Մուրադ Թոփալյան

**Մուրադ Թոփալյան** (Mourad Topalian, ), ամերիկահայ քաղաքական գործիչ, Ամերիկայի Հայ Ազգային Կոմիտեի նախկին նախագահ (ԱՀԱԿ), մի քանի անգամ այցելել է Սպիտակ տուն։ Թոփալյանը 1999 թվականին ձերբակալվել է ամերիկյան իրավապահ մարմինների կողմից՝ ահաբեկչական գործողություններ կազմակերպելու և զենք ու պայթուցիկ նյութեր պահելու մեղադրանքով։ 2001 թվականին Թոփալյանն իրեն մեղավոր է ճանաչել գողացված պայթուցիկ նյութեր և ավտոմատ զենք պահելու մեջ և դատապարտվել 37 ամսվա ազատազրկման դաշնային բանտում և 3 տարվա ազատազրկման՝ հսկողության տակ։ Երբ Թուրքիան ՄԱԿ-ին պաշտոնական նամակ է ուղարկել Մուրադ Թոփալյանին դատապարտելու կապակցությամբ, Հայաստանի կառավարությունը հանդես է եկել նամակով՝ ի պաշտպանություն նրա, բողոքելով օգտագործված արտահայտությունների դեմ։

## Կենսագրություն
Մուրադ Թոփալյանը հայտնի է որպես ԱՄՆ-ում հայկական սփյուռքի ականավոր գործիչ։ Նա Ամերիկայի Հայ Ազգային Կոմիտեի (ԱՀԱԿ) նախագահն էր, կազմակերպություն, որը զբաղվում է հայկական շահերի պաշտպանությամբ և կապված է ՀՅԴ-ի հետ։ Ըստ U.S. News & World Report ամսագրի՝ Թոփալյանը «հայտնի էր Կոնգրեսի միջանցքներում և մի քանի անգամ հանդիպել է նախագահ Բիլ Քլինթոնի հետ» 1999 թվականին Մուրադ Թոփալյանը տեղափոխվել է Քլիվլենդ և զբաղեցրել Քայահոգի քոլեջի (Օհայո նահանգ) փոխնախագահի պաշտոնը:1999 թվականին նրան ներկայացվել են դաշնային մեղադրանքներ, որոնք հայտնի են որպես գործ «ԱՄՆ-ն ընդդեմ Մուրադ Թոփալյանի» (անգլ. USA vs. Mourad Topalian, Case No. 1:99 CR 35): Թոփալյանը հրաժարական է տվել ԱՀԱԿ նախագահի պաշտոնից։

### Մուրադ Թոփալյանի դեմ հետաքննություն
Թոփալյանի դեմ հետաքննությունը սկսվել է 1996 թվականին Բեդֆորդի արվարձանում (Օհայո) անհատական պահման վայրում զենքի և պայթուցիկի հայտնաբերմամբ։ Սենյակը բացվել է վարձավճարի վճարման վեցամսյա ուշացումից հետո (Թոփալյանը սկզբնական կազմակերպությունը վարձակալել է 1980 թվականից)։ Ոստիկանությունը դրանում հայտնաբերել է զենք և 100 ֆունտ փչացած պայթանյութ։ Ներսում հայտնաբերվել են մազերի մի քանի հատվածներ։ Այս դրվագների Գենետիկ դրոշմավորման վերլուծությունը, որն անցկացվել է 1999 թվականին, ցույց է տվել, որ համընկել է Մուրադ Թոփալյանի ԴՆԹ-ի հետ։ Ձերբակալության ժամանակ Թոփալյանը ՀԴԲ-ին կասկածում էր, որ Հայոց ցեղասպանության հարցում արդարության համար պայքարող ահաբեկչական խմբի առաջնորդ է եղել և մասնակցել է Նյու Յորքում ՄԱԿ-ին առընթեր թուրքական առաքելության վրա հարձակմանը։

#### Մեղադրական ակտ
1970-ական թվականներին թուրք պաշտոնյաների նկատմամբ Հայ ազգայնականների կազմակերպած մի շարք ահաբեկչություններ են տեղի ունեցել, որոնք դժգոհ էին, որ Թուրքիան չի ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը։ Ամբողջ աշխարհում 160 պայթյուն է տեղի ունեցել և սպանվել են 32 թուրք դիվանագետներ, ինչպես նաև նրանց ընտանիքների անդամներ։ Ահաբեկչությունը թուլացել է 1980-ականների կեսերին, սակայն շատ հարձակումներ մնացել են չբացահայտված։ Թոփալյանը մեղադրվում էր ԱՄՆ-ում երկու տասնամյակ թուրքական թիրախների դեմ ահաբեկչական գործողություններ նախապատրաստելու մեջ և կասկածվում էր 1981 թվականին Կալիֆորնիայում տեղի ունեցած երկու պայթյուններին մասնակցության մեջ, որոնք ուղղված էին Անահայմում Օրինջ շրջանի Կոնգրես-կենտրոնի և Բևեռլի Հիլզում (Կալիֆորնիա) թուրքական հյուպատոսության դեմ։ Թոփալյանը 1976-1996 թվականներին ենթադրաբար ղեկավարել կամ անմիջականորեն մասնակցել է Նյու Յորքում, Անահայմում և Բևեռլի Հիլզում պայթյունների իրականացմանը, զինամթերքի արտադրության ֆաբրիկաների կողոպուտին և մեծ քանակությամբ զենքի ապօրինի գնմանը։ Ընդհանուր առմամբ, մեղադրական ակտը պնդում էր, որ Թոփալյանը մասնակցել է դավադրության, որ մեղադրյալը և այլ հայտնի և անհայտ անձինք ձևավորել են «էլիտար խումբ» նպատակ ունենալով հանրության ուշադրությունը հրավիրել 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության վրա։ Թոփալյանի դեմ հիմնական ապացույցները ստացվել են նրա երկու նախկին հանցակիցներից։

Ըստ մեղադրանքի՝ Թոփալյանը ԱՄՆ-ի հայ երիտասարդության շրջանում հավաքագրել է պայթուցիկներ և մարդասպաններ և ապահովել զենքի ցուցադրումը Մասաչուսեթս նահանգի Ֆրանկլին քաղաքի հայ երիտասարդության ֆեդերացիայի ամառային ճամբարներում։ Ինչպես նշում են Օհայոյի դաշնային իշխանությունները, հայկական սփյուռքի այս հայտնի ներկայացուցիչը ճամբարը օգտագործել է որպես ուսումնական բազա թուրքական կառավարության դեմ ահաբեկչություններ նախապատրաստելու համար։ Մուրադ Թոփալյանը («սաղմոն») ուրիշներին ցույց է տվել, թե ինչպես օգտագործել զենքը, հավաքել և պայթեցրել Է ական-թակարդները 1976 և 1977 թվականներին։ Մի անգամ, միևնույն ժամանակ, տեղի է ունեցել վաղաժամ պայթյուն, որը առաջացրել է մարդու վնասվածքներ։ Նա նաև հայ երիտասարդներին ուղարկել է Բեյրութ՝ զենքի և պայթուցիկ նյութերի օգտագործման մարտավարությամբ մարզվելու համար։

Սակայն Թոփալյանի հասցեին ամենալուրջ մեղադրանքն այն էր, որ նա մասնակցել էր Նյու Յորքում ՄԱԿ-ի թուրքական առաքելության շենքի մոտ 1980-ի հոկտեմբերին տեղի ունեցած մեքենայի պայթյունից, որը հանգեցրել էր երեք մարդու վիրավորվելուն։ Ոստիկանությունը կասկածում է, որ նա մասնակցել է պայթյունի նախապատրաստմանը և ուղարկել մի խումբ, որը առևանգել է զենք և պայթուցիկ սարքեր, որոնք հետագայում օգտագործվել են ահաբեկչություն իրականացնելու համար։ 1979-1980 թվականներին Թոփալյանը տարբեր մարդկանց Մանհեթեն էր ուղարկում՝ ուսումնասիրելու ՄԱԿ-ում թուրքական առաքելության շենքերը։ Թոփալյանն ինքը Նյու Յորք է ժամանել 1980 թվականի հոկտեմբերի 11-ին պայթուցիկ նյութերով՝ թուրքական առաքելության վրա հարձակվելու համար։ 1980 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Թոփալյանը և նրա երկու հանցակիցները ռումբ են պայթեցրել առևանգված մեքենայի մեջ, ինչը հանգեցրել է թուրքական առաքելության ունեցվածքի վնասմանը։ Ահաբեկչության հետևանքով վիրավորվել է նաև երեք անցորդ։ 2010 թվականին Թոփալյանին հարցեր են ուղղվել այդ պայթյունի մասին, սակայն նա հրաժարվել է իրեն ահաբեկիչ ճանաչել, թեև ընդունել է զենք պահելու մեղքը, որը, ըստ մեղադրանքի, օգտագործվել է ահաբեկչության մեջ։

Թոփալյանը նաև մեղադրվել է 1982 թվականին քալիֆորնիացիներից մեկին դինամիտի հինգ շաշկի և դետոնատորների առաքումը Բոստոն պատվիրելու մեջ։ Դրանք նախատեսված էր օգտագործել Ֆիլադելֆիայում տեղի ունեցած պայթյունի ժամանակ։ ՀԴԲ-ի գործակալները պայթուցիկ են որսացել։ Նրանց ցուցմունքների համաձայն՝ կասկածյալ Սթիվեն Ջոն Դադյանը կարող էր կապեր ունենալ արդարության համար Մարտիկների հետ։

Գործընթացի ընթացքում թուրք-ամերիկյան ասոցիացիաների վեհաժողովը տվյալներ է տրամադրել, որոնք ներառում են ԱՄՆ-ում և այլ երկրներում հայկական ահաբեկչական գործողությունների ժամանակագրությունը, ինչպես նաև հայկական ահաբեկչության զոհերի ցուցմունքները։

#### Դատավճիռ
Մուրադ Թոփալյանը 1999 թվականին մեղադրվել է ահաբեկչական գործողություններում, պայթուցիկ նյութերի և հրազենի տիրապետման և պահպանման (ավտոմատներ և հրազեն՝ հեռացված սերիական համարներով), ինչպես նաև դրանց տեղափոխման մեջ։ Բեդֆորդի պահոցը, որն օգտագործվել է նրա և նրա հանցակիցների կողմից, գտնվել է երկարացված օրվա դպրոցից ոչ հեռու, որը աշխատում է բենզալցակայանում և գրասենյակային համալիրից, մայրուղուց 300 ոտնաչափ պակաս հեռավորության վրա, որով օրական 3000 ավտոմեքենա է անցել։ Դատավարության ընթացքում մեղադրող կողմը և պաշտպանական կողմը համաձայնություն են ձեռք բերել մեղքն ընդունելու վերաբերյալ, ըստ որի դավադրության մեղադրանքները հանվել են Թոփալյանի կողմից պայթուցիկ և հրազեն ապօրինի պահելու մեջ խոստովանության դիմաց։ 2004 թվականի հունվարի 24-ին նա դատապարտվել էր 37 ամսվա ազատազրկման դաշնային բանտում և 3 տարվա ազատազրկման՝ հսկողության տակ։

## Մրցանակներ
2000 թվականին ԱՀԱԿ-ն Թոփալյանին «Ազատության պարգև» («Freedom Award») է շնորհել «հայկական գործի առաջխաղացման գործում ունեցած ավանդի» և նրա «Հայոց պատմությանը և հայ ազգին նվիրված բացառիկ գործունեության» համար։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
*Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն
*Ամերիկայի Հայ Ազգային Կոմիտե
*Հայկական սփյուռք
*Հայերն ԱՄՆ-ում
*Հայոց ցեղասպանություն

## Արտաքին հղումներ
UN bomb attack suspect faces jail term. The Independent. 24 January 2001

Կատեգորիա:Ամերիկահայ քաղաքական գործիչներ