Իսպանիայի երաժշտություն

[մինի|աջից|Ժամանակակից դասական [կիթառ ]]
**Իսպանիայի երաժշտություն**, սկիզբ է առել երկրի հնագույն բնակիչների` իբերների երաժշտական արվեստի բարձր զարգացած և կայուն ավանդույթներից։ Հետագայում միախառնված Ժողովուրդները ներդրել են իրենց մշակույթը։ Իսպանիայի բազմազան երաժշտական մշակույթում առանձնանում են հինգ հիմնականները` բասկերի (հին իբերների ժառանգորդների), Գալիսիայի, Կատալոնիայի, Կաստիլիայի և Անդալուզիայի տեղային երաժշտաոճերն իրենց լադային, ռիթմական առանձնահատկություններով, երաժշտական տարբեր ձևերով, նվագարաններով, պարերով։
Իսպանիայի պրոֆեսիոնալ երաժշտության մեզ հասած գլխավոր նմուշները (նեմերով ձայնագրված հիմներ) վերաբերում են 5-8-րդ դարերին Իսիդոր Սևիլյացին (560-636) հիմների նշանավոր հեղինակ և գիտական տեսաբան էր։ Իսպանական ազգային երաժշտության արագ ձևավորմանը նպաստել է Ռեկոնկիստան։ Հերոսական - վիպական երգերը, որոնք ազգային երաժշտական մշակույթի առաջին դրսևորումներից էին, որոշ ժամանակ անց փոխակերպվում են ռոմանսների (երաժշտա-բանաստեղծական ձև, ուր միավորվել են տրուբադուրների պրոֆեսիոնալ արվեստը և ժողովրդական ստեղծագործությունը)։ Ռոմանսների թեման իսպանական ժողովրդի կյանքի և կենցաղի տարբեր կողմերն էին ընդգրկում։ Դրանք երգվում էին իսպանական ժողովրդական (ռոմանական) լեզվով, վիուելայի (կիթառի նախօրինակը) նվագակցությամբ։
Տրուբադուրները, որոնց արվեստը ծաղկման է հասել 14-րդ դարում, մշակել են կանտիգաների, ալբադաների, պաստորալների,ռետրոենսների ժանրերը։ Հատկապես տարածված էին վիլյանսիկո (գեղջկական ծագում ունեցող երգեր) և կանտարսիլյոս (ձևով առավել պարզ երգեր) ժանրերը։

## Ժանրեր և ստեղծագործություններ
15-րդ դարի երկրորդ կեսի և 16-րդ դարի կոմպոզիտորներ Խ. դե Անչիետան,
Ֆ. Պենյալոսան և Խ. դել էնսինան (դրամատուրգ, իսպանական երաժշտական թատրոնի նախահայրը), Լ.
Ֆեոնադեսը («ֆարսեր և էկլոգներ»-ով նախապատրաստել է «քնարական դրամայի» ստեղծումը) և ուրիշներ։ 16-րդ դարում զարգացել է գործիքային երաժշտությունը` պրելյուդներ
տիենտոս (ռիչերկարյի
տիպի պոլիֆոնիկ զարգացումով պիեսներ), դիֆերանսիաս,
(վարիացիաներ), ֆանտազիաներ, պարային բնույթի պիեսներ)
։

[մինի|Կոնտիգա։ [Ֆլեյտա ]]
մինի|upright|«Escuela Música según la práctica moderna» գրքի կազմը, հրատարակվել է 1723-1724 թվականներին
17-րդ դարի վերջին Իսպանիայի «դասական» երաժշտական մշակույթն անկում ապրեց և պետք է մնար այդպես մինչեւ 19-րդ դարը։ Կլասիսիզմը Իսպանիայում ներշնչված էր իտալական մոդելներով այնպես, ինչպես Անտոնիո Սոլեր ստեղծագործություններում։ Իտալական մի շարք հայտնի կոմպոզիտորներ, ինչպիսիք են Դոմենիկո Սարալտին և Լուիջի Բոխչինին, Մադրիդի թագավորական դատարանի պաշտոնյաներ են եղել։
Թեև սիմֆոնիկ երաժշտությունը Իսպանիայում երբեք չափազանց կարևոր չի եղել, կամերայինը, մենահամերգը (հիմնականում կիթառի և դաշնամուրի) վոկալը և օպերան (ինչպես ավանդական օպերա, այնպես էլ իսպաներենի տարբերակները) գրվել են տեղական կոմպոզիտորների կողմից։ Սարսուելան Zarzuela ներառում է խոսակցական երկխոսություն։ Այն աշխարհիկ երաժշտական ժանր է, որը մշակվել է 17-րդ դարի կեսերին և ծաղկել է 1850-ից հետո։ Դարասկզբին Ֆրանսիսկո Ասենյո Բարբիերին (Francisco Asenjo Barbieri) ռոմանտիկ՝ zarzuela- ի զարգացման բնագավառի հիմնական գործիչն էր. Մինչդեռ հետագայում կոմպոզիտորներ Ռուբերտո Չապին (Ruperto Chapí), Ֆեդերիկո Չուեսան (Federico Chueca) և Թոմաս Բրետոնը (Tomás Bretón) ժանրը բերեցին XIX դարի վերջ։ 20-րդ դարի զարզուելայի առաջատար կոմպոզիտորների թվում էին Պաբլո Սորոզաբալ և Ֆեդերիկո Մորենո Տրոբուբան։
### Ռենեսանս և բարրոկո
մինի|Երաժշտական գործիք Ալբարրաչին
16-րդ դարում գերակշռում էր բազմաձայն երգչախմբային ոճը, որը նման էր ֆրանսա-ֆլամանդական երաժշտական դպրոցի ոճին։ Այդ ժամանակի ժողովրդայնություն վայելող կոմպոզիտորներից էին Մատեո Ֆլեխա էլ վյեխոն, կաստիլիական դրամատուրգ Խուան դե Անխետան, Ֆրանսիսկո դե Սալինասը և Անտոնիոն Կաբեսոնայից։ Երաժշտական ստեղծագործությունների մեծ մասը գրվում էին երաժշտական գրքերում։

### Սպագնոլա երաժշտություն
Նկար «Անտիֆոնարիո դե Լեոնից», որտեղ կան Իսպանական երգեր։
Թեև իսպանական երաժշտությունը հաճախ կապված է երաժշտության հետ, ինչպիսիք են ֆլամենկոն և դասական կիթառը, այն տարբերվում է տարածաշրջանից տարածաշրջան։ Ամենակարևոր երաժշտական ոճերը մեծ են Արագոն գավառի, Կատալոնիայի, Վալենսիայի, Կաստիլիայի, Լեոնի Աստուրիայի շրջաններում։ Կարևոր
ւարվեստագետները, ինչպիսիք են Թոմաս Լուիս դե Վիկտորիան, Մանուել դը Ֆալլան, Իսահակ Ալբենիզը և Պեպե Ռոմերոն, իսպանական երաժշտության պատմություն են ստեղծել։

## Երաժշտությունը տարածաշրջաններում
Իսպանիայի մարզերը յուրահատուկ երաժշտական ավանդույթներ ունեն։ Քաղաքական ակտիվ ակտիվ բառերով [երգիչ-երգահան] շարժումը կա Լատինական Ամերիկայում և Պորտուգալիյում։ Երգիչ և կոմպոզիտոր Էլիզո Պարարան (1949 թ.) գրել է ավանդական ժողովրդական երաժշտությունը բասկյան երկրից և Կաստիլիայից, ինչպես նաև իր ստեղծագործությունները՝ ներշնչված Իսպանիայի երաժշտական ոճերից և արտասահմանյանից։
Ոճերի միավորումը տեղի է ունեցել Կառլոս I-ի թագավորության ժամանակաշրջանում, քանի որ հյուսիսի երաժիշտները այցելել են Իսպանիա, իսկ իսպանական երաժիշտները գնացել են կայսրության այլ շրջաններ՝ Գերմանիա և Իտալիա։ Ռենեսանսի ժամանակաշրջանի մեծ կոմպոզիտորներից են Ֆրանսիսկո Կորեո դե Արայոն և Կրիստոբալ դե Մորալեսը։ Հավանաբար ամենից հայտնին եղել է Թոմաս Լուիսը Վիկտորիայից, որը նույնպես երկար ժամանակ անցկացրել է Հռոմում։ Նրա պոլիֆոնիկ կատարելությունը և արտահայտիչ ինտենսիվությունը կարող է համեմատվել Ջիովաննի Պիերլուիջի դա Պալեստրինայի և Օրլանդո Լասուսի հետ։ Շատ երաժիշտներ իրենց վազքի ավարտին վերադարձել են հարազատ երկիր՝ երաժշտական գիտելիքներն այնտեղ ընդլայնելու համար։
### Անդալուզիա
[մինի|ձախից|Պարային ֆլամինգո [Սևիլյայում]]

Թեև Անդալուզիան լավագույնն է և հայտնի ֆլամինգո երաժշտությամբ, նաև ավանդական է gaita rociera երաժշտությունը Արևմտյան Անդալուզիայում։
[մինի|աջից|''Panda de Verdiales'' [Մալագա.]]

### Արագոն
Ջոտան ժողովրդական է ամբողջ Իսպանիայում, հնարավոր է ունի պատմական արմատները Արագոնի հյուսիսային մասում։ Ջոտա գործիքները ներառում են կաստանենտները, կիթառը, բանդուրը և երբեմն էլ ֆլեյտան։ Արագոնական երաժշտությունը բնութագրվում է խիտ հարվածային տարրով, որը բնութագրական է աֆրիկյան բերբերների համար։ Մյուրիսկայում հայտնված փոքրիկ կիթառը իր տեսքով արագոնյան է։ Բացի կիթառից Արագոնը հայտնի է գիդա դե բոտոյով և չիֆլոյով։

## Հետագա զարգացումներ
Իբերական թերակղզու երաժշտական արվեստը կրել է միջերկրածովյան և եվրոպական երաժշտության ազդեցությունը։ Մեր թվարկությունից երկու դար առաջ հռոմեական տիրապետության ժամանակաշրջանը իր հետ բերել էր Հին հունական երաժշտությունը և գաղափարները։ Հռոմեական կայսրության բարձրացման ժամանակ եղել են վաղ քրիստոնյաներ, ովքեր ունեցել են քրիստոնեական երաժշտության իրենց տարբերակները։ Այսպիսով, եղել են երկու հազար տարվա ներքին և արտաքին ազդեցություններ, որոնք առաջ են բերել բազմաթիվ երաժշտական ավանդույթներ։
1960 թվականի ընթացքում և 1970-ական թվականների սկզբին զբոսաշրջությունն աշխուժանում է` երաժշտական նոր ոճեր բերելով մայրցամաքից և արտեկրից։ Քանի որ և' Իսպանիայում, և' Լատինական Ամերիկայում խոսում էին իսպաներենով, երաժշտությունը մի վայրից փոխանցվում էր մյուսը
։ Իսպանիան հանդիսացել է աշխարհի խոշորագույն լատինաամերիկյան շուկան։

## Տե'ս նաև
* Պորտուգալական երաժշտություն
* Ամերիկահայ երաժշտություն
* Սարսուելա թատրոն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Audio clips: Traditional music of Spain. Musée d'ethnographie de Genève. Accessed November 25, 2010.
* MIDI samples of traditional music from the Iberian peninsula  and Extended version
* AlejandroSanz4EnglishSpeakers  A collection of translated songs from one of Spain's most famous singers.
* Bloomingdale School of Music Piano Project: Sonidos de Espana/Music of Spain  - extensive monthly features on the history of Spanish music.
* Spanish language music Traditional and contemporary Spanish-language music, with genre descriptions, representative artists, CDs & audio samples.
* Learn Spanish with songs Morkol will help you to learn Spanish with songs. Listen to the songs while you read the lyrics.
* Spainmusictv.com  Spanish music videos
* Spanish Folk Music in Havana (Photo Album)
* Encyclopedia of Spanish Music (16th to 19th centuries)

Կատեգորիա:Իսպանական բանահյուսական արվեստ
Կատեգորիա:Իսպանական երաժշտություն
Կատեգորիա:Իսպանական պարեր
Կատեգորիա:Ռեկոնկիստա
Կատեգորիա:Ռոմանսներ
Կատեգորիա:Տրուբադուրներ