Ժիգմոնդ Բատորի

**Ժիգմոնդ Բատորի կամ Սիգիզմունդ Բատորի** (, , , ), Տրանսիլվանիայի իշխան, Կրիշտոֆ Բատորիի և Էրժեբեթ Բոչկայի որդին, Լեհաստանի թագավոր և Լիտվայի մեծ իշխան Ստեֆան Բատորիի զարմիկը։

## Կենսագրություն
Ժիգմոնդը ծնվել է 1572 թվականին Տրանսիլվանիայի իշխան Կրիշտոֆ Բատորիի ընտանիքում, որը պատկանում էր Բատորիի ազդեցիկ տրանսիլվանական տոհմին, և Էրժեբետա Բոչկայի՝ Ջորջ Բոչկայի և Կիսմարժիի դստերը: Կրիշտոֆի և Էրժեբետայի ընտանիքում ընդամենը չորս երեխա կար կամ հինգ: Կրիշտոֆը հովանավորում էր ճիզվիտներին և նրանց հանձնարարեց իր որդու դաստիարակությունը, որը դեռ հոր կենդանության օրոք նշանակվել էր իշխանական գահի ժառանգորդ: Երբ 1581 թվականի մայիսի 27-ին Կրիշտոֆ Բատորին մահացավ (Էրժեբետան մահացել էր նույն տարվա փետրվարին), Ժիգմոնդը դարձավ Տրանսիլվանիայի իշխանը, բայց քանի որ նա դեռ շատ երիտասարդ էր, նրա մոտ նշանակվեց խնամակալ:

1588 թվականին Ժիգմոնդը հասավ չափահասության և գրեթե անմիջապես ցանկություն հայտնեց դաշինք կնքել քրիստոնյա կառավարիչների հետ ընդդեմ թուրքերի, չնայած այն հանգամանքին, որ Տրանսիլվանիան Օսմանյան կայսրության վասալն էր: Դասընթացի նման կտրուկ փոփոխությունը դժգոհություն առաջացրեց, և Տուրդեի տրանսիլվանական սեյմը նույնիսկ պահանջեց, որ Ժիգմոնդը կրկին երդվի իշխանական գահին: Բատորին հրաժարվեց և, չնայած սպառնալիքներին և բախումներին, ճնշեց սկսված ապստամբությունը՝ մահապատժի ենթարկելով բոլոր նրանց, ովքեր ընկան իր ձեռքը:

1594 թվականին Ժիգմոնդը դաշինք կնքեց Վալախիայի տիրակալ և կառավարիչ Միհայ Քաջի և Մոլդովական իշխանության տիրակալ և կառավարիչ Աարոն Տիրանի հետ՝ ընդդեմ Օսմանյան կայսրության։ Այդ պահին երեք իշխանություններն էլ թուրքերի վասալներն էին, բայց պատրաստվում էին հանդես գալ Հաբսբուրգների կողմից։ 1595 թվականին Ժիգմոնդը Միհային և Աարոնին հրավիրեց Ալբա-Յուլիա՝ պայմանագիր կնքելու, որի համաձայն Վալախիան և Մոլդովական իշխանությունը ռազմական օգնության դիմաց կդառնան Տրանսիլվանիայի վասալները։ Աարոնը հրաժարվեց գնալ, ուստի Ժիգմոնդը դրդեց մոլդովացի զորահրամանատարներից մեկին՝ գետման Ստեֆան Ռազվանին, հեղաշրջում կազմակերպել։ Արդյունքում Աարոնը գերեվարվեց 1595 թվականի մայիսին (ավելի ուշ ուղարկվեց Վինց ամրոց և թունավորվեց 1597 թվականին)։ Իսկ Միհայի դեսպանությունը, գերազանցելով իր լիազորությունները, ստորագրեց այդ համաձայնագիրը 1595 թվականի մայիսի 20-ին։ Հունիսի 3-ին այդ պայմանագիրը ստորագրվեց Մոլդովայի նոր իշխան Ստեֆան VIII Ռազվանի դեսպանների կողմից։

Այս արշավում կարևոր դեր խաղացին սեկեյները։ Խոստանալով նրանց վերանայել իրենց իրավունքները (այդ պահին սեկեյները կազմում էին հունգարական ազգային փոքրամասնություն)՝ Ժիգմոնդը հասավ նրան, որ մոտ 23 հազար սեկեյ զինվորներ մտան Տրանսիլվանական բանակ։ Սակայն արդեն մեկ տարի անց Ժիգմոնդը հրաժարվեց իր խոստումներից և դաժանորեն ճնշեց ծագած ապստամբությունը (ենթադրվում է, որ հենց այդ պատճառով 1598 թվականի հոկտեմբերին սեկեյները հանդես եկան Տրանսիլվանիայի դեմ՝ Միհայ Քաջի կողմից)։

### Հաբսբուրգների քաղաքականություն
1595 թվականին, ի նշան Տրանսիլվանիայի և Հաբսբուրգների կայսրության միջև դաշնակցային հարաբերությունների, Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսր և Հունգարիայի թագավոր Ռուդոլֆ II-ը ստորագրեց պայմանագիր, որով Մուկաչևոյի ամրոցի (Պալանոկ) տիրույթը, Բերեզովսկու, Ուգոչանսկու և Մարամորոժսկու բոլոր կոմիտատները փոխանցվեցին Տրանսիլվանիայի իշխանությանը: Այս դաշինքն ամրապնդելու համար Ժիգմոնդն ամուսնացավ Ավստրիայի էրցհերցոգ Կարլ II-ի և Մարիա Աննա Բավարացու դուստր Մարիա Քրիստինա Ավստրիացու հետ (1574–1621): Սակայն ընդամենը չորս տարի անց Ժիգմոնդը հրապարակայնորեն պահանջեց ամուսնալուծություն։

Մինչդեռ Վալախիայի տիրակալ Միխայ Քաջը նպատակ էր դրել ազատագրել Մոլդովան և Տրանսիլվանիան թուրքական տիրապետությունից և հետագայում միավորել դրանք իր իշխանության ներքո: Երբ Միխայը թուրքերից ազատագրեց իր հայրենի Վալախիան, թուրքական կառավարությունը, վախենալով, որ դա կարող է առաջացնել այլ վասալների ելույթներ, հաշտության գնաց Միխայ Քաջի հետ՝ ճանաչելով նրան որպես Վալախիայի տիրակալ։ Չնայած Օսմանյան կայսրության հետ կնքված խաղաղությանը, Միխայը շարունակեց պայքարը թուրքական կախվածությունից ազատվելու համար։ Այս պայքարի շահերից ելնելով՝ նա նույնիսկ ստիպված եղավ համաձայնել ավստրիական կայսր Ռուդոլֆ II-ի գերիշխանությանը, և 1598-ից 1599 թվականներին իր իշխանության տակ դրեց Մոլդովան և Տրանսիլվանիան, ինչի շնորհիվ որոշ ժամանակ 1600 թվականից Միխայը կոչվում էր «Վալախիայի, Տրանսիլվանիայի և ամբողջ Մոլդովական երկրի տիրակալ»:

1597 թվականի դեկտեմբերի 23-ին Ժիգմոնդ Բատորին, որը հայտնվել էր Տրանսիլվանիան իրեն ենթարկել ձգտող թուրքերի և Հաբսբուրգների միջև, Ռուդոլֆ II-ի հետ կնքեց նոր պայմանագիր, որի համաձայն Ժիգմոնդը հրաժարվում էր Տրանսիլվանիայի իշխանությունից հօգուտ Ռուդոլֆի՝ փոխարենը (որպես փոխհատուցում) Սիլեզիայում գտնվող Օպոլեի իշխանության (դքսության): Ընդ որում, Բատորին, որպես Օպոլեի դուքս, դառնում էր Սրբազան Հռոմեական կայսրության արքայազն): 1598 թվականի ապրիլի 10-ին Ժիգմոնդը իշխանությունը փոխանցեց կայսեր ներկայացուցիչներին, սակայն Ռուդոլֆը չկատարեց պայմանագրի իր մասը։ 1598 թվականի օգոստոսի 20-ին Ժիգմոնդը գաղտնի վերադարձավ, վտարեց Հաբսբուրգների ներկայացուցիչներին և հաջողությամբ դիմակայեց թուրքական մի շարք պաշարումների:

1599 թվականի մարտի 29-ին Ժիգմոնդը իշխանությունը փոխանցեց իր զարմիկ Անդրաշ Բատորիին՝ Անջեյ VII-ի որդուն, հունգարացի կարդինալին, Վարմիայի եպիսկոպոս-իշխանին և Վիշապի Օրդենի գրոսմայստերին։ Այն, որ Անդրաշը դարձավ Տրանսիլվանիայի իշխան, հավանության արժանացավ և ընդունվեց ինչպես Ռեչ Պոսպոլիտայի, այնպես էլ Օսմանյան կայսրության կողմից, սակայն դժգոհություն առաջացրեց հակաթուրքական կոալիցիայի ճամբարում, ինչի արդյունքում Հաբսբուրգները և Միհայ Քաջը համատեղ հարձակում գործեցին Տրանսիլվանիայի վրա։ Նրանց միավորված զորքերը գեներալ Ջորջիո Բաստայի հրամանատարությամբ ջախջախիչ հաղթանակ տարան Անդրաշի բանակի նկատմամբ 1599 թվականի հոկտեմբերի 28-ին։ Ինքը՝ Անդրաշը, սպանվեց նոյեմբերի 3-ին՝ Սանդոմիկի շրջանում նահանջի ժամանակ, Խարգիտա ժուդեցի շրջանում գտնվող սեկեյան հողում։ Այսպիսով, Միհայ Քաջը դարձավ Տրանսիլվանիայի իշխան:

1600 թվականին Ժիգմոնդ Բատորին լեհերի և կազակների բանակի գլխավորությամբ փորձեց վերադարձնել իր գահը, սակայն ջախջախվեց Սուչավայի մոտ։ Միևնույն ժամանակ, Միհայի կառավարումը սկսեց բացահայտ դժգոհություն առաջացնել տրանսիլվանյան ֆեոդալների շրջանում, որոնք վախենում էին, որ Վալախիայի գլխավորությամբ միավորումը կհանգեցնի վալախյան բոյարների իշխանության ուժեղացմանը և իրենց սեփական ազդեցության նվազմանը։ Մոլդովական իշխանության ազնվականների աջակցությամբ հեղաշրջում կազմակերպվեց, տրանսիլվանյան ազնվականությունը վտարեց Միհայի ներկայացուցիչներին, և 1601 թվականի փետրվարի 4-ին Ժիգմոնդ Բատորին կրկին ընտրվեց իշխան, ով մինչ այդ նոր զորք էր հավաքում Կոլոժվարի մոտ։

Ժիգմոնդի թշնամական դիրքորոշումը Հաբսբուրգների նկատմամբ ստիպեց Ռուդոլֆ II-ին դաշինք կնքել Միհայի հետ։ Ստանալով թարմ վարձկաններ և գեներալ Բաստայի կորպուսը՝ Միհայը հերթական պարտությունը հասցրեց Ժիգմոնդի զորքին 1601 թվականի օգոստոսի 3-ին։ Սակայն Միհայ Խիզախը չհասցրեց վայելել հաղթանակը։ Հնարավոր է, որ կայսեր հավանությամբ Ջորջիո Բաստան դավադրություն կազմակերպեց Միհայի դեմ, որի արդյունքում նա սպանվեց Տուրդայից ոչ հեռու 1601 թվականի օգոստոսի 9-ին, ինչը թույլ տվեց Ժիգմոնդին վերադառնալ Տրանսիլվանիա։ 1602 թվականի հուլիսի 26-ին Ժիգմոնդ Բատորին ընդմիշտ լքեց Տրանսիլվանիան՝ իշխանությունը փոխանցելով Բաստային՝ որպես Հաբսբուրգների ներկայացուցչի։ Ժիգմոնդը մահացավ Պրահայում 1613 թվականի մարտի 27-ին։300px|thumb|<center>Ժիգմոնդ Բատորիի արծաթե թալեր, 1594 թվական</center>

## Ընտանիք
1595 թվականից Ժիգմոնդ Բատորին ամուսնացած էր Մարիա Քրիստինայի հետ (1574–1621), Ավստրիայի էրցհերցոգ Կառլ II-ի և Մարիա Աննա Բավարացու դստեր հետ: Սակայն որոշ ժամանակ անց Ժիգմոնդը հրապարակայնորեն ամուսնալուծություն պահանջեց: Ժիգմոնդը ամուսնալուծություն ստացավ միայն 1599 թվականին, երբ նրա հարաբերությունները Հաբսբուրգների հետ վերջնականապես փչացան։

Գոյություն ունի մի լեգենդ, որ հայտնի ավազակ Կուդեյարը, որը զբաղվում էր Վոլգայում XVI դարում, Բատորի տոհմի ներկայացուցիչն էր, այն է՝ Ժիգմոնդ Բատորիի և ինչ-որ ազնվական լիտվինկայի որդին (ենթադրաբար՝ Կրիշտոֆ Կոսինսկու դստեր)։ Մարիա Ավստրիացու հետ հարսանիքից առաջ Ժիգմոնդը որդուն ուղարկեց կազակների մոտ՝ Ուկրաինա։ Սակայն այս լեգենդը գործնականում ոչնչով հիմնավորված չէ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
 
Կատեգորիա:Ռումինիայի պատմություն
Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքական գործիչներ