Երկրորդային հիպերպարաթիրեոզ

**Երկրորդային հիպերպարաթիրեոզ**, բժշկական վիճակ, որը բնութագրվում է հարվահանագեղձերի կողմից պարաթիրեոիդ հորմոնի (, PTH) ավելցուկային արտազատմամբ՝ ի պատասխան հիպոկալցեմիայի (արյան մեջ կալցիումի ցածր մակարդակ), ինչի հետևանքով առաջանում է այդ գեղձերի հիպերպլազիա: Այս խանգարումը հիմնականում հանդիպում է երիկամային քրոնիկ անբավարարություն ունեցող հիվանդների մոտ:

## Նշաններ և ախտանիշներ
Հաճախադեպ են ոսկրային և հոդային ցավերը, վերջույթների ձևախախտումները։ Պարաթիրեոիդ հորմոնի բարձր մակարդակն ունի նաև պլեոտրոպ ազդեցություն արյան, իմունային համակարգի և նյարդային համակարգի վրա:

## Պատճառ
Քրոնիկ երիկամային անբավարարությունը երկրորդային հիպերպարաթիրեոզի ամենահաճախ հանդիպող պատճառն է։ Երիկամների վնասման դեպքում խաթարվում է վիտամին D-ի ակտիվացումը և ֆոսֆատի նորմալ արտազատումը։ Այս պայմաններում օրգանիզմում առաջանում է անլուծելի կալցիումի ֆոսֆատ՝ նվազեցնելով ազատ կալցիումի քանակը արյան մեջ։ Երկու գործընթացներն էլ հանգեցնում են հիպոկալցեմիայի և, հետևաբար, երկրորդային հիպերպարաթիրեոզի։

Երկրորդային հիպերպարաթիրեոզը կարող է առաջանալ նաև մալաբսորբցիայի հետևանքով (քրոնիկ պանկրեատիտ, բարակ աղիքի հիվանդություններ, մալաբսորբցիայով ուղեկցվող բարիատրիկ վիրահատություններ), քանի որ ճարպալույծ վիտամին D-ն չի կարող ներծծվել։ Դրա հետևանքով զարգանում է հիպոկալցեմիա և բարձրանում է պարաթիրեոիդ հորմոնի արտազատումը՝ փորձելով բարձրացնել արյան մեջ կալցիումի մակարդակը։ Մի շարք այլ պատճառներ կարող են պայմանավորված լինել կալցիումի անբավարար սննդային ընդունմամբ, վիտամին D-ի պակասուրդով կամ ստեատորեայով։

## Ախտորոշում
Պարաթիրեոիդ հորմոնի մակարդակը բարձրանում է կալցիումի կամ 1,25-դիհիդրոքսի-վիտամին D3-ի մակարդակի նվազման պատճառով: Այն սովորաբար հանդիպում է երիկամների քրոնիկ հիվանդության կամ հարվահանագեղձերի մակերեսին կալցիումի արատավոր ընկալիչների առկայության դեպքերում:

## Բուժում
Եթե հիպոկալցեմիայի հիմքում ընկած պատճառը հնարավոր լինի վերացնել, հիպերպարաթիրեոզը կդադարի: Երիկամային քրոնիկ անբավարարություն ունեցող մարդկանց շրջանում բուժումը բաղկացած է սննդակարգում ֆոսֆորի սահմանափակումից, վիտամին D-ի ակտիվ ձև պարունակող հավելումներից, ինչպիսիք են՝ կալցիտրիոլը, դոքսերկալցիֆերոլը, պարիկալցիտոլը, և ֆոսֆատ կապող միջոցները, որոնք լինում են կալցիումի հիմքով կամ առանց կալցիումի:

Սննդի և դեղերի վարչություն (, FDA) հաստատվել է երկարատև ազդեցության կալցիֆեդիոլը՝ որպես երկրորդային հիպերպարաթիրեոզի բուժում այն մեծահասակների համար, ովքեր ունեն երիկամների քրոնիկ հիվանդության 3-րդ կամ 4-րդ փուլ և արյան մեջ վիտամին D-ի ցածր մակարդակ (25-հիդրոքսիվիտամին D-ն պակաս է 30 նգ/մլ-ից): Այն կարող է աջակցել բուժման գործընթացին՝ վիտամին D-ի մակարդակի բարձրացմամբ և պարաթիրեոիդ հորմոնի նվազեցմամբ։ Այն ցուցված չէ երիկամների քրոնիկ հիվանդության 5-րդ փուլում գտնվող կամ դիալիզ ստացող մարդկանց համար:

Երիկամների քրոնիկ հիվանդության հետևանքով առաջացած և դիալիզի ստացող երկրորդային հիպերպարաթիրեոզի բուժման ժամանակ կալցիմիմետիկները, ըստ ամենայնի, չեն ազդում վաղաժամ մահվան ռիսկի վրա: Այն նվազեցնում է պարաթիրեոիդէկտոմիայի (հարվահանագեղձի հեռացման) անհրաժեշտությունը, սակայն առաջացնում են ավելի շատ խնդիրներ՝ կապված արյան մեջ կալցիումի ցածր մակարդակի և փսխման հետ:

Երիկամների քրոնիկ հիվանդության հետևանքով առաջացած երկրորդային հիպերպարաթիրեոզ ունեցող մարդկանց մեծ մասի վիճակը բարելավվում է երիկամի փոխպատվաստումից հետո, սակայն շատերը փոխպատվաստումից հետո շարունակում են ունենալ մնացորդային հիպերպարաթիրեոզի որոշակի աստիճան (երրորդային հիպերպարաթիրեոզ)՝ ոսկրային զանգվածի կորստի ուղեկցող ռիսկով:

## Կանխատեսում
Եթե հիվանդությունը մնա առանց բուժման, այն կառաջադիմի մինչև երրորդային հիպերպարաթիրեոզ, որի դեպքում հիմնական պատճառի վերացումը չի դադարեցնի պարաթիրեոիդ հորմոնի ավելցուկային արտազատումը, այսինքն՝ հարվահանագեղձի հիպերտրոֆիան կդառնա անդարձելի: Ի տարբերություն երկրորդային հիպերպարաթիրեոզի, երրորդային հիպերպարաթիրեոզը կապված է հիպերկալցեմիայի, այլ ոչ թե հիպոկալցեմիայի հետ:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ներզատաբանություն