Առևտրի մոլ

**Առևտրի մոլ** (), մեծ փակ առևտրի կենտրոն:

«մոլ» տերմինն ի սկզբանե նշանակում էր *հետիոտնային զբոսանք,* սակայն 1960-ականների վերջին այն սկսել է օգտագործվել որպես ընդհանուր տերմին մեծ առևտրի կենտրոնների համար, որոնք գնալով ավելի տարածված էին դառնում:

Վերջին տասնամյակների ընթացքում առևտրի կենտրոնները զգալիորեն նվազել են Հյուսիսային Ամերիկայում, իսկ որոշները փակվել և դարձել են այսպես կոչված «մեռած առևտրի կենտրոններ»։ Հաջողված առևտրի մոլերում կան ժամանցային հնարավորություններ, ինչպիսիք են մարզասրահ և ապրելակերպի կենտրոններ: Կանադայում առևտրի կենտրոնները հաճախ փոխարինվել են խառը նշանակությամբ բարձրահարկ կենտրոններով: Եվրոպական և ասիական շատ երկրներում առևտրի կենտրոնները շարունակում են աճել և զարգանալ:

## Տեսակներ
Նյու Յորքում գտնվող առևտրի կենտրոնների միջազգային խորհուրդը երկու տեսակի առևտրի կենտրոններ է դասակարգում որպես կենտրոններ՝ տարածաշրջանային և սուպեր տարածաշրջանային մոլեր: Տարածաշրջանային առևտրի կենտրոնը, ըստ Առևտրի կենտրոնների միջազգային խորհրդի, այն առևտրի կենտրոն է, որն ունի 400,000 ոտնաչափ (37,000 մ²) մինչև 800,000 ոտնաչափ (74,000 մ²) ընդհանուր վարձակալվող տարածք։ Գերտարածաշրջանային առևտրի կենտրոնը այն կենտրոն է, որն ունի ավելի քան 800,000 քառակուսի ֆուտ (74,000 մ²) ընդհանուր վարձակալվող տարածք՝ երեք կամ ավելի հարկով, մեծ և բազմազան մթերային, տնտեսական, հագուստի խանութներ և ծառայում է որպես Առևտրի գերիշխող վայր տարածաշրջանի համար։ Որպես մոլ չեն դասակարգվում ավելի փոքր տարածքները, ինչպիսիք են սթրիփ մոլերը և թաղամասի առևտրի կենտրոնները, և մասնագիտացված խանութները։

## Պատմություն
### Առևտրային մոլերի «նախնիներ»

Առևտրի կենտրոններն ծագել են հանրային բացօթյա շուկաներից։

1798 թվականին Փարիզում կառուցվել է առաջին փակ առևտրի սրահը՝ Passage du Caire-ը: Լոնդոնի Burlington Arcade-ը բացվել է 1819 թվականին։

Հատկապես արևմտաեվրոպական քաղաքներում կառուցվել են արկադային ոճի բազմաթիվ առևտրի կենտրոններ: Միլանում Վիկտոր Էմանուիլ II-ի պատկերասրահը բացվել է 1877 թվականին՝ լինելով ավելի մեծ, քան իր նախորդները, և ոգեշնչել է «galleria» տերմինի օգտագործումը շատ այլ առևտրի մոլերի և կենտրոնների անվանման համար։

20-րդ դարի կեսերին, Միացյալ Նահանգներում ավտոմոբիլային մշակույթի աճի հետ մեկտեղ, կենտրոններից հեռու ստեղծվել են առևտրի մոլերի նոր ոճ: Ավտոմեքենաների կայանման համար նախատեսված վաղ առևտրի կենտրոններիցն են՝ Market Square, Lake Forest, Illinois (1916) և Country Club Plaza, Kansas City, Missouri (1924):

Ծայրամասային առևտրի կենտրոնի ոճն ավելի է զարգացել Միացյալ Նահանգներում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ ավելի մեծ բացօթյա առևտրի կենտրոններով, ինչպիսիք են Լոս Անջելեսում 550,000 քառակուսի ոտնաչափ (51,000 մ²) Broadway-Crenshaw Center-ը:

### Փակ առևտրի մոլեր
Առևտրի մոլերի ամենավաղ օրինակներից էր Valley Fair առևտրի կենտրոնը, որը բացվել է 1955 թվականի մարտի 10-ին: Valley Fair-ը ունեցել է մի շարք ժամանակակից առանձնահատկություններ, ներառյալ կենտրոնական ջեռուցումն ու հովացումը, բացօթյա մեծ ավտոկայանատեղի,  ռեստորաններ: Ավելի ուշ այդ տարի աշխարհի առաջին ամբողջովին փակ առևտրի մոլը բացվել է Լուլեոյում, Շվեդիայի հյուսիսում (ճարտարապետ՝ Ռալֆ Էրսկին) և ստացել Shopping անվանումը (տարածաշրջանն այժմ հավակնում է Եվրոպայում առևտրի կենտրոնների ամենաբարձր խտությանը):

Տարածաշրջանային չափերի, ամբողջությամբ փակ առևտրային համալիրի գաղափարը ստեղծվել է 1956 թվականին ավստրիացի ճարտարապետ և ամերիկացի ներգաղթյալ Վիկտոր Գրյունի կողմից: Տարածաշրջանային մեծության առևտրի կենտրոնների այս նոր սերունդը սկսվել է Southdale Center-ով, որը բացվել է 1956 թվականի հոկտեմբերին ԱՄՆ Մինեսոտա նահանգի Էդինա քաղաքի արվարձանում: Մալքոլմ Գլադվելի կողմից շուտով հսկայական տարածում գտած առևտրի կենտրոնի հայեցակարգի առաջխաղացման համար Գրյունը անվանվել է «քսաներորդ դարի ամենաազդեցիկ ճարտարապետը»:

Առաջին մանրածախ առևտրային համալիրը, որը գովազդվել է որպես «առևտրի մոլ» Նյու Ջերսիի Bergen Mall-ը, որը բացվել է բացօթյա ձևաչափով 1957 թվականի նոյեմբերի 14-ին, հետագայում փակվել 1973 թվականին:

Մյուս վաղ առևտրի մոլերը տեղափոխվել են խիտ, առևտրային կենտրոններից հիմնականում բնակելի արվարձաններ:

## Կառավարման խնդիրներ
Առևտրային անշարժ գույքի կառավարման ընկերությունն այն ընկերություն է, որը մասնագիտացած է առևտրի կենտրոնների տիրապետման և կառավարման գործում:

Առևտրի անշարժ գույքի կառավարման ընկերություններից շատերն ունեն առնվազն 20 առևտրի կենտրոն: Որոշ ընկերություններ օգտագործում են նմանատիպ անվանման սխեմա իրենց առևտրի կենտրոնների մեծ մասի համար. Օրինակ, Mills Corporation-ը դնում է «Mills» իր առևտրի կենտրոնների անունների մեծ մասում, իսկ SM Prime Holdings of Philippines-ը դնում է «SM» իր բոլոր առևտրի կենտրոնների անվանումներում: Մեծ Բրիտանիայում The Mall Fund-ը փոխում է ցանկացած կենտրոնի անունը, որը գնում է «The Mall (տեղադրություն)»՝ օգտագործելով իր վարդագույն-M պատկերանշանը:

Առևտրի կենտրոնների հակասական կողմերից մեկը եղել է ավանդական գլխավոր փողոցների արդյունավետ տեղաշարժը: Որոշ սպառողներ նախընտրում են առևտրի կենտրոնները՝ իրենց կայանատեղիներով, վերահսկվող միջավայրերով և մասնավոր անվտանգության աշխատակիցներով, քան կենտրոնական բիզնես թաղամասերը (CBD) կամ կենտրոնները, որոնք հաճախ ունեն սահմանափակ ավտոկայանատեղի, վատ սպասարկում, բացօթյա եղանակ և ոստիկանության սահմանափակ ծածկույթ:

## Աշխարհի ամենամեծ առևտրի մոլերը
Սա աշխարհի ամենամեծ առևտրի կենտրոնների ցանկն է՝ հիմնված նրանց վարձակալված համախառն տարածքի () վրա՝ առնվազն 250,000 մ² տարածքով։

## Տես նաև
* Կամարաշար
* Շուկա

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Hardwick, M. Jeffrey (2004). *Mall Maker: Victor Gruen, Architect of an American Dream*. Excerpt and text search.
* Howard, Vicki (2015). *From Main Street to Mall: The Rise and Fall of the American Department Store*.
* 
* 
* Ngo-Viet, Nam-Son (2002). ''The Integration of the Suburban Shopping Center with its Surroundings: Redmond Town Center''. PhD dissertation. University of Washington.
* Scharoun, Lisa (2012). *America at the Mall: The Cultural Role of a Retail Utopia*. Jefferson, NC: McFarland.

## Արտաքին հղումներ

* International Council of Shopping Centers (ICSC)
* American Institute of Architects Retail and Entertainment Committee Knowledge Community 

Կատեգորիա:Ամենամեծ շենքերի և կառույցների ցանկեր
Կատեգորիա:Առևտրի կենտրոններ
Կատեգորիա:Ճարտարապետական ռեկորդներ
Կատեգորիա:Մանրածախ առևտուր
Կատեգորիա:Մանրածախ առևտրի շենքեր