open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ազատության դոլար

[մինի|[Ազատություն (մարմնավորում)|Ազատության աստվածուհին պատկերված է Ջորջ Թ. Մորգանի կողմից նախագծված և 1878-1904 թվականներին և կրկին 1921 թվականին` որպես հատված Մորգան դոլարի վրա:]]
**Ազատության դոլար** հասկացությունը կարող է կիրառվել հետևյալ կոնտեքստներում՝

* **Ազատության դոլար (մասնավոր արժույթ)**, Միացյալ Նահանգներում արտադրվող մասնավոր արժույթ
** Ռոն Փոլի դոլար, նույն ծառայության՝ NORFED-ի կողմից հատված 2007 թվականի մետաղադրամ
* Դոլար մետաղադրամ (ԱՄՆ), ԱՄՆ տարբեր դոլար մետաղադրամներ, այդ թվում՝
** «Թափվող մազերով դոլար», ԱՄՆ դաշնային կառավարության կողմից թողարկված առաջին դոլարային մետաղադրամը, որը պատկերում է Ազատություն աստվածուհուն և կրում է «Ազատություն» մակագրությունը, հատվել է 1794 և 1795 թվականներին։
** Կրծքազարդ կիսանդրու դոլար, ԱՄՆ դոլար մետաղադրամ, որը պատկերում է Ազատություն աստվածուհուն և կրում է «Ազատություն» մակագրությունը, հատվել է 1795-ից 1803 թվականներին, իսկ ավելի ուշ վերարտադրվել է շատ սահմանափակ քանակությամբ 1830-ականներից 1850-ական թվականներին՝ կրելով 1804 թվականը։
*** 1804 թվականի դոլար, Միացյալ Նահանգների չափազանց հազվագյուտ դոլարային մետաղադրամ, որը պատկերում է Ազատություն աստվածուհուն և կրում է «Ազատություն» մակագրությունը, կուրծքավոր դոլարի տարբերակ, որը հատվել է շատ սահմանափակ քանակությամբ 1830-ականներից մինչև 1850-ական թվականները։
** Գոբրեխտ դոլար, Միացյալ Նահանգների դոլարային մետաղադրամ, որը պատկերում է Ազատություն աստվածուհուն, հատվել է 1836-1839 թվականներին։
** Նստած Ազատության դոլար, Միացյալ Նահանգների դոլարային մետաղադրամ, որը պատկերում է Ազատության աստվածուհուն, հատվել է 1840-ից 1873 թվականներին։
** Ոսկե դոլար, Միացյալ Նահանգների ոսկե դոլարանոց մետաղադրամ, որը պատկերում է Ազատության աստվածուհուն, հատվել է 1849-ից 1889 թվականներին։
** Առևտրային դոլար (ԱՄՆ մետաղադրամ), Ազատության աստվածուհու պատկերով ԱՄՆ արծաթե առևտրային մետաղադրամ, հատվել է 1873-ից 1885 թվականներին։
** Մորգան դոլար, Միացյալ Նահանգների դոլարային մետաղադրամ, որը պատկերում է Ազատություն աստվածուհուն, հատվել է 1878-ից 1904 թվականներին, ապա կրկին 1921 թվականին և թողարկվել է որպես հուշանվեր 2021 թվականին։
** Խաղաղության դոլար, Միացյալ Նահանգների դոլարային մետաղադրամ, որը պատկերում է Ազատություն աստվածուհուն և կրում է «Ազատություն» մակագրությունը, հատվել է 1921-ից 1928 թվականներին, կրկին 1934 և 1935 թվականներին, և թողարկվել է որպես հուշանվեր 2021 թվականին։
** Ամերիկյան արծաթե արծիվ, Միացյալ Նահանգների դոլարանոց մետաղադրամ, որը պատկերում է Ազատություն աստվածուհուն և կրում է «Ազատություն» մակագրությունը, Միացյալ Նահանգների պաշտոնական արծաթե ձուլակտորային մետաղադրամը, որն առաջին անգամ թողարկվել է 1986 թվականին։

## Տես նաև

* Ազատություն (աստվածուհի)
* Ազատության մետաղադրամներ այլ անվանական արժեքներով.
** Ազատության գլուխ կրկնակի արծիվ, 1850 թվականի մետաղադրամ՝ 20 դոլար անվանական արժեքով
** «Լիբերթի Հեդ» նիկելե մետաղադրամ, 1883 թվականի մետաղադրամ՝ 0.05 դոլար անվանական արժեքով
** Կանգնած Ազատության քառորդ, 1916 թվականի մետաղադրամ՝ 0.25 դոլար անվանական արժեքով

Կատեգորիա:Ազատության խորհրդանիշներ
Կատեգորիա:Դոլար
Դավանանքի ազատության օր

**Դավանանքի ազատության օր,** Վիրջինիայի Գլխավոր ասամբլեայի կողմից Թոմաս Ջեֆերսոնի կրոնական ազատության վերաբերյալ պատմական կանոնադրության ընդունումը 1786 թվականի հունվարի 16-ին: Կանոնադրությունը, որը գրել է Ջեֆերսոնը 1777 թվականին և 1786 թվականին օրենսդիր մարմնում ներկայացրել է Ջեյմս Մեդիսոնը, հիմք է հանդիսացել ԱՄՆ Սահմանադրության Առաջին փոփոխության հաստատման համար և կրոնական ազատություն է ընձեռել ամերիկացիներին:

Դավանանքի ազատության օրը նշվում է հունվարի 16-ին՝ Միացյալ Նահանգների նախագահի 1993 թվականին ընդունած հռչակագրի համաձայն։ Մինեսոտայում նույնպես Կրոնական ազատության օրը

նշելու համար օրենք է սահմանվել, սակայն այն դաշնային տոն չէ։

## Տես նաև
* Հավատքի ազատություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  [Վիրջինիայի կրոնական ազատության մասին կանոնադրություն]

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի իրավունք
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի տոներ
Կատեգորիա:Ազգային օրեր
Կատեգորիա:Դավանության ազատություն
Կատեգորիա:Կրոնն ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:Հունվարի 16
Կատեգորիա:Միջազգային օրեր
Կատեգորիա:Տոներ այբբենական կարգով
Եգիպտոսը լույսը տանում է Ասիա

**«Եգիպտոսը** **լույսը տանում է Ասիա»**, ֆրանսիացի քանդակագործ Ֆրեդերիկ Օգյուստ Բարտոլդիի նախագծած նեոդասական արձան։ Նախագծվել է 1860-ական թվականների վերջերին՝ նախատեսված որպես խալաթով կանացի արձան՝ գլխավերևում ձեռքով ջահ բռնած։ 

Արձանը պետք է կանգնեցվեր Սուեզի ջրանցքի մուտքի մոտ՝ Եգիպտոսի Պորտ Սաիդ քաղաքում։ Նախատեսված էր, որ արձանի բարձրությունը կլինի 26 մետր, իսկ պատվանդանի բարձրությունը՝ 15 մետր։ Նախագիծը մերժվել է Եգիպտոսի խեդիվի կողմից՝ բարձր ծախսերի պատճառով։ 1869 թվականին նույն վայրում կառուցվել է Պորտ Սաիդի փարոսը՝ Ֆրանսուա Կուանյեի նախագծով։

Սուեզի ջրանցքի մուտքի մոտ քանդակ կանգնեցնելու գաղափարը ծնվել է Բարտոլդիի՝ Աբու Սիմբելում հին եգիպտական հսկա արձաններին ծանոթանալուց հետո։ Նա ուսումնասիրել է նաև Հին աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը՝ Հռոդոսի կոթողը, և մշակել է կին ագարակատիրոջ կերպարը, որը հետագայում ձևափոխվել է դասական աստվածուհու։

Եգիպտական նախագծի ձախողումից հետո Բարտոլդին վերամշակեց իր ձևավորումը՝ ստեղծելով «Ազատությունը լուսավորում է աշխարհը» արձանը, որը հայտնի է որպես Ազատության արձան և տեղադրվել է Նյու Յորքի նավահանգստում 1886 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1860-ականների քանդակներ
Կատեգորիա:Եգիպտոսի պատմություն
Կատեգորիա:Կանանց քանդակներ
Կատեգորիա:Փարոսներ
Բնակչության զտում

**Բնակչության զտում,** որոշակի տարածքներից թիրախային հատկանիշներ ունեցող բնակչության կանխամտածված հեռացում։ Այն կարող է վերաբերել էթնիկ պատկանելությանը (էթնիկ զտում), կրոնին (կրոնական զտում), սոցիալական խմբին (սոցիալական զտում), դասակարգային կառուցվածքին, ինչպես նաև գաղափարական կամ քաղաքական չափանիշներին (քաղաքական զտում)։

Հնագույն ժամանակներից ի վեր բնակչության զտումները հիմնականում պայմանավորված են եղել տնտեսական և քաղաքական գործոններով, թեև երբեմն էթնիկ գործոնները նույնպես դեր են խաղացել։ Էնդրյու Բել-Ֆիալկոֆը զտման՝ որպես պետական քաղաքականության, ամենավաղ հայտնի օրինակը վերագրել է Ասորեստանին։ Աշուրնասիրպալ II-ը և Ասուրբանիպալը նվաճված տարածքներից միլիոնավոր մարդկանց բնակեցրել են այլ վայրերում՝ նպատակ ունենալով ճնշել դիմադրությունը։ Սովորաբար վերաբնակեցվել են վերին խավերը, այլ ոչ թե ամբողջ բնակչությունը, քանի որ գյուղացիական և արհեստավորական զանգվածները ապստամբություններ նախաձեռնելու համար սովորաբար ղեկավարություն չեն ունեցել։ Նա այլ դեպքեր ևս նշել է իր գրքի «Զտում. պատմական ակնարկ» գլխում։ Հին Հունաստանի դեպքը քննարկելիս Բել-Ֆիալկոֆը առանձնացրել է նվաճված պոլիսի վերացման հատուկ տեսակ, որի համար հույները հատուկ տերմին ունեին՝ անդրապոդիզմոս (), որը նշանակում է պատերազմում գերեվարված և որպես ստրուկ վաճառված անձ։ Անդրապոդիզմոսը ներառել է պոլիսի ոչնչացումը, բոլոր չափահաս արական սեռի ներկայացուցիչների սպանությունը և կանանց ու երեխաներին ստրկության վաճառելը։ Պոլիսի վերացման այլ տեսակներ (դրա ոչնչացմամբ կամ առանց դրա) ներառել են նրա ամբողջ բնակչության տեղափոխումը մեկ այլ պոլիս, ցրումը գյուղերով կամ դրա բնակչության արտագաղթը՝ հնարավոր է այլ վայրում պոլիս հիմնելու նպատակով։

Հնագույն ժամանակներից ի վեր զտման մեթոդները տարբերվել են՝ սպանություններից (պետական զանգվածային սպանություններ (), ցեղասպանություն ()) մինչև բնակչության հարկադիր տեղափոխություն և հարկադիր արտագաղթ։

## Տես նաև

* Չերքեզների ցեղասպանություն
* Կլասիցիդ
* Մշակութային կոնֆլիկտ
* Ազգային-մշակութային եղեռն
* Մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություն
* Դահիյա դոկտրին
* Էթնիկ զտումներ
* Էթնիկ ազգայնականություն
* Էթնոցիդ
* Հարկադրված տեղահանություն
* Ցեղասպանություն
* Հանցագործություն ատելության հողի վրա
* Ատելության խումբ
* Լինչի դատաստան
* Նաքբա
* Պոգրոմ
* Բնակչության քաղաքական զտում
* Բնակչության քաղաքական զտում
* Ահաբեկչություն
* Պատերազմական հանցագործություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բնակչության տեղահանում
Կատեգորիա:Բռնություն
Կատեգորիա:Հետապնդումներ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների խախտում
Հիշողության սպանություն

**Հիշողության սպանություն, մեմորիցիդ** (), թիրախային անձանց հիշողության ոչնչացում, անցյալի ոչնչացում: Հասկացությունը վերաբերում է նաև այն հետքերի ոչնչացմանը, որոնք կարող են հիշեցնել անցանկալի համարվող անձանց նախկին ներկայությունը (օրինակ՝ կրոնական շենքեր կամ դպրոցներ):

Հիշողության սպանությունն օգտագործվում է էթնիկ զտումները հիմնավորելու համար։ Քանի որ հիշողության սպանությունը վերաբերում է որևէ բանի մասին մարդկային հիշողությունը ջնջելու միտումնավոր փորձերին, այն սովորաբար դրսևորվում է ֆիզիկական ունեցվածքը ոչնչացնելու տեսքով։ Այդ տերմինը հորինել է խորվաթ բժիշկ Միրկո Գրմեկը՝ *[[Le Figaro]]*-ում 1991 թվականի դեկտեմբերի 19-ին հրապարակած հոդվածում։

## Հիշողության սպանության մեղադրանքներ
Որոշ աղբյուրների համաձայն՝ Հունաստանում մեմորիցիդը կիրառվել է սլավոնական ծագում ունեցող մակեդոնացիների նկատմամբ։

Այլախոհ պատմաբան Իլան Պապպեն շրջանառել է մշակութային մեմորիցիդի հայեցակարգը որպես 1948 թվականից հետո Իսրայելի կողմից Պաղեստինի նկատմամբ իրականացված համակարգված փորձ: Բացի այդ, իսպանացի պատմաբան Խորխե Ռամոս Տոլոսան այս տերմինն օգտագործել է Պաղեստինում սիոնիստական-իսրայելական գործելակերպի համատեքստում:

Գրմեկը այս տերմինն օգտագործել է Խորվաթիայի անկախության պատերազմի առաջին տարում Խորվաթիայում սերբական ապստամբ ուժերի գործունեությունը նկարագրելու համար։

Կա պնդում, որ 1933 թվականին նացիստ ուսանողների կողմից Սեռական հետազոտությունների ինստիտուտի հրկիզումը հիշողության սպանության ակտ էր։

## Տես նաև
* Մշակութային ցեղասպանություն
* 

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Էթնիկ զտումներ
Գյուղականացում

**Գյուղականացումը** սովորաբար մարդկանց պարտադիր վերաբնակեցումն է նշանակված գյուղերում կառավարության կամ ռազմական իշխանությունների կողմից։

## Անվտանգություն
Գյուղականացումը կարող է օգտագործվել որպես մարտավարություն կառավարության կամ ռազմական ուժի կողմից՝ նախկինում ցրված գյուղական բնակչության նկատմամբ վերահսկողությունը հեշտացնելու համար, որը, ենթադրաբար, ապաստան է տվել անհավատարիմ կամ ապստամբ տարրերի։ Օրինակներից են ԱՄՆ կառավարության կողմից հնդիկների տեղափոխումը արգելոցներ, Ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ թիվ 11 (1863) գլխավոր հրամանը, Մալայզիայի արտակարգ իրավիճակի ժամանակ կոմունիստ ապստամբներին հաղթելու բրիտանական նոր գյուղերի ծրագիրը, Վիետնամի պատերազմում ԱՄՆ-ի «Ռազմավարական Համլետի ծրագիրը» և Ռոդեզիայի,[1] Մոզամբիկի և Ուգանդայի կողմից ժամանակակից ապստամբությունների դեմ պայքարում ընդունված «պաշտպանված գյուղերի» ռազմավարությունը։

Գաղութային Քենիայի բրիտանական իշխանությունները նմանատիպ մոտեցում օգտագործեցին կիկույու ցեղերի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնելու համար Մաու Մաուի ապստամբության ժամանակ, որն էլ իր հերթին ոգեշնչեց անկախ Քենիայի «Մանյատա» ռազմավարությունը էթնիկ սոմալիացիների դեմ Շիֆտա պատերազմի ժամանակ։ Այնուամենայնիվ, հարկադիր վերաբնակեցումը երբեմն կարող է հակաարդյունավետ լինել, քանի որ այն մեծացնում է արդեն իսկ անհանգիստ բնակչության դժգոհությունը իշխող ռեժիմի նկատմամբ։

## Տնտեսական
Գյուղականացումը կարող է նաև օգտագործվել որպես գյուղատնտեսության և այլ տնտեսական գործունեության կոլեկտիվացման ծրագրի մաս, ինչպես օրինակ՝ Տանզանիայում՝ Արուշայի հռչակագրում ամրագրված Ուջամաա քաղաքականության շրջանակներում, և Եթովպիայում, մասնավորապես՝ Մենգիստուի վարչակազմի օրոք։

*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քաղաքական տերմինաբանություն
1990-1998 թվականներին Աչեհում Ինդոնեզիայի ռազմական գործողություններ

**1990–1998 թվականներին Աչեհում Ինդոնեզիայի ռազմական գործողություններ**,նաև հայտնի որպես «**Կարմիր ցանց**» () կամ «**Ռազմական գործողությունների տարածք**» (), սկսվել են 1990 թվականի սկզբին և տևել են մինչև 1998 թվականի օգոստոսի 22-ը՝ Աչեհում «Ազատ Աչեհի շարժում» (GAM) անջատողական շարժման դեմ: Այդ ժամանակահատվածում Ինդոնեզիայի բանակը աչեխացիների նկատմամբ իրականացրել է մարդու իրավունքների լայնածավալ և համակարգված խախտումներ: Պատերազմը բնութագրվեց որպես «կեղտոտ պատերազմ», որը ներառում էր կամայական մահապատիժներ, առևանգումներ, խոշտանգումներ, զանգվածային բռնաբարություններ, անհետացումներ և գյուղերի հրկիզումներ: «Amnesty International»-ը ռազմական գործողությունների արձագանքը անվանեց «շոկային թերապիա» ԳՄՀ-ի համար։Գյուղերը, որոնք կասկածվում էին GAM-ի գործակալներին ապաստան տալու մեջ, այրվեցին, իսկ կասկածելի զինյալների ընտանիքի անդամները առևանգվեցին և խոշտանգվեցին։ 1989-ից 1998 թվականներին գործողության ընթացքում զոհվել է 9000-ից 12000 մարդ, հիմնականում՝ խաղաղ բնակիչներ։

Այս գործողությունն ավարտվեց ABRI-ի գրեթե բոլոր ներգրավված անձնակազմի դուրսբերմամբ՝ Ինդոնեզիայի նորընտիր նախագահ Բ.Ջ. Հաբիբիի հրամանով, 1998 թվականի օգոստոսի 22-ին՝ նախագահ Սուհարտոյի անկումից և «Նոր կարգի» ռեժիմի դարաշրջանի ավարտից հետո։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* APY": RESTORING ORDER IN ACEH 1989-1993
* Indonesia: The War in Aceh
* 

