Աշերմանի համախտանիշ

**Աշերմանի համախտանիշ** (), ձեռքբերովի ախտաբանական վիճակ, որն առաջանում է, երբ արգանդի խոռոչում կամ արգանդի վզիկում ձևավորվում է սպիական հյուսվածք (կպումներ)։ Այն բնութագրվում է արգանդի խոռոչում տարբեր աստիճանի սպիական հյուսվածքի առաջացմամբ, որի հետևանքով շատ դեպքերում արգանդի առաջային և հետին պատերը կպչում են իրար։ Աշերմանի համախտանիշը կարող է առաջացնել դաշտանային խանգարումներ, անպտղություն և ընկերքի զարգացման խանգարումներ։ Չնայած ներարգանդային կպումների առաջին դեպքը հրապարակվել է 1894 թվականին Հենրիխ Ֆրիչի կողմից, միայն 54 տարի անց Ջոզեֆ Աշերմանի կողմից լիարժեք նկարագրվեց Աշերմանի համախտանիշը։ Այս վիճակը և դրա հետ կապված ախտահարումները նկարագրելու համար օգտագործվել են մի շարք այլ տերմիններ, այդ թվում՝ արգանդի կամ արգանդի պարանոցի ատրեզիա(բնածին բացակայություն), տրավմատիկ արգանդային ապաճ, սկլերոզացնող էնդոմետրիում և էնդոմետրիալ սկլերոզ։

Աշերմանի համախտանիշը չունի մեկ պատճառ։ Ռիսկի գործոնները կարող են ներառել միոմէկտոմիան, կեսարյան հատումը, վարակները, տարիքը, սեռական տուբերկուլոզը և ճարպակալումը։ Աշերմանի համախտանիշի նկատմամբ գենետիկ նախատրամադրվածությունը ուսումնասիրվում է։ Որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ ծանր կոնքային վարակը, անկախ վիրահատական միջամտությունից, կարող է առաջացնել Աշերմանի համախտանիշ։ Աշերմանի համախտանիշը կարող է զարգանալ նույնիսկ այն դեպքում, երբ կինը չի ունեցել որևէ արգանդային վիրահատություն, վնասվածք կամ հղիություն։ Թեև Հյուսիսային Ամերիկայում և եվրոպական երկրներում սեռական տուբերկուլոզը հազվադեպ է հանդիպում, այն Աշերմանի համախտանիշի պատճառ է հանդիսանում այլ երկրներում, ինչպիսիսն է Հնդկաստանը։

## Պատմություն
Հիվանդությունն առաջին անգամ նկարագրվել է 1894 թվականին Հենրիխ Ֆրիչի կողմից, իսկ 1948 թվականին այն ավելի մանրամասն նկարագրվել է գինեկոլոգ Ջոզեֆ Աշերմանի (1889-1968) կողմից։

Այն հայտնի է նաև Ֆրիչի համախտանիշ կամ Ֆրիչ-Աշերմանի համախտանիշ։

## Նշաններ և ախտանիշներ
Այն հաճախ բնութագրվում է դաշտանային արյան հոսքի և արյունահոսության տևողության կրճատմամբ (դաշտանային արյունահոսության բացակայություն, օլիգոմենորեա(դաշտանային ցիկլերի միջև ընդմիջումն ավելի քան 40 օրվա է ) կամ հազվադեպ դաշտանային արյունահոսություն) և անպտղությամբ։ Դաշտանային ֆունկցիայի խանգարումները հաճախ, բայց ոչ միշտ կապված են հիվանդության ծանրության հետ․ միայն արգանդի պարանոցով կամ արգանդի ստորին հատվածով սահմանափակված կպումները կարող են խոչընդոտել դաշտանը։ Երբեմն զգացվում է ցավ դաշտանի և ձվազատման ժամանակ, որը կարող է պայմանավորված լինել խցանումներով։ Հաղորդվել է, որ Աշերմանի համախտանիշի դեպքերի 88%-ը պայմանավորված է վերջերս հղիություն տարած արգանդի լայնացմամբ ու քերումով՝ չզարգացող հղիությունից, թերի վիժումից կամ ծննդաբերությունից հետո, ինչպես նաև հղիության արհեստական ընդհատման ժամանակ՝ պահպանված բեղմնավորման արգասիքների հեռացման նպատակով։

## Պատճառագիտություն
Արգանդի խոռոչը պատված է էնդոմետրիումով։ Այն կազմված է 2 շերտից՝ ֆունկցիոնալ շերտ (արգանդի խոռոչին հարակից), որը անջատվում է դաշտանի ժամանակ և հիմային(բազալ) շերտից (միոմետրիումին հարակից), որն անհրաժեշտ է ֆունկցիոնալ շերտի վերականգնման համար։ Հիմային շերտի վնասումը, որը սովորաբար տեղի է ունենում արգանդի քերման հետևանքով՝ վիժումից, ծննդաբերությունից կամ հղիության արհեստական ընդհատումից հետո, կարող է հանգեցնել ներարգանդային սպիների զարգացման, որոնք առաջացնում են կպումներ՝ տարբեր աստիճանով փակելով արգանդի խոռոչը։ Ծայրահեղ դեպքերում, ամբողջ արգանդի խոռոչը կարող է սպիանալ և խցանվել(փակվել)։ Նույնիսկ համեմատաբար քիչ սպիական փոփոխությունների դեպքում էնդոմետրիումը (արգանդի լորձաթաղանթը) կարող է չարձագանքել էստրոգենին:

Աշերմանի համախտանիշը հավասարապես հանդիպում է բոլոր ռասաների և տարիքի կանանց շրջանում, ինչը թույլ է տալիս ենթադրել, որ դրա զարգացման համար չկա գենետիկական նախատրամադրվածություն: Աշերմանի համախտանիշը կարող է առաջանալ կոնքի խոռոչի այլ վիրահատությունների հետևանքով, ներառյալ՝ կեսարյան հատումը, ֆիբրոմաների հեռացումը (միոմեկտոմիա), ինչպես նաև այլ պատճառներից, դրանք են՝ ներարգանդային պարույրները, կոնքի ճառագայթումը, շիստոսոմոզը և սեռական օրգանների տուբերկուլյոզը: Սեռական տուբերկուլյոզի հետևանքով առաջացած քրոնիկական էնդոմետրիտը զարգացող երկրներում ներարգանդային կպումների ծանր ձևերի առաջացման հիմնական պատճառն է, որը հաճախ հանգեցնում է արգանդի խոռոչի տարածուն սերտաճման, ինչը դժվար է ենթարկվում բուժման։

Աշերմանի համախտանիշի արհեստական ձևը կարող է առաջանալ վիրահատական ճանապարհով՝ էնդոմետրիումի աբլացիայի ժամանակ, այն կանանց մոտ, որոնք ունեն առատ արգանդային արյունահոսություն՝ որպես հիստերէկտոմիայի(արգանդի հեռացման) այլընտրանք։

## Ախտորոշում
մինի|Ներարգանդային կպումների հիստերոսկոպիկ պատկեր
մինի|Հիստերոսալպինգոգրաֆիան ցույց է տալիս լցման դեֆեկտներ կպումների տեղամասերում։ Բացի այդ, այս արգանդն ունի T-աձև տեսք։
Բնորոշ նշաններ են ամենորեան կամ հիպոմենորեան(դաշտանային արյուն՝ 50մլ-ից քիչ), որոնք առաջացել են հղիությունից հետո իրականացրած արգանդի քերումից։ Հիստերոսկոպիան համարվում է ախտորոշման ոսկե ստանդարտ։ Սոնոհիստերոգրաֆիայով կամ հիստերոսալպինգոգրաֆիայով հնարավոր է հայտնաբերել սպիական փոփոխությունների տարածվածությունը։ Ուլտրաձայնային հետազոտությունը Աշերմանի համախտանիշի ախտորոշման համար այնքան էլ հուսալի մեթոդ չէ։ Հորմոնային հետազոտությունները ցույց են տալիս նորմալ մակարդակներ, որոնք համապատասխանում են վերարտադրողական ֆունկցիային։

