open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մալխաս Բագրատյան

**Մալխաս Գալուստի Բագրատյան**, [15(27)․3․1888, գ․ Սունինց, էրզրումի վիլայեթի Խոտորջուր գավառ – 9․8․1959, Երևան], հայ սովետական ճագարաբույծ։ 1931-ին Հայաստանում կազմակերպել է ճագարաբուծական առաջին ֆերման, ուր և ստացել է սովետական մառդեր ճագարների ցեղը (ԽՍՀՄ–ում բուծված ճագարների առաջին ցեղը), որի համար Բագրատյանին շնորհվել է պետական մրցանակ (1950)։ Պարգևատրվել է ԽՍՀՄ ԺՏՑ–ի ոսկե մեդալով։ 

## Աշխատություններ
* Ճագարաբուծություն, Ե․, 1959։

 
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ անասնաբույծներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Ռիզկալլա Հասուն

**Ռիզկալլա Հասուն** (, ) սիրիացի քրիստոնյա գրող, մանկավարժ, հասարակական և քաղաքական ակտիվիստ, լրագրող, թարգմանիչ և հրապարակախոս։ Համարվում է արաբական լրագրության հիմնադիրներից մեկը։

## Կեսնագրություն
Ռիզկալլա Հասունը հայկական ծագում ուներ, հարուստ վաճառականի որդի էր։ Ուսումնասիրել է աստվածաբանություն և մաթեմատիկա, տիրապետել է հայերեն, արաբերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, թուրքերեն և այլ լեզուների։

Նա ապրել է Օսմանյան կայսրությունում 1840-ականների վերջերից։ 1854 թվականին հիմնադրել է առաջին արաբալեզու գրական և հասարակական թերթը՝ «Միրաթ ալ-Ահուալը»։ Որոշ ժամանակ ապրել է Կոստանդնուպոլսում։

1860 թվականի անկարգությունների ճնշման ժամանակ նա եղել է Դամասկոսում, իսկ 1861 թվականին՝ Ստամբուլում, որտեղ, որոշ աղբյուրների համաձայն, բանտարկվել է յուրացման համար, իսկ մյուսների համաձայն՝ քաղաքական և կրոնական հակառակորդների կողմից դատապարտումների համար։

1862 թվականին նա լքեց Օսմանյան կայսրությունը և գնաց Ռուսաստան, ապա գաղթեց Անգլիա։

1867 թվականին Ռիզկալլա Հասունը Լոնդոնում բացեց տպարան, որտեղ վերակենդանացրեց իր թերթը՝ «Միրաթ ալ-Ահվալը»:

## Աշխատանքներ և հրապարակումներ
* «Իժի թուքը» (1867) երգիծական բանաստեղծությունների ժողովածուն, իր սեփական ստեղծագործություններից բացի, ներառում էր նաև Իվան Կռիլովի առակների թարգմանությունները։
* «Պոեզիայի ամենապոետիկը» (1870) ժողովածուն ներառում էր աստվածաշնչյան թեմաներով բանաստեղծություններ։
* 1872 թվական – 6-7-րդ դարերի արաբ բանաստեղծ Հաթիմ ալ-Տաիի բանաստեղծությունների ժողովածու։
* 1901 թվական – «Մարտական ​​պատրաստության մեջ» երգիծական չափածո պիեսներ, որոնք ուղղված էին իսլամի դոգմաների դեմ։

Դրանցում նա վարպետորեն օգտագործեց միջնադարյան արաբական ժանրի՝ մուվաշշահի ստրոֆիկ ձևը։

Իր լրագրության մեջ նա առաջ մղեց միջնադարյան արաբական մշակույթի վերակենդանացման գաղափարը՝ հանդիսանալով Նահդայի առաջին ներկայացուցիչներից մեկը։ Նահդան Սիրիայում սկսեց զարգանալ հիմնականում քրիստոնյաների՝ հայերի, հույների, քրիստոնյա արաբների կողմից, որոնք հիմք դրեցին նաև սիրիական ազգայնականությանը՝ որպես արաբական ազգայնականության առավել կոնկրետ ճյուղ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* Литературный энциклопедический словарь. — М.: Советская энциклопедия. Под редакцией В. М. Кожевникова, П. А. Николаева. 1987.
* Крачковский И. Ю., Избр. соч., т. 3, М.- Л., 1956, с. 150 - 64
* Крымский А. Е., История новой арабской литературы. XIX - нач. XX в., М., 1971, с. 219 - 33.

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրություն (արաբերեն)
* Հ․ Դադուրյան, Ռզգալլա Հասունը արաբական վերածննդի ականավոր գործիչ

Կատեգորիա:սիրիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:սիրիացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:սիրիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Արաբալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Լիբանանի քաղաքական գործիչներ
Չինգիս

**Չինգիս** (  ) (մինչև 2013 թվականը՝ Underkhaan, ), քաղաք Մոնղոլիայի Խենտիի նահանգում, մայրաքաղաք Ուլան Բատորից 290 կիլոմետր արևելք։ Այն վերանվանվել է 2013 թվականին՝ Չինգիս խանի պատվին, ով, ենթադրաբար, ծնվել է այս քաղաքի մերձակայքում։ Չինգիսի բնակչության թվաքանակը 2004 թվականի տվյալներով եղել է մոտավորապես 15.000: Բնակիչները հիմնականում աշխատում են սպասարկման ոլորտում:

## Պատմություն
1971 թվականի սեպտեմբերի 13-ին վթարի ենթարկված Hawker Siddeley Trident ուղևորատար ինքնաթիռի կործանման հետևանքով Չինգիսի մերձակա Ունդուրխաան բնակավայրի մոտ վախճանվել է Չինաստանի կոմունիստական կուսակցության փոխնախագահ Լին Բյաոն:

## Աշխարհագրություն
Չինգիսը գտնվում է Կերուլենի համայնքի հետ նույն աշխարհագրական գոտում և Խենտիի նահանգի առավել խիտ բնակեցված վայրերից մեկն է։

Ընկած է Կերուլեն գետի ափին, քամիներից չպաշտպանվող, լայն, հարթ տափաստանում։ Ձմռանը, երբ գետը սառչում է, և քամիները սուրում են բաց տափաստանով մեկ, ջերմաստիճանը արագ իջնում է մինչև -40 °C (առանց հաշվի առնելու քամու բերած ցուրտը)։ Չինգիսը համարվում է Մոնղոլիայի ամենացուրտ քաղաքներից մեկը։

## Վարչական բաժանում
Չինգիսի շրջանը բաժանված է ինը բագերի (ենթաշրջանների): Դրանք են՝
* Բայանմունխ
* Բուլաղ
* Իշղեն Թոլգոյ
* Կերլեն
* Նոմգոն
* Սարիգ
* Ցոգտ-Ունդուր
* Ունդուրխաան

## Կլիմա

## Տնտեսություն
Քաղաքի տնտեսության համար կարևոր է ածխի արդյունահանումը. բնակավայրից 53 կմ արևելք գտնվում է Չանդագանա Տալի քարածխային ավազանը։

Միավորված ազգերի կազմակերպության Զարգացման ծրագրի (ՄԱԶԾ) շրջանակում Չինգիսում իրականացվում են տնտեսական նախագծեր՝ նպատակ ունենալով քաղաքային, արվարձանային և գյուղական գործարար կապերն ամրապնդելու միջոցով նպաստել տարածաշրջանում գործազրկությունը նվազեցնելուն։

## Տրանսպորտ
Չինգիսի օդանավակայանը (կոդ՝ UNR/ZMUH) ունի մեկ չասֆալտապատված թռիչքուղի և սպասարկում է Ուլան Բատորից և հակառակ ուղղությամբ կանոնավոր չվերթներ: Թռիչքուղու ասֆալտապատումը մոտենում է ավարտին:

Քաղաքը տրանսպորտային հանգույց է, միմյանց է կապում մայրաքաղաք Ուլան Բատորը և Չոյբալսան քաղաքը։

## Քույր քաղաքներ
*  Հայլար, Չինաստան (2018 թվականից)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ундэр-хан // Ужи — Фидель. — М. : Советская энциклопедия, 1956. — С. 233. — (Большая советская энциклопедия : [в 51 т.] /  гл. ред. Б. А. Введенский ; 1949—1958, т. 44).

Կատեգորիա:Մոնղոլիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մոնղոլիայի քաղաքներ
Փոխըմբռնման հուշագիր

[thumb|20 հունվարի 2026թ. – Շվեյցարիայի տունը [Դավոս|Դավոսում Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի (ՀՏՖ) տարեկան հանդիպման ժամանակ. Պարսից ծոցի համագործակցության խորհրդի (ԾՀԽ) գլխավոր քարտուղար Ջասեմ Մոհամեդ Ալբուդաիվին և Դաշնային խորհրդական Իգնացիո Կասիսը ստորագրում են փոխըմբռնման հուշագիր (ՓՀ)՝ ԾՀԽ-ի և Շվեյցարիայի Համադաշնության միջև ռազմավարական երկխոսություն հաստատելու համար:]]
**Փոխըմբռնման հուշագիրը** (**MoU**)  (ՓՀ) երկու (երկկողմանի) կամ ավելի (բազմակողմանի) կողմերի միջև համաձայնագրի տեսակ է: Այն արտահայտում է կողմերի միջև կամքի համընկնումը՝ նշելով գործողությունների ընդհանուր ուղին:. Այն հաճախ օգտագործվում է այն ​​դեպքերում, երբ կամ կողմերը չեն ենթադրում իրավական պարտավորություն, կամ, կողմերը չեն կարող կնքել իրավաբանորեն կիրառելի համաձայնագիր: Այն ջենթլմենական համաձայնագրի ավելի պաշտոնական այլընտրանք է:

Պայմանագրի  պարտադիր լինելը կախված է միայն փաստաթղթի տեքստում հստակ սահմանված իրավական տարրերի առկայությունից կամ բացակայությունից (այսպես կոչված «չորս անկյուններ»): Պահանջվող տարրերն են՝ առաջարկը և ընդունումը, փոխհատուցումը և իրավականորեն պարտավորված լինելու մտադրությունը (animus contrahendi): ԱՄՆ-ում մանրամասները կարող են փոքր-ինչ տարբերվել՝ կախված նրանից, թե պայմանագիրը ապրանքների համար է (այսինքն՝ ընկնում է Միասնական առևտրային օրենսգրքի տակ), թե՞ ծառայությունների (ընկնում է նահանգի ընդհանուր իրավունքի տակ)։

Շատ ընկերություններ և պետական ​​​​մարմիններ օգտագործում են փոխըմբռնման հուշագրեր՝ գերատեսչությունների, գործակալությունների կամ փակ բաժնետիրական ընկերությունների միջև հարաբերությունները սահմանելու համար։

## Մասնավոր ձեռնարկություններում
Գործարարության մեջ Հուշագիրը սովորաբար իրավաբանորեն ոչ պարտավորեցնող համաձայնագիր է երկու (կամ ավելի) կողմերի միջև, որը սահմանում է փոխադարձ փոխըմբռնման կամ համաձայնագրի պայմաններն ու մանրամասները, նշում է յուրաքանչյուր կողմի պահանջներն ու պարտականությունները՝ առանց պաշտոնական, իրավաբանորեն կիրառելի պայմանագիր կնքելու (չնայած Հուշագիրը հաճախ պաշտոնական պայմանագրի մշակման առաջին քայլն է):

## Կառավարության և հանրային գործերի ոլորտում
Միացյալ Թագավորությունում և այլ համագործակցության երկրներում, ինչպիսին է Նոր Զելանդիան, «Հուշագիր» տերմինը սովորաբար օգտագործվում է Թագի մասերի միջև համաձայնագրի համար: Տերմինը հաճախ օգտագործվում է ապակենտրոնացման համատեքստում, օրինակ՝ 1999 թվականի կոնկորդատը Շրջակա միջավայրի, սննդի և գյուղական գործերի կենտրոնական դեպարտամենտի և Շոտլանդիայի շրջակա միջավայրի վարչության միջև:

Հուշագրերը կարող են նաև օգտագործվել պետական ​​​​գործակալության և ոչ առևտրային, ոչ կառավարական կազմակերպության միջև:

## Միջազգային հանրային իրավունքում
Միջազգային հարաբերություններում փոխըմբռնման հուշագրերը դասվում են միջազգային պայմանագրերի լայն կատեգորիայի մեջ և պետք է գրանցվեն Միավորված Ազգերի Կազմակերպության պայմանագրերի հավաքածուում։

## Ծանոթագրություններ
Սորտափորձարկում

**Սորտափորձարկում**, գյուղատնտեսական բույսերի սորտերի և հիբրիդների ուսումնասիրումը, գնահատումը (ստանդարտ սորտի հետ համեմատած) և դրանց պիտանիության հաստատումը՝ արտադրական պայմաններում մշակելու համար: ԽՍՀՄ-ում կատարվում է կայանային, արտադրական և պետական սորտափորձարկում: Կայարանային սորտափորձարկման դեպքում սորտերն ուսումնասիրում են 2-3 տարի՝ գիտահետազոտական հաստատության կամ փորձարարական տնտեսության դաշտերում: Արտադրական սորտափորձարկությամբ միջոցով ստուգվում են կայանային սորտափորձարկման տվյալները կոլտնտեսությունում կամ սովետական տնտեսությունում: Պետական սորտափորձարկումը լինում է մրցույթային և ընդլայնված: Կատարվում է հատուկ մեթոդով՝ դաշտային և լաբորատոր հոտազոտությունների միջոցով: Մրցույթային փորձարկումների ժամանակ ուսումնասիրվում է ներկայացված սորտերի աճելությունը, ցրտա- և երաշտադիմացկունությունը, ֆենոլոգիական փուլերի զարգացումը, բերքատվությունը, հիվադությունների և վնասատուների նկատմամբ դիմացկունությունը, մեքենայացված մշակության հնարավորությունները, բերքի տնտ. և այլ առանձնահատկությունները: Յուրաքանչյուր գյուղատնտ. գոտում մշակվում են փորձարկվող և համեմատվող ստանդարտ սորտեր: Եթե փորձարկվող սորտերն իրենց որակական ցուցանիշներով և բերքատվությամբ գերազանցում են ստանդարտին, ապա դրանք շրջանացվում են: Սորտաշրջանացման որոշումը հաստատում է համամիութենական սորտափորձակման հանձնաժողովի պլանումը: Այն ուժի մեջ է մտնում ՍՍՀՄ Մինիստրների խորհրդի հաստատումից հետո: Այնուհետև ՍՍՀՄ գյուղատնտեսության մինիստրությունն իրագործում է այդ սորտերի տարածման, դաշտային կուլտուրանների էլիտային սերմերի արտադրության, խաղողի և պտղանու տեսակների տնկանյութի բազմացման հարցերը: Ընդլայնված սորտափորձարկման խնդիրն է բացահայտել այն սորտերն ու հիբրիդները, որոնք պիտանի են մրցութային սորտափորձարկման համար այլ մարզերում: Առավել հեռանկարային սորտերն անցնում են արտադրական սորտափորձարկման (կոլտնտեսությունների և սովետական տնտեսությունների դաշտերում): ԽՍՀՄ-ում սորտափորձարկման աշխատանքներն սկսվել են 1923-24-ին, Հայաստանում՝ 1937-ին: Այժմ այն ղեկավարում և կոորդինացնում է ԽՍՀՄ գյուղատնտեսության մինիստրությանն առընթեր պետ. սորտափորձարկման հանձնաժողովը: Պետ. սորտափորձարկման տվյալների հիման վրա ամեն տարի արտադրական ցանքերում օգտագործում են առավել բերքատու և տեղական պայմաններին հարմարված սորտեր ու հիբրիդներ, արտադրությունից հանում են հները, կատարում սորտային շրջանացում: 

## Տես նաև
* Սելեկցիա
* Սերմնաբանություն

Կատեգորիա:Էվոլյուցիոն կենսաբանություն
Չոյբալսան

**Չոյբալսան** (մոնղոլերեն՝ ), քաղաք Մոնղոլիայի Դորնոդ նահանգում, որի վարչական կենտրոնն է: Ընկած է Կերուլեն գետի ափին, ծովի մակարդակից 747 մետր բարձրության վրա։ Մեծությամբ չորրորդ քաղաքն է Մոնղոլիայում՝ Ուլան Բատորից, Դարխանից և Էրդենեթից հետո։ Մինչև 1941 թվականը բնակավայրը կոչվել է Բայան Տյումեն (Баян Түмэн). մոնղոլական 1921 թվականի հեղափոխության 20-ամյակի կապակցությամբ վերանվանվել է կոմունիստ առաջնորդ Խորլուգին Չոյբալսանի պատվին։ Զբաղեցնում է 281 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Բնակչության թվաքանակը 1994 թվականի տվյալներով եղել է 45.490, 2000 թվականի տվյալներով՝  41.714 (2000), 2003 թվականի տվյալներով՝ 36.142, 2006 թվականի տվյալներով՝ 39.500. դա կազմում է Դորնոդ այմակի (նահանգի) ամբողջ բնակչության 53.2%-ը:

## Պատմություն
Դարեր շարունակ այս վայրը եղել է առևտրային ճանապարհի վրա ընկած կայանատեղի։ 19-րդ դարում վերածվել է քաղաքի, իսկ քսաներորդ դարում՝ Արևելյան Մոնղոլիայի տնտեսական կենտրոնի, և մինչ օրս ծառայում է որպես Արևելյան Մոնղոլիայի ակտիվ տնտեսական կենտրոն։ ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո խորհրդային մասնագետները հեռացան Չոյբալսանից, և տնտեսության առանձին ճյուղեր անկում ապրեցին:

Խալխին գոլի ճակատամարտի վայրին մոտ լինելով՝ քաղաքն ունի այդ ճակատամարտի հերոս, մարշալ Գեորգի Ժուկովին նվիրված թանգարան։

Չոյբալսանում են ծնվել ռուս և խորհրդային ժուռնալիստ Յուրի Սենկևիչը 
(1937—2003), երգիչ, դերասան Օլեգ Յակովլևը (1969—2017):

## Տրանսպորտ
Չոյբալսանի օդանավակայանը (կոդը՝ COQ/ZMCD) ունի մեկ ասֆալտապատ թռիչքուղի և սպասարկում է կանոնավոր չվերթներ դեպի Մոնղոլիայի մայրաքաղաք Ուլան Բատոր, ինչպես նաև Չինաստանի Ներքին Մոնղոլիա նահանգի Հայլար և Մանչժոուլի քաղաքներ։

Չոյբալսանը երկաթգծով կապված է Անդրսիբիրյան երկաթուղու կայարան հանդիսացող ռուսական Բորզյա քաղաքի հետ, բայց Չոյբալսանից մեկնած ուղևորատար գնացքները կանգ են առնում Չուլունխորուտում (Էրինցավ), քանի որ սահմանի վրայով ուղևորափոխադրումներ չեն իրականացվում:

## Կլիմա
Չոյբալսանն ունի ցուրտ կիսաանապատային կլիմա (Köppen-ի դասակարգմամբ՝ BSk)՝ ցուրտ, շատ չոր ձմեռներով և տաք, համեմատաբար խոնավ ամառներով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Статистические данные по Дорнодскому аймаку 
* Чойбалсан|Монголия|Ностальгия, военный гарнизон времен СССР 

Կատեգորիա:Մոնղոլիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մոնղոլիայի քաղաքներ
Ռուբայայի հանքի փլուզում (2026)

2026 թվականի հունվարի 28-ին Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության (ԿԴՀ) Հյուսիսային Կիվու նահանգում գտնվող Ռուբայա քաղաքի հանքերում տեղի է ունեցել լուրջ փլուզում, որի հետևանքով զոհվել է ավելի քան 400 մարդ։

Հանքի փլուզումը պայմանավորված է եղել սողանքով, որն առաջացել է ուժեղ անձրևների հետևանքով՝ երկար տարիների անարդյունավետ հանքարդյունահանման և հանքերի տեխնիկական սպասարկման բացակայության ֆոնին։ Սողանքի արդյունքում փլուզվել են մի քանի առանձին հանքեր։

## Ընդհանուր տեղեկություններ
Կոնգոյի արևելքում գտնվող Ռուբայա քաղաքի հանքերը 2024 թվականից վերահսկվում են Մ23 ապստամբական խմբավորման կողմից։ Այդ ժամանակից ի վեր Մ23-ը հարկեր է սահմանել Ռուբայայում արդյունահանվող կոլումբիտի վրա՝ ամսական ավելի քան 800 հազար դոլարի չափով։ Ռուբայայի հանքերին բաժին է ընկնում կոլումբիտի համաշխարհային արդյունահանման ավելի քան 15 %-ը։ Ստորգետնյա հանքախորշերը հաճախ փորվում են ձեռքով՝ նվազագույն վերահսկողությամբ և առանց անվտանգության միջոցների։ Հանքախորշերը տարիներով մնում են առանց սպասարկման։ Մի հանքում միաժամանակ կարող է գտնվել մինչև 500 հանքագործ։

## Սողանք և փլուզում
2026 թվականի հունվարի 28-ին ուժեղ անձրևները Ռուբայայի հանքերում առաջացրել են խոշոր սողանք։ Արձանագրվել է երկու սողանք՝ մեկը հունվարի 28-ի ցերեկը, մյուսը՝ հունվարի 29-ի առավոտյան։ Սողանքի հետևանքով փլուզվել են մի քանի հանքեր։

## Հետևանքներ
Ենթադրվում է, որ փլուզման հետևանքով զոհվել է ավելի քան 200 մարդ.։ Հանքարդյունաբերությամբ զբաղվողների թվում եղել են կանայք, երեխաներ և չգրանցված հանքափորներ, որոնք պաշտոնապես չէին աշխատում հանքարդյունաբերական ընկերություններում։ Փրկարարական աշխատանքները բարդացել են հողի մեծ փլուզման պատճառով և բոլոր մարմինները չեն հայտնաբերվել։ Մոտ 20 վիրավոր հանքագործ տեղափոխվել են բնակավայրի և մոտակա խոշոր քաղաքի՝ Գոմայի հիվանդանոցներ։

Մ23-ի կողմից նշանակված Հյուսիսային Կիվու նահանգի նահանգապետը դադարեցրել է Ռուբայայի հանքավայրում արդյունահանումը և կարգադրել է տեղացիներին տեղափոխվել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* More than 200 killed in coltan mine collapse in eastern DRC, officials say
*More than 200 killed in mine collapse in DR Congo

Կատեգորիա:Աղետներ
Կատեգորիա:2026 Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունում
Կատեգորիա:Հանքաարդյունաբերություն
Էրքան Օզորալ

**Էրքան Օզորալ** (, ), թուրք դիվանագետ, 2016-2021 թվականներին Ադրբեջանում Թուրքիայի արտակարգ և լիազոր դեսպան, 2024 թվականի մարտից Սլովակիայում Թուրքիայի դիվանագիտական ներկայացուցչության ղեկավար։

## Կենսագրություն
Էրքան Օզորալը ծնվել է 1965 թվականին Երզնկայում։ 1989 թվականին ավարտել է Անկարայի համալսարանի Միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետը։ Հենց նույն տարում սկսել է աշխատել Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարությունում։

## Կարիերա
Համալսարանն ավարտելուց հետո Էրքան Օզորալը զբաղեցրել է Թուրքիայի ԱԳՆ Մերձավոր Արևելքի հարցերով դեպարտամենտի գլխավոր տնօրենի տեղակալի պաշտոնը, իսկ այնուհետ աշխատանքը շարունակել հյուպատոսական վարչությունում՝ դարձյալ զբաղեցնելով գլխավոր տնօրենի տեղակալի պաշտոնը։ 1992-1994 թվականներին զբաղեցրել է Ռիադում Թուրքիայի դեսպանության երրորդ քարտուղարի պաշտոնը։

1994-1997 թվականներին եղել է Կարլսռուեում Թուրքիայի գլխավոր հյուպատոսության փոխհյուպատոս։ 1997-1999 թվականներին էլ զբաղեցրել է Թուրքիայի ԱԳՆ Գլխավոր արարողակարգային վարչության երկրորդ քարտուղարի, իսկ 1999-2003 թվականներին՝ Բեռլինում թուրքական դեսպանության խորհրդականի պաշտոնները։

2003-2005 թվականներին աշխատել է ԱԳՆ Գլխավոր արարողակարգային վարչության բաժնի պետի պաշտոնում, իսկ 2005 թվականին տեղափոխվել Ադրբեջանում Թուրքիայի դեսպանություն, որտեղ մինչև 2009 թվականն զբաղեցրել է դեսպանության առաջին խորհրդականի պաշտոնը։

2009-2011 թվականներին ղեկավարել է Թուրքիայի ԱԳՆ Երկկողմ տնտեսական հարաբերությունների գլխավոր վարչության բաժիններից մեկը, իսկ 2011-2014 թվականներին էլ եղել է Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարի արտաքին հարաբերությունների հարցերով խորհրդական։

2014-2016 թվականներին եղել է Թուրքիայի նախագահի աշխատակազմի Արտաքին հարաբերությունների գլխավոր վարչության արտաքին գործերի հարցերով խորհրդական-դեսպան։ 2016 թվականի հոկտեմբերից մինչև 2021 թվականի ապրիլ ամիսները եղել է Ադրբեջանում Թուրքիայի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպանը։

2021-2024 թվականներին եղել է Թուրքիայի Հանրապետության ԱԳՆ արտաքին քաղաքականության հարցերով խորհրդակցական խորհրդի անդամ և զբաղեցրել Թուրքիայի նախագահի արարողակարգի տնօրենի պաշտոնը։

2024 թվականի մարտից Սլովակիայում Թուրքիայի դիվանագիտական ներկայացուցչության ղեկավարն է։

## Դիվանագիտական գործունեությունը Բաքվում
thumb|250px|Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը «Բարեկամության» շքանշան է հանձնում Թուրքիայի դեսպան Էրքան Օզորալին։
Էրքան Օզորալը 2016 թվականի հոկտեմբերի 11-ին նշանակվել է Բաքվում Թուրքիայի արտակարգ և լիազոր դեսպան ու այդ պաշտոնն զբաղեցրել մինչև 2021 թվականի ապրիլ ամիսը։

Ադրբեջանի Հանրապետության և Թուրքիայի Հանրապետության միջև բարեկամական կապերի և համագործակցության զարգացման համար 2021 թվականի ապրիլի 10-ին Էրքան Օզորալն Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի կողմից պարգևատրվել է «Բարեկամության» շքանշանով։

## Տես նաև
* Ադրբեջանում Թուրքիայի դեսպաններ
* Ադրբեջանում Թուրքիայի դեսպանություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Էրքան Օզորալ

Կատեգորիա:Ադրբեջանում Թուրքիայի դեսպաններ
Կատեգորիա:Թուրք դիվանագետներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի դեսպաններ
Սպեկտրային գծերի լայնություն

**Սպեկտրային գծերի լայնություն**, ատոմների կամ մոլեկուլների ճառագայթման (կլանման) մեներանգությունը բնութագրող մեծություն։ Սպեկտրային գծերն անվերջ նեղ չեն, այլ ունեն որոշակի վերջավոր լայնություն։ Որպես սպեկտրային գծերի լայնություն՝ սովորաբար ընդունվում է գծի կենտրոնի շուրջը գտնվող հաճախականությունների այն \Delta \omega  միջակայքը, որի եզրերում ճառագայթման (կլանման) I(\omega) ինտենսիվությունը 2 անգամ փոքր է կենտրոնի ինտենսիվությունից։ Ատոմների գրգռված մակարդակների կյանքի տևողությունը վերջավոր է, այդ պատճառով գրգռված մակարդակն ունի էներգիական որոշակի լայնություն, որով և հիմնականում պայմանավորված է սպեկտրային գծերի լայնությունը։ Ատոմների գրգռված մակարդակների կյանքի վերջավոր տևողությամբ պայմանավորված լայնությունը կոչվում է գծի բնական լայնություն։ Սպեկտրային գծի ձևը որոշվում է I(\omega)d \omega=I_0\frac{\gamma}{2 \pi} \frac{d \omega}{(\omega-\omega_0)^2+\gamma^2/4}  բանաձևով, որտեղ I_0-ն ինտենսիվությունն է գծի կենտրոնում՝ սեփական \omega_0 հաճախականության դեպքում, \gamma-ն գծի բնական լայնությունն է։ Չափումները ցույց են տվել, որ սպեկտրային գծերի լայնությունը շատ ավելի մեծ է բնական լայնությունից։ Գազերում սպեկտրային գծերը լայնանում են ատոմների փոխադարձ բախումների և Դոպլերի էֆեկտի հետևանքով, հեղուկներում և պինդ մարմիններում՝ ատոմների փոխազդեցության և բյուրեղային ցանցի անհամասեռության հետևանքով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սպեկտրասկոպիա
Կատեգորիա:Ատոմային ֆիզիկա
Nokia (երգ)

**«Nokia»**, կանադացի ռեփեր Դրեյքի երգը PartyNextDoor-ի հետ համատեղ *[[Some Sexy Songs 4 U]]* ստուդիական ալբոմից։  Դրեյքի գրած և Էլկանի կողմից արտադրված երգը թողարկվել է ալբոմի հետ միասին 2025 թվականի փետրվարի 14-ին Santa Anna Label Group, OVO Sound և Republic Records լեյբլների կողմից: Որպես ալբոմի երկրորդ սինգլ՝ երգը հայտնվել է ԱՄՆ contemporary hit radio ռադիոկայաններում 2025 թվականի մարտի 11-ին։

## Կոմպոզիցիա
Ռիթմը նկարագրվում է որպես «Ատլանտայի քրտնած բասային բիթ, որը ողողված է գրավիչ սինթեզատորներով» «անդրոգին վոկալով» (հեղինակ՝ Էլկան)։

## Արձագանքներ
Երգը դրական արձագանքներ է ստացել։ Billboard-ից Մայքլ Սապոնարան երգը անվանել է «*[[Some Sexy Songs 4 U]]*»-ի հինգերորդ լավագույն թրեքը։  Սապոնարան գրել է, որ դա «էլեկտրոնային բենգեր է, որտեղ աղջիկները վազում են լուսարձակող վզնոցներով»՝ հայտարարելով, որ դրանով կարող էր հպարտանալ «Daft Punk»։  Նա նաև հայտարարել է, որ թրեքը Դրեյքի մեջ «ցուցադրում է բարձրագույն նորարարին»։  Pitchfork-ից Մանո Սունդարեսանը գրել է, որ երգը «անմիջապես զգացվում է, որ պատրաստ է կարաոկեի հարբած գիշերվա համար», և նկարագրել է այն որպես «ներողամիտ, ֆան-սերվիսային ձայնագրություն»։

## Կոմերցիոն հաջողություն
«Nokia»-ն դարձել է Դրեյքի 14-րդ թիվ մեկ հիթ-շքերթը Digital Song Sales թվային ձևաչափով երգերի վաճառքով։  Ապրիլի 12-ին Hot 100 հիթ-շքերթում Դրեյքի «Nokia» երգը բարձրացել է 3-րդ հորիզոնական, և Դրեյքը նվաճել է իր ռեկորդային 42-րդ հիթը թոփ-5-ում (և ռեկորդային 31-րդ հիթը թոփ-3-ում)։

## Երաժշտական տեսահոլովակ
Երգի պաշտոնական տեսահոլովակը թողարկվել է 2025 թվականի մարտի 31-ին։  Տեսահոլովակը հեռացվել է YouTube-ում վերբեռնվելուց մի քանի րոպե անց, սակայն շուտով նորից վերբեռնվել է։  Տեսահոլովակը նկարահանվել է IMAX-ում, ռեժիսորը Թեո Սկուդրան է, իսկ էպիզոդիկ դերում նկարահանվել է կանադացի բասկետբոլիստ Շայ Գիլջոուս-Ալեքսանդրը։  Rolling Stone-ից Թոմաս Միերի խոսքով՝ տեսահոլովակը «նոստալգիկ» է, սև-սպիտակ և ներառում է Nokia-ի հայտնի օձ-խաղը։ Billboard-ից Մայքլ Սապոնարան գրել է, որ Դրեյքը «հրավիրում է աղջիկների թիմին կառնավալի ոճով տոնելու, իսկ հետո ուշադրությունը սևեռում է իր հետ անվաչմուշկներով սահող գեղեցիկ կանանց վրա»։

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեկան հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրեր

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Դրեյքի երգեր
Բուգեր-Լամբերտ-Բերի օրենք

**Բուգեր-Լամբերտ-Բերի օրենք**, որոշում է մեներանգ լույսի զուգահեռ ճառագայթների փնջի ինտենսիվության աստիճանական թուլացումը կլանող միջավայրում։ 

Ըստ Բուգեր-Լամբերտ-Բերի օրենքի նյութի l հաստության շերտով անցած լույսի ինտենսիվությունը՝
: I= I_0 e^{-\varkappa cl},
որտեղ I_0-ն լուսային ճառագայթների փնջի սկզբնական ինտենսիվությունն է, \varkappa-ն՝ կլանման տեսակարար ցուցիչը (կախված է նյութի հատկություններից, վիճակից և լուսային ալիքի երկարությունից), c-ն՝ նյութի խտությունը։ 

Այդ օրենքը հայտնաբերել է Պ․ Բուգերը (1729), մանրակրկիտ ուսումնասիրել է Յ․ Լամբերտը (1760), իսկ կախումը խտությունից փորձով հետազոտել է Ա․ Բերը (1852)։ Կլանման ցուցչի անկախությունը նյութի խտությունից և ընկնող լույսի ինտենսիվությունից մոտավոր է։ Մեծ խտությունների դեպքում մոլեկուլների ֆիզիկաքիմիական փոխազդեցությունների հետևանքով \varkappa-ն փոփոխվում է։ Իսկ \varkappa c-ն անկախ է ինտենսիվությունից միայն որոշ նյութերի (օրինակ՝ օրգանական բյուրեղների լուծույթներ) համար՝ կլանվող լույսի էներգիայի փոփոխության շատ լայն սահմաններում։

Կատեգորիա:Ֆիզիկայի օրենքներ
Կատեգորիա:Լուսաչափություն
Հայաստանը Ձմեռային օլիմպիական խաղեր 2026-ում

**Հայաստանը Ձմեռային օլիմպիական խաղեր 2026-ում,**  Իտալիայի Միլան և Կորտինա դ'Ամպեցո քաղաքներում 2026 թվականի փետրվարի 6-ից 22-ը տեղի են ունենում Ձմեռային Օլիմպիական խաղերը, որին մասնակցում է նաև Հայաստանը։

## Մրցակիցներ
Ստորև ներկայացված է 2026 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղերին մասնակցող մարզիկների թվի ցանկը՝ ըստ մարզաձևի/առարկայի։

## Լեռնադահուկային սպորտ
Հայաստանը որակավորել է մեկ տղամարդ լեռնադահուկորդ հիմնական քվոտայով։

## Դահուկավազք
Հայաստանը որակավորել է մեկ կին և մեկ տղամարդ դահուկորդ մարզիկ։ 2024-2025 Դահուկային սպորտի և սնոուբորդի միջազգային ֆեդերացիայի (FIS) անցկացրած դահուկավազքի Աշխարհի գավաթի խաղարկության ավարտից հետո Հայաստանը նաև որակավորել է ևս մեկ կին մարզիկ։ Սակայն Հայաստանը (2025 թվականի մարտի 26-ի դրությամբ) չունի իրավասու մարզիկներ այս լրացուցիչ քվոտաները լրացնելու համար։

Կատյա Գալստյանը մասնակցել է դահուկավազքի 20 կմ սկիաթլոն (դասական/ազատ ոճ) մրցաձևում։  10 կմ դասական ոճն անցնելուց հետո չի հաղթահարել 10 կմ ազատ ոճը և չի հատել եզրագիծը։ Միքայել Միքայելյանը հանդես է եկել 20 կմ սկիաթլոն (10 կմ դասական/10 կմ ազատ ոճ) մրցաձևում, գրանցել է 51:06.8 արդյունք ու գրավեց 48-րդ տեղը

; Երկար տարածություն

; Սպրինտ (կարճ տարածության մրցավազք)

## Գեղասահք
Չինաստանի Պեկին քաղաքում կայացած Չմշերի միջազգային միության (ISU) որակավորման մրցաշարում Հայաստանը զույգերով գեղասահքի մեկ ուղեգիր է վաստակել դեպի Միլանում անցկացվող Ձմեռային օլիմպիադական խաղեր - 2026։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2026 Հայաստանում
Կատեգորիա:Հայաստանը Ձմեռային օլիմպիական խաղերում
Կատեգորիա:Հայաստանը Ձմեռային օլիմպիական խաղերում ըստ տարեթվի
Կատեգորիա:Ձմեռային օլիմպիական խաղեր 2026
Emirates Towers

**Emirates Towers** (), շինությունների համալիր, որը գտնվում է Արաբական Միացյալ Էմիրությունների Դուբայ քաղաքում։ Բաղկացած է երկու երկնաքերից՝ Emirates Office Tower-ից և Jumeirah Emirates Towers Hotel-ից, որոնք իրար կապված են 9,000 մ2 մակերեսով երկհարկանի առևտրային տարածքով, որոնք հայտնի են «The Boulevard» անվամբ։ Համալիրը պատկանում է շեյխ Մուհամմադ իբն Ռաշիդ ալ-Մաքթումին։ Երկու աշտարակները, որոնցից մեկն ունի 355, իսկ մյուսը 309 մետր բարձրություն, աշխարհի բարձրությամբ 51-րդ, իսկ Դուբայի 11-րդ ամենաբարձր կառույցն է։ Սակայն, որոշ ժամանակ, այս համալիրը եղել է Դուբայի ամենաբարձր կառույցը։

Emirates Towers համալիրը տեղակայված է Դուբայի Շեյխ Զայիդի պողոտայում։ Համարվում է քաղաքի խորհրդանիշներից մեկը։ The Emirates Office Tower-ը կառուցվել է «Al Ghurair Investment Group»-ի շինարարական ընկերություններից մեկը, իսկ Jumeirah Emirates Towers Hotel-ը՝ Ssangyong-ի և BESIX-ի դուստր ընկերության Six Construct-ի կողմից։ Հյուրանոցն ունի 400 սենյակ։thumb|left|Դուբայի համայնապատկերը։ Աջ հատվածում Emirates Towers-ն է։Նախագծման առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ աշտարակներն ունեն հավասար քանակով հարկեր։ Իրականում, ձախ երկնաքերը, որն ավելի բարձր է, գետնի մակարդակից ունի 56 հարկ, իսկ մյուս աշտարակը՝ 54 հարկ։ Սրա պատճառն այն է, որ Emirates Office Tower-ի որոշ հարկեր ունեն առավել մեծ բարձրություն, քան Jumeirah Emirates Towers Hotel-ինը։ Ձախ երկնաքերն ունի 17 վերելակ, իսկ աջը՝ 12։ Համալիրը շրջապատված է կանաչ բուսածածկ տարածքով, որտեղ բնակվում են սիրամարգեր։ Դրանք պատկանում են Զաբիլ պալատին, որը գտնվում է համալիրից դեպի ձախ։

Emirates Towers համալիրը գտնվում է մոտ 570,000 մ2 մակերես այգում, որտեղ առկա են լճեր, ջրվեժներ ու հանրային նշանակության տարածքեր։ Այնտեղ առկա է նաև շուրջ 1,500 մեքենայի համար նախատեսված ավտոկայանատեղի։

2019 թվականին Մարկուս Սաթոնը նշանակվեց Jumeirah Emirates Towers-ի գլխավոր կառավարիչ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Emirates Tower One on CTBUH Skyscraper Center
* Emirates Tower Two on CTBUH Skyscraper Center

Կատեգորիա:Դուբայի երկնաքերներ
Կատեգորիա:Դուբայի հյուրանոցներ
Կատեգորիա:Դուբայի շենքեր և կառույցներ
Բեթ Իսրայել սինագոգ (Ստամբուլ)

**Բեթ Իսրայել սինագոգ** (, հայտնի է նաև որպես **Բեյթ Իսրայել սինագոգ**), հրեական համայնք և սինագոգ, որը գտնվում է Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքի Շիշլի շրջանի Էֆե փողոցում։

## Պատմություն
Բեթ Իսրայել սինագոգը, Նևե Շալոմ սինագոգի հետ միասին, ղեկավարվում և ֆինանսավորվում է Նևե Շալոմ հիմնադրամի կողմից։ Ի սկզբանե սինագոգը կառուցվել է 1920-ական թվականներին ու իր ներկայիս չափերին հասել 1950-ական թվականների սկզբին՝ քաղաքի դեպի այդ հատված, այդ թվում՝ նացիստական ուժերի կողմից բռնազավթված երկրներից, հրեա բնակչության մեծամասնության տեղափոխության հետևանքով։

Բեթ Իսրայելը ներկայումս Թուրքիայի ամենամարդաշատ սինագոգն է։ Հրեական կրոնական այս կառույց կարելի է այցելել Նևե Շալոմ հիմնադրամում գրանցվելուց հետո։

Բեթ Իսրայելը եղել է 2003 թվականին Ստամբուլում տեղի ունեցած ահաբեկչությունների թիրախ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Շիշլի
Կատեգորիա:Ստամբուլի սինագոգներ
Ռենտգենյան սպեկտրներ

**Ռենտգենյան սպեկտրներ**, ռենտգենյան ճառագայթների առաքման և կլանման սպեկտրներ։ Առաքման սպեկտրը, որն ստացվում է ռենտգենյան խողովակի ճառագայթումից, ընդհանուր դեպքում արգելակման և բնութագրական ռենտգենյան սպեկտրների վերադրում է։ Արգելակման ռենտգենյան սպեկտրները առաջանում են թիրախը (ռենտգենյան խողովակի անոդը) ռմբակոծող լիցքավորված մասնիկների (էլեկտրոնների) արգելակման դեպքում։ Քանի որ թիրախի նյութին հարվածելիս մասնիկը կարող է կորցնել իր էներգիայի ցանկացած մասը, ուստի արգելակման ռենտգենյան սպեկտրները հոծ են և ըստ ալիքի երկարությունների ունեն անընդհատ բաշխում։ Արգելակման ռենտգենյան սպեկտրները բնորոշվում են կարճալիքային սահմանով՝ \lambda_0 =\frac{h_c}{eU} (h–ը Պլանկի հաստատունն է, c-ն՝ լույսի արագությունը, e-ն՝ էլեկտրոնի լիցքը, U–ն՝ արագացնող պոտենցիալը), որի դեպքում արգելակվող մասնիկի կինետիկ էներգիան ամբողջովին փոխարկվում է ճառագայթման էներգիայի։ Արգելակման սպեկտրի ինտենսիվությունն աճում է մասնիկների էներգիայի, ինչպես նաև թիրախի ատոմների կարգաթվի մեծացմանը զուգընթաց։ Արագացնող պոտենցիալի որոշակի արժեքների դեպքում անընդհատ սպեկտրի հետ մեկտեղ երևան են գալիս բնութագրական ռենտգենյան սպեկտրներ, որոնք կազմված են մեծ ինտենսիվություն ունեցող առանձին գծերից։ Բնութագրական ռենտգենյան սպեկտրներն առաքում են թիրախի ատոմները, որոնց հետ բախվելիս լիցքավորված մասնիկները ատոմի ներքին թաղանթներից (K, L, M,․․․) որևէ մեկից դուրս են մղում էլեկտրոն (ֆոտոէլեկտրոն)։ Իսկ երբ գրգռված ատոմը վերադառնում է կայուն վիճակի, առաքվում է բնութագրական ճառագայթման քվանտ։ Բնութագրական սպեկտրների գծերը կազմում են սերիաներ (K, L, M, N,․․․), որոնք պայմանավորված են ատոմի էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքով։ Յուրաքանչյուր սերիա գրգռվում է պոտենցիալների որոշակի տարբերության դեպքում։ Տվյալ սերիայի գծերի հարաբերական ինտենսիվությունները որոշվում են համապատասխան քվանտային անցումների հավանականություններով։ Բնութագրական ռենտգենյան սպեկտրի գծերի դիրքը (ալիքի երկարությունը) կախված է թիրախի նյութի կարգաթվից։

Կլանման ռենտգենյան սպեկտրները ստանում են անընդհատ սպեկտրով ռենտգենյան ճառագայթումը բարակ կլանիչով անցկացնելիս։ Այդ դեպքում սպեկտրում ինտենսիվության անընդհատ բաշխումը փոփոխվում է, նկատվում են կլանման թռիչքներ և ֆլուկտուացիաներ, որոնք էլ հենց կազմում են կլանման ռենտգենյան սպեկտրը։ Ռենտգենյան սպեկտրները կիրառվում են ռենտգենյան սպեկտրոսկոպիայում, ռենտգենակառուցվածքային վերլուծության մեջ։ 

## Տես նաև
* Արգելակման ճառագայթում
* Մոզլիի օրենք

Կատեգորիա:Սպեկտրասկոպիա
Կատեգորիա:Աստղաֆիզիկա
Արգելակման ճառագայթում

**Արգելակման ճառագայթում**, 
# որևէ ուժային դաշտում շարժվող լիցքավորված մասնիկի արգելակման (արագության փոփոխության) դեպքում առաջացած էլեկտրամագնիսական ճառագայթում։ Սովորաբար արգելակման ճառագայթում դիտվում է, երբ լիցքավորված մասնիկը փոխազդեցության մեջ է մտնում (բախվում է) ատոմի միջուկի և ատոմային էլեկտրոնների էլեկտրաստատիկ դաշտերի հետ։ Երբեմն արգելակման ճառագայթմանն են վերագրում մագնիսական դաշտում շարժվող լիցքավորված մասնիկների ֆոտոնների ճառագայթումը (այսպես կոչված մագնիսաարգելակման կամ սինխրոտրոնային ճառագայթումը) ինչպես և \gamma-քվանտների ճառագայթումը տարրական մասնիկների տրոհման ժամանակ։ Արագացում ունեցող յուրաքանչյուր լիցքավորված մասնիկը առաքում է անընդհատ սպեկտրով էներգիա, ընդ որում ֆոտոնների առավելագույն էներգիան հավասար է ճառագայթող մասնիկի կինետիկ էներգիային, այսինքն՝ արգելակման ճառագայթման էներգետիկ սպեկտրը ունի բնորոշ վերին սահման։ Արգելակման ճառագայթումը նվազեցնում է մասնիկի կինետիկ էներգիան, հետևաբար և ճառագայթող մասնիկի արագությունը։ Էներգիայի կորուստը հակադարձ համեմատական է մասնիկի հանգստի զանգվածի քառակուսուն, այդ պատճառով էլեկտրոնները նյութում արգելակվում են ավելի ուժեղ, քան ծանր մասնիկները, որը հնարավորություն է տալիս տարբերելու էլեկտրոնները տիեզերական ճառագայթների մյուս մասնիկներից։ Լ. Լանդաուի, Ի.Պոմերանչուկի աշխատանքներում (1953) ցույց է տրված, որ մեծ էներգիաներով էլեկտրոնների արգելակման ճառագայթման վրա էապես ազդում են միջավայրում էլեկտրոնների բազմակի ցրումը և միջավայրի բևեռացումը։ Արգելակման ճառագայթումը մեծ էներգիաների ֆոտոնային փնջերի ստացման հիմնական մեթոդն է, որի օգնությամբ ուսումնասիրվում է տարրական մասնիկների և ատոմների միջուկների էլեկտրամագնիսական կառուցվածքը, տարրական մասնիկների ֆոտոծնումը, նյութի և ճառագայթման փոխազդեցության այլ պրոցեսներ։ Արգելակման ճառագայթումը ռենտգենյան ճառագայթներ և գամմա ճառագայթներ ստանալու հիմնական միջոցն է։ 
# Տիեզերական թռչող ապարատների պատյանում մասնիկների արգելակման ժամանակ առաջացած կարճալիք էլեկտրամագնիսական ճառագայթում։ Մասնիկները (օրինակ՝ էլեկտրոններ, պրոտոններ) տիեզերական ապարատների հետ բախվելիս, թափանցելով նրա պատյանը, արգելակվում են, և նրանց կինետիկ էներգիան փոխարկվում է ռենտգենյան ճառագայթման էներգիայի, որը վտանգավոր է տիեզերագնացների համար։

Արգելակման ճառագայթում երևույթի ուսումնասիրության գործում իրենց ներդրումն ունեն նաև հայ ֆիզիկոսները։ Գ. Սահակյանը ցույց է տվել, որ մեծ անկյունների տակ դիտվող արգելակման ճառագայթումը կարող է օգտագործվել ատոմի միջուկի կառուցվածքը հետազոտելու համար։ Գ. Ղարիբյանը ուսումնասիրել է արգելակման ճառագայթման առաջացումը էլեկտրոն–էլեկտրոն և էլեկտրոն–պոզիտրոն բախումների ժամանակ։ Մ. Տեր–Միքայելյանը հետազոտել է մեծ էներգիայի էլեկտրոնների բազմակի ցրման երևույթի ազդեցությունը արգելակման ճառագայթման վրա։ 

Կատեգորիա:Տարրական մասնիկների ֆիզիկա
Արսեն Ներսիսյան

**Արսեն Գագիկի Ներսիսյան** (), հայ լեռնադահուկորդ, Հայաստանի հավաքականի կազմում մասնակցել է 2010 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղերին։ Նա մասնակցել է ոլորավայրէջք և հսկա ոլորավայրէջք մրցաձևերում։ Ներսիսյանը Հայաստանի դրոշակակիրն էր 2010 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղերի բացման արարողության ժամանակ։

## Կենսագրություն
Արսեն Ներսիսյանը ծնվել է 1987 թվականին, Ծաղկաձորում։

Ներսիսյանն առաջին անգամ մասնակցել է Աշխարհի առաջնությանը 2007 թվականին՝ զբաղեցնելով 61-րդ տեղը հսկա ոլորավայրէջքում, սակայն չի կարողացել ավարտել ոլորավայրէջքը։ Ներսիսյանը չի կարողացել ավարտել նույն մրցաձևերը և՛ 2009 թվականի Վալ դ'Իզերի աշխարհի առաջնությունում, և՛ 2011 թվականի Գարմիշ-Պարտենկիրխենի աշխարհի առաջնությունում։

Ներսիսյանն առաջին անգամ մասնակցել է Օլիմպիական խաղերին 2010 թվականին։ Նա եղել է իր երկրի դրոշակակիրը այդ Խաղերի բացման արարողության ժամանակ։ Մրցումների ժամանակ նա չի կարողացել ավարտել ելույթը ո՛չ ոլորավայրէջքում, ո՛չ էլ հսկա ոլորավայրէջքում։

2013 թվականին Թուրքիայի Էրզրում քաղաքում կայացած լեռնադահուկային սպորտի միջազգային մրցաշարի հսկա ոլորավայրԷջք մրցաձևում Ներսիսյանը զբաղեցրել Է 3-րդ տեղը։

2014 թվականին նա 3-րդ տեղն է զբաղեցրել Ծաղկաձորում կայացած միջազգային մրցաշարի հսկա ոլորավայրէջք մրցաձևում։

2017 թվականին Արսեն Ներսիսյանը Ծաղկաձորում նվաճել է երկուական ոսկե (ոլորավայրէջքում) և բրոնզե մեդալներ (հսկա ոլորավայրէջքում)։

Եվս երկու անգամ նա հաղթել է նույն քաղաքում 2018 թվականին կայացած մրցաշարերում՝ մեկական անգամ յուրաքանչյուր մրցաձևում։

Հայերենից բացի, տիրապետում է նաև անգլերենին և ռուսերենին։

Նախասիրություններից է ֆուտբոլը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դահուկորդներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական խաղերի մարզիկներ Հայաստանից
Ուորիք (Ռոդ Այլենդ)

**Ուորիք** (.   կամ  ), քաղաք ԱՄՆ-ում՝ Ռոդ Այլենդ նահանգի Քենթ շրջանում, Նահանգի մայրաքաղաք Փրովիդենսից մոտավորապես  19 կիլոմետր դեպի հարավ, Բոստոնից 100 կիլոմետր դեպի հարավ-արևելք, Նյու Յորքից 275 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևելք: Զբաղեցնում է 128.85 քառակուսի կիլոմետր տարածք, որից 38,2 քառակուսի կիլոմետրը ջրածածկ է: Բնակչության թվաքանակը 2000 թվականի մարդահամարի տվյալներով եղել է 85 808, 2020 թվականի տվյալներով՝ 82.823. այդ ցուցանիշով Ռոդ Այլենդ նահանգում զբաղեցնում է երրորդ տեղը: Ունի օդանավակայան, որն սպասարկում է նաև Փրովիդենսին ու շրջակա բնակավայրերին և օգնում է նվազեցնելու Բոստոնի Լոգանի անվան միջազգային օդանավակայանի ծանրաբեռնվածությունը:

## Ժողովրդագրություն

## Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1642 թվականին Սեմյուել Գորթոնի կողմից և կոչվել է բրիտանական Ուորիքի 2-րդ կոմս Ռոբերտ Ռիչի պատվին։

Ուորիքը խիստ տուժել է 1675-1676 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում Ֆիլիպ թագավորի նախաձեռնած պատերազմի ժամանակ։ Հենց Ուորիքում է արձակվել Ամերիկյան հեղափոխության առաջին կրակոցը՝ 1772 թվականի հունիսի 9-ին, բրիտանական HMS Gaspée ռազմանավի վրա ։

Ուորիքը Ամերիկյան հեղափոխության ժամանակ աչքի ընկած գեներալ Նաթանիել Գրինի և Քաղաքացիական պատերազմի մասնակից գեներալ Ջորջ Ս. Գրինի ծննդավայրն է։

## Պատկերասրահ

Warwick Rhode Island City Hall.jpg|Քաղաքապետարանը
Warwick (Rhode Island, USA) -- 2006 -- 6.jpg|Տեսարան քաղաքից
Caleb Greene House.jpg|Գեներալ Նաթանիել Գրինի զարմիկ Քալեբ Գրինի տունը
Skywalk PVD - To Rental Cars (38830799634).jpg|Թ. Ֆ. Գրինի անվան օդանավակայանում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
* Tourismusinformation (englisch)
* T.F. Green Airport (englisch)

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ
Կատեգորիա:1642 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:1642 հիմնադրումներ Հյուսիսային Ամերիկայում
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի առափնյա բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համալսարանական քաղաքներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռոդ Այլենդի քաղաքներ
Նոամ Բետան

**Նոամ Բետան** (, ), իսրայելցի երգիչ և երգահան։ Ներկայացնելու է Իսրայելը Եվրատեսիլ 2026 երգի մրցույթում։

## Կենսագրություն
Բետանը ծնվել է 1998 թվականի մարտի 6-ին ֆրանսիացի ներգաղթյալների ընտանիքում և մեծացել է Ռաանանա քաղաքում։ Իսրայելի պաշտպանության ուժերում զինվորական ծառայությունն ավարտելուց հետո սկսել է երաժշտական կարիերա և 2018 թվականին մասնակցել է «Aviv o Eyal» ռեալիթի շոուին, որտեղ հասել է եզրափակիչ և զբաղեցրել երրորդ հորիզոնականը:

2021 թվականին սկսել է աշխատել իր դեբյուտային ալբոմի վրա և թողարկել է իր առաջին սինգլը՝ «In My City» (Իմ քաղաքում), որը մեծ հաջողություն է ունեցել սթրիմինգային հարթակներում: Նույն թվականին թողարկել է «Knockout» և «KO (Knockout)» սինգլները, որոնք նույնպես հաջողություն են ունեցել։

2022 թվականին թողարկվել է «Highway» և «Today» սինգլները։ Նույն թվականին Բեթանը թողարկել է ալբոմի վեցերորդ սինգլը՝ «Bova»։ Երգը հաջողություն է ունեցել սթրիմինգային կայքերում և ռադիոկայաններում, նույնիսկ ընդգրկվելով Galgalatz ռադիոյի պաշտոնական չարթերում, որտեղ այն հասել է երրորդ հորիզոնականին։

2023 թվականի մարտին թողարկել է իր դեբյուտային ալբոմը՝ «Above the Water»-ը։ 2023 թվականի օգոստոսի 1-ին թողարկել է «Knife in the Heart» սինգլը։ Ալբոմը Spotify-ի իսրայելական ալբոմների չարթում զբաղեցրել է 21-րդ հորիզոնականը։

2026 թվականի հունվարին՝ «HaKokhav HaBa» երաժշտական ռեալիթի շոուում հաղթանակ տանելուց հետո Բետանն ընտրվել է որպես  Եվրատեսիլ 2026 երգի մրցույթում Իսրայելի ներկայացուցիչ։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ

* *Me'al HaMayim* (2023)

### Չարտերում գրանցված սինգլներ

### Քավրներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Իսրայելցի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Իսրայելցի երգիչներ
Վան Չժոչեն

**Վան Չժոչեն** ( չին․ պարզ․ — 汪卓成, փինյին), չինացի դերասան և երգիչ։ Նա առավել հայտնի է «Անսանձը» (2019) հեռուստասերիալում Ցզյան Չենի դերով։

## Կենսագրություն
Վան Չժոչեն մանկուց հետաքրքրվել է երգով և վոկալով։ 

2012 թվականին ընդունվել է Չինական երաժշտական կոնսերվատորիային կից միջին մասնագիտական ուսումնական հաստատություն։ Մասնակցություն է ունեցել այնպիսի բեմադրություններում և ներկայացումներում, ինչպիսիք են՝ «Մակբեթը» և «Գարնանային զարթոնքը»։ Ավելի ուշ բարձր միավորներ է հավաքել Դրամայի կենտրոնական ակադեմիայի երաժշտական կատարողական արվեստի բաժին ընդունվելուց հետո՝ տղամարդկանց շրջանում զբաղեցնելով երկրորդ տեղը վարկանիշային աղյուսակում։

2017 թվականին նա պայմանագիր է կնքել **Huayi Brothers**-ի հետ։

## Ֆիլմագրություն
### Հեռուստասերիալ

### Ֆիլմ

## Դիսկոգրաֆիա

## Մրցանակներ

## Ծանոթագրություններ
Հանգչիր խաղաղությամբ (նկար)

***«Հանգչիր խաղաղությամբ»*** (, ), բրիտանացի նկարիչ Բրայթն Ռիվիերի ստեղծված երփնագիր, որն ավարտել է 1888 թվականին։ Նոր Հարավային Ուելսի պատկերասրահի հավաքածուի մաս է (գրանցահամար՝ 811)։ Նկարված է կտավի վրա յուղաներկով, չափերն են 158.7 x 225.0 սմ։

## Նկարագիր
Նկարում պատկերված է կապույտ ծաղկային սավանով մահճակալի վրա պառկած զրահապատ միջնադարյան ասպետ։ Շունը (հաճախ նույնացվում է որպես բլադհաունդ որսաշուն ) նստած է մահճակալի կողքին՝ հայացքը հառած ասպետի դեմքին, որի վրա ծաղկեպսակ է դրված՝ խորհրդանշելով մահը։ 

Շունը հսկում է իր մահացած տիրոջը, նրա դեմքի արտահայտությունը հղում է հոդվածի վերնագրին՝ *«Requiescat»*, որը նշանակում է «աղոթք մահացած մարդու հանգստության համար»։

## Ցուցահանդեսներ
* Արվեստի թագավորական ակադեմիա, Լոնդոն, 1888–1888
* Աշխարհի կոլումբիական ցուցահանդես, Ջեքսոն Պարկ, Չիկագո, 1 մայիսի 1893–30 հոկտեմբերի 1893
* Թասմանիայի միջազգային ցուցահանդես, Հոբարթ, ցուցահանդեսի անցկացման վայրը անհայտ է, 15 նոյեմբերի 1894–15 մայիսի 1895
* Միջազգային արվեստի ցուցահանդես, Բեռլին, ցուցահանդեսի անցկացման վայրը անհայտ է, 1896–1896
* Գրանդ Քորթսի հավաքածու, Նոր Հարավային Ուելսի արվեստի պատկերասրահ, Սիդնեյ, նոյեմբեր 2021–2023

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1888 նկարներ
Կատեգորիա:Նոր Հարավային Ուելսի պատկերասրահի նկարներ
Ռոբերտ Յոժ

**Ռոբերտ Յոժ** () , սլովակ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։

## Կարիերա
### Ակումբ
Համանուն քաղաքի «Նիտրա» ակումբի սանը նա իր պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է 1999 թվականին։ Նա «Նիտրա»-ի կազմում անցկացրել էր 26 խաղ՝ խփելով 4 գոլ, որից հետո՝ 2000 թվականի ամռանը, տեղափոխվել էր Չեխիա՝ Պլզեն քաղաքից «Վիկտորիա» ակումբ։Նա Վիկտորիայի կազմում խաղացել էր 84 խաղ՝ խփելով 9 գոլ, որից հետո՝ 2005 թվականի հունվարին,նա մինչև մրցաշրջանի ավարտը վարձավճարով տեղափոխվել էր Պրիբրամ քաղաքից «Մարիլա» ակումբ, որի կազմում խաղացել էր հինգ խաղ։

2005 թվականի ամռանը նա վերադարձել էր ֆՖուտբոլ՝ միանալով համանուն քաղաքի «Ժիլինա» ակումբին։ Նոր ակումբի հետ իր առաջին մրցաշրջանում նա խաղացել 34 խաղ և խփել է վեց գոլ։ 2006/07 մրցաշրջանում, խաղացել է 33 խաղ և խփել է տասը գոլ, նա թիմի հետ դարձել երկրի չեմպիոն և Սուպերգավաթի հաղթող։ Հաջորդ երկու մրցաշրջանների ընթացքում Ռոբերտը խաղացել էր 60 խաղ, խփել էր 12 գոլ և երկու անգամ թիմը տարել էր դեպի ազգային փոխչեմպիոնատ։ Նա նաև խաղացել էր և գոլ էր խփել ՈՒԵՖԱ-ի գավաթի խաղերում «Ժիլինայի» կազմումև Չեմպիոնների լիգայի նախնական փուլերը։

2014 թվականի հունվարից նա խաղացել էր լեհական «Գորնիկ» ակումբում։

### Ազգային հավաքականում
Նա իր նորամուտը նշել է Սլովակիայի ազգային հավաքականի կազմում 2007 թվականի հոկտեմբերի 16-ին՝ խաղադաշտ մտնելով Խորվաթիայի դեմ ընկերական խաղի 68-րդ րոպեին, որը սլովակները պարտվեցին 0:3 հաշվով։

Նա իր առաջին գոլը խփել է 2008 թվականի նոյեմբերի 19-ին՝ Ռոբերտ Վիտտեկի փոխանցումից հետո Լիխտենշտեյնի հավաքականի հետ ընկերական խաղի վերջին՝ 90-րդ րոպեին, որում սլովակները հաղթել էին 4:0 հաշվով, Եժը խաղադաշտ դուրս եկավ այս խաղի երկրորդ խաղակեսում։

## Նվաճումներ
**«Ժիլինա»**
* Սլովակիայի չեմպիոն՝ 2006/07
* Սլովակիայի Սուպերգավաթի հաղթող՝ 2007

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 
* 
* 

Կատեգորիա:Զագլեմբե Լյուբինի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ժիլինայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրիբրամի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սլովակ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սլովակիա
Կատեգորիա:Սլովակիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սլովակներ
Կատեգորիա:Վիկտորիա Պլզենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի ղեկավարներ
Յիաննո Կույումջյան

**Յիաննո Կույումջյան** (), կիպրահայ լեռնադահուկորդ, որը Կիպրոսը ներկայացրել է 2022 և 2026 թվականների Ձմեռային օլիմպիական խաղերում։ 2022 թվականին հսկա ոլորավայրէջքում նա զբաղեցրել է 42-րդ տեղը։

## Մարզական կարիերա
Կույումջյանը Դահուկավազքի միջազգային ֆեդերացիայի կազմակերպած իր առաջին մրցումներին մասնակցել է 2015 թվականի հունվարին, որտեղ ոլորավայրէջքում զբաղեցրել է 27-րդ տեղը։ 2015 թվականի Ձմեռային Եվրոպական երիտասարդական օլիմպիական փառատոնի ոլորավայրէջքի մրցաշարում նա զբաղեցրել է 42-րդ տեղը և 65-րդ տեղը՝ հսկա ոլորավայրէջքում։ 

Կույումջյանը մասնակցել է 2017 թվականի աշխարհի առաջնությանը, որտեղ հսկա ոլորավայրէջքում զբաղեցրել է 78-րդ տեղը, իսկ 2017 թվականի Բուլղարիայի լեռնադահուկային սպորտի առաջնությունում ոլորավայրէջքում զբաղեցրել է վեցերորդ տեղը։ 2019 թվականի աշխարհի առաջնությունում նա ոլորավայրէջքում զբաղեցրել է 47-րդ տեղը և հսկա ոլորավայրէջքում՝ 96-րդ տեղը։

Կույումջյանը մասնակցել է 2021 թվականի աշխարհի առաջնությանը՝ զբաղեցնելով 36-րդ տեղը ոլորավայրէջքում։ Նա ներկայացրել է Կիպրոսը 2022 թվականի ձմեռային օլիմպիական խաղերում՝ զբաղեցնելով 42-րդ տեղը հսկա ոլորավայրէջքում։

2026 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղերի բացման արարողության ժամանակ նա Կիպրոսի հավաքականի դրոշակակիրներից մեկն էր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիպրահայ մարզիկներ
Քամուն թողնելով (ֆիլմ)

**Քամուն թողնելով** (), Netflix-ի արտադրության՝ 2025 թվականի ռոմանտիկ ֆիլմ, որի ռեժիսորը Էնգին Էրդենն է, իսկ սցենարիստը՝ Ջեյլան Նազ Բայջանը։ Ֆիլմի արտադրությամբ զբաղվել է նաև Lanistar Media-ն։ Ֆիլմի գլխավոր դերերում հանդես են եկել Հանդե Էրչելը և Բարըշ Արդուչը։

Ֆիլմի նկարահանումն սկսվել է 2024 թվականի հունիսին Ստամբուլում ու տևել 25 աշխատանքային օր։ Netflix-ում ֆիլմի համաշխարհային պրեմիերան կայացել է 2025 թվականի փետրվարի 14-ին։

## Սյուժե
Էգե Յազըջըն և Ասլը Մանսոյը «Yazman» ընկերությունների խմբի ժառանգներն են, որոնք վերջին անգամ իրար տեսել են, երբ երկուսն էլ հինգ տարեկան էին։ Էգեն համալսարանն ավարտել է արտասահմանում, բայց վերձադարձել է Թուրքիա, հրաժարվել հոր ընկերությունում իր պաշտոնից ու ընտրել Չեշմեի լողափերից մեկում սերֆերի հասարակ կյանքը։ Ասլըն, որն ունի սուր միտք ու երկաթե կամք, զբաղեցրել է գլխավոր տնօրենի պաշտոնը։ Սակայն ֆինանսական ճգնաժամը մեծ հարված է հասցրել ընկերությանը ու այն կայուն պահելու միակ հնարավորությունը մեծ հյուրանոց կառուցելն է այն ծոցում, որտեղ ապրում է Էգեն։ Ասլըն վստահ է, որ կկարողանա մի քանի ժամվա ընթացքում ստանալ կառուցման համար Էգեի թույլտվությունը։ Փոխարենը Էգեն էլ հույս ունի մեկ օրվա ընթացքում ազատվել այդ աղջնակի հետապնդումից։

## Դերասանական կազմ
* Հանդե Էրչել - Ասլը Մանսոյ
* Բարըշ Արդուչ - Էգե Յազըջը
* Բարըշ Այթաչ - Յաման
* Գյոզդե Մութլուեր - Յասեմին
* Դենիզ Բալքանլը - Գամզե
* Օլիմպիա Ահենք - Սըրմա
* Սերհաթ Նալբանթօղլու - Նազմի
* Ահմեթ Սարաչօղլու - Արիֆ Մանսոյ
* Թուղրուլ Թյուլեք - Ջենք
* Գևորգ Թյուրքեր - Քորքմազ
* Շեբնեմ Սյոնմեզ - Ֆերզան

## Արտադրություն
### Սցենարի մշակում
Ֆիլմի սցենարական աշխատանքներն իրականացվել են «Այլ սեր» () աշխատանքային վերնագրի ներքո ու արտադրվել Lanistar Media-ի կողմից։ 2024 թվականի հունիսին ֆիլմի անվանումը փոխվեց «Քամուն թողնելով»։

### Դերասանական կազմի ընտրություն
2024 թվականին հայտնի դարձավ, որ ֆիլմի գլխավոր դերերում նկարահանվելու են Բարըշ Արդուչը և Հանդե Էրչելը, որը դարձավ երկու դերասանների առաջին համագործակցությունը։

### Նկարահանում
Ֆիլմի նախաարտադրական գործընթացն սկսվել է 2024 թվականի մայիսին։ Սցենարի ընթերցման գործընթացը տեղի է ունեցել 2024 թվականի հունիսի 14-ին։ Նկարահանման բուն գործընթացը մեկնարկել է նույն տարվա հունիսին ու ավարտվել 2024 թվականի հուլիսին։ Նկարահանումները տեղի են ունեցել Ստամբուլում և Իզմիրում։

## Երաժշտություն
«Քամուն թողնելով» ֆիլմի սաունդթրեքի հեղինակներն են Օղուզ Քափլանղըն և Սերքան Չելիքոզը։

## Թողարկում
Netflix սթրիմինգային հարթակում ֆիլմը հասանելի է 2025 թվականի փետրվարի 14-ից։

## Գնահատականներ
«Caderno Pop»-ից Իգոր Մոնրոն ֆիլմին տվել է 5-ից 3 աստղ։ «The Pioneer»-ից Աբհի Սինգհալը ևս ֆիլմին շնորհել է 5-ից 3 աստղ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:2020-ականների թուրքերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2025 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Netflix-ի արտադրության ֆիլմեր
Կատեգորիա:Թուրքական ֆիլմեր
Բարձրաձայն ընթերցանության համաշխարհային օր

մինի|Բարձրաձայն ընթերցանության համաշխարհային օր․ ԱՄՆ նախագահ Բուշը կարդում է երեխաների համար
**Բարձրաձայն ընթերցանության համաշխարհային օր** **(****,**  համառոտ՝ WRAD**)**, յուրաքանչյուր փետրվարի առաջին չորեքշաբթի օրը աշխարհում անցկացվող միջոցառում, նվիրված է բարձրաձայն ընթերցանությանը․ որը հիշեցնում է ընթերցելու ուժի, գրագիտության զարգացման, երևակայության խթանման և ընթերցասիրության տարածման կարևորության մասին: Այս օրը մարդիկ հավաքվում են՝ միմյանց համար կարդալու, քննարկելու և շփվելու։

## Պատմություն
2010 թվականին ամերիկացի գրագիտության մասնագետ և հեղինակ Փեմ Ալլինը և նրա հիմնադրած՝ համաշխարհային գրագիտության առաջնորդների դաստիարակության միտված LitWorld կազմակերպությունը սահմանել են «Բարձրաձայն ընթերցանության համաշխարհային օրը», որը քարոզչական օր է, որը կենտրոնանում է կարդալու և գրելու իրավունքի վրա: Գաղափարը ծագել է LitClub-ի մի երեխայից, որը հարցրել է իր ուսուցչին. «Ինչո՞ւ չենք կարող ծննդյան երեկույթ կազմակերպել բարձրաձայն ընթերցողների համար»: LitWorld-ը ծրագիրը մեկնարկել է Scholastic-ի հետ համատեղ , իսկ Ալլինը նշել է, որ «կրթության մեջ լավագույն և ամենահաջողակ նախաձեռնությունները տեղի են ունենում, երբ մենք լսում ենք երեխաների ձայները»: Միջոցառումը անցկացվում է փետրվարի առաջին չորեքշաբթի օրը՝ ուղիղ եթերում տոնակատարություններով, վիրտուալ բարձրաձայն ընթերցմամբ, գրքերի ցանկերով, տանը կազմակերպվող միջոցառումներով և ընթերցանության մարաթոններով, որոնց մասնակցում են ընթերցողներ ամբողջ աշխարհից: Բարձրաձայն ընթերցանության համաշխարհային օրը նշվում է ավելի քան 90 միլիոն մարդու կողմից 170 երկրներում և 50 նահանգներում: 

Համաշխարհային օրը կարևորվում է հատկապես այն երկրներում, որտեղ տների մեծ մասում գրքեր չկան, և երեխաներից շատերը չեն կարողանում կարդալ։

## Միջոցառումներ
2025 թվականին Բարձրաձայն ընթերցանության համաշխարհային օրվա 15-ամյակի տոնակատարությունը մեկնարկել է մեկ տարի տևողությամբ նախաձեռնություն՝ գրագիտությունը որպես համընդհանուր իրավունք խթանելու համար: Այս հոբելյանը նշելու համար LitWorld-ը, աշխարհի շատ գրադարաններ միջոցառումներ են կազմակերպել և ներկայացրել ոգեշնչող պատմություններ ամբողջ աշխարհից՝ բարձրաձայն ընթերցանության ուժը տարածելու համար:

## Ձեռնարկներ
Ամերիկացի ճանաչված մանկավարժ և գրող Ջեյմս Թրիլսը () գրականության հանդեպ սեր սերմանելու համար կարևորել է երեխաների համար բարձրաձայն ընթերցանությունը։ Համայնքային դասարաններ շաբաթական կամավորական այցելություններ կատարելիս նա նկատել է, որ այդ դասարանների աշակերտներից շատերը չեն կարդացել հաճույքի համար, մինչդեռ նրանք, ովքեր կարդացել են, հաճախ են գալիս այն դասարաններ, որտեղ ուսուցիչները ամեն օր բարձրաձայն կարդում են ամենօրյա ռեժիմով։ Թրիլսը գտել է, որ կարող է կապ լինել երեխային կարդալու և նրա կարդալու ցանկության միջև։ Այնուամենայնիվ, տեղեկատվությունը և հետազոտությունները հրապարակվել են կրթական ամսագրերում կամ գրվել են ակադեմիական լեզվով, որը գերազանցում է միջին ծնողի կամ ուսուցչի ըմբռնումը: Այսպիսով, Թրիլսը գրել և ինքնուրույն հրատարակել է *«Բարձրաձայն ընթերցանության ձեռնարկ»*-ի () առաջին հրատարակությունը 1979 թվականին։ 

Երեխաների համար ընթերցանության թեմայով ցանկեր, ուղեցույցներ և ձեռնարկներ է հրատարակել նաև Խնկո Ապոր անվան ազգային մանկական գրադարանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ընթերցանություն
Կատեգորիա:Կրթություն
Կատեգորիա:Միջազգային օրեր