Կլեբսիելլա

**Կլեբսիելլա** (**) գրամ բացասական, օքսիդազ բացասական, ձողաձև բակտերիաների ցեղ, որին պատկանող բակտերիաները բնութագրվում են հստակ արտահայտված պոլիսախարիդային պատիճով։

Կլեբսիելլան անվանվել է գերմանա-շվեյցարացի մանրէաբան Էդվին Կլեբսի պատվին։ Կարլ Ֆրիդլենդերը նկարագրել է *Klebsiella bacillus*-ը, ինչի պատճառով այն երկար տարիներ հայտնի էր որպես Ֆրիդլենդերի ցուպիկ։ Կլեբսիելլա ցեղի բոլոր տեսակները գրամ-բացասական են և սովորաբար անշարժ։ Enterobacteriaceae ընտանիքի այլ ներկայացուցիչների համեմատ դրանք ավելի կարճ և հաստ են։

Կլեբսիելլաները լայնորեն տարածված են բնության մեջ։ Ենթադրվում է, որ դա պայմանավորված է յուրահատուկ կենսաքիմիական առանձնահատկություններ ունեցող տարբեր շտամների ձևավորմամբ, ինչը նրանց թույլ է տալիս հարմարվել շրջակա միջավայրին։ Դրանց կարելի է հայտնաբերել ջրում, հողում, բույսերում, միջատների և այլ կենդանիների մոտ, ներառյալ մարդու օրգանիզմը, դրանք  մարդու և կենդանիների  քթի խոռոչում, բերանի խոռոչում և աղիքներում հանդիսանում են նորմալ միկրոֆլորայի մաս։

## Տեսակներ
* *K. aerogenes*, վերջերս հայտնի նաև որպես *Enterobacter aerogenes* և *Bacterium aerogenes*
* *K. granulomatis*
* *K. oxytoca*
* *K. michiganensis*
* *K. pneumoniae*
** *K. p.* subsp. *ozaenae*
** *K. p.* subsp. *pneumoniae*
** *K. p.* subsp. *rhinoscleromatis*
* *K. quasipneumoniae*
** *K. q.* subsp. *quasipneumoniae*
** *K. q.* subsp. *similipneumoniae*
* *K. grimontii*
* *K. variicola*

## Հատկություններ
Կլեբսիելլա ցեղի բակտերիաները հիմնականում հանդիպում են ուղիղ ձողիկների ձևով՝ կլորավուն կամ թեթևակի սրածայր ծայրերով։ Կարող են հայտնաբերվել առանձին, զույգերով կամ կարճ շղթաներով։ *In vivo* պայմաններում հաճախ հանդիպում են դիպլոբացիլային ձևերը։

Դրանք չունեն աճի յուրահատուկ պահանջներ և լավ են աճում ստանդարտ լաբորատոր սննդային միջավայրերում, սակայն առավել օպտիմալ աճը դիտվում է 35–37&nbsp;°C ջերմաստիճանի և pH 7.2 պայմաններում։ Սրանք ֆակուլտատիվ անաերոբներ են, և շտամների մեծ մասը կարող է գոյատևել՝ օգտագործելով ցիտրատն ու գլյուկոզը որպես ածխածնի միակ աղբյուր, իսկ ամոնիակը՝ որպես ազոտի միակ աղբյուր։

Ցեղի ներկայացուցիչները արտադրում են արտահայտված պատիճ կամ լորձային շերտ, որը կարող է օգտագործվել շճաբանական նույնականացման համար, սակայն այս մեթոդը աստիճանաբար կարող է փոխարինվել մոլեկուլային սերոտիպավորմամբ։

Կլեբսիելլա ցեղի ներկայացուցիչների բջջի մակերեսին սովորաբար կրում են երկու հիմնական տեսակի հակածիններ։ Առաջինը O հակածինն է, որը լիպոպոլիսախարիդի (LPS) բաղադրիչ է և ունի ինը տեսակներ։ Երկրորդը հակածինն է՝ պատիճային պոլիսախարիդ, որն ունի ավելի քան 80 տարբերակ։ Երկուսն էլ ապահովում են ախտածնությանը և հիմք են հանդիսանում շճախմբավորման համար։ Այս երկու հիմնական հակածնային դետերմինանտների հիման վրա մշակվել են մի շարք պատվաստանյութեր։

## Մարդկանց մոտ
Կլեբսիելլաները  սովորաբար հայտնաբերվում են մարդու քթի խոռոչում, բերանի խոռոչում և աղեստամոքսային ուղում՝ որպես նորմալ միկրոֆլորայի մաս, սակայն կարող են հանդես գալ նաև որպես պայմանական ախտածիններ։

Կլեբսիելլաներով  կարող են պայմանավորված լինել հիվանդությունների լայն շրջանակ, մասնավորապես՝ թոքաբորբ, միզուղիների վարակներ, սեպսիս, մենինգիտ, փորլուծություն, որովայնամզի բորբոքում և փափուկ հյուսվածքների վարակներ։ Հայտնաբերվել է կլեբսիելլաների  դերը անկիլոզացնող սպոնդիլոարթրիտի և այլ սպոնդիլոարթրոպաթիաների ախտածագման մեջ։ Մարդկանց մոտ կլեբսիելլաներով առաջացած վարակների մեծ մասը պայմանավորված է K. pneumoniae-ով, որին հաջորդում է K. oxytoca-ն։ Վարակներն առավել հաճախ հանդիպում են վաղ մանկական տարիքի երեխաների,  տարեցների և ուղեկցող հիվանդություններ ունեցող անձանց մոտ, օրինակ՝ քաղցկեղի դեպքում, իսկ վարակների մեծ մասի առաջացման պատճառը ինվազիվ բժշկական սարքավորումների աղտոտումն է։

Վերջին 40 տարիների ընթացքում իրականացվել են բազմաթիվ փորձարկումներ՝  K. pneumoniae-ի դեմ արդյունավետ պատվաստանյութ մշակելու նպատակով.,  նաև կիրառվել են նոր տեխնոլոգիաներ՝Կլեբսիելլայի դեմ պատվաստանյութերի ստեղծման համար։ Սակայն ներկայումս Միացյալ Նահանգներում կլեբսիելլայի դեմ որևէ պատվաստանյութ չի ստացել կիրառման լիցենզիա։ K. pneumoniae-ն ներհիվանդանոցային շնչառական ուղիների վարակների և նորածինների ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքներում առաջացող վարակների ամենահաճախակի պատճառներից է,  գրամ բացասական բակտերեմիայի և միզուղիների վարակների երկրորդ ամենատարածված պատճառը։ Դեղակայուն շտամները շարունակում են մնալ ներհիվանդանոցային կարևոր ախտածիններ՝ զգալիորեն երկարացնելով հոսպիտալացման տևողությունը և խնդիրներ ստեղծելով բարձր կարևորության բաժանմունքներում, ինչպիսիք են ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքները։ Հակամանրէային կայունությունը հիմնականում պայմանավորված է բազմադեղորայքային էֆլյուքս պոմպերին։ K. pneumoniae-ի հիվանդանոցային միջավայրը գաղութացնելու կարողությունը , (ներառյալ գորգերը, լվացարանները, ծաղիկները և տարբեր մակերեսներ), ինչպես նաև հիվանդների և բուժանձնակազմի մաշկը, համարվում է ներհիվանդանոցային վարակների տարածման հիմնական գործոններից մեկը։

## Կենդանիներ
Ի տարբերություն կլեբսիելլայի որոշ տեսակների, որոնք վաղուց ճանաչվել են որպես մարդու համար ախտածիններ, մյուսները, օրինակ՝ K. variicola-ն, նույնականացվել են որպես նոր ի հայտ եկող ախտածիններ՝ ինչպես մարդկանց, այնպես էլ կենդանիների մոտ։ Մասնավորապես հայտնաբերվել է, որ K. variicola-ն  անասունների մաստիտի առաջացման պատճառներից մեկն է։

## Բույսեր
Կլեբսիելլաները կարող են հայտնաբերվել տարբեր բույսերի տերերի մոտ։ K. pneumoniae-ն և K. oxytoca-ն ունակ են ֆիքսելու մթնոլորտային ազոտը և այն փոխակերպելու բույսերի կողմից օգտագործելի ձևի, ինչի պատճառով դրանք դասվում են ասոցիատիվ ազոտ ֆիքսող բակտերիաների կամ դիազոտրոֆների շարքին։ Այս բակտերիաներն ամուր կպչում են արմատի ճյուղերին և ավելի թույլ՝ էլոնգացիայի գոտու մակերեսին ու արմատի լորձին։

Գյուղատնտեսական տեսանկյունից կլեբսիելլաները հետաքրքրություն են ներկայացնում, քանի որ ունակ են բարելավելու բերքատվությունը գյուղատնտեսական պայմաններում։ Ենթադրվում է, որ բույսերում դրանց բարձր քանակությունը գոնե մասամբ պայմանավորված է մտրակի  բացակայությամբ, քանի որ հայտնի է, որ մտրակներն ակտիվացնում են բույսերի պաշտպանական ռեակցիաները։ Բացի այդ, K. variicola-ն հայտնի է որպես տարբեր բույսերի հետ ասոցիացված տեսակ, ներառյալ՝ բանանի ծառեր, շաքարեղեգ և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բակտերիաներ