Լաբիրինթոս Օրտա (զբոսայգի)

**Լաբիրինթոս Օրտա զբոսայգի** (, ), պատմական զբոսայգի Բարսելոնայում, քաղաքի նմանատիպ ամենահին այգին։ Գտնվում է Դեսվալս ընտանիքի նախկին կալվածքի տարածքում` Կոլսերոլա լեռնապարի բարձունքներից մեկի լանջին։ Զբոսայգին ընդգրկում է 18-րդ դարի այգին` նեոդասականության ոճով, և 19-րդ դարի այգին` ռոմանտիզմի ոճով։

## Պատմություն
*Լաբիրինթոս* այգու պատմությունը սկսվում է 1791 թվականին, երբ մարքիզ Ժոան Անտոնի Դեսվալս ի դ’Արդենան` հողատարածքի սեփականատերը, ճարտարապետ Դոմենիկո Բագուտիի հետ մշակում է նեոդասականության ոճով այգի։ Ծրագիրն իրականություն են դարձնում վարպետներ Ժաումեն և Անդրեու Վալսը, ինչպես նաև ֆրանսիացի այգեպան Ժոզեֆ Դելվալիեն։

19-րդ դարի կեսին մարքիզի սերունդները վարձում են ճարտարապետ Էլիես Ռոջենթին, որպեսզի ընդարձակի այգին։ Ռոջենթը մշակում է ռոմանտիզմի ոճով նախագիծը` տաղավարներով, ծաղկաթմբերով, ջրվեժներով։ Ծրագրում կար նաև ջրանցք, որ միացնում էր վերին և միջին սանդղավանդերը։ Ջրանցքը կառուցվել է 1853 թվականին։

1880 թվականին Դեսվալսի պալատի կողքին ձևավորվում է ընտանեկան այգի։

19-րդ դարի վերջին Դեսվալսների առանձնատունը դառնում է հասարակական ու մշակութային միջոցառումների, ինչպես նաև բացօթյա թատերական ներկայացումների կազմակերպման վայր։

1967 թվականին Դեսվալսների ընտանիքը այգին հանձնում է Բարսելոնայի քաղաքային իշխանություններին, ինչից հետո այն բացվում են հասարակության այցելությունների համար 1971 թվականին։ Եվրամիության հովանավորությամբ մասշտաբային վերականգնման աշխատանքներ են իրականացվել 1994 թվականին։

## Ժամանակակից կիրառում
Ներկայումս տարածքը զբոսայգի-թանգարան է` այցելությունների սահմանափակումով (այգի միաժամանակ չի կարող մտնել 750-ից ավել մարդ), որ սահմանվել է 1994 թվականին զբոսայգին և նրա տարածքի շինությունները պահպանելու նպատակով։ Այգու տարածքում արգելված են պիկնիկները (դրանց համար հրապարակ է ձևավորվել այգու մուտքից ոչ հեռու), շների զբոսանքները, հեծանվով այցելությունները և աղմկոտ խաղերը։

1993 թվականից սկսած` Դեվալսների հին պալատում գործում են Լաբիրինթոսի կառուցման կենտրոնը (Centre de Formación del Laberint), Բարսելոնայի քաղաքային իշխանություններին պատկանող Այգեգործական ինստիտուտը, ինչպես նաև մասնագիտացված գրադարան։

Հունիս-հուլիս ամիսներին քաղաքային իշխանությունները կազմակերպում են դասական երաժշտության համերգներ։

## Կառուցվածք
[մինի|Զբոսայգու հատակագիծը. 1. Մուտք 2. Էրոսի արձանը 3 Ելք 4. Նիմֆերի քարանձավ 5. Դանայայի քարանձավը 6. Արիադնայի տաճարը 7. Դևկալիոնի և Պիրայի բարձրաքանդակը  8. Երկու կանանցով բարձրաքանդակ 9. [Արևային ժամացույց|alt=]]
Մուտքից աջ գտնվում է Դեսվալսների նախկին պալատը, որը նեոգոթիկայի տարրերով է և նեոարաբական ոճով։ Այս համալիրի մեջ է մտնում նաև *Torre Sobirana* միջնադարյան աշտարակը։

Այգին, որի մակերեսը 9.1 հա է, բաժանված է երկու մասի` նեոդասական և ռոմանտիկ այգիներ։ Ամբողջ այգու տարածքում տեղակայված են բազմաթիվ քանդակներ, որոնցից շատերը ստեղծված են հին հունական դիցաբանության մոտիվներով, մյուսները` ազգային։

### Նեոդասական այգի
Նեոդասական այգին բաղկացած է երեք սանդղավանդերից.
* Ստորին հարթակում գտնվում է բավիղը` բույսերից կենդանի ցանկապատով։ Նրանից է առաջացել այգու անունը։ Լաբիրինթոսը բաղկացած է 750 մ երկարությամբ ձգվող նոճիներից։ Մուտքի մոտ տեղադրված է մարմարե քանդակ, որ պատկերում է Արիադնային, Թեսևսին, իսկ կոմպոզիցիայի կենտրոնում սիրո աստված Էրոսն է։
* Միջին հարթակում` ուղիղ լաբիրինթոսի տակ, գտնվում են իտալական ոճով երկու տաղավարներ` տոսկանյան սյուներով ու Դանայայի ու Արիադնայի քանդակներով, որոնք հին հռոմեական կլորավուն տեսակի մեհյանների ճիշտ կրկնօրինակն են։ դեպի երրորդ հարթակ տանող մեծ աստիճանի հարևանությամբ գտնվում է գինու ու գինեգործության աստծո` Դիոնիսոսի քանդակը։
* Երրորդ` ամենաբարձր հարթակում կա տաղավար` նվիրված ինը մուսաներին։ Տաղավարի հետևում գտնվում է մեծ ջրավազան, որի ջուրը բնական աղբյուրներից է։

Երկրորդ և երրորդ սանդղահարթակները բաժանված են «Ռոմանտիկ ջրանցքով», որի ծայրամասերից մեկու ձևավորել են «Սիրո կղզին» (Illa de l’Amor):

### Ռոմանտիկ այգի
մինի|Ռոմանտիկ այգի|alt=
Ռոմանտիկ այգին բաժանված է տարբեր ծաղկաթմբերի և փոքր հրապարակների, որոնք գտնվում են մեծ ծառերի ստվերում։ Այգու այս մասում կա ջրվեժ։ Այստեղ այգու սկզբնական տեսքից քիչ հետքեր են պահպանվել։ Հավանաբար ռոմանտիկ այգին ձևավորվել է մահվան թեմայով. այստեղ նույնիսկ կա փոքր գերազմանոցի նմանագործում, մինչդեռ նեոդասական այգին սիրո թեմայով է ստեղծված։

## Բուսականություն
Այգում տնկվել են տարատեսակ, այդ թվում և հազվադեպ հանդիպող ծառատեսակներ։ Դրանցից են քարե կաղնին (Quercus ilex), գնդաձև էվկալիպտը (Eucalytus globulus) և մաթուզենին (Arbutus unedo): Շատ են մշտադալար ծառատեսակները։ Ծաղիկներից աչքի են ընկնում աֆրիկյան շուշանները, որոնք անվանում են «սիրո ծաղիկներ»։

Այգում աճեցնում են կամելիաներ, իսկ մուտքը զարդարում են կարմիր ալպիական մանուշակները։

## Լաբիրինթոս
Լաբիրինթոսը հիմնադրվել է 1792 թվականին՝ դառնալով այգու գլխավոր տարրը։ Լաբիրինթոսի չափը 45х48 մ է։ Ցանկապատի երկարությունը 750 մ է։ Կենդանի ցանկապատը բաղկացած է նոճիներից, բարձրությունը 2.5 մ է։ Լաբիրինթոսի մուտքը գտնվում է նրա հարավարևմտյան անկյունում. այն նոճիներով ձևավորված կամար է։ Լաբիրինթոսի մուտքի մոտ տեղադրված է բարձրաքանդակ, որ ներկայացնում է Արիադնային Թեսևսին կծիկ տալիս։ Քանդակի պատվանդանին գրված է.


Լաբիրինթոսի կենտրոնում կա կլորավուն փոքր հրապարակ, որից դուրս է գալիս 8 ճանապարհ։ Նրանցից յուրաքանչյուրը նշված է նոճու կամարով։ Հրապարակի կենտրոնում կա քանդակ, ինչպես նաև քարից շրջանաձև նստարան։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Իսպանիայի միապետները երեք անգամ այցելել են այգի։
* Միջին հարթակի տաղավարները բանաստեղծ Ժոան Մարագալի կողմից ընտրվել են դասական ներկայացումներ ցույց տալու համար։ 1898 թվականի հոկտեմբերի 10-ին տեղի է ունեցել Գյոթեի «Իփիգենիան Տավրիսում» ողբերգության առաջնախաղը, որ թարգմանել էր Մարագալը։
* Այգում նկարահանվել են գերմանացի կինոռեժիսոր Թոմ Տիկվերի «Պարֆյումեր՝ մի մարդասպանի պատմությունը» ֆիլմի դրվագներ։
* Այգում նկարահանվել են ամերիկացի կինոռեժիսոր Լինն Բոուսմանի «11-11-11» ֆիլմի դրվագներ։

## Պատկերասրահ

Parc del Laberint d'Horta Barcelona 7.jpg|Դեսվալսների պալատը
Parc del Laberint d'Horta Barcelona 6.jpg|Դանայայի տաղավարը
Parc del Laberint d'Horta Barcelona 5.jpg|Երկու տաղավար
Parc del Laberint d'Horta Barcelona 3.jpg|Դիոնիսոսի կիսանդրին
Parc del Laberint d'Horta Barcelona 4.jpg|Նեոդասական տաղավարը
Nimfa Egèria al Parc del Laberint d'Horta.jpg|Էգերիայի շատրվանը
Parc del Laberint d'Horta Barcelona 10.jpg|Ռոմանտիկ ջրանցքը
Parc del Laberint d'Horta Barcelona 8.jpg|Ջրվեժ ռոմանտիկ այգում
Domestic garden - Parc del Laberint d’Horta - Barcelona.jpg|Տնային այգի
Barcelona Laverinto Horta 05 JMM.JPG|Տոսախի այգի: Պալատը գտնվում է աջ կողմում` քարե ցանկապատի հետևում:


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բարսելոնայի այգիներն ու զբոսայգիները 

Կատեգորիա:Բարսելոնայի այգիներ