Սպիտակ փիղ (խոսվածք)

[աջից|մինի|300x300փքս|[Յանգոն (Ռանգուն)|Յանգոնից դուրս գտնվող սպիտակ փիղ, 2013]]
**Սպիտակ փիղ** (անգլ. *white elephant* ), անգլերեն արտահայտություն է (իդիոմ)։ Նշանակում է որոշակի սեփականություն, գույք, որի պահպանման ծախսերը սեփականատերը ստիպված է հոգալ՝ փոխարենը նրանից չստանալով ոչ մի օգուտ։

## Նախապատմություն
Այս հոդվածը անգլերեն լեզվի մի խոսվածքի մասին է։

«Սպիտակ փիղ» տերմինը ծագում է հարավարևելյան սուրբ սպիտակ փղերից, որոնց պահում էին Բիրմայի, Թաիլանդի, Կամբոջայի և Լաոսի միապետները։  Սպիտակ փիղ պահելը համարվում էր նշան (և դեռ այդպես էլ համարվում է Թայլանդում և Բիրմայում), որ արքան թագավորում է արդար և զորությամբ, իսկ թագավորությունը օրհնված է խաղաղության և բարգավաճման։ Սպիտակ փիղը նաև նշանակում էր, որ իր տերը մեծ ունեցվածք ունի և գործերը լավ են գնում։ Դրանից օգտվելով՝ միապետները հաճախ էին նշում իրենց այդպիսի փիղ ունենալը պաշտոնական տիտղոսներում, օրինակ՝ Սինբյուշին, որը գրական նշանակում է սպիտակ փղի տեր և Կոնբաուն դինաստիայի երրորդ միապետ։ Քանի որ այդ կենդանիները համարվում էին սուրբ և օրենքով պաշտպանված էին որևէ աշխատանք կատարելուց, ապա ստանալով այդպիսի նվեր միապետից՝ միաժամանակ նշանակում էր և՛ օրհնություն, և՛ անեծք։ Օրհնություն էր, որովհետև այդ կենդանին սուրբ էր համարվում, և դա նշան էր միապետի բարեհաճության , և անեծք, քանի որ այն չէին կարող ոչ վաճառել, ոչ նվիրել, և ոչ էլ տնտեսության մեջ էր այն կարելի օգտագործել, իսկ խնամքը արժենում էր առասպելական գումարներ։    մինի|Սպիտակ փիղ Ամարապուրայի պալատում 1855 Արևմուտքում «սպիտակ փիղ» տերմինը վերաբերում է թանկարժեք բեռի, որը չի արդարացրել սպասելիքները։ Այն առաջին անգամ օգտագործվել է 1600-ականներին և լայնորեն տարածում է ունեցել 1800-ականներին։ Մի աղբյուրի համաձայն՝ այն հայտնի է դառնում Փ. Թ. Բարնումի և Թունգ Թալունգ անունով մի փղի պատմության հետ կապված, որը համարվում էր Բիրմայի սուրբ սպիտակ փիղը։ Շատ ջանքերից և մեծ գումարներ ծախսելուց հետո Բարնումին վերջապես հաջողվում է ձեռք բերել այն Սիամ թագավորից, բայց մեծ է լինում հիասթափությունը, երբ պարզվում է, որ իրականում դա մի սովորական, մոխրագույն փիղ է՝ մի քանի վարդագույն բծերով։

«Սպիտակ փիղ» և «նվիրել սպիտակ փիղ» արտահայտությունները մեծ տարածում են գտնում 19-րդ դարի կեսերին։ Այնուհետև տարածվում են նաև «սպիտակ փղերի փոխանակում» և «սպիտակ փղերի վաճառք» արտահայտությունները 20-րդ դարի սկզբներին։ Շատ եկեղացական շուկաներում կազմակերպում էին «սպիտակ փղերի վաճառք», որտեղ մարդիկ բերում էին մանր զարդարանքներ և այլ ոչ պետքական իրեր՝ դրանց դիմաց ստանալով եկամուտ հետևյալ սկզբունքի համաձայն. ինչը մեկի համար աղբ է, մյուսի համար հարստություն է։

Ժամանակակից անգլերենում այս տերմինը հաճախ վերաբերում է շատ թանկ շինարարական ծրագրի, որը չի արդարացնում սեփականատիրոջ սպասումները, բայց նրա պահպանումը շատ ծախսեր է պահանջում։ Այդպիսի «սպիտակ փղերի» օրինակներ են օդանավակայանները, կամուրջները, ամբարտակները, առևտրի կենտրոնները և ֆուտբոլի աշխարհի գավաթի առաջնության համար կառուցված ֆուտբոլային մարզադաշտերը։ Այդ տերմինը վերաբերում է նաև հնացած կամ ժամկետանց ռազմական ծրագրերին, օրինակ՝ ԱՄՆ-ի ռազմածովային «Ալյասկա» տիպի հեծանավերի ստեղծումը։ Ավստրիայում այդ տերմինը վերաբերում է այն աշխատողներին, որոնք բերում են քիչ կամ ընդհանրապես եկամուտ չեն բերում, բայց որոնց չեն կարող ազատել աշխատանքից։

Ռազմածովային բնագավառում  «սպիտակ փիղ» տերմինը նշանակում է չափից ավելի թանկ, հզոր, չափազանց սակավաքանակ և այդ պատճառով էլ շատ արժեքավոր մարտական միավոր, որի կորստի վախը և դրա հետ կապված ռազմական և քաղաքական հետևանքները լրջորեն խոչընդոտում են նրա գործնական կիրառման հնարավորությունները։

## Գրականություն
* "Home : Oxford English Dictionary". oxforddictionaries.com. Retrieved 25 April 2013.
* "Royal Elephant Stable". Thai Elephant Conservation Center.
* Leider, Jacques P. (December 2011). "A Kingship by Merit and Cosmic Investiture". Journal of Burma Studies. 15 (2).
* Ammer, Christine (2013). The American Heritage Dictionary of Idioms, Second Edition. Houghton Mifflin Harcourt. ISBN 0547677537.
* Harding, Les (1999). Elephant Story: Jumbo and P.T. Barnum Under the Big Top. Jefferson, N.C.: McFarland. p. 110. ISBN 0786406321.
* Brown, Peter Jensen. "Two-and-a-half Idioms – the History and Etymology of 'White Elephants'". Early Sports 'n' Pop-Culture History Blog. Retrieved 25 June 2014.
* Morison, Samuel Loring; Morison, Samuel Eliot; Polmar, Norman (2005). Illustrated Directory of Warships of the World: From 1860 to the Present. ABC-CLIO. p. 85. ISBN 1-85109-857-7.
* "Looking more like white elephant". Agence France-Presse. 14 January 2011. Retrieved 17 April 2011.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլերեն բառեր և արտահայտություններ