Լալոն

**Լալոն** (բենգալերեն՝ লালন, ), հայտնի նաև որպես **Լալոն Շահ**, **Լալոն Ֆակիր**, **Շահջի** և տիտղոսավորված Ֆակիր, շահ, եղել է Բանգլադեշի նշանավոր հոգևոր առաջնորդ, փիլիսոփա, միստիկ բանաստեղծ և սոցիալական բարեփոխիչ՝ ծնված Ջենայդահում, Բենգալ Սուբահում: Համարվելով բենգալական մշակույթի խորհրդանիշ՝ նա ոգեշնչել և ազդել է բազմաթիվ փիլիսոփաների, բանաստեղծների և սոցիալական մտածողների վրա, այդ թվում՝ Ռաբինդրանաթ Թագորի, Կազի Նազրուլ Իսլամի և Ալեն Գինսբերգի: Լալոնի մարդասիրության փիլիսոփայությունը մերժել է կաստայի, դասի և դավանանքի բոլոր տարբերությունները և դեմ է կանգնել աստվածաբանական հակամարտություններին ու ռասիզմին: Այն մերժել է բոլոր աշխարհիկ գործերը՝ հոգու որոնման համար և մարմնավորել է ենթամայրցամաքային Բհակտիի և Սուֆիզմի սոցիալապես վերափոխիչ դերը:

Լալոնը հիմնադրել է Լալոն Ակհրա կոչվող ինստիտուտը Չեուրիյայում, Բանգլադեշի հարավարևմտյան Կուշտիա երկաթուղային կայարանից մոտ 2 կիլոմետր (1.2 մղոն) հեռավորության վրա: Նրա աշակերտները հիմնականում բնակվել են Բանգլադեշում և Հնդկաստանի Արևմտյան Բենգալիա, Տրիպուրա և Ասսամի Բարակ հովտի նահանգներում: Ամեն տարի նրա մահվան տարեդարձի առթիվ հազարավոր աշակերտներ և հետևորդներ հավաքվել են Լալոն Ակհրայում և հարգանքի տուրք են մատուցել նրան՝ երեք օր տևողությամբ տոնակատարությամբ և նրա երգերի ու փիլիսոփայության քննարկմամբ:

2004 թվականին Լալոնը զբաղեցրել էր 12-րդ տեղը BBC-ի՝ Բոլոր ժամանակների մեծագույն բենգալցու հարցման մեջ:

## Կենսագրություն
[մինի|Լալոնի անունը, գրված է 19-րդ դարի վերջին ձեռագրում, իր աշակերտ և գրագիր Բհոլայ Շահի կողմից, ոչ սովորական [Բենգալյան գիր|բենգալական ուղղագրությամբ]]
Լալոնի վաղ կյանքի մանրամասների վերաբերյալ հավաստի աղբյուրները քիչ են եղել, քանի որ նա զուսպ է եղել իր անցյալը բացահայտելու հարցում: Հայտնի չի եղել, թե ճշգրիտ երբ, որտեղ և ինչպես է Լալոնը ծնվել: Լալոնը ֆորմալ կրթություն չի ունեցել:

Սունիլ Գանգոպադհյայը իր «Մոներ Մանուշ» գրքում պատմել է, որ Լալոնը, իր հարազատ գյուղի այլ բնակիչների հետ Ջագաննաթի տաճար ուխտագնացության ժամանակ, վարակվել է ծաղիկով և լքվել է իր ուղեկիցների կողմից Կալիգանգա գետի ափին: Մալամ Շահը և նրա կինը՝ Մատիջանը, մուսուլմանաբնակ Չեուրիյա գյուղի ջուլհակների համայնքի անդամներ, նրան գտել են ուշաթափ վիճակում և տարել իրենց տուն՝ առողջանալու համար: Մեծանալիս նա գտել է իր ուսուցչին՝ Սիրաջ Սաինին, այդ գյուղի Բաուլ սրբին:

Լալոնն ապրել է Քուշտիայում՝ Թագորների զամինդարիում և այցելել է Թագորների ընտանիքին: Ասում են, որ զամինդար Ջյոտիրինդրանաթ Թագորը 1889 թվականին իր նավակ-տանը՝ Պադմա գետի վրա, նկարել է Լալոնի միակ դիմանկարը: Լալոնը մահացել է Չեուրիյայում 1890 թվականի հոկտեմբերի 17-ին՝ 118 տարեկան հասակում: Նրա մահվան լուրն առաջին անգամ հրապարակվել է «Գրամ Բարտա Պրոկաշիկա» թերթում, որը ղեկավարել է Կանգալ Հարինաթ ը: Լալոնը թաղվել է իր բնակավայրի կենտրոնում, որը հայտնի է որպես նրա Ակհրա: Հետազոտողները նշել են, որ Լալոնը մտերիմ ընկեր է եղել Կանգալ Հարինաթի՝ ժամանակակից սոցիալական բարեփոխիչներից մեկի և Լալոնի աշակերտի հետ:

## Փիլիսոփայություն
մինի|Աշակերտները կատարում են Լալոնի երգը
Լալոնը դեմ է եղել կրոնական հակամարտությանը, և նրա շատ երգեր ծաղրել են ինքնության քաղաքականությունը, որը բաժանում է համայնքները և ծնում բռնություն: Նա նույնիսկ մերժել է ազգայնականությունը Հնդկական ենթամայրցամաքում հակագաղութային ազգայնական շարժումների գագաթնակետին: Նա չի հավատացել դասերի կամ կաստաների, մասնատված, հիերարխիկ հասարակության գաղափարին և դեմ է կանգնել ռասիզմին: Լալոնը չի համապատասխանել «միստիկ» կամ «հոգևոր» տիպին, ով մերժում է բոլոր աշխարհիկ գործերը հոգու որոնման համար. նա մարմնավորել է ենթամայրցամաքային բհակտիի և սուֆիզմի սոցիալապես վերափոխիչ դերը: Նա հավատացել է երաժշտության ուժին՝ փոխելու մտավոր և հուզական վիճակը, որպեսզի կարողանա հասկանալ և գնահատել հենց կյանքը:

Նրա երգերի տեքստերում արտացոլվել են Բենգալիայի փիլիսոփայական դիսկուրսներ՝ շարունակելով Հնդկական ենթամայրցամաքի, հատկապես Նեպալի, Բենգալիայի և Գանգի հարթավայրերի տանտրիկ ավանդույթները: Նա յուրացրել է հինդու, ջայնիստական, բուդդայական և իսլամական ավանդույթներից բխող տարբեր փիլիսոփայական դիրքորոշումներ՝ զարգացնելով դրանք համաձայնեցված դիսկուրսի մեջ՝ առանց էկլեկտիզմի կամ սինկրետիզմի մեջ ընկնելու: Նա բացահայտորեն նույնացրել է իրեն Նադիյա դպրոցի հետ, Ադվայտա Աչարյայի, Նիտյանանդայի և Չայտանյայի հետ: Նա մեծապես ազդվել է Չայտանյայի նախաձեռնած սոցիալական շարժումից՝ ընդդեմ կաստայի, դավանանքի և կրոնի տարբերությունների: Նրա երգերը մերժում են ճիշտ և սխալի ցանկացած բացարձակ ստանդարտ և ցույց են տալիս մարդկանց նյութապես կամ հոգեպես բաժանելու ցանկացած փորձի աննշանությունը:

## Աշխատանքներ
Լալոնը հորինել է բազմաթիվ երգեր և բանաստեղծություններ, որոնք նկարագրում են նրա փիլիսոփայությունը: Գնահատվել է, որ Լալոնը հորինել է մոտ 2,000- 10,000 երգ, որոնցից միայն մոտ 800-ն են համարվել վավերական: Լալոնը չի թողել իր երգերի գրավոր օրինակներ, որոնք փոխանցվել են բանավոր և միայն հետագայում են գրի առնվել նրա հետևորդների կողմից: Նաև նրա հետևորդների մեծ մասը չի կարողացել կարդալ կամ գրել, այնպես որ նրա երգերից քչերն են գտնվել գրավոր տեսքով: Ռաբինդրանաթ Թագորը հրատարակել է Լալոնի որոշ երգեր Կալկաթայի «Պրաբասի» ամսագրում:

Նրա ամենահայտնի երգերից են.

* *Shob Loke Koy Lalon Ki Jat Shongshare*,
* *Khachar Bhitor Ochin Pakhi kyamne ashe jaay*,
* *Jat Gelo Jat Gelo Bole*,
* *Dekhna Mon Jhokmariay Duniyadari*,
* *Pare Loye Jao Amai*,
* *Milon Hobe Koto Dine*,
* *Ar Amare Marishne Ma*,
* *Tin Pagoler Holo Mela*
* *Dhonno Dhonno Boli Tare*
* *Emon Manob Jonom Aar Ki Hobe*

Լալոնի երգերը նպատակ են ունեցել հասնել մի անբացատրելի իրականության, որը գտնվել է ռեալիզմից այն կողմ: Նա ուշադիր է եղել սոցիալական պայմանների նկատմամբ, և նրա երգերը խոսել են առօրյա խնդիրների մասին՝ պարզ, բայց հուզիչ լեզվով: Նրա փիլիսոփայությունն արտահայտվել է բանավոր, ինչպես նաև երգերի և երաժշտական ստեղծագործությունների միջոցով՝ օգտագործելով ժողովրդական գործիքներ, որոնք կարելի է եղել պատրաստել տանը առկա նյութերից. էկտարան (մեկ լարանի երաժշտական գործիք) և դուգգին (թմբուկ):

Լալոնի երգերը հիմնականում սահմանափակված են եղել բաուլ աղանդների շրջանակներում: Բանգլադեշի անկախությունից հետո դրանք հասել են քաղաքաբնակներին՝ հայտնի երգիչների միջոցով: Նրանցից շատերը սկսել են օգտագործել էկտարայից և բայայից բացի այլ գործիքներ: Ոմանք սկսել են օգտագործել դասական հիմքեր՝ ավելի հղկված ներկայացման համար՝ քաղաքային զանգվածների զգայարանները գրավելու նպատակով:

Ըստ Ֆարիդա Պարվինի՝ Լալոնի հայտնի երգչուհու, բառերի արտասանությունը նույնպես հղկվել է՝ դրանց իմաստներն ավելի պարզ դարձնելու համար, մինչդեռ բաուլների արտասանության վրա հավանաբար տեղական ազդեցություն է եղել:

## Ժառանգություն և պատկերումներ ժողովրդական մշակույթում
մինի|Լալոնի դամբարանը
1963 թվականին Բանգլադեշի Կուշտիա քաղաքում՝ նրա սրբավայրի տեղում, կառուցվել են դամբարան և հետազոտական կենտրոն: Հազարավոր մարդիկ տարին երկու անգամ այցելել են սրբավայր (բենգալերենով հայտնի որպես *Ակհրա*)՝ Ֆալգուն ամսվա (փետրվարից մարտ) Դոլ Պուրնիմայի և հոկտեմբերին՝ նրա մահվան տարեդարձի առթիվ: Այս եռօրյա երգի տոնավաճառների ընթացքում մարդիկ, հատկապես մուսուլման ֆակիրները և բաուլները, հարգանքի տուրք են մատուցել: Բաուլ երաժշտության ժամանակակից երգիչներից Ֆարիդա Պարվինը և Անուշեհ Անադիլը միջազգայնորեն հայտնի են եղել Լալոնի երգերը կատարելու համար: Մ. Շահինուր Ռահմանի «Բենգալացի բանաստեղծ Ֆակիր Լալոն Շահ. Բանավոր պոեզիան և ավանդույթը ժամանակակից Բանգլադեշի սոցիալական համատեքստում» թեզը նրա կյանքի փիլիսոփայության մասին եղել է հիմնարար աշխատանքներից մեկը:

2004 թվականին Պադմա գետը հատող Լալոն Շահ կամուրջը անվանակոչվել է նրա անունով:

Բանգլադեշի Իսլամական համալսարանի Կուշտիայում գտնվող արական ուսանողների հանրակացարաններից մեկը անվանվել է Լալոն Շահ հանրակացարան:

### Ֆիլմ և գրականություն
Լալոնը նկարահանվել է գրականության, կինոյի, հեռուստատեսային դրամայի և թատրոնում: Լալոնի առաջին կենսագրությունը ՝ Լալոն Ֆաքիրը (1973) նկարահանվել է Սայեդ Հասան Իմամի կողմից։ Լալան Ֆաքիր, հնդկական բենգալեզու կենսագրական դրամա ֆիլմ՝ ռեժիսոր Շակտի Չաթերջիի կողմից, որը թողարկվել է 1978 թվականին և Լալոնի դերում Աշիմ Կումարին։ Ալեն Գինսբերգը 1992 թվականին գրել է «Լալոնի անվամբ» բանաստեղծությունը, որտեղ նա մարդկանց զգուշացրել է փառքի վտանգների և աշխարհիկ բաների հետ կապված լինելու մասին:

2004 թվականին Թանվիր Մոկամելը նկարահանել է *[[Լալոն (ֆիլմ)|«Լալոն»]]* ֆիլմը, որտեղ Ռաիսուլ Իսլամ Ասադը մարմնավորում էր Լալոնին:

Պրոսենջիտ Չաթերջին Լալանին մարմնավորել է *[[Մոներ Մանուշ]]ում*, 2010 թվականի բենգալական ֆիլմում, որը հիմնված է Լալոնի կյանքի և փիլիսոփայության վրա: Ֆիլմը Սունիլ Գանգոպադյայի համանուն կենսագրական վեպի ադապտացիան է։ Ռեժիսոր Գուտամ Գոսեի այս ֆիլմը արժանացել է մրցանակի՝ «Ազգային ինտեգրման մասին լավագույն գեղարվեստական ֆիլմ» անվանակարգում Հնդկաստանի ազգային կինոյի 58-րդ մրցանակաբաշխության ժամանակ: Այն նաև արժանացել է լավագույն ֆիլմի մրցանակին Հնդկաստանի 41-րդ միջազգային կինոփառատոնում, որը տեղի է ունեցել Գոայում 2010 թվականի նոյեմբերի 22-ից դեկտեմբերի 2-ը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Lalon_Mazar,_Kushtia,_Bangladesh.JPG|Լալոնի Դամբարան, Քուշթիա թաղ
Պատկեր:Lalon_Mazar_by_Saef_5.jpg|Լալոնի աշակերտների գերեզմանները
Պատկեր:Lalon_Mazar_by_Saef_9.jpg|Լալոնի սրբավայրի դարպասը
Պատկեր:"Shainjir_Ektara"_a_sculpture_depicting_Saint_Lalon_Shah.jpg|«Շայնջիր Էքտարա» քանդակ, որը պատկերում է Սուրբ Լալոն Շահին
Պատկեր:A_sculpture_of_Saint_Lalon_Shah.jpg|Լալոն շահի քանդակըՔուշթիայում


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Salomon, Carol (2017) *City of Mirrors: Songs of Lālan Sā̃i*. Edited by Keith Cantú and Saymon Zakaria. Oxford University Press, South Asia Research Series, New York.
* Muhammad Enamul Haq (1975), *A History of Sufism in Bangla*, Asiatic Society, Dhaka.
* Qureshi, Mahmud Shah (1977), *Poèmes Mystiques Bengalis*. Chants Bauls Unesco. Paris.
* Siddiqi, Ashraf (1977), *Our Folklore Our Heritage*, Dhaka.
* Karim, Anwarul (1980), *The Bauls of Bangladesh*. Lalon Academy, Kushtia.
* Capwell, Charles (1986), *The Music of the Bauls of Bengal*. Kent State University Press, USA 1986.
* Bandyopadhyay, Pranab (1989), *Bauls of Bengal*. Firma KLM Pvt, Ltd., calcutta.
* Mcdaniel, June (1989), *The Madness of the Saints*. Chicago.
* Sarkar, R. M. (1990), *Bauls of Bengal*. New Delhi.
* Brahma, Tripti (1990), *Lalon : His Melodies*. Calcutta.
* Gupta, Samir Das (2000), *Songs of Lalon*. Sahitya Prakash, Dhaka.
* Karim, Anwarul (2001), *Rabindranath O Banglar Baul* (in Bengali), Dhaka.
* Choudhury, Abul Ahsan (editor) (2008), *Lalon Samagra*, Pathak Samabesh.

## Արտաքին հղումներ
* Lalon Geeti

Կատեգորիա:1772 ծնունդներ
Կատեգորիա:1774 ծնունդներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի ծնունդներ
Կատեգորիա:1890 մահեր
Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բանգլադեշի մշակույթ
Կատեգորիա:Բենգալիա
Կատեգորիա:Հնդիկ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հնդիկ գրողներ
Կատեգորիա:Հնդիկ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հնդիկ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հնդիկներ
Կատեգորիա:Հնդկական փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Մարդասերներ