Կուզմա Պոդլաս

**Կուզմա Պետրովիչ Պոդլաս** () — խորհրդային ռազմական գործիչ, գեներալ-լեյտենանտ (1941)։

## Կենսագրություն
### Վաղ տարիներ
Կուզմա Պետրովիչ Պոդլասը ծնվել է 1893 թվականի հոկտեմբերի 29-ին (նոյեմբերի 10-ին) Չեռնիգովի նահանգի Սուրաժի գավառի Դուշատինե գյուղում։ Ազգությամբ ուկրաինացի է։ Ծնվել է գյուղացիական ընտանիքում։ 1904 թվականին ավարտել է տեղական գյուղական դպրոցը։ 1905 թվականից աշխատել է որպես օրավարձով բանվոր՝ տեղական կալվածատիրոջ մոտ։ 1908 թվականից աշխատել է հանքավայրում՝ որպես ձիավարող, հանքային նեղուղի երկաթուղու վերանորոգող բանվոր, հանքահան բանվոր, ինչպես նաև հանքափոր։ 1911 թվականի աշնանից աշխատել է Դոնեցկի ընկերության երկաթի հանքավայրում՝ որպես հանքափոր և ամրակիչ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսվելուց հետո, 1914 թվականի սեպտեմբերին զորակոչվել է բանակ։ 1915 թվականի գարնանը ավարտել է Պրեոբրաժենսկի պահակազորային գնդի ուսումնական դասակը, որից հետո մարտական գումարտակով մեկնել է ռազմաճակատ։ 1915–1917 թվականներին մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին՝ կռվելով Հարավ-Արեւմտյան ռազմաճակատում՝ որպես դասակի հրամանատար, ավագ ենթասպայի կոչմամբ։ 1917 թվականի սկզբին գտնվել է Պետերբուրգում՝ Պրեոբրաժենսկի պահակազորային գնդում և մասնակցել է Փետրվարյան հեղափոխության իրադարձություններին։ Վերադառնալով ռազմաճակատ՝ ընտրվել է որպես վաշտի զինվորական կոմիտեի նախագահ, իսկ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո՝ գնդի զինվորական կոմիտեի նախագահ։

### Քաղաքացիական պատերազմ
1918 թվականի փետրվարին, երբ իր գունդը, որը տեղակայված էր Ուկրաինայում, ապառազմականացվում էր, Կուզմա Պոդլասը միացավ Կարմիր գվարդիային և մասնակցեց մարտերին գերմանա-ավստրիական ինտերվենտների և գայդամակների դեմ։ Վերադառնալով Պետրոգրադ՝ 1918 թվականի ապրիլին ընդունվեց Կարմիր բանակ և նույն թվականից դարձավ ՌԿԿ(բ) անդամ։ 1918 թվականի օգոստոսին ավարտեց կարճաժամկետ Պետրոգրադի Սովետական հրահանգիչների դասընթացները։ Քաղաքացիական պատերազմի տարիներին ծառայել է որպես հրահանգիչ 5-րդ հրաձգային գնդում՝ Ֆինլանդիայի հետ սահմանին։ 1918 թվականի օգոստոսից մարտնչել է Պետրոգրադյան հատուկ ջոկատի կազմում, որը Հարավային ճակատում պայքարում էր գեներալ Պ. Ն. Կրասնովի զորքերի դեմ՝ որպես վաշտի հրամանատարի օգնական, վաշտի հրամանատար, ջոկատի հրամանատարի օգնական։

1919 թվականի փետրվարից ծառայել է 16-րդ հրաձգային դիվիզիայի 141-րդ հրաձգային գնդում՝ որպես տնտեսության վարիչ, գնդի հրամանատարի տեղակալ, այնուհետև՝ գնդի հրամանատար։ 1920 թվականից եղել է 46-րդ հրաձգային բրիգադի հրամանատարը։ Այդ տարիներին կռվել է Հարավային և Արևմտյան ճակատներում։ 1920 թվականի ամռանը խորհրդա-լեհական պատերազմի մարտերում ցուցաբերած արիության համար պարգևատրվել է Կարմիր Դրոշի երկու շքանշաններով։ Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ երկու անգամ կոնտուզիա է ստացել։

1921 թվականին՝ որպես բրիգադի հրամանատար, մասնակցել է Տամբովի ապստամբության ճնշմանը։ Նույն թվականին, գերի ընկած բանդիտի գնդակահարության համար, որը կատարվել էր արտակարգ «եռյակի» վճռով (Պոդլասը, որպես բրիգադի հրամանատար, եղել է եռյակի անդամ), դատապարտվել է «Խորհրդային իշխանության վարկաբեկման» մեղադրանքով՝ 2 տարվա հարկադիր աշխատանքի, սակայն  Համառուսաստանյան Կենտրոնական Գործադիր Կոմիտեի որոշմամբ ազատվել է պատժից՝ արդարացվածի կարգավիճակով։

### Միջպատերազմական ժամանակաշրջանը
Միջպատերազմական շրջանում շարունակել է ծառայությունը բանակում։ 1922 թվականի հունվարից եղել է Կարմիր բանակի 16-րդ հրաձգային դիվիզիայի 140-րդ հրաձգային գնդի հրամանատարը, իսկ նույն թվականի հուլիսից՝ 46-րդ հրաձգային բրիգադի 48-րդ հրաձգային գնդի հրամանատարը։ 1925 թվականին ավարտել է Կարմիր բանակի հրամանատարական կազմի կատարելագործման «Վիստրել» անվանումով հրաձգային-մարտավարական դասընթացները (III Կոմինտերնի անվան դասընթացներ)։ 1928 թվականի ապրիլից՝ 16-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատարի տեղակալ։ 1929 թվականի դեկտեմբերի 1-ից՝ 27-րդ Օմսկի հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար։ 1930 թվականին ավարտել է ԲԳԿԲ Մ․ Վ․ Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայի Բարձրագույն հրամանատարական կազմի համար նախատեսված առաջադեմ վերապատրաստման դասընթացները։

1936 թվականի օգոստոսի 15-ից՝ 23-րդ հրաձգային կորպուսի հրամանատար։

Երբ Կարմիր բանակում ներդրվեցին անհատական զինվորական կոչումներ, Կուզմա Պետրովիչ Պոդլասին 1935 թվականի նոյեմբերի 26-ին շնորհվել էր կոմդիվ կոչում։

Քաղաքացիական պատերազմի հերոս Կուզմա Պետրովիչ Պոդլասը մեծ պատրաստակամությամբ փոխանցում էր իր հարուստ փորձը ենթականերին։ Նրա սաներից էին հրետանու մարշալ Յու. Պ. Բաժանովը, գեներալներ Ի. Ս. Բեզուգլին, Ա. Ա. Սակովնինը, Ի. Ա. Պաստրեվիչը և ուրիշներ։

### Խասանի մարտերը և ձերբակալությունը
1937 թվականի դեկտեմբերին նշանակվել է Հեռավոր Արևելքի Հատուկ Կարմրադրոշ բանակի Պրիմորսկի զորքերի խմբի հրամանատարի տեղակալ։ 1938 թվականի հուլիսին նշանակվել է Կարմիր դրոշի 1-ին բանակի հրամանատար։ Բանակի հրամանատարի պաշտոնում մասնակցել է Խասանի լճի մերձակայքում տեղի ունեցած մարտերին 1938 թվականի ամռանը։ Նոյեմբերի 26-ին տեղի ունեցած Ռազմական խորհրդի նիստում Խասանի մարտերի քննարկման ժամանակ խիստ քննադատության է ենթարկվել Գ․ Մ․ Շտեռն-ի կողմից, իսկ Պ․ Վ․ Ռիչագովը հանդես է եկել կոմդիվ Պոդլասին սաբոտաժի համար դատապարտելու առաջարկով։ Սակայն նույն նիստի ընթացքում Կ․ Պ․ Պոդլասի պաշտպանությամբ է հանդես եկել Ս․ Կ․ Տիմոշենկոն, որն ավելի վաղ միջնորդել էր նրան իր տեղակալ նշանակելու համար։

Ձերբակալվել է 1938 թվականի դեկտեմբերին։ 1939 թվականի ապրիլի 22-ին ԽՍՀՄ Գերագույն դատարանի Ռազմական կոլեգիան ՌՍՖՍՀ քրեական օրենսգրքի 193-17-րդ հոդվածի «ա» կետի հիման վրա Պոդլաս Կուզմա Պետրովիչի նկատմամբ ընդունել է հետևյալ դատավճիռը․

«Պոդլաս Կուզմա Պետրովիչին զրկել «կոմդիվ» զինվորական կոչումից և դատապարտել ազատազրկման՝ հինգ տարի ժամկետով ուղղիչ-աշխատանքային ճամբարներում պահելու և երեք տարի քաղաքական իրավունքներից զրկելու ձևով»։

Պատմաբան Օլեգ Սուվենիրովը իր աշխատություններից մեկում մեջբերում է ԲԳԿԲ-ի գլխավոր ռազմական դատախազ, բանակային ռազմադատավոր Ն․ Ս․ Ռոզովսկու և ԽՍՀՄ Գերագույն դատարանի Ռազմական կոլեգիայի նախագահ, բանակային ռազմադատավոր Վ․ Վ․ Ուլրիխի զեկուցագրերից հատվածներ, որոնք ուղղված էին համապատասխանաբար Կ․ Ե․ Վորոշիլովին և Ի․ Վ․ Ստալինին։ Այդ զեկույցներում իրավաբանները նախօրոք համաձայնեցրել էին մեղադրյալների պատժաչափերը։

ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Նախագահության 1940 թվականի հուլիսի 25-ի որոշմամբ Պոդլասը ազատվել է պատժից՝ դատվածությունը հանված է համարվել։

1940 թվականի հուլիսին համաներմամբ ազատ է արձակվել, իսկ նույն տարվա օգոստոսին վերականգնվել է ԲԳԿԲ-ի շարքում, նշանակվելով Կիևի Հատուկ ռազմական օկրուգի զորքերի հրամանատարի տեղակալ և հետևակային զորքերի տեսուչ՝ կոմդիվի կոչմամբ։

Պոդլասը հիշատակվում է Ն․ Ս․ Խրուշչովի՝ «Անձի պաշտամունքի և դրա հետևանքների մասին» զեկույցում՝ որպես ԽՍՀՄ Կարմիր բանակի քաղաքական հալածանքների ենթարկված հրամանատարներից մեկը։

### Հայրենական Մեծ Պատերազմ

մինի|Մայիսի 25-ից մինչև հունիսի 15-ը 1942 թվականի իրադարձությունների զարգացումը
Պատերազմի սկսվելու պահին Կուզմա Պետրովիչ Պոդլասը գտնվում էր Կիևի Հատուկ ռազմական շրջանում, որտեղ նա հրամանատարում էր 49-րդ բանակը։

1941 թվականի օգոստոսի 12-ին Կ. Պ. Պոդլասը վերաորակավորվեց որպես գեներալ-մայոր, իսկ արդեն նոյեմբերի 9-ին նրան շնորհվեց գեներալ-լեյտենանտի կոչում։

Պատերազմի ընթացքում նա հրամանատարել է Հարավ-Արևմտյան ճակատի 40-րդ (1941 թ. օգոստոս — 1942 թ. մարտ) և 57-րդ (1942 թ. փետրվար — մայիս) բանակներին։

:*"*40-րդ բանակի հրամանատարը գեներալ-մայոր Պոդլասն էր, — հետագայում իր «Այսպես սկսվեց պատերազմը» գրքում գրում էր Խորհրդային Միության մարշալ Հ.Խ. Բաղրամյանը։ — Մենք բոլորս լավ էինք ճանաչում նրան։ Շրջանի հետևակի նախկին հրահանգչին պատերազմի հենց առաջին օրերից կարելի էր տեսնել ճակատի տարբեր պատասխանատու հատվածներում. նրան բնորոշ հանգստությամբ նա կատարում էր ռազմաճակատի հրամանատարության հանձնարարությունները։ Մի անգամ նրան վիճակվեց միավորել և գլխավորել զորքերի խմբի ղեկավարման աշխատանքները։  40-րդ բանակի հրամանատարության առջև Գերագույն գլխավոր հրամանատարությունը դրել էր խնդիր՝ արգելափակել Գուդերյանի զորքերի առաջխաղացումը։  Բանակի գնդերն ու դիվիզիաները հերոսաբար կռվում էին թշնամու դեմ։ Այդ կրակոտ օրերին կենտրոնական և ռազմաճակատային թերթերը բազմիցս գրում էին 40-րդ բանակի հատկապես աչքի ընկած զինվորների և բանակային ստորաբաժանումների հաջող մարտական գործողությունների մասին»*"*
: 40-րդ բանակի հրամանատարության հերոսության մասին վկայում են նաև թշնամու ռազմավարների խոսքերը․
:   *"...*4-րդ տանկային դիվիզիան անցավ Դեսնան, — գրում է գերմանական գեներալ Գուդերիանը «Ազգի զինվորի հիշատակությունները» գրքում, — սակայն ռուսների ուժգին հակահարձակման արդյունքում այն ետ մղվեց հակառակ ափը*".*
: Գերմանական տանկային դիվիզիան ետ մղվեց 40-րդ բանակի զորքերի կողմից, որոնց հրամանատարն էր Գեներալ Պոդլասը։ Քսան օրերի ընթացքում 40-րդ բանակը մղել էր լարված և անհավասար մարտեր ու հասցրել էր թշնամուն զգալի վնասներ։ Ահա թե ինչ էր պատմում Կ․Պ․Պոդլասի մասին Զ. Զ. Ռոգոզնինը, որն այդ ժամանակ 40-րդ բանակի շտաբի պետն էր․
:   *"Նա հանգիստ, խելացի, համարձակ ու քաջարի մարդ էր։  Ծանր 1941 թվականի լիարժեք բանակի հրամանատար".*
: 40-րդ և 41-րդ բանակների ջանքերով հակառակորդը կանգնեցվել էր։ Կ.Պ. Պոդլասը բանակի զորքերը հմտորեն ղեկավարելու համար պարգևատրվել էր Լենինի շքանշանով։ Ավելին, գերագույն հրամանատարի հրամանով նրան շնորհվել էր «գեներալ-լեյտենանտ» ռազմական կոչում։

Նա մասնակցել էր Կիևի և Սումսկ-Խարկովի պաշտպանությանը, Կուրսկ-Օբոյանսկի հարձակողական և մի շարք այլ ռազմագործողություններին։

1942 թվականի Խարկովի օպերացիայի ընթացքում՝ իր 57-րդ բանակի հետ միասին, Կ.Պ. Պոդլասը հայտնվեց շրջափակման մեջ Բարվենկովի պլացդարմում։ 1942 թվականի մայիսի 25-ին Կ.Պ. Պոդլասը ինքնասպանություն էր գործել Կոպանկի գյուղի մոտ (Իզյումի շրջան, Խարկովի մարզ), որպեսզի չհայտնվի գերության մեջ։ Հուղարկավորված է նույն տեղում։

Հետագայում  նրա աճյունը վերահուղարկավորել են Խարկովի մարզի Իզյումի շրջանի Մալայա Կամիշևախա եղբայրական գերեզմանում։

Խորհրդային Միությունում սկզբում համարվել էր անհայտ կորած, սակայն դեռ պատերազմի ընթացքում ԲԳԿԲ-ի ցուցակներից բացառելու մասին հրամանի ձևակերպումը փոխվել էր «կռվում զոհված»։

## Պարգևներ
* Լենինի երկու շքանշան (1936, 22.10.1941):

* Կարմիր դրոշի երկու շքանշան (26.01.1922, 07.06.1922):

* «Աշխատավոր-Գուղացի Կարմիր Բանակի 20-ամյակի» հոբելյանական մեդալ (22.02.1938):

## Ծանոթագրություններ
**Մեկնաբանություններ**

**Աղբյուրներ**

## Գրականություն
* *Военная энциклопедия в 8 томах*. Т. 6: Огарков — «Прогресс» / Гл. ред. комиссии С. Б. Иванов. — М.: Воениздат, 2002. — 639 с. — ISBN 5-203-01873-1. — С. 449.

* *Коллектив авторов.* Великая Отечественная. Командармы. Военный биографический словарь / Под общей ред. М. Г. Вожакина. — М.; Жуковский: Кучково поле, 2005. — С. 174—175. — .

* Автобиография комдива Подласа Кузьмы Петровича от 9 августа 1940 года. // Военно-исторический архив. — 2013. — № 10 (166). — С. 3—6. — ISSN 1606-0219.
* 

## Արտաքին հղումներ
* Подлас Кузьма Петрович на сайте Министерства обороны Российской Федерации.
 
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