open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վալ դը Ուազ

**Վալ դը Ուազ** (ֆրանսերեն՝ *Val-d'Oise*), դեպարտամենտ Փարիզի շրջակայքում։
* Վալ դը Ուազ դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 95։

## Պատմագրական տեղեկություններ
Ստեղծվել է 1968 թվականի հունվարին, երբ նախկին Սեն և Սեն-Ուազ դեպարտամենտները բաժանվեցին վեց մասերի։ Տեղական սլենգով հայտնի է "**quatre-vingt quinze**" (այսինքն՝ "իննսունհինգ) կամ` "**neuf cinq**" (այսինքն՝ "ինը հինգ") անուններով, որոնցով հիշեցվում են դեպարտամենտի կարգային 95 թիվը։

Բնակչությունը մեկ միլիոն 157 հազար է։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Գտնվում է Փարիզից դեպի հյուսիս։ Տարածքը 1246 քառ.կմ է։ Անունն ստացել է Սենի վտակ Ուազի անունից, որն սկիզբ է առնում Բելգիայից։ 
Ֆրանսիայի գլխավոր՝ Փարիզի գլխավոր Շարլ դը Գոլ օդանավակայանի մի մասը գտնվում է Վալ-դը-Ուազի Ռուասի-ան-Ֆրանս համայնքում։

## Տեսարժան վայրեր

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Հյուսիսարևմտյան դաշնային տարածաշրջան (ՌԴ)

**Հյուսիսարևմտյան դաշնային տարածաշրջան** (), վարչական միավորում Ռուսաստանի հյուսիսարևմտյան մասում։ Կազմավորվել է ՌԴ նախագահի 2000 թվականի մայիսի 13-ի հրամանով։

Ներառում է 11 մարզեր և մեկ դաշնային նշանակության քաղաք՝ Սանկտ Պետերբուրգ։ 2013 թ. դրությամբ բնակչության թիվը կազմել է 13 799 191 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հյուսիսարևմտյան դաշնային շրջանի պաշտոնական կայքը 

*
Կցական լեզուներ

** Կցական լեզուներ** ( — *կցում* բառից), ձևաբանական դասակարգման մեջ լեզուների տեսակ, որոնցում բառի քերականական ձևերը կազմվում են մեկական քերականական կարգ արտահայտող առանձին մասնիկներով։ Կցական լեզուներ հակադրվում են թեքական լեզուներին, թեև կցական լեզուներում կան նաև թեքականության որոշ տարրեր, իսկ թեքական լեզուներում նկատվում է կցականություն։

Գերազանցապես կցական լեզու է ժամանակակից հայերենը (օրինակ, սեղաններին), որը, սակայն, ունի թեքականության որոշ տարրեր, ի տարբերություն հին հայերենի (գրաբարի), որը գերազանցապես թեքական լեզու է։

Կցական են թյուրքական, ուգրո-ֆիննական, տունգուս-մանշուրական, դրավիդյան լեզուները, կորեերենը, ճապոներենը, սվահիլին և որոշ այլ աֆրիկյան լեզուներ։

## Տես նաև
* Կցագիր

Կատեգորիա:Ձևաբանություն
Կատեգորիա:Կցական լեզուներ
Կատեգորիա:Լեզվաբանական տիպաբանություն
Կրետական գիր

frameless|աջից|կրետական գրով ցուցաքար
**Կրետական գիր**, Կրետե կղզում և մայրցամաքային Հունաստանում հայտնաբերված գրի տեսակներ։ Անգլիացի հնագետ Ա. Էվանսը 1900 թվականին Կնոսոսի պալատի պեղումների ժամանակ առաջինը հետազոտեց Կրետական գիրը և նշեց նրա զարգացման 3 փուլ.

1.պատկերագրային կամ հիերոգլիֆային (II հազարամյակի 1-ին կես, մեր թվարկությունից առաջ), ավելի ուշ որոշ գիտնականներ սկսեցին տարբերակել հիերոգլիֆային գիր Ա (XXI—XIX դարեր, մեր թվարկությունից առաջ) և Բ (մոտ XIX— XVII դարեր մեր թվարկությունից առաջ)

2. գծային գիր Ա (XVIII— XV դարեր, մեր թվարկությունից առաջ),

3. գծային գիր Բ (XV-XIV դարեր, մեր թվարկությունից առաջ)։ Ա և Բ հիերոգլիֆային գրերը առայժմ չեն վերծանվել։ Անգլիացի գիտնականներ Մ. Վենթրիսը և Զ. Չադվիքը վերծանել են գծային Բ և հաստատել, որ աղյուսակները գրված են վանկագրով։ Գծային Ա, որ նույնպես չի վերծանվել, գծային Բ-ի հետ ընդհանուր 55 նշան ունի։ Կրետական գրի հիման վրա զարգացել է կիպրոսյան գիրը։

Կատեգորիա:Չվերծանված գրեր
Կատեգորիա:Գրության ձևեր
Լեոն Կրուչկովսկի

**Լեոն Կրուչկովսկի** (, ), լեհ արձակագիր, դրամատուրգ, հասարակական գործիչ։ Լեհական բանվորական կուսակցության (1948 թվականից՝ լեհական միացյալ բանվորական կուսակցություն) անդամ 1945 թվականից։

Լեհական գրականության զարգացման մեջ նոր փուլ են նշանավորել Կրուչկովսկիի «Կորդիանը և անպատկառը» (1932 թ.), «Սիրամարգի փետուրներ» (1935 թ.), «Թակարդ» (1937 թ.) վեպերը։ Հայտնի են Կրուչկովսկիի «Հատուցում» (1948 թ.), «Գերմանացիներ» (1949 թ.), «Ազատության առաջին օրը» (1960), «Նահանգապետի մահը» (1961) պիեսները։ Եղել է Լեհաստանի գրողների միության նախագահը (1949-1956)։ Խաղաղության համաշխարհային խորհրդի անդամ (1950 թ.-ից)։ Արժանացել է ԼԺՀ պետական մրցանակի (1950 թ. և 1955 թ.), «Ժողովուրդների միջև խաղաղությունն ամրապնդելու համար» միջազգային Լենինի մրցանակի (1953 թ.)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Լեհ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Խաղաղության համաշխարհային խորհրդի անդամներ
Կատեգորիա:Լեհ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի գրողների միության նախագահներ
Կատեգորիա:Միջազգային Լենինի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Լեհ սցենարիստներ
Կատեգորիա:Լեհ գրողներ
Կատեգորիա:Լեհ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Լեհ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքական գործիչներ
Կցանք

thumb|Կցանքով ավտոմեքենա
**Կցանք**, բեռներ (կամ ուղևորներ) փոխադրող տրանսպորտային միջոց։ Քարշարկվում է ավտոմոբիլով և տրակտորով։ Կցանքի արգելակման համակարգը գործողության մեջ է դրվում քարշակի արգելակների հետ միաժամանակ և վթարների դեպքում։ Միասռնի կցանքի բեռնունակությունը 2 տոննա է, երկսռնիինը՝ 8 տոննա, բազմասռնիինը (խոշոր բեռների համար)՝ 20-50 տոննա և ավելի։

Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Տրանսպորտ
Հեռավորարևելյան դաշնային շրջան

**Հեռավորարևելյան դաշնային շրջան** (), վարչական միավոր Ռուսաստանի հյուսիսարևմտյան մասում։ Կազմավորվել է ՌԴ նախագահի 2000 թվականի մայիսի 18-ի հրամանագրով։

Ներառում է 9 մարզ և մեկ դաշնային նշանակության քաղաք՝ Խաբարովսկ։

## Արտաքին հղումներ
* Հեռավոր-արևելյան դաշնային շրջանի պաշտոնական կայքը

*
Սիբիրի դաշնային շրջան (ՌԴ)

**Սիբիրյան դաշնային շրջան** (), վարչական միավորում Ռուսաստանի սիբիրյան մասում։ Կազմավորվել է ՌԴ նախագահի 2000 թվականի մայիսի 18-ի հրամանով։

Ներառում է 12 մարզեր և մեկ դաշնային նշանակության քաղաք՝ Նովոսիբիրսկ։

## Արտաքին հղումներ
* Սիբիրյան դաշնային շրջանի պաշտոնական կայքը

*
Կատեգորիա:Սիբիր
Հիդրավլիկական կցափողեր

250px|frameless|աջից
**Հիդրավլիկական կցափողեր**, կարճ խողովակներ (խողովակաշարերի, ռեզերվուարների պատերին արված անցքեր), որոնք նախատեսված են հեղուկը (գազը) մթնոլորտ դուրս թողնելու կամ մի ռեզերվուարից մյուսը (նույնպես հեղուկով լցված) հոսեցնելու համար։ Լինում են գլանաձև, կոնաձև (զուգամետ, տարամետ)։

Կատեգորիա:Խողովակների տեսակներ
Հյուսիսկովկասյան դաշնային շրջան

**Հյուսիսկովկասյան դաշնային շրջան**, վարչական միավորում Ռուսաստանի հյուսիսարևմտյան մասում։ Կազմավորվել է ՌԴ նախագահի 2010 թվականի փետրվարի 19-ի հրամանով։

Ներառում է 11 մարզեր և մեկ դաշնային նշանակության քաղաք՝ Պյատիգորսկ։

## Արտաքին հղումներ
* Հյուսիսկովկասյան դաշնային շրջանի պաշտոնական կայքը

*
Կցուրդ

**Կցուրդ**, հայ հոգևոր երգի հնագույն տեսակ։ Անունը ստացել է աստվածաշնչյան սաղմոսներին և օրհնություններին կցված լինելու և որպես դրանց հավելված կատարվելու պատճառով։ Կցուրդը ծագել է 4-5-րդ դարերում որպես ասորական madhrase-ի և հունական τροπάριον-ի հայկական նմանակ։

4-րդ դարում ստեղծված առանձին նմուշներ մինչև գրերի գյուտը հարատևել են բանավոր ավանդությամբ։ Գրերի գյուտից անմիջապես հետո սկսվել է կցուրդների բուռն զարգացման շրջանը։ Առաջին կցուրդները հիմնականում երեքական տնից բաղկացած փոքր երգեր էին, հորինված դավթյան սաղմոսների, մարգարեական օրհնությունների, ինչպես և ավետարանական պատումների հարասությամբ։

Կցուրդների անդրանիկ հեղինակներ Մեսրոպ Մաշտոցն ու Սահակ Պարթևը, առաջինը՝ Հին կտակարանի, երկրորդը՝ Նոր կտակարանի հայերեն թարգմանություններին հատուկ բանաստեղծական կերպարներն ու լեզվաոճական հարստությունները զարգացնելուց բացի, տոգորված են եղել հայ հոգևոր նորաստեղծ երգը պատմականորեն կարճ ժամանակամիջոցում ասորականի և հունականի տեխնիկա-գեղարվեստական մակարդակին բարձրացնելու գաղափարներով։ Այդ գործը հաջողությամբ ավարտեցին նրանց ավագ և կրտսեր աշակերտները, ինչպես և հետագա դարերի բանաստեղծ-երաժիշտները։ Հետզհետե բազմանալով` կցուրդներն ամփոփվեցին «կցուրդարան» կոչված ժողովածուում։ Պատմական զարգացման ընթացքում կցուրդները ձևով և բովանդակությամբ ավելի անկախ, ինքնուրույն են դարձել, ծավալով ավելի մեծ՝ պահպանելով Սահակ-Մեսրոպյան շրջանից ուրվագծված կերպարային, երկու միմյանց լրացնող ոլորտներին հատուկ գծերը։ 12-րդ դարի սկսած` կցուրդները կոչվել են շարական, իսկ կցուրդարանը՝ շարակնոց։ Կցուրդներն անցյալում երբեմն նույնացվել են կցորդին (հայ հին մատենագրության մեջ ոչ հազվադեպ հանդիպում է կցորդ-սաղմոս ձևով)։ Կցուրդի հետ չպետք է շփոթել նաև կացուրդը, որ նշանակում է ակրոստիքոսով գրված տոնական մեծ երգ, հաճախ ընկալվում է որպես հունական *κοντάκιον*-ի հայկական նմանակը, որ երբեմն անվանվում է նաև ուղղակի «կոնդակ»։

## Տես նաև
*Շարական

Կատեգորիա:Հոգևոր երաժշտություն
Կատեգորիա:Սաղմոսարան
Կուարլինի

**Կուարլինի**, (Quarli-ni), Զվարթնոց—Էջմիածին տարածքի հնագույն, ուրարտական անվանումը։ Առաջին անգամ հիշատակվում է մ. թ. ա. VII դ.՝ որպես Վանի թագավորության (Ուրարտու) երկիր-հովիտներից մեկը։ Ըստ Զվարթնոցի սեպագիր արձանագրության, Ռուսա Բ (մ. թ. ա. 685—645 թթ.) Կուարլինիի հովտում տնկել է խաղողի ու պտղատու այգիներ և մշակել արտեր, որոնք ոռոգել է Ումեշինի ջրանցքի ջրերով։ Ջրանցքը նա փորել է Թեյշեբաինիի դիմաց՝ Իլդարունի (Հրազդան) գետի աջ ափից (Կարմիր բլուրի հանդիպակաց), կտրել անցկացրել է ժայռափոր թունելով և հասցրել Կուարլինիի հովիտ։

Կատեգորիա:Վանի թագավորության երկրամասեր
Էլեկտրածին սարք

254px|մինի|Ուիմհըրստի էլեկտրածին սարքն աշխատանքի ժամանակ
**Էլեկտրածին սարք**, **էլեկտրաֆոր**, էլեկտրական լիցքի ստացման ցուցադրական սարք։ Հայտնագործել է Ալեսանդրո Վոլտան։ Կազմված է էբոնիտե (Վոլտայի փորձերում՝ խեժե) և մեկուսիչ բռնակով մետաղե սկավառակներից։ Մետաղե սկավառակը դրվում է մորթիով շփելու հետևանքով բացասական լիցքավորված էբոնիտե սկավառակի վրա։ Մետաղի՝ դեպի էբոնիտե սկավառակն ուղղված մակերևույթի վրա մակածվում է դրական, իսկ հակառակ երեսին՝ բացասական լիցք։ Հողանցումից հետո մետաղե սկավառակի վրա մնացած դրական լիցքը փոխանցվում է որևէ հաղորդիչի։

Կատեգորիա:Էլեկտրաստատիկա
Կատեգորիա:Էլեկտրական գեներատորներ
Կատեգորիա:Սարքեր
Միխաելա Շաֆրաթ

**Միխաելա Շաֆրաթ** (, ), գերմանացի պոռնոգրաֆիկ դերասանուհի։

## Անձնական կյանք
Ծնվել է 1970 թ.- դեկտեմբերի 6-ին Գերմանիայի Էշվայլեր քաղաքում։ 1994 թ.-ի դեկտեմբերի 7-ին ամուսնացել է Ակսել Շաֆֆրատի () հետ։ 2005 թ.-ին դեկտեմբերի 22-ին նա պաշտոնապես ամուսնալուծվել է Ակսել Շաֆֆրատից։

## Կարիերա
1999 թվականին եվրոպական հայտնի պոռնոռեժիսոր Հարրի Ս. Մորգանը, դիտելով սիրողական մի պոռնոֆիլմ Միխաելայի և իր ամուսնու մասնկացությամբ, հետաքրքրվում է նրանով։ Արդյունքում Մորգանը նկարահանում է 8 պոռնոգրաֆիկ ֆիլմ Միխաելայի մասնակցությամբ, որտեղ վերջինս հանդես է գալիս որպես պրոֆեսիոնալ դերասանուհի՝ Ջինա Ուայլդ կեղծանունով։

2000 թ.-ի ամռանը Միխայելան որոշում է այլևս չնկարահանվել պոռնոգրաֆիկ ֆիլմերում և իրեն փորձել որպես կինոդերասանուհի։ Այդ ժամանակից ի վեր նա նկարահանվում է գերմանական ֆիլմերում, տարբեր հեռուստասերիալներում և հեռուստաշոուներում։

2003 թվականին, այն բանից հետո երբ հաճախորդներից մեկը ճանաչում է դերասանուհուն, նա հաստատում է այն փաստը, որ լինում է Ֆրանկֆուրտի հասարակաց տներում և դա անում է ոչ թե հանուն փողի, այլ սեփական սեռական ցանկությունների բավարարման համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Գրիգոր Քեպինյան (Քեպինով)

**Գրիգոր Հովհաննեսի Քեպինյան (Քեպինով)** (), հայ քանդակագործ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1956)։

## Կենսագրություն
1909 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի ֆիզմաթ ֆակուլտետը։ 1907 թվականին Փարիզում սովորել է Ժյուլիան ակադեմիայում, 1910-1912 թվականներին՝ Ռ․ Վեռլեի, Պոլ Լանդովսկու ղեկավարած քանդակագործական արվեստանոցում, մասնագիտական դասեր առել Օգյուստ Ռոդենից, Պ․ Տրուբեցկոյից։ 1912 թվականին Փարիզի Ազգային սալոնում ցուցադրել է դիմաքանդակներ։ 1913 թվականին վերադարձել է Թիֆլիս, 1916 թվականին մասնակցել հայ նկարիչների ցուցահանդեսին։ 1921 թվականին տեղափոխվել է Մոսկվա։

## Ստեղծագործություններ
Քանդակագործի 1920-1930-ական թվականների գործերին բնորոշ են հավաստիությունն ու ավարտվածությունը, նյութի զգացողությունը և ձևերի արտահայտչականությունը։ Հիմնականում ստեղծել է իր ժամանակակիցների հոգեբանական դիմաքանդակներ։ 1924 թվականին Կրեմլում կազմակերպված ցուցահանդեսում Քեպինյանի Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի հարթաքանդակ-դիմապատկերը ընդունվել է որպես լավագույններից մեկը, կրկնօրինակվել Մոսկվայի և այլ քաղաքների համար, 1932 թվականին մեծացվել (5,32 X 6,34 մ, ցեմենտ) Լենինգրադի միացյալ պետական քաղ․ վարչության շենքի նիստերի դահլիճի համար։ Այդ շրջանի հաստոցային լավագույն աշխատանքներից են՝ Վերա Ֆիգների (1925, փայտ, Տրետյակովյան պատկերասրահ, Մոսկվա, 1926, բրոնզ, Լենինգրադի հեղափոխության թանգարան), Սոֆյա Պերովսկայայի (1928, մարմար, ԽՍՀՄ պատմության թանգարան, Մոսկվա), քանդակագործի կնոջ՝ Տ․ Գ․ Քեպինովայի (1935, մարմար, Տրետյակովյան պատկերասրահ) դիմաքանդակները։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Քեպինյանն ապրել և ստեղծագործել է Երևանում, այդ ժամանակ կերտել է Խորհրդային Միության հերոսներ Վիկտոր Տալալիխինի (1941, գիպս, ԽՍՀՄ կուլտուրայի մինիստրություն, Մոսկվա), Իվան Կոժեդուբի (1945, բրոնզ, Տրետյակովյան պատկերասրահ), Գ․ Մարգուլիսի (1943, գիպս, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, Երևան), Ավետիք Իսահակյանի (1942, գիպս, 1960, բրոնզ), Մարտիրոս Սարյանի (1949, մարմար), Արամ Խաչատրյանի (1945, գիպս, երեքն էլ՝ Հայաստանի ազգային պատկերասրահում) դիմաքանդակները։  
Վերջին շրջանի դիմաքանդակներին («Նիկոլայ Մյասկովսկի», 1960, բրոնզ, «Սերգեյ Պրոկոֆև», 1961, մարմար, երկուսն էլ՝ ԽՍՀՄ կուլտուրայի մինիստրություն, Մոսկվա, «Մարիամ Ասլամազյան», 1961, գիպս, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ) հատուկ է կերպարների ոգեշնչվածությունը, բնութագրման ճշգրտությունը։

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել 1935 թվականին, 1948 թվականին (Մոսկվա, Ա. Կուպրինի հետ) և 1964 թվականին (Երևան)։

## Մատենագրություն
* Գրիգոր Քեպինով, Կատալոգ. Երևան, 1964։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գ. Քեպինյանի էջը Տրետյակովյան պատկերասրահի կայքում 

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Դիգորներ

thumb|right|200px|Օսետիա
**Դիգորներ** (, դիգ.՝ *дигорæ*, *дигорæнттæ*; եզակի թիվ՝ *дигорон*), օսերի ազգագրական խումբ, որը խոսում է օսերենի դիգորյան բարբառով (լենինյան լեզվաբանական քաղաքականության շրջանակներում մինչև 1937 թվականը զարգանում էր որպես առանձին լեզու)։ Իրոնյան բարբառի կրողները շատ քիչ դեպքերում են տիրապետում դիգորյան խոսվածքին և առանց շփման փորձի վատ են այն հասկանում։ Իսկ դիգորները հակառակը՝ մեծ մասամբ հասկանում են իրոնյան խոսվածքը և մասամբ տիրապետում են նրա, քանի որ իրոնյան տարբերակը ավելի շատ է տարածված Օսիայում և խորհրդային տարիներին համարվում էր օսերի միակ գրական լեզուն, ինչի պատճառով էլ դասավանդվում էր դիգորական կրթական հաստատություններում։ Համաձայն 2002 թվականի համառուսաստանյան մարդահամարի 407 մարդ իրենց նշել են որպես դիգոր, 2021 թվականի մարդահամարի համաձայն՝ 1361 մարդ։ Սակայն, ենթադրաբար, դիգորերենի կրողների թիվը կազմում է մի քանի տասնյակ հազար մարդ։

## Պատմություն
Մովսես Խորենացու Աշխարհացույցում ցեղանունների շարքում հանդիպվում է նաև *աշդիգոր* անվանումը, որը, ենթադրաբար, դիգորներին է վերաբերվում։ Այդ և այլ (հիմնականում լեզվաբանական) հիմունքների վրա ենթադրվում է, որ նախաօսերենում բարբառային տարբերությունը ծագել է վաղ շրջանում՝ մինչմոնղոլյան ժամանակներում։ Դիգորների մոտ պահպանվել են 15-րդ դարում Կովկաս արշաված Լենկթեմուրի մասին պատմությունները (Զադալեսկի նանա և Թեմուր Ալսաղ)։

Դիգորները կազմում են Հյուսիսային Օսիայի արևմտյան մասում գտնվող Դիգորիայի (հանրապետության ժամանակակից Դիգորյան և Իրաֆյան շրջանները), ինչպես նաև Կաբարդա-Բալկարիայի մի քանի բնակավայրերի հիմնական մասը։

## Բնակեցման տարածքները
Դիգորները հիմնականում բնակվում են հետևյալ տարածքներում.
* Դիգորյան (բացառությամբ Կարման, Ֆալդոն և Նիկոլաևսկայա գյուղերը) և Իրաֆյան շրջաններ (բացառությամբ Սրեդնի Ուրուխ գյուղը)։
* Վինոգրադնոյե, Նովոօսետինսկայա, Չերնոյարսկայա գյուղեր (Մոզդոկի շրջան)
* ք. Բեսկան
* Օզրեկ գյուղ, Նալչիկ, Բաքսան (Կաբարդա-Բալկարիա)
* Մոսկվա
* Սանկտ Պետերբուրգ
* Փոյրազլու գյուղ (Թուրքիա)

## Տես նաև
* Օսեր

## Արտաքին հղումներ
* Մ.Ի. Իսաև // Օսերենի դիգորյան բարբառը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դիգորներ
Կատեգորիա:Կովկասի ազգեր
Կուբայական հեղափոխություն

[200px|մինի|Հեղափոխության առաջնորդներ [Չե Գևարան և Ֆիդել Կաստրոն]]
**Կուբայական հեղափոխություն** (), Կուբայի միապետ Ֆուլխենսիո Բատիստայի ավտորիտար կառավարության աջ թևի դեմ ուղղված զինված ապստամբություն Ֆիդել Կաստրոյի ձևավորած «Հուլիսի 26»-ի շարժման և դրա աջակիցների կողմից, որն հանգեցնում է սոցիալիստական առաջին պետության ստեղծմանը Արևմտյան կիսագնդում։

1953 թ.-ի հուլիսի 26-ին մի խումբ երիտասարդ հեղափոխականներ Ֆիդել Կաստրո Ռուսի գլխավորությամբ հարձակվեցին Մոնկադայի (Սանտյագո դե Կուբա քաղաքում) զորանոցի վրա՝ զենք ձեռք բերելու և ժողովրդին զինելու մտադրությամբ, բայց ձախողվեցին։ Կաստրոն ու նրա զինակիցները բանտարկվեցին։ 1956 թ.-ի դեկտեմբերին Կաստրոն (որը 1955 թ.-ին ազատվել էր բանտից և տարագրվել Մեքսիկա) ու մի խումբ Հավանայի բնակիչները ողջունում են Ֆ. Կաստրոյին ն նրա մարտական ընկերներին (1959 թ.-ի հունվար) հեղափոխականներ պայքարը շարունակելու համար ափ իջան Կուբայում, ստեղծեցին պարտիզանական ջոկատ և ամրացան Սիեռա Մաեստրայի լեռներում։ Պարտիզանական ջոկատը աստիճանաբար վերածվեց ապստամբական բանակի, որը շոշափելի հարվածներ էր հասցնում կառավարական զորքերին։ 1959 թ.-ի հունվարի 1-ին Բատիստայի կառավարությունը տապալվեց, իշխանությունն անցավ ժամանակավոր կառավարությանը, որի կազմում սկզբում կային աջ գործիչներ։ 1959 թ.-ի փետրվարին Հեղափոխական կառավարությունը գլխավորեց Ֆ. Կաստրոն, հուլիսից պրեզիդենտ դարձավ Օ. Դորտիկոս Տորրադոն։

Կատեգորիա:Կուբայի հեղափոխություն
Կատեգորիա:20-րդ դարի հեղափոխություններ
Կատեգորիա:Սառը պատերազմի հակամարտություններ
Էգոցենտրիզմ

thumb|Էգոցենտրիզմ
**Էգոցենտրիզմ** ( — ես և *centrum* — կենտրոն)՝ մտածելակերպ, որն անհատական կողմնորոշումը (այդ թվում նեղ, անձնական շահերը) համարում է համընդհանուր սկզբունք, իսկ «ես»-ը՝ երևույթներն ընկալելու և գնահատելու միակ հնարավոր չափանիշ։ Ծայրահեղ եսապաշտության դրսևորում է։

Կատեգորիա:Հոգեբանական հասկացություններ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տեսություններ
Կատեգորիա:Նարցիսիզմ
Վիգո

**Վիգո** ( , ), քաղաք և նավահանգիստ Իսպանիայի հյուսիս-արևմուտքում։ Գտնվում է Գալիսիայի ինքնավար համայնքում։ Բնակչությունը՝ 299 հազ. մարդ, տարածքը՝ 109,06կմ²։ Գալիսիայի ամենամեծ քաղաքն է։ Համարվում է համալսարանական քաղաք։

## Պատմություն
Քաղաքը հիմնել են հին հռոմեացիները, սակայն նրանց կառուցած շինություններից գրեթե ոչ մեկը չի պահպանվել։ 1529 թվականին Հռոմեական սրբազան կայսրության միապետ Կառլոս V-ը քաղաքին թույլատրել է առևտրով զբաղվել Ամերիկայի հետ։

Իսպանական ժառանգության համար մղված պատերազմի ընթացքում՝ 1702 թվականին Վիգոյի ծովածոցում անգլո-հոլանդական նավատորմն ու զորքը ջախջախել են Ամերիկայից ոսկի ու արծաթ բերող ֆրանս-իսպանական տորմիղը և հարուստ ավար զավթել։ Ի դեպ, ֆրանսիացի անվանի ֆանտաստ գրող Ժյուլ Վեռնի «*Քսան հազար լյո ծովի տակ*» վեպում, որի որոշ գործողություններ ծավալվում են Վիգոյի ծովածոցում, գլխավոր հերոսը՝ նավապետ Նեմոն, իր «Նաուտիլուս» սուզանավի կառուցման համար անհրաժեշտ գումարը ձեռք է բերում 1702 թվականին տեղի ունեցած ծովամարտի ժամանակ անգլիացիների խորտակած նավերի գանձերը սուզվելու միջոցով հանելով։

## Սպորտ
Վիգոյում է գտնվում «Սելտա» ֆուտբոլային ակումբի մարզաբազան։

## Անվանի վիգոցիներ
* Շոան Մանուել Պինտոս (1811—1876) — գալիսիացի բանաստեղծ, ում համարում են գալիսիական վերածննդի՝ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին գալիսիական լեզվի ու գրականության վերածնության նախակարապետ.
* Շոսե Մարիա Պոսադա (1812—1878) — գալիսիացի բանաստեղծ, ով հող է նախապատրաստել անվանի բանաստեղծուհի Ռոսալիա դե Կաստրոյի պոեզիայի համար.
* Սերաֆին Ավենդանյո (1838—1916) — իսպանացի նկարիչ
* Լաուրա Պոնտե (ծնվ.1973) — իսպանացի դերասանուհի և ֆոտոմոդել

## Քույր քաղաքներ
*  Պորտու, Պորտուգալիա 
*  Բուենոս Այրես, Արգենտինա 
*  Կարակաս, Վենեսուելա 
*  Լաս Պալմաս, Իսպանիա
*  Նարսաք, Գրենլանդիա

## Բնակչություն

## Գրականություն
* 

## Պատկերասրահ

Las Islas Cíes.jpg|Վիգոյի մերձակա Սիաս կղզիները, որոնց լողափերն ընդգրկված են աշխարհի լավագույն լողափերի առաջին տասնյակում
Vigo dende o monte do castro.jpg|Քաղաքի համայնապատկերը Կաստրո միջնադարյան ամրոցից
Puente de rande.jpg|Պոնտե դե Ռանդե կախովի կամուրջը՝ քաղաքի տեսարժան ճարտարապետական հուշարձաններից մեկը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

*
* Պաշտոնական կայքէջ
* Info about Vigo at Spanish Tourism Board Official Website 
* 

Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի նավահանգիստներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի նավահանգստային քաղաքներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի ափամերձ բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի համալսարանական քաղաքներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի նավահանգիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Նավահանգստային քաղաքներ
Հազզո-Խաբլջոզի գավառակ

**Հազզո-Խաբլջոզ**, գավառ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սղերդի գավառում` Սասունում։

## Վարչական բաժանում
Ըստ Վ. Քինեի 1891  թվականին Հազզո-Խաբլջոզն ուներ 48 հայկական գյուղ` 10 000 բնակչով, որից 5000-ը՝ հայեր, այլք՝ 5000։

Հայկական գյուղերն ավերվել են առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Ալանզա

**Ալանզա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում։ Գտնվում էր Երզնկա քաղաքի շրջանում։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ջորջո Արմանի

**Ջորջո Արմանի** (, ), նորաձևության իտալացի աշխարհահռչակ դիզայներ և ձեռնարկատեր, «Giorgio Armani» ընկերության հիմնադիր, Իտալիայի ամենահարուստ մարդկանցից մեկը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1934 թվականի հուլիսի 11-ին Իտալիայի հյուսիսում գտնվող Պյաչենցա քաղաքում, որտեղ դաստիարակություն է ստացել մեծ եղբոր՝ Սերժոյի և փոքր քրոջ՝ Ռոզաննայի հետ։ Նրա մայրն էր՝ Մարիա Ռայմոնդին, հայրը՝ Ուգո Արմանին։ Դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվում է Միլանի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետ, սակայն երեք տարի ուսանելուց հետո թողնում է ուսումը։ 1957 թվականին անցնում է ծառայության Իտալիայի զինված ուժերում։ Վերադառնալով ծառայությունից` Ջորջոն սկսում է աշխատել սկզբում որպես լուսանկարչի օգնական, այնուհետև հագուստի խանութում՝ որպես ցուցափեղկերի ձևավորող։

## Գործունեություն
1961 թվականին աշխատանքի է ընդունվում իտալացի հանրահայտ դիզայներ Նինո Չերուտիի մոտ՝ որպես օգնական։ Չերուտիի մոտ աշխատում է 6 տարի ՝ օգնելով նրան ստեղծել հագուստ տղամարդկանց համար։

1974 թվականին՝ 40 տարեկան հասակում, վաճառելով ավտոմեքենան և ընկերներից գումար պարտք վերցնելով, Արմանիին հաջողվում է ներկայացնել իր ստեղծած հագուստը։

1975 թվականին գրանցում է Giorgio Armani ապրանքանիշը։

1981 թվականին Ջորջո Արմանին ստեղծում է նոր, երիտասարդական և փոքր-ինչ մատչելի հագուստի գիծ, որը կոչում է Emporio Armani։

1989 թվականին լույս է տեսնում Emporio Armani Magazine ամսագիրը։ Նույն թվականին Լոնդոնում բացվում է Արմանիի առաջին ռեստորանը՝ Emporio Armani Express-ը։

1997 թվականին Emporio Armani-ն սկսկում է ժամացույցներ և դեկորատիվ կոսմետիկա արտադրել՝ Emporio Armani Beauty Components ապրանքանիշի ներքո։

2002 թվականին Emporio Armani Gioielli ապրանքանիշի ներքո Արմանին սկսում է զարդեր արտադրել։ Նույն թվականին նշանակվում է ՄԱԿ-ի բարի կամքի դեսպան փախստականների հարցերով։

2005 թվականին ստեղծվում է Emporio Armani Red-ը։ Այս մակնշմամբ ապրանքի վաճառքից ստացված ողջ հասույթն ուղղվում է ՁԻԱՀ-ով հիվանդ աֆրիկացի կանանց և երեխաներին։

## Մահ
Մահացել է 2025 թվականի սեպտեմբերի 4-ին` Միլանում (91 տարեկան հասակում):

## Մրցանակներ
Պատվո լեգեոնի շքանշան ( 2008, Ֆրանսիա)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք. 
* Biography.com
* Vogue 
* GiorgioArmani.com

Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Իտալացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Իտալացի գործարարներ
Կատեգորիա:Իտալացի դիզայներներ
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ իտալացիներ
Կատեգորիա:Նորաձևության դիզայներներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց հագուստի դիզայներներ
Պո (գետ)

**Պո** (), գետ Իտալիայի հյուսիսային մասում։ Այդ երկրի խոշորագույն գետն է թե՛ երկարությամբ (652 կմ), թե՛ ջրահավաք ավազանի մակերեսով (74 144.8 կմ²)։ Սկզիբ է առնում Ալպերից, հոսում հիմնականում արևելյան ուղղությամբ, մեծամասմբ՝ Պադանի հարթավայրով և թափվում է Ադրիատիկ ծով՝ գետաբերանում առաջացնելով ճահճացած դելտա։ Անցնում է Ռովիգո, Պիեմոնտ, Լոմբարդիա և Վենետո մարզերով։ Գետաբերանից մինչև Պյաչենցա և Պավիա քաղաքները նավարկելի է։ Ջրի միջին ծախսը գետաբերանում կազմում է 1460 մ³/վրկ.:

Գետի ջրերն օգտագործվում են ոռոգման նպատակով։ Ձախակողմյան վտակներից մի քանիսի վրա կառուցվել են հիդրոէլեկտրակայանների կասկադներ։ Համեմատաբար մեծ վտակներից են Տիչինոն, Ադդան, Տանարոն, Տրեբիան, Արդան։ Պոյի ափերին գտնվող խոշոր բնակավայրերից են Թուրինը, Տիչինոն, Կրեմոնան, Ֆեռարան, Պյաչենցան...

## Պատկերասրահ

HauteVallePo.JPG|Ակունքը
SanMauroTse panorama.jpg|Պո գետը Սան Մաուրո Տորինեզեում
Torino - vista ponte Isabella - Castello del Valentino e Mole Antonelliana.jpg|Պոն Թուրինում


## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* National Geographic. 
* Britannica.com.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրիատիկ ծովի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Իտալիայի գետեր
You're My Best Friend

**You're My Best Friend**, անգլիական Քուին ռոք խմբի երգն է, որը ձայնագրվել է "A Night at the Opera" ալբոմում։ Երգի հեղինակն է Ջոն Դիկոնը Այս երգը թողարկվել է սինգլի տեսքով 39 երգի հետ միասին։
## Երգի ստեղծման պատմությունը
Երգը նվիրված է Ջոն Դիկոն-ի կնոջը Վերոնիկային, որի հետ ամուսնացել էր այդ տարում։

Կատեգորիա:Քուին խմբի երգեր
Դաշնային նշանակության քաղաք

**Դաշնային նշանակության քաղաք**, քաղաքի կարգավիճակ Ռուսաստանում, Ռուսաստանի Դաշնության վարչական միավոր։ Համաձայն Ռուսաստանի Դաշնության սահմանադրության (էջ. 65), այսպիսի կարգավիճակ ունեն երեք քաղաք՝ Մոսկվան, Սանկտ Պետերբուրգը և Սևաստոպոլը։

Մոսկվան և Սանկտ Պետերբուրգը երկրի ամենամեծ քաղաքներն են։ Մոսկվան Ռուսաստանի մայրաքաղաքն է, իսկ Սանկտ Պետերբուրգը նախկին մայրաքաղաքը և կարևոր նավահանգստային քաղաք Բալթիկ ծովում։ Սևաստոպոլը գտնվում է Ղրիմի Հանրապետությունում։ Այստեղ է գտնվում  Սևաստոպոլի ռազմածովային բազան՝ Ռուսաստանի Սևծովյան նավատորմի գլխավոր նավահանգիստը։

Այս քաղաքներին բաժին է ընկնում երկրի տարածքի 0,03%-ը, բայց միևնույն ժամանակ այստեղ է ապրում նրա բնակչության 13,15%-ը և բաժին է ընկնում ՀՆԱ-ի մոտ մեկ քառորդը։

Բացի դա, համաձայն Ռուսաստանի Դաշնության և Ղազախստանի Հանրապետության միջև 1995 թվականի դեկտեմբերի 23-ին կնքված, Բայկոնուր քաղաքի կարգավիճակի մասին, միջազգային համաձայնագրի, այս քաղաքին տրվում է Ռուսաստանի Դաշնության դաշնային նշանակության քաղաքի կարգավիճակ մինչև վարձակալության ժամկետի ավարտը՝ 2050 թվականը։ Սակայն Բայկոնուր քաղաքը չունի Ռուսաստանի Դաշնության սուբյեկտի կարգավիճակ, և նրա գործադիր կառավարման մարմինները չեն ներկայացված ՌԴ Դաշնային Խորհուրդում։
thumb|center|400px|Մոսկվա (1), Սանկտ Պետերբուրգ (2) և Սևաստոպոլ (3) քաղաքները Ռուսաստանի քարտեզի վրա

## Տեղական ինքնակառավարման առանձնահատկություններ
Ի տարբերություն դաշնության այլ սուբյեկտներից, դաշնային նշանակության քաղաքներում կիրառվում է հատուկ տեղական ինքնակառավարման ձև։ Քաղաքների ներսում կազմավորվել են *դաշնային նշանակության քաղաքների ներքաղաքային մունիցիպալ տարածքներ*, Մոսկվայում դրանք 146-ն են, Սանկտ Պետերբուրգում՝ 111, իսկ Սևաստոպոլում` 9։ Իրենք քաղաքները չեն հանդիսանում մունիցիպալ կազմավորումներ։ Չնայած դրան քաղաքային տնտեսության ամբողջականության պահպանման նպատակով, իրավասությունների որոշ մասը ամրագրված է կենտրոնական կառավարության մարմիններին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դաշնային նշանակության քաղաք
Գայլաձկներ

**Գայլաձկները** () կազմում են գայլաձկնակերպների կարգի ձկների առանձին ընտանիք։ Լայնորեն տարածված է սովորական գայլաձուկը, որն ապրում է Եվրասիայի և Հյուսիսային Ամերիկայի դանդաղահոս, քաղցրահամ ու սակավ աղի ջրերում։
Գայլաձկան մարմնի երկարությունը հասնում է 1, 5 մ-ի, զանգվածը կարող է լինել 35 կգ-ից ավելի։ Գլուխը մեծ է՝ երկար ու տափակ դնչով։ Ունի սուր ատամներ։ Մարմինը և գլուխը պատված են մանր թեփուկներով։
 
Գայլաձուկը գիշատիչ է, սնվում է ձկներով, գորտերով, ջրլող թռչուններով (սագերի ձագեր, բադեր, կտցարներ)։ Նա իր զոհին չի որոնում և չի հետապնդում, այլ դարանակալում է։ Թաքնվում է ջրիմուռների մեջ. նրա՝ խալերով ու զոլերով ծածկված մոխրագույն կամ մոխրականաչ մաշկը քողարկվելու հիանալի միջոց է։ Հենց որ զոհը հայտնվում է գայլաձկան կողքին, նա կայծակի արագությամբ հարձակվում է զոհի վրա, և ավարն արդեն չի կարող դուրս պրծնել նրա թրանման ատամներով հսկա երախից։

Ձկներին և ջրլող թռչուններին ոչնչացնելով՝ գայլաձկները, անշուշտ, վնաս են հասցնում։ Սակայն որսալով առաջին հերթին հիվանդ և թույլ ձկներ ու ջրլող թռչուններ՝ նրանք կանխում են հիվանդությունների տարածումը ջրամբարներում։

Գայլաձկները սովորաբար ապրում են 20-30 տարի։ Ձվադրում են գետերի գարնան վարարումների ժամանակ առաջացած լճակներում։ Ունեն արդյունագործական նշանակություն և մարզական ձկնորսության օբյեկտ են։
200px|ձախից|մինի|Գայլաձուկ
200px|ձախից|մինի

Կատեգորիա:Գայլաձկնակերպեր
Կրիշնա

**Կրիշնա** (թրգմ՝ Թուխ Մանուկ), հինդուիզմիում Վիշնու աստծո ութերորդ Ավատարը։ Հնդկական հայտնի էպոսում՝ Մահաբհարատում, Կրիշնան հիշատակվում է իբրև չարի ու անօրինության դեմ պայքարող քաջա արքա՝ Յադու արքայատոհմից, խորագետ դիվանագետ, իմաստուն խորհրդատու։ Հենց Կրիշնան է վարում գլխավոր հերոսներից մեկի՝ Արջունի սայլակառքը Կուրու արքայատոհմի գահի համար մղվող պայքարում։ Կրիշնան ներկայացվում է որպես ճշմարտության և բարոյականության մեծ գիտակ, խիզախ զինվորական և առաքինի թագավոր։ Այսօր էլ բազմաթիվ են Հնդկաստանում Կրիշնային նվիրված սրբատեղիներն ու տաճարները։ Ծնվելով Յադու արքայատոհմում՝ Կրիշնան ծնված պահից էլ մարտնչում է չարի՝ մասնավորապես մարդկային մարմին ստացած իր քեռի դև Կամսայի դեմ ու սպանում վերջինիս։ Կրիշնան կյանքի ընթացքում էլ սիրվում է թե՛ արքայական իր ազգականների շրջանում, թե Բհարատի (Հնդկաստանի) բնակիչների մեջ։ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մեսիականություն
Կատեգորիա:Ֆլեյտահարներ
Կատեգորիա:Գերագույն աստվածներ
Աֆրիկան Կրիշտոֆովիչ

**Կրիշտոֆովիչ Աֆրիկան Նիկոլայի** (), խորհրդային հնէաբուսաբան։ ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (1953), Ուկրաինական ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1945)։

## Կենսագրություն
1908 թվականին ավարտել է Օդեսայի Նովոռոսիյսկյան համալսարանը։ 1914 թվականից աշխատել է Երկրաբանական կոմիտեում, 1917—1924 թվականներին՝ Վլադիվոստոկում, 1924 թվականից՝ Կենտրոնական երկրաբանահետախուզական ԳՀԻ-ում, իսկ հետագայում՝ ԽՍՀՄ ԳԱ բուսաբանության ինստիտուտում։ Դասավանդել է Սանկտ Պետերբուրգի մի շարք բուհերում։ Կրիշտոֆովիչը խորհրդային հնէաբուսաբանների դպրոցի հիմնադիրներից է։ Կարևոր աշխատությունները նվիրված են ԽՍՀՄ-ի և Արևելյան Ասիայի մեզոզոյի ու երրորդականի ֆլորային, այդ հասակի կոնտինենտալ նստվածքների շերտագրությանը և այլն։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր է (1946)։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնէաբուսաբաններ
Կատեգորիա:1885 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 8 ծնունդներ
Կատեգորիա:1953 մահեր
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 8 մահեր
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Օդեսայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բուսաբաններ
Կատեգորիա:Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Ռուս հնէաբաններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Ֆրանտիշեկ Կրժիժիկ

**Կրժիժիկ Ֆրանտիշեկ** (չեխ.՝ František Křižík, ), չեխ էլեկտրատեխնիկ, գյուտարար, արդյունաբերող։

## Կենսագրություն
100px|ձախից|Կրժիժիկի դիֆերենցիալ էլեկտրական աղեղային լամպը
1873 թ.-ին առաջադրել է երկաթուղային ազդանշանման և բլոկավորման նոր համակարգ, որը 1882 թ.-ին կիրառվել է Սեն-Գոթարդի թունելում (Շվեյցարիա)։ 1880 թ.-ին հայտնագործել է դիֆերենցիալ էլեկտրական աղեղային լամպը (1882 թ.-ին արտոնագրվել է)։ 1881 թ.-ին հիմնադրել է առաջին չեխական էլեկտրատեխնիկական գործարանը Պլզենում, իսկ երկու տարի հետո՝ երկրորդը, Պրահայում։ Կրժիժիկը Չեխոսլովակիայի տերիտորիայում կառուցել է առաջին էլեկտրակայանը (1888 թ.), տրամվայի առաջին փորձնական գիծը Պրահայում (1891 թ.)։

## Հիշատակ
* Պրահայի մետրոպոլիտենի կայարաններից մեկը կոչվում է Կրժիժիկի անունով
* Պլզենում տեղադրված է Կրժիժիկի հուշարձանը
* Կրժիժիկի անունով է կոչվում աստերոիդներից մեկը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չեխ էլեկտրատեխնիկներ
Կատեգորիա:Չեխ գյուտարարներ
Կատեգորիա:Չեխ արդյունաբերողներ
Կատեգորիա:1847 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 8 ծնունդներ
Կատեգորիա:1941 մահեր
Կատեգորիա:Հունվարի 22 մահեր
Կատեգորիա:Չեխիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Չեխ գիտնականներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Ալեքսանդր Ֆերսման

**Ալեքսանդր Եվգենիի Ֆերսման** , ), ռուս երկրաքիմիկոս և հանքաբան, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1919)։

Վլադիմիր Վերնադսկու աշակերտը։

## Գիտական գործունեություն
1907 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը։ 1907-09 թթ. աշխատել է Փարիզում և Հայդելբերգում։ 1909 թվականից՝ Մոսկվայի համալսարանի դասախոս։ 1919-30 թթ. ԽՍՀՄ ԳԱ միներալոգիական թանգարանի տնօրեն։ Եղել է «Պրիրոդա» («Природа») հանդեսի կազմակերպիչներից (1912) և խմբագիրներից։ Ֆերսմանւ մասնակցել է Կոլա թերակղզու, Տյան Շանի, Կզլկումի և Կարակումի, Ուրալի, Անդրբայկալի և այլ շրջանների հետազոտություններին։ Առավել կարևոր կիրառական նշանակություն ունեցան Խիբինի տունդրայի (1920 թվականից) և Մոնչետունդրայի (1930 թ.-ից) ուսումնասիրությունները, ուր Ֆերսմանի մասնակցությամբ հայտնաբերվեցին ապատիտի և պղինձ-նիկելի հանքավայրեր։

Ալեքսանդր Ֆերսմանը ԽՍՀՄ-ում երկրաքիմիայի հիմնադիրներից Է։ Նա զբաղվել է կլարկների պրոբլեմով և տարրերի միգրացիայով։ Հետազոտությունների զգալի մասը վերաբերում է գրանիտային պեգմատիտների ուսումնասիրությանը։

1922-45 թթ.-ին եղել է ԳԱ տարբեր ինստիտուների (ռադիումի, միներալոգիայի և երկրաքիմիայի, երկրաբանական գիտությունների) տնօրենը։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ ստեղծել և ղեկավարել է ՍՍՀՄ ԳԱ երկրաբանա-աշխարհագրական գիտությունների բաժանմունքին առընթեր՝ խորհրդային բանակին գիտական օգնություն ցույց տվող հանձնաժողովը։

Լայն ճանաչում են ստացել Ֆերսմանի հանրամատչելի գրքերը և հոդվածները («Հիշողություններ քարի մասին», 1940, «Հետաքրքրաշարժ միներալոգիա», «Հետաքրքրաշարժ երկրաքիմիա», 1950 և այլն)։

Ֆերսմանի հիշատակին ՌԴ աշխարհագրական ընկերությունը սահմանել է նրա անվան շքանշան։

## Մրցանակներ
Ստացել է մի շարք մրցանակներ՝
* Վ․ Ի․ Լենինի անվ․ մրցանակ (1929)
* ՍՍՀՄ պետ․ մրցանակ (1942)
* Լոնդոնի երկրաբական ընկերության Վոլաստոնի անվան պալլադիումե մեդալ (1943)

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։ Ալեքսանդր Ֆերսմանի անունն են կրում ֆերսմիտ և ֆերսմանիտ միներալները։

## Երկեր
* Избр․ труды, т․ 1—7, М․, 1952—62
* Երկրաքիմիա, հ․ 1-4, Ե․, 1933-39

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* ՌԴ գիտությունների ակադեմիայի արխիվային կայքում
* Ֆերսմանի մասին
* Ֆերսմանի հիշատակին

Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Ռուս երկրաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս հանքաբաններ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային երկրաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ռուս ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Նալչիկ

**Նալչիկ** (), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնությունում, Կաբարդա-Բալկարական Հանրապետության մայրաքաղաքն է և Նալչիկի քաղաքային օկրուգի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ 245 756&nbsp;մարդ (2024), տարածքը՝ 67կմ²։ Քաղաքը գտնվում է Նալչիկ գետի վրա, որից էլ ստացել է իր անվանումը։
Հիմնադրվել է 1724 թվականին։

## Ազգային կազմ
Նալչիկի բնակչության ազգային կազմը 2010 թ.-ի տվյալներով
# կաբարդացիներ — 118 300 (49,5 %),
# ռուսներ — 69 106 (28,9 %),
# բալկարցիներ — 29 212 (12,2 %),
# օսեր — 4 905 (2,05 %),
# ուկրաինացիներ — 1 932 (0,81 %),
# չեչեններ — 1 320 (0,55 %),
# հայեր — 1 793 (0,7 %),
# չերքեզներ — 1 595 (0,67 %),
# վրացիներ — 1 072 (0,45 %),
# ինգուշներ — 1 148 (0,4 %),
# թաթարներ — 909 (0,38 %),
# հրեաներ — 776 (0,32 %),
# այլ — 9 725 (3,2 %)

## Քույր քաղաքներ
*  Ամման, Հորդանան
*  Վլադիկավկազ, Ռուսաստան
*  Ռենո, ԱՄՆ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1724 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Զինվորական փառքի քաղաքներ
Կատեգորիա:Կաբարդա-Բալկարիա
Կատեգորիա:Կաբարդա-Բալկարիայի Նալչիկի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կաբարդա-Բալկարիայի քաղաքային բնակավայրեր
Կտուց կղզի

**Կտուց** (), կղզի Վանա լճի արևելքում, ափից 1 կմ հեռավորությամբ։ Մտել է Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Առբերանի գավառի մեջ։ Կղզու անվանման պատճառը բնության երևույթն է. լճի տեղատվության ժամանակ Կտուցը դառնում է թերակղզի։

Կտուց անապատի ընդհանուր տեսքը Կտուցի թեմը կազմում էին Մարմետ, Ամենաշատ, Խավենց, Անանավանք, Եկմալ և Ճիրաշեն գյուղերը։ Նրան էին պատկանում մերձափնյա հացաբեր դաշտերը, որոնցում աշխատում էին միաբանության (100 անձ) մշակները։ Կտուցի անապատի հյուրանոցները կամ օթևանները, որոնք կոչվում էին «Դրսի տունք», կառուցված էին լճափին։ Ամայացել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Կղզում կանգուն է Կտուց անապատի համալիրը, որը, ըստ ավանդության, հիմնադրել է Գրիգոր Լուսավորիչը։ Կղզում ներկայումս կանգուն է Կտուց անապատի համալիրի մի մասը, որը, ըստ ավանդության, հիմնադրել է Գրիգոր Լուսավորիչը։ 
[մինի|ձախից|[Կտուց անապատ]]
15-րդ դարի անապատը վերանորոգվել է, սակայն 16-րդ դարի ավերվել և ամայացել է։ 17-րդ դարի սկզբում Լիմ անապատի միաբանության մի մասը տեղափոխվել է Կտուց կղզի։ Քանդված եկեղեցիներից վերակառուցվել է միայն սուրբ Կարապետը (1712 թվականին, ճարտարապետ՝ Բաղիշեցի Խոշխաթար)։ Համալիրի հիմնական շենքերը՝ սրբատաշ սպիտակ ֆելգիտից կառուցված եկեղեցին և նրան արևմուտքից կից գավիթը (18-րդ դար), լավ են պահպանվել, եկեղեցու մեկ զույգ գմբեթակիր մույթերով աղոթասրահը ավարտվում է երկու կողմերին ուղղանկյուն ավանդատներով, բեմի յոթանիստ աբսիդով։ Ութանիստ թմբուկով գմբեթը բարձրանում է մույթերի և աբսիդի անկյունների միջև ձգվող կամարների վրա։ Արտաքին հարդարանքը զուսպ է, ինտերիերը ծածկված է որմնանկարներով։ Գրեթե քառակուսի հատակագծով գավիթն ունի չորս մույթ, որոնց և պատերին կից որմնամույթերի միջև ընկած կամարներով շենքի ներքին տարածությունը բաժանվում է ինը հատվածի։ Գավթի արևմտյան դռան առջև, զույգ մույթերի վրա բարձրանում է զանգակատունը։

Հյուսիսային պատից դուռ է բացվում դեպի ուղղանկյուն բեմով սուրբ Հրեշաակապետաց կից մատուռը, որտեղ պահվել են անապատի ձեռագրերը։ Համալիրի հյուսիսարևմտյան միջանցքի շուրջը երկշար դասավորված, մեկ կամ հազվադեպ երկու սենյականոց, մութ և ցածր խցերը, արևելյանում՝ հյուրատունը, իսկ հարավում՝ վանահոր բնակարանը։
## Պատկերասրահ


File:Ktutz 1.jpg|
File:Ktutz 2.jpg|
File:Ktutz 3.jpg|
File:Ktutz 4.jpg|
File:Ktutz 5.jpg|
File:Ktutz 6.jpg|
File:Ktuz 7.jpg|
File:Ktuz monastery 1.jpg|
File:Ktuz monastery 2.jpg|
File:Ktuz monastery 3.jpg|
File:Ktuz monastery 4.jpg|
File:Ktuz monastery 5.jpg|



## Տես նաև
* Կտուց անապատ
* Վանա լիճ
* Լիմ կղզի
* Առտեր կղզի
* Աղթամար կղզի

Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Վանա լճի կղզիներ
Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Գուստավո Ջանիոնի

**Գուստավո Ջանիոնի** (, ), իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ և մարզիչ, ով հանդես է եկել մի շարք իտալական ակումբներում։ Իր մարզչական կարիերայի ընթացքում մարզել է այնպիսի ակումբներ, ինչպիսիք են իտալական Բոլոնիան, Միլանը և Ռոման։ 
1970/71 մրցաշրջանում Ջանիոնին Մանտովա ֆուտբոլային ակումբի հետ դարձավ Սերիա B-ի չեմպիոն։

## Նվաճումներ
### Մարզչական
* Սերիա B-ի չեմպիոն՝ 1970/71

## Արտաքին հղումներ
* Գուստավո Ջանիոնիի վիճակագրությունը 
* Գուստավո Ջանիոնիի պրոֆիլը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միլան ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Փոքր մոլորակների կենտրոն

**Փոքր մոլորակների կենտրոն** (ՓՄԿ; , MPC), գտնվում է Սմիթսոնյան աստղաֆիզիկական աստղադիտարանում (SAO), որը Հարվարդի համալսարանի աստղադիտարանի (HCO) հետ միասին Հարվարդ-Սմիթսոնյան աստղաֆիզիկայի կենտրոնի (CfA) մասն է։

Փոքր մոլորակների կենտրոնը Միջազգային աստղագիտական միության աջակցությամբ, հավաքագրում, համակարգում և դասակարգում է Արեգակնային համակարգի փոքր մարմինների և գիսաստղերի դիտարկումների տվյալները, հաշվարկում է նրանց ուղեծրերը և հրատարակում է այս ամենի մասին տեղեկություններ փոքր մոլորակների տեղեկագրքերում։ Կազմակերպության կայքում անվճար տրամադրվում են աստղագիտական դիտարկումների դյուրինացման համար բազմաթիվ ծառայություններ։ Փոքր մոլորակների ամբողջական կատալոգը (MPCORB) հասանելի է ներբեռնման համար։

Փոքր մոլորակների կենտրոնը հիմնադրվել է Ցինցինատիի համալսարանում 1947 թվականին, Փոլ Հերջետի ղեկավարության տակ։ Հերջետի թոշակի անցնելուց հետո, 1978 թվականին կենտրոնը տեղափոխվեց Սմիթսոնյան աստղաֆիզիկական աստղադիտարան, և ղեկավար նշանակվեց Բրայան Մարսդենը։ 2006 թվականից ՓՄԿ տնօրեն է նշանակվել Թիմոտի Սպարը։

## Տես նաև
* Աստղադիտարանների կոդերի ցանկ
* Աստերոիդի ժամանակավոր նշանակում

## Արտաքին հղումներ
* Փոքր մոլորակների կենտրոն Վիքի-ռեսուրսում 
* Փոքր մոլորակների կենտրոն, պաշտոնական կայք 
* Փոքր մոլորակների կատալոգ Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում 
* MPCORB ուղեծրերի կատալոգ 
* Սմիթսոնյան աստղաֆիզիկական աստղադիտարան 

Կատեգորիա:Աստղագիտական հաստատություններ
Հարթավայր

**Հարթավայր**, ցամաքի մակերևույթի, ծովերի և օվկիանոսների հատակի ռելիեֆի տարր, աննշան թեքությամբ և բարձրությունների փոքր տատանումներով (մինչև 200 մ)։ Հարթավայրերը լինում են ծովի մակարդակից ցածր (Մերձկասպյան հարթավայր), ցածրադիր (մինչև 200 մ, Արևմտա-Սիբիրական հարթավայր, Կուր-Արաքսյան դաշտավայր), բարձրադիր (200-500 մ, Ուստյուրտ հարթավայր), լեռնային (500 մետրից բարձր, Իրանական բարձրավանդակի ներքին մասերը, Արարատյան դաշտ, Լոռվա դաշտ)։

Մակերևույթը լինում է հորիզոնական, թեքված, գոգավոր-հարթ, ալիքավոր, աստիճանաձև, դարավանդաձև, բլրավոր և այլն։ Ըստ ծագման լինում են դենուդացիոն (սկզբնական լեռնային ռելիեֆի ավերումից), ակումուլյատիվ (փխրուն նստվածքների կուտակումից)։

Երկրի խոշորագույն հարթավայրերն են Մեծ և Կենտրոնական հարթավայրերը (Հյուսիսային Ամերիկայում), Ամազոնի և Գվիանական դաշտավայրերը (Հարավային Ամերիկայում), Արևելա-Եվրոպական (Եվրոպայում), Արևմտա-Սիբիրական, Ինդոս-Գանգեսյան (Ասիայում) հարթավայրերը և այլն։

Հարթավայրերը զբաղեցնում են ցամաքի մակերևույթի 3/5-ը։ Երկրի բնակչության հիմնական մասն ապրում է հարթավայրերում։

Հարթավայրերը բաժանվում են 4 խմբի՝
# Ցածրավայր կամ իջվածք, ծովի մակերևույթից ցածր հարթավայրեր (Մերձկասպյան ցածրավայր, Կումա-Մանիչի իջվածք և այլն, Հայկական լեռնաշխարհում՝ Մուղանի դաշտ)
# Դաշտավայր, 0-200 մետր բարձրություններում գտնվող հարթավայրեր (Ամազոնի դաշտավայր, Միսսիսիպիի դաշտավայր և այլն, Հայկական լեռնաշխարհում՝ Կուր-Արաքսյան դաշտավայր)
# Բարձրավայր, 200-500 մետր բարձրություններում գտնվող հարթավայրեր (Անատոլիական կամ Փոքրասիական բարձրավայր, Ահագարի բարձրավայր և այլն, Հայկական լեռնաշխարհում՝ Նախիջևանի դաշտ)
# Սարահարթ, ծովի մակերևույթից 500 մետրից բարձր հարթավայրեր (Արևմտա-Սիբիրական սարահարթ, Տիբեթի բարձրավանդակ և այլն, Հայկական լեռնաշխարհում՝ Արարատյան դաշտ)

## Տես նաև
* Պամպասներ
* Պրերիաներ
* Սավաննա
* Տափաստան

Կատեգորիա:Հարթավայրեր
Հարթաքանդակ

[մինի|Հարթաքանդակներով զարդարված դուռ [Գեղարդի վանք|Գեղարդի վանքում ]]
**Հարթաքանդակ** կամ բարելիեֆ ( - ցածր և  - ռելիեֆ, ուռուցիկություն), քանդակագործության տեսակ, ցածր քանդակ, ռելիեֆ, որի ուռուցիկ պատկերը իր ծավալի կեսից ավելի դուրս չի ցցված ֆոնի հարթությունից։ Որպես հարդարման տեսակ կերպարային և զարդանախշ հարթաքանդակները մեծ տարածում ունեն ճարտարապետական շինություններում և դեկորատիվ-կիրառական արվեստում։ Հարթաքանդակային պատկերներով են պատում նաև հուշարձանների պատվանդանները, կոթողները, խաչքարերը, հուշատախտակները, դրամները, մեդալները, գեմմաները։

Ինչպես Միջնադարյան Հայաստանում, այնպես էլ ժամանակակից հայ քանդակագործության և ճարտարապետության մեջ հարթաքանդակները մեծ կիրառում ունեն։

## Արա Հարությունյան
Քանդակագործ Արա Հարությունյանը (1928-1999) առաջիններից է, ով վերականգնեց միջնադարի հայկական ճարտարապետա-քանդակային համալիրների ավանդույթները և ստեղծեց հարթաքանդակի իր վառ ու ինքնատիպ ոճը։ 1962 թվականին Արա Հարությունյանը ձևավորում է  Երևանի Գինու գործարանի հյուսիսային ճակատը՝ «Պայքար առյուծի հետ» և «Աղվեսներ» հարթաքանդակները։

1968-1969 թվականներին Արա Հարությունյանը քանդակազարդում է Էրեբունի թանգարանի շենքը (գլխավոր ճակատամուտք՝ «Արգիշտի թագավորը և քաղաքի հիմնադիրները», հարավային ճակատամուտքը՝ «Առյուծաորս», հյուսիսային ճակատամուտք՝ «Խալդ աստվածը»)։ Թանգարանի քանդակային ձևավորումը հնագույն Ուրարտու պետության պատմությունն է՝ ներկայացված պլաստիկ արտահայտչամիջոցներով։ Էրեբունի թանգարանի քանդակազարդման համար 1970 թվականին Արա Հարությունյանն արժանացավ ԽՍՀՄ Ճարտարապետների միության դիպլոմի։

1966-1967 թվականներին Արա Հարությունյանը ստեղծում է Գ. Սունդուկյանի անվան հայկական  ակադեմիական դրամատիկական թատրոնի քանդակային համալիրը, որտեղ ներկայացված է հայ թատրոնի գրեթե 2000-ամյա պատմությունը։ Խորհրդային Հայաստանում այս քանդակային համալիրը առաջին խոշոր կառույցներից էր, որտեղ  միահյուսված էին  դեկորատիվ քանդակն ու ճարտարապետությունը։ Այն բաղկացած է թատրոնի ճակատամուտքից, Գ. Սունդուկյանի արձանից (1972) և «Սիրին» բարձրաքանդակից (1976):

Ճակատամուտքի հարթաքանդակների կոմպոզիցայում պատկերված են հաղթանակ ու վերածնունդ մարմնավորող կանացի ֆիգուր, դրամայի, կոմեդիայի, իմաստության դիմակներ ու հավերժական շարժման խորհրդանիշ։ Աջից վերևում պատկերված է մ.թ.ա. 53 թ. Արտաշատ քաղաքում առաջին հայկական թատրոնի հիմնադիր Արտավազդ  II թագավորը։

## Պատկերասրահ

Винный комбинат (2).jpg|Երևանի գինու կոմբինատի հյուսիսային ճակատ, «Պայքար առյուծի հետ», քանդակագործ՝ Արա Հարությունյան
Винный комбинат.jpg|Երևանի գինու կոմբինատի հյուսիսային ճակատ, «Աղվեսներ», քանդակագործ՝ Արա Հարությունյան


## Տես նաև
* Քանդակագործություն
* Ճարտարապետություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճարտարապետական տարրեր
Հարթություն

right|thumb|Երկու հատվող հարթություններ
**Հարթություն**, երկրաչափության հիմնական հասկացություններից, որի անուղղակի սահմանումը սովորաբար տրվում է երկրաչափության աքսիոմների օգնությամբ։ Այդպիսի աքսիոմներից են. 
# *Հարթության հետ երկու ընդհանուր կետ ունեցող յուրաքանչյուր [[ուղիղ]] գիծ գտնվում է այդ հարթությունում*
# *Մեկ ուղղի չպատկանող երեք կետով անցնում է մեկ և միայն մեկ հարթություն*
# *Եթե երկու տարբեր հարթություններ ունեն ընդհանուր կետ, ապա նրանց հատումն ուղիղ գիծ է*

Նիկոլայ Լոբաչևսկին, շարժումն ու հեռավորությունն ընդունելով որպես հիմնական հասկացություններ, հարթությունը սահմանել է որպես տրված երկու կետից հավասարահեռ կետերի բազմություն։

Դեկարտյան ուղղանկյուն կոորդինատային համակարգում հարթությունը որոշվում է առաջին աստիճանի հավասարումով՝ ax+by+cz+d=0, ընդ որում (a,b,c)\vec n վեկտորն ուղղահայաց է հարթությանը։

## Տես նաև
* Ուղիղ
* Կիսահարթություն
* Տարածություն

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Էվկլիդեսյան երկրաչափություն
Անտոնիո Տրեբիչիանի

**Անտոնիո Տրեբիչիանի** (, ), իտալացի նախկին մարզիչ, ով իր մարզչական կարիերայի ընթացքում մարզել է այնպիսի ակումբներ, ինչպիսիք են իտալական Լացիոն, Ռոման և Լատինա։ 
Տրեբիչիանին Ռոմայի երիտասարդական ակումբի (պրիմավերա) հետ 3 անգամ նվաճել է Իտալիայի չեմպիոնի կոչումը և երկու անգամ դարձել է Իտալիայի գավաթակիր։ 1973 թվականին մի քանի ամիս մարզել է ավագ թիմը՝ Ռոման։ Սակայն նրան շուտով փոխարինել է Մանիլո Սկոպինյոն, ով նույնպես կարճ ժամանակ աշխատեց Ռոմայում և տեղը զիջեց շվեդ հայտնի մասնագետ Նիլս Լիդհոլմին, այդ ժամանակ Տրեբիչիանին դարձավ Լինդհոլմի օգնականը։

## Նվաճումներ
* Իտալիայի չեմպիոն (պրիմավերա)՝ 1972/73, 1973/74, 1977/78
* Իտալիայի գավաթակիր (պրիմավերա)՝ 1973/74, 1974/75

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Անտոնիո Տրեբիչիանի

Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ մարզիչներ
Ուկրաինայի վարչա-տարածքային կազմության օբյեկտների դասակարգիչ

**Ուկրաինայի վարչա-տարածքային կազմության օբյեկտների դասակարգիչ (ՈւՎՏԿՕԴ**, ()։ Հաստատվել և գործողության մեջ է դրվել 1998 թվականի հունվարի 1-ից, Ուկրաինայի պետստանդարտի հրամանով։

ՈւՎՏԿՕԴ կոդը բաղկացած է տասը կարգերից՝

* 1-2 կարգեր - դասակարգման առաջին մակարդակ։ ներառում է Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունը, Ուկրաինայի մարզերը, հատուկ կարգավիճակ ունեցող քաղաքներ (Կիև, Սևաստոպոլ)։
* 3-5 կարգեր - դասակարգման երկրորդ մակարդակ։ ներառում է մարզային նշանակության քաղաքներ, Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության և մարզերի շրջաններ, հատուկ կարգավիճակ ունեցող քաղաքների շրջաններ։
* 6-8 կարգեր - դասակարգման երրորդ մակարդակ։ ներառում է շրջանային նշանակության քաղաքներ, մարզային նշանակության քաղաքների շրջաններ, քաղաքատիպ ավաններ, գյուղական խորհուրդներ։
* 9-10 կարգեր - դասակարգման չորրորդ մակարդակ։ ներառում է գյուղեր։

Ամեն հաջորդ մակարդակի մեջ ներառված են օբյեկտներ, որոնք ենթարկվում են նախորդ դասակարգման մակարդակին։

## Տես նաև
* Ուկրաինայի վարչական բաժանում

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Դասակարգիչներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի վարչական բաժանում
Ֆրանյո Կուհաչ

**Ֆրանյո Քսավեր Կուհաչ** (, մինչև 1871 թ.՝ Կոխ, Koch, ), խորվաթ բանահավաք, երաժշտագետ և կոմպոզիտոր։

Աշակերտել է Ֆերենց Էրկելին (Բուդապեշտ) և Կառլ Չեռնիին (Վիեննա)։ 1871 թվականից ապրել է Զագրեբում։ Կուհաչը գիտական հիմքի վրա է դրել խորվաթ երաժշտական ազգագրությունը, պատմագրությունը, հրապարակախոսությունը և քննադատությունը։ Գլխավոր աշխատությունն է «Հարավսլավոնական ժողովրդական երգեր» ժողովածուն (պրակ 1—4, 1878—1881 թթ., պրակ 5, 1941 թ.), որը մեծ դեր խաղաց խորվաթական երաժշտության մեջ ազգային ուղղության վերածնման համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆրանյո Կուհաչին նվիրված կայք 

Կատեգորիա:Խորվաթ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:1834 ծնունդներ
Կատեգորիա:1911 մահեր
Կատեգորիա:Խորվաթ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Երաժշտական մանկավարժներ
UTC+6

աջից|550px|մինի|UTC+6 ժամային գոտին քարտեզում պատկերված է դեղին գույնով
**UTC+6**-ը ժամային գոտի է, որն օգտագործվում է հետևյալ պետություններում և տարածքներում.
* ի Դաշնության Մերձվոլգյան դաշնային շրջանի մի մասում և Ուրալյան դաշնային շրջանում
* ի կենտրոնական և արևելյան մասեր
* ,
* ,
* ։

## Արտաքին հղումներ
* Ճշգրիտ տեղական ժամանակ, ժամային գոտի, ամառային/ձմեռային 
* UTC+6 ժամային գոտու երկրները 

Կատեգորիա:Ժամային գոտիներ
Նահանգ

**Նահանգ**, համեմատաբար մեծ վարչատարածքային միավոր, որը կարող է ներառել ավելի փոքր միավորներ՝ մարզեր, գավառներ և շրջաններ։ Որոշ երկրներում նահանգն է ընտրում իր ներկայացուցիչներին երկրի օրենսդիր և ներկայացուցչական մարմիններում։ Այլ երկրներում նահանգը ունենում է զգալի ինքնավարություն։ Բրազիլիայում և Ռուսաստանում կան նաև երկրամասեր, որոնք իրենց մեջ են ներառում նահանգները։

## Ժամանակակից պետություններ
Նահանգ կամ այս բառի թարգմանաբար օգտագործվող տարբերակներով են անվանվում հետևյալ երկրների վարչատարածքային միավորները։

## Պատմական երկրներ

Որոշ պատմական երկրներ նույնպես բաժանված են եղել նահանգների։ Դրանք են՝

## Դաշնային կարգավիճակով այլ միավորներ

Մի քանի պետությունների վարչական միավորներ չեն կոչվում նահանգներ, բայց դրանք ունեն դաշնային կարգավիճակ։ Դրանք են՝

## Տես նաև

* Երկրամաս
* Մարզ
* Գավառ
* Շրջան
* Համայնք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նահանգներ