Իբն Բաջա

**Աբու Բակր Մուհամեդ իբն Յախյա**, հայտնի որպես **Իբն Բաջա** (, ), արաբ փիլիսոփա, մուսուլմանական Իսպանիայի արևելյան արիստոտելիզմի առաջին խոշոր ներկայացուցիչ։ Լատինալեզու  փլիսոփայությունում Իբն Բաջան հայտնի է եղել որպես **Ավենպաս** կամ **Ավեմպաս**։

## Կենսագրություն
Աբու Բակր իբն Իբրահիմը, Սրագոսայում Ալմորավիների փոխարքան, Ալի թագավորի փեսան,  Իբն Բաջային դարձրել է իր առաջին նախարարը։ Ազատամիտ փիլիսոփայի նկատմամբ բարեհաճությունը բարկացրել է փոխարքայի զինվորականներին, և նրանց մեծ մասը լքել է փոխարքային։ 1119 թվականին երկար ժամանակով Իբն Բաջան բնակություն է հաստատել Սեվիլիայում, ապա ուղևորվեց Գրանադա, այնտեղից էլ՝ Ֆես։ Այստեղ վայելել է  Ալմորավիների պալատի բարեհաճությունը։ 

Իբն Բաջան մահացել է 1138 թվականին, որոշ աղբյուրների համաձայն թունավորվել է մասնագիտությամբ բժիշկ  իր գործընկերների կողմից, ովքեր նախանձում էին նրա համբավին։

## Գործունեություն
Իբն Բաջայի մեկնությունների շնորհիվ Անդալուզիայում հաստատվել է Արիտոտելի փիլիսոփայությունը․ նրա մեկնություններում կենտրոնական տեղ էր գրավում  բնագիտական աշխատություններ («Ֆիզիկա», «Ծագման և ոչնչացման մասին», «Մետեորոլոգիա»)։ Միստիկական գաղափարների հակառակորդ Ալ Ղազալին, Իբն Բաջան ուսուցանում էր, որ սպեկուլյատիվ մտածողությունը բերում է կատարելության, հետևելով Ալ Ֆարաբիի գաղափարներին, նա զարգացնում էր մարդկային  և համաշխարհային մտածողության նույնականացման հնարավորությունը։ Ինչպես Իբն Բաջայի կյանքը, այնպես էլ ուսմունքը, չէր ընդունում իսլամով պարտադրվող ծեսերը և ենթարկվում էր ուղղամիտ աստվածաբաների  հարձակումներին։

Իբն Բաջիի գիտական հետաքրքրությունների շրջանակը շատ լայն է․ բացի զուտ փիլիսոփայական հարցերից, նա զբաղվել է նաև բնագիտությամբ, աստղագիտությամբ, մաթեմատիկայով, բժշկությամբ և երաժշտությամբ, ինչպես նաև բանաստեղծական փորձեր է արել։ Իբն Բաջայի ստեղծագործությունների մեծ մասը չի պահպանվել, իսկ այն ինչ հասել է մեզ (հիմնականում կտրտված  մասեր) հայտնի են մեծամասամբ հին հրեերեն և  լատիներեն թարգմանություններում։ Ժամանակին մեծապես հայտնի են եղել նրա տրամաբանական ուսմունքները, «Հոգու մաիսն»  ստեղծագործությունը (ըստ  Իբն Տուֆեյլեի՝ անավարտ), այպես կոչված «Մարդու և բանական գործունեության միավորման մասին ուսմունք», «Հրաժեշտի խոսք» և «Ճգնավորի կյանքի ուղին» (կամ «Միայնակի կենսակերպի մասին», «Tadbîr al-mutawahhid»; ) գրվածքները։

## Հիշատակ
2009 թվականին Միջազգային աստղագիտական միությունը լուսնի հակառակ կողմում գտնվող  խառնարանին տվել է Իբն Բաջա անուն։

## Ստեղծագործություններ
* Հուգու մասին  գիրք։ Թարգմանություն՝ Ա․Վ․Սագադեևա-Ժողովածու․ IX—XIV դարերի  Մեձավոր և Միջին Արևելքի  երկրների մտածողների ստեղծագործությունների ժողովածու, Մ․, 1961, էջ 291-324։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Григорян С. Н., Средневековая философия народов Ближнего и Среднего Востока, М., 1966;
* Игнатенко А. А. Ибн-Баджа: Добродетельный одиночка в порочном городе // Игнатенко А. А. В поисках счастья: (Общественно-политические воззрения арабо-исламских философов средневековья). — М.: Мысль, 1989. С.153-184.
* Кирабаев Н. С. Добродетельный город Ибн Баджжи // V Российский философский конгресс «Наука. Философия. Общество» Материалы. Том II, Новосибирск, 2009. С.97-98.
* Трундаева Ю. И. Социально-философские взгляды Ибн Баджжи // Азия: власть — общество — культура (Ежегодник), 2011. С.397-405.
* Galileo and Avempace: The Dynamics of the Leaning Tower Experiment (I) // Journal of the History of Ideas. 1951. 12 (2), p. 163—193, 375—422.
* Farrukh О. А., Ibn Bajja (Avempace) and the philosophy in the Moslem West. Beirut, 1945.
* 

Կատեգորիա:Միջնադարյան փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Արաբ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Արաբ բժիշկներ
Կատեգորիա:Արաբ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Իսպանացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Իսպանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Արաբ գրողներ
Կատեգորիա:Արաբ քաղաքական գործիչներ