Պետական քաղաքականություն

**Պետական (հրապարակային) քաղաքականություն**, պետական իշխանության մարմինների, նախևառաջ գործադիր իշխանության մարմինների համար գործելու սկզբունքային ուղեցույց, որը վերաբերում է նրանց գործունեության որոշակի ուղղություններին, որոնք համապատասխանում են օրենքներին և սոցիալական սովորույթներին։ Պետական (հրապարակային) քաղաքականության հիմքերն են սահմանադրական օրենքներն ու կանոնները, օրենքների մեկնաբանությունը և իրավական կարգավորումը։

Պետական (հրապարակային) քաղաքականությունը սահմանում է նաև որպես գործողությունների, կարգավորիչ միջոցների, օրենքների և այս կամ այն ուղղությամբ ֆինանսական առաջնահերթությունների համակարգ, որը հռչակվել է պետական իշխանության մարմնի կամ նրա ներկայացուցիչների կողմից։ Պետական (հրապարակային) քաղաքականությունը սովորաբար իրականացվում է սահմանադրություններում, օրենսդրական ակտերում և դատական որոշումներում։

Ռուսական գիտության համար ավանդական պետական քաղաքականություն հասկացության մեջ ընդգծվում Է պետության ակտիվ դերը պետական կառավարման նպատակների ձևավորման և իրականացման գործում. Դրանում տեղի է ունենում պետական կառավարման նպատակների համակարգի հիմնական քաղաքական սուբյեկտների հետ մշակում և համաձայնեցում, ինչպես նաև այդ համակարգի նպատակները պետական կառավարում իրականացնող սուբյեկտներին հասցնելը (Կարա-Մուրզա Ս. Գ.)։

Հանրային քաղաքականություն հասկացության մեջ, առանձնանում է պետության կողմնորոշումը քաղաքացիների անձնական և հասարակական շահերի իրագործման համար․ այն գործունեություն է, որը բնութագրվում է պետության, մասնավոր հատվածի, քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտների, բազմատեսակ սոցիալական, մասնագիտական խմբերի և  շերտերի, հասարակական միավորումների համակարգային փոխազդեցությամբ՝ անձնական և հասարակական շահերի իրացման, հանրային ռեսուրսների արտադրության, բաշխման և օգտագործման և բարիքների իրականացման վերաբերյալ՝ հաշվի առնելով ժողովրդի կամ որոշակի տարածքների բնակչության կամարտահայտությունը  (Միխեև Վ. Ա.)։

## Պետական (հանրային) քաղաքականության ձևավորում
Հանրային խնդիրները հայտնաբերվում և լուծվում են նոր պետական քաղաքականություն ստեղծելու կամ գոյություն ունեցող պետական քաղաքականությունը բարեփոխելու միջոցով. Հանրային խնդիրները առաջանում են տարբեր ձևերով և պահանջում են տարբեր պատասխան միջոցներ (օրինակ` կանոնակարգեր, սուբսիդիաներ, քվոտաներ և օրենքներ) տեղական, ազգային կամ միջազգային մակարդակով։

Պետական քաղաքականության մշակումը հետադարձ կապի մեխանիզմների հետ շարունակական գործընթաց է։ Ստուգումը և գնահատումը կարևոր են այս համակարգի գործունեության համար. Հանրային խնդիրները, որոնք ազդում են պետական քաղաքականության ձևավորման վրա, կարող են լինել տնտեսական, սոցիալական կամ քաղաքական բնույթ։ Յուրաքանչյուր համակարգ գտնվում է տարբեր հասարակական խնդիրների ազդեցության տակ և հետևաբար պահանջում է տարբեր պետական քաղաքականություն։

Պետական քաղաքականության մշակման մեջ բազմաթիվ անհատներ և շահերի խմբեր մրցակցում և համագործակցում են քաղաքական գործիչների վրա ազդելու և նրանց որոշակի ձևով գործելու դրդելու համար։ Պետական քաղաքականության մշակման գործընթացին մասնակցում են տարբեր գործոններ, ինչպիսիք են քաղաքական գործիչները, պետական ծառայողները, լոբբիստները, առարկայական ոլորտի մասնագետները և արդյունաբերության ներկայացուցիչները։ Նրանք օգտագործում են տարբեր մարտավարություն և գործիքներ իրենց նպատակներին հասնելու համար, այդ թվում՝ հրապարակայնորեն պաշտպանելով իրենց դիրքերը, փորձում են ազդել կողմնակիցների և հակառակորդների վրա և մոբիլիզացնել դաշնակիցներին այս կամ այն հարցում։ Շատ գործոններ կարող են կարևոր դեր խաղալ պետական քաղաքականության մշակման գործընթացում, այնուամենայնիվ, վերջին խոսքը մնում է պետական պաշտոնյաների ետևում։ Ընդ որում, ենթադրվում է, որ պետական պաշտոնյաները պահպանում են պետական հատվածում ընդունված էթիկական նորմերը և հաշվի են առնում բոլոր շահագրգիռ կողմերի պահանջները։

Պետական (հրապարակային) քաղաքականությունը համարվում է ուժեղ, երբ այն խնդիրները լուծում է որակապես և արդյունավետ, ծառայում է արդարությանը, աջակցում է կառավարական հաստատություններին և նրանց գործունեությանը, և խթանում է ակտիվ քաղաքացիական դիրքորոշումը։

Վերջին տասնամյակների ընթացքում հասարակության մեջ տեղի ունեցած փոփոխությունները հանգեցրել են նաև պետական քաղաքականության ձևավորման ոլորտում փոփոխությունների։ Այսօր պետական քաղաքականությունը դառնում է ավելի նպատակասլաց, նպատակաուղղված չափելի արդյունքների և նպատակների, շեշտադրելով այն որոշումները, որոնք պետք է ընդունվեն անմիջապես։ Բացի այդ, զանգվածային հաղորդակցությունները և տեխնոլոգիական փոփոխությունները հանգեցրել են նրան, որ պետական քաղաքականության համակարգը դառնում է ավելի բարդ և փոխկապակցված։ Այս բոլոր փոփոխությունները նոր խնդիրներ են դնում ընթացիկ պետական քաղաքականության համար և ճնշում են գործադրում նրա վրա, որպեսզի այն զարգանա և մնա արդյունավետ ու գործուն։

## Որպես ուսումնական կարգապահություն
ԱՄՆ-ում հանրային քաղաքականության հայեցակարգը վերաբերում է ոչ միայն քաղաքականության արդյունքին, այլ ավելի լայն իմաստով որոշման ընդունման և կառավարական որոշումների վերլուծությանը։ Որպես կրթական կարգապահությունը, պետական քաղաքականությունը ուսումնասիրվում է պրոֆեսորների և ուսանողների դպրոցներում հանրային քաղաքականության խոշոր բուհերի ամբողջ երկրում։ Հանրային քաղաքականության վերլուծության և հանրային կառավարման ամերիկյան ասոցիացիան միավորում է պրակտիկաներին, հետազոտողներին, գիտնականներին և ուսանողներին։

Որպես կրթական կարգապահություն, պետական (հանրային) քաղաքականությունը կրում է բազմաթիվ հասարակական գիտությունների, այդ թվում, տնտեսագիտության, հասարակագիտության, քաղաքատնտեսության, ծրագրերի գնահատման, քաղաքական վերլուծության և հանրային կառավարման տարրեր։ Միևնույն ժամանակ, հանրային քաղաքականության ուսումնասիրությունը տարբերվում է քաղաքագիտությունից կամ տնտեսական գիտությունից, քանի որ այն հիմնականում կենտրոնանում է տեսության կիրառման պրակտիկայի վրա։ Թեև սովորաբար համալսարաններ առաջարկում են մագիստրոսական և դոկտորական աստիճանի վերաբերյալ հրապարակային քաղաքականության մեջ, որոշ համալսարաններ նաև առաջարկում է բակալավրի կրթական ծրագրեր

Հանրային քաղաքականության դպրոցները տարբեր կերպ են մոտենում քաղաքական վերլուծությանը։ Չիկագոյի համալսարանի Հանրային քաղաքականության Հարրիսի դպրոցում ավելի շատ օգտագործվում է քանակական մոտեցում տնտեսության և քաղաքականության նկատմամբ, Հայնցի քոլեջը Կարնեգի Մելոն համալսարանում օգտագործում է հաշվողական և էմպիրիկ մեթոդներ, մինչդեռ Հարվարդի համալսարանի Ջոն Ֆ. Քենեդիի կառավարական դպրոցում ավելի շատ ուշադրություն է դարձվում քաղաքական գիտությունների և առաջնորդության վրա։ Ինդիանայի համալսարանի հանրային և բնապահպանական քաղաքականության դպրոցում իրականացվում է հանրային քաղաքականության ավանդական ուսուցում՝ կենտրոնանալով շրջակա միջավայրի գիտությունների և շահույթ չհետապնդող կազմակերպությունների կառավարման միջդիսցիպլինար մոտեցման վրա։ Բացի այդ, Չիկագոյի Իլինոյսի համալսարանը հանրային քաղաքականության ոլորտում կադրերի պատրաստման ժամանակ ընդգծում է քաղաքականության մշակման ժամանակ որոշումների կայացման փուլերը (օրինակ՝ օրակարգի սահմանումը), ինչպես նաև քաղաքականության ձևավորման գործընթացում ֆրեյմինգի և ճանաչողական սահմանափակումների ազդեցության կարևորությունը։

Ավանդաբար հրապարակային քաղաքականությունը, ինչպես նաև ուսումնական կարգապահությունը կենտրոնացած է ներքին քաղաքականության մեջ։ Սակայն 21-րդ դարի վերջին և 21-րդ դարի սկզբին տեղի ունեցած տնտեսական գլոբալիզացիայի ալիքը գլոբալ կառավարմանն ուղղված հանրային քաղաքականության ուսումնասիրության անհրաժեշտություն է առաջացրել, հատկապես, քանի որ դա վերաբերում է այն հարցերին, որոնք դուրս են գալիս պետական սահմաններից, ինչպիսիք են կլիմայի փոփոխությունը, ահաբեկչությունը, միջուկային զենքի տարածումը և տնտեսական զարգացումը։ Հանրային քաղաքականության շատ ավանդական դպրոցներ ստիպված են եղել հարմարեցնել իրենց ուսումնական ծրագրերը և մշակել նոր ծրագրեր, որպեսզի հարմարվեն հանրային քաղաքականության նոր լանդշաֆտին։ Փենսիլվանիայի պետական համալսարանի Միջազգային հարաբերությունների դպրոցը ստեղծվել է որպես միջազգային նոր պայմանների պատասխան։

Հանրային քաղաքականությունը և քաղաքական վերլուծությունը, որպես ուսումնական առարկաներ, տարածվել են Ռուսաստանի և ԱՊՀ երկրների բուհերում։

## Ֆեմինիզմն ու հանրային քաղաքականությունը
Հանրային քաղաքականության վերլուծության ժամանակ կանանց իրավունքների պաշտպանության տեսանկյունից գիտնականները հակված են դիտարկել այնպիսի հարցեր, ինչպիսիք են սոցիալական պետությունը, աշխատանքային պրակտիկան, աշխատավարձը, զբաղվածությունը և գործազրկությունը։

Գենդերային վերլուծությունը նպաստում է պետական քաղաքականության մշակմանը՝ մակերևույթի վրա դնելով այն հարցերը, որոնց բախվում են կանայք հանրային ոլորտում, ինչպիսիք են աշխատավարձի հավասարությունը, մայրությունը և ծննդաբերության արձակուրդը, երեխաների խնամքը, ընտանեկան բռնությունը և սեռական բռնությունը, որոնցից յուրաքանչյուրը հասարակական հնչեղություն է առաջացնում։ 2015 թվականին Մեծ Բրիտանիայում ուժի մեջ մտած քաղաքականությունը մորն ու հորը թույլ է տալիս միասին կամ հերթով արձակուրդ վերցնել և աշխատանքի հարմարունակ ժամանակացույց խնդրել։ Դրանով իսկ ճանաչվում է հնարավորություն ընձեռելու անհրաժեշտությունը, որպեսզի հայրերը մեծ դեր խաղան իրենց երեխաների խնամքի գործում։ Այս քաղաքականությունը թույլ է տալիս կանանց շարունակել իրենց գործունեությունը աշխատավայրում, չնայած մայրության հաշվին պոտենցիալ գործատուի և սպառողի։

## Տես նաև
* Փաստաբանություն
* Հարոլդ Լասսուել
* Օվերտոնի պատուհան
* Մանդատ (քաղաքական)

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Ackelsberg, Martha A. *«Feminist analyses of Public Policy Women, Household and the Economy by Lourdes Benreia: Catharine Stimpson: Women, Power and Policy: Toward the Year 2000 by Ellen Boneparth: Emily Stoper: Feminism and Politics: A Comparative Perspective by Joyce Gelb: Women and Public Policies by Joyce Gelb: Marian Lief Palley: Heroes of Their Own Lives: The Politics and History of Family Violence by Linda Gordon: Women, the State, and Welfare by Linda Gordon: Women and t…»* Comparative Politics 24.4 (1992): 477—493. Web. 5 May 2013.
* *«Flexible parental leave to give mothers 'real choice' over work-life balance»* BBC News: UK Politics. BBC. 13 Nov. 2012. Web. 7 May 2013.
* Jackson-Elmoore, Cynthia. *«How gender Impacts Who Gets to Influence Public Policy»*. Gender and Public policy. International Conference on Public Policy, 2013. Web. 6 May. 2013.
* Newman, Jacquetta., and Linda A. White. *Women, Politics, and Public Policy: The Political struggles of Canadian Women.* Don Mills: Oxford University Press, 2012. Print.

## Գրականություն
* Беляева Н. Ю. «Публичная политика» как термин, понятие и научная категория. *Электронная библиотека «Гражданское общество».*
* David B. Audretsch, Gilbert, Brett Anitra; McDougall, Patricia P. (2004), The Emergence of Entrepreneurship Policy, Small Business Economics 22
* Cohen, Nissim (2012) «Policy entrepreneurs and the design of public policy: Conceptual framework and the case of the National Health Insurance Law in Israel» Journal of Social Research & Policy, 3 (1): 5-26.
* David B. Audretsch; Grilo, Isabel; Thurik, A. Roy (2007), Explaining entrepreneurship and the role of policy: a framework, in: David Audretsch, Isabel Grilo and A. Roy Thurik (eds.), Handbook of Research on Entrepreneurship Policy, Edward Elgar Publishing
* David B. Audretsch und Beckmann, Iris A.M. (2007), From Small Business to Entrepreneurship Policy, in: David Audretsch, Isabel Grilo and A. Roy Thurik (eds.), Handbook of Research on Entrepreneurship Policy, Edward Elgar Publishing
* Considine,Mark (2005) *Making Public Policy* Polity Press

Կատեգորիա:Սոցիալական քաղաքականություն
Կատեգորիա:Քաղաքագիտություն