Ահմադ Ղաջար

**Ահմադ Ղաջար** ( , ) Պարսկաստանի (Իրան) շահն էր 1909 թվականի հուլիսի 16-ից մինչև 1925 թվականի դեկտեմբերի 15-ը և Ղաջարների արքայատոհմի վերջին իշխող անդամը:

Ահմադ Շահը ծնվել է Թավրիզում 1898 թվականի հունվարի 21-ին և գահ է բարձրացել 12 տարեկանում 1909 թվականի հուլիսի 16-ին խորհրդարանի կողմից հոր ՝ Մոհամմադ Ալի Շահի հեռացումից հետո։ Երիտասարդ տարիքում Ալի-Ռեզա Խանը, նրա հետ գահակալում էր որպես ռեգենտ: Չափահասությունից հետո պաշտոնապես թագադրվեց 1914 թվականի հուլիսի 21ին։

## Թագավորելը
1909 թվականի հուլիսի 16-ին Մոհամմադ Ալի Շահը գահընկեց արվեց ապստամբների կողմից, որոնք ձգտում էին վերականգնել 1906 թվականի Սահմանադրությունը: Այնուհետև ապստամբները ստեղծեցին Մեծ ՄԵջլիսը, որը կազմված էր 500 հոգուց։ Նրանք Արևի գահին դրեցին Ահմադ Շահին՝ Մոհամմադ Ալիի տասնմեկամյա որդուն:&#x5D;

Մեծ Մեջլիսն ընդունեց բազմաթիվ բարեփոխումներ։ Նրանք Մեջլիսում ստեղծեցին հինգ նոր տեղ փոքրամասնությունների համար՝ երկու տեղ հայերի համար և մեկական տեղ՝ հրեաների, զրադաշտականների և ասորիների համար: Մեջլիսը ժողովրդավարացրեց ընտրական համակարգը, և նույնիսկ քվեարկության տարիքը քսանհինգից իջեցրեց քսան:

Շատ բան հայտնի չէ Ահմադի վաղ կյանքի մասին՝ մինչև գահին հաջորդելը։

Ահմադը պաշտոնապես թագադրվեց 1914 թվականի հուլիսի 21-ին՝ չափահասության հասնելուց հետո: Նա փորձեց ուղղել երկրին իր հոր կողմից հասցրած վնասները՝ նշանակելով լավագույն նախարարներին, որ կարող էր գտնել։ Նա, սակայն, անարդյունավետ կառավարիչ էր, քանի որ բախվում էր օտարերկրյա ներխուժումների, հատկապես Բրիտանական կայսրության և Ռուսական կայսրության կողմից: Ռուսական և բրիտանական զորքերը Պարսկաստանում կռվել են Օսմանյան կայսրության ուժերի դեմ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ:
[ձախից|մինի| Ահմադ Շահ Ղաջարը (ամենաերիտասարդը, ներքևի ձախ) [Վլադիմիր Լիախով|գեներալ Լիախովի (շահի աջից) և Ալեքսանդր Խան Սեթխանյանի (Լիախովի աջից), 1911 թ.]]
1910թ. նոյեմբերին գումարված Երկրորդ Մեջլիսը, ինչպես և Առաջին Մեջլիսը, որևէ համապատասխան իրագործման չհանգեցրեց։ Մեջլիսը դարձավ անարդյունավետ, քանի որ կենտրոնական իշխանությունը թույլ էր և չուներ բավարար ազդեցություն:
մինի|Ահմադ Շահը (կենտրոնում) որպես երեխա, նկարված Հաջ Սեյեդ Ղոլամհոսեյն Մաջադ Մոջաբիի (վերևում) և պահակների հետ 1901 թ.
1917 թվականին Բրիտանիան օգտագործեց Պարսկաստանին որպես Ռուսաստանի վրա հարձակվելու միջոց՝ 1917 թվականի ռուսական հեղափոխությունում սպիտակ բանակին աջակցելու անհաջող փորձով: Նորածին Խորհրդային Միությունը պատասխանեց՝ գրավելով Հյուսիսային Պարսկաստանի որոշ հատվածներ՝ որպես բուֆերային պետություններ, որոնք շատ նման էին ցարական ժամանակներին: Արշավելով դեպի Թեհրան ՝ Սովետական միությունը ավելի ու ավելի նվաստացուցիչ զիջումներ կորզեց պարսկական կառավարությունից, որի նախարարներին Ահմադ Շահը հաճախ չէր կարողանում վերահսկել: Երկրի այս ծանր վիճակը, կառավարության թուլությունը ու օտարերկրյա աթեիստ ուժերի կողմից ցուցադրված ագրեսիան ստիպեցին երկրի ավանդապաշտ պարսիկներին, ներառյալ՝ Ռուհոլլահ Խոմենիին, որը հետագայում դեմ դուրս կգա կոմունիզմին և միապետությանը որպես Պարսկաստանի ինքնիշխանությանը և իսլամի օրենքներին հակասող երևույթներ։  
մինի|357x357փքս| Ահմադ Շահ Ղաջարի նկարը
1920 թվականին կառավարությունը փաստացիորեն կորցրել էր ամբողջ իշխանությունը մայրաքաղաքից դուրս: Ահմադ Շահը նույնպես նկարագրվում էր որպես «հաճույքասեր, անազդեցիկ և անկարող»։ Անգլո-Պարսկական պայմանագիրը էլ ավելի բարդացրեց վիճակը։ Երկու քաղաքական կուսակցությունների միջև բանավեճերը հանգեցրին բռնությունների և նույնիսկ սպանությունների:

Պարսկաստանի թույլ տնտեսական վիճակը դրեց Ահմադ Շահին և նրա կառավարությանը օտարերկրյա ազդեցության տակ։ Մի կողմից, անգլո-պարսկական համաձայնագրով Պարսկաստանը ստանում էր անգլո-իրանական նավթային ընկերության եկամուտների միայն մի փոքր մասը: Մյուս կողմից, Կարմիր բանակը ապստամբների և ռազմավարների հետ կառավարում էր գյուղերի մեծ մասը:

1921 թվականի փետրվարի 21-ին Ահմադ Շահը ռազմական հեղաշրջման արդյունքում կորցրեց իր ազդեցությունը, իսկ պաշտպանության նախարար և պարսկական կազակական բրիգադի հրամանատար, գնդապետ Ռեզա Խանը գրավեց վարչապետի պաշտոնը:Ռեզա Խանը(հետագայում՝ Ռեզա Շահ Փահլավին) չեղյալ հայտարարեց ժողովրդի կողմից չսիրված անգլո-պարսկական պայմանագիրը և ընդունեց ռուսա-պարսկական պայամանագիրը, ըստ որի չեղյալ են հայտարարվում մինչ այդ Ռուսաստանի և Պարսկաստանի միջև կնքված բոլոր պայմանագրերը և Պարսկաստանը կարող է ազատ նավարկել Կասպից Ծովում։

մինի|Ահմադ Շահի Տաղավար կառուցվել է Ղաջարների իշխանության վերջում Նիավարանի այգիներում։
Իր մնացած բոլոր լիազորություններից զրկվելով՝ Ահմադ Շահն իր ընտանիքի հետ աքսորվեց Եվրոպա 1923 թվականին։ Նա պաշտոնապես գահընկեց արվեց 1925 թվականի հոկտեմբերի 31-ին, երբ Ռեզա Խանը Մեջլիսի կողմից հռչակվեց շահ՝ որպես Ռեզա շահ Փահլավի։ Սա դադարեցրեց Ղաջարների դինաստիան:

## Աքսոր և մահ
մինի|Ահմադ Շահ Ղաջարը 10 շահի նամականիշի վրա:
[մինի| Ռեզա Խանը (հետագայում՝ [Ռեզա շահ Փահլավի|Ռեզա Շահ Փահլավին ) Ահմադ Շահի հետևում նշանավոր արքայազն Աբդոլ-Հոսեյն Ֆարմանֆարմայի հետ:]]
1923 թվականին Ահմադ Շահն առողջական պատճառներով Պարսկաստանից մեկնեց Եվրոպա։ Ավելի ուշ, Ղաջարների դինաստիայի պաշտոնական անկումը Մեջլիսի կողմից, Ահմադ Շահի 1923 թվականի եվրոպական շրջագայությունը վերածեց աքսորի:

Ահմադ Շահը մահացել է 1930 թ  Նյոյի-սյուր-Սենում, և թաղվել է իր ընտանեկան դամբարանում՝ Իրաքի Քարբալա քաղաքում: Նրա եղբայրը՝ նախկին թագաժառանգ Մոհամմադ Հասան Միրզան, իր ժառանգների միջոցով հավաստիացրել է արքայատոհմի շարունակությունը։ Ֆրանսիացի լրագրողները հետագայում ասացին, որ նրա կալվածքները արժեն մոտավորապես 75 միլիոն ֆրանկ:

## Անձնական կյանք
Ահմադ Շահ Ղաջարն ամուսնացել է հինգ անգամ: Նա չորս երեխա ուներ՝ յուրաքանչյուրը տարբեր կնոջից։

Նա ուներ 12 թոռ, որոնք համապատասխանաբար կրում են Ալբերտինի, Ֆարուհի, Փանահի և Ղաջար։

## Տես նաև
* 1905 Պարսկական սահմանադրական հեղափոխություն
* Փահլավիների դինաստիա
* Պարսկական արշավ
* Պարսկական կազակական բրիգադ
* Ռեզա Շահ Փահլավի

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Աբրահամյան Երվանդ «Արևելյան դեսպոտիզմ․ Ղաջարյան Իրանի դեպքը» մերձավոր արևելքի ուսումնասիրության միջազգային ամսագիր, Vol. 5, No. 1 (1974թ․-ի հունվար)։
* Նոսրաթի Ահմադ, նամակ ինտելեկտուակներին․ Պարսից ազգի մանիպուլացիան արևմտյան ուժերի և ռուսական քաղաքականության կողմից, Թրաֆֆորդ Փաբլիշինգ, 2004։

Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետներ