open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վալս (Տառագոնա)

**Վալս** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Տարագոնա նահանգի, ինչպես նաև Կատալոնիա ինքնավար մարզի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Ալտ Կամպ շրջանում։ Տարածքը՝ 55,3 կմ² ։ Բնակաչությունը 25158 մարդ (2010 թվականի տվյալներով) ։ Քաղաքը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 19 կմ հեռավորության վրա։

## Քույր քաղաքներ
*  Անդորրա լյա Վիեժա , Անդորրա 
*  Չահալն , Գվատեմալա 
*  Սանկտ Սուր Լոիղե , Ֆրանսիա 
*  Սետիմո Տորինես , Իտալիա

## Ճանաչված մարդիկ
*Ռոբերտ Ջերհարդ , (1896 -1970) երգահան
*Խավիեր Տոնդո , (1978 -2011) պրոֆեսիոնալ հեծանվորդ
*Պեդրո Լազագա , (1918 –1979) ռեժիսոր և սցենարիստ
*Անդրեա Ֆուետնես լողորդ
*Մարգարիտա Արիզետա գրող
*Մանուել Գոնսալես Ալբա , (1896 - 1934) քաղաքական գործիչ

## Բնակչություն

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Ajunatment_Valls_Catalonia.jpg
Պատկեր:Valls-Concurs_de_menjar_calçots_2012.jpg
Պատկեր:Ajuntament_de_Valls_6.JPG


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ 
* ''Informació de Valls a l'Enciclopèdia''  
* ''Ajuntament de Valls'' 
*  Tota la informació sobre aquest municipi  
* Informació municipal de la Generalitat de Catalunya  
* Informació de l'Institut d'Estadística de Catalunya 
* Colla Vella dels Xiquets de Valls  
* La Calçotada. Menjar tradicional de Valls 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Ալֆորխա

**Ալֆորխա** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում՝ Կատալոնիա ինքնավար մարզի Տառագոնա պրովինցիայի Բաշ Կամպ շրջանում։ Տարածքը՝ 38,24 կմ²։ Բնակաչությունը՝ 1897 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։

## Գյուղեր
*  Ալֆորժա, 1.207
* Պորտուգալ,   141
*  Լես Բարկերես,  91
* Սանտ Անտոնիո,18

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ 
* Información estadística

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Ամպոստա

**Ամպոստա** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Տարագոնա նահանգի, ինչպես նաև Կատալոնիա ինքնավար մարզի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Մոնտսիա շրջանում։ Տարածքը՝ 136,2 կմ²։ Բնակաչությունը 21365 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։

## Հայտնի մարդիկ
* Սեբաստիա Խուան Արբո, գրող
* Ժոզե Սերա

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Bandera d'Amposta1.svg|
Պատկեր:Pont penjat d'Amposta.JPG|
Պատկեր:Arrozales en el Delta del Ebro.JPG|


## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Ayuntamiento de Amposta, la página cuenta con traductor
* Página web de ''Amposta Xarxa Ciutadana'', información de Amposta
* Página web de ''Amposta.info'', información de Amposta
* Información de la Generalidad de Cataluña 
* Información del Instituto de Estadística de Cataluña
* Amposta 2006, Capital de la Cultura Catalana 
* Turisme Amposta (Delta de l'Ebre tot l'any)

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Գեորգե Տատարեսկու

**Գեորգե Տատարեսկու** (, ), ռումին նկարիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է սրբանկարիչ Ն․ Թեոդորեսկուի մոտ և Հռոմի Ս․ Ղուկաս ակադեմիայում (1845-1851)։ Բուխարեստի գեղեցիկ արվեստների դպրոցի հիմնադիրներից է, պրոֆեսորներից (1864-1891) և տնօրենը (1891-1894)։

Գործերից են՝ Ն․ Բելչեսկուի (1851), Գ․ Մագերուի (1851), Մ․ Կրեցուլեսկուի (1852), ինքնանկար (1875) դիմանկարները, ինչպես և «Լեռնական» և «Լեռնականուհի» (երկուսն էլ՝ 1868), «Դիմբովիցա», «Դիմբովիչոարա քարանձավը» կոմպոզիցիաները (1886, բոլորը Ռումինիայի արվեստի թանգարան, Բուխարեստ)։ Տետարեսկուի «Ռումինիայի զարթոնքը» այլաբանական նկարը նվիրված է 1848 թվականի հեղափոխությանը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Gheorghe Tattarescu - Nicolae Balcescu.jpg|Ն․ Բելչեսկուի դիմանկարը (1851)
Պատկեր:Gheorghe Tattarescu - Sotia pictorului cu fiul.jpg|Նկարչի կինն ու որդին
Պատկեր:Gheorghe Tattarescu - 11 februarie 1866 Romania Moderna.jpg|1866 թվականի փետրվարի 11 - Ժամանակակից Ռումինիա
Պատկեր:Gheorghe Tattarescu - Peisaj din Italia.jpg|Իտալական բնապատկեր
Պատկեր:Gheorghe Tattarescu - Monah batran.jpg|Ծեր վանական


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռումինացի ակադեմիկոսներ
Զոդում

thumb|upright=1.5|Զոդում ձեռքի էլեկտրական զոդիչով։
**Զոդում**, կարծր վիճակում գտնվող նյութերը զոդանյութով միացնելու պրոցես է։ Զոդման դեպքում հիմնական նյութն ու զոդանյութը փոխադարձաբար լուծվում և դիֆուզվում են։ Զոդանյութը լցվում է շինվածքի միացվող մասերի միջև եղած բացակը՝ զոդման միաձույլ կար ստանալու նպատակով։ Զոդումով ստանում են չերկատվող միացումներ՝ պողպատից, թուշից, ապակուց, գրաֆիտից, սիևթետիկ և այլ նյութերից պատրաստված շինվածքներում։ Մետաղի Զոդումով կատարվում է կարծր և փափուկ զոդանյութերով։ Առաջին դեպքում զոդում կատարվում է գազայրիչներով, էլեկտրական աղեղով, բարձր հաճախականության հոսանքներով՝ մուֆելային, թունելային նաև այլ վառարաններում։ Փափուկ զոդանյութերով զոդում կատարվում է զոդիչներով, գազայրիչներով, հալված զոդանյութերով լցված վաննայի մեջ խորասուզելով և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Զոդում
Կատեգորիա:Էլեկտրոնիկա
Կատեգորիա:Մետալուրգիա
Կատեգորիա:Մեքենաշինություն
Ղարաբաղյան ոչխարի ցեղ

**Ղարաբաղյան ոչխարի ցեղ**, կաթնամսաբրդատու, կիսակոպտաբուրդ ցեղ։

Հանդիպում է ԼՂՀ-ում և ՀՀ Սյունիքի մարզում։ Մաքիների միջին կենդանի զանգվածը 45-50 կգ է, արուներինը՝ 55-70 կգ. Մնդավի միջին բարձրությունը 55-60 սմ է, իրանի երկարությունը՝ 50-70 սմ. Կաթնատվությունը 40-140 կգ է։ Մազածածկն սպիտակ է՝ տարբեր երանգներով, երբեմն հանդիպում են սև և մոխրագույն առանձնյակներ։ Ցեղի առանձնահատկություններից են ճարպապոչի (զանգվածը՝ 3 կգ, երկթևությունը, դրա կենտրոնում կարճ պոչի առկայությունը և ականջների տարաձևությունը (կարճ, երկար և գրեթե անականջ)։

Գույնը հիմնականում սպիտակ է, հանդիպում են նաև սև, սևագորշ, շեկ տիպերը։ Խոյերի բրդատվությունը՝ 3,2-3,6 կգ, մաքիներինը՝ 2,5-2,8 կգ։ Բուրդը ցածրորակ է՝ բաղկացած կոպիտ քստամազից, անցողիկ մազից, աղվամազից և մեծ քանակության մահացած մազերից։ Լավ արոտաբտվում են։ Սպանդային ելքը՝ 56%։ Կաթնատվությունը՝ 30-50 կգ։ Բուծվում է Արցախում, Սյունիքի մարզում (Գորիսի և Կապանի շրջաններում)։

Այժմ մաքրացեղ վիճակում գրեթե չի պահպանվել։

Կատեգորիա:Ոչխարի ցեղեր
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսությունը Հայաստանում
Արցախյան ձի

մինի|Արցախյան ձի
**Արցախյան ձի** (նաև հայտնի է որպես Ղարաբաղյան ձի) լեռն, հեծկան ձիերի ցեղ։ Ստեղծվել է հնագույն ժամանակներում ժողովրդական ընտրասերման (պարսկական, թուրքմեն, հնագույն, իսկ հետագայում արաբ, ձիերի ցեղերի ներազդման) միջոցով՝ Կուր և Արաքս գետերի միջև ընկած տարածքում։ Հայոց այրուձիու կազմում հայտնի էր որպես լավագույն հեծկան։ Արտահանվել է տարբեր երկրներ (Իրան, Ֆրանսիա, Լեհաստան և այլն)։ Աչքի է ընկնում իր գեղեցիկ կառուցվածքով, արտաքին տեսքով նմանվում է արաբ, ձիերին (չոր մարմնակազմվածք և հեզ վարքագիծ)։ Գլուխը թեթև է, իրանը՝ ուղիղ։ Մնդավի բարձրությունը 145-150սմ է, իրանի թեք երկարությունը՝ 145-150 սմ, կրծքի փաթը՝ 160-165 սմ, դաստակի փաթը՝ 16-18 սմ՝. Երանգն աշխետ է, մոխրագույն, դեղին՝ ոսկե կամ արծաթե փայլով։ Օգտագործվել է Դոնի, անդրկովկասյան հանրապետությունների, Արևմտյան Եվրոպայի մի շարք երկրների տարբեր ձիերի ցեղերի բուծման և բարելավման նպատակով։ Սահմանափակ քանակով բուծվում է Արցախի Հանրապետության տարբեր շրջաններում։

Կատեգորիա:Ձիեր
Կատեգորիա:Արցախ
Բալագեր

**Բալագեր** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Լեիդա նահանգի, ինչպես նաև Կատալոնիա ինքնավար մարզի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Նոգերա շրջանում։ Տարածքը՝ 57, 32 կմ² ։ Բնակաչությունը 16766 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Քաղաքը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 25 կմ հեռավորության վրա։

## Ճանաչված մարդիկ
* Պեդրո IV, թագավոր Արագոնների արքայատոհմից
* Անտոնի Տոռես Գարսիա, ֆուտբոլիստ
* Խավիեր Սանչես Բեռնատ, բասկետբոլիստ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ 
* Web del Ayuntamiento de Balaguer 
* Información de la Generalidad de Cataluña 
* Información del Instituto de Estadística de Cataluña
* Mapa de Balaguer en el siglo XVII 
* Biblioteca Nacional de Francia 
* Diferentes fotos de la Ciudad de Balaguer 

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Santa Maria de Balaguer.jpg|
Պատկեր:Balaguer_-_Plaza_del_Mercadal_-_DSC_0614.JPG


Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Ֆենիլացետիլեն

**Ֆենիլացետիլեն** (էթինբենզոլ), ալկինների և արենների դասին պատկանող օրգանական միացություն։ Այն անգույն հեղուկ է։ Լաբորատորիայում հիմնականում օգտագործվում է ացետիլենի փոխարեն, քանի որ այս հեղուկը ավելի հեշտ է օգտագործել ռեակցիաների մեջ, քան ացետիլեն գազը։

## Ստացում
* β-բրոմստիրոլից
* 1,2-դիբրոմ-1-ֆենիլէթանից
350px

## Ռեակցիաներ
* Հիդրում մինչև ստիրոլ և էթիլբենզոլ
* Տրիմերացում. ստացվում է 1,2,4(97 %) և 1,3,5 -տրիֆենիլբենզոլների խառնուրդ
Պատկեր:PhCCH trimerisation.svg
* Ջրի միացում նատրիումի տետրաքլորաուրատի առկայությամբ, որը բերում է ացետոֆենոնի առաջացմանը
350px

## Տես նաև
* Ալկիններ
* Արեններ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արոմատիկ ածխաջրածիններ
Կատեգորիա:Ալկիններ
Կատեգորիա:Օրգանական միացություններ
Դիակիզում

[մինի|Դիակիզում [Բալիում]]
**Դիակիզում**, կրեմացիա (crematio - այրում), դիակի այրումը հատուկ վառարաններում՝ դիակիզարաններում։ Այրման համար օգտագործում են գերշիկացած օդ (մինչև 1000&nbsp;°C, կիզման տևողությունը՝ 1-1,5 ժամ)։ Դիակից մնում է 2-2,5 կգ մոխիր, որը տեղավորում են պատիճի կամ աճյունասափորի մեջ։ Մյուս միջոցների համեմատ դիակիզումը առավել հիգիենիկ է։ Դիակիզումից առաջ դիակը պետք է ենթարկվի դատա-բժշկական և ախտաբանաանատոմիական բազմակողմանի ուսումնասիրման։ Դիակիզումը հնուց կիրառվում է այն երկրներում, ուր տարածված են բուդդայականությունը և հինդուիզմը (Ճապոնիա, Հնդկաստան և Հարավարևելյան Ասիայի երկրներ), իսկ 20-րդ դարի 1920-1930-ական թվականներին՝ նաև այլ երկրներում։ Առաջին դիակիզարանը կառուցվել է Միլանում 1876 թվականին։

Կատեգորիա:Թաղում
Ճչան կարապ

thumb|''Cygnus cygnus''

**Ճչան կարապ** () բադերի ընտանիքին պատկանող թռչուն։ Ճչան կարապը համարվում է Ֆինլանդիայի ազգային խորհրդանիշ։ Գրանցված է Հայաստանի կենդանիների Կարմիր գրքում։

Մարմնի երկարությունը 145-160 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 218-243 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 6,7-12,7 կգ։ Վիզը բարակ է, երկար, մշտապես ուղղահայաց դիրքով։ Հասունն ամբողջովին սպիտակ է, կտուցը՝ երկար, հիմքը՝ լայն, դեղին հատվածով։ Ոտքերը սև են։ Երիտասարդը վերևից մոխրադարչնագույն է, ներքևից՝ խամրած սպիտակ, կտուցի հիմքը՝ սպիտակավարդագույն, ոտքերը՝ մոխրագույն։ Թռչում է վիզը և ոտքերը ձգած՝ թևերն անձայն թափահարելով։

Բնակվում է տարբեր ջրային տարածքներում, առանձին դեպքերում կեր է որոնում դաշտերում։ Սնվում է ջրային բույսերով և անողնաշարավորներով։ Հայաստանում ամենավաղ այցելությունը գրանցվել է Սևանա լճի ավազանում՝ հունվարին, Արարատյան դաշտի ձկնաբուծական լճակներում՝ նոյեմբերի սկզբներին։ Հայաստանից դեպի հյուսիս չվում են ամենաուշը ապրիլին։ Կլիմայական անբարենպաստ պայմաններում չուն կարող է ձգձգվել մինչև մայիսի սկիզբ։ Ձմեռողները կազմում են խմբեր (3-50 թռչուն)՝ հիմնականում երիտասարդներից։ Խմբերը կենտրոնանում են մեծ ու լայն ջրամբարներում։ Անհատական պաշտպանության կարիք ունի։ Ձմեռող է, քիչ տարածված։

## Տարածվածություն
Տարածման արեալը ընդգրկում է ողջ Եվրոպան, Սկանդինավյան երկրները, Ռուսաստանը, Փոքր Ասիան, Հարավային Կովկասը, Միջին Ասիան, Իրանը և Չինաստանը։ Հայաստանում հանդիպում է չուի շրջաններում, իսկ առանձին տարիներին՝ նաև ձմռանը՝ Սևանա լճի ավազաններում և Արարատյան հարթավայրի ձկնաբուծական լճակներում։

## Էկոլոգիա
Հանդիպում է առափնյա, խիտ եղեգնուտներով պատված, բաց ջրային մակերեսով ջրամբարներում։

Բները պատրաստում են առափնյա չոր մասերում, երբեմն՝ նաև ծանծաղուտներում՝ օգտագործելով եղեգնի և տարբեր բույսերի ճյուղեր և փայտիկներ։ 114-126 մմ, սպիտակ կամ դեղնավուն ձվերը սովորաբար 4-6 հատ են, հազվադեպ՝ 7։ Թխսումը տևում է 35-40 օր։ Ձվից դուրս եկած ձագերը երկար մնում են ծնողների հետ և միասին էլ կատարում են աշնանային չվերթը։

## Պահպանություն
Հազվագյուտ տեսակ է, որն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում քիչ մտահոգող կարգավիճակով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

4-50 առանձնյակներից բաղկացած խմբերով հանդիպում է աշնանային և գարնանային չուի շրջաններում։ Հայաստանում միշտ եղել է հազվագյուտ։

Վտանգման հիմնական գործոնները ուսումնասիրված չեն (վտանգման հիմնական գործոններից է հավանաբար որսագողությունը)։

Գրանցված է Բեռնի կոնվենցիայի Հավելված 2-ում։ Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկում։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Cygnus olor portrait (MK).jpg
Պատկեր:Höckerschwan Cygnus olor 10 Richard Bartz.jpg
Պատկեր:CygneVaires.jpg
Պատկեր:Cygnus olor flirt 2.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Бейчек В., Штясны К.* Птицы. Иллюстрированная энциклопедия. — М.: Лабиринт-пресс, 2001.
* *Акимушкин И.* Мир животных. Птицы, рыбы, земноводные и пресмыкающиеся. — М.: Мысль, 1995.
* Мир животных в 7 тт. Т.6 Птицы. — М.: Просвещение, 1986.

## Արտաքին հղումներ
* Ռուսաստանի ողնաշարավոր կենդանիներ:Ճչան կարապ

Կատեգորիա:Բադեր
Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:Թռչուններ
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Լերդախոտ

250px|մինի
250px|մինի
**Լերդախոտ** (), զարոշ, գետնակաղնի, կենարար, խուլեղինջազգիների (շրթնածաղկավորներ) ընտանիքի բազմամյա, հազվադեպ՝ միամյա խոտաբույսերի, կիսաթփերի կամ թփերի ցեղ։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը քառանիստ է, բարձրությունը՝ 10-50 սմ։ Տերևները խաչաձև հակադիր են, երկարավուն-օվալաձև, փետրաթիակաձև կամ փետրաձև կտրտված։ Ծաղիկները կեղծ տերևանութային են, կապույտ, ծիրանագույն, երբեմն՝ սպիտակ կամ դեղին՝ հավաքված ողկուզանման, հասկանման կամ գլխիկանման ծաղկաբույլերում։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոսին։ Պտուղն ընկուզիկ է։

## Տարածում
Տարածված է բոլոր մարզերում (հատկապես՝ միջին լեռնատափաստաններում և անտառային գոտում)։ Աճում է չոր, քարքարոտ, ավազոտ լանջերին։

## Նշանակություն
Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են. պարունակում են եթերայուղեր, դառը և աղաղող նյութեր, ասկորբինաթթու և այլն։ Ժողովրդավարական բժշկության մեջ օգտագործում են որպես ախորժաբեր, լեղամուղ միջոց և այլն։ Լերդախոտ գորշը (Teucrium canum) Կովկասի հազվադեպ բնաշխարհիկ է, հանդիպում է Արթիկի շրջակայքում (Շիրակի մարզ), աճում է միջին լեռնային գոտում՝ կավոտ և քարքարոտ լանջերին (1800 մ բարձրություններում)։

## Դասակարգում
##### Տաքսոնոմիա

## Տեսակներ
Հայտնի է մոտ 100 (այլ տվյալներով՝ 300), Հայաստանում՝ 8 տեսակ՝ 
*լերդախոտ արևելյան ( *Teucrium orientale*),
*լերդախոտ ալեհեր (*Teucrium polium*),
*լերդախոտ սովորական (*Teucrium chamaedrys*),
*լերդախոտ մանրածաղիկ (*Teucrium parviflorum*) և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Շրթնազգիներ
Արենսֆելդե (Բրանդենբուրգ)

**Արենսֆելդե** (), կոմունա Գերմանիայում։ Տեղակայված է Բրանդենբուրգի տարածքում։

Մտնում է Բարնիմ նահանգի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 13028 մարդ (2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով)։ Տարածքը կազմում է 57,74 կմ2։ Պաշտոնական կոդը՝ 12 0 60 005։

Կոմունան ընդգրկված է 5 գյուղական համայնքների մեջ։

## Ժողովրդագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Քաղցկեղածին գործոններ

**Քաղցկեղածին գործոններ**, ( - քաղցկեղ և ), օնկոգեն, բլաստոմոգեն գործոններ, ֆիզիկական գործոններ, քիմիական նյութեր և կենսաբանական օրգանիզմներ, որոնք, ազդելով կենդանի հյուսվածքների վրա, առաջացնում են չարորակ նորագոյացություններ։
## Քիմիական գործոններ
Քիմիական գործոնները կարող են առաջացնել քաղցկեղ և այլ չարորակ ու բարորակ ուռուցքներ՝ մաշկի վրա, շնչուղիներ ու մարսողական ուղիներ ընկնելիս և միզային համակարգով օրգանիզմից հեռանալիս։ Քիմիական գործոնները պարունակվում են տարբեր ծխերի մեջ, արդ. թափոններում և ներքին այրման շարժիչների արտանետած գազերում (ավտոտրասպորտ, ավիացիա և այլն)։ Որոշ մասնագիտությունևերի բնագավառում աշխատողներ կարող են հիվանդանալ քաղցկեղով, որի պատճառն այս կամ այն քիմիական նյութի հետ երկարատև շփումն է. ծխնելույզ մաքրողները հիվանդանում են մաշկի, իսկ անիլինային ներկերի արտադրությունում աշխատողները՝ միզապարկի քաղցկեղով։ Ճառագայթաակտիվ հանքապար արդյունահանողները և ռենտգենյան սարքերը սպասարկող բժշկական և տեխնիկական անձնակազմը իոնացնող ճառագայթների ազդեցությամբ կարող են հիվանդանալ չարորակ ուռուցքներով։ Մթնոլորտի օդի աղտոտվածության նվազեցման աշխատանքները, ծխելու դեմ պայքարը, արտադրանքի շարժընթացի հերմետիկացումը և փակ տեխնոլոգիան դադարեցնում են աշխատողների շփումը վնասակար նյութերի հետ, դրանով կանխարգելում թոքերի քաղցկեղը։ Ներքին այրման շարժիչների կատարելագործումը, ջեռուցման համակարգերում վառելանյութի այրման ռացիոնալացումը, մետաղաձող, արդյունաբերության մեջ տեխնոլոգիայի կատարելագործումը նպաստում են քիմիական գործոնների թափոնների նվազեցման։ Նպատակահարմար քաղաքաշինությունը, փողոցների օդափոխելիությունը և այլն կանխում են տրանսպորտի արտանետած գազերի կուտակումը։ Շրջակա միջավայրի աղտոտման հաստատված են քիմիական գործոնների սահմանային մթնոլորտում, ջրային ավազաննետոտվածության կանխման համար թույլատրելի կոնցենտրացիաներում և 
հողում։

Կատեգորիա:Բժշկություն
Թելուկ

**Թելուկ** (), թալ, թախտիկ, թելուկազգիների ընտանիքի միամյա, երկամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի, երբեմն՝ կիսաթփերի, թփերի ցեղ։

## Տարածվածություն
Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է գետերի, գետակների, առվակների խճոտափերին, ճամփեզրերին, աղբոտում է ցանքերը, խաղողի ու պտղատու ծառերի այգիները։

## Արտաքին տեսք
Ցողունը գլանաձև է, ողորկ, ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ 15-120 սմ տերևները հերթադիր են, հարթ, ատամնաեզր, երկարավուն, բութ, գոգավոր և այլն՝ պատված ալրանման փառով։ Ծաղկաբույլը հասկանման կամ հուրանանման է, ծաղիկները՝ մանր, սպիտակ կամ կանաչադեղնավուն։ Ծաղկում է հունիս-հոկտեմբերին։ Պտուղը ոսպանման է, սերմերը՝ գորշ, մանր, կլոր։

## Թելուկը բժշկության մեջ
Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են. պարունակում են սապոնիններ, ալկալոիդներ, եթերայուղեր, վիտամիններ C, E, կարոտին (A-նախավիտամին) և այլն։ Պատրաստուկներն օգտագործում են ուռուցքների, ստամոքսաղիքային հիվանդությունների դեպքերում։ Որոշ տեսակներ ուտելի են։ Միջատասպան է։ Ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործում են այս բույսի տարբեր մասերը։ Ամենից շատ օգտագործում են խոտը, որը հավաքում են ծաղկման շրջանում։ Այն ունի ցավազրկող և հանգստացնող ազդեցություն։ Խոտերը չորացնում են մաքուր օդում, սերմերը հավաքում են ըստ դրանց հասունացման։ Խոտի պահպանման ժամկետը 1 տարի է, սերմերինը՝  երեք տարի։ Թարմ մանրացված տերևները դնում են վերքերի վրա։ Երիտասարդ թարմ տերևներից պատրաստված աղցանը խորհուրդ են տալիս օգտագործել հիստերիայի, թոքերի հիվանդության ժամանակ, նաև որպես վիտամիններով հարուստ միջոց։ Թարմ խոտը վերքերին ապաքինող լավ միջոց է մատնաշնչի բուժման ժամանակ։ Կարելի է դնել թրջոցներ թարմ պատրաստած հյութից։ Շոգեհարած խոտը թրջոցի տեսքով օգտագործում են ռադիկուլիտի ժամանակ։

## Տեսակներ
Հայտնի է մոտ 160 տեսակ,. ՀՀ-ում՝ 12 տեսակ՝ Թելուկ հոտավետ (Ch. botrys), Թելուկ բազմատերև (Ch.foliosum), Թելուկ սպիտակ կամ սովորական (Ch.album), Թելուկ թխակապույտ (Ch.glaucum), Թելուկ գարշահոտ (Ch.vulvaria), Թելուկ տափաստանային (Ch. murale) և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր
Պողոս Ղուկասյան

**Պողոս Հովսեփի Ղուկասյան** (առավել հայտնի է **Պավել Օսիպի Ղուկասով** (), հայ հանրային գործիչ, նավթարդյունաբերող, ճարտարագետ, ֆինանսիստ։

Հասարակական գործիչ, հրատարակիչ և մեկենաս Արշակ Ղուկասյանի (Աբրամ Ղուկասով) եղբայրն էր։

## Կենսագրություն
### Ուսում
Ուսանել է Մոսկվայի առևտրական գիտուրյունների համալսարանում ()։ 1878 թվականին ավարտել է Դրեզդենի պոլիտեխնիկ ինստիտուտը։ ԱՄՆ-ում ուսանել է Նավթի արդյունաբերություն։

### Աշխատանք
Աշխատել է Բաքվում, եղել է Կասպիական նավթարդյունաբերական ընկերության գործարանի տնօրեն։ 1890 թվականին եղել է Բաքվի նավթարդյունահանողների խորհրդի նախագահ, 1899 թվականից «Կասպիական ընկերության» նախագահ։ Եղել է մի շարք նավթարդյուբերական ընկերությունների անդամ, 1890-1906 և 1915-1917 թվականներին Բաքվի նավթարդյունաբերողների համագումարի նախագահ։ 1905 թվականին տեղափոխվել է Պետերբուրգ, 1906-1912 թվականներին եղել է Պետական դումայի անդամ։ 1916 թվականին ընտրվել է Ռուսաստանի առևտրաարդյունաբերական բանկային խորհրդի նախագահ։

