Նեկրոզ

մինի|Մաշկի մեռուկ
**Նեկրոզ** կամ **մեռուկ** ( - մահացած''), կենդանի օրգանիզմում բջիջների և հյուսվածքների մահ, որով լրիվ դադարում է տվյալ բջջի կամ հյուսվածքի կենսագործունեությունը։

Կենդանի օրգանիզմում առանձին օրգանների, դրանց մասերի, հյուսվածքների կամ բջիջների մահացում։ Ըստ պատճառների տարբերում են վնասվածքային (ցրտահարություն, այրվածք), նյարդա-սնուցողական (Մեռուկացման բորի նյարդային ձևի, սիրինգոմիելիայի դեպքում), շրջանառու կամ սակավարյունային (ինֆրակտ, գանգրենա), թունավոր, ալերգիական (Մեռուկացում ալերգիական հիվանդությունների դեպքում)։ Մեռուկացմանը բնորոշ են բջիջների և միջբջջային նյութի փոփոխությունները․ կորիզը և բջջապլազման կնճռոտվում են (մակարդում), քայքայվում և լուծվում (լիզիս)։

Շարակցական հյուսվածքի կառուցվածքներում զարգանում են ֆիբրինոիդ փոփոխություններ, նյարդաթելերում՝ բեկորային քայքայում։ Մեռուկացման կլինիկամորֆոլոգիական դրսևորումները և հետևանքները կախված են պրոցեսի տեղադրությունից և տարածվածությունից, առաջացման պայմաններից ու մեխանիզմներից։

## Նեկրոզի փուլեր
Մեռուկային պրոցեսը անցնում է մի շարք փուլեր՝
# Պարանեկրոզ (հարմեռուկ), որը մեռուկի նման է, բայց փոփոխությունները դարձելի են,
# Նեկրոբիոզ (կիսամեռուկ), որը անդարձ դիստրոֆիայի փոփոխություններ են, բնութագրվում են նյութագոյացման ռեակցիաների նկատմամբ քայքայման ռեակցեաների գերակշռումով, բջջի մահով, որի վրա հասնելու ժամանակը դժվար է որոշել,
# Աուտոլիզ (ինքնալուծում), մահացած հիմնանյութի քայքայումն է մեռած բջիջների և մակրոֆագերի հիդրոլիտիկ ֆերմենտների ազդեցությամբ։

## Պատճառագիտական տարբերակում
Մեռուկի պատճառից կախված՝ տարբերում են նրա հետևյալ ձևերը.
* վնասվածքային (տրավմատիկ),
* թունային (տոքսիկ),
* սնուցանյարդային (տրոֆոնևրոտիկ),
* ալերգիկ,
* անոթային (անգիոգեն)։

### Վնասվածքային մեռուկ
Վնասվածքային մեռուկը հյուսվածքների վրա ֆիզիկական կամ քիմիական գործոնների ուղղակի ազդեցության հետևանք է։ Այդպիսի մեռուկն առաջանում է ցածր (ցրտահարություն) և բարձր (այրվածք) ջերմաստիճանների ազդեցությամբ, ինչպես նաև որոշ էլեկտրավնասվածքների դեպքում։ Այն զարգանում է նաև խիստ հանքային թթուների և հիմքերի անմիջական ազդեցությունից։ Երբեմն մեռուկը կարող է առաջանալ ակտիվ նյութերի և ֆերմենտների ուժեղացած արտադրությունից (օրինակ՝ ստամոքսի լորձաթաղանթի մեռուկը ստամոքսահյութի արտահայտված սեկրեցիայի դեպքում։

### Թունային մեռուկ
Թունային մեռուկը զարգանում է հյուսվածքներում ինչպես ոչ մանրէային, այնպես էլ մանրէային ծագման որևէ թույնի ազդեցության հետևանքով։ Այդպիսին է նեֆրոնի մոտակա մասի էպիթելի մեռուկը սուլեմայով թունավորման, տուբերկուլոզի, սիֆիլիսի, բորի, սկլերոմայի դեպքում։ Սպեցիֆիկ վարակների դեպքում հյուսվածքի մեռուկային տեղամասերը չոր են, սպիտակադեղնավուն, հիշեցնում են կաթնաշոռ՝ լորձանման կազեոզ մեռուկ)։

### Սնուցանյարդային մեռուկ
Սնուցանյարդային մեռուկը ծագում է հյուսվածքների նյարդային սնուցման փոփոխությունների դեպքում։ Այդ խանգարումների հետևանքով զարգանում են շրջանառական տեղաշարժեր, դիստրոֆիայի և կենսամեռուկային փոփոխություններ, որոնք ավարտվում են մեռուկով։ Այդպիսին են մեռուկները կենտրոնական և ծայրամասային նյարդային համակարգի հիվանդությունների դեպքում (օրինակ՝ չփակվող խոցերը ծայրամասային նյարդերի վնասվածքների դեպքում)։ Սնուցանյարդային մեռուկի վառ օրինակ են պառկելախոցերը։

### Ալերգիկ մեռուկ
Հյուսվածքների ալերգիկ մեռուկը հանդես է գալիս գերզգայունացած օրգանիզմում և, որպես կանոն, դանդաղացված տիպի գերզգայունության արտահայտությունն է։ Սովորաբար դա վարակային, ալերգիկ և ինքնաիմուն (աուտոիմուն) հիվանդությունների դեպքում հաճախ հանդիպող ֆիբրինոիդ մեռուկն է։

### Անոթային մեռուկ
Անոթային կամ անգիոգեն մեռուկը առաջանում է թրոմբոզի, էմբոլիայի, երկարատև սպազմի հետևանքով։ Արյան անբավարար հոսքը առաջացնում է թթվածնաքաղց (իշեմիա) և հյուսվածքի մահ օքսիդավերականգնման պրոցեսների ընդհատման հետևանքով։ Այս մեռուկը անվանում են նաև իշեմիկ մեռուկ կամ ինֆարկտ։ Անոթային մեռուկը ամենատարածված տեսակն է։ Հանդիպում է այն հիվանդությունների դեպքում, որոնց հիմքում ընկած են անգիոնևրոզը և զարկերակների լուսանցքի խցանումը (աթերոսկլերոզ, հիպերտոնիկ հիվանդություն, խցանող Էնդարտերիտ, Ռեյնոյի հիվանդություն)։

## Կլինիկաձևաբանական տարբերակում
Կախված օրգանների և հյուսվածքների կառուցվածքաֆունկցիոնալ առանձնահատկություններից, որոնցում առաջանում է մեռուկը, ինչպես նաև դրա առաջացման պատճառներից և զարգացման պայմաններից, տարբերում են մեռուկի հետևյալ կլինիկաձևաբանական ձևերը.
# մակարդումային (չոր կոագուլացիոն),
# ջրիկացումային (թաց կոլիկվացիոն),
# փտախտ (գանգրենա),
# սեկվեստոր,
# ինֆարկտ։

* Մակարդումային մեռուկը բնորոշվում է նրանով, որ այդ դեպքում առաջացող մահացած հյուսվածքները չոր են, ամուր, մոխրավուն։ Չոր մեռուկի հիմքում ընկած են բնազրկման պրոցեսները։ Հյուսվածոը այդ դեպքում բնազրկվում է։
* Ջրիկացումային մեռուկը բնութագրվում է հյուսվածքի լուծումով և խոռոչների (կիստաների) առաջացումով։ Զարգանում է սպիտակուցներով համեմատաբար աղքատ և հեղուկներով հարուստ հյուսվածքներում, որտեղ գոյություն ունեն նպաստավոր պայմաններ հիդրոլիտիկ պրոցեսների համար։ Տիպիկ թաց նեկրոզ է հանդիսանում գլխուղեղում կամ ողնուղեղում լուծման և փափկեցման օջախը։ Սովորաբար դա գլխուղեղի գորշ պնդեցման օջախն է (իշեմիկ ինֆարկտ), որն ունի անորոշ ձև և մոխրագույն շիլայանման զանգված է։
* Փտախտը արտաքին միջավայրի հետ շփվող հյուսվածքների մեռուկն է։ Այդ դեպքում հյուսվածքները դառնում են մոխրագույն կամ սև, որը կախված է արյան գունակների փոխակերպումից երկաթի սուլֆիդի։
* Սեկվեստրը մահացած հյուսվախքի տեղամաս է, որը չի ենթարկվում աուտոլիզի, չի փոխարինվում շարակցական հյուսվախքով և ազատ տեղավորվում է առողջ հյուսվածքների շրջանում։ Սեկվեստները սովորաբար առաջանում են ոսկրերում ոսկրածուծի բորբոքման ոստեոմիելիտի ժամանակ։ Սեկվեստրացվում են և փափուկ հյուսվածքները, բայց փափուկ հյուսվածքների սեկվեստրները, որպես կանոն, արաք լուծվում են։
* Ինֆարկտը հյուսվածքի մեռուկն է, որն առաջանում է արյան շրջանառության խանգարումների դեպքում, երբ կա սակավարյունություն։

## Աղբյուրներ
* Manual of Surgical Pathology (Author. Susan C. Lester MD PhD)
* Պաթոլոգիական անատոմիա - Երկրորդ վերահրատարակություն (հեղ. պրոֆ. Ն. Դ. Վարդազարյան, ԵՊԲՀ)

## Արտաքին հղումներ
* ԵՊԲՀ Ախտաբանական անատոմիայի և կլինիկական մորֆոլոգիայի ամբիոն 
* Հարցեր բժիշկներին - Անվճար բժշկական խորհրդատվություն
* ՀՀ ԱՆ Հանրապետական Գիտաբժշկական Գրադարան
* Պառկելախոցեր, կանխարգելումը և բուժումը 
* Ինչպես խուսափել պառկելախոցերից 

Կատեգորիա:Ախտաբանական անատոմիա
Կատեգորիա:Բջջային գործընթացներ
Կատեգորիա:Մորֆոլոգիա
Կատեգորիա:Պաթոլոգիա