Հալևորուկ

**Հալևորուկ** (), ալևորուկ, խաչախոտ, աստղածաղկազգիների (բարդածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա, երկամյա և բազմամյա խոտաբույսերի, լիանների (երբեմն՝ երկար փայտային ցողունով), թփերի, թփուտների, ցածր ծառերի ցեղ։ Հայտնի է ավելի քան 1500 (այլ տվյալներով՝ 3000)։

Տերևները՝ երկակի կամ եռակի փետրաձև կտրտված, հաճախ՝ թավոտ, ծաղիկները՝ դեղին, նարնջագույն, մանուշակագույն՝ խմբված զամբյուղներում։ Հայաստանում աճում է 12 տեսակ, որոնք հանդիպում են ամենուրեք, հիմնականում՝ լեռնային տափաստաններում, անտառներում, մարգագետիններում։ Կան էնդեմիկ (Լիպսկու, Սոսնովսկու ևն) տեսակներ։ Գետային հալևորուկը սառցադաշտային դարաշրջանի ռելիկտ է, պահպանվել է միայն Սևանի ավազանի բարձրլեռնային ճահճուտներում։ Գարնանային, փոքրաշաքիլ և այլ հալևորուկները ցանքատարածությունների մոլախոտեր են։ Ունեն նաև գեղազարդիչ նշանակություն։ *Senecio patyphylloides*-ը և *Senecio fluviatilis*-ը գրանցված են Հայաստանի կարմիր գրքում։

## Անվանում
մինի|ձախից|''Senecio vernalis''։ Բուսաբանական նկարազարդումը. «''Deutschlands Flora in Abbildungen''» գրքի
(1796)
Անվանումը այլ լեզուներով.;
;
;
;
;
;
;
;
;
;
;
;
;
.

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունի բարձրությունը 10-100 սմ է։ Տերևները փետրաձև-բլթակավոր են կամ ամբողջական, հաճախ՝ թավոտ։ Ծաղկազամբյուղները ողկուզանման,
հովանոցանման, վահանանման կամ հուրանանման ծաղկաբույլերում են, ծաղիկները՝ դեղին, նարնջագույն, ծիրանագույն կամ մանուշակագույն։
Ծաղկում է մայիս-օգոստոսին։ Պտուղը փուփուլավոր սերմիկ է։ Մեղրատու է և ներկատու։

## Քիմիական կազմ
Հալևորուկ տափակատերևը (*Տ. platyphylloides*) դեղաբույս է. պարունակում է ալկալոիդներ (տերևները՝ 0,49-3,5 %, ցողունները՝ 0,2-1,2%, կոճղարմատները՝ 2-4%, կոկոնները՝ ավելի քան 5 %, ծաղիկները՝ մինչև 3 %, սերմերը՝ մինչև 5 %), որոնց մեջ առավել կարևոր են պլատիֆիլինը, նեոպլատիֆիլինը, սենեցիֆիլինը, սառացինը։

## Տարածում
Տարածված է բոլոր մարզերում, լեռնատափաստաններում, անտառներում, մարգագետիններում։ Աճում է գետափերին, թփուտներում, քարքարոտ լանջերին, աղբոտ վայրերում։

## Հալևորուկը Հայաստանում
մինի
Հայաստանում՝ 15 տեսակ՝
*Հալևորուկ գարնանային (*S. vernalis*),
*Հալևորուկ խաւոուտիկատերեվ (*Տ. taraxacifolius*), 
*Հալևորուկ կովկասյան (*S. caucasigenus*), 
*Հալևորուկ ճարճրուկատերեվ (*S. erucifolius*) և այլն։
*Հալևորուկ Լիպսկու (*S.lipskyi*),
*Հալևորուկ Սոսնովսկու (*Տ. sosnovskyi*) և այլն ու սառցադաշտային դարաշրջանի մնացորդ Հալևորուկ գետային (*Տ. fluviatilis*, պահպանվել է միայն Սևանի ավազանի բարձրլեռնային ճահճուտներում) տեսակները բնաշխարհիկներ են։

## Նշանակություն
Պատրաստուկներն օգտագործում են ստամոքսի և 12-մատնյա աղիքի խոցային հիվանդության, հաստ աղիքի, լեղապարկի բորբոքումների, լյարդային ու երիկամային խիթերի և այլ դեպքերում։ Որոշ տեսակներ մոլախոտեր են (գարնանային, փոքրաշաքիլ Հալևորուկներ և այլն)։

## Գրականություն
* *[[Кирпичников М. Э.]]* Семейство сложноцветные, или астровые (Asteraceae, или Compositae) // Жизнь растений. В 6-ти т. Т. 5. Ч. 2. Цветковые растения / Под ред. А. Л. Тахтаджяна. — М.։ Просвещение, 1981. — С. 462—476.
* Ботаника. Энциклопедия «Все растения мира»։ Пер. с англ. (ред. Григорьев Д. и др.) — Könemann, 2006 (русское издание). — С. 836—837. — ISBN 3-8331-1621-8.
* Иллюстрированный определитель растений Ленинградской области / Под ред. А. Л. Буданцева и Г. П. Яковлева. — М.։ Товарищество научных изданий КМК, 2006. — С. 526—527, 542—546. — ISBN 5-87317-260-9.
* *Вермейлен, Нико*. Полезные травы. Иллюстрированная энциклопедия։ Пер. с англ. — М.։ Лабиринт Пресс, 2002. — С. 272. — ISBN 5-9287-0244-2

## Արտաքին հղումներ
* ''Крестовник (Senecio)'' на сайте eFloras
* Список видов рода ''Крестовник'' на сайте Эдинбургского королевского ботанического сада
* Die österreichischen Arten mit Links zu Steckbriefen der Arten. 
* Greiskraut, die gelbe Gefahr?

Կատեգորիա:Հայաստանի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կատեգորիա:Աստղածաղկազգիներ