Վերջին դյույմը (պատմվածք)

**«Վերջին դյույմը»** (), անգլիացի գրող Ջեյմս Օլդրիջի կարճ պատմվածք (նովել), պատմություն բարու և չարի, արդարության և մարդկայնության մասինː

Պատմվածքը մեծ ժողովրդականություն է վայելել ԽՍՀՄ- ում, և 1958 թվականին, հրատարակվելուց գրեթե անմիջապես հետո նկարահանվել է խորհրդային համանուն ֆիլմ։  Առաջին անգամ ռուսերենով հրատարակվել է Ելենա Գոլիշևայի և Բ. Իզակովայի թարգմանությամբ «Օգոնյոկ» ամսագրում, 1957 թվականին։

Պատմածքն անգլերենով հրատարակվել է 1959 թվականին Լոնդոնում, Բոդլի Հեդ հրատարակչության հրատարակած Օլդրիջի *«Ոսկի և ավազ»* պատմվածքների ժողովածուում։ Նույն թվականին այն հրատարակվել է ԽՍՀՄ-ում՝ որպես գրողի պատմվածքների ժողովածուի մաս:

ԽՍՀՄ-ում պատմության առաջին հրապարակմանն ուղեկցող հոդվածում նշված է, որ Օլդրիջն իր հերոսի նման իմացել է ինքնաթիռ վարել և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ռմբակոծիչի օդաչու է եղել։ Բացի այդ, նա նոույնպես զբաղվել է ստորջրյա լուսանկարչությամբ, այդ թվում՝ Շնաձկների ծովածոցում շնաձկներ է նկարահանել:

Պատմվածքը հայերեն թարգմանվել է 1974 թվականին ː

## Բովանդակություն
### Համառոտ
Կահիրեում ապրող մի սովորական, առաջին հայացքից ամերիկյան ընտանիքում մեծանում է տասը տարեկան որդի, իսկ ծնողները ապրում են առանձին: Հայրը պրոֆեսիոնալ օդաչու է, կորցնելով նավթի հետախուզման ընկերությունում իր մշտական ​​աշխատանքը, նա սկսում է գումար վաստակել՝ նկարահանելով շնաձկների մասին ֆիլմեր: Կինը հոգնում է տնից հեռու ապրելուց և վերադառնում է ԱՄՆ: Նրանց հարաբերությունների և կենցաղային խնդիրների զոհը դառնում է նրանց որդի Դեյվին: Բոլոր տասը տարիների ընթացքում հայրը, զբաղված լինելով իր աշխատանքով, գրեթե ուշադրություն չի դարձրել որդուն, բայց տեղի է ունենում մի իրադարձություն, որը փոխում է նրա կյանքի ընթացքը:

### Գլխավոր սյուժետային գիծ
Պատմությունը տեղի է ունենում հետպատերազմյան շրջանում։ 43-ամյա Բենը՝ մեծ փորձ ունեցող օդաչու է, սակայն տարիքից ելնելով ավելի ու ավելի դժվարությամբ է աշխատանք գտնում։ Նա մի քանի տարի աշխատել էր Եգիպտոսում՝ երկրաբանների հետ թռչելով անապատային ափերի վրայով, մինչև նավթի հետախուզման աշխատանքների դադարեցվելը։ Այնուհետև նա հեռուստատեսային ընկերության համար նկարահանել էր Կարմիր ծովի ստորջրյա աշխարհըː Այժմ նա ստացել է շնաձկներին նկարահանելու  պատվեր։

Բենը վարձում է *Auster* բրիտանական ռազմական կապի և դիտարկման փոքրիկ ինքնաթիռը և ուղևորվում ծովափի մի անմարդաբնակ անկյուն՝ Շնաձկների ծովածոց, իր հետ տանելով նաև իր տասնամյա որդուն՝ Դեյվիին (Բենի կինը վաղուց մեկնել էր Միացյալ Նահանգներː Բենը որոշել էր որդուն մի քանի ամսով թողնել իր մոտ՝ նրան ավելի լավ ճանաչելու համար. նախկինում, մշտական աշխատանքի պատճառով, Բենը քիչ էր շփվում Դեյվիի հետ)։

Բենն ու Դեյվին վայրէջք են կատարում Հեռավոր ծովախորշումː Բենը պատրաստելով իր սուզվելու հանդերձանքն ու կինոխցիկը, սուզվում է ծովը։ Նրան հաջողվում է արծվի կատվաձուկի (Eagle ray) որոշ կադրեր անել, որից հետո ցամաք է դուրս գալիսː   Նախաճաշի ընդմիջումից հետո Բենը շարունակում է նկարահանել շնաձկներին և, նրանց խոշոր պլանով նկարահանելու համար, որոշում է որպես խայծ օգտագործել իր հետ բերած ձիու ազդրը, որը կապում է պարանով։ Նա կրկին սուզվում է, ոտքը դնում է մարջանի վրա և նկարահանում, թե ինչպես են շնաձկները պատառոտում միսը։ Սակայն Բենը չէր նկատել, որ արյունոտվել է, և շնաձուկը հարձակվում է նրա վրա՝ կծելով նրա ձեռքերը և վնասելով ոտքերը։ Բենին հաջողվում է ափ դուրս լողալ։

Հոր պատառոտված մարմնից սարսափած Դեյվը քարշ է տալիս նրան դեպի ինքնաթիռ։ Բենը շատ արյուն էր կորցրել և անընդհատ գիտակցությունը կորցնում է, այնպես որ հիմա Դեյվիից է կախված՝ կարո՞ղ են նրանք վերադառնալ Կահիրե. «մեծ ցամաքում» ոչ ոք չգիտեր նրանց ներկայիս գտնվելու վայրը, Բենն ասել էր, որ նրանք թռչում են Հուրգադա։ Ոչ ոք անապատից չի գա, ոչ ոք ափին չի մոտենա խութերի պատճառով։ Խամասին՝ ավազային քամին սկսում է փչել, և տեսանելիությունը վատանում է։

Դեյվին կարողանում է Բենին քաշել օդաչուի խցիկ և օդ բարձրացնել Auster-ը՝ օգտագործելով հոր հրահանգները և ինքնաթիռը վարելու վերաբերյալ իր նախկին դիտարկումները։ Բենը հաճախ ուշաթափվում է, ուստի Դեյվին ստիպված է շատ որոշումներ կայացնել ինքնուրույն։ Ի վերջո, նրան հաջողվում է ինքնաթիռը հասցնել Կահիրեի օդանավակայան և  վերջին դյույմի վրա (անիվների և թռիչքուղու միջև եղած հեռավորությունը) վայրէջք կատարել։

Բենը ողջ է մնում, չնայած մի ձեռքը կրցրած։ Նա որոշում է, որ տուն վերադառնալուց հետո իրեն երկար ժամանակ կպահանջվի որդու հետ իսկապես կապ հաստատելու համար, որին դեռ լավ չի ճանաչում, որպեսզի հաղթահարի այդ «վերջին դյույմը, որը բաժանում է ամենին և ամենը»։

Այս իրադարձություններից հետո հոր և որդու հարաբերությունները սկսում են բարելավվել։

## Շարունակություն
«Վերջին դյույմի» իրադարձությունները շարունակվում են Օլդրիջի «*Շնաձկան* վանդակը» պատմվածքում, որը հրատարակվել է ԽՍՀՄ-ում 1959 թվականին, ռուսերեն թարգմանել են Է. Գոլիշևան և Բ. Իզակովը: Այս պատմության գործողությունները տեղի են ունենում ութ ամիս անց։ Բենը, իր ամբողջ գումարը բուժման վրա ծախսելով, որոշում է վերադառնալ Շնաձկների ծովածոց՝ կրկին շնաձկներ և ճայեր նկարահանելու համար, և վերջապես որդու հետ հեռանալ Եգիպտոսից՝ օգտագործելով իր աշխատած գումարը։ Դրա համար նա պատվիրում է երկաթե վանդակ, որի ներսում նա կլինի ջրի տակ։ Որդու հետ նրանք կրկին թռչում են դեպի ծոց, և Բենը նկարահանում է շնաձկներ։ Սակայն մանտա կատվաձկան հարվածից վանդակն ընկնում է հատակը, և Բենը մահից է փրկվում։ Դեյվիի օգնությամբ հազիվ դուրս գալով ծովից՝ Բենը նկատում է, որ հատակին է մնացել արժեքավոր կադրերով տեսախցիկը, բայց որոշում է չվերադառնալ դրա համար։

## Ադապտացիաներ
[մինի|Օստեր, 1942 թվականի արտադրության [մոնոպլան]]
* 1958 թվականին, Օլդրիջի պատմվածքի հիման վրա, ԽՍՀՄ -ում, «Լենֆիլմ» ստուդիայում, ռեժիսորներ Թեոդոր Վուլֆովիչը և Նիկիտա Կուրիխինը նկարահանել են «Վերջին դյույմը» ֆիլմը։
* 1968 թվականին թողարկվել է պատմության հիման վրա նկարահանված սև-սպիտակ ֆիլմաշար (նկարիչ՝ Վ. Վիսոցկի):
* 1986 թվականին Համամիութենական ռադիոյով ձայնագրվել է «Վերջին դյույմը» պատմվածքի հիման վրա ռադիոթատրոն։
** Դրամատիզացիայի հեղինակ՝ Նիկոլայ Գրունին, ռեժիսոր՝ Նինա Բիրյուլինա, ձայնային ինժեներ՝ Ալֆիյա Կուտուևա, օպերատորներ՝ Ելենա Սադովայա, Իրինա Ֆիրսկինա, Տատյանա Ստալնովա, Իննա Պրոզորովսկայա, երաժշտական մշակում՝ Յուրի Մոիսեև, հնչյունային ձևավորում՝ Վալենտինա Միխայլովա, ռեժիսորի օգնական՝ Միխայիլ Ռոզենբերգ, խմբագիր՝ Ելենա Կովալևսկայա։
** Կերպարներ և կատարողներ՝ Դեյվիի դերում դպրոցական Միտյա Նիկիտին, Բեն՝ Ալեքսանդր Լազարև, բժիշկ՝ Վալերիա Լեբեդևա, հեղինակի խոսքը՝ Նիկոլայ Ալեքսանդրովիչ:

## Հետաքրքիր փաստեր
Պատմությունը գրվել է Խորհրդային Միությունում 1957 թվականին, երբ գրողը արձակուրդում էր Կովկասում, Սև ծովի ափին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Информация о рассказе FantLab.ru կայքում
* 

Կատեգորիա:Էկրանավորված վեպեր