open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Էմո

**Էմո** (, առաջացել է «էմոցիոնալ» բառի կրճատումից), հարդքոր-երաժշտության հատուկ ոճ։ Էմո երաժշտությունը բնութագրվում է ձայնի միջոցով ուժեղ էմոցիոնալ ապրումների փոխանցմամբ, որն ուղեկցվում է քաոտիկ կամ ընդհանրապես բացակայող երաժշտական բաղադրիչով։ Վոկալը երբեմն իր մեջ է ներառում ճչոցներ, հառաչանքներ, շշունջ, մռնչոց։

Ներկայումս երաժշտության այս ոճի տարատեսակներն են՝ էմո, էմոկոր, սան-դիեգո հարդկոր (հարդկոր էմո), էմո վայոլենս, սկրիմո, ֆրենչ սկրիմո։

Էմո երաժշտության երկրպագության հիմքի վրա առաջացել է էմո ենթամշակույթը։

Կատեգորիա:Ռոք երաժշտության ժանրեր
Էմո (ենթամշակույթ)

մինի|Էմո դեռահասներ (2007 թվական)
**Էմո** (, առաջացել է «էմոցիոնալ» բառի կրճատումից), երիտասարդական ենթամշակույթ, առաջացել է նույնանուն երաժշտական ոճի երկրպագուների հիման վրա, որոնք հիմնականում դեռահասներ են։ Էմո-ենթամշակույթին պատկանող անձանց անվանում են ** էմո-կիդեր** (emo +  - երեխա), **էմո-գըռլ** ( - աղջիկ)։

Զգացմունքների արտահայտումը էմո-ենթամշակույթին դասող անձանց գլխավոր կանոնն է։ Նրանց առանձնացնում է ինքնաարտահայտումը, անարդարությանը դիմադրելը, առանձնահատուկ, զգայուն աշխարհընկալումը։ Էմոյի գաղափարախոսությունն այն է, որ միայն թախծի կամ լքվածության զգացումի դեպքում մարդ կարող է ճանաչել կյանքի իրական իմաստը։ Հաճախ էմո-կիդը խոցելի ու դեպրեսիվ է։ Էմո-ենթամշակույթի հակառակորդները կարծում են, որ այն արմատավորում է դեպրեսիա և քարոզում ինքնասպանություն։

## Արտաքին հղումներ
* Վտանգավո՞ր է արդյոք Էմոների ենթամշակույթը
* Ենթամշակույթներ (հոդված)
* Ենթամշակույթներին նվիրված ռադիոհաղորդում Հանրային Ռադիոյի եթերում (ձայնագրություն)

Կատեգորիա:Ենթամշակույթներ
Աշոկա Մեծ

մինի|Աշոկա կայսրը
**Աշոկա Մեծ** (, , «[ծնված] առանց ցավի») - Մաուրիների կայսրության արքա մ.թ.ա 273 - մ.թ.ա. 232 թթ.։ Իրեն է ենթարկել Հարավային Ասիայի զգալի մասը՝ Աֆղանստանից մինչև Բենգալիա։ Հայտնի է որպես բուդդիզմի տարածող։ Թողել է բազմաթիվ հուշարձաններ։ Իրականացրել է մի շարք բարեփոխումներ։ Խրախուսում էր ոռոգման համակարգերի կառուցումը և բժշկության զարգացումը, կառուցում էր ճանապարհներ և քարավան-սարայներ, մեղմացրել է արդարադատության համակարգը։

Մ.թ.ա. մոտ 260 թ. Աշոկան կործանարար պատերազմ է մղում Կալինգա նահանգի (այժմ՝ Օդիշա) դեմ։ Նա նվաճում է Կալինգան, ինչն իր նախնիներից ոչ ոք (սկսած Չանդրագուպտա Մաուրյայից) չէր արել։ Իր թագավորության գլխավոր կենտրոնը գտնվում էր Մագադհայում (այժմ՝ Բիհար)։ Աշոկան Կալինգայի պատերազմի զանգվածային սպանություններին ականատես լինելուց հետո ընդունում է բուդդայականությունը, որը նա մղել էր իր նվաճողական ձգտման պատճառով։ «Աշոկան անդրադարձավ Կալինգայի պատերազմին, որն ըստ որոշ տվյալների ունեցել է ավելի քան 100,000 զոհ և 150,000 աքսորյալ»։ Աշոկան աստիճանաբար ընդունեց բուդդայականությունը սկսած մ.թ.ա. 263 թ. վերջերից։ Ավելի ուշ նա նվիրվում է Ասիայում բուդդայականության քարոզին և ստեղծում արձաններ, որոնք պատկերում էին Գաուտամա Բուդդայի կյանքում տեղ գտած մի քանի նշանակալից դեպքեր։ Աշոկան բուդդայականությունը դիտարկում էր որպես մի ուսմունք, որը կարող էր մշակութային հիմք հանդիսանալ քաղաքական միասնության համար։ Աշոկան այժմ հիշվում է որպես մարդասեր կառավարիչ։ Կալինգայի հրովարտակում նա իր ժողովրդին դիմում է որպես իր «երեխաներ» և նշում, որ լինելով հայր նա իրենց լավն է ցանկանում։

## Կենսագրություն
### Վաղ կյանք
մինի|Աշոկայի տերության սահմանները
Աշոկան ծնվել է Մաուրյանների կայսեր Բինդուսարայի և իր կնոջ՝ համեմատաբար ցածր դասի պատկանող Դհարմանյի ընտանիքում։ Նա Չանդրագուպտա Մաուրիայի թոռն էր, Մաուրյան դինաստիայի հիմնադիրը։ Ավադանայի արձանագրություններում նշվում է, որ նրա մայրը թագուհի Սուբհադրանգին էր։ Ըստ Աշոկավադանայի՝ Շամպա քաղաքի Բրահմինի դուստրն էր։ Կայսրուհի Սուբհանդրագին բրահմացի էր, Աջիվիկա աղանդից, և նա հարմար թեկնածու էր կայսր Բինդուսարայի համար։ Չնայած պալատական խռովությունները հեռու էին պահում նրան կայսրից, բայց երբ ամեն ինչ խաղաղվեց, նա որդի լույս աշխարհ բերեց։ Նրա բացականչությունից էլ («Այժմ վշտացած չեմ») Աշոկան ստացել է իր անունը։ Դիվյավադանան պատմում է նմանատիպ պատմություն, բայց թագուհու անունը նշում է որպես Ջանապադակալյանի։

Աշոկան մի քանի ավագ զարմիկ ուներ, բոլորն էլ իր խորթ եղբայրներն էին Բինդուսարայի մյուս կանանցից։ Նրա կռվարար հատկանիշները ակնհայտ էին վաղ հասակից, և նա անցնում է թագավորական զինվորական ծառայության։ Նա հայտնի էր որպես ահեղ որսորդ, և ըստ լեգենդի, նա առյուծ է սպանել փայտե ձողով։ Իր սարսափազդու մարտիկի և անսիրտ գեներալի համբավի պատճառով նա ուղարկվում է Մաուրյան թագավորության Ավանտի նահանգ՝ տեղի անկարգությունները ճնշելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնդկաստանի թագավորներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի ղեկավարներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքական գործիչներ
Հոպոպ

**Հոպոպ** (), ալկիոնանմանների կարգի հոպոպների ցեղի թռչուն փոքր վառ գույնի թռչուն երկար նեղ կտուցով և փոմփոլիկով։

## Արտաքին կառուցվածք
Հայտնի է հոպոպի միայն մեկ տեսակ, որը գրեթե աղավնու մեծության թռչուն է, զանգվածը՝ 68-72 գ, թևերի բացվածքը՝ 42-49 սմ։ Կտուցը բարակ է, երկար, դեպի ցած ծռված։ Գլխին ունի լավ զարգացած հովհարաձև փուփուլ։ Գունավորումը շիկակարմրավուն է՝ սև և սպիտակ շերտերով։ Թևերը լայն են, ծայրերը բութ, որովայնը սպիտակավուն է, մնացած փետրավորումը՝ շիկավուն։ Տարածվում են տարբեր երկրներում։

## Տարածվածություն
Լայնորեն տարածված է Եվրոպայի և Ասիայի հարավային ու կենտրոնական շրջաններում, ինչպես նաև Աֆրիկայում։ Մեծ քանակությամբ տարածված է այգիներում, պուրակներում, բնակավայրերում։ Տարածված է նաև Հայաստանում։ Մեծաքանակ է և լայն տարածված։ Հանդիպում է բաց տարածություններում, այգիներում, թփուտային ծառատեսակների առկայության պայմաններում, նոսր անտառներում, բնակավայրերում, պուրակներում և նույնիսկ Երևան քաղաքում։

### Բնադրում
Բույնը գավաթաձև է։ Բնադրում է փչակներում, շենքերի տանիքներին, պատերի, քարերի ճեղքերում։ Ձվադրում է ապրիլ-հունիսին, դնում 3-9 մոխրագույն ձու։ Սովորաբար հանդիպում են զույգերով կամ առանձին անհատներով, աշնանն էլ կազմում են ոչ մեծ խմբեր։

## Սննդառություն
Սնվում է հիմնականում որդերով, վնասատու միջատներով, թրթուրներով։ Օգտակար է վնասատուների ոչնչացման գործում։

## Կենսակերպ
Սովորաբար նախընտրում է բնակվել նոսր թփերով կամ ծառերով բաց տարածությունների վրա, ինչպես օրինակ սավաննաները, մարգագետինները կամ արոտավայրերն են։ Հանդիպում է նաև այգիներում։ Ցուցաբերում է զգուշավոր վարք, սակայն երկչոտ չէ։ Շատ ժամանակ է անցկացնում հողի վրա՝ որսալով միջատներ։ Օգտակար է. ոչնչացնում է գյուղատնտեսական խոշոր վնասատուների (հատկապես՝ իշախառանչին)։ Թխսակալում է էգը՝ 15-18 օր, կարճ ժամանակով՝ նաև արուն։ Ձագերը բնից դուրս են գալիս կյանքի 22-24-րդ օրը։

Կատեգորիա:Թռչուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Չվտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ
Ռիո-Անտիրիո կամուրջ

**Ռիո-Անտիրիո** (), պաշտոնական անվանումը՝ **Խարիլաոս Տրիկուպիս**, կամուրջ է Հունաստանում Կորնթական նեղուցի վրա, միացնում է թերակղզու վրա գտնվող Րիո քաղաքը Պելոպոնես կղզում գտնվող Անտիրիո քաղաքին։ Կառուցվել է 2004 թվականին։ Ճարտարապետն է Պերճ Միքայելյանը։ Կամրջի կառուցման գաղափարը տվել է 19-րդ դարի հույն քաղաքական գործիչ, Հունաստանի 1875-1895 թվականների վարչապետ Խարիլաոս Տրիկուպիսը, որի անունն էլ կրում է կամուրջը։

Կամրջի երկարությունը 2880 մետր է, լայնությունը՝ 27.2 մետր։ Հիմնական թռիչքի երկարությունը 560 մետր է։ Ունի հետիտների ևհեծանվորդների համար նախատեսված գոտիներ։ Կամուրջը հնարավորություն ունի մայրցամաքից տարեկան 35 մմ հեռացող Պելոպոնես կղզու հետ շարժվել։

## Պատկերասրահ

|Կամուրջը գիշերով։
|Բեռնաբարձ սարքերն ու խլարարերը օգնում են հենարանին դիմակայել շարժումներին։
Պատկեր:Sample of cable anchorage.JPG|Հենարանի ճոպանի օրինակը Անտիրիոյում գտնվող կամրջի թանգարանում։


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2004 կառույցներ
Կատեգորիա:2004 հիմնադրումներ Եվրոպայում
Կատեգորիա:Եվրոպայի տրանսպորտ
Կատեգորիա:Կախովի կամուրջներ
Կատեգորիա:Հոնիական ծով
Կատեգորիա:Հունաստանի կամուրջներ
Կատեգորիա:Հունաստանի շենքեր և կառույցներ
Ռոբերտ Գվիսկար

**Ռոբերտ Օտվիլ** մականունը՝ **Գվիսկար** (, , 1016 թ., Օտվիլ-լա-Գիշար, Կուտանսի մոտ - 1085 թ. հուլիսի 17 Կեֆալինիա), զորավար, քաղաքական գործիչ, Ապուլիայի չորրորդ կոմսը (1057 թվականից) և առաջին դուքսը (1059 - 1085 թթ.) Օտվիլների տոհմից։ Վերջնականապես դուրս է մղել բյուզանդացիներին Իտալիայի տարածքից (1071 թ.), գրավել է Սալերնո իշխանությունը (1077 թ.) դրանով ավարտելով նորմանների կողմից հարավային Իտալիայի գրավումը։ Իր կրտսեր եղբայր Ռոժե I-ի հետ սկսել է Սիցիլիայի նվաճումը (1061 թ.)։ Օժանդակելով պապ Գրիգորիոս VII-ին՝ 1084 թ. գրավել և հրդեհել է Հռոմը։ Կյանքի վերջում փորձ է կատարել նվաճել Բյուզանդիան։ Ստացել է Գվիսկար մականունը, որը թարգմանվում է հին ֆրանսերենից որպես «խորամանկ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Զորավարներ
Էմե Ժակե

**Էմե Ժակե** (, ), ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ և ֆուտբոլի մարզիչ։

Որպես կիսապաշտպան հանդես է եկել Սենտ էտիեն և Օլիմպիկ Լիոն ակումբներում։ Մարզել է նույն Լիոնը, Բորդոն, Մոնպելիեն, Նանսին, ապա գլխավորել է Ֆրանսիայի ազգային հավաքականը, որը դարձել է 1998 թվականի աշխարհի չեմպիոն։

## Նվաճումներ
### Որպես խաղացող
**«Սենտ-Էտիեն»-ի կազմում**
*Division 2-ի չեմպիոն 1962–63 տարեշրջանում
*Division 1-ի չեմպիոն 1963–64, 1966–67, 1967–68, 1968–69, 1969–70 տարեշրջաններում
*Trophée des Champions. 1967, 1968, 1969 թթ.
*Coupe de France (Ֆրանսիայի գավաթ). 1967–68, 1969–70 տարեշրջաններում

### Որպես մարզիչ
**«Բորդո»**
*Division 1-ի չեմպիոն. 1983–84, 1984–85, 1986–87 տարեշրջաններում
*Coupe de France (Ֆրանսիայի գավաթ). 1985–86, 1986–87 տարեշրջաններում
*Trophée des Champions: 1987 թ.

**Ֆրանսիայի ազգային հավաքական**
*ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթ 1998 թ.

**Անհատական**
*«Տարվա ֆրանսիացի մարզիչ» 1981, 1984, 1998 թթ.
*«Դարի ֆրանսիացի մարզիչ»
*IFFHS աշխարհի լավագույն ազգային մարզիչ (IFFHS World's Best National Coach). 1998 թ.
*Onze d'Or մրցանակ՝ որպես տարվա լավագույն մարզիչ (Onze d'Or Coach of the Year). 1998 թ.

### Շքանշաններ
*Պատվո լեգեոնի շքանշան՝ ասպետի կոչումով 1998
*Պատվո լեգեոնի շքանշան՝ սպայի կոչումով 2006

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Ֆուտբոլի հանրագիտարան։ Երևան 2005, էջ 35

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:Սենտ Էտիենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Օլիմպիկ Լիոնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ
Պտղոմեոսներ

**Պտղոմեոսներ** (կամ **Լագիդոսներ**՝ Պտղոմեոս I-ի հայր Լագուսի անունով), հելլենիստական Եգիպտոսի արքաների դինաստիա մ.թ.ա. IV դար - մ.թ.ա. I դարերում։ Հիմնադրվել է Ալեքսանդր Մակեդոնացու ութ հայտնի դիադոքոսներից մեկի՝ Պտղոմեոս I-ի կողմից։ Առաջին Պտղոմեոսների օրոք հելլենիստական Եգիպտոսը Արևելքի ամենահզոր պետություններից մեկն էր, իսկ նրա մայրաքաղաք Ալեքսանդրիան՝ արևելյան միջերկրականի խոշորագույն նավահանգիստն և առևտրաարհեստավորական ու մշակութային կենտրոնը։

## Պտղոմեոսների հարստության անվանացանկը
Փակագծերում բերված են կառավարման տարեթվերը։ Սովորաբար, դա իրականացվում էր իրենց կանանց հետ համատեղ, ովքեր հաճախ նաև նրանց քույրերն էին լինում։ Նրանցից ոմանք կատարել են թագավորական իշխանության պարտականություները, սակայն ամենաճաչվածն ու ամենահաջողվածը եղել է Կլեոպատրա VII-ը (մ.թ. 51-30)՝ իր երկու եղբայրների և որդու հետ համատեղ։ 
* Պտղոմեոս I Փրկիչ (մ.թ.ա. 303 - մ.թ.ա. 285 թթ), չորրորդ կինը եղել է Բերենիկե I-ը՝ Պտղոմեոս II Եղբայրասեր-ի մայրը։
* Պտղոմեոս II Եղբայրասեր (մ.թ.ա. 285 - մ.թ.ա. 246 թթ.), կառավարել է Պտղոմեոս I-ի հետ (մ.թ.ա.267-259 թթ.)
* Պտղոմեոս III Բարերար (մ.թ.ա. 246 - մ.թ.ա. 221 թթ.), կինը՝ Բերենիկե II
* Պտղոմեոս IV Հայրասեր (մ.թ.ա. 221 - մ.թ.ա. 203 թթ.)
* Պտղոմեոս V Աստվածահայտ (մ.թ.ա. 203 - մ.թ.ա. 181 թթ.) կինը՝ Կլեոպատրա I
* Պտղոմեոս VI Ֆիլոմետոր (մ.թ.ա. 181 - մ.թ.ա. 145 թթ.), կինը՝ Կլեոպատրա II
* Պտղոմեոս VII (չի թագադրվել)
* Պտղոմեոս VIII Բարերար II (Փիսկոն) (մ.թ.ա. 170 - մ.թ.ա. 163 թթ.մ.թ.ա. 145 - մ.թ.ա. 116 թթ.), ամուսնացած է եղել սկզբում Կլեոպատրա II-ի և հետո՝ Կլեոպատրա III-ի հետ
* Կլեոպատրա II (մ.թ.ա.131-127 թթ.)
* Կլեոպատրա III (մ.թ.ա.116-101 թթ.)
* Պտղոմեոս IX Փրկիչ II (Լաթիրոս) (մ.թ.ա. 116 - մ.թ.ա. 81 թթ.)
* Պտղոմեոս X Ալեքսանդր I (մ.թ.ա. 107 - մ.թ.ա. 88 թթ.)
* Բերենիկե III Հայրասեր (մ.թ.ա.81-80)
* Պտղոմեոս XI Ալեքսանդր II (մ.թ.ա. 80 թ.)
* Պտղոմեոս XII Նոր Դիոնիսոս (մ.թ.ա. 80 - մ.թ.ա. 51 թթ.)
* Կլեոպատրա V (մ.թ.ա.58-57)
* Կլեոպատրա VII (մ.թ.ա.51-30)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պտղոմեոսների դինաստիա
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոս
Հակոբ Աթոյան

**Հակոբ Թադևոսի Աթոյան** (), հայ ռազմական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1895 թվականին Իգդիրում։ Ավարտել է տեղի ծխական դպրոցը, երկդասյան երկրագործական ուսումնարանը և Երևանի երկամյա ուսուցչական դասընթացները։ 1917 թ.-ին հեղափոխական աշխատանք է տարել Ալեքսանդրապոլի կայազորում, ընտրվել գնդի կոմիտեի անդամ։ 1920 թվականին Երևանում մասնակցել է Մայիսմեկյան ցույցերին։ Եղել է Հայաստանի կարմիր բանակի գնդի կոմիսար, ապա՝ հրամանատար։

1925-28 թվականներին սովորել է Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայում (Մոսկվա)։ Մասնակցել է Սարդարապատի ճակատամարտին, այնուհետև՝ Ռուսաստանում ընթացող Քաղաքացիական պատերազմին։ Եղել է Կարմիր բանակի Հայկական գնդի կոմիսար, ապա՝ հրամանատար։ 1931 թվականին նշանակվել է Հայկական 76-րդ լեռնահրաձգային դիվիզիայի շտաբի պետ, հրամանատար-կոմիսար։

Ընտրվել է ՀԿԿ կենտկոմի, Անդրկովկասյան Ֆեդերացիայի, ՀԽՍՀ և ԽՍՀՄ կենտգործկոմների անդամ։

*Անհիմն բռնադատվել է 1937 թ.-ին, հետմահու արդարացվել*։

ԽՍՀՄ Մինիստրների սովետը Աթոյանին հետմահու շնորհել է գեներալ–մայորի կոչում։

Հանդես է եկել հրապարակումներով, օգտագործել է Ա., Հ. Ա. ծածկանունները։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի, Կարմիր աստղի և Հայկական ԽՍՀ Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

## Հիշատակ
**Աթոյանի անունով է կոչվում Երևանի [[Էրեբունի (վարչական շրջան)|Էրեբունի վարչական շրջան]]ի [[Աթոյան փողոց (Երևան)|փողոցներից մեկը]]։**

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Դիվիզիայի հրամանատար Աթոյան / Գ. Օգանեզով. - Երևան։ Հայաստան, 1973. - 121 էջ։

Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների զոհեր Հայաստանում
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների հայ զոհեր
Վռամ Ե

**Վռամ Ե** (Վահրամ, Բահրամ, , պատմության մեջ նաև հայտնի է որպես **Վահրամ Գոռ**), Սասանյան Պարսկաստանի արքա 420/421 թթ-ից առ 439 թ։ Հազկերտ Ա և Շուշանդուխտի որդի։ Պարսկաստան է կանչել և գահընկեց արել Հայոց Արշակունյաց վերջին թագավոր՝ Արտաշես Դ-ին, ինչպես նաև Սահակ Պարթև կաթողիկոսին, որ չէր համաձայնել գործակցել հայոց նախարարների հետ՝ պարսից արքունիքի առջև Հայոց թագավորի դեմ բողոքելու։

Հատկապես սիրել է որսը․ «գոռ» մականունը, որը պարսկերեն նշանակում է «վայրի էշ», իբր ստացել է այդ կենդանին որսալու համար։ Վռամ Ե-ը հաճախ է պատկերվել իրանական գրականության և արվեստի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սասանյան Պարսկաստանի արքաներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Գևորգ Մադոյան (հայագետ)

**Գևորգ Արշակի Մադոյան** (), հայագետ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Երևանում, տոհմիկ մտավորականի ընտանիքում (Արշակ Մադոյանի որդին է, Գևորգ Մադոյանի թոռը, Արշակ Մադոյանի (Սեյլան) ծոռը։ 1987 թվականին ավարտել է Երևանի 139 անգլիական թեքումով դպրոցը և ընդունվել Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Մեկ տարի անց զորակոչվել է բանակ։ Զորացրվելուց հետո շարունակել և 1993 թվականին ավարտել է ուսումը։

Նույն թվականի սկզբից աշխատանքի է անցել ԵՊՀ Հայագիտական կենտրոնում, ուր աշխատել է մինչև 1999 թ.։ 1997 թվականին պաշտպանել է թեզ՝ Գրիգոր Անավարզեցին շարականագիր թեմայով, ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։ 1998-1999 թթ. հայ գրականության պատմություն է դասավանդել Երուսաղեմի սրբոց Հակոբյանց միաբանության վարժարանում։ 1999 թ. հիմնադրել և մինչև 2003 թվականը ղեկավարել է Ռուս-Հայկական համալսարանի հայագիտության ամբիոնը։ 2003 թվականից հայ գրականության պատմություն է ավանդել Սևանի Վազգենյան հոգևոր դպրանոցում։ 2013-2016 թթ. եղել է Գևորգյան հոգևոր ճեմարանի ուսումնական գծով փոխտեսուչ, 2016-2018 թթ. Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի հրատարակչության գլխավոր խմբագիր, 2018-ից «Էջմիածին» կրոնագիտական և հայագիտական պարբերականի գլխավոր խմբագիրն է։

Ութ գրքի և մոտ հիսուն հոդվածների հեղինակ է։ Արշակ Մադոյանի հետ համատեղ գրաբարից թարգմանել է Գրիգոր Լուսավորչին նվիրված ներբողյաններ, շարականներ, սրբախոսական ժանրի երկեր ևն։

Կատեգորիա:Հայ հայագետներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Երիզա

**Երիզա**, ավան Մեծ Հայքի Բարձր Հայք նահանգի Եկեղյաց գավառում։ Եղել է անտիկ Հայաստանի կարևորագույն հեթանոսական կենտրոններից մեկը։ Ավանում է գտնվել Անահիտ դիցուհու մեհյանը, որտեղ դրված է եղել Անահիտի ոսկեձույլ արձանը։

Պլինիոս Ավագը հաղորդում է, ոսկեձույլ այդ արձանը կողոպտվել է հռոմեացի զորավար Մարկոս Անտոնիոսի կողմից մթա 34 թ Հայաստան կատարած իր արշավանքի ժամանակ։ Նրա զինվորները ջարդում են Անահիտի ոսկեձույլ արձանը, կտոր-կտոր անելով բաժանում իրար մեջ որպես ավար։ Այդ արշավանքին մասնակցած հռոմեացի ոմն զինվոր հետագայում ճոխ ճաշկերույթ է կազմակերպում Օգոստոս կայսեր պատվին և երբ կայսրը հարցնում է Անահիտի արձանի մասին, զինվորը պատասխանում է, թե ինքն է եղել արձանի վրա առաջինը հարձակվողը և այդ ճաշկերույթի ծախսն էլ հոգացել է Անահիտի արձանի սրունքի մի փոքր կտոր ոսկով։

Անահիտի մեհյանն ուներ ընդարձակ կալվածքներ, հսկայական թվով անասուններ, բազում գանձեր ու թանկագին իրեր։

Ավանն ու նրա հեթանոսական տաճարը բազմամարդ էին լինում մանավանդ Նավասարդի տոնին (օգոստոսի առաջին կեսին), երբ Հայոց նոր տարվա տոնակատարություններին մասնակցելու համար այստեղ էին գալիս հազարավոր ուխտավորներ։

Ներկայումս Երիզա ավանի տեղում գտնվում է Երզնկա (Էրզինջան) բնակավայրը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բարձր Հայքի բնակավայրեր
Նիկեայի Ա տիեզերական ժողով

**Նիկեայի Ա տիեզերական ժողով**, 325 թ. Կոստանդիանոս Ա Մեծի կողմից Նիկեա քաղաքում հրավիրված քրիստոնյա եկեղեցու վարդապետների ժողով։ Իր որոշումների ավանդական քրիստոնյա եկեղեցիների կողմից ընդունման շնորհիվ ճանաչվել է *տիեզերական*։ Ժողովին մասնակցել է 318 եպիսկոպոսներ, այդ թվում Հայաստանից՝ Գրիգոր Լուսավորչի որդի Արիստակեսը։

* Ժողովը դատապարտում է Արիոսի վարդապետությունը՝ հայտարարելով այն հերետիկոսություն։
* Ժողովը մշակում է դավանաբանական բանաձև, որը հայտնի է Հավատո հանգանակ անունով։
* Ժողովն ամրագրում է ժամանակի միակ առաջնային Կաթողիկոսական աթոռի` Վաղարշապատի աթոռի գերակայությունը այլ աթոռների նկատմամբ։
* Ժողովը ֆիքսում է Զատիկը տոնելու ժամանակը՝ գարնանային արևահավասարից անցած առաջին լիալուսնից հետո ընկած առաջին կիրակին։

Ըստ ավանդության Արիստակեսը բերում է Նիկեական ժողովի որոշումները Հայաստան և ներկայացնում դրանք Գրիգոր Լուսավորչին, որը դրանք ներմուծում է Հայ եկեղեցու դավանաբանության և ծիսակարգի մեջ։

Կատեգորիա:Տիեզերական ժողովներ
Ավետարան ըստ Հովհաննեսի

մինի|Հովհաննեսի ավետարանի սկիզբը պարունակող միջնադարյան հայկական ձեռագրի էջ

**Ավետարան ըստ Հովհաննեսի** (, *(բառացիորեն՝ «Հովհաննեսից»)*, ), Նոր Կտակարանի չորրորդ գիրքը, Ավետարաններից մեկը։ Համաձայն եկեղեցական ավանդության գրվել է I դ. վերջին (90-ական թթ.), Եփեսոս քաղաքում Հիսուս Քրիստոսի «սիրեցյալ աշակերտ» Հովհաննես առաքյալի կողմից, որն ընդառաջել է հավատացյալների խնդրանքին գրել այն, ինչ դուրս է մնացել Մատթեոսի, Մարկոսի և Ղուկասի ավետարաններից։ Ավետարանիչը հետևյալ կերպ է ներկայացնում երկի գրության պատճառը. «Այլ այսքանը գրվեց, որ դուք հավատաք, թե Հիսուս Քրիստոսն է՝ Աստծու Որդին. նաև՝ որպեսզի հավատաք ու նրա անունով հավիտենական կյանքն ընդունեք» (20.31)։

Հովհաննեսի ավետարանն ունի աստվածաբանական բացառիկ կարևորություն, քանի որ այնտեղ բացահայտորեն է արտահայտված Քրիստոսի Աստվածության գաղափարը։ Դա երևում է Ավետարանի հենց սկզբնական տողերից «Ի սկզբանէ էր Բանն եւ Բանն էր առ Աստուած եւ Աստուած էր Բանն»։

## Ավետարանի կառուցվածքը
Ավետարանը բաղկացած է 21 գլխից։
Հովհաննեսի ավետարանի բովանդակությունը հիմնականում հետևյալն է.
# Հավիտենական Խոսքը՝ Քրիստոս, նրա երկրային ծնունդը՝ մարմնացումը և Հովհաննես Մկրտչի վկայությունը Հիսուսի մասին (1.1–34)։
# Հիսուսի առաջին աշակերտները, Փիլիպպոսի և Նաթանայելի կոչումը, Կանայի հարսանիքը, Տաճարում առ¨տուր անողների վտարումը, Հիսուս և Նիկոդեմոս, զրույց սամարացի կնոջ հետ (1.35–4.42)։
# Բժշկումներ, Մարդու Որդուն տրված իշխանության մասին (4.43–5.47)։
# Հացի բազմացումը, Հիսուսը քայլում է ծովի վրայով (6.1–21)։ Հիսուս՝ կենաց հաց (6.22–72)։
# Վեճ Հիսուսի անձի շուրջ (գլ. 7)։ Շնացող կինը (8.1–11)։
# Հիսուս՝ լույսն աշխարհի (8.12–59)։
# Ի ծնե կույրի բժշկումը (գլ. 9)։ Ճառ բարի հովվի մասին (գլ. 10)։
# Ղազարոսի հարությունը (գլ. 11)։
# Մուտք Երուսաղեմ, խաչի խորհուրդը (գլ. 12)։
# Հիսուսը լվանում է իր աշակերտների ոտքերը (13. 1–20), կանխասացություններ (13. 21–16.33)։
# Հիսուսի աղոթքն առ Հայր (գլ. 17)։ Մատնությունը, չարչարանքները, խաչելությունը և հարությունը (18.1–19.42)։
# Հարուցյալ Քրիստոս, երևումներն իր աշակերտներին, Թովմաս առաքյալի անհավատությունը, այլ երևումներ (20.1–21.25)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ավետարան ըստ Հովհաննեսի արևելահայերեն թարգմանությամբ (Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին) առցանց

Կատեգորիա:Ավետարան ըստ Հովհաննեսի
Կատեգորիա:Նոր Կտակարան
Կատեգորիա:Նոր Կտակարանի գրքեր
Կատեգորիա:Ավետարան
Արեգ Ազատյան

**Արեգ Ազատյան** (), հայ արձակագիր, ռեժիսոր, ՀԳՄ անդամ 2007-ից։

## Կենսագրություն
Արեգ Ազատյանը ծնվել է 1986 թվականի նոյեմբերի 25-ին, Երևանում։
* 2003 թվականին ավարտել է Հակոբ Կոջոյանի անվան կրթահամալիրը։
* 2003 թվականին ընդունվել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտ՝ ռեժիսուրայի բաժին։
* 2000 թվականից սկսած, պատմվածքներն հրատարակվել են «Գրական թերթ», «Գարուն», «Գրեթերթ», «Նարցիս», «Կանչ», «Աղբյուր», «Լուսապսակ» պարբերականներում։
* 2000 թվականին մամուլում տպագրված պատմվածքների համար արժանացել է Ռուբեն Սևակի անվան գրական մրցանակին։
* 2001 թվականին մի շարք պատմվածքներ տպագրվել են «Հույս, հավատ, սեր» ալմանախում։
* 2003 թվականին «Ապոլլոն» հրատարակչությունը հրատարակել է «ԿՅԱՆՔ ԱՐԵՎԻՑ ՎԵՐԵՎ» պատմվածքների ժողովածուն։
* 2003-2009 թվականներին համանուն պատմվածքների հիման վրա նկարահանել է «Էշը», «Ճանճը», «Կաթ», «Զատիկի ոտքից բռնված» կարճամետրաժ գեղարվեստական ֆիլմերը։ «Էշը», «Ճանճը» և «Զատիկի ոտքից բռնված» ֆիլմերը, որոնք մասնակցել են մի շարք միջազգային կինոփառատոների՝ Ռոտերդամի, Բարսելոնի, Սան Պաոլոյի, Փարիզի, Բուխարեստի, Երևանի՝ «Ոսկե Ծիրան», Տրիեստի, Մադրիդի, Անապայի, Դուշանբեի և այլն։
* 2004 թվականին գրած արձակ ստեղծագործությունների շարքի համար արժանացել է «Հանրապետության նախագահի երիտասարդական մրցանակին՝ գրականության բնագավառում»։
* 2005 թվականին «Ապոլլոն» հրատարակչությունը հրատարակել է «ՄԱՐԴՈՒ ԴԱՏԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ» պատմվածքների երկրորդ ժողովածուն։
* 2006 թվականին արժանացել է «Մեկ կադր մեկ րոպե» կինոփառատոնի գլխավոր մրցանակին՝ «Կաթ» ֆիլմի համար։
* 2006 թվականին «Ապոլլոն» հրատարակչությունը հրատարակել է «ԶԱՏԻԿԻ ՈՏՔԻՑ ԲՌՆՎԱԾ» պատմվածքների երրորդ ժողովածուն։
* 2007 թվականին դարձել է Հայաստանի գրողների միության անդամ։
* 2008 թվականին ավարտել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի՝ ռեժիսուրայի բաժինը՝ գերազանց առաջադիմությամբ։
* 2009 թվականին մի շարք պատմվածքներ տպագրվել են «Արդի հայ արձակ՝18-ից-33» ալմանախում։
* 2009 թվականին Հրատարակվել է ռուսական հեղինակավոր՝ «Юнность» (Յուննոստ) հանդեսում։
* 2010 թվականին Ֆրանսիայի Մարսել քաղաքում «Terre d'Armenie» «Գիրք 2010» գրական փառատոնում արժանացել է Տարվա լավագույն գրող «Toros» մրցանակին։

## Աղբյուրներ
* Արեգ Ազատյանի մասին «Ոսկե ծիրանի» կայքէջում 

Կատեգորիա:21-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Դեմի Մուր

**Դեմի Մուր** (, ի ծնե անուն՝ *Դեմետրիա Ջին Հարմոն*, խորթ հորից ստացել է նրա ազգանունը՝ *Հայնս* (), ), ամերիկյան դերասանուհի։ Նկարահանվել է ընդհանուր թվով մոտ 50 ֆիլմում։ 10-ից ավելի կինոմրցանակների դափնեկիր է, 2 անգամ առաջադրվել է Ոսկե Գլոբուսի։

## Կենսագրություն
Դեմի Մուրը ծնվել է 1962 թվականի նոյեմբերի 11-ին Նյու Մեքսիկո նահանգի Ռոզուել քաղաքում։ Հայրը՝ Չարլզ Հարմոնը, կնոջից հեռացել էր դստեր ծնունդից առաջ։ Մեծացել է «անբարենպաստ» ընտանիքում. մայրն ու խորթ հայրը չարաշահում էին ալկոհոլը, հաճախ էին փոխում բնակության վայրը։ 16 տարեկանում թողել է դպրոցը, որպեսզի աշխատի մոդելային գործակալությունում։ Մի շարք ԶԼՄ-ների տվյալների համաձայն՝ Դեմի Մուրն իր հարևանուհու՝ սկսնակ դերասանուհի Նաստասյա Կինսկիի խորհրդով որոշում է նկարահանվել կինոյում։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դեմի Մուրը սինեմանիա.ամ կայքում

Կատեգորիա:1962 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:«Ոսկե ազնվամորի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 11 ծնունդներ
Անտոնիոս և Կլեոպատրա (ողբերգություն)

**Անտոնիոս և Կլեոպատրա** (), Ուիլյամ Շեքսպիրի ողբերգություն հինգ գործողությամբ։ Հիմնված է հռոմեացի զորավար Մարկոս Անտոնիոսի կենսագրության վրա՝ գրված Պլուտարքոսի կողմից։ Ողբերգության գործողությունները տեղի են ունենում մ.թ.ա. I դարում՝ Մարկոս Անտոնիոսի պարթևական պատերազմից մինչև Կլեոպատրայի ինքնասպանությունը մ.թ.ա. 30 թ.։ Գրվել է կամ 1607, կամ 1603 - 1604 թթ.։ Առաջնախաղը կայացել է 1607 թ.։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 1623 թ. Շեքսպիրի ֆոլիոյում։ Առանձնանում է հարուստ լեզվով և պատկերավորությամբ, պատկանում է անգլիացի գրողի լավագույն ստեղծագործությունների թվին։

Ողբերգությունը հայերեն է թարգմանել Խաչիկ Դաշտենցը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Անտոնիոս և Կլեոպատրա» ողբերգությունը հայերեն
* «Անտոնիոս և Կլեոպատրա» ողբերգությունը անգլերեն

Կատեգորիա:Շեքսպիրի ողբերգություններ
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ ինքնասպանության մասին
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:Պիեսներ
Կորիոլան (ողբերգություն)

**Կորիոլան** (), Ուիլյամ Շեքսպիրի ողբերգություն հինգ գործողությամբ։ Առաջնախաղը կայացել է 1608 թվականին, առաջին անգամ հրատարակվել է 1623 թվականին Ֆոլիոյում։ Ողբերգությունը գրելու համար Շեքսպիրին աղբյուր է ծառայել Պլուտարքոսի գրած «Կորիոլանի» կենսագրությունը։

Ողբերգությունը հայերեն է թարգմանվել Խաչիկ Դաշտենցի կողմից։

## Տես նաև

* Կորիոլան, Գաբրիել Սունդուկյանի անվան թատրոնի՝ Հայաստանի պետական մրցանակի արժանացած բեմադրության հեռուստատեսային տարբերակ:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Կորիոլան» ողբերգությունը հայերեն

Կատեգորիա:Շեքսպիրի ողբերգություններ
Սևծովյան տարածաշրջան

**Սևծովյան տարածաշրջան** (), Թուրքիայի Հանրապետության 7 տարածաշրջաններից մեկն է, որը կազմված է 18 պրովինցիաներից (իլերից)։ Ընդգրկում է Պոնտոսի պատմական տարածքը։

## Բնակչություն
Ըստ 2010 թվականի տվյալներով Սևծովյան տարածաշրջանիբնակչությունի կազմում է 8439213 մարդ, որոնցից 4137166 մարդ ապրում են քաղաքներում, իսկ 4301747 բնակվում են գյուղերում։

Բացի թուրքերից Սևծովյան տարածաշրջանի բնակչության որոշ մասը կազմում է նաև համշենահայերը և որոշ քարթվելական ազգություններ, որոնք հիմնականում ապրում են հյուսիսարևելյան մասում։

## Արտաքին հղումներ
* Blacksea Region Culture
* Karadeniz 

Կատեգորիա:Սևծովյան տարածաշրջան
Կատեգորիա:Փոքր Ասիա
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի աշխարհագրություն
Գևորգ Մադոյան (ուսուցիչ)

**Գևորգ Արշակի Մադոյան** (Ավագ, ), հայ մանկավարժ ու հրապարակախոս, 19-րդ դարի ազատագրական շարժումների ակտիվ մասնակից Սեյլանի (Արշակ Մադոյան) ընտանիքում։ Ազգային հոգևոր իրողությունների պաշտամունքը նրա տոհմիկ նախնիների համար յուրատեսակ կենսաբանական տրվածք էր, որի սերմերը Գ. Մադոյանի ներաշխարհը նետվեցին վաղ մանկությունից և հետագայում պտղավորվեցին մի շարք բնագավառներում։

## Կենսագրություն
1930 թվականին ավարտելով ծննդավայրի մանկավարժական թեքումով միջնակարգ դպրոցը՝ Գ. Մադոյանը ուսուցչական աշխատանքի է անցել նախ նույն դպրոցում, ապա հայրենի քաղաքի տարբեր դպրոցներում և հայկական մանկավարժական ուսումնարանում՝ դասավանդելով մայրենի լեզու և գրականություն։ 1946-1951 թվականներին եղել է հիշյալ ուսումնարանի տնօրենը և զգալի ավանդ ներդրել շրջակա հայկական դպրոցները մանկավարժական կադրերով ապահովելու գործում։

Աշխատանքին զուգահեռ Մադոյանը սովորել և 1940 թվականին գերազանցության դիպլոմով ավարտել է Թբիլիսիի պետհամալսարանին կից հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի հայոց լեզվի և գրականության բաժինը։ 1954 թվականին «Հակոբ Պարոնյանի քաղաքական երգիծանքը» դիսերտացիայի պաշտպանության համար նրան շնորհվել է բանասիրական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։

1954 թվականին Գ. Մադոյանն ընտանիքով տեղափոխվել է Երևան, և սկսվել է նրա կյանքի նոր, առավել բեղմնավոր շրջանը։ Մի շարք պատասխանատու աշխատանքներով զբաղվելուց հետո (թարգմանիչ՝ «Արմենպրեսում», ուսմասվար՝ Ալեքսանդր Շիրվանզադեի անվան դպրոցում, բաժնի վարիչ՝ «Խորհրդային մանկավարժ» ամսագրի խմբագրությունում, ավագ գիտաշխատող՝ հանրապետության լուսավորության մինիստրության դպրոցների գիտահետազոտական ինստիտուտում և այլն) Գ. Մադոյանը 1960 թ. աշխատանքի է անցնել Հայաստանի գրականության և արվեստի պետական թանգարանում, որտեղ էլ ի հայտ են եկել թանգարանային աշխատողի ու բանասեր-գրականագետի նրա ձիրքերը։ Շուրջ քառորդ դար եղել է թանգարանի գիտական քարտուղար, այնուհետև ընտրվել է թանգարանների միջազգային կազմակերպության անդամ։

Գրական հասարակայնության գնահատությանն են արժանացել Գ. Մադոյանի «Հակոբ Պարոնյան»  (1960), «Գևորգ Ախվերդյան» (1965), «Դանիել Վարուժան» (1976), «Դերենիկ Դեմիրճյան» (1981) մենագրությունները։ Նրա ակտիվ մասնակցությամբ են իրագործվել «Գրական ժառանգություն» մատենաշարի մի քանի հատորները։ Մասնավոր արժեք են ներկայացնում Միքայել Նալբանդյանի, Մ. Մսերյանի, Մուրացանի և հայ մշակույթի այլ գործիչների անտիպ նամակների նրա հրապարակումները։ Գ. Մադոյանի «Մուսաների եղբայրություն» գրքույկը (1985), նվիրված հայ-վրացական գրական-մշակութային առնչություններին, արժանացել է համամիութենական «Գիտելիք» ընկերության հատուկ մրցանակին։ Գ. Մադոյանը նաև հեղինակ է հայ գրականության դասավանդման մեթոդիկայի և հայ դպրոցի պատմության վերաբերյալ մի շարք ուսումնասիրությունների։ 1959 թվականին և 1963 թվականին հրատարակվել է նրա «Հայոց լեզու» ընթերցարանը մեծահասակների համար (Կ. Չերքեզյանի աշխատակցությամբ), իսկ նրա կազմած 9-րդ դասարանի հայ գրականության քրեստոմատիան (Պ. Խաչատրյանի աշխատակցությամբ) ունեցել է մի քանի հրատարակություն։

Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Մարմարածովյան տարածաշրջան

**Մարմարածովյան տարածաշրջան** (), Թուրքիայի Հանրապետության 7 տարածաշրջաններից մեկն է, որը կազմված է 11 պրովինցիաներից (իլերից)։

## Բնակչություն
Մարմարածովյան տարածաշրջանի մակերեսը կազմում է 67,000 քառակուսի կիլոմետր ու այդպիսով երկրի ամենափոքր, բայց ամենախիտ բնակչությունը ունեցող տարածաշրջանն է։ Դա զբաղեցնում է Թուրքիայի տածրաքը 8,6% և բնակչության 30%-ը։

## Պատմություն
Մարմարածովյան տարածաշրջանը պաշտոնապես սկսել է իր գոյությունը 1941 թվականի Անկարայի կոնֆերանսից հետո, երբ երկիրը աշխարհագրականորեն բաժանված է եղել բազմաթիվ տարածաշրջանների և պրովինցիաների (իլերի)։

## Արտաքին հղումներ
* Golyaka Village, Bursa 

Կատեգորիա:Մարմարածովյան տարածաշրջան
Ջուդիտա Պաստա

**Ջուդիտա Պաստա** (, նախքան ամուսնությունը՝ Ջուդիտա Նեգրի, ), իտալացի օպերային երգչուհի (սոպրանո)։

## Կենսագրություն
Սովորել է Միլանի կոնսերվատորիայում։ 1815 թվականից հյուրախաղերով հանդես է եղել Եվրոպայի շատ երկրներում (Ռուսաստանում՝ 1840-1841 թվականներին)։ Հռչակվել է Ջ․ Ռոսսինիի, Վ․ Բելլինիի, Գ․ Դոնիցետտիի օպերաների դերերգերի կատարմամբ։ Նրա համար են գրվել Նորմայի, Ամինայի (Բելլինիի «Նորմա», «Լուսնոտը»), Աննա Բոլեյնի (Դոնիցետտիի «Աննա Բոլեյն») օպերաների դերերգերը։

Պաստայի երգեցողությանը հատուկ էր բարձր արտահայտչականություն։ Ձայնի դիապազոնը թույլ էր տալիս նրան կատարել սոպրանո, մեցցո-սոպրանո և կոնտրալտո ձայնի համար գրված դերերգեր։ Դրա հետ մեկտեղ նրա վոկալ տեխնիկան զուրկ չէր որոշակի թերություններից։ Նա հանդիսացել է Բելլինիի, Դոնիցետտիի և այլ իտալացի երգահանների մի շարք օպերաների գլխավոր դերերգերի առաջին կատարողը։ Խանդավառ գնահատականներ էր տալիս նրա արվեստին Ստենդալը իր «Ռոսսինիի կյանքը» երկում։

20֊րդ դարում Պաստայի հետ են համեմատել Մարիա Կալլասին։

## Հիշատակ
Նրա անունն է կրում իր ծննդավայր Սարոննո քաղաքի թատրոնը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի սոպրանոներ
Կատեգորիա:Իտալացի օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Իտալացի օպերային սոպրանոներ
Ադոնց

**Ադոնց**, հայկական ազգանուն։

## Ստուգաբանություն
* Ադ (Ադյան) հավելվել է -ոնց ածանցը։

## Ազգանունը կրողներ
* Ավետ Ռոբերտի Ադոնց (ծ. 1963), դիվանագետ։
* Գալուստ Թևոսի Ադոնց (1915-1997), կենսաքիմիկոս։
* Կարեն Վլադիկի Ադոնց (ծ. 1962), տնտեսագետ։
* Կոստանդին Հայրապետի Ադոնց (1893-1977), հասարակական գործիչ։
* Հայկ Գևորգի Ադոնց (189?-1939), խմբագիր։
* Հրանտ Տիգրանի Ադոնց (1914-1987), էներգետիկ։
* Մուշեղ Համբարձումի Ադոնց (1910-1994), տնտեսագետ։
* Նիկողայոս Գևորգի Ադոնց (*Տեր-Ավետիքյան*, 1871-1942), պատմաբան, բյուզանդագետ, բանասեր։

## Տես նաև
* Անդրանիկ Լևոնի Ադունց (1922-1994), բանաստեղծ, արձակագիր, մանկավարժ։
* Գալուստ Թևոսի Ադունց (1915-1997), կենսաքիմիկոս։
* Գալուստ Սարգսի Ադունց (1918-1996), բժշկագիտության դոկտոր։
* Գուրգեն Միխայելի Ադունց (1923-1990), մանկավարժ։
* Լևոն Հովսեփի Ադունց (1895-1989), զիվորական։
* Մուշեղ Պողոսի Ադունց (1902-1987), մանկավարժ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ոնց վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Դերենիկ Ալավերդյան

**Դերենիկ Հակոբի Ալավերդյան** (, թաղված է Երևանում), հայ տնտեսագետ, տնտեսագիտության դոկտոր (1958), պրոֆեսոր (1960)։

## Կենսագրություն
1934 թվականիան ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանը։ 1961-1987 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ Տնտեսագիտության ինստիտուտի փոխտնօրեն։

Աշխատանքները վերաբերում են ԽՍՀՄ ֆինանսների տեսության հարցերին, սոցիալիզմի պայմաններում ազգային եկամտի և ֆինանսների փոխադարձ կապի վերլուծությանը։

## Երկեր
* Финансы и социалистическое воспроизводство, М., 1971.
* Финансово-кредитный механизм развитого социализма, М., 1976.
* Финансово-кредитная систем СССР, М., 1982.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևան քաղաքում թաղվածներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ
Գրիգոր Բալասանյան (այլ կիրառումներ)

**Գրիգոր Բալասանյան** կարող է վերաբերել՝

* Գրիգոր Արամի Բալասանյան (1915-1995) — հայ ինժեներ, Վրաստանի և Լիտվայի վաստակավոր ինժեներ։
* Գրիգոր Արկադիի Բալասանյան (1910-1982) — հայ խորհրդային ռեժիսոր, սցենարիստ։
* Գրիգոր Գրիգորի Բալասանյան (1919-2003) — հայ արձակագիր, ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ։
* Գրիգոր Պողոսի Բալասանյան (1869-1935), գրող, մանկավարժ։
* Գրիգոր Վահանի Բալասանյան (1929-2000) — ծանրամարտի հայ մարզիչ, Վրաստանի վաստակավոր մարզիչ։

## Ծանոթագրություններ
Հալկ Հոգան

**Թերրի Ջին Բոլեա** (, ), առավել հայտնի **Հալկ Հոգան** (*Hulk Hogan*) բեմական/ ռինգային կեղծանվամբ, ամերիկացի նախկին պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ (ռեստլեր), կինոդերասան, հեռուստատեսային դեմք և երաժիշտ։

Առավել մեծ ժողովրդականություն է վայելել 1980-ականների և 1990-ականների ընթացքում՝ ռինգում հանդես գալով որպես հայրենասեր ամերիկացի **Հալկ Հոգան** («WWE»-ում), ինչպես նաև որպես «Նոր աշխարհակարգ» (nWo) խմբավորման խորշելի առաջնորդ **Հոլիվուդ Հոգան** («WCW»-ում)։ 2005 թվականին առաջադրվել է WWE փառքի սրահ։

12 անգամ հռչակվել է աշխարհի չեմպիոն, վեցական անգամ նվաճելով WWF/WWE և WCW աշխարհի ծանրքաշային չեմպիոնական տիտղոսները։ Հաղթանակ է տարել նաև 1990 և 1991 թվականների «Թագավորական կռիվներում» (*Royal Rumble*)։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* TNA ռեստլինգ էջը 
* IMDb էջը

Կատեգորիա:1953 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դեմքեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռոք երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Դիմակավոր ռեստլերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Հրանտ Ադոնց

**Հրանտ Տիգրանի Ադոնց** (), հայ էներգետիկ, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1955), պրոֆեսոր (1958), ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1982, թղթակից անդամ՝ 1963 թվականից), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1970)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Բաքվում։ 1940 թվականին ավարտել է Բաքվի ինդուստրիալ ինստիտուտը։ 1956-1959 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ էլեկտրատեխնիկայի լաբարատորիայի տնօրեն, 1959-1961 թվականներին` էլեկտրատեխնիկայի ինստիտուտի տնօրեն, 1961-1963 թվականներին` էներգետիկայի ինստիտւտիտի տնօրեն։ 1963-1978 թվականներին եղել է էներգետիկայի հայկական գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրեն, 1978-1982 թվականներին՝ Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի էլեկտրակայանների, համակարգերի և ցանցերի ամբիոնի վարիչ։ 1982-1984 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ նախագահության ֆիզտեխնիկական և մեխանիկայի բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղար։

Ադոնցը մշակել է էլեկտրահամակարգերի բարդ անհամաչափ ռեժիմների տեսությունն ու հաշվարկի մեթոդներ, էներգահամակարգերի բեռնվածքների հանգույցների ինքնագործարկման հաշվարկի մեթոդների, բազմաբևեռաշղթայի հարաչափերի ու ռեժիմների տեսության հիմունքները։ Ադոնցի ղեկավարությամբ ստեղծվել է նոր ավտոմատացված անալոգային հաշվողական մեքենա, որը ներդրված է Չիտաէներգո, Կիրգիզէներգո, Սոլդովէներգո և այլ էներգահամակարգերում։ Նրա ղեկավարությամբ կատարվել են նաև հետազոտություններ միջհամակարգային էլեկտրահաղորդումների զարգացման, միացյալ էներգահամակարգերի ստատիկ ու դինամիկ կայունության, էլեկտրահաղորդման գծերի ավտոմատ կրկնակի միացման ռեժիմների բնագավառում, և արդյունքներն արմատավորվել են հայկական, անդրկովկասյան և այլ էներգահամակարգերում։

## Երկեր
* Многополюсник, Е., 1965 ;
* Расчеты установившегося, оптимального и несимметричного режимов электрической системы, Е., 1984 ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ էներգետիկներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Նուբարաշենի գերեզմանատանը թաղվածներ
Ուղղագրական բառարան

**Ուղղագրական բառարան**, բառարանի տեսակ. բառացանկում գլխաբառը ներկայացվում է տվյալ լեզվի համար ընդունված, սահմանված, նորմավորված ուղղագրությամբ։ Լինում է ընդարձակ կամ սահմանափակ բառացանկով։ Երկրորդ դեպքում ընդգրկվում է մասնական (օրինակ, ուղղագրական դժվարություն ներկայացնող) բառաշերտ։ Մեծ մասամբ ուսուցողական նպատակադրում ունի, նպաստում է ճիշտ գրելուն։ Այս պատճառով է, որ ավելի շատ են այս տիպի դպրոցական բառարանները։

## Հայերենի ուղղագրական բառարաններ
Ուղղագրական բառացանկեր հայտնի էին դեռևս միջնադարում։ Սակայն այս տիպի բնորոշ բառարաններ երևան եկան 20-րդ դարի առաջին տասնամյակին։ Կարելի է նշել, օրինակ, Գրիգոր Վանցյանի «Գրպանի ուղղագրությունը» (Թիֆլիս, 1906), Մանուկ Աբեղյանի «Ուղղագրական բառգիրքը» (Թիֆլիս, 1909, ունեցել է այլ հրատարակություններ ևս)։ Խորհրդային շրջանում 1930-ին լույս տեսավ Ն. Ալլահվերդյանի «Նոր ուղղագրական բառգրքույկը», որը պարունակում է շուրջ 4500 բառ։ 1940-60-ականներին շատ թե քիչ տարածում գտած բառարաններից են՝ Արարատ Ղարիբյանի «Ուղղագրական համառոտ բառարանը» (1940), որը պարունակում է շուրջ 5 հազար բառ (վերամշակված հրատարակությունները՝ 1945, 1947 թթ.-ին), Արարատ Ղարիբյանի և Գևորգ Պարիսի «Դպրոցական ուղղագրական բառարանը» (1956, 1959), Գևորգ Պարիսի և Գ. Շեկոյանի «Դպրոցական ուղղագրական բառարանը» (1967, ունեցել է նաև հետագա հրատարակություններ), որը պարունակում է 18 հազար բառ։ 1973-ին լույս տեսավ Հովհաննես Բարսեղյանի «Ուղղագրական-ուղղախոսական, տերմինաբանական բառարանը», որը նշանակալից ներդրում է հայ բառարանագրության մեջ։ Բառացանկում կան 152 հազար բառ։

## Աղբյուրներ
* Հ. Զ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, «Հայաստան», 1987, էջ 594-595։
* Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1975, էջ 300։

Կատեգորիա:Բառարաններ ըստ տիպի
Գևորգ Պարիս

**Գևորգ Հակոբի Պարիս** (*Գևորգյան*, ), հայ բառարանագիր, հայագետ, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Վանում, արհեստավորի ընտանիքում։ Ավարտել է ԵՊՀ-ի հասարակական գիտությունների ֆակուլտետը՝ տնտեսագետի մասնագիտությամբ (1926)։ Կազմել է բառարաններ («Պոլիգրաֆիական և հրատարակչական տերմինների ռուս-հայերեն համառոտ բացատրական բառարան», (1953), «Գրականագիտական տերմինների համառոտ բառարան», (1967, համահեղինակ), «Դպրոցական ուղղագրական բառարան» (1956, 2-րդ վերամշակված հրատ.՝ 1959, համահեղինակ),  «Հայոց լեզվի քերականության, ուղղագրության և կետադրության ուղեցույց» (1957), դպրոցական դասագրքեր։

Նրա մայրենի լեզվի ընթերցարանները (2-րդ դասարանի համար 1947 թ., 3-րդ դասարանի համար 1948 թ.) նյութի խորիմացության ու մանկավարժական հասուն մտքի միաձուլման արգասիք էին։

Ենթադրվում է, որ Պարիս գրական կեղծանունն ընդունել է դեռևս դպրոցական տարիներին, երբ խմբագրում էր «Արծիվ Վասպուրականի» աշակերտական խմորատիպ թերթը։ Սակայն առավել հայտնի է դարձել այդ կեղծանվամբ համալսարանի առաջին կուրսում, երբ սերտորեն շփվում էր գրական շրջանակների հետ, մասնակցում պրոլետգրողների ասոցիացիայի հիմնադրմանը։ Դեռևս առաջին կուրսի ուսանող Պարիսը ընտրվում է (1922թ. դեկտեմբերի 24-ին) նոր հիմնադրված Հայաստանի պրոլետարական գրողների ասոցիացիայի ընդամենը երեք հոգուց (Ա. Վշտունի, Գ. Պարիս, Ե. Դանչո) բաղկացած գործադիր մարմնի կազմում։

Տիրապետել է հայերեն, ռուսերեն, ադրբեջաներեն, քրդերեն լեզուներին։ Կարող էր կարդալ և բացատրվել ֆրանսերենով ու գերմաներենով։ Լեզուների իմացությունն էլ հենց հիմք է հանդիսացել Պարիսի թարգմանչական և գիտահետազոտական ու խմորագրական աշխատանքների համար։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ
Հարավարևելյան Անատոլիա

**Հարավարևելյան Անատոլիա** (), Թուրքիայի Հանրապետության 7 պաշտոնական տարածաշրջաններից մեկն է, որը կազմված է 9 պրովինցիաներից (իլերից)։ Համապատասխանում է Արևմտյան Հայաստանին և Կոմմագենեին։

## Արտաքին հղումներ
* Tourism information is available in English at the Southeastern Anatolian Promotion Project site 

Կատեգորիա:Հարավարևելյան Անատոլիա
Միջերկրածովյան տարածաշրջան

**Միջերկրածովյան տարածաշրջան** (), Թուրքիայի Հանրապետության 7 պաշտոնական տարածաշրջաններից մեկն է, որը կազմված է 8 պրովինցիաներից (իլերից)։

Կատեգորիա:Թուրքիայի Միջերկրածովյան տարածաշրջան
Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի (Կալինինգրադ)

**Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի, Կալինինգրադ** գյուղում գտնվող կրոնական կառույց ()։ Պատկանում է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Ռուսաստանի և Նոր Նախիջևանի հայոց թեմին, գտնվում է Ռուսաստանի Կալինինգրադի մարզում։ Համակարգում է Կալինինգրադ քաղաքում բնակվող առաքելական ռուսահայության հոգևոր կյանքը։ ՀԱԵ առաջին տաճարն է Մերձբալթիկայում, ավելի մեծ է Ռիգայի սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցուց։

Եկեղեցուն կից գործում են մշակութային կենտրոն և կիրակնօրյա դպրոց, կա նաև կից ավտոմոբիլային կայան և 1.5 հետկարանոց գոտի։

## Պատմություն
### Բացում
2006 թվականի հոկտեմբերի 14-ին, այսինքն այս եկեղեցու օծման օրը, սկզբից ռուս ուղղափառ Սուրբ Քրիստոս Ամենափրկիչ եկեղեցու բակում է տեղադրված եղել Հայաստանից բերված խաչքար, որը նվեր էր Ռուս Ուղղափառ Եկեղեցու Կալինինգրդա-Սմոլենսկի թեմին։ Խաչքարը օծել է եպիսկոպոս Եզրաս Ներսեսյանը, Տեր Թադևոսը և կալինինգրադյան ուղղափառ եպիսկոպոս Սերաֆիմ (Մելքոնյան)։

Երկու ժամ անց բացված է եղել շրջանի առաջին հայկական եկեղեցին, որը ստացավ Սուրբ Ստեփանոսի անունը։ Այս տաճարը գտնվում է Սուրբ Գերասիմ Բոլդինսկու ուղղափառ եկեղեցու հակառակ կողմին։ Ինչպես արդեն ասված է եղել, եկեղեցին օծել է եպիսկոպոս Եզրաս Ներսեսյանը, որից հետո շնորհավորել է ներկա մարդկանց Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի անունից և փոխանցել է Հայ եկեղեցու բարձրագույն պարգևը - Գրիգոր Լուսավորչի օրդենը գլխավոր մեցենատին, Կալինինգրադի մարզի Հայկական երկրամասային ազգա-մշակութային ինքնավարության հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ, Հայաստանի Հանրապետության պատվավոր հյուպատոս, «ԼՈՒԿՈՅԼ-Կալինինգրադմորնեֆտ» ԲԲԸ գլխավոր տնօրեն Յուրի Ստեփանի Քաջոյանին։ Արարողությանը ներկա էին եղել Սանկե Պետերբուրգում Հայաստանի գլխավոր հյուպատոս Ռուբեն Հակոբյանը, Ռուսաստանի հայերի միության փոխնախագահ Գերման Անանյանցը, Կալինինգրադի մարզի հայկական ազգա-մշակութային ինքնավարության նախագահ Ֆելիքս Գևորգյանը, քաղաքային և մարզային Դումայի պատգամավորներ, մարզային կառավարության նախարարներ, տարբեր ընկերությունների ղեկավարներ, ինչպտս նաև Կալինինգրադի մարզի ազգա-մշակությային ինքնավարությունենրի ներկայացուցիչներ։

Բացման պատվին հենց այդ օրը Կալինինգրադի մարզի Արվեստի տանը գալա-համերգ է կայացել Հայաստանից եկած բազմաթիվ արտիստների և տեղի հայկական համայնքի կատարողների մասնակցությամբ։

## Նկարագրում
Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցու ճարտարապետն է Ռուբեն Ազատյանը։ Շինարարությունը ֆինանսավորել են տեղի հայկական համայնքը, Ռուսաստանի հայերի միության շրջանային բաժին և տարբեր բարեգործական կազմակետպություններ։

Տաճարի բարձրությունը կազմում է 21 մետր, մակերեսը 280 քառ. մ, ինչը տույլ է տալիս միաժամանա ընդունել 200 հոգի։ Դասական հայկական ոճ ունեցող եկեղեցու պատերին, որոնք երեսպատված են դեռևս քաղաքում չօգտագործված Հայաստանից բերված վարդագույն տուֆով հարթաքանդակներ, որոնք ստեղծել են հայաստանցի վարպետները։

Կալինինգրադի կառավարությունը նշել է, որը «հայ քարագործների հետաքրքիր ու հնագույն տեխնոլոգիաներն են օգտագործվել հայկական եկեղեցու մշակման ժամանակ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կալինինգրադի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ առաքելական վանքեր և եկեղեցիներ (Ռուսաստան և Նոր Նախիջևան)
Մանոն Լեսկո (օպերա)

**«Մանոն Լեսկո»** (), իտալացի երգահան Ջակոմո Պուչչինիի օպերա (dramma lirico) չորս գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոն Մարիո Պրահայի, Լուիջի Իլիկայի, Ջուզեպե Ջակոզայի և այլոց ըստ Աբբա Պրևոյի նույնանուն վիպակի։ Առաջնախաղը կայացել է 1893 թ. փետրվարի 1-ին Տուրինի Թագավորական թատրոնում (Teatro Regio)՝ ունենալով մեծ հաջողություն։ Վերամշակված տարբերակը բեմադրվել է 1894 թվականի փետրվարի 7-ին Միլանի «Լա Սկալա» թատրոնում։

«Մանոն Լեսկոն» դարձավ Պուչչինիի առաջին միջազգային հաջողությունը։ Օպերան աչքի է ընկնում իր քնարերգական բնույթով և մեղեդայնությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1893 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Բոհեմ (օպերա)

**Բոհեմ** ()՝ իտալացի երգահան Ջակոմո Պուչչինիի օպերա չորս գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոն՝ Լուիջի Իլիկայի և Ջուզեպե Ջակոզայի, ըստ Անրի Մյուրժեի «Դրվագներ բոհեմի կյանքից» վեպի։ Օպերայի առաջնախաղը կայացել է 1896 թ. փետրվարի 1-ին Թուրինի Թագավորական թատրոնում (Teatro Regio)։ Դիրիժորը Արտուրո Տոսկանինին էր։

«Բոհեմը» Պուչչինիի լավագույն ստեղծագործություններից մեկն է, որը պատկանում է ներկայումս ամենահաճախ բեմադրվող օպերաների թվին։ Բեմադրվել է նաև Երևանի Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերային թատրոնում 1936 թ. (դիրիժոր՝ Միքայել Թավրիզյան, բեմադրիչ՝ Լևոն Քալանթար)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1896 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Հանգարան

**Հանգարան** (ասում են նաև **հանգաբառարան**, կամ **հակադարձ՝ շրջուն բառարան**), բառարանի տեսակ. բառացանկը չի հետևում այբբենական սովորական կարգին (ձախից աջ՝ ըստ սկզբնատառերի), այլ դասավորվում է հակառակ կողմից՝ ըստ վերջնատառի, հանգերի այբբենական՝ աջից ձախ գնացող կարգի։

Նախկինում այսպիսի բառարաններ մեծ մասամբ կազմում էին բանաստեղծներին օգնելու նպատակով, որպեսզի նրանք նմանահանգ բառերը հեշտ գտնեն. այժմ դրանց գործառությունը, դերը մեծացել ու ընդլայնվել է։ Դրանք հատկապես պետք են գալիս մեքենական թարգմանության բնագավառում, նաև՝ լեզվաբանական որոշակի դիտարկումներ իրացնելիս։

Այս տիպի բառագրքույկները երևան եկան 19-րդ դարում։ Կարելի է նշել, օրինակ, Խորեն Գալֆայանի «Յանգարան կամ բառգիրք յանգաց հայկազեան լեզուի» (Թեոդոսիա, 1862), որը պարունակում է շուրջ 12 հազար բառ, Պ. Խ. Թերզյանի «Յանգարան նոյնաձայն և նոյնահանգ բառերու» (Պոլիս, 1905), Խ. Աթանասյանի «Հանգարանը» (Բեյրութ, 1961), ՀԽՍՀ ԳԱ և համալսարանի հաշվողական կենտրոնի (հեղինակային կոլեկտիվ) կազմած «Հայոց լեզվի հանգաբառարանը» (Երևան, 1976)։ Վերջինս պարունակում է շուրջ 42 հազար բառ։

## Աղբյուրներ

* Հ. Զ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, «Հայաստան», 1987, էջ 350։
* Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1975, էջ 168։

Կատեգորիա:Բառարաններ ըստ տիպի
Կարապետ Գաբիկյան

**Կարապետ Նշանի Գաբիկյան** (), հայ բառարանագիր, ազգագրագետ։

## Կենսագրություն
Կարապետ Գաբիկյանը ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Սեբաստիա քաղաքում։  Կրթությունն ստացել է Սեբաստիայի վարժարանում, այնուհետև զբաղվել է մանկավարժական գործունեությամբ։ 1905 թվականին գրել է «Բառգիրք սեբաստահայ գավառալեզուի» (հրտ.՝ 1952 թ.) աշխատությունը, որն ամփոփում է Սեբաստիայի գավառալեզվի հնչյունաբանությունն ու հնչյունախոսությունը, ընդարձակ բառարան և հատվածներ գավառալեզվով, 1912 թվականին՝ «Հայ բուսաշխարհ» (հրտ.՝ 1968 թ.) բուսաբանական բառարանը, որն ամփոփում է շուրջ 2000 բառ։ 1912 թվականին «Հայ բուսաշխարհ» ձեռագիր աշխատությունն արժանացել է Իզմիրյան գրական մրցանակի։ 1914 թվականին Կարապետ Գաբիկյանը տեղահանվել է, 1920 թվականին բնակություն է հաստատել Երուսաղեմում, որտեղ գրել է «Եղեռնապատում» (1924) գիրքը։ Մահացել է Երուսաղեմում։

## Երկեր
* Եղեռնապատում փոքուն հայոց և նորին մեծի մայրաքաղաքին Սեբաստիոյ, Պոսթըն։ «Հայրենիք»ի տպ. 1924:
*Բառագիրք սեբաստահայ գաւառալեզուի։ Պսակեալ իզմիրեանց գրական մրցանակաւ։ Յամին 1905։ Յավելեալ և ճոխացեալ 1914 Սեբաստիա։ Տպարան Սրբոց Յակոբեանց, 1952։
* Կարապետ Գաբիկյան, Հայ բուսաշխարհ, տպարան Սրբոց Հակոբյանց, Երուսաղեմ, 1968, 312 էջ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազգագրագետներ
Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ
Աբրահամ Բախշունի

**Աբրահամ Բախշունի** (*Բախշի Դավթի Աբրահամյան*,  2005), հայ բանաստեղծ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1952 թ.-ից։ ԽՄԿԿ անդամ 1940 թվականից։

Ծնվել է Թալիշ (այժմ՝ ԼՂՀ Մարտակերտի շրջանում) գյուղում։ Մի քանի տարի սովորել է Երևանի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետում։ 1934-1935 թթ.-ին որպես հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ աշխատել է Ադրբեջանի Խանլարի շրջանի Չովդար գյուղի միջնակարգ դպրոցում։ Հետո ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1937-1940 թթ.-ին եղել է Խանլարի շրջանի «Ազնիվ աշխատանք» թերթի պատասխանատու քարտուղարը, 1940 թ.-ից՝ խմբագիրը, 1942-1946 թթ.-ին՝ Ադրբեջանի կոմկուսի Խանլարի շրջկոմի պրոպագանդայի և ագիտացիայի բաժնի վարիչ, 1946-1947 թթ.-ին՝ Դաշքեսանի կուսշրջկոմի երկրորդ քարտուղար, 1947-1974 թթ.-ին՝ Բաքվի «Կոմունիստ» (հայերեն) թերթի սեփական թղթակիցը Կիրովաբադի գոտու հայաբնակ շրջաններում։

Ռուսերեն առանձին գրքով լույս է տեսել նրա «Այրվող միջօրե» բանաստեղծությունների ժողովածուն (Մոսկվա, 1973)։

## Ա. Բախշունու երկերի մատենագրություն
* Բանաստեղծություններ, Բաքու, Ազերնեշր, 1948, 32 էջ։
* Սրտի կանչը (բանաստեղծություններ), Բաքու, Ազերնեշր, 1955, 100 էջ։
* Սրտիս հետ (բանաստեղծություններ), Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 115 էջ։
* Այրվող միջօրե (բանաստեղծություններ), Երևան, «Հայաստան», 1965, 139 էջ։
* Միջօրեից հետո (բանաստեղծություններ), Երևան, «Հայաստան», 1974, 144 էջ։
* Բարի լույս (բանաստեղծություններ), Բաքու, Ազերնեշր, 1975, 136 էջ։
* Փոթորկված լռություն (բանաստեղծություններ), Երևան, «Սովետական գրող», 1980, 164 էջ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1915 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