open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սերգեյ Կիրով

**Սերգեյ Միրոնովիչ Կիրով** (, ի ծնե՝ **Կոստրիկով** [Костриков], ), ռուս բոլշևիկ հեղափոխական, կոմունիստական կուսակցության և խորհրդային պետական գործիչ։

## Գործունեություն
Ծնվել է Վյատկայի նահանգի Ուրժում բնակավայրում։ Ավարտել է Կազանի մեխանիկական տեխնիկայի ուսումնարանը (1904), որից հետո տեղափոխվել է Տոմսկ և դարձել Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցության (ՌՍԴԲԿ) անդամ։ 1905 թվականին ընտրվել է ՌՍԴԲԿ Տոմսկի կոմիտեի անդամ։ Մասնակցել է 1905 թվականի ռուսական հեղափոխությանը և ձերբակալվել, ազատվելուց հետո միացել բոլշևիկներին։ Մի քանի անգամ կալանավորվելուց ու ազատվելուց հետո տեղափոխվել է Կովկաս, որտեղ մնացել է մինչև ցար Նիկոլայ II-ի սպանությունը և Փետրվարյան հեղափոխության հաղթանակը։ 1908 թվականին տեղափոխվել է Իրկուտսկ, վերականգնել տեղի կուսակցական կազմակերպությունը։ Խուսափելով հետապնդումներից, 1909 թվականի մայիսին անցել է Վլադիկավկազ, ղեկավարել տեղի բոլշևիկյան կազմակերպությունը, աշխատել «Թերեք» («TepeK») թերթում, ուր տպագրել է մի շարք հոդվածներ «Ս. Կիրով» ստորագրությամբ։ 1917 թվականից գլխավորել է Հյուսիսային Կովկասի բոլշևիկյան կազմակերպությունը, կազմակերպել խորհրդային իշխանության համար Թերեքի աշխատավորների շարժումը։

1919 թվականի փետրվարին նշանակվել է Աստրախանի երկրամասի ժամանակավոր ՌՀԿ նախագահ, նույն թվականի մայիս-հուլիսին ՝ 11-րդ բանակի, Կարմիր բանակի Հարավային խմբավորման ՌՀԽ-ների անդամ։ Սերգո Օրջոնիկիձեի հետ, մինչև 1920 թվականը ղեկավարել է 11-րդ բանակի հարձակումները Հյուսիսային Կովկասում։ 1920 թվականի ապրիլի 28-ին 11-րդ Կարմիր բանակի հետ մտել է Բաքու, որից անմիջապես հետո խաղաղ ճանապարհով Ադրբեջանի խորհրդարանը հայտարարել է Ադրբեջանում խորհրդային կարգերի հաստատման մասին 1920 թվականին նշանակվել է ՌԽՖՍՀ լիազոր ներկայացուցիչ մենշևիկյան Վրաստանում, ընտրվել է ՌԿ(բ)կ ԿԿ կովկասյան բյուրոյի անդամ, 1921 թվականին ՝ ՌԿ(բ)կ ԿԿ անդամության թեկնածու, 1923 թվականին ՝ լիիրավ անդամ։

1921-1926 թվականներին եղել է Ադրբեջանի կոմկուսի ԿԿ քարտուղար։ Եղել է նաև Անդրֆեդերացիայի հիմնադիրներից և ղեկավարներից։ 1926 թվականի փետրվարից՝ ՀԱՄԿ(բ)Կ Լենինգրադի նահանգկոմի և ՀԱՄԿ(բ)Կ ԿԿ Հյուսիս-արևմտյան բյուրոյի առաջին քարտուղար, ՀԱՄԿ(բ)Կ ԿԿ քաղբյուրոյի անդամության թեկնածու։

1930 թվականին ընտրվել է որպես ԱՄԿ(բ)Կ ԿԿ քաղբյուրոյի անդամ, 1934 թվականին՝ ԱՄԿ(բ)Կ ԿԿ քարտուղար և կազմբյուրոյի անդամ, ԽՍՀՄ ԿԴԿ նախագահության անդամ։

Սպանվել է Սմոլնիում՝ 1934 թվականին՝ ենթադրաբար Ստալինի գաղտնի կարգադրությամբ։ Ավելի ուշ հայտարարվում է, որ Կիրովը սպանվել է «ԽՍՀՄ-ի թշնամի դավադիրների ձեռքով»։

Հետմահու պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։ Աճյունն ամփոփված է Կրեմլի պատի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Կատեգորիա:Քաղաքական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի կոմունիստական կուսակցության կենտկոմի առաջին քարտուղարներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Ուուեմեռեռհու

**Ուուեմեռեռհու** էստոնական փոքր կղզի Բալթիկ ծովում։ Զբաղեցնում է 2,3 հա տարածք։ Ընդգրկված է Հիյումաա նահանգի Պյուհալեպա շրջանի կազմում և Հիյումաա կղզուց գտնվում է մոտավորապես 3 կմ արևելք։

## Գրականություն
* Eelis, Keskkonnainfo. Infoleht

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Վանա-Պյաելա դաստակերտ

thumb|350px|right|Վանա-Պյաելա դաստակերտ
**Վանա-Պյաելա դաստակերտ** (, ), դաստակերտ Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Հառկու շրջանում՝ Տալլինից արևմուտք։

Դաստակերտը կառուցվել է XVI դարում Վյաենա դաստակերտի նմանությամբ։

## Ճարտարապետությունը
Վանա-Պյաելա դաստակերտն առանձնահատուկ է իր հիմնական շինության շնորհիվ. այն կառուցվել է հին բալթիական նախագծով մոտավորապես XVII դարում։

Քարե շինության մեջտեղում կառուցվել է ծխնելույզ, որի շուրջը գտնվում են ջեռուցվող 4 սենյակներ, տան ծայրամասերում՝ սառը սենյակներ։ Ներկայումս շինությունն օգտագործվում է որպես բնակելի տուն։

Դաստակերտի հիմնական շինությունից հյուսիս կառուցված են եղել մի քանի օժանդակ շինություններ, որոնք չեն պահպանվել։

## Գրականություն
* http://www.mois.ee/harju/vanapaala.shtml

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի ճարտարապետություն
Կաշառակերություն

300px|frameless|աջից
[մինի|300px|Կաշառակերության ընկալման ցուցանիշի աշխարհի քարտեզ, [2014 թվականի թվյալներ]]
**Կաշառակերություն**, հասկացություն, որն ընդգրկում է երեք տեսակ հանցագործություն՝ կաշառք ստանալը, կաշառք տալը և կաշառքի միջնորդությունը։ Կաշառք ստանալ է համարվում պաշտոնատար անձի՝ անձամբ կամ միջնորդի միջոցով նյութական արժեքներ (առարկաներ, դրամ) ընդունելը կամ գույքային շահ ձեռք բերելը որևէ անձից՝ նրա օգտին իր պաշտոնեական դիրքով պայմանավորված անհրաժեշտ գործողություններ կատարելու (կամ գործողություններից զերծ մնալու) պարտավորությամբ։

Օրենքը ոչ նյութական արժեքներ ընդունելը կաշառք չի համարում։ Հանցագործությունը ծանրացնող հանգամանքներ են՝ բազմիցս կաշառք ստանալը, շորթելը, անձի պատասխանատու դիրքը, կաշառակերության համար նախկին դատվածությունը։

## Կաշառակերության ընկալման ցուցանիշ

մինի|ՄԱԿ-ի Կոռուպցիայի դեմ կոնվենցիա

## Կաշառակերությունը Հայաստանի Քրեական օրենսգրքում
Ըստ Հայաստանի Քրեական օրենսգրքի 311 հոդվածի՝

Կաշառակերություն պատժելի արարք է համարվել նաև հին և միջնադարյան հայ իրավունքում։ Ըստ Մխիթար Գոշի Դատաստանագրքի՝ նյութական կամ այլ շահագրգռվածությամբ կողմնապահություն դրսևորած դատավորը զրկվում էր պաշտոնից։

## Գրականություն
* Charles Copeman and Amy McGrath (eds.)(1997), *Corrupt Elections. Ballot Rigging in Australia*, Towerhouse Publications, Kensington, NSW
* Donatella della Porta, and Alberto Vannucci, (1999). *Corrupt Exchanges: Actors, Resources, and Mechanisms of Political Corruption*. New York։ Aldine de Gruyter.
* Axel Dreher, Christos Kotsogiannis, Steve McCorriston (2004)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ հակակոռուպցիոն կենտրոն
* Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողով

Կատեգորիա:Բարոյականության հասկացություններ
Կատեգորիա:Կաշառակերություն
Կատեգորիա:Կորպորատիվ իրավունք
Կատեգորիա:Պաշտոնեական հանցագործություն
Կատեգորիա:Քաղաքական կաշառակերություն
Ուուեմաառահու

**Ուուեմաառահու**, էստոնական փոքր կղզի Բալթիկ ծովում։ Զբաղեցնում 0,0234 հա տարածք։ Այն գտնվում է Արևմտաէստոնական կղզեխմբում՝ Հելլամա կղզուց 1 կմ հարավ-արևելք։
Ենթարկվում է Հիյումաա նահանգի Պյուհալեպա շրջանում։

Ուուեմաառահու կղզում բնակվում և ձվադրում են բազմատեսակ թռչուններ։

## Գրականություն
* Eelis. Keskkonnainfo. Infoleht 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Ավտոգենմաշ գործարան (Վանաձոր)

**«Ավտոգենմաշ» գործարան** խորհրդային շրջանի արդյունաբերության ձեռնարկություն Հայաստանի Լոռու մարզկենտրոն Վանաձորում։

Հիմնադրվել է 1916 թվականին՝ Ղարաքիլիսայում (հետագայում՝ Կիրովական, այժմ՝ Վանաձոր) գործող գումակի արհեստանոցի բազայի վրա ստեղծված մեխանիկական գործարանի (հիմնադրվել էր 1946 թվականին) վերակառուցմամբ (1966)։

Արտադրել է զոդման սարքեր և մեքենաներ։ 1968 թվականից սկսել է սերիական արտադրությունր։ Կոոպերացված է եղել Վորոնեժի «Ավտոգենմաշ» գործարանի հետ։ Ունեցել է 4 արտադրամաս։ Արտադրանքն իրացվել է ԽՍՀՄ-ում։ Գործարանի մի քանի ատադրատեսակներ ունեցել են որակի պետական նշան։

Գիտատեխնիկական կապեր է ունեցել ԽՍՀՄ «Ավտոգենմաշ»-ի, Օդեսայի, Վոբոնեժի և Օմսկի ԳՀԻ-ների հետ։

## Արտաքին հղումներ
* Ավտոգենմաշ գործարան, Կիրովական (տեսանյութ)
* «Ավտոգենմաշ» գործարանն ու դրա արտադրանքը (լուսանկարներ)

Կատեգորիա:Վանաձորի գործարաններ
Կատեգորիա:1916 հիմնադրումներ Հայաստանում
Լուիս Միրո

**Լուիս Միրո Դոնյատե** (,  թ. սեպտեմբերի 25, Բարսելոնա, Իսպանիա), իսպանացի նախկին ֆուտբոլիստ և մարզիչ, ով հանդես է եկել մասնավորապես իսպանական ակումբներում։ Իր մարզչական կարիերայի ընթացքում մարզել է մի շարք իսպանական ակումբներ, ինչպես նաև իտալական Ռոման և ֆրանսիական Մարսելի Օլիմպիկը։

## Կենսագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Պրոֆիլը sevillacf.com-ում 
* Վիճակագրությունը lfp.es-ում
* Մարզչական վիճակագրությունը lfp.es-ում
* Պրոֆիլը om1899.com-ում 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Բարսելոնայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:Բարսելոնա ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Ուհտջու

**Ուհտջու**, էստոնական փոքր կղզիների խումբ Բալթիկ ծովի Ֆիննական ծոցում։ Ենթարկվում է Վիհուլա նահանգին։ Ուհտջույի կազմում են գտնվում 10,1 հա տարածք զբաղեցնող Ուհտջու կամ Հյուսիսային Ուհտջու կղզին և 6,2 հա տարածք զբաղեցնող Սալա կամ Հարավային կղզին։

## Գրականություն
* Gustav Vilbaste|G. Vilbaste. Looduskaitse all olevaid taimi. Uus Eesti, 18. august 1936, nr. 222, lk. 5.

## Արտաքին հղումներ

* Vue satellite

Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Ոսկե հորթը

**«Ոսկե հորթը»** (), Իլյա Իլֆի և Եվգենի Պետրովի կողմից գրված վեպ, որը ավարտել են 1931 թվականին։ Սյուժետային հիմնական գիծը «Տասներկու աթոռ»-ի հիմնական հերոսի՝ Օստապ Բենդերի անվերջանալի արկածները և 1930֊ական թվականների խորհրդային կյանքի ֆոնին կատարվող գործողությունները են։ Ժանրը՝ արկածային վեպ, սոցիալական երգիծանք, վեպ-ֆելիետոն։

Վեպն առաջացրել է խառը ռեակցիաներ գրական հասարակությունում։ Այս տարաձայնությունները ծավալվեցին Օստապ Բենդերի կերպարի շուրջ, որը գրախոսների կարծիքով, շատ հմայիչ կերպար է և հանձին Վասիսուալյա Լոխանկինի, որը միակն էր, որ քննադատների շարքում տեսավ ռուսական ինտելիգենցիայի ծաղրանկարը։

Ստեղծագործությունը տպագրվել է «30 օր» ամսագրում (1931, № 1—7, 9—12)։ 1931 թվականի մայիսին «Ոսկե հորթը» տպագրվել է փարիզյան «Սատիրիկոն» ամսագրում։ Առաջին առանձին հրատարակչությունը եղել է 1932 թվականին ԱՄՆ֊ում, անգլերեն լեզվով (Farrar and Rinehart Incorporated կողմից, Նյու Յորք)։ Ռուսերենով առաջին հրատարակչությունը եղել է 1933 թվականին։

Կատեգորիա:1931 վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված ռուսական վեպեր
Կատեգորիա:Հեռուստասերիալների հիմք ծառայած վեպեր
Կատեգորիա:Ռուսերեն վեպեր
Կատեգորիա:1931 թվականի ռուսական վեպեր
Տոնդիրահու

**Տոնդիրահու**, էստոնական փոքր անմարդաբնակ կղզի, որը հանդիսանում է արգելոց։ Գտնվում է Վյայնամերի նեղուցում և զբաղեցնում է 0,5 հա տարածք։ Այստեղ բնակվում կամ ձվադրում են բազմաթիվ թռչնատեսակներ։ Այն նաև կարևոր հանգրվան է չվող թռչունների համար։

Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Ավտոմատիկա գործարան (Վանաձոր)

**Ավտոմատիկա գործարան**, խորհրդային շրջանի արդյունաբերության ձեռնարկություն ՀՀ Լոռու մարզկենտրոն Վանաձորում (նախկինում՝ Կիրովական)։

Հիմնադրվել է 1956 թվականին։ Առաջին արտադրանքը (փոքրածավալ դիֆերենցիալ տրանսֆորմատորային սարքեր և հավասարակշռված կամուրջներ) թողարկվել է 1959 թվականին։

1977 թվականին համախառն արտադրանքը կազմել է 19,7 միլիոն ռուբլի։ Արտադրել է տեխնոլոգիական պրոցեսների կարգավորման և հսկման էլեկտրաչափիչ սարքեր և լայն սպառման առարկաներ։ Արտադրանքի 30%-ը ունեցել է որակի պետական նշան։

Հիմնական արտադրամասերն էին՝ գալվանական, գործիքային։

Արտադրանքն իրացվել է ԽՍՀՄ-ում, ինչպես նաև արտահանվել է աշխարհի 25 երկրներ։ Կոոպերացվել է երկրի 400 ձեռնարկության, հատկապես Նալչիկի էլեկտրասարքավորումների և Ուժգորոդի սարքաշինական գործարանների հետ։

Գիտատեխնիկական կապեր է ունեցել ունի Լենինգրադի, Երևանի պետական միութենական կոնստրուկորական բյուրոների, Մոսկվայի ստանդարտների համամիութենական ԳՀԻ-ի ու Թբիլիսիի անալիտիկ սարքերի հատուկ կոնստրուկտորական բյուրոյի հետ։ Գործարանը մասնաճյուղեր է ունեցել Ստեփանավանի շրջանի Գյուլագարակ գյուղ ում և Կալինինո քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1956 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Վանաձորի գործարաններ
Կիրովաբադի հայկական թատրոն

**Կիրովաբադի հայկական թատրոն, ** հիմնադրվել էր Կիրովաբադում, 1935 թվականին։ Հայերեն լեզվով ներկայացումներ Կիրովաբադում տրվել են 19-րդ դարի 1970-ական թվականներից։ 1882 թվականից տեղացի թատերասերների հետ հանդես են եկել Ստեփան և Ալմա Սաֆրազյանները, Դ. Տեր-Դավթյանը, Հովհաննես Աբելյանը, Սիրանույշը, և Արուս Ոսկանյանները, Գ. Ավետյանը և ուրիշներ։
## Գործունեությունը
Կիրովաբադի հայկական թատրոնը գործել է Ջ. Զաբարլու անվան ադրբեջանական թատրոնի հետ նույն, իսկ 1941 թվականից՝ առանձին շենքում։
## Թատրոնի ռեժիսորներ
Թատրոնի գլխավոր ռեժիսորներն են եղել Կ. Ալվարյանը (1935-1936), Ա. Ալայանը (1936-1946), Լ.Աբրահամյանը (1946-1949), նկարիչը՝ Բ. Էֆենդիևը։ Բեմադրվել են՝ Գաբրիել Սունդուկյանի «Պեպո», Ալեքսանդր Շիրվանզադեի «Նամուս», «Պատվի համար», Արմեն Գուլակյանի «Արշալույսին», Վարսենիկ Աղասյանի «Փոթորկված անտառ», Ջ. Զաբարլու «Սևիլ», Ս. Վուրղունի «Վագիֆ», Ալեքսանդր Պուշկինի «Ժլատ ասպետը», Կ. Սիմոնովի «Ռուսական հարց», Ֆրիդրիխ Շիլլերի «Ավազակներ», Ա. Կոռնեյչուկի «Պլատոն Կրեչետ» և այլ պիեսներ։ Դերասաններից էին՝ Լ. Աբրահամյանը, Ա. Ալայանը, Լ. Աղաբաբյանը, Հ. Բաբաջանյանը, Պ. Բաղյանը, Գ. Թավրիզյանը, Ս. Պիճիկյանը, Ա. Փչեմյանը և ուրիշներ։ Թատրոնը փակվել է 1949 թվականին։

Կատեգորիա:Գանձակի թատրոններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի հայկական թատրոններ
Տաուկսի

**Տաուկսի**, էստոնական փոքր, անմարդաբնակ կղզի։ Ընդգրկված է Մատսալու ազգային պարկի կազմում։ Զբաղեցնում է 2,5 կմ2, իր մեծությամբ 19-րդ էստոնական կղզիների շարքում։

## Պատկերներ

Պատկեր:Tauksi 26May2009.jpg|
Պատկեր:Tauksi.jpg|


Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Վանաձորի նկարչական դպրոց

**Վանաձոր համայնքի <<Ստեփան Աղաջանյանի անվան գեղարվեստի դպրոց ԿՈՒՀ>>  ՀՈԱԿ** Վանաձորի Ս. Աղաջանյանի անվան գեղարվեստի դպրոցը հիմնադրվել է 1957 թվականին ՝ Մարտիրոս Սարյանի և Արա Սարգսյանի նախաձեռնությամբ։ Սկզբում սովորել են 25 աշակերտ, 1978 թվականին ՝ 210։ 1963 թվականին դպրոցը կոչվել է ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ Ստեփան Աղաջանյանի անունով։

Հանրապետությունում դպրոցը առաջինն է սկսել դեկորատիվ կիրառական արվեստի դասավանդումը, ցուցահանդեսներ է ունեցել նաև արտասահմանյան երկրներում (Չեխոսլովակիայում (ԽՍՀՄ-ի ժամանակ) և Ճապոնիայում ցուցադրվել են դպրոցի սաների գոբելեն աշխատանքները)։

## Պատմություն
1957 թվականին հայ կերպարվեստի նահապետ Մարտիրոս սարյանի և մեծանուն քանդակագործ Արա Սարգսյանի նախաձեռնությամբ Կիրովականում բացվեց Գեսղարվեստի մանկական դպրոց։ Առանց սխալվելու երկյուղի կարել է ասել, որ Վանաձորը չէր ունենա նկարիչների և քանդակագործներևի ներկայիս փաղանգը, եթե չլիներ այս նկարչական դպրոցը։ Գեղարվեստի դպրոցի բացումով փաստորեն լուծվեց քաղաքի արվեստասեր ու օժտված երեխաների ուսման խնդիրը։

Դպչոցի կայացման գործում մեծ դեր են ունեցել տնօրեններ Ռաֆիկ Բաբայանը (1957-1960), Ժիրայր Կետիկյանը (1960-1967), Սերգեյ Իշխանյանը (1967-1976), Բորիս Դիլոյանը (1976 -1997), Ֆիրդուս Սահակյանը (1997-2004) և Արսեն Ռաֆայելյանը (2004-2025) իսկ  2025թ -ից սկսած նրանց գործը շարունակում է Նազիկ Քոչարյանը։

Ստեղծման օրից դպրոցի անձնակազմը գտնվել է իր բարձունքին։ Դրա վառ ապացույցն է այն, որ դպրոցի սաների աշխատանքները բազմիցս ցուցադրվել են ԽՍՀՄ և միջազգային տարբեր ցուցահանդեսներում (Ֆրանսիա, Ճապոնիա, Կուբա, Հնդկաստան, ԳԴՀ, Բրազիլիա, Բուլղարիա, Ռումինիա և այլուր)։ Ավելին, այդ մրցույթ-ցուցահանդեսներում դպրոցի սաները նվաճել են ոսկե և արծաթե մեդալներ, առաջին կարգի դիպլոմներ, պատվոգրեր։ Անցած  տարիներին դպրոցը տվել է շուրջ 1500 շրջանավարտ։ Նրանցից շատերը ուսումը շարունակել են Երևանի Փ. Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում, գեղարվեստի ակադեմիայում, բուհերի համապատասխան բաժիններում, դարձել են անվանի ու նշանավոր նկարիչներ, քանդակագործներ,, ճարտարապետներ, նկարիչ-դիզայներներ։ Դպրոցի նախկին սաներից են Անատոլի Ավետյանը, Փափագ Ալոյանը, Մարիամ Ամիրխանյանը, Յուրա Աքուլյանը, Գրիշա Զալինյանը, Կառլոս Աբովյանը և ուրիշներ։

Դպրոցն այսօր գեղարվեստի մանկական կրթօջախ լինելուց բացի, հանդիսանում է նաև հանրապետության հյուսիսային շրջանների գեղարվեստի դպրոցների մեթոդական կենտրոնը։ Կրթօջախում կազմակերպվում են ցուցահանդեսներ, որոնց մասնակցում են նաև այլ դպրոցների սաներ, որոնց ուսուցիչների համար նույնպես կազմակերվում են մեթոդական օգնության դասեր, էլ ավելի կատարելագործվելու համար։

Կատեգորիա:Հայաստանի գեղանկարչական դպրոցներ
ն
Պոլիմերային սոսինձների ինստիտուտ (Վանաձոր)

**Վանաձորի պոլիմերային սոսինձների ինստիտուտ** գիտահետազոտական և նախագծային Է. Լ. Տեր-Ղազարյանի անվան, ԽՍՀՄ քիմիական արդյունաբերության մինիստրության «Սոյուզքիմպլաստ» համամիութենական միավորման գիտական հիմնարկություն էր։ 
## Հիմնադրում
Հիմնադրվել էր 1958 թվականին։ Սկզբում զբաղվում էր քիմիական արդյունաբերության ձեռնարկությունների հետազոտման և նախագծման աշխատանքներով և կոչվում էր Հայքիմգիտնախագիծ։ 1967 թվականին վերակառուցվել և մասնագիտացվել էր արդյունաբերության տարբեր բնագավառներում օգտագործվող պոլիմերային սոսնձող նյութերի, սինթետիկ խեժանյութերի ստեղծման, սոսինձների արտադրության ու ներդրման, ինչպես նաև քիմիական արդյունաբերության ձեռնարկությունների նախագծման, հոսող ջրերն արտադրական թափոններից մաքրելու աշխատանքների ուղղությամբ։ 
## Նախագծեր
Ունի գիտահետազոտական, նախագծային և փորձնական արտադրության բաժիններ։ Տարեկան արտադրանքը (սոսինձներ) 500 տ էր։ Կիրառվում է ավտոմոբիլաշինության, նավաշինության, ռադիոտեխնիկայի, նավթամշակման, պոլիգրաֆիական, փայտամշակման և արդյունաբերության այլ ճյուղերում։ Սոսնձի հիմնական սպառողը Վոլգայի (քաղաք Տոլյատի) ավտոգործարանն էր։ Ինստիտուտում նախագծվել էր Երևանի «Պոլիվինիլացետատ» գործարանը։ 

Կատեգորիա:Վանաձոր
Կատեգորիա:Հայաստանի գիտահետազոտական ինստիտուտներ
Սուուռռահու

**Սուուռռահու**, էստոնական փոքր անմարդաբնակ կղզի Արևմտաէստոնական կղզեխմբում, զբաղեցնում է 0,1248 հա տարածք։ Ենթարկվում է Լյաենեմաա նահանգի Ռիդալա շրջանի Հաեսկա գյուղին և ընդգրկված է Մատսալու ազգային պարկի կազմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Լուսատեխնիկական գործարան (Վանաձոր)

**Վանաձորի լուսատեխնիկական գործարան**, խորհրդային շրջանի արդյունաբերական ձեռնարկություն ՀՀ Լոռու մարզկենտրոն Վանաձորում (նախկինում՝ Կիրովական), «Հայէլեկտրալույս» արտադրական միավորման ձեռնարկություն։

Առաջին արտադրանքը թողարկել է 1966 թվականին։ Ունեցել է դրոշմման, մամլման, պատման, լյումինեսցենտ ջահերի հավաքման, կուլտուր-կենցաղային իրերի հավաքման, գործիքային և այլ արտադրամասեր։ Արտադրել է ջահեր՝ հասարակական շենքերի և բնակելի տների համար։ Կոոպերացված է եղել արդյունաբերական միավորման մեջ մտնող Մարտունու, Գագարինի, Սիսիանի մասնաճյուղերի հետ։ Արտադրանքն իրացվել է ԽՍՀՄ-ի ներսում, աշխարհի 11 երկրներում։

Կատեգորիա:Վանաձորի գործարաններ
Կատեգորիա:1966 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կիրզա (այլ կիրառումներ)

**Կիրզա** տերմինը կարող է նշանակել՝
# խիտ, ամուր, բազմաշերտ բամբակե գործվածք, որը մշակվում է ոլորած նուրբ մանվածքից։ Կիրզան փոխարինում է կաշվին, օգտագործվում է նաև ռետինածծված շարժափոկերի համար։
# տեխնիկական մահուդ, որն օգտագործվում է վիմագրական մեքենաների տպագրական թմբուկների երեսքաշման համար։

Կատեգորիա:Կտոր
Կատեգորիա:Խորհրդային հայտնագործություններ
Կենտրոնական գործադիր կոմիտե (ԽՍՀՄ)

**Համամիութենական կենտրոնական գործադիր կոմիտե**, **Կենտգործկոմ** (), նախկին Խորհրդային Միության, միութենական և ինքնավար հանրապետությունների պետական իշխանության բարձրագույն մարմին (1917-1936)։ Ունեցել է օրենսդիր, կարգադրիչ, գործադիր և վերահսկիչ ֆունկցիաներ։ Գործել է Խորհուրդների համագումարների միջանկյալ շրջանում և իր գործունեությամբ պատասխանատու եղել համագումարին։

Միութենական և ինքնավար հանրապետությունների Կենտգործկոմներն ընտրվել են համապատասխան խուրհուրդների համագումարներում։

Կազմված է եղել երկու իրավահավասար պալատներից՝ *Միութենական սովետ* (կազմավորվում էր Խուրհուրդների համամիութենական համագումարում՝ հանրապետությունների ներկայացուցիչներից, ըստ բնակչության թվի, համագումարի սահմանած քանակությամբ) և *Ազգությունների խորհուրդ* (կազմավորվում էր միութենական և ինքնավար հանրապետությունների (5-ական) և ինքնավար մարզերի (1-ական) ներկայացուցիչներից)։

Բացի Միխայիլ Կալինինից և Գրիգորի Պետրովսկուց, 1938 թվականին (խորհրդային բռնաճնշումների ժամանակ) կենտգործկոմի բոլոր անդամները ձերբակալվեցին և մահապատժի ենթարկվեցին։ Ռեպրեսիաներից խուսափելու համար Ալեքսանդր Չերվյակովը նույնիսկ դիմեց ինքնասպանության։

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կառավարություն
Կատեգորիա:Կազմալուծված երկպալատանի օրենսդիր մարմիններ
Կատեգորիա:1922 հիմնադրումներ ԽՍՀՄ-ում
Մանրաթելերի գործարան (Վանաձոր)

**Մանրաթելերի գործարան**, խորհրդային շրջանի թեթև արդյունաբերական ձեռնարկություն ՀՀ Լոռու մարզկենտրոն Վանաձորում (նախկինում՝ Կիրովական)։
## Հիմնադրում
Հիմնադրվել է 1962 թվականին։ Թողարկում էր տարբեր տեսակի մանրաթելեր։ 
## Հումք
Հումքը ստանում էր Երևանի «Պոլիվինիլացետատ» գործարանից, մասամբ՝ Կանադայից։ Ուներ քիմիական, մանման, ոլորման, տեսակավորման, ծավալային թելի արտադրամասեր։ 
## Արտադրանքի առաքում
Գործարանի արտադրանքն առաքվում էր ԽՍՀՄ 30 քաղաք։ 1974-1976 թվականներին մասնակցել էր Լայպցիգի, Սան Պաուլոյի, Բուխարեստի, Բուենոս Այրեսի միջազգային տոնավաճառներին և ցուցահանդեսներին։ 
## Պարգևներ
1972 թվականին պարգևատրվել էր «Հոբելյանական պատվոնշան» շքանշանով։ 1976 թվականին ԽՍՀՄ-ում առաջին անգամ արտադրել էր սիգարետների ֆիլտրերի ացետատային ժապավեն, որի հիմնական սպառողը «Հայծխախոտարդ»-ի Երևանի ծխախոտի ֆաբրիկան էր։

Կատեգորիա:Վանաձորի գործարաններ
Կատեգորիա:1962 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կիրենաիկա

**Կիրենաիկա** (, ), ***Բարկա*** (), սարավանդ Լիբիայի հյուսիս-արևելքում, Միջերկրական ծովի ափին։ Բարձրությունը մինչև 876 մ է։ 
Կազմված է կրաքարերից։

Զարգացած է կարստը։ Ունի միջերկրածովյան կլիմա։ Բուսածածկույթը կիսաանապատային է, հյուսիսային լանջերին՝ մշտականաչ մակվիս, դափնու, կաղնու և սոճու պուրակներ։

## Գրականություն
* Graeme Barker, John Lloyd, Joyce Reynolds, Cyrenaica in Antiquity (Society for Libyan Studies Occasional Papers). 1985 ISBN 086054303X en 9780860543039

Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Կատեգորիա:Կիրենաիկա
Կիլտսու դաստակերտ

thumb|350px|right|Կիլտսու դաստակերտ
**Կիլտսու դաստակերտ** (, ), նախկին կիսադաստակերտ Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Հառկու շրջանում։

## Պատմություն
Կիլտսու դաստակերտի հիմնական շինությունը փալտից է։ Այն կառուցվել է 19-րդ դարի վերջին նորաձև համարված ռուսական մոդեռնի ոճով, զարդարված է փայտե զարդանախշերով և ունի փոքր աշտարակ։

Ծովի ափին գտնվող Կիլտսու կիսադաստակերտն ասպետական Պիլկյուլա դաստակերտից առանձնացվել է 1806 թվականին։ XX դարի սկզբում դաստակերտը պատկանում էր ֆոն Մոռենշիլդների ընտանիքին, մասնավորապես Վալտեր Կարլ ֆոն Մոռենշիլդին (*Walter Karl von Mohrenschild*)։

Խորհրդային իշխանության տարիներին դաստակերտն օգտագործվել է որպես պիոներական ճամբար, որի համար կառուցել են ևս մի քանի նոր շինություններ։

Ներկայումս դաստակերտը մասնավոր սեփականություն է։ Օժանդակ շինությունները չեն պահպանվել կամ գրեթե ամբողջովին վերակառուցվել են։ Հնարավոր է, որ օժանդակ շինություններ չեն էլ եղել, քանզի XIX դարի քարտեզում դաստակերտը նշված է որպես ամառանոցային տուն։

Դաստակերտի գլխավոր կառույցն ու նրա այգին գրանցվել են Էստոնիայի մշակույթի հուշարձանների պետական ռեգիստրում․ 2015 թվականի սեպտեմբերի 5-ի դրությամբ՝ դրանք գտնվել են լավ վիճակում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Kõltsu poolmõis

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի մշակույթի հուշարձաններ
Սորգու

**Սորգու**, էստոնական փոքր, անմարդաբնակ կղզի Բալթիկ ծովի Ռիգայի ծոցում։ Զբաղեցնում է 5,07 հա տարածք։ Ենթարկվում է Պյարնումաա նահանգի Տիստամաա շրջանին։ Կղզու մասին առաջին արձանագրությունները թվագրվում են 1662 թ.-ին։ 1904 թ.-ին այստեղ կառուցվել է 16 մետրանոց աղյուսե փարոս, որը 1970 թ.-ին ավտոմատացվել էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Սուուրլեյդ

**Սուուրլեյդ**, էստոնական փոքր, նեղ կղզի։ Գտնվում է Բալթիկ ծովում՝ Մուհու կղզու մոտակայքում և զբաղեցնում 1,9 կմ2 տարածք։ Ծովի մակարդակից բարձր է ընդամենը 2,1 մ։ Վիրելայդ, Վոյլենդ, Մուհու կղզիների հետ միասին ենթարկվում է Սաարեմաա նահանգին։ Մոտակա բնակավայրը Պեդաստե գյուղն է։ Կղզու շրջակայքը հարուստ է ձկներով, և պատահական չէ, որ այստեղ կառուցվել է ձկնավերամշակման արտադրամաս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Գեղարվեստական կոմբինատ (Վանաձոր)

**Վանաձոր գեղարվեստական կոմբինատ**,  խորհրդային շրջանի թեթև արդյունաբերության ձեռնարկություն ՀՀ Լոռու մարզկենտրոն Վանաձորում (նախկինում՝ Կիրովական)

Հիմնադրվել էր 1966 թվականին։

Թողարկում էր կուլտուր-կենցաղային, տնտեսական գործածության ու արդուզարդի ապրանքներ, պլաստմասյա իրեր, հուշանվերներ, լուսատեխնիկական սարքավորում։ 1973 թվականից կարի արտադրության մասնաճյուղ ուներ Դիլիջանում։

Կատեգորիա:Վանաձորի գործարաններ‎
Կատեգորիա:1966 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կենտրոնաձիգ ուժ

մինի
**Կենտրոնաձիգ ուժ**, նյութական կետի վրա ազդող և կետի շարժման արագությանն ուղղահայաց ուժ, որը կետին հաղորդում է նորմալ արագացում։ Կենտրոնական ուժի ազդեցությամբ ազատ նյութական կետի շարժումը դառնում է կորագիծ։ Կենտրոնական ուժը ուղղված է հետագծի գլխավոր նորմալի ուղղությամբ դեպի կորության կենտրոնը, թվապես հավասար \frac{mv_2}{p}, որտեղ m-ը կետի զանգվածն է, v-ն՝ արագությունը, p-ն՝ հետագծի կորության շառավիղը։ Ուղղագիծ շարժման դեպքում կենտրոնական ուժը հավասար է զրոյի։

## Գրականություն
* Фриш С. А. и Тиморева А. В. Курс общей физики, Учебник для физико-математических и физико-технических факультетов государственных университетов, Том I. М.։ ГИТТЛ, 1957

Կատեգորիա:Ուժ
Կատեգորիա:Մեխանիկա
Կատեգորիա:Արագացում
Կենտրոնական Տավրոս

**Կենտրոնական Տավրոս**, լեռնազանգվածների համալիր Թուրքիայում, Անատոլիա ծոցից հյուսիս-արեելք՝ մինչև Պյուրամոս (Ջեյհան) գետի ակունքները։

## Աշխարհագրություն
Տեկտոնական բեկվածքով՝ Ծամնդավի (Զամանթիի) կիրճով Կենտրանական Տավրոսը բաժանվում է 2 մասի՝ Անտիտավրոսի և Կիլիկյան Տավրոսի։ Կազմված է պալեոզոյի կրաքարա-թերթաքարային շերտախմբերից՝ ծածկված նեոգենի մերգելա-կրաքարային նստվածքներով։ Զարգացած են կարստային երևույթները։

Կիլիկյան Տավրոսը զուգահեռ շղթաների և աստիճանակերպ սեղանաձև զանգվածների համալիր է՝ մասնատված Մեդիսիզ, Տարսոս (Թարսուս), Չակիտ, Սարոս (Սեյհան), Պյուրամոս, Դյոքսու գետերի անտեցեդենտ միջանցիկ կիրճերով։ Տավրոսի լեռները դժվարամատչելի են, լեռնանցքներից նշանավոր է Կիլիկիայի դարպասները (Դրունք Կիլիկիո) կամ Գուկլակի կապանը (թուրք.՝ Կյուլեք-Բողազ), որի տակով է անցնում Բաղդադի երկաթուղու թունելը։ Բարձր գագաթներն են Կալդիդաղը (3734 մ), Մեդեդսիզը (3585 մ)։

Հարավ-արևելքում Կենտրոնական Տավրոսը ընդհատվում է Ադանայի իջվածքով, որի շարունակությունն են կազմում Մերսինի և Ալեքսանդրետի (Իսկենդերուն) ծոցերը։ Օգտակար հանածոներից կան բազմամետաղներ երկաթի, պղնձի երևակումներ, շինանյութեր։

Կենտրոնական Տավրոսի աշխարհագրական դիրքը, լեռնագրությունը պայմանավորում են լեռնային երկրի կլիմայական և լանդշաֆտային հակադրությունները։ Հյուսիս-արևմտյան լանջերն ու նախալեռները կրում են Անատոլական ցամաքային կլիմայի ազդեցությունը՝ ցուրտ ձմեռ, տաք և չոր ամառ, տարեկան 300-500 մմ տեղումներ։ Նախալեռնային սարավանդներում տարածված են գորշլեռնային, ցածրադիր, քարքարոտ լանջերում՝ չորատափաստանային լեռնա-շագանակագույն, բարձր լանջերում՝ լեռնա-անտառային դարչնագույն հողերը։ Լեռների բարձրադիր մասերը ծածկված են կաղնու, հաճարենու, եղևնու, սոճու, մայրու անտառներով, ավելի բարձր՝ մերձալպյան և ալպյան մարգագետիններով։

## Կլիմա
Հարավային և հարավարևելյան լանջերը բնորոշվում են տիպիկ միջերկրածովային կլիմայով (տարեկան տեղումները՝ 1000-2000 մմ և ավելի)։ Լանջերն ունեն համատարած հարուստ անտառածածկ՝ լիբանանյան մայրի, կիլիկյան բրգաձև սոճի, ձիթենի, ընկուզենի, նշենի, մակվիս։ Հարթավայրերում և սարավանդներում կան շաքարեղեգի, բամբակենու, փյունիկյան արմավի պլանտացիաներ։

Կատեգորիա:Տավրոսի լեռնային համակարգ
Կանդի

**Կանդի** (), քաղաք Շրի Լանկայում, Կենտրոնական նահանգի վարչական կենտրոնը։ Կառուցվել է 14-րդ դարում։ Կղզու ամենահին մայրաքաղաքներից մեկն է։

Հայտնի է որպես բուդդայական սրբավայր։ Այստեղ է գտնվում Բուդդա Զուբայի տաճարը։ 1988 թվականին դարձել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի անդամ։

## Անվանում
Անվանումն առաջացել է սինհալի լեզվի Կանդի՝ «լեռ» բառից (քաղաքը տեղայակված է լեռան վրա)։ Տեղացիները քաղաքն անվանում են *Մահա Նուվարա*՝ սինհալի լեզվով՝ «Մեծ քաղաք»։

## Պատմություն
* 14-րդ դար - քաղաքի հիմնադրումը.
* 1952 թվական - «Բուդդայի ատամ» սրբավայրը տեղափոխվել է Կանդի և այն դարձել է մայրաքաղաք.
* 1761-1767 թվականներ - Պատերազմ հոլանդացիների դեմ, որոնք գրավել էին կղզու ափերը։ Արդյունքում կղզու բնակիչներին հաջողվեց պահպանել անկախությունը թագավորության կենտրոնական շրջանում.
* 1803 թվական - Բրիտանացիների ներխուժման հաջողությամբ կասեցումը.
* 1815 թվական - Պայմանագիր է կնքվում Բրիտանական թագավորության հետ, ըստ որի Կանդին դառնում է Բրիտանական թագավորության մաս.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:14-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Շրի Լանկայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Սրբազան քաղաքներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Շրի Լանկայում
Կլոոգա դաստակերտ

thumb|350px|right|Կլոոգա դաստակերտ
**Կլոոգա դաստակերտ** (, ), ազնվականական նախկին կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Կեիլա շրջանում։

## Պատմություն
Կոոգա դաստակերտն առաջին անգամ հիշատակվում է 1504 թ.։ Այդ ժամանակ դաստակերտը հավանաբար արդեն քարե շինություն էր։

Դաստակերտի կենտրոնական շենքը գտնվում է Կլոոգա լճի արևելյան ափին։ Դաստակերտն էստոներեն կոչվում է Լոդիյառվե (բառացի՝ Լոդեի լիճ), որ պատճենում է գերմաներենից։

XVI դարում դաստակերտը պատկանել է Նիեռոդե () ընտանիքին, XVII դարի սկզբին՝ «Lohn», «Heydemann», «Wartmann» ընտանիքներին։

1665 թ. դաստակերտը գնել է Հանս Կլյուգենը (), ում անունով էլ դաստակերտը հայտնի է Էստոնիայում։ Դաստակերտը բավական երկար ժամանակ պատկանել է ֆոն Կլյուգենների ընտանիքին։ Իսկ մինչ 1919 թ. նրա սեփականատերն էր Ակսել ֆոն Կռուզենշտեռնը ()։

## Ճարտարապետությունը

Կլոոգա դաստակերտի հիմնական շինությւոնը կառուցված է վաղ կլասիցիզմի ոճով։ Շինությունը կառուցվել է 1794 թ.։ Ենթադրվում է, որ այդ ժամանակ վերակառուցվել է ավելի վաղ կառուցված շինությունը։

XIX դարի վերջին գլխավոր մասնաշենքի կողքին արդեն կառուցված էին օժանդակ բազմաթիվ շինություններ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին դաստակերտը գտնվել է խորհրդային բանակի տիրապետության տակ։ Նրանց հեռանալուց հետո՝ 1992 թ., քանդվել է տանիքը, և դաստակերտը վերածվել է ավերակների։ Ավերվել են նաև մի շարք օժանդակ շինություններ։

Ներկայումս Կլոոգա դաստակերտը մասնավոր սեփականություն է։ Այնտեղ անցկացվում են վերակառուցողական աշխատանքներ, կառուցվել է նոր տանիք։

## Արտաքին հղումներ
* Klooga mõis

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Մանիլեյդ

**Մանիլեյդ**, էստոնական փոքր կղզի Բալթիկ ծովի Ռիգայի ծոցում։ Զբաղեցնում է 1,87 կմ² տարածք։ Ենթարկվում է Պյարնումաա նահանգի Տիստամաա շրջանին։ Մինչև 1933 թվականը այստեղ մարդիկ չեն բնակվել։ 1933 թվականին հարևան կղզուց այստեղ են տեղափոխվել 100 մարդ։ 2011 թվականի դրությամբ կղզում բնակվում էր 47 մարդ։

## Պատկերներ

Պատկեր:Map of manilaid.png|
Պատկեր:Manija külakeskus.jpg|
Պատկեր:Kokkõkivi.JPG|


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ
Ճշգրիտ հաստոցների գործարան (Վանաձոր)

**Ճշգրիտ հաստոցների գործարան**, խորհրդային և հետխորհրդային շրջանի արդյունաբերության ձեռնարկություն ՀՀ Լոռու մարզկենտրոն Վանաձորում (նախկինում՝ Կիրովական)։

Հիմնադրվել է 1959 թվականին Վանաձոր քաղաքում։

Արտադրում էր խառատային, սեղանի-գայլիկոնող, խառատային-պտուտակահան, պտուտակահան-էլեկտրակայծային, գերձայնային, բալանսավորվող և հատուկ նշանակության հաստոցներ։
1978 թվականին 1959 թվականի համեմատ արտադրանքի ծավալն աճել է ավելի քան 450 անգամ։

Հիմնական արտադրամասերն էին՝ մեխանիկական մշակման, հավաքման, խառատային հաստոցների հավաքման։ Արտադրանքն իրացվել էր ԽՍՀՄ-ում, ինչպես նաև ավելի քան 30 օտարերկրյա պետություններում։

1966 թվականին Լայպցիգի, Պլովդիվի և Մոսկվայի ցուցահանդեսներում «4531» մակնիշի էլեկտրակայծային հաստոցը արժանացել է 3 ոսկե մեծ մեդալների, իսկ «4532 ՖՅ» մակնիշի թվածրագրային կառավարման էլեկտրաէրոզիոն հաստոցը 1977 թվականին Լայպցիգի ցուցահանդեսում պարգևատրել է ոսկե մեդալով։

Գործարանը գիտատեխնիկական կապեր է ունեցել Մոսկվայի, Երևանի, Օդեսայի և այլ նախագծային տեխնոլոգիական ինստիտուտների և կոնստրուկտորական բյուրոների հետ։

Լուծարվել է 2001 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1959 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Վանաձորի գործարաններ
Կենցաղ

**Կենցաղ**, հասարակության կյանքի ոլորտ, որը ընդգրկում է արտադրական, հասարակական, քաղաքական գործունեությունից դուրս այն միջավայրը, որտեղ կատարվում է մարդկանց սննդի, հագուստի, բնակարանի, առողջության պահպանման պահանջների, հոգևոր բարիքների, մշակույթի յուրացման, հանգստի, զվարճությունների բավարարումը։

Լայն առումով կենցաղը առօրյա կյանքի կենսաձև է։ Տարբերում են հասարակական, քաղաքային, գյուղական և անհատական կենցաղ։ Կենցաղի ձևավորմանը նպաստում են ժողովուրդների սովորույթները, բարքերը, ավանդույթները, ինչպես նաև տվյալ հասարակարգի սոցիալ-տնտեսական պայմանները, դասակարգային հարաբերությունները։

Հակամարտ հասարակարգերում դասակարգերին և սոցիալական խմբերին հատուկ են տվյալ հասարակության սոցիալական հակասությունները արտահայտող կենցաղի ձևեր։ Արտադրաեղանակների հաջորդափոխմանը զուգընթաց փոփոխվում է կենցաղի տարրերի բնույթը և կառուցվածքը։ Կենցաղի միջազգայնացման գործընթացի հետ միաժամանակ տարբեր ժողովուրդներ և սոցիալական խմբեր պահպանում են ազգային և սոցիալական առանձնահատկությունները։

Կատեգորիա:Անձնական կյանք
Կոդասոո դաստակերտ

**Կոդասոո դաստակերտ** (, ), ազնվականական նախկին կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Կուուսալու շրջանում։

## Պատմություն

Կոտցում (Կոդասոո) դաստեկերտի մասին առաջին անգամ հիշատակվում է 1485 թվականին։ 1749 թվականին դաստակերտը գնել է Ադամ Յոհանն Տիզեհաուզենը։ 1769 թվականից դաստակերտը պատկանում էր Գոլշտեյն ընտանիքին, 1857-1919 թվականներին՝ Ռեբինդերիներին։

1770-ական թվականներին կառուցվել է հիմնականում միհարկանի շենք վաղ կլասիցիզմի ոճով։ Ներկայումս պահպանվել է XVIII դարի սկզբի հին շինություն, որ հետագայում օգտագործվել է որպես դաստակերտի կառավարչի բնակարան։

Կառուցվել են մի շարք օժանդակ շինություններ, օրինակ՝ գլխավոր մասնաշենքի դիմաց կառուցվել են մառան, ձիերի ախոռ, ինչպես նաև կառքերի համար նախատեսված շենք։ Տնտեսական կառույցները հիմնականում գտնվում էին գլխավոր մասնաշենքի հյուսիսարևելյան կողմում։

Ներկայումս Կոդասսո դաստակերտը մասնավոր սեփականություն է։ Հիմնական մասնաշենքից բացի պահպանվել են նաև մի շարք օժանդակ շինություններ։


Kodasoo mõisa valitsejamaja, 18.-20.saj.*.JPG
Kodasoo mõisa sepikoda, 19.-20.saj.*.JPG
Kodasoo mõisa teenijatemaja, 19.-20.saj.*.JPG
Kodasoo mõisa kuivati, 19.-20.saj.*.JPG
Kodasoo mõisa kelder, 19.-20.saj.*.JPG


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Կենտրոնական ֆրանսիական զանգված

**Կենտրոնական ֆրանսիական զանգված** (), միջին բարձրության լեռնազանգված Ֆրանսիայի հարավային և կենտրոնական մասում։ Տարածությամբ ու բարձրությամբ (մինչև 1886 մ, Պյուի դե Սանսի լեռ) խոշորագույնն Է Արևմտյան Եվրոպայում։ Ռելիեֆում գերակշռում են սարահարթերը։

Հիմնականում կազմված Է բյուրեղային ապարներից։ Կան քարածխի, հազվագյուտ և գունավոր մետաղների հանքավայրեր, հանքային աղբյուրներ։ Լանջերն անտառապատ են, գագաթներին ալպյան մարգագետիններ ու թփուտներ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի աշխարհագրություն
Կանգուն ալիքներ

300px|մինի|աջից|Կանգուն ալիք (1-ին օրինակ)
300px|մինի|աջից|Կանգուն ալիք (2-րդ օրինակ)
**Կանգուն ալիքներ**, բաշխված համակարգում (օրինակ, առաձգական միջավայր կամ էլեկտրամագնիսական դաշտ) միևնույն ամպլիտուդով և տարածման հակառակ ուղղություններով երկու վազող ալիքների ինտերֆերենցիայի հետևանքով ճնշումների և արագությունների բաշխումը կանգուն ալիքում՝ բաց և փակ ծայրերով խողովակի դեպքում առաջացող տատանումներ։

Կանգուն ալիքներն առաջանում են արգելքներից և միջավայրի անհամասեռություններից անդրադարձած ալիքների և ընկնող ալիքների վերադրմամբ (օրինակ, մի ծայրից ամրացված պարանի կամ մի կողմից փակ և օդով լցված գլանում մխոցի պարբերական տատանումների ժամանակ)։ Կանգուն ալիքների ամպլիտուդը կախված է ընկնող և անդրադարձած ալիքների փուլերի տարբերությունից։

Համակարգի այն կետերը, որտեղ կանգուն ալիքների ամպլիտուդն առավելագույնն է, կոչվում են *ալիքի փնջվածքներ*, իսկ այն կետերը, որտեղ ամպլիտուդը հավասար է զրոյի՝ *ալիքի հանգույցներ*։ Կանգուն ալիքի հարևան երկու փնջվածքների կամ հանգույցների հեռավորությունը հավասար է λ/2, իսկ հարևան փնջվածքի և հանգույցի հեռավորությունը՝ λ/4 (λ-ն վազող ալիքի երկարությունն է)։

Հարևան երկու հանգույցների միջև համակարգի մասնիկները տատանվում են միևնույն փուլերում, սակայն հանգույցով անցնելիս փուլը թռիչքաձև փոխվում է π-ով (ի տարբերություն վազող ալիքների, կանգուն ալիքներում էներգիայի հոսք (փոխանցում) տեղի չի ունենում)։

Կանգուն ալիքներ են առաջանում նաև գերբարձր հաճախականության ալեհավաքներում, ալիքատարներում։ Օպտիկայում նույնպես հնարավոր է կանգուն ալիքի առաջացումը՝ էլեկտրական դաշտի տեսանելի մաքսիմումներով։ Եթե լույսը մեներանգ չէ, ապա տարբեր երկարության ալիքների փնջվածքները դասավորվում են տարբեր տեղերում, և դիտվում է գույների բաժանում։

Կատեգորիա:Ալիքներ
Էստոնիայի լեզվի ինստիտուտ

**Էստոնիայի լեզվի ինստիտուտ** (), Էստոնիայի պետական ուսումնական հաստատություն, որը հիմնականում զբաղվում է էստոներեն լեզվի ուսումնասիրությամբ։ Հիմնադրվել է 1993 թ.-ին Էստոնիայի լեզվի և գրականության ինստիտուտի վերակազմակերպման հետևանքով։ Գտնվում է մայրաքաղաք Տալլինում։ Ինստիտուտի ղեկավարն է Ուռմաս Սուտռոպը։

## Արտաքին հղումներ
* Էստոնիայի լեզվի ինստիտուտի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Կրթությունն Էստոնիայում
Կատեգորիա:Էստոներեն
Կատեգորիա:Տալլին
Կատեգորիա:Լեզվի կանոնակարգման ինստիտուտներ
Արսեն Կիտուր

**Արսեն Կիտուր** (1883, Բայազետ - 1976, Բեյրութ), հայ հասարակական գործիչ։ 1905 թվականից հնչակյան կուսակցության անդամ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը (1908) և Կոստանդնուպոլսի Պետական բարձրագույն ուսուցչանոցը (1914)։ 1916 թվականին Բաղդադում կազմակերպել է «Տարագրելոց պաշտպանության մարմին» բարեգործական ընկերությունը, որը նյութական օգնություն է ցույց տվել 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ Իրաք տարագրված հայերին։

1917 թվականին տեղափոխվել է Անդրկովկաս, 1918 թվականին մասնակցել Սարդարապատի ճակատամարտին։ 1920 թվականի նոյեմբերին, գտնվելով Իրաքում, ողջունել է Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումը։

1920-ական թվականներին աջակցել է Միջագետքից Խորհրդային Հայաստան հազարավոր հայերի ներգաղթի գործին։ 1937-1957 թվականներին (ընդմիջումով) եղել է Բեյրութի «Արարատ» օրաթերթի խմբագիրը։

## Աշխատությունները
Հրատարակել է մարքսիզմը մանրբուրժուական տեսանկյունից մեկնաբանող՝ «Պատմութեան փիլիսոփայութիւնը» (1911), «Մարքսիզմ, դարվինիզմ, հոգին ու նիւթը» (1939), հնչակյան կուսակցության անցյալն իդեալականացնող՝ «Հայ ազատագրութեան ճանապարհին» (1949), «Յուշեր եւ փուշեր» (Բեյրութ, 2-րդ հրատարակություն, 1956) և այլն գրքեր։ «Արարատ»-ում տպագրած մի շարք հոդվածներում պաշտպանել է ԽՍՀՄ արտաքին քաղաքականությունը՝ արտահայտելով սփյուռքահայ առաջադիմական ուժերի ձգտումները։ Խմբագրել է «Պատմութիւն Ս. Դ. Հնչակեան Կուսակցութեան» երկհատոր աշխատությունը (Բեյրութ, 1962)։

## Աղբյուրներ
* Գառնիկ Ստեփանյան, Կենսագրական բառարան. հատոր Բ, Ե., 1981, «Սովետական գրող», էջ 109։

Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի սաներ
Կատեգորիա:Բայազետ քաղաքում ծնվածներ‎
Կատեգորիա:Բեյրութ քաղաքում մահացածներ‎
Կատեգորիա:Հայաստանի Հանրապետության Խորհրդարանի (1918-1920) 1-ին գումարման պատգամավորներ
Սաուստի դաստակերտ

thumb|350px|right|Սաուստի դաստակերտ
350px|thumb|right|Դաստակերտի գլխավոր մասնաշենքը

**Սաուստի դաստակերտ** (, ), ազնվականական նախկին կալվածք Էստոնիայի հյուսիսում՝ Հարյումաա նահանգի Կիիլի շրջանում։

## Պատմություն
Սաուստի դաստակերտն առաջին անգամ հիշատակվում է 1453 թ.։ Այդ ժամանակ արդեն կարող էին կառուցված լինել դասատկերտի առաջին քարե շինություններն, իսկ գլխավոր մասնաշենքի նկուղային սենյակները հավանաբար կառուցվել են միջին դարերում։

XVII դարում դաստակերտը պատկանել է ազնվականական Շարենբերգ (Scharenberg) տոհմին։ Նրանց օրոք կառուցվել է դաստակերտի՝ բարոկկո ոճի գլխավոր մասնաշենքը, որը չի պահպանվել։ Երբ XVII դարի առաջին կեսին Սաուստի դաստակերտն առանձնացրին Սաուե դաստակերտից (որն այդ ժամանակ կրում էր Väike-Sausti (Փոքր Սաուստի անունը)), հին դաստակերտն սկսեցին անվանել Մեծ Սաուստի (, )։ Հյուսիսային պատերազմից հետո հին շինություններից մի քանի հարյուր մետր հարավ կառուցվեց նոր գլխավոր մասնաշենք։ Հին շենքից պահպանվել են միայն նկուղները։

Ներկայումս պահպանված գլխավոր մասնաշենքի ավելի հին մասը կառուցվել է Տիզենհաուզենների (von Tiesenhausen) ընտանիքի կողմից XVIII—XIX դարերի սահմանագծին։ XX դարի սկզբին կառուցվել է նոր՝ երկհարկանի հատվածը։ XVIII—XIX դարերում են կառուցվել նաև օժանդակ շինությունների մեծ մասը, որոնք հիմնականում գտնվում են գլխավոր մասնաշենքից հարավ ու հարավ-արևելք։ Դաստակերտի հիմնական մասնաշենքի արևելյան կողմում պահպանվել է գեղեցիկ լճակ։

1990-ական թթ. սկզբում դաստակերտը վաճառվել է մասնավոր անձի։ Վերանորոգման են ենթարկվե ինչպես հիմնական մասնաշենքը, այնպես էլ օժանդակ շինություններն ու շրջակա այգին։ Վերակառուցման արդյունքում Սաուստի դաստակերտը դարձել է Էստոնիայի ամենագեղեցիկ դաստակերտներից մեկը։

Ներկայումս դաստակերտում անցկացվում են գիտաժողովներ, երեկույթներ ու այլ տոնակատարություններ։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը 
* Կալվածքի նկարագրությունը

Կատեգորիա:Էստոնիայի դաստակերտներ
Կոմպոստ

մինի|Կոմպոստային զանգված
**Կոմպոստ** (, , -բաղադրամաս), միկրոօրգանիզմների կենսագործունեության ազդեցության հետևանքով զանազան օրգանական նյութերի քայքայումից ստացվող պարարտանյութ։ Կոմպոստացման ժամանակ բույսերին մատչելի սննդատարրերի (ազոտ, ֆոսֆոր, կալիում) պարունակությունը օրգանական զանգվածում բարձրանում է, վնասազերծվում են ախտածին միկրոֆլորան և ճիճուների ձվերը, թաղանթանյութի, հեմիթաղանթանյութի և պեկտինային նյութերի քանակությունը նվազում է, պարարտանյութը դառնում է սորուն, որը հեշտացնում է հողի պարարտացումը։ Կոմպոստը պատրաստվում է գոմաղբից, տորֆից, գոմաղբահեղուկից, թռչնաղբից, վուշի և կանեփի կեղևանքից (կեղևացոլք), տերևներից, արևածաղկի ցողուններից, եգիպտացորենի կոթուններից, ոչ պիտանի կերերից և արտադրական թափոններից, աղբից և այլն։ Տարածված են տորֆագոմաղբային, տորֆակոյաջրային և տորֆաֆեկալային, գոմաղբահողային, գոմաղբաֆոսֆորիտային կոմպոստերը։ Կոմպոստը կիրառվում է բոլոր կուլտուրաների համար, գրեթե նույն չափաքանակով, ինչ գոմաղբը (15-40 տ/հա)։ Տրվում է ցելի, ցրտահերկի, կրկնավարի, ինչպես նաև սածիլման ժամանակ։ Պարարտացնող հատկություններով չի զիջում գոմաղբին, իսկ որոշ տեսակները գերազանցում են։

Կատեգորիա:Պարարտանյութեր
Կատեգորիա:Հող
Կատեգորիա:Թափոնների կառավարում
Էստոնիայի ազգային թանգարան

**Էստոնիայի ազգային թանգարան** (), Տարտուում 1909 թվականին հիմնված, Յակոբ Հուրտայի ազգագրական ժառանգությանը և ժողովրդական արվեստին նվիրված թանգարան է։ Թանգարանի առաջին ցուցանմուշները հավաքվել են 19-րդ դարի երկրորդ կեսին

Թանգարանում ներկայացված է էստոնական, ուգրո-ֆիննական լեզվաընտանիքի այլ ազգերի և ազգային փոքրամասնությունների պատմությունը։ Ներկայացված է Էստոնիայի բոլոր շրջանների ազգային հագուստի ամբողջական հավաքածուն։ Գարեջրի փայտյա գավաթների հավաքածուն ներկայացնում է ազգային տոները։ Ցուցադրված են նաև բազմաթիվ ձեռագործ սփռոցներ և գորգեր։

## Պատկերասրահ

Echo of the Urals 006.jpg
Echo of the Urals 002.jpg
Eesti Rahva Muuseumi interjöör 006.jpg
Eesti Rahva Muuseum, püsinäitus "Kohtumised" 07.jpg
Eesti Rahva Muuseum, püsinäitus "Kohtumised" 05.jpg
Eesti Rahva Muuseumi interjöör 002.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1909 հիմնադրումներ Էստոնիայում
Կատեգորիա:1909 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ազգագրական թանգարաններ
Կատեգորիա:Ազգային թանգարաններ
Կատեգորիա:Էստոնիայի թանգարաններ
Կատեգորիա:Պատմության թանգարաններ
Կատեգորիա:Տարտու
Կոմպրես

մինի|Կոմպրեսային բինտ

**Կոմպրես** (, -սեղմված), բուժիչ նպատակով օգտագործվող վիրակապ։ Տարբերում են մի քանի տիպի կոմպրեսներ։

## Չոր կոմպրես
Սովորաբար՝ բամբակ-մառլյային վիրակապ, որը դրվում է մարմնի հիվանդ կամ վնասված (վերք, այրվածք) հատվածին, սառեցումից, արտաքին գրգռիչներից պաշտպանելու, ինչպես նաև վերքի արտադրությունն արտածծելու նպատակով։

## Թաց կոմպրես
Սառը (թրջոց) և տաք (ջերմաթրջոց)։

## Տաքացնող կոմպրես
Թաց կտորի վրա դրվում է անջրաթափանց թուղթ կամ մոմլաթ և ծածկվում բամբակի շերտով, օգտագործվում է բորբոքային պրոցեսների դեպքում՝ որպես ներծծող և վարատող միջոց։

## Դեղորայքային կոմպրես
Նման է տաքացնող կոմպրեսին, սակայն ջրին ավելացվում է դեղանյութեր՝ քսուքներ, նովոկային։

Կատեգորիա:Բուժում
Էստոնիայի գիտությունների ազգային ակադեմիա

**Էստոնիայի գիտությունների ազգային ակադեմիա** (), Էստոնիայի պետական գիտակրթական հաստատություն, որը հիմնադրվել է 1938 թ.-ին։ Գտնվում է մայրաքաղաք Տալլինում։ Ակադեմիան իր շուրջը հավաքել է բազմաթիվ գիտնականների, որոնց նպատակն է գիտության զարգացումը։ 2012 թ.-ի տվյալներով ակադեմիան ունեցել է 75 իրական և 15 օտարերկրյա անդամ։ 2004 թ.-ից ակադեմիայի նախագահի պաշտոնը զբաղեցնում է Ռիչարդ Վիլհեմը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էստոնիայի գիտությունների ազգային ակադեմիայի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Կրթությունն Էստոնիայում
Կատեգորիա:Էստոնիայի կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանով պարգևատրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ
Սահմանադրական կուսակցություն (Էստոնիա)

**Սահմանադրական կուսակցություն** (), կուսակցություն Էստոնիայում։ Մինչև 2004 թ.-ի փետրվար ամիսը Էստոնիայի միացյալ կուսակցություն (էստ. *Eestimaa Ühendatud Rahvapartei*)։

Հիմնադրվել է 1994 թ.-ին։ 1999—2003 թթ.-ին Էստոնիայի խորհրդարանում ուներ 6 մանդատ, իսկ տեղական ինքնակառավարման մարմիններում զբաղեցնում էր մի շարք պաշտոններ։ 2003 թ.-ի խորհրդարանական ընտրություններում հավաքել է 2,2% ձայն, 2007 թ.-ին՝ 1,0%։ Կուսակցությանը հիմնականում սատարում են Էստոնիայի ռուսախոս բնակչությունը։ 2008 թ.-ին պայմանագիր է կնքել Էստոնիայի ձախերի կուսակցության հետ միություն ստեղծելու համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Էստոնիայի կուսակցություններ
Կատեգորիա:1994 հիմնադրումներ Էստոնիայում
Կենտրոնացված հաշվողական համակարգ

**Կենտրոնացված հաշվողական համակարգ**, միմյանց հետ փողկապված հաշվողական մեքենաների խումբ, որտեղ մեքենաներից մեկը (կոչվում է կենտրոնական) կառավարում է մյուսների աշխատանքը։ Հիմնական խնդիրն է ավելացնել հաշվողական միջոցների բեռնվածությունը և արագացնել խնդրի լուծումը։

## Ֆունկցիաներ
Կենտրոնական մեքենայի հիմնական ֆունկցիաներն են՝

*լուծվող խնդրի ծրագրի բաժանումը իրարից անկախ մասերի և դրանց բաշխումը հաշվողական մեքենաներին
*նախնական ծրագրի ձևափոխումն ըստ մեքենաների ներքին լեզուների
*բոլոր մեքենաների կառավարումն ու աշխատանքի հսկումը
*հաշվողական մեքենաների հետ ինֆորմացիայի փոխանակումը (սա կարող է իրագործել նաև ընդհանուր հիշողության սարքը)
*վերջնական արդյունքի ստացումը։

## Տեսակները
Կենտրոնացված հաշվողական համակարգերը լինում են՝ 
*սինքրոն (խնդրի լուծումը ինֆորմացիայի փոխանակման հետ չի համընկնում, իսկ ինֆորմացիայի նախապատրաստման հետ կարող է համընկնել) 
*ասինքրոն (այս բոլորը կարող են համընկնել)։

Կենտրոնացված հաշվողական համակարգերի հետագա զարգացումը հանգեցրեց բազմաստիճան կենտրոնացված հաշվողական համակարգերի ստեղծման։ Դրանք կազմված են տարբեր աստիճաններում գտնվող հաշվողական մեքենաներից, որոնցից յուրաքանչյուրը կառավարում է իրենից ցածր գտնվողներին։ Այս համակարգի արտադրողականությունը մեծ է մի քանի անգամ։

Կենտրոնացված հաշվողական համակարգի հիմնական թերությունն այն է, որ կենտրոնական մեքենայի անաշխատունակությունը բերում է ամբողջ համակարգի անաշխատունակության։

Կատեգորիա:Սարքեր
Կոմուտացիա

**Կոմուտացիա** (՝ փոփոխություն), էլեկտրական շղթաներում միացումների փոփոխումը, դրանց առանձին մասերի միացումը, անջատումը և փոխանջատումը ՝ հրամանաապարատների, ռելեների, կոնտակտորների և այլ սարքերի օգնությամբ։ Կոմուտացիա են անվանում նաև շղթայում հոսանքի ուղղության փոփոխությունը (բևեռների փոփոխությունը)։

Կատեգորիա:Գիտություն
Էստոնիայի ձախերի կուսակցություն

**Էստոնիայի ձախերի կուսակցություն** (), սոցիալիստական ուղղվածության կուսակցություն Էստոնիայում։ Հիմնադրվել է 1990 թ.-ին Էստոնիայի անկախության կողմնակիցների կողմից։ 2003 թ.-ին պարտվել է խորհրդարանական ընտրություններում՝ հավաքելով ընդամենը 0,4 % ձայն։ 2008 թ.-ին միացել է Սահմանադրական կուսակցության հետ։

## Արտաքին հղումներ
*  Կուսակցության կայքը *web.archive.org-ում*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնիայի կուսակցություններ
Տաագեպեռա ամրոց

**Տաապեգեռա ամրոց** (, ), դաստակերտ Էստոնիայի Վալգամաա նահանգի Հելմե շրջանի Տաապեգեռա գյուղում։

## Նկարագրություն
Մեծ չափերի ու 40 մետր բարձրություն ունեցող աշտարակի պատճառով Տաագեպեռա դասատկերտը հաճախ կոչվում է ամրոց։ Շենքի արտաքին ձևավորման մեջ մեծ ներդրում են ունեցել ճարտարապետներ Օտտո Վիլդաուն 1907—1912 թթ. և Ալառ Կոտլին 1930-ական թթ. վերջին։ 2006 թ. տպագրվել են ամրոցի պատկերով նամականիշներ։

Տաագեպեռա ամրոցը հարսանիքների անցկացման հայտնի վայր է։ 2009 թ. այնտեղ ամուսնացել են 33 զույգ, իսկ 2008—2010 թթ. ամրոցը երեք անգամ անընդմեջ ճանաչվել է «Հարսանիքների անցկացման լավագույն վայր` լավագույն խոհանոցով» (Էստոնիայւոմ) *[http://pulmad.ee/ pulmad.ee]* կայքի տվյալներով։

## Պատմություն
Դաստակերտի առաջին հիշատակությունները վերաբերում են XVI դարին։ Զադվինյան հերցոգության ու շվեդական տիրապետության տարիներին այն պատկանել է Ռեբինդեռների ընտանիքին։ 1674 թ. դաստակերտը վաճառվել է Օտտո ֆոն Շտակելբերգին։ 1819 թ. վաճառվել է ոմն Բեռնհարդ Հենրիխ ֆոն Ստրիկի, ում թոռ Հյուգոն հողային բարեփոխումների պատճառով կորցրել է ամրոցը 1919 թ.՝ Էստոնիայի անկախության պատերազմի տարիներին։ 1920-ական թթ. ամրոցը դարձվել է հանգստյան տուն, և այդպսիսին մնացել մինչև 2000 թ.։

1990 թ. սեպտեմբերի 27ին Տաագեպեռա ամրոցը ճանաչվել է Էստոնիայի պատմամշակութային կոթող։ 2002 թ-ից ամրոցում գործում է հյուրանոց (32 համար, 100 կենվոր)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը 
* Taagepera Castle  

Կատեգորիա:Ամրոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էստոնիայի ամրոցներ
Կոնգրես

**Կոնգրես** ( — հանդիպում, ժողով),

# պետությունների, տերիտորիաների, կազմակերպությունների ղեկավարների կամ ներկայացուցիչների հանդիպում, հավաք, ինչպես նաև միջազգային կոնֆերանսի տեսակ ՝ խաղաղության կողմնակիցների միջազգային կոնգրես, գիտական կոնգրես և այլն։ 
# Օրենսդրական մարմնի կամ նրա պալատներից մեկի անվանումը որոշ երկրներում (Բոլիվիա, Բրազիլիա, Վենեսուելա, Կոլումբիա և այլն)։ ԱՄՆ-ում կոնգրես է կոչվում օրենսդրական բարձրագույն մարմինը, Ֆրանսիայում ՝ պառլամենտի երկու պալատների համատեղ նիստը։ 
# Մի շարք երկրներում ազգային որոշ կազմակերպությունների անվանումը։

Կատեգորիա:Օրենսդիր մարմիններ
Կատեգորիա:Օրենսդիր իշխանություն
Կոմուտատոր

**Կոմուտատոր** (նոր լատիներեն` commutator, լատիներեն` commuto - փոխել, փոփոխել), փոխարկիչ, բաշխիչ, սարքավորում, որը էլեկտրական շղթաների միացման, անջատման, փոխարկման միջոցով ապահովում է պահանջվող ելքի շղթայի (շղթաների) ընտրությունը և դրա միացումը մուտքի շղթային (շղթաներին)։

Պարզագույն կոմուտատորներ են անջատիչը, էլեկտրամեքենայական կոլեկտորները և այլ սարքավորումներ։ Կոմուտատորի միջոցով լուծվում են ծրագրավորման, ԹՀՄ-ում կառավարման և էլեկտրական մեքենաներում շղթաների միացման խնդիրներ։ Տարբերում են էլեկտրամեխանիկական, էլեկտրոնային և էլեկտրոնաճառագայթային կոմուտատորներ։

Կատեգորիա:Սարքավորումներ