Հենրի Բրիգս

**Հենրի Բրիգս**  անգլիացի մաթեմատիկոս, մաթեմատիկայի պրոֆեսոր Գրեշեմ քոլեջում (Լոնդոն), այնուհետև՝ Օքսֆորդի համալսարանում,  տասնորդական լոգարիթմների առաջին աղյուսակների ստեղծողը:

Գիտնականի անունով են կոչվել Բրիգս գագագթը՝ Անտարկտիդայում (1962 թվականին) և Լուսնի տեսանելի կողմում գտնվող խառնարանը (1935 թվականին):

## Կենսագրություն և գիտական գործունեություն
Հենրի Բրիգսը ծնվել է 1561 թվականի փետրվարին Ուորլիվուդում՝ Անգլիական Յորքշիր կոմսությունում։ 1577 թվականին ընդունվել է Քեմբրիջի համալսարանի Սուրբ Ջոն քոլեջ, որն ավարտել է 1581 թվականին։ 1855 թվականին ստացել է մագիստրոսի կոչում, 1588 թվականին ընտրվել է Սուրբ Ջոն քոլեջի անդամ, իսկ 1592 թվականին սկսել է դասավանդել այնտեղ։

1596-1619 թվականներին Բրիգսը եղել է երկրաչափության պրոֆեսոր նորաստեղծ Գրեշեմ քոլեջում (Լոնդոն)։ Բրիգսի ժամանակ Օքսֆորդի և Քեմբրիջի համալսարանները հիմնականում կորցրել էին իրենց գիտական ​​նշանակությունը և դեռևս հավատարիմ էին գիտության մասին միջնադարյան գաղափարներին: Որպես ծովային աճող ուժ՝ Անգլիան հրատապ կարիք ուներ տարածելու և զարգացնելու նավարկության ամենաժամանակակից մաթեմատիկական մեթոդները, ուստի Թոմաս Գրեշամը հիմնեց քոլեջ, որտեղ տարբեր դասախոսներ պետք է հանրային դասախոսություններ կարդային ժամանակակից թեմաներով, ոչ թե լատիներեն, այլ անգլերեն: Բացի մաթեմատիկայից, Բրիգսը դասախոսություններ է կարդացել նաև աստղագիտության և նավագնացության վերաբերյալ։ 1602 թվականին նա հրատարակել է «Բևեռի բարձրության որոշման աղյուսակը՝ տրված մագնիսական անկմամբ», իսկ 1610 թվականին՝ «Նավարկության բարելավման աղյուսակները»։

Որպես առաջնակարգ ուսուցիչ և գիտնական՝ Բրիգսը մեծ դեր ունեցավ Գրեշեմ քոլեջը՝ անգլիական մաթեմատիկայի ուսուցման և հետազոտության հիմնական կենտրոն դարձնելու գործում: Գրեշեմ քոլեջում Բրիգսը ձևավորեց կոպեռնիկյանների խումբ, որի մեջ էին մտնում  հայտնի ծովագնաց և կիրառական մաթեմատիկոս Էդվարդ Ռայթը, բնափիլիսոփա Ուիլյամ Գիլբերտը, գիտական ​​գաղափարների հանրահռչակող Թոմաս Բլանդվիլը և այլք: Արդյունքն եղավ Գիլբերտի՝ «Մագնիսի մասին» նշանակալից աշխատությունը (1600), որում իրենց ներդրումն ունեցան Ռայթը և Բրիգսը։

Այս ժամանակ Բրիգսը շատ էր հետաքրքրված աստղագիտությամբ, մասնավորապես նա ուսումնասիրում էր խավարումները։ Թեման պահանջում էր երկար և բարդ հաշվարկներ, ուստի Բրիգսը ցնցվեց, երբ կարդաց Նապիերի աշխատանքը լոգարիթմների մասին (1614) և գնահատեց, թե որքանով է այս հայտնագործությունը պարզեցնում և արագացնում աստղագիտական ​​հաշվարկները: Ընկերոջը ուղղված նամակում Բրիգսը գրում է, որ «Ես երբեք չեմ տեսել մի գիրք, որն ինձ ավելի շատ դուր գա կամ ինձ ավելի շատ զարմացնի»։

