Եվրոպական միության հետագա ընդլայնում

400px|thumb|
Եվրոպական միության հետագա ընդլայնումը բաց է ազատ շուկա ունեցող ցանկացած եվրոպական ժողովրդավարական երկրի համար, որը ցանկություն և հնարավորություններ ունի օրենսդրությունը ԵՄ-ի իրավունքին համապատասխանեցնելու համար։ 1952 թվականին եվրոպական ասոցիացիայի հիմնադրումից ի վեր, անցած խոշորացումներն ավելացրին մասնակից երկրների թիվը վեցից մինչև քսանութ։ Մուտքի պայմանները ներառված են Կոպենհագենի չափորոշիչներում, որոնք համաձայնեցվել են 1992 թվականին և ամրագրված են Մաաստրիխտի պայմանագրում (հոդված 49)։ Անկախ նրանից, որ երկիրը եվրոպական է, որոշվում է ԵՄ ինստիտուտների կողմից անցկացված քաղաքական գնահատմամբ։

Ներկայումս հինգ երկրներ ունեն թեկնածուի կարգավիճակ՝ Հյուսիսային Մակեդոնիան (հայտ է ներկայացրել 2004 թվականին), Ալբանիան (2009 թվականին), Սերբիան (2009 թվականին), Թուրքիան (1987 թվականին) և Չեռնոգորիան (2008 թվականին), ընդ որում Հյուսիսային Մակեդոնիան և Ալբանիան դեռ չեն սկսել անդամակցության բանակցությունները։ Արևմտյան Բալկանների պետությունները ստորագրել են կայունացման և Ասոցացման մասին համաձայնագիր, որն արդեն ուժի մեջ է մտել Ալբանիայի, Մակեդոնիայի, Սերբիայի և Չեռնոգորիայի համար և որը սովորաբար նախորդում է անդամակցության հայտ ներկայացնելուն։ Բացի այդ, Չեռնոգորիան Խորվաթիայից հետո երկրորդ տեղն է զբաղեցնում Կոպենհագենի չափանիշներին համապատասխանության մակարդակով, և, փորձագետների ենթադրությունների համաձայն, դրա մուտքը կարող էր տեղի ունենալ մինչև 2014 թվականը։ Իսլանդիան հայտ է ներկայացրել 2009 թվականին, սակայն 2013 թվականի մայիսին Իսլանդիայի նոր կառավարությունը որոշում է ընդունել սառեցնել ԵՄ-ին երկրի անդամակցության շուրջ բանակցությունները։

Արևելյան Եվրոպայի երկրների հաշվին Եվրամիության ընդլայնման վերաբերյալ եվրոպական բարեփոխումների կենտրոնի ներկայացուցիչ Հիզեր Գրեյբն ասել է․ «Բելառուսը չափազանց ավտորիտար է, Մոլդովան շատ աղքատ է, Ուկրաինան չափազանց մեծ է, իսկ Ռուսաստանը չափազանց սարսափելի է ԵՄ-ի համար՝ մոտ ապագայում նրանց հնարավոր անդամակցությունը քննարկելու համար»։ Այնուամենայնիվ, Արևելյան գործընկերության բոլոր երկրներն այս կամ այն չափով հետաքրքրություն են ցուցաբերել երկարաժամկետ հեռանկարում ԵՄ-ին անդամակցելու հարցում։

## Երկրները ընդլայնման ներկայիս ծրագրում
thumb|ԵՄ-ի հավանական թեկնածու պետությունների քարտեզը Բալկաններում՝ գործընթացի վերջին քայլի ամսաթվով    |left
Ներկայումս Եվրամիության օրակարգում Թուրքիայի և Արևմտյան Բալկանների ընդունումն է։ Թուրքիան եվրաինտեգրման երկար պատմություն ունի, և անդամակցության բանակցությունները կարող են երկար տարիներ տևել։ Արևմտյան Բալկանների երկրները Եվրամիությունը հանձնարարել է ընդունել դրանցում տեղի ունեցած քաղաքացիական պատերազմներից հետո, և այս պահին երկու երկրներն արդեն անդամակցել են ԵՄ-ին, 4-ը թեկնածուներ են, մնացած երկրները կնքել են Ասոցացման պայմանագրեր, որոնք նախորդել են անդամակցությանը։

Արևելյան և Արևմտյան Եվրոպայի մյուս երկրները ընդգրկված չեն ընդլայնման ընթացիկ ծրագրում, բայց կամ ձգտում են անդամակցել, կամ տեսականորեն կարող են դիմում ներկայացնել, եթե փոխվի իրենց արտաքին քաղաքականությունը կամ Եվրամիությունը հասկացնի, որ ընդլայնման ոլորտն այժմ տարածվում է նաև նրանց վրա։ Հարկ է նաև նշել, որ ընդլայնման տեմպերը դանդաղել են Բալկաններում երկկողմ վեճերի, ԵՄ ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների հետ կապված խնդիրների, ինչպես նաև acquis communautaire (այսօր ընդունված ԵՄ իրավական նորմերի ամբողջություն) երկրների հարմարեցման հետ կապված բարդությունների պատճառով։ 2014 թվականին Եվրահանձնաժողովի ապագա ղեկավար Ժան Կլոդ Յունկերը Եվրախորհրդարանում լսումների ժամանակ հայտարարել է, որ առաջիկա հինգ տարում ընդլայնում չի սպասվում։

### Պաշտոնական թեկնածուներ
Այսօրվա դրությամբ հինգ երկրների հայտարարություններն ընդունվել և պաշտոնապես քննարկվել են, և երկրներին շնորհվել է թեկնածուի կարգավիճակ։ Այդ երկրները սկսել կամ շուտով սկսելու են անդամակցության գործընթացը՝ իրենց օրենսդրությունը համապատասխանեցնելով եմ իրավական նորմերին։  Հյուսիսային Մակեդոնիան, Չեռնոգորիան և Սերբիան վերջերս դիմում են ներկայացրել, ընդ որում բոլոր երեք երկրները Հարավսլավիայի մի մասն են եղել (Բոսնիա և Հերցոգովինան նույնպես ծրագրում է անդամակցել Եվրամիությանը)։ Թուրքիան թեկնածուի կարգավիճակ ունի 1999 թվականից՝ դիմելով 1987 թվականին անդամակցելուն։ Նման երկար գործընթացի պատճառը երկիրը ԵՄ չափանիշներին բերելու բարդությունն է, ինչպես նաև քաղաքական բնույթի խնդիրները, որոնք ուղեկցում են անդամակցությանը։ Ալբանիան թեկնածուի կարգավիճակ է ստացել 2014 թվականին։

#### Ալբանիա
thumb|Եվրոպական միություն (կանաչ) և Ալբանիա (նարնջագույն)

2000 թվականին Ալբանիան պաշտոնապես ճանաչվել է որպես «պոտենցիալ թեկնածու երկիր» Եվրամիությանն անդամակցելու համար, 2003 թվականին կողմերը բանակցություններ են սկսել կայունացման և Ասոցացման համաձայնագրի ստորագրման շուրջ։ 2006 թվականի հունիսի 12-ին կողմերը ստորագրեցին այդ համաձայնագիրը՝ դրանով իսկ ավարտելով ԵՄ-ին Ալբանիայի լիիրավ անդամակցության առաջին կարևոր քայլը։ 2009 թվականի ապրիլի 28-ին Ալբանիան հայտ է ներկայացրել Եվրամիությանն անդամակցելու համար։ 2010 թվականի նոյեմբերի 8-ին Եվրոպական Միության Խորհուրդը հավանություն տվեց Ալբանիայի քաղաքացիների համար առանց վիզայի ռեժիմի սահմանմանը, որոնք ցանկանում են այցելել Եվրոպական Միության երկրներ զբոսաշրջային նպատակով, 2010 թվականի դեկտեմբերի 10-ին այդ որոշումը պաշտոնապես ուժի մեջ մտավ։ 2014 թվականի հունիսի 24-ին Ալբանիան ստացել Է Եվրամիությանն անդամակցելու թեկնածու երկրի պաշտոնական կարգավիճակ։

#### Հյուսիսային Մակեդոնիա

thumb|Եվրոպական միություն (կանաչ) և Հյուսիսային Մակեդոնիա (նարնջագույն)
Մակեդոնիայի Հանրապետությունը միության անդամ է դարձել 2004 թվականի մարտի 22-ին։ 2005 թվականի նոյեմբերի 9-ին Եվրոպական հանձնաժողովը երկիրը երաշխավորեց թեկնածուի կարգավիճակ։ Դեկտեմբերի 17-ին ԵՄ-ի երկրների ղեկավարները, հետևելով հանձնարարականին, պաշտոնապես երկրին շնորհել են հայցվող կարգավիճակ, սակայն անդամակցության շուրջ բանակցությունների մեկնարկի ամսաթիվը դեռևս չի հայտարարվել։

Օխրիդյան համաձայնագիրը պաշտպանում է խաղաղությունն ու կարգուկանոնը երկրի արևմուտքում գտնվող Ալբանական փոքրամասնության հետ էթնիկ լարվածության պայմաններում, որը զգալի ինքնավարության է հասել։ Ի տարբերություն Սերբիայի ինքնիշխանությունը պահպանվում է ամբողջ տարածքում։ Վարչապետ Նիկոլա Գրուևսկին ենթադրել է, որ երկիրը կարող է միանալ 2012 թվականին կամ 2013 թվականին։ Այնուամենայնիվ, ԵՄ-ի կողմից ժամկետների հաստատում չկա։

2005 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Եվրոպական խորհուրդը հավանություն է տվել և ողջունել երկրի բարեփոխման և պայմանագրերի իրականացման գործում ձեռքբերումները (Կոպենհագենի չափանիշներ, կայունացման և Ասոցացման համաձայնագիր, Օխրիդյան համաձայնագիր)։

Մինչև 2019 թվականի փետրվարը Մակեդոնիայի անդամակցությունը մասնակիորեն արգելափակվել էր երկրի անվանման շուրջ Հանրապետության և նրա հարավային հարևանի՝ ԵՄ-ի անդամ Հունաստանի միջև տարաձայնությունների պատճառով, և վեճի լուծումը դարձել էր միությանն անդամակցելու նախապայմաններից մեկը։ Սակայն 2019 թվականի փետրվարի 12-ին ուժի մեջ է մտել 2018 թվականի հունիսին ստորագրված բազմամյա հակամարտությունը լուծող Պրեսպանյան համաձայնագիրը, և Մակեդոնիայի Հանրապետությունը պաշտոնապես իր անվանումը փոխարինել է Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետությանը։ Ընդհանուր առմամբ, երկրի թեկնածությունը դեռևս կասկածի տակ է դրվում իրավունքի և տնտեսության նորմերում եվրոպական չափանիշներին հասնելու բարդությունների պատճառով։

#### Սերբիա
thumb|Եվրոպական միություն (կանաչ) և Սերբիա (նարնջագույն)

Թեև Սերբիան 2009 թվականին ստացել է ԵՄ-ի անդամի թեկնածուի կարգավիճակ, իսկ Եվրամիությունը երկրի հիմնական արտաքին առևտրային գործընկերն է (երկկողմ ապրանքաշրջանառությունը 2013 թվականին հասել է 16,3 միլիարդ եվրոյի), ԵՄ-ին Սերբիայի անդամակցության գործընթացը դանդաղ է ընթանում։ Հիմնական խոչընդոտներն են երկրի տնտեսության զարգացման ցածր մակարդակը (տուժել է 1990-ական թվականների պատերազմներից և պատժամիջոցներից), Կոսովոյի խնդրի չլուծվածությունը, ինչպես նաև Բելգրադի՝ Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցներին միանալու մերժումը, որոնք սահմանվել են 2014 թվականին Ուկրաինայում տեղի ունեցած իրադարձություններից հետո։ ԵՄ-ին Սերբիայի միանալու համար Բրյուսելը, օրինակ, 2007-2013 թվականներին անդամակցության օգնության գործիքի շրջանակներում, 1,1 միլիարդ եվրո է հատկացրել։

#### Թուրքիա

thumb|Եվրոպական միություն (կանաչ) և Թուրքիա (նարնջագույն)
Թուրքիան Եվրոպայի խորհրդի հիմնադիրներից մեկն է 1949 թվականից և, շնորհիվ 1963 թվականի սեպտեմբերի 12-ին ստորագրված ԵՏՄ-ի և Թուրքիայի միջև ասոցացման համաձայնագրի, Եվրոպական միության և նրա նախորդների «ասոցացված անդամ» է 1964 թվականից։ Երկիրը պաշտոնապես անդամակցության դիմում է ներկայացրել 1987 թվականի ապրիլի 14-ին, սակայն թեկնածուի կարգավիճակ է ստացել միայն 1999 թվականին Հելսինկիի գագաթնաժողովում։ 2004 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Բրյուսելում կայացած գագաթնաժողովից հետո (խոշոր ընդլայնումից հետո) Եվրոպական խորհուրդը հայտարարեց 2005 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Թուրքիայի անդամակցության շուրջ բանակցությունների մեկնարկի պաշտոնական ամսաթիվը։ Օրենսդրության ստուգման գործընթացը սկսվել է 2005 թվականի հոկտեմբերի 20-ին և ավարտվել 2006 թվականի հոկտեմբերի 18-ին։

Ըստ ԱՄՆ ԿՀՎ-ի դասակարգման՝ Թուրքիան զարգացած երկիր է Եվրոպայի խորհրդում և աշխարհում 7-րդ տնտեսությամբ, ԵՄ-ի հետ Մաքսային միության մեջ է մտնում 1996 թվականին Թուրքիայի և ԵՄ-ի միջև Մաքսային միության մասին համաձայնագրի ուժի մեջ մտնելու պահից։ Թուրքիան ՏՀԶԿ-ի (1961), ԵԱՀԿ-ի (1971) հիմնադիր անդամներից մեկն է, ինչպես նաև Արևմտաեվրոպական միության ասոցիատիվ անդամ 1992 թվականից։ Բացի այդ, Թուրքիան մեծ արդյունաբերական քսանյակի (1999) հիմնադիր անդամ է, որը սերտ կապեր ունի Եվրամիության հետ։ Երկիրը նաև ՄԱԿ-ի «Արևմտյան Եվրոպա և այլ պետություններ» տարածաշրջանային խմբի անդամ է։

ԵՄ-ին երկրի անդամակցության կողմնակիցները պնդում են, որ, հանդիսանալով տարածաշրջանում առանցքային ուժ և ունենալով խոշոր տնտեսություն և ՆԱՏՕ-ում մեծությամբ երկրորդ զինված ուժեր, Թուրքիան կուժեղացնի ԵՄ-ի դիրքորոշումը գլոբալ աշխարհառազմավարական խաղացողի դերում։ Հաշվի առնելով Թուրքիայի աշխարհագրական դիրքը, նրա տնտեսական, քաղաքական, մշակութային և պատմական կապերը օգտակար ռեսուրսներով հարուստ տարածաշրջաններում, դա ուղղակիորեն գտնվում է Եվրամիության ազդեցության աշխարհաքաղաքական ոլորտում՝ Արևելյան Միջերկրածովյան և Սևծովյան ափեր, Միջին Արևելք, Կասպից ծով և Կենտրոնական Ասիա։

Շվեդիայի արտգործնախարար Կարլ Բիլդտի խոսքով՝ 2006-2014 թվականներին Թուրքիայի անդամակցությունը Եվրամիությանը «վճռորոշ դեր կտա ԵՄ-ին Միջերկրածովյան և Սև ծովի արևելյան հատվածի կայունացման համար, ինչն անկասկած Եվրոպայի ռազմավարական շահերից է բխում»։ Մեծ Բրիտանիան առանցքային երկրներից մեկն է, որն աջակցում է Թուրքիայի անդամակցությանը։ 2008 թվականի մայիսին Եղիսաբեթ 2-րդ թագուհին Թուրքիա կատարած այցի ժամանակ հայտնել էր, որ «Թուրքիան Արևմուտքի և Արևելքի միջև կամրջի դեր է խաղում ԵՄ-ի և ամբողջ աշխարհի համար կրիտիկական ժամանակաշրջանում»։

Բացի այդ, անդամակցության կողմնակիցները պնդում են, որ Թուրքիան կատարել է անդամակցության պայմանների մեծ մասը։ Ոմանք նաև պնդում են, որ ԵՄ-ն այլևս չի կարող մերժել Թուրքիային, քանի որ նա արդեն տասնվեց տարուց ավելի թեկնածուի կարգավիճակում է և մեծ առաջընթաց է արձանագրել մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցում՝ անդամակցության պայմանները բավարարելու համար։

Այնուամենայնիվ, Եվրամիությունում գոյություն ունի նաև Թուրքիայի անդամակցության ընդդիմություն, մասնավորապես, Ֆրանսիայի նախկին նախագահ Նիկոլա Սարկոզիի և Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելի աջակցությունը։ Թուրքիայի Քրեական օրենսգրքի (հոդված, որն արգելում է «թուրքական ինքնությունը վիրավորելը», բարեփոխված 2008 թվականի ապրիլի 30-ին) և Թուրքիայի Ազգային անվտանգության խորհրդի միջոցով իրականացվող քաղաքականության մեջ բանակի զգալի դերակատարությամբ (այդ կառույցը նույնպես բարեփոխվել է 2003 թվականի հուլիսի 23-ին ԵՄ պահանջներին համապատասխան), Թուրքիան չի պահպանում լիբերալ ժողովրդավարությունից ակնկալվող առանցքային սկզբունքները, ինչպիսիք են, օրինակ, խոսքի ազատությունը։ Բացի այդ, Թուրքիայի բնակչության զգալի մասը կփոխի ուժերի հավասարակշռությունը եվրոպական ներկայացուցչական հաստատություններում։ ԵՄ-ին միանալով՝ յոթանասունմիլիոնանոց բնակչությունը թույլ կտա մեծությամբ երկրորդ ներկայացուցչությունը ունենալ Եվրախորհրդարանում։ Ժողովրդագրական կանխատեսումների համաձայն՝ Թուրքիան 2020 թվականին կդառնա Եվրոպայի ամենախիտ բնակեցված երկիրը՝ առաջ անցնելով Գերմանիայից։ 2019 թվականին Գերմանիայի բնակչությունը 1 000 000 մարդով գերազանցում է Թուրքիայի բնակչությանը։

Ֆրանսիայի նախկին նախագահ Վալերի Ժիսկար դ'Էստենը դեմ է արտահայտվել անդամակցությանը՝ վախենալով, որ Թուրքիայի անդամակցությունը կարող է անդրադառնալ ընդլայնման հետագա ծրագրերին՝ հատկապես ավելացնելով անդամ երկրների թիվը։ Նրա կարծիքով՝ Թուրքիայից հետո Եվրամիություն կարող են խնդրել Մերձավոր Արևելքի և Հյուսիսային Աֆրիկայի երկրները, և առաջին հերթին՝ Մարոկկոն։ Մարոկկոն արդեն հրաժարվել է անդամակցությունից աշխարհագրական դիրքի հիման վրա, և Թուրքիան, ի տարբերություն Մարոկկոյի, Եվրոպայում տարածք ունի։ 2007 թվականի հունվարին Նիկոլա Սարկոզին, լինելով նախագահի թեկնածու, հաղորդել էր, որ «Եվրոպան որոշակի սահմաններ ունի, և ոչ բոլոր երկրները կարող են դառնալ նրա լիիրավ անդամ, դա վերաբերում է նաև Թուրքիային, որին տեղ չկա Եվրամիությունում, ԵՄ-ի անսահման ընդլայնումը կարող է հանգեցնել եվրոպական քաղաքական միության փլուզմանը»։ Բացի այդ, ոմանք առարկում են մի երկրի անդամակցությանը, որն առավելապես մուսուլման է։ 2004 թվականին Եվրոպական խորհրդի ապագա նախագահ Հերման Վան Ռոմպեյը հայտարարեց. «Թուրքիայի հաշվին ԵՄ ընդլայնումը չի կարող հավասարեցվել անցյալում տեղի ունեցած ցանկացած ընդլայնմանը։ Համընդհանուր արժեքները, որոնք մարմնավորում են Եվրոպայի հզորությունը և որոնք քրիստոնեության հիմնարար արժեքներն են, կկորցնեն իրենց ուժը մեծ Իսլամական պետության միանալով, ինչպես Թուրքիան է»։

Թուրքիայի տարածքի միայն մի փոքր մասն է գտնվում Եվրոպայում, ինչ-որ կերպ աշխարհագրորեն ընդունված է որոշել։ Նաև Եվրոպայում գտնվում է մեծ մասը երկրի խոշորագույն քաղաքի, Ստամբուլի. ԵՄ անդամ Կիպրոսի Հանրապետությունը գտնվում է Անատոլիայից հարավ և հանդիսանում է թերակղզու մայրցամաքային շելֆի մի մասը՝ այդ կերպ աշխարհագրորեն գտնվելով Ասիայում։

Եվս մեկ խնդիր է շարունակվող կիպրական հակամարտությունը։ Եվրամիությունը և աշխարհի երկրների մեծ մասը գտնում են, որ հյուսիսային երրորդը Կիպրոսի մի մասը Կիպրոսի Հանրապետության։ Սակայն դե ֆակտո կղզու այդ մասը վերահսկվում է միայն Թուրքիայի կողմից ճանաչված Հյուսիսային Կիպրոսի կառավարության կողմից։ Թուրքիան, իր հերթին, չի ճանաչում Կիպրոսի Հանրապետության կառավարությունը՝ ձգձգելով ՄԱԿ-ի կողմից առաջարկվող հակամարտության լուծումը, ինչպես նաև Հյուսիսային Կիպրոսի տարածքում 40 000 թուրք զինծառայող է պահում։ ՄԱԿ-ի նախաձեռնած Անանի՝ կղզու միավորման ծրագիրը պաշտպանել է ԵՄ-ն և Թուրքիան։ 2004 թվականի ապրիլին անցկացված հանրաքվեները հակառակ արդյունք տվեցին կղզու մասերի վերաբերյալ. լինելով կիպրոսցի թուրքերի կողմից հավանության արժանացած ծրագիրը մերժվեց կիպրոսցի հույների կողմից։

#### Չեռնոգորիա

thumb|Եվրոպական միություն (կանաչ) և Չեռնոգորիա (նարնջագույն)
2006 թվականի մայիսի 21-ին կայացած անկախության հանրաքվեի ընթացքում քվեարկածների ձայների մեծամասնությունը տրվել է Սերբիայի և Չեռնոգորիայի միությունից դուրս գալու օգտին։ Անկախության հռչակումից հետո Չեռնոգորիան պաշտոնապես Եվրամիության անդամակցության հայտ է ներկայացրել 2008 թվականի դեկտեմբերի 15-ին։ Սակայն պետությունը շարունակում է խնդիրներ ունենալ բնապահպանության, օրենսդրության և հանցավորության դեմ պայքարի ոլորտներում, որոնք կարող են դանդաղեցնել կամ բարդացնել նպատակին հասնելը։

Չեռնոգորիան առանց ԵՄ-ի հետ համաձայնության օգտագործում է եվրոն 2002-ին դուրս գալու պահից՝ ավելի վաղ օգտագործելով գերմանական ապրանքանիշը։ Կայունացման և Ասոցացման համաձայնագրի շուրջ բանակցությունները սկսվել են 2006 թվականի սեպտեմբերին։ ՍԱԲ-ն ստորագրվել է 2007 թվականի հոկտեմբերի 15-ին և ուժի մեջ է մտել 2010 թվականի մայիսի 1-ին այն բանից հետո, երբ Եվրամիության բոլոր 27 երկրները վավերացրել են այն։

ԵՄ-ին անդամակցելու չափանիշների և իրավունքի համապատասխանության աստիճանի կատարմանը վերաբերող հարցերի ցանկը Եվրոպական հանձնաժողովի կողմից ուղարկվել է Չեռնոգորիայի կառավարությանը 2009 թվականի հուլիսի 22-ին, պատասխանը ստացվել է 2009 թվականի դեկտեմբերի 9-ին։ Եվրահանձնաժողովը խորհուրդ է տվել եմ նախարարների խորհրդին թեկնածուի կարգավիճակ շնորհել երկրին 2010 թվականի նոյեմբերի 9-ին։ 2010 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Չեռնոգորիան դարձել է ԵՄ-ին անդամակցելու պաշտոնական թեկնածու։

Երկրի բնակիչների մեծ մասը հանդես է գալիս Եվրամիությանը միանալու օգտին.բնակչության 76,2 %-ը կողմ է անդամակցությանը, իսկ 9,8 %-ը՝ դեմ։

2012 թվականի հունիսի 29-ին Եվրամիության երկրների ղեկավարները հավանություն տվեցին ԵՄ-ին Չեռնոգորիայի անդամակցության շուրջ բանակցությունների մեկնարկին։

#### Մոլդովա
մինի|Եվրոպական միություն (կանաչ) և Մոլդովա (նարնջագույն)

Մոլդովայի և Եվրոպական միության միջև գործընկերության և համագործակցության մասին համաձայնագիրը ստորագրվել է 1994 թվականի նոյեմբերի 28-ին և ուժի մեջ է մտել 1998 թվականի հուլիսի 1-ին։ Չճանաչված Մերձդնեստրի Մոլդովական Հանրապետության ղեկավարությունը չի պաշտպանում Եվրամիությանն անդամակցելու Մոլդովայի ձգտումը։ Եվ չնայած Մոլդովան չի մտնում ընդլայնման պաշտոնական ծրագրի մեջ, 2010 թվականի նոյեմբերին երկրի գործող վարչապետ Վլադ Ֆիլատը հայտարարել է, որ Մոլդովան ԵՄ-ին անդամակցելու հայտ կներկայացնի 2011 թվականին։

2014 թվականի հունիսի 27-ին տեղի ունեցավ ասոցացման նոր համաձայնագրի ստորագրման արարողությունը։ 2016 թվականի հուլիսի 1-ին Համաձայնագիրն ուժի մեջ է մտել։

2016 թվականին պաշտոնը ստանձնած Մոլդովայի նախագահ Իգոր Դոդոնը 2017 թվականին հայտարարել էր, որ մտադիր Է չեղարկել Եվրամիության հետ համաձայնագիրը հերթական խորհրդարանական ընտրություններից հետո, եթե սոցիալիստների կուսակցությունը մեծամասնություն ստանա խորհրդարանում։

#### Ուկրաինա

մինի|Եվրոպական միություն (կանաչ) և Ուկրաինա (նարնջագույն)
Ուկրաինայի եվրաինտեգրման ձգտումը երկրի արտաքին քաղաքականության մեջ դրսևորվեց մինչև 2004 թվականի վերջը Վիկտոր Յուշչենկոյի իշխանության գալով, որը ծրագրային հայտարարություններ արեց չորս գլխավոր խնդիրների առաջադրման մասին՝ շուկայական տնտեսությամբ երկրի կարգավիճակ ստանալու, ԱՀԿ-ին անդամակցելու, ԵՄ-ի ասոցացված անդամի կարգավիճակ ստանալու, ապա՝ լիիրավ անդամի կարգավիճակ ստանալու մասին։ Ուկրաինան շուկայական տնտեսություն ունեցող երկիր ճանաչելը տեղի է ունեցել 2005 թվականի դեկտեմբերի 1-ին, իսկ 2008 թվականի մայիսի 16-ին երկիրը դարձել Է ԱՀԿ 152-րդ անդամը։ Դրա հետ մեկտեղ, չնայած եվրախորհրդարանականների կողմից Ուկրաինայի անդամակցության մշտական աջակցությանը, Եվրախորհրդարանի բանաձևերի տոնն արտացոլում է երկրում քաղաքական իրավիճակի և ժողովրդավարության զարգացման գնահատականները. եթե 2005 թվականի բանաձևը կոչ է անում երկրին հստակ հեռանկար տրամադրել ԵՄ-ին անդամակցելու հնարավորությամբ, իսկ 2010 թվականի փետրվարի բանաձևում, անդամակցության հայտ ներկայացնելու երկրի իրավունքի ճանաչումից բացի, առաջարկվում է Եվրահանձնաժողովին մանդատ տրամադրել Ուկրաինայի համար վիզային ռեժիմի վերացման գործողությունների ծրագրի մշակման համար, այն 2010 թվականի նոյեմբերի 25-ի բանաձևը (Ուկրաինայի նախագահ Վիկտոր Յանուկովիչի պաշտոնն ստանձնելուց հետո) քննադատում է վերջին տեղական ընտրությունները, ԶԼՄ-ների հետ կապված խնդիրները, իրավունքների և ազատությունների խախտումը, ինչպես նաև Ուկրաինայի անվտանգության ծառայության միջամտությունը ժողովրդավարական գործընթացին։

2011 թվականի փետրվարին Ուկրաինայում ԵՄ դեսպան Ժոզե Մանուել Տեյշեյրան հայտարարել էր, որ ներկայումս Ուկրաինան չի համապատասխանում նվազագույն պայմաններին ԵՄ-ին անդամակցության հարցը քննարկելու համար։

2012 թվականի մարտի վերջին Ուկրաինան և ԵՄ-ն նախաստորագրել են Ասոցացման համաձայնագիրը, որը ներառում է խորը և համապարփակ ազատ առևտրի գոտու ստեղծման դրույթները։

2012 թվականի հունիսի սկզբին Ուկրաինայում ԵՄ դեսպան Ժոզե Մանուել Թեյշեյրան հայտարարել էր, որ Եվրամիությունը չի առարկում կազմակերպությանը Ուկրաինայի անդամակցության դեմ։

2012 թվականի հուլիսի 23-ին Ուկրաինան և ԵՄ-ն ընդլայնեցին վիզային ռեժիմի պարզեցման մասին պայմանագիրը։

Ուկրաինայի եվրաինտեգրմանն աջակցելու մասին իրենց երկրների կողմից հայտարարել են Լեհաստանի, Էստոնիայի, Լիտվայի, Հունաստանի, Մեծ Բրիտանիայի, Իռլանդիայի, Իսպանիայի, Պորտուգալիայի, Բելգիայի, Ռումինիայի, Հունգարիայի, Իտալիայի, Լյուքսեմբուրգի, Ֆինլանդիայի, Ավստրիայի, Շվեդիայի, Կիպրոսի, Լատվիայի, Մալթայի, Սլովակիայի, Սլովենիայի, Բուլղարիայի ներկայացուցիչները։

2013 թվականի նոյեմբերի 21-ին Նիկոլայ Ազարովի կառավարությունը հայտարարեց ԵՄ-ի հետ Ասոցացման համաձայնագրի կնքման նախապատրաստումը դադարեցնելու մասին՝ «Ուկրաինայի ազգային անվտանգության ապահովման» և «Ռուսաստանի Դաշնության հետ արտադրության և առևտրատնտեսական հարաբերությունների կորցրած ծավալների վերականգնման նպատակով»։ 2013 թվականի նոյեմբերի 28-ին Վիլնյուսում կայացած Արևելյան գործընկերության գագաթնաժողովում Ասոցացման և ազատ առևտրի գոտու մասին համաձայնագրի ստորագրումը տեղի չունեցավ, ինչը բնակչության զանգվածային բողոքի ցույցերի և Ուկրաինայում հետագա իշխանափոխության պատճառներից մեկն էր։

2014 թվականի մարտի 21-ին Ուկրաինայի նոր վարչապետ Արսենի Յացենյուկը ստորագրել է համաձայնագրի քաղաքական մասը։ 2014 թվականի հունիսի 27-ին Բրյուսելում ստորագրվեց համաձայնագրի տնտեսական մասը՝ 2014 թվականի մայիսի 25-ին ընտրված Ուկրաինայի նախագահ Պյոտր Պորոշենկոյի մասնակցությամբ։ 2014 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Ուկրաինայի Գերագույն ռադան և Եվրախորհրդարանը միաժամանակ վավերացրել են Ասոցացման մասին համաձայնագիրը, նույն օրը Պետրո Պորոշենկոն ստորագրել է այդ համաձայնագրի վավերացման մասին օրենքը։ Ներկայումս ընթանում է ԵՄ 28 երկրների խորհրդարանների կողմից համաձայնագրի վավերացման գործընթացը։

2014 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Ուկրաինայի Գերագույն ռադան որոշում ընդունեց «Ուկրաինայի եվրոպական ընտրության մասին»։ Դրանում, մասնավորապես, նշվել է, որ Ուկրաինայի Գերագույն Ռադան Ասոցացման համաձայնագրի վավերացումը դիտարկում է ոչ միայն որպես խթանիչ գործոն Ուկրաինայում հետագա բարեփոխումներ իրականացնելու համար, այլև որպես եվրոպական ինտեգրման վերջնական նպատակին հասնելու ճանապարհին հերթական քայլ՝ Եվրամիությանը լիիրավ անդամակցության ձեռքբերում։

2014 թվականի սեպտեմբերի 8-ին Եվրոպական խորհրդարանը «իրավիճակն Ուկրաինայում և իրավիճակը ԵՄ-Ռուսաստան հարաբերություններում» բանաձևով հաստատեց, որ համաձայն ԵՄ-ի մասին համաձայնագրի 49-րդ հոդվածի՝ Ուկրաինան, ինչպես և ցանկացած այլ եվրոպական երկիր, ունի եվրոպական հեռանկար և կարող է դառնալ ԵՄ անդամ՝ պայմանով, որ հավատարիմ մնա ժողովրդավարության սկզբունքներին, հարգի հիմնարար ազատությունները, մարդու իրավունքները, փոքրամասնությունների իրավունքները և ապահովի իրավունքի գերակայությունը։ 2015 թվականի փետրվարի 25-ին ԵՄ-ի արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության գերագույն ներկայացուցիչ Ֆեդերիկա Մոգերինին բրիտանական Sky News հեռուստաալիքի եթերում, պատասխանելով այն հարցին, թե ԵՄ-ն մտադիր է Ուկրաինան ընդունել իր կազմում, հայտարարել է, որ ԵՄ-ն պատրաստ է աջակցել Ուկրաինային։

2017 թվականի սեպտեմբերի 1-ին համաձայնագիրն ամբողջությամբ ուժի մեջ է մտել։

Փետրվարի 28-ին Ուկրաինան պաշտոնապես ներկայացրեց անդամակցության դիմում-նամակ։ Շարունակվող ճգնաժամի պատճառով նախագահ Զելենսկին խնդրել է անհապաղ մուտք գործել Եվրամիություն՝ հատուկ ընթացակարգով։ Մարտի 1-ին Եվրախորհրդարանը, բանավեճից հետո, որի ընթացքում ելույթ ունեցավ Ուկրաինայի նախագահը և արժանացավ ծափահարությունների, առաջարկեց Ուկրաինային ԵՄ անդամակցության պաշտոնական թեկնածու դարձնել։ Եվրախորհրդարանը 637 կողմ, 13 դեմ և 26 ձեռնպահ ձայների հարաբերակցությամբ քվեարկեց Ուկրաինայի անդամակցության օգտին։

2022 թվականի հունիսի 17-ին Եվրահանձնաժողովը Եվրախորհրդին առաջարկեց Ուկրաինային տրամադրել Եվրամիության անդամ դառնալու հեռանկար և անդամակցության թեկնածուի կարգավիճակ։

2022 թվականի հունիսի 23-ին Եվրախորհրդարանը բանաձեւ է ընդունել, որը կոչ է անում անհապաղ Ուկրաինային տրամադրել Եվրամիության անդամության թեկնածուի կարգավիճակ։. 2022 թվականի հունիսի 23-ին Եվրոպական խորհուրդը Ուկրաինային շնորհեց Եվրամիությանն անդամակցելու թեկնածուի կարգավիճակ։

### Պոտենցիալ թեկնածուներ
#### Բոսնիա և Հերցեգովինա
thumb|Եվրոպական միություն (կանաչ) և Բոսնիա և Հերցեգովինա (նարնջագույն)Եվրամիությանը անդամակցությունը Բոսնիա և Հերցեգովինայի արտաքին քաղաքական նպատակներից մեկն է։

2010 թվականի դեկտեմբերից Բոսնիա և Հերցեգովինայի քաղաքացիները կենսաչափական անձնագրով մուտք են գործել Շենգենյան գոտի առանց վիզայի։

2008 թվականին ստորագրվեց Եվրամիության հետ Բոսնիա և Հերցեգովինայի կայունացման և ասոցիացիայի մասին համաձայնագիրը, որն ուժի մեջ մտավ 2015 թվականի հունիսի 1-ին։ 2016 թվականի փետրվարի 15-ին Բոսնիա և Հերցեգովինան ԵՄ-ին անդամակցելու հայտ է ներկայացրել։

#### Կոսովո
thumb|Եվրոպական միություն (կանաչ) և Կոսովո (նարնջագույն)
2008 թվականի փետրվարի 17-ին անկախություն հռչակած Կոսովոն և Եվրամիությունը կայունացման և Ասոցացման մասին համաձայնագիր են ստորագրել 2015 թվականի հոկտեմբերի 27-ին, իսկ 2016 թվականի հունվարի 21-ին Եվրախորհրդարանը վավերացրել է այն։ Սակայն անդամակցության լիարժեք հայտի ներկայացմանը խանգարում է Կոսովոյի միջազգային-իրավական անորոշ կարգավիճակը։ Եվրամիության անդամ 28 երկրներից 5-ը (Հունաստան, Իսպանիա, Կիպրոս, Ռումինիա և Սլովակիա) չեն ճանաչում Կոսովոյի անկախությունը և այն համարում են Սերբիայի մի մասը, մինչդեռ Եվրամիությանը նոր պետությունների անդամակցությունը հնարավոր է միայն նրա բոլոր անդամների համաձայնությամբ։

#### Վրաստան
thumb|Եվրոպական միություն (կանաչ) և Վրաստան (նարնջագույն)

ԵՄ-ին անդամակցելու իր մտադրության մասին բազմիցս հայտարարել Է Վրաստանի ղեկավարությունը, սակայն ոչ մի կոնկրետ փաստաթուղթ, որն ապահովում էր այդ հարցի շուրջ բանակցային գործընթացի սկիզբը, դեռևս չի ստորագրվել և, ամենայն հավանականությամբ, չի ստորագրվի այնքան ժամանակ, քանի դեռ չի կարգավորվել հակամարտությունը Հարավային Օսիայի և Աբխազիայի հետ։

2010 թվականի մայիսին Ռուսաստանում Եվրամիության ներկայացուցչության ղեկավար Ֆերնանդո Վալենսուելան հայտարարել էր, որ տեսանելի հեռանկարում Եվրամիությանը Վրաստանի անդամակցությունը չի լինի։

2010 թվականի հուլիսին Բաթումում մեկնարկեցին ԵՄ-ի և Վրաստանի ներկայացուցիչների բանակցությունները Ասոցացման մասին երկկողմ համաձայնագրի կնքման շուրջ։

2013 թվականի փետրվարի 25-ին Վրաստանը ԵՄ-ի հետ վիզային ռեժիմի ազատականացման գործողությունների ծրագիր ստացավ։

2013 թվականի նոյեմբերի 29-ին Վիլնյուսում տեղի է ունեցել Վրաստանի և Եվրամիության միջև ասոցացման համաձայնագրի նախաստորագրման արարողությունը։ Բացի այդ, վրացական կողմը ստորագրել է երկրորդ համաձայնագիրը, որը ենթադրում է երկրի ներգրավումը ճգնաժամերի կառավարման գործողություններում։

2014 թվականի հունիսի 27-ին տեղի ունեցավ ասոցացման համաձայնագրի ստորագրման արարողությունը։ Այժմ ընթանում է այդ պայմանագրի վավերացման գործընթացը։

## Ընթացիկ ընդլայնման ծրագրից դուրս գտնվող երկրներ
### Ադրբեջան
thumb|Եվրոպական միություն (կանաչ) և Ադրբեջան (նարնջագույն)

1993 թվականից ի վեր Ադրբեջանը հայտարարել է ԵՄ-ի հետ հարաբերություններում իր հետաքրքրվածության մասին և ձեռնամուխ է եղել տարբեր ոլորտներում նրա հետ կապերի պլանավորմանը։ 1996 թվականին Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Հ. Ալիևը ստորագրել է գործընկերության և համագործակցության համաձայնագիր և հաստատել պաշտոնական կապեր։

### Հայաստան
thumb|Եվրոպական միություն (կանաչ) և Հայաստան (նարնջագույն)
Հայաստանն ավելի վաղ հայտարարել էր եվրոպական ինտեգրացիայի վերաբերյալ մտադրությունների մասին և նույնիսկ հայտարարել էր ԵՄ-ին անդամակցելը երկարաժամկետ նպատակ՝ 2004 թվականից մասնակցելով «Եվրոպական հարևանության քաղաքականության» ծրագրին, իսկ «Արևելյան գործընկերությանը»՝ 2009 թվականին դրա ստեղծման պահից։ 2005 թվականին անցկացված բնակչության հարցումը ցույց է տվել, որ երկրի բնակչության գրեթե երկու երրորդը կցանկանար երկիրը տեսնել ԵՄ-ում։

Հայաստանը երկար տարիներ սերտ հարաբերություններ ունի Ռուսաստանի հետ՝ հայտարարելով, թե ինչպես 2006 թվականին, այնպես էլ 2010 թվականին, որ այլընտրանք չունի։ 2013 թվականին Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը հայտարարեց եվրաինտեգրման ուղուց հրաժարվելու մասին։ 2014 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Հայաստանը անդամակցեց ԵՏՄ Մաքսային միությանը։ 2015 թվականի հունվարի 2-ին Հայաստանը պաշտոնապես անդամակցեց Եվրասիական տնտեսական միությանը (ԵՏՄ)։

2017 թվականի նոյեմբերի 24-ին Հայաստանը և Եվրոպական միությունը ստորագրեցին համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագիրը, որը նախատեսում է քաղաքական-տնտեսական, ֆինանսական, հումանիտար հարցերի լայն շրջանակ։

### Իսլանդիա
մինի|Եվրոպական միություն (կանաչ) և Իսլանդիա (նարնջագույն)
Իսլանդիան տնտեսական անկման հետևանքով միությանն անդամակցելու հայտ է ներկայացրել։ Այս քայլը հակասում է ԵՄ-ին միանալու կապակցությամբ Իսլանդիայի ավանդական թերահավատությանը, և հանրաքվեի ելքը մեծապես կախված է նրանից, թե կառավարությունը կկարողանա համոզել իր քաղաքացիներին միանալու անհրաժեշտության հարցում։ Մինչ այդ Իսլանդիայի հարաբերությունները ԵՄ-ի հետ որոշվել էին նրա անդամակցությամբ Եվրոպական տնտեսական գոտում, որը հնարավորություն է տալիս մուտք գործել ԵՄ ընդհանուր շուկա, և Շենգենյան համաձայնագրով։ Արդյունքում իսլանդական իրավունքն արդեն ներառում է ԵՄ-ի առևտրային իրավունքի զգալի մասը և սպասվում է, որ անդամակցության շուրջ բանակցություններն արագ կավարտվեն (սակայն, 2005 թվականին ԵԱԳ-ի քարտուղարության կողմից անցկացված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ ԵՄ-ի օրենսդրության ներառման ճշգրիտ տոկոսը կազմում է ընդամենը 6,5 %)։

Ինչպես Նորվեգիայում, դաշինքի անդամակցության դեմ Իսլանդիայի հիմնական փաստարկն այն է, որ իրենց ձկնային ռեսուրսների նկատմամբ վերահսկողությունը կորցնելու վախը։ Սակայն 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամը ստիպեց իշխող կուսակցությանը, անկախության կուսակցությանը, վերանայել իրենց դիրքորոշումները և համաձայնել բանակցություններ սկսել համազգային հանրաքվեի անցկացումից հետո (Ի լրումն անդամակցության հարցով հանրաքվեի)։ Ընդ որում, երկրի նախկին վարչապետ Յոհաննա Սիգուրդարդոտիրը և իշխող կոալիցիայի մեջ չմտնող փոքր կուսակցությունը կողմ են քվեարկել միայն եզրափակիչ հանրաքվեին։ Բանակցությունների հարցը Իսլանդիայի խորհրդարանում քվեարկության է դրվել 2009 թվականի հուլիսին և հաստատվել է (առանց բանակցություններ սկսելու մասին հանրաքվեի անցկացման) 2009 թվականի հուլիսի 16-ի փոքր առավելությամբ։ ԵՄ Խորհրդում Շվեդիայի նախագահության հայտը, որը թվագրված է նույն օրը, ընդունվել է խորհրդի քննարկմանը հուլիսի 27-ին։ Սեպտեմբերի 8-ին Եվրահանձնաժողովը Իսլանդիային է ուղարկել 2500 հարցից բաղկացած ցուցակ, որոնք վերաբերում են երկրի կողմից ԵՄ-ի անդամակցության չափանիշների և իրավունքի համապատասխանության աստիճանին, որոնց պատասխաններն ուղարկվել են 2009 թվականի հոկտեմբերի 22-ին։ Նոյեմբերի 9-ին ընտրվել է գլխավոր ներկայացուցիչը առաջիկա բանակցությունների համար՝ Ստեֆան Հաուկուր Յոհանեսոնը, Բելգիայում Իսլանդիայի դեսպանը։ 2010 թվականի փետրվարին ընդլայնման հարցերով եվրոպական հանձնակատարը ԵՄ Խորհրդին խորհուրդ էր տվել բանակցություններ սկսել Իսլանդիայի հետ, որից հետո հունիսի 17-ին Երկրին շնորհվել է թեկնածուի կարգավիճակ, իսկ 2010 թվականի հուլիսի 27-ին սկսվել են բանակցությունները։

Նոր իսլանդական կառավարությունը 2013 թվականի մայիսին որոշում է ընդունել սառեցնել ԵՄ-ին երկրի անդամակցության շուրջ բանակցությունները։ Հունիսի 13-ին ԱԳ նախարար Գունար Բրագի Սվենսոնը Եվրահանձնաժողովին տեղեկացրել էր, որ Իսլանդիայի կառավարությունը հետ է կանչում Եվրամիությանն անդամակցելու իր հայտը։ 2013 թվականի հունիսին, հարցումների համաձայն, Իսլանդիայի անդամակցությունը Եվրամիությանը աջակցում է երկրի բնակչության մեկ քառորդից պակասին։

2014 թվականի փետրվարին Իսլանդիայի նախարարների կաբինետը մանրամասն ուսումնասիրել է տնտեսական հետազոտությունների ինստիտուտի զեկույցը, որում պատմվում է Եվրամիությունում տիրող իրավիճակի և այն հետևանքների մասին, որոնք կարող են առաջանալ ԵՄ-ին Իսլանդիայի միանալու դեպքում։ Դրա հետևանքով Իսլանդիայի կառավարությունը հավանություն է տվել ԵՄ-ին չմիանալու նախաձեռնությանը, և իշխանությունները որոշել են հրաժարվել հանրաքվե անցկացնելուց, թե արժե արդյոք երկիրը շարունակել բանակցությունները Եվրամիության հետ։ 2014 թվականի հունվարին անցկացված հարցման համաձայն՝ Իսլանդիայի բնակչության ավելի քան 60 %-ը դեմ է ԵՄ-ին ինտեգրվելուն։

2015 թվականի հունվարի 5-ին Իսլանդիայի վարչապետ Սիգմունդյուր Դավիդ Գունլաուգսոնը հայտարարել է, որ մտադիր է նույն տարվա սկզբին հետ կանչել Եվրամիությանը իր երկրի անդամակցության հայտը, ինչն արվել է 2015 թվականի մարտի 12-ին։

### Գաճաճ պետություններ
thumb|200px|Եվրոպայի հինգ գաճաճ պետություններ, որոնք սահմանակից են Եվրամիությանը
Արևմտյան Եվրոպայում տեղակայված են հինգ գաճաճ պետություններ՝ Անդորրան, Վատիկանը, Լիխտենշտայնը, Մոնակոն և Սան Մարինոն։ Լիխտենշտեյնը ԵԱՏՄ-ի անդամ է։ Անդորրան, Վատիկանը, Մոնակոն և Սան Մարինոն ստորագրել են համաձայնագրեր, որոնք թույլ են տալիս նրանց ոչ միայն օգտագործել եվրոն, այլև հատել սեփական մետաղադրամները։ Նրանք բոլորն էլ դե ֆակտո մասնակցում են Շենգենյան համաձայնագրին կամ գրեթե ամբողջությամբ բաց սահման ունեն ԵՄ-ի հետ և սերտ հարաբերություններ սահմանակից պետությունների հետ։ Օրինակ, Մոնակոն լիովին մասն է ԵՄ մաքսային տարածքի միջոցով Ֆրանսիայի և օգտագործում է մեծ մասը ԵՄ իրավունքի նկատմամբ ԱԱՀ-ի և ակցիզների։

### Լիխտենշտայն
thumb|Եվրոպական միություն (կանաչ) և Լիխտենշտայն (նարնջագույն)
Լիխտենշտայնը մտնում է Եվրոպական տնտեսական գոտի Իսլանդիայի և Նորվեգիայի հետ միասին և, այդպիսով, սերտորեն ինտեգրված է Եվրամիության հետ։ Միաժամանակ, գտնվելով Շվեյցարիայի հետ մաքսային և արժութային միությունում, երկիրը կարող է համապատասխանաբար քննարկել ԵՄ-ին միանալու հնարավորությունը, եթե նման որոշում կայացնի Շվեյցարիան։ Օրինակ, Լիխտենշտայնը ստորագրել է Շենգենյան համաձայնագիրը՝ հետևելով Շվեյցարիային։

### Նորվեգիա
մինի|Եվրոպական միություն (կանաչ) և Նորվեգիա (նարնջագույն)
Նորվեգիայի բնակչությունը երկու անգամ ազգային հանրաքվեներում (1972 և 1994 թվականներին) մերժել է ԵՄ-ին անդամակցելու առաջարկը, երկիրը մնացել է ԵԱՍՏ-ում։

### Ռուսաստան
ԵՄ ընդլայնման համատեքստում Ռուսաստանի քննարկման հարցն արծարծվել է հետխորհրդային այլ պետությունների, այդ թվում՝ Ղազախստանի հետ միասին, որի տարածքի արևմտյան մասը գտնվում է Արևելյան Եվրոպայում։ Ռուսաստանը բազմիցս հայտարարել ցանկություն չունենալու մասին և անհնարինության անդամակցության համար, դրա դիմաց առաջարկելով իրականացնել հայեցակարգը «չորս ընդհանուր տարածքներ», որոնք ուղեկցվում են պոռթկուն քամիով «ճանապարհային քարտեզների», և որոնք նպաստում են անդրսահմանային տեղափոխումը քաղաքացիների, տնտեսական ինտեգրումը և համագործակցությունը մի շարք այլ բնագավառներում։ 2005 թվականի հոկտեմբերին Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը հայտարարեց, որ ինքը «երջանիկ կլիներ», եթե Ռուսաստանը հրավեր ստանար անդամակցել ԵՄ-ին, սակայն այդ հայտարարությունն ուղեկցվեց վերապահումով այն մասին, որ ինքը հանդես չի գա ԵՄ-ին անդամակցելու խնդրանքով։

Եվրոպական հարևանության քաղաքականության (ԵՀՔ) նախապատրաստական փուլում Ռուսաստանը պնդեց, որ ԵՀՔ-ին մասնակցելու փոխարեն ստեղծվի ԵՄ-Ռուսաստան չորս ընդհանուր տարածքներ, քանի որ վերջինիս գերիշխող դերում տեսնում էր ԵՄ-ի հետ «անհավասար» համաձայնագրին։ 2005 թվականի մայիսին ընդհանուր տարածքների շրջանակներում ընդունվեց ԵՀՔ Գործողությունների ծրագրին բովանդակությանը մոտ գործողությունների ծրագիր։ Ինչպես ԵՀՔ-ը, այնպես էլ ԵՄ-Ռուսաստան ընդհանուր տարածքներն իրականացվել են եվրոպական հարևանության և համագործակցության գործիքի միջոցով։

Բացի այդ, Ռուսաստանն ու Բելառուսը, որոնք ստորագրել են միութենական պետության ստեղծման մասին պայմանագիրը, չեն կարող սկզբունքորեն ոչ մի գործողություն սկսել ԵՄ-ին ինքնուրույն անդամագրվելու ուղղությամբ՝ չլուծելով այդ պայմանագիրը։

### Շվեյցարիա
alt=|մինի|Եվրոպական միություն (կանաչ) և Շվեյցարիա (նարնջագույն)
Սառեցված վիճակում երկար ժամանակ եղել է Շվեյցարիայի հայտը, որի անդամակցությունը դադարեցվել է հանրաքվեով։ Այդ երկիրն, այնուամենայնիվ, միացել է Շենգենյան համաձայնագրին 2007 թվականի հունվարի 1-ից։ 2011 թվականի հունվարի 1-ին երկրի նախագահ Է դարձել Միշլին Կալմի-Ռեյը, որը պաշտպանում է Շվեյցարիայի՝ Եվրամիությանն անդամակցելու գաղափարը, սակայն 2011 թվականի հունվարին նախագահի պաշտոնում իր առաջին այցի ժամանակ հաղորդել էր, որ ԵՄ-ին անդամակցությունը, ինչպես նաև ԵՄ-ի իրավունքի ավտոմատ կիրառման համակարգին անցնելը, անընդունելի են Շվեյցարիայի համար։ 2016 թվականի հունիսի 27-ին ԵՄ խորհուրդը ծանուցագիր է ստացել անդամակցության հայտը հետ կանչելու մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եվրոպական միության արտաքին հարաբերություններ