open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մարիա Վոլֆ

**Մարիա Կառոլինա Վոլֆ** (ի ծնե՝ Բենդա, , ), գերմանացի դաշնակարուհի, օպերային երգչուհի, կոմպոզիտոր, դերասանուհի։

## Կենսագրություն
Ծնվել է բոհեմական երաժիշտ Ֆրանտիշեկ Բենդայի ընտանիքում, որը ծառայել է որպես առաջին ջութակահար ու կոմպոզիտոր Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ Երկրորդ թագավորի արքունիքում։ Մորաքույրը՝ Աննա Ֆրանտիշկա Գատաշը, կամերային երգչուհի էր, իսկ հորեղբայրը՝ դիրիժոր Իրժի Անտոնին Բենդան։ Նրանք ծառայել են Գոթայի դքսի բակում։ Մարիա Կարոլինա Վոլֆը դաշնամուր նվագել և երգել սովորել է հորից։

1758 թվականին՝ մոր մահից հետո, նա հոգացել է տան մասին։ 1761 թվականին հոր հետ համերգային շրջագայության է մեկնել Գոթա, Վայմար և Ռուդոլշտադտ քաղաքներ, որի ընթացքում հայրը նորից ամուսնացել է Սաքսե-Վայմար-Էյզենախի դքսուհի Աննա Ամալիայի՝ Բրունսվիկի դքսուհու հետ։ Վայմարի դատարանում Մարիա Կարոլինան հանդիպել և ծանոթացել է կոնցերտմայստեր, դիրիժոր, դաշնակահար և կոմպոզիտոր Էռնստ Վիլհելմ Վոլֆի հետ։Վերջինս նաև դքսուհու դաշնամուրի ուսուցիչն էր։ Մարիա Կարոլինան դարձել է պալատական երգչուհի։ Նրանք պարբերաբար հանդիպում էին դքսուհու կողմից կազմակերպվող ամենշաբաթյա համերգներին։ Երկու տարի անց՝ 1770 թվականի օգոստոսի 28-ին, զույգն ամուսնացել է։ Հարսանիքի բոլոր ծախսերը հոգացել է Աննա Ամալիան, քանի որ ցանկանում էր երկու երաժշտական գործիչներին պահել Վայմարում։

1775 թվականին Աննա Ամալիան դքսության կառավարումը հանձնել է որդուն՝ Չարլզ Օգյուստին։ Էռնստ Վիլհելմ Վուլֆը շարունակել է լինել պալատական դիրիժոր, իսկ Մարիան՝ պալատական երգչուհի։ Վայմարի արքունիքում 1776 թվականին ստեղծված «Liebhabertheater» օպերային թատրոնի նկատմամբ հետաքրքրություն է առաջացել Գյոթեի կողմից։

Մարիա Վոլֆը հանդես է եկել ներկայացումներում՝ որպես դերասանուհի և երգչուհի, իսկ ամուսինը նրա համար գրել է արիաներ։ Դրանք տպագրվել են «Der Teutsche Merkur» ամսագրում և «Mildheimischen Liederbuch» ժողովածուում։

Էռնեստ Վիլհելմ Վոլֆի հետ ունեցել է մի քանի համերգային ճանապարհորդություն Բեռլինում, որտեղ Ֆրիդրիխ Երկրորդը Վոլֆին առաջարկել է Կարլ Ֆիլիպ Էմանուել Բախի հեռանալուց հետո Պրուսիայի արքունիքում առաջացած թափուր պաշտոնը, բայց Վոլֆը կնոջ պնդմամբ մերժել է առաջարկը։

Մարիա Վոլֆի ամուսինը մահացել է 1792 թվականին, և նա շարունակել է ապրել Վայմարում մինչև իր մահը՝ 1820 թվականի օգոստոսի 2-ը։

## Հիմնական աշխատություններ

* *К розе* . В: *Der Teutsche Merkur .* 1779, 3-րդ քառորդ
* *Роза* . В: *Der Teutsche Merkur .* 1779, 4-րդ կվարտալ 
* *«Солнце садится ярче».* В: *Der Teutsche Merkur* 1785, 4-րդ քառորդ
* *Сон бедного Сушена: «Мне приснилось, как будто это было в полночь ...»* (տեքստի հեղինակ՝ Գոտֆրիդ Ավգուստ Բյուրգեր). В: Фридрих Карл фон Эрлах (Hrsg.)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Lorenz, Franz: Die Musikerfamilie Benda. Franz Benda und seine Nachkommen. Berlin 1967, S. 81-85.

## Արտաքին հղումներ
* Maria Carolina Benda (verh. Wolf)

Կատեգորիա:Գերմանացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Կին կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դասական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 27 ծնունդներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Ջոնիբեկի Մուրոդ

**Ջոնիբեկի Մուրոդ** (տաջ . ՝ Murodov Ҷonibek Ҷӯrabekovich ; ծնվել է 1986 թվականի մայիսի 29, Լենինաբադ, Տաջիկական ԽՍՀ) տաջիկ երգիչ, երաժշտական կատարող, պրոդյուսեր և ուսուցիչ ։ Նա Տաջիկստանի ամենահայտնի երգիչներից է։

2017 թվականից իր երաժշտական կարիերան շարունակում է Ուկրաինայում ՝ «JONIBEK» կեղծանունով։ Նրա երգացանկը բաղկացած է տաջիկերեն, ուկրաիներեն և ռուսերեն երգերից։ Տաջիկ հայտնի երգիչ Յուրաբեկ Մուրոդովի որդին .

## Կենսագրություն
Ջոնիբեկի Մուրոդը ծնվել է 1986 թվականի մայիսի 29-ին Խուջանդ քաղաքում։ Ջոնիբեկը Խորհրդային Միության ժողովրդական արտիստ Յուրաբեկ Մուրոդովի որդին է։ 2003 թվականին ավարտել է Խուջանդի միջնակարգ դպրոցը և դարձել Խուջանդի ժամանակակից տաջիկ-ռուսական հումանիտար համալսարանի ուսանող արաբ լեզվաբանի որակավորմամբ։

## Երաժշտական կարիերա
Ջոնիբեկի Մուրոդն իր կարիերան սկսել է 1995 թվականին և մինչև 2005 թվականը եղել է Խուջանդ «Բոլո» խմբի մենակատարը։ 2006 թվականից մինչև 2007 թվականը ելույթ է ունեցել Վազիր խմբի հետ, իսկ 2007 թվականից միայնակ է երգում.

Տաջիկստանի առաջատար երգչուհիների հետ՝ Նիգինա Ամոնկուլովան, Շաբնամի Սուրայոն, Ֆարզոնայ Խուրշեդը, Մեհրնիգորի Ռուստամը, Դամիրբեկ Օլիմովը, Ջոնիբեկի Մուրոդը («Modern Bride» երգով) դարձել են Tamoshow Music Awards - 2017 թվականի հաղթող YouTube-ի վարկանիշով։ Տաջիկական երաժշտության այս հեղինակավոր մրցանակի համար պայքարել են 45 հավակնորդներ 9 անվանակարգերում։

## Մրցանակներ և նվաճումներ
* Տարվա երգ մրցանակ 2005, 2006, 2007 թվականներին։
* Տարվա աստղ մրցանակ 2008 թ
* Tamoshow երաժշտական մրցանակ - 2017 թ

## Միայնակները
* «Սուտասան», 2010 թ
* *Երգ սիրելիի համար*
* «Ես ճանապարհ եմ տալիս»
* «Վերցրու»
* *Chazon Res*
* *Հոգուս ցավն է վառվում*
* *Ես սիրահարված եմ*
* «Դիլբար» Զիքրի Ալլահի հետ, Մադինա, Սիտորա, 2010
* *Առանց սրտի*
* «Ալլահ թաալա» Shabnam Suraiya հետ։
* «Մաչինաբոնու»
* *Վերեւից* Շաբնամ Սուրայայի հետ
* «Ով սիրտ»
* «Ես հարբած եմ»
* *Sabza in Naz* Շաբնամ Սուրայայի և Խալիդ Քաենի հետ
* *O Bet* Շաբնամ Սուրայայի հետ
* «Արի ընկեր»
* «Մորաքրոջ աղջիկը»
* «Հինդի» Շաբնամ Սուրայայի հետ
* «Դոնա, Դոնա»
* *Sanamo* Շաբնամ Սուրայայի հետ
* «Անձրևոտ քաղաք»
* *Դու ողջ ես*
* «Աստված հավատարիմ է»
* *Դու ժամանակ ես*
* *Զուլայխոն* Jurabek Murodov հետ։
* *Ոչ ես, ոչ ես* Jurabek Murodov հետ։
* *Khazonrez* with Jurabek Murodov

## Ալբոմներ
* *Փառք Աստծո*
* *Ալլահ Թաալա*
* *ախ իմ սիրտ*
* *Ես ծեր եմ, երիտասարդ եմ*

## Գիտելիք
Ջոնիբեկի երգերից մեկը գրել է տաջիկ երգչուհի Մանիժա Դավլաթովան ։

## Նշումներ

## Արտաքին հղումներ
* Jonibek Murodov Archive Boigoni Shudaast-ի պաշտոնական կայքը,  մայիս 2010 թ ձախ.

Կատեգորիա:1986 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Մայիսի 29 ծնունդներ
Կատեգորիա:Տենոր
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Սալավարիետա Ռիոս

**Պոլիկարպա Սալավարիետա Ռիոս** ( ), Լատինական Ամերիկայի հեղափոխական, Կոլումբիայի անկախության համար մղվող պայքարի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծննդյան ստույգ ամսաթիվն ու վայրը հայտնի չէ։ Ամենատարածված վարկածի համաձայն՝ նա ծնվել է 1796 թվականի հունվարի 24-ին Գուադուաս քաղաքում։ Նա վաղ տարիքում կորցրել է ծնողներին։

Անկախության պատերազմի ժամանակ նա աջակցել է Կասանարե նահանգի պարտիզանական ստորաբաժանումներին՝ նրանց տրամադրելով հետախուզական տվյալներ և նրանց համար կամավորներ հավաքագրելով։ Նրան ձերբակալել են իսպանական իշխանությունները, դատապարտել մահապատժի և գնդակահարել 1817 թվականի նոյեմբերի 14-ին Բոգոտայի կենտրոնական հրապարակում։

1967 թվականին Կոլումբիայի Կոնգրեսը նոյեմբերի 14-ը հայտարարեց «Կոլումբիացի կնոջ օր»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
*  |год=2009 |язык=en |место=Medelin |издательство=University of Texas Press |страниц=238 |isbn=0-292-77871-6 |isbn2=978-0-292-77871-9}}
* 

Կատեգորիա:Կոլումբիայում գնդակահարվածներ
Կատեգորիա:Հետախույզներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված անձինք
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված լրտեսներ
Սառա Գրովս

**Սառա Լի Գրովս** (), ի ծնե՝ **Կոլբոգ** (, ), ամերիկացի երգիչ, կիթառահար, դաշնակահարուհի, երաժշտական պրոդյուսեր և կինոպրոդյուսեր։

## Կենսագրություն
Սառա Լի Գրովսը ծնվել է 1972 թվականի սեպտեմբերի 10-ին Վայնլենդում (Նյու Ջերսի նահանգ, ԱՄՆ), մեծացել է Սփրինգֆիլդում (նահանգ Միսսուրի), իսկ այժմ նա բնակվում է Սեյնթ-Փոլում (նահանգ Մինեսոտա)։

1994 թվականին Սառան ավարտել է «Evangel University» համալսարանը (Սփրինգֆիլդ)՝ ստանալով բարձր աստիճան պատմության ոլորտում։ 1994-1998 թվականներին Գրովսը Ռոսմաունթի միջնակարգ դպրոցում աշխատել է պատմության ուսուցիչ, որից հետո նա սկսել է իր երաժշտական գործունեությունը։

## Գործունեություն
Սառան իր երաժշտական գործունեությունն սկսել է 1998 թվականին։ Նույն թվականին նա թողարկել է իր առաջին ստուդիական ալբոմը՝ «Past the Wishing»։ Այնուհետև Գրովսը թողարկել է ևս 9 ալբոմ․
* 1999 	Conversations 		
* 2001 	Top Contemporary Christian 	
* 2002 	All Right Here 	Heatseekers 
* 2004 	The Other Side of Something 	
* 2005 	Station Wagon: Songs for Parents 		
* 2007 	Tell Me What You Know 		
* 2008 	O Holy Night 	
* 2009 	Fireflies and Songs 	
* 2011 	Invisible Empires

## Անձնական կյանք
Սառան ամուսնացած է Թրոյ Գրովսի հետ 1995 թվականից։ Զույգն ունի երեք երեխա՝ երկու որդի՝ Թոբի Գրովսը (ծնված 2003 թ.) և Ռուբի Քեյթ Գրովսը (ծնված 2007 թ. հուլիսի 13) և մեկ դուստր՝ Կիրբի Գրովսը (ծնված 2000 թ.)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կիթառահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Չուգուևի համար մարտեր

**Չուգուեվի համար մարտերը** սկսվել են 2022 թվականի փետրվարի 24- ին Խարկովի մարզի Չուգուև քաղաքում Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա ներխուժելուց հետո։

## Իրադարձությունների ընթացքը
### Փետրվար

#### Փետրվարի 24
Չուգուևի ավիաբազան գտնվում է Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Չուգուև քաղաքում։ Ավիաբազայում տեղակայվել են Baykar Bayraktar TB2 անօդաչու թռչող սարքեր ։ Ուկրաինա ռուսական ներխուժման առաջին ժամերին ռուսական հրթիռային հարձակումն ուղղված է եղել Չուգուևի ավիաբազայի վրա։ Հարձակումից հետո ամերիկյան Maxar ընկերությունը հրապարակել է արբանյակային պատկերներ, որտեղ երևում են հրթիռային հարվածի արդյունքում հասցրած վնասը ։ Բաց աղբյուրներից ստացված հետախուզության համաձայն ՝ հարձակման հետևանքով վնասվել են վառելիքի պահեստները և օդանավակայանի այլ ենթակառուցվածքներ :

Ժամը 08:23-ին հաղորդագրություն է ստացվել, թիվ 157 հինգհարկանի բնակելի շենքում բռնկված հրդեհի մասին, որը տեղի է ունեցել ռուսական զորքերի հրետակոծության հետևանքով ։ Անչափահաս տղա է զոհվել, մի քանիսը վիրավորվել են։

#### Փետրվարի 25
Փետրվարի 25-ի երեկոյան քաղաքը օկուպացվել է Ռուսաստանի զինված ուժերի առաջին Տանկային բանակի, վեցերորդ և քսաներորդ համազորային բանակի զինվորականների կողմից։

### Մարտ
#### Մարտի 7
Ուկրաինայի զինված ուժերին հաջողվեց քաղաքն ազատել օկուպանտներից ։ Ուկրաինայի հատուկ կապի և տեղեկատվության պաշտպանության պետական ծառայությունը հայտնում է, որ ՌԴ զինված ուժերը մեծ կորուստներ են կրել, այդ թվում՝ սպանվել է ՌԴ ԶՈւ ծովային հետևակայինների 61-րդ առանձին բրիգադի հրամանատար, փոխգնդապետ Դմիտրի Սաֆրոնովը և ՌԴ ԶՈւ օդադեսանտային հարձակման  11-րդ առանձին  բրիգադի հրամանատարի տեղակալ փոխգնդապետ Դենիս Գլեբով ։

## Նայել նույնպես
* Մարտեր հանուն Խարկովի (2022)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:2022 Ուկրաինայում
Կատեգորիա:Ուկրաինայի ճակատամարտեր
Արա Սարգսյանի դիմաքանդակներ

230px|մինի|Վահան Թեքեյանի դիմաքանդակը
**Դիմաքանդակի ժանրը Արա Սարգսյանի ստեղծագործործություններում** առանձնակի տեղ է գրավում։ Քանդակագործը ստեղծագործական կյանքի ընթացքում ավելի քան 50 կերպար է կերտել այս ժանրում։

## Պատմություն
Արա Սարգսյանը դիմաքանդակ ստեղծելու առաջին քայլերն սկսել է 1926 թվականին՝ ձեռնարկելով Ալեքսանդր Մյասնիկյանի դիմաքանդակի ստեղծումը։ Դրան հաջորդել են հայ արվեստագետներ Հրաչյա Աճառյանի, Վահան Թոթովենցի, Հայկ Գյուլիքևխյանի, Մհեր Աբեղյանի (1926), Թորոս Թորամանյանի, Մարիամ Ասլամազյանի (1927) դիմաքանդակները։

1932-1941 թվականներին Արա Սարգսյանն ակտիվ զբաղվել է դիմաքանդակագործությամբ և ստեղծել հայկական մշակույթի գործիչների մի ստվար քանդակաշար՝ Միքայել Նալբանդյան, Հակոբ Պարոնյան, Գաբրիել Սունդուկյան, Ալեքսանդր Մելիք-Փաշայան, Նիկողայոս Տիգրանյան, Հասմիկ, Ամո Խարազյան։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Արա Սարգսյանը նախագծել և ստեղծել է դիմաքանդակների երկու շարք՝ «Հայ ժողովրդի հերոս զավակներ» և «Հայ ժողովրդի անվանի մարդիկ»։ Առաջին շարքում տեղ են գտել Նելսոն Ստեփանյանի, Ղուկաս Մադոյանի, Ասքանազ Կարապետյանի, Սարգիս Մարտիրոսյանի, Արամ Միրզոյանի, Հրաչյա Հովհաննիսյանի դիմաքանդակները։ Այս շարքում Արա Սարգսյանն առաջին պլան է մղել անձի որևէ կարևոր հատկանիշ՝ այն դարձնելով կերպարի կառուցման առանցքը։ Որոշ հերոսներ Արա Սարգսյանի մոտ չափված ու ձևված, բարդ կշռադատումների ընդունակ անձինք են, ոմանց մոտ ընդգծված է տաքարյունությունն ու անհանգիստ ոգին, որոշ դիմաքանդակներում էլ երևում է հերոսի՝ պատերազմի թոհուբոհի միջով անցած, բայց անկոտրում կենսախնդությունը։ Երկրորդ շարքում հայ մտավորականների կիսանդրիներ են, որոնցից երեքը՝ Վաղարշ Վաղարշյանի, Նաիրի Զարյանի և Ալեքսեյ Ջիվելեգովի դիմաքանդակները հիմքեր ունեն դասվելու հայ քանդակագործության դիմաքանդակի լավագույն նմուշների շարքում։

Հետպատերազմյան տարիներին Արա Սարգսյանն իր ստեղծած դիմաքանդակներից շատերը տեղափոխել է ավելի կայուն նյութերի՝ քարի և բրոնզի վրա։ Քանդակագործը նաև վերադարձել է նախկինում ստեղծած կերպարներին, որոնցից է Սուրեն Սպանդարյանի կիսանդրին։

1950-ական թվականների երկրորդ կեսին Արա Սարգսյանը ստեղծել է դիմաքանդակների մի ստվար շարք, որտեղ ընդգրկվել են ինչպես մշակութային հայտնի գործիչներ, այնպես էլ աշխատավորներ։ 1954-1968 թվականներին քանդակագործը ստեղծել է մի շարք թատերական գործիչների դիմաքանդակներ՝ Վարդան Աճեմյան, Դավիթ Մալյան, Ժասմեն, Ավետ Ավետիսյան։

Կյանքի վերջին տասնամյակում Արա Սարգսյանը ստեղծել է Վալերի Բրյուսովի, Արամ Տեր-Հովհաննիսյանի, Մարտին Մազմանյանի, Սամվել Մելիքսեթյանի, Մատվեյ Մանիզերի, Պարույր Սևակի, Րաֆֆու, Ալեքսանդր Սպենդիարյանի, Եղիշե Չարենցի դիմաքանդակները։

## Դիմաքանդակներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արա Սարգսյանի դիմաքանդակներ
Կատեգորիա:Արա Սարգսյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Դիմաքանդակ
Ագաթա Զուբել

**Ագաթա Զուբել** (, ), ժամանակակից լեհ երգչուհի և կոմպոզիտոր

## Կենսագրություն
Զուբելն ավարտել է Վրոցլավի Կարոլ Շիմանովսկու անվան երաժշտական դպրոցը, այնուհետև Կարոլ Լիպինսկու անվան երաժշտական համալսարանը, որտեղ կոմպոզիցիա է ուսումնասիրել Յան Վիխրովսկու ղեկավարությամբ։ Եղել է մշակույթի և ազգային ժառանգության նախարարության, Վրոցլավի քաղաքային խորհրդի, միջազգային կրթական հիմնադրամի կրթաթոշակառու, ուսանել է նաև Նիդերլանդներում։ Նա ներկայումս Լեհաստանի կոմպոզիտորների միության երիտասարդական շրջանակի անդամ է, ունի երաժշտագիտության դոկտորի աստիճան, դասախոսում է Վրոցլավի երաժշտական համալսարանում։ Ի թիվս բազմաթիվ պարգևների՝ 2013 թվականին արժանացել է կոմպոզիտորների միջազգային խորհրդի առաջին կարգի մրցանակին «Լավագույն կոմպոզիցիա» անվանակարգում, իր *Ո՛չ ես* ստեղծագործության համար՝ գրված սոպրանո ձայնի, գործիքային համույթի և էլեկտրոնիկայի համար։

## Ստեղծագործությունների ընտրանի
### Կոմպոզիցիաներ
* *Lumière: pour percussion*, 1999
* *Zdjęcia z albumu: na marimbę i kwartet smyczkowy* (պատկերներ ալբոմից՝ մարիմբայի և լարային կվարտետի համար), 2001
* *Trivellazione a percussione*, 2001
* *Symphony no. 2:  77 կատարողների համար*, 2005. Գրվել է Deutsche Welle-ի պատվերով, համաշխարհային պրեմիերան տեղի է ունեցել 2005 թվականին Բոննում՝ Բեթհովենֆեստ (Beethovenfest)-ի ընթացքում 
* *Symphony no. 3*, 2009

### Ձայնագրություններ
* *Cascando*, 2009 – իր հեղինակած կոմպոզիցիաները
* *Poems*, 2009 – Կոպլանդի, Բերգի, Շիմանովսկու երգերը

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Agata Zubel at PWM Edition
* Profile at culture.pl
* Profile at sfcmp.org 
* Review of "Where To" in San Francisco Chronicle

Կատեգորիա:Լեհ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Լեհ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Լեհ սոպրանոներ
Կատեգորիա:Կին կոմպոզիտորներ
Վաղարշ Վաղարշյան (քանդակ)

**«Վաղարշ Վաղարշյան» քանդակ,** հայ քանդակագործ Արա Սարգսյանի բրոնզե դիմաքանդակը՝ «Հայ ժողովրդի անվանի մարդիկ» շարքից։ 1943 թվականին ստեղծված գիպսից դիմաքանդակը (չափերը՝ 47x35x32) պահվում է Արա Սարգսյանի և Հակոբ Կոջոյանի տուն-թանգարանում, իսկ 1948 թվականին բրոնզից ստեղծված դիմաքանդակը (չափերը՝ 67x66x42)՝ Մոսկվայի արևելյան թանգարանում։

## Նկարագրություն
Վաղարշյանի կերպարում հետապնդված և վեր է հանված մարդը, մտածողը, սակայն այստեղ անտեսանելի միջոցներով գտնված ու պատկերված է նաև ստեղծագործական ավյունով լի խառնվածքով դերասանը։ Վաղարշյանի կիսանդրին ավելի «հախուռն» է և այնպես է մտահաղացված, որ անմիջապես ակտիվ փոխհարաբերության մեջ է մտնում դիտողի հետ։

Նայում ենք քանդակին և զգում, որ դրանում կերպարվածը նշանակալիցն է կրում իր մեջ և հիմա նրա շուրթերից կպոկվեն «Ձայն հայրենականի» լայնաշունչ ու հնչեղ բառերը և նրանք լսելի կլինեն բոլորին։

Այս պլանով է կատարված Վաղարշ Վաղարշյանի կիսանդրին։

## Կառուցվածք
Վաղարշյանի դիմաքանդակում «վրձնաձև» ծեփվածքը համեմատաբար ավելի ռելիեֆային է, ինչն էլ ստեղծում է լույսի և ստվերի հաճելի խաղ, չափազանց փափուկ ու հոսող անցումներ։ Քանդակագործը իր սիրած թավշախաղով ոչ բոլորովին հղկված մակերևույթների մշակումը հասցրել է կատարելության։ Գուցե դա է պատճառը, գուցե մոդելների արտաքինը և ներքինը և նրանցից բխած քանդակագործական խնդրի բնույթը կամ էլ երկուսը միասին, որ այս գործում կարելի է տեսնել իսկական հաստոցայնություն, ինչը միշտ  չէ, որ մտնում է Արա Սարգսյանի հետաքրքրությունների մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1943 քանդակներ
Կատեգորիա:Արա Սարգսյանի դիմաքանդակներ
Կատեգորիա:Արա Սարգսյանի քանդակներ
Խոփդ քշիր մեռածների ոսկորների վրայով

***Խոփդ քշիր մեռածների ոսկորների վրայով*** (), լեհ կին գրող Օլգա Տոկարչուկի վեպը, որի բնագիրն առաջին անգամ լույս է ընծայվել 2009 թվականին, լեհական *Wydawnictwo Literackie* հրատարակչության կողմից, այնուհետև թարգմանվել է անգլերեն և 2018 թվականին հրատարակվել բրիտանական *Fitzcarraldo Editions* անկախ հրատարակչական տան, մեկ տարի անց էլ՝ ամերիկյան *Riverhead Books* հրատարակչության կողմից։ Վեպի անգլերեն թարգմանության մի ծավալուն հատված մինչ այդ՝ 2017 թվականին, տպագրվել էր *Granta* գրական ամսագրում։ Լեհ վիպասանուհու այդ երկը մեծ հետաքրքրություն է առաջացրել և լայն տարածում ստացել ընթերցողների շրջանում, տեղ գտել Բուքերյան հեղինակավոր գրական մրցանակի առաջադրված գրական ստեղծագործությունների 2019 թվականի կրճատված ցանկում, իսկ Անտոնիա Լլոյդ-Ջոնսի անգլերեն թարգմանությունն իր հերթին հայտնվել է գրքի ամերիկյան ազգային մրցանակաբաշխության ներկայացված երկերի ցանկի թարգմանական գրականության բաժնում։ Վեպի անգլերեն թարգմանության ամերիկյան առաջին՝ 2019 թվականի հրատարակությունից երկու ամիս անց հեղինակը՝ Օլգա Տոկարչուկը արժանացել է գրականության բնագավառում Նոբելյան մրցանակի։ 2020 թվականին էլ «Խոփդ քշիր մեռածների ոսկորների վրայով» վեպը տեղ է գտել Դուբլինի միջազգային գրական մրցանակի կրճատված ցանկում։

Վեպը առեղծվածային մի շարք սպանությունների մասին է, որոնք տեղի են ունենում Կլոձկո հովտի ծայրամասում ընկած մի գյուղում։ Գլխավոր հերոսուհին նախկին ուսուցչուհի, կենսաթոշակառու Յանինա Դուշեյկոն է, ով զբաղվում է աստղաբանությամբ և անգլիացի բանաստեղծ Ուիլյամ Բլեյքի ստեղծագործությունների թարգմանությամբ։ Ըստ նրա պնդման՝ ոճիրներն այն պատճառով են տեղի ունենում, որ անասուններն այդ կերպ վրեժ են լուծում իրենց տանջողներից։

## Վերնագիրը
Գրքի վերնագիրը վերցված է Ուիլյամ Բլեյքի «Դժոխքի առածներ» (*Proverbs of Hell*) չափածո երկից.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2009 վեպեր
Կատեգորիա:Լեհական գրականություն
Հայդար փաշա մզկիթ

**Հայդար փաշա մզկիթ** ( *Chaintár-pasa Tzamí*, ), նախկինում՝ **Սուրբ Կատերինե եկեղեցի**, պատմական մզկիթ Նիկոսիայի հյուսիսային հատվածում։ Այն համարվում է Նիկոսիայի ամենակարևոր գոթական կառույցներից՝ զիջելով միայն Այասոֆիա մզկիթին, որը նախկինում ֆրանկական ոճով տաճար էր։ Հարրի Չարլզ Լյուքը այն նկարագրել է՝ որպես կղզու գոթական ոճով կառույցների լավագույն օրինակներից մեկը։

## Պատմություն
Այն կառուցվել է 14-րդ դարում Կիպրոսի թագավորության շրջանում՝ որպես Սուրբ Կատերինե եկեղեցի։ 1570 թվականին օսմանցիների կողմից Նիկոսիայի գրավումից հետո ինչպես շատ այլ եկեղեցիներ, այնպես էլ սա վերածվել է մզկիթի։ Ավելի կոնկրետ այն մզկիթի վերածվել 1571 թվականին՝ մարտական գործողությունների ժամանակ աչքի ընկած զորավարներից մեկի պատվին անվանակոչվելով Հայդար փաշա։ Այն նաև պատմականորեն հայտնի է եղել որպես *Ağalar Camisi*՝ «Աղաների մզկիթ», քանի որ այն եղել է մոտակայքում բնակվող տեղական թուրք արիստոկրատիայի մշտական այցելության վայրը։ Այն գտնվում է Կիրիլզադե փողոցի վրա։

## Կառուցվածք
Կառույցի աջ կողմում ենթադրաբար գտնվում է սուրբ Կատերինեի գերեզմանը, ուր մինչ օրս էլ հույն կիպրոսցիները այցելում են և նավթի լամպեր վառում։ Ճակատամուտքը գոթական ոճի է, որի կամարակապ քիվն ունի կակաչատիպ վերջնամաս։ Դրա վրա քանդակված է նաև Կատրինի անիվ՝ տանջալից մահապատժի գործիք։ Աջ կողմում գտնվում է մինարեթը, որը հին քաղաքում Այասոֆիայից հետո ամենաբարձրն է համարվում։

Կառույցն ունի երեք դուռ։ Արևմտյան դռան վրա կա մարմարե ճակատաքար, որի վրա վարդ է քանդակված երկու վիշապների արանքում. այս նախշը կրկնված է երեք անգամ։ Ուշագրավ են հարավային դռան գոթական ոճի որմնաքանդակները՝ Լուսինյանների տարբերանշանների մանրամասն փորագրությունները և դեկորատիվ կակաչը։ Հյուսիսային դուռն առավել պարզ է՝ ներկայացնելով զարդանախշեր մերկ կնոջ կերպարով՝ ձեռքին ձկնանման և վիշապանման պատկերներ։

Ձախ կողմում՝ մզկիթին կից, կիսավեր շինություն է, որի միայն մի քանի գոթական կամարներն են մնացել։ Աջ կողմում կա նաև զարդանախշերով և գագաթնազարդերով ճակատամուտք։ Վերևին հատվածում գռոտեսկ ջրհորդաններով որմնահեցերի միջև ընկած տարածությունը զբաղեցնում են գոթական ոճով երեք պատուհանները, որոնցից երկուսը բաժանված են բարակ սյուներով։ Մզկիթի ձախ կողմում նմանատիպ որմնահեցեր կան և մի տեսակ քառակուսի աշտարակ։

Շինության ներքին մասը կրային լուծույթով պատված է եղել և բավականին վնասված, սակայն 20-րդ դարի սկզբին կրային լուծույթի շերտը հեռացվել է, և պատերին երևում են նկարների հետքեր։ Կամարին որպես նեցուկ են ծառայում գոթական երկու աղեղները՝ խաչված կողերով։ Խորանում խմբավորված սյուների վրա հենված 6 կամարները պորտաքարից վեր են խոյանում։ Խորանից հյուսիս գտնվում է ավանդատունը, որի կամարին որպես նեցուկ են ծառայում մարդկային գլխով գերանակալները։

Ինչպես միհրաբը (դեպի Մեքքա ուղղությունը), այնպես էլ մինբարը (ամբիոն) գտնվում են մզկիթի աջ կողում։

## Պատկերասրահ
 
Haydarpasha Mosque (St. Catherine Church), Nicosia (4).JPG
Haydarpasha Mosque Nicosia sunset.jpg
Haydarpasha Mosque, Nicosia, Cyprus 08.jpg
Haydarpasha Mosque (St. Catherine Church), Nicosia (8).JPG
Nikozja kosciol3.jpg
Entrance to Haydarpasha Mosque, Nicosia, Cyprus 03.jpg
Haydarpasha Mosque (St. Catherine Church), Nicosia (13).jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիպրոսի ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Հյուսիսային Նիկոսիա
Կատեգորիա:Մզկիթներ ըստ երկրի
Հիքմաթ Աբու Զեյդ

**Հիքմաթ Աբու Զեյդ** ( ), եգիպտացի քաղաքական գործիչ, առաջին կինը Եգիպտոսում, որը ստանձնել է նախարարի պաշտոնը (1962)։ Հիքմաթ Աբու Զեյդը գլխավորել է նախարարների կաբինետի սոցիալական բլոկը, որը նախադեպ է եղել, հետո այդ պաշտոնը հաճախ զբաղեցնում էին այլ կին քաղաքական գործիչներ։ Աբու Զեյդը զգալի ազդեցություն է ունեցել Եգիպտոսի օրենսդրության և սոցիալական ապահովության քաղաքականության վրա։

## Կենսագրություն
Աբու Զեյդը ծնվել է եգիպտական Էլ Կուսիա քաղաքի մոտ գտնվող Շեյխ Դաուդ գյուղում։ 1950 թվականին Հիքմաթ Աբու Զեյդը ստացել է արվեստի մագիստրոսի կոչում Շոտլանդիայի Սենտ-Էնդրյուս համալսարանում, իսկ 1957 թվականին Լոնդոնի համալսարանում ստացել է կրթության հոգեբանության դոկտորի կոչում։ 1955-1964 թվականներին դասավանդել է Այն Շամսի համալսարանում, իսկ 1965 թվականից Կահիրեի համալսարանի պրոֆեսոր էր։

1962 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Աբու Զեյդը նախագահ Գամալ Նասերի հրամանագրով նշանակվել է Եգիպտոսի կաբինետում սոցիալական բլոկի նախարար։ Նա պաշտոնը պահպանել է 1964 թվականից մինչև 1965 թվականը։ Աբու Զեյդի նշանակումը պայմանավորված էր նոր նախագահական ծրագրի ընդունմամբ, որն ընդգծում էր կրթության հասանելիության ընդլայնումը բոլոր քաղաքացիների համար՝ անկախ սեռից և սոցիալական խավից։

Աբու Զեյդի նշանակումը պետական պաշտոնում ճանաչվել է որպես սոցիալական նշանակալի քայլ։ Աբու Զեյդի սոցիալական հարցերի նախարարությունը հիմնականում կենտրոնացել է կանանց իրավունքների վրա։

1970 թվականի դեկտեմբերին Աբու Զեյդը ստացել է միջազգային Լենինյան մրցանակ «Ժողովուրդների միջև խաղաղության ամրապնդման համար»։ Անվար Սադաթի իշխանության գալուց հետո Աբու Զեյդը և նրա ամուսինը, որպես ակտիվ նասերիականներ, ստիպված են եղել լքել երկիրը և 1974-1992 թվականներին ապրել Լիբիայում, որտեղից էլ քննադատել են Եգիպտոսի իշխանություններին։ Հիքմաթը մտել է Եգիպտոսի ազգային ճակատ, որը ստեղծվել էր 1980 թվականին Դամասկոսում Սաադ ալ-Շազլիի կողմից։ Հայրենիքում նրան մեղադրել են դավաճանության, ահաբեկչության և լրտեսության մեջ՝ զրկելով քաղաքացիությունից։ 1991 թվականին դատարանը հանել է մեղադրանքը և ամուսիններին վերադարձրել եգիպտական անձնագրերը։

Հիքմաթ Աբու Զեյդը մահացել է  2011 թվականի հուլիսի 30-ին Կահիրեում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կին քաղաքական պաշտոնյաներ
Կժով կինը (քանդակ, Արա Սարգսյան)

**«Կժով կինը»**խորհրդահայ քանդակագործ Արա Սարգսյանի Երևան քաղաքում ստեղծած առաջին քանդակներից։ Ըստ  հայ արվեստաբան Վահան Հարությունյանի՝ այն խորհրդանշում է նահապետական հայուհու կերպարը։

## Պատմություն
Նախօրոք, դեռ աշխատանքը չսկսած, հեղինակն ունեցել է քանդակի անվան երկու տարբերակ՝ «Հայունի» և «Հայրենի ակունք», որոնցից նա հետագայում հրաժարվել է և քանդակն անվանել «Կժով կինը»։

Երբ աշխատանքը մոտեցել է ավարտին, քանդակագործը անսպասելիորեն որոշել է դրա վրա այլևս չաշխատել և քանդակը մնացել է անավարտ։ Ըստ Վահան Հարությունյանի՝ դա Արա Սարգսյանի սովորական քմահաճույքը չէր, քանդակն անավարտ թողնելն ունեցել է չհիմնավորված պատճառները։

Վահան Հարությունյանը 1975 թվականին հրատարակած մենագրության մեջ նշում է նաև, որ նահապետական կինը, այն էլ մերկ քանդակված, նույնիսկ այդ տարիներին չէր կարող խորհրդանշել Խորհրդային Հայաստանը։ Ճիշտ է, չնայած բնականին մոտեցող չափերին, կարելի էր քանդակը հրապարակ հանել որպես ժանրային քանդակի մի սովորական էտյուդ կամ էսքիզ և անպայման հավանության արժանանալ, բայց դա չէր լինի Արա Սարգսյանի ցանկացած առաջին ելույթը Հայաստանում։

Վահան Հարությունյանը նույն մենագրության մեջ նշում է նաև, որ «Կժով կինը» քանդակագործին  առիթ է տվել լուրջ խորհրդածությունների, որոնց իսկական պատճառը, իհարկե, ոչ այնքան այդ քանդակն էր, որքան երկու միջավայրերի և նրանց պահանջած գաղափարական-ստեղծագործական կողմնորոշումների էական տարբերությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Քանդակագործը` պալատական փառքից առաջ

Կատեգորիա:Արա Սարգսյանի քանդակներ
Կատեգորիա:1925 քանդակներ
Արման Հակոբյան (զինվորական)

**Արման Հովհաննեսի Հակոբյան** (), ՀՀ ԶՈՒ ծառայող, «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիր։

## Կյանք
Արման Հակոբյանը ծնվել է 2002 թվականի օգոստոսի 10-ին Արագածոտնի մարզի Թալին քաղաքում։ 2008 թվականին հաճախել է Թալինի թիվ 1 հիմնական, ապա 2017 թվականին կրթությունը շարունակել է ավագ դպրոցի բնագիտամաթեմատիկական հոսքում, որն էլ ավարտել է 2020 թվականին։ Երազել է դառնալ խոհարար։

## Զինվորական ծառայություն
Արման Հակոբյանը պարտադիր զինվորական ծառայության է մեկնել 2021 թվականի մարտի 24-ին՝ ծառայության անցնելով ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիսի N զորամասում որպես գնդացրորդ։

Արմանը դեռ 1,5 ամսվա զինծառայող էր, երբ 2021 թվականի մայիսի 12-ին հակառակորդը ներխուժում է Սյունիքի մարզի Սև լճի տարածք և դիրքավորվում։ Նույն օրը տագնապ հրամանով Արման Հակոբյանը վաշտի հետ միասին տեղափոխվում է Սև լճի տարածք, որտեղ էլ ակտիվ մասնակցություն է ունենում այստեղ մղվող գործողություններին։

Սև լճում որոշ ժամանակ մնալուց հետո տեղափոխվում են մարտական հերթապահություն կատարելու Վերին Շորժայում և Նորաբակում։

Օգոստոսի 2-ին մարտական հերթապահության են տեղափոխվում Կութ գյուղի դիրքեր։ Օգոստոսի 16-ին, ժամը 18:10-ի սահմաններում, ադրբեջանական ԶՈւ ստորաբաժանումները հերթական անգամ դիմել են սադրանքի՝ տարբեր տրամաչափի հրաձգային զինատեսակներից կրակ բացելով հայ-ադրբեջանական սահմանի Սոթք, Կութ, Նորաբակ գյուղերի ուղղությամբ։ Արման Հակոբյանը, հակառակորդին պատճառելով 3-5 զոհ, ծավալված ինտենսիվ փոխհրաձգության հետևանքով հակառակորդի դիպուկահարի կրակոցից ստացել է մահացու հրազենային վիրավորում։

## Պարգևներ
* Հայաստանի Հանրապետության նախագահի 2021 թվականի օգոստոսի 18-ի հրամանագրով հայրենիքի սահմանները պաշտպանելիս ցուցաբերած խիզախության և անմնացորդ նվիրումի համար Արման Հակոբյանը հետմահու պարգևատրվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալով։
* ՀՀ Պաշտպանության նախարարության կողմից 2021 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Արման Հակոբյանը հետմահու պարգևատրվել է «Հայրենիքի սահմանների պաշտպանության համար մղված թեժ մարտերում մեր ապրելու իրավունքն իր կյանքով ամրագրելու և դարպասներն անառիկ պահելու համար» պատվոգրով։
* Զորամասի հրամանատարության կողմից 2022 թվականի հունվարի 10-ին Արման Հակոբյանը հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական հերթապահություն» շքանշանով և հավաստագրով։

## Հիշատակ
Այն դիրքը, որտեղ զոհվել է Արման Հակոբյանը, կոչվել է իր անունով։

Հուղարկավորվել է Թալինի պանթեոնում։

## Ծանոթագրություններ
Էնիդ Յանդել

**Էնիդ Յանդել** (Enid Yandell, ), ամերիկացի քանդակագործ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1870 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Լուիսվիլում (Կենտուկի)՝ Լանսֆորդ և Լուիզ Յանդելների ընտանիքում։ Ուներ 2 քույր՝ *Մոդ Յանդել* (1871-1962) և *Էլսի Յանդել* (1874-1939), և եղբայր՝ Լանսֆորդ Յանդել (1878-1927)։

Սովորել է Լուիսվիլի Հեմփթոն քոլեջում, որտեղ ստացել է արվեստի սկզբնական գիտելիքներ։ Այնուհետև սովորել է Ցինցինատիի Արվեստի ակադեմիայում՝ երկու տարում ավարտելով ուսումնառության քառամյա ծրագիրը։ Այն ավարտել է մեդալով 1889 թվականին։ Որպես կին-քանդակագործների «Սպիտակ նապաստակներ» խմբի անդամ՝ Էնիդ Յանդելը օգնել է Լորադո Թաֆթին նախագծել Ամերիկյան այգեգործական տաղավարը Չիկագոյի համաշխարհային ցուցահանդեսում 1893 թվականին։

1894 թվականին նա մեկնել է Փարիզ, որտեղ սովորել և աշխատել է Օգյուստ Ռոդենի և Ֆրեդերիկ Մակմոնիսի հետ։ Նա նաև աշխատել է Մոնպառնասի Վիտտի ակադեմիայի այլ քանդակագործների հետ։ Հետագայում նա հաճախակի ճանապարհորդում էր Փարիզ և ցուցադրում Փարիզյան սալոնում։

1898 թվականին Էնիդ Յանդելը դարձել է Քանդակագործների ազգային ընկերության առաջին կին անդամը։

Արվեստից բացի Էնիդ Յանդելը զբաղվել է նաև հասարակական գործունեությամբ։ Նա նպաստել է ապագա նկարիչների կրթությանը՝ 1908 թվականին հիմնադրելով Մասաչուսեթսի «*Branstock School»* դպրոցը։ Նա նաև համագործակցել է «*Appui Aux Artists»* շարժման հետ՝ ի պաշտպանություն արվեստագետների։ Յանդելը կանանց ընտրական իրավունքի ջատագովն էր, և քարոզարշավ էր իրականացնում նախագահ Քալվին Քուլիջի ընտրության համար։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին մասնակցել է Կարմիր խաչի և կարմիր մահիկի միջազգային շարժմանը և աշխատել Ֆրանսիայում։ Միացյալ Նահանգներ վերադառնալուց հետո նա աշխատել է Նյու Յորքում՝ որպես Ամերիկյան Կարմիր Խաչի հաղորդակցության կապի տնօրեն։

Էլսին ամուսնացած էր ամերիկացի ճարտարապետ Դոն Բարբերի (1871-1925) հետ։ Մահացել է 1934 թվականին հունիսի 13-ին Բոստոնում (Մասաչուսեթս)։ Թաղված է Լուիսվիլի *Cave Hill Cemetery* գերեզմանատանը։

## Աշխատանքներ
Էնիդ Յանդելը մի շարք ստեղծագործությունների հեղինակ է։ Նրա գործերից մի քանիսը գտնվում է Կենտուկի նահանգի Լուիսվիլ քաղաքի *Speed Art Museum* թանգարանում։


Պատկեր:HogansFountainDetailEnidYandell.JPG|Պանի կերպարը շատրվանի վրա
Պատկեր:DanielBooneByEnidYandellTorsoHeadDetail.JPG|Դենիել Բունի արձանը


## Տես նաև
*Կնոջ շենք (Չիկագո)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էնիդ Յանդելի կենսագրությունը

Կատեգորիա:1869 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին քանդակագործներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Կին քանդակագործներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի արվեստագետներ
Յասմին Լե Բոն

**Յասմին Լե Բոն** (, ի ծնե՝ *Պարվանե,* , ), անգլիացի մոդել։ 1980-ական թվականներին ամենաբարձր վարձատրվող մոդելներից էր։

## Պատանեկություն
Յասմին Պարվանեն ծնվել է Անգլիայի Օքսֆորդ քաղաքում՝ իրանցու և անգլուհու ընտանիքում։ Եղել է ընտանիքի ամենափոքր զավակը։ Ունի մեծ քույր՝ Նադրեն։ Յասմինի մայրը մահացել է կրծքի քաղցկեղից 2004 թվականին։

Յասմինը որպես մոդել սկսել է աշխատել դեռևս դպրոցում սովորելու տարիներին, իսկ ավարտելուց հետո պայմանագիր է կնքել Լոնդոնի *Models 1* մոդելային գործակալության հետ։

## Գործունեություն
1987 թվականի ապրիլին մասնակցել է *Guess* գովազդային ընկերությանը։ Հայտնվել է *[[Elle (ամսագիր)|Elle]]*, *[[Վոգ]]*, *[[Cosmopolitan]]*, *[[Մերի Քլեր]]*, *[[Harper's Bazaar]]* և այլ ամսագրերի շապիկներին։ Համագործակցել է *Elite Model Management* և *Trump Model Management* գործակալությունների հետ։

Եղել է այնպիսի բրենդերի դեմքը, ինչպիսիք են՝ *Banana Republic*-ը, *Bloomingdale’s*-ը, *[[Քելվին Քլայն (ընկերություն)|Քելվին Քլայնը]]*, *[[Վերսաչե]]ն*, *[[Շանել]]ը*, *[[Դիոր]]ը*, *Clairol*-*ը*, *[[Էսկադա]]ն*, *[[Avon Products|Avon]]*-*ը* և *[[Ջանֆրանկո Ֆերրե|Gianfranco Ferré]]*-ն։

2012 թվականի հունվարին Լե Բոնը Փարիզի *Stéphane Rolland* բարձր նորաձևության գարնանային-ամառային ցուցադրության ժամանակ ցուցադրել է զգեստ՝ 50 կգ քաշով։

## Անձնական կյանք
1984 թվականին ծանոթացել է *[[Duran Duran]]* խմբի վոկալիստ Սայմոն Լե Բոնի հետ։ 1985 թվականի դեկտեմբերի 27-ին նրանք ամուսնացել են։ Ունեն երեք դուստր՝ Էմբեր Ռոուզը (ծնված 1989), Սեֆրոն Սահարան (ծնված 1991) և Տալուլա Փայնը (ծնված 1994)։

2018 թվականի հունիսի 6-ին Սեֆրոնը որդի է ունեցել, և Լե Բոնը դարձել է տատիկ։ 2019 թվականի սեպտեմբերի 21-ին ծնվել է Սեֆրոնի երկրորդ տղան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Յասմին Լե Բոնը Fashion Model Directory կայքում

Կատեգորիա:Անգլիացի մոդելներ
Կատեգորիա:Կանայք Անգլիայում
Անրիետտա Ռաթ

**Ժաննա Անրիետտա Ռաթ**, հայտնի է որպես **Անրիետտա Ռաթ** (, ), շվեյցարացի նկարիչ, մանրանկարիչ և էմալագործ։

Ռուս զորահրամանատար Սեմյոն (Սիմոն) Ռաթի քույրը։ Քրոջ՝ Ժաննա Ֆրանսուազա Ռաթի հետ հիմնադրել է Ժնևի Ռաթ թանգարանը։

## Կենսագրություն
Ժաննա Անրիետտա Ռաթը ծնվել է 1773 թվականին Ժնևում, ժամացույցի վաճառող Ժան Լուի Ռաթի ունևոր ընտանիքում։ Վաղ տարիքից սկսել է նկարել, իսկ 1798 թվականին մեկնել է Փարիզ, որտեղ սովորել է դիմանկարիչ Ժան-Բատիստ Իզաբեի մոտ։

1799 թվականին վերադառնալով Ժնև՝ Անրիետտան շարունակել է կատարելագործել իր արվեստը։ Եվրոպայում այդ ժամանակ տիրապետող է եղել մանրանկարչական դիմանկարների նորաձևությունը, իսկ Ժնևում պահանջված են եղել մանրանկարիչները։ Անրիետտան նկարել է դիմանկարներ գուաշով և տեմպերով և  դիմանկարային մանրանկարներ տարբեր տեխնիկայով։ Պարբերաբար ցուցադրել է իր աշխատանքները Փարիզյան սալոնում, ինչպես նաև Ժնևում և Ցյուրիխում։ 1813 թվականին եղբոր՝ Սիմոնի թագավորական արքունիքի հետ մոտ լինելու շնորհիվ, Բեռնում նկարել է Մեծ դքսուհի Աննա Ֆեոդորովնայի դիմանկարը։ Համախմբվելով Ժնևի այլ նկարիչների հետ՝ Անրիետտա Ռաթն առաջարկել է տեղի Նկարիչների միությանը ստեղծել արվեստի դպրոց կանանց համար, իսկ 1801 թվականին դարձել է հիմնադրված ակադեմիայի պատվավոր անդամ։

1819 թվականին Անրիետտայի եղբայրը մահացել է և նա քրոջ՝ Ժաննա Ֆրանսուազայի հետ ժառանգել է նրա ունեցվածքը։ Եղբայրը հանձնարարել է, որ գումարի մի մասը ուղղվի հանրային կարիքներին։ Այդ ժամանակ Նկարիչների ընկերությունը շինություն է փնտրել հավաքածուները պահելու համար և քույրերն առաջարկել են իրենց օգնությունը։ 1824 թվականին նրանք այդ նպատակով նվիրաբերել են 80000 ֆրանկ։ 1826 թվականին, նրանք սեփական միջոցներից լրացուցիչ հատկացրել են 74000 ֆրանկ նոր շենքի կառուցման համար, որով սկիզբ է դրվել ապագա Ռաթ թանգարանի հիմնադրմանը։

Կենտրոնանալով բարեգործական գործունեության վրա՝ Անրիետտա Ռաթն աստիճանաբար հեռացել է արվեստից։

Մահացել է Ժնևում 1856 թվականին։ Նրա առանձին աշխատանքներ ցուցադրվում են Ժնևի արվեստի և պատմության թանգարանում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Jean-Jacques Rigaud. Renseignements sur les beaux-arts à Genève. — Imprimerie J.-G. Fick. — 1876. — 383 p.
* 
* 

Կատեգորիա:Դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:Մանրանկարիչներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի բարեգործներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի նկարչուհիներ
Հայաստանի ջիու-ջիցուի և գրեփլինգի ազգային ֆեդերացիա

մինի|Հայաստանի ջիու-ջիցուի և գրեփլինգի ազգային ֆեդերացիա
**Հայաստանի ջիու-ջիցուի և գրեփլինգի ազգային ֆեդերացիա**, Հայաստանում բրազիլական ջիու-ջիցու և գրեփլինգ սպորտաձևերի զարգացմամբ ու համակարգմամբ զբաղվող մարմին, որը գրանցվել է 2012 թվականին։ Ֆեդերացիայի նախագահն է Ռուբեն Միրիբյանը։

## Պատմություն
Հայաստանում բրազիլական մարտարվեստով սկսել են զբաղվել 2009 թվականից, որից 3 տարի անց Վահան Թադևոսյանի նախաձեռնությամբ արդեն իսկ պաշտոնապես գրանցվել է տվյալ ոլորտը համակարգող մարմին (Հայաստանի ջիու-ջիցուի և գրեփլինգի ազգային ֆեդերացիան)։ 2013 թվականին Հայաստան է հրավիրվել «Rio Grappling Club» պրոֆեսիոնալ սպորտային ակումբների ցանցի հիմնադիր, աշխարհի եռակի չեմպիոն Ռոբերտո Աթալայը, ում շնորհիվ Հայաստանը դարձել է «Rio Grappling Club» միջազգային ակումբի անդամ։ Հայաստանի թիմի մարզիչը հանդիսանում է Անդրանիկ հարությունյանը։ Հայաստանում գործում է երեք միջազգային ակումբ («Rio Grappling Club», «Hayastan MMA», «Legacy BJJ»)։ Ջիու-ջիցուով զբաղվող աղջիկների թիվը նույնպես մեծ է, և ժամանակի ընթացքում մարտարվեստով զբաղվողների թիվը աճում է։

## Մրցաշարեր
2017 թվականին կազմակերպվել է մարտարվեստի առաջին մրցաշարը, որին մասնակցել է ավելի քան 80 մարզիկ։ 2017 թվականից հետո պարբերաբար անցկացվում են տարբեր մրցաշարեր։ 2021 թվականին Հայաստանի Գրեփլինգի ֆեդերացիայի հետ համատեղ Հայաստանի ջիու-ջիցուի և գրեփլինգի ազգային ֆեդերացիան կազմակերպել է երեք մրցաշար, որոնց մասնակցել են ավելի քան 400 մարզիկ։ Հայ մարզիկները 2015 թվականից սկսած բազմիցս մասնակցել են աշխարհի և Եվրոպայի առաջնություններին և այլ միջազգային մրցումների, որոնց ընթացքում զբաղեցրել են տարբեր մրցանակային տեղեր։

2021 թվականի հունիսին «Դինամո» մարզադահլիճում անցկացվել է ջիու-ջիցուի Հայաստանի բաց առաջնությունը՝ նվիրված 44-օրյա պատերազմում զոհված Գարիկ Արևիկյանի հիշատակին, որը կրելու է ամենամյա բնույթ։ Առաջնությանը մասնակցել են տարբեր մարտարվեստներ ներկայացնող տարբեր տարիքային խմբերի շուրջ 200 մարզիկներ։ Մրցաշարի արդյունքների հիման վրա ձևավորվում է Հայաստանի տարբեր տարիքային խմբերի հավաքականներ միջազգային մրցույթներին մասնակցելու նպատակով։

## Ռոջեր Գրեյսինի այցը Հայաստան
2021 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Հայաստանի 4-րդ նախագահ Արմեն Սարգսյանի որդու՝ Վարդան Սարգսյանի հրավերով Հայաստան էր ժամանել աշխարհի 10-ակի և Եվրոպայի կրկնակի չեմպիոն Ռոջեր Գրեյսինը, ով Երևանի ջիու-ջիցուի «Legacy Brazilian Jiu Jitsu» ակումբում վարպետության դաս է անցկացրել հայ մարտիկների հետ։ Աշխարհի չեմպիոնը նախ սեմինար է անցկացրել՝ ցույց տալով ջիու-ջիցուի իր հնարքները, սովորեցրել է ներքևից և վերևից մրցակցին պարտության մատնելու հնարքներ, որից հետո սփարինգ-մենամարտեր է անցկացրել ցանկացողների հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ջիու-ջիցուի Հայաստանի բաց առաջնության բացում
* Հայլուրի անդրադարձը Ջիու-ջիցուի Հայաստանի առաջնությանը
* Հայաստանի Ջիու-Ջիցուի աղջիկները

Կատեգորիա:Հայաստանի սպորտային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի սպորտի կառավարման մարմիններ
Կատեգորիա:Մարտական արվեստներ
Մարի Գիյար

**Մարի դը լ’Ինկարնասիոն** (, ի ծնե՝ Մարի Գիյար, , ), 17-րդ դարի ֆրանսիացի միսիոներ միանձնուհի։

## Վաղ կյանք
Մարին երեսուներկու տարի անցկացրել է Նոր Ֆրանսիայում (ապագա Կանադա), այնտեղ ստեղծել է ուրսուլինների վանքը և դարձել նրա վանամայրը։

Մարին գրող էր և աստվածաբանության մասնագետ։ Նրա նամակները որդուն՝ Կլոդ Մարտինին (բենեդիկտյան կարգի վանական), համարվում են 17-րդ դարի ֆրանս-կանադական էպիստոլար արվեստի գործեր։

## Մահ
Գիյարը մահացել է լյարդի հիվանդությունից 1672 թվականի ապրիլի 30-ին։ Ֆրանսիայի ուրսուլիններին ուղարկված մահախոսականում գրված էր. «Բազմաթիվ և առանձնահատուկ առաքինություններն ու գերազանց հատկությունները, որոնք փայլեցին այս թանկագին հանգուցյալի մեջ, ստիպում են մեզ ամուր հավատալ, որ նա բարձր կարգավիճակ է վայելում Աստծո փառքի մեջ»։

1980 թվականի հունիսի 22-ին երանացվել է Հռոմի պապ Հովհաննես Պողոս II-ի կողմից, սրբադասվել է Հռոմի պապ Ֆրանցիսկոսի կողմից 2014 թվականի ապրիլի 3-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:17-րդ դարի ֆրանսիացիներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ եկեղեցու սրբեր
Կատեգորիա:Միսիոներներ
Աննա Բարանչուկ

**Աննա Ալեքսադրովնա Բարանչուկ** (, ), ռուս ռեգբիստ և ֆոտոմոդել, ԲԿՄԱ ակումբի և Ռուսաստանի ռեգբի-15-ի և ռեգբի-7-ի կանանց հավաքականների խաղացող։ Ռուսաստանի միջազգային կարգի սպորտի վարպետ, Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետ։

## Կենսագրություն
2012 թվականին ավարտել է № 45 դպրոցը։ 2012-2016 թվականներին սովորել է Կուբայի ֆիզիկական կուլտուրայի, սպորտի և զբոսաշրջության պետական համալսարանում։ 2018 թվականին ավարտել է Կուբայի ֆիզիկական կուլտուրայի, սպորտի և զբոսաշրջության պետական համալսարանի մագիստրատուրան (ֆիզիոլոգիայի ամբիոն, ավարտական աշխատանքի թեման՝ «Ռեգբիում մասնագիտացող բարձրակարգ մարզուհիների ֆունկցիոնալ ասիմետրիաները»), ստացել է գերազանցության դիպլոմ։ Ռեգբիով զբաղվել է № 4 սպորտային պատրաստության կենտրոնում (ներկայում՝ մարզաձևերի մարզական պատրաստության տարածաշրջանային կենտրոն, ք. Կրասնոդար)։ Զբաղվել է բասկետբոլով և թեթև աթլետիկայով։ Ուսուցման ընթացքում զեկույց է գրել ռեգբիի և ամերիկյան ֆուտբոլի միջև տարբերությունների մասին։ Հանդես է եկել ՌՑՍՊ կենտրոնի թիմում։

Ռուսաստանի ռեգբիի հավաքականի կազմում 2014 թվականին դարձել է Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր։ 2018 թվականին սկսել է Ռուսաստանի հավաքականի կազմում հանդես գալ համաշխարհային սերիայում, 64 խաղում վաստակել է 20 միավոր։ Մասնավորապես, ներգրավվել է Համաշխարհային սերիայի խաղերին (2017/2018 մրցաշրջան, էտապներ  Սիդնեյում և Սան Ֆրանցիսկոյում։ Ռեգբիի-7 հավաքականի կազմում մասնակցել է Սան Ֆրանցիսկոյի 2018 թվականի աշխարհի գավաթի խաղարկությունում։ Դարձել է ռեգբի-7ի Եվրոպայի չեմպիոն 2018, 2019 և 2021 թվականներին․ առաջին ոսկե մեդալը պաշտոնապես ստացել է 2019 թվականին, 2021 թվականին հանդես է եկել Եվրոպայի ռեգբիի առաջնության երկու էտապներում՝ Լիսաբոնում և Մոսկվայում՝ դառնալով Եվրոպայի երրորդ չեմպիոն։

2019 թվականին առաջադրվել է Ռուսաստանի լավագույն ռեգբիստուհու մրցանակին։ 2020 թվականի մարտի 19-ին դարձել է ԲԿՄԱ-ի խաղացող։ 2021 թվականի հուլիսին ընդգրկվել Է Ռուսաստանի օլիմպիական կոմիտեի հայտացուցակում և մասնակցել Տոկիայի Ամառային օլիմպիական խաղերին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  
* 

Կատեգորիա:Ռուս մարզիկներ
Կատեգորիա:Ռուս մոդելներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Ցեզարիա Բոդուեն դե Կուրտենե

**Ցեզարիա Բոդուեն դե Կուրտենե** կամ *Բոդուեն դե Կուրտենե Էրենկրեյց* և *Բոդուեն դե Կուրտենե Էրենկրեյց Էնջեևիչ* (, ), լեհ էթնոլոգ և ազգագրագետ, Իվան Բոդուեն դե Կուրտենեի դուստրը։

## Կյանք և գործունեություն
Բոդուեն դե Կուրտենեն սկզբում ստացել է տնային կրթություն, 1893 թվականին ընտանիքով Կրակով տեղափոխվելուց հետո նա սկսել է սովորել գիմնազիայում։ 1900 թվականից ուսումը շարունակել է Սանկտ Պետերբուրգում, սովորել կանանց բարձրագույն դասընթացներում, այնուհետև՝ որպես կամավոր Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի պատմաբանասիրական բաժնում, որն ավարտել է այն 1911 թվականին և պաշտպանել ատենախոսություն Պտաշիցկիի հրատարակած 16-րդ դարի լեհական աղոթագրքի լեզվի վերաբերյալ։ Ավարտելուց հետո նա դասավանդել է Վարշավայում մասնավոր գիմնազիաներում։ 1922 թվականին պաշտպանել է իր դոկտորական ատենախոսությունը Վարշավայի համալսարանում *Սուրբ Սեսիլիա*  ապոկրիֆների ծագման հարցի շուրջ։
1924 թվականից ազգագրություն և էթնոլոգիա է դասավանդել Վիլնյուսի Ստեֆան Բատորիի անվան համալսարանում։ 1929 թվականից եղել է պրոֆեսոր։ 1933 թվականին նա նույն պաշտոնով տեղափոխվել է Վարշավայի համալսարանում։ Բոդուեն դե Կուրտենեն 1935 թվականին դարձել է Վարշավայի *Ազգագրական թանգարանի* հիմնադիրներից մեկը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի բռնկման հետ նա փախել է Լեհաստանից և հայտնվել Պաղեստինում, որտեղ դարձել է Լեհաստանի գիտական ինստիտուտի հիմնադիրներից մեկը։ Այնտեղ կազմակերպվել է Լեհաստանի 2-րդ կորպուսի զինվորականների պատրաստումը։ 1947 թվականից ապրել և աշխատել է Լոնդոնում, որտեղ դարձել է արտերկրի լեհական գիտական ընկերության համահիմնադիրներից մեկը։ Նա դասավանդել է արտերկրի լեհական համալսարանում, իսկ 1958 թվականից նշանակվել է ռեկտոր։

## Անձնական կյանք
Բոդուեն դե Կուրտենեն սկզբում ամուսնացած էր իր հոր աշակերտ *Մաքս Վասմերի* հետ, նա բաժանվեց նրանից և նորից ամուսնացավ իրավագիտության պրոֆեսոր և Լեհաստանի սենատոր *Ստեֆան Էրենկրոյցի* հետ։ Նրանից նույնպես բաժանվել է և ամուսնացել երրորդ անգամ։ Նրա ամուսինը՝ *Յանուշ Յեդժեևիչը*, Լեհաստանի նախկին վարչապետն էր։

## Ընտանիք
* Առաջին ամուսին (1910—1913 թվականներ) *Ֆասմեր Մաքս*, ամուսնալուծվել է
* Երկրորդ ամուսին (1916—1933 թվականներ) *Էրենկրեյց Ստեֆան*, ամուսնալուծվել է
* Երրորդ ամուսին (1933—1951 թվականներ) *Էնջեևիչ, Յանուշ*
*

## Մահ
Բոդուեն դե Կուրտենեն մահացել է 1967 թվականի փետրվարի 28-ին Լոնդոնում 82 տարեկան հասակում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգագրագետներ
Կատեգորիա:Լեհ ազգագրագետներ
Կատեգորիա:Լեհ գրողներ
Կատեգորիա:Լեհ կանայք
Կատեգորիա:Լեհ կին գրողներ
Կատեգորիա:Կին լեզվաբաններ
Րաֆֆի (քանդակ)

**«Րաֆֆու քանդակ»**, 1957 թվականին Արա Սարգսյանի կողմից ստեղծած մեծ վիպասան Րաֆֆու բրոնզե դիմաքանդակը։ Այն համարվում հայ արձակագրի կերպարի լավագույն վերարտադրությունը բովանդակ հայ արվեստում։ Դիմաքանդակը ցուցադրված է Երևանի Գրականության և արվեստի թանգարանում և Արա Սարգսյանի և Հակոբ Կոջոյանի տուն-թանգարանում։

## Նկարագրություն
Այս քանդակում շոշափելիության աստիճանի առկա է իմաստությունը, առկա է խելացի, արգելքներ չճանաչող ուժը, որը, սակայն, հակված է ոչ թե ֆիզիկական (դա Րաֆֆուն անարժան է), այլ խոհական դրսևորումների։ Կա այս քանդակում մի համապարփակ հոգեկան լիություն, կրքոտ միտք՝ հեռու սառն ու անտարբեր հայեցողությունից։ Այս կիրքը ներքին շարժում է, որն իր հիանալի աջակցությունն է գտել արտաքին գործոններում․ գրողն իր գլուխը դանդաղ ու սահուն շարժումով շրջել է մի փոքր ձախ, և այդ շրջվածքը խաչաձևվել է թիկնոցի ծվենի դեպի աջ ընթացող սրընթաց սլացքի հետ ու կերպարին ներքին դինամիկա հաղորդել, առանց խախտելու նրա խաղաղ վեհությունը։

Դառնություն կա Րաֆֆու հայացքում, սիրտ կեղեքող մտորում։ Վիշտն ու իմաստությունը ակոսել են նրա առնականորեն գեղեցիկ դեմքը և վրան դրոշմել դրամատիկ պաթոս, որը ոչ թե ճչացող դիմակ է, այլ հոգուց է գալիս։

Այդ ներքին լիությունը, հախուռն միտքը, դրամատիկ պաթոսն է, որ քանդակագործը կարողացել է տեսնել և արտահայտել Րաֆֆու դիմագծերում, դրանք դարձրել հեղինակային մտահղացման առանցքը և ստեղծել վառ անհատականություն ունեցող, խորապես հոգեբանական մի կերպար։ Նայելով այդ քանդակին՝ կարելի է համոզվել, որ այստեղ արձանացած իմաստությունն ու ներքին կիրքն են, որ ընդունակ են եղել կյանք տալու Սամվելին ու Սարհատին, Մուրադին ու Կարոյին։

Հարկ է նշել, որ քանդակի վերոհիշյալ բոլոր այդ բարեմասնությունները դիմացից կամ երեք քառորդ դիրքից դիտելիս առավել ամբողջական են արտահայտված, իսկ երբ այն դիտվում է պրոֆիլից համեմատաբար քիչ են արտահայտված։ Բայց դա թերություն չէ։ Արձանագործության հանճարեղ կոթողներն անգամ իրենց առավել շահավետ դիտման կետերն ունեն։ Նույնիսկ պարտադիր չէ, որ քանդակը հավասարաչափ դիտելի լինի բոլոր կողմերից, եթե դա նախատեսված չէ բաց հրապարակի կենտրոնում դրվելու համար, իսկ «Րաֆֆին» կամերային նշանակություն ունի։ Քանդակի կոմպոզիցիոն սխեման, որ կառուցված է գլխի և թիկնոցի հակադարձ շարժման վրա, շատ արտահայտիչ է, ծեփվածքը՝ ազատ ու դարձյալ էտյուդային, որի շնորհիվ առաջ եկած ռելիեֆությունը լույսի ու ստվերի ուժգնորեն հակադրվող բծեր է ստեղծում դեմքի վրա՝ շեշտելով իմաստունի խորշոմները։

## Քննադատություն
Որոշ գիտնականներ, չըմբռնելով այս գործի առանձնահատկությունները, մանավանդ կերպարի հղացման և ներկայացման սկզբունքը, որ ճշմարիտ արվեստի խմորն ունի իր մեջ և, ըստ երևույթին, Րաֆֆուն շփոթելով իր վեպերի հերոսների՝ Սամվելի ու Սարհադի հետ, եղավ ժամանակ, երբ քանդակագործին հաշիվ տվեցին, թե ինչու նրա աշխատանքում «չկա» Րաֆֆու ռոմանտիկ կիրքը, և այդ իսկ պատճառով փորձեցին արհամարհանքի առարկա դարձնել մեր քանդակագործության այս ճշմարիտ գեղարվեստական արժեքը։

Այդպիսի քննադատները հայ ժողովրդի ազգային ազատագրական պայքարի հրաշունչ երգչին, հայ գրականության ռոմանտիզմի ամենակարկառուն ներկայացուցչին պատկերացնում են միայն սուր ճոճելիս կամ «ի զեն» կանչելիս, ասես պլակատից տեղափոխված քանդակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արա Սարգսյանի քանդակներ
Կատեգորիա:1957 քանդակներ
Մարի-Էմանուել Բայոն

**Մարի-Էմանուել Բայոն** (), նաև **Մարի-Էմանուել Բայոն-Լուի** (, ), ֆրանսիացի երգչուհի, դաշնակահարուհի և կոմպոզիտոր։

## Կենսագրություն և գործունեություն
Մարի-Էմանուել Բայոնը ծնվել է 1746 թվականի օգոստոսի 30-ին կամ 31-ին Մարսի կոմունայում (Օրն վարչություն)։ Նրա ծագման, երիտասարդ տարիների և կրթության մասին քիչ բան է հայտնի։ 1760-ական թվականների վերջին նա արդեն հայտնի էր Փարիզի արտիստական շրջանակներում և այցելում էր, մասնավորապես, Մադամ Ժանլիսի հայտնի սրահը, որտեղ հանդես էր գալիս որպես դաշնակահարուհի։

1769 թվականին հրատարակվել են նրա վեց սոնատները կլավեսինի կամ դաշնամուրի համար։ Այս ժամանակահատվածում նա նաև կլավեր էր սովորեցնում Անժելիկ Դիդրոյին՝ Դենիս Դիդրոյի դստերը։ 1770 թվականին Մարի-Էմանուելն ամուսնացել է ճարտարապետ Վիկտոր Լուիի հետ։ Կարճ ժամանակ անց ամուսինները տեղափոխվել են Բորդո, որտեղ Լուի-Վիկտորը նախագծել և կառուցել է թատրոնի շենքը։ 1774 թվականին նրանք ունեցել են աղջիկ՝ Մարի-Էլեն Վիկտուարը։ 1780 թվականին ընտանիքը վերադարձել է Փարիզ։

Ամուսնական զույգի հետագա կյանքի մասին քիչ տեղեկատվություն է պահպանվել. հնարավոր է, որ նրանք հեռացել են Փարիզից Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ։ Լուի Վիկտորը մահացել է 1800 թվականին Փարիզում, Մարի-Էմանուելը մահացել է 1825 թվականի մարտի 19-ին Օբուվայում։

Մարի-Էմանուել Բայոնի ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մամխի ծաղիկը» կատակերգական օպերան է (), որի պրեմիերան կայացել է 1776 թվականի օգոստոսի 22-ին Փարիզի իտալական թատրոնում։ Նրա չհրապարակված ստեղծագործությունները չեն պահպանվել. դրանց թվում էին այլ կատակերգական օպերաներ, կամերային երաժշտություն և «Սուրբ Պետրոսի տոն» դիվերտիսմենտը (): Մարի-Էմանուել Բայոնին է վերագրվում Ֆրանսիայում դաշնամուրի հանրահռչակումը։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կոմպոզիտորներ
Մայավատի

**Մայավատի** (, իրական անունը՝ Մայավատի Պրաբհու Դաս, , ), հնդիկ կին քաղաքական գործիչ։ 2007 թվականի մայիսի 13-ից Ուտար Պրադեշի (Հնդկաստանի ամենաբնակեցված նահանգ) վարչապետն է։ Այդ պաշտոնը զբաղեցրել է 3-րդ անգամ։ Դալիթ (անձեռնմխելի) կաստայից առաջին կինն է՝ Չամարների («տաններ») փոդքաստը, որը կարողացել է զբաղեցնել հնդկական նահանգներից մեկի կառավարության ղեկավարի պաշտոնը։

## Գործունեություն
2012 թվականի օրենսդիր ընտրություններում պարտվելով մրցակից «Սամաջվադի» կուսակցությանը՝ Մայավատին հրաժարվել է իր կուսակցության ղեկավարի պաշտոնից 2012 թվականի մարտի 7-ին։ Նույն ամսին ընտրվել է Հնդկաստանի խորհրդարանի վերին պալատի՝ Ռաջյա սաբհայի պատգամավոր։

Ընդդիմության կողմից հաճախ մեղադրվում է կոռուպցիայի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Կանայք քաղաքականությունում
Կատեգորիա:Հնդկաստան
Կատեգորիա:Հնդկաստանի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքական գործիչներ