Հարցման վրա հիմնված ուսուցում

**Հարցման վրա հիմնված ուսուցում** (**հարցման վրա հիմնված ուսուցում**) (բրիտանական անգլերենում) ակտիվ ուսուցման մի ձև է, որը սկսվում է հարցեր, խնդիրներ կամ սցենարներ առաջադրելով։ Այն հակադրվում է ավանդական կրթությանը, որը սովորաբար հիմնված է ուսուցչի կողմից փաստերի և առարկայի վերաբերյալ իր գիտելիքների ներկայացման վրա։ Հարցման վրա հիմնված ուսուցումը հաճախ աջակցվում է ֆասիլիտատորի, այլ ոչ թե դասախոսի կողմից։ Հարցման մասնակիցները կբացահայտեն և կհետազոտեն խնդիրներ և հարցեր՝ գիտելիքներ կամ լուծումներ զարգացնելու համար։ Հարցման վրա հիմնված ուսուցումը ներառում է խնդիրների վրա հիմնված ուսուցում և սովորաբար օգտագործվում է փոքրածավալ ուսումնասիրություններում և նախագծերում, ինչպես նաև հետազոտություններում։ Հարցման վրա հիմնված ուսուցումը հիմնականում շատ սերտորեն կապված է մտածողության և խնդիրներ լուծելու հմտությունների զարգացման և կիրառման հետ։

## Պատմություն
Հարցման վրա հիմնված ուսուցումը հիմնականում մանկավարժական մեթոդ է, որը մշակվել է 1960-ականների հայտնագործական ուսուցման շարժման ընթացքում որպես ուսուցման ավանդական ձևերի պատասխան, որտեղ մարդկանցից պահանջվում էր անգիր սովորել ուսումնական նյութերից տեղեկատվությունը, ինչպիսիք են ուղղակի ուսուցումը և մեխանիկական ուսուցումը: Հարցման վրա հիմնված ուսուցման փիլիսոփայության  կառուցողական ուսուցման տեսության հիմքում են Պիաժե, Դյուի, Վիգոտսկի և Ֆրեյրեի աշխատություններն են, ի թիվս այլոց, և կարող է համարվել կառուցողական ​​փիլիսոփայություն: Տեղեկատվության ստեղծումը և դրա իմաստավորումը հիմնվելով անձնական կամ հասարակական փորձի վրա, կոչվում է կառուցողականությու: Դյուիի փորձառական ուսուցման մանկավարժությունը (այսինքն՝ փորձի միջոցով սովորելը) ներառում է սովորողի ակտիվ մասնակցությունը անձնական կամ իսկական փորձառություններին՝ դրանից իմաստ ստանալու համար։ Հետաքննությունը կարող է իրականացվել փորձառական ուսուցման միջոցով, քանի որ հարցումը գնահատում է նույն հասկացությունները, որոնք ներառում են հարցադրման ժամանակ բովանդակության/նյութի հետ ներգրավվելը, ինչպես նաև հետազոտելն ու համագործակցելը՝ իմաստ ստեղծելու համար: Վիգոտսկին կոնստրուկտիվիզմին մոտեցել է որպես հասարակության և միջնորդի ազդեցության տակ գտնվող փորձից սովորելը: Փորձից կառուցված իմաստը կարող է եզրակացվել անհատապես կամ խմբային մակարդակով:
1960-ականներին Ջոզեֆ Շվաբը կոչ արեց հետաքննությունը բաժանել երեք տարբեր մակարդակների։ Սա ավելի ուշ պաշտոնականացվեց Մարշալ Հերոնի կողմից 1971 թվականին, որը մշակեց Հերոնի սանդղակը՝ որոշակի լաբորատոր վարժության ընթացքում հարցման ծավալը գնահատելու համար։ Այդ ժամանակվանից ի վեր առաջարկվել են մի շարք վերանայումներ, և հետազոտությունը կարող է ունենալ տարբեր ձևեր։ Գոյություն ունի հետազոտության վրա հիմնված ուսուցման մեթոդների լայն տեսականի։

Հարցման վրա հիմնված ուսուցումը որպես ուսուցման և ուսումնառության գործիք օգտագործվել է հազարավոր տարիներ, սակայն հանրային կրթության մեջ հարցման կիրառումն ունի շատ ավելի կարճ պատմություն։ Հին հունական և հռոմեական կրթական փիլիսոփայությունները շատ ավելի շատ կենտրոնանում էին միջին խավի գյուղատնտեսական և կենցաղային հմտությունների արվեստի և հարուստ վերին խավի հռետորաբանության վրա։ Միայն 17-րդ դարի վերջին և 18-րդ դարերում՝ Լուսավորության կամ Բանականության դարաշրջանում, գիտության առարկան համարվեց հարգված ակադեմիական գիտելիքների ամբողջություն։ Մինչև 1900-ական թվականները կրթության մեջ գիտության ուսումնասիրությունը հիմնականում կենտրոնացած էր փաստերի անգիր սովորելու և կազմակերպելու վրա։

Ջոն Դյուին, 20-րդ դարի սկզբի կրթության հայտնի փիլիսոփա, առաջինն էր, որ քննադատեց այն փաստը, որ գիտական ​​կրթությունը չէր դասավանդվում այնպես, որ զարգացներ երիտասարդ գիտական ​​մտածողներ։ Դյուին առաջարկեց, որ գիտությունը պետք է դասավանդվի որպես գործընթաց և մտածողության ձև, այլ ոչ թե որպես առարկա, որը պարունակում է փաստեր, որոնք պետք է անգիր սովորվեն։ Թեև Դյուին առաջինն էր, որ ուշադրություն հրավիրեց այս խնդրի վրա, գիտական ​​կրթության ոլորտում բարեփոխումների մեծ մասը տեղի ունեցավ Ջոզեֆ Շվաբի ողջ կյանքի աշխատանքի և ջանքերի շնորհիվ։
Ջոզեֆ Շվաբը մանկավարժ էր, որը ենթադրում էր, որ գիտությունը պարտադիր չէ, որ լինի մեր ապրած աշխարհի մասին կայուն ճշմարտություններ բացահայտելու գործընթաց, այլ գիտությունը կարող է լինել մտածողության և ուսուցման ճկուն և բազմակողմանի հետազոտական ​​գործընթաց։
Շվաբը կարծում էր, որ դասարանում գիտությունը պետք է ավելի ճշգրիտ արտացոլի գործող գիտնականների աշխատանքը։ Շվաբը մշակեց բաց հետազոտության երեք մակարդակ, որոնք համապատասխանում են այսօր տեսնող հետազոտական ​​գործընթացների բաժանմանը։

#Ուսանողներին տրամադրվում են հարցեր, մեթոդներ և նյութեր, և նրանց մարտահրավեր է նետվում բացահայտել փոփոխականների միջև կապերը։
#Ուսանողներին տրամադրվում է հարց, սակայն հետազոտության մեթոդը ուսանողների կողմից է մշակվում։
#Առաջարկվում են երևույթներ, բայց ուսանողները պետք է մշակեն իրենց սեփական հարցերն ու հետազոտության մեթոդը՝ փոփոխականների միջև կապերը բացահայտելու համար։

Շվաբի կողմից ուրվագծված գիտական ​​հետազոտության աստիճանական մակարդակները ցույց են տալիս, որ ուսանողները պետք է զարգացնեն մտածողության հմտություններ և ռազմավարություններ՝ նախքան հետազոտության ավելի բարձր մակարդակներին ենթարկվելը։ Փաստորեն, այս հմտությունները պետք է ամրապնդվեն ուսուցչի կամ հրահանգչի կողմից, մինչև ուսանողները կարողանան ինքնուրույն մշակել հարցեր, մեթոդներ և եզրակացություններ:

## Բնութագրեր

Հետաքննչական ուսուցման ընթացքում մարդկանց մասնակցությամբ իրականացվող հատուկ ուսումնական գործընթացները ներառում են՝

*Սեփական հարցերի ստեղծում
*Հարց(եր)ին պատասխանելու համար հիմնավորող ապացույցների ձեռքբերում
*Հավաքված ապացույցների բացատրություն
*Բացատրության կապակցում հետաքննական գործընթացից ստացված գիտելիքների հետ
*Բացատրության համար փաստարկի և հիմնավորման ստեղծում

Հետաքննական ուսուցումը ներառում է հարցերի մշակում, դիտարկումներ, հետազոտություններ՝ արդեն գրանցված տեղեկատվությունը պարզելու համար, փորձերի մեթոդների մշակում, տվյալների հավաքագրման գործիքների մշակում, տվյալների հավաքագրում, վերլուծություն և մեկնաբանում, հնարավոր բացատրությունների ուրվագծում և ապագա ուսումնասիրությունների համար կանխատեսումների ստեղծում։

### Մակարդակներ
Հետաքննության ուսուցման և ուսուցման, ինչպես նաև այդ համատեքստերում առկա հետաքննության տարբեր մակարդակների բազմաթիվ տարբեր բացատրություններ կան: Հեզեր Բանչիի և Ռենդի Բելի (2008) «Հետաքննության բազմաթիվ մակարդակներ» վերնագրով հոդվածում հստակորեն ներկայացված են հետաքննության չորս մակարդակներ:

**Մակարդակ 1**: Հաստատման հարցում
Ուսուցիչը դասավանդել է որոշակի գիտական ​​թեմա կամ նյութ: Այնուհետև ուսուցիչը մշակում է հարցեր և ընթացակարգ, որը ուղղորդում է ուսանողներին այնպիսի գործունեության միջոցով, որի արդյունքները արդեն հայտնի են: Այս մեթոդը հիանալի է ուսուցանվող հասկացությունները ամրապնդելու և ուսանողներին ծանոթացնելու ընթացակարգերին հետևելու, տվյալները ճիշտ հավաքելու և գրանցելու, ինչպես նաև հասկացողությունները հաստատելու և խորացնելու ուսուցմանը:

**Մակարդակ 2**: Կառուցվածքային հարցում
Ուսուցիչը տալիս է նախնական հարցը և ընթացակարգի ուրվագիծը: Ուսանողները պետք է ձևակերպեն իրենց եզրակացությունների բացատրությունները՝ գնահատելով և վերլուծելով իրենց հավաքած տվյալները:

**Մակարդակ 3**: Ուղղորդվող հարցում
Ուսուցիչը ուսանողներին տրամադրում է միայն հետազոտական ​​հարցը: Ուսանողները պատասխանատու են այդ հարցը ստուգելու իրենց սեփական ընթացակարգերը մշակելու և հետևելու, ապա իրենց արդյունքներն ու եզրակացությունները ներկայացնելու համար։

**Մակարդակ 4**. Բաց/իրական հարցում
Ուսանողները ձևակերպում են իրենց սեփական հետազոտական ​​հարցը(ները), մշակում և հետևում են մշակված ընթացակարգին, ինչպես նաև ներկայացնում են իրենց եզրակացություններն ու արդյունքները: Այս տեսակի հարցումը հաճախ հանդիպում է գիտական ​​ցուցահանդեսների համատեքստերում, որտեղ ուսանողները մշակում են իրենց սեփական հետազոտական ​​հարցերը։

Բանչին և Բելը (2008) բացատրում են, որ ուսուցիչները պետք է սկսեն իրենց հետազոտական ​​ուսուցումը ցածր մակարդակներից և աշխատեն բաց հարցումների ուղղությամբ՝ ուսանողների հետազոտական ​​հմտությունները արդյունավետորեն զարգացնելու համար։ Բաց հետաքննության գործողությունները հաջողակ են միայն այն դեպքում, եթե ուսանողները մոտիվացված են ներքին հետաքրքրություններով և եթե նրանք հագեցած են սեփական հետազոտությունը կատարելու հմտություններով։

### Բաց/իրական հետաքննական ուսուցում
Հետաքննության վրա հիմնված ուսուցման կարևոր կողմերից մեկը բաց ուսուցման կիրառումն է, քանի որ ապացույցները ցույց են տալիս, որ միայն ցածր մակարդակի հետաքննության կիրառումը բավարար չէ քննադատական ​​և գիտական ​​մտածողության լիարժեք զարգացման համար։ Բաց ուսուցումը չունի որևէ սահմանված նպատակ կամ արդյունք, որին մարդիկ պետք է հասնեն։ Շեշտը դրվում է անհատի կողմից տեղեկատվության մանիպուլյացիայի և տրված նյութերի կամ հանգամանքների ամբողջությունից իմաստ ստեղծելու վրա։ Շատ ավանդական և կառուցվածքային ուսումնական միջավայրերում մարդկանց ասվում է, թե ինչ արդյունք է սպասվում, ապա նրանցից պարզապես ակնկալվում է «հաստատել» կամ ապացույցներ ներկայացնել, որ դա այդպես է։

Բաց ուսուցումն ունի բազմաթիվ առավելություններ։ Դա նշանակում է, որ ուսանողները պարզապես չեն կատարում փորձեր սովորական ձևով, այլ իրականում մտածում են իրենց հավաքած արդյունքների և դրանց նկատի ունեցվածքի մասին։ Ավանդական ոչ բաց դասերի դեպքում ուսանողները հակված են ասելու, որ փորձը «սխալ է ընթացել», երբ նրանք հավաքում են արդյունքներ, որոնք հակասում են իրենց ասվածին։ Բաց ուսուցման մեջ սխալ արդյունքներ չկան, և ուսանողները պետք է իրենք գնահատեն իրենց հավաքած արդյունքների ուժեղ և թույլ կողմերը և որոշեն դրանց արժեքը։

Բաց ուսուցումը մշակվել է մի շարք գիտական ​​մանկավարժների կողմից, այդ թվում՝ ամերիկացի Ջոն Դյուի և գերմանացի Մարտին Վագենշայնի։ Վագենշայնի գաղափարները հատկապես լրացնում են ինչպես բաց ուսուցումը, այնպես էլ հետաքննության վրա հիմնված ուսուցումը դասավանդման աշխատանքում: Նա ընդգծում էր, որ ուսանողներին չպետք է սովորեցնել անհիմն փաստեր, այլ պետք է հասկանան և բացատրեն, թե ինչ են սովորում: Դրա ամենահայտնի օրինակը նրա խնդրեց ֆիզիկայի ուսանողներին ասել իրեն, թե ինչ արագություն է ընկնում առարկան: Գրեթե բոլոր ուսանողները կկազմեին հավասարում, բայց ոչ մի ուսանող չէր կարող բացատրել, թե ինչ է նշանակում այս հավասարումը: Վագենշայնը այս օրինակն օգտագործեց ցույց տալու համար հասկացողության կարևորությունը գիտելիքի նկատմամբ։

Չնայած պարզվել է, որ թե՛ ուղղորդվող, թե՛ բաց/ճշմարիտ հետազոտությունը խթանում են գիտական ​​գրագիտությունը և հետաքրքրությունը, յուրաքանչյուրն ունի իր առավելությունները։ Մինչդեռ բաց/ճշմարիտ հետազոտությունը երկարաժամկետ հեռանկարում կարող է ավելի լավ նպաստել ուսանողների նախաձեռնողականությանը, ճկունությանը և հարմարվողականությանը, քան ուղղորդվող հետազոտությունը։ Ոմանք պնդում են, որ դա կարող է հանգեցնել բարձր ճանաչողական բեռի, և որ ուղղորդվող հարցումն ավելի արդյունավետ է ժամանակի և բովանդակության ուսուցման առումով։

### Հետաքրքրասիրական ուսուցում
Կրթության սոցիոլոգ Ֆիլիպ Բրաուն սահմանել է **հետաքրքրասիրական ուսուցումը** որպես ուսուցում, որը ներքին մոտիվացիայով է (օրինակ՝ հետաքրքրասիրությամբ և գիտելիքի նկատմամբ հետաքրքրությամբ՝ ինքնին), ի տարբերություն *ձեռքբերողական ուսուցման*, որը արտաքին մոտիվացիայով է (օրինակ՝ որակավորում ստանալու համար քննություններում բարձր միավորներ ստանալու միջոցով): Այնուամենայնիվ, երբեմն «հետաքրքրաշարժ ուսուցում» տերմինը պարզապես օգտագործվում է որպես «հետազոտության վրա հիմնված ուսուցման» հոմանիշ։

### Նյարդաբանություն
Գրականության մեջ նշվում է, որ հետազոտությունը պահանջում է բազմաթիվ ճանաչողական գործընթացներ և փոփոխականներ, ինչպիսիք են պատճառահետևանքային կապը և համընկնումային կապը, որոնք հարստանում են տարիքի և փորձի հետ։ 
Կունը և այլք (2000) օգտագործել են հստակ ուսուցողական սեմինարներ՝ Միացյալ Նահանգներում վեցերորդից ութերորդ դասարանների երեխաներին սովորեցնելու համար, թե ինչպես հարցումներ կատարել քանակական ուսումնասիրության միջոցով: Ուսումնասիրության ավարտին հարցումային առաջադրանք կատարելով՝ մասնակիցները ցուցադրեցին բարելավված մտավոր մոդելներ՝ կիրառելով տարբեր հարցումային ռազմավարություններ: Նմանատիպ ուսումնասիրության մեջ Կուհանը և Փիզը (2008) իրականացրել են երկայնական քանակական ուսումնասիրություն՝ հետևելով չորրորդից վեցերորդ դասարանների ամերիկացի երեխաների խմբի՝ հարցման համար կառուցողական ռազմավարությունների արդյունավետությունը ուսումնասիրելու համար: Արդյունքները ցույց են տվել, որ երեխաները օգուտ են քաղել կառուցողական ռազմավարությունից, քանի որ նրանք գերազանցել են յոթերորդ դասարանի վերահսկիչ խմբին հարցման առաջադրանքի հարցում:

### Ուսուցիչների վերապատրաստում
Նոր հետաքննության ծրագիրը հակված է օգուտ քաղել մասնագիտական ​​համագործակցությունից։ Ուսուցիչների վերապատրաստումը և հետաքննության ուսուցման կիրառման գործընթացը պետք է լինեն համատեղ առաքելություն՝ ապահովելու համար ռեսուրսների առավելագույն քանակի օգտագործումը և ուսուցիչների կողմից լավագույն ուսումնական սցենարների ստեղծումը։ Թվիգի (2010) կրթության մասնագետները, որոնք մասնակցել են նրա փորձին, շեշտը դրել են տարեկան մասնագիտական ​​զարգացման նիստերի, ինչպիսիք են սեմինարները, շաբաթական հանդիպումները և դիտարկումները, անցկացման վրա՝ ապահովելու համար, որ հետաքննությունը դասարանում ճիշտ իրականացվի։ Մեկ այլ օրինակ է Չուի (2009) ուսումնասիրությունը, որտեղ մասնակիցները գնահատել են մանկավարժների, տեղեկատվական տեխնիկների և գրադարանավարների մասնագիտական ​​համագործակցությունը՝ հետաքննության նախագծի կառուցվածքը և ռեսուրսները պատրաստելու համար ավելի շատ ռեսուրսներ և փորձագիտություն տրամադրելու համար։

## Ըստ թեմայի
#### Պատմություն
Հյուսիսային Ամերիկայի գիտական ​​կրթության բարեփոխումների կատալիզատորը 1957 թվականին Սպուտնիկ Խորհրդային Միության արբանյակի արձակումն էր։ Այս պատմական գիտական ​​առաջընթացը մեծ մտահոգություն առաջացրեց ամերիկացի ուսանողների ստացած գիտության և տեխնոլոգիական կրթության վերաբերյալ։ 1958 թվականին ԱՄՆ Կոնգրեսը մշակեց և ընդունեց Ազգային պաշտպանության կրթության մասին օրենքը՝ մաթեմատիկայի և գիտության ուսուցիչներին համապատասխան ուսումնական նյութերով ապահովելու համար։

#### Գիտական ​​չափորոշիչներ
Ամերիկայի Հաջորդ սերնդի գիտական ​​չափորոշիչներ (NGSS)-ը ընդունում է ուսանողակենտրոն, հետաքննության վրա հիմնված մանկավարժություն՝ գիտական ​​կրթությանը ներդնելով եռամաս մոտեցում՝ առարկայական հիմնական գաղափարներ (DCI), գիտության և ճարտարագիտության պրակտիկա (SEP) և խաչաձև հասկացություն Չափորոշիչները մշակված են այնպես, որ ուսանողները գիտություն սովորեն դասարանում գիտական ​​​​գործնական վարժություններ կատարելով: Ուսանողները օգտագործում են այնպիսի գործելակերպեր, ինչպիսիք են հարցեր տալը, հետազոտությունների պլանավորումը և անցկացումը, համագործակցությունը, տվյալների հավաքագրումը և վերլուծությունը, ինչպես նաև ապացույցների հիման վրա փաստարկներ բերելը՝ գիտական ​​​​բովանդակության ոլորտներում հիմնական գաղափարներն ու հասկացությունները սովորելու համար: Այս գործելակերպերը համեմատելի են 21-րդ դարի հմտությունների հետ, որոնք ցույց են տվել, որ հաջողության ցուցանիշներ են ժամանակակից հասարակություններում և աշխատավայրերում՝ անկախ նրանից, թե այդ ոլորտը գիտական ​​​​հիմնված է, թե ոչ:

#### Մանկավարժական կիրառություններ
Գիտական ​​կրթության մեջ հետաքննության վրա հիմնված մանկավարժությունը ցույց է տվել, որ բարձրացնում է ուսանողների գիտական ​​գիտելիքներն ու գրագիտությունը՝ համեմատած այն դեպքերի հետ, երբ ուսանողներին դասավանդում են ավելի ավանդական մանկավարժական մեթոդներով։ Այնուամենայնիվ, չնայած հետաքննական դասարաններում սովորող աշակերտները ցույց են տվել ավելի բարձր գիտական ​​գիտելիքներ, նրանք նաև ցույց են տվել ավելի մեծ հիասթափություն և ավելի քիչ վստահություն գիտական ​​կարողությունների նկատմամբ՝ համեմատած ավանդական մեթոդներով դասավանդվող իրենց հասակակիցների հետ։ Հետազոտությունները նաև ցույց են տվել, որ չնայած հետաքննության վրա հիմնված մանկավարժությունը, ինչպես ցույց է տրվել, բարելավում է ուսանողների գիտական ​​​​առաջադիմությունը, պետք է հաշվի առնել սոցիալական համատեքստերը: Դա պայմանավորված է նրանով, որ ուսանողների միջև առաջադիմության տարբերությունները կարող են նույնքան մեծանալ, որքան նվազել՝ պայմանավորված սոցիալական և տնտեսական կարգավիճակի տարբերություններով պայմանավորված հետաքննության վրա հիմնված ուսուցման պատրաստվածության տարբերություններով:

Այն դեպքերում, երբ հետաքննության վրա հիմնված դասարանում ուսանողների գիտական ​​գիտելիքները էականորեն չէին տարբերվում ավանդական մեթոդներով դասավանդվող իրենց հասակակիցներից, հետաքննություն սովորող ուսանողների մոտ խնդիրներ լուծելու ունակությունը բարելավվել էր։ Հետաքննությունը որպես մանկավարժական շրջանակ և ուսումնական գործընթաց տեղավորվում է բազմաթիվ կրթական մոդելներում, այդ թվում՝ խնդիրների վրա հիմնված ուսուցման և կրթության 5E մոդելի շրջանակներում։

##### Խնդիրների վրա հիմնված ուսուցում
Հետաքննությունը որպես մանկավարժական շրջանակ հատկապես արդյունավետ է եղել, երբ օգտագործվում է խնդրի վրա հիմնված ուսուցում (PBL) առաջադրանքների հետ մեկտեղ։ Որպես ուսանողակենտրոն ռազմավարություն, խնդրահեն ուսուցումը լավ տեղավորվում է հետաքննության վրա հիմնված դասարանում: Ուսանողները գիտություն են սովորում գիտություն կատարելով՝ հարցեր տալով, փորձեր մշակելով, տվյալներ հավաքելով, պնդումներ անելով և տվյալներն օգտագործելով պնդումները հիմնավորելու համար: Գիտության դասարանում հետաքննության մշակույթ և համայնք ստեղծելով՝ ուսանողները գիտություն են սովորում՝ համագործակցելով իրենց հասակակիցների հետ՝ ուսումնասիրելու իրենց շրջապատող աշխարհը և իրենց համայնքներին ազդող խնդիրները լուծելու ուղիները: Իրական աշխարհի խնդիրների հետ բախվող ուսանողները, որոնք ազդում են իրենց առօրյա կյանքի վրա, ցույց են տալիս, որ ավելի մեծ ներգրավվածություն ունեն և ավելի շատ են խրախուսվում լուծել իրենց առջև դրված խնդիրները:

##### Գիտական ​​կրթության 5E մոդել
Գիտական ​​կրթության 5E մոդելը պլանավորման կառուցվածք է, որը օգնում է գիտության ուսուցիչներին մշակել ուսանողակենտրոն, հետաքննության վրա հիմնված դասեր և բաժիններ: 5E մոդելում ուսանողները սովորում են գիտություն՝ ուսումնասիրելով իրենց հարցերը՝ օգտագործելով նույն մոտեցումը, ինչ գիտնականները: Այս մոտեցումը կիրառելով՝ գիտության ուսուցիչները օգնում են իրենց ուսանողներին դասարանում սովորած գիտական ​​բովանդակությունը կապել իրենց սեփական կյանքի երևույթների հետ և կիրառել այդ ուսուցումը նոր ոլորտներում՝ գիտության մեջ և դրանից դուրս:

5E մոդելը բաժանված է հետևյալ բաժինների, որոնք կարող են կրկնվել և տեղի ունենալ ուսումնական գործընթացի տարբեր փուլերում։

* «Ներգրավում». Սա ընդհանուր առմամբ համարվում է 5E մոդելի բացման փուլ և օգտագործվում է ուսանողների հետաքրքրասիրությունը խթանելու համար և պետք է օգնի ուսանողներին կապել նոր երևույթները նախորդ ուսուցման հետ։ 5E մոդելի այս փուլը նաև նպատակ ունի բացահայտել ուսանողների սխալ պատկերացումները, որոնք պետք է լուծվեն ուսուցչի կողմից մշակված դասերի միջոցով։
* «Ուսումնասիրում». Այս փուլում ուսանողները ուսումնասիրում են ներգրավման փուլում դիտարկված երևույթները և պատասխանում են իրենց դիտարկումների հիման վրա առաջացած ցանկացած հարցի։ Հետաքննության մակարդակը (այսինքն՝ լիովին բաց vs. ուղղորդվող) կարող է տարբեր լինել՝ կախված ուսանողների մակարդակից, տարիքից և պատրաստվածությունից։
* *Բացատրում*: Այս փուլում ուսուցիչը օգնում է աշակերտներին միավորել ուսումնասիրության փուլում հավաքված տեղեկատվությունը: Կրկին, ուսուցչի անմիջական հրահանգների և բացատրությունների մակարդակը կարող է տարբեր լինել՝ կախված աշակերտների մակարդակից, տարիքից և պատրաստվածությունից:
* «Մանրամասնում/Զարգացում». Այս փուլը որոշում է, թե արդյոք ուսանողները իսկապես կարող են կիրառել իրենց ստացած տեղեկատվությունը նոր ոլորտներում և իրական աշխարհի խնդիրների լուծման համար։
* «Գնահատում». Այս փուլում ուսանողները գնահատում են իրենց սեփական ուսուցումը, իսկ ուսուցիչը գնահատում է ուսանողների ըմբռնումը և գիտելիքները բազմաթիվ ոլորտներում կիրառելու ունակությունը։

#### Համագործակցություն և հաղորդակցություն
Արդյունավետ համագործակցությունն ու հաղորդակցությունը գիտնականների և ինժեներների առօրյա կյանքի անբաժանելի մասն են կազմում, և դրանց կարևորությունը արտացոլվում է այս հմտությունների ներկայացման մեջ «Հաջորդ սերնդի գիտական ​​ստանդարտներ» գիտության և ճարտարագիտության պրակտիկայում։ Հետաքննչական կրթությունը նպաստում է այս հմտություններին, հատկապես, երբ ուսանողները մասնակցում են «հետաքննության համայնքին»։ Հետաքննության վրա հիմնված գիտության դասընթացում ակտիվորեն համագործակցող և հաղորդակցվող ուսանողները ցուցաբերում և զարգացնում են այս հմտություններից շատերը։ Մասնավորապես, այս ուսանողները՝
* կատարել դիտարկումներ և հարցեր տալ իրենց հասակակիցների հետ
* աշխատել հասակակիցների հետ՝ խնդիրների լուծումներ մշակելու համար
* վերլուծել իրենց հասակակիցների պնդումները
* փաստարկել ապացույցների հիման վրա
* աջակցել իրենց հասակակիցների աճին և գիտելիքների որոնմանը

### Հասարակագիտություն և պատմություն
Հասարակագիտության պետական ​​չափորոշիչների քոլեջի, կարիերայի և քաղաքացիական կյանքի (C3) շրջանակը նահանգների և հասարակական հետազոտությունների կազմակերպությունների, այդ թվում՝ Հասարակագիտության ազգային խորհրդի համատեղ համագործակցություն էր, որը մշակվել էր հասարակական հետազոտությունների կրթությունը հետաքննության պրակտիկայի վրա կենտրոնացնելու համար՝ շեշտը դնելով «առարկայական հասկացությունների և պրակտիկայի վրա, որոնք աջակցում են ուսանողներին, երբ նրանք զարգացնում են մեր սոցիալական աշխարհում միջառարկայական մարտահրավերները իմանալու, վերլուծելու, բացատրելու և վիճելու կարողությունը»: C3 շրջանակը խորհուրդ է տալիս «Հետաքննության աղեղ», որը ներառում է չորս չափանիշ՝ 1. հարցերի մշակում և հարցումների պլանավորում, 2. կարգապահական հասկացությունների և գործիքների կիրառում, 3. առաջնային աղբյուրների գնահատում և ապացույցների օգտագործում, և 4. եզրակացությունների հաղորդում և տեղեկացված գործողություններ ձեռնարկել: Օրինակ, այս մոտեցման թեման կարող է լինել այսօրվա և անցյալի էթիկետի ուսումնասիրությունը: Ուսանողները կարող են ձևակերպել իրենց սեփական հարցերը կամ սկսել էական հարցից, օրինակ՝ «Ինչո՞ւ են տղամարդկանցից և կանանցից ակնկալվում է հետևել էթիկետի տարբեր կանոնների»: Ուսանողները ուսումնասիրում են ժամանակի ընթացքում վարվելակերպի փոփոխությունն ու շարունակականությունը, ինչպես նաև տարբեր մշակույթների և մարդկանց խմբերի տեսակետները: Նրանք վերլուծում են առաջնային աղբյուրների փաստաթղթերը, ինչպիսիք են տարբեր ժամանակաշրջանների էթիկետի գրքերը, և կազմում են եզրակացություններ, որոնք պատասխանում են հետազոտական ​​հարցերին: Ուսանողները վերջապես իրենց եզրակացությունները ներկայացնում են պաշտոնական ակնարկներում կամ ստեղծագործական նախագծերում: Նրանք կարող են նաև գործողություններ ձեռնարկել՝ առաջարկելով լուծումներ դպրոցական մթնոլորտի բարելավման համար:

Ռոբերտ Բեյնը «Ինչպես են սովորում ուսանողները» գրքում նկարագրել է նմանատիպ մոտեցում, որը կոչվում է «պատմության խնդրահարույցացում»։ Սկզբում ուսումնական ծրագիրը կառուցվում է կենտրոնական հասկացությունների շուրջ: Այնուհետև տրամադրվում է հարց և առաջնային աղբյուրներ, ինչպիսիք են ականատեսների պատմական վկայությունները: Հետազոտության խնդիրն է ստեղծել պատմության մեկնաբանություն, որը կպատասխանի կենտրոնական հարցին: Ուսանողները կձևավորեն վարկած, կհավաքեն և կքննարկեն տեղեկատվություն և կվերանայեն իրենց վարկածը՝ գնահատելով իրենց տվյալները:

## Ըստ տարածաշրջանի
### Օնտարիո

Չարլզ Պասկալի 2009 թվականի զեկույցից հետո, Կանադայի Օնտարիո նահանգի Կրթության նախարարությունը որոշեց իրականացնել մանկապարտեզի լրիվօրյա ծրագիր, որը կենտրոնանում է հետազոտության և խաղի վրա հիմնված ուսուցման վրա, որը կոչվում է «Վաղ ուսուցման մանկապարտեզի ծրագիր»։ 2014 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ Օնտարիոյի բոլոր տարրական դպրոցները սկսել են ծրագիրը: Ուսումնական ծրագրի փաստաթուղթը ներկայացնում է ծրագրի փիլիսոփայությունը, սահմանումները, գործընթացը և հիմնական ուսուցման հասկացությունները: Բրոնֆենբրենների էկոլոգիական մոդելը, Վիգոտսկու մոտակա զարգացման գոտին, Պիաժեի երեխայի զարգացման տեսությունը և Դյուիի փորձառական ուսուցումը ծրագրի ձևավորման հիմքն են: Ինչպես ցույց են տալիս հետազոտությունները, երեխաները լավագույնս սովորում են խաղի միջոցով, անկախ նրանից՝ դա ինքնուրույն է, թե խմբային: Ուսումնական ծրագրի փաստաթղթում նշվում են խաղի երեք ձև՝ կեղծ կամ «պատկերացնող» խաղ, սոցիալ-դրամատիկ խաղ և կառուցողական խաղ: Խաղի և իսկական փորձառությունների միջոցով երեխաները փոխազդում են իրենց միջավայրի (մարդկանց և/կամ առարկաների) հետ և հարցեր են տալիս՝ այդպիսով հանգեցնելով հետազոտական ​​ուսուցման: 15-րդ էջում գտնվող աղյուսակը հստակորեն ներկայացնում է փոքր երեխաների համար հետազոտական ​​գործընթացը, ներառյալ սկզբնական ներգրավվածությունը, ուսումնասիրությունը, հետաքննությունը և հաղորդակցությունը: Նոր ծրագիրը աջակցում է ուսուցման նկատմամբ համալիր մոտեցմանը: Լրացուցիչ տեղեկությունների համար խնդրում ենք տեսնել ուսումնական ծրագիրը:

Քանի որ ծրագիրը չափազանց նոր է, դրա հաջողության և բարելավման ոլորտների վերաբերյալ հետազոտությունները սահմանափակ են։ Հրապարակվել է կառավարության կողմից իրականացվող մեկ հետազոտական ​​զեկույց՝ նոր մանկապարտեզի ծրագրի երեխաների սկզբնական խմբերի վերաբերյալ։ Վանդերլիի, Յումանսի, Փիթերսի և Իսթաբրուկի (2012) «Վերջնական զեկույցը՝ Օնտարիոյի լրիվօրյա վաղ ուսուցման մանկապարտեզի ծրագրի իրականացման գնահատումը» եզրակացնում է առաջնային հետազոտությունը, որը ցույց է տալիս, որ բարձր կարիք ունեցող երեխաները ավելի շատ են բարելավվել՝ համեմատած Օնտարիոյի նոր մանկապարտեզի ծրագրին չհաճախող երեխաների հետ։ Ինչպես բոլոր բաժիններում և առարկայական ոլորտներում հետաքննության վրա հիմնված ուսուցման դեպքում, այս ուսուցման/ուսումնառության մեթոդի ամբողջական ծավալը ուսումնասիրելու համար անհրաժեշտ է երկայնական հետազոտություն։

### Նիդեռլանդներ
2013 թվականից ի վեր հոլանդացի երեխաները մասնակցել են ընթերցանության ուսուցման ուսումնական ծրագրի՝ հետաքննության վրա հիմնված մանկավարժական ծրագրի միջոցով։ Հոլանդացի զարգացման հոգեբան Էվալդ Վերվետի ծրագիրը կոչվում է  (OLL; «Բացահայտում կարդալու ուսուցում») և ունի երեք մաս։ OLL-ի հիմնական առանձնահատկությունն այն է, որ այն նախատեսված է ընթերցանության հասունացման փուլում գտնվող երեխաների համար: Կարդալու հասունությունը գնահատվում է ընթերցանության հասունության թեստի միջոցով: Այն նկարագրական թեստ է, որը բաղկացած է երկու ենթաթեստերից:

## Օգուտներ
Չուն (2009) օգտագործել է խառը մեթոդ՝ Հոնկոնգում ուսանողների կողմից մի քանի մանկավարժների օգնությամբ կատարված հետազոտական ​​նախագծի արդյունքը ուսումնասիրելու համար: Չուի (2009) արդյունքները ցույց են տալիս, որ երեխաները ավելի մոտիվացված էին և ակադեմիական առումով ավելի հաջողակ՝ համեմատած վերահսկիչ խմբի հետ:

Հմելո-Սիլվերը, Դանքանը և Չիննը մեջբերում են մի քանի ուսումնասիրություններ, որոնք հաստատում են կոնստրուկտիվիստական ​​խնդիրների վրա հիմնված և հետաքննության վրա հիմնված ուսուցման մեթոդների հաջողությունը: Օրինակ, նրանք նկարագրում են GenScope անունով մի նախագիծ, որը հետաքննության վրա հիմնված գիտական ​​ծրագրային ապահովում է: GenScope ծրագիրն օգտագործող ուսանողները զգալի առաջընթաց են գրանցել վերահսկիչ խմբերի համեմատ, ընդ որում՝ ամենամեծ առաջընթացը գրանցվել է հիմնական դասընթացների ուսանողների մոտ:

Գեյերի կողմից միջնակարգ դպրոցի աշակերտների համար հետաքննության վրա հիմնված գիտության արդյունավետության վերաբերյալ լայնածավալ ուսումնասիրությունը, ինչպես ցույց են տվել բարձր ռիսկային ստանդարտացված թեստերում նրանց առաջադիմությունը, ցույց է տվել, որ աշակերտների առաջին խմբի համար բարելավումը կազմել է 14%, իսկ երկրորդ խմբի համար՝ 13%: Այս ուսումնասիրությունը նաև պարզել է, որ հետաքննության վրա հիմնված ուսուցման մեթոդները զգալիորեն կրճատել են աֆրոամերիկացի աշակերտների առաջադիմության տարբերությունը:

## Սխալ պատկերացումներ
Հետազոտական ​​գիտության վերաբերյալ կան մի քանի տարածված սխալ պատկերացումներ, որոնցից առաջինն այն է, որ հետազոտական ​​գիտությունը պարզապես ուսուցում է, որը սովորեցնում է ուսանողներին հետևել գիտական ​​մեթոդին: Շատ ուսուցիչներ հնարավորություն են ունեցել աշխատել գիտական ​​մեթոդի սահմանափակումների շրջանակներում, ինչպես իրենք՝ ուսանողները, և ենթադրել, որ հետազոտական ​​ուսուցումը պետք է նույնը լինի: Հետազոտական ​​գիտությունը չի վերաբերում միայն վեց պարզ քայլով խնդիրների լուծմանը, այլ շատ ավելի լայնորեն կենտրոնացած է գիտական ​​գործընթացի ընթացքում զարգացող մտավոր խնդիրներ լուծելու հմտությունների վրա: Բացի այդ, ոչ բոլոր գործնական դասերը կարող են համարվել հետազոտություն։

Որոշ մանկավարժներ կարծում են, որ կա հետազոտության միայն մեկ իրական մեթոդ, որը կարելի է բնութագրել որպես չորրորդ մակարդակ՝ Բաց հետազոտություն։ Թեև բաց հետազոտությունը կարող է լինել հետազոտության ամենաիսկական ձևը, կան բազմաթիվ հմտություններ և հայեցակարգային ըմբռնման որոշակի մակարդակ, որը ուսանողները պետք է զարգացնեն, նախքան այս բարձր մակարդակի հետազոտության մեջ հաջողության հասնելը։ Թեև հետազոտության վրա հիմնված գիտությունը համարվում է ուսուցման ռազմավարություն, որը խթանում է ուսանողների մոտ բարձրակարգ մտածողությունը, այն պետք է լինի օգտագործվող մի քանի մեթոդներից մեկը։ Գիտության նկատմամբ բազմակողմանի մոտեցումը ուսանողներին պահում է ներգրավված և սովորող։

## Քննադատություն
### Էմպիրիկ ապացույցներ
Կիրշներ, Սվելլեր և Քլարկ (2006) Գրականության վերանայումը ցույց տվեց, որ չնայած կոնստրուկտիվիստները հաճախ մեջբերում են միմյանց աշխատանքները, փորձարարական ապացույցները հաճախ չեն մեջբերվում: Այնուամենայնիվ, կոնստրուկտիվիստական ​​շարժումը մեծ թափ ստացավ 1990-ականներին, քանի որ շատ մանկավարժներ սկսեցին գրել ուսուցման այս փիլիսոփայության մասին:
RԿալիֆոռնիայի Սանտա Բարբարայի համալսարանից Իչարդ Է. Մայերը 2004 թվականին գրել է, որ կան բավարար հետազոտական ​​​​ապացույցներ, որոնք ցանկացած բանական մարդու կասկածանքով են վերաբերվում ճանաչողական կոնստրուկտիվիզմի կամ սոցիալական կոնստրուկտիվիզմի քողի տակ կիրառվող բացահայտողական ուսուցման՝ որպես նախընտրելի ուսուցողական մեթոդի առավելություններին: Նա վերանայել է 1960-ականներին գագաթնակետին հասած խնդիրների լուծման կանոնների հայտնաբերման, 1970-ականներին գագաթնակետին հասած պահպանման ռազմավարությունների հայտնաբերման և 1980-ականներին գագաթնակետին հասած LOGO ծրագրավորման ռազմավարությունների հայտնաբերման վերաբերյալ հետազոտությունները: Յուրաքանչյուր դեպքում ուղղորդվող հայտնաբերումն ավելի արդյունավետ էր, քան մաքուր հայտնաբերումը՝ ուսանողներին սովորելու և փոխանցելու հարցում: 

### Չափազանցություն
2006 թվականի մի հոդվածում Թոմաս Բ. Ֆորդհեմի ինստիտուտի նախագահ Չեստեր Է. Ֆին կրտսերը մեջբերել է. «Բայց կրթության մեջ շատ բաների նման, այն չափազանցվում է... [մոտեցումը] որոշ չափով լավ է»:" Կազմակերպությունը 2005 թվականին ուսումնասիրություն անցկացրեց, որում եզրակացվեց, որ նահանգները չափազանց մեծ շեշտադրում են կատարում հետաքննության վրա հիմնված ուսուցման վրա։

### Ուսուցչի և ուսանողի ջանքերը
Պետք է զգուշացնել, որ հետաքննության վրա հիմնված ուսուցումը պահանջում է մեծ պլանավորում մինչև դրա իրականացումը: Դա այն բանը չէ, որը կարելի է արագորեն ներդնել դասարանում: Պետք է չափումներ կատարվեն այն մասին, թե ինչպես են չափվելու ուսանողների գիտելիքներն ու առաջադիմությունը, և ինչպես են ներառվելու չափանիշները: Ուսուցչի պարտականությունն է հետաքննության վարժությունների ժամանակ աջակցել և նպաստել ուսանողների ուսուցմանը (Բել և այլք, 769–770): Ուսուցիչների կողմից թույլ տրված տարածված սխալներից մեկը ուսանողների թույլ կողմերը տեսնելու տեսլականի բացակայությունն է: Բեյնի կարծիքով, ուսուցիչները չեն կարող ենթադրել, որ ուսանողները կունենան նույն ենթադրությունները և մտածողության գործընթացները, ինչ տվյալ ոլորտի մասնագետը (էջ 201):

Ոչ բոլոր ուսանողներն են նույնքան բան սովորելու հետաքննության դասից. ուսանողները պետք է ներգրավվեն ուսումնասիրության թեմայի մեջ՝ սահմանված ուսումնական նպատակներին հասնելու համար: Ուսուցիչները պետք է պատրաստ լինեն ուսանողներին հարցեր տալ՝ նրանց մտածողության գործընթացները հետազոտելու և ճշգրիտ գնահատելու համար: Հետաքննության վրա հիմնված գիտությունը պահանջում է շատ ժամանակ, ջանքեր և փորձ, սակայն օգուտները գերազանցում են ծախսերը, երբ կարող է տեղի ունենալ իսկական իսկական ուսուցում:.

## Տես նաև
* Գործողությամբ ուսուցում
* Քննադատական ​​մտածողություն
* Դիզայնի վրա հիմնված ուսուցում
* Բացահայտման ուսուցում
* Ցանցային ուսուցում
* Երևույթների վրա հիմնված ուսուցում
* Պրոբլեմային ուսուցում
* Խնդիրների վրա հիմնված ուսուցում
* Առաջադիմական հետազոտություն
* Նախագծերի վրա հիմնված ուսուցում
* Գիտական ​​գրագիտություն
* Եռամաս դաս

## Նշումներ

## Հղումներ և լրացուցիչ ընթերցանություն

## Արտաքին հղումներ
* Inquiry-based middle school lesson plan: "Born to Run: Artificial Selection Lab" 
* Teaching Inquiry-based Science 
*What is Inquiry?

Կատեգորիա:Applied learning
Կատեգորիա:Education reform
Կատեգորիա:Educational practices
Կատեգորիա:Inquiry
Կատեգորիա:Philosophy of education
Կատեգորիա:Standards-based education
Կատեգորիա:Մեթոդաբանություն
Կատեգորիա:Կրթություն
Կատեգորիա:5 E մեթոդ