Թաիլանդական խոհանոց

**Թաիլանդական խոհանոց,** Թաիլանդի ազգային խոհանոց։

Թաիլանդական խոհանցը շեշտադրում է թեթև պատրաստված ուտեստները, որոնք հարուստ են բուրավետ խոտաբույսերով և կծու համերով։ Ավստրալացի խոհարար, Թաիլանդի խոհանոցի մասնագետ Դեյվիդ Թոմփսոնը նշում է, որ ի տարբերություն բազմաթիվ այլ խոհանոցների, Թաիլանդական խոհանոցը «տարասեռ  բաղադրիչների համադրման մասին է՝ ներդաշնակ ավարտ ստեղծելու համար»։ Ինչպես բարդ երաժշտական ակորդը, այն արտաքուստ պետք է լինի ներդաշնակ և հաճելի, մինչդեռ ներսում  կարող է կազմված լինել բազմաթիվ շերտերից»։

Ավանդական Թաիլանդական խոհանոցը պայմանականորեն բաժանվում է չորս  խմբի՝ եփված ուտեստներ, կծու աղցաններ, ծեծված, մանրացված ուտեստներ և  կարրի ուտեստներ։ Բուսայուղով ջերմային տապակումը, արագ խառնելով տապակումը և շոգեխաշումը մեթոդներ են, որոնք եկել են չինական խոհանոցից։

2011 թվականին, Թաիլանդական 7 ուտեստներ հայտնվեցին «Աշխարհի 50 լավագույն ուտեստներ» ցանկում, որը կազմվել էր CNN Travel–ի կողմից՝  ամբողջ աշխարհից  35.000 մարդկանց առցանց քվեարկության արդյունքներով։  Թաիլանդը ցուցակում ուներ ավելի շատ ուտեստներ, քան որևէ այլ երկիր՝ Թոմ Յամ Կունգ (4-րդ տեղ), Պադ- տայ (5-րդ տեղ), սոմ-տամ (6-րդ տեղ), մասաման կարրի (10-րդ տեղ), կանաչ կարրի (19-րդ տեղ), Թաիլանդական տապակած բրինձ (24-րդ տեղ) և Նամ տոկ մու (խորոված խոի մսով աղցան) (36-րդ տեղ)։

Թաիլանդական խոհանոցին բնորոշ է քաղցր, թթու, աղի և կծու համերի ներդաշնակ համադրությունը։ Այն առանձնանում է թարմ մթերքների, բուրավետ խոտաբույսերի և համեմունքների լայն կիրառությամբ, ինչպես նաև պատրաստման տարբեր տեխնիկաներով՝ արագ տապակմամբ, շոգեխաշմամբ և խորը տապակմամբ։

## Պատմություն
### Պատմական ազդեղություններ
մինի|Բանջարեղենի փորագրության տեղական ավանդույթը, ենթադրաբար, սկիզբ է առել շուրջ 700 տարի առաջ՝ Սուխոթայի թագավորությունում։
Թաիլանդական խոհանոցը, Թաիլանդի հարևանների, մասնավորապես՝ Կամբոջայի, Լաոսի, Մյանմայի, Հնդկաստանի, Մալայզիայի և Ինդոնեզիայի խոհարարական ավանդույթների և խոհանոցների հետ միասին, դարեր շարունակ փոխզդեցություն են ունեցել միմյանց վրա։ Ըստ թաիլանդցի վանական Բուդդադասա Բհիկխուի «Հնդկաստանի շնորհը Թաիլանդին» աշխատության, Թաիլանդական խոհանոցի ձևավորման վրա նշանակալի ազդեցություն է ունեցել հնդկական խոհանոցը։ Նրա գրության համաձայն՝ թաիլանդացիները հնդիկներից են սովորել համեմունքների բազմազան կիրառությունը սննդի մեջ։ Բացի այդ, հնդիկներից են փոխառել նաև բուսաբուժական դեղամիջոցների պատրաստման մեթոդները։  Որոշ բույսեր՝ օրինակ սարաբհին (Կլուզիազգիների ընտանիքից), պանիկան (հարսինհար), պիկունը (Միմուսոպս էլենգի) և բունակն (Րոս Չեսթնաթ), բերվել են Հնդկաստանից։

Լեդի Պլիան Բհասկարավոնգսեի «Մաե Խրուա Հուա Պա» գրքի համաձայն (առաջին անգամ հրատարակվել է 1908 թվականին), նա պարզել է, որ թաիլանդական խոհանոցն ունի ուժեղ գաստրոնոմիկ մշակութային ծագում՝ Սուխոտհայից (1238–1448) մինչև Այութթայա (1351–1767) և Թոնբուրիի ժամանակաշրջանը (1767–1782), որը կապված է սիամական կառավարության պաշտոնյաների (օրինակ՝ թագավորական խոհարարություն) և նրանց ազգակիցների առօրյայի հետ: Թոնբուրիի ժամանակաշրջանի թայլանդական խոհանոցը, ընդհանուր առմամբ, ավելի նման էր Այութթայա ժամանակաշրջանի խոհանոցին, սակայն միջազգային առևտրի ծաղկման շնորհիվ ավելացել էր նաև չինական խոհանոցի ազդեցությունը։
մինի|Կծու պղպեղները, որոնք ծագումով Ամերիկայից են, Թայլանդ են ներմուծվել պորտուգալացիների և իսպանացիների կողմից։
Արևմտյան ազդեցությունները սկսվեցին 1511 թվականին, երբ պորտուգալացիների առաջին դիվանագիտական առաքելությունը հասավ  Այութթայա-ի արքունիք։ Այդ ազդեցության արդյունքում ստեղծվեցին այնպիսի ուտեստներ, ինչպիսիք են Ֆոյ Թոնգը՝ պորտուգալական ֆիոս դը օվոսի թաիլանդական տարբերակը, ինչպես նաև սանկխայան, որի պատրաստման ժամանակ կովի կաթի փոխարեն օգտագործվում է կոկոսի կաթ։ Նշվում է, որ այս ուտեստները 17-րդ դարում Թաիլանդ է բերել Մարիա Գույոմար դե Պինյան՝ ճապոնա-պորտուգալա-բենգալական ծագում ունեցող մի կին, որը ծնվել էր Այութթհայայում և դարձել Կոնստանտին Փաուլկոնի կինը։ Վերջինս հույն խորհրդական էր Քինգ Նարայի արքունիքում։ Արևմուտքից ամենանշանակալի ազդեցությունը, այնուամենայնիվ, համարվում է Ամերիկայից կծու պղպեղի ներմուծումը 16-րդ կամ 17-րդ դարում։ Այսօր այն, ինչպես նաև բրինձը, թայլանդական խոհանոցի ամենակարևոր բաղադրիչներից երկուսն են։«Կոլումբիական փոխանակման» ժամանակ պորտուգալական և իսպանական նավերը Ամերիկայից բերեցին նոր սննդատեսակներ, այդ թվում՝ լոլիկ, եգիպտացորեն, պապայա, սիսեռ-սմբուկ, արքայախնձոր, դդում, երկարատերև համեմ, հնդկական ընկույզ և գետնանուշ։

### Տարածաշրջանային տարբերություններ
* Թաիլանդի խոհանոցի տարածաշրջանային տարբերությունները հաճախ համընկնում են սահմանակից պետությունների հետ, (հատկապես երբ երկու կողմերում էլ կիսվում է նույն մշակույթը և էթնիկ կազմը), ինչպես նաև կախված են կլիմայից և աշխարհագրությունից։ Հյուսիսային Թաիլանդի խոհանոցը նման է Շան նահանգի, Հյուսիսային Լաոսի, ինչպես նաև Չինաստանի Յուննան շրջանի ուտեստներին, մինչդեռ Իսանի (հյուսիսարեւելյան Թայլանդ) խոհանոցը նման է Հարավային Լաոսի և արևելքից հարևան Վիետնամի խոհանոցին։ Հարավային Թաիլանդը՝ որտեղ շատ ուտեստներ պարունակում են առատ կոկոսի կաթ և թարմ քրքում, ընդհանուր բնութագրեր ունի Հնդկաստանի, Մալազիայի և Ինդոնեզիայի խոհանոցների հետ։ Թաիլանդի խոհանոցը առավել հստակ կարելի է նկարագրել որպես հինգ տարածաշրջանային խոհանոց, որոնք համընկնում են երկրի հինգ հիմնական շրջաններին։
* Բանգկոկի խոհանոց – Բանգկոկի մետրոպոլիտենի շրջանի խոհանոց, որն ազդված է Տեոչու և պորտուգալական ազդեցություններից։ Բանգկոկը որպես մայրաքաղաք հաճախ ենթարկվում է նաև արքայական խոհանոցի ազդեցությանը։ Ուտեստների տեսքը և համը ժամանակի ընթացքում փոխվել են նաև ասիական, եվրոպական և արևմտյան երկրների խոհանոցների ազդեցությամբ։
* Կենտրոնական Թաիլանդի խոհանոց – հարթ և խոնավ, կենտրոնական, հնագույն, ցորեն և բրնձի արտեզյան հարթավայրերի խոհանոց, որտեղ գտնվում էին նախկին Սուխոտհայից և Այութթայա Թայլանդի թագավորությունները, ինչպես նաև մոն ժողովրդի Դվարավատի մշակույթը՝ մինչ Սիամցիների ժամանումը։ Կոկոսի կաթը կենտրոնական Թաիլանդի խոհանոցի հիմնական բաղադրիչներից է։
* Իսանի կամ հյուսիսարեւելյան Թայլանդի խոհանոց – ավելի չոր Կորատյան հարթավայրի խոհանոց, որը ազդեցություն է ստացել Լաոսի մշակույթից և Կամբոջայի խոհանոցից։
* Հյուսիսային Թաիլանդի խոհանոց – ավելի ցուրտ լեռնային ու հովիտային շրջանների խոհանոց, նախկինում ղեկավարվող Լաննա Թագավորության կողմից և բնակեցված Հյուսիսային Թաիլանդի մեծամասնության՝ Լաննայի ժողովրդի կողմից։ Այս խոհանոցը շատ բաղադրիչների մեջ նման է Իսանիի խոհանոցին։
* Հարավային Թաիլանդի խոհանոց – Կրա թերակղզի, որը շրջափակված է տրոպիկական ծովերով, բազմաթիվ կղզիներով և ներառում է էթնիկ մալայներին, նախկին Պատտանի սուլթանության տարածքը։ Հարավային Թաիլանդի խոհանոցը հայտնի է իր բարդ կարրիներով, պատրաստման տեխնիկաներով և կծու պղպեղների ու համեմունքների լայն օգտագործմամբ, որոնք, ընդհանուր առմամբ, ազդում են ամբողջ թայլանդական խոհանոցի վրա։

### Թաիլանդական արքայական խոհանոց
աջից|մինի|Կաենգ փետ պետ յանգ ուտեստը համարվում է Այութթայայի արքունական խոհանոցի ժառանգություններից մեկը։
մինի|'''Քաո Չե'''
Բացի տարածաշրջանային խոհանոցներից, կա նաև թաիլանդական արքայական խոհանոց, որի պատմությունը կարելի է հետագծել է մինչ Այութթայա թագավորության (1351–1767 թթ.) բազմազգ ու բազմամշակութային արքունիքի խոհանոցից։ Դրա կատարելագործումը, խոհարարական տեխնիկաները, մատուցումը և բաղադրիչների օգտագործումը մեծ ազդեցություն են ունեցել կենտրոնական Թաիլանդի հարթավայրերի խոհանոցի վրա։ Թաիլանդական արքայական խոհանոցի վրա մեծ ազդեցություն ունեցավ նաև Քմերական թագավորական խոհանոցը, երբ քմերի արքունիքի խոհարարները,   Քմերական կայսրության նվաճումների ժամանակ, բերվեցին Այութթհայայի թագավորություն։ Թաիլանդական արքայական խոհանոցը լայն ճանաչում է ձեռք բերել Ռատանակոսինի դարաշրջանից սկսած։ Այնուամենայնիվ, թաիլանդական արքայական ուտեստները ունեն ընդհանուր հատկանիշներ, որոնք մոտ են ժողովրդի կողմից պատրաստված հիմնական ուտեստներին, սակայն թաիլանդական արքայական խոհանոցը շեշտը դնում է սեզոնային ապրանքների թարմության վրա։ Բացի դրանից, կարևոր է, որ թաիլանդական արքայական ուտեստների պատրաստման եղանակները լինեն բաղադրական, դյուրագնաց և բարձր վարպետություն պահանջող։ Ֆրանսիացի դեսպան Lա Լուբերը, Նարայի թագավորի օրոք, արձանագրել է, որ արքունիքում մատուցվող ուտեստները ընդհանուր առմամբ նման են գյուղացիների սննդին, բայց և թաիլանդական արքայական խոհանոցի առանձնահատկությունը գեղեցիկ մատուցումն է։ Օրինակ՝ ձուկն ու հավը մատուցվում էին ոսկրահան արված, բանջարեղենը՝ փոքր կտորներով, իսկ եթե օգտագործվում էր տավարի միս, ապա պետք է լիներ միայն փափկամիս։ Թաիլանդական արքայական խոհանոցը ունի բազմաթիվ ուտեստներ, օրինակ՝ ռանչուան կարրի, նամ փրիկ լոնգ ռուա, մասաման կարրի, ինչպես նաև յասմինի բույրով սառը ջրի մեջ մատուցվող բրինձը՝ քաո չե։ Արքայական խոհանոցում տարածված են նաև կծու աղցանները, տարբեր մրգեր և փորագրված բանջարեղենները։

Թաիլանդացի խոհարար ՄքԴանգը, որը ինքն էլ սերում է արքայական ընտանիքից, պնդում է, որ թաիլանդական արքայական և սովորական խոհանոցների միջև տարբերությունը իրականում չափազանցված է։ Նրա կարծիքով՝ արքունական և հասարակ մարդկանց սննդի հիմնական տարբերությունը միայն ավելի նրբաճաշակ մատուցումն ու ավելի բարձրորակ բաղադրիչների օգտագործումն է։

## Մատուցում
[ձախից|մինի|''[Phat Thai|Ֆաթ թայ կունգ, Բանգկոկից*]]
[[Պատկեր:A_traditional_family_breakfast_in_the_Isan,_Thailand.JPG|աջից|մինի|Իսան շրջանի գորգի վրա ընտանեկան տիպիկ ճաշկերույթ]]
Թաիլանդացիները իրենց ավանդական ուտեստները ըստ սովորույթի ուտում էին ձեռքով՝ նստած հատակին փռված գորգերի կամ խսիրների վրա, իսկ ավելի բարձր միջին դասի ընտանիքներում՝ ցածր սեղանների շուրջ։ Այս սովորույթները մինչ օրս պահպանվում են առավել ավանդապաշտ ընտանիքներում։ Սակայն ներկայումս թայլանդացիների մեծ մասը ուտում է պատառաքաղով և գդալով։ Սեղաններն ու աթոռները ներմուծվել են որպես արևմտականացման լայն գործընթացի մի մաս՝ թագավոր Մոնգկուտի (Ռամա IV) կառավարման տարիներին։ Պատառաքաղն ու գդալը Թայլանդում տարածվել են թագավոր Չուլալոնգկորնի կողմից՝ Եվրոպա կատարած իր շրջագայությունից հետո՝ 1897 թվականին։

Թաիլանդական խոհանոցի մշակույթի կարևոր բաղադրիչներից է *'«**խլուկ**»** կոչվող սովորույթը, որի ժամանակ տարբեր ուտեստների համերն ու կտորները խառնում են ափսեից վերցված բրնձի հետ։Սնունդը ձախ ձեռքում բռնած պատառաքաղով մղվում է աջ ձեռքում բռնած գդալի մեջ, որից հետո բերվում է բերան։ Ավանդական կերամիկական գդալը երբեմն օգտագործվում է ապուրներ ուտելու համար, իսկ դանակները սովորաբար սեղանի վրա չեն օգտագործվում։ Թաիլանդացիների, ինչպես նաև Լաննայում և Իսանում բնակվող լեռնային ցեղերի շրջանում տարածված սովորույթ է կպչուն բրինձը օգտագործել որպես «ուտելի գործիք»․ այն ձեռքով (ավանդույթի համաձայն՝ միայն աջ ձեռքով) ձևավորում են փոքր, երբեմն էլ փոքր-ինչ տափակ գնդիկների տեսքով, որոնք հետո թաթախում են խավարտների մեջ և ուտում։
[[Պատկեր:Ban_Huahat07.jpg|մինի|Թայլանդական ճաշ գյուղական տաճարում]]
Փայտիկները (չոփստիկները) Թաիլանդի էթնիկ խմբերի մեծամասնության համար օտար սեղանի գործիքներ էին՝ բացառությամբ թայ-չինացիների և մի քանի այլ մշակույթների, օրինակ՝ ակհա ժողովրդի, որոնք Չինաստանի Յուննան նահանգից համեմատաբար վերջերս ներգաղթածներ են։ Ավանդաբար էթնիկ թայլանդացիների մեծ մասը ուտում էր ձեռքով՝ ինչպես Հնդկաստանի բնակիչները։ Թաիլանդում փայտիկները հիմնականում օգտագործվում են չինական ոճի լապշայով ապուրներ ուտելիս կամ չինական, [[Ճապոնական խոհանոցի պատմություն|ճապոնական]] և [[Կորեական խոհանոց|կորեական]] ռեստորաններում։ Տապակած լապշայով ուտեստները, օրինակ՝ դրանկեն նուդլզը, պադ սի էուն, պադ թայը, և կարրիով ուտեստները, օրինակ՝ խանոմ չին նամ նգյաոն, թաիլանդական ավանդույթով սովորաբար ուտում են պատառաքաղով և գդալով։

Թայիլանդական ճաշը սովորաբար բաղկացած է բրնձից (թայլանդերեն՝ խաո) և մի շարք լրացնող ուտեստներից, որոնք սեղանի շուրջ նստած բոլոր մարդիկ կիսում են միմյանց հետ։ Բոլոր ուտեստները մատուցվում են միաժամանակ՝ ներառյալ ապուրները, և ընդունված է սեղանին դնել ավելի շատ ուտեստներ, քան հյուրերի քանակն է։ Թաիլանդական ընտանիքի սովորական ճաշը հիմնականում բաղկացած է բրնձից և մի քանի ուտեստներից, որոնք պետք է կազմեն համերի, հյուսվածքների և պատրաստման եղանակների ներդաշնակ հակադրություն։ Ավանդաբար ճաշը պետք է ունենա առնվազն հինգ բաղադրիչ։ Դրանցից ամենակարևորը հում կամ եփած բանջարեղենի համար նախատեսված սոուսն կամ հավելումն է (խրուեանգ չիմ)։ Խոհարար ՄքԴանգի կարծիքով խրուեանգ չիմը թաիլանդական խոհանոցի հիմնարար բաղադրիչներից է։ Այն կարող է լինել կծու չիլիի սոուս կամ հավելում, որը կոչվում է նամ փրիկ (պատրաստվում է հում կամ եփած չիլի պղպեղից և այլ բաղադրիչներից, որոնք միասին մանրացվում են), կամ էլ կոկոսի կաթով հարստացված սոուսի տեսակ՝ լոն։ Մյուս բաղադրիչները սովորաբար ներառում են թեթև արգանակային ապուր (օրինակ՝ կծու տոմ յամ կամ ավելի մեղմ տոմ չուետ), կարրի կամ շոգեխաշած ուտեստ (ընդհանրապես ցանկացած ուտեստ, որը սկսվում է կաենգ նախածանցով), խորոված յուղում պատրաստված ուտեստ և մսից, ձկից, ծովամթերքից կամ բանջարեղենից պատրաստված տապակած ուտեստ։
[[Պատկեր:Kaeng_pla_thu_and_tom_mara.jpg|մինի|Հարավային Թաիլանդի ռեստորաններում հում բանջարեղենի և խոտաբույսերի ափսեն, ինչպես նաև նամ փրիկ կապին, հաճախ մատուցվում է որպես լրացուցիչ ուտեստ։]]
Թաիլանդական ռեստորաններից շատերում հաճախորդներին սովորաբար հասանելի է թաիլանդական սոուսների (նամ չիմ) և համեմունքների ընտրանի, որոնք կամ մատուցողները բերում են սեղանին, կամ արդեն դրված են լինում փոքր տարաների մեջ։ Դրանց մեջ կարող են լինել փրիկ նամ պլա **/** նամ պլա փրիկ (ձկան սոուս, լայմի հյութ, մանր կտրատած չիլի պղպեղ և սխտոր), չորացրած չիլիի փաթիլներ, քաղցր չիլիի սոուս, բրնձի քացախի մեջ թաթախված կտրատած չիլի պղպեղներ, սրիրաչա սոուս և նույնիսկ շաքար։ Որոշ ուտեստների դեպքում, օրինակ՝ խաո խա մուն (սոյայի սոուսում շոգեխաշված խոզի խռիկ, որը մատուցվում է բրնձի հետ), թթու-կծու չիլիի սոուսից բացի մատուցվում են նաև ամբողջական թաիլանդական պղպեղներ և հում սխտոր։Վարունգը երբեմն ուտում են, որպեսզի մեղմացնեն հատկապես կծու ուտեստների այրող համը։ Այն հաճախ օգտագործվում է նաև որպես զարդարանք, հատկապես մեկ հիմնական ուտեստից բաղկացած ճաշերի դեպքում։Պարզ բրինձը, կպչուն բրինձը կամ խանոմ չինը (թայիլանդական բրնձային լապշա), որոնք մատուցվում են կծու թաիլանդական կարրիի կամ տապակած ուտեստների կողքին, սովորաբար օգնում են մեղմել կծվությունը։

Երբ ժամանակը սահմանափակ է կամ մենակ եք ուտում, առանձին ուտեստները, ինչպիսիք են տապակած բրինձը կամ լապշայով ապուրները, արագ և կշտացնող են լինում: Այլընտրանք է մեկ կամ մի քանի փոքր չափաբաժիններով կարի, տապակած կարտոֆիլ և այլ ուտեստներ մատուցել միասին մեկ ափսեի մեջ՝ բրնձի մի բաժնի հետ: Այս տեսակի ուտեստը մատուցելը կոչվում է խաո ռատ կաենգ (կարրիով պատված բրինձ) կամ կարճ՝ խաո կաենգ (կարրիով բրինձ): Այս կերպ ճաշելու համար սովորաբար այցելում են նախապես պատրաստված ուտեստների մասնագիտացված ճաշարաններն ու խանութները: Այս վայրերում կա մեծ ցուցանակ, որը ցույց է տալիս տարբեր ուտեստները, որոնք կարելի է ընտրել: Այս վայրերում պատվեր գրանցելիս թաիլանդցիները նշում են, թե արդյոք ցանկանում են, որ ուտեստը մատուցվեն որպես առանձին ուտեստներ, թե միասին՝ մեկ ափսեի մեջ՝ բրնձով (ռատ խաո): Շատ հաճախ սովորական ռեստորանները իրենց ճաշացանկում առաջարկում են նաև թարմ պատրաստված «բրնձի կարի» ուտեստների ընտրանի՝ նախատեսված միայնակ հաճախորդների համար:

== Բաղադրիչներ ==
[[Պատկեր:Green_curry_ingredients.jpg|մինի|Բաղադրիչներ, կանաչ կարրիի մածուկ]]
[[Պատկեր:Thanin_market_platu.jpg|մինի|''Պլա թու շուկայում'']]
Թաիլանդական խոհանոցը ընդհանուր առմամբ առանձնանում է բաղադրիչների բազմազանությամբ (suan phasom; թայերեն՝ ส่วนผสม) և ուտեստների պատրաստման տարբեր եղանակներով։ Թաիլանդացի խոհարար ՄքԴանգը բնութագրում է թաիլանդական սնունդը որպես «բարդ կառուցվածքով, մանրուքներին մեծ ուշադրություն դարձնող, հարուստ հյուսվածքներով, գույներով և համերով սնունդ»։Թաիլանդական սնունդը հայտնի է թարմ (ոչ թե չորացված) խոտաբույսերի և համեմունքների առատ օգտագործմամբ։ Ամենատարածված համերը գալիս են սխտորից, գալանգալից, համեմից, լեմոնգրասից, սոխուկից, պղպեղից, կաֆիր լայմի տերևներից, ծովախեցգետնի մածուկից, ձկան սոուսից և չիլի պղպեղից։ Արմավենու շաքարը, որը ստացվում է որոշ «Բորասուս» տեսակի արմավենիների հյութից, օգտագործվում է ուտեստները քաղցրացնելու համար, մինչդեռ լայմը և թամարինդը տալիս են թթվային համ։ Թաիլանդական խոհանոցում օգտագործվող մսատեսակներից առավել տարածված են խոզի և հավի միսը, ինչպես նաև բադը, տավարի միսը և ջրային գոմեշի միսը։ Այծի, գառան և ոչխարի միսը հազվադեպ է օգտագործվում՝ հիմնականում հարավային Թաիլանդի մահմեդականների շրջանում։ Վայրի կենդանիների միսը, օրինակ՝ վայրի խոզը, եղջերուն և վայրի թռչունները, այժմ ավելի քիչ են հանդիպում՝ բնակավայրերի կորստի, 1960-ականներին ինտենսիվ անասնաբուծության մեթոդների ներդրման և 1980-ականներին ագրոբիզնեսի զարգացման պատճառով։ Ավանդաբար, ձուկը, խեցգետնակերպերը և փափկամարմինները կարևոր տեղ են զբաղեցնում թաիլանդացի ժողովրդի սննդակարգում։ 2006 թվականին մեկ շնչին բաժին ընկնող ձկան սպառումը կազմել է 33.6 կգ։ Աննա Լեոնովենսը իր «Անգլիացի դաստիարակուհին Սիամի արքունիքում» (1870) գրքում նշում է․<blockquote>«Գետը հարուստ է բարձրորակ և համեղ ձկներով, ինչպես դա բնորոշ է Ասիայի մեծ գետերի մեծ մասին, և հատկապես հայտնի է պլատուով՝ սարդինայի մի տեսակ, որն այնքան առատ և էժան է, որ ծառայում է որպես սովորական համեմունք աշխատավորի բրնձի ափսեի համար»։</blockquote>Քաղցրահամ ջրերի տեսակները ստացվում են երկրի ներսի բազմաթիվ գետերից, լճերից, ջրավազաններից և բրնձի դաշտերից, իսկ ծովամթերքը՝ երկրի հարավային մասի արևադարձային ծովերից։ Որոշ տեսակներ, օրինակ՝ հսկա գետային ծովախեցգետինը, երիտասարդ տարիքում պահանջում են աղաջուր, սակայն հասունանալուց հետո ապրում են քաղցրահամ ջրում։ Նիլյան թիլապիայի, կատֆիշի, վագրային ծովախեցգետնի և արյունային խեցիի նման տեսակների ակվակուլտուրան ներկայումս ապահովում է Թայլանդում վաճառվող և արտահանվող ծովամթերքի զգալի մասը։

=== Բրինձ, արիշտա և օսլա ===
[[Պատկեր:Khanom_Chin_-_Thai_rice_noodles.JPG|ձախից|մինի|''Խանոմ չին, թարմ պատրաստված թայլանդական բրնձի լապշա'']]
Ինչպես Ասիայի մյուս խոհանոցների մեծ մասում, թաիլանդական խոհանոցում հիմնական հացահատիկը բրինձն է: Ըստ թաիլանդական խոհարարի և փորձագետ ՄքԴանգի, բրինձը ցանկացած ճաշի առաջին և ամենակարևոր մասը է, և բրնձի և սննդի համար բառերը նույնն են՝ khao: Ինչպես շատ այլ բրինձուտ դիետաներ ունեցող մշակույթներում, թաիլանդերենում «բրինձ ուտել» արտահայտությունը (kin khao, արտասանվում է [kīn kʰâːw]) նշանակում է պարզապես սնվել: Բրինձը դիետայի անքակտելի մաս է, այդ պատճառով թաիլանդացիների մի սովորական ողջույնն է՝ «kin khao rue yang?» ( բառացի՝ «արդեն բրինձ ե՞ս կերել»):Պատմականորեն թաիլանդացի գյուղացիները մշակել են տասնյակ հազարավոր բրինձի տեսակներ: Բրինձի ավանդական ուտեստի բաղադրատոմսը կարող էր ընդգրկել մինչև 30 տեսակ բրինձ: Այդ թիվը նշանակալիորեն նվազել է՝ գենետիկ փոփոխությունների պատճառով: Ոչ կպչուն բրինձը (Oryza sativa) կոչվում է khao chao (բառացի՝ «թագավորական բրինձ»): Այս տեսակներից մեկը, որն էնդեմիկ է Թաիլանդին, բարձր արժեք ունեցող և հյութավետ բույր ունեցող «հարստացրած» ջասմին բրինձն է (khao hom mali): Այս բնականաբար բուրավետ երկար հատիկավոր բրինձը շատ է աճում Թաիլանդի կենտրոնական հարթավայրերի երկայնքով ձգվող պադդի դաշտերում: Երբ բրինձը գոլորշիացված կամ պատրաստ է, այն կոչվում է khao suai (բառացի՝ «գեղեցիկ բրինձ»): Ոչ կպչուն բրինձը օգտագործվում է տապակած բրինձի ուտեստների և կոնջե պատրաստման համար, որի երեք հիմնական տեսակ կա՝ khao tom (բարակ բրինձի ապուր, հաճախ փափուկ խոզի կամ ձկի հետ), khao tom kui (մուգ, առանց համեմունքի բրինձի կոտորակ, որը մատուցվում է կողքի ուտեստների հետ), կամ chok (մուգ բրինձի կոտորակ, որը համեմվում է բրինձի արգանակով և փափուկ մսով):
[[Պատկեր:Som_tam_khao_niao_kai_yang.jpg|աջից|մինի|Սոմ թամը, խորոված հավը և կպչուն բրինձը հայտնի համադրություն են։]]
Թաիլանդում օգտագործվող բրինձի մյուս տեսակների թվում է՝ կպչուն բրինձը (khao niao), որը յուրահատուկ տեսակ է՝ պարունակում է բոլոր բրինձի մեջ առկա ստարչերի անսովոր հավասարակշռություն, ինչը դրա պատրաստվելիս առաջացնում է կպչուն ձեւ։ Թաիլանդական Կարմիր Կարպո բրինձը՝ առանց զտված երկար հատիկավոր բրինձ, ունի արտաքին խորը կարմրավուն–շագանակագույն գույն և սպիտակ միջուկ, ունի ընկուզային համ և մի փոքր չչափելի, համեմատած ջասմին բրինձի փափուկ և կպչուն կառուցվածքի հետ: Կարմիր բրինձի միայն կճեպերը հեռացվում են, ինչը թույլ է տալիս պահպանել բոլոր սննդանյութերը և վիտամինները, բայց, ի տարբերություն շագանակագույն բրնձի, դրա կարմիր գույնը գալիս է օքսիդանտներից, որոնք պարունակվում են կճեպում: Սև կպչուն բրինձը կպչուն բրինձի տեսակ է, որի գույնը խորը մանուշակագույն–կարմրավուն է և կարող է երևալ սև: Մյուս չզտված տեսակն է սև կպչուն բրինձը, որն ունի հարուստ ընկուզային համ և հաճախ օգտագործվում է քաղցրավենիքների մեջ: Թաիլանդում տոլմայի նման, բանջարեղենային և բրինձի մակարոնները սովորաբար պատրաստվում են բրինձի, հացահատիկի կամ մուգթոսիկի ալյուրից: Թաիլանդում, թերևս, ամենահին մակարոններից մեկը khanom chin-ն է՝ թարմ բրինձի վերմիշելի, պատրաստված մթարած բրինձից և օգտագործվում է տարբեր նախուտեստների հետ՝ օրինակ կանաչ կարկանդակով (kaeng khiao wan) և հավով կամ կանաչ պապայայի աղցանի (som tam) մեջ: Մյուս մակարոնների տեսակները ներկայացվել են Թաիլանդը չինացի միգրանտների միջոցով, ինչն ակնհայտ է նրանց սինո-թաիլանդական անվանումից՝ kuaitiao (ก๋วยเตี๋ยว; չինարեն՝ 粿條; պինյին՝ guǒtiáo): Kuaitiao-ի երեք ամենատարածված բրինձի տեսակներն են՝ • sen yai (เส้นใหญ่)՝ լայն և հարթ մակարոն, • sen lek (เส้นเล็ก)՝ նեղ և հարթ մակարոն, • sen mi (เส้นหมี่)՝ երկար և բարակ բրինձի վերմիշելի: Չորրորդ հայտնի տեսակն է bami (บะหมี่; Pe̍h-ōe-jī՝ bah-mī), պատրաստված ձվի և հացահատիկի ալյուրից և սովորաբար վաճառվում է թարմ: Bami-ն նման է չինական Teochew mee pok-ին: Հինգերորդ տեսակն է wun sen (วุ้นเส้น; բառացի՝ «գելե թելեր»), անգլերենում հայտնի է որպես «cellophane noodles» կամ «glass noodles», բարակ, փաթաթված մակարոններ, պատրաստված մուգթոսիկի ալյուրից և վաճառվում են չորացած: Վերջապես, և մակարոնների խանութներում ամենաքիչ տարածվածը՝ «silver needle noodles» կամ kiam-i (เกี้ยมอี๋), մաստակային, ամուր, բրինձի մակարոն է, չափով և տեսքով նման սերմի բուծված ճյուղերին: Թաիլանդական մակարոնային ուտեստները, լինի դա տապակած (pad thai) կամ մակարոնի ապուր, սովորաբար մատուցվում են անհատական բաժնով և նախատեսված չեն համատեղ ուտելու համար: Բրինձի ալյուրը (paeng khao chao) և թափոկայի ալյուրը (paeng man sampalang) հաճախ օգտագործվում են քաղցրավենիքներում կամ որպես խտացուցիչներ:

=== Մածուկներ և սոուսներ ===
[[Պատկեր:Phrik_nam_pla.jpg|աջից|մինի|''Նամ պլա փրիկը, սեղանի սոուս, որը հաճախ ուտում են բրնձի ուտեստների հետ, պատրաստվում է ձկան սոուսից և կտրատած չիլի պղպեղից, և հաճախ պարունակում է նաև սխտոր և լայմ:'']]
Մեկ բաղադրիչ, որը հանդիպում է Թաիլանդի բազմաթիվ ուտեստներում և օգտագործվում է երկրի բոլոր շրջաններում, դա nam pla է՝ մաքուր ձկնային սոուս, որը շատ բուրավետ է: Ձկնային սոուսը թաիլանդական խոհանոցի հիմնական բաղադրիչներից է և տալիս է թաիլանդական ուտեստներին յուրահատուկ համ և բնույթ: Ձկնային սոուսը պատրաստվում է մթարած ձկնից, որը վերածվում է բուրավետ համեմունքային նյութի և ապահովում աղի համ: Կան ձկնային սոուսի բազմաթիվ տեսակներ և պատրաստման տարբեր ձևեր. որոշ ձկներ մթարացվում են հարակից ծովախեցգետինների կամ համեմունքների հետ: Մյուս տեսակներից մեկը՝ pla ra, պատրաստվում է մթարած ձկներից և ավելի հոտավետ է, քան nam pla-ն: Եթե nam pla-ն թափանցիկ հեղուկ է, ապա pla ra-ն ամպոտ է և հաճախ պարունակում է ձկան կտորներ: Այս սոուսը ավելացնել som tam (սպեցի պապայայի աղցան)՝ ընտրության հարց է: Kapi, թաիլանդական ծովախեցգետնային մածուկը, պատրաստված է մթարած մանրացված ծովախեցգետիններից և աղից: Այն օգտագործվում է հայտնի պղպեղային մածուկում՝ nam phrik kapi, բրնձային ուտեստներում, օրինակ՝ khao khluk kapi, և անփոխարինելի է թաիլանդական կարրի մածուկների պատրաստման համար: Tai pla սոուսը հոտավետ է և օգտագործվում է հարավային թաիլանդական խոհանոցում, պատրաստվում է կարճ մակրելի (pla thu) մթարած ներքին օրգաններից: Այն հանդիսանում է kaeng tai pla կարրի հիմնական համեմունքներից մեկը և օգտագործվում է նաև nam phrik tai pla-ի պատրաստման համար: Հեռու՝ ծովից հեռու, Հյուսիսային Թաիլանդից գալիս է nam pu՝ հաստ, սև մածուկ, որը պատրաստվում է բրինձի դաշտերի խրթխրթան ուտելի ծովախեցգետինները երկար եփելով: Այն օգտագործվում է որոշ հյուսիսային թաիլանդական աղցանների, կարրիների և պղպեղային մածուկների բաղադրիչների համար և ունի ուժեղ ու հոտավետ համ:
[[Պատկեր:Nam_phrik_pla_chi.jpg|մինի|''Նամ ֆրիկ պլա չին (հյուսիսային Թաիլանդի չիլիի մածուկ, որը պատրաստվում է խորոված ձկով) այստեղ մատուցվում է հում և գոլորշու վրա պատրաստված բանջարեղենի հետ՝ որպես ընդհանուր ճաշի ուտեստներից մեկը։'']]
[[Պատկեր:Nam_phrik_long_ruea.jpg|մինի|''[[Nam phrik long ruea|Նամ փրիկ լոնգ ռուեա։]]'']]
Նամ Փրիկները թաիլանդական պղպեղային մածուկներ են, որոնք նման են ինդոնեզիական և մալայզիական sambal–ներին: Յուրաքանչյուր շրջան ունի իր առանձնահատուկ տարբերակը: «Nam phrik» բառերը թաիլանդացիները օգտագործում են բազմաթիվ պղպեղով մածուկների համար, որոնք ծառայում են բանջարեղենի կամ այլ ուտեստների մեջ թաթախելու համար, չնայած ջրային հյուսվածքով մածուկները սովորաբար կոչվում են nam chim: Թաիլանդական կարրի մածուկները սովորաբար կոչվում են phrik kaeng կամ khrueang kaeng (բառացի՝ «կարրի բաղադրիչներ»), բայց որոշ մարդիկ օգտագործում են նաև nam phrik–ը՝ կարրի մածուկների համար: Օրինակ, կարմիր կարրի մածուկը թաիլանդերեն կոչվում է phrik kaeng phet կամ khrueang kaeng phet, բայց հնարավոր է նաև անվանել nam phrik kaeng phet: Որ nam phrik, որ phrik kaeng պատրաստվում են այնպես, որ պղպեղը մանրացվում է տարբեր բաղադրիչների հետ՝ օրինակ սխտոր և ծովախեցգետնային մածուկ, մորտարով և ափսեով: Որոշ nam phrik–ներ մատուցվում են որպես թաթախման մածուկ՝ օգտագործելով բանջարեղեն, օրինակ վարունգ, կաղամբ կամ երկար բանջարեղեն, խմորված կամ թրջած: Օրինակ, nam phrik num–ը պատրաստվում է փաթաթած թարմ կանաչ պղպեղից, սոխից, սխտորից և կորանդրից: Կանաչ և թթվաշ կարմիր nam phrik phao–ն հաճախ օգտագործվում է որպես բաղադրիչ tom yam–ում կամ մսի ու ծովախեցգետնի տապակման ժամանակ, և այն նաև տարածված է որպես սփեցի «jam» հաց վրա կամ մատուցվում է պղպեղային կեքսերի հետ թաթախելու համար: Չոր nam phrik kung–ը, պատրաստված փաթաթած չորացած ծովախեցգետիններից (kung haeng), հաճախ ուտվում է բրնձի հետ՝ մի քանի կտոր վարունգով: Ֆրանսիացի դիվանագետ Սիմոն դե լա Լուբերը (Simon de la Loubère) նկատել է, որ պղպեղային մածուկները կարևոր են թաիլանդացիների ուտելու ձևի համար: Նա տվեց նաև nam phrik–ի բաղադրատոմս pla ra–ով և սոխով՝ իր 1691 թվականին Թաիլանդ կատարած առաքելության մասին գրքում՝ Du Royaume de Siam: Թաիլանդական խոհանոցում օգտագործվող սոյայի սոուսները մուտք են Չինաստանից, և թաիլանդական անունները (մեկ մասով կամ ամբողջությամբ) վերցված են Teochew բարբառից՝ օրինակ՝ si-io dam (սև սոյայի սոուս), si-io khao (թեթև սոյայի սոուս), si-io wan (քաղցր սոյայի սոուս) և taochiao (մթարած ամբողջ սոյայի հատիկներ): Namman hoi (կաղամբային սոուս) նույնպես Չինաստանից է և լայնորեն օգտագործվում է բանջարեղենի և մսի տապակման համար: Satay–ն նույնպես տարածված է Թաիլանդում՝ դա խորոված կամ շիթով մատուցվող միս է, որը մատուցվում է թթվաշ, պղպեղային կեղևով պատրաստված մածուկով, պատրաստված տապակած կամ խորոված ընկույզներից:

=== Բանջարեղեն, խոտաբույսեր և համեմունքներ ===
[[Պատկեր:Thai_market_vegetables_01.jpg|աջից|մինի|Բանջարեղենի տաղավար, Չիանգ Մայ]]
[[Պատկեր:Vegetable_platter_with_nam_phrik_kapi.jpg|աջից|մինի|Հարավային Թաիլանդի ռեստորաններում որպես անվճար ուտեստ ամենից հաճախ մատուցվում է բանջարեղենի և համեմունքների ափսե՝ նամ ֆրիկ կապիի հետ։]]
Թաիլանդական ուտեստները օգտագործում են խոտաբույսերի, համեմունքների և տերևների լայն տեսականի, որոնք հազվադեպ են հանդիպում արևմտյան խոհանոցում: Թաիլանդական խոտաբույսերի ամենահայտնի և բնորոշ համերից մեկն է կոֆիր-լայմի տերևները, որոնք երևում են բազմաթիվ թաիլանդական ապուրներում (օրինակ՝ սուր և թթվաշ tom yam) կամ հարավային և կենտրոնական Թաիլանդի կարրի ուտեստներում: Թաիլանդական լայմը փոքր է, մուգ և քաղցր, ի տարբերություն կոֆիր լայմի, որի կեղևը դրսից անհարթ է և ունի ուժեղ լայմային համ: Կոֆիր-լայմի տերևները կամ կեղևը հաճախ համատեղվում են galangal–ի և լեմոնի խոտաբույսի հետ՝ կամ ամբողջական թողնելով եփվող ուտեստներում, կամ մանրացնելով դրանք՝ մեծ քանակությամբ պղպեղ և այլ բուրավետ բաղադրիչներ ավելացնելու համար, որպեսզի պատրաստվի կարրի մածուկ: Թարմ թաիլանդական բազիլիկը, որի բուրավետությունը տարբերվում է և հիշեցնում է, և որի սաղմերը հաճախ արտահայտված են մանուշակագույն երանգով, օգտագործվում է որոշ ուտեստների, օրինակ՝ green curry–ի մեջ բուրավետություն ավելացնելու համար: Թաիլանդական խոհանոցում օգտագործվող մյուս խոտաբույսերը ներառում են՝ phak chi (կորիանդր կամ սիլանտրային տերևներ), rak phak chi (կորիանդր/սիլանտր արմատներ), սուրբ բազիլիկ, կարի մածուկի հիմնական բաղադրիչ՝ աղիքի , մատների արմատ, կուլանտրո, պանդանուս տերևներ և թաիլանդական լիմոնի բազիլիկ : Թաիլանդական խոհանոցում օգտագործվող համեմունքներն ու համեմունքային խառնուրդները ներառում են՝ phong phalo (հինգ համեմունքի փոշի), phong kari (կարրի փոշի) և թարմ և չորացրած պղպեղի հատիկներ : Հյուսիսային Թաիլանդում պատրաստվող լարբի համար օգտագործվում է շատ բարդ համեմունքային խառնուրդ, որը կոչվում է phrik lap և ներառում է բաղադրիչներ, ինչպիսիք են՝ քմին, դաղաղիկ, երկար պղպեղ , աստղանուշ, սուրաշի սերմեր և դարչին:
[[Պատկեր:Fish_stuffed_with_Thai_herbs.jpg|մինի|[[Channa striata|Լիմոնախոտով և կաֆիր լայմի տերևներով լի օձագլուխ ձուկ՝ պատրաստ գոլորշու համար]]]]
Կոֆիր-լայմի տերևներից բացի, թաիլանդական խոհանոցում օգտագործվում են նաև մի շարք այլ ծառերի տերևներ, օրինակ՝ cha-om, Acacia pennata ծառի երիտասարդ ու փխրուն տերևներ: Այս տերևները կարող են պատրաստվել համեմված ձվածեղներում, ապուրներում կամ կարրիներում, կամ օգտագործվել թարմ՝ հյուսիսային թաիլանդական աղցաններում: Банանի տերևները հաճախ օգտագործվում են պատրաստի ուտեստների փաթեթավորման համար կամ որպես գոլորշու բաժակներ, օրինակ՝ ho mok pla–ում՝ համեմված գոլորշիացրած մածուկ կամ սոֆլե, պատրաստված ձկից և կոկոսի կաթից: Բանանի ծաղիկները նույնպես օգտագործվում են թաիլանդական աղցաններում կամ որոշ կարրի ուտեստների բաղադրիչ որպես բանջարեղեն: Նիմի ծառի (sadao) տերևներն ու ծաղիկները նույնպես հաճախ թրջած ուտվում են: Phak lueat (Ficus virens–ի տերևներ) պատրաստվում են կարրիի մեջ, իսկ bai makok (Spondias mombin–ից) կարելի է ուտել թարմ՝ կծու մածուկի հետ: Թաիլանդական խոհանոցում սովորաբար օգտագործվում են հինգ հիմնական տեսակի պղպեղներ: Մեկ պղպեղը շատ փոքր է՝ մոտ 1,25 սմ և համարվում է ամենահամեղը՝ phrik khi nu suan («պահականի պղպեղ»՝ բառացի՝ «գետի մկնիկի չորուկ»): Հիմնական փոքրիկ պղպեղից մի փոքր ավելի մեծ է phrik khi nu («մկնիկի չորուկ պղպեղ»), որը հաջորդ ամենահամեղն է: Կանաչ կամ կարմիր phrik chi fa («երկինքին ուղղված պղպեղ»)–ը մի փոքր պակաս սուր է, քան փոքրիկ պղպեղները: Շատ մեծ phrik yuak, որը թեթև կանաչ գույն ունի, ամենաքիչ սուրն է և ավելի հաճախ օգտագործվում է որպես բանջարեղեն: Վերջապես, չորացված պղպեղները՝ phrik haeng, ավելի սուր են, քան երկու մեծ պղպեղները, և չորացվում են խորը կարմիր գույնով:

Թաիլանդական խոհանոցում օգտագործվող մյուս սովորական բաղադրիչներն են բազմաթիվ տեսակների կաղամբներ, օրինակ՝ մաքրիկ հատիկ չափի makhuea phuang և ձվի չափի makhuea suai, որոնք հաճախ ուտվում են նաև թարմ: Թեև արևմուտքում ասիական ռեստորաններում բրոկոլին հաճախ օգտագործվում է phat phak ruam–ում (տապակած խառնված բանջարեղեն) և rat na–ում (բրնձի մակարոն ապուրով), բայց Թաիլանդում ավանդական ուտեստներում այն երբեք չի օգտագործվել և հազվադեպ է տեսվել: Հավանական փոխարինիչ Թաիլանդում սովորաբար khana է: Այլ բանջարեղեններ, որոնք հաճախ ուտվում են Թաիլանդում, են՝

• thua fak yao (երկար լոբի),

• thua ngok (լոբիի ծիլեր),

• no mai (բամբուկի ճյուղեր),

• լոլիկ, վարունգ,

• phak tam lueng (Coccinia grandis),

• phak kha na (չինական կաղամբ),

• phak kwangtung (choy sum),

• քաղցր կարտոֆիլներ (հատիկը և տերևները),

• մի քանի տեսակի կակաչ,

• phak krathin (Leucaena leucocephala),

• sato (Parkia speciosa),

• tua phū (բաց թևերով լոբի),

• և khaophot (սնդիկ):

Թաիլանդում սովորաբար թարմ ուտվող կանաչ, տերևավոր բանջարեղենների և խոտաբույսերի մեջ ամենակարևորներն են՝ phak bung, horapha (թաիլանդական բազիլիկ), bai bua bok (Ասիական), phak kachet, phak kat khao (չինական կաղամբ), phak phai (տերևներ), phak kayang (բրնձի դաշտի խոտաբույս), phak chi farang (կուլանտրո), phak tiu, phak “phaai”, և kalamplī (կաղամբ):Որոշ տերևներ շատ արագ փչանում են և պետք է օգտագործվեն մի քանի օրվա ընթացքում: Թաիլանդական խոհանոցում հաճախ օգտագործվող սունկերի տեսակները (het) ներառում են՝ het fang (տաշտակի սունկ), het hom , և het hu nu khao (սպիտակ ջելե սունկ): Ծաղիկները նույնպես սովորական բաղադրիչ են շատ թաիլանդական ուտեստներում, որպես բանջարեղեն, օրինակ՝ dok khae  և huapli (բանանի ծաղիկի փունջ), կամ որպես սննդի գույնավորիչ, օրինակ՝ dok anchan (Clitoria ternatea–ի կապույտ ծաղիկներ), որոնք կարելի է ուտել նաև թարմ կամ տապակած:
[[Պատկեր:Phrik_lap_Chiang_Rai.jpg|մինի|Հյուսիսային Թաիլանդի լորբի համար անհրաժեշտ բարդ համեմունքների խառնուրդը]]

=== Մրգեր ===
[[Պատկեր:Durians_Markt_Thailand.JPG|ձախից|մինի|Durians at a Thai market]]
Թարմ մրգերը մեծ մաս են կազմում թաիլանդական սննդակարգում և սովորաբար մատուցվում են ճաշից հետո որպես աղանդեր: Շոտլանդացի հեղինակ Ջոն Քրոուֆորդը, որը 1822 թվականին դեսպանատուն է ուղարկվել Բանգկոկ, իր ճանապարհորդության մասին գրքում գրում է.

«Սիամի, կամ գոնե Բանգկոկի շրջակայքի մրգերը հիանալի են և բազմազան, գերազանցելով, մեր խմբի փորձի համաձայն (...) Հնդկաստանի մյուս բոլոր մասերի մրգերին»: Սիամացիներն իրենք մեծ քանակությամբ մրգեր են սպառում, և Բանգկոկի ամբողջ շրջակայքը պտղատու ծառերի մի անտառ է:
[[Պատկեր:2013_Tam_Lao.jpg|մինի|Կանաչ պապայա աղցան]]
Պտուղները ոչ միայն ուտվում են մենակ, այլ հաճախ մատուցվում են կծու թաթախման մածուկներով, պատրաստված շաքարից, աղից և պղպեղից:Պտուղները հայտնվում են կծու աղցաններում, օրինակ՝ som tam (կանաչ պապայայի աղցան) և yam som-o (պոմելո աղցան), ապուրներում՝ պատրաստված տամարինդի հյութով, ինչպիսիք են tom khlong և kaeng som, և թաիլանդական կարրիներում, օրինակ՝ kaeng khanun (ջակֆրութի կարրի), kaeng phet pet yang (աղիադի և մանանեխի կամ խաղողի կարրի) և kaeng pla sapparot (ձկնային և անանասի կարրի): Պտուղները օգտագործվում են նաև որոշ թաիլանդական պղպեղային մածուկներում, օրինակ՝ nam phrik long rue, պատրաստված madan–ով (մանգուստինի հարազատ տեսակ), և nam phrik luk namliap, աղացած սև չինական թզի պղպեղային մածուկ: Չնայած Թաիլանդի շատ էկզոտիկ պտուղները երբեմն կարող էին բացակայել արևմտյան երկրներում, այսօր ասիական շուկաներում ներկրվում են նման պտուղներ, օրինակ՝ rambutan և lychee: Թաիլանդում կարելի է գտնել պապայա, ջակֆրութ, մանգո, մանգուստին, langsat, longan, պոմելո, անանաս, վարդագույն խնձոր (rose apple), դուրիան, բուրմական խաղող և այլ տեղական պտուղներ: Թաիլանդի Չանթաբուրի նահանգը ամեն տարի մայիսի սկզբին անցկացնում է Համաշխարհային Դուրիան փառատոնը: Այս միակ նահանգը պատասխանատու է Թաիլանդի դուրիանի արտադրության կեսի և աշխարհի արտադրության քառորդի համար: Langsat Festival-ը անցկացվում է ամեն տարի Սեպտեմբերին՝ Ուտարադիտի շրջանում հանգստյան օրերին: Langsat–ը (Lansium parasiticum), որի համար Ուտարադիտը հայտնի է, պտուղ է, որը համային տեսակով նման է longan-ին:
[[Պատկեր:Kaeng_kanun_CM.jpg|մինի|''Կաենգ քանուն, հյուսիսային թաիլանդական կարի, պատրաստված ջեքֆրուտով'']]
Թաիլանդի բազմաթիվ էկզոտիկ մրգերը նախկինում երբեմն անհասանելի էին արևմտյան երկրներում, սակայն այժմ ասիական շուկաները ներմուծում են, օրինակ՝ ռամբուտան և լիչի։ Թաիլանդում կարելի է գտնել պապայա, ջեքֆրութ, մանգո, մանգոստան, լանգսատ, լոնգան, պոմելո, արքայախնձոր, վարդախնձոր, դուրիան, բիրմայական խաղող և այլ տեղական մրգեր։ Թաիլանդի Չանտաբուրի քաղաքում ամեն տարի մայիսի սկզբին անցկացվում է Դուրիանի համաշխարհային փառատոնը։ Այս մեկ նահանգը ապահովում է Թաիլանդի դուրիանի արտադրության կեսը և աշխարհի արտադրության մեկ քառորդը։Լանգսատի փառատոնը ամեն տարի անցկացվում է Ուտտարադիտում՝ սեպտեմբերի հանգստյան օրերին։ Լանգսատը (Lansium parasiticum), որով Ուտտարադիտը հայտնի է, համով նման է լոնգանին։

Kaeng kanun-ը՝ հյուսիսային թաիլանդական կարրի է, որը պատրաստվում է ջեքֆրութով։

Կոկոսից ստացվում է կոկոսի կաթ, որը օգտագործվում է ինչպես կարրի ուտեստներում, այնպես էլ աղանդերում, ինչպես նաև կոկոսի յուղ։ Կանաչ կոկոսի հյութը կարելի է մատուցել որպես ըմպելիք, իսկ երիտասարդ պտղամիսը ուտում են թե՛ քաղցր, թե՛ աղի ուտեստներում։ Հասուն կոկոսի քերած պտղամիսը օգտագործվում է հում կամ տապակված՝ քաղցրավենիքների, աղցանների և խորտիկների մեջ, օրինակ՝ միանգ խամում։ Թաիլանդցիները ոչ միայն օգտագործում են ընկույզից (իրականում՝ կորիզապտուղից) ստացվող մթերքները, այլև օգտագործում են արմավենու աճող բողբոջը որպես բանջարեղեն։ Ծաղկակոթուններից ստացվում է հյութ, որը կարելի է օգտագործել կոկոսի քացախ, ալկոհոլային խմիչքներ և շաքար պատրաստելու համար։ Կոկոսի կաթն ու կոկոսից ստացվող այլ բաղադրիչները լայնորեն կիրառվում են կենտրոնական և հարավային Թաիլանդի խոհանոցներում։ Ի տարբերություն այս շրջանների՝ հյուսիսային և հյուսիսարևելյան Թաիլանդում կոկոսի արմավենիները այնքան լավ չեն աճում, քանի որ ձմռանը ջերմաստիճանը ավելի ցածր է, և կա չոր եղանակ, որը կարող է տևել հինգից վեց ամիս։ Հյուսիսային թաիլանդական խոհանոցում միայն մի քանի ուտեստներ, մասնավորապես լապշայով ապուր խաո սոյը, օգտագործում են կոկոսի կաթ։ Հյուսիսարևելյան Թաիլանդի հարավային հատվածներում, որտեղ շրջանը սահմանակցում է Կամբոջային, կրկին կարելի է հանդիպել կոկոս պարունակող ուտեստների։ Այստեղ մարդիկ նաև օգտագործում են ոչ կպչուն բրինձ, ինչպես կենտրոնական և հարավային Թաիլանդում, և ոչ թե կպչուն բրինձ, ինչպես հյուսիսային և հյուսիսարևելյան մնացած հատվածներում։

Խնձորը, տանձը, դեղձը, խաղողը և ելակը, որոնք ավանդաբար չեն աճել Թաիլանդում և նախկինում ներմուծվել են, վերջին տասնամյակներում դարձել են ավելի տարածված այն բանից հետո, երբ դրանք ներկայացվել են թաիլանդացի ֆերմերներին Թագավորական նախագծերի շրջանակում՝ սկսած 1969 թվականից, ինչպես նաև Դոյ Թունգ նախագծի միջոցով՝ 1988 թվականից։ Այս բարեխառն մրգերը հատկապես լավ են աճում հյուսիսային Թաիլանդի ավելի սառը լեռնային շրջաններում, որտեղ սկզբում դրանք ներդրվել էին օպիումի մշակությունը փոխարինելու նպատակով՝ այլ մշակաբույսերի հետ միասին, օրինակ՝ կաղամբ, թեյ և արաբիկա սուրճ։

=== Սննդի շուրջ հակասություններ ===
**Գյուղատնտեսական քիմիական նյութեր**
[[Պատկեր:Kung_kam_kram.jpg|մինի|''Կունգ Ֆաո՝ խորոված ծովախեցգետիններ, պատրաստված կենտրոնական Թաիլանդի գետերի բնիկ հսկա գետի ծովախեցգետիններից'']]
Թաիլանդի կառավարության «Տասնմեկերորդ ազգային տնտեսական և սոցիալական զարգացման ծրագիր» (2012–2016) համաձայն՝ Թաիլանդը աշխարհում առաջին տեղում է գյուղատնտեսության մեջ քիմիական նյութերի կիրառման առումով։ Զեկույցում նշվում է, որ գյուղատնտեսական և արդյունաբերական ոլորտներում քիմիական նյութերի օգտագործումը աճում է, մինչդեռ վերահսկողության մեխանիզմները անարդյունավետ են, ինչի հետևանքով երկիրը առաջատար է գրանցված քիմիական նյութերի օգտագործմամբ։

Սննդի անվտանգության ոլորտում գործող Thai Pesticide Alert Network (ThaiPAN) կազմակերպությունը ամեն տարի ուսումնասիրում է թաիլանդական գյուղմթերքը՝ աղտոտվածության մակարդակը գնահատելու համար։ 2019 թվականի հունիսյան զեկույցում նշվում է, որ 286 նմուշներից 41%-ը պարունակում էր քիմիական նյութերի վտանգավոր մակարդակներ։ Հետազոտությունը ընդգրկել է թե՛ շուկաներ, թե՛ մանրածախ խանութներ։ Աղտոտվածություն հայտնաբերվել է մանրածախ խանութների նմուշների 44%-ում և շուկաների նմուշների 39%-ում։ Ամենաշատ աղտոտված բանջարեղեններն էին՝ չինական մանանեխը, կաղամբը, ռեհանը, մաղադանոսը, չիլին և ծաղկակաղամբը։ Մրգերից առավել աղտոտված էին մանդարինները, վարդախնձորները, գուավան և խաղողը։ Նշվում է, որ աղտոտվածության մակարդակը նվազել է՝ համեմատած 2018 թվականի (46%) և 2016 թվականի (ավելի քան 50%) տվյալների հետ։

Նախորդ տարիներին «Q-Mark» պիտակով ապրանքների մոտ աղտոտվածության մակարդակը նույնիսկ ավելի բարձր էր՝ 61.5%, մինչդեռ 2016 թվականի մարտի հետազոտության ժամանակ այն կազմել էր 57%։ Q-Mark-ը Թաիլանդի գյուղատնտեսական ապրանքների և սննդի ստանդարտների ազգային բյուրոյի (ACFS) որակի նշանն է։

Հիդրոպոնիկ եղանակով աճեցված բանջարեղենի ուսումնասիրության ժամանակ (2017 թ. վերջ) ThaiPAN-ը ստուգել է 30 նմուշ, որոնցից 19-ում հայտնաբերվել են թույլատրելի սահմանը գերազանցող վնասակար քիմիական նյութեր։ Երեք նմուշում քիմիական նյութերի մակարդակը եղել է թույլատրելիի սահմաններում, իսկ ութ նմուշում վնասակար նյութեր չեն հայտնաբերվել։

2019 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Վտանգավոր նյութերի ազգային կոմիտեն (NHSC) պարաքվատը, գլիֆոսատը և քլորպիրիֆոսը դասակարգեց որպես 4-րդ կարգի թունավոր նյութեր՝ փաստացի արգելելով դրանց արտադրությունը, ներմուծումը, արտահանումը և պահպանումը։ Սկզբում դրանց օգտագործումը պետք է արգելվեր 2019 թվականի դեկտեմբերի 1-ից։ Սակայն նոյեմբերի 27-ին որոշումը վերանայվեց․ պարաքվատի և քլորպիրիֆոսի արգելքը հետաձգվեց մինչև 2020 թվականի հունիսի 1-ը, իսկ գլիֆոսատի նկատմամբ արգելքը հանվեց՝ սահմանափակումներով։ Այն թույլատրվեց օգտագործել միայն որոշ մշակաբույսերի համար (եգիպտացորեն, մանիոկ, շաքարեղեգ, ռետինե ծառ, յուղատու արմավենիներ և մրգեր), իսկ ջրային ավազանների և էկոլոգիապես զգայուն տարածքներում այն արգելվեց։ Այն չի թույլատրվում ջրավազանային տարածքներում և էկոլոգիապես զգայուն այլ գոտիներում, իսկ ֆերմերները գլիֆոսատ գնելիս պարտավոր են ներկայացնել դրա օգտագործման վերաբերյալ ապացույցներ՝ ներառյալ մշակաբույսերի տեսակը և իրենց տնտեսությունների չափը։ Արդյունաբերության նախարար Սուրիա Ջունգրունգրեանգկիտը, որը նախագահում է NHSC-ը, նշել է, որ կոմիտեն այս որոշմանը եկել է՝ ուսումնասիրելով Գյուղատնտեսության դեպարտամենտի և Առողջապահության նախարարության տրամադրած տեղեկությունները։

NHSC-ի անդամ Ջիրապոն Լիմպանանոնը, որը նաև Թաիլանդի Դեղագործների խորհրդի նախագահն է, հանդիպումից հետո չորեքշաբթի երեկոյան հայտարարել է իր հրաժարականի մասին։

=== Կեղծ ներկայացում ===
2016 թվականի սեպտեմբերին Կրաբի նահանգի հյուրանոցներից մեկը ստացել էր «հալալ» պիտակով խոզի միս։ Թաիլանդի Կենտրոնական իսլամական կոմիտեն (CICOT) դատապարտեց այս փաստը՝ հայտարարելով, որ հալալ սերտիֆիկատի օգտագործումը խոզի մսի վրա կեղծ է և ենթակա է իրավական հետապնդման։ Թաիլանդի օրենքներով հենց CICOT-ն է պատասխանատու հալալ արտադրանքի հավաստագրման համար։

Թաիլանդում վաճառվող ձկան սոուսի որակի վերաբերյալ հետազոտությունը ցույց է տվել, որ նմուշների ավելի քան մեկ երրորդը չի համապատասխանել Առողջապահության նախարարության սահմանած չափանիշներին։ 2012–2015 թվականներին անցկացված ուսումնասիրությունը ընդգրկել է 1,121 նմուշ՝ 422 բրենդից և 245 արտադրողից։ Վերլուծված նմուշներից 36.5%-ը չի համապատասխանել ստանդարտներին։ Հիմնական խնդիրներն էին ազոտի ցածր մակարդակը և գլուտամինաթթվի ու ազոտի հարաբերակցության շեղումները պահանջվող նորմերից։

== Ներկայացնող ուտեստներ ==
=== Նախաճաշի ուտեստներ ===
Թեև շատ թաիլանդական ուտեստներ այժմ հայտնի են արևմուտքում, մեծամասնությունը դեռևս անծանոթ է: Ներքևում նշված շատ ուտեստներում տարբեր տեսակի սպիտակուցները կամ սպիտակուցների համադրությունները կարող են փոխարինել միմյանց որպես հիմնական բաղադրիչ: Օրինակ, kaeng phet (կարմիր կարրի)–ի մեջ կարելի է օգտագործել միս (nuea), հավ (kai), խոզ (mu), աղվես (pet), tofu (taohu), ձուկ (pla), չեղտային ծովախեցգետին կամ թևածուն (kung), ուղտ (pu), ծովամթերք (hoi), կամ ձու (khai): Այդպիսով՝ • kaeng phet kai նշանակում է կարմիր կարրի հավով, • kaeng phet mu նշանակում է կարմիր կարրի խոզով: Թաիլանդում նախաճաշի ընտրությունը սահմանափակ է. հաճախ թաիլանդական նախաճաշը կարող է ներառել նույն ուտեստները, որոնք օգտագործվում են ճաշի կամ ընթրիքի համար: Սովորական նախաճաշի ուտեստներ փողոցային կրպակներից արագ ձեռք բերելու համար կարող են լինել. տապակած բրինձ, մակարոնային ապուրներ, կամ համեմված բրինձ՝ պարզ հավելումներով, օրինակ՝ ձվածեղ, տապակած/խորոված խոզ կամ հավ, կամ բանջարեղենով տապակած ուտեստ: Ստորև նշված ուտեստները դիտվում են որպես հատուկ նախաճաշի համար, բայց կարելի է գտնել նաև օրվա ցանկացած ժամին:

• Chok – բրնձի խյուս, որը սովորաբար ուտում են նախաճաշին Թաիլանդում, նման է այլասիական բրնձի կոնջեին (congee):

• Khao khai chiao – ձվածեղ (khai chiao) սպիտակ բրնձով, հաճախ մատուցվում է կծու սոուսով և վարունգի կտորներով:

• Khao tom – թաիլանդական բրնձի ապուր, սովորաբար պարունակում է խոզի, հավի, ձկի կամ ծովախեցգետնի:

• Pathongko – Չինական խորոված հաց (youtiao)–ի թաիլանդական տարբերակը, որը կարելի է սրտել տարբեր մածուկներով, օրինակ՝ sangkhaya, շոկոլադով կամ մեղրաջրով խտացված կաթով:

• Nam taohu – Սոյայի կաթ, որը հաճախ մատուցվում է քաղցր ժելեների հետ:

=== Անհատական ​​ուտեստներ ===
[[Պատկեր:Khao_phat_kraphao_mu.jpg|մինի|''Խաո ֆատ'']]
[[Պատկեր:Khao_soi_nam_na.jpg|մինի|''Խաո սոյ նամ նա'']]
Թայերեն տերմինը ahan chan diao (อาหารจานเดียว, բառացի՝ «մեկ անձի ուտեստ») ներկայացնում է իրականում մեկ ափսե մատուցվող ուտեստները, ինչպես նաև այն ուտեստները, որոնք մատուցվում են որպես rat khao (բառացի՝ «բրինձի վրա լցված»)՝ մեկ ափսեում բրինձի հետ մի կամ մի քանի ուտեստներ: Որոշ ճաշարաններ առաջարկում են լայն տեսականի նախապես պատրաստված ուտեստներից, իսկ որոշները մասնագիտանում են միայն մեկ կամ մի քանի ուտեստների մատուցման մեջ՝ բրինձի հետ: Հայտնի ուտեստներից են՝

• Phat kaphrao mu rat khao – մանրացրած խոզի միս, տապակած պղպեղի, սխտորի, սոյայի սոուսի և սուրբ բազիլիկի հետ, մատուցվում է բրինձի հետ, nam pla phrik–ը որպես համեմունք:

• Khanom chin kaeng kiao wan kai – թայերեն թարմ բրնձի մակարոն (khanom chin)՝ մատուցվում է սուսով green chicken curry, կողքից տրվում են թարմ բանջարեղեն, խոտաբույսեր և ձկնային սոուս՝ ըստ ճաշակի ավելացնելու համար:

• Khanom chin nam ngiao – հյուսիսային Թաիլանդի հատուկ ուտեստ, թայերեն խմորած բրնձի մակարոն է, մատուցվում է խոզի արյան tofu, թարմ բանջարեղենով, սոուսը պատրաստվում է խոզի մսային ացուցից, տոմատի, մանրացրած խորոված չոր պղպեղի, հավի արյան, չորացած ֆերմենտացված սոյայի և չորացած կարմիր կափոկի ծաղիկների հետ:

• Khanom chin namya – կլոր եփած բրնձի մակարոն, որի վրա լցված է ձկնային սոուս, ուտվում է թարմ տերևներով և բանջարեղենով:

• Khao kha mu – գոլորշիացրած բրինձ, մատուցվում է կարմիր եփած խոզի ոտքով, գոլորշիացված մաստարդային կանաչիներով, աղցանով կաղամբով, քաղցր-թթու պղպեղի սոուսով, թարմ սխտորով, թարմ bird’s eye պղպեղով և եփած ձվով:

• Khao khluk kapi – բրինձ տապակած shrimp paste-ով, մատուցվում է քաղցր խոզի մսով և բանջարեղենով:

• Khao man kai – բրինձ, եփված հավի ացուցով և սխտորով, մատուցվում է եփած հավով, հավի ացուցով և կծու թաթախման սոուսով, սովորաբար հետ է տրվում փոքր ապուր՝ nam kaeng hua chai thao: • Khao mu daeng – թաիլանդական չինական char siu-ի կտորներ մատուցվում են բրինձի, վարունգի կտորների և խտացրած ացուցի հետ, հաճախ ուղեկցվում է նաև փոքր ապուրով և թարմ սոխով, որպես համեմունք օգտագործվում է խիտ սոյայի սոուս՝ կտորակտոր պղպեղով:

• Khao na pet – բրինձ, մատուցվում է կարմիր խորոված աղվեսի կտորների, վարունգի կտորների և խտացրած ացուցի հետ, համեմված է նույն կծու սոյայի սոուսով, ինչ khao mu daeng, հաճախ ուղեկցվում է նաև ապուրով և թարմ սոխով:

• Khao phat – Թաիլանդի ամենատարածված բրինձի ուտեստներից մեկը, սովորաբար պատրաստվում է հավ, միս, ծովախեցգետին, խոզ, ուղտ, կոկոս կամ անանասի հետ, կամ միսազուրկ տարբերակ (che; Thai: เจ):

• Khao phat American – Թաիլանդում ստեղծված, սակայն անվանակոչվել է «ամերիկյան ոճի» տապակած բրինձ, քանի որ պատրաստվում է տոմատի կետչուպով, կարող է պարունակել ընկույզ, մատուցվում է տապակած ձվով, հոթ-դոգերով և բեկոնով:

• Khao phat kai – տապակած բրինձ հավով:

• Khao phat mu – տապակած բրինձ խոզով:

• Khao phat pu – տապակած բրինձ ծովախեցգետինի մսով:

• Khao phat kung – տապակած բրինձ ծովախեցգետիններով:

• Khao phat naem – տապակած բրինձ աղտոտված սոսիսով (naem, հյուսիս-արևելյան Թաիլանդի սովորական սոսիս, նման է վիետնամական nem chua-ին):

• Khao soi – կարրիով մակարոնային ապուր, հարստացված կոկոսի կաթով (հյուսիսային Թաիլանդի խոհարարական ավանդույթներում նոր բաղադրիչ), զարդարված խորոված կերակրած ցորենի մակարոնով, մատուցվում է pickled կաղամբով, լայմով, պղպեղի մածուկով և թարմ սոխով: Կարծիք կա, որ սա Չիանգ Մայի ամենանշանավոր ուտեստն է, սկզբնապես պատրաստվել է Չին-Հաու վաճառականների՝ Յունան նահանգից (Չինաստան):
[[Պատկեր:Kuai-tiao_rat_na_mu.JPG|աջից|մինի|''Կուաիտյաո ռատ նա'']]
• Kuaitiao nam և Bami nam – մակարոնային ապուր, որը կարելի է ուտել օրվա ցանկացած ժամին; մատուցվում է տարբեր սպիտակուցների, բանջարեղենի և կծու համեմունքների հետ: Թայերեն kuaitiao բառը սկզբում նշանակում էր միայն sen yai (լայն բրնձի մակարոն), բայց այժմ առօրյա խոսակցությունում օգտագործվում է ընդհանուր բրնձի մակարոնների համար՝ sen mi (բրնձի նուդլ), sen lek (երկար և նեղ բրնձի նուդլ) և նախորդ sen yai–ն: Դեղին ձվածեղի նուդլները կոչվում են bami: Սեղանին սովորաբար մատուցվում են չորս համեմունք՝ շաքար, ձկնային սոուս (nam pla), պղպեղի փետուրներ և մարինացված պղպեղի կտորներ:

• Kuaitiao lukchin pla – մակարոնային ապուր ձկան գնդիկներով:

• Bami mu daeng – ձվածեղի նուդլներ՝ թաիլանդական char siu-ի հետ:

• Kuaitiao rat na – լայն բրնձի մակարոն, կաթսայով ծածկված, մատուցվում է մսով, ինչպիսիք են՝ միս, խոզ, հավ, ծովախեցգետին կամ ծովամթերք: • Kuaitiao ruea – անգլերենում հայտնի է որպես boat noodles, բրնձի մակարոնային ուտեստ է, որը առանձնանում է ուժեղ համով: Պարունակում է և խոզի, և մսի միս, ինչպես նաև մուգ սոյայի սոուս, մարինացված սոյայի մածուկ և այլ համեմունքներ, սովորաբար մատուցվում է մսի գնդիկների և խոզի լյարդի հետ:

• Mi krop – խորոված բրնձի նուդլ, մատուցվում է քաղցր-թթու սոուսի հետ:

• Phat khi mao – նուդլ, տապակած պղպեղի և սուրբ բազիլիկի հետ:

• Phat si-io – բրնձի նուդլ (kuaitiao հաճախ), տապակած si-io dam (խիտ քաղցր սոյայի սոուս) և nam pla (ձկնային սոուս)–ի հետ, միս կամ հավ ավելացրած:

• Pad thai – բրնձի նուդլ, տապակած ձկնային սոուսով, շաքարով, լայմի հյութով կամ թարամինդի մածուկով, մանրացված ընկույզով և ձվով, ավելացվում է հավ, ծովամթերք կամ tofu: 2011 թվականին CNNGo-ի անցկացրած World’s 50 most delicious foods ընթերցողների քվեարկության մեջ, այն զբաղեցրել է հինգերորդ տեղը:

=== Բանգկոկը կիսում էր ճաշատեսակները ===
[[Պատկեր:Thai_green_chicken_curry_and_roti.jpg|մինի|''Կաենգ կհիաո վան կամ կանաչ կարի հավով, մատուցվում է ռոտիի հետ։'']]
[[Պատկեր:Thai_style_Otah.JPG|մինի|''Հո մոկ պլան կարելի է համեմատել ձկան կարիով պատրաստված պատեի հետ։'']]
[[Պատկեր:Phanaeng_mu.jpg|մինի|''Kaeng phanaeng'' or [[Phanaeng curry]].[https://hy.wikipedia.org/w/index.php?title=%D5%84%D5%A1%D5%BD%D5%B6%D5%A1%D5%AF%D5%AB%D6%81:%D5%8D%D5%B8%D5%B6%D5%A1_%D5%8D%D5%B4%D5%A2%D5%A1%D5%BF%D5%B5%D5%A1%D5%B6/%D4%B1%D5%BE%D5%A1%D5%A6%D5%A1%D6%80%D5%AF%D5%B2&veaction=edit&section=13# Հնչյունային դասավորություն]Սոմ թամը, որը պարունակում է գետնանուշ, կենտրոնական թայլանդական ուտեստ է, որը հայտնի է դարձել միջազգային մակարդակով։]]
Ahan Krung Thep (อาหารกรุงเทพ, բառացի՝ «Բանգկոկի սնունդ») – այս խոհանոցը ներառում է նաև բազմաթիվ թաիլանդահայեց ճաշատեսակներ: • Kai phat khing – հավ, տապակած և խառնարած կիտրոնաձև թարմ կոճապղպեղի կտորների հետ:

• Kaeng khiao wan – անգլերենում կոչվում է «green curry» (կանաչ կարրի), պատրաստվում է կոկոսի կաթով, թարմ կանաչ պղպեղով, համեմվում է թաիլանդական բազիլիկով և կարող է պարունակել հավի կամ ձկի մսային գնդիկներ: Այս ուտեստը կարող է լինել Թաիլանդի ամենաբազմակողմանի կծու կարրիներից մեկը:

• Kaeng phanaeng – մեղմ, կրեմավորված կոկոսի կարրի, պատրաստվում է միսով՝ ոչխար (phanaeng nuea), հավ կամ խոզ: Ուտեստը պարունակում է չորացրած տապակած համեմունքներ, նման kaeng matsaman–ին:

• Kaeng phet (բառացի՝ «կծու կարրի») – անգլերենում հայտնի է որպես կարմիր կարրի (red curry), պատրաստվում է կոկոսի կաթով և շատ քանակությամբ չոր կարմիր պղպեղի մածուկով:

• Kaeng som – տաք և թթու ապուր կամ կարրի, սովորաբար մատուցվում է բրինձի հետ:

• Kai phat met mamuang himmaphan – թաիլանդահայեց տարբերակը Սիչուանյան ոճի հավի հետ թարմ ընկույզով, տապակած ամբողջ չոր պղպեղով:

• Phak bung fai daeng – տապակած morning glory (հարևային կանաչի տեսակի բանջարեղեն)՝ դեղին սոյայի մածուկով:

• Phat phak ruam – տարբեր բանջարեղենների տապակած խառնուրդ՝ կախված հասանելիությունից և նախասիրությունից:

• Phat phrik – հաճախ մատուցվում է որպես nuea phat phrik, տապակած միս (մասնավորապես՝ գառ կամ միս)՝ պղպեղով:

=== Կենտրոնական ընդհանուր ուտեստներ ===
[[Պատկեր:Som_tam_thai.JPG|մինի|Սոմ թամը, որը պարունակում է գետնանուշ, կենտրոնական թայլանդական ուտեստ է, որը հայտնի է դարձել միջազգային մակարդակով։]]
Սոմ թամը, որը պարունակում է գետնանուշ, կենտրոնական թաիլանդական ուտեստ է, որը հայտնի է դարձել միջազգային մակարդակով։

Կենտրոնական Թաիլանդի խոհանոցը (Ahan Phak Klang) սովորաբար ուտվում է ոչ կպչուն հասմիկ բրնձի հետ։ Այութթայայի թագավորության և Խմերական կայսրության միջև երկարատև կապերի շնորհիվ կենտրոնական թաիլանդական շատ ուտեստների համային սկզբունքները (օրինակ՝ թթու ձկան ապուրներ, շոգեխաշած ուտեստներ և կոկոսի հիմքով կարրիներ, ներառյալ շոգեխաշված կարրիները) գրեթե նույնն են, ինչ Կամբոջայի խոհանոցում։ Հիմնական տարբերությունն այն է, որ կենտրոնական թաիլանդական ուտեստներում ավելի շատ չիլի և շաքար է օգտագործվում։

* **Chuchi pla kaphong** – սնարփեր ձուկ՝ չուչի կարրիի խիտ կարմիր սոուսով։
* **Ho mok pla** – ձկան պաստետ կամ սուֆլե՝ պատրաստված համեմունքներով, կոկոսի կաթով և ձվով, շոգեխաշված բանանի տերևի մեջ և մատուցման ժամանակ ծածկված խիտ կոկոսի կրեմով։
* **Pla nueng manao** – շոգեխաշված ձուկ՝ կծու լայմի սոուսով։
* **Pla sam rot** – բառացի՝ «երեք համի ձուկ»․ խոր տապակած ձուկ՝ քաղցր, թթու և կծու թամարինդի սոուսով։
* **Pu cha** – խեցգետնի մսի, խոզի մսի, սխտորի և պղպեղի խառնուրդ՝ խոր տապակված խեցգետնի կճեպների մեջ։ Մատուցվում է պարզ կծու սոուսներով, օրինակ՝ Sriracha, քաղցր-կծու սխտորի սոուս, nam phrik phao (տապակած չիլի մածուկ), nam chim buai (սալորի սոուս) կամ կարմիր կարրիի մածուկով՝ մանր կտրատված կանաչ սոխով։ Երբեմն մատուցվում է նաև կոտլետի տեսքով։
* **Som tam** – քերած կանաչ պապայայի աղցան, պատրաստվում է հավանգով և մուրճով։ Նման է լաոսական և իսանական ''tam mak hoong''-ին։ Գոյություն ունեն երեք հիմնական տարբերակներ՝

* գետնանուշով, չոր ծովախեցգետնով և արմավենու շաքարով,
* ''som tam pu''՝ խմորված խեցգետնով,
* ''som tam pla ra''՝ աղած գուրամի ձկով, սպիտակ սմբուկով, ձկան սոուսով և երկար լոբիներով։  Սովորաբար ուտում են կպչուն բրնձի հետ, բայց տարածված տարբերակ է նաև մատուցումը ''khanom chin'' (բրնձի լապշա)-ի հետ։

**Thot man khao phot** – խորը տապակած կոտլետներ՝ պատրաստված եգիպտացորենից և համեմունքներից, մատուցվում են քաղցր չիլիի սոուսով։

**Yam** – տարբեր տեսակի թաիլանդական թթու աղցանների ընդհանուր անվանում, օրինակ՝ ապակյա լապշայով (''yam wunsen''), ծովամթերքով (''yam thale'') կամ տավարի մսով (''yam nuea'')։ Սոուսը սովորաբար պարունակում է սոխ, ձկան սոուս, լոլիկ, լայմի հյութ, շաքար, չիլի և թաիլանդական սելերի կամ համեմ։

**Yam pla duk fu** – խրթխրթան տապակած կատֆիշ՝ կծու, քաղցր-թթու կանաչ մանգոյի աղցանով։

=== Հյուսիսարևելյան ընդհանուր ուտեստներ ===
[[Պատկեր:Lap_mu_isan.JPG|մինի|''Խոզապուխտը և կպչուն բրինձը բնորոշ իսանական ուտեստ են'']]
[[Պատկեր:2013_Tam_Lao.jpg|մինի|''Տամ մաակ հունգը, որը սոմ տամի ավելի կծու և աղի տարբերակն է, սովորաբար պարունակում է պլա րա (թթվածնի մեջ պատրաստված ձկան սոուս):'']]
[[Պատկեր:Yamnaem71.JPG|մինի|''Յամ նայմ խաո թհոթ; խրթխրթան բրնձի գնդիկները աջ կողմում են'']]
Larb և կպչուն բրինձը Իսանի տիպիկ ուտեստ է։

Tam maak hoong՝ som tam-ի ավելի կծու և աղի տարբերակը, որը սովորաբար պարունակում է ''pla ra'' (խմորված ձկան սոուս)։

Yam naem khao thot․ խրթխրթան բրնձի գնդիկները գտնվում են աջ կողմում։

Իսանի խոհանոցը (Ahan Isan) ընդհանուր առմամբ նման է Լաոսում հանդիպող ուտեստներին, քանի որ Իսանի բնակիչները պատմականորեն սերտ կապեր ունեն լաոսական մշակույթի հետ և խոսում են լեզվով, որը հիմնականում փոխըմբռնելի է լաոսերենի հետ։ Իսանի հիմնական սնունդը կպչուն բրինձն է, իսկ ուտեստների մեծ մասը կծու է և պատրաստվում է հյուսիսարևելյան Թաիլանդի ֆերմաներում աճեցվող տեղական բաղադրիչներով։ Իսանի բնակիչները հիմնականում իրենց եկամուտը ստանում են գյուղատնտեսությունից։ Այս տարածաշրջանում աճեցվում են բրինձ, շաքարեղեգ, արքայախնձոր, կարտոֆիլ և ռետինե ծառեր։

* Kaeng khae hoi (խխունջով կարրի) – պատրաստվում է նույն բաղադրիչներով, ինչ ''kaeng khae''-ն, բայց հավի փոխարեն օգտագործվում են խխունջներ։ Տապակած աղացած բրինձը խտացնում է ապուրը։
* Lap kai – պատրաստվում է մանրացված հավի մսից և թարմ հավի արյունից՝ խառնված չիլի մածուկի հետ։ Սովորաբար ուտում են տարբեր բուրավետ բանջարեղենների և խոտաբույսերի հետ, որոնք կոչվում են «phak kap lap»։ «Lap dip»-ը հում տարբերակն է, իսկ «Lap suk»-ը՝ եփված (թեթև տապակված) տարբերակը։
* Yam tao – պատրաստվում է բրնձի դաշտերում աճող քաղցրահամ ջրի ջրիմուռներից, սմբուկից, խաշած խեցգետնից, կոճապղպեղի տերևներից և թարմ չիլիից։
* Tam khai mot daeng – պատրաստվում է ինչպես մյուս «tam» ուտեստները, բայց ավելացվում են մրջյունների ձվեր, տապակած երկար պղպեղ և անանուխ։ Այս բաղադրատոմսում խեցգետնի մածուկ չի օգտագործվում։
* Namphrik maeng da – խիտ և չոր չիլի մածուկ՝ պատրաստված ջրային բզեզներով։ Կարելի է օգտագործել նաև այլ ուտելի միջատներ։ Ուժեղ հոտի պատճառով սխտոր չեն ավելացնում։
* Yam phak kum dong – թթու դրած կանաչիներ, որոնք պահվում են առնվազն երեք օր՝ ինչպես մանանեխի տերևները։
* Nam tok mu – պատրաստվում է խոզի կամ տավարի մսից, նման է ''larb''-ին, բայց միսը կտրտված է բարակ շերտերով։
* No o – թթու դրած բամբուկի կադրեր, որոնք ունեն ուժեղ հոտ։ Սովորաբար եփվում են երկար ժամանակ։
* Namphrik maeng chon – խիտ չիլի մածուկ՝ պատրաստված ծղրիդներից կամ այլ միջատներից։
* Khai mot daeng – մրջյունների ձվեր՝ մաքուր և հարուստ սպիտակուցներով։
* Kai yang – մարինացված, գրիլված հավ։
* Lap mu krop – ''larb''-ի տարբերակ՝ պատրաստված խրթխրթան խոզի մսով։
* Lap – ավանդական լաոսական աղցան՝ մսով, սոխով, չիլիով, տապակած բրնձի փոշիով և անանուխով։
* Nam chim chaeo – քաղցր, կծու և թանձր սոուս՝ պատրաստված չոր չիլիից, ձկան սոուսից, արմավենու շաքարից և տապակած բրնձի ալյուրից։
* Phat mi Khorat – տապակած բրնձի լապշա, որը հաճախ մատուցվում է պապայայի աղցանի հետ։
* Tam maak hoong / Som tam pla ra – կծու պապայայի աղցան՝ խմորված ձկան սոուսով։
* Suea rong hai – գրիլված տավարի միս (կրծքամիս)։
* Tom saep – կծու-թթու ապուր։
* Yam naem khao thot / naem khluk – աղցան՝ պատրաստված բրնձի խրթխրթան գնդիկներից և թթու խոզի երշիկից։

=== Հյուսիսային ընդհանուր ուտեստներ ===
[[Պատկեր:Lanna_cuisine_starters.JPG|աջից|մինի|Հյուսիսային թաիլանդական ուտեստների ընտրանի, մատուցվում է որպես նախուտեստ]]
[[Պատկեր:Miang_pla.jpg|աջից|մինի|''[[Miang kham|Միանգ պլա բառացիորեն նշանակում է «փաթեթավորված ձուկ»]]'']]
Հյուսիսային թաիլանդական ուտեստների ընտրանի, մատուցված որպես նախուտեստներ

Miang pla՝ բառացի նշանակում է «փաթաթված ձուկ»

Հյուսիսային Թաիլանդի խոհանոցը (Ahan phak nuea) ունի ընդհանուր ուտեստներ հարևան Մյանմայի Շան նահանգի և Լաոսի հետ։ Ինչպես Թաիլանդի հյուսիսարևելյան հատվածում, այստեղ նույնպես հիմնական սնունդը կպչուն բրինձն է, ոչ թե հասմիկ բրինձը։

* **Aep** – դանդաղ գրիլված ուտեստ՝ փաթաթված բանանի տերևներով։ Սովորաբար պատրաստվում է մանր կտրատված մսից, փոքր ձկներից կամ ուտելի միջատներից՝ խառնված ձվի և համեմունքների հետ։
* **Kaeng hang le** – բիրմայական ազդեցությամբ շոգեխաշած խոզի մսով կարրի, որի մեջ օգտագործվում են գետնանուշ, չոր չիլի, թամարինդի հյութ և կարրիի մածուկ, բայց չի պարունակում կոկոսի կաթ։
* **Kaeng khae** – կծու կարրի՝ խոտաբույսերով, բանջարեղենով, ակացիայի տերևներով (cha-om) և մսով (հավ, ջրային գոմեշ, խոզ կամ գորտ)։ Չի պարունակում կոկոսի կաթ։
* **Kaeng khanun** – խոզի մսով կարրի՝ շոգեխաշված կանաչ ջեքֆրութով։ Ինչպես հյուսիսային կարրիների մեծ մասը, չի պարունակում կոկոսի կաթ։
* **Kaeng pa** – «pa»-ն այստեղ չի վերաբերում «ջունգլիների սննդին»։ Դա պարզ ուտեստ է՝ կծու և աղի համերով։
* **Kaep mu** – խորոված, խրթխրթան խոզի կեղև, որը հաճախ ուտում են չիլի մածուկների հետ, օրինակ՝ nam phrik num։
* **Lab nuea** – հյուսիսային տարբերակը ''larb''-ի՝ ավելի չոր և ծխահամ։ Չի պարունակում լայմ կամ ձկան սոուս, այլ համեմվում է չոր չիլիով, համեմունքներով (քիմիոն, մեխակ, երկար պղպեղ, աստղային անիսոն, սիչուանյան պղպեղ, դարչին) և երբեմն կենդանու արյամբ։
* **Nam phrik kha** – խիտ սոուս՝ պատրաստված տապակած չիլիից, սխտորից, գալանգալից և աղից։ Սովորաբար մատուցվում է որպես սոուս՝ շոգեխաշած սնկերի կամ տավարի մսի հետ։
* **Nam phrik nam oi** – շագանակագույն շաքարով չիլի սոուս, որը լավ է որպես հավելում թթվաշ մրգերի համար, օրինակ՝ կանաչ մանգո կամ թամարինդ։
* **Nam phrik nam pu** – խեցգետնի և չիլի սոուս, բավականին խիտ, գրեթե չոր։ Կարելի է օգտագործել տարբեր տեսակի թարմ կամ ծխեցված չիլի։
* **Nam phrik num** – չիլի մածուկ՝ պատրաստված մեծ կանաչ չիլիից, սոխից, սխտորից, համեմից, լայմի հյութից և ձկան սոուսից։ Ուտում են շոգեխաշած և թարմ բանջարեղենի ու կպչուն բրնձի հետ։
* **Nam phrik pla** – ձկան չիլի սոուս։ Կարող է լինել խիտ կամ հեղուկ՝ կախված պատրաստման եղանակից։ Կարելի է օգտագործել նաև գրիլված ձուկ։ Համադրվում է տարբեր բանջարեղենների հետ։
* **Nam phrik ong** – հիշեցնում է թանձր բոլոնեզ սոուս․ պատրաստվում է չոր չիլիից, աղացած խոզի մսից, խմորված սոյայից և լոլիկից։ Մատուցվում է բանջարեղենի և կպչուն բրնձի հետ։
* **Sai ua** – գրիլված երշիկ՝ պատրաստված խոզի մսից և համեմունքներից։ Հաճախ մատուցվում է թարմ կոճապղպեղով և չիլիով։
* **Tam som-o** – աղցան՝ պատրաստված թեթև ճզմված պոմելոյի միջուկից, խառնված սխտորի, կտրատված լեմոնգրասի և խիտ, ուժեղ բույրով սև մածուկի (nam pu) հետ, որը ստացվում է բրնձի դաշտերի խեցգետինների հյութը եփելով։

=== Հարավային ընդհանուր ուտեստներ ===
Հարավային թաիլանդական ''kaeng som''՝ կծու և թթու ծովախեցգետնով և բանջարեղենով ապուր/կարի։

Հարավային Թաիլանդի խոհանոցը (Ahan Phak Tai) ունի ընդհանուր ուտեստներ հյուսիսային Մալայզիայի խոհանոցի հետ։ Հարավային թաիլանդցիները, ինչպես նաև կենտրոնական Թաիլանդի և Մալայզիայի բնակիչները, հիմնականում օգտագործում են ոչ կպչուն բրինձ։

* **Kaeng matsaman** – հայտնի է անգլերեն որպես ''Massaman curry''։ Հնդկա-մալայական ոճի կարրի՝ շոգեխաշած տավարի մսով, որը պարունակում է տապակած չոր համեմունքներ (օրինակ՝ համեմի սերմեր), որոնք հազվադեպ են հանդիպում այլ թաիլանդական կարրիներում։ 2011 թվականին CNNGo-ն այն դասել է աշխարհի ամենահամեղ ուտեստների ցանկում առաջին տեղում։
* **Kaeng som** (հարավային անվանում) կամ **kaeng lueang** (կենտրոնական անվանում) – թթու կարրի՝ ձկով, բանջարեղենով կամ մրգերով, որի թթվությունը ստացվում է թամարինդի հյութից։
* **Kaeng tai pla** – խիտ, թթու բանջարեղենային կարրի՝ քրքումով և խեցգետնի մածուկով, հաճախ պարունակում է նաև տապակած ձուկ կամ ձկան ներքին օրգաններ, բամբուկի կադրեր և սմբուկ։
* **Khao mok** – թաիլանդա-մալայական բիրիանի, որը հարավային Թաիլանդի մալայական համայնքի մասնագիտացված ուտեստներից է։
* **Khao yam** – բրնձային աղցան հարավային Թաիլանդից։
* **Khua kling** – չոր, շատ կծու կարրի՝ աղացած կամ կտրտված մսով, երբեմն ավելացվում են երկար լոբիներ։ Հաճախ մատուցվում է թարմ չիլիով և մանր կտրատված կաֆիր լայմի տերևներով։
* **Sate** – գրիլված միս (սովորաբար խոզի կամ հավի), մատուցվում է վարունգի աղցանի և գետնանուշի սոուսի հետ։ Ունի մալայա-ինդոնեզիական ծագում, բայց շատ տարածված է Թաիլանդում։
* **Bai liang phat khai** – պատրաստվում է ''Gnetum gnemon'' բույսից, որը բնիկ է Հարավարևելյան Ասիայում։ Տերևները ունեն թեթև քաղցր և յուղոտ համ (ոչ դառը)։ Սովորաբար օգտագործվում է որպես բանջարեղեն՝ չիլի սոուսի հետ կամ տարբեր ուտեստներում, հատկապես ձվով տապակած տարբերակում։

== Աղանդերներ և քաղցրավենիք ==
[[Պատկեր:Thai_market_sweets_01.jpg|մինի|Քաղցր նախուտեստների ընտրանի Թաիլանդի շուկայում]]

=== Խոնգ Վան ===
Խոնգ Վան (քաղցրեղեն) (թաիլանդերեն՝ ของหวาน) բառացիորեն՝ «քաղցրեղեն»: Թաիլանդական ուտեստների մեծ մասը պատրաստվում է թարմ մրգերով, բայց երբեմն քաղցրավենիքով, որոնք հաճախ ուտվում են ճաշելու ժամերի միջև, և մատուցվում են որպես աղանդեր։

* Բուա լոյ – տարոյի արմատից և դդումից պատրաստված խյուս, որը խառնված է բրնձի ալյուրի հետ, ձևավորված է փոքր գնդիկների տեսքով ,և եփվում ու մատուցվում է կոկոսի կաթով։
* Չաոկուայ – խոտային ժելե, որը սովորաբար մատուցվում է սառույցի փշրանքներով և շագանակագույն շաքարով։
* Չոր մուանգ
* Խանոմ կրոկ – կոկոսով և բրնձով փոքր բլիթներ, հին թայական աղանդերներից մեկը։
* Խանոմ կրոկ բայ թոեյ – հին թաիլանդական աղանդեր, ծաղկի տեսքով։
* Խաո տոմ մատ – ավանդական թաիլանդական աղանդեր՝ կպչուն բրնձից, կոկոսի կաթից և բանանից։
* Խանոմ չան – բազմաշերտ աղանդեր՝ պանդանուսի համով բրնձի ալյուրից և կոկոսի կաթից։ Թաիլանդի ինը հաջողված աղանդերներից մեկն է։
* Խանոմ դոկ չոկ – խրթխրթան թխվածք՝ լոտոսի ծաղկի ձևով, պատրաստված օսլայից, ձվերից և կոկոսի կաթից։
* Խանոմ ֆարանգ կուդի չին՝ պորտուգալական ծագմամբ բիսկվիթ, որը պատրաստվում է Բանգկոկի Թոն Բուրի շրջանի Կուդի Չին համայնքում: Տորթը թխվել է պորտուգալական ոճով փայտի վառարանում, սակայն դդմի լցոնը ստացել են տեղացի չինացիները, ովքեր միրգը համարում էին բարենպաստ: Այն պարունակում է միայն երեք բաղադրիչ՝ ալյուր, բադի ձու և շաքար: Տորթը Բանգկոկի քաղաքապետարանի կողմից անվանվել է Բանգկոկի վեց «տեղական իմաստություններից» մեկը, որոնք համարվում են պահպանման արժանի։
* Խանոմ չակ – կպչուն բրնձի ալյուր՝ խառնված քերած կոկոսի հետ, փաթաթված նիպայի արմավենու տերևներով։
* Խանոմ ջա մոնգկուտ – ինը հաջողված թաիլանդական քաղցրավենիքներից մեկը՝ ձվի դեղնուցից, կոկոսի կաթից, շաքարից և ալյուրից, ձևավորված թագերի տեսքով։
* Խանոմ կայ հոնգ – գնդաձև քաղցրավենիք՝ մսային միջուկով, որը նախկինում ուտում էին միայն պալատականները թագավոր Ռամա I-ի ժամանակ։
* Խանոմ խո
* Խանոմ լա
* Խանոմ մո քաենգ – քաղցր թխված պուդինգ՝ կոկոսի կաթով, ձվերով, արմավենու շաքարով և ալյուրով, վրան՝ քաղցր տապակած սոխ։
* Խանոմ պիակպուն – քառակուսի ձևով աղանդեր՝ կոկոսի կաթից և պանդանուսի հյութից, բաժանվում է մասերի և մատուցվում։
* Խանոմ տան – արմավենու համով փոքր թխվածք՝ քերած կոկոսի հավելումով։
* Խանոմ տոմ – բրնձի ալյուրից գնդիկ՝ լցոնված արմավենու շաքարով և կոկոսով։
* Խանոմ թուայ թալայ – շոգեխաշված կոկոսային ժելե և սերուցք։
* Խանոմ վոնգ
* Խաո լամ – բրնձից պատրաստված քաղցրավենիք՝ խառնված լոբու կամ սիսեռի, կոկոսի և կոկոսի կաթի հետ։
* Խաո նիաո մամուանգ – կպչուն բրինձ՝ քաղցր կոկոսի կաթով, մատուցվում է հասած մանգոյի շերտերով։
* Խաո նիաո տուա դում – կպչուն բրինձ կոկոսի կաթով և սև լոբով։
* Կլուայ բուատ չի – բանաններ կոկոսի կաթում։
* Լոտ չոնգ նամ կատի – պանդանուսի համով բրնձային «լապշա» կոկոսի կաթում, նման է ինդոնեզական ցենդոլին։։
* Մամուանգ կուան – չորացված մանգոյից պատրաստված քաղցրավենիք՝ բարակ շերտերով կամ գլանաձև։
* Ռոտի սաիմայ – թաիլանդական փափուկ քաղցրավենիք՝ փաթաթված ռոտի հացի մեջ։
* Ռուամ միթ – տարբեր բաղադրիչների խառնուրդ (շագանակ, ջեքֆրուտ, լոտոսի արմատ և այլն) կոկոսի կաթում։
* Սանգխայա – կոկոսային կրեմ (կաստարդ)։
* Սանգխայա ֆակ թոնգ – ձվի և կոկոսի կրեմ, որը մատուցվում է դդմի հետ, նման է Մալայզիայի, Ինդոնեզիայի և Ֆիլիպինների կոկոսի մուրաբային։Սարիմ – բազմագույն լապշա՝ պատրաստված լոբու ալյուրից, մատուցվող քաղցր կոկոսի կաթով և սառույցով։
* Տակո – հասմիկի բույրով կոկոսային պուդինգ՝ մատուցվող պանդանուսի տերևների բաժակներում։
* Թոնգ յիպ – «սեղմված ոսկե ձվի դեղնուցներ», ինը հաջողված աղանդերներից մեկը։
* Թոնգ յոտ – կլոր քաղցր գնդիկներ՝ պատրաստված ձվի դեղնուցից, ինը հաջողված աղանդերներից մեկը։
<gallery class="center" widths="200" heights="150">
Պատկեր:Khao_tom_mat_sai_kluai_01.jpg|Խաո տոմ մատ, կպչուն բրինձ և բանան
Պատկեր:Khanom_khrok.jpg|''Խանոմ Կրոկ կոկոսի կաթ''
Պատկեր:Mango_sticy_rice_(3859549574).jpg|''Խաո նիաո մամուանգ'', կպչուն բրինձ, թարմ մանգո և կոկոսի կաթ
Պատկեր:ทองหยิบเต็ม.jpg|''Թոնգ Յիպ''
Պատկեր:Kluai_buat_chi.jpg|''Կլուայ բուատ չի, բանան, կոկոսի կաթ, կոկոսի կրեմ''
Պատկեր:Khanom_tom.JPG|''Խանոմ տոմ'', կպչուն բրնձի փոշի, կոկոսի կրեմ, քերած կոկոս, շաքար և համեմունքներ
Պատկեր:Khanom_tako_sai.jpg|''Խանոմ Տակո Khanom tako''
Պատկեր:Mo_kaeng.jpg|''Խանոմ մո կաենգ''
</gallery>

=== Պաղպաղակ ===
[[Պատկեր:Coconut_Ice_Cream,_Bangkok.jpg|ձախից|մինի|Պաղպաղակ թհեփթիմ կրոպով Բանգկոկում]]
Պաղպաղակը Թաիլանդ է ներմուծվել թագավոր Ռամա V-ի կառավարման ժամանակ, երբ առաջին պաղպաղակի սարքը ներմուծվեց երկիր։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին պաղպաղակը պատրաստվում էր կոկոսի ջրից՝  սառույցի հետ խառնված։ Սկզբում Թաիլանդում սառույց արտադրել հնարավոր չէր, և այն ներմուծվում էր Սինգապուրից։ Սկզբում պաղպաղակը համարվում էր բարձր խավի հաճույք, սակայն ժամանակի ընթացքում այն դարձավ ավելի հասանելի, և բաղադրությունը բարելավվեց՝ կոկոսի ջուրը փոխարինելով կոկոսի կաթով։

Թաիլանդում գոյություն ունեին պաղպաղակի երկու տեսակ։ Առաջինը՝ արքունիքում պատրաստվող պաղպաղակն էր, որը կոկոսի հյութից էր և վերևում ուներ տապակած տամարինդ։ Երկրորդը՝ հասարակության համար նախատեսված պաղպաղակն էր, որը կոկոսային էր՝ նոմմաեո ծաղկի բույրով և թեթև քաղցր համով։ «Պաղպաղակի խողովակ» տեսակը ստեղծվեց թագավոր Ռամա VII-ի ժամանակ։ Դրա բաղադրիչները լցվում էին ցինկե խողովակի մեջ, որը թափահարում էին մինչև սառչելը, ապա մեջը փայտիկ էր դրվում՝ որպես բռնակ։ Այն վաճառվում էր շրջիկ վաճառողների կողմից, որոնք օգտագործում էին չոր սառույց և աղ՝ պաղպաղակը սառը պահելու համար։ Հետագայում պաղպաղակը սկսեցին արտադրել և վաճառել փոքր բաժակներով։

Ըստ Bangkok Post-ի՝ «aitim tat» («կտրատված պաղպաղակ») շատ տարածված էր մոտ 30 տարի առաջ (1986 թ.)։ Այն ուներ ուղղանկյուն ձև և տարբեր համեր, վաճառողը այն բաժանում էր կտորների և յուրաքանչյուրի մեջ դնում երկու փայտիկ՝ բռնելու համար։ «Aitim tat»-ը պատրաստվում էր կաթից, կոկոսի կաթից, ալյուրից, շաքարից և արհեստական բուրավետիչներից։ Գինը մեկ կամ երկու բատ էր՝ կախված չափից։

1970-ականներին Pop Company-ն հիմնեց Թաիլանդում առաջին պաղպաղակի արտադրության գործարանը։ Ընկերությունը օգտագործում էր բադի պատկերանշան, ինչի պատճառով այն ստացել էր «aitim tra pet» («բադի ապրանքանիշի պաղպաղակ») մականունը։Այն վաճառվում էր Չալոեմչայի թատրոնի առջև։ Ամենահայտնի արտադրանքը կոչվում էր «բանան պաղպաղակի հետ», որը բաղկացած էր երեք համից՝ շոկոլադ, վանիլ և ելակ։

== Խմիչքներ ==
***Khrueang duem*** (թայերեն՝ เครื่องดื่ม, բառացի՝ «խմիչքներ»)

• Cha yen – թաիլանդալական սառը թեյ։

• Krating Daeng – էներգետիկ խմիչք, որը համարվում է Red Bull-ի սկզբնաղբյուրը։

• Nam maphrao – երիտասարդ կոկոսի հյութ, որը հաճախ մատուցվում է հենց կոկոսի մեջ։

• Nam matum – թարմացնող և առողջարար խմիչք, որը պատրաստվում է բաել ծառի պտղից։

• Nom yen – խմիչք, որը պատրաստվում է սալայի օշարակից և տաք կաթից։

• Oliang – թաիլանդական քաղցր, սառը, սև սուրճ։

• Lao Khao – ավանդական թորած ալկոհոլային խմիչք, որը հայտնի է Այութթայայի ժամանակաշրջանից և հնարավոր է դարձել է Օկինավայի «Awamori» կոչվող խմիչքի առաջացման հիմքը։

• Satho – ավանդական բրնձային գինի Իսան տարածաշրջանից։

• Nam bai bua bok – թարմացնող և առողջարար խմիչք, որը պատրաստվում է Centella asiatica բույսի կանաչ տերևներից։ Թաիլանդում կան նաև այլ ալկոհոլային խմիչքներ, օրինակ՝ Hong Thong, Phraya, Regency, Mekhong և Sang Som։ Թաիլանդում արտադրվում են նաև գարեջրի մի շարք տեսակներ, որոնցից ամենահայտնիներն են Singha և Chang ապրանքանիշերը։

== Միջատներ ==
[[Պատկեր:Insekten.jpg|մինի|Փողոցային վաճառքի կրպակներ, որտեղ վաճառվում են տապակած միջատներ։]]
Ուտելի միջատները՝ ամբողջական տեսքով, չիլի մածուկի մեջ կամ որպես հարստացված մթերքների բաղադրիչներ, Թաիլանդում բավականին տարածված են։ Ոմանք նույնիսկ պնդում են, որ Թաիլանդը աշխարհում առաջատարն է ուտելի միջատների օգտագործման ոլորտում։ Ըստ ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության (ՊԳԿ),  միայն ծղրիդների մոտավորապես 20,000 ֆերմա կա Թաիլանդի 76 նահանգներից 53-ում։ Թաիլանդում ուտում են տարբեր տեսակի միջատներ, հատկապես Իսանի շրջանում և երկրի հյուսիսում։ Շատ շուկաներում վաճառվում են տապակած մորեխներ, ծղրիդներ, մեղվի թրթուրներ, մետաքսաթիթեռի թրթուրներ, մրջյունների ձվեր և տերմիտներ։ Խոհարարական ստեղծարարությունըարտահայտվում է նույնիսկ անվանումներում․ օրինակ՝ մի համեղ թրթուր, որը հայտնի է նաև «բամբուկի որդ» անունով, խոսակցական լեզվում կոչվում է «էքսպրես գնացք»՝ իր արտաքին տեսքի պատճառով։ Ասվում է, որ խորոված կամ բուսայուղի մեջ բարձր ջերմաստիանով տապակված միջատների մեծ մասի համը բավականին մեղմ և չեզոք է։ Սակայն դրանցից տարբերվում է maeng da կամ maelong da na կոչվող միջատը, որի համը նկարագրվում է որպես շատ ուժեղ և սուր՝ նման շատ հասած գորգոնզոլա պանրի համին։ Այս մեծ ջրային միջատը հայտնի է նրանով, որ օգտագործվում է չիլի սոուսի մեջ, որը կոչվում է nam phrik maeng da։ Իսանի շրջանում մրջյունների ձվերն ու մետաքսաթիթեռի թրթուրները հաճախ ուտում են խաշած՝ ապուրի մեջ, իսկ հյուսիսային Թաիլանդում դրանք նաև օգտագործվում են ձվով պատրաստվող տարբեր ուտեստների մեջ։

== Փողոցային սնունդ, սննդի կետեր և շուկայական սնունդ ==
Հարավարևելյան Ասիայի մեծ մասում փողոցային սննդի մշակույթը ձևավորվել է չինացի ներգաղթյալների կողմից 19-րդ դարի վերջում։ Արդյունքում, թայական շատ փողոցային ուտեստներ ծագում են չինական խոհանոցից կամ զգալիորեն մեծ ազդեցություն ունեն դրանից։ Սկզբում փողոցային սնունդը հիմնականում վաճառվում էր Թաիլանդի չինացի բնակչության կողմից և լայն տարածում չգտավ տեղացի թաիլանդացիների շրջանում մինչև 1960-ականների սկիզբը, երբ քաղաքային բնակչության արագ աճը խթանեց այդ մշակույթը, իսկ 1970-ականներին այն արդեն «փոխարինել էր տնային պատրաստմանը»։

Թաիլանդում փողոցային սննդի որակը և բազմազանությունը հայտնի են ամբողջ աշխարհում։ Բանգկոկը հաճախ նշվում է որպես աշխարհի լավագույն փողոցային սննդի քաղաքներից մեկը և նույնիսկ կոչվում է աշխարհի փողոցային սննդի մայրաքաղաք։ VirtualTourist կայքը նշում է. «Աշխարհում քիչ վայրեր կան, եթե ընդհանրապես կան, որոնք այնքան նույնացվում են փողոցային սննդի հետ, որքան Թաիլանդը։ Տեղերի բազմազանության և ընտրության մեծության պատճառով մենք ընտրեցինք Բանգկոկը՝ որպես փողոցային սննդի համար առաջին տեղը։ Բանգկոկը առանձնանում է ինչպես իր առաջարկների բազմազանությամբ, այնպես էլ փողոցային վաճառողների մեծ քանակով»։

Գրեթե չկա որևէ թաիլանդական  ուտեստ, որը չի վաճառվում փողոցային վաճառողի կողմից կամ շուկայում՝ Թաիլանդի որևէ վայրում։ Որոշ վաճառողներ մասնագիտանում են միայն մեկ կամ երկու ուտեստի վրա, իսկ մյուսները առաջարկում են ամբողջական ճաշացանկ, որը մրցում է ռեստորանների հետ։ Ոմանք վաճառում են միայն նախապես պատրաստված ուտելիք, իսկ մյուսները պատրաստում են ըստ պատվերի։ Պատվերով պատրաստվող ուտեստները սովորաբար այնպիսիք են, որոնք արագ են պատրաստվում՝ օրինակ արագ տապակված ուտեստներ բրնձով, ինչպես «ֆատ կաֆրաո» (կծու ռեհանով տապակված աղացած խոզի միս, հավ կամ ծովամթերք)կամ «ֆատ խանա» (տապակված գայլան), ինչպես նաև արագ պատրաստվող կարրիներ, օրինակ «պլադուկ ֆատ ֆետt» (կատվաձուկ՝ տապակված կարմիր կարրիի մածուկով)։

Լապշաները շատ տարածված փողոցային սնունդ են, քանի որ հիմնականում ուտվում են որպես առանձին ուտեստ։ Չինական ոճի լապշայով ապուրները, տապակված լապշաները և թաիլանդական խմորված բրնձային լապշաները (խանոմ չին), որոնք մատուցվում են տարբեր թաիլանդական կարրիների հետ, շատ սիրված են։ Թաիլանդում գրեթե ամենուր կարելի է տեսնել «սոմ տամ» (կանաչ պապայայի աղցան) և կպչուն բրինձ, որոնք վաճառվում են տաղավարներում և ճանապարհամերձ խանութներում։ Սովորաբար դրանք ուտում են խորոված հավի հետ, բայց եթե տվյալ կետը չի վաճառում այն, մոտակայքում անպայման կգտնվի մեկը, որը վաճառում է։ Շատ քաղաքներում և բնակավայրերում կան տաղավարներ, որտեղ վաճառում են քաղցր «րոտի»՝ բարակ, տապակված խմորից պատրաստված պատյան՝ տարբեր միջուկներով, օրինակ՝ բանան, ձու և շոկոլադ։ Ռոտին նման է մալայական րոտի կանային և սինգապուրյան րոտի պրատային, և այդ տաղավարները հաճախ պատկանում են թայ մուսուլմաններին։Քաղցր խորտիկները, որոնք միասին կոչվում են «խանոմ», օրինակ՝ «տակո» (կոկոսի կրեմով ժելե), «խանոմ ման» (կոկոսով կասավայի թխվածք) և «խանոմ վուն» (համային ժելեներ), հաճախ ցուցադրվում են մեծ սկուտեղների վրա՝ ապակեպատ շարժական սայլակներում։ Այլ քաղցրավենիքներ, օրինակ՝ «խանոմ բուեանգ» և «խանոմ կրոկ» (ինչ-որ չափով նման հոլանդական poffertjes-ին), պատրաստվում են տեղում՝ պատվերով։

Երեկոյան ժամերին շարժական փողոցային տաղավարները, որոնք հաճախ պարզապես սկուտեր են կողային սայլակով, շրջում են և ժամանակավորապես կանգնում Թաիլանդի բարերի մոտ՝ վաճառելով «կապ կլաեմ» («խմիչքի հետ ուտելիք»)։ Շարժական վաճառողների կողմից առաջարկվող հայտնի «կապ կլաեմ» ուտեստներից են խորոված կերակուրները, օրինակ՝ արևի տակ չորացրած կաղամար, շամփուրների վրա միս կամ խորոված թթու նրբերշիկներ, ինչպես նաև տապակված խորտիկներ, օրինակ՝ տապակված միջատներ կամ նրբերշիկներ։

Փողոցային սայլակներից վաճառվում են նաև մաքրված և կտրտված մրգեր, որոնք դրվում են մանրացված սառույցի վրա՝ թարմությունը պահպանելու համար։ «Սալապո»-ն՝ շոգեխաշված բուլկիներ մսային կամ քաղցր լոբու միջուկով, ինչպես նաև չինական «բաոծը»-ի թաիլանդական տարբերակը, նույնպես լայնորեն վաճառվում են շարժական վաճառողների կողմից։

Թաիլանդում սննդի՝ մեծ բացօթյա սրահներով և մշտական տաղավարներով շուկաները հաճախ գործում են որպես փողոցային տաղավարների համախումբ․ յուրաքանչյուր վաճառող ունի իր սեղանները և տրամադրում է (սահմանափակ) սպասարկում։ Որոշները նաև հիշեցնում են առևտրի կենտրոնների և մեծ սուպերմարկետների սննդի գոտիները՝ սպասարկման կետերով և ընդհանուր սեղանների օգտագործմամբ։ Սննդի կորտերը և շուկաները առաջարկում են գրեթե նույն ուտեստները, ինչ փողոցային տաղավարները՝ ինչպես նախապես պատրաստված, այնպես էլ պատվերով պատրաստվող։ Գիշերային սննդի շուկաները, որոնք բաղկացած են փողոցային տաղավարներից և շարժական վաճառողներից, երեկոյան ժամերին հայտնվում են ավտոկայանատեղիներում, մարդաշատ փողոցների երկայնքով, ինչպես նաև տաճարների տոնավաճառներում և տեղական փառատոներում, երբ եղանակը ավելի հարմար է, և մարդիկ ավարտել են աշխատանքը։

Թաիլանդի «թաց շուկաներում» վաճառվող ուտեստները հիմնականում նախապես պատրաստված են լինում։ Շատ մարդիկ գնում են այնտեղ, ինչպես նաև փողոցային վաճառողների մոտ, որպեսզի սնունդ գնեն աշխատանքի համար կամ տան տանեն։ Սովորական տեսարան է տեսնել թաիլանդացիներին, որոնք տանում են ամբողջական «համատեղ» ճաշեր՝ բաղկացած մի քանի ուտեստներից, եփած բրնձից, քաղցրավենիքից և մրգերից, որոնք խնամքով փաթեթավորված են պլաստիկ տոպրակներում և Պոլի Վինիլ Քլորիդե տարաներում՝ կիսելու համար աշխատավայրում գործընկերների կամ տանը՝ ընկերների և ընտանիքի հետ։ Քանի որ շատ ուտեստներ նման են տնային պատրաստվողներին, սա լավ վայր է տարածաշրջանային և սեզոնային ուտեստներ գտնելու համար։

== Բուսակերությունը Թայիլանդում ==

[[Պատկեր:Yam_huapli_thot_02.jpg|մինի|Չիանգ Մայ բուսակերների ռեստորանում խորը տապակած բանանի ծաղկից պատրաստված աղցան]]
Չնայած Բուսակերների փառատոնը նշվում է ամեն տարի Թաիլանդի բնակչության մի մասի կողմից, և Թաիլանդի շատ ռեստորաններ փառատոնի ընթացքում առաջարկում են բուսակերների համար նախատեսված շատ ուտեստներ, մաքուր բուսակերների սնունդ սովորաբար դժվար է գտնել Թաիլանդի սովորական ռեստորաններում և ճաշարաններում: Օրինակ՝ ավանդական թաիլանդական կարրիների մեծ մասը պարունակում է ծովախեցգետնի մածուկ, իսկ շատ ուտեստներում աղի փոխարեն օգտագործվում է ձկան սոուս։ Այնուամենայնիվ, խանութներում և ռեստորաններում, որոնք հատուկ սպասարկում են բուսակերներին, օգտագործվում են այս բաղադրիչների փոխարինիչներ: Թայլանդում բուդդայական վանականներին մատուցվող նվիրատվական սննդի մեջ հաճախ ներառվում են նաև մսային ուտեստներ, քանի որ բուսակերությունը պարտադիր պայման չէ Թերավադա բուդդիզմում, սակայն վանականներին հատուկ կերակրելու նպատակով կենդանիներին սպանելը արգելվում է։   Շատ քաղաքներում ավանդական բուդդայական բուսակերական ուտեստները, որոնք չեն պարունակում որևէ մսեղեն կամ ծովամթերք, ինչպես նաև բացառում են որոշակի ուժեղ համով բանջարեղեններ և համեմունքներ, վաճառվում են մասնագիտացված բուսակերական ռեստորաններում, որոնք կարելի է ճանաչել դեղին ցուցանակով, որի վրա կարմիր գույնով թայերենով գրված է «che»  կամ «ahan che» բառը: Այս ռեստորանները մատուցում են այն, ինչը կարելի է համարել վեգանական սնունդ: Թայլանդ-հնդկական համայնքի բազմաթիվ հնդկական ռեստորաններ նույնպես առաջարկում են բուսակերների ուտեստներ, քանի որ բուսակերությունը հինդու հավատքի շատ հետևորդների կողմից կարևոր արժեք է ներկայացնում: Հնդկական բուսակերական խոհանոցում, սակայն, կարող են օգտագործվել կաթնամթերք և մեղր։   Օտարերկրյա զբոսաշրջիկների կողմից բուսակերական սննդի պահանջարկի աճի պատճառով շատ հյուրանոցներ, հյուրատներ և ռեստորաններ այժմ իրենց  ճաշացանկում կունենան նաև թայլանդական ուտեստների բուսակերական տարբերակներ: Իսկ պեսկատարիանների համար թայլանդական խոհանոցը սովորաբար խնդիր չի ստեղծում, քանի որ այստեղ շատ ուտեստներ պատրաստվում են միայն ձկով և ծովամթերքով որպես կենդանական սպիտակուցի աղբյուր։

== Խոհարարական դիվանագիտություն ==
[[Պատկեր:Restaurant_Kiin_Kiin_Ingefær,_peanuts_og_chili_(6200203175)_adjusted_cropped_resized.jpg|մինի|Գետնանուշով, կոճապղպեղով և չիլիով ուտեստ՝ կիին կիին (Կոպենհագեն)]]
Թայական խոհանոցը աշխարհում լայնորեն հայտնի դարձավ միայն 1960-ականներից հետո, երբ Թաիլանդը դարձավ միջազգային զբոսաշրջության ուղղություն, և Միացյալ Նահանգների զինվորները մեծ թվով ժամանեցին այնտեղ՝ Վիետնամի պատերազմի ընթացքում։ Թայական ռեստորանների թիվը կտրուկ աճեց․ 1970-ականների Լոնդոնում դրանք ընդամենը չորսն էին, իսկ 25 տարուց քիչ ժամանակում հասան 200–300-ի։

ԱՄՆ-ում առաջին հաստատված թաիլանդական ռեստորանը՝ «Չադա Թայ»-ը, բացվել է 1959 թվականին Դենվեր քաղաքում։ Այն ղեկավարում էր նախկին թերթի հրատարակիչ Լայ-Իադ (Լիլի) Չիտտիվեյը։ Լոնդոնի ամենահին թաիլանդական ռեստորանը՝ «The Bangkok Restaurant»-ը, բացվել է 1967 թվականին Հարավային Քենսինգթոնում՝ նախկին թայ դիվանագետ պարոն Բուննագի և նրա կնոջ կողմից։

Թաիլանդական խոհանոցի համաշխարհային ժողովրդականությունը համարվում է զբոսաշրջությունը խթանելու կարևոր գործոն և նաև նպաստել է Թաիլանդի գյուղատնտեսության արտահանման աճին։ 2000-ականներից այն սկսել է զարգանալ որպես նպատակային «գաստրոդիվանագիտություն»։

Թաքսինի կառավարությունը (2001–2006) իր կառավարման սկզբում գործարկել է  «Աշխարհի խոհանոցը» քարոզարշավը՝ Թաիլանդական խոհանոցը միջազգային շուկայում առաջ մղելու համար, տարեկան 500 միլիոն բատի բյուջեով։ Ծրագրի շրջանակներում տրամադրվում էին վարկեր և վերապատրաստում ռեստորանատերերի համար, ովքեր ցանկանում էին բացել թաիլանդական ռեստորաններ արտերկրում․ ստեղծվեց «Thai Select» սերտիֆիկացման ծրագիր, որը խրախուսում էր Թաիլանդից ներմուծվող բաղադրիչների օգտագործումը, և աջակցվեց Թաիլանդական ներդրողների, Թայ Ավիաուղիներ-ի և Թաիլանդի զբոսաշրջության վարչության համագործակցությունը արտասահմանում գտնվող թաիլանդական ռեստորանների հետ։

«Global Thai» ծրագիրը, որը մեկնարկել է 2002 թվականին, եղել է կառավարության նախաձեռնությամբ իրականացվող կուլինարային դիվանագիտության նախաձեռնություն։ Ծրագիրը նպատակ ուներ 2003 թ. արդեն աշխարհում 8,000 թայական ռեստորան ունենալ, մինչդեռ նախկինում նրանց թիվը մոտավորապես 5,500 էր։2011 թվականին այդ թիվը գերազանցեց 10,000-ը։ Ծրագիրը ներկայացված է *Thailand: Kitchen of the World* էլեկտրոնային գրքում, որը հրատարակվել է ծրագրի խթանման համար։ Գրքի գլխավոր ուղերձը՝ «Արտահանման խթանման բաժնի կարծիքով, թաիլանդական ռեստորանները ունեն լավ գործարար պոտենցիալ, որը կարելի է զարգացնել՝ պահպանելու միջազգային ճանաչման բարձր մակարդակը։ Այդ նպատակին հասնելու համար բաժինը իրականացնում է հասարակայնության հետ կապերի արշավ՝ աշխարհում թաիլանդական ռեստորանների միջոցով երկրի լավ պատկերը ձևավորելու համար»։ Թաիլանդի Առևտրի նախարարության Արտահանման խթանման բաժինը ապագա ռեստորանատերերին առաջարկում է երեք տարբեր «մաստեր ռեստորանների» պլաններ՝ արագ սնունդից մինչև էլեգանտ ռեստորան, որոնք ներդրողները կարող են ընտրել որպես նախապատրաստված ռեստորանային նախագծեր։ Հրապարակմանը զուգահեռ, Թաիլանդի Արտահանման-Ներմուծման բանկը տրամադրում էր վարկեր Թաիլանդցի քաղաքացիների համար՝ արտերկրում ռեստորան բացելու նպատակով, իսկ Միջին և Փոքր Մասնավոր ձեռնարկությունների զարգացման բանկը ստեղծել էր մինչև 3 միլիոն ԱՄՆ դոլարի վարկային ենթակառուցվածք արտերկրում սննդի ոլորտում նախաձեռնությունների, այդ թվում թաիլանդական ռեստորանների համար։ 2003 թվականին անցկացված ուսումնասիրությունը՝ Կելլոգի կառավարման դպրոցի և Սասին ինստիտուտի կողմից, ցույց տվեց, որ թաիլանդական խոհանոցը վարկանիշային չորրորդ տեղում է, երբ հարցնում էին ասել որևէ ազգային խոհանոց, իտալական, ֆրանսիական և չինական խոհանոցներից հետո։ Երբ հարցնում էին՝ «որն է ձեր սիրելի խոհանոցը», Թաիլանդի խոհանոցը վարկանիշով զբաղեցրել է վեցերորդ տեղը՝ ետ մնալով վերոնշյալ երեք խոհանոցներից և նաեւ հնդկական և ճապոնական խոհանոցներից։ 2009 թվականի հունիսին Tourism Authority of Thailand կազմակերպեց համաժողով՝ քննարկելու այս հարցերը Բանգկոկի Queen Sirikit National Convention Centre ազգային համաժողովային կենտրոնում։ Տուրիստական վարչության ղեկավար Սերի Վանգպայչիտրը նշեց․ «Այս համաժողովը վաղուց պետք էր կազմակերպել։ Թայական խոհանոցի խթանումը մեր հիմնական նիշային շուկայի նպատակներից մեկն է։ Մեր տվյալները ցույց են տալիս, որ այցելուները անցյալ տարի ծախսել են 38,8 միլիարդ բատ սնվելու և խմելու վրա, ինչը 16%-ով ավել է 1997-ի համեմատ»։ 2011 թվականին CNN-ի կազմած «Աշխարհի 50 ամենահամեղ ուտեստների» ցանկում՝ սոմ տամ զբաղեցնում է 46-րդ տեղը, նամ տոկ մու՝ 19-րդ, տօմ յամ կունգ՝ 8-րդ, իսկ մասաքման կարրին առաջին տեղում է՝ որպես աշխարհի ամենահամեղ ուտեստ։ Քիչ անց, նույն տարվա ընթերցողների քվեարկության արդյունքում նամ տոկ մու զբաղեցրել է 36-րդ տեղը, թաիլանդական տապակած բրինձը՝ 24-րդ, կանաչ կարրին՝ 19-րդ, մասաման կարրին՝ 10-րդ, իսկ Թայ սոմ տամ, պադ թայ, և թոմ յամ կունգ՝ համապատասխանաբար 6, 5 և 4-րդ տեղերում։ 2012 թվականին Բրիտանական ռեստորանային ամսագիրն ընդգրկեց շեֆ Դեյվիդ Թոմփսոնի «Nahm Bangkok» ռեստորանը իր ամենամյա «Աշխարհի 50 լավագույն ռեստորաններ» ցանկում։

== Մրցանակներ ==
Թաիլանդի խոհարարական ակադեմիայի խոհարարները 2012 թվականի նոյեմբերի 14–ից մինչև 16-ը Շանհայում անցկացված  ՍՀՉ (Սնունդ և Հյուրանոց Չինաստանում) խոհարարական արվեստի միջազգային մրցույթի «Գուրման թիմային մարտահրավեր »(գործնական փուլ) անվանակարգում զբաղեցրել են երկրորդ տեղը։ Նրանք նաև մասնակցել են «Խոհարարական արվեստի միջազգային ցուցահանդես» մրցույթին, որը 2012 թվականի հոկտեմբերի 5–ից մինչև10-ը տեղի է ունեցել Գերմանիայի Էրֆուրթում քաղաքում, և արժանացել են չորս ոսկե ու մեկ արծաթե մեդալի։

2011 թվականին «Ջեյմս Բիրդի հիմնադրամ» մրցանակաբաշխության ժամանակ ԱՄՆ-ի հյուսիսարևմտյան տարածաշրջանի «Լավագույն խոհարար» մրցանակը շնորհվել է Էնդի Ռիքրին՝ «Պոկ Պոկ» ռեստորանից (Պորտլենդ, Օրեգոն), իսկ հարավարևմտյան տարածաշրջանի «Լավագույն խոհարար» մրցանակը՝ Սայպին Չուտիմային՝« Սիամի Լոտոս» ռեստորանից (Ուինչեստեր, Նևադա)։

=== Միշլեն աստղեր ===
Թայլանդական խոհանոցում մասնագիտացած, սակայն ոչ թայլանդացի խոհարարների կողմից ղեկավարվող երեք ռեստորաններ արժանացել են Միշլեն աստղերի։

* “Նահմ” (Լոնդոն, 2002–2011), ղեկավար՝ Դեյվիդ Թոմփսոն
* “Քին Քին” (Կոպենհագեն, 2009), ղեկավարներ՝ Հենրիկ Անդերսեն ևԼերտչայ Տրիթավաչաիվոնգ
* “Պոկ Պոկ ՆՅ” (Նյու Յորք, 2015), ղեկավար՝  Էնդի Ռիքր

== Խոհարարական տուրեր և խոհարարական դասընթացներ ==
[[Պատկեր:Thai_curry_paste_at_the_market_so_good_I_brought_some_home_(3195324838).jpg|մինի|Թայլանդում կազմակերպվող սննդային տուրերն ու խոհարարական դասընթացները գրեթե միշտ ներառում են այցելություն տեղական շուկա։]]
Թաիլանդում խոհարարական տուրերը վերջին տարիներին մեծ ճանաչում են ձեռք բերել։ [[Զբոսաշրջությունը Թաիլանդում|Զբոսաշրջության]] այլ ձևերի հետ մեկտեղ սննդային տուրերը ձևավորել են իրենց առանձնահատուկ տեղը։ Բազմաթիվ ընկերություններ առաջարկում են Թաիլանդի խոհարարական և ուտեստների պատրաստման տուրեր, իսկ երկիր այցելող շատ զբոսաշրջիկներ մասնակցում են հյուրանոցների, հյուրատների և խոհարարական դպրոցների կողմից կազմակերպվող դասընթացների։

== Կառավարական միջամտություններ ==
Ըստ Թաիլանդի կառավարության, արտասահմանում թայլանդական ռեստորաններում մատուցվող անորակ սնունդը «...խաթարում է երկրի հեղինակությունը»։ Արտասահմանում թաիլանդական ուտեստների որակը ապահովելու համար կառավարությունը տարիների ընթացքում մի շարք ծրագրեր է նախաձեռնել, որոնք նախատեսված են թաիլանդական խոհանոցի համընդհանուր ստանդարտներ ստեղծելու համար։

2003 թվականին Ֆինանսների նախարարությունը պաշտոնյաների ուղարկեց ԱՄՆ՝ արժանի ռեստորաններին վկայականներ շնորհելու համար, սակայն նախագծի ավարտից հետո այն չեղարկվեց։

Դրանից քիչ անց Աշխատանքի նախարարությունը ստեղծեց Կրուա Թայ Սու Կրուա Լոկ («Թայական խոհանոցն աշխարհին») ծրագիրը, որի հիմնական մասը 10-օրյա թաիլանդական խոհարարության դասընթացն էր այն մարդկանց համար, ովքեր ցանկանում էին պատրաստել թաիլանդական ուտեստներ արտասահմանում։ Այս նախաձեռնությունը նույնպես կարճ կյանք ունեցավ։

Երբ որոշ պաշտոնյաներ փորձեցին թաիլանդական վատ ուտեստ արտասահմանում, 2013 թվականին Յինգլուկի կառավարությունը մտահղացավ բոլոր տեղերում թաիլանդական ուտեստների ստանդարտավորումը իրականացնել։ Ազգային սննդի ինստիտուտը մշակեց Ռոդ Թայ Տե («իրական թայական համ») ծրագիրը։ Թեև զուգահեռ իրականացվում էր նաև **«**Թայ Դիլիշս**»''' նախագիծը։

### «Թայ Դիլիշս» նախագիծ
Թաիլանդի Ազգային նորարարության գործակալությունը (ԹԱՆԳ), որը հանրային կազմակերպություն է և գործում է Թաիլանդի Գիտության և տեխնոլոգիայի նախարարության ենթակայությամբ, նախաձեռնել է կառավարության՝ 30 միլիոն բատ (մոտ 1 միլիոն ԱՄՆ դոլար) արժողությամբ նախագիծ՝  որի նպատակն է․

* Պատրաստել թայական բաղադրատոմսեր՝ «իրական թայական համով», և հաստատել դրանք որպես ստանդարտ բաղադրատոմսեր
* Զարգացնել բիոսենսորային սարքավորումներ՝ համն ու համեմունքները վերլուծելու և գնահատելու համար
* Զարգացնել կազմակերպված սնունդ (մանրամասն պատրաստվող արտադրանքներ)՝ ստանդարտացված բաղադրատոմսերի հիման վրա, որպեսզի բավարարի արտասահմանում թայական սննդի պահանջարկը

Նախագիծը նաև նախատեսում է սննդի վկայաթերթի տրամադրում և ուսուցում տեղական ու արտասահմանյան խոհարարների համար, որոնք աշխատում են թայական ռեստորաններում ամբողջ աշխարհում։

Գործակալությունը հրապարակել է 11 «իսկական» բաղադրատոմսեր՝ թոմ յամ կունգ (նամ սայ), թոմ յամ կունգ (նամ խոն), պադ թայ, մասաման կարի, կաենգ խիաո վան (կանաչ կարի), կաենգ լուանգ (հարավային թաիլանդական թթու կարի), գոլեկ հավի սոուս, խաո սոյ, սաի ուա (հյուսիսային թաիլանդական երշիկ), նամ փրիկ նում (կանաչ պղպեղով չիլիի մածուկ) և նամ փրիկ օնգ (հյուսիսային թաիլանդական չիլիի մածուկ):Այս բաղադրատոմսերը ներկայացվել են «Իսկական թաիլանդական սնունդ աշխարհի համար» միջոցառմանը, որը տեղի է ունեցել Բանգկոկի Plaza Athénée հյուրանոցում 2016 թվականի օգոստոսի 24-ին, որտեղ պատվավոր հյուր էր Թաիլանդի արդյունաբերության նախարարը: Մինչև 2020 թվականը Թայ Դիլիշս–ը նախատեսում է հրապարակել ավելի քան 300 թայլանդական ուտեստների բաղադրատոմսեր:

Սննդամթերքի իսկությունը որոշելու համար թաիլանդցի հետազոտողները մշակել են «էլեկտրոնային համտեսի մեքենա», որը նկարագրվում է որպես «...ինտելեկտուալ ռոբոտ, որն օգտագործում է սենսորային տեխնոլոգիա՝ սննդի բաղադրիչների հոտն ու համը չափելու համար՝ դրանք գնահատելու համար այնպես, ինչպես կգնահատեր սննդի քննադատը»: Մեքենան գնահատում է սննդամթերքը՝ չափելով դրանց հաղորդականությունը տարբեր լարումների դեպքում: 10 սենսորներից ստացված ցուցմունքները համակցվում են՝ քիմիական ստորագրություն ստանալու համար: Քանի որ մեքենան չի կարող գնահատել համը, այն համեմատում է արտադրանքը յուրաքանչյուր ուտեստի համար տարածված նախասիրությունների տվյալների բազայից ստացված ստանդարտի հետ: Որոշելու համար, թե կաֆիր լայմի տերևներով և համեմով 10 տեսակի կծու ապուրներից որն է լավագույնը, հետազոտողները հայտարարություններ են տեղադրել Բանգկոկի Չուլալոնգկորն համալսարանում՝ խնդրելով 120 համտեսողների օգնությունը: Համտեսողներին՝ ուսանողներին, համալսարանի աշխատակիցներին և տեղի բնակիչներին, վճարել են մի քանի բատ իրենց կարծիքի համար: Նրանց մատուցվել է տարբեր բաղադրատոմսերով պատրաստված 10 ապուր և գնահատել են յուրաքանչյուրը: Այն ապուրը, որի քիմիական բաղադրությունը ծրագրավորված էր մեքենայի մեջ, համարվել է լավագույնը: Արտադրանքը փորձարկելիս մեքենան գնահատական ​​է տալիս 1-ից մինչև 100 միավոր: 80 միավորից ցածր գնահատականը համարվում է «չհամապատասխանող չափանիշին»։ Սարքի մշակումը արժեցել է մոտավորապես 100,000 ԱՄՆ դոլար։ Այն ռեստորանները, որոնք հետևում են պաշտոնապես հաստատված բաղադրատոմսերին, թույլատրվում է իրենց ճաշացանկերում ցուցադրել Թայ Դիլիշսի լոգոն։ Յուրաքանչյուր սարք վաճառվել է 200,000 բատով։ Նախագիծը դադարեցվել է։

Թայ Դիլիշս նախագիծը քննադատության է արժանացել, հիմնականում այն ​​հիմքով, որ «ստանդարտացումը թայլանդական խոհանոցի թշնամին է»: Այնուամենայնիվ, որոշ դիտորդներ կարծում են, որ թաիլանդական խոհանոցի որակը, գոնե Միացյալ Նահանգներում, նվազում է դրա աճող ժողովրդականության պատճառով:  Թայ Դիլիշս–ը նպատակ ունի շտկել այս իրավիճակը:

2018 թվականի օգոստոսին Թաիլանդի Առևտրի նախարարությունը մեկնարկեց «Thai Select» անունով նախագիծ: Մշակույթի նախարարությունը տեղական ռեստորաններին տալիս է երեք կատեգորիա՝ ոսկե (հինգ աստղ), կարմիր (չորս աստղ) և նարնջագույն (երեք աստղ): Նպատակն է օգնել Թաիլանդ այցելող զբոսաշրջիկներին ընտրել հեղինակավոր ռեստորան:

2018 թվականին մշակույթի նախարար Վիրա Ռոջպոջչանարարատը հայտարարեց, որ 2020-2024 թվականների ընթացքում իր նախարարությունը կփնտրի իսկական թայլանդական խոհանոցը պահպանելու ուղիներ՝ չնայած օտարերկրյա ուտեստների աճող ազդեցությանը: «Թայլանդական խոհարարական արվեստը, որը յուրահատուկ է իր ինքնությամբ և փոխանցվում է սերնդեսերունդ, ավելի մեծ պաշտպանության կարիք ունի օտարերկրյա ազդեցություններից, որոնք այժմ փոխում են որոշ տեղական ուտեստների տեսքն ու համը», - զգուշացրեց նա: Ծրագիրը կհամապատասխանի Միավորված Ազգերի Կրթության, Գիտության և Մշակույթի Կազմակերպության (ՅՈՒՆԵՍԿՕ) կողմից նախաձեռնված «Ոչ նյութական մշակութային ժառանգության պաշտպանության մասին» կոնվենցիային: 2003 թվականի կոնվենցիան նպատակ ունի պաշտպանել «ավանդույթները, գաղափարները, արտահայտությունները, գիտելիքներն ու սովորույթները, որոնք համայնքները, խմբերը և որոշ դեպքերում անհատները համարում են իրենց մշակութային ժառանգության անբաժանելի մասը»:

### Աղի օգտագործման նվազեցման ջանքեր
Միջին հաշվով Թաիլանդի բնակիչները օրական օգտագործում են մոտ 4300 մգ նատրիում, ինչը երկու անգամ ավելի է, քան առաջարկում է առավելագույն չափը Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը։ Թաիլանդի փողոցային սնունդը համարվում է աղի բարձր օգտագործման հիմնական երեք պատճառներից մեկը։ Այդ պատճառով Թաիլանդի Հանրային առողջապահության նախարարությունը սկսել է մի ծրագիր, որի նպատակն է բնակչության աղի օգտագործումը նվազեցնել 30 տոկոսով։

## Ծանոթագրություն

## Գրականություն
* Դեյվիդ Թոմփսոն, Դասական թայլանդական խոհանոց, 145 էջ, Բերկլի. Ten Speed ​​Press, 1993, 
* Վաչարին Բհումիչիտր, Թայլանդական խոհարարական անհրաժեշտ գիրք, 192 էջ, Նյու Յորք. Clarkson N. Potter Inc., 1994, 
* Պադունգպատ, Մարկ (սեպտեմբեր 2017): Կայսրության համերը. Սնունդը և թայլանդական Ամերիկայի ստեղծումը: Ամերիկյան խաչմերուկ (Գիրք 45) (1-ին հրատարակություն): Բերկլի. Կալիֆոռնիայի համալսարանի հրատարակչություն: : Վերցված է 2019 թվականի հուլիսի 17-ին:
* Ջո Քամինգս, Lonely Planet World Food Thailand, 288 էջ, Lonely Planet Publications, 2000, 
* Էնդի Ռիքեր, Pok Pok. Սնունդ և պատմություններ Թաիլանդի փողոցներից, տներից և ճանապարհեզր ռեստորաններից, 304 էջ, Բերկլի. Ten Speed ​​Press, 2013, 
* Մ.Լ. Սիրիչալերմ Սվաստի (Շեֆ ՄաքԴանգ), Թայլանդական խոհարարության սկզբունքները, 304 էջ, McDang dot Com Company, Limited, 2010, 
* Լիլա Պունյարատաբանդհու, Պարզ թայլանդական սնունդ. Դասական բաղադրատոմսեր թայլանդական տնային խոհանոցից, 236 էջ, Բերկլի. Ten Speed ​​Press, 2014, 

* Thaifoodmaster – Step by Step recipes, Thai cuisine history and Thai culture
* Mae Ban – Traditional Thai Recipes
* Thailand Food Culture: Thai Cuisine’s 9 Best Dishes 
* Vegetarian Thai Recipes
* Thai Recipes by Suwanee Lennon

Կատեգորիա:Ասիական խոհանոց
Կատեգորիա:Թաիլանդ
Կատեգորիա:Սննդագիտություն