Տալլինի ռմբակոծումները Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում գերմանական լյուֆտվաֆեն և ԽՍՀՄ-ի հեռահար գործողության ավիացիան մի քանի անգամ ռմբակոծման են ենթարկել Տալլին քաղաքը: Առաջին անգամ այդ քաղաքը ռմբահարվել է 1941 թվականի հունիսին (դա Բարբարոսա գործողության մի հատվածն էր): 1942—1943 թվականներին ռմբակոծությունների թվաքանակն ավելացել է: Առավել ծանր ռմբակոծություններն իրականացվել են 1944 թվականի մարտ ամսին՝ կապված Նարվայի ռազմգործողության հետ:
мини|260пкс|Տալլինի հին քաղաքամասը 1944 թվականի ռմբակոծությունից հետո

## 1941 թվական
Լյուֆտվաֆեն Տալլինի ռմբահարումներն սկսել է Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին իսկ օրերից՝ 1941 թվականի հունիսի վերջերին: Օգոստոսին դրանց ինտենսիվությունն աճել է՝ կապված այն հանգամանքի հետ, որ խորհրդային հրամանատարությունը փորձեր է կատարել տարհանելու քաղաքի բնակչությունը, Բալթյան նավատորմի չվնասված կամ քիչ վնասված մասերը, 8-րդ բանակի ստորաբաժանումները և ռազմական արտադրանք թողարկելու տեսակետից կարևորություն ունեցող արդյունաբերական ակտիվները:

## 1942—1943 թվականներ
1942 թվականի մայիսին ու սեպտեմբերին խորհրդային ավիացիան մի քանի անգամ ռմբակոծել է Տալլինը: Դա տեղի է ունեցել նաև 1943 թվականի փետրվարին, մարտին, օգոստոսին ու սեպտեմբերին:

## 1944 թվական
Խորհրդային ռազմաօդային ուժերի առավել հզոր հարձակումն իրականացվել է 1944 թվականի մարտի 9-ին: Դրանից մեկ շաբաթ առաջ Տալլինի քաղաքապետը հրամայել էր բնակիչներին լքել քաղաքը, սակայն տարհանումը ձախողվել էր։ Օդային հարձակման մասշտաբները գերազանցել են խաղաղ բնակչության և Հյուսիսային բանակի հրամանատարների սպասելիքները։ Հրշեջները ջրի պակաս էին զգում, քանի որ խորհրդային դիվերսանտներն օդային հարձակումից առաջ պայթեցրել էին քաղաքի պոմպակայանը: Ռազմական օբյեկտների ավերածությունները համեմատաբար մեծ չեն եղել:

Այդ առումով հիմնական կորուստը եղել է պահեստավորված մեկ միլիոն լիտր վառելիքի այրումը և երկաթուղային գծերի վնասումը։ Այնինչ՝ ռումբերի մեծ մասն ընկել է բնակելի և հասարակական շենքերի վրա, ներառյալ «Էստոնիա» թատրոնը, Նիգուլիստե եկեղեցին, քաղաքային սինագոգը, չորս կինոթատրոնները և Տալլինի քաղաքային արխիվները՝ միջնադարյան փաստաթղթերի հավաքածուներով հանդերձ: Փայտաշեն արվարձանների մեծ մասն այրվել է, քաղաքի կենտրոնն էլ մեծ ավերածություններ է կրել։ Պաշտոնական հաղորդագրության համաձայն՝ զոհվել է 757 մարդ, որոնցից 586-ը խաղաղ բնակիչներ, 50-ը՝ զինվորականներ, 121-ը՝ ռազմագերիներ: 213 մարդ ծանր վիրավորվել է։ Հետագայում զոհերի թիվը հասել է 800 մարդու։ Ավելի քան 20.000 մարդ մնացել է անօթևան, մինչդեռ ռազմական օբյեկտները գրեթե չեն վնասվել:

Ռմբակոծության փաստը և հարձակումների հետևանքով խաղաղ բնակիչների կորուստն օգտագործվել է քարոզչական նպատակներով։ Այդ նպատակներից էր էստոնացիներին գերմանական կազմավորումներում ծառայելու ներգրավելը։ «Էստոնիա» թատրոնի ավերակների վրա փակցվել է «Varemeist tõuseb kättemaks!» («Վրեժ կբարձրանա ավերակներից») կարգախոսը: Այդ նույն կարգախոսը դարձել է Վաֆֆեն-ՍՍ-ի 20-րդ գրենադերական (1-ին էստոնական) դիվիզիայի  թերթի խորագիրը։

Փետրվարի 27-ին Լուունյա նահանգի դպրոցի բակում խորհրդային ​​ռմբակոծության ժամանակ զոհված չորս երեխաների հուղարկավորության ամսաթիվը հռչակվեց որպես ազգային հիշատակի օր. բանաստեղծ Հենրիկ Վիսնապուուն հրատարակեց «Uus Herodes» («Նոր Հերովդես») պոեմը։

Խորհրդային ռազմաօդային ուժերի վերջին արշավանքը տեղի է ունեցել 1944 թվականի սեպտեմբերի 22-ի գիշերը։

## Հուշարձաններ
Ռմբակոծություններից մնացած վերջին ավերածությունները՝ Հին քաղաքամասի Հարջու փողոցի երկայնքով շենքերի ավերակները, երկար ժամանակ ծառայել են որպես հարձակումներին զոհ գնացածերի հիշատակի պահպանմանը ծառայող հուշահամալիր: Ավերակները ծածկվել են 2007 թվականին, և մանրազնին հնագիտական ​​հետազոտություններից հետո դրանց տեղում այգի է հիմնվել։

Տալլինի *Լիյվա* գերեզմանատանը գտնվում է 1944 թվականի մարտ ամսի ռմբակոծության հետևանքով զոհված խորհրդային ռազմագերիների եղբայրական գերեզմանը, որը 1995 թվականից մինչև 2023 թվականը ունեցել է պատմական հուշարձանի կարգավիճակ։ Գերեզմանի վրա տեղադրված էր ոչ մեծ քար՝ հնգաթև աստղով և «Այստեղ թաղված են 1941-1944 թվականների 164 խորհրդային ռազմագերիներ» մակագրությամբ։ Համաձայն Էստոնիայի պետական ​​կանցլերի գրասենյակին առընթեր՝ խորհրդային հուշարձանների գծով աշխատանքային խմբի՝ 2022 թվականի նոյեմբերի 30-ին հրապարակված արձանագրության՝ այդ հուշարձանը ճանաչվել է որպես «կարմիր հուշարձան», որը ենթակա է փոխարինման չեզոքով՝ «Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի զոհեր» մակագրությամբ։

## Հիշատակումներ մշակույթում
Էստոնական *«HPMA»* ռոք խմբի *«Varemeist tõuseb kättemaks»* երգը ստեղծվել է ի հիշատակ Տալլինի 1944 թվականի մարտի 9-ի ռմբակոծությունների:


Պատկեր:Harju tänav pärast pommitamist 1944.png|Հարյու փողոցը 
Պատկեր:TLA 1465 1 5557 põlev vaekoda 9 10 märts 1944.jpg|Այրվող կշռապալատը հին քաղաքամասում
Պատկեր:TLA 1465 1 973 Varemetes Harju tänav, vasakul Kuld Lõvi varemed 1944.jpg|Հարյու փողոցը. ձախից՝ «Կուլդ Լիվի» հյուրանոցը
Պատկեր:Grand Marina Tallinn 1944.jpg|«Գրանդ Մարինա» կինոթատրոնը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 60-летие бомбардировки Таллина 

Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի արևելյան ռազմաճակատի ճակատամարտեր և ռազմագործողություններ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ճակատամարտեր և ռազմագործողություններ Եվրոպայում
Կատեգորիա:Էստոնիայի պատմություն
Կատեգորիա:Տալլին