Մոն Սեն Միշել

**Մոն Սեն Միշել** (, ՝ *Սուրբ Միքայելի լեռ*), կղզի-ամրոցի վերածված ոչ մեծ ժայռոտ մակընթացային կղզի Ֆրանսիայի հյուսիս-արևմուտքում։

Կղզին ծովախորշի գրանիտային երեք գոյացություններից՝ Մոն Սեն Միշելից, Տոմբլենից և Մոն Դոլից, միակ բնակելին է։ Քաղաքը կղզու վրա գոյություն ունի 709 թվականից։ Ներկայումս այստեղ ապրում է մի քանի տասնյակ մարդ։ 1879 թվականից կղզին մայր ցամաքի հետ կապված է ամբարտակով։ Այս բնական պատմական համալիրը համարվում է Ֆրանսիայի ամենահայտնի և հաճախելի վայրերից մեկը։ 1874 թվականին Մոն Սեն Միշելը հայտարարվել է պատմական հուշարձան, իսկ 1979 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն այն ներառել է Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։

Կղզին Փարիզից 285 կմ հեռավորության վրա է։ Աշխարհի տարբեր ծայրերից զբոսաշրջիկներին գրավում է աբբայության և նրան շրջապատող գյուղի տեսքը ժայռի վրա, նաև Եվրոպայի համար յուրահատուկ մակընթացությունն ու տեղատվությունը։

Համալիր այցելող զբոսաշրջիկների թիվը հասնում է տարեկան 1,5-1,8 (ըստ որոշ տվյալների` մինչև 3,5) միլիոնի, իսկ հուլիս-օգոստոս ամիսներին աբբայություն է այցելում մոտ 650 հազար մարդ։

## Դիրքն ու նկարագիրը
Կղզին գտնվում է Ֆրանսիայի հյուսիս-արևմուտքում՝ Նորմանդիայում, Մանշ գավառում։ Կղզու բարձր կետը գտնվում է ծովի մակերևույթից 78,8 մ բարձրության վրա և ընդգծված երևում է ծովախորշի և տափակ ափերի ֆոնին։ Կղզին կոնաձև գրանիտե գոյացություն է, որի պարագիծը 1 կմ է։

Լուսնի օրվա ընթացքում (24 ժամ 50 րոպե) ծովախորշում տեղի են ունենում մակընթացությունն ու տեղատվություն, որոնք Եվրոպայի տարածքում ամենաուժեղն են, իսկ աշխարհում երկրորդը Ֆանդի ծովախորշից հետո։ Սիզեգիական մակընթացությունների ժամանակ (աշուն-գարուն գիշերահավասարի ժամանակ, նորալուսնից ու լիալուսնից երկու-երեք օր հետո) ջուրը մնում է ութ ժամ ձմռանը և 9 ժամ ամռանը։ Ջուրը կարող է կղզուց 18 կմ հեռանալ և 20 կմ խորանալ ցամաքում։

Տարածված է կարծիք, թե Մոն Սեն Միշելի ծովախորշի մակընթացության արագությունը համեմատելի է ձիու գալոպի հետ։ Իրականում ջրի արագությունը դանդաղ է, առավելագույնը 6,12 կմ/ժամ, երբ գալոպով վազող ձիու միջին արագությունը 21 կմ/ժամ է, իսկա առավելագույնը 60 կմ/ժամ։

Մակընթացության ամենամեծ բարձրությունը (մինչև 14 մ), մակընթացային ալիքի մեծ արագությունը և հատակի սորացող ավազները, ժայռերի թեքության հետ մեկտեղ դարեր ժամանակ բարենպաստ պայմաններ են ստեղծել առանձնության և թշնամուց պաշտպանվելու համար։ Սկզբում լեռը ցամաքի վրա էր, շրջապատված անտառներով և կելտական ցեղերի բնակավայր էր, որտեղ դրուիդները ծիասական արարողություններ էին իրականացնում։ Հետո հողի, ծովի գործունեության ազդեցությամբ, էրոզիայի և տարածքով հոսող գետերի պատճառով, ծովը գրավեց ցամաքը։ Այժմ ծովախորշի էկոհամակարգը լուրջ խնդիրներ ունի՝ ավազը անընդհատ միացնում է կղզին ցամաքի հետ։ Որոշում է կայացվել ամբարտակը քանդել և փոխարինել կամուրջով, այս նպատակով ձևափոխվել է Կուենոնի գետաբերանի ամբարտակը, որի արդյունքում գետը բաժանվել է երկու թևի և ողողում է կղզին երկու կողմից։

Мон-Сен-Мишель.Общий вид.jpg|Ընդհանուր տեսք
Мон-сен-Мишель.Остров Томблен и бухта.jpg|Տոմբլեն կղզին, ծովախորշը տեղատվության ժամանակ
Мон-сен-Мишель.Дамба.jpg|Ամբարտակը


## Պատմություն
մինի|250px|Հրեշտակապետ Միքայելի պայքարը վիշապի հետ, 15-րդ դարի սկիզբ Մինչև 12-րդ դարում առաջին պաշտամունքային շինության կառուցումը կղզին կոչվում էր Գերեզմանի սար ()։ Համաձայն Ոսկե լեգենդի 708 թվականին Հրեշտակապետ Միքայելը այստեղ հանձնարարել է Արանշի եպիսկոպոսին  կառուցել եկեղեցի։ Երեք անգամ դրախտի դարպասի պահապանները հայտնվել են եպիսկոպոսին, քանի որ նա կասկածում էր, թե արդյոք ճի՞շտ է մեկնաբանում երազները։ Միայն, ըստ մեկ վարկածի, Միքայել հրեշտակապետի նրա գլխին գավազանով հարվածելուց կամ ըստ մեկ այլ վարկածի՝ թրով սքեմը վառելուց հետ, Օբերը հրամայում է սկսել եկեղեցու շինարարությունը։ Ավրանշում, որպես մասունք պահվում է եպիսկոպոսի գանգը գավազանի հարվածից առաջացած կլոր անցքով.

Սուրբ Միքայելի պաշտամունքը ծագել է 5-րդ դարում Իտալիայում, որտեղ նա առաջին անգամ հայտնվել է Մոնտե Գարգանո լեռնազանգվածում գտնվող, Մոնտե Սանտ Անջելո քաղաքի մոտակա քարանձավում։ Ըստ ավանդության Օբերը Իտալիա է ուղարկում դեսպանների, որ նոր կառուցվող եկեղեցու համար սուրբ իրեր գնեն, նրանք վերադառնալով տեսնում են, որ ծովը առանձնացրել է կղզին ցամաքից։

Ըստ ավանդության հրեշտակապետի ցուցմունքով եկեղեցին կառուցվել է այն քարանձավի ձևով, որտեղ կայացել է սուրբ Միխայիլի հայտնությունը։ Այս վարկածի մասին են վկայում երկու աղոթագրքեր, որոնք վերագրվում են 6-րդ դարի և հայտնաբերվել են լեռան վրա՝ պեղումների ժամանակ։ Ըստ այդ ավանդության սուրբ Միքայելի օրը ջուրը ծովախորշում ետ է քաշվում և հնարավորություն տալիս մարդկանց կղզի գալ։

### 11-րդ դար
[խմբագրել | խմբագրել կոդը] 1009 թվականին, Նորմանդիայի դուքը որոշում է՝ ուղղակի վերահսկողություն իրականացնել Մոն Սեն-Միշելի աբբայության վրա, և աբբա Մեյնար II, որը եղել էր Սուրբ Վանդրիլի համայնքից, հանվում է իր պաշտոնից և ստիպված է լինում ապաստան գտնել Սեն-Սովյուրը՝ Ռեդոնի աբբայությունում։ Նա փոխարինվում է աբբա Հիլդեբերտ I-ով, ում նախընտրում էր Ռիչարդ II։

XI դարի առաջին քառորդի ընթացքում լավ հարաբերություններն առաջադիմում էին Մոն Սեն-Միշելի մонахների և դուքերի միջև, Հիլդեբերտ I-ի (1009-1017) և հետո Հիլդեբերտ II-ի (1017-1023) ղեկավարությամբ, ով սկսում է վերակառուցել ռոմանական եկեղեցին՝ քրիպտայով։ Սակայն հարաբերությունները խանգարվում են, երբ Նորմանդիայի դուք Ռիչարդ II (որը պաշտպանել էր աբբայությունը, ինչպես իր հայրը) որոշում է փոխարինել Մոն Սեն-Միշելի աբբային մեկ այլ՝ բարեփոխիչ աբբայով՝ սկզբում իտալացի Սուպո, իսկ հետո Բուրգունդիայից Թերրիով, որը նախկինում եղել էր Ջումիեժի աբբայության աբբա և Բերնի աբբայության պահապան։

Նորմանդիայի դուք Ռիչարդ II-ն, օգտվելով Նորմանդիայի Հավոիզի՝ իր քույրի, Բրետանի վրա ռեգենտության հնարավորությունից և 1014 թվականին վիկինգների ղեկավար Օլաֆի կողմից Դոլ-դե-Բրետանի վրա իրականացված ագրեսիայից, մոտ 1027-1030 թվականներին տեղափոխում է Բրետանի սահմանները Սելյունե գետից Կուեսնոն գետ։

Նոր Նորմանդիայի դուք Ռոբեր I, որը հայտնի է որպես Ռոբեր Մագնիգիֆիկ (Կատարյալ Ռոբեր), 1027 թվականին նշանակեց աբբա Օմոդե, որը Սանտ Մանսելից էր, և 1032 թվականին նրան հանձնեց իր նոր հիմնադրված Սերիզի աբբայությունը։ Այդ ժամանակ Սուպո աբբան վերադարձավ և ղեկավարեց Մոն Սեն-Միշելի աբբայությունը մինչ իր ազատման՝ Ֆրուտուարիա աբբայություն նախքան 1048 թվականը։

1030 թվականին Ալեն III, Բրետանի դուք, սկսում է հակամարտություն իր բարեկամի՝ Ռոբեր I Նորմանդիացի հետ, որը եղել էր Ռիչարդ II-ի որդին։ Այս վիճաբանությունը տեղի է ունենում Ռոբեր «Մագնիգիֆի» ուժեղ իշխանության ժամանակ, երբ Նորմանդիայում նա կրկին հաստատել էր դուքի իշխանությունը։ Այս դիրքորոշման մեջ նա խնդրում է իր բարեկամից Ալեն III-ից առանձին հավատարմության երդում։ Ալեն III մերժում է և ստիպում է Նորմանդիայի դուքին օգտագործել ուժ։ Հետո կառուցելով բերդը՝ Շերուել, Նորմանդիայի դուքը սկսում է արշավ դեպի Բրետանիա։ Ալեն III հակադարձում է և իրականացնում հակահարձակման Ավրանչին, սակայն նա հետ են քշվում ծանր կորուստներով։ Նրա չորրորդ ամուսնական հայրենակից Ռոբեր Դանացու, Ռուանի արքեպիսկոպոս, համարվում է որպես միջնորդություն Մոն Սեն-Միշելում հանդիպմանը։ 1031 թվականին, Ալեն III և իր եղբայր Եոն Պենտիվրյեն կատարում են նվիրատվություն Մոն Սեն-Միշելին։

Դուք Գիլյոմ Հնգեցիչը մեծ ուշադրություն է դարձնում աբբայական ժառանգություններին և տվեց ինչպես աշխարհիկ, այնպես էլ հոգևոր անելիքներ Մոն Սեն-Միշել-ին, որը աջակցել էր ֆինանսապես Անգլիայի նվաճմանը։ Այդպես, մի քանի մոնխեր Մոն Սեն-Միշելի աբբայությունից մենաշնորհորեն ընտրվում են՝ ղեկավարելու անգլիական աբբայությունները։ Հետաքրքիր է, որ դուքի կողմից տրամադրված հողերի և մենաստրանների եկամուտների շնորհիվ, ռոմանական աբբայական եկեղեցին արագ ավարտվեց։ Գիլյոմ Հնգեցիչի մահից հետո, Մոն Սեն-Միշել անցավ դժվար շրջաններ, բայց նրա աբբաների, հատկապես Բերնար դը Բեկի հիանալի կառավարմամբ, աբբայությունը մեծ մտավոր զարգացում ապրեց։ Նախկինում, Հենրի I Բոկլերը առաջինն էր, որը կառուցեց բերդը, հավանաբար պարզ կառուցվածքով, սարի վրա, և նա անմիջապես բլոկավորվեց իր եղբայրներ՝ Ռոբեր Կուրտեղյուսի և Գիլյոմ Լե Ռուի կողմից, որպեսզի դուրս մղեն նրան՝ նրանց միջև եղած քրեական պատերազմում։ Վիճաբանությունից հետո, Նորմանդիայի դուք Ռոբեր տրամադրում է իր եղբայր Անրիին Կոտենտին։

### 12-15-րդ դարեր
[խմբագրել | խմբագրել կոդը] 1138 թվականի օգոստոսին, Աբբայությունը խուսափեց այն մեծ հրդեհից, որը առաջացրեցին Ավրանշին գյուղի ըմբոստացած գյուղացիները, և որը հրդեհեց Մոնտ Մոնտուի գյուղը, այնուհետև, համաձայն մենադրային հաջորդականության հակասությունների հետ, կապված Անրի I Բոակլերքի ժառանգության հետ։

Այս ժամանակաշրջանում պատմությունը և լեգենդը միմյանց խառնվում են։ Ներքին աղբյուրները չեն մանրամասնում Մոնտ Սեն-Միշելի ճակատագիրը, բայց նրա կապը Նորմանդիային հաստատված է մի քանի տասնամյակ հետո, և այն արդեն երկար ժամանակ եղել էր գոյություն ունեցող, երբ Ֆիլիպ Օգյուստի բրետոնական դաշնակիցները, որոնք գլխավորում էր Գի դե Տուարսը, ապրիլին 1204-ին հրդեհում են Մոնտը Արթուրի սպանության վրեժի համար, որը կատարել էր Ժան ԲեսԹեր, և սպանում բնակիչներին։ Այս հրդեհի արդյունքում Աբբայությունների Աբբաները՝ Ժորդեն և Ռիչարդ Թուրստինը, վերականգնեցին աբբայությունը։

Սուրբ Լյուիսը, 1254 թվականին պեղում ճանապարհորդելիս, սկսում է քաղաքային պաշտպանությունը։ Դա իր հետ բերեց Հյուսիսային աշտարակի կառուցումը և մոտ 1257 թվականին, միայնակ հասանելի հարթակի միակ մուտքը փակող դարպասի կառուցումը։ Այդ ժամանակ, երբ գյուղը շատ ավելի փոքր էր, դրա տներն ավելի մոտ էին սարի գագաթին, մոտ աղոթատան մուտքին։ Այդ ժամանակ, Աբբա Ռիչարդ Թուրստինը, կառուցեց, մենաստանային շինությունների մուտքի մոտ, պահակախուցը։ Այս պաշպանական շրջանը, որը միայն սարի գագաթը պարունակում էր՝ Հյուսիսային աշտարակի, Սուրբ Պետեր եկեղեցու խաչաձև խոյելու և աբբայական տան պատերի միջև, վերջնականապես ավարտվեց 1311 թվականին, Աբբա Վիլհեմ Դու Շատոյի կողմից։

Տեղի է ունենում ուխտագնացության մեծացում, որը ուղեկցվում է ինտենսիվ առևտրային շարժումով։ Առևտրականները միավորված էին Լոջների փողոցում, որը գտնվում էր աբբայության ոտքին։ Առևտրականների լոջները փոքր խուցեր էին (ինչպես երեքն էլ տեսանելի են Տրյուի տան մեջ), որտեղ նրանք վաճառում էին Սուրբ Յակոբի շեղբերներ կամ Մոնտի հատուկ արտադրանքը (պատառաքաղը, որը լցվում է լափված ավազով), որոնք XIII դարից սկսած աստիճանաբար փոխարինվեցին ուխտագնացության ցուցանակներով։

1314 թվականին Մոնտում տեղակայվեց առաջին գարիզոնը, որը բաղկացած էր մեկ զինվորի և հինգ ծառայիից, որոնք բնակվում էին աբբայի կողմից պորտերիումում, և որոնց աշխատավարձը վճարվում էր արքայից, այն դեպքում, երբ մանավանդ մենավաները պնդում էին, որ մինչ այս նրանք ինքնուրույն պաշտպանվում էին։ Աբբաները նույն պատճառով կլինեին քաղաքի և աբբայության կապիտաններ throughout XIV դար, և կխուսափեին բնակավայրերում ծառայող բազմաթիվ սենյորների զինված ծառայություններ, որոնք բերվում էին Կոտենտին և Ավրանշին տարածքներից՝ մեջ Painel de Hambye ։ 1346 թվականին անգլիացիները զերծ էին մնում Մոնտից, սակայն ավերեցին Ավրանշը։ 1365 թվականին, Թիֆան Ռագենելը, Բերտրան դու Գեսկլինի կին (այն ժամանակ Պոնտորսոնի կառավարիչ), գտնելով տարածքը անվտանգ, տեղափոխվեց այնտեղ, երբ Դու Գեսկլինը պատրաստվում էր մեկնել Իսպանիա։

29-րդ աբբա Պիեռ Լե Ռոյի կառավարությամբ՝ 1386-1410 թթ., կատարվեցին նոր ամրաշինություններ՝ Մերվեյի հյուսիս-արևելյան անկյունում, Կորբինների աշտարակի օկտագոնային վերևի հատվածը, և ներքևում՝ երկար պատ պարիսպ, որն ուղղված էր անտառի վրա։ 1393 թվականին, 1257 թվականի դարպասին հավելվել էին երկու աշտարակներ։ Բարբականի առջև կառուցվեց մեծ աստիճաններ, իսկ աբբան կառուցեց ամրացված բնակարան, ինչպես նաև Պենին աշտարակը, քառակուսի հիմքով, որը պատասխանատու էր վերահսկելու Մեծ աստիճանը։

Այսօր տեսանելի հուշարձանային պարիսպները հիմնականում աբբա Ռոբեր Ժոլիվեի գործն են։ 1417 թվականին նա շրջապատեց ցածր քաղաքը և Մոնտի ստորոտը՝ շարունակական պարիսպով, որի վերևում կան կրենելի տանիքներ՝ մաչիկուլիսներ։ Պարիսպը պարունակում է վեց աշտարակներ, այդ թվում՝ Աստիճանի աշտարակը, Արվեստի աշտարակը և Շոլեի աշտարակը։ Կառուցվեցին պահեստներ՝ պարենամթերք և զինամթերք պահելու համար։ Եկեղեցու ետևում կտրեցին ֆիլտրացման բամբակապար, իսկ քաղաքի միակ մուտքը փակվեց ամրացված դարպասով՝ Աստիճանի դարպասը։ 1420 թվականին Մոնտը դիմացավ անգլիացիների ներխուժմանը, բայց աբբա Ժոլիվեն երդվեց վայելել Անգլիայի արքա Հենրի V-ին։ Ժան Գոնո ամենահաջորդը ստանձնեց իր պարտականությունները։ 1425 թվականին, Լուի դ'Էստուտևիլը նշանակվեց Շարլ VII-ի կողմից Մոնտի գավառապետը և ավելացրեց ամրաշինությունները (Աստիճանի վառարանը)։ 1434 թվականի հունիսի 17-ին, անգլիացիները կրկին փորձեցին հարձակվել, այս անգամ Լորդ Սկեյլսի առաջնորդությամբ, սակայն դա ևս ձախողվեց։ Հարձակվողները թողեցին իրենց երկու բոմբարդները, որոնք այսօր տեսանելի են քաղաքի մուտքում։ Լուի դ'Էստուտևիլը, 1441 թվականին, ենթադրաբար կառուցեց Բուկլ աշտարակը։ Այս աշտարակը նոր ժամանակի տեսակ է, որը կարող էր դիմանալ հրետանու հարձակումներին և նախատեսված էր խորը օդանցումներով՝ ծածկված մարտական դիրքերով։

### Վերածնունդ և նոր ժամանակներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը] 1534 թվականին Գաբրիել դե Պուի, Ֆրանցուա I-ի համար Մոնտի ռազմական կառավարիչը, կատարեց որոշ բարեփոխումներ. դրանք ընդգրկում էին Բուկլ աշտարակի սևառուկը, Առջևի դարպասը և Գաբրիել աշտարակը (այս վերջինը՝ իր ստեղծողի անունով, այլ ոչ թե հրեշտակապետ Միքայելի անունով)։ 1577 թվականին հուդգենոտները փորձեցին վերցնել Մոնտը, սակայն տեղացիները նրանց վտարեցին։ 1691 թվականին Վոբան ստուգեց Մոնտը։ 1731 թվականին Լուի XV վերցրեց Մոնտը, վերականգնեց պարիսպները և վերափոխեց աբբայը պետական բանտի՝ մինչև Երկրորդ կայսրություն։ 1830 թվականին ամրոցը վերափոխվեց քաղաքական բանտի՝ Յուլիսյան բողոքներից հետո։ 1862 թվականին Նապոլեոն III-ը դասակարգեց Մոնտը։

## Ժայռը՝ Քուեսնոնի երկայնքով
[խմբագրել | խմբագրել կոդը] «Կուենոնն իր խելագարության մեջ դրեց Մոնթը Նորմանդիայում: Եվ երբ Couesnon-ը վերականգնի իր ողջամտությունը, Մոնթը նորից կդառնա բրետոնական»: Բրետոնյան այս ասացվածքը, որը ենթադրում է, որ Լեռան տեղադրությունը կախված է գետի հոսանքներից, պարզվում է, որ անհիմն է, քանի որ Մոն-Սեն-Միշելն արդեն կցված էր Նորմանդիային (933 թվականին), երբ Կուենոնը դեռ չէր համարվում սահման:

Հետևաբար, Մոն-Սեն Միշելը աշխարհաքաղաքական առումով 867-933 թվականներին կլիներ բրետոն, բայց երբևէ չէր ինտեգրվի Դոլի արքեպիսկոպոսությանը: Հետևաբար, այն այս ժամանակաշրջանում մնացել է Ավրանչեսի թեմի կազմում:

Նույնիսկ, Ավրանչեսի եպիսկոպոսի կողմից կանոնական քոլեջի հիմնադրումը 7-րդ դարից, Կառլոս Մեծի կողմից Սուրբ Միքայելի ընտրությունը որպես կայսրության սուրբ պաշտպան, այնուհետև Ռոլլոյի նվիրատվությունները՝ կոլեգիալ եկեղեցու վերականգնման համար և, վերջապես, այն բենեդիկտյան աբբայության վերածումը 966-ին վանականների սուրբ և Ջուրինի վանականների համայնքի կողմից, բոլորը գտնվում են ք Նորմանդիան, հստակորեն նշում են լեռան մշտական ​​պատկանելությունը ֆրանկական, ապա նորմանդական եկեղեցու ազդեցության ոլորտին, որը տարբերվում է բրետոնական եկեղեցուց, ինչը բավականին երկրորդական է դարձնում ճշգրիտ աշխարհագրական դիրքի հարցը:

Բրետտանի և Նորմանդիայի միջև պաշտոնական սահմանն այժմ սահմանվում է անկախ գետի գտնվելու վայրից, ժայռից 4 կմ դեպի արևմուտք54:

Այնպես որ, Ավրանշի եպիսկոպոսը VII դարում հիմնել էր Մոնտում կաթողիկե եկեղեցու միաբանության անդամների քոլեջ, իսկ Շառլ Մագնուսի կողմից սուրբ Միքայելին կայսրության պահպանիչ սրբի ընտրությունն ու Ռոլոների նվիրատվությունները, որպեսզի վերականգնեն կոլեգիատը, ապա նրա բենեդիկտյան աբբայություն վերափոխումը 966 թվականին Սեն-Վանդրիլ, Ջումյեժ և Սեն-Տորին Դեվրեի աբբայություններից եկած մարգարեների կողմից, ակնհայտորեն ցույց են տալիս Մոնտի մշտական pertenencia-ն Ֆրանկական և հետո Նորմանդական եկեղեցու ազդեցության ոլորտին, այլ ոչ թե բրետոնական եկեղեցուն։ Սա նշանակում է, որ աշխարհագրական գտնվելու վայրը երկրորդական նշանակություն ունի։

Բրետանի և Նորմանդիայի պաշտոնական սահմանը այժմ սահմանված է ոչ թե գետի տեղակայմամբ, այլ խարիսխից 4 կմ դեպի արևմուտք։

Հարկ է նշել, որ Կուեսոնի լայն մասշտաբով շեղվելու վարկածը լրիվ համահունչ է ու հավանական, քանի որ ջրադաշտերի բեկորները կարող էին տարբեր լինել, եթե չլինեին որևէ ջրանցքներ, և հաճախ՝ մի քանի տասնյակ կիլոմետր։ Այն, որ Կուեսոնի բերանը XVIII դարում գտնվել է 6 կմ հեռավորության վրա, չի տալիս տեղեկատվություն իր դիրքի մասին նախորդ դարերում։ Տոպոգրաֆիան նույնիսկ անխուսափելի է դարձնում, որ այն մշտապես տեղաշարժվում է։ Իսկ ո՛չ մի տեքստ չի վկայում, որ այն շրջվել է Մոնտի մի կողմից մյուս կողմ։

## Ուխտագնացությունների ժամանակահատված
[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Սենտ Միշել լեռան ուխտագնացությունը վկայվում է IX դարով, և հավանական է, որ այդ ժամանակահատվածում միքելոտները հանգիստ ու ճաշարանք գտնում էին գյուղի մեկ այլ հյուրանոցում, որոնք հայտնվել էին նրանց դիմավորելու համար լեռան ստորոտում։ Գյուղը զարգացել է միջնադարյան աբբայու ստվերում, մեծանալով հազարամյակի սահմանի շուրջ, շնորհիվ բենեդիկտյան աբբաների պաշտպանության։

Սենտ Միշել լեռան տնտեսությունը վաղուց, արդեն տասներկու դար է, կախված է բազմաթիվ ուխտագնացություններից, հատկապես մինչև Ֆրանսիայի Հեղափոխությունը։ Պիլիգրիմները գալիս էին ամբողջ Հյուսիսային Եվրոպայից, մասնավորապես Անգլիայից, Ֆրանսիայից, հատկապես հյուսիսից և արևմուտքից։

Այն տեղի ունեցավ Մեսթր Աբել-Անաստաս Գերմենի եպիսկոպոսության ընթացքում, երբ 1877 թ. հուլիսի 3-ին տեղի ունեցան Սուրբ Միշելի պսակադրության մեծ տոնակատարությունները՝ կարդինալով, ութ եպիսկոպոսով, հազարավոր քահանաներով և անվերջ բազմությամբ։ Այդ օրը, երբ հրաձգությունն իր հնչյունները արձակել էր և ռազմական երաժշտությունը հնչում էր, եպիսկոպոսը հազիվ փրկվեց. իսկապես, նա, բարձրանալով սանդղակի վրա՝ Սենտ Միշելի գլուխը պսակելու համար, մի պահ կորցրեց հավասարակշռությունը և գրեթե ընկավ։

### Զբոսաշրջության ժամանակ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Արդեն 19-րդ դարից ի վեր ռոմանտիկ հեղինակներն ու նկարիչները լեռ են եկել իր յուրահատուկ հմայքի և գեղատեսիլ հատկությունների համար, ինչպես օրինակ Գի դե Մոպասանը: Դարավերջին լեռան վրա հիմնվեցին մի քանի հյուրանոցներ։ 1901 թվականին Պոնտորսոնից Մոն Սեն Միշել գծի բացումը հնարավորություն տվեց այն միացնել Փարիզին։ 20-րդ դարի երկրորդ կեսին կայքը վերածվելով համաշխարհային մակարդակի այցելության վայրի, փոքր Նորմանդիա քաղաքը դարձրեց Ֆրանսիայի առաջատար զբոսաշրջային ուղղություններից մեկը:

Սուրբ Միշել լեռը և նրա աբբայությունը այցելում են որոշակի ժամանակահատվածում՝ հատկապես ամառային և որոշ գարնանային կիրակի օրերին, երբ այցելուների թիվը հասնում է լեռան այցելուների երրորդ մասի՝ մոտ 12,000 մարդ մեկ օրում, իսկ ամենաբարձր բարձունքները կազմում են 16,000 այցելու մեկ օրում։ Այցելուների հոսքը նվազում է դեպի աբբայությունը հասնելու ընթացքում (միայն երրորդ մասը բարձրանում է աբբայություն)։ Այցելության միջին ժամանակը կազմում է երկու-երեք ժամ։ «Օրվա ընթացքում, այցելուների ամենաբարձր խտությունը արձանագրվում է 11:00-ից 16:00-ն»։

Սուրբ Միշել լեռան այցելուների թիվը նվազում է XXI դարի սկզբից, 2013 թվականին 3.5 միլիոն այցելուներից հասնելով 2.2 միլիոնի։ Այստեղ ընկնում է ծառայությունների որակը և բարձրանում են վճարները։

## Բնակչություն և հասարակություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Բնակիչների թվի էվոլյուցիան հայտնի է համայնքապետարանում 1793 թվականից անցկացվող մարդահամարների միջոցով: 10000-ից պակաս բնակիչ ունեցող համայնքների համար հինգ տարին մեկ անցկացվում է մարդահամարի հետազոտություն, որն ընդգրկում է ամբողջ բնակչությանը, միջանկյալ տարիների համար հղված պոպուլյացիաները գնահատվում են ինտերպոլացիայի կամ էքստրապոլացիայի միջոցով: Քաղաքապետարանի համար նոր համակարգի շրջանակներում առաջին սպառիչ մարդահամարն իրականացվել է 2006 թվականին։

2022 թվականին համայնքն ուներ 23 բնակիչ։

Միջնադարում այստեղ ապրում էր 300-ից 400 մարդ։ Բնակչությունը 1800 թվականին նվազել է մինչև 234 մարդ, մինչև 1810 թվականին աբբայությունը դարձավ կենտրոնական քրեակատարողական հիմնարկ: Բանտը փակվեց 1863 թվականին, և բնակչությունը, վերադառնալով նախկին արժեքներին, այդ ժամանակից ի վեր նվազել է. 2013-ին հաշվված 44 Մոնտուաներից 20-ը ապրում են պոլդերներում, 24-ը՝ պատերի ներսում (ընտանիք երկու երեխաներով, խանութպան, հուշարձանի կառավարիչը, երկու հրշեջ, անվտանգության աշխատակից, հինգ վանական, յոթ միանձնուհի և երեք քահանա)։

Ամառային սեզոնի ընթացքում քաղաքը ընդունում է օրական մինչև 20000 այցելու:

## Մշակութային միջոցառումներ և տոնախմբություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

### Համերգներ և ցուցահանդեսներ աբբայությունում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Լեռան վրա մշակութային ազդեցությունը վերականգնելու ցանկություն ունեցող Ազգային հուշարձանների կենտրոնը 2010 թվականից կազմակերպում է մի շարք հեղինակավոր համերգներ աբբայությունում մայիսից սեպտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում: Jordi Saval, Hespèrion XXI, accentus երգչախումբը, Laurence Equilbey, Spiritual Concert, Hervé Niquet, Anne Queffélec, Jean-Guihen Queyras, The Basse-Normandie Orchestra, Հանրապետական ​​գվարդիայի նվագախումբը, երգեհոնահարներ Vincent Henrynuyerdier-ն էին:

Այս առիթով երգեհոնի վերականգնումն ավարտվել է 2012թ.։

Ցուցահանդեսներ առաջարկվում են ամեն տարի CMN-ի կողմից, այդ թվում՝ Arnulf Rainer ցուցահանդեսը 2012 թվականին:

### Փառատոն «13 դար երկնքի և ծովի միջև»
[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Լեռան հիմնադրման 13-րդ հարյուրամյակի տոնակատարությունների զարգացման ընթացքում Կոուտանսի և Ավրանչեսի թեմը և Ռոբերտ-դե-Տորինիի ասոցիացիան, ի թիվս այլոց, որոշեցին ստեղծել Քրիստոնեական արվեստի փառատոն՝ «բարձրացնելու այցելուների իրազեկվածությունը Մոն-Սեն-Միշելի հոգևոր կողմի մասին»։ Սա տեղի է ունեցել 2008 թվականի հուլիսին և կհամընկնի 2008 թվականին Սիդնեյում կազմակերպված Երիտասարդության համաշխարհային օրերի հետ:

Այսպես, հուլիս ամսվա ընթացքում Մոն-Սեն Միշելի Երուսաղեմի վանական եղբայրությունների օգնությամբ առաջարկվեց կազմակերպել երկու շաբաթ տևողությամբ փառատոն, որը բաղկացած էր մեկ շաբաթ համերգներից և զանազան միջոցառումներից (դասական, ավետարանական և այլն) և մեկ այլ ցուցահանդեսից (գեղագրություն, մատյան, նկարչություն): Բացի այդ, Սիդնեյում տեղի ունեցան տոնակատարություններ, հսկումներ և այլ տոնախմբություններ՝ կապված WYD-ի հետ։ Այս հիմնադիր հրատարակությունից հետո փառատոնը հավերժացավ՝ յուրաքանչյուր ամառ տեղի ունենալով մեկ շաբաթ:

## Տնտեսություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Մոն-Սեն-Միշելը վաղուց «պատկանել է» մի քանի ընտանիքների, որոնք կիսում էին կոմունայի բիզնեսը և ստանձնում գյուղի կառավարումը: Զբոսաշրջությունն իրականում համայնքի եկամտի հիմնական և նույնիսկ միակ աղբյուրն է: 2,5 միլիոն զբոսաշրջիկների համար կա մոտ հիսուն բիզնես, մինչդեռ ամեն երեկո լեռան վրա քնում են միայն 25 տեղացիներ (ներառյալ վանականները): Նույնիսկ այսօր շուրջ տասը ընտանիք կիսում են քաղաքի հիմնական հաստատությունները. Էրիկ Վանյեն, Mère Poulard խմբի սեփականատերը (քաղաքի ներսում գտնվող ռեստորանների, խանութների և հյուրանոցների կեսը, ինչպես նաև երեք թանգարանների սեփականատերը); Պատրիկ Գոլուա, նախկին քաղաքային խորհրդական, հյուրանոցատեր և ռեստորատոր պատերի ներսում (և Սեն-Մալոյում); Մոնտի մի քանի ընտանիքներ, որոնք վերահսկում են Sodetour-ը (հինգ հյուրանոց, սուպերմարկետ և խանութներ, ներառյալ Mercure La Caserne-ը, որն օգուտ է քաղում զբոսաշրջիկների հոսքից՝ որպես Saint-Michel Project-ի մաս և ստացել է «Լաս Վեգասի իր վառ բրենդերի համար» մականունը):

Մոն-Սեն-Միշելը 2009 թվականի օգոստոսից կոչվում է «զբոսաշրջային կոմունա»:

Ինչպես մյուս վայրերը, որոնք կարող են պահանջել զբոսաշրջային հոսքերի կարգավորում, տեղանքը դառնում է իր հաջողության և գերզբոսաշրջության զոհը: 2019 թվականի ամռանը ոստիկանությունը ստիպված եղավ ազատել օրական 25000 մարդուն, ինչի հետևանքով քաղաքի քաղաքապետ Յան Գալթոնը ցանկացավ «կղզու ամբողջ տարածքը զբոսաշրջային դարձնել», այլ ոչ միայն եկեղեցու տարածքը: Ժան-Ֆրանսուա Ռիալի՝ Voyageurs du monde-ի գործադիր տնօրենի և Փարիզի զբոսաշրջության գրասենյակի նախագահի համար, դա «Ֆրանսիայի ամենավատ օրինակներից մեկն է», և «լավ լուծում» է գնալ Կանկալ՝ հեռվից նայելու համար»։

## Աշխարհագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Հարևան կոմունաներն են՝ Բովուարը և Պոնտորսոնը։

Մոն Սեն-Միշելը, որը գտնվում է 48° 38' 10" հյուսիսային լայնության և 1° 30' 40" արևմտյան երկայնության վրա, Ավրանշինի շրջանում, ժայռոտ կղզյակ է Կուենոն գետի գետաբերանի արևելքում, որը թափվում է Մանշի ծովում։ Գրանիտային այս կղզյակը, որի շրջանագիծը մոտ 960 մետր է, բարձրանում է ավազուտ դաշտից՝ հասնելով 92 մետր բարձրության։ Աբբայության կառուցումը փոխում է ընդհանուր տեսարանը․ ժայռի բարձրությունը աբբայության հատակից կազմում է 78,60 մետր, աբբայության հատակից մինչև աշտարակի գագաթ՝ 34,70 մետր, իսկ սլաքաձև գմբեթը հասնում է 39,80 մետրի։ Սուրբ Միքայելի 4 մետրանոց արձանը, որը տեղադրված է գմբեթի գագաթին, վերջնականապես հասնում է 157,10 մետր բարձրության։

Գեոլոգիական առումով այս բարձրացումը փոքր չափսերի **լեուկոգրանիտային ներթափանցում** է (բիոտիտով և մուսկովիտով լեուկոգրանիտ), որը ձևավորվել է **Կադոմյան հիմքում** (Բրիովերյան թերթաքարային միջավայրում) Կալեդոնյան լեռնակազմական գործընթացի (525 մլն տարի առաջ) ընթացքում։

Այս ներթափանցումը, որն ազատվել է իր թերթաքարային շերտից և դարձել տեսանելի էրոզիայի հետևանքով (քանի որ լեուկոգրանիտը ավելի դիմացկուն է, քան թերթաքարը), ձևավորում է մոտ **7 հեկտար տարածք**, որի վրա բարձրանում է աբբայությունը։

Ժայռի հիմնական մասը զբաղեցված է Մոն Սեն-Միշելի աբբայությամբ և դրա կից տարածքներով։ Սակայն ժայռը միայն փոքր մասն է կազմում համայնքի, որը ներառում է նաև ամբարտակը և **մի քանի տասնյակ հեկտար պոլդերներ** (ծովից հետ նվաճված հողատարածքներ)։

1846 թվականին **Էդուար Լե Էրիշերը** Մոն Սեն-Միշելն այսպես էր նկարագրում.

«Մոն Սեն-Միշելը երևում է որպես կլորավուն լեռ, որը կարծես ճկվում է նրա գագաթին վեր խոյացող հուշարձանային բուրգի ծանրության տակ։ Կցանկանայինք, որ նրա կատարից վեր խոյանար մի սրածայր աշտարակ, որը կբարձրանար դեպի երկինք (ներկայիս սլաքաձև գմբեթը կառուցվել է միայն 1899 թվականին), գերակշռելով մշուշի իր թագը կամ անհետանալով պարզ ու տաք լուսավորության մեջ։

Նրան շրջապատում են ընդարձակ ամայություններ՝ ավազուտի կամ ծովի՝ եզերված հեռավոր կանաչ կամ մուգ ափերով»։

### Նավահանգստի առանձնահատկությունները
[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Մոն Սեն-Միշել (կղզին կամ աբբայությունը) իր հերթին իր անունը տվել է Մոն-Սեն-Միշել ծոցին, որի ափամերձ գոտին ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում:

Մոն-Սեն-Միշելի ծոցը մայրցամաքային Եվրոպայի ամենաբարձր մակընթացությունների տեսարանն է, մինչև 15 մետր մակընթացության միջակայք, որը տարբերվում է ցածր և բարձր մակընթացությունների միջև: Այնուհետև ծովը հասնում է ափերին «քայլող ձիու արագությամբ», ինչպես ասում է ասացվածքը։

### Քաղաքապետարանի տարածքը և հարակից քաղաքապետարանները
[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Կոմունան զբաղեցնում է մոտավորապես չորս քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Բացի յոթ հեկտար տարածք ունեցող ժայռից, մունիցիպալ տարածքը ներառում է երկու անջատված հողամասեր 14,15՝ ընդհանուր 393 հա, սահմանակից Բովուար (հիմնականում) և Պոնտորսոն համայնքներին։

Ամենամեծ մասը (մոտ 387 հա), Կուենոնից արևմուտք, բաղկացած է Բելմոնտե, Սենսի և Կամյու գյուղերից և Մոլինիե և Տեսնիեր պոլդերներից։ Այս հատվածը հարավից սահմանակից է Բովուար կոմունային։

Ամենափոքր մասը (մոտ 6 հա), Կուենոնից արևելք, կազմում է Լա Կազերն կոչվող վայրի արևմտյան մասը՝ Մոն-Սեն-Միշել տանող ճանապարհի և առափնյա գետի միջև։ Այն դեպի ծով ելք չունի Բովուար (հարավ և արևմուտք) և Պոնտորսոն (արևելք) կոմունաների տարածքների միջև։ Այնտեղ չորս հյուրանոց կա։

### Կլիմա
[խմբագրել | խմբագրել կոդը] 2010 թվականին կոմունայի կլիման պարզ օվկիանոսային կլիմա էր, համաձայն CNRS-ի ուսումնասիրության, որը հիմնված է 1971-2000 թվականներն ընդգրկող մի շարք տվյալների վրա: 2020 թվականին Météo-France-ը հրապարակել է մետրոպոլիայի Ֆրանսիայի կլիմայի տիպաբանությունը, որտեղ քաղաքապետարանը ենթարկվում է օվկիանոսային կլիմայի և գտնվում է Արևելյան և հարավային Բրետտանի կլիմայական տարածաշրջանում, Պայս Նանտան, Վանդեում, որը բնութագրվում է ամռանը ցածր տեղումներով և լավ ջերմությամբ: Միևնույն ժամանակ, Norman IPCC-ը՝ կլիմայի փորձագետների տարածաշրջանային խումբը, 2020 թվականի ուսումնասիրության մեջ տարբերակում է Նորմանդիայի տարածաշրջանի կլիմայի երեք հիմնական տեսակ՝ ավելի նուրբ մասշտաբով երանգավորված տեղական աշխարհագրական գործոններով: Համաձայն այս գոտիավորման, կոմունան ենթարկվում է «ծովային կլիմայի», որը համապատասխանում է Կոտանտին-ին և Մանչ դեպարտամենտից արևմուտք, զով, խոնավ և անձրևոտ, որտեղ անձրևի և ջերմային հակադրությունները երբեմն շատ արտահայտված են մի քանի կիլոմետրի ընթացքում, երբ ռելիեֆը նշվում է:

1971-2000 թվականներին միջին տարեկան ջերմաստիճանը 11,7°C է, տարեկան ջերմային միջակայքը՝ 12,2°C։ Տարեկան միջին կուտակային տեղումները 706 մմ են, հունվարին տեղումները 12,5 օր են, հուլիսին՝ 7,2 օր19: 1991-2020 թվականներին Պոնտորսոն քաղաքում գտնվող մոտակա օդերևութաբանական կայանում դիտված միջին տարեկան ջերմաստիճանը, թռչնի թռիչքի բարձրությունից 9 կմ, 11,9°C է, իսկ տեղումների միջին տարեկան քանակը՝ 821,3 մմ: Ապագայի համար քաղաքապետարանի կլիմայական պարամետրերը, որոնք գնահատվում են 2050 թվականին՝ համաձայն ջերմոցային գազերի արտանետումների տարբեր սցենարների, կարելի է ծանոթանալ 2022 թվականի նոյեմբերին Météo-France-ի կողմից հրապարակված։

## Տիպոլոգիա
[խմբագրել | խմբագրել կոդը] 2024 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ Մոն Սեն-Միշելի համայնքը դասվում է որպես գյուղական համայնք` շատ ցրված բնակեցմամբ, համաձայն Ֆրանսիայի Ազգային վիճակագրության և տնտեսական հետազոտությունների ինստիտուտի (Insee) կողմից 2022 թվականին սահմանված յոթ մակարդակով համայնքային խտության նոր դասակարգման։

Այն գտնվում է քաղաքային միավորներից դուրս, ինչպես նաև քաղաքների ազդեցության գոտուց դուրս։

Քանի որ համայնքը սահմանակից է Մանշի ծովին, այն համարվում է ծովափնյա համայնք 1986 թվականի «Լողափային օրենքի» (loi littoral) համաձայն։ Դրա պատճառով այստեղ գործում են հատուկ քաղաքաշինական կանոններ, որոնք նպատակ ունեն պաշտպանելու բնապահպանական տարածքները, լանդշաֆտները և ծովափնյա էկոլոգիական հավասարակշռությունը։ Մասնավորապես, արգելվում է նոր շինարարությունը 100 մետրանոց ափամերձ գոտում, բացառությամբ արդեն կառուցապատված տարածքների, կամ ավելի լայն գոտում, եթե դա նախատեսված է տեղական քաղաքաշինության ծրագրով։

### Հողօգտագործում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը] Համայնքի հողերի օգտագործումը, ըստ Եվրոպական Corine Land Cover (CLC) բազայի, հիմնականում բաղկացած է գյուղատնտեսական տարածքներից, որոնք 2018 թվականին կազմել են 95,1 %, նույնքան, որքան 1990 թվականին։

2018 թվականի մանրամասն բաշխվածությունը հետևյալն է.

* Մշակովի հողեր – 95,1 %,
* Ափամերձ խոնավ տարածքներ – 3,9 %,
* Արհեստական կանաչ տարածքներ (ոչ գյուղատնտեսական) – 1,1 %։

Համայնքի հողերի օգտագործման և ենթակառուցվածքների փոփոխությունները կարելի է դիտարկել տարբեր քարտեզներում, մասնավորապես՝ Կասինի քարտեզում (18-րդ դար), զինվորական քարտեզում (1820-1866) և Ֆրանսիայի ազգային աշխարհագրական ինստիտուտի (IGN) օդային լուսանկարներում՝ 1950 թվականից մինչև մեր օրերը։thumb|left|Ծառայություն աբբայությունում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի լեզուներ