Իսմայիլ Հանիա

**Իսմայիլ Աբդել Սալամ Ահմեդ Հանիա** (, , «Համաս» կազմակերպության ղեկավարներից մեկը, 2017 թվականից մինչև իր մահը եղել է «Համաս» կազմակերպության քաղբյուրոյի ղեկավար։ Կյանքի վերջին տարիներն ապրել է աքսորավայրում՝ Կատարում և Թուրքիայում։

## Կենսագրություն
Իսմայիլ Հանիան ծնվել է 1963 թվականի հունվարի 29-ին, Գազայի հատվածում գտնվող ալ-Շատի պաղեստինյան փախստականների ճամբարում։ 1987 թվականին ավարտել է Գազայի Իսլամական համալսարանը և ստացել գրականագետի որակավորում։ 1989 թվականին նա ձերբակալվել է և երեք տարի բանտարկությունից հետո արտաքսվել հարավային Լիբանան։ 1990 թվականին վերադարձել է Գազա և նշանակվել Իսլամական համալսարանի դեկան։

1997 թվականին «Համաս» շարժման հիմնադիր Ահմադ Յասինն ազատվել է բանտից, որից հետո նա դարձել է «Համաս» շարժման քարտուղարը։ 2003 թվականի սեպտեմբերին վիրավորվել է Իսրայելի բանակի ավիահարվածից։

2005 թվականի դեկտեմբերին Պաղեստինի երկրորդ օրենսդրական խորհրդի ընտրություններում նա գլխավորել է «Համասի» «Փոփոխություն և բարեփոխումներ» նախընտրական ցուցակը։  2006 թվականի հունվարի 25-ին դաշինքը ստացել է պատգամավորական մանդատների բացարձակ մեծամասնությունը օրենսդիր ժողովում։

2006 թվականի փետրվարի 16-ին «Համասն» ինքնավարության վարչապետի պաշտոնում առաջադրել է Իսմայիլ Հանիայի թեկնածությունը։ Փետրվարի 21-ին Պաղեստինի ազգային վարչակազմի նախագահ Մահմուդ Աբբասը հանձնարարել է Իսմայիլ Հանիային ստեղծել նոր կառավարություն, որի հաստատումից հետո կառավարությունը լիազորություններ է ձեռք բերել Պաղեստինի օրենսդիր խորհրդի կողմից։

2006 թվականի մարտին վարչապետ Հանիա Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հրավերով այցելել Մոսկվա և բանակցություններ վարել Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարությունում։

2006 թվականի փետրվարի 25-ին Իսմայիլ Հանիան «Վաշինգտոն Փոստ» օրաթերթին տված հարցազրույցում նշել է, որ «Համասը» կվերանայի Իսրայելի հետ համաձայնագրերը և հավատարիմ կմնա միայն Պաղեստինի ժողովրդի շահերին համապատասխանող համաձայնագրերին՝ 1967 թվականի մայրաքաղաքի սահմանները Երուսաղեմում, ինչպես նաև պայմանագրեր, որոնք նախատեսում են ազատ արձակել պաղեստինցի բանտարկյալներին։

2006 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Գազայի հատվածում «ՖԱԹԽ» պաղեստինյան ռազմական կազմակերպության և քաղաքական կուսակցության ակտիվիստների կողմից մահափորձ է կատարվել վարչապետ Իսմայիլ Հանիայի դեմ։ Վարչապետի ավտոշարասյունը գնդակոծվել է զինված հրաձիգների կողմից։

2006 թվականի դրությամբ «Համասի» կառավարությունը Իսմայիլ Հանիայի գլխավորությամբ հրաժարվել է կատարել միջազգային հանրության երեք հիմնական պահանջները՝
*ահաբեկչությունից հրաժարում
*Իսրայելի ճանաչում
*Իսրայելի և Պաղեստինի ինքնավարության միջև նախկինում ստորագրված բոլոր համաձայնագրերի ճանաչումն ու իրականացումը։

Մահմուդ Աբբասի հրամանագրով Հանիայի կոալիցիոն կառավարությունը լուծարվել է, իսկ 2007 թվականի հունիսի 17-ին Աբբասը ստեղծել էնոր կառավարություն՝ Սալյամ Ֆայադի նախագահությամբ։ Սակայն «Համասի» կողմնակիցները չեն ճանաչել Աբբասի որոշումը և Ֆայադի կառավարության օրինականությունը, և Հանիայի կաբինետը շարունակել է իր աշխատանքը։

2013 թվականին Հանիան հատուկ ելույթ է ունեցել պաղեստինցի լրագրող, քաղաքագետ, պրոդյուսեր Աբդուլա Իսսայի «Եվ մենք սիրում ենք կյանքը» գեղարվեստական ֆիլում, որը պատմում է պաշարված Գազայի հատվածի կյանքի մասին։

2018 թվականին ԱՄՆ Պետական դեպարտամենտ Իսմայիլ Հանիային որակավորել է ահաբեկիչ։ 

2020 թվականի փետրվարին Հանիան հանդիպում է ունեցել Թուրքիայի նախագահ [Ռեջեփ Թայիփ Էրդողան]]ի հետ։ 

2020 թվականի օգոստոսին Պաղեստինի նախագահ Մահմուդ Աբբասի հետ հեռախոսազրույցում Հանիան դատապարտել է Իսրայել-ԱՄԷ առաջիկա խաղաղության պայմանագիրը, որը ստորագրվել է նույն տարվա սեպտեմբերին։

2022 թվականի սեպտեմբերին Հանիան «Համասի» պատվիրակության գլխավորությամբ այցելել է Ռուսաստան, որի ընթացքում նա Մոսկվայում հանդիպել է Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի հետ, այցելել է Պետդումա, ինչպես նաև Կազանում հանդիպել է Թաթարստանի ղեկավար Ռուստամ Միննիխանովի հետ։ «Համասի» պատվիրակությունը գոհ է մնացել այցից, և Հանիան նշել է, որ «Համասը» կիսում է «ռուսական արտաքին քաղաքականության բազմաթիվ դիրքորոշումներ»։

2023 թվականի ապրիլին Հանիան Բեյրութում հանդիպել է Հեզբոլլահ լիբանանյան իսլամիստ կուսակցության գլխավոր քարտուղար Հասան Նասրալլահի հետ։

2023 թվականի հուլիսին Թուրքիայի միջնորդությամբ Անկարայում հանդիպում է տեղի ունեցել Իսմայիլ Հանիայի և Պաղեստինի նախագահ Մահմուդ Աբբասի միջև։

Իսմայիլ Հանիան «Համասի» համար դրամահավաք է հավաքել։ «Նաթիոնալ Փոստ», «Նյու Յորք փոստ», «Թայմ օֆ Ինդիա» պարբերականները, Իսրայելի պաշտպանության բանակի գլխավոր շտաբի «АМА́Н»  կառուցվածքային ստորաբաժանում և այլ աղբյուրներ նրա կարողությունները գնահատել են մոտ չորս միլիարդ դոլար։ Ըստ «Նյու Յորք փոստի» նա միլիարդ դոլարի կարողություն է վաստակել շնորհիվ այն օգնության մեծ հոսքերի, որոնք աշխարհը աջակցել է պաղեստինցիներին։ Հրապարակման մեջ նշվել է նաև, որ դա արվել է այն ժամանակ, երբ Գազայի հատվածում այդ հատվածի բնակչության ավելի քան 80%-ն ապրում է աղքատության մեջ։ Ըստ «Թայմ օֆ Ինդիա» պարբերականի՝ Հանիան գումար է վաստակել նաև Եգիպտոսից Գազայի հատված եկող բոլոր ապրանքների քսան տոկոս հարկի շնորհիվ։

Հանիան ապրել է Կատարի մայրաքաղաք Դոհայում։

2024 թվականի մայիսի 20-ին Միջազգային քրեական դատարանի դատախազ Քարիմ Խանը պահանջել է ձերբակալել Իսմայիլ Հանիային՝ որպես Իսրայելի վրա «Համասի» հարձակման ժամանակ պատերազմական հանցագործությունների, այդ թվում՝ «բնաջնջման, սպանության, պատանդ վերցնելու, բռնաբարության և գերության մեջ սեռական բռնության համար պատասխանատու»։

## Սպանություն

2024 թվականի հուլիսի 31-ին իրանական պետական լրատվամիջոցները հայտնել են, որ Իսմայիլ Հանիան սպանվել է Իրանում, որտեղ նա մասնակցել է նորընտիր նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանի երդմնակալության արարողությանը։

## Ընտանիք
Իսմայիլ Հանիայի քույրերը՝ Խալիդիան, Լեյլան և Սաբահը ապրում են Իսրայելի Թել Շևա քաղաքում, իսկ նրանց երեխաները ծառայել են Իսրայելի Պաշտպանության բանակում։ Նրանք այրիներ են և Իսրայելից սոցիալական ապահովագրություն են ստանում ամուսիններին կորցնելու համար։

2024 թվականի ապրիլի 1-ին Հանիայի քույրը՝ Սաբահը, ձերբակալվել է Իսրայելի իշխանությունների կողմից՝ «Համասի» անդամների հետ կապեր ունենալու, ահաբեկչություն հրահրելու և ահաբեկչական գործունեությանը աջակցելու կասկածանքով։ 

Հանիան 13 երեխայի հայր էրй։ 2024 թվականի ապրիլի 10-ին Իսրայելի բանակի օդային հարվածի հետևանքով Գազայի հատվածում գտնվող Շատիի փախստականների ճամբարում զոհվել են Հանիայի երեք որդին ու երեք թոռը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Իսմայիլ Հանիա. ՀԱՄԱՍ-ը երբեք չի ճանաչի Իսրայելի ինքնիշխանությունը
* Profile: Ismail Haniya, Hamas’ political chief aljazeera.com, 9. Mai 2017 (englisch)
* Profile: Hamas PM Ismail Haniya BBC News, 14. Dezember 2006 (englisch)

Կատեգորիա:21-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ահաբեկչություն
Կատեգորիա:Համաս
Կատեգորիա:Հայտնի սպանվածներ
Կատեգորիա:Հոլոքոստի ժխտում
Կատեգորիա:Միլիարդատերեր
Կատեգորիա:Պաղեստինցիներ
Կատեգորիա:Սպանված քաղաքական գործիչներ