Կայանման ուղեծիր

**Կայանման ուղեծիրը** ժամանակավոր ուղեծիր է, որն օգտագործվում է տիեզերանավի արձակման ժամանակ: Տիեզերական սարքավորումը դուրս է բերվում կայանման ուղեծիր, այնուհետև որոշ ժամանակով կանգ է առնում, ապա շարժիչները կրկին միանում են այն վերջնական ցանկալի հետագիծը ուղղելու համար։

Որոշ առաքելություններում օգտագործվող այլընտրանքային տարբերակը ուղղակի տեղափոխումն է, որտեղ կրող հրթիռը անընդհատ աշխատում է մինչև վառելիքը սպառվի, ի վերջո սարքը հասցնելով վերջնական հետագծին: Այս տեխնիկան առաջին անգամ օգտագործվել է խորհրդային «Վեներա-1» առաքելության ժամանակ դեպի Վեներա 1961 թվականին։

## Օգտագործման պատճառները
[thumb|Լուսնի հետազոտությունների վաղ շրջանի առաքելություններից մեկի` [Ռեյնջեր (ծրագիր)|Ռեյնջեր կայանների կայանման ուղեծիր: Նկատի ունեցեք, որ մեկնարկի անկյունը տատանվում է՝ կախված մեկնարկի պատուհանի ընթացքում արձակման պահից:]]
### Գեոհաստատուն ուղեծրերում
Գեոհաստատուն ուղեծրերում աշխատող սարքերը պահանջում են հասարակածի հարթության մեջ ուղեծիր: Այնտեղ հասնելու համար անհրաժեշտ է գեոհաստատուն փոխանցման ուղեծիր՝ հասարակածից անմիջապես վերև գտնվող գագաթնակետով: Այն դեպքում, երբ մեկնարկի վայրը ինքնին մոտ չէ հասարակածին, տիեզերական սարքավորումը նման ուղեծիր ուղղակիորեն հասցնելու համար անհրաժեշտ է չափազանց մեծ քանակությամբ վառելիք: Դրա փոխարեն, սարքը հրթիռի վերին աստիճանի հետ կցված տեղադրվում է թեքված կայանման ուղեծրում: Երբ տիեզերանավը հատում է հասարակածը, վերին աստիճանը գործարկվում է՝ տիեզերանավի ապոգեյը գեոհաստատուն բարձրության բարձրացնելու համար (և հաճախ նաև ուղեծրի թեքումը նվազեցնելու համար): Վերջապես, երբ սարքը հասնում է պահանջված ուղեծի կատարվում է ևս մեկ շարժիչի այրում ուղեծրի պերիգեին նույն բարձրության բարձրացնելու և մնացած թեքումը վերացնելու համար:

### Տրանսլուսնային կամ միջմոլորակային թռիչքներում
Լուսին կամ մոլորակների հետազոտությունների ցանկալի պահին հասնելու համար տիեզերական սարքավորումը պետք է արձակվի սահմանափակ ժամանակահատվածում, որը հայտնի է որպես *[[մեկնարկի պատուհան]]*: Վերջնական հետագիծ տեղակայելուց առաջ նախնական կայանման ուղեծրի օգտագործումը կարող է ընդլայնել այս պատուհանը վայրկյաններից կամ րոպեներից մինչև մի քանի ժամ: Ապոլոն ծրագրի անձնակազմով լուսնային առաքելությունների համար կայանման ուղեծիրը ժամանակ էր տալիս տիեզերանավի ստուգման համար, նախքան դեպի Լուսին ուղղվելը:

## Նախագծման մարտահրավերներ
Կայանման ուղեծրի օգտագործումը կարող է հանգեցնել մի շարք տեխնիկական մարտահրավերների: Օրինակ՝ «Կենտավր» վերին աստիճանի նախագծման ընթացքում անհրաժեշտ է եղել լուծել հետևյալ խնդիրները՝
* Հրթիռի այրումը տեղի է ունենում զրոյական ձգողության պայմաններում:
* Եթե նույն վերին աստիճանը, որը կատարում է կայանման ուղեծրի տեղակայոմը, օգտագործվում է վերջնական ուղեծիր դուրս բերման համար, ապա անհրաժեշտ է օգտագործել վերագործարկելի հեղուկ վառելիքով հրթիռային շարժիչ:
* Կայանման ուղեծրում կայանման ժամանակ վառելիքի կոմպոնենտները կհեռանան բաքի հատակից և պոմպի ներքաշման մուտքերից: Այս դեպքում անհրաժեշտ է կիրառել բաքի դիաֆրագմաների կամ այլ լուծումներ՝ վառելիքը բաքի հատակին նստեցնելու համար:
* Անհրաժեշտ է դիրքի կառավարման համակարգ՝ վերջնական այրման համար սարքը ճիշտ ուղղությամբ ուղղելու, և հնարավոր է, կայանման դիրքում սարքի կողմնորոշումը հաստատուն պահելու համար:
* Կրիոգեն վառելիքները պետք է պահվեն լավ մեկուսացված բաքերում՝ կայանման դիրքի ընթացքում եռալուց խուսափելու համար:
* Հրթիռի մարտկոցի կյանքը և այլ սպառվող նյութերը պետք է բավարար լինեն կայանման դիրքի ամբողջ ընթացքում և վերջնական արձակման տևողության համար:
Վերին աստիճանների ամերիկյան «Կենտավր» և «Աջենա» ընտանիքները նախագծված էին վերագործարկումների համար և հաճախ օգտագործվել են կայանման ուղեծրեր օգտագործող առաքելություններում: Վերջին «Ագենան» թռիչքը կատարել է 1987 թվականին, սակայն «Կենտավրը» դեռևս արտադրության մեջ է: 

Ռուսական տիեզերական գործակալությունը կայանման ուղեծիր օգտագործելու համար կիրառում է «Բրիզ-Մ» հրթիռի վերին աստիճանը:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստղադինամիկա
Կատեգորիա:Ուղեծրեր