Ուշու

thumb|250px| ԱՄԷ Կունգֆուի դպրոցի ներկայացուցիչներ (Հան և Թոնի Սյուե)
**Ուշու** ()՝ տերմին, որն կիրառվում է չինական մարտարվեստների և դրանց վրա հիմնված ժամանակակից սպորտաձևերի բնութագրման համար։

## Սահմանում
Ուշու ()՝ դա Չինաստանում գոյություն ունեցող բոլոր մարտական արվեստների ընդհանուր անվանումն է։ Բաղկացած է երկու հիերոգլիֆներից՝ 武 wu («ու») — «ռազմական, մարտական» և 术 shu («շու») — «արվեստ, տեխնիկա, վարպետություն, հնարքներ»։ Տարբեր ժամանակներում նույն նպատակի համար օգտագործվել են տարբեր տերմիններ՝ ուի (), գոշու (), կունֆու/գունֆու (功夫) և այլն, հետևաբար, բացարձակապես սխալ է գրվածքի մեջ որևէ խորը փիլիսոփայական իմաստ փնտրելը։

## Այլ անվանումներ
* Գոշու -  բառացիորեն «երկրի արվեստ/ազգային արվեստ»։ Տերմին, որն օգտագործվում էր չինական մարտարվեստները ներկայացնելու համար Չինաստանի Հանրապետության օրոք, այժմ օգտագործվում է Թայվանում։ 
* Ուի - բառացիորեն «մարտարվեստ», հին տերմին կայսերական Չինաստանի ժամանակներից։
* Ցուանֆա (բառացիորեն «բռունցքի մեթոդներ») կամ ցուանշու (բառացիորեն «բռունցքի տեխնիկա»)՝ ուշուի բաժիններից մեկն է, երբեմն այս բառն օգտագործվում է որպես ուշուի հոմանիշ։

### Կունֆու (գունֆու)
* Կունֆու (կանտոներեն բարբառով)/ գունֆու (հյուսիսչինարենով), (功夫)՝ նշանակում է «հմտություն, վարպետություն, կարողություն»՝ «փորձ, գիտելիք՝ մարզում, ծախսված ժամանակ» իմաստով, և մարտարվեստի նկատմամբ կիրառվելիս էապես ուշուի հոմանիշ է։ Հոնկոնգում այն ավելի հաճախ օգտագործվում է հենց այս իմաստով, բայց Չինաստանում ընդհանուր առմամբ այն կարող է օգտագործվել ինչպես բռունցքների արվեստի, այնպես էլ երաժշտի, խոհարարի և այլնի հմտության հետ կապված: «Կունգ ֆու» տարբերակը ի հայտ է եկել ավելի շուտ հոնկոնգյան մարտաֆիլմերից։

## Տեսակներ և ոճեր
մինի|250px| Ուշուի մարզման տարր՝ ստատիկ հավասարակշռություն
Գոյություն ունեն ուշուի հարյուրավոր ոճեր։ Պատմականորեն, փորձեր են արվել հետևյալ դասակարգումները կատարելու համար.

* Դասակարգում «հյուսիս-հարավ» սկզբունքով։ Ընդունված է կարծել, որ հյուսիսային ոճերը բնութագրվում են լայն, բարձր դիրքերով, բազմաթիվ ոտքի հարվածներով և լայնածավալ շարժումներով, մինչդեռ հարավային ոճերը բնութագրվում են ցածր դիրքերով, սահմանափակ շարժունակությամբ և ձեռքերի շարժումների վրա շեշտադրմամբ։ Այնուամենայնիվ, ինչպես հյուսիսային, այնպես էլ հարավային Չինաստանում կան բազմաթիվ ոճեր, որոնք չեն համապատասխանում այս օրինաչափությանը։
* Դասակարգում ըստ ծագման երեք կենտրոնների («Շաոլին, Ուդան, Էմեյ»): Ավանդազրույցների համաձայն՝ կան ուշու ոճերի ծագման երեք կենտրոններ՝ Հենան նահանգի Սունշան Շաոլին բուդդայական վանքը, Հուբեյ նահանգի Ուդան լեռներում գտնվող դաոսական տաճարային համալիրը և Սիչուան նահանգի Էմեյ լեռներում գտնվող բուդդայական և դաոսական վանքերը: Սակայն այս սխեման չի ներառում այն բազմաթիվ ոճերը, որոնք չեն ծագում այս երեք կենտրոններից որևէ մեկից:
* Երեք գետերի հովտի դասակարգումը (Հուանհե, Յանցզի, Չժուցզյան): Այս դասակարգումը ստեղծվել է Ցզինյու ասոցիացիայի () կողմից, որը հիմնադրվել է 1909 թվականին Շանհայում և որը սկիզբ է դրել ուշուի համակարգված գիտական ուսումնասիրությանը: Սակայն այս սխեման չի ներառում այն շրջաններում տարածված ոճերը, որոնց միջով այս գետերից ոչ մեկը չի հոսում: 
* Բաժանում հեռահար մարտեր նախընտրող ոճերի՝ «չանցյուան» (չինարեն՝ 長拳|长拳| Zhǎngquán) և կարճահեռ մարտեր նախընտրող ոճերի՝ «դուանդա» (短打): Այս բաժանումը չի ներառում այն բազմաթիվ ոճերը, որոնք կիրառում են և՛ հեռահար, և՛ կարճահեռ մարտեր: 

### Ուշու։ Սպորտային ուղղվածություն
#### Ուշու-թաոլու
մինի|300px| Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության 10-րդ Ժողովրդական Սպարտակիադայի ուշուի մրցումները
* Ուշու-թաոլուն (չինարեն՝ 武術套路, Wǔshù tàolù, բառացիորեն «ուշուի վարժություններ») սպորտաձև է: Մասնակիցները մրցում են ավանդական ուշուի տարբեր ոճերի շարժումներից կազմված վարժություններով՝ ակրոբատիկ տարրերի ավելացմամբ: Գնահատականները տրվում են շարժումների դժվարության, ճշգրտության, թատերականության և այլնի համար: Անհատական մրցումներից բացի, կան նաև թիմային մրցումներ և բեմադրական մարտեր (դուիլիան):

* Չուանտոուն Թաոլու («ավանդական վարժություններ»)՝ մասնավոր մարզիկները մրցում են ավանդական չինական ուշուի դպրոցների վարժություններով։ Ելույթները գնահատվում են թաոլուի նման չափանիշներով։ Այս մարզաձևը տարբերվում է սովորական մարզական ուշուի թաոլուից նրանով, որ ունի ավելի մեծ թվով կատեգորիաներ (ուշուի ոճեր) և ավանդական զենքերի ավելի մեծ բազմազանություն։ Այնուամենայնիվ, կարևոր է հասկանալ, որ այն մնում է ուշուի մարմնամարզության մի տեսակ և որևէ կապ չունի ավանդական ուշուի հետ։

#### Սանդա (սանշոու) մարզական
**Սանդա** (), կամ **սանշոու** (), նաև **Չինական բռնցքամարտ**, ձեռնամարտի ժամանակակից չինական արվեստ է և սպորտային կոնտակտային մենամարտի տեսակ։ Սանդան, որպես մարտի համակարգ, մշակվել է չինական զինվորականների կողմից՝ ավանդական ուշուի, ժամանակակից ինքնապաշտպանության տեխնիկայի և այլ մարտարվեստների տարրերի ուսումնասիրության և կիրառման միջոցով։ Այն համատեղում է ոտքերով և ձեռքերով հարվածներ, նետումներ և բռնումներ ()։
Սպորտային ուշուի զարգացման շրջանակներում Չինաստանի կառավարությունը մշակեց ստանդարտ ուսումնական ծրագիր, որը բաժանված էր սանդայի մարզումների՝ որպես ինքնապաշտպանության մեթոդների համակարգ և որպես առանձին սպորտաձև։
Բոլոր մասնակիցները բաժանված են քաշային կարգերի։

**Գնահատման տեխնիկա**՝ գլխին հարված ոտքով (2 միավոր), մարմնին (2 միավոր), մարմնին կամ գլխին հարված ձեռքով (1 միավոր), ազդրին հարված ոտքով (1 միավոր): Թույլատրվում է նետման տեխնիկան: Բռնման տևողությունը՝ 5 վայրկյանից ոչ ավելի է: Գնահատումը կատարվում է հետևյալ կերպ՝ հակառակորդի նետում, մարզիկը մնում է ոտքի վրա՝ 2 միավոր: Վերևից անկումով նետումը՝ 1 միավոր: Թույլատրվում են հատակահարումներ: Պարտերային պայքարը արգելվում է:

Գոտեմարտը անցկացվում է առնվազն երկու ռաունդով՝ յուրաքանչյուրը երկու րոպե տևողությամբ։ Հնարավոր է նաև երրորդ ռաունդ։ Եթե բացվում է հաշիվը (նոկդաուն), գնահատվում են և՛ տեխնիկան (հարված, նետում), և՛ նոկդաունը (2 միավոր)։

Մարտիկը հաղթում է գոտեմարտը, եթե՝ նոկաուտի է ենթարկում մրցակցին, հաղթում է երկու ռաունդում, մրցակիցը որակազրկվում է կամ դուրս է մնում պայքարից վնասվածքի պատճառով։ Մարտիկը հաղթում է ռաունդը, եթե՝ նրա մրցակիցը ռաունդում ստանում է երկու նոկդաուն, հակառակորդի ընդհանուր տուգանային միավորները գերազանցում են 6-ը, նա ունի ճնշող տեխնիկական գերազանցություն, կամ երկու ռաունդներում դուրս է եկել մրցատարածքի սահմաններից։

**Արգելված գործողություններ**՝ 16 տարեկանից փոքր խմբերում արգելվում է գլխին մեկ անգամից ավելի հարվածելը, իսկ 18 տարեկանից փոքր խմբերում՝ երկուսից ավելի, 18 տարեկանից փոքր խմբերում՝ գլխին ոտքով հարվածելն արգելվում է։։

## Տես նաև
* Շաոլին
* Շաոլինյան քունգ ֆու
* Կարատե
* Ձեռնամարտ

## Գրականություն
* *Музруков Г. Н.* Основы ушу. — М.: Городец, 2006. — ISBN 5-9584-0139-4.
* 习云太 «中国武术史» (Си Юньтай «История китайских боевых искусств») — 北京: 人民体育出版社 (Пекин: издательство «Народный спорт»), 1985.

## Ծանոթագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Laowaicast 115 — Глеб Романов о восточных единоборствах
* 

Կատեգորիա:Մարտական արվեստներ