Մշկավանք

**Մշկավանք** (նաև՝ Մշակավանք), միջնադարյան հայկական առաքելական չգործող վանական համալիր Հայաստանի Տավուշի մարզի Կողբ գյուղում։

## Տեղադրություն և կարգավիճակ
Մշկավանքը գտնվում է Տավուշի մարզի Կողբ գյուղից 3 կմ հարավ՝ անտառապատ, բարձրադիր սարահարթի վրա։ Կողբից դեպի վանական համալիր առկա է գրունտային դժվարանցանելի ավտոճանապարհ։

Մշկավանքը ներառված է Հայաստանի պետական պահպանության հուշարձանների ցանկում «10.41.23» համարով։ Ներկայում հանդիսանում է չգործող վանական համալիր։

## Պատմություն
Մշկավանքի կառուցման թվականի մասին հստակ հիշատակություններ չկան։ Կառույցի ճարտարապետական հորինվածքի հիման վրա կարելի է ասել, որ այն կառուցվել է 12-ից 13-րդ դարերում։ 13-րդ դարի պատմագիր Վարդան Արևելցու հիշատակության համաձայն մինչև 1219 թվականի երկրաշարժը Մշկավանքը կանգուն կառույց էր։

Հուշարձանը վերանորոգվել է 1955-1960-ական թվականներին ճարտարապետներ Հ. Հակոբյանի և Յու. Թամանյանի նախագծերով։ Նորոգման աշխատանքների ժամանակ ամրացվել են գավթի խաչաձևող կամարները և դրանց հենվող թաղերը։ Նորոգվել են պատերի քայքայված մասերը, խցերը, շքամուտքը, սալապատվել են տանիքները։

## Ճարտարապետություն և կառուցվածք
Վանական համալիրը կազմված է եղել մի շարք շինություններից, որոնցից այժմ պահպանվել են Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, նրան կից գավիթը, հարակից գերեզմանոցը, կիսավեր մատուռը։ Հիմնական շինությունը կառուցված է դեղնակարմրավուն ֆելզիտի խոշոր սրբատաշ քարերով։ Վանքի մոտակայքում պահպանվել են վանքապատկան շինությունների ավերակներ։ Այն հայտնի է իր հարուստ խաչաքանդակներով և վիմական արձանագրություններով։

### Եկեղեցի
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին քառակուսի հատակագծով միանավ դահլիճ է, որը ծածկված է կիսագլանային թաղով։ Արևելյան կիսաշրջանաձև խորանի երկու կողմերում գտնվում են երկհարկանի, նեղ ավանդատները։ Միակ մուտքը, որը բացված է արևմտյան կողմից, ձևավորված է զույգ կիսագլանիկներով և հյուսվածքանախշերով զարդարված, ուղղանկյուն շրջանակի մեջ առնված կիսաշրջանաձև կամարով, բացվում է դեպի գավիթը։ Եկեղեցու արևելյան ճակատը՝ ավագ խորանի պատուհանից վերև, հարդարված է ոճավորված խաչով, որի վերի թևին ցուլի գլուխ է քանդակված։

Տեղանքի ռելիեֆով պայմանավորված՝ եկեղեցու հատակը գավիթի հատակից նշանակալի բարձր է։ Այդ բարձրությունը ճարտարապետական առումով հաղթահարվում է քարե չորս աստիճաններով։

### Գավիթ
Խաչվող կամարներով գավիթը հանդիսանում է վանական համալիրի հիմնական կառույցը։ Այն ունի փոխհատվող զույգ կամարների համակարգով անսյուն կենտրոնակազմ գավիթների հորինվածք՝ արևմտյան կողմից երկարացված լրացուցիչ տարածությամբ, որը գավթի քառակուսի մասից բաժանված է կլոր հատվածքի զույգ զանգվածեղ սյուներով։ Ունի քառալանջ կտուր։ Մուտքը արևմտյան ճակատից է։ Շքամուտքը երիզված է եռաստիճան ուղղանկյուն շրջանակներով։

Ըստ կառուցվածքային սխեմայի՝ Մշկավանքի գավիթը նման է Հաղպատի և Գանձասարի վանքերի գավիթներին և բացառիկ հետաքրքրություն է ներկայացնում հետազոտողների համար։

### Մատուռ
Հիմնական շինույթունից դեպի հարավ պահպանվել է կիսավեր մատուռ։

### Գերեզմանոց
Եկեղեցու շուրջ տարածված է հին գերեզմանոցը։

## Պատկերասրահ

### Եկեղեցու և գավթի արտաքին տեսք
 
Mshkavank 43.jpg|
Mshkavank 49.jpg|
Mshkavank Monastery (14).jpg|
Mshkavank (03.09.2019).jpg|


### Զարդանախշեր և քանդակներ

Mshkavank 4.jpg|
Mshkavank - Մշկավանք 01.jpg|
Mshkavank Monastery (8).jpg|
Mshkavank 45.jpg|


## Տես նաև
*Կողբ
*Կողբի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Տավուշի մարզ)
*Մշկավանքի վիմական արձանագրությունների ցանկ
*Գուլբոտին նվիրված խաչքար (Մշկավանք)
*Թաշտին և նրա ծնողներին նվիրված խաչքար (Մշկավանք)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Բարսեղյան Լ., Մշակավանք, «Էջմիածին», 1959, դ 3։

Կատեգորիա:Տավուշի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Կողբ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով