Երաժշտության սոցիոլոգիա

**Երաժշտության սոցիոլոգիա** (), գիտական առարկա, որն ուսումնասիրում է երաժշտության սոցիալական գոյության տարբեր ասպեկտներ, ինչպես նաև զբաղվում է հաղորդակցական համակարգմամբ և սոցիալ-մշակութային կառուցվածքով՝ իր գեղարվեստական ձևերի և սոցիալական դրսևորումների ամբողջ բազմազանության մեջ, արվեստի սոցիոլոգիայի ճյուղերից մեկը։

## Գիտական առանձնահատկություն
Երաժշտության սոցիոլոգիայի գիտական առանձնահատկությունը միջառարկայական գիտությունն է, որը միաժամանակ վերաբերում է երաժշտագիտության, հասարակագիտության, պատմության, հոգեբանության, մշակութային ուսումնասիրությունների և մանկավարժության ոլորտին։

Երաժշտության սոցիոլոգիայում դրված խնդիրների լուծման բնույթից և մեթոդաբանությունից կարելի է առանձնացնել դրա երեք հիմնական ուղղությունները․

* տեսական, որի շրջանակներում ուսումնասիրվում են երաժշտական արվեստի և հասարակության փոխազդեցության ընդհանուր օրենքները, ինչպես նաև իրականացվում է երաժշտական մշակույթների սոցիալապես պայմանական տիպաբանացում,
* պատմական, որի շրջանակներում ուսումնասիրվում և ամփոփվում են հասարակության երաժշտական կյանքի զուտ պատմական ասպեկտներին վերաբերող փաստերը,
* էմպիրիկ, որի շրջանակներում իրականացվում է անհրաժեշտ (սոցիոլոգիապես նշանակալի) ստատիկ տվյալների հավաքագրում։

Երաժշտության սոցիոլոգիայում շատ կարևոր դեր է խաղում հասարակության կողմից «օգտագործվող» երաժշտական բովանդակության պատշաճ տարբերակման անհրաժեշտությունը՝ ըստ նրա սոցիալապես որոշված որակների, բնութագրերի և հատկանշների, որոնք թույլ են տալիս հնարավորինս ճշգրիտ կանխատեսել այս երաժշտության համար առավել համարժեք (նպատակային) լսարան, որը համապատասխանում է որոշակի սոցիալական ֆունկցիոնալ (տարիքային, էթնիկական, հոգեբանական, մշակութաբանական, դավանաբանական) չափանիշներին՝ տվյալ լսարանի կողմից առաջարկվող երաժշտական նյութի ընկալման համար:։

Երաժշտության սոցիոլոգիայում մեծ նշանակություն է տրվում նաև այս կամ այն կոնտիգենտի ներկայացուցիչների հաճախելիության վերաբերյալ վիճակագրական տվյալների հավաքագրման գործընթացին՝ սպառողական շուկայում զանազան երաժշտական ​​ապրանքների իրացման և ներդրման այլ ձևերի, մասնագիտական, սիրողական և ֆոլկլոր երաժշտության ոլորտում նկատվող ընթացիկ միտումների վերաբերյալ և այլն։

## Կիրառման հիմնական ոլորտներ
Երաժշտության սոցիոլոգիայի տեսանկյունից առաջնային գիտական հետաքրքրություն են ներկայացնում հետևյալ հարցերը․
* մարդկանց մեջ գեղարվեստական (երաժշտական) ճաշակի ձևավորման մեխանիզմների բացահայտում,
* երաժշտական դաստիարակության և կրթության առավել արդյունավետ ծրագրերի մշակում,
* այս կամ այն երաժշտության (երաժշտական արտադրանքի) պահանջարկի աստիճանի և բնույթի որոշում ինչպես ամբողջ հասարակության մեջ, այնպես էլ նրա առանձին ենթամշակութային միջավայրում,
* այս կամ այն երաժշտության (երաժշտական արտադրանքի) պահանջարկի պատճառների որոշում ինչպես ամբողջ հասարակության մեջ, այնպես էլ նրա առանձին սոցիալական խմբում,
* երաժշտության ազդեցության հետ կապված տարբեր տվյալների և փաստերի ուսումնասիրություն որոշակի սոցիալական գործընթացների ընթացքի վրա,
* երաժշտական ստեղծագործությունների կատարողական մեկնաբանություններում պատմականորեն և սոցիալապես պայմանավորված օրինաչափությունների բացահայտում,
* զանգվածային ունկնդրի համար երաժշտական ստեղծագործությունների մատչելիության խնդիրների ուսումնասիրություն,
* որոշակի լսող լսարանիկառուցվածքային առանձնահատկությունների, վերագրման և իրավասությունների դասակարգում և տիպաբանացում։

## Առաջացման և զարգացման պատմություն
Երաժշտության նորաստեղծ սոցիոլոգիայի առաջին սկիզբը հեշտությամբ հայտնաբերվում է հին փիլիսոփաների, առաջին հերթին Պլատոնի և Արիստոտելի աշխատություններում, որոնք ունկնդիրների սոցիոլոգիական տիպաբանությունն իրականացնում են ըստ երաժշտության նկատմամբ նրանց զգայունության չափանիշների և նրանք արձանագրում են երաժշտական արվեստի շատ ուժեղ ազդեցությունը հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտների ամբողջ ընթացքի վրա, ներառյալ դաստիարակության, կրթության և պետության կառավարման ոլորտը։

Երաժշտության սոցիոլոգիայի հարցերին որոշակի ուշադրություն են դարձրել նեոպլատոնական և նեոպիֆագորական դպրոցի որոշ ներկայացուցիչներ, ինչպես նաև վաղ միջնադարի այնպիսի խոշոր մտածողներ, ինչպիսիք են Օգոստինոս Երանելին, Տորկվատ Սեվերինուս Բոետիոսը և Մագնուս Ավրելիոս Կասիոդորը։

Ավելին, 13-րդ դարի վերջին ֆրանսիացի երաժշտության տեսաբան Հովհաննես դե Գրոխեոյի աշխատություններում, արդեն բավականին մանրամասն ձևով, տրվում է երաժշտության տարբեր ձևերի, տեսակների և ժանրերի դասակարգում՝ ելնելով դրանցսոցիալական գործառույթներից և տվյալ հասարակության մեջ գոյության պայմաններից։

Վերածննդի դարաշրջանի երաժշտության սոցիոլոգներից պետք է առանձնացնել իտալացի գրող Բալդասարե Կաստիլիոնեին, հոլանդացի (ավելի ճշգրիտ՝ Ֆրանս-ֆլամանդացի) կոմպոզիտոր և երաժշտագետ Հովհաննես Տինկտորիսին, ինչպես նաև իսպանացի երգեհոնահար և երաժշտության խոշոր տեսաբան Ֆրանցիսկո Սալինասին։

Լուսավորության դարաշրջանը աշխարհին տվել է այնպիսի երաժշտական սոցիոլոգներ, ինչպիսիք են գերմանացի երաժշտագետներ, կոմպոզիտորներ և երգեհոնահարներ Մայքլ Պրետորիուսը և Յոհան Կունաուն, իտալացի կոմպոզիտոր, երաժշտություն գրող, իրավաբան և պետական գործիչ Բենեդետտո Մարչելոն, անգլիացի կոմպոզիտոր, երաժշտության պատմաբան, երգեհոնահար Չառլզ Բյոռնին, Ֆրանս-բելգիացի կոմպոզիտոր Անդրե Գրեթրին։

Երաժշտական սոցիոլոգիայի շատ արդիական հարցեր (կապված, առաջին հերթին, հեղինակի և ունկնդրի միջև հարաբերությունների խնդրի հետ) իրենց արտացոլումն են գտել ռոմանտիզմի դարաշրջանի հայտնի գրողների և կոմպոզիտորների Էռնստ Հոֆմանի, Կարլ Մարիա ֆոն Վեբերի, Ռոբերտ Շումանի, Ֆերենց Լիստի և Էկտոր Բեռլիոզի հոդվածներում։

## Ժամանակակից և նորագույն ժամանակների երաժշտության առավել հայտնի սոցիոլոգներ
Նոր և նորագույն ժամանակների երաժշտության արևմտյան սոցիոլոգներից առավել հայտնի են դարձել Գեորգ Զիմելը (1858-1918), Մաքս Վեբեր(1864-1920), Պաուլ Բեքեր (1882-1937), Ալֆրեդ Շյուտցը (1899-1959) և հատկապես Թեոդոր Ադորնոն (1903-1969), ով պնդում էր, որ «Հասարակության էությունը դառնում է երաժշտության էությունը»։ Ադորնոյի ոչ էգալիտար տեսակետները արվեստի սոցիալական գործառույթների վերաբերյալ միշտ առաջացրել են և դեռ շարունակում են սուր հակասություններ առաջացնել մասնագետների շրջանում։

Երաժշտության սոցիոլոգիայի զարգացման գործում բավականին նշանակալի ներդրում են ունեցել նաև Չարլզ Սիգերը (1886-1979), Հովարդ Բեքերը (1899-1960) և Ալֆոնս Սիլբերմանը (1909-2000)։

Տարբեր խնդիրներ, որոնք ուղղակիորեն կապված են երաժշտության սոցիոլոգիայի հետ, շատ վառ հետաքրքրություն են առաջացրել ռուս նշանավոր երաժշտական քննադատների Ալեքսանդր Սերովի և Վլադիմիր Ստասովի կողմից․ ռուս մեծ կոմպոզիտոր Պյոտր Չայկովսկու երաժշտական և քննադատական հոդվածները նույնպես փայլում են շատ արժեքավոր սոցիոլոգիական դիտարկումներով։

ԽՍՀՄ-ում սովետական առաջատար երաժշտագետներ՝ Բորիս Ասաֆևը,Դանիել Ժիտոմիրսկին, Ռոման Իլյիչը, Առնոլդ Ալշվանգը, Բոլեսլավ Յավորսկին, Ռիժկին Իոսիֆը այս կամ այնաստիճանի երաժշտության սոցիոլոգիայի ոլորտում բեղմնավոր գիտական հետազոտություններով են զբաղվել։ Բայց որպես անկախ գիտական առարկա, երաժշտության սոցիոլոգիան ԽՍՀՄ-ում սկսել է զարգանալ միայն անցյալ դարի 60-ականներից՝ Առնոլդ Նաումովիչ Սոհորի ստեղծագործական և կազմակերպչական մեծ ներդրման շնորհիվ։

## Տես նաև
* Երաժշտություն
* Երաժշտության պատմություն
* Երաժշտագիտություն
* Հասարակագիտություն
* Էսթետիկա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երաժշտագիտություն
Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Կատեգորիա:Երաժշտական ոճեր
Կատեգորիա:Երաժշտության հասարակագիտական ժանրեր
Կատեգորիա:Երաժշտության մշակույթ
Կատեգորիա:Երաժշտություն
Կատեգորիա:Հասարակագիտություն ըստ թեմայի