Կարլ Սենդբերգ

320px|մինի|,,Հիշողության քարը,,, որի ներքո ամփոփված են գրողի ու նրա կնոջ աճյունամոխիրները
**Կարլ Ավգուստ Սենդբերգ** (անգլ.՝ **Carl August Sandburg**, ), 20-րդ դարի ամերիկացի բանաստեղծ, պատմաբան, վիպասան, բանահավաք, Պուլիտցերյան մրցանակի եռակի դափնեկիր (1919, 1940, 1951 թթ.): Ընդ որում՝ այդ մրցանակին երկու անգամ արժանացել է իր պոեզիայի, մեկ անգամ՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հանրահայտ նախագահներից մեկի՝ Աբրահամ Լինքոլնի մասին գրած կենսագրական գրքի համար։

Սենդբերգին դեռ իր կենդանության օրոք համարել են «խոշոր դեմք՝ ժամանակակից գրականության մեջ»` հատկապես նկատի առնելով նրա բանաստեղծական ժողովածուները, ներառյալ «*Չիկագոյի երգերը*» («*Chicago Poems* », 1916), «*Եգիպտացորեն հավաքողները*»  (*Cornhuskers*, 1918), «*Ծուխ և պողպատ*»-ը (*Smoke and Steel*, 1920): Գրաքննադատությունը նրան հռչակում էր «իր ժամանակների անմրցակից բանաստեղծ առաջին հերթին գուցե այն պատճառով, որ նրա ստեղծագործական փորձը նրան կապում է ամերիկյան կյանքի բազմաթիվ կողմերի հետ»։ Սենդբերգի մահվան օրը՝ 1967 թվականի հուլիսի 22-ին ԱՄՆ այն ժամանակվա նախագահ Լինդոն Ջոնսոնը այս կերպ է բնութագրել նրան. «Կարլ Սենդբերգի մասին քիչ կլինի ասել միայն, որ նա Ամերիկայի ձայնն էր, քիչ կլինի ասել, որ ուժեղ ու հանճարեղ բանաստեղծ էր. նա հենց Ամերիկայի մարմնացումն էր»։

## Կենսագրություն
Սենդբերգը ծնվել է Շվեդիայից արտագաղթածների ընտանիքում։ Երիտասարդության տարիներին բազմաթիվ աշխատանքներ է փորձել. եղել է Գեյլսբուրգում գործող «Յունիոն հոթել»-ի վարսավիրանոցային սրահի դռնապան, կաթնավաճառ, շինարար, հնձվոր։ Տևական ընդհատումից հետո հաճախել է Գեյլսբուրգի Լոմբարդ քոլեջ... Իսպանա-ամերիկյան պատերազմի ժամանակ կամավոր զինվորագրվել է, բայց մարտական գործողությունների այդպես էլ չի մասնակցել։ Հաճախել է Վեսթ Փոյնթում գտնվող ամերիկյան ռազմական ակադեմիայի պարապմունքներին, բայց ընդամենը երկու շաբաթ. մաթեմատիկայի ու քերականության քննություններից «կտրվելով»՝ դուրս է մնացել։ Գրական իր գործունեությունն սկսել է որպես  *Chicago Daily News*-ի ժուռնալիստ։

Տեղափոխվել է Միլուոկի (Իլինոյսի նահանգ)։ 1910—1912 թվականներին եռանդուն կերպով մասնակցել է սոցիալ-ժողովրդավարական կուսակցության նահանգային կազմակերպության աշխատանքներին, դարձել առաջին անգամ այդ կուսակցությունից ընտրված քաղաքապետի՝ Էմիլ Զայդելի քարտուղարը։ 1913 թվականից բնակություն է հաստատել  Չիկագոյում, հռչակվել այդ քաղաքի գլխավոր բանաստեղծ։ 1916 թվականին լույս է ընծայել բանաստեղծական առաջին ժողովածուն՝ «*Չիկագոյի երգերը*», որին հաջորդել են «*Եգիպտացորեն հավաքողները*» (1918), «*Ծուխ և պողպատ*» (1920), «*Արևակեզ Արևմուտքի քարերը*» (1922) գրքերը։

Սենդբերգը հանդես է եկել որպես Ուոլթ Ուիթմենի բանաստեղծական ավանդույթները շարունակող ու զարգացնող, ժամանակակից քաղաքն ու արդյունաբերական հեղափոխությունը գովերգող հեղինակ։ Գրել է նաև կենսագրական մեծածավալ երկեր, այդ թվում՝ ԱՄՆ տեսնվեցերորդ նախագահ Աբրահամ Լինքոլնի կյանքի պատմությունը, որ հագեցած է վերլուծական բազմազան նյութերով, բազում ուշագրավ փաստերով (առաջին անգամ հրատարակվել է 1939 թվականին, այնուհետև բազմիցս վերահրատարակվել է, թարգմանվել ու լույս ընծայվել աշխարհի շատ ժողովուրդների լեզուներով, այդ թվում՝ հայերեն)։

Կարլ Սենդբերգը վախճանվել է 89 տարեկան հասակում։ Նրա աճյունամոխիրը հողին է հանձնվել իր բնօրրանի՝ Գեյլսբուրգի այն տան ետնաբակում, որտեղ շուրջ ինը տասնամյակ առաջ ծնվել էր His wife and two daughters would also be interred there. See the signage.: «Հիշողության քար»-ի տակ ամփոփվել է նաև նրա կնոջ աճյունամոխիրը։
### Հիշատակ
Գեյլսբերգյան այն տունը, որտեղ ծնվել ու մանկությունն է անցկացրել ապագա գրողը, ստացել է պետականորեն պահպանվող պատմական վայրի կարգավիճակ։ Այդպիսի կարգավիճակ է շնորհվել նաև Հյուսիսային Կարոլինայի Ֆլաթ Ռոք բնակավայրի այն տանը, որտեղ 22 տարի ապրել է Կարլ Սենդբերգը։

1978 թվականի հունվարի 6-ին՝ նրա ծննդյան 100-ամյակի օրը ԱՄՆ փոստային ծառայությունը թողարկել է գրողի դիմանկարն ու ինքնագիրը կրող հատուկ նամականիշ։

Իլինոյսի համալսարանի հազվագյուտ գրքերի ու ձեռագրերի գրադարանը Սենդբերգի ընտանիքի անդամներից գնել ու պահպանում է գրողի արխիվը՝ շուրջ 600 խորանարդ ոտնաչափ ընդհանուր ծավալով ձեռագրեր, լուսանկարներ, փաստաթղթեր։

2011 թվականին Կարլ Սենդբերգին բաժին է հատկացվել Չիկագոյի գրական փառքի սրահում։

Կարլ Սանդբերգի անունով են կոչվել Չիկագոյի արվարձանային ավաններից մեկը, Գեյլսբուրգի քոլեջը, հանրախանութը, ամերիկյան բազմաթիվ դպրոցներ, Միչիգանի նահանգի Լիվոնիայի գրադարանը։ Չիկագոյի հանրային գրադարանը սահմանել է Սանդբերգյան ամենամյա մրցանակ, որ շնորհվում է գրականության բնագավառում նշանակալի ներդրում կատարած հեղինակներին։

Ամերիկյան տրանսպորտային ընկերություններից մեկը 2006 թվականից երթուղի է մտցրել Կարլ Սենդբերգի անունը կրող գնացք։

* Քանդակագործ Ավարդ Ֆեյրբենքսը կերտել է գրողի կիսանդրին։
* Ռիչարդ Արմուրը 1953 թ. հունվարին լույս է ընծայել "Driving in a Fog; or Carl Sandburg Must Have Been a Pedestrian" բանաստեղծությունը։
* Վիլյամ Սարոյանը Կարլ Սենդբերգի մասին պատմվածք է գրել, որը լույս է տեսել 1971 թվականին նրա հրատարակած *Letters from 74 rue Taitbout or Don't Go But If You Must Say Hello To Everybody*գրքում։
* Նկարիչ Թոմաս Հարթ Բենթոնը 1956 թվականին ստեղծել է գրողի դիմանկարը։
* Սենդբերգի *Sometime they'll give a war and nobody will come* ասույթը (*The People, Yes* բանաստեղծությունից) դարձել է խաղաղության գերմանական շարժման կարգախոսը՝ *Stell dir vor, es ist Krieg, und keiner geht hin*,, որը հաճախ սխալմամբ վերագրվել է Բերտոլդ Բրեխտին։
* Պետեր Լուիս վան Դիյկը Կարլ Սենդբերգի «*Չիկագոյի երգեր*» ժողովածուի բանաստեղծությունների հիման վրա գրել է *Windy City Songs* երգաշարը, որը 2007 թվականին հնչել է Չիկագոյի մանկական երգչախմբի և *Nelson Mandela Metropolitan University*-ի երգչախմբի կատարմամբ։
* Սթիվեն Սփիլբերգը հայտարարել է, որ իր *E.T.: The Extra-Terrestrial* կինոնկարի գլխավոր հերոսի դեմքը ստեղծագործվել է Սենդբերգի, Էռնեստ Հեմինգուեյի ու Ալբերտ Այնշտայնի դիմագծերի հիման վրա։
* Երաժիշտ Բոբ Գիբսոնի *The Courtship of Carl Sandburg* տեսահոլովակում Թոմ Ամանդսը կատարում է Սենդբերգի դերը։

## Գրականություն
* Կարլ Սենդբերգ - «Լինկոլն», Երևան, «Հայաստան»  հրատարակչություն, 1988 թ., 720 էջ /թարգմանիչ՝ Ռ. Բ. Կարապետյան/ 
* 
* Niven, Penelope. *Carl Sandburg: A Biography*. New York: Scribner's, 1991.
* Sandburg, Carl. *The letters of Carl Sandburg*. New York: Harcourt, Brace & World, 1968.
* Sandburg, Helga. *A Great and Glorious Romance: The Story of Carl Sandburg and Lilian Steichen*. New York: Harcourt Brace Jovanovich, 1978.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Կարլ Սենդբերգի ծննդավայրը (at sandburg.org
*Կարլ Սենդբերգի ծննդավայրը  (at uncharted101.com
*[Կարլ Սենդբերգի տունը Հս. Կարոլինայում from the [National Park Service]
* 
*Կարլ Սենդբերգի մասին տվյալների հավաքածու from the University of Illinois
*Կարլ Սենդբերգ FBI-ի կայքէջից

Կատեգորիա:Պուլիցերյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Վասա հարստություն
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կենսագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