Կիսյաբիկա Բայրյասովա

**Կիսյաբիկա Բայրյասովա** (), բռնի մկրտված իսլամադավան կին, որը դատապարտվել է այրման՝ իսլամի վերադառնալու համար։

## Կենսագրություն
մինի|248x248пкс|Արխիվային լուսանկար
Կիսյաբիկան ծնվել է 1679 թվականին Սիբիրյան դարուգայի Դուվան վոլոստում( գյուղական համայնք)։ Նա ամուսնացել և տեղափոխվել էր նույն դարուգայի Կատայի վոլոստ։

18-րդ դարի սկզբին Ուրալում ստեղծվեց այսպես կոչված «լեռնային իշխանությունը»՝ հայտնի պետական ​​գործիչ, Ուրալի հանքարդյունաբերության վարչության գլխավոր հրամանատար, Եկատերինբուրգի հիմնադիր, «Ռուսական պատմության» հեղինակ Վասիլի Տատիշչևի գլխավորությամբ։ Սկսվեց նոր հանքավայրերի ակտիվ զարգացումը, կառուցվեցին նոր գործարաններ և հանքեր։ Տեղի բնակչությունը վախենում էր Ռուսաստանին միացման պայմաններով ստացված հողերի նկատմամբ սեփականության իրավունքը կորցնելուց և ձգտում էր պաշտպանել իր մշակութային, կրոնական և կենցաղային ավանդույթները։ Դժգոհությունը ապստամբություն առաջացրեց։ «Լեռնային իշխանությունը» ապստամբությանը պատասխանեց պատժիչ արշավներով։ Ապստամբ գյուղերի բնակիչներին սպանում էին, վաճառում ճորտության և բռնի մկրտում։

Կիսյաբիկան գերեվարվել է պատժիչ ուժերի կողմից, որից հետո նրան բերել են Եկատերինբուրգ։ Նրան որպես ճորտ հանձնել են գրող և թարգմանիչ Կիրիակ Կոնդրատովիչին, մկրտել, իսկ մկրտությունից հետո նրան տվել են Կատերինա անունը։

1737 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Կիսյաբիկան առաջին անգամ փախել է մի աղջկա հետ, որն ապրում էր Տատիշչևի մոտ։ Նրան բռնել են և մտրակել, սակայն այդ ամենից հետո ինքն է դարձել երկրորդ փախուստի նախաձեռնողը։ Նրա հետ նույն թվականի սեպտեմբերի 26-ին Եկատերինբուրգից փախել է «լեռնային իշխանության» քարտուղար Իվան Զորինի «բակային կինը»։ Կիսյաբիկային այս անգամ էլ բռնել են և ծեծել մտրակով։

1738 թվականի ապրիլի 20-ին թաթար և բաշկիրական ապստամբության մասնակից Տոյգիլդա Ժուլյակովը մահապատժի էր ենթարկվել այրման միջոցով։ Նրան մահապատժի են ենթարկել, քանի որ ընդունելով քրիստոնեություն՝ նա վերադարձել է իսլամի։ Բոլոր մկրտված թաթարները, որոնց կարելի էր գտնել Եկատերինբուրգում և շրջակայքում, տեղափոխվել են այն վայրը, որտեղ այրվել էր Տոյգիլդան։

Նահանգապետ Վ.Ն.Տատիշչևի կողմից ստորագրված Հանքարդյունաբերության գլխավոր կանցլերի հրամանագրում Տոյգիլդա Ժուլյակովի մեղքը ձևակերպել էր մոտավորապես այսպես․ 

Այս հրամանագրի հրապարակային ընթերցումը, ինչպես նաև Ժուլյակովի հետագա մահապատիժը նպատակ ուներ սարսափելի տպավորություն գործել մկրտված թաթարների վրա և ապացուցել նրանց, որ մարզպետարանը չի հանդուրժի քրիստոնեական հավատքի կեղծ ընդունումը։ Ինքը՝ Տատիշչևը, ներկա չի եղել մահապատժին, քանի որ այդ պահին գտնվում էր Սամարայում։

Տոյգիլդա Ժիլյակովին երեխաների աչքի առաջ այրել են խարույկի վրա՝ որպես նախազգուշացում նոր մկրտված մարդկանց, սակայն դաժան մահապատժի վախը չի կանգնեցրել Կիսյաբիկային։ 1738 թվականի սեպտեմբերին նա երրորդ անգամ է փախել։

1738 թվականի դեկտեմբերի 14-ին նրան հարցաքննել են Գլխավոր գործարանի վարչության գրասենյակում, և հարցաքննության ժամանակ նա ասել է, որ ծագումով բաշկիր է Սակաովա գյուղի Կատայի վոլոստից, նրա թաթարական անունը Կիսյակբիկա է, Բայրյասովայի դուստրը, նա 60 տարեկան է։
Գործարանների գլխավոր խորհրդի գրասենյակը 1739 թվականի փետրվարի 8-ին որոշում է կայացրել  երեք անգամ փախչելու և մկրտության երդումը դրժելու համար մահապատժի ենթարկել՝ այրելով խարույկին.

1739 թվականի մարտի 14-ին գեներալ Սոյմոնովը ստորագրել է մահապատժի որոշումը, և մեկ ամիս անց Եկատերինբուրգի հրապարակում Կիսյաբիկային այրել են խարույկի վրա։

## Մշակույթում
Բաշկիր գրող Մ. Ս. Բուրակաևան գրել է «*Сказ Кисякбике*» («Ասք Կիսյակբիկայի») պատմվածքը։ Դրամատուրգ Միխայիլ Բաշկիրովը պատմվածքի հիման վրա պիես է գրել։ Ստերլիտամակ բաշկիրական դրամատիկական թատրոնը (որպես թատերական և համերգային ասոցիացիայի մաս) բեմադրել է այս պիեսը։

*Kiҫәkbikә. Riүәyәt* ներկայացման առաջնախաղը շռնդալից հաջողություն է ունեցել։

## Գրականություն
* 
* М. Буракаева. Кисякбика (рассказ)

## Արտաքին հղումներ

*
*Women's stories: the Bashkir Jeanne d'Arc Реальное время  10.03.2018 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաշկորտոստան
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված կանայք