Մարիանա Մացցուկատո

**Մարիանա Մացցուկատո** (), իտալա-ամերիկյան երկքաղաքացիությամբ տնտեսագետ։ Նա Լոնդոնի համալսարանական քոլեջի նորարարության և հանրային արժեքի տնտեսագիտության պրոֆեսոր է և նորարարության և հանրային նպատակների ինստիտուտի (IIPP) հիմնադիրն ու տնօրենը։ Նրա հետազոտությունը կենտրոնանում է տեխնոլոգիական, տնտեսական և սոցիալական փոփոխությունների միջև փոխհարաբերությունների վրա։

Նա Շոտլանդիայի կառավարության տնտեսական խորհրդատուների խորհրդի և Հարավային Աֆրիկայի տնտեսական խորհրդատվական խորհրդի անդամ է։ 2019 թվականին նա միացել է ՄԱԿ-ի Զարգացման քաղաքականության կոմիտեին։

Մացցուկատոն «*Ձեռնարկատիրական պետություն. պետական և մասնավոր հատվածների առասպելների ապամոնտաժում*» և «*Ամեն ինչի արժեքը. ստեղծում և ընդունում համաշխարհային տնտեսության մեջ*» գրքի հեղինակն է։ 2016 թվականին Մացցուկատոն Մայքլ Ջեյքոբսի հետ խմբագրել է «*Վերաիմաստավորելով կապիտալիզմը. կայուն և ներառական աճի էկոնոմիկա և քաղաքականություն*» գիրքը։ 2013 թվականին *The New Republic*-ը նրան անվանել է «*նորարարության երեք ամենակարևոր մտածողներից մեկը*»։

## Վաղ կյանք և կրթություն
Մացցուկատոյի իտալացի ծնողները՝ Էռնեստոն և Ալեսանդրան, 1972 թվականին տեղափոխվեցին Փրինսթոն, Նյու Ջերսի, իրենց երեք փոքր երեխաների՝ Վալենտինայի, Մարիանայի և Յակոպոյի հետ, Այն բանից հետո, երբ Էռնեստոն պաշտոն ստացավ որպես ֆիզիկոս Փրինսթոնի համալսարանի պլազմայի ֆիզիկայի լաբորատորիայում։ Մարիանա Մացցուկատոն իր վաղ կյանքի մեծ մասն անցկացրել է ԱՄՆ-ում՝ նախքան Եվրոպա վերադառնալը։

1986 թվականին Փրինսթոնի ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո Մացցուկատոն 1990 թվականին Թաֆթսի համալսարանից ստացել է արվեստի բակալավրի կոչում պատմության և միջազգային հարաբերությունների ոլորտում։ Այնուհետև նա ընդունվեց Սոցիալական հետազոտությունների նոր դպրոց՝ հետերոդոքս տնտեսագիտության նկատմամբ հետաքրքրության պատճառով, որտեղ 1999 թվականին ստացել է տնտեսագիտության մագիստրոսի և տնտեսագիտության դոկտորի աստիճան։

## Կարիերա
### Աշխատանք համալսարանում
1995-1997 թվականներին Մացցուկատոն եղել է Նյու Յորքի համալսարանի տնտեսագիտության դոցենտ։ 1997-1999 թվականներին դասավանդել է Դենվերի համալսարանում։ 1998-ից 1999 թվականներին եղել է Մարի Կյուրիի ասպիրանտուրայի հետազոտող Լոնդոնի բիզնես դպրոցում, որտեղ աշխատել և հոդվածներ է հրապարակել Փոլ Գերոսկիի (Լոնդոնի բիզնես դպրոցի նախկին դեկան) հետ միասին։

1999 թվականին Մարիաննան հրավիրվել է Բաց համալսարան որպես դասախոս, որտեղ 2005 թվականին դարձել է պրոֆեսոր։ Հիմնադրել է նորարարության, գիտելիքի և զարգացման հետազոտական կենտրոնը։ 2008-2010 թվականներին եղել է Բոկկոնիի համալսարանի հրավիրյալ պրոֆեսոր։ 2014 թվականին նա եղել է Սիդնեյի տեխնոլոգիական համալսարանի պատվավոր հրավիրված պրոֆեսոր։ 2011-ից 2017 թվականներին ղեկավարել է Սասսեքսի համալսարանի տնտեսագիտության և նորարարության ամբիոնը։ 2017-ին Մացցուկատոն դարձել է Լոնդոնի համալսարանական նորարարության և հանրային արժեքի տնտեսագիտության քոլեջի պրոֆեսոր և հիմնել իրենց Նորարարության և հանրային նպատակների ինստիտուտը (IIPP):

### Տնտեսական խորհրդատու
Մացցուկատոն միացել է Նոր տնտեսական հիմնադրամի (NEF) աշխատանքային խմբին 2012-ից 2013 թվականներին, ինչպես նաև Եվրոպական հանձնաժողովի (ԵՀ) հանրային հատվածի նորարարության աշխատանքային խմբին 2012-ից 2014 թվականներին։ 2014-ից 2016 թվականներին եղել է համաշխարհային տնտեսական ֆորումի ինովացիոն տնտեսության համաշխարհային օրակարգի խորհրդի անդամ։ Նա նաև եղել է Եվրոպական հանձնաժողովի նորարարություն հանուն աճի (RISE) փորձագիտական խմբի անդամ։ 2015-ից 2016 թվականներին նա նշանակվել է Բրիտանական Լեյբորիստական կուսակցության տնտեսական խորհրդատվական կոմիտեի կազմում, որը կազմակերպել է ստվերային կանցլեր Ջոն Մակդոնելը և հաշվետու է Լեյբորիստական կուսակցության առաջնորդ Ջերեմի Քորբինին։

2015 թվականից մինչ օրս Մացցուկատոն աշխատում է Շոտլանդիայի կառավարության տնտեսական խորհրդատուների խորհրդում։ 2016 թվականին նա դարձել է Իտալիայի խորհրդարանի բյուջետային գրասենյակի գիտական խորհրդատուն և նրանց տնտեսական արդարադատության հանձնակատարը։ 2017 թվականին դարձել Է ՄԱԿ-ի Կայուն զարգացման կառավարման խորհրդի անդամ։

2018 թվականին նա սկսել է աշխատել որպես ԵՄ հետազոտությունների, գիտության և նորարարության հարցերով հանձնակատար Կառլոս Մոեդասի հատուկ խորհրդական, որտեղ նա գրել է «*Առաքելության վրա հիմնված հետազոտություն և նորարարություն Եվրոպական միությունում*» զեկույցը։ Նա նաև ՏՀԶԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անխել Գուրիայի հատուկ խորհրդականն է ՏՀԶԿ-ի տնտեսական աճի նոր հայեցակարգի վերաբերյալ։ Նա ՄԱԿ-ի Զարգացման քաղաքականության կոմիտեի անդամ է, որին միացել է 2019 թվականին։

Նա միացել է Sitra-ի Ֆինլանդիայի ինովացիոն հիմնադրամի խորհրդատվական խորհրդին։ Միևնույն ժամանակ նա հրավիրվել է Հանրային քաղաքականության հետազոտությունների ինստիտուտ՝ որպես հոգաբարձու։ 2016 թվականից նա Շումպետերի միջազգային ընկերության փոխնախագահն է։ Մացցուկատոն ընդգրկվել է Նորվեգիայի հետազոտական խորհրդին կից խորհրդատվական խորհրդի կազմում։

### Այլ գործունեություն
2015 թվականին Մացցուկատոյին հանձնարարվեց Բրազիլիայի կառավարության գիտության, տեխնոլոգիաների և նորարարության նախարարության համար գրել զեկույց Բրազիլիայի ինովացիոն քաղաքականության վերաբերյալ, որը հրապարակվել է 2016 թվականի ապրիլի 6-ին։ Մացցուկատոն դարձավ առաջին կինը, ով կարդաց Ռաուլ Պրեբիշի դասախոսությունը, որը 2016 թվականի ապրիլին կազմակերպել էր ՄԱԿ-ի Լատինական Ամերիկայի և Կարիբյան ավազանի տնտեսական հանձնաժողովը Սանտյագոյում, Չիլի։

## Հետազոտություն
### Նորարարություն
Մացցուկատոյի հետազոտությունը կենտրոնանում է ֆինանսական շուկաների, նորարարության և տնտեսական աճի միջև փոխհարաբերությունների վրա՝ ընկերության, արդյունաբերության և երկրի մակարդակներում։ Նա աշխատում է էվոլյուցիոն տնտեսագիտության Շումպետերյան տեսության շրջանակներում՝ ուսումնասիրելով ընկերությունների միջև մշտական տարբերությունների ծագումն ու էվոլյուցիան, և թե ինչպես են այդ տարբերությունները տարբերվում տարբեր ոլորտներում և արդյունաբերության կյանքի ցիկլի ընթացքում։

Նրա էմպիրիկ հետազոտությունները կենտրոնացած են ավտոմոբիլային, համակարգչային, կենսատեխնոլոգիական և դեղագործական արդյունաբերության վրա։ Նա վերլուծել է տեխնոլոգիական փոփոխությունների և տնտեսական պղպջակների համատեղ էվոլյուցիան։ Այսպես ասած, նա պնդում է, որ բաժնետոմսերի գների անկայունությունը ձգտում է ամենաբարձրը լինել ընկերության և արդյունաբերության մակարդակում, երբ տեխնոլոգիական նորարարությունները առավել «*արմատական*» են։

2013 թվականին Մացցուկատոն հրատարակել է «*Ձեռնարկատիրական պետություն. պետական և մասնավոր հատվածների առասպելների վերացում*» գիրքը։ Գիրքը պնդում է, որ պետության՝ որպես ստատիկ բյուրոկրատական կազմակերպության գաղափարը, որն անհրաժեշտ է միայն շուկայի ձախողումները «շտկելու» և դինամիկ ձեռներեցությունն ու նորարարությունը մասնավոր հատվածին թողնելու համար, սխալ է։ Նա նկարագրում է մի շարք դեպքերի ուսումնասիրություններ տարբեր ոլորտներում, ներառյալ կենսատեխնոլոգիան, դեղագործությունը և տեխնոլոգիաները, ցույց տալու համար, որ բարձր ռիսկային ներդրումները կառավարության կողմից կատարվում են նախքան մասնավոր հատվածի ներգրավումը։ iPhone-ին նվիրված գլխում նա նկարագրում է, թե ինչպես են այն «խելացի» դարձնող տեխնոլոգիաները՝ ինտերնետը, GPS-ը, սենսորային էկրանը և ձայնով ակտիվացված Սիրին, ֆինանսավորվել կառավարության կողմից։

Գրքի երկու գլուխները նվիրված են «*կանաչ տեխնոլոգիաների*» ձևավորվող հեղափոխությանը։ Նա մանրամասնում է պետական միջոցները, որոնք, նրա կարծիքով, հիմք են ստեղծում այս հեղափոխության համար, ինչպես պետությունը ներդրումներ է կատարում կենսատեխնոլոգիայի և նանոտեխնոլոգիայի ամենառիսկային ոլորտներում։ Գիրքը եզրափակում է փաստարկելով, որ այս բոլոր օրինակներում ռիսկերը սոցիալականացվել են, իսկ օգուտները՝ սեփականաշնորհվել, և դիտարկվում են այս դինամիկան վերափոխելու տարբեր ուղիներ՝ ավելի «*ներառական աճ*» ապահովելու համար։

### Ստեղծագործություն
Նա կենտրոնացավ Ուիլյամ Լազորնիկի հետ իր աշխատանքում անհավասարության վրա։ Նրանց 2013 թվականի համատեղ աշխատությունը՝ «*Ռիսկի և պարգևատրման կապը. ո՞վ է ռիսկի դիմում։ Ո՞վ է ստանում պարգևը*»։ Նկարագրում է լարվածությունը ժամանակակից կապիտալիզմում արժեքի ստեղծման և արժեքի արդյունահանման միջև։ Հեղինակները պնդում են, որ նորարարության գործընթացում ռիսկերի «*կոլեկտիվ*» բաշխման և պարգևների ավելի ու ավելի նեղ բաշխման միջև անհամաչափ հավասարակշռություն կա։

*Policy Network* վերլուծական կենտրոնի համար հոդվածում, որը կոչվում է «*Rebalancing What?*» Մացցուկատոն պնդում է, որ խնդիրը ոչ միայն կարճաժամկետ է, այլ նաև այն, թե ինչպես են արժեքի վրա հիմնված ֆինանսական գործունեությունը պարգևատրվում արժեքի վրա հիմնված գործունեության փոխարեն, ինչը հաճախ հանգեցնում է արժեքի ոչնչացման։ Նրա *The Value of Everything: making and taking in the global economy* գիրքը, որը հրատարակվել է 2018 թվականին, նկարագրում է, թե ինչպես են ֆինանսական ընկերությունները հանդես գալիս որպես ռենտա փնտրողներ, այլ ոչ թե իրենք՝ արժեքներ ստեղծողներ, և որ գործող օրենսդրությունը խրախուսում է նման վարքագիծը։

### Շուկայի ձևավորում
2014 թվականից ի վեր Մացցուկատոն մշակել է իր քննադատությունը «*շուկայի ձախողման տեսության*» և տնտեսության մեջ պետության դերի մասին իր հայեցակարգի վերաբերյալ՝ որպես «*նոր շուկաների ստեղծում և ձևավորում*», այլ ոչ թե պարզապես դրանց ամրագրում։

Կարլոտա Պերեսի հետ նրա աշխատանքը դիտարկում էր, թե ինչ հեռանկար կարող է ապահովել «*կանաչի*» նոր ըմբռնումը որպես ամբողջ տնտեսության վերակողմնորոշում։ Նրա աշխատանքը Կայետանո Պեննայի հետ կենտրոնացած էր այն բանի վրա, թե ինչպես առաքելության վրա հիմնված շուկայի ձևավորման շրջանակը կարող է նոր պատկերացումներ տալ պետական ներդրումային բանկերի դերի վերաբերյալ։

## Մրցանակներ և անվանակարգեր
2013 թվականին Մացցուկատոյի «*Ձեռնարկատիրական պետություն*» գիրքը ներառվել է Financial Times-ի տարվա գրքերի ցուցակում։ Գիրքը հաջորդ տարի նրան նաև արժանացրել է New Stateman/SPERI մրցանակի քաղաքական տնտեսության ոլորտում։ Նույն թվականին «*Ձեռնարկատիրական պետությունը*» (*Das Kapital des Staates*) գրքի գերմաներեն թարգմանությունն առաջադրվել է «*Գերմանական բիզնես գրքի*» մրցանակի (*Deutscher Wirtschaftsbuchpreis*): 2016 թվականին նա արժանացել է Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությանը կից Ֆրիդրիխ Էբերտի հիմնադրամի Հանս-Մատտեֆերի գրքի մրցանակին։

Նրան շնորհվել է Սան Մարտինի ազգային համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչում։ Նրան, 2017 թվականին շնորհվել է նաև Հասելթի համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչում։ Սայմոն Ֆրեյզերի համալսարանը նրան պատվավոր կոչում է շնորհել 2020 թվականին։

2019 թվականին Համաեվրոպական գիտությունների ակադեմիայի կողմից նրան շնորհվել է Մադամ դե Ստալի մշակութային արժեքների մրցանակը՝ ի նշան նորարարության խթանման գործում կառավարությունների դերի վերլուծության մեջ ունեցած ներդրման։ Մեկ տարի անց նա ստացել է Ջոն ֆոն Նեյմանի մրցանակը։

## Մոտեցում
Ջայաթի Ղոշը, ով գրում է Nature-ի համար, գրել է, որ առաքելության տնտեսությունը «*ժամանակի և լավատեսության տեսլականն է*»՝ ուղղված մասնավոր և պետական ներդրումների միջոցով հիմնական խնդիրները լուծելու համար։ Նա պնդում էր, որ Մացցուկատոյի փաստարկները հնչում են պարզ և ակնհայտ, բայց իրականում հեղափոխական են, ինչը ենթադրում է նոր դեր կառավարությունների համար։

Ջոն Քեյը գրել է, որ «*լուծումների վրա հիմնված տնտեսությունը*» ղեկավարվում և համակարգվում է հզոր կառավարությունների կողմից, որոնք վերահսկում են նորարարության բոլոր փուլերը՝ քաղցկեղից մինչև կլիմայի փոփոխության խնդիրները լուծելու համար։ Քեյը նշում է, որ այնպիսի նախագծեր, ինչպիսիք են Նիքսոնի պատերազմը քաղցկեղի դեմ և Մաոյի Մեծ թռիչքը, հակված են ձախողման, քանի որ նորարարության քաղաքական ուղղությունը կհանգեցնի օբյեկտիվ արձագանքների բացակայությանը, մինչդեռ արդյունավետ առաջընթացը պահանջում է շատ մրցունակ շուկաներ՝ աստիճանական նորարարություններով, նոր արտադրանքներով, ստեղծագործական ոչնչացում, և անհատ ձեռներեցների համար ապակենտրոնացված իշխանություն՝ իրենց անկախ տեսլականով, ուղղորդող, կենտրոնացված տեսլականի փոխարեն։

Ֆրանցիսկոս պապը, խոսելով ամեն ինչի արժեքի մասին, ասել է. «*Ես հավատում եմ, որ (նրա տեսլականը) կարող է օգնել մտածել ապագայի մասին*»։

Մարտին Վուլֆը գրել է, որ «*Ձեռնարկատիրական պետությունը*» առաջարկում է «*վիճելի թեզ*», բայց «*հիմնականում ճիշտ է*» և զգուշացնում է, որ «*նորարարության խթանման գործում կառավարության դերը չճանաչելը կարող է լինել աճող բարգավաճման ամենամեծ սպառնալիքը*»։

Ռոբերտ Ատկինսոնը հայտարարել է, որ «*մի բան է օրինականացնել պետությունը որպես նորարարության շարժիչ ուժ և արժանին մատուցել, որտեղ անհրաժեշտ է ինչ-որ բան, իսկ Մացցուկատոյի գիրքը վարպետորեն ինչ-որ բան անում է*», բայց «*միանգամայն այլ բան է մշակել արդյունավետ ինովացիոն քաղաքականություն, որը ռիսկի հետ առնչվում է քաղաքականապես ընդունելի ձևով*»։

The Economist-ի սյունակը պնդում էր, որ նա «*չափազանց կոշտ է բիզնեսում*», բայց որ Մացցուկատոն իրավացի է «*պետության կենտրոնական դերի վերաբերյալ խաղ փոխող բեկումնային առաջընթացների արտադրության մեջ*», և որ նրա «*ներդրումը տեխնոլոգիական բիզնեսի հաջողության մեջ չպետք է թերագնահատել*»։

Ադամ Սմիթի նեոլիբերալ մտածողության ինստիտուտի հետդոկտորանտ Թիմ Ուորսթոլը պնդում է, որ Մացցուկատոն առաջարկում է հանրային բարիքների շփոթեցնող սահմանում, ինչը «*կրիտիկական կետ է*», քանի որ «*(հանրային ապրանքների) անմրցունակ և չբացառված բնույթը դժվարացնում է շահույթ ստանալ դրանց տրամադրումից*», և, հետևաբար, մասնավոր հատվածը, ըստ սահմանման, չի կարող շահագրգռված լինել դրանցով։

## Գրքեր
* Mazzucato, M. (2021), Mission Economy: A Moonshot Guide to Changing Capitalism, Allen Lane
* Mazzucato, M. (2018), The Value of Everything: Making and Taking in the Global Economy, Public Affairs
** Ценность всех вещей: Создание и изъятие в мировой экономике / Пер. с англ. Н. Проценко. Под науч. ред. Н. Афанасова, А. Павлова. — М. : Изд. дом Высш. шк. экономики, 2021. — 408 с. — (Экономическая теория).
*** *Маццукато М.* Всеобщая ценность. Создание и изъятие в глобальной экономике // Экономическая социология. 2020. Т. 21. № 5. (Введение к книге)
* Jacobs, M. and Mazzucato, M. (2016), Rethinking Capitalism: Economics and Policy for Sustainable and Inclusive Growth, Wiley-Blackwell
* Mazzucato, M. and Perez, C. (2015), Innovation as Growth Policy, in «The Triple Challenge: Europe in a New Age», J. Fagerberg, S. Laestadius, and B. Martin (eds.), Oxford: Oxford University Press
* Mazzucato, M. (2013), *The Entrepreneurial State: Debunking Public vs. Private Sector Myths*, Anthem Press: London, UK
** *Мацукато М.* Предпринимательское государство: развеем мифы о государстве и частном секторе // Экономическая социология. 2021. Т. 22. № 2. (Перевод первой главы книги)
* Mazzucato, M. (2011), *The Entrepreneurial State*, Demos, London, UK
* Mazzucato, M. and Dosi, G. (Eds, 2006), *Knowledge Accumulation and Industry Evolution: Pharma-Biotech*, Cambridge UK: Cambridge University Press
* Mazzucato, M. (Ed, 2002), *Strategy for Business, A Reader*, Sage Publications, London, 2002
* Mazzucato, M. (2000), *Firm Size, Innovation and Market Structure: The Evolution of Market Concentration and Instability*, Edward Elgar, Northampton, MA

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Боб Симисон* Возмутитель спокойствия в экономике // Финансы и развитие, сентябрь 2020.

## Արտաքին հղումներ
* *Ջոն Թորնհիլ* «Պետք է, որ պետությունը մռնչա» Վեդոմոստի

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի իտալացիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կանայք
Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Իտալացի կանայք
Կատեգորիա:Իտալացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Իտալիայում ծնվածներ
Կատեգորիա:Կին տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Փրինսթոնի համալսարանի շրջանավարտներ