open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ալբերտ Հայրապետյան

**Ալբերտ Ալեքսանդրի Հայրապետյան** (), հայ նյարդաֆիզիոլոգ։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1983)։

## Կենսագրություն
Ալբերտ Հայրապետյանը ծնվել է 1926 թվականին Թավրիզում։ 1951 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1958-1998 թվականներին աշխատել է ՀՀ ԳԱԱ Լևոն Օրբելու անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտում, 1961-1964 թվականներին՝ գիտական քարտուղար, 1973-1998 թվականներին՝ գլխուղեղի ենթակեղևային կառուցվածքների էվոլյուցիայի լաբորատորիայի վարիչ։ Աշխատանքները վերաբերում են շարժողական վերլուծիչի, ներքին արգելակման նուրբ տեղակայման ֆիզիոլոգիայի հարցերին, ինչպես նաև տեսողական բուրգի առբերիչ ու արտատար գործունեության նեյրոնային մեխանիզմներին։ 1992 թվականից նշված լաբորատորիայում զբաղվում են մարդկանց միա- և երկլեզվային խոսքային գրգռիչների պայմաններում սովորեցման և հիշողության հոգեֆիզիոլոգիական հետազոտություններով։ Ուղեղի ուսումնասիրության միջազգային կազմակերպության անդամ (1981)։

Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 25 ծնունդներ
Կատեգորիա:1926 ծնունդներ
Կատեգորիա:Թավրիզ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 7 մահեր
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Իրանահայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ նյարդաֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Աթանանց (Հայոց ձորի գավառ)

**Աթանան**, գյուղ Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Հայոց Ձոր գավառում։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է լճափից 1.8 կմ հեռավորության վրա՝ Խառականց, Պլթանց գյուղերի և Ոստան քաղաքի միջև՝ Արտոս լեռան հյուսիսահայաց ստորոտում՝ Վանից 29 կմ հարավ-արևմուտք, իսկ Ոստանից (Գյավաշ)՝ 4 կմ հյուսիս-արևելք։ Ծովի մակերևույթից միջին բարձրությունը 1740 մ է։

Գյուղի և նրան հարակցող հանդամասերի մասին 1870 թվականի ականատեսընշել է,

Գյուղը, իբրև Գյավաշ-Հայոց Ձոր սահմանային գոտու բնակավայր, ԺԹ դարի ընթացքում և մինչև 1915 թվականը մերթ գտնվում էր առաջին, մերթ երկրորդ գավառի վարչական ենթակայության ներքո. *«Ստորին Հայոց-ձորից անցնելով դէպ հարաւ-արևմուտք, կտրելով Վանայ ծովի հարաւային եզերագիծն մտնում ենք Ռշտունեաց-Գաւաշ գաւառի դուռն՝ Աթանանց գիւղ, Արտօս սարի բուն ստորոտում հովանաւորուած մի կողմ ծաղկաւէտ լեռան ստուերով և մրգառատ ծառատունկերով պատուած»*։

## Անվանում
Նախնական անվանաձևն է *Աղթաբան*։ Այնուհետև վկայել է *Աբանան* կամ *Ատանոն* անվանաձևով։ Ներկայումս պաշտոնապես վերանվանվել է Աթալան տարբերակի։

## Պատմություն
Գրավոր աղբյուրներում գյուղն առաջին անգամ հիշվում է որպես 607 թվականի հայրապետական գահ բարձրացած Աբրահամ Ա կաթողիկոսի ծննդավայր. «...տէր Աբրահամ ի գաւառէն Ռշտունեաց, ի գեղջէ Աղբաթանից...»:

## Բնակչություն
Աթանանը 1850 թվականին ուներ 175 բնակիչ, 1909 թվականին՝ մոտ 310 հայ բնակիչ, որոևք զբաղվում էին հիմնականում երկրագործությամբ, այգեգործությամբ և ձկնորսությամբ։ Գյուղն ուևեր Սուրբ Գևորգ անունով եկեղեցի (կառուցված XV դար) և վարժարան։ Մինչև XIX դարի վերջը եկեղեցու վրայի 1492 թվականի արձանագրությունը պահպանված էր։
Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։ Կենդանի մնացած բնակիչներն ապաստան են գտել Արևելյան Հայաստանում։

## Ճարտարապետություն
Գյուղի մոտ է գտնվում հայտնի Չարահան Ս. Նշան վանքը։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

## Արտաքին հղումներ
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Հայոց ձորի գավառի բնակավայրեր
Աթեր

**Աթեր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում, Վան քաղաքից մոտ 36 կմ հյուսիս, Վանա լճի արևելյան ափին։

XX դարի սկզբին ուներ մոտ 200 հայ բնակիչ։ Գյուղում կար եկեղեցի և վարժարան։ Բնակիչներն զբաղվում էին երկրագործությամբ, այգեգործությամբ և ձկնորսությամբ։ Աթերցիները մասնակցել են Վանի 1915 թվականի հերոսամարտին։ Նրանք մեծ մասը զոհվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ, փրկվածները ապաստան են գտել Արևելյան Հայաստանում։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Seventh Avenue (խումբ)

**Seventh Avenue**, քրիստոնեական մետալ խումբ է ստեղծված Վոլֆսբուրգում (Գերմանիա) 1989 թվականին։ Ոճը տատանվում է Speed, Power և Heavy մետալների միջև։ Երգերի մեջ շատ են Աստվածաշնչյան թեմաները։

## Սկավառակագրություն
* *[[Rainbowland]]* (1995)
* *[[Children (EP)|Children]]* (1995)EP
* *[[Tales of Tales]]* (1996)
* *[[Southgate (album)|Southgate]]* (1998, Reviews: *[https://web.archive.org/web/20010222184244/http://www.hmmagazine.com/issue74/74Albums.htm HM Magazine]*, Powermetal.de (German))
* *[[Goodbye (Seventh Avenue (EP)|Goodbye]]* (1999)EP
* *[[Between the Worlds]]* (2003, Review: Powermetal.de (German))
* *[[Eternals (album)|Eternals]]* (2004, Review: Powermetal.de (German))
* *[[Terium]]* (2008)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Խմբի կայքէջ 

Կատեգորիա:Գերմանական մետալ խմբեր
Կատեգորիա:1989 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Խոսրովասար

**Խոսրովասար**, *Քեշիշդաղ*, լեռնագագաթ Հայաստանի Արարատի մարզում, Վեդի գետի աջ վտակներ Խոսրովի և Աղսուի ստորին հոսանքների միջև։ Ուրցաձոր գյուղից 7,5 կմ հյուսիս-արևելք։ Բարձրությունը 1988 մ է։ Կազմված է հրաբխածին նստվածքային ապարներից։ Լանջերը զառիթափ են՝ խիստ մասնատված։ Գագաթը լերկացած լակոլիթ է։ Տարածված են գիհու նոսրանտառներ և թփուտներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի մարզի լեռներ
Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1992

**Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1992**, Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի 32-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Մանչեսթեր Յունայթեդ» ֆուտբոլային ակումբը 1-0 հաշվով՝ «Նոթթինգհեմ Ֆորեսթին»։ Խաղը կայացավ Լոնդոնի Ուեմբլի մարզադաշտում։

Կատեգորիա:Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1992 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Յունայթեդի հանդիպումներ
Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1993

**Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1993**, Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի 33-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Արսենալ» ֆուտբոլային ակումբը 2-1 հաշվով՝ «Շերֆիլդ Ուենսդեյին»։ Խաղը կայացավ Լոնդոնի Ուեմբլի մարզադաշտում։

Կատեգորիա:Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1993 ֆուտբոլում
Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1996

**Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1996**, Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի 36-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Աստոն Վիլլա» ֆուտբոլային ակումբը 3-0 հաշվով՝ «Լիդս Յունայթեդին»։ Խաղը կայացավ Լոնդոնի Ուեմբլի մարզադաշտում։

