Սունիթա Ուիլյամս

**Սունիթա Լին Ուիլյամս** (; ), ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի սպա, ՆԱՍԱ-ի տիեզերագնաց: 194 օր 18 ժամ 03 րոպե 14 վայրկյան տևողությամբ իր առաջին տիեզերական թռիչքի ժամանակ (10.12.2006 - 19.06.2007) նա ռեկորդ է սահմանել տիեզերական թռիչքի ընթացքում կնոջ կողմից տիեզերքում շարունակական մնալու տևողության համար, որը գերազանցել է իտալացի Սամանտա Քրիստոֆորետտին 2015 թվականին (199 օր)։

Սունիթա Ուիլյամսը ժամանակին կատարել է նաև կանանց շրջանում ամենամեծ թվով տիեզերական զբոսանքները (յոթ) և որոշ ժամանակ ռեկորդակիր է եղել կանանց շրջանում՝ բաց տիեզերական տարածության մեջ աշխատելու ընդհանուր ժամանակի առումով (50 ժամ 40 րոպե):

Նրա բոլոր ռեկորդները գերազանցել են Փեգի Ուիթսոնին ՄՏԿ-51-ի և ՄՏԿ-52-ի անձնակազմի կազմում (17.11.2016 - 03.09.2017)՝ ռեկորդ տիեզերական թռիչքի ընթացքում կնոջ շարունակական մնալու տևողության համար (289 օր 5 ժամ 4 րոպե) և բաց տարածություն դուրս գալու ընդհանուր քանակը և ժամանակը (համապատասխանաբար 10 ելք և 60 ժամ և 19 րոպե):

## Կենսագրություն
Սունիթա Պանդիա Կրիշնան ծնվել է 1965 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Յուքլիդ քաղաքում (Օհայո)՝ հնդկական Գուջարաթ նահանգի բնիկ, նյարդային համակարգի անատոմիայի հայտնի մասնագետ Դիպակ Պանդիայի և նրա կնոջ՝ սլովենուհի Բոնիի ընտանիքում:

1983 թվականին Ուիլյամսը ավարտել է Մասաչուսեթսի Նիդեմի միջնակարգ դպրոցը։ 1987 թվականին նա ստացել է ֆիզիկական գիտությունների բակալավրի աստիճան ԱՄՆ ռազմածովային ակադեմիայում։ 1995 թվականին դարձել Է Ֆլորիդայի տեխնոլոգիական ինստիտուտի գիտությունների մագիստրոս.

### Զինվորական ծառայություն
Ծառայությունը նավատորմում՝ ռազմածովային ուժերի առափնյա համակարգերի հրամանատարությունում, սկսվել է 1987 թվականի մայիսին։ Նոյեմբերին ստացել է սպա-ջրասուզակի որակավորում։ Այնուհետև նա սկսել է նախնական թռիչքային պատրաստությունը և 1989 թվականի հուլիսին դարձել ռազմածովային ուժերի օդաչու: Անցնելով ուղղաթիռային զորքերի կազմ՝ մասնակցել է մի շարք մարտական գործողությունների (այդ թվում՝ «Անապատի վահան») և փրկարարական-վերականգնողական աշխատանքների (1992 թվականին Էնդրյու փոթորկի հետևանքների վերացում)։

Ամբողջ 1993 թվականը վերապատրաստվել է ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի փորձարկող օդաչուների դպրոցում (:en:United States Naval Test Pilot School)։ 1994 թվականի հունվարին նշանակվել է պտուտակաթևերի փորձարկման վարչությունում՝ որպես H-46 ուղղաթիռի փորձարկումների ղեկավար և V-22 Osprey կոնվերտոպլանի օդաչու։ Փորձարկել է նաև ավիացիոն տեխնիկայի այլ մոդելներ։ 1995 թվականի դեկտեմբերին վերադարձել է փորձնական օդաչուների դպրոց։ Մինչ տիեզերագնացների ջոկատում ընդգրկվելը ծառայել է Նորֆոլկի ավիախմբում։

thumb|right|Ուիլյամսը բաց տիեզերքում.

### Աշխատանք ՆԱՍԱ-ում
1998 թվականի հունիսին Ուիլյամսը ընդունվել է ՆԱՍԱ-ի տիեզերագնացների 17-րդ ջոկատ, օգոստոսին սկսել է վերապատրաստման դասընթաց և մեկ տարի անց որակավորվել որպես թռիչքի մասնագետ: Դրանից հետո նա ուղարկվել է Ռուսաստան՝ որպես ՆԱՍԱ-ի ներկայացուցիչ Ռոսավիակոսմոսում՝ Միջազգային տիեզերակայան առաջին արշավախմբի թռիչքի ժամանակ։ Այնուհետև մասնակցել է մի շարք գիտատեխնիկական նախագծերի։

2002 թվականի մայիսին մասնակցել է ՆԱՍԱ-ի էքստրեմալ շրջակա միջավայրի (ՆԵԵՄՈ 2) առաքելությանը՝ 7 օր ապրելով և աշխատելով ջրի տակ։

2002-ի նոյեմբերին Սունիթա Ուիլյամսը ընդգրկվել է ՄՏԿ Expedition 10-ի կրկնօրինակ անձնակազմի կազմում՝ որպես գիտության մասնագետ: Հիմնական անձնակազմում նա հայտնվել է 2003 թվականի դեկտեմբերին, բայց կանոնավոր մաքոքային թռիչքների վերսկսման ձգձգումների պատճառով նրան դուրս են բերել Expedition 12-ի անձնակազմից: Ուիլյամսը տիեզերք իր առաջին թռիչքը կատարել է 2006 թվականին։ Նա Մայքլ Լոպես-Ալեգրիայի և Միխայիլ Թյուրինի հետ միասին կազմել է Expedition 14-ի հիմնական անձնակազմը:

thumb|Մարաթոն տիեզերքում, ապրիլի 16, 2007 թվական

### 14-րդ և 15-րդ արշավախմբերը
14-րդ արշավախումբը մեկնարկել է 2006 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Discovery STS-116 շաթլով։ ՄՏԿ-ի հետ միացումը տեղի է ունեցել դեկտեմբերի 11-ին: Ուիլյամսը փոխարինել է երկրորդ բորտինժեներ Թոմաս Ռայթերին։ Ուիլյամսի հետ կապված մաքոքային թռիչքների ժամանակացույցի փոփոխության պատճառով որոշում է կայացվել նրան թողնել ՄՏԿ-ի հաջորդ արշավախմբի անձնակազմի կազմում:

Ոչ լրիվ 195 օրվա ընթացքում Ուիլյամսը չորս անգամ դուրս է եկել բաց տիեզերք (16.12.2006, 31.01.2007, 04.02.2007, 08.02.2007)։ Ելքերի ընթացքում իրականացվել են կայանի էլեկտրամատակարարման և ջերմապաշտպանության ապահովման աշխատանքներ:

Ուղեծրում գտնվելու ընթացքում Ուիլյամսը 2007 թվականի ապրիլի 16-ին հեռակա մասնակցել է մարաթոնին, որն ամեն տարի անցկացվում է Բոստոնում։ Մարաթոնյան վազքի համար զրոյական ծանրության պայմաններում կառուցվել է հատուկ սիմուլյատոր։ Ուիլյամսը 14000 կրծքանշանով մեկնարկել է մարաթոնի մյուս մասնակիցների հետ միաժամանակ, երբ կայանը գտնվում Էր Խաղաղ օվկիանոսի վրա, իսկ ավարտել է Ռուսաստանի տարածքում: 42 կիլոմետր 195 մետրը հաղթահարելու համար Ուիլյամսը ծախսել է 4 ժամ 23 րոպե։

2007 թվականի հունիսի 19-ին նրան փոխարինելու է եկել բորտինժեներ-2 Քլեյթոն Անդերսոնը։ Հունիսի 23-ին Ուիլյամսը երկիր է ժամանել Atlantis STS-117-ով։

