Պոլ Լաֆարգ

**Պոլ Լաֆարգ** (, ) - ֆրանսիացի տնտեսագետ և քաղաքական գործիչ, խոշոր մարքսիստ-տեսաբաններից մեկը։  Կարլ Մարքսի փեսան, նրա դստեր՝ Լաուրայի ամուսինը։ Ռուսերեն լույս ընծայված *Մանկական հանրագիտարանի* 1-ին հրատարակության մեջ բնորոշվել է որպես «մարքսիզմի ականավոր քարոզիչ Ֆրանսիայում»։

## Երիտասարդություն և առաջին ֆրանսիական շրջան
Պոլ Լաֆարգը ծնվել է Սանտյագո դե Կուբա քաղաքում։ Նրա հայրը սուրճի պլանտացիաների սեփականատեր էր Կուբայում (որն այն ժամանակ պատկանում էր իսպանական թագին), իսկ մայրը կրեոլ էր: Ընտանիքի հարստությունը Պոլին հնարավորություն տվեց  սովորելու Սանտյագոյում, ապա՝ Ֆրանսիայում։ 1851 թվականին Լաֆարգների ընտանիքը տեղափոխվել է Բորդո։ Դրանից կարճ ժամանակ անց Պոլն ավարտել է Թուլուզի լիցեյը և ընդունվել Փարիզի բարձրագույն բժշկական դպրոց։

Փարիզում Լաֆարգն սկսել է ինտելեկտուալ և քաղաքական կարիերա՝ հավատարիմ մնալով պոզիտիվիզմի փիլիսոփայությանը և շփվելով Նապոլեոն III-ի դեմ հանդես եկող հանրապետական խմբերի հետ։ Լինելով անարխիստ և Պրուդոնի կողմնակից՝ Լաֆարգը միացել է Աշխատավորների միջազգային ասոցիացիայի ( Առաջին ինտերնացիոնալ ) ֆրանսիական սեկցիային։ Որոշ ժամանակ անց ծանոթացել է ամենահայտնի հեղափոխականներից երկուսին` Կարլ Մարքսին և Օգյուստ Բլանկիին, որոնց ազդեցությունը զգալի չափով թուլացրել է երիտասարդ Լաֆարգի վաղ երիտասարդական շրջանի անարխիստական տպավորությունները:

1865 թվականին Երկրորդ կայսրության դեմ ուսանողական ցույցին մասնակցելու պատճառով Լաֆարգը հեռացվել է Փարիզի բարձրագույն բժշկական դպրոցից և իր բժշկական կրթությունն ավարտել է Լոնդոնում, որտեղ հանդիպել է Մարքսին և պրուդոնիզմից անցում կատարել մարքսիզմին։ Դարձել է Մարքսի տան մշտական ​​հյուրը, ծանոթացել ու մտերմացել նրա երկրորդ դստերը՝ Լաուրային, որի հետ 1868 թվականին ամուսնացել է։ Լոնդոնում նա դարձել է Առաջին ինտերնացիոնալի գլխավոր խորհրդի անդամ՝ ներկայացնելով Իսպանիան։ Սակայն նա չի կարողացել սերտ կապեր հաստատել այդ երկրի բանվորական խմբերի հետ. Իսպանիան միջազգային շարժմանը միացավ միայն 1868 թվականի հեղափոխությունից հետո: Բացի այդ, իտալացի անարխիստ Ջուզեպպե Ֆանելիի Իսպանիայում մնալը այդ երկիրը դարձրեց անարխիզմի (և ոչ մարքսիզմի, որը տարածում էր Լաֆարգը) հենակետ։

1870 թվականին Լաֆարգը վերադարձել է Փարիզ։ Անարխիզմին նրա հակադրվելը բացահայտվել է այն բանից հետո, երբ նա Ֆրանսիա վերադառնալով մի քանի հոդված է գրել՝ քննադատելով բակունինականների միտումները, որոնք մեծ ազդեցություն ունեին ֆրանսիացի աշխատավորների որոշ խմբերում։ Սա Լաֆարգի՝ որպես քաղաքական լրագրողի երկարամյա կարիերայի սկիզբն էր:

## Իսպանական շրջան
1871 թվականին Փարիզի կոմունայի անկումից հետո Պոլ Լաֆարգը փախել է Իսպանիա։ Նա հաստատվել է Մադրիդում, որտեղ կապվել է Ինտերնացիոնալի տեղացի անդամների հետ։

