Ալ-Խանսա

**Թումադիր բինտ Ամր իբն ալ-Հարիս իբն ալ-Շարիդ ալ-Սուլամիյա** (, ), որին սովորաբար պարզապես անվանում են ալ-Խանսա (արաբերեն՝ الخنساء, նշանակում է «կճճված քիթ»՝ այծի արաբերեն մակդիր, որը գեղեցկության փոխաբերություն է), արաբական ցեղի ներկայացուցիչ էր, որը բնակվում էր նախաիսլամական շրջանի Արաբական թերակղզում: Նա նախաիսլամական և վաղ իսլամական շրջանների ամենաազդեցիկ բանաստեղծուհիներից մեկն էր:

Իր ժամանակ կին բանաստեղծուհու դերը մահացածների համար էլեգիաներ գրելն ու դրանք ցեղի համար հանրային բանավոր մրցույթներում կատարելն էր: Ալ-Խանսան իր էլեգիաներով այս մրցույթներում հարգանք և հռչակ է ձեռք բերել և լայնորեն համարվում է արաբական էլեգիաների լավագույն հեղինակը և բոլոր ժամանակների ամենամեծ և ամենահայտնի կին արաբ բանաստեղծուհիներից մեկը: 629 թվականին նա իր տոհմի պատվիրակության հետ մեկնեց Մադինա և իսլամի մարգարե Մուհամմադի հետ հանդիպելուց հետո ընդունեց նոր կրոնը։ Նրա պոեզիան հետագայում գրանցվեց մուսուլման գիտնականների կողմից, ովքեր ուսումնասիրում էին նրա ժամանակի անփոփոխ արաբերենը՝ վաղ իսլամական տեքստերի լեզուն բացատրելու համար։

## Կյանք
Ալ-Խանսան ծնվել և մեծացել է Արաբական թերակղզու կենտրոնում՝ Նաջդում՝ Սուլեյմ ցեղի հարուստ ընտանիքում և ալ-Շարիդ տոհմի առաջնորդի դուստրն էր։ Ինչպես ժամանակակիցների, այնպես էլ ավելի ուշ շրջանի դատողությունների համաձայն՝ նա իր ժամանակի ամենաազդեցիկ կին բանաստեղծուհին էր։ Նախաիսլամական հասարակությունում կին բանաստեղծուհու, ինչպիսին էր ալ-Խանսան, դերը մարտադաշտում ընկած ցեղի անդամների համար էլեգիաներ գրելն էր։ Նրա անսովոր համբավը հիմնականում պայմանավորված է իր երկու եղբայրների՝ Սախրի և Մուավիայի համար գրված եղերական պոեզիայով, որոնք սպանվել են Բանու Սուլեյմի և Բանու Մուրայի և Բանու Ասադի ցեղային բախումների ժամանակ, որոնք տեղի են ունեցել իսլամից առաջ։

612 թվականին նրա եղբայր Մուավիան սպանվել է մեկ այլ ցեղի անդամների կողմից։ Ալ-Խանսան պնդել է, որ իր եղբայր Սախրը վրեժ լուծի Մուավիայի մահվան համար, ինչը նա արել է։ Սախրը վիրավորվել է այդ ընթացքում և մահացել ստացած վերքերից մեկ տարի անց։ Ալ-Խանսան սգացել է իր երկու եղբայրների մահը պոեզիայում՝ գրելով ավելի քան հարյուր եղերական պոեզիա միայն նրանց երկուսի մասին, և սկսել է համբավ ձեռք բերել իր եղերական ստեղծագործությունների համար, հատկապես իր հզոր ասմունքների շնորհիվ։ Ժամանակակից արաբ բանաստեղծ ալ-Նաբիղան նրան ասել է. «Դու ջիների և մարդկանց լավագույն բանաստեղծն ես» (արաբերեն՝ إنك أشعر الجن والإنس)։ Նմանապես, մեկ այլ պատմության մեջ ասվում է, որ ալ-Նաբիղան ալ-Խանսային ասել է. «Եթե ալ-Աշան ինձ համար արդեն չկարդար, ես կասեի, որ դու արաբների մեծագույն բանաստեղծն ես։ Գնա, որովհետև դու կուրծք ունեցողների մեջ ամենամեծ բանաստեղծն ես»։ Նա պատասխանել է. «Ես նաև ամորձիներ ունեցողների մեջ ամենամեծ բանաստեղծն եմ»։

Նա Մուհամմադի ժամանակակիցն էր և ի վերջո իսլամ էր ընդունել։ Ասում են, որ Մուհամմադը խնդրում էր նրան իր համար իր բանաստեղծություններից մի քանիսը կարդալ, և նա սիրով լսում էր նրան։ Երբ նա դադար էր տալիս ընթերցանությունից հետո, նա ժեստ էր անում նրան շարունակել և ասում. «Շարունակիր, Խունաս»։ Մուհամմադը նույնիսկ ալ-Խանսային դասում էր Իմրու ալ-Կայսից՝ դասական արաբական ավանդույթի ամենահայտնի բանաստեղծից, որպես ավելի մեծ բանաստեղծական ունակություններ ունեցող մեկը։

Նա ամուսնացած էր առնվազն երկու անգամ և ուներ վեց երեխա, որոնք բոլորը նույնպես բանաստեղծներ էին և ի վերջո իսլամ էին ընդունել։ Նրանցից չորսը՝ Յազիդը, Մուավիան, Ամրը և Ամրան, սպանվել են Կադիսիայի ճակատամարտում: Երբ նա ստացել է լուրը, իբր ասել է. «Փառք Աստծուն, որը պատվել է ինձ իրենց նահատակությամբ: Եվ ես հույս ունեմ իմ Տիրոջից, որ նա կվերամիավորի ինձ նրանց հետ իր ողորմածության կացարանում»: (արաբերեն՝ الحمد لله الذي شرفني بقتلهم، وأرجو من ربي أن يجمعني بهم في مستقر رحمته)։

Նա մահացել է 645 թվականին կամ 646 թվականին։

## Պոեզիան և կարևորությունը արաբական գրականության պատմության մեջ
Ալ-Խանսայի բանաստեղծությունները կարճ են և բնութագրվում են կյանքի անդառնալի կորստի պատճառով հուսահատության ուժեղ և ավանդական զգացողությամբ: Բացի իր բանաստեղծական տաղանդից, նրա նշանակությունը կայանում է նրանում, որ նա վաղ արաբական էլեգիաների ավանդույթը բարձրացրել է կարիդ պոեզիայի մակարդակի՝ սաջ կամ ռաջազ պոեզիայի փոխարեն։ Նրա ոճն ու արտահայտչաձևը, որոնք նրան ապահովում էին գերազանցություն այս ժանրում, կարծրատիպ դարձան ավելի ուշ շրջանի ռիսա պոեզիայում։ Որպես արաբական գրականության պատմության մեջ ականավոր բանաստեղծ և կանացի դեմք, ալ-Խանսայի դիրքը եզակի է։ Ալ-Խանսայի էլեգիաները հետագայում հավաքագրվել են վաղ Աբբասյան դարաշրջանում։ Նրա պոեզիայի գրեթե հազար տող է պահպանվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:7-րդ դարի արաբներ
Կատեգորիա:Արաբ բանաստեղծներ