ՆԳԺԿ ներքին զորքերի 269-րդ հրաձգային գունդ

[մինի|ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ ներքին զորքերի 10-րդ հրաձգային դիվիզիայի մարտիկները ստուգում են փաստաթղթերը [Վոլգոգրադ|Ստալինգրադի փողոցներում:]]
**ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ ներքին զորքերի 269-րդ հրաձգային գունդ** (ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ-ի 269 սպ), ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ ներքին զորքերի զորամաս, որը մաս էր կազմում ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ ներքին զորքերի 10-րդ հրաձգային Ստալինգրադի Լենինի շքանշանի դիվիզիայի (1-ին կազմավորում)։

Ստալինգրադի ճակատամարտի ժամանակ գունդը կարևոր դեր է խաղացել քաղաքում սեպտեմբերյան մարտերում։

## Գնդի պատմություն
ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ-ի ներքին զորքերի 269-րդ հրաձգային գունդը վեց գնդերից մեկն էր, որը մտնում էր ՆԳԺԿ-ի ներքին զորքերի 10-րդ հրաձգային դիվիզիայի առաջին կազմի մեջ։ Դիվիզիան ձևավորվել է Ստալինգրադում՝ համաձայն ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ-ի 1942 թվականի հունվարի 5-ի թիվ 0021 հրամանի, որը հրապարակվել է ի կատարումն ԽՍՀՄ պաշտպանության պետական կոմիտեի 1942 թվականի հունվարի 4-ի թիվ 1099-SS որոշման՝ «Կարմիր բանակի կողմից թշնամուց ազատված քաղաքներում ՆԳԺԿ զորքերի կայազորների կազմակերպման մասին»։ Գունդը, ինչպես նաև ՆԳԺԿ-ի ներքին զորքերի 270-րդ հրաձգային գունդը, կազմավորվել է Ստալինգրադում։ 269 համատեղ ձեռնարկության անձնակազմի զգալի մասը բաղկացած էր ներքին գործերի և պետական անվտանգության մարմինների տեղական ստորաբաժանումների աշխատակիցներից։

Մարտի 17-22-ը գունդը մասնակցել է Ստալինգրադի «մաքրման» օպերատիվ-կանխարգելիչ գործողությանը։ Գործողության ղեկավարն էր ԽՍՀՄ ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարի տեղակալ, 3-րդ աստիճանի պետական անվտանգության կոմիսար Իվան Սերովը: Գործողության արդյունքում ձերբակալվել է 187 դասալիք, 106 հանցագործ և 9 լրտես։

1942 թվականի ապրիլի 22-ին գերմանական օդուժը ռմբակոծել է Ստալինգրադը։ Հյուսիսային կայարանի տարածք է ուղարկվել 269-րդ հրաձգային գնդի լրացուցիչ կարգախումբ։ «Ձեռնարկված եռանդուն միջոցառումների և անձնակազմի նախաձեռնության շնորհիվ մարվել է 20 հրկիզիչ ռումբ, հասարակական կարգ է հաստատվել ռմբակոծության շրջանում, կազմակերպվել է ռմբակոծությունից տուժած քաղաքացիների գույքի պահպանությունը: Կարմիր բանակի զինծառայող Խոդակովսկի Նիկոլայ Ռոմանովիչը հանգցրել է 5 հրկիզիչ ռումբ, Կարմիր բանակի զինծառայող Իվանով Ալեքսեյ Պետրովիչը հրկիզիչ ռումբ է նետել տան ձեղնահարկից, ինչը կանխել է հրդեհը: Կարմիր բանակի զինծառայող Գրամցով Ռուդոլֆ Ագապովիչը ձերբակալել է անհայտ անձի, որը գողացել է ռմբակոծությունից տուժածների իրերը»: Կարմիր բանակայիններ Ն. Խոդակովսկին, Ռ. Գրամցովը և Ա. Իվանովը պարգևատրվել են հիսուն ռուբլով։

Հուլիսի 1-ից օգոստոսի 23-ը Ստալինգրադում և արվարձաններում (Կոտլուբան կայարան, Գումրակ, Օրլովկա գյուղեր, Գորոդիշչե, Դուբովկա քաղաք), ինչպես նաև Սուխայա Մեչյոտկա գետի անցումներում գունդը ապահովել է իրավակարգավորումը: Դրա համար կիրառվել են արգելապատնեշներ, որտեղ իրականացվել են փաստաթղթերի ստուգումներ և կասկածելի անձանց զննում ու ձերբակալում։ Վեց անգամ իրականացվել են բնակչության և փախստականների ստուգման զանգվածային միջոցառումներ։ Այդ միջոցառումների արդյունքում ձերբակալվել է 2733 մարդ, որոնցից 1812-ը զինծառայողներ են եղել, իսկ 921-ը փաստաթղթեր չեն ունեցել։ Ստուգումից հետո պարզվել է, որ երկուսը թշնամու լրտեսներ են եղել, իսկ 89-ը՝ դասալիք։ Այդ հատուկ գործողությունների ժամանակ առգրավվել է 97 հրացան, 21 ՇԳԱ-41, 7 ատրճանակ, ձեռքի 2-ական գնդացիր և կարաբին, 26203 տարբեր փամփուշտ (ներառյալ 4767 հրացան)։ Օգոստոսի 10-ից 23-ը անձնակազմը, բացի անմիջական պարտականություններից, ներգրավվել է քաղաքի սահմաններում պաշտպանական գծերի ստեղծման աշխատանքներին։

1942 թվականի օգոստոսի 23-ին Վերմախտի 14-րդ տանկային կորպուսը, վաթսուն կիլոմետր առաջխաղացում կատարելով, հասել է Ստալինգրադից հյուսիս գտնվող Վոլգա գետը՝ Ռինոկ-Լատոշինկա շրջանում, և անմիջական սպառնալիք ստեղծել Ստալինգրադի տրակտորային գործարանի համար: Ստեղծված իրավիճակում Գորոդիշչեի շրջան է ուղարկվել 1647 մարդուց բաղկացած 269-րդ հրաձգային գունդը: Գնդի պատասխանատվության գոտուն են եղել նաև Ռազգուլյաևկա կայարանը և 102.0 բարձրությունը (Մամաև կուրգան): Գունդը այս գծում է եղել մինչև սեպտեմբերի 3-ը: Այս ընթացքում 12 մարդ զոհվել է, 19-ը՝ վիրավորվել և արկակոծվել հրետանային ու օդային հարվածներից: Սակայն թշնամու հետ անմիջական բախումներ տեղի են ունեցել միայն օգոստոսի 24-ին և 25-ին՝ հեծյալ հետախուզական վաշտի պարեկային դիրքերում։ Օգոստոսի 23-ին հակառակորդը զանգվածային ռումբային հարված է հասցրել Ստալինգրադին՝ ամենամեծ վնասը հասցնելով քաղաքի խաղաղ բնակչությանը և բնակելի ֆոնդին։ Օգոստոսի 23-ի լույս 24-ի գիշերը 269-րդ հրաձգային գնդի կարգախումբը նետվել է տուժած խաղաղ բնակիչներին օգնություն ցուցաբերելու համար։

### Մասնակցություն մարտերին
Սեպտեմբերի 3-ին 269-րդ հրաձգային գունդը տեղափոխվել է հետևյալ գծին՝ բարձրություն 93.6, Կրասնի Օկտյաբր գործարանի բնակավայրի արևմտյան ծայրամաս՝ բարձրություն 126.3, Ավիագորոդոկ - Բաննի կիրճ՝ բարձրություն 112.5։ Գնդի շտաբը տեղակայված է եղել Բաննիի կիրճի լանջերին։ Այս օրը գնդի 3-րդ հրաձգային վաշտի 2-րդ դասակը, որը զբաղեցնում էր 154.8 բարձունքը, հետ է մղել գերմանական զորքերի երկու հարձակում: Պաշտպանվող դասակի հրամանատար են եղել երկու քաղաքական սպաներ՝ կրտսեր քաղաքական հրահանգիչ Վլադիմիր Սերգեևիչ Նեստերկինը (գործում էր որպես դասակի հրամանատար) և 3-րդ վաշտի քաղաքական հրահանգիչ, կրտսեր քաղաքական հրահանգիչ Ալեքսանդր Դանիլովիչ Գերմանը (որը ժամանել էր զորքերին ուժեղացնելու)։ Գունդը ամրապնդելու համար Օվրաժնայա փողոցի երկայնքով զբաղեցրած գծին նշանակվել է 28-րդ տանկ-կործանիչ ջոկատի տանկերի ոչնչացնող շների խումբ։

Սեպտեմբերի 7-ին ԼՂԻՄ ներքին զորքերի 270-րդ հրաձգային գնդի կազմից 3-րդ հրաձգային գումարտակը (327 մարտիկ, այդ թվում՝ 100 ավտոմատ, 5 հակատանկային հրացանների հաշվարկ, 3 ականանետային հաշվարկ) տեղափոխվել է 269-րդ հրաձգային գունդ։ Նույն օրը 154.8 բարձրության պաշտպանները հետ են մղել ևս երեք հարձակում։ Այս դեպքում հարձակվողները կորցրել են մոտ 150 մարդ, իսկ պաշտպանները՝ չորսը. երկուսը զոհվել են, երկուսը՝ անհետ կորել։ Նույն օրը՝ ժամը 5:00-ին, Ստալինգրադի կենտրոնական մասում սկսվել է գերմանական հարձակումը Գումրակ - Ռազգուլյաևկա գծում։ Հրետանային պատրաստություններ և օդային հարձակումներ են իրականացվել մինչև ժամը 11:00-ը, որից հետո թշնամու հետևակը անցել է հարձակման։ 269-րդ գնդի առջևում գտնվել են 112-րդ հրաձգային դիվիզիայի դիրքերը։ Դիվիզիայի որոշ ստորաբաժանումներ ցնցվել են և սկսել անկարգ նահանջել. «Խուճապահար, զենքերը վայր նետելով, նրանք փախան իրենց պաշտպանական գծերից քաղաքի ուղղությամբ»։ 269-րդ գնդի 1-ին և 3-րդ հրաձգային գումարտակները շղթայված կանգնեցրել և ստորաբաժանումներ են վերադարձրել շուրջ 900 զինվոր և սպա։ Սեպտեմբերի 8-ին՝ ժամը 6:00-ին, թշնամին հարձակվել է 3-րդ հրաձգային գումարտակի դիրքերի վրա, սակայն հակագրոհային տանկերի աջակցությամբ չեկիստները պահպանել են իրենց դիրքերը՝ տալով մեկ զոհ, չորս վիրավոր և մեկ արկի հարվածից տուժած։ Սեպտեմբերի 9-ից 13-ը դադար էր, որն օգտագործվել է դիրքերը բարելավելու համար։

Սեպտեմբերի 12-ին ՆԳԺԿ 10-րդ հրաձգային դիվիզիան (ներառյալ 269-րդ հրաձգային գունդը) վերակազմավորվել է 62-րդ բանակի կազմի մեջ։ Գնդի ուժը այդ օրը կազմել է 1637 մարդ։

1942 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Ֆյուրերը խորհրդակցություն է անցկացրել, որից հետո Վերմախտի ցամաքային զորքերի գլխավոր շտաբի պետ Ֆրանց Հալդերի օրագրում հայտնվել է հետևյալ գրառումը.
Ստալինգրադի քաղաքային մասի գրոհը՝ 14 կամ 15.9՝ լավ նախապատրաստությամբ։ Ժամանակի հաշվարկ՝ Ստալինգրադի գրոհի համար՝ 10 օր։ Այնուհետև վերախմբավորում՝ 14 օր։ Ավարտ՝ ամենավաղը՝ 1.10-ին։

Հարձակման նախօրեին 269-րդ հրաձգային գնդի հետախույզները գնդի պատասխանատվության հատվածում հայտնաբերել են գերմանական հետևակի և տանկերի կենտրոնացում: Վերմախտի 295-րդ, 71-րդ, 94-րդ հետևակային և 24-րդ տանկային դիվիզիաների ստորաբաժանումները պատրաստվում էին գրոհել քաղաքը: Չեկիստների պաշտպանությունն ամրապնդելու համար նրանց տրամադրվել են ՆԳԺԿ ներքին զորքերի 272-րդ հրաձգային գնդի և ՆԳԺԿ ներքին զորքերի 270-րդ հրաձգային գնդի 3-րդ հրաձգային գումարտակի ստորաբաժանումները, որոնք մինչ այդ պահը գտնվում էին գնդապետ Սարաևի պահեստազորում։

Սեպտեմբերի 13-ի գիշերը թշնամին կրկին հարձակվել է 154.8 բարձրության վրա, իսկ ժամը 5:00-ին անցել է հարձակման 1-ին, 2-րդ և 3-րդ հրաձգային գումարտակների դեմ: Իրավիճակը հատկապես դժվար էր 3-րդ հրաձգային գումարտակի պաշտպանական հատվածում, որը գտնվում էր 102.0 բարձրությունից հյուսիս-արևմուտք: Հակառակորդի ճնշման տակ 6-րդ գվարդիական տանկային բրիգադը, որը տեղակայված էր 269-րդ հրաձգային գնդի աջ թևում, նահանջեց դեպի «Կրասնի Օկտյաբր» և «Բարիկադի» գործարանների տարածքներ: Արդյունքում, թշնամին գրավել է 126.3 բարձրությունը, Ավիագորոդոկը և հիվանդանոցը: 3-րդ հրաձգային գումարտակը հայտնվել է առանց աջ կողմում գտնվող հարևանի աջակցության: Գումարտակի մարտիկները շարքից հանել են տասը տանկ, բայց շրջապատումից խուսափելու համար ստիպված եղան նահանջել դեպի 2-րդ հրաձգային գումարտակի դիրքերը: Ժամը 14:00-ին թշնամին հարձակվել է 2-րդ գումարտակի դիրքերի վրա, սակայն այդ ժամանակ 3-րդ գումարտակի մնացորդները հասցրել էին ամրանալ, և գնդի գնդացրորդների մի վաշտ էր ժամանել նրանց ամրապնդելու համար: Գերմանացիները նահանջեցին՝ խորհրդային խրամատների առջև թողնելով երկու տանկ և մինչև 400 զոհ: ՆԳԺԿ-ի 270-րդ հրաձգային գնդի 1-ին հրաձգային գումարտակը հարակից էր 269-րդ գնդի հարավային թևին, որը, չնայած գերմանական հարձակման առաջնագծում չէր, հետ է մղել թշնամու մի քանի հարձակումներ: Ժամը 17:00-ին գերմանացիները գրավեցին 112.5 բարձունքը, որտեղից հետ է շպրտվել 269-րդ հրաձգային գնդի 8-րդ հրաձգային վաշտը: Պաշտպանության ամբողջականությունը պահպանելու համար 270-րդ հրաձգային գնդի 2-րդ և 3-րդ վաշտերը հարձակվել են բարձունքի վրա, և երեկոյան երկու գնդերի պաշտպանությունը կրկին փակվել է: Գիշերը, ավերված և այրվող քաղաքով երկար երթից հետո, 272-րդ ՆԳԺԿ գունդը մտել է այս պաշտպանական հատված։ Սեպտեմբերի 13-ի մարտերի սրությունը պատկերված է հետևյալ դրվագով։ 269-րդ հրաձգային գնդի 7-րդ վաշտի ավագ պարամեդիկ, զինվորական պարամեդիկ Աննա Իվանովնա Բեսչատնովան, դուրս է բերել 51 վիրավոր զինվորների և հրամանատարին (զենքերով)։ Երբ ականի պայթյունը շարքից հանել է ծանր գնդացիրի անձնակազմը, Աննա Իվանովնան կանգնել է որպես երկրորդ համար (առաջին համարը սերժանտ-մայոր Գրիշինն էր) և հանձնել գոտիները։ Երբ սերժանտ-մայոր Գրիշինը զոհվեց, քաջարի զինվորական պարամեդիկը կանգնեց որպես առաջին համար և կրակեց թշնամու վրա մինչև վերջին փամփուշտը։ Երբ զինամթերքը վերջացավ, նա շարքից հանեց գնդացիրը՝ հանելով փականը։ Այս մարտի համար Աննա Իվանովնա Բեսչատնովան պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։

Սեպտեմբերի 14-ին, ժամը 6:00-ին, թշնամին սկսել է հրետանային կրակոցներ, որոնք տևեցին 6 ժամ, որից հետո նրանք անցել են հարձակման 1-ին և 2-րդ հրաձգային գումարտակների հանգույցի մոտ։ Ժամը 16:00-ի դրությամբ թշնամին կորցրել էր մոտ 450 մարդ, բայց չէր կարողանում ճեղքել խորհրդային պաշտպանության գիծը։ Գնդի գնդացրորդները կարևոր դեր են խաղացել հարձակումները հետ մղելու գործում։ Մասնավորապես, 2-րդ հրաձգային գումարտակի գնդացրային դասակի հրամանատար, կրտսեր լեյտենանտ Ֆաթիհ Վախիտովիչ Աբդուլմանովը իր դասակով ծածկել է գումարտակի թևերը, և երբ իրեն ենթակա բոլոր անձնակազմերը հաշմանդամ դարձան, նա միայնակ հետ է մղել երկու հարձակում։ Ծանր վիրավոր լեյտենանտ Ֆ.Վ. Աբդուլմանովին տարել են մարտադաշտից։ Այս երկու օրվա մարտերի համար քաջարի գնդացրորդը պարգևատրվել է «Կարմիր Դրոշի» շքանշանով։ Ժամը 14:00-ին թշնամին՝ Վերմախտի 295-րդ հետևակային դիվիզիայի 516-րդ հետևակային գնդի մինչև երկու գումարտակից բաղկացած ուժերով, կարողացել է գրավել Մամաև Կուրգանի գագաթը, որը գտնվում էր չեկիստների թիկունքում: Կրտսեր լեյտենանտ Նիկոլայ Լյուբեզնիի հրամանատարությամբ 269-րդ գնդի գնդացրորդների վաշտը և 112-րդ հետևակային դիվիզիայի 416-րդ հրաձգային գնդի մնացորդները, որոնց աջակցում էին երկու տանկեր, հակագրոհի անցան և ժամը 18:00-ին թշնամուն Մամաև Կուրգանի գագաթից դուրս շպրտեցին։ Բարձունքների պաշտպանությունը վստահվել է 416-րդ գնդին։ Սեպտեմբերի 13-14-ի մարտերի արդյունքում առաջխաղացող թշնամին չի կարողացել նշանակալի արդյունքների հասնել 269-րդ ՆԳԺԿ հրաձգային գնդի գոտում. չեկիստները չեն լքել իրենց դիրքերը։

Սեպտեմբերի 15-ից 26-ը 269-րդ հրաձգային գնդի հատվածում դադար էր, որն օգտագործվում էր դիրքերը բարելավելու և հարձակմանը նախապատրաստվելու համար։ Սեպտեմբերի 15-ին գնդում մնացել էր 435 մարդ։ Սեպտեմբերի 27-ին ՆԳԺԿ-ի 269-րդ հրաձգային գունդը զբաղեցրել էր պաշտպանական գիծը 126.3 բարձրության երկայնքով՝ Դոլգի կիրճի հյուսիսային ճյուղավորումից մինչև Սևերնայա պուրակ և «Կրասնի Օկտյաբր» գործարանի մատույցներից։

Սեպտեմբերի 27-ին, ժամը 6:00-ին մեկ ժամ տևած արտպատրաստությունից հետո, 269-րդ գնդի գրոհային խումբը, 137-րդ առանձին տանկային բրիգադի աջակցությամբ, անցել է հարձակման: Հարձակողական խմբի հիմքը 2-րդ հրաձգային գումարտակի 4-րդ վաշտն էր։ Հարձակման նպատակն էր հակառակորդին դուրս մղել Ավիաքաղաքից և Պատմական լիսեռից։ Հարձակողական խմբին աջակցում էին 1-ին հրաձգային գումարտակի (աջ) և 3-րդ գումարտակի (ձախ) մնացորդները, ինչպես նաև 221-րդ և 222-րդ առանձին տանկային գումարտակների 137-րդ ջոկատի մեքենաները։ Գնդից ընդհանուր առմամբ 340 մարդ մասնակցել է հարձակմանը։100-150 մետր շառավղով մոտենալով թշնամուն՝ հարձակվողները հայտնվել են կրակի թակարդում և ստիպված եղել նահանջել իրենց սկզբնական դիրքերը։ Հակահարձակում սկսելով՝ թշնամին ճեղքել է խորհրդային դիրքերը և ժամը 14:00-ին հասել Սևերնի գյուղին, երկաթուղուն և Գումրակի օդանավակայանի շրջակայքի պուրակին։ Անհաջող հարձակման արդյունքում զոհվել են մեծ թվով մարդիկ (մոտ 300 մարդ), և շատ զինվորներ գերի են ընկել։ Գնդի պաշտպանական գիծը պահպանվել է միայն Բաննի կիրճում գտնվող գնդի հրամանատարական կետի տարածքում, որտեղ մոտ 70 զինվոր և հրամանատար պաշտպանվում էին։ Մարտերից հետո Վերմախտի 51-րդ բանակային կորպուսի ամենօրյա զեկույցում նշվել է. «Ռուսները համառորեն պաշտպանվում էին լավ հագեցած դիրքերից՝ բոլոր տրամաչափի հզոր հրետանու աջակցությամբ»։

Սեպտեմբերի 28-ին՝ ժամը 5:00-ին, գունդը հրաման է ստացել շարժվել Վոլգայի ձախ ափ՝ Զապլավնոյե գյուղի տարածքում, որտեղ տեղակայված էին դիվիզիայի թիկունքային ծառայությունները։ Չեկիստները զիջել են իրենց դիրքերը 193-րդ հրաձգային դիվիզիային։

1943 թվականի փետրվարի 1-ին ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ ներքին զորքերի 269-րդ հրաձգային գունդը տեղափոխվել է ԽՍՀՄ Պաշտպանության ժողովրդական կոմիսարիատ և հայտնի դարձել Ստալինգրադի 272-րդ հրաձգային գունդ։

### Մարտական գործողությունների արդյունքներ
Ստալինգրադում օգոստոսի 23-ից սեպտեմբերի 28-ը ներառյալ մղված մարտերի ընթացքում գունդը կրել է հետևյալ կորուստները՝
* Զոհվածներ՝ սպաներ՝ 39, սերժանտներ և ենթասպաներ՝ 50, Կարմիր բանակի զինվորներ՝ 111 մարդ
* Վիրավորներ՝ սպաներ՝ 26, սերժանտներ և ենթասպաներ՝ 85, Կարմիր բանակի զինվորներ՝ 229 մարդ
* Գործողության մեջ անհետ կորածներ՝ սպաներ՝ 13, սերժանտներ և ենթասպաներ՝ 131, Կարմիր բանակի զինվորներ՝ 495 մարդ
* Դասալիք՝ 18 մարդ։

Ընդհանուր առմամբ, քաղաքի սահմաններում տեղի ունեցած մարտերի ընթացքում ՆԳԺԿ ներքին զորքերի 269-րդ հրաձգային գունդը կորցրել է 1197 մարդ օգոստոսի վերջին մարտի մեջ մտած 1647 զինվորներից։

Իր հերթին, գնդի մարտական գործողությունների արդյունքում թշնամին կրել է հետևյալ կորուստները. «Զոհվել է մոտ 2650 զինվոր և սպա, ոչնչացվել է 23 տանկ, մեկ մեքենա և 8 գնդացիր»։

## Գնդի կազմ
ՆԳԺԿ 10-րդ հրաձգային դիվիզիայի բոլոր գնդերը ձևավորվել են նույն կազմով․

* երեք հրաձգային գումարտակ՝ յուրաքանչյուր գումարտակում երեք հրաձգային վաշտով և գնդացրային դասակով (չորս «Մաքսիմ» գնդացիր),
* 45 մմ հակատանկային հրացանների մարտկոց (չորս հրացան),
* ականանետային մարտկոց (չորս 82 մմ և ութ 50 մմ ականանետ),
* գնդացրորդների վաշտ։

## Գնդի հրամանատարական կազմ
ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ-ի Ներքին գործերի գլխավոր վարչության 1942 թվականի օգոստոսի 8-ի թիվ 00212 հրամանի համաձայն՝ գնդի հրամանատարական կազմը հետևյալն էր․
* գնդի հրամանատարը փոխգնդապետ Իվան Իվանովիչ Կապրանովն էր, որը ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ զորքերի 55-րդ հրաձգային գնդի նախկին հրամանատարն էր՝ երկաթուղիների պաշտպանության համար,
* գնդի հրամանատարի տեղակալ՝ կապիտան Դմիտրի Յակովլևիչ Նաբիվաց, ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ զորքերի 25-րդ հրաձգային գնդի նախկին գումարտակի հրամանատար՝ երկաթուղիների պաշտպանության համար,
* գնդի զինվորական կոմիսարը գումարտակի կոմիսար Տիխոն Նիկանդրովիչ Պլոտնիկովն էր,
* գնդի շտաբի պետի տեղակալ՝ ավագ լեյտենանտ Ալեքսեյ Իվանովիչ Ժոլոտ, ԽՍՀՄ Երկաթուղիների պաշտպանության զորքերի ՆԳԺԿ 76-րդ գնդի շտաբի պետի նախկին օգնական,
* Հետախուզության գծով շտաբի պետի տեղակալ՝ լեյտենանտ Պերոսիյ Երմոլաևիչ Մարուսիձե, Վրացական շրջանի ՆԳԺԿ սահմանապահ զորքերի 41-րդ պահեստային հրաձգային գնդի հետախուզության գծով գումարտակի նախկին տեղակալ։
* 1-ին հրաձգային գումարտակի հրամանատարը կապիտան Ալեքսանդր Ալեքսեևիչ Ախապկինն է, ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ զորքերի 59-րդ հրաձգային գնդի նախկին վաշտի հրամանատար՝ երկաթուղիների պաշտպանության համար,
* 2-րդ հրաձգային գումարտակի հրամանատարը ավագ լեյտենանտ Անդրեյ Անդրեևիչ Շևչենկոն է, որը ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ զորքերի 112-րդ հրաձգային գնդի երկաթուղիների պաշտպանության գումարտակի նախկին հրամանատարն էր,
* 3-րդ հրաձգային գումարտակի հրամանատարը ավագ լեյտենանտ Ալեքսանդր Պավլովիչ Կազակովն է, ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ ուղեկցող զորքերի 273-րդ գնդի նախկին վաշտի հրամանատարը,
* Ականանետային մարտկոցի հրամանատարը կրտսեր լեյտենանտ Վիկտոր Ֆոմիչ Մոտորան է, ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ Սարատովի ռազմական դպրոցի նախկին կուրսանտ,
* Գնդացիրային վաշտի հրամանատարը կրտսեր լեյտենանտ Նիկոլայ Ֆեդորովիչ Լյուբեզնովն է, ով ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ Սարատովի ռազմական դպրոցի նախկին կուրսանտ է։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1942 հիմնադրված ռազմական միավորներ և կազմավորումներ