Իմ գայլը

**«Իմ գայլը»**, Հրանտ Մաթևոսյանի պատմվածքներից։ Գրվել է 1978 թվականին։

## Գնահատական
«Դաշտանկարի» պատկերագրումը Մաթևոսյանի ստեղծագործություններում գլխավորապես իրականացվում է հերոսների յուրատեսակ «ճամփորդության» գրական հնարանքով։ Այդպես որոշակի ճանապարհ են անցնում Հացը, Մեր վազքը, Պատիժը, Իմ գայլը, Ալխո (վիպակ), Գոմեշը, Սկիզբը (վիպակ), Տերը, Տախը և այլ երկերի հերոսները, և այդ ճանապարհները անցնում են հայրենի բնաշխարհի տարբեր վայրերով՝ գյուղ ու քաղաք, դաշտ ու արոտ, ձոր ու լեռ, անտառ ու բացատ, և ակամա ու բնականաբար «քարտեզագրվում» է տեղանքը, բայց դա քարտեզ չէ, այլ մոտիկ պլանի տեսագրություն, եռաչափ պատկեր, որ դիտողին էլ է առնում իր տարածքի մեջ, դա կենդանի, լուսավորված ճանապարհ է։ 

Արմիկի «Իմ գայլը» ճանապարհը Կիրովականից իրենց գյուղ ու ետդարձի ճանապարհն է։ Մայրը նրան ուղեկցում է մինչև գյուղի ծայրը։ «Երբ Հոնուտ բլուրից ես ետ նայեցի, նա ծնկել էր սուրբ Սարգիս մատուռի դեմ։ Նա հավատացյալ չէր, նա ինձ համար հիմա հավատացյալ էր դարձել։ Խաչերի ոլորանից՝ նա դեռ ծնկած էր մատուռի դեմ։ Ձնծաղկի բլրին ես կանգ առա, իբր թե շտկում եմ շալակս, ուսիս վրայով ես թաքուն ետ նայեցի՝ նա կանգնած էր մատուռի տակ, սպիտակ ձյուների մեջ և ձեռքով ասում էր՝ գնա, գնա, գնա»։

## Սյուժե
«Իմ գայլը» պատմվածքը շատ խորքային ստեղծագործություն է։ Արմիկը՝ ով ընդամենը տասնչորս տարեկան էր, սովորում էր Կիրովականի մանկավարժական ուսումնարանում։ Նա ծանր նյութական վիճակում էր գտնվում, քանի որ ուսանողական թոշակը ընդամենը 140 ռուբլի էր։ Ծնողները հասարակ գյուղացիներ էին, որոնք նույնպես դժվար էին գոյատևում։ Նա իր ստացած այդ չնչին գումարը բաժանոմ էր ամբողջ ամսվա հացի քանակին, իսկ մնացած գումարը ոչնչի չէր հերիքում։ Անգամ ուսումնարանի հատկացված վառելափայտը  մի քանի օր էր տաքացնում։ ՈՒսումնարանի ղեկավարությունը ու նրա հայրը հասկանում էին, որ հնարավոր չէ ապրել, բայց հույսները դրել էին հրաշքի վրա։ ՈՒսումնարանը մինչև երկուշաբթի փակ էր։ Արմիկը գնում է կայարան և վազելով հասնում ապրանքատար գնացքի ետևից։ Թռչում ու կախվում է վերջին վագոնից և մի կերպ տեղավովում։ Նա խաբում է ուղեկցորդին և ասում՝ Վրաստան է գնում։ Երբ արդեն հասել էին Դսեղ, դեռ գնացքի  ընթացքը չէր արագացել նա ցատկում է վագոնից։ Տուն է հասնում։ Վառարանը տաք էր։ Հաճարի ձեթով տապակած կարտոֆիլ են ուտում, խմում տանձի չրով թեյ։ Մայրը և հայրը շատ էին անհանգստանում տղայի համար։ Հայրը նրան ասում է, որ մի փոքր էլ համբերի մինչ կվաճառի կովը և գումարը կտա Արմիկին։ Սակայն Արմիկը ընդդիմանում է։ Մայրն ու հայրն անկյուն քաշվեցին և իրար մեջ խոսելով հասկացան, որ  ցորենից ձավար անելն լավ կլիներ նրա համար, բայց Արմիկն ամաչում էր տանտիրոջ աղջկանից։ Նա կտեսներ, որ ամեն օր ջուր ու ձավար է ուտում։ Մայրն իր ձեռքով լողացնում  է Արմիկին, չնայած, որ նա ամաչում էր։ Գնալու ժամանակը եկավ։ Ճանապարհին սկսեց նրա ոտքը ցավալ։ Գնացքից թռչելու ժամանակ նա ոտքը վնասել էր, իսկ վերքը ցուրտը տարել էր։ Նստել էր ու ոտքը ձյունով շփում էր՝ մինչև որ ցավը մեղմացավ։ Նա գլուխը բարձրացրեց և տեսավ մի շուն․ մտածեց Բասարն է, բայց գայլ էր, որը փախչելու մտադրություն չուներ։ Երեխան համարձակ նայում էր գայլին և գնում նրան ընդառաջ։ Գայլն առաջ ու ետ էր ցատկում, իսկ Արմիկը կաթվածահար եղած բղավեց հորը, սակայն նրան չէին լսի։ Տղան կարողացավ գայլին մոլորեցնելով շեղել ճանապարհից։ Դսեղից մինչև կայարան գայլի հուշը չթողեց հիշել ոտքի ցավի մասին։ Գնացքը եկավ։ Փոստատար վագոնի պահապանը տեսավ տղային և սկսեց նախատել։ Նրանք մինչ Վանաձոր վիճում էին։ Այդպես Արմիկը կարողացավ մեղմել և կրկին չհիշել անհանգստացնող ցավի մասին։ Նանարիկը՝ քույրը, Արմիկին լողացնելու ժամանակ մոր աչքը պահել էր և հացի խմորի մեջ կրկին աղ էր ավելացրել։ Հացն այնքան աղի էր, որ նա մի կերպ ծամում էր ստիպված։ Արմիկի կոկորդը սառը ջրից թարախակալել էր։ Գիշերն տարան նրան Հասմիկենց տուն։ Հասմիկը համարյա թե պատրաստի բժիշկ էր։ Նրան խնամում էին՝ թեյ, տաք ճաշ հյուրասիրում։ Հասմիկի հայրը աշխատանքից եկավ և Արմենի հետ հացի նստեց։ Կերավ Արմիկի աղի հացից և թույլ չտվեց Հասմիկին և մորը մոտ գալ այդ հացին, քանի որ հասկանում էր Արմիկի ամաչելու պատճառը։ Պատմեց նրա անցած ճանապարհը ու ասաց —
եկել ես ում մոտ ինչով ես պարծենում։

## Կերպարներ
*Արմիկ
*Հրայր՝ եղբայրը
*Նանիկ՝ քույրը
*մայրը
*հայրը
*Սեդրակ՝ հորեղբայր
*Հասմիկ՝ տանտիրոջ աղջիկը

## Տես նաև
* Ահնիձոր (Հրանտ Մաթևոսյան)
* Գոմեշը
* Ալխո (վիպակ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հրանտ Մաթևոսյանի ստեղծագործություններ