Փոքր Վեդի

**Փոքր Վեդի**,
գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Արարատի տարածաշրջանում, Բիբլիական Արարատի ներքո, Արաքս գետի ձախ ափին, Երևանից 28 կմ հարավ-արևելք, մարզկենտրոնից հեռու է 10 կմ, ծովի մակերևույթից բարձր է 820 մ։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1831 թվականին։ Գյուղի նախկին անվանումը եղել է Քիչիկ Վեդի՝ ադրբ. *քիչիկ* — «փոքր», արաբ. *վեդի* — «տափաստան»։ Հետագայում՝ թարգմանելով հայերեն, գյուղը կոչվել է Փոքր Վեդի։

Համայնքը սահմանակից է Թուրքիային և Շահումյան, Տափերական, Նոր Կյանք, Լուսառատ համայնքներին։ Գյուղի տարածքում է գտնվել Հայաստանի նախկին մայրաքաղաքներից մեկը՝ Արտաշատը։ Համայնքի տարածքին կից է պատմական Խոր Վիրապի վանքը։ 1922 թվականից գյուղը վերաբնակեցվել է 1915 թվականի Մեծ Եղեռնից մազապուրծ եղած հայ գաղթականներով՝ 12 տնտեսություններ, թվով 76 մարդ, Վանից, Մոկքից, Մամրտանից, Շատախից, Թիմարից, Գավաշից, Կարճկանից, Հակուկից, Հաղպակից։ 1946 թվականին գյուղ են ներգաղթել Իրանից, Իրաքից և Սիրիայից հայրենադարձած ընտանիքներ, ինչպես նաև 1988 թվականին Ադրբեջանից բռնագաղթված 175 ընտանիք։

1939թ-ից մինչև 1981թ. կոլտնտեսությունը ղեկավարել է Մարգար Պետրոսի Հովհաննիսյանը։
Մարգար Հովհաննիսյանը ընտրվել է ՍՄԿԿ 24-րդ համագումարի և ՀՍՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, պարգևատրվել է բազմաթիվ շքանշաններով և մեդալներով։
Մարգար Պետրոսի Հովհաննիսյանի աշխատանքային գործունեության ընթացքում շքանշանների են արժանացել Փոքր Վեդի գյուղը և շատ առաջավոր կոլտնտեսականեր։

Գյուղում սկզբնական շրջանում կառուցվել են կավից տներ, տների տանիքները, պատուհանները և դռները ծածկել են եղեգնով, երբեմն էլ՝ ուռենու և բարդու ճյուղերով։ Գյուղի հողերը գերխոնավ և աղակալված են եղել, այդ պատճառով էլ միայն բրինձ են ցանել։
Հետագայում գյուղի բնակիչներով ձեռնամուխ են եղել ճահճուտների վերացմանը, ապա ցանել են բամբակ, ճակնդեղ, եգիպտացորեն և հացահատիկ։ Այնուհետև գյուղում կառուցվել են քարաշեն և բարեկեցիկ տներ։

Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցել են համայնքի 95 անդամներ, որոնցից զոհվել և անհայտ կորել են 41-ը։ Արցախյան ազատամարտին մասնակցել են համայնքի 65 ազատամարտիկներ, որոնցից զոհվել են 4-ը, անհայտ կորել՝ 2-ը։ Համայնքում կան հայրենական և արցախյան պատերազմի զոհվածների և եղեռնի զոհերի հիշատակը հավերժացնող կոթողներ։

* Արցախյան ազատամարտին իր մասնակությամբ աչքի է ընկել Հեղինե (Ջեմմա) Մարգարի Հովհաննիսյանը (ծնվ.՝ 1947, մարտի 10, գ. Փոքր Վեդի ՀԽՍՀ, այժմ՝ ՀՀ Արարատի մարզում, ՀՀ բանակի ավագ լեյտենանտ (1993)։ 1988-1994 թվականներին առանձին կամ 5-րդ կամավորական բրիգադի (վաշտի հրամանատար) կազմում մասնակցել է Հայաստանի Արարատի (Տիգրանաշեն, Երասխ) և Արցախի ՀանրապետությանՄարտակերտի (Գետավան, Վաղուհաս. Մաղավուզ, Հակոբ Կամարի և այլն), Ֆիզուլիի (Հորադիզ) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Հակոբ Կամարի գյուղի համար մղվող մարտերի ժամանակ, երբ սպառվել է զինամթերքը, Հովհաննիսյանը դուրս է եկել խրամատից՝ սկսել երգել ու պարել՝ շեղելով հակառակորդի ուշադրությունը, մինչև մոտակա դիրքերից ջոկատին զինամթերք է հասցվել։ Երեք անգամ վիրավորվել է, ապաքինվել և վերադարձել մարտադաշտ։ 2013 թ. ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Մարտական ծառայության մեդալով։

Համայնքն ունի ըմբշամարտի Աշխարհի և Եվրոպայի չեմպիոններ՝
*Արմեն Մկրտչյան
**1990 ազատ ոճի ըմբշամարտի աշխարհի չեմպիոն 
**1993, 1994, ազատ ոճի ըմբշամարտի Եվրոպայի չեմպիոն
**1996 Ատլանտայի -26 օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր, սպորտի վարպետ
*Ռուդիկ Հարությունյան, ազատ ոճի ըմբշամարտի Խորհրդային միության բազմակի մրցանակակիր, միջազգային մրցաշարերի հաղթող, միջազգային կարգի սպորտի վարպետ
*Ազատ Շերոյան, ազատ ոճի ըմբշամարտի Հայաստանի բազմակի չեմպիոն
**2003 ազատ ոճի ըմբշամարտի օլիմպիական խաղերի չեմպիոն (Վետերանների) 
**2010 ազատ ոճի ըմբշամարտի օլիմպիական խաղերի մրցանակակիր (Վետերանների), սպորտի վարպետ
*Արմեն Շերոյան, ազատ ոճի ըմբշամարտի Հայաստանի բազմակի չեմպիոն, ԽՍՀՄ գավաթի հաղթող
**2004 ազատ ոճի ըմբշամարտի օլիմպիական խաղերի չեմպիոն (Վետերանների)
**2006 ազատ ոճի ըմբշամարտի օլիմպիական խաղերի 2-րդ մրցանակակիր (Վետերանների)
**2007 ազատ ոճի ըմբշամարտի օլիմպիական խաղերի 2-րդ մրցանակակիր (Վետերանների)
**2010 ազատ ոճի ըմբշամարտի օլիմպիական խաղերի 2-րդ մրցանակակիր (Վետերանների), սպորտի վարպետ

1980-1990 թթ. գյուղում գործել է երգի-պարի «Արաքս» ժողովրդական համույթը, որը մեծ ճանաչում է ունեցել հանրապետությունում։

## Կլիման
Ամենաբարձր ջերմաստիճանը + 40&nbsp;°C, ցածրը՝ -30&nbsp;°C, տարեկան տեղումների քանակը կազմում է 200 մմ։

Ունի սառնորակ աղբյուրներ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Փոքր Վեդու մշտական բնակչությունը կազմել է 2772, առկա բնակչությունը՝ 2703 մարդ։ Մինչև 1918-1920 թթ. բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, այնուհետ ունեցել խառը հայ-ադրբեջանական բնակչություն։
Փոքր Վեդու բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Փոքր Վեդի համայնքն ունի միջնակարգ դպրոց, մշակույթի տուն, արվեստի դպրոց, մանկապարտեզ, բուժամբուլատորիա, դեղատուն, հայ փոստի բաժանմունք, խանութներ, գազալցակայան։

Բնակչությունը զբաղվում է խաղողագործությամբ, պտղաբուծությամբ և բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ։ Գյուղից 37 կմ արևելք գտնվում է Ջղուն գյուղատեղին (9-14-րդ դդ., 18-19-րդ դդ.)։

## Տես նաև
* Փոքր Վեդիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

* Փոքր Վեդի 

## Արտաքին հղումներ
* Արարատի մարզպետարան 

Կատեգորիա:1831 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր