Մզիմթա

**Մզիմթա** (), գետ Կրասնոդարի երկրամասում։ Գետի երկարությունը 89 կմ է, ջրհավաք ավազանը 885 կմ²։ Ռուսաստանի ամենաերկար և ամենախոր գետը, որը հոսում է անմիջապես Սև ծով։ Ջրի միջին սպառումը` Կեփշա գյուղի մոտ` 45,6 մ³/վ։ Մզիմթայի միջին տարեկան հոսքը դեպի Սև ծով հասնում է 1,4 կմ³-ի։

## Անվան ծագումնաբանություն
Ըստ տարածված վարկածի, գետի անունը թարգմանվում է որպես «կատաղի», որին նպաստել է Սոչիի ուղեցույցների «Սևծովյան լեռնային շրջանի ուղիների վրա» տեղեկագիրքը (Յու. Կ. Եֆրեմով)։

Մզիմթա անվան ամենահավանական տարբերակը նրա ծագումն է Մեդոզյուև ցեղի անունից, որոնք մինչև Կովկասյան պատերազմի ավարտն ապրելով Մզիմթա գետի վերին հոսանքում։ Նրանց անունից առաջացել է նաև Մեդովեևկա գյուղի անունը։ «Մեդոզյուին», իր հերթին, կարելի է թարգմանել որպես «ձյան մեջ ծնված մարդիկ»։

## Հիմնական բնութագրեր
Մզիմթա գետը սկիզբ է առնում Գլխավոր Կովկասյան լեռնաշղթայի հարավային լանջից 1837,9 մ բարձրության վրա, վերին հոսանքից դուրս է հոսում Վերին Կարդիվաչ և Կարդիվաչ բարձր լեռնային լճերից, գետի ներքևում գտնվում է Զմրուխտ ջրվեժը։ Միջին հունով ճեղքում է Այբգա-Աչիշխո լեռնաշղթան՝ առաջացնելով Հունական կիրճը, ներքևում անցնում է Ախցու կիրճով՝ Ախշտիրսկայա կիրճով։

Գետը գրեթե ողջ երկարությամբ ունի փոթորկոտ լեռնային բնույթ. կիրճերում ձնհալքի սեզոնին ջրային հորիզոնը երբեմն բարձրանում է մինչև 5 մետր։ Այն Ադլերի մոտով թափվում է Սև ծով՝ ձևավորելով ընդարձակ հեռացման կոն։ Ամենամեծ վտակներն են՝ Փսլուխ, Չվիժեփսե, Լաուրա, Տիխա։

Գետի սնուցումը խառն է. բնութագրվում է գարնանային և ամառային հեղեղումներով և անձրևային հեղեղումներով։ Քեփշա գյուղի մոտ ջրի տարեկան միջին հոսքը կազմում է մոտ 50 մ³/վ (ամենաբարձրը՝ 764 մ³/վ)։

Մզիմթայի ավազանում կան բազմաթիվ հանքային աղբյուրներ։ Միջին հոսանքում, Ախշտիրսկայա քարանձավում, գետի աջ ափին, բաց ժայռերի մեջ, կա հնագույն մարդկային վայր։

## Տնտեսական օգտագործում
Գետի վրա գտնվում է Կրասնայա Պոլյանա, Էստոսադոկ, Կազաչի Բրոդ գյուղերը և այլն։

Կրասնայա Պոլյանա գյուղի մոտ գետի վրա կանգնած է Կրասնայա Պոլյանա հիդրոէլեկտրակայանը։

Գետի վրա գոյություն ունի կարմրախայտ բուծելու մեծ տնտեսություն։ Ձկնաբուծությունը սկսվել է դեռևս 1917 թվականից առաջ։

Մզիմթան հայտնի է ջրային սպորտի, հատկապես ռաֆթինգի սիրահարների շրջանում։ Գետի վերին հոսանքի լեռների լանջերը հայտնի են լեռնադահուկային սպորտի և սնոուբորդի սիրահարների շրջանում։ 2000-ական թվականներին գետի հունում և գետափում իրականացվել է համատեղ ճանապարհի և երկաթուղու շինարարություն՝ մասնակիցներին Ադլերից Կրասնայա Պոլյանա տեղափոխելու համար, որը կապում էր 2014 թվականի ձմեռային օլիմպիական խաղերի անցկացման վայրերը։ Մի շարք բնապահպանական և հասարակական այլ կազմակերպությունների տվյալներով՝ շինարարության ընթացքում գետը լրջորեն աղտոտվել է, շրջակա լանջերին բուսականությունը զանգվածաբար ոչնչացվել է։ Գետի զգալի աղտոտվածության փաստն ընդունել է ՌԴ բնական պաշարների նախարար Յուրի Տրուտնևը։ Նշվել է, որ շինարարության ընթացքում հաշվի չի առնվել գետի փոթորկալից բնույթը, ինչպես նաև Մզիմթայի հովտում տարածված սողանքային և կարստային երևույթները։ Բնապահպաններն ուշադրություն են հրավիրել առանց թույլտվությունների իրականացվող աշխատանքներին, ինչպես նաև շինարարների կողմից գետի հունից խճաքարերի ապօրինի հեռացմանը։ Նշվել է նաև, որ մի շարք հյուրանոցներ և հյուրատներ, որոնք կառուցվել են Մզիմթայի վերին հոսանքում հանգստացողներին ընդունելու համար, առանց մաքրման կեղտաջրերը գետ են թափում։

Հետագայում նախատեսվում է գետի վրա կառուցել Կրասնոպոլյանսկայա ՀԷԿ-2։

## Ջրային ռեգիստրի տվյալներ
Պետական ջրային ռեգիստրում օբյեկտի կոդը՝ 06030000312109100000790։

### Վտակներ
*(նշված է գետաբերանից հեռավորությունը)*
* 27 կմ՝ Կեփշա գետ
* 31 կմ՝ Չվիժեփսե գետ
* 40 կմ՝ Մոնաշկա գետ
* 42 կմ՝ Բեշենկա գետ
* 50 կմ՝ Լաուրա գետ
* 57 կմ՝ Փսլուխ գետ

## Մզիմթան արվեստի մեջ
### Կինեմատոգրաֆիայի մեջ
* Մզիմթայի ջրերում 1996 թվականին նկարահանվել է «Կովկասի գերուհին կամ Շուրիկի նոր արկածները» ֆիլմի մի դրվագ, որի ռեժիսորն է Լեոնիդ Գայդայը, որտեղ Նինան փրկում է Շուրիկին լեռնային գետի փոթորկալից հեղեղից։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Mzymta River.JPG|слева|165px|մինի|Մզիմթան թափվում է Սև ծով
Պատկեր:Mzymta Akhshtyr.jpg|слева|165px|մինի|Մզիմթայի տեսարանը Ախշտիրսկայա քարանձավից
Պատկեր:Mzymta.png|մինի|Մզիմթա ավազան


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Борчхадзе В. К.* Физико-географическая характеристика бассейнов рек Мзымта и Сочи: Автореферат дис. на соискание учёной степени кандидата географических наук / Ленингр. гос. пед. институт. Кафедра физ. географии. — Ленинград, 1955. — 18 с.
* *Морозова-Попова Е.* Верховья реки Мзымты на Кавказе: (Озеро Кардывач) / Е. Морозова-Попова. — Одесса: «Коммерч. тип.» Б. И. Сапожникова, 1913. — 11 с.
* *Каракаш Н. И.* Геологический очерк долины р. Мзымты Черноморской губернии. Санкт-Петербург, 1914. 180 с.
* *Собисевич А. В.*  // Вестник Академии наук Чеченской Республики. 2017. Т. 35, № 2. Стр. 99-103.
* *Чирикба. В. А.* К этимологии гидронимов Бзып и  // Абхазоведение. Труды АбИГИ. Язык. Фольклор. Литература. Вып. 3. Сухум, 2009, стр. 21-38.

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Սև ծովի ավազանի գետեր