Հայաստանի կինոյի հիմնադրամ

**Հայաստանի կինոյի հիմնադրամ** (մինչև 2024 թվականը՝ **Հայաստանի ազգային կինոկենտրոն**), կինոարվեստի բնագավառում պետական մշակութային քաղաքականություն իրականացնող կազմակերպություն է, որը շարունակում է հայկական կինոավանդույթները, պահպանում, տարածում և զարգացնում հայկական կինոարվեստը՝ ուշադրության կենտրոնում պահելով ազգային ու համազգային կինոհիմնախնդիրները։

## Պատմության
2006 թվականին Հայաստանի կառավարության որոշմամբ ստեղծված «Հայաստանի ազգային կինոկենտրոն» ՊՈԱԿ-ը 1923 թվականի ապրիլի 16-ին հիմնադրված «Համո Բեկնազարյանի անվան «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի» իրավահաջորդն է։

Կինոարտադրության կազմակերպումը վստահվել է տաղանդավոր ու փորձառու կինոգործիչներին՝ Դանիել Դզնունուն (արվեստաբան, 1923-1937 թվականներին՝ «Հայկինոյի» տնօրեն, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, Աշխատանքային կարմիր դրոշի կրկնակի շքանշանակիր) և Համո Բեկնազարյանին (կինոդերասան, սցենարիստ, կինոռեժիսոր, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ)։
*1923 թվականի աշնանը «Պետկինոն» վերակազմավորվել է «Պետֆոտոկինո» բաժնետիրական ընկերության, որը սկզբում կոչվել է «Կինոֆաբրիկա», 1924 թվականից գործել է որպես կինոլաբորատորիա, 1928 թվականին անվանվել «Հայկինո» 
*1938 թվականին՝ «Երևանի կինոստուդիա», 1957 թվականին՝ «Հայֆիլմ», իսկ Համո Բեկնազարյանի մահից մեկ տարի անց՝ 1966 թվականին վերանվանվել է նրա անունով
*1924 թվականին նկարահանվել է հայկական առաջին վավերագրական ֆիլմը «Խորհրդային Հայաստան» (օպերատորական խմբի ղեկավար Ի. Կրասլավսկի)։ Այնուհետև, տարեկան արտադրելով 1-5 ֆիլմ, պարբերաբար ժապավենին են հանձնվել երկրի ժողովրդական տնտեսության և մշակույթի նվաճումները, տեղի ունեցած բոլոր իրադարձությունները՝ քաղաքական նստաշրջանների օրագրեր, հանդիպումներ, հոբելյաններ և այլ իրադարձություններ
*1925 թվականին նկարահանվել է առաջին խաղարկային համր ֆիլմը՝ «Նամուսը» (ռեժիսոր՝ Համո Բեկնազարյան)
*1926 թվականին՝ առաջին կատակերգությունը՝ «Շոր և Շորշորը» (ռեժիսոր՝ Համո Բեկնազարյան)
*1926 թվականին «Հայկինոն» առաջին անգամ պատկերել է այլազգիների կյանքը՝ «Զարե» ֆիլմով (ռեժիսոր՝ Համո Բեկնազարյան)
*1931 թվականին նկարահանվել է առաջին քաղաքական, երգիծական խաղարկային ֆիլմը՝ «Մեքսիկական դիպլոմատները» (ռեժիսոր Ամասի Մարտիրոսյան, Լևոն Քալանթար)
*1935 թվականին ստեղծվել է հայկական առաջին հնչյունային ֆիլմը՝ «Պեպոն» (ռեժիսոր՝ Հաո Բեկնազարյան)
*1938 թվականին նկարահանվել է առաջին գունավոր մուլտֆիլմը՝ «Շունն ու կատուն» (ռեժիսոր՝ Լև Ատամանով)
*1940 թվականին հիմնադրվել է կինոստուդիայի կրկնօրինակման արտադրամասը և նույն թվին էլ կրկնօրինակվել է առաջին խաղարկային լիամետրաժ ֆիլմը՝ «Կառավարության անդամը» (1940 թ., ռեժիսոր Ի Հեյֆից և Ա. Զարխի, կրկնօրինակման ռեժիսոր Լ. Իսահակյան)։ Գլխավոր դերակատարուհի Վ. Մարեցկայայի դերը կրկնօրինակել է հայկական թատրոնի մեծանուն արտիստուհի Արուս Ոսկանյանը, մյուս դերերը՝ Գուրգեն Գաբրիելյանը, Դավիթ Մալյանը և ուրիշ անվանի դերասաններ։
*1941-1945 թթ. երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին նկարահանվել է ազգային ազատագրական պայքարի թեմայով պատմական «Դավիթ Բեկ» ֆիլմը (1944 թ., ռեժիսոր՝ Համո Բեկնազարյան), ռազմահայրենասիրական այլ խաղարկային ժապավեններ, երկրորդ աշխարհամարտը փաստագրած շատ ֆիլմեր և Հայաստանի, հայ ժողովրդի անցած դարավոր ուղու մասին պատմող «Երկիր հայրենի» լիամետրաժ վավերագրական ֆիլմը (1945 թ., ռեժիսոր Լ. Իսահակյան, Գ. Բալասանյան, Հ. Զարգարյան)
*1954 թվականից կինոստուդիան սկսել է վերականգնել նախապատերազմական տարիների արտադրական ռիթմը և խաղարկային ֆիլմերի թողարկումը
1960-ականներին «Հայֆիլմն» ունեցել է ստեղծագործական բարձր նվաճումներ, կատարվել են նաև հայկական համր ֆիլմերի վերականգնման ու կրկնօրինակման աշխատանքներ։ 20-րդ դարի վերջերին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում տարեկան կրկնօրինակվում էր 42-45 ֆիլմ
*1967 թվականից մուլտֆիլմերի արտադրությունը դարձել է մշտական
*1978 թվականից կինոստուդիան տեղափոխվել է նորակառույց շենք, ձեռք բերել արտադրական նոր հնարավորություններ, ընդլայնել ֆիլմարտադրությունը, տարեկան թողարկել 6-7 ֆիլմ, պատվերներ ստանալ ԽՍՀՄ Կենտրոնական հեռուստատեսությունից, ֆիլմեր նկարահանել «Մոսֆիլմ» կինոստուդիայի հետ համատեղ, 1980-ականներին հասել ստեղծագործական բարձր նվաճումների
*1990 թվականին «Հայֆիլմի» վավերագրական ֆիլմերի ստեղծագործական միավորումն առանձնացել է և փաստագրական ֆիլմադարանով հանդերձ՝ վերակազմակերպվել Փաստավավերագրական ֆիլմերի «Հայկ» կինոստուդիայի
*1990-ականներին, ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո, Հայաստանի տնտեսության մեջ շուկայական հարաբերությունների հաստատմամբ՝ կինոարտադրությանը հատկացվող ֆինանսական ներդրումները եղել են նվազագույն, որի պատճառով կտրուկ կրճատվել է ֆիլմարտադրության ծավալը
*2000 թվականից ի վեր՝ աճել է ինչպես կինոարտադրության ծավալը, այնպես էլ ստեղծագործական հաջողությունները
«Հայաստանի ազգային կինոկենտրոն» ՊՈԱԿ-ը որպես կինոարվեստի բնագավառում պետական մշակութային քաղաքականություն իրականացնող կազմակերպություն, ունի բազմաթիվ գործառույթներ, ակտիվորեն մասնակցում է միջազգային կինոփառատոներին, կինոշուկաներում ներկայացնում հայկական կինոնկարները։

2024 թվականի մայիսի 2-ին ՀՀ կառավարության որոշմամբ «Հայաստանի ազգային կինոկենտրոն» ՊՈԱԿ-ը վերակազմակերպվել է Հայաստանի կինոյի հիմնադրամի:

Հայաստանի կինոյի հիմնադրամի կառավարման բարձրագույն մարմինն է հոգաբարձուների խորհուրդը, որում ընդգրկվում են` լիազորված պետական մարմնի ղեկավարը` ի պաշտոնե. հանրային ֆինանսների կառավարման ոլորտում լիազորված պետական մարմնի ղեկավարը` ի պաշտոնե. տնտեսության ճյուղերի զարգացման ոլորտում լիազորված պետական մարմնի ղեկավարը` ի պաշտոնե. չորս մասնագետ (այդ թվում` օտարերկրյա)` մրցութային կարգով: Խորհուրդը գործում է երեք տարի: 

2024 թվականի հոկտեմբերի 10-ին ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարությունը հայտարարել է մրցույթ՝ Հայաստանի կինոյի հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի կազմում կինեմատոգրաֆիայի մասնագետներ ընդգրկելու նպատակով: 2024 թվականի հոկտեմբերի 28-ին ՀՀ վարչապետի N 961-Ա որոշումով հաստատվել է Հայաստանի կինոյի հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի կազմը, որում ընդգրկվել ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարար Ժաննա Անդրեասյանը, ՀՀ ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը, ՀՀ էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը, կինոքննադատ, մշակութաբան, դրամատուրգ, սցենարիստ, արվեստագիտության թեկնածու, Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի ռեկտոր Սառա Նալբանդյանը, կինոգետ, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, պրոֆեսոր, Հայաստանի կինոգործիչների միության քարտուղար Աննա Երզնկյանը, կինոգետ Ռուզաննա Յուզբաշյանը և կինոյի և թատրոնի դերասան, բեմադրիչ Աշոտ Ադամյանը:

2024 թվականի նոյեմբերի 27-ին Հայաստանի կինոյի հիմնադրամի տնօրենի թափուր պաշտոնի համալրման նպատակով Հայաստանի կինոյի հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհուրդը հայտարարեց մրցույթ։ 2024 թվականի դեկտեմբերի 5-ին կայացած մրցույթի արդյունքում երեք տարով Կինոյի հիմնադրամի տնօրեն է ընտրվել Դավիթ Բանուչյանը:

## Գործունեություն
Հայաստանի կինոյի հիմնադրամը մասնակցում է կինոարվեստի բնագավառում պետական մշակութային քաղաքականության իրականացմանը՝ շարունակելով հայկական կինոյի ավանդույթները, պահպանում, տարածում և զարգացնում է հայկական կինոարվեստը՝ ուշադրության կենտրոնում պահելով ազգային ու համազգային հիմնախնդիրները՝ արդիական և պատմական թեմաների արծարծմամբ, բավարարում է նաև երեխաների և պատանիների հոգևոր պահանջները՝ կազմակերպելով մուլտիպլիկացիոն կինոնկարների և մանկապատանեկան երգիծական կինոհանդեսների արտադրությունը։

## Հասցե
Հայաստանի կինոյի հիմնադրամը գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Տերյան 3ա հասցեում։

## Տես նաև
* Հայֆիլմ ֆիլմերի ցանկ
* Հայկական ֆիլմերի ցանկ
* Երևանի վավերագրական ֆիլմերի ստուդիա
* Հայկ (կինոստուդիա)

## Արտաքին հղումներ
* Հայաստանի կինոյի հիմնադրամի պաշտոնական կայքը
* Էջը YouTube-ում
* Էջը Facebook-ում
* Էջը Instagram-ում
* Էջը LinkedIn -ում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1923 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Հայաստանի կինոընկերություններ