Կարլ Այնշտայն

**Կարլ Այնշտայն** ( . ), գերմանացի բանաստեղծ և փորձարար-արձակագիր, արվեստի տեսաբան, քննադատ, ըստ քաղաքական հայացքների՝ անարխիստ։
մինի|Հուշատախտակ բեռլինյան այն տան պատին (Zeltingerstrasse 54), որտեղ Կ. Այնշտայնն ապրել է մինչև 1928 թ.

## Կենսագրություն
Ալբերտ Այնշտայնի հետ ազգակցական կապ չի ունեցել, չնայած երբեմն նշվում է որպես նրա եղբորորդի: Եղել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից, բանակում հակապատերազմական հուզումների ակտիվիստ, Բրյուսելում հիմնադրված զինվորական խորհրդի անդամ, «Սպարտակ» միության անդամ, մասնակցել է 1918-1919 թվականների հեղափոխական իրադարձություններին Բեռլինում։

Որպես «Բեբուկին, կամ Հրաշքների դիլետանտները» (հրատարակված 1912 ) փորձարարական վեպի հեղինակ ՝ մտերիմ է եղել էքսպրեսիոնիստների և դադաիստների հետ, նրանց պես տպագրվել է «Die Aktion» և «Der Blutige Ernst» ավանգարդիստական ամսագրերում։ Ընկերություն է արել Ջորջ (Գեորգ) Գրոսի հետ, ծանոթացել Իլյա Էրենբուրգի հետ (Էրենբուրգը հիշատակում է նրան Ն. Բուխարինին հղած իր նամակներից մեկում): Հեղինակել է «Նեգրո պլաստիկ» ( 1915 ), «20-րդ դարի արվեստ» ( 1926 ), «Լանդշաֆտի ներածություն» ( 1930 ) նորարարական գրքերը, մենագրություններ Մոզես Կիսլինգի, Ջորջո Դե Կիրիկոյի, Ժորժ Բրաքի, ճապոնական փորագրության մասին: Իր «Վատ լուրեր» ( 1921 ) հակակրոնական պիեսի համար հալածանքների ենթարկվելով՝ 1922 թվականին ստիպված է եղել մեկնել Ֆրանսիա։

Փարիզում մտերմացել է Ժորժ Բատայի և Միշել Լեյրիսի հետ (նա շատ գործեր է տպագրել նրանց «Documents» / «Փաստաթղթեր» ամսագրում), սյուրռեալիստների հետ, ընկերացել է Պիկասոյին, քարոզել է աֆրիկյան արվեստն ու գեղարվեստական պարզունակությունը՝ պրիմիտիվիզմը։ Աշխատել է կինոյում, գրել Ժան Ռենուարի «Թոնի» ( 1935 ) ֆիլմի սցենարը։ 1936 - 1938 թվականներին մասնակցել է Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմին հանրապետականների կողմից, կռվել Դրուտտիի շարասյունում, վիրավորվել մարտում։ 1940 թվականին կալանավորվել է Ֆրանսիայի հարավում՝ որպես թշնամի երկրի հպատակ, բայց  նախքան գերմանացիների գալը ազատ է արձակվել։ Հայտնվելով անելանելի վիճակում, երբ ֆաշիստական զորքերի կողմից օկուպացված Ֆրանսիայից անհնար էր գաղթել ֆրանկոիստական Իսպանիա, նա ինքնասպան եղավ ֆրանս-իսպանական սահմանին (ինքն իրեն կախելու միջոցով)։

## Ժառանգություն և ճանաչում
Վերջին տարիներին Կարլ Այնշտայնի գրվածքները բազմիցս հավաքվել ու հրատարակվել են Գերմանիայում, Ֆրանսիայում և Իսպանիայում։ Գերմանիայում ստեղծվել է Կառլ Այնշտայնի անվան ընկերություն, 1990 թվականից նրա անունը կրող մրցանակ է շնորհվում գեղարվեստական քննադատության համար։ 2000 թվականին Լիլո Մանգելսդորֆը նկարահանել է «Բեբուկին. Հանդիպում Կարլ Այնշտայնի հետ» ֆիլմը:

## Գրականություն
### Երկեր

* Bebuquin oder die Dilettanten des Wunders. Էյն Roman.Berlin:  Verlag der Wochenschrift; Die Aktion, 1912 թ.
* Neue Blätter. Berlin: Baron, 1912. / Նոյե Բլատեր. Բեռլին: Բարոն, 1912 թ.
* Wilhelm Lehmbrucks graphisches Werk. Բեռլին: Կասիրեր, 1913 թ.
* Negerplastik. Leipzig / Նեգերպլաստիկ. Լայպցիգ: Verlag der weißen Bücher, 1915 թ.
* Der Unentwegte Platoniker. Լայպցիգ: Վոլֆ, 1918 թ.
* վ / Աֆրիկյան պլաստիկ. Բեռլին: Վասմութ, 1921 թ.
* Die Schlimme Botschaft. Բեռլին: Rowohlt, 1921 թ.
* Der Frühere Japanische Holzschnitt. Բեռլին: Վասմութ, 1922 թ.
* Afrikanische Märchen und Legenden. Rowohlt, 1925 թ.
* Die Kunst des 20. Ջահրհունդերց. Բեռլին: Propyläen, 1926 թ.
* Entwurf einer Landschaft. Փարիզ: Կանվեյլեր, 1930 թ.
* Giorgio di Chirico. / Ջորջո դի Կիրիկո. Բեռլին: Galerie Flechtheim, 1930:
* Georges Braque / Ժորժ Բրաք, Փարիզ. Éditions des chroniques du jour; Լոնդոն՝ Zwemmer; Նյու Յորք՝ Է. Վեյհե, 1934 թ.

### Համակցված հրատարակություններ
* Fabrikation der Fiktionen/ Hg. v. Սիբիլ Պենկերտ. Ռայնբեկ բ. Համբուրգ: 1973 թ.
* Gesammelte Werke. Herausgegeben von Ernst Nef. Վիսբադեն: Լայմս, 1962 թ.
* Werke. 3 Բանդե. Բեռլին: Մեդուզա, 1980-1985 թթ.
* Bebuquin oder Die Dilettanten des Wunders. Prosa und Schriften 1906-1929/. Herausgegeben von Hermann Haarmann und Klaus Siebenhaar. Լայպցիգ, Վայմար: Կիպենհոյեր, 1989 թ.
* Einstein Carl; Kahnweiler Daniel-Henry. Correspondance 1921—1939/ Այնշտայն Կարլ; Կանվեյլեր Դանիել-Հենրի. Նամակագրություն 1921-1939/ Traduite, présentée et annotée par Liliane Meffre. Մարսել: Dimanche, 1993 թ.
* Werke. Berliner Ausgabe. 6 Bände/ Herausgegeben von Hermann Haarmann und Klaus Siebenhaar. Բեռլին: Fannei & Walz, 1992-1996 թթ.
*

### Նրա մասին
* Penkert S. Carl Einstein. Beiträge zu einer Monographie. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 1969.
* Oehm H. Die Kunsttheorie Carl Einsteins. München: Fink, 1976.
* Dethlefs H.J. Carl Einstein. Konstruktion und Zerschlagung einer ästhetischen Theorie. Frankfurt/ Main; New York: Edition Qumran im Campus Verlag, 1985.
* Braun C. Carl Einstein. Zwischen Asthetik und Anarchismus. Zu Leben Und Werk Eines Expressionistischen Schriftstellers. München, 1987.
* Ihrig W. Literarische Avantgarde und Dandysmus. Eine Studie zur Prosa von Carl Einstein bis Oswald Wiener. Frankfurt/Main: Athenäum, 1988.
* Meffre L. Carl Einstein et la Problematique Des Avant-Gardes dans Les Arts Plastiques. Bern, Frankfurt am Main, New York, Paris: 1989.
* Carl Einstein. Materialien / Herausgegeben von Rolf-Peter Baacke unter Mitarbeit von Gerti Fietzek. Berlin: Silver & Goldstein. 1990.
* Carl Einstein. Prophet der Avantgarde / Klaus Siebenhaar, Hermann Haarmann, Hansgeorg Schmidt-Bergmann, Hrsg. Berlin: Fannei und Walz, 1991.
* Quast A. Das Neue und die Revolte. Schlüsselbegriffe der Avantgarde bei Guillaume Apollinaire und Carl Einstein. Bonn: Romanisticher Verlag, 1994.
* Carl-Einstein-Kolloquium 1994/ Klaus H. Kiefer, Hg. Frankfurt/M., Berlin, New York, Paris, Wien 1996.
* Günter M. Anatomie Des Anti-Subjekts: Zur Subversion Des Ich Bei Siegfried Kracauer, Walter Benjamin Und Carl Einstein. Würzburg: Konigshausen & Neumann, 1996.
* Sorg R. Aus den «Gärten der Zeichen». Zu Carl Einstein «Bebuquin». München: Fink 1997.
* Pan D.T. Modernist steps toward primitivistic aesthetic: Carl Einstein and the primitivism of Friedrich Nietzsche, Wassily Kandinsky, and Franz Kafka. Ann Arbor: UMI, 1998.
* Carl Einstein: colloque Centre Pompidou, Sorbonne / Jean-Marie Valentin, ed. Paris: Didier, 1998.
* Monnoyer J.-M. Walter Benjamin, Carl Einstein et les arts primitifs. Pau: Publ. de l’Univ. de Pau, 1999.
* Carl Einstein in Brüssel: Dialoge über Grenzen/ Roland Baumann/Hubert Roland (Hrsg.). Frankfurt/Main a.o.: Lang, 2001.
* Wurm C. Carl Einstein: 1885—1940. Berlin: Stiftung Archiv der Akad. der Künste, 2002.
* Meffre L. Carl Einstein: 1885—1940; itinéraires d’une pensée moderne. Paris: Presses de l’Univ. de Paris-Sorbonne, 2002.
* Joyce C. Carl Einstein in Documents and his collaboration with Georges Bataille. Philadelphia: Xlibris, 2002
* Dahm J. Der Blick des Hermaphroditen. Carl Einstein und die Kunst des 20. Jahrhunderts. Würzburg: Königshausen & Neumann, 2003.
* Die visuelle Wende der Moderne. Carl Einsteins «Kunst des 20. Jahrhunderts»/ Hrsg. v. Klaus H. Kiefer. München: Fink, 2003.
* Neundorfer G. «Kritik an Anschauung». Bildbeschreibung im kunstkritischen Werk Carl Einsteins. Würzburg: Königshausen & Neumann, 2003.
* 
* Эренбург И. Люди, годы, жизнь. Воспоминания в 3-х томах. Т. 1, М.: Советский писатель, 1990, с. 382—383.
* Ямпольский М. Демон и лабиринт. М.: Новое литературное обозрение, 1996, с. 268—269.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կարլ Այնշտայնի անվան ընկերության կայքը
* Հղումներ, մատենագիտություն
* Կարլ Այնշտայնը Իսպանիայում
* Կարլ Այնշտայնը և Ժան Ռենուարը
* Մենագրություն Կարլ այնշտայնի արձակի մասին

Կատեգորիա:1885 ծնունդներ
Կատեգորիա:1940 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի գրողներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ապրիլի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի գերմանացիներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գերմանալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էքսպրեսիոնիստ գրողներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 5 մահեր
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:Հոդվածներ Վիքիտվյալներից աղբյուրներով