Պեկինի կոնսենսուս

**Պեկինի կոնսենսուս** (), նաև երբեմն «Չինական մոդել», «Չինական տնտեսական մոդել», այս տերմինը օգտագործվում է Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության քաղաքական և հատկապես տնտեսական քաղաքականության առնչությամբ։ Այս տնտեսական մոդելը սկսել է զարգանալ Մաո Ցզե Դունի մահից հետո և Դեն Սյաոպինի վերականգնումից հետո, և այն գրեթե երկու տասնամյակի ընթացքում նպաստել է Չինաստանի ՀՆԱ-ի ութ անգամ աճին։

Տերմինն ստեղծել է Ջոշուա Ռամոն՝ հղում անելով Չինաստանի տնտեսական զարգացման մոդելին՝ որպես այլընտրանք, հատկապես զարգացող երկրների համար, շուկայական ուղղվածություն ունեցող Վաշինգտոնի կոնսենսուսին, որը հովանավորվում է Արժույթի միջազգային հիմնադրամի, Համաշխարհային բանկի և ԱՄՆ-ի ֆինանսների նախարարության կողմից։ Չինական զարգացման մոդելը հիմնված է այնպիսի սկզբունքների վրա, որոնք շատ առումներով տարբերվում է Վաշինգտոնի կոնսենսուսից։ Նախ և առաջ, ՉԺՀ-ում պահպանվում է ավտորիտար ռեժիմը, իրականացվում է ոչ թե արագ, այլ աստիճանաբար ժողովրդավարություն։ Երկրորդ՝ բարեփոխումների սկզբում Չինաստանը իրականացրեց գների աստիճանական ապակարգավորում, իսկ այսօր իրականացնում է աստիճանական տնտեսական ազատականացում։ Երրորդ՝ Չինաստանում ոչ պետական սեկտրը ստեղծվել է զրոյից, այլ ոչ թե լայնածավալ սեփականաշնորհման արդյունքում, նաև նկատվում է սեփականության և վերահսկողության ձևերի բազմակարծություն։ Չորրորդ՝ Չինաստանում գործում է արտահանմանն ուղղված արդյունաբերական քաղաքականություն։ Հինգերորդ՝ ՉԺՀ-ում իջեցվում է փոխարժեքը, արտարժույթի պահուստների կուտակման միջոցով, որը ծառայում է արտահանման աճին ուղղված խթանող և առաջ տանող գործիք։ Վեցերորդ՝ հասարակության հոգևոր, քաղաքական և սոցիալական ոլորտների բարելավում։ Յոթերորդ՝ անհատների ավելի մեծ ինքնավարության և անկախության զարգացում։

## Ջոշուա Կուպեր Ռամո
Ռամոն որպես այլընտրանքային տերմին ներմուծում է «Պեկինյան կոնսենսուս» տերմինը «Վաշինգտոնի կոնսենսուս» տերմինի մեջ։ Պեկինի կոնենսուսի հիմնական սկզբունքները ներառում են իրենց ազգային ինքնիշխանությունը պաշտպանելու ցանկությունը և համաշխարհային ասպարեզում բազմաբևեռությունը։ Հենց այս մոդելն է, որը առավել հստակ է դրսևորվել Չինաստանի օրինակով, կարող է օրինակ ծառայել զարգացող երկրների համար։ Ինչպես հարցազրույցներից մեկում նշել է հենց ինքը՝ Ռամոն, «Չինաստանի խաղաղ ռազմավարությունը՝ ուղղված տնտեսական աճին, չի ընկալվում որպես մարտահրավեր Միացյալ Նահանգներին։ Սակայն մոդելն ինքնին այնքան հզոր է, որ գրավում է աջակիցներին այնպիսի արագությամբ, ինչպես նրանց վախեցնում է ամերիկյան մոդելը»։

## Ջոն Ուիլյամսոն
2012 թվականի հունվարին *«Ասիայի քաղաքականություն»* հոդվածում, Ոիլյամսոնը գրում է, որ Պեկինի կոնսենսուսը բաղկացած է հինգ բաղադրիչներից.
1) Աստիճանաբար անցկացվող բարեփոխումները (ի տարբերություն «Մեծ պայթյունի» մոտեցման)
2) Նորարարություններ և փորձարկումներ
3) Տնտեսական աճը արտահանման միջոցով
4) Պետական կապիտալիզմ (ի տարբերություն սոցիալիստական պլանավորման և շուկայական տնտեսության)
5) Ավտորիտարիզմ (ի տարբերություն դեմոկրատիայի կամ ինքնավարության)

## Քննադատություն
Չնայած Պեկինի կոնսենսուսի մի շարք առավելություններին, չինացի տնտեսագետ Յու Ուենլին գրում է, որ պետության նեոլիբերալ վերափոխումը ՔԿԿ-ի ղեկավարությամբ հանգեցրել է Չինաստանում չորս հիմանկան խնդիրների սրվելուն.

1) հարուստների և աղքատների միջև խորացող «ճեղքվածքները» մարտահրավերներ են սոցիալական բաշխման համակարգին

2) պետական ձեռնարկությունների և «պետական ակտիվների» սեփականաշնորհումը վնաս է հասցնում սոցիալիստական «կոլեկտիվ սեփականության համակարգին».

3) կառավարության «անսարքությունը» կամ «վատ պահվածքը» շուկայում վնասում են սոցիալիստական շուկայական տնտեսական համակարգին.

4) գյուղ-քաղաք երկակի տնեսական կառուցվածքը և մարզերի միջև խորացող «անջրպետը» վնաս է հասցնում ազգային տնտեսության համաչափ զարգացմանը։ Արդյունքում, րինական հասարակությունը, որը աշխարհում «ամենահավասարներից» էր, այժմ դարձել է «ամենաանհավասարներից» մեկը։ ՉԺՀ-ն դարձել է ռիսկային հասարակություն ունեցող պետություն, որտեղ զբաղվածության, սոցիալական ապահովության, կրթության, առողջապահության, աղքատության հաղթահարման և շրջակա միջավայրի պաշտպանության պատասխանատվությունը ավելի ու ավելի է վերաբաշխվում կառավարության և ՀԿ-ների միջև, կոլեկտիվների և անհատների միջև՝ հօգուտ վերջիններիս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինաստանի տնտեսություն
Կատեգորիա:Քաղաքականություն
Կատեգորիա:Չինաստան
Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Աշխարհառազմավարություն
Կատեգորիա:Տնտեսական քաղաքականություն
Կատեգորիա:Տնտեսական զարգացում
Կատեգորիա:Տնտեսական համակարգեր
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Կատեգորիա:Քաղաքագիտության տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Չինաստանի արտաքին քաղաքականություն