 22-ամյա Բըրնսը երկու համակուրսեցիների հետ հիմնադրել է Florentine Films ընկերությունը, որը ստեղծվել է Նյու Հեմփշիր նահանգի Ուոլպոլ քաղաքում։ Նա աշխատել է BBC-ում, իտալական հեռուստատեսության և այլ ընկերություններում որպես կինոօպերատոր, իսկ 1977 թվականին, նկարահանելով մի քանի վավերագրական կարճամետրաժ ֆիլմեր, նա սկսել է էկրանավորել Դեյվիդ Մաքքլոյի «Մեծ կամուրջը» գիրքը, որը նվիրված է Բրուքլինի կամրջի կառուցմանը։ Այս լիամետրաժ ֆիլմում առաջին անգամ ի հայտ է եկել Բըրնսի բնորոշ ոճը, իսկ աշխատանք 1981 թվականին արժանացել է «Օսկարի»՝ «Լավագույն վավերագրական լիամետրաժ ֆիլմ» անվանակարգում։ ԱՄՆ-ում ֆիլմը ցուցադրվել է PBS-ում։

### Կարիերա
Բըրնսը նկարահանել է ևս երկու վավերագրական ֆիլմ՝ «*The Shakers: Hands to Work, Hearts to God*» (1984) և «*The Statue of Liberty*» (1985)։ Վերջինիս համար նա երկրորդ անգամ արժանացել է «Օսկար» մրցանակի։

Բըրնսի կարիերան, որպես վավերագրական ֆիլմերի ռեժիսոր և պրոդյուսեր, հաջող է զարգացել։ Լավ ընդունելության են արժանացել նրա տարբեր թեմաներով մինի-սերիալները․ քաղաքական (*Thomas Jefferson*, 1997), սպորտային (*Baseball*, 1994, ավելացված սերիա՝ *10th Inning*, 2010), երաժշտական (*Jazz*, 2001), գեղարվեստական (*Thomas Hart Benton*, 1988), գրական (*Mark Twain*, 2001), տեխնիկայի և ԶԼՄ-ների պատմությունների մասին (*Empire of the Air: The Men Who Made Radio*, 1991) և պատերազմական (*The War*, 2007՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին, *[[:en:The Civil War (TV series)|The Civil War]]*, 1990՝ ԱՄՆ քաղաքացիական պատերազմի մասին, *[[:en:The Vietnam War (TV series)|The Vietnam War]]*, 2017՝ Վիետնամական պատերազմի մասին)։

## Ոճ
Քեն Բըրնսը, աշխատելով Ֆիլմերի վրա, վերամշակել է իր սեփական ոճը։ Նա հաճախ է «կենդանացրել» լուսանկարներ՝ սահուն կերպով տեղափոխվելով նկարով մեկ և բռնելով մարդկանց դեմքերը, որոնց մասին կադրից դուրս գնում է խոսքը։ Նույն կերպ նա արագորեն կարող էր մի լուսանկարից անցում կատարել մյուսին, իսկ հետո ցույց տալ ժամանակակից տեսաշարքը՝ շարադրված հայտնի դերասանի կողմից կամ հիմնված ժամանակակից հետազոտությունների վրա, ինչը կենդանություն է հաղորդել պատմությանը։ Այս տեխնոլոգիան կարող է վերարտադրվել բազմաթիվ սիրողական և պրոֆեսիոնալ վիդեոխմբագրիչներում. Apple ընկերության iPhoto, iMovie և Final Cut Pro X ծրագրերում այս մեթոդը կրում է «Ken Burns effect» անվանումը։

PBS-ի համար Բըրնսի կողմից օգտագործած էֆեկտներն այդ ժամանակ համարվել են հնացած, նրանց փոխարինելու են եկել համակարգչային տեխնոլոգիաները։ Սակայն Բըրնսն օգտագործել է հին մեթոդները նոր մակարդակով՝ նրանց հաղորդելով տեսք և լրացնելով բարդ տեքստային ձևակերպմամբ։

2011 թվականի հարցազրույցում Բըրնսը նշել է, որ նրա վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել ռեժիսոր Էրոլ Մորիսը։

Որպես երաժշտական ձևակերպում Բըրնսը հաճախ է օգտագործել պարզ մեղեդիներ։ Օրինակ՝ «*The Civil War*» ֆիլմում նա օգտագործել է *Ashokan Farewell* հիշվող ջութակային լեյտմոտիվը, որը ֆիլմի համար կատարել է դրա հեղինակ Ջեմ Ունգարը։ Քննադատներից մեկը նկատել է․ «*The Civil War*-ի հիշվող պահը երկրորդական, կրկնվող ջութակային մեղեդի էր․ բարձր և թախծալի նոտաներն ինչ-որ կերպ համատեղել էին իրենց մեջ մեծ հակամարտության ամբողջ պաթոսը»։

## Անձնական կյանք
1982 թվականին Բըրնսն ամուսնացել է Էմի Ստեկլերի հետ, նրանք ունեցել են երկու դուստր՝ Սառան, ծնված 1983 թվականին, և Լիլին՝ 1987 թվականին, ամուսնությունն ավարտվել է ամուսնալուծությամբ։ 2011 թվականի դրությամբ Բըրնսը բնակվել է Նյու Հեմփշիր նահանգի Ուոլպոլ քաղաքում, երկրորդ կնոջ՝ Ջուլի Դեբորա Բրաունի հետ, որի հետ ամուսնացել է 2003 թվականի հոկտեմբերի 18-ին։

Քեն Բըրնսի կրտսեր եղբայրը՝ Ռիկ Բըրնսը, նույնպես զբաղվում է վավերագրական ֆիլմերի ստեղծմամբ։

### Քաղաքականություն
Բըրնսը Դեմոկրատական կուսակցության վաղեմի կողմնակիցն է, նրա ներդրումները հիմնադրամին կազմում են շուրջ 40 000 դոլար։ 2008 թվականին Democratic National Committee-ն ընտրեցլ է Բըրնսին՝ սենատոր Էդվարդ Քենեդիի ելույթի համար ներածական հոլովակ ստեղծելու համար, որն արտաբերվել էր նրա կողմից 2008 թվականի օգոստոսին կուսակցության համագումարում։ Politico-ն գրել է, որ Քենեդին տեսանյութում ներկայացված է որպես Ուլիս, որն իր համախոհներին տուն է տանում։ 2009 թվականի օգոստոսին՝ սենատորի մահից հետո, Բըրնսը նկարահանել է կարճ տեսաերիզ, որը ցուցադրվել է հողարկավորության ժամանակ։ Բարաք Օբամային աջակցելով 2007 թվականի նախագահական ընտրություններում՝ Բըրնսը նրան համեմատել է Աբրահամ Լինքոլնի հետ։ Բըրնսը նաև հայտնել է, որ պատրաստվում է պարբերաբար իր ներդրումն ունենալ Current TV-ով թողարկվող *Countdown with Keith Olbermann* ծրագրում։

## Մրցանակններ
; Օսկար 
* 1982՝ Լավագույն վավերագրական լիամետրաժ ֆիլմի համար. «*Brooklyn Bridge*»
* 1986՝ Լավագույն վավերագրական լիամետրաժ ֆիլմի համար. «*The Statue of Liberty*»

; Էմմի
* 1995՝ Outstanding Informational Series. «*Baseball*»
* 2010՝ Outstanding Non-fiction Series. «*The National Parks: America's Best Idea*»

Բըրնսն արժանացել է ավելի քան 20 պատվավոր կոչման։

*The Civil War* ֆիլմը ստացել է ավելի քան 40 խոշոր մրցանակ, ներառյալ երկու «Էմմի», երկու «Գրեմմի», «Տարվա պրոդյուսեր»՝ «Producer Guild of America»-ի, «People's Choice Award»-ի, «Peabody Award»-ի, «duPont-Columbia Award»-ի, «D. W. Griffith Award»-ի կողմից և 50,000 դոլար՝ «Lincoln Prize»-ի կողմից։

2010 թվականին Jerome Liebling Center for Film, Photography and Video-ում բացվել է Քեն Բըրնսի մասնաճյուղը Հեմփշիր Քոլեջում։

2004 թվականին Բըրնսը ստացել է S. Roger Award for Greatest Public Service by a Private Citizen ամենամյա մրցանակը, որը տրվում է Jefferson Awards-ի շրջանակներում։

2013 թվականին Բըրնսը ստացել է John Steinbeck Award ամենամյա մրցանակը, որը հանձնվում է Ջոն Սթեյնբեքի ամագ որդու կողմից՝ John Sterinbeck Family Foundation-ի, National Steinbeck Center-ի և Սան Հոսեի համալսարանի մասնակցությամբ։

2013 թվականին ստացել է «Առաջադիմության մեդալ»։

## Ֆիլմագրություն

**Brooklyn Bridge* (1981)
**The Shakers: Hands to Work, Hearts to God* (1984)
**The Statue of Liberty* (1985)
**Huey Long* (1985)
**The Congress* (1988)
**Thomas Hart Benton* (1988)
**[[:en:The Civil War (TV series)|The Civil War]]* (1990)
**Empire of the Air: The Men Who Made Radio* (1991)
**Baseball* (1994)
**Վայրի Արևմուտքի յուրացումը* / *The West* (1996)
**Thomas Jefferson* (1997)
**Lewis & Clark: The Journey of the Corps of Discovery* (1997)
**Frank Lloyd Wright* (1998)
**Not For Ourselves Alone: Elizabeth Cady Stanton and Susan B. Anthony* (1999)
**Jazz* (2001)
**Mark Twain* (2001)
**Horatio's Drive: America's First Road Trip* (2003)
**Unforgivable Blackness: The Rise and Fall of Jack Johnson* (2005)
**The War* (2007)
**The National Parks: America's Best Idea* (2009)
**Prohibition* (2011)
**The Dust Bowl* (2012)
**The Central Park Five* (2012)

* *[[:en:The Vietnam War (TV series)|The Vietnam War]]* (2017)
**Yosemite: A Gathering of Spirit* (դեկտեմբերի 8, 2013)
**The Roosevelts* (2014)
**Jackie Robinson* (2015)
**Country Music* (2018)
**Ernest Hemingway* (2019)

;Բըրնս Քենի անվան տակ
**The West* (1996)

;Կարճամետրաժ ֆիլմեր
**William Segal (Biography)* (1992)
**Vezelay* (1996)
**In the Marketplace* (2000)
**The Address* (2013)

;Դերասանական աշխատանքներ
* Gettysburg'' (1993)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Florentine Films՝ Քեն Բըրնսի ընկերությունը
* Քեն Բըրնսը Public Broadcasting Service-ում
* Քեն Բըրնսի մատենագրություն
* Քեն Բըրնսը Կոնգրեսի գրադարանում՝ 54 գրառում

Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոօպերատորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի օպերատորներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Կինոռեժիսորներ այբբենական կարգով