Միխայիլ Ցեխանովսկի

**Միխայիլ Միխայլովիչ Ցեխանովսկի** (, ), խորհրդային նկարիչ և մուլտիպլիկացիայի ռեժիսոր։ ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1964)։

## Կենսագրություն
Միխայիլ Ցեխանովսկին ծնվել է 1889 թվականի մայիսի 26-ին (հունիսի 7) Ռուսաստանի կայսրության Պոդոլսկի նահանգի Պրոսկուրով քաղաքում։ Հայրը՝ իսկական պետական խորհրդական, շաքարագործարանատեր և իրավաբան Միխայիլ Ցեխանովսկին, 1918 թվականին արտագաղթել է Գերմանիա, ապա տեղափոխվել Փարիզ, որտեղ էլ մահացել է։ Մայրը՝ Զինաիդա Գրիգորևնան, մահացել է 1899 թվականին, 32 տարեկան հասակում։

Միխայիլ Ցեխանովսկին Սանկտ Պետերբուրգի առաջին գիմնազիայի շրջանավարտ է։ Նկարել սկսել է գիմնազիայում, 1908-1910 թվականներին աշխատել է Փարիզում՝ քանդակագործության մասնավոր արվեստանոցում։ 1911-1914 թվականներին սովորել է Պետերբուրգի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում (չի ավարտել), ապա սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայում, 1918 թվականին ավարտել է Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանը։ 1918 թվականից մինչև 1923 թվականը ծառայել է Կարմիր բանակում, որտեղ զբաղվել է կիրառական արվեստով և քանդակագործական աշխատանքով, ապա վերադարձել է Պետրոգրադ, որտեղ շարունակել է զբաղվել կիրառական աշխատանքներով և աշխատել է որպես հրահագիչ-նկարիչ Պետական գեղարվեստաարդյունաբերական տեխնիկումում։

## Գրքերի նկարազարդում
1926 թվականից Միխայիլ Ցեխանովսկին աշխատել է «Радуга» հրատարակչությունում և Լենգիզի մանկական հրատարակչությունում՝ Վլադիմիր Լեբեդևի մոտ։ Ցեխանովսկին Սոլոմոն Տելինգատերի հետ միասին մասնակցել է Էլ Լիսիցկու առաջարկած կոնստրուկտիվիստական գրաֆիկական մեթոդին։ Միխայիլ Ցեխանովսկին նկարազարդել է այնպիսի հեղինակների գրքեր, ինչպիսիք են Իլյա Իոնովը (Տոպոտունն ու գրքույկը», ռուս․՝ «Топотун и книжка»), Մ. Իլյինը («Գրպանային ընկեր», ռուս․՝ «Карманный товарищ», «Մարդն ու տարերքը», ռուս․՝ «Человек и стихия»), Սամուիլ Մարշակը («Փոստ», ռուս․՝ «Почта», «Սեղանի ու աթոռի արկածները», ռուս․՝ «Приключения стола и стула», «Յոթ հրաշք», ռուս․՝ «Семь чудес»), Բորիս Ժիտկովը («Փոթորիկ», ռուս․՝ «Ураган», «Հեռագիր», ռեւս․՝ «Телеграмма», «Պատմվածքներ տեխնիկայի մասին», ռուս․՝ «Рассказы о технике», «Այս գրքի մասին», ռուս․՝ «Про эту книгу»)։ Միխայիլ Ցեխանովսկին նաև տպագրել է այսպես կոչված «կինոգրքույկներ»՝ «Գնդակ» (ռուս․՝ «Мяч»), «Բիմ Բոմ» (ռուս․՝ «Бим-Бом»), «Գնացք» (ռուս․՝ «Поезд»), որոնց էջերը թերթելիս ստացվել է կարճատև մուլտիպլիկացիա, որը պարունակել է կինեմատոգրաֆիական որոշ հնարքներ։

## Մուլտիպլիկացիա
thumb|thumbtime=1|300px|«Փոստ» (1929),<br>հատված ֆիլմի համր տարբերակից
1928 թվականից մինչև 1936 թվականը և 1938 թվականից մինչև 1942 թվականը Միխայիլ Ցեխանովսկին աշխատել է որպես ռեժիսոր-մուլտիպլիկատոր Լենինգրադի «Սովկինո» կինոֆաբրիկայում (հետագայում՝ «Լենֆիլմ»)։ Ցեխանովսկու առաջին կինոաշխատանքը եղել է «Փոստ» (, 1929) մուլտֆիլմը, որը հիմնված է Սամուիլ Մարշակի գրքի՝ Ցեխանովսկու ստեղծած նկարազարդումների վրա և զարգացնում է գրքում իրականացված կոնստրուկտիվիստական մեթոդը։ 1929 թվականին Միխայիլ Ցեխանովսկին Եվգենի Շոլպոյի ու Արսենի Ավրաամովի հետ միասին կանգնած է եղել «նկարված ձայնի»՝ կինոժապավենի վրա ձայնուղիների գրաֆիկական պատկերման միջոցով երաժշտական ստեղծագործությունների սինթեզավորման ակունքներում։

1930 թվականին թողարկվել է «Փոստ» մուլտֆիլմի հնչուն տարբերակը (կոմպոզիտոր՝ Վլադիմիր Դեշևով, կոնֆերանսը՝ Դանիիլ Խարմսի), որը դարձել է խորհրդային առաջին հնչուն մուլտֆիլմը։ «Փոստը» դարձել է նաև խորհրդային առաջին մուլտֆիլմը, որ ունեցել է լայն լսարան, լայնորեն ցուցադրվել է արտասահմանում, իսկ ձեռքով ներկված տարբերակը դարձել է խորհրդային առաջին գունավոր ֆիլմը։ Նոր են եղել նաև անսպասելի ռակուրսները և ռիթմիկ, սինխրոն ձայնը, նկարի կազմակերպումը։ «Պասիֆիկ 231» (1931 թվական, 10 րոպե) փորձարարական հնչուն ֆիլմը, որն ստեղծվել է Արթուր Հոնեգերի երաժշտությամբ, օգտագործել է ձայնի ու պատկերի լիակատար համաժամանակության գաղափարը վիզուալ-ձայնային ճկուն կոմպոզիցիայում, որը ներառել է դիրիժորի ու նվագածմբի գործողությունների նկարահանման մոնտաժ, որը համադրվել են շոգեքարշի բաղադրիչ մասերի շարժումների հետ։

«Տերտերի և նրա Բալդի ծառայի հեքիաթը» մուլտֆիլմը, որ նկարահանվել է Ալեքսանդր Պուշկինի համանուն ստեղծագործության հիման վրա, պետք է դառնար Միխայիլ Ցեխանովսկու առաջին լիամետրաժ մուլտֆիլմը և հինգերորդ ֆիլմը, որի երաժշտությունը գրել է Դմիտրի Շոստակովիչը։ Մուլտֆիլմի վրա աշխատանքներն սկսվել են 1933 թվականին, Շոստակովիչը պարտիտուրայի մի մասը գրել է 1933-1934 թվականներին։ 1936 թվականին Շոստակովիչն ստիպված է եղել դադարեցնել աշխատանքը «Սումբուր երաժշտության փոխարեն» ()հոդվածի հրապարակումից հետո, որում քննադատվել է կոմպոզիտորի աշխատանքներում առկա «ձևապաշտությունը» ()։ Կազմակերպչական խնդիրներ են առաջացել նաև կինոստուդիայում, իսկ սև-սպիտակ կերպարների մեխանիկական փոխկապակցված շարժումները քննադատները համարել են «պուշկինյան հեքիաթի բարձր ոճին» հակասող։ Ի վերջո ֆիլմի մուլտիպլիկացիան ամբողջությամբ նկարահանվել է ու հանձնվել պահպանության «Լենֆիլմի» արխիվում, որտեղ այն ոչնչացել է Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբում՝ 1941 թվականին, Լենինգրադի ռմբակոծման հետևանքով տեղի ունեցած հրդեհի արդյունքում։ Լիամետրաժ ֆիլմից պահպանվել է միայն երկու րոպե տևողությամբ (60 մ ժապավեն) «Շուկա» հատվածն Ալեքսանդր Վվեդենսկու բանաստեղծություններով և Շոստակովիչի անավարտ պարտիտուրան, որը վերականգնել ու ավարտին է հասցրել կոմպոզիտորի աշակերտ Վադիմ Բիբերգանը 2005 թվականին։ Ցեխանովսկին իր օրագրերում մուլտֆիլմի ճակատագիրը կոչել է «աղետ»։

1942 թվականից Միխայիլ Ցեխանովսկին աշխատել է «Սոյուզմուլտֆիլմ» կինոստուդիայում որպես ռեժիսոր։ Նրա մուլտֆիլմերը բազմիցս արժանացել են մրցանակների միջազգային կինոփառատոններում։

Միխայիլ Ցեխանովսկին մահացել է 1965 թվականի հունիսի 22-ին Մոսկվայում։

## Ընտանիք
* Առաջին կինը՝ Անտոնինա Վիսարիոնովնա Կիտաևա, 
* Երկրորդ կինը (1926 թվականից)՝ Վերա Ցեխանովսկայա (Շենգելիձե, 25 դեկտեմբերի, 1902 – 25 ապրիլի, 1977), աշխատել է որպես օգնական և համառեժիսոր ամուսնու ֆիլմերում։

## Ցեխանովսկու ստեղծագործության ուսումնասիրություն
2013 թվականին Արխիվային կինոյի «Белые Столбы» XVII փառատոնի շրջանակներում Ռուսաստանի Պետֆիլմֆոնդում ցուցադրվել է Միխայիլ Ցեխանովսկու «Гопак» (1931) փորձարարական ֆիլմը, որը խորհրդյային առաջին հնչուն մուլտֆիլմերից մեկն է, որը գտնել են Նիկոլայ Իզվոլովն ու Սերգեյ Կապտերևը չեխական կինոարխիվում։

## Մատենագիտություն
;Նկարազարդումների հեղինակ
* *[[Իլյա Մարշակ|М. Ильин]]*. Карманный товарищ. Гиз, М. — Л. 1927
* *М. Ильин*. Человек и стихия. Л.: Гидрометеоиздат, 1947
* *И. Ионов*. Топотун и книжка. Л.: Гиз, 1926
* *[[Բորիս Ժիտկով|Б. Житков]]*. Ураган. М.— Л., Гиз, 1926
* *Б. Житков*. Телеграмма. М. — Л., Гиз, 1927, 30 с.
* *Б. Житков*. Рассказы о технике. М. — Л.: Детгиз, 1947
* *[[Սամուիլ Մարշակ|С. Маршак]]*. Почта. Работа на камнях В. В. Цехановской и П. Соколова. «Радуга», Ленинград, Москва. 1927. 10 с.
* *С. Маршак*. Семь чудес. Работа на камнях П. Соколова. «Радуга», Ленинград-Москва, 1927. 8 с.
* *С. Маршак*. Приключения стола и стула. Работа на камнях В. В. Цехановской. «Радуга», 1928. 10 с.
* *С. Маршак*. Почта. Детиздат ЦК ВЛКСМ, 1937. 21 с.
* *Е. Полонская* Про пчёл и про Мишку-медведя. Л. — М.: Гиз, 1927. — 10 с.
* *Л. Савельев* Пионерский устав. Л.: Гиз, 1926. — 12 с.
; Հոդվածների հեղինակ
* 
* 
* 
; Միխայիլ Ցեխանովսկու մասին
* 

## Ֆիլմագրություն
[thumb|300px|«Հեքիաթ հիմար մկնիկի մասին» (1940)<br>ըստ Ս. Մարշակի գրքի, երաժշտ․՝ [Դմիտրի Շոստակովիչ|Դ․ Շոստակովիչի]]
;Ռեժիսոր
* 1929 – Փոստ ()
* 1931 – Гопак (Пляс)
* 1931 – Պասիֆիկ 231 ()
* 1936 – Տերտերի և նրա Բալդի ծառայի հեքիաթը (, մեծ մասը չի պահպանվել)
* 1936 – Ազգի դրոշը (, մուլտպլիկացիոն հատված խաղարկային ֆիլմում)
* 1940 – Հեքիաթ հիմար մկնիկի մասին ()
* 1941 – 1941 թվականի կինոհամերգ (, ծաղիկների վալսը «Մարդուկ-Ջարդուկը» բալետից)
* 1942 – Տոնածառը (Ամանորյա հեքիաթ) (, Պյոտր Նոսովի հետ համատեղ)
[thumb|300px|«[Հեռախոս (մուլտֆիլմ)|Հեռախոս» (1944), ըստ Կոռնեյ Չուկովսկու չափածո հեքիաթի]]
* 1944 – Հեռախոս ()
* 1948 – Յոթներանգ ծաղիկը () – Մարիանսկե Լազնեի կինոփառատոնի մրցանակ (1949) լավագույն մանկական ֆիլմի համար
* 1950 – Հեքիաթ ձկնորսի և ձկան մասին () – Կառլովի Վարիի կինոփառատոնի մրցանակ (1951)
* 1952 – Կաշտանկա ()
* 1954 – Գորտ արքայադուստրը () – «Կաղնու արծաթե տերև» մրցանակ (1960) Մար դել Պլատայի կինոփառատոնում
* 1956 – Աղջիկը ջունգլիներում (, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ) – Համամիութենական կինոփառատոնի խրախուսական մրցանակ (1958)
* 1958 – Ասք Չապաևի մասին (, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ)
* 1959 – Լեգենդ արաբի կտակի մասին (, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ)
* 1960 – Աղվեսը, կուղբը և մյուսները (, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ)
* 1962 – Վայրի կարապները (, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ)
* 1964 – Փոստ (, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ)
* 1966 – Իվան Իվանովիչը հիվանդացել է․․․ ()
;Սցենարի հեղինակ
* 1931 – Պասիֆիկ 231 ()
* 1940 – Հեքիաթ հիմար մկնիկի մասին ()
* 1941 – 1941 թվականի կինոհամերգ ()
* 1964 – Փոստ (, Սամուիլ Մարշակի, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ)
;Բեմադրող նկարիչ
* 1929 – Փոստ
* 1944 – Հեռախոս (, Իվան Իվանով-Վանո, Վերա Ցեխանովսկայայի հետ համատեղ)
* 1964 – Փոստ (Բորիս Կոռնեևի հետ համատեղ)
;Նկարիչ
* 1966 – Իվան Իվանովիչը հիվանդացել է․․․ ()

; Ֆիլմեր Միխայիլ Ցեխանովսկու մասին
* Միխայիլ Ցեխանովսկի։ Դրամատիկական գրաֆիկա (, 1995) 56 րոպե, ռեժիսոր՝ Սերգեյ Սերյոգին
* Որոնելով կորած «Փոստը» (, 2014), ռեժիսոր՝ Դմիտրի Զոլոտով, սցենարի հեղինակներ՝ Սերգեյ Կապտերև, Նիկոլայ Իզվոլով (Առաջին սերիա Երկրորդ սերիա)


Պատկեր:Почта (1929, немой).webm|Փոստ, 1929
Պատկեր:Гопак (1931).webm|Гопак, 1931
Պատկեր:Пасифик 231 (1931).webm|Պասիֆիկ 231, 1931
Պատկեր:Киноконцерт 1941 года.webm|1941 թվականի կինոհամերգ, Ծաղիկների վալսը «Մարդուկ-Ջարդուկը» բալետից
Պատկեր:Ёлка (1942).webm|Տոնածառը (Ամանորյա հեքիաթ), 1942


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Цехановский Михаил Михайлович  — РГАЛИ
* Միխայիլ Ցեխանովսկին russiancinema.ru կայքում
* Միխայիլ Ցեխանովսկին animator.ru կայքում

Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտիպլիկատորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս մուլտիպլիկատորներ