open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մախմալ մրջյուն

**Մախմալ մրջյուն** (), մրջյունների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Հայտնի են միայն աշխատավոր առանձնյակները։ 5,8-11 մմ երկարությամբ միջինից մինչև շատ խոշոր մեծության մրջյուններ են։ Գլուխը և կուրծքը կարմրադարչնագույն են, փորիկը` սևադարչնագույն։ Ծածկույթների ցցված մազիկները սպիտակ են կամ ոսկեգույն, ծոծրակը՝ ավելի քան 6 զույգ ցցված մազիկներով։

## Տարածվածություն
Հայաստանի էնդեմիկ միջատ է։ Հայտնաբերվել է Հատիս լեռան հարավային լանջին` Ակունք գյուղից դեպի հյուսիս-արևելք։

## Էկոլոգիա
Ապրում են ֆրիգանաներում։

Հասարակական միջատներ են։ Բները պատրաստում են հողում։ Սեռական առանձնյակների հայտվելու ժամկետները հայտնի չեն։ Սնվում են անողնաշար կենդանիներով և նրանց դիերով։

## Պահպանություն
Խիստ սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

Հայտնի են եզակի գաղություներ։ Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Սպառնացող վտանգներից է անասունների գերարածեցմամբ պայմանավորված էկոհամակարգերի դեգրադացումը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ
 

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Էնդեմիկ կենդանիներ
Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Սաուլե (աստվածուհի)

**Սաուլե** (, ), բալթյան դիցաբանության մեջ արևի աստված։ *Սաուլե* գոյականը լիտվերենում և լատիշերենում նաև արև է նշանակում և ծագում է նախաբալթյան *Sauliā* բառից։ Համարվում է, որ նման է վեդայականության Սուրյա աստվածությանը։

## Պատկերացումներ
Սաուլեն միաժամանակ մոր ու երիտասարդ աղջկա կերպար է։ Այն համարվում է ամենահզոր աստվածություններից մեկը, կյանքի և պտղաբերության, տաքության և առողջության աստվածուհին։ Նա բեղմնավորում է դաշտերը, օգնում տառապյալներին, թողություն տալիս մեղավորներին։ Նա հովանավորում է դժբախտներին, հատկապես որբերին։ «Երկիր» նշանակող բառերը լիտվերենում ու լատիշերենում (pasaulis և pasaule) թարգմանվում են որպես «տեղ արևի տակ»։

Ինչպես բալթյան դիցաբանության մեջ աստվածների հայր Դիևասը, Սաուլեն նույնպես տեղ ունի Երկնային լեռան վրա։ Երբեմն Դիևսն ու Սաուլեն պայքարի մեջ են մտնում իրար դեմ, և այդ պայքարը տևում է երեք օր։ Սաուլեին նվիրված գլխավոր տոնը` Լիգոն, նշվել է ամառային արևադարձի օրը։

Լիտվական բանահյուսության համաձայն` Սաուլեն ամեն առավոտ բարձրանում է արծաթե հսկայական լեռան վրա։ Նա գնում է կառքով, որոնք լծված են երբեք չհոգնող և չհանգստացող հրե ձիերով։ Կա նաև հիշատակություն այն մասին, որ Սաուլեն արծաթե նավակով լողում է ծովով։

Սաուլեն հիշատակված է լիտվական դիցաբանության գրավոր ամենավաղ հիշատակարանում` Հովհաննես Մալալասի «Ժամանակագրության» մեջ (1261)։

## Ընտանիք
Արևը (Սաուլե) և Լուսինը ( և ) եղել են ամուսիններ։ Լուսինը սիրահարվել է առավոտյան աստղին` Աուշրինեին։ Նրա դավաճանության համար ամպրոպի աստված Պերկունասը պատժել է Լուսնին։ Կան պատժի տարբեր տարբերակներ։ Դրանցից մեկի համաձայն` Լուսինը մասնատվել է երկու մասի, սակայն չի ուղղել իր սխալները, և այդ պատճառով պատիժը կրկնվում է ամեն ամիս։ Մյուս տարբերակով Արևն ու Լուսինը բաժանվել են, սակայն երկուսն էլ ուզեցել են տեսնել իրենց դստերը` Ժեմինային (Երկիր)։ Այդ պատճառով էլ Արևը շրջում է ցերեկները, մինչդեռ Լուսինը դուրս է գալիս գիշերները։ Երրորդ տարբերակի համաձայն Լուսնի դեմքը աղճատվել է կա'մ գերագույն աստված Դիևասի, կա'մ Սեուլեի կողմից։

Այլ առասպելներում առավոյան աստղը` Աուստրան, պատկերվել է Սաուլեի դստեր և ծառայի կերպարով։ Նա կրակ է վառում Սաուլեի համար և պատրաստում հաջորդ օրվա նրա ճանապարհը։ Վակարինյան (երեկոյան աստղ) պատրաստում է Սաուլեի մահիճը երեկոյան ժամերին։ Լիտվական դիցաբանության մեջ Սաուլեն եղել է մնացած մոլորակների` Ինդրայայի (Յուպիտեր), Սելիյայի (Սատուրն), Ժիեզդրեի (Մարս), Վայվորայի (Մերկուրի) մայրը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մեձբալթիկայի դիցաբանության աստվածներ ու հերոսներ 
* Արևը, Լուսինը և մոլորակները լիտվական դիցաբանության մեջ

Կատեգորիա:Արևի աստվածներ
Ռոյ Մակայ

**Ռուդոլֆիուս «Ռոյ» Անտոնիուս Մակայ** (, ), կարիերան ավարտած նիդերլանդական ֆուտբոլիստ, հարձակվող։ Ներկայումս «Ֆեյենորդ» ակումբի հարձակվողների, ինչպես նաև մինչև 13 տարեկանների մանկական թիմի մարզիչն է։

## Ակումբային կարիերա
16 տարեկան հասակում հայտնվելով Վիտեսում՝ Ռոյը անմիջապես ցուցադրեց այն, ինչին նա ընդունակ է. աշխատում էր մարզումների ժամանակ առանց հոգնելու։ Արդեն տասնութ տարեկանում նա առաջին խաղն անցկացրեց Նիդերլանդների Առաջնության բարձրագույն լիգայում (հիմա՝ Էրեդիվիզի)՝ խաղալով 11 խաղ առաջին մրցաշրջանում՝ խփելով մեկ գոլ, իսկ հաջորդ երեք մրցաշրջաններում խփեց 48 գոլ 98 խաղերում։ Նրան սկսեցին անվանել երկրորդ վան Բաստեն իր պայթուցիկ արագության, անհավանական գոլային հոտառության և բարության համար (կարիերայի 17 տարիների ընթացքում Ռոյ Մակայը չի ստացել ոչ մի կարմիր քարտ)։ Իսպանական Պրիմերայի «Տեներիֆե» ակումբից ստացավ առաջարկ։ Առաջին մրցաշրջանը անհաջողության մատնվեց. Ռոյը խփեց 7 գոլ։ Հաջորդ տարի Մակայը խփեց արդեն 14 գոլ, բայց թիմը տեղափոխվեց դեպի երկրորդ դիվիզիոն։ 1999 թ. նա տեղափոխվեց «Դեպորտիվո» և առաջին իսկ մրցաշրջանում հաղթեց Պրիմերա ակումբի հետ։ 2002 թ. ակումբի հետ նվաճել է Երկրի գավաթը, եզրափակչում՝ «Սանտյագո Բերնաբեուում» պարտության մատնելով Մադրիդի Ռեալին։ 2002-2003 թթ. մրցաշրջանում խփեց 29 գոլ և արժանացավ «Ոսկե խաղակոշիկի»։ 2003 թ. տեղափոխվեց «Բավարիա»՝ դառնալով ակումբի ամենաթանկարժեք ձեռքբերումը։ Իր վրա ծախսված գումարը տեղին էր. նրա խփած 78 գոլերը օգնեցին Բավարիային՝ կրնակի հաղթելու Բունդեսլիգայի առաջնությունում և  նվաճելու Գերմանիայի Գավաթը։ 2007 թ.-ի ամռանը վերադարձել է հայրենիք՝ «Ֆեյենորդ» ակումբ։ 2008 թ. դարձավ Նիդերլանդների գավաթակիր։ 2010 թվականի ապրիլի 26-ին՝ 2009-2010 մրցաշրջանի ավարտին, Մակայը հայտարարեց կարիերան ավարտելու մասին։ 2010 թ. մայիսի 6-ին Ռոյը անցկացրեց իր կարիերայի վերջին խաղը (Նիդերլանդների գավաթի եզրափակչում 1:4 հաշվով տանը պարտվելով Այաքսին )։ 2010 թ. հոկտեմբերի 2-ին սկսեց կատարել «Ֆեյենորդի» հիմնական կազմի հարձակվողներին մարզելու իր պարտականությունը։

## Կարիերան հավաքականում
Հավաքականում իր առաջին խաղն անցկացրել է 1996 թ. հոկտեմբերի 5-ին՝ խաղալով Ուելսի ընտրանու դեմ։ Մասնակցել է Եվրո 2000-ի և Եվրո 2004-ի եզրափակիչ փուլերին։ 2008 թ.-ին մասնակցել է Ամառային Օլիմպիական խաղերին՝ որպես թիմի ավագ։

## Նվաճումներ
**Դեպորտիվո**

* Իսպանիայի չեմպիոն. 1999/2000
* Իսպանիայի գավաթակիր. 2002

**Բավարիա**

* Գերմանիայի չեմպիոն. 2004/05 և 2005/06
* Գերմանիայի գավաթակիր. 2005, 2006
* Գերմանական լիգայի գավաթակիր. 2004

**Ֆեյենորդ**

* Նիդերլանդների գավաթակիր. 2008

**Անհատական**

* «Ոսկե խաղակոշիկի» մրցանակակիր. 2003

## Ելույթների վիճակագրություն

## Հետաքրքիր փաստեր
2007թ. մարտի 7-ին Ռոյ Մակայը խփեց Չեմպիոնների լիգայի պատմության մեջ ամենաարագ գոլը, որը 1/8 եզրափակչում Մադրիդի Ռեալի հետ խաղում հաղթանակ բերեց իր թիմին։

Հոլանդացին առաջ մղեց իր թիմին խաղի մեկնարկի սուլոցից 11 վայրկյան հետո՝ փոխանցում ստանալով Հասան Սալիհամիջիչից, ով խլեց գնդակը Ռոբերտո Կառլոսից՝ «Ռեալի» ձախ եզրում։

## Ընտանիք
Կինը՝ Ջոյսը, որդին՝ Դանին, դուստրը՝ Միլուն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բավարիա Մյունխենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վիտեսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Երևանյան գիշաճանճ

**Երևանյան գիշաճանճ** (), գիշաճանճերի ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
18,5-22 մմ երկարությամբ խոշոր գիշաճանճ է։ Արծաթագույն-սպիտակ, խիտ փոշեծածկով են ծածկված երեսը, ճակատը և գլխի գագաթի մասը։ Եռանկյունաձև, սև և փայլուն բիծը գտնվում է ճակատի վրա՝ բեղիկներից վեր։ Միջնամեջքը ծածկված է դեղնամոխրագույն փոշեծածկով, ոտքերը` խիտ, սպիտակ մազիկներով, թևերը թափանցիկ են։

## Տարածվածություն
Տարածված է Անդրկովկասում։ Հայաստանում նկարագրված է Երևանից (Արեշ)` այստեղ հավանաբար անհետացել է։ Հայտնի է նաև Արարատ (Արարատի մարզ) և Մեղրի քաղաքներից (Սյունիքի մարզ)։

## Էկոլոգիա
Ապրում է Արաքս գետի հովիտի էֆեմերաօշինդրային կիսաանապատներում։

Թռիչքը դիտվում է հունիսի վերջից մինչև սեպտեմբեր ամիսներին, որսում է ճանճեր, խոշոր բզեզներ, մեղուներ և այլն։

## Պահպանություն
Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Հազվադեպ են հանդիպում եզակի առանձնյակներ։ Վերջին տարիներին նկատվում է թվաքանակի կրճատման միտում։

Վտանգման հիմնական գործոններն են հողերի գյուղատնտեսական յուրացումը, թունաքիմիկատների ոչ խելամիտ օգտագործումը։

Պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Գիշաճանճեր
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Ժերմեն Ռիշիե

**Ժերմեն Ռիշիե** (, ), ֆրանսիացի քանդակագործ և գծանկարիչ։

## Կենսագրություն
[thumb|Ժերմեն Ռիշիե, ''Le grand homme de la nuit'', [1954-1955, Կյոլլեր-Մյուլլերի թանգարան, Նիդերլանդներ]]
Ժերմեն Ռիշիեն սովորել է Մոնպելիեի գեղարվեստի դպրոցում, 1926-1929 թվականներին` Մոնպառնասի Գրանդ Շոմեր ակադեմիայում (Էմիլ Անտուան Բուրդելի ղեկավարությամբ, մինչև 1929 թվականը աշխատել է նրա ստուդիայում)։ Այստեղ ծանոթացել է Ալբերտո Ջակոմետիի հետ, բայց չի ընդունել նրա կողմնորոշումները։ Ռիշիեի համար ուղեցույց են դառնում Օգյուստ Ռոդենն ու Բուրդելը։ Ռիշիեի առաջին անհատական ցուցահանդեսը տեղի է ունեցել 1934 թվականին, Փարիզում` Մաքս Կագանովիչի պատկերասրահում։ 1939 թվականին Ռիշիեի աշխատանքները մյուսների հետ միասին ներկայացվել են Նյու Յորքի Համաշխարհային ցուցահանդեսի ֆրանսիական տաղավարում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներն անցկացրել է Պրովանսում  և  Շվեյցարիայում։ 1943 թվականին Բազելում կայացել է Ռիշիեի, Ֆրից Վոտռուբայի և Մարինո Մարինիի համատեղ ցուցահանդեսը։ 1946 թվականին վերադարձել է Փարիզ։

1945 թվականից հետո հեռացել է գեղապատկերային քանդակագործությունից դեպի պատկերի խորը արտահայտչական խեղաթյուրում, դիցաբանական ֆանտաստիկա։ Այդ ժամանակահատվածի ամենահայտնի քանդակներից է «Քրիստոսը» (1950), հանրահայտ Աստվածամոր տաճարում (*Notre Dame de Toute Grace*) Ասսիում (Վերին Սավոյ), որտեղ աշխատել են ժամանակի բազմաթիվ ականավոր նկարիչներ և քանդակագործներ (Ժորժ Բրաքը, Պիեռ Բոնարը, Ֆերնան Լեժեն, Անրի Մատիսը, Ժորժ Ռուոն, Մարկ Շագալը և ուրիշներ)։

## Ցուցահանդեսներ
Ներկայացվել է Կասելի documenta 2-րդ և 3-րդ ցուցահանդեսում։ 1997 թվականին Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիան կազմակերպել է Ռիշիեի աշխատանքների հետահայաց ցուցահանդեսը։

## Աշակերտներ
Ռիշիեի աշակերտներից է Սեզար Բալդաչինին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Cassou J. Germaine Richier. Paris: Editions du temps, 1961 (американское и голландское изд. – 1961, нем. - 1964)
* Crispolti E. Germaine Richier. Milano: Fratelli Fabbri Editori, 1966
* Da Costa V. Germaine Richier: un art entre deux mondes. Paris: Norma, 2006

## Արտաքին հղումներ
* Ժերմեն Ռիշիեի աշխատանքներն աշխարհի թանգարաններում
* 2000-ականների ցուցահանդեսներ

Կատեգորիա:20-րդ դարի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Գրանդ Շոմեր ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կին քանդակագործներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարչուհիներ
Աննա Կարենինա (ֆիլմ, 2009)

**«Աննա Կարենինա»** (), Սերգեյ Սոլովյովի ֆիլմը, որ նկարահանվել է Լև Տոլստոյի համանուն վեպի հիման վրա։

Նկարահանումներն ավարտվել են 2007 թվականի վերջին, սակայն ֆիլմի պրեմիերան կայացել է միայն երկու տարի անց։ Դրա պատճառը եղել է «2-Ասսա-2» ֆիլմի նկարահանումների ձգձգվելը, որն իր սյուժեով կապված է «Աննա Կարենինայի» հետ, այդ պատճառով էլ ռեժիսոր Սերգեյ Սոլովյովը ցանկացել է, որ նրա պրեմիերան լինի ավելի շուտ։ Երկերգության պրեմիերան կայացել է 2009 թվականի փետրվարի 25-ին՝ «Կրակի ոգի» կինեմատոգրաֆիական նորամուտների VII միջազգային փառատոնի փակման ժամանակ։

2013 թվականին Ռուսաստանի Առաջին ալիքով տեղի է ունեցել ֆիլմի ընդլայնված տարբերակի հեռուստապրեմիերան հինգ սերիայով (յուրաքանչյուրը՝ 50 րոպե)։

Վերջին ֆիլմն է Ալեքսանդր Աբդուլովի մասնակցությամբ և Օլեգ Յանկովսկու վերջին կինոաշխատանքներից մեկը։

## Սյուժե
Ֆիլմը նկարահանվել է Լև Տոլստոյի համանուն վեպի մոտիվներով։ Աննան՝ Կարենինի երիտասարդ և գեղեցիկ կինը, հանդիպում է երիտասարդ ու գեղեցկատես Վռոնսկուն, որը նրանից փոքր է մի քանի տարով, և նրանց միջև սկիզբ է առնում սիրավեպ։ Աննան ստիպված է ընտրություն կատարել Վռոնսկու սիրո և Կարենինի հետ ամուսնության միջև։

## Դերերում
* Տատյանա Դրուբիչ – *Աննա Կարենինա*
* Յարոսլավ Բոյկո – *Ալեքսեյ Վռոնսկի*
* Օլեգ Յանկովսկի – *Ալեքսեյ Ալեքսանդրովիչ Կարենին*
* Սերգեյ Գարմաշ – *Կոնստանտին Դմիտրիչ Լևին / հեղինակի տեքստ*
* Ալեքսանդր Աբդուլով – *Ստիվա Օբլոնսկի*
* Ելենա Դրոբիշևա – *Դոլլի*
* Մարիա Անիկանովա – *Կիտի Շչերբացկայ*
* Լյուդմիլա Սավելևա – *իշխանուհի Շչերբացկայա*
* Էդուարդ Մարցևիչ – *իշխան Շչերբացկի*
* Վյաչեսլավ Մանուչարով – *Նիկոլայ Շչերբացկի*
* Աննա Վարդանյան – *Կարենինայի ընկերուհին*
* Սերգեյ Կագակով – *Գրինևիչ*
* Լյուդմիլա Մակսակովա – *կոմսուհի Լիդիա Իվանովնա*
* Դմիտրի Պերսին
* Ալեքսանդր Ռուսնակ – *Կորսունսկի*
* Եկատերինա Բեստուժևա
* Եկատերինա Վասիլևա – *Վռոնսկու մայրը*
* Պոլինա Նևզորովա – *իշխանուհի Կորտասովա*
* Սվետլանա Տորմախովա
* Ալեքսանդր Ուդալով
* Վլադիմիր Ֆեոդորով
* Եվգենյա Կրյուկովա – *իշխանուհի Բետսի Տվերսկայա*

Կարենինայի ընկերուհու՝ կոմսուհի Լիդիա Իվանովնայի դերում նկարահանվել է Լյուդմիլա Մակսակովան, որ կատարել է Աննա Կարենինայի դերը Ռոման Վիկտյուկի ներկայացման մեջ (Ե․ Վախթանգովի անվան թատրոն, 1983, բեմադրությունը՝ Միխայիլ Ռոշչինի)։

## Նկարահանող խումբ
* Ռեժիսոր՝ Սերգեյ Սոլովյով
* Կոմպոզիտոր՝ Աննա Սոլովյովա
* Բեմադրող նկարիչներ՝ Ալեքսանդր Բորիսով, Սերգեյ Իվանով
* Հագուստների նկարիչ՝ Նատալյա Ձյուբենկո
* Նկարիչ-դեկորատոր՝ Վալերի Գրանկով
* Լուսանկարիչ՝ Ստանիսլավ Պոլնարև

## Մրցանակներ
* 2010 — 2009 թվականի «Նիկա» մրցանակ «Հագուստների նկարչի լավագույն աշխատանք» անվանակարգում — –Նատալյա Ձյուբենկո

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт дилогии «Анна Каренина» и «2-Асса-2»
* 
* NewsRu.com: Сергей Соловьёв завершил съёмки «Анны Карениной»
* *Плахов А.* «2Асса2» и «Анна Каренина» Сергея Соловьёва

Կատեգորիա:2000-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2009 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լև Տոլստոյի ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Ռուսական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սերգեյ Սոլովյովի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ամուսնական դավաճանության մասին
Փյանջ

**Փյանջ** (), գետ Ասիայում, Ամուդարյայի ձախ վտակը։ Ձևավորվում է Պամիր և Վախանդարյա գետերի միախառնումից։ Ակունքի բարձրությունը ծովի մակերևույթից կազմում է 2817 մ։ Սահմանային գետ է, բաժանում է Աֆղանստանը (ձախ ափ) և Տաջիկստանը (աջ ափ)։ Բացառություն է կազմում Խատլոնի մարզի Խամադոնի շրջանում մի փոքր հատված, որտեղ գետի հունի փոփոխման պատճառով Տաջիկստանի մի փոքր հատված հայտնվել է ձախ ափում։ Երկարությունը 921 կմ է, ջրահավաք ավազանի մակերեսը՝ 114 հզ. կմ², ջրի միջին ծախսը՝ 1000 մ³/վ։ Ջրերն օգտագործվում են ոռոգման համար։

## Անվան ստուգաբանություն
Անվանումը իրաներեն նշանակում է «հինգ», բայց քանի որ վտակները զգալիորեն շատ են այդ թվից, ապա տարբեր մեկնաբանողներ այդ հնգյակի մեջ են ներառում տարբեր գետեր, ամենից հաճախ՝ Պամիր, Վախանդարյա, Գունտ Բարտանգ և Վանչ։

## Պատմություն
Փյանջի հովտով է անցնում Դուշանբե-Խորոգ ավտոմայրուղու մի հատվածը։ Յորխդարայի և Փյանջի միախառնման մոտ գտնվում է Յորխ գյուղը (կիշլակը)։ Փյանջի վերին հոսանքներում հնագետները հայտնաբերել են հնագույն ժամանակների բնակատեղիներ։

## Վտակներ
* Բարտանգ
*Վանչ
* Յորխդարա
* Տանգշև
մինի|Փյանջ գետը|alt=|ձախից|200x200փքս

## Ծանոթագրություն

Կատեգորիա:Ասիայի միջազգային գետեր
Կատեգորիա:Ուզբեկստանի գետեր
Կատեգորիա:Սահմանային գետեր
Սուվորովի փողոց (Դոնի Ռոստով)

մինի|Սուվորովի կիսանդրին
**Սուվորովի փողոց** (), փողոց Ռուսաստանի Դաշնության Դոնի Ռոստով քաղաքի Կիրովի շրջանում։ Անվանվել է ռուս զորավար և ռազմական տեսաբան, ռուսական ռազմարվեստի հիմնադիրներից մեկի՝ գեներալիսիմուս Ալեքսանդր Վասիլևիչ Սուվորովի (1730-1800) պատվին։ Սկիզբ է առնում Գազետնի նրբանցքից և ավարտվում Նախիջևանի նրբանցքի հետ հատումով։ Երկարությունը 1800 մետր է։

## Նկարագրություն
Դոնի Ռոստով քաղաքի Սուվորովի փողոցը սկսվում է Գազետնի նրբանցքից, հատում Վորոշիլովի, Սոկոլովի, Չեխովի պողոտաները, Ունիվերսիտետսկի նրբանցքը, Կիրովի պողոտան, Ժուրավլյովի, Կրեպոստնոյ նրբանցքները և ավարտվում Նախիջևանի նրբանցքի հետ հատումով։ Զուգահեռ է Բոլշայա Սադովայա փողոցին։ Երկարությունը 1800 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 119 շինություն։

Սուվորովի փողոցի փոստային դասիչներն են՝ 344002, 344006, 344022։

Փողոցն անվանվել է ռուս զորավար և ռազմական տեսաբան, ռուսական ռազմարվեստի հիմնադիրներից մեկի՝ գեներալիսիմուս, Ռիմնիկյան կոմս, Իտալիական իշխան Ալեքսանդր Վասիլևիչ Սուվորովի (1730-1800) պատվին։ Սուվորովը պատմության մեջ մտել է որպես տաղանդավոր զորավար (մղել է 60-ից ավելի հաղթական ճակատամարտ) և ռազմական մտածող։ Եղել է 18-րդ դարի ամենակրթված ռազմական գործիչներից։

Սուվորովի փողոցի և Ունիվերսիտետսկի նրբանցքի խաչմերուկում 1999 թվականին տեղադրվել է զորավարի կիսանդրին, որի հեղինակն է ՌԴ վաստակավոր նկարիչ Ա. Սկնարինը։

## Պատկերասրահ

Ростов-на-Дону, Суворова, 4.jpg|Եկամտաբեր տուն (Սուվորովի, 4)
Доходный дом И.В. Котлярова на Суворова.JPG|Ի. Վ. Կոտլյարովի եկամտաբեր տունը (Սուվորովի, 6)
ДД Е Я Костина 19 в Суворова,29 IMG 9515.JPG|Ե. Յ. Կոստինի եկամտաբեր տունը (Սուվորովի, 29/37)


## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Улица Суворова в Ростове-на-Дону
*Подробная карта Улица Суворова, город Ростов-на-Дону со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

## Արտաքին հղումներ
*Почтовый индекс Улица Суворова, г. Ростов-на-Дону

Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի փողոցներ
Հուսիկ Նաջարյան

**Հուսիկ Խոսրովի Նաջարյան** (), հայ պատմաբան։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1972), պրոֆեսոր (1976):

## Կենսագրություն
Հուսիկ Նաջարյանը ծնվել է 1905 թվականին Արևմտյան Հայաստանի Բիթլիս քաղաքում։ 1931 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1934-1987 թվականներին, որոշ ընդմիջումներով, դասախոսել է Երևանի պետական համալսարանում, Երևանի Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայում։

Աշխատությունները վերաբերում են 16-17-րդ դդ. թուրք-իրանական հարաբերություններին և Հայաստանի պատմությանը։

## Երկեր
* XVII դարի սկզբի թուրք-իրանական պատերազմը և հայերի տարագրությունը, Երևան, 1959։
* Թուրք-իրանական հարաբերությունները XVI դարում ու XVII դարի առաջին կեսին և Հայաստանը, Երևան, 1961։
* 1639 թվականի թուրք-իրանական հաշտության պայմանագիրը և Հայաստանը, Երևան, 1969։
* Բյուզանդիայի պատմության ուրվագծեր։ Ուսումնաօժանդակ ձեռնարկ, Երևան, 1987։
* Турецко-иранские отношения в XVI-первой половине XVII вв. и Армения: Автореферат ... д-ра ист. наук /571/ / У. Х. Наджарян; АН Арм. ССР, Ин-т истории. Ереван: Б. и., 1968.
* Турецко-Иранские отношения в XIV-первой половине XVII вв. и Армения: Автореферат ... д-ра ист. наук История СССР /571/ / У. Х. Наджарян; Ин-т истории, АН Арм. ССР. Ереван: Б. и., 1970.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Քուրդիստանի նահանգ

**Քուրդիստան** կամ **Քորդեսթան** (, , *Օսթան-է Քորդեսթան*), օսթան (նահանգ) Իրանի արևմուտքում, Իրանի 31 օսթաններից մեկը։ Հյուսիսից սահմանակից է Արևմտյան Ադրբեջան, հյուսիս-արևելքից` Զանջան, արևելքից` Համադան, հարավից` Քերմանշահ օսթաններին, արևմուտքից` Իրաքին։ Օսթանի տարածքը կազմում է , բնակչությունը վերջին մարդահամարի տվյալներով` ։ Վարչական կենտրոնը Սանանդաջ քաղաքն է ()։

Օսթանը ձևավորվել է Գիլան օսթանի արևմտյան շրջանների անջատման արդյունքում։ 2014 թվականից օսթանը մասն է կազմում Իրանի 3-րդ տարածաշրջանի, որի կենտրոնն է Թավրիզ քաղաքը։ Օսթանի տարածքը համապատասխանում է պատմական Արդալան երկրամասին։

## Բնակչություն
2006 թվականի մարդահամարի տվյալներով օսթանի բնակչությունը կազմում էր 1 416 334 մարդ` 337 179 տնային տնտեսություններում։ 2011 թվականի մարդահամարը հաշվառել էր 1 493 645 մարդ, որոնք ապրում էին 401 845 տնտեսություններում։ Ըստ վերջին` 2016 թվականի մարդահամարի տվյալների` բնակչությունը կազմում էր արդեն 1 603 011 մարդ` 471 310 տնտեսություններում։

Տասը հազարից ավել բնակչությամբ քաղաքներն են Սանանդաջը (բնակչությունը 2016 թվականի դրությամբ` 412 767 մարդ), Սեքեզը (165 258 մարդ), Մերիվանը (136 654 մարդ), Բանեն (110 218 մարդ), Ղորվեն (78 276 մարդ), Քամյարանը (57 077 մարդ), Բիջարը (50 014  մարդ), Դիվանդարեն (34 007 մարդ), Դեհգոլանը (25 992 մարդ) և Քանի Դինարը (13 059 մարդ)։ Ընդհանուր առմամբ 2016 թվականի դրությամբ քաղաքներում ապրում էր 1 134 229 մարդ կամ օսթանի բնակչության 70,8%-ը։

Բնակչության մեծամասնությունն օսթանում կազմում են քրդերը, որոնք հիմնականում խոսում են քրդերենի սորանի բարբառով։ Բիջար և Քորվեհ գավառներում բնակվում են նաև ազարիներ (իրանական ադրբեջանցիներ)։

## Վարչական բաժանում
Քուրդիստան օսթանը բաժանված է 10 շահրեստանների (գավառների).
360px

## Տնտեսություն
Բնակիչների հիմնական զբաղմունքը գյուղատնտեսությունն է և ժամանակակից անասնաբուծությունը։ Բրինձը, գարին, ցորեն ու մրգերը այստեղի հիմնական գյուղմթերքներն են։ Քիմիական, մետաղական, տեքստիլ, կաշվի և սննդի արդյունաբերությունները այստեղի հիմնական արդյունաբերական ոլորտներն են։ Նահանգում շատ բարձր է գործազրկությունը. այն համարվում է Իրանի նահանգների մեջ բարձր գործազրկություն ունեցող նահանգներից մեկը։ Ըստ իրանական վիճակագրության` ավելի քան 200 000 մարդ գոյատևում է զբաղվելով կոլբարությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Իրանի նահանգներ
Կատեգորիա:Քրդաբնակ տարածաշրջաններ
Միչուրինի փողոց (Դոնի Ռոստով)

**Միչուրինի փողոց** (), փողոց Ռուսաստանի Դաշնության Դոնի Ռոստով քաղաքի Լենինյան շրջանում։ Անվանվել է խորհրդային կենսաբան, ԽՍՀՄ-ում պտղատու, հատապտղատու և այլ մշակաբույսերի գիտական սելեկցիայի հիմնադիր Իվան Վլադիմիրովիչ Միչուրինի (1855-1935) պատվին։ Սկիզբ է առնում Միչուրինի հրապարակից և ավարտվում Մադոյան փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 2300 մետր է։

## Նկարագրություն
Դոնի Ռոստով քաղաքի Միչուրինի փողոցը սկսվում է Միչուրինի հրապարակից, հատում Կրայնյայա, Զապորոժսկայա, Անդրեյ Սլադկովի, Չերեպովեցկայա, Մանեժնայա, Ռիժսկայա, Կալինինի, Ռովենսկայա, Միլլերովսկայա, Տոլմաչովի, Կուստանայսկայա, Ռազվիլենսկայա, Բլագոդատնայա, Սմոլենսկայա, Մեչետինսկայա, Ակմոլինսկայա, Լեսոպարկովայա, Չուկոտսկայա, Տոմսկայա փողոցները, Սնեգովոյ, Սորտովոյ նրբանցքները, Մակարովի փողոցը, Արարատյան, Պետրոպավլովսկի, Վիշնյովի նրբանցքները, Երյոմենկոյի փողոցը, Շտուրմանսկի նրբանցքը և ավարտվում Մադոյան փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 2300 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 254 շինություն։

Միչուրինի փողոցի փոստային դասիչներն են՝ 	344041, 344090, 344103։

Փողոցն անվանվել է խորհրդային կենսաբան, ԽՍՀՄ-ում պտղատու, հատապտղատու և այլ մշակաբույսերի գիտական սելեկցիայի հիմնադիր, ԽՍՀՄ ԳԱ պատվավոր անդամ, ՀամԳԳԱ ակադեմիկոս Իվան Վլադիմիրովիչ Միչուրինի (1855-1935) պատվին։ Իվան Միչուրինը մեծ ավանդ ունի գենետիկայի զարգացման գործում։ Նա ուսումնասիրել է ժառանգականությունը՝ կապված օնտոգենեզի օրինաչափությունների և արտաքին միջավայրի հետ, ստեղծել ուսմունք դոմինանտության մասին։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Мичуринская улица в Ростове-на-Дону
*Подробная карта Мичуринская улица, город Ростов-на-Дону со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

## Արտաքին հղումներ
*Почтовый индекс Мичуринская улица, г. Ростов-на-Дону

Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի փողոցներ
Կալինինի փողոց (Դոնի Ռոստով)

**Կալինինի փողոց** (), փողոց Ռուսաստանի Դաշնության Դոնի Ռոստով քաղաքի Ժելեզնոդորոժնի և Խորհրդային շրջաններում։ Անվանվել է խորհրդային քաղաքական գործիչ, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս, ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Նախագահության նախագահ Միխայիլ Իվանովիչ Կալինինի (1875-1946) պատվին։ Սկիզբ է առնում Ռաբոչայա փողոցից և ավարտվում Ռիխարդ Զորգեի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 2200 մետր է։

## Նկարագրություն
Դոնի Ռոստով քաղաքի Կալինինի փողոցը սկսվում է Ռաբոչայա փողոցից, հատում 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ, 5-րդ, 6-րդ Կոլցևայա փողոցները, Օսիպենկոյի, Կրայնյայա, Զապորոժսկայա, Մանեժնայա, Կրասնոսելսկայա, Միչուրինի, Պետրոզավոդսկայա, Սոդրուժեստվոյի փողոցները և ավարտվում Ռիխարդ Զորգեի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 2200 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 225 շինություն։

Կալինինի փողոցի փոստային դասիչներն են՝ 311004, 344004, 344058, 344090, 346743։

Փողոցն անվանվել է խորհրդային քաղաքական գործիչ, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս, ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Նախագահության նախագահ Միխայիլ Իվանովիչ Կալինինի (1875-1946) պատվին։ 1920 թվականի գարնանը Միխայիլ Կալինինն այցելել է Ռոստովի մարզի Նովոչերկասկ ու Կրասնի Սուլին և վերջինի կայարանամերձ հրապարակում ելույթ ունեցել բանվորների առջև՝ կոչ անելով պայքարել հակահեղափոխականների դեմ։

Կալինինի փողոցի 3-րդ Կոլցևայա փողոցից մինչև Օսիպենկոյի փողոցն ընկած հատվածում գործում է տրամվայի թիվ 7 երթուղին։ Ամբողջ երկայնքով փողոցի երթևեկությունը երկկողմանի է։ Կալինինի փողոցն ասֆալտապատված չէ։ Սոդրուժեստվոյի փողոցից մինչև Ռիխարդ Զորգեի փողոց այն չափազանց նեղանում է, և այնտեղով կարող են անցնել միայն հեծանիվներն ու մոտոցիկլները։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Улица Калинина в Ростове-на-Дону
*Подробная карта Улица Калинина, город Ростов-на-Дону со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты 

## Արտաքին հղումներ
*Почтовый индекс Улица Калинина, г. Ростов-на-Дону

Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի փողոցներ
Կալինինի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Կալինինի փողոց** հասկացությունը կարող է վերաբերել.

* Կալինինի փողոց (Դոնի Ռոստով)
* Կալինինի փողոց (Կրասնի Սուլին)
* Կալինինի փողոց (Արզամաս)
Իրմենա Չիչիկովա

**Իրմենա Չիչիկովա** (, ), կինոյի և թատրոնի բուլղարացի դերասանուհի։

## Մանկություն և կրթություն
Իրմենա Չիչիկովան ծնվել և մեծացել է Պլովդիվում, Բուլղարիա։ Նախնական կրթությունն ստացել է ֆրանսիական «Antoine de Saint Exupéry» դպրոցում, որն արվարտել է 2003 թվականին։ դրանից հետո տեղափոխվել է Սոֆիա, որտեղ շարունակել է կրթությունը Թատրոնի և կինոարվեստի ազգային ակադեմիայում` պրոֆեսորներ Մարգարիտա Մլադենովայի և Իվան Դոբչևի ղեկավարությամբ։
Զուգահեռաբար ուսումնասիրել է հունարեն։ Նրա դիպլոմային աշխատանքներն են եղել Անտոն Չեխովի «Երեք քույր» և Ժորդի Գալսերանի «Դակոտա. շղթայված խոսքեր» ստեղխագործությունները։ 2008 թվականին ակադեմիան ավարտելուց հետո նա դարձել է որակավորված դերասանուհի։

## Կարիերա
Չիչիկովան պրոֆեսիոնալ բեմում իր նորամուտն է նշել ըստ Ինգմար Բերգմանի «Տեսարաններ ամուսնական կյանքից» ֆիլմի մոտիվների բեմադրված «Իրերը գորգի տակ պահելու արվեստը» պիեսով` խաղալով Մարիաննայի դերը, որի համար առաջադրվել է IKAR մրցանակի (2009) և արժանացել է ASKEER մրցանակաբաշխության Լավագույն կանացի դեր մրցանակին (2009)։ Դրանից հետո նա խաղացել է «Նիրվանա» պիեսում (2009), ըստ Էժեն Իոնեսկո ստեղծագործությունների մոտիվների բեմադրված «Ազատագրված երևակայության կառուցումը» պիեսով մի քանի անգամ հյուրախաղեր է ունեցել  Կանադայում և Ֆրանսիայում (2010)։ Հաջորդ նշանակալի դերը խաղացել է Իվան Վազովի անվան ազգային թատրոնում, Ալեքսանդր Վամպիլովի «Բադերի որսը» պիեսում (2012)։

2012 թվականին նկարահանվել է «Ես` դու» ֆիլմում։ Էկրանին նրա հայտնվելը դրական է ընդունվել քննադատների կողմից, ազգային «Ոսկե վարդ» կինոփառատոնին արժանացել է Լավագույն կանացի դեր մրցանակին։ 2014 թվականին Բորյանայի դերում նկարահանվել է «Վիկտորյա» ֆիլմում։ Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է «Սանդենս» միջազգային կինոփառատոնի ժամանակ։ 
Սկսած 2015 թվականից` մշտապե սնկարահանվում է կինոյում։

## Պարգևներ և առաջադրումներ
* «Ոսկե վարդ» կինոփառատոնի լավագույն կանացի դեր մրցանակ (2012)` «Ես` դու» ֆիլմի համար
* Թատերական ASKEER (2009) մրցանակ` «Իրերը գորգի տակ պահելու արվեստը» ֆիլմում Մարիաննայի դեր համար 
* Վրացայի փոքր թատերական ձևերի ազգային փառատոնի երրորդ մրցանակ, «Իրերը գորգի տակ պահելու արվեստը» ֆիլմում առաջատար կանացի դերի համար (2009)
* IKAR Theatre մրցանակ (2009)` «Իրերը գորգի տակ պահելու արվեստը» ֆիլմում Մարիաննայի դերի համար (2009)

## Ֆիլմագրություն

* Նամակներ Անտարկտիդայից (2019)-Դիանա
* Մինչև մեր օրերի վերջը (2019)-Զառա (կարճամետրաժ)
* Կրծկալ (2018)-Այրի
* Անմատչելին (2018)-Մոնա
* Աննայի ծննդյան օրը (2016)-Տանյա (կարճամետրաժ)
* Intrusion (2016)-Ժաննա (կարճամետրաժ)
* Վիկտորյա (2014)-Բորյանա
* Արևելյան պիեսներ (2009)-Սենյակակից

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլղարացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Քեմպբել ապուրով բանկաներ

**«Քեմպբել ապուրով տարաները»** (), ամերիկացի նկարիչ Էնդի Ուորհոլի նկարը, որը վրձնել է 1962 թվականին։ Նկարը կազմված է 32 կտավներից, որոնք ունեն  51 սմ բարձրություն և  41 սմ լայնություն։ Դրանցից յուրաքանչյուրի վրա պատկերված է Campbell Soup ընկերության ապուրով տարա։ Բոլոր պահածոյացված տարաները պարունակում են տարբեր ապուրներ, որոնք տարբեր ժամանակներում առաջարկել է ընկերությունը։ Առանձին նկարներ  փորագրվել են կիսամեխանիկական զարդակաղապարի միջոցով՝ կիրառելով ոչ գեղանկարչական ոճ։ *Քեմպբել ապուրով տարաները*, հենվելով մասսայական մշակույթի վրա, օգնել է  վեր հանելու 
փոփ արտը՝ որպես  ԱՄՆ-ում գլխավոր գեղարվեստական շարժում։

Առևտրային պատկերազարդող Ուորհոլը, որը դարձել է հաջողակ հեղինակ, հրապարակախոս, նկարիչ և ռեժիսոր, որպես նկարիչ առաջին անգամ աշխատանքը ցուցադրել է  լոսանջելեսյան Ferus  պատկերասրահում 1962 թվականի հուլիսի  9-ին՝ իր առաջին անհատական ցուցահանդեսի ժամանակ : Այդ ցուցահանդեսին տեղի է ունեցել ԱՄՆ արևմտյան ափի փոփ արտի առաջնելույթը։ ԱՄՆ-ում հետպատերազմյան շրջանում վերացական էքսպրեսիոնիզմը գերիշխող է եղել, ոչ միայն գեղարվեստն է արժևորվել, այլ նաև թեքում է եղել դեպի միստիցիզմ։ Այս հակասությունը մեծ վիճաբանությունների տեղիք է տվել այսպիսի աշխատանքների առավելությունների շուրջ։ Ուորհոլի՝ որպես նկարչի դիտարկումները կասկածի տակ են առնվել, բայց դրանք մինչ օրս արդիական են։ Հասարակական մեծ իրարանցումը 1950-ական թվականներին  օգնեց Ուորհոլին փորձառու առևտրական պատկերազարդողից դառնալ նշանավոր նկարիչ, և դա օգնել է նրան առանձնանալու ի հայտ եկող մյուս նկարիչներից։ Չնայած նրա նկարների նկատմամբ առևտրային պահանջը միանգամից առաջ  չի եկել, բայց Ուորհոլի անունը նույնացվել է «Քեմպբել» ապուրի հետ։

Ի վերջո Ուորհոլը իր կարիերայի երեք տարբեր փուլերում ստեղծել է շատ աշխատանքներ, որոնք պատկերել են «Քեմպբել»  պահածոյի տուփերը, ինչպես նաև այլ աշխատանքներ՝ օգտագործելով  առևտրի աշխարհի և մասսայական լրատվամիջոցների ամենատարբեր կերպարներ։ Թեմատիկ նկարների հայտնիությունը Ուորհոլի հեղինակությունը հասցրել է այն բանին, որ նա դարձել է  ամենահայտնի ամերիկացի փոփ արտ նկարիչը։ Նրա աշխատանքների արժեքը ամենաբարձրն է եղել ամերիկացի կենդանի նկարիչների աշխատանքների արժեքից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''Campbell’s Soup Cans'', 1962 Նյու Յորքի ժամանակակից արվեստի թանգարան։

Կատեգորիա:1962 նկարներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստ
Կատեգորիա:Նյու Յորքի ժամանակակից արվեստի թանգարանի նկարներ
Կատեգորիա:Փոփ արտ
Էռնեստ Նազարյան

**Էռնեստ Աղաջանի Նազարյան** (), մեքենաշինության բնագավառի հայ գիտնական։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1995), պրոֆեսոր (1996):

## Կենսագրություն
Էռնեստ Նազարյանը ծնվել է 1943 թվականի օգոստոսի 1-ին, Ադրբեջանի Շամխոր քաղաքում։ 1966 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1971-1974 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Բաումանի անվան բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանի ասպիրանտուրայում։ 1967-1971 թվականներին աշխատել է Երևանի սարքաշինական գործարանում, 1971-1976 թվականներին, 1996-1999 թվականներին՝ Մոսկվայի բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանում։ 1977-1987 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ էլեկտրոնային արդյունաբերության համակարգի Երևանի գործարաններում։ 1987-1996 թվականներին եղել է Երևանի պետական համալսարանի Միջբուհային ռենտգեն կենտրոնի տնօրեն։ 1992-1995 թվականներին, միաժամանակ՝ ՀՀ արդյունաբերության նախարարության հատուկ ծրագրերի գլխավոր կոնստրուկտոր։ 1995-2007 թվականներին եղել է Մոսկվայի Բաումանի անվան պետական տեխնիկական համալսարանի հետազոտող պրոֆեսոր, 2007-2013 թվականներին՝ Երևանի պետական համալսարանի տեսական ֆիզիկայի ամբիոնի Գ/Հ լաբորատորիայի առաջատար գիտաշխատող, 2013 թվականից՝ Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետի Թաղանթների ձևագոյացման գիտահետազոտական լաբորատորիայի գիտական ղեկավար։

Աշխատանքները վերաբերում են առանցքա-համաչափ թաղանթների ձևախախտման մշակման տեսական և տեխնոլոգիական հիմունքներին։

## Անդամակցություն
* ՌԴ Որակի հիմնախնդիրների ակադեմիայի անդամ (1991)։

## Հոդվածներ
* Nazaryan E. A., Arakelyan M. M., Simonyan A. S.	Analysis of the deep drawing process of box-shared parts | International Journal for Science, technique and innovations for the Industry (Machines, Technologies, Materials). 2016, issue 4, 44-45 pp. 
* Nazaryan E. A., Arakelyan M. M., Simonyan A. S.	Investigation of the parameters of the quality at an axisymetric drawing | International Journal for Science, technique and innovations for the Industry (Machines, Technologies, Materials). 2016, issue 1, 11-14 pp.  
* Э. А. Назарян, М. М. Аракелян, А. С. Симонян. Анализ процесса вытяжки коробчатых деталей | Заготовительные производства в машиностроении. 2016, 3, стр. 18-21 
* Аракелян М. М., Назарян Э. А.Теоретическая оценка параметров качества при формообразовании осесимметричных тонкостенных оболочек | Сборник научных трудов IV международной конференции "Актуальные проблемы механики сплошной среды", 2015, 299-304 стр.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Օսիպենկոյի փողոց (Դոնի Ռոստով)

**Օսիպենկոյի փողոց** (), փողոց Ռուսաստանի Դաշնության Դոնի Ռոստով քաղաքի Լենինյան շրջանում։ Անվանվել է խորհրդային օդաչու, Խորհրդային Միության հերոսի կոչմանն արժանացած առաջին կանանցից մեկի՝ Պոլինա Դենիսովնա Օսիպենկոյի (1907-1939) պատվին։ Սկիզբ է առնում Ավիացիոննայա փողոցից և ավարտվում Ստաչկայի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 1000 մետր է։

## Նկարագրություն
Դոնի Ռոստով քաղաքի Օսիպենկոյի փողոցը սկսվում է Ավիացիոննայա փողոցից, հատում Էնտուզիաստների նրբանցքը, Կալինինի փողոցը, Կիևսկի, Սպորտիվնի, Յուգովի նրբանցքները, Անդրեյ Սլադկովի փողոցը, Խոլմոգորսկի նրբանցքը, Կրուպսկայայի, Պրոմեժուտոչնայա, Կրասնայա փողոցները և ավարտվում Ստաչկայի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 1 կիլոմետր է։ Փողոցում կա համարակալված 86 շինություն։

Օսիպենկոյի փողոցի փոստային դասիչներն են՝ 344004, 344058։

Փողոցն անվանվել է խորհրդային օդաչու, Խորհրդային Միության հերոսի կոչմանն արժանացած առաջին կանանցից մեկի՝ Պոլինա Դենիսովնա Օսիպենկոյի (օրիորդական ազգանունը՝ Դուդնիկ, 1907-1939) պատվին։ 1937 թվականի ամռանը Պոլինա Օսիպենկոն գերազանցել է թռիչքների բարձրության համաշխարհային երեք ռեկորդ՝ բեռով և առանց բեռի։ 1938 թվականին նա ղեկավարել է Սևաստոպոլ-Արխանգելսկ անվայրէջք թռիչքը։ Նրա անձնակազմը սահմանել է նաև փակ կորագծով հեռավորության կանանց համաշխարհային ռեկորդը։ Պոլինա Օսիպենկոն զոհվել է 1939 թվականի մայիսի 11-ին ինքնաթիռի վթարի ժամանակ։ Թաղված է Մոսկվայի Կարմիր հրապարակում՝ Կրեմլի պատի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Улица Осипенко в Ростове-на-Дону
*Подробная карта Улица Осипенко, город Ростов-на-Дону со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты 

## Արտաքին հղումներ
*Почтовый индекс Улица Осипенко, г. Ростов-на-Дону

Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի փողոցներ
Կրուպսկայայի փողոց (Դոնի Ռոստով)

**Կրուպսկայայի փողոց** (), փողոց Ռուսաստանի Դաշնության Դոնի Ռոստով քաղաքի Լենինյան շրջանում։ Անվանվել է ռուս խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, Վլադիմիր Լենինի կնոջ` Նադեժդա Կոնստանտինովնա Կրուպսկայայի (1869-1939) պատվին։ Սկիզբ է առնում ՄՕՊՐ-ի փողոցից և ավարտվում Միչուրինի հրապարակում։ Երկարությունը 1200 մետր է։

## Նկարագրություն
Դոնի Ռոստով քաղաքի Կրուպսկայայի փողոցը սկսվում է ՄՕՊՐ-ի փողոցից, հատում Շմիդտի, 2-րդ, 4-րդ, 6-րդ Կոլցևայա փողոցները, Ֆեստիվալնայա, Օսիպենկոյի փողոցները և ավարտվում Միչուրինի հրապարակում։ Երկարությունը 1200 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 118 շինություն։

Կրուպսկայայի փողոցի փոստային դասիչներն են՝ 344004, 344033, 344058։

Փողոցն անվանվել է ռուս խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, մանկավարժական գիտությունների դոկտոր, ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամ, Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի կնոջ` Նադեժդա Կոնստանտինովնա Կրուպսկայայի (1869-1939) պատվին։ 1918 թվականին նա ընտրվել է Հասարակական գիտությունների սոցիալիստական ակադեմիայի անդամ։ 1920 թվականի նոյեմբերից եղել է լուսժողկոմատին կից գլխքաղլուսի նախագահ, 1929 թվականից՝ ՌԽՖՍՀ լուսժողկոմի տեղակալ։ Լենինի և կուսակցության, ժողովրդական կրթության հարցերի ու կոմունիստական դաստիարակության մասին աշխատությունների հեղինակ է։ Աճյունն ամփոփված է Կրեմլի պատի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Улица Крупской в Ростове-на-Дону
*Подробная карта Улица Крупской, город Ростов-на-Дону со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты 

## Արտաքին հղումներ
*Почтовый индекс Улица Крупской, г. Ростов-на-Дону

Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի փողոցներ
Մադոյան փողոց (Դոնի Ռոստով)

**Մադոյան փողոց** (), փողոց Ռուսաստանի Դաշնության Դոնի Ռոստով քաղաքի Ժելեզնոդորոժնի և Խորհրդային շրջաններում։ Անվանվել է Խորհրդային Միության հերոս, փոխգնդապետ Ղուկաս Կարապետի Մադոյանի (1906-1975) պատվին։ Սկիզբ է առնում Ռաբոչայա հրապարակից և ավարտվում Պոլիգոննայա փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 4400 մետր է։ Մինչև 1968 թվականը կոչվել է Սլեսարնայա փողոց։

## Նկարագրություն
Դոնի Ռոստով քաղաքի Մադոյան փողոցը սկսվում է Ռաբոչայա հրապարակից, հատում 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ, 5-րդ, 6-րդ Կոլցևայա փողոցները, Վիբորգսկայա, Ռազինի, Մալախովի, Պրոֆսոյուզնայա, Կրայնյայա փողոցները, Կիսլորոդնի, Վագայսկի նրբանցքները, Բլագոդատնայա, Լեսոպարկովայա, Լանդիշևայա փողոցները, Սորտովոյ նրբանցքը, Մակարովի, Լիստվեննայա փողոցները, Տանկովի, Ուրուպսկի նրբանցքները, Սմորոդինովայա փողոցը, Ուրյուպինսկի, Արարատյան, Պետրոպավլովսկի, Վիշնյովի նրբանցքները, Երյոմենկոյի, Միչուրինի, Կալինինգրադսկայա, Դովատորի, Տումաննայա, Դոլգոժդաննայա, Դարվինի և Լեսնայա փողոցները և ավարտվում Պոլիգոննայա փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 4,4 կիլոմետր է։ Փողոցում կա համարակալված 360 շինություն։

Մադոյան փողոցի փոստային դասիչներն են՝ 344004, 344041։

Փողոցն անվանվել է Խորհրդային Միության հերոս, փոխգնդապետ Ղուկաս Կարապետի Մադոյանի (1906-1975) պատվին։ Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցել է 1941 թվականի հունիսի 22-ից։ 1942 թվականից եղել է 3-րդ հրաձգային գումարտակի հրամանատար։ 1943 թվականի հունվարից մասնակցել է Կոտելնիկովո, Սոմսկ, Զերնոգրադ, Բատայսկ քաղաքների ազատագրմանը։ 1943 թվականի փետրվարի 8-ի գիշերը Մադոյանի հրաձգային գումարտակը գրավել է Դոնի Ռոստովի կայարանի մասը կազմող երկաթուղային հանգույցը, իսկ առավոտյան գլխավորել է հրաձգային բրիգադի ընտրյալ ջոկատը, որի հետ 1943 թվականի փետրվարի 8-14-ին պաշտպանել է Դոնի Ռոստովի կայարանը։ Հերոսական պաշտպանության 6 օրվա ընթացքում Մադոյանի ջոկատը հետ է մղել հակառակորդի 43 հակագրոհ՝ պահելով կայարանը մինչև համալրման գալը, ոչնչացրել է 300 զինվոր, 35 ավտոմեքենա, 10 մոտոցիկլ, տանկ, 3 կրակակետ։ Մարտական առաջադրանքն օրինակելի կատարելու, Դոնի Ռոստովի պաշտպանական մարտերում ցուցաբերած արիության և հերոսության համար ավագ լեյտենանտ Ղուկաս Մադոյանին շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում։ Հետպատերազմյա շրջանում բնակվել է Երևանում, զբաղեցրել կառավարական բարձր պաշտոններ։ 1968 թվականին արժանացել է Դոնի Ռոստովի պատվավոր քաղաքացու կոչման, իսկ Սլեսարնայա փողոցն անվանակոչվել է նրա անունով։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Улица Мадояна в Ростове-на-Дону
*Подробная карта Улица Мадояна, город Ростов-на-Дону со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

## Արտաքին հղումներ
*Почтовый индекс Улица Мадояна, г. Ростов-на-Дону

Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի փողոցներ
Երաժշտական հին գիմնազիա

**Երաժշտական հին գիմնազիա** (), ներկայումս լքված պատմական շինություն է Ռուսեում, Բուլղարիա, գտնվում է Բորիսով փողոց 33 հասցեում, որը ենթադրվում է դառնալ մշակույթի և արվեստի մասնավոր կենտրոն։

Շենքը կառուցվել է 1900-1901 թվականներին, Ռուսեի բողոքական համայնքի կողմից` գերմանական բողոքական դպրոցի, ինչպես նաև` դրա մանկապարտեզի ու մանկատան կողմից օգտագործելու նպատակով։ Միջոցներն ապահովվել են տեղի քահանա Թեոդոր Վանդերմանի կողմից։ Չորսհարկանի կառույցը նախագծվել է ճարտարապետ Ուդո Ռիբաուի կողմից և կառուցվել է ինժեներներ Թոդոր Տոնևի և Ներբախի վերահսկողությամբ։ Նախագծված է էկլեկտիզմի ոճով` նեոդասականության և նեոգոթիկայի համադրությամբ և հյուսիսեվրոպական ազդեցությամբ։

Գերմանական դպրոցը բացվել է 1905 թվականի հոկտեմբերի 5-ին և 1909 թվականին Բուլղարիայի էկոնոմիկայի նախարարության կողմից հայտարարվել է որպես Բիզնեսի միջնակարգ դպրոց։ Այնտեղ էին հաճախում ոչ միայն գերմանական գաղութի ընտանիքների, այլև` տեղի վաճառականների երեխաները։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում, 1918 թվականի սեպտեմբերի 28-ին դպրոցը, որպես գերմանական սեփականություն, բռնագրավվել է Բուլղարիայի իշխանությունների կողմից։ Չնայած այն տուժել էր ռումինական կրակահերթերից, պատերազմից հետո այն վերականգնվել է և ծառայել է որպես ֆրանսիական Սբ. Ժոզեֆ արական դպրոցի, Պյոտր Բերոն ավագ դպրոցի (1935 թվականից սկսած), Պետական տեխնոլոգիական համալսարանի և մեքենաշինության դպրոցի շենք։ Այնուհետև այն սկսել է օգտագործվել Ռուսեի երաժշտական գիմնազիայի կողմից։ 1973 թվականին հայտարարվել է որպես մշակութային հուշարձան։

Մեծապես վնասվելով 1