Լա Ռիոխա (Իսպանիա)

**Լա Ռիոխա**, ինքնավար համայնք Իսպանիայում։ Գտնվում է Պիրենեյան թերակղզու հյուսիսում՝ ներառելով Արագոնի հարթավայրի մի մասը հյուսիսում և Պիրենեյան լեռնաշղթան հարավում։ Աշխարհագրորեն բաժանված է յոթ գետերի, որոնք լեռներից հոսում են դեպի Էբրո։ Այդ է պատճառը, որ Լա Ռիոխան անվանվում է «Յոթ հովիտներ »։ Հյուսիսում կլիման մերձարևադարձային է, հարավում ՝ չափավոր ցամաքային։ Ըստ Էբրո գետի հոսքի արևմուտքից արևելք բաժանված է երեք ենթաշրջանների ՝ Լա Ռիոխա Ալտա, Լա Ռիոխա Մեդիա և Լա Ռիոխա Բախա ՝ յուրաքանչյուրն իրենց մունիցիպալիտետներով։

Լա Ռիոխա ինքնավար համայնքը կազմված է նույնանուն գավառից, որն իր հերթին ընդգրկում է 174 մունիցիպալիտետներ։ Մայրաքաղաքը և խոշորագույն քաղաքն է Լոգրոնյոն (Logroño)։ Բնակչությունը ըստ 2016 թ.-ի մարդահամարի տվյալների կազմում է 317.053 մարդ։

Հյուսիսից սահմանակից է Բասկերի Երկրին (պրովինցիա Ալավա), հյուսիս-արևելքից՝ Նավառա, հարավ-արևելքից՝ Արագոն (պրովինցիա Սարագոսա), արևմուտքից՝ Կաստիլյա և Լեոն և հարավից՝ Բուրգոս և Սորիա ինքնավար համայնքներին։

Այստեղ են ապրել մինչհռոմեական դարաշրջանի ցեղեր ՝ բերոններ, պելենդոններ և վասկոններ։ Միջնադարում Լա Ռիոխան եղել է սահմանային տարածք, այդ պատճառով նվաճվել է տարբեր քրիստոնեական թագավորությունների կողմից։ Այս տարածաշրջանը պատմականորեն կապված է Կալաորրայի Դիոցեզի և Նախերայի Թագավորության հետ։ Լա Ռիոխայի առաջին հիշատակումը որպես Ռիոիիա(Rioiia) եղել է Միրանդա դե Էբրոյի 1099 թ-ի կանոնադրությունում։ Լա Ռիոխա ինքնավար համայնքը 1982 թ. հաստատելով Սան Միլյան կանոնադրությունը ՝ ապահովեց դրանով իսկ իր տարածաշրջանի ինքնակառավարումը։

Լա Ռիոխան հայտնի է իր գինիներով ՝ծագումով Ռիոխա անվանումով, որն ունի միջազգային համբավ։ Այն նաև հանդիսանում է աշխարհի կարևորագույն հնէաբանական տարածքներից մեկը ՝այստեղ են գտնվում և պահպանվում Դինոզավրերի հետքերը (Dinosaur footprints)։ Մշակութային ժառանգության մաս կազմող ստեղծագործություններից պետք է նշել Սան Միլյան դե լա Կոգոլյան, որը միջնադարյան մշակույթը ներկայացնող կառույց է և 1997 թ.-ին ՅՈՒՆԵՍԿՕյի կողմից ընդգրկվել է Համաշխարհային ժառանգությունյան ցանկում։ Լա Ռիոխայի նախագահը Ժողովրդական կուսակցության անդամ Խոսե Իգնասիո Սենիսերոս Գոնսալեսն է, որը ղեկավարում է 2015 թ.-ից։

## Ստուգաբանություն
Լա Ռիոխայի անվանումը դժվար է ստուգաբանել, հետևաբար առկա են տարբեր վարկածներ։

Վարկածներից մեկը բասկ-իբերյան տեսությունն է, ըստ որի այն ծագել է բասկերեն ԷՐՐԻՈՔՍԱ (ERRIOXA) բառից։ Այսպիսով, ըստ Մատեո Անգիանո Նիեվայի «ԷՐՐԻ »(HERRI) կնշանակեր «հող» և «Օգի» (OGUI) « հաց », ինչը կառաջացներ «Հացի երկիր» անվանումը։ Սակայն ըստ XI-XII դարերի փաստաթղթերի այս վարկածը մերժվել է։

Մինչդեռ, ըստ Մերինո Ուրրուտիայի, ով պատմաբան էր և Օխակաստրոյի քաղաքապետը 1912 թ - 1913 թ., առաջացել է Օխա (OJA) գետի անվանումից և բասկերեն Օիա (oia) արմատից, ինչը նշանակում է «անտառ»(«oihan»ժամանակակից բասկերեն)։ Ըստ իր վարկածի, Լա Ռիոխայի նախածանցը ծագել է լատիներեն « rivum» (գետ) բառից։ 
Միրանդա դե Էբրոյի 1099 կանոնադրությունում առաջին անգամ Լա Ռիոխան հիշատակվում է որպես «Rioiia» ՝հետագայում հայտնվելով որպես «Riuum de Oiha» և «Rivo de Oia » Սանտո Դոմինգո դե լա Կալսադայի 1150 թ.-ի պետական արխիվում։ Այդ իսկ պատճառով, որոշ հետազոտողներ կարծում են, որ Լա Ռիոխայի անվանումը ծագել է «Oja» գետի անվանումից։ Սակայն այս վարկածը այդքան էլ վստահելի չէ, հաշվի առնելով բնօրինակի անվանումը « Glera » կամ « Illera », որը դեռևս օգտագործվում է։ Ավելի շուտ, դա կարծես թե հարմարեցված է իսպաներեն լեզվի առաջին փաստագրված որպես «Rioiia» բառին այն ժամանակաշրջանում, երբ տարածաշրջանը վեճի մեջ էր Նավառայի թագավորության հետ։ 
Ըստ Խոսե Լուիս Ալվարես Էսպերանտսայի ՝«Txillardegi», Լա Ռիոխայի առաջին վանկը չունի իգական սեռ, ուստի բառի մի մասն է կազմում և գրվում է միասին «Larrioja»։ Ըստ Տսիլլարդեգիի «Larrioja» բասկերենի "Larreolha" բառից է առաջացել, որը հետագայում ստացել է այս տարածաշրջանի անվանումը։ Սա է բառի հնչունական վերափոխումը ՝ « Larrioja» Մեկ այլ ուխտագնացների ճանապարհ է համարվում, որ անցնում է Լա Ռիոխայով, Էբրոյի Խակոբեան ճանապարհը։ Միջերկրական ծովի և արևելյան Պիրենեյան շրջանի ուխտավորները այստեղով են անցնում Տորտոսայից (Tortosa) դեպի Լոգրոնյո (Logroño) ՝անցնելով Գանդեսա (Gandesa), Կասպե (Caspe), Սարագոսա (Zaragoza), Տուդելա (Tudela), Ալֆարո (Alfaro) և Կալաորրա (Calahorra) քաղաքները ։ Սա հանդիսանում է պատմական առանցք, քանզի այն հռոմեական ճանապարհ է և ավելի քան երկու հազար տարի միացրել է Տարրակոն (Tarraco) Աստորգային (Astorga)։ Ուխտագնացները ճանապարհին կարողանում են բացահայտել այդ տարածքներն ու Կատալոնիայի (Cataluña), Արագոն (Aragón), Նավառա (Navarra) և Լա Ռիոխայի (La Rioja) մարդկանց։ Համարյա բոլոր քաղաքները, որի միջով ճանապարհը անցնում է ունեն ապաստարաններ ուխտավորների համար, որպեսզի կարողանան գիշերել։ 

## Մշակութային վայրեր
Եկեղեցիներն ու տաճարները ՝Սուրբ Մարիամ (Կալաորրա), Սանտո Դոմինգո դե լա Կալսադա , Սանտիագո էլ Մայոր (Կալաորրա), Սան Անդրես (Կալաորրա), Սան Բարտոլոմե (Լոգրոնյո), Սանտա Մարիա դե լա Ռեդոնդա(Լոգրոնյո), Կոլեխիատա դե Սանտո Տոմաս (Արո), Սանտա Մարիա լա Մայոր(Էսկարայ)...

Վանքերը ՝ Սան Խոսե(Կալաորրա), Նուեստրա Սենյորա դե լա Պիեդադ(Կասալառեինա), Սիստերսիենսե դե Սանտա Մարիա (Կանյաս), Նուեստրա Սենյորա դե Վալավաներա(Անգիանո), Սանտա Մարիա լա Ռեալ դե Նախերա, Սան Միլյան դե լա Կոգոլյա...

Ամրոցներ ՝Սախասարրայի ամրոց, Կլավիխոյի ամրոց, Կորնագոյի ամրոց, Կուսկուրրիտայի ամրոց...

Հնագիտական մնացորդներ ՝Կալաորրայի հռոմեական ավերակները, հռոմեական նիմֆեում (Ալֆարո), Կոնտրեբիա Լեուկադե (Ագիլար դել ռիո Ալամա)։

Դինոզավրերի հետքեր ՝ Էնսիսո( Enciso), Օրնիլյոս դե Կամելյոս (Yacimiento de hornillos), Մունիլյա (Yacimiento de San Vicente (Munilla)), Արնեդիլյո (Yacimiento Paleontológico de Icnitas de las Hoyas (Arnedillo))։

## Համաշխարհային ժառանգություն
1997 թ. դեկտեմբերի 4-ին Սան Միլյան դե Յուսո և Սուսո վանքերը (San Millán de Yuso y Suso) ընդգրկվել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային մշակութային ժառանգության ցուցակում։ Վանքերը գտնվում են Լա Ռիոխայում ՝Սան Միլյան դե լա Կոգոլյայում և հայտնի են, քանի որ հենց այստեղ են գտնվում Էմիլիանյան Գլոսաները։

Սուսո Վանքը ամենահինն է։ Սկսվել է կառուցվել VIրդ դարի վերջում ՝Սան Միլյանի ՝Սան Ֆելիսես դե Բիլիբիոյի աշակերտի դամբարանի համար, , իսկ Յուսո վանքը X րդ դարի շինություն է։ Հետագայում վերակառուցվել է XVI, XVII y XVIII դարերում։ Այն ունի մեծ գրադարան, որտեղ պահպանվում են լատիներեն առաջին ձեռագրերը, XVII-րդ դարի հոգևոր երգահանի ձեռագրեր և այլ շատ կարևոր փաստաթղթեր։

Այս վանքում է կրթվել Գոնսալո դե Բերսեոն, ով հանդիսանում է իսպաներեն լեզվի առաջին բանաստեղծը, և համարվում է միջնադարյան մշակույթի կենտրոն։

Համաշխարհային ժառանգություն է համարվում նաև Սանտիագո Ֆրանսես ճանապարհը (el camino de Santiago Francés), որն անցնում է մի քանի ինքնավար համայնքներով, այդ թվում նաև Լա Ռիոխայով, և Պիրենեյան թերակղզու 35 դինոզավրերի հետքերից 13-ը գտնվում են Լա Ռիոխայում ՝հանդիսանալով աշխարհի ամենաշատ դինոզավրերի հետքեր ունեցող տարածք։

2013 թ., Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում ընդգրկվեց նաև Լա Ռիոխայի Ռիոխա Ալավեսան (Rioja Alavesa) ՝ իր խաղողի այգիների տեսարաններով։

## Ֆլորա և ֆաունա
Լա Ռիոխան կազմում է Իսպանիայի մակերեսի 1%, այնուամենայնիվ այստեղ են ապրում Իսպանիայի ողնաշարավորների 46% -ը, իսկ թերակղզու ՝ 60%- ը։ Այստեղ են ապրում նաև Պիրենեյան թերակղզու էնդեմիկ ողնաշարավորների 21% -ը։

Դրանցից հինգը ձկներ են ՝ Էլ բարբո դել Էբրո (barbus), էլ բարբո դե գոլա ռոխա (Barbus haasi), լա բերմեխուելա (Achondrostoma arcasii), լա լամպրեուելա (Cobitis calderoni) և լա կոլմիլյեխա (Cobitis paludica)։ Կան նաև երկու կաթնասուններ ՝ իբերյան դեսման (Galemys pyrenaicus), իբերյան նապաստակ (Lepus granatensis), մեկ երկկենցաղ ՝ պիրենեյան գորտ (Discoglossus galganoi) և մեկ սողուն ՝ պիրենեյան օձ (Chalcides bedriagai)։

Տարածաշրջանի ռելիեֆը բաժանված է երկու հիմնական մասերի ` հարթավայր և լեռնաշղթա։ Ծովի մակարդակից միջին բարձրությունը կազմում է 2000 մ. հարավ-արևմուտքում և ավելի քիչ ՝ 1500 մ. հարավ-արևելքում։ 
Լա Ռիոխայում կան անհետացման շատ բարձր ռիսկի առջև կանգնած երկու տեսակներ, որոնք կտրուկ անկում են ապրել վերջին 10 տարիներին ։ Դրանք են ՝Milvus milvus և եվրոպական ջրաքիսը (Mustela lutrеola)։

Որպես վտանգված տեսակներ ներառված են բոնելի արծիվ (Aquila fasciata), մարգագետնային մկնաճուռակ(Circus pygargus), գիշանգղը (Neophron percnopterus), արոս (Otis tetrax), սպիտակափոր դռլոն (Pterocles alchata), սևափոր դռլոն (Pterocles orientalis), սովորական կարմրատուտ (Phoenicurus phoenicurus) և չղջիկների որոշ տեսակներ։

Կան նաև 174 տեսակներ (4 բույսեր, 1 ձուկ, 8 երկկենցաղ, 18 սողուն, 133 թռչուններ և 10 անողնաշարավոր կենդանիներ), որոնք դեռևս չեն սպառնում անհետացման, սակայն կարևոր են դարձնում այդ տեսակների ուսումնասիրության և պահպանության հարցը։

### Բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Լա Ռիոխայի մոտ 40% -ը բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ են։ Թեև Լա Ռիոխան համարվում է Իսպանիայի ամենափոքր ինքնավար համայնքը, այնուամենայնիվ իր բնության հատուկ պահպանվող տարածքների տոկոսային թվով ամենաբարձրն է Իսպանիայում ՝կազմելով 3.56%։ Դասակարգվում են որպես ազգային պուրակներ, արգելավայրեր կամ բիոսֆերայի արգելավայրեր։ Օրինակ ՝

Սիեռա Սեբոլյերայի բնական պուրակ (Parque Natural Sierra de Cebollera)
Ալֆարոյի Սոտոս դել Էբրոյի ալգելավայր (Reserva Natural de los Sotos del Ebro en Alfaro)
Սիեռա դե Ուրբիոնի ճահիճներ (Humedales de la Sierra de Urbión)
Էրվիասի ծովածոց (Laguna de Hervías)
Խուբերա, Լեսա, Սիդակոս և Ալամայի բիոսֆերայի արգելավայրեր (Reserva de la biosfera de los valles del Jubera, Leza, Cidacos y Alhama)։

## Խոհանոց
Լա Ռիոխային բնորոշ հայտնի ճաշատեսակներ են ՝ կարտոֆիլ ռիոխայի ձևով կամ կարտոֆիլ չորիսոյով(խոզի մսից պատրաստված նրբերշիկ), որը մատուցվում է գառան խորովածի հետ։ Այս ուտեստը սովորաբար մատուցում են գինետներում և բացօթյա վայրերում, իսկ խորովածը կրակի համար օգտագործվում են խաղողի ճյուղերը։ Ունի նաև տեղական ճաշատեսակներ ինչպիսիք են ՝պրասի աղցան, լցոնած պղպեղ, միգաս (հացի կտորներով ուտեստ), Անգիանոյի կապարոն (լոբով ճաշ), սպիտակ լոբով ու ճտով ճաշ, ձողաձուկ և իշխան ռիոխայի ձևով։ Առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում տեղի չորիսոն և Կամերանո պանիրը։

Լա Ռիոխան հարուստ է բանջարեղեններով։ Այդ պատճառով էլ ամեն տարի Կալաորրայում անցկացվում է Բանջարեղենային փառատոն (Jornadas de la Verdura), որտեղ կազմակերպվում է մեծ շուկա և քաղաքի ռեստորաններն ու բարերը այդ արտադրանքով պատրաստած ուտեստներն են առաջարկում։

Եթե ցանկանում եք փորձել տեղի ուտեստները, ապա պետք է այցելել Լոգրոնյո ՝ Լաուրել (Laurel), Սենդա դե լոս Էլէֆանտես (Senda de los elefantes) կամ Սան Խուան (San Juan) փողոցը, որտեղ կարող եք համտեսել բազմազան նախուտեստներ(pinchos և tapas) և իհարկե չմոռանալով գինին։

Որպես աղանդեր շատ հայտնի է տանձը կարմարացրած կարմիր գինիյով և այլ մրգերը նույն եղանակով պատրաստած։

Քաղցրավենիքներից հայտնի են ՝Սանտո Դոմինգո դե լա Կալսադայի աորկադիտոսները ՝պատրասված շերտավոր խմորից, Արնեդոյի ֆարդելեխոսը ՝նուշի միջուկով, Սոտո դե Կամերոսի մարցիպանը և լոս ռուսոս դե Ալֆարոն։

## Ազգային և տեղական տոներ
Տուրիստներին հետաքրքրող տոներ կարող են լինել ՝

**Կալաոռա քաղաքում անցկացվող [[Սուրբ Հարության տոն]] կամ Սեմանա Սանտա** (Սուրբ Շաբաթ) (Semana Santa Calagurritana)

Անցկացվում է Կալաորրայում։ 1998 թ.-ից համարվում է զբոսաշրջիկների համար հետաքրքիր տոն։ Այդ օրերին կարելի է տեսնել հռոմեական շուկա, որի անունն է «Mercaforum»։ Բեմադրվում են թատերական ներկայացումներ ՝արտահայտելու Քրիստոսի սերը և պատկերում այն տանջալի ճանապարհը, որով նա անցել է։

Տպավորիչ են երթերը, քանզի մասնակիցների թիվը հասնում է 2.000, որոնք հավասար քայլերով անցնում են Կալաորրայի հին թաղամասերով։ Սանտո Դոմինգո դե լա Կալսադայի Սրբի և Կույսերի տոն «Las Fiestas del Santo y Las Doncellas » 
Անցկացվում է Santo Domingo de la Calzada քաղաքում։ Այս տոնը Սանտո Դոմինգո դե լա Կալսադա քաղաքի Սրբի տոնն է։ Նշվում է մայիսի 1 - ից մինչև մայիսի 15-ը։ 1988 թ.-ի նոյեմբերի 29- ից համարվում է զբոսաշրջիկների համար հետաքրքիր տոն։

Լոգրոնյոյի **Խաղողի բերքահավաք** « Fiesta de la Vendimia»

Նշվում է Լոգրոնյո( Logroño) քաղաքում։ Այս տոնը նշվել է XII-րդ դարից ի վեր։ Նշվում է մեծ շուքով և ուրախությամբ ՝կազմակերպելով շքերթներ, երգ-երաժշտություն, լավ ուտեստներ ։ Ավանդաբար հյուրերը մասնակցում են ոտքերով գինի ճզմելու արարողությանը։

Արոյի **«Գինու Ճակատամարտ»** (La Batalla del Vino)

Անցկացվում է Riscos de Bilibio, Արոյում (Haro)։ Հենց այնտեղ է հարյուրամյակներ առաջ ծնվել այս տոնը։ Այստեղ եկող ուխտավորները նշել են Սուրբ Պետրոսի տոնը։ 
«Ճակատամարտի» իմաստն այն է, որ «պայքարող» կողմերը պետք է որքան հնարավոր է շատ գինի լցնեն «թշնամու» վրա։ Մրցույթին մասնակցում են հարյուրավոր զբոսաշրջիկներ և տեղի բնակիչներ։

Անգիանոյի **«Ոտնափայտերով պար»**(La Danza de los Zancos de Anguiano)

Անցկացվում է Անգիանո ( Anguiano)քաղաքում։ Քաղաքի ութ երիտասարդներ 45 սանտիմետր բարձրություն ունեցող ոտնափայտերի վրա պարում են ՝պտույներ կատարելով իջնում զառիվեր։

Արնեդոյի **«Սան Կոսմե և Սան Դամիան »**San Cosme y San Damián

Անցկացվում է Արնեդո քաղաքում։ Քաղաքի պահպանող հրեշտակներ Սուրբ Կոսմե և Սուրբ Դամիան տոնը սկսվում է սեպտեմբերի 26-ից և վերջանում հոկտեմբերի 2-ին։ Ամսի 27-ին Արնեդո քաղաքը դիմավորում է նավառացիներին, որոնք մեծ ոգևորվածությամբ են գալիս մասնակցելու այս տոնին։ Ըստ լեգենդի այս տոնակատարության իմաստը այն է, որ նավառացիները կարծում են, թե Սուրբ Կոսմե և Սուրբ Դամիան պահպատող հրեշտակները իրենցն են և հենց արնեդանցիներն են, ովքեր գողացել են իրենցից։ Ուստի ամեն տարի մի խումբ խիզախ նավառացիներ մոտակա քաղաքներից, ինչպիսիք են՝ Անդոսիլյա, Սան Ադրիան, փորձում են ետ տանել իրենց սրբերին։ Այս միջոցառումը սկսվում է, երբ մի նավառացի իր խոսքն է հղում հավաքվածներին՝ հորդորելով, թե այս սրբերը ավելի ապահով կգտնվեն Նավառայում։ Բացականչելով «¡A Navarra con ellos!» Դեպի Նավառա սրբերի հետ, նավառացիները փորձում են առևանգել սրբերին, բայց մի խումբ արնեդանցիներ չեն թողնում նրանց այն իրականացնել։ Հուսալով, որ հաջորդ տարի կրկին կփորձեն՝ նավառացիները վերջացնում են իրենց միջոցառումը։

**«Սան Բերնաբե»** San Bernabé

Նշվում է Լոգրոնյո քաղաքում (Logroño) ի հիշատակ լոգրոնյոի բնակիչների, ովքեր լուրջ դիմադրություն ցուցաբերեցին Անդրե դե Ֆուայի ֆրանսիական զորքերի դեմ 1521թ.-ին։ Այս տոնին հյուրերը կարող են անվճար համտեսել ձուկ, հաց և գինի, որովհետև հենց այս սննդամթերքներով են կարողացել գոյատևել այդ ժամանակաշրջանում։

## Անվանի անձինք
*Մարկո Ֆաբիո Քվինթիլիանուս ՝ ականավոր հռետոր, ճարտասանության ուսուցիչ։ 
*Ֆելիսես դե Բիլիբիո ՝սուրբ ճգնավոր և Սան Միլյանի ուսուցիչ։ 
*Էմիլիան Կուկուլլատ (Սան Միլյան) ՝սուրբ, Կաստիլյա թագավորության առաջին հովանավոր։ 
*Սուրբ Դոմինիկ ՝Սանտո Դոմինգո դե լա Կալսադայի հիմնադիր։ 
*Գոնսալո դե Բերսեո ՝առաջին իսպանացի բանաստեղծ։ 
*Արմանդո Բուսկարինի ՝բոհեմյան բանաստեղծ ծնված Էսկարայում։ 
*Բալդոմերո Էսպարտերո ՝նշանավոր զինվորական և քաղաքական գործիչ։ 
*Մարիանո դե լա Պաս Գրաելլս ՝իմաստուն կենսաբան և բժիշկ։ 
*Մանուել Բրետոն դե լոս Էրրերոս ՝դրամատուրգ։ 
*Ֆաուստո Էլույար ՝հայտնի քիմիկոս, վոլֆրամ քիմիական տարրի հայտնագործ։ 
*Պրաքսեդէս Մատեո Սագաստա ՝Իսպանիայի նախագահ։ 
*Մարկես դե լա Էնսենադա ՝պետական գործիչ։ 
*Սանտիագո Էսկերրո ՝ֆուտբոլիստ։ 
*Խուան Ֆերնանդես դե Նավարրետե ՝նկարիչ։ 
*Պեդրո Ռամիրես ՝լրագրող, «El Mundo» թերթի գլխավոր խմբագիր։ 
*Խավիեր Կամարա ՝դերասան։ 
*Կարլոտա Կաստրեխանա ՝մարզիկ։ 
*Գուստավո Բուենո ՝փիլիսոփա։ 
*Պեպեն Վիյուելա ՝դերասան, ծաղրածու, բանաստեղծ, երգիծաբան։ 
*Ռաֆաել Ասկոնա ՝սցենարիստ։ 
*Գասպար Լյամասարես ՝քաղաքական գործիչ։ 
*Նաչո Գերրերոս ՝դերասան։ 
*Պաբլո Պերեդա ՝բժիշկ։ 
*Ռամոն Կաստրովիեխո ՝ ակնաբույժ։ 
*Դանիել Արանսուբիա ՝ պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ 
*Սանտիագո Էսկերրո Մարին ՝պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ FC Barcelona։ 
*Ալբերտո Գարսոն ՝ տնտեսագետ և քաղաքական գործիչ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «A Brief History of La Rioja»
* «A History of La Rioja Wines» 
* Página sobre la Ciudad de Calahorra 

Կատեգորիա:Իսպանիայի պրովինցիաներ
Կատեգորիա:Վարչական միավորներ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Իսպանիայի ինքնավար համայնքներ