Կատեգորիա:1990 Ինդոնեզիայում
Կատեգորիա:1990-ականներ Ինդոնեզիայում
Կատեգորիա:1998 Ինդոնեզիայում
Կատեգորիա:20-րդ դարի հակամարտություններ
Օվկիանոսը պետք է ազատ լինի

**Օվկիանոսը պետք է ազատ լինի** (**), երգ, որը Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գրել են Դեյվ Քոներն ու Լյու Ֆլինտը 1917 թվականին: Երգը հրատարակվել է շապիկի վրա «Նվիրված է Միացյալ Նահանգների բանակին և նավատորմին՝ զորակոչը խրախուսելու համար» մակագրությամբ։ Կրկներգի առաջին տողը հետևյալ կերպ է հնչում. «Տղանե՜ր, հագե՛ք համազգեստները»:

## Ճանաչում
«Օվկիանոսը պետք է ազատ լինի» երգը թողարկման պահից անմիջապես հետո մի շարք լրատվական և երաժշտական հրատարակությունների ուշադրությանն է արժանացել: «Բիլբորդ» ամսագիրը գրել է. ««Օվկիանոսը պետք է ազատ լինի» երգի վերնագիրը բացառիկ հաջող անվանում է մեր օրերում, իսկ բառերն ու երաժշտությունը նույնքան լավն են, որքան վերնագիրը»: «Մյուզիք նյուզը» երգը ներկայացրել է որպես «շատ գրավիչ նոր երգ, որն ունի երբևէ գրված լավագույն հայրենասիրական տեքստերից մեկը»:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* View song MP3 and sheet music cover here.

Կատեգորիա:Երգեր ըստ թեմատիկայի
Կատեգորիա:Երգեր ըստ ժանրի
Կիսաայրի

**Կիսաայրի**, եզրույթ, որը տրվում է քաշմիրցի մուսուլման կանանց, որոնց ամուսինները ներկայումս անհետ կորած են։ Նրանք, հավանաբար, առևանգվել կամ կալանավորվել են և անհետ կորել են Քաշմիրում շարունակվող հակամարտության ընթացքում։ Այդպիսի կանանց անվանում են «կիսաայրիներ», քանի որ նրանք պատկերացում չունեն՝ իրենց ամուսինները ողջ են, թե մահացած։

Քաշմիրում հակամարտության ընթացքում հազարավոր մարդիկ անհետ կորել են։

Կիսաայրի կանանց մեծ մասը երկրորդ անգամ չի ամուսնացել՝ իրենց ամուսինների ճակատագրի վերաբերյալ կասկածների և մուսուլման գիտնականների շրջանում այս հարցի շուրջ համաձայնության բացակայության պատճառով: Քաշմիրում կրոնական գիտնականների մի խումբ 2013 թվականի դեկտեմբերի 26-ին ֆաթվա է հրապարակել, որում ասվում է, որ կիսաայրի կանանց թույլատրվում է կրկին ամուսնանալ չորս տարի սպասելուց հետո։

## Վիճակագրություն
Ըստ իրավապաշտպան կազմակերպությունների՝ Քաշմիրում ավելի քան 1500 կին համարվում է կիսաայրի։ Որոշ հաշվարկներով՝ այդ թիվը հասնում է 2000-2500-ի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամուսնական իրավունք
Կատեգորիա:Քաշմիր
Ընտրության ազատություն (երգ)

**«Ընտրության ազատություն»** (), «նոր ալիք» ժանրի ամերիկյան «Devo» խմբի երգ, որը գրել են Մարկ Մադերսբոն և Ջերալդ Կազալեն։ Այն ներառված է նույնանուն ստուդիական ալբոմում։

«Հին Հռոմում եղել է բանաստեղծություն մի շան մասին, որը գտել էր երկու ոսկոր։ Շունը կրծել էր մեկը, լիզել մյուսը և շարժվել շրջանաձև այնքան, մինչև սատկել էր» տողը նման է «Բուրիդանի ավանակ» ազատ կամքի բնույթը քննարկող պարադոքսին, որտեղ շան փոխարեն ավանակն է, որը մեռնում է՝ ոսկոր ընտրել չկարողանալու պատճառով։ «Ultimate Classic Rock»-ի քննադատ Դեյվ Սուենսոնն այս տողն անվանում է «գլխավոր թեմայի սարկաստիկ մեկնաբանություն»։

«Record World»-ը նշել է, որ երգն ունի «զարկերակային ռիթմ՝ պայքարի երգի հորինվածքով»։ Սուենսոնը գնահատել է «Freedom of Choice»-ը որպես «Devo» խմբի տասներորդ լավագույն երգ՝ հատկապես շեշտադրելով դրա ռիֆը։

Սինգլն ունի սահմանված A և B կողմեր՝ առանց հստակ բաժանման, և գնորդներին առաջարկում է «օգտագործել իրենց ընտրության ազատությունը»՝ որոշելու համար, թե որ երգը որ կողմում կլինի։ Պիտակի վրա կան հատուկ նշելու տեղեր, որոնց վրա երևում է ունկնդիրների կատարած ընտրությունը։

## Գովազդային երաժշտական տեսահոլովակ
«Freedom of Choice» երգի տեսահոլովակում խմբի անդամները հայտնվում են այլմոլորակայինների կերպարանքով։ Տեսահոլովակում ընդգրկված են նաև ժամանակի հայտնի պրոֆեսիոնալ սքեյթբորդիստներ։

## Հիթ-շքերթներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1980 սինգլներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան երաժշտական խմբեր
Ինգրիդ Սեգերշտեդտ Վիբերգ

**Ինգրիդ Սեգերշտեդտ Վիբերգ** (շվեդերեն՝ *Ingrid Segerstedt Wiberg․* ), շվեդ լրագրող և քաղաքական գործիչ։ Խոսքի ազատության, խաղաղության, մարդու իրավունքների և փախստականների խնամքի համար պայքարող ականավոր ակտիվիստ էր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Շվեդիայի Լունդ քաղաքում․ նորգվեգացի Ավգուստա Վիլհելմինա Սիննեստվեդտի (1874-1934) և շվեդ լրագրող Թորգնի Սեգերշտեդի (1876–1945) երկրորդ երեխան էր։ Նրա եղբայր Թորգնի Թ․ Սեգերշտեդը 1955-1978 թթ․ եղել է Ուպսալայի համալսարանի փոխկանցլեր։

Երբ Ինգրիդը մեկ տարեկան էր, նրանց ընտանիքը տեղափոխվեց Ստոկհոլմ, հետագայում՝ 1917 թվականին, Գյոթեբորգ, որտեղ նրա հայրը դարձավ *«Göteborgs Handels- och Sjöfartstidning»* թերթի գլխավոր խմբագիրը։

1958-ից 1970 թվականներին Ինգրիդ Սեգերշտեդտ Վիբերգը Ռիկսդագի անդամ էր․ այդ օրենսդիր մարմնում ներկայացնում էր Լիբերալ ժողովրդական կուսակցությունը։

1975-ից 1981 թվականներին նա եղել է «Խաղաղության և ազատության կանանց միջազգային լիգայի» շվեդական մասնաճյուղի նախագահը։

## Ծանոթագրություններ


## Լրացուցիչ ընթերցանություն
* Ingrid Segerstedt Wiberg at Svenskt kvinnobiografiskt lexikon

## Արտաքին հղումներ
* https://www.uu.se/en/about-uu/history/torgny-segerstedt/
* http://gamlagoteborg.se/2016/02/06/goteborgs-handels-och-sjofartstidning/
* https://web.archive.org/web/20160303202442/http://www.gp.se/nyheter/goteborg/1.374720-ingrid-segerstedt-wiberg-avliden
* https://web.archive.org/web/20100811194928/http://www.isgy.se/OmIngrid.htm

Կատեգորիա:1911 ծնունդներ
Կատեգորիա:2010 մահեր
Կատեգորիա:Կին լրագրողներ
Կատեգորիա:Շվեդ լրագրողներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի քաղաքական գործիչներ
Woke Up This Morning (երգ)

**«Woke Up This Morning»**, երգ ազատության մասին՝ ստեղծված 1961 թվականին։ Հիմնված է հին ավետարանական երգի վրա՝ «Այս առավոտ ես արթնացա՝ մտքով Հիսուսի հետ» ()։ Այն քաղաքացիական իրավունքների շարժման ընթացքում ստեղծված բազմաթիվ նմանատիպ երգերից մեկն է։ 

Երգը գրել է Ավրորա (Իլինոյս) քաղաքի քահանա Ռոբերտ Ուեսբին, որը երգել է այն Միսսիսիպի նահանգի Հինդս շրջանի բանտում՝ ազատության երթերի ընթացքում ձերբակալվելուց հետո։

## Նախապատմություն
1961 թվականի հունիսին Ավրորա քաղաքի քահանա Ռոբերտ Ուեսբին՝ որպես ազատության երթի մասնակից, ստեղծել է «I Woke Up This Morning with My Mind Stayed On Freedom» երգը՝ գտնվելով Միսիսիպիի Հինդս շրջանի բանտում։ Հաջորդ աշնանը 114 աշակերտներ այս երգը երգել են Բըրգլանդի ավագ դպրոցի բողոքի ակցիայի և դեպի Միսսիսիպիի ՄակՔոմ քաղաքի քաղաքապետարան երթի ժամանակ։

Երգը տարածվել և դարձել է քաղաքացիական իրավունքների շարժման մաս՝ լինելով դրանցից ամենահայտնիներից մեկը։ Երգը հիշատակվում է Փիթ Սիգերի՝ 1989 թվականի «Everybody Says Freedom» գրքում։ Այն դասակարգվում է ֆոլկ երաժշտության ժանրին, որը տարածված էր 1930-ականներին և 1940-ականներին, և վերականգնվել է 1960-ականներին՝ քաղաքացիական իրավունքների շարժման ժամանակ։ Երաժշտությունն ու երգեցողությունը շարժման անբաժանելի մասն են կազմել, բազմաթիվ երգեր հարմարեցվել են հին կրոնական երգերին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկյան երգեր
Կոլորադոյի բաց փաստաթղթերի օրենք

**Կոլորադոյի բաց փաստաթղթերի օրենք** (CORA), Կոլորադոյի նահանգի տեղեկատվության ազատության օրենքն է։ 1969 թվականին ընդունված այս օրենսդրությունը հիմնված է ԱՄՆ-ի դաշնային տեղեկատվության ազատության մասին օրենքի (FOIA) վրա։

## Պատմություն և բարեփոխումների ջանքեր
1977 թվականի Քրեական արդարադատության փաստաթղթերի մասին օրենքի ընդունումից հետո, իրավապահ մարմիններին և դատարաններին տրվեց հնարավորություն պահելու բոլոր քրեական արդարադատության փաստաթղթերը՝ բացառությամբ «պաշտոնական գործողությունների գրառումների», որոնց թվում են ձերբակալության և դատապարտման գրառումները։

21-րդ դարում բարձր վճարների և ֆայլավորման համակարգերի անհասանելիության վերաբերյալ մտահոգությունները հանգեցրել են օրենքի բարեփոխման պահանջների։ 2014 թվականին օրենսդիրների մի դաշինք առաջարկեց սահմանափակել CORA դիմումների ներկայացման վճարները մինչև Կոլորադոյի նվազագույն աշխատավարձի չորս անգամը։ 2020 թվականին «Denver Post»-ի հետաքննությունը բացահայտեց նահանգային գործակալությունների էլեկտրոնային նամակների պահպանման ոչ համաչափ պրակտիկա, ինչը առաջացրեց տեղեկատվության ազատության վերաբերյալ մտահոգություններ։

2022 թվականին Կոլորադոյի սենատում Դեմոկրատ Քրիս Հանսենի և Հանրապետական Ջոն Կուկի գլխավորությամբ երկուական կուսակցական դաշինքը առաջ քաշեց բարեփոխման օրենսդրություն, որը նախատեսում էր այլ դրույթների, էլեկտրոնային փաստաթղթերի դիմումների համար էջի դիմաց վճարների վերացումը։ Սակայն այդ օրինագիծը վերջնականապես չընդունվեց։

## Ծանոթագրություններ
Ջոզեֆ Իսակ

**Ջոզեֆ Իսակ** (), ինդոնեզացի հրատարակիչ, թարգմանիչ և ձախակողմյան մտավորական։ Նա խոսքի ազատության պաշտպան էր նախագահ Սուհարտոյի ավտորիտար «Նոր կարգի» կառավարման տարիներին և 1967-ից 1977 թվականներին բանտարկվել է առանց դատավարության։ 1980 թվականին նա օգնել է հիմնադրել և ղեկավարել «Հաստա Միտրա» հրատարակչությունը, որը հրատարակել է «Պրամոեդյա Ա. Տոերի «Բուրու» քառյակը։

## Կենսագրություն
Իսակը ծնվել է Ջակարտայի Պետոջո քաղաքում 1928 թվականի հուլիսի 15-ին։ Նրա հայրը փոստատար էր և սերում էր Արևմտյան Սումատրայի Մինանգկաբաու շրջանից:

Կրթություն ստանալով հոլանդական գաղութային համակարգում՝ Իսակը երիտասարդ տարիքում ինդոնեզերեն չէր խոսում:

2005 թվականին Իսակն իր աշխատանքի համար արժանացավ Ավստրալիայի «PEN Keneally» մրցանակի:

Իսակը մահացավ 2009 թվականի օգոստոսի 15-ին՝ 81 տարեկան հասակում: Նա աճյունն ամփոփված է Հարավային Ջակարտայի Ջերուկ Պուրուտ գերեզմանատանը:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Max Lane, "On Joesoef Isak"  
*"Joesoef Isak: A Life of Struggle," Green Left Weekly.

 
Կատեգորիա:Ինդոնեզացիներ
Ազատության արձան (ֆուտբոլային հնարք)

աջից|մինի|1923 թվականի թերթի դիագրամ, որը ցույց է տալիս «Ազատության արձան» հնարքի իրականացման մի եղանակ
**Ազատության արձան**, (), ամերիկյան ֆուտբոլում կիրառվող խաբուսիկ խաղաձև, որն իր տեսքով հիշեցնում է «Ազատությունը, որը լուսավորում է աշխարհը» արձանը։

## Խաղի իրականացում
Թեև գոյություն ունեն խաղի բազմաթիվ տարբերակներ, ամենատարածվածը իրականացվում է հետևյալ կերպ․ քվորթերբեքը ընդունում է փոխանցումը կենտրոնական խաղացողից, մի փոքր հետ է քաշվում և երկու ձեռքով պահում գնդակը՝ ձևացնելով, թե պատրաստվում է նետել այն։ Այնուհետև նա իր նետում չկատարող ձեռքով գնդակը պահում է մեջքի հետում՝ միաժամանակ ձևացնելով, թե նետում է այն դաշտի մի կողմ։ Քանի դեռ նրա ձեռքը գտնվում է շարժման մեջ, նա գնդակը փոխանցում է հետևից վազող խաղացողներից մեկին, որը գնդակով վազում է դեպի դաշտի հակառակ կողմը։ Խաղի նպատակը պաշտպանների մոլորեցումն է՝ ստիպելով նրանց սխալ դիրքավորվել, ինչի արդյունքում նրանք չեն կարողանում հասնել գնդակով վազողին, քանի որ վերջինս շարժվում է կեղծ նետման հակառակ ուղղությամբ։

Խաղաձևն այս անվանումը ստացել է քվորթերբեքի դիրքից գնդակը փոխանցելիս։ Եթե այն ճիշտ իրականացվի, ապա խաղացողի ձեռքերից մեկը պետք է լինի վեր բարձրացված, իսկ մյուսը՝ կողք, ինչն արտաքինից նման է Ազատության արձանի դիրքին։ Ճշգրիտ կատարման դեպքում «Ազատության արձանը» խաբուսիկ և մեծ տարածություն շահող խաղաձև է։ Սակայն այն պահանջում է շարժումների ճշգրիտ համակարգում, և ձախողման դեպքում հնարավոր է գնդակի կորուստ, քվորթերբեքի վնասվածք կամ տարածության կորուստ։ Բացի այդ, փորձառու պաշտպանները կարող են նկատել կեղծումը։

## Խաղի պատմություն
Ամերիկյան ֆուտբոլում «Ազատության արձանը» խաղաձևը առաջինը կիրառել է Ամոս Ալոնզո Ստագը, սակայն վերջինս խաղի առաջին իրական իրականացնող է համարել Քլարենս Հերշբերգերին։ Այս խաղաձևը հանրաճանաչ է դարձրել Ֆիլդինգ Հ. Յոսթը՝ Միչիգանի համալսարանի ֆուտբոլային թիմի գլխավոր մարզչի պաշտոնում գտնվելու ժամանակ։

Խաղաձևը նաև 1970-ականների կեսերին NFL-ի Լոս Անջելես Ռեմս թիմի հարձակողական խաղացանկի մաս էր կազմում՝ մարզիչ Չակ Նոքսի գլխավորությամբ։

## Հանրահայտ մշակույթում
«Ազատության արձանը» խաղաձևի իրականացումը ներկայացվել է «The Brady Bunch» հեռուստասերիալի 1973 թվականի «QuarterBack Sneak» անունով դրվագում։

1995 թվականին Սիմփսոնները մուլտսերիալի Հելոուինի «Treehouse of Horror VI» դրվագում, Բարթի Սուպերբոուլում հաղթելու երազի ընթացքում, Քրասթին օգտագործում է այս խաղաձևը, սակայն փոխում է դրա կառուցվածքը՝ այն վերածելով սովորական առաջանցիկ փոխանցման։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Boise state statue of liberty play to win the 2007 fiesta bowl via YouTube

Կատեգորիա:Ազատության արձան
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆուտբոլ
Կատեգորիա:Խաղաձևեր
From (հեռուստասերիալ)

***From*** (վերնագիրը գրված է միայն մեծատառերով՝ ***FROM***), ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ սարսափ հեռուստասերիալ, որը նկարահանվել է Ջոն Գրիֆինի կողմից: Առաջին եթերաշրջանը սկսվել է 2022 թվականի փետրվարի 20-ին *Epix* հեռուստաալիքով: Գլխավոր դերերում հանդես են գալիս Հարոլդ Պերինոն, Կատալինա Սանդինո Մորենոն, Էյոն Բեյլին, Դևիդ Ալփեյը, Էլիզաբեթ Սոնդերսը, Սքոթ Մաքքորդը և Ռիկի Հին:

Սերիալը գովասանքի է արժանացել իր սցենարի, ռեժիսուրայի և դերասանական կազմի (հատկապես՝ Պերինոյի) խաղի համար։ 2022 թվականի ապրիլին ստեղծվել է սերիալի երկրորդ եթերաշրջանը, որի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2023 թվականի ապրիլի 23-ին՝ վերանվանված *MGM+* հեռուստաալիքով։ 2023 թվականի հունիսին նկարվել է սերիալի երրորդ եթերաշրջանը, որի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2024 թվականի սեպտեմբերի 22-ին։ Չորրորդ եթերաշրջանը նկարվել է 2024 թվականի նոյեմբերին։

## Հիմնական գործողություններ
Սերիալի գործողությունները տեղի են ունենում ԱՄՆ-ի մի մղձավանջային քաղաքում, որտեղ մարդիկ հայտնվում են թակարդում և չեն կարողանում դուրս գալ։ Գիշերն անտառից դուրս են գալիս հրեշներ, և մարդիկ փորձում են գոյատևել՝ փնտրելով հետքեր, որոնց միջոցով կարող են փախչել։

Պատմությունը կենտրոնանում է Բոյդ Սթիվենսի (Պերինո)՝ ինքնահռչակ շերիֆի ու փաստացի քաղաքապետի, և Մեթյուզների ընտանիքի վրա, որոնք նոր բնակիչներ են քաղաքում։ Նրանք հասկանում են, որ բոլորի նման հայտնվել են թակարդում և պետք է միավորվեն՝ գոյատևելու և փախչելու տարբերակ գտնելու համար։

## Թողարկում
Սերիալի պրեմիերան ԱՄՆ-ում տեղի է ունեցել *Epix*-ով 2022 թվականի փետրվարի 20-ին։ Ավստրալիայում այն տարածվել է *Stan*-ի միջոցով։ Մեծ Բրիտանիայում այն հեռարձակվում է *Sky Sci-Fi*-ով։ Կանադայում և Իտալիայում այն հասանելի է *[[Paramount Pictures|Paramount+]]*-ով։ Հնդկաստանում այն հասանելի է *Amazon Prime Video*-ով։ Մերձավոր Արևելքում և Հյուսիսային Աֆրիկայում այն հասանելի է *OSN+*-ով։

## Քննադատություն
*FROM* սերիալը գովեստի է արժանացել իր սցենարի, ռեժիսուրայի և դերասանական (հատկապես Հարոլդ Պերինոյի) խաղի համար։

Rotten Tomatoes-ում առաջին եթերաշրջանի վերաբերյալ ակնարկների 96%-ը դրական է եղել։

Կայքում ասվում է, որ սերիալը «հետաքրքիր առեղծված է, որը գլխավորում է Պերինոն»։

*[[Metacritic]]*-ում այն 100-ից 63 միավոր է ստացել, ինչը նշանակում է, որ քննադատների մեծ մասին սերիալը դուր է եկել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:2022 հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան սարսափ հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Ժողովածուներ
Երեք հրացանակիրներ (այլ կիրառումներ)

**Երեք հրացանակիրներ**, կարող է վերաբերել՝
* Երեք հրացանակիրներ - Ալեքսանդր Դյումա Հոր կողմից 1844 թվականին գրված պատմաարկածային վեպ,
* Երեք հրացանակիրներ - հարավկորեական պատմա-արկածային հեռուստասերիալ, որը նկարահանվել է Ալեքսանդր Դյումայի «Երեք հրացանակիրներ» վեպի մոտիվներով, 
* Երեք հրացանակիրներ - խորհրդային մուլտֆիլմ։
Հուլոկներ

thumb|right|300px|Հուլոկ
**Հուլոկներ** (լատ. Hoolock) — պրիմատների ցեղ, որոնք բնակվում են Հարավարևելյան Ասիայում։ Նրանք փոքր մարդանման կապիկների ենթաընտանիքի (Hylobatinae) ցեղերից մեկն են, որոնց հաճախ անվանում են «փոքր հոմինիդներ»։

### Սիստեմատիկա
Հայտնի է հուլոկների երեք տեսակ՝

* Արևմտյան հուլոկ ()

* Արևելյան հուլոկ ()

* Հուլոկ տիենսին ()։

### Արտաքին տեսք
Հուլոկները մարմնի չափերով երկրորդն են գիբոնների ցեղերի շարքում՝ սիամանգներից հետո։ Նրանց մարմնի երկարությունը հասնում է 60–90 սմ-ի, քաշը՝ 6–8.5 կգ-ի։ Ունեն բոլոր գիբոններից ամենափոքր դիպլոիդ քրոմոսոմային հավաքածուն՝ 38 քրոմոսոմ։ Հուլոկների աչքերի և բերանի շուրջ գտնվում են սպիտակ օղակներhttps:

### Բնակության վայր
Նրանց տարածման շրջանները գիբոնների մեջ ամենահյուսիսարևմտյանն են՝ Ասսամ նահանգը Հնդկաստանում, Մյանմայի հյուսիսարևելքը, Բանգլադեշի արևելքը և Չինաստանի հարավ-արևմուտքը։ Ինչպես մյուս գիբոնները, հուլոկները նույնպես ցերեկային կենսակերպ են վարում և ծառերի միջով շարժվում են բրահիացիայի միջոցով։ Այն  կենդանիների շարժման ձև է, երբ անտառում բնակվող կենդանիները ծառերի ճյուղերով տեղաշարժվում են միայն առաջին վերջույթների (ձեռքերի) օգնությամբ։

Հուլոկները վերջերս առանձնացվել են որպես առանձին ցեղ՝ նախկինում համարվելով բունոպիտեկների ենթացեղ։ Վերջին հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ հուլոքները կապ չունեն անհետացած (u)s-ի հետ, իսկ գիբոնների ենթացեղերի միջև գենետիկ տարբերությունները ավելի մեծ են, քան ()-ի (շիմպանզեներ) և ()-ի (մարդ) միջև։ Ավելին՝ հուլոկների երկու ենթատեսակ առաջ է քաշվել՝ ճանաչվելով որպես առանձին տեսակներ։
ձախից|մինի|Հուլոկի կմախքը

### Էվոլյուցիոն ծառ
##### Գիբոնների ենթաընտանիք

Գիբոնանմաններ (Hylobatinae)
|--Սիամանգ (Symphalangus)
|--անհայտ
     |--Նոմասկուս (Nomascus)
     |--անհայտ
        |--Հուլոկ (Hoolock)
        |  |--Արևմտյան հուլոկ (Hoolock hoolock)
        |  |--Արևելյան հուլոկ (Hoolock leuconedys)
        |
        |--Գիբոններ (Hylobates)
            |--Կամպուչիական գիբոն (Hylobates pileatus)
            |--անհայտ
                |--N.N.
                |   |--Թզուկ գիբոն (Hylobates  klossii)
                |   |--Արծաթագույն գիբոն (Hylobates moloch)
                |
                |--Մյուլլերի գիբոն (Hylobates muelleri)
                |--անհայտ
                    |--Սևաթաթ գիբոն (Hylobates  agilis)
                    |--Սպիտակաթաթ գիբոն (Hylobates  lar)

thumb|right|300px|Հուլոկի պատկերը նամականիշի վրա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենդանական աշխարհ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Կաթնասուններ ըստ մայրցամաքի
Կատեգորիա:Պրիմատներ
Կամոյի փողոց (Եղեգնաձոր)

**Կամոյի փողոց**, փողոց Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի Եղեգնաձոր քաղաքում։ Փողոցը սկսվում է Թամանցիների փողոցից և ձգվելով դեպի հարավ-արևմուտք, ավարտվում է Երևանյան խճուղու հետ հատման վայրում: Հատվում է՝ Վայքի, Մոմիկի և Զորավար Անդրանիկի փողոցներով: Հյուսիսում իրեն է միանում Ավագյան փողոցը: Փողոցը կրում է հայ հեղափոխական գործիչ  Սիմոն Տեր-Պետրոսյանի (Կամո) անունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եղեգնաձորի փողոցներ
Մայք Ֆիգիս

**Մայք Ֆիգիս** (, ), բրիտանացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ, պրոդյուսեր և երգահան։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1948 թվականի փետրվարի 28-ին, Անգլիայի Կարլայն քաղաքում, սակայն մինչև 8 տարեկանը ապրել է Քենիայի Նայրոբի քաղաքում։ Երիտասարդ տարիքում Ֆիգիսը հաճախել է երաժշտական դպրոց և նվագել Բրայան Ֆերիի խմբում։ 1970-ականներին Ֆիգիսը երաժիշտ էր Բրիտանական փորձարարական թատրոնի «Ժողովրդական շոու»-ում։ Ֆիգիսի «Տուն» հեռուստաֆիլմի ռեժիսորական աշխատանքը գրավեց պրոդյուսեր Դեյվիդ Փաթնեմի ուշադրությունը, ով խնդրեց նրան գրել սցենար։ Արդյունքում Ֆիգիսի առաջին լիամետրաժ ֆիլմը՝ «Ամպրոպային երկուշաբթի»-ն, թողարկվեց 1988 թվականին՝ նշանավորելով նրա դեբյուտը լիամետրաժ ֆիլմում։ Ֆիլմի թողարկումը օգնեց Ֆիգիսին հրավեր ստանալ Հոլիվուդ, որտեղ նա նկարահանեց Ռիչարդ Գիրի մասնակցությամբ «Ներքին գործեր» թրիլերը։ Հաջորդ ֆիլմերն էին «Կենդանի մնալ» (1991 թվական), «Պարոն Ջոնս» (1993 թվական), որտեղ նույնպես նկարահանվել է Ռիչարդ Գիրը, և «Բրաունինգի տարբերակը» (1994 թվական):

1995 թվականին թողարկվեց նրա «Լքելով Լաս Վեգասը» ֆիլմը, որը բարձր գնահատականի արժանացավ քննադատների կողմից և ռեժիսորին արժանացավ «Օսկար» մրցանակի։ Այս ֆիլմում իր դերի համար Նիկոլաս Քեյջը արժանացավ «Օսկար» մրցանակի՝ որպես լավագույն դերասան, իսկ Էլիզաբեթ Շուն՝ որպես լավագույն դերասանուհի։ 2002 թվականին Ֆիգիսը նկարահանեց Վիմ Վենդերսի «Տասը րոպե ավելի մեծ» կինոանթոլոգիայի դրվագներից մեկը։

## Ֆիլմագրություն
* 1984 - Տուն / *The House*
* 1988 - Ամպրոպային երկուշաբթի / *Stormy Monday*
* 1990 - Ներքին գործեր / *Internal Affairs*
* 1991 - Կանայք և տղամարդիկ․ Սիրո մեջ չկան կանոններ / *Women & Men 2: In Love There Are No Rules*
* 1991 - Լիբեստրում / *Liebestraum*
* 1993 - Պարոն Ջոնս / *Mr. Jones*
* 1994 - Բրաունինգի տարբերակը / *The Browning Version*
* 1995 - Լքելով Լաս Վեգասը / *Leaving Las Vegas*
* 1997 - Flamenco Women / *Flamenco Women*
* 1997 - Հանդիպում մեկ գիշերով / *One Night Stand*
* 1999 - Սեռական անմեղության կորուստ / *The Loss of Sexual Innocence*
* 1999 - Օրիորդ Յուլիա / *Miss Julie*
* 2000 - Թայմկոդ / *Timecode*
* 2001 - Հյուրանոց / *Hotel*
* 2001 - The Battle of Orgreave / *The Battle of Orgreave*
* 2002 - Մեծ տասը րոպեով / *Ten Minutes Older: The Cello Segment: About Time 2*
* 2003 - The Blues / *The Blues (2003) — Episode: Red, White, And Blues*
* 2003 - Սատանայի առանձնատունը / *Cold Creek Manor*
* 2004 - Սոպրանոները / *The Sopranos — Episode: Cold Cuts*
* 2004 - Co/Ma / *Co/Ma*
* 2008 - Ս երը երկար է ապրում / *Love Live Long*
* 2013 - Կասկածի եզրին / *Suspension of Disbelief*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* *Барабанов Б.* Մայք Ֆիգիս: միացնում եմ տեսախցիկը, երբ ինչ-որ հետաքրքիր բան եմ տեսնում // Коммерсантъ, № 221 (3305) от 24.11.2005
* Лекция и семинар Фиггиса в Лондоне 18 апреля 1999 года (часть 1) (часть 2)
* A short film for Agent Provocateur
* Interview by Stephen J. Szklarski // independentfilmquarterly.com

 
Կատեգորիա:Անգլիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ռեժիսորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սցենարիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բրիտանացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երգահաններ
Թզադեղձ

**Թզադեղձ** (լատիներեն *Prunus persica*, *platycarpa* կամ *compressa*), որը նաև հայտնի է որպես **տափակ դեղձ**, դեղձի առանձին տեսակ՝ բաց դեղին կամ մանուշակագույն տափակ պտուղներով։

## Նկարագրություն

Թզադեղձը ավելի տափակ միրգ է, քան տարածված կլոր դեղձը։ Նրա կեղևը դեղին կամ կարմրա-մանուշակագույն է, իսկ պտղամիսը՝ սպիտակ։

Թզադեղձի բերքը հավաքում են ուշ գարնանը մինչև ամառվա վերջ։ Այն ավելի քաղցր է, քան մյուս տեսակի դեղձերը և ունի դեղձին համապատասխան համ։ Սակայն թզադեղձի համն ավելի բարդ բաղադրություն ունի և պարունակում է  նուշի համի երանգներ։

## Պատմություն
Չնայած որ որոշ անգլիալեզու երկրներում այն ունի «պարագվայոս» անվանում, Պարագվայում այսպիսի միրգ չի աճել մինչև XV դարը, իսկ թզադեղձը, հավանաբար, ծագումով XIX դարի Չինաստանից է, քանի որ հենց այդ ժամանակ թզադեղձը բերել են Չինաստանից արևմտյան Եվրոպա։ Չինաստանում այն հայտնի էր որպես «պանտաո» (չինարեն 蟠桃| պարուրված դեղձ) և նկարագրվել էր XVI դարվա վեպում «Ճանապարհորդություն դեպի արևմուտք», որտեղ Ջեյդ կայսրը հրամայում է Վուկոնգին խնամել  «պանտաո»յի այգին ("Պարուրված դեղձի այգին")։ Վուկոնգը ուտում է այդ հազվագյուտ մրգից և անմահանում։

ԱՄՆ-ում թզադեղձը բերել են Չինաստանից 1869 թվականին։ Սակայն այս տեսակի դեղձը նկատվել է ավելի վաղ։
Ալ-Բիրունիի աշխատանքը նկարագրում է նշանակալի մշակաբույսեր և բուժիչ բույսեր՝ կենտրոնանալով Միջագետքի և այսօրվա Պակիստանի միջև ընկած տարածաշրջանի վրա, և հաշվի առնելով, թե որքան հեշտությամբ են հասուն դեղձերը փչանում տեղափոխման ժամանակ, այս տեսակը պետք է որ տեղական արտադրանք լիներ։ Չնայած չորացրած թզադեղձի կորիզը կարող է դեռևս նկատելիորեն տարբեր լինել, ալ-Բիրունիի նկարագրած ձևը այնուամենայնին տարբեր չէր: Եվ չնայած ալ-Բիրունին իր գրքում չի քննարկում չինական դեղագործության լայն տեսականի, Մետաքսի ճանապարհի կենտրոնական հատվածը անմիջապես անցնում էր այն տարածաշրջանի հյուսիսով, որտեղ աճեցվում էին ալ-Բիրունիի թզադեղձերը, և թզադեղձի սերմերը կամ երիտասարդ ծառերը պետք է որ ներմուծված լինեին:

Ալ-Բիրունիի ժամանակակից Ավիցեննան նկարագրում է «չինական տանձը» որպես ավելի չոր, քան եվրասիական տանձը, և ավելի շուտ թթվաշ, քան քաղցր (Nasrallah 2007: 632-633): Նա ճշգրտորեն նկարագրում է Արևելյան Ասիայի տանձի կոշտ մսով և ոչ այնքան քաղցր պտուղը՝ Pyrus pyrifolia-ն, և հատկապես նկատելիորեն տտիպ Pyrus ussuriensis|P. ussuriensis-ը, մասնավորապես այն պատճառով, որ սովորական տանձը Արևելյան Ասիայում լայնորեն աճեցվում է միայն համեմատաբար վերջերս, իսկ դրա կոշտ և թթվաշ տեսակները հազվադեպ են աճեցվում Եվրոպայից դուրս նույնիսկ այսօր:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բույսեր դիցաբանությունում
Կատեգորիա:Մրգեր
Կատեգորիա:Պտղատու ծառեր
Մեծ ճեղապոչ

**Մեծ ճեղապոչ** կամ մետաքսաթիթեռ-հարպիա (), գիշերային թիթեռ, որը պատկանում է փուփուլավոր թիթեռների ընտանիքին։

### Նկարագրություն
Առաջային թևի երկարությունը կազմում է 3,5–4 սմ։ Թևերի բացվածքը՝ 58–75 մմ։ Խոշոր թիթեռ է՝ բաց մոխրագույն գույնով, առաջային թևերի վրա մածուցիկ ձգված զիգզագաձև գծերով։ Հետին թևերը բաց մոխրագույն են։ Գլուխը և կրծքավանդակը խիտ ծածկված են սպիտակ մազիկներով, իսկ որովայնի յուրաքանչյուր հատվածում առկա է մուգ լայնակի գիծ։

### Տարածվածություն
Եվրոպա, Կովկաս, Իրան, Սիբիր՝ ներառյալ Արևմտյան Բայկալյան շրջանները, Կենտրոնական Ասիա, Հյուսիսային Աֆրիկա։

### Բնակավայր
Հանդիպում է հեղեղատար անտառներում, գետակների և ջրավազանների երկայնքով։ Հաճախակի է հանդիպում նաև բարդիների ծառուղիներում։

### Թռիչքի ժամանակահատված
Ապրիլի վերջից մինչև մայիսի սկիզբ։ Գիշերային կենսակերպ վարող կենդանիներ են։

### Բազմացում

Notodontidae - Cerura vinula (Hatched eggs).JPG
Cerura vinula (larva) - Puss moth (caterpillar) - Большая гарпия (гусеница) (29116714378).jpg
Cerura vinula caterpillar 3.jpg
Puss Moth. Cerura vinula, last stage darkening to purple before pupating. - Flickr - gailhampshire (1).jpg
Puss Moth (52103820554).jpg


##### Ձու
Զուգավորումից հետո էգերը դնում են մինչև 400 ձու՝ առանձին-առանձին տերևների վրա։ Ձվերը ունեն բրոնզագույն, կիսագնդաձև ձև, վերևի մասում՝ սպիտակ բծով, որի կենտրոնում տեսանելի է սև կետ։

##### Թրթուր
Թրթուրի փուլը տևում է հունիսից մինչև սեպտեմբեր։ Մեծացած թրթուրը հասնում է մինչև 6 սմ երկարության և ունի կանաչ գույն։ Թիկունքի վրա նկատվում է մեծ մանուշակագույն բիծ՝ շաղկապաձև ձևով, եզրագծված սպիտակ գծով։
Գլուխը՝ դարչնագույն է, կարմիր եզրով, հարթ և կրծքի մեջ ներս քաշված։ Մարմնի վերջում ունի խոշոր ճեղքված (կտրված պոչի տեսքով) ելուստ։
Երբ անհանգստացնում են թրթուրին, այն ընդունում է հատուկ սպառնալից դիրք՝ փքեցնում և բարձրացնում է մարմնի առաջային մասը, ապա քաշում է այն դեպի լայնացած առաջին փորիկային հատվածը։ Այդ պահին մարմնի վերջում դուրս են գալիս երկու հոտավետ թելանման ելուստներ՝ ձևափոխված հետին վերջույթներից՝ հենց այն ճեղքված պոչի կառուցվածքից։ 
Լուրջ անհանգստության դեպքում թրթուրը կարող է սուր հոտ ունեցող կծու հեղուկ՝ մրջնաթթու արտազատել իր կրծքի առաջին հատվածում գտնվող լայնակի ճեղքից։
Ակտիվ սնվում է բույսերով՝  ուռենու և բարդու այդ թվում՝ թթենու տերևներով։

##### Հարսնյակ
Հարսնյակացումը տեղի է ունենում ուշ ամռանը կամ աշնան սկզբին։ Ձմեռում է հարսնյակը բոժոժի ներսում, որը սովորաբար պատված է ամուր թելանյութով։ Այն թրթուրը պատրաստում է մանրացված կեղևից։ Բոժոժը գտնվում է սննդատու ծառի ցողուններին և ճյուղերին։ Բոժոժը մուգ գույն ունի՝ դարչնակարմիր երանգով, հաստ ու գլանաձև կառուցվածքով։
thumb|right|300px|Թիթեռի արու և էգ տեսակ

### Անվանում
Հարպիաները, ըստ ավանդության, ծովի աստված Թավմանտի և օվկիանուհի Էլեկտրայի դուստրերն են։ Նրանց պատկերացնում են որպես թևավոր արարածներ՝ կիսակին-կիսաթռչուն, զազրելի տեսքով և երկու պոչով։ Առասպելներում նրանք հանդես են գալիս որպես չար հոգիներ, որոնք գողանում են երեխաների և մարդկային հոգիները։ Պատահական չէ, որ «հարպիա» բառով երբեմն կոչում են գժտվող, նյարդայնացնող կանանց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թեփուկավորներ
Կատեգորիա:Թիթեռներ
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հոդվածոտանիներ
Կատեգորիա:Միջատներ
Զիադ Ռահբանի

**Զիադ Ռահբանի** (), լիբանանցի արվեստագետ, երաժիշտ և թատերագիր,քաղաքական մեկնաբան։ Նա համաշխարհային ճանաչում ունեցող երգչուհի Ֆեյրուզի (Նուհադ Հադդադ) և ժամանակակից արաբական երաժշտության հիմնադիրներից մեկի՝ Ասի Ռահբանիի որդին է։

## Կենսագրություն
Զիադ Ռահբանին ծնվել է Անթիլիասում, 1955 թվականի դեկտեմբերի 31-ին։ 17 տարեկանում տեղի է ունեցել նրա առաջին պիեսի պրեմիերան՝ «Նազլ էլ-Սուրուր» (Երջանկության հյուրանոց)։ Իր ստեղծագործական գործունեության սկզբում գրել է բանաստեղծություններ, սակայն հետագայում նախընտրել է զբաղվել երաժշտությամբ։ Փորձել է միավորել արաբական երաժշտությունը և ջազը։ Նրա մյուզիքլներից շատերը ծաղրում են լիբանանյան քաղաքականությունը՝ թե՛ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում, թե՛ դրանից հետո, և հաճախ քննադատում են ավանդական քաղաքական համակարգը։

Նա ամուսնացած է եղել Դալալ Կարամի հետ, և միասին ունեցել են որդի՝ Ասի անունով, սակայն հետագայում պարզվել է, որ երեխան իր կենսաբանական որդին չէ։ Նրանց ամուսնությունն ավարտվել է ամուսնալուծությամբ, որի հետևանքով Կարամը սկանդալային «Աշաբաքա» ամսագրում հրապարակել է հոդվածաշար իրենց ամուսնության մասին։ Այդ հարաբերությունների հիման վրա Ռահբանին գրել է մի շարք երգեր, այդ թվում՝ «Մարբա էլ Դալալ» և «Բիսարահա»։

Ռահբանին երկար տարիներ կապ է ունեցել լիբանանյան ձախակողմյան շարժումների հետ և հայտարարել է, որ կոմունիստ է՝ հանդիսանալով Լիբանանի կոմունիստական կուսակցության ակտիվ անդամ։ Լրագրող Ղասան Բին Ջիդդուի հետ հարցազրույցում նա նշել է, որ 1976 թվականին ծայրահեղ աջ քրիստոնյա զինված խմբերի կողմից Պաղեստինյան Թալ էլ Զաաթարի ճամբարում իրականացված կոտորածներն են եղել պատճառը, որ նա լքել է արևելյան Բեյրութն ու տեղափոխվել արևմտյան Բեյրութն։ Միևնույն ժամանակ, նա աջակցություն է հայտնել լիբանանյան դիմադրությանը՝ ի հակադրություն «Իսրայելի օկուպացիայի և սիոնիստական ապարտեիդ ռեժիմի»։

1980-ականներին իր մոր՝ Ֆեյրուզի հետ համագործակցելով՝ Ռահբանին վերափոխել է վերջինիս երաժշտական ոճը՝ ներառելով քաղաքային և ջազային տարրեր, գրավելով նոր սերնդի ուշադրությունը։

Նրա թատերական ստեղծագործություններից «Bennesbeh Labokra... Chou?» (1978), «Film Ameriki Taweel» (1980) և «Shi Fashel» (1983) համարվում են մշակութային կարևոր հանգրվաններ՝ իրենց սուր քննադատությամբ, մուգ հումորով և երաժշտական նորարարությամբ։ Իր ամբողջ կյանքի ընթացքում Ռահբանին մնացել է քաղաքականապես ակտիվ, դավանել է ձախակողմյան գաղափարներ, իսկ հետագայում իր աջակցությունն է արտահայտելով Հեզբոլլահին։ Այդ դիրքորոշումը միաժամանակ առաջացրել է ինչպես հիացմունք, այնպես էլ հակասություններ։

Նա բեմադրել է երաժշտական թատերական ներկայացումներ, որոնց միջոցով հաճախ քննադատել է Լիբանանի ներքին քաղաքական կյանքը։

Իր մայր Ֆեյրուզի համար գրել և երաժշտացրել է երգեր։

Ռահբանին համարվում է ժամանակակից լիբանանյան պատմության ամենաազդեցիկ արվեստագետներից մեկը։

Զիադ Ռահբանին մահացել է 2025 թվականի հուլիսի 26-ին։

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Լիբանանի երաժիշտներ
Խորանարդաձև ձմերուկ

**Խորանարդաձև** կամ **քառակուսի ձմերուկ**, խորանարդաձև աճեցված ձմերուկ։ Այն սովորաբար վաճառվում է Ճապոնիայում, որտեղ հիմնականում օգտագործվում է դեկորատիվ նպատակներով, և գինը հաճախ հասնում է 200 ԱՄՆ դոլարի։

## Տեսակներ և օգտագործում
ձախից|մինի|Խորանարդաձև ձմերուկը սուպերմարկետում
Խորանարդաձև ձմերուկը սկզբնապես նախատեսված էր սառնարաններում տեղավորելու համար և այն ավելի հեշտ էր կտրել առանց պտտելու: 1978 թվականին այն հորինել է գրաֆիկական դիզայներ Տոմոյուկի Օնոն: Այդ ձմերուկը նա ցուցադրել է Տոկիոյի Գինձա թաղամասի պատկերասրահում: Ավելի ուշ նա արտոնագիր է ստացել Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում:

Այդ հատապտուղներն աճեցվում են տուփի մեջ և ստանում են դրա ձևը։ 2001 թվականին խորանարդաձև ձմերուկները Ճապոնիայում վաճառվում էին 10․000 իենով (մոտ 83 ԱՄՆ դոլար), ինչը երկու-երեք անգամ թանկ էր ճապոնական խանութներում վաճառվող սովորական ձմերուկներից: 2014 թվականին որոշ խորանարդաձև ձմերուկներ Միացյալ Նահանգներում վաճառվել են 200 ԱՄՆ դոլարով։

Թեպետ խորանարդաձև ձմերուկները սկզբնապես ստեղծվել էին հարմարավետության համար, սակայն դրանց գինը չափազանց բարձր է։ Ձմերուկի խորանարդաձևությանը կարելի է հասնել միայն նրա պարունակության շնորհիվ։ Ճիշտ ձևը պահպանելու համար այն պետք է հավաքվի մինչև հասունանալը, ինչը ձմերուկը դարձնում է ուտելու համար ոչ պիտանի:

Խորանարդաձև ձմերուկի հայտնվելուց ի վեր ներմուծվել են նաև ձմերուկի այլ ձևեր, օրինակ՝ սրտաձև և բրգաձև: Դրանք հասանելի են նաև այլ երկրներում, օրինակ՝ Գերմանիայում:
մինի|Խորանարդաձև ձմերուկը Ճապոնիայում
մինի|Խորանարդաձև ձմերուկը Գերմանիայում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* YouTube տեսանյութ, որը պատկերում է քառակուսի ձմերուկներ
* YouTube տեսանյութ՝ աշխարհի 10 ամենաթանկ մրգերի մասին

Կատեգորիա:1978 հայտնված արտադրանքներ
Կատեգորիա:Խորանարդներ
Կատեգորիա:Ձմերուկ
Կատեգորիա:Ճապոնական խոհանոց
Կատեգորիա:Ճապոնական հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Ճապոնական մրգեր
Գոնսան Լոն

**Գոնսան Լոն** (, ), հարգալից անունը՝ Ցիբին, չինացի փիլիսոփա, գրող, և Անունների դպրոցի անդամ, որոնք հայտնի էին նաև որպես հին չինական փիլիսոփայության Տրամաբաններ: Գոնսանը ղեկավարում էր դպրոց և հովանավովում կառավարիչների կողմից՝ քարոզելով վեճերը խաղաղ միջոցներով լուծելու գաղափարը Պատերազմող պետությունների դարաշրջանի մարտական մշակույթի միջավայրում։ Նրա ժողովածուն ներառված է «Գոնսան Լոնցի» անթոլոգիայում։ Նրա կյանքի մասին համեմատաբար քիչ տեղեկություններ են հայտնի, և աշխատանքների մեծ մասը կորել է․ նրա գրած տասնչորս էսսեներից միայն վեցն են պահպանվել:

Ժուանցի 17-րդ գրքում իր մասին ասում է.

Երբ երիտասարդ էի, ուսումնասիրում էի նախորդ թագավորների ուղին։ Երբ մեծացա, հասկացա բարության և պարտքի կիրառումը։ Ես միավորեցի նույնն ու տարբերը, տարանջատեցի կոշտն ու սպիտակը, դարձրի այնքանը՝ ոչ այնքան։ Ես շփոթեցրի հարյուր դպրոցների իմաստությունը և սպառեցի անթիվ բանավիճողների հռետորաբանությունը։ Ինձ թվում էր, թե հասել էի վերջնակետին։

Նա առավել հայտնի է Հուի Շիի ավանդույթի մեջ ընկած մի շարք պարադոքսներով, որոնց թվում են՝ «սպիտակ ձին ձի չէ», «երբ մատնանշվածը ոչ մի բան չէ , ապա մատնանշելը մատնանշել չէ» և «երկուսում չկա մեկ»։ Այս պարադոքսները կարծես ակնարկում են հռետորական մի նմանություն հին հունական փիլիսոփայության մեջ արված բացահայտման հետ, ըստ որի՝ մաքուր տրամաբանությունը երբեմն կարող է հանգեցնել ակնհայտ անհեթեթ եզրահանգումների։

## Անունների ուղղում
Թեև անգլերեն թարգմանությունը լիովին չի արդարացնում սկզբնաղբյուրը, պրոֆեսոր Ցենբին Սունը Գոնսան Լոնի «մին-շի»՝ «անուն և իրականություն» թեմայով աշխատանքը համարում է Անունների դպրոցի «ամենախորիմաստ և համակարգված» գործը։ Քանի որ Գոնսան Լոնը վայելում է իշխողների բարեհաճությունը, նրա աշխատանքը նաև առնչվում է սոցիալական կարգի հարցերին:

Այս աշխատանքը որոշների կողմից դիտարկվել է որպես լուրջ տրամաբանական դիսկուրս, ուրիշների կողմից՝ որպես զվարճալի սոփեստություն, իսկ վերջապես՝ որոշների կողմից որպես այդ երկուսի համադրություն:

## Այլ աշխատանքներ
Նա նաև հեղինակել է մի շարք այլ էսսեներ (չինարենով), որոնցից որոշները ընդամենը 300 նիշ երկարություն ունեն:
* «Իրերին մատնանշելու մասին»  - մի հանելուկային քննարկում հղման և հղվողի, կամ անվանման և անվանվողի վերաբերյալ։
* «Փոփոխության ըմբռնման մասին» 
* «Կոշտության և սպիտակության մասին»: հիմնված քարի օրինակի վրա, որը միաժամանակ կոշտ է և սպիտակ:
* «Անունների և սուբստանցիայի մասին» 
* «Հետքերի պահեստ» 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*

## Արտաքին հղումներ

*Graham, Angus C. (1989). 'The Sharpening of Rational Debate: The Sophists.' Pp.&nbsp;75–95 in Graham, *Disputers of the Tao.* Chicago: Open Court Press.
* Liu, Jianguo (2004). *Distinguishing and Correcting the pre-Qin Forged Classics*. Xi'an: Shaanxi People's Press. .
* Zhou, Yunzhi, "Gongsun Long". *[[Encyclopedia of China]]* (Philosophy Edition), 1st ed.
* 
* Full text of the ''Gongsun Longzi'' at the Chinese Text Project (text in Chinese mostly; except the *White Horse Discourse*, which has English glosses)..
* Translation of the ''Gong Sun Long Zi''   by Nuño Valenzuela

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 3-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Չինական փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Չինացի գրողներ
Կատեգորիա:Չինացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Տրամաբանություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Արմենակ Խանփերյանցի անվան ռազմական ավիացիայի համալսարան

մինի|Ավիացիոն համալսարանի կուրսանտները Հանրապետության Հրապարակում՝ զորահանդեսի ժամանակ
**Արմենակ Խանփերյանցի անվան ռազմական ավիացիայի համալսարան**, Հայաստանի ռազմաօդային ուժերի բարձրագույն ուսումնական հաստատություն է, որը գործում է ՀՀ պաշտպանության նախարարության ներքո: Առաքելությունն է պատրաստել և վերապատրաստել սպաների, որոնք ունակ են կատարել պաշտպանական խնդիրներ խաղաղ և պատերազմական պայմաններում:  Նախկին պաշտպանության նախարար Վիգեն Սարգսյանն այն բնութագրել է որպես «ռազմական ավիացիայի սնուցման երակ»։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1992 թվականի ապրիլի 14-ին։ ՀՀ կառավարության թիվ 420 որոշմամբ Հանրապետական աէրոակումբը և Արզնիի օդանավակայանը փոխանցվեցին Պաշտպանության նախարարության ենթակայությանը: 2005 թվականի ապրիլի 1-ին համալսարանը անվանակոչվեց ավիացիայի մարշալ Սերգեյ Խուդյակովի անունով՝ օգտագործելով նրա անվան հայերեն տարբերակը: 2013 թվականին ինստիտուտն ընդունեց 5 կնոջ՝ դառնալով առաջին ռազմական ակադեմիան, որը դա արեց:

Հաջորդ տարի Վազգեն Սարգսյան անվան ռազմական համալսարանն ընդունեց կին կուրսանտների իր առաջին խումբը: 2020 թվականին, Հայաստանի առաջին տիկինը ձևավորել է պատմության մեջ առաջին կանանցից բաղկացած ռազմական ստորաբաժանումը: 2015 թվականից համալսարանում գործում է «Մարդու իրավունքներ» դասընթացը: 2019 թվականին Վազգեն Սարգսյանի անվան ռազմական համալսարանը միացվեց ավիացիոն համալսարանի համալիրին։ 2019 թվականի մայիսին բարերար Միքայել Վարդանյանը երկու համալսարաններին էլ նվիրաբերեց 43 միլիոն դրամ արժողությամբ մարզասարքեր։

## Ուսուցում
Համալսարանի դասախոսական կազմը տրամադրում է ինժեներական և ընդհանուր ռազմական գիտելիքներ, մինչդեռ մյուս 3 ֆակուլտետները մասնագիտացած են ավիացիայի, կապի և հակաօդային պաշտպանության ոլորտներում: Արզնիի օդանավակայանը ծառայում է որպես համալսարանի ռազմաուսումնական բազա:

2002 թվականից ի վեր կապի զորքերի վարչության վերապատրաստվում են համալսարանում, իսկ առաջին խումբն ավարտել է 2006 թվականին:

## Հայտնի շրջանավարտներ/ուսանողներ
* Արթուր Գրիգորյան՝ կապի ստորաբաժանման տնօրեն, զոհվեց 2020 թվականի Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության ժամանակ։
* Եվա Ղազարյան՝ Քրիստափոր Իվանյանի անվան ռազմական ուսումնարանի առաջին կին շրջանավարտ։
* Վալերի Դանելին՝ Գյումրու գրոհային ավիացիայի էսկադրիլիայի շտաբի պետ, ով զոհվեց 2020 թվականի պատերազմի ժամանակ։

## Տես նաև
* Հայաստանի բուհերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1992 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:1992 հիմնադրված կրթական հաստատություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի համալսարաններ
Կատեգորիա:Հայաստանի պաշտպանության նախարարություն
Կատեգորիա:Ուսումնական հաստատություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռազմական ակադեմիաներ