Ժան Բոդրիյար

**Ժան Բոդրիյար** (, ), Ֆրանսիացի սոցիոլոգ և փիլիսոփա՝ հետաքրքրված մշակութային ուսումնասիրություններով։ Նա առավել հայտնի է լրատվամիջոցների, ժամանակակից մշակույթի և տեխնոլոգիական հաղորդակցության իր վերլուծություններով, ինչպես նաև այնպիսի հասկացությունների ձևակերպմամբ, ինչպիսին է հիպերռեալիզմը։ Բոդրիյարը գրել է բազմազան թեմաներով, այդ թվում՝ սպառողականության, տնտեսության քննադատության, սոցիալական պատմության, գեղագիտության, արևմտյան արտաքին քաղաքականության և զանգվածային մշակույթի մասին։ Նրա ամենահայտնի աշխատանքներից են՝ «Մոռացեք Ֆուկոյի մասին» (1977), «Գայթակղություն» (1978), «Սիմուլյակր և Սիմուլյացիա» (1981), «Ամերիկա» (1986) և «Ծոցի պատերազմը տեղի չի ունեցել» (1991)։ Նրա աշխատանքը հաճախ կապված է մոդեռնի և մասնավորապես պոստստրուկտուրալիզմի (հետկառուցվածքայնության) հետ: Այնուամենայնիվ, Բոդրիյարը նաև դեմ էր պոստստրուկտուրալիզմին, և հեռացել էր պոստմոդեռնիզմից:

## Կենսագրություն
Բոդրիյարը ծնվել է 1929 թվականի հուլիսի 27-ին Ռեյմսում, Ֆրանսիայի հյուսիս-արևելքում: Նրա տատիկն ու պապիկը գյուղատնտեսությամբ էին զբաղվում, իսկ հայրը՝ ժանդարմ էր: Դպրոցական տարիներին (Ռեյմի լիցեյում) նա ծանոթացել է «պատաֆիզիկայի»՝ գիտության փիլիսոփայության ծաղրերգությանը, փիլիսոփայության պրոֆեսոր Էմանուել Պեյեի (1914-1973) միջոցով, որը, ինչպես ասում են, կարևոր դեր է խաղացել Բոդրիյարի հետագա մտքերը հասկանալու համար: Նա դարձավ իր ընտանիքում առաջինը, ով ընդունվեց համալսարան, երբ տեղափոխվեց Փարիզ՝ Սորբոնի համալսարանում սովորելու: Այնտեղ նա ուսումնասիրել է գերմաներեն և գրականություն, ինչը նրան դրդեց 1960-ից 1966 թվականներին դասավանդել այս առարկան թե՛ Փարիզի, թե՛ նահանգային տարբեր լիցեյներում:

### Ուսուցչական կարիերա
Դասավանդման ընթացքում Բոդրիյարը սկսեց հրատարակել գրականության վերաբերյալ ակնարկներ և թարգմանեց այնպիսի հեղինակների ստեղծագործություններ, ինչպիսիք են Պիտեր Վայսը, Բերտոլտ Բրեխտը, Կարլ Մարքսը, Ֆրիդրիխ Էնգելսը և Վիլհելմ Էմիլ Մյուլմանը: Գերմաներեն դասավանդելու ընթացքում Բոդրիյարը սկսեց ուսումնասիրել սոցիոլոգիա, ի վերջո ավարտելով և 1968 թվականին հրապարակելով իր դոկտորական թեզը՝ «Օբյեկտների համակարգը», Անրի Լեֆևրի, Ռոլան Բարտի և Պիեռ Բուրդիոի դիսերտացիոն կոմիտեի ներքո։ Հետագայում նա սկսեց դասավանդել սոցիոլոգիա Փարիզ X Նանտերում՝ Փարիզից ոչ հեռու գտնվող համալսարանական կամպուսում, որը ակտիվորեն ներգրավվեց 1968 թվականի մայիսյան ապստամբության մեջ։ Գերմաներեն դասավանդելու ընթացքում Բոդրիյարը սկսեց ուսումնասիրել սոցիոլոգիա, ի վերջո ավարտելով և 1968 թվականին հրապարակելով իր դոկտորական թեզը՝ «Օբյեկտների համակարգը», Անրի Լեֆևրի, Ռոլան Բարտի և Պիեռ Բուրդիեի դիսերտացիոն կոմիտեի ներքո։ Հետագայում նա սկսեց դասավանդել սոցիոլոգիա Փարիզ X Նանտերում՝ Փարիզից ոչ հեռու գտնվող համալսարանական կամպուսում, որը ակտիվորեն ներգրավվեց 1968 թվականի մայիսյան ապստամբության մեջ: Այս ընթացքում Բոդրիյարը սերտորեն համագործակցել է փիլիսոփա Համֆրի դե Բատենբուրգի հետ, ով Բոդրիյարին բնութագրել է որպես «տեսլականասեր»: Նանտերում նա զբաղեցրեց Maître Assistant (Ասիստենտ) պաշտոնը, ապա Maître de Conférences (դոցենտ), ի վերջո դարձավ պրոֆեսոր իր հավատարմագրումն ավարտելուց հետո, L'Autre par lui-même (Ինքն իրենով):

1970 թվականին Բոդրիյարը կատարեց իր բազմաթիվ ուղևորություններից առաջինը դեպի Միացյալ Նահանգներ (Ասպեն, Կոլորադո), իսկ 1973 թվականին՝ մի քանի ուղևորություններից առաջինը դեպի Կիոտո, Ճապոնիա։ 1981 թվականին Ճապոնիայում նրան նվիրեցին իր առաջին տեսախցիկը, ինչը նրան դրդեց լուսանկարիչ դառնալուն: 1986 թվականին նա տեղափոխվեց  IRIS (Institut de Recherche et d'Information Socio-Économique) Փարիզի IX Դոֆին համալսարանում, որտեղ անցկացրեց իր դասախոսական կարիերայի վերջին մասը։ Այս ընթացքում նա սկսել էր հեռանալ սոցիոլոգիայից որպես առարկա (հատկապես դրա «դասական» ձևով) և լրիվ դրույքով դասավանդելը դադարեցնելուց հետո հազվադեպ էր իրեն նույնականացնում որևէ կոնկրետ առարկայի հետ, չնայած շարունակում էր կապված մնալ ակադեմիական աշխարհի հետ։ 1980-ական և 1990-ական թվականներին նրա գրքերը լայն լսարան էին ձեռք բերել, և իր կյանքի վերջին տարիներին նա որոշ չափով դարձել էր մտավորական հայտնի անձնավորություն՝ հաճախ հրատարակվելով ֆրանսերեն և անգլիախոս մամուլում։ Այնուամենայնիվ, նա շարունակեց աջակցել Գիտական ​​հետազոտությունների ազգային կենտրոնի Սոցիալական նորարարությունների հետազոտությունների ինստիտուտին և սատրապ էր Պատաֆիզիկայի քոլեջում։ Բոդրիյարը դասավանդել է Շվեյցարիայի Սաաս-Ֆեի Եվրոպական ասպիրանտուրայում, և համագործակցել է կանադական CTheory տեսության, մշակույթի և տեխնոլոգիաների ամսագրի հետ, որտեղ նրան բազմաթիվ մեջբերումներ են արել: Նա նաև ենթադրաբար մասնակցել է Բոդրիյարի ուսումնասիրությունների միջազգային հանդեսին (2022 թվականի դրությամբ՝ Բիշոփի համալսարանի տիրույթում)՝ 2004 թվականին դրա հիմնադրումից մինչև իր մահը:

