Ալֆրեդ Թիլթոն

**Ալֆրեդ Թիլթոն** կամ **Ալֆրեդ Մատիսովիչ Տիլտին** (Альфред Матисович Тылтынь,  ), Խորհրդային ռազմական հետախուզության (GRU) ղեկավարը Միացյալ Նահանգներում 1920-ականների վերջին։ Նա լավագույնս հիշվում է նրանով, որ լատվիա-ամերիկացի կոմունիստ Նիկոլաս Դոզենբերգին ներգրավել է՝ Գլխավոր հետախուզական վարչությունում աշխատելու համար 1927 թվականի վերջին:

## Վաղ կյանք
Ալֆրեդ Թիլթոնը ծնվել է 1897 թվականի մարտի 4-ին Լատվիայի Մեժոտնե մարզում, որն այն ժամանակ Ռուսական կայսրության կազմում էր։ Թիլթոնը էթնիկ լատվիական ծագում ունեցող գյուղացիների որդի էր։

Լինելով կրթված անձնավորություն՝ Թիլթոնը ի վերջո սովորել է ռուսերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն և անգլերեն, ինչպես նաև իր մայրենի լատվիերենը։

## Կրթություն
Թիլթոնն ավարտել է Ալեքսեևի ռազմական ուսումնարանը 1916 թվականին։

## Կարիերա
Թիլթոնը լատվիական 3-րդ հետևակային գնդի վաշտի հրամանատար էր և ստացել է լեյտենանտի կոչում։ 1917 թվականին նա նաև անցել է գնդացիրների պատրաստություն։

Թիլթոնը միացել է Ռուսաստանի կոմունիստական կուսակցությանը 1918 թվականին և Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ եղել է Կարմիր բանակի բրիգադի հրամանատար։ Լեհերը գերեվարել են Թիլթոնին 1920 թվականին Լեհաստան ներխուժելու ժամանակ և պահել են որպես ռազմագերի, ի վերջո, 1921 թվականի փետրվարին գերիների փոխանակման արդյունքում վերադարձվել է Խորհրդային Ռուսաստան։ Վերադառնալուց հետո Թիլթոնը ընդունվել է Կարմիր բանակի ռազմական ակադեմիա, որտեղ սովորել է մինչև 1922 թվականը։ 1922 թվականին թողնելով Ռազմական ակադեմիան՝ Թիլթոնը դարձել է արտերկրում խորհրդային ռազմական հետախուզական գործողությունների ակտիվ մասնակից։ 1922-1926 թվականներին Թիլթոնը գործել է որպես Գլխավոր հետախուզական վարչության ընդհատակյա *ռեզիդենտ* (կայանի ղեկավար) Փարիզում։ Այս ընդմիջման ընթացքում Թիլթոնը նաև դասընթացներ է անցել Փարիզի օդի և շարժիչների պոլիտեխնիկական ինստիտուտում:

1926-1927 թվականներին Թիլթոնն աշխատել է Գերմանիայում ռազմական հետախուզությունում, նախքան Նյու Յորք տեղափոխվելը, որտեղ նա դարձել է Գլխավոր հետախուզական վարչության *ռեզիդենտը*։ Նյու Յորքում գտնվելիս Թիլթոնը և նրա կինը՝ Մարիան, կեղծ պատմություն են հորինել, որ իրենք պարոն և տիկին Ջոզեֆ Փաքեթներն են՝ Կանադայից։ Այս ընթացքում զույգը նաև օգտագործել է պարոն և տիկին Ալֆրեդ Մարտինի անունը։ Որպես Ամերիկայում իր աշխատանքի մի մաս, 1927 թվականի վերջին Թիլթոնը ծանոթացել է Կոմունիստական կուսակցության պաշտոնյա Նիկոլաս Դոզենբերգի հետ՝ համոզելով նրան թողնել կազմակերպված կուսակցական գործունեությունն ու աշխատանքի անցնել Գլխավոր հետախուզական վարչությունում։

1930 թվականի ամռանը Թիլթոնին հետ են կանչել ԽՍՀՄ։ 1930 թվականի հուլիսից մինչև 1931 թվականի մարտը ծառայել է որպես մեքենայացված բրիգադի հրամանատարի օգնական և 1931 թվականի մարտից մինչև 1932 թվականի մարտը եղել է բելառուսական մեքենայացված զորքերի ղեկավարը։ 1932 թվականի մարտից մինչև 1936 թվականի հունիսը Թիլթոնը ծառայել է որպես Բորիսով քաղաքի 5-րդ ջոկատային մեքենայացված բրիգադի հրամանատար և կոմիսար։ 1936 թվականի հունիսից մինչև 1937 թվականի նոյեմբերը Թիլթոնը ծառայել է Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ՝ կռվելով Իսպանիայի Հանրապետության պաշտպանության համար։

### Ձերբակալություն, մահ և ժառանգություն
Թիլթոնը ձերբակալվել է 1937 թվականի նոյեմբերի 27-ին՝ զանգվածային բռնաճնշումների սրացման ժամանակ։ Նա անմիջապես չի ընդունել իր մեղքը ենթադրյալ հանցագործությունների համար, սակայն դատապարտվել է միայն 1940 թվականի դեկտեմբերի 15-ին, Գաղտնի ոստիկանության ղեկավար Նիկոլայ Եժովի անկումից անմիջապես հետո։

Թիլթոնը դատապարտվել է 15 տարվա ազատազրկման Գուլագի աշխատանքային ճամբարում․ դատավճիռ, որն ի վերջո մահացու է եղել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ բանտարկյալներին բավարար քանակի սնունդով չապահովելու պատճառով:

## Անձնական կյանք
Թիլթոնը մահացել է 1942 թվականի փետրվարի 11-ին։

Նա հետմահու արդարացվել է Խրուշչովի կառավարության կողմից 1957 թվականի մարտի 26-ին։

## Շքանշաններ
Թիլթոնը պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով երեք առանձին դեպքերի համար (1920, 1922 և 1928) և Լենինի շքանշանով 1936 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* John Earl Haynes and Harvey Klehr, *Venona: Decoding Soviet Espionage in America.* New Haven, CT: Yale University Press, 1999.

Կատեգորիա:Գլխավոր հետախուզական վարչության աշխատակիցներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հետախույզներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 3