Մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակ

**Մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակ**, մ.թ.ա. 3000 թվականի հունվարի 1-ից մինչև մ.թ.ա. 2001 թվականի դեկտեմբերի 31-ն ընկած ժամանակամիջոցը։ Այս ժամանակաշրջանում ավարտվում է Նոր քարի դարը (Նեոլիթ) և սկսվում է Բրոնզի դարը։

## Կլիմա
* Մեր թվարկությունից մոտ 2900 տարի առաջ ավարտվում է սաստիկ ցրտահարությունը՝ Պիորայի տատանումը։
* Մ.թ.ա. 2500-ից 2100-ն ընկած ժամանակահատվածում, կամ մ.թ.ա. շուրջ 2700 թվականին, Սահարայի չորացումը հասնում է առավելագույնի։ 
* Մ.թ.ա. 2200 թվականի երաշտ, մշակութային հեղափոխության վրա ազդեցության տեսանկյունից՝ Հոլոցենի կլիմայական ամենահին իրադարձություններից մեկը։

## Մշակույթ

### Մերձավոր Արևելք
* Մ.թ.ա. մոտ 2900–2350 թվականներ. Վաղ դինաստիական շրջան (Միջագետք)։
* Մ.թ.ա. մոտ 2334–2154 թվականներ. Աքքադ։
* Մ.թ.ա. 3100–2686 թվականներ. Վաղ դինաստիական շրջան (Եգիպտոս)։
* Մ.թ.ա. մոտ 2700–1600 թվականներ. Հին էլամերենի շրջան։
* Մ.թ.ա. 2686–2181 թվականներ. Եգիպտոսի հին թագավորություն։
* Մ.թ.ա. 2181–2055 թվականներ. Եգիպտոսի առաջին անցումային շրջան։
* Մ.թ.ա. մոտ 3000 թվական. Ավարտվում է նուբիական Ա խմբի մշակույթը։
* Մ.թ.ա. մոտ 2300 թվական. Նուբիական Գ խմբի մշակույթ։

### Եվրոպա

* Մ.թ.ա. մոտ 3200. Կիկլադյան քաղաքակրթությունը տարածվում է Եգեյան ծովի Կիկլադներ կղզեխմբում։ Ի հայտ են գալիս քաղաքային տիպի առաջին բնակավայրերը։
* Մ.թ.ա. մոտ 3200–3100. Հունական քաղաքակրթությունը մայրցամաքային Հունաստանում։
* Մ.թ.ա. մոտ 3200–2800 թվականներ. Օցերիի մշակույթ։

## Կարևոր իրադարձություններ
### [[Հայկական լեռնաշխարհ]]
* Կուր-Արաքսյան մշակույթ 
* Մ.թ.ա. 4-3-րդ հազարամյակներ, հիմանդրվում է «Բերդաղ» ամրոցը և ևս երկու բնակատեղի (ներկայիս՝ Եղեգնուտ գյուղի տարածք, Լոռու մարզ)։
* Ըստ Հունահայկական հիպոթեզի՝ հայերենի և հունարենի ենթադրյալ նախահունահայկական շրջանը։
* Մ.թ.ա. 3-2-րդ հազարամյակներ` Բրոնզի դարը Հայկական լեռնաշխարհում։
* Մ.թ.ա. 2494 - մ.թ.ա 2493 թվականներ, կառուցվում է Հայկաշենը (Հարք գավառ, Տուրուբերան)։
* Մ.թ.ա. 2492 թվականին, հայերի նախահայր, Հայկ նահապետը ջախջախում է Բելի զորքը.:
* Մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակի վերջերին և մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի սկզբներին, ըստ «Զգուշավոր հայասյան հիպոթեզ»-ի Հայկական լեռնաշխարհի հյուսիս-արևմուտք՝ Ճորոխ գետի հովիտ (հետագայում՝ Հայասա) են ներթափանացում նախահայերը, իսկ հետագայում տարածվում ողջ լեռնաշխարհով մեկ։
* Հիմնադրվում է «Արքունի» ամրոցը (ներկայիս՝ Լճկաձոր գյուղի հյուսիս-արևմտյան մասում, Տավուշի մարզ)։
* Հազարամյակի վերջ, ձևավորվում են ցեղերն ու ցեղային միությունները։
* Մ․թ․ա․ 3-2-րդ հազարամյակներ, ներկայիս Բալահովիտ (Կոտայքի մարզ) գյուղի տարածքում հիմանդրվում է քաղաքատեղի։
* Մ․թ․ա․ 3-2-րդ հազարամյակներ, ներկայիս Արտաշավան (Արագածոտնի մարզ) գյուղի տարածքում հիմնադրվում է ամրոց (8կմ հյուսիս), իսկ մ․թ․ա․ 3-1-ին հազարամյակներում՝ «Գազանոց» ամրոցը (2կմ հյուսիս-արևելք)։
* Մ․թ․ա․ 3-1-ին հազարամյակներ, ներկայիս Շիրակամուտ (Լոռու մարզ) գյուղի տարածքում հիմանդրվում է «Դպրոցի բլուր» բնակատեղին (գյուղի եզրին), իսկ գյուղի մեջ առկա է նույն թվագրությամբ դամբարանադաշտ։

### [[Բալկաններ]]
* Եգեյան մշակույթի տարածումը Եգեյան ծովի կղզիներում։ 
* Մ.թ.ա. 22-րդ դար, նախահունական ցեղերը ներխուժում են Բալկաններ։

### [[Կրետե]]
* Մ.թ.ա. մոտ 2500 թվական, Մինոս թագավորի կառավարումը։

### [[Մերձավոր Արևելք]]
* Մ.թ.ա. 4-3-րդ հազարամյակներ, սեմիտները, ըստ լեզվական տարբերությունների, բաժանվում են երկու խոշոր խմբի՝ արևելյան (Հյուսիսային Միջագետք) և արևմտյան (Քանան, Ասորիք)։ Արևմտյան խումբը իր հերթին բաժանվում է երկու ենթախմբի՝ հյուսիս-արևմտյան և հարավային։ Հյուսիս-արևմտյան ենթախմբի առաջին հայտնի ներկայացուցիչները ամովրհացիներն են։

### [[Քանան]]
* Մ․թ․ա․ 2750 թվական, հիմնադրվում է Տյուրոս քաղաքը։

### [[Միջագետք]]
* Հիմնադրվում է Հառան քաղաքը։
* Մ.թ.ա. 2675 թվականին, Գիլգամեշ արքան հասնում է Ուրուկ քաղաքի անկախությանը։
* Մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակի առաջին կեսեր, ստեղծվում են Գիլգամեշի մասին առաջին երգերը։
* Մ.թ.ա. մոտ 25-րդ դար, Աշուր քաղաք-պետության հիման վրա ստեղծվում է Ասորեստանը։
* Մ.թ.ա. 24-րդ դար, հիմնադրվում է Աքքադը։

### [[Բաբելոն]]
* Մ.թ.ա. մոտ 2047 թվականին հիմնադրվում է Ուրի 3-րդ հարստությունը։ Կառուցվում է Ուրի զիկկուրատը։

### [[Հին Եգիպտոս|Եգիպտոս]]
* Մ.թ.ա. 2609 թվական, Ջոսեր փարավոնի կառավարման սկիզբը Եգիպտոսում։ Քարե աստիճանաձև Բուգերի ստեղծումը։
* Մ.թ.ա. 2590 թվականին մահացել է Եգիպտոսի տիրակալ Ջոսեր փարավոնը։ 
* Մ.թ.ա. մոտ 2551 թվականին իշխանության է գալիս Քեոփսը։
* Մ.թ.ա. մոտ 2160 թվականին ավարտվում է Հին թագավորության դարաշրջանը։ 
* Մ.թ.ա. 2040 թվականին հիմնադրվում է Միջին թագավորություն։

### [[Չինաստանի պատմություն|Չինաստան]]
* Մ.թ.ա. մոտ 2600 թվականին, առասպելական Հուանգ-դին իրեն է ենթարկում առանձին ցեղերի առաջնորդներին և ստեղծում առաջին առասպելական չինական պետությունը։  
* Մ.թ.ա. 2137 թվականի հոկտեմբերի 22-ին տեղի է ունենում արևի խավարում։ Ըստ Շու Ցզինգի՝ մահապատժի են ենթարկվել Հի և Հո աստղագետները, ովքեր «զբաղվելով հարբեցողությամբ», չեն հասցրել նախազգուշացնել այդ մասին։

### [[Հին Հնդկաստան]]
* Հարապպայի քաղաքակրթություն

### [[Արևելյան Եվրոպա]]
* Պղնձեդարյան Տրիպոլյան մշակույթի անհետացումը Բեսարաբիայում (ներկայիս Ուկրաինայի և Մոլդովայի տարածք)։
* Հնդեվրոպական համայնքից նախասլավոնների առանձնացման սկիզբը։

### [[Նախնադարյան Նորվեգիա|Նորվեգիա]]
* Մ.թ.ա. 2800-2200 թվականներ, նոր քարի դարը Սկանդինավյան թերակղզում։
* Ներթափանցում են հնդեվրոպացիները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հազարամյակներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակ