Մարսի տիրակալները

«**Մարսի տիրակալները**» (), Էդգար Ռայս Բերոուզի «Բարսումյան շարքի» երրորդ վեպը։ Հրատարակվել է «All Story Magazine» ամսագրում՝ 1913 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1914 թվականի մարտը։ Առաջին գրքային հրատարակությունը կայացել է 1919 թվականին։

## Սյուժե
Վեպը ավարտին է հասցնում եռագրությունը, որը սկսվել է «Մարսի արքայադուստրը»-ով և «Մարսի աստվածները»-ով։ Ջոն Քարթերը ուղևորվում է Իսսայի հովիտ։ Մոտենում է տաճարի բացման ժամանակը, որտեղ փակված են Ֆայդորան՝ Մատաի Շանգի դուստրը, Դեյա Տորիսը և Տուվի Պտարսան։ Սակայն գերիները առևանգված են Մատաի Շանգի և սև մարսեցիների առաջնորդ Տուրիդի կողմից, որոնք փախել են Կաոլ պետություն՝ հնագույն կրոնի պատվարը։

Այն բանից հետո, երբ Ջոն Քարթերին և Տուվին Դինուին՝ Պտարսի առաջնորդին և Տուվիի հորը, հաջողվում է բացահայտել առևանգողներին, նրանք փախչում են մարսյան Արկտիկա (Օկար), որտեղ տեղակայված են դեղին ռասայի ջերմացվող քաղաքները։ Մեծ դժվարություններով Ջոն Քարթերին հաջողվում է հաղթահարել բոլոր դժվարությունները և վերամիավորվել ընտանիքի հետ, զուգընթացաբար միավորելով տարբեր ռասաների ժողովուրդներին։ Հելիում վերադառնալուց հետո Քարթերը կանգնում է Մարսի երեսունմեկ կառավարիչների դատարանի առջև (ներառյալ Տարս Տարկասի, Տարդոս Մորսի, Մորս Կայակի, Տուվան Դինայի, Տալուի՝ դեղին մարսեցիների առաջնորդի), որտեղ նրան հռչակում են «Ամբողջ Մարսի Ռազմական Տիրակալ»։

## Ռասաներ
Վեպում նկարագրվում է դեղին ռասայի կյանքի նկարագիրը՝ Բարսումի արկտիկական ռասայի։ Դեղին մարդիկ ապրում են մեկուսացած մյուս մարսեցիներից՝ չունենալով ուժեղ ռազմա-օդային նավատորմ։ Նրանց քաղաքները ներփակված են ապակե գմբեթներով, որոնց ներսում պահպանվում է արևադարձային կլիմատ։ Այնուամենայնիվ նրանց պահանջվում են ստրուկներ և նրանք կազմակերպում են ասպատակություններ կարմիր մարսեցիների բնակավայրերի վրա։ Նրանց գլխավոր զենքը հսկայական մագնիսն է, որը ունակ է կենտրոնացնել ամբողջ Մարսի մագնիսական դաշտի էներգիան։ Նրա օգնությամբ օկարները փոխում են ուղեծիրը և գրավում ուրիշ ռասաների օդանավերը։

## Կերպարներ
* **Ջոն Քարթեր** - Հելիումի արքայազնը, Մարսի Ռազմական Տիրակալը
* **Դեյա Տորիս** - Հելիումի արքայադուստրը, նրա կառավարիչների դուստրը և թոռնուհին
* **Քարտորիս** - Ջոն Քարթերի և Դեյա Տորիսի որդին
* **Տուվան Դին** - Պտարսի ջեդդակ, Տուվիի հայրը
* **Կուլան Տիտ** - Կաոլի ջեդդակ, սկզբնապես հնագույն կրոն Իսսայի պաշտպան
* **Տուվիա Պտարսա** - վեպի վերջում Քարտորիս սկսում է նրա նկատմամբ ռոմանտիկ հետաքրքրաստրություն ցուցաբերել
* **Տալու** - Մարենտինի կառավարիչ, Օկարի փոքր քաղաքներից մեկը, հետագայում Հյուսիսի Գերագույն կառավարիչ (ջեդդակ)

## Բովանդակություն
Վեպը բաղկացած է տասնվեց գլուխներից։

* **Գլուխ I**. Իսս գետի վրա
* **Գլուխ II**. Լեռների ստորոտում
* **Գլուխ III**. Արևի տաճարը
* **Գլուխ IV**. Գաղտնի աշտարակ
* **Գլուխ V**. Կաոլի ճանապարհին
* **Գլուխ VI**. Հերոսները Կաոլում
* **Գլուխ VII**. Նոր դաշնակիցներ
* **Գլուխ VIII**. Կարիոնի քարանձավների միջով
* **Գլուխ IX**. Բարսումի դեղին մարդիկ
* **Գլուխ X**. Նոր մրցակից
* **Գլուխ XI**. Տանտալի տառապանքները
* **Գլուխ XII**. «Հետևիր պարանին»
* **Գլուխ XIII**. Մագնասական սլաքը
* **Գլուխ XIV**. Մարտ գահադահլիճում
* **Գլուխ XV**. Պարգև
* **Գլուխ XVI**. Բարսումի տիրակալը

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Text of the novel at Project Gutenberg
* Edgar Rice Burroughs Summary Project page for ''The Warlord of Mars''

Կատեգորիա:1919 վեպեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ վեպեր
Կատեգորիա:1914 թվականի ամերիկյան վեպեր