Ֆուտբոլ ֆրիսթայլ

**Ֆուտբոլ ֆրիսթայլ** (), հայտնի է նաև որպես **ֆուտբոլային ժոնգլյորություն և հնարքներ**, ֆուտբոլի գնդակով ժոնգլյորության արվեստ, որի ժամանակ օգտագործվում է մարմնի ցանկացած մաս, բացառությամբ արմունկները և ձեռքերը։ Այն համատեղում է ֆուտբոլային հնարքները, պարը, ակրոբատիկան և երաժշտությունը՝ դիտողներին զվարճացնելու և մրցակիցների հետ մրցելու համար։ Այս մարզաձևի պաշտոնական կառավարող մարմինը հայտնի է որպես Աշխարհի ֆուտբոլ ֆրիսթայլի ասոցիացիա (WFFA)

## Պատմություն
Ֆուտբոլ ֆրիսթայլի արվեստը կարելի է հետագծել Հարավարևելյան Ասիայի խաղերից, ինչպիսիք են չինլոնը, ջիանզիան և սեպակ տակրաուն, որոնք գոյություն են ունեցել դեռևս 2000 տարի։ Ֆրիսթայլի հիմնարար հնարքները, ինչպիսիք են «Նեք Սթալը» և «Աշխարհի շուրջը», առաջին անգամ լայնորեն ներկայացվել են Արևմուտքում կրկեսային կատարողների կողմից, մասնավորապես՝ Էնրիկո Ռաստելլիի և Ֆրենսիս Բրունի կողմից։

1970-ական և 1980-ական թվականներին արգենտինացի ֆուտբոլիստ Դիեգո Մարադոնան հայտնի է դարձել իր ֆրիսթայլ «Կյանքը կյանք է» () հնարքով, որը նա կատարել է «Նապոլի» ակումբում խաղալու ժամանակ։ Սակայն ֆրիսթայլի այս ունակությունը այդ ժամանակ լայնորեն քննադատության է արժանացել, որովհետև նշում էին, որ այն անմիջական որևէ կապ չունի ֆուտբոլ խաղալու հետ։

21-րդ դարի սկզբին մի քանի նշանակալի իրադարձություններ նպաստել են ֆուտբոլ ֆրիսթայլի ավելի լայն ճանաչում ձեռքբերելուն։ Բրազիլացի ֆուտբոլիստ Ռոնալդինյոն նկարահանվել է Nike-ի գովազդային արշավներում, ինչպիսին է «Joga Bonito»-ն (), որը տարածել է գնդակով մենակ մարզվելու և նոր շարժումներ ու հնարքներ մշակելու հնարավորությունը։

Մարադոնայից ոգեշնչվելով՝ հարավկորեացի ֆուտբոլիստ Միսթր Վուն ձգտել է դառնալ ֆուտբոլային արտիստ։ Նա սահմանել է Գինեսի ռեկորդներ և ելույթ ունեցել 1988 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի բացման արարողությանը, ինչպես նաև 1990 և 1994 թվականների ՖԻՖԱ-ի աշխարհի առաջնություններում։ Նիդեռլանդներից Սուֆիան Տուզանին ներկայացրել է ստորին վերջույթների հնարքների նոր ոճը, որը շատ արագ տարածում է գտել վիրուսային տեսանյութերի միջոցով։

Ֆուտբոլիստուհի Սենդի Լևիտտասը (Բեմբիբոլ) առաջին կանանցից է եղել, որը կիսվել է իր ֆրիսթայլ հմտությունների տեսանյութերով, ինչը ոգեշնչել է նաև ավելի շատ աղջիկների զբաղվել այս սպորտաձևով։ Այնուհետև մշակվել են տարբեր ոճեր, ինչպիսիք են՝ լոուերները, ափերները, գրաունդները և բլոկչինգը։

2015 թվականին Ռոնալդինյոն սպորտաձևի դեսպան է ճանաչվել՝ Աշխարհի ֆուտբոլ ֆրիսթայլի ասոցիացիայի (WFFA) կողմից։ Մրցույթներ են կազմակերպվել ամբողջ աշխարհում, իսկ տեսանյութերն ամսական կտրվածքով տարածվել են ավելի քան 80 միլիոն մարդու կողմից։

Վերջին տարիներին աշխարհի լավագույն ֆուտբոլիստներից մի քանիսը ֆրիսթայլի և սթրիթ-ֆուտբոլի մշակույթներին են վերագրել իրենց տաղանդների զարգացումը։ Այդ մարզիկների թվում են Նեյմարը, Քրիշտիանու Ռոնալդուն, Լիոնել Մեսսին և Զլատան Իբրահիմովիչը։

## Հնարքներ
Ֆուտբոլ ֆրիսթայլում հնարքները կամ քայլերը դասակարգվում են տարբեր առարկաների կամ ոճերի՝

* Մարմնի ստորին հատվածի կամ օդի շարժումներով հնարքները կատարվում են կանգնած վիճակում և օգտագործվում են ստնաթաթերը կամ ոտքերը:
* Մարմնի վերին հատվածի վարժությունները կատարվում են գլխով, կրծքավանդակով և ուսերով (վերին մկաններ):
* Նստած հնարքները կատարվում են նստած վիճակում, հաճախ ոտքերը բարձրացրած վիճակում :
* Գետնի վրա շարժման հնարքները կատարվում են կանգնած վիճակում՝ գնդակը հատակին պահելով։ Հմուտ խաղացողները կարող են գետնի շարժումների կատարումը դարձնել բեմադրված պար։
* Բլոկավորման հնարքները կատարվում են գնդակը մարմնի ստորին հատվածներով բռնելով։ Սա բրեյք դանսից ոգեշնչված ոճ է։
* Ակրոբատիկ հնարքները ոգեշնչված են կրկեսային հմտություններից, բրեյք դանսից և մարմնամարզությունից։
* Անցումները միջանկյալ քայլեր են, որոնք օգտագործվում են տարբեր ոճերի հնարքները կամուրջ դարձնելու համար և իրականացվում են սահուն շարժումով։

Վերոնշյալի շրջանակներում ամենատարածվածներից են հետևյալ անհատական քայլերը. 

* «Պտույտ աշխարհի շուրջը» (ATW) շարժում է, որի ժամանակ ֆրիսթայլերը գնդակը պահում է մեկ ոտքով, որը այնուհետև շրջանագծով վերև և գնդակի վրայով է շարժվում, նախքան ներքև վերադառնալը՝ գնդակը կրկին խաղալու համար։ Ներքին ATW-ն կատարում է սկզբնական շարժումը դեպի հակառակ ոտքը, մինչդեռ արտաքին ATW-ն կատարում է սկզբնական շարժումը հակառակ ոտքից հեռանալու համար։
* Քրոսովեր, շարժում, որի դեպքում գնդակը մեկ ոտքով օդ է նետվում, իսկ հակառակ ոտքը պտտվում է գնդակի շուրջը, երբ այն օդում է։
* Մատների վրա ցատկ (TB)՝ շարժում, որը նման է խաչաձև շարժման, բայց գնդակը ցատկում է ոտքի վրա։
* Ցատկիր աշխարհը (HTW)՝ շարժում, որի ժամանակ գնդակը մեկ ոտքով բարձրացվում է և հակառակ ոտքով պտտվում շրջանագծով։
** Տուզանին աշխարհըի շուրջը (TATW), արտաքին ATW-ի և քրոսովերի տարբերակ։ Ստեղծվել է նիդեռլանդցի Սուֆիան Տուզանիի կողմից։
** Միտչին աշխարհի շուրջը (MATW), ինչպես TATW-ի դեպքում, բացառությամբ ներքին ATW-ի։ Ստեղծվել է վրիտանացի Միտչել Ջեյմս Փենի կողմից։
** Լեմենսն աշխարհի շուրջը (LATW), կրկնակի ATW, ոտքով երկու անգամ պտտվել օդում գտնվող գնդակի շուրջ՝ առանց միջին հպման պտույտների։
** Պալլեն աշխարհի շուրջը (PATW), եռակի ATW: Ստեղծվել է շվեդ Ռիկարդ «Պալլե» Սյոլանդերի կողմից:
* Սթալլեր՝ շարժումներ, որոնց ժամանակ պետք է գնդակը բռնել անշարժ դիրքում:
* Կլիպեր՝ շարժում, որը ծագել է ֆրիսթայլ ֆութբեգից, որի դեպքում ֆրիսթայլերը գնդակը բռնում է օդում՝ ոտքի ներսի մասը մարմնի կողքին պահելով։
* Կոմբոներ՝ շարժումներ, որոնք ուղղակիորեն կապում են հնարքները՝ առանց գնդակով ժոնգլյորություն անելու։
* Առանց դիպչելու կոմբոներ՝ հնարքներ, որոնք կատարվում են մեկ շարժումով և առանց գնդակին միջանկյալ կերպով դիպչելու:

## Մրցակցային ֆրիսթայլ
Ֆուտբոլ ֆրիսթայլի առաջին խոշոր մրցաշարը Red Bull Street Style-ն է եղել, որն անցկացվել է 2008 թվականին՝ Բրազիլիայի Սան Պաուլո քաղաքում։ Շոն Գարնիեն հաղթել է այս մրցույթում՝ հանրության աչքին դեռևս անհայտ ոճով։

Super Ball՝ առաջին բաց աշխարհի առաջնությունը (որտեղ կարող էր մրցել յուրաքանչյուրը), որը նախատեսված է եղել տարբեր ոճերի ֆրիսթայլերների համար և հնարավորություն է տվել ֆրիսթայլերին կատարել բազմաթիվ հնարքներ: Չեխիայում անցկացվող Super Ball-ը դարձել է ֆրիսթայլերների համար ամենամյա միջազգային առաջատար միջոցառումը:

### Մրցաշարեր
Հետևյալ մրցաշարերը ճանաչվում են Աշխարհի ֆուտբոլ ֆրիսթայլի ասոցիացիայի պաշտոնական կառավարող մարմնի կողմից՝

* Red Bull սթրիթ-սթայլի (RBSS) աշխարհի եզրափակիչ
* Աշխարհի ֆրիսթայլի վարպետներ
* Super Ball-ի աշխարհի բաց առաջնություն
* Panther Ball-ի աշխարհի բաց առաջնություն
* Եվրոպայի ֆուտբոլ ֆրիսթայլի առաջնություն (EFFC)
* Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան ֆուտբոլ ֆրիսթայլի առաջնություն (APFFC)
* Աֆրիկայի ֆուտբոլ ֆրիսթայլի առաջնություն (AFFC)
* Լատինական Ամերիկայի ֆուտբոլ ֆրիսթայլի առաջնություն (LAFFC)
* Հյուսիսային Ամերիկայի ֆուտբոլ ֆրիսթայլի առաջնություն (NAFFC)
* Ազգային առաջնություններ (բոլոր երկրները)

### Միջոցառումներ
Մրցակցային ազատ ոճի ֆուտբոլի բնորոշ իրադարձությունները ներառում են՝

* Մրցումներ
* Դուետներ (թիմային մարտեր)
* Ընթացակարգեր
* Զույգերի վարժություններ
* Սիք 3
* Չելենջ
* Երկաթե մարդ
* Շոու ֆլոու
* Քիլ դը բիթ
* Max 1
* 3vs3 (3-ը 3-ի դեմ)

### Վարկանիշային ֆրիսթայլերներ
WFFA-ն օգտագործում է պաշտոնական ազգային առաջնությունների, մայրցամաքային առաջնությունների, միջազգային բաց առաջնությունների և աշխարհի բաց մրցաշարերի արդյունքները՝ մրցակիցներին միավորային դասակարգում նշանակելու համար:

* Ռիկարդո Չահինի (Բրազիլիա)
* Էնդրյու Հենդերսոն (Մեծ Բրիտանիա)
* Մելոդի Դոնչե (Ֆրանսիա)
* Լիզա Զիմուշ (Ֆրանսիա)
* Միխալ «Միչրից» Ռիչայ (Լեհաստան)
* Կիտի Շաց, (Հունգարիա) ֆուտբոլ ֆրիսթայլի աշխարհի քառակի չեմպիոն
* Էրլենդ Ֆագերլի (Նորվեգիա)
* Մուհամմադ Ռիսվան (Հնդկաստան)
* Ագուսկա Մնիչ (Լեհաստան)
* Լիա Լյուիս

## WFFA կոմիտե
Տարիների ընթացքում ֆուտբոլ ֆրիսթայլի արվեստում իրենց տեղը գրաված այլ կարևոր անունների թվում են՝
*       Աարիշ Անսարի (Հնդկաստան)
*	Նամ դը Ման (Իռլանդիա/Վիետնամ)
*	Փալլե (Շվեդիա)
*	Սթիվ Էլիաս (Կանադա)
*	Դանիել Ռոզբում դե Վրիես (Նիդեռլանդներ)
*	Ջոն Ֆարնուորթ (Մեծ Բրիտանիա)
*	Ջեոն Քվոն (Հարավային Կորեա)
*	Իյա Թրաորթ (Ֆրանսիա)
*	Աբաս Ֆարիդ (Մեծ Բրիտանիա)
*	Յոսուկե Յոկուտա (Ճապոնիա)
*Աշ Ռենդալ (Մեծ Բրիտանիա)

## Ֆուտբոլ ֆրիսթայլը Հայաստանում
Հայաստանում գործում է Football Freestyle Armenia ակումբը։

Հայաստանում ֆուտբոլ ֆրիսթայլի ամենահայտնի ներկայացուցիչը Hayk Freestyle-ն է (Հայկ Աղաքարյան)։ 2021 թվականին Դյուցազնագրքում գրանցել է իր առաջին ռեկորդը, իսկ հնարքի անունը եղել է «Երեք պտույտ գնդակի շուրջ» (PATW - Palle around the world): Հետո գրանցել է նոր ռեկորդ՝ միաժամանակ 5 գնդակի պտույտ մարմնի վրա, իսկ ավելի ուշ՝ 6 գնդակի պտույտ մարմնի վրա։ Հանդիսանում է Հայաստանում գործող «Football Freestyle Armenia»-ի հիմնադիրը։

2024 թվականին Աշխարհի ֆուտբոլ ֆրիսթայլի ասոցիացիայի () կողմից նշանակվել է ֆուտբոլ ֆրիսթայլի Հայաստանի ներկայացուցիչ։ 2025 թվականի հոկտեմբերի 5-ին միջազգային ասոցիացիայի հետ համագործակցությամբ Հայաստանում անցկացրել է Ֆուտբոլ ֆրիսթայլի առաջին մեծ մրցաշարը։

## Մեդիա
2019 թվականի հունվարին ֆուտբոլ ֆրիսթայլը սոցիալական ցանցերում ամսական ունեցել է ավելի քան 80 միլիոն դիտում։ Ամեն տարի անցկացվում է ավելի քան 70 հարակից միջոցառում, որոնցից ամենամեծը Red Bull Street Style World Final-ն է։ Այս մարզաձևը հիմնականում վայելում է 12-25 տարեկանների խումբը, որոնց 85%-ը տղամարդիկ են։

Ֆուտբոլ ֆրիսթայլի բովանդակության սպառման հիմնական շուկաներն են՝ Միացյալ Նահանգները, Մեքսիկան, Բրազիլիան, Մեծ Բրիտանիան, Իսպանիան, Լեհաստանը, Ֆրանսիան, Մերձավոր Արևելքը, Չինաստանը, Ճապոնիան և Հարավարևելյան Ասիան, որոնց անմիջական լսարանն ամբողջ աշխարհում կազմում է 1.47 միլիարդ ֆուտբոլային երկրպագու։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* WFFA-ի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Գնդակով խաղեր
Կատեգորիա:Սպորտ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային եզրույթներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի տեսակներ