Բենվենիդա Աբրաբանել

**Բենվենիդա Աբրաբանել** (եբրայերեն՝ בנבנידה אברבנאל, ), նաև **Բենվենիդա Աբրավանել**, սեֆարդ բարերար և բանկիր-գործարարուհի։ Ապրել է վաղ Իտալիայում և հարուստ Աբրավանել ընտանիքի ազդեցիկ անդամ է եղել։ Հիշատակվում է ժամանակի բազմաթիվ գրական, ռաբբինիստական, իրավական և արխիվային աղբյուրներում։

## Կենսագրություն
Բենվենիդան ծնվել է իսպանական հայտնի հրեական ծագումով ընտանիքում Իսահակ Աբրավանելի եղբոր՝ Յակոբ Աբրավանելի (մահացել է 1528 թվականին) ընտանիքում։ Նրա ծննդյան օրն ու վայրը մնում են անհայտ։ Նա կրթություն է ստացել ինչպես հրեական, այնպես էլ աշխարհիկ առարկաներից։ Բենվենիդան ամուսնացել է իր առաջին զարմիկի՝ Սամուել Աբրավանելի՝ Իսահակ Աբրավանելի կրտսեր որդու հետ՝ բերելով մեծ օժիտ։ 1492 թվականին Իսպանիայից հրեաների վտարումից հետո Աբրավանելի ընտանիքը ներգաղթել է Նեապոլ, որտեղ Բենվենիդան դարձել է Նեապոլի իսպանական փոխարքայի դստեր՝ Էլեոնորա Տոլեդացիյի դաստիարակը, որի հետ նա սերտ բարեկամություն է պահպանել իր ողջ կյանքում նաև այն բանից հետո, երբ Էլեոնորան ամուսնացել է Կոսիմո I Մեդիչիի հետ։ Բիենվենիդայի ամուսինը՝ Սամուելը, այդ ընթացքում ծառայել է որպես ֆինանսական խորհրդատու Էլեոնորայի հոր՝ փոխարքա Դոն Պեդրոյի մոտ։ Իր աներոջ՝ Հակոբ Աբրավանելի մահից հետո ստանձնել է Նեապոլի հրեական համայնքի ղեկավարությունը։

Բենվենիդան ունեցել է 6 երեխա, այդ թվում՝ երեք որդի՝ Հակոբը, Հուդան և Իսահակը, և երեք դուստր, որոնցից երկուսի անունները Գիոյա և Լետիսիա էին։ Նա նաև մեծացրել է Սամուելի ապօրինի որդուն։ Ավանդության համաձայն՝ նրա չափահաս դուստրերից մեկը՝ որպես ծպտյալ հրեա, ապրել է Պորտուգալիայում։

Թեև Ֆերդինանդ II-ը սկզբում չի կարողացել ինկվիզիցիան ներմուծել Նեապոլ, տեղի հրեաները շարունակել են ճնշումների ենթարկվել։ Վտարման հրամանները հաճախ կարելի է եղել շրջանցել միայն մեծ գումարներ վճարելով։ Նույնիսկ Կառլոս V-ի իշխանության օրոք հրեաներին բազմիցս սպառնացել են վտարել։ Իրավիճակը որոշ չափով բարելավվել է, երբ 1532 թվականին Պեդրո Ալվարես դե Տոլեդոն նշանակվել է Նեապոլի փոխարքա։ Նա սիրել է հաճախել Աբրավանելների տուն, որի դուստրն էր Էլեոնորա Տոլեդացին (1522–1562)։

1524-1525 թվականներին Բենվենիդան դարձել է միստիկ և կեղծ մեսիայի Դավիթ Ռեուվենիի կողմնակիցն ու հովանավորը, որին ուղարկել է փող և մետաքսե դրոշ՝ ասեղնագործված տասը պատվիրաններով։ Ռեուվենին իր ճամփորդական օրագրում գովեստով է հիշատակել Բենվենիդային՝ նշելով, որ նա ամեն օր ծոմ է պահել, հազար գերի է փրկագնել և հայտնի է եղել իր բարեգործությամբ։ Ասում են, որ նա փրկագին է վճարել մեծ թվով հրեա փախստականների՝ Մառաների համար։ Նա նաև կրթաթոշակի հովանավոր է եղել՝ գումար նվիրաբերելով գրքերի տպագրությանը և գիտնականներին ապահովելու համար։

1533 թվականին Հռոմի կայսր Կառլոս V-ը հայտարարել է հրեաներին Նեապոլից վտարելու մասին։ Բենվենիդան, որին միացել էին մի քանի արքայադուստրեր, խնդրանքով դիմել է կայսրին, ինչի արդյունքում հրամանը հետաձգվել է տասը տարով։ Այնուամենայնիվ, 1540 թվականին կայսրը հրաման է արձակել՝ հրեաներին պարտադրելով հրեական կրծքանշան կրել. դրանից հետո Բենվենիդան և նրա ընտանիքը լքել են Նեապոլը 1541 թվականին՝ Էրկոլ II-ի հրավերով ի վերջո հաստատվելով Ֆեռարայում՝ Իտալիայում սեֆարդների ներգաղթի կենտրոն, որտեղ նրա ուղիները կարող էին խաչվել մեկ այլ ազդեցիկ հրեա սեֆարդի՝ Դոնա Գրացիայի հետ։

1547 թվականին անսպասելի մահացել է Սամուելը, որն իր կտակում Բենվենիդային է ժառանգել իր ողջ ունեցվածքը՝ բացառությամբ այն գումարների, որոնք վերապահված են եղել որպես նվեր իր երեխաների համար՝ ներառյալ նրանց ամուսնության նվերները՝ պայմանով, որ Բենվենիդան հավանություն է տալու։ Նրա ապօրինի որդին վիճարկել է կտակը` պնդելով, որ հրեական օրենքով կինը չի կարող ժառանգորդ լինել, ինչը 1550-1551 թվականներին հանգեցրել է Իտալիայի և Թուրքիայի ռաբբիների մեծ բանավեճին Բենվենիդայի իրավահաջորդության իրավունքի վերաբերյալ։ Պատմական արձանագրության մի քանի կետերից մեկի շնորհիվ Բենվենիդան հանդես եկել իր իրավունքների պաշտպանությամբ։ Ի վերջո, նա ստանձնել է Սամուելի բիզնես գործերը որդիների՝ Յակոբի և Հուդայի հետ՝ ստանալով Ֆլորենցիայի դքսությունում հինգ բանկ բացելու թույլտվություն։

Շատ աղբյուրներ նշում են նրա մահվան տարեթիվը նշված է 1560 թվական, սակայն կարող են լինել ապացույցներ, որ նա դեռ ողջ է եղել 1560-ական թվականներին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* David Malkiel: *Jews and Wills in Renaissance Italy: A Case Study in the Jewish-Christian Cultural Encounter*. In: Italia 12 (1996), S. 7–69.
* Renata Segre: *Sephardic Refugees in Ferrara: Two Notable Families*. In: Benjamin R. Gampel (Hg.): *Crisis and Creativity in the Sephardic World, 1391-1649*. New York 1997, S. 164–185, 327–336.
* Meyer Kayserling: *Die Jüdischen Frauen in der Geschichte, Literatur und Kunst*. Leipzig 1879.

## Արտաքին հղումներ
*Բենվենիդա Աբրաբանել հրեա կանանց արխիվից
* Բենվենիդա Աբրաբանելը հրեական վիրտուալ գրադարանում
* Video Lecture on Benvenida Abravanel by Dr. Henry Abramson

Կատեգորիա:16-րդ դարի իտալացիներ
Կատեգորիա:Բարեգործներ
Կատեգորիա:Իտալացի գործարարներ
Կատեգորիա:Լիսաբոն քաղաքում ծնվածներ