Երևանի տրամվայ

[300px|մինի|Տրամվայը Երևանի [Գրիգոր Լուսավորչի փողոց (Երևան)|Կարմիր Բանակի փողոցում, 1984 թվական]]
**Երևանյան տրամվայը** Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում նախկինում գործող տրամվայի համակարգ է։ Բացվել է 1906 թվականի սեպտեմբերի 29-ին քաղաքային ձիաքարշ երկաթգծի տեսքով, հիմնադիրն է եղել գործարար Միրզոյանը։ 20-րդ դարի երկրորդ կեսին տրամվայի համակարգն ունեցել է մինչև 12 երթուղի, որոնց սպասարկել է 3 դեպո։

Փակվել է 2004 թվականի հունվարի 21-ին։ Փակման պահին Երևանի տրամվայի համակարգը բաղկացած էր մեկ երթուղուց։

## Պատմություն
220px|մինի|ձախից|Երևանի ձիաքարշի մանրակերտը
Հայաստանի միակ քաղաքը, որտեղ երբևէ գոյություն է ունեցել տրամվայը, Երևանն էր։ 1906 թվականի սեպտեմբերի 29-ին բացվել է գործարար Միրզոյանի քաղաքային ձիաքարշը։ Ձիաքարշի նմանօրինակ նեղուղին գոյություն է ունեցել մինչ 1918 թվականի օգոստոսը, երբ պատերազմի հետևանքով տրամվայն ավերվել է։

1933 թվականի հունվարի 12-ին սկսվել է լայնակոս էլեկտրաքարշական տրամվայի գործարկումը։ Տրամվայի վագոնների թիվը ամեն հինգ տարին մեկ միջինում ավելացել է 25%-ով․ եթե 1933 թվականին այն կազմում էր 16, ապա 1945 թվականին՝ արդեն 77 վագոն, իսկ 1965 թվականին՝ շարժակազմի 222 միավոր։ Օգտագործվել է 2 տեսակի տրամվայ՝ ԿՏՄ-5Մ3 (71-605) և ՌՎԶ-6Մ2։ Քանի որ տրամվայի ծախսերն ավտոբուսի համեմատ գերազանցում էին 2.4 %-ով, ինչպես նաև թանկ էլեկտրաէներգիայի և Երևանի Հրազդանի Մեծ կամրջի (Կիևյան կամուրջ) վրայով տրամվայի անցնելու ժամանակ առաջացած խնդիների պատճառով 2003 թվականի հունիսի 20-ին փակվել է №7 (Էրեբունի - Զեյթուն) երթուղին։

2004 թվականի հունվարի 21-ին տրամվայի համակարգը Երևանում պաշտոնապես փակվել է։ Ուղիների մեծ մասը վերացվել է, տրամվայները վերածվել են մետաղաջարդոնների, տրամվայի դեպոն օգտագործում են տարբեր մասնավոր ձեռնարկություններ, իսկ ենթակայանը սպասարկում է Երևանի տրոլեյբուսին։

## Շարժակազմ
Փակման պահին (2004 թ.) Երևանի տրամվայի շարժակազմը բաղկացած էր Ռիգայի (ՌՎԶ-6) և Ուստ-Կատավի (ԿՏՄ-5) գործարանների վագոններից։
200x200px|thumb|տրամվայ №581
200x200px|thumb|տրամվայ №403
200x200px|thumb|տրամվայ№ 35 РВЗ-6М2
200x200px|thumb|տրամվայ№ 333 РВЗ-6М
200x200px|thumb|տրամվայ№ 342 РВЗ-6М2
200x200px|thumb|տրամվայ № 362 РВЗ-6М2
200x200px|thumb|տրամվայ № 340 РВЗ-6М2
thumb|200x200px|տրամվայ №508 71-605
200x200px|thumb|տրամվայ № 510 71-605
200x200px|thumb|տրամվայ №368 РВЗ-6М2
200x200px|thumb

## Երթուղիներ
1983 թվականի դրությամբ գործել է տրամվայի 11 երթուղի։ 1989 թվականի դրությամբ գործել է տրամվայի 8 երթուղի (հանվել են թիվ 4, 8 և 10 երթուղիները)։

# **[[Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջան|Զեյթուն]]** - Ռուբինյանց, Դ. Անհաղթի փ/ներ - Կոմիտասի պ. - Կասյան փ. - Բաղրամյան պ., Պռոշյան, Պարոնյան, Սբ. Գրիգոր Լուսավորչի փ/ներ - Արշակունյաց, Բագրատունյաց պ/ներ - **[[Երևանի անվադողերի գործարան|Անվադողերի գործարան]]**
# **[[Լիոնի այգի (Երևան)|Լիոնի այգի]]** - Կուստոյի, Ս. Դավթի փ/ներ - Տիգրան Մեծի պ. - Խանջյան, Նալբանդյան, Կորյունի փ/ներ - Մաշտոցի պ. - **[[Նաիրի (կինոթատրոն)|Նաիրի կինոթատրոն]]** *(հետադարձը [[Մաշտոցի պողոտա (Երևան)|Մաշտոցի պ]]/ից Իսահակյան, [[Գևորգ Քոչարի փողոց (Երևան)|Գ. Քոչարի]], այնուհետև [[Կորյունի փողոց (Երևան)|Կորյունի փ]]/ներ)*
# **Անվադողերի գործարան** - Բագրատունյաց, Արշակունյաց պ/ներ - Ագաթանգեղոսի, Խանջյան, Նալբանդյան, Կորյունի փ/ներ - Մաշտոցի պ. - **[[Նաիրի (կինոթատրոն)|Նաիրի կինոթատրոն]]** *(հետադարձը [[Մաշտոցի պողոտա (Երևան)|Մաշտոցի պ]]/ից [[Իսահակյան փողոց (Երևան)|Իսահակյան]], [[Գևորգ Քոչարի փողոց (Երևան)|Գ. Քոչարի]], այնուհետև [[Կորյունի փողոց (Երևան)|Կորյունի փ]]/ներ)*
# *(օղաձև երթուղի)* **«Մալաթիա» դիսպետչերական կետ** - Սեբաստիայի փ․ - Լենինգրադյան փ․ - Կիևյան փ․ - Մարշալ Բաղրամյան պ․ - Պռոշյան փ․ - Պարոնյան փ․ - Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի փ․ - Ագաթանգեղոսի փ․ - Տիգրան Մեծի պ․ - **[[Արցախի պողոտա (Երևան)|Արցախի պ․]]** - Արին Բերդի փ․ - Թամանցիների փ․ - Բագրատունյաց պ․ - Արշակունյաց պ․ - Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի փ․ - Պարոնյան փ․ - Պռոշյան փ․ - Մարշալ Բաղրամյան պ․ - Կիևյան փ․ - Լենինգրադյան փ․ - Սեբաստիայի փ․ - «Մալաթիա» դիսպետչերական կետ - Շահումյանի 9-րդ (Միքայելյան) փ․
# **[[Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջան|Զեյթուն]]** - Ռուբինյանց, Դ. Անհաղթի փ/ներ - Կոմիտասի պ. - Կասյան, Կիևյան, Լենինգրադյան, Սեբաստիայի փ/ներ, Բագրատունյաց պ. - Արտաշիսյան փ. - **Չարբախ**
# **[[Լիոնի այգի (Երևան)|Լիոնի այգի]]** - Կուստոյի, Սասունցի Դավթի փ/ներ - Արցախի պ. - Էրեբունու, Խ. Դաշտենցի, Խաղաղ Դոնի, Տիտոգրադյան փ/ներ, **[[Էրեբունի (վարչական շրջան)|Էրեբունու զանգված]]**
# **[[Էրեբունի պատմահնագիտական արգելոց-թանգարան|Էրեբունու հրապարակ]]** - Էրեբունու փ. - Արցախի, Տիգրան Մեծի պ/ներ - Ագաթանգեղոսի, Սբ. Գ. Լուսավորչի, Պարոնյան, Պռոշյան փ/ներ, Բաղրամյան պ. - Կասյան փ. - Կոմիտասի պ. - Դ. Անհաղթի, Ռուբինյանց փ/ներ - **[[Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջան|Զեյթուն]]**
# **[[Էրեբունու հրապարակ (Երևան)|Էրեբունու հրապարակ]]** - Էրեբունու փ․ - Արցախի պ․ - Տիգրան Մեծի պ․ - Ագաթանգեղոսի փ․ - Արշակունյաց պ․ - Բագրատունյաց պ. - **կաբելի գործարանի դիսպետչերական կետ** - տրամվայի շրջապտույտ
# **Անվադողերի գործարան** - Բագրատունյաց, Արշակունյաց պ/ներ - Ագաթանգեղոսի փ. - Տիգրան Մեծի, Արցախի պ/ներ - Էրեբունու փ. (**Էրեբունու հրապարակից** հետադարձով) - Արցախի պ., Արին Բերդի փ. - **Անվադողերի գործարան**
# *(օղաձև երթուղի)* **«Մալաթիա» դիսպետչերական կետ** - Սեբաստիայի փ․ - Լենինգրադյան փ․ - Կիևյան փ․ - Մարշալ Բաղրամյան պ․ - Պռոշյան փ․ - Պարոնյան փ․ - Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի փ․ - Արշակունյաց պ․ - Բագրատունյաց պ․ - Արին Բերդի փ․ - **[[Արցախի պողոտա (Երևան)|Արցախի պ․]]** - Տիգրան Մեծի պ․ - Ագաթանգեղոսի փ․ - Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի փ․ - Պարոնյան փ․ - Պռոշյան փ․ - Մարշալ Բաղրամյան պ․ - Կիևյան փ․ - Լենինգրադյան փ․ - Սեբաստիայի փ․ - «Մալաթիա» դիսպետչերական կետ - Շահումյանի 9-րդ փ․
# *(1977 թ. դրությամբ) (օղաձև երթուղի)* **…** Սեբաստիայի փ. - Բագրատունյաց պ. - Գարեգին Նժդեհի փ. - Արշակունյաց պ. - Սբ. Գրիգոր Լուսավորչի, Պարոնյան, Պռոշյան փ/ներ - Բաղրամյան պ. - Կիեյան, Լենինգրադյան, Սեբաստիայի փ/ներ **…**
# **Անվադողերի գործարան** - Արին Բերդի, Արցախի փ/ներ - Էրեբունու փ. (**Էրեբունու հրապարակից** հետադարձով) - Արցախի, Տիգրան Մեծի պ/ներ - Ագաթանգեղոսի փ. - Արշակունյաց, Բագրատունյաց պ/ներ - **Անվադողերի գործարան**

## Դեպո
Տրամվայի շարժումը Երևանում սպասարկում էր 3 դեպո։

№1 դեպոն գտնվում էր Արշակունյաց պողոտայում։

№2 դեպոն գտնվում էր Լենինգրադյան փողոցում։ Այս դեպոն դադարեցրել է իր գործունեությունը 2004 թվականին։

№3 դեպոն գտնվում էր Նուբարաշենի խճուղում։

## Տես նաև
* Երևանի տրոլեյբուս

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Hidden Yerevan: Just a memory / Երևանյան տրամվայը` միայն հիշողություն, CivilNet առցանց հեռուստաընկերություն,
* Երևանի՝ անհետ կորած տրամվայի գծերով, CivilNet առցանց հեռուստաընկերություն,
* «Երևան դեժավյու». Մոդեռնիստական քաղաքի ատրիբուտները` տրամվայ, «Արգիշտի» սրճարան, Panorama.am, մարտի 31, 2014
* Երևանի համեստ հմայքը , Երևան ամսագիր, մարտի 5, 2013

Կատեգորիա:1906 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Երևան
Կատեգորիա:Երևանի տրանսպորտ
Կատեգորիա:Տրամվայի համակարգեր այբբենական կարգով