Ինժեներական զորքեր

thumb|280px|Ֆրանսիական սակրավորները 1812 թվականին Բերեզինա գետի վրայով անցում ապահովելու համար կամուրջ են կառուցում
thumb|280px|Գերմանացի սակրավորները գերաններ են տանում կամուրջ կառուցելու համար՝ Վերմախտի Լեհաստան ներխուժման ժամանակ, 1939 թվականի սեպտեմբեր
thumb|200px|Խորհրդային սակրավորները զբաղվում են ականազերծմամբ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ, 1942 թվական
300px|մինի|Հյուսիսային նավատորմի ռազմական ինժեներների վերջնական մարզման ժամանակ, АрМИ-2018 «Անվտանգ երթուղի» մրցույթի համաբանակային փուլի նախապատրաստության ընթացքում, օգտագործվում է 180-րդ առանձին ծովային ինժեներական գումարտակի ТММ-3 ծանր մեխանիզացված կամուրջը
thumb|200px|right| Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարության Միջազգային հակաականային կենտրոնի սակրավորների աշխատանքը Հալեպում (Սիրիա), 2016 թվական
**Ինժեներական զորքեր**՝ զինված ուժերի զորատեսակ (հատուկ զորքեր), որոնք նախատեսված են ռազմական (մարտական) գործողությունների ընթացում ինժեներական ապահովման (տարածքի սարքավորում, ինժեներական հետախուզություն, անցումների կառուցում և զորքերի ուղեկցում հարձակման ժամանակ և այն) համար։
Ինժեներական զորքերի կազմի մեջ մտնում են կառավարման մարմինները, հիմնարկները, ձեռնարկությունները, ինժեներասակրավորային, ինժեներական-ճանապարհային, պոնտոնային և այլ միավորումներ, զորամասեր ու ստորաբաժանումներ։ 
Տարբեր երկրների զինված ուժերում կարող են կոչվել Ինժեներների կորպուս, Թագավորական ինժեներներ, Ռազմական ինժեներներ, Ինժեներական կորպուս, Ռազմաշինարարական զորքեր, Պիոներական զորքեր, Բալթաջի և այլն։
Ավելի վաղ նրանք կոչվում էին ինժեներներ (իտալ. ingegni, իսպ. engeños կամ ingenios)՝ անձ, որը ստեղծում և գործարկում էր ռազմական մեքենաներ, իսկ ավելի ուշ՝ պիոներներ ( () - առաջնագնաց, նախաձեռնող, pion բառից - հետևակ,  - ոտք)՝ զինվոր, որը զբաղվում էր հողային ամրությունների կառուցմամբ, խրամատների փորմամբ, կամուրջների տեղադրմամբ, ճանապարհների հարթեցմամբ և նմանատիպ աշխատանքներով։

## Ինժեներական զորքերի հիմնական գործառույթները
* Ֆորտիֆիկացիոն կառույցների կառուցում, զորքերի և ռազմական տեխնիկայի համար ապաստարանների պատրաստում, արգելքների ստեղծում, կամուրջների պայթեցում, ճանապարհների վնասում՝ հակառակորդի համար խոչընդոտներ ստեղծելու նպատակով,
* Ականապատում,
* Ականազերծում,
* Ջրային խոչընդոտների վրայով կամուրջների կառուցում, ինչպես նաև զորքերի և ռազմական տեխնիկայի տեղափոխում ջրային խոչընդոտների վրայով ամֆիբիա-դեսանտային լողացող միջոցներով,
* Ճանապարհների, թռիչքավայրէջքային գոտիների, նավահանգստային կառույցների կառուցում և վերականգնում, ինչպես նաև զորքերի, շտաբների, հոսպիտալների տեղակայման համար շենքերի ու կառույցների կառուցում և զորքերի ջրամատակարարման կազմակերպում։

Խաղաղ ժամանակ ինժեներական զորքերը հաճախ ներգրավվում են տարբեր արտակարգ բնույթի քաղաքացիական աշխատանքներում, օրինակ՝ երկրաշարժերից, փոթորիկներից և ջրհեղեղներից հետո ենթակառուցվածքների վերականգնման գործում։

## Ռազմաինժեներական գործի պատմությունը
Առաջին ինժեներական ստորաբաժանումները ստեղծվել են ֆրանսիական բանակում՝ 1673-1681թթ, Ֆրանսիայի մարշալ, ռազմական ինժեներ Սեբաստիան Լը Պրետր դը Վոբան նախաձեռնությամբ, այնուհետև 1701-1704 թթ, ինժեներական ստորաբաժանումներ ստեղծվել են ավստրիական և պրուսական բանակներում։ Ռուսական բանակում 1712 թվականի փետրվարի 8-ին Պետրոս Առաջինի հրամանով հայտարարվել են հրետանային գնդի հաստիքները, որոնցում ներառված էին նաև ականային 1 վաշտ և ինժեներների 2 խումբ։
Ռազմական ինժեներների մասնագիտական պատրաստությունը Ռուսաստանում սկսվել է 1701 թվականին, հունվարի 21-ից՝ Պուշկարական արքունիքում ստեղծված հատուկ դպրոցում։ Հենց ինքը՝ Պետրոս Առաջին կայսրը եղել է տաղանդավոր ինժեներ, աշակերտել է հոլանդացի ռազմական ինժեներ Մեննո Վան Կուգորնին։ Պետրոս Առաջինը մեծ ուշադրություն էր դարձնում ռազմաինժեներական արվեստին և ռուսական բանակի սպաներից պահանջում էր սովորել այն։
20-րդ դարի 70-80-ական թվականներին խորհրդային բանակում սպառազինության են ընդունվում ինժեներական մեծաքանակ միջոցներ, որոնք էական թափ են հաղորդում ինժեներական զորքերի նոր սպառազինությամբ համալրմանը և զարգացմանը։
Արդի պատերազմներում ու զինված հակամարտություններում առավել մեծ ուշադրություն է դարձվում հետախուզությանը, լայնորեն կիրառվում են ավիացիա, բարձր ճշգրտության զենք, հրթիռային և հրետանային զորքեր, ուստի առաջանում են յուրային զորքերի տեղաբաշխման, զորաշարժի, գործունեության ծածուկության և հանկարծակիության ապահովման, զորքերի կենսունակության  բարձրացման խնդիրներ։ Տվյալ խնդիրներն ինժեներական զորքերը կատարում են համալիր եղանակով՝ ըստ առաջադրվող ծավալի, տեղի և ժամանակի, կիրառելով անհրաժեշտ ուժեր ու միջոցներ։
Ասորեստանի բանակում կային հատուկ «հողափոր ջոկատներ», որոնք կառուցում էին ճանապարհներ, անցկացնում կամուրջներ, կառուցում ճամբարներ և կատարում էին պատերի տակ թունելային փորումներ, ստեղծում էին արհեստական լցակույտեր կամ բլուրներ՝ պաշարված քաղաքների պատերի նկատմամբ գերիշխանություն ձեռք բերելու համար։ Գետերը անցնելիս ասորիները օգտագործում էին լաստանավակներ և փչվող կաշվե պարկեր (բուրդյուկներ)։ Կանգառների ժամանակ, երթերի ընթացքում, կառուցվում էր դաշտային ճամբար, որը շրջապատվում էր խրամատով և հողաշեն պարիսպով։
Հին հռոմեացիները նվաճված տարածքները ամրապնդելու համար պետական սահմանների երկայնքով կառուցում էին պաշտպանական կառույցներ, որոնք կոչվում էին հռոմեական վալեր։ Սկզբում հռոմեական վալերը կառուցում էին հենց զորքերը, իսկ հետագայում աշխատանքների զգալի մասը կատարում էին ստրուկները։ Հռոմեական սակրավորները ունեին անհրաժեշտ բոլոր միջոցները տեղանքի քարտեզագրման, զորքերի համար ճամբարների սարքավորման, ինչպես նաև ճանապարհների և կամուրջների կառուցման համար։
Հին ժամանակների ռազմական ինժեներների ամենակարևոր գործերից մեկը պաշարումների ժամանակ պաշարողական սարքերի կառուցումն ու կիրառումն էր, ինչպես նաև ամրոցների պատերի տակ ենթափորումներ կատարելը՝ դրանք քանդելու նպատակով։ Վառոդի գյուտը նոր հնարավորություններ բացեց ռազմական ինժեներների առջև։ Պատերը քանդելու համար արդեն կատարվում էին ենթափորումներ, որտեղ տեղադրվում էին մեծ քանակությամբ վառոդ, և հետո իրականացվում էր պայթեցում։
Ֆրանսիացի ռազմական ինժեներ Ս․ Վոբանը (1633—1707) մշակեց թե՛ ամրոցների կառուցման, թե՛ դրանց համակարգված պաշարման լավ մտածված սկզբունքներ։ Վոբանի աշխատությունների և այդ ժամանակաշրջանում Ֆրանսիայում իրականացված լայնածավալ ֆորտիֆիկացիոն աշխատանքների շնորհիվ ռազմական ինժեներական գործը մեծ զարգացում ստացավ։ Ֆրանսիացիները ավելի քան մեկ դար պահպանեցին առաջատար դիրքը ռազմական ինժեներական գործում։
19-րդ դարում ռազմական ինժեներական գործի վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել արդյունաբերական հեղափոխութունը։ Մետաղահատ հաստոցների հայտնվելը հնարավորություն տվեց պատրաստել ճշգրիտ սարքեր, որոնք թույլ տվեցին կատարել չափումներ և իրականացնել շինարարություն ավելի ճշգրիտ չափանիշներին համապատասխան։ Ռազմական ինժեներները սկսեցին օգտագործել հեռաչափ սարքեր, այդ թվում՝ թեոդոլիտ՝ եռանկյունաչափական չափումներ կատարելու համար։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում երկու պատերազմող կողմերի ինժեներական զորքերը կառուցեցին էշելոնավորված պաշտպանական անընդհատ գծեր, որոնք ձգվում էին հարյուրավոր կիլոմետրեր։ Լայնորեն կիրառվում էին նաև ենթափորումներ։ Պատերազմի ավարտից հետո անհրաժեշտ էր վնասազերծել հազարավոր հակահետևակային ականներ և չպայթած հրետանային արկեր։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ԽՍՀՄ Կարմիր բանակի ինժեներական զորքերը պետք է ապահովեին զորքերի գործողությունները այնպիսի տարածքներում, որտեղ քիչ էին լավ ճանապարհները, խաթարված էր երկաթուղային հաղորդակցությունը, ինչպես նաև կային բազմաթիվ մեծ գետեր և այլ ջրային խոչընդոտներ։ Մեծ Բրիտանիայի և ԱՄՆ-ի բանակների ինժեներական զորքերը Նորմանդիայում դեսանտի ժամանակ ստեղծեցին ժամանակավոր նավահանգստային կառույցներ՝ տրանսպորտային նավերից տանկեր, հրետանի և բեռնատարներ բեռնաթափելու համար։ Կառուցվեցին հազարավոր կիլոմետրերի երկարությամբ խողովակաշարեր՝ տանկերի և ավտոմեքենաների համար անհրաժեշտ վառելիքը տեղափոխելու նպատակով։
Հատկապես կարևոր էին ԱՄՆ բանակի ինժեներական զորքերի գործողությունները Խաղաղօվկիանոսյան ռազմական գործողությունների թատերաբեմում։ Այնտեղ պատերազմը, գեներալ Դ․ Մակարթուրի խոսքերով, «սակրավորների պատերազմ» էր։ Ամերիկացի սակրավորները բուլդոզերների և այլ տեխնիկայի օգնությամբ ճանապարհներ էին բացում ջունգլիների և ճահիճների միջով, անտառները դարձնում էին օդանավակայաններ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո մեծ նշանակություն սկսեց տրվել ինժեներական զորքերի շարժունակությանը։ Անհրաժեշտության դեպքում բուլդոզերները և այլ տեխնիկան բաժանվում են առանձին հանգույցների, որոնք հեշտությամբ հավաքվում են անհրաժեշտ վայր տեղափոխելուց հետո։ Մշակվեց թեթևացված շինարարական և այլ ինժեներական տեխնիկա, որը կարելի է տեղափոխել ինքնաթիռներով և ուղղաթիռներով։

## Նախանշանակումը, կազմը և հնարավորություններրը
Ինժեներական զորքերը նախատեսված են զորամիավորումների (միավորումների, զորամասերի և ստորաբաժանումների) օպերացիաների (մարտական գործողությունների) առավել բարդ և կարևոր ինժեներական ապահովման խնդիրների կատարման և հակառակորդին ինժեներական զինամթերքով կորուստներ պատճառելու համար։
Ինժեներական զորքերը կազմված են հետևյալ ստորաբաժանումներից՝
* ինժեներական հետախուզության,
* ինժեներասակրրավորային,
* արգելափակման,
* արգելաբացման,
* ականազերծման,
* ինժեներադիրքային,
* ինժեներատեխնիկական,
* կառավարման կետերի սարքավորման,
* դաշտային ջրամատակարարման,
* ճանապարհաշինական,
* կամրջաշինական,
* ինժեներական ճանապարհակամրջաշինական,
* զոմակամրջային,
* գետանցադեսանտային,
* քողարկման,
* էլեկտրամատակարարման,
* նորոգման-վերականգնման։

## Ինժեներական զորքերը Հայաստանում

Հայաստանի Հանրապետության ինժեներական զորքերը կազմավորվել են 1992 թվականի սեպտեմբերի 7-ին։
Կազմավորման օրվանից ի վեր ՀՀ զինված ուժերի ինժեներկան զորքերի ստորաբաժանումները թե՛ պատերազմական, և թե՛ խաղաղ ժամանակաշրջանում մշտապես ընդգրկված են ինժեներական ապահովման խնդիրների կատարմանը։

## Ինժեներական զորքերն ըստ երկրների
300px|մինի|Կանադայի 3-րդ դիվիզիայի 1-ին մեխանիզացված բրիգադի 1-ին ինժեներական գնդի և ԱՄՆ 173-րդ օդադեսանտային բրիգադի 54-րդ ինժեներական գումարտակի սակրավորները Iron Sword 2016 զորավարժությունների ընթացքում Լիտվայի անտառում սովորում են խոչընդոտներ կառուցել
* Հայաստանի ինժեներական զորքեր
* Ռուսաստանի ինժեներական զորքեր
* ԱՄՆ ինժեներական զորքեր
* ԽՍՀՄ ինժեներական զորքեր
* Ֆրանսիայի ինժեներական զորքեր
* Իսրայելի ինժեներական զորքեր
* Կանադայի ինժեներական զորքեր
* Կանադայի ինժեներական զորքեր
* Ավստրալիայի ինժեներական զորքեր
* Մեծ Բրիտանիայի ինժեներական զորքեր
* Գերմանիայի ինժեներական զորքեր
* Հարավաֆրիկյան Հանրապետության ինժեներական զորքեր

## Տես նաև
* Սակրավոր
* Հրետանու, ինժեներական զորքերի և կապի ռազմապատմական թանգարան
* Ամրաշինական կառույց
* Ականապատում
* Ականազերծում

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* Инженерные и Железнодорожные войска: В 2 т. — СПб.: Тип. В. Д. Смирнова, 1909—1911.
* Инженерные войска по 15 июля 1901 г. — СПб.: Тип. П. П. Сойкина— 48 с.
* Ինժեներեկան ապահովում դասընթացի տեղեկագիրք, հեղինակ՝ Կարեն Ավետիսյան, Հեղինակային հրատարակություն, 2022թ․,

Կատեգորիա:Զորքերի տեսակներ
Կատեգորիա:Ինժեներական զորքեր