Լիբերտարիական ​​տեսակետներ աբորտի վերաբերյալ

Լիբերտարիանները պաշտպանում են անհատի ազատությունը և ձգտում են նվազագույնի հասցնել պետության դերը։ Աբորտների վերաբերյալ բանավեճերը հիմնականում ընթանում են մշակութային լիբերալների և սոցիալական պահպանողականների միջև, մինչդեռ ձախ լիբերալները սովորաբար դրանք դիտարկում են որպես անհատականության իրավունքների վերաբերյալ լուծված հարց, քանի որ նրանք աջակցում են աբորտների օրինական հասանելիությանը ՝ որպես իրենց մարմնի և դրա գործառույթների վերահսկողության իրավունքի մի մաս։ Կրոնական աջ և ինտելեկտուալ պահպանողականները հարձակվել էին նման լիբերտարիանների վրա աբորտների իրավունքների պաշտպանության համար, հատկապես Խորհրդային Միության փլուզումից հետո։ Լիբերտարիական պահպանողականները պնդում են, որ լիբերտարիական սկզբունքները, ինչպիսիք են ոչ հարձակման սկզբունքը (NAP), կիրառելի են մարդու վրա բեղմնավորման պահից և որ կյանքի համընդհանուր իրավունքը տարածվում է մոր արգանդում գտնվող պտղի վրա։ Այսպիսով, այս մարդկանցից ոմանք դեմ են օրինական աբորտներին։ 2013 թվականին անցկացված հարցման համաձայն՝ ամերիկացի լիբերտարիանների 5․7/10-ը դեմ են կնոջ համար աբորտը ավելի բարդացվի։

## Աջակցություն օրինական աբորտին
Ռուսական ծագումով ամերիկացի գրող և փիլիսոփա Այն Ռանդը պնդել էր, որ այն գաղափարը, որ պտուղն ունի կյանքի իրավունք, «ոչ բարոյական անիմաստություն է», և հայտարարել է․ «Սաղմն իրավունք չունի։ [․․․] Երեխան իրավունքներ չի ստանում մինչև ծնվելը»։ Նա նաև գրել է․ «Աբորտը բարոյական իրավունք է, որը պետք է թողվի կնոջ հայեցողությանը․ բարոյական տեսանկյունից, բացի նրա ցանկությունից, ոչինչ չպետք է հաշվի առնվի այդ հարցում»։ Լեոնարդ Պեյկոֆը, Այն Ռենդի մտերիմ գործընկերը և Այն Ռենդի ինստիտուտի համահիմնադիրը, հայտարարել է հետևյալը․

Ավստրիական դպրոցի անարխո-կապիտալիստ փիլիսոփա և տնտեսագետ Մյուրեյ Ռոտբարդը գրել է, որ «ոչ մի արարած իրավունք չունի ապրել որպես մակաբույծ մեկ այլ մարդու մեջ կամ մարմնի վրա» և որ այդ պատճառով կինը իրավունք ունի ցանկացած պահի արտաքսել պտուղը իր մարմնից։ Այնուամենայնիվ, բացատրելով կնոջ իրավունքը «հեռացնել պտուղը իր մարմնից», Ռոտբարդը նաև գրել է, որ «յուրաքանչյուր երեխա, երբ նա ծնվում է և, հետևաբար, այլևս չի գտնվում իր մոր մարմնում, ունի ինքնուրույնության իրավունք, քանի որ առանձին էակ է և պոտենցիալ մեծահասակ։ Հետևաբար, պետք է անօրինական լինի և համարվի երեխայի իրավունքների խախտում, եթե ծնողը ագրեսիա է գործում նրա անձի դեմ, խեղում, տանջում, սպանում և այլն»։ Ռոթբարդը նաև դեմ էր ցանկացած դաշնային միջամտության տեղական ինքնակառավարման մարմինների՝ սեփական օրենքներ ընդունելու իրավունքին, այդ իսկ պատճառով նա դեմ էր Գերագույն դատարանի «Ռոն ընդդեմ Ուեյդի» որոշմանը։ Նա կարծում էր, որ նահանգները պետք է հնարավորություն ունենան ինքնուրույն քաղաքականություն մշակելու աբորտների վերաբերյալ։ Նա նաև դեմ է եղել հարկատուների կողմից աբորտներ կատարող կլինիկաների ֆինանսավորմանը՝ գրելով․ «հրեշավոր է ստիպել նրանց, ովքեր ատում են աբորտը որպես սպանություն, վճարել նման սպանության համար»։

XIX դարի անհատական անարխիստ Բենջամին Թաքերը սկզբնապես եզրակացրել է, որ ոչ ոք չպետք է միջամտի, որպեսզի կանխի երեխայի անտեսումը, չնայած կարող է կանխել դրական ներխուժումը։ Այնուամենայնիվ, վերանայելով իր կարծիքը, Թաքերը որոշեց, որ ծնողական դաժանությունը ոչ միջամտող բնույթ է կրում և, հետևաբար, չի կարող արգելվել։ Թաքերի կարծիքն այն է, որ նա երեխային դիտարկում էր որպես մոր սեփականություն, քանի դեռ նա գտնվում է մոր արգանդում և մինչև նրա էմանսիպացիա (այն տարիքում, երբ նա կարող է պայմանագրեր կնքել և իրեն ապահովել), եթե միայն մայրը չի տնօրինել իր արգանդի պտուղը պայմանագրով։ Միևնույն ժամանակ, Թաքերը ճանաչում էր մոր իրավունքը՝ տնօրինել իր ունեցվածքը ըստ իր կամքի։ Ըստ Թաքերի տրամաբանության՝ «կողմնակի անձը, ով ուժ է կիրառում երեխայի վրա, ներխուժում է ոչ թե երեխայի, այլ նրա մոր մեջ և կարող է արդարացիորեն պատժվել դրա համար»։

"Հղիության իրավունքը․ լիբերտարիական պաշտպանություն" գրքում Լիբերտարիական ֆեմինիստների ասոցիացիան ստեղծել է այն, ինչ նրանք անվանում են "հղիության բարոյական հիմնավորման համակարգված փիլիսոփայական պաշտպանություն լիբերտարիական տեսանկյունից"։ Նա եզրակացնում է․ "Ներկա մարդկանց զոհաբերելը հանուն ապագա սերունդների, լինի դա ստրկական աշխատանքային ճամբարներում մարքսիզտների կամ ֆաշիստների ուտոպիական մղձավանջների համար, կամ էլ անցանկալի հղիության, պարտադիր ծննդաբերության և գաղտնի աբորտների միջոցով՝ պտղի երկրպագուներին խրատելու համար, նշանակում է երկրի վրա դժոխք ստեղծել"։

*Capitalism* ամսագիրը պաշտպանում է աբորտի իրավունքը և գրում է․

1996 և 2000 թթ ԱՄՆ-ի Լիբերտարիան կուսակցության նախագահի թեկնածու Հարի Բրաունը մերժել է «pro-life» և «pro-choice» տերմինները և աբորտի վերաբերյալ հայտարարել է․ "Ինչ էլ որ մենք համարում ենք, որ աբորտ է, մենք գիտենք մի բան՝ Կառավարությունը չի աշխատում, և այն նույնքան անկարող է վերացնել աբորտները, որքան որ այն անկարող է վերացնել աղքատությունը կամ թմրանյութերը"։
մինի|Լիբերտարիանները աբորտի իրավունքի համար երթի ժամանակ 1989 թվականի նոյեմբերի 12-ին Վաշինգտոնում, Կոլումբիայի շրջան։
2004 թ․Լիբերտարիական կուսակցության նախագահի թեկնածու Մայքլ Բադնարիկը նմանատիպ դիրքորոշում է ունեցել՝ գրելով․ «Ես դեմ եմ աբորտների հարցում կառավարական վերահսկողությանը։ Ես կարծում եմ, որ կառավարության վերահսկողությունը կարող է հանգեցնել աբորտների թվի աճի, այլ ոչ թե նվազման, քանի որ իշխանության ճոճանակը շարժվում է ձախ և աջ։ Այս փոփոխությունը կարող է հանգեցնել նրան, որ քաղաքական իշխանությունը հայտնվի այն մարդկանց ձեռքում, ովքեր պահանջում են խստորեն վերահսկել բնակչության թիվը։ Կառավարությունը, որը կարող է աբորտները, կարող է նույնքան հեշտությամբ թույլատրել այն, ինչպես այժմ Չինաստանում»։ 2012 թ․ նախագահի թեկնածու Գարի Ջոնսոնը ցանկանում էր, որ հղիության արհեստական ընդհատումը օրինականացվի։

### ԱՄՆ Լիբերտարիական ​​կուսակցության նախորդ ազգային պլատֆորմ
Լիբերտարիական կուսակցության 2012 թ․ - մայիս 2022-ը քաղաքական պլատֆորմը, ասում է․ «Ընդունելով, որ աբորտը նրբանկատ հարց է և որ մարդիկ կարող են բարեխիղճ տեսակետներ ունենալ ցանկացած կողմից, մենք կարծում ենք, որ կառավարությունը չպետք է միջամտի այս հարցին, թողնելով այն յուրաքանչյուր մարդու խղճին»։

### Այլ կազմակերպություններ
Աբորտի իրավունքները պաշտպանող այլ լիբերտարիական կազմակերպություններում ընդգրկված են Լիբերտարիական ֆեմինիստների ասոցիացիան և *Pro-Choice Libertarians*-ը։

## Օրինական աբորտի ընդդիմախոսները
"Կյանքի համար լիբերտարիաններ" լիբերտարիանյան խումբը, որը դեմ է աբորտներին, պնդում է, որ մարդիկ, որոնք գտնվում են զարգացման զիգոտիկ, սաղմնաթաղանթային և ֆետալ փուլերում, ունեն նույն իրավունքները, ինչ նորածնային և այլ փուլերում գտնվողները։ Խմբի ներկայացուցիչ Դորիս Գորդոնը նշում է, որ ինչպես Լիբերտարիական կուսակցության, այնպես էլ օբյեկտիվիստական էթիկայի սկզբունքները պահանջում են որոշակի պարտավորություններ երեխաների նկատմամբ և դրանց հակադրում է ոչ հարձակման սկզբունքը՝

### Էվիկցիոնիզմ
Ռոտբարդյան գրող և Նյու Օռլեանի Լոյոլայի համալսարանի տնտեսագիտության պրոֆեսոր Ուոլթեր Բլոկը առաջարկում է ստանդարտին այլընտրանք՝ «pro-life» և «pro-choice», որը նա անվանում է «էվիկցիոնիզմ»։ Ըստ այս բարոյական տեսության՝ աբորտի ակտը հայեցակարգային առումով պետք է բաժանվի՝ ա) մոր արգանդից պտղի հանման և բ) պտղի սպանության։ Հիմնվելով ոտնձգության և սպանության դեմ լիբերտարիական դիրքորոշման վրա՝ Բլոկը պաշտպանում է առաջին ակտի իրավունքը, բայց, բացառությամբ որոշակի հանգամանքների, ոչ երկրորդի։ Նա համարում է, որ կինը կարող է օրինական կերպով աբորտ անել, եթե (ա) պտուղը արգանդից դուրս կենսունակ չէ կամ (բ) կինը հրապարակայնորեն հայտարարել է կենսունակ պտղի խնամակալության իրավունքից հրաժարվելու մասին։

### Դեպորտուրիզմ
Դեպարտուրիզմը Շոն Պարի կողմից մշակված տեսություն է, որը, ինչպես և էվիկցիոնիզմը, պնդում է, որ մայրը կարող է հեռացնել, բայց ոչ ուղղակիորեն սպանել «խանգարող» պտուղը, չնայած ի տարբերություն էվիկցիոնիզմի՝ նա չի կարող սպանել նրան հեռացմամբ։ Մայրը, որը արհեստական կերպով ընդհատել է առողջ հղիությունը, ըստ դեպորտուրիզմի՝ չի ազատվում մեղքի զգացողությունից։

### Աբորտի դեմ պայքարող քաղաքական պաշտոնյաներ
#### Ռոն և Ռենդ Փոլ
Հակաբորտների դեմ հանրապետական ​​և նախկին ազատական ​​կոնգրեսական Ռոն Փոլը «Աբորտ և ազատություն» գրքում ասում է․

։}

Նրա հիմնական դիրքորոշումն է տապալել Roe v․ Wade և թողնելով պետություններին լոծել այս հարցը։ Ռոն Փոլի որդին՝ հանրապետական ​​սենատոր Ռենդ Փոլը, իրեն անվանում է «ամբողջովին  պրո-կյանքի կողմնակից» և պաշտպանում է «ցանկացած օրենսդրություն, որը վերջ կդնի աբորտներին կամ մեզ կշարժի աբորտը դադարեցնելու ուղղությամբ»։

#### Բոբ Բար
2008 թվականին նախագահի թեկնածու է դարձել Լիբերտարիական կուսակցությունից Բոբ Բարը, որը 2011 թվականից հանրապետական է, աբորտն անվանում է «սպանություն» և դեմ է աբորտի օրինականացմանը։

#### Ջասթին Ամաշ
Լիբերտարիանացի հանրապետական Ջասթին Ամաշը դեմ է հղիության արհեստական ընդհատմանն ու դրա համար դաշնային ֆինանսավորմանը։ Նա իրեն բնութագրում է որպես "մեկ հարյուր տոկոսով պրո-լայֆ" կողմնակից և 2017 թվականին քվեարկել է 20 շաբաթական հղիությունից հետո աբորտների մեծ մասը արգելող դաշնային օրենսդրության օգտին։

Լիբերտարիանացի դարձած հանրապետական ​​Ջասթին Ամաշը դեմ է աբորտներին և աբորտների դաշնային ֆինանսավորմանը։ Նա իրեն նկարագրում է որպես «100% կյանքի կողմնակից» և 2017 թվականին քվեարկել է դաշնային օրենսդրության օգտին, որն արգելում է հղիության 20 շաբաթից հետո աբորտների մեծ մասը։

Ամաշը քվեարկել է "կանգնեց", այլ ոչ թե "այո" կամ "ոչ", 2011 թվականի շարունակական հատկացումների մասին օրենքի ընդունման ժամանակ, որը նախատեսում էր դադարեցնել «*Planned Parenthood*» կազմակերպության դաշնային ֆինանսավորումը։ Թեև նա աջակցում է Planned Parenthood-ի դաշնային ֆինանսավորումը դադարեցնելուն, նա ձեռնպահ մնաց ֆինանսավորումն արգելող օրենք ընդունելուց՝ պնդելով, որ «օրենսդրությունը, որը սահմանում է արգելման ենթակա մասնավոր կազմակերպությունների անունները (ոչ թե կոնկրետ գործունեությամբ զբաղվող բոլոր կազմակերպությունները), ճիշտ չէ» և «գուցե հակասահմանադրական է» օպալի մասին օրինագծով։

2012 թվականի մայիսին Ամաշը յոթ հանրապետականներից մեկն էր, որը դեմ է քվեարկել նախածննդյան ոչ խտրականության օրենքին, որը հանցագործություն կհամարեր բժշկի կողմից հղիության արհեստական ​​ընդհատումը այն կնոջ դեպքում, որը ցանկանում էր դադարեցնել իր հղիությունը՝ պտղի սեռից ելնելով։ Նա քննադատել է օրինագիծը որպես անարդյունավետ և գործնականում անիրագործելի, և ասել, որ Կոնգրեսը «չպետք է քրեականացնի միտքը»՝ միաժամանակ նշելով, որ կարծում է, թե «բոլոր աբորտները պետք է անօրինական լինեն»։

#### Օսթին Պետերսեն
Օսթին Պետերսենը՝ Լիբերտարիական ​​կուսակցության 2016 թվականի նախագահի թեկնածուն և 2018 թվականի ​​սենատորի թեկնածուն, հավատացյալ է և հետևողական կյանքի էթիկայի կողմնակից, ինչը նշանակում է, որ նա դեմ է և՛ աբորտին, և՛ մահապատժին։

### Աբորտի դեմ պայքարող քաղաքական փորձագետներ
Թոք ռադիոհաղորդավար Լարի Էլդերը պնդում է, որ Roe v․ Wade-ը պետք է չեղարկվի՝ այն անվանելով «Գերագույն դատարանի երբևէ կայացրած ամենավատ որոշումներից մեկը»։ Նա աբորտն անվանել է «սպանություն» և կարծում է, որ աբորտի մասին օրենքները պետք է որոշվեն պետական ​​մակարդակով։

Տնտեսագետ և սոցիալական տեսաբան Թոմաս Սովելը դատապարտել է մասնակի աբորտը։ Սոուելը նույնպես դատապարտեց սելեկտիվ աբորտը՝ այն անվանելով «խտրականության ամենահիմնական ձևը»։

Սյունակագիր Նեթ Հենթոֆը աբորտի խիստ հակառակորդն էր և կարծում էր, որ հետևողական կյանքի էթիկան պետք է լինի իսկական քաղաքացիական ազատականի տեսակետը։

## Ծանոթագրուոյուն

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* National Platform of the Libertarian Party, 1․4 Abortion, adopted in Convention, May 2012․

Կատեգորիա:Վիժեցում