ԱՄՆ պատժամիջոցներն Իրանի դեմ

Միացյալ Նահանգները 1979 թվականից ի վեր Իրանի դեմ տարբեր տնտեսական, առևտրային, գիտական և ռազմական պատժամիջոցներ է կիրառել։ Միացյալ Նահանգների տնտեսական պատժամիջոցները կառավարվում են Օտարերկրյա ակտիվների վերահսկման գրասենյակի (OFAC) կողմից, որը Միացյալ Նահանգների ֆինանսների նախարարության գործակալությունն է։ Ներկայում Իրանի դեմ Միացյալ Նահանգների պատժամիջոցները ներառում են Միացյալ Նահանգների կողմից այդ երկրի հետ գործարքների էմբարգոն, ինչպես նաև իրանական ավիացիոն ընկերություններին ինքնաթիռների և վերանորոգման մասերի վաճառքի արգելք։

Միացյալ Նահանգները պատժամիջոցներ է սահմանել Իրանի դեմ՝ ի պատասխան իրանական միջուկային ծրագրի և Իրանի աջակցության՝ Հեզբոլլահին, Համասին և Պաղեստինի Իսլամական Ջիհադին, որոնք Միացյալ Նահանգների կողմից համարվում են ահաբեկչական կազմակերպություններ։ Վիճելի է նաև Իրանի աջակցությունը Իրաքում շիա աշխարհազորայիններին և հութիներին Եմենի քաղաքացիական պատերազմում։

2018 թվականի մայիսի 17-ին Եվրոպական հանձնաժողովը հայտարարեց իր մտադրության մասին՝ իրականացնելու 1996 թվականի արգելափակման կանոնադրությունը՝ Եվրոպայում անվավեր ճանաչելու Միացյալ Նահանգների պատժամիջոցներն Իրանի դեմ և արգելելու եվրոպական քաղաքացիներին և ընկերություններին կատարել դրանք։ ԵՀ-ն նաև հանձնարարել է Եվրոպական ներդրումային բանկին հեշտացնել եվրոպական ընկերությունների ներդրումներն Իրանում։

## Իրավական հիմք
Միացյալ Նահանգների պատժամիջոցները կարող են կիրառվել 1976 թվականի «Արտակարգ իրավիճակների մասին» օրենքի (NEA), 1977 թվականի «Արտակարգ իրավիճակների տնտեսական լիազորությունների մասին» օրենքի (IEEPA) և 1996 թվականի «Իրանի և Լիբիայի պատժամիջոցների մասին» ակտի (ILSA, որը հետագայում վերանվանվել է Իրանի պատժամիջոցների մասին ակտի (ISA)) համաձայն։ NEA-ի և IEEPA-ի շրջանակներում հայտարարագրերը պետք է ամեն տարի թարմացվեն՝ ուժի մեջ մնալու համար։ Պատժամիջոցների մեկ այլ օրենք է 2017 թվականի «Ամերիկայի հակառակորդներին պատժամիջոցների միջոցով հակազդելու մասին» օրենքը։

## Քարթերի նախագահությունը
ԱՄՆ նախագահ Քարթերը պատժամիջոցներ սահմանեց Իրանի դեմ 1979 թվականի նոյեմբերին այն բանից հետո, երբ արմատական ​​ուսանողները գրավեցին Թեհրանում ԱՄՆ դեսպանատունը և պատանդ վերցրեցին այն բանից հետո, երբ Միացյալ Նահանգները թույլ տվեց Իրանի վտարանդի շահին բուժման նպատակով մուտք գործել ԱՄՆ։ 12170 գործադիր հրամանը սառեցրել է մոտ 8,1 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի իրանական ակտիվներ, ներառյալ բանկային ավանդները, ոսկին և այլ գույք։ Այն նաև սահմանեց առևտրային էմբարգո։ Պատժամիջոցները չեղարկվեցին 1981 թվականի հունվարին՝ որպես Ալժիրի համաձայնագրի մի մաս, որը պայմանավորվածություն էր բանակցային ճանապարհով պատանդներին ազատելու համար։

## Ռեյգանի նախագահությունը
Միացյալ Նահանգների նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանը 1983 թվականին զենքի էմբարգո է սահմանել Իրանի նկատմամբ, այդ թվում՝ Միացյալ Նահանգների ռազմական պահեստամասերը Իրան-իրաքյան պատերազմի ժամանակ (1981–1988)։

Իրանական ապրանքների և ծառայությունների վրա էմբարգոն սահմանվել է 1987 թվականին՝ ի պատասխան 1981-1987 թվականներին Իրանի գործողություններին ԱՄՆ-ի և Պարսից ծոցում գտնվող այլ նավերի դեմ, ինչպես նաև ահաբեկչությանը Իրանի աջակցության պատճառով։

## Քլինթոնի նախագահությունը
Միացյալ Նահանգների նախագահ Բիլ Քլինթոնը Իրանի դեմ ամենակոշտ պատժամիջոցները սահմանեց 1995 թվականի մարտին՝ Ալի Ակբար Հաշեմի Ռաֆսանջանի նախագահության ժամանակ՝ ի պատասխան Իրանի միջուկային ծրագրին և Իրանի կողմից ահաբեկչական համարվող Հեզբոլլահին, ՀԱՄԱՍ-ին և Պաղեստինի Իսլամական Ջիհադին աջակցությանը։ Միացյալ Նահանգները, 12957 գործադիր հրամանի համաձայն, արգելում է Միացյալ Նահանգներին առևտուր անել Իրանի նավթային արդյունաբերության մեջ։ 1995 թվականի մայիսին Քլինթոնը նաև ստորագրեց 12959 գործադիր հրամանը, որն արգելում էր ԱՄՆ-ին առևտուր իրականացնել Իրանի հետ։ ԱՄՆ-ի հետ առևտուրը, որն աճում էր Իրանա-իրաքյան պատերազմի ավարտից հետո, հանկարծ դադարեց։

### Իրանի և Լիբիայի պատժամիջոցների մասին օրենք
Իրանի և Լիբիայի պատժամիջոցների մասին օրենքը (ILSA) օրենք է ստորագրվել 1996 թվականի օգոստոսի 5-ին Նախագահ Քլինթոնի կողմից։ ISA-ն (2006 թվականին վերանվանվել է ILSA) ուղղված է ինչպես ամերիկյան, այնպես էլ ոչ ամերիկյան ձեռնարկություններին, որոնք ավելի քան 20 միլիոն դոլարի ներդրումներ են կատարում Իրանում՝ Իրանի նավթային պաշարների զարգացման համար։ Նրանց սպառնում է Միացյալ Նահանգների կողմից կիրառել հնարավոր յոթ պատժամիջոցներից երկուսը՝
* Արտահանման-Ներմուծման Բանկի աջակցության մերժումը,
* խախտող ընկերությանը արտահանման լիցենզիաների մերժում,
* Միացյալ Նահանգների ֆինանսական հաստատություններից 10 միլիոն դոլարից ավելի վարկերի կամ վարկերի արգելք ցանկացած 12 ամսվա ընթացքում,
* Միացյալ Նահանգների պետական պարտքային գործիքների հիմնական դիլեր նշանակելու արգելքը,
* որպես Միացյալ Նահանգների գործակալ կամ որպես ԱՄՆ կառավարության միջոցների շտեմարան ծառայելու արգելք,
* Միացյալ Նահանգների պետական գնումների հնարավորությունների մերժումը (համապատասխան ԱՀԿ պարտավորություններին) և
* խախտող ընկերության բոլոր ներմուծումների արգելք։

ISA-ն մի քանի անգամ երկարաձգվեց Ջորջ Բուշի նախագահության օրոք, 2016 թվականի դեկտեմբերի 1-ին այն երկարացվել է նախագահ Բարաք Օբամայի օրոք ևս տասը տարով՝ մինչև պաշտոնը թողնելը։

### Խաթամիի վաղ կառավարություն
1997 թվականին Իրանի բարեփոխիչ նախագահ Մոհամմադ Խաթամիի ընտրվելուց հետո նախագահ Քլինթոնը թուլացրեց Իրանի նկատմամբ պատժամիջոցները։ 2000 թվականին պատժամիջոցները նվազեցվեցին այնպիսի ապրանքների համար, ինչպիսիք են դեղագործական ապրանքները, բժշկական սարքավորումները, խավիարը և պարսկական գորգերը։

## Բուշի նախագահությունը
2004թ. փետրվարին, Խաթամիի նախագահության վերջին տարվա ընթացքում, ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը նախագահ Ջորջ Բուշ կրտսերի օրոք որոշում ընդունեց Իրանից գիտական ​​ձեռագրերի խմբագրման կամ հրատարակման դեմ և ասաց, որ իրանցիների հետ համագործակցող ամերիկացի գիտնականները կարող են քրեական հետապնդման ենթարկվել։ Արդյունքում, Էլեկտրական և Էլեկտրոնիկական ճարտարագետների ինստիտուտը (IEEE) ժամանակավորապես դադարեցրել է իրանցի հետազոտողների ձեռագրերի խմբագրումը և քայլեր է ձեռնարկել հստակեցնելու OFAC ուղեցույցները՝ կապված իր հրատարակչական և խմբագրական գործունեության հետ։ 2004թ. ապրիլին IEEE-ն պատասխան ստացավ OFAC-ից, որը լիովին որոշեց, որ Իրանից ստեղծագործությունների հրատարակման համար լիցենզիաներ չեն պահանջվում, և որ IEEE հրատարակման ողջ գործընթացը, ներառյալ գործընկերների վերանայումն ու խմբագրումը, ազատված է սահմանափակումներից։ Մյուս կողմից, Ամերիկյան ֆիզիկայի ինստիտուտը (AIP), Ամերիկյան ֆիզիկական ընկերությունը և Գիտության առաջընթացի ամերիկյան ասոցիացիան, որը հրատարակում է «Science» ամսագիրը, հրաժարվել են համապատասխանել՝ պատճառաբանելով, որ հրապարակման արգելքը հակասում է խոսքի ազատությանը։

2005 թվականին նախագահ ընտրվելուց հետո նախագահ Ահմադինեժադը չեղարկեց ուրանի հարստացման կասեցումը, որը համաձայնեցված էր ԵՄ 3-ի հետ, և Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալությունը ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդին զեկուցեց Իրանի կողմից իր երաշխիքների համաձայնագրին չկատարելու մասին։ Այնուհետև Միացյալ Նահանգների կառավարությունը սկսեց ճնշում գործադրել Իրանի դեմ ՄԱԿ-ի պատժամիջոցների կիրառման վրա՝ նրա միջուկային ծրագրի պատճառով։

2005 թվականի հունիսին Նախագահ Ջորջ Բուշը ստորագրեց 13382 գործադիր հրամանը, որով սառեցրեց Իրանի միջուկային ծրագրին առնչվող ֆիզիկական անձանց ակտիվները։ 2007 թվականի հունիսին ԱՄՆ Ֆլորիդա նահանգը բոյկոտ հայտարարեց Իրանի և Սուդանի հետ առևտուր անող ընկերություններին, մինչդեռ Նյու Ջերսի նահանգի օրենսդիր մարմինը դիտարկում էր նմանատիպ միջոցներ։

ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը (ԱԽԽ) ընդունել է 2006 թվականի դեկտեմբերին 1737, 2007 թվականի մարտին՝ 1747, 2008 թվականի մարտին՝ 1803, 2010 թվականի հունիսին՝ 1929, իսկ 2010 թվականի հունիսին՝ 1929 բանաձևերը։

### Բանկային պատժամիջոցներ
Իրանի ֆինանսական հաստատություններին արգելված է ուղղակիորեն մուտք գործել ԱՄՆ ֆինանսական համակարգ, սակայն նրանց թույլատրվում է դա անուղղակիորեն անել այլ երկրների բանկերի միջոցով:2006 թվականի սեպտեմբերին Միացյալ Նահանգների կառավարությունը պատժամիջոցներ սահմանեց «Bank Saderat Iran»-ի նկատմամբ՝ արգելելով նրան գործ ունենալ ԱՄՆ ֆինանսական հաստատությունների հետ, նույնիսկ անուղղակիորեն։ Այս որոշման մասին հայտարարել է ֆինանսների փոխնախարար Ստյուարտ Լևին, ով մեղադրել է Իրանի գլխավոր պետական ​​բանկին որոշակի խմբերին, այդ թվում՝ Հեզբոլլահին, միջոցներ տրամադրելու մեջ։ Լևին ասել է, որ 2001 թվականից ի վեր Հըզբոլլահի կողմից վերահսկվող կազմակերպությունը 50 միլիոն ԱՄՆ դոլար է ստացել անմիջապես Իրանից «Saderat» բանկի միջոցով։ Նա նաև հայտարարել է, որ Միացյալ Նահանգների կառավարությունը նաև կհամոզի եվրոպական բանկերին և ֆինանսական հաստատություններին չհամագարծակցել Իրանի հետ։ 2007 թվականի նոյեմբերի դրությամբ իրանական հետևյալ բանկերին արգելվել է գումար փոխանցել ԱՄՆ բանկերին՝
* «Bank Sepah»
* «Bank Saderat Iran»
* «Bank Melli Iran»
* «Bank Kargoshaee»
* «Arian Bank»

Այլ կերպ ասած, այս բանկերը ներառվել են «Օտարերկրյա ակտիվների վերահսկողության գրասենյակի» (OFAC) «Հատուկ նշանակված քաղաքացիների ցուցակում» (SDN List): SDN ցուցակը իրավաբանական և ֆիզիկական անձանց գրացուցակ է, որոնց արգելված է մուտք գործել ԱՄՆ ֆինանսական համակարգ։ Չնայած դժվար է, կան ուղիներ հեռացնելու OFAC-ի SDN ցուցակը։

2008թ. սկզբի դրությամբ թիրախային բանկերը, ինչպիսին է «Մելլաթ բանկը», կարողացել են պատժամիջոցներին համապատասխանող մի քանի խոշոր բանկերի հետ հարաբերությունները փոխարինել ավելի մեծ թվով ավելի փոքր ոչ համապատասխան բանկերի հետ հարաբերություններով։ 2008 թվականին ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը պատվիրել է «Citigroup Inc.» սառեցնել ավելի քան 2 միլիարդ դոլար, որը պահվում էր Իրանի համար «Citigroup»-ի հաշիվներում։

Անհատների և փոքր բիզնեսի համար այս բանկային սահմանափակումները մեծ հնարավորություն են ստեղծել Հավալա շուկայի համար, որը թույլ է տալիս իրանցիներին գումար փոխանցել արտասահմանյան երկրներ և արտերկրից՝ օգտագործելով չկարգավորվող փոխանակման համակարգը։ 2010 թվականի հունիսին Միացյալ Նահանգներն ընդդեմ Բանկիի գործով Հավալա արժույթի փոխանցման մեթոդի կիրառումը հանգեցրեց իրանցի ծագումով ԱՄՆ քաղաքացու քրեական դատապարտմանը։ Բանկիին դատապարտել են երկուսուկես տարվա բանտարկության, սակայն, պատիժների վերաբերյալ ուղեցույցների համաձայն, այս տեսակի հանցագործությունը կարող է հանգեցնել մինչև 20 տարվա ազատազրկման։

## Օբամայի նախագահությունը
2010 թվականի հունիսի 24-ին Միացյալ Նահանգների Սենատը և Ներկայացուցիչների պալատն ընդունեցին 2010 թվականի Իրանի նկատմամբ «Պատժամիջոցների, հաշվետվողականության համապարփակ ակտը (CISADA)», որը ստորագրվել է նախագահ Օբամայի կողմից 2010 թվականի հուլիսի 1-ին։ «CISADA»-ն զգալիորեն խստացրել է Իրանի նկատմամբ սահմանափակումները, ներառյալ իրանական ծագման ապրանքների ներմուծման թույլտվությունների չեղարկումը, ինչպիսիք են գորգերը, պիստակները և խավիարը։ Ի պատասխան՝ նախագահ Օբաման 2010 թվականի սեպտեմբերին արձակեց Գործադիր հրաման 13553, 2011 թվականի մայիսին՝ Գործադիր հրաման 13574  և 2011 թվականի նոյեմբերին՝ Գործադիր հրաման 13590։

2012 թվականի սկզբին Իրանի նկատմամբ կիրառված պատժամիջոցները «տևական և էական ազդեցություն են ունեցել Իրանի տնտեսության վրա։ Պատժամիջոցների կիրառումից չորս տարի անց ծախսերը հասան իրենց գագաթնակետին՝ իրական համախառն ներքին արդյունքի 19,1%-ին, իսկ տնտեսությունը դեռ լիովին չի վերականգնվել»։

2013 թվականի հուլիսի 31-ին Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատի անդամները 400 դեմ և 20 դեմ ձայների հարաբերակցությամբ կողմ քվեարկեցին պատժամիջոցների խստացմանը։

2013 թվականի հուլիսի 1-ին Միացյալ Նահանգները նոր ֆինանսական սահմանափակումներ կիրառեց Իրանի դեմ։ «Ռիալով նշանակալի գործարքները ցանկացածին կենթարկեն պատժամիջոցների», - պարզաբանել էր վարչակազմի պաշտոնյան՝ հավելելով, որ «դա պետք է պատճառ դառնա, որ բանկերը և բորսաները փոխարինեն իրենց ռիալային պաշարները»։ Դա տեղի է ունեցել 2013 թվականի օգոստոսի 3-ին, այն օրը, երբ Իրանի նախագահ Հասան Ռոհանին պետք է ստանձներ պաշտոնը։

### Պատժամիջոցներ երրորդ անձանց նկատմամբ
2014 թվականին ԱՄՆ իշխանությունները 5 միլիոն դոլար պարգև են տվել չինացի գործարար Լի Ֆանգվեյին, ով, նրանց կարծիքով, օգնել է խուսափել Իրանի հրթիռային ծրագրերի դեմ պատժամիջոցներից։

2014 թվականին ֆրանսիական «BNP Paribas» բանկը համաձայնել է վճարել 8,9 միլիարդ դոլար տուգանք, որը երբևէ ամենամեծն է՝ Միացյալ Նահանգների պատժամիջոցները խախտելու համար։ Գերմանական «Commerzbank»-ը, ֆրանսիական «Credit Agricole»-ը և շվեյցարական «UBS»-ը նույնպես տուգանվել են։ Այս կապակցությամբ Ֆրանսիայի նախագահ Ֆրանսուա Օլանդն ասել է. «Երբ (եվրոպական) հանձնաժողովը գնում է «Google»-ի կամ թվային հսկաների հետևից, ովքեր չեն վճարում Եվրոպայում իրենց ունեցած հարկերը, Ամերիկան ​​վիրավորվում է։ Եվ այնուամենայնիվ լրիվ անամոթաբար «BNP»-ից պահանջում են 8 միլիարդ կամ «Deutsche Bank»-ից 5 միլիարդ»։

2015 թվականին Գերմանիայի խոշորագույն «Deutsche Bank» բանկը տուգանվել է 258 միլիոն դոլարով՝ Իրանի, Լիբիայի և Սիրիայի դեմ ԱՄՆ պատժամիջոցները խախտելու համար։

### Իրանի միջուկային համաձայնագիր
«Համատեղ Գործողությունների Համապարփակ ծրագրի» համաձայն (որը հայտնի է որպես Իրանի միջուկային համաձայնագիր), որը ստորագրվել է 2015 թվականի հուլիսին, Միացյալ Նահանգները համաձայնվել է չեղարկել Իրանի դեմ ԱՄՆ պատժամիջոցների մեծ մասը՝ պաշտպանական որոշ դրույթներով՝ Իրանի միջուկային ծրագրի սահմանափակման դիմաց։

## Թրամփի նախագահությունը
2018 թվականի ապրիլին Միացյալ Նահանգների արդարադատության նախարարությունը միացավ Միացյալ Նահանգների ֆինանսների նախարարության արտաքին ակտիվների վերահսկման գրասենյակին (OFAC) և Առևտրի նախարարությանը՝ հետաքննելու չինական «Huawei»-ի կողմից Իրանի դեմ ԱՄՆ պատժամիջոցների հնարավոր խախտումները։ ԱՄՆ-ի հետաքննությունն առաջացել է պատժամիջոցների խախտման ավելի վաղ հետաքննության արդյունքում, որն ի վերջո հանգեցրել է տուգանքների մեկ այլ չինական տեխնոլոգիական ընկերության՝ «ZTE Corporation»-ի դեմ։ «Huawei»-ի փոխնախագահ և ֆինանսական տնօրեն Մեն Վանչժոուն՝ ընկերության հիմնադիր Ռեն Չժենֆեյի դուստրը, ձերբակալվել է Կանադայի Վանկուվեր քաղաքում 2018 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Միացյալ Նահանգների իշխանությունների կողմից արտահանձնման խնդրանքով «HSBC» բանկին Իրանի նկատմամբ ԱՄՆ պատժամիջոցները խախտելու վտանգի տակ դնելու համար։

2019 թվականի մայիսին ԱՄՆ-ը զգուշացրել է բրիտանական բանկերին, ներդրողներին, առևտրականներին և ընկերություններին, որոնք առևտուր են անում Իրանի հետ առևտրային փոխանակումների աջակցության գործիքի (Instex) միջոցով, որ նրանք ինչ-որ կերպ կպատժվեն Վաշինգտոնի կողմից։

Թրամփի վարչակազմը պատժամիջոցներ է կիրառել ԱՄԷ-ում գործող երկու ավիացիոն ընկերությունների՝ «Parthia Cargo»-ի և «Delta Parts Supply»-ի նկատմամբ, որոնք խախտել են ԱՄՆ պատժամիջոցները իրանական «Mahan Air» ավիաընկերության նկատմամբ՝ նրանց տրամադրելով լոգիստիկ ծառայություններ և մասեր մատակարարելով իրանական ավիաընկերությանը։ Դաշնային դատախազները նաև քրեական մեղադրանքներ են ներկայացրել ընկերություններից մեկի դեմ՝ Միացյալ Նահանգների արտահանման վերահսկման կանոնները խախտելու համար։

### Պատժամիջոցների միջոցով Ամերիկայի հակառակորդներին հակազդելու մասին օրենք
Պատժամիջոցների միջոցով Ամերիկայի հակառակորդներին հակազդելու մասին օրենքը (CAATSA) ուժի մեջ է մտել 2017 թվականի օգոստոսին և պատժամիջոցներ սահմանել Իրանի, ինչպես նաև Ռուսաստանի և Հյուսիսային Կորեայի դեմ։ CAATSA-ն նախագահից պահանջում է պատժամիջոցներ կիրառել հետևյալի դեմ. (1) իրանական բալիստիկ հրթիռների կամ զանգվածային ոչնչացման զենքի ծրագրեր, (2) Իրանին ռազմական տեխնիկա վաճառելը կամ փոխանցելը կամ համապատասխան տեխնիկական կամ ֆինանսական օգնություն տրամադրելը և (3) Իրանի Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը և օտարերկրյա անձինք։ Նախագահը կարող է նաև պատժամիջոցներ կիրառել այն անձանց նկատմամբ, ովքեր պատասխանատու են Իրանում անձանց նկատմամբ միջազգայնորեն ճանաչված մարդու իրավունքների խախտման համար և կարող է հրաժարվել պատժամիջոցների կիրառումից կամ շարունակությունից։

### JCPOA-ին հաջորդող սահմանափակումներ
2018 թվականի մայիսին Միացյալ Նահանգների նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարեց «Գործողությունների համատեղ համապարփակ ծրագրից» (JCPOA կամ Իրանի միջուկային համաձայնագիր) դուրս գալու մտադրության մասին և այնուհետև մի քանի նոր ոչ միջուկային պատժամիջոցներ սահմանեց Իրանի դեմ, որոնցից մի քանիսն Իրանը դատապարտել է որպես գործարքի խախտում։

Այս գանձապետարանը և կառավարության այլ ճյուղերը, ինչպես Օբամայի, այնպես էլ Թրամփի օրոք, էապես թուլացրին JCPOA-ն՝ անձեռնմխելի թողնելով պատժամիջոցների ռեժիմի մեծ մասը։ 2018 թվականի օգոստոսին Թրամփի վարչակազմը վերսկսեց պատժամիջոցները և նախազգուշացրեց, որ Իրանի հետ բիզնեսով զբաղվող յուրաքանչյուր ոք չի կարողանա բիզնես ունենալ Միացյալ Նահանգների հետ։ Այնուամենայնիվ, Միացյալ Նահանգները բացառություններ կտրամադրի որոշ երկրների։ Օրինակ, Իրաքին տրամադրվել է հնարավորություն, որը թույլ կտա երկրին շարունակել գազ, էներգիա և պարենային ապրանքներ գնել Իրանից՝ պայմանով, որ գնումները չվճարվեն ԱՄՆ դոլարով։

2018 թվականին Արդարադատության միջազգային դատարանը (ICJ) «հրամայեց» Միացյալ Նահանգների կառավարությանը չեղարկել պատժամիջոցները 1955 թվականի Միացյալ Նահանգներ-Իրան «Բարեկամության պայմանագրի» հիման վրա, որը ստորագրվել է 1979 թվականի Իսլամական հեղափոխությամբ տապալված կառավարության հետ։ Ի պատասխան՝ ԱՄՆ-ն դուրս եկավ Իրանի հետ երկու միջազգային համաձայնագրերից։

2018 թվականի հոկտեմբերին «Reuters»-ը հայտնել է, որ «JPMorgan Chase» բանկը «համաձայնել է վճարել 5,3 միլիոն դոլար՝ 87 անգամ խախտելու Կուբայի ակտիվների վերահսկման կանոնակարգերը, Իրանի պատժամիջոցները և զանգվածային ոչնչացման զենքի պատժամիջոցները խախտելու մեղադրանքները հարթելու համար», ասել է Միացյալ Նահանգների գանձապետարանը։

Բրիտանական «Standard Chartered» բանկը ԱՄՆ-ի գործակալությունների կողմից տուգանվել է 1,5 միլիարդ դոլարով՝ Իրանի դեմ պատժամիջոցները խախտելու համար։

2018 թվականի նոյեմբերին ԱՄՆ-ը պաշտոնապես վերականգնեց Իրանի դեմ բոլոր պատժամիջոցները, որոնք հանվել էին մինչև «JCPOA»-ից ԱՄՆ-ի դուրս գալը։

2019 թվականի ապրիլին Միացյալ Նահանգները սպառնացել էր պատժամիջոցներ կիրառել այն երկրների դեմ, որոնք շարունակում էին նավթ գնել Իրանից նոյեմբերին հայտարարված նախնական վեցամսյա հրաժարման ժամկետի ավարտից հետո։

2019 թվականի հունիսին Թրամփը պատժամիջոցներ սահմանեց Իրանի Գերագույն առաջնորդ Խամենեիի, նրա գրասենյակի և կարևոր ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիության հետ սերտորեն կապված անձանց նկատմամբ։

2019 թվականի հուլիսի 31-ին Միացյալ Նահանգները պատժամիջոցներ սահմանեց Իրանի արտաքին գործերի նախարար Մոհամմադ Ջավադ Զարիֆի նկատմամբ։

2018 թվականի օգոստոսին Total S.A. ԱՄՆ-ի պատժամիջոցների պատճառով, պաշտոնապես դուրս եկավ Իրանի Հարավային Պարս գազային հանքավայրից՝ թողնելով CNPC-ին հետ վերցնել բնական գազի հանքավայրում իր 50,1%-ը, որից նա արդեն ուներ 30%-ը։ Նավթի նախարար Բիժան Զանգենեի և «SHANA» լրատվական գործակալության տվյալներով՝ ընկերությունն ուներ այս բաժնետոմսերի 80,1%-ը մինչև 2019 թվականի հոկտեմբերին հետ կանչեց իր ներդրումները՝ ԱՄՆ պատժամիջոցների պատճառով։

2020 թվականի մայիսի 19-ին ԱՄՆ պատժամիջոցները ուղղված էին «Shanghai Saint Logistics Limited»-ին՝ ՉԺՀ-ում գործող ընկերությանը, որը տրամադրում է ընդհանուր վաճառքի գործակալության ծառայություններ «Mahan Air7-ի համար։ Միացյալ Նահանգները հայտարարեց, որ Իրանն օգտագործել է «Mahan Air»-ը Վենեսուելայում վառելիքի վաճառքից ստացված ոսկու փոխադրման համար. Իր հերթին Իրանը հերքել է մեղադրանքները։

2020 թվականի հունիսի 8-ին Միացյալ Նահանգները նոր պատժամիջոցներ սահմանեց «Iran Shipping Lines (IRISL)» և նրա Շանհայում տեղակայված դուստր ընկերության՝ «E-Sail Shipping Company Ltd (E-Sail)» նկատմամբ։

Ստորև ներկայացված են այն անձինք և ընկերությունները, որոնք 2018 թվականին ավելացվել են Միացյալ Նահանգների պատժամիջոցների ցանկում՝

#### Իրանի արձագանքները
2019 թվականի մայիսի 8-ին, համաձայն «JCPOA»-ը համաձայնագրի 36-րդ հոդվածի, Իրանին թույլատրվել է պատասխանել այլ ստորագրողների կողմից չկատարվելու դեպքում։ Նախագահ Ռոհանին հայտարարեց, որ Իրանը գործում է ի պատասխան «եվրոպական երկրների ձախողման» և պահպանում է ավելորդ ուրանի և ծանր ջրի պաշարները, որոնք օգտագործվում են միջուկային ռեակտորներում։ Ռոհանին ասել է, որ Իրանը 60-օրյա ժամկետ է տվել «JCPOA»-ն ստորագրած մնացած կողմերին՝ պաշտպանելու այն ԱՄՆ պատժամիջոցներից և լրացուցիչ տնտեսական աջակցություն ցուցաբերելու համար։ Հակառակ դեպքում, այդ ժամկետի ավարտին Իրանը կգերազանցի իր հարստացված ուրանի պաշարների սահմանաչափերը։ 2019 թվականի սեպտեմբերին, որպես 2015 թվականի միջուկային համաձայնագրի պարտավորությունները նվազեցնելու երրորդ կարևոր քայլ, հերթական 60-օրյա ժամկետից հետո Իրանը չեղյալ հայտարարեց միջուկային հետազոտության և զարգացման բոլոր սահմանափակումները։

### Պատժամիջոցներ «ԻՀՊԿ»-ի դեմ
2007 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Միացյալ Նահանգները համար 13224 հրամանի համաձայն «Ղոդս ուժը», որը մտնում է ԻՀՊԿ կազմի մեջ հայտարարեցին որպես ահաբեկչական կազմակերպության, ԱՄՆ-ի ցանկի ահաբեկչական ցանկերում ներառված կազմակերպություններին նյութական աջակցություն ցուցաբերելու համար, և արգելք դրեցին ԱՄՆ քաղաքացիների հետ գործարքներ անելու մեջ ու սառեցրել են ԱՄՆ իրավասության տակ գտնվող բոլոր ակտիվները։

2011 թվականի մայիսի 18-ին Միացյալ Նահանգները պատժամիջոցներ սահմանեց «Ղոդս» ուժերի հրամանատար Ղասեմ Սոլեյմանիի, ինչպես նաև Սիրիայի նախագահ Բաշար ալ-Ասադի և սիրիացի այլ բարձրաստիճան պաշտոնյաների նկատմամբ՝ կապված Սուլեյմանիի ենթադրյալ մասնակցության հետ՝ Սիրիայի կառավարությանը նյութական աջակցություն ցուցաբերելուն։ Նա հայտնի էր որպես հայտնի ահաբեկիչ, ինչն արգելում էր ԱՄՆ քաղաքացիներին իր հետ բիզնես վարել։

2019 թվականի ապրիլի 8-ին Միացյալ Նահանգները տնտեսական և ճանապարհորդական պատժամիջոցներ սահմանեց Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի և նրա հետ փոխկապակցված կազմակերպությունների, ընկերությունների և անհատների նկատմամբ։ Հոսեյն Սալամին նշված անձանցից մեկն էր։

2019 թվականի ապրիլի 15-ին Միացյալ Նահանգները Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը որակեց որպես ահաբեկչական կազմակերպություն։ Նշանակումը դեռ ուժի մեջ է։

2019 թվականի ապրիլի 21-ին՝ Միացյալ Նահանգների պատժամիջոցների ուժի մեջ մտնելուց մի քանի օր առաջ, Իրանի գերագույն առաջնորդ Ալի Խամենեին Հոսեյն Սալամին նշանակեց Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (IRGC) նոր գլխավոր հրամանատար։

2019 թվականի հունիսի 7-ին Միացյալ Նահանգները պատժամիջոցներ սահմանեց Իրանի նավթային արդյունաբերության որոշ հատվածների նկատմամբ, քանի որ դրանք պատկանում էին Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսին։

2019 թվականի հունիսի 24-ին ԱՄՆ-ը պատժամիջոցներ սահմանեց Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի նավատորմի, օդատիեզերական և ցամաքային զորքերի ութ բարձրաստիճան հրամանատարների նկատմամբ։

2020 թվականի մայիսին Միացյալ Նահանգները մեղադրեց իրանա-իրաքցի Ամիր Դիանաթին և նրա իրանցի գործարար գործընկերոջը՝ «Քուդս» ուժերի անունից փողերի լվացման և պատժամիջոցները խախտելու մեջ։

2023 թվականի հունիսի 1-ին Ջո Բայդենի վարչակազմը պատժամիջոցներ սահմանեց Իրանի հեղափոխության պահապանների պաշտոնատար անձանց նկատմամբ, ովքեր դատապարտվել էին Ջոն Բոլթոնի և Մայք Պոմպեոյի մասնակցությամբ արտերկրում սպանություն կազմակերպելու համար։ Պատժամիջոցները ուղղված են Մոհամմադ Ռեզա Անսարիին՝ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի «Qods»-ի պաշտոնյային, ում «խնդիր է եղել արտերկրում գաղտնի գործողություններ իրականացնել, ներառյալ ԱՄՆ-ում և Մերձավոր Արևելքում իրանցի այլախոհների և այլ ոչ իրանցի քաղաքացիների դեմ հետախուզական և մահաբեր գործողություններ ծրագրելն ու իրականացնելը»։

### Այլ պատժամիջոցներ
2019 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Թրամփը պատժամիջոցների ցանկում ավելացրել է Իրանի տիեզերական գործակալությանը, Իրանի տիեզերագնացության հետազոտական ինստիտուտին և Իրանի տիեզերական հետազոտությունների կենտրոնին։

2019 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Միացյալ Նահանգները պատժամիջոցներ է սահմանել Իրանի Կենտրոնական բանկի (CBI), Իրանի ազգային զարգացման հիմնադրամի (NDF) և «Etemad Tejarate Pars Co.»-ի իրանական ընկերության դեմ՝ որն օգտագործվում էր պաշտպանության նախարարությանը գումար փոխանցելու համար, ինչպես նաև զինված ուժերի նյութատեխնիկական ապահովման համար։

2019 թվականի հոկտեմբերին ԱՄՆ-ը պատժամիջոցներ սահմանեց Իրանի Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսին (ԻՀՊԿ) պատկանող իրանական շինարարական հատվածի որոշ ակտիվների նկատմամբ, որոնք նա համարում է օտարերկրյա ահաբեկչական կազմակերպություն։ ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը նաև հայտնաբերել է չորս «ռազմավարական նյութեր», որոնք օգտագործվում են ռազմական, միջուկային կամ բալիստիկ հրթիռների ծրագրերի համար՝ դրանց առևտրի նկատմամբ սահմանելով պատժամիջոցներ։ Այնուամենայնիվ, գերատեսչությունը երկարաձգել է Իրանի միջուկային միջուկային ծրագրի շուրջ միջուկային համագործակցության հրաժարումները՝ երկարաձգելով դրանք 90 օրով։

2019 թվականի նոյեմբերի 4-ին Միացյալ Նահանգները նոր պատժամիջոցներ սահմանեց Այաթոլլա Ալի Խամենեիի խորհրդականների հիմնական ներքին շրջանակի նկատմամբ։ Նոր պատժամիջոցները վերաբերել են նրա որդիներից մեկին՝ Մոջթաբա Խամենեին, Իրանի դատական ​​համակարգի նորանշանակ ղեկավար Իբրահիմ Ռաիսիին, Գերագույն առաջնորդ Մոհամմադ Մոհամմադի Գոլփայեգանիի աշխատակազմի ղեկավարին և այլոց։ Թրամփի վարչակազմը նաև 20 միլիոն դոլար պարգև է վճարել 12 տարի առաջ Իրանում անհետացած «FBI» նախկին գործակալի մասին տեղեկությունների համար։

2020 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Միացյալ Նահանգները լրացուցիչ պատժամիջոցներ սահմանեց Իրանի ֆինանսական հատվածի դեմ՝ ուղղված իրանական 18 բանկերի։ Թիրախային բանկերն են՝ «Amin Investment Bank», «Bank Keshavarzi Iran», «Bank Maskan», «Bank Refah Kargaran», «Bank-e Shahr», «Eghtesad Novin Bank», «Gharzolhasaneh Resalat Bank», «Hekmat Iranian Bank», «Iran Zamin Bank», «Karafarin Bank», «Khavarmianeh Bank», «Mehr Iran» վարկային միություն, «Pasargad Bank», «Saman Bank», «Sarmayeh Bank», «Tosee Taavon Bank», «Tourism Bank» և «Islam Regional Cooperation Bank»։

2020 թվականի սեպտեմբերին Միացյալ Նահանգները հայտարարեց, որ պատժամիջոցներ է կիրառել դատավոր Սեյյեդ Մահմուդ Սադաթիի, դատավոր Մոհամմադ Սոլթանիի, Շիրազի հեղափոխական դատարանի 1-ին մասնաճյուղի և Ադել Աբադի, Օրումիեի և Վաքիլաբադի նկատմամբ։ Էլիոթ Աբրամսն ասել է, որ «պատժամիջոցները ուղղված են դատավորին, ով մահապատժի է դատապարտել իրանցի ըմբիշ Նավիդ Աֆկարիին», ով դատապարտվել է 2018 թվականին Իրանի բողոքի ցույցերի ժամանակ անվտանգության աշխատակցի սպանության համար։

## Բայդենի նախագահությունը
Միացյալ Նահանգների նախագահ Ջո Բայդենը 2021 թվականի փետրվարի 8-ին հայտարարել է, որ չի չեղարկի Իրանի դեմ տնտեսական պատժամիջոցները, քանի դեռ Իրանը չի կատարել 2015 թվականի «JCPOA»-ի միջուկային համաձայնագրի պայմանները։ Իրանի գերագույն առաջնորդ Խամենեին ավելի վաղ ասել էր, որ Թեհրանը կվերադառնա համապատասխանության միայն այն դեպքում, եթե Միացյալ Նահանգները նախ չեղարկեն բոլոր տնտեսական պատժամիջոցները։ Մյուս կողմից, Իրանը հայտարարել է, որ կդադարեցնի Լրացուցիչ արձանագրության կատարումը, եթե 2015 թվականի միջուկային պայմանագրի մյուս կողմերը չկատարեն իրենց պարտավորությունները մինչև 2021 թվականի փետրվարի 21-ը։

2022 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Միացյալ Նահանգների ֆինանսների նախարարությունը պատժամիջոցներ է հայտարարել Իրանի «Բարոյականության ոստիկանության», ինչպես նաև Իրանի անվտանգության տարբեր կազմակերպությունների յոթ բարձրաստիճան ղեկավարների դեմ՝ «ցուցարարների նկատմամբ բռնության և Մահսա Ամինիի մահվան համար»։ Դրանց թվում են Իրանի «Բարոյականության ոստիկանության» պետ Մոհամմադ Ռոստամի Չեշմե Գաչին և իրանական բանակի ցամաքային զորքերի հրամանատար Կումարս Հեյդարին, Իրանի հետախուզության նախարար Էսմայիլ Խատիբին, Հաջ Ահմադ Միրզային, Սալար Աբնուշին՝ «Բասիջ» ոստիկանության հրամանատարի տեղակալը, և իրավապահ մարմինների երկու հրամանատարներ՝ Մանուչեհր Ամանոլլահին և Ղասեմ Ռեզաին Իրանի Չահարմահալ և Բախտիարի նահանգից։ Պատժամիջոցները ենթադրում են ԱՄՆ իրավասության տակ գտնվող գույքի ցանկացած արգելափակում և դրանց մասին ԱՄՆ գանձապետարան զեկուցելը։ Տուգանքներ կկիրառվեն բոլոր կողմերի նկատմամբ, որոնք կհեշտացնեն են գործարքները կամ ծառայությունները պատժամիջոցների ենթարկված անձանց համար։

2023 թվականի հունիսին Միացյալ Նահանգները պատժամիջոցներ սահմանեց Իրանի և Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության (ՉԺՀ) յոթ անհատների և վեց կազմակերպությունների հետ կապված գնումների ցանցի վրա՝ պաշտպանության նախարարության և Զինված ուժերի լոգիստիկայի, «Parchin Chemical Industries»-ի և P.B.-ի գործունեությանն աջակցելու համար։

## Ազդեցություններ և քննադատություններ

Իրանցի լրագրողի խոսքով, Իրանում պատժամիջոցների հետևանքները ներառում են թանկարժեք առաջին անհրաժեշտության ապրանքները, ինչպես նաև անապահով ավիապարկը։ «Իրանական լրատվական գործակալությունների տվյալներով՝ վերջին 25 տարվա ընթացքում 17 ինքնաթիռ է կործանվել, ինչի հետևանքով զոհվել է մոտ 1500 մարդ»։

ԱՄՆ-ն արգելում է ավիաարտադրող Boeing-ին ինքնաթիռներ վաճառել իրանական ավիացիոն ընկերություններին։ Այնուամենայնիվ, կան որոշ թույլտվություններ Իրան քաղաքացիական ավիացիայի մասերի արտահանման համար, երբ այդ ապրանքները պահանջվում են առևտրային ինքնաթիռների անվտանգության համար։ «The Jerusalem Post»-ի վերլուծությունը ցույց է տվել, որ ԱՄՆ-ի կողմից նշանակված 117 իրանական ինքնաթիռների մեկ երրորդը վթարների է ենթարկվել։

Քաղաքացիական ավիացիայի միջազգային կազմակերպության 36-րդ նստաշրջանում ներկայացված 2005 թվականի զեկույցում ասվում էր, որ ԱՄՆ պատժամիջոցները վտանգել են Իրանում քաղաքացիական ավիացիայի անվտանգությունը, քանի որ այն թույլ չի տվել Իրանին ձեռք բերել ավիացիոն անվտանգության համար անհրաժեշտ մասեր և աջակցություն։ Այն նաև նշել է, որ պատժամիջոցները հակասում են Չիկագոյի կոնվենցիայի 44-րդ հոդվածին (որին ԱՄՆ-ն անդամ է)։ ICAO-ի զեկույցում ասվում է, որ ավիացիոն անվտանգությունը ազդում է մարդու կյանքի և մարդու իրավունքների վրա, վեր է քաղաքական տարբերություններից, և որ ասամբլեան պետք է միջազգային հասարակական ճնշում գործադրի Միացյալ Նահանգների վրա՝ Իրանի դեմ պատժամիջոցները չեղարկելու համար։

Եվրամիությունը քննադատում էր Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի առևտրային պատժամիջոցների մեծ մասը։ ԵՄ որոշ անդամ երկրներ քննադատեցին ILSA-ն որպես «երկակի ստանդարտ» ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության մեջ, որում Միացյալ Նահանգները ակտիվորեն աշխատում էր Իսրայելի դեմ Արաբական լիգայի բոյկոտի դեմ՝ միևնույն ժամանակ խթանելով Իրանի դեմ համաշխարհային բոյկոտը։ ԵՄ անդամ երկրները սպառնացել են Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությունում պաշտոնական հակազդեցությամբ։

Ըստ «Akbar E. Torbat»-ի ուսումնասիրության, «ընդհանուր առմամբ, պատժամիջոցների տնտեսական ազդեցությունը» Իրանի վրա «զգալի է եղել, մինչդեռ դրա քաղաքական ազդեցությունը եղել է նվազագույնը»։

Համաձայն Միացյալ Նահանգների արտաքին առևտրի ազգային խորհրդի՝ միջնաժամկետ հեռանկարում ԱՄՆ-ի պատժամիջոցների վերացումը և Իրանի տնտեսական ռեժիմի ազատականացումը կմեծացնեն Իրանի ընդհանուր առևտուրը տարեկան մինչև 61 միլիարդ դոլարով (2005 թվականին նավթի համաշխարհային գնի դեպքում՝ 50 դոլար/բալին)։ Նավթի և գազի ոլորտում արդյունահանումը և արտահանումը կավելանան 25-ից 50 տոկոսով (3 տոկոսով կավելացնեն հում նավթի համաշխարհային արդյունահանումը)։

Իրանը կարող է իջեցնել հում նավթի համաշխարհային գինը 10 տոկոսով՝ ԱՄՆ-ին տարեկան խնայելով $38 մլրդ (2005թ. նավթի համաշխարհային գներով՝ $50/բաբլիլ) և $76 մլրդ (2008թ. նավթի համաշխարհային գնի մոտավոր $100/բարելի դեպքում)։ Օտարերկրյա ներդրումների համար Իրանի շուկայի բացումը կարող է նաև բարգավաճում լինել ամերիկյան մրցունակ բազմազգ ընկերությունների համար, որոնք գործում են արտադրական և սպասարկման տարբեր ոլորտներում։

2009 թվականին Միացյալ Նահանգները քննարկել է Իրանի դեմ «կեղտոտող պատժամիջոցների» սահմանումը, ինչպիսին է 2009 թվականի Իրանի նավթավերամշակման գործարանների պատժամիջոցների մասին օրենքը, «եթե դիվանագիտական ​​ջանքերը մինչև աշուն հաջողության նշաններ ցույց չտան»։ Կոլումբիայի համալսարանի պրոֆեսոր Համիդ Դաբաշին 2009 թվականի օգոստոսին ասաց, որ դա, ամենայն հավանականությամբ, կբերի «աղետալի հումանիտար հետևանքներ»՝ հարստացնելով և ուժեղացնելով «Պասդարանի և Բասիջի» «անվտանգության և ռազմական ապարատը»։ Ըստ Bloomberg News-ի՝ «Boeing»-ը և «Exxon»-ն ասել են, որ Իրանի դեմ նոր պատժամիջոցները ամերիկյան արտահանման վրա կարժենա 25 միլիարդ դոլար։

Նաև պնդում են, որ պատժամիջոցները հակադարձ ազդեցություն են ունեցել՝ ինչ-որ կերպ պաշտպանելով Իրանին, օրինակ՝ 2007 թվականին իրանական ֆինանսական հաստատությունների դեմ ԱՄՆ-ի պատժամիջոցների կիրառումը անձեռնմխելի դարձրեց Իրանին այն ժամանակ առաջացող համաշխարհային ճգնաժամից։ Իրանցի պաշտոնյաները պնդում էին, որ պատժամիջոցները նոր բիզնես հնարավորություններ են ստեղծել իրանական ընկերությունների համար՝ զարգանալու համար՝ լրացնելու օտարերկրյա կապալառուների թողած բացը։ Ըստ ամերիկացի պաշտոնյաների՝ Իրանը կարող է կորցնել մինչև 60 միլիարդ դոլարի էներգետիկ ներդրումները համաշխարհային պատժամիջոցների պատճառով։

2012 թվականի հունվարի 18-ին Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովը նախազգուշացրեց, որ պատժամիջոցներն ուղղված են Իրանի տնտեսությունը խեղդելուն և մեծ դժգոհություն կառաջացնեն արևմտյան երկրների նկատմամբ և պոտենցիալ բացասական արձագանք կառաջացնեն։

2018 թվականի օգոստոսի 13-ին Իրանի գերագույն առաջնորդ Այաթոլլա Ալի Խամենեին ասաց, որ «սխալ կառավարումը» ավելի շատ է վնաս է հասցրել Իրանին, քան ԱՄՆ պատժամիջոցները։ «Ավելին, քան պատժամիջոցները, տնտեսական սխալ կառավարումը (կառավարության կողմից) ճնշում է հասարակ իրանցիների վրա... Ես դա դավաճանություն չեմ համարում, այլ կառավարման հսկայական սխալ»,- մեջբերում է Խամենեին։

2018 թվականի օգոստոսի 22-ին ՄԱԿ-ի հատուկ զեկուցող Իդրիս Ջազաիրին Իրանի դեմ պատժամիջոցներն անվանել է «անարդար և վնասակար»։ «Իրանի դեմ պատժամիջոցների վերականգնումը Իրանի միջուկային համաձայնագրից ԱՄՆ-ի միակողմանի դուրս գալուց հետո, որը միաձայն ընդունվել է Անվտանգության խորհրդի կողմից՝ հենց ԱՄՆ-ի աջակցությամբ, բացահայտում է այդ գործողությունների անօրինականությունը»,- ասել է Ջազաիրին։ Ջազաիրիի խոսքով՝ վերջերս նորացված պատժամիջոցների «անորոշության» հետևանքով առաջացած «սառեցնող էֆեկտը» կհանգեցնի «հիվանդանոցներում լուռ մահվան»։

Պակիստանի վարչապետ Իմրան Խանի խոսքով՝ Իրանի դեմ ԱՄՆ պատժամիջոցները ազդում են հարեւան Պակիստանի վրա։ Նա հայտարարել է, որ «Վերջին բանը, ինչի կարիքն ունի իսլամական աշխարհը, հերթական հակամարտությունն է։ Թրամփի վարչակազմը շարժվում է դեպի այդ ուղղությամբ»։

2019 թվականի մայիսի 5-ին Սպիտակ տունը հայտարարեց, որ Միացյալ Նահանգները Մերձավոր Արևելքում տեղակայել է ավիակիր հարվածային խումբ և օդային ուժերի ռմբակոծիչներ՝ Իրանի հետ կապված «անհանգստացնող և էսկալացիոն նշանների և նախազգուշացումների համար»։ Պարոն Բոլթոնն ասաց, որ ակցիայի նպատակը իրանական ռեժիմին ուղերձ ուղարկելն է, որ Իրանի կողմից ԱՄՆ-ի կամ մեր դաշնակիցների շահերի վրա ցանկացած հարձակում կարժանանա մեր պատասխանին։ Նաև հայտարարության մեջ նա նշել է, որ մենք պատերազմ չենք փնտրում Իրանի հետ, այլ պատրաստ ենք հետ մղել ցանկացած հարձակում՝ լինի վստահված անձի, Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի, թե կանոնավոր իրանական ուժերի կողմից։

2019 թվականի մայիսի 19-ին Թրամփը սպառնացել էր Իրանին և թվիթերում գրել. «Եթե Իրանը ցանկանում է կռվել, դա պաշտոնապես կլինի Իրանի վերջը։ Այլևս երբեք մի՛ սպառնացեք Միացյալ Նահանգներին»։

Համաձայն 2019 թվականի «AlJazeera»-ի զեկույցի՝ որոշ տեխնոլոգիական ընկերություններ, ինչպիսիք են GitHub-ը, Google-ը և Apple-ը և Microsoft-ը, սկսել են սահմանափակել Իրանի և ԱՄՆ-ի պատժամիջոցների տակ գտնվող մի շարք այլ երկրների հետ կապ ունեցող օգտատերերի մուտքը նրա ծառայություններին։

2019 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հայտարարել է, որ իր երկրի համար «անհնար է» դադարեցնել նավթ և բնական գազի գնումը Իրանից՝ չնայած վերջինիս դեմ ԱՄՆ պատժամիջոցներին։ Իրանի արտաքին գործերի նախարար Ջավադ Զարիֆը բազմիցս դատապարտել է Իրանի դեմ ամերիկյան պատժամիջոցները՝ անվանելով «տնտեսական ահաբեկչություն»։

2022 թվականի հունիսին Իրանը հայտարարեց, որ չնայած ԱՄՆ-ի պատժամիջոցների շարունակականության պատճառով պարտադրված փոփոխություններին, նավթի վաճառքը մնացել է համեմատաբար բարձր մակարդակի վրա։ Նավթի նախարարության տվյալների համաձայն՝ Իրանը ներկայումս օրական ավելի քան մեկ միլիոն բարել հում նավթ և գազային կոնդենսատ է արտահանում։

### Ազդեցությունը առողջապահության վրա
2020 թվականի COVID-19 համաճարակի ժամանակ բուժաշխատողները և պատժամիջոցների փորձագետները հայտնում էին, որ ԱՄՆ պատժամիջոցները, ներառյալ ֆինանսական պատժամիջոցները և նավթի կորցրած եկամուտները, խոչընդոտում են դեղորայքի և բժշկական պարագաների ներմուծմանը, այդ թվում՝ հումքի և սարքավորումների, որոնք անհրաժեշտ են դեղորայքի արտադրության համար։

ԱՄՆ-ն, իբր, ազատել է մարդասիրական ապրանքները պատժամիջոցներից, սակայն գործնականում իրանական բանկերի հետ բիզնեսի արգելքը և Միացյալ Նահանգների ֆինանսների նախարարության հարկադիր կատարման մարմնի կողմից բժշկական արտահանման որոշ արտոնագրերի տրամադրման կրճատումը դժվարություններ են առաջացրել Իրանում։ Օրինակ, Իրանը բախվում է պահեստամասերի խիստ պակասի, որոնք անհրաժեշտ են դեղամիջոցներ արտադրելու համար օգտագործվող երկակի նշանակության սարքավորումների վերանորոգման համար։ Պատժամիջոցները նաև թույլ չեն տվել Իրանին ակտիվ բաղադրիչներ ձեռք բերել, որոնք անհրաժեշտ են ասթմայի, քաղցկեղի և ցրված սկլերոզի բուժման համար տեղական արտադրության դեղամիջոցների արտադրության համար։

2020 թվականի դեկտեմբերին, ըստ Իրանի կենտրոնական բանկի ղեկավարի, Իրանը չի կարողացել վճարել COVID-19 պատվաստանյութի համար իրանական բանկերի դեմ ԱՄՆ պատժամիջոցների պատճառով։ 2020 թվականի մարտին, համաճարակի առաջին ալիքի ժամանակ, Միացյալ Նահանգները արգելափակեց Իրանի խնդրանքը՝ ԱՄՀ-ի կողմից 5 միլիարդ դոլարի շտապ վարկ տրամադրելու հարցում։

Այն բանից հետո, երբ Միացյալ Նահանգները դուրս եկավ 2015 թվականի Իրանի միջուկային համաձայնագրից, աշխարհի շատ բանկեր և ձեռնարկություններ, այդ թվում՝ դեղագործական և բժշկական ընկերություններ, որոշեցին որևէ բիզնես չվարել Իրանի հետ՝ ԱՄՆ պատժամիջոցների պատճառով։

### Ազդեցությունը արտասահմանյան ուսանողների վրա
2018 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ Միացյալ Նահանգների պատժամիջոցները, ըստ տեղեկությունների, ազդում էին Միացյալ Թագավորության հարյուրավոր իրանցի համալսարանների ուսանողների վրա՝ թույլ չտալով նրանց հեշտությամբ վճարել ուսման վարձը և ստիպելով նրանց ընտրություն կատարել ուսումը թողնելու կամ միջոցներ փոխանցելու համար վտանգավոր միջոցներ օգտագործելու միջև։

## Բացառություններ
2010 թվականի դեկտեմբերին զեկուցվեց, որ Միացյալ Նահանգների գանձապետարանի արտաքին ակտիվների վերահսկման գրասենյակը նախորդ տասնամյակի ընթացքում հաստատել է մոտ 10,000 բացառություն ԱՄՆ պատժամիջոցների կանոններից ամբողջ աշխարհում՝ տրամադրելով հատուկ լիցենզիաներ ամերիկյան ընկերությունների համար:.

Եվրոպական և Միացյալ Նահանգների պատժամիջոցները չեն ազդում Իրանի էլեկտրաէներգիայի արտահանման վրա, ինչը բաց է ստեղծում Իրանի բնական գազի պաշարների համար։

## Տես նաև
* Ամերիկա-իրանական հարաբերություններ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Իրանի պատժամիջոցները - Փաստաթղթեր (Իրանի նկատմամբ 1979 թվականից ի վեր բոլոր պատժամիջոցների ամփոփում և ցանկ)
* Իրանի վարչապետ՝ ԱՄՆ-ի պատժամիջոցները – PBS կայքը
* Իրանի պատժամիջոցները. ռազմավարություն, իրականացում և կիրարկում. լսումներ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի առջև, Ներկայացուցիչների պալատ, հարյուր տասներկուերորդ կոնգրես, երկրորդ նստաշրջան, 17 մայիսի 2012 թվականա

Կատեգորիա:Արաբական երկրների տնտեսություն
Կատեգորիա:Իրանի տնտեսության պատմություն
Կատեգորիա:Իրանի տնտեսություն