Ֆրեդերիկ ՄաքՔոյ

**Ֆրեդերիկ ՄաքՔոյ** կամ **Սըր Ֆրեդերիկ ՄաքՔոյ** (KCMG FRS) (), իռլանդացի հնէաբան, կենդանաբան և թանգարանի ադմինիստրատոր էր, որը գործունեություն էր ծավալում Ավստրալիայում։ Նա հայտնի է 1856 թվականին Մելբուռնի համալսարանի Բուսաբանական այգու հիմնադրմամբ։

### Վաղ կյանք
Ֆրեդերիկ ՄաքՔոյը ծնվել է Իռլանդիայի Դուբլին քաղաքում, Սայմոն ՄաքՔոյի ընտանիքում։ Նրա ծննդյան տարեթվի վերաբերյալ տարբեր աղբյուրներում նշվում են տարբեր թվեր՝ 1823 թվական, սակայն ամենահավանական և ընդունված տարեթիվը՝ 1817 թվական։ Բարձրագույն կրթություն ստացել է սկզբում Դուբլինում, այնուհետև՝ Քեմբրիջի համալսարանում (), որտեղ սովորել է բժշկական մասնագիտություն։

Վաղ տարիքից  սկսած է հետաքրքրվել բնական գիտություններով, մասնավորապես երկրաբանությամբ, և 18 տարեկանում հրատարակել է «Օրգանական մնացորդների կատալոգ» աշխատությունը, որը կազմվել է Դուբլինի Ռոտոնդայում ցուցադրված նմուշներից։ Հայտնաբերել է թունավոր օձերի մի քանի նոր տեսակներ (օրինակ՝ Մաքքոյի տայպանը, որն էլ անվանակոչվել է ի պատիվ իրեն)։

Չնայած բժշկությանը, նրա հիմնական հետաքրքրությունները շուտով անցել են դեպի բնագիտություն, պալեոնտոլոգիա և կենդանաբանություն։

### Պալեոնտոլոգիական կարիերա
Չնայած որ Ֆրեդերիկ ՄաքՔոյը նախ սովորել էր բժշկություն, նրա հետաքրքրությունները վաղուց կենտրոնացած էին բնագիտության, մասնավորապես՝ պալեոնտոլոգիայի վրա։

1841 թվականին, ընդամենը տասնութ տարեկանում, նա հրատարակեց իր առաջին գիտական աշխատանքը՝ «Կենսաբանական մնացորդների ցուցակ» (), որը կազմվել էր Դուբլինի Ռոտունդա սրահում ցուցադրված նմուշների հիման վրա։

Այնուհետև ՄաքՔոյը համագործակցեց աշխարհագրագետ Սըր Ռիչարդ Գրիհիթի հետ՝ ուսումնասիրելով Իռլանդիայի քարածխային և Սիլուրյան ժամանակաշրջանների ժայռերի բրածոները։ Այս աշխատանքի արդյունքում նա հրատարակեց երկու կարևոր գիտական աշխատություն՝

* () (1844)՝ «Իռլանդիայի Քարածխային շրջանի կրաքարային բրածոների բնութագրի համառոտ նկարագիր»:
* () (1846)՝ «Իռլանդիայի սիլուրյան բրածոների համառոտ նկարագիր»։

1846 թվականին Ադամ Սեջվիկը նրան ներգրավեց աշխատանքի, և առնվազն չորս տարի նա ամբողջովին նվիրվեց Քեմբրիջի Վուդվարդյան թանգարանի բրածոների նույնականացմանն ու դասակարգման ը։ Սեջուիքը նրան նկարագրել է որպես՝

Նրանք միասին կազմեցին դասական գիտական մի աշխատություն՝ «Մեծ Բրիտանիայի պալեոզոյական ապարների դասակարգման համառոտ նկարագիր» () վերնագրով, որը ներառում էր բրիտանական պալեոզոյան բրածոների համակարգային նկարագրություն։
ձախից|մինի|ՄաքՔոյի պարգևներից՝ «Սուրբ Միքայելի և Սուրբ Գևորգի շքանշանի աստղ»

### Կարիերա Ավստրալիայում
##### Գործունեությունը Ավստրալիայում և թանգարանային աշխատանք
1854 թվականին Ֆրեդերիկ ՄաքՔոյը նշանակվեց Բնական գիտությունների պրոֆեսորի պաշտոնում՝ Մելբուռնի համալսարանում։ Այստեղ նա դասախոսեց ավելի քան երեսուն տարի։

Երբ ՄաքՔոյը սկսեց իր աշխատանքը համալսարանում, ուսանողների թիվը շատ փոքր էր, և երկար տարիներ նա ստիպված էր դասավանդել միաժամանակ մի շարք ոլորտներ՝ քիմիա, միներալոգիա, բուսաբանություն, կենդանաբանություն, համեմատական անատոմիա, երկրաբանություն և հնէաբանություն։
Այսքան գիտաճյուղերում դասավանդելը նրան հնարավորություն չէր տալիս մշտապես լինել տեղեկացված բոլոր ոլորտներում գիտական նորություններին, և ի վերջո նա առավել աչքի ընկավ որպես հնէաբան։

1857 թվականին ՄաքՔոյը ստանձնեց Մելբուռնում գտնվող «Բնական պատմության և երկրաբանության ազգային թանգարանի» ղեկավարի պաշտոնը։ Նրա ջանքերով Մելբուռնի համալսարանը և Վիկտորիայի նահանգային կառավարությունը համաձայնեցին թանգարանը տեղափոխել համալսարանի տարածք։

Թանգարանի համար նոր շենք կառուցելուց հետո այն վերաբացվեց 1864 թվականին՝ «Վիկտորիայի ազգային թանգարան» անվանմամբ։ ՄաքՔոյը նշանակալի հավաքածուներ կազմեց բնական պատմության և երկրաբանական նմուշների ուղղությամբ, ինչպես նաև ծախսեց զգալի գումար՝ գիտական գրադարան ստեղծելու համար, որը ծառայում էր թանգարանի առաջին գիտաշխատողներին McCoy was in correspondence with several prominent scientists and collectors of the time, including John Gould, from whom he purchased specimens, including mammals, insects, shells, and bird skins, as well as copies of Gould's scientific publications for the museum.։

Նա ակտիվ նամակագրություն էր վարում իր ժամանակի մի շարք ճանաչված գիտնականների և հավաքորդների հետ։ Նրանց թվում էր նաև հայտնի բնագետ Ջոն Գուլդը, ումից ՄաքՔոյը գնում էր տարբեր նմուշներ՝ կաթնասունների, միջատների, խեցիների, թռչունների մաշկային պատյանների ձևով, ինչպես նաև Գուլդի գիտական հրատարակությունների օրինակները՝ թանգարանի օգտագործման համար։
ձախից|մինի|1877 թվականին հրատարակվեց ուսումնական պաստառ, որտեղ նշված էր ՄաքՔոյի անունը՝ ներկայացնելով Վիկտորիայի նահանգի «վտանգավոր օձերը»։ Այս պաստարումն այնպես էր ազդել, որ ՄաքՔոյի անունը մնաց Վիկտորիայի բազմաթիվ դպրոցականների մտքում՝ ասոցացված այդ մահացու օձերի պատկերների հետ։

### Հետազոտական աշխատանքներ, հայտնագործություններ և էկոլոգիական փորձեր
ՄաքՔոյը, երբ դարձավ Վիկտորիայի երկրաբանական հետազոտական ծառայության () հնէաբան, կազմեց իր մասնագիտությանը վերաբերող գիտական հատորները՝ «Վիկտորիայի պալեոնտոլոգիայի նախաբեմ» () անունով, որը հրատարակվեց 1874–1882 թվականներին։

Հետագայում նա հրատարակեց նաև «Վիկտորիայի կենդանաբանության նախաբեմը» ()։

1864 թվականին ՄաքՔոյը ընտրվեց Վիկտորիայի թագավորական ընկերության նախագահ, իսկ ավելի վաղ՝ 1861 և 1870 թվականներին, եղել էր նույն ընկերության փոխնախագահ։

Օձաբանության բնագավառում, 1878–1879 թվականներին ՄաքՔոյը նկարագրեց Ավստրալիայի թունավոր օձերի երեք տեսակ, որոնցից ամենանշանավորը՝
(), որը հայտնի է որպես դաշտային տայպան կամ ինլենդ տայպան, այժմ համարվում է աշխարհի ամենաթունավոր օձը։

##### Էկոլոգիական փորձեր և կենսաբազմազանության ձևավորում
ՄաքՔոյը եղել է այն հասարակության հիմնադիրներից մեկը, որը նպատակ ուներ Ավստրալիա ներմուծել օտար տեսակներ՝ այսպես կոչված «հարմարեցում նոր պայմաններին» - () գաղափարախոսությամբ։ Այս փորձերը ներառում էին տարբեր տեսակի ձկների, կաթնասունների և թռչունների ազատ արձակում բնական միջավայր, ինչը հաճախ հանգեցրել է էկոլոգիական աղետների։

Այս կազմակերպությունը հետագայում հայտնի դարձավ որպես Վիկտորիայի կենդանաբանական ընկերություն ()։

ՄաքՔոյը ձգտում էր փոխարինել իր կողմից «անհանգիստ» և «անհաճույք» համարվող ավստրալական բնական միջավայրի ձայները՝ անգլիական երգեցիկ թռչունների հնչյուններով։ Նա մեծ ոգևորությամբ ընդունեց եվրոպական նապաստակի () և սարյակի () հաջող ներմուծումը, չնայած այն հանգամանքին, որ այս տեսակները արդեն ճանաչված էին որպես վնասատուներ գաղութային գյուղատնտեսների կողմից։
մինի|250փքս|1877 թվականի Վիկտորիայի վտանգավոր օձերի պաստառ

### Ստեղծագործական աշխարհայացք
Ֆրեդերիկ ՄաքՔոյը քրիստոնյա ստեղծագործական աշխարհայացք ունեցող գիտնական էր, ով մերժում էր Էվոլյուցիայի տեսությունը և բնական ընտրությունը, ինչպես այն ներկայացվել էր Չարլզ Դարվինի կողմից.։

Նա պնդում էր, որ պալեոնտոլոգիական գրանցումները՝ բրածոների վկայությունները, ցույց են տալիս տեսակների հանկարծակի հայտնվելն ու անհետացումը, այլ ոչ թե աստիճանաբար զարգացող ընթացքը։ Այս հանկարծակի երևույթները, ըստ Մաքքոյի, վկայում էին ոչ թե բնական գործընթացների, այլ գերբնական ծրագրի գոյության մասին։

Այս տեսանկյունից նա պաշտպանում էր առաջադիմական ստեղծագործականության () գաղափարը, ըստ որի՝

Վ. Ռ. Գերդցը 2001 թվականին () հանդեսում հրապարակված հոդվածում նշել է՝

։

Այսինքն՝ ՄաքՔոյի կողմից հայտնաբերված և նկարագրված հնագույն կենսաբազմազանությունը հաճախ պարունակում էր տվյալներ, որոնք դժվար էր հաշտեցնել աստվածաշնչյան արարումի մոդելի հետ։

### Կյանքի վերջնական փուլ
Ֆրեդերիկ ՄաքՔոյը տասնամյակներ շարունակ ակտիվորեն աշխատեց գիտության բնագավառում և մեծ թվով հոդվածներ հրապարակեց տեղական հասարակություններում։

Նրա գիտական գործունեությունը շարունակվեց գրեթե հիսունութ տարի, և նրա վերջին հրապարակումը՝ «Նշում Ավստրալիայի նոր () տեսակին» (), տպագրվեց 1899 թվականի մայիսին՝ ()-ում։

### Գիտական ճանաչում և պատվոգրեր
ձախից|մինի|Մերչիսոնի մեդալ
* 1879 թվականին ՄաքՔոյը արժանացավ Մերչիսոնի մեդալի՝ Լոնդոնի երկրաբանական ընկերությունից ()։
* 1880 թվականին ընտրվեց Բրիտանական Թագավորական Ընկերության անդամ ()։
* Նա նաև եղել է առաջինների մեջ, ով ստացել է պատվավոր գիտական դոկտորի աստիճան () Քեմբրիջի համալսարանից։
* 1886 թվականին արժանացել է CMG () շքանշանին, իսկ 1891 թվականին՝ KCMG () տիտղոսին։

Ապրել է մինչև 1899 թվականի մայիսի 16-ը Մելբուռնում։
մինի|250փքս|Սուրբ Միքայելի և Սուրբ Գևորգի շքանշան՝ բրիտանական պարգև` ՄաքՔոյին

### Ճանաչում
Բուսաբանական անվան մեջ հղում կատարելիս (McCoy)  անունը նշվում է որպես ստանդարտ հեղինակային հապավում՝ այս անձը որպես հեղինակ նշելու համար։

Նա պարգևատրվել է Լոնդոնի Երկրաբանական Ընկերության Մերչիսոնի մեդալով 1879 թվականին, 1880-ին ընտրվել է Բրիտանական թագավորական ընկերության անդամ (F.R.S.), իսկ Քեմբրիջի համալսարանից եղել է առաջիններից մեկը, ով ստացել է պատվավոր գիտությունների դոկտորի (Hon. D.Sc.) կոչում։

1886 թվականին նրան շնորհվել է Սուրբ Միքայելի և Սուրբ Գևորգի շքանշանի "Companion" (CMG) աստիճանը, իսկ 1891-ին՝ "Knight Commander" (KCMG) աստիճանը։

Նրա պատվին անվանվել է ավստրալիական մողեսի տեսակ՝ ():

1935 թվականին Մելբուռնի համալսարանում հիմնադրվել է դաշտային հետազոտությունների և գիտական աշխատանքի «ՄաքՔոյի ընկերությունը», որը դարձել է օրինակ Ադելաիդայի համալսարանի «Ռալֆ Թեյթի ընկերության» համար։

ՄաքՔոյի կյանքն ու գիտական գործունեությունը պատվել են () ամսագրի երկու հատուկ համարներով, որոնք լույս են տեսել 2001 թվականին։

Նա մահացել է Մելբուրնում՝ 1899 թվականի մայիսի 16-ին։

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Ազգանուններ ըստ բաղադրիչի
Կատեգորիա:Իռլանդացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Իռլանդացի հնէաբաններ