Հակոբ Առաքելյան

**Հակոբ Բարսեղի Առաքելյան** կամ **Հակոբ Վասիլի Առաքելյան** (), հայազգի ֆրանսիացի դիմահարդար։

## Կենսագրություն
Հակոբ Առաքելյանը ծնվել է 1894 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Ռուսաստանի Եկատերինոդար (այժմ՝ Կրասնոդար) քաղաքում։

1916 թվականին ավարտել է Օդեսայի զինվորական դպրոցը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Սալոնիկի ճակատում հետևակային գնդի լեյտենանտ է եղել։ 1916-1918 թվականներին հայկական բանակի սպա է եղել։

1921 թվականից հաստատվել է Փարիզում։ 1921-1922 թվականներին ծառայել է Ֆրանսիայի ալպերի հետևակային գնդում։ 1939-1945 թվականներին որպես օտարերկրյա լեգիոնի լեյտենանտ՝ Ֆրանսիական բանակում ստացել է կապիտանի կոչում։

Մահացել է 1977 թվականի նոյեմբերի 11-ին Փարիզում։ Թաղված է Փարիզի արվարձանում գտնվող Բուլոն Բիլանկուրի կամ Բուլոնի (Boulogne-Billancourt) նոր գերեզմանատանը։

## Լրագրող և հասարակական գործիչ
* 1910-1930 թվականներին եղել է սպորտային լրագրող։
* 1917 թվականին մասնակցել է Փարիզում ռուս էմիգրանտ ֆուտբոլիստների ասոցիացիայի հիմնադրմանը։ 
* 1922 թվականից Ռուսական սպորտային ընկերության (РСО – Российское спортивное общество) քարտուղարն է եղել։ «Պոսլեդնիե նովոստի» ("Последние новости"–«Վերջին նորություններ») նորությունների թողարկման սպորտային բաժինն է վարել։ Համագործակցել է «Ռուսկայա միսլ» ("Русская мысль" –«Ռուսական միտք») թերթի հետ։
* 1955 թվականին Փարիզում ղեկավարել է Հակոբ Գյուրջյանի ստեղծած Լև Տոլստոյի հուշարձանի բացման արարողությունը։

## Դիմահարդար
Փարիզում հաճախել է Արվեստների և արհեստների դպրոցների կուրսեր, աշակերտել է հայ դերասան Ա. Շահխաթունուն, որի ղեկավարությամբ տիրապետել է դիմահարդարման արվեստին։ 
* Սկսած 1930 թվականից կինոյի դիմահարդար է աշխատել (ավելի քան 150 ֆիլմերում)։ 
* 1946 թվականին Փարիզի Բարձրագույն կինեմատոգրաֆիական դպրոցին առընթեր բացել է դիմահարդարման արվեստանոց, որի տնօրենն է եղել։ 
* 1938 թվականին ընտրվել է Փարիզի Կինեմատոգրաֆիայի դիմահարդարների ակումբի քարտուղար, Կինոյի հեղինակների և տեխնիկների միավորման անդամ։
Դիմահարդարել է 300-ից ավելի հայ և այլազգի դերասանների, այդ թվում՝ Շ. Ազնավուրին, Մ. Մորգանին, Ժ. Մարեին, Լ. Օլիվիեին։ Դիմահարդարել է Բ. Բարդոյին «Եվ Աստված ստեղծեց կնոջը» ֆիլմում (Et Dieu… créa la femme), որը ճանաչում բերեց դերասանուհուն։ Ժ. Կոկտոյի «Գեղեցկուհին և հրեշը» («La belle et la bête» 1946) ֆիլմում գլխավոր հերոսը ներկայացնող Ժան Մարեի հրեշի դիմակի հեղինակն է եղել։

Առաքելյանը դասավանդել է Փարիզի Գեղեցկության ակադեմիայում։ Դասախոսություններով հանդես է եկել ԽՍՀՄ-ում (Մոսկվա, Լենինգրադ, Երևան), Իտալիայում, Իսպանիայում, Ռումինիայում, Հարավսլավիայում և այլուր։ 1959 թվականին Առաքելյանի և ֆրանսահայ մշակութային միության գործիչ Ա. Դարբինյանի ջանքերով Երևան են փոխադրվել քանդակագործ Հ. Գյուրջյանի 507 աշխատանքները։

## Ընտանիք
Կինը՝ Առաքելյան Տատյանա Ռոբերտովնան, օրիորդական ազգանունը Էրիքսոն։ Առաջին ամուսնությամբ եղել է Հակոբ Գյուրջյանի (1881-1948 թթ.) կինը, կրել է ամուսնու ազգանունը։ Նրա մահից հետո Տատյանան ամուսնացել է Հակոբ Առաքելյանի հետ և վերցրել է Առաքելյան ազգանունը։ Զբաղվել է բարեգործությամբ։ 1958 թվականին Երևանում գտնվող Հայաստանի ազգային պատկերասրահին է փոխանցել Հակոբ Գյուրջյանի 400 աշխատանքներ։

## Կոչումներ և պարգևներ
* Նախկին կոմբատանտների (գումարտակի հրամանատար) հայ սպաների միության անդամ, ընտրվել է ղեկավար
* Ֆրանսիական բանակի նախկին կոմբատանտների սպաների միության հիմնադիրներից մեկն է եղել, գլխավոր քարտուղարը (1947), նախագահը (1967) (á titre etranger)
* Հայկական եկեղեցական խորհրդի անդամ։
Պարգևատրվել է.
* «1914-1918 կամավոր կոմբատանտ» խաչով (1952)
* Բրազիլական շքանշանով (1956)
* «Կամավորի վաստակներ» խաչով (1959)
* Պատվավոր Լեգեոնի շքանշանով հասարակական գործունեության և կինեմատոգրաֆիայում ներդրումնրի համար (1960 и 1973)
* Սպայական խաչ «Միջմիութենական վաստակի համար» (1966)
* Արվեստների և գրականության շքանշան (1975)

## Ֆիլմերի դիմահարդար
* 1964 Ռոբերտ Դերի և Պիեռ Չեռնիա (Չեռնյակովսկի) «Գնացեք Ֆրանսիա» (Robert Dhéry, Pierre Tchernia, «Allez France!», ) 
* 1964 Անն Դասթրիի «Ավրելիա» (ֆր. Anne Dastrée, «Aurélia»(film)) 
* 1961 Կառլո Լյուդովիկո Բրագագլիայի և Վիտորիո Կոտաֆավիի «Հռոմի ամազոնուհիները» (ֆր. Carlo Ludovico Bragaglia, Vittorio Cottafavi, «Le vergini di Roma», ) 
* 1960 Աբել Հանսի «Աուստերլից» կամ «Աուստերլիցի ճակատամարտը» (ֆր. «Austerlitz», ) 
* 1959 Կուրտ Ֆրյուի «Օդեոն սրճարան» (Kurt Früh «Café Odeon» ) 
* 1958 Գերդ Օսվալդի «Փարիզյան արձակուրդներ» (ֆր. Gerd Oswald, «À Paris tous les deux», ) 
* 1956 Ռոժե Վադիմի «...Եվ Աստված ստեղծեց կնոջը» (ֆր. Roger Vadim «Et Dieu... créa la femme», ) 
* 1955 Ջորջ Լակոմբի «Փողոցի լույսը» (Georges Lacombe, «La lumière d'en face», ) 
* 1955 Սաշա Գիտրիի «Նապոլեոն» (ֆր. Sacha Guitry, Napoléon (film, 1955), Napoleon) 
* 1955 Իվ Ալեգրեի «Օազիս» (ֆր. Yves Allégret, «Oasis») 
* 1954 Ժան Դելանուայի «Մոլուցք» (ֆր. Jean Delannoy, «Obsession» (film, 1954)) 
* 1953 Անդրե Հանիբել «Երեք հրացանակիրներ» (ֆր. André Hunebelle, «Les 3 Mousquetaires», ) 
* 1953 Ջին Սթելլիի «Գիշերը մերն է» (ֆր. Jean Stelli, «La nuit est à nous», ) 
* 1952 Անդրե Հանիբելի «Ամուսինս հիասքանչ է» (ֆր. André Hunebelle, «Mon mari est merveilleux», ) 
* 1952 Պաուլ Պավիոտի «Տորտիկոլան ընդդեմ Ֆրանկենսբերգի» (ֆր. Paul Paviot, «Torticola contre Frankensberg») 
* 1952 Անդրե Բարսակի «Կարմիր վարագույր» (ֆր. André Barsacq, «Le rideau rouge», ) 
* 1952 Պիեռ Կարդինալի «Կազբահի կենտրոնում» (Pierre Cardinal, «Au coeur de la Casbah», ) 
* 1952 Գայ Լաքորթի «Հաղթանդամ Բաթինիոլը» (ֆր. Guy Lacourt, «Le costaud des Batignolles») 
* 1951 Ժան Գրեմիլոնի «Տարօրինակ տիկին իքսը» (ֆր. Jean Grémillon, «L'étrange Mme X», ) 
* 1950 «Սպանություններ» (ֆր. Richard Pottier, «Meurtres», ) 
* 1950 Ժան–Պիեռ Մելվիլի «Անտանելի երեխաներ» (ֆր. Jean-Pierre Melville, «Les enfants terribles») 
* 1949 Ջին–Պաուլ Պաուլինի «Անհայտ 13–րդը» (ֆր. Jean-Paul Paulin, «L'inconnue n° 13») 
* 1949 Ժան Գրեմիլոնի «Սպիտակ ոտքեր» (ֆր. Jean Grémillon, «Pattes blanches») 
* 1949 Էմիլ–Էդվին Ռեիներթի «Խելահեղություն» (ֆր. Emil-Edwin Reinert, «Fandango») 
* 1948 Մարսել Աբոուլքերի «Փիեդս Նիկելեսի արկածները» (ֆր. Marcel Aboulker, «Les aventures des Pieds-Nickelés») 
* 1947 Ջին Ֆաուրեզի «Հակահետաքննություն» (ֆր. Jean Faurez, «Counter Investigation») 
* 1946 թ. Մարսել Կառնեի «Գիշերվա դարպասները» (ֆր. Marcel Carné, «Gates of the Night») 
* 1946 թ. Ժան Կոկտոյի «Գեղեցկուհին և հրեշը» (ֆր. Jean Cocteau, «La Belle et la Bête», ) 
* 1943 Ջին Սթելլիի «Սպիտակ վալս» (Jean Stelli, «La valse blanche») 
* 1943 Լեո Ջոանոնի «Լուկրեցիուս» (ֆր. Léo Joannon, «Lucrèce») 
* 1943 Պաուլ Մեսնիերի «Սիրուց խելագարվածը» (ֆր. Paul Mesnier, «Fou d'amour») 
* 1943 Ժյուլեն Դյուվիվեի «Անմահ Ֆրանսիան» (ֆր. Julien Duvivier, «Immortal France») 
* 1943 Լեոն Մաթհոթի «Անանուն մարդը» (ֆր. Léon Mathot, «L'homme sans nom») 
* 1943 Մարսել դը Հերբիերի «Մեծապատիվ Քեթրինը» (ֆր. Marcel L'Herbier, «L'honorable Catherine») 
* 1942 Ջին Սթելլիի «Կապույտ քողը» (ֆր. Jean Stelli, «Le Voile bleu», ) 
* 1942 Մառկ Ալեգրեի «Առլեզիանուհին» (ֆր. Marc Allégret, «L'arlésienne») 
* 1942 Ժակ դը Բաղունսելիի «Չար դքսուհին» (ֆր. Jacques de Baroncelli, «Wicked Duchess») 
* 1940 Մաքս Օֆյուլսի «Մայերլինգից Սարաևո» (ֆր. Max Ophüls, «De Mayerling à Sarajevo», ) 
* 1940 Լիո Ժոանոնի «Էմիգրանտներ» (ֆր. Léo Joannonmakeup, «The Emigrant») 
* 1939 Մաքս Օֆյուլսի «Վաղը չկա» (ֆր. Max Ophüls, «There's No Tomorrow») 
* 1938 Ջին Բոյերի «Կրծքի ջերմությունը» (ֆր. Jean Boyer, «La chaleur du sein», ) 
* 1938 Պիեռ Կոլոմբիերի «Տրիքոշեն և Կակուլեն» (Pierre Colombier, «Tricoche et Cacolet») 
* 1938 Պիեռ Քեռոն «Կպչուն կանայք» (ֆր. Pierre Caron, «Les femmes collantes») 
* 1938 Աբել Հանսի «Գող կանայք» (Abel Gance, «Le voleur de femmes», ) 
* 1938 Պիեռ Շենալի «Լաֆարժի գործը» (Pierre Chenal, «L'affaire Lafarge», ) 
* 1938 Պիեռ Քեռոնի «Ջետլմենը ժամը 5–ին» ( Pierre Caron, «Le monsieur de 5 heures») 
* 1938 Աբել Հանսի «Ես մեղադրում եմ» (ֆր. Abel Gance, «J'accuse!», ) 
* 1938 Ժան Էփշտայնի «Կինը աշխարհի վերջի ժամանակ» (ֆր. Jean Epstein, «La femme du bout du monde») 
* 1937 Մարսել դը Հերբիերի «Խաբեություն» (ֆր. Marcel L'Herbier, «Forfaiture» ) 
* 1937 Քրիստիան–Ժակի «Մի գիշեր Վենետիկում» (ֆր. Christian-Jaque, «À Venise, une nuit») 
* 1937 Լեո Ջոանոնի «Մարդն առանց սրտի» (ֆր. Léo Joannon, «L'homme sans coeur») 
* 1937 Քրիստիան–Ժակի «Դիմացի տունը» (ֆր. Christian-Jaque, «La maison d'en face», ) 
* 1935 Ռենե Սթիի «Ջոկատի երեխան» (ֆր. René Sti, «Le bébé de l'escadron») 
* 1935 Ջոն Բեռնարդ–Դերոսնեի «Մադամ Անգոթի դուստրը» (Jean Bernard-Derosne «La fille de Madame Angot»)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ սպաներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր