Զինաիդա Երշովա

**Զինաիդա Վասիլևնա Երշովա** ( , ), ռուս ատոմագետ, քիմիկոս։ Գործընկերները, ատոմային արդյունաբերության մասնագետները նրան տվել են *ռուսական [[Մարի Կյուրի|մադամ Կյուրի]]* պատվանունը։

## Կենսագրություն
Դպրոցն ավարտելով՝ Երշովան 1923 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի համալսարան, սկսել է աշխատել ռադիոքիմիական լաբորատորիայում։ Առաջին կուրսում սովորելիս մտերմացել և ամուսնացել է Նիկոլայ Ալեքսանդրովիչ Վտորովի որդու հետ։ Սոչիում մեղրամիսն անցկացնելիս երկուսն էլ վարակվել են տիֆով, և ամուսինը մահացել է դիֆթերիայից։ 1924 թվականի ամռանը Զինաիդան ծանոթացել է ԽՍՀՄ ԳԱ Լենինգրադի ռադիումի ինստիտուտի փոխտնօրեն Վիտալի Գրիգորևիչ Խլոպինի հետ, ով դարձել է նրա գիտական ղեկավարը։ 1929 թվականին Երշովան պաշտպանել է իր դիպլոմային աշխատանքը ռադիոակտիվության վերաբերյալ ։

Հետևելով Խլոպինի խորհրդին՝ Երշովան աշխատանքի է անցել հազվագյուտ տարրերի մոսկովյան գործարանում, որտեղ Ֆերգանայի հովտի Մարհամատ շրջանի Տույա-Մուջունի հանքավայրից բերվող  ուրանի հանքաքարից արդյունաբերական եղանակով հազվագյուտ տարրեր, ռադիում էին արդյունահանում։ 1930 թվականին նա դարձել է ֆիզիկայի լաբորատորիայի վարիչ, իսկ 1931 թվականի վերջին առաքվել է ռադիումի առաջին քանակությունը։

Երշովան ամուսնացել է Մոսկվայի գլխավոր դատախազ  Ա.Վ. Ֆիլիպովի (1904-1938) հետ, ումից ունեցել է մի դուստր։ Ֆիլիպովը 1938 թվականին՝ ստալինյան զտումների ժամանակ գնդակահարվել է։

1936 թվականի դեկտեմբերին Երշովային գործուղել են Փարիզ ՝ աշխատելու ռադիումի ինստիտուտի Մարիա Կյուրիի լաբորատորիայում, որտեղ նա Իրեն Ժոլիո-Կյուրիի հետ որոշել է 238 U / 235 U հարաբերակցությունը U Y- ում և այդ մասին 1937 թվականին հրապարակել *Journal de Physique* ամսագրում։  ԽՍՀՄ վերադառնալուց հետո նա 1938 թվականին Խլոպինի հանձնարարականով նշանակվել է ԽՍՀՄ գունավոր մետաղների ժողովրդական կոմիսարիատի հազվագյուտ մետաղների *պետական գիտահետազոտական ինստիտուտի (Գիրեդմետ)* ռադիումի լաբորատորիայի վարիչ։

Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Երշովան տարհանվել է Ղազախստան և ղեկավարել խոզաբուծական մի պետտնտեսություն՝ սովխոզ։ 1943 թվականի փետրվարին նրան անսպասելիորեն հրամայել են վերադառնալ Մոսկվա՝ Գիրեդմետում աշխատելու խորհրդային ատոմային ռումբի նախագծի վրա։ Իգոր Վասիլևիչ Կուրչատովից նա ստացել է ուրանի կարբիդ և ուրան հնարավորինս արագ ստանալու հրաման։ Նույն թվականին նա պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսությունը Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան նուրբ քիմիական տեխնոլոգիաների ինստիտուտում՝ իր փարիզյան աշխատանքի արդյունքների հիման վրա։ 1944 թվականի դեկտեմբերին նա ստացել է առաջին խորհրդային ուրանը և անհրաժեշտ նյութերը հասցրել Մոսկվայի թիվ 2 լաբորատորիա (հետագայում ՝ Կուրչատովի ինստիտուտ ), որտեղ կառուցվել է առաջին F-1 միջուկային ռեակտորը։ Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարի տեղակալ Ավրաամ Պավլովիչ Սավենյագինին ուղղած իր զեկույցում նա կոչ է արել Մոսկվայում ստեղծել նոր հատուկ ինստիտուտ՝ առաջադրված խնդիրների լուծումն ապահովելու համար։  1944 թվականի դեկտեմբերի 1-ին ԽՍՀՄ պաշտպանության պետական կոմիտեն որոշել է ստեղծել հատուկ մետաղների ինստիտուտը, որն այնուհետև դարձավ NII-9 գիտահետազոտական ինստիտուտ, իսկ ավելի ուշ՝  անօրգանական նյութերի տեխնոլոգիական գիտահետազոտական ինստիտուտ և այժմ կրում է ակադմկոս Անդրեյ Անատոլևիչ Բոչվարի անունը։ Այդ որոշումն իրականացվել է 1945 թվականի սկզբին Գիրեդմետի աշխատակիցներ Երշովայի, Վսեվոլոդ Դմիտրիևիչ Նիկոլսկու և Ն.Ս. Պովիզկիի ակտիվ ներգրավվածությամբ։
մինի|Երշովային նվիրված հուշատախտակը WNIINM-ում
1945 թվականի օգոստոսի 1-ին Երշովան հրաման է ստացել մի քանի կիլոգրամ զանգվածով ուրանի ձուլակտորներ արտադրել Էլեկտրոստալ քաղաքում գտնվող թիվ 12 գործարանում (հետագայում՝ մեքենաշինական գործարան)։ 1946 թվականի սկզբին նա դարձել է լաբորատորիայի վարիչ։ Առաջին երկու տարիներին  ռադիոքիմիական աշխատանքները ղեկավարել է առաջին տնօրեն Վիկտոր Բորիսովիչ Շևչենկոյի հետ միասին։ 1947 թվականի դեկտեմբերին ստացվել են պլուտոնիումի բաց կապույտ լուծույթի առաջին միկրոգրամները։ 1948 թվականին Երշովայի ղեկավարած լաբորատորիայում իրականացվել է պոլոնիումի կիսաարդյունաբերական արտադրություն։ Նրա ղեկավարությամբ զարկ է տրվել պոլոնիումի մշտական էկոլոգիական արտադրությունը։ Պոլոնիումի 210 Po իզոտոպով ջերմաէլեկտրական գեներատորը, որը 1960-ականների վերջին մշակվել է նրա լաբորատորիայում, օգտագործվել է Lunochod 1 -ում՝ 1970-ին և Lunochod 2 -ում՝ 1973-ին։

Զինաիդա Երշովան տեխնիկական գիտությունների դոկտոր էր և պրոֆեսոր։ Նրա ուսանողների թվում էր Իգոր Վասիլևիչ Պետրյանով-Սոկոլովը։

1989 թվականին՝ ավելի քան 40 տարվա աշխատանքից հետո, Երշովան հրաժեշտ է տվել WNIINM-ին։։

Զինաիդա Երշովային թաղել են Վագանկովոյի գերեզմանատանը։

Գիտության և տեխնիկայի ականավոր կին գործչի վաստակը բարձր են գնահատել Եֆիմ Պավլովիչ Սլավսկին և այլ մասնագետներ։

Նրա ծննդյան 100-ամյակի կապակցությամբ 2004 թվականին WNIINM-ում նրան նվիրված հուշատախտակ է տեղադրվել։

## Պարգևներ
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1949)
* Ստալինյան մրցանակ (1949, 1951, 1953) ատոմային նախագծի զարգացման գործում ունեցած ավանդի համար
* ՌՍՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործչի կոչում
* ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի Խլոպինի անվան մրցանակ (1968) պոլոնիումի քիմիայի բնագավառում կատարած աշխատանքի համար

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Զինաիդա Վասիլևնա  Երշովայի աշխատություններ  և նրա մասին նյութեր Ershova, ZV  մատենագիտական տվյալների բազայում WorldCat
* К 110-летию со дня рождения Зинаиды Васильевны Ершовой

Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կին գիտնականներ
Կատեգորիա:Կին քիմիկոսներ
Կատեգորիա:1995 մահեր
Կատեգորիա:1904 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Ռուս քիմիկոսներ