### Դասակարգում
Տարբեր դասակարգման համակարգեր են մշակվել Աշերմանի համախտանիշը նկարագրելու համար, որոնցից որոշները հաշվի են առնում ֆունկցիոնալ էնդոմետրիումի հաստությունը, դաշտանային ցիկլը, մանկաբարձական պատմությունը(անամնեզը) և այլ գործոններ, որոնք ունեն կարևոր նշանակություն հիվանդության կանխատեսման համար։ Արգանդի վիզուալիզացիայի(տեսանելիության) գործիքային մեթոդների ներդրումը թույլ տվեց մշակել դասակարգման համակարգեր, որոնք հաշվի են առնում արգանդի խոռոչում կպումների տեղակայումն ու ծանրության աստիճանը։ Սա կարևոր է այն պատճառով, որ թեթև դեպքերը, երբ կպումները սահմանափակված են միայն արգանդի վզիկով, նույնպես կարող են ուղեկցվել ամենորեայով (դաշտանի բացակայությամբ) և անպտղությամբ։ Սա փաստում է, որ միայն ախտանիշները պարտադիր չէ, որ արտացոլեն հիվանդության ծանրության աստիճանը։ Այլ պացիենտներ կարող են չունենալ կպումներ, սակայն տառապել ամենորեայով (դաշտանի բացակայությամբ) և անպտղությամբ՝ պայմանավորված էնդոմետրիումի սկլերոտիկ և ապաճական(ատրոֆիկ) փոփոխություններով։ Վերջինս ունի ամենավատ կանխատեսումը։

## Կանխարգելում
2013թ վերանայման արդյունքում պարզվեց, որ չկան ուսումնասիրություններ, որոնք կփաստեն ներարգանդային կպումների և վիժումից հետո երկարաժամկետ վերարտադրողական ելքերի միջև կապի մասին, միևնույն ժամանակ, հղիության նմանատիպ արդյունքներ են արձանագրվել վիրահատական միջամտությունից (օրինակ՝  արգանդի պարանոցի դիլատացիա և արգանդի քերում), դեղորայքային բուժումից կամ կոնսերվատիվ բուժումից (այսինքն՝ սպասողական մարտավարություն) հետո։ Գոյություն ունի կապ արգանդի վիրահատական միջամտության և արգանդի խոռոչում կպումների(ադհեզիաների) առաջացման միջև, ինչպես նաև կպումների և հղիության ելքերի(արդյունքների) միջև, սակայն դեռևս չկան հստակ ապացույցներ հղիության անբարենպաստ ելքերի կանխարգելման որևէ մեթոդի վերաբերյալ։

