Աշխարհի հրաշալիքներ

[thumb|276px|[Հին աշխարհի յոթ հրաշալիքները (ձախից աջ, վերևից ներքև). Գիզայի մեծ բուրգ, Բաբելոնի կախովի այգիներ, Եփեսոսում գտնվող Արտեմիսի տաճար, Օլիմպիական Զևսի արձանը, Հալիկառնասի դամբարան (Մաուզոլուս), Ռոդեսի Կոլոսուս և Ալեքսանդրիայի Լայթհաուս տունը, ինչպես պատկերված է 16-րդ դարի հոլանդացի նկարիչ Մաարտեն վան Հեմսկերկի նկարում:]]
 270px|thumb|<center>Աշխարհի տարբեր հրաշալիքների ցանկում թվարկված վայրերի քարտեզ </center> 
**Աշխարհի հրաշալիքների** զանազան ցուցակներ կազմվել են հին ժամանակներից մինչ օրս. աշխարհի ամենագեղատեսիլ բնական հրաշալիքների և տեխնածին կառույցների կատալոգում։

Հին աշխարհի յոթ հրաշալիքները դասական հնության ամենանշանակալի ստեղծագործությունների առաջին հայտնի ցանկն են. այն հիմնված էր հելլենիստական տեսարժան վայրերում տարածված ուղեցույցների վրա և ընդգրկում է միայն Միջերկրական ծովի շրջանի և Միջագետքի շրջակայքում տեղակայված աշխատանքները։

Յոթ թիվը ընտրվել է այն պատճառով, որ հույները հավատում էին, որ դա կատարելություն է, և քանի որ այն հնագույն մոլորակների թվին էր, որոնք հայտնի էին հին ժամանակներում, պլյուս արևը և լուսինը։
Նմանատիպ շատ ցուցակներ են կազմվել։

## Հին աշխարհի յոթ հրաշալիքներ
[thumb|[Գիզայի բուրգեր|Գիզայի Մեծ Բուրգը՝ հին աշխարհի միակ հրաշքը, որը դեռ գոյություն ունի]]

Պատմաբան Հերոդոտոսը (մ.թ.ա. 484 - մ.թ.ա. 425) և Կյուրենացի գիտնական Կալիմաչուսը (մ.թ.ա. 305–մ.թ.ա. 240), Ալեքսանդրիայի թանգարանում, կազմել են յոթ հրաշալիքների հնագույն ցուցակները։ Նրանց գրվածքները չեն պահպանվել, բացառությամբ վկայակոչումների։

Դասական յոթ հրաշալիքներն էին.

*Գիզայի բուրգեր, Գիզա, Եգիպտոս, միակը, որը մինչ օրս գոյություն ունի։
*Հռոդոսի կոթող, Հռոդոսում, Հունական նույնանուն կղզու վրա
*Բաբելոնի կախովի այգիներ, Բաբելոնում, մերօրերի Հիլլահ, Բաբիլը, Իրաք, 
*Ալեքսանդրիայի փարոս, Ալեքսանդրիայում, Եգիպտոս։
*Հալիկառնասոսի դամբարան, Հալիկառնոսում,Աքեմենյան պետություն, մերօրյա Թուրքիան
*Զևսի արձանը Օլիմպոսում, Օլիմպոս, Հունաստան
*Արտեմիսի տաճարը Եփեսոսում (մերօրյա Թուրքիա)

## Ցուցակներ այլ դարաշրջաններից
19-րդ և 20-րդ դարասկզբի որոշ գրողներ գրել են իրենց ցուցակները՝ այնպիսի անուններով, ինչպես՝ Միջնադարի հրաշալիքները, Միջնադարի յոթ հրաշալիքները, Միջնադարյան մտքի յոթ հրաշալիքները և Միջնադարի ճարտարապետական հրաշալիքները։ Այնուամենայնիվ, քիչ հավանական է, որ այդ ցուցակները սկիզբ են առել միջնադարում, քանի որ մինչև լուսավորության դարաշրջան չի ստեղծվել «միջնադարյան» բառը, և միջնադարի հայեցակարգը հանրաճանաչ չի դարձել մինչև 16-րդ դար։ Բրյուերի ֆրասոլոգիայի բառարանը վերաբերում է նրանց որպես «հետագա ցուցակ»[ներ], նշելով, որ ցուցակները ստեղծվել են միջնադարից հետո։

Այս ցուցակների կառույցներից շատերը կառուցվել են միջնադարից շատ առաջ, բայց հայտնի էին։

Սովորաբար ներկայացուցիչներն են.

*Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում տեղակայված Կոմ էլ Հասաֆայի կատակոմբները։
*Կոլիզեյը Հռոմի կենտրոնում, Իտալիա։
*Չինական Մեծ պատը, որը կառուցվել է Չինաստանի պատմական հյուսիսային սահմաններում։
*Յագիա Սոֆիա Ստամբուլում, Թուրքիա։
*Պիզայի թեք աշտարակ, Պիզայում, Իտալիա։
*Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Նանջինգ քաղաքում գտնվող Նանջինգի նահանգի ճենապակյա աշտարակը։
*Սթոունհենջը, Անգլիայում։

**Վերջին ցուցակները**

Դասական ցուցակի ավանդույթին հետևելով ՝ ժամանակակից մարդիկ և կազմակերպությունները կազմել են հնագույն և ժամանակակից հրաշալի իրերի ցանկերը։ Առավել ուշագրավ ցուցակներից մի քանիսը ներկայացված են ստորև։

### Քաղաքացիական ճարտարագետների ամերիկյան ասոցիացիա
[thumb|upright|[CN աշտարակ Տորոնտոյում, Կանադա]]
1994 թվականին Քաղաքացիական ինժեներների ամերիկյան հասարակությունը կազմեց «Ժամանակակից աշխարհի յոթ հրաշալիքների» ցուցակը ՝ հարգանքի տուրք մատուցելով «20-րդ դարի քաղաքաշինության մեծագույն նվաճումներին»։

### ԱՄՆ-ի այսօրվա նոր 7 հրաշալիքները
[thumb|[Երուսաղեմ|Երուսաղեմի Հին քաղաքը]]
2006 թվականի նոյեմբերին ամերիկյան USA Today ազգային թերթը և ամերիկյան Good Morning America հեռուստածրագիրը ցույց տվեցին «Նոր յոթ հրաշալիքները» ցուցակը, որոնք ընտրեցին վեց դատավորները։ Ութերորդ հրաշալիքը ընտրվեց 2006 թվականի նոյեմբերի 24-ին ՝ հեռուստադիտողի արձագանքներից։

### Աշխարհի յոթ բնական հրաշալիքները
[thumb|[Վիկտորիա (ջրվեժ)|Վիկտորիայի ջրվեժ]]
Հրաշքների մյուս ցուցակների նման, աշխարհի յոթ բնական հրաշալիքների ցանկում համաձայնություն չկա, և քննարկումներ են եղել այն մասին, թե որքան մեծ պետք է լինի այդ ցուցակը։ Բազմաթիվ գոյություն ունեցող ցուցակներից մեկը CNN- ի կողմից կազմվել է 1997 թվականին։

*Ավրորա բարձրադիր գոտիներում գտնվող հյուսիսափայլ։
*Մեծ կիրճ, Արիզոնա, ԱՄՆ
*Great Barrier Reef off the coast of Queensland, Australia.
*Հարբոր. Ռիո դե Ժանեիրո, Բրազիլիա 
*Էվերեստ լեռ
*Պարիկուտին հրաբուխը՝ Մեքսիկայի Միչոական նահանգում։
*Վիկտորիա ջրվեժը՝ Զամբիայի և Զիմբաբվեի սահմանին։

### Աշխարհի նոր 7 հրաշալիքները
[thumb|[Մաչու Պիկչու|Մաչու Պիչու]]
2001 թ.-ին շվեյցարական New 7 Wonders հիմնադրամը նախաձեռնել էր աշխարհի նոր 7  հրաշալիքների ընտրություն `200 քվեարկող հուշարձանների ընտրությունից` առցանց քվեարկությամբ։ Գիզայի Մեծ Բուրգը, որը մնաց յոթ հին հրաշալիքներից միակը, 2007-ին հայտարարված հաղթողներից չէր, բայց ավելացվեց որպես պատվավոր թեկնածու։

### Բնության նոր 7 հրաշալիքները
[thumb|[Ջեջու կղզի]]
Բնության նոր 7 հրաշալիքները (2007–2011), համաշխարհային փորձի միջոցով ընտրված յոթ բնական հրաշալիքների ցանկը ստեղծելու ժամանակակից ջանքերը, կազմակերպվել էր նույն խմբի կողմից, ինչ New 7 Wonders of the World -ի կողմից

*Իգուազա ջրվեջ. Արգենտինայի և Բրազիլիայի սահմանին։
*Հալոնգ ծովախորշ, Վիետնամում։
*Ջեջու կղզի Հարավային Կորեայում
*Պուերտո Պրինցեսա ստորգետնյա գետը Ֆիլիպիններում։
*Սեղանաձև լեռ Հարավային Աֆրիկայում։
*Կոմոդոն՝ Ինդոնեզիայի 17.508 կղզիներից մեկը
*Ամազոնի անտառներ, Բրազիլիայում։

## Ծանոթագրություններ

*

Կատեգորիա:Աշխարհագրական վայրերի ցանկ
Կատեգորիա:Հնագույն պատմություն ըստ տարածաշրջանի
Կատեգորիա:Մշակութային աշխարհագրություն