Շամպայնի շրջանի դեմ Մադիգանի գործ

**Շամպայնի շրջանի դեմ Մադիգանի գործ, (City of Champaign v. Madigan),** 2013 IL App (4th) 120662, 992 N.E.2d 629 (2013), լուծվել է Իլինոյսի վերաքննիչ դատարանի կողմից 2013 թվականին և վերաբերում է նահանգի «Տեղեկատվության ազատության մասին օրենքին» (Freedom of Information Act, FOIA)։ Դատարանը վճռեց, որ ընտրված պաշտոնյաների կողմից քաղաքային խորհրդի նիստի ընթացքում ուղարկված և ստացված հաղորդագրությունները, եթե դրանք վերաբերում են հանրային գործերին, հանդիսանում են հանրային փաստաթղթեր և պետք է հրապարակվեն, նույնիսկ այն դեպքում, երբ այդ հաղորդագրությունները պահվում են անձնական էլեկտրոնային սարքերում։ Սա Իլինոյսում առաջին դատական որոշումն էր, որը ճանաչեց, որ մասնավոր հաղորդագրությունները կարող են ենթարկվել FOIA-ի շրջանակում հրապարակման։

Գործը սկսվել է այն բանից հետո, երբ Champaign քաղաքի *The News-Gazette* թերթի լրագրողը հրապարակային նիստի ընթացքում նկատել է քաղաքային խորհրդի անդամներին և քաղաքապետին՝ օգտագործելիս իրենց անձնական սարքերը հաղորդագրություններ ուղարկելու համար։ Երբ լրագրողը ներկայացրել է հանրային փաստաթղթերի հարցում՝ այդ հաղորդագրությունների վերաբերյալ, քաղաքային պաշտոնյաները մերժել են այն՝ պատճառաբանելով դրանց մասնավոր բնույթը։ Գործը հասել է Վերաքննիչ դատարան, որը վճռել է, որ պաշտոնյաները պարտավոր են բացահայտել փաստաթղթերը, նույնիսկ եթե դրանք պահվում են անձնական սարքերում կամ հաշիվներում, բայց միայն այն ժամանակ, երբ նրանք գործում են որպես «հանրային մարմին»։ Դատարանը նշել է, որ քաղաքային խորհրդի անդամներն առանձին վերցրած չեն հանրային մարմին, սակայն քանի որ նիստը եղել է հրապարակային և նրանք գործել են կոլեկտիվ ձևով, ապա այդ հաղորդագրությունները ենթակա են FOIA-ի համաձայն հրապարակման։

## Նախապատմություն
Պատրիկ Ուեյդը, Շամպեյն շրջանի*The News-Gazette* թերթի լրագրողը, նկատել էր, թե ինչպես էին Champaign-ի քաղաքային խորհրդի անդամները և քաղաքապետ Դոն Ժերարը (*Don Gerard*) հանրային նիստի ընթացքում օգտագործում իրենց անձնական էլեկտրոնային սարքերը հաղորդագրություններ ուղարկելու համար։ Նրանց մասնավոր քննարկումների բովանդակությունը հետաքրքրելով՝ Ուեյդը 2011 թվականի հուլիսի 15-ին ներկայացրել է «Տեղեկատվության ազատության մասին օրենքով» (FOIA) սահմանված հարցում՝ խնդրելով հետևյալ փաստաթղթերը.Քաղաքային պաշտոնյաները Ուեյդին տրամադրել են 24 էջ էլեկտրոնային նամակներ, որոնք պահպանվում էին քաղաքին պատկանող էլեկտրոնային հասցեներում։ Սակայն նրանք մերժել են անձնական սարքերում պահված հաղորդագրությունների տրամադրումը՝ պնդելով, որ «քաղաքացու անձնական հաղորդակցությունները քաղաքապետի կամ քաղաքային խորհրդի անդամի սեփական սարքի վրա չեն հանդիսանում FOIA-ի իրավասության շրջանակում»։ Քաղաքի իրավաբաններից մեկը Ուեյդին նաև հայտնել էր, որ Իլինոյսի վերաքննիչ դատարանը նախորդ մի գործով՝ *Quinn v. Stone*-ով, վճռել էր, որ միայն «հանրային մարմինները» են ենթակա FOIA-ի, այլ ոչ թե առանձին ընտրված պաշտոնյաները, ինչպիսիք են քաղաքապետն ու խորհրդի անդամները։

2011 թվականի օգոստոսի 1-ին Ուեյդը դիմել էր Իլինոյսի գլխավոր դատախազի գրասենյակի կազմում գործող «Հանրային մուտքի խորհրդատուին»՝ վարչական վերանայման համար։ Նա պնդում էր, որ հարցված փաստաթղթերը, եթե անգամ պահվում են մասնավոր միջոցներով, պետք է ենթակա լինեն բացահայտման, քանի որ պաշտոնյաները գործում էին որպես հանրային մարմնի անդամներ՝ ընթացիկ հրապարակային նիստի ընթացքում։

## Դատախազության կարծիք
[alt=Photo of Lisa Madigan, Illinois Attorney General|ձախից|մինի|Իլինոյս նահանգի գլխավոր դատախազ [Լիզա Մադիգան՝ 2011 թվականին]]
Իլինոյսի գլխավոր դատախազ Լիզա Մադիգանի ղեկավարած գրասենյակը 2011 թվականի նոյեմբերի 15-ին հրապարակեց պարտադիր ուժ ունեցող կարծիք՝ վերնագրված «Հասարակական մուտքի կարծիք 11-006»։ Այսպիսի պարտադիր կարծիքները հազվադեպ են․ Հանրային մուտքի խորհրդականին ներկայացված բողոքների ընդամենը 0.5 տոկոսից քիչն է հանգեցնում գլխավոր դատախազի կողմից պարտադիր կարծիքի ընդունման։

Կարծիքը հղում էր կատարում FOIA-ի հանրային գրառումների սահմանմանը, որը ներառում է փաստաթղթեր, որոնք «վերաբերում են հանրային բիզնեսի գործարքին՝ անկախ ֆիզիկական ձևից կամ բնութագրերից, որոնք պատրաստվել են կամ օգտագործվել են, ստացվել են, գտնվում են կամ գտնվում են որևէ պետական մարմնի տիրապետության տակ կամ վերահսկողության ներքո»: Գլխավոր դատախազը եզրակացրեց, որ քաղաքը նեղորեն կենտրոնացել է «տիրապետության տակ» արտահայտության վրա՝ որոշելիս, թե արդյոք պահանջվող հաղորդակցությունները ենթակա են բացահայտման: FOIA-ն որպես ամբողջություն մեկնաբանելիս, կարծիքում նշվում էր, որ քաղաքի «տիրապետության տակ գտնվող» գրառումները հանրային գրառման միայն մեկ տեսակ են։ Կարծիքում նաև ավելացվում էր. «Տեղեկատվության «հանրային գրառման» լինելը չի որոշվում նրանով, թե որտեղ, ինչպես կամ ինչ սարքի վրա է ստեղծվել այդ գրառումը. հարցն այն է, թե արդյոք այդ գրառումը պատրաստվել կամ օգտագործվել է պետական մարմնի մեկ կամ մի քանի անդամների կողմից՝ կառավարության գործերը վարելիս»։ Հանրային գրառման որոշման հիմնական գործոնն այն է, թե արդյոք գրառումը վերաբերում է հանրային գործունեությանը։

Գլխավոր դատախազը նաև մերժեց քաղաքի կողմից Քուինի գործով հիմնվելը։ Քուինի գործում Վերաքննիչ դատարանը որոշեց, որ FOIA հարցումը չի կարող ուղղված լինել առանձին պաշտոնյայի, այլ պետք է ներկայացվի պետական մարմնի։ Այս դեպքում կարծիքը հաստատեց դատարանի որոշումը Քուինի գործում, բայց պնդեց, որ քաղաքային պաշտոնյաների հաղորդակցությունները համարվում են քաղաքի գրառումներ, այլ ոչ թե պաշտոնյաների առանձին։

Վերջապես, քաղաքը մտահոգություն հայտնեց, որ անձնական տեղեկատվության բացահայտումը կարող է ենթադրել Առաջին փոփոխության իրավունքները։ Սակայն կարծիքում նշվում էր, որ գրառումները պետք է ներկայացվեն միայն այն դեպքում, երբ դրանք վերաբերում են հանրային գործերին, և չկար որևէ ապացույց, որ նման բացահայտումը կխախտեր Առաջին փոփոխությունը: Ընտանեկան հարցերը, քաղաքական գործերը և այլ անձնական հարցերը չեն ենթարկվի բացահայտման:

## Վերաքննիչ բողոքներ
[alt=Photo of the municipal building of Champaign, Illinois|մինի|[Շամպեյն շրջան (Իլինոյս)|Շամպեյն շրջանի շենքը, Իլինոյս նահանգ, ԱՄՆ]]
Քաղաքի փաստաբանը՝ հարցը վարելով ներքին կարգով՝ առանց արտաքին խորհրդատուների ներգրավման, գտնում էր, որ Գլխավոր դատախազի կարծիքը վերաբերում էր նոր ու չլուծված մի հարցի, որը պահանջում էր դատարանի կողմից հետագա քննություն։ Քաղաքը պետք է ռազմավարական որոշում կայացներ՝ բողոքարկումը ներկայացնել Քուկ շրջանի շրջանային դատարան, թե՝ Սանգամոն շրջանի դատարան։ Քաղաքը վերջնականապես բողոքարկեց Գլխավոր դատախազի կարծիքը Սանգամոն շրջանի դատարանում։ Շրջանային դատարանում քաղաքը ներկայացնում էր փաստաբան Լաուրա Հոլը, իսկ The News-Gazette պարբերականին՝ փաստաբան Դոն Քրեյվենը։ Քրեյվենը պնդում էր, որ տեքստային հաղորդագրությունները հանդիսանում են քաղաքային խորհրդի քննարկումների մաս, և «քվեարկողներն իրավունք ունեն լսելու հանրային մարմինների քննարկումները»։

2012 թվականի հունիսին, շրջանային դատարանը հաստատեց Գլխավոր դատախազի կարծիքը։ Քաղաքը այնուհետև բողոքարկեց Չորրորդ շրջանի վերաքննիչ դատարան։ 2013 թվականի հուլիսի 16-ին, Վերաքննիչ դատարանը հաստատեց, որ հաղորդագրությունները համարվում են հանրային գրառումներ, սակայն՝ ավելի սահմանափակ հիմքերով։ Դատարանի կարծիքը գրել էր Դատավոր Քերոլ Պոուպը, և նրան միացել էին դատավորներ Թոմաս Ռ. Ափլթոնը և Լիզա Հոլդեր Ուայթը։

Նախ, դատարանը հստակեցրեց, որ անձնական բնույթի հաղորդագրությունները ենթակա չեն բացահայտման, քանի որ Տեղեկատվության ազատության օրենքը (FOIA) վերաբերում է միայն այն գրառումներին, որոնք առնչվում են հանրային գործերին։ Համայնքային շահերին վերաբերող հաղորդակցությունները, ի տարբերություն մասնավոր հարցերի, համարվում են հանրային գրառումներ FOIA-ի համաձայն։ Քաղաքը նաև ընդունել էր, որ որոշ հաղորդագրություններ վերաբերում էին հանրային գործունեությանը։

Դատարանը պարզաբանեց, որ չնայած քաղաքային խորհրդի առանձին անդամները չեն դիտարկվում որպես հանրային մարմին, սակայն նրանք կոլեկտիվ կերպով այդպիսին են խորհրդի նիստերի ընթացքում։ Այս մեկնաբանությամբ՝ անձնական սարքերում ստեղծված հաղորդագրությունները, նույնիսկ եթե վերաբերում են հանրային գործերին, չեն ենթակա FOIA-ի, եթե չեն ստեղծվել նիստի ընթացքում։ Սակայն նիստի ժամանակ ստեղծված հաղորդագրությունները ենթակա են FOIA-ի։ Բացի այդ, դատարանը նշեց, որ երբ առկա է քվորում՝ առանձին անդամներից կազմված, դա համարվում է հանրային մարմին, որն ունակ է ընդունել իրավական ուժ ունեցող որոշումներ։ Եթե հաղորդագրությունը ուղարկվում է այնքան անդամների, որ գոյանում է քվորում, այն դառնում է հանրային գրառում, և կարող է ենթակա լինել բացահայտման, հատկապես եթե ուղարկվել է պետական էլ.հաշվին։

Սա Իլինոյսում առաջին դատարանային որոշումն էր, որը ճանաչում էր, որ անձնական հաղորդագրությունները կարող են ենթակա լինել FOIA-ի։ Այս որոշումը համապատասխանում է ԱՄՆ այլ նահանգներում տեղեկատվության ազատության օրենքների աճող միտումներին։ Քաղաքը հայտարարեց, որ պատրաստ է համապատասխանել դատարանի որոշմանը՝ նշելով, որ հրապարակման ենթակա «շատ քիչ փաստաթղթեր» կան, և մտադիր չէ բողոքարկել այդ գործը հետագայում։

## Ռեակցիաներ և հետագա զարգացումներ
Իլինոյսի քաղաքականությունը, որը պահպանողական ակցիաների խումբ է, ողջունեց դատավճիռը՝ անվանելով այն «կառավարությունում թափանցիկության բարձրացման հաղթանակ», նշելով, որ նահանգի Բաց ժողովների օրենքը նույնպես պահանջում է թափանցիկություն հասարակական նիստերի ընթացքում տեղի ունեցողի վերաբերյալ։ Դաշնային մամուլի իրավունքի կենտրոնի Ֆրանկ ԼոՄոնտեն դատավճիռը դիտարկեց որպես «պատասխանատվության դրական քայլ», սակայն ընդգծեց, որ դրա ազդեցությունները զգալի կլինեն միայն այն դեպքում, եթե պետական պաշտոնյաները պահեն պետական հաղորդագրությունների պահպանում-պահպանման կանոնները իրենց անձնական սարքերում։

Քանի որ FOIA-ում առկա է անորոշություն, դատարանը խորհուրդ տվեց, որ Իլինոյսի ընդհանուր ժողովը հստակ փոփոխություններ կատարի FOIA-ում, եթե ցանկանում է, որ անձնական սարքերում պահպանված հաղորդագրությունները ենթակա լինեն բացահայտման։ Դրա հետ մեկտեղ տեղական կառավարություններին կոչ արեց ընդունել սեփական կանոնակարգեր, որոնք արգելեն քաղաքային խորհրդի անդամներին օգտագործել իրենց անձնական սարքերը հասարակական նիստերի ընթացքում։ Իրավաբանական փորձագետները նշեցին, որ դատավճռի ազդեցությունները տեղական կառավարությունների համար դեռևս անհստակ են։ John M. O'Driscoll-ը, տեղական կառավարության իրավաբան, Իլինոյսի ամբողջ տարածքում հանրային մարմիններին խորհուրդ է տվել վերանայել իրենց պրակտիկաները և կանոնակարգերը՝ խուսափելու համար անձնական հաղորդակցությունները բացահայտելուց։ Նա նաև կոչ արեց պետական պաշտոնյաներին հնարավորինս չօգտագործել հեռախոսները հասարակական նիստերի ժամանակ, սակայն դա կարող է դժվար լինել, քանի որ պաշտոնյաները մեծապես կախված են իրենց անձնական սարքերին հանրային գործերը վարելու համար։ O'Driscoll-ը նշեց, որ էլեկտրոնային հաղորդակցությունների վերաբերյալ FOIA-ի պահանջներին պատասխանելը դժվար է մնում, և հետագա դեպքերը հնարավոր է դատավարական կարգով լուծվեն յուրաքաչյուր առանձին դեպքով։

Դատարանի որոշումը բաց թողեց մեկնաբանության հնարավորություն այլ համատեքստերում։ Խորհրդի անդամների բացահայտման պահանջները սահմանափակ էին, քանի որ քաղաքային խորհուրդը տեխնիկապես չի գործում որպես հանրային մարմին մինչև նիստի գումարման և գործերի կատարելու։ «Շամփեյնի քաղաք» որոշման կիրառելիությունը հանրային մարմնի աշխատակիցների (միջավայրում ընտրված պաշտոնյաների փոխարեն) նկատմամբ դեռևս անորոշ է։ Չիկագոյում հիմնված FOIA-ի փորձագետ, իրավաբան Մեթ Թոփիչը առաջարկեց, որ գործադիր ճյուղի աշխատակիցները հնարավոր է ստիպված լինեն բացահայտել իրենց փաստաթղթերը, քանի որ նրանք գործում են հանրային մարմնի անունից։ Իլինոյսի համալսարանական համակարգը նշում էր այդ անորոշությունը 2015 թվականին, երբ հրապարակվեց, որ չի բացահայտել Էլ. փոստերը, որոնք պահվել էին Ֆիլիս Ուայզի՝ Ուրբանա-Շամփեյնի համալսարանի կանցլերի անձնական հաշիվներում։ Ներքին հետաքննությունը պարզել էր, որ Ուայզը դիտմամբ խուսափել է FOIA-ից՝ օգտագործելով իր անձնական հաշիվը զգայուն թեմաների (օրինակ՝ Ստիվեն Սալայթայի աշխատանքի ընդունման աղմուկը) քննարկման ժամանակ և հետագայում ջնջել այդ էլ. փոստերը։

2016 թվականի մայիսին Քուք շրջանում գործող շրջանային դատարանը հղում արեց «Շամփեյնի քաղաքի» գործին, երբ որոշեց, որ Չիկագոյի քաղաքապետ Ռահմ Էմանուելի անձնական էլ. փոստերը կարող են ենթակա լինել բացահայտման, անգամ եթե դրանք պահվում են անձնական սարքերում։ Նույն տարում՝ հետագայում, Իլինոյսի դատախազության գրասենյակը վերամշակեց այս հարցը՝ հրապարակելով Հասարակության հասանելիության կարծիք 16-006-ը, որտեղ որոշվեց, որ Չիկագոյի ոստիկանության բաժնի աշխատակիցները պարտավոր են հրապարակել իրենց անձնական էլ. փոստերը, որոնք վերաբերում են ոստիկանության մասնակցությամբ Լաքուան Մակդոնալդի սպանության դեպքին։ ԶԼՄ-ները ևս նշում էին նման հանրային հասանելիության խնդիրներ Իլինոյսի նահանգապետ Բրյուս Ռաուների վարչակազմի ժամանակ և Հիլարի Քլինթոնի էլ. փոստերի շուրջ սկանդալում: 2020 թվականին վերաքննիչ դատարանի առաջին օկրուգը հրամանեց հրապարակել մի քանի Չիկագոյի պաշտոնյաների, այդ թվում քաղաքապետի, նրա աշխատակազմի և հանրային առողջապահության հանձնաժողովի անձնական սարքերում պահվող հաղորդագրությունները։ Այդ վճռում դատարանը նշեց, որ «Շամփեյնի քաղաքի» գործով հաստատվել է, որ անձնական հաղորդակցությունները առնվազն որոշ դեպքերում հանդիսանում են հանրային փաստաթղթեր։

2017 թվականին Գլխավոր ժողովը քննարկեց երկու օրինագիծ, որոնք, թվում է, կապված էին «Շամփեյնի քաղաքի» գործի և Հասարակության հասանելիության կարծիք 16-006-ի հետ։ Մի օրինագիծը կդժվարանար ձեռք բերել փաստաթղթեր, որոնք արդեն չեն գտնվում հանրային մարմնի վերահսկողության տակ։ Մյուս օրինագիծը կփոխեր Տեղական գրառումների մասին օրենքը, հստակ հայտարարելով, որ կառավարական պաշտոնյաների և աշխատակիցների կողմից ուղարկված կամ ստացված բոլոր էլ. փոստերը հանրային փաստաթղթեր են, նույնիսկ եթե դրանք ուղարկվել կամ ստացվել են անձնական էլ. փոստի հասցեներով։ Այս վերջին օրինագիծը նաև պահանջում էր, որ պետական պաշտոնյաներն ու աշխատակիցները օգտագործեն կառավարության տրամադրած էլ. փոստի հասցեներ և անձնական հաշիվներում գտնվող ցանկացած պետական գործերին առնչվող էլ. փոստ ուղարկեն իրենց կառավարության հաշիվներին։ Երկու օրինագծերն էլ չհասան օրենքի ուժի և ժամկետն ավարտվեցին 2019 թվականի հունվարին։
[alt=Chicago Mayor Rahm Emanuel on his cellphone, with a man standing behind him|մինի|Դատարանը հրամանեց Չիկագոյի քաղաքապետ [Ռահմ Էմանուելին բացահայտել իր անձնական սարքերում պահպանված պետական գործերին առնչվող հաղորդագրությունները։]]

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Full text of Public Access Opinion 11-006
* Full text of the Appellate Court's opinion