Տեսականորեն, վերջերս հղիացած արգանդը հորմոնների ազդեցության տակ առանձնահատուկ փափուկ է և, հետևաբար, հեշտությամբ վնասվող։ Դիլատացիան և կյուրետաժը (ներառյալ՝ արգանդի պարանոցի լայնացումը և քերումը, արգանդի պարանոցի լայնացումը և էվակուացիան/վակուում-կյուրետաժը, ինչպես նաև ձեռքի վակուումային ասպիրացիան) կույր, ինվազիվ (ներթափանցող) միջամտություն է, ինչը դժվարացնում է էնդոմետրիումի վնասումից խուսափելը։ Ընկերքի մնացորդների կամ բեղմնավորման արգասիքների հեռացման համար գոյություն ունեն արգանդի քերմանը փոխարինող դեղորայքային այլընտրանքներ՝ միզոպրոստոլի և միֆեպրիստոնի կիրառումը։ Ուսումնասիրություննը ցույց են տալիս, որ այս նվազ ինվազիվ և ավելի էժան մեթոդը արդյունավետ, անվտանգ և ընդունելի այլընտրանք է վիրահատական բուժմանը կանանց մեծամասնության համար։ Դեռևս 1993 թվականին առաջարկվել է տեսակետ այն մասին, որ արգանդի խոռոչում կպումների հաճախականությունը կարող է ավելի ցածր լինել արգանդի դեղորայքային էվակուացիայից (դատարկումից) հետո (օրինակ՝ միզոպրոստոլի կիրառմամբ), ինչը թույլ է տալիս խուսափել արգանդի ներխոռոչային որևէ գործիքային միջամտությունից։ Առայժմ մեկ հետազոտություն հաստատում է այս առաջարկը՝ ցույց տալով, որ այն կանանց շրջանում, որոնք չզարգացող հղիության  պատճառով բուժվել են միզոպրոստոլով, ներարգանդային կպումներ չեն առաջացել, մինչդեռ արգանդի քերման ենթարկվածների 7,7%-ի մոտ դրանք զարգացել են։ Միզոպրոստոլի առավելությունն այն է, որ այն կարող է օգտագործվել արգանդի դատարկման համար ոչ միայն վիժումից հետո, այլ նաև ծննդաբերությունից հետո՝ ընկերքի մնացորդների կամ արյունահոսության դեպքում։

Որպես այլընտրանք, արգանդի պարանոցի լայնացումը և արգանդի քերումը կարող են իրականացվել ուլտրաձայնային հսկողության ներքո,ոչ թե որպես կույր միջամտություն։ Սա վիրաբույժին հնարավորություն կտա դադարեցնել լորձաթաղանթի քերումը այն պահին, երբ ամբողջ մնացորդային հյուսվածքը հեռացված կլինի,այդպիսով խուսափելով վնասումից։

Հղիության վաղ շրջանում իրականացվող մշտադիտարկումը (մոնիթորինգը)՝ վիժումը հայտնաբերելու նպատակով, կարող է կանխել Աշերմանի համախտանիշի առաջացումը կամ դրա կրկնությունը, քանի որ որքան երկար է պտղի մահվանից մինչև արգանդի քերում ընկած ժամանակահատվածը, այնքան մեծ է կպումների առաջացման հավանականությունը։ Հետևաբար, պտղի մահվանից անմիջապես հետո իրականացվող դատարկումը (էվակուացիան) կարող է կանխել արգանդի խոռոչում կպումների առաջացումը։ Հիստերոսկոպիկ վիրահատության կիրառումը արգանդի քերման փոխարեն՝ ընկերքի կամ բեղմնավորման արգասիքների մնացորդները հեռացնելու նպատակով, մեկ այլ այլընտրանք է, որը տեսականորեն կարող է բարելավել հետագա հղիությունների ելքերը, թեև այն կարող է նվազ արդյունավետ լինել հյուսվածքային մնացորդների մեծ քանակության դեպքում։ Բացի այդ, հիստերոսկոպիան լայնորեն կամ կանոնավոր կերպով կիրառվող մեթոդ չէ և պահանջում է համապատասխան մասնագիտական հմտություններ։

Չկան տվյալներ, որոնք կհաստատեն, որ վակոումային ասպիրացիան ավելի հազվադեպ է առաջացնում Աշերմանի համախտանիշ, քան սուր քերումը։ Վերջերս հրապարակված հոդվածը նկարագրում է երեք դեպք, որոնք հանգեցրել են ներարգանդային կպումների առաջացման ձեռքով վակուումային ասպիրացիայից հետո։

Արգանդի խոռոչում կպումներ ձևավորվում են նաև հիստերոսկոպիկ վիրահատություններից հետո, ինչպիսիք են միոմէկտոմիան, պոլիպեկտոմիան կամ արգանդի միջնապատի հեռացումը։ Մեխանիկական արգելքները, ինչպիսիք են ներարգանդային կպչունության արգելքը (Womed Leaf) կամ հիալուրոնաթթվի գելերը, կարող են օգտագործվել արգանդիխոռոչում կպումների առաջացումը կանխելու համար՝ ինչպես կպումներ առաջացնող միջամտություններից հետո, այնպես էլ արգանդի խոռոչի քերումից հետո։

## Բուժում
Պտղաբերությունը երբեմն կարող է վերականգնվել կպումների հեռացման դեպքում՝ կախված նախնական վնասվածքի ծանրությունից և պացիենտի անհատական այլ գործոններից: Վիրահատական հիստերոսկոպիան օգտագործվում է արգանդի խոռոչի տեսողական զննման համար՝ կպումների հատման (ադհեզիոլիզի) ժամանակ։ Այնուամենայնիվ, հիստերոսկոպիան դեռևս չի դարձել առօրյա (ռուտին) գինեկոլոգիական հետազոտություն, և ԱՄՆ-ի գինեկոլոգների միայն 15%-ն է իրականացնում ամբուլատոր հիստերոսկոպիա։ Կպումների հատումը կարող է լինել տեխնիկապես բարդ և պետք է իրականացվի մեծ զգուշությամբ, որպեսզի չառաջանան նոր սպիներ և վիճակն էլ ավելի չվատթարանա: Ավելի ծանր դեպքերում, որպեսզի չառաջանա արգանդի թափածակում, որպես պաշտպանիչ միջոց հիստերոսկոպիայի հետ համատեղ, կիրառվում է օժանդակ մեթոդ՝ լապարոսկոպիան։ Կպումները անջատելու համար սովորաբար օգտագործվում են միկրոմկրատներ: Էլեկտրակոագուլյացիայի կիրառումը խորհուրդ չի տրվում:

Քանի որ արգանդի ներխոռոչային կպումները հաճախ կրկնվում են վիրահատությունից հետո, մշակվել են մեթոդներ՝ կպումների կրկնման ռիսկը կանխելու համար։ Կպումների կրկնվելը կանխելու մեթոդները ներառում են մեխանիկական արգելքների կիրառումը (Ֆոլեյի կաթետեր, ֆիզիոլոգիական լուծույթով լցված ներարգանդային բալոնային ստենտներ), գելային արգելքները (Սեպրաֆիլմ, Սպրայգել, հիալուրոնաթթվի հիմքով գել՝ Հիալոբարիեր) և մեխանիկական արգելք-թաղանթները (Womed Leaf), սրանց նպատակն է լավացման ընթացքում արգանդի հանդիպակաց պատերը միմյանցից հեռու պահել՝ այդպիսով կանխելով կպումների վերաձևավորումը։ Կպումների վերաձևավորումը կանխելու տարածված դեղաբանական մեթոդ է հաջորդական հորմոնալ թերապիան՝ էստրոգենով, որին հաջորդում է պրոգեստինը՝ էնդոմետրիումի աճը խթանելու և հանդիպակաց պատերի սերտաճումը կանխելու նպատակով։ Այնուամենայնիվ, դեռևս չեն անցկացվել պատահականացված վերահսկվող փորձարկումներ, որոնք կհամեմատեն հետվիրահատական կպումների վերաառաջացումը հորմոնալ բուժմամբ և առանց դրա, ինչպես նաև հայտնի չէ էստրոգենային թերապիայի իդեալական դեղաչափը կամ տևողությունը։ Վերջերս իրականացված մետա-վերլուծությունը համեմատել է հետվիրահատական կանխարգելիչ արգելքների կիրառման տարբեր ռազմավարություններ և եզրակացրել, որ չկա որևէ մեկ գերակա (լավագույն) բուժում։ Ավելին, ախտորոշման ծանրության աստիճանը և արդյունքները գնահատվում են տարբեր չափանիշներով (օրինակ՝ դաշտանային ցիկլի բնույթը, կպումների կրկնման հաճախականությունը, բեղմնավորման հաճախականությունը և կենդանածնության ցուցանիշը)։ Անհրաժեշտ են ավելի շատ համեմատելի հետազոտություններ, որոնցում վերարտադրողական ելքերը կկարողանան վերլուծվել համակարգված կերպով։ Այնուամենայնիվ, վերջին պատահականացված վերահսկվող փորձարկումը, որը հրապարակվել է 2024 թվականի հուլիսին, ցույց է տվել կլինիկական զգալի բարելավում Աշերմանի համախտանիշ ունեցող այն պացիենտների խմբում, որոնք ստացել են Womed Leaf մեխանիկական արգելք-թաղանթը՝ ի տարբերություն ստուգիչ խմբի, որտեղ կպումների կանխարգելման որևէ միջոց չի կիրառվել։

Հետագա ստուգիչ հետազոտությունները (հիստերոսապլինգոգրաֆիա, հիստերոսկոպիա կամ սոնոհիստերոգրաֆիա) անհրաժեշտ են համոզվելու համար, որ կպումները չեն կրկնվել։ Արգանդի նորմալ խոռոչը վերականգնելու համար կարող է անհրաժեշտ լինել կրկնակի վիրահատություն։ Ըստ 61 պացիենտների շրջանում անցկացված վերջին հետազոտության՝ կպումների կրկնվելու ընդհանուր հաճախականությունը կազմել է 27,9%: Միջին և ծանր դեպքերում այն հասնում է մինչև 76%:

## Կանխատեսում
մինի|Ամնիոտիկ թերթիկ ուլտրաձայնային հետազոտության (ՈւՁՀ) ժամանակԿպումների տարածվածության աստիճանը վճռորոշ նշանակություն ունի: Թեթև և միջին ծանրության կպումները սովորաբար հնարավոր է հաջողությամբ բուժել: Արգանդի խոռոչի կամ արգանդափողերի բացվածքների զգալի սերտաճումը, ինչպես նաև էնդոմետրիումի կամ միոմետրիումի խորը վնասվածքները կարող են պահանջել մի քանի վիրահատական միջամտություն և/կամ հորմոնային բուժում, կամ նույնիսկ լինել անուղղելի: Եթե արգանդի խոռոչն ազատ է կպումներից, սակայն արգանդափողերի բացվածքները մնում են սերտաճած, ապա արտամարմնային բեղմնավորումը մնում է որպես այլընտրանքային տարբերակ։ Եթե արգանդը ենթարկվել է անդարձելի փոփոխությունների, ապա փոխնակ մայրությունը կամ որդեգրումը կարող են լինել միակ տարբերակները։

Կախված ծանրության աստիճանից՝ Աշերմանի համախտանիշը կարող է հանգեցնել անպտղության, կրկնվող վիժումների, կուտակված արյան պատճառով առաջացող ցավերի և հետագա մանկաբարձական բարդությունների։ Բուժման բացակայության դեպքում կպումների հետևանքով առաջացած դաշտանային արյան հոսքի խցանումը որոշ դեպքերում կարող է հանգեցնել էնդոմետրիոզի զարգացման։

Այն բուժառուները, որոնք հղիացել են ներարգանդային կպումների բուժումից հետո, կարող են ունենալ ընկերքի ոչ նորմալ տեղակայման բարձր ռիսկ, ներառյալ՝ ընկերքի սերտաճումը: Այս դեպքում ընկերքը ներաճում է արգանդի պատի մեջ ավելի խորը՝ առաջացնելով բարդություններ ընկերքի անջատման ժամանակ ծննդաբերությունից հետո։ Վաղաժամ ծննդաբերությունը, հղիության կորուստը երկրորդ եռամսյակում և արգանդի պատռվածքը նույնպես նկարագրված բարդություններ են։ Նրանց մոտ կարող է զարգանալ նաև արգանդի վզիկի անբավարարություն, երբ վզիկն այլևս չի կարողանում դիմանալ պտղի աճող քաշին և ճնշման հետևանքով պտղապարկը պատռվում է՝ հանգեցնելով վաղաժամ ծննդաբերության։ Սերկլաժը արգանդի վզիկի վիրահատական կար է, որն անհրաժեշտության դեպքում օգնում է ամրացնել և պահել արգանդի վզիկը։

Ըստ զեկույցների՝ հղիության և կենդանածնության ցուցանիշները կապված են կպումների նախնական ծանրության աստիճանի հետ. թեթև, միջին և ծանր կպումների բուժումից հետո հղիություն է գրանցվել համապատասխանաբար 93, 78 և 57% դեպքերում, որոնք հանգեցրել են համապատասխանաբար 81, 66 և 32% կենդանածնության ցուցանիշների: Ըստ մեկ այլ հետազոտության կպումների հատումից հետո հղիության ընդհանուր ցուցանիշը կազմել է 60%, իսկ կենդանածնության ցուցանիշը՝ 38,9%:

Մեկ այլ գործոն է նաև տարիքը, որն ազդում է Աշերմանի համախտանիշի բուժումից հետո պտղաբերության արդյունքների վրա։ Մինչև 35 տարեկան կանանց շրջանում, որոնք բուժվել են ծանր աստիճանի կպումներից հետո, հղիության հաճախականությունը կազմել է 66.6%, մինչդեռ 35 տարեկանից բարձր կանանց շրջանում՝ 23.5%։

## Համաճարակաբանություն
Ըստ զեկույցների՝ Աշերմանի համախտանիշի հանդիպման հաճախականությունը կազմում է 25%՝ ծննդաբերությունից 1–4 շաբաթ անց կատարված արգանդի խոռոչի քերման դեպքում, մինչև 30,9%՝ չզարգացող հղիության պատճառով կատարված քերումների դեպքում և 6,4%՝ թերի վիժումների պատճառով կատարված քերումների դեպքում։ Մեկ այլ հետազոտության համաձայն՝ այն պացիենտների 40%-ի շրջանում, որոնք ենթարկվել են կրկնակի քերման՝ չզարգացող հղիությունից հետո մնացած պտղաձվի տարրերի կամ ընկերքի մնացորդների պատճառով, զարգացել է Աշերմանի համախտանիշ։

Չզարգացող հղիության դեպքում պտղի մահվան և արգանդի խոռոչի քերման միջև ընկած ժամանակահատվածը կարող է մեծացնել կպումների առաջացման հավանականությունը՝ մնացորդային հյուսվածքների ֆիբրոբլաստիկ ակտիվության պատճառով։

Աշերմանի համախտանիշի զարգացման ռիսկը մեծանում է նաև միջամտությունների քանակին զուգահեռ. ըստ կատարված հետազոտության՝ ռիսկը գնահատվում է 16%՝ մեկ քերման դեպքում և 32%՝ երեք կամ ավելի քերումների դեպքում։ Սակայն, հաճախ հենց մեկանգամյա քերումն է ընկած լինում այս հիվանդության հիմքում:

Ընդհանուր բնակչության շրջանում ԱՀ-ի տարածվածությունը գնահատելու փորձերի ժամանակ այն հայտնաբերվել է հիստերոսալպինգոգրաֆիա անցած կանանց 1,5%-ի մոտ, և կրկնվող վիժումներ ունեցող կանանց 5-ից 39%-ի մոտ։

Վիժումից հետո կատարված գիտական ամփոփիչ վերլուծությունը գնահատել է Աշերմանի համախտանիշի տարածվածությունը մոտավորապես 20% (95% վստահության միջակայքը՝ 13%-ից 28%)։

## Ծանոթագրություն

## Արտաքին հղումներ

*  Sophie Blake talks about being diagnosed with Asherman's syndrome.
* 
* 
*  (awareness, education, prevention)
* 

Կատեգորիա:Գինեկոլոգիա
Կատեգորիա:Գինեկոլոգիական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Համախտանիշներ