Զբիգնև Լիբերա

**Զբիգնև Ստանիսլավ Լիբերա** (; 7 июля 1959 года), Լեհ նկարիչ,տեղադրումների և տեսա-տեղադրումների հեղինակ, Լուսանկարիչ և կատարող, գեղարվեստական օբյեկտների ստեղծող։

## Կենսագրություն
1979 թվականից սովորել է Նիկոլայ Կոպեռնիկի անվան համալսարանի մանկավարժական ֆակուլտետում՝ Թորունում: Նա թողել է ուսումը առաջին տարվանից հետո, այնուհետև համագործակցել է Լոձի «Strych» արվեստի ընկերության հետ: 1980-ականների սկզբին նա միացել է «Համերաշխություն» շարժմանը, որի համար տպագրել է թռուցիկներ, իսկ 1981 թվականին, ռազմական դրություն հայտարարելուց հետո, նաև թռուցիկներ և պաստառներ՝ ընդդեմ Կատովիցեի «Վուեկ» հանքում ապստամբության ճնշման:

Նրա առաջին ցուցահանդեսը տեղի է ունեցել 1982 թվականի գարնանը: Օգոստոսին նա ձերբակալվել է անվտանգության ծառայության կողմից՝ ընդհատակյա մամուլի տպագրության մեղադրանքով: Դատապարտվել է Լոձի ռազմական դատարանի կողմից. 1,5 տարի անցկացրել է Լոձի և Խրուբեշովի բանտերում: Այս ժամանակը հիմնարար էր Լիբերայի ստեղծագործական անհատականության ձևավորման համար: Համաներումից հետո արվեստագետը սկսել է համագործակցել Լոձի «Kultura Zrzuty» արվեստային միջավայրի հետ, եղել է համախմբագիր: Զբիգնև Լիբերայի արվեստային խոսքի զարգացման վրա լուրջ ազդեցություն են ունեցել Սոֆիա Կուլիկը, Յան Սվիձինսկին, Անաստազի և Անջեյ Պարտումը: 2008-2009 թվականներին աշխատել է Պրահայի Կերպարվեստի ակադեմիայում որպես պրոֆեսոր: «Raster» պատկերասրահի հետ համագործակցում է։

## Ստեղծագործություն
Զբիգնև Լիբերան քննադատական արվեստի ճանաչված առաջնորդ և նախաձեռնող է,այսպես կոչված մարմնի արվեստի և քվիր էսթետիկայի, որը նա ներմուծեց 1980-ականների վերջին իր լուսանկարչական ինքնանկարներում։ Իր աշխատանքներում նա վերլուծում և քննադատում է ընդունված կոնվենցիաները, զանգվածային մշակույթը, դաստիարակության ավանդական մոդելները։ Հետազոտում է դաստիարակության մեթոդների և մարմնականության առկա ընկալման միջև կապը՝ ստեղծելով, ի թիվս այլոց, մակաբրային խաղալիքներ։ Բարձրացնում է ԶԼՄ-ներում պատկերների մանիպուլյացիայի հարցը։ Նրա ստեղծագործության գլխավոր նպատակը մնում է, առաջին հերթին, սեփական փորձը՝ իրականության հետ վեճերը։

Նրա ամենահայտնի աշխատանքներից մեկը 1996 թվականին ստեղծված Լեգո։ Համակենտրոնացման ճամբար նախագիծն է։

### Նկարչի այլ նախագծերը
* *Ի՞նչ է անում կապնորդը*։ 2005-ը Դարեկ Ֆոքսի համահեղինակած գիրքն է, որը վերաբերում է Վարշավայի ապստամբությանը, սակայն նրա նպատակը պատմական պատմություն չէ։ Նկարիչները հետաքրքրված են, թե ինչպես են պատմական իրադարձությունները գործում կոլեկտիվ հիշողության մեջ, ինչպես են վերարտադրվում ժամանակակից ԶԼՄ-ների կողմից, ինչպիսի բնույթի են ենթարկվում և ինչպիսի կարծրատիպեր են ներառում։ Գրքում ավելացվել են լուսանկարների պատճեններ, որտեղ 1950-1960-ականների սահմանագծին կինոաստղերը պատկերված են պատերազմական ավերածությունների ֆոնին։ Սա հերթական փորձն է՝ ցույց տալու տրավմատիկ զգացմունքները արհեստական, դրական սցենարում։ Պոզիտիվներ, 2002-2003 - լուսանկարների շարք է, որը ցույց է տալիս ողբերգական իրադարձություններ՝ պատերազմ, համակենտրոնացման ճամբար, զինվորների դիակներ։ Նախագիծն ունի հոգեթերապևտիկ փորձի բնույթ, նկարիչը փնտրում է մեթոդներ, թե ինչպես հաղթահարել տրավմատիկ փորձը։
* Վարպետներ, 2003 - շարք, որն առաջացել է որպես արվեստագետի բողոք՝ 1997 թվականին Վենետիկի բիենալեում իր աշխատանքներից մեկը (Լեգո։ Համակենտրոնացման ճամբար) ցուցադրելու մերժման դեմ: Լեհական ցուցահանդեսի համադրող Յան Ստանիսլավ Վոյցեխովսկին որոշեց, որ այս աշխատանքը կհանգեցնի միջազգային սկանդալի և բացասաբար կանդրադառնա լեհ-հրեական հարաբերությունների վրա: Դրանից հետո Լիբերան որոշեց իր ոչ մի աշխատանք չցուցադրել բիենալեում:
* Ուղղման սարքեր, 1989 - արվեստի գործերի առարկաների շարք, որոնք ենթադրում են ծաղր «արևմտյան» ապրանքների հանդեպ, որոնք ուղղված են մարմնի չափազանց գեղագիտացմանը և հայտնվել են լեհական շուկայում կոմունիզմի անկումից հետո: Այսպես առաջացան «Կարող ես սափրել պապիկին» (Możesz ogolić dzidziusia)՝ որպես սուպեր-խաղալիք-տիկնիկի ձև, որի մազոտ ոտքերը կարելի է սափրել, և «Universal Penis Expander»՝ սպորտային գործիքի տեսքով սարք՝ պենիսի երկարացման համար: Ուղղման սարքերը Լիբերային բերեցին ճանաչում և նպաստեցին արվեստագետի հրավիրմանը 1997 թվականի Վենետիկի բիենալեին, սակայն լեհական ցուցահանդեսի ղեկավարության հետ սկանդալի պատճառով նա չմասնակցեց դրան:
* Ինչպես վարժեցնել աղջիկներին, 1987 - ֆիլմը ցույց է տալիս 4-ամյա աղջնակի, որին սովորեցնում է ավագ կինը։ Ֆիլմը բարձրացնում է հասարակության կողմից կարծրատիպերի պարտադրման թեման։ Ֆիլմը դարձավ հայտնի 1990-ական թվականների երկրորդ կեսին ամերիկացի ֆեմինիստների ելույթներից հետո։
* *Ինտիմ արարողությունները*, 1984 - ֆիլմ, որտեղ Լիբերան հանդես է գալիս որպես իր սեփական տատիկի՝ Ռեգինա Գ.-ի խնամակալ, ով արդեն հիվանդ լինելով, կապ չուներ շրջակա իրականության հետ: Նկարիչը բարձրացնում է մարմնի առարկայացման խնդիրը, հատում է ինտիմության սահմանները, հանդիսատեսի մոտ անհարմարության զգացում է առաջացնում, սակայն սա նաև իրականության, ծերության և մահվան հաստատման փորձ է:

## Պարգևներ
2006 — TVP Kultura մրցանակ «Ի՞նչ է անում կապավորը» գրքի համար (համահեղինակ՝ Դարեկ Ֆոքս)

## Լիբերայի աշխատանքները աշխարհի գեղարվեստական հավաքածուներում
* Ուժազդովսկի պալատը Վարշավայում
* «Zachęta» Ազգային արվեստի պատկերասրահը Վարշավայում
* Լեոն Վիչուլկովսկու անվան թանգարանը Բիդգոշչում
* Արվեստի թանգարանը Լոձում
* Հրեական թանգարանը (Jewish Museum) Նյու Յորքում
* Պատմության տունը (Haus der Geschichte) Բոննում

## Մատենագիտություն
* *Zbigniew Libera*, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa, 1992
* *Zbigniew Libera. Atlasy fotograficzne i inne wydawnictwa. W samym centrum uwagi. Część 2 / Zbigniew Libera. Photographic Atlases and Other Publications. At The Very Centre of Attention. Part 2*, Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa, 2006
* *Manipulacje. O ekonomii kłamstwa. / Manipulations. On economies of Deceit*, Centrum Sztuki Współczesnej Łaźnia, Gdańsk 2007

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Збигнев Либера: «Творить новое&#x20;— это повторять». Интервью Алексея Радинского
* Биография Збигнева Либеры на сайте Культура.pl (пол.)
* Интервью Збигнева Либеры сайта «kulturanatychmiastowa.pl»(пол.)
* Збигнев Либера: «Общество ошибочное». Интервью Бартоша Юзефяка (пол.)
* Презентация «Збигнев Либера. Труда 1982—2008 годов» («Открытый архив»)
* «Двойная игра» — польско-украинский проект в рамках ARSENALE 2012
* Переписка Алексея Радинского и Збигнева Либеры на страницах журнала «5,6»
 
Կատեգորիա:Լեհ նկարիչներ