Ստարայա Ռուսա

**Ստարայա Ռուսա** (), քաղաք (1167 թվականից) Ռուսաստանի եվրոպական մասում՝ Նովգորոդի մարզում, որտեղ նույնանուն շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Մարզային նշանակության քաղաք է։ 1994—2003 թվականներին քաղաքի զբաղեցրած տարածքը կազմել է 24 քառակուսի կիլոմետր, իսկ 2005 թվականից՝ 18,54 կմ²։

Մինչև 1552 թվականը կոչվել է *Ру́са*։ 2015 թվականի ապրիլի 6ին Ստարայա Ռուսային շնորհվել է մարտական փառքի քաղաքի պատվավոր կոչում։

Ստարայա Ռուսան նույնանուն շրջանի խոշորագույն բնակավայրն է, իսկ Նովգորոդի մարզում բնակչության թվով գրավում է երրորդ տեղը։ Ընդ որում՝ այդ ցուցանիշը վերջին տասնամյակների ընթացքում անընդհատ նվազել է․ 1989 թվականի տվյալներով եղել է 41․538, 2002 թվականի տվյալներով՝ 35․511, 2010 թվականի տվյալներով՝ 31․809, 2021 թվականի տվյալներով՝ 27 487։

## Ժողովրդագրություն

## Կլիմա

## Տնտեսություն
### Արդյունաբերություն
Ներկայումս Ստարայա Ռուսայում գործող խոշորագույն ձեռնարկությունը օդանավերի վերանորոգման գործարանն է։ Նախկինում խոշորներից մեկն էլ մեխանիկական գործարանն էր, որը 2011 թվականին սնանկացել է և այլևս չի վերագործարկվել։

### Տրանսպորտ
Քաղաքն ունի օդանավակայան, երկաթուղային կայարան, նավամատույց ու նավանորոգարան, համապետական ու տեղական նշանակության ավտոճանապարհների խիտ ցանց։

## «Ստարայա Ռուսա» առողջարանը
1828 թվականից գործում է «Ստարայա Ռուսա» առողջարանը, որտեղ բուժական նպատակներով օգտագործվում են տեղական հանքային ջրերը։ Կիրառվում է նաև ցեխաբուժությունը։

## Պատմություն
Ենթադրվում է, որ բնակավայրը հիմնադրվել է 10-րդ դարի կեսերին։ Առաջին անգամ հիշատակվել է 1167 թվականին գրված մի ժամանակագրության մեջ, **Ռուսա** (Cyrillic: Руса) անունով՝ որպես Նովգորոդյան Հանրապետության երեք կարևոր քաղաքներից մեկը՝ Պսկովի ու Լադոգայի հետ մեկտեղ։ Պսկովի անկախացումից հետո դարձել է երկրորդ կարևոր բնակավայրը և առևտրական կենտրոնն այդ հանրապետությունում՝ անմիջականորեն հաջորդելով Մեծ Նովգորոդին։ 15-րդ դարի վերջերին ունեցել է շուրջ մեկ հազար տնային տնտեսություն։ Ժամանակի ընթացքում դարձել է աղի արտադրության խոշորագույն կենտրոնը նովգորոդյան տարածաշրջանում։

Քաղաքի փայտե ամրաշինությունները հրո ճարակ են դարձել 1190, ապա՝ նաև 1194 թվականին, որից հետո փոխարինվել են քարե կառույցներով։ 1478 թվականին Ռուսան, Մեծ Նովգորոդի հետ, մտել է Մոսկովյան մեծ իշխանության կազմի մեջ։

## Պատկերասրահ

Памятный знак эпическому основателю города по имени Рус (Старая Русса).jpg|Հուշանշան՝ քաղաքի առասպելական հիմնադիր Ռուսի պատվին
Staraya Russa asv2018-07 various17 Eagle Obelisk.jpg|«Доблестным Вильманстрандцам» հուշարձանը
Staraya Russa asv2018-07 various24 Trinity Church.jpg|Սբ․ Երրորդության եկեղեցին
Kurort Staraya Russa.gif|Առողջարանը․ մինչհեղափոխական ժամանակաշրջանի բացիկ
StarRus-Coin.jpg|Հուշամետաղադրամ «Ռուսաստանի հին քաղաքները» շարքից, 2002 թ.
RR5714-0052R.png|Հուշամետաղադրամ «Մարտական փառքի քաղաքներ» շարքից, 2016 թ.
Водонапорная_башня_после_реконструкции.jpg|Ջրմուղ աշտարակը (1908—1909) և Տաճարի հրապարակի շատրվանը (2021 թ․ հուլիս)
Вид_на_площадь_Старой_Руссы.jpg|Տաճարի հրապարակի տեսքը ջրմուղ աշտարակից
Вид на Старую Руссу.jpg|Տեսարան քաղաքից


## Քաղաքին առնչված անվանի մարդիկ
* Սերգեյ Ռախմանինով (1873—1943) — կոմպոզիտոր, դաշնակահար, դիրիժոր
* Գլեբ Ալյոխին (1907—1987) — գրող
* Ֆեոդոր Դոստոևսկի (1821—1881) — գրող․ 1876 թվականից տուն է ունեցել Ստարայա Ռուսայում
* Ալեքսանդր Մեդվեդև (1916 − 1984) — հնագետ, 1966-1978 թթ․ լայնամասշտաբ պեղումներ է իրականացրել Ստարայա Ռուսայում
* Նիկոլայ Մերպերտ (1922—2012) — հնագետ
* Վալենտինա Միրոնովա (1943—2002)— հնագետ, 1960-ական թվականներին մասնակցել է Ստարայա Ռուսայում իրականացված պեղումներին, 1985-1997 թթ․ ղեկավարել արշավախումբը
* Նիկոլայ Տոմսկի (1900—1984) — քանդակագործ
* Դանիիլ Գրանին (1919—2017) — գրող, կինոսցենարիստ, սոցիալիստական աշխատանքի հերոս, Ռուսաստանի և ԽՍՀՄ պետական մրցանակների դափնեկիր, Սանկտ Պետերբուրգի պատվավոր քաղաքացի
* Միխայիլ Շուլց (1919—2006) — ֆիզիկո-քիմիկոս, ԽՍՀՄ և Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիաների իսկական անդամ, սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1991).
* Մարինա Լուկյանովա (ծնվ. 1960) — նկարչուհի

## Քույր քաղաքներ
* , Լոյմաա
* , Բադ Կրոյցնախ
* , Վալգա
* , Քանանդագուա
* , Կիրովսկ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի վարչակազմի պաշտոնական կայքէջը
* «Օդանավերի նորոգման գործարանի կայքէջը»
* Ստարայա Ռուսան YouTube-ում
* Город Старая Русса
* Ֆեոդոր Դոստոևսկու տուն-թանգարանի կայքը
* Станция Старая Русса
* *Лаптев А. Ю.* О князе Русе 
* *Лаптев А. Ю.* Старая Русса — малая Родина киевского князя Аскольда! 
* *Несин М. А.* Сражение под Русой 3 февраля 1456 г.: место боя и тактика московских войск // История военного дела: исследования и источники. — 2014. — Т. V. — С. 96—113.  (18.06.2014)
* Сайт фестиваля «Княжья братчина» http://bratchina.ru/

Կատեգորիա:Պատմական քաղաքներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