Ճառագող գոթիկա

**Ճառագող գոթիկա**, գոթական ճարտարապետության հիմնական ճուղերից, որ հայտնվել է Ֆրանսիայում 13-րդ դարում: Դա բարձր գոթական ժամանակաշրջանի հիմնական ոճն է և հաճախ նկարագրվում է որպես ֆրանսիական գոթական ճարտարապետության բարձրակետ: Ֆրանսիացի ճարտարապետները զարգանում էին ավելի մեծ չափերի և բարձրության տաճարներ կառուցելու ուղղությամբ, ավելի լուսավոր ինտերիերով և ավելի ճոխ ձևավորումով: Ուղղահայաց սյուներն ու հենարանները փոխարինվել են ավելի բարակներով, լայն տարածում են ստացել սուր գագաթներն ու դեկորատիվ կաղապարները: Այս ոճի շինություններում տրիֆորիումի պատկերասրահը և կամարաշարը միավորվել են մեկ տարածության մեջ, որը զարդարված է եղել վիտրաժներով: Լայնորեն օգտագործվում էին ձուլվածքներ և սալիկներ՝ արտաքին և ինտերիերը զարդարելու համար:

ճառագող գոթիկայի ամենաակնառու առանձնահատկությունները հսկա վարդակ պատուհաններն էին, որոնք տեղադրված էին տրանսեպտների և ճակատների վրա: Հենց պատուհանների ճառագայթաձև դիզայնն է դառել ոճի անվանուման հիքմը։

## Ժամանակաշրջաններ
Ճառագող գոթիկան գոթիկական ճարտարապետության չորս փուլերից երրորդն է, որը սահմանվել է ֆրանսիացի արվեստաբանների կողմից։  Այն բարձր գոթիկայի երկրորդ և ավելի մեծ մասն է:

Ճառագող գոթիկայի մյուս առանձնահատկությունները ներառում են․

* վարդակ պատուհանի զարգացում,
* Վերին աստիճանի կամարաշարի մասում պատուհանների քանակի ավելացում,
* տրանսեպտի կարևորության նվազում 
* Բացվածքներ առաջին հարկում՝ կենտրոնական նավի և կողային միջանցքների միջև ավելի մեծ հաղորդակցություն հաստատելու համար:

Նոր ոճով կառուցված առաջին խոշոր եկեղեցին Ամիենի տաճարն է (1220-1271): Ավելի ուշ օրինակներից են Սենտ Շապելը, Ֆրանսիայի թագավոր Լուի IX- ի թագավորական մատուռը (1248 թ.); Փարիզի Աստվածամոր տաճարի նոր հյուսիսային և հարավային անցուղիները (1250-1270 թթ.) և Սենտ Ուրբեն եկեղեցին Տրուայում (1262 թ.)։

Ֆրանսիայի սահմաններից դուրս ամենահայտնի ճառագող շենք համարվում է Քյոլնի տաճարը: Նրա դասը կառուցվել է 1248-ից 1322 թվականներին, իսկ հարդարանքն ավարտվել և մասամբ վերանորոգվել է մինչև 1360 թվականը։ 1528 թվականից մինչև 1832 թվականը ընդհատված մնալուց հետո, Մայր տաճարի շինարարությունը ավարտվել է 1880 թվականին։ Բոլոր հիմքերով հատակագիծը միջնադարյան է, սակայն արևմտյան հատվածների շատ մանրամասներ 19-րդ դարի ստեղծագործություններ են։

Ոճը շուտով հայտնվեց նաև Անգլիայում, որտեղ այն ստացավ Դեկորատիվ գոթիկա անվանումը: Սկզբում ֆրանսիական գոթիկայի հետքը ներառվել է ավելի ավանդական անգլիական առանձնահատկությունների մեջ, ինչպիսիք են սյունակները և պահոցների կողերը: Անգլիայում ճառագող գոթիկայի նշանավոր օրինակներից են Լինքոլնի տաճարի հրեշտակային երգչախումբը և Էքսեթերի տաճարը (սկսվել է մինչև 1280 թվականը): Ուելսի տաճարի (կառուցվել է մինչև 1280թ.), Սուրբ Օգոստինոսի դասը Բրիստոլի տաճարում և Վեսթմինսթերյան աբբայությունը ևս կարևոր օրինակներ են։

14-րդ դարի կեսերից հետո ճառագող գոթիկան աստիճանաբար փոխարինվեց ավելի շքեղ, դեկորատիվ Բոցավառվող գոթիկայով:

## Անվանում
«ճառագող գոթիկա» տերմինը գալիս է  տաճարների վարդակ պատուհանների ճառագայթաձև բնույթից: Անգլիայում հիմնականում ժամանակակից դեկորատիվ ոճը օգտագործում էր ֆրանսիական ճառագող գոթիկա բազմաթիվ գաղափարներ:

Տերմինն առաջին անգամ օգտագործվել է 19-րդ դարի ֆրանսիացի արվեստաբաններիъ Անրի Ֆոսիլյոն և Ֆերդինանդ դը Լաստեյրի կողմից, որոնք առաջարկել են գոթական ոճի տաճարները դասակարգել պատուհանների ձևի հիման վրա։

## Ճառագող գոթիկա, Ֆրանսիա
Ոճն առաջացել է Ֆրանսիայի Լյուդովիկոս IX-ի կամ Սեն Լուիի օրոք 1226-1270 թվականներին։ Նրա օրոք Ֆրանսիան Եվրոպայի ամենահարուստ և հզոր պետությունն էր։ Լուին բարեպաշտ կրոնավոր էր և կաթոլիկ եկեղեցու և արվեստի գլխավոր հովանավորը: Նրա օրոք հիմնադրվել է Փարիզի համալսարանը կամ Սորբոնը՝ որպես աստվածաբանության դպրոց։ Այս ոճի գլխավոր տաճարներն ունեցել են նրա հովանավորությունը, իսկ նրա թագավորական մատուռը՝ Սենտ-Շապելը, որը նա կառուցել է սրբերի մասունքների իր լայնածավալ հավաքածուն պահելու համար, համարվում է գլխավոր տեսարժան վայրերից մեկը: Նա նաև կարևոր ազդեցություն է ունեցել անգլիական գոթիկայի զարգացման վրա. Անգլիայի թագավոր Հենրի III-ը, որ Լուիի խնամին էր, այցելել է Փարիզը և 1245 թվականից հետո Վեստմինսթերյան աբբայությունը վերանորոգեց՝ հետևելով նոր ոճին: Նա նաև ներկա է եղել Փարիզի Սեն-Շապելի նվիրագործմանը և 1258 թվականին վերանորոգել է Սուրբ Պողոսի տաճարի արևելյան ծայրը, Սեն-Շապելի նմանությամբ:

### Սեն-Դենի բազիլիկի վերակառուցում (1231)
Սեն-Դենի բազիլիկայում, որը գոթական ոճի ամենաազդեցիկ վաղ շինությունն էր, 13-րդ դարի սկզբին ի հայտ եկան կայունության խնդիրներ: Հետևաբար, երգչախմբի վերին մասերը, ինչպես նաև նավը և տրանսեպտները վերակառուցվեցին 1231 թվականին՝ բացելով ավելի մեծ քանակությամբ ներքին տարածք և անճանաչելիորեն փոխելով Սյուգերիի կողմից ստեղծված բնօրինակ գոթական առանձնահատկությունները: Պատերը վերակառուցվել են շատ ավելի մեծ պատուհաններով, որոնք բացում էին վերին բարձունքը հիմնական կամարներից մինչև կամարագագաթները։ Աբսիդը, որը մի ժամանակ մութ էր, վերանորոգումից հետո լցված էր լույսով։ Այս արշավում կառուցվել է պատուհաններով առաջին տրիֆորիան։ Սա ճառագող գոթիկայի սկիզբն էր:

Պատկեր:Saint-Denis (93), basilique Saint-Denis, abside 3.jpg|Ներքևում գտնվող վաղ գոթական դարաշրջանի պատուհաններ և եռաֆորիա


### Ամիենի տաճար
Ամիենի տաճարի կառուցումը սկսվել է 1220 թվականին։ Նրա շինարարը՝ եպիսկոպոս Էվրարդ դե Ֆուին, ձեռնամուխ եղավ կառուցելու Ֆրանսիայի ամենամեծ տաճարը. հարյուր քառասունհինգ մետր երկարություն և յոթանասուն մետր լայնություն՝ 7700 քմ մակերեսով։ Պահոցների բարձրությունը 42,5 մետր է։ Նավի շինարարությունն ավարտվել է 1235 թվականին։

Քաղաքի պարսպով պարսպված տարածքի անհրաժեշտ խոշորացումից հետո 1236 թվականին սկսվեց տրանսեպտի ևդասի կառուցումը, որն ավարտվեց 1241-1269 թվականներին։ Այստեղ կիրառվել են այն նորամուծությունները, որոնք սկսվել էին Սեն-Դենի աբբայական եկեղեցու վերագործարկման ժամանակ։

Արևմտյան վարդակի պատուհանը թարմացվել է 16-րդ դարում՝  ոճով: 1992 թվականիյին ճակտոնի մանրակրկիտ ուսումնասիրությունը բացահայտեց ներկի հետքեր՝ ցույց տալով, որ այն ամբողջությամբ ներկված է վառ գույներով։ Օրիգինալ տեսքը այսօր նմանակվում է հատուկ առիթներով գունավոր լույսերով:
Պատկեր:Amiens Cathédrale Notre-Dame Innen Chor 1.jpg|ճառագող ոճի դաս, որի շինարարությունը սկսվել է 1236 թվականին
Պատկեր:Amiens Cathédrale Notre-Dame Innen Südliches Querschiff.jpg|Ամիենի տաճարի հարավային անցում. Աջում՝ դասական գոթական ոճի նավը, ձախում՝ ճառագող ոճի դաս
Պատկեր:Amiens Cathédrale Notre-Dame Innen Langhaus West 1.jpg|Դասական գոթական նավ, կառուցվել է մինչև 1235 թվականը; 15-րդ դարի ճառագող վարդակավոր պատուհանի օրինակ


### Փարիզի Աստվածամոր տաճար
Փարիզի Աստվածամոր տաճարը նույնպես մեծ փոփոխություններ է կրել և մասամբ վերակառուցվել է նոր ոճով: 1220-ից 1230 թվականներին թռչող հենարաններ են կառուցվել՝ փոխարինելու հին պատերի հենարանները և աջակցելու վերին մակարդակի պատերին: Տեղադրվել է երեսունյոթ նոր լուսամուտ՝ յուրաքանչյուրը վեց մետր բարձրությամբ, յուրաքանչյուրի վրա երկկամար վարդակ պատուհան։ (Քսանհինգը իրենց նախնական տեղում են, տասներկուը՝ նավում, տասներեքը՝ դասում:

Նոտր Դամի առաջին վարդակ պատուհանը կառուցվել է արևմտյան ճակատին, 1220-ականներին։ Միջնադարում վարդը եղել է Մարիամ Աստվածածնի խորհրդանիշը, որին նվիրված է եղել տաճարը։  Արևմտյան պատուհանն ավելի փոքր էր, քարե հաստ շյուղերով։ Ավելի մեծ միջանցիկ պատուհանները ավելացվել են մոտ 1250 (հյուսիս) և 1260 (հարավ) թվականներին՝ շատ ավելի զարդարուն ձևավորումներով և ավելի բարակ պատյաններով կամ կողերով ապակու միջև: Հյուսիսային պատուհանի սյուժեները նվիրված էր Հին Կտակարանի իրադարձություններին, իսկ հարավինը՝ Քրիստոսի և Նոր Կտակարանի ուսմունքներին:


Պատկեր:Cathédrale Notre-Dame de Paris 20140101 125926.jpg|Հյուսիսային տրանսեպտի ճառագող վարդակ պատուհան (1250-ական թթ.), առաջնային կամ վաղ գոթական տրիբունաների պատուհաններ (մինչև 1190 թվականը), դասական կամ բարձր գոթիկա (մոտ 1200 թ.)
Պատկեր:Paris Cathédrale Notre-Dame Nördliches Querschiff.jpg|Հյուսիսային տրանզեպտը դրսից


### Լե Մանս և Տուրս տաճարներ
ճառագող գոթիկան արագորեն տարածվել է Ֆրանսիայի  մասերում՝ արդեն կառուցվող բազմաթիվ նախագծերում: Նորմանդիայի Լե Մանի տաճարում եպիսկոպոս Ջեֆրի դը Լուդոնը վերապլանավորում է կատարել՝  կրկնակի թռչող կամարներ և բարձր պատուհաններ՝ բաժանված նիզակների, ինչպես նաև նոր ճառագող մատուռների շրջանակ ավելացնելու համար: Տուրս տաճարը ուներ ավելի հավակնոտ ծրագիր, որը ֆինանսավորվել էր Լուի IX-ի աջակցությամբ 1236-1279 թվականներին: Դրան ճառագող գոթիկայի հետ կապող ամենավառ հատկանիշը տրիֆորիումի պատուհանների և բարձր մակարդակների պատուհանների միաձուլումն էր, ինչը ստեղծում էր վիտրաժային վարագույր, որը նման էր Սենտ-Շապելի վարագույրին:


Պատկեր:17 Tours (54) (13196674174).jpg|Տուրս տաճարի եռաֆորիի և պատուհանների համադրություն (1236–1279)
Պատկեր:CathédraleLeMansVitrauxChoeurGothique1.JPG|Լե Մանի տաճարի կամարը(13-րդ դարի կեսեր)


### Սենտ-Շապել (1248)
Սենտ-Շապել, մատուռը, որը կառուցվել է Լուի IX-ի կողմից Քրիստոսի չարչարանքների մասունքների համար, որոնք նա բերել էր խաչակրաց արշավանքներից, օծվել է 1248 թվականին և համարվում է ճառագող ոճի գագաթնակետ: Այն ծառայեց որպես մի քանի նմանատիպ մատուռների նախատիպ ամբողջ Եվրոպայում՝ Աախենում, Ռիոմում և Սենտ-Շապել դե Վենսենում ՝ Փարիզի ծայրին: Ապակին խիստ գունավորված էր, պատերը՝ վառ ներկված, իսկ պատերի չծածկված հատվածները խիտ ծածկված էին քանդակազարդ և ներկված ճարտարապետական հետքերով։


Պատկեր:Sainte Chapelle - Upper level 1.jpg|Վերին մակարդակ
Պատկեր:Sainte Chapelle - Detail Sculpture Mur Nord.jpg|քանդակ 


## Դեկորատիվ գոթիկա, Անգլիա
ճառագող ոճի անգլիական տարբերակը սկսել է ի հայտ գալ 13-րդ դարի կեսերին։ Հետագայում արվեստաբանները անգլերեն տարբերակին տվել են «դեկորատիվ գոթիկա» անվանումը։ Անգլիացի պատմաբանները երբեմն այս ոճը բաժանում են երկու շրջանի՝ հիմնվելով դիզայնի գերակշռող մոտիվների վրա։ Առաջինը՝ **երկրաչափական** ոճը, տևեց (մոտ 1245 կամ 50, մինչև 1315 կամ 1360 թվականները), որտեղ զարդանախշերը հիմնված էին ուղիղ գծերի, խորանարդների և շրջանակների վրա։ Դրան հաջորդեց **կորագիծ** ոճը (մոտ 1290 կամ 1315 թվականներից մինչև 1350 կամ 1360 թվականները), որում գերակշռում էին նրբագեղ կոր գծերը:

Անգլիացի Հենրի III-ը Ֆրանսիայի Լյուդովիկոս IX-ի խնամին էր, ով մասնակցել էր 1248 թվականին Փարիզում Սենտ-Շապելի օծմանը։ 1245 թվականին նա սկսել էր վերակառուցել Վեսթմինսթերյան աբբայության մի մասը։ Փարիզ կատարած այցից հետո նա սկսեց տաճարի վրա ավելացնել ճառագող ոճի տարրերը: Նա նաև հրամայեց վերակառուցել Սուրբ Պողոսի տաճարի արևելյան ծայրը՝ հիմնվելով Սենտ Շապելի մոդելի վրա: Ի տարբերություն ֆրանսիական ճառագող ոճի, Վեսթմինսթերում անգլերեն տարբերակը ավելի շատ զարդարված էր փորագրված քարերով:

Ոճը շուտով կիրառվեց Անգլիայի այլ տաճարներում և եկեղեցիներում: Լինքոլնի տաճարում ավելացան ճառագող ոճի մի քանի կարևոր հատկանիշներ․

* գլխատան թաղածածկ առաստաղը (1220),
* դեկանի աչքի վարդի պատուհանը (1237),
* Գալիլեայի պատշգամբը և «Հրեշտակ» դասը (1256–1280) 
ճառագող գոթիկայի այլ ուշագրավ օրինակներից են՝ Պետրոս առաքյալի տաճարը Էքսեթերում  (կառուցվել է մինչև 1280 թվականը); Բրիստոլի տաճարի Սուրբ Օգոստինոսի դասը; և Ուելսի տաճարի յուրօրինկ հետախորանը: Այս կառույցներում ֆրանսիական երեսպատումն ու դեկորացիան հաճախ խառնված էին տիպիկ անգլիական դեկորատիվ հատկանիշների հետ (ներառյալ սյուները), և ավելացնում էին շատ դեկորատիվ կողիկներ առաստաղի կամարներում:

14-րդ դարում գրիզայլի տեխնիկան սկսում է ավելի լայնորեն կիրառվել անգլիական տաճարներում, օրինակ՝ Յորք Մինսթերի (1300–38) նավ պատուհաններում։ Սա մոնոխրոմ նկարչություն էր մեծ պատուհանների ապակու վրա, սովորաբար մոխրագույն կամ սպիտակ, ինչը թույլ էր տալիս ավելի շատ լույս ներս թողնել, և սովորաբար շրջապատված էր ավելի փոքր վիտրաժներով:


Պատկեր:Bristol Cathedral Nave looking east, Bristol, UK - Diliff.jpg|Բրիստոլի տաճարի նավի կամարակապ (1298–1382)
Պատկեր:Angel Choir Details.jpg|Լինքոլնի տաճարի «Հրեշտակի դասը» (1256–1280)
Պատկեր:Wells cathedral interior 101.jpg|Հին դասի միջով տեսարան դեպի Ուելսի մայր տաճար (1329–1345)
Պատկեր:Exeter cathedral 002.jpg|Էքսետերի տաճարի զարդանախշը (1258 թվականից հետո)
Պատկեր:York Minster - panoramio - PJMarriott (1).jpg|Յորք Մինսթերի արևմտյան մեծ պատուհանը (1338–39)
Պատկեր:York Minster Window n25 detail (41144075380).jpg|Գրիզայը Յորք Մինստերի նավակի պատուհաններում (1330–38)


## Կենտրոնական Եվրոպա
ճառագող գոթիկան Փարիզից աստիճանաբար տարածվեց դեպի արևելք և հարմարեցվեց տեղական ոճերին։ Ստրասբուրգի տաճարի նավը, որն այն ժամանակ գտնվում էր Սուրբ Հռոմեական կայսրությունում, վաղ ուշագրավ օրինակ է: Այս տաճարի շինարարությունը սկսվել է 1245 թվականին, այյն կառուցվել է ավելի վաղ հռոմեական եկեղեցու հիմքերի վրա, որը որոշ շեղումներ ունի ճառագող գոթիկայի կամարների սովորական  դասավորությունից, որոնք բաժանված էին միաձուլված սյուներով: Երեք մասից բաղկացած բարձր պատուհանները ձգվում են միջանցքների երկայնքով նիզակաձև բացվծքներով և վարդակներով, ավելի շատ պատուհաններ վերևում՝ նեղ Տրիֆորումի վրա, և տպավորիչ բարձր պատուհաններ չորս «նիզակներով», որոնք ծածկված էին քառակուսի պատուհաններով, որոնք լցնում էին եկեղեցին լույսով: Մայր տաճարի առանձնահատուկ կողմը նրա գույնն է. դեկորացիայի մաս է դարձել կարմրավուն մոխրագույն քարըё տարբեր երանգներով։ Արևմտյան ճակատը կառուցվել է 1277 թվականին։ Ավելի քան 13 մետր տրամագծով նրա նուրբ վարդակ պատուհանը բաժանված է տասնվեց «սուֆլետի» կամ երկարաձգված սրտաձև մասերի: Ստրասբուրգի տաճարի նման գույնի քարն օգտագործվել է Վերին Հռենոսի հարթավայրի միջնադարյան շատ կարևոր եկեղեցիների համար: Հայտնի օրինակներ են Մայնցի (տարբեր ռոմանական և գոթական փուլեր) և Վորմսի (ուշ հռոմեական, 1130–1181) տաճարները և Բազելի (ուշ հռոմեական և ուշ գոթական) տաճարը և Ֆրայբուրգի տաճարի նավը (1220–1230) և սրունքը (1220–1230), ավարտվել է 1330 թվականին)։

Մեկ այլ կարևոր օրինակ է Քյոլնի տաճարը: Դրա կառուցման աշխատանքները սկսվել են 1248 թվականին, իսկ դասը օծվել է 1322 թվականին, սակայն աշխատանքը դադարեցվել է 14-րդ դարում, հետո վերսկսվել 19-րդ դարում և ավարտվել մինչև 1880 թվականը։

ճառագող գոթիկայի Կենտրոնական Եվրոպայի օրինակները ցույց են տալիս կողմնակալությունը ֆրանսիական և գերմանական փուլերի միջև. գերմանական գրականության մեջ այդ խառը ոճը կոչվում է «բարձր գոթիկա» (): 
Պատկեր:Strasbourg Cathedral Exterior - Diliff.jpg|Ստրասբուրգի տաճարի արևմտյան ճակատը և վարդակ պատուհանը
Պատկեր:Strasbourg, France, nave of the Cathedral, looking west.jpg|Ստրասբուրգի տաճարի նավը
Պատկեր:Cologne Cathedral interior.JPG|Քյոլնի տաճարի դասը
Պատկեր:0722 Westturm des Freiburger Münsters.jpg|Ֆրայբուրգի Մինիստրի արևմտյան աշտարակը


## Իսպանիա
thumb|Տոլեդոյի տաճար, ճառագող գոթիկա, ավելի ուշ հավելումներով
Իսպանիայում հյուսիսային քրիստոնեական նահանգներն ընդարձակվել են Ռեկոնկիստայի հաջողությունների շնորհիվ: Նրանք մասնագետներ են հրավիրել Ֆրանսիայից և նույնիսկ Գերմանիայից, որոնք Իսպանիային ստիպել են մասնակցել Պիրենեյների հյուսիսում իրական զարգացումներին։ Այսպես ճառագող գոթիկան հայտնվեց Իսպանիայում։ Բայց յուրաքանչյուր իսպանական տաճար ուներ իր յուրահատուկ ոճը, որը դժվար է դասակարգել:

Տոլեդոյի տաճարը, որի շինարարությունը սկսվել է 1226 թվականին և շարունակվել է գոթական ոճով մինչև 1493 թվականը, ավելի հարուստ է մեծ պատուհաններով, քան Իսպանիայի մյուս եկեղեցիները:
Պատկեր:Arcos Formeros Apuntados - Catedral de Santa Maria de Toledo.jpg|Տոլեդոյի տաճարի սյուները
Պատկեր:Catedral de Toledo girola 02.JPG|Տոլեդոյի տաճարի նախասրահը

ճառագող գոթիկայի այլ կարևոր օրինակներ են Լեոնի տաճարի նավը և միջանցքները, որոնք սկսել են կառուցվել 1255 թվականին: Իսպանիայում այլ օրինակներ են Բուրգոսի տաճարը, թեև այն շատ փոփոխվել է բոցավառվող գոթիկայի ժամանակաշրջանում:

Spain-165798 960 720.jpg|
Nave central Catedra de León.jpg| 


Ժերոնայի տաճարը, որի շինարարությունը սկսվել է 1292 թվականին, ունի առանց պատուհանների տրիֆորիում: Բարսելոնայում կառուցվել են երկու մեծ եկեղեցիներ, զուգահեռաբար 1298-1448 թվականների Բարսելոնայի մայր աճարը (առանց ճակատի, որը ավելացվել է 1882 թվականից հետո, և կենտրոնական աշտարակըի, որը ավելացվել է 1906-1911 թվականներին) և Սանտա Մարիա դել Մարը, 1324-1384 թվականներին: Բացի Սանտա Մարիա դել Մարիի որոշ մշակված զարդանախշերից, երկուսն էլ ունեն գերիշխող կատալոնական բնավորություն և փոքրիկ ճառագայթային տարրեր: Սագրադա ֆամիլիան կատալոնական մոդեռնիզմի ստեղծագործություն է, որի շինարարություննը սկսվել է 1882 թվականին և դեռ չի ավարտվել:

Պատկեր:Catedral de Santa María de Gerona. Ábside.jpg|Ժիրոնայի տաճարը
Պատկեր:Catedral de Girona - Nau central.JPG|Ժիրոնայի տաճարի ընդարձակ նավը
Պատկեր:Barcelone - Santa Maria del Mar - Arrière.jpg|Սանտա Մարիա դել Մար, արևմտյան ճակատը ներսից
Պատկեր:Barcelone - Santa Maria Del Mar - Nef.jpg|Սանտա Մարիա դել Մար, արևելյան ճակատը ներսից


## Իտալիա
Իտալիայի գոթական ճարտարապետության մեծ մասը աբբայական եկեղեցիներ են, որոնց պատվերները գործում էին Ֆրանսիայում և Եվրոպայի այլ մասերում: Սակայն պետք է նշել նաև տաճարները: Սիենայի տաճարի ճակատը նախագծվել է ճառագող գոթիկայի ոճով, 1284 թվականին, թեև փոփոխվել է հետագա տարիներին: Ճակտոնյին հատվածը ծածկված է նուրբ բարձրաքանդակով։ Ինտերիերը վերանորոգվել և կամարակապվել է 1260 թվականին և, հետևաբար, նման է հյուսիսային գոթական ոճին, բացառությամբ կլոր կամարների և տրավերսների: Օրվիետոյի տաճարը, որի շինարարությունը սկսվել է 1290 կամ 1310 թվականներին, ունի բազմաթիվ գոթական, բայց նաև որոշ ռոմանական տարրեր: Այն աչքի է ընկնում իր ճակատոնի և ինտերիերի մշակված երկչափական  նախշերով: Նրա բաց թաղերը ընդգծում են տրանսալպյան գոթիկայի տարբերությունը: Երկու ինտերիերում էլ գերակշռում է պոլիքրոմ մարմարը: Սանտա Մարիա դել Ֆիորե տաճարի զանգակատան 1334–1358 թթ. ճակտոնը զարդարված է մարմարի մշակված նախշերով, որոնք հիշեցնում են ճառագող ոճ:


Պատկեր:Siena Cathedral 2.jpg|Սիենայի տաճարի վերին ճակատը, 1215–1264 թվականներ
Պատկեր:Sienna (5596184586).jpg|Սիենայի տաճարի արևմտյան կողմ, ներսից
Պատկեր:Sienna (5595600213).jpg|Սիենայի տաճար, աբսիդ և կամարաշար
Պատկեր:Facciata del Duomo di Orvieto.JPG|Օրվիետոյի տաճար, դեպի արևմուտք
Պատկեր:Duomo Orvieto interni 09-09-08 f03.jpg|Օրվիետոյի տաճար, դեպի արևմուտք
Պատկեր:Orvieto, cattedrale di Santa Maria Assunta (066).jpg|Օրվիետոյի տաճար, տրավերսի տեսարան


## Բնութագիր
ճառագող գոթիկայի ճարտարապետության տարբերակիչ առանձնահատկությունները ներառում էին ինտերիերում լույսի մեծ քանակություն, ինչը պայմանավորված էր արկադների ընդլայնմամբ և հատկապես պատուհանների քանակով և չափսերով: Ի տարբերություն դասական գոթական մուգ տրիֆորիումի ՝ ճառագող գոթիկայի տրիֆորիումը լուսավորված էր պատուհաններով: Դա հնարավոր էր դարձել՝ թեք տանիքների փոխարեն միջանցքները սեփական աշտարակային գագաթներով ծածկելու շնորհիվ։ Այդուհանդերձ, այս զարգացումը որոշ հետընթաց է արձանագրել, օրինակՈւտրեխտի տաճարը ավելի երիտասարդ է, բայց ունի մուգ տրիֆորիաում, Քյոլնի տաճարի նմանությամբ:

Վիտրաժների դասավորության մեջ գունավոր առարկաների և անգույն տարածքների համադրությունը ավելի տպավորիչ են դարձրել, իսկ ինտերիերը՝ ավելի պայծառ: ճառագող գոթիկայի ժամանակաշրջանը համընկնում է ժապավենային պատուհանի ձևի զարգացման հետ, որտեղ հարուստ գունավոր վիտրաժի կենտրոնական շերտը տեղադրված է թափանցիկ կամ «սարցակալած» էֆեկտով (փայլատ) վերին և ստորին ժապավենների միջև, ինչը թույլ էր տալիս ավելի շատ լույսի ներթափանցել ներս և համեմատաբար մեծացնել զարդանախշերի քանակը՝ ինչպես ներսից, այնպես էլ դրսից։ Այս էֆեկտը հաճախ ձեռք էր բերվում վարդակ պատուհանների և արտաքինից ժանյակավոր էկրանների շնորհիվ, որոնք ծածկում էին ճակտոներն ու հենասյուները:

Ավելացել է գմբեթների, գագաթների և բացվածքների օգտագործումը։

### Պատուհաններ
Լույսը և, հետևաբար, պատուհանը ճառագող գոթիկայի ճարտարապետության կենտրոնական հատկանիշն էր. ճառագող պատուհանները ավելի մեծ էին, ավելի շատ և ավելի զարդարուն, քան նախկին ոճերում: Նրանք նաև հաճախ ունեին թափանցիկ կամ գրիզալ ապակիներ, որոնք լուսավորում էին ինտերիերը: Վաղ գոթական տաճարների ստվերներն ու մթությունը՝  ոճին հատուկ փոքրիկ պատուհանները և խորը հարուստ գույները, ինչպիսին է «Շարտրի կապույտը», փոխարինվեցին վառ լուսավորված տարածքներով՝ գունավոր լույսի ամբողջ սպեկտրով:

Պատերի միջանկյալ մակարդակներում ինչպիսին է Տրիֆորիումը, հայտնվել են պատուհաններ: Կամարաշարի բարձր մակարդակի վրա հայտնվեցին նիզակաձև պատուհանների շարքեր, որոնք հաճախ ծածկված էին եռաբլթակ կամ չորս մասի բաժանված պատուհաններով և մանրանկարչական վարդագույն պատուհաններով, որոնք կոչվում էին օկուլուս: Դա հնարավոր դարձավ Նոտր-Դամում ավելի բարձր և երկար տեսակի թռչող հենարանների կառուցման շնորհիվ, որըոնք կրկնակի թռիչք էին կատարում պատերի ավելի բարձր հատվածները պահելու համար:

Եղել է նաև հիմնարար փոփոխություն պատուհանների երեսպատման և ձևավորման մեջ: Վաղ գոթական պատուհաններում հաճախ օգտագործվում էր ափսե-հետագծում (որտեղ պատուհանների բացվածքները կարծես հարթ քարե թիթեղից դուրս արձակված լինեն): Դրան փոխարինեց ավելի նուրբ *սալաքարը*, որում ապակե պանելները բաժանող քարե կողերը պատրաստված էին նեղ, փորագրված կաղապարներից՝ կլորացված ներքին և արտաքին պրոֆիլներով։ Դրսից ճառագայթաձև վարդագույն պատուհանների ճյուղերի մշակված ձևավորումը տվել է ճառագող գոթիկայի անվանումը: Բարավորը, հավանաբար, առաջին անգամ հայտնվեց Ռեյմսի տաճարում և արագ տարածվեց ամբողջ Եվրոպայում:

Ճարտարապետական ուշագրավ նորամուծությունը, որը ի հայտ եկավ որպես ճառագող ոճի մաս Ֆրանսիայում, ապակեպատ տրիֆորիայի օգտագործումն էր: Ավանդաբար, վաղ կամ բարձր գոթական տաճարի տրիֆորիումը մուգ հորիզոնական գոտի էր, որը սովորաբար պարունակում էր նեղ անցում, որը բաժանում էր արկադի վերին մասը կամարաշարից: Թեև այն ավելի մուգ էր դարձնում ինտերիերը, այն անհրաժեշտ հատկանիշ էր կողային միջանցքների և մատուռների վրա թեք տանիքները տեղավորելու համար: ճառագող գոթիկայի լուծումը, որը կիրառվել է 1230-ականների Սենտ Դենի աբբայական եկեղեցու նավում, միջանցքների վրա երկկողմանի տանիքներ օգտագործելն էր՝ թաքնված ջրատարներով՝ անձրևաջրերը հանելու համար: Սա նշանակում էր, որ տրիֆորիումի անցուղու արտաքին պատն այժմ կարող էր ապակեպատվել, իսկ ներքին պատը վերածվել բարակ դեկորատիվ գծերի: Ճարտարապետները նաև սկսեցին ընդգծել տրիֆորիումի և կղզու կապը, վերջինիս պատուհաններից կենտրոնական պատյանները երկարացնելով պատուհանների վերևից ներքև։

Անգլիայում ճառագող կամ դեկորատիվ գոթիկայի ժամանակաշրջանը բնութագրվում էր մեծ լայնությամբ և բարձրությամբ պատուհաններով, որոնք բաժանված էին մասերի (հիմնականում՝ երեք, կամ չորս) և հետագայում մշակված արդանախշերով:  Հետագայում պատուհանները հաճախ օգտագործում էին Տ-աձև կոր, ճառագայթաձև ձևավորում, որն ազդարարում էր բոցավառվող գոթիկայի ձևավոևման սկիզբը: Հատկանշական օրինակներից են Վեսթմինսթերյան աբբայության (1245–69) վանքում գտնվող պատուհանները, Լինքոլնի տաճարի «հրեշտակների դասը» (1256) և Յորք Մինսթերի նավը և արևմտյան ճակատը (1260–1320):


Պատկեր:Basilica di saint Denis vetrata 01.JPG|Սենթ Դենիսի աբբայական եկեղեցու ապակեպատ եռյակը (1230-ական թվականներ)
Պատկեր:Wells Cathedral HDR photo (2264401553) Golden window crop.jpg|Ուելսի տաճարի «Ոսկե պատուհանը».
Պատկեր:20130406 Ely Cathedral 01.jpg|Բարերի երկրաչափական զարդանախշում, Էլի տաճար (1321–1351)
Պատկեր:Ely Cathedral - geograph.org.uk - 1771212Lady Chapel.jpg|Լեդի շապելի պատուհան, Իլլի տաճար (1321–1351)
Պատկեր:StrasbourgCath BasCoteN 04a.jpg|Ստրասբուրգի տաճարի «կայսեր պատուհանը»


### Վարդակ պատուհաններ
Մեծ վարդակ պատուհանըճառագող գոթիկայի ամենաճանաչվող տարրերից է: Փարիզի Աստվածամոր տաճարի միջանցքները վերակառուցվել են երկու հսկայական վարդակ պատուհանների համար, որոնք պատրաստվել են Ժան դե Շելեսի և Պիեռ դե Մոնտրոյի կողմից և վարձատրվել Լյուդովիկոս IX թագավորի կողմից: Նմանատիպ մեծ վարդակեր ավելացվել են Սեն-Դենի բազիլիկի և Ամիենի տաճարի նավում: Ապակու կտորները բաժանող քարե սալիկների և կապարե կողերի վրա ամրացված ապակու կտորների օգտագործմամբ պատուհաններն ավելի ու ավելի ամուր էին դառնում՝ ի վիճակի լինելով դիմակայել ուժեղ քամիներին: Այս պատուհանները հասել ենմինչև տասը մետր տրամագծի:


Պատկեր:Lincoln Cathedral, Deans eye window (38137302184).jpg|Ափսեյաձև զարդանախշը, Լինքոլնի տաճարի «Դինի աչքը» վարդակ պատուհանը (մոտ 1225), ֆրանսիական դասական գոթական տերմիններով
Պատկեր:Gothic-Rayonnant Rose-6.jpg|Փարիզի Աստվածամոր տաճարը, հյուսիսային պատուհան (1250-ականներ). ապակե մակերեսը գերազանցում է վարդակի կառուցվածքի կլոր ձևը


### Քանդակ
Բարձրաքանդակը տաճարների ճակտոնների հարդարման կարևոր հատկանիշն էր, որը սկիզբ է առել ռոմանական շրջանից: Ճակտոնին և տիմպանին պատկերված էին սրբերի և սուրբ ընտանիքի քարե պատկերներ։ ճառագող գոթիկայի ժամանակաշրջանում քանդակները դարձան ավելի նատուրալիստական և եռաչափ՝ առանձնանալով ճակտոնի վրայի առանձին խորշերում։ Նրանք ունեին դեմքի անհատական առանձնահատկություններ, բնական ժեստեր և կեցվածք, ինչպես նաև նուրբ քանդակված զգեստներ։ Մյուս դեկորատիվ քանդակը, ինչպիսիք են սյուների խոյակները զարդարող տերևներն ու բույսերը, նույնպես ավելի իրատեսական են դարձել։

Իտալական գոթական եկեղեցիների քանդակագործական ձևավորումը, ինչպիսին է Լորենցո Մայտանիի (1310) կողմից նախագծված Օրվիետո տաճարի ճակտոնային մասը, չափազանց լավն էր և կազմում էր բրոնզե և մարմարե ֆիգուրների, խճանկարների և պոլիքրոմային ռելիեֆների համադրություն: Դա Վերածննդի դարաշրջանի կանխատեսումն ու նախատիպն էր:


Պատկեր:Ebrasement droit porte centrale portail ouest cathedrale de Strasbourg.jpg|Սրբերի նատուրալիստական կերպարները Ստրասբուրգի տաճարի արևմտյան պորտալի վրա
Պատկեր:Série de statues sur la façade de la cathédrale.JPG|Ռուանի տաճարի ճակտոնային զարդանաղշն ու բարձրաքանդակը
Պատկեր:Wellsgrotesque.jpg|Ուելսի տաճարի Սյունակի մեծ քանդակի մանրամասն, որը ցույց է տալիս, թե ինչպես է ֆերմերը հարվածում մրգի գողին 
Պատկեր:Orvieto059.jpg|Ադամի և Եվայի քանդակը Օրվիետոյի տաճարի ճակատին Լորենցո Մայտանիի կողմից, (1310 թ.)


### Դեկորատիվ տարրեր
ճառագող գոթիկայի տարբերակիչ տարրը փորագրված քարի դեկորատիվ տարրերի օգտագործումն էր արտաքին և ինտերիերի վրա: Դրանք ներառում էին Խաչազարդը, գագաթը և  վերջավորությունը, որոնք ավելի մեծ բարձրություն էին տալիս ամեն ինչին՝ դռներից մինչև հենարան: Այս տարրերը սովորաբար նաև գործնական նպատակ ունեին. դրանք հաճախ ավելացում էին արտաքին կառույցներին, օրինակ՝ հենարաններին՝ լրացուցիչ քաշ հաղորդելու համար։

Այս տարրերը ներառում էին ոլորված տերևների, բողբոջների կամ ծաղիկների ոճավորված փորագրութուն, կանոնավոր ընդմիջումներով․ դրանք օգտագործվում էին  ցցաձողերի, ծայրամասերի ևգագաթների  թեք եզրերը զարդարելու համար:


Պատկեր:Ammortissement.XIIIe.siecle.png|13-րդ դարի խաչազարդ, նկարազարդված Վիոլետ-լե-Դուկի կողմից
Պատկեր:Vitré (35) Église Notre-Dame Façade sud 01.JPG|Բրյուսել, Նոտր-Դամ դե Վիտրե եկեղեցու գագաթին «խարույկներ» (35)
Պատկեր:Koelner dom blick nach osten.jpg|Քյոլնի տաճարի հենասյուներ


## Անցում
Անցումը (Ֆրանսիայում) Ճառագող գոթիկայից դեպի Բոցավառվող գոթիկայի աստիճանաբար նշանավորվեց հիմնականում նոր հետագծային օրինաչափություններով՝ հիմնված S-աձև կորերի վրա (այս կորերը հիշեցնում են վառվող մոմ, որտեղից էլ է նոր ոճը ստացել իր անվանումը): Այնուամենայնիվ, հարյուրամյա պատերազմի քաոսի և 14-րդ դարում Եվրոպայի ապրած տարբեր այլ դժբախտությունների ֆոնին, համեմատաբար քիչ լայնածավալ շինարարություն տեղի ունեցավ, և ճառագող ոճի որոշ տարրեր մոդաիկ մնացին մինչև հաջորդ դարը:

## Տես նաև
*Գոթական ճարտարապետություն
*Բոցավառվող գոթիկա
*Նեոգոթիկա

## Ծանոթագրություն

## Մատենագրություն
* Robert Branner, ''Paris and the Origins of Rayonnant Gothic Architecture down to 1240 ''; The Art Bulletin, Vol. 44, No. 1 (Mar., 1962), pp. 39-51; JSTOR
* 
* 
* *Gothic Architecture*, Paul Frankl (revised by Paul Crossley), Yale, 2000
* Smith, A. Freeman, *English Church Architecture of the Middle Ages - an Elementary Handbook* (1922), T. Fisher Unwin, Ltd., London (1922) (Full text available on Project Gutenberg)
* 
* 
* 
* *The Gothic Cathedral*, Christopher Wilson, London, 1990, especially p.&nbsp;120ff

## Արտաքին հղումներ
* Rayonnant Gothic gallery in Flickr

Կատեգորիա:Գոթական ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Եկեղեցական ճարտարապետություն