Զբոսաշրջությունը Բոսնիա և Հերցեգովինայում

**Զբոսաշրջությունը Բոսնիա և Հերցեգովինայում** արագ զարգացող ոլորտ է, որը կարևոր դեր է խաղում երկրի տնտեսության մեջ։

Բացի Սարաևոյի և Մոստարի մի շարք տեսարժան վայրերից և տեսարժան վայրերից, որոնք երկրի հիմնական զբոսաշրջային ուղղություններն են, Բոսնիա և Հերցեգովինան վերականգնում է իր հեղինակությունը որպես գերազանց լեռնադահուկային վայր՝ իր օլիմպիական լեռնադահուկային հանգստավայրերով, ինչպիսիք են Յահորինան, Բյելաշնիցան և Իգմանը։

Զբոսաշրջային բիզնես միջավայրը անընդհատ զարգանում է՝ ավելի ակտիվ զբոսաշրջության խթանման համակարգով։ 2019 թվականին Բոսնիա և Հերցեգովինա է այցելել 1.990.451 զբոսաշրջիկ, ինչը 23,6%-ով ավելի է, և հյուրանոցներում գիշերակացը կազմել է 4.100.401, ինչը 22,6%-ով ավելի է նախորդ տարվա համեմատ։ Բացի այդ, զբոսաշրջիկների 74,4%-ը (1,48 միլիոն) եղել են արտասահմանյան երկրներից։

## Տնտեսություն և զբոսաշրջություն
Զբոսաշրջությունը դառնում է Բոսնիայի տնտեսության մեծ ներդրող։ Արդյունքում, Բոսնիա և Հերցեգովինան այժմ ունի լայն զբոսաշրջային արդյունաբերություն և արագ զարգացող ծառայությունների ոլորտ՝ զբոսաշրջիկների ժամանման տարեկան ուժեղ աճի շնորհիվ։ Երկիրը նաև օգուտ է քաղում ամառային և ձմեռային ուղղություն լինելուց՝ ամբողջ տարվա ընթացքում զբոսաշրջության շարունակականությամբ։

Լինելով հիմնականում լեռնային երկիր՝ Բոսնիա-Հերցեգովինան ապահովում է Եվրոպայի ամենաարժեքավոր լեռնադահուկային արձակուրդներից մի քանիսը: 2012 թվականի մարտին Սարաևոն հաղթեց Foxnomad ճանապարհորդական բլոգի «Այցելելու լավագույն քաղաք» մրցույթում՝ գերազանցելով աշխարհի ավելի քան հարյուր քաղաքների։

Վիսոկո քաղաքը զբոսաշրջիկների հոսքի զարմանալի աճ է գրանցել Բոսնիայի բուրգերի ենթադրյալ հայտնաբերման պատճառով՝ 2006 թվականի հունիսի առաջին շաբաթավերջին ներգրավելով ավելի քան 10,000 զբոսաշրջիկի։

Մեջուգորյեն դարձել է կաթոլիկների (և այլ հավատքների մարդկանց) համար աշխարհի ամենատարածված ուխտագնացության վայրերից մեկը և վերածվել է Եվրոպայի երրորդ ամենակարևոր կրոնական վայրի, որտեղ ամեն տարի այցելում է ավելի քան 1 միլիոն մարդ։ Հաշվարկվել է, որ 1981 թվականին ենթադրյալ երևումների սկսվելուց ի վեր Մեջուգորյե է եկել 30 միլիոն ուխտավոր։

Ադրիատիկի ափին գտնվող Նեումն ունի զառիթափ բլուրներ, ավազոտ լողափեր և մի քանի խոշոր տուրիստական ​​հյուրանոցներ: Գները սովորաբար ավելի ցածր են, քան հարևան Խորվաթիայում, ինչը այն դարձնում է գնորդների շրջանում հայտնի: Զբոսաշրջությունը և դրա բերած առևտուրը տարածքի տնտեսության հիմնական նպաստող գործոնն են: Նեումում զբոսաշրջությունը հիմնականում ակտիվ է ափամերձ շրջանում: Նեումի հետևում գտնվող ներքին տարածքը հարուստ հնագիտական ​​պատմություն և անմշակ վայր ունի և սկսում է զարգացնել գյուղատնտեսական տուրիզմը:

Բոսնիայում արձակուրդները հայտնի են դարձել Արևելյան Արաբիայից եկած Պարսից ծոցի արաբների շրջանում։

## Ձմեռային սպորտաձևեր

1984 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղերի ժամանակ Բյելաշնիցայի, Յահորինայի և Իգմանի լեռները հյուրընկալել են դահուկային մրցումները: Սրանք Բոսնիա և Հերցեգովինայի ամենաշատ այցելվող լեռնադահուկային լեռներն են։

Յահորինայի լեռնադահուկային հանգստավայրը կանանց լեռնադահուկային մրցումների վայրն էր: Տղամարդկանց լեռնադահուկային մրցումները անցկացվել են Բյելաշնիցայում: Իգմանում Մալո Պոլիե տարածքը հյուրընկալել է Սկանդինավյան կոմբինացված մրցումների դահուկային ցատկերի և դահուկային ցատկերի մասերը: Միևնույն ժամանակ, Վելիկո Պոլյեն հյուրընկալել է Սկանդինավյան կոմբինացված մրցումների բիաթլոնը, դահուկային սպորտը և դահուկային սպորտի դահուկային մասերը։

Սարաևոյում 2019 թվականին անցկացվել է Եվրոպական երիտասարդական օլիմպիական ձմեռային փառատոնը, և դրա շնորհիվ ներդրումներ են կատարվել ժամանակակից դահուկային վերելակների և բարձր չափանիշների կացարանների կառուցման համար, հատկապես Բյելաշնիցայում և Յահորինայում:

Վլաշիչ լեռը նաև դարձել է ձմեռային զբոսաշրջության խոշոր կենտրոն՝ դահուկային սպորտի, սնոուբորդինգի և այլ ձմեռային սպորտաձևերի համար իր գերազանց հարմարությունների շնորհիվ: Այն նաև ամառային և էկոզբոսաշրջության վայր է՝ բազմաթիվ լեռնագնացության արահետներով և անխաթար վայրի տարածքներով։

Վերջին տարիներին լեռը և Կոզարա ազգային պարկը դարձել են նաև դահուկավազքի և լեռնագնացության զբոսաշրջային վայր։

## Շրջաններ և քաղաքներ
Բոսնիա և Հերցեգովինան հայտնի է իր խառը ճարտարապետության տարբեր մշակութային վայրերով՝ հռոմեական, միջնադարյան, օսմանյան և ավստրո-հունգարական ազդեցություններով։

### Սարաևո

Մայրաքաղաք Սարաևոն հայտնի է իր ավանդական կրոնական բազմազանությամբ, որտեղ դարեր շարունակ համակեցության մեջ են ապրել իսլամի, ուղղափառության, կաթոլիկության և հուդայականության հետևորդները։ Կրոնական բազմազանության այս երկար և հարուստ պատմության շնորհիվ Սարաևոն հաճախ անվանվել է «Եվրոպայի Երուսաղեմ»։

Սարաևոն ունի զբոսաշրջային արդյունաբերություն և Lonely Planet-ի կողմից 2006 թվականին անվանվել է աշխարհի 50 լավագույն քաղաքներից մեկը։ 2009 թվականի դեկտեմբերին Սարաևոն ընդգրկվեց 2010 թվականին այցելելու լավագույն տասը քաղաքների շարքում։

Սպորտային տուրիզմը օգտագործում է 1984 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղերի ժառանգական հարմարությունները, մասնավորապես՝ Բյելաշնիցայի, Իգմանի, Յահորինայի, Տրեբևիչի և Տրեսկավիցայի մոտակա լեռնադահուկային հարմարությունները։ Սարաևոյի 600-ամյա պատմությունը, որը ազդվել է ինչպես արևմտյան, այնպես էլ արևելյան կայսրություններից, նույնպես ուժեղ զբոսաշրջային գրավչություն է։ Սարաևոն դարեր շարունակ հյուրընկալել է ճանապարհորդներին, քանի որ այն կարևոր առևտրային կենտրոն էր Օսմանյան և Ավստրո-Հունգարական կայսրությունների ժամանակ։ Սարաևոյում հայտնի վայրերի օրինակներից են Վրելո Բոսնե այգին՝ հռոմեական ջերմային աղբյուրներով, Սարաևոյի տաճարը, Գազի Հուսրև-բեկի մզկիթը և Սարաևոյի հին քաղաքը՝ Բաշչարշիան։ Սարաևոյում տուրիզմը հիմնականում կենտրոնացած է պատմական, կրոնական և մշակութային ասպեկտների վրա։

Քաղաքը հարուստ է թանգարաններով, այդ թվում՝ Սարաևոյի թանգարանը, Արս Աևի ժամանակակից արվեստի թանգարանը, Բոսնիա և Հերցեգովինայի պատմական թանգարանը, Բոսնիա և Հերցեգովինայի գրականության և թատերական արվեստի թանգարանը, ինչպես նաև Բոսնիա և Հերցեգովինայի ազգային թանգարանը (հիմնադրված 1888 թվականին), որտեղ գտնվում է Սարաևոյի Հագադան՝ լուսավորված ձեռագիրը և աշխարհի ամենահին սեֆարդյան հրեական փաստաթուղթը, որը հրատարակվել է Բարսելոնայում մոտ 1350 թվականին և պարունակում է ավանդական հրեական Հագադան։

Քաղաքը նաև հյուրընկալում է Բոսնիա և Հերցեգովինայի ազգային թատրոնը, որը հիմնադրվել է 1919 թվականին, ինչպես նաև Սարաևոյի երիտասարդական թատրոնը։ Այլ մշակութային հաստատություններից են Սարաևոյի մշակույթի կենտրոնը, Սարաևոյի քաղաքային գրադարանը, Բոսնիա և Հերցեգովինայի արվեստի պատկերասրահը և Բոսնիայի ինստիտուտը՝ մասնավոր գրադարան և արվեստի հավաքածու, որը կենտրոնացած է բոսնիական պատմության վրա։

Սարաևոյի կինոփառատոնը, որը հիմնադրվել է 1995 թվականին, դարձել է Բալկանների առաջատար կինոփառատոնը։ Սարաևոյի ձմեռային փառատոնը, Սարաևոյի ջազ փառատոնը և Սարաևոյի միջազգային երաժշտական ​​փառատոնը հայտնի են, ինչպես նաև «Բաշչարշիայի գիշերներ» փառատոնը՝ տեղական մշակույթի, երաժշտության և պարի մեկամսյա ցուցադրություն։

Սարաևոյի կինոփառատոնը անցկացվել է Ազգային թատրոնում, ցուցադրություններով՝ «Մետալակ» բացօթյա թատրոնում և Բոսնիական մշակութային կենտրոնում, որոնք բոլորը գտնվում են Սարաևոյի կենտրոնում, և հյուրընկալել են բազմաթիվ համաշխարհային ճանաչում ունեցող դերասանների, ռեժիսորների և երաժիշտների։

Սարաևոյի կինոփառատոնի առաջին մարմնացումը անցկացվել է դեռևս պատերազմող Սարաևոյում 1995 թվականին, և այժմ այն ​​դարձել է Հարավարևելյան Եվրոպայի ամենամեծ և ամենակարևոր փառատոնը։ Փառատոնի ընթացքում անցկացվում է նաև տաղանդների կամպուս, որտեղ բազմաթիվ համաշխարհային ճանաչում ունեցող դասախոսներ ելույթ են ունենում համաշխարհային կինեմատոգրաֆիայի անունից և սեմինարներ են անցկացնում Հարավարևելյան Եվրոպայի կինոուսանողների համար։

Սարաևոյի ջազ փառատոնը տեղի է ունենում Բոսնիական մշակութային կենտրոնում (հայտնի է որպես «Գլխավոր բեմ»), որը գտնվում է ՍՖՖ-ից մի փոքր ներքև, Սարաևոյի երիտասարդական բեմի թատրոնում (հայտնի է որպես «Տարօրինակ մրգերի բեմ»), Դոմ Վոյսկե Ֆեդերացիյեում (հայտնի է որպես «Մենակատար բեմ») և ԿԴԱ-ում (հայտնի է որպես «Գրուվ բեմ»)։

### Կենտրոնական Բոսնիա
Վիսոկոն զբոսաշրջիկների հետաքրքրությունը գրավեց այն բանից հետո, երբ Սեմիր Օսմանագիչը հայտարարեց այդ քաղաքում բուրգերի գոյության մասին, կեղծ գիտական ​​տեսություն, որը հերքվել է գիտնականների կողմից։ Հետագայում նա անցում կատարեց դեպի զբոսաշրջություն և Ռավնե այգու թունելների ենթադրյալ բուժիչ կողմը։ Վիսոկոն ամեն տարի տասնյակ հազարավոր զբոսաշրջիկների տունն է 2006 թվականից, երբ այդ պնդումները հնչեցին։ Սերբ թենիսիստ Նովակ Ջոկովիչի կողմից այգու և Վիսոչիցա բլուր բազմիցս այցելությունները մեծապես խթանեցին զբոսաշրջությունը տարածքի համար, քանի որ նա այգին անվանեց «երկրի վրա դրախտ»։ Այլ նշանակալի այցելուների թվում են Վլադե Դիվացը, Յուսուֆ Նուրկիչը, Ամել Տուկան, Դամիր Ջումհուրը, Միրզա Տելետովիչը, փոփ երգիչ Գորան Կարանը, որը նաև իր երգի տեսահոլովակ է նկարահանել այգում, Բոսնիայի ազգային հավաքականի անդամ Բրանկո Ջուրիչը և ուրիշներ։ Օսմանագիչը նաև պնդեց, որ 2020 թվականին այգի է այցելել մոտ 92.000 այցելու։

### Մոստար և Հերցեգովինա

Մոստարը Բոսնիա և Հերցեգովինայի կարևոր զբոսաշրջային վայր է: Մոստարի միջազգային օդանավակայանը սպասարկում է քաղաքը, ինչպես նաև երկաթուղային և ավտոբուսային կայարանները, որոնք այն կապում են մի շարք ազգային և միջազգային ուղղությունների հետ: Մոստարի հին քաղաքը կարևոր զբոսաշրջային վայր է, որի ամենաճանաչելի առանձնահատկությունը Ստարի Մոստն է:

Մոստարի պարտիզանական հուշահամալիր գերեզմանատունը, որը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հուշարձան է, քաղաքի մեկ այլ կարևոր խորհրդանիշ է և նախագծվել է ճարտարապետ Բոգդան Բոգդանովիչի կողմից: Դրա սրբազան որակը կայանում է բնության (ջուր և կանաչ) միասնության մեջ՝ դիզայների ճարտարապետական ​​արտահայտությամբ. հուշարձանը 2006 թվականին ընդգրկվել է ազգային հուշարձանների ցանկում։

«Ռոնդո» առևտրի կենտրոնը, «Բիոսֆերա առևտրի կենտրոնը» և «Մեպաս առևտրի կենտրոնը» քաղաքի նոր տեսարժան վայրերից են: Մոտակայքում է նաև Մեջուգորյեի կաթոլիկ ուխտատեղին, ինչպես նաև Բլագաժի Թեքիյա Դերվիշի վանքը, 13-րդ դարի Պոչիտելջ քաղաքը, Կրավիցա ջրվեժը, Նեումի ծովափնյա քաղաքը, Ստոլացը՝ իր հայտնի Ստեչակի դամբարանադաշտով և հին հունական Դաորսոն քաղաքի մնացորդները: Մոտակա վայրերի թվում են նաև Հուտովո Բլատո անունով բնության պարկը, Բորաչկո լիճը, ինչպես նաև Վյետրենիցա քարանձավը՝ Բոսնիա և Հերցեգովինայի ամենամեծ և ամենակարևոր քարանձավը։

Պոչիտելի պատմական վայրը գտնվում է Ներետվա գետի ձախ ափին՝ Մոստարից Մետկովիչ գլխավոր ճանապարհի վրա, և գտնվում է Մոստարից հարավ: Միջնադարում Պոչիտելը համարվում էր Դուբրավա ժուպայի (շրջան) վարչական կենտրոնը և կառավարման կենտրոնը, մինչդեռ նրա արևմտյան կետը նրան տալիս էր մեծ ռազմավարական նշանակություն: Ենթադրվում է, որ ամրացված քաղաքը և դրա ուղեկցող բնակավայրերը կառուցվել են Բոսնիայի թագավոր Ստյեպան Տվրտկո I-ի կողմից 1383 թվականին: Պոչիտելյ պարսպապատ քաղաքը զարգացել է 16-րդից 18-րդ դարերի ընթացքում: Ճարտարապետական ​​առումով քաղաքի քարե կառուցված մասերը ամրացված համալիր են, որտեղ ակնհայտ են զարգացման երկու փուլեր՝ միջնադարյան և օսմանյան։

Բլագայը գտնվում է Բունա գետի ակունքի մոտ և պատմական թեքեի (թեքիջա կամ Դերվիշի վանք) մոտ: Բլագայ թեքիան կառուցվել է մոտ 1520 թվականին՝ օսմանյան ճարտարապետության և միջերկրածովյան ոճի տարրերով և համարվում է ազգային հուշարձան: Բունա գետի (Վրելո Բունե) ակունքը ուժեղ կարստային աղբյուր է: Բունան հոսում է դեպի արևմուտք մոտավորապես 9 կիլոմետր և միանում է Ներետվա գետին Բունա գյուղի մոտ: Բլագայից վերև գտնվող բլրի վրա գտնվող Հին Բլագայ ամրոցի (Ստյեպան գրադ) պատմական վայրը Հերցեգովինայի ազնվական Ստյեպան Վուկչիչի նստավայրն էր և Բոսնիայի թագուհի Կատարինա Կոսաչա-Կոտրոմանիչի ծննդավայրը: Բլագայ Թեքքեի (սուֆիական վանք) ճարտարապետական ​​​​համալիրը գտնվում է Բունա գետի ակունքների մոտ, Բլագայի կենտրոնից ոչ հեռու: Մուսաֆիրհանան (հյուրատուն) և թուրբեն (դամբարան) թաքնված են բնական միջավայրի մեջ՝ կազմելով մեկ ամբողջություն ժայռերի, Բունա գետի ակունքների և ջրաղացների հետ: Բլագայ թեքեի մուսաֆիրհանան և թուրբեն պահպանվել են մինչ օրս: Մուսաֆիրհանան կառուցվել է մինչև 1664 թվականը և վերակառուցվել 1851 թվականին. դրա սկզբնական տեսքը հայտնի չէ: Շենքը հետագայում մի քանի անգամ վերանորոգվել է: Բլագայ Թեքքեի համալիրը, ենթադրաբար, կառուցվել է Հերցեգովինայում օսմանյան տիրապետության հաստատումից շատ կարճ ժամանակ անց, ոչ ուշ, քան 1520 թվականին։

Տրեբինյեն, որը սկզբում բյուզանդական տարածք էր, որը կառավարվում էր սերբերի կողմից: 9-րդ դարի կեսերին Կնեզ Վլաստիմիրը Տրեբինյեի (Տրավունիա) Ժուպանիան (քաղաք-նահանգ) տվեց իր փեսային՝ Կրաինային, որպեսզի այն կառավարի իր գերիշխանության ներքո: Այն կառավարում էր Ռագուսայից (Դուբրովնիկ) դեպի Կոստանդնուպոլիս ճանապարհը, որը 1096 թվականին անցել էին Թուլուզի Ռայմոնդը և նրա խաչակիրները: Տրիբունիա կամ Տրավունյա (ռագուսացիների Տրեբինյե) անվամբ այն պատկանել է Սերբական կայսրությանը մինչև 1355 թվականը: Տրեբինյեն 1373 թվականին Տվրտկո I-ի օրոք դարձավ ընդլայնված միջնադարյան Բոսնիական պետության մաս: Գորնիե Պոլիս (Գորնիե Պոլիցե) տարածքում կա միջնադարյան աշտարակ, որի կառուցումը հաճախ վերագրվում է Վուկ Բրանկովիչին: Հին Տվրդոշ վանքը թվագրվում է 15-րդ դարով: 1482 թվականին, Հերցեգովինայի մնացած մասի հետ միասին, և Բոսնիական թագավորության կողմից այն գրավվեց Օսմանյան կայսրության կողմից: Հին քաղաք-Կաստելը կառուցվել է թուրքերի կողմից Բան Վիր միջնադարյան ամրոցի տեղում՝ Տրեբիշնիցա գետի արևմտյան ափին: Քաղաքի պարիսպները, Հին քաղաքի հրապարակը և երկու մզկիթները կառուցվել են 18-րդ դարի սկզբին Ռեսուլբեգովիչ ընտանիքի կողմից: Արսլանագիչի կամուրջը սկզբնապես կառուցվել է (16-րդ դար) քաղաքից հինգ կիլոմետր հյուսիս գտնվող Արսլանագիչ գյուղում Մեհմեդ-փաշա Սոկոլովիչի կողմից, և այն կառավարվել է Արսլանագիչի ընտանիքի կողմից: Այն տեղափոխվել է Տրեբինյե (1 կմ) ավելի մոտ 1960-ականների վերջին: Արսլանագիչի կամուրջը Բոսնիա և Հերցեգովինայի ամենագեղեցիկ թուրքական կամուրջներից մեկն է: Այն ունի երկու մեծ և երկու փոքր կիսաշրջանաձև կամարներ: Ավստրո-Հունգարական վարչակազմի ժամանակաշրջանում (1878–1918) շրջակա բլուրների վրա կառուցվել են մի քանի ամրաշինություններ, և քաղաքում տեղակայված է եղել կայազոր: Նրանք նաև արդիականացրին քաղաքը՝ այն ընդլայնելով դեպի արևմուտք՝ կառուցելով ներկայիս գլխավոր փողոցը, ինչպես նաև մի քանի հրապարակներ, այգի, նոր դպրոցներ, ծխախոտի տնկարկներ և այլն։

Մեջուգորյե։ 1981 թվականից ի վեր այն դարձել է կրոնական ուխտագնացության վայր՝ վեց տեղացի կաթոլիկների մոտ Կույս Մարիամի երևումների մասին հաղորդագրությունների պատճառով։

Երևումների մասին հաղորդագրություններից հետո Մոստարի հաջորդական եպիսկոպոսները անհիմն համարեցին այդ պնդումները։ 2010 թվականի մարտին, հանրային հետաքրքրությունը շարունակելու նկատառումներից ելնելով, Սուրբ Աթոռը հայտարարեց, որ Հավատքի ուսմունքի ժողովը ստեղծում է եպիսկոպոսներից, աստվածաբաններից և այլ փորձագետներից կազմված քննչական հանձնաժողով՝ Հռոմի թեմի նախկին գլխավոր փոխանորդ կարդինալ Կամիլո Ռուինիի գլխավորությամբ։

### Բոսանսկա Կրաինա

Բոսանսկա Կրաինայի շրջանը հայտնի է իր գետերով և կանաչ լանդշաֆտով։ Տարածաշրջանը ներառում է նաև այնպիսի մշակութային քաղաքներ, ինչպիսիք են Բանյա Լուկան, Պրիեդորը, Բիհաչը և Յայցեն: Օսմանների և ավելի ուշ՝ Ավստրո-Հունգարացիների կողմից կառուցված հին ամրոցներն ու ամրոցները, ինչպիսիք են Օստրոժացի ամրոցը և Վելիկա Կլադուշա ամրոցը, հայտնի են որպես ազգային ժառանգության վայրեր: Բոսնիացի թագավորների քաղաքը և Յայցեի ջրվեժները ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի թեկնածու են։

Բանյա Լուկան գտնվում է Վրբաս գետի վրա և նախկին Հարավսլավիայի երկրներում հայտնի է իր ծառապատ պողոտաներով, բուլվարներով, այգիներով և այգիներով: Քաղաքում են գտնվում նաև հին ամրոց Կաստելը և Ֆերհադիա մզկիթը, որը 1950 թվականին ներառվել է Բոսնիա և Հերցեգովինայի մշակութային ժառանգության ցանկում: Հետագայում այն ​​պաշտպանվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից մինչև 1993 թվականի ավերումը: Այսօր վայրը վերակառուցվում է և ներառված է Բոսնիա և Հերցեգովինայի ազգային հուշարձանի ցանկում: Բանյա Լուկայի այլ տեսարժան վայրերն են Բանջ բլուրը և Վրբաս գետի ջրվեժը Կրուպայի մոտ: Բանյա Լուկայի և Յայցեի միջև գտնվող Վրբասի կիրճում կարելի է ձկնորսություն, ժայռամագլցում և լեռնագնացություն, ինչպես նաև այցելուների համար կան բազմաթիվ կացարաններ։ Բանյա Լուկայի մոտակայքում է գտնվում հայտնի և նշանավոր տրապիստների վանքը, որը հայտնի է որպես Մարիաստեռնի աբբայություն։ Եկեղեցին և վանքը պարունակում են մեծ թվով արվեստի գործեր և արժեքավոր մշակութային և պատմական ժառանգություն։

Պրիեդորը գտնվում է Սանա գետի ափին և հայտնի է իր կաթոլիկ, ուղղափառ քրիստոնեական և իսլամական ժառանգությամբ։ Օսմանյան և Ավստրո-Հունգարական ժամանակաշրջանների պատմական շենքերը քաղաքային լանդշաֆտի առանձնահատկությունն են։ Առավել հայտնի են հին քաղաքում գտնվող հին օսմանյան տները և 15-րդ դարի հին քաղաքի մզկիթը։ Քաղաքը լայնածավալ վերանորոգման է ենթարկվել 2006-2009 թվականներին։ Պրիեդոր մունիցիպալիտետի տարածքում է գտնվում նաև Կոզարա ազգային պարկը, որը 1967 թվականին Յոսիպ Բրոզ Տիտոյի կողմից հռչակվել է պահպանվող ազգային անտառ։ Այն գտնվում է Ունա, Սավա, Սանա և Վրբաս գետերի միջև՝ Բոսնիա և Հերցեգովինայում։ Այս 33.75 քառակուսի կիլոմետր խիտ անտառը և բլրոտ մարգագետինները ստացել են «Կրաինայի կանաչ գեղեցկություն» մականունը: Կոզարան հայտնի որսորդական վայր է, որի 180 քառակուսի կիլոմետրանոց մեծ տարածքը բաց է եղջերուների, փասիանների, աղվեսների, վարազների, նապաստակների և բադերի կարգավորվող որսի համար: Այգու ավելի փոքր մասը նախատեսված է բնության սիրահարների համար: Կոզարայի բազմաթիվ զբաղմունքներից են զբոսանքները, լեռնագնացությունը, հեծանվավարությունը և խոտաբույսերի հավաքը:

Յայցեն առաջին անգամ կառուցվել է 14-րդ դարում և այդ ժամանակ ծառայել է որպես անկախ Բոսնիայի թագավորության մայրաքաղաք: Քաղաքն ունի դարպասներ որպես ամրություններ, ինչպես նաև ամրոց՝ պատերով, որոնք տանում են դեպի քաղաքի շուրջը գտնվող տարբեր դարպասներ: Սկենդերգ Միխայլովիչը պաշարել է Յայցեն 1501 թվականին, բայց ապարդյուն, քանի որ նրան պարտության է մատնել Իվանիշ Կորվինը, որին օգնել են Զրինսկին, Ֆրանկոպանը, Կարլովիչը և Կուբորը։ Երբ 1463 թվականին Բոսնիայի թագավորությունը ընկավ Օսմանյան կայսրության ձեռքը, Յայցեն գրավվեց օսմանների կողմից, բայց հաջորդ տարի այն վերագրավվեց հունգարացի թագավոր Մաթիաս Կորվինուսի կողմից: Յայցեից մոտ 10-20 կիլոմետր հեռավորության վրա է գտնվում Կոմոտին ամրոցը և քաղաքային տարածքը, որն ավելի հին է, բայց ավելի փոքր, քան Յայցեն: Ենթադրվում է, որ Յայցե քաղաքը նախկինում Կոմոտին էր, բայց տեղափոխվել է սև մահից հետո: Ի վերջո, 1527 թվականին Յայցեն դարձավ վերջին բոսնիական քաղաքը, որը ընկավ օսմանյան տիրապետության տակ։ Կան մի քանի եկեղեցիներ և մզկիթներ, որոնք կառուցվել են տարբեր ժամանակներում՝ տարբեր կառավարման տարիներին, ինչը Յայցեին դարձնում է բավականին բազմազան քաղաք այս առումով։ Սուրբ Ղուկասի ֆրանցիսկյան վանքի կառուցումն ավարտվել է 1885 թվականին։ Յայցեն աչքի ընկավ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, քանի որ այնտեղ տեղի ունեցավ Հարավսլավիայի ազգային-ազատագրական հակաֆաշիստական ​​խորհրդի երկրորդ համագումարը 1943 թվականի նոյեմբերի 29-ին, որը հիմք դրեց Հարավսլավիայի Սոցիալիստական ​​Ֆեդերատիվ Հանրապետության ստեղծմանը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո։

Բիհաչը Խորվաթիայի թագավորության ժամանակավոր մայրաքաղաքն էր։ Այն կորցրեց իր քաղաքացիական կարգավիճակը 14-րդ դարում՝ թագավորությունում դինաստիական պայքարներից հետո, և դարձավ ֆրանկոպական ազնվականների սեփականությունը։ 16-րդ դարում այն ​​անցավ անմիջական թագավորական կառավարման ներքո, երբ սկսվեցին Օսմանյան կայսրության հետ մարտերը։ Բիհաչ քաղաքը, որը գտնվում է համանուն շրջանում, դիմացել է օսմանյան հարձակումներին մինչև Բոսնիայի սանջակի հետ ընկնելը (1592 թվականին): Բիհաչի ամրոցը կդառնար օսմանյան բանակի կողմից գրավված արևմտյան ամրոցը հարյուր տարի անց՝ 1592 թվականին, բոսնիացի վեզիր Հասան-փաշա Պրեդոևիչի գլխավորությամբ: Սկզբում քաղաքը դարձել էր Բիհաչի սանջակի կենտրոն՝ Բոսնիայի փաշալուկի մաս: Այն 1699 թվականին անկում ապրեց՝ դառնալով Բոսնիայի սանջակի մաս՝ Հաբսբուրգյան միապետության և Օսմանյան կայսրության միջև լարված սահմանային պատերազմների շրջանում: 1865 թվականին այն դարձավ սեփական սանջակի կենտրոն, բայց դա տևեց միայն մինչև 1878 թվականը, երբ ամբողջ Բոսնիան օկուպացվեց Ավստրո-Հունգարիայի կողմից: Բիհաչի քաղաքային լանդշաֆտը Ունա գետի հետ միասին ունի հին մզկիթներ, կաթոլիկ եկեղեցիներ և հիանալի բնության միջավայր:

### Ադրիատիկ ծով

Նեումը Բոսնիա և Հերցեգովինայի միակ ափամերձ քաղաքն է: Այն զբաղեցնում է 24.5 կմ (15 մղոն) ափամերձ գիծ և երկրի միակ ելքն է դեպի Ադրիատիկ ծով: Նեումն ունի զառիթափ բլուրներ, ավազոտ լողափեր և մի քանի խոշոր տուրիստական ​​հյուրանոցներ: Գները, որպես կանոն, ավելի ցածր են, քան հարևան Խորվաթիայում, ինչը այն դարձնում է գնորդների շրջանում սիրված: Զբոսաշրջությունը և դրա բերած առևտուրը տարածաշրջանի տնտեսության հիմնական նպաստող գործոնն են: Խորվաթիայի հետ սահմանային ձևականությունները մեղմացված են գագաթնակետային ժամերին: Նեումն ունի ավելի քան 5000 մահճակալ զբոսաշրջիկների համար, որոնցից 1810-ը՝ հյուրանոցներում, իսկ մնացած տարողունակությունը՝ առանձնատներում և մասնավոր կացարաններում: Նեումում տուրիզմը հիմնականում ակտիվ է ափամերձ շրջանում: Նեումի հետևում գտնվող ցամաքային տարածքը հարուստ հնագիտական ​​պատմություն և անձեռնմխելի վայր է, և սկսում է զարգանալ գյուղատնտեսական տուրիզմը:

## Ազգային պարկեր
 

 

Բոսնիա և Հերցեգովինայի բնության պարկեր

## Վիճակագրություն
Զբոսաշրջիկների ժամանումը 1995-2000 թվականներին աճել է միջինը տարեկան 24%-ով: Եվրոպական տարածաշրջանի ժամանումների կայուն աճը 2007 թվականին մեծ մասամբ պայմանավորված էր Հարավային և Միջերկրածովյան Եվրոպայի ուժեղ ցուցանիշներով (+7%): Մասնավորապես, Բոսնիա և Հերցեգովինան ավելի ուժեղ խաղացողների շարքում էր՝ 20% աճոж: 2013 թվականին Համաշխարհային տնտեսական ֆորումը իր «Ճանապարհորդության և զբոսաշրջության մրցունակության զեկույցում» հայտնեց, որ Բոսնիա և Հերցեգովինան աշխարհի ութերորդ ամենաբարյացակամ երկիրն է զբոսաշրջիկների նկատմամբ:

2015 թվականին Բոսնիա և Հերցեգովինան գերազանցեց 1 միլիոն ժամանումը և շարունակեց աճը 2016 թվականին՝ գրանցելով 1.148.530 ժամանում (+11,6%)՝ զուգորդված 2.376.743 գիշերակացով (+10,9%): Զբոսաշրջիկների ժամանման 67,6%-ը և գիշերակացների 69%-ը եղել են արտասահմանյան երկրներից: Համաշխարհային զբոսաշրջության կազմակերպության գնահատականի համաձայն՝ Բոսնիա և Հերցեգովինան 1995-2020 թվականներին աշխարհում կունենա զբոսաշրջության աճի երրորդ ամենաբարձր տեմպը։ 2016 թվականին հիմնական ուղարկող երկրներն են եղել Խորվաթիան (ժամանումների 11%, գիշերակացների 11,9%), Սերբիան (ժամանումների 8,9%, գիշերակացների 8,4%), Թուրքիան (ժամանումների 10,7%, գիշերակացների 8,0%), Սլովենիան (ժամանումների 6,5%, գիշերակացների 6,0%) և Իտալիան (ժամանումների 5,4%, գիշերակացների 6,5%)։ Ավելին, գնահատվում է, որ ամեն տարի Մեջուգորյե է այցելում ավելի քան 1 միլիոն մարդ, սակայն նրանց մեծ մասը չի գրանցվում կացարանների մատակարարների կողմից։

2017 թվականին Բոսնիա և Հերցեգովինա է այցելել 1,307,319 զբոսաշրջիկ, ինչը 13.7%-ով ավելի է, և հյուրանոցներում գիշերակացը կազմել է 2,677,125, ինչը նախորդ տարվա համեմատ 12.3%-ով ավելի է։ Բացի այդ, զբոսաշրջիկների 71.5%-ը եկել է արտասահմանյան երկրներից։

2018 թվականին Բոսնիա և Հերցեգովինա է այցելել 1.609.310 զբոսաշրջիկ, ինչը 23,1%-ով ավելի է, և հյուրանոցում գիշերակացը կազմել է 3.343.584, ինչը նախորդ տարվա համեմատ 24.8%-ով ավելի է։ Բացի այդ, զբոսաշրջիկների 71.2%-ը եկել է արտասահմանյան երկրներից:

2019 թվականին Բոսնիա և Հերցեգովինա է այցելել 1.990.451 զբոսաշրջիկ, ինչը 23,6%-ով ավելի է, և հյուրանոցում գիշերակացը կազմել է 4.100.401, ինչը նախորդ տարվա համեմատ 22.6%-ով ավելի է, զբոսաշրջիկների 74.4%-ը եղել է արտասահմանյան երկրներից։

2023 թվականի առաջին 5 ամիսներին Բոսնիա և Հերցեգովինա է այցելել 566.244 զբոսաշրջիկ, ինչը 27%-ով ավելի է, և հյուրանոցներում գիշերակացը կազմել է 1.202.826, ինչը 24.4%-ով ավելի է նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ:

## Տես նաև
* Բոսնիա և Հերցեգովինայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*BiH promotional site by the Tourism Association of Bosnia and Herzegovina
*BiH Travel Guide – iOS application
*BiH Travel Guide – android application
*Bosnia Tourism - Comprehensive Guide 
*Banja Luka Travel Guide - android application

Կատեգորիա:Զբոսաշրջությունը Բոսնիա և Հերցեգովինայում