Էվթանազիան Շվեյցարիայում

Ակտիվ էֆթանազիան Շվեյցարիայում արգելված է, սակայն ինքնասպանություն գործելու համար միջոցներ տրամադրելը օրինական է, պայմանով, որ անմիջականորեն մահվան հանգեցնող գործողությունը կատարի այն անձը, ով ցանկանում է մահանալ։ 2014 թվականին իրականացվել է 752 ընթերակայված ինքնասպանության (330 տղամարդ, 422 կին)՝ 1029 սովորական ինքնասպանության դիմաց (754 տղամարդ, 275 կին),  ընթերակայված ինքնասպանությունների մեծամասնությունը վերաբերել է մահացու հիվանդություններ ունեցող տարեցներին։ Էվթանազիայի իրականացմամբ զբաղվող  կազմակերպությունների ծառայություններից լայնորեն օգտվում են օտարերկրացիները, ինչը քննադատներն անվանում են ինքնասպանության տուրիզմ։ 2008 թվականի դրությամբ Dignitas-ի օժանդակությամբ իրականացված ընդհանուր ինքնասպանությունների 60%-ը կատարվել է գերմանացիների կողմից։

## Իրավական կարգավիճակ
1937 թվականի Շվեյցարիայի քրեական օրենսգրքի 115-րդ հոդվածը քրեական պատասխանատվություն է նախատեսում «շահադիտական դրդումներով ինքնասպանության դրդելու կամ նպաստելու դեպքում»։

Օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի համաձայն՝ կամավոր էվթանազիայում («ոչ կանխամտածված սպանություն») ցանկացած ակտիվ մասնակցություն քրեականացվում է, անկախ նրանից՝ դա արվում է եսասիրական, թե «ազնվաբարո դրդապատճառներով» (օրինակ՝ խղճահարության սպանություն)։ Սակայն, օրենսգրքի ձևակերպմամբ ոչ եսասիրական նկատառումներով պայմանավորված ընթերակայված ինքնասպանությունը (երբ մահացու դեղամիջոցները նշանակվել են, պայմանով, որ հիվանդը ակտիվորեն մասնակցի դեղամիջոցների ընդունմանը) պատժելի չէ։ Միևնույն ժամանակ, արգելվում է մահացու ներարկումը կամ ակտիվ էվթանազիայի այլ ձևերը։ Շվեյցարական օրենսդրությունը թույլ է տալիս միջոցներ տրամադրել միայն ինքնասպանություն գործելու համար, սակայն դրա պատճառները չպետք է հիմնված լինեն անձնական շահի վրա (օրինակ՝ դրամական շահ)։

Այսպիսի իրավական իրավիճակի հետ կապված Շվեյցարիայում 1980-ականներին ստեղծվել են առաջին ոչ առևտրային կազմակերպությունները, որոնք զբաղվել են ինքնասպանություն գործելու համար բժշկական օգնության տրամադրմամբ։ Փաստորեն, թույլատրվել է օտարերկրյա քաղաքացիներին օգնել կամավոր էվթանազիայի հարցում, ինչը հանգեցրել է «ինքնասպանության տուրիզմի» առաջացմանը։

Ոստիկանությունը կարող է հետաքննություն սկսել ցանկացած ընթերակայված ինքնասպանության վերաբերյալ։ Սակայն, քանի որ շահադիտական դրդումներով ոչ մի  հանցագործություն չի կատարվում, նման քրեական գործերը առավել հաճախ բաց են մնում երկար ժամանակ կամ ուղղակի փակվում են առանց հետևանքների։ Քրեական հետապնդումը սկսվում է, եթե նույնիսկ նվազագույն կասկած կա հիվանդի՝ գիտակցված ընտրություն կատարելու անկարողության կամ որևէ մեկի մոտիվացիայի վերաբերյալ, ով աջակցել է էվթանազիայի հարցում։ Թեև ինքնասպանության թույլատրելի պատճառների վերաբերյալ օրենքներ չկան, նման ծառայություններ մատուցող շվեյցարական խոշոր ոչ առևտրային կազմակերպությունները կարող են պահանջել անբուժելի հիվանդություն ախտորոշել։

## Բանավեճեր
2006 թվականի նոյեմբերի 3-ին Շվեյցարիայի դաշնային դատարանը մերժել է Ցյուրիխ կանտոնի առողջապահական վարչության դեմ հայցը, որը ներկայացվել է երկբևեռ աֆեկտիվ խանգարումով տառապող տղամարդու կողմից, ով պահանջել է էվթանազիայի համար պենտոբարբիտալ տրամադրել։ Դատարանը որոշել է, որ լուրջ հոգեկան խանգարումը, որը նման է մարմնականին, կարող է տառապանք պատճառել հիվանդին, որի պատճառով նա կարող է մտածել ինքնասպանության մասին, սակայն ընդունել է, որ պետությանը չի կարելի համոզել, որ ինքը պարտավոր է որևէ կերպ հեշտացնել այն նյութերի հասանելիությունը, որոնք օգտագործվում են էվթանազիայի համար՝ ելնելով Շվեյցարիայի Դաշնային Սահմանադրության և ՄԻԵԿ-ի 8-րդ հոդվածի պահանջներից։

2011 թվականի մայիսի 15-ի հանրաքվեի ժամանակ Ցյուրիխի կանտոնի ընտրողների ճնշող մեծամասնությունը դեմ է արտահայտվել ընթերակայված ինքնասպանության արգելքին (ներառյալ օտարերկրացիների համար), նման գործունեությունը արգելելու քվեարկության ժամանակ 278,000 ընտրողներից 85%-ը սկզբունքորեն դեմ է եղել արգելքին, իսկ 78%-ը դեմ է եղել օտարերկրացիների արգելքին։

2007 թվականին Hastings Center Report ամսագրում բիոէթիկայի մասնագետ Ջեյքոբ Ապպելը հանդես է եկել Միացյալ Նահանգներում էվթանազիայի արգելքի օգտին՝ վկայակոչելով Շվեյցարիայի փորձը։

2009 թվականի հուլիսին բրիտանացի դիրիժոր սըր Էդվարդ Դաունսն ու նրա կինը՝ Ջոանը, մահացել են Ցյուրիխից դուրս գտնվող ինքնասպանությունների կլինիկայում «իրենց ընտրած հանգամանքներում»։ Սըր Էդվարդը մահացու հիվանդ չէր, սակայն նրա կնոջ մոտ ախտորոշվել էր արագ զարգացող քաղցկեղ։

2022 թվականի սեպտեմբերին ֆրանս-շվեյցարացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ և կինոքննադատ Ժան Լյուկ Գոդարը մահացել է Ռոլեում գտնվող իր տանը՝ ընթերակայված ինքնասպանությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Dignitas
*EXIT-Deutsche Schweiz
*EXIT A.D.M.D. Suisse romande 
*Lifecircle (German/French/English

Կատեգորիա:Էվթանազիան ըստ երկրների
Կատեգորիա:Էֆթանազիա
Կատեգորիա:Շվեյցարական իրավունք
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի հասարակություն