Անհպում խելացի քարտ

**Անհպում խելացի քարտ,** () վարկային քարտի չափսեր ունեցող անհպում նույնականացման քարտ ()։ Դրա մեջ ներկառուցված ինտեգրալ սխեմաները կարող են տվյալներ պահել (և երբեմն մշակել) և տերմինալի հետ հաղորդակցվել NFC () տեխնոլոգիայի միջոցով։ Ընդհանուր կիրառություններն են՝ տրանսպորտային տոմսերը, բանկային քարտերը և անձնագրերը։

Անհպում խելացի քարտերը լայնորեն բաժանվում են երկու հիմնական կատեգորիայի։ Հիշողության քարտերը () պարունակում են ոչ ցնդող հիշողության պահեստներ և, հնարավոր է, որոշակի անվտանգության տրամաբանություն։ Անհպում խելացի քարտերը, որոնք մյուս կատեգորիան են, պարունակում են միայն կարդացվող Ռադիոհաճախականային նույնականացման () չիպ՝ CSN (Քարտի սերիական համար) կամ UID (Եզակի նույնականացուցիչ), ինչպես նաև վերագրվող խելացի քարտի միկրոչիպ, որի տվյալները կարող են փոխանցվել ռադիոալիքների միջոցով։

## Ակնարկ
Անհպում խելացի քարտերը բնութագրվում են հետևյալ հատկանիշներով.

* **Չափսեր.** Սովորաբար ունեն վարկային քարտի չափսեր։ ISO/IEC 7810 ստանդարտի ID-1 դասակարգումը սահմանում է դրանք որպես 85.60 × 53.98 × 0.76 մմ (3.370 × 2.125 × 0.030 դյույմ)։
* **Անվտանգության համակարգ.** Պարունակում են անվտանգության համակարգ՝ պաշտպանվածություն կեղծումներից և միջամտություններից (օրինակ՝ անվտանգ կրիպտոպրոցեսոր, անվտանգ ֆայլային համակարգ, մարդու համար ընթեռնելի հատկանիշներ) և ունակ են տրամադրելու անվտանգության ծառայություններ (օրինակ՝ հիշողության մեջ պահվող տեղեկատվության գաղտնիություն)։
* **Կենտրոնացված կառավարում.** Քարտի միջոցով կառավարվող ակտիվները շահագործվում են կենտրոնացված կառավարման համակարգերի կամ հավելվածների միջոցով, որոնք քարտից տեղեկատվություն են ստանում կամ դրա հետ փոխանակում են տվյալներ, ինչպիսիք են՝ քարտի արգելափակումը () և հավելվածների տվյալների թարմացումները։
* **Տվյալների փոխանցում.** Քարտի տվյալները ռադիոալիքների միջոցով փոխանցվում են կենտրոնացված կառավարման համակարգին՝ քարտի ընթերցող-գրող սարքերի միջոցով, ինչպիսիք են վաճառքի կետի տերմինալները, մուտքի հսկողության սարքերը, տոմսերի ընթերցիչները, բանկոմատները, USB-ով միացվող սեղանադիր ընթերցիչները և այլն։

### Առավելություններ
Անհպում խելացի քարտերը կարող են օգտագործվել նույնականացման, իսկության հաստատման և տվյալների պահպանման համար։ Դրանք նաև հնարավորություն են տալիս իրականացնել բիզնես գործարքներ՝ ճկուն, անվտանգ, ստանդարտացված եղանակով՝ մարդկային նվազագույն միջամտությամբ։

## Պատմություն
Անհպում խելացի քարտերն առաջին անգամ կիրառվել են էլեկտրոնային տոմսերի համակարգում 1995 թվականին՝ Հարավային Կորեայի Սեուլ քաղաքում։

Այդ ժամանակից ի վեր անհպում ինտերֆեյսներով խելացի քարտերն ավելի ու ավելի մեծ տարածում են ձեռք բերում վճարային և տոմսային հավելվածներում, ինչպիսին է, օրինակ, զանգվածային հասարակական տրանսպորտը։ Համաշխարհային մասշտաբով անհպում ուղեվարձի հավաքագրման համակարգերը ներդրվում են հասարակական տրանսպորտի արդյունավետությունը բարձրացնելու նպատակով։ Առաջացող տարբեր ստանդարտներն ունեն տեղական ուղղվածություն և համատեղելի չեն, թեև Philips-ի արտադրության MIFARE Classic քարտը զգալի շուկայական մասնաբաժին ունի Միացյալ Նահանգներում և Եվրոպայում։

Վերջին ժամանակներում Visa-ն և MasterCard-ը համաձայնեցրել են իրենց ցանցերում ընդհանուր «բաց օղակի» () վճարումների ստանդարտներ, ինչի շնորհիվ միլիոնավոր քարտեր են ներդրվել ԱՄՆ-ում, Եվրոպայում և ամբողջ աշխարհում։

Խելացի քարտերը ներդրվում են անձնական նույնականացման և իրավունքների տրամադրման համակարգերում՝ տարածաշրջանային, ազգային և միջազգային մակարդակներում։ Քաղաքացու քարտերի, վարորդական վկայականների և հիվանդի քարտերի համակարգերն ավելի ու ավելի են տարածվում։ Մալազիայում պարտադիր ազգային նույնականացման MyKad համակարգը ներառում է 8 տարբեր հավելվածներ և ներդրված է 18 միլիոն օգտատերերի համար։ Անհպում խելացի քարտերը ինտեգրվում են Քաղաքացիական ավիացիայի միջազգային կազմակերպության () կենսաչափական անձնագրերում՝ միջազգային ճանապարհորդությունների անվտանգությունը բարձրացնելու նպատակով։

COVID-19 համավարակի ընթացքում աճել է անհպում կրեդիտային և դեբետային քարտերի պահանջարկն ու կիրառությունը։ Սա տեղի է ունեցել՝ չնայած այն հանգամանքին, որ մետաղադրամներն ու թղթադրամներն ընդհանուր առմամբ անվտանգ են, և, հետևաբար, այս տեխնոլոգիան չի նպաստի վիրուսի տարածման նվազեցմանը։

### Կարդացող սարքեր
Անհպում խելացի քարտերի կարդացող սարքերը ռադիոալիքներ են օգտագործում խելացի քարտերի հետ հաղորդակցվելու, ինչպես նաև դրանցից տվյալներ կարդալու և դրանց վրա գրելու համար։ Երբ դրանք կիրառվում են էլեկտրոնային վճարումների համար, սովորաբար տեղադրվում են PIN մուտքագրման սարքերի (), դրամարկղերի և վճարման այլ կետերի մոտ։ Հասարակական տրանսպորտում օգտագործվելիս՝ կարդացող սարքերը հաճախ տեղակայվում են ուղեվարձի հավաքման արկղերի, տոմսավաճառքի ավտոմատների, շրջադռների () և կայարանների հարթակներում՝ որպես առանձին սարքեր։ Անվտանգության նպատակով օգտագործվող կարդացող սարքերը, որպես կանոն, տեղադրվում են մուտքի դռան կողքին։


Image:TransportMifareNovosibirskExample.jpg|Նովոսիբիրսկ (Ռուսաստան). Տրանսպորտի վարձավճարների հավաքագրման CFT տերմինալ
Image:Matkakortti ja kortinlukija.jpg|Խելացի քարտի կիրառությունը Հելսինկիի հասարակական տրանսպորտում
File:BEST-Electronic-Ticketing-Machine-2.JPG|Մումբայում նախապես վճարված քարտեր ընթերցող և տոմսեր տրամադրող էլեկտրոնային տոմսարկղ 


## Տեխնոլոգիա

Անհպում խելացի քարտերը պարունակում են չիպ, որը քարտի ընթերցող սարքի հետ հաղորդակցվում է ինդուկցիոն տեխնոլոգիայի միջոցով՝ նման RFID (Ռադիոհաճախականային նույնականացում) համակարգերին (տվյալների փոխանցման արագությունը՝ 106-ից մինչև 848 կիլոբիթ/վայրկյան)։ Այս քարտերին անհրաժեշտ է միայն ընթերցող սարքի անտենային մոտ գտնվել՝ գործարքն ավարտելու համար։ Դրանք հաճախ կիրառվում են այն դեպքերում, երբ գործարքները պետք է մշակվեն արագ կամ առանց ձեռքի միջամտության, ինչպես, օրինակ, զանգվածային հասարակական տրանսպորտային համակարգերում, որտեղ խելացի քարտը կարելի է օգտագործել նույնիսկ առանց դրամապանակից հանելու։

Անհպում խելացի քարտերի հաղորդակցության հիմնական ստանդարտը ISO/IEC 14443-ն է։ Այն սահմանում է անհպում քարտերի երկու տեսակ՝ «A» և «B», և թույլ է տալիս հաղորդակցվել մինչև 10 սմ (3.9 դյույմ) հեռավորության վրա։ Միջազգային ստանդարտացման կազմակերպությունը նախկինում մերժել էր ISO/IEC 14443 ստանդարտի C, D, E, F և G տեսակների վերաբերյալ առաջարկները։ Անհպում խելացի քարտերի մեկ այլընտրանքային ստանդարտ է ISO/IEC 15693-ը, որը հնարավորություն է տալիս հաղորդակցվել մինչև 50 սմ (1.6 ֆտ) հեռավորության վրա։

Լայնորեն կիրառվող անհպում խելացի քարտերի օրինակներից են Սեուլի Upass-ը (1996), Մալազիայի Touch 'n Go քարտը (1997), Հոնկոնգի Octopus քարտը, Շանհայի Հասարակական տրանսպորտի քարտը (1999), Փարիզի Navigo քարտը, Ճապոնիայի երկաթուղու Suica քարտը (2001), Սինգապուրի EZ-Link-ը, Թայվանի EasyCard-ը, Սան Ֆրանցիսկոյի ծոցի տարածքի Clipper Card-ը (2002), Լոնդոնի Oyster քարտը, Պեկինի Մունիցիպալ կառավարման և կապի քարտը (2003), Հարավային Կորեայի T-money-ն, Հարավային Օնտարիոյի Presto քարտը, Հնդկաստանի More Card-ը, Իսրայելի Rav-Kav քարտը (2008), Մելբուռնի Myki քարտը և Սիդնեյի Opal քարտը, որոնք նախորդել են ISO/IEC 14443 ստանդարտին։ Ստորև ներկայացված աղյուսակները թվարկում են հասարակական տրանսպորտի և այլ էլեկտրոնային դրամապանակի հավելվածների համար օգտագործվող խելացի քարտերը։

Մեկ այլ հարակից անհպում տեխնոլոգիա է RFID-ը (ռադիոհաճախականային նույնականացում)։ Որոշ դեպքերում այն կարող է օգտագործվել անհպում խելացի քարտերի նման հավելվածների համար, օրինակ՝ էլեկտրոնային ճանապարհավճարների հավաքագրման դեպքում։ Սովորաբես, RFID սարքերը չեն պարունակում վերագրվող հիշողություն կամ միկրոկառավարիչի մշակման հնարավորություն, ինչպես հաճախ անում են անհպում խելացի քարտերը։

Գոյություն ունեն երկակի ինտերֆեյսով քարտեր, որոնք մեկ քարտի վրա համատեղում են անհպում և կոնտակտային ինտերֆեյսները՝ որոշ ընդհանուր պահեստավորման և մշակման հնարավորություններով։ Օրինակ է Պորտուի բազմահավելվածային տրանսպորտային քարտը՝ Andante-ն, որն օգտագործում է չիպ՝ ինչպես կոնտակտային, այնպես էլ անհպում (ISO/IEC 14443 տեսակ B) ռեժիմում։

Ինչպես կոնտակտներով խելացի քարտերը, այնպես էլ անհպում քարտերը մարտկոց չունեն։ Փոխարենը, դրանք օգտագործում են ներկառուցված ինդուկտոր՝ կիրառելով ռեզոնանսային ինդուկտիվ զուգակցման սկզբունքը, որպեսզի որսան միջադեպային էլեկտրամագնիսական ազդանշանի մի մասը, ուղղեն այն և օգտագործեն քարտի էլեկտրոնիկան սնուցելու համար։

## Հաղորդակցման արձանագրություններ

## Կիրառություններ
### Տրանսպորտ
Սեուլի տրանսպորտային քարտի օգտագործման սկզբից ի վեր բազմաթիվ քաղաքներ անցել են անհպում խելացի քարտերի ներդրմանը՝ որպես ավտոմատացված ուղեվարձի հավաքագրման համակարգերում վճարման միջոց։

Մի շարք դեպքերում այս քարտերը պարունակում են ոչ միայն ուղեվարձի համար նախատեսված ծառայություններ, այլև էլեկտրոնային դրամապանակ, և կարող են օգտագործվել ցածրարժեք վճարումների համար։

### Անհպում բանկային քարտեր
Սկսած մոտ 2005 թվականից՝ տեխնոլոգիայի հիմնական կիրառություններից է դարձել անհպում վճարային կրեդիտային և դեբետային քարտերի օգտագործումը։ Որոշ հիմնական օրինակներ ներառում են.

* ExpressPay – American Express
* MasterCard Contactless (նախկինում՝ PayPass) – MasterCard
* Visa Contactless (նախկինում՝ payWave) – Visa
* QuickPass – UnionPay
* JCB Contactless (նախկինում՝ J/Speedy), QUICPay (անհամատեղելի EMV Contactless/ISO/IEC 14443 ստանդարտների հետ) – JCB
* RuPay Contactless - RuPay
* Zip – Discover

Ներդրումները սկսվել են 2005 թվականին Միացյալ Նահանգներում, իսկ 2006 թվականին՝ Եվրոպայի և Ասիայի որոշ հատվածներում (Սինգապուր)։ ԱՄՆ-ում անհպում (առանց PIN-ի) գործարքները ընդգրկում են մոտ 5-ից մինչև 100 ԱՄՆ դոլարի վճարային միջակայք։

Ընդհանուր առմամբ, գոյություն ունեն անհպում բանկային քարտերի երկու հիմնական դաս՝ մագնիսական ժապավենային տվյալների () և անհպում EMV քարտեր։

Անհպում MSD քարտերը իրենց փոխանցվող տվյալների առումով նման են մագնիսական ժապավենային քարտերին անհպում ինտերֆեյսի միջոցով։ Դրանք տարածված են միայն ԱՄՆ-ում։ Վճարումը տեղի է ունենում մագնիսական ժապավենով քարտերի նման՝ առանց PIN կոդի և հաճախ անցանց ռեժիմում (կախված տերմինալի պարամետրերից)։ Նման գործարքի անվտանգության մակարդակն ավելի լավ է, քան մագնիսական ժապավենային քարտերի դեպքում, քանի որ չիպը գաղտնագրորեն գեներացնում է կոդ, որը կարող է ստուգվել քարտ թողարկողի համակարգերի կողմից։

Անհպում EMV քարտերն ունեն երկու ինտերֆեյս (կոնտակտային և անհպում) և իրենց կոնտակտային ինտերֆեյսի միջոցով աշխատում են որպես սովորական EMV քարտ։ Անհպում ինտերֆեյսը տրամադրում է տվյալներ, որոնք նման են կոնտակտային EMV գործարքի տվյալներին, սակայն սովորաբար հնարավորությունների ենթաբազմություն է (օրինակ՝ թողարկողները սովորաբար թույլ չեն տա մնացորդների ավելացում անհպում ինտերֆեյսի միջոցով, փոխարենը պահանջելով, որ քարտը տեղադրվի սարքի մեջ, որն օգտագործում է կոնտակտային ինտերֆեյսը)։ EMV քարտերը կարող են պարունակել իրենց չիպում պահվող «անցանց մնացորդ»՝ նման էլեկտրոնային դրամապանակին կամ «քսակին», որին սովոր են տրանսպորտային խելացի քարտերի օգտագործողները։

### Նույնականացում
Թվային նույնականացման քարտերում այս տեխնոլոգիայի կիրառությունն արագորեն աճում է։ Այս դեպքում քարտերն օգտագործվում են ինքնության հաստատման () համար։ Ամենատարածված օրինակը Հանրային բանալու ենթակառուցվածքի () հետ համատեղ կիրառությունն է։ Խելացի քարտը կպահի PKI-ից տրված գաղտնագրված թվային վկայագիրը ()՝ քարտատիրոջ մասին ցանկացած այլ համապատասխան կամ անհրաժեշտ տեղեկատվության հետ մեկտեղ։ Օրինակներ են ԱՄՆ Պաշտպանության նախարարության () Ընդհանուր հասանելիության քարտը () և բազմաթիվ կառավարությունների կողմից տարբեր խելացի քարտերի օգտագործումը որպես իրենց քաղաքացիների նույնականացման քարտեր։ Երբ դրանք համակցվում են կենսաչափական տվյալների հետ, խելացի քարտերը կարող են ապահովել երկու կամ երեք գործոնով նույնականացում։

### Այլ
Մալազիայի կառավարությունը խելացի քարտի տեխնոլոգիան օգտագործում է բոլոր Մալազիայի քաղաքացիների և բնակվող ոչ քաղաքացիների կողմից կրվող նույնականացման քարտերում։ Խելացի քարտի (որը կոչվում է MyKad) անձնական տեղեկատվությունը կարող է կարդացվել հատուկ APDU հրամանների միջոցով։

## Անվտանգություն
Խելացի քարտերը գովազդվում են որպես անձնական նույնականացման առաջադրանքների համար հարմար միջոց, քանի որ դրանք նախագծված են՝ լինելու կեղծումներին դիմացկուն ()։ Խելացի քարտի ներկառուցված չիպը սովորաբես իրականացնում է որոշակի գաղտնագրություն։ Սակայն գոյություն ունեն ալգորիթմի ներքին վիճակի մի մասը վերականգնելու մի քանի մեթոդ։

### Դիֆերենցիալ հզորության վերլուծություն
Դիֆերենցիալ հզորության վերլուծությունը ենթադրում է որոշակի գաղտնագրման կամ գաղտնազերծման գործողությունների համար պահանջվող ժամանակի և էլեկտրական հոսանքի ճշգրիտ չափում։ Սա առավել հաճախ օգտագործվում է հանրային բանալիի ալգորիթմների (օրինակ՝ RSA) դեմ՝ չիպի վրա գտնվող գաղտնի բանալին պարզելու համար, թեև սիմետրիկ ծածկագրերի որոշ իրականացումներ նույնպես կարող են խոցելի լինել ժամանակային կամ հզորության վրա հիմնված գրոհների նկատմամբ։

### Ֆիզիկական ապամոնտաժում
Խելացի քարտերը կարող են ֆիզիկապես ապամոնտաժվել՝ օգտագործելով թթուներ, հղկանյութեր կամ այլ տեխնիկա՝ չիպում ներկառուցված միկրոպրոցեսորի նկատմամբ ուղղակի, անսահմանափակ մուտք ստանալու համար։ Թեև նման մեթոդներն ակնհայտորեն ենթադրում են չիպին մշտական վնաս հասցնելու բավականին բարձր ռիսկ, դրանք թույլ են տալիս քաղել շատ ավելի մանրամասն տեղեկատվություն (օրինակ՝ գաղտնագրման սարքավորումների ֆոտոմիկրոգրաֆիա)։

### NFC հաղորդակցության գաղտնալսում
Հզորություն մատակարարելու համար պահանջվում է կարճ հեռավորություն (մոտ 10 սմ կամ 4 դյույմ)։ Սակայն, ռադիոհաճախականությունը, հզորության միացումից հետո, կարող է գաղտնալսվել մի քանի մետր հեռավորության վրա։
----

## Մտահոգություններ
;Ձախողման մակարդակ: Պլաստիկ քարտը, որի մեջ տեղադրված է չիպը, բավականին ճկուն է, և որքան մեծ է չիպը, այնքան բարձր է կոտրվելու հավանականությունը։ Խելացի քարտերը հաճախ կրում են դրամապանակներում կամ գրպաններում, ինչը բավականին կոշտ միջավայր է չիպի համար։ Սակայն, խոշոր բանկային համակարգերի դեպքում ձախողումների կառավարման ծախսերը կարող են ավելի քան փոխհատուցվել խարդախությունների կրճատման հաշվին։ Քարտի պատյանը կարող է օգտագործվել որպես այլընտրանք՝ օգնելու կանխելու խելացի քարտի խափանումը։
;Գաղտնիություն: Խելացի քարտի օգտագործումը հասարակական տրանսպորտում գաղտնիության համար ռիսկ է պարունակում, քանի որ նման համակարգը հնարավորություն է տալիս հասարակական տրանսպորտի օպերատորին, բանկերին և իշխանություններին հետևել անհատների տեղաշարժին։ Նույն փաստարկը կարող է վերաբերել նաև բանկերին, որոնք հետևում են մանրածախ վճարումներին։ Նման տեղեկատվությունն օգտագործվել է Մյուրմանի ռմբակոծության հետաքննության ընթացքում։
;Գողություն և խարդախություն: Անհպում տեխնոլոգիան պարտադիր չի բացառում օգտատիրոջ նույնականացման համար PIN կոդի պահանջը, սակայն սովորական է, որ ցածրարժեք գործարքների (բանկային կրեդիտային կամ դեբետային քարտով գնումներ, կամ հասարակական տրանսպորտի ուղեվարձի վճարում) համար PIN կոդ չի պահանջվում։ Սա կարող է հանգեցնել նրան, որ նման քարտերն ավելի հավանական է, որ գողացվեն կամ խարդախությամբ օգտագործվեն ուրիշի կորցրած քարտը գտած անձի կողմից։
;Օգտագործում արտասահմանում: Ներքին տվյալների ցանցերը արագորեն տեղեկատվություն են փոխանցում տերմինալների և կենտրոնական բանկային համակարգերի միջև, ինչը թույլ է տալիս վերահսկել և կառավարել անհպում վճարման սահմանաչափերը։ Սակայն, այս հնարավորությունը կարող է բացակայել, երբ նման քարտերն օգտագործվում են արտասահմանում։
;Մի քանի քարտերի հայտնաբերում: Երբ երկու կամ ավելի անհպում քարտեր գտնվում են մոտ հեռավորության վրա, համակարգը կարող է դժվարանալ որոշել, թե որ քարտը պետք է օգտագործվի։ Ընթերցող սարքը կարող է սխալ քարտից գանձում կատարել կամ մերժել երկուսն էլ։ Սա, ընդհանուր առմամբ, խնդիր է միայն այն դեպքերում, երբ ծառայություններ մատուցողը վճարային քարտ է օգտագործում մուտքը հեշտացնելու համար։ Օրինակ, դրամապանակը, որը պարունակում է ավտոկայանատեղիի մուտքի քարտ, բնակարանի մուտքի քարտ և տարբեր անհպում վճարային քարտեր, սովորաբար կարող է օգտագործվել ավտոկայանատեղի կամ այլ վայր մուտք գործելիս. ավտոկայանատեղիի մուտքի համակարգը կարող է հայտնաբերել իր քարտը դրամապանակում և բացել արգելքը։ Սակայն, մանրածախ խանութում խորհուրդ է տրվում վճարում կատարելիս դրամապանակից հանել անհատական անհպում քարտը։ Սա, ամենաքիչը, քարտապանին հնարավորություն է տալիս նշել, թե որ քարտն է նախատեսում օգտագործել վճարում կատարելու համար։ Այս խնդիրը հիմնականում վերաբերում է քարտի՝ բաժանորդագրություն (սահմանված մուտքի իրավունք) նույնականացնելու և գործարքով վճարում կատարելու տարբերությանը։

## Տես նաև

* Android Pay
* Apple Pay
* Samsung Pay
* Անհպում վճարում
* Թվային արժույթ
* Թվային քարտ
* Մերձդաշտային հաղորդակցություն (NFC)
* Սմարթ քարտ
* Սիմ-քարտ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:ISO ստանդարտներ
Կատեգորիա:Վճարային համակարգեր