Ցեզիումի բրոմիդ

**Ցեզիումի բրոմիդ**, CsBr, բրոմի և ցեզիումի բինար, անօրգանական միացություն, բրոմաջրածնի ցեզիումային աղը։ Անգույն (բյուրեղային վիճակում) նյութ է՝ իոնային բյուրեղացանցով․ լավ է լուծվում ջրում, սուբլիմացիայի չի ենթարկվում, ունի ջերմային կայունություն։ CsBr-ի բյուրեղային ցանցը խորանարդային է, որը նման է CsCl-ի կառուցվածքին։

## Մոլեկուլային և բյուրեղային կառուցվածք
Ցեզիումի բրոմիդը վառ արտահայտված իոնային կառուցվածքով նյութ է, որտեղ ամեն Cs+ իոն շրջապատված է բրոմի ութ Br− իոնով։ Իոնացման էներգիան կազմում է I = 7,78 Էվ․[էջ 373]։ Ատոմացման էներգիան (Eատ)՝ 395 կՋ/մոլ․[էջ 380]։ Ցեզիումի բրոմիդը գազային վիճակում առաջացնում է Cs2Br2 բանաձևով դիմեր միացություն, որն ունի շեղանկյուն կառուցվածք։
left|thumb|150 px|CsBr-ի բյուրեղացանցի կառուցվածքը
Միացության բյուրեղային ցանցը խորանարդային է, տարրական (α-CsBr), տարածական խումբը՝ *P m3m*, *a* = 0,429 նմ, Z = 1։

Տաքացման պայմաններում α-CsBr-ը մոդիֆիկացվում է՝ դառնալով β-CsBr (NaCl-ի նման)․[էջ 91]։ Տարածական խումբը՝ *F m3m*, *a* = 0,723 նմ, Z = 4։ Բյուրեղային ցանցի էներգիան՝ U = 625,9 կՋ/մոլ․[էջ 101]։ Cs-Br կապի երկարությունը գազային վիճակում կազմում է 307 պիկոմետր, հեղուկ վիճակում՝ 355 պիկոմետր, պինդ վիճակում՝ 362 պիկոմետր։ Ցեզիումի բրոմիդի բյուրեղները հեղուկ գալիումի հետ տաքացնելիս դիլոկացիայի են ենթարկվում, հանգեցնում է անբնական ճկունության և միացության առաձգականության։

Տարրերի զանգվածային բաժինները․ Cs 62,45 %, Br 37,55 %։

## Ֆիզիկական հատկություններ
Ցեզիումի քլորիդը նորմալ պայմաններում անգույն (մեծ բյուրեղային տեսքով) կամ սպիտակ (փոշու նման) միացություն է, որը լավ է լուծվում ջրում (100 գ H2O-ում 123,3 գրամ CsBr՝ 50 °С-ում, 214 գ՝ 80 °С-ում)․[էջ 620]։ Լուծման ջերմությունը ջրում, սենյակային պայմաններում կազմում է −25,96 կՋ/մոլ։ Բյուրեղահիդրատներ չի առաջացնում։ Ջրային լուծույթում բյուրեղանալով առաջացնում է անջուր խորանարդային բյուրեղներ կամ անջուր շեղանկյունաձև դոդեկաեդրեր․[էջ 100]։

Ցեզիումի բրոմիդի ջրային լուծույթի խտությունը 20&nbsp;°C ջերմաստիճանում․[էջ 645]․

Միացությունը լուծվում է մեթանոլում, էթանոլում․ լավ է լուծվում մրջնաթթվում և հիդրազինում, վատ է լուծվում ացետոնում, եթերներում, պիրիդինում, ացետոննիտրիլում, նիտրոբենզոլում։

Լավ է լուծվում բրոմաջրածնական թթվում։ CsBr-ի առավելագույն կոնցենտրացիայի և HBr-ի տարբեր կոնցենտրացիաների կախումը 25&nbsp;°C ջերմաստիճանային պայմաններում․

Հիմնական թերմոդինամիկական բնութագրեր․[էջ 462, 532]․
*գազային վիճակում*․
* ձևավորման հիմնական էնթալպիա - ΔHo298 = −208 կՋ/մոլ
* ձևավորման հիմնական էնթրոպիա - So298 = 267 Ջ/(մոլ·Կ)
* Գիբսի էներգիա - ΔGo298 = −240 կՋ/մոլ
*բյուրեղային վիճակում* 
* ձևավորման հիմնական էնթալպիա - ΔHo298 = −392 կՋ/մոլ
* ձևավորման հիմնական էնթրոպիա - So298 = 117 Ջ/(մոլ·Կ)
* Գիբսի էներգիա - ΔGo298 = −379 կՋ/մոլ

## Ստացում
Լաբորատոր պայմաններում ցեզիումի բրոմիդը ստացվում է հիդրօքսիդների, կարբոնատների, հիդրոկարբոնատների կամ սուլֆիդների և բրոմաջրածնական թթվի փոխազդեցությունից․

:\mathsf{CsOH+HBr=CsBr+H_2O}

:\mathsf{Cs_2CO_3+2HBr=2CsBr+CO_2\uparrow+H_2O}

Մեկ այլ տարբերակ է ցեզիումի կարբոնատի և կալցիումի բրոմիդի կամ բարիումի բրոմիդի միջը փոխանակային ռեակցիայից․

:\mathsf{Cs_2CO_3+CaBr_2=2CsBr+CaCO_3\downarrow}

## Քիմիական հատկություններ
Ցեզիումի բրոմիդը բավականին կայուն միացություն է։ Գազային բաղադրությամբ՝ 2100-2400 կելվին պայմաններում, դիսոցման հաստատունը չի գերազանցում 0,025-ը։

Ցեզիումի քլորիդի ջրային լուծույթը փոխազդում է հեղուկ բրոմի հետ, որի հետևանքով առաջանում է ցեզիումի դիբրոմբրոմատ․

:\mathsf{CsBr+Br_2=Cs[Br(Br)_2]}

Քլորի հետ փոխազդելով առաջացնում է ցեզիումի դիքլորբրոմատ․

:\mathsf{CsBr+Cl_2=Cs[Br(Cl)_2]}

## Կիրառություն
* Մտնում է լյումինաֆորի բաղադրության մեջ՝ լյումինէսցենտային էկրանների համար, օգտագործվում է ռադիոգրության մեջ։
* Համարվում է ալկալիական մետաղների աղբյուր՝ քրոմատոգրաֆիայի համար, օգտագործվում է ընտրողական գազային քրոմատոգրաֆիայի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ցեզիումի միացություններ
Կատեգորիա:Բրոմիդներ
Կատեգորիա:Երկտարր միացություններ
Կատեգորիա:Մետաղների հալոգենիդներ