Յոհան Շտրաուս

**Յոհան Շտրաուս (որդի)** (, ), ավստրիացի երգահան, դիրիժոր և ջութակահար, ճանաչված է որպես «վալսի արքա», բազմաթիվ պարային ստեղծագործությունների և օպերետների հեղինակ։ Օպերետներից առավել հայտնիներն են և ներկայումս էլ հաճախ կատարվում են «Չղջիկը» (Die Fledermaus, 1874), «Գիշեր Վենետիկում» (Eine Nacht in Venedig, 1883) և «Գնչու բարոնը» (Der Zigeunerbaron, 1885)

## Կենսագրություն
Ավստրիացի անվանի կոմպոզիտոր և դիրիժոր Յոհան Շտրաուսի ավագ որդին է և նրա անվանակիցը։ Հայրը զավակներին արգելել էր երաժշտությամբ զբաղվել, և տղան նրանից թաքուն է հաճախել դաշնամուրի, ջութակի պարապմունքների։ Ուսուցիչների տված հիանալի երաշխավորագրերի հիման վրա քաղաքապետարանից արտոնագիր է ստացել ելույթներ ունենալու համար, կարճ ժամանակում ստեղծել իր ոչ մեծ նվագախումբը և 1844 թվականին իր առաջին համերգը տվել վիեննական *Cassino Dommayer*-ում։ Չորս տարի անց դարձել է ազգային գվարդիայի երկրորդ գնդի նվագախմբի ղեկավարը (առաջին գնդինը հայրն էր), միաժամանակ քայլերգեր, պոլկաներ է հորինել։ Շուտով Վիեննայում տիրապետող է դարձել իրար հետ մրցող հայր և որդի Շտրաուսների երաժշտությունը։ Հոր մահից հետո՝ 1849 թվականին, որդին, չնայած հայրը նրան զրկել էր ժառանգությունից, խնամքով ի մի է բերել ու իր միջոցներով հրատարակել նրա ստեղծագործությունների ժողովածուն, գրել է *Aeols-Töne Op.88*-ը՝ ի հիշատակ նրա, այնուհետև միավորել է իր և հոր նվագախմբերը և այդ մեծ նվագախմբով համերգային փառավոր շրջագայություն կատարել Ավստրիայում ու Գերմանիայում, հետագայում՝ նաև Ռուսաստանում, Լեհաստանում, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում՝ ձեռք բերելով միջազգային պանծալի համբավ։ 1852 թվականին Ավստրո-Հունգարիայի կայսր Ֆրանց-Իոսիֆ Առաջինը նրան է շնորհել պալատական համերգներ ու պարահանդեսներ կազմակերպելու արտոնությունը (նախկինում այդպիսի արտոնություն տրվել էր հորը)։ 1862 թվականին Շտրաուսն ամուսնացել է երգչուհի Հենրիետա Տրեֆցի հետ (1878 թվականին վերջինս մահացել է, և Շտրաուսն ամուսնացել է ևս երկու անգամ՝ բոլոր դեպքերում մնալով անժառանգ)։ 1863 թվականից նվագախմբի ղեկավարումը հանձնել է իր Յոզեֆ ու Էդվարդ եղբայրներին, իսկ ինքը կլանվել է նոր ստեղծագործություններ հորինելու աշխատանքով, մանավանդ, որ Օֆենբախի խորհրդին հետևելով՝ պարային երաժշտությունից զատ՝ օպերետներ էլ էր գրում և մեծ հաջողությամբ բեմականացնում։ Նրա արվեստով հիանում էին ժամանակի մեծահամբավ կոմպոզիտորները՝ Վագները, Լիստը, Բրամսը և այլք։ Պատահական չէ, որ նրան շնորհվել է «*վալսի մեծ արքա*» պատվանունը (իսկ հորը պատվել են «*վալսի արքա*» անվանումով)։

## Կինոյում
* Ալֆրեդ Հիչքոքի «Վիեննական վալսեր» (, 1934) ֆիլմը կինոպատում է «Չքնաղ, կապուտակ Դանուբի վրա» վալսի ստեղծման մասին։
* Յոհան Շտրաուսի կյանքի ու ստեղծագործության մասին է ամերիկյան «Մեծ վալս» կինոնկարը (1938)։
* Հայր և որդի Յոհան Շտրաուսների բախումը (կոնֆլիկտը) դրված է 1951 թվականին նկարահանված «Վիեննան պարում է» ավստրիական կինոնկարի սյուժեի հիմքում։
* Սթենլի Կուբրիկը «Չքնաղ, կապուտակ Դանուբի վրա» վալսի կարայանական ձայնագրությունն օգտագործել է որպես իր «Տիեզերական ոդիսական 2001» ֆիլմի սաունդթրեք։ 
* «Վիեննական արյուն» () վալսն օգտագործվել է «Թոմը և Ջերրին» մուլտֆիլմաշարի «Թոմը և Յոհանը» սերիայում, ինչպես նաև Գայ Ռիչիի «Շերլոկ Հոլմս.ստվերների խաղ» կինոնկարի սաունդթրեքում։
* «Հրաժեշտ Պետերբուրգին» խորհրդային ֆիլմը (1971) պատմում է Յոհան Շտրաուսի ռուսաստանյան համերգաշարի մասին։
* Շտրաուսների երաժշտական տոհմի մասին են պատմում «Շտրաուսների ընտանիքը» (*The Strauss Family*, 1972), «Շտրաուսների տոհմը» (*The Strauss Dynasty*, 1991) և *Strauss, the King of 3/4 Time* (1995) հեռուստաֆիլմերը։
* 1963 թվականին ԱՄՆ-ում ցուցադրվել է «Վալսի արքան» (*The Waltz King*) անիմացիոն կինոնկարը։

## Պատկերասրահ

StraußVaterLitho.jpg|Յոհան Շտրաուս հայրը:
Johann Strauss II (4).jpg|Երիտասարդ Շտրաուսը
Strauss und Brahms.jpg|Բրամսի հետ, 1894 թ.
Strauss Monument.JPG|«Վալսի մեծ արքա» հուշարձանը Վիեննայի քաղաքային զբոսայգում
Grab von Johann Strauss (Sohn) auf dem Wiener Zentralfriedhof.JPG|Շտրաուսի շիրիմը Վիեննայի կենտրոնական գերեզմանատանը
Pavlovsk 1019.jpg|Շտրաուսի հուշարձանը Պավլովսկում 
Buste Johann Strauss.jpg|Կիսանդրին Փարիզում


## Պարգևներ
Յոհան Շտրաուսը բազմաթիվ բարձր պարգևներ է ստացել, այդ թվում՝

* Ֆրանց Իոսիֆի շքանշան (Ավստրո-Հունգարիա)
* Արքայական թագի շքանշան՝ IV աստիճանի (Պրուսիա)
* Կարմիր արծվի շքանշան՝ II աստիճանի (Պրուսիա)
* Պատվո լեգեոնի շքանշան (Ֆրանսիա)
* Իսաբելա Կաթոլիկուհու շքանշան (Իսպանիա)
* Իսաբելա Կաթոլիկուհու շքանշան (Իսպանիա)
* Կառլոս III-ի շքանշան (Իսպանիա)
* Թագի շքանշան (Իտալիա)
* Սբ. Մաուրիցիուսի և Ղազարոսի շքանշան (Իտալիա)
* Էռնեստինսկի տոհմի շքանշան
* Ցերինգենյան առյուծի շքանշան
* Ցարական Ռուսաստանի «Ալեքսանդր Նևսկի» ոսկե շքանշան
* «Վաստակի համար» շքանշան (Բուլղարիա)
* Առյուծի և արևի շքանշան (Պարսկաստան. պարգևատրվել է «Պարսկական քայլերգ»-ը գրելու համար)
* Մաջիդիե շքանշան՝ IV աստիճանի (Օսմանյան կայսրություն)

## Ստեղծագործություններ
### Օպերետներ
* Indigo und die Vierzig Räuber («Ինդիգոն և 40 ավազակները»)
* Der Karneval in Rom («Կառնավալ Հռոմում»)
* Die Fledermaus («Չղջիկը») 
* Cagliostro in Wien («Կալիոստրոն Վիեննայում») 
* Prinz Methusalem («Իշխան Մաթուսաղան»)
* Blindekuh
* Das Spitzentuch der Königin («Թագուհու ժանյակե թաշկինակը»)
* Der lustige Krieg («Զվարթ պատերազմ»)
* Eine Nacht in Venedig («Մի գիշեր Վենետիկում»)
* Der Zigeunerbaron («Գնչուական բարոն»)
* Simplicius («Պարզամիտը»)
* Fürstin Ninetta («Իշխանուհի Նինետա»)
* Jabuka – Der Apfelfest («Խնձորի տոն») 
* Waldmeister («Անտառապահը»)
* Die Göttin der Vernunft («Ողջամտության դիցուհին»)
* Wiener Blut («Վիեննական արյուն»)

### Օպերա
* Ritter Pásmán («Ասպետ Փասմանը», 1892)

### Բալետ
* Aschenbrödel («Մոխրոտը», 1899)
մինի|314x314փքս|Երաժշտական գործիքներ որոնք օգտագործվում են Շտրաուսի երկրորդ վալսում

### Վալսեր
* Sinngedichte op. 1 *Epigrams* (1844)
* Gunstwerber op. 4 *Favour solicitor* (1844)
* Faschingslieder op. 11 *Carnevalsongs* (1846)
* Jugendträume op. 12 *Youth dreams* (1846)
* Sträußchen op. 15 *Bouquets* (1846)
* Sängerfahrten op. 41 *Singers' Journeys* (1847)
* Lava-Ströme op. 74 *Streams of Lava* (1850)
* Rhadamantus-Klänge op. 94 *Echoes of Rhadamantus* (1851)
* Mephistos Höllenrufe op. 101 *Cries of Mephistopheles from Hell* (1851)
* Liebeslieder op. 114 *Lovesongs* (1852)
* Phönix-Schwingen op. 125 *Wings of the Phoenix* (1853)
* Schneeglöckchen op. 143 *Snowbells* (1854)
* Nachtfalter op. 157 *Moths* (1855)
* Man lebt nur Einmal! op. 167 *Man only Lives Once!* (1855)
* Accelerationen op. 234 *Accelerations* (1860)
* Immer Heiterer op. 235 *Always Cheerful* (1860)
* Karnevalsbotschafter op. 270 *Carnival Ambassador* (1862)
* Leitartikel op. 273 *Leading Article* (1863)
* Morgenblätter op. 279 *Morning Journals* (1863)
* Studentenlust op. 285 *Students' Joy* (1864)
* Feuilleton op. 293 (1865)
* Bürgersinn op. 295 *Citizen Spirit* (1865)
* Flugschriften op. 300 *Pamphlets* (1865)
* Wiener Bonbons op. 307 *Viennese Sweets* (1866)
* Feenmärchen op. 312 *Fairytales* (1866)
* Künstlerleben op. 316 *Artists' Life* (1867)
* Telegramme op. 318 *Telegrams* (1867)
* Die Publicisten op. 321 *The Publicists* (1868)
* G'schichten aus dem Wienerwald *Tales from the Vienna Woods* op. 325 (1868),
* Illustrationen op. 331 *Illustrations* (1869)
* Wein, Weib und Gesang op. 333 *Wine, Women and Song* (1869)
* Freuet Euch des Lebens op. 340 *Enjoy Life* (1870)
* Neu Wien op. 342 *New Vienna* (1870)
* Tausend und eine Nacht op. 346 *Thousand and One Nights* (1871)
* Wiener Blut op. 354 *Viennese Blood* (1873)
* Bei uns Z'haus op. 361 *At Home* (1873)
* Wo die Zitronen blühen op. 364 *Where the Lemons Blossom* (1874)
* Du und du from *Die Fledermaus* op. 367 *You and you* (1874)
* Cagliostro-Walzer op. 370 (1875)
* O schöner Mai! op. 375 *Oh Lovely May!* (1877)
* Rosen aus dem Süden op. 388 *Roses from the South* (1880)
* Nordseebilder op. 390 *North Sea Pictures* (1880)
* Kuss-Walzer op. 400 *Kiss Waltz* (1881)
* Frühlingsstimmen op. 410 *Voices of Spring* (1883)
* Lagunen-Walzer op. 411 *Lagoon Waltz* (1883)
* Schatz-Walzer op. 418 *Treasure Waltz* (1885)
* Wiener Frauen op. 423 *Viennese Ladies* (1886)
* Donauweibchen op. 427 *Danube Maiden* (1887)
* Kaiser-Jubiläum-Jubelwalzer op. 434 *Emperor Jubilation* (1888)
* Kaiser-Walzer op. 437 *Emperor Waltz* (1888)
* Rathausball-Tänze op. 438 *City Hall Ball*(1890)
* Gross-Wien op. 440 *Great Vienna* (1891)
* Seid umschlungen Millionen op. 443 *Be Embraced Millions* (1892)
* Klug Gretelein op. 462 *Clever Gretel* (1895)

### Պոլկաներ
* Explosions-Polka op. 43
* Annen op. 117 *Anna* (1852)
* Champagne-Polka op. 211
* Tritsch-Tratsch-Polka op. 214, *Chit-chat* (1858)
* Maskenzug op. 240 *Masked Ball*
* Demolirer op. 269 *Demolition Men* (1862)
* Vergnügungszug op. 281 *Journey Train* (1864)
* S gibt nur a Kaiserstadt,'s gibt nur a Wien! op. 291 *Only an Imperial City, one Vienna*
* Kreuzfidel op. 301 *Cross-Fiddling*
* Lob der Frauen Polka-mazurka op. 315 *Praise of Women*
* Leichtes Blut Galop op. 319 *Light Blood* (1867)
* Figaro-Polka op. 320
* Ein Herz, ein Sinn! Polka-mazurka op. 323 *One Heart, One Mind!*
* Unter Donner und Blitz op. 324 *Thunder & Lightning* (1868)
* Freikugeln op. 326 *Free-shooter* (1868)
* Fata Morgana Polka-mazurka op. 330
* Éljen a Magyar! polka schnell op. 332 *Long live the Magyar!*
* Im Krapfenwald'l op. 336 *In Krapfen's Woods French Polka*
* Im Sturmschritt op. 348 *At the Double!*
* Die Bajadere op. 351 *The Bayadere*
* Vom Donaustrande op. 358 *By the Danube's Shores*
* Bitte schön! op. 372 *If You Please!* (1875)
* Auf der Jagd! op.373 *On the Hunt!* (1875)
* Banditen-Galopp op. 378 *Bandits' Galop* (1877)

### Քայլերգեր
* Patrioten op. 8 (1845)
* Austria op.20 (1846)
* Fest op. 49 (1847)
* Revolutions op. 54 (1848)
* Studeten op. 56 (1848)
* Brünner Nationalgarde, op. 58 „Brno National Guard“ (1848)
* Kaiser Franz Josef op. 67 (1849)
* Triumph op. 69 (1850)
* Wiener Garnison op. 77 (1850) „Vienna Garrison“
* Ottinger Reiter op. 83 (1850)
* Kaiser-Jäger op. 93 (1851)
* Viribus unitis op. 96 „With United Strength“ (1851)
* Grossfürsten op. 107 (1852)
* Sachsen-Kürassier op. 113 (1852)
* Wiener Jubel-Gruss op. 115 (1852)
* Kaiser-Franz-Josef-Rettungs-Jubel Op.126 *Joy at Deliverance of Emperor Franz Josef* (1853)
* Caroussel op.133 (1853)
* Kron op.139 (1853)
* Erzherzog Wilhelm Genesungs op.149 (1854)
* Napoleon op.156 (1854)
* Alliance op. 158 (1854)
* Krönungs op.183 (1856)
* Fürst Bariatinsky op.212 (1858)
* Deutscher Kriegermarsch op.284 (1864)
* Verbrüderungs op.287 „Fraternization“ (1864)
* Persischer op.289 *Persian March* (1864)
* Egyptischer op.335 *Egyptian March* (1869)
* Indigo-Marsch op.339 (от Indigo und die vierzig Rauber)
* Hoch Osterreich op.371 „Hail Austria“ (от Cagliostro in Wien)
* Jubelfest op.396 *Jubilee Festival* (1881)
* Der Lustige Krieg op.397 (1882)
* Matador op.406 (върху теми от Das Spitzentuch der Königin) (1883)
* Habsburg Hoch! op. 408 (1882)
* Russischer Marsch op.426 *Russian March* (1886)
* Reiter op.428 (от Simplicius) (1888)
* Spanischer Marsch op.433 *Spanish March* (1888)
* Fest op.452 „Festival“ (1893)
* Živio! op.456 „Your Health“ (1894)
* Es war so wunderschön op.467 „It Was So Wonderful“ (от Waldmeister) (1896)
* Deutschmeister Jubiläums op.470 (1896)
* Auf's Korn! op.478 *Take Aim!* (189)

## Հանրահայտ վալսեր
* Սիրո երգեր (Liebeslieder, op. 114, 1852)
* Գեղեցիկ կապույտ Դանուբի վրա (An der schönen blauen Donau, op. 314, 1867)
* Արտիստի կյանքը (Künstlerleben, op. 316, 1867)
* Վիեննական անտառի հեքիաթները (G’schichten aus dem Wienerwald, op. 325, 1868)
* Գինի, կանայք և երգեր (Wein, Weib und Gesang, op. 333, 1869)
* Հազար ու մի գիշեր (Tausend und eine Nacht, op. 346, 1871)
* Վիեննական արյուն (Wiener Blut, op. 354, 1873)
* Չքնաղ մայիս (O schöner Mai!, op. 375, 1877)
* Վարդեր հարավից (Rosen aus dem Süden, op. 388, 1880)
* Համբույր (Kuss-Walzer, op. 400, 1881)
* Գարնանային ձայներ (Frühlingsstimmen, op. 410, 1883)
* Վիեննայի կանայք (Wiener Frauen, op. 423, 1886)
* Կայսերական վալս (Kaiser-Walzer, op. 437, 1888)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
*
* Gänzl, Kurt (2001). *The Encyclopedia of Musical Theatre* (3 Volumes). New York: Schirmer Books 

## Արտաքին հղումներ
* Paul Löwenberg collection of Lanner-Strauss materials, 1825–1916|location= Music Division, Library of Congress|description_URL=https://lccn.loc.gov/2013572138}}
* A complete list of Strauss's compositions
* A complete list of compositions by Johann Strauss II compiled by the Johann Strauss Society of New York
* List of Strauss's stage works with date, theatre information and links
* List of Strauss works at the Index to Opera and Ballet Sources Online
* www.kreusch-sheet-music.net, free scores by Strauss
* Johann Strauss Jr. (character) on IMDb

Կատեգորիա:Ավստրիացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի ջութակահարներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Դասական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա