Դոտ-քոմ ընկերություն

**Դոտ-քոմ** ընկերությունը (այլ կերպ՝ **dot-com**, **dot.com**, **dot com**, **dotcom** կամ **.com**), կազմակերպություն է, որն իր բիզնեսի մեծ մասն իրականացնում է համացանցում, սովորաբար Համաշխարհային սարդոստայնի միջոցով, որն օգտագործում է հանրաճանաչ վերին մակարդակի **.com** տիրույթը։ 2021 թվականի դրությամբ .com-ը ամենաշատ օգտագործվող վերին մակարդակի դոմենն է՝ ունենալով ամբողջ գրանցումների գրեթե կեսը։

Միատեսակ ռեսուրսների տեղորոշիչում .com-ը սովորաբար, սակայն ոչ միշտ, վերաբերում է առևտրային կամ շահույթ հետապնդող կազմակերպությանը, ի տարբերություն ոչ առևտրային կամ շահույթ չհետապնդող կազմակերպության, որոնք սովորաբար օգտագործում են .org դոմենը։ Դոմենի անվանումը առաջացել է կոմերցիոն բառից, քանի որ դա է հիմնական նպատակային օգտագործումը։ Քանի որ .com ընկերությունները վեբի վրա հիմնված են, հաճախ նրանց ապրանքները կամ ծառայությունները մատուցվում են վեբի վրա հիմնված մեխանիզմների միջոցով, նույնիսկ երբ ֆիզիկական արտադրանքները ներգրավված են։ Մյուս կողմից, որոշ .com ընկերություններ չեն առաջարկում որևէ ֆիզիկական արտադրանք։

## Պատմություն

### Դոտ-քոմ տիրույթի ծագումը (1985-1991)
.com վերին մակարդակի տիրույթը առաջին յոթ դոմեններից էր, որոնք ստեղծվել են, երբ 1985 թվականին առաջին անգամ նեդրվել է համացանցը․ մյուսներն էին՝ .mil, .gov, .edu, .net, .int և .org։ Միացյալ Նահանգների պաշտպանության նախարարությունն ի սկզբանե վերահսկել է տիրույթը, սակայն հետագայում վերահսկումը փոխանցվել է Գիտության ազգային հիմնադրամին, քանի որ այն հիմնականում օգտագործվել է ոչ պաշտպանական նպատակներով։

### Առցանց առևտրի սկիզբը և գնահատման բարձրացումը (1992-1999 թթ.)
1991 թվականին Համաշխարհային սարդոստայնի ստեղծմամբ շատ ընկերություններ սկսել են ստեղծել կայքեր՝ իրենց արտադրանքը վաճառելու համար։ 1994 թվականին առաջին անվտանգ առցանց վարկային քարտով գործարքը կատարվել է NetMarket հարթակի միջոցով։ Մինչև 1995 թվականը համացնացից օգտվել է ավելի քան 40 միլիոն մարդ։ Այդ նույն տարում գործարկվել են ընկերություններ, այդ թվում՝ Ամազոնը և ԻբԷյը՝ ճանապարհ հարթելով ապագա էլեկտրոնային առևտրով զբաղվող ընկերությունների համար։ 1997 թվականին Ամազոն ընկերության նախնական հրապարակային առաջարկի ժամանակ նրանք գրանցում էին եկամուտների 900% աճ նախորդ տարվա համեմատ։ Մինչև 1998 թվականը, ավելի քան 14 միլիարդ դոլարի գնահատմամբ, նրանք դեռ շահույթ չէին ստանում։ Նույն երևույթը տեղի է ունեցել համացանցի բազմաթիվ այլ կապիտալիստների դեպքում, որոնք ցանկանում էին ներդրումներ կատարել, նույնիսկ այն դեպքում, երբ խնդրո առարկա ընկերությունները շահութաբեր չէին։ 1999-ի վերջին Նասդաք ինդեքսը հասել է գին-շահույթ հարաբերակցության ավելի քան 200-ի, ինչը կրկնակի գերազանցել է 1990-ականների սկզբի ճապոնական ակտիվների գների պղպջակին։

### Դոտ-քոմ պղպջակի պայթյունը (2000-2001)
Ընդհանուր ցուցանիշ, որն օգտագործվում է դոտ-քոմ ընկերությունների թվի կտրուկ աճը ցույց տալու համար, Սուպերբոուլում գնված գովազդների քանակն է։ 1999 թվականին միայն երկու ինտերնետային ընկերություն է գովազդ գնել, սակայն հաջորդ տարի այդ թիվը հասել է 17-ի։ Այնուամենայնիվ, այս թիվը կտրուկ նվազել է 2001 թվականին, երբ միայն 3 դոտ-քոմ ընկերություններ են գնել գովազդային տեղ։

Թեև տերմինը կարող է վերաբերել ներկայիս ընկերություններին, այն նաև օգտագործվում է այս բիզնես մոդելով ընկերություններին, որոնք ի հայտ են եկել 1990-ականների վերջին համաշխարհային սարդոստայնի արագ աճով։ Նման շատ ստարտափներ ստեղծվել են վենչուրային կապիտալի ֆինանսավորման ավելցուկից օգտվելու համար և գործարկվել են նեղ բիզնես ծրագրերով, երբեմն պարզապես գաղափարով և գրավիչ անունով։ Նշված նպատակը հաճախ եղել է «մեծ արագություն ձեռք բերելը», այսինքն՝ գրավել ցանկացած շուկայի մեծամասնությունը։ Մյուսները գոյություն ունեցող ընկերություններ են եղել, որոնք իրենց վերափոխել են որպես ինտերնետային ընկերություններ, որոնցից շատերը օրինական կերպով փոխել են իրենց անունները՝ ներառելով .com դոմենը։

2000-ականների արժեթղթերի շուկայի անկումը, որը վերջ է դրել dot-com պղպջակին, հանգեցրել է շատ ձախողված և ձախողվող dot-com ընկերությունների, որոնք կոչվում էին **dot-bombs**, **dot-cons** կամ **dot-gones**։ Փրկված ընկերություններից շատերն իրենց անուններից հանել են .com վերջածանցը։

## Ծանոթագրություններ