Արմեն Թռչունյան

**Արմեն Համբարձումի Թռչունյան** (, Երևան, Հայաստան), հայ կենսաֆիզիկոս։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1990), պրոֆեսոր (2002), Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ (2006):

## Կենսագրություն
Արմեն Թռչունյանը ծնվել է 1956 թվականին Երևանում։ 1973 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը, 1978-1981 թվականներին սովորել է նույն համալսարանի ասպիրանտուրայում։ 1981 թվականից աշխատել է Երևանի պետական համալսարանի կենսաֆիզիկայի ամբիոնում, 1993 թվականից եղել է ԵՊՀ կենսաֆիզիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր։

1991-1992 թվականներին դասախոսել է ԱՄՆ Չիկագոյի համալսարանում։

2001-2002 թվականներին միաժամանակ եղել է ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության գիտության և գիտամանկավարժական կադրերի պատրաստման վարչության պետ (ունի ՀՀ քաղաքացիական ծառայության 2-րդ դասի պետական խորհրդականի դասային աստիճան (ՀՀ Նախագահի հրամանագիր, 2006 թվական))։

2002-2010 թվականներին եղել է ՀՀ Բարձրագույն որակավորման հանձնաժողովի (ԲՈՀ) նախագահ, 2006 թվականից՝ Ռուս-Հայկական (Սլավոնական) պետական համալսարանի պրոֆեսոր։

2011-2016 թվականներին՝ ԵՊՀ մանրէաբանության և բույսերի և մանրէների կենսատեխնոլոգիայի ամբիոնի վարիչ։ 2016-2020 թվականներին ԵՊՀ Կենսաքիմիայի, մանրէաբանության և կենսատեխնոլոգիայի ամբիոնի վարիչ։

## Գործունեության բնագավառ
Գիտական հետազոտությունները նվիրված են միկրոօրգանիզմների կենսաէներգետիկային և բակտերիաների կողմից մոլեկուլային կենսաջրածնի արտադրությանը։ Աշխատանքներում կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում պրոտոնների և այլ իոնների թաղանթով փոխադրման ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև, դրանց փոխկապակցվածությունը FoF1-ԱԵՖազի (EC 7.1.2.2) հետ և վերջինիս դերը մոլեկուլային ջրածնի արտադրության գործընթացում։ Նրա աշխատանքներն ուղղված են մոլեկուլային ջրածնի արդյունաբերական արտադրության մեջ մանրէային հիդրոգենազային համակարգերի կիրառմանը։

## Գիտական գործունեություն
* 1981-1994 թվականներ - Կրտսեր, ավագ, այնուհետև առաջատար գիտաշխատող ԵՊՀ Կենսաբանության ֆակուլտետի Կենսաֆիզիկայի ամբիոնում
*1993-2011 թվականներ - պրոֆեսոր ԵՊՀ Կենսաբանության ֆակուլտետի Կենսաֆիզիկայի ամբիոնում
*1988 թվական - ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի Կենսաֆիզիկայի ինստիտուտի ասպիրանտ, Պուշչինո, Մոսկվա, Ռուսաստան
*1991-1992 թվականներ - Ֆուլբրայթի դրամաշնորհային ծրագրի շահառու ԱՄՆ Չիկագոյի համալսարանի Մոլեկուլային Գենետիկայի և Բջջի կենսաբանության բաժանմունքում
*1995 թվական - գիտահետազոտող, այնուհետև հրավիրված պրոֆեսոր Ճապոնիայի Չիբայի համալսարանի Դեղագործական գիտությունների ֆակուլտետում
*1998-1999 և 2000-2001 թվականներ - հրավիրված պրոֆեսոր Միացյալ Թագավորության Ռեդինգի համալսարանի Կենդանաբանական և մանրէաբանական գիտությունների դպրոցում
*1999-2000 թվականներ - գիտաշխատող ԱՄՆ Վիրջինիայի համալսարանի Մոլեկուլային ֆիզիոլոգիայի և Կենսաբանական ֆիզիկայի բաժանմունքում
*2001-2008 թվականներ - Միջազգային գիտատեխնիկական կենտրոնի կոորդինացիոն կոմիտեի անդամ
*2005-2020 թվականներ - պետական ֆինանսավորմամբ գիտական թեմաների ղեկավար
*2013 թվական - Գերմանական ակադեմիական փոխանակման (DAAD) դրամաշնորհային ծրագրի շրջանակներում այցելել է Գերմանիայի Մարտին Լյութերի անվան Հալլե-Վիտենբերգի համալսարանի Կենսաբանության/Մանրէաբանության ինստիտուտ
*2011-2016 թվականներ - ԵՊՀ Կենսաբանության ֆակուլտետի Մանրէաբանության, Բույսերի և Մանրէային կենսատեխնոլոգիաների ամբիոնի վարիչ
*2015-2020 թվականներ - ԵՊՀ Կենսաբանության ինստիտուտի Մանրէաբանության, Կենսաէներգետիկայի և Կենսատեխնոլոգիայի լաբորատորիայի վարիչ և գլխավոր գիտաշխատող 
*2016-2020 թվականներ ԵՊՀ Կենսաքիմիայի, Մանրէաբանության և Կենսատեխնոլոգիայի ամբիոնի վարիչ

## Անդամակցություն
* 2009 թվականից Հայկական մանրէաբանական ասոցիացիայի անդամ (Եվրոպական մանրէաբանական ընկերությունների միության (FEMS) անդամ ընկերություն)
* 2009 թվականից ՌԴ Ազգային անվտանգության խնդիրների միջազգային ակադեմիայի անդամ
* 2008 թվականից ՌԴ Ինժեներիայի միջազգային ակադեմիայի անդամ
* 2007 թվականից Հայկական ինժեներական ակադեմիայի անդամ
* 2007 թվականից ՀՀ ԳԱԱ Բնական գիտությունների բաժանմունքի բյուրոյի անդամ
* 2006 թվականից Բնական գիտությունների եվրոպական ակադեմիայի անդամ, Գերմանիա
* 2006 թվականից ՌԴ Բժշկա-տեխնիկական գիտությունների ակադեմիայի անդամ
* 2006 թվականից Գիտության ասպետների միջազգային միության անդամ, Գերմանիա
* 2006 թվականից ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ
* 2005 թվականից «Արարատ» գիտությունների միջազգային ակադեմիայի պատվավոր անդամ
* 2005 թվականից Մանկավարժական-հոգեբանական գիտությունների հայկական ակադեմիայի անդամ
* 2004 թվականից Կենսաքիմիկոսների հայկական ասոցիացիայի անդամ (Եվրոպական կենսաքիմիական ընկերությունների միության (FEBS) անդամ ընկերություն), իսկ 2009 թվականից խորհրդի անդամ
* 2003 թվականից ՌԴ բնական գիտությունների ակադեմիայի անդամ
* 2002 թվականից ՀՀ ԱՆ Յոլյանի անվան Արյունաբանական կենտրոնի խորհրդի անդամ
* 2000 թվականից Կրթության ազգային ինստիտուտի Կենսաբանություն կրթական ծրագրի հանձնաժողովի անդամ
* 1998 թվականից Ամերիկյան մանրէաբանական ընկերության անդամ և ՀՀ-ում դեսպան
* 1998 թվականից ԱՄՆ Կենսաֆիզիկական ընկերությունների անդամ
* 1994 թվականից ԱՄՆ Նյու Յորքի գիտությունների ակադեմիայի անդամ
* 1993–1999 թվականներին Կրթական-մեթոդական խորհրդի ղեկավար
* 1991 թվականից Եվրոպական կենսաէլեկտրամագնիսական ասոցիացիայի անդամ, Բելգիա-Ֆրանսիա-Գերմանիա
* 1991 թվականից Համահայկական կենսաֆիզիկական ընկերության անդամ (IUPAB անդամ ընկերություն), իսկ 1995 թվականից ղեկավար խորհրդի անդամ
* 1990 թվականից ԵՊՀ Կենսաբանության ֆակուլտետի գիտական խորհրդի անդամ
* 1988–1990 թվականներ ԵՊՀ Կենսաբանության ֆակուլտետի Ուսանողական Գիտական Ընկերության գիտական խորհրդատու
* 1982 թվականից Միջազգային Կենսաէլեկտրաքիմիական Գիտական Ընկերության անդամ, ԱՄՆ-Ֆրանսիա-Գերմանիա-Իտալիա-Ռուսաստան

## Պարգևներ
### Մրցանակներ
*2020 թվականին Ամերիկյան մանրէաբանական ընկերության կողմից արժանացել է Մոզելիո Շեխտերի անվան մրցանակի՝ ի ճանաչումն զարգացող երկրի մանրէաբանի
*2019 թվականին Հայաստանի նախագահի հրամանագրով շնորհվել է Հայաստանի Գիտության վաստակավոր գործչի պատվավոր կոչում
*2016 թվականին արժանացել է Ջրածնային էներգետիկայի միջազգային ասոցիացիայի Ակիրա Միցուի միջազգային մրցանակի
*2015 թվականին Միավորված ազգերի արդյունաբերական զարգացման կազմակերպության կողմից արժանացել է Նորարարական նախագծերի ազգային մրցույթի մրցանակի
*2014 թվականին արժանացել է Ջրածնային էներգետիկայի միջազգային ասոցիացիայի ակնառու ծառայությունների մրցանակի
*2011 թվականին Ամերիկյան Կենսագրական ինստիտուտի կողմից արժանացել է Գիտական գերազանցության մրցանակի՝ Կենսաֆիզիկայի և Կենսատեխնոլոգիայի բնագավառում
*2010 թվականին Լավագույն գիտական աշխատանքի համար արժանացել է Հայաստանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի մրցանակ 
*2003 թվականին արժանացել է Պողոսյան մրցանակի՝ բնագիտության բնագավառում
*1984 թվականին արժանացել է ԵՊՀ երիտասարդ գիտնականների մրցանակի

### Շքանշաններ և պատվոգրեր
*2020 թվականին ՀՀ նախագահի հրամանագրով  Գիտության և կրթության բնագավառներում ներդրած ավանդի և երկարամյա անձնվեր աշխատանքի համար հետմահու պարգևատրվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալով
*2018 թվականին պարգևատրվել է ՀՀ ԳԱԱ նախագահի մեդալով
*2016 թվականին պարգևատրվել է ՀՀ ԿԳՆ Գիտության կոմիտեի ոսկե մեդալով; ՌԴ Ա․ Մ․ Պրոխորովի անվան ճարտարագիտական ակադեմիայի մեդալով
*2012 թվականին ՀՀ Պաշտպանության նախարարության կողմից պարգևատրվել է ՀՀ զինված ուժերի 20-ամյակի հոբելյանական մեդալով
*2011 թվականին պարգևատրվել է Ռոբերտ Կոխի անվան մեդալով
*2010 թվականին Խ. Աբովյանի անվան Հայկական մանկավարժական պետական համալսարանի կողմից պարգևատրվել է Խաչատուր Աբովյանի մեդալով; Հերացու անվան Երևանի պետական բժշկական համալսարանի ոսկե մեդալով; ՌԴ Հայերի միության հոբելյանական մեդալով
*2009 թվականին պարգևատրվել է Մարշալ Բաղրամյան մեդալով
*2008 թվականին պարգևատրվել է Վլադիմիր Նեգովսկու մեդալով; Հայաստանի ճարտարագիտական ակադեմիայի մեդալով
*2007 թվականին պարգևատրվել է ՌԴ Բնական գիտությունների ակադեմիայի կողմից ակադեմիկոս Ն․ Մ․ Սիսակյանի անվան մեդալով; ՌԴ պետական պարգևների ազգային կոմիտեի Մ․ Լոմոնոսովի անվան շքանշանով
*2006 թվականին պարգևատրվել է Խաչի շքանշանով (Գերմանիա); Երևանի պետական համալսարանի ոսկե մեդալով; Երևանի Ճարտարապետության և շինարարության պետական համալսարանի ոսկե մեդալով
* 2005 թվականին պարգևատրվել է Երևանի պետական լեզվաբանական համալսարանի հուշամեդալով; արժանացել է ՀՀ Ազգային ժողովի նախագահի պատվոգրի՝ գիտական ձեռքբերումների համար
*2004 թվականին պարգևատրվել է ՀՀ ԿԳՆ ոսկե հուշամեդալով; Խաչի շքանշանով (Գերմանիա)
*2003 թվականին պարգևատրվել է Ռուդոլֆ Վիրխովի մեդալով

2014 թվականին արժանացել է Ռուս-Հայկական (Սլավոնական) համալսարանի պատվավոր պրոֆեսորի կոչման։

2007 թվականին արժանացել է Ստեփանակերտի Մեսրոպ Մաշտոցի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսորի կոչման։

## Երկեր

### Գրքեր
* Թռչունյան Ա.Հ., Կենսաբանական թաղանթներ, Դասագիրք, Երևան̦, Զանգակ-97̦, 2001:
* Թռչունյան Ա.Հ., Կենսաբանություն։ 2222 թեստային առաջադրանքների շտեմարան, Երևան, Աստղիկ գրատուն, 2009 (համահեղինակ)։
* Trchounian A., Potassium transport by bacteria: electrochemical approach, energetics and mechanisms, 2009.
* Trchounian A., Surface charge and other physical properties of bacterial membranes, 2009.
* Trchounian A.,Current State and Development Trends in the Highest Scientific Certification | Monography,Yerevan, 60 p. (in Armenian and Russian, English Summary).
* Trchounian A., Production of molecular hydrogen by mixed-acid fermentation in bacteria and its energetics, 2009 (համահեղինակ)։
* Trchounian A., Purple bacteria and cyanobacteria as potential producers of molecular hydrogen: an electrochemical and bioenergetics approach, 2009 (համահեղինակ)։
* Trchounian A., Proton conductance of bacterial membrane and its role in cell functional activity, 2009 (համահեղինակ)։

### Հոդվածներ
* Trchounian A., Proton motive force in Rhodobacter sphaeroides under anaerobic conditions in the dark | Current Microbiology, V. 62 (2), pp.&nbsp;415–419 (համահեղինակ)։
* Trchounian K., Escherichia coli hydrogenase activity and H2 production under glycerol fermentation at a low pH | Int. J. Hydrogen Energy 36, 4323-4331 (համահեղինակ)։
* Trchounian A., The effects of copper (II) ions on Enterococcus hirae cell growth and the proton-translocating FoF1 ATPase activity | Cell Biochem. Biophys. 57, 19-26 (համահեղինակ)։
* Trchounian A., Purple bacteria and cyanobacteria as potential producers of molecular hydrogen: An electrochemical and bioenergetic approach | In Bacterial Membranes (Trchounian A., ed.). Research Signpost, Kerala (India), p.&nbsp;233–273 (համահեղինակ)։

### Թեզիսներ
* Трчунян А.А., Дрожжевый экстракт как источник азота при росте и выделении молекулярного водорода пурпурной бактерией Rhodobacter sphaeroides, “Проблемы биохимии, радиационной и космической биологии”, Алушта, 5-9 сентября, с. 61-64 (համահեղինակ)։
* Trchounyan A., Creation of new ferments with lactic acid bacteria from dairy products of different regions of Armenia | ISTC Conference «Modern State of Biotechnological Developments and Ways of Their Commercialization», Yerevan, Armenia, 2012, p.&nbsp;59-60 (համահեղինակ)։
* Trchounyan A., Some properties of lactic acidnbacteria isolated in Armenia | ISTC International conference: «Bacteriophages and Probiotics–Alternatives to Antibiotics», Tbilisi, Georgia, 2012, p.&nbsp;106 (համահեղինակ)։
* Trchounian A., Is the high potassium ion concentration requested for the E. coli growth and metabolic activity? | Sov. Biotechnology 1, 55 (համահեղինակ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ կենսաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Պողոսյան մրցանակի դափնեկիրներ