Ապոստերիորի

**Ապոստերիորի** (լատիներեն՝ *а posteriori* (ա պոստերիո՛րի) ավելի ուշ, բառացի՝ պատահածից ավելի ուշ) հաջորդից բխող, ելնելով փորձից, կատարվածի հիման վրա)։ Ի հակադրություն *ապրիորի* արտահայտության, որը նշանակում է նախափորձնական, մինչև փորձը, **ապոստերիորի** արտահայատության իմաստն է փորձից հետո, հենվելով դիտարկման վրա (այսինքն էմպիրիկ գիտելիքի), մի բանի, որը հայտնի է դարձել հետազոտության կամ փորձի միջոցով։
Մաթեմատիկայում և լոգիկայում **ապոստերիորի** արտահայտությունը կիրառվում է մի բանի մասին, որը հայտնի է դարձել ապացուցվելուց հետո։ Փիլիսոփայության մեջ այն կիրառվում է որևէի բանի նկատմամբ, որը կարելի է իմանալ միայն էմպիրիկ փորձի միջոցով։
**Ապոստերիորի** հասկացությունը վերաբերում է տրամաբանության կամ իմացության տեսությանը, և բնութագրում է հետևանքներից դեպի պատճառները հիմնավորման ընթացքով արված եզրակացություն կամ փաստերից բխող ընդհանրական սկզբունքներ։ Ապոստերիորի իմացությունը բխում է փորձից կամ հետազոտությունից։

**Ապոստերիորի** («*հաջորդող*») և **[[ապրիորի]]** («*նախորդող*») եզրերն օգտագործվում են փիլիսոփայության (Էպիստեմոլոգիայի) մեջ գիտելիքի կամ իմացության երկու տեսակներ, հիմնավորումներ կամ փաստարկներ միմյանցից զանազանելու համար։ *Ապրիորի* իմացությունը կամ հիմնավորումը կախված չէ փորձից (օրինակ՝ *Բոլոր թռչունները թռչում են* կամ *Բոլոր ամուրիները երբեք ամուսնացած չեն եղել*); *ապոստերիորի* իմացությունը կամ հիմնավորումը կախված է փորձից կամ էմպիրիկ փաստարկից (օրինակ *Որոշ թռչուններ գիշատիչ են* կամ *Որոշ ամուրիներ երջանիկ են*)։ Այս երկու տեսակի պնդումների մասին բազմաթիվ տեսակետներ կան և դրանց հարաբերությունը և կապերը ժամանակակից փիլիսոփայության ուսումնասիրության ամենահին խնդիրներից կամ առարկաներից են։

## Գրականություն
### Աղբյուրներ
* Փիլիսոփայական բառարան Մ.Մ. Ռոզենտալի Խմբագրությամբ 1975 Երևան Հայաստան հրատարակչություն
* *Кант И.* Критика чистого разума.  // Сочинения в 6-ти т. — Т. 3. — М., 1964. — (կան ավելի նոր հրատարակություններ)
* *Кант И.* Пролегомены ко всякой будущей метафизике, могущей появиться как наука // Сочинения в 6-ти т. — Т. 4. Ч. I. — М.: Мысль, 1965. — С. 67-209.
* *Кант И.* Критика способности суждения  // Сочинения в 6-ти т. — Т. 5. — М.: Мысль, 1966. — С. 161—529.
* *Гуссерль Э.* Ֆենոմենոլոգիա՝ հոդված Բրիտանական հանրագիտարանից // Логос (ամսագիր). — 1991. — № 1. — С. 12-21.
* *Лейбниц Г. В.* Монадология / Пер. Е. Н. Боброва // Сочинения: В 4-х т. — Т. 1. — М.: Мысль, 1982. — С. 413—429
* *Лоренц, Конрад* Кантовская доктрина априори в свете современной биологии // Человек (ամսագիր). — 1997. — № 5.
* *Фуко М.* 5. Историческое априори и архив // *Фуко М.* Археология знания: Пер. с фр. / Общ. ред. Б. Левченко. — Киев: Ника-Центр, 1996. — С. 127—134.
* Baehr, Jason. (2006). "A Priori and A Posteriori," *Internet Encyclopedia of Philosophy*.
* Boghossian, Paul. (1997). "Analyticity Reconsidered," *Nous*, vol. 30, no. 3, pp.&nbsp;360–391.
* Boghossian, P. & Peacocke, C., eds. (2000). *New Essays on the A Priori*, Oxford: Oxford University Press.
* Descartes, René. (1641). "Meditations on First Philosophy". In Cottingham, et al. (eds.), *The Philosophical Writings of Descartes*, Cambridge University Press, 1984.
* Fodor, Jerry. (1998). *Concepts: Where Cognitive Science Went Wrong*, New York: Oxford University Press.
* Fodor, Jerry. (2004). "Water's water everywhere", *London Review of Books*, Vol. 26, No. 20, dated 21 October 2004.
* Greenberg, Robert. "Kant's Theory of A Priori Knowledge ", Penn State Press, 2001 ISBN 0-271-02083-0
* Heisenberg, Werner. (1958). "Physics and Philosophy: The Revolution in Modern Science", pp.&nbsp;76–92. New York։ Harper & Row.
* Hume, David. (1777). *[http://eserver.org/18th/hume-enquiry.html An Enquiry concerning Human Understanding] *, Nidditch, P. N. (ed.), 3rd. ed., Oxford։ Clarendon Press, 1975.
* Jenkins, C. S. (2008). A Priori Knowledge: Debates and Developments , in *Philosophy Compass* 3.
* Kant, Immanuel. (1781). *Critique of Pure Reason*, trans. N.K. Smith (London։ Macmillan, 1929). Online text
* Kant, Immanuel. (1783). *Prolegomena to any Future Metaphysics*, Paul Carus (trans.). Online text 
* Kripke, Saul. (1972). "Naming and Necessity", in *Semantics of Natural Language*, edited by D. Davidson and G. Harman, Boston։ Reidel. (Reprinted in 1980 as *Naming and Necessity*, Cambridge, MA։ Harvard University Press.)
* Leibniz, Gottfried. (1714). *[http://www.rbjones.com/rbjpub/philos/classics/leibniz/monad.htm Monadology]*, in *Philosophical Essays*, edited and translated by Roger Ariew and Daniel Garber, Indianapolis։ Hackett, 1989.
* Locke, John. (1689). *[http://www.ilt.columbia.edu/publications/locke_understanding.html An Essay Concerning Human Understanding] *, Prometheus Books.
* Stephen Palmquist. (1987). "Knowledge and Experience - An Examination of the Four Reflective 'Perspectives' in Kant's Critical Philosophy", Kant-Studien 78։2, pp.&nbsp;170–200; revised and reprinted as Chapter IV in ''Kant's System of Perspectives''։ *An architectonic interpretation of the Critical philosophy*. University Press of America, 1993.
* Plato. (380 B.C.). *[http://classics.mit.edu/Plato/meno.html Meno]*, in *Plato: Complete Works*, Cooper, J. M. (ed.), Indianapolis։ Hackett, 1997.
* Sommers, Tamler։ "The buck stops—where? Living without ultimate responsibility" (*The Believer*, March 2003).
* Quine, W. V. O. (1951). "Two Dogmas of Empiricism", *The Philosophical Review*, Vol. 60, pp.&nbsp;20–43. (Reprinted in Quine's *From a Logical Point of View*, Harvard University Press, 1953.)

## Արտաքին հղումներ
* "A Priori and A Posteriori" - հոդված գրված Ջեյսոն Բեյրի կողմից *Internet Encyclopedia of Philosophy* համացանցային փիլիսոփայական հանրագիտարանում.
* A priori / a posteriori - առցանց փիլիսոփայական բառարանում
* "Rationalism vs. Empiricism" - հոդված գրված Պիտեր Մարկիի կողմից *Stanford Encyclopedia of Philosophy*/ Սթենֆորդի փիլիսոփայության հանրագիտարանում։

## Տես նաև
* Ագնոստիցիզմ
* Ապրիորի լեզու
* Ապրիորի տեղեկություն
* Ապրիորի հավանականություն
* Ապրիորի բաշխում
* Դեդուկտիվ հիմնավորում
* Ինդուկտիվ հիմնավորում
* Անալիթիկ-սինթետիկ տարբերակում
* Լյուդվիգ Վիտգենշտայն
* Դուալիզմ
* Կատեգորիա (փիլիսեփայություն)
* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ
* Քլարենս Լյուիս
* Մեգանյա Ռամոս
* Յոհան Գոթլիբ Ֆիխտե
* Շելինգ, Ֆրիդրիխ Վիլհելմ Յոզեֆ ֆոն

Կատեգորիա:Լատիներեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայություն