Չինական կինոյի պատմություն

**Չինական կինո**, Չինաստանի կինոարվեստի և կինոարդյունաբերության ոլորտը։

## Պատմություն
### Ծագում (1896-1921)
Կարծիք կա, որ Չինաստանում կինեմատոգրաֆիան սկզբնապես համարվում էր ստվերային թատրոն կոչվող հին արվեստի մի տեսակ, այդ պատճառով էլ չինարենում ֆիլմը կոչվում է «էլեկտրական ստվերներ» (չինարեն պարզեցված 电影, պինյին դիանյընգ, պանգ։ դիանյինգ):.

Չինաստանում «շարժվող ֆիլմերի» առաջին գրանցված ցուցադրությունը տեղի է ունեցել 1896 թվականի օգոստոսի 11-ին Շանհայում, մի քաղաքում, որը երկար տարիներ կդառնար չինական կինոյի կենտրոնը։ Պեկինում առաջին ֆիլմերը ցուցադրվել են 1902 թվականին։ Չինական կինոարտադրությունը սկսվել է 1905 թվականին, երբ պեկինցի լուսանկարիչ Ռեն Ցինտայը շարժական ժապավենի վրա նկարահանել է տեսարաններ «Դինգջունշանի ճակատամարտը» երաժշտական դրամայից, որի գլխավոր դերում հանդես է եկել հայտնի դերասան Տան Շինպեյը։

Առաջին կինոընկերությունը՝ China Cinema Company-ն (հայտնի է նաև որպես Asia Film, չին.՝ 亚细亚影戏公司), հիմնադրվել է Չինաստանում 1909 թվականին ռուսական ծագում ունեցող ամերիկացի հրեա Բենջամին Բրոդսկու կողմից: Լինելով փորձառու գործարար՝ Բրոդսկին կարծում էր, որ ֆիլմերի տարածումը միլիոնավոր բնակչություն ունեցող Չինաստանում իրեն հսկայական շահույթ կբերի, սակայն երկրի անկայուն քաղաքական իրավիճակը ստիպեց օտարերկրյա գործարարին ընդամենը երեք տարի անց վերավաճառել ընկերության իրավունքները երկու գործընկերների՝ Թ. Հ. Սաֆերտին և պարոն Յաշելին: Լինելով ապահովագրական գործակալ՝ Յաշելը քիչ բան գիտեր կինոարդյունաբերության մասին և շուտով բիզնեսը հանձնեց իր ծանոթին՝ երիտասարդ չինացի Չժան Շիչուանին, ով իր ընկերոջ՝ սցենարիստ Չժեն Չժենցյուի հետ միասին դարձավ Չինաստանի առաջին կինոգործիչներից մեկը:

Առաջին կինոընկերությունը՝ China Cinema Company-ն (հայտնի է նաև որպես Asia Film, չին.՝ 亚细亚影戏公司), հիմնադրվել է Չինաստանում 1909 թվականին ռուսական ծագում ունեցող ամերիկացի հրեա Բենջամին Բրոդսկու կողմից: Լինելով փորձառու գործարար՝ Բրոդսկին կարծում էր, որ ֆիլմերի տարածումը միլիոնավոր բնակչություն ունեցող Չինաստանում իրեն հսկայական շահույթ կբերի, սակայն երկրի անկայուն քաղաքական իրավիճակը ստիպեց օտարերկրյա գործարարին ընդամենը երեք տարի անց վերավաճառել ընկերության իրավունքները երկու գործընկերների՝ Թ. Հ. Սաֆերտին և պարոն Յաշելին: Լինելով ապահովագրական գործակալ՝ Յաշելը քիչ բան գիտեր կինոարդյունաբերության մասին և շուտով բիզնեսը հանձնեց իր ծանոթին՝ երիտասարդ չինացի Չժան Շիչուանին, ով իր ընկերոջ՝ սցենարիստ Չժեն Չժենցյուի հետ միասին դարձավ Չինաստանի առաջին կինոգործիչներից մեկը:.

1922 թվականին Չժան Շիչուանը և Չժեն Չժենցյուն հիմնադրեցին իրենց սեփական ընկերությունը՝ «Մինգսինգը»։ Ընկերության հիմնադրումից կարճ ժամանակ անց հիմնադիր հայրերի միջև պառակտում առաջացավ. Չժան Շիչուանը պնդում էր հանրության շրջանում սիրված կատակերգական կարճամետրաժ ֆիլմեր նկարահանելու վրա, մինչդեռ Չժենը պաշտպանում էր խորը սոցիալական ուղերձ ունեցող լիամետրաժ ֆիլմերի ստեղծումը։ Սկզբում կինոընկերությունը կենտրոնանում էր կատակերգական կարճամետրաժ ֆիլմերի վրա (այս ժանրին է պատկանում չինական ամենահին պահպանված ֆիլմը՝ «Աշխատավորի սերը», որը թողարկվել է 1922 թվականին), սակայն շուտով պարզվեց, որ Չժանի գաղափարը առևտրային ձախողում էր, և 1923 թվականին նա համաձայնվեց ընդունել Չժենի առաջարկը։ Առաջին ֆիլմը՝ հստակ բարոյական երանգով, «Որբը փրկում է պապիկին» (孤儿救祖记), մեծ հաջողություն ունեցավ հանրության շրջանում։ 1924-ից 1928 թվականներին կինոընկերությունը նկարահանեց մոտ 60 լիամետրաժ ֆիլմ։ Ֆիլմերի մեծ մասի սյուժեն հիմնված էր տարբեր տարիքի և սոցիալական ծագում ունեցող կանանց տառապանքների պատմության վրա։ Չժեն Չժենցյուն հանդես եկավ որպես «սոցիալական կինոյի» կողմնակից, որը պարտավոր է ոչ միայն զվարճացնել, այլև կրթել հանրությանը։

1925 թվականին Շաո եղբայրները հիմնադրեցին մեկ այլ խոշոր կինոընկերություն՝ «Տիանյին»։ Այն, իր հերթին, արտադրում էր ժողովրդական դրամաներ և հռչակում էր պայքար կինոյի եվրոպականացման դեմ՝ միաժամանակ հեռանալով սոցիալական թեմաներից։ Կինոընկերության արտադրությունը կողմնորոշված էր ոչ միայն տեղական հանրության, այլև միջազգային շուկայի, մասնավորապես՝ Հարավարևելյան Ասիայի երկրներում գտնվող չինական սփյուռքի վրա։

1929 թվականին հիմնադրվեց երրորդ խոշորագույն կինոընկերությունը՝ «Լիանհուան»։

Ընդհանուր առմամբ, մինչև 1925 թվականը Չինաստանում բացվել էր 175 կինոստուդիա (դրանց մեծ մասը՝ մասնավոր), այդ թվում՝ 141-ը՝ Շանհայում։ Դրանցից շատերը թողարկել են միայն մեկ ֆիլմ, բայց այս շրջանը դարձավ մասնավոր կինոյի ծաղկման շրջանը Չինաստանում։ Այդ ժամանակ այն արդեն օրգանապես համատեղում էր պատմական մոտիվները ավանդական Պեկինյան օպերայի տարրերի հետ։

**Ձախ**

1930-ականների սկզբին կինոն դադարեց լինել զվարճանքի ձև. այն ձեռք բերեց քաղաքացիական պատասխանատվություն և բարձրացրեց լուրջ սոցիալական խնդիրներ: Այս փոխակերպման մեջ գլխավոր դերը պատկանում էր «Մինգսին» կինոընկերության հիմնադիր Չժեն Չժենցյուին, ով ակտիվորեն պաշտպանում էր այն միտքը, որ կինոն, իր զվարճանքի գործառույթից բացի, պետք է ընդգծի չինական հասարակության խնդիրներն ու հակասությունները՝ թե՛ ֆեոդալական, թե՛ նոր, կապիտալիստական: Չինական «ձախ» կինոյի առաջին աշխատանքը համարվում է «Կատաղի հեղեղ» (1933; «Մինգսին» ընկերություն») ֆիլմը, որը ցույց էր տալիս գյուղացիների շահագործումը հողատիրոջ կողմից: Գյուղացիների ծանր աշխատանքը արտացոլվել է Չենգ Բուգաոյի «Գարնանային մետաքսի որդեր» (1933) և «Ձկնորսի երգը» ֆիլմերում:

1930-ականներին շուկայում գերիշխում էին երեք կինոընկերություններ՝ նախկինում ստեղծված «Մինգսին» և «Տյանյին» և նոր «Լիանհուա» կինոընկերությունը: Եվ՛ «Մինգսինը», և՛ «Լյանհուան» ավելի ու ավելի «ձախ» էին դառնում, մինչդեռ Տյանյին շարունակում էր արտադրել ավելի քիչ սոցիալական ուղղվածություն ունեցող ֆիլմեր: Գոմինդանը և ՉԿԿ-ն պայքարում էին խոշոր կինոընկերությունների նկատմամբ վերահսկողության համար, ինչը արտացոլվում էր նրանց ստեղծած ֆիլմերում։

Այս ժամանակահատվածում ի հայտ եկան առաջին խոշոր չինացի կինոաստղերը՝ Չժան Չժիյունը, Հու Դեն, Ռուան Լինգյուն, Չժոու Սյուանը, Չժաո Դանը, Ցզին Յանը։ Այս ժամանակահատվածի այլ նշանակալի ֆիլմերից են «Նոր կանայք» (1934), «Ձկնորսի որդին» (1934), «Խաչմերուկ» (1937) և «Փողոցային հրեշտակ» (1937)։

**Պատերազմական ժամանակաշրջան (1937-1945)**

Չինաստանում 1937 թվականին լայնածավալ ռազմական գործողությունների սկզբից մինչև 1945 թվականը ճապոնական կինոն գտնվում էր պետության և զինվորականների, մասնավորապես՝ Կայսերական բանակի տեղեկատվական վարչության վերահսկողության ներքո: 1939 թվականին ընդունվեց «Կինոյի մասին օրենքը», որը ստեղծեց կինոյի քարոզչական նպատակներով օգտագործման նկատմամբ պետական համապարփակ վերահսկողության մեխանիզմներ: Կինոն կարևոր գործիք էր Ճապոնական կայսրության գրավիչ կերպար ստեղծելու և մետրոպոլիսի ու գաղութների միջև հարաբերությունների մոդել ստեղծելու համար: Հյուսիսային Չինաստանի օկուպացիայից և Մանջուրիայի հռչակումից հետո «Մանջուրիա» կինոընկերությունը դարձավ քարոզչական գործիք նոր ձեռք բերված տարածքներում՝ իր արտադրանքով նպատակասլաց կերպով սերմանելով մետրոպոլիսի և գաղութի միջև բարեկամական հարաբերությունների կերպար: Բնականաբար, արժե հասկանալ, որ ճապոնացիները, հռչակելով «Մեծ Արևելյան Ասիայի համատեղ բարգավաճման ոլորտը», չէին ենթադրում բոլոր ազգերի հավասարություն. կայսեր հպատակները իրենց համարում էին տիտղոսակիր ազգ, մինչդեռ չինացիները զբաղեցնում էին ամենացածր, երրորդ մակարդակը:

Ճապոնիայի կողմից Չինաստանի ներխուժումը և Շանհայի օկուպացիան ավարտեցին չինական կինոյի «ոսկե դարաշրջանը»։ Կինոընկերությունները (բացառությամբ «Սինհուա» կինոընկերության) փակվեցին, կինոգործիչները լքեցին Շանհայը՝ փախչելով Հոնկոնգ, Չունցին և այլ վայրեր։ Սակայն Շանհայում կինոարտադրությունը չդադարեց. Շանհայում գտնվող օտարերկրյա կոնցեսիաները վերածվեցին ճապոնական օկուպացիայի ծովում գտնվող կղզու, և չինական կինոյի պատմության այս շրջանը հայտնի է որպես «Միայնակ կղզի»։ Շանհայում մնացած դերասաններն ու ռեժիսորները ստիպված էին քայլել իրենց ձախակողմյան կամ ազգայնական համոզմունքների և ճապոնական ճնշման միջև նուրբ սահմանով։ Այս շրջանի Շանհայի կինոարտադրության բնորոշ օրինակ է Բու Վանչանի 1939 թվականի «Մուլանը միանում է բանակին» ֆիլմը, որտեղ չինացի գյուղացի աղջիկը գնում է կռվելու միջնադարում օտարերկրյա ներխուժման դեմ։ Այս շրջանն ավարտվեց այն բանից հետո, երբ Ճապոնիան պատերազմ հայտարարեց արևմտյան տերություններին 1941 թվականի դեկտեմբերի 7-ին. միայնակ կղզին լվացվեց։

**Երկրորդ ոսկեդարը. 1940-ականների վերջը**

1945 թվականից հետո Չինաստանի կինոարդյունաբերությունը շարունակեց զարգանալ: Շանհայում ի հայտ եկան նոր կինոստուդիաներ՝ փոխարինելու Մինգսինին և Լիանհուային: 1946 թվականին Ցայ Չուշենգը վերադարձավ Շանհայ և վերակենդանացրեց Լիանհուա անունը՝ հիմնադրելով Լիանհուա կինոընկերությունը: Սա, իր հերթին, վերածվեց դարաշրջանի ամենակարևոր կինոընկերություններից մեկի՝ Կունլուն կինոընկերության, որը նկարահանեց այնպիսի գլուխգործոցներ, ինչպիսիք են «Տասը հազար տների լամպերը» (1948), «Գարնանային գետերը հոսում են արևելք» (1947) և «Ագռավներն ու ճնճղուկները» (1949): Այս ֆիլմերից շատերը արտացոլում էին հիասթափությունը Չան Կայշիի ռեժիմից:

Միևնույն ժամանակ, այլ ընկերություններ, ինչպիսին է Վենհուան, հեռացան ձախակողմյան ավանդույթներից և սկսեցին զարգացնել այլ ժանրեր: Կոմունիստական իշխանության գալուց կարճ ժամանակ առաջ Ֆեյ Մուն նկարահանեց «Գարունը քաղաքում» ֆիլմը, որը համարվում է բոլոր ժամանակների լավագույն չինարեն լեզվով ֆիլմը: Հեգնական է, որ հենց ֆիլմի հղկված դերասանական խաղը և քաղաքականության բացակայությունն էր, որ Չինաստանում այն անվանեցին ռեակցիոն և արագ մոռացության մատնեցին։ Ֆիլմը վերագտնվեց Մշակութային հեղափոխությունից հետո՝ հին բացասականից նոր տպագրություններով, որոնք գտան նոր լսարան և ազդեցություն թողեցին կինոգործիչների նոր սերնդի վրա։ Տիան Չժուանչժուանը վերստեղծեց գլուխգործոցը 2002 թվականին։

## Կոմունիստական դարաշրջան (1950-60-ականներ)
ՉԺՀ-ի հիմնադրումից հետո՝ 1949 թվականին, նոր իշխանությունները սկսեցին հատուկ ուշադրություն դարձնել կինոյին։ 1951 թվականից սկսած՝ արգելվեցին հին չինական ֆիլմերը, ինչպես նաև Հոլիվուդի և Հոնկոնգի ֆիլմերը, և սկսեցին նկարահանվել նոր ֆիլմեր, որոնք կենտրոնանում էին աշխատողների, գյուղացիների և զինվորների կյանքի վրա։ Շանհայի մասնավոր կինոընկերությունները շարունակեցին ֆիլմեր արտադրել։ Սակայն, 1952 թվականին Շանհայի կինոընկերության մեջ միավորվելուց հետո, չինական մասնավոր կինոյի պատմությունն ավարտվեց։ Կինոդիտողների թիվը կտրուկ աճեց՝ 1949 թվականի 47 միլիոնից հասնելով 1959 թվականի 415 միլիոնի։ ՉԺՀ-ի հիմնադրումից մինչև մշակութային հեղափոխության սկիզբն անցած 17 տարիների ընթացքում նկարահանվել է 603 գեղարվեստական ֆիլմ և 8342 վավերագրական ֆիլմ (ներառյալ լրատվական հոլովակները)։ Չինական կինոյի գործիչները սկսեցին մեկնել ԽՍՀՄ՝ խորհրդային փորձը յուրացնելու համար։ 1956 թվականին բացվեց Պեկինի կինոակադեմիան։ 1960 թվականին նկարահանվեց առաջին չինական լայնէկրան ֆիլմը։ Մեծ ժողովրդականություն ձեռք բերեցին մուլտիպլիկացիոն ֆիլմերը, որոնք լայնորեն օգտագործում էին չինական ավանդական ժողովրդական արվեստներ, ինչպիսիք են թղթի կտրումը, ստվերային թատրոնը, չինական ավանդական տիկնիկային թատրոնը և գուոհուա նկարչությունը: Այս դարաշրջանի ամենահայտնի մուլտիպլիկացիոն ֆիլմը, հավանաբար, Վան Լաիմինգի «Սուն Վուկոնգ. Խռովություն երկնային պալատում» ֆիլմն է, որը արժանացել է Լոնդոնի կինոփառատոնի մրցանակին։

Մաո Ցզեդունի կողմից աջակողմյան տարրերի դեմ պայքարի ուղու հայտարարումից հետո գաղափարական վերահսկողության ուժեղացումը զգալիորեն թուլացրեց չինական ֆիլմերի գեղարվեստական արժեքը: 1962 թվականին թողարկվեցին այնպիսի ֆիլմեր, ինչպիսիք են՝ «Պաշտպանեք կարմիր դրոշը», «Հեղափոխական ընտանիք», «Փետրվարի սկզբին գարուն», «Կայծից դեպի բոց», «Կարմիր խցիկի երազանքը» (Շանհայի օպերայի ժանրում) և այլն: Այդ տարի անցկացվեց նաև «Հարյուր ծաղիկներ» կինոփառատոնը։

1949-ից 1965 թվականներին չինական կինոստուդիաները թողարկել են ավելի քան 1200 ֆիլմ:

## Մշակութային հեղափոխությունը և դրա հետևանքները (1960-80-ականներ)
Մշակութային հեղափոխության ժամանակ կինոարտադրությունը ենթարկվեց լուրջ սահմանափակումների: Գրեթե բոլոր նախկինում նկարահանված ֆիլմերը արգելվեցին, իսկ որոշ ռեժիսորներ՝ բանտարկվեցին (ներառյալ հայտնի մուլտիպլիկատոր Թե Վեյը): 1967 թվականի սեպտեմբերին Պեկինի կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտը կազմեց «Չորս հարյուր ֆիլմերի ցանկ՝ թունավոր խոտաբույսեր և լուրջ սխալներով ֆիլմեր»: Դրանց թվում են չինացի մեծ գրող Լու Սյունի «Երջանկության աղոթք» պատմվածքի համաշխարհային ճանաչում ունեցող կինոադապտացիան, Չինաստանի ամենահին կինոգործիչներից մեկի՝ Ցայ Չուշենգի «Հարավային մակընթացություն» ֆիլմը, որի «Ձկնորսների երգը» 1935 թվականին արժանացել է Մոսկվայի միջազգային կինոփառատոնի մրցանակին, և «Բեմական քույրեր» ֆիլմը չինական կինոյում այնքան հազվագյուտ թեմայի մասին է, որքան դասական թատրոնի դերասանների կյանքը: Այլ հայտնի դասական ֆիլմերի շարքում[1] են՝

«Փողոցային հրեշտակներ»-ը «պաշտպանում է բուրժուական հումանիզմը, տարածում է գռեհիկ, ստոր շահեր»: «Խաչմերուկ» - «անդրադառնում է ազգային հակասություններին, քարոզում է հոռետեսություն և անգործություն, պաշտպանում է մարդկային բնույթի բուրժուական տեսությունը»;

«Անհանգստության զավակները» - «փառաբանում է բուրժուական մտավորականությանը»;

«Աղբյուրի ջրերը հոսում են դեպի արևելք» - «զարդարում է ռեակցիոն Գոմինդանի կառավարիչներին, նսեմացնում աշխատավոր ժողովրդի կերպարը, քարոզում է բուրժուական հումանիզմ»;

«Ագռավներ և ճնճղուկներ» - «նսեմացնում է աշխատավոր ժողովրդի կերպարը, քարոզում է բուրժուական հումանիզմ»...

Նկարահանվել է ընդամենը մի քանի նոր ֆիլմ, որոնցից ամենահայտնին «Կանանց կարմիր ջոկատ» հեղափոխական օպերայի բալետային տարբերակն է։ 1967-ից 1972 թվականներին գեղարվեստական ֆիլմեր ընդհանրապես չեն նկարահանվել. 1972 թվականից հետո կինոարտադրությունը վերականգնվել է, բայց իրականացվել է «Չորսի ավազակախմբի» խիստ վերահսկողության ներքո։ Երկարատև լճացումից հետո առաջին ֆիլմը ռեժիսոր Սիե Ցզինի «Ծովային նավահանգիստ» ֆիլմն է։ Ֆիլմը հիմնված է «Մշակութային հեղափոխության» ժամանակ կառավարության կողմից թույլատրված ութ հեղափոխական ներկայացումներից մեկի վրա։ Այս շրջանի ֆիլմերի բնորոշ օրինակ է ռեժիսոր Լի Վենհուայի «Խզում հինի հետ» ֆիլմը, որը նկարահանվել է 1975 թվականին։ Սակայն «Չորսի ավազակախմբի» ձերբակալությունից հետո կինոարտադրությունը կրկին ծաղկում ապրեց։

1980-ականներին ՉԺՀ կինոարդյունաբերության համար դժվար ժամանակներ եկան։ Մի կողմից, այն ստիպված էր մրցակցել զվարճանքի այլ ձևերի հետ, մյուս կողմից՝ անհրաժեշտ էր հաշվի առնել իշխանությունների կարծիքը, որի տեսանկյունից «Վուքսիա» ժանրի շատ թրիլերներ և ֆիլմեր սոցիալապես անընդունելի էին։ Կինոարտադրության նկատմամբ վերահսկողությունը ուժեղացնելու համար 1986 թվականի հունվարին դրա կառավարումը Մշակույթի նախարարությունից փոխանցվեց հատուկ ստեղծված Կինոյի, հեռուստատեսության և ռադիոյի նախարարությանը։

Մշակութային հեղափոխության ավարտը հանգեցրեց չինական պատմության այս շրջանի պատճառած հոգեբանական տրավման ցուցադրող ֆիլմերի ի հայտ գալուն։ Այս ժանրի ամենահայտնի ֆիլմերն են Սիե Ցզինի աշխատանքները՝ Չժան Նուանսինի «Կորուսյալ երիտասարդությունը», «Տյանյուն լեռան լեգենդը» (1981 թվականի «Ոսկե աքաղաղ» մրցանակ) և «Լոտոսի գյուղը» (1987 թվականի «Ոսկե աքաղաղ» մրցանակ):

## Հինգերորդ սերունդ (1980-90-ականներ)
1980-ականների կեսերին ի հայտ եկավ այսպես կոչված «չինացի կինոռեժիսորների հինգերորդ սերունդը»։ Խոսքը մշակութային հեղափոխությունից հետո Պեկինի կինոակադեմիայի առաջին շրջանավարտների ներկայացուցիչների մասին է. 1982 թվականին այն ավարտեցին այնպիսի ռեժիսորներ, ինչպիսիք են Չժան Իմոուն, Տյան Չժուանչժուանը, Չեն Կայգեն և Չժան Ցզունչաոն, որոնք հետագայում հայտնի դարձան։ Չժան Ցզունչաոյի «Մեկ և ութ» (1983) և Չեն Կայգեի «Դեղին երկիր» (1984) ֆիլմերը համարվում են «հինգերորդ սերնդի» մուտքը դեպի հիմնական հոսանք։ Հենց այս ժամանակահատվածում է չինական կինոն սկսել մուտք գործել միջազգային ասպարեզ՝ մրցանակներ և մրցանակներ ստանալով հեղինակավոր կինոփառատոներում. «Ոսկե արջ»՝ «Կարմիր սորգո» ֆիլմի համար (1988), «Ոսկե առյուծ»՝ «Ցյու Ցզյու Սուես» ֆիլմի համար (1992) և «Ոսկե արմավենու ճյուղ»՝ «Ցտեսություն, իմ հարճ» ֆիլմի համար (1993)։ Այս ռեժիսորների ֆիլմերում նկարահանված ամենահայտնի դերասանուհին Գոնգ Լին էր։ Բացի նշվածներից, ՉԺՀ-ում «հինգերորդ սերնդի» ներկայացուցիչներից հայտնի դարձան նաև այնպիսի ռեժիսորներ, ինչպիսիք են Վու Զինյուն, Հու Մեյը և Չժոու Սյաովենը։ Այս ժամանակահատվածում աշխատանքի վերադարձան նաև «չորրորդ սերնդի» ներկայացուցիչները՝ նրանք, ովքեր մասնագիտական ​​ուսուցում էին ստացել մինչև 1966 թվականը, բայց որոնց կարիերան ընդհատվեց Մշակութային հեղափոխությամբ։ Այս խմբի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից մեկը Վու Տյանմինն էր, որը նկարահանեց «Հին ջրհորը» (1986) և «Դիմակների փոփոխությունը» (1995) ֆիլմերը։

Չինական կինոյի զարգացման այս շրջանի ավարտը համարվում է 1989 թվականի Տյանանմեն հրապարակի իրադարձությունները, որից հետո իշխանությունները սահմանափակումներ մտցրին լրատվամիջոցների գործունեության վրա։ Այնուհետև Վու Տյանմինը որոշեց մեկնել Միացյալ Նահանգներ (չնայած նա ավելի ուշ վերադարձավ), Հուան Ցզյանսինը՝ Ավստրալիա, մի շարք ռեժիսորներ կինոյից անցան հեռուստատեսության։

## Վեցերորդ սերունդ (1990-ականներից)
ՉԺՀ-ի 1990-ականներին հայտնի դարձած կինոռեժիսորներին անվանում են «չինական կինոյի վեցերորդ սերունդ»։ Նրանց երբեմն անվանում են նաև «վերադարձող սիրողական կինոգործիչների սերունդ», քանի որ մեծ բյուջետային ֆինանսավորման կամ աջակցության այլ ձևերի բացակայությունը հանգեցրել է նրան, որ ցածր բյուջեով ֆիլմերը արագ նկարահանվել են՝ հաճախ օգտագործելով ամենաէժան միջոցները (16 մմ ժապավեն կամ թվային տեսախցիկ), և դրանցում նկարահանվել են ոչ պրոֆեսիոնալներ։ «Վեցերորդ սերնդի» հայտնի ներկայացուցիչներ են Ցզյա Չժանկեն, Վան Սյաոշուայը, Չժանգ Յուանը։ Նրանց ֆիլմերի Չինաստանից դուրս հայտնի դառնալուց հետո «վեցերորդ սերնդի» մի շարք ներկայացուցիչներ սկսել են ֆիլմեր նկարահանել արտասահմանյան կինոռեժիսորների հետ համատեղ։

## Նոր չինական կինո
Հոնկոնգի և Մակաոյի Չինաստանի հետ վերամիավորումից ի վեր ի հայտ են եկել ավելի ու ավելի շատ համատեղ արտադրություններ՝ Չինաստանի, Հոնկոնգի և Թայվանի ներկայացուցիչների համագործակցությամբ: Նման համագործակցությունների հայտնի օրինակներից են «Կռացած վագրը», «Թաքնված վիշապը» (2000), «Երդումը» (2005), «Հուո Յուանջիան» (2006), «Զորապետերը» (2007) և «Կարմիր ժայռը» (2008-09):

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* Pang Laikwan, Building a New China in Cinema: The Chinese Left-Wing Cinema Movement, 1932—1937 (Lanham, 2002);
* Vivian Shen, The Origins of Left-Wing Cinema in China, 1932—1937 (New York, 2005);
* Hu Jubin, Projecting a Nation: Chinese National Cinema before 1949 (Hong Kong, 2003);
* Poshek Fu, Between Shanghai and Hong Kong: The Politics of Chinese Cinemas (Stanford, 2003).
* 
* 
* Zhang Yingjin, Cinema and Urban Culture in China, 1922—1943 (Stanford, 1999).
* China on Film: A Century of Exploration, Confrontation, and Controversy
* China on Screen: Cinema and Nation
* Remaking Chinese Cinema: Through the Prism of Shanghai, Hong Kong, and Hollywood
* 
* 

Կատեգորիա:Կինո
Կատեգորիա:Չինաստան
Կատեգորիա:Պատմություն