open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սուս (համայնք, Քաշաթաղի շրջան)

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Սուս**, գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։ 2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի ընթացքում Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևի, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի համատեղ ստորագրված համաձայնագրով Քաշաթաղի շրջանի Սուս համայնքի Սուս, Գիհուտ, Ուրմիա բնակավայրերը հանձնվել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողությանը, իսկ Ներքին Սուս գյուղը՝ Արցախում Ռուսաստանի Դաշնության խաղաղապահ զորամիավորման վերահսկողությանը որպես այսպես կոչված Բերձորի միջանցքի մաս։

## Աշխարհագրություն
Սուս համայնքը տեղաբաշխված է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի արևմտյան հատվածում։ Շրջանի վարչական կենտրոն Բերձորից հեռու է 6 կմ, մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 53 կմ։ Համայնքը լեռնային է։ Ունի 2079,2 հա տարածք, որից 1318,1 հա-ը անտառային հողեր են։

## Պատմություն
### Արցախյան պատերազմ (1991-1994)

### Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020)

## Համայնքային կյանք
Բացի Սուս գյուղից, համայնքում ընդգրկված են նաև Ներքին Սուս, Գիհուտ և Ուրմիա գյուղերը։

Համայնքում առկա էր միջնակարգ դպրոց, գյուղապետարան։

Մինչև 2020 թվականի դեկտեմբերը Սուս, Ներքին Սուս, Գիհուտ գյուղերն ապահովված էին էլեկտրաէներգիայով։

Համայնքի բնակավայրերի ջրամատակարարումը ինքնահոս է։ Բնակավայրեր առանձին հատվածներ ջրամատակարարում են ստացել տարբեր բնական աղբյուրներից։ Հասանելի է հեռուստատեսությունը, ռադիոն, բջջային հեռախոսակապը և համացանցային կապը։

Համայնքի ճանապարհները մասսամբ ասֆալտապատ էին, մյուսները՝ գրունտային և խճապատ։

Մինչև 2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին սկսված պատերազմը համայնքում գործել է հասարակական տրանսպորտ։

## Բնակչություն
2015 թվականի Սուս գյուղի բնակչության թվաքանակը կազմում է 26 մարդ, կա 13 տնտեսություն։ Ներքին Սուս գյուղում բնակվում է 94 մարդ, կա 26 տնտեսություն, Գրհուտ գյուղում՝ 46 մարդ, կա 12 տնտեսություն, իսկ Ուրմիա գյուղում՝ 2 մարդ, կա 2 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։ Համայնքի տարածքի 609,4 հա-ը գյուղատնտեսական նշանակության  հողեր են։

## Կրթություն
Սուս համայնքում գործում էր միջնակարգ դպրոց, որտեղ 2015 թվականի դրությամբ սովորում էր 36 աշակերտ։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քաշաթաղի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Քաշաթաղի շրջանի համայնքներ
Շալուա (գյուղ, Քաշաթաղի շրջան)

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Շալուա**, գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։

Հիմնաշեն, Վերին Շեն և Քարուտ գյուղերի հետ միասին կազմում է Շալուա համայնքը։

## Աշխարհագրություն
Տեղաբաշխված է հանրապետության հյուսիսարևմտյան հատվածում։ Բերձոր շրջկետնտրոնից գտնվում է 55 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 105 կմ հեռավորության վրա։ Համայնքը լեռնային է, ունի 15414,0 հա տարածք, որից 6629,0 հա գյուղատնտեսական նշանակություն, 8331,6 հա անտառային հողեր։ Շալուա համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Շալվա գետը։

## Պատմություն
2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 55 մարդ, կա 18 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

## Պատմամշակութային հուշարձաններ
Համայնքի պատմամշակութային հուշարձաններն են՝ դամբարանադաշտ (1-13-րդ դարեր), եկեղեցի «Պողես-Պետրոս» (17-րդ դար), խաչքար (12-13-րդ դարեր), 5 խաչքարեր (17-րդ դար), 2 տապանաքարեր (17-րդ դար), տապանաքար (1629 թ.), արձանագիր քար (17-18-րդ դարեր), կամուրջ (միջնադար)։

## Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում էին 19 աշակերտներ։

## Ծանոթագրություններ
Որոտան (քաղաք, Քաշաթաղի շրջան)

**Որոտան**, քաղաք Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում, որը ներկայում գտնվում է Ադրբեջանի Հանրապետության զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։ Ըստ Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ այն հանդիսանում է Քաշաթաղի շրջանի քաղաք, իսկ ըստ Ադրբեջանի վարչաատարածքային բաժանման՝ համարվում է Կուբաթլուի շրջան վարչական կենտրոնը։

Տեղաբաշխված է հանրապետության հարավարևմտյան հատվածում։ Բերձոր շրջկետնտրոնից գտնվում է 80 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 140 կմ հեռավորության վրա։

Անդոկաբերդ, Բարկուշադ, Դողար, Վանանդ գյուղերի հետ միասին մտնում է Որոտան համայնքի մեջ։

## Աշխարհագրություն
Համայնքը հարթավայրային է, վարչական և գյուղատնտեսական նշանակության հողերի վերաբերյալ ստույգ տեղեկություններ չկա, կադաստրային չափագրումներ չեն իրականացվել:։ Որոտան համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Որոտան գետը։

Համայնքի տարածքում խմելու ջրի համար առկա են որոշ քանակությամբ սեզոնային բնական աղբյուրներ։

## Պատմություն
2020 թվականին տեղի ունեցած 44-օրյա պատերազմի հետևանքով քաղաքը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ։

## Բնակչություն
2015 թվականին Որոտան համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 556 մարդ, կա 162 տնտեսություն։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

## Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր քաղաքապետարան։

## Ծանոթագրություններ
Վան (գյուղ, Քաշաթաղի շրջան)

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Վան**, գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։ Տեղաբաշխված է հանրապետության հարավարևմտյան հատվածում։ Բերձոր շրջկենտրոնից գտնվում է 108 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 158 կմ հեռավորության վրա։

Մինջևան Մյուս անվանումով ընդգրկված է եղել Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։

## Աշխարհագրություն
Գյուղը տեղակայված է Արցախի Հանրապետության հարավային հատվածում՝ Քաշաթաղի շրջանում՝ նախկինում՝ Սյունիքի Կովսական գավառում։ Բնակավայրը տեղաբախշված է Ողջի գետի ստորին հոսանքի ձախափնյա հարթավայրում։ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունից գյուղը գտնվում է 3 կմ հեռավորության վրա։

Համայնքը հարթավայրային է, ունի 1430.0 հա տարածք, որից 1257.9 հա գյուղատնտեսական նշանակություն։ Վան համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Ողջի գետը։

## Պատմություն
Արաքս գետի ափամերձ շրջանները, 18-րդ դարի երկրորդ կեսից սկսած Ղարաբաղի և Նախիջևանի խաների ու քրդական ցեղերի ճնշման ներքո հայաթափվեցին, և այս հանգամանքն էլ ստիպեց, որ տվյալ գավառներից, գյուղերից, այդ թվում՝ Վանից որևէ պատմական հետք անգամ չմնա։

18-րդ դարի վերջերին և 19-րդ դարի սկզբներին գյուղում հաստատվել էին թուրքեր և քրդեր։ Եկվորները բնակավայրը անվանեցին Ջհանգիրբեյլի։

Մի քանի տասնամյակի ընթացքում գյուղի թուրքերն ու քրդերը հիմնահատակ ոչնչացրել ու հողին են հավասարեցրել պատմամշակութային արժեքները։

Խորհրդային տարիներին վերոհիշյալ տարածքները Մոսկվայի բոլշևիկյան իշխանությունների կողմից նվիրաբերվել են Ադրբեջանին։ 1923 թվականին գյուղը գտնվում էր ԱԽՍՀ Կարմիր Քուրդիստանի օկրուգի, իսկ 1930 թվականին՝ Զանգելանի շրջանի կազմի մեջ։

1990 թվականին հոկտեմբերի վերջերին ԱՀ պաշտպանության բանակի հարվածների տակ գյուղը ազատագրվեց։

1998 թվականի աշնանից սկսվել է գյուղի վերաբնակեցման գործընթացը։ Այստեղ հաստատվել են ՀՀ Բերդ, Սևան քաղաքներից, Եղեգնաձորի նախկին շրջանի Թառաթումբ գյուղից մի քանի ընտանիքներ։

Գյուղը ստացավ Վան անունը։

2016 թվականին ապրիլյան պատերազմի ժամանակ 9 հոգի մասնակից է դարձել մարտական գործողություններին։

2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ։

## Բնակչություն
2015 թվականին Վան համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 129 մարդ, կա 32 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

## Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում են 32 աշակերտներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հակոբ Ղահրամանյան, ՏԵՂԵԿԱՏՈւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երևան, Ճարտարագետ, 2015 թ.

Կատեգորիա:Քաշաթաղի շրջանի համայնքներ
Վան Գոգ (այլ կիրառումներ)

**Վան Գոգ** անվանումը կարող է վերաբերել․

* Վինսենթ վան Գոգ (1853-1890) - նիդերլանդացի հայտնի գեղանկարիչ,
* Թեոդորուս վան Գոգ (1857-1891) - Վինսենթ վան Գոգի եղբայրը, գեղանկարների առևտրոր զբաղվող,
* Վիլ վան Գոգ (1862-1941) - Վինսենթ վան Գոգի և Թեոդորուս վան Գոգի կրտսեր քույրը, ֆեմինիստուհի է։
* Թեոդոր վան Գոգ (1957-2004) - նիդերլանդացի կինոռեժիսոր, սպանվել է իսլամիստ ծայրահեղականի կողմից, Վինսենթ վան Գոգի եղբոր ծոռը։
* Վան Գոգ - սերբական ռոք-խումբ
Փակահան

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Փակահան**, գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում, որն օկուպացված է Ադրբեջանի զինված ուժերի կողմից։ Ըստ Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ այն հանդիսանում է Քաշաթաղի շրջանի բնակավայր, իսկ ըստ Ադրբեջանի վարչաատարածքային բաժանման՝ համարվում է Կուբաթլուի շրջանի բնակավայր։

## Անուն
Բնակավայրի հայկական անունը Փակահան է։ Ադրբեջանցիներն այն անվանում են Խոջախան։

## Աշխարհագրություն
Համայնքը հարթավայրային է, ունի 953,0 հա տարածք, որից 727.4 հա գյուղատնտեսական նշանակություն, 7.1 հա անտառային հողեր։ Փակահան համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Հագարի գետը։

Տեղաբաշխված է հանրապետության հարավարևմտյան հատվածում։ Բերձոր շրջկետնտրոնից գտնվում է 87 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 123 կմ հեռավորության վրա։

Բնակավայրի տարածքում խմելու ջրի համար առկա են թվով 22 գործող անհատական ջրհորներ։ Խմելու ջրի համար օգտագործվում է նաև ոռոգման նպատակով մատակարարվող ջրանցքների ջրերը։

## Պատմություն
### Արցախյան ազատամարտ

### Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020)

2020 թվականի հայ-ադրբեջանակն պատերազմի ընթացքում Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի, Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի և Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևի համատեղ ստորագրված եռակողմ համաձայնագրով հայաթափվել է և հանձնվել Ադրբեջանի զինված ուժերին։

## Բնակչություն
Արցախյան ազատամարտի արդյունքում Քաշաթաղի շրջանի նկատմամբ հայկական վերահսկողություն հաստատվելուց հետո բնակավայրում հաստատվել է հայ ազգաբնակչություն։

2020 թվականիսեպտեմբերի 27-ին սկսված հայ-ադրբեջանակն պատերազմի ընթացքում Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի, Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի և Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևի համատեղ ստորագրված եռակողմ համաձայնագրով հայաթափվել է և հանձնվել Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողությանը։

Ստորև ներկայացված է Փակահան գյուղի բնակչության փոփոխությունն ըստ տարիների՝

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

## Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմից բռնազավթված տարածքներ
Կատեգորիա:Քաշաթաղի շրջանի համայնքներ
Վարդաբաց (գյուղ, Քաշաթաղի շրջան)

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Վարդաբաց**,  գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի Վարդաբաց համայնքում, որն օկուպացված է Ադրբեջանի զինված ուժերի կողմից։ Ըստ Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ այն հանդիսանում է Քաշաթաղի շրջանի բնակավայր, իսկ ըստ Ադրբեջանի վարչաատարածքային բաժանման՝ համարվում է Կուբաթլուի շրջանի բնակավայր։

## Անուն
Բնակավայրի հայկական անունը Վարդաբաց է։ Գյուղի Վարդաբաց անվանումն էլ տրվել է Օնիկ Նաջարյանի կողմից այն հիմնավորմամբ, որ գյուղը, վերևից դիտելով, վարդի բացվելու տեսարանի է նման։

Ադրբեջանցիներն այն անվանում են Աբիլջա։

Քարոտան գյուղի հետ միասին ձևավորում են Վարդաբաց համայնքը։

## Աշխարհագրություն
Համայնքը հարթավայրային է, ունի 2477.4 հա տարածք, որից 928.0 հա գյուղատնտեսական նշանակություն, 1473.9 հա անտառային հողեր։ Վարդաբաց համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Որոտան գետը։

Տեղաբաշխված է հանրապետության հարավարևմտյան հատվածում։ Բերձոր շրջկետնտրոնից գտնվում է 83 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 120 կմ հեռավորության վրա։

Բնակավայրի տարածքում խմելու ջրի համար առկա են թվով 15 գործող անհատական ջրհորներ։

Բնակավայրի տարածքով է անցնում Վարդաբաց-Կրմեն ոռոգման ջրատարը։

## Պատմություն
Գյուղը տեղակայված է Արցախի Հանրապետության հարավարևմտյան հատվածում՝ Քաշաթաղի շրջանում՝ նախկինում՝ Սյունիքի Հաբանդ գավառում ։ Բնակավայրը տեղաբաշխված է Քաշաթաղի շրջանի հարավային հատվածում՝ Որոտան գետի ստորին հոսանքի աջափնյակում։

18-րդ դարի վերջերին և 19-րդ դարի սկզբներին Ղարաբաղի խաների և քրդական ցեղերի ճնշումների տակ տարածաշրջանի գյուղերը հայաթափվել են։

1920 թվականին Որոտանի ստորին հոսանքի տարածքները բռնակցվել են Խորհրդային Ադրբեջանին։ Այդ տարիներին խորհրդային Հայաստանի սահմանամերձ շրջաններում Ադրբեջանի կառավարությունը ստեղծել էր քրդաբնակ գյուղեր, որոնց մի քանի տասնամյակների ընթացքում թուրքացրել են։ Այդպիսի բնակավայրերից մեկն էլ դարձել էր Վարդաբաց գյուղը։ 1923 թվականին վերոհիշյալ գյուղը գտնվում էր ԱԽՍՀ Կարմիր Քուրդիստանի,իսկ 1930 թվականին՝ Կուբաթլուի շրջանի կազմում։

1993 թվականին Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի հարվածների տակ գյուղը ազատագրվել է։ Բնակավայրը վերաբնակեցվել է 1997 թվականին, և առաջին բնակիչներն են եղել Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Սևան քաղաքից Գրիգոր Ղարիբյանի և Օնիկ Նաջարյանի ընտանիքները։

2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ։

## Բնակչություն
2015 թվականին Վարդաբաց համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 59 մարդ, կա 18 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

## Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան։

## Ծանոթագրություններ
Սանտա Կլաուսի շքերթ

մինի|աջից|Սանտա Կլաուսի շքերթը Տորոնտոյում 2007 թվականին

**Սանտա Կլաուսի շքերթ**, շքերթներ, որ տեղի են ունենում մի քանի երկրներում նշելու համար Ծննդյան տոները Սանտա Կլաուսի ժամանումով։ Շքերթը սովորաբար ներառում է նավախումբ, պարողների կամ քայլող խմբերի, Ծննդյան երգեր երգող նվագախմբի։ Այն մի շարժվող հանդիսություն էր, որը որպես կանոն ավարտվում էր քաղաքի կենտրոնին մոտ։ Հաճախ այն հովանավորվում էր հանրախանութների կողմից, որոնք ակտիվորեն տարբեր տեսակի ապրանքներ էին ցուցադրում՝ կազմակերպելով Ծննդյան տոների կարևոր գնումների շրջան։

## Պատմություն

Դա ուղղակի ժառանգություն է մնացել ուշ միջնադարից կամ վերածննդից, իբրև իմպրովիզացիա հռոմեական հանդիսությունների, որը ուղեկցվում էր երաժշտությամբ, դրոշներով երթով, պատերազմի ընթացքում վնասված բաց վագոններով, և շարժումների գագաթնակետը համարվում էր դուքսի երթը կառքով, որին լծված էին երկու ձիեր, և դա կոչվում էր Բիգա։ Այնպես, ինչպես Բրանդերբուրգում էր, որտեղ կառքին լծված էր չորս ձի։ Սանտա Կլաուսի շքերթի գագաթնակետը մշտապես Սանտա Կլաուսն է իր սայլակով, որին լծված էին ութ հյուսիսային եղջերուներ։ Սանտա Կլաուսի շքերթը ուղղակիորեն առնչվում է Սանտա Կլաուսի Ժամանակակից հանդիսավոր մուտքին։

մինի|աջից
## Նշանավոր շքերթներ

Սանտա Կլաուսի շքերթը ամենասովորականն է Հյուսիսային Ամերիկայում։ Պեորիան ունեցել է ամենաերկար շքերթը Միացյալ Նահանգներում։ 128-րդ շքերթը տեղի է ունեցել 2015 թվականի նոյեմբերի 27-ին։ 1887 թվականը նշվում է շքերթի առաջին տարի։ Այն բաղկացած էր գետի վրայով ընթացող նավերից, ամբարձիչ կռունկներից, որոնք կազմում էին
նոր կամրջի կառուցվածքի բաղկացուցիչ մաս։ 1888 թվականին Պեորիայում կազմակերպվեց շքերթ քաղաքի միջով։ Հաջորդ տարի դեկտեմբերին շքերթը հովանավորում էր հանրախանութը, որը այն նվիրեց Սանտա Կլաուսին։ Ստեղծվեց «հանրախանութների շքերթներ» հասկացությունը։ Շքերթը հետագայում ընդօրինակեցին մեծ քաղաքները։ Շքերթների ժամանակ կային զանազան գրավչություններ(ներառյալ հրավառություն, կրկեսային վագոններ, նավերի շքերթ)։ Շքերթը առաջին անգամ հեռուստատեսությամբ հեռարձակվել է 1958 թվականին։ Մեծ շքերթներից է Տորոնտոյի շքերթը, որը տեղի է ունենում ամեն տարի նոյեմբերին։ Այն սկսվել էր 1905 թվականին հանրախանութի կողմից։ Այդ տարի Սանտան ժամանել էր գնացքով և հանդիպել միսիս և միստր Տիմոնթներին՝ շքերթի կազմակերպիչներին։

## Հոլիվուդի Ծննդյան շքերթը
Սանտա Կլաուսի շքերթը Հարավային Կալիֆորնիայում, սեզոնային ավանդույթ, որը մասամբ համեմատվում է Վարդ շքերթի(տեղի է ունենում Նոր տարվա օրերին՝ հունվարի 2-ին՝ հաջորդելով ֆուտբոլային խաղին։ Մասնակցում են քայլող խմբեր, նվագախումբ, ծաղիկներով զարդարված լաստանավեր) և Դու Դահ շքերթի հետ։ Ջին Աթրին գրել է բոլորին հայտնի Ծննդյան երգ «Այստեղ է գալիս Սանտա Կլաուսը» վերնագրով՝ լսելով հեռվից Սանտա Կլաուսին նշմարող երեխաների կանչերը.« Այստեղ է գալիս Սանտա Կլաուսը»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սանտա Կլաուս
Հարավաֆրիկյան ընձուղտ

**Հարավաֆրիկյան ընձուղտ** (), երկսմբակավորների կարգի աֆրիկյան ընձուղտի տեսակ։ Տարածված են Հարավային Աֆրիկայի մի շարք պետություններում։

2010 թվականի տվյալներով Հարավային Աֆրիկայում ապրում են մոտ 12 000 հարավաֆրիկյան ընձուղտներ, իսկ գերության մեջ, այդ թվում նաև կենդանաբանական այգիներում և անասնապատական կենտրոններում՝ ավելի քան 45 առանձնյակներ։

## Տարածվածություն
Հարավաֆրիկյան ընձուղտները ապրում են միայն Աֆրիկա աշխարհամասի Հարավային հատվածում։ Նախկինում տարածված են եղել նաև Աֆրիկայի տարբեր հատվածներում, սակայն արտաքին վտանգների պատճառով ժամանակի ընթացքում նրանց թիվը նվազեց։

Այժմ ապրում են միայն Հարավային Բոտսվանայում, հարավային Զիմբաբվեում և հարավարևմտյան Մոզամբիկնում։

Հարավաֆրիկյան ընձուղտները քիչ քանակությամբ նաև ապրում են Սվազիլենդում։

Ընձուղտների այս տեսակին պատկանող առանձնյակները նախընտրում են ապրել Հարավային Աֆրիկայի սավաննաներում, խոտհարքներում և ջունգլիներում։ Խոտակեր են, սնվում են խոտով, թփերով, ծառերի տերևներով և պտուղներով։

## Պատկերասրահ

Image:South African Giraffes, fighting.jpg
Image:Kameelperdkoei, Groenkloof Natuurreservaat.jpg
South_African_Giraffe,_Bull.JPG
South_African_Giraffes,_fighting.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բոտսվանայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Զիմբաբվեի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Հարավային Աֆրիկայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Մոզամբիկի կենդանական աշխարհ
Մոնմաժուրի մայրամուտի ժամը

**«Մոնմաժուրի մայրամուտի ժամը»** (, ) — նկար, որի հեղինակն ու նկարիչն է հոլանդացի աշխարհահռչակ նկարիչ Վինսենթ վան Գոգը (1853—1890), նկարը ստեղծվել է Առլեում 1888 թվականին։ Նկարը այժմ գտնվում է Վինսենթ վան Գոգի թանգարանում, Ամստերդամում։ Նկարի չափսերն են - 73,3×93,3&nbsp;սմ։

Նախկինում որոշ մարդիկ կարծում էին, որ այս նկարի հեղինակը Վինսենթ վան Գոգը չէ, սակայն 2013 թվականին փորձագետները ապացուցել են, որ այս նկարը ստեղծվել է մի միայն Վինսենթ վան Գոգը։ Այն նկարը վան Գոգի համար շատ հազվադեպ ու յուրահատուկ նկար է, այսպիսի մի նկար էլ հայտնաբերվել է մեզանից 85 տարի առաջ, 1928 թվականին։

## Նկարագրություն
Ինչպես երևում է «Մայրամուտի ժամը Մոնմաժուրում» կտավը, վան Գոգը նկարել է 1888 թվականի ամռանը, երբ ապրում էր Ֆրանսիայի հարավում գտնվող Արլ քաղաքում։ Նկարչի կենսագրության մեջ Արլյան շրջանը համարվում է ամենահաջողված և ամենապտղաբեր շրջանը։

Լանդշաֆտները պարուրված էին թփերով և ծառերով, որը շատ լավ պատկերված է նկարում, գտնվում է Մոմաժուրի լեռնային ռելիեֆում ( կամ ), որն էլ իր հերթին տեղակայված է մի քանի կիլոմետր Արլիից դեպի հյուսիս։ Ձախից, հետևի պլանում պատկերված է շենքերի և Մոնմաժուր աբբայի կառույցների ուրվագծեր()։ Հատկապես այնտեղ նկարված էր լրիվ ուրիշ պատկեր՝ Գլաքարեր և կաղնի, և այդ էջը պատկերված էր նրա եղբոր՝ Թեոդորուս վան Գոգի գրքում։
 
thumb|right|200px|Վինսենթ վան Գոգի «Մոնմաժուրի բլուրների ավերակները» (նկար, 1888)

Այդպիսով այս շրջանը կապվում է Մոմաժուրայի էսքիզների շարքի տարբեր տեսակների հետ, նաև դրանցից շատերը գտնվում են հենց Վինսենթ վան Գոգի թանգարանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1888 նկարներ
Կատեգորիա:Բնանկարներ
Կատեգորիա:Վան Գոգի թանգարանի նկարներ
Կատեգորիա:Վինսենթ վան Գոգի նկարներ
Սլացիկ մանգուստ

**Սլացիկ մանգուստ** (), պատկանում է Մանգուստների ընտանիքի գիշատիչ կենդանիների դասին (*Herpestidae*), բնակվում է հիմնականում Աֆրիկայում։

## Նկարագրություն
thumb|270px|Սլացիկ մանգուստը Սերենգետի ազգային այգում
Այս մանգուստի երկարությունը հասնում է 27,5 սմ-ից մինչև 40 սմ, պոչի երկարությունը կազմում է 23 սմ-ից մինչև 33 սմ։ Արական սեռի ներկայացուցիչները ունեն 640-ից մինչև 715 գ քաշ, իսկ իգականը՝ 460-ից մինչև 575 գ։

Նրանց մաշկի գույնը տատանվում է կարմրավուն շագանակագույն, նարնջագույն, կարմիր, դեղնավուն և մոխրագույն գույների մեջ։ Սլացիկ մանգուստը այլ մանգուստներից տարբերվում է իր կարմիր կամ էլ սև պոչով։

## Տարածված
Սլացիկ մանգուստը լայնատարածված է Աֆրիկայի հյուսիսային Սահարայում։ Նա հանդիպում է միայն Հարավային Աֆրիկայի ամենահյուսում և Աֆրիկայի հասարակածային խիտ անտառներում։ Սլացիկ մանգուստները գերադասում են փախչել անապատներից, սարահարթներից և ավելի խոնավ վայրերից։

## Կյանքի ուղին
Մանգուստները ապրում են կամ միայնակ, կամ էլ զույգի հետ։ Այս կենդանակերպերը առավել ակտիվ են հիմնականում օրվա ընթացքում, սակայն կարող են գիշերով դուրս գալ որսի և իրենց ջերմ գիշերը անցակցնել լուսնի լույսի տակ։ Այս տեսակների մոտ երևի չկա հստակ բնակության սահմաններ, սակայն նա միշտ պահել է իր համար տարածքներ և նույնիսկ հարկ լինելու դեպքում այն կիսել այլ մանգուստների հետ, կամ էլ վիվերովների հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրիկայի կաթնասուններ
Կատեգորիա:Կաթնասուններ
Սերգեյ Գալստյան (լեզվաբան)

**Սերյոժա Աշոտի Գալստյան** (*Սերգեյ Գալստյան*, ), հայ լեզվաբան։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1986), պրոֆեսոր (1987)։ ՀՀ վաստակավոր մանկավարժ (2009)։

## Կենսագրություն
Սերյոժա Գալստյանը ծնվել է 1929 թվականի նոյեմբերի 1-ին, Սյունիքի մարզի Կեմանց գյուղում։ 1952 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1957-1962 թվականներին եղել է ՀՀ ԳԱԱ Լեզվի ինստիտուտի գիտաշխատող։ 1962 թվականից դասավանդել է Երևանի պետական համալսարանում։ Աշխատությունները վերաբերում են հայոց լեզվի քերականությանը, պատմությանը, բառապաշարին։

## Երկեր
* Ակնարկներ աշխարհաբարի պատմության. 1850-1860-ական թվականներ, 1963 թվական։
* Լեզվաբանական բառարան, 1975 թվական (համահեղինակ)։
* Հայոց լեզվի դարձվածաբանական բառարան, 1975 թվական (համահեղինակ)։
* Ածանցումը և ածանցները ժամանակակից հայերենում, 1978 թվական։
* Հայերենի զրուցարան, 1990 թվական (համահեղինակ)։
* Ժամանակակից հայոց լեզվի գործնական աշխատանքների ձեռնարկ, բուհական դասագիրք, 2003 թվական։
* «Դպրոցական բառակազմական բառարան», 2011 թվական

## Կոչումներ
* Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր մանկավարժ (2009 թվական)։
* Մովսես Խորենացու մեդալ (2014 թվական)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ծավ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Հրաչյա Գալստյան

**Հրաչյա Ցոլակի Գալստյան** (), հայ քանդակագործ, նկարիչ, խեցեգործ։

## Կենսագրություն
Հրաչյա Գալստյանը ծնվել է 1948 թվականի մարտի 10-ին, Երևանում։ 1968 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1973 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ Դասավանդել է Աշտարակ քաղաքում, այունհետև՝ Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում, 1998 թվականից՝ Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայում։ Մասնակցել է Արցախյան ազատամարտին։

## Ցուցահանդեսներ
1979 թվականին Ռիգայում ունեցել է անհատական ցուցահանդես։ 2017 թվականին Հայաստանի նկարիչների միությունում բացվել է ցուցահանդես Հրաչյա Գալստյանի հիշատակին նվիրված ցուցահադնես, որի շրջանակներում կայացել է Հրաչյա Գալստյանի «Հայրենականչ» գրքի շնորհանդեսը։

## Ստեղծագործություններ
[մինի|[Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձան (Ապարան) ]]
* «Կանայք», թեմատիկ շարք, թրծակավ, 1991 թվականից
* «Պատմիչներ», թեմատիկ շարք, թրծակավ, 1998 թվականից
* «Երաժիշտներ», թեմատիկ շարք, թրծակավ, 1998 թվականից
* «Աղամաններ», ազգային-դիցաբանական մոտիվներով շարք (հրակավ, Երևանի աղի կոմբինատ)
* «Մատաղ», աղե քանդակ, 2002
* «Երգ աղի մասին», աղե քանդակ, 2004
* Հին Էրիվան ռեստորանը ներքին և արտաքին ձևավորումներ
* «Կժով կինը» դեկորատիվ քանդակ (2003, Հին Էրիվան ռեստորանի դիմաց)
Համահեղինակ է Ապարան քաղաքի Տիգրան Պետրոսյանի անվան հրապարակում տեղադրված Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձանի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ոչ թե տխրության, այլ արվեստի ցուցադրության օր

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ խեցեգործներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կարեն Մարգարյան (լրագրող)

**Կարեն Բենիկի Մարգարյան** (), ՀՀ պետական գործիչ։

## Կրթություն
*1989-1998 թթ. - սովորել է Հրազդանի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցում
*1998-2003 թթ. - սովորել է Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի մշակույթի ֆակուլտետի հեռուստալրագրության բաժնում
*2010 թ. – ԱՄՆ Մերիլենդ նահանգում, ճանաչողական և միջմշակութային փոխըմբռնման ծրագրի շրջանակներում մասնակցել է տեղեկատվության և հասարակայնության հետ կապերի պատասխանատուների համար կազմակերպված վերապատրաստման-ուսուցողական դասընթացի

## Աշխատանքային գործունեությունը
*2003-2006 թթ. - ՀՀ Կոտայքի մարզպետի մամուլի քարտուղար
*2006-2008 թթ. - ՀՀ Կոտայքի մարզպետի խորհրդական (լրատվության և հասարակայնության հետ կապերի հարցերով)
*2008-2012 թթ. - ՀՀ Կոտայքի մարզպետարանի աշխատակազմի տեղեկատվության և հասարակայնության հետ կապերի բաժնի պետ
*2012-2018 թթ. - Հայաստանի Հանրապետության Կոտայքի մարզպետի տեղակալ
*2018-2019 թթ. - Հայաստանի բանկերի միություն
*2019-2020թթ. - ՀՀ պետական վերահսկողական ծառայության գլխավոր քարտուղարի տեղակալ
*2020-2021թթ. - ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայության տնօրենի խորհրդական
*2021-2022թթ.- ՀՀ քննչական կոմիտեի նախագահի խորհրդական
*2022-2025թթ. - ՀՀ քննչական կոմիտեի գլխավոր քարտուղար
*2025թ. օգոստոս - ՀՀ հակակոռուպցիոն կոմիտեի գլխավոր քարտուղար

## Պարգևներ և կոչումներ
*ՀՀ վարչապետի շնորհակալագիր (2011)
*ՀՀ զինված ուժերի «Անդրանիկ Օզանյան» մեդալ (2015)
*ՀՀ քննչական կոմիտեի «Վաստակի համար» մեդալ (2023)
*Դասային աստիճան՝ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական ծառայության 1-ին դասի խորհրդական

Ամուսնացած է, ունի երկու որդի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1982 ծնունդներ
Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայաստանի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 14 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հրազդան քաղաքում ծնվածներ
Սվետլանա Բաղդասարյան

**Սվետլանա Ներսեսի Բաղդասարյան** (), հայ մանրէաբան։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1999)։

## Կենսագրություն
1968 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1961-1995 թվականներին եղել է ՀՀ ԳԱԱ Մանրէաբանության ինստիտուտի աշխատակից, 1995 թվականից՝ Մանրէների ավանդադրման հանրապետական կենտրոնի ավագ գիտաշխատող։

Աշխատանքները վերաբերում են ընդհանուր և կիրառական մանրէաբանությանը, կենսատեխնոլոգիայի խնդիրներին։ Հետազոտել է բակտերային խմորիչները և մանրէաբանական փոխակերպումը ֆիզիոլոգիապես ակտիվ միացությունների ստացման համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանրէաբաններ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Ազատ Ենգիբարյան

**Ազատ Ադիբեկի Ենգիբարյան** (), հայ ախտաբան, ֆիզիոլոգ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1986), պրոֆեսոր (1989)։

## Կենսագրություն
1970 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1990-1997 թվականներին եղել է նույն ինստիտուտի մանկաբուժության ֆակուլտետի դեկանը, 1998 թվականից՝ Երևանի պետական բժշկական համալսարանի գիտքարտուղար։ 1985 թվականից անդամակցել է Խորհրդային Հայաստանի ախտաբան-ֆիզիոլոգների ընկերությանը, 1989 թվականից Հայաստանի կենսաբանների ընկերության նախագահ, 1997 թվականից՝ Ռուսաստանի Դաշնության էկոլոգիայի ակադեմիայի ակադեմիկոս։

Աշխատանքները վերաբերում են ինֆարկտի ժամանակ կենդանիների սրտամկանում ձևաբանաֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական տեղաշարժերին։

## Երկեր
* Ընդհանուր և բժշկական պարազիտոլոգիայի համառոտ դասընթաց, Երևան, 1993 թվական։ (համահեղինակ)
* Բժշկական կենսաբանություն և գենետիկա, Երևան, 2000։
* Բժշկական կենսաբանության և գենետիկայի համալիր ձեռնարկ, 2004։
* Комбинированная антиоксидантотерапия при коронароокклюзионном инфаркте миокарда, Е., 1994: (համահեղինակ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ ախտաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիոլոգներ
Հայր Տանգիի դիմանկարը

**Հայր Տանգիի դիմանկարը** (), Վինսենթ վան Գոգի նկարը՝ նկարված 1887 թվականին։ Համարվում է Ժյուլիեն-Ֆրանսուա Տանգին պատկերող երեք նկարներից մեկը։ Այդ երեք նկարները ցուցադրում են Վինսենթ վան Գոգի տեխնիկայի առաջընթացը իր՝ Փարիզ այցելությունից հետո։ Առաջինը նկարված է մռայլ գույներով։ Երկրորդը նմանակում է ճապոնացի նկարիչներից։ Վերջին նկարը միացնում է նկարիչների փարիզյան համայնքից ստացած ճապոնականությունը, իմպրեսիոնիզմը և այլ ազդեցություններ։ Այս կտավը այժմ գտնվում է Փարիզում՝ Ռոդենի թանգարանում։

## Վինսենթ վան Գոգը Փարիզում
1886 թվականին նկարիչը մեկնում է Հոլանդիայից։ Վան Գոգը բնակություն է հաստատում իր եղբոր՝ Թեոյի տանը։ Փարիզում երիտասարդ Վինսենթը ենթարկվում է պուանտիլիստների, իմպրեսիոնիստների։ Նրա ընկերների շրջան են մտնում Կամիլ Պիսարոն, Անրի Տուլիզ-Լոտրեկը, Պոլ Գոգենը, Էմիլ Բերնարը, Պոլ Սինյակը, Ջորջ Ցյորան և այլք։ Արվեստագետի վրա ազդեցություն ունեցավ նաև Հոքուսայի և Հիրոսիգեի փորագրությունները։ Երկու տարվա ընթացքում՝ 1886-1888 թվականներին Վինսենթ վան Գոգն աշխատում է Փարիզում, հետևում տարբեր ժանրերի՝ ստեղծելով իր սեփական, անկրկնելի ոճը։

## Ժյուլիեն Տանգի
մինի|Տանգի հայրիկի երկրորդ նկարը
Ժյուլիեն-Ֆրանսուա Տանգին ուներ ոչ մեծ մի խանութ, որտեղ վաճառում էր նկարչական պարագաներ և նկարներ։ Նա առաջիններից մեկն էր, ով վաճառքի հանեց Վան Գոգի նկարներից, բայց նրան այդպես էլ չհաջողվեց նկարչի կենդանության օրոք վաճառել դրանցից և ոչ մեկը։ Հայրիկ Տանգիի ուրախ տրամադրությունը և ոգևորությունը գրավեցին նկարիչներին. շուտով խանութը դարձավ շատ նկարիչների վարպետանոց։ Ժյուլիենի բարության և պատրաստակամության համար նկարիչները նրան «հայրիկ» անվանեցին։ Հայրիկ Տանգին ներկերի գումարի դիմաց նկարիչներից ընդունում էր նրանց կտավները։ Այդ միջոցով նա հիասքանչ հավաքածու էր ձեռք բերել։ Ի տարբերություն ամուսնու՝ Տանգիի կինը պակաս արվեստասեր էր և չէր կիսում ամուսնու շռայլությունները՝ նկարիչներից պահանջելով կանխիկ գումարով վճարումներ։

Վան Գոգը մահացել է 1890 թվականին, իսկ Տանգին՝ չորս տարի անց։ Նրա մահից հետո դուստրը վաճառել է «Տանգի հայրիկի դիմանկարը» Օգյուստ Ռոդենին։ Այսպիսով՝ նկարը, որ գտնվում էր նրա մասնավոր հավաքածուում, այժմ գտնվում է Ռոդենի թանգարանում։

## Նկարի դետալներ
* Տանգիի մուգ կապույտ բարի աչքերը և կարմիր շրթունքները հակադրվոմ են գունատ մաշկին և սպիտակ մորուքին։
* Սակուրան, որը պատկերված է նկարի աջ վերին մասում, հավասարակշռված է կապույտ երկնքի և բնապատկերի մուգ կանաչի շնորհիվ։
* Նկարի ստորին ձախ հատվածի վառ գծերը կազմում են Վինսենթ վան Գոգի կողմից գրված ֆոնի մասը, որ լցված է ճապոնական տպագրություններով։
* Տանգիի դուրս ցցված երակներով ձեռքերը համադրվում են իր կապույտ պիջակի հետ։

## Արտաքին հղումներ
* Wallace R. **«World of van Gogh (1853—1890)»**
* **«Rodin as a Collector (Extract from the work Rodin — Le musée et ses collections, published by Scala, Paris, 1996)»**. Collections. Musée Rodin. Retrieved March 18, 2011.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վինսենթ վան Գոգի նկարներ
Կատեգորիա:1887 նկարներ
Գեորգի Նալբանդյան

**Գեորգի Մկրտչի Նալբանդյան** (), հայ բանասեր-լեզվաբան, արևելագետ, մանկավարժ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1972), պրոֆեսոր (1973)։

## Կենսագրություն
1951 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1952 թվականից դասավանդել է Երևանի պետական համալսարանում, 1968-1973 թվականներին եղել է արևելագիտության ֆակուլտետի դեկան, 1973-1998 թվականներին՝ իրանագիտության և քրդագիտական բանասիրության ամբիոնների վարիչ։

Ուսումնասիրությունները վերաբերում են պարսկերենի հին, միջին և նոր շրջաններին, պարսկերենի և հայերենի առնչություններին։

## Երկեր
* Կազմել է պարսկերենի դասագրքեր՝ պարսկական թեքումով հայկական դպրոցների համար։
* Ուրվագծեր արդի պարսկերենի հնչյունաբանության։ Դասախոսություն արդի պարսկերենի հնչյունաբանության դասընթացից, Երևան, 1961։
* Պարսից լեզվի քերականություն, 1980։
* Պարսկերեն-հայերեն բառարան, 1987։

### Պարսկերեն թարգմանություններ
* Մովսես Խորենացի, Հայոց պատմություն, 1984։
* Եզնիկ Կողբացի, Եղծ ադանդոց, 1989։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ արևելագետներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ իրանագետներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Ագիարութ

**Ագիարութը** (ինուիտ՝ᐊᒋᐊᕈᑦ, անգլերեն՝ Eskimo fiddle) ազգային ժողովրդական երաժշտական գործիք է, որը օգտագործվում է հյուսիսային Ինուիտների մոտ։ Երբեմն անվանվում է նաև Էսկիմոսների ջութակ։

Գործիքը նվագվում է աղեղի օգնությամբ և օգտագործվում է Ալյասկայում և Կանադայում։ Այն ունի երկար վզիկ, ուղղանկյունաձև մարմին և երկու լատինական f տառը հիշեցնող փոսիկներ։ Իր տեսքով հիշեցնում է պրիմիտիվ ջութակի։ Պատրաստվում է փայտից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգային երաժշտական գործիքներ
Կատեգորիա:Լարային երաժշտական գործիքներ
Հիսուսը Նազարեթից

**«Հիսուսը Նազարեթից»**, հեռուստատեսային ֆիլմ Իտալիայի և Մեծ Բրիտանիայի համատեղ արտադրությամբ։ Ֆիլմի ռեժիսորն է Ֆրանկո Ձեֆիրելին։ Հիմքում ընկած են թեմաներ Աստվածաշնչից։

Կինոնկարը բաղկացած է չորս մասերից. դրանցից երեքը 90 րոպե է, իսկ մյուսը՝ 105 րոպե։

## Նկարագիր
Ֆիլմը համատեղ աշխատանք է Մեծ Բրիտանիայի և Իտալիայի կողմից, որի ռեժիսորն է իտալացի ռեժիսոր Ֆրանկո Ձեֆիրելին։ Այն պատմում է Նոր կտակարանում պատմվող Հիսուս Քրիստոսի կյանքի մասին։ Ֆիլմի պատվիատուն Վատիկանն է։

Մի շարք մասնագետներ՝ նկարիչներ, պատմաբաններ և կրոնագետներ այս ֆիլմը ճանաչել են որպես ամենաստույգ և ամբողջական, որը երբեէ էկրանավորվել է Նոր Կտակարանից։

## Դերերում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆրանկո Ձեֆիրելիի «Հիսուսը Նազարեթից» 
* О воплощении актрисой Оливией Хасси образа Девы Марии в фильме Франко Дзеффирелли «Иисус из Назарета»

Կատեգորիա:1977 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական դրամա հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Բրիտանական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական կենսագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական մինիսերիալներ
Կատեգորիա:Բրիտանական պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալական կենսագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալական պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հիսուս Քրիստոս
Կատեգորիա:Ֆիլմեր անտիկ ժամանակների մասին
Կատեգորիա:Ֆրանկո Ձեֆֆիրելլիի ֆիլմեր
Կիմ Գալոյան

**Կիմ Վաչագանի Գալոյան** (), հայ ճարտարագետ, գյուտարար, տեխնոլոգ, արտադրության կազմակերպիչ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարագետ (1976)։ Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու (1970)։

## Կենսագրություն
1956 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1958-1978 թվականներին եղել է Նոր Հաճնի տեխնիկական ճշգրիտ քարերի գործարանի գլխավոր ճարտարագետ, 1979-1984 թվականներին՝ Երևանի «Սևան» արտադրական միավորման և դրա գլխամասային՝ ժամացույցի գործարանի գլխավոր տնօրեն, 1984-1992 թվականներին զբաղեցրել է ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի ծանր արդյունաբերության բաժնի վարիչի պաշտոնը։

Կիմ Գալոյանը զբաղվել է կարծրամարմին իմպուլսային լազերների հետազոտմամբ, մեքենաշինության տեխնոլոգիայի հարցերով։

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ պետական մրցանակներ (1972, 1980 թվականներ)

## Երկեր
* Արհեստական կորունդը և նրա կիրառությունը տեխնիկայում, Երևան, 1969։
*Ճշգրիտ տեխնիկական քարերի գործարանում։ Տեխնիկական առաջընթացի ուղիով։ Հարությունյան Աշոտ Մկրտչի, Գալոյան Կիմ Վաչագանի։ Երևան։ Հայաստան, 1977։
* Машиностроение - основа индустрии Армении (обзор), Е., 1987.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հիշողություններ նշանավոր մարդկանց հետ կարճատև հանդիպումներից 

Կատեգորիա:Հայ գյուտարարներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հայ տեխնոլոգներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարագետներ
Կանովաս դել Կաստիլյո

**Անտոնիո Կանովաս դել Կաստիլյո** (; ), իսպանական քաղաքական գործիչ, Իսպանիայի վարչապետ, բանաստեղծ, պատմաբան և Իսպանիայի թագավորության վերականգնողներից մեկը։ Ոսկե գեղմի շքանշանի ասպետ։

Նրա հոր մահից հետո նա գալիս է Մադրիդ և ապրում է իր մոր կողմից հորեղբայր Էստաբանես Կալդերոն Սերաֆինի տանը։ Սովորել է իրավագիտություն, Մադրիդյան համալսարանում և նա վաղուց էր հետաքրքրված իսպանական քաղաքանությամբ։ 1854 թվականին հեղափոխության տարիներին դառնում է հայտնի, Մանսանարեսկի ծրագրի հեղինակներից մեկը։ 1857 թվականին դառնում է Կադիսի կառավարիչ։ 1864 թվականին ստանում է ֆինանսների նախարարի պաշտոնը։ 1868-1874 թվականներին հեղափոխության տարիներին միանում է բուրբոններին և դուրս գալիս հանրապետության դեմ։ 1875 թվականին հիմնում է Պաշտպանողական կուսակցությունը։ Նա ղեկավարել է Իսպանիայի կառավարությունը՝ 1875-1881, 1884-1885, 1890-1892 և 1895-1897 թվականներին։ Սպանվել է իտալացի անարխիստ Անջիոլիլո Միկելի կողմից, 1879 թվականի օգոստոսի 8-ին Մոնդրագոն-ում։

**Կանովաս դել Կաստիլյո**յի անունը դրված է նաև նրա հայրենի քաղաքի զբոսայգիներից մեկի վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Ստեղծագործություններ
* Historia de la decadencia de España…, 2 ed., Madrid, 1910;
* Estudios del reinado de Felipe IV, v. 1—2, Madrid, 1888;
* Obras poeticas, Madrid, 1887:

Կատեգորիա:Իսպանացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Իսպանացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքանություն
Կատեգորիա:Իսպանիայի ֆինանսների նախարար
Կատեգորիա:Իսպանիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Իսպանացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Իսպանացի գրողներ
Կատեգորիա:Պետության սպանված ղեկավարներ
Էժեն Էմմանուել Ամորի Դյուվալ

**Էժեն Էմմանուել Ամորի Դյուվալ** (, ), ֆրանսիացի գեղանկարիչ, որն ավելի հայտնի է Ամորի Դյուվալ անունով։ Նա 17-19-րդ դարերի Եվրոպական նկարչության ակադեմիզմ ուղղության հետևորդ է։

## Կենսագրություն
Ամորի Դյուվալը ֆրանսիացի նկարիչ, 19-րդ դարի եվրոպական ակադեմիզմի խոշոր ներկայացուցիչ Ժան Օգյուստ Դոմինիկ Էնգրի առաջին աշակերտներից է։ 1833 թվականին առաջին անգամ ցուցադրության է հանում իր աշխատանքները, որոնց թվին էր պատկանում «Կանաչ տիկին»-ը, որը չի պահպանվել և «Ինքնադիմանկար»-ը։ Նկարելուց բացի, նա նաև հրապարակել է նաև իր հիշողությունները։

1834 թվականից մինչև 1836 թվականը նա Իտալիայում գտնվում էր երկարաժամկետ ճանապարհորդության, որտեղ այցելել էր Ֆլորենցիա, Հռոմ, Նեապոլ, որտեղ և սովորել էր իտալական Վերածննդի արվեստը։

Վերադառնալով Ֆրանսիա, նա ընդունում էր եկեղեցու ձևավորման համար կատարվող պատվերներ։

### Մահ
Ամորի Դյուվալը մահացել է 1885 թվականի դեկտեմբերի 25-ին, Ֆրանսիայի մայրաքաղաք Փարիզում, Սուրբ Ծննդյան տոնը նշելու օրը։

## Ստեղծագործություններ
Էժեն Էմմանուել Ամորի Դյուվալի ստեղծագործություններում երևում է Դոմինիկ Էնգրի ուժեղ ազդեցությունը։ Իր 76 գեղանկարներից և գրաֆիկական աշխատանքներից հայտնի նկաներն են.
*  «Վեներայի ծնունդը», 1862 թվական, Արվեստի պատկերավորման պալատ (Լիլլ), Ֆրանսիա
*  «Madame de Loynes», 1862 թվական, Փարիզ, Ֆրանսիա

## Պատկերասրահ

Duval La Naissance de Venus.jpg| *«Վեներայի ծնունդը»*
75 - Musée d'Orsay - Madame de Loynes 1862 - Amaury-Duval - Joconde000PE000014.jpg| *«Madame de Loynes»*, 1862 թ.


## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Dictionnaire de biographie française

Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ
L’One

**Լևան Գոռոզիա**, **L’One** (), վրացական արմատներով ռուս ռեփեր, *Phlatline* խմբի նախկին անդամ։ *DJ Pill.One*-ի հետ միասին եղել է WDKTZ (weedkatz) պրոեկտի հիմնադիր։ 2012 թվականին սկսել է համագործակցել ռուսական Black Star Inc. սոլո լեյբլի վրա։ Սեփականատեր է *Black Star Wear* ապրանքանիշի անվան տակ հանդես եկող «Cosmokot» հագուստի արտադրության։

## Կենսագրություն
Դեռահաս հասակում նա տեղափոխվել է Յակուտսկ քաղաք, որտեղ սկսել է իր ստեղծագործական կյանքը։ Լևանը երեխա ժամանակվանից եղել է Յակուտսկի բասկետբոլի ազգային հավաքականի կազմում, սակայն ծնկի վնասվածքը թույլ չի տվել շարունակել սպորտային ճանապարհը, որի պատճառով նա իր ամբողջ ուշադրությունը կենտրոնացրել է միայն ստեղծագործական աշխատանքի վրա։

Յակուտսկում L'One-ը եղել է ԶԼՄ-ների անձնավորություն, խաղացել КВН-ում (ՈՒՀԱ), և հետագա 3 տարիների ընթացքում դարձել Յակուտսկի ՈՒՀԱ ակումբի լիգայի առաջատար ուսանող։ Զուգահեռաբար աշխատում է ռադիոյում և հեռուստատեսությունում։ Ավելի ուշ ձայնագրել և թողարկել է իր առաջին մենակատար ալբոմը։ 2005 թվականին նա Յակուտսկից տեղափոխվել է Մոսկվա և, իր գործընկեր Nel'om (Նել'օմ)-ի հետ միասին ստեղծել Marselle (Մարսել) խումբը։
2009 թվականին Լևանը թողարկեց Phlatline in da building սկավառակը, որը նվիրված էր լեյբլի հինգերորդ տարեդարձին։ Այդ սկավառակում ներկայացվել են «Marselle»-ի և ST-ի նոր աշխատանքները։ Ընկերությանը աջակցելու համար նկարահանվել է Marselle и ST» - «Քո տանը» տեսահոլովակը։

2011 թվականի մարտի 31-ին «Marselle» ST և DJ Booch դադարեցրել են համագործակցությունը հիփ-հոփ Agency Phlatline-ի հետ։

2012 թվականի մայիսի 18-ին Լևանը պաշտոնապես դառնում է BlackStar-ի անդամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Հիփ հոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Ռուսներ վրացական ծագմամբ
Սարկոֆագ Սաքարայից

**Սարկոֆագ Սաքարայից** (), փայտե սարկոֆագ, որը ստեղծվել է եգիպտական XXVI դինաստիայի օրոք։

Գտնվում է Մադրիդի ազգային հնագիտական թանգարանում 15159 համարի ներքո։
մինի|Սաքարա նեկրոպոլի հատակագիծը
## Պատմություն
Սարկոֆագը հայտնաբերվել է Սաքարայում, Նեղոսի արևմուտքում գտնվող Մեմֆիս քաղաքի նեկրոպոլից, Կահիրեից 30 կմ, Գիզայից՝ 17 կմ հեռավորության վրա։

Սարկոֆագը նախատեսված է եղել տղամարդու համար, սակայն օգտագործվել է Տարեմեչենբաստետի համար, ով եղել է Պհերդիսի դուստրը։
մինի|ձախից
## Տվյալներ
* Ձև՝ տղամարդու համար նախատեսված սարկոֆագ
* Տեխնիկա՝ հղկված
* Ոճ՝ եգիպտական
* Նյութ՝ բազմագույն փայտ
* Բարձրություն՝ 190 սմ
* Լայնություն 60 սմ

## Տես նաև
* Ազգային հնագիտական թանգարան (Մադրիդ)
* Բակի սարկոֆագ
* Սարկոֆագ
* Հին Եգիպտոս

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մադրիդի ազգային հնագիտական թանգարանի կայքը
* Página de Sarcófago de Taremetchenbastet del Museo Arqueológico Nacional de Madrid
* MUSEO ARQUEOLÓGICO NACIONAL, Sarcófago de TAREMETCHENBASTET: Necrópolis de Saqqara (Egipto) 

Կատեգորիա:Մադրիդի ազգային հնագիտական թանգարանի նմուշներ
Կատեգորիա:Սարկոֆագներ
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոսի դինաստիաներ
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոս
Ջիմ Յոն Կիմ

**Ջիմ Յոն Կիմ** (, ), կորեացի-ամերիկացի բժիշկ, մարդաբան, ով 2012 թվականի հուլիսի 1-ից Համաշխարհային բանկի 12-րդ նախագահն է։

Նախկինում եղել է Հարվարդի բժշկական դպրոցի Ընդհանուր առողջության և հանրային բժշկության ամբիոնի վարիչը և Partners In Health կազմակերպության համահիմնադիրն ու գործադիր տնօրենը։ 2009-2012 թվականներին եղել է Դարթմութի քոլեջի նախագահը՝ դառնալով Ivy League միության առաջին ասիացի-ամերիկացի նախագահը։

2013 թվականի Ֆորբսի՝ աշխարհի ամենաազդեցիկ մարդկանց ցանկում զբաղեցրել է 50-րդ հորիզոնականը։

## Կենսագրություն
Ջիմ Յոն Կիմը ծնվել է Սեուլում 1959 թվականին։ 5 տարեկան հասակում ընտանիքի հետ տեղափոխվել է ԱՄՆ և մեծացել Այովա նահանգի Մասքատին քաղաքում։ Հայրը դասավանդում էր Այովայի համալսարանում, իսկ մայրը՝ փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածու էր։ Կիմը հաճախում էր Մասքատինի ավագ դպրոց, որտեղ նա բարի երթի ճառասացն էր, դասարանի նախագահը, դպրոցի հավաքականում խաղում էր ֆուտբոլ և բասկետբոլ։ 1.5 տարի Այովայի համալսարանում ուսանելուց հետո տեղափոխվեց Բրաունի համալսարան, որը 1982 թվականին ավարտելով՝ ստացավ մարդու կենսաբանության բակալավրի աստիճան։ 1991 թվականին Հարվարդի բժշկական դպրոցում ստացավ մագիստրոսի աստիճան, իսկ 1993 թվականին Հարվարդի համալսարանում՝ մարդաբանական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ Հարվարդի փորձնական հասարակական գիտությունների մագիստրոսական/գիտությունների թեկնածուների նախագծի առաջին շրջանավարտներից էր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Dartmouth Office of the President
* World Bank Biography
* Profile at the Harvard Medical School Department of Global Health and Social Medicine 
* Partners In Health 
* Lecture by Jim Yong Kim on the Future of Global Health .
* Interview with Bill Moyers and Dr. Jim Yong Kim, September 11, 2009
* Dartmouth Inauguration Webcast, September 22, 2009 

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեմոկրատական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մարդաբաններ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
A State of Mind

**A State of Mind**, շվեդական E.M.D. խմբի առաջին ալբոմը, որը թողարկվել է 2008 թվականի մայիսի 14-ին Շվեդիայում։ Շարունակելով առաջին երկու սինգլների ( "All for Love" և "Jennie Let Me Love You") հաջողությունը, ալբոմը, թողարկվելով առաջին անգամ, զբաղեցրեց առաջին տեղը շվեդական ալբոմների աղյուսակում։

## Ստեղծագործություններ
# «All for Love» (RJ. Lange, Bryan Adams, M. Kamen)
# «Run to You» (Johan Åberg, Robert Habolin)
# «Jennie Let Me Love You» (Michel Zitron, Tobias Gustavsson)
# «One Call Away» (Michel Zitron, R. Rudej, J. Wetterberg)
# «We Can» (Mattias Wollo, Henrik Korpi, Tom Nichols)
# «Alone» (Andreas Romdhane, Josef Larossi, C. Kelly)
# «For You» (Jörgen Elofsson, Andreas Carlsson, Lisa Greene)
# «I Lied» (Harry Sommerdahl, Hanne Sörvaag)
# «Give Me Some Time» (Oscar Görres, Danny Saucedo)
# «Look At You Now» (Sanden, Jonasson, Appelgren, Larsson)
# «She’s My California» (Jörgen Elofsson)
# «You»

**Deluxe Edition**
# "Baby Goodbye"
# "Youngblood"
# "I'm No Romeo"
# "All for Love" (Radio edit)
# "Run to You"
# "Jennie Let Me Love You" (Radio edit)
# "One Call Away"
# "We Can"
# "Alone"
# "For You"
# "I Lied"
# "Give Me Some Time"
# "Look at You Now"
# "She's My California"
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երաժշտական ալբոմներ
Ամերիկյան բաս վիոլ

**Ամերիկյան բաս վիոլը** (), երբեմն նաև եկեղեցական վիոլ, լարային երաժշտական գործիք է, որը լայն կիրառում է ունեցել 19-րդ դարում Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։ Գործիքը շատ նման է թավջութակի, սակայն չափսը փոփոխական է՝ ըստ երաժշտի նկատառումների։

Առաջին անգամ բաս վիոլը պատրաստվել է 1788 թվականին Ամերիկայի Մեսսեչուսեթս նահանգում։ Երաժշտական գործիքներ պատրաստող Աբրահամ Պրեսկոտը այդ գործիքից սարքել է մոտ 500-600 հատ։

Ներկա ժամանակներում ամերիկյան բաս վիոլը շատ քիչ է օգտագործվում։

## Արտաքին հղումներ
* A large collection of American bass viols at MFA, Boston
* The Crehore 1788 church bass 
* Musician Dean Ferrell performing on a Prescott church bass

Կատեգորիա:Լարային երաժշտական գործիքներ
Կախազարդ Ագիլար Անգիտայից

**Կախազարդ Ագիլար Անգիտայից** (), Մ. թ. ա. 500-376 թվականների բրոնզե կախազարդ, որը հայտնաբերվել է Իսպանիայի Գվադալախարա քաղաքի Ագիլար Անգիտա նեկրոպոլից։ Գտնվում է Մադրիդի ազգային հնագիտական թանգարանում 1940/27/AA/314 համարի ներքո։

## Պատմություն
Կախազարդը հայտնաբերվել է Էլ Ալտիյո նեկրոպոլի ամենահարուստ շիրիմներից մեկի զգեստապահարանից, որտեղ եղել են նաև զենքեր, սաղավարտ, նախուտեստներ, հագուստ, իրեր։ Հնէաբան Էնրիկե դե Ագիլերա ի Գամբոան կարծում էր, թե հայտնաբերել է տեղական մի իր։

## Նկարագրություն
Կախազարդը բաղկացած է երկուական բրոնզե սկավառակներից, որոնք շղթայով միանում են ընդհանուր վահանաձև սկավառակին։ Այն ավեի շատ նախատեսված է եղել արարողակարգերի և ցուցադրությունների, քան պայքարի մեջ կիրառելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մադրիդի ազգային հնագիտական թանգարանի նմուշներ
Ապաչի ջութակ

մինի|Ապաչի ջութակ` պատրաստված Չեսլի Ուիլսոնի կողմից, 1989, Ամերիկայի պատմության ազգային թանգարան
**Ապաչի ջութակը** (ապաչների լեզվով ՝ tsii" edo'a'tl՝երգող փայտ) Ամերիկայի բնիկ ապաչներին պատկանող ազգային երաժշտական գործիք է։ Այն իրենից ներկայացում է կլորավուն կարճ փայտ, որի երկու ծայրերին ամուր կպցված են մեկ կամ երկու լար, սովորաբար պատրաստած ձիու պոչի մազից, և նվագվում է աղեղի օգնությամբ։ Նվագողը լարերին հարվածում է մատերով՝ նոտաները փոխելու նպատակով։
Համարվում է, որը այս գործիքը ստեղծվել է եվրոպացիների ջութակների հիման վրա։

## Արտաքին հղումներ
* *[https://books.google.am/books?id=sYG6UaW4BkAC Native American Stringed Musical Instruments]* by Daniel Brinton. in *The American antiquarian and oriental journal* By Stephen Denison Peet Jameson & Morse, 1897 v. 19, pg 20.
* ''The Apache Violin: Indigenous violin music in South and North America''  Jon Rose Web, 2005

Կատեգորիա:Լարային երաժշտական գործիքներ
Ապխյարտա

thumb|Ապխյարտա նվագող երաժիշտ
**Ապխյարտա** (անգլերեն՝ Apkhyarta), երբեմն ափհյարթսա, վրացական երաժշտական գործիք, որը հիմնականում օգտագործվում է Աբխազիայում։ Այն լյութնային հիշեցնող երկար վզիկով լարային աղեղնավոր գործիք է։ Սովորաբար ունի մեկ կամ երկու լար։ Պատրաստվում է լաստենուց։
Գործիքը ունի 4800 մմ երկարություն և մարմինը նավակի տեսք է հիշեցնում։ Գործիքը հիմնականում օգտագործվում է որպես երգիչներին նվագակցող սակայն կարող է հանդես գալ նաև որպես սոլիստ գործիք։

## Արտաքին հղումներ
* MUSICAL INSTRUMENTS OF GEORGIA
* http://abkhazia.travel/en/culture 

Կատեգորիա:Լարային երաժշտական գործիքներ
Կատեգորիա:Ազգային երաժշտական գործիքներ