Պատկերներ ցուցահանդեսից

200px|մինի|Մուսորգսկի
**«Պատկերներ ցուցահանդեսից»** (), դաշնամուրային ստեղծագործությունների շարք, որը բաղկացած է տասը պիեսներից։ Ստեղծագործության հեղինակն է ռուս կոմպոզիտոր Մոդեստ Մուսորգսկին։ Կոմպոզիտորը սյուիտների շարքը գրել է 1874 թվականին ռուս նկարիչ, ճարտարապետ, բեմանկարիչ Վիկտոր Հարթմանի հիշատակին։

## Ինքնագիր
Ինքնագիրը պահվում է Սանկտ Պետերբուրգի Ռուսաստանի ազգային գրադարանում ՝ հետևյալ ենթավերնագրով «Վիկտոր Հարթմանի հուշերից», ստորագրված ՝ հունիսի 22, 1874 թվական, Պետրոգրադ։

## Ստեղծագործության պատմություն
200px|մինի|ձախից|Վիկտոր Հարթման
### Մուսորգսկի և Հարթման
Ճարտարապետ, նկարիչ Վիկտոր Ալեքսանդրի Հարթմանը (1834—1873) XIX դարի արվեստի պատմության մեջ ճանաչվեց, որպես ռուսական ճարտարապետական արվեստի հիմնադիրներից մեկը։ Նա առանձնանում էր իր ինքնությամբ և հարուստ երևակայությամբ։
200px|մինի|Ստասով /Ռեպին / 1873 թ․
Ակտիվորեն մասնակցել է «Հզոր խմբակի», նկարիչների արտելի և Պերեդվիժնիկների ընկերության ստեղծագործական կյանքին։ 19-րդ դարի ռուս արվեստաբան, երաժշտական քննադատ, հնագետ Վլադիմիր Ստասովը իր մեծ ներդրումն է ունեցել «Հզոր խմբակի» գեղագիտական և ստեղծագործական սկզբունքների ձևավորման վրա, որի տանն էլ հանդիպել են Մուսորգսկին և Հարթմանը և դարձել մտերիմ ընկերներ։ 1873 թվականին 39 ամյա Հարթմանի հանկարծակի մահը շատ է հուզում Մուսորգսկուն։
### Ցուցահանդես
1874 թվականի փետրվար-մարտ ամիսներին Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայում Ստասովի նախաձեռնությամբ և Պետերբուրգի ճարտարապետների ընկերության համագործակցությամբ անց կացվում է Հարթմանի աշխատանքների ցուցահանդես, որտեղ ներկայացվում է շուրջ 400 աշխատանք, որոնք ստեղծվել էին տասնհինգ տարիների ընթացքում․ նկարներ, ջրաներկեր, ճարտարապետական նախագծեր, թատերական ներկայացումների, թատերական հանդերձների և գեղարվեստական արտադրանքների համար էսքիզներ։

Շրջելով պատկերասրահով` Մուսորգսկին մտածում է դաշնամուրային ստեղծագործություն գրելու վերաբերյալ։ Ընդամենը երեք շաբաթում, հունիսի 2-ից 22-ը կոմպոզիտորը ստեղծագործական մեկ շնչով գրում է այս սյուիտները։

Նկարներ, որոնց թեմաներով ստեղծագործել է Մուսորգսկին․
* «Թզուկները»
*«Հին ամրոց»
*«Թյուիլրիի այգում» կամ «Երեխաների վեճը խաղից հետո՝ Թյուիլրիի այգում» (այգին այժմ գոյություն չունի)
*«Լծկաններ»
* «Ձվից դուրս չեկած ճուտիկների բալետը»
* «Երկու հրեա - հարուստը և աղքատը՝ Սամուել Գոլդենբերգ և Շմույլե»
*«Լիմոժ։ Շուկա։ (Մեծ նորությունը)»
* «Գետնադամբարան»
* «Խրճիթ՝ հավի ոտքերի վրա»
* «Դյուցազնական դարպասները»
Նկարներ, որոնք գոյություն ունեն։

:

## Հրատարակման պատմություն
200px|մինի|Նկարներ պատկերասրահից 1-ին հրատարակություն
Ինչպես Մուսորգսկու ստեղծագործությունների մեծ մասը, այնպես էլ «Պատկերներ ցուցահանդեսից» սյուիտների շարքը, ունի բարդ հրատարակման պատմություն։ Չնայած այն հանգամանքին, որ ստեղծագործությունը գրվել է 1874 թվականի հունիսին, շատ կարճ ժամանակահատվածում, սակայն մինչև 1886 թվականը, այն չի տպագրվել։ Կոմպոզիտորի մահից հետո, հինգ տարի անց, այն տպագրվեց նրա ընկերոջ ՝ կոմպոզիտոր Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակովի կողմից։ Այնուհանդերձ, այս հրատարակությունը, Մուսորգսկու աշխատանքի լիարժեք ճշգրիտ ներկայացումը չէր, այն պարունակում էր մի շարք բացթողումներ և սխալներ։ 1931 թվականին, նշելով կոմպոզիտորի մահվան 50-րդ տարելիցը, ստեղծագործությունը հրատարակվեց Պավել Լամմի կողմից։

1940 թվականին իտալացի կոմպոզիտոր Լուիջի Դալապիկկոլան հրատարակեց Մուսորգսկու այս ստեղծագործությունը՝ լայն մեկնաբանությամբ։

## Պիեսներ
### Զբոսանք
**Promenade** 1

Սյուիտը գրված է սի բեմոլ մաժորում (B♭)։

Չափը փոփոխվում է 5/4 և 6/4;

Տակտը՝ *Allegro giusto, nel modo russico; senza allegrezza, ma poco sostenuto*
250px|մինի|Զբոսանք 1
450px|կենտրոն|մինի|Առաջին զբոսանքի 3-րդ և 4-րդ տակտեր
Թեման ստեղծագործության մեջ մի քանի անգամ կրկնվում է։ Այն հիշեցնում է ռուսական ժողովրդական երգեր, մեղեդին սկսվում է «մեներգով», իսկ հետո շարունակվում «երգչախմբով»։ Ունի պարզ և ուժեղ ռիթմեր։

### № 1 «Թզուկներ»
**The Gnome**
250px|մինի|Թզուկներ
Գրված է մի բեմոլ մինորում (E♭)։

Չափը՝ 3/4;

Տեմպը՝ փոփոխվող *Vivo and Meno mosso, pesante*
250px|մինի|Թզուկներ, բնագիր, 1-ին տակտեր
Հարթմանի չպահպանված էսքիզում պատկերված է եղել տոնածառի խաղալիք՝ շչելկունչիկ (մարդուկ-ջարդուկ) թզուկ՝ ծուռ ոտքերով։ Դինամիկ մեղեդին այնպես վարպետորեն է գրված, որ կարծես անշարժ թզուկը սկսում է կենդանանալ, և ունկնդիրը կարող է հետևել, թե նա ինչպես է տեղից-տեղ շարժվում, իսկ հետո` քարանում։

; Զբոսանք 2
250px|մինի|Զբոսանք 2
Գրված է լա բեմոլ մաժորում (A♭)

Չափը ՝ փոփոխական 5/4 և 6/4

Տեմպը՝ Moderato commodo assai e con delicatezza

Անտրակտը հնչում է արդեն այլ օկտավաներում, նոր ներդաշնակությամբ, հանգիստ և մտածված և տանում դեպի անցում հաջորդ նկարին։

### № 2 «Հին ամրոց»
**The Old Castle**
250px|մինի|Հին ամրոցը

Գրված է սոլ դիեզ մինորում (G♯)։

Չափը՝ 6/8

Տեմպը՝ Andante molto cantabile e con dolore

Կոմպոզիտորը սյուիտը գրել է Հարթմանի ջրաներկ աշխատանքի հիման վրա, որը նկարել էր Իտալիայում ճարտարապետություն ուսանելու ժամանակ։ Նկարը հնագույն մի ամրոց էր, որի ֆոնին պատկերված էր մի տրուբադուր՝ աշուղ, ձեռքին լյուտնյա։

Հնչում է երգեղիկ և մելանխոլիկ երաժշտություն, նվագում է ալտ-սաքսոֆոնը։

; Զբոսանք 3
250px|մինի|Զբոսանք 3
Գրված է սի մաժոր տոնայնությունում ( B)։

Չափը՝ փոփոխվող 5/4 և 6/4

Տեմպը՝ Moderato non tanto, pesamente

Բավականին կարճ անցում է հաջորդ նկարին (8 տակտ)։

### № 3 «Թյուիլրիի այգում»
**Tuileries** (Children's Quarrel after Games)
250px|մինի|Թյուիլրի

Գրված է սի մաժոր տոնայնությունում (B)

Չափը՝ 4/4

Տեմպը՝ Allegretto non troppo, capriccioso

Նկարում պատկերված էր Թյուիլրի արքայական պալատը Ֆրանսիայում` Փարիզի կենտրոնում, որը Լուվրի հետ մի ընդհանուր համալիր է, բազմաթիվ երեխաներով և դայակներով։ Սյուիտում կոմպոզիտորը նկարագրել է պալատի աղմկոտ այգին, որտեղ դայակները փորձում են հանդարտեցնել երեխաներին։ Իջնող և բարձրացող ինտոնացիաները ցույց են տալիս նրանց վեճն ու հաշտեցումը։

### № 4 «Լծկաններ»
250px|մինի|Մուսորգսկի / Բիդլո
**Bydło**

Գրված է սոլ դիոզ մինորում (G♯)

Չափը՝ 2/4

Տեմպը՝ Sempre moderato, pesante

Նկարում պատկերված էր լեհական սայլակառք, հսկայական անիվներով, որոնք եզներ էին տանում։

; Զբոսանք 4
250px|մինի|Զբոսանք 4
Գրված է ռե մինորում (D)

Չափը՝ փոփոխական 5/4, 6/4 և 7/4

Տեմպը՝ Tranquillo

### №5 «Ձվից դուրս չեկած ճուտիկների բալետը»
ձախից|150px|մինի|Հարթման, Բալետի էսքիզ
250px|մինի|Մուսորգսկի, Բալետ

Գրված է ֆա մաժորում (F)

Չափը՝ 2/4
 
Տեմպը՝ Scherzino (vivo, leggiero)

Սյուիտը գրված է Ջուլիա Գերբերի «Trilby» բալետի համար Հարթմանի արված էսքիզների մոտիվներով։ 17 էսքիզներից պահպանվել են չորսը։

### №6 «Երկու հրեա - հարուստը և աղքատը՝ Սամուել Գոլդենբերգ և Շմույլե»
** Samuel Goldenberg und Schmuyle‎**
250px|մինի|Մուսորգսկի , №6
Գրված է սի բեմոլ մինոր տոնայնությունում (B♭)

Չափը՝ 4/4

Տեմպը՝ Andante. Grave energico and Andantino

Նկարում պատկերված են երկու հրեաներ՝ հարուստ և աղքատ։

; Զբոսանք
Գրված է սի բեմոլ մաժորում (B♭)

Չափը՝ փոփոխական 5/4, 6/4 և 7/4

Տեմպը՝ Allegro giusto, nel modo russico; poco sostenuto.

### №7 «Լիմոժ։ Շուկա։ (Մեծ նորությունը)»
**Limoges. The Market (The Great News)**
250px|մինի|Լիմոժ
Գրված է մի բեմոլ մաժորում (E♭)

Չափը՝ 4/4

Տեմպը՝ Allegretto vivo, sempre scherzando

Նկարում՝ շուկայում կատաղի վեճի բռնված ֆրանսուհիներ են։

Լիմոժը քաղաք և համայնք է Ֆրանսիայում, որտեղ կոմպոզիտորը նկարագրում է շուկայի եռուզեռը։

### №8 «Գետնադամբարան»
200px|մինի|ձախից|Հարթման, Փարիզի գետնադամբարան
250px|մինի|Գետնադամբարան
250px|մինի
**Catacombs (Roman Tomb)**

Գրված է սի մինորում (B)։

Չափը՝ 3/4, 6/4

Տեմպը՝ Largo (Sepulcrum) Andante non troppo con lamento (Con mortuis)

Այս նկարում Հարթմանը իրեն է ներկայացնում, զննելով Փարիզի գետնադամբարանը՝ լապտերի լույսով։

### №9 «Խրճիթ հավի ոտքերի վրա»
250px|մինի

**The Hut on Hen's Legs (Baba Yaga)**

Գրված է դո մինոր տոնայնությունում (C)

Չափը՝ 2/4

Տեմպը՝ Allegro con brio, feroce and Andante mosso

Այս նկարը Հարթմանը պատկերել է ժամացույցի վրա ՝ հավի ոտքերով թռչող խրճիթի տեսքով։ Մուսորգսկին ավելացրել է ցախավելի վրա թռչող կախարդի։

### №10 «Դյուցազնական դարպասները»
250px|մինի|Հսկա դարպասներ
150px|մինի|ձախից|Հարթման, Քաղաքի դարպասի նախագիծ

**The Bogatyr Gates (In the Capital in Kiev)**

Գրված է մի բեմոլ մաժորում (E♭)

Չափը՝ 4/4

Տեմպը՝ Maestoso

Նկարը Հարթմանի Կիև քաղաքի դարպասների նախագծումն էր՝ հին ռուսական, բարձր ոճով, որը սլավոնական սաղավարտի տեսք ուներ։

## Արտաքին հղումներ

* A 2010 performance of Wood's arrangement by the BBC National Orchestra of Wales, Francois-Xavier Roth conducting.
* Reproductions of Viktor Hartmann’s pictures
* Another page with reproductions (German)
* A page with additional pictures reproduced in higher resolution (Japanese site with English pages)
* Performance of ''Pictures at an Exhibition'' on piano by Alexander Ghindin from the Isabella Stewart Gardner Museum in MP3 format
* A Clinton Nieweg Chart for orchestrations and arrangements on SOLC
* List of recordings of the piano original  of Pictures
* List of arrangements and recordings  of Pictures
* Film and video use  of Pictures
* Music based on  Pictures
* The 16bit pictures at an exhibition – arrangement for Commodore Amiga by Michael Briel 

## Աղբյուրներ
* Calvocoressi, Michel D., *Modest Mussorgsky: His Life and Works*. London: Rockliff; Fair Lawn, N.J.: Essential Books, 1956.
* Calvocoressi, Michel D., and Gerald Abraham. *Mussorgsky*. Master Musicians, New Series. London: J. M. Dent & Sons, Ltd.; New York: Dutton, 1946. Revised edition, London: Dent, 1974. .
* Dubal, David, *The Art of the Piano: Its Performers, Literature, and Recordings*, third edition, revised and expanded. With accompanying CD recording. Pompton Plains, N.J.: Amadeus Press, 2004. .
* Frankenstein, Alfred, "Victor Hartmann and Modeste Musorgsky." *The Musical Quarterly* 25, no. 3 (July 1939): 268–91.
* Mussorgsky, M., *M. P. Musorgskiy: Letters*, Gordeyeva, Ye. (editor), 2nd edition. Moscow: Music (publisher), 1984 [Мусоргский, М., *М. П. Мусоргский: Письма*, Гордеева, Е. (редактор), издание второе, Москва: Музыка, 1984].
* Mussorgsky, M., *Pictures from an Exhibition* (score), edited by N. Rimsky-Korsakov. Saint-Petersburg: V. Bessel & Co., 1886
* Mussorgsky, M., *Pictures from an Exhibition* (score), edited by P. Lamm. Moscow: Muzgiz, 1931
* Mussorgsky, M., *Pictures from an Exhibition* (manuscript facsimile). Moscow: Muzïka, 1975
* Orga, Ates, "Mussorgsky's *Pictures at an Exhibition* on record". *International Piano Quarterly* 2, no. 5 (Autumn 1998): 32–47.
* Orlova, A., *Musorgsky Remembered*, translated by Zaytzeff, V., and Morrison, F., Bloomington and Indianopolis: Indiana University Press, 1991
* Parrott, Jasper, and Vladimir Ashkenazy. *Beyond Frontiers*. London: Collins; London: Hamilton; New York: Atheneum, 1984.  (Collins);  (Hamilton);  (Atheneum)
* Russ, Michael. *[https://books.google.am/books?id=8Co0gxvU3D8C Musorgsky: Pictures at an Exhibition]*. Cambridge Music Handbooks. Cambridge and New York: Cambridge University Press, 1992.  (hardback);  (pbk).
* Schonberg, Harold C. *The Lives of the Great Composers*, revised edition. New York: W. W. Norton & Company, 1981. . London: Abacus, 1997. .
* Richard Taruskin. *Musorgsky: Eight Essays and an Epilogue*. Princeton: Princeton University Press, 1993. .

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1874
Կատեգորիա:Երաժշտական ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Երաժշտական ստեղծագործություններ ըստ տարեթվի
Կատեգորիա:Երաժշտության կատեգորիաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոդեստ Մուսորգսկու ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Ռոմանտիզմ
Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Ստեղծագործություններ դաշնամուրի համար