Մարսելյան Տարո

**«Մարսելյան Տարո»** (, *TdM*), ամենատարածված դիզայնի Տարո խաղաքարտերի ամբողջական անվանում, որը ծագել է Վիսկոնտի–Սֆորցայի Տարոյից և համարվում է դասական։ 1940–ականների սկզբին, Տարո խաղաքարտերի հիման վրա, Մարսելում ապրող սյուրռեալիստները հորինել էին խաղաքարտերի իրենց սեփական տարբերակը («Մարսելի խաղ» – *Jeu de Marseille*):

## Անվանում
«Մարսելյան Տարո» տերմինը առաջին անգամ տպագիր տարբերակով օգտագործել է Պապյուսը իր «Խորհրդավոր գիտությունների բանալին։ Գնչուական թարո» (, 1889 թվական) գրքում: Սակայն, ոչ պաշտոնական «իտալական տարո» անվանումը ավելի տարածված էր:

«Մարսելյան Տարո» անվանումը վերջապես շրջանառության մեջ մտցրել է ֆրանսիական *Grimaud* ընկերությունը, որը 1930-ականների սկզբին թողարկել է *Ancien Tarot de Marseille («Հին Մարսելյան Տարո»)* խաղաքարտերի տուփը:

## Պատմություն
Խաղաքարտերի տուփը ծագում է Վիսկոնտի-Սֆորցա տարոյից: Դրա 78 քարտանոց տարբերակից փոխառված են իտալա-իսպանական մաստերի նշանները (սուրեր, մահակներ, բաժակներ և մետաղադրամներ), փոքր արկանայի քարտերի վրա պատկերված ֆիգուրները (էջեր, ասպետներ, թագուհիներ և թագավորներ) և մեծ արկանայի հիերարխիան:

«Les mystères du Tarot de Marseille» (2015) վավերագրական ֆիլմը ենթադրում է, որ Մարսելյան Տարոյի հեղինակը XV դարի իտալացի փիլիսոփա, հումանիստ, աստղագուշակ և կաթոլիկ քահանա Ֆլորենցիայից՝ Մարսիլիո Ֆիչինոն է:

XVI դարի սկզբին այս տեսակի խաղաքարտերի տախտակամածներ սկսել են արտադրվել Լոմբարդիայում: Այնտեղից այն հասել է Ֆրանսիա, որտեղ այն առաջին անգամ արտադրվել է Լիոնում 1557 թվականին: Այնուհետև տարբերակները պատրաստվել են Ավինյոնում և Մարսելում, իսկ ավելի ուշ՝ Փարիզում և Ռուանում: Ժան Նոբլեի (1650) և Ժան Դոդալի (1701) Մարսելյան տախտակամածները բավականին լայն տարածում էին գտել:

XVIII դարի վերջին «իտալական տարո» անունով խաղաքարտերի տուփը հայտնի է դարձել Բելգիայում և Շվեյցարիայում, ինչպես նաև վերադարձել է Իտալիա, որտեղ այն դարձել է Պիեմոնտյան տարոյի՝ երկկողմանի խաղաքարտերի նախատիպը:

1760 թվականին Նիկոլա Կոնվերի խաղաքարտերի հավաքածուն հրատարակվել է Մարսելում և տպագրվել է մինչև 1880 թվականը։ Հենց այս հիմքի վրա էլ ստեղծվել են ինչպես *Grimaud* ընկերության կողմից հրատարակված *Ancien Tarot de Marseille–*ն, այնպես էլ Մարսելյան Տարոյի այլ ժամանակակից տարբերակները:

## Կառուցվածք

Մարսելյան Տարո խաղաքարտերի ամբողջական հավաքածուի ամենատարածված տարբերակն է:

Խաղաքարտերի տուփը բաղկացած է 78 քարտից՝ 56 փոքր արկաններից և 22 մեծ արկաններից։ Փոքր արկանները բաժանված են 4 մաստի՝ սրեր, ծառեր, գավաթներ և մետաղադրամներ։ Յուրաքանչյուր մաստը պարունակում է 10 միավորային քարտ և 4 դեմքով քարտ։ Միավորային են 2–ից 10 արժեք ունեցող քարտերը,  նաև մեկնոցը, որը համարվում է ամենացածր քարտը՝ 1 միավորային արժեքով։ Դեմքով քարտեր են զինակիրը, ասպետը, թագուհին և թագավորը։

Ավագ արկանները ներառում են 21 խաղաքարտ և չհամարակալված քարտ, որը կոչվում է կամ Հիմար (), կամ Խենթ (: Կոզրերը համարակալված են հռոմեական թվերով: Բոլոր խաղաքարտերը նշված են ֆրանսերենով:
Image:Jean Dodal Tarot trump Fool.jpg|Le Fol (Le Fou, Le Mat)(Խեղկատակ)
Image:Jean Dodal Tarot trump 01.jpg|Le Bateleur(Կախարդը) Համար I
Image:Jean Dodal Tarot trump 02.jpg|La Papesse(Քահանայապետուհին) Համար II
Image:Jean Dodal Tarot trump 03.jpg|L'Impératrice(Կայսրուհին) Համար III
Image:Jean Dodal Tarot trump 04.jpg|L'Empereur(Կայսրը) Համար IV
Image:Jean Dodal Tarot trump 05.jpg|Le Pape(Քահանա) Համար V
Image:Jean Dodal Tarot trump 06.jpg|L'Amoureux(Սիրահարները) Համար VI
Image:Jean Dodal Tarot trump 07.jpg|Le Chariot(Կառքը) Համար VII
Image:Jean Dodal Tarot trump 08.jpg|La Justice(Արդարություն) Համար VIII
Image:Jean Dodal Tarot trump 09.jpg|L'Hermite(Ճգնավորը) Համար IX
Image:Jean Dodal Tarot trump 10.jpg|La Roue de Fortune(Բախտի անիվ) Համար X
Image:Jean Dodal Tarot trump 11.jpg|La Force(Ուժ) Համար XI
Image:Jean Dodal Tarot trump 12.jpg|Le Pendu(Կախվածը) Համար XII
Image:Jean Dodal Tarot trump 13.jpg|L'Arcane sans nom (La Mort)(Մահ) Համար XIII
Image:Jean Dodal Tarot trump 14.jpg|Tempérance(Չափավորթություն) Համար XIV
Image:Jean Dodal Tarot trump 15.jpg|Le Diable(Սատանան) Համար XV
Image:Jean Dodal Tarot trump 16.jpg|La Maison Dieu(Աշտարակը) Համար XVI
Image:Jean Dodal Tarot trump 17.jpg|L'Étoile(Ատսղ) Համար XVII
Image:Jean Dodal Tarot trump 18.jpg|La Lune(Լուսին) Համար XVIII
Image:Jean Dodal Tarot trump 19.jpg|Le Soleil(Արև) Համար XIX
Image:Jean Dodal Tarot trump 20.jpg|Le Jugement(Դատարան) Համար XX
Image:Jean Dodal Tarot trump 21.jpg|Le Monde(Աշխարհ) Համար XXI

Թղթախաղի XVI համարը, որն օգտագործում է Բաբելոնի աշտարակի թեման, ավանդաբար և անգլերենում կոչվում է Աշտարակ (), ֆրանսերենում կոչվում է Անկելանոց (): Որոշ նախագծերում թղթախաղի XIII համարի անունը բաց է թողնված:

## Ձևավորման տարբերակներ
Խաղաքարտերի տուփի ամենավաղ տարբերակներում VI կոզիրը կարող էր կոչվել Սեր, IX կոզիրը՝ Ժամանակ կամ Ծերունի, XII կոզիրը՝ Դավաճան, իսկ XVI կոզիրը՝ Կայծակ։ Աշխարհ քարտը սկզբնապես պատկերում էր իդեալական քաղաք՝ վերևում հրեշտակի կերպարանքով, իսկ Բախտի անիվի քարտը ուներ չորս մարդկային կերպարանք՝ երեք զոոմորֆիկ կերպարանքի փոխարեն։ Չափավորության քարտի վրա կանացի կերպարը սկզբնապես թևեր չուներ մեջքի ետևում: ​​Համապատասխան քարտի վրա Սատանան երբեմն պատկերվում էր ազդրաշորով:

Բեզանսոնի և շվեյցարական տարբերակներում II և V համարներով հաղթաթուղթերը կոչվում են համապատասխանաբար Յունոնա և Յուպիտեր։ Բացի այդ, համապատասխան քարտի վրա Լուսինը պատկերված է ոչ թե որպես մահիկ, այլ որպես լիալուսին։

Բելգիական տարբերակը, ինչպես Բեզանսոնի կամ շվեյցարական տարբերակները, ներառում է II և V հաղթաթղթերի այլընտրանքային տարբերակներ՝ համապատասխանաբար կապիտան Ֆրակաս (եվրոպական ֆոլկլորի կերպար) և Բաքոս: XVI հաղթաթուղթը կոչվում է Կայծակ և պատկերում է ծառին հարվածող կայծակ: Կախված մարդու քարտը գլխիվայր է, այնպես որ ոտքից կախված մարդը թվում է գլխիվայր: Աշխարհի քարտի եզրերին բացակայում են ավետարանչական խորհրդանիշները: Բացի այդ, համապատասխան քարտերի վրա պատկերված է Սատանան, որի բերանից բոց է ցայտում, և ճգնավորը՝ լամպի փոխարեն գիրք բռնած:

Միլանյան տարբերակում, որը ի հայտ եկավ 19-րդ դարի սկզբին, դատարանական քարտերը նշված են իտալերենով, այլ ոչ թե ֆրանսերենով: XIII հաղթաթուղթը  վերանվանվում է Հավասարություն (), իսկ XIV հաղթաթուղթը կարող է կոչվել Անզուսպություն (): Բախտի անիվի քարտը ներառում է միայն երկու դատարանական կերպար՝ երեքի փոխարեն:

Պիեմոնտյան Տարո խաղաքարտերը, որոնք նույնպես ծագում են Մարսելի խաղաքարտերի տուփից, համարվում են առանձին դիզայնի տարբերակ:

## Մարսելյան տարոն էզոթերիկ ավանդույթում
18-րդ դարի ֆրանսիացի օկուլտիստ Էթեյլի աշխատություններում ներկայացված է մի խաղաքարտերի տուփ, որը Մարսելյան Տարոյի փոքր-ինչ փոփոխված տարբերակն է: Գուշակության համար դասական տարբերակի օգտագործման ուղեցույցն առաջին անգամ առաջարկել է Պապյուսը: 1949 թվականին հրատարակվել է Պոլ Մարտոյի «Մարսելյան Տարո» գիրքը, որտեղ նկարագրվում է խաղաքարտերի տուփի բոլոր 78 քարտերի խորհրդանշական իմաստը:

XIII համարի քարտը (Մահ) նվիրված է Բերնար Վերբերի «Հարաբերական և բացարձակ գիտելիքների հանրագիտարան» միստիկ գրքի առանձին գլխին:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

* 
* 

Կատեգորիա:Իտալիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Մարսելի պատմություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի մշակույթ