Շղթայված գրքեր

**Շղթայված գրքեր**, Միջնադարյան Եվրոպայի հանրային գրադարաններում գրքերը պահելու մեթոդ, որտեղ գրքերը երկաթե շղթաներով ամրացված էին դարակներին: Գրքերը պահող շղթաների երկարությունը թույլ էր տալիս գիրքը դարակից հանել ու կարդալ, բայց անհնար էր գրադարանից դուրս տանել։ Այս կերպ պաշտպանված գիրքը լատիներեն կոչվում էր *liber catenatus*։

## Ակնարկ
Գրքերը շղթայելու մեթոդը լայնորեն տարածված է եղել գրադարանների ընթերցասրահներում միջնադարից մինչև 18-րդ դար՝ գրքի յուրաքանչյուր օրինակի թանկ արժեքի պատճառով։ Միջնադարյան հանրային գրադարաններից շատերում գրքերն ընթերցողներին չէին տրվում տանը կարդալու համար, կային ընթերցասրահներ, որտեղ կարելի էր դրանք կարդալ տեղում, իսկ շղթաները նախատեսված էին արժեքավոր գրքերի անվտանգությունն ապահովելու համար:

Շղթան գրքին ամրացվում էր կազմին հարմարեցված մետաղական օղակի միջոցով, քանի որ եթե շղթան ամրացվեր գրքի միջուկին, վերջինին ավելի շատ մեխանիկական վնաս կհասցվեր և մաշվածությունը շատ ավելի մեծ կլիներ։ Շղթաներով գրքերը դարակներում դրված էին այնպես, որ կողը չէր երևում, այսինքն՝ ժամանակակից գրադարանավարի տեսանկյունից՝ «հակառակ»։ Գիրքը դրված էր այնպես, որ կարելի էր վերցնել ու բացել՝ առանց շուռ տալու կամ շղթաների մեջ խճճվելու, շղթաները պիտի լինեին միջին երկարության, քանի որ երկարության հետ նաև ավելանում էր ծանրությունը, որից գիրքը կարող էր վնասվել։

## Գրադարաններ
Սորբոնի գրադարանը, որը սկսել է իր գրքերը շղթայել 13-րդ դարի վերջին, հավանաբար առաջիններից մեկն է, որ կիրառել է այս պրակտիկան: Շատ գրադարաններ հրաժարվեցին այս գործելակերպից, բայց որոշները շարունակում են մինչ օրս (չնայած շղթաները այսօր ավելի շատ թանգարանային նմուշներ են, քան ֆունկցիոնալ գործիքներ):

Քեմբրիջի Փիթերհաուս քոլեջի գրադարանը 1418 թվականին ուներ 380 հատոր, որոնցից 220-ը շղթայված էին:

Ֆրանսիայի Բժշկական ֆակուլտետի գրադարանը սկսեց շղթայել գրքերը 1509 թվականին և շարունակվեց մոտ 300 տարի

Իթըն քոլեջում գրքերն առաջին անգամ շղթայվել են մոտ 1519-1520 թվականներին, իսկ շղթաները հանվել են 200 տարի անց:

Առաջին ընդհանուր շղթայազերծումը Քեմբրիջում տեղի ունեցավ 1627 թվականին Քլեր քոլեջում, սակայն որոշ գրքեր շղթայազերծվեցին արդեն 1574 թվականին: Քեմբրիջի գրադարաններն աստիճանաբար հետևեցին Քլերի օրինակին, բացառությամբ Քինգ քոլեջի, որն իր շղթաները պահպանեց մինչև 18-րդ դարի վերջը:

17-րդ դարում Օքսֆորդի բոլոր նոր և վերանորոգված գրադարանները շղթայված էին, բայց 18-րդ դարում բոլոր նոր գրադարանները (բացի Լինքոլնից) շղթայված չէին: Օքսֆորդի գրադարաններն իրենց շղթաները պահում էին մինչև 18-րդ դարի վերջը:

Որոշ գրադարաններ դեռ կան այսօր էլ, որտեղ կարելի է տեսնել շղթայված գրքերով դարակներ՝ Էրֆուրտի գրադարանը Գերմանիայում, Հերֆորդի գրադարանը Անգլիայում և մի շարք գոյություն ունեցող շղթայված հավաքածուներ թվարկված են Բլեյդսի 1892 թվականի հետազոտության մեջ։

Ուիմբորն Մինսթերի գրադարանում գրքերը շղթայել են 1686 թվականին, և այն շարունակում է շղթայված մնալ առ այսօր՝ ցուցադրության համար:

*Francis Trigge Chained Library*-ը, որը հիմնադրվել է 1598 թվականին Գրանթեմում, Լինքոլնշիր, իր տեսակի մեջ ամենահին գրադարանն է, որը թույլ է տվել գրքերից օգտվել այն մարդկանց, ովքեր կապ չունեին հոգևորականության կամ կրթության հետ: Մասնավորապես, այնտեղ մուտք են ունեցել Գրանտեմի և Սոկմենի քաղաքացիները։ Գրադարանը դեռ գոյություն ունի և կարելի է անվանել ժամանակակից հանրային գրադարանային համակարգի նախակարապետը։ Գրադարանի մեկ այլ օրինակ, որը գոյություն է ունեցել ուսումնական հաստատությունից, եկեղեցուց կամ վանքից առանձին, *Marsh's Library*-ն էր, որը հիմնադրվել է 1701 թվականին Դուբլինում: Գրադարանը մինչ օրս գտնվում է նույն շենքում, որտեղ այն առաջին անգամ բացվել է։ Փոխարենը Մարշի գրադարանում շղթայված գրքեր չկան, փոխարենը ընթերցողին են փակում վանդակում։

## Մշակույթում
*Թերրի Փրաթչեթի «Հարթ աշխարհ» () հումորային ֆենտեզի գրքերի շարքում Կախարդական համալսարանի գրադարանի գրքերից շատերը շղթայված էին: Դա արվել է այցելուներին վտանգավոր գրքերից պաշտպանելու համար, ինչպես նաև որ գրքերը չփախչեին։
*Հարրի Փոթերը և Փիլիսոփայական քարը ֆիլմում գրադարանի արգելված տարածքում կարելի է տեսնել շղթաներով գրքեր։
*«Գահերի խաղը» հեռուստասերիալում Ցիտադելի գրադարանում ներկայացված են բազմաթիվ շղթայված գրքեր:

## Պատկերասրահ

Commentarii linguae graecae, 1548.jpg|«Մեկնություններ հունարեն լեզվի», 1548 թվական
Leser.1500.jpg|Ընթերցողները գրասեղանների մոտ կարդում են շղթայված գրքեր
Chained Library, Chelsea Old Church - geograph.org.uk - 493693.jpg|Գրապահարան՝ շղթայված գրքերով Չելսիի եկեղեցում: Նվեր գրքահավաք սըր Հանս Սլոանի կողմից:
Kettenbuch 2.JPG|200px|мини|справа|Շղթայված գիրք (XV դար)
Libraries in the Medieval and Renaissance Periods Figure 4.jpg|200px|մինի|справа|Գրադարակ Հերեֆորդի տաճարի գրադարանում
Frontispiece-chained-bible-q38-2080x2446.jpg|náhled|312x312px|Ամբիոնին շղթայված գիրք
Braunschweig Liberei rekonstruiertes Pult schraeg (2012).JPG|miniatur|hochkant|Գրադարակ շղթաներով՝ Բրաունշվայգի Լիբերեյ գրադարանում:


## Աղբյուրներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*https://library.oreluniver.ru/blog/?p=7825, Շղթայված գրքեր
*https://facts.museum/1053, Շղթայված գրքեր, Փաստերի թանգարան
*https://kulturologia.ru/blogs/030415/23948/, Միջնադարյան գրադարանների գաղտնիքը կամ ինչու էին վանականները գրքերը շղթայում

Կատեգորիա:Գրադարանավարություն
Կատեգորիա:Գրադարաններ
Կատեգորիա:Գրքեր