Չերչիլի ֆուլտոնյան ելույթ

**Չերչիլի ֆուլտոնյան ելույթ**, հայտնի է նաև որպես **[[Երկաթե վարագույր|Երկաթե վարագույրի]] ելույթ**  ( կամ  - բառացի` **պատերազմի ջլեր**), 1946 թվականի մարտի 5-ին ԱՄՆ Ֆուլտոն քաղաքի (Միսսուրի) Վեսթմինստերյան քոլեջում Ուինսթոն Չերչիլի արտասանած ելույթ։ ԽՍՀՄ-ում համարվել է Սառը պատերազմի մեկնարկի ազդարար։ 

Ելույթը արտասանելու ժամանակ Չերչիլն այլևս Մեծ Բրիտանիայի վարչապետը չէր (ի տարբերություն տարածված կարծիքի)։ Հուլիսի 5-ի ընտրություններում Պահպանողական կուսակցության պարտությունից հետո նա ընդդիմության առաջնորդն էր, իսկ ԱՄՆ-ում էր ոչ թե պաշտոնական այցով, այլ որպես մասնավոր անձ, որպես ճամփորդող։

## Պատմական նախադրյալներ
Միջազգային իրավիճակը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից և Ֆ. Դ. Ռուզվելտի մահից հետո խառն էր և անորոշ։ Ֆորմալ առումով հակահիտլերյան կոալիցիան շարունակում էր գոյություն ունենալ։ Գործնականում ավելի ու ավելի խորացող հակասություններ էին բացահայտվում ԽՍՀՄ-ի և նրա արևմտյան գործընկերների միջև։ Ստալինը հավակնում էր առաջատար դեր ունենալ՝ անընդհատ շեշտելով, որ որպես «ֆաշիզմի գլխավոր հաղթող և դրա հիմնական զոհ՝ ԽՍՀՄ-ն ավելի շատ իրավունքներ ունի հետպատերազմյան կառույցի հարցերը լուծելու գործում, հատկապես Եվրոպայում և Ասիայում»։

Արևելյան Եվրոպայի և Հարավարևելյան Ասիայի երկրներում կոմունիստների ազդեցությունն ակտիվորեն ընդլայնվում էր, կոմունիստների ազդեցությունն աճում էր նաև Արևմտյան Եվրոպայում։ Հունաստանում քաղաքացիական պատերազմ էր կոմունիստների և հակակոմունիստական ուժերի միջև։ ԽՍՀՄ-ը տարածքային պահանջներ էր ներկայացրել Թուրքիային (Թուրքական նեղուցների ճգնաժամ) և հետաձգել էր Իրանից զորքերի դուրսբերումը։ Չերչիլի ելույթի ժամանակ քաղաքական ճգնաժամը հասել էր իր գագաթնակետին, և նախագահ Թրումանը նույնիսկ սպառնում էր միջուկային զենք կիրառել։ Գեներալ Էյզենհաուերի շտաբում պատրաստվել էր «Տոտալիտի» ծրագիրը՝ ԽՍՀՄ-ի հետ պատերազմի ամերիկյան պլաններից առաջինը (Անգլիայում այս զարգացումներն սկսվել էին ավելի վաղ` Չերչիլի նախաձեռնությամբ 1945 թվականի գարնանը («Աներևակայելի» օպերացիա))։

Միևնույն ժամանակ, Արևմուտքում, հասարակ ժողովրդի մեջ, ինչպես նաև ազատական և սոցիալիստական տրամադրված շրջանակներում վստահություն կար, որ ԽՍՀՄ-ի հետ պատերազմի ընթացքում զարգացած բարեկամական և դաշնակցային հարաբերությունները կարող են հետագայում պահպանվել։ Այս շրջանակներում ԽՍՀՄ-ի պահանջները դիտվում էին որպես օրինական մտահոգություն սեփական անվտանգության համար, ինչպես նաև պատերազմի ընթացքում խորհրդային ժողովրդի կրած տառապանքների և զոհաբերությունների փոխհատուցման անհրաժեշտություն։

Չերչիլը, որն ի սկզբանե հավատարիմ հակակոմունիստ էր, մեծապես դժգոհ էր այդ միտումներից։ Նա հասկանում էր, որ Մեծ Բրիտանիան, որը մինչ պատերազմը եվրոպական գերտերությունն էր, այլևս այդպիսին չէ։ Պատերազմից ավերված և կոմունիստական ուժեղ ազդեցության տակ գտնվող Արևմտյան Եվրոպայի երկրները չեն կարողանա արդյունավետորեն դիմակայել ԽՍՀՄ ընդլայնմանը։ Միայն Միացյալ Նահանգները, որը պատերազմից ամենաքիչն էր տուժել և այն ժամանակ միջուկային զենքի մենաշնորհ ուներ, կարող էր կանգնեցնել Խորհրդային Միությանը։ Պատահական չէր, որ Չերչիլը որպես ընդդիմության առաջնորդ իր առաջին արտաքին քաղաքական ելույթը 1945 թվականի նոյեմբերին նվիրել է «Միացյալ Նահանգների հետ մեր [Մեծ Բրիտանիայի] հարաբերությունների կարևոր խնդիրներին»։

## Ելույթի նախապատմություն
[մինի|[Հարի Ս. Թրուման|Նախագահ Թրումենը և բրիտանական ընդդիմության ղեկավար Չերչիլը Բալթիմոր-Օհայո հատուկ գնացքով մեկնում են Ֆուլտոն` Չերչիլի «Երկաթե վարագույրի» ելույթի համար, իսկ նստածը նախագահի ռազմական օգնական, գեներալ Հարի Վոգանն է]]
Ելույթում շարադրված հիմնական թեզերը Չերչիլը հղացել է դեռևս 1943 թվականին։ Ինչպես Նատալիա Նարոչնիցկայան գրում է «Յալթա-1945. Նոր աշխարհի ուրվագծերը» գրքում, Չերչիլի հետպատերազմյան ծրագրերի հիմնական զարգացումները Ստալինի սեղանի վրա դրվել էին դեռ Ղրիմի կոնֆերանսից առաջ։

Բժիշկների խորհրդով 1945-1946 թվականների ձմեռը Չերչիլն  անցկացրնելու էր ԱՄՆ-ում։ Դեռևս դեկտեմբերին նա ընդունել էր «միջազգային հարաբերություններ» թեմայով դասախոսություն կարդալու Ֆուլտոն քաղաքի Վեստմինսթերյան քոլեջի հրավերը։ Չերչիլը համաձայնել էր ելույթ ունենալ,  պայմանով, որ Թրումենը պետք է իրեն ուղեկցի Ֆուլտոն և ներկա գտնվի ելույթին (ընդ որում, Ֆուլտոնը նախագահ Թրումենի ծննդավայրն էր և նրա հայրենասիրական զգացմունքների առարկան)։

Մարտի 4-ին Չերչիլն ու Թրումենը հատուկ գնացքով մարտի 5-ին ժամանել են Ֆուլտոն, որտեղ մեծ շուքով են դիմավորել Չերչիլին։ Գնացքում Չերչիլը վերջնականապես լրացրել և խմբագրելով իր ելույթի տեքստը, որը զբաղեցնում էր ոչ մեծ ձևաչափի 50 թերթ, տվել է Թրումենին, որը կարդալուց հետո ելույթն անվանել է «գերազանց» ասելով` «թեև դա իրարանցում կառաջացնի, բայց միայն դրական արդյունքների կհանգեցնի»։ Այնուամենայնիվ, Թրումենը պաշտոնապես չի հայտնել Չերչիլի մտքերի և կոչերի նկատմամբ իր վերաբերմունքը. Չերչիլը, որպես մասնավոր անձ, ուներ գործելու մեծ ազատություն, մինչդեռ Թրումենը իրնքն իրեն հնարավորություն էր վերապահում, ծայրահեղ դեպքում, հերքելու ելույթի բովանդակությունը՝ այն վերագրելով Չերչիլի անձնական կարծիքին։ Այս առումով Ֆուլտոնի ելույթը հստակ սադրիչ բնույթի է, որը նախատեսված էր փորձնականորեն հնչելու և հասարակական կարծիքը հետազոտելու ու գրգռելու համար։

## Անվանում
Չերչիլի ելույթի «Խաղաղության ջլեր» (*Sinews of Peace)* վերնագիրն օգտագործում է անգլերեն *«sinews of war»* դարձվածաբանությունը, որը նշանակում է պատերազմի շարժիչ ուժ (բառացի՝ *«պատերազմի ջլեր»*), որում «պատերազմ» բառը փոխարինվել է «խաղաղություն» բառով։ Անվան սկզբնական տարբերակը եղել է «Համաշխարհային խաղաղություն» (**): Այսպես, փետրվարի 14-ին Չերչիլը ՄաքՔլուերին գրել է.Վախենում եմ, որ դեռ վերջնական եզրակացության չեմ եկել ելույթի վերնագրի վերաբերյալ, բայց կարծում եմ, որ դա կարող է լինել «Համաշխարհային խաղաղություն»  ():«Խաղաղության շարժիչ ուժ» փոխաբերական «Խաղաղության ջլեր» արտահայտությունը ամենահայտնի և դժվար թարգմանվող քաղաքական տերմիններից մեկն է: Չերչիլն օգտագործել է փոխաբերություն. անգլերենում «ջլեր»-ը (sinews) այն է ինչ տալիս է ուժ, ամրություն և հենարան: Խոսքն այն մասին է, թե ինչն է կազմում խաղաղության ուժն ու հենարանը: «Խաղաղության մկաններ» («Խաղաղության սյուներ») արտահայտությունը ամենատարածված տարբերակն է, որը փոխանցում է այս իմաստը: Ելույթի համատեքստում հաճախ օգտագործվում է նկարագրական թարգմանություն. «Ուժ, խաղաղության հենարան» կամ «Ինչն է կազմում խաղաղության ուժը»:

## Բովանդակություն
Իր դասախոսության սկզբում Ուինսթոն Չերչիլն արձանագրում է, որ այսուհետ «Միացյալ Նահանգները գտնվում է գերտերությունների գագաթնակետին»։ «Սա հանդիսավոր պահ է ամերիկյան ժողովրդավարության համար», բայց նաև կարևորագույն դիրք։ Նրանք բախվում են երկու հիմնական թշնամիների՝ «պատերազմի և բռնապետության»։ Միավորված Ազգերի Կազմակերպությունը չէր կարողացել պաշտպանել աշխարհը, ուստի «հանցավոր խելագարություն» կլինի նրանց հետ կիսվել միջուկային ռումբի գաղտնիքով, ինչին դեռևս տիրապետում են Միացյալ Նահանգները, Անգլիան և Կանադան։ Խաղաղության իրական երաշխավոր դառնալու համար Միավորված Ազգերը պետք է ունենա իր սեփական զինված ուժերը՝ հիմնականում ռազմաօդային ուժերը, որոնք ձևավորված կլինեն միջազգային հիմունքներով։ Ես ուզում էի տեսնել այս գաղափարի իրականացումն Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո, և կարծում եմ, որ դա պետք է արվի անհապաղ։...

Չենք կարող չնկատելու տալ, որ Միացյալ Նահանգներում, Բրիտանական կայսրությունում վայելվող ազատությունները գոյություն չունեն զգալի թվով երկրներում, որոնցից մի քանիսը շատ հզոր են։ Այս երկրներում հասարակ մարդկանց նկատմամբ վերահսկողությունը պարտադրվում է վերևից՝ ընդգրկուն ոստիկանական կառավարությունների կողմից՝ այնպիսի չափով, որը հակասում է ժողովրդավարության բոլոր սկզբունքներին։ Այս պատմական պահին պատերազմը կանխելու և բռնապետությանը դիմադրելու ունակ միակ գործիքը «անգլախոս ժողովուրդների եղբայրական ասոցիացիան» է։ Սա նշանակում է Բրիտանական Ազգերի համագործակցության և կայսրության ու Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների միջև հատուկ հարաբերություններ։Իր ելույթի երկրորդ մասում Չերչիլն անդրադարձել է Եվրոպայում և Ասիայում ստեղծված իրավիճակի վերլուծությանը։ Նա բացահայտորեն Խորհրդային Միությունն անվանել է որպես «միջազգային դժվարությունների» պատճառ։Դաշնակիցների հաղթանակով վերջերս լուսավորված իրավիճակի վրա ստվեր է ընկել։ Ոչ ոք չգիտի, թե ինչ են մտադիր անել Խորհրդային Ռուսաստանը և նրա միջազգային կոմունիստական ​​կազմակերպությունը մոտ ապագայում, կամ արդյոք կան սահմանափակումներ նրանց ընդլայնման համար։ Ես մեծ հարգանք և հիացմունք ունեմ քաջարի ռուս ժողովրդի և իմ ռազմական ընկերոջ՝ մարշալ Ստալինի նկատմամբ… Մենք հասկանում ենք, որ Ռուսաստանը պետք է ապահովի իր արևմտյան սահմանները և վերացնի գերմանական ագրեսիայի բոլոր հնարավորությունները։ Մենք հրավիրում ենք Ռուսաստանին իրավացիորեն զբաղեցնել իր տեղն աշխարհի առաջատար ազգերի շարքում։ Ավելին, մենք ողջունում ենք կամ կողջունեինք ռուս ժողովրդի և մեր ժողովուրդների միջև Ատլանտյան օվկիանոսի երկու կողմերում գտնվող մշտական, հաճախակի և աճող շփումները։ Այնուամենայնիվ, իմ պարտականությունն է, և վստահ եմ, որ դուք նույնպես ցանկանում եք դա, ներկայացնել փաստերը այնպես, ինչպես ես եմ տեսնում դրանք։Չերչիլն իր ելույթի հիմնական պարբերությունում շարադրում է այս փաստերը.Բալթիկ ծովի Շչեցինից մինչև Ադրիատիկ ծովի Տրիեստ, ամբողջ մայրցամաքի վրա ձգվել է մի «երկաթե վարագույր»։ Այս գծից այն կող են հայտնվել Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի բոլոր հին պետությունների մայրաքաղաքները՝ Վարշավան, Բեռլինը, Պրահան, Վիեննան, Բուդապեշտը, Բելգրադը, Բուխարեստը և Սոֆիան։ Այս բոլոր հայտնի քաղաքները և դրանց շրջակա բնակչությունը գտնվում են այն տարածքում, որը ես պետք է անվանեմ խորհրդային ոլորտ, և դրանք բոլորը, այս կամ այն ​​կերպ, ոչ միայն խորհրդային ազդեցության, այլև  շատ բարձր, իսկ որոշ դեպքերում՝ Մոսկվայի աճող վերահսկողության օբյեկտներ են… Կոմունիստական ​​կուսակցությունները, որոնք շատ փոքր էին այս բոլոր արևելաեվրոպական պետություններում, դաստիարակվել են իրենց թվաքանակից շատ ավելի բարձր դիրքի և իշխանության, և նրանք ձգտում են ամեն ինչի վրա հասնել տոտալիտար վերահսկողության։Չերչիլն իր ելույթում հայտարարում է, որ կոմունիզմի վտանգն աճում է ամենուրեք, «բացառությամբ Բրիտանական Համագործակցության և Միացյալ Նահանգների, որտեղ կոմունիզմը դեռևս իր զարգացման փուլում է»։ Նա ասում է, որ «Ռուսաստանի սահմաններից հեռու գտնվող մեծ թվով երկրներում ամբողջ աշխարհում ստեղծվել են կոմունիստական ​​«հինգերորդ շարասյուներ», որոնք գործում են լիակատար միասնությամբ և կոմունիստական ​​կենտրոնից ստացված հրահանգներին բացարձակ հնազանդությամբ»։

Հիշելով Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտը՝ Չերչիլը հիշում է, որ այդ օրերին կար վստահություն և մեծ հույս, որ պատերազմի ժամանակներն ավարտվել են ընդմիշտ։ Սակայն այժմ նա այլևս նման վստահություն կամ հույս չի զգում։ Սակայն Չերչիլն ասել է. «Ես մերժում եմ այն ​​միտքը, որ նոր պատերազմն անխուսափելի է... Ես չեմ հավատում, որ Խորհրդային Ռուսաստանը ծարավ է պատերազմի։ Նա ծարավ է պատերազմի պտուղների և իր իշխանության ու գաղափարախոսության անսահմանափակ ընդլայնման»։ Ուրից հետո շարունակում է. «Պատերազմի ընթացքում մեր ռուս ընկերների և համախոհների մեջ տեսածիցս ես եզրակացնում եմ, որ նրանք ոչնչով այնպես չեն հիանում ինչես ուժով և ոչնչից ավելի չեն խորշում, քան թուլությունը, հատկապես ռազմական թուլությունը։ Հետևաբար, ուժերի հավասարակշռության հին վարդապետությունն այժմ անհիմն է»։

Չերչիլը շեշտում է.Պատմության մեջ երբեք ժամանակին ձեռնարկված գործողություններով պատերազմ այդքան հեշտությամբ չի կանխվել, որքան այն պատերազմը, որը հենց նոր ավերեց մոլորակի մի հսկայական հատված։ Նման սխալը չի ​​կարող կրկնվել։ Եվ դրան հասնելու համար մենք պետք է ընդհանուր լեզու գտնենք Ռուսաստանի հետ Միավորված Ազգերի Կազմակերպության հովանու ներքո և հույսներս դնենք անգլախոս Համագործակցության ռազմական ուժի վրա։ Այդ դեպքում ապագայի գլխավոր ուղին պարզ կլինի ոչ միայն մեզ համար, այլև բոլորի համար՝ ոչ միայն մեր ժամանակներում, այլև հաջորդ դարում։Չնայած Չերչիլի ելույթը հետագայում հաճախ հիշատակվում է այլ վերնագրով՝ «Երկաթե վարագույր», նա մամուլին բաժանված տեքստից նախապես բաց է թողել «Երկաթե վարագույրի» մասին պարբերությունը։ Տեքստի նրա հեռացմանը պատրաստ չլինելով՝ ստենոգրաֆիստներն ու լրագրողները գրեթե բաց են թողել այս պատմական պարբերությունը։ Միայն արարողությունից հետո են նրանք տեքստը հնարավորինս լավ վերականգնվել՝ հիմնվելով իրենց արած գրառումների վրա։ Քանի որ այդ ժամանակվա տեխնոլոգիան թույլ չէր տալիս ելույթի բարձրորակ աուդիոձայնագրություն կատարել, ուստի ելույթի տեքստը վերջնականապես պարզաբանվել է միայն այն բանից հետո, երբ Նյու Յորքում գործող Audio-Scribing ընկերությունը վերականգնել է Չերչիլի և Թրումանի ձայների տեմբրը, և ձայնագրությունը մաքրել ավելորդ աղմուկից։ 

Ելույթի նախապես տպագրված և տարածված տեքստում նաև բաց է թողնվել այն պարբերությունը, որտեղ Չերչիլը նշում է Եվրոպայում նոր դաշինք ստեղծելու անհրաժեշտության մասին («...աշխարհի անվտանգությունը պահանջում է Եվրոպայում նոր դաշինք, որից ոչ մի ազգ չի կարող մշտապես բացառվել»)։ Այս գաղափարն ավելի մանրամասն մշակվել է Չերչիլի 1946 թվականի սեպտեմբերին Ցյուրիխում ունեցած ելույթում, որտեղ նա ձևակերպել է Եվրոպական Միության գաղափարը և կոչ արել ստեղծել մի կազմակերպություն, որը հետագայում հայտնի դարձավ որպես Եվրոպայի Խորհուրդ, իսկ 1949 թվականին Չերչիլն ինքը մասնակցել է դրա առաջին ժողովին:

## Հետևանքներ և ժամանակակից գնահատականներ
մինի|Ստալինի գրքի տիտղոսաթերթ (1946) Ի. Վ. Ստալինի հարցազրույցը «Պրավդա»-ի թղթակցի հետ՝  Չերչիլի ելույթի վերաբերյալ առանձին թողարկումը

Հիտլերյան կոալիցիայում իր նախկին դաշնակցի ելույթի մասին Ստալինը գրեթե անմիջապես տեղեկացել է։ Հաջորդ օրը Ստալինի և Մոլոտովի սեղաններին են դրվել ՏԱՍՍ-ի գաղտնագրերն ու թարգմանությունները։ Մի քանի օր, բնորոշ զգուշությամբ, Ստալինը սպասում էր արտերկրում արձագանքին։ Դրան հաջորդեցին ակադեմիկոս, Ստալինյան մրցանակի առաջին աստիճանի եռակի դափնեկիր Եվգենի Տառլեի հոդվածը՝ Մեծ Բրիտանիայի արտաքին քաղաքականության պատմական ակնարկով, և «Իզվեստիա» թերթում «Չերչիլը սրով է ճոճում» վերնագրով հոդվածը։ Չերչիլի ելույթի շուրջ բոլոր նրբությունները մանրամասն նկարագրել է ՄԳԻՄՕ-ի պատմության պրոֆեսոր Վ. Պեչատնովը 1998 թվականի «Իստոչնիկ» № 1 (32) ամսագրում։ ԽՍՀՄ-ում ելույթի տեքստը ամբողջությամբ չի թարգմանվել, բայց մանրամասն նկարագրվել է ՏԱՍՍ-ի 1946 թվականի մարտի 11-ի զեկույցում։

Մարտի 13-ին «Պրավդա» թերթին տված հարցազրույցում Ստալինը ուշադիր հավասարակշռել է հնարավոր պատերազմի սպառնալիքի մասին նախազգուշացումը զսպվածության կոչերի հետ, բայց նա միանշանակ Չերչիլին դասել է Հիտլերին հավասար՝ հայտարարելով, որ իր ելույթում Չերչիլն Արևմուտքին կոչ է անում պատերազմ սկսել ԽՍՀՄ-ի դեմ և մեղադրում է նրան ռասիզմի մեջ։

Չերչիլի «անգլոսաքսոնական» ռասիզմի մեղադրանքներն այդուհետ սովորական էին դարձել խորհրդային քարոզչության մեջ 1940-ականների երկրորդ կեսին և 1950-ականների սկզբին. դրանք նույնիսկ օգտագործել են Նիկողայոս Մառի նոր լեզվական ուսմունքի հետևորդները` մառական (հաբեթական տեսություն) ​​լեզվաբանները 1940-ականների վերջի արշավի ժամանակ՝ անգլերեն լեզուն ուսումնասիրող խորհրդային լեզվաբանների դեմ ուղղելով:

Ամբողջ աշխարհի համար մարտ ամսվա այդ շաբաթը նշանավորել է Սառը պատերազմի սկիզբը: Գրող Միխայիլ Պրիշվինն իր օրագրային գրառումներում գնահատել է Չերչիլի ելույթը և Ստալինի արձագանքը դրան:

Չերչիլի ելույթն ու Ստալինի պատասխանը պտտվում են գլխումս. Չերչիլը խոսում է որպես մարդ՝ մեզ ծանոթ բոլոր մարդկային հատկանիշներով։ Ստալինի խոսքերն իրենց հիստերիկ ցատկոտոցներում ու աղաղակներում ոչ առկա են մարդկայինը, ոչ էլ գերմարդկայինը։ Ստալինը խոսում է անձնազուրկ, ինչպես մեխանիկական ռոբոտ։ Եվ եթե Չերչիլն ասել է այն, ինչ «ուզում է», ապա Ստալինը խոսում է այն, ինչ «պետք է»։ Կլինի՞ պատերազմ, թե՞ ոչ։ Առաջնորդների բացահայտ և քաջարի խոսքերի համաձայն՝ կարծես թե՝ ոչ. ամեն ինչ չափազանց բացահայտ է։ Փաստացի, հատկապես Հունաստանում, պատերազմն արդեն սկսվել է։

Ամեն ինչ առայժմ կախված է ԱՄՆ-ից, բայց Ամերիկան ​​չի պատերազմի ԽՍՀՄ-ի հետ Անգլիայի պատճառով, և մենք չենք կանգնի ռումբի վրա։ Առայժմ անհասկանալի է, թե ինչ է լինելու հետագայում. այս պահին ամեն ինչ սահմանափակվում է  ոմն Տառլեի հետ Չերչիլի մենամարտով և այդ բաց վեճից եզրակացրած մեր քաղաքական հորիզոնների հետագա ընդլայնմամբ:

1946 թվականի մարտի 14-ին գերմանացի գեներալ-լեյտենանտ Էրիխ Մաքս Ռոյտերը (որն այդ ժամանակ գտնվում էր խորհրդային գերության մեջ) դիմել է խորհրդային իշխանություններին հետևյալ կերպ.

... Ես խնդրում եմ, որ անհրաժեշտության դեպքում ինձ օգտագործեն Խորհրդային Միության ծառայության մեջ՝ ընդդեմ Գերմանիայի հին թշնամու` Անգլիայի։

42-ամյա Ռոյտերը հիշում էր, որ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, երբ դեռ դպրոցական էր, ինքը և մյուս երեխաներն ամեն օր վանկարկում էին «Աստված պատժի Անգլիային» կարգախոսը։ Ռոյտերը կորցրել էր Բեռլինում գտնվող իր բնակարանը և գրեթե կորցրել ընտանիքը բրիտանական օդային հարձակման պատճառով։ Ռոյտերը նշում է, որ Չերչիլը «հիմա ցանկանում է պատերազմ պարտադրել Խորհրդային Միությանը, ինչպես որ, ցավոք, նրան երկու անգամ հաջողվեց անել Գերմանիայի հետ»։

## Պատմաբանների գնահատականներ
Ռուս հետազոտող Նիկոլայ Զլոբինը նշում է Չերչիլի «հեռատեսությունն ու քաղաքական բնազդը», որոնք արտահայտվել են այս ելույթում: Նրա կարծիքով՝ «նրա [Չերչիլի] հեռատեսությունը միջազգային հարաբերությունների ընդհանուր կառուցվածքի և բնույթի, և մասնավորապես՝ խորհրդա-ամերիկյան հարաբերությունների վերաբերյալ հաջորդ 40 տարիների ընթացքում լիովին հաստատվեց»:

## Տես նաև
* Թրումենի դոկտրին
* Երկաթե վարագույր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* *Н. В. Злобин*. Неизвестные американские архивные материалы о выступлении У.Черчилля 5.III.1946 // «Новая и новейшая история», № 2, 2000.
* Журнал «Источник», 1998. № 1 (32). Там же опубликовано интервью И. В. Сталина корреспонденту газеты «Правда» от 14 марта 1946 г.
* Интервью И. В. Сталина газете «Правда» о речи Черчилля в Фултоне (14 марта 1946 года).
* Չերչիլի ֆուլտոնյան եույթը (ռուսերեն.)

Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հետևանքներ
Կատեգորիա:Ուինսթոն Չերչիլ
Կատեգորիա:Սառը պատերազմ
Կատեգորիա:Քաղաքական աշխատություններ