1999–2000 թվականներին նրա լուսանկարները ցուցադրվել են Փարիզի Maison européenne de la photographie-ում: 2004 թվականին Բոդրիյարը մասնակցեց իր աշխատանքներին նվիրված «Բոդրիյարը և արվեստը» խոշոր համաժողովին, որը տեղի ունեցավ Գերմանիայի Կարլսռուե քաղաքի Արվեստի և մեդիայի կենտրոնում:

### Անձնական կյանք
[մինի|Ժան Բոդրիյարի գերեզմանը՝ ծաղիկներով և որթատունկերով,[Մոնպառնասի գերեզմանատուն|Մոնպառնասի գերեզմանատանը, Փարիզ, Ֆրանսիա:]]
Բոդրիյարը սիրում էր բարոկկո երաժշտություն. նրա սիրելի կոմպոզիտորը Կլաուդիո Մոնտեվերդին էր: Նա նաև նախընտրում էր ռոք երաժշտություն, ինչպիսիք են The Velvet Underground-ը և Nico-ն: Բոդրիյարը գրել է «իր հին գրամեքենայով, երբեք համակարգչի չմոտենալլով»: Նա նշել է, որ համակարգիչը «պարզապես ավելի հարմար և բարդ տեսակի գրամեքենա չէ», և գրամեքենայի հետ նա «ֆիզիկական կապ ունի գրելու հետ»:

Բոդրիյարը երկու անգամ ամուսնացած է եղել։ Նա և իր առաջին կինը՝ Լյուսի Բոդրիյարը, ունեցել են երկու երեխա՝ Ժիլը և Աննան։ Նրանց հարաբերությունների կամ նրանց բաժանման պատճառների մասին շատ բան հայտնի չէ: 1970 թվականին, Փարիզ-Նանտերի համալսարանում պրոֆեսոր աշխատելիս, 41-ամյա Բոդրիյարը հանդիպեց 25-ամյա Մարին Դյուպուիին, որը նոր էր վերադարձել իր այն ժամանակվա ընկերոջ հետ աշխարհով մեկ նավարկելուց։ 1994 թվականին, ավելի քան 20 տարի անց, Ժանը և Մարինը ամուսնացան։ Մարինը հետագայում դարձավ լրագրող և լրատվամիջոցների գեղարվեստական ​​​​ղեկավար: 2005 թվականին քաղցկեղի ախտորոշում ստացած Բոդրիյարը երկու տարի պայքարել է հիվանդության դեմ Փարիզի Սենտ-Բյով փողոցի իր բնակարանում և մահացել 77 տարեկան հասակում: Մարին Բոդրիյարը կազմակերպում է «Զով հիշողություններ» ցուցահանդեսը, որը Ժան Բոդրիյարի ընկերների միավորումն է։

## Հիմնական հասկացություններ
Բոդրիյարի հրատարակված աշխատանքներն ի հայտ են եկել ֆրանսիացի մտածողների սերնդի շրջանակներում, այդ թվում՝ Ժիլ Դելյոզը, Ժան-Ֆրանսուա Լիոտարը, Միշել Ֆուկոն, Ժակ Դերիդան և Ժակ Լականը, ովքեր բոլորն էլ հետաքրքրություն էին ցուցաբերում նշանագիտության նկատմամբ, և նա հաճախ դիտվում է որպես հետկառուցվածքային փիլիսոփայական դպրոցի մաս:

Ջեյմս Մ. Ռասելը 2015 թվականին նշել է. «Շատ պոստստրուկտուրալիստների նման, նրա փաստարկները մշտապես հիմնվում են այն գաղափարի վրա, որ նշանակությունն ու իմաստը հասկանալի են միայն այն առումով, թե ինչպես են որոշակի բառերը կամ «նշանները» փոխկապակցված»։ Բոդրիյարը, ինչպես շատ պոստստրուկտուրալիստներ, կարծում էր, որ իմաստը ձեռք է բերվում նշանների համակարգերի համատեղ աշխատանքի միջոցով։ Հետևելով կառուցվածքային լեզվաբան Ֆերդինանդ դը Սոսյուրին, Բոդրիյարը պնդում էր, որ իմաստը (արժեքը) ստեղծվում է տարբերության միջոցով՝ այն բանի միջոցով, ինչը, որ չկա (այսինքն՝ «շուն» նշանակում է «շուն», քանի որ այն «կատու» չէ, ոչ թե «այծ», ոչ թե «ծառ» և այլն)։ Փաստորեն, նա իմաստը համարում էր բավականին ինքնաճանաչելի. առարկաները, առարկաների պատկերները, բառերը և նշանները տեղակայված են իմաստի ցանցի մեջ. մեկ առարկայի իմաստը հասկանալի է միայն այլ առարկաների համակարգի հետ իր կապի միջոցով, օրինակ՝ մեկ բանի հեղինակությունը կապված է մեկ այլ բանի առօրյայի հետ:

Այս ելակետից Բոդրիյարը լայն տեսություններ է մշակել հասարակության մասին՝ հիմնվելով այս տեսակի ինքնահղման վրա: Նրա գրվածքները պատկերում են հասարակություններ, որոնք միշտ փնտրում են իմաստ՝ կամ աշխարհի «ամբողջական» ըմբռնում, որը մնում է անընդհատ անհասանելի: Պոստստրուկտուրալիստներին հակառակ, ինչպիսին է Միշել Ֆուկոն, որի համար գիտելիքի ձևավորումներն ի հայտ են գալիս միայն իշխանության հարաբերությունների արդյունքում, Բոդրիյարը մշակել է տեսություններ, որոնցում ամբողջական գիտելիքի չափազանց, անպտուղ որոնումը գրեթե անխուսափելիորեն հանգեցնում է մի տեսակ մոլորության: Բոդրիյարի կարծիքով, (մարդկային) սուբյեկտը կարող է փորձել հասկանալ (ոչ մարդկային) օբյեկտը, բայց քանի որ օբյեկտը կարող է հասկացվել միայն նրա համաձայն, թե ինչ է նշանակում (և քանի որ նշանակման գործընթացը անմիջապես ներառում է այլ նշանների ցանց, որոնցից այն տարբերվում է), սա երբեք չի տալիս ցանկալի արդյունքներ: Սուբյեկտը, ավելի շուտ, գայթակղվում է (լատիներեն բնօրինակ իմաստով) օբյեկտով։ Հետևաբար, նա պնդում էր, որ, վերջնական վերլուծության մեջ, մարդկային կյանքի մանրուքների լիարժեք ըմբռնումն անհնար է, և երբ մարդիկ գայթակղվում են այլ կերպ մտածելով, նրանք հակվում են իրականության «սիմուլյացված» տարբերակի, կամ, օգտագործելով նրա նորաբանություններից մեկը, «հիպերիրականության» վիճակի։ Սա չի նշանակում, որ աշխարհը դառնում է անիրական, այլ որ որքան արագ և ավելի համապարփակ հասարակությունները սկսում են իրականությունը միավորել մեկ ենթադրաբար ամբողջական պատկերի մեջ, այնքան ավելի անապահով և անկայուն է այն թվում, և այնքան ավելի վախեցնող են դառնում հասարակությունները: Իրականությունը, այս իմաստով, «մեռնում է»:

Ռասելը նշում է, որ Բոդրիյարը պնդում է, որ «մեր ներկայիս «գլոբալ» հասարակությունում տեխնոլոգիական հաղորդակցությունը ստեղծել է իմաստի չափազանց մեծ տարածում։ Դրա պատճառով իմաստի ինքնաճանաչումը հանգեցրել է ոչ թե «գլոբալ գյուղի», այլ մի աշխարհի, որտեղ իմաստը վերացել է»: Համապատասխանաբար, Բոդրիյարը պնդում էր, որ 20-րդ դարի վերջի «գլոբալ» հասարակությունում նշանների և իմաստի ավելցուկը (բավականին պարադոքսալ կերպով) հանգեցրել է իրականության վերացմանը։ Այս աշխարհում այլևս չեն հավատում ո՛չ լիբերալ, ո՛չ էլ մարքսիստական ​​ուտոպիաներին։ Նա պնդում էր, որ մենք ապրում ենք ոչ թե «գլոբալ գյուղում», ինչպես պնդում էր Մարշալ ՄաքԼուհանը, այլ մի աշխարհում, որն ավելի ու ավելի հեշտությամբ է քարանում նույնիսկ ամենափոքր իրադարձությունից։ Քանի որ «գլոբալ» աշխարհը գործում է նշանների և ապրանքների փոխանակման մակարդակում, այն ավելի ու ավելի է կուրանում խորհրդանշականի նկատմամբ, օրինակ գործողության, ինչպիսին է ահաբեկչությունը: Բոդրիյարի աշխատանքում խորհրդանշական ոլորտը (որի վերաբերյալ նա մշակում է իր տեսակետը Մարսել Մոսի և Ժորժ Բատայի մարդաբանական աշխատանքների միջոցով) դիտվում է որպես բավականին տարբեր նշանների և նշանակության ոլորտից: Նշանները կարող են փոխանակվել ինչպես ապրանքները. մյուս կողմից, խորհրդանիշները գործում են բավականին տարբեր կերպ. դրանք փոխանակվում են, ինչպես նվերները, երբեմն բռնի կերպով՝ որպես պոտլաչի մի ձև: Բոդրիյարը, մասնավորապես իր հետագա աշխատանքներում, «գլոբալ» հասարակությունը տեսնում էր որպես զուրկ այս «խորհրդանշական» տարրից, և, հետևաբար, խորհրդանշորեն (եթե ոչ ռազմական առումով) անպաշտպան այնպիսի գործողություններից, ինչպիսին է Ռուշդիի ֆեթվան կամ, իրոք, սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական հարձակումները Միացյալ Նահանգների և նրա ռազմական ու տնտեսական կառույցների դեմ։

### Արժեքի քննադատություն
ձախից|մինի|289x289փքս|Գրքի շապիկ, Éditions Gallimard
Իր վաղ շրջանի գրքերում, ինչպիսիք են՝ «Օբյեկտների համակարգը», «Նշանի քաղաքական տնտեսության քննադատության համար» և «Սպառողական հասարակությունը», Բոդրիյարի հիմնական ուշադրության կենտրոնում է սպառողականությունը և այն, թե ինչպես են տարբեր առարկաները սպառվում տարբեր ձևերով: Այս ժամանակաշրջանում Բոդրիյարի քաղաքական հայացքները թույլ կապվում էին մարքսիզմի (և սիտուացիոնիզմի) հետ, բայց այս գրքերում նա մեկ էական ձևով տարբերվում էր Կարլ Մարքսից: Բոդրիյարի, ինչպես սիտուացիոնիստների համար, կապիտալիստական ​​հասարակության հիմնական շարժիչ ուժը սպառումն էր, այլ ոչ թե արտադրությունը։

Բոդրիյարն այս եզրակացությանն է եկել՝ քննադատելով Մարքսի «օգտագործման արժեքի» հայեցակարգը: Բոդրիյարը կարծում էր, որ թե՛ Մարքսի, թե՛ Ադամ Սմիթի տնտեսական միտքը չափազանց հեշտությամբ և չափազանց պարզ ընդունում են իրական կարիքների գաղափարը, որոնք կապված են իրական օգտագործման հետ: Բոդրիյարը, Ժորժ Բատայի օրինակով, պնդում էր, որ կարիքները կառուցված են, այլ ոչ թե բնածին: Նա շեշտում էր, որ բոլոր գնումները, քանի որ դրանք միշտ ինչ-որ բան են նշանակում սոցիալապես, ունեն իրենց ֆետիշիստական ​​կողմը: Առարկաները, Ռոլան Բարտի օրինակով, միշտ «ինչ-որ բան են ասում» իրենց օգտագործողների մասին: Եվ սա էր նրա համար պատճառը, թե ինչու էր սպառումը մնում և դեռ մնում է ավելի կարևոր, քան արտադրությունը, քանի որ «կարիքների գաղափարական ծագումը» նախորդում է այդ կարիքները բավարարելու համար ապրանքների արտադրությանը:

Նա գրել է, որ օբյեկտը արժեք ստանալու չորս եղանակ ունի։ Արժեք ստեղծելու չորս գործընթացներն են՝

# Ֆունկցիոնալ արժեքը՝ առարկայի գործիքային նպատակը (օգտագործման արժեքը): Օրինակ՝ գրիչը գրում է, սառնարանը սառեցնում է։
# Փոխանակման արժեքը՝ առարկայի տնտեսական արժեքը: Օրինակ՝ Մեկ գրիչը կարող է արժենալ երեք մատիտ, մինչդեռ մեկ սառնարանը կարող է արժենալ երեք ամսվա աշխատանքի դիմաց վաստակած աշխատավարձը։
# Խորհրդանշական արժեքը՝ առարկայի արժեքը, որը տրվում է առարկայի կողմից մեկ այլ առարկայի նկատմամբ (այսինքն՝ տվողի և ստացողի միջև): Օրինակ՝ գրիչը կարող է խորհրդանշել աշակերտի դպրոցական ավարտական ​​նվերը կամ ավարտական ​​ելույթ ունեցողի նվերը, կամ ադամանդը կարող է լինել հրապարակայնորեն հայտարարված ամուսնական սիրո խորհրդանիշ։
# Նշանի արժեքը՝ առարկայի արժեքը առարկաների համակարգում: Օրինակ՝ որոշակի գրիչը, չնայած որևէ լրացուցիչ ֆունկցիոնալ օգուտ չունենալուն, կարող է նշանակել հեղինակություն մեկ այլ գրչի նկատմամբ. ադամանդե մատանին կարող է ընդհանրապես որևէ գործառույթ չունենալ, բայց կարող է ենթադրել որոշակի սոցիալական արժեքներ, ինչպիսիք են ճաշակը կամ դասը:

Բոդրիյարի նախորդ գրքերը փորձեր էին՝ պնդելու, որ այս արժեքներից առաջին երկուսը պարզապես կապված չեն, այլ խաթարվում են երրորդի և, մասնավորապես, չորրորդի կողմից: Հետագայում Բոդրիյարը լիովին մերժեց մարքսիզմը («Արտադրության հայելին» և «Խորհրդանշական փոխանակում և մահ»): Սակայն նշանային արժեքի (որը վերաբերում է ապրանքային փոխանակմանը) և խորհրդանշական արժեքի (որը վերաբերում է Մաուսի նվերների փոխանակմանը) միջև տարբերության վրա կենտրոնացումը մնաց նրա աշխատանքում մինչև իր մահը: Իրականում, այն սկսեց խաղալ ավելի ու ավելի կարևոր դեր, մասնավորապես համաշխարհային իրադարձությունների մասին նրա գրվածքներում:

### Սիմուլյակր և Սիմուլյացիա
1980-ականների ընթացքում Բոդրիյարի աշխատանքը զարգացնելուն զուգընթաց, նա տնտեսական տեսությունից անցում կատարեց միջնորդության և զանգվածային հաղորդակցության: Չնայած պահպանելով իր հետաքրքրությունը սոսյուրյան նշանագիտության և խորհրդանշական փոխանակման տրամաբանության նկատմամբ (որը ազդվել էր մարդաբան Մարսել Մաուսի կողմից)՝ Բոդրիյարը ուշադրությունը սևեռեց Մարշալ ՄաքԼուհանի աշխատանքի վրա՝ զարգացնելով գաղափարներ այն մասին, թե ինչպես է սոցիալական հարաբերությունների բնույթը որոշվում հասարակության կողմից օգտագործվող հաղորդակցության ձևերով: Այդպիսով, Բոդրիյարը առաջադիմեց Սոսյուրի և Ռոլան Բարտի ձևական նշանաբանության սահմաններից այն կողմ՝ դիտարկելով կառուցվածքային նշանաբանության պատմականորեն հասկացված տարբերակի հետևանքները: Կոռնելիե Կվասի խոսքերով՝ «Բոդրիյարը մերժում է լեզվական կազմակերպման տարբեր ձևերի համարժեքության կառուցվածքային սկզբունքը, այն երկուական սկզբունքը, որը պարունակում է այնպիսի հակադրություններ, ինչպիսիք են՝ ճշմարիտ-կեղծ, իրական-անիրական, կենտրոն-ծայրամաս: Նա հերքում է իրականության (միմետիկ) կրկնօրինակման ցանկացած հնարավորություն. լեզվի միջոցով միջնորդված իրականությունը դառնում է նշանների խաղ: Նրա տեսական համակարգում իրականի և գեղարվեստականի, պատճենի և բնօրինակի միջև բոլոր տարբերությունները վերանում են»:

Բոդրիյարը պնդում է, որ սիմուլյացիան սիմուլյակրի ներկայիս փուլն է. ամեն ինչ կազմված է հղումներից՝ առանց հղողների, մի հիպերիրականություն: Բոդրիյարը պնդում է, որ սա պատմական առաջընթացի մի մասն է։ Վերածննդի դարաշրջանում գերիշխող սիմուլյակրը կեղծիքի տեսքով էր, որտեղ մարդիկ կամ առարկաները, կարծես, ներկայացնում են իրական հղում, որը գոյություն չունի (օրինակ՝ թագավորական ընտանիք, ազնվականություն, սրբություն և այլն)։ Արդյունաբերական հեղափոխության ժամանակ գերիշխող սիմուլյակրը դառնում է արտադրանք, որը կարող է տարածվել անվերջ արտադրական գծի վրա։ Մեր ժամանակներում գերիշխող սիմուլյակրը մոդելն է, որն իր բնույթով արդեն իսկ խորհրդանշում է անվերջ վերարտադրելիություն և ինքնին արդեն վերարտադրված է:

### Պատմության ավարտը և իմաստը
1980-ական և 1990-ական թվականներին Բոդրիյարի ամենատարածված թեմաներից մեկը պատմականությունն էր, կամ, ավելի կոնկրետ, թե ինչպես են ժամանակակից հասարակությունները իրենց քաղաքական ընտրություններում գործածում առաջընթաց և արդիականություն հասկացությունները: Նա, ինչպես քաղաքական տեսաբան Ֆրենսիս Ֆուկույաման, պնդում էր, որ պատմությունն ավարտվել կամ «անհետացել» է գլոբալիզացիայի տարածման հետ մեկտեղ. սակայն, ի տարբերություն Ֆուկույամայի, Բոդրիյարը պնդում էր, որ այս ավարտը չպետք է ընկալվի որպես պատմության առաջընթացի գագաթնակետ,այլ որպես պատմական առաջընթացի գաղափարի փլուզում։ Բոդրիյարի համար Սառը պատերազմի ավարտը գաղափարախոսական հաղթանակ չէր ներկայացնում, այլ՝ այն ազդարարում էր քաղաքական աջերի և ձախերի միջև կիսվող ուտոպիական տեսլականների անհետացումը։ Գլոբալ կոմունիզմի մարքսիստական ​​տեսլականների և գլոբալ քաղաքացիական հասարակության լիբերալ տեսլականների նկատմամբ իր հակադրությունը լրացուցիչ ապացույցներ բերելով՝ Բոդրիյարը պնդում էր, որ հուսալի վերջը միշտ էլ պատրանք է եղել. իրականում, ինչպես պնդում է «ՎԵրջի պատրանքը», նա կարծում էր, որ վերջի գաղափարն ինքնին ոչ այլ ինչ է, քան սխալ երազանք։Արագընթաց էլեկտրոնային հաղորդակցությանը և գլոբալ տեղեկատվական ցանցերին ենթարկվող և դրանցով կառավարվող հասարակության մեջ այս ճակատի փլուզումը միշտ անխուսափելի էր լինելու, կարծում էր նա։ Օգտագործելով կիսագիտական ​​բառապաշար, որը զայրույթ առաջացրեց ֆիզիկոս Ալան Սոկալի մոտ, Բոդրիյարը գրել է, որ հասարակության շարժման արագությունը անկայունացրել է պատմության գծայնությունը. «մենք ունենք մասնիկների արագացուցիչ, որը մեկընդմիշտ կոտրել է իրերի հղման ուղեծիրը»:

Ռասելը նշել է, որ «պատմության նկատմամբ այս մոտեցումը ցույց է տալիս Բոդրիյարի մերձավորությունը Ժան-Ֆրանսուա Լիոտարի պոստմոդեռն փիլիսոփայության հետ», ով պնդում էր, որ 20-րդ դարի վերջին այլևս տեղ չկա «մետանարատիվների» համար (Մոտեցող կոմունիզմի հաղթանակը նման մետանարատիվներից մեկն է): Սակայն, պատմության այս փլուզումը պարզապես ողբալուց բացի, Բոդրիյարը նաև անցավ Լիոտարից այն կողմ և փորձեց վերլուծել, թե ինչպես է դրական առաջընթացի գաղափարն օգտագործվում՝ չնայած հասկացության նվազող վավերականությանը: Բոդրիյարը պնդում էր, որ չնայած պատմության համընդհանուր վերջնակետի իրական հավատը, որտեղ բոլոր հակամարտությունները կգտնեն իրենց լուծումը, համարվել է ավելորդ, համընդհանրությունը դեռևս համաշխարհային քաղաքականության մեջ օգտագործվող հասկացություն է որպես գործողությունների արդարացում: Համընդհանուր արժեքներ, որոնց, ըստ նրա, ոչ ոք այլևս չէր հավատում, որ համընդհանուր են, և դեռևս հռետորաբանորեն օգտագործվում են այլապես անարդարացի ընտրությունները արդարացնելու համար: Միջոցները, գրել է նա, կան, նույնիսկ եթե նպատակներին այլևս չեն հավատում և օգտագործվում են ներկայի դաժան իրականությունը (կամ, ինչպես նա կասեր՝ անիրականությունները) թաքցնելու համար: «Լուսավորականության դարաշրջանում համընդհանրացումը դիտվում էր որպես անսահմանափակ աճ և առաջխաղացում: Այսօր, ընդհակառակը, համընդհանրացումը արտահայտվում է որպես առաջխաղացում»: Սա ներառում է «Փախուստի արագության» գաղափարը, ինչպես ուրվագծված է «Վերջի պատրանքում», որն էլ իր հերթին հանգեցնում է փախուստի արագության պոստմոդեռնիստական ​​սխալի, որի հիման վրա պոստմոդեռն միտքը և քննադատական ​​տեսակետը, ըստ սահմանման, երբեք իսկապես չեն կարող ազատվել դիսկուրսի համապարփակ «ինքնահղման» ոլորտից։

## Քաղաքական մեկնաբանություն
### Բոսնիական պատերազմի մասին
Բոդրիյարը Բոսնիայի պատերազմի նկատմամբ Արևմուտքի անտարբերությանը արձագանքել է իր գրվածքներում, հիմնականում՝ «Libération» ամսագրի իր սյունակում գրված էսսեներում: Ավելի կոնկրետ, նա արտահայտել է իր տեսակետը Եվրոպայի կողմից «Բոսնիայում ագրեսիային և ցեղասպանությանը» չարձագանքելու անպատրաստ լինելու մասին, որում «Նոր Եվրոպան» բացահայտվել է որպես «խաբեություն»: Նա քննադատել է արևմտյան լրատվամիջոցներին և մտավորականներին՝ իրենց պասիվության, դիտորդի դեր ստանձնելու, անարդյունավետ, երեսպաշտ և եսասիրական գործողությունների մեջ ներգրավվելու համար, ինչպես նաև հանրությանը՝ սիմուլյակրները իրական աշխարհի իրադարձություններից տարբերելու անկարողության համար, որոնցում Բոսնիայում իրական մահն ու ավերածությունները թվում էին անիրական: Նա իր սյունակներում վճռականորեն որոշել էր բացահայտորեն մատնանշել մեղավորներին՝ սերբերին, և նրանց գործողությունները Բոսնիայում անվանել ագրեսիա և ցեղասպանություն:

Բոդրիյարը խստորեն քննադատեց Սյուզան Զոնթագին՝ պաշարման ժամանակ պատերազմից ավերված Սարաևոյում «Գոդոյին սպասելիս» պիեսի բեմադրությունը բեմադրելու համար:

### Պարսից ծոցի պատերազմի մասին
Բոդրիյարի 1991 թվականի սադրիչ «Ծոցի պատերազմը տեղի չի ունեցել» գիրքը, բարձրացրեց իր հանրային հեղինակությունը որպես ակադեմիական և քաղաքական մեկնաբան: Նա պնդում էր, որ Պարսից ծոցի առաջին պատերազմը Կլաուզևիցյան բանաձևի հակառակն էր. ոչ թե «քաղաքականության շարունակություն այլ միջոցներով», այլ «քաղաքականության բացակայության շարունակություն այլ միջոցներով»: Հետևաբար, Սադդամ Հուսեյնը չէր պայքարում կոալիցիայի դեմ, այլ իր զինվորների կյանքն օգտագործում էր որպես զոհաբերության ձև՝ իր իշխանությունը պահպանելու համար: Իրաքյան բանակի դեմ կռվող կոալիցիան պարզապես ամեն օր 10,000 տոննա ռումբ էր նետում, կարծես իրենց ապացուցելով, որ կա թշնամի, որի դեմ պետք է պայքարել: Նույնպես, արևմտյան լրատվամիջոցները մեղսակից էին, ներկայացնելով պատերազմը իրական ժամանակում՝ պատերազմի պատկերները վերամշակելով՝ տարածելու համար այն միտքը, որ ԱՄՆ-ի գլխավորած կոալիցիան և Իրաքի կառավարությունը իրականում կռվում են, բայց դա այդպես չէր։ Սադդամ Հուսեյնը չօգտագործեց իր ռազմական կարողությունները (Իրաքի ռազմաօդային ուժերը)։ Նրա իշխանությունը չթուլացավ, ինչը վկայում էր 1991 թվականի ներքին ապստամբությունների՝ նրա հեշտությամբ ճնշելու մասին, որոնք հաջորդեցին դրան։ Ընդհանուր առմամբ, քիչ բան էր փոխվել։ Սադդամը մնաց անպարտելի, «հաղթողները» չհաղթեցին, և, հետևաբար, պատերազմ չկար, այսինքն՝ Պարսից ծոցի պատերազմ տեղի չունեցավ։

Գիրքը սկզբնապես հոդվածների շարք էր բրիտանական The Guardian և ֆրանսիական Libération թերթերում, որոնք հրատարակվել էին երեք մասով՝ «Պարսից ծոցի պատերազմը տեղի չի ունենա», հրատարակվել է ամերիկյան ռազմական և հռետորական զորքերի կառուցման ընթացքում, «Պարսից ծոցի պատերազմը տեղի չի ունենա», հրատարակվել է ռազմական գործողությունների ընթացքում, և «Պարսից ծոցի պատերազմը տեղի չի ունեցել», հրատարակվել է հետագայում։

Որոշ քննադատներ, ինչպիսին է Քրիստոֆեր Նորիսը, մեղադրեց Բոդրիյարին ակնթարթային ռևիզիոնիզմի մեջ՝ հակամարտության ֆիզիկական գործողության ժխտման մեջ (որը կապված էր իրականության նրա ընդհանուր ժխտման հետ): Հետևաբար, Բոդրիյարը մեղադրվեց ծույլ ամորալիզմի, ցինիկ սկեպտիցիզմի և Բերկլիյան սուբյեկտիվ իդեալիզմի մեջ: Համակրող մեկնաբաններ, ինչպիսին է Ուիլյամ Մերինը իր «Բոդրիյարը և լրատվամիջոցները» գրքում, պնդում են, որ Բոդրիյարն ավելի շատ մտահոգված էր Արևմուտքի տեխնոլոգիական և քաղաքական գերիշխանությամբ և նրա առևտրային շահերի գլոբալացմամբ, և թե ինչ է դա նշանակում պատերազմի ներկայիս հնարավորության համար: Մերինը պնդում էր, որ Բոդրիյարը չէր ժխտում, որ ինչ-որ բան է տեղի ունեցել, այլ պարզապես կասկածի տակ էր դնում, թե արդյոք այդ ինչ-որ բանը իրականում պատերազմ էր, թե՞ երկկողմանի «պատերազմի քողարկված վայրագություն»: Մերինը ամորալիզմի մեղադրանքները համարում էր ավելորդ և հիմնված սխալ մեկնաբանության վրա: Բոդրիյարը իր իսկ խոսքերով՝

### 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական հարձակումների վերաբերյալ
Իր «Ահաբեկչության ոգին» էսսեում Բոդրիյարը 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Նյու Յորքի Առևտրի համաշխարհային կենտրոնի վրա տեղի ունեցած ահաբեկչական հարձակումները բնութագրում է որպես «բացարձակ իրադարձություն»: Բոդրիյարը 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի «բացարձակ իրադարձությունը» հակադրում է «գլոբալ իրադարձությունների» հետ, ինչպիսիք են Ուելսի արքայադուստր Դիանայի մահը և Աշխարհի գավաթը։ Էսսեն գագաթնակետին է հասնում նրանով, որ Բոդրիյարը ԱՄՆ-ի գլխավորած Պարսից ծոցի պատերազմը համարում է «չունևոր իրադարձություն» կամ «իրադարձություն, որը տեղի չի ունեցել»։ Ձգտելով հասկանալ դրանք որպես կապիտալիստական ​​գլոբալացման տեխնոլոգիական և քաղաքական ընդլայնման արձագանք, այլ ոչ թե որպես կրոնական կամ քաղաքակրթական հիմքով պատերազմ, նա նկարագրում է բացարձակ իրադարձությունը և դրա հետևանքները հետևյալ կերպ.Համաձայն իր հասարակության տեսության՝ Բոդրիյարը հարձակումները պատկերել է որպես ապրանքային փոխանակման վրա հիմնված աշխարհի անխուսափելի վերելքի խորհրդանշական արձագանք։

2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի հարձակումների վերաբերյալ Բոդրիյարի դիրքորոշումը քննադատվել է երկու պատճառով։ Ռիչարդ Վոլինը («Անխոհեմության գայթակղությունը» գրքում) Բոդրիյարին և Սլավոյ Ժիժեկին մեղադրել է ահաբեկչական հարձակումները գրեթե չգովաբանելու մեջ՝ ըստ էության պնդելով, որ Միացյալ Նահանգները ստացել է այն, ինչին արժանի է։ Սակայն Ժիժեկը «Քննադատական ​​հետաքննություն» ամսագրում հակադարձել է Վոլինի վերլուծությանը՝ որպես մտավոր բարբարոսության մի ձև՝ ասելով, որ Վոլինը չի տեսել իրադարձության մասին երևակայելու և այդ իրադարձությանը արժանի լինելու մասին պնդելու միջև եղած տարբերությունը։ Մերինը («Բոդրիյարը և լրատվամիջոցները» գրքում) պնդում է, որ Բոդրիյարի դիրքորոշումը ահաբեկիչներին տալիս է բարոյական գերազանցության մի տեսակ։ «Տնտեսություն և հասարակություն» ամսագրում Մերինը նաև նշել է, որ Բոդրիյարը հասարակության խորհրդանշական կողմերին տալիս է անարդար արտոնություն՝ նիշային մտահոգություններից վեր։ Երկրորդ, հեղինակները կասկածի տակ են դրել, թե արդյոք հարձակումներն անխուսափելի էին։ Բրունո Լատուրը «Քննադատական ​​հետաքննություն» աշխատության մեջ պնդում է, որ Բոդրիյարը կարծում է, որ դրանց ոչնչացումը պարտադրվել է դրանք ստեղծող հասարակության կողմից՝ ակնարկելով այն գաղափարին, որ Աշտարակները «քանդվել են իրենց սեփական ծանրության պատճառով»։ Լատուրի կարծիքով՝ դա պայմանավորված էր նրանով, որ Բոդրիյարը հասարակությունն ընկալում էր միայն խորհրդանշական և նշանագիտական ​​դուալիզմի տեսանկյունից:

### Բանավեճ Ժակ Դերիդայի հետ
2003 թվականի փետրվարի 19-ին՝ Իրաք 2003 թվականի ներխուժման սպասման կապակցությամբ, Ռենե Մայորը վարեց Բոդրիյարի և Ժակ Դերիդայի միջև «Ինչու՞ պատերազմ այսօր» վերնագրով բանավեճը, որը համատեղ վարում էին Մայորի հոգեվերլուծության առաջադեմ ուսումնասիրությունների ինստիտուտը և Le Monde Diplomatique-ը: Բանավեճի ընթացքում քննարկվեց ահաբեկչական հարձակումների և ներխուժման միջև եղած կապը: «Մինչդեռ Բոդրիյարը 9/11-ը տեսնում է որպես Իրաքի պատերազմի հիմնական շարժիչ ուժ, Դերիդան պնդում է, որ Իրաքի պատերազմը ծրագրվել է 9/11-ից շատ առաջ, և որ 9/11-ը երկրորդական դեր է խաղում»:

### Իշխանության տառապանքը
2005 թվականի ընթացքում Բոդրիյարը գրեց երեք կարճ հոդված և տվեց կարճ հարցազրույց մի ամսագրի, որոնք բոլորն էլ շոշափում էին նմանատիպ գաղափարներ։ Նրա մահից հետո՝ 2007 թվականին, չորս հոդվածները հավաքագրվեցին և հետմահու հրատարակվեցին որպես «Իշխանության տանջանք»՝ իշխանության դեմ ուղղված բանավեճ: Առաջին հոդվածը՝ «Գերիշխությունից դեպի գերիշխանություն», հակադրում է իր երկու թեմաները՝ իշխանության եղանակները. գերիշխանությունը խորհրդանշում է պատմական, ավանդական իշխանության հարաբերությունները, մինչդեռ գերիշխանությունը՝ ժամանակակից, ավելի բարդ իշխանության հարաբերությունները, որոնք իրականացվում են պետությունների և բիզնեսների կողմից: Բոդրիյարը քննադատել է այն «ցինիզմը», որով ժամանակակից բիզնեսները բացահայտորեն հայտարարում են իրենց բիզնես մոդելների մասին: Օրինակ, նա մեջբերել է ֆրանսիական TF1 հեռուստաալիքի գործադիր տնօրեն Պատրիկ Լե Լեյին, որը նշել է, որ իր բիզնեսի աշխատանքն է «օգնել Coca-Cola-ին վաճառել իր արտադրանքը»: Բոդրիյարն ափսոսում էր, որ նման ազնվությունը կանխում և այդպիսով զրկում է ձախերին կառավարություններին և բիզնեսներին քննադատելու իրենց ավանդական դերից. «Փաստորեն, Լե Լեյը խլում է մեզ մնացած միակ ուժը։ Նա գողանում է մեր դատապարտումը»: Հետևաբար, Բոդրիյարը նշել է, որ «իշխանությունն ինքնին պետք է վերացվի՝ և ոչ միայն գերիշխվելուց հրաժարվելու միջոցով, այլև, նույնքան բռնի կերպով, գերիշխելուց հրաժարվելու միջոցով»:

Վերջին հոդվածներում ներառված էին սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական հարձակումների հետագա վերլուծություններ՝ օգտագործելով բնիկ ամերիկացիների պոտլաչ փոխաբերությունը՝ նկարագրելու համար ինչպես ամերիկյան, այնպես էլ մուսուլմանական հասարակությունները, մասնավորապես՝ ամերիկյան պետությունն ընդդեմ առևանգողների։ Հոդվածի համատեքստում «պոտլաչ»-ը վերաբերում էր ոչ թե նվեր տալու ծիսակատարությանը, այլ դրա հարստությունը ոչնչացնող կողմին. «Ահաբեկիչների պոտլաչը Արևմուտքի դեմ իրենց սեփական մահն է։ Մեր պոտլաչը անարգանք է, անպարկեշտություն, նվաստացում և ստորացում»: Արևմուտքի այս քննադատությունը պարունակում էր Բոդրիյարի սիմուլյակրի, վերը նշված բիզնեսի ցինիզմի և մուսուլմանական ու արևմտյան հասարակությունների միջև հակադրության նոտաներ.Մենք [Արևմուտքը] այս անտարբերությունն ու նվաստացումը նետում ենք ուրիշների վրա ինչպես մարտահրավեր. մարտահրավեր՝  ի պատասխան ինքն իրենց պղծելու, ժխտելու նրանց արժեքները, մերկանալու, խոստովանելու, ընդունելու, որ արձագանքում ենք մեր սեփականին հավասար նիհիլիզմին։

## Ընդունելություն
Ժան-Ֆրանսուա Լիոտարի 1974 թվականի « *Économie Libidinale*»-ում քննադատվել է Բոդրիյարի աշխատանքը։

Լոտրինժեն նշում է, որ Ժիլ Դըլյոզը, «հայտնի լինելով իր առատաձեռնությամբ», «Փարիզում հայտնի է դարձրել», որ Բոդրիյարին համարում է «մասնագիտության ամոթը»՝ ի պատասխան Բոդրիյարի կողմից Ֆուկոյի ստեղծագործությունների վերաբերյալ ուսումնասիրության:

Սոնտագը, պատասխանելով Բոդրիյարի մեկնաբանություններին Բոսնիայի պատերազմին իր արձագանքների վերաբերյալ, նրան բնութագրել է որպես «տգետ և ցինիկ» և «քաղաքական ապուշ»:

Ջեյմս Մ. Ռասելը 2015 թվականին գրել է, որ Բոդրիյարի «ամենախիստ» քննադատները «մեղադրում են նրան իրականությունը ժխտող իռացիոնալիզմի մի ձևի տարածողի մեջ»: Բոդրիյարի խմբագիրներից մեկը՝ քննադատական ​​​​տեսության պրոֆեսոր Մարկ Փոստերը, նշել է.Սակայն Պոստերը շարունակում էր պնդել նրա ժամանակակից արդիականության մասին. նա նաև փորձեց հերքել Բոդրիյարի քննադատներից ամենածայրահեղը.Քրիստոֆեր Նորիսի «Անքննադատական ​​տեսությունը. պոստմոդեռնիզմ, մտավորականներ և Պարսից ծոցի պատերազմ», ըստ Ռասելի՝ «փորձում է անվերապահորեն մերժել նրա մեդիա տեսությունը և «իրականության» վերաբերյալ դիրքորոշումը»:

Ֆրանկֆուրտյան դպրոցի քննադատական ​​տեսաբան Դուգլաս Քելների «Ժան Բոդրիյար. Մարքսիզմից մինչև պոստմոդեռնիզմ և դրանից այն կողմ» գիրքը ավելի շուտ ձգտում է վերլուծել Բոդրիյարի կապը պոստմոդեռնիզմի հետ (հասկացություն, որի հետ Բոդրիյարը շարունակական, թեև անհարմար և հազվադեպ բացահայտ հարաբերություններ է ունեցել) և ներկայացնել մարքսիստական ​​հակադարձում։ Առաջինի վերաբերյալ Ուիլյամ Մերինը (քննարկվել է վերևում) հրապարակել է Նորիսի դիրքորոշման մեկից ավելի դատապարտում։ Վերջինս Բոդրիյարն ինքը բնութագրել է որպես վերականգնողական:

Քելները նշել է, որ «դժվար է որոշել, թե արդյոք Բոդրիյարը լավագույնս պետք է կարդալ որպես գիտաֆանտաստիկա և պատաֆիզիկա, թե՞ որպես փիլիսոփայություն, սոցիալական տեսություն և մշակութային մետաֆիզիկա, և արդյոք նրա 1970-ականներից հետո գրված աշխատանքը պետք է կարդալ ճշմարտության, թե՞ գեղարվեստական ​​​​նշանի ներքո»։ Քելների համար Բոդրիյարը 1970-ականների ընթացքում և դրանից հետո «դառնում է տեխնոլոգիական դետերմինիզմի և նշանաբանական իդեալիզմի զոհ, որոնք ենթադրում են ինքնավար տեխնոլոգիա»:

1991 թվականին, գրելով Science Fiction Studies-ի համար, Վիվիան Սոբչակը պնդում էր, որ «Բոդրիյարն իսկապես վտանգավոր է» «բարոյական հայացքի» բացակայության համար, մինչդեռ Ջ. Գ. Բալարդը (որի վեպը գրել էր Բոդրիյարը) իր «Պատասխան պատասխանելու հրավերին» գրքում մեկնաբանել էր, որ Բոդրիյարը բացառված է ամսագրի և դրա գործունեության նկատմամբ իր քննադատությունից:

Սառա Ահմեդը 1996 թվականին նշել է, որ Բոդրիյարի «Գայթակղությունը» աշխատությունը մեղադրել է «հենց կանանց կարգավիճակը որպես նշանների և ապրանքների, որոնք շրջանառվում են տղամարդ հանդիսատեսի և սպառողի կողմից և նրանց համար» նշելու մեջ: Քելներն այն նկարագրել է որպես «ֆեմինիզմի դեմ ուղղված վիրավորանք»:

Արվեստի քննադատ Ադրիան Սիրլը 1998 թվականին Բոդրիյարի լուսանկարչությունը բնութագրել է որպես «մտահոգիչ, էլեգիական և տարօրինակ կերպով հետապնդող», ինչպես «անտեսված պահերի կինոնկարի կադրեր»:

Բոդրիյարի մասին ամենահաճախ մեջբերվող քննադատություններից մեկը 2013 թվականին գրել է «Ceasefire» ամսագրի ակադեմիկոս-գրող Էնդրյու Ռոբինսոնը, որը Բոդրիյարի աշխատանքը համարում է և՛ սեքսիստական, և՛... և ռասիստական, միաժամանակ պարունակելով նաև էյբլիստական ​​ենթատեքստ՝ նշելով. «Նրա (Բոդրիյարի) շատ ձևակերպումներ ակամա սեքսիստական ​​և ռասիստական ​​են: Կան նաև դեպքեր, երբ Բոդրիյարը թերապևտիկի իր քննադատություններում հանդես է գալիս որպես էյբլիստ»: Բացի այդ, Ռոբինսոնը քննադատում է Բոդրիյարի փիլիսոփայությունը՝ այն համարելով չափազանցված: Չնայած Ռոբինսոնը քննադատում է Բոդրիյարի տեսությունը, նա նաև նկարագրում է այդ տեսության արժեքը: Մասնավորապես, Ռոբինսոնը նշում է. «Բոդրիյարի տեսությունը նաև օգնում է բացատրել, թե ինչու է ձախերի կողմից նրա յուրացումը ռազմավարական առումով անհաջող»: Ռոբինսոնը նաև նկարագրում է սիմուլյակրերի արժեքը լրատվամիջոցների քննադատության հետ կապված, հատկապես ԱՄՆ լրատվամիջոցներում:

### Տոն և վերաբերմունք
Մարկ Ֆիշերը նշել է, որ Բոդրիյարը «դատապարտվում է, երբեմն՝ առյուծի պես գովաբանվում, որպես անցյալ իրականության մելանխոլիկ դիտորդ», պնդելով, որ Բոդրիյարը «անկասկած մելանխոլիկ էր»: Պոստերը նշել է, որ «Քանի որ վաթսունականների քաղաքականությունը նահանջեց, նահանջեց նաև Բոդրիյարի ռադիկալիզմը. ձախակողմյան կոշտ դիրքերից նա աստիճանաբար անցավ մռայլ ճակատագրական դիրքի» տեսակետի, որը կրկնեց Ֆելիքս Գուատարին: Ռիչարդ Գ. Սմիթը, Դեյվիդ Բ. Քլարկը և Մարկուս Ա. Դոելը Բոդրիյարին համարում են «ծայրահեղ լավատես»: Քննադատական ​​տեսաբան Մաքքենզի Ուորքի և EGS պրոֆեսոր Գերտ Լովինկի միջև զրույցի ժամանակ Ուորքը Բոդրիյարի մասին նշել է, որ «Նրա գրած ամեն ինչ նշանավորվել է արմատական ​​տխրությամբ, բայց միևնույն ժամանակ անփոփոխ կերպով արտահայտվել է ամենաերջանիկ ձևով»: Ինքը՝ Բոդրիյարը, նշել է. «Մենք պետք է պայքարենք անիրականության, պատասխանատվության պակասի, նիհիլիզմի և հուսահատության մեղադրանքների դեմ»: Քրիս Թըրների Բոդրիյարի «Զով հիշողություններ. 1980–1985» գրքի անգլերեն թարգմանության մեջ գրված է. «Ես ինձ մեղադրում եմ … խորապես մարմնական և մելամաղձոտ լինելու մեջ … ԱՄԵՆ»:

Դեյվիդ Մեյսին Բոդրիյարի Ֆուկոյի մասին մեկնաբանության մեջ տեսավ «անսովոր ամբարտավանություն»: Սոնտագը Բոդրիյարին համարեց «անարգող»:

Ռասելը գրել է, որ «Բոդրիյարի գրվածքները և նրա անզիջում, նույնիսկ ամբարտավան դիրքորոշումը հանգեցրել են խիստ քննադատության, որը ժամանակակից հասարակական գիտություններում կարելի է համեմատել միայն Ժակ Լականի ստացած քննադատության հետ»:

## Ազդեցություն և ժառանգություն
Բնիկ ամերիկացի անիշինաբե գրող Ջերալդ Վիզենորը իր քննադատական ​​աշխատանքում լայնորեն օգտագործել է Բոդրիյարի սիմուլյացիայի հայեցակարգերը:

Ամերիկացի նկարիչ Ջոի Սկագսը հայտնի է Բոդրիյարի հիպերիրականության հայեցակարգը մարմնավորող մեդիա խաբեություններ ստեղծելով։ Կազմակերպելով հորինված իրադարձություններ, ինչպիսիք են «Շների կատվի տունը» և «Պորտոֆեսը», որոնք խոշոր լրատվամիջոցների կողմից ներկայացվել են որպես իրական, Սկագսը կառուցում է սիմուլյացիաներ, որոնք դուրս են մղում իրական ճշմարտությունները՝ այդպիսով բացահայտելով լրատվամիջոցների դերը իրականությունը ստեղծելու գործում:

### Ժողովրդական մշակույթում
Վաչովսկիները նշել են, որ Բոդրիյարը ազդեցություն է ունեցել «Մատրիցա» (1999) ֆիլմի վրա, իսկ Նեոն թաքցնում է փող և տեղեկատվություն պարունակող սկավառակներ «Սիմուլյակրա և Սիմուլյացիա» գրքում: Ադամ Գոպնիկը հետաքրքրվել է, թե արդյոք Բոդրիյարը, ով չէր ընդունել ֆիլմը, «մտածում է դատի տալ էկրանին նկարահանվելու համար», սակայն Բոդրիյարն ինքը հերքեց «Մատրիցա»-ի հետ որևէ կապ՝ այն լավագույն դեպքում անվանելով իր գաղափարների սխալ մեկնաբանություն:

Որոշ գրախոսողներ նշել են, որ Չարլի Կաուֆմանի «Սինեկդոք, Նյու Յորք» ֆիլմը, կարծես, ոգեշնչված է Բոդրիյարի «Սիմուլյակրա և Սիմուլյացիա» ստեղծագործությունից:

Deerhunter ռոք խմբի «Ինչո՞ւ ամեն ինչ դեռ չի անհետացել» ալբոմը ոգեշնչված է Բոդրիյարի համանուն էսսեով:

### Տեխնոլոգիայում
Քոդի Ուիլսոնը՝ առաջին 3D տպիչով տպված ատրճանակի մշակողը, Բոդրիյարի աշխատանքը համարում է իր տեսական ոգեշնչման աղբյուրը և նրան համարում իր «վարպետը»:

## Գրականություն
### Գրքեր

* 1968. *[[The System of Objects]]* (English: 1996)
* 1970. ** (English: 1998)
* 1972. *For a Critique of the Political Economy of the Sign* (English: 1981)
* 1973. *[[The Mirror of Production]]* (English: 1975)
* 1976. *Symbolic Exchange and Death* (English: 1993)
* 1977. *Forget Foucault* (English: 1987)
* 1978. *[[In the Shadow of the Silent Majorities]]* (English: 1983)
* 1979. *Seduction* (English: 1990)
* 1981. *[[Simulacra and Simulation]]* (English: 1983)
* 1983. *Fatal Strategies* (English: 1990)
* 1983. *Simulations* (first published in English)
* 1985. *The Divine Left: A Chronicle of the Years 1977–1984* (English: 1985)
* 1986. *America* (English: 1988)
* 1987. *Cool Memories 1980–1985* (English: 1989)
* 1987. *The Ecstasy of Communication* (English: 1988)
* 1990. *The Transparency of Evil* (English: 1993)
* 1990. *Cool Memories II 1987–1990* (English: 1996)
* 1991. *[[The Gulf War Did Not Take Place]]* (English: 1995)
* 1992. *The Illusion of the End* (English: 1994)
* 1995. *The Perfect Crime* (English: 1996)
* 1995. *Fragments: Cool Memories III 1990–1995* (English: 1997)
* 1997. *Paroxysm: Interviews with Philippe Petit* (English: 1998)
* 1997. *Screened Out* (English: 2002)
* 1999. *Impossible Exchange* (English: 2001)
* 2000. *Passwords* (English: 2003)
* 2000. *[[The Singular Objects of Architecture]]* (English: 2002)
* 2000. *The Vital Illusion* (first published in English)
* 2000. *Cool Memories IV 1995–2000* (English: 2003)
* 2000. *The Conspiracy of Art* (English: 2005)
* 2001. *Fragments (Interviews with François L'Yvonnet)* (English: 2003)
* 2001. *Telemorphosis* (English: 2011)
* 2002. *The Spirit of Terrorism and Requiem for the Twin Towers* (English: 2002)
* 2004. *The Intelligence of Evil or the Lucidity Pact* (English: 2005)
* 2005. *Cool Memories V 2000–2004* (English: 2006)
* 2005. *Exiles from Dialogue* (with Enrique Valiente Noailles) (English: 2007)
* 2006. *Utopia Deferred: Writings for Utopie (1967–1978)* (first published in English)
* 2007. *Why Hasn't Everything Already Disappeared?* (English: 2009)
* 2008. *Radical Alterity* (with Marc Guillaume) (first published in English)
* 2008. *Carnival and Cannibal, or the Play of Global Antagonisms* (English: 2010)
* 2010. *The Agony of Power* (first published in English)

### Հոդվածներ և էսսեներ
* 
* 
* 1996. "No Pity for Sarajevo; The West's Serbianization; When the West Stands In for the Dead." Pp.&nbsp;79–89 in *This Time We Knew: Western Responses to Genocide in Bosnia*. NYU Press. .
* 2001. "The Spirit of Terrorism." *Telos* 121(Fall):134–42.
* 2005. "Divine Europe." *Telos* 131(Summer):188–90.
* 2006. "The Pyres of Autumn." *New Left Review* 2(37).
* The violence of images, violence against the image.
* *Radical Thought* (CTheory)
** CTheory.net
** Radical Thought

### Հարցազրույցներ
* Jocks, Heinz-Norbert: *Die Fotografie und die Dinge. Ein Gespräch mit Jean Baudrillard.* In: *Kunstforum International.*, No: 172, *Das Ende der Fotografie.* Editor: Heinz-Norbert Jocks, 2004, p.&nbsp;70–83.
* Smith, Richard G., David B. Clarke, eds. 2015. *Jean Baudrillard: From Hyperreality to Disappearance: Uncollected Interviews*. Edinburgh, UK: Edinburgh University Press. .
* Smith, Richard G., David B. Clarke, eds. 2017. *Jean Baudrillard: The Disappearance of Culture: Uncollected Interviews*. Edinburgh, UK: Edinburgh University Press. .

### Աուդիո ձայնասկավառակներ
* 1997. *Die Illusion des Endes – Das Ende der Illusion* [58 minutes + booklet], Jean Baudrillard & Boris Groys. Cologne: supposé. 
* 2006. *Die Macht der Verführung*, [55 minutes]. Cologne: supposé. 

## Ծանոթագրություններ

### Աղբյուրներ

* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներեր
* Jean Baudrillard Biography. Archived from the original on 20 December 2009. Faculty page at European Graduate School (biography, bibliography, photos and videos).
* 
* Jean Baudrillard (1981; translated 1994 by Sheila Glaser), Simulacra and Simulation, archived from the original on 21 May 2013.
* Baudrillard; Cultura, Simulacro y régimen de mortandad en el Sistema de los Objetos | EIKASIA PDF (in Spanish) Adolfo Vásquez Rocca
* 
* *[https://baudrillardstudies.ubishops.ca/ International Journal of Baudrillard Studies].* Retrieved 9 March 2022
 
Կատեգորիա:20-րդ դարի ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գեղագետներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Համակարգագետներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 29 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մշակութաբաններ
Կատեգորիա:Պոստմոդեռնիստ գրողներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արվեստաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մարդաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քննադատներ