Կատեգորիա:Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1996 ֆուտբոլում
Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1997

**Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1997**, Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի 37-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Լեստեր Սիթի» ֆուտբոլային ակումբը առաջին խաղում 1-1 հաշվով իսկ երկրորդ խաղում 1-0 հաշվով՝ «Միդլեսբրոին»։ Խաղը կայացավ Լոնդոնի Ուեմբլի մարզադաշտում։

Կատեգորիա:Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1997 ֆուտբոլում
Ջուզեպպե Ջանինի

**Ջուզեպպե Ջանինի** (, ծնվել է 1964 թվականի օգոստոսի 20-ին Հռոմում, Իտալիա), իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ, ով հանդես է եկել իտալական մի շարք ակումբներում և Իտալիայի ազգային հավաքականում։ Նա իր կարիերայի 16 տարիները նվիրել է Ռոմային և երկրպագուների կողմից ստացել թիմի խորհրդանիշի կոչումը մինչև այդ կոչումը ձեռք կբերեր մեկ այլ լեգենդար ֆուտբոլիստ Ֆրանչեսկո Տոտտին։ 1987 թվականից մինչև 1996 թվականը եղել է Ռոմայի ավագը։

## Կարիերա
### Ակումբային
Ջանինին իր ֆուտբոլային կարիերան սկսել է Ալմաս Ռոմայում, ակումբը տեղակայված էր Հռոմում։ Դեռ երիտասարդ տարիքից Ջուզեպպեն որոշ իտալական հզոր ակումբների ուշադրության կենտրոնում էր, չնայած Միլանի և Լացիոյի ջանքերին, նա վերջիվերջո ընտրեց Ռոման։ Սերիա A-ում իր անդրանիկ հանդիպումը անցկացրեց 1982 թվականի հունվարի 31-ին, այդ հանդիպումը ավարտվեց հռոմեացիների պարտությամբ՝ 1։ 0 հաշվով հօգուտ Չեզենայի, այդ մրցաշրջանում դա միակ հանդիպումն էր, որին մասնակցեց Ջուզեպպեն, մյուս մրցաշրջանում նա 2 հանդիպում անցկացրեց։ Նա Ռոմայի կազմում դարձել է Իտալիայի չեմպիոն և 3 անգամ հաղթել է Իտալիայի գավաթը, 1990/91 մրցաշրջանում խաղացել է ՈՒԵՖԱ-ի գավաթի խաղարկության եզրափակչում։

1996 թվականին Ջանինին տեղափոխվում է ավստրիական Շտուրմ ակումբը, որտեղ կես մրցաշրջան անցկացնելուց հետո վերադառնում է հայրենիք և հանդես է գալիս Նապոլիի և Լեչչեի։ 1998 թվականին Ջուզեպպեն ավարտում է ֆուտբոլային կարիերան։

### Միջազգային
Ջանինին Իտալիայի հավաքականի կազմում անցկացրել է 47 հանդիպում։ Անդրանիկ հանդիպումը հավաքականում տեղի ունեցավ 1986 թվականի դեկտեմբերին ընդդեմ Մալթայի հավաքականի՝ Եվրո 1988-ի որակավորման փուլի շրջանակներում։ Ջանինին Իտալիայի հավաքականի կազմում մասնակցել է 1988 թվականի Եվրոպայի առաջնությանը և 1990 թվականի աշխարհի առաջնությանը։ Իր վերջին հանդիպումը հավաքականի կազմում տեղի ունեցավ 1991 թվականի հոկտեմբերի 12-ին ընդդեմ ԽՍՀՄ հավաքականի։ 
Իտալացի սպորտային լրագրողները նրան անվանեցին **Հռոմի արքայազն (il Principe)**

## Նվաճումներ
### Ֆուտբոլիստ
*Սերիա A (1)՝ 1982/83
*Ֆուտբոլի Իտալիայի գավաթ (3)՝ 1984, 1986, 1991
*Ավստրիայի սուպերգավաթ՝ 1996
*Ավստրիայի գավաթ՝ 1997

### Մարզիչ
*Պրոֆեսիոնալ Լիգայի Բարձրագույն Դիվիզիոն՝ 2008–09
*Պրոֆեսիոնալ Լիգայի Բարձրագույն Դիվիզիոնի սուպերգավաթ՝ 2009

Ջուզեպպե Ջանինին համարվում է Ռոմայի «Փառքի Սրահի» ֆուտբոլիստներից մեկը։ 2012-ին ընտրված 11 ֆուտբոլիստներից հետո, 2013 թվականին նրանց միացան ևս 4-ը, որոնցից մեկն էր հենց Ջանինին։

## Վիճակագրություն

1Ազգային գավաթները ընդգրկում են Ֆուտբոլի Իտալիայի գավաթը և Ավստրիայի գավաթը
2Եվրոպական մրցաշարերը ընդգրկում են include the Եվրոպայի գավաթը, Գավաթակիրների գավաթը և ՈՒԵՖԱ-ի գավաթը
3Այլ առաջնությունները ընդգրկում են Ֆուտբոլի Իտալիայի սուպերգավաթը և Ավստրիայի սուպերգավաթը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1964 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նապոլիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 20 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լեչեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Փառքի սրահների անդամներ
Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1998

**Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1998**, Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի 38-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Չելսի» ֆուտբոլային ակումբը 2-0 հաշվով՝ «Միդլեսբրոին»։ Խաղը կայացավ Լոնդոնի Ուեմբլի մարզադաշտում։

Կատեգորիա:Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1998 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:Չելսիի հանդիպումներ
Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1999

**Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1999**, Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի 39-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Տոտտենհեմ Հոտսպուր» ֆուտբոլային ակումբը 1–0 հաշվով՝ «Լեստեր Սիթիին»։ Խաղը կայացավ Լոնդոնի Ուեմբլի մարզադաշտում։

Կատեգորիա:Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1999 ֆուտբոլում
Սեզար Բալդաչինի

**Սեզար** լրիվ անունը **Սեզար Բալդաչինի** (, ), ֆրանսիացի քանդակագործ։ Ժողովրդականություն է ձեռք բերել 1960-ական թվականներին մետաղի ջարդոնից ստեղծած քանդակներով։ Քանդակագործն իր անունը օգտագործել է, որպես ստեղծագործական կեղծանուն։ Նրա անունով է կոչվել Սեզար Ֆրանսիայի ազգային կինոմրցանակը։ 1933 թվականին Սեզար Բալդաչինիին շնորհվել է Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպայի, 1976 թվականին՝ ասպետի կոչում ref name="jorf19930411">: Նրա առանձին աշխատանքներ ցուցադրված են Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանում, Լոնդոնի Թեյթ պատկերասրահում։

Մահացել է 77 տարեկան հասակում, թաղվել Փարիզի Մոնպառնաս թաղամասի գերեզմանատանը՝ արգենտինացի նշանավոր գրող Խուլիո Կորտասարի շիրմի մոտ։

## Պատկերասրահ

Pouce-derdaumen.JPG|miniatyr|*Մատը* (1965)
MBAM 031.JPG|Ֆաննի-Ֆաննի
The Flying Frenchman, César Baldaccini 1.jpg|Թռչող ֆրանսիացին


## Գրականություն
* *Милле К.* Современное искусство Франции. - Минск։ Пропилеи, 1995. - 336 с. - ISBN 985-6329-01-9.
* *Бусев М. А.* Творчество скульптора Сезара (1921 - 1998) // Западное искусство. XX век. Мастера и проблемы. - М.։ Наука, 2000. - 287 с. - ISBN 5-02-011727-7. 
* César par César. Presenté par Pierre Cabanne. Paris, 1971 
* *Restany P.* César. Monte Carlo, 1975 
* *Hachet J.-Ch.* César ou les Métamorphoses d’un grand art. Paris, 1989 
* César։ Catalogue de l’exposition. Paris, Galerie nationale du Jeu de Paume, 1997 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* О Сезаре Бальдаччини в Яндекс.Словарях (Кругосвет)
* О Сезаре Бальдаччини в Яндекс.Словарях (Европейское искусство)
* Микеланджело металлолома
* Скульптор Сезар предпочел сжатые формы
* Фальшаки под маркой Сезара
* Работы и биография художника на ArtNet
* Работы и информация о художнике на сайте Art Gallery Michelle Champetier
* ArtFacts
* Работы Бальдаччини в коллекции Tate

Կատեգորիա:«Սեզար» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Մոնպառնասի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Փարիզի գեղարվեստի ազգային բարձրագույն դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քանդակագործներ
Սեզար (այլ կիրառումներ)

**Սեզար** կարող է վերաբերել՝
* Սեզար Բալդաչինի, ֆրանսիացի քանդակագործ։ Ստեղծագործական կեղծանունը «Սեզար»։
* «Սեզար» կինոմրցանակ, Ֆրանսիայի ազգային կինոմրցանակ։ Մրցանակը կրում է հեղինակի՝ Սեզար Բալդաչինիի անունը։
Ազդ

**Ազդ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում, Սեբաստիա քաղաքից շուրջ 30 կմ հարավ–արևելք։

XIX դարի սկզբին ուներ 150 տուն հայ բնակիչ, որոնք զբաղվում էին երկրագործությամբ, մասամբ՝ անասնապահությամբ։ Գյուղն ուներ եկեղեցի և վարժարան։ Ազդից 2 - 3 կմ հեռավորության վրա, Հրեշտակապետ կոչված գեղատեսիլ վայրում կար մի մենարան՝ քարաշեն, գմբեթավոր տաճարով, փայտաշեն եկեղեցով։ Ազդի բնակիչների մեծ մասը զոհվեց 1915-1916 թվականներին։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Արևաշատ (Արմավիրի մարզ)

**Արևաշատ**, գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում, Վաղարշապատի տարածաշրջանում։

## Աշխարհագրություն
Հեռավորությունը Երևանից՝ 8 կմ, մարզկենտրոնից 36 կմ, Հայաստանի պետական սահմանից՝ 9 կմ։
Բարձրությունը ծովի մակերևույթից 830 մ, բնակլիմայական պայմանները - բարեխառն

## Բնակչություն
Նախկին բնակիչները գաղթել են 1828-1829 թվականներին Խոյից և Սալմաստից։

Արևաշատի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Համայնքի զբաղեցրած տարածքը՝ 383.4 հեկտար, որից՝ 151.9 հեկտարը վարելահողեր։
մինի|ձախից|Հուշարձան Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածների

## Պատմամշակութային կառույցներ
Արևաշատում կա սբ. Աստվածածին եկեղեցի (1905-1907 թթ.), երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածների հիշատակը հավերժացնող հուշարձան (1984 թ.)։ Բացի այդ գյուղի մոտակայքում է գտնվում նաև Արևաշատի ջրհան կայանը։

## Հասարակական կառույցներ
Գյուղն ունի 1 դպրոց, 1 մանկապարտեզ, բուժկետ և մշակույթի տուն։

## Տես նաև
* Արևաշատի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Փարաքար համայնքի բնակավայրեր
Բաղրամյան (Էջմիածնի շրջան)

**Բաղրամյան**, գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Փարաքար համայնքում։

## Անուն
Հիմնադրվել է 1947 թվականին որպես ավան և իր անվանումը ստացել է ի պատիվ մարշալ Հովհաննես Բաղրամյանի։

## Աշխարհագրություն
Բաղրամյան գյուղը Վաղարշապատ քաղաքից հեռու է 5 կմ, մարզկենտրոն Արմավիր քաղաքից՝ 38 կմ, հայ-թուրքական շփման գծից՝ 9 կմ։ 
 
Տեղակայված է Միջինարաքսյան հարթավայրում՝ ծովի մակարդակից 945 մ բարձրության վրա։

### Կլիմա
Կլիման չոր խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վեր են ածվել կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն
Գյուղի բնակչությունը տեղափոխվել է նույն շրջանի հարակից գյուղերից և Հայաստանի այլ շրջաններից։ Ըստ ՀՀ 2011 թվականի հանրաքվեի արդյունքների՝ Բաղրամյանի մշտական բնակչությունը կազմել է 2838 մարդ (1379 տղամարդ և 1459 կին), առկա բնակչությունը՝ 2804 մարդ (1361 տղամարդ և 1443 կին)։

Բաղրամյանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի 668 առկա տնտեսություն։ Ունի դպրոց, գրադարան, մանկապարտեզ, բուժկետ, կապի հանգույց։
Գյուղատնտեսական հողահանդակները ոռոգվում են Ստորին Հրազդանի ջրանցքի ջրերով։ Գյուղատնտեսական հողահանդակներում մեծ բաժին ունեն վարելահողերը (340 հա), պտղատու (16 հա) և խաղողի այգիները (80 հա)։ Պետական հողերը օգտագործվում են որպես վարելահողեր, խաղողի այգիներ՝ կազմելով համապատասխանաբար 155 և 3 հեկտար։ Զբաղվում են պտղաբուծությամբ, այգեգործությամբ, մշակում են նաև բանջարաբոստանային կուլտուրաներ։ Զբաղվում են թռչնաբուծությամբ, խոշոր եղջերավոր անասնապահությամբ։

Հարուստ է տուֆի պաշարներով, որոնք ունեն արդյունաբերական նշանակություն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում 
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում 

Կատեգորիա:1947 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Փարաքար համայնքի բնակավայրեր
Գեղակերտ

**Գեղակերտ** (նախկին անվանումը՝ *Սամաղար*), գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի տարածաշրջանում։ 1946 թ. մայիսի 31-ին վերանվանվել է Գեղակերտ, 1991 թ. ապրիլի 3-ին` կրկին Սամաղար, 2004 թ. դեկտեմբերի 14-ին` կրկին Գեղակերտ։

## Աշխարհագրություն
Հեռավորությունը Երևանից՝ 25 կմ, մարզկենտրոնից 20 կմ, Հայաստանի պետական սահմանից՝ 16 կմ։ Բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 885 մ, բնակլիմայական պայմանները՝ չոր ցամաքային։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Գեղակերտի գյուղի մշտական բնակչությունը կազմել է 2564, առկա բնակչությունը՝ 2375 մարդ։ 1831 թ. տվյալներով ունեցել է 320 հայ և 80 իսլամադավան բնակիչ, այնուհետ եղել գրեթե բացառապես հայաբնակ։ Բնակիչների նախնիների մի մասը 1829 թվականին գաղթել է Խոյի շրջանի Սամաղար գյուղից, որոշ մասը` Մակուից։

Գեղակերտի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Համայնքի զբաղեցրած տարածքը՝ 657,7 հեկտար, որից՝ 395 հեկտար վարելահողեր, 92,2 հեկտար այգիներ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Պատմամշակութային կոթողներ՝ եկեղեցի՝ Սուրբ Հարություն, 2-րդ աշխարհամարտում զոհվածների հիշատակին նվիրված հուշաղբյուր։

## Հասարակական կառույցներ
Գեղակերտն ունի 1 դպրոց, բուժկետ, մշակույթի տուն, մանկապարտեզ, մարզադպրոց։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Գեղակերտի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Գայ (Արմավիրի մարզ)

մինի|Ջերմոցային ծաղկանոց Գայ գյուղում

**Գայ** *(նախկինում՝ Ներքին Խաթունարխ)*, գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում, Վաղարշապատի տարածաշրջանում։ Հեռավորությունը Վաղարշապատից՝ 6 կմ, մարզկենտրոնից՝ 36 կմ, Հայաստանի պետական սահմանից՝ 9 կմ։
Գայ է վերանվանվել 1978 թ-ին։

## Անվան ստուգաբանություն
Նախկինում ունեցել է Խաթունարխ անվանումը։ Հիմնադրվել է 1670-1680 թվականներին և կոչվել է Խաթունարխ՝ Երևանի Սեֆի խանի կնոջ՝ Խաթունի անունով, որը ամուսնու հետ այստեղ կառուցել է իր անունով ջրանցք, իսկ այդտեղ գտնվող 2 գյուղերը կոչվել են Վերին և Ներքին Խաթունարխ։ (Վերին Խաթունարխը ներկայիս Ակնաշեն գյուղն է)։

## Աշխարհագրություն
Գյուղը տեղադրված է միջինարաքսյան հարթավայրում՝ ծովի մակարդակից 843 մ բարձրության վրա։ Կլիման չոր է, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վեր են ածվել կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։ Հարուստ է արտեզյան ջրերով, որոնք օգտագործվում են որպես խմելու ջուր։

## Բնակչություն
Գյուղի բնակչության նախնիների մի մասը 1828-1829 թթ. տեղափոխվել էՊարսկահայաստանից` Խոյ և Սալմաստ գավառներից։ 1831 թ-ին գյուղն ունեցել է 870, 1926 թ-ին` 354, 1939 թ-ին՝ 395, 1959 թ-ին՝ 596, 1979 թ-ին՝ 2705 հայ բնակիչ։ Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների՝ 2005 թ-ին համայնքն ունեցել է 3528 առկա բնակիչ, որից տղամարդիկ կազմում են 49%, կանայք՝ 51%։ Ըստ տարիքային կազմի՝ բնակչությունը բաշխված է հետևյալ կերպ. մինչաշխատունակներ՝ 22%, աշխատունակներ՝ 65%, հետաշխատունակներ՝ 13%։

Գայի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի 1251 առկա տնտեսություն։ Գյուղատնտեսական հողահանդակները ոռոգվում են Ախուրյանի ջրանցքի ջրերով։ Զբաղվում են պտղաբուծությամբ, բանջարաբուծությամբ, այգեգործությամբ, թռչնաբուծությամբ, խոշոր եղջերավոր անասնապահությամբ։

## Պատմամշակությաին կառույցներ
Գայն ունի սբ. Սարգիս եկեղեցի (1894 թ.)։ Գյուղի տարածքում հայտնաբերվել են մ.թ.ա. III հազարամյակի բնակավայրի մնացորդներ։

## Հասարակական կառույցներ
Գյուղն ունի դպրոց, գրադարան, բուժկետ, հիվանդանոց, կապի հանգույց։

## Տես նաև
* Գայի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում 
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Դաշտ (Արմավիրի մարզ)

**Դաշտ**, գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի տարածաշրջանում, Վաղարշապատ քաղաքից մոտ 5 կմ հյուսիս։

## Աշխարհագրություն
Հեռավորությունը Վաղարշապատից՝ 6 կմ, մարզկենտրոնից 27 կմ հեռավորության վրա։ Գյուղը հիմնադրվել է 1926 թ-ին Օշականի հանդամասում և ունեցել է *Փոքր Օշական* անվանումը։ Գյուղի շրջակայքում են գտնվում տեղացիների կողմից «Արդար Դավիթ» կոչված կիկլոպյան ամրոցի ավերակները՝ մ.թ.ա. 2-1 հազարամյակ։ Գյուղը տեղադրված է Միջինարաքսյան հարթավայրում՝ ծովի մակարդակից 945 մ բարձրության վրա։ Կլիման չոր խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վեր են ածվել կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։ Հարուստ է արտեզյան ջրերով, որոնք օգտագործվում են որպես խմելու ջուր։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Դաշտի մշտական բնակչությունը կազմել է 780, առկա բնակչությունը՝ 935 մարդ։ Գյուղի բնակչության նախնիների հիմնական մասը տեղափոխվել է Օշականից։ Դաշտի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների 2005 թ-ին տղամարդիկ կազմում են 48%, կանայք՝ 52%։ Ըստ տարիքային կազմի բնակչությունը բաշխված է հետևյալ կերպ. մինչաշխատունակներ՝ 18%, աշխատունակներ՝ 68%, հետաշխատունակներ՝ 14%։

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի 349 առկա տնտեսություն։ Ունի դպրոց, գրադարան, բուժկետ, կապի հանգույց։ Գյուղատնտեսական հողահանդակները ոռոգվում են Արմավիրի ջրանցքի ջրերով։ Գյուղատնտեսական հողահանդակներում մեծ բաժին ունեն վարելահողերը (79 հա), պտղատու (19 հա) և խաղողի այգիները (12 հա)։ Պետական հողերը գլխավորապես օգտագործվում են որպես արոտավայրեր, կազմելով 45 հա։ Զբաղվում են պտղաբուծությամբ, բանջարաբուծությամբ, այգեգործությամբ, թռչնաբուծությամբ, խոշոր եղջերավոր անասնապահությամբ։

## Համայնքի հիմանխնդիրներ
Համայնքի հիմնախնդիրների մեջ գլխավորը ոռոգման ջրի հարցն է և ոռոգման, խմելու ջրի ջրագծերի, գյուղամիջյան ճանապարհների վերանորոգումը, դպրոցաշինության հարցը։ Կարևորվում է նաև գյուղտտնտեսական մթերքների իրացումը։

## Տես նաև
*Դաշտի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Լեռնամերձ

**Լեռնամերձ**, գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի տարածաշրջանում, Վաղարշապատ քաղաքից մոտ 9 կմ հյուսիս-արևմուտք։

## Աշխարհագրություն
Հեռավորությունը մարզկենտրոնից 25 կմ հեռավորության վրա։ Նախկինում ունեցել է *Այառլու*, *Այարլի*, *Այարլու* անվանումները։ Գյուղը տեղադրված է Միջինարաքսյան հարթավայրում՝ ծովի մակարդակից 975 մ բարձրության վրա։ Կլիման չոր խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24&nbsp;°C-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վեր են ածվել կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։ Հարուստ է արտեզյան ջրերով, որոնք օգտագործվում են որպես խմելու ջուր։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Լեռնամերձի մշտական բնակչությունը կազմել է 384, առկա բնակչությունը՝ 367 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիների մի մասը տեղափոխվել են Արևմտյան Հայաստանի Բիթլիսի, Սասունի և Երևանի նահանգի Սուրմալուի շրջաններից։ Լեռնամերձի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների 2005 թ-ին սեռային կազմում տղամարդիկ և կանայք ունեն նույն համամասնությունը՝ 50-ական%։ Ըստ տարիքային կազմի բնակչությունը բաշխված է հետևյալ կերպ. մինչաշխատունակներ՝ 22%, աշխատունակներ՝ 69%, հետաշխատունակներ՝ 9%։ Գյուղն ունի 88 առկա տնտեսություն։ Ունի տարրական դպրոց, կապի հանգույց։

## Տնտեսություն
Գյուղատնտեսական հողահանդակներում մեծ բաժին ունեն վարելահողերը (48 հա), կան պտղատու այգիներ (3 հա)։ Պետական հողերը գլխավորապես օգտագործվում են որպես վարելահողեր, արոտավայրեր, կազմելով համապատասխանաբար 23 և 16 հեկտար։ Զբաղվում են բանջարաբոստանային և հացահատիկային կուլտուրաների մշակությամբ, թռչնաբուծությամբ, խոշոր եղջերավոր անասնապահությամբ։

## Համայնքի հիմանխնդիրներ
Համայնքի հիմնախնդիրների մեջ գլխավորը ոռոգման ջրի հարցն է և ոռոգման, խմելու ջրի ջրագծերի, գյուղամիջյան ճանապարհների վերանորոգումը, դպրոցաշինության հարցը։ Կարևորվում է նաև գյուղտտնտեսական մթերքների իրացումը։


Լեռնամերձ (Արմավիրի մարզ).jpg
Petroglyph at Lernamerdz village.jpg
Լենռամերձի ժայռապատկեր.jpg


## Տես նաև
*Լեռնամերձի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լեռնամերձ գյուղի բնակչությունը 1831-1931 թվականներին և այսօր. Էջմիածնի (Վաղարշապատի) շրջան

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Լուսագյուղ (Արմավիրի մարզ)

**Լուսագյուղ ** (նախկին անվանումը՝ *Ներքին Թուրքմենլու*), գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի տարածաշրջանում, Վաղարշապատ քաղաքից մոտ 7 կմ հարավ-արևմուտք։ Բնակչությունը կազմում է 1007 մարդ (2001 թ)։ Վերանվանվել է **Լուսագյուղ ** 1935 թ. հունվարի 3-ին։

## Աշխարհագրություն
Մարզկենտրոնից գտնվում է 35 կմ հեռավորության վրա։ Նախկինում ունեցել է *Թուրքմանլու*, *Թուրքմենլու Ներքին*, *Լուսագեղ* անվանումները։ Լուսագյուղ է վերանվանվել 1935 թ-ին։ Գյուղը տեղադրված է Մեծամոր գետի աջ ափին՝ Միջինարաքսյան հարթավայրում, ծովի մակարդակից ունի 835 մ բարձրություն։ Կլիման չոր խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վեր են ածվել կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։ Հարուստ է արտեզյան ջրերով, որոնք օգտագործվում են որպես խմելու ջուր։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Լուսագյուղի մշտական բնակչությունը կազմել է 1007, առկա բնակչությունը՝ 957 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիների մի մասը տեղափոխվել է Երևանի նահանգի Սուրմալուի գավառի Բահարլու գյուղոց 1915-1920 թթ։

Լուսագյուղի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների 2005 թ-ին տղամարդիկ կազմում են 49%, կանայք՝ 51%։ Ըստ տարիքային կազմի բնակչությունը բաշխված է հետևյալ կերպ. մինչաշխատունակներ՝ 27%, աշխատունակներ՝ 63%, հետաշխատունակներ՝ 10%։ Գյուղն ունի 162 տնտեսություն։ Ունի դպրոց, գրադարան, բուժկետ, կապի հանգույց։

## Տնտեսություն
Գյուղատնտեսական հողահանդակները ոռոգվում են Մեծամոր գետի ջրերով։ Գյուղատնտեսական հողահանդակներում մեծ բաժին ունեն վարելահողերը (86 հա), կան պտղատու (6 հա) և խաղողի այգիներ (9 հա)։ Պետական հողերը գլխավորապես օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ կազմելով համապատասխանաբար 38 հա։ Զբաղվում են պտղաբուծությամբ, այգեգործությամբ, բանջարաբոստանային և հացահատիկային կուլտուրաների մշակությամբ, թռչնաբուծությամբ, խոշոր եղջերավոր անասնապահությամբ։

## Համայնքի հիմանխնդիրներ
Համայնքի հիմնախնդիրների մեջ գլխավորը ոռոգման ջրի հարցն է և ոռոգման, խմելու ջրի ջրագծերի, գյուղամիջյան ճանապարհների վերանորոգումը, դպրոցաշինության հարցը։ Կարևորվում է նաև գյուղտտնտեսական մթերքների իրացումը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Լուսագյուղ (այլ կիրառումներ)

**Լուսագյուղ** անվանումը կարող է վերաբերել հետևյալ հայկական գյուղերին՝

* Լուսագյուղ (Արագածոտնի մարզ) - գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում
* Լուսագյուղ (Արմավիրի մարզ) - գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում
Ալաքիլիսե (Քոչկիրի գավառ)

**Ալաքիլիսե**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Քոչկիրի գավառակում, Սեբաստիա քաղաքից մոտ 60 կմ արևելք։

XX դարի սկզբին ուներ ավելի քան 700 հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ, պտղաբուծությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղն ուներ Սուրբ Մինաս եկեղեցի, որն այժմ կիսավեր է, Նարեկյան անունով երկսեռ վարժարան՝ 120 աշակերտով։ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ թուրքերը տեղահան արեցին և կոտորեցին Ալաքիլիսեի բնակիչներին։

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր
* Սուրբ Մինաս եկեղեցի (Զառա)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալիանք

**Ալիանք**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սասունի գավառակում։

1909 թվականին ուներ 65 տուն՝ 539 հայ բնակիչ, որոնք հիմնականում զբաղվում էին անասնապահությամբ ու երկրագործությամբ։ Ալիանքի բնակչության մեծ մասը զոհվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Արտիմետ

**Արտիմետ** (մինչև 1946 թ.` *Ալիբեկլու*, 1946-1991 թթ։` *Աթարբեկյան*),
գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի տարածաշրջանում, Վաղարշապատ քաղաքից մոտ 1 կմ հարավ-արևմուտք։ Գյուղը վերանվանվել է *Աթարբեկյան* 1946 թ. ապրիլի 4-ին, **Արտիմետ**` 1991 թ. օգոստոսի 8-ին։

Գյուղը նախկինում Ալիբեգլի անվան տակ մտել է Երևանի նահանգի Էջմիածնի գավառի կազմում։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Արտիմետի մշտական բնակչությունը կազմել է 1704, առկա բնակչությունը՝ 1522 մարդ։
Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիները գաղթել են Իգդիրից, Վանից 1915-20 թթ., Իրանից 1946 թ., Սիսիանից, Աշտարակից, Ապարանից և Սպիտակից։

Արտիմետի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Աշխարհագրություն
Հեռավորությունը Երևանից 28 կմ, մարզկենտրոնից 31 կմ, ՀՀ պետական սահմանից 10 կմ։ Բարձրությունը ծովի մակերևույթից 850-860 մ, բնակլիմայական պայմանները` չոր ցամաքային։

## Մշակույթ
Պատմամշակութային կոթողներ՝ եկեղեցի՝ Սուրբ Աստվածածին (1876 թ.), խաչքարերի խումբ (12-13դդ.), խաչքար (1962 թ.),
գյուղում ապրում է մոտ 900 մարդ։

## Տնտեսություն
Համայնքի զբաղեցրած տարածքը 629.9 հա, որից՝ 348.8 հա վարելահողեր, 9.8 հա այգիներ, 60.2 հա անտառ։ Համայնքն ունի 1 դպրոց, բուժկետ, մշակույթի տուն, համայնքային կենտրոն, մանկապարտեզ։

## Տես նաև
* Արտիմետի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում 
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Ալիեն

**Ալիեն**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սասունի գավառակում։

XIX դարի վերջերին ուներ ավելի քան 200 տուն հայ բնակիչ, որոնք զբաղվում էին անասնապահությամբ ու երկրագործությամբ։

Գյուղն ուներ վարժարան և հայկական եկեղեցի։

1894 թվականին թուրք հրոսակները Ալիենում այրել ու կողոպտել են 165 տուն, իսկ 1914–1918 թվականներին հիմնովին ավերել։ Միայն շատ քիչ բնակչի հաջողվեց փրկվել թշնամու սրից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալիգետիկ (Բուլանըխի գավառ)

**Ալիգետիկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բուլանըխի գավառակում, Մուշ քաղաքից մոտ 30 կմ հյուսիս, Մուշ-Էրզրում ճանապարհի մոտ, Արածանիի ձախ ափին, հացառատ հարթավայրում։

XX դարի սկզբներին ուներ 57 տուն հայ բնակիչ, որոնք հիմնականում զբաղվում էին երկրագործությամբ ու անասնապահությամբ։ Ալիգետիկի բնակիչների մեծ մասը զոհվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ, մնացածները փրկվել և ապաստանել են Արևելյան Հայաստանում։

Մինչև 1914-1918 թթ.-ը գյուղն ուներ հայկական եկեղեցի և ուսումնարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Թեոդորոս Մոպսուեստացի

**Թեոդորոս Մոփսուեստացի** (), քրիստոնյա աստվածաբան։ Մոփսուեստիա քաղաքի եպիսկոպոս 392 թվականից մինչև մահը։ Թեոդորոս Մոփսուեստացու քրիստոսաբանական հայացքները հետագայում դրվել են Նեստորականության հիմքում։ Ուսմունքը կազմում է Արևելքի ասորական եկեղեցու վարդապետության հիմքը։

Գրել է բազմաթիվ աստածաբանական, մեկնողական և ջատագովական երկեր, որոնց մեծ մասը կորել է կամ մեզ է հասել հատվածաբար, հիմնականում՝ ասորերեն թարգմանություններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նեստորականություն
Կատեգորիա:Արևելյան աստվածաբաններ
Կատեգորիա:5-րդ դարի եկեղեցական գործիչներ
Կատեգորիա:4-րդ դարի քրիստոնեական սրբեր
Կատեգորիա:4-րդ դարի հռոմեացիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցու հայրեր
Կատեգորիա:4-րդ դարի քրիստոնեական աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Բյուզանդացի աստվածաբաներ
Կատեգորիա:Բյուզանդացի գրողներ
Թաիրով

**Թաիրով**, գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Փարաքար համայնքում։

## Անուն
Հիմնադրվել է 1921 թվականին և իր անվանումը ստացել է ի պատիվ գյուղատնտես Վասիլ Թայիրով։

## Բնակչություն
Թաիրովի ազգաբնակչության փոփոխությունը..

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ, խաղողագործությամբ, բանջարաբուծությամբ և անասնապահությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Փարաքար համայնքի բնակավայրեր
ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ 1994

**1994 ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ**, ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի 2-րդ խաղարկությունն է, իսկ ընդհանուր 39-րդ խաղարկությունն է։  Որում հաղթեց «Միլան» ֆուտբոլային ակումբը 4-0 հաշվով՝ «Բարսելոնային»։ Խաղը կայացել է Օլիմպիական մարզադաշտում, Աթենք, Հունաստան։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1994 ֆուտբոլում
ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ 1995

**1995 ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ**, ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի 3-րդ խաղարկությունն է, իսկ ընդհանուր 40-րդ խաղարկությունն է։ Որում հաղթեց «Այաքս» ֆուտբոլային ակումբը 1-0 հաշվով՝ «Միլանին»։ Խաղը կայացել է Էրնեստ Հեպպել մարզադաշտում, Վիենա, Ավստրիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1995 ֆուտբոլում
Խօսք (թերթ)

**«Խօսք»**, քաղաքական, հասարակական և գրական շաբաթաթերթ։ Երևանի բոլշևիկյան կազմակերպության օրգան (1918-ից)։ Լույս է տեսել 1913 - 1914, 1918 - 1919 թթ.-ին, Երևանում։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Ա. Մելիքյան։

Լուսաբանել է միջազգային բանվորական շարժումը, կոչ արել կազմակերպված պայքարի ընդդեմ կապիտալի, խրախուսել գործադուլները Երևանի նահանգում։ «Խօսքը» նպաստել է Հայաստանում մարքսիզմի տարածմանը, ծանոթացրել Լենինի աշխատություններին ու Հոկտեմբերյան մեծ հեղափոխության նպատակներին։ Թերթը հանդես է եկել դաշնակցականների, մենշևիկների ու մուսավաթականների դեմ, պրոպագանդել Հարավային Կովկասի ժողովուրդների եղբայրություն ու համագործակցություն, նրանց ազատագրումը կապել ռուս ժողովրղի և Սովետական Ռուսաստանի հետ։ Անդրադարձել է նաև գրականության հարցերին ու ժամանակի մամուլի նյութերին, տպագրել գրախոսականներ, ֆելիետոններ, ակնարկներ։ Թերթի հրատարակմանն աջակցել են Ս. Մարտիկյանը, Ս. Ալավերդյանը, աշխատակցել՝ Ղ. Ղուկասյանը, Ա. Կարինյանը, Ա. Խանջյանը, Հ. Ազիզյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Խոսքի մշակույթ

**Խոսքի մշակույթ**, խոսքի համապատասխանությունը գրական լեզվի գործուն օրինաչափություններին. լեզվաբանության բնագավառներից մեկն է և նպատակ ունի առավելագույն չափով նպաստելու այդ համապատասխանությանը, որն անհրաժեշտ է թե՛ խոսողների բարձր մակարդակի ապահովման, թե՛ գրական լեզվի համաչափ զարգացման, կատարելագործման տեսակետից։ Ընդգրկում է լեզվի բոլոր բաղադրիչները բոլոր կողմերով՝ բառապաշար, քերականական կառուցվածք, ուղղախոսություն, ուղղագրություն, ոճաբանություն։ Նրա հիմքում դրված են գրական լեզվի նորմաները։ Լեզվական ճշտության հետ միաժամանակ խոսքի մշակույթի պահանջներից մեկն էլ խոսքի ոճական յուրահատկության հաշվառումն է, որով ապահովվում է խոսքի առավել արտահայտչականությունն ու նպատակայնությունը։

Խոսքի մշակույթի ուսումնասիրության առարկան խոսքն է, խոսքի արժանիքները, հաղորդակցման յուրահատկություններն ու դրսևորման առանձնահատկությունները լեզվի գործառական տարբերակներում։

Նպատակը՝ ուսումնասիրել խոսքը, իմանալ խոսքի ընդհանուր օրինաչափությունները և դրա միջոցով հասարակության մեջ մշակել գրակյան խոսքի բարձր ճաշակ։

«Խոսքի մշակույթ» հասկացությունը կիրառվում է 2 հիմնական նշանակությամբ․
* Որպես գիտաճյուղ (ուսմունք է խոսքի հաղորդակցման որակների մասին),
* Մարդու գիտելիքների ամբողջություն է, որը ապահովում է լեզվի նպատակաուղղված կիրառությունը հաղորդակցման համար։

Որպես գիտաճյուղ՝ սերտորեն առնչվում է տրամաբանության, հոգեբանության, գեղագիտության, գրականագիտության և այլ գիտաճյուղերի հետ։ Ավելի սերտորեն է առնչվում ոճագիտության հետ և հաճախ դրանք դիտարկվում են նույն դասընթացում։

Խոսքի մշակույթի հիմնական արժանիքներն են ճշտությունը, հարստությունը, բազմազանությունը, ճշգրտությունը, պարզությունն, մատչելիությունը, սեղմությունը, տրամաբանությունն, արտահայտչականությունը, մաքրությունն ու տեղինությունը, չափավորությունը ևն։

Կատեգորիա:Լեզվաբանություն
Խոսքի ռիթմ

**Խոսքի ռիթմ**, հնչյունական շղթայում որոշ պարբերականությամբ իրար հաջորդող շեշտված և անշեշտ (որոշ լեզուներում՝ երկար ու կարճ) վանկեր, արագ և դանդաղ արտասանվող հնչյունական հատվածներ։ Խոսքի ռիթմը սերտորեն կապվում է հնչերանգի հետ և կանխորոշում է տվյալ լեզվի ռիթմա-ինտոնացիոն կառուցվածքը։ Հայերենի հնչյունական շղթայում բառերի երկրորդական շեշտերի դրսևորումները մեծապես պայմանավորված են խոսքի ռիթմով։ Ինչպես ցույց են տալիս փորձառական ուսումնասիրությունները, հայերենի բազմավանկ բառերում յուրաքանչյուր երրորդ վանկը ձգտում է լինել շեշտակիր, եթե այդ չի խանգարում իմաստային կամ տրամաբանական շեշտերի դրսևորմանը։

Կատեգորիա:Լեզվաբանություն
ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ 1993

**1993 ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ**, ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի 1-ին խաղարկությունն է, իսկ ընդհանուր 38-րդ խաղարկությունն է։ Որում հաղթեց «Օլիմպիկ Մարսել» ֆուտբոլային ակումբը 1-0 հաշվով՝ «Միլանին»։ Խաղը կայացել է Օլիմպիաստադիոն մարզադաշտում, Մյունխեն, Գերմանիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1993 ֆուտբոլում
Վյուրտեմբերգի թագավորություն

**Վյուրտեմբերգի թագավորություն** (), պատմական երկիր Գերմանիայում, որը գոյություն է ունեցել 1806-1918 թվականներին։ Թագավորությանը նախորդել է Վյուրտեմբերգի դքսությունը։ Կառավարիչները Վյուրտեմբերգի արքայատոհմից էին։ Մայրաքաղաքը Շտուտգարտն էր։ Ներկայումս թագավորության տարածքը մտնում է Բադեն-Վյուրտեմբերգի կազմի մեջ։

Կատեգորիա:Պատմական երկրներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի պատմություն
Կատեգորիա:Եվրոպայի նախկին միապետություններ
Կատեգորիա:1918 կազմալուծված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Գերմանական կայսրության պետություններ
Ծիածան (Արմավիրի մարզ)

**Ծիածան** (նախկին անվանումը՝ *Գրամփա*), գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզի Վաղարշապատի տարածաշրջանում, Վաղարշապատ քաղաքից մոտ 2 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Վերանվանվել է **Ծիածան** 1978 թ. հունվարի 25-ին։

## Աշխարհագրություն
Հեռավորությունը Վաղարշապատից՝ 2 կմ, մարզկենտրոնից 21 կմ հեռավորության վրա։ Գյուղը տեղադրված է Միջինարաքսյան հարթավայրում, Քասաղ գետի հովտում, ծովի մակարդակից ունի 880մ բարձրություն։ Կլիման չոր խիստ ցամաքային։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վեր են ածվել կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։ 
Գյուղում պահպանվել են Սբ. Աստվածածին եկեղեցու ավերակները։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ծիածանի մշտական բնակչությունը կազմել է 1056, առկա բնակչությունը՝ 1012 մարդ։ Մինչև 1918 թ. գյուղն ունեցել է խառը հայ-ադրբեջանական բնակչություն, այնուհետ եղել հայաբնակ։ Ծիածանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

Գյուղի բնակչության նախնիների մի մասը 1828-1829 թթ տեղափոխվել է Արևմտյան Հայաստանից և Պարսկահայաստանից։ Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների 2005 թ-ին համայնքն ունեցել է 1190 առկա բնակիչ, որից տղամարդիկ կազմում են 49%, կանայք՝ 51%։ Ըստ տարիքային կազմի բնակչությունը բաշխված է հետևյալ կերպ. մինչաշխատունակներ՝ 31%, աշխատունակներ՝ 62%, հետաշխատունակներ՝ 7%։

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի 225 առկա տնտեսություն։ Ունի դպրոց, գրադարան, բուժկետ, կապի հանգույց։ 
Գյուղատնտեսական հողահանդակները ոռոգվում են Ստորին Զանգվի ջրանցքի և Քասաղ գետի ջրերով։ Գյուղատնտեսական հողահանդակներում մեծ բաժին ունեն վարելահողերը (161 հա), պտղատու (12 հա) և խաղողի այգիները (3 հա)։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, բանջարաբոստանային և հացահատիկային կուլտուրաների մշակությամբ, անասնապահությամբ։

## Համայնքի հիմանխնդիրներ
Համայնքի հիմնախնդիրների մեջ գլխավորը ոռոգման ջրի հարցն է և ոռոգման, խմելու ջրի ջրագծերի, գյուղամիջյան ճանապարհների վերանորոգումը, դպրոցաշինության հարցը։ Կարևորվում է նաև գյուղատնտեսական մթերքների իրացումը։

## Տես նաև
*Ծիածանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Խոսքի տեմպ

**Խոսքի տեմպ**, հնչյուններից կազմված շղթայի արտաբերման որոշակի արագություն, որը պայմանավորված է ժամանակի միավորում հանդես եկող վանկերի քանակով։ Այն կապված է մի կողմից՝ մարդու անհատական-արտասանական առանձնահատկությունների, տրամադրության, հոգեվիճակի, ինչպես և արտասանվածքի բովանդակության հետ, մյուս կողմից սերտորեն առնչվում է արտասանության ոճի հետ։

Տարբերում են խոսքի տեմպի երեք տեսակ՝ դանդաղ, միջին և արագ։ Դանդաղ տեմպը բնորոշ է հանդիսավոր, պաշտոնական արարողությունների ժամանակ արտասանվող խոսքին, միջինը՝ սովորական խոսակցական ոճին, արագը՝ անփույթ, ոչ պաշտոնական խոսակցական ոճին։ Արտասանության արագացումը խոսքի մեջ կարող է առաջացնել հնչյունական փոփոխություններ, օրինակ, բարի լույս-բարլուս, ինստիտուտ-ինստուտ։ Այսպիսի արտասանությունը հաճախ դժվարացնում է լսողական ընկալումը։ Խոսքի տեմպը հնչերանգի բաղկացուցիչ տարրն է։ Նրա փոփոխությունը իմաստային և հուզական նոր երանգներ է հաղորդում խոսքին։

Կատեգորիա:Լեզվաբանություն
Խոտ

[մինի|աջից|250px|Խոտի դեզ [Ռումինիայում]]
**Խոտ**, հնձած և չորացրած կանաչ։ Մսուրային շրջանի հիմնական կերերից է։ Կերային արժեքը կախված է կանաչի բուսաբանական կազմից, բերքահավաքի ձևերից ու ժամկետից, պահպանման պայմաններից։ Ըստ բուսաբանական կազմի լինում է թիթեռնածաղկավոր, հացազգի, տարաբույս և խառը։ Առավել արժեքավոր խոտ ստացվում է առվույտից, կորնգանից, ցանովի վիկից, հացազգի և լոբազգի բույսերից։ Որակով խոտը ստանալու համար պետք է կանաչը քաղել ծաղկման, իսկ հացազգիները՝ հասկակալման սկգբներին։ 100 կգ լավագույն խոտը պարունակում է մոտ 50 կերամիավոր, 9, 2 կգ մարսելի պրոտեին, 1000 - 1500 գ կալցիում, 200 - 220 գ ֆոսֆոր, կարոտին, B1, B2, D, C վիտամիններ։ Խոտը պահում են դեզերով՝ բաց երկնքի, երբեմն՝ ծածկի տակ։ Տեղափոխելը հեշտացնելու նպատակով խոտը մամլում են։ 

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ 1996

**1996 ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչ**, ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի 4-րդ խաղարկությունն է, իսկ ընդհանուր 41-րդ խաղարկությունն է։ Որում հաղթեց «Յուվենտուս» ֆուտբոլային ակումբը՝ «Այաքսին», խաղի հիմնական և ավելացրած ժամանակը վեջացավ 1-1 հաշվով, նշանակվեց 11 մետրանոց հավածներում 4։2 եղավ։ Խաղը կայացել է Օլիմպիական մարզադաշտում, Հռոմ, Իտալիա։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ
Կատեգորիա:1996 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:Յուվենտուսի հանդիպումներ
Փրինսթոն (Նյու Ջերսի)

**Փրինսթոն** (), քաղաք Մերսերի շրջանում՝ Նյու Ջերսի նահանգում, ԱՄՆ։ Ֆիլադելֆիայից գտնվում է 70 կմ հեռավորության վրա։

Փրինսթոնում է գտնվում Փրինսթոնի համալսարանը, որն ԱՄՆ-ի ամենահին բարձրագույն ուսումնական հաստատություններից մեկն է։ Հիմնվել է 1746 թվականին Էլիզաբեթում, այնուհետև 1756 թվականին տեղափոխվել է Փրինսթոն։

Քաղաքում գործում է նաև Փրինսթոնի աստվածաբանական սեմինարիան (), որը հիմնադրվել է 1812 թվականին։

1930 թվականին Փրինսթոնում ստեղծվում է Հեռանկարային հետազոտությունների ինստիտուտը, որտեղ աշխատել են Ալբերտ Այնշտայնը, Ջոն ֆոն Նեյմանը և Կուրտ Գյոդելը։

## Կլիմա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1894 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համալսարանական քաղաքներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի նախկին մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Նյու Ջերսի նահանգի քաղաքներ
Կատեգորիա:Նյու Ջերսիի քաղաքներ
Ալյումինի հանքանյութեր

**Ալյումինի հանքանյութեր**, մետաղական ալյումին ստանալու հանքանյութեր։ Դրանցից գլխավորը բոքսիտն է, որից նախ կորզվում է կիսաֆաբրիկատ՝ կավահող (Al2O3), ապա վերջինից էլեկտրոլիզի եղանակով ստացվում է մետաղական ալյումին։

Որպես ալյումինի հանքանյութեր օգտագործվում են նաև ալունիտը և նեֆելինային սիենիտներն ու նեֆելին-ապատիտային ապարները (Al2O3–>20.5->23, 3%), ավելի քիչ՝ լեյցիտային լավաները, լաբրադորիտները, անօրթոզիտները, կաոլինը և կավերը, կիանիյին, սիլիմանիտային ու անդալուզիտային թերթաքարերը։ Ալյումինի հանքանյութերի հարուստ շրջաններ կան նախկին ԽՍՀՄ-ում (Ուրալ, Ղազախստան, Խիբիններ, Լենինգրադի մարզ), ԱՄՆ-ում, Ճամայկայում, Չինաստանում, Ռումինիայում, Հանգարիայում, Ֆրանսիայում, Իտալիայում։ ՀՍՍՀ-ում ալյումինի հանքանյութերի մեծ պաշարներ կան Փամբակի լեռնաշղթայում և Մեղրիի շրջանում։

Կատեգորիա:Մետալուրգիա
Կատեգորիա:Հանքանյութեր
Կատեգորիա:Ապարներ
Ալյումինի օքսիդ

**Ալյումինի օքսիդ, **ալյումինի և թթվածնի միացությունը՝ Al2O3։

## Հատկություններ
Անգույն, կարծր, ջրում անլուծելի բյուրեղային նյութ, խտությունը՝ 3960 կգ/մ³, հալման ջերմաստիճանը՝ 2050&nbsp;°C։ Լուծվում է թթուներում և ալկալիներում՝ առաջացնելով ալյումինի աղեր և ալյումինատներ։

Ալյումինի օքսիդը և նրա հիդրատները ամֆոտեր են։

## Բնության մեջ
Բնության մեջ ալյումինի օքսիդն հանդիպում է որպես կորունդ, սուտակ և շափյուղա, որոնք գունավորված են տարբեր մետաղների աղեր պարունակելու պատճառով։ Սակայն ալյումինի օքսիդի հիմնական պարունակողները և ելանյութը բոքսիտներն են։

Արհեստական ալյումինի օքսիդը կոչվում է ալունդ։ Բարձր մաքրության ալյումինի օքսիդ է ստացվում Հրազդանի լեոնաքիմիական կոմբինատում։

## Կիրառում
Կիրառվում է ալյումինի, հրակայուն և էլեկտրամեկուսիչ նյութերի, ադսորբենտների, կատալիզատորների արտադրության համար, օգտագործվում է որպես հղկանյութ, ժամացույցի քար, զարդաքար, ինչպես նաև կավահող անվան տակ՝ ալյումինի արտադրության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards

Կատեգորիա:Օքսիդներ
Կատեգորիա:Թթվածնային միացություններ
Կատեգորիա:Սորբենտներ
Լոիս և Քլարկ։ Սուպերմենի նոր արկածները

**Լոիս և Քլարկ։ Սուպերմենի նոր արկածները** (անգլերեն` *Lois & Clark: The New Adventures of Superman*), ֆանտաստիկ ժանրի ամերիկյան հեռուստասերիալ, որը պատմում է հայտնի սուպերհերոս՝ Սուպերմենի նոր արկածների մասին։ Սուպերմենի դերում հանդես է գալիս Դին Քեյնը, իսկ Լոիս Լեյնին մարմնավորել է Թերի Հեթչերը։

Հեռուստասերիալի հեռարձակումը սկսվել է 1993 թվականի սեպտեմբերի 12-ին և ավարտվել է 1997 թվականի հունիսի 14-ին։ Ընդհանուր ունեցել է 4 եթերաշրջան և ցուցադրվել է 88 սերիա։

## Սյուժե
Քլարկ Կենտը գերմարդկային ունակություններ ունեցող մի երիտասարդ է, ով Երկիր մոլորակ է եկել Կրիպտոն մոլորակից։ Նա աշխատում է Մետրոպոլիս քաղաքի «Daily Planet» լրագրողական գործակալությունում՝ որտեղ ոչ ոք չգիտի որ նա Սուպերմեն է։ Նա այնտեղ սիրահարվում է իր գործընկերուհի՝ Լոիս Լեյնին, սակայն համարձակություն չի ունենում պատմելու իր իրական ինքնության մասին։ Որպեսզի պաշտպանի իր հարաբերությունները Լոիսի հետ, նա պետք է պայքարի Լեքս Լյութորի դեմ, որը միշտ նրանց դնում է ծանր իրավիճակների մեջ։

## Դերերում

## Եթերաշրջաններ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ
Ալիջան (Սուրմալուի գավառ)

**Ալիջան**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Երևանի նահանգի Սուրմալուի գավառում, այժմյան Հայաստանի Արմավիրի շրջանի Մարգարա գյուղից մոտ 2 կմ հարավ-արևմուտք, Արաքսի աջ ափին։

1829–1832 թթ.-ին ուներ 130, 1906 թ.-ին՝ 836, իսկ 1911–1913 թթ.-ին՝ մոտ 1000 բնակիչ՝ մեծ մասամբ հայեր։

Զբաղվում էին երկրագործությամբ, այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։

1920 թ.-ին Ալիջանի բնակիչների մեծ մասը բնակություն հաստատեց Արաքսի ձախափնյա գյուղերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման գործակալություն

**Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարության քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման գործակալություն, ՀՀ ԱՆ ՔԿԱԳԳ**, Հայաստանի արդարադատության նախարարության աշխատակազմի առանձնացված ստորաբաժանում է, որն օրենքով, իսկ առանձին դեպքերում՝ նաև ՀՀ oրենսդրությամբ նախատեսված դեպքերում, մատուցում է ծառայություններ քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման բնագավառում՝ հանդես գալով Հայաստանի անունից։

## Գործակալության նպատակներն ու խնդիրներ
* Հայաստանի oրենսդրությամբ սահմանված կարգով քաղաքացիական կացության ակտերի պետական գրանցման ապահովումը,
* քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման արխիվի կազմակերպումը,
* քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման ավտոմատացված տեղեկատվական բազայի ձևավորման ապահովումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ ԱՆ քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման գործակալություն