Յանա Նովոտնա

**Յանա Նովոտնա** ( [ˈjana ˈnovotnaː], ), չեխ նախկին պրոֆեսիոնալ թենիսիստուհի։ Նա հաղթանակ է տարել 1998 թվականի Մեծ Սաղավարտի Ուիմբլդոնի մրցաշարի կանանց մենախաղում և եզրափակիչ է դուրս եկել նախորդ երեք խաղարկություններում։ Նովոտնան նաև շահել է Մեծ Սաղավարտի զուգախաղի մրցաշարերի 12 տիտղոսներ և 4 տիտղոս Մեծ Սաղավարտի խառը զուգախաղերում։ Նովոտնան մենախաղի իր ամենաբարձր վարկանիշին հասել է 1997 թվականին՝ № 2 և զուգախաղի № 1 վարկանիշին 1995 թվականին։

## Մարզական կարիերա
Յանա Նովոտնան պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է 1987 թվականի փետրվարին։ Իր կարիերայի առաջին տարիներին նա առավել հայտնի էր որպես զուգախաղի թենիսիտուհի։ 1990-ական թվականների սկզբին Նովոտնան սկսում է հաջողությունների հասնել Մեծ Սաղավարտի մենախաղերի մրցաշարում, այն բանից հետո, երբ նրա մարզիչն է դառնում Մեծ Սաղավարտի նախկին չեմպիոն Հանա Մանդլիկովան։ Նախկինում նրա մարզիչն էր Մայկ Էստեպը։

### 1990 թվական
1990 թվականի Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում Նովոտնան, ով «դասակարգված» էր 11 համարի տակ, հասնում է այդ մրցաշարի մենախաղում իր լավագույն արդյունքին։ Հասնելով 1/16 եզրափակիչ, նա բախվում է արգենտինուհի Գաբրիելա Սաբատինիի հետ («դասակարգված» 4-րդ համարի տակ)։ Նրանց միջև կայացած նախկին չորս հանդիպումներում Սաբատինին առավելության էր հասել երեքում, այդ թվում երկու անընդմեջ հաղթանակի։ Այս անգամ ուժերի դասավորությունը հակառակ է լինում և Նովոտնան հաղթանակ է տանում 6-4, 7-5 հաշվով։ Հետագա փուլերում՝ քառորդ եզրափակիչում, նրան բաժին է հասնում 8-րդ «դասակարգված» Մատերինա Մալեևան Բուլղարիայից։ Իր նախկին երկու հանդիպումներում Նովոտնան նրան պարտվել էր երկու անգամն էլ և հաշվի առնելով Մալեևայի հաջողությունները, թվում էր թե Նովոտնան կկրի իր երրորդ պարտությունը։ Այնուամենայնիվ, Նովոտնան իր մեջ ուժեր է գտնում հաղթելու հակառակորդին՝ 4-6, 6-2, 6-4։ Կիսաեզրափակիչ փուլում նրան բաժին է հասնում 1-ին «դասակարգված» Շտեֆի Գրաֆը Գերմանիայից։ Նրանք Մեծ Սաղավարտի մրցաշարերում հանդիպել էին երեք տարի առաջ՝ 1987 թվականի Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում և Գրաֆը հեշտությամբ հաղթանակ էր տարել երկու սեթում։ Այս անգամ ևս Գրաֆը առավելության է հասնում 6-1, 6-2 հաշվով։ Նա առաջին անգամ դասակարգվում է տարվա ամփոփիչ Virginia Slims Championships-ին, որտեղ առաջին շրջանում պարտություն է կրում Գաբրիելա Սաբատինիից։ Նավոտնան տարին եզրափակում է դասակարգման աղյուսակի 13-րդ հորիզոնականում։

### 1991 թվական
Նովոտնան 1991 թվականին հիանալի մեկնարկ է վերցնում և Ավստրալիայի բաց առաջնության չորրորդ շրջանում, որտեղ նա «դասակարգված» էր 10-րդ համարի տակ, պարտության է մատնում Զինա Գարիսոնին՝ 7-6, 6-4 և անցնում է քառորդ եզրափակիչ։ Քառորդ եզրափակիչում կրկին նրա հակառակորդ է դառնում № 1 ռակետ Շտեֆի Գրաֆը։ Նրանց միջև կայացած նախկին տաս հանդիպումներում Նովոտնան ամեն անգամ պարտություն էր կրել։ Այս անգամ Նովոտնան կարողանում է հաղթանակ տանել վերջին երեք տարիներին մրցաշարի հաղթող Գրաֆի նկատմամբ՝ 5-7, 6-4, 8-6։ Մեծ Սաղավարտի մրցաշարերում տիտղոսի համար մրցախաղին մասնակցելուց մեկ քայլ առաջ նա ստիպված էր լինելու կանգնեցնելու իսպանուհի Արանչա Սանչես-Վիկարիոյին կիսաեզրափակիչում։ Նովոտնան հեշտությամբ հաղթանակ է տանում 6-2, 6-4 հաշվով։ Եզրափակիչում նրա հակառակորդ է լինում Մոնիկա Սելեշը։ Չնայած Նովոտնան հաղթում է առաջին սեթում՝ 7-5, այնուամենայնիվ Մոնիկան վերջնական հաշվով հաղթանակ է տանում 5-7, 6-3, 6-1 հաշվով։ Տարվա վերջին նա զբաղեցնում է դասակարգման աղյուսակի 7-րդ հորիզոնականը։

### 1993 թվական
Երկու տարի անց, 1993 թվականի Ուիմբլդոնի մրցաշարում, Նովոտնան ցուցադրում է իր լավագույն խաղերից մեկը։ Սակայն Նովոտնան, ով «դասակարգված» էր 8-րդ համարի տակ, ճանապարտին պետք է հաղթահարեր Գաբրիելա Սաբատինիի (4-րդ դասակարգված), Մարտինա Նավրատիլովայի (2-րդ դասակարգված) և առաջին դասակարգված Շտեֆի Գրաֆի արգելքը։ Նովոտնան Սաբատինիին հաղթում է քառորդ եզրափակիչում, Նավրատիլովային՝ կիսաեզրափակիչում, մինչ եզրափակիչում կհանդիպեր Գրաֆի հետ։ Քառորդ եզրափակիչում Սաբատինիի հետ հանդիպումից առաջ նա արգենտինուհուն պարտվել էր վեց անգամ անընդմեջ։ Այս անգամ նա արգենտինուհուն հաղթում է երկու սեթում՝ 6-4, 6-3։ Կիսաեզրափակիչի մրցակցուհի Նավատիլովային նա պարտվել էր նախկին բոլոր հինգ հանդիպումներում։ Այնւոամենայնիվ, Նովոտնան առավելության է հասնում մրցակցուհու նկատմամբ՝ 6-4, 6-4 և դուրս գալիս եզրափակիչ։ Առաջին սեթում նա պարտվում է թայ-բրեյքում, այնուհետև հաղթանակ է տանում հաջորդ սեթում և որոշիչ սեթում շահում էր 4-1 հաշվով։ Հաջորդ գեյմում, հաղթելով 40-30 հաշվով, նա կատարում է կրկնակի սխալ մատուցում և թույլ է եալիս Գրաֆին մնալ պայքարի մեջ։ Գրաֆը շահում է հետագա հինգ սեթերը և արժանանում հաղթողի տիտղոսին։ Մրցանակաբաշխության արարողության ժամանակ Նովոտնան սկսում է լացել և նրան սփոփում է Քենթի արքայադուստր Կատերինան։ Նովոտնան տարվա վերջին հասնում է դասակարգման աղյուսակի 6-րդ հորիզոնական։

### 1994 թվական
1994 թվականի մրցաշրջանը Նովոտնան սկսում է Ավստրալիայի բաց առաջնության քառորդ եզրափակչով։ Քառորդ եզրափակչում նա կրկին հանդիպում է Գաբրիելա Սաբատինիի հետ, որը, ինչպես պարզվում է, դառնում է նրանց միջև վերջին հանդիպումը։ Նախորդ հանդիպման ժամանակ, 1993 թվականի Ուիմբլդոնի մրցաշարի քառորդ եզրափակչում, Նովոտնան հաղթանակ էր տարել։ Այս անգամ, Ավստրալիայի հարդի վրա, Սաբատինին հաղթանակ է տանում երկու սեթում՝ 6-3, 6-4։ Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում Նովոտնան առաջին շրջանում պարտվում է Աննա Սմաշնովային՝ երկու սեթում։ Ուիմբլդոնում Նովոտնան հասնում է մինչև քառորդ եզրափակիչ, որտեղ նա կրկին հանդիպում է Մարտինա Նավրատիլովայի հետ։ Այս անգամ Նավրատիլովան ռևանշի է հանում նախորդ տարվա պարտության համար, հաղթանակ տանելով երեք սեթում՝ 5-7, 6-0, 6-1։ Մեծ Սաղավարտի ամփոփիչ մրցաշարում՝ ԱՄՆ բաց առաջնությունում, 7-րդ «դասակարգված» Նովոտնան կիսաեզրափակիչում հանդիպում է առաջին համար Շտեֆի Գրաֆի հետ։ 1992 թվականի Ֆրանսիայի բաց առաջնությունից ի վեր Նովոտնան 9 խաղ անընդմեջ պարտվել էր Գրաֆին։ Այդ գործընթացը շարունակվում է նաև այս անգամ, Գրաֆը հաղթանակ է տանում երկու սեթում՝ 6-3, 7-5։

### 1997 թվական
Նովոտնայից չորս տարի է պահանջվում, որպեսզի հասնի Մեծ Սաղավարտի մրցաշարի հերթական եզրափակիչին՝ Ուիմբլդոնի մրցաշարի եզրափակիչ։ Չորրորդ շրջանում Նովոտնան հաղթահարում է Մերի Ջո Ֆերնանդեսի արգելքը՝ 7-5, 4-6, 7-5։ Այնուհետև Նովոտնան առավելության է հանում Ինդոնեզիայից Յայուկ Բասուկիի նկատմամբ, երկու սեթում։ Նովոտնան դուրս է գալիս կիսաեզրափակիչ, որտեղ նրա մրցակցուհին է լինում իսպանուհի Արանչա Սանչես-Վիկարիոն։ Սանչես-Վիկարիոն Նովոտնայի նկատմամբ առավելության էր հասել նրանց նախորդ ինը հանդիպումներից յոթում, սակայն այդ հանդիպումների մեծամասնությունը կայացել էին գրունտի վրա՝ Սանչես-Վիկարիոյի համար լավագույն ծածկույթի։ Խոտածածկի վրա Նովոտնան որոշակի առավելություն ուներ և նա հաղթանակ է տանում երկու սեթում՝ 6-4, 6-2։ Եզրափակիչում նրա մրցակցուհին է լինում շվեյրցարուհի Մարտինա Հինգիսը։ Նովոտնան խաղը շատ արագ է սկսում և առավելության հասնում առաջին սեթում՝ 6-2։ Սակայն Հինգիսը գտնում է պայքարելու ձևը և հաղթում երկրորդ սեթում՝ 6-3։ Որոշիչ սեթում նույնպես Հինգիսը ուժեղ գտնվում և Նովոտնային «շնորհում» Ուիմբլդոնի մրցաշարի եզրափակիյի երկրորդ պարտությունը։ Այնուամենայնիվ, Նովոտնան հաղթում է WTA Tour-ի մրցաշարում, եզրափակիչում առավելության հասնելով ֆրանսուհի Մերի Պիրսի նկատմամբ և տարին ավարտում է իր համար WTA մենախաղի դասակարգման աղյուսակի լավագույն արդյունքով՝ № 2 ռակետ։ Մրցաշրջանի ընթացքում Նովոտնան հաղթանակի էր հասել նաև WTA մենախաղի երեք մրցաշարերում։

### 1998 թվական. Ուիմբլդոնյան փառք
Ուիմբլդոնյան փառքը, վերջապես, գալիս է 1998 թվականին։ Քառորդ եզրափակիչում դժվարին հաղթանակ տանելով Վենուս Ուիլյամսի նկատմամբ՝ 7-5. 7-6(7-2), Նովոտնան կիսաեզրափակիչում վրեժխնդիր է լինում նախորդ տարվա պարտության համար՝ հաղթանակ տանելով Մարտինա Հինգիսի նկատմամբ երկու սեթում՝ 6-4, 6-4։ Նա տիտղոսին արժանանում է եզրափակիչում թենիսի վետերան Նատալի Տոզիայի նկատմամբ երկու սեթում հաղթանակից հետո՝ 6–4, 7–6(7–2)։ Նա դառնում է Բաց դարաշրջանում Մեծ Սաղավարտի մրցաշարերի ամենատարեց հաղթողը՝ 29 տարեկան և 9 ամսական։ Այդ ռեկորդը գերազանցվում է իտալուհի Ֆրանչեսկա Սկիավոնեի կողմից 2010 թվականին, երբ նա հաղթանակ է տանում Ֆրանսիայի բաց առաջնությունում 29 տարեկան և 11 ամսական հասակում և Ֆլավիա Պենետայի կողմից, ով 2015 թվականի ԱՄՆ բաց առաջնությունում հաղթանակ է տանում լինելով 33 տարեկան և 6 ամսականում։

Նովոտնան հաղթանակ է տարել Մեծ Սաղավարտչի զուգախաղերի 12 մրցաշարերում (չորսը՝ Ուիմբլդոնում, երեքը՝ Ֆրանսիայում, երեքը՝ ԱՄՆ-ում և երկուսը՝ Ավստրալիայում) և չորս մրցաշարերում Մեծ Սաղավարտի խառը զույգերում (երկուսը Ավստրալիայի բաց առաջնությունում, մեկը՝ Ուիմբլդոնում և մեկը՝ ԱՄՆ բաց առաջնությունում)։ Նա տարվա վերջին 11 անգամ արժանացել է զուգախաղի դասակարգման աղյուսակի առաջին ռակետի կոչման։

Նովոտնան եղել է Չեխոսլովակիայի հավաքականի անդամը, որը հաղթանակ է տարել 1988 թվականի Ֆեդերացիայի Գավաթում։ 1988 թվականի Սեուլի Օլիմպիական խաղերում Նովոտնան արժանանում է կանանց զուգախաղի արծաթե մեդալի, 1996 թվականի Ատլանտայի Օլիմպիական խաղերի մենախաղի արծաթե մեդալի։ Նույն՝ 1996 թվականի, Օլիմպիական խաղերում, Նովոտնան արժանանում է կանանց զուգախաղի բրոնզե մեդալի։

Նա տիտղոսներ է նվաճել բոլոր չորս ծածկույթների վրա և 1998 թվականին անցնում է կարիերայում 10 միլիոն դոլլար մրցանակային ֆոնդի շահման նշագիծը, դառնալով հինգերորդ թենիսիտուհին, ով հասնում է այդ սահմանին։ Նա հաղթանակ է տարել ավելի քան 500 մենախաղերում և դարձել է 15-րդ կին թենիսիտուհին, ով Բաց դարաշրջանում կատարել է այդ հերոսությունը։

1998 թվականին Նովոտնան Մարտինա Հինգիսի հետ միասին ճանաչվում է WTA մրցաշարերի տարվա լավագույն զույգը, 1997 թվականին, Լինդսեյ Դևենպորտի հետ միասին, ճանաչվում է ITF տարվա լավագույն զույգ, 1996 թվականին WTA մրցաշարերի տարվա լավագույն զույգ Արանչա Սանչես-Վիկարիոյի, 1991 թվականին Ջիջի Ֆերնանդեսի և 1989-1990 թվականներին՝ Հելենա Սուկովայի հետ։

Նովոտնան պրոֆեսիոնալ մրցաշարերում մասնակցությունը դադարեցրել է 1999 թվականին, 14 տարվա կարիերայից հետո։ Այդ ընթացքում նա արժանացել է 100 տիտղոսների (24-ը մենախաղում և 76-ը զուգախաղում)։ 2005 թվականին Յանա Նովոտնան ընդգրկվում է Թենիսի միջազգային փառքի սրահում։

2000-2002 թվականներին Նովոտնան BBC հեռուստաընկերության համար մեկնաբան է աշխատում Ուիմբլդոնի մրցաշարում։ Սկսած 2009 թվականից Նովոտնան հանդես է գալիս Ուիմբլդոնի զուգախաղերի մրցաշարում՝ հրավիրվածների մրցաշարում։ 2010 թվականին նրա խաղընկերուհին է լինում Մարտինա Նավրատիլովան։ Նա նաև մասնակցում է Մեծ Սաղավարտի այլ մրցաշարերի հրավիրվածների մրցաշարերում։

## Մասնակցություն Մեծ Սաղավարտի մրցաշարերի եզրափակիչներում (32)
### Մենախաղ (4)

#### Հաղթանակ (1)

#### Պարտություններ (3)

### Կանանց զուգախաղ (23)
#### Հաղթանակներ (12)

#### Պարտություններ (11)

### Խառը զուգախաղեր (5)
#### Հաղթանակներ (4)

#### Պարտություն (1)

## Օլիմպիական խաղեր
### Մենախաղ՝ 1 (1 բրոնզե մեդալ)

### Զուգախաղ՝ 2 (2 արծաթե մեդալ)

## Տարվա ամփոփիչ մրցաշարի եզրափակիչներ
### Մենախաղ՝ 1 (1 տիտղոս, 0 պարտություն)

### Մենախաղ՝ 7 (2 տիտղոս, 5 պարտություն)

## WTA մրցաշարերի եզրափակիչներ
### Մենախաղ՝ 40 (24–16)

### Զուգախաղ՝ 128 (76–52)

## Մրցաշարերի վիճակագրություն
### Մենախաղ

### Զուգախաղ

### Խառը զուգախաղեր

## Մրցանակներ և ճանաչում
* 1989 թվական - WTA Լավագույն զույգ Հելենա Սուկովայի հետ
* 1990 թվական - WTA Լավագույն զույգ Հելենա Սուկովայի հետ
* 1991 թվական - WTA Լավագույն զույգ Ջիջի Ֆերնանդեսի հետ
* 1996 թվական - WTA Լավագույն զույգ Արանչա Սանչես-Վիկարիոյի հետ
* 1997 թվական - ITF Աշխարհի չեմպիոն (կանայք, զուգախաղ) Լինդսեյ Դևենպորտի հետ
* 1998 թվական - WTA Լավագույն զույգ Մարտինա Հինգիսի հետ
* 2005 թվական - Թենիսի փառքի միջազգային սրահ

## Կարիերայում WTA տուրի մրցանակային գումարներ

## Առաջատար թենիսիստուհիների հետ հանդիպումների արդյունքներ
*Աշխարհի № 1 ռակետները նշված են թավատառ։*

*  **[[Արանչա Սանչես-Վիկարիո]]** 11–10
*  Իվա Մաջոլի 8–3
*  Անկե Հուբեր 8–4
* / Նատաշա Զվերևա 8–4
*  Դոմինիկա Մոնամի 7–0
*  Սանդրին Թեստուդ 7–0
*  Մերի Ջո Ֆերնանդես 7–4
*  Ժյուլի Ալար 6–0
*  Իրինա Սպիրլեա 6–0
*  Պատի Շնայդեր 6–2
*  Ջո Դուրի 5–0
*  Մագդալենա Մալեևա 5–1
*  Մարի Պիրս 5–1
*  Աի Սուգիյամա 5–2
*  Նատալի Տոզիա 5–4
*  **[[Ջենիֆեր Կապրիատի]]** 4–0
* / Կարինա Հաբսուդովա 4–0
*  Աննա Կուրնիկովա 4–0
*  Կատարինա Լիդկվիստ 4–1
*  Կոնչիտա Մարտինես 4–1
*  Բարբարա Շեթ 4–1
*  Բրենդա Շուլց-Մակքարթի 4–3
* / **[[Մոնիկա Սելեշ]]** 4–4
* / Հելենա Սուկովա 4–4
*  **[[Շտեֆի Գրաֆ]]** 4–29
*  Լիզա Բոնդեր 3–0
*  Լորի Մակնեյլ 3–0
*  Զինա Գարիսոն 3–1
*  **[[Վենուս Ուիլյամս]]** 3–1
*  Կլաուդիա Կոդե-Կիլշ 3–2
*  Ամանդա Կյոտցեր 3–3
*  Կատերինա Մալեևա 3–3
*  **[[Մարտինա Հինգիս]]** 3–9
*  Գաբրիելա Սաբատինի 3–10
*  Սիլվիա Հանիկա 2–0
*  Վենդի Տուրնբուլ 2–0
* / Մանուելա Մալեևա 2–1
*  **[[Ամելի Մորեսմո]]** 2–1
*  Անդրեա Տեմեշվարի 2–1
*  Կիմիկո Դատե 2–2
*  Բարբարա Պաուլուս 2–2
*  Կետի Ռինալդի 2–2
*  Պեմ Շրայվեր 2–3
*  Չանդա Ռուբին 1–2
* / **[[Մարտինա Նավրատիլովա]]** 1–6
*  Բեթինա Բունգե 0–1
*  Բարբարա Պոտեր 0–1
*  **[[Սերենա Ուիլյամս]]** 0–1
*  **[[Կրիս Էվերտ]]** 0–3
*  **[[Լինդսեյ Դևենպորտ]]** 0–6

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Յանա Նովոտնան WTA կայքում
* Յանա Նովոտնան ITF կայքում 
* Յանա Նովոտնան Ֆեդերացիայի Գավաթի կայքում 

Կատեգորիա:1968 ծնունդներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի թենիսի բաց առաջնություն
Կատեգորիա:Ավստրալիայի թենիսի բաց առաջնություն
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 2 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ուիմբլդոնի մրցաշար
Կատեգորիա:Չեխ թենիսիստներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թենիսի բաց առաջնություն