Կալիբեկ Կուանիշպաև

**Կալիբեկ Կուանիշպաև** (), ղազախ խորհրդային դերասան։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1959)։ 1925 թվականին մասնակցել է ղազախական առաջին պրոֆեսիոնալ թատրոնի (Կզըլ-Օրդա, այժմ՝ Ղազախստանի Մ. Աուեզովի անվան ակադեմիական դրամատիկական թատրոն, Ալմաթի) ստեղծմանը և մինչև կյանքի վերջն աշխատել այդ թատրոնում։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1952)։

## Կենսագրություն
Կալիբեկ Կուանիշպաևը ծնվել է 1893 թվականի ապրիլի 25-ին Սարիտաու գյուղում (ներկայում՝ Կարկարալինսկի շրջան, Կարագանդ, Ղազախստան)։ Սերել է արգինների ցեղի կարակեսեկ տոհմի բայբորյան ենթատոհմից։

Եղել է հովիվ, սևագործ բանվոր։ Նրա՝ որպես ժողովրդական սրախոս-կատակերգուի առաջին ելույթները վերաբերում են 1920-ական թվականների սկզբին, երբ նա մասնակցել է Կոյադինյան տոնավաճառին (Սեմիպալատինսկից ոչ հեռու) «թափառաշրջիկ թատերախմբի» կազմում, որում ընդգրկված էին երգիչներ, ըմբիշներ, աճպարարներ, պարողներ և այլն։

1925 թվականին Կզըլ-Օրդայում մասնակցել է առաջին պրոֆեսիանալ ղազախական թատրոնի ստեղծմանը (ներկայում՝ Ղազախստանի Մ. Աուեզովի անվան ակադեմիական դրամատիկական թատրոն)։ 1928 թվականին թատրոնի հետ միասին տեղափոխվել է Ալմա-Աթա և այնտեղ աշխատել թատերախմբում մինչև 1964 թվական։ Բեմական կյանքի քառասուն տարիների ընթացքում կատարել է ավելի քան 150 դեր։

1937 թվականից նկարահանվել է կինոյում։

Ծավալել է մանկավարժական գործունեություն։

Զբաղվել է նաև գեղարվեստական գրականությամբ, գրել է կարճ պիեսներ, սքեթչներ, հումորեսկներ, սատիրական բանաստեղծություններ ռադիոյի ու էստրադայի համար։ Թողարկել է սատիրական բանստեղծությունների երկու ժողովածուներ՝ «Түйреуіш» և «Шаншарлар»։ Հեղինակել է (Շախմետ Խուսաինովի հետ համահեղինակությամբ) «Шаншарлар» («Սրամիտները», բեմադրվել է Ղազախստանի Մ. Աուեզովի անվան ակադեմիական դրամատիկական թատրոնում 1948 թվականին) և «Ақ жаулық — көк жаулық» պիեսները։

Եղել է ՀամԿ(բ)Կ անդամ 1943 թվականից։ Ընտրվել է ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի 2-4 գումարումների պատգամավոր (1946-1958)։

Կալիբեկ Կուանիշպաևը մահացել է 1968 թվականի հունիսի 7-ին։ Թաղվել է Ալմա Աթայի Կենտրոնական գերեզմանատանը։

## Պարգևներ և կոչումներ
* Ղազախական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ
* Ղազախական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1936)
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1959)
* Ստալինյան երրորդ աստիճանի մրցանակ (1952) – Մ. Աուեզովի «Աբայ» ներկայացման մեջ *[[Աբայ Կունանբաև|Կունանբայի]]* դերը կատարելու համար
* «Պատվո նշան» շքանշան (1938)
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1945)
* Լենինի երկու շքանշան (այդ թվում՝ 1946 թվականին – թատրոնի քսանամյակի կապակցությամբ)
* Մեդալներ

## Թատերական դերեր
* 1925, 1933, 1957 – «Էնլիք-Քեբեք», Մուխթար Աուեզով – *Քեբեք*, *Քոբեյ*, *Նիսան Աբիզ*
* 1935 – «Գիշերային տարգլորումներ», Մ. Աուեզով – *Տանեկե*
* 1936 – «Ռևիզոր», Նիկոլայ Գոգոլ – *Քաղաքագլուխ*
* 1940 – «Աբայ», Մ. Աուեզով և Լեոնիդ Սոբոլև – *[[Աբայ Կունանբաև|Աբայ]]*
* 1942 – «Պատվո գվարդիա», Մ. Աուեզով և Ալժափար Աբիշև – *գեներալ Պանֆիլով*
* 1942 – «Բանաստեղծի ողբերգությունը», Գաբիթ Մուսրեպով – *Բալուան*
* 1942 – «Ալդա-Քոսե», Շահմետ Խուսաինով – *Շարոյակ*
* 1943 – «Անսանձ կնոջ սանձահարումը», Վիլյամ Շեքսպիր – *Բապտիստա*
* 1947 – «Հաղթողները», Բորիս Չիրսկով – *Վինոգրադով*
* 1949 – «Աբայ», ըստ Մ․ Աուեզովի «Աբայի ուղին» վեպի – *Կունանբայ*
* 1952 – «Ծաղկի՛ր, տափաստան», Աբդիլդա Թաջիբաև – *այգեպան Ժանաս*
* «Օթելլո», Վիլյամ Շեքսպիր – *Բրաբանցիո*

## Ֆիլմագրություն
* 1938 – «Ամանգելդի» – *Բայբոլ*
* 1940 – «Ռայխան» – *ակին*
* 1942 – «Երգ հսկայի մասին» (կարճամետրաժ)
* 1945 – «Աբայի երգերը» – *Աբայ*
* 1948 – «Ոսկե եղջյուր» – *Բերգալիև, նախարար*
* 1954 – «Պոեմ սիրո մասին» – *Ժարկին*
* 1957 – «Նրա ժամանակը կգա» – *Չինգիզ*
* 1957 – «Բոտագոզ» – *էպիզոդ*
* 1959 – «Մի անգամ գիշերը» – *Ժարաս պապ*
* 1964 – «Անմորուք խաբեբան» – *Էրալի*
* 1965 – «Իմ երազանքը» – *էպիզոդ*

## Հիշատակ
* Կալիբեկ Կուանիշպաևի անունով կոչվել է Ղազախստանի երաժշտական-դրամատիկական թատրոնն Աստանայում, ինչպես նաև փողոցներ Ալմաթիում, Կարագանդայում, Կարկարալինսկում։
* Տեղադրվել է հուշատախտակ դերասանի տանը Կարկարալինսկի շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Олидор О., «Калибек Куанышпаев», Москва, 1950.

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային թատերական մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ղազախ դերասաններ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