open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հայկական հարցը Սան-Ստեֆանոյի պայմանագրում և Բեռլինի կոնգրեսում

Հայկական հարցը Արևմտյան Հայաստանի Օսմանյան կայսրության տիրապետությունից ազատագրվելու, միացյալ պետություն ստեղծելու հայ ժողովրդի մղված ազգային-ազատագրական պայքարի անվանումն է, որը որպես Արևելյան հարցի բաղկացուցիչ մաս Հայկական հարց անունով հայտնվում է միջազգային դիվանագիտության կիզակետում 1877-1878-ի ռուս-թուրքական պատերազմից հետո։
## Հայկական հարցը Սան Ստեֆանոյի պայմանագրում
250px|մինի|աջից|Առաքել Դադյանի տունը, որտեղ ստորագրվել է Սան-Ստեֆանոյի պայմանագիրը

1878 թվականի փետրվարի 19-ին կնքված Սան-Ստեֆանոյի պայմանագրում արծարծվեց նաև XIX դարի երկրորդ կեսի հայ հասարակական-քաղաքական կյանքի հիմնական բովանդակությունը կազմող Հայկական հարցը։ Պայմանագիրը ստորագրվել է Ռուսաստանի կողմից կոմս Ն. Իգնատևի ու Ա. Նելիդովի, Թուրքիայի կողմից՝ Սավֆետ փաշայի ու Սահադուլլահ բեյի կողմից։ Արևմտահայ շատ գործիչներ՝ հոգևորականներ, հայոց Ազգային ժողովի երեսփոխաններ, այդ թվում ժողովի ատենապետ Ստեփան փաշա Ասլանյանը, Սաֆվեթ փաշայի խորհրդական, դիվանագետ Սարգիս Համամջյանը Հայկական հարցի լուծման ակնկալությամբ հանդիպումներ ունեցան Սան-Ստեֆանոյի ռուսական պատվիրակության ղեկավար կոմս Ն. Իգնատևի հետ։ Սան Ստեֆանոյի պայմանագրում մտցվեցին առանձին հոդվածներ ու ձևակերպումներ, որոնք վերաբերում էին Հայաստանին ու հայերին։ Հայերին էր վերաբերում 16-րդ, 25-րդ, 27-րդ հոդվածները
*Բարձր դուռը պարտավորվում էր Արևմտյան Հայաստանում ռուսների գրավված և կրկին Թուրքիային վերադարձվելիք տարածքներում անհապաղ բարեփուխումներ անցկացնել և ապահովել հայերի անվտանգությունը քրդերից և չերքեզներից։ (16-րդ)
*Ռուսական զորքերին իրավունք էր տրվում 6 ամիս ժամկետով մնալ Հայաստանում։ (25-րդ)
*Թուրքական կառավարությունը պարտավորվում էր չհալածել պատերազմում ռուսներին աջակցած քրիստոնյաներին։ (27-րդ)
Պայմանագրի համաձայն.՝
*Ռուսաստանին էին անցնում Կարսի, Կաղզվանի, Օլթիի, Արդահանի, Ալաշկերտի և Բայազետի գավառները, Սև ծովի առափնյա շրջանները՝ Բաթում նավահանգստով
*Օսմանյան կայսրության տիրապետության տակ էին շարունակում մնալ Էրզրումն ու Բասենը։

## Հայկական հարցը Բեռլինի կոնգրես (վեհաժողով)
250px|մինի|աջից|Բեռլինի կոնգրեսի մասնակից պետությունների ներկայացուցիչները

Բեռլինի վեհաժողովը տեղի է ունեցել 1878 թ-ի հունիսի 13-ից հուլիսի 13-ը, որտեղ առաջին անգամ միջազգային դիվանագիտության խնդիր է դարձել Հայկական հարցը՝ որպես Արևելյան հարցի բաղկացուցիչ մաս։
Բեռլինի պայմանագրում հայերին էր վերաբերում 61-րդ հոդվածը.՝
*Թուրքական կառավարությունը պարտավորվում է բարեփոխումներ անցկացնել հայկական տարածքներում, ապահովել հայերի անվտանգությունը.
Հայերի դրության բարելավման հարցը վերցվում էր Ռուսաստանից և տրվում եվրոպական 6 տերություններին (Անգլիա, Ֆրանսիա, Գերմանիա, Ռուսաստան, Ավստրո-Հունգարիա, Իտալիա)։ Դրանով Արևմտյան Հայաստանի հարցը մտնում էր խոշոր պետությունների հակասությունների ոլորտ։ Բեռլինի վեհաժողովը շրջադարձային եղավ Հայկական հարցի պատմության մեջ և խթանեց հայ ազգային-ազատագրական շարժումը Թուրքիայում։ Եվրոպական դիվանագետությունից հուսախաբ հայ հասարակական-քաղաքական շրջանները որդեգրեցին Արևմտյան Հայաստանը թուրքական լծից զինված պայքարով ազատագրելու գաղափարը։
## Աղբյուրներ
*«Հայկական հարց» հանրագիտարան, Երևան, 1996 թ
*«Հայոց պատմություն» դասագիրք (11-րդ դասարան), Երևան, 2010 թ.

## Արտաքին հղումներ
* Բեռլինի դաշնագրի տեքստը հայերեն թարգմանությամբ

Կատեգորիա:Հայկական հարց
Անապատային աղվես

**Անապատային աղվես** (), երբեմն անվանում են նաև *Ռուփփելի աղվես* (գերմանացի բնագետ Էդուարդ Ռուփփելի պատվին), անապատային շրջաններում ապրող աղվես է, որը պատկանում է իրական աղվեսների շարքին։ Հանդիպում է Աֆրիկայի հյուսիսից մինչև Աֆղանստանի և հարավարևմտյան Պակիստանի տարածքում։

## Արտաքին կառուցվածք

thumb|left|200px|Սովորական աղվեսի (ձախից) և անապատային աղվեսի (աջից) գանգերի կառուցվածքների տարբերությունները
Չափսերով շատ փոքր այս աղվեսը ավելի փոքր է սովորական աղվեսից։ Ունի 40-52 սմ մարմնի երկարություն և կշռում է մոտ 1,7 կիլոգրամ։ Ինչպես և մյուս անապատային աղվեսները, այս աղվեսի ականջները նույնպես շատ լայն են։ Պոչը շատ երկար է և ունի համարյա նույն երկարությունը ինչ մարմինը։ Թաթերի շուրջը կան հատուկ մազեր, որոնք օգնում են այս աղվեսին արագ շարժվել ավազի վրայով և չզգալ ավազի տաքությունը։ Մորթին հիմնականում բաց գույնի է, իսկ դեմքի հատվածի և պոչի մազերը՝ ավելի մուգ։ Պոչի ծայրը սպիտակ է։ Անապատային աղվեսը շատ նման է ֆենեկ աղվեսին, սակայն նրանից չափսով ավելի մեծ է։ Անապատային աղվեսի գանգը չափսով ավելի փոքր է և ավելի նեղ։

## Վարքը

Անապատային աղվեսները օգտագործում են հոտառական ազդանշաններ իրենց տարածքը ընդգծելու և թշնամիներից պաշտպանվելու համար։ Երբեմն էգ աղվեսները հոտառական ազդանշանները օգտագործում են իրենց ձագերին պաշտպանելու համար։
Անապատային աղվեսները իրար հետ շփվում են ձայնային ազդանշաններով։ Նրանք կարող են շան պես հաչալ։

thumb|right|200px|Անապատային աղվեսի գանգի կառուցվածքը

Սովորաբար այս աղվեսները ապրում են 3-15 անդամներից բաղկացած խմբերում, սակայն խմբից հեռանում են ձագեր ունենալու նպատակով։ Յուրաքանչյուր աղվես իր տրամադրության տակ ունի մոտ 50-70 քառակուսի կիլոմետր տարածք և արուներինը ավելի մեծ է քան էգերինը։
Անապատային աղվեսները ապրում են իրենց փորած բներում, որոնք հաճախ փոխում են։ Բները փորում են քարերի և ծառերի տակ։
Դարերի ընթացքում անապատային աղվեսները ստիպված են եղել տեղափոխվել անապատային տարածքներ պաշտպանվելով իրենցից ավելի մեծ և ուժեղ կարմիր (սովորական) աղվեսներից։
Նրանց հիմնական թշնամիները վայրի թռչուններն են՝ տափաստանային արծիվները և եղջրավոր բուերը (բուբո)։

## Բազմացումը

Էգ աղվեսի 50-53 օր տևող հղիությունից հետո ծնվում են երկուսից չորս ձագուկ որոնք սնվում են մորական կաթով մինչև ութ շաբաթական դառնալը։ Նրանք ապրում են բների խորքում՝ այդպիսով պաշտպանվելով թշնամիներից։

## Սնունդը

Անապատային աղվեսները ամենակեր են և հիմանականում սնվում են միջատներով։ Նրանք որսում են գիշերը։ Կարող են ուտել տարբեր մանր կրծողներ, սողուններ, թռչնի ձվեր և այլն։ Երբեմն հարձակվում են նաև ընտանի կենդանիների վրա։

## Տարատեսակները

Հայտնի են անապատային աղվեսի հինգ տարատեսակ՝

* Vulpes rueppellii rueppelli
* Vulpes rueppellii caesia
* Vulpes rueppellii cyrenaica
* Vulpes rueppellii sabaea
* Vulpes rueppellii zarudneyi

## Արտաքին հղումներ
* Picture of Rüppell's fox near Lake Nasser, Egypt.
* Rüppell's fox postal stamps on YouTube

Կատեգորիա:Աղվեսներ
Կատեգորիա:Շնազգիներ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Իրանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Հայաստանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Միջին Արևելքի կաթնասուններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի կաթնասուններ
Մահն իմ արհեստն է (վեպ)

**Մահն իմ արհեստն է ** (), վեպի հեղինակը ֆրանսիացի գրող Ռոբեր Մերլի է: Վեպը գրվել է 1952 թվականին՝ հիմնված հեղինակի կենսագրականի վրա, որը ներկայացվում է գեղարվեստականորեն։ Վեպի գլխավոր հերոսի՝ Ռուդոլֆ Լանգի կերպարը հիմնված է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Գերմանիայի Օսվենցիումի համակենտրոնացման ճամբարի (այնտեղ սպանել են ավելի քան 1մլն մարդ ) պարետ Ռուդոլֆ Ֆրանց Ֆերդինանդ Հյոսի կերպարի վրա։

## Սյուժե
Պատմությունն սկսվում է 1913 թվականին, երբ վեպի գլխավոր հերոսը՝ Ռուդոլֆը 13 տարեկան է։ Նրա ծնողները որդուն ուղարկել են կաթոլիկ կրթություն ստանալու, որին Ռուդոլֆը շատ վատ է տրամադրված։ Ռուդոլֆի խիստ հայրը ցանկանում է, որ որդին դառնա հոգևորական։ Երբ նա դառնում է 15 տարեկան, Ռուդոլֆը սկսում է իր զինվորական կարիերան, որը 1943 նրան տանում է Օսվենցիումի համակենտրոնացման ճամբար։ Ռուդոլֆը սկսում է անշեղորեն կատարել հրամանատարների հրամանները և, ի վերջո, նրա գերագույն նպատակներից մեկն է դառնում ավելի շատ թվով մարդկան ոչնչացումը։ «Մահն իմ արհեստն է» վեպը, պատմում է այն մասին, թե ինչպես է աստվածավախ, խստասիրտ, խստականոն ու բծախնդիր հոր զավակն աստիճանաբար վերածվում վերադասների հրամաններն անշեղորեն կատարող անսիրտ մարդասպանի։

## Ֆիլմեր
1977 թվականին Թեոդոր Կոտուլայի կողմից Արևմտյան Գերմանիայում նկարահանվել է ֆիլմ՝ «Գերմանական կյանքից», վեպի սյուժեի վրա հիմնվելով։ Ֆիլմում Ռուդոլֆի դերում հանդես է եկել գերմանացի դերասան Ջորջ Շուլցը։
 
## Գրականություն
* Ռոբեր Մերլ - «Մահն իմ արհեստն է» (Վեպ, Ֆրանսերենից թարգմանեց՝ Համլետ Մելիքյանը, Երևան, 2012 թվական, Լիմուշ հրատարակչություն, 224 էջ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռոբեր Մերլի վեպեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական վեպեր
Կատեգորիա:1952 վեպեր
Կատեգորիա:1952 թվականի ֆրանսիական վեպեր
Ուսիլյոս

**Ուսիլյոս** (), ազգային կենտրոն և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Պալենսիա պրովինցիայի *Կաստիլիա ի Լեոն* ինքնավար համայնքի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է *Տեռա դե Կամպոս* շրջանում։ Բնակչությունը՝ 235 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Página del Ayuntamiento

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Սոտիլյո դե լաս Պալոմաս

**Սոտիլյո դե լաս Պալոմաս** (իսպ.՝ Sotillo de las Palomas), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Տոլեդո պրովինցիայի կազմի մեջ, Կաստիլիա ինքնավար համայնքում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Լա Մանչա շրջանում։ Զբաղեցնում է 19 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը` 214 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Գտնվում է պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 95 կմ հեռավորության վրա։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:Իսպանիայի մունիցիպալիտետներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Կաստիլիա-Լա Մանչայի բնակավայրեր
Երվանդ Սուքիասյան

**Երվանդ Սուքիասյան** (20 հունվարի, 1967 Երևան, ՀԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ և խորհրդային նախկին ֆուտբոլիստ, պաշտպան։ Խաղացել է Երևանի «Արարատ», Կիևի «Դինամո» թիմերում և Հայաստանի ազգային հավաքականում։

## Խաղային կարիերա
Սկսել է խաղալ 2-րդ դիվիզիոնի Օլիմպիա ակումբում (Աշտարակ)։ 1987 թվականին խաղացել է Օլիմպիա ակուբում (Գյումրի՝), հենց այդ խաղին նկատվել է «Արարատի» մարզիչների կողմից։

Տրանսլացիան կատարվել է «Կոտայք» թիմի օգնությամբ, որից հետո նա խաղացել է Հայաստանի ամենահայտնի ակումբում՝ «Արարատում»։

ԽՍՀՄ փլուզումից հետո սկսեց խաղալ Դինամոյում (Կիևի), բայց այնտեղ չդարձավ գլխավոր խաղացող։ 1995 թվականին Ուկրանիայից գնացել է Ավստրալիա։ Խաղացել է կեսխաղաշրջան «Տիռոլ» ակումբում։ 1996 թվականին խաղացել է Հունաստանում, սկզբից Կավալուց ակումբում, հետո Իռակլիսից ակումբում։ 1998-2001 թվականները խաղացել է Գերմանիաի 3-րդ դիվիզիոնի ակումբում Կլոպենբուռգ։ 2001 թվականին վերադարձավ Հունաստան, որտեղ խաղաց «Լեոնիդաս» (Կոռֆու), Կեռկիռա և «Դոկաս» (Դրամա) ակումբներում։

## Ձեռքբերումներ
* «Դինամո»(Կիև)
* Ուկրանիայի չեմպիոն 1992/1993
* Արծաթե մրցանակիր, Ուկրաինիայի գավաթ 1992
* Ուկրաինայի գավաթակիր 1992/1993

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Դինամո Կիևի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Ռոբուր նվաճողը

**«Ռոբուր–Նվաճողը»** (), ֆրանսիցի գրող Ժյուլ Վեռնի գիտա–ֆանտաստիկ վեպը։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 1886 թվականին։

## Սյուժե
Մի անգամ Երկրի բոլոր բարձրություններում և դժվարամատցելի վայրերում (լեռնային բարձունքներում և բարձրահարկ շենքերի գագաթներին) հայտնվում են տարօրինակ դրոշներ։ Ոչ մեկը չի կարողանում հասկանալ, թե ում դրոշակներն են դրանք և ինչպես են այնտեղ հասցրել։ Պարզվում է, որ հանճարեղ հայտնագործող Ռոբուրը գաղտնի կառուցել է օդից ծանր թռչող սարք, որը նման է ուղղաթիռի։ Դրոշակների տեղադրումով նա հայտարարում է «օդային տարածքի նվաճման» սկզբի մասին։

Օդագնացների (օդապարիկով զբոսնել սիրողներ) ամերիկյան ընկերությունը հերքում է Ռոբուրի սարքի գոյությունը, չի հավատում նման ավիացիայի հեռանկարներին։ Այդ ժամանակ Ռոբուրը իր «Ալբատրոս» սարքով առևանգում է ընկերության մի քանի անդամների և նրանց հետ միասին կատարում է շուրջերկրյա ճանապարհորդություն։

## Հետաքրքիր փաստեր
* XIX դարի երկրորդ կեսի (երբ գրվել է վեպը) տեխնոլոգիաների համաձայն «Ալբատրոս»–ը իրոք արտառոց երևույթ էր։
* Որոշ գրականագետներ և ուֆոլոգներ համարում են, որ վեպի գրման և հրատարակման պահը համընկնում է ԱՄՆ–ում և որոշ չափով Մեծ Բրիտանիայում տարօրինակ դիրիժաբլների դիտարկումների ալիքի հետ (վեպը անգլերեն լեզվով հրատարակվել է 1887 թվականին)։ Բացառված չէ, որ որոշ հաղորդագրություններ հայտնվել են եղած փաստերի հիման վրա՝ հիմնվելով վեպին։
* Ռոբուրի օդային նավի գաղափարը Ժյուլ Վեռնը վերցրել է մի ֆրանսիացի ավիակոնստրուկտորի փորձից, որը մի խորհրդակցության ժամանակ, գիտնականների առջև, սկզբից բաց թողեց օդապարիկ, հետո՝ թռչող պտուտակի օգնությամբ, այն վնասեց։ 
* Վեպի գործողությունները մասնակի կատարվում են Ռուսաստանում։ Նրա տարածքի վրայով «Ալբատրոս»–ը թռչում է 9-11 գլուխներում։ Իններորդ գլխում այն թռչում է Կամչատկայի, Սախալինի հարավային մասի և Ռուսաստանի տարածքային ջրերի վրայով, իսկ հաջորդ երկու գլուխներում այն հատում է Ռուսական կայսրության սահմանը հյուսիս–արևմտյան ուղղությամբ՝ թռչելով Կասպից ծովի, Մոսկվայի և Սանկտ Պետերբուրգի վրայով։

## Աղբյուրներ
* http://www.lib.ru/INOFANT/VERN/robur1.txt|"Робур-Завоеватель Մաքսիմ Մաշկովի գրադարանում
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1886 վեպեր
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն վեպեր
Կատեգորիա:1886 թվականի ֆրանսիական վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված ֆրանսիական վեպեր
Հարավարևմտյան Պֆալց (շրջան)

**Հարավարևմտյան Պֆալց ** (), շրջան Գերմանիայում։ Շրջկենտրոնն է Պիրմազենս քաղաքը։ Զբաղեցնում է 953,76 կմ2։ Բնակչությունը՝ 103 368 մարդ։ Բնակչության խտությունը՝ 108 մարդ/կմ2։

Շրջանի պաշտոնական կոդը՝ 07 3 40։ Շրջանում 84 համայնք կա։

## Ծանոթագրություններ
 
մինի|ձախից|Շրջանը մարզի քարտեզին

Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ
Գեոսմին

**Գեոսմինը** օրգանական միացություն է, որն ունի վառ արտահայտված հողային համ և հոտ, որն արտադրվում է ակտինոբակտերիաների մի տեսակի կողմից, և սրանով է պայմանավորվում բազուկի հողային համը ինչպես նաև անձրևի ժամանակ առաջացող ուժեղ հոտը (պետրիքոր) որն ի հայտ է գալիս չոր եղանակից հետ, երբ անձրև է տեղում և հողային շերտը խառնվում է։ Քիմիական տեսանկյունից այն բիցիկլիկ սպիրտ է, որը հանդիսանում է դեկալինի ածանցյալ։ Իր անվանումը ստացել է Հունարեն γεω- "երկիր" և ὀσμή "բույր" բառերի համադրումից։

## Ստացում
Գեոսմինը արտադրվում է գրամ-դրական բակտերիաներ *[[Ստրեպտոմիցետներ]]ի* կողմից և արտազատվում է երբ դրանք ոչնչանում են. Այն բնակավայրերը, որտեղ ջրային պաշարները կախված են մակերեսային ջրերից, հաճախ կարող են նկատել տհաճ համ ունեցող ջրերի շրջաններ, որոնք պայմանավորվում են այդ բակտերիաների մեծաքանակ անկմամբ, և դրա հետևանքով ջրային պաշարների մեջ գեոսմինի մեծ քանակների արտազատմամբ։ Թթվային միջավայրում գեոսմինը քայքայվում է՝ առաջացնելով անհոտ միացություններ։

## Ազդեցություն
Մարդու քիթը ծայրահեղ զգայուն է գեոսմինի նկատմամբ, և կարող է ֆիքսել դրա անգամ 5 տրիլիոնի բաժին կոնցենտրացիան։

## Ծանոթագրություններ

## Այլ գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:Կարբոցիկլիկ միացություններ
Կատեգորիա:Հող
Կատեգորիա:Միատոմ սպիրտներ
Դումկա (այլ կիրառումներ)

**Դումկա**,
# Ուկրաինական և լեհական քնարական և քնարա-Էպիկական երգերի ընդհանուր անվանումը, որ կիրառել են XIX դարում Ուկրաինայի արևմտյան մարզերի բանահավաքները։ Դումկան իմպրովիզացիոն բնույթով և լադային առանձնահատկություններով մոտ է դումաներին։
# Որոշ գործիքային և վոկալ պիեսների (Չայկովսկու, Բալակիրևի դաշնամուրային դոմկա) կամ ստեղծագործության մասերի (Մոնյուշկոյի «Գլինկա» օպերայում) անունը։
Դյուներ

մինի
մինի
**Ավազաբլուրներ, դյուներ** (կելտ․ dune), ավազային բլրակներ և բլրաշարեր։ Առաջանում են քամուց ծովերի, լճերի և գետերի ցածրադիր ավազային ափերին, ուր քամին մեծ մասամբ ուղղված է ափից ցամաք։ Ծովայիև և լճային ավազաբլուրների բարձրությունը հասնում է 30-մ-ի, գետայիններինը՝ 10-մ-ի։ Ավազաբլուրների հողմահար լանջն ունի մինչև 10° թեքման անկյուն, հակառակ լանջը՝ մինչև 40°։ Ավազաբլուրները տեղաշարժվում են տարեկան մինչև 10 մ։ Շարժվող ավազաբլրային ավազները ամրացվում են բուսատնկումների միջոցով։

Կատեգորիա:Դյուներ
Դոտացիա

**Դոտացիա**, պետության կողմից ձեռնարկություններին ու կազմակերպություններին տրվող դրամական միջոցներ նրանց ծախսերի և եկամուտների միջև եղած տարբերությունը ծածկելու համար։ Դոտացիա կարող է հատկացվել հիմնական արտադրանքը պլանային ինքնարժեքից ցածր գներով իրացնող հիմնարկ–ձեռնարկությունների, ինչպես և առանձին ոչ արտադրական ոլորտի կազմակերպությունների (օրինակ, թատրոնների) պլանային վնասները ծածկելու համար։

Դոտացիան կարող է նաև օգտագործվել որպես տեղական ինքնակառավարման մարմինների վրա ճնշում գործադրելու միջոց։ Այն ֆինանսական օգնության, օժանդակության ձև է, որը տրվում է անհատույց կարգով առանձին տեղական բյուջեներին՝ համահարթեցման սկզբունքով։ Այսինքն՝ բյուջեների եկամուտների ու ծախսերի միջև գոյացած ճեղքվածքը փակելու համար։ Դոտացիայի տրամադրումը չունի նպատակային բնույթ։ Դա նշանակում է, որ տեղական ինքնակառավարման մարմիններն իրենք են որոշում դոտացիոն գումարների օգտագործման ուղղությունները։

Յուրաքանչյուր ֆինանսական տարվա համար տեղական բյուջեին ուղղվող դոտացիայի ծավալը որոշվում է հանրապետության ֆինանսների և էկոնոմիկայի նախարարության կողմից՝ կառավարության հանձնարարությամբ։ Այն սահմանվում է՝ հաշվի առնելով քաղաքի կամ գյուղի բյուջեի կանխատեսվող ծախսերի ու եկամուտների չափը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆինանսներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Ագուասալ

**Ագուասալ** ()՝ մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է *Կաստիլիա ի Լեոն* ինքնավար երկրամասի Վալյադոլիդ պրովինցիայի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է *Տեռա դե Մեդինա* շրջանում։ Տարածքը կազմում է 26.95 կմ2, բնակչությունը` 30 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 46 կմ հեռավորության վրա։

Քաղաքի հովանավորն է հանդիսանում սուրբ Իսիդրո Լաբրադորը։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Diputación de Valladolid 

Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կաստիլիա և Լեոնի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վալյադոլիդ պրովինցիայի բնակավայրեր
Ադալիա

**Ադալիա** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում՝ *Կաստիլիա ի Լեոն* ինքնավար երկրամասի Վալյադոլիդ պրովինցիայի *Մոնտես Տոռոսոս* շրջանում։ Տարածքը՝ 16.19 կմ2, բնակչությունը` 59 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 40 կմ հեռավորության վրա։

Քաղաքի հովանավորն է սուրբ Խուան Անտե Պորտա Լատինան։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կաստիլիա և Լեոնի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վալյադոլիդ պրովինցիայի բնակավայրեր
55-րդ հյուսիսային զուգահեռական

**55-րդ հյուսիսային զուգահեռականը** Երկրի կենտրոնով և հասարակածի վրայի համապատասխան կետերի հետ 55°-ի անկյուն կազմող կետերից կազմված շրջագիծն է։ 
Անցնում է Հյուսիսային Ամերիկայով, Ատլանտյան օվկիանոսով, Եվրոպայով, Ասիայով, և Խաղաղ օվկիանոսով։

## Ցերեկվա տևողությունը
Երկրի վրա գտնվող այս լայնության կետերից նայելիս արևը հորիզոնից վերև է գտնվում 17 ժամ 22 րոպե՝ ամառային և 7 ժամ 10 րոպե՝ ձմեռային արևադարձերի ժամանակ։

## Բնութագրական տվյալներ
Հեռավորությունը հյուսիսային բևեռից 3905 կմ է, հասարակածից` 6097 կմ։
Երկարությունը 24038 կմ է, որը կազմում է հասարակածի երկարության 57.5%-ը։

## Քաղաքներ
* Օմսկ
* Նովոսիբիրսկ

## Աշխարհի շուրջ
Ամսաթվի սահմանից սկսած դեպի արևելք`
:

## Տե'ս նաև`
* 54-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 56-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 55-րդ հարավային զուգահեռական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հյուսիսային զուգահեռականներ
Բեռնկաստել-Վիտլիխ (շրջան)

**Բեռնկաստել-Վիտլիխ ** (), շրջան Գերմանիայում։ Շրջկենտրոնն է Վիտլիխ քաղաքը։ Զբաղեցնում է 1.178 կմ2։ Բնակչությունը՝ 114 173 մարդ է։ Բնակչության խտությունը՝ 97 մարդ/կմ2։

Շրջանի պաշտոնական կոդը՝ 07 2 31 է։ Շրջանում 108 համայնք կա։

## Ծանոթագրություններ

մինի|ձախից|Շրջանը մարզի քարտեզին

Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ
Հռենոս-Հունսրյուկ (շրջան)

**Հռենոս-Հունսրյուկ ** (), շրջան Գերմանիայում։ Շրջկենտրոնն է Զիմերն քաղաքը։ Զբաղեցնում է 963,10 կմ2։ Բնակչությունը՝ 106 004 մարդ։ Բնակչության խտությունը՝ 110 մարդ/կմ2։

Շրջանի պաշտոնական կոդը՝ 07 1 40։ Շրջանում 134 համայնք կա։

## Ծանոթագրություններ
 
մինի|ձախից|Շրջանը մարզի քարտեզին

Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ
Տրիր-Սաարբուրգ (շրջան)

**Տրիր-Սաարբուրգ ** (), շրջան Գերմանիայում։ Շրջկենտրոնն է Տրիր քաղաքը։ Զբաղեցնում է 1.091 կմ2։ Բնակչությունը՝ 139 821 մարդ։ Բնակչության խտությունը՝ 128 մարդ/կմ2։

Շրջանի պաշտոնական կոդը՝ 07 2 35։ Շրջանում 103 համայնք կա։

## Ծանոթագրություններ
 
մինի|ձախից|Շրջանը մարզի քարտեզին

Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ
Դուբլիկատ

**Դուբլիկատ**, որևէ փաստաթղթի կրկնօրինակ (երկրորդ օրինակ), իսկականի հետ ունի հավասար իրավական ուժ և տրվում է բնագրի կորստի դեպքում։ Դուբլիկատը հիմնականում ծառայում է արդյունաբերական և առևտրական կազմակերպություններին, նրանց գործառնությունների ընդհատումը կանխելու համար։ Երկաթուղային, ծովային և օդային միջազգային փոխադրումների ժամանակ ապրանք ուղարկողին տրվում է դուբլիկատ որպես փոխադրվող բեռի ընդունման վերադիր (անդորրագրի ձևով)։

Կատեգորիա:Նոտարություն
Կատեգորիա:Փաստաթղթեր
Գրապտոլիտներ

250px|մինի|Գրապտոլիտի դրոշմ, նմուշը Օնտարիոյի թագավորական թանգարանից
**Գրապտոլիտներ** (), կիսաքորդավոր ծովային գաղութային կենդանինևրի անհետացած ենթատիպ։ Ապրել են քեմբրի, օրդովիկի, սիլուրի, դևոնի և քարածխային ժամանակաշրջաններում։

Կատեգորիա:Անհետացած կենդանիներ
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Արմենուհի (քանդակ, Երևան)

**«Արմենուհի» քանդակ**, գտնվում է Երևանի Սիրահարների այգում։ Տեղադրվել է 2009 թվականին։

## Պատմություն
մինի|ձախից
«Արմենուհի» քանդակը Հռիփսիմե Սիմոնյանը ստեղծել է 1968 թվականին։ Այն միայն մեկ անգամ ցուցադրվել է Հայաստանի նկարիչների միությունում։ 2009 թվականին քանդակագործի ընտանիքը «Արմենուհի» կերամիկական քանդակը նվիրել է Երևան քաղաքին։ Արձանի բացման արարողությանը ներկա են եղել Երևանի քաղաքապետ Գագիկ Բեգլարյանը, քանդակագործի որդին՝ ճարտարապետ Արծվին Գրիգորյանը, թոռնուհին՝ Արևիկ Գրիգորյանը, նկարիչների միության նախագահ Կարեն Աղամյանը, արվեստաբան Շահեն Խաչատրյանը, աշակերտները, արվեստագետներ։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ Հռիփսիմե Սիմոնյան

## Տվյալներ
Քանդակը կառուցված է կերամիկայից և ունի 1.9 մետր բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1968 քանդակներ
Կատեգորիա:2009 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Կանանց հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հռիփսիմե Սիմոնյանի քանդակներ
Ադելցհաուզեն

** Ադելցհաուզեն ** (), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։

Ենթարկվում է Շվաբիա վարչական շրջանին։ Գտնվում է Այխախ Ֆրիդբերգ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 1608 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի)։ Տարածքը կազմում է 16,97 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ *09 7 71 111*։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
58-րդ հյուսիսային զուգահեռական

**58-րդ հյուսիսային զուգահեռականը** Երկրի կենտրոնով և հասարակածի վրայի համապատասխան կետերի հետ 58°-ի անկյուն կազմող կետերից կազմված շրջագիծն է։ 
Անցնում է Հյուսիսային Ամերիկայով, Ատլանտյան օվկիանոսով, Եվրոպայով, և Ասիայով։

## Ցերեկվա տեողությունը
Երկրի վրա գտնվող այս լայնության կետերից նայելիս արևը հորիզոնից վերև է գտնվում 18 ժամ 11 րոպե՝ ամառային և 6 ժամ 27 րոպե՝ ձմեռային արևադարձերի ժամանակ։

## Բնութագրական տվյալներ
Հեռավորությունը հյուսիսային բևեռից 3571 կմ է, հասարակածից` 6320։

## Աշխարհի շուրջ
Սկսած ամսաթվի սահմանից դեպի արևելք, զուգահեռականն անցնում է հետևյալ տարածքներով։
:

## Տե'ս նաև`
* 57-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 59-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 58-րդ հարավային զուգահեռական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հյուսիսային զուգահեռականներ
B.o.B

**Բոբի Ռեյ Սիմոնս, կրտսեր** (, ), ավելի հայտնի է որպես **B.o.B**, ամերիկացի ռեփեր, երգիչ-երգահան և երաժշտական պրոդյուսեր։ Իր կարիերայի սկզբում մի քանի միքսթեյպ և մինի ալբոմներ թողարկելուց հետո, նա 2010 թվականի ապրիլին թողարկում է իր «B.o.B Presents: The Adventures of Bobby Ray» անվանումը կրող դեբյուտային ստուդիական ալբոմը, որը Billboard-ի մի քանի հիթ շքերթներում զբաղեցնում է առաջին հորիզոնականը, այդ թվում նաև Billboard 200 ալբոմների հիթ շքերթը։ 2012 թվականի մայիսին թողարկվում է նրա «Strange Clouds» կոչվող երկրորդ ալբոմը, որին հաջորդում է «Underground Luxury» անվանումով երրորդ ստուդիական ալբոմը 2013 թվականի դեկտեմբերին։

## Սկավառակագրություն
;Ստուդիական ալբոմներ
* «B.o.B Presents: The Adventures of Bobby Ray» (2010)
* «Strange Clouds» (2012)
* «Underground Luxury» (2013)
* «Ether» (2017)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1988 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռոք երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռոք երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռոք կիթառահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 15 ծնունդներ
Այխախ

**Այխախ** ( ), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։

Ենթարկվում է Շվաբիա վարչական շրջանին։ Գտնվում է Այխախ Ֆրիդբերգ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 20 866 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի). Տարածքը կազմում է 92,97 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ *09 7 71 113*։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Սուրեն Մխիթարյան

**Սուրեն Մանուկի Մխիթարյան** (), մեխանիկոս։ Ֆիզիկական գիտությունների դոկտոր (1991), պրոֆեսոր (1992), թղթակից անդամ՝ 2010։

## Կենսագրություն
1963 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1967 թվականից աշխատում է ՀՀ ԳԱԱ Մեխանիկայի ինստիտուտում, 1967-1971 թվականներին` կրտսեր գիտաշխատող, 1971-1976 թվականներին` ավագ գիտաշխատող, 1988-1992 թվականներին` «Առաձգական և առաձգամածուցիկ մարմինների մեխանիկա» բաժնի վարիչ, ԵրՃՇՊՀ-ում՝ բարձրագույն մաթեմատիկայի ամբիոնի վարիչ։ 1996 թվականից միաժամանակ դասավանդում է ԵՊՀ-ում։

## Գործունեություն
Աշխատանքները վերաբերում են ձևափոխվող զանգվածեղ մարմինների և դրոշմների, ճաքերի, բարակապատ վերդրակների ու ներդրակների տիպի լարումների կենտրոնացուցիչների միջև փոխազդեցության հետ կապված հպումային և խառը եզրային խնդիրներին։

## Երկեր
* Контакные задачи для тел с тонкими покрытиями и прослойками, М., 1983 (համահեղինակ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Հայ մեխանիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական գիտությունների դոկտորներ
Կվարս Վերին

**Կվարս Վերին**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Գենջի գավառակում։ Գտնվում էր Մուշի գավառի սահմանին մոտ՝ Մուշի Ս. Կարապետ վանքից 4 կմ հյուսիս-արևմուտք, Կվարս Ներքին գյուղից 3-5 կմ հյուսիս-արևելք։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
59-րդ հյուսիսային զուգահեռական

**59-րդ հյուսիսային զուգահեռականը** Երկրի կենտրոնով և հասարակածի վրայի համապատասխան կետերի հետ 59°-ի անկյուն կազմող կետերից կազմված շրջագիծն է։ 
Անցնում է Հյուսիսային Ամերիկայով, Ատլանտյան օվկիանոսով, ևրոպայով, և Ասիայով։

## Ցերեկվա տևողությունը
Երկրի վրա գտնվող այս լայնության կետերից նայելիս արևը հորիզոնից վերև է գտնվում 18 ժամ 30 րոպե՝ ամառային և 6 ժամ 11 րոպե՝ ձմեռային արևադարձերի ժամանակ։

## Բնութագրական տվյալներ
Հեռավորությունը հյուսիսային բևեռից 3459 կմ է, հասարակածից` 6543։ 
Երկարությունը 20691 կմ է, որը կազմում է հասարակածի երկարության 51․6%-ը։

## Աշխարհի շուրջ
Ամսաթվի սահմանից սկսած  դեպի արևելք`
:

## Տե'ս նաև`
* 58-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 60-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 59-րդ հարավային զուգահեռական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հյուսիսային զուգահեռականներ
Բերսերուելո

**Բերսերուելո** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Վալիդոլիդ պրովինցիայի *Կաստիլիա ի Լեոն* ինքնավար համայնքի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է *Տեռա դե Վինո* շրջանում։ Տարածքը կազմում է 13.95 կմ2, բնակչությունը՝ 43 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 30 կմ հեռավորության վրա։

Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կաստիլիա և Լեոնի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վալյադոլիդ պրովինցիայի բնակավայրեր
Պետերսդորֆ (Բավարիա)

**Պետերսդորֆ (Բավարիա)** (), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։

Ենթարկվում է Շվաբիա վարչական շրջանին։ Գտնվում է Այխախ Ֆրիդբերգ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 1649 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի). Տարածքը կազմում է 19,51 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 7 71 155։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
60-րդ հյուսիսային զուգահեռական

**60-րդ հյուսիսային զուգահեռականը** Երկրի կենտրոնով և հասարակածի վրայի համապատասխան կետերի հետ 60°-ի անկյուն կազմող կետերից կազմված շրջագիծն է։ 
Անցնում է Հյուսիսային Ամերիկայով, Ատլանտյան օվկիանոսով, Եվրոպայով, և Ասիայով։
Երկրի վրա գտնվող այս լայնության կետերից նայելիս արևը հորիզոնից վերև է գտնվում 18 ժամ 52 րոպե՝ ամառային և 5 ժամ 52 րոպե՝ ձմեռային արևադարձերի ժամանակ։ Հորիզոնից Արեգակի բարձրությունը հունիսի 21-ին կազմում է 53․83°, դեկտեմբերի 21-ին՝ 6․17°
Հեռավորությունը հյուսիսային բևեռից 3348 կմ է, հասարակածից` 6654։ 
Երկարությունը 20 088 կմ է, որը կազմում է հասարակածի երկարության կեսը։

## Աշխարհի շուրջ
Սկսած ամսաթվի սահմանից դեպի արևելք
:

## Տե'ս նաև`
* 59-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 61-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 60-րդ հարավային զուգահեռական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հյուսիսային զուգահեռականներ
64-րդ հյուսիսային զուգահեռական

**64-րդ հյուսիսային զուգահեռականը** Երկրի կենտրոնով և հասարակածի վրայի համապատասխան կետերի հետ 64°-ի անկյուն կազմող կետերից կազմված շրջագիծն է։ 
Անցնում է Հյուսիսային Ամերիկայով, Ատլանտյան օվկիանոսով, Եվրոպայով, և Ասիայով։
Երկրի վրա գտնվող այս լայնության կետերից նայելիս արևը հորիզոնից վերև է գտնվում 21 ժամ 01 րոպե՝ ամառային և 4 ժամ 12 րոպե՝ ձմեռային արևադարձերի ժամանակ։
Հեռավորությունը հյուսիսային բևեռից 2902 կմ է։ 
Երկարությունը 17 615 կմ է, որը կազմում է հասարակածի երկարության 44․0%-ը։
## Աշխարհի շուրջ
Սկսած ամսաթվի սահմանից դեպի արևելք
:
## Տե'ս նաև`
* 63-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 65-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 64-րդ հարավային զուգահեռական

Կատեգորիա:Հյուսիսային զուգահեռականներ
Պաուլ Դրուդե

**Պաուլ Կառլ Լյուդվիգ Դրուդե** (, ), գերմանացի ֆիզիկոս։

Ավարտել է Գյոթինգենի համալսարանը։ Լայպցիգի (1894 թվականից), Գիսենի (1900 թվականից) և Բեռլինի (1905 թվականից) համալսարանների պրոֆեսոր։ Բեռլինի ԳԱ անդամ։ 1900 թվականից՝ «Ֆիզիկայի տարեգրքի» («Annalen der Physik») խմբագիր։

Դրուդեի հիմնական աշխատանքները վերաբերում են օպտիկային, Էլեկտրոնային տեսությանը և Էլեկտրամագնիսական տատանումներին։ Մշակել է մետաղների Էլեկտրոնային հաղորդականության, մետաղական մակերնույթից անդրադարձած լույսի բևեռացմաև, լույսի դիսպերսիայի տեսություևևերը։ Առաջինն է հայտնաբերել ու բացատրել դիէլեկտրիկ թափանցելիության անոմալ դիսպերսիան (հետագայում այդ բացատրությունը փոխարինվեց Պ․ Դեբուայի տեսությամբ)։ Առաջարկել է էլեկտրամագնիսական ալիքների մետրային և դեցիմետրային տիրույթում հեղուկ դիէլեկտրիկների կլանման ցուցչի և դիէլեկտրիկ թափանցելիության չափման մեթոդներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ինքնասպաններ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հրեաներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Նիկոլայ Դուբինին

**Նիկոլայ Պետրովիչ Դուբինին** (,  (4 հունվարի, 1907), Կրոնշտադտ) - 26 մարտի, 1998, Մոսկվա), խորհրդային գենետիկ, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1966 թվական)։

## Կենսագրություն
1928 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանը։ 1932 թվականից աշխատել է ԽՍՀՄԳԱ գիտահետազոտական ինստիտուտներում, 1969 թվականից Ընդհանուր գենետիկայի ինստիտուտի տնօրենն է։ Հիմնական գիտական աշխատությունները նվիրված են ընդհանուր և էվոլյուցիոն գենետիկայի պրոբլեմներին։ Դուբինինը (Ա․ Սերեբրովսկու հետ) բացահայտել է գենի տրոհելիության և կոմպլեմենտացիայի երևույթը, տվել քրոմոսոմևերի կառուցվածքի ու ֆունկցիայի ամբողջականության գաղափարը, պոպուլյացիաներում հայտնաբերել է մահացու և ենթամահացու մուտացիաների առկայությունը, մշակել է նաև ռադիացիոն ու Էվոլյուցիոն գենետիկայի մի շարք պրոբլեմներ, հետազոտություններ կատարել տիեզերական գենետիկայի բնագավառում։ Եղել է արտասահմանյան մի շարք ԳԱ, Մեծ Բրիտանիայի գենետիկների ընկերության անդամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս գենետիկներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս կենսաբաններ
Կատեգորիա:Դասագրքերի հեղինակներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Ամայուելաս դե Առիբա

**Ամայուելաս դե Առիբա** (իսպ․՝ Amayuelas de Arriba)՝ բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Մտնում է Պալանսի պրովինցիայի Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքի կազմի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է *Տեռռա դե Կամպոս* շրջանի կազմում։ Տարածքը զբաղեցնում է 10,17 կմ²։ Բնակչությունը 37 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 25 կմ։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Ռեկենա դե Կամպոս

**Ռեկենա դե Կամպոս** (իսպ.՝  **Requena de Campos**), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Պալենսիա պրովինցիայի կազմի մեջ, Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Տերրա դե Կամպոս շրջանում։ Զբաղեցնում է 13.18 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը՝ 28 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Գտնվում է պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 38 կմ հեռավորության վրա։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ 
* Página del Ayuntamiento
* Población en Requena de Campos.
* Página no oficial de Requena 
* Web Nuestros Pueblos
* Requena y alrededores 
* Canal de Castilla, información turística 
* Proyecto Avutarda

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Միխայիլ Դուդին

**Միխայիլ Ալեքսանդրովիչ Դուդին** (, ), ռուս խորհրդային բանաստեղծ։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1977 թվական)։ ՌԽՖՍՀ Գերագույն խորհրդի 9-րդ գումարման դեպուտատ։ ԽՄԿԿ անդամ 1951 թվականից, տպագրվում է 1934 թվականից։ 1939-1945 թվականներին ծառայել է բանակում։ Գերմանա-խորհրդային պատերազմի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) տարիներին աշխատել է ռազմաճակատային թերթերում։ Հրատարակել է «Տափաշիշ» (1943 թվական), «Գվարդիայի ուղին» (1944 թվական) ժողովածուները։ Դուդինը գրել է առավելապես աշխատանքի, խաղաղության թեմաներով՝ «Համարեք ինձ կոմունիստ» (1950 թվական), «Ցպահանջ» (1963 թվական) և այլն։ Նրա պոեզիան հնչեղ է, հրապարակախոսական։ Դուդինը հանդես է եկել նաև որպես արձակագիր ու թարգմանիչ։ Հայ գրականության պրոպագանդման բնագավառում բազմամյա աշխատանքի համար նրան շնորհվել է Հայկական ԽՍՀ կուլտուրայի վաստակավոր գործչի կոչում (1975 թվական)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:«Խիզախության համար» մեդալով պարգևատրվածներ (ԽՍՀՄ)
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Երևանի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ
Գրոսդերշաու

**Գրոսդերշաու** (), քաղաք Գերմանիայի Բրանդենբուրգ երկրամասում։

Գտնվում է Հաֆելլանդ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը 492 մարդ է (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալների)։ Զբաղեցնում է 20,00 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ *12 0 63 112*։

Քաղաքը ստորաբաժանվում է 4 քաղաքային շրջանի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Հայերենի բառապաշարի ուրարտա-խուռիական շերտ

**Հայերենի բառապաշարի ուրարտա-խուռիական շերտը**, այն բառերը, որոնք հայերենին են անցել ուրարտերենից ու խուռիերենից։

Հայերն ուրարտացիների անմիջական ժառանգորդներն են, հետևաբար հայերենը չէր կարող զերծ մնալ ուրարտերեն բառերի ներմուծումից։ Հ. Աճառյանն ենթադրում է, որ հայերեն չստուգաբանված արմատների զգալի մասը խալդական (ուրարտական) ծագում ունի։

Հայերենի ամբողջ՝ մետ 11 հազար արմատներից դուրս հանելով բնիկ (հնդեվրոպական ծագում ունեցող) և ծանոթ լեզուներից բոլոր փոխառյալ բառերը, մնացածը (մոտ 5500 բառ), այսինքն՝ կեսը, ենթադրվում են փոքրասիական (ոչ հնդեվրոպական) և ուրարտական (խալդական) լեզուների բառեր։ Ըստ որում՝ այդ բառերի մեծագույն մասը, ըստ Հ. Աճառյանի, պետք է, որ ուրարտերեն լինի։ Հ. Աճառյանն այդ կարգի բառերը բաժանում է մի քանի խմբերի՝
*Գույներ ցույց տվող *գորշ, երփն, թույր, թուխ, լուրթ, լուրջ, խաժ, խարտյաշ, ծավի, կանաչ, հիր (հակնթագույն կամ երկնագույն), հնդիկ (զուտ սև), շառագույն, շեկ* բառերը հնդեվրոպական չեն, և ոչ էլ հայտնի լեզուներից փոխառյալ, ուստի և դրանց մի մասը ուրարտական է ենթադրվում։
*Մետաղներ ցույց տվող բառերից՝ *[[երկաթ]], [[կապար]], [[ոսկի]]*։
*Բուսանուններից՝ *[[ցորեն]] (ցորեան), [[վարսակ]], եղիճ, [[Կոտեմ|կոտիմն]] (կոտեմ), մանդակ, մուճուղեզ, օղին* և այլն։
*Ամանեղեն նշանակող բառերից՝ *անոթ, գուշ, խավյակ, խեցի, խուփ, ծափ, կահույր, կայթ, [[կարաս]], կեռլիկ, կճուճ, կուր, հադաղակ, մեսուր, պտուկ, [[սափոր]]*։
*Արհեստներին և հատկապես ոստայնանկությանը վերաբերող բառերից՝ *ազբ(ն), առէջ, բարաբ, [[գորգ]], [[թել]], իլ, ծոպ, [[Կարպետ|կապերտ]], կարժ, կծիծ, կկել, կկոց, կարել, կուր, հյուսել, մանել, շաղամաթ, ոստայն* և այլն։
*Ընտանիք և ընտանեկան ու ազգականական հարաբերություններ ցույց տվող բառերից՝ *աղջիկ, աներ, զավակ, զոքանչ, թայրաթոտք, թոռ(ն), լաճ, խնամի, կույս, հոր, փեսա, քեռի*, որոնց մեծ մասը իգական գծին են պատկանում։
*Դրամներից՝ *բնիոն, խերևեշ, նաքարակիտ*, որոնք մանր տեսակի դրամներ են նշանակում։
*Գրական-կրթական բառերից՝ *[[գիծ]], գծել, էջ, [[թուղթ]], [[թանաք]]* և այլն։

## Ուրարտական բառերը հայերենում
Հ. Աճառյանը ուրարտերենից հայերենին անցած 15 բառ է բերում՝ *[[ընկույզ]], ծեփել, ծիրան, ծյուրել, [[կաղամախի|կաղամախ]], կարաս, կարասիք, կրթել, կռել (կուռ, կռան), կտավ, փառ (զգեստ, շապիկ), այդ թվում` *հաճար, ճակ (էգ), նժար, տող* բառերը տալիս է հարցականով։

[[Գ. Ղափանցյան]]ը և [[Գ. Ջահուկյան]]ը վերոհիշյալներին ավելացնում են *բուրգ, ծես, ծով, հատել (հատանել), հոսել, հույր (պարարտ), շերտ, ուղի* բառերը։

== Խուռիական բառերը հայերենում ==
[[Պատմահամեմատական լեզվաբանություն|Պատմահամեմատական]], ծագումնաբանական ուսումնասիրությունների տվյալներով` խուռիերենն ուրարտերենին մերձավոր ցեղակից լեզու է համարվում։ Հայ ժողովրդի կազմավորման մեջ մեծ դեր են խաղացել նաև խուռիտական ցեղերը` կազմելով հայ ժողովրդի բաղադրամասը։ Խուռիական շատ բառեր հայերենի մեջ են մտել որպես նրա մի ենթաշերտ։

Գ. Ղափանցյանի տվյալներով` հայերենին խուռիերենից են անցել *խնձոր, խոռ, ծառա, շանթ'' բառերը։

Ուրարտախուռիական բառերը զգալի մասը լայն կիրառություն ունի նաև ժամանակակից հայերենում և կազմում է նրա բառային հիմնական ֆոնդի անբաժանելի մասը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերենի բառապաշար
Տոռեմորմոխոն

**Տոռեմորմոխոն** (իսպ.` Torremormojón), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում` Պալենսիա պրովինցիայում (Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար մարզում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Տերրա դե Կամպոս շրջանում։ Բնակչությունը՝ 53 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։

## Արտաքին հղումներ
* Web del Ayuntamiento
* Diputación de Palencia 

Կատեգորիա:Մունիցիպալիտետ
Ալկասարեն

**Ալկասարեն** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Վալիդոլիդ պրովինցիայի *Կաստիլիա ի Լեոն* ինքնավար համայնքի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է *Տեռա դե Պինարես* շրջանում։ Տարածքը կազմում է 48 կմ2, բնակչությունը՝ 722 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 10 կմ հեռավորության վրա։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* ALCAZARÉN. Descripción, historia y fotografías

Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կաստիլիա և Լեոնի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վալյադոլիդ պրովինցիայի բնակավայրեր
65-րդ հյուսիսային զուգահեռական

**65-րդ հյուսիսային զուգահեռականը** Երկրի կենտրոնով և հասարակածի վրայի համապատասխան կետերի հետ 65°-ի անկյուն կազմող կետերից կազմված շրջանագիծն է։ 
Անցնում է Հյուսիսային Ամերիկայով, Ատլանտյան օվկիանոսով, Եվրոպայով, և Ասիայով։
Երկրի վրա գտնվող այս լայնության կետերից նայելիս արևը հորիզոնից վերև է գտնվում 22 ժամ 02 րոպե՝ ամառային և 3 ժամ 45 րոպե՝ ձմեռային արևադարձերի ժամանակ։
Հեռավորությունը հյուսիսային բևեռից 2791 կմ է։ 
Երկարությունը 16 983 կմ է, որը կազմում է հասարակածի երկարության 42․4%-ը։
## Աշխարհի շուրջ
Սկսած ամսաթվի սահմանից դեպի արևելք
:
## Տե'ս նաև`
* 64-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 66-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 65-րդ հարավային զուգահեռական

Կատեգորիա:Հյուսիսային զուգահեռականներ
Վետշտետեն

** Վետշտետեն ** (), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։

Ենթարկվում է Վերին Բավարիա վարչական շրջանին։ Գտնվում է Այխշտետ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 4821 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի). Տարածքը կազմում է 12,49 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ *09 1 76 167*։

2015 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով Վետշտետենի մունիցիպալիտետի բնակչությունը կազմում է 4851 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Բերսերո

**Բերսերո** (իսպ.` Bercero), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում` Վալիադոլիդ պրովինցիայում (Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար մարզում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Տորդեսիլիաս շրջանում։ Զբաղեցնում է 41.72 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը՝ 235 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Գտնվում է պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 40 կմ հեռավորության վրա։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կաստիլիա և Լեոնի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վալյադոլիդ պրովինցիայի բնակավայրեր
Ֆրումիստա

**Ֆրումիստա** (), բնակավայր և համայնք Իսպանիայում՝ *Կաստիլիա և Լեոն* ինքնավար համայնքի Վալյադոլիդ պրովինցիայի *Տեռա դե Կամպոս* շրջանում։ Տարածքը՝ 49.59 կմ2, բնակչությունը՝ 816 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 32 կմ հեռավորության վրա։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ayuntamiento de Frómista
* Turismo en la provincia de Palencia
* Programa Vida y Calidad. 
* Información de Frómista 
* Alimentos de Palencia. 
* La iglesia de San Martín 
* Denominaciones de Origen en Castilla y León 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Գեոդեզիական գործիքներ

250x300px|մինի|Գեոդեզիական գործիք
**Գեոդեզիական գործիքներ**, գեոդեզիական սարքեր, աստղագեոդեզիական և նիվելիրային ցանցերի, հատակագծային հանույթի, խոշոր ինժեներական կառույցների և ռադիոաստասդիտակային անտենաների կառուցման համար գծերի երկարությունը, անկյունները և վերազանցումը չափող մեխանիկական, օպտիկամեխանիկական, էլեկտրաօպտիկական և ռադիոէլեկտրոնային սարքեր են։ Գեոդեզիական գործիքներ նաև գեոդեզիական աշխատանքների ժամանակ աստղագիտական նշանակումների և մարկշեյդերային գործիքները։ Գծերի երկարության սովորական չափումների համար օգտագործվում են 20 կամ 50 մետր երկարությամբ պողպատյա ժապավեններ, ավելի ճշգրիտ չափումների համար՝ բազիսային սարքեր։ Օգտագործում են նաև դիտակների նաև համատեղված հեռաչափեր, էլեկտրաօպտիկական հեռաչափեր և ռադիոհեռաչափեր։ Գծերի ուղղության պարզագույն որոշումը կատարվում է բուսոլով։ Ուղղության և անկյունների չափման գործիքների նախատիպը հանդիսացել է դեռևս մեր թվարկությունից առաջ հնարված աստրոլաբը, որի հետագա զարգացումը բերել է հիմնական անկյունաչափային գործիքի՝ թեոդոլիտի ստեղծմանը։ Թեոդոլիտներին են հարում տախեոմետրավտոմատները և տախեոմետրկիսաավտոմատները, որոնք հնարավորություն են տալիս առանց հաշվարկումների, միայն ձողաքանոնի դիտումով որոշել հեռավորությունները և ձողաքանոնի տեղադրման վերազանցումը։ Նիվելիրացումը կատարվում է օպտիկամեխանիկական նիվելիրներով։ Չնայած հանույթի ժամանակակից մեթոդների զարգացմանը, օգտագործվում է նաև գրաֆիկական կամ մենզուլային համույթը։

Կատեգորիա:Գեոդեզիական սարքեր
Բար (Շվաբիա)

** Բար ** (), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։

Ենթարկվում է Շվաբիա վարչական շրջանին։ Գտնվում է Այխախ Ֆրիդբերգ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 1147 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալների)։ Տարածքը կազմում է 16,94 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ *09 7 71 176*։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Մուշեղ Դուրմիշյան

**Մուշեղ Գրիգորի Դուրմիշյան** (), հայ բժիշկ, ախտաբան-ֆիզիոլոգ, բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (1955)։

1930 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը։ 1932-1933 թվականներին եղել է Լենինգրադի առաջին բժշկական ինստիտուտի բնության դիալեկտիկայի ամբիոնի վարիչ։ Աշակերտել է Լ․ Օրբելուն, աշխատել Ա. Սպերանսկու լաբորատորիայում։ Դուրմիշյանը ներվիզմի ուսմունքի կողմնակիցներից էր։ Ուսումնասիրել է մարդու օրգանիզմում ընթացող ախտաբանական երևույթների և նյարդա-հոգեկան աշխարհի միջև ստեղծված հարաբերությունների փոխադարձ կապերը, ինչպես նաև ճառագայթային հիվանդության հարցերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ախտաբաններ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Ալտմանշտայն

**Ալտմանշտայն** (, կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։

Ենթարկվում է Վերին Բավարիա վարչական շրջանին։ Գտնվում է Այխշտետ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 6765 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի)։ Տարածքը կազմում է 114,29 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 1 76 111։

Քաղաքը ստորաբաժանվում է 14 քաղաքային շրջանի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Բայանուններ

**Բայանուն**, այն անունը (գոյական, ածական), որ սերում է բայական հիմքերից (արմատներից)` հատուկ ածանցումով, իսկ երբեմն էլ առանց դրա։ Երբ բայանունը գոյական է, կոչվում է նաև *բայական* կամ *բայակազմ գոյական*, *բայածանց գոյական*, իսկ երբ այն ածական է, կոչվում է *բայածական*։

Մ. Աբեղյանը բայանուն է համարում նաև անորոշ դերբայը, որ պատմականորեն սերում է դիմավոր ձևերի հիմքերից` ածանցումով և ունի նաև գոյականական, անվանողական գործառույթներ։

Բայի գոյականացումը հայերենում տարածված երևույթ է։ Սա բառակազմական կենսունակ միջոց է, բառապաշարի (այդ թվում տերմինաբանության) հարստացման միջոց։ Ժամանակակից հայերենում շատ գործուն են *-ություն, -ում* վերջածանցները, որոնց միջոցով վերացական գոյականներ են ստեղծվում, օրինակ՝ *հաղթ- + -ություն - հաղթություն, շարժ- + -ում - շարժում* և այլն։ Հայերենում *-ոց, -յուն* ածանցներով ստեղծվել են բազմաթիվ բնաձայնական բայանուններ, օրինակ՝ *խշշ- + -ոց - խշշոց, մռնչ- + -յուն - մռնչյուն* և այլն։ Ժամանակակից հայերենում նման գործածություն ունեն նաև *-անք, -մունք, -վածք, -ույթ, -ք* և այլ ածանցներ (օրինակ՝ *դավանանք, համոզմունք, կեցվածք, սովորույթ, խոսք* և այլն)։

Բայածականը կոչվում է նաև *բայական կամ բայակազմ, բայածանց ածական*։ Այս դեպքում (բայակազմ գոյական-բայակազմ ածական) հակադրվում են նաև բայական՝ դերբայական ձևից կազմվածները, ինչպես՝ *խոսող+ություն > խոսողություն* (գոյական), *խոսող+ական > խոսողական* (ածական)։ Մ. Աբեղյանը «բայածական» է կոչում նաև ածականական գործածություն ունեցող դերբայները (հարակատար դերբայ, ենթակայական դերբայ)։

Բայածականներ կազմվում են, օրինակ, *ան-, տ-, չ-, -իչ* ածանցներով (օրինակ՝ *անխոս, տգետ, չտես, հաշվիչ* և այլն), բազմաթիվ ածականներ կազմվել են հին հայերենի՝ *-իչ* մասնիկով կազմվող ենթակայական դերբայի փոխանցումով։ Ժամանակակից հայերենում բայածականներ են կազմվում նաև *-ական, -արար, -ուն, -կոտ, -ու* ածանցներով (օրինակ՝ *մխիթարական, կործանարար, մնայուն, ամաչկոտ, ազդու* և այլն)։

Բայածականը կարող է կազմված լինել նաև միայն բայարմատից, օրինակ՝ *զուրկ, կախ* և այլն։

## Տես նաև
* Բայ
* Գոյական
* Ածական
* Բառակազմություն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1987, էջ 97-98։

Կատեգորիա:Քերականություն
Էսլինգեն (շրջան)

**Էսլինգեն ** (), շրջան է Գերմանիայում։ Շրջանի կենտրոնն է Նեքարի Էսլինգեն քաղաքը։ Զբաղեցնում է 641,49 կմ2։ Բնակչությունը 516 498 մարդ է։ Բնակչության խտությունը 805 մարդ/կմ2։

Շրջանի պաշտոնական կոդը 08 1 16 է։ Շրջանում 44 համայնք կա։

մինի|ձախից|Շրջանը մարզի քարտեզին

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ
Բյոբլինգեն (շրջան)

**Բյոբլինգեն ** (), շրջան Գերմանիայում։ Շրջանի կենտրոնն է Բյոբլինգեն քաղաքը։ Զբաղեցնում է 617,83 կմ2։ Բնակչությունը 372 293 մարդ է։ Բնակչության խտությունը 603 մարդ/կմ2։

Շրջանի պաշտոնական կոդը 08 1 15 է։ Շրջանում 45 համայնք կա։

## Ծանոթագրություններ

մինի|ձախից|Շրջանը մարզի քարտեզին

Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ
Ժիու

**Ժիու** կամ **Ջիու** (, ), գետ Ռումինիայում, Դանուբի ձախ վտակը։ Սկիզբ է առնում Հարավային Կարպատների հարավային լանջից, հոսում Ստորինդանուբյան հարթավայրով։ Երկարությունը 348 կմ է։ Ժիուի ափերին են Պևտրոշենի, Տիրգու Ժիու քաղաքները, հովտում է Կրայովա քաղաքը։

## Անվանուն
Անվանումն ունի սլավոնական ծագում։ Առաջացել է սլավորներեն «սրընթաց է, ուժեղ է, շարժուն է» բառից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինիայի գետեր
Բիբերախ (շրջան)

**Բիբերախ ** (), շրջան Գերմանիայում։ Շրջկենտրոնն է Բիբերախ Ռիսի վրա քաղաքը։ Զբաղեցնում է 1.409,82 կմ2։ Բնակչությունը՝ 188 712 մարդ։ Բնակչության խտությունը՝ 134 մարդ/կմ2։

Շրջանի պաշտոնական կոդը՝ 08 4 26։ Շրջանում 45 համայնք կա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ
Ռոթվայլ (շրջան)

**Ռոթվայլ ** (), շրջան Գերմանիայում։ Շրջկենտրոնն է Ռոթվայլ քաղաքը։ Զբաղեցնում է 769,42 կմ2։ Բնակչությունը` 141 970 մարդ։ Բնակչության խտությունը` 185 մարդ/կմ2։

Շրջանի պաշտոնական կոդը` 08 3 25։ Շրջանում 21 համայնք կա։

## Ծանոթագրություններ
 
մինի|ձախից|Շրջանը մարզի քարտեզին

Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ
Հոհենլոե (շրջան)

**Հոհենլոե ** (), շրջան է Գերմանիայում։ Շրջանի կենտրոնն է Կյունցելզաու քաղաքը։ Զբաղեցնում է 776,75 կմ2։ Բնակչությունը 110 010 մարդ է։ Բնակչության խտությունը 142 մարդ/կմ2։

Շրջանի պաշտոնական կոդը 08 1 26 է։ Շրջանում 16 համայնք կա։

## Ծանոթագրություններ
 
մինի|ձախից|Շրջանը մարզի քարտեզին

Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