Սան Դիեգոյի համալսարան

**Սան Դիեգոյի համալսարան** (, **USD**), մասնավոր կաթոլիկ հետազոտական համալսարան Կալիֆոռնիայի Սան Դիեգո քաղաքում։ 1949 թվականի հուլիսին գրանցվելով որպես Սան Դիեգոյի անկախ քոլեջ կանանց համար և Սան Դիեգոյի համալսարան (բաղկացած տղամարդկանց քոլեջից ու իրավաբանական դպրոցից)՝ 1972 թվականին այդ գիտական հաստատությունները միավորվել են Սան Դիեգոյի համալսարան անվան տակ։ Այդ ժամանակից ի վեր համալսարանն ընդլայնվել է ու ներառել ինը բակալավրիատի և ասպիրանտուրայի դպրոցներ, ինչպես նաև Շայլի-Մարկոսի ճարտարագիտական դպրոցը, Ջոան Բ. Կրոկի անվան խաղաղության դպրոցը և իրավաբանական դպրոցը։ Իրականացնում է բակալավրիատի և ասպիրանտուրայի 89 ծրագրեր, ընդունում է մոտավորապես 9,073 բակալավրիատի, ասպիրանտուրայի և իրավագիտության ուսանողների։ Դասակարգված է բարձր հետազոտական գործունեություն իրականացնող դոկտորական համալսարանների «R2» շարքում։

## Պատմություն
thumb|left|210px|Սան Դիեգոյի համալսարանի Անեղծ ծխական եկեղեցին, որը ցույց է տալիս ճամբարի ճարտարապետական ոճը

1949 թվականին գրանցվել են Սան Դիեգոյի կանանց քոլեջն ու Սան Դիեգոյի համալսարանը, որի կազմում էին գտնվում նաև տղամարդկանց քոլեջն եւ իրավաբանական դպրոցը։ Կանանց քոլեջն իր դռները բացել է առաջին կուրսեցիների առջև 1952 թվականին։ Այդ ժամանակվա Սան Դիեգոյի թեմի եպիսկոպոս գերապատվելի Չառլզ Ֆ. Բադդին և Հիսուսի Սուրբ Սրտի Ընկերության բարձրակարգ տեղապահ վերապատվելի մայր Ռոզալի Հիլը հաստատությունը վարձակալել են իրենց համապատասխան կազմակերպություններից ստացված միջոցներից՝ որպես «Ալկալայի այգի» հայտնի մի տարածքի վրա, որն անվանվել էր ի պատիվ Սա Դիեգո դե Ալկալայի։ 1954 թվականին բացվել են տղամարդկանց քոլեջն ու իրավաբանական դպրոցը։ Մոտ երկու տասնամյակ այս դպրոցները համագոյակցել են Ալկալի այգում։ 1972 թվականին ստեղծվել է Սան Դիեգոյի միավորված համակրթական համալսարանը և այդ ժամանակից ի վեր համալսարանն արագ զարգացել է և կարողացել ավելացնել իր ակտիվներն ու ակադեմիական ծրագրերը․ ուսանողները, տեղական համայնքը, հովանավորները, շրջանավարտները և շատ կազմակերպություններ անբաժան դեր են խաղացել համալսարանի զարգացման գործում։

[thumb|right|210px|[Ալկալայի համալսարանն Իսպանիայում]]
1972 թվականի միավորումից հետո համալսարանի զգալի ընդլայնում է տեղի ունեցել 1980-ական թվականների կեսերին, ինչպես նաև 1998 թվականին, երբ բարերար և ՄաքԴոնալդսի ֆինանսիստ Ռեյ Քրոքի կինը՝ Ջոան Քրոքը, Խաղաղության և արդարության ինստիտուտի կառուցման նպատակով Սան Դիեգոյի համալսարանին նվիրաբերել է $25 միլիոն դոլլար։ Քոլեջին տրամադրված այլ նշանակալից նվիրատվություններից են եղել քաշի կորստի մագնատ Ջենի Քրեյգի կողմից, գյուտարար Դոնալդ Շայլիի, ներդրումային բանկիր և շրջանավարտ Բերտ Դեղերիի կողմից բազմամիլիոն դոլարի նվերների տեսքով, իսկ մահից հետո տիկին Քրոքը խաղաղության դպրոցին թողել է ևս 50 միլիոն դոլլարի նվիրատվություն, որոնց շնորհիվ հնարավոր է դարձել կառուցել համապատասխանաբար Ջենի Քրեյգի տաղավարը (մարզական ասպարեզ), Դոնալդ Պ. Շայլիի անվան գիտության և տեխնոլոգիայի կենտրոնը, Ջոան Բ. Քրոքի անվան Խաղաղության ուսուցման դպրոցը և Դեղերիի շրջանավարտների կենտրոնը։ Արդյունքում՝ Սան Դիեգոյի համալսարանը ի վիճակի է եղել հյուրընկալել Արևմտյան ափի կոնֆերանսի (WCC) բասկետբոլի մրցաշարերը 2002, 2003 և 2008 թվականներին և այլ միջոցառումներ։ Շայլիի նվերը համալսարանին տրամադրել է լրացուցիչ և ավելի առաջադեմ ուսուցման լաբորատորիաներ, քան այն ունեցել է նախկինում։

2018 թվականի աշնանը Սան Դիեգոյի համալսարանի ուսանողների ընդհանուր թիվը կազմել է 8,905 բակալավրի, մագիստրատուրայի և իրավագիտության ուսանող։

## Միջավայր և գտնվելու վայր
thumb|left|420px|Միշն ծովածոցի ու Ծովաշխարհի տեսարանը ճամբարից
Ալկալա զբոսայգին գտնվում է Միշն ծովածոցին ու Սան Դիեգոյի այլ մասերին նայող սեղանաձև լեռների վրա։ Համալսարանի հիմնադրի փիլիսոփայությունը հենվել է այն հավատի վրա, թե գեղեցիկ միջավայրում սովորելը կարող է բարելավել ուսանողների կրթության որակը։ Հետևաբար համալսարանի շենքերը կառուցված են 16-րդ դարի իսպանական վերածննդի պլատերեսկո ճարտարապետական ոճով՝ հարգանքի տուրք մատուցելով Սան Դիեգոյի կաթոլիկ ժառանգությանը և Ալկալայի համալսարանին։  2011 թվականի սեպտեմբերին համարվել է Միացյալ Նահանգների ամենագեղեցիկ համալսարաններից մեկը։

Համալսարանը գտնվում է Սան Դիեգո քաղաքի կենտրոնից մոտավորապես երկու մղոն դեպի հյուսիս, Լինդա Վիստա համայնքի Միշն հովտի հյուսիսային մասում։ Ալկալա զբոսայգու ամենաարևմտյան ծայրերից երևում են Միշն Հիլզ, Հին քաղաք, Փոինթ Լոմա, Օվկիանոս լողափ, Բեյ Պարկ, Միշն լողափ և Խաղաղօվկիանոսյան լողափ համայնքները։ Ճամբարից տեսանել են նաև Խաղաղ օվկիանոսը, Սան Դիեգո նավահանգիստը, Կորոնադո կղզիներն ու Լա Խոլյան։

## Վարչարարություն
Լինելով կաթոլիկ համալսարան՝ այլևս ուղղակիորեն չի կառավարվում Սան Դիեգոյի հռոմեական կաթոլիկ թեմի կողմից։ Այսօր համալսարանի գործունեությունը կառավարում է աշխարհիկ տնօրենների խորհուրդը։ Այդուհանդերձ, Սան Դիեգոյի եպիսկոպոս Ռոբերտ Ու․ ՄքԷլռոյը պահպանում է իր տեղը որպես մշտական անդամ ու դպրոցի կողմից «կաթոլիկ» անվանման վերահսկողությունը։

## Կրթական ծրագրեր
thumb|2003 թվականին բացված Դոնալդ Փ․ Շայլիի անվան գիտության և տեխնոլոգիայի կենտրոնը
Սան Դիեգոյի համալսարանն առաջարկում է ավելի քան 80 ծրագրեր բակալավրիատի, մագիստրոսական և դոկտորանտուրայի մակարդակներում։ Բաժանված է վեց դպրոցների ու քոլեջների։ Արվեստի և գիտությունների քոլեջը և Իրավաբանական դպրոցը համալսարանի ամենահին ակադեմիական բաժիններն են։

Բարձրագույն կրթության հաստատությունների Կարնեգիի դասակարգմամբ համալսարանն ունի R2 Բարձր հետազոտական գործունեությամբ դոկտորական համալսարանի վարկանիշ։ Քարնեգին այս վարկանիշը տալիս է «այն հաստատություններին, որոնք շնորհել են առնվազն 20 գիտական/կրթաթոշակային գիտությունների դոկտորի կոչումներ և ունեցել են առնվազն 5 միլիոն դոլար ընդհանուր հետազոտական ծախսեր։

### Վարկանիշ
2021 թվականին «Լավագույն ընտրության դպրոցները» Սան Դիեգոյի համալսարանը դասել են քաղաքային ամենագեղեցիկ համալսարանի կարգում։

2013 թվականին «QS Global 200 Business Schools» բրիտանական ընկերությունը Սան Դիեգոյի համալսարանի MBA ծրագիրը համարել է 59-րդը Հյուսիսային Ամերիկայում։

2014 թվականին համարվել է Միացյալ Նահանգների լավագույն 482-րդ քոլեջը «Payscale և CollegeNet» քոլեջների վարկանիշների սոցիալական շարժունակության ինդեքսի կողմից։

2021 թվականին «The Princeton Review»- ն Սան Դիեգոյի համալսարանը համարել է 6-րդ ամենագեղեցիկը, 8-րդը կյանքի լավագույն որակի առումով, արտերկրում սովորելու ամենահայտնի 14-րդ ծրագիրը և 18-րդ կանաչ քոլեջը։

## Նշանավոր շրջանավարտներ

Պատկեր:Jim Parsons 2013.jpg|Ջիմ Փարսոնս, 2001 (MFA), դերասան,«Մեծ պայթյունի տեսությունը» սիթքոմի համար Էմմի մրցանակակիր
Պատկեր:Kris Bryant (30585873238).jpg|Քրիս Բրայանտ, 2011–13, 2016 թվականի համաշխարհային սերիայի չեմպիոն «Չիկագո քլաբսի» բասկետբոլիստ, 2015 թվականի ազգային լիգայի նորեկ, 2016 թվականի ամենաարժեքավոր խաղացող
Պատկեր:Frances Townsend cropped.JPG|Ֆրենսիս Թաունսհենդ, 1984 (JD), ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Ու. Բուշի նախկին խորհրդատու Միացյալ Նահանգների ներքին անվտանգության խորհրդում, հեռուստատեսային անձ
Պատկեր:Mario Testino 2014.jpg|Մարիո Տեստինո, 1975 (BA), Պերուի նորաձևության և դիմանկարների լուսանկարիչ
Պատկեր:Thomas J. Whelan District Judge.jpg|Թոմաս Ջ․ Ուելան, 1961 (BA) & 1965 (JD), Միացյալ Նահանգների դաշնային դատավոր Կալիֆոռնիայի Հարավային շրջանի համար Միացյալ Նահանգների շրջանային դատարանում
Պատկեր:Theo Epstein 2010.jpg|Թեո Էփսթայն, 2000, (JD), «Չիկագո քլաբսի» բեյսբոլի գործողությունների նախագահ
Պատկեր:Mark Brnovich (40334096464).jpg|Մարկ Բռնովիչ, 1991 (JD), Արիզոնայի գլխավոր դատախազ:


*Սատամ բին Աբդուլազիզ Ալ Սաուդ, 1965 (BA), 1975 թվականի Սան Դիեգոյի համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչում,  Սաուդյան Արաբիայի արքայական ընտանիքի ավագ անդամ, թագավոր Աբդուլազիզի որդին, Սաուդյան Արաբիայի Ալ-Ռիադի 12-րդ կառավարիչ։
*Կառլոս Բուստամանտե, 1969 (BA), Տիխուանայի քաղաքապետ։
*Ջորջ Կոկեր, 1976 (BA), Միացյալ Նահանգների ռազմածովային ուժերի հանգստի անցած հրամանատար, որը Վիետնամի պատերազմի ընթացքում որպես ռազմագերի ցուցաբերած արտասովոր հերոսության համար արժանացել է ռազմածովային խաչի։ 
*Սալվատորե Կորդիլեոնե, 1978 (JCD), Կանոնական իրավունք, Սան Ֆրանցիսկոյի արքեպիսկոպոս։ 
*Էրիկ Մասելմեն, 1978 (BA), ամերիկացի բասկետբոլի մարզիչ, ներկայումս հանդիսանում է Նևադայի համալսարանական բասկետբոլի թիմի գլխավոր մարզիչն ու «Սակրամենտո Քինգսի» և «Գոլդեն Սթեյթ Ուորիորսի» նախկին գլխավոր մարզիչը։ 
*Լոուել ՄքԱդամ, 1983 (MBA), Verizon Communications ընկերության նախագահ և գործադիր տնօրեն, որին անդամագրվել է 2000 թվականին։ 
*Խուան Վարգաս, 1983 (BA), ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատի անդամ Կալիֆոռնիայի 51-րդ կոնգրեսական շրջանից։ 
*Լորենցո Ֆերտիտա, 1991 (BBA), ձեռնարկատեր, կազինոյի գործադիր և սպորտի խթանող (MMA)։
*Էնդրյու Ֆայերստոն, 1998 (BBA), ձեռնարկատեր, կազինոյի գործադիր և սպորտի խթանող (MMA)։
*Մոնտե Վռեմ, 2000 (JD & MBA), մասնավոր բաժնետիրական «StepStone Group» ընկերության հիմնադիր և գործադիր տնօրեն։ 
*Ռայան Զինկե, 2003 (MS), Միացյալ Նահանգների ներքին գործերի նախկին նախարար։ 
*Ջոնի Քիմ, 2013 (BA), ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի բժիշկ, տիեզերագնացության թեկնածու։ 
*Թոդ Գլորիա, 2000 (BA), Կալիֆոռնիայի նահանգային ժողովի նախկին անդամ ու Սան Դիեգոյի ներկայիս քաղաքապետ։ 
*Ջոկո Վիլինկ, հեղինակ, փոդքասթեր ու Միացյալ Նահանգների ռազմածովային ուժերի պաշտոնաթող սպա։ 
*Ռայլի Ադամս, «Վոշինգթոն նեշնլզի» բեյսբոլի հիմնական լիգայի խաղացող։ 
*Էլիսոն Էրմիթիջ, նախկին լողորդ և դերասանուհի։
*Փոլ Սյուալդ, «սիեթլ մարիներսի» բեյսբոլի հիմնական լիգայի խաղացող։

## Ծանոթագրություններ

## Հետագա ընթերցանություն
* Boudoin. Burt J. (2001). *Fortress on the Hill: Founding the University of San Diego and the San Diego College for Women, 1942-1963* Mission Hills, CA: Saint Francis Historical Society,     
*  

## Արտաքին հղումներ
* 
* University of San Diego athletics website

Կատեգորիա:1972 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համալսարաններ
Կատեգորիա:Խաղաղության և հակամարտության ուսումնասիրություն