open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կարել Հանսա

**Կարել Հանսա** (չեխ. *Karel Hansa*, ), չեխ գրող, ճանապարհորդ և հումանիստ։ Հայտնի է իր «Արևելքի սարսափները» (1923 թ.) գրքով, որտեղ ընթերցողի դատին է հանձնել հայ ժողովրդի պատմությանն ու ցեղասպանությանը նվիրված իր ուսումնասիրությունները։

## Կենսագրություն
Կարել Հանսան ծնվել է Կարել և Ժոզեֆինա Հանսաների ընտանիքում, ունեցել է ավստրիական և չեխական ծագում։ 1922 թվականին նա ճանապարհորդել է Մերձավոր Արևելքի երկրներով՝ Ստամբուլից նավով ուղևորվել է Զմյուռնիա (Իզմիր), ապա՝ Բեյրութ և Հալեպ։ Հանդիպելով փողոցներում և վրաններում ապրող հայ գաղթականների՝ ականատես է եղել նրանց թշվառ վիճակին և կրած տառապանքներին։ Հալեպում Կ. Հանսան ծանոթանում է «Մերձավոր Արևելքի նպաստամատույց» կազմակերպության գործունեությանը և ոգևորվում նրա ծավալած մարդասիրական աշխատանքով։ Նա միանում է ութ հազար հայ որբերին Սիրիա տեղափոխելու կազմակերպության ծրագրին։ Լիբանանի դանիական որբանոցում հանդիպում է Մարիա Յակոբսոնի հետ։ 1922 թվականի վերջին Հանսան Բեյրութից վերադառնում է Եվրոպա այն նավով, որով 896 հույն որբ երեխա էին տեղափոխում Աթենք։ Մերձավոր Արևելքում տեսածն ու զգացածը խորն ազդեցություն են թողնում Հանսայի վրա։ Հայրենիք վերադառնալով՝ նա ստեղծում է «Հայ որբերի օգնության Հանսայի» հիմնադրամը, որը սկսում է գործել Չեխոսլովակիայի «Կարմիր խաչ» կազմակերպությանը կից։

1923 թվականին հրատարակում է «Արևելքի սարսափները» խորագիրը կրող գիրքը, որտեղ անդրադառնում է հայոց պատմությանը և մշակույթին, ցեղասպանության հետևանքով հայ ժողովրդի կրած տառապանքներին ու բազմահազար որբերի և այրիների ողբերգական վիճակին։ Գրքի հարուստ նյութը հագեցած է նաև ճամփորդության ընթացքում հեղինակի կատարած մոտ 60 լուսանկարով։ Չեխ հայասերի նախաձեռնությամբ գրքի վաճառքի հասույթը տրամադրվում է «Հայ որբերի օգնության Հանսայի ֆոնդ»-ին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին գերմանացիների կողմից գիրքը մտցվել է արգելված գրականության ցանկ, թարգմանված է եղել մի քանի լեզուների։ Հանսան ստեղծել է հայ որբերի օգնության հիմնադրամ (Hansov fond pro armenske sirotky)։ Դրան զուգահեռ եղել է նաև Կարմիր խաչի ընկերության ներկայացուցիչը Չեխոսլովակիայում։ Կյանքի վերջին տարիներին հիմնականում հանդես է եկել դասախոսություններով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՀԱՅ ԺՈՂՈՎՐԴԻ ՄԵԾ ԲԱՐԵԿԱՄԸ, ՀԱԿՈԲ ԱՍԱՏՐՅԱՆ, Azg Daily, 2010
* ՉԵԽԻԱ. ԼՈւՅՍ ՏԵՍԱՎ ԿԱՐԵԼ ՀԱՆՍԱՅԻ «ԱՐԵՎԵԼՔԻ ՍԱՐՍԱՓՆԵՐԸ» ԳԻՐՔԸ

Կատեգորիա:Չեխ գրողներ
Կատեգորիա:Վիեննա քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ճանապարհորդներ
Հարություն Շմավոնյան

**Հարություն Շմավոնյան** (), հայ հասարակական գործիչ, տպագրիչ, հայ առաջին պարբերականի՝ «Ազդարարի» հիմնադիր։

## Կենսագրություն
Սովորել է ծննդավայրում, քահանա ձեռնադրվել Ամենափրկիչ վանքում։ Մինչև 1777 թվականը պաշտոնավարել է Շիրազում։ 1777-1784 թթ. անցել է մենակեցության, ինքնուրույն ուսումնասիրել պարսկերեն և արաբերեն լեզուներ ու գրականություն, փիլիսոփայություն, աստվածաբանություն, սովորել արհեստներ։

1784 թվականին որպես ավագ քահանա ուղարկվել է Մադրաս։ Տեղի հայությանը ծանոթացրել է բրուտագործության, ձիթհանության և այլ արհեստների։ 1789 թվականին հիմնադրել է Մադրասի երկրորդ հայկական տպարանը, իսկ 1794 թվականին՝ «Ազդարարը»։

1809 թվականից տպարանը հանձնել է իր աշակերտներին, ամբողջապես նվիրվել գաղութի հասարակական-լուսավորական կյանքին։ Ունեցել է ընդգծված ռուսամետ կողմնորոշում, սերտ կապերի մեջ եղել Ռուսաստանի և Հայաստանի առաջադեմ շրջանների հետ, հանգանակություններ կազմակերպել ի նպաստ կրթական և մշակութային գործի։

## Պատկերասրահ

Հարություն Շմավոնյան.JPG|Հարություն Շմավոնյանի հուշարձանը Երևանի Մամուլի շենքի առջև


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնդկահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ տպագրիչներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական քահանաներ
Կատեգորիա:Հայերը Մադրասում
Արիկ Ալեքսանյան

**Արիկ Գարեգինի Ալեքսանյան** (), հայ ֆիզիկոս, ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1987)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Բաքվում։ Ավարտել է Մոսկվայի ճարտարագիտաֆիզիկական ինստիտուտը (1967)։ 1985 թվականից ՀՀ ԳԱԱ Ռադիոֆիզիկայի և էլեկտրոնիկայի ինստիտուտի բաժնի վարիչ։ Ուսումնասիրել է չափային քվանտացված համակարգերի էլեկտրոնային, օպտիկական և էլեկտրադինամիկական հատկությունները։ Առաջարկել է ենթամիլիմետրային ճառագայթման գրգռման նոր եղանակներ՝ չափային քվանտացված կիսահաղորդչային թաղանթների օգտագործմամբ։ Մշակել է ուժեղ լեգիրացված կիսահաղորդիչում օպտիկական ճառագայթման գրգռման և ուժեղացման տեսություն։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1940 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Ծատուրյան

**Ծատուրյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Ալեքսանդր Հովսեփի Ծատուրյան (1865-1917), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ։
* Աշոտ Արտավազդի Ծատուրյան (ծ. 1955), հայ ուրոլոգ։
* Առաքել Աստվածատուրի Ծատուրյան (1830-1903), հայ նավթարդյունաբերող, բիզնեսմեն, բարերար։
* Արկադի Երվանդի Ծատուրյան (1937-2021) հայ գրող, արձակագիր, բանահավաք։
* Արտաշես Իսահակի Ծատուրյան (1940-1998), հայ ճարտարագետ-էլեկտրամեխանիկ։
* Գրիգոր Վարդանի Ծատուրյան (1925-1999), հայ թատերական նկարիչ։
* Ենոք Ադիլի Ծատուրյան (1911-1942), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։
* Երվանդ Ծատուրյան (1911-1988), հայ դերասան, թատրոնի, կինոյի ռեժիսոր։
* Էդգար սարկավագ Ծատուրյան (ծ. 1981), հայ աստվածաբան, թարգմանիչ։
* Էդմունդ Համբարձումի Ծատուրյան (1937-2010), հայ քաղաքական գործիչ, Հայաստանի Ազգային ժողովի նախկին պատգամավոր։
* Էմմա Աղաբեկի Ծատուրյան (1920-1996), հայ խմբավար, մանկավարժ։
* Իգոր Գուրգենի Ծատուրյան (1939-1998), հայ ճարտարագետ-շինարար։
* Մեխակ Զաքարի Ծատուրյան (ծ. 1923), հայ խորհրդային զինվորական, ավագ, Փառքի 3 աստիճանների շքանշանների ասպետ։
* Միխայիլ Վալերի Ծատուրյան (ծ. 1985), ծագումով հայ ռուսաստանաբնակ նկարիչ, դիզայներ։
* Նիկոլայ Երվանդի Ծատուրյան (ծ. 1945), հայ ռեժիսոր։
* Սանասար Գուրգենի Ծատուրյան (1968-1993) հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։
* Սուրեն Գուրգենի Ծատուրյան (1966-1993), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։
* Ֆենյա Ալեքսանդրի Ծատուրյան (1910-1980), հայ համաճարակաբան։

## Գրական հերոսներ
* *Ծատուր Ծատուրյան*, Ռուբեն Մարտիրոսյանի «Առանց դիմակի» երգիծավեպի հերոսներից։
* *Ծատուրյան (կուսբյուրոյի քարտուղար)*, Արամ Վարդանյանի «Մեղավոր հոգու շշունջը» վեպի հերոսներից։

## Տես նաև
* Աստվածատրյան
* Աստվածատուրյան
* Ծատրյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Արևմտյան վիշապիկ

Վարազօձ, **Արևմտյան վիշապիկ** (*Eryx jaculus*), վիշապների ընտանիքի փորող վիշապիկների ենթաընտանիքի հնէամիջերկրածովային փորող վիշապիկների (*Eryx*) ցեղի օձ։

Հայաստանում հանդիպում է Շիրակի, Արագածոտնի, Արմավիրի, Կոտայքի, Արարատի, Վայոց ձորի, Սյունիքի ու Տավուշի մարզերի նախալեռներում և ոչ շատ բարձր լեռներում, Երևանի շրջակայքում։ Տարածված է կիսաանապատային, տափաստանային, թփուտային կամ նոսրանտառային բուսականությամբ քարքարոտ, կավահողային և ավազուտային չոր կենսավայրերում։ Վարում է գլխավորապես փորող ապրելակերպ։ Գարնանը և ամռան սկզբին, երբ հողը բավականին խոնավ է, հանդիպում է քարերի տակ և այլ թաքստոցներում, կենդանիների բներում ու հողի փխրուն շերտերում։

Մարմինը համեմատաբար հաստ է ու կարճ, երկարությունը՝ 12-87 սմ, պոչը՝ 14 անգամ կարճ, ծայրը՝ կլորավուն։ Արուները մանր են էգերից։ Գլուխը գրեթե տարանջատված չէ մարմնից և ծածկված է մանր վահանիկներով։ Ճակատը թեթևակի արտափքված է։ Միջքթային վահանիկը շատ խոշոր է և հարմարված փորելուն։ Աչքերը մանր են՝ տեղադրված գլխի կողքերին։ Բիբը օվալաձև է, ուղղահայաց։ Բերանային անցքը բացվում է գլխի ստորին մակերեսին՝ միջքթային վահանիկի հետ։ Մեջքային թեփուկները հարթ են կամ թեթևակի կատարով ու փայլուն։ Մեջքային մակերեսը մոխրագույնից դեղնաշագանակագույն է՝ մուգ գորշավուն խալերով, որոնք ձևավորում են 1-2 երկայնակի շղթայաձև նախշ և զույգ նախշեր մարմնի կողքերին։ Որովայնի մակերեսը բաց դեղնավուն է՝ բազմաթիվ սև, մոխրագույն բծերով։ Երիտասարդի որովայնային մակերեսը վարդագույն է։

Սնվում է հիմնականում մանր ողնաշարավորներով (մողեսներ, օձեր, թռչուններ ու կրծողներ)։ Ձմեռում է հողի չսառցակալող շերտերում։ Զուգավորումը տեղի է ունենում գարնան երկրորդ կեսին։ Սեպտեմբերին էգը ծնում է 4-20 ձագ։

Օգտակար է. կարգավորում է կրծողների թվաքանակը։ Մարդու և կենդանիների համար անվնաս է։

Կատեգորիա:Վիշապներ
Կատեգորիա:Օձեր
Արեգնադեմ

**Արեգնադեմ** (մինչև 1939 թ.՝ *Ղարաչանթա*, 1939-1991 թթ.՝ *Ազիզբեկով*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ամասիայի տարածշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից մոտ 13 կմ հյուսիս-արևմուտք, ծովի մակերևույթից 1850 մետր բարձրության վրա։

Գյուղը հիմնադրվել է XVII դարի վերջերին և կոչվել *Ղարաչանթա* կամ *Ներքին Ղարաչանթա*։ 1939 թ. մայիսի 4-ին Բաքվի 26 կոմիսարներից Ազիզբեկովի պատվին վերանվանվել է *Ազիզբեկով*, իսկ 1991 թ. ապրիլի 3-ին` **Արեգնադեմ**։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Արեգնադեմի մշտական բնակչությունը կազմել է 388, առկա բնակչությունը՝ 329 մարդ։ Մինչև 1988-1989 թթ. բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, այնուհետ՝ Վրաստանից և Ադրբեջանից գաղթած, ինչպես նաև Գյումրիից և մոտակա համայնքներից տեղափոխված հայերով։

Արեգնադեմի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է հացահատիկի, ճակնդեղի մշակությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Արեգնադեմում կա նորակառույց «Սրբատեղ» մատուռ, իսկ շրջակայքում պահպանվել է «Բադնոց» գյուղատեղին։

## Տես նաև
* Արեգնադեմի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արեգնադեմ գյուղի էջը CAA կայքում 

Կատեգորիա:Ամասիայի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Ստեփանոս Գ Սևանցի

**Ստեփանոս Գ Սևանցի** (ծ. թ. անհայտ –972 թ.), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 969 թվականից։ Նախքան կաթողիկոս օծվելը Սևանի վանահայրն էր։ Հաջորդել է Վահան Ա Սյունեցուն, այն բանից հետո երբ նա 969 թվականին Անիում գումարված եկեղեցական ժողովի կողմից գահընկեց է արվել։ 971 թվականին Ստեփանոս Գ Սևանցին մեկնել է Վասպուրական՝ բանակցելու Վահան Ա Սյունեցու հետ, սակայն բանտարկվել է Աղթամարում այնուհետև տեղափոխվելով Կոտորոց բերդ, որտեղ և վախճանվել է։ Կաթողիկոսական գահին Ստեփանոս Գ Սևանցուն հաջորդել է Խաչիկ Ա Արշարունին։

## Աղբյուրներ
* «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002

Կատեգորիա:10-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Խաչիկ Ա Արշարունի

**Խաչիկ Ա Արշարունի** (Արշարունեցի, ծ. թ. անհայտ – 992 թ., ամփոփված է Արգինայի Կաթողիկե եկեղեցի), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 973 թ-ից։ Հաջորդել է Ստեփանոս Գ Սևանցուն։

Նախքան կաթողիկոս ընտրվելը Արշարունիքի եպիսկոպոսն էր, որի համար էլ Մ. Օրմանյանն անվանել է «Արշարունի»։ Պաշտպանել է Հայ առաքելական եկեղեցու դավանությունը Սեբաստիայի և Մելիտինեի հույն մետրոպոլիտների ոտնձգություններից։

Բյուզանդական կայսրության արևելյան շրջաններում՝ Անտիոքում, Տարսոնում, Իսավրիայում և այլուր, որտեղ առաջացել էին հոծ հայ համայնքներ, նշանակել է եպիսկոպոսներ։ Զբաղվել է եկեղեցաշինությամբ՝ Արգինայում կառուցել երեք կաթողիկե եկեղեցի, հիմնել մատենադարան։ Կաթողիկոսական գահին նրան հաջորդել է Սարգիս Ա Սևանցին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:10-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Գրիգոր Բ Վկայասեր

**Գրիգոր Բ Վկայասեր** (ավազանի անունը՝ Վահրամ, աշխարհական անունը՝ Անձրև, , թաղվել է Կարմիր վանքում), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 1066 թվականից։

Գրիգոր Մագիստրոս Պահլավունու որդին, Պահլավունի կաթողիկոսների տան հիմնադիր։ Հաջորդել է Խաչիկ Բ Անեցուն։

Եղել է բյուզանդական պաշտոնյա՝ զբաղեցնելով Միջագետքի դուքսի պաշտոնը (1059)։ Որոշ ժամանակ անց հրաժարվել է պաշտոնից և դարձել վանական։ Կաթողիկոս է ձեռնադրվել Ծամնդավում։ Իր կաթողիկոսության տարիներին հաճախ աթոռը հանձնում էր փոխանորդների և մեկնում ճանապարհորդության կամ ճգնակենցաղ կյանք վարում Կիլիկիայի վանքերում։ Եղել է Կ.Պոլսում (1066 և 1072) և Եգիպտոսում (1074 և 1085)։ Օժանդակել է խաչակիրներին 1099 թ. Երուսաղեմի գրավման ժամանակ։ Նրա գրչին պատկանող երկերից հայտնի է 1102-ին Ծռազատկի կապակցությամբ գրված թուղթը։ Հովանավորել է Կիրակոս թարգմանիչին, որը Կ.Պոլսում հունարենից հայերեն է թարգմանել բազմաթիվ վարքագրական և հայրաբանական երկեր (այստեղից էլ՝ կաթողիկոսի «Վկայասեր» մականունը)։ Նորոգել է Հայ եկեղեցու ծեսերն ու սովորությունները, ներմուծել կրոնավորական և վանական կյանքի կարգադրություններ, պաշտպանել Հայ եկեղեցու ավանդները՝ ընդդեմ լատինադավան հոսանքի։ Նրա կաթողիկոսության շրջանում սերտացել են Հայ եկեղեցու փոխհարաμերությունները Ասորի Հակոբիկ, Հույն և Հռոմի եկեղեցիների հետ։ Կյանքի վերջին տարիները անցկացրել է Կիլիկիայի Քեսուն գավառի Կարմիր վանքում։ Կաթողիկոսական գահին նրան հաջորդել է Բարսեղ Ա Անեցին։

Թղթերից հիշատակելի են «Վասն Զատկի», «Վասն Բաժակի», «Կանոն Ոտնլուայի» շարականները։

## Աղբյուրներ
* «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002

## Երկեր
* Սրբոյ Վարդապետի՝ յոքներանեան մենաւորի Գրիգորի համառօտիւք Բան խրատու վասն ուղիղ հաւատոյ և մաքուր վարուց առաքինութեան ի խնդրոյ նորին հարազատի Վարդանայ դիւանադպրի, տե'ս «Հօրն մերոյ Սրբոյ Գրիգորի Նարեկայ վանուց վանականի մատենագրութիւնք», Վենետիկ, 1840, էջ 483-533։ 
* Շարական, տե'ս «Շարական հոգեւոր երգոց Սուրբ եւ Ուղղափառ Եկեղեցւոյս Հայաստանեայց», Երուսաղէմ, 1936։

## Գրականություն
* Միքայէլ վրդ. Չամչեան, Պատմութիւն Հայոց, հատ. Բ, Վենետիկ, 1785։ 
* Ղևոնդ վրդ. Ալիշան, Հայապատում, հատ. Ա, Վենետիկ, 1901։ 
* Հրաչեայ Աճառեան, Հայոց անձնանունների բառարան, հատ. Ա, Երևան, 1942։ 
* Մաղաքիա արք. Օրմանեան, Ազգապատում, հատ. Բ, Ս. էջմիածին, 2001։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:11-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:Պահլավունիներ
Կատեգորիա:12-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Բարսեղ Ա Անեցի

**Բարսեղ Ա Անեցի** (, Կիլիկիայի Սև լեռան Կարմիր վանք), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 1105 թվականից առ 1113 թվականը, Պահլավունիների տոհմից։ Հաջորդել է Գրիգոր Բ Վկայասերին, նախորդել Գրիգոր Գ Պահլավունուն։ 1070 թ. ձեռնադրվել է Անիի եպիսկոպոս՝ կաթողիկոսի փոխանորդի պարտականություններով։ 1081 թվականին ձեռնադրվել է Հայոց կաթողիկոսական տեղապահ։ 1090 թ, այցելել է սելջուկյան սուլթան Մելիք-շահին։ 1105 թ. կաթողիկոս ձեռնադրվելուց հետո մնացել է Ծամնդավում (Կարմիր վանք)։ Հմտորեն կառավարել Հայ եկեղեցին՝ պահպանելով նրա ավանդույթներն ու միասնությունը։ Վախճանվել է Երուսաղեմ ուխտագնացության ճանապարհին։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002

Կատեգորիա:Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:Պահլավունիներ
Կատեգորիա:Անձինք առանց ծննդյան տարեթվի
Կատեգորիա:Անձինք առանց ծննդյան օրվա
Կատեգորիա:12-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Բերդաշեն (Շիրակի մարզ)

**Բերդաշեն** (նախկին անվանումը՝ *Թափաքյոյ*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ամասիայի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից 38 կմ հյուսիս-արևմուտք, Ախուրյան գետի ափին, Արփի լճիի արևելյան ափից ոչ հեռու։ Հարևան Պաղակն գյուղի հետ կազմում էր Բերդաշեն համայնքը։
Բերդաշեն է վերանվանվել 1991 թ.-ի օգոստոսի 8-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Բերդաշենի մշտական բնակչությունը կազմել է 203, առկա բնակչությունը՝ 201 մարդ։ Մինչև 1989 թ. բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով։

Բերդաշենի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։ Բերդաշենն ունի պանրի գործարան։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Բերդաշենում է գտնվում “Ավազնոց” վանական կառույցը (միջնադար)։

## Տես նաև
* Բերդաշենի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամասիայի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Բանդիվան

**Բանդիվան**, գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ամասիայի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից 14 կմ հյուսիս-արևմուտք, Ախուրյան գետի ձախ կողմում՝ ձորից մոտ 1 կմ հեռավորության վրա։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Բանդիվանի մշտական բնակչությունը կազմել է 259, առկա բնակչությունը՝ 260 մարդ։
Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիները 1829 թվականին գաղթել են Կարսի Տեկոր գյուղից։

Բանդիվանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, դաշտավարությամբ և պտղաբուծությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Բանդիվանի շրջակայքում են գտնվում «Ներքին Բանդիվան» գյուղատեղին (մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակ) իր համանուն դամբարանադաշտով և պատմական «Թագավորական» կամուրջը։ Գյուղի տարածքում կան ամրոցներ և հնագույն բերդերի ավերակներ։ Գյուղն ունի 1909 թ.-ին կառուցված սուրբ Աստվածածին եկեղեցի։

## Տես նաև
* Բանդիվանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամասիայի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Պլինիոս Կրտսեր

**Պլինիոս Կրտսեր** (լրիվ անունը՝ **Գայոս Պլինիոս Ցեցիլիոս Սեկունդոս***,* **, ), հռոմեական քաղաքական գործիչ, գրող և փաստաբան։ Զբաղեցրել է հյուպատոսի, այնուհետև Բյութանիա հռոմեական նահանգի կառավարիչի պաշտոնը։ Մեզ են հասել Պլինիոսի նամակների ժողովածուն (9 գիրք) և «Տրայանոս կայսեր ներբողը», որոնք կարևոր աղբյուր են Հին Հռոմի I-II դարերի պատմության ուսումնասիրության համար։ Տրայանոս կայսերը հասցեագրված նամակներից մեկում Պլինիոս Կրտսերը տեղեկություններ է հաղորդում Բյութանիայում քրիստոնեական համայնքի մասին։

Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի մարդիկ
Կատեգորիա:Դեցեմվիրներ
Կատեգորիա:Իտալացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Իտալացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի գիտնականներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հին հռոմեացի գրողներ
Կատեգորիա:Հին հռոմեացի հռետորներ
Կատեգորիա:Հին հռոմեացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հին հռոմեացիներ
Կատեգորիա:Հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Կատեգորիա:Հռոմեական պատմիչներ
Կատեգորիա:Հռոմեացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Քրիստոնեության քննադատներ
Գառնառիճ

**Գառնառիճ** (նախկին անվանումը՝ *Կուզիքենդ*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ամասիայի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից մոտ 32 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Արփի լճի հյուսիսարևմտյան ափին։ Հարևան Եղնաջուր գյուղի հետ կազմում էր Գառնառիճ համայնքը։ Գառնառիճ է վերանվանվել 1991 թ. օգոստոսի 8-ին։Գառնառիճը Աղբաբայի շրջանի կազմում եղել է Կարսի մարզում։ Կարսի մարզը Ռուսաստանին է միացվել 1877-78 թթ. ռուս-թուրքական պատերազմից հետո։ 1919 թ. ապրիլից մինչև 1920 թ. հոկտեմբեր Կարսի մարզը եղել է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության մաս։ Երբ 1920-21 թթ. Կարսի մարզը անցավ Թուրքիային, մարզից միայն Աղբաբայի շրջանը մնաց Խորհրդային Հայաստանի մաս։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Գառնառիճի մշտական բնակչությունը կազմել է 210, առկա բնակչությունը՝ 223 մարդ։ Մինչև 1989 թ. բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով։

Գառնառիճի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, դաշտավարությամբ և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գառնառիճի տարածքում գտնվում է VI-X դարերի կիսավեր եկեղեցի։ Գյուղի մոտակայքում են գտնվում “Սեպ” ամրոցը և “Կարմրաշեն” գյուղատեղին։

## Տես նաև
* Գառնառիճի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամասիայի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Գտաշեն

**Գտաշեն** (նախկին անվանումը՝ *Մաղարաջուղ*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ամասիայի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից 13 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Հարևան Կամխուտ գյուղի հետ կազմում է Գտաշեն համայնքը։

Գտաշեն է վերանվանվել 1991 թ.-ի ապրիլի 3-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Գտաշենի մշտական բնակչությունը կազմել է 271, առկա բնակչությունը՝ 221 մարդ։ Մինչև 1988-1989 թթ. հիմնականում բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով։

Գտաշենի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գտաշենում է գտնվում Սբ. Աստվածածին եկեղեցին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամասիայի շրջան
Կատեգորիա:Հայ-թուրքական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Հողմիկ

**Հողմիկ** (նախկին անվանումը՝ *Իլլի Ղարաքիլիսա*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ամասիայի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից 10 կմ հյուսիս-արևմուտք, Հողմաջուր գետի ափին։ **Հողմիկ** է վերանվանվել 1978 թվականին

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Հողմիկի մշտական բնակչությունը կազմել է 490, առկա բնակչությունը՝ 406 մարդ։
Բնակիչները 1831 թվականից մինչ օրս հայեր են։

Հողմիկի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Հողմիկում են գտնվում 1897 թ. Սբ. Աստվածածին և “Ավերքի Սուրբ” եկեղեցիները։ Գյուղից հարավ-արևմուտք գտնվում է մ.թ.ա. 1-ին հզմ. - մ.թ. 1 հզմ. “Խնիկ” դամբարանադաշտը։

## Տես նաև
* Հողմիկի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)
* Հողմիկ գյուղ հեթանոսական տաճար

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տարածաշրջանի քարտեզ
* Հողմիկ գյուղի էջը CAA կայքում 

Կատեգորիա:Ամասիայի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Աբստրակցիոնիզմ

[մինի|[Կազիմիր Մալևիչ «Սև քառակուսի»]]
**Աբստրակցիոնիզմ** կամ **Աբստրակտ արվեստ** (), գեղանկարչության և արվեստի վերացական ոճ, որը մարդուն, առարկաները, բնությունը և այն ամենը, ինչ գեղանկարչության մեջ նկարում ենք իր իսկ չափերով, ձևով, լույս ու ստվերով, աբստրակտ ոճում այդ բոլորը խախտված է ներկայացվում։

Գեղանկարչության մեջ աբստրակցիոնիզմի ուղղություններից են կուբիզմը, սուպրեմատիզմը և այլն։

Գլխավոր ներկայացուցիչներից են Վասիլի Կանդինսկին և Կազիմիր Մալևիչը («Սև քառակուսի» հայտնի կտավով), Պ. Մոնդրիանը, Ռ. Դեչոնեն և ուրիշներ։

Ծագել է 20-րդ դարի սկզբներին, սակայն գեղագիտական ակունքները սաղմնավորվել են 1848-ի հեղափոխությունից հետո Ֆրանսիայում ծաղկում ապրած «մաքուր արվեստի» պաշտամունքի տարածման ժամանակ։ «Մաքուր արվեստի» կողմնակիցները, ձևն անջատելով բովանդակությունից և այն հռչակելով «առաջնային նշանակության» ինքնաբավ երևույթ, պահանջում էին արվեստը դարձնել ինքնանպատակ, կյանքից անջատ ոլորտ։ Այսպես ծնվեց «արվեստն արվեստի համար» բանաձևը՝ ֆորմալիզմի և նրա տարատեսակների մեկնակետը, որի ջատագովները բանաստեղծությունը հանգեցնում էին բառերի անիմաստ օգտագործման։ Գեղանկարչության մեջ դա հասցրեց անբովանդակ գծերից, գույներից ու կետերից պատկերներ հորինելու աբստրակցիոնիստական սկզբունքին։

Աբստրակցիոնիզմը, իբրև ռեալիզմի հակոտնյա, հրաժարվում է առարկայական աշխարհի՝ պատկերումից և արվեստը հանգեցնում նյութի անիմաստ ու խառնաշփոթ գործածմանը (գույնը և գիծը՝ գեղանկարչությունում, ծավալները և կոնստրուկցիաները՝ քանդակագործությունում, հնչյունը՝ երաժշտության մեջ և այլն)։

Աբստրակցիոնիզմը դրսևորվել է արվեստի գրեթե բոլոր ոլորտներում, բայց հաստատվել է գլխավորապես կերպարվեստում։ Առաջացման և հետագա էվոլյուցիայի ընթացքում կապված էր ֆորմալիստական այլ դպրոցների, հատկապես՝ ֆուտուրիզմի, կուբիզմի և էքսպրեսիոնիզմի հետ։ Աբստրակտ գեղանկարչության տարատեսակներն են՝ աբստրակտ էքսպրեսիոնիզմը, տաշիզմը, սուպրեմատիզմը, նեոպլաստիցիզմը, քանդակագործության՝ անֆիգուր, կիսաաբստրակտ և մեխանիկական (այսպես կոչված ստաբիլները և մոբիլները) քանդակի մասնաճյուղերը։

Աբստրակցիոնիզմի փիլիսոփայական ակունքներն են սուբյեկտիվ իդեալիզմը և ագնոստիցիզմը։ Գեղարվեստական կերպարի ավերումը, որն ընդհանրապես խիստ բնորոշ է ֆորմալիզմին, աբստրակտ արվեստում հասնում է իր ավարտին։ Նրա ծայրահեղ ձևերում արտացոլման առարկան անհետանում է՝ տեղը զիջելով խորությունից զուրկ, անկենդան և անթափանց մակերեսին։ Դրան է հանգեցնում արվեստի անջատումը իրականությունից և գեղարվեստական ձևի միակողմանի գերաճումը։ Աբստրակտ արվեստը հրաժարվում է ազգային ձևից և ավանդույթից, գեղարվեստական արժեքավորման որևէ չափանիշից։ Աբստրակտ արվեստի ջատագովները նրան վերագրում են «գիտական խորությամբ» ընդհանրացումների կարողություն։

## Գրականություն
* Լեբեդեվ Ա. Կ., Ընդդեմ աբստրակցիոնիզմի արվեստում, Ե., 1962
* Խաչիկյան Յա. Ի., Ի՞նչ է աբստրակցիոնիգմը, Ե., 1962
* Стойков А., Кристика абстрактнофо искусство у его теорий, М., 1964
* Хачикян Я. И., Абстракрционизм и художествнное познание, Е., 1968

Կատեգորիա:Աբստրակցիոնիզմ
Կատեգորիա:Մոդեռնիզմի արվեստ
Օրմինդո

**Օրմինդո** (L'Ormindo), իտալացի երգահան Ֆրանչեսկո Քավալլիի օպերա (favola dramatica musicale) նախախաղով և երեք գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոն՝ Ջովաննի Ֆաուստինիի։ Առաջնախաղը կայացել է 1644 թ. Վենետիկի Սան Կասիանո թատրոնում (Teatro San Cassiano)։ Թեև օպերան օժտված է որոշակի արժանիքներով՝ երաժշտական ճաշակի արագ փոփոխման հետևանքով այն մոռացվեց շուրջ երեք դարով՝ նորից բեմադրվելով միայն 1967 թ. Գլայնդբորնի օպերային փառատոնի շրջանակներում Ռայմոնդ Լեպարդի կողմից։ Ներկայումս հազվադեպ է կատարվում։

Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Կատեգորիա:Ֆրանչեսկո Կավալլիի օպերաներ
Յասոն (օպերա)

**Յասոն** ('Giasone), իտալացի երգահան Ֆրանչեսկո Քավալլիի օպերա նախախաղով և երեք գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոն Գիացինտո Անդրեա Չիչոնինիի։ Առաջնախաղը կայացել է Վենետիկի Սան Կասիանո թատրոնում (Teatro San Cassiano) 1649 թ. հունվարի 5-ին՝ կառնավալի ժամանակ։ «Յասոնը» 17-րդ դարում առավել կատարվող և ժողովրդականություն վայելող օպերաներից մեկն էր։ Սյուժեն հիմնված է հին հունական հերոս Յասոնի և նրա կողմից ոսկե գեղմը գտնելու նպատակով կատարված ճանապարհորդության վերաբերյալ առասպելների վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1649 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Կատեգորիա:Ֆրանչեսկո Կավալլիի օպերաներ
Կալիսթո (օպերա)

**Կալիսթո** (La Calisto), իտալացի երգահան Ֆրանչեսկո Քավալլիի օպերա նախախաղով և երեք գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոն Ջովաննի Ֆաուստինիի։ Առաջնախաղը կայացել է 1651 թ. նոյեմբերի 28-ին Վենետիկի Սան Ապոլինարե թատրոնում (Teatro San Apollinare)՝ դիմանալով 11 ներկայացման։ Ինչպես և Քավալլիի այլ օպերաները Կալիսթոն ևս շուրջ երեք դար մոռացության մեջ էր։ Նոր ժամանակներում այն առաջին անգամ բեմադրվել է Գլայնդբորնի օպերային փառատոնի շրջանակներում Ռայմոնդ Լեպարդի կողմից 1971 թ։

Ներկայումս «Քալիսթոն» Քավալլիի առավել հաճախ կատարվող և ձայնագրվող օպերաներից մեկն է։

Կատեգորիա:1651 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Կատեգորիա:Ֆրանչեսկո Կավալլիի օպերաներ
Կախարդական սրինգ

**Կախարդական սրինգ** (գերմ.՝ Die Zauberflöte) (K.620), ավստրիացի երգահան Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի օպերա (զինգշպիլ) երկու գործողությամբ։ Գրվել է Վիեննայի «Աուֆ դեր Վիդեն» թատրոնի տնօրեն Էմանուել Շիկանեդերի պատվերով նրա իսկ հեղինակած գերմաներեն լիբրետտոյի վրա։ Առաջնախաղը կայացել է 1791 թ. սեպտեմբերի 30-ին։ Համարվում է Մոցարտի ստեղծած լավագույն օպերաներից մեկը։ Ներկայումս ընդգրկված աշխարհի օպերային թատրոնների խաղացանկերում, բազմիցս ձայնագրվել և թողարկվել է ձայնապնակների ու ձայնասկավառակների վրա։

Ներկայումս ընդգրկված է Երևանի Օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոնի խաղացանկում։ Սա առաջին անգամն է, որ հայկական օպերայի թատրոնը բեմադրում է այն։ Բեմադրող ռեժիսորն է Պաոլո Միչիգեն, դիրիժոր՝ Հարություն Արզումանյան, դերերում՝ Լիպարիտ Ավետիսյան, Մերի Մովսիսյան, Կիմ Սարգսյան, Ալինա Փահլևանյան, Հասմիկ Թորոսյան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1791 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Գերմաներեն օպերաներ
ՎիքիԼիքս

**ՎիքիԼիքս** (՝ «ՎիքիԱրտահոսքեր»), պետական և մասնավոր գաղտնի փաստաթղթեր գաղտնազերծող միջազգային կազմակերպություն։ ՎիքիԼիքսի կայքը, որը ստեղծվել է 2006-ին և կառավարվում է «Դը Սանշայն Փրես» ընկերության կողմից, այդ փաստաթղթերը ձեռք է բերում անանուն աղբյուրներից համացանցային արտահոսքի միջոցով։ Մեկնարկից հետո մեկ տարվա ընթացքում Վիքիլիքսի կայքը հրապարակել է ավելի քան 1.2 միլիոն փաստաթուղթ։

## 2010-ի գաղտնազերծումներ
2010-ի ապրիլին ՎիքիԼիքսը համացանցում տարածել է «Collateral murder» անվամբ տեսանյութ, որտեղ տեսահանված է 2007 թ. հուլիսի 12-ին Բաղդադում ԱՄՆ օդային ուժերի կողմից քաղաքացիական անձանց գնդակոծման մի դեպք։ Նույն տարվա հուլիսին գաղտնազերծել է Աֆղանստանի պատերազմի վերաբերյալ 76.900 բանաքաղված փաստաթղթեր։ Խոշոր լրատվական կազմակերպությունների համակարգմամբ, հոկտեմբերին հրապարակել է «Իրաքյան պատերազմի գրանցամատյան» անվամբ շուրջ 400.000 փաստաթղթերի մի փաթեթ։

2010 թվականի նոյեմբերի 28-ին ՎիքիԼիքսն իր պաշտոնական կայքում համայն աշխարհին հասանելի է դարձրել 251.287 ԱՄՆ կառավարական հեռագրեր։ Կայքը նաև փաստաթղթերը անանուն կերպով մատուցել է «Էլ Պաիս», «Լո Մոնդ», «Դեր Շպիգել», «Դը Գարդիան» և «Նյու Յորք Թայմս» թերթերին, որոնք նաև դրանց մի մասը հասանելի են դարձրել ընթերցողներին։

### Նոյեմբերի 28-ի արտահոսքեր

Հեռագրերը փոխանցվում են Համացանցային Կանխագրի Գաղտնի Երթուղղիչ Ցանցով (Secret Internet Protocol Router Network) կամ կրճատ կերպով՝ ՍԻՐՓՆետով (SIPRNet)։ ՍԻՐՓՆետը ԱՄՆ-ի զինվորական աշխարհատարած համացանցային համակարգն է, որը առանձանում է սովորական քաղաքացիական համացանցից և վարվում է ԱՄՆ-ի պաշտպանական նախարարության կողմից Վաշինգտոնում։

## Տես նաև
* ՎիքիԼիքսի ԱՄՆ դիվանագիտական հեռագրերի արտահոսք
* Ջուլիան Ասանժ

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* WikiLeaks Պաշտոնական կայք (ապահով )
* ՎիքիԼիքսի հայելի էջ
* 2010 թվականի նոյեմբերի 28-ի հեռագրի մի մասի վերլուծությունը ըստ աշխարհի վայրի, որից սերում են, դասակարգումը, և ժամանակագիծը

Կատեգորիա:2006 ստեղծված կայքեր
Բուրգաս

**Բուրգաս** (, ՝ *Պիրգոս*), քաղաք Բուլղարիայում, նրա սևծովյան ափի մեծությամբ երկրորդ քաղաքը և բնակչությամբ չորրորդը երկրում։ Բուրգասի մարզի և Բուրգաս համայնքի վարչական կենտրոն։ Քաղաքը բուլղարական մերձծովյան տարածաշրջանի կարևոր մշակութային և տնտեսական կենտրոն է։

Ըստ 2009 թվականի սեպտեմբերի 15-ի պաշտոնական տվյալների՝ Բուրգասի բնակչությունը կազմում է 208 402մարդ։

## Անվանում
Անվանումն առաջացել է թուրքերեն բուրգաս՝ «ամրոց» բառից (հունարեն «պիրգոս» բառի աղավաղված ձևը)։

## Քույր-քաղաքներ
*  Սան Ֆրանցիսկո, ԱՄՆ
*  Ռոտերդամ, Նիդեռլանդներ
*  Յանթայ, Չինաստան
*  Կրասնոդար, Ռուսաստան
*  Ալեքսանդրոպոլիս, Հունաստան
*  Միշկոլց, Հունգարիա
*  Բեշիքթաշ, Թուրքիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլղարիայի առողջարաններ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի նավահանգիստներ
Կատեգորիա:Բուրգաս
Էլեգիա

[մինի|«Եղերերգություն գյուղական գերեզմանոցում» ([Թոմաս Գրեյ)]]
**Էլեգիա, եղերերգ**, ( - տրտունջ), քնարական ժանրի ստեղծագործություն։ Առաջացել է Հին Հունաստանում, որտեղ այդպես էին անվանվում էլեգիկ բանաստեղծական չափով գրված բանաստեղծությունները։ Էլեգիաների մեջ կանոնավորապես իրար էին հաջորդում հեքսամետրը և պենտամետրը, որոնք միասին կազմում էին էլեգիկ երկտող։ Յուրաքանչյուր տունը նախապես կազմված էր 2 տողից։ Եղերերգը գովերգել է մարտական խիզախությունը, արծարծել քաղաքական ու բարոյական խնդիրներ, ալեքսանդրյան և հռոմեական պոեզիայում արտահայտել անհատական ապրումներ։ Հետագայում նոր երանգավորումով տարածվել է նոր ժամանակների գրականության մեջ։ Եղերերգը գրում են ժամանակակից հասարակական կյանքից դժգոհ, ներքին ողբերգություն ապրող բանաստեղծները։ Հայ գրականության լավագույն եղերերգերից են Պ․ Դուրյանի «Լճակ», «Իմ մահը», Ա․ Իսահակյանի «Օրս տրտում, սև է անցնում», Վահան Տերյանի «Աշնան մեղեդի» բանաստեղծությունները։ Երաժշտության մեջ եղերերգ են կոչվում թախծալի, վշտալի, խոհական բնույթի վոկալ և գործիքային պիեսները, օրինակ, Ա․ Պ․ Բորոդինի «Հեռավոր հայրենիքի ափերին» ռոմանսը, Ժ․ Մասնեի «Էլեգիա»-ն՝ ձայնի համար դաշնամուրի և թավջութակի ընկերակցությամբ, Պյոտր Չայկովսկու «էլեգիա»-ն՝ լարային նվագախմբի համար գրված սերենադից, Սերգեյ Ռախմանինովի դաշնամուրային «Էլեգիա»-ն, Ա․ Սպենդիարյանի «Էլեգիական երգ»-ը՝ «Ղրիմի էսքիզներ»-ի առաջին շարքից։

Կատեգորիա:Քնարական սեռի ժանրեր
Հիպպոնաքս

**Հիպպոնաքս Եփեսացի** (մ.թ.ա. 6-րդ դարի երկրորդ կես), հին հույն բանաստեղծ-քնարերգու։ Ուներ ազնվական ծագում, սակայն կյանքն անցկացրել է աղքատության մեջ։ Իր անհաշտ բնավորության և մաղձով ու ծաղրով լի բանաստեղծությունների պատճառով վաստակել է բազմաթիվ թշնամիներ, իսկ մ.թ.ա. 540 թ. արտաքսվել է Եփեսոսից։

Իր բանաստեղծություններում ծաղր ու ծանակի էր ենթարկում ամեն ինչ, անգամ բարձրաոճ, հերոսական գրականությունը։ Պոեզիայի նյութ է դարձրել ամենաառտնին, ոչ բանաստեղծական երևույթներ, գրել ռամկական, տեղ-տեղ բռիության հասնող լեզվով, գործածել օտարաբանություններ։ Նրա ոտանավորները նորություն էին և՛ բովանդակության, և՛ լեզվի, և՛ տաղաչափության առումով։

Նրա ստեղծագործություններից մեզ են հասել միայն փոքրիկ պատառիկներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Հին հույն բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հունաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հին հույն գրողներ
Կարո Լուկաս

**Կարո Լուկաս** (բուն անունով՝ **Կարօ Ղուկասեան**, ), պարսկահայ գիտահետազոտող և ճարտարագետ։ Նա հայտնի է որպես «Իրանի ռոբոտատեխնիկայի հայր»։

## Կենսագրություն
Կարո Լուկասը ծնվել է 1949 թվականին Սպահանում։ Ավարտել է Թեհրանի «Քուշեշ-Դավթյան» միջնակարգ դպրոցը։ Ուսումը շարունակել է Թեհրանի Պետական համալսարանի Տեխնիկական գիտությունների ֆակուլտետի էլեկտրական ճարտագիտության ճյուղում 1973 թվականին, ավարտելով մագիստրատուրան։ Ապա ուսման շարունակման համար մեկնել է ԱՄՆ-ի Բերքլի համալսարան, 1976 թվականին էլեկտրական և համակարգչային գիտությունների բաժնից ստանալով ասպիրանտուրա՝ համակարգերի հսկողություն թեքումով։ Ապա վերադարձել է Իրան, որտեղ 30 տարի դասավանդել և գիտահետազոտական աշխատանքներ է ղեկավարել Թեհրանի Պետական համալսարանի իր ուսանած Տեխնիկական գիտությունների ֆակուլտետում։ 2006 թվականին Իրանի ճարտարագիտության ասպարեզում ճանաչվել է որպես *«Մնայուն դեմք»*։

Նա ամուսնացել է Էմիլիա Ներսիսյանցի հետ և ունեցել մեկ զավակ Արման անունով։

## Աշխատանք
1986-ից 1988 թվականներին ղեկավարել է Թեհրանի Պետական համալսարանի Տեխնիկական գիտությունների ֆակուլտետի էլեկտրականության բաժինը, որի ընթացքում նաև հիմնադրել է համալսարանի *Ուշիմ համակարգերի հսկողության կենտրոնը*։ 1993-ից 1997 թվականներին տնօրինել է Իրանի *Հիմնարար գիտությունների կենտրոնի (IPM)* աշխատանքները։

Լուկասը Իտալիայի Թրիեստեի Տեսական ֆիզիկայի միջազգային կենտրոնի (International Center for Theoretical Physics) և Ծագումնաբանական ճարտարագիտության և կենսատեխնոլոգիայի միջազգային կենտրոնի (International Center for Genetic Engineering and Biotechnology) գիտահետազոտող, Կիրառական մաթեմատիկայի ինստիտուտի անդամ, Չինական գիտությունների ակադեմիայի անդամ, Հարբինի էլեկտրական տեխնոլոգիայի ինստիտուտի (Harbin Institute of Electrical Technology) գիտահետազոտող, Օնտարիոյի հետազոտական և արտադրական ընկերության գիտահետազոտական գործակից (research associate), և Բերքլի համալսարանի Էլեկտրական հետազոտությունների լաբորատորիայի (Electronic Research Laboratory) գիտահետազոտական գործակից է եղել։

Լուկասի գիտական հետաքրքրությունների շարքում էին կենսաբանական հաշվարկումը, հաշվողական բանականությունը, անորոշ համակարգերը, բանական վերահսկումը (intelligent control), նեյրոնային ցանցերը (neural networks), բազմագործակալ համակարգերը (Multiagent Systems), տվյալների ականումը (Data Mining), ֆինանսական մոդելավորումը, և գիտելիքների կառավարումը։

Կարո Լուկասը հրատարակել է ավելի քան 1200 գիտահետազոտական հոդված, միջազգային գիտաժողովներում ավելի քան 200 դասախոսություն ներկայացրել, 20 միջազգային գիտական պարբերականների խմբագրական կազմում է եղել, 8 գիրք է հեղինակել, և 39 գիտական խմբագրված հավաքածոների համահեղինակն է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Կարո Լուկասի պաշտոնական էջը 
*Կարո Լուկասի ամփոփագիրը 
*Կարո Լուկասի պարբերականների գիտահետազոտական հոդվածների ցանկը 
*Կարո Լուկասի համաժողովների գիտահետազոտական հոդվածների ցանկը 
*Իրանի Հիմնարար գիտությունների կենտրոնի կայքը

Կատեգորիա:1949 ծնունդներ
Կատեգորիա:2010 մահեր
Կատեգորիա:Իրանահայ կենսաբաններ
Կատեգորիա:Իրանահայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հայ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Սպահան քաղաքում ծնվածներ
Ռուսե

**Ռուսե** (), քաղաք Բուլղարիայի հյուսիսարևելյան մասում՝ Դանուբ գետի աջ ափին, ռումինական Ջուրջու քաղաքի մոտ։ Հեռավորությունը Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիայից կազմում է 300 կիլոմետ, իսկ Սև ծովի բուլղարական ափից՝ 200 կմ։ Ռուսեն Բուլղարիայի կարևորագույն գետային նավահանգիստն է, որը սպասարկում է երկրի միջազգային առևտրի կարևորը մասը։ Մեծությամբ երկրի 5-րդ քաղաքն է։

## Քույր-քաղաքներ
Ռուսեի քույր-քաղաքները՝

## Արտաքին հղումներ

* 
* Ռուսեի բնակչության վիճակագրություն
* Ռուսեն 
* Ռուսե քաղաքի նորությունները 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսե
Կատեգորիա:Դանուբի ափին գտնվող քաղաքներ
Ստարա Զագորա

**Ստարա Զագորա** (), քաղաք Բուլղարիայի կենտրոնական մասում։ Բնակչությամբ երկրի 6-րդ քաղաքն է, ինչպես նաև Բուլղարիայի կարևորագույն տնտեսական կենտրոններից մեկը։ Ստարա Զագորան հայտնի է իր ուղիղ փողոցներով, լորենիներով և բանաստեղծներով։ Ըստ 2010 թվականի տվյալների Ստարա Զագորայի բնակչությունի կազմում է 150 679 մարդ։

## Քույր-քաղաքներ
*  Ռադոմ, Լեհաստան
*  Լարիսա, Հունաստան
*  Սամարա, Ռուսաստան
* Դաունպատրիկ, Մեծ Բրիտանիա
*  Կրուշևաց, Սերբիա
*  Բարեյրու, Պորտուգալիա

## Արտաքին հղումներ
* Ստարա Զագորայի պատմական թանգարանի կայքը
* Ստարա Զագորայի տուրիստական կայքը 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլղարիայի քաղաքներ
Բլագոևգրադ

**կայանԲլագոևգրադ ** (), քաղաք Բուլղարիայի հարավարևմտյան մասում, Գոռնա Ջումայա (Gorna Dzhumaya) նախկին անվանումը Բլագոևգրադի մարզի վարչական կենտրոնը։ Գտնվում է Բիստրիցա գետի ափին։ Ըստ 2010 թվականի տվյալների քաղաքի բնակչությունը կազմում է 76 703 մարդ։

Բլագոևգրադը հարավարևմտյան Բուլղարիայի տնտեսական և մշակութային կենտրոնն է։ Գտնվում է Ստրումա գետի դաշտում, իսկ քաղաքով հոսում է Բիստրիցա գետը։ Հեռավորությունը երկրի մայրաքաղաք Սոֆիայի կազմում է 101 կմ դեպի հարավ։ Քաղաքից արևմուտք անմիջապես գտնվում է Մակեդոնիայի սահմանը, հարավում՝ Հունաստանի, իսկ հյուսիս-արևմուտքում՝ Սերբիայի։ Բլագոևգրադի յուրահատկությունն այն է, որ նա պահպանել իր կենտրոնի հետիոտնային բնույթը և 19-րդ դարի ճարտարապետությունը և բազմաթիվ հին կաֆեներ, սրճարաններ, բուտիկներ, ռեստորաններ։

## Քույր-քաղաքներ
*  Բաթում (), Վրաստան
*  Դելչևո (), Մակեդոնիա
*  Նագասակի (), Ճապոնիա
*  Օուբուրն, Ալաբամա նահանգ, ԱՄՆ
*  Սալոնիլ (), Հունաստան
*  Սեքեշֆեհերվար (), Հունգարիա
*  Սեեր (), Իտալիա
*  Սկոպյե (), Մակեդոնիա (2006)

## Արտաքին հղումներ
* blagoevgrad.net — Կայք Բլագոևգրադի մասին

Կատեգորիա:Բուլղարիայի քաղաքներ
Պլևեն

**Պլևեն** (, մինչև 20-րդ դարը ճանաչված էր նաև **Պլևնա** անվանումը), քաղաք Բուլղարիայի հյուսիսում, Պլևենի մարզի և Պլևեն համայնքի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությամբ Բուլղարիայի 7-րդ քաղաքն է։ Այժմ Պլևենը Բուլղարիայի Հյուսիս-Կենտրոնական տարածաշրջանի խոշոր տնտեսական կենտրոնն է և Բուլղարիայի հյուսիսում մեծությամբ երրորդն է Վարնայից և Ռուսայից հետո։

## Քույր-քաղաքներ

## Արտաքին հղումներ
* Պլևենի բնակչության վիճակագրություն 
* Պլևեն համայնքի կայք 
* Պլևենի մարզի կայք 

Կատեգորիա:Պլևեն
Լինոս (Հռոմի պապ)

**Լինուս** (Linus, ), Հռոմի եպիսկոպոս 64 (կամ 67) թ. առ 76 (կամ 78) թ. սեպտեմբերի 23-ը, Կաթոլիկ եկեղեցին նրան համարում է Պետրոս առաքյալից հետո երկրորդ Հռոմի պապը, Հիսուս Քրիստոսի 70 աշակերտներից մեկը։ Հիշատակվում է II դարի եկեղեցական գրող Հիրենեոս Լիոնացու «Աղանդների դեմ» երկում, որտեղ նա նույնացվում է Նոր Կտակարանի Առ Թիմոթեոս երկրորդ թղթում (4։22) հիշատակվող Լինոսի (Ղինոս) հետ («Աշխատի՛ր գալ նախքան ձմեռը։ Քեզ ողջունում են Եբուղոսը, Պուդէսը, Ղինոսը, Կլոդիան ու բոլոր եղբայրները»)։

Կատեգորիա:Առաքյալներ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական սրբեր
Հիսուսի ծննդաբանություն

Հիսուսի ազգաբանությունը քննվում է Աստվածաշնչի երկու տեղերում՝ Մատթեոսի 1-ում և Ղուկաս 3.23-28-ում։ Մատթեոսը քննում է Հիսուսից դեպի Աբրահամ գիծը։ Ղուկասը քննում է Հիսուսից մինչև Ադամը։ Սակայն քննելով այդ երկու ազգաբանությունները, տեսնում ենք, որ դրանք, Դավիթից Հիսուս ընկած ժամանակահատվածում, ամբողջությամբ տարբերվում են միմյանցից։ Օրինակ՝ Մատթեոսը նշում է, որ Հովսեփի հայը Հակոբն է (Մատթ, 1.16), իսկ Ղուկասը նշում է, որ Հիսուսի հոր՝ Հովսեփի հայրը Հեղին է (Ղուկաս 3.23)։ Մատթեոսը քննում է Դավիթի որդի Սողոմոնի գիծը, իսկ Ղուկասը՝ Դավիթի մյուս որդի Նաթանինը։ Եվ, փաստացի, Դավիթի և Հիսուսի միջև ազգաբանական անունների մեջ կան ընդամենը երկու անուններ, որ նույնն են՝ Սաղաթիել և Զորոբաբել։ (Մատթ. 1.12։ Ղուկաս 3.27)։

Որոշ հետազոտողներ պնդում են, որ սա վրիպակի կամ սխալի հետևանք է, որը տեղ է գտել Աստվածաշնչում։ Սակայն հրեաները շատ բծախնդիր էին ազգաբանկան գրառության հարցերում, և անընդունելի է, որ Ղուկասն ու Մատթեոսը կարող էին ներկայացնել իրարից միանգամայն տարբերվող ազգաբանություններ։ Նույնիսկ այն երկու անունները, որ նույնն են, քննելով, պարզվում է, որ նրանք խոսում են երկու տարբեր անձնավորությունների մասին։ Մատթեոսն ասում է, որ Սաղաթիելի հայրը Հեքոնիան է, մինչդեռ Ղուկասը նշում է, որ նրա հայրը Ներին է։

Մեկ ուրիշ մեկնաբանության համաձայն Մատթեոսը քննում է հիմնական ազգաբանական գիծը, իսկ Ղուկասը քննում է՝ նկատի ունենալով, այսպես կոչված, «լևիրիտական ամուսնության» դրսևորումները։ Եթե մի մարդ մահանում էր առանց տղա զավակ ունենալու, նրա եղբայրը պետք է ամուսնանար իր եղբոր այրիի հետ և որդի ունենար, որպեսզի ցեղը շարունակվեր։

Որոշ պահպանողական հետազոտողներ ենթադրում են, որ Ղուկասը ցույց է տալիս Մարիամի ծննդաբանությունը, իսկ Մատթեոսը՝ Հովսեփինը։ Մատթեոսը քննում է Հովսեփի գիծը (Հիսուսի իրավական հոր)՝ Դավիթի որդի Սողոմոնով, իսկ Ղուկասը քննում է Մարիամի նախնիներին (Հիսուսի արյունակցական ծնողը) Դավիթի որդի Նաթանով։

Այն ժամանակ, երբ Ղուկասը գրում էր իր Ավետարանը, հունարենում չկար «փեսա» բառը, և հետևաբար, Հովսեփի մասին գրելիս, Ղուկասը նրան ներկայացրել է որպես Մարիամի հոր՝ Հեղիի որդին։ Թերևս սրանով է բացատրվում Հովսեփի՝ երկու «տարբեր» հայրեր ունենալու փաստը։

Երկու ազգաբանական գծերով էլ Հիսուսը հանդիսանում է Դավթի սերնդակիցը, և հետևաբար իրավացիորեն համարվում է Մեսսիա։ Մայրական կողմի ծննդաբանությունը քննելը անսովոր է, բայց այս դեպում այն բացառություն է, քանի որ Հիսուսը կույսից է ծնվել։ Ղուկասի բացատրությունը սրան այն է, որ նա գրում է իր Ավետարանի մեջ (Ղուկաս 3.23 ), «ինչպես կարծվում էր», խոսելով Հովսեփի՝ Հիսուսի հայր լինելու մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քրիստոնեություն
Մեղրաշատ

**Մեղրաշատ** (նախկին անվանումը՝ *Ղարամահմեդ*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ամասիայի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից մոտ 8 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Գյուղը գտնվում է Ախուրիկ գետի վերին հոսանքում, մեղմաթեք հարթավայրում՝ ծովի մակարդակից 1750 մ բարձրության վրա։ **Մեղրաշատ** է վերանվանվել 1946 թվականին։

## Կլիմա
Կիման բարեխառն լեռնային է, ձմեռը տևական, ցուրտ, հաստատուն ձնածածկույթով։ Լինում են ուժեղ քամիներ, հաճախակի են ձնաբքերը և սառնամանիքները։ Ամառը զով է, համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան տեղումների քանակը 500-600 մմ։ Բնական լանդշաֆտները սևահողային լեռնատափաստաններ են։

## Բնակչություն
Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների համայնքը 2013 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ ունեցել է 367 մարդ։ Սեռային կազմում տղամարդիկ կազմում են 48%, կանայք՝ 52%։ Տարիքային խմբերը բաշխված են հետևյալ կերպ. մինչաշխատունակներ՝ 28%, աշխատունակներ՝ 52%, հետաշխատունակներ՝ 20%։

Մեղրաշատի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Ունի 87 տնտեսություն։ Ունի դպրոց, եկեղեցի, ակումբ, գրադարան, բուժկետ, կապի հանգույց։ Գյուղատնտեսական հողահանդակները գրեթե ամբողջությամբ օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ կազմելով 507 հա։ Պետական հողերը գլխավորապես օգտագործվում են որպես վարելահողեր, արոտավայրեր, կազմելով համապատասխանաբար 130 և 350 հեկտար։ Գյուղատնտեսության մասնագիտացման ուղղությունը երկրագործությունն է։ Զբաղվում են հացահատիկային, կերային կուլտուրաների, ճակնդեղի մշակությամբ։ Զբաղվում են խոշոր և մանր եղջերավոր անասնաբուծությամբ, թռչնաբուծությամբ, մեղվաբուծությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Մեղրաշատում կա 1868 թվականին կառուցված փայտաշեն եկեղեցի։ Գյուղից 10 կմ հյուսիս-արևելք գտնվում է Ծորակ գյուղատեղին։

## Համայնքի հիմնախնդիրներ
Համայնքի հիմնախնդիրների մեջ կարևորվում են դպրոցական գույքի նորացումը, խմելու ջրագծերի վերանորոգումը, գյուղամիջյան ճանապարհների վերանորոգումը, գյուղատնտեսական մթերքի իրացումը, գազաֆիկացումը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մեղրաշատ գյուղի էջը CAA կայքում 

Կատեգորիա:Ամասիայի շրջան
Կատեգորիա:Հայ-թուրքական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Ջրաձոր

**Ջրաձոր** (նախկինում անվանումը՝ *Ջալաբ*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ամասիայի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից մոտ 10 կմ հյուսիս-արևմուտք, Ախուրյանի ձախակողմյան վտակ Հողմաջուր գետի աջ ափին։ Ներկայումս մասն է կազմում Ամասիայի խոշորացված համայնքի։ Վերանվանվել է **Ջրաձոր** 1946 թվականին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ջրաձորի մշտական բնակչությունը կազմել է 237, առկա բնակչությունը՝ 202 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիների մի մասը 19-րդ դարում գաղթել է Բասենի գյուղերից։

Ջրաձորի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ջրաձորում պահպանվել է Սբ. Գևորգ եկեղեցին։ Կա նաև մ․թ․ա․ 2–1-ին հազարամյակի կիկլոպյան ամրոց։ Գյուղի դպրոցի մոտ բացահայտվել են մ․թ․ա․ 3-րդ հազարամյակի բնակավայրի հետքեր։

## Տես նաև
* Ջրաձորի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տարածաշրջանի քարտեզ
* Ջրաձոր գյուղի էջը CAA կայքում 
* Ջրաձոր գյուղի մասին Armeniapedia.org կայքում

Կատեգորիա:Ամասիայի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Զարիշատ (Շիրակի մարզ)

**Զարիշատ** (նախկին անվանումը՝ *Ղոնջալի*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ամասիայի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից մոտ 23 կմ հյուսիս, Արփի լճից 4-5 կմ հարավ-արևելք։ Հարևան Երիզակ գյուղի հետ կազմում էր Զարիշատ համայնքը։
Զարիշատ է վերանվանվել 1991 թ.-ի ապրիլի 3-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Զարիշատի մշտական բնակչությունը կազմել է 49, առկա բնակչությունը՝ 58 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է կերային կուլտուրաների և ճակնդեղի մշակությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Զարիշատ գյուղի էջը CAA կայքում 

Կատեգորիա:Ամասիայի շրջան
Կատեգորիա:Հայ-թուրքական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Զորակերտ

**Զորակերտ** (նախկին անվանումը՝ *Բալըխլի*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ամասիայի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից 32 կմ հյուսիս-արևմուտք, Արփի լճի հյուսիսարևելյան ափին։ Հարևան Դարիկ գյուղի հետ կազմում էր Զորակերտ համայնքը։

Հիմնադրվել է XIX դարի սկզբներին։ Զորակերտ է վերանվանվել 1991 թ.-ի ապրիլի 3-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Զորակերտի մշտական բնակչությունը կազմել է 145, առկա բնակչությունը՝ 122 մարդ։ Մինչև 1989 թ. բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, որոնք ժամանակին տեղափոխվել են ոչ հեռու գտնվող Խանջալլի գյուղից։

Զորակերտի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Տես նաև
* Զորակերտի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Զորակերտի մասին Tsayg.am կայքում 

Կատեգորիա:Ամասիայի շրջան
Կատեգորիա:Հայ-թուրքական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Հայ-վրացական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Յաշ

**Յաշ** ( ), քաղաք Ռումինիայի հյուսիսային մասում, Մոլդովայի սահմանի մոտ։ 2016 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 362 142 մարդ, և այդ ցուցանիշով քաղաքն զբաղեցրել է երկրորդ տեղը Ռումինիայում՝ մայրաքաղաք Բուխարեստից հետո։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* iasi.ro - Կայք Յաշի մասին  
* primaria-iasi.ro - Կայք Յաշի մասին   

Կատեգորիա:Յաշ
Մարմարա ծով

**Մարմարա ծով** (), Ատլանտյան օվկիանոսի ներքին ծով Եվրոպայի և Փոքր Ասիայի միջև, ողողում է Թուրքիայի ափերը։ Բոսֆորի նեղուցով միանում է Սև ծովին, Դարդանելի նեղուցով՝ Եգեյան ծովին։ Մակերեսը՝ 12 հազար կմ քառակուսի։ Առավելագույն խորությունը 1273 մետր։ Հյուսիսային ափին է Ստամբուլ քաղաքը։

## Անվանում
Անվանումն ստացել է ծովի արևմտյան մասում գտնվող Մարմարա կղզուց, որն այդպես է կոչվել այնտեղ եղած սպիտակ մարմարի հանքերի պատճառով։ Հին հույներն այն անվանել են *Պրոպոնտոս* («Նախածով»), այսինքն՝ Եվքսինյան Պոնտոսից (Սև ծով) առաջ գտնվող (նկատի ունենալով Հունաստանի նկատմամբ նրա ունեցած դիրքը)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի ծովեր
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Մարմարա ծով
Կատեգորիա:Չանաքքալեի մարզի ռելիեֆ
Կատեգորիա:Ստամբուլի մարզի ռելիեֆ
Ծաղկուտ

**Ծաղկուտ** (նախկին անվանումը՝ *Գյուլլիջա*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ամասիայի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից 45 կմ հյուսիս-արևմուտք, Արփի լճի հյուսիսարևելյան ափին։ Հարևան Լորասար գյուղի հետ կազմում էր Ծաղկուտ համայնքը։
Ծաղկուտ է վերանվանվել 1991 թ.-ի օգոստոսի 8-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ծաղկուտի մշտական բնակչությունը կազմել է 181, առկա բնակչությունը՝ 147 մարդ։ Նախկինում բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով։

Ծաղկուտի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և դաշտավարությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ծաղկուտում կա մի սրբատեղի “Աղոթաքար” անունով, իսկ 2 կմ արևելք կան “Սևբերդ” և Լոռուքար ամրոցների ավերակներ։

## Տես նաև
* Ծաղկուտի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամասիայի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Խանդո

**Խանդո** (), գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզի Ախալքալաքի մունիցիպալիտետում։ Շրջկենտրոն Ախալքալաքից ուղիղ գծով 10 կմ հյուսիս-արևմուտք, Փարվանա գետի աջ կողմում, ձորապռնկից ոչ հեռու, ծ.մ. 1660-1670 մ բարձր հարթավայրում։

## Պատմություն
«Գյուրջիստանի վիլայեթի մեծ դավթարի» (էջ 202-203) վկայությամբ 1595 թ. Խանդոն Ախալքալաքի տարածաշրջանում, հանդիսանում էր ամենամեծ գյուղը և միավորում էր 61 ծուխ (տուն), բնակչությունը՝ 1525 մարդ, հարկվել 15 000 ակչե։ Գյուղը մտնում էր Անտառային Ջավախքի լիվայի (շրջանի) մեջ։ Մինչև 16-րդ դարի վերջը Խանդոյի հողատարածության մեծ մասը (1600 հա), շրջափակված էր սաղարթախիտ անտառով։

1830 Խանդո գյուղը առնում է նոր շունչ, այստեղ են ներգաղթել Արևմտյան Հայաստանի Էրզրում նահանգի Խաչքավանք գյուղից, Բասենից նաև Կարսից։
1828 թվականի ապրիլին սկսված ռուս-թուրքական պատերազմում գեներալ Բ. Ֆ. Պասկևիչի զորքերը գրավեցին Ջավախքի կենտրոն Ախալքալաքը, և այն ավարտվեց Ադրիանապոլսի հաշտության պայմանագրով (1829 թ. Սեպտեմբերի 2), որով Ռուսական կայսրությանն անցան Ախալցխա, Ախալքալաք և Ծալկա քաղաքները։

Արևմտյան Հայաստանի Էրզրումի, Բասենի, Բաբերդի և այլ գավառներից 7300 հայ ընտանիքներ Կարապետ արքեպիսկոպոս Բագրատունու գլխավորությամբ գաղթեցին և բնակություն հաստատեցին Ախալցխայի, Ախալքալաքի և Ծալկայի շրջակայքում՝ վերականգնելով ու հիմնադրելով ավելի քան 60 գյուղ և 50 եկեղեցի։ Այդ թվում էր Խանդո գյուղը և Խանդոյի Սուրբ Գևորգ եկեղեցին (վանքը)։

## Հուշարձաններ
Պատմական հուշարձաններից կանգուն են մնացել Ս. Գևորգ եկեղեցին (XII - XIII դդ.), որը կառուցված է սրբատաշ կարծր քարով ու աչքի է ընկնում ճարտարապետական բարձր արվեստով, և իջևանատունը։ Կան նաև արհեստական քարանձավներ, որոնք իրար են միացած ստորգետնյա անցուղիներով (մեկը իջնում է դեպի Փարվանա գետը)։ Գյուղի Ս. Խաչ եկեղեցին կառուցվել է 1831 թվականին։

## Արտաքին հղումներ
* Խանդո 

## Ծանոթագրություններ