Նելլի ՄաքՔլանգ

**Նելլի Լետիցիա ՄաքՔլանգ** (ծնյալ **Հելեն Լետիցիա Մունի**, ), կանադացի գրող, հասարակական ակտիվիստ, ակտիվ ընտրական իրավունքի ջատագով ու քաղաքական գործիչ։ 1900-ական թվականների սկզբներին Արևմտյան Կանադայում գերիշխող սոցիալական և բարոյական բարեփոխումների շարժումների մասնակից էր։ ՄաքՔլանգի հետաքրքրություններից էին կանանց ընտրական իրավունքն ու հակաալկոհոլային շարժումը։ Գլխավորապես նրա ջանքերի շնորհիվ էր, որ 1916 թվականին Մանիտոբան դարձել է առաջին նահանգը, որն իրավունք է տվել կանանց ընտրելու և պաշտոն զբաղեցնելու։ Նելլի ՄաքՔլանգը Կանադայում սուֆրաժիստական շարժման առաջնագծում էր։ Նրա կարևոր ներդրումներից էին հակաալկոհոլային, հակապատերազմական հարցերը՝ հրեա փախստականների համար կանադական սահմանի բացումը, աշխատանքի իրավունքը և այլն։

1927 թվականին «Հայտնի հնգյակի» մյուս չորս կանանց՝ Հենրիետա Էդվարդսի, Էմիլի Մերֆիի, Լուիզ ՄաքՔինիի ու Այրին Փարլբիի հետ ՄաքՔլանգը սկսել է «Անձերի գործը» պնդելով, թե կանայք կարող են լինել «որակավորված անձինք», հետևաբար՝ իրավունք ունենալ ներկայացվել Սենատում։ Կանադայի Գերագույն դատարանը գտնում էր, թե գործող օրենքը կանանց այդպիսին չի համարում։ Դիմելով բրիտանական Գաղտնի խորհրդի դատական հանձնաժողովին՝ կանայք շահել են դատը։

## Վաղ կյանք
Նելլի ՄաքՔլանգ Մունին ծնվել է 1873 թվականին Կանադայի Չացվորթ քաղաքում և իռլանդացի ներգաղթյալ ագարակատեր Ջոն Մունիի ու վերջինիս շոտլանդուհի կնոջ՝ Լետիցիա ՄաքՔուրդիի կրտսեր դուստրն էր։ Հայրիկի ագարակը սնանկանալուց հետո 1880 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Մանիտոբա։ Ստացել է վեց տարվա կրթություն ու կարդալ չի իմացել մինչև ինը տարեկանը։ Հետագայում ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Սուրիս գետի հովտում գտնվող մի բնակավայր։

thumb|left|upright|ՄաքՔլանգի պատվին կանգնեցված հուշատախտակ Չացվորթի հարավում, Օնտարիո
thumb|left|Ուիլյամ Լայոն Մաքենզի Քինգը հինգ հայտնի կանանց նվիրված հուշատախտակը բացելիս

## Կարիերա
1914 և 1915 թվականների Մանիտոբայի մարզային ընտրություններում կանանց ընտրելու իրավունքի հարցով մասնակցել է Լիբերալ կուսակցության քարոզարշավին։ Օգնել է կազմակերպել Կանանց քաղաքական հավասարության լիգան, որը նվիրված էր կանանց ընտրելու իրավունքին։ Հումորի զգացումով հայտնի հռետոր լինելով՝ գլխավոր դեր է խաղացել 1914 թվականի լիբերալների՝ հաջողությամբ պսակված քարոզարշավում։ Բայց երբ 1916 թվականի հունվարի 28-ին նոր լիբերալ կառավարության օրոք Մանիտոբան դարձել է Կանադայում կանանց ընտրելու իրավունք շնորհած առաջին նահանգը, ՄաքՔլանգն արդեն տեղափոխվել էր Էդմոնտոն, Ալբերտա։

Էդմոնտոնում շարունակել է հռետորի, գրողի ու բարեփոխիչի կարիերան։ 1921 թվականին ընտրվել է Ալբերտայի օրենսդիր ժողովում որպես լիբերալ։ Հետո՝ 1923 թվականին, տեղափոխվել է Ալբերտա նահանգի Կալգարի քաղաքն ու նվիրվել գրելուն։ Նա արդեն գրել էր 1908 թվականին հրատարակված իր առաջին «Դենիում սերմեր ցանելը» վեպը։ Այս բեսթսելլերին հաջորդել են կարճ պատմվածքներ ու հոդվածներ, որոնք ՄաքՔլանգը տպագրել է մի քանի ամերիկյան ու կանադական ամսագրերում։

Էդմոնտոն տեղափոխվելուց հետո շարունակել է պայքարը կանանց ընտրական իրավունքի համար։ Նա հասկանում էր, որ Առաջին համաշխարհային պատերազմը կարևոր դեր է խաղացել այդ իրավունքի պահանջն ընդլայնելու հարցում. տղամարդկանց աշխատուժի պակասն այդ ժամանակահատվածում հանգեցրել էր կանանց լայնածավալ զբաղվածության։ Նախաձեռնել է ատամնաբուժական և բժշկական օգնություն դպրոցականների համար, սեփականության իրավունք ամուսնացած կանանց համար, նպաստներ մայրերի համար, անվտանգության կանոնադրություն գործարաններում և այլ բարեփոխումներ։ Ամուսնալուծության վերաբերյալ արդարացի օրենքների համար պայքարելիս ՄաքՔլանգը մեկ անգամ հարցրել է. «Ինչու՞ է մատիտների վերջում ջնջիչ ամրացված, եթե այն սխալներ չպետք է ուղղի»։

Հիմնադրել է մի քանի կազմակերպություններ՝ Վինիպեգի Քաղաքական հավասարության լիգան, Կանադայի Միավորված կանանց ինստիտուտը և Էդմոնտոնի Կանանց ինստիտուտը, որի առաջին նախագահն էր։ Ակտիվ դերակատարում է ունեցել ի թիվս այլոց՝«Կանադացի գրողների ասոցիացիայում», «Կանադացի կանանց մամուլի ակումբում», Կանադայի «Մեթոդիստական եկեղեցում» և Կալգարիի կանանց գրական ակումբում։

Մանիտոբայի օրենսդիր ժողովում հանդես է եկել որպես լիբերալ անդամ, որից հետո՝ 1921-1926 թվականներին՝ Ալբերտայի օրենսդիր ժողովում, սակայն կանանց իրավունքները պնդելու նրա հնարավորությունները սահմանափակ էին, քանի որ կանանց լուրջ չէին վերաբերվում։

Այրին Փարլբիի, Հենրիետա Էդվարդսի, Էմիլի Մերֆիի և Լուիզ ՄաքՔինիի հետ հանդիսացել է «Հայտնի հնգյակի» անդամ։ 1927 թվականին հինգով միջնորդություն են ներկայացրել 1867 թվականի Սահմանադրական ակտի 24-րդ բաժնի «Անձեր» տերմինը պարզաբանելու համար։ Այս բաժինը ծառայում էր կանանց քաղաքական պաշտոններից հեռու պահելու համար։ Միջնորդությունը հաջողություն է ունեցել՝ կանանց համար ճանապարհ հարթելով դեպի Կանադայի քաղաքականություն։

### Եվգենիկա
ՄաքՔլանգն եվգենիկայի տեսության կողմնակից էր ու պայքարում էր «պարզամիտների» ամլացման օգտին։ Ամլացման առավելություններին նրա սատարումը նպաստել է Ալբերտայում եվգենիկական օրենսդրության ընդունմանը։ Նա հավատում էր, որ կանայք պետք է ընդգրկվեն քաղաքականության մեջ իրենց մայրական բնազդների ու հետաքրքրությունների շնորհիվ, որոնց մեջ մտնում էին մայրերի ու երեխաների առողջության հարցերը։ Պայքարում էր ալկոհոլիզմի, մտավոր թերությունների ու մարմնավաճառության դեմ օրենսդրություն ընդունելու համար։ Իր տեսակետներն արտահայտել է 1915 թվին հրատարակված «Այսպիսի ժամանակներ» գրքում․

*[...] ծնողների տգիտության, աղքատության կամ հանցագործության պատճառով հաշմանդամություն ունեցող երեխաներ աշխարհ բերելը սարսափելի հանցագործություն է այդ անմեղ  ու անհույս արարածների հանդեպ․ մի բան, որի շուրջ գործնականում ոչինչ չի արվում։ Ամուսնությունը, տուն ստեղծելն ու երեխաներ ունենալը թողնված են ճակատագրի քմահաճույքին, այս պատճառով զարմանալի չէ, որ մարդկությունը «թողարկում է» այսքան շատ «նմուշներ», որոնք եթե գուլպա կամ կոշիկ լինեին, կհամարվեին անորակ։*

ՄաքՔլանգն ու մյուսները համոզված էին, որ ամլացումը կկանխեր հետագա խնդիրները։ Իր մտերիմ ընկերուհի Էմիլի Մերֆիի հետ համարվել են Ալբերտայի «Սեռական ամլացմա ակտի» երկու ամենանշանավոր և ազդեցիկ կողմնակիցները, որով մտավոր տկարամտություն ունեցողները ենթարկվում էին պարտադիր ամլացման։ Օրենքն ընդունվել է 1928 թվականին ու չեղյալ հայտարարվել 1972 թվականին։ Այս ընթացքում հոգեկան խանգարում կամ տկարամտություն ունեցող հազարավոր մարդիկ ենթարկվել են եվգենիկական ամլացման։

## Ընտանիք
**Հայր՝** Ջոն «Ջոնի» Մունի (12 դեկտեմբերի, 1812 – 5 հունվարի, 1893)

Ծնված լինելով 1812 թվականին Իռլանդիայում՝ Ջոնին Կանադա է տեղափոխվել 1830 թվականին ու բնակվել Բայթաունում, հետագայում՝ Օտտավայում և աշխատել անտառահատների հետ։ Նախ ամուսնացել է իր զարմուհի Մարգարեթի հետ, որն ամուսնությունից մեկ տարի անց մահացել է, այնուհետև ամուսնացել է երկրորդ անգամ 1856 թվականին Շոտլանդիայից վերջերս ներգաղթած Լետիցիա ՄաքՔուրդիի հետ (1833-1920) և ունեցել յոթ զավակ (որոնցից մեկը մահացել է չորս տարեկանում)։ Մահացել է Մանիտոբայում 1893 թվականին։

**Մայր՝** Լետիցիա ՄաքՔուրդի (1 հունիսի, 1833 – 27 փետրվարի, 1920)։

Ծնվել է Շոտլանդիայի Դանդի քաղաքում 1833 թվականին։ Տեղափոխվել է Կանադա ու կարճ ժամանակ անց՝ 1856 թվականին ամուսնացել Ջոն Մունիի հետ (1812-1893)։ Ունեցել է յոթ երեխա (որոնցից մեկը Նելլին էր, իսկ մեկն էլ մահացել է չորս տարեկանում), և մահացել 1920 թվականին Վինիպեգում։

**Քույր-եղբայրներ**

* Ուիլյամ Սքոթ Մունի (փետրվար 1860 – 23 սեպտեմբերի, 1927)
* Լիլիա Մարթա Սոմերսոլ Ջորջ Մունի (ծնվ․ 1861)
* Էլիզաբեթ Անն Մունի (ծնվ․ 26 փետրվարի, 1866)
* Թոմաս Ռեյ Ջոն «Ջեք» Մունի (ծնվ․ դեկտեմբեր, 1867)
* Հաննա Մարիա Կոնգեր Մունի (ծնվ․ 1 սեպտեմբերի, 1870)
* Պատվելի Հենրի Չառլզ
* Անանուն որդի (ծնվ․ 1873 թվականից առաջ), մահացել է չորս տարեկանում։

**Ամուսին**

1904 թվականից մինչև 1915 թվականը Նելլի ՄաքՔլանգն իր դեղագետ ամուսնու՝ Ռոբերտ ՄաքՔլանգի ու իրենց հինգ երեխաների՝ չորս որդու և մեկ դստեր հետ բնակվել է Մանիտոբա նահանգի Վինիպեգ քաղաքում, որտեղ 1911-1915 թվականների ընթացքում պայքարել է կանանց ընտրական իրավունքի համար։ Նելլին ամուսնացել է Ռոբերտ Վեզլի ՄաքՔլանգի (31 հոկտեմբերի, 1871 – 1 նոյեմբերի, 1958) հետ 1896 թվականի օգոստոսի 25-ին Օուքլենդում և ունեցել հինգ զավակ․

**Զավակներ**

* Ջոն Վեզլի «Ջեք» ՄաքՔլանգ (որդին) (16 հունիսի, 1897 – 1944)։ 
* Ֆլորենս Լետիցիա ՄաքՔլանգ (դուստրը) (28 հունվարի, 1899 – 6 փետրվարի, 1990)։
* Աթկինսոն Փոլ Հարփեր ՄաքՔլանգ (որդին) (20 նոյեմբերի, 1900 – 1 ապրիլի, 1961)։
* Հորեյս Բարրի ՄաքՔլանգ (որդին) (23 հունիսի, 1906 – 13 մարտի, 1974)։ 
* Մարկ ՄաքՔլանգ (որդին) (ծնվ․ 11 հոկտեմբերի, 1911), աշխատել է Կանադայի կառավարության պետքարտուղարությունում։

## Ժառանգություն
1954 թվականին Կանադայի կառավարությունը Նելլի ՄաքՔլանգին հայտարարել է ազգային պատմական նշանակության անձ։ Նրա պատվին հուշատախտակ է կանգնեցվել Օնտարիոյի Չացվորթ քաղաքում։

1973 թվականի օգոստոսի 29-ին ՄաքՔլանգին ու «Անձերի գործում» ներգրավված մյուս կանանց պատվել են 8 ցենտանոց դրոշմանիշով։ Բացի դրանից, «Անձերի գործը» 1997 թվականին ճանաչվել է ազգային պատմական նշանակության իրադարձություն։

2009 թվականի հոկտեմբերին Կանադայի Սենատը ՄաքՔլանգին ու «Հայտնի հնգյակին» հռչակել է Կանադայի առաջին պատվավոր սենատորներ։

Ամբողջ կյանքի ընթացքում եղել է հանրաճանաչ և հմուտ գրող, որը հրատարակվել է Կանադայում և Միացյալ Նահանգներում։ Նրա մենագրություններում ներառված են պատմվածքների, վեպերի, էսսեների և ինքնակենսագրական պատմությունների ընդարձակ ցուցակներ։

### Տներ
Կալգարիում գտնվող ՄաքՔլանգի տունը, որտեղ նա ապրել է 1923 թվականից մինչև 1930-ականների կեսերը, դեռևս կանգուն է և համարվում է մշակութային ժառանգություն։ Երկու այլ տներ, որոնցում ՄաքՔլանգը նույնպես ապրել է, 2017 թվականին ձևափոխվել են թանգարանի, որոնք բաց են հանրության առջև։ Վինիպեգում գտնվող ընտանեկան բնակավայրը նույնպես պատմական ժառանգության տարածք է։

## Տես նաև
* Ֆեմինիզմի պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
thumb|right|Հանրահայտ հնգյակի արձանախմբի քանդակ, Պառլամենտ Հիլլ, Օտտավա

### Գեղարվեստական արձակ
* 
*  
* 
* 
* 
*  - 
* 
* 
* 
* 

### Ոչ գեղարվեստական արձակ
* 
*  - 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
**IMAGES**

- **8037 Images Found** using the search.creativecommons.org https://search.creativecommons.org/search?q=nellie%20mcclung&provider&li&lt=commercial&searchBy

**SOURCES:**

* Sources at the Ualberta library: **966 scholarly articles, 141 books under general search database search**
* Subject guides/ arts and humanities/guides or databases/ history/canada/ academic articles (Canada and US)- **EBSCOS 35 sources**

##### Peer-reviewed, published articles:
* McClung, "In Times Like These" File: (unsure if I can use this other than particular published articles we explored in class): http://digital.library.upenn.edu/women/mcclung/times/times.html
* **Bruce Peel Collection** at University of Alberta Rutherford South Library/ Expert Linda Quirk: *Linda Quirk Article: Historical Perspectives on Canadian Publishing* website here: http://hpcanpub.mcmaster.ca/hpcanpub/case-study/nellie-mcclung-s-literary-legacy
* **Library and Archives Canada**/ **(47 Articles of Interest)** : http://www.bac-lac.gc.ca/eng/Search/Pages/results.aspx?k=,nellie%20mcclung
* Warne, R. R. 2006. Literature as pulpit: the Christian social activism of Nellie L. McClung. http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&scope=site&db=nlebk&db=nlabk&AN=1433259.
* http://rabble.ca/blogs/bloggers/bound-not-gagged/2016/01/seven-important-parts-nellie-mcclungs-dynamic-and-complicate
* https://www.ournellie.com/learn/about-nellie/ 
* Warne, R. R., and Canadian Corporation for Studies in Religion. 2006. Literature As Pulpit : The Christian Social Activism of Nellie L. McClung. Dissertations SR. [Waterloo, Ontario]: Wilfrid Laurier University Press. https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=e000xna&AN=1433259&site=eds-live&scope=site.
* Sarah Carter—A legacy of ambivalence : responses to Nellie McClung in Perry, Adele, Veronica Jane Strong-Boag, and Mona Gleason. 2002. Rethinking Canada : The Promise of Women’s History. Oxford University Press. https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=cat03710a&AN=alb.2591365&site=eds-live&scope=site.
* https://www.google.com/search?q=Nellie+McClung+Heritage+Site&ie=utf-8&oe=utf-8&client=firefox-b-ab

'''Google Search/ Relevant links and info of interest:'''

* www.ournellie.com
* PINK TEAS Famous 5 Foundation Videos on Youtube: "How 5 women changed Canada Forever over a Cupt of Tea"  (2015)
* Famous 5 Foundation (Calgary/Ottawa Chapters - Various Social Media links) http://www.famou5.ca/ 
* Person's Case Scholarships; Alberta Heritage https://studentaid.alberta.ca/scholarships/alberta-scholarships/?SK=219 
* Nellie McClung School/ Educational Society in Edmonton original website: https://epsb.ca/programs/teachingphilosophy/nelliemcclunggirlsjuniorhigh/ , http://www.choosenellie.com/
* Woman's Christian Temperance Union (WCTU) Canadian Encyclopedia https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/womans-christian-temperance-union: Blurb to paraphrase and cite: "The Woman’s Christian Temperance Union (WCTU) was the largest non-denominational women’s organization in 19th century Canada. Believing that alcohol abuse was the cause of unemployment, disease, sex work, poverty, violence against women and children, and immorality, the WCTU campaigned for the legal prohibition of all alcoholic beverages."
* Alberta Women's History Project: Athabasca University (lists of publications) http://awmp.athabascau.ca/publications/list.php
* Women in sports, establishment of women's sports leagues https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/edmonton-grads (more for general political and cultural context of the time)

**Այլ արտաքին հղումներ**
* 
* Heritage Minutes: Nellie McClung
* McClung's, a Ryerson University-based feminist publication
* Archibald Historical Museum, honouring the work and life of Nellie McClung 

### Առցանց հրատարակություններ
* 

Կատեգորիա:1873 ծնունդներ
Կատեգորիա:1951 մահեր
Կատեգորիա:Կանադայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կանադացի ֆեմինիստ գրողներ
Կատեգորիա:Կանադացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Կանադացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Կին ակտիվիստներ