Շահագրգիռ խմբերի ներգրավում

**Շահագրգիռ խմբերի ներգրավում**, գործընթաց, որի միջոցով կազմակերպությունն իր որոշումների կայացման ընթացքում ընդգրկում է մարդկանց, ովքեր իրենց վրա կարող են զգալ այդ որոշումների հետևանքները։ Նրանք կարող են աջակցել կամ դեմ լինել որոշումներին, ազդեցություն ունենալ որոշումը կայացնող կազմակերպության մեջ կամ համայնքում, զբաղեցնել հանրային պաշտոններ համապատասխան ոլորտում կամ իրենց վրա զգալ որոշման երկարաժամկետ հետևանքները: 

Շահագրգիռ խմբերի ներգրավումը կորպորատիվ հանրային պատասխանատվության առանցքային մաս է։ Ընկերություններն ու կազմակերպությունները երկխոսության մեջ են ներգրավում իրենց շահառոը խմբերին, որպեսզի պարզեն, թե ինչ սոցիալական ու շրջակա միջավայրի խնդիրներ են առաջնային նրանց համար, և ներառեն իրենց որոշումների կայացման գործընթացում։ Շահագրգիռ խմբերի ներգրավումն իրականացվում է ինչպես մասնավոր, այնպես էլ պետական ու հասարակական կազմակերպությունների կողմից, հատկապես երբ նրանք ցանկանում են ձևավորել ընդհանուր ըմբռնում բարդ խնդիրների և մեծ ծրագրերի լուծումների շուրջ։

Շահագրգիռ խմբերի ներգրավման կարևորագույն սկզբունքներից է այն, որ նրանք հնարավորություն ունենան ազդելու՝ ներգործելու որոշումների կայացման գործընթացի վրա։ Դրա առանցքային բաղադրիչ է բազմաշահագրգիռ կառավարումը, այսինքն՝ կառավարման այնպիսի տեսակ, որը միավորում է մի քանի շահագրգիռ խմբերի՝ երկխոսելու, մասնակցելու որոշումների կայացմանն ու իրականացմանը՝ այդպիսով միասին լուծելով առկա խնդիրները։ Շահագրգիռ խմբերի ներգրավումն այսպիսով տարբերվում է հաղորդակցման գործընթացից, որի նպատակն է արդեն իսկ կայացված որոշումները հաղորդակցել, հասցնել նրանց։

Շահագրգիռ խմբերի ներգրավման գործելակերպը հաճախ կիրառվում է ինչպես առևտրային և արդյունաբերական ընկերությունների, ֆինանսական ինստիտուտների, այնպես էլ հասարակական կազմակերպությունների, նաև կառավարությունների կողմից։

## Առավելություններ
Շահագրգիռ խմբերի ներգրավումը հնարավորություն է տալիս առևտրային կամ ոչ առևտրային գործունեությունը, ծրագիրը, արտադրանքը կամ ծառայությունը համապատասխանեցնել հանրային կարիքներին և ակնկալիքներին՝ նպաստելով երկարաժամկետ կայունությանը։ Բացի դրանից, այն միտված է օգնելու կազմակերպություններին մրցակցելու բարդ ու հարափոփոխ գործարար միջավայրում՝ միաժամանակ բերելով դեպի կայուն զարգացում տանող համակարգային փոփոխություններ։ 

## Շահագրգիռ խմբերի հետադարձ կապի անտեսման հետևանքներ
Շահագրգիռ խմբերի հետադարձ կապի կարևորությունը չի կարելի թերագնահատել։ Ստորև ներկայացված են մի քանի նկատառումներ․

* Նրանց կարծիքը հաշվի չառնելը կարող է հանգեցնել բավականին ծախսատար սխալների և ծրագրային ժամկետների ուշացումների։ 
* Այն կարող է նվազեցնել կազմակերպության աշխատանքի որակը, վնասել դրա հեղինակությունը։
* Շահագրգիռ խմբերի հետադարձ կապն անտեսելը կարող է խոչընդոտել կազմակերպութան հաղորդակցությունը, անգամ տանել նրանց աջակցության կորստի։

Պետական քաղաքականության մեջ մասնակցային մոտեցումը ենթադրում է այն բոլոր մեթոդների ու մեխանիզմների ամբողջությունը, որոնց միջոցով շահագրգիռ խմբերը (ներառյալ քաղաքացիները) կարող են ընդգրկվել քաղաքականությունների մշակման և իրականացման շրջափուլում, որպեսզի քաղաքացիների տեսակետներն ու մտահոգությունները լսելի դառնան որոշումների կայացման գործընթացում ներգրավվածներին, ինչի արդյունքում նաև հնարավոր է դառնում ազդեցություն ունենալու պետական իշխանությունների գործունեության ու որոշումների վրա։

ՏՀԶԿ-ի Բաց կառավարման վերաբերյալ հանձնարարականը (2017) առանձնացնում է քաղաքացիների և շահագրգիռ խմբերի մասնակցայնության երեք մակարդակ։ 

# *Տեղեկատվություն*․ մասնակցայնության սկզբնական մակարդակը, որը բնութագրվում է հարաբերությունների միակողմ բնույթով, որտեղ կառավարությունը տեղեկատվություն է ստեղծում ու տրամադրում քաղաքացիներին ու շահագրգիռ խմբերին։ Այն ներառում է ինչպես ըստ պահանջի տեղեկատվության տրամադրումը, այնպես էլ կառավարության կողմից տեղեկատվության տրամադրման նախաձեռնողական միջոցառումները։ 
# *Խորհրդատվություն*․ մասնակցայնության ավելի զարգացած մակարդակ, որը ենթադրում է երկկողմ հարաբերություններ, որտեղ քաղաքացիներն ու շահագրգիռ կողմերը հետադարձ կապ են տրամադրում կառավարությանը, կամ էլ՝ հակառակը։ Խորհրդատվության մակարդակումը հիմնականում հիմնվում է խնդրո առարկա թեմայի վրա, որի վերաբերյալ կարծիքների արտահայտումը պահանջում է համապատասխան տեղեկատվության տրամադրում, ինչպես նաև գործընթացի հնարավոր հտևանքների մասին քննարկում։ 
# *Ներգրավում***․** երբ քաղաքացիներն ու շահագրգիռ խմբրը հնարավորություն և անհրաժեշտ ռեսուրսներ են ունենում (օրինակ՝ տեղեկատվություն, տվյալներ և թվային գործիքներ)՝ համագործակցելու քաղաքականության մշակման և իրագործման շրջափուլի ողջ ընթացքում։ Այս մակարդակը ընդունում է քաղաքացիների մասնակցայնության կարևորությունն ու նրանց հավասար դիրքը քաղաքական օրակարգեր սահմանելու, հիմնախնդիրներ սահմանելու ու երկխոսություն ձևավորելու գործում, թեպետ վերջնական որոշումների ընդունման ու քաղաքականության ձևակերպման պատասխանատվությունը շատ դեպքերում կրում են պետական մարմինները։ 

Շահագրգիռ խմբերի և քաղաքացիների ներգրավումը քաղաքական որոշումների կայացման գործընթացներում մի շարք առավելություններ ունի։ 

Շահագրգիռ խմբերի դեպքում՝

* Ներկայացնում է նրանց պաշտոնական տեսակետներն ու մտահոգությունները
* Տրամադրում է փորձագիտական կարծիք ու գիտելիք	՝ հնարավորության դեպքում հղում անելով նաև համապատասխան ուսումնասիրությունների
* Ապահովում է հիմնական դերակատարների ներկայացվածությունը
* Կախված շահագրգիռ խմբի տեսակից՝ կարող է նպաստել հանրության շրջանում իրազեկվածության մակարդակը բարձրացնելուն, ինչպես նաև տվյալ քաղաքականության կամ նախաձեռնության իրականացման համար անհրաժեշտ ռեսուրսները մոբիլիզացնելուն
* Օգնում է բացահայտել հնարավոր ազդեցությունները, մատուցել հարմարեցված լուծումներ ու ապահովել դրանց արդյունավետությունը
* Հիմնվում է գոյություն ունեցող ցանցերի և/կամ գործընկերությունների վրա

Քաղաքացիների դեպքում՝

* Տեսանելի է դարձնում հանրային կարծիքն ու հանրության շրջանում առկա հիմնական մտահոգությունները
* Բերում է տեսակետների բազմազանություն՝ լսելի դարձնելով նաև հազվադեպ լսվող կարծիքները
* Ավելի լայն ներկայացուցչական է
* Ուղղակիորեն նպաստում է հանրության շրջանում տվյալ հարցի վերաբերյալ իրազեկվածության բարձրացմանը
* Օգնում է բացահայտել տվյալ քաղաքականության հնարավոր ազդեցությունները, անհրաժեշտության դեպքում գտնել հարմարեցված լուծումներ, ինչպես նաև ապահովել այդ լուծումների արդյունավետությունը
* Նպաստում է սոցիալական համախմբվածության ձևավորմանը
* Ամրապնդում է ժողովրդավարական ինստիտուտները

## Շահագրգիռ խմբերի ներգրավման սկզբունքներ
;Հաղորդակցում
Նախքան շահագրգիռ խմբերին ներգրավելու և ներգործելու նպատակ սահմանելը անհրաժեշտ է հասկանալ, թե ովքեր են նրանք։ 

;Պարբերական խորհրդակցություններ
Անհրաժեշտ է, որ կազմակերպության ներկայացուցիչներն իրենց նախագծի վաղ փուլերից սկսած պարբերաբար հանդիպեն շահագրգիռ խմբերի հետ, հստակեցնեն նախագծի նպատակը, շրջանակը, վտանգներն ու իրենց մոտեցումները, ինչպես նաև բաց լինեն՝ լսելու նրանց կարիքներն ու բանակցելու փոխշահավետ լուծումներ։ 

;Շահագրգիռ խմբերի զգացմունքները ևս կարևոր են
Կարևոր է գիտակցել մարդկային զգացմունքների և պոտենցիալ անձնական օրակարգերի նշանակությունը շահագրգիռ խմբերի վարքի և կարիքների գնահատման ընթացքում։ 

;Պլանավորում 
Պետք է մանրամասներն հաշվարկված մոտեցում ունենալ շահագրգիռ խմբերի ներգրավման ողջ գործընթացում:

;Մարդկային հարաբերություններ
Կազմակերպության և շահագրգիռ խմբերի միջև վստահության մթնոլորտի ձևավորումը ծրագրի ընթացքը դարձնում է ավելի հեշտ, արագ և արդյունավետ։ 

;Պարզ, բայց ոչ հեշտ լուծումներ
Բացի ընդհանրական պլանավորումից կարևոր է նաև ռիսկերի գնահատումը շահագրգիռ խմբերի ներգրավման ամբողջ գործընթացում, ինչպես նաև ակնկալվող ռիսկերը հասցեագրող պարզ լուծումների համատեղ մշակումը

;Շահագրգիռ խմբերը ունեն ռեսուրս
Շահագրգիռ խմբերն ազդեցիկ ռեսուրս են և կարող են ներգրավվել նաև նախագծերի իրականացման ընթացքում ռիսկերի կառավարման մեջ։

;Փոխզիջում
Շահագրգիռ խմբերի տարաբնույթ ակնկալիքների և առաջնահերթությունների մեջ բոլորի համար ընդունելի տարբերակը գտնելու առաջին քայլը փոխզիջումն է՝ հաշվի առնելով ինչպես ծրագրի, այնպես էլ ներգրավված շահագրգիռ խմբերի կարիքներն ու նպատակները։ 

;Հաջողության սահմանումը
Քանի որ հաջողությունը սուբյեկտիվ հասկացություն է, և տարբեր մարդիկ տարբեր կերպ կարող են ընկալել դրա նշանակությունը, կարևոր է սահմանել, թե կոնկրետ շահագրգիռ խմբերի շրջանակ ինչն է համարում տվյալ նախագծի կամ նախաձեռնության հաջողություն։ 

;Պատասխանատվություն
Լավ կառավարումը ենթադրում է, որ շահագրգիռ խմբերի ներգրավման գործընթացում ընդգրկված բոլոր սուբյեկտները հասկանան իրենց դերը, պարտականությունները, և թե ինչ է ակնկալվում իրենցից։

## Հակակոռուպցիոն նշանակություն
Շահագրգիռ խմբերի ներգրավումը կոռուպցիայի դեմ պայքարի կարևոր տարր է․ այն երաշխավորում է ներգրավված բոլոր կողմերի և դերակատարների մտահոգությունները բարձրաձայնումը և ստեղծում է հաշվետվողականության սկզբունքի վրա հիմնված թափանցիկ միջավայր։ 

Այլ կերպ ասած՝ շահագրգիռ խմբերի ներգրավումը ոչ միայն ճիշտ ու արդյունավետ հաղորդակցման և համագործակցության մասին է։ Դա թափանցիկության ու հաշվետվողականության սկզբունքների ներդրման ռազմավարական մոտեցում է՝ միտված կոռուպցիայի կանխարգելմանն ու դրա դեմ պայքարին։ 

Որոշումների կայացման գործընթացում ակտիվորեն ներգրավելով այնպիսի շահագրգիռ խմբերի, ինչպիսիք են առևտրային կազմակերպությունները, պետական մարմինները, համայնքները և հանրությունը՝ կազմակերպությունները վերահսկողության և թափանցիկության ավելացման միջոցով կարողանում են կառավարել կոռուպցիոն ռիսկերը։ 

Ավելին, դերակատարների ներգրավումը ստեղծում է վստահություն և լեգիտիմություն, որոնք կարևոր են հակակոռուպցիոն հաջող նախաձեռնությունների համար։ Երբ շահագրգիռ խմբերը զգում են որ իրենց ներդրումն արժևորված է, իսկ մտահոգությունները՝ հասցեագրված, նրանք այդ դեպքում առավել շատ կցանկանան աջակցել ու մասնակցել տվյալ գործընթացին և նպաստել դրա արդյունավետությանը։  Շահագրգիռ խմբերի բազմազան ու ակտիվ ներկայությունը նաև կոռուպցիոն դեպքերն ու ռիսկերը դարձնում է ավելի նկատելի։ 

Շահառու խմբերի արդյունավետ ներգրավումը նաև ընկած է բազմաշահագրգիռ համագործակցությունների (ԲՇՀ) հիմքում, ինչը էական նշանակություն ունի տարբեր շահերի համատեղման, թափանցիկության և կոռուպցիայի կանխարգելմանը միտված ջանքերի գործում։ ԲՇՀ-րը ներառում են հասարակական տարբեր ոլորտներում գործունեություն ծավալող կազմակերպությունների, որոնք աշխատում են միասին՝ կիսելով ռիսկերը և համատեղելով իրենց ռեսուրսներն ու որակները այնպես, որ ստեղծեն առավելագույն արժեք և հասնեն իրենց առանձին նպատակների իրագործմանը։ Դրանց հիմնական գաղափարը կայանում է տարբեր դերակատարների փորձառության և համագործակցության պատրաստականության վրա հենվելով ընդհանուր խնդիրների լուծման մեջ։ Դրանք առաջացել են 1980-ական թթ․՝ միավորելով այնպիսի հիմնախնդիրներ, ինչպիսիք են կոռուպցիայի դեմ պայքարը, շրջակա միջավայրի պաշտպանությունը և մարդու իրավունքները՝ այդպիսով հանդես գալով որպես բարեվարքության գործակալներ։ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բիզնես
Կատեգորիա:Բիզնես էթիկա