Մադրիդում Լաֆարգը տարածում էր մարքսիստական հայացքներ, հոդվածներ գրում La Emancipación թերթում (որտեղ նա պաշտպանում էր բանվոր դասակարգի քաղաքական կուսակցություն ստեղծելու անհրաժեշտությունը, որին ընդդիմանում էին անարխիստները)։ Միաժամանակ Լաֆարգը իր որոշ հոդվածներում առաջ է քաշել սեփական գաղափարները, օրինակ՝ աշխատանքային օրվա արմատական կրճատման մասին։

1872 թվականին La Emancipación թերթում  ընդդեմ նոր, անարխիստական Դաշնային խորհրդի հրապարակված հոդվածից հետո Մադրիդի Դաշնությունը վտարեց այդ հոդվածը ստորագրողներին, ովքեր շուտով ստեղծեցին Մադրիդի նոր ֆեդերացիան, որը պակաս ազդեցիկ էր։ Որպես Իսպանիայի ներկայացուցիչներից մեկը՝ Լաֆարգը ընդգրկվել է մարքսիստական փոքրամասնության կազմում 1872 թվականին՝ Հաագայի Կոնգրեսում, որի ժամանակ տրոհվել է Առաջին ինտերնացիոնալը (պաշտոնապես լուծարվել է 1876 թվականին)։

## Երկրորդ ֆրանսիական շրջան
1873-ից 1882 թվականներին Պոլ Լաֆարգը ապրել է Լոնդոնում՝ խուսափելով որպես բժիշկ աշխատելուց, քանի որ կորցրել էր հավատը իր ժամանակի բժշկության հնարավորությունների նկատմամբ: Նա բացել է ֆոտոլիտոգրաֆիկական արտադրամաս, բայց դրանից ստացած եկամուտը չնչին էր։ Էնգելսի օգնության շնորհիվ նա Լոնդոնից կրկին կապեր է հաստատել  ֆրանսիական բանվորական շարժման հետ, որն սկսել էր վերածնվել՝ Երրորդ Հանրապետության առաջին տարիներին Ադոլֆ Թիերի նախաձեռնած բռնաճնշումներից հետո։

1880 թվականից կրկին աշխատել է որպես L'Egalité թերթի խմբագիր։ Նույն թվականին Լաֆարգն այդ թերթի էջերում սկսել է հրատարակել իր հայտնի աշխատությունը, որը կրում էր «Ծույլ լինելու իրավունքը» վերնագիրը։ 1882 թվականին նա աշխատանքի է անցել ապահովագրական ընկերությունում, ինչը նրան հնարավորություն է տվել վերադառնալու Փարիզ և կրկին ընդգրկվելու Ֆրանսիայի Սոցիալիստական կուսակցության կենտրոնական ղեկավարության կազմում։ 1882 թվականին կուսակցության պառակտումից հետո Լաֆարգը Ժյուլ Գեդի և Գաբրիել Դևիլի հետ մնացել է Հավրյան ծրագրի կողմնակից, այնինչ պոսիբիլիստները ( Պ. Բրուս, Բ. Մալոն ) սկսել են կողմ արտահայտվել կապիտալիզմի աստիճանական բարեփոխմանը։ Լաֆարգն ու իր համախոհները պայքարում էին նաև ֆրանսիական սոցիալիստական շարժման այլ ձախ հոսանքների՝ անարխիստների, արմատական «յակոբինների» և բլանկիստների դեմ:

Այդ պահից մինչև իր մահը Լաֆարգը մնացել է Ֆրանսիայի բանվորական կուսակցության ամենահարգված տեսաբանը՝ ոչ միայն ընդլայնելով մարքսիստական դոկտրինները, այլև ավելացնելով իր հղացած գաղափարները։ Նա նաև ակտիվորեն մասնակցել է հասարակական այնպիսի իրադարձությունների, ինչպիսիք են ցույցերը, գործադուլները, ընտրությունները, և մի քանի անգամ բանտ է ընկել։

1891 թվականին, չնայած Ֆուրմիում  մայիսմեկյան ցույցերին ելույթ ունենալու պատճառով կալանքի տակ գտնվելուն, նա ընտրվել է Ֆրանսիայի խորհրդարանի անդամ Լիլ քաղաքից՝ դառնալով ֆրանսիացի առաջին սոցիալիստ պատգամավորը։ Նրա հաջողության արդյունքում Ֆրանսիայի Աշխատավորական կուսակցությունը սկսել է անցում կատարել պառլամենտական պայքարի մարտավարությանը և նշանակալի չափով հրաժարվել է նախորդ շրջանի ապստամբական քաղաքականությունից։

Սակայն ինքը՝ Լաֆարգը, շարունակել է ուղղափառ մարքսիզմը  պաշտպանել  ցանկացած ռեֆորմիստական միտումից. դա պարզորոշ դրսևորվեց նաև Ժան Ժորեսի հետ նրա հակամարտության ժամանակ։ Լաֆարգը հրաժարվեց մաս կազմել որեւէ «բուրժուական» իշխանության։

## Կյանքի վերջին տարիները և ինքնասպանությունը
1908 թվականին ֆրանսիական սոցիալիստական կուսակցություններն ու խմբերը Թուլուզի կոնգրեսում միավորվեցին մի կուսակցության մեջ։ Այդ կոնգրեսում Լաֆարգը մինչև վերջ պայքարում էր Ժորեսի պաշտպանած սոցիալական ռեֆորմիզմի դեմ։

Կյանքի վերջին տարիներին Լաֆարգն իրեն հեռու էր պահում քաղաքական գործունեությունից. ապրում էր Փարիզի արվարձաններում, սահմանափակում էր իր ներդրումները հոդվածներով ու էսսեներով և դեպքից դեպք հանդիպում ժամանակի ամենահայտնի սոցիալիստ ակտիվիստների հետ, ինչպիսիք էին Կարլ Կաուցկին, Կառլը։ Լիբկնեխտը և Վ.Ի. Լենինը:

Փոլ Լաֆարգը և նրա կինը ՝ Լաուրան, բազմիցս հայտարարել են, որ հենց որ ծերությունը հասնի և խանգարի իրենց պայքարել, իրենք ինքնասպան կլինեն։ Նրանք պահեցին իրենց խոսքը՝ 1911 թվականին  ընդունելով կալիումի ցիանիդ։ Լաֆարգը թողել է նախավախճանային քաղաքական նամակ, որը տպագրվել է 1911 թվականի դեկտեմբերի 4-ին L'Humanité թերթում։

## Երկեր
### Հեղինակի կենդանության օրոք լույս տեսած երկեր
thumb|redresse|''Ծույլ լինելու իրավունքը'' գրքի բազմաթիվ հրատարակություններից մեկի տիտղոսաթերթը
* *Le Droit à la paresse (Réfutation du « Droit au travail » de 1848)*, 1880,  (version numérique disponible sur wikisource) et nouvelle édition, 1883,  (sur wikisource)
* *Le Parti socialiste allemand*, 
* *La Politique de la bourgeoisie*, 18 décembre 1881
* *Que veulent donc les seigneurs de l'industrie du fer ?*, 18 décembre 1881
* *Au nom de l'autonomie*, 18 décembre 1881
* *Le Sentimentalisme bourgeois*, 25 décembre 1881
* *M. Paul Leroy-Beaulieu*, 25 décembre 1881
* *L'Autonomie*, 25 décembre 1881
* *L'Ultimatum de Rothschild*, 8 janvier 1882
* *Les Luttes de classes en Flandre de 1336-1348 et de 1379-1385*, 22 & 29 janvier 1882
* *La Journée légale de travail réduite à huit heures*, 26 février 1882
* *Un moyen de groupement*, 12 mars 1882
* *La Base philosophique du Parti ouvrier*, 1882
* *Essai critique sur la Révolution française du XVIII*, 1883
* *Le Matérialisme économique de Karl Marx, cours d'économie sociale*, 1884
* *La Légende de Victor Hugo*, 1885, écrit pamphlétaire écrit quelques jours après l'enterrement de ce dernier et l'accusant de n'être qu'un bourgeois opportuniste,  sur Wikisource
* *Une visite à Louise Michel*, 1885
* *Sapho*, 1886
* *Les Chansons et les cérémonies populaires du mariage*, 1886
* *Le Matriarcat*, étude sur les origines de la famille, 1886 (ed Kodawa, 126p. 2012 )
* *La Circoncision, sa signification sociale et religieuse*, 1887
* *La Religion du Capital*, 1887,  sur Wikisource
* *Le Parti ouvrier français*, 1888
* *Pie IX au Paradis*, 1890
* *Le Darwinisme sur la scène française*, 1890
* *Souvenirs personnels sur Karl Marx*, 1890
* *Appel aux électeurs de la 1re|circonscription de Lille*, 1891
* *La boucherie du Fourmies du 1 mai 1891*, 1891,
* *Origine de la propriété en Grèce*, 1893
* *Un appétit vendu*, 1893
* *Campanella*, étude sur sa vie et sur la Cité du Soleil, 1895
* *Idéalisme et matérialisme dans la conception de l'histoire*, 1895
* *Le Mythe de l'Immaculée Conception*, étude de mythologie comparée, 1896
* *Les Origines du Romantisme*, 1896
* *Le Socialisme et la Science sociale*, 1896
* *La Fonction économique de la bourse*, contribution à la théorie de la valeur, 1897
* *Le Socialisme et la Conquête des pouvoirs publics*, 1899
* *Origine de l'idée du Bien*, 1899
* *Le Socialisme et les Intellectuels*, 1900
* *Les trusts américains: leur action économique, sociale, politique*, 1903
* *Souvenirs personnels sur Friedrich Engels*, 1904
* *La Question de la femme*, 1904
* *Le Mythe de Prométhée*, 1904
* *Le Patriotisme de la bourgeoisie*, 1906
* *Origine des idées abstraites*, 1909
* *La Croyance en Dieu*, 1909
* *Le Problème de la connaissance*, 

### Հետմահու հրատարակված հոդվածներ
* *La Religion du capital*, préface de Michel Valensi, Éditions de l’éclat, 2022 
* La Religion du capital, suivi de, Le droit à la paresse, et de Pie IX au paradis, éditions Théolib Paris 2014 
* *Le Matriarcat*, Éditions Kobawa, 126 p., 2012 
* *Karl Marx. Le Capital - Résumé par Paul Lafargue*, 106 p., 2011 
* *Origine et évolution de la propriété*, éd Kobawa, 200 p., 2011 
* *Pie IX au Paradis*, Éditions d'ores et déjà, 2010 
* Suivi d'un texte de Wilhelm Liebknecht, *Souvenirs sur Marx*, Éditions du Sandre, 2008 
* Précédé par une réfutation d'Yves Guyot, *La Propriété: Origine et évolution - Thèse communiste*, Éditions du Sandre, 532 p., 2007 
* Traduction et annotation par Lafargue, *Socialisme utopique et socialisme scientifique*, Aden Editions, 108 p., 2005
* *Le Socialisme et la conquête des pouvoirs publics*, Les Bons Caractères, 48 p., 2004 
* *Le Socialisme et les intellectuels*, Les Bons Caractères, 43 p., 2004 
* *Les Luttes de classe en Flandre de 1336-1348 et 1379-1385*, Aden, 2003 
* *Le Déterminisme économique de Karl Marx. Recherche sur l'origine et l'évolution des idées de justice, du bien, de l'âme et de Dieu*, L'Harmattan, 264 p., 1997 
* « Idéalisme et matérialisme dans la conception de l'histoire » in *Le Grand Débat: Jaurès, Lafargue, Guesde*, Le Temps des Cerises, 168 p., 1994
* 
* 

### Ընտիր երկերի ժողովածուներ
* Gilles Candar et Jean-Numa Ducange, *Paresse et Révolution - écrits 1880-1911*, Tallandier, coll. dirigée par Jean-Claude Zylberstein, 431 p., novembre 2009
* Jacques Girault, *Paul Lafargue - Textes choisis*, collection les classiques du peuple, Éditions Sociales, 1970
* Jean Fréville, *Paul Lafargue. Critiques littéraires*, 1936

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Derfler, Leslie. “PAUL LAFARGUE: THE FIRST MARXIST LITERARY CRITIC.” Nineteenth-Century French Studies 17, no. 3/4 (1989): 369–84. http://www.jstor.org/stable/23532465.
*Derfler, Leslie. “Paul Lafargue and the Beginnings of Marxism in France.” Biography 14, no. 1 (1991): 25–38. http://www.jstor.org/stable/23539906.
*Derfler, Leslie. Paul Lafargue and the Flowering of French Socialism, 1882–1911. Harvard University Press, 1998. https://doi.org/10.2307/j.ctv1smjshs.
* 
* 
* 
* Дерзновение / Д. Валовой, М. Валовая, Г. Лапшина. — М.: Молодая гвардия, 1989. — 314[6] c., ил. С.208-226.
* Басовская Н. И., Венедиктов А. А. Карл Маркс (из цикла «Всё так») // Эхо Москвы. — 02.09.2007. Архивировано 8 мая 2014 года.

## Արտաքին հղումներ
*Kredi Notu
* 
*Paul Lafargue Internet Archive
*Libertarian Communist Library Paul LaFargue Archive 
*Translation of The legend of Victor Hugo by Paul Lafargue

Կատեգորիա:1842 ծնունդներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:1911 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ինքնասպան փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ինքնասպաններ
Կատեգորիա:Խմբագիրներ
Կատեգորիա:Կոմունիստ գրողներ
Կատեգորիա:Հեղափոխության տեսաբաններ
Կատեգորիա:Հունվարի 15 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարքսիստներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 26 մահեր
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:Հոդվածներ Վիքիտվյալներից աղբյուրներով
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:Վիքիդատայի հայերեն չթարգմանված տարրեր պարունակող հոդվածներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կոմունիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայում մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քննադատներ