Դրակուլայի մահը (ֆիլմ, 1921)

**Դրակուլայի մահը**, հունգարական համր սարսափ ֆիլմ, որը թողարկվել է 1921 թվականին ռեժիսոր Կարոլի Լայտայի կողմից։ Ֆիլմը իռլանդացի գրող Բրեմ Սթոքերի «Դրակուլա» վեպի ադապտացիա չէ, այլ նրա ստեղծած վամպիրի մասին է։ Դրակուլայի դերը կատարել է ավստրիացի դերասան Փոլ Ասկոնասը, գլխավոր հերոսուհի Մերի Լենդը՝ Մարգիթ Լյուքսը։ Որոշ աղբյուրներ նշում են սերբ դերասանուհի Լենա Միլին որպես գլխավոր դերասանուհի, սակայն Մարգարետ Լյուքսը հայտնվում է ֆիլմից պահպանված բոլոր կադրերում։ Ֆիլմի սցենարիստներից էր Մայքլ Քերթիզը, որը 1926 թվականին գաղթել է ԱՄՆ՝ հետագայում դառնալով օսկարակիր։

Ֆիլմը կորսված է համարվում, պահպանվել է միայն մի քանի կադր։ Սա կարող է լինել առաջին ֆիլմը, որը հիմնված է Դրակուլա վեպի վրա, սակայն մի շարք աղբյուրներ նշում են 1920 թվականին Ռուսաստանում նկարահանված, հնարավոր է, գոյություն չունեցող կինոադապտացիա, որը չի պահպանվել։ 1924 թվականին ֆիլմի հիման վրա Լայոս Պանզելը հրապարակեց մի պատմություն, որտեղից կարող եք պատկերացում կազմել ֆիլմի բովանդակության մասին։

## Դիպաշար
մինի|Փաուլ Ասկոնասը՝ Դրակուլայի դերում․ լուսանկարը՝ հունգարական կինոամսագրի, 1921|253x253px
Տասնվեցամյա աղքատ դերձակուհի Մերի Լենդն ապրում է փոքր ալպիական գյուղում՝ ձյունապատ լեռներում։ Հանկարծակի հիվանդությունը վերջերս զրկեց նրան մորից, խորթ հայրը վշտից խելքը կորցրած՝ գտնվում է հոգեբուժարանում։ Դստեր ամենշաբաթյա այցելություններից նա մի փոքր ավելի լավ է զգում։ Մերին անտարբեր չէ Ջորջ Մարլուպի նկատմամբ՝ համարձակ անտառապահի, որն ապրում է հարևան գյուղում։ Սիրահարները հանդիպում են, հետո միասին զարդարում տոնածառը։ Անսպասելիորեն, Մերին նամակ է ստանում հոգեբուժարանի տնօրեն և գլխավոր բժիշկ բժիշկ Ֆեյներից, որում ասվում է, որ հոր վիճակը վատացել է։ Մերին և Ջորջը գնում են փոքրիկ մատուռ՝ կեսգիշերին միստր Լենդի ապաքինման համար աղոթելու։ Ծառայությունից հետո Ջորջը ճանապարհում է Մերիին, համբուրում սիրելիին ու գնում տուն։
слева|մինի|Փաուլ Ասկոնաս (ձախից). հարսանեկան տեսարան Դրակուլայի և Մերի Լենդի միջև
Ավելի ուշ բժիշկ Թիլները ուղեկցում է Մերիին, որպեսզի նա կարողանա տեսնել իր հորը։ Այս պահին երիտասարդ դերձակուհուն վախեցնում են ստվերները, որոնք անորոշ կերպով կամաց-կամաց մոտենում են նրան։ Ստվերից դուրս եկող, հաստ մազերով և «բեհելզեբուղի դեմքով» մի բարձրահասակ, նիհար, սև, գիշատիչ աչքերով էակ նայում է Մարիային։ Բժիշկ Թիլների խոսքով՝ այս մարդը տաղանդավոր երաժիշտ էր, բայց նա խելագարվեց և այժմ անընդհատ սև թիկնոց է կրում, նույնիսկ քնում է դրանով։ Թիլները խոստովանում է, որ չի կարող բուժել տարօրինակ հիվանդին։ Հաղթահարելով վախը՝ Մերին մոտենում է տղամարդուն։ Նա փորձում է վերակենդանացնել հինգ տարի առաջվա իր դպրոցական հիշողությունները և հասկանում է, որ տղամարդը շատ նման է այն երաժշտին, որն իրեն երգել է սովորեցրել։ Մերին փորձում է խոսել նրա հետ. «Փորձիր հիշել վարպետին... ես այնտեղ էի, երկրորդ շարքում... դու շոյեցիր մազերս՝ ի նշան հավանության...»: Ենթադրյալ երաժիշտն ասում է, որ չի հիշում այդ մասին և հպարտորեն հայտարարում է, որ ինքն է «անմահ Դրակուլան», որն ապրել է ավելի քան հազար տարի։ Այս հանդիպումից ցնցված աղջկան առևանգում են երկու հիվանդներ, որոնք կարծում են, որ իրենք բժիշկ են։ Նրանք աղջկան կապում են սեղանին և ցանկանում են վիրահատել նրա աչքերը, բայց իսկական բժիշկները ներխուժում են սենյակ և արձակում Մերիին։ Այնուհետև նրան տանում են խորթ հոր սենյակ, և հայրը մահանում է աղջկա գրկում։

Մերի Լենդը գիշերում է հիվանդանոցում և սարսափելի երազ է տեսնում. Երաժշտության ուսուցիչը, որն այժմ իրեն Դրակուլա է անվանում, առևանգում է նրան և բերում իր ամրոցը։ Նրա շուրջը հավաքվում են տասներկու հարսներ և ուղեկցում աղջկան հարսանեկան արարողությանը։ Մերին հասկանում է, որ ինքն է լինելու Դրակուլայի նոր հարսնացուն։ Վերջին պահին Մերին վերցնում է իր պարանոցի խաչը։ «Խաչ, Խաչ» բղավելով Դրակուլան նահանջում է։ Մերին ամրոցից դուրս է վազում դեպի անտառ։ Մերիին գտնում են բարի գյուղացիները, բժիշկ են կանչում։ Մինչ նա կյանքի և մահվան եզրին է, Դրակուլան մոտենում է մահճակալին և սկսում հիպնոսացնել նրան։ Այս պահին գյուղ է գալիս բնակիչների կողմից կանչված բժիշկը և օգնում Մերիին դուրս գալ տրանսից։ Նա կտրուկ վեր է կենում, լամպը ընկնում է հատակին ու ամբողջ տունը վառվում է, իսկ աղջիկը նորից վազում է փողոց ու արթնանում հիվանդանոցում։ Մերին չի կարողանում հասկանալ՝ դա պարզապես երազ էր, թե իրականություն։

Այս պահին հիվանդանոցի այգում խելագար հիվանդներ են խաղում։ Մի «կենսուրախ տղամարդ»՝ սրածայր գլխարկով և հաստ ակնոցներով, լիցքավորված ատրճանակ է հայտնաբերել։ Նա ուղղում է դեպի Դրակուլան, որը, տեսնելով իր անմահությունն ապացուցելու հնարավորությունը, խնդրում է ատրճանակով տղամարդուն սեղմել ձգանը։ Կրակոց է հնչում, գնդակը դիպչում է սրտին, վերքից արյուն է հոսում ու վառ հետք թողնում ձյան վրա։ Մերին լավանում է, նրա մոտ է գալիս նշանած Ջորջը՝ աղջկան տուն տանելու։ Նրանք տեսնում են, թե ինչպես են Դրակուլայի մարմինը տանում պատգարակի վրա։ Մահացածի գրպանից ընկնում է «Իմ անմահ կյանքի և արկածների օրագիրը» տետրը։ Մերին չի ցանկանում տեսնել օրագիրը, իսկ Ջորջը դեն է նետում այն։ Մերին երբեք չի պատմում իր սիրելիին իր տեսիլքի մասին և դեռ չի կարողանում հասկանալ՝ դա իրականությո՞ւն էր, թե՞ պարզապես երազ։

## Նկարահանում
մինի|Փաոլ Ասկոնասը և Մարգարետ Լյուքսը «Դրակուլայի մահը» ֆիլմում
1920 թվականի դեկտեմբերին Լեյթայը նկարահանեց ֆիլմի որոշ տեսարաններ Վիեննայում և շրջակայքում, ներառյալ Մելք գյուղը։ Հաջորդ ամիս, սկսած 1921 թվականի հունվարի 2-ից, նա նկարահանեց տեսարաններ Բուդապեշտի Կորվին կինոստուդիայում, որը, նրա կարծիքով, «ավելի լավ հագեցած էր, քան Վիեննայի ցանկացած ստուդիա»։ Կորվին ստուդիայում նկարահանվել է նաև Դրակուլայի և նրա նոր հարսնացու Մերի Լենդի հարսանեկան մեծ տեսարանը։ Այնուհետև նա վերադարձավ Վիեննա՝ մոտակա Վախաու հովտում լրացուցիչ տեսարաններ նկարահանելու համար:

## Թողարկում
Ենթադրվում է, որ ֆիլմի պրեմիերան կարող էր լինել 1921 թվականի փետրվարին, սակայն առևտրային հրապարակումներում կամ թերթերում դրա ոչ մի ապացույց չի հայտնաբերվել։ Համաձայն *Mozi és Film* ամսագրի 1923 թվականի ապրիլի համարի «Իրադարձությունների օրացույցի» ցանկի, դիստրիբյուտոր Յենյո Թուխտենն առաջին անգամ ներկայացրեց «Դրակուլայի մահը» հունգարացի հանդիսատեսին 1923 թվականի ապրիլի 14-ին։ Այն ժամանակ ֆիլմի ժապավենի երկարությունը կազմում էր 1448 մետր։ *Mozi és Film* ամսագրի նույն համարը գովազդում էր ցուցադրությունները Բուդապեշտում մայիսի 12-ին և 19-ին։ Ֆիլմի թողարկման ժամանակ այն հայտնի էր նաև որպես  *A vámpir násza* և *Marriage of the Vampire*:

Ֆիլմի պաստառը չի պահպանվել, սակայն սցենարի գրքի ադապտացիայի շապիկի վամպիրը շատ նման է դերասան Փաոլ Ասկոնասին՝ Դրակուլայի դիմահարդարումով։ Սա հիմք է տալիս ենթադրելու, որ ֆիլմի պաստառն ուներ նույն դիզայնը։ Գծանկարում վամպիրը պատկերված է ժանիքներով, սակայն հայտնի չէ, թե արդյոք վամպիրի ժանիքները ցուցադրվել են ֆիլմում։

Առայժմ ոչ մի ապացույց չի հայտնաբերվել, որ «Դրակուլայի մահը» երբևէ վերաթողարկվել է Հունգարիայում կամ ցուցադրվել որևէ այլ երկրում։ Թերևս այն կարող էր թողարկվել այլ անունով։ Բանասեր, քննադատ և կինոքննադատ Գարի Ռոդսը պնդում է, որ 1923 թվականի գարնանից հետո ֆիլմն անհետացավ Հունգարիայի և Ավստրիայի կինոթատրոններից, և դրա մասին այլևս ոչինչ հայտնի չէր։ Մինչդեռ կինոքննադատ Ջոն Լ. Ֆլինն ավելի շատ հակված է այն վարկածին, որ ֆիլմը կորսվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո։ Ֆիլմից մինչ օրս պահպանվել են դերասան Փաոլ Ասկանոսի դիմահարդարմամբ միայն երկու կադր և մեկ դիմանկար՝ կոմս Դրակուլայի կերպարով։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:NOSFERATU reaches Hungarian cinemas as DRAKULA (by Bram Stoker) in November 1922.jpeg|Ֆիլմի ցուցադրության մասին պահպանված տեղեկություններ, 1922
Պատկեր:DRAKULA HALÁLA first released in the city of Esztgerom, 65 miles north of Budapest, on March 21st, 1923.jpg|1923 թվականի մարտի 21-ին Բուդապեշտից 65 մղոն հեռավորության վրա գտնվող Էստերգոմ քաղաքում ֆիլմի առաջին ցուցադրության մասին պահպանված տեղեկություններ
Պատկեր:DRAKULA HALÁLA released.jpg|Ֆիլմը գովազդող ամսագրի հայտարարությունը
Պատկեր:Lene Myl.jpg|Լուսանկարը 1921 թվականի հունգարական կինոյի ամսագրից, որտեղ հայտարարվում է, որ Լենե Միլը նկարահանվելու է ֆիլմում


## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Սարսափ գրականություն
Կատեգորիա:Սարսափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Վամպիր կերպարներ
Կատեգորիա:Վամպիրները գրականությունում