Բարրի Սանդերս

**Բարրի Սանդերս** (, ), ամերիկյան ֆուտբոլի խաղացող, հանդես է գալիս ռանինբեքի դիրքում։ 1989-1998 թվականների իր ողջ մարզական գործունեությունը ծավալել է Ֆուտբոլի ազգային լիգայի (NFL) «Detroit Lions» ակումբում։ Ներառված է Պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլի փառքի սրահում, գլխավորում է NFL-ի պատմության լավագույն ռանինբեքների տասնյակը, ինչպես նաև սուպերբոուլներում երբևէ չպարտված մեծագույն խաղացողների ցանկը։ Մեկ մրցաշրջանի ընթացքում անցնելով ավելի քան 1500 յարդ՝ Սանդերսն ընդամենը 1,457 յարդով է հետ մնացել NFL-ի ռեկորդից։

## Վաղ տարիներ
Բարրի Սանդերսը ծնվել է 1968 թվականի հուլիսի 16-ին Կանզաս նահանգի Ուիչիտա քաղաքում։ Սովորել է տեղական *Wichita North* ավագ դպրոցում։ Նա ուսումնառության երկրորդ տարում սկսել է խաղալ ամերիկյան ֆուտբոլ որպես թեյլբեք, բայց հաջորդ տարի տեղը զիջել է իր եղբայր Բայրոնին։ Ռանինբեքի դիրքում առաջին անգամ հայտնվել է ուսուցման վերջին տարվա չորրորդ խաղի ժամանակ։ Վերջին մրցաշրջանի ընթացքում նա յոթ խաղում վաստակել է 1417 յարդ, ինչը նրան ճանաչում է բերել նահանգում։ Այդ խաղերում Սանդերսը միջինը 10,2 յարդ է անցել փորձի համար։

Չնայած հաջողությանը՝ Սանդերսին ռեկրուտները չեն նկատել։ Լինելով նշանավոր մարզիկ՝ նա կարողացել է միայն հրավերներ ստանալ նահանգի Էմպորի համալսարանից, Թալսայի համալսարանից և Ստիլուոտեր նահանգի Օկլահոմա համալսարանից։

## Ուսանողական կարիերա
1986-ից 1988 թվականներին Բարրի Սանդերսը խաղացել է «Oklahoma State Cowboys» թիմի 21-րդ համարում, իսկ առաջին երկու տարիներին խաղացել է որպես Թուրման Թոմասին փոխարինող։ 1987 թվականին Սանդերսը գլխավորել է ռեկորդների ազգային վարկանիշը (31,6 յարդ)՝ միաժամանակ հավաքելով ավելի քան 600 յարդ և 8 թաչդաուն։ Քոլեջում իր վերջին տարում Սանդերսը ներառվել է հիմնական կազմում, երբ Թոմասը տեղափոխվել է NFL:

1988 թվականին Սանդերսը անցկացրեց քոլեջի ֆուտբոլի պատմության լավագույն մրցաշրջանը՝ ազգային վարկանիշային աղյուսակի առաջին հորիզոնականը զբաղեցնելով յուրաքանչյուր փորձը յարդերի միջին թվով (7.6)՝ յուրաքանչյուր խաղի համար ավելի քան 200 յարդ և չորս խաղում 300 յարդ։ Բացի այդ, Սանդերսը շարունակել է թիմում կատարել այլ դերեր՝ վաստակելով ընդհանուր առմամբ 516 յարդ։ Արդյունքը մրցաշրջանի ռեկորդային ցուցանիշ է ունեցել՝ 2628 յարդ վազք, 3248 ընդհանուր յարդ, 234 միավոր, 39 թաչդաուն, 37 թաչդաունի ռեկորդային հարված, 5 անընդմեջ խաղ 200 յարդից ավելի, առնվազն երկու թաչդաուն 11 անընդմեջ խաղերում, 9 անընդմեջ խաղերում 3 թաչդաուն։ Սանդերսը վազել է 222 յարդ և վաստակել 5 թաչդաուն`*Holiday Bowl*-ի երրորդ քառորդում, որոնք վիճակագրության մեջ ներառված չեն։ Սանդերսը շահել է Հեյսմանի մրցանակը՝ որպես մրցաշրջանի նշանավոր ուսանող խաղացող։

## Մասնագիտական կարիերա
«Դետրոյթ Լայոնսը» որպես իր թիմի խաղացող Սանդերսին ընտրել է 1989 թվականի դրաֆտի երրորդ շրջանում՝ մարզիչ Ուեյն Ֆոնտեսի հավանությամբ։ Թիմը պատրաստվում էր ընտրել մեկ այլ Սանդերսի՝ անկյունային դարպասապահ Դիոն Սանդերսին, բայց Ֆոնտեսը համոզել է վերցնել Բարրի Սանդերսին։ Թիմում նա ստացել է 20 համարը, որը նախկինում պատկանել է Լեմ Բարնիին և Բիլի Սիմսին, վերջինս լիգայի լավագույն վազողներից մեկն էր 1980-ականների սկզբին, և Ֆոնտեսը Սանդերսին խնդրել է վերցնել հենց այդ համարը՝ այդ մարզիկի պատվին։

Այն կասկածները, որ Սանդերսի ֆիզիկական ունակությունները անբավարար էին, պարզվեց, որ անհիմն էին։ Սանդերսը շատ լավ էր պաշտպանությունից, և շատ արագ էր դադարեցնում գրավումը։ 173 սմ հասակով և 91 կգ քաշով նրա ծանրությունը հիմնականում բաշխվում էր ոտքերի մկաններում, ինչը ապահովում էր գերազանց արագացում և զանգվածի ցածր կենտրոն։

Ի տարբերություն իր ժամանակի շատ աստղերի՝ Սանդերսը համեստ էր խաղադաշտում և սուլիչի ձայնից հետո հազվադեպ էր զգացմունքներ ցուցադրում։ Վառ ներկայացման փոխարեն նա պարզապես գնդակը փոխանցում էր մրցավարին կամ շնորհավորում թիմին։

1989 թվականին Սանդերսը բաց է թողել մարզումը՝ պայմանագրային վեճերի պատճառով։ Բայց սովորական մրցաշրջանի առաջին խաղում նա անմիջապես հավաքել է 18 յարդ, իսկ չորրորդ վազքի ընթացքում վաստակել է թաչդաուն։ Նա ավարտել է մրցաշրջանը երկրորդ տեղով (առաջատար յարդով և թաչդաունով)՝ հրաժարվելով եզրափակչում խաղալուց և ընդամենը 10 յարդ էր պակաս առաջին տեղից։ Այնուամենայնիվ, նա նվաճել է «Լավագույն նորեկ» կոչումը։

Բարրին «Lions»-ի հիմնական վազորդն էր 1991, 1993, 1994, 1995 և 1997 թվականների փլեյ-օֆֆում։ Թիմի կազմում նա 1991 և 1993 թվականներին նվաճել է NFC կենտրոնի առաջնությունը։ 1991 թվականին «Lions»-ը սահմանել է ռեկորդ՝ հաղթելով տասներկու խաղերում։

1994 թվականին Սանդերսը վաստակել է 1,883 յարդ՝ միջինում 5,7 յարդ։ Այդ տարվա յարդերի ընդհանուր թիվը 2.166 էր, ինչը բերել է նրան լավագույն հարձակողական խաղացողի կոչում։

Բարրի Սանդերսը 1997 թվականի իր լավագույն մրցաշրջանն անցկացրել է ավելի քան 2000 յարդով և դարձել է երրորդ խաղացողը, որը հասել է նման նվաճման՝ զիջելով Օ․ Ջեյ Սիմփսոնին և Էրիկ Դիքերսոնին։ Մրցաշրջանի բացման երկու խաղից հետո, որոնցում Սանդերսը 25 փորձով վաստակել է 53 յարդ, նա սկսել է 14 անընդմեջ խաղերով ռեկորդային շարք՝ հավաքելով յուրաքանչյուրում ոչ պակաս, քան 100 յարդ, այդ թվում երկու անգամ անցկացրել է գնդակը ավելի քան 200 յարդում։ Սանդերսը դարձել է առաջին ռանինբեքը, որը հինգ մրցաշրջանում հավաքել է ավելի քան 1500 յարդ, և միակն է եղել, որ դա արել է ուղիղ չորս մրցաշրջանում։ Իր նվաճումների համար Բարրի Սանդերսը Associated Press-ի կողմից ճանաչվել է լիգայի ամենաարժեքավոր խաղացող՝ այն կիսելով Բրետ Ֆավրի հետ։ Պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլի վերջին 1998 մրցաշրջանը Սանդերսն ավարտել է 1491 յարդ արդյունքով։

Չնայած ռեկորդային նվաճումներին՝ «Lions»-ը ու Սանդերսը երբեք չեն նվաճել Սուպերբոուլը։ Թիմը մոտենում էր գավաթին 1991 թվականի մրցաշրջանում, երբ Սանդերսը միջին հաշվով հավաքել է 1885 յարդ և 17 թաչդաուն։ 12 հաղթանակով և 4 պարտություններով «Lions»-ը փլեյ-օֆֆ փուլում հաղթել է «Դալաս Քոուբոյսին» 38-6 հաշվով, ինչը դարձե է Դետրոյթի առաջին հաղթանակը 1957 թվականից ի վեր։ «Lions»-ը կիսաեզրափակչում 41-10 հաշվով պարտվել է «Վաշինգտոն Ռեդսկինսին», Սանդերսը դրանում ընդհանուր առմամբ 59 յարդ է հավաքել։

Իր կարիերայի ընթացքում Բարրի Սանդերսը ամեն մրցաշրջանում ստացել է *Pro Bowl*-ի կարգավիճակ և ութ անգամ հայտնվել է առաջին *All-Pro* ցուցակում՝ 1989-1991 և 1993-1997 թվականներին, և *All-Pro* երկրորդ կազմի անվանացանկում՝ երկու անգամ՝ 1992 և 1998 թվականներին։ Սանդերսը ստացել է Լավագույն հարձակողական խաղացողի տիտղոսը 1994 և 1997 թվականներին, ինչպես նաև ընդգրկվել է 1990-ականների տասնամյակի թիմում։

## Կարիերայի ավարտ
1999 թվականի հուլիսի 27-ին Սանդերսը հրապարակավ հայտարարել է պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլից հեռանալու մասին՝ ֆաքսով նամակներ ուղարկելով հայրենի քաղաքի *Wichita Eagle* թերթին։ Նա, պահպանելով իր առողջությունը, կարիերայի ընթացքում հավաքել է ընդհանուր առմամբ 15269 յարդ և 99 թաչդաուն՝ այդ ցուցանիշով դառնալով պատմության մեջ երրորդ խաղացողը Ուոլթեր Փեյթոնից և Էմիտ Սմիթից հետո։

Սանդերսի կարիերայի ավարտն անսպասելի էր և շահարկման առիթ է դարձել։ Դրանից ուղիղ երկու տարի առաջ ֆուտբոլիստը թարմացրել էր իր պայմանագիրը «Lions»-ի հետ, որի համաձայն՝ ստորագրվելուց հետո նա վեց տարվա ընթացքում պետք է ստանար 35,4 միլիոն դոլար և 11 միլիոն դոլար։ «Lions»-ը պահանջել էր 5,5 միլիոն դոլար տույժ և հրաժարվելուց հետո դատական հայց էր ներկայացրել Սանդերսի դեմ։ 2000 թվականի փետրվարի 15-ին արբիտրաժը որոշում է կայացրել, որ Սանդերսը պետք է անհապաղ վճարի 1,833 միլիոն դոլար (տույժի մեկ վեցերորդ մասը), իսկ մնացած մասը վճարի յուրաքանչյուր տարվա ընթացքում, որը նա հետ չի բերել ըստ պայմանագրի։ Որոշումից առաջ Սանդերսն առաջարկել է անհապաղ վճարել նախկինում պահանջված 5,5 միլիոն դոլարը թիմից վտարելու համար, բայց «Lions»-ը չեն ընդունել առաջարկը՝ ասելով, որ սպասում են խաղացողի վերադարձին։ Հակառակ դեպքում, թիմը կհարգի իր որոշումը։ Սանդերսի գործակալը առաջարկել է ֆուտբոլիստին վաճառել այլ թիմի, բայց «Lions»-ը հավատարիմ է մնացել իրենց սկզբունքին, իսկ մյուս թիմերը չեն կարողացել բանակցել մինչև պայմանագրի ժամկետը լրանալը։

Տարիներ շարունակ հրաժարվելով իր որոշումը բացատրելուց՝ Սանդերսը հայտնել է, որ պատճառը *Lions*-ին կորցնելու «ավանդույթն» էր, չնայած նա զգում էր, որ դեռ կարող է կարիերան շարունակել, և Դեթրոյը 5 անգամ հասել փլեյօֆֆ դուրս գալուն, երբ Սանդերսը թիմում էր։ Ֆուտբոլից հեռանալուց առաջ «Lions»-ը մրցաշրջանում ունեցել է 5-11 հաշիվ, ինչը զրկեկ է Սանդերսին հաղթանակին հասնելու կամքից։ Նա դադարել է հավատալուց, որ ամեն ինչ կարող է դեպի լավը գնալ։ Երբ Դեթրոյթը ընտրել է կվոտերբեկ Չարլի Բուտչին 1998 թվականի դրաֆտի երկրորդ փուլի համար և պարզ է դարձել, որ նա կդառնա մրցաշրջանի հիմնական խաղացողը, Սանդերսը, ըստ երևույթին, չի ցանկացել ներգրավվել կվոտերբեկի հերթական անվերջ շրջապտույտի և հարձակողական մարտավարության մեջ։ Նա նաև հրապարակավ քննադատլ է թիմի ղեկավարությանը (առավելագույնը՝ Չուկ Շմիդթը) այն բանի համար, որ նա հրաժարվել է պահպանել Քևին Գլովերին՝ պայմանագրի առավելագույն սահմանաչափի պատճառով։ Գլովերը Սանդերսի ընկերն էր և, նրա կարծիքով թերագնահատվել է։ Սանդերսը նշել է, որ 1998 թվականին, երբ «Lions»-ը պարտվել է Թամպա Բեյին փլեյ-օֆֆում, նրա աչքերում արտասուքներ կային, քանի որ նա զգում էր, որ նա փլեյ-օֆֆում կրկին չի խաղա Դետրոյթի հետ։ Ոմանք ենթադրել են, որ մարզիչ Բրբի Ռոսի վերաբերմունքն է եղել նրա կարիերայի վաղաժամկետ ավարտի պատճառը, բայց Սանդերսը հերքել է այս տեսությունը իր «Barry Sanders: Now You See Him» ինքնակենսագրականում։

## Անձնական կյանք
Սանդերսի որդին՝ Բարրի Ջեյմս Սանդերսը (, ծնված 1994 թվականի ապրիլի 10-ին), ևս խաղում է ամերիկյան ֆուտբոլ՝ որպես ռանինբեք։ 2009 թվականին նա դարձել է միակ երկրորդ կուրսեցին, որն ընդգրկվել է *Tulsa World*-ի կողմից նահանգի թիմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի ամերիկյան ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բարերարներ