### Աշխատանք որպես ՄՏԿ-32 և ՄՏԿ-33
Երկրորդ թռիչքին Սունիթա Ուիլյամսը մեկնել է 2012 թվականի հուլիսի 15-ին «Սոյուզ ՏՄԱ-05Մ» տիեզերանավով՝ որպես թռիչքային ինժեներ, ՄՏԿ-ում ստանձնել է ՄՏԿ-32-ի թռիչքային ինժեների, այնուհետև ՄՏԿ-33-ի հրամանատարի պարտականությունները՝ դրանով իսկ դառնալով կայանի երկրորդ կին հրամանատարը։ Ուիլյամսը երեք անգամ բաց տիեզերք է դուրս եկել ճապոնացի տիեզերագնաց Ակիհիկո Հոսիդեի հետ՝ սահմանելով կանանց ռեկորդ ելքերի քանակով (յոթ) և դրանց գումարային տևողությամբ (49 ժամ 40 րոպե):

Թռիչքն ավարտվել է 2012 թվականի նոյեմբերի 19-ին, դրա տևողությունը կազմել է 126 օր 23 ժամ 13 րոպե 27 վրկ:

Սունիթա Ուիլյամսի անցկացրած ընդհանուր ժամանակը երկու տիեզերական թռիչքների ժամանակ կազմում է 321 օր 17 ժամ 15 րոպե 30 վրկ:

### Թռիչք Starliner-ի անձնակազմի կազմում
2024 թվականի հունիսի 5-ին` ժամը 14:52 UTC-ին (Մոսկվայի ժամանակով 17:52-ին), մեկնարկել է Բարրի Ուիլմորի հետ միասին ամերիկյան Starliner Boe-CFT մասնավոր տիեզերանավով դեպի ՄՏԿ: Atlas-5 N22 (AV-085) հրթիռակրի արձակումը Starliner մարդատար տիեզերանավով (CFT mission) իրականացվել է ԱՄՆ Կանավերալ հրվանդանի կայանի SLC-41 հարթակից United Launch Alliance ընկերության մեկնարկային թիմերի կողմից՝ ՆԱՍԱ-ի մասնագետների և ԱՄՆ տիեզերական ուժերի 45-րդ տիեզերական թևի մարտական հաշվարկների մասնակցությամբ։

## Պարգևներ
* Պադմա Բհուշան (Հնդկաստան, 2008)
* Մեդալ «Տիեզերքի հետազոտման գործում ունեցած վաստակի համար» (Ռուսաստան, 2011 թվականի ապրիլի 12)՝ մարդատար տիեզերագնացության ոլորտում միջազգային համագործակցության զարգացման գործում ունեցած մեծ ավանդի համար
* «Արժանիքների համար» մեդալ (Սլովենիա, 2013)

## Ընտանիք
Նա ամուսնացած է Մայքլ Ուիլյամսի հետ, ում հետ ծանոթացել է ուղղաթիռների փորձարկման ժամանակ՝ իրենց կարիերան սկսելու տարիներին։ Զույգը երեխաներ չունի։ Ընտանիքը պահել է Գորբի (Gorby) անունով Ջեք-Ռասել-տերիեր ցեղատեսակի շանը։

2012 թվականին Ուիլյամսը ցանկություն էր հայտնել ընտանիք ընդունել հնդկական Ահմադաբադից մի աղջկա։ Առայժմ հավաստի տվյալներ չկան այդ ցանկության իրականացման վերաբերյալ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Sunita L. Williams - NASA
* Departing Space Station Commander Provides Tour of Orbital Laboratory
* 
* 

 
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կանայք
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագնացներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կանայք
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Կանայք ճարտարագիտությունում
Կատեգորիա:Կին տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Կին օդաչուներ
Կատեգորիա:Հնդիկ գիտնականներ
Կատեգորիա:Տարածություն
Կատեգորիա:BBC 100 կին