open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Երևման սուրբ Խաչ եկեղեցի (Ախալցխա)

**Երևման Սուրբ Խաչ եկեղեցի** (նաև՝ **Սուրբ Նշան եկեղեցի** կամ **Կոկոլայի եկեղեցի**), Հայ Կաթոլիկ եկեղեցու տաճար Վրաստանի Սամցխե-Ջավախքի մարզի Ախալցխա քաղաքի հին՝ Ռաբաթ կոչված թաղամասի ամենաբարձր մասում։ Դրա մասին է վկայում հետևյալ աղբյուրը. *«Հին քաղաքի մէջ եղած Հայ կաթոլիկաց եկեղեցիներէն Ս. Նշան կամ Երևման Ս. Խաչ, կառուցուած է բարձր բլրան վրայ, Հայոց միջին դարու եկեղեցեաց ձևով, ոչ այնչափ սրածայր կաթողիկէիւ, որ բաւական հնութեան նշան է...: Զանազան ժամանակաց մէջ նորոգուած է եկեղեցիս...»*։

## Պատմություն
Ինչպես ավանդույթը, այդպես էլ որոշ աղբյուրներ վերաբերում են եկեղեցում կառուցմն Հայոց կաթողիկոս Ներսես Գ Տայեցուն։ Ցավոք, սոն ավանդությունը ո՛չ հերքելու և ո՛չ էլ հաստատելու հիմքեր չունենք։ Անկասկած, ավանդապատում կամ նույնիսկ մտացածին է նաև 1872 թվականի հետևյալ վկայությունը.

...բոլորը գտնվում են միմյանցից ոչ հեռու''։ Ամենից բարձր տեղը զբաղեցնում է Սուրբ Խաչ եկեղեցին։ Ակադեմոկոս Բրոսեն վկայում է, թե այս եկեղեցին կոչվում էր նաև,, կոկոլա,, այսինքն Նիկոլայի եկեղեցի, որն իր անունը ստացել էր հիմնադրի՝ վրացի Նիկոլայ Շալիկովի անունից։ Կառույցի արձանագրությունները ներկայումս եկեղեցին Շալիկովին վերագրելու հիմք չեն տալիս։ Հին արձանագրությունները հայերեն են

18-րդ դարի առաջին կեսից տիրել են հայ կաթողիկեները։ Շնորհիվ տարբեր դարերում պարբերաբար իրականացված մի շարք նորոգությունների, որոնց հետքերը որմերի՝ տակավին կանգուն հատվածների վրա ցարդ հայտնի են, միանգամայն կանգուն և անվնաս է եղել մինչև ռուսների՝ Ախալցխան գրավելը։

## Ճարտարապետություն

## Տես նաև
* Հայ Կաթոլիկ եկեղեցի
* Վրաստանի հայկական տաճարների ցանկ

## Արտաքին հղումներ
* old.hetq.am՝ Ախալցխայում սկսել են վերանորոգել Երևման Սուրբ Խաչ եկեղեցին
* ankakh.com՝ Ախալցխայի Երևման Սուրբ Խաչ եկեղեցու գոյությունը վտանգված է 
* akhaltskha.net՝ ԱԽԱԼՑԽԱՅՈւՄ ՔԱՆԴՈւՄ ԵՆ ՀԱՅ ԿԱԹՈՂԻԿԵ ԵՐԵՎՄԱՆ ՍՈւՐԲ ԽԱՉ ԵԿԵՂԵՑԻՆ
* news.am՝ Ախալցխայի Երևման Ս. խաչ եկեղեցու խաչքարերը հանվել են և փոխադրվել գավառագիտական թանգարան

### Բլոգեր
* Հակոբ Սիմոնյանը հանդես է գալիս է Ախալցխայի Երևման Սուրբ Խաչ եկեղեցու պաշտպանությամբ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:13-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ախալցխայի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ախալցխայի շրջանի հայկական կաթողիկե վանքեր և եկեղեցիներ
Կասպարս Կամբալա

[մինի|250px|Կամբալան [Շվեդիա-Լատվիա ընկերական հանդիպման ժամանակ]]

**Կասպարս Կամբալա** (լատիշերեն՝ *Kaspars Kambala*, ), լատվիացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ և նախկին պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկ։

Հասակը կազմում է 2, 06 մետր, իսկ քաշը՝ 125 կգ։ Բասկետբոլում հանդես է գալիս որպես կենտրոնական և ծանր հարձակվող։ Այլ կերպ հայտնի է **«ԿԱՍ»** և **«Ավելին քան Ռոքի Բալբոա»** մականուններով։

Կամբալան չորս տարի սովորել է ԱՄՆ Նևադա նահանգի Լաս Վեգասի համալսարանում, որից հետո հանդես է եկել այնպիսի ակումբներում ինչպիսիք են «Էֆես Պիլսենը», «Ռեալ Մադրիդը», «ՈՒՆԻՔՍ»-ը և «Ֆեներբահչեն»։ 2006 թվականին Կամբալան 2 տարով որակազրկվում է, քանի որ բացասական է հանձնում դոպինգ-թեստը, որից հետո պարզվում է նրա արյան մեջ կոկայինի առկայությունը։ Այդ ընթացքում Կամբալան կարողանում է ի կատար ածել մանկության երազանքը և մուտք է գործում պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտ։ 2008 թվականի հունվարի 11-ին տեղի է ունենում Կամբալայի առաջնաելույթը Լաս Վեգասում։ Բասկետբոլից որակազրկվելու երկու տարիների ընթացքում Կամբալան ունենում է 4 պրոֆեսիոնալ ելույթ՝ 3 հաղթանակով և 1 ոչ-ոքիով։

Որակազրկման ժամկետը լրանալուն պես Կամբալան նոր պայմանագիր է կնքում ռուսական «Ենիսեյ» ակումբի հետ։

Հանդես է եկել նաև Լատվիայի բասկետբոլի ազգային հավաքականում։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Kaspars Kambala (bolshoisport) 1.jpg|
Պատկեր:Kaspars Kambala (bolshoisport) 2.jpg|
Պատկեր:Kaspars Kambala (bolshoisport) 3.jpg|
Պատկեր:Kaspars Kambala (bolshoisport) 4.jpg|

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք 
*Euroleage.net պրոֆիլ

Կատեգորիա:1978 ծնունդներ
Կատեգորիա:Լատիշ բասկետբոլիստներ
Կիսահաղորդչային դիոդ

**Կիսահաղորդչային դիոդ**, երկէլեկտրոդ կիսահաղորդչային սարք, որի գործողությունը հիմնված է կիսահաղորդչի տարբեր հաղորդականության (խոռոչային և էլեկտրոնային) երկու տիրույթների սահմանում առաջացող p-n անցման հատկությունների վրա։ Կ. դ. ունի ոչ սիմետրիկ վոլտ–ամպերային բնութագիր, որի հետևանքով մի բևեռայնության դեպքում սարքով անցնող հոսանքն անհամեմատ ավելի մեծ է, քան հակառակ բևեռայնության դեպքում։ Կիսահաղորդչային դիոդի տարատեսակներն են ստաբիլիտրոնը, վարիկապը, թունելային դիոդը, ֆոտոդիոդը, լուսադիոդը. վերջինում օգտագործվում է էլեկտրական հոսանքի ազդեցությամբ որոշ p-n անցումների լուսարձակման երևույթը։ Կիսահաղորդչային դիոդների հիմնական առանձնահատկություններն են փոքր չափերը, զանգվածը, իներտությունը, սպառման փոքր հզորությունը, լայն սահմաններում պարամետրերի կառավարման հնարավորությունը, ծառայության մեծ ժամկետը, որոշ դիողների պարամետրերի ուժեղ ջերմաստիճանային կախումը։ Կիսահաղորդչային դիոդը կիրառվում է փոփոխական հոսանքի ուղղման, մոդուլված տատանումների դետեկտման, հաճախականությունների փոխակերպման, տատանումների ուժեղացման համար, ինչպես նաև ռադիոտեխնիկական և էլեկտրոնային սարքերում՝ իբրև կառավարվող տարր (ռադիոհաճախականությունների բոլոր տիրույթներում)։

Կատեգորիա:Կիսահաղորդչային դիոդներ
Վասիլի Ալեքսանյան

**Վասիլի Ալեքսանյան** (), ռուսահայ փաստաբան, գործատեր և ՅՈՒԿՕՍ ընկերության նախկին փոխնախագահ, ով 2006 թվականին կալանավորվել էր ՅՈՒԿՕՍ–ի գործով և ում նկատմամբ Ռուսաստանի գլխավոր դատախազությունը քրեական գործ էր հարուցել։ ՔՕ երկու հոդվածի հատկանիշներով՝ դրամական միջոցների լվացում և ուրիշի ունեցվածքի հափշտակում դատախազության տվյալներով՝ Ալեքսանյանը հափշտակել էր ռուսական Томскнефть ընկերության ունեցվածքը, ինչպես նաև մի քանի նավթարդյունահանման և նավթավերամշակման ընկերությունների ակցիաներ։ Ալեքսանյանի մոտ քաղցկեղ էր հայտնաբերվել, իսկ անազատության մեջ գտնվելու ժամանակ նրա առողջական վիճակը կտրուկ վատացել էր։ Վասիլի Ալեքսանյանը ազատ արձակվեց միայն 2008 թվականին՝ 50 միլիոն ռուբլի գրավի դիմաց։ Մահացել է 2011 թվականի հոկտեմբերի 3-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:ՁԻԱՀ-ի հետ կապված հիվանդություններից մահացածներ
Կատեգորիա:Հարվարդի իրավունքի դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ փաստաբաններ
Կատեգորիա:Հայ գործարարներ
Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ
Դավիթ Ալավկաորդի

**Դավիթ Ալավկա որդի (Ալավկաորդի)** (նաև հայտնի է որպես **Դավիթ Գանձակեցի**, ծնվ.՝ մոտ 1070-80Գանձակ բնակավայրում, մահ.՝մինչև 1140), միջնադարյան հայ խոշոր իրավաբան։

## Կենսագրություն
Դավիթ Ալավկա որդու ծննդյան տարեթիվը ստույգ հայտնի չէ, այն համարվում 1070-1080 թվերը։ Ծնվել է պատմական Ուտիքի հայաշատ Գանձակ բնակավայրում։ Բազմակողմանի զարգացած Դավիթը զբաղվել է մանկավարժությաբ, հասարակական ակտիվ գործունեությամբ։

Ալավկաորդու մահվան տարեթիվը հայտնի չէ, բայց ստույգ հայտնի է, որ 1140 թվականին նա այլևս կենդանի չէր։ Հայտնի չէ նաև նրա թաղման վայրը։

### Իրավաբանական գործունեություն
Դավիթ Ալավկաորդու մասին գովեստով խոսել է Վարդան Արևելցին, նրա համարել «լծակից Հովհաննես Իմաստասերի»։ Աղվանից կաթողիկոս նշանակելիս Հայոց կաթողիկոսը հաշվի է առել Դավիթ Ալավկաորդու կարծիքը, խորհրդակցել հետը։ Եղել է ժամանակի բազմակողմանի զարգացած անձնավորություն, տիրապետել մի քանի լեզուների։ Բացի առանձին աշխատություններից գրել է իրավաբանական ստվարածավալ, 97 հոդվածներից բաղկացած «Կանոնական օրենսդրություն» աշխատությունը։ Այն կազմվել է մոտավորապես 1130 թվականին։ «Կանոնականում» անդրադարձել է իրավաբանության գրեթե բոլոր բնագավառներին։ Նա առաջինն էր, որ տվեց հայ ժողովրդի բարքերի, սովորույթների, ավանդույթների մանրամասն պատկերը։ Աշխատությունը հիմք է հանդիսացել իրավական շատ հարցերրի, խնդիրների, վիճելի դրույթների պարզաբանմանը՝ տալով դրան արդարացի և իրավաբանական պարզաբանումները, լուծումները։ Դրանով հայ հասարակայնությունը աժաջնորդվել է վճիռներ կայացնելիս։
«Կանոնական օրենսդրությունը» կազմված է նախաբանից և 97 հոդվածներից։ Պարզաբանվել ու տրվել են եկեղեցական և աշխարհիկ կանոններ և օրենքներ։ Դավթի Կանոնագիրքը հանդիսացել է հայ իրավաբանական մտքի զարգացման պայծառ ուղեցույց։ Կարծիք կա, որ Մխիթար Գոշն ու Սմբատ Գունդստաբլը իրենց դատաստանագրքերը գրելիս որոշ առումով օգտվել են Դավթի «Կանոնագրքից»։
Դավթի Ալավկաորդու «Կանոնական օրենսդրությունը» առաջին անգամ հայերեն հրատարակվել է 1953 թվականին։ Չնայած «Կանոնագիրքը» ժամանակի պետական իշխանությունների կողմից պաշտոնապես հաստատված չէր, սակայն այն հայ համայնքներում ամենուր կիրառվում էր ինչպես եկեղեցականների, այնպես և համայնքի ոաշտոնյաների կողմից, տարբեր բնույթի հարցեր կարգավորելու համար։ Ալավակաորդու «Կանոնագիրքը» համաշխարհային իրավական մտքի գագաթներից մեկը հանդիսացավ, որից հետագայում օգտվեցին ոչ միայն Հայաստանում, այլև այլ երկրներում։ Որոշ հետազոտողներ գտնվում են, որ այն գրվել է Արքայություն անունով ոմն քահանայի խնդրանքով։

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ իրավաբաններ
Ռոբ Վան Դամ

**Ռոբերտ Ալեքսանդր Սատկովսկի** (, ), առավել հայտնի **Ռոբ Վան Դամ** (*Rob Van Dam*) ռինգային անվամբ, ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ (ռեստլեր) և կինոդերասան։

Առավել լայն ճանաչման է արժանացել «Extreme Championship Wrestling» (ECW) «World Wrestling Federation/World Wrestling Entertainment» («WWF», այժմ՝ «WWE»), ինչպես նաև «Total Nonstop Action Wrestling» (TNA) կազմակերպություններում ելույթներ ունենալու տարիներին՝ ընդհանուր առմամբ նվաճելով 21 չեմպիոնական տիտղոս։ Հանդիսանում է միակ մարզիկը ռեստլինգի արդյունաբերությունում, ով հնարավորություն է ունեցել նվաճել թե՛ WWE, թե՛ ECW և թե՛ TNA աշխարհի ծանրքաշային տիտղոսները։ Ծանրքաշային տիտղոսներից զատ, հինգ անգամ ճանաչվել է աշխարհի թիմային վարկածով չեմպիոն (երկու անգամ ECW, երկու անգամ WWE աշխարհի և մեկ անգամ WWE թիմային չեմպիոն), ինչպես նաև հինգ անգամ նվաճել է WWE միջմայրցամաքային տիտղոսը, եղել վերջին WWE հարդքոր և WWE եվրոպայի չեմպիոնը։ «TNA» կազմակերպությունում հանդես գալու տարիներին նաև մեկ անգամ հռչակվել է TNA իքս-դիվիզիոնի չեմպիոն։

2001 թվականին գլխավորել է «Պրո ռեստլինգ իլուսթրեյթիդ» հանդեսի «500 լավագույն ռեստլերների» ցանկը։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Էջը TNAWrestling.com կայքում 

Կատեգորիա:1970 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ լեհական սերմամբ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 18 ծնունդներ
Վանուշ Խանամիրյան

**Վանուշ Խանամիրյան** (), պարի պետական անսամբլի մենակատար, գեղարվեստական ղեկավար։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1963)։

## Կենսագրություն
Վանուշ Խանամիրյանը ծնվել է 1927 թվականի նոյեմբերի 5-ին։ Հորը գնդակահարել են ստալինիզմի տարիներին։ Ավարտել է Ստեփան Շահումյանի անվան միջնակարգ դպրոցը։ 1941 թվականին ավարտել է Երևանի պարարվեստի ուսումնարանը, նույն թվականին կատարել է առաջին գլխավոր դերը՝«Վալպուրգյան գիշեր» բեմադրության մեջ։ Աշխատել է Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնում։ 1968-1992 թվականներին ղեկավարել է Հայաստանի պարի պետական անսամբլը։ Բեմադրել է տասնյակների հասնող ներկայացումներ՝ «Գայանե», «Բախչիսարայի շատրվանները», «Սպարտակ», «Լոռեցի Սաքոն», «Ռայմոնդա», «Խանդութ», «Կարապի լիճը», պարային համարներ՝ «Տոնական սյուիտ», «Քարավան», «Անմահություն», Կոմիտասի «Վաղարշապատի պարը», Արամ Խաչատրյանի «Էնզելի», «Կակաչներ», ազգագրական պարերի շարք՝ «Սասուն» և այլն։ 2000 թվականից հիմնադրել և ղեկավարել է Հայաստանի Պարարվեստի գործիչների միությունը, որը 2009 թվականից կրում է իր անունը։ 2004 թվականին ստեղծել է վետերան-պարուսույցների «Վանուշ» պարախումբը, 2010 թվականին՝ «Բարդիներ» պարախումբը։

Երվանդ Քոչարը «Սասունցի Դավիթ» արձանի դեմքը կերտել է Վանուշ Խանամիրյանի խաղացած Դավիթի կերպարից։

Կինը՝ Վիկտորիա Խանամիրյան (Ռոդնյանսկայա), դուստրը՝ Գայանե։

## Մրցանակներ
* ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, 1963
* Մովսես Խորենացու մեդալ, 1998

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Վանումիրյան։ [Կյանքն ու գործունեությունը] / Կ.Մ. Մկրտչյան; Խմբ.՝ Ռ. Դավթյան; Երևան, 1981

## Արտաքին հղումներ
* ՀԱՅՏՆԻ ԵՎ ԱՆՀԱՅՏ - ՎԱՆՈՒՇ ԽԱՆԱՄԻՐՅԱՆ

Կատեգորիա:Հայ բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ բալետմայստերներ
Արկադային խաղ

**Արկադային խաղ** () է կոչվում է այն խաղային համակարգը, որը խաղալու համար անձը պետք է օգտագործի ժետոններ կամ մետաղադրամներ։ Այդպիսի խաղերը սովորաբար լինում են փինբոլային խաղեր,  տեսախաղեր, կամ էլ էլեկտրամեխանիկական խաղեր։ Այս տիպի խաղերի ապարատները սովորաբար տեղադրված են լինում սրճարաններում, ակումբներում և այլ տեսակի ժամանցային վայրերում։

Արկադային խաղերի ոսկեդարը համարվում է ուշ 70-ականներից մինչև 80-ականների ավարտը և 90-ականների սկիզբը։ Սակայն դրանց ժողովրդայնությունը խիստ պակասեց, երբ առաջ եկան նոր խաղային պլատֆորմներ, որոնք էլ թողարկեցին իրենց խաղերը երկչափ (2D) և եռաչափ (3D) անիմացիոն ռեժիմներով։

## Պատմություն
Հմտության խաղերը 19-րդ դարից ի վեր հանրաճանաչ զվարճանքների պարկի կենտրոնական տեսարժան վայրեր էին։ Էլեկտրաէներգիայի և մետաղադրամով աշխատող մեքենաների ներդրմամբ նրանք նպաստեցին կենսունակ բիզնեսին։ Երբ 1933-ին ներկայացվեցին էլեկտրական լույսերով և դիսփլեյներով փինբոլի մեքենաները, բայց առանց օգտագործողի կարգավորիչի ֆլիպերների, որոնք մինչև 1947 թվականը չէին հայտնագործվի, այս մեքենաները համարվում էին բախտի խաղեր։ Բազմաթիվ նահանգներ և քաղաքներ դրանք վերաբերվում էին որպես ապստամբ երիտասարդների անբարոյական խաղալիքների և արգելում էին դրանք 1960-ական և 1970-ական թվականներին։

Էլեկտրամեխանիկական խաղերը (EM խաղեր) արկադներում հայտնվեցին 20-րդ դարի կեսերին։ Sega-ի EM Periscope (1966) խաղից հետո արկադային արդյունաբերությունը ապրեց «տեխնոլոգիական վերածնունդ»՝ պայմանավորված «աուդիո-վիզուալ» EM նորույթ խաղերով, որոնք արկադները հաստատեցին որպես առողջ միջավայր 1970-ականների սկզբին կոմերցիոն տեսախաղերի ներդրման համար։ 1960-ականների վերջին քոլեջի ուսանող Նոլան Բուշնելը կես դրույքով աշխատանք ուներ արկադում, որտեղ նա ծանոթացավ EM խաղերին, ինչպիսին է Chicago Coin-ի մրցարշավային խաղը Speedway (1969), դիտելով հաճախորդների խաղը և օգնելով պահպանել մեքենաները՝ միաժամանակ սովորելով խաղը։ բիզնես։

Վաղ հիմնական համակարգչի խաղ Spacewar! (1962) ոգեշնչեց առաջին կոմերցիոն արկադային տեսախաղը՝ Computer Space (1971), ստեղծված Նոլան Բուշնելի և Թեդ Դաբնիի կողմից և թողարկված Nutting Associates-ի կողմից։ Այն ցուցադրվել է Զվարճանքի և երաժշտության օպերատորների ասոցիացիայի (AMOA) շոուում 1971 թվականի հոկտեմբերին։ Մեկ այլ Տիեզերական պատերազմից ոգեշնչված մետաղադրամներով շահագործվող տեսախաղ՝ Galaxy Game, ցուցադրվեց 1971 թվականի նոյեմբերին Սթենֆորդի համալսարանում։ Բուշնելը և Դաբնին հետևեցին Computer Space-ի իրենց հաջողությանը Ալան Ալկորնի օգնությամբ՝ ստեղծելով սեղանի թենիսի Pong խաղը, որը թողարկվել է 1972 թվականին։ Pong խաղը եղավ առևտրային հաջողություն՝ բերելով բազմաթիվ այլ մետաղադրամների արտադրությամբ զբաղվող արտադրողների մուտքի շուկա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արկ. խաղերը պահպանումը
* System 16 - Արկադայի թանգարան
* 41,000-ից ավելի արկադային խաղերի արխիվ 
* Սովետական արկադային խաղերի թանգարան 
* Դասական Խաղեր 

Կատեգորիա:Համակարգչային խաղերի ժանրեր
Ռեյ Միստերիո

**Օսկար Գուտիերես Ռուբիո** (, ), առավել հայտնի **Ռեյ Միստերիո կրտսեր**, կամ պարզապես՝ **Ռեյ Միստերիո** (*Rey Mysterio*, թարգմ.՝  «առեղծվածի թագավոր»), ռինգային անվամբ, մեքսիկական արմատներով ամերիկացի դիմակավորված պրոֆեսիոնալ ըմբիշ (*[[Լուչա Լիվռե|լուչադոր էնմասկարադո]]*)։ Առավել ճանաչելի կարիերա է ունեցել «WWE» և «WCW» կազմակերպություններում ելույթներ ունենալու տարիներին։

Սկզբնապես հանդես է եկել մեքսիկական «Asistencia Asesoría y Administración» (AAA) կազմակերպությունում (1992-95), որից հետո մեկ տարի ելույթներ է ունեցել «Extreme Championship Wrestling» (ECW) էքստրեմալ ռեստլինգի առաջնությունում։ Հայտնի է նաև «World Championship Wrestling» (WCW) կազմակերպությունում հանդես գալու տարիներից (1996-2001), որտեղ օգտագործել է **Ռեյ Միստերիո կրտսեր** (Rey Misterio, Jr.) ռինգային անունը։

Հայտնի է իր ակրոբատիկ մարտաոճով և հանդիսանում է Միացյալ Նահանգներում 90-ական թվականներին առաջին միջինքաշային ակրոբատներից մեկը։

«WCW»-ում անցկացրած տարիներին երեք անգամ նվաճել է WCW աշխարհի թիմային չեմպիոնական տիտղոսը և մեկ անգամ WCW միջինքաշային չեմպիոնական տիտղոսը։ «WWE»-ի կազմում Միստերիոն երեք անգամ հռչակվել է աշխարհի չեմպիոն՝ երկու անգամ նվաճելով Աշխարհի ծանրքաշային տիտղոսը և մեկ անգամ նվաճելով WWE չեմպիոնական տիտղոսը։ Աշխարհի չեմպիոն հռչակվելուց զատ, չորս անգամ նվաճել է WWE թիմային գոտին, երկու անգամ՝ WWE միջմայրցամաքային գոտին և ութ անգամ WCW/WWE միջինքաշային գոտին (հինգ անգամ «WCW»-ում և երեք անգա «WWE»-ում)։ Տիտղոսային նվաճումներից զատ հաղթել է նաև 2006 թվականի «Թագավորական կռիվը»։ 2015 թվականին վերադարձել է «AAA»։

## Այցեքարտային հնարքներ
* 619 
* Բոդի պրես վերին լարից
* նստած սենթոն վերին լարից
* Ֆրոգ սփլեշ վերին լարից
* Արևմտյան ափի ճխտում
* Բուլդոգ 
* Տորնադո ԴԴՏ
* Տորնադո հարիկանրանա
* Ստաներ
* Ոտնահարվածներ
* գլխի մկրատ
* Ռևերս տորնադո ԴԴՏ վազելով
* Միստերի էքսպրես
* Ավալանշ միստերիո էքսպրես
* Արաբական սեղմում
* Սպրինգբորդ արաբական սեղմում
* Ավալանշ շրջված ֆրանեկնշտայներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Էջը WWE.com կայքում
* Ռեյ Միստերիոյի դիմակները 

Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Դիմակավոր ռեստլերներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կարինե Ղազինյան

**Կարինե Լորիսի Ղազինյան (Կրոյան)** (), հայ դիվանագետ, Մեծ Բրիտանիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորությունում և Իռլանդիայում ՀՀ արտակարգ և լիազոր նախկին դեսպան։

## Կյանքը և գործունեությունը
* 1977 թ. ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրության ֆակուլտետի ռոմանա-գերմանական բաժինը։
* 1977-1981 թթ. - աշխատել է Մոզամբիկում ԽՍՀՄ դեսպանությունում։
* 1983-1988 թթ. - աշխատել է Պորտուգալիայում ԽՍՀՄ դեսպանությունում։ 
* 1992-1994 թթ. – աշխատել է Երևանի պետական համալսարանում որպես իրավագիտության և բանասիրության ֆակուլտետների անգլերեն լեզվի դասախոս։
* 1997-1999 թթ. - Ռումինիայում Հայաստանի գործերի ժամանակավոր հավատարմատար։ 
* 1999-2001 թթ. - Ռումինիայում Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան։ 
* 2001-2009 թթ. - Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությունում Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան։ 
* 2009 թ. փետրվարի 20-ին Հայաստանի Նախագահի հրամանգրով ազատվել է Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությունում Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպանի պարտականություններից։
* 2009 թ. փետրվարի 20-ին Հայաստանի Նախագահի հրամանգրով նշանակվել է Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ։
* 2010 թ. հունիսին ավարտել է Հարվարդի համալսարան, Քենեդու կառավարման դպրոց, գործադիր կառավարման դասընթացները։
* 2011 թ. սեպտեմբերի 8-ին Հայաստանի Նախագահի հրամանգրով ազատվել է Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարի տեղակալի պաշտոնից։
* 2011 թ. սեպտեմբերի 8-ին Հայաստանի Նախագահի հրամանգրով նշանակվել է Մեծ Բրիտանիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորությունում Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան։
* 2012 թ. մարտի 12-ին Հայաստանի Նախագահի հրամանգրով համատեղության կարգով նշանակվել է Իռլանդիայում Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպան։

Տիրապետում էր անգլերեն, ռուսերեն, գերմաներեն, ռումիներեն, պորտուգալերեն լեզուներին։

## Մահը
Կարինե Ղազինյանը հանկարծամահ է եղել 2012 դեկտեմբերի 6-ին ԱՄՆ-ում, որտեղ բուժում էր ստանում։

## Պարգևներ
*Մխիթար Գոշի մեդալ։
*Ռումինիայի Մեծ Խաչի ազգային շքանշան։

## Ընտանիք
Այրի էր, ուներ որդի և դուստր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Կարինե Ղազինյան. «Երեխաներս ինձ վերապրելու ուժ տվեցին»

Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպաններ
Կատեգորիա:Մխիթար Գոշի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Կին դեսպաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի հայ քաղաքական գործիչներ
Մատաֆիքս

**«Մատաֆիքս»** (), բրիտանական նախկին երաժշտական դուետ՝ բաղկացած Մառլոն Ռուդետից (ծ. 1981) և Փրիթեշ Հիրջիից (ծ. 1979 թ.)։ Խումբը ստեղծագործել է հիփ հոփ, առ ընդ բի, ռեգգիի, բլյուզի և ջազ խառնուրդային ոճերում։

Առավել հայտնի է 2005 թվականին թողարկած «Big City Life» սինգլով։

2006 թվականին խումբը հաղթել է լեհաստանյան Սոպոտ քաղաքի ամենամյա երաժշտական փառատոնը։

Երաժշտական գործունեությունը խումբն ավարտել է 2010 թվականին։

## Սկավառակագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Անգլիացի երգիչներ
Արմին վան Բյուրեն

**Արմին վան Բյուրեն** (, ), հոլանդացի տրանս ոճում ստեղծագործող դիջեյ և երաժշտական պրոդյուսեր։ 2007, 2008, 2009 և 2010 թվականներին գլխավորել է *«DJ Magazine»* հանդեսի 100 լավագույն դիջեյների ցանկը։

Վարել է նաև «A State of Trance» ռադիոհաղորդումը, որն ամեն շաբաթ հավաքում էր մոտ 30 միլիոն ունկընդիր՝ 40 երկրից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1976 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ակումբային դիջեյներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 25 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երաժշտական պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Էլեկտրական երաժշտության ժանրի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Լեյդեն քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի դիջեյներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի երաժիշտներ
Շորենա Բեգաշվիլի

**Շորենա Բեգաշվիլի** (, ), վրացի դերասանուհի և հեռուստահաղորդավարուհի։ Ավարտել է Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան թատրոնի ինստիտուտը և աշխատել մի քանի թատրոններում, որից հետո նկարահանվել է մի շարք ֆիլմերում։ Մասնակցել է նաև հայ-վրացական «Միմինո» խորագիրը կրող հեռուստաշոուին։ 2007 թվականին նրա լուսանկարը հայտնվել է *Playboy*-ի վրացական հրատարակության համարներից մեկի շապիկին։

2009–2010 թվականներին վրացական «Իմեդի TV» հեռուստաալիքով վարել է հեղինակային «*Գիշերը Շորենայի հետ*» հաղորդումը, որը սուր քննադատության է ենթարկվել հանրության և եկեղեցու կողմից։ 2012 թվականից վարել է Ռուսթավի-2 մասնավոր հեռուստաընկերության «Իղբլիանի բորբալի» հաղորդումը։ Հայտնվել է մի շարք սկանդալների մեջ, որոնցից ամենաաղմկահարույցը եղել է վրաց Բագրատիոնի արքայատոհմի ներկայացուցիչ Դավիթ Բագրատիոնի-Մուխրանելիի հետ առնչված սկանդալը:

Ամուսնալուծված է և ունի մեկ դուստր՝ Եվա անունով։

## Ֆիլմագրություն
* Ամեն ինչ լավ կլինի (2009)
* Երազանքների քաղաքը (2010)
* Ինձ ձեռք մեկնիր (2010)
* Ես առանց քեզ կմեռնեմ (2010)
* Հայրիկիս ընկերուհին (2011)
* Շարունակիր ժպտալ
* Poker.am (2012)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
*
*Shorena Begashvili  on Georgian National Filmography

Կատեգորիա:1982 ծնունդներ
Կատեգորիա:Վրացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 8 ծնունդներ
Կատեգորիա:Վրացի կինոդերասանուհիներ
Անդրիս Բերզինշ

**Անդրիս Բերզինշ** (, ), լատվիացի գործարար և քաղաքական գործիչ, Լատվիայի Հանրապետության նախագահը 2011 թվականի հունիսի 2-ից մինչև 2015 թվականի հուլիսի 8-ը։

1993 թվականից մինչև 2004 թվականը Բերզինշը եղել է լատվիական «Ունիբանկա» բանկի նախագահը։

## Կենսագրություն
### Կրթություն
1958 թվականին ավարտել է Նիտաուրի միջնակարգ դպրոցը։

1971 թվականին ավարտել է Ռիգայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը՝ «ռադիոինժեներ» մասնագիտությամբ։

1988 թվականին ավարտել է Լատվիայի պետական համալսարանը՝ «արդյունաբերության պլանավորում» մասնագիտությամբ։

### Կարիերան խորհրդային շրջանում
1970 թվականից՝ ինժեներ, հետագայում՝ «Էլեկտրոն» ձեռնարկության տնօրեն։ Եղել է ԽՄԿԿ-ի կազմում։

1988 թվականից Լատվիայի ԽՍՀ կենցաղային ծառայությունների նախարարի տեղակալ։ Ղեկավարել է ժողովրդական պատգամավորների Խորհուրդը և Վալմիերսկի շրջանի գործկոմը։

1990 թվականին ընտրվել է Լատվիայի Գերագույն խորհուրդ, աշխատել է Լատվիայի Ժողովրդական ճակատի խմբակցությունում։ 1990 թվականի մայիսի 4-ին քվեարկել է անկախության վերականգնման օգտին։

### Կարիերան անկախ Լատվիայում
1993 թվականին գլխավորել է Լատվիայի բանկին կից սեփականաշնորհման հիմնադրամը։

1993-2004 թվականներին եղել է АО Latvijas Unibanka-ի նախագահը։

2006 թվականի դեկտեմբերից մինչև 2009 թվականի ապրիլ՝ Latvenergo խորհրդի նախագահ։

2006-2010 թվականներին հասարակական հիմունքներով աշխատել է առևտրաարդյունաբերական պալատի նախագահ։

Աշխատել է սկանդինավիսկա էնսկիլդ բանկի նախագահի խորհրդական։

Թոշակի անցնելուց հետո Բերզինշը վերադարձել է ակտիվ քաղաքականություն։ 2005 թվականին նա դարձել է Ռիգայի դումայի պատգամավորության թեկնածու Կանաչների և գյուղացիների միությունից (ԿԱԳ)։

2010 թվականի նոյեմբերի 2-ից՝ Լատվիայի Սեյմի պատգամավոր և ազատ առևտրի գոտու խմբակցության անդամ։ 2010 թվականի նոյեմբերի 4-ից՝ Սեյմի տնտեսական, գյուղատնտեսական, բնապահպանական և տարածաշրջանային քաղաքականության կոմիտեի անդամ, իսկ նոյեմբերի 8-ից՝ կոմիտեի նախագահ։ 2010 թվականի նոյեմբերի 4-ից Սեյմի հարցումների հանձնաժողովի անդամ։

### Գործունեությունը նախագահական ընտրարշավի ժամանակ
2011 թվականի հունիսի 2-ին մասնակցել է նախագահական ընտրություններին և երկրորդ փուլում հաղթանակ տարել հավաքելով 53 պատգամավորական ձայն Վ. Զատլերսի օգտին տրված 43-ի դիմաց։ Պաշտոնապես պաշտոնը ստանձնել է 2011 թվականի հուլիսի 8-ին։ Իր երկրորդ նախագահական մրցարշավին չի մասնակցել։

## Պարգևներ
* Իշխան Յարոսլավ Իմաստունի IV աստիճանի շքանշան (Ուկրաինա, 2008 թվականի հունիսի 25), *ուկրաինա-լատվիական համագործակցության զարգացման գործում ներդրած ծանրակշիռ անձնական ավանդի համար*։
* Երեք աստղերի շքանշանի շղթա (2011 թվական)
* Վիեստուրի շքանշանի Մեծ խաչ (2011 թվական)
* Ճանաչման Խաչ (2011 թվական)
* Սպիտակ արծվի շքանշան (Լեհաստան, 2012)
* Մարիամի Խաչի շքանշան շղթայով (Էստոնիա, 2012 թվականի մայիսի 31)
* Տոմիսլավ Թագավորի շքանշան (Խորվաթիա, 2012 թվական)
* Անվանական հրազեն տարբերություն (Ուկրաինա)
* «Ակնառու վաստակի համար» շքանշան (Ուզբեկստան, 2013)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Լատվիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լատվիայի նախագահներ
Կատեգորիա:Լատվիայի քաղաքական գործիչներ
Թունամոլություն

**Թունամոլություն**, հիվանդություն է, որն առաջանում է բոլոր այն թունավոր (տոքսիկ) նյութերի և դեղամիջոցների չարաշահումից, որոնք չեն մտնում թմրանյութերի ցուցակի մեջ։
 
Այդ նյութերի շարքն են դասվում պսիխոտրոպ դեղամիջոցներից նեյրոլեպտիկները (ամինազին, տիզերցին, հալոպերիդոլ, լեպոնեքս, սոնապաքս և այլն), տրանկվիլիզատորները (սեդուքսեն, ռելանիում, սիբազոն, էլենիում, տազեպամ, ֆենազեպամ և այլն), կենտրոնական նյարդային համակարգի խթանիչները (սիդնոկարբ, սիդնոֆեն, սապարալ, ֆենամին, կոֆեին ու նրա ածանցյալներից՝ թեյ, սուրճ), ինչպես նաև քնաբերները (նիտրազեպամ, էունոկտին, բրոմուրալ), հակապարկինսոնային (ցիկլոդոլ, արտան, ռոմպարկին, պարկոպան, նորակին), հակահիսթամինային (դիմեդրոլ, պիպոլֆեն) և հակադեպրեանտները (կոաքսիլ) դեղամիջոցները։
 
Վերոհիշյալ նյութերի նկատմամբ ընտելացում կարող է առաջանալ հիմնականում երկու ճանապարհով. մի դեպքում այդ նյութերն օգտագործող անձինք ցանկանում են տրամադրությունը բարձրացնել, իսկ մյուս դեպքում՝ վատ ինքնազգացումն ու տրամադրության անկումը վերացնել։
 
Երկու դեպքում էլ ցանկալի վիճակ առաջացնելու համար օրգանիզմի դիմացկունության բարձրացման հետևանքով թունավոր նյութի կրկնակի ընդունման կարիք է զգացվում։

Կատեգորիա:Թմրամոլություն
Կատեգորիա:Հասարակական խնդիրներ
Կատեգորիա:Հոգեբուժական ախտորոշում
Կատեգորիա:Քնաբեր դեղամիջոցներ
Ադնան Մենդերես

**Ալի Ադնան Էրտեկին Մենդերես** (, ), թուրք քաղաքական գործիչ։ 1950-1960 եղել է Թուրքիայի վարչապետը։ Ադնան Մենդերեսը մասնագիտությամբ իրավաբան է եղել։ 1961 թվականին թուրքական ռազմական դատարանի վճռով կախաղան է բարձրացվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թուրք քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անկարայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ստամբուլի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական կուսակցությունների առաջնորդներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի Ժողովրդահանրապետական կուսակցության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ղրիմաթաթարական ծագմամբ թուրքեր
Կատեգորիա:Անկարայի համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Թուրքիայի նախարարներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի պաշտպանության նախարարներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Թուրք իրավաբաններ
Փոլ վան Դայկ

**Մաթիաս Փոլ** (, ), առավել հայտնի **Փոլ վան Դայկ** (Paul van Dyk) բեմական անվամբ, գերմանացի էլեկտրոդանս ոճի դիջեյ, երաժիշտ և պրոդյուսեր, Գրեմմիի մրցանակակիր։ 
Վան Դայկը առաջին երաժիշտներից էր, ով ստացավ Գրեմմի՝ նոր ավելացված անվանակարգում ` լավագույն դենս/էլեկտրոնիկ ոճի ալբոմ (անգլ.`Best Dance/Electronic album), երբ 2004 թվականին թողարկեց «Reflections» ալբոմը։ 2005 և 2006 թվականներին նրան շնորհվում է «լավագույն դիջեյ» տիտղոսը։ Վան Դայկը միակ դիջեյն է ով 1998 թվականից ի վեր մտնում է դիջեյների ԹՈՓ 10-ի մեջ։ 2007 թվականի դրությամբ վաճառել է 4,5 000 000 ալբոմ։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ
* 1994։ *[[45 RPM (ալբոմ)|45 RPM]]*
* 1996։ *[[Seven Ways]]*
* 2000։ *[[Out There and Back]]*
* 2003։ *[[Reflections (ալբոմ, Փոլ վան Դայկ)|Reflections]]*
* 2007։ *[[In Between (ալբոմ, Փոլ վան Դայկ)|In Between]]*
* 2012։ *[[Evolution (ալբոմ, Փոլ վան Դայկ)|Evolution]]*

### Հեռուստաշոուներ
* 2003։ *Ի՞նչ նորություն կա, Սկուբի Դու*

### Ֆիլմերի սաունդթրեքներ
* 2003։ *Զուրդո
* 2004: *Կատարյալ օրը
* 2005։ *Թռչող ներքնազգեստները
* 2005: *Կապույտի մեջ
* 2008։ *[[Մռայլ ասպետը|Խավարի ասպետը]]

=== Խաղերի սաունդթրեքներ ===
* 1999: *Wipeout 3
* 2003։ *[[FIFA Football 2004]]
* 2004: *Need For Speed: Underground 2
* 2008։ *[[Mirror's Edge]]
* 2009: *Grand Slam Tennis
* 2011։ *[[Test Drive Unlimited 2]]
* 2012: *Grand Slam Tennis 2

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Վան դայկի կայքը Ուլտրա Ռեկորդսում 

Կատեգորիա:Ակումբային դիջեյներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դիջեյներ
Կատեգորիա:Հակապատերազմական ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Երաժշտական պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Էլեկտրական երաժշտության ժանրի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի արվեստագետներ
Աբաղա (իլխան)

**Աբաղա խան** (), Հուլավյանների մոնղոլական պետության իլխան 1265 թվականից։

Հաջորդել է հորը՝ Հուլավուին։

## Գործունեություն
Աբաղայի օրոք շարունակվեցին պատերազմները Ոսկե Հորդայի, Չաղատայան ուլուսի և Եգիպտոսի սուլթանության հետ։ Աբաղան հպատակ հայերի և վրացիների հանդեպ ցուցաբերում էր համեմատաբար հանդուրժողական վերաբերմունք՝ նրանց ռազմական ուժերը օգտագործելով իր մղած կռիվներում։ Աբաղայի արքունիքում հեղինակություն էին վայելում հայ իշխաններ Սադուն Արծրունին, որը կարգվեց Արևելյան Վրաստանի աթաբեկ, Պռոշ Խաղբակյանը, Տարսայիճ Օրբելյանը և ուրիշներ։ Աբաղան 1277 թվականին դաժանորեն պատժեց Փոքր Ասիայի թուրքերին և, ըստ Հեթում պատմիչի, իր դաշնակից Լևոն Գ թագավորին առաջարկեց Իկոնիայի սելջուկյան սուլթանության երկրները միացնել Կիլիկիային՝ իր տերության արևմտյան սահմանները հայոց ուժերով ապահովելու նպատակով։ Սակայն Լևոն Գ խոհեմաբար հրաժարվեց այդ պարգևից՝ պատճառաբանելով, որ ինքը բավարար ուժեր չունի այդպիսի մեծ տերությունը պաշտպանելու շրջապատող թշնամիներից։ 1281 թվականի հոկտեմբերի վերջին Ասորիքի Համաթ և Հոմս քաղաքների մոտ տեղի ունեցավ ճակատամարտ Աբաղայի և Եգիպտոսի սուլթանության բանակների միջև։ Աբաղայի կողմում կռվում էին հայ-վրացական զորքեր։ Ճակատամարտն ավարտվեց Աբաղայի պարտությամբ։ Մահացել է ապրիլի 1-ին, Համադանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իշխաններ
Կատեգորիա:Մոնղոլական կայսրություն
Կատեգորիա:13-րդ դարի անձինք
Կատեգորիա:Իրանի շահեր
Աբաս Աբասով

**Աբբաս Այդըն օղլու Աբբասով** (,), ադրբեջանցի պետական և քաղաքական գործիչ։

## Կենսագրություն
Աբբաս Աբբասովը ծնվել է 1949 թվականի օգոստոսի 4-ին Գանձակում, Ադրբեջան։ 1971 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի գյուղատնտեսական համալսարանը։

1992 թվականին եղել է Ադրբեջանի նախագահի առաջին տեղակալ, իսկ 1990-1995 թվականներին՝ Ադրբեջանի միլի մեջլիսի անդամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 4 ծնունդներ
Կատեգորիա:1949 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի պետական գործիչներ
Acoustic Folklore

**Acoustic Folklore** - Գոռ Մխիթարյանի հինգերորդ ալբոմն է։ Ձայնագրվել է Լոս Անջելեսում, և թողարկվել 2007 թվականի ապրիլին *Gor Music* լեյբլի կողմից։ Տևողությունը - 28 րոպե։ 2007-ին Լոս Անջելեսում կայացած ամենամյա "Armenian Music Awards" մրցանակաբաշխության ժամանակ հաղթել է "Լավագույն ալտերնատիվ ֆոլկ ալբոմ" մրցանակը։

## Երգացանկ
# Մոկաց Միրզա (4:31)
# Ինչու Բինգյոլը մտար (2:17)
# Սարեր (3:27)
# Շողեր ջան (2:37)
# Արծիվ (4:05)
# Կաքավիկ (3:04)
# Սասունցիներ (3:57)
# Առավոտյան երգ (3:38)

## Երաժիշտներ
* Գոռ Մխիթարյան - վոկալ, ակուստիկ կիթառ, երգերի հեղինակ
* Վարուժան Հովակիմյան - բաս-կիթառ
* Անդրե Հարությունյան - հարվածային, պերկուսսիա
* Ջեյ Դին - կիթառ
* Արտ Գրիգորյան - ստեղնային

## Աղբյուրներ
* Gormusic 
* Allmusic
* Yahoo! Music

Կատեգորիա:2007 ալբոմներ
Կատեգորիա:Գոռ Մխիթարյանի ալբոմներ
Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2010 (թիմերի կազմեր)

Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության համար, 32 ազգային հավաքականները գրանցել էին 23 խաղացողներից բաղկացած կազմեր, որոնք նշված են ներքևում։

Մարզիկների և ակումբների դիրքերը դրված են ըստ ՖԻՖԱ-ի պաշտոնական կայքում տեղադրված հայտերի։ Ֆուտբոլիստների տարիքները թվարկված են առաջնության առաջին օրով։

## Խումբ A
### 

### 

### 

### 

## Խումբ B
### 
### 
### 
### 

## Խումբ C
### 

### 
### 
### 

## Խումբ D
### 

### 
### 

### 
## Խումբ E
### 
### 
### 
### 

## Խումբ F
### 
### 
### 
### 

## Խումբ G
### 
### 
### 
### 
## Խումբ H
### 
### 
### 
### 

Կազմեր
Կատեգորիա:2010 ֆուտբոլում
Բորատ։ Ամերիկայի մշակութային հետազոտությունները՝ հօգուտ Ղազախստանի փառահեղ երկրի

**«Բորատ»** (լրիվ անվանումը՝ **«Բորատ։ Ամերիկայի մշակութային հետազոտությունները` hօգուտ Ղազախստանի փառահեղ երկրի»**, ), ռեժիսոր Լարի Չարլզի կողմից 2006 թվականին նկարահանված գեղարվեստա-վավերագրական (մոկյումենտարի) ֆիլմ։ Գլխավոր դերերում հանդես են գալիս բրիտանացի կատակերգու Սաշա Բարոն Կոհենը և ամերիկահայ դերասան Քեն Դավիթյանը։ Բարոն Կոհենը մարմնավորում է սկանդալային ղազախ լրագրող Բորատ Սագդիևին, ով իր պրոդյուսեր Ազամատ Բագատովի հետ մեկնում է ԱՄՆ` որպեսզի ամերիկացիներից սովորի նրանց մշակույթը և բարքերը։

## Սյուժետ՝
Բորատ Սագդիևը Ղազախստանի հայտնի լրագրողներից է ով պետք է գնա ԱՄՆ ուսումնասիրելու այդ երկի այդաքն առաջավոր և հայտնի լինելու գաղտնիքները ։ Նա սկսում է ֆիլմը խնդրաքով որ բոլորը դիտեն այն քանի-որ հակառակ դեպքում նրան մահապատժի կենթարկեն։

ԱՄՆ հասնելուց հետո նա սկսում է շփվել հասարակության տաբեր շերտերի հետ և փորձում է կրկնօրինակել նրանք վարքագիծը և խոսելաձևը։

Լինելով հետամնաց աշխարհայացքների տեր նա տարատեսակ կատագերգական իրավիճակներում է հայտնվում ։

Տեսլնելով հեռուստացույցով Փամելա Անդեռսոնին նա սիրահարվում է և մինչև ֆիլմի ավարտը փորձում է նրա հետ ամուսնանալ ավանդական Ղազախական օրենքների համձայն՝ առավանգելով։

Ֆիլմը ավարտվում է Բորատի վերադարձով հայրենի գյուղ Կուցեկ որտեղ նա փորձում է իր տեսածը իր ունակությունների չափով կրկնօրինակել։

## Փաստեր
* Ֆիլմում Բարոն Կոհենի և Դավիթյանի կերպարները խոսում են ոչ թե ղազախերեն, այլ առաջինը խոսում է եբրայերեն, իսկ Դավիթյանը` հայերեն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների բրիտանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:2006 ֆիլմեր
Կատեգորիա:20th Century Fox ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ատլանտայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Եբրայերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Յորքում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոս Անջելեսում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Վաշինգտոն ԿՇ-ում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ալաբամայում
Կատեգորիա:Dune Entertainment ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մերիլենդում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրաքննված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մասաչուսեթսում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ինցեստի մասին
Պերսեփոնե

**Պերսեփոնե** (), հին հունական դիցաբանության մեջ՝ ընդերքի, ծլարձակման, պտղաբերության աստվածուհի, Զևսի և Դեմետրայի դուստրը, Հադեսի կինը, ստորերկրա աշխարհի թագուհին։ Առևանգվել է Հադեսի կողմից։

Բնակվել է Օլիմպոս լեռան վրա իր ընտանիքի հետ։ Նրա քույրերն ու եղբայրներն են Ապոլլոն, Արտեմիս, Աթենաս, Աֆրոդիտե, Դիոնիսոս, Հեփեստոս, Հերմես, Արես։  

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Աստվածուհիներ
Կատեգորիա:Բերրիության աստվածներ
Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2002

մինի|Առաջնությանը նվիրված հայկական փոստային նամականիշ
[thumb|upright|[Ռոնալդոն]]

**Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2002**, ֆուտբոլի աշխարհի 17-րդ առաջնությունը, որը կայացավ 2002 թվականի ամռանը Հարավային Կորեայում և Ճապոնիայում։ Այն թվով վերջին առաջնությունն էր, որտեղ կիրառվեց ոսկե գոլի օրենքը։ Գավաթը ռեկորդային 5-րդ անգամ հաղթեց Բրազիլիան՝ պարտության մատնելով Գերմանիային 2։0 հաշվով (երկու գոլերն էլ խփվում են Ռոնալդոյի կողմից, ով 7 խաղում խփեց 8 գնդակ)։ Երրորդ տեղի համար մրցապայքարում Թուրքիան հաղթեց Հարավային Կորեային 3-2 հաշվով։
## Մասնակից Երկրները
### Աֆրիկա
* Կամերուն 
* Նիգերիա 
* Սենեգալ 
* ՀԱՀ 
* Թունիս

### Ասիա
* Չինաստան 
* Ճապոնիա 
* Հարավային Կորեա 
* Սաուդյան Արաբիա

### Եվրոպա
* Բելգիա 
* Խորվաթիա 
* Դանիա 
* Անգլիա 
* Ֆրանսիա 
* Գերմանիա 
* Իտալիա 
* Լեհաստան 
* Պորտուգալիա 
* Իռլանդիա 
* Ռուսաստան 
* Սլովենիա 
* Իսպանիա 
* Շվեդիա 
* Թուրքիա

### Հյուսիսային և Կենտրոնական Ամերիկա
* Կոստա Ռիկա 
* Մեքսիկա 
* ԱՄՆ

### Հարավային Ամերիկա
* Արգենտինա 
* Բրազիլիա 
* Էկվադոր 
* Պարագվայ 
* Ուրուգվայ

## Արտաքին հղումներ
*FIFA.com էջ 

Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն
Կատեգորիա:2002 ֆուտբոլում
Մարդ առանց դեմքի

**Մարդ առանց դեմքի** (անգլ.` *The Man Without a Face*) դրաման Մել Գիբսոնի նկարահանած առաջին ռեժիսորական աշխատանքն է, որտեղ հենց ինքն էլ մարմնավորում է գլխավոր հերոսին։ Ֆիլմը նկարահանված է 1972 թ.-ին Իզաբել Հոլանդի կողմից գրված համանուն վեպի հիման վրա։ Գիբսոնի դեբյուտը ռեժիսուրայում կինոքննադատների կողմից արժանացավ դրական գնահատականների։

## Դերերում
* Մել Գիբսոն- Ջասթին Մաքլեոթ
* Նիք Ստալ- Չարլզ «Չաք» Նորստեդտ
* Մարգարեթ Ուիթոն - Քեթրին Փելին

Կատեգորիա:1990-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:1990-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1993 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1993 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Մել Գիբսոնի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր հաշմանդամության մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Մենում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1968 թվականին
Վլադիկ Ներսեսյանց

**Վլադիկ Սմբատի Ներսեսյանց** (, ), ռուսաստանյան գիտնական-իրավաբան, իրավունքի փիլիսոփայության, քաղաքական և իրավական ուսմունքների մասնագետ։ Իրավունքի փիլիսոփայության, պետության և իրավունքի տեսության, քաղաքական և իրավական ուսմունքների մեծալուրջ աշխատությունների հեղինակ, պետության և իրավունքի տեսության լիբերտար-իրավաբանական բնօրինակ փիլիսոփա-իրավական կոնցեպցիայի մշակող։ Եղել է Սոցիալական և իրավական փիլիսոփայության միջազգային ասոցիացիայի ռուսաստանյան բաժնի նախագահ, «Փիլիսոփայական ժառանգություն» սերիայի խմբագրական կոլեգիայի անդամ, Նոր փիլիսոփայական հանրագիտարանի հեղինակակից։

Իրավաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՌԴ ԳԱ ակադեմիկոս (2000 թվականից)։

## Կենսագրություն
Վլադիկ Ներսեսյանցը ծնվել է 1938 թվականի հոկտեմբերի 2-ին Ստեփանակերտում (ԽՍՀՄ)։ Հայրը՝ Սմբատ Մելիքսեթի Ներսեսյանը ձերբակալվել է 1941 թվականին և 1942 թվականին մահացել է (ենթադրաբար, գնդակահարվել է), ինչը իր հետքն է թողել խորհրդային իրավունքի նկատմամբ Վլադիկ Ներսեսյանցի վերաբերմունքին։ Հետագայում հայրը հետմահու արդարացվել է։

## Երկեր
* Հեգել, Ե., 1986:
* Սոկրատես, Երևան, 1989։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային իրավաբաններ
Կատեգորիա:Իրավունքի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Հրաշեկ նժույգներ

**Հրաշեկ նժույգներ**, ժողովածու-գիրք Ռաֆայել Նահապետյանի հեղինակությամբ։ Այն հեղինակի առաջին գիրքն է և հրատարակվել է 1983 թ. «Սովետական գրող» հրատարակչության կողմից։ Ժողովածուն բաղկացած է 17 պատմվածքներից։ Գիրքը տպագրվել է ՀՍՍՀ հրատարակչությունների, պոլիգրաֆիայի և գրքի առևտրի գործերի պետական կոմիտեի Արտաշատի շրջանային տպարանում։

## Բովանդակություն
Ժողովածուի մեջ տեղ են գտել հետևյալ պատմվածքները.
* *Գիշատիչ վարժեցնողը*
* *Օդային ակրոբատներ*
* *Ամառային արձակուրդ գյուղում*
* *Անցած օրերիս հեքիաթը*
* *Բժշկական ծառայության կապիտանը*
* *Հեռագիր*
* *Պարզապես անպետք մի խաղ*
* *Շատ հին լուսանկարներ*
* *Լուսաքողարկում*
* *Իսկ վերևում մաքուր, պայծառ, կայծկլտուն աստղերն էին*
* *Դեղին լողափը*
* *Պատահական հանդիպում*
* *Հրաշեկ նժույգներ*

;«Պատկերասրահ» շարքից․
* *Եվ պատառոտված շորերով մուրացկանը աղաղակեց*
* *Փախուստ*
* *Կիթառահարը, որի հոգին մաշում էր թախիծը, իսկ մարմինը ծվատում էին ցանկությունները*
* *Կեսգիշերային պարահանդես*

## Տես նաև
* *[[Մեղեդի երևակայական ջութակի համար]]*
* *[[Ագռավի աղջիկը]]*
* *[[Եվ ծագեց խավարը]]*

Կատեգորիա:1983 գրքեր
Կատեգորիա:Ռաֆայել Նահապետյան
Բոդիբիլդինգ

մինի|200px|Ժամանակակից բոդիբիլդինգի հիմնադիր Յուջին Սանդովը

**Բոդիբիլդինգ** (անգլ.` *body* - մարմին, *building* - կառուցում), մարդու մարմնի կառուցվածքային փոփոխություն առաջացնող ինտենսիվ ֆիզիկական գործունեություն, որի ժամանակ զարգանում են մկանները։ Բոդիբիլդինգով զբաղվող անձը կոչվում է **բոդիբիլդեր**։ Գոյություն ունի **պրոֆեսիոնալ բոդիբիլդինգ**, որի ժամանակ բոդիբիլդերները ցուցադրում են իրենց ֆիզիկական կառուցվածքը ժյուրիի ներկայացուցիչներին։
Գոյություն ունի Բոդիբիլդինգի և Ֆիթնեսի միջազգային ֆեդերացիա (International Federation of BodyBuilding & Fitness, կրճատ` IFBB), որի շրջանակներում ամեն տարի անցկացվում է պրոֆեսիոնալ բոդիբիլդինգի մրցումներ, որոնց հաղթողը ճանաչվում է **[[Միստր Օլիմպիա]]**, ինչն առավելագույն տիտղոս է համարվում տվյալ ասպարեզում։ Վերոհիշյալ տիտղոսին են արժանացել այնպիսի անձինք, ինչպիսիք են Առնոլդ Շվարցենեգերը, Ռոնի Քոլմենը (7 անգամ) (8 անգամ), Չարլզ Ատլասը և այլք։

## Արտաքին հղումներ
* IFBB պաշտոնական կայքը
* «Միստր Օլիմպիայի» պատմությունը

Կատեգորիա:Սպորտային ենթամշակույթներ
Կատեգորիա:Բոդիբիլդինգ
Քևին Նեշ

**Քևին Սկոտ Նեշ** (, ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ (ռեստլեր) և դերասան։

Կարիերայի ընթացքում կրել է բազմաթիվ ռինգային անուններ և մարմնավորել բազմաթիվ կերպարների, սակայն առավել նշանակալի կարիերա է ունեցել «World Wrestling Federation» (WWF) կազմակերպությունում՝ ելույթներ ունենալով **Դիզել** (Diesel) ռինգային անվամբ, ինչպես նաև «World Championship Wrestling» (WCW) և «Total Nonstop Action Wrestling» (TNA) կազմակերպություններում՝ հանդես գալով իրական անվամբ։

«WWE», «WCW», և «TNA» կազմակերպություններում հանդես գալով՝ Նեշն ընդհանուր առմամբ նվաճել է 21 չեմպիոնական տիտղոս, որոնցից 6-ը՝ ծանրքաշային (5 WCW աշխարհի ծանրքաշային տիտղոս և 1 WWF տիտղոս)։ 1990-ականներին հանդես գալով **Դիզել** անվան տակ նվաճել և ռեկորդային 358 օր շարունակ պահել է WWF չեմպիոնական տիտղոսը` համարվելով տվյալ գոտու ամենաերկար կրողը 90-ականներում։ Հաջողությունների հասել է նաև թիմային դիվիզիոնում` 12 անգամ դառնալով աշխարհի թիմային չեմպիոն։ «WCW»-ում հանդես գալիս կարողացել է պարտության մատնել Բիլ Գոլդբերգին՝ վերջ դնելով վերջինիս 173-0 անպարտելի շարանին։

Հայտնի է նաև որպես **«Նոր աշխարհակարգ»** (*New World Order, nWo*) սկանդալային խմբավորման հիմնադիր անդամ (Հալկ Հոգանի և Սկոտ Հոլի հետ)։

## Ֆիլմագրություն
[աջից|մինի|190px|Նեշը որպես '''Դիզել''' ([1994 թ.)]]
[աջից|մինի|190px|[Քոֆի Քինգստոնը օդային կրկնակի ոտնահարված է հասցնում Նեշին]]

### [[Լուչա Լիվռե|Lucha de Apuesta]]-ի ռեկորդը

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1959 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Դավիթ Թինոյան

**Դավիթ Ֆերդինանդի Թինոյան** (), արդի հայ պատմաբան, պատմական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1980 թվականի օգոստոսի 16-ին Լոռու մարզի Վանաձոր քաղաքում։ 1997 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 46 միջնակարգ դպրոցը։ Նույն թվականին ընդունվել և 2001 թվականին ավարտել է ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի բակալավրիատը։ 2001-2003 թվականներին սովորել է ԵՊՀ Պատմության ֆակուլտետի Համաշխարհային պատմության ամբիոնի մագիստրատուրայում։ 2003-2006 թվականներին ուսանել է ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտի ասպիրանտուրայում։ 2006 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ «Կիլիկիայի հայկական թագավորությունը և ինքնիշխան կազմավորումները 1320-1424 թթ.» թեմայով։ 2005 թվականից ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի միջին դարերի բաժնի գիտաշխատող է։ 2006 թվականից դասավանդում է ԵՊՀ Պատմության ֆակուլտետի Համաշխարհային պատմության ամբիոնում։

## Գիտական հոդվածներ
* Կոստանդին II-ի կերպարը Ժան Դարդելի ժամանակագրության մեջ, «Հայոց պատմության հարցեր», N 6, Երևան, 2005, էջ 248-256։ 
* Կիլիկիայի հայկական թագավորության ներքին և արտաքին իրավիճակը 1320-1323 թթ., «Բանբեր Երևանի համալսարանի», N 1 (118), Երևան, 2006, էջ 179-185։
* Լևոն Բռնակալի գահակալման հարցի շուրջ, «Հայոց պատմության հարցեր», N 8, Երևան, 2007, էջ 106-113։ 
* Կիլիկիայի հայոց թագավորությունը 1365-1373 թթ., «Հայոց պատմության հարցեր», N 10, Երևան, 2009, էջ 77-87;
* Լևոն Լուզինյանի գահակալումը և Սսի անկումը, «Լրաբեր հասարակական գիտությունների», N1 (624), Երևան, 2009, էջ 33-39։ 
* Մի դրվագ Կիլիկյան Հայաստանի պատմությունից. 1344 թ. պետական հեղաշրջումը, «Պատմության հարցեր», թիվ 1, Տարեգիրք, Երևան, 2009, էջ 225-232։
* Կիլիկիան 15-րդ դարի առաջին կեսին, «Հայ աստվածաբան», Երևան, 2010, էջ 225-231։

## Ուսումնա-մեթոդական ժողովածու
* Հայոց պատմություն. պետական ավարտական և միասնական քննությունների 5 թեստերի ժողովածու (համահեղինակ՝ Լիլիթ Մկրտչյան), Երևան, 2009, 65 էջ։

## Գրքեր
* Կիլիկիո հայոց թագավորությունը և ինքնիշխան կազմավորումները 1320-1424 թթ., Երևան, ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտ, 2011, 194 էջ։
* Ամբողջատիրական համակարգի ձևավորումն ու անկումը Եվրոպայում (Իտալիա, Գերմանիա), Երևան, 2015, 152 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Երևանի պետական համալսարանի պատմության 90-ամյա պատմության ֆակուլտետը, Երևան, Բավիղ, 2009, էջ 210։

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ
Կախոց

մինի|BRM P261 մրցարշավային մեքենայի կախոցը
մինի|Caterham Sevens մրցարշավային մեքենայի կախոցը
**Կախոց**, մանրամասերի, հանգույցների և մեխանիզմների ամբողջություն, որոնք կապում են մեքենայի թափքը նեցուկային տարրերի հետ (անիվների, գլանների և այլն)։ Կախոցը նախատեսված է դինամիկ բեռնվածության իջեցման և շարժման ընթացքում նեցուկային տարրերին դրա հավասարաչափ բաշխման ապահովման, ինչպես նաև կախոցը ծառայում է մեքենայի քարշային որակի բարձրացման համար։
մինի|Կախոցի մասը (հարվածամեղմիչը, զսպանակը և այլն) ագուցված թափքին

## Արտաքին հղումներ
* Կախոց

Կատեգորիա:Մեխանիզմներ
Կատեգորիա:Տանկի կառուցվածք
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Բանանց)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի** (նաև՝ Բանանցի Սուրբ Աստվածածին), հայկական առաքելական եկեղեցի ներկայումս՝ Ադրբեջանի Հանրապետության Դաշկեսանի շրջանի Բանանց գյուղի կենտրոնում՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու հյուսիսային կողմում, գրեթե կից։

## Պատմություն
Համաձայն Տեր-Պողոս Եպիսկոպոսյանցի վկայության՝ 19-րդ դարի վերջին Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին գտնվում էր անմխիթար վիճակում.

1981 թվականին եկեղեցին վերանորոգվել է։

## Ճարտարապետություն
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին միանավ, թաղածածկ հորինվածքով, անմշակ քարով, կրաշաղախով իրականացված կառույց է (արտաքին չափերն են՝ 9,64 x 7,40 մ)։ Միակ մուտքը՝ 19-րդ դարի ձևափոխության ակնհայտ դրոշմով (լայնացվել է), բացված է արևմտյան ճակատից։ Լուսավորությունն իրականացվել է դեպի ներս լայնացող 2 լուսամուտների միջոցով։ Ունի լայն խորան, ավանդատներ չունի։ Կառույցն առանձնահատուկ է թե՛ ներքուստ և թե՛ արտաքուստ պատերի մեջ ագուցված բազմաթիվ խաչքարերով ու տապանաքարերով։ Մեր հաշվառմամբ դրանց ընդհանուր քանակը կազմել է 153 միավոր գերեզմանական հուշարձան, որոնցից 22-ը՝ տապանքար, 131-ը՝ խաչքար։ Ընդ որում, վերջիններս ագուցված են ամենուրեք՝ սկսած քիվատեղերից մինչև խորհրդարաններ ու լուսամուտներ։

Խաչքարերն ու տապանաքարերը ոճական և գեղարվեստական առումով վերաբերում են ԺԶ-ԺԷ դարերին։ Դրանցում զգալի թիվ են կազմում նաև արձանագրվածները։

## Կալվածքներ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին կալվածներ ուներ նաև Գանձակում. «1845 ամի ի գիւղն Բանանց սբ. Աստուածածնայ եկեղեցի ունի զմի փոքր պարտեզ թթենեաց, ի քաղաքին Յելիզավետապոլ ունի զմի փոքրիկ մահլայ յորում է մի տուն»։ Ի դեպ, Գանձակում գտնվող այգին եկեղեցուն 1839 թ. նվիրել էր հանգուցյալ գանձակաբնակ բանանցեցի տիկին Հռիփսիմե Հարությունյանցը

## Տես նաև
* Բանանց (Դաշկեսանի շրջան)
* Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (Բանանց)

## Ծանոթագրություններ

ա
Կատեգորիա:Դաշքեսանի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բանանց (գյուղ)
Ազատներ

**Ազատներ** (պահլավ. âzât, պարսկ. âzâd), ազնվական դաս միջնադարյան Հայաստանում։ Լայն իմաստով ազատներ, ազատորեար կամ ազատանի են կոչվել առհասարակ արտոնյալ խավերը, նեղ իմաստով՝ ազնվականների միայն ստորին դասը։ Մոտավորապես համապատասխանում է Սասանյան Պարսկաստանի (III–VII դդ.) ազատների (հեծյալ֊արտեշտարան), միջնադարյան Եվրոպայի հեծյալների (chevaliers) կամ Կիլիկյան Հայաստանի ձիավորների դասին։ Ազատներ վասալական կախման մեջ էին հողի գերագույն տերերից, նրանցից էին ստանում պայմանական հողաբաժինների և ժառանգաբար օգտագործում՝ դառնալով ավատառու (տես Խոստակդար)։ Ազատներ հողատու տերերի համար կատարում էին զինվորական և պատվարժան այլ ծառայություններ, մասնակցում աշխարհաժողովներին։ Հանցավոր ազատներ դատվում էին հասարակական դատարանում․ նրանց չէր կարելի մարմնական պատժի ենթարկել կամ ուղարկել ստորին աշխատանքի, ենթակա էին միայն դրամատուգանքի։ Ազատների արյան գինը կրկնակի բարձր էր անազատների արյան գնից։ Հայ մատենագրության մեջ ազատներ հայտնի են նաև «որսատենչ» կամ «փափկացյալ» անվամբ՝ խաղաղ պայմաններում ժամանակի մեծ մասը որսորդության կամ զվարճությունների հատկացնելու համար։ Հայ պետականության անկումից հետո ազատների դասն աստիճանաբար դադարեց գոյություն ունենալուց։

## Գրականություն
* Մանանդյան Հ., Ֆեոդալիզմը հին Հայաստանում, Երկեր, հատոր 4, Երևան, 1981
* Նիկողայոս Ադոնց, Հայաստանը Հուստինիանոսի դարաշրջանում, Երևան, 1987

Կատեգորիա:Ավատատիրությունը Հայաստանում
Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության պետական կարգ
Կատեգորիա:Հայկական ազնվականական կոչումներ