Օտտիլիա Ադելբորգ

**Եվա Օտտիլիա Ադելբորգ** (, ), շվեդ նկարչուհի, մանկական գրքերի նկարազարդող, ժանյակագործության դպրոցի հիմնադիր։ 2000 թվականին Շվեդիայում սահմանվեց Օտտիլիա Ադելբորգի անվան գրական մրցանակ։ *Gagnef*-ի քաղաքապետարանում ստեղծվել է Օտտիլիա Ադելբորգի թանգարան։

## Կենսագրություն
Եվա Օտտիլիա Ադելբորգը ծնվել է 1855 թվականին Շվեդիայի Կարլսկրունա քաղաքում, Բրոր Ջեյկոբ Ադելբորգի () և Հեդվիգ Կատարինայի () ընտանիքում։ Նա շվեդական բանակի կապիտան Էրիկ Օտտո Բորգի (1741-1787) թոռնուհին էր, որը *Adelborg* ազգանունը ստացել էր Շվեդիայի թագավոր Գուստավ III-ից։ Նրա մի  քույրը՝ Գերտրուդան, Շվեդիայում կանանց իրավունքների պաշտպանության համար պայքարող մարտիկ էր, իսկ մյուս քույրը՝ Մարիա Ադելբորգը, նույնպես նկարչուհի դարձավ։ Նկարչության հանդեպ Ադելբորգի տաղանդը դրսևորվել է վաղ տարիքում։ 1878-1884 թվականներին սովորել է Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում, հետագայում շարունակել է գեղարվեստի գծով ուսումնասիրությունները՝ շրջագայելով և ծանոթանալով Հոլանդիայի (1898), Իտալիայի (1901) և Ֆրանսիայի արվեստի գլուխգործոցներին :

## Գործունեություն
Ադելբորգը հայտնի դարձավ, որպես մանկական գրքերի նկարազարդող։ Նկարչուհին նկարում էր տարբեր տեխնիկայով, մատիտով, ջրաներկով, փայտածխով, յուղաներկով և այլ ներկանյութերով։ 1885-1920 թվականներին նկարազարդել է իր մեկ տասնյակից ավելի գրքեր և այլ հեղինակների բազմաթիվ գրքեր։ Նրա ամենահայտնի գրքերից մեկը Ծաղիկների այբուբենն էր *Prinsarnes blomsteralfabet* («Ծաղկային այբուբեն», 1892), որը ստեղծվել էր նկարիչ Ուոլտեր Քրեյնի ստեղծագործությունների ազդեցության ներքո։ Նրա մեկ այլ հաջողված աշխատանքը դարձավ *Pelle Snygg och barnen i Snaskeby* (1896) մանկական գիրքը։

Այս և նրա վաղ շրջանի այլ աշխատանքների համար Ադելբորգին կոչում են «երեխաների համար նկարներով շվեդական գրքերի ստեղծող»։ Նրա աշխատանքների ոճը համեմատվում է Էլզա Բեսկովի աշխատանքների հետ։ 1911 թվականին նա ստեղծեց պաստառ Շվեդիայի կին նկարիչների առաջին խոշոր ցուցահանդեսի կազմակերպման համար։

Նկարչությունից բացի, Ադելբորգը հետաքրքրվում էր նաև արհեստներով, և 1899 թվականին նա դարձավ նոր ստեղծված Շվեդական արհեստների ասոցիացիայի խորհրդի անդամ։ 1903 թվականին նա տեղափոխվեց *Gagnef*, որտեղ հիմնեց ժանյակագործության դպրոց։

Ադելբորգը մահացել է 1936 թվականի մարտի 19-ին *Gagnef*–ում։ Եվա Օտտիլիա Ադելբորգի աշխատանքները գտնվում են *Gagnef*–ի քաղաքապետարանի Օտտիլիա Ադելբորգի թանգարանում, Ցորնի թանգարանում () և Ստոկհոլմի ազգային թանգարանում։

## Մատենագիտություն
#### Եվա Ադելբորգի գրքեր
մինի|''Prinsarnes blomsteralfabet'' գրքի էջերից՝ Ադելբորգ նկարազարդումներով
մինի|''Pelle Snygg och barnen i Snaskeby'' գրքի էջերից՝ Ադելբորգ նկարազարդումներով
մինի|''Sagan om Askungen'' գիրքը՝ Ադելբորգ նկարազարդմամբ
* Barnens julbok : gamla visor och rim. Stockholm: Alb. Bonnier. 1885. Libris 1597949
* Barnens lilla julbok : gamla visor och rim tecknade. Stockholm: Fritze. 1887. Libris 1623698
* Almanach 1889 / ritad. Stockholm: P. A. Norstedt. 1888. Libris 10557557
* Sagan om Askungen. Stockholm: Bonnier. 1890. Libris 1625943
* Ängsblommor : en samling barnrim och historier upptecknade och ritade. Stockholm: Albert Bonnier. 1890. Libris 10396960
* Prinsarnes blomsteralfabet. Stockholm: Bonnier. 1892. Libris 3040872
* Blomstersiffror med rim. Stockholm: Bonnier. 1894. Libris 1620730
* Pelle Snygg och barnen i Snaskeby. Stockholm: Bonnier. 1896. Libris 1643772
* Ute blåser sommarvind : vaggvisa / [musik: Alice Tegnér] ; [ritad af Ottilia Adelborg]. Stockholm: Bonnier. 1900. Libris 1645740
* Bilderbok : samlad ur barntidningar. Stockholm: Bonnier. 1907. Libris 3040863
* Från Gagnä-mäns näs : skrifverier och ritningar. Stockholm: Bonnier. 1909. Libris 1480062
* Småjäntorna och andra visor / ritade ; musik av Alice Tegnér. Stockholm: Skoglund. 1912. Libris 1639683
* Gråns : en by som varit. Stockholm: Bonnier. 1918. Libris 1513220
* Dalritningar. Stockholm: Bonnier. 1920. Libris 1648770 - Fulltext: Kungl. Biblioteket ; Projekt Runeberg
* Krabbataska : en gammaldags saga från Estland / bearb. och ritad. Stockholm: Folkskolans barntidn. 1924. Libris 1469247

#### Այլ հեղինակների կողմից գրված գրքեր՝ Ադելբորգի նկարազարդումներով
* Hagerberg, A. V. (1889?). Stora barn och små [Musiktryck] : (julklapp). Stockholm: Abr. Lundquist. Libris 2634000
* Romdahl, Clara (1891). Barnamat : lite roligt åt de små på vers och prosa. 6. portionen / af En barnavän. Stockholm: Lars Hökerberg. Libris 10535711
* Romdahl, Clara (1891). Barnamat : lite roligt åt de små på vers och prosa. 7. portionen / af En barnavän. Stockholm: Lars Hökerberg. Libris 10535718
* Palm, Amy; Adelborg Ottilia (1893). Barnen på Broby: berättelse för barn. Stockholm: Hökerberg. Libris 1205231
* Rydberg, Viktor (1895). Lille Viggs äfventyr på julafton [Ingår i Skrifter, vol. VIII] (3, 46 sidor) af Geijerstam, Gustaf (1896). Mina pojkar. En sommarbok för stora och små. 2. uppl. / ill. af Ottilia Adelborg. Stockholm: Fahlcrantz. Libris 1644395
* Topelius, Zacharias (1898). Walters äfventyr. Åtta äventyrssagor med Walter. Illustrerad av Ottilia Adelborg. Stockholm: Bonniers. Libris 1246881
* Roos, Anna Maria (1901). Mariæ nyckelpigas visbok. Stockholm: Abr. Lundquist. Libris 1728189
* Oterdahl, Jeanna (1901). Solhult. Stockholm: Wilhelm Bille. Libris 1392044
* Hammarsköld, Carin (1924). Sagan om sanningens källa och tre andra sagor. Stockholm: Hökerberg. Libris 1474507
* Bergquist von Mirbach, Magda (1925). Sagokungar och bergatroll. Stockholm: Diakonistyr. Libris 1470088
* Bergquist von Mirbach, Magda (1926). Det var en gång en konung, jämte andra sagor för stora och små. Stockholm: Diakonistyr. Libris 1317457

## Գրականություն
* Gerda Boëthius E. Ottilia Adelborg, s. 66, Svenskt biografiskt lexikon.
* Adelborg, Ottilia (1986). Sagotid : bilder och berättelser ; Ottilia Adelborgs liv av Anne Marie Rådström ; Ottilia Adelborgs böcker av Mary Ørvig. Stockholm: Bonniers Juniorförlag. Libris 7285698. ISBN 91-48-51417-9
* Berghammar, Beatrice (2004). Ottilia Adelborg och barnens jultidningar : tillkomst, spridning, gestaltning. Stockholm: Konstvetenskapliga inst., Univ. Libris 9933879
* Boëthius, Axel (1943). ”Adelborgs i Gagnef”. Dalarnas hembygdsbok 1943,: sid. 5-24. 0348-3762. ISSN 0348-3762. Libris 11357943
* Boëthius, Gerda (1944). ”Ottilia Adelborgs upptäcktsfärder med pennstift och dagbok”. Fataburen 1944,: sid. 131-146. 0348-971X. ISSN 0348-971X. Libris 10449996
* Boethius, Gerda: E Ottilia Adelborg i Svenskt biografiskt lexikon (1918)
* Essen, Susanne von (1972). Ottilia Adelborg, bilderbokskonstnärinna. Stockholm: Litteraturvetenskapliga institutionen, univ. Libris 1713112
* Klingberg, Göte (1994). ”Ottilia Adelborgs första bilderböcker”. Folklig vers i svensk barnlitteratur (Stockholm  : Natur och kultur, 1994) 10),: sid. 131-146. Libris 2079099
* Knutson, Ulrika (2013). ”Guldpenslarna : sagan om de goda feerna i barnens bildvärld”. Svensk illustration  : en visuell historia 1900-2000 / (2013): sid. 27-47. Libris 14982710
* Nordström, Lillemor (2000). Första boken om Ottilia Adelborg. Första boken om, 99-3258714-1 (1. uppl). Stockholm: Almqvist & Wiksell. Libris 7222101. ISBN 91-21-17956-5
* Ottilia Adelborg 1855-1936 : minnesutställning 14-28 november 1937 [Katalog med föret. av Gerda Boëthius.] [Portr.]. Dalarnas konstförening. Falun. 1937. Libris 2535604
* Ottilia Adelborg : Nationalmuseum april-maj 1986. Nationalmusei utställningskatalog, 0585-3222 ; 491. Stockholm: Nationalmuseum. 1986. Libris 8370137. ISBN 91-7100-301-0
* Rådström, Anne Marie (1980). Fröken Ottil : en bok om Ottilia Adelborg, barnens konstnär och en pionjär för folklig kultur. Dalarnas hembygdsbok, 0348-3762 ; 1980. Falun: Dalarnas mus. Libris 7748552. ISBN 91-85378-32-1
* Skarp, Erik (2008). Från akleja till ögontröst : en utgivningshistoria om Ottilia Adelsborgs bok "Prinsarnes blomsteralfabet". Stockholm: E. Skarp. Libris 11228364
* Werkmäster, Barbro (1975). ”Barnkammarens konstnärer”. Kvinnor som konstnärer (1975): sid. 144-168. Libris 10595680
* Werkmäster, Barbro (1984). The image of cleanliness : a study of Ottilia Adelborg's picture-book Clean Peter and the children of Grubbylea. Uppsala: Uppsala universitet. Libris 8435190

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ottilia Adelborg (1855-1936)
*  Ottilia Adelborg

Կատեգորիա:Շվեդ գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Շվեդ կին արվեստագետներ
Կատեգորիա:Շվեդ կին գրողներ
Կատեգորիա:Շվեդ նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Շվեդ պատկերազարդողներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի անդամներ