1615 թվականին Հենրի Բրիգսը Լոնդոնից Էդինբուրգ կատարեց ձանձրալի քառօրյա ճանապարհորդություն՝ այցելելու Նապիեր և արտահայտելու իր հիացմունքը նրա հանդեպ: Նապիերը 1614 թվականի իր աշխատության մեջ օգտագործել է բնական լոգարիթմների բավականին անսովոր ձևափոխություն, որտեղ մեկի լոգարիթմը հավասար է 161,180,957-ի։

Նապիերի հետ հանդիպման ժամանակ Բրիգսն առաջարկեց լոգարիթմները հաշվարկել՝ օգտագործելով 10-ի ավելի հարմար հիմքը, որտեղ մեկի լոգարիթմը պետք է հավասար լինի զրոյի։ Նապյերը հավանություն տվեց Բրիգսի առաջարկին և ասաց, որ ինքը ծրագրել է նման բարեփոխում, բայց վատ առողջական վիճակը խանգարում է նրան նոր աղյուսակներ կազմել։ Բրիգսը Նապիերի մոտ մնաց մեկ ամիս, հաջորդ տարի նորից այցելեց նրան, բայց երրորդ այցը չկայացավ․ 1617 թվականի գարնանը Նապիերի մահվան պատճառով։

Շուտով Բրիգսը կազմեց և հրապարակեց ընդհանուր լոգարիթմների առաջին աղյուսակները։ Բրիգսն առաջիններից էր, ով կիրառեց վերջավոր տարբերության մեթոդը և ինտերպոլացիան լոգարիթմները հաշվարկելիս։

* (1617 թվականին՝Նապիերի մահվան տարում) — «Առաջին հազար լոգարիթմները» (*Logarithmorum chilias prima*), Բնական թվերի 14 նիշանոց լոգարիթմներ՝ 1-ից մինչև 1000։
* (1624 թվական) — «Լոգարիթմների թվաբանություն» (Arithmetica logarithmica), Բնական թվերի լոգարիթմների 14 նիշանոց աղյուսակներ՝ 1-ից մինչև 20,000 և 90,000-ից մինչև 100,000 Լրացուցիչ ներառված են սինուսների 15 նիշանոց աղյուսակներ և շոշափողների և սեկանտների 10 նիշանոց աղյուսակներ: 1628 թվականին հոլանդացի հրատարակիչ Ադրիեն Վլակը ավարտեց Բրիգսի այս աշխատանքը՝ կազմելով ( Եզեկիել դե Դեկերիօգնությամբ) և հրապարակելով է 1-ից մինչև 100000 թվերի տասնորդական լոգարիթմների 10 նիշանոց աղյուսակներ։ Նա նաև հրապարակեց եռանկյունաչափական ֆունկցիաների տասնորդական լոգարիթմների 10 նիշանոց աղյուսակներ՝ 10 դյույմ քայլով: Բրիգս-Վլաք աղյուսակները դարձան Ռուսաստանում հրատարակված լոգարիթմների առաջին աղյուսակները (1703 թվական)։
* (1633 թվականին՝ հետմահու) — «Բրիտանական եռանկյունաչափություն» (*Trigonometria britannica*), Եռանկյունաչափական ֆունկցիաների լոգարիթմների 14 նիշանոց աղյուսակներ, խմբագրված Հենրի Գելիբրանդի կողմից)։

Այս աշխատանքների համար Անգլիայում և ԱՄՆ-ում տասնորդական լոգարիթմները հաճախ կոչվում են Բրիգսի լոգարիթմներ։ Նրանք զգալիորեն պարզեցրեցին բարդ հաշվարկները և լայն կիրառություն գտան։ Բացի աղյուսակներից, Բրիգսը 1621 թվականին հրատարակել է տրակտատներ երկրաչափության, եռանկյունաչափության, նավագնացության, ինչպես նաև աստղագիտության վերաբերյալ աշխատություններ, որոնցում նկատելի է նրա հետաքրքրությունը Կեպլերի օրենքների նկատմամբ։

Ի տարբերություն Նապիերի, Բրիգսը, որը համոզված պուրիտան էր, չէր դիմանում աստղագուշակությանը և այն անվանեց «ոչ այլ ինչ, քան անհիմն սնապարծության համակարգ»։

Բրիգսների ընտանիքն ուներ երկու որդի՝ Հենրին, ով հետագայում գաղթեց Վիրջինիա բրիտանական գաղութ, և Թոմասը, որը մնաց Անգլիայում։

1619 թվականից մինչև իր կյանքի վերջը Բրիգսը եղել է երկրաչափության ամբիոնի պրոֆեսոր, որը հիմնադրվել է նույն թվականին Հենրի Սավիլի կողմից Օքսֆորդի համալսարանում։ 1620 թվականին Բրիգսի առաջարկով նրա ընկեր Էդմունդ Գյունթերը դարձավ Գրեշեմ քոլեջի աստղագիտության պրոֆեսոր սահող կանոնի ապագա գյուտարարը (լոգարիթմական կանոնի նախորդը) և կոսինուս, կոտանգենս և կոսեկանս տերմինների հեղինակը, ով իր կյանքի մնացած մասը նույնպես նվիրեց այս ուսումնական հաստատությանը։

Բացի լոգարիթմների հետ աշխատելուց, նա զբաղվում էր Հյուսիսային Ամերիկայի քարտեզագրությամբ, նավաշինության ծրագրերով և ջրանցքների կառուցմամբ։ Վախճանվել է 1630 թվականին։ Թաղված է Օքսֆորդի Մերթոն քոլեջի մատուռում։ Բրիգսի տապանաքարը, որը բնորոշ է պուրիտանին, բացարձակապես զուրկ է որևէ զարդարանքից՝ կրելով միայն «Հենրիկոս Բրիջիուս» մակագրությունը։

## Աշխատություններ
* *A Table to find the Height of the Pole, the Magnetical Declination being given* (London, 1602, 4to)
* *Tables for the Improvement of Navigation*, printed in the second edition of Edward Wright's treatise entitled *Certain Errors in Navigation detected and corrected* (London, 1610, 4to)
* *A Description of an Instrumental Table to find the part proportional, devised by Mr Edward Wright* (London, 1616 and 1618, 12rno)
* *Logarithmorum Chilias prima* (London, 1617, 8vo) (http://locomat.loria.fr contains a reconstruction of this table)
* *Lucubrationes et Annotationes in opera posthuma J. Neperi* (Edinburgh, 1619, 4to)
* *Euclidis Elementorum VI. libri priores* (London, 1620. folio)
* *A Treatise on the North-West Passage to the South Sea* (London, 1622, 4to), reprinted in Samuel Purchas's *Pilgrims*, vol. iii. p.&nbsp;852
* *Arithmetica Logarithmica* (London, 1624, folio) (http://locomat.loria.fr contains a reconstruction of this table)
* *Trigonometria Britannica* (Goudae, 1633, folio) (http://locomat.loria.fr contains a reconstruction of this table)
* Two *Letters* to Archbishop James Usher
* *Mathematica ab Antiquis minus cognita*.

**Չհրատարակված աշխատություններ**

* *Commentaries on the Geometry of Peter Ramus*
* *Remarks on the Treatise of Longomontanus respecting the Quadrature of the Circle*

## Ծանոթագրություններ


## Գրականություն
* 
* 
* *Головинский И. А.* Ранняя история аналитических итераций и функциональных уравнений. // Историко-математические исследования. М.: Наука, вып. XXV, 1980, с. 25—51.
* .
* 
* 
* 

Կատեգորիա:17-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Անգլիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լոգարիթմներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի ակադեմիկոսներ