Դեղերի առաքում

**Դեղերի առաքում,** վերաբերում է մոտեցումներին, ձևակերպումներին, արտադրական մեթոդներին, պահեստավորման համակարգերին և տեխնոլոգիաներին, որոնք ներգրավված են դեղագործական միացությունը դեպի թիրախ վայր տեղափոխելու համար՝ ցանկալի թերապևտիկ էֆեկտի հասնելու համար։ Դեղերի պատրաստման, ընդունման ձևի, տեղամասի հատուկ թիրախավորման, նյութափոխանակության և թունավորության հետ կապված սկզբունքներն օգտագործվում են արդյունավետությունն ու անվտանգությունը օպտիմալացնելու, ինչպես նաև հիվանդի հարմարավետությունն ու համապատասխանությունը բարելավելու համար: Դեղամիջոցի փոխանցումը նպատակաուղղված է փոխելու դեղամիջոցի ֆարմակոկինետիկան և յուրահատկությունը՝ այն ձևակերպելով տարբեր օժանդակ նյութերով, դեղամիջոցների կրիչներով և բժշկական սարքերով։ Լրացուցիչ շեշտադրում կա դեղամիջոցի կենսահասանելիության և գործողության տևողության ավելացման վրա՝ թերապևտիկ արդյունքները բարելավելու համար։ Որոշ հետազոտություններ ուղղված են եղել նաև դեղամիջոցն օգտագործող անձի անվտանգության բարելավմանը: Օրինակ, միկրոասեղների մի քանի տեսակներ մշակվել են պատվաստանյութերի և այլ դեղամիջոցների կիրառման համար, որպեսզի նվազեցնեն ասեղների վնասվածքի վտանգը։

Դեղերի փոխանցումը հասկացություն է, որը մեծապես ինտեգրված է դեղաչափի ձևի և ընդունման ուղու հետ, վերջինս երբեմն համարվում է սահմանման մաս։ Թեև ընդունման ուղին հաճախ օգտագործվում է դեղի առաքման հետ փոխադարձաբար, երկուսն առանձին հասկացություններ են: Ներմուծման ուղին վերաբերում է այն ուղուն, որով դեղը մտնում է օրգանիզմ, մինչդեռ դեղամիջոցի առաքումը ներառում է նաև առաքման համակարգերի ինժեներական տեխնիկան և կարող է ներառել տարբեր դեղաչափերի ձևեր և սարքեր, որոնք օգտագործվում են դեղը նույն ճանապարհով առաքելու համար: Ընդունման ընդհանուր ուղիները ներառում են բանանով, պարենտերալ (ներարկային), ենթալեզվային, տեղային, տրանսդերմալ, ռնգային, աչքի, հետանցքային և հեշտոցային, այնուամենայնիվ, դեղամիջոցի ընդունումը չի սահմանափակվում այս ուղիներով, և կարող են լինել մի քանի եղանակներ այլ ուղիներով դեղամիջոցներ հասցնելու համար։

1950-ականներին վերահսկվող թողարկման առաջին ձևակերպման հաստատումից ի վեր, առաքման նոր համակարգերի հետազոտությունները առաջընթաց են գրանցել՝ ի տարբերություն նոր դեղամիջոցների մշակման, որը նվազում է Մի քանի գործոններ կարող են նպաստել ուշադրության այս փոփոխությանը: Շարժիչ գործոններից մեկը նոր դեղամիջոցների ստեղծման բարձր արժեքն է: 2013-ի վերանայումը ցույց տվեց, որ առաքման համակարգի մշակման արժեքը կազմում է նոր դեղագործական արտադրանքի մշակման արժեքի միայն 10%-ը:  Հավելյալ վերջին ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ նոր դեղամիջոցի շուկա դուրս բերելու միջին արժեքը 2020 թվականին կազմել է 985 միլիոն դոլար, սակայն չի դիտարկվել դեղերի առաքման համակարգերի մշակման ծախսերը: Այլ գործոններ, որոնք պոտենցիալ ազդել են դեղերի առաքման համակարգի զարգացման վրա, կարող են ներառել ինչպես քրոնիկական, այնպես էլ վարակիչ հիվանդությունների տարածվածության աճը, ինչպես նաև շատ դեղերի դեղաբանության, ֆարմակոկինետիկայի և ֆարմակոդինամիկայի ընդհանուր ըմբռնումը։

## Ներկայիս ջանքեր
Դեղերի առաքման ընթացիկ ջանքերը հսկայական են և ներառում են այնպիսի թեմաներ, ինչպիսիք են վերահսկվող թողարկման ձևակերպումները, նպատակային առաքումը, նանոբժշկությունը, դեղերի կրիչները, 3D տպագրությունը և կենսաբանական դեղերի առաքումը:

### Նանոնյութի և դեղերի առաքման միջև կապ
Նանոտեխնոլոգիան հետազոտության և զարգացման լայն ոլորտ է, որը զբաղվում է ատոմային կամ ենթաատոմային մակարդակում նյութի մանիպուլյացիայով: Այն օգտագործվում է այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են բժշկությունը, էներգետիկան, օդատիեզերական ճարտարագիտությունը և այլն: Նանոտեխնոլոգիայի կիրառություններից է դեղերի առաքումը։ Սա մի գործընթաց է, որով նանոմասնիկներն օգտագործվում են դեղերը մարմնի որոշակի տարածք տեղափոխելու և հասցնելու համար: Դեղերի առաքման համար նանոտեխնոլոգիայի կիրառման մի քանի առավելություններ կան, ներառյալ կոնկրետ բջիջների ճշգրիտ թիրախավորումը, դեղամիջոցի հզորության բարձրացումը և թիրախավորված բջիջների թունավորության նվազեցումը: Նանոմասնիկները կարող են նաև պատվաստանյութեր տեղափոխել բջիջներ, որոնք կարող են դժվար հասանելի լինել առաքման ավանդական մեթոդներով: Այնուամենայնիվ, կան որոշ մտահոգություններ դեղերի առաքման համար նանոմասնիկների օգտագործման հետ կապված: Որոշ ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ նանոմասնիկները կարող են նպաստել մարմնի այլ մասերում ուռուցքների զարգացմանը: Աճում է նաև մտահոգությունը, որ նանոմասնիկները կարող են վնասակար ազդեցություն ունենալ շրջակա միջավայրի վրա: Չնայած այս պոտենցիալ թերություններին, նանոտեխնոլոգիաների օգտագործումը դեղերի առաքման մեջ դեռևս հեռանկարային տարածք է ապագա հետազոտությունների համար։

### Թիրախային առաքում
Թիրախային դեղամիջոցի առաքումը դեղամիջոցի առաքումն է իր թիրախային վայր՝ առանց այլ հյուսվածքների վրա ազդեցության։ Դեղերի նպատակային առաքման նկատմամբ հետաքրքրությունը կտրուկ աճել է քաղցկեղի և այլ քրոնիկ հիվանդությունների բուժման մեջ դրա հնարավոր հետևանքների պատճառով: Արդյունավետ նպատակային առաքման հասնելու համար նախագծված համակարգը պետք է խուսափի հյուրընկալողի պաշտպանական մեխանիզմներից և շրջանառվի իր նախատեսված գործողության վայրում: Մի շարք դեղերի կրիչներ ուսումնասիրվել են հատուկ հյուսվածքների արդյունավետ թիրախավորման համար, ներառյալ լիպոսոմները, նանոգելները և այլ նանոտեխնոլոգիաները:

### Վերահսկվող թողարկման ձևակերպումներ
Վերահսկվող կամ փոփոխված թողարկման ձևակերպումները փոխում են դեղամիջոցի ազատման արագությունն ու ժամանակը՝ դեղամիջոցի համապատասխան կամ կայուն կոնցենտրացիաներ ստեղծելու համար։ Առաջին վերահսկվող ազատման (CR) ձևակերպումը, որը մշակվել է, Dexedrine-ն էր 1950-ականներին։  Այս ժամանակահատվածում ավելի շատ դեղամիջոցներ ձևավորվեցին որպես CR, ինչպես նաև ներմուծվեցին տրանսդերմալ պատչերներ, որոնք թույլ կտան դեղամիջոցներին դանդաղ ներծծվել մաշկի միջոցով։ Այդ ժամանակից ի վեր, անհամար այլ CR արտադրանք են մշակվել՝ հաշվի առնելու տարբեր դեղամիջոցների ֆիզիոքիմիական հատկությունները, ինչպիսիք են հակահոգեբուժական դեղերի և սեռական հորմոնների պահեստային ներարկումները, որոնք պահանջում են դեղաչափում յուրաքանչյուր ամիսը մեկ անգամ:

1990-ականների վերջից CR ձևակերպումների շուրջ հետազոտությունների մեծ մասը կենտրոնացած էր նանոմասնիկների ներդրման վրա՝ նվազեցնելու դեղերի մաքրման արագությունը։

### Դեղերի մոդուլացված թողարկում և զրոյական կարգի դեղերի թողարկում
Շատ գիտնականներ աշխատել են բանավոր ձևակերպումներ ստեղծելու վրա, որոնք կարող են պահպանել թմրամիջոցների մշտական ​​մակարդակը՝ զրոյական կարգի արագությամբ դեղամիջոցի ազատման ունակության պատճառով։ Այնուամենայնիվ, մի քանի ֆիզիոլոգիական սահմանափակումները դժվարացնում էին նման բանավոր ձևակերպումների ստեղծումը: Նախ, քանի որ աղիքի ստորին հատվածները ներծծվելու հնարավորություն ունեն, դեղամիջոցի կլանումը սովորաբար նվազում է, քանի որ բանավոր ձևակերպումը ստամոքսից դեպի աղիք է տեղափոխվում: Ժամանակի ընթացքում ձևակերպումից ազատված դեղամիջոցի քանակի նվազումը հաճախ վատթարացնում էր այս վիճակը: Ֆենիլպրոպանոլամինի HCl-ի արտազատումը արյան մեջ կայուն կոնցենտրացիայի պահպանման միակ դեպքն էր մոտավորապես 16 ժամվա ընթացքում։

### Կենսաբանական դեղերի առաքում
Պեպտիդներ, սպիտակուցներ, հակամարմիններ, գեներ կամ այլ կենսաբանական բաղադրիչներ պարունակող դեղագործական պատրաստուկները հաճախ բախվում են կլանման հետ կապված խնդիրներին՝ իրենց մեծ չափերի կամ էլեկտրաստատիկ լիցքերի պատճառով և կարող են ենթարկվել ֆերմենտային քայքայման, երբ դրանք մտնում են օրգանիզմ։ Այս պատճառներով, դեղերի առաքման վերջին ջանքերը կենտրոնացած են այս խնդիրներից խուսափելու մեթոդների վրա՝ օգտագործելով լիպոսոմներ, նանոմասնիկներ, միաձուլված սպիտակուցներ, սպիտակուց-վանդակի նանոմասնիկներ, օգտագործելով կենսաբանական նյութերի առաքման ուղիները, որոնք օգտագործում են տոքսինները և շատ ուրիշներ: Քիմիական կրիչների կողմից մակրոմոլեկուլների ներբջջային առաքումն առավել առաջադեմ է ՌՆԹ-ի համար, ինչպես հայտնի է ՌՆԹ-ի վրա հիմնված COVID-19 պատվաստանյութերից, մինչդեռ սպիտակուցները նույնպես փոխանցվել են բջիջներ in vivo, և ԴՆԹ-ն սովորաբար հասնում է in vitro: Ընդունման տարբեր ուղիներից հիվանդների կողմից առավել նախընտրելի է բերանով ընդունման ձևը: Կենսաբանական դեղերի մեծ մասի համար, այնուամենայնիվ, բերանի խոռոչի կենսահասանելիությունը չափազանց ցածր է թերապևտիկ մակարդակի հասնելու համար: Առաջադեմ առաքման համակարգերը, ինչպիսիք են ներթափանցման ուժեղացուցիչներ կամ ֆերմենտների ինհիբիտորներ պարունակող ձևակերպումները, լիպիդների վրա հիմնված նանոկրիչները և միկրոասեղները, ամենայն հավանականությամբ, բավականաչափ կբարձրացնեն այս դեղամիջոցների բանավոր կենսահասանելիությունը:

### Նանոմասնիկների դեղամիջոցի առաքում
Թմրամիջոցների առաքման համակարգերը գոյություն ունեն երկար տարիներ, սակայն կան դեղերի առաքման մի քանի վերջին կիրառումներ, որոնք երաշխավորում են 1. Դեղերի փոխանցում դեպի ուղեղ. Շատ դեղեր կարող են վնասակար լինել, երբ դրանք օգտագործվում են համակարգային; ուղեղը շատ զգայուն է դեղերի նկատմամբ և կարող է հեշտությամբ վնասել, եթե դեղամիջոցն ուղղակիորեն ներթափանցվի արյան մեջ: Քանի որ նոր դեղամիջոցներ են մշակվում ուղեղի հիվանդությունների, այդ թվում՝ Ալցհեյմերի և Պարկինսոնի հիվանդության համար, հետազոտողները աշխատում են դեղամիջոցներ ուղեղ հասցնելու ուղիների վրա, որոնք չեն վնասում առողջ հյուսվածքին: Օրինակ, գիտնականները մշակել են նանոմասնիկներ, որոնք կարող են անցնել պաշտպանիչ արյունաուղեղային պատնեշը և դեղամիջոցներ հասցնել անմիջապես ուղեղին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Article in Chemical and Engineering News

Կատեգորիա:Բժշկական սարքավորումներ
Կատեգորիա:Նանոտեխնոլոգիա