## Մեկենասություն
1920-ական թվականներին եղբոր հետ ակտիվ մասնակցել է «Տորգպրոմ» () հակահեղափոխական կազմակերպության աշխատանքներին, 1930-ական թվականներին միասին հրատարակել են «Վոզրոժդենիե» թերթը։

Հովանավորել է բազմաթիվ հայերեն գիտական գրքերի հրատարակությունը։ Հոկտեմբերյան հեղաշրջումից հետո անցել է Ֆինլանդիա, ապա Ֆրանսիա։ Թաղված է Փարիզի Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նավթարդյունահանողներ
Կատեգորիա:Հայ բարերարներ
Կատեգորիա:Հայ գործարարներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
6-րդ հյուսիսային զուգահեռական

**6-րդ հյուսիսային զուգահեռականը** այն կետերից կազմված շրջանագիծն է, որոնք որպես գագաթ հանդիսացող Երկրի կենտրոնով և հասարակածի վրայի համապատասխան կետերի հետ կազմում են 6°-ի անկյուն։ 
Անցնում է Աֆրիկայով, Հնդկական օվկիանոսով, Ասիայով, Խաղաղ օվկիանոսով, Կենտրոնական Ամերիկայով, Հարավային Ամերիկայով և Ատլանտյան օվկիանոսով։ 
* Այս զուգահեռականի բոլոր կետերն ունեն հյուսիսային լայնության 6° (հս.լ. 6°) կոորդինատը։
* Այս զուգահեռականի լայնության մեկ աստիճանին համապատասխանում է 110714 մ, ընդհանուր երկարությունն է 39 857 կմ, ինչը կազմում է հասարակածի երկարության 99.5%-ը։

### Ցերեկվա տևողությունը
Երկրի վրա գտնվող այս լայնության կետերից նայելիս արևը հորիզոնից վերև է գտնվում՝
* ամառվա արևադարձի ժամանակ՝ 12 ժամ 28 րոպե
* ձմեռվա արևադարձի ժամանակ՝ 11 ժամ 46 րոպե

## Հատվող տարածքները

:


## Տես նաև`
* 7-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 5-րդ հյուսիսային զուգահեռական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հյուսիսային զուգահեռականներ
Ռեյ Աղայան

**Ջորջ Ռեյ Աղայան**, իսկական անունը Ռեյմոնդ, (հուլիսի 28, 1928, Թեհրան – հոկտեմբերի 10, 2011, Լոս Անջելես), հայազգի ամերիկացի զգեստանկարիչ, դիզայներ։ Հեռուստատեսային «Էմմի» բարձրագույն մրցանակիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Թեհրանում Հայկ և Հասմիկ Աղայանների ընտանիքում։ Մայրը Թեհրանում կանացի հագուստի արվեստանոց է ունեցել։ 14 տարեկանից հագուստներ է ստեղծել Եգիպտոսի արքայազնի, ապա պարսից շահի կնոջ համար։ Տեղափոխվել է ԱՄՆ։ Մասնակցել թատերական ներկայացումների։ Աշխատանքի անցնելով Հոլիվուդում, զգեստներ է կարել Ջուդի Գարլանդի համար։

## Ֆիլմագրություն
Որպես զգեստանկարիչ մասնակցել է՝
* «Կոկո» թատերական բեմադրություն
* «Ծափահարություններ» թատերական բեմադրություն
* «Սիրո արվեստը» (), 1965
* «Մեր տղամարդ Ֆլինտը» (), 1966
* Կապրիս (), 1967
* «Հայր սագը» (), 1967
* «Լեդին բլյուզ է երգում» (), 1973
* «Գեյլի, Գեյլի» (), 1970
* «Ծիծաղելի աղջիկը» (), 1976
և այլ կինոնկարների համար։

Զգեստներ է ստեղծել Ռաքել Ուելչիի, Բարբարա Սթրեյզնդի, Էլկե Սոմերի, Շերի, Դայանա Ռոսի և այլ աստղերի համար։ Արժանացել է հեռուստատեսային «Էմմի» բարձրագույն մրցանակի։

Ռեյ Աղայանը 1984 թվականի Լոս Անջելեսում կայացած ամառային օլիմպիական խաղերի բացման և փակման արարողությունների զգեստների ձևավորման պատասխանատուն էր։

Ռեյ Աղայանի կյանքի ընկերը մոտ 50 տարի եղել է հայտնի հագուստի դիզայներ Բոբ Մաքին։ Մահացել է 2011 թվականի հոկտեմբերի 11-ին Լոս Անջելեսի իր տանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ դիզայներներ
Զուբալովի ժողովրդական տուն

մինի|250x250փքս|
Զուբալովի ժողովրդական տուն
**Զուբալովի ժողովրդական տուն**, լուսավորական հիմնարկություն, թատերական շենք Թիֆլիսում (այժմ՝ Կ. Մարջանիշվիլու անվան թատրոն)։ Կառուցվել է Զուբալով եղբայրների միջոցներով։ Ի սպաս է դրվել ժողովրդական թատրոնների դերասաններին և թատերասերներին՝ էժանագին ներկայացումներ տալու աշխատավորական զանգվածների համար։ Դահլիճն ունեցել է 700 տեղ։ Բացվել է 1909 թվականի ապրիլի 2-ին, Գոգոլի «Ռևիզոր»-ի բեմադրությամբ (ռեժիսոր՝ Պ. Արաքսյան)։ Գործել են հայկական (նախագահ՝ Գ. Երիցյան), վրացական, ռուսական, ուկրաինական, ադրբեջանական, օսական, գերմանական, լեհական և այլ թատերական մասնաճյուղեր։ Մեծապես նպաստել է Անդրկովկասի թատերական արվեստի զարգացմանը։ Հայկական խմբին հատկացվել է ամսական 3-4 օր։ Բեմադրություններով և դերակատարումներով հանդես են եկել ռեժիսորներ Ա. Արմենյանը, 0. Սևումյանը, Ա. Սարազյանը, Լ. Բալանթարը, դերասաններ Հասմիկը, Սիրանուշը, Տ. Աբելյանը, Գ. Տեր-Դավթյանը, Գ. Ավետյանը, Գավրոշը, Լ. Երամյանը, ժասմենը և ուրիշներ։ Զուբալովի ժողովրդական տունը գործել է մինչև 1921 թվականը։

Կատեգորիա:Թբիլիսիի տեսարժան վայրեր
Ֆիգերաս

**Ֆիգերաս** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Ալտ Էմպորդա նահանգի, ինչպես նաև Ժիրովա ինքնավար մարզի մեջ։

## Պատմություն
Մ․թ․ա․ 600 թվականին քաղաքում ապրել են ինդիգետով ցեղերը։ Չնայած որ տարածված են եցել նաև reeds ցեղերը։ Լեռների լանջերի բնակիչները միշտ զերծ են եղել ջրից։ Այդ դարաշրջանի բնակիչների մասին հայտնաբերվել է միայն 19–րդ դարում։ 
Հռոմիացիները այստեղ եկել է մ․թ․ա 195-194 թվականներին։ Նրանք այստեղ կառուցել են միայն մի փոքրիկ գյուղ։ Այն կարևորություն է ձեռք բերել, քանի որ այնտեղ է եղել Դոմիտիա կանգառը։
Հնում հայտնի է երել Յունկարիա անվամբ։

## Մշակույթ
200 px|left|thumb
Քաղաքում հայտնի է Դալի թանգարանը, որը հայտնի է զբոսաշրջիկների համար։

Բացի այդ քաղաքն ունի նաև՝
*Քաղաքային թատրոն–այգի
*Էմպորդա թանգարան

## Քույր քաղաքներ
* Մարիգնանե, Ֆրանսիա մինչև 1968
* Ալկալա լա Ռեալ, Իսպանիա մինչև 1989 
* Աանկտ Պետերբուրգ, Ֆլորիդա, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ մինչև 2011

## Բնակչություն

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Teleobelisk.jpg
Պատկեր:Monument_FIgueras_1.jpg
Պատկեր:Figueres_St_Peter_Church.jpg
Պատկեր:Newton_Monument_Figueres.jpg
Պատկեր:Castell_Ferran_Figueres_1.JPG
Պատկեր:Figueres,_town_centre.jpg
Պատկեր:20061227-Figueres_Sant_Pere_MQ.jpg
Պատկեր:Face_of_Dali_1025.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*http://www.dali-genius.ru/Teatr-muzej
*http://dp.tj/lifestyle/culture/143-katalonskaya-kollekciya-figeras

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Մայիս Սիրեկանյան

**Սամվել (Մայիս) Մովսեսի Սիրեկանյան** (մայիսի 15, 1955, Ապարան, Ապարանի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - սեպտեմբերի 19, 1992, Հովտաշեն, Մարտակերտի շրջան, Արցախ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից: 

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1955 թ. մայիսի 15-ին Ապարանում: Միջնակարգ կրթությունն ստացել է Ապարանի № 1 դպրոցում։ 1973-1977 թթ.-ին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1988 թ.-ից ակտիվորեն մասնակցել է Արցախյան շարժմանը։ Մասնակցել է Վարդենիսի, Իջևանի, Սիսիանի, Շահումյանի, Երասխի, Մարտակերտի, Լաչինի պաշտպանական մարտերին։
Սամվել Սիրեկանյանը զոհվել է 1992 թ. սեպտեմբերի 19-ին Հովտաշենում։ 

Ամուսնացած էր, ուներ 5 երեխա։

## Մասնակցությունը Արցախյան ազատամարտին
[աջից|մինի|230px|Մայիս Սիրեկանյանի գերեզմանը [Ապարանի զինվորական պանթեոնում։]]
Լսելով, որ առաջին ջոկատը շրջապատման մեջ է, տագնապի ազդանշանով մարտի հասավ վաշտի երկրորդ ջոկատը՝ Ռազմիկ Պետրոսյանի հրամատարությամբ։ Գիտակցելով, որ շրջապատված ընկերների զինամթերքը սպառվում է, Ռազմիկը որոշեց չհապաղել։ Մի քանի հուժկու գրոհից հետո թշնամին ստիպված նահանջեց առաջին երկու դիրքերից։ Սկսվեց դիրքային կռիվները։ Բարձունքը, որտեղ շրջապատված ջոկատն էր, մնում էր թշնամու ձեռքին։ 
։ 
Քանի որ տղաները քանակով անհամեմատ քիչ էին թշնամուց, և դիրքային կռիվները ոչինչ չէին տա, նա որոշեց թշնամուն անակնկալի բերել։ Ջոկատը բաժանեց երկու մասի։ Առաջին գլուխ անցավ ինքը՝ Ռազմիկը, երկրորդը գլխավորեց Մայիս Սիրեկանյանը։ Յուրաքանչյուրը պիտի գրոհի մի թևով։
Ռազմիկը իր խմբով շարժվեց դեպի թշնամու թևը։ Երբ մի քանի քայլ էր մնում դեպի թշնամին, տղաները նռնակների տարափ տեղացին այնուհետև ավտոմատային կրակահերթերով նրանց դուրս քշեցին դիրքերից։ Այդ պահին Մայիսի խումբը, որ արդեն շրջանցել էր թշնամուն, սկսեց խփել թիկունքից։ Թշնամին շփոթահար փախուստի դիմեց։ Տղաները հետապնդելով էլ ավելի հեռու մղեցին նրանց։ Այդ ժամանակ Մայիսը շրջապատված ընկերներին ժամ առաջ ազատելու ցանկությամբ մխրճվեց   թշնամու դեմ, չվախենալով, որ կարող է մենմենակ հայտնվել բազմաքանակ թշնամու դեմ։ Եվ անհավասար դաշտում ընկավ հերոսաբար։

## Շքանշաններ
Ստացել է տարբեր շքանշաններ՝ «Մարտական խաչ 2», «Արիության» և «Զորավար Անդրանիկ» ։

## Աղբյուրներ
* Ապարանի շրջանային խորհրդի պաշտոնաթերթ 

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:Մայիսի 15 ծնունդներ
Կատեգորիա:1955 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 21 մահեր
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:«Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Ընձուղտանմաններ

**Ընձուղտանմաններ** (), երկսմբակավորների ընտանիք է, ներկայումս հանդիպում են բացառապես Աֆրիկայում և ներառում են երկու ցեղ՝ ընձուղտ և օկապի։

## Ընտանիքի յուրահատկությունները
Չնայած նրան, որ առաջին հայացքից ընձուղտանմանների երկու ներկայացուցիչները նման չեն իրար, նրանք ունեն ընդհանուր հատկանիշների մի ամբողջ խումբ, որոնցից են մաշկով փակված պոզերը, լայն կտրիչները և երկար սև լեզուն։ Լեզուն բավականին շարժուն է և հարմարեցված է բռնող գործառույթ կատարելու համար։ Պոզերը առկա են ծնված օրվանից։ Նրանցից յուրաքանչյուրը կազմված է մեկ ոսկրից, որի աճը ընթանում է զուգահեռ գանգի աճին։ Պոզերը աճում են կյանքի ամբողջ ընթացքում սակայն շատ երկար չեն։

## Սնունդը
Երկու տեսակներն էլ հիմնականում սնվում են բույսերով, առավելապես ծառերի տերևներով։ Այդ պատճառով էվոլյուցիայի ընթացքում ընձուղտանմանների մոտ ձևավորվել է երկար վիզը։ Անտառներում ապրող օկապիների մոտ այդ փոփոխությունը քիչ է կատարվել, ի համեմատ սավաննաներում բնակվող ընձուղտների։ Օկապիները ավելի քիչ են հակված տերևային սննդին, քան ընձուղտները։ Հետաքրքիր այն է, որ ընձուղտներն ուտում են նաև ոսկորներ, որոնք հայտնաբերում են սավաննաներում, դա անհրաժեշտ է նրանց կմախքի ամրեցման համար։

## Ֆիլոգենեզ
Անցյալում ընձուղտանմանները ավելի բազմազան են եղել, քան այսօր։ Նրանց առաջացումը վերագրվում է միոցենի ժամանակաշրջանին։ Առաջին ընձուղտանմանները նման էին եղնիկանմաններին և դեռևս չունեին վերը նշված առանձնահատկությունները։ Մինչև պլեյստոցենի ժամանակաշրջանը ընձուղտանմանները բնակվում էին նաև Եվրոպայում և Ասիայում։

## Ընձուղտանմանների վերացած տեսակները
* † 
* † 
* † 
* † 
* † 
* † 
* † 
* † 
* † 
* † 
* † 
* † 
* † 
* † 
* † 
* † 
* † 
* † 
* † 
* † 
* † 

Կատեգորիա:Ընձուղտանմաններ
Կատեգորիա:Կաթնասունների ընտանիքներ
Ստեփան Տեր-Ավետիքյան

**Ստեփան Քրիստափորի Տեր-Ավետիքյան**, Ավետիքյանց-Բանանցեցի (հուլիսի 13, 1868, գյուղ Բանանց (այժմ՝ Ադրբեջանի Դաշքեսանի շրջանում) - 1938), հայ գրող, հրապարակախոս, հասարակական գործիչ․ 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի գյուղագիր-դեմոկրատ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Թիֆլիսի Ալեքսանդրյան ուսուցչական ինստիտուտը (1889), ուսուցչություն և տեսչություն արել Պյատիգորսկում, Ղարաբաղում, Գանձակում, Թիֆլիսի նահանգում։ Իր գեղարվեստավավերագրական արձակ գործերում («Սամիտարնի», 1897, «Նահատակը», 1898, «Պատմվածքներ», 1912, «Չարաբաստիկ թուղթը», 1913, «Բուտոնը», 1914, «Օրհնվի նրա եկած ճամփան», 1921 և այլն)։ Տեր-Ավետիքյանն արտահայտել է ազատասիրական մտքեր, պաշտպանել գյուղացիական դեմոկրատիայի շահերը, հանգել է շահագործողների վերացման անխուսափելիության գաղափարին։ Ուշագրավ են Տեր-Ավետիքյանի հակակրոնական, աթեիստական բնույթի («Մեր տերը», «Կապ բռնողը» և այլն) և ժողովուրդների բարեկամության վերաբերյալ («Անտառի գյուտը») գործերը, ինչպես նաև գյուղի սոցիալական կյանքն իր զավեշտական ու ողբերգական կողմերով, իր սովորույթներով ներկայացնող պատմվածքները («Ասիստենտը», «Ուղերձը», «Ճակատին էն էր գրած» և այլն)։ Որոշակի արժեք ունեն նրա «Իռլանդիայի դատը» (1898) և «Հոմրուլի պաշտպանը» (1899) քաղաքական-հրապարակախոսական բնույթի գործերը։ Տեր-Ավետիքյանը, տարվելով դաշնակցություն կուսակցության դեմոկրատական ֆրազներով, մտել է նրա մեջ։ 1907 թվականին ընտրվել է II Պետական դումայի դեպուտատ՝ Ելիզավետպոլի նահանգից։ Դումայում ունեցած իր ելույթներում սուր քննադատության է ենթարկել ցարիզմը, որի համար բանտարկվել է։ Վ․ Ի․ Լենինը «Սոցիալ-դեմոկրատիայի ագրարային ծրագիրը 1905-1907 թվականների ռուսական առաջին հեղափոխության ժամանակ» աշխատության «Նացիոնալները» ենթագլխում անդրադարձել է Տեր-Ավետիքյանի՝ դումայում ունեցած ելույթին, մեջբերելով նրա հետևյալ խոսքերը․ «Հողը համայնական սեփականության սկզբունքներով պետք է պատկանի աշխատավորներին, այսինքն՝ աշխատավոր ժողովրդին և ուրիշ ոչ ոքի․․․ Ամբողջ Կովկասյան գյուղացիության անունից ես հայտարարում եմ․․․ վճռական պահին ամբողջ Կովկասյան գյուղացիությունը ձեռք ձեռքի տված կգնա իր ավագ եղբոր՝ ռուս գյուղացիության հետ և ձեռք կբերի իր համար հող և ազատություն» Տեր-Ավետիքյանը ողջունել է խորհրդային կարգերի հաղթանակը Անդրկովկասում, հեռացել է դաշնակցությունից և զբաղվել ուսուցչությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայ գյուղագիրներ
Լիպե (Բրանդենբուրգ)

**Լիպե** (), կոմունա Գերմանիայում։ Տեղակայված է Բրանդենբուրգի տարածքում։

Մտնում է Բարնիմ նահանգի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 753 մարդ (2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով)։ Տարածքը կազմում է 10,76 կմ2։ Պաշտոնական կոդը՝ 12 0 60 128։

## Ժողովրդագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Լոս Սանտոս Նինյոս Խուստո ի Պաստորի տաճար

**Լոս Սանտոս Նինյոս Խուստո ի Պաստորի տաճար** (), կաթոլիկական տաճար Իսպանիայի Ալկալա դե Էնարես քաղաքում։ 1904 թվականին հայտարարվել է որպես Իսպանիայի պատմամշակութային հուշարձան։

Սան Պեդրո դե Լովաինայի եկեղեցու (Բելխիկա) հետ միասին համարվում է աշխարհի միակ եկեղեցին, որն ունի գլխավոր եկեղեցու կարգավիճակ։ Դա նշանակում է, որ բոլոր կանոնիկոսները պետք է աստվածաբանության դոկտորներ լինեն։

## Թաղված անձինք
* Խուստո ի Պաստոր սուրբ երեխաներ (? - 304), աճյունները թաղված են Ալկալա դե Էնարեսի և Ուեսկայի միջև
* Ալկալայի սուրբ Դիեգո (1400-1463)
* Ալֆոնսո Կառիլյո դե Ակունյա (1410-1482)
* Ֆրանսիսկո Խիմենես դե Սիսներոս (1436-1517), թեև գերեզմանը գտնվում է Սուրբ Իլդեֆոնսոյի ժամատանը 
* Գարսիա Լոայսա ի Խիրոն (1534-1599)


Alcalá de Henares - Catedral Magistral de los Santos Justo y Pastor 4.jpg|
Fachada_Catedral_Magistral.JPG|
Catedral Magistral y Jardín de las palabras, Alcalá de Henares 2013.jpg|
Alcalá de Henares (RPS 17-01-2015) Catedral, campanario, escalera.png|
Alcalá de Henares - Catedral Magistral de los Santos Justo y Pastor 2.jpg|
Interior catedral Alcala de Henares-2.jpg|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լոս Սանտոս Նինյոս Խուստո ի Պաստորի տաճար
* Տաճարի լուսանկարներից

Կատեգորիա:Իսպանիայի պատմամշակութային հուշարձաններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի տաճարներ
Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով
Կոլեխիո մայոր դե Սան Իլդեֆոնսո

**Կոլեխիո մայոր դե Սան Իլդեֆոնսո** (), կառույց Իսպանիայի Ալկալա դե Էնարես քաղաքում։ 1914 թվականին հայտարարվել է Իսպանիայի պատմամշակութային հուշարձան։

Կառուցվել է Սիսներոս կարդինալի կողմից, ով շենքի նախագծումը հանձնարարեց ճարտարապետ Պեդրո դե Գումիելին։ Շինարարությունն սկսվել է 1499 թվականին։ Սուրբ Իլդեֆոնսոյի ժամատան շինարարական աշխատանքները վերջացել են 1510 թվականին, իսկ 1516 թվականին սկսվեց դահլիճի կառուցումը և 1537 թվականին Ռոդրիգո Խիլ դե Օնտանյոնը նախագծեց գլխավոր ճակատամասը։

Թեև շինարարական աշխատանքների մեծ մասն արվեց 1617 թվականին, երբ Խուան Գոմես դե Մորան վերանախագծեց բակը (Թոմաս Վիլյանովայի բակ), սակայն շենքի կառուցումն ավարտվեց միայն 17-րդ դարի երկրորդ կեսին։

## Քոլեջի նշանավոր ուսանողներ
* Սանտո Տոմաս դե Վիլյանուևա (1486-1555 թթ.), գրող, կրոնական
* Պեդրո դե լա Գասկա (1493–1567 թթ.), քահանա, քաղաքական գործիչ, դիվանագետ, զինվորական
* Գարսիա Լոայսա ի Խիրոն (1534-1599 թթ.), Տոլեդոյի արքեպիսկոպոս
* Գասպար Խոսե Վասկես Տաբլադա (1688-1749 թթ.), Կաստիլյայի խորհրդի ղեկավար
* Անտոնիո Խակոբո դել Բարկո (1716-1784 թթ.), քահանա և գիտնական
* Տոմաս դե Լորենսանա (1728-1796 թթ.), Խերոնայի եպիսկոպոս
* Ռաֆայել Տոմաս Մենենդես դե Լուարկա (1743-1819 թթ.), Սանտանդերի եպիսկոպոս
* Գասպար Մելչոր դե Խովելյանոս (1744–1811 թթ.), գրող, իրավաբան, քաղաքական գործիչ

## Պատկերասրահ

Image:Detalle fachada 6 mnemorino.jpg
Image:Detalle fachada 3 mnemorino.jpg
Image:Detalle fachada 4 mnemorino.jpg
Image:Detalle fachada 5 mnemorino.jpg
Image:Detalle de la fachada.jpg 
Image:Detalle fachada 1 mnemorino.jpg
Image:Detalle fachada 2 mnemorino.jpg


## Գրականություն
* Ballesteros Torres PL. Alcalá de Henares vista por los viajeros extranjeros (siglos XVI-XIX). Alcalá de Henares; 1989.
* Castillo Oreja MA. Colegio Mayor de San Ildefonso de Alcalá de Henares. Génesis y desarrollo de su construcción. Siglos XV-XVIII. Alcalá de Henares։ Ayuntamiento de Alcalá de Henares; 1980.
* Fernández Fernández V. Colegio Mayor de San Ildefonso y la manzana rectoral. Alcalá de Henares։ Universidad de Alcalá y Ayuntamiento; 2008. ISBN 9788481388046.
* González Navarro R. Universidad y economía։ el Colegio Mayor de San Ildefonso de Alcalá de Henares (1495-1565). Alcalá de Henares։ Universidad de Alcalá, Servicio de Publicaciones; 1998. ISBN 8481382949.
* Gutiérrez Torrecilla LM. Catálogo biográfico de colegiales y capellanes del colegio mayor de San Ildefonso de la Universidad de Alcalá (1508-1786). Universidad de Alcalá; 1992. ISBN 9788486981747.
* Marchamalo Sánchez, A. El Colegio Mayor de San Ildefonso. Alcalá de Henares։ Centro Internacional de Estudios Históricos Cisneros; 2008. ISBN 9788481388053.
* Santo Tomás de Villanueva, consiliario del Colegio Mayor de San Ildefonso ։ V centenario, 1511-2011, Guadalajara։ Aache; 2012. ISBN 9788415537038.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Ալկալայի համալսարան

Կատեգորիա:Իսպանիայի պատմամշակութային հուշարձաններ
Տատաշ

**Տատաշ**, **սառնենի, միջօրածաղիկ** (), զուգատերևազգիների ընտանիքի միամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 20, Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ Տատաշ փռվող ()։
## Տարածում
Տարածված է Կոտայքի, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Արմավիրի, Վայոց ձորի մարզերում, Երևանի շրջակայքում։ Աճում է ճամփեզրերին, չոր վայրերում, ավազուտներում, աղբոտում ցանքերը։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը խիտ ճյուղավորվող է, փռվող, երկարությունը՝ 10-60 սմ։ Տերևները զույգփետրաձև են, հակադիր, մանր, թավոտ։ Ծաղիկները տերևանութային են, դեղին։ Ծաղկում է մայիս-հոկտեմբերին։

Պտուղը հնգանիստ, փշոտ ելուստներով ընկուզիկ է։ Սերմերը հակադիր են, ձվաձև, կնճռոտ, փայլուն։

## Քիմիական կազմ
Պարունակում է ալկալոիդներ, վիտամին C։ Տարածված մոլախոտ է։

## Տեսակներ

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Գրականություն
* Yingxin Liu & Lihua Zhou։ *Zygophyllaceae*։ ''Tribulus'', S. 49 - textgleich online wie gedrucktes Werk, In։ Wu Zheng-yi & Peter H. Raven, Deyuan Hong (Hrsg.)։ *Flora of China*, Volume 11 - *Oxalidaceae through Aceraceae*, Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis, 2008. ISBN 978-1-930723-73-3 (Abschnitt Beschreibung)
* Yingxin Liu & Lihua Zhou։ *Zygophyllaceae* in der *Flora of Pakistan*։ ''Tribulus'' - Online. (Abschnitt Beschreibung)
* M. Varghese, S.S. Yadav & J. Thomas։ *Taxonomic Status of Some of the Tribulus Species in the Indian Subcontinent*, In։ *Saudi Journal of Biological Sciences*, Band 13, Nummer 1, 2006, S. 7-12. ISSN 1319-562X։ PDF-Online.  (Abschnitt Beschreibung und Verbreitung)

## Արտաքին հղումներ
* ''Tribulus'' in BoDD &ndash; Botanical Dermatology Database
* Technical description of Zygophyllaceae from *The Families of Flowering Plants*, L. Watson and M. J. Dallwitz

Կատեգորիա:Զուգատերևազգիներ
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Լեզվասնկեր

**Լեզվասնկեր** (*Clavariaceae*), **լախտասնկեր**, բազիդիավոր սնկերի ընտանիք։

## Տարածվածություն
մինի|ձախից|Լյարդամամուռ
Հանդիպում են ՀՀ հյուսիս-արևելյան մարզերի անտառներում (1100-1800 մ բարձրություններում)՝ առավելապես աշնան ամիսներին։ Աճում են հողի, բնափայտի կամ բույսերի մնացորդների վրա։

## Արտաքին տեսք
Պտղամարմինը․ բարձրությունը՝ 0,5-30(50) սմ գլանաձև, լեզվանման կամ լախտանման, պարզ կամ բուստաձև (կորալաձև) ճյուղավորված, հաճախ՝ բաց գունավորմամբ։ Պտղամարմնի ամբողջ մակերեսը (բացի ոտիկից) ծածկված է սպորների շերտով։ Որոշ տեսակներ թարմ վիճակում օգտագործվում են սննդի մեջ։

## Տեսակներ
thumb|upright=1.2|Le genre ''Ramariopsis'', clavaroïde, arborescent
մինի
մինի
Հայտնի է 24 ցեղի մոտ 50, ՀՀ-ում՝ 3 ցեղի 8 տեսակ՝ կլավարիադելֆուս լեզվանման (*Clavariadelphus ligula*), կլավարիադելֆուս վարսանդանման (*C. pistillaris*) և այլն։
* *Ramariopsis agglutinata*
* *Ramariopsis alutacea*
* *Ramariopsis asperulospora*
* *Ramariopsis asterella*
* *Ramariopsis aurantio-olivacea*
* *Ramariopsis avellanea*
* *Ramariopsis avellaneo-inversa*
* *Ramariopsis bicolor*
* *Ramariopsis biformis*
* *Ramariopsis californica*
* *Ramariopsis cinnamomipes*
* *Ramariopsis citrina*
* *Ramariopsis clavuligera*
* *Ramariopsis costaricensis*
* *Ramariopsis cremicolor*
* *Ramariopsis crocea*
* *Ramariopsis dealbata*
* *Ramariopsis flavescens*
* *Ramariopsis hibernica*
* *Ramariopsis holmskjoldii*
* *Ramariopsis junquillea*
* *Ramariopsis kunzei*
* *Ramariopsis longipes*
* *Ramariopsis luteotenerrima*
* *Ramariopsis minutula*
* *Ramariopsis novae-hibernica*
* *Ramariopsis ovispora*
* *Ramariopsis pseudosubtilis*
* *Ramariopsis pulchella*
* *Ramariopsis ramarioides*
* *Ramariopsis simplex*
* *Ramariopsis subtilis*
* *Ramariopsis tenuicula*
* *Ramariopsis tenuiramosa*
* *Ramariopsis tortuosa*
* *Ramariopsis vestitipes*
##### Եվրոպական տեսակներ
** var. *angulisporus* (Pat.) Corner 1950
** var. *curtus* Corner 1950
** var. *gracilis* Corner 1950
** var. *parvus* Corner 1950
* *Scytinopogon echinosporus* (Berk. & Broome) Corner 1950
* *Scytinopogon pallescens* (Bres.) Singer 1945
* *Scytinopogon scaber* (Berk. & M.A. Curtis) D.A. Reid 1962

##### Այլ
* *Scytinopogon chartaceum* (Pat.) R.H. Petersen 1988
* *Scytinopogon dealbatus* (Berk.) Corner 1970
* *Scytinopogon papillosus* (Corner 1970) Bolivie
* *Scytinopogon parvus* (Corner) Douanla-Meli 2007
* *Scytinopogon robustus* (Rick) Corner 1970

## Տես նաև
*Գլխարկավոր սնկեր

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Рогатики — статья из Большой советской энциклопедии (Проверено 3 апреля 2014)
*Булавастики // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Արտաքին հղումներ
*Nomenclatorische gegevens in de Index Fungorum
*Taxonomische indeling in de Index Fungorum

Կատեգորիա:Ագարիկայիններ
Վոլվոքս

**Վոլոքս** (), կանաչ ջրիմուռների ցեղ։ Հայտնի է 20, Հայաստանում՝ 2 տեսակ՝ 
*Վոլոքս գնդաձեվ () 
* Վոլոքս ոսկեգույն ()։

Բնակվում է ջրամբարներում, լճերում և այլն։ Զանգվածային բազմացման ժամանակ առաջացնում է ջրի «ծաղկում»։

## Բազմացում
[thumb|ձախից|''Վոլոքսի'' գաղութը 1) ''[Chlamydomonas*-բջիջ, 2) դուստր գաղութ, 3)Ցիտոպլազմա,  5) սեռական բջիջ, 6) սոմատիկ բջիջ]]
Գաղութը շարժուն է, գնդաձև, 2-3 մմ տրամագծով՝ պատված խիտ, բարակ [[թաղանթ]]ով, որի արտաքին շերտը կազմված է պրոտոպլազմատիկ թելիկներով միմյանց միացած երկմտրակ, հիմնականում՝ վեգետատիվ [[բջիջներ]]ից (մինչև 50 հազար), որոնց մեջ ցրված են անսեռ բազմացման ավելի խոշոր բջիջները՝ պարթենոգոնիդիումևերը։ Վերջինները, մայր, գաղութի ներսում բազմաթիվ անգամ կիսվելով, սկզբնավորում են դուստր գաղութներ։

Բազմանում են նաև սեռական ճանապարհով (օօգամիա)։

== Տես նաև ==
*[[Կանաչ ջրիմուռներ]]
*[[Քլամիդիոմոնադ]]

== Գրականություն ==
* 
* 

== Արտաքին հղումներ ==
* [http://protist.i.hosei.ac.jp/pdb/Images/Chlorophyta/Volvox/index.html *Volvox* description with pictures] from a Hosei University website
* [[YouTube]] videos of *Volvox*։
** [https://www.youtube.com/watch?v=fqEHbJbuMYA Life cycle and inversion]
** [https://www.youtube.com/watch?v=V6Yg2BQy82w Waltzing *Volvox*]
** [https://www.youtube.com/watch?v=w8O4OolGcPg Spinning *Volvox*]
* [http://www.microscopy-uk.org.uk/mag/artdec03/volvox.html *Volvox*, one of the 7 Wonders of the Micro World] by Wim van Egmond, from Microscopy-UK
* [http://www.metamicrobe.com/volvox/ *Volvox carteri'']  at MetaMicrobe.com, with modes of reproduction, brief facts

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կանաչ ջրիմուռներ
Փակ տեխնոլոգիա

**Փակ տեխնոլոգիա**, անթափոն տեխնոլոգիա, տեխնոլոգիաների ամբողջություն, որն ապահովում է արտադրամասերի թափոնների վերացումը կամ առավելագույն կրճատումը։

Փակ տեխնոլոգիայում ամբողջ հումքը վերածվում է արտադրանքի՝ առանց թափոնի կամ արտանետման, որով ապահովվում է շրջակա միջավայրի մաքրությունը։ Փակ տեխնոլոգիայի զարգացման հիմնական ուղղությունը հումքի և թափոնի հոսքի փակ համակարգով արտադրամասերի համալիրի ստեղծումն է, թափոնների վերամշակման կատարելագործված մեթոդների կիրառումը, հոսքային ջրերի մաքրման արդյունավետ միջոցների, առավել ժամանակակից տեխնոլոգիաների մշակումը և ներդրումը։

Կատեգորիա:Տեխնոլոգիա
Փշամանդիկ

**Փշամանդիկ** (), մատիտեղազգիների ընտանիքի ծայրահեղ չորասեր թփերի ցեղ։ Հայտնի է 20 տեսակ։

## Հայաստանում
Հայաստանում՝ 4 տեսակ՝ 
* Փշամանդիկ փշավոր (), 
* Փշամանդիկ Տուրնեֆորի (), 
* Փշամանդիկ կովկասյան (),
* Փշամանդիկ նեղատերև ()։ 
Տարածված է Արարատի, Վայոց ձորի, Սյունիքի, Գեղարքունիքի մարզերի չոր լեռնալանջերին։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը ճյուղավորվող է, փշածածկ, բարձրությունը՝ մինչև 1 մ։ Տերևները նեղ գծաձև են, նշտարաձև, երբեմն՝ հակադիր ձվաձև կամ կլորավուն, կոթունավոր։ Ծաղիկները վառ դեղին կամ վարդագույն փնջերով են։

Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ Պտուղը եռակող ընկուզիկ է։

## Կիրառություն
Փշամանդիկ կարելի է օգտագործել քարեպարտեզների ու ցանկապատերի կառուցման համար։

## Տեսակներ
Դասը ընդգրկում է մոտ 25 տեսակ, որոն հիմնականում տարածված են տափաստաններում և Եվրասիայի անապատային գոտիներում։
[thumb|230px|right|''[Atraphaxis billardieri*]]
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

== Արտաքին հղումներ ==
* [http://kungrad.com/nature/flora/smol/ *Փշամանդիկը* քաղաք Կունգրադի կայքում] <small>Ստուգվել է նոյեմբերի 4-ին, 2008 թ. </small>
* [http://www.plantarium.ru/page/taxonomy/taxon/44161.html *Փշամանդիկը'' Պլանտարիում կայքում] 

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հնդկացորենազգիներ
Կատեգորիա:Թփեր
Տառագոնա

**Տառագոնա** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում՝ Կատալոնիայի Տառագոնա պրովինցիայի Տառագոնես շրջանում (կոմարկայում)։ Տարածքը՝ 61,91 կմ²։ Բնակաչության թվաքանակը՝ 140.184 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Քաղաքն ունի նավահանգիստ, որը կարևոր դեր է խաղում Իսպանիայի տնտեսության մեջ։ Գտնվում է Բարսելոնայից 98 կմ դեպի հարավ–արևմուտք։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է մ․թ․ա 5–րդ դարում։ Մ․թ․ա 218 թվականին գրավվել է Հռոմի կողմից։ 
Հռոմեական կայսրության ժամանակաշրջանում եղել է Տարակո նահանգի կենտրոնն էր և միաձուլվել է Գալիցիայի Տարակոնսկայա քաղաքին։ Հուլիոս Կեսարի ժամանակաշրջանում այն դարձել է Կոլոնիա Ջուլիա Ուրբիս Տրիումֆալիս Տարրակո մարզի կենտրոն։
Կանտրաբիանական պատերազմի ավարատից հետո՝ հաղթանակի կապակցությամբ Օգոստոս Օվկիանոսի կողմից կառուցվել է բազմաթիվ շինություններ։
Հռոմեական կայսր Սեվերոսն այն միացրել է Հռոմի վարչակազմին։ 
4 դար շարունակ այն ղեկավարում էին Մավրովները և քաղաքին տիրել են մինչև 1117 թվականը։
Միջնադարում այն դարձավ Արագոն թագավորության մայրաքաղաք։

## Քույր քաղաքներ
* Ալգերո, Իտալիա, 1972
* Օռլեան, Ֆրանսիա, 1978
* Կլագենֆուրտ, Ավստրիա, 1996
* Պուշկին, Ռուսաստան, 1997
* Պոմպեյ, Իտալիա, 2006

## Գործնկեր քաղաքներ
* Վուարոն, Ֆրանսիա

## Ճանաչված մարդիկ
*Ֆրուկտուոզ Տառագոնցի

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* UNESCO: Археологический комплекс Таррако (город Таррагона) 
* Página web del Ayuntamiento de Tarragona
* Videos de Tarragona 
* Información de la ''Generalitat de Catalunya'' 
* Información del ''Institut d’Estadística de Catalunya''
* Web de la Universitat Rovira i Virgili, Universidad de Tarragona
* Imágenes de Tarragona
* Estado de los Embalses de Tarragona
* Tarragona.tv Información de de la ciudad con contenido gráfico.
* Tarragona y Comarcas

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Tarragona. Amphitheatre.jpg|
Պատկեր:Roman aqueduct Tarragona.jpg| 
Պատկեր:Tarragona.Pretorio.jpg|
Պատկեր:Tarragona beach.jpg|
Պատկեր:PANAmfiteatre.jpg|
Պատկեր:Spain.Tarragona.Catedral.Conques.02.JPG|
Պատկեր:Tarragona Cathedral 01.jpg|Տառագոնայի Մայր տաճար
Պատկեր:Tarragone cathédrale.JPG|Տառագոնայի Մայր տաճար
Պատկեր:Hispania 2a division provincial.PNG|
Պատկեր:PlànolTarragona.jpg|
Պատկեր:AssaltTarragona.jpg|
Պատկեր:Catalunya en Miniatura-Ajuntament de Tarragona.JPG|
Պատկեր:Panoramic view of Tarragona 02.jpg|
Պատկեր:Vista desde forti de la reina.jpg|
Պատկեր:Tarragona.noroeste.jpg|
Պատկեր:Rambla2.jpg|
Պատկեր:Vista de Tarragona des de l'Hotel d'Entitats.jpg|
Պատկեր:Biblioteca Pública de Tarragona.jpg|
Պատկեր:Vista del Mercat Central de Tarragona.jpg|
Պատկեր:Vista des del Mirador de Tarragona.jpg|
Պատկեր:Plaza del Forum, Tarragona.jpg|
Պատկեր:Carrer Major, Tarragona.jpg|
Պատկեր:TarragonaTorreScipioni.jpg|


Կատեգորիա:Զբոսաշրջությունն Իսպանիայում
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Լյարդամամուռներ

**Լյարդամամուռներ** (*Hepaticae*), մարշանցիա, մամուռների դաս։

## Տեսակներ
Հայտնի է մոտ 6000, Հայաստանում՝ 50 տեսակ։ Ամենատարածվածը մարշանցիա բազմաձևն () է։ Աճում է լեռնային բոլոր գոտիների անտառային տարածքներում, խոնավ վայրերում, գետերի ու առվակների ափերին և այլն։

## Արտաքին տեսք
Թալոմը փռվող է, մուգ կանաչ կամ դեղնականաչավուն, ճյուղավորվող, երկտուն, երկարությունը՝ 2-10 սմ։ Թալոմի վերին մակերեսին գոյանում են հատուկ բողբոջազամբյուղներ, որոնց հատակին, կոթերի վրա առաջանում են բազմացման բողբոջներ (վեգետատիվ բազմացման համար), իսկ թալոմի տակ՝ ռիզոիդներ (որոնց միջոցով ամրանում է հողին) և հատուկ թեփուկներ (համարվում են տերևների սկզբնակներ)։ Արական բույսերի պատվանդանն ութթաթանի եզրով, տափակ սկավառակի տեսք ունի, որի վրա զարգանում են անթերիդիումները, իսկ իգական բույսի բազմաճառագայթ պատվանդանի ստորին երեսին զարգանում են արքեգոնիումները։ Սպորներև առաջանում են տուփիկներում՝ ամռանը։ Հողագոյացնող և տորֆագոյացնող է։ Կան բավականին տափակ կամ հարթ տեսակներ, հիմնականում փռված են գետնին կամ գտնվում են ջրի մեջ։

Կատեգորիա:Մամուռներ
Վիրախոտ

**Վիրախոտ** (), բակլազգիների (թիթեռնածաղկավորներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի կամ կիսաթփերի ցեղ։ Հայտնի է 50 (այլ տվյալներով՝ 35) տեսակ։

## Հայաստանում
Հայաստանում՝ 3 տեսակ՝ 
*Վիրախոտ բազմատերեվ (), 
*Վիրախոտ թավոտ () 
* Վիրախոտ կովկասյան (։

## Կենսաբանական նկարագիր
մինի|ձախից|280px|''Anthyllis montana L.''
Ցողունն ուղիղ է, բարձրությունը՝ 5-50 սմ։ Տերևները կենտփետրաձև են, ներքևինները՝ երբեմն պարզ, ամբողջական։ Ծաղկաբույլը գլխիկ է, ծաղիկները՝ դեղին։

Ծաղկում է գարնանը և ամռանը։ Պտուղը ձվաձև, չբացվող ունդ է։

## Տարածում
Տեսակները հիմնական ում տարածված եմ Միջերկրական ծովի ափին, ինչպես նաև Կենտրոնական Եվրոպայում և արևմտյան Ռուսաստանում։ 
Հայաստանում տարածված է Շիրակի, Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Կոտայքի, Սյունիքի մարզերում, Երևանի շրջակայքում։ Աճում է միջին և վերին լեռն, գոիների ալպյան և ենթալպյան մարգագետիններում, թփուտներում, քարքարոտ լանջերին և այլն։

## Քիմիական կազմ
Պարունակում է սապոնիններ, աղաղանյութեր։

## Տեսակներ
մինի|250px|''Anthyllis barba-jovis L.''
**[[Anthyllis aegaea]]*
**[[Anthyllis aurea]]*
**[[Anthyllis barba-jovis]]*
**[[Anthyllis cornicina]]*
**[[Anthyllis cytisoides]]*
**[[Anthyllis hamosa]]*
**[[Anthyllis henoniana]]*
**[[Anthyllis hermanniae]]*
**[[Anthyllis hystrix]]*
**[[Anthyllis lagascana]]*
**[[Anthyllis lemanniana]]*
**[[Anthyllis lotoides]]*
**[[Anthyllis montana]]*
**[[Anthyllis onobrychoides]]*
**[[Anthyllis polycephala]]*
**[[Anthyllis ramburii]]*
**[[Anthyllis rupestris]]*
**[[Anthyllis tejedensis]]*
**[[Anthyllis terniflora]]*
**[[Anthyllis tragacanthoides]]*
**[[Anthyllis vulneraria]]*
**[[Anthyllis warnieri]]*

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Юзепчук С. В. Род 793. Язвенник — Anthyllis L. // Флора СССР. В 30 т. / Гл. ред. акад. В. Л. Комаров; Ред. тома Б. К. Шишкин. — М.—Л.։ Изд-во АН СССР, 1945. — Т. XI. — С. 262—280. — 432 с. — 4000 экз.

## Արտաքին հղումներ
*LegumeWeb

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թիթեռնածաղկավորներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր