Ֆրեդերիկ Դար

**Ֆրեդերիկ Չարլզ Անտուան Դար** (), ֆրանսիացի գրող` hայտնի նաև Սան-Անտոնիո գրական կեղծանվամբ։ Հայտնի լինելով որպես քրեական գեղարվեստական ​​գրականության հեղինակ և հումորիստ, նա նշանավոր էր երկու ժանրերը համատեղելու իր ունակությամբ։ Չնայած Դարը գրել է նաև լուրջ գեղարվեստական ​​գրականություն, նրա ամենահաջողված գրքերում օգտագործվել է զավեշտալի տոն։

Իր կենդանության օրոք Դարն աշխարհում ամենաշատ վաճառվող ֆրանսալեզու հեղինակն էր: Նա գրել է չորս հարյուրից ավելի վեպ, այդ թվում՝ «Սան-Անտոնիո» գրքերի շարքը, տասնյակ պիեսներ և մի քանի սցենարներ՝ իր անունով և տարբեր կեղծանուններով։ Դարը «Սան-Անտոնիո»-ն օգտագործել է և՛ որպես իր ամենահայտնի գրական կեղծանուն, և՛ որպես իր գլխավոր շարքի գլխավոր հերոսի անուն։ «Սան-Անտոնիո» գրքերն ի վերջո այնքան տարածված դարձան, որ Դարը սկսեց այդ գրական կեղծանունն օգտագործել նաև այն գրքերի համար, որոնք չէին պատկանում շարքին։

Դարն առավել հայտնի էր իր անպարկեշտ հումորով և ֆրանսերեն լեզվի, մասնավորապես՝ ֆրանսիական ժարգոնի հնարամիտ օգտագործմամբ:

## Կենսագրություն
### Վաղ կյանք
Ֆրեդերիկ Դարը ծնվել է աշխատավոր դասի ընտանիքում. նրա հայրը մետաղագործ էր, իսկ մայրն աշխատում էր հացաբուլկեղենի խանութում: Նա սկզբում մեծացել է Սեն-Շեֆում նախքան Լիոնում հաստատվելը, որտեղ նրան հիմնականում մեծացրել է տատիկը, քանի որ ծնողները ֆինանսական դժվարությունների մեջ էին, իսկ հայրն ալկոհոլիզմի դեմ էր պայքարում: Դարը ծնվել է արատավոր ուսով և ձախ ձեռքի հաշմանդամությամբ, ինչի պատճառով նա մանկուց ենթարկվել է մեկուսացման և ծաղրի: Դարի հաշմանդամությունը նրա համար ողջ կյանքի ընթացքում մնացել է անհարմարության աղբյուր, և նա անընդհատ ջանքեր է գործադրել այն թաքցնելու համար:

Դարը սկսել է պատմվածքներ գրել մանկության տարիներին՝ տատիկի խրախուսանքով։ Դպրոցական տարիներին նա սկսել է աշակերտել առևտրի ոլորտում, բայց քիչ էր հետաքրքրվում ուսմամբ և ապաստան է գտել ընթերցանության մեջ։ Նա նախապատվություն է տվել ժանրային գեղարվեստական ​​գրականությանը, մասնավորապես՝ բրիտանացի հեղինակներ Փիթեր Չեյնիի և Ջեյմս Հեդլի Չեյզի ամերիկյան ոճի կոշտ քրեական վեպերին: Նրա առաջին հրատարակված աշխատանքը կարճ պատմվածք էր՝ «Պատմող մոնոկլը» վերնագրով, որը տպագրվել է մանկական ամսագրում նրա պատանեկության տարիներին:

### Կարիերա
Դեռևս պատանեկության տարիներին Դարը հնարավորություն ունեցավ հանդիպելու լիոնցի գրող Մարսել Է. Գրանշեին, ով նրան տվեց լրագրողի իր առաջին աշխատանքը։ Դարն իր առաջին վեպը՝ «La Peuchère»-ը, հրատարակեց 1940 թվականին։ Նույն թվականին նա արժանացավ իր առաջին գրական մրցանակին՝ «Pris Lugdunum»-ին՝ իր «Monsieur Joos» գրքի համար:

Իր կարիերան առաջ մղելու համար Դարն իր ընտանիքի հետ Լիոնից մեկնեց Փարիզյան շրջան և 1948 թվականին հաստատվեց Լե Մյուրոյում։ Ապրուստ վաստակելու համար նա կատարում էր ամեն տեսակի գրավոր աշխատանքներ:

1949 թվականին Դարը գրեց «Réglez-lui son compte!» քրեական վեպը, որը կդառնար նրա «Սան Անտոնիո» շարքի առաջին հատորը։ Նա իր գլխավոր հերոսի անունը գտավ՝ պատահականորեն նայելով Միացյալ Նահանգների քարտեզին, և ի վերջո ընտրեց Տեխասում գտնվող քաղաքի անունը: Գիրքը վատ վաճառվեց, սակայն այն գնեց Արման դը Կարոն, որը ղեկավարում էր «Fleuve Noir»՝ Ֆրանսիայի ժանրային գեղարվեստական ​​​​առաջատար հրատարակչությունը: Դե Կարոն տեսավ գրքի ներուժը և պայմանագիր կնքեց Դարի հետ:

1950-ականների ընթացքում Դարի քրեական վեպերը վայելում էին աճող հաջողություն, ինչը, ի վերջո, նրան դարձրեց Ֆրանսիայի ամենատարածված հեղինակը: Դարը «Սան-Անտոնիո» անվանումը կիրառել է և՛ որպես գրական կեղծանուն, և՛ որպես իր հիմնական շարքի վերնագիր. գրքերը գրվել են առաջին դեմքով, կարծես դրանք գլխավոր հերոսի հուշագրություններն էին։ Չնայած իր կարիերայի սկզբում նա գործածել է տարբեր այլ գրական կեղծանուններ, Դարը, ի վերջո, նաև հաջողակ հեղինակ է դարձել իր իրական անվան ներքո։ Եվ՛ որպես Սան-Անտոնիո, և՛ որպես Ֆրեդերիկ Դար, նա «Fleuve Noir»-ի բեսթսելլեր հեղինակ էր՝ տարեկան գրելով մինչև հինգ գիրք: Սակայն նրա Սան Անտոնիոյի մասին գրքերը, անկասկած, նրա ամենահաջողված ստեղծագործություններն էին։ Այն փաստը, որ «Սան Անտոնիոն» և Ֆրեդերիկ Դարը նույն անձնավորությունն էին, պարզվեց միայն մի քանի տարի անց:

Դարը գրել է Սան Անտոնիոյի 175 արկածային գիրք և ինը հատուկ հատոր, որոնցից միլիոնավոր օրինակներ վաճառվել են Ֆրանսիայում: Հաշվարկվել է, որ Դարը, որի աշխատանքը ներառում է մոտ 400 վեպ, ընդհանուր առմամբ վաճառել է մոտ 250 միլիոն գիրք, չնայած այս թիվը հնարավոր չէ ստուգել: Դարը նաև գրել է ավելի քան 30 պիես, որոնցից մի քանիսը հիմնված են իր սեփական գրքերի, իսկ մյուսները՝ այլ հեղինակների ստեղծագործությունների վրա, ինչպես նաև ռադիոդրամաներ և մի քանի սցենարներ։ 1960 թվականին նա նկարահանեց *«Une gueule comme la mienne»* («Մի տղա, ինչպես ընկերը») ֆիլմը՝ հիմնված իր սեփական վեպերից մեկի վրա:

Մինչ Դարը գրում էր լուրջ քրեական գեղարվեստական ​​​​գրականություն իր անվամբ, մասնավորապես՝ 1957 թվականին արժանանալով Grand Prix de Littérature Policière մրցանակին իր «Le Bourreau pleure» («Դահիճը լաց է լինում») գրքի համար, նրա Սան Անտոնիո վեպերը հայտնի էին իրենց հումորով, որը ժամանակի ընթացքում ավելի ու ավելի շռայլ դարձավ, քանի որ շարքը վերածվեց երգիծանքի, ապա՝ ուղղակի ծաղրերգության: Շարքի գլխավոր հերոսը կոմիսար (հետախուզական վերակացու) Անտուան ​​Սան Անտոնիոն է՝ գեղեցիկ, նրբագեղ և կանացի ոստիկան, որն աշխատում էր ֆրանսիական գաղտնի ծառայությունում:

Առաջին հատորից հետո, որը պատկերում էր Սան Անտոնիոյի ոստիկանական գործունեությունը, Դարը գրեց մի քանի գիրք, որոնք տեղի էին ունենում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին և պատկերում էին նրա կերպարը որպես ֆրանսիական դիմադրության գաղտնի գործակալ։ Սակայն նա շուտով վերադարձավ դետեկտիվ պատմությունների՝ կերպարի հետպատերազմյան Ֆրանսիայում գործելով։ Շարքի մյուս գլխավոր հերոսը Սան Անտոնիոյի տեղակալ, տեսուչ Ալեքսանդր Բենուա Բերյուրիեն է՝ գեր, անքաղաքավարի և որոշ չափով անհասկանալի ոստիկան։ 7-րդ հատորում որպես շատ երկրորդական կերպար ներկայացված Բերյուրիեն աստիճանաբար վերածվեց գլխավոր հերոսի՝ ի վերջո դառնալով Սան Անտոնիոյի մշտական ​​օգնականը և շարքի կատակերգական թեթևացման հիմնական աղբյուրներից մեկը։ Սան Անտոնիոն և Բերյուրիեն պետք է կատարեն անհնարին առաքելություններ, որոնք հանձնարարվել են ֆրանսիական ոստիկանության ղեկավար «Լե Վիյո»-ին (Ծերունի), այսինքն՝ «Աշիլ»-ին։ Սերիալի այլ կրկնվող կամ կիսա-կրկնվող կերպարներից են Սան Անտոնիոյի մյուս տեղակալը՝ ծեր, հիվանդ, բայց իմաստուն տեսուչ Սեզար Պինոն, Սան Անտոնիոյի հոգատար մայրը՝ Ֆելիսին, Բերյուերի նույնքան կոպիտ կինը՝ Բերտեն, Սան Անտոնիոյի մեկ այլ տեղակալ՝ ֆրանս-աֆրիկացի դետեկտիվ Ժերեմի Բլանը, Բերյուերի չարաճճի և ավելի խելացի երիտասարդ զարմուհին՝ Մարի-Մարին (ով, ի վերջո, դուրս եկավ շարքից և տարիներ անց վերադարձավ որպես չափահաս՝ դառնալով Սան Անտոնիոյի ընկերուհին) և Սան Անտոնիոյի որդեգրված որդին՝ Տուանեն: Իր գործընկերների օգնությամբ Սան Անտոնիոն միշտ հաջողությամբ է կատարում իր առաքելությունները՝ տարբեր իրադարձություններով լի, երբեմն աբսուրդային արկածների միջոցով: Սան Անտոնիոյի վեպերը հաճախ ներառում են սիրային տեսարաններ, որոնք պատմվում են գունագեղ, անպարկեշտ ոճով:

Դարի հայտնիության գագաթնակետին՝ նրա Սան Անտոնիո շարքի յուրաքանչյուր հատորը Ֆրանսիայում վաճառվել է մոտ 600 000 օրինակով, որոնցից որոշները՝ մինչև մեկ միլիոն օրինակով: Դարն ի վերջո ընդունեց, որ «Սան-Անտոնիո» անունով ստորագրված գրքերը շատ ավելի մեծ ճանաչում էին վայելում, քան իր իրական անունով հրատարակվածները: 1979 թվականից սկսած՝ նա իր բոլոր գրքերը հրատարակել է «Սան-Անտոնիո» անվամբ, այդ թվում՝ նաև նրանք, որոնք համանուն շարքի մաս չէին կազմում: 1970-ականների վերջերից սկսած նա հրատարակել է նաև ոչ ժանրային գեղարվեստական ​​գրականություն, հումորային էսսեներ և ավելի մանրամասն վեպեր, որոնք լավ ընդունելության են արժանացել քննադատների կողմից:

## Անձնական կյանք
Դարը սկզբում ամուսնացած էր Օդետ Դեմեզոնի հետ, որի հետ ուներ երկու երեխա՝ Պատրիսը (ծնվել է 1944 թվականին), որը նույնպես գրող է դարձել և Էլիզաբեթը (1948-2011):

Դարդը խոստովանեց, որ տառապում էր դեպրեսիայով և որ գրելը նրան օգնեց հաղթահարել իր անհանգստությունները: 1965 թվականին, քանի որ նրա ամուսնությունը քայքայվում էր, և նա տառապում էր գերծանրաբեռնվածությունից, նա  ինքնասպանության փորձ կատարեց։ 1968 թվականին նա վերամուսնացավ Ֆրանսուազ դե Կարոյի՝ իր հրատարակչի դստեր հետ. նրանք ունեցան դուստր՝ Ժոզեֆինան (ծնվել է 1970 թվականին)։ Նույն թվականին նա տեղափոխվեց Շվեյցարիա: Ժոզեֆինի ծնվելուց կարճ ժամանակ անց Ֆրեդերիկն ու Ֆրանսուազը որդեգրեցին նաև 12-ամյա թունիսցի տղայի՝ Աբդելին:

1983 թվականին Դարի դուստր Ժոզեֆինան առևանգվեց փրկագին պահանջելու համար. Ժոզեֆինային ողջ գտան, ծնողների՝ փրկագինը վճարելուց հետո, և նրա առևանգողը, ի վերջո, ձերբակալվեց: Պատահականորեն, երբ նրա դուստրը առևանգվեց, Դարդն աշխատում էր մի վեպի վրա, որը վերաբերում էր առևանգմանը:

## Մահ և ժառանգություն
Դարը մահացավ 2000 թվականի հունիսի 6-ին: Սան Անտոնիոյի վերջին գիրքը, որը գրվել էր նրա որդու՝ Պատրիսի հետ, հրատարակվել է հետմահու։ Դարի մահից հետո Պատրիսը շարունակեց Սան Անտոնիոյի շարքը մինչև 2016 թվականը՝ հրատարակելով ևս 28 հատոր։ Ֆրեդերիկ Դարի աշխատությունները պահպանել են իրենց պաշտամունքը Ֆրանսիայում:

Դարի «Սան-Անտոնիո» շարքը մի քանի անգամ վերափոխվել է կոմիքսների և գեղարվեստական ​​ֆիլմերի:

Սան-Անտոնիո շարքի վրա հիմնված ֆիլմերն են Sale temps pour les mouches (1966) և Béru et ces dames (1968), երկուսի ռեժիսորն էլ Գի Լեֆրանն է և գլխավոր դերերում Ժերար Բարեյը Սան Անտոնիոյի դերում և Ժան Ռիչարդը որպես Բերյուրիեր; San-Antonio ne pense qu'à ça (1980), ռեժիսոր Ժոել Սերիան Ֆիլիպ Գաստեի հետ՝ Սան-Անտոնիոյի և Պիեռ Դորիսի՝ Բերյուրիեի դերում և Սան-Անտոնիո (2004), ռեժիսոր Ֆրեդերիկ Օբուրտեն, գլխավոր դերում Ժերար Լանվենը և Բերյուրյեի դերում Ժերար Դեպարդիեն:

Դարի մյուս աշխատանքների հիման վրա նկարահանված ֆիլմերից են՝ «Չարագործները գնում են դժոխք», 1955թվական և «Մերկ սպիտակ մեքենայում», 1958 թվական, երկուսն էլ՝ Ռոբերտ Հոսեյնի ռեժիսորությամբ, «Ծեր կինը, որը քայլում էր ծովում» (1991 թվական)՝ Լորան Հեյնեմանի ռեժիսորությամբ, ինչպես նաև «Ֆրանսերենը սրահում» (1982 թվական) և «Լեոնի մայրիկը» (1992 թվական)՝ Ժան-Պիեռ Մոկկիի ռեժիսորությամբ։

Որպես գրող՝ Դարը ճանաչված է իր լեզվական հնարամտությամբ, որը գիտական ​​վերլուծությունների առարկա է դարձել: Իր գրքերից շատերում նա օգտագործել է գունագեղ ժարգոն և բառախաղեր՝ ներառյալ իր սեփական հորինած ժարգոնային բառերը: 1993 թվականին հրատարակվել է Dictionnaire San-Antonio-ն (Սան Անտոնիոյի բառարան), որում թվարկված են նրա կողմից հորինված 15,000 բառեր:

## Գրքեր
Դարի գրքերը, այդ թվում՝ «Սան-Անտոնիոյի արկածները», թարգմանվել են 35 տարբեր լեզուներով՝ այդ թվում՝ իտալերեն, ռումիներեն և ռուսերեն։ Մի քանիսը թարգմանվել են անգլերեն՝

* *Tough Justice (Messieurs les hommes)*, by Cyril Buhler, Sphere Books, London, 1967; Duckworth, London, 1969; Norton, New York, 1969; Paperback Library  63-287, New York
* *Stone Dead (C'est mort et ça ne sait pas)*, by Cyril Buhler, 1969, Paperback Library 63-283, New York, 1970
* *Thugs And Bottles (Du brut pour les brutes)*, by Cyril Buhler, Sphere Books, London, 1969; Paperback Library 63-306, New York, 1970
* *The Strangler (La fin des haricots)*, by Cyril Buhler, 1968, Sphere Books, London, 1969; Paperback Library  63-326, New York, 1970
* *Knights Of Arabia (Bérurier au sérail)*, by Cyril Buhler, Duckworth, London, 1969; Paperback Library 63-341, New York, 1970
* *From A To Z* (De "A" jusqu'à "Z"), by Hugh Campbell, Duckworth, 1970,  (9780715604106); Paperback Library 63-352, 1970
* *Crook's Hill*, Paperback Library 63-342, New York
* *The Sub Killers (La rate au court bouillon)*, by Cyril Buhler, Michael Joseph, 1971,  (9780718108687)
* *Alien Archipelago (L'archipel des malotrus)*, by Hugh Campbell, Michael Joseph, London, 1971,  (9780718108694)

«Պուշկին» հրատարակչությունը 1950-1960-ական թվականներին հրատարակել է Դարի մի շարք վեպեր, որոնք գրվել են իր անունով՝

* *The Wicked Go to Hell (Les salauds vont en enfer)*, 2016;
* *Bird in a Cage (Le monte-charge)*, 2016;
* *Crush (Les Scélérats)*, 2016;
* *The Executioner Weeps (Le bourreau pleure)*, 2017;
* *The King of Fools (La pelouse)*, 2017;
* *The Gravediggers' Bread (Le Pain des fossoyeurs)*, 2018;

## Գրականություն
* Dominique Jeannerod, *San-Antonio et son double*,  PUF, Paris, 2010
* Raymond Milési, *San-Antonio premier flic de France*,  DLM, Paris, 1996
* Philippe Rose,  Frédéric Pelloud, and Serge Le Doran, *Dictionnaire San-Antonio*, Fleuve Noir, Paris, 1993
* François Rivière, *Frédéric Dard ou la vie privée de San-Antonio*, Fleuve Noir, Paris 2010
* Françoise Rullier-Theuret, *Faut pas pisser sur les vieilles recettes: San-Antonio ou la fascination pour le genre Romanesque*, Bruylant-Academia, Bruxelles, 2008

## Ծանոթագրություն

## Արտաքին հղումներ
* 
* Frédéric Dard in Encyclopædia Britannica Online
* Analysis of the ''San-Antonio'' crime novels
* Website dedicated to the works of Frédérid Dard (in French)

Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Շվեյցարիայում մահացածներ
Կատեգորիա:Սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիա
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացիներ