open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կիպրոսի գրչության կենտրոն

**Կիպրոսի գրչության կենտրոն**, հայ հոգևոր և մշակույթի կենտրոն։

## Պատմություն
Ներկայում հայտնի առաջին մատյանն Ավետարան է, որն ընդօրինակել է կիլիկեցի Պետրոս գրիչը 1280 թվականին (Նոր Ջուղայի մատենադարան, ձեռ. № 3)։ Ընդօրինակություններ են արել նաև Խաչատուր գրիչը (1287, Ավետարան, Վասակի, Մխիթար Մենակացի, տիկին Ալիծի և ուրիշների հետ), 1310, 1311, 1316, 1317, 1318 թվականներին Կիպրոսի Սբ Աստվածածին, Սբ Վարվառա, Սբ Սարգիս, Սբ Մակար եկեղեցիներում՝ Ստեփանոս Գոյներիցանց, Սմբատ, Հովհաննես, Թորոս գրիչները։

Հայտնի են նաև Գասպար Համթեցու ընդօրինակած Սարգիս Շնորհալու «Մեկնութիւն Կաթողիկէից թղթոց» (1426) աշխատությունը, Ստեփանոս երեցի Մաշտոցը (1641), Սարգիս կրոնավորի Ժողովածուն (1671), Հովհաննես եպիսկոպոսի Շարակնոցները (1670, 1674) և այլ մատյաններ։ Հիշատակություններ կան նաև կղզու եկեղեցիներին նվիրած կամ այնտեղ ձեռք բերված գրչագրերի մասին։

1947 թվականին Կիպրոսի հայոց առաջնորդարանի 60-ից ավելի ձեռագրեր տեղափոխվել են Անթիլիաս։ Կիպրոսի գրչության կենտրոնի մատյանների մի մասը պահվում է Մատենադարանում (ձեռ. № 242, 2022, 3412, 6262, 6845, 9116, 9450)։

## Գրականություն
* ԺԴ դարի հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ (կազմ.՝ Լ. Խաչիկան), Ե., 1950։ 
* ԺԳ դարի հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ (կազմ.՝ Ա. Մաթևոսյան), Ե., 1984։

Կատեգորիա:Հայ գրչության կենտրոններ
Կոնդակ (գրություն)

thumb|Կոնդակ երգող Ռոմանոսի սրբապատկեր (1649)
**Կոնդակ** (հուն.՝ kontakion–կոնդակիոն՝ գլանաձև ձող, գավազան, գալարված մագաղաթ, փաթույթ, նաև համառոտ հոգևոր երգ, հորդորակ, մաղթանք), hայրապետական (երբեմն՝ նաև առաջնորդ-եպիսկոպոսի) պաշտոնական գրություն՝ հիշատակագիր, գիր կամ թուղթ, նամակ, ուղերձ, շրջաբերական, կտակ՝ երկար գալարաթղթի վրա։

Կոնդակի ճակատը սովորաբար զարդարվում է մանրանկարներով և պարտադիր հայրապետական խորհրդանշանով։ Կոնդակները պատմական, քաղաքական, մշակութային, կրթական, ինչպես նաև Ամենայն հայոց կաթողիկոս ընտրվելու, եկեղեցականներին բարձր պաշտոնների նշանակելու, նրանց գնահատելու, պատժելու և այլնի մասին են։ Կաթողիկոսական կոնդակները երբեմն կարևոր պատմական սկզբնաղբյուր են։

Պատմական կարևորության Կոնդակներ տպագրվել են՝ 
* 1623 թվականին Հռոմում՝ Ստեֆան Պաուլինիուսի տպարանում՝ Եվգինեոս Դ-ի «Միաբանութիւն հայոց ընդ հռօմէական սուրբ եկեղեցոն» (թարգմ.՝ Տեր Բարդուղիմեոս Աբգարի) թուղթը. Թեոդիկն այն հիշատակել է «Կոնդակ Եւգինեաց» վերնագրով։ 
* 1693 թվականին Նոր Ջուղայում՝ Ամենափրկիչ վանքի տպարանում, որը բողոք ու հանրաստորագրություն է կաթողիկոսական ընտրությունների դեմ (1 էջ, 80 x 28 սմ)։
* 1766 թվականի օգոստոսի 1-ին Ամենայն հայոց կաթողիկոս Սիմեոն Երևանցու՝ օգնության խնդրանքով կոնդակ՝ Ռուսաստանի Եկատերինա II կայսրուհուն։ 
* 1773 թվականին Սիմեոն Երևանցի կաթողիկոսի կոնդակը՝ Մովսես Բաղրամյանին բանադրելու պահանջով՝ Շ. Շահամիրյանի տպագրած նրա «Նոր տետրակ որ կոչի յորդորակ» աշխատության համար, պահանջել է նաև, որ Շահամիրյանը գրքի ողջ տպաքանակը հավաքի ու այրի։ Ավելի ուշ, դարձյալ հատուկ կոնդակով, արդարացրել է Շ. Շահամիրյանին և հանել Մ. Բաղրամյանի բանադրանքը։ 
* 1796 թվականին Աստրախանում՝ Արղության տպարանում՝ Հովսեփ Արղությանի կոնդակը։ Տիտղոսաթերթին՝ «Կոնդակ օրհնութեան» (34 էջ, 17,5 x 11,5 սմ), տպակից է Պլատոն Զուբովի «Նամակ արքեպիսկոպոսին»։ 
* Տպագրվել են նաև 1848, 1849, 1861 թվականներին՝ «Կոնդակ պատրիարքական եւ կանոնագիրք հարսանեաց, որ հաստատեցաւ յօգուտ ազգիս» (ԿՊ, Հովհաննես Մյուհենտիսյանի, «Արևելան համազգային» տպներ), 1863, 1868 թվականներին՝ Գևորգ Դ կաթողիկոսի կոնդակը՝ «Առ հոգևորականս, որ ի Ռուսաստան» (Վաղարշապատ, Սբ Էջմիածնի տպարան), 1835, 1843 թվականներին՝ «Կոնդակ հարսանեաց, սահմանեալ յօգուտ հասարակութեան թագաւորեալ մայրաքաղաքիս...» (ԿՊ, Պողոս Արապանի տպ.), 1895 թվականին (տպագրության վայրը և տպարանը նշված չեն) և այլն։ 
* 1945 թվականի նոյեմբ. 25-ին՝ Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գևորգ Չորեքչյանի կոնդակը՝ ուղղված ԽՍՀՄ-ի, ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի կառավարություններին՝ հայկական հողերը Թուրքիայից հետ ստանալու խնդրանքով, իսկ 1947 թվականի ապրիլի 20-ին կաթողիկոսը կոնդակ է հրապարակել «Հայկական հարցի լուծման մասին»։ 
* 2012 թվականին՝ Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի Հայրապետական կոնդակը՝ հայ գրատպության 500-ամյակի առթիվ։

Կատեգորիա:Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս
Կոնստիտուցիոննոյե պրավոսուդիե

«**Կոնստիտուցիոննոյե պրավոսուդիե**» («Конституционное провосудие» – «Սահմանադրական արդարադատություն»), իրավաբանական եռամսյա հանդես։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 1997 թվականից Երևանում՝ ռուսերեն։ Ունի խմբագրական խորհուրդ, որի կազմում ընդգրկված են Տաջիկստանի, Ուկրաինայի, Ռուսաստանի, Ադրբեջանի, Ղազախստանի, Մոլդովայի, Բելառուսի ՍԴ-ների դատավորները), գլխավոր խմբագիրը եղել է ՀՀ ՍԴ նախագահ Գագիկ Հարությունյան։

Անդրադառնում է սահմանադրական արդարադատության պատմությանը և արդի հիմախնդիրներին, տպագրում է ոլորտի վերաբերյալ ուսումասիրություններ, տարբեր երկրների Սահմանադրական դատարանների նախագահների՝ սահմանադրական արդարադատությանը վերաբերող հոդվածներ, սահմանադրական արդարադատության մարմինների որոշումեր, ոլորտի կարևոր իրադարձությունները, նոր հրատարակություններ և այլն։

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ռուսական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայաստանի հանդեսներ
Կերպ ներողությանց

«**Կերպ ներողությանց**», Հռոմի պապ Կղեմես XI-ի՝ ներողության կարգի մասին հրապարակումը։

Առաջին անգամ տպագրվել է 1718 թվականին Հռոմում՝ Ուրբանյան տպարանում։ Տիտղոսաթերթին գրված է՝ «Formula indulgentiarum, quas clemens XI. Coronis, Rofariis, Crucibus, parvifque Imaginibus... Կերպ ներողութեանց, զորս սրբութիւն Տեառն մերոյ Փափին Կղեմայ…» (1 էջ, 41 x 26 սմ)։

Տպագրվել է նաև անթվակիր՝ առանց տպագրության վայրի ու տպարանի նշման։ Տպագրությունը Ուրբանյան տպարանի տառերով է (1 էջ, 36 x 24,5 սմ)։

Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Կերակուր քահանայից

«**Կերակուր քահանայից**», կարդինալ Հովհաննես Պոնայի դավանաբանական երկը։

Առաջին անգամ տպագրվել է 1760 թվականին Վենետիկում՝ Անտոնի Բորտոլիի տպարանում։ Տպակից է «Արհեստ փրկութեան» գրքին։

Տիտղոսաթերթին գրված է՝ «Կերակուր քահանայից, կամ Նախապատրաստութիւն առ սրբազան սեղան բեմին...» (161 էջ, 8°, 8,5 x 5,5 սմ)։ Անվանաթերթին և առաջաբանում թարգմանչի անունը չկա. ըստ Մխիթարյանների՝ Աստվածատուր Ջուղայեցին է։ Տպագրվել է նաև 1858 թվականին (Վաղարշապատ, Սբ Էջմիածնի տպարան)։

Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Կտակգիրք

«**Կտակգիրք**», Հակոբ Տյառնեղբոր երկը՝ Քրիստոսի Երուսաղեմ գալստյան և Պիղատոսից կրած չարչարանքների մասին։

Առաջին անգամ տպագրվել է 1703 թվականին Կ. Պոլսում՝ Աստվածատուր Դպիր Կոստանդնուպոլսեցու տպարանում։ Տպակից է Եփրեմ Խուրի Ասորու «Յաղագս ապաշխարհութեան» երկին։ Տիտղոսաթերթին գրված է՝ «Գրգուկս այս պատմէ նախ վասն գալստեանն Յիսուսի Երուսաղէմ...» (212 էջ, 8°, 12,5 x 7,3 սմ)։

Վերահրատարակվել է 1710 թվականին Կ. Պոլսում՝ առանց տպարանի հիշատակության, տիտղոսաթերթին՝ «Գիրք գրգուկս այս պատմէ...» (168 էջ, 8°, 11,7 x 7,4 սմ), 1722 թվականին Կ. Պոլսում՝ Սարգիս Դպիրի տպարանում՝ չափածո (116 էջ, 8°, 12,8 x 7,2 սմ)։

Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Կրթություն քրիստոնեական

«**Կրթություն քրիստոնեական**», քրիստոնեական կրթության դասագիրք։

## Պատմություն
Առաջին անգամ տպագրվել է 1709 թվականին Հռոմում՝ Ուրբանյան տպարանում։ Տիտղոսաթերթին՝ «Կրթութիւն քրիստոնէական «առնելոյ օր ըստ օրէ»։ Esercizio del Cristiano, da farsi ogni giorno. Romae, typis S. Congreg. De Prop. Fide, MDCCIX.» (22 էջ)։ Տպագրվել է նաև «Կրթութիւն քրիստոնէական։ Հաւաքեցեալ յումեմէ բանասիրէ համառօտաբար...» տիտղոսաթերթով 1750 թվականին՝ առանց տպագրության վայրի և տպարանի հիշատակության (28 էջ). ենթադրվում է, որ տպագրվել է Կ. Պոլսում՝ Հովհաննես Աստվածատրյանի տպարանում, 1767 թվականին Կ. Պոլսում (32 էջ), 1782 թվականին Կ. Պոլսում՝ Ստեփանոս Պողոսյանի (՞) տպարանում (26 էջ), 1782 թվականին Ս. Պետերբուրգում՝ Գրիգոր Խալդարյանցի տպարանում (24 էջ, 10 x 6,5 սմ), 1793 թվականին Կ. Պոլսում՝ Մայր դպրատան տպարանում (32 էջ, 8°, 14 x 8 սմ)։

Հայ հնատիպ գրքի շրջանում տպագրվել են նաև Պաղտասար Դպիրի «Կրթություն քրիստոնեական»-ները։

Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Եղիյան

**Եղիյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Գևորգ Մարուքի Եղիյան (1914-1986), բժիշկ։
* Կարեն Արամի Եղիյան (ծնվ․ 1934), ֆիզիկոս։
* Կիմ Շմավոնի Եղիյան (ծնվ․ 1935), ֆիզիկոս։
* Նարինե Միշայի Եղիյան (ծնվ․ 1981), երգչուհի, սոպրանո։

## Տես նաև
* Անատոլիա Բենյամինի Եղյան (1912-1999), դերասանուհի։
* Լուսինե Եղյան (ծնվ․ 1995), բանաստեղծուհի։
* Կիմ Շմավոնի Եղյան (ծնվ․ 1935), ֆիզիկոս։
* Նորա Եղյան (ծնվ․ 1999), ֆուտբոլիստ։
* Ռոբերտ Եղյան (1934-1965), դերասան։
* Վան Եղյան (1940-2011), նկարիչ, քանդակագործ, բանաստեղծ։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Եբրայերեն հիմքով ազգանուններ
Իգնատ աղա

«**Իգնատ աղա**», երգիծական շաբաթական հանդես։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1919-1920 թվականներին Կ. Պոլսում։ Խմբագիր-արտոնատերը եղել է Երվանդ Օտյանը։ Խարազանել է Եվրոպայի և ԱՄՆ-ի քաղաքականությունը Հայկական հարցում, պարսավել գաղթականներին նյութական օժանդակություն ցուցաբերելուց խուսափող կեղծ բարեգործներին։ Ներկայացրել է «Ազգային ջոջերի» նոր պատկերասրահը, տպագրել Ե. Օտյանի «Գրական յիշատակներ» կենսագրական հուշագրությունը և «Փառքի ետեւէ» երգիծական վիպակը։ Անդրադարձել է Կ. Պոլսի մամուլի, գրական և թատերական կյանքի նորություններին։

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական երգիծական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Եղիկյան

**Եղիկյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* **[[Գրիգոր Եղիկյան (այլ կիրառումներ)|Գրիգոր Եղիկյան]]**
** Գրիգոր Կարապետի Եղիկյան (ծնվ․ 1923), բանաստեղծ, մանկագիր։
** Գրիգոր Եղիկյան (1880-1951), հրապարակագիր, լրագրող, դրամատուրգ, հասարակական, քաղաքական գործիչ։
* Հովհաննես Աշոտի Եղիկյան (1920), թատերական նկարիչ։
* Սերոբե Եղիկյան (1905-1971), քիմիկոս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Եբրայերեն հիմքով ազգանուններ
Կարմիր աքլոր

«**Կարմիր աքլոր**», խորհրդահայ անդրանիկ երգիծական շաբաթաթերթը։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1921 թվականին Թիֆլիսում։ Խմբագիրը եղել է Մաթևոս Դարբինյանը։

Պարբերականին աշխատակցել են Ա. Վրույրը, Հակոբ Աղաբաբը, Մովսես Արազին, Ա. Երիցյանը, Էդուարդ Խոճիկը, Ատրպետը, Շերամը և ուրիշներ։

## Գրականություն
* «Կարմիր աքլոր» շաբաթաթերթի մատենագիտություն (կազմ. և առաջաբ.՝ Բ. Մելանի), Ե., 1982։

## Արտաքին հղումներ
* «Կարմիր աքլոր»

Կատեգորիա:Հայկական երգիծական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական ժամանցային պարբերականներ
Կատեգորիա:Վրաստանի հայկական թերթեր
Իրան և Կովկաս

«**Իրան և Կովկաս**», հասարակագիտական միջազգային եռամսյա հանդես։ Իրանագիտության և կովկասագիտության կենտրոնի հրատարակություն։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 1997 թվականից Երևանում՝ «Բրիլլ» միջազգային արևելագիտության ակադեմիայի հրատարակչության աջակցությամբ։ Հիմնադիր-խմբագիր՝ Գառնիկ Ասատրյան։ Տպագրում է արևելագիտության տարբեր բնագավառներին վերաբերող հոդվածներ՝ անգլերեն և գերմաներեն, ինչպես նաև գրախոսականներ, տեղեկատվություն՝ նոր լույս տեսած արժեքավոր գրքերի մասին։

Գիտախմբագրական խորհրդի կազմում եղել են Հայաստանի, եվրոպական երկրների ու ԱՄՆ-ի ճանաչված արևելագետներ, կովկասագետներ։

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Յորղոս Դալարաս

**Յորղոս (Գեորգոս) Դալարաս** (, ՄՀԱ։ [ˈʝɔɾɣɔs daˈlaɾas], ), հույն երաժիշտ, երգահան, երգիչ։

## Կենսագրություն
Յորղոս Դալարասը ծնվել է 1949 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Հունաստանի Պիրեյոս քաղաքում։ Նա մեծացել է երաժիշտների ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Լուկաս Դալարասը, ռեբետիկայի ժանրի առաջատար երաժիշտներից է։ Յորգոս Դալարասը ձայնագրել է հոր առաջին երգը՝ բուզուկի նվագելով «Ստու Ստելակի» ակումբում։ 1967 թվականին ձայնագրված «Προσμονή» թրեքը երիտասարդ երգչի համար անցում եղավ դեպի պրոֆեսիոնալ բեմ։ Շուտով նա պայմանագիր է կնքում Աթենքի ակումբի սեփականատեր Մակիս Մացասի հետ։ Մեկ տարի անց Դալարասն արդեն աշխատում էր Մանոս Լոյիզոսի և Յորղոս Միցակիսի հետ, ինչպես նաև ձայնագրում է իր առաջին ալբոմը։

Երգիչն առաջընթաց է ունեցել 1974 թվականից, երբ սկսում է կատարել Միկիս Թեոդորակիսի երգերը և սերտորեն համագործակցում ռեբետիկայի երաժիշտների հետ, ովքեր նրա հետ աշխատել են ժանրի 50-ամյակին նվիրված նախագծի վրա։ 1983 թվականի Աթենքի Օլիմպիական մարզադաշտում և Օրփեոս թատրոնում տեղի ունեցած համերգները մեծ հաջողություն են ունեցել, վաճառվել է ավելի քան 100,000 տոմս։

Յորղոս Դալարասը համաշխարհային համբավ է ձեռք բերել 1980-ական թվականների սկզբին՝ ելույթ ունենալով Փարիզի «Օլիմպիա» համերգասրահի բեմում, Բրյուսելի եվրոպական փառատոնում և Մոսկվայի երիտասարդական փառատոնում (1985)։ 1981-1982 թվականների ձմռանը տեղի է ունեցել «Super Star» բեմադրությունը՝ Պանտելիս Վուլգարիսի կողմից, որին մասնակցել են նաև Գլիկերիան և Մարգարիտա Զորբալան։ Նրա երգացանկը գնալով ընդգրկում էր հունական ժողովրդական երգեր, ինչպես նաև սոցիալական և քաղաքական թեմաներով երգեր։ Հատկապես կարևոր էր նրա ներգրավվածությունը Կիպրոսի հարցում։

1994-1995 թվականներին Դալարասը մասնակցել է Միկիս Թեոդորակիսին նվիրված խոշոր համերգներին Հերովդես Ատտիկացու Օդեոնում և Աթենքի «Մեգարոն» համերգասրահում, Լոնդոնի Ուեմբլի մարզադաշտում և Չիկագոյի թատրոնի բեմում։

Յորղոս Դալարասի հետ համագործակցած երաժիշտների թվում են ոչ միայն հույն ռեմբետիկայի երաժիշտները, մասնավորապես՝ Ալկիստիս Պրոտոփսալտին, այլ նաև օտարազգի աստղեր, ինչպիսիք են՝ Պակո Դե Լուսիան, Էլ դի Մեոլան, Արիել Ռամիրեսը, Ապոստոլիս Անտիմոսը, Բրյուս Սփրինգսթինը, Փիթեր Գեբրիելը, Գորան Բրեգովիչը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* George Dalaras Unofficial

Կատեգորիա:Երաժշտական պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Հույն երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հույն երգիչներ
Կատեգորիա:Հույն կոմպոզիտորներ
Մամոյան

**Մամոյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Զինե Մամոյան (ծնվ․ 1969), արձակագիր։
* Մանվել Մամոյան (ծնվ․ 1993), ֆիտնեսի և բոդիբիլդինգի մարզիչ, ֆիտնես-բլոգեր, Գինեսի ռեկորդների գրքի եռակի ռեկորդակիր։
* Ջավո Ամարի Մամոյան, մանկավարժ։

## Տես նաև
* Մամիկոնյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Չալիկ շուն, որ վազում ես ծովի եզրով

«**Չալիկ շուն, որ վազում ես ծովի եզրով**», Չինգիզ Այթմատովի վիպակը, որը պատմում է նիվխերի կյանքի մասին Օխոտի ծովի ափին։

## Սյուժե
մինի|Ղրղզստանի նամականիշ, 2009 թվական
Կիրիսկ անունով տղան առաջին անգամ ծով է դուրս գալիս տոհմի ավագ Օրգանի, իր հոր՝ Էմրայինի և հոր զարմիկի՝ Միլգունի հետ։ Տղայի համար սա ձեռնադրության ծես է։ Որսորդները հաջողությամբ հասնում են ներպի ծվարատեղը և սպանում նրանցից մեկին։ Բայց գիշերելու համար հարևան կղզի գնալիս փոթորիկ է սկսվում։ Ոչ ոք չի զոհվում, բայց նրանք կորցնում են ճանապարհը և սկսում են նավարկել անհայտ ուղղությամբ։ Խմելու ջուրը սկսում է սպառվել, և տղային գոյատևելու հնարավորություն տալու համար բոլորը որոշում են համարձակ քայլ կատարել՝ իջեցնել ծով։ Տղան ուժասպառ լողում է դեպի ափ՝ հեռվից տեսնելով Չալիկ շան ժայռը, որի կողքին գտնվում է իր հայրենի գյուղը, և որը որսորդների համար ծառայում է որպես ուղեցույց։ Կիրիսկը փրկվում է։

Իրականում սյուժեն ծավալվում է Օվկիանոսի աղի ջրի և քաղցրահամ ջրի տակառի միջև։ Դրանց միջև է մարդկանց մասին ողջ սյուժեն՝ ինչը գերադասել՝ գոյության համար պայքարի օրենքը՝ մրցակցություն, ուժեղ կենդանու հաղթանակ, թե սիրո, զոհաբերության, իմաստության օրենք։ Եվ նույնիսկ բառերի լեզուն անհրաժեշտ չէ, բայց շարժումների լեզուն ամեն ինչ կասի՝ ով դուրս կնետվի տախտակամածից, ում կհասնի նավակը և ում՝ մահ։

## Ստեղծագործության մեջ ներկայացված առասպելներ ու լեգենդներ
* Բադ Լուվր – այն օրերին, երբ մոլորակը ամբողջությամբ ծածկված էր ջրով, Լուվր բադը տեղ էր փնտրում ձու դնելու և թուխս նստելու համար։ Հուսահատ բադը նստում է ջրի վրա, կրծքից փետուրներ հանում և բույն պատրաստում։ Այդ բնից էլ սկիզբ է առել ցամաքը։
* Ձուկ-կին – մի ժամանակ ափին ապրում էին երեք եղբայրներ։ Ավագը դառնում է եղջերու բուծող և գնում տունդրա, կրտսերը դառնում է որսորդ և գնում տայգա, միջնեկ եղբայրը ի ծնե կաղ էր, այդ պատճառով մնում է ծովափին և ձուկ որսում։ Մի անգամ նա որսում է կնոջ կերպարանքով ձուկ։ Նրանք սիրով են զբաղվում նավակում, բայց հետո կին-ձուկը ցատկում է ծովը և հեռանում։ Գրեթե մեկ տարի անց միջնեկ եղբայրը ծովափին գտնում մի երեխայի՝ իր որդուն։ Երբ տղան մեծանում է, նա ամուսնանում է անտառային ցեղի մի աղջկա հետ, և նրանք հիմնում են Կին-ձկան տոհմը։

## Էկրանավորումներ և բեմադրություններ
### Կինեմատոգրաֆիա
* 1990 – «Չալիկ շունը, որը վազում է ծովի եզրով», ռեժիսոր՝ Կարեն Գևորգյան, Ա. Դովժենկոյի անվան կինոստուդիա, «Թալիսման» ստեղծագործական միավորում (ԽՍՀՄ - Գերմանիա)

### Թատրոն
* 2008 – բեմադրվել է ներկայացում Մանկական և երիտասարդական թատրոնում (Կեմերովո), ռեժիսոր՝ Իրինա Լատիննիկովա
* 1982 – Սախայի Պ. Ա. Օյունսկու անվան ակադեմիական թատրոնում բեմադրվել է «Хаарыан хампа күөх кытылым» («Իմ ցանկալի երկնագույն ափ») ներկայացումը՝ ըստ «Չալիկ շուն, որ վազում ես ծովի եզրով...» վիպակի հիման վրա, ռեժիսոր՝ Անդրեյ Բորիսով
* 2019 – բեմադրվել է ներկայացում Ռյազանի պետական մարզային տիկնիկային թատրոնում (տիկնիկային առակ «Չալիկ շուն, որ վազում ես ծովի եզրով...» վիպակի մոտիվներով), ռեժիսոր՝ Բորիս Կոնստանտինով

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վեպի ռուսերեն տարբերակը 
* 

Կատեգորիա:Չինգիզ Այթմատովի ստեղծագործություններ
Ենգոյան

**Ենգոյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Ալեքսանդր Փայլակի Ենգոյան (ծնվ․ 1950), քիմիկոս։
* Ալինա Ալեքսանդրի Ենգոյան (ծնվ․ 1983), փաստաբան, երգչուհի։
* Ամալյա Սաշիկի Ենգոյան (ծնվ․ 1959), ՀՀ պետական գործիչ։
* Փայլակ Իսահակի Ենգոյան (1921-1978), պատմաբան։
* Ռազմիկ Ավետիսի Ենգոյան (1935-2011), ՀՀ պետական գործիչ, ՀՀ Գերագույն խորհրդի հատգամավոր։
* Ռոբերտ Ներսեսի Ենգոյան (1932-2017), ինժեներ-մեխանիկ, ՀՀ ԱԺ պատգամավոր։

## Տես նաև
* Ենգիբարյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Եպիսկոպոսյան

**Եպիսկոպոսյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Արամայիս Սուրենի Եպիսկոպոսյան (ծնվ․ 1968), ֆուտբոլիստ։
* Հրանտ Լևոնի Եպիսկոպոսյան (1921-1994), փիլիսոփա։
* Նինա Հայկի Եպիսկոպոսյան (ծնվ․ 1945), ախտաբան-ֆիզիոլոգ։ 
* Վլադիմիր Առուստամի Եպիսկոպոսյան (ծնվ․ 1950․), դերասան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Ընդարձակ տարեցույց

«**Ընդարձակ տարեցույց Սուրբ Փրկչյան ազգային հիվանդանոցի**» («Ընդարձակ տարեցոյց Սուրբ Փրկչեան ազգային հիւանդանոցի»), պարբերագիրք։ Կ. Պոլսի Սբ Փրկիչ հիվանդանոցի տեսչության հրատարակություն։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1884-1897, 1900-1910, 1924-1949 թվականներին (հրատարակվել է նաև «Ընդարձակ օրացոյց ազգային հիւանդանոցի», «Տարեցոյց ազգային հիւանդանոցի» վերնագրերով)։ Խմբագիրներ՝ Բյուզանդ Քեչ­յան, Հրանդ Ասատուր, Նազարեթ Տաղավարյան, Արշակ Ալպոյաճյան, Թորոս Ազատյան, Մ. Չուխաճյան, Արտաշես Գալփակճյան, Հ. Քեշիշան, Պ. Մանուելան, Տ. Տեր-Մարգարյան։

Տպագրել է բժշկական, առողջապահական հոդվածներ, նաև գրական-բանասիրական նյութեր։

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Տարեգրություններ
Կատեգորիա:Հայկական բժշկական պարբերականներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական հանդեսներ
Ընտանի իմաստասեր

«**Ընտանի իմաստասեր**» («Ընտանի իմաստասէր»), բարոյախոսական, մանկավարժական և գրական հանդես (սկզբում՝ կիսամսյա, ապա՝ ամենամսյա)։

## Պատմություն
Լույս է տեսել Կ. Պոլսում 1854-1855 թվականներին։ Խմբագիր՝ Վ. Սոֆյալան։

Հայ կանանց դաստիարակությանը և բարոյական կրթությանը վերաբերող առաջին պատկերազարդ պարբերականն է։ Անդրադարձել է ընտանիքում և հասարակության մեջ կնոջ դերի բարձրացման, հոգևոր ու մտավոր կյանքի հարստացման, սիրո և ազատության խնդիրներին։ Հետևել է Ժան-Ժակ Ռուսոյի և ժամանակի եվրոպական առաջադեմ մանկավարժության սկզբունքներին։

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մանկավարժական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Թատերական Երևան

«**Թատերական Երևան**», կիսամսյա տեղեկատվական պարբերական։ Հայաստանի թատերական գործիչների միության (մինչև 1987 թվականը՝ Հայկական թատերական ընկերություն) հրատարակություն։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1953–2005 թվականներին Երևանում։ Խմբագիրներ՝ Լևոն Խալաթյան, Սուրեն Հարդենյան, Յաշա Չախոյան։

Տպագրել է Երևանի թատրոնների ծրագրերը, ծանոթացրել հանրապետության թատերական կյանքին, լուսաբանել միության գործունեությունը և այլն։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ թերթեր
Կատեգորիա:Հայաստանի թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Թատրոն բարեկամ մանկանց

«**Թատրոն բարեկամ մանկանց**», երկշաբաթյա մանկական պատկերազարդ հանդես։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1876-1878 թվականներին Կ. Պոլսում։ Խմբագիր-հրատարակիչներ՝ Հակոբ Պարոնյան, Կ. Յազմաճյան։

Մանկական առաջին հայկական պարբերականներից է։ Տպագրել է բնագիտությանը, պատմությանը, աշխարհագրությանը վերաբերող հոդվածներ, Մ. Մամուրյանի և Ռ. Պերպերյանի ստեղծագործություններից։ Ունեցել է հանելուկների, զվարճալիքների և խաղերի բաժին։

Կատեգորիա:Հայկական մանկական պարբերականներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական ժամանցային պարբերականներ
Թեթրի Ծղարոյի շրջանային մամուլ

**Թեթրի Ծղարոյի շրջանային մամուլ**, Վրաստանի Թեթրի Ծղարոյի շրջանում հայերեն պարբերականների հրատարակման պատմություն։

## Պատմություն
Վրաստանի Թեթրի Ծղարո շրջկենտրոնում (նախկինում՝ Բելի Կլյուչ կամ Աղբուլաղ) տպարան հիմադրվել է 1930 թվականին։ Նույն թվականից հրատարակվել է Վրաստանի առաջին շրջանային եռալեզու (հայերեն, ռուսերեն և վրացերեն) «Կոլխոզային ուղի» (1930–61) թերթը, որի հիմնադիր-խմբագիրը եղել է Հրաչյա Կոստանյանը։ Թերթի հայերեն էջը որոշ ընդհատումերով տպագրվել է մինչև 1947 թվականը։

1934-1935 թվականներին լույս է տեսել նաև «Հանուն սոցիալիստական խոզաբուծության» (հայերեն և ռուսերեն) թերթը։

## Գրականություն
* Մաղալան Վ., Հայ տեղական մամուլը և գրատպությունը Վրաստանում (1885–1990 թթ.), Ե., 2012:
Թողարկման տեղեկություններ

**Թողարկման տեղեկություններ**, հրատարակության (գրքի) հակիրճ հրատարակչատեղեկատվական բնութագիրը, դասակարգման ցուցիչները և այլն, որոնք անհրաժեշտ են նրա մատենագիտական մշակման, վիճակագրական հաշվառման, գրավաճառ ցանցում ներկայացնելու համար։

Զետեղվում են գրքի առավել նկատելի տեղերում՝ տիտղոսաթերթին, կազմի կամ շապիկի վրա, վերջին էջերին և այլն։

Թողարկման տեղեկությունների բաղկացուցիչ մասն են թողարկման տվյալները, որոնք ներառում են տպագրության ստորագրման ամսաթիվը, թղթի ձևաչափն ու էջերի չափերը, հրատարակության ծավալն ու տպաքանակը, պատկերի համարը, հրատարակչի և պոլիգրաֆիական ձեռնարկության իրական անվանումներն ու հասցեները և այլն։

## Գրականություն
* Выходные сведения // Издательский словарь-справочник: [электрон. изд.] / А. Э. Мильчин. — 3-е изд., испр. и доп. — М.: ОЛМА-Пресс, 2006.

Կատեգորիա:Տպագրություն
Թորոս Հռոմկլայեցի

**Թորոս Հռոմկլայեցի**, 14-րդ դարի սկզբի գրիչ։

## Կենսագրություն
1311 թվականին Ջերմաղբյուր վանքում ընդօրինակել է «Մասունք Նոր կտակարանի» (Մատենադարան, ձեռ. № 154) մատյանը, 1319 թվականին Տեր Հակոբ քահանայի հետ՝ Ժամագիրք (Հալեպ, Սբ Քառասուն մանկունք եկեղեցու հավաքածու, ձեռ. № 6), 1331 թվականին՝ Սարգիս Պիծակի ծաղկած Ավետարանը (Վենետիկի Մխիթարյան մատենադարան, ձեռ. № 16)։ Գեղագրել է նաև Շարակնոց (Նյու Յորքի հանրային գրադարան, ձեռ. № 1489) և Ավետարան՝ գրված Կիպրոսում (հավանաբար՝ 1317-1318 թվականներին, Մատենադարան, ձեռ. № 242)։

Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Թարգմանություն գրո միո պարոն Շամիր Սուլթանումյանե

«**Թարգմանություն գրո միո պարոն Շամիր Սուլթանումյանե…**» («Թարգմանութիւն գրոյ միոյ պարոն Շամիր Սուլթանումեանէ»), Շահամիր Սուլթանումյանի պատասխանն է անգլիացի բժիշկ Ջեյմս Անդերսենի հարցերին։

## Պատմություն
Տպագրվել է հավանաբար 1793 թվականին Մադրասում՝ առանց տպարանի հիշատակության՝ «Թարգմանութիւն գրոյ միոյ պարոն Շամիր Սուլթանումեանէ առ մեծ բժիշկն քաղաքիս պարոն Ջեմս Անդրսանն» (4 էջ, 4°, 20 x 15,5 սմ) խորագրով։

1–3-րդ էջերում Շահամիր Սուլթանումյանը պատասխանում է Ջեյմս Անդերսենին՝ ասելով, որ հայ ժողովուրդը և հայոց լեզուն հնագույնն են։ Իր նամակին նա կցել է (4-րդ էջը) Պետր Մուրիլոյի՝ 1752 թվականին Մադրիդում տպագրած մի հոդված, որով նույնպես հաստատվում է, որ հայերն են Հայաստանի բնիկները, և հայոց լեզուն Ադամի լեզուն է, իսկ հայերի մայրաքաղաքը՝ Նախիջևանը։ Տպագրվել է նաև «Ազդարար»-ի 1794 թվականի 1-ին համարի 11–14-րդ էջերում։

Կատեգորիա:Հայերեն ստեղծագործություններ
Եղոյան

**Եղոյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Ազատ Երեմի Եղոյան (ծնվ․ 1953), գրաֆիկ, նկարիչ-ձևավորող։
* Արման Աշոտի Եղոյան (ծնվ․ 1984), քաղաքական գործիչ, իրավաբան։
* Արտավազդ Ֆրունզեի Եղոյան (ծնվ․ 1950), հաղորդավար, դերասան, թարգմանիչ, ռեժիսոր։
* Բենյամին Եղոյան (1992-2016), ապրիլյան քառօրյա պատերազմի մասնակից։
* Խաչիկ Արտավազդի Եղոյան (ծնվ․ 1978), ռեժիսոր, պրոդյուսեր։
* Հրանուշ Եղոյան (ծնվ․ 1976), դիմահարդար։
* Ռայա Վահանի Եղոյան (ծնվ․ 1936), ֆիզքիմիկոս։
* Ռաֆիկ Գարեգինի Եղոյան (ծնվ․ 1931), ճարտարապետ։
* Ռուբիկ Վաչիկի Եղոյան (1960-1992), ազատամարտիկ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Ժամանակագիր

**Ժամանակագիր**, որոշակի ժամանակաշրջանի պատմական դեպքերն ու իրադարձություններն արձանագրող-հիշատակող հեղինակ։

Ի տարբերություն պատմագիրների՝ ժամանակագիրները բավարարվել են կարևոր համարված դեպքերի, իրադարձությունների սոսկ թվարկումով՝ ժամանակագրությամբ՝ պահպանելով հիշատակված դեպքերի ժամանակագրական հաջորդականությունը։

Հայ իրականության մեջ հայտնի են ժամանակագիրներ Մատթեոս Ուռհայեցին (XI–XII դդ.), Սամուել Անեցին (XII դ.), Մխիթար Այրիվանեցին (XIII դ.) և ուրիշներ, որոնք գրի են առել հիմականում իրենց տեսածն ու մերձավոր ժամանակակիցներից լսածը։ Հայտնի են նաև առանձին իրադարձությունների, ընդհանուր պատմության, պատմիչների և այլ ժամանակագրություններ, օրինակ՝
* «Ժամանակագրութիւն գործոց Վարդանաց, ժամանակագրութիւն ըստ Եղիշէ պատմագրի եւ Ղազար Փարպեցւոյ» (1859, Վենետիկ, Սբ Ղազարի տպարան), 
* Միքայել Խուրի Ասորու «Ժամանակագրութիւնք» (1870, Երուսաղեմ, Սբ Հակոբյանց տպ.), 
* Հ. Դարդելի «Հայոց ժամանակագրութիւն» (1891, Սանկտ Պետերբուրգ, Ի. Սկորոխոդովի տպ., 2013, աշխարհաբարի փոխադր. և առաջաբ.՝ Գ. Թոսունյանի), 
*«Անանուն ժամանակագրութիւն» (1904, Վենետիկ, Սբ Ղազարի տպ.), 
* «Ժամանակագրութիւն՝ Գրիգոր վարդապետի Կամախեցւոյ կամ Դարանաղցւոյ» (1915, Երուսաղեմ, Սբ Հակոբյանց տպարան), 
* «Սովետական Հայաստանի պատմության համառոտ ժամանակագրություն» (1954),
* «Հայ ժողովրդի պատմության համառոտ ժամանակագրություն. 1801–1917» (1955),
* «Կուտինահայ ժամանակագրութիւն» (1960, Վիեննա, Մխիթարյան տպարան),
* Թեոփանես Խոստովանողի «Ժամանակագրություն» (1983),
* Ս. Շտիկանի «Հայ նոր գրականության ժամանակագրություն (1851–1865)» (1983),
* «Ժամանակագրություն» (կազմ.՝ Սուրեն Շ. Վանեցի, Էջմիածին, 1990),
* «Ժամանակագրություն» (1990),
* «Հայոց պատմության ժամանակագրություն» (1991),
* Փ. Դեյվիդի «Աստվածաշնչային ժամանակագրություն» (1994), 
* Ա. Փափազանի «Ժամանակագրություն։ Հայկական հարցը և Մեծ եղեռնը (1876–2000 թթ.)» (2000),
* «Հայոց ցեղասպանության հրապարակայնորեն դատապարտման և ճանաչման ժամանակագրություն (1915–2000 թթ.)» (2001) և այլն։

Կատեգորիա:Մասնագիտություններ
Ժողովածու

**Ժողովածու**, հրատարակության տեսակ, որտեղ ներառվում են մեկ (հեղինակային ժողովածու) կամ մի քանի (կոլեկտիվ ժողովածու) հեղինակների ստեղծագործություններ (գրական, երաժշտական, գեղարվեստական), ուսումնական նյութեր (թվաբանական խնդիրներ, թելադրության տեքստեր, թանգարանային նյութեր), ինչպես նաև որոշումեր, փաստաթղթեր, ռեֆերատներ, տեղեկատվական նյութեր և այլն։

Գրականության կոլեկտիվ ժողովածուների առավել տարածված տեսակներն են անթոլոգիաները, ալմանախները, քրեստոմատիաները, ծաղկաքաղները և այլն։ Լինում են նաև գիտական հոդվածների, զեկուցումերի, թեզիսների և այլնի ժողովածուներ։

Ժողովածուները հրատարակվում են ընդհանուր վերնագրով, որը որոշում է հեղինակը, կազմողը կամ հրատարակիչը, կամ առանց դրա՝ տիտղոսաթերթի վրա թվարկվելով ներառված ստեղծագործությունների վերնագրերը կամ հեղինակների ազգանունները։

## Գրականություն
* Литературоведческий словарь-справочник под редакцией Р. Т. Громьяк, Ю. И. Кузнецова, В. И. Теремка — М .: ИЦ «Академия», 2007.
* Jensen, Mary Brandt (1996-01-01). Does Your Project Have a Copyright Problem?: A Decision-making Guide for Librarians. McFarland. p.&nbsp;57. ISBN 9780786402823.
* Stim, Richard (2014-03-11). Patent, Copyright & Trademark: An Intellectual Property Desk Reference. Nolo. p.&nbsp;198. ISBN 9781413319705.
* Wilkof, Neil; Basheer, Shamnad (2012-08-30). Overlapping Intellectual Property Rights. OUP Oxford. 9.10. ISBN 9780191642890.
Ժողովածու գիրք

«**Ժողովածու գիրք**», սուրբ նախահայրերի պատմության մասին գիրք։

## Պատմություն
Տպագրվել է Կ. Պոլսում՝ «Սկիզբն Գրոցս որ կոչի ժողովածու…» տիտղոսաթերթով՝ 1710 թվականին՝ Սարգիս Դպիրի (294 էջ, 4°, 15,4 x 10,3 սմ), 1713 թվականին ՝ «Ի թաղն Պեկօղլի» (250 էջ, 16,3 x 11,7 սմ), 1717-1718 թվականներին՝ Աստվածատուր Դպիր Կոստանդնուպոլսեցու (508 էջ, 8°, 14,3 x 9,4 սմ), 1730-1731 թվականներին՝ Մարտիրոս Սարգսյանի (480 էջ, 16,6 x 11 սմ), 1747 թվականին՝ Աստվածատուր Դպիր Կոստանդնուպոլսեցու, տպակից է Անանիա Սանահնեցու «Ներբողեան»-ին (492 էջ, 8°, 16,4 x 11,1 սմ), 1793 թվականին՝ Պողոս Հովհաննիսյանի (450 էջ, 8°, 12 x 7,5 սմ) տպարաններում։

Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Լապտեր դիոգինյան

«**Լապտեր դիոգինյան**», երգիծական հանդես։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1883-1888 թվականներին Կ. Պոլսում՝ ընդհատումներով և անկանոն պարբերականությամբ։ Արտոնատերը եղել է Ի. Տերենցը, խմբագիրը՝ Արամ Աշճյան։

Լուսաբանել է հայկական վարժարանների և ուսուցիչների վիճակը, ծաղրել քահանայական դասի արատներն ու «բարեպաշտ» հավատացյալների պահվածքը։ Տպագրել է նաև զվարճալի մանրապատումներ, ասուլիսներ, հանելուկներ, երկխոսություններ, խրատական ասացվածքներ։ Ունեցել է հայատառ թուրքերեն բաժին։

Կատեգորիա:Հայկական երգիծական պարբերականներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Թուղթք

«**Թուղթք**», Անտիոքի եպիկոպոս Իգնատիոս Աստվածազգյացի քրիստոնեական վարդապետության բովանդակությամբ թղթերը (նամակներ)՝ հասցեագրված տարբեր քաղաքների։

Հրատարակվել է 1783 թվականին Կ. Պոլսում՝ Ստեփանոս Պետրոսյանի տպարանում։ Տիտղոսաթերթին գրված է՝ «Թուղթք Սրբոյն Իգնատիոսի աստուած–ազգեաց մարտիրոսի Անտիոքայ եպիսկոպոսի….» (159 էջ, 8°, 13 x 8 սմ)։

Կատեգորիա:Կրոնական գրականություն
Մաքսիմիլիան Լաուեր

**Մաքսիմիլիան Թեոդոր Ալբերտ Լաուեր** (Lauer, ), գերմանացի արևելագետ, հայագետ, աստվածաբան, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Մաքսիմիլիան Լաուերը ծնվել է 1841 թվականի հունվարի 11-ին Շհիլսինգենում (Գերմանիա)։ Սովորել է Գյոթինգենի համալսարանում։

1869 թվականին Վիեննայում լույս է տեսել Մաքսիմիլիան Լաուերի «Դասական հայերենի քերականություն» դասագիրքը, որը 1883 թվականին Փարիզում հրատարակվել է ֆրանսերեն՝ Օ. Կարիերի թարգմանությամբ։

Մաքսիմիլիան Լաուերը գերմաներեն է թարգմանել Մովսես Խորենացու «Պատմություն Հայոց» երկը (1869, Ռեգենսբուրգ), որի Բ գիրքն ամբողջությամբ զետեղել է իր կազմած «Հայկական քրեստոմատիա» (1881, Վիեննա, Մխիթարյան տպարան) ձեռնարկում՝ ծանոթագրություններով և հայերենի քերականության առանձնահատկությունների վերաբերյալ ծավալուն ուսումնասիրությամբ։

Մաքսիմիլիան Լաուերը մահացել է 1923 թվականին։

## Գրականություն
* Հովհաննիսյան Պ., Մովսես Խորենացի։ Մատենագիտություն, Ե., 2013:

Կատեգորիա:Գերմանացի արևելագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հայագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի աստվածաբաններ
Լ'Արմենի

«**Լ'Արմենի**» («L’Arménie»), քաղաքական և գրական ամսաթերթ։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1889-1898 թվականներին Լոնդոնում, 1898-1906 թվականներին՝ Փարիզում՝ ֆրանսերեն (1889 թվականին՝ նաև անգլերեն)։ Խմբագիր-հրատարակիչը եղել է Մինաս Չերազը։

Տպագրել է նյութեր հայոց պատմության, հայ գրականության, մշակույթի վերաբերյալ, լուսաբանել է Հայկական հարցը, հանդես եկել Օսմանյան կայսրությունում հայերի նկատմամբ գործադրվող բռնությունների դեմ։

Պարբերականին աշխատակցել են նաև օտարազգի հեղինակներ։ Արժեքավոր են Օ. Բենարի՝ հայ պոեզիային նվիրված «Առ հայ բանաստեղծները» (1899) ուսումնասիրությունը, «Ֆրանսիան և Եվրոպան առ Հայաստան» (1901) հոդվածը, Դ’ Ավելինի «Հայաստանի ժողովրդական գրականությունը» (1904) և այլ գործեր։ Տպագրել է նաև Միքայել Նալբանդյանի, Ռափայել Պատկանյանի, Պետրոս Դուրյանի և հայ այլ գրողների ստեղծագործություններից։

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական թերթեր
Լուսարար

«**Լուսարար**», կրթագիտական, մշակութային տասնօրյա (մինչև 2003 թվականը՝ ամսաթերթ, մինչև 2009 թվականը՝ կիսամսյա) թերթ։ ԼՂՀ կրթության և գիտության նախարարության պաշտոնաթերթ։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 1999 թվականից Ստեփանակերտում։ Խմբագիրներ՝ Կոմիտաս Դանիելյան, Սվետլանա Խաչատրյան (2000 թվականից)։

Լուսաբանում է Արցախի գիտական, կրթամշակութային ձեռքբերումները, նորությունները, ՀՀ ԿԳՆ-ի հետ համատեղ այդ բնագավառների առաջընթացին միտված միջոցառումները, Արցախի դպրոցականների և ուսանողների առօրյան։

Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Կատեգորիա:Արցախի թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Էթյուդ արմենիեն կոնտամպորեն

«**էթյուդ արմենիեն կոնտամպորեն**» («E´tudes arméniennes contemporaines» – «Ժամանակակից հայագիտական ուսումասիրություններ»), հայագիտական կիսամյա հանդես։ Նուբարյան մատենադարանի և ՀԲԸՄ-ի համատեղ հրատարակություն։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 2004 թվականից Փարիզում՝ ֆրանսերեն, անգլերեն (2004-2012 թվականներին՝ «Ռևյու արմենիեն դե քեսթիոն կոնտամպորեն»)։ Տնօրեն-խմբագիր՝ Ռայմոն–Հարություն Գևորգյան, պատասխանատու խմբագիր՝ Բորիս Աճեմյան։

Տպագրում է Հայկական հարցին, Հայոց ցեղասպանությանը վերաբերող հոդվածներ, փաստաթղթեր, պատմաաշխարհագրական ուսումասիրություններ, անդրադառնում է հայ-թուրքական և հարավկովկասյան հակամարտություններին։

Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Էլլինո Արմենիկա

«**Էլլինո Արմենիկա**», եռամսյա հանդես։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 1991 թվականից Աթենքում՝ հունարեն՝ Հայկական ժողովրդային շարժման հովանավորությամբ։ Խմբագիր՝ Հովսեփ (Սիֆի) Քասեսյան։

Տպագրում է նյութեր Հայ դատի, հայոց պատմության, արվեստի, հայ գրականության, նաև քաղաքականության վերաբերյալ։

Կատեգորիա:Հունաստանի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Նորայր Էլսայան

**Նորայր Հարությունի Էլսայան** (), հայ մանկավարժ, խմբագիր։ ՀՅԴ կուսակցության անդամ։

## Կենսագրություն
մինի|Նորայր Էլսայանը «Ալիք» օրաթերթի 80-ամյակի արարողության ժամանակ
Նորայր Էլսայանը ծնվել է 1934 թվականին Իրանի Արաք քաղաքում։ 1966 թվականին ավարտել է Թեհրանի հայոց թեմի հայերենագիտական դասընթացները, 1976 թվականին՝ Թեհրանի համալսարանը։ Թեհրանի «Ռոստոմ», «Սիփան», Հայ ուսուցիչների միությունների հիմնադիր-անդամ։ Իրանահայ դպրոցների համար կազմել և հրատարակել է հայոց լեզվի, գրականության, պատմության դասագրքեր։ 1984-1993 թվականներին եղել է «Ալիք» օրաթերթի գլխավոր խմբագիր։

Եղել է Թեհրանի հայաշատ Նարմաք թաղամասում հիմնադրված հայոց «Թունյան» դպրոցի տնօրեն։ Իրանի իսլամական հեղափոխության հաղթանակից հետո (1979 թվականին) նշանակվել է «Ա․ Սողոմոնյան» տղաների միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։ Հետագայում Իրանի կրթական համակարգում տեղի ունեցած փոփոխությունների պատճառով կրճատվել են հայկական դպրոցների հայերեն և կրոն առարկաների դասաժամերի քանակը, կազմակերպվել են դասադուլներ և ցույցեր․ այդ ժամանակ մի քանի օրով ձերբակալվել է նաև Նորայր Էլսայանը (ցույցերի կազմակերպման համար)։ Հետագայում նա զրկվել է պաշտոնից։

1993 թվականից ապրել է Հայաստանում։

2013 թվականին արժանացել է Հայաստանի սփյուռքի նախարարության «Մայրենիի դեսպան» մեդալի։

Մահացել է 2021 թվականի մարտի 30-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Էջանշան

մինի
մինի
**Էջանշան**, մետաքսե նեղ (0,5–1 սմ լայնության) ժապավեն, մեջդիր՝ գրքի հարկավոր էջը նշելու համար։ Կպցվում է գրքի բլոկի կռնակի վերին եզրիչին։ Երկարությունն ընտրվում է այնպես, որ նրա ազատ ծայրը, անցնելով էջերի արանքով, դուրս գա բլոկի ներքևի եզրից։

## Պատմություն
15-16-րդ դարերում տարածվել են էջանշան-գրանցամատյանները ժապավենի տեսքով (կաշվից, մագաղաթից, գործվածքից), որը կցված է գրքի ընտրված թերթերի եզրին և որպես կանոն, դուրս է գալիս կողային կտրվածքից։

Էջանշանների օգտագործման ամենավաղ հիշատակումներից մեկը թվագրվում է 1584 թվականով, երբ թագավորական տպագրիչ Քրիստոֆեր Բարկերը Եղիսաբեթ I թագուհուն նվիրել է արծաթե էջանշան։

17-րդ դարում էջանշաններն սկսեցին մեկ կամ մի քանի ժապավեններ կցել գրքի բլոկին՝ որպես էջանշան օգտագործելու համար։ Այնուհետև տարածվել է էջանշանների մի տեսակ, որը բաղկացած էր մի քանի ժապավեններից, որոնք ամրացված էին ինչ-որ առարկայի, օրինակ՝ կոճակի կամ կծիկի վրա։ Այս էջանիշներն առավել հաճախ օգտագործվել են աղոթքների տեքստերն արագ գտնելու համար։

Առաջին զանգվածաբար արտադրված շարժական էջանիշները սկսել են հայտնվել 19-րդ դարի կեսերին. դրանք, որպես կանոն, պատրաստված էին մետաքսից։ Թողարկվել են էջանշաններ շնորհավորանքներով, ընկերներին և հարազատներին մաղթանքներով, երախտագիտության արտահայտությամբ, սիրո և կարեկցանքի խոսքերով, աղոթքների տեքստերով։ Միայն 19-րդ դարի վերջը լայն տարածում են գտել թղթե էջանշանները։

Էջանշանները լայնորեն օգտագործվում են դրանց վրա գովազդ տեղադրելու համար։

## Գրականություն
* Закладка книжная // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1957. — Т. II. — Стб. 879—880. — 567 с.

Կատեգորիա:Գրահրատարակչություն
Ռուբեն Եսայան (այլ կիրառումներ)

**Ռուբեն Եսայան** անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել՝

* Ռուբեն Թադևոսի Եսայան (ծնվ․ 1946), փորձարկող օդաչու։
* Ռուբեն Եսայան (1944-2016), քանդակագործ։
* Ռուբեն Եսայան (ծնվ․ 1996), վիդեոբլոգեր, հաղորդավար։
Էջատիտղոս

**Էջատիտղոս**, էջախորագիր, տեղեկատու տվյալներով (հեղինակի անուն-ազգանուն, ստեղծագործության վերնագիր և այլն) տող՝ էջի տեքստի վերևում (երբեմն՝ կողքին կամ ներքևում)։

Էջատիտղոսները լինում են անփոփոխ (կրկնվում են գրքի բոլոր էջերում) և փոփոխվող (փոխվում են գլուխը, հոդվածը և այլն փոխվելուն համընթաց)։

Էջատիտղոսը՝ որպես էջկապի տարր, ի հայտ է եկել դեռևս XVI դարում։ Ժամանակակից հրատարակություններում հաճախ հրաժարվում են էջատիտղոսից՝ թղթի խնայողության և գրքի ինքնարժեքի նվազեցման նկատառումերով, կամ էջատիտղոսները դրվում են էջերեսի նվազագույն կորուստի եղանակով։ Էջատիտղոսը հիմնական տեքստից առանձնացվում է էջագծով և, որպես կանոն, չի դրվում էջքով սկսվող, ամբողջությամբ պատկերազարդված և տեղեկատվական այլ տվյալներ պարունակող էջերում։ Էջատիտղոսը կարևոր է հանրագիտարանային և բառարանային հրատարակություններում, որոնք էջկապվում են հիմականում սյուներով։ Նրանց մեջ էջատիտղոսը (սյունատիտղոս) դրվում է բացվածքի ձախ ու աջ սյուների գլխավերևներում՝ ձախում՝ էջի առաջին, աջում՝ էջի վերջին բառ-տերմինը։

Կատեգորիա:Տպագրություն
Խոկումն քրիստոնեական

«**Խոկումն քրիստոնեական**», Դոմինիկոս Բոհուրսիի կրոնադավանաբանական երկը։

## Պատմություն
Առաջին անգամ տպագրվել է 1687 թվականին Վենետիկում՝ Գասպար Սահրադյանի տպարանում։ Թարգմանել է Հովհաննես Հոլով Կոստանդնուպոլսեցին (224 էջ, 8°, 8,5 x 5,5 սմ)։ Այս հրատարակության մեջ հեղինակը նշված չէ։

Տպագրվել է նաև՝
* 1719 թվականին Վենետիկում՝ Ջիովաննի Բաշոյի տպարանում։ Հրատարակիչ՝ Մխիթար Սեբաստացի (108 էջ, 6°, 7 x 4,5 սմ)։ 
* 1732 թվականին Վենետիկում՝ Անտոնի Բորտոլիի տպարանում (179 էջ, 12°, 8 x 5 սմ)։ Հեղինակի անունը հիշատակված չէ։
* 1771 թվականին նույն տպարանում, թարգմանիչ՝ Վրթանես Ասկերյանի, տիտղոսաթերթին՝ «Խոկմունք քրիստոնէականք» (176 էջ, 8°, 9,8 x 6 սմ)։

Կատեգորիա:Կրոնական գրականություն
Էջեր գրականության և արվեստի

«**Էջեր գրականության և արվեստի**» («Էջեր գրականութեան եւ արուեստի»), պարբերագիրք։ Լիբանանահայ գրական շրջանակի հրատարակություն։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1965-1972 թվականներին (անկանոն պարբերականությամբ) Բեյրութում։ Խմբագիրներ՝ Գառնիկ Ադդարյան, Արմեն Դարյան, Պետրոս Մինասյան, Գեղամ Սևան։ Հաջորդել է «Ժողովածու գրականութեան եւ արուեստի» (1950-1954, խմբագիր՝ Պ. Մինասյան), «Մշակոյթ» (1954-1955, խմբագիր՝ Գ. Ադդարյան), «Գիրք գրականութեան եւ արուեստի» (1955-1956, 1959, խմբագիրներ՝ Գ. Ադդարյան, Գ. Սևան), «Յառաջ գրական» (1961-1964, խմբագիրներ՝ Գասպար Տերտերյան, Ա. Դարյան, Պ. Մինասյան) պարբերագրքերին։

Պարբերականը տպագրել է գրական-գեղարվեստական ստեղծագործություններ, գրախոսություններ, տեսական հոդվածներ արվեստի ու գրականության վերաբերյալ։

Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական պարբերականներ
Գիտական աշխատությունների ժողովածու

«**Գիտական աշխատությունների ժողովածու**», ԵՃՇՊՀ-ի գիտական եռամսյա հանդես։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 1996 թվականից Երևանում։ Գլխավոր խմբագիր՝ Հովհաննես Թոքմաջյան, պատասխանատու խմբագիր՝ Յուրի Սաֆարյան։ Ժողովածուն ունի ճարտարապետության, Երկրի մասին գիտությունների, տեխնիկական, ֆիզիկամաթեմատիկական, իրավաբանական և քաղաքական գիտությունների, տնտեսագիտության, արվեստագիտության և այլ բաժիններ։

Տպագրում է հայերեն, ռուսերեն և անգլերեն հոդվածներ (ամփոփումներով)։

Ժողովածուի բովանդակությունը համառոտ ներկայացվում է Ռուսաստանի գիտատեխնիկական առաջընթացի և տեղեկատվության ԳՀԻ «Շինարարություն և ճարտարապետություն» ռեֆերատիվ գիտատեխնիկական պարբերականում։

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հանդեսներ
Գիտական ժառանգություն

«**Գիտական ժառանգություն**», մատենաշար։

Լույս է տեսնում Երևանում (հ. 1–6..., 1994–2010…): Հրատարակում է ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտը։ Ունի խմբագրակազմ։

Ընդգրկում է հնագիտության, ազգագրության ու բանագիտության անվանի մասնագետների՝ նախկինում տարբեր պարբերականներում տպագրված և անտիպ աշխատություններ (Ա. Քալանթարի «Հայաստան. Քարե դարից միջնադար» (անգլ.՝ 1994, հայ.՝ 2007), «Վանստանի միջնադարյան արձանագրությունները» (1999) և «Նյութեր հայկական և ուրարտական պատմությունից» (2003, երկուսն էլ՝ անգլ.), Կ. Ղաֆադարյանի «Էջեր հայոց միջնադարյան մշակույթի և պատմության» (2007), Ս. Տեր-Ավետիսյանի «Հայագիտական հետազոտություններ» (2010) և այլն)։

Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Էրիվանսկիե օբյավլենիյա

«**Էրիվանսկիե օբյավլենիյա**» («Эриванскія объявленія» - «Երևանյան հայտարարություններ»), երկօրյա, շաբաթաթերթ, 1914 թվականից՝ եռօրյա։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1900-1917 թվականներին Երևանում՝ ռուսերեն։ Խմբագիր-հրատարակիչներ՝ Դ. Տիգրանյան, Էմին Տեր-Գրիգորյան։

Լուսաբանել է քաղաքային դումայի աշխատանքը, կրթամշակութային և կենցաղային խնդիրներ, տպագրել հոդվածներ Երևանի սանիտարական վիճակի մասին։

1908 թվականից տպագրել է նաև հայերեն նյութեր։

Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայաստանի ռուսական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Գիտության գլոբուս

«**Գիտության գլոբուս**», գիտական հանդես (տարեգիրք)։ Ռուսաստանի բնական գիտությունների և Բնության ու հասարակության մասին գիտւթյունների միջազգային ակադեմիաների հայկական մասնաճյուղերի պաշտոնական հրատարակություն։

## Պատմություն
Լույս է տեսնում 2001 թվականից Երևանում՝ ռուսերեն։ Հիմ­նադիր և գլխավոր խմբագիր՝ Ռաֆայել Մելիք-Օհանջանյան, խմբագիր և գլխավոր խորհրդատու՝ Տ. Գոինո (Ճապոնիայի ակադեմիայի պատվավոր նախագահ), խմբագիր՝ Վիլեն Մնացականյան։

Տպագրում է գիտության տարբեր ճյուղերին և միջազգային հիմ­նախնդիրներին վերաբերող գիտական հոդվածներ (հայերեն և անգլերեն ամփոփում­ներով), ներկայացնում է համաշխարհային գիտության կարևոր նորությունները, լուսաբանում է հայկական մասնաճյուղերի աշխատանքը, անդրադառնում է նաև հոգևոր, մշակութային, մարզական ոլորտներին, միջազգային անցուդարձին։

Հանդեսը տարածվում է նաև Ռուսաստանում, Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, Ճապոնիայում և այլ երկրներում։

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական լրատվական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ռուսական ամսագրեր
Կատեգորիա:Տարեգրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի հանդեսներ
Երամյան

**Երամյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Աստղիկ Միսաքի Երամյան (1897-1979), դերասանուհի։ 
* Լևոն Գևորգի Երամյան (1892/93)-1938), դերասան, ռեժիսոր։
* Համբարձում Երամյան (1857-1929), մանկավարժ, պատմաբան։
* Մելքոն Երամյան (1818-1853), ճարտարապետ։
* Սողոմոն Ստեփանի Երամյան (1909-1987), գեներալ-մայոր։
* Սոֆի Երամյան (1915-1984), գեղանկարիչ։
* Սրբուհի Գառնիկի Երամյան (1925-1995), թերապևտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Խոստովանարան

«**Խոստովանարան**», կաթոլիկ եկեղեցու խոստովանության և մեղքերի թողության մասին Մարկեղոս Փալերմիթացու երկը։

Իտալերենից թարգմանել է Հովհաննես Հոլով Կոստանդնուպոլսեցին։ Առաջին անգամ տպագրվել է 1669 թվականին Լիվոռնոյում՝ առանց տպարանի հիշատակության։ Տիտղոսաթերթին՝ «Խոստովանարան, կամ Ամբաստանարան, ըստ կարգի պատուիրանաց տասանց պատգամաց, եւ եօթանց մեղաց գլխաւորաց» (162 էջ, 8°, 6,5 x 5,5 սմ)։

Տպագրվել է նաև 1701 թվականին Կ. Պոլսում՝ հավանաբար Հովհաննես Հոլով Կոստանդնուպոլսեցու տպարանում։ Տիտղոսաթերթին՝ «Խոստովանարան։ Կամ Ամբաստանարան…» (96 էջ, 8°)։

Հայ հնատիպ գրքի շրջանում հրատարակվել է նաև Թովմա Աքվինացու «Խոստովանարանը»։

Կատեգորիա:Կրոնական գրականություն
Գիտանք

«**Գիտանք**», հրատարակչություն։

## Պատմություն
Ստեղծվել է 1998 թվականին Երևանում։ Հիմ­նադիր-տնօրեն՝ Ալեքսանդր Աղաբեկ­յան։

Լույս է ընծայում երկլեզու մասնագիտական բառարաններ։ Տպագրել է Պ. Ֆլանագանի «Գուլդի ձկնագիրքը» (2006), Մ. Օնդաչի «Դիվիզադերո» (2009), Ժ. Կուրտմանշի «Մի կիրակի Կիգալիում լողավազանի մոտ» (2007), Պ. Կոելոյի «Տասնմեկ րոպե» (2007) և այլ գրքեր, հայ դասականների սեղմավեպեր՝ Րաֆֆու «Սամվել» (2007), Դ. Դեմիրճյանի «Վարդանանք» (2007), Շիրվանզադեի «Քաոս» (2007) և այլն, նաև էկոնոմիկայի և ֆինանսների 4 դասագիրք՝ բուհերի համար։

Կատեգորիա:Հայաստանի հրատարակչություններ
Երանյան

**Երանյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Անի Վարդանի Երանյան (ծնվ․ 1991), դերասանուհի, հաղորդավարուհի, երգչուհի։
* Գաբրիել Օհանի Երանյան (1827-1862), երաժշտագետ, կոմպոզիտոր։
* Գոռ Երանյան (ծնվ․ 1990), պատմաբան, թուրքագետ, ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավոր։
* Կարապետ Հակոբի Երանյան (1914), գրաֆիկ։
* Հովհաննես Գրիգորի Երանյան (ծնվ․ 1963), արձակագիր։
* Սամվել Երանյան, երգիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Հայերեն հիմքով ազգանուններ
Երանոսյան

**Երանոսյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Լևոն Խաչիկի Երանոսյան (ծնվ․ 1964), ՀՀ ռազմական գործիչ, ՀՀ ոստիկանության զորքերի նախկին հրամանատար, ոստիկանության պետի նախկին տեղակալ, գեներալ-լեյտենանտ։
* Հայկազ Լևոնի Երանոսյան (1923-2020), թատերագետ, արվեստաբան։
* Ռաֆայել Համլետի Երանոսյան (*Ռաֆիկ*, ծնվ․ 1981), դերասան, հումորիստ, շոումեն, երգիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Հունարեն հիմքով ազգանուններ
Գիրք վաստակոց

«**Գիրք վաստակոց**» («Երկրավաստակք»), միջնադարյան ձեռագիր ժողովածու գյուղատնտեսական աշխատանքների կատարման եղանակների մասին։

## Պատմություն
Ենթադրվում է, որ XII–XIII դարերում թարգմանվել է արաբերենից, որի հիմքը հունարեն «Գեոպոնիկան» է։ Վերջինս հավանաբար թարգմանվել է նախ արաբերեն, որից էլ՝ հայերեն (այդ է վկայում տեքստում օգտագործված մի շարք բույսերի և համաստեղությունների արաբերեն անվանում­ների առկայությունը)։

Հայտնի է «Գիրք վաստակոց»-ի հայերեն 3 թարգմանություն, որոնք, ըստ Ղ. Ալիշանի, թարգմանվել են Կիլիկիայում XIII դարում։ Ձեռագրերից առավել ամբողջականը Գեորգ Դպիր Պալատեցու 1768 թվականի ընդօրինակությունն է (Վիեննայի Մխիթարյան մատենադարան, ձեռ. № 281), որը Ղ. Ալիշանի աշխատասիրությամբ հրատարակվել է 1877 թվականին (Վենետիկ, Սբ Ղազարի տպարան). ըստ առաջաբանի՝ հեղինակը Անատոլիոս Բերյուտացի Պոնիոսն է։ Առաջաբանին կից տրված է Գեորգ Դպիր Պալատեցու կազմած բացատրական բառարանը։ Ալիշանը նշել է, որ այդ թարգմանություններից բազմաթիվ բառեր ներառվել են հայերեն տպագիր բառարանների մեջ։

## Գրականություն
* Մկրտչյան Հ., Արաբական գեղարվեստական արձակի նմուշների հայ միջնադարյան թարգմանությունները (X–XV դդ.), Ե., 1998։

Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Գիրք տարածողների ազգային ընկերակցություն

**Գիրք տարածողների ազգային ընկերակցություն**, հասարակական կազմակերպություն։

## Պատմություն
Հիմ­նադրվել է 1995 թվականին Երևանում։ Հիմ­նադիր-նախագահ՝ Խաչիկ Վարդանյան։

Կազմակերպության նպատակը գրավաճառների և գիրք տարածողների շահերի պաշտպանությունն է, գրքի շուկայի կայացմանը, ընթերցանության զարգացմանը նպաստելը։ Կազմակերպում է գրքի ցուցահանդես-վաճառքներ, աջակցում ՀՀ մարզային ու դպրոցական գրադարանների գրքային ֆոնդերի համալրմանը, մասնակցում է Մոսկվայում և այլուր կազմակերպվող գրքի միջազգային ցուցահանդեսների։
Գիր ու գիրք

«**Գիր ու գիրք**», գրականության և մշակույթի եռամսյա հանդես։ Հայ գրականության բարեկամ­ների միության հրատարակություն։

## Պատմություն
Լույս է տեսել 1970-1980 թվականներին Նյու Յորքում (1956-1969 թվականներին՝ «Հաղորդագրութիւն»)՝ հայերեն և անգլերեն։ Խմբագիր՝ Խաչատուր Մակարյան։

Ամերիկահայ ընթերցողին ծանոթացրել է գրական շարժման ընթացքին Հայաստանում և Սփյուռքում։ Լեզուն համարել է ազգապահպանման հիմնական գործոն։ Պարբերաբար ներկայացրել է սփյուռքահայ արվեստագետներին, լուսաբանել է Խորհրդային Հայաստանի մշակութային կյանքի նորությունները, պատմական հուշարձանների պահպանման ու վերականգնման աշխատանքները։

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական հանդեսներ
Արա Գոչունյան

**Արա Սարգսի Գոչունյան** (), հայ խմբագիր, հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
Արա Գոչունյանը ծնվել է 1973 թվականի մարտի 13-ին Ստամբուլում։ 1995 թվականին ավարտել է Ստամբուլի Գալաթասարայի լիցեյը, 1995-1996 թվականներին սովորել Ստամբուլի համալսարանի ֆրանսերեն լեզվի և գրականության բաժնում։ 1992 թվականից աշխատում է Ստամբուլի «Ժամանակ» օրաթերթի խմբագրությունում, 1996 թվականից՝ գլխավոր խմբագիր։

Գոչունյանն իր հեղինակային՝ «Օրակարգի նյութերը» սյունակում հրապարակում է նաև հարցազրույցներ հայ ականավոր մտավորականների, արվեստագետների ու հասարակական գործիչների հետ՝ Հայրենիք-Սփյուռք հարաբերությունների և ազգային ինքնության հարցերի շուրջ։

1996-1998 թվականներին եղել է Արմենպրեսի թղթակիցը Ստամբուլում։ Գոչունյանը Թուրքիայում հայ-թուրքական հակամարտությունների մեկնաբանն է ու գլխավոր փորձագետը։ Նրա տեսակետներն ու վերլուծությունները հիշյալ հարցի վերաբերյալ տպագրվում են Հայաստանի և Սփյուռքի, նաև Թուրքիայի ԶԼՄ-ներում։ Որպես «Ժամանակի» հատուկ ներկայացուցիչ՝ մասնակցում է համահայկական բոլոր կարևոր իրադարձություններին Հայաստանում և արտերկրում։

Թուրքիայի ժուռնալիստների միության (1999) և ՀԺՄ (2004) անդամ։

2009 թվականին արժանացել է Համաշխարհային հայկական կոնգրեսի և ՀԺՄ-ի «Աշխարհի հետ մեր ինքնությամբ» մրցանակների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