Հանրային գրադարան

[thumb|280px|Հանրային գրադարան [Նյու Յորքում]]
**Հանրային գրադարան**, համայնքային ոչ առևտրային կազմակերպու­թյուն, որը սովորաբար ֆինանսավորվում է հանրային աղբյուրներից, ինչ­պիսիք են տեղական հարկերը և համայնքի բոլոր անդամներին անվճար հասա­նելիություն է տրամադրում գրքերին, լրատվամիջոցներին և տեղեկա­տվա­կան ծառայություններին: Այն ծառայում է որպես կրթության, գրագիտության և տեխնոլոգիաների համայնքային կենտրոն՝ առաջարկելով համակարգիչներ, ինտերնետ և մանկական ծրագրեր, որոնք հաճախ կառավարվում են պրոֆեսիոնալ ​​գրադարանավարների կողմից:

Հանրային գրադարաններն ունեն հինգ հիմնական հատկանիշ. 
* սովորաբար ապահովվում են հարկերի հաշվին.
* ղեկավարվում են խորհրդի կողմից. 
* բաց են բոլորի համար, և հասարակության յուրաքանչյուր անդամ կարող է օգտվել գրքերից. 
* հաճախելիությունը կամավորության սկզբունքով է, քանի որ մարդիկ  ոչ թե ստիպված, այլ ըստ անհրաժեշտության են օգտվում մատուցվող ծառայություններից. 
* անվճար են տրամադրում հիմնական ծառայությունները
Հանրային գրադարանի հիմնական անվճար ծառայությունները ներա­ռում են՝

* Մատենագիտական և խորհրդատվական օգնություն որոշակի փաստաթղթերի և այլ տեղեկատվական աղբյուրների որոնման և ընտրության հարցում.
* Գրադարանի հավաքածուի և որոշակի փաստաթղթերի մատչե­լիության վերաբերյալ տեղեկատվության տրամադրում կատալոգ­ների, քարտարանների և գրադարանային տեղեկատվության այլ ձևերի միջոցով.
* Գրադարանի հավաքածուից փաստաթղթերի ժամանակավոր օգտա­գործման համար տրամադրում գրադարանի պայմաններին և դրույթներին համապատասխան.
* Հարցումների կատարում այլ գրադարանների ռեսուրսների միջո­ցով՝ օգտագործելով միջգրադարանային բաժնույթի,  փաստա­թղթե­րի ներհամա­կար­գային փոխանակման կամ էլեկտրոնային փաստաթղթերի առաքման հնարավորությունները:

## Առանձնահատկություններ
thumb|right|280px|Գրադարան Եգիպտոսում

Հանրային գրադարանները գոյություն ունեն աշխարհի շատ երկրներում և հաճախ համարվում են բնակչության կրթության անբաժանելի մասը: Հանրային գրադարանները տարբերվում են հետազոտական ​​գրադարաններից, դպրոցական գրադարաններից և այլ հատուկ գրադարաններից նրանով, որ դրանց նպատակն է սպասարկել լայն հանրության տեղեկատվական կարիքները, այլ ոչ թե կոնկրետ դպրոցի, հաստատության կամ հետազոտական ​​խմբի: Հանրային գրադարանները նաև տրամադրում են անվճար ծառայություններ, ինչպիսիք են նախադպրոցական տարիքի երեխաների համար նախատեսված պատմությունների ընթերցումներ (տարածված է ԱՄՆ-ում): Հանրային գրադարանները սովորաբար օգտվողներին թույլ են տալիս վերցնել գրքեր և այլ տեղեկատու նյութեր, կարող են նաև ինտերնետ հասանելիություն ապահովել ընթերցողների համար:

Բացի տպագիր, ձեռագիր և էլեկտրոնային տեղեկատվական ռեսուրսների հավաքագրման, համակարգման, ցուցակագրման և օգտագործման կազմակերպման ավանդական գործառույթներից, հանրային գրադարաններն ունեն որոշակի տարբերակիչ առանձնահատկություններ: Դրանք են՝ ընթերցողների տարբեր կատեգորիաների կրթական, տեղեկատվական, մշակութային, հաղորդակցական և այլ կարիքների բավարարումը։ Այսօր շատ հանրային գրադարաններ, թարմացման արդյունավետ ուղիներ փնտրելով, իրենց գործունեության մասին տեղեկություններ են տեղադրում Վիքիպեդիայում, ինչպես նաև գրանցում են հաշիվներ և ստեղծում բլոգեր սոցիալական ցանցերում (Թվիթթեր, Ֆեյսբուք և այլն):

## ժամանակակից հանրային գրադարանների խնդիրներ
thumb|280px|Վիքիհանդիպում Հանրային գրադարանում
Ժամանակակից հանրային գրադարաններն ունեն մի շարք խնդիրներ, որոնցից են․
*գրադարանային և տեղեկատվական ռեսուրսների զարգացում՝ գիտության, հետազոտությունների, մշակույթի և կրթության օժանդակության համար.
*ընթերցողների մոտ զարգացնել տեղեկատվություն փնտրելու, գնահատելու, այն պահելու և մշակելու համար անհրաժեշտ գիտելիքներն ու հմտությունները.
*ինտելեկտուալ զարգացման հանրահռչակում և ընթերցանության մշակութային հեղինակության բարձրացում, ընթերցողների շրջանակի ընդլայնում.
*տարբեր տարիքի և սոցիալական կարգավիճակի մարդկանց միավորում.
*երեխաների և երիտասարդների սոցիալական հարմարվողականությունը.

## Հանրային գրադարանների աշխատանքի ժամանակակից ձևեր
thumb|left|280px|Գրքերի ցուցահանդես
Հանրային գրադարանները 21-րդ դարում ունեն աշխատանքի բազմաթիվ ձևեր․
* առցանց դասընթացների անցկացում (դասընթացներ, սեմինարներ)
* սեփական վեբ էջերի մշակում և աշխատանքի արդյունավետ կազմակերպում.
* սեփական թվային տվյալների բազաների և տեղեկատու նյութերի եզակի հավաքածուների ձևավորում.
* ռեսուրսների և ֆոնդերի կազմակերպում;
* հասարակական մշակութային, տեղական պատմության, գրական և գեղարվեստական ​​միջոցառումների անցկացում.
* մատենագիտական ​​և կենսամատենագիտական ​​ցուցիչների, ամփոփագրերի, տեղեկագրերի հրապարակում։

## Հանրային գրադարանների մասին օրենք
«Գրադարանների և գրադարանավարության մասին» օրենքը սահմանում է մասնագիտացված հանրային գրադարանների հետևյալ տեսակները.

* երեխաների համար;
* երիտասարդների համար;
* ֆիզիկական հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար.

Հանրային և մասնագիտացված գրադարանները կարող են միավորվել կենտրոնացված գրադարանային համակարգերի (գրադարանների միավորում) մեկ կառուցվածքային ինտեգրված միավորի մեջ, որը ներառում է նաև կենտրոնական գրադարանը:

## Հայաստան

Հայաստանում գրադարաններ եղել են վաղնջական ժամանակներից։ 
1902 թվականին Երևանում բացվել է հասարակական գրադարան-ընթերցասրահ։  1913 թվականին Հայաստանում կար 13 գրադարան՝ 9000 կտոր գրքով։ Խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո գրադարանային գործը մեծ վերելք է ապրել։ 1925 թվականին Հայաստանում կար 500 գրադարան։
Ստեղծվել է հանրային, հանրապետական, գիտական, տեխնիկական, մանկական, արհմիութենական, դպրոցական գրադարանների հարուստ ցանց՝ միլիոնավոր գրքերի ֆոնդերով։

## Պատկերասրահ

File:Milano - Pinacoteca Ambrosiana - 2024-09-20 18-44-45 001.jpg|thumb|Ամբրոզյան գրադարան, Միլան, 1609
File:Choa Chu Kang library.jpg|thumb|Ընթերցասրահ Սինգապուրի հանրային գրադարանում
File:Holman Library interior (2).jpg|thumb|Տեղեկատու ծառայության բաժինը Հոլման գրադարանում, Աուբուրն, Վաշինգտոն
File:20171209 BRASS editathon 01 002.jpg|thumb|Վիքիպեդիայի խմբագրաթոն Բրյուսելի գրադարանում
File:Fort Worth Library Computer Lab.jpg|thumb|Ֆորտ Վորթի կենտրոնական գադարանի համակարգչային սրահ
File:A municipal library, Prague - 8471.jpg|thumb|Պրահայի հանրային գրադարան
File:Gonohe town librery.jpg|thumb|Գրադարան Գոնոհեում, Ճապոնիա
File:The North Prospect of Mountague House JamesSimonc1715.jpg|thumb|Բրիտանական թանգարանy հիմնադրվել է 1751 թվականին, ուներ գրադարան, որը պարունակում էր ավելի քան 50,000 գիրք։]]
File:Vogel Załuski Library.jpg|thumb|Զալուսկիների գրադարան, Վարշավա, 18-րդ դար
File:BIBLIOTECA PALAFOXIANA.tif|thumb|Պալաֆոքսիանա գրադարան (հիմնադրում՝ 1646 թվական), Պուեբլա, Մեքսիկա
Պատկեր:Թամանյանական մասնաշենք.jpg|մինի|406x406px|Հայաստանի ազգային գրադարանի Ընդհանուր ընթերցասրահը՝ թամանյանական մասնաշենքում


## Աղբյուրներ
* 

## Գրականություն
*Barnett, Graham Keith (1973) *The History of Public Libraries in France from the Revolution to 1939*
* 
* Harris, Michael H. *History of Libraries of the Western World* (4th ed.  Scarecrow Press, 1999); earlier editions were by Elmer Johnson
*Hughes, Kathleen M., and Jamie Wirsbinski Santoro (2021). *Pivoting During the Pandemic: Ideas for Serving Your Community Anytime, Anywhere.*Chicago. ALA Editions.
*Kranich, Nancy C. (2021) "Democracy, Community, and Libraries" in Mary Ann Davis Fournier and Sarah Ostman, eds *Ask, Listen, Empower: Grounding Your Library Work in Community Engagement*, pp.&nbsp;1–15. Chicago: ALA editions.
*Lee, Robert E. 1966. *Continuing Education of Adults through the American Public Library.* Chicago: American Library Association.
* McCook, Kathleen de la Peña, Bossaller, J., & Thomas, F. (2018), *Introduction to Public Librarianship, * 3rd ed. Chicago: ALA Editions.
*
*Worpole, Ken (2013), *Contemporary Library Architecture: A Planning and Design Guide*, Routledge.
*Raphael, Molly. 2009. "The Transformational Power of Libraries in Tough Economic Times." *Library Leadership & Management* 23, no. 3: 106–151.
* Black, Alistair. "Skeleton in the cupboard: social class and the public library in Britain through 150 years." *Library History* 16.1 (2000): 3–12. says "they have always been, and continue to be, an expression of liberal middleclass ideals." abstract
* Charing, S. "Self-Help v State Intervention: the 1850 Public Library Act as a Reflection of Mid-Victorian Doctrine", *Australian Library Journal* (1995)  44(1), pp.&nbsp;47–54.
* Hayes, Emma, and Anne Morris. "Leisure role of public libraries A historical perspective." Journal of librarianship and information science 37.2 (2005): 75–81. abstract 
* Hoare, P. (ed.) *Cambridge History of Libraries in Britain and Ireland* (Cambridge University Press, 2006) 
* Kelly, Thomas, *History of Public Libraries in Great Britain 1845–1965* (London: Library Association, 1973) 
* Kelly, T & E. Kelly. *Books for the People: an illustrated history of the British Public Library* (London: Andre Deutsch, 1977)
* McMenemy, D. *The Public Library* (London: FACET, 2009) 
* Minto, J. *History of the Public Library Movement in Great Britain and Ireland* (London: Library Association, 1932) 
* Munford, William Arthur. *Penny rate: aspects of British public library history, 1850–1950* (Library association, 1951)
* Murison, W. J.  *The Public Library: its origins, purpose and significance* (2nd ed. London: Harrap, 1971)
* Overington, Michael A. *The Subject Departmentalized Public Library*. London: The Library Association, 1969. 167 p. 
* Stockham, K. A., ed. *British County Libraries: 1919–1969*. (London: André Deutsch, 1969) 
* Sturges, P. "Conceptualizing the public library 1850–1919." In Kinnell, M. and Sturges, P. (eds) *Continuity and Innovation in the Public Library: the Development of a Social Institution* (London: Library Association, 1996)

### Պատմագրություն
* Harris, Michael H. (1967) "Library history: a critical essay on the in-print literature." *Journal of Library History* (1967): 117–125. in JSTOR, covers the main books for major countries

## Արտաքին հղումներ
*ՀՀ օրենքը գրադարանների և գրադարանային գործի մասին, ընդունված է 2012 թվականի մարտի 21-ին 
*Stimulating Growth and Renewal of Public Libraries: The Natural Life Cycle as Framework 
*"How did public libraries get started?"  *The Straight Dope*
* Hoyle, Alan (2020), "The Manchester Free Library Building, Home to the Spanish Instituto Cervantes"
*Seminar in Public Libraries 

Կատեգորիա:Գրադարանային շենքեր
Կատեգորիա:Գրադարաններ այբբենական կարգով