Գոմշի կաթ

«**Գոմշի կաթ**», Սերո Խանզադյանի պատմվածքներից։ Գրվել է 1934 թվականին։ Տեղ է գտել «Կորած արահետներ» շարքում։

## Գնահատական
«Կորած արահետներում» Խանզադյանը ի հայտ բերեց իր հարուստ կենսագրությունն ու ժողովրդագիտությունը, պատկերավոր ու կենդանի խոսքի շռայլությունը, բանահյուսական ակունքների  նախասիրությունը։ Նաև բարոյախոսության ուրույն հայեցակետը։ Սերո Խանզադյանի պատմվածքները թեմատիկ առումով ընդգրկուն են։ Նրա պատմվածքներից շատերը հարցադրումների մասշտաբայնությամբ ու խորությամբ, փիլիսոփայական ու հոգեբանական ընդհանրացումներով և նուրբ ներթափանցումներով, գեղարվեստական լուծումներով շարունակում են Հովհաննես Թումանյանի, Ստեփան Զորյանի, Ակսել Բակունցի, Վահան Թոթովենցի պատմվածքագրության ավանդույթները՝ դրանք հարստացնելով նոր գույներով ու նրբերանգներով, մարդկային նկարագրի բացահայտման նոր մոտեցումներով։ Նա Զանգեզուրի լեռնաշխարհի մարդկանց ու բնության մասին պատմում է այդ աշխարհի արմատական, հմուտ ճանաչողությամբ։ «Կորած արահետները» խորագրի տակ Խանզադյանը ներկայացնում է աշխարհայացքային նույն ընդգրկվածության շարքեր («Կորած արահետներ», «Յոթերորդ աղբյուրը», «Սրտի ցավով», «Կարմիր շուշաններ», «Մերոնք և մեր հարևանները», «Վարք հարանց», որոնք թեմատիկ բազմազանությամբ հանգում են նույն բևեռին)։ Խանզադյանական աշխարհի այդ եզրերը մարդու և մարդկային հոգևոր վեհությունն է, շիտակ ու պարզ, նախնական հայացքն է իրերին ու իրերի ընթացքին:

## Սյուժե
Հեղինակը պատմում է իրենց գյուղի մասին։ Գարնանային մի օր երկու ընկերներ զբոսնում են հայրենի բնության գրկում և Երբ անցնում են գետակը Մայիսին հարցնում է, թե նա այդ օրը հաց կերել է, թե ոչ: Թեև Մայիսը հացին «խաց» էր ասում, բայց նրանք սիրում են միմյանց՝ «տասներկու տարեկան պատանիների անարատ սիրով»։ Երկուսն էլ քաղցած են, երկուսն էլ գնում են դեպի այգիները՝ կիսահաս կեռաս գողանալու։ Մայիսն ասում էր, որ «իմ խեր կըսի, թե խաց խռովել է մարդուց»։ Մայիսն ու իր հարազատները գաղթականներ են։ Պատմողն ասում է, որ իր տատը ասում էր.«Կոլխոզ սկի էլ մեղք չունի, սովը գաղթականները բերին»։ Իսկ Կիվիրյան Սեդրակ բիձան ասում էր, որ սովը կոլխոզը բերեց։ Գյուղում միայն Սեդրակ բիձան էր գոմեշ պահում։ Նա հիսունն անց մի ծանր ու խոշոր մարդ է։ Սեդրակ բիձայի շուրջը արածում են նրա երեք գոմեշները՝ գյուղի հսկա արարածները։ Գյուղում սով է, բոլորը սոված են. «Այդ սով ասած բանը իր չէ, ոչ էլ երկոտանի կամ չորքոտանի է, որ բերեն կամ ինքն իրեն գա։ Սովը  անտեսանելի ու անշոշափոլի բան է, ինչպես կեռասի կոթակալին կպած ուսիս միջատը»։ Սեդրակ բիձան գաղթական չէ, բայց ապրում էր անշուք խրճիթում՝ իր երեք գոմեշների, կնոջ ու աղջկա հետ։ Սեդրակ աղայի հրամանով, երբ տղաները մոտեցան իրեն գրպանից մի կտոր սև հաց հանեց և տվեց նրանց։ Հետո կթեց գոմեշին, կաթը տվեց տղաներին և ասաց.«-էգուց չէ, էն մյուս օրն էլ եկեք»։ Սեդրակ բիձան գյուղում միակ կողով գործողն էր։ Գյուղում տուն չկար, որ այդ կողովներից չունենային։ Նա կոլխոզնիկ չէր, բայց գործում էր նաև կոլխոզի համար։ «-Է՜, արհեստս է։ Նաև կոլխոզին է կողով պետք»։ Երբ մարդիկ ուզում էին կողովի համար վարձ տալ Սեդրակ բիձան հրաժարվում էր և ասում.«-Ձեր վարձն այն կլինի, որ երբ մեռնեմ, ետևիցս մի բերան ողորմի տաք»։ Մի օր էլ, երբ տղաները  կաթ խմելու հույսով մոտեցան Սեդրակին՝ չարացած ու շփոթված էր։ Երկու գոմեշներին կոլխոզն առավ։ Իսկ հաջորդ անգամ մյուս գոմեշին էլ էին տարել. «Եկան, ասացին Կիվիրյան Սեդրակ, դու ևս մսի մթերում պիտի տաս։ Դու, ասացին, Կիվիրյան Սեդրակ, անհատ տնտեսություն ես, հարկ պիտի տաս։ Ուրեմն, եկել ենք քո գոմեշը տանելու՝ առանց հարկի ու մսի մթերման դիմաց… Օնչել, գնաս բարով, քույրի՜կ ջան, քաղցրի՜կ ջան, Օնչե՛լ»։ Սրանից հետո էլ, Սեդրակ աղան կողով էր գործում։ Մոտեցան Նստած էր կեսը գործած կողովի մոտ, բայց չէր շնչում, նրա մատները սառել էին կողովի մի գիծ ճյուղի վրա։ Կիվիրյան Սեդրակ բիձան մեռել էր…

## Կերպարներ
* Մայիս

* Կիվիրյան Սեդրակ բիձա

## Տես նաև
* Բարի լույս, Նվարդ
* Ջրաղացը ձայն չունի
* Ուրախ պատմվածք
* Խրտնած գառներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1983 գրքեր
Կատեգորիա:Սերո Խանզադյանի ստեղծագործություններ