open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վասակ Սյունի (մարզպան)

**Վասակ Սյունի** (), հայ իշխան և քաղաքական գործիչ, Վրաց (440-451) և Հայոց (441-451) մարզպան։ Բաբիկ Ա Սյունիի որդին, Անդովկ Սյունու թոռը, Սյունիների նախարարական տոհմից։

## Կենսագրություն
Պատանի տարիքում ապրել է Պարսից արքունիքում՝ որպես պատանդ։ Հոր մահից հետո վերադարձել է հայրենիք, տապալել հորեղբորը՝ Վաղինակ Սյունուն, և նրանից խլել Սյունյաց տանտիրությունը։ 420–ական թթ. աջակցել է Մեսրոպ Մաշտոցին՝ Հայաստանի արևելյան նահանգներում դպրոցներ հիմնելու և լուսավորություն տարածելու գործում։ Շահելով Պարսից արքունիքի վստահությունը՝ 440 թվականին Վասակ Սյունին նշանակվել է Վրաց, ապա Հայոց մարզպան։ Պարսից Հազկերտ II արքայի՝ հայերին զրադաշտականություն պարտադրելու մասին հրովարտակի մերժողական պատասխանին մասնակցելու համար, այլ երևելի նախարարների հետ կանչվել է Տիզբոն՝ պատասխանատվության։ Առերես հավատափոխության և որդիներին պատանդ թողնելու գնով վերադարձել է Հայաստան։ 449-451 թվականներին երկրում ծավալված ժողովրդա-ազատագրական շարժման ժամանակ Վասակ Սյունին վարել է այն կանխելու և արյունահեղ կռվից խուսափելու քաղաքականություն, գտնելով, որ առանց Բյուզանդիայի ռազմական օգնության հայկական սակավաթիվ ուժերը չեն կարող հաղթանակի հասնել պարսկական մեծաքանակ ուժերի դեմ։ Նրա գաղափարակիցներից էր Սպերի իշխան Տիրոց Բագրատունին։ Չհասնելով արդյունքի, Վասակ Սյունին վճռական պահին լքել է ապստամբներին, պառակտել պայքարի միասնական ճակատը՝ իր կողմնակից մի քանի նախարարների հետ անցնելով պարսկական զավթիչների կողմը։ 451 թ-ի Ավարայրի ճակատամարտ–ից հետո պարսկական պատժիչ զորքերի հետ մասնակցել է ապստամբության ճնշմանը, հալածել է Վարդան Մամիկոնյանի կողմնակիցներին, կալանավորել և Պարսկաստան է ուղարկել մի շարք նախարարների ու հոգևորականների։ Պարսից արքունիքը, երբ հարկադրված է եղել Հայաստանում մեղմել բռնությունն ու կամայականությունները, վարել սիրաշահելու քաղաքականություն, Վասակ Սյունին նախ հեռացվել է մարզպանի պաշտոնից և բռնագրավվել է նրա ունեցվածքը, ապա կանչվել է Տիզբոն, ձերբակալվել և տանջամահ արվել մահապարտների բանտում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիներ
Կատեգորիա:454 մահեր
Կատեգորիա:Հայոց մարզպաններ
Խաղբակյաններ

**Խաղբակյաններ**, Հաղբակյաններ, Պռոշյաններ, իշխանական տոհմ միջնադարյան Հայաստանում։ Սերվել է Արցախի Առանշահիկ նախարարական տնից։ Տոհմի անմիջական նախնի խաղբակ Ա Ներքին Խաչենի տեր Վախթանգյաններից էր, հիշված X դար վավերագրերում։ Խաղբակ Ա-ի, նրա որդի Դլենի, թոռ Խաղբակ Բ-ի և հաջորդների հայրենի տիրույթները (Դեռաքար գյուղը և շրջակաները) Ներքին Խաչենի Մեծառանք գավառում էին գտնվում, սակայն նրանք կալվածքներ ունեին նաև խաչենագետի աջ ափին, Կարկառի միջին ավազանում (մինչև Հարավ գյուղը, այժմ՝ Ստեփանակերտի շրջանում) և նույնիսկ Սյունիքում։ XII դարի վերջին տոհմի ներկայացուցիչները մասնակցել են սելջուկ-թուրքերի դեմ մղված ազատագրական մարտերին։

Մխիթար Այրիվանեցին վկայում է, որ Հայաստանի կենտրոնական մասի քաղաքների ու բերդերի համար մղված ճակատամարտերում աչքի է ընկել խաղբակ Բ-ի որդի Վասակն իր որդիներ Պապաքի, Մկդեմի ու Պռոշի հետ, որի համար Հայաստանի իշխանապետներ Զաքարյաններից 1201 - 1203 թվականներին ժառանգական տիրակալության իրավունքով նոր տիրույթներ է ստացել Գառնիի կողմերում ու Վայոց ձորում և նշանակվել կուսակալ՝ «ի Գառնոյ մինչև ի Բարգուշատ»։ Խաղբակյանները հիշյալ տարածքում բարեշինել և ամրացրել են Սրկղունք (ներկայումս՝ Եղեգնաձորի տարածաշրջանի Վերնաշեն գյուղը) ավանը Բոլորաբերդով և այն դարձրել իշխանանիստ։ Իրենց հոգևոր կենտրոններ են ճանաչել Գեղարդավանքը (Այրիվանք), Կեչառիսը, Գլաձորը, Թանատի (Թանահատ) վանքը, Ոծոպն ու Կուքին, նորոգել հին եկեղեցիները, կառուցել նորերը և զարկ տվել հոգևոր-մշակութային կյանքի զարգացմանը։

Մինչմոնղոլական և մոնղոլական տիրապետության հաստատման շուրջ կեսդարյա ժամանակաշրջանի Հայաստանի քաղաքական ու մշակութային պատմության ուշագրավ երևույթներից է Վասակի կրտսեր որդու՝ Պռոշ–Հասանի գործունեությունը (1223 - 1284)։ 1228 թվականին նա ջարդել է Ջալալ-Էդ-Դինի խորեզմյան հրոսակներին և ազատագրել Դվինը, իսկ մոնղոլների օրոք բազմաթիվ արիություններ է գործել, որի համար գովերգվել է XIII դարի բանաստեղծ Խաչատուր Կեչառեցու տաղերում։ Հատկապես նշանակալից է Պռոշի շինարարական գործունեությունը։ Նա հովանավորել է հայ ճարտարապետության անզուգական կոթողներ Գեղարդավանքի վիմափոր տաճարների ու Վայոց ձորի Թանահատի վանքի կառուցումը։ Պռոշի դերն ու ծառայություններն այնքան մեծ էին ժամանակի հայ իրականության մեջ, առանձնապես Խաղբակյանների իշխանության քաղաքական ու մշակութային կյանքում, որ նրա անունը կպավ հին տոհմանվանը (Խաղբակյան–Պռոշյան)՝ հաճախ նույնիսկ միայնակ փոխարինելով նրան (Պռոշյան)։

Հետագա դարերի պատմությունը ևս հիշում է խաղբակյան-Պռոշյան տոհմի շառավիղների ակնառու ծառայությունները երկրի վարչա-քաղաքական ու մշակութային կյանքում։ Գլաձորի համալսարանի տնօրինությունը, Կեչառույքի ու Գեղարդի վանքերի անխաթար կյանքը տոհմի մշակութային գործունեության լուսավոր էջերից են։ Տոհմի ներկայացուցիչներ Խաչատուր Կեչառեցին, Զաքարիա Գնունյանց եպիսկոպոսը (XVI դար), XV - XVII դդ. Գեղարդավանքի վանահայրերը և ուրիշներ պայծառ հետք են թողել ուշ-միջնադարյան հայ մշակութային կյանքում։ Տոհմի վերջին շառավիղներից է Իսրայել Օրին (1659-1711)։

## Գրականություն
* Մխիթար Այրիվանեցի, Պաւոմութիւն Հայոց, Մ., 1860։ 
* Հովսեփյան Գ., Խաղբակյանք կամ Պռոշյանք հայոց պատմության մեջ, մաս 1 - 3, Վաղ-պատ-Նյու Յորք, 1928 - 42/3։

Կատեգորիա:Արցախի պատմություն
Կատեգորիա:Եռանշահիկներ
Կատեգորիա:Խաղբակյաններ
Վիճակախաղ

**Վիճակախաղ**, կազմակերպված դրամախաղի տեսակ, որում մրցանակը տրվում է ըստ թվերի կամ խաղատոմսերի պատահական ընտրության։ Խաղացողների մասնակցության համար կատարած (սովորաբար խաղատոմսերի գնման միջոցով) վճարումների մի մասը ետ է վերադարձվում շահողներին մրցանակների տեսքով, մի մասը գանձվում է պետության կողմից հարկերի տեսքով, մնացածն էլ՝ կազմում է վիճակախաղի անցկացնողների շահույթը։

## Հայտնի շահումներ
Տարբեր մայրցամաքներում հայտնի շահումներն են՝

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մոլեխաղեր
Կատեգորիա:Պատճառական մոլորություններ
Վարդգես Սերենգյուլյան

**Հովհաննես (Վարդգես) Սերենգյուլյան** (), ուսուցիչ, մտավորական և հեղափոխական գործիչ, Օսմանյան խորհրդարանի անդամ և ազգային երեսփոխան։ 1915 թվականի կոտորածների զոհերից է։ Հայտնի էր նաև Զարմայր, Գիսակ և ավելի հաճախ՝ Վարդգես անուններով։

## Կենսագրություն
Սովորել է Կարինի Արծնյան, ապա՝ Սանասարյան վարժարաններում։ Եղել է 1890 թվականի Կարինի ցույցերի կազմակերպիչներից, որի համար ձերբակալվել է։ 1892 թվականից, բանտից ազատվելուց հետո, անցել է Կոստանդնուպոլիս։ Մասնակցել է օսմանյան բանկի («Բանկ Օտոմանի» միջադեպ 1896) գրավման նախապատրաստական աշխատանքներին։ Գործել է Բուլղարիայում, Թիֆլիսում, Ալեքսանդրապոլում, Կարսում, 1901 թվականից՝ Վանում։ Իր գործունեության ընթացքում խուսափել է մասնակի կռիվներից և գաղտնի նախապատրաստվել ընդհանուր ապստամբության (Հրայրի հետ կազմել է ապստամբության կանոնագիրք)։ Գործակցել է արմենականների հետ։ Հաջողության է հասել հայ-քրդական համագործակցության հարցում։ 1903 թվականին Վանում ձերբակալվել է և դատապարտվել 101 տարվա բանտարկության։ 1908 թվականին ազատվել է բանտից և անցել Կարին, որտեղ և ընտրվել է օսմանյան խորհրդարանի երեսփոխան։ 1915 թվականին թուրքերը ձերբակալել են, տարել Ուրֆա, որից ոչ հեռու՝ Գարաքեոփրի վայրում խոշտանգել և սպանել են։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* [Սերինգուլյանի (Վարդգես) և Գրիգոր Զոհրապի մահվան նկարագրությունը [Երվանդ Օտյան]ի վավերագիր-հուշագրությունում։]

Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր

Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Կատեգորիա:Թուրքահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության քաղաքական անձինք
Կատեգորիա:Անձինք Էրզրումից
CAPTCHA

|մինի|Աղավաղված տեքստ CAPTCHA-ով որոշելու համար, մարդ է, թե համակարգիչ։

**CAPTCHA** (off «***'ompletely '''A'''utomated ***'ublic **T**uring test to tell ***'omputers and '''H'''umans ***'part» անվանման հապավում) ― ***'յուրինգի մեթոդով '''Լ'''րիվ ***'վտոմատացված **Ս**տուգում ***'արդկանց և '''Հ'''ամակարգիչներին ***'արբերելու համար (**ԹԼԱՍՄՀՏ**)։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը
* Առավել հետաքրքիր CAPTCHA-ների պատկերներ 
*

Կատեգորիա:Արհեստական բանականություն
Վահրամ Մանկունի

**Վահրամ Մանկունի** (), հայ հոգևորական, մշակութային գործիչ։

Ծնվել է Թուրքիայի Բուրսա քաղաքում, կրթություն ստացել Կոստանդնուպոլսում։ Երկար տարիներ աշխատել է էջմիածնի հոգևոր կենտրոնում՝ Գևորգ Դ Կաթողիկոսի մոտ։ Բազմաթիվ հոդվածներ տպագրել «Արարատ» ամսագրում։ 1893 թ.-ին ձեռնարկել է Գևորգ Դ կաթողիկոսի կենսագրության շարադրմանը, որն ավարտել է 1916 թ.։ Աշխատությունը լույս է տեսել հետմահու, Փարիզում, 1933 թ.ին՝ «Գևորգ Դ և իր ժամանակը» խորագրով։

## Արտաքին հղումներ
*Կոմիտասի նամակը Վահրամ Մանկունուն 1907, 23/10 սեպտեմբերի, Բեռլին

Կատեգորիա:1846 ծնունդներ
Կատեգորիա:1920 մահեր
Կատեգորիա:Բուրսա քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հոգևորականներ
Իսքենդերուն

**Ալեքսանդրետտա** կամ **Իսկենդերուն** (թուրք. *İskenderun*, հին հուն. Ἀλεξανδρέττα — բառ․ «փոքր Ալեքսանդրիա») քաղաք Թուրքիայի Հաթայ նահանգում, Միջերկրական ծովի ափին։

## Քաղաքի անվանումները
Քաղաքը ձեռքից ձեռք անցնելով տարբեր անուններ է ստացել, որոնք են՝ Ալեքսանդրեթ, Ալեքսանդրետ, Ալեքսանդրետտե, Ալեքսանդրիա, Ալեքսանդրիա Իսսոսյան, Ալեքսանդրիա Կիլիկյան, Ալեքսանդրիան, Ալեքսնադրիա Սկաբիոսա, Ալեքսանդրիա Փոքր, Ալեքսանդրիոլա, Ալեսանդրյակ, Աղեքսանդրյակ, Իսկենդերուն, Իսկենտերուն, Իսքենդերուն, Իսկենտերուն, Կատիսոն, Սկունդրուն։

Ալեքսանդրետտան հիմա գտնվում է Թուրքիայում և կրում է **Իսքենդերուն** անվանումը։

## Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է մթա IV դարում՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացու կողմից՝ ի պատիվ պարսիկների դեմ տարած հաղթանակի։

1097 թ.-ին Ալեքսանդրետտան գրավվեց խաչակիրների կողմից, իսկ այնուհետև այն մտավ Կիլիկիայի հայկական թագավորության կազմում։ Ըստ արաբ պատմիչ Մարկիզիի Ալեքսանդրետտան եղել է Կիլիկիայի առաջին քաղաքը։

XVII դարում Ալեքսանդրետտան արդեն անցել է թուրքական տիրապետություն ձեռքը։ Քաղաքը գտնվում էր հարմար ծովախորշի ափին, դրա համար էլ քաղաքի դերը որպես նավահանգիստ գնալով մեծանում է։

Ալեքսանդրետտայի շրջակայքում կային հայաբնակ գյուղեր։ Ալեքսանդրետտայի և նրա հարևան գյուղերի ողջ հայությունը թուրքերի կողմից զանգվածաբար ոչնչացվեց 1915-1920 թթ.-ին։

## Ալեքսանդրետի սանջակ
Ալևքսանդրետ, Ալեքսանդրեկ (թուրքերեն՝ Իսկենդերուն), Ալեքսանդրետ քաղաքին հարող մարզի նախկին անվանումը (այժմ Թուրքիայի Հաթայի մարզը)։ XI-XIV դդ. Ա. ս-ի տարածքի զգալի մասը մտել է Կիլիկիայի հայկական պետության կազմի մեջ։ Տարածությունը՝ 5 հազար կմ²։ Որպես Սիրիայի մի մասը, Ալեքսանդրետտան 1915-1918 թվականներին Օսմանյան կայսրության կազմում էր։ 1918 թվականի նոյեմբերին օկուպացրել են անգլիացիները, հետո՝ ֆրանսիացիները։ Այստեղ է գտնվում Մուսա լեռը, ուր 1915 թ.-ի հուլիս-սեպտեմբերին տեղի Է ունեցել հայերի ինքնապաշտպանական հերոսամարտը։ 1920 թվականին Ալեքսանդրետի սանջակը մտցվել է Ֆրանսիայի մանդատին հանձնված Սիրիայի կազմի մեջ։

1937 թ.-ից, ձևականորեն մնալով Սիրիայի կազմում, Ալեքսանդրետի սանջակը անցել է Ֆրանսիայի և Թուրքիայի համատեղ հսկողության տակ։ 1938 թվականին այստեղ ստեղծվել Է Հաթայի ինքնավար պետությունը։ 1939 թվականի հունիսին վերջինս միացվել Է Թուրքիային։ Տեղի հայ բնակչությունը (մոտ 40 հազար) հուլիսի 16-23-ը հեռացել է և հաստատվել Սիրիայում, Լիբանանում։ Հեռացել է նաև 20 հազար արաբ։ Սիրիան չի ճանաչել այդ անեքսիան։

## Բնակչություն
1880-ական թթ.-ին ուներ 15 000 բնակիչ, իսկ 1913 թ.-ին միայն հայերը կազմում էին 4 500 անձ։

## Տնտեսություն
Մինչ 1915 թ.-ի Մեծ եղեռնի տարիները հայերը զբաղվում էին արհեստներով, այգեգործությամբ և պարտիզպանությամբ։

## Օգտակար հանածոներ
Քաղաքի մոտակայքում կան նավթի պաշարներ։

## Ճարտարապետություն
1913 թ.-ին քաղաքն ուներ եվրոպական ոճով կառուցված տներ։ Ալեքսանդրետտան ուներ **Քառասուն Մանկունք** և **Ս. Խաչ** հայկական եկեղեցիներ։

Քաղաքում կար 4 հայկական վարժարան։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Թուրքիայի հին հունական հնավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի առափնյա բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ասիայի կաթոլիկ նստավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի Միջերկրական ծովի նավահանգստային քաղաքներ
Մերսին

**Մերսին**, քաղաք նավահանգիստ Թուրքիայում, նախկին Կիլիկիայի տարածքում։

Գտնվում է Թուրքիայի հարավարևելյան հատվածում, ունի մոտ 850 000 բնակիչ։ Մերսինի մարզի վարչական կենտրոնն է։ Քաղաքի մակերեսը կազմում է 15,853&nbsp;կմ²։

## Պատմություն
Քաղաքը 1914-ին ուներ 12 հզ․ բն․, որից 2500-ը՝ հայ։ Հայերը հիմնականում զբաղվում էին արհեստներով և առևտրով։ Ունեին երկու եկեղեցի, զույգ դպրոց (արական, իգական) և մանկապարտեզ։ Մ–ի հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1915-ի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին։

## Արտաքին հղումներ
* քաղաքի պաշտոնական կայքը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիայի կաթոլիկ նստավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի Միջերկրական ծովի նավահանգստային քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի առափնյա բնակավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի ծովափնյա հանգստավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի հին հունական հնավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի հռոմեական տեղավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Մերսինի մարզի բնակավայրեր
Էբբի

**ABBYY Software House** (մինչև 1997 թ. BIT Software), ռուսական ծրագրային ապահովում արտադրող ընկերություն, որի հիմնական արտադրանքի ոլորտներն են՝ տեքստերի ճանաչում (OCR), կիրառական լեզվաբանություն և արհեստական ինտելեկտ, մասնավորապես՝ տեքստերի ճանաչման և բնական լեզուների մշակման զարգացում։

ABBYY ընկերության ամենահայտնի արտադրանքներից են - տեքստերի ճանաչման ABBYY FineReader համակարգը և ABBYY Lingvo էլեկտրոնային բառարանների ընտանիքը։ ABBYY ընկերությունների խմբի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Մոսկվայում։ Խմբի մեջ մտնող այլ ընկերությունները գտնվում են ԱՄՆ-ում, Գերմանիայում, Ճապոնիայում, Ուկրաինայում և ամենուրեք Ռուսաստանում։ Ընկերության արտադրանքներից աշխարհում օգտվում է մոտ 30 միլիոն մարդ։

## Պատմություն
Էբբի ընկերությունը հիմնել է Դավիթ Յանը 1989 թվականին։ Գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Մոսկվայում։ Ընկերությունն ունի գրասենյակներ աշխարհի տարբեր երկրներում` Գերմանիա (Մյունխեն), Մեծ Բրիտանիա (Թեալ), ԱՄՆ (Միլպիտաս ԿԱ.), Ճապոնիա (Տոկիո), Թայվան (Տայպեյ), Ռուսաստան (Մոսկվա), Ուկրաինա (Կիեվ), Կանադա (Օնտարիո), Ավստրալիա (Սիդնեյ) և Կիպրոս։

## Ծանոթագրություն

Կատեգորիա:Ռուսաստանի ընկերություններ
Արշակ Սաֆրաստյան

**Արշակ Սաֆրաստյան** (), պատմաբան, հայագետ, դիվանագետ, լրագրող և ազգային հասարակակն գործիչ է։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Վան քաղաքում։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է տեղում։ Ինքնուրույն անգլերեն է սովորել միսիոներ Ռեյնոլդսի օգնությամբ։ 1912-1914 թթ. ուսանել է Լոնդոնի համալսարանի իրավաբանական բաժնում, այնուհետև Քեմբրիջի և Մյունխենի համալսարանների քաղաքատնտեսության և քաղաքակրթության բաժիններում։

Դիվանագիտական գործունեությունն սկսել է վաղ հասակից։ 17-ամյա Սաֆրաստյանը աշխատանքի է անցնում Բաղեշի բրիտանական հյուպատոսարանում իբրև թարգմանիչ, ապա իբրև հյուպատոսի տեղակալի պաշտոնակատար (1906-1911 թթ.)։ 1915-1916 թթ. նա կովկասյան ռազմաճակատում էր, հայկական կամավորական խմբերի կազմում։ 1921-1932 թթ. պաշտոնավարել է Անդրկովկասի օգնության անգլիական միսիայում, իսկ 1938-1945 թթ. Անգլիայի արտաքին գործերի նախարարությունում։

1922-1924 թթ. Սաֆրաստյանը եղել է Կոստանդնուպոլսում հրատարակվող «Ժողովուրդի ձայնը» թերթի պաշտոնական թղթակիցը։ 1928-1937 թթ. խմբագրել և Լոնդոնում հրատարակել է «Մասիս» ամսագիրը անգլերեն լեզվով։

Սաֆրաստյանը գործուն մասնակցություն է ունեցել հայ ազգային հասարակական կյանքին։ 1921 թ. եղել է Ազգային պատվիրակության քարտուղարը։ 1919-1923 թթ. իբրև հայ ազգային պատվիրակության անդամ մասնակցել է Փարիզի խաղաղության կոնֆերանսին։ Պաշտոնավարել է իբրև Լոնդոնի Հայ Կարմիր Խաչի լիազոր։ Եղել է մշտական անդամը Լոնդոնի հայ համայնքային ընկերության վարչության։

Բազմամյա դիվանագիտական գործունեության և բնատուր ընդունակության շնորհիվ նրան հաջողվել է նյութեր ու փաստաթղթեր հավաքել Հայաստանի, հայ ժողովրդի հին ու նոր պատմության վերաբերյալ, իսկ յոթ լեզուների իմացությունը՝ ծանոթանալ նաև օտար աղբյուրներին։ Բրիտանական հանրագիտարանում տպագրված (1927 թ.) «Հայաստան», «Քուրդիստան», «Փոքր Ասիա», «Մուսուլ» հոդվածները գրված են նրա կողմից և նրա հեղինակակցությամբ։ Սաֆրաստյանը հեղինակ է հայ ժողովրդի պատմության հնագույն շրջանի մասին բազմաթիվ գիտական հոդվածների։ 1928 թ. մասնակցել և զեկուցումներով ելույթներ է ունեցել արևելագետների միջազգային կոնգրեսում ու լեզվաբանական, պատմագիտական համաժողովներում։ Ընտրվել է անդամ Լոնդոնի ասիական թագավորական ընկերության, հնագիտական ինստիտուտի, Բեռլինի գերմանական արևելյան ընկերության և այլն։ 1948 թ. անգլերեն հրատարակել է «Քրդերը եւ Քուրդիստան» համառոտ աշխատությունը։

Նամակագրական, անձնական կապեր ու ծանոթություններ է ունեցել հայ և օտարազգի գիտական, քաղաքական, հասարակական, մշակութային, կրոնական, պետական գործիչների, հաստատությունների, հասարակական կազմակերպությունների հետ։

Մահացել է 1958 թ. սեպտեմբերի 25-ին, Լոնդոնում։

Կատեգորիա:Հայ հայագետներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մյունխենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ հրատարակիչներ
Գրանշանների օպտիկական ճանաչում

**OCR** (անգլերեն **O**ptical **C**haracter **R**ecognition - Գրանշանների օպտիկական ճանաչում) ― գրանշանների պատկերների մեխանիկական կամ էլեկտրոնային փոխակերպումը տեքստային տարբերակի, որը կարող է խմբագրվել համակարգչի օգնությամբ։ Փոխակերպումը կատարվում է ծրագրային միջոցներով, գրաֆիկական (սովորաբար տպագիր) տեքստի տեսածրումից կամ լունկարումից հետո։

Այսպիսի՝ գրաֆիկական ձևից տեքստային տեսքի փոխարկումից հետո, տեքստը կարող է հետագայում մշակվել կամայական տեքստային խմբագրիչի օգնությամբ։

## Տես նաև
* ABBYY FineReader OCR
* CAPTCHA
* Free online OCR

Կատեգորիա:Համակարգչային տեխնոլոգիաներ
Կատեգորիա:Խորհրդանիշներ
Արտագերս (գիրք)

**Արտագերս** ― ժողովածու-գիրք Ալեքսանդր Թոփչյանի հեղինակությամբ։ Այն հեղինակի առաջին փորձն էր գեղարվեստական արձակում և հրատարակվել է 1994 թ. «ԱԶԳ» օրաթերթի հրատարակչությունում՝ ՀԲԸՄ Ալեք Մանուկյան Մշակութային Հիմնադրամի հովանավորության տակ։ Գրքի մեջ են մտել 3 պիես, մեկ կինոսցենար և մեկ պատմվածք։

## Բովանդակություն
;Պիեսներ.
* *Արտագերս*
* *Տան Հացը*
* *Մահն Լյուցիֆերի*

;Կինոսցենար.
* *Խնդիրը պահանջում է պարզել*

;Պատմվածք.
Պատմություն զրոյի

## Տես նաև
* Ալեքսանդր Թոփչյան

Կատեգորիա:1994 գրքեր
Կատեգորիա:Ալեքսանդր Թոփչյան
Կոնստանտին Բենկենդորֆ

**Կոնստանտին Բենկենդորֆ** (ռուսերեն՝ **Константи́н Христофо́рович Бенкендо́рф**, գերմաներեն՝ **Konstantin Friedrich von Benckendorff**, ), ռուսական ռազմական գործիչ, դիվանագետ, գեներալ-լեյտենանտ, (1827 թվականից), կոմս։

1803-1812 թվականներին ծառայել է Բեռլինի, ապա Նեապոլի ռուս, դեսպանություններում։ Մասնակցել է 1812 թվականի Հայրենական պատերազմին և 1813-1814 թվականների ռուս, բանակի արտասահմանյան արշավանքներին։ 1820–1826 թվականներին եղել է արտակարգ դեսպանորդ Վյուրտեմբերգում և Բադենում։

1826-1828 թվականների ռուս–պարսկական պատերազմի ժամանակ գրավել է Էջմիածինը։ Մասնակցել է 1828–1829 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմին Բալկանյան ռազմաճակատում, որտեղ և մահացել է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս գեներալներ
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ռուս ռազմական գործիչներ
Հայրեն

**Հայրեն**, հայկական միջնադարյան ժողովրդական տաղաչափության տեսակներից մեկը։ Բաղկացած է չորս 15 վանկանի տողից, նույնահանգ է։ Երբեմն տողերը երկատվում են (7-8 վանկ), գրվում ութ տողով։ Հայրենների սովորական թեմաներն են սերը, բերկրանքը, պանդխտությունը, խաղաղությունը և այլն։ Հայրենները մեծ հետք են թողել հայ բանաստեղծական արվեստի վրա։ Դրանց նմանությամբ և անվանումով գրել են հայ միջնադարյան բանաստեղծներ, որոնցից ամենանշանավորը Նահապետ Քուչակն է։ Բայց 15-17-րդ դարերի որոշ ձեռագրերում պանդխտության և խոհա-խրատական հայրենների մեծ մասի հեղինակ է նշվում Հովհաննես Երզնկացին։ Իսկ սիրային հայրենները հանդիպում են առանց հեղինակային անվան, սակայն 1882 թ.-ին որոշ հեղինակներ և գրականագետներ հայրենների հեղինակ են ճանաչում Նահապետ Քուչակին։ Հայրենները Քուչակի երգերը չեն, դրանք գուսանաժողովրդական երգեր են։ Հայրենները գեղարվեստական բարձր հատկություններով օժտված արժեքներ են, «Հայ քնարերգության ամենասքանչելի գանձերը»,- ասել է Վալերի Բրյուսովը։

## Արտաքին հղումներ
* Էրոտիկ հայրեններ

Կատեգորիա:Քնարական սեռի ժանրեր
Միքայել Պապաջանյան

**Միքայել Հովհաննեսի Պապաջանյան** (), հասարակական-քաղաքական գործիչ, Ռուսաստանի 4-րդ Պետական դումայի (1912-1917), հայ ազգային պատվիրակության անդամ, եղել է ՀՕԿ-ի Փարիզի մասնաճյուղի նախագահ, Անդրկովկասյան հատուկ կոմիտեի (1917) և Հայոց Ազգային պատվիրակության (1919-1922) անդամ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Նովոռոսիյսկի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Եղել է Պետական դումայի անդամ, Ալեքսանդրապոլի քաղաքային խորհրդի անդամ, Բաքվի բարիստերների կոմիտեի անդամ մինչև դրա լուծարումը։ Նախագահել է Հայ օգնության կոմիտեն։

1918 հունիսին Ավետիս Ահարոնյանի և Ալեքսանդր Խատիսյանի հետ համատեղ եղել է Պոլիս համաժողովի Հայաստանի Հանրապետության պատվիրակության կազմում, որտեղ պետք է որոշում կայացվեր Բաթումի պայմանագրի վերաբերյալ։ Հունիսի 4-ին Հայաստանի կողմից պայմանագիրը ստորագրել են ՀՅԴ-ականներ Հովհաննես Քաջազնունին ու Ալեքսանդր Խատիսյանը և Միքայել Պապաջանյանը, որպես խաղաղարար պատվիրակության անդամ։

Որպես պատվիրակության անդամ Ավետիս Ահարոնյանի և Համո Օհանջանի հետ մեկտեղ Միքայել
Պապաջանյանը մասնակցել է Փարիզի խաղաղության կոնֆերանսին

## Գրականություն
* The Republic of Armenia։ The first year, 1918-1919 By Richard G. Hovannisian; ISBN 0520018052

## Ծանոթագրություններ

Պապաջանյան, Միքայել
Պապաջանյան, Միքայել
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ
Արշակ Զուրաբով

**Արշակ Գերասիմի Զուրաբով** (), հայազգի հեղափոխական գործիչ։

Սովորել է Խարկովի տեխնոլոգիական և Պետերբուրգի անտառտնտեսության ինստիտուտներում, սակայն երկու տեղից էլ հեռացվել է։

Ընտրվել է Ռուսաստանի 2-րդ Դումայի անդամ (առաջադրվել է Թիֆլիսի քաղաքային ընտրողների համագումարի կողմից) և եղել է Սոցիալ-դեմոկրատական խմբակցության անդամ։


Zurabov AG.jpg|1907 թ.


## Նշումներ

## Արտաքին հղումներ
* Депутаты-армяне Государственной Думы Российской империи 
* Երկրորդ դումա 

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Տիգրան Ռաշմաճյան

**Տիգրան Հակոբի Ռաշմաճյան** (), հայ մանկավարժ, հասարակական գործիչ։

ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ Սեդրակ Ռաշմաճյանի հայրն է։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ալեքսանդրապոլում, ուսանել Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, այնուհետև կրթությունը շարունակել Գերմանիայի Լայպցիգի և Ենայի համալսարաններում, ուսումնասիրել մանկավարժություն, հոգեբանություն, բնագիտություն։ Իբրև մանկավարժ աշխատել է Ալեքսանդրապոլում, Երևանում, Թավրիզում, Բաքվում։ Դասախոսել է Երևանի պետական մանկավարժական ինստիտուտում, Երևանի պետական համալսարանում, Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում։ Աշխատակցել է Հասկեր հանդեսին։ Մանկավարժ Արշակ Չիլինկարյանի և Ավետիք Իսահակյանի համագործակցությամբ 1909 թվականին կազմել և հրատարակել է «Դասընկեր» այբբենարան-ընթերցարանը, որը գործածվել է մինչև 1921 թվականին, իսկ 1922 թվականին արժանացել է ՀԽՍՀ Լուսժողկոմատի մրցանակին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:1862 ծնունդներ‎
Կատեգորիա:1946 մահեր
Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի սաներ
Կատեգորիա:Հայաստանի Հանրապետության Խորհրդարանի (1918-1920) 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ենայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ
Ասքանազ Մռավյան

**Ասքանազ Հարությունի Մռավյան** (), կուսակցական և պետական գործիչ։

## Կենսագրություն
մինի|Ասքանազ Մռավյանի հուշարձանը Մռավյանի անվան թիվ 25 դպրոցի առջև, 2012 թ., (ապամոնտաժվել է, այժմ՝  «Ցենտրալ» էլիտար հյուրանոց և Փաստաբանների դպրոց և հանրային պաշտպանի գրասենյակ)
1915 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի հոգենևրոլոգիական ինստիտուտը։ 1915-1917 թվականներին եղել է բոլշևիկյան «Պայքար» թերթի խմբագիրը։ 1917 թվականին խմբագրել է «Բանվորի կռիվ» թերթը։ 1920 թվականի նոյեմբերին եղել է ՀՍԽՀ հեղկոմի կազմում, 1921-1923 թվականներին եղել է ՀՍԽՀ Արտաքին գործերի ժողովրդական կոմիսար, որի առաջին տարում հանդիսացել է Կարսի պայմանագրի ստորագրողներից մեկը։ 1923-1929 թվականներին եղել է լուսավորության ժողկոմ և ՀՍԽՀ Ժողկոմխորհի նախագահի տեղակալ, միաժամանակ եղել է «Սովետական հայաստան» թերթի խմբագիրը։ Եղել է ԽՍՀՄ Կենտրոնական Գործադիր Կոմիտեի անդամ։

## Գրականություն
* Ասքանազ Մռավյան։ Կյանքի և գործունեության համառոտ ուրվագիծ։ Արզումանյան, Մակիչ Վահանի, Ղուկասյան, Գ., Երևան։ Հայպետհրատ, 1955։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ աթեիստներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ալեքսանդր Բեկզադյան

**Ալեքսանդր Հարությունի (Արտեմի) Բեկզադյան** (), հեղափոխական գործիչ, իրավաբանական գիտությունների դոկտոր (1913)։ 1920 թվականի նոյեմբերից նշանակվել է ՀԽՍՀ արտաքին գործերի ժողկոմ, 1926-1930 թվականներին եղել է Անդրֆեդերացիայի Ժողկոմխորհի նախագահի տեղակալ և առևտրի ժողկոմ։ 1930-1934 թվականներին՝ ԽՍՀՄ դեսպանն էր Նորվեգիայում, իսկ 1934-1937 թվականներին՝ Հունգարիայում։ ՌՍԴԲԿ անդամ (1903 թվականից)։

## Կենսագրություն
Ալեքսանդր Բեկզադյանը ծնվել է 1879 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Լեռնային Ղարաբաղի Շուշի քաղաքում։ Ավարտել է Շուշիի ռեալական ուսումնարանը։ 1900-1902 թվականներին սովորել է Կիևի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ 1911 թվականին ավարտել է Ցյուրիխի համալսարանի հասարակաքաղաքական ֆակուլտետը։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել ՌՍԴԲԿ արտասահմանյան կազմակերպությունների աշխատանքներին, սերտ կապ պահպանել 2-րդ ինտերնացիոնալի գործիչների, Եվրոպայի կուսակցությունների հետ։ 1914 թվականին աշխատել է Բաքվում, ապա՝ Հյուսիսային Կովկասում։ 1920 թվականին եղել է Հայաստանը խորհրդային հռչակող հեղկոմի անդամ, առաջին կառավարության արտգործժողկոմ։ 1920 թվականի դեկտեմբերին և 1921 թվականի հունվարին Թուրքիայի կառավարությանը նոտաներ է հղել՝ պահանջելով դադարեցնել գրավված հայկական տարածքներում հայ բնակչության նկատմամբ գազանությունները, առաջարկել բանակցություններ սկսել Կարսի մարզը և Ալեքսանդրապոլը Խորհրդային Հայաստանին վերադարձնելու համար։ Սակայն թուրքական կողմը պահանջել է արգելել Բեկզադյանի գլխավորությամբ հայկական պատվիրակության մասնակցությունը 1921 թվականի փետրվար-մարտին Մոսկվայի բանակցություններին՝ պատճառաբանելով Հայաստանում սկսված հակախորհրդային զինված ապստամբությունը։ Հետագա տարիներին կատարել է դիվանագիտական աշխատանք։

Ստալինիզմի զոհ է։ Անհիմն բռնադատվել է, գնդակահարվել 1939 թվականի օգոստոսի 10-ին։ Հետմահու արդարացվել է։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
Կարապետյան Հ․ Ն․, Մեծ պայքարի մարդիկ, Ե․, 1967։

Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում գնդակահարվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ
Կատեգորիա:ՀԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ աթեիստներ
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների զոհեր Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների հայ զոհեր
Կատեգորիա:Ցյուրիխի համալսարանի շրջանավարտներ
Պեյո Յավորով

**Պեյո Յավորով** (**Պ.Կրաչոլով**) (), բուլղարացի բանաստեղծ։

Համարվում է 19-րդ դարի վերջի լավագույն բանաստեղծական տաղանդներից մեկը Բուլղարիայի Թագավորությունում։ Նրա ողջ գիտակցական և ստեղծագործական կյանքը սերտորեն կապված են եղել Ներքին Մակեդոնա-Ադրիանապոլյան Հեղափոխական կազմակերպության հետ Մակեդոնիայում։ Նա նաև եղել է Հայաստանի անկախության ջատագովներից և մի քանի բանաստեեղծություն է գրել հայերի մասին։ Թուրքիայի կողմից 1890-ական թվականներին կազմակերպած հայկական կոտորածների անմիջական տպավորությամբ գրել է «Հայեր» նշանավոր բանաստեղծությունը։ Երևանում գործող հ. 131 միջնակարգ դպրոցը 1966 թվականից կրում է Պեյո Յավորովի անունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլղարացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ինքնասպան գրողներ‎
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի գրողներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Սիմվոլիստ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Կատեգորիա:Բուլղարացի խմբագիրներ
Սուլեյման Նազիֆ

**Սուլեյման Նազիֆ** (), թուրք բանաստեղծ, լրագրող և պետական գործիչ։

Եղել է Բասրայի (1910), Տրապիզոնի (1911), Մոսուլի (1913) և Բաղդադի (1914) նահանգապետը։ Ստամբուլում թղթակցել է «Հալք» («Ժողովուրդ»), «Իլերի» («Առաջ») և «Հադիսաթ« («Իրադարձություններ») օրաթերերին։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուր
http://www.diyarbekir.com/kulturvesanat/UNLULER.ASP

Կատեգորիա:Թուրք բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Քրդական ծագմամբ թուրքեր
Կատեգորիա:Թուրք լրագրողներ
Կատեգորիա:Թուրք գրողներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պետական ծառայողներ
Կատեգորիա:Միություն և առաջադիմություն կուսակցության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մալթայի աքսորականներ
Կատեգորիա:Անձինք Դիարբեքիրից
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության ականատեսներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության տղամարդ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Թուրք պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Ազդարար (հանդես)

**«Ազդարար»**, Հնդկաստանի Մադրաս քաղաքում տպագրվող հայկական պատմա-մշակութային, գրական-հասարակական հանդես, պարբերական։ Հայկական առաջին և Հնդկաստանի առաջին ոչ անգլերեն տպագիր պարբերականն է։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է Մադրասում 1794 թվականի հոկտեմբերի 16-ին։ «Ազդարար» ամսագրի հիմնադիրն էր շիրազցի Հարություն քահանա Շմավոնյանը։ Այն գործել է մինչև 1796 թվականի մարտ ամիսը։ Այդ ընթացքում հրատարակել է 18 համար (տետրակ) յուրաքանչյուրը՝ մոտ 50 էջ, 965 էջ ընդհանուր ծավալով։

Ազդարարը՝ հայ իրականության մեջ առաջին պարբերականը, լույս է տեսել Հնդկաստանի Մադրաս քաղաքում, 1794 թվականին հոկտեմբերի 16-ին, խմբագիրն է եղել քահանա Հարություն Շմավոնյանը, հրատարակվել է մինչև 1796 թվականը (18 համար), դադարել է նյութական դժվարությունների պատճառով։ Տպագրել է գրաբարով, մասամբ՝ հնդկահայ և Նոր Ջուղայի բարբառներով։ Ազդարարը գիտաճանաչողական, պատմագիտական, գրական, հասարակական հանդես էր և արտացոլել է հնդկահայ կյանքը, անդրադարձել հայ ժողովրդի լուսավորության, ազգային ինքնագիտակցության, ազատագրության խնդիրներին։ Տպագրել է նաև բարոյախրատական բովանդակությամբ բանաստեղծություններ, առակներ, զրույցներ, պատմվածքներ, դաստիարակչական հոդվածներ, իրազեկել Հարավային Կովկասում տեղի ունեցող իրադարձությունների մասին։ Ամսագիրը գաղութահայերին հորդորել է վերադառնալ հայրենիք։ «Ազդարարի» առանձին համարներ տպագրվել են պատկերազարդ, կարմրագույն տառերով։ Շմավոնյանը թղթակցություններ էր ստանում Մադրասից, Կալկաթայից, Բասրայից, Չինաստանից, Ֆիլիպիններից, նաև նյութեր էր տպագրում Երևանից և Շուշիից։ Ազդարարի հրապարակախոսներից աչքի էր ընկնում Սեթ Մամյանը։ Ազդարարի գրական բաժնում տպագրվել է Հակոբ Սիմեոնյան Այուբյանցի Հեյդար խանի պատմությունը, Շմավոնյանը թարգմանել է նաև ամերիկացի մանկագիր Թովմաս Դեյի Փոքրիկ Ջեկի պատմությունը, Ադիսոնի Միրզայի տեսիլքը, Ստիլլի Սանտոն Բարսիսայի պատմությունը։ Տպագրել է նաև Խաչատուր Կեսարացու «Պատմութիւն պարսիցը»։

## Վերահրատարակում
«Ազդարարի» թողարկումը վերսկսվել է 2007 թվականին, Կալկաթայում։ Այն լույս է տեսել ամերիկահայ աստղագետ Նորա Անդրեասյանի մեկենասությամբ։ Վերահրատարակվող «Ազդարարի» խմբագիրն է Մարտիկ Սարգսյանը։ Նոր «Ազդարարը» տարբեր բարեգործների կողմից հովանավորվող գունավոր հանդես է՝ բաղկացած 48 էջից։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Հանրագիտակ, Մշակույթի աշխարհ, Երևան, 2007, 220 էջ, ՀԳՄ հրատարակչություն
* Գալեմքյարյան Գ., Պատմութիւն հայ լրագրութեան, հ. 1, Վնն., 1893
* Լևոնյան Գ. Ջ., Հայոց պարբերական մամուլը, Ալեքսանդրապոլ, 1895
* Մխիթարյան Մ. Հ., Առաջին հայ պարբերականը, «ՊԲՀ», 1964, №4
* Գալեմքյարյան Գ., Պատմութիւն հայ լրագրութեան, հ. 1, Վնն., 1893
* Ավդալբեգյան Թ., Հայագիտական հետազոտություններ, Ե., 1969, էջ 233—42, 246—54
* Կարինյան Ա. Բ., Ակնարկներ հայ պարբերական մամուլի պատմության, հ. 1, Ե., 1956

## Արտաքին հղում
* Հայկական շարունակական հրատարակությունների համահավաք գրացուցակ

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի հայկական հանդեսներ
Վալերիան Մադաթով

**Վալերիան Մադաթով** (**Ռոստոմ Գրիգորի Մադաթյան**, ), ռուսական բանակի հայազգի զորավար, գեներալ-լեյտենանտ (29 սեպտեմբերի, 1826)։

1799 թվականին Պետերբուրգում ընդունվել է Պրեոբրաժենսկի գունդ, որպես պրապորշչիկ, ապա տեղափոխվել Պավլովյան գրենադերյան, Մենգրելյան հետևակային գնդերը։ Մասնակցել է 1806-1812 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմին, աչքի ընկել Բատինի ճակատամարտում (1810)։ 1812 թվականի Հայրենական պատերազմում հղել է հեծյալ ջոկատների հրամանատար։ Պարգևատրվել է Սուրբ Աննայի 2-րդ աստիճանի շքանշանով և ստացել գնդապետի կոչում։ Լայպցիգի ճակատամարտում (1813, հոկտեմբեր 16-19) ծանր վիրավորվել է։ Ցուցաբերած անձնական խիզախության համար նրան շնորհվել է գեներալ-մայորի կոչում։

1816 թվականին Մադաթովը նշանակվել է Ղարաբաղում տեղավորված ռուսական զորքերի հրամանատար, իսկ 1817 թվականից՝ Ղարաբաղի, Շիրվանի և Շաքիի խանությունների օկրուգային պետ։ Մասնակցել է Դաղստանի լեռնականների դեմ մղած կռիվներին և 1826-1828 թվականների ռուս-պարսկական պատերազմին։ Մադաթովի հրամանատարությամբ գործող փոքրաթիվ ջոկատը (2000 զինվոր) 1826 թվականի սեպտեմբեր 3-ին Շամխորի մոտ փայլուն հաղթանակ տարավ պարսկական 10-հազարանոց բանակի նկատմամբ և մասնակցեց սեպտեմբեր 13-ին Ելիզավետպոլի (այժմ՝ Կիրովաբադ) ճակատամարտին։ Նրա զորքերը 1826 թվականի աշնանը Ղարաբաղը լիովին մաքրեցին պարսկական նվաճողներից։ 1828-29 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ Մադաթովը կռվել է Դանուբյան բանակում։ Նրա հեծյալ դիվիզիան փայլուն հաղթանակ տարավ բուլղարական Շումլա բերդի մոտ, գրավեց Իսակչեյ և Գիրսով ամրոցները։ Այստեղ Մադաթովը հիվանդացավ ու վախճանվեց։ Հետագայում նրա աճյունը տեղափոխվեց Պետերբուրգ և ամփոփվեց Ալեքսանդր Նևսկու վանքում։

## Գրականություն
* Կյանք գեներալ-լեյտենանտ Մատաթովին, Շուշի, 1870։
* Երիցյան Ա., Ամենայն Հայոց կաթողիկոսությունը և Կովկասի հայք XIX դարում, մաս 1, Թ., 1894: 
* Թերզիբաշյան Վ., Գեներալ-մայոր Վ. Գ. Մադաթով, Ե., 1942:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս-պարսկական պատերազմի (1826-1828) մասնակիցներ
Մադաթով, Վալերիան
Միքայել Սալլանթյան

**Միքայել Սալլանթյան** (*Հովակիմ Սալլանթյան*, )՝ լեզվաբան, մանկավարժ, եկեղեցական գործիչ։ 1822-1840-ական թվականներին դասավանդել է Լազարյան ճեմարանում։

## Կենսագրություն
Միքայել Սալլանթյանը ծնվել է Կոստանդնուպոլսում։ Սովորել է Լիբանանի Սուրբ Անտոնի հայ կաթոլիկ վանքում, այնուհետև՝ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության վարժարանում, աշակերտել Միքայել Չամչյանին։ 1810 թվականից եղել է արքեպիսկոպոս։ 1810-1822 թվականներին եղել է Վրաստանի, Աստրախանի և Ղրիմի կաթոլիկ հայերի հոգևոր առաջնորդը։ Տիրապետել է լատիներեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն, արաբերեն լեզուներին։ Լազարյան ճեմարանում դասավանդել է հայոց լեզու, գրականություն, լատիներեն, աստվածաբանություն, գեղագիտություն։ 1827 թվականին լույս է ընծայել «Քերականութիւն գրաբառ լեզուիս հայոց...» դասագիրքը։ Հրատարակվել են Սալլանթյանի «Կրօնագիտութիւն քրիստոնէական» (1831), «Հրահանգ ճարտասանութեան կամ ճառաբանութեան» (1936), «Պատմութիւն եկեղեցւոյն ուղղահաւատ հայոց» (1840) և այլ աշխատություններ։

## Գրականություն
* Իգնատյան Ա. Հ., Լազարյան ճեմարան, Երևան, 1969։
* Ջահուկյան Գ. Բ., Գրաբարի քերականության պատմությում, Երևան, 1974։
* Բարսեղյան Հ. Խ. Հայերենի խոսքի մասերի ուսմունքը, Երևան, 1980։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ կաթողիկե արքեպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Նիկոլ Աղբալյան

**Նիկոլ Պողոսի Աղբալյան** (), հասարակական-քաղաքական գործիչ, գրականագետ, մանկավարժ, ՀՅԴ կուսակցության անդամ։ Հայաստանի առաջին հանրապետության կրթության նախարար։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1873 թվականին Թիֆլիսում։ Նախնական կրթությունը ստացել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, այնուհետև՝ Գևորգյան ճեմարանում։ Ուսանել է Մոսկվայի, Լոզանի, Սորբոնի համալսարաններում։ Ուսուցչություն է արել Կաղզվանում, Շուշիում, Թիֆլիսում և այլուր։ Առաջին աշխարհամարտի սկզբից դարձել է Ազգային Բյուրոյի, ապա՝ խորհրդի և կամավորական գնդերի կարգադրիչ անդամ, զբաղվել է հայ գաղթականների տեղափոխման հարցերով։ 1918-1920 թվականներին եղել է ՀՀ խորհրդարանի անդամ, իսկ 1919 թվականին նշանակվել է լուսավորության և արվեստի նախարար։

Եղել է Վերնատան և Հայ գրողների ընկերության անդամ։ Աշխատակցել է «Մուրճ», «Հորիզոն», «Նոր Հոսանք», «Հանդես ամսօրյա» և այլ պարբերականների։ Հայաստանում խորհրդային իշխանություն հաստատվելուց հետո՝ 1921 թվականին, նախ բանտարկվել է, ապա Խորհրդային Հայաստանից տարագրվել է արտասահման։ 1930 թվականից բնակություն է հաստատել Բեյրութում և եղել է Համազգայինի Նշան Փալանճյան Ճեմարանի հիմնադիրը՝ Լևոն Շանթի հետ, որտեղ և դասավանդել է մինչև կյանքի վերջը։ Նիկոլ Աղբալյանը մահացել է 1947 թվականին Բեյրութում։

## Հիշատակ
Երևանում 1991 թվականից գործում է ՀՅԴ «Նիկոլ Աղբալյան» ուսանողական միությունը, Աղբալյանի անունով է կոչվել թիվ 19 միջնակարգ դպրոցը։

## Աղբալյանի խոսքերից

## Աշխատություններ
* «Բանասէրի յուշագիրը» (1937-38)
* «Պատմութիւն հայոց գրականութեան» (1944)
* «Ամբողջական երկեր», 4 հատոր (1959-1970)
*Նամակներ, պաշտոնական գրություններ։ Հայաստան, 2003 - 275 էջ։

## Գրականություն
* Լազյան Գ., Դէմքեր հայ ազատագրական շարժումէն, Կահիրե, 1949։
*Գառնիկ Անանյան, Նիկոլ Աղբալյան, կյանքը և գրական-հրապարակախոսական գործունեությունը, Երևան, 2002։
*Խաչիկյան Յա., Գեղագիտության հարցերը Նիկոլ Աղբալյանի աշխատություններում, Երևան, 2003։ 
*Անահիտ Պետրոսյան։ Նիկոլ Աղբալյան։ Գրականագիտական հայացքները։ Եր. համալս. հրատ, 2005 - 208 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի Հանրապետության Խորհրդարանի (1918-1920) 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նախարարներ
Կարմրավոր

**Կարմրավոր**, կամ **Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, 7-րդ դարում կառուցված եկեղեցի է, որը գտնվում է Արագածոտնի մարզի Աշտարակ քաղաքում, կառուցել են Գրիգոր և Մանաս քահանաները։ Ընդգրկված է  Աշտարակի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Նկարագրություն
Այս խաչաձև կենտրոնագմբեթ փոքր եկեղեցու արտաքին չափսերն են 5,9 x 7,4 մետր։

Կարմրավորը Հայաստանում միակ եկեղեցին է, որի կարմիր կղմինդրե տանիքը մինչ օրս պահպանվել է։ Ութանիստ թմբուկը պսակված է կղմինդրածածկ կորագիծ վեղարով, որը նույնանյութ և նմանաձև տարրի պահպանված հնագույն օրինակն է։ Կարմրավորը արտաքուստ և ներքուստ խաչաձև գմբեթավոր եկեղեցի է։ Եկեղեցու կղմինդրը ամուր սեղմված է կրային շաղախի մեջ և լրացուցիչ մեխված է։ Եկեղեցու արտաքին պատերին պահպանվել են արձանագրություններ, որտեղ նշվում է գյուղի այն բնակիչների մասին, ում միջոցներով կառուցվել է եկեղեցին, ինչպես նաև ոռոգման ջրանցքի կառուցման դժվարությունների մասին։

thumb|200px|ձախից|Հատակագիծ
Կարմրավորի շուրջը կան շատ հետաքրքիր խաչքարեր, որոնցից առավել հայտնի է Ծակ-Քարը, որն իր անունը ստացել է պատվանդանում ծակի պատճառով (1268)։ Հնում Կարմրավորը կուսանաց վանք է եղել։ Այնտեղ մինչ օրս պահվում են ուշադրությանը արժանի երկու հնություններ։ Դրանցից առաջինը մի հնդկական նկարազարդ վարագույր է, որը բերվել էր 1798-1799 թթ. Կալկաթայից, իսկ մյուսը՝ Շուխոնց ավետարանը, ձեռագիր ավետարան է, որը 1873 թ. նվիրաբերել է աշտարակցի Շուխյանց ընտանիքը։

Եկեղեցու դուռը փայտից է զարդարված փորագրություններով ու երգող հրեշտակներով և պատրաստվել է ազգային վարպետ Սարգիս Պողոսյանի կողմից 1983 թ ։

Կարմրավորի կողքին՝ մի գողտրիկ անկյունում է գտնվում նաև հայ մեծ բանաստեղծ Գևորգ Էմինի գերեզմանը։

## Անվան ծագումը
Ըստ ավանդության, Աշտարակում ապրող երեք քույրերը սիրահարվում են Սարգիս անունով մի երիտասարդի։ Ավագ երկու քույրերը որոշում են իրենց զոհաբերել՝ կրտսերին երջանկություն պարգևելու համար և ծիրանագույն ու կարմիր զգեստ հագնելով իրենց նետում են անդնդախոր ձորը։ Այս լուրն իմանալով` փոքր քույրը, սպիտակ զգեստ հագնելով, նույնպես իրեն ձորն է նետում, իսկ Սարգիսը այս դառը վշտից դառնում է ճգնավոր։ Հետագայում ձորի եզրին երեք եկեղեցիներ են հայտնվում՝ Կարմրավորը, Ծիրանավորը և Սպիտակավորը։

Կա նաև տարածված մեկ այլ կարծիք՝ կապված եկեղեցիների անվանածագման հետ։ Ասում են՝ Սպիտակավոր եկեղեցու որմնանկարներից մեկում Սուրբ Մարիամ Աստվածածնի գլխանոցը սպիտակ է, իսկ Կարմրավորում և Ծիրանավորում՝ համապատասխանաբար կարմիր և ծիրանագույն։

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Կարմրավոր Եկեղեցի, Աշտարակ, Հայաստան

Կատեգորիա:7-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Աշտարակի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Արագածոտնի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Վարդան Միրզոյան

**Վարդան Միրզոյի Միրզոյան** (), հայ դերասան, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ։

## Կենսագրություն
Վարդան Միրզոյանը ծնվել է Հին Նախիջևանի Յարմշա գյուղում, մեծացել է Թիֆլիսում, սովորել է քաղաքի ռեալական, ապա Ներսիսյան դպրոցում, հաճախել է նաև Լոնգի նկարչական դպրոցը։ 1897 թվականից հանդես է եկել տարբեր դերասանական խմբերում, 1903 թվականից եղել է Մոսկվայում և Սանկտ Պետերբուրգում, հաճախել դրամատիկական դասընթացների։
Նա Ավճալյան ժողովրդական թատրոնի հիմնադիրներից է։ 1919 թվականին Երևանում հիմնադրել և ղեկավարել է թատերական ստուդիա, որի սաները հետագայում հայտնի դերասաններ են դարձել։ 1920-ական թվականներին Միրզոյանը խաղացել է Բաքվի, Թիֆլիսի ու Լենինականի թատրոններում։ 1929 թվականից աշխատել է Երևանի Պատանի հանդիսատեսի թատրոնում։

1929 թվականից դասավանդել է Երևանի թատերական ուսումնարանում, տեխնիկումում և ինստիտուտում։ Նկարահանվել է կինոյում։ 1966 թվականին հրատարակել է «Թատերական օրագրեր»-ը։

## Դերերը թատրոնում
* Ոսկան՝ «Չար ոգի»
* Աղան-Մելիքի՝ «Դատաստան»
* Անանիա Գլախա՝ «Դավաճանություն»
* Սոլոմոն՝ «Քին»
* Վասիլ Լեկապեն՝ «Կայսր»
* Գրիգոր աղա՝ «Ժայռ»
* Դոն Բազիլիո՝ «Սևիլյան սափրիչ»
* Լուկա՝ «Հատակում»
* Ֆիլիպ արքա՝ «Տիլ Ուլենշպիգել»
* Սամսոն աղա, Խեչո բիձա՝ «Կրակե օղակում»
* Սոտնիկով՝ «Պայթյուն»

## Ֆիլմեր
* Բժիշկ՝ Մեր կոլխոզի մարդիկ (1939)
* Գիքոր (1934)
* Նախարար՝ Երկու գիշեր (1932)
* Քրդեր-Եզդիներ (1932)
* Լավինա (1928)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Հաղպատ (այլ կիրառումներ)

**Հաղպատ** անվանումը կարող է վերաբերել.

* Հաղպատ՝ գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Ալավերդի համայնքում,
* Հաղպատ՝ հայկական առաքելական վանական համալիր Հայաստանի Լոռու մարզի Հաղպատ գյուղում,
* Հաղպատի մատենադարան՝ հայկական պատմական խոշոր գրադարանային հաստատություն Հաղպատի վանքում, համարվում էր միջնադարում հայ ձեռագրերի գանձարաններից ամենահարուստը,
* Հաղպատի դպրոց` 10-րդ դարում հիմնադրված հայկական ուսումնագիտական և գրչության կենտրոն Հաղպատ գյուղում,
* Հաղպատի Ավետարան՝ միջնադարում Հաղպատի վանքի գրիչների կողմից ստեղծված հայկական մանրանկարչության հուշարձան, ձեռագիր մագաղաթե Ավետարան։
Յան Հուս

**Յան Հուս** (), չեխ եկեղեցական ռեֆորմատոր (բարենորոգիչ), պապականության հակառակորդ, կաթոլիկ եկեղեցու կատարած շահագործությունների դեմ կռվող։ Ազգանունը առաջացել է իր հարազատ Հուսինից գյուղի անունից։

1415 թվականին նրան այրեցին խարույկի վրա։ Նրա հետևորդները ապստամբություն բարձրացրին իշխանների և բարձր հոգևորականների դեմ և այդպիսով մասնակի իրավունքներ (կաթոլիկների նկատմամբ) ձեռք բերեցին։

Համարվում է, որ Հուսի վերջին խոսքերից է եղել հետևյալը․ «100 տարի անց Աստված մի մարդու կբարձրացնի, որի բարենորոգման կոչերը հնարավոր չի լինի անտեսել»։

Չեխերը սիրում էին Հուսին իր կյանքի ընթացքում։ Այժմ նրանք պաշտում են Հուսին և համարում նրան իրենց մարգարեն և նահատակը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չեխ աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Կարլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Չեխ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Չեխ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Չեխ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Չեխ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Չեխ գրողներ
Կատեգորիա:Չեխ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Չեխ կրոնական առաջնորդներ
Կատեգորիա:Չեխ գիտնականներ
Կատեգորիա:Չեխիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Աստվածաշնչի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Ֆիզիոկրատներ

**Ֆիզիոկրատներ**, քաղաքատնտեսական ուղղություն XVIII դարում Ֆրանսիայում։ Ըստ այդ ուղղության՝ հողը կազմում է ժողովրդական հարստության միակ աղբյուրը։ Ֆիզիոկրատները արտադրական էին համարում միայն երկրագործների պարապմունքը, մասամբ հողատերերինը, իսկ բնակչության մնացած դասակարգերի պարապմունքները, ֆիզիոկրատների կարծիքով, արտադրական չեն։ Ձևավորվեց խոշոր հողասեփականություն, իսկ գյուղատնտեսությունը սկսեց կարևոր դեր խաղալ տնտեսության մեջ։ Այդ էր պատճառը որ ֆիզիոկրատները իրենց ուսումնասիրության օբյեկտ դարձրին գյուղատնտեսական արտադրությունը։ Նրանք քննարկելով մերկանտիլիստներին, մերժեցին այն տեսակետը, որ ոսկին ու արծաթը հարստության միակ աղբյուրն են, և առաջ քաշեցին այն պնդումը, որ միայն գյուղատնտեսության մեջ զբաղված աշխատողներն են ստեղծում իրական արդյունք՝ եկամուտ։ Ֆիզիոկրատները առաջարկեցին անցնել ազատ տնտեսավարման մեխանիզմի վրա հիմնված ագրարային հարաբերությունների, ազատ գնագոյացման սկզբունքների։ Նրանք առաջարկեցին գյուղատնտեսական մթերքները արտահանել արտասահման։ Ֆիզիոկրատների ծառայություններից մեկն էլ այն է, որ հավելյալ արդյունքի առաջացման հետազոտությունները անմիջապես տեղափոխվեցին բուն արտադրության մեջ և դրանով իսկ հիմք դրեցին կապիտալիստական արտադրության վերլուծության համար։ Ֆիզիոկրատները առաջիններից էին, որ տվեցին կապիտալի վերլուծությունը։

Այսպիսով, ֆիզիոկրատների դերը տնտեսագիտության պատմության մեջ այն է, որ նրանք երևույթների ուսումնասիրությունը շրջանառության ոլորտից տեղափոխեցին արտադրության ոլորտ և դրանով հիմք դրեցին հասարակական արտադրության գիտական վերլուծությանը։ Իր ժամանակին Կարլ Մարքսը ֆիզիոկրատներին անվանել է ժամանակակից քաղաքատնտեսության իսկական հայրեր։

Տնտեսական քաղաքականության մեջ նրանք հանդես են եկել որպես տնտեսական կյանքին չմիջամտության կողմնակիցներ, ցանկացած մոնոպոլիայի հակառակորդ և ազատ մրցակցության կողմնակիցները։

Կատեգորիա:18-րդ դարի պատմություն
Կատեգորիա:Դասական լիբերալիզմ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տեսություններ
Կատեգորիա:Քաղաքատնտեսական ուղղություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական մեծ հեղափոխություն
Մուրճ և մանգաղ

մինի|150px|Մուրճ և մանգաղ
**Մուրճ և մանգաղ**, Խորհրդային Միության դրոշմը բանվորա-գյուղացիական միության նշանը։

Այս երկու գործիքները պրոլետարիատի և գյուղացիության խորհրդանինշերն են, դրանց միացումը խորհրդանշում էր պրոլետարիատի և գյուղացիության միությունը։

Այս նշանն է օգտագործվել Խորհրդային Միության դրոշի վրա։

## Յունիկոդ
Յունիկոդում «մուրճ և մանգաղի» նշանն է՝ U+262D. ()

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Flag of the Soviet Union.svg|Խորհրդային Միության դրոշը Օգոստոսի 15, 1980 - Դեկտեմբերի 25, 1991
Պատկեր:Flag_of_the_Soviet_Union_1923.svg|Խորհրդային Միության դրոշը Նոյեմբերի 12, 1923 - Օգոստոսի 19 1955
Պատկեր:Flag of the Chinese Communist Party.svg|Չինաստանի Կոմունիստական կուսակցության դրոշի վրայի մուրճն և մանգաղը
Պատկեր:Flag of Bryansk Oblast.svg|Բրյասկի օբլաստի դրոշը
Պատկեր:Aeroflot.svg|Աէորոֆլոտի լոգոյի վրայի մուրճն և մանգաղը
Պատկեր:Flag of Angola.svg|Անգոլայի դրոշը
Պատկեր:Coat of arms of East Germany (1955–1990).svg|Գերմանիայի Դեմոկրատական հանրապետության (Արևելյան Գերմանիա) էմբլեմը


Կատեգորիա:ԽՍՀՄ պետական խորհրդանիշեր
Կատեգորիա:Կոմունիզմ
Համայնք (ավանդական)

**Նահապետական համայնք**, հասարակական կազմակերպության ձև։ Նախնական տեսակն արյունակցական կապի վրա հիմնված տոհմական համայնքն էր, որը հատուկ էր նախնադարյան համայնական հասարակարգին։ Մասնավոր սեփականության սաղմնավորման և նախնադարյան հասարակարգի քայքայման պայմաններում ձևավորվել է նահապետական, ընտանեկան մեծ համայնքը (մեկ հորից սերող մերձավոր ազգականների երեք-չորս սերունդ՝ իրենց ընտանիքներով)։ Մինչկապիտալիստական դասակարգային հաստատություններում տիրապետող էր տնտեսական կապերի վրա հիմնված տարածքային գյուղական (հարևանային) համայնքը, որը վերացվել է կապիտալիզմի ժամանակաշրջանում։

## [[Հայկական լեռնաշխարհ]]ում

Հայկական լեռնաշխարհում ուշ քարի դարի շեմին առաջացել է մայրական տոհմական համայնք, որին բրոնզի դարի սկզբին փոխարինել է նահապետական հայրիշխանական մեծ համայնքը։ Ուշ բրոնզի դարաշրջանում առաջացած գույքային անհավասարության, դասակարգերի ձևավորման պայմաններում հայրիշխանական համայնքին փոխարինել է գյուղական, հարևանային համայնքը։ Բնատնտեսության պայմաններում համայնքն ինքնաբավ տնտեսական միավոր էր, որի գոյությունը հայկական պետությանը ապահովում էր բնակչության հարկումը համերաշխիքի սկզբունքով։ Համայնքը կարգավորում էր հողային հարաբերությունները, հողատերերի, պետության հետ շինականների ունեցած կապերը։ Համայնքի հողերի մի մասը պարբերաբար վերաբաժանվում էր անդամների միջև՝ ըստ շնչաքանակի («հող երդոյ»), իսկ մի մասը մնում էր ընդհանուր օգտագործման համար (արոտավայրեր, անտառակներ, լճեր, խոտհարքներ ևն)։ Համայնքը ղեկավարել է ընդհանուր ժողովը և նրա ընտրած գեղջավագը (տանուտերը)։ Գյուղական համայնքների մեծ մասի բնակչությունն ավատատիրական կախման մեջ էր, բայց անձնապես՝ ազատ, պետությանը և եկեղեցուն վճարել է հարկ, իսկ հողատերերին՝ հողային ռենտա։ Ազատ համայնքների բնակչությունը վճարել է հարկ միայն պետությանը և եկեղեցուն, կատարել պետական պարհակներ։ Հայաստանում օտար տիրապետությունների ժամանակաշրջանում համայնքը եղել է հայ ժողովրդի գոյապահպանման հզոր միջոց։ Օտարները համայնքը հանդուրժել են իբրև ժողովրդին համապարտ սկզբունքով հարկելու միջոց։ Ուշ միջնադարում և նոր ժամանակներում, չնայած Հայաստանի տարանջատվածությանը, հայկական համայնքների կյանքն ընթացել է նույն օրինաչափություններով։ Խորացել է ունեցվածքային շերտավորումը։ 1870-ի գյուղացիական ռեֆորմով Արևելյան Հայաստանում վերացվել է համայնքային հողատիրությունը, և հաստատվել հողօգտագործման նոր ձև՝ ծխական-ժառանգականը։ Համայնքային օգտագործման համար մնացել են միայն արոտներն ու խոտհարքները։ Խորհրդային Հայաստանում առաջին տասնամյակներին պահպանվում էին հայկական համայնքների ավանդույթները, սակայն գյուղատնտեսության կոլեկտիվացման հետևանքով համայնքները վերացել են։

Կատեգորիա:Համայնք