Երկիր մոլորակի ապագա

[right|thumb|250px|Այրված [Երկիրը Արեգակի՝ կարմիր հսկայի փուլ անցնելուց հետո, ըստ նկարչի երևակայության]] 
**Երկիր մոլորակի ապագան** որոշվելու է մի շարք գործոններով՝ արեգակի պայծառության ավելացում, Երկրի միջուկից ջերմային էներգիայի կորուստ, արեգակնային համակարգի այլ մարմինների խանգարումներ, սալերի տեկտոնիկա և մակերևութային կենսաքիմիա, մարդածին գործոններ։ Միլանկովիչի ցիկլերի համաձայն՝ մոլորակը կշարունակի սառցադաշտային ցիկլեր անցնել՝ կապված Երկրի ուղեծրի էքսցենտրիսիտետի փոփոխության, նուտացիայի և առանցքի պրոցեսիայի հետ։ Շարունակվող սուպերմայրցամաքային ցիկլի արդյունքում սալերի տեկտոնիկան կհանգեցնի գերմայրցամաքի ձևավորմանը 250–350 միլիոն տարի հետո, իսկ հաջորդ 1,5–4,5 միլիարդ տարվա ընթացքում Երկրի առանցքի թեքությունը կարող է սկսել քաոսային փոփոխություններ մինչև 90° շեղումներով:

1–3 միլիարդ տարի հետո Արեգակի միջուկում հելիումի կուտակման հետևանքով արևային ճառագայթման շարունակական աճը կհանգեցնի օվկիանոսների գոլորշիացմանը և մայրցամաքային շարժերի դադարեցմանը։ 4 միլիարդ տարի հետո Երկրի մակերեսի ջերմաստիճանի բարձրացումը արագ ջերմոցային էֆեկտ կառաջացնի: Այդ ժամանակ Երկրի մակերևույթի վրա կյանքի մեծ մասը (եթե ոչ ամբողջ) կվերանա։ Մոլորակի ամենահավանական ճակատագիրը Արեգակի կողմից կլանված լինելն է մոտ 5 միլիարդ տարի անց, այն բանից հետո, երբ այն վերածվի կարմիր հսկայի և ընդարձակվի՝ հատելով Երկրի ուղեծիրը:

## Մարդու ազդեցությունը
Մարդիկ առանցքային դեր են խաղում կենսոլորտում՝ մեծ բնակչությամբ, որը գերիշխում է Երկրի տարբեր էկոհամակարգերում: Սա հանգեցրեց այլ տեսակների զանգվածային անհետացման (բիոտիկ ճգնաժամ) ներկայիս երկրաբանական դարաշրջանում, որը հայտնի է որպես Հոլոցենի անհետացում: Այն կենսամիջավայրի ոչնչացման, համատարած ինվազիվ տեսակների, որսի և կլիմայի փոփոխության հետևանք է։ Ներկայիս տեմպերով տեսակների մոտ 30%-ը գտնվում է անհետացման վտանգի տակ հաջորդ հարյուր տարվա ընթացքում: Մինչ օրս մարդկային գործունեությունը զգալի ազդեցություն է ունեցել ամբողջ մոլորակի վրա.

*Երկրի մակերեսի ավելի քան մեկ երրորդը փոխվել է մարդու գործունեության հետևանքով։
*Մարդիկ օգտագործում են էկոհամակարգերի համաշխարհային առաջնային արտադրության մոտ 20%-ը։
*Արդյունաբերական հեղափոխության սկզբից ի վեր ածխաթթու գազի կոնցենտրացիան Երկրի մթնոլորտում աճել է գրեթե 30%-ով։

Ակնկալվում է, որ մշտական ​​կենսաբանական ճգնաժամի հետևանքները կտևեն առնվազն ևս հինգ միլիոն տարի: Սա կարող է հանգեցնել կենսաբազմազանության նվազմանը և բիոտայի համասեռացմանը, որն ուղեկցվում է ավելի հարմարվող տեսակների տարածմամբ, ինչպիսիք են վնասատուները և մոլախոտերը: Կարող են ի հայտ գալ նաև նոր տեսակներ։ Մասնավորապես, տաքսոնները, որոնք զարգանում են մարդկանց կողմից գերակշռող էկոհամակարգերում, կարող են արագ վերածվել բազմաթիվ նոր տեսակների: Միկրոօրգանիզմները, հավանաբար, կշահեն սննդանյութերով հարուստ էկոլոգիական խորշերի ավելացումից: Հավանաբար, գոյություն ունեցող խոշոր ողնաշարավորների նոր տեսակներ չեն առաջանա, և սննդային շղթաները կկրճատվեն:

## Ուղեծիր և առանցք
Այլ մարմինների գրավիտացիոն խանգարումները կարող են փոխել Երկրի ուղեծիրը և նրա պտտման առանցքի թեքությունը, ինչն իր հերթին կարող է հանգեցնել մոլորակի կլիմայի զգալի փոփոխությունների։

### Սառցադաշտեր
Երկրի պատմության ընթացքում եղել են սառցադաշտային ժամանակաշրջաններ, որոնց ընթացքում սառցաշերտերը տարածվել են շատ ավելի ցածր լայնություններով, քան այսօր: Միլանկովիչի տեսությունը նշում է, որ սառցադաշտը առաջանում է աստղագիտական ​​գործոնների արդյունքում՝ զուգակցված կլիմայական հետադարձ կապի մեխանիզմների և սալերի տեկտոնիկայի հետ։ Այս ազդեցություններից յուրաքանչյուրը տեղի է ունենում ցիկլային: Օրինակ, ուղեծրի էքսցենտրիսիտը ցիկլային կերպով տատանվում է 0,0007-ից մինչև 0,0658 արժեքներով: Այս պահին այն 0,017 է։ Ամբողջական ցիկլի ընթացքում Երկիր հասնող արեգակնային ճառագայթման ընդհանուր քանակը փոխվում է առավելագույնը 0,2%-ով։

Երկիրը ներկայումս գտնվում է միջսառցադաշտային ժամանակաշրջանում, որը կավարտվի 25 հազար տարի հետո։ Մարդկանց մթնոլորտում ածխաթթու գազի արտանետումների ներկայիս տեմպերը կարող են հետաձգել հաջորդ սառցե դարաշրջանի սկիզբը առնվազն 50,000-ից 130,000 տարով: Այնուամենայնիվ, սահմանափակ տևողությամբ գլոբալ տաքացման շրջանը (հիմնված այն ենթադրության վրա, որ հանածո վառելիքները կսպառվեն մինչև 2200 թվականը) միայն 5000 տարվա ընթացքում կազդի սառցադաշտային ցիկլի վրա: Այսպիսով, մի քանի դարերի ընթացքում ջերմոցային գազերի արտանետումների հետևանքով առաջացած գլոբալ տաքացման կարճ ժամանակահատվածը երկարաժամկետ հեռանկարում սահմանափակ ազդեցություն կունենա։

## Թեքություն

Լուսնի մակընթացային արագացումը դանդաղեցնում է Երկրի պտույտը և մեծացնում Երկրի և Լուսնի միջև հեռավորությունը: Այլ ազդեցությունները, որոնք կարող են ցրել Երկրի պտույտի էներգիան, ներառում են Երկրի միջուկի և վերին մանթիայի միջև շփումը, մթնոլորտի հոսանքները, մանթիայի կոնվեկցիան և կլիմայի փոփոխությունները, որոնք կարող են մեծացնել կամ նվազեցնել բևեռներում սառույցի քանակը: Ակնկալվում է, որ միասին այս էֆեկտները առաջիկա 250 միլիոն տարվա ընթացքում կավելացնեն օրվա տևողությունը ավելի քան 1,5 ժամով, ինչպես նաև կմեծացնեն առանցքի թեքությունը կես աստիճանով: Նույն ժամանակահատվածում Լուսնի հեռավորությունը կավելանա մոտավորապես 1,5 անգամ։

Համակարգչային մոդելների հիման վրա ենթադրվում է, որ Լուսնի առկայությունը օգնում է կայունացնել Երկրի առանցքի թեքությունը և այդպիսով խուսափել կլիմայի կտրուկ փոփոխություններից: Այս կայունությունը ձեռք է բերվում, քանի որ Լուսինը մեծացնում է Երկրի պտույտի առանցքի պրեցեսիայի արագությունը: Այնուամենայնիվ, քանի որ Լուսնի ուղեծրի կիսամյակային առանցքը շարունակում է աճել, այս կայունացնող ազդեցությունը ժամանակի ընթացքում կնվազի: Ժամանակի ինչ-որ պահի, խաթարման հետևանքները, ամենայն հավանականությամբ, կհանգեցնեն Երկրի թեքության քաոսային փոփոխություններին, իսկ առանցքի թեքությունը կարող է փոխվել մինչև 90° դեպի ուղեծրի հարթությունը: Ակնկալվում է, որ դա տեղի կունենա 1,5–4,5 միլիարդ տարի հետո, թեև ճշգրիտ ժամանակը հայտնի չէ։

Ուժեղ թեքությունը, հավանաբար, կհանգեցնի կլիմայի կտրուկ փոփոխությունների և մոլորակի վրա կյանքի ոչնչացմանը: Երբ Երկրի առանցքի թեքությունը հասնի 54°-ի, հասարակածը Արեգակից ավելի քիչ ճառագայթում կստանա, քան բևեռները։ Մոլորակը կարող է մնալ 60°-ից 90° թեքության վրա 10 միլիոն տարի:

## Սալերի տեկտոնիկա
[right|250px|thumb|[Պանգեա, գոյություն ունեցած վերջին գերմայրցամաքը]]

Համաձայն սալերի տեկտոնիկայի տեսության՝ Երկրի մայրցամաքները մակերեսով շարժվում են տարեկան մի քանի սանտիմետր արագությամբ։ Դա կշարունակվի տեղի ունենալ՝ պատճառ դառնալով, որ սալերը շարունակեն շարժվել և բախվել: Մայրցամաքային շեղումը հեշտացնում է երկու գործոն՝ մոլորակի ներսում էներգիայի ստեղծումը և ջրոլորտի առկայությունը: Եթե ​​այս գործոններից որևէ մեկը անհետանա, մայրցամաքային դրեյֆը կդադարի: Ռադիոգեն պրոցեսների միջոցով ջերմության արտադրությունը բավարար է մանթիայի կոնվեկցիան և սալերի սուբդուկցիան պահպանելու համար առնվազն հաջորդ 1,1 միլիարդ տարվա ընթացքում:

Ներկայումս Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկայի մայրցամաքները Աֆրիկայից և Եվրոպայից շարժվում են դեպի արևմուտք: Հետազոտողները դիտարկում են ապագա զարգացումների մի քանի սցենար: Այս գեոդինամիկ մոդելները կարող են տարբերվել սուբդուկցիոն հոսքով, որի ժամանակ օվկիանոսային ընդերքը շարժվում է մայրցամաքի տակ: Ինտրովերտ մոդելում ավելի երիտասարդ, Ատլանտյան օվկիանոսը սուզվում է, իսկ Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկայի ներկայիս շարժումը հակադարձվում է: Էքստրավերսիայի մոդելում ավելի հին, Խաղաղ օվկիանոսը սուզվում է, ինչի հետևանքով Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկաները շարժվում են դեպի Արևելյան Ասիա:

Քանի որ գեոդինամիկայի մեր պատկերացումները բարելավվում են, այս մոդելները կվերանայվեն: Օրինակ, 2008-ին համակարգչային մոդելավորումն օգտագործվեց կանխատեսելու համար, որ մանթիայի կոնվեկցիան կվերափոխվի և Անտարկտիդայի շուրջ կձևավորվի գերմայրցամաքը:

Անկախ մայրցամաքային շարժման արդյունքից, շարունակվող սուբդուկցիայի գործընթացը կհանգեցնի ջրի շարժմանը դեպի մանթիա: Երկրաֆիզիկական մոդելը հաշվարկում է, որ մեկ միլիարդ տարի հետո օվկիանոսի ներկայիս զանգվածի 27%-ը կկորչի: Եթե ​​ապագայում այս գործընթացը շարունակվի անփոփոխ, ապա սուբդուկցիան կդադարի օվկիանոսի ներկայիս զանգվածի 65%-ը կլանվելուց հետո:

### Ինտրովերսիա
Քրիստոֆեր Սքոթեզը և նրա գործընկերները, որպես *Paleomap* նախագծի մի մաս, կանխագուշակեցին թիթեղների շարժումները մի քանի հարյուր միլիոն տարվա ընթացքում: Նրանց սցենարով, 50 միլիոն տարի հետո Միջերկրական ծովը կարող է անհետանալ, և Եվրոպայի և Աֆրիկայի բախումը կստեղծի երկար լեռնաշղթա, որը ձգվում է մինչև Պարսից ծոց: Ավստրալիան կմիավորվի Ինդոնեզիայի հետ, իսկ Կալիֆոռնիան կսահի դեպի հյուսիս՝ ափի երկայնքով: Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկայի արևելյան ափերի մոտ կարող են հայտնվել նոր սուզման գոտիներ, իսկ դրանց ափերի երկայնքով կարող են ձևավորվել լեռնաշղթաներ։

Մոլորակի հարավում Անտարկտիդայի հյուսիսային շարժումը կհանգեցնի ամբողջ սառցե շերտի հալմանը: Սա Գրենլանդիայի սառցաշերտի և բոլոր լեռնային սառցադաշտերի հալման հետ մեկտեղ ծովի միջին մակարդակը կբարձրացնի 90 մետրով: Մայրցամաքների հեղեղումները կհանգեցնեն կլիմայի փոփոխության։

Քանի որ այս սցենարը կատարվում է, 100 միլիոն տարի հետո մայրցամաքների տարածումը կհասնի իրենց առավելագույն կետին, և նրանք կսկսեն միաձուլվել: 250 միլիոն տարի հետո Հյուսիսային Ամերիկան ​​կբախվի Աֆրիկայի հետ, իսկ Հարավային Ամերիկան ​​կմիավորվի Աֆրիկայի հարավային ծայրին: Արդյունքը կլինի նոր գերմայրցամաքի ձևավորումը (երբեմն կոչվում է Pangea Ultima) և օվկիանոսը, որը ծածկում է մոլորակի կեսը: Անտարկտիդայի մայրցամաքը կփոխի ուղղությունները և կվերադառնա Հարավային բևեռ նոր սառցե շերտի ձևավորմամբ

## Էքստրավերսիա
Առաջին գիտնականը, որը էքստրապոլյացիայի ենթարկեց մայրցամաքների ներկայիս շարժումները, եղել է կանադացի երկրաբան Փոլ Ֆ. Հոֆմանը Հարվարդի համալսարանից: 1992 թվականին Հոֆմանը առաջարկեց, որ Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկայի մայրցամաքները կշարունակեն շարժվել Խաղաղ օվկիանոսով, պտտվելով Հեռավոր Արևելքի մոտ, մինչև որ սկսեն միաձուլվել Ասիայի հետ: Նա անվանեց առաջացած գերմայրցամաքը Ամասիա։

Ավելի ուշ՝ 1990-ական թվականներին, Ռոյ Լիվերմորը հաշվարկեց նմանատիպ սցենար։ Նա առաջարկեց, որ Անտարկտիդան կսկսի շարժվել դեպի հյուսիս, և որ Արևելյան Աֆրիկան ​​և Մադագասկարը կշարժվեն Հնդկական օվկիանոսով մինչև Ասիայի հետ բախվելը:

Էքստրավերսային մոդելում Խաղաղ օվկիանոսի փակումը կավարտվի 350 միլիոն տարի հետո: Սա կնշանակի ընթացիկ գերմայրցամաքային ցիկլի ավարտը, որի ժամանակ մայրցամաքները բաժանվում են և հետո վերադառնում միմյանց մոտ 400-500 միլիոն տարին մեկ անգամ: Գերմայրցամաքի ստեղծումից հետո սալերի տեկտոնիկան կարող է մտնել անգործության շրջան, քանի որ սուբդուկցիայի արագությունը նվազում է մեծության կարգով: Կայունության այս շրջանը կարող է հանգեցնել մանթիայի ջերմաստիճանի 30–100K բարձրացման յուրաքանչյուր 100 միլիոն տարին մեկ, ինչը նախորդ գերմայրցամաքների կյանքի նվազագույն ժամկետն է, և արդյունքում հրաբխային ակտիվությունը կարող է աճել:

## Օրթովերսիա
2012 թվականին Եյլի համալսարանի երկրաբանների խումբը Ռոսս Միտչելի գլխավորությամբ նոր վարկած առաջարկեց մայրցամաքների շարժման համար։ Իրենց մոդելը կառուցելիս գիտնականները հիմնվել են մագնիսական բևեռների շեղման տվյալների վրա, ինչը թույլ է տալիս նրանց հաշվարկել լիտոսֆերային սալերի շարժման ուղղությունը: Հետազոտության համաձայն՝ ապագայում մայրցամաքները կմիավորվեն մեկ մայրցամաքի մեջ Սառուցյալ օվկիանոսի տարածաշրջանում, իսկ Հյուսիսային Ամերիկան ​​կդառնա նոր գերմայրցամաքի կենտրոնը։ Միտչելի և նրա գործընկերների կարծիքով՝ Ասիան կշարժվի դեպի Հյուսիսային Ամերիկա, որի հետ ի վերջո կմիաձուլվի։ Ժամանակակից Գրենլանդիան նույնպես կմիանա նրանց և կդառնա գերմայրցամաքի մի մասը:

## Գերմայրցամաք
Գերմայրցամաքի ձևավորումը կարող է էական ազդեցություն ունենալ շրջակա միջավայրի վրա: Սալերի բախումը կհանգեցնի լեռների ձևավորմանը՝ դրանով իսկ զգալիորեն փոխելով եղանակային պայմանները։ Ծովի մակարդակը կարող է իջնել սառցադաշտի աճի պատճառով: Մակերեւութային էրոզիայի արագությունը կարող է աճել, ինչի արդյունքում օրգանական նյութերի սպառման արագությունը մեծանում է: Գերմայրցամաքի ձևավորումը կարող է հանգեցնել գլոբալ ջերմաստիճանի նվազմանը և մթնոլորտում թթվածնի կոնցենտրացիայի ավելացմանը: Այս փոփոխությունները կարող են հանգեցնել ավելի արագ կենսաբանական էվոլյուցիայի, քանի որ նոր խորշեր են առաջանում: Սա, իր հերթին, կարող է ազդել կլիմայի վրա և հանգեցնել ջերմաստիճանի հետագա անկման:

Գերմայրցամաքի առաջացումը մեկուսացնում է մանթիան։ Ջերմային հոսքը կկենտրոնացվի՝ հանգեցնելով հրաբխականության և մեծ տարածքների բազալտով լցվելու։ Հետագա ճաքեր կառաջանան, և գերմայրցամաքը նորից կբաժանվի: Այնուհետև մոլորակը կարող է զգալ տաքացման շրջան, ինչպես եղավ կավճի ժամանակաշրջանում:

## Արեգակի էվոլյուցիա
Արեգակի կողմից առաջացած էներգիան հիմնված է ջրածնի ջերմամիջուկային միաձուլման վրա հելիումի: Այս ռեակցիան տեղի է ունենում աստղի միջուկում պրոտոն-պրոտոնային ցիկլի միջոցով։ Քանի որ Արեգակի միջուկում կոնվեկցիա չկա, միաձուլման գործընթացը հանգեցնում է հելիումի կայուն կուտակման: Արեգակի միջուկում ջերմաստիճանը չափազանց ցածր է հելիումի ատոմների միջուկային միաձուլման համար հելիումի եռակի ռեակցիայում, ուստի այդ ատոմները չեն նպաստում Արեգակի հիդրոստատիկ հավասարակշռությունը պահպանելու համար անհրաժեշտ էներգիայի առաջացմանը:

Ներկայումս միջուկի ջրածնի պաշարի գրեթե կեսը սպառվել է, իսկ մնացածը հիմնականում բաղկացած է հելիումից։ Ջրածնի ատոմների քանակի անշեղորեն նվազող միավորի զանգվածի դիմաց փոխհատուցելու համար Արեգակի միջուկի ջերմաստիճանը աստիճանաբար բարձրանում է ճնշման բարձրացման միջոցով։ Սա հանգեցնում է նրան, որ մնացած ջրածինը ենթարկվում է միաձուլման ավելի մեծ արագությամբ, դրանով իսկ արտադրելով էներգիա, որն անհրաժեշտ է հավասարակշռությունը պահպանելու համար: Արդյունքը արևային էներգիայի արտանետման անընդհատ աճն է: Այս աճը կարող է մոտավոր հաշվարկվել բանաձևով.
: L(t) = \left[1+ {2\over 5} \left(1- {t\over t_s} \right) \right]^{-1} L_s,

որտեղ L(t)-ը Արեգակի պայծառությունն է t ժամանակում, t-ը Արեգակի կյանքի տևողությունը, որի համար հաշվարկվում է լուսավորությունը, ts-ն Արեգակի կյանքի տևողությունը ներկա պահին (4,57 միլիարդ տարի), Ls-ը՝ ընթացիկ Արևի պայծառությունը:

Երբ Արեգակը ելել է հիմնական հաջորդականություն, այն արձակում էր իր ներկայիս պայծառության միայն 70%-ը, որն այնուհետև 110 միլիոն տարին մեկ ավելանում էր գրեթե գծային 1%-ով: Այսպիսով, սպասվում է, որ 3 միլիարդ տարի հետո Արեգակի պայծառությունը 33 տոկոսով ավելի մեծ կլինի: Միջուկում ջրածնային վառելիքը ի վերջո կսպառվի 4,8 միլիարդ տարի հետո, երբ Արեգակը 67%-ով ավելի պայծառ կլինի, քան այժմ: Դրանից հետո Արեգակը կշարունակի այրել ջրածինը իր միջուկը շրջապատող թաղանթում, մինչև նրա պայծառությունը կբարձրանա մինչև ներկայիս արժեքի 121%-ը, ինչը նշանակում է Արեգակի գոյության ավարտը հիմնական հաջորդականության վրա և նրա անցման սկիզբը դեպի կարմիր հսկայի փուլ։

## Ազդեցություն կլիմայի վրա
Քանի որ Երկրի գլոբալ ջերմաստիճանը բարձրանում է Արեգակի աճող պայծառության պատճառով, կմեծանա նաև սիլիկատային միներալների եղանակային ազդեցության արագությունը: Դա իր հերթին կհանգեցնի մթնոլորտում ածխաթթու գազի մակարդակի նվազմանը։ Հաջորդ 600 միլիոն տարիների ընթացքում CO2-ի կոնցենտրացիաները կիջնեն C3 ֆոտոսինթեզի համար անհրաժեշտ կրիտիկական շեմից (մոտ 50 մաս մեկ միլիոնում): Ծառերն ու անտառներն իրենց ներկայիս տեսքով այլևս չեն կարողանա գոյություն ունենալ: C4-ի ֆոտոսինթեզը դեռևս կարող է շարունակվել շատ ավելի ցածր կոնցենտրացիաներում՝ մինչև 10 մաս մեկ միլիոնում: Այսպիսով, C4 ֆոտոսինթեզ օգտագործող բույսերը կարող են գոյատևել առնվազն 0,8 միլիարդ տարի և հնարավոր է 1,2 միլիարդ տարի, որից հետո ջերմաստիճանի բարձրացումը կենսոլորտը կդարձնի ոչ կենսունակ: Ներկայումս C4 բույսերը կազմում են Երկրի բույսերի կենսազանգվածի մոտ 5%-ը և հայտնի բույսերի տեսակների 1%-ը։ Օրինակ, բույսերի բոլոր տեսակների (հացահատիկային) մոտ 50%-ը, ինչպես նաև ամարանտազգիների շատ տեսակներ օգտագործում են C4 ֆոտոսինթետիկ ռեակցիաներ:

Երբ ածխաթթու գազի մակարդակն իջնի այն աստիճանի, որում ֆոտոսինթեզը հազիվ է կայուն մնում, մթնոլորտում ածխաթթու գազի մասնաբաժինը նորից կսկսի աճել տեկտոնական ակտիվության և կենդանիների կյանքի պատճառով: Դա թույլ կտա բուսականությանը կրկին աճել: Այնուամենայնիվ, Երկրի վրա բույսերի կյանքի երկարաժամկետ հեռանկարը լիակատար անհետացումն է, քանի որ մթնոլորտում մնացած ածխածնի մեծ մասը կփակվի հողում : Որոշ միկրոօրգանիզմներ ի վիճակի են ֆոտոսինթեզի՝ CO2-ի մի քանի մասի կոնցենտրացիաների դեպքում, ուստի կյանքի այս ձևերը, հավանաբար, կվերանան պարզապես ջերմաստիճանի բարձրացման և կենսոլորտի կորստի պատճառով:

«Երկիր մոլորակի կյանքը և մահը» աշխատության մեջ հեղինակներ Փիթեր Դ. Ուորդը և Դոնալդ Բրաունլին պնդում են, որ կենդանական կյանքի որոշ ձևեր կարող են շարունակել գոյություն ունենալ նույնիսկ այն բանից հետո, երբ Երկրի վրա բույսերի մեծ մասը անհետանա: Սկզբում որոշ միջատներ, մողեսներ, թռչուններ և փոքր կաթնասուններ կկարողանան շարունակել գոյություն ունենալ ծովային կյանքի հետ մեկտեղ: Հեղինակները, սակայն, կարծում են, որ առանց բույսերի կողմից համալրված թթվածնի, կենդանիները, հավանաբար, մի քանի միլիոն տարվա ընթացքում կմահանան շնչահեղձությունից: Նույնիսկ եթե մթնոլորտում բավարար թթվածին մնա ֆոտոսինթեզի որոշակի ձևի պատճառով, գլոբալ ջերմաստիճանի կայուն աճը կարող է հանգեցնել կենսաբազմազանության աստիճանական կորստի: Մակերեւույթի մեծ մասը կդառնա ամայի անապատ, և կյանք կմնա միայն օվկիանոսում:

## Առանց օվկիանոսի դարաշրջան
Երբ արևի պայծառությունը 10%-ով ավելի բարձր լինի իր ներկայիս արժեքից, գլոբալ մակերեսի միջին ջերմաստիճանը կհասնի 320 Կ-ի (47&nbsp;°C): Մթնոլորտը կդառնա «խոնավ ջերմոցային» միջավայր, որը կհանգեցնի օվկիանոսների գոլորշիացմանը: Ապագա Երկրի մոդելները ցույց են տալիս, որ ստրատոսֆերան այդ ժամանակ կպարունակի ջրի բարձր մակարդակ: Ջրի մոլեկուլները կքայքայվեն արեգակնային ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների միջոցով ֆոտոլիզի միջոցով, ինչի արդյունքում ջրածինը կլքի մթնոլորտը: Վերջնական արդյունքը կլինի ծովի ջրի անհետացումը ամբողջ Երկրի վրա 1,1 միլիարդ տարվա ընթացքում:

[right|thumb|[Վեներայի մթնոլորտ|Վեներա մթնոլորտը «գերջերմոցային» վիճակում է]]
Այս առանց օվկիանոսային դարաշրջանի մակերևույթի վրա դեռ կլինեն ջրային ավազաններ, քանի որ ջուրը շարունակաբար անջատվում է խորը ընդերքից և թիկնոցից: Ջրի որոշակի քանակ կարող է կուտակվել բևեռներում, և նույնիսկ երբեմն կարող են տեղումներ լինել, բայց մոլորակի մեծ մասը կլինի չոր անապատ: Այնուամենայնիվ, նույնիսկ այս չորային պայմաններում մոլորակը կարող է պահպանել որոշ մանրէաբանական և գուցե նույնիսկ բազմաբջիջ կյանք: Թե ինչ կլինի հետո, կախված է տեկտոնական ակտիվության մակարդակից: Ածխածնի երկօքսիդի կայուն արտազատումը հրաբխային ժայթքումներից կարող է ի վերջո պատճառ դառնալ, որ մթնոլորտը վերածվի «գերջերմոցի», ինչպիսին Վեներան է ներկայումս: Բայց առանց մակերևութային ջրի, սալերի տեկտոնիկան հավանաբար կդադարի, և կարբոնատների մեծ մասը կմնա հողում:

Օվկիանոսների կորուստը կարող է հետաձգվել 2 միլիարդ տարով, եթե ընդհանուր մթնոլորտային ճնշումը նվազի: Ցածր մթնոլորտային ճնշումը կնվազեցնի ջերմոցային էֆեկտը, դրանով իսկ կնվազեցնի մակերևութային ջերմաստիճանը: Դա կարող է տեղի ունենալ, եթե բնական գործընթացները մթնոլորտից հեռացնեն ազոտը: Օրգանական նստվածքների ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ վերջին չորս միլիարդ տարիների ընթացքում մթնոլորտից առնվազն 100 կՊա (1 բար) ազոտ է հեռացվել: Եթե ​​այն հետ թողարկվեր, ապա այն արդյունավետորեն կկրկնապատկեր ներկայիս մթնոլորտային ճնշումը: Արդյունահանման այս արագությունը բավարար կլինի Արեգակի աճող պայծառության հետևանքների դեմ պայքարելու համար առաջիկա երկու միլիարդ տարիների ընթացքում: Սակայն, բացի սրանից, մթնոլորտի ստորին շերտերում ջրի քանակը կաճի մինչև 40%, ինչը կառաջացնի խոնավ ջերմոցային էֆեկտ։

Եթե ​​ջերմոցային էֆեկտն ավելի վաղ տեղի չունենա, ապա այս երևույթը ի վերջո տեղի կունենա 3-4 միլիարդ տարի հետո, երբ Արեգակի պայծառությունը 35-40%-ով ավելի մեծ կլինի, քան ներկայիս արժեքը: Մթնոլորտը կտաքանա, և մակերեսի ջերմաստիճանը կբարձրանա մինչև 1600 K (1330&nbsp;°C), ինչը կարող է հալեցնել ապարները [51][49]: Այնուամենայնիվ, մթնոլորտի մեծ մասը կպահպանվի այնքան ժամանակ, մինչև Արևը մտնի կարմիր հսկայի փուլ:

## Կարմիր հսկայի փուլ
[thumb|240px|right|[Արեգակի ներկայիս չափը կարմիր հսկայի փուլում նրա կանխատեսված չափի համեմատ]]
Երբ Արեգակն իր միջուկում այրվող ջրածնից անցում կատարի իր թաղանթի շուրջ այրվող ջրածնի, նրա միջուկը կսկսի կծկվել, իսկ արտաքին թաղանթը կսկսի ընդլայնվել: Աստղի պայծառությունը անշեղորեն կավելանա հաջորդ միլիարդ տարիների ընթացքում, մինչև հասնի առավելագույնը 2730 L☉ 12,167 միլիարդ տարի հասակում: Երկրի մթնոլորտի մեծ մասը կկորչի տիեզերքում, և դրա մակերեսը բաղկացած կլինի լավային օվկիանոսից, որը հավանաբար նման է ներկայիս COROT-7b էկզոմոլորակին, որի մակերեսի ջերմաստիճանը կհասնի ավելի քան 2400 Կ (2130&nbsp;°C): Այս փուլում Արեգակը կկորցնի զանգվածը՝ արեգակնային քամու միջոցով կորցնելով իր ընդհանուր զանգվածի մոտ 33%-ը: Զանգվածի կորուստը կնշանակի, որ մոլորակների ուղեծրերը կընդլայնվեն: Երկրի ուղեծրային հեռավորությունը կավելանա ներկայիս արժեքի ավելի քան 150%-ով:

Արեգակի ընդարձակման ամենաարագ մասը՝ վերածվելով կարմիր հսկայի, տեղի կունենա վերջնական փուլում, երբ Արեգակը մոտավորապես 12 միլիարդ տարեկան կլինի: Հավանական է, որ Արեգակի ընդարձակման հետ մեկտեղ այն կկլանի Մերկուրին և Վեներան՝ հասնելով 1,2 աստղագիտական ​​միավորի առավելագույն շառավղին:

Մինչ Արեգակը կմտնի կարմիր հսկայի փուլ, Լուսնի ուղեծրի տրամագիծը մի փոքր կմեծանա, իսկ ուղեծրի շրջանը մի քանի օրով կաճի՝ Երկրի հետ մակընթացային փոխազդեցությունների պատճառով: Այս ժամանակահատվածում արեգակնային մթնոլորտից արտանետումները կարող են հանգեցնել լուսնային ուղեծրի արագ փոփոխության: Երբ ուղեծրի ծայրամասը մոտենա 18470 կմ հեռավորությանը, Լուսինը կանցնի Երկրի Ռոշի սահմանը, և Երկրի հետ մակընթացային փոխազդեցությունը կպոկի արբանյակը՝ վերածելով այն օղակաձև համակարգի: Այնուհետև օղակների մեծ մասը կսկսի ճեղքվել, և մնացորդները կբախվեն Երկրին, այնպես որ, եթե նույնիսկ Երկիր մոլորակին Արեգակը կուլ չտա, այն ամենայն հավանականությամբ կմնա առանց Լուսնի:

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ
 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ապագա
Կատեգորիա:Ապագայաբանություն
Կատեգորիա:Երկիր
Կատեգորիա:Երկրաբանական գործընթացներ