Իրական ժամանակի տնտեսություն

**Իրական ժամանակի տնտեսություն** (չշփոթել իրական տնտեսության հետ), դա միջավայր է, որտեղ բոլոր տրանսակցիաները բիզնես կազմակերպությունների միջև թվային ձևաչափով են, ավելի ու ավելի ավտոմատ կերպով գեներացվում են և ավարտվում են իրական ժամանակում (երբ որ տեղի են ունենում)՝ առանց պահպանման և առաջ փոխանցման գործընթացի, թե՛ բիզնեսի, թե՛ ՏՏ-մշակման տեսանկյուններից: Ձեռնարկությունների, հանրային հատվածի և քաղաքացիների համար սա նշանակում է, օրինակ, որ (գնման) պատվերները, պատվերների հաստատումները, հաշիվ-ապրանքագրերը և վճարումները հոսում են համակարգից համակարգ առանց ուշացումների: Սա հնարավորություն է տալիս անցնել էլեկտրոնային արխիվացման, էլեկտրոնային հաշվապահության և ավտոմատացված հաշվառման:

Իրական ժամանակի տնտեսությունը կարելի է նկարագրել որպես տնտեսական համակարգ, որից վաճառքի և հաշվետվությունների միջև ժամանակատար միջանկյալ քայլերը վերացված են: Բիզնես գործարքի բոլոր տարրերը, ինչպիսիք են վաճառքը, հաշիվների դուրսգրումը, հաշվապահությունը, հարկերի վճարումը և բիզնեսի հաշվետվությունները, տեղի կունենան ավտոմատ կերպով, թվային միջավայրում և իրական ժամանակում:

Օրինակ, իրական ժամանակի ձեռնարկությունը կարելի է համարել մի հսկայական էլեկտրոնային աղյուսակ, որտեղ նոր տեղեկատվությունը` պատվերը, ավտոմատ կերպով մշակվում է և ներթափանցում է ընկերության համակարգչային համակարգեր և դրա մատակարարների համակարգեր: Իրական ժամանակի տնտեսության հիմնական նպատակն է գործընթացների միջև և ներսում ուշացումների կրճատումը: Ուշացումների կրճատումը կնվազեցնի կապիտալի զբաղվածության ծախսերը՝ ակտիվները (ֆիզիկական և աշխատանքային) ավելի քիչ ժամանակով զբաղեցնելով: Այն նպատակ ունի խթանել նոր տեխնոլոգիաներ, որոնք հնարավորություն են տալիս ստեղծել ավելի իրական ժամանակի տնտեսություն, գործընթացներ և ծառայություններ:

## Հայեցակարգի մշակում
Հասկացության զարգացումը «Իրական ժամանակի տնտեսություն» տերմինն առաջին անգամ օգտագործվել է արդեն 2002 թվականին Լյուդվիգ Զիգելեի «Իրական ժամանակի տնտեսություն: Ինչպե՞ս հիմա» հոդվածում: Այս հոդվածը պատկերում էր, թե ինչպես էր իրական ժամանակի բիզնես տեղեկատվությունն օգտագործվում կառավարման նպատակներով Ջեներալ էլեկտրիկ ընկերությունում: Իրական ժամանակի տնտեսության սկզբնական հայեցակարգը հիմնադրվել է Tieto-ի և Aalto համալսարանի բիզնեսի դպրոցի համագործակցությամբ 2006 թվականին, և այն մասամբ ֆինանսավորվում է Ֆինլանդիայի տեխնոլոգիաների և նորարարության ֆինանսավորման գործակալության կողմից: Այդ նպատակով Aalto համալսարանում ստեղծվել է մասնագիտացված Իրական ժամանակի տնտեսության կոմպետենցիայի կենտրոն: 2015 թվականից սկսած կոմպետենցիայի կենտրոնը կազմակերպել է մի շարք միջոցառումներ և գիտաժողովներ:

Էստոնիան ունի էլեկտրոնային երկրի ուժեղ իմիջ և նույնպես սկսել է զարգացնել այս հասկացությունը 2015 թվականից Էստոնիայի ՏՀՏ ձեռնարկությունների ասոցիացիայի կողմից՝ Բիզնեսի ինտերնետի ծրագրերի համատեքստում, ֆիննական գործընկերների հետ համագործակցությամբ: Այդ ժամանակից ի վեր Էստոնիան Ֆինլանդիայի հետ միասին ստանձնել է առաջատար դեր իրական ժամանակի տնտեսության սկզբունքների զարգացման և իրականացման գործում հյուսիսային-բալթյան համագործակցության շրջանակներում: 2018-2019 թվականներին թե՛ Տալլինում, թե՛ Հելսինկիում կազմակերպվել են երեք թեմատիկ կլոր սեղան-միջոցառումներ: Էստոնիայի տնտեսական հարցերի և հաղորդակցության նախարարության ղեկավարությամբ ստեղծվել է 2020-2027 թվականների համապատասխան ճանապարհային քարտեզ: Այս թեման նաև ներկայացվել է UNCTAD-ի ուշադրությանը՝ լինելով 2020 թվականի էլեկտրոնային առևտրի շաբաթվա թեմաներից մեկը:

## Հետազոտություն
2008 թվականից ի վեր Aalto համալսարանում գրվել են բազմաթիվ թեզեր այդ թեմայի վերաբերյալ՝ սկսած հատկապես իրական ժամանակի տնտեսության թեմայից մինչև հարակից թեմաներ, որոնք նպաստում են իրական ժամանակի տնտեսության էկոհամակարգին։

2019 թվականին Տալլինի տեխնոլոգիական համալսարանը իրականացրեց ակադեմիական հետազոտություն «Իրական ժամանակի տնտեսություն, սահմանումներ և իրականացման հնարավորություններ» թեմայով, որն ընդգրկում էր գրականություն, շահառուների տեսակետներ, Եվրոպայում իրական ժամանակի տնտեսության նախաձեռնությունների ակնարկ, ինչպես նաև առաջընթացի գաղափարներ: Այն հաստատեց, որ իրական ժամանակի տնտեսությունը թվային էկոհամակարգ է, որտեղ տարբեր տնտեսական դերակատարների միջև գործարքները տեղի են ունենում իրական ժամանակում կամ դրան մոտ: Սա նշանակում է թղթային բիզնես գործարքների և վարչական ընթացակարգերի փոխարինում թվային, կառուցվածքային և մեքենայի կողմից ընթեռնելի տվյալների ավտոմատ փոխանակմամբ՝ ստանդարտացված ձևաչափերով:

Իրական ժամանակի տնտեսության տնտեսական ազդեցության վերաբերյալ Tieto Estonia AS-ի կողմից 2020 թվականին իրականացված առանձին ուսումնասիրությունը հաստատեց, որ իրական ժամանակի տնտեսությունը տնտեսության կոնկրետ տեսակ չէ, այլ տերմին, որը վերաբերում է տեղեկատվության վրա հիմնված ենթակառուցվածքին, որտեղ տնտեսական գործարքների վերաբերյալ տվյալները իրական ժամանակում փոխանցվում են կողմերի միջև: Այս ուսումնասիրությունը կենտրոնացած էր վեց իրական ժամանակի տնտեսության հատուկ լուծումների տնտեսական և բնապահպանական ազդեցության վրա՝ էլեկտրոնային հաշիվ-ապրանքագրեր, էլեկտրոնային անդորրագրեր, էլեկտրոնային բեռնագիր (e-CMR), XBRL GL-ի ներդրում հաշվետվությունների համակարգում, գյուղատնտեսական մեքենաների տվյալների մշակում և իրական ժամանակի տնտեսական կանխատեսում: Այն պարզեց, որ ընտրված գործընթացներում իրական ժամանակի տնտեսության լուծումներին անցնելը կխնայի տարեկան ավելի քան 210 միլիոն եվրո, տարեկան ավելի քան 14 միլիոն աշխատանքային ժամ և Էստոնիայում կնվազեցնի ջերմոցային գազերի արտանետումները տարեկան ավելի քան 27,000 տոննայով: Սա մոտավորապես համարժեք է տարեկան 150 եվրոյի մեկ մարդու հաշվով, 10 աշխատանքային ժամի մեկ մարդու հաշվով և մոտ 20 կգ CO2-ի մեկ մարդու հաշվով ցանկացած երկրում, որն օգտագործում է իրական ժամանակի տնտեսության լուծումներ:

## Այլ կիրառություններ և հետևանքային ազդեցություններ
Հաշվի առնելով իրական ժամանակի տնտեսության հայեցակարգի էկոհամակարգային բնույթը և իրական ժամանակի հաշվարկման սկզբունքի օգտագործումը, հնարավոր կիրառությունների ցանկը գործնականում անսահմանափակ է: Ինչպես նշվեց վերևում, իրական ժամանակի տնտեսության հիմնական նպատակն է գործընթացների միջև և ներսում ուշացումների կրճատումը, միաժամանակ խթանելով նոր տեխնոլոգիաներ, որոնք հնարավորություն են տալիս ստեղծել ավելի իրական ժամանակի լուծումներ և ծառայություններ: Արդյունքում, ժամանակ և գումար կարող են խնայել ձեռնարկությունները, քաղաքացիները և կառավարությունները, եթե իրական ժամանակի տնտեսության սկզբունքները կիրառվեն առօրյա գործարքներում:

### Շրջանաձև տնտեսության նպաստող
Իրական ժամանակի տնտեսության հայեցակարգն ունի բոլոր անհրաժեշտ բաղադրիչները շրջանաձև տնտեսության լիարժեք իրականացմանը նպաստելու համար: Նմանապես լոգիստիկայից հայտնի հետևելու և վերահսկման (track-and-trace) տեխնոլոգիային (ինչպես նաև դեղորայքի բաշխման և ծխախոտային արտադրանքի հետևման) նման լուծում կարող է ստեղծվել շուկայում թողարկված ցանկացած արտադրանքի համար: Տեսականորեն հնարավոր կլիներ հետևել և վերահսկել ցանկացած արտադրանքի կյանքի ցիկլը՝ արտադրական հաստատությունից մինչև վերամշակում: Կախված կոնկրետ արտադրանքին վերագրված տեղեկատվական համախմբից՝ շրջանաձև տնտեսության արդյունավետ պրակտիկա կարող է իրականացվել:

### Կանաչ աճի ինստիտուտ
Հաշվի առնելով իրական ժամանակի տնտեսության գործառական սկզբունքները, այն կարող է օգտագործվել որպես ինստիտուտ՝ լայն իմաստով, կանաչ աճի իրականացումը հնարավոր դարձնելու համար: Իրական ժամանակի տնտեսության էկոհամակարգի տարբեր կառուցվածքային բլոկներ կարող են օգտագործվել որպես համախմբված գործիք՝ բնական ռեսուրսների օգտագործումն ու սպառումը կայուն եղանակով դյուրացնելու համար: Այս առումով, արտադրական տվյալները, լոգիստիկան և բաշխման տեղեկատվությունը կարող են արձանագրվել արժեքի շղթաներից և մատակարարման շղթաներից և վերագրվել կոնկրետ արտադրանքներին և ծառայություններին: Այսպիսով ստեղծելով համեմատական առավելության չափանիշների նոր համախումբ համաշխարհային առևտրի և միջազգային մրցունակության համար:

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գաղափարախոսություններ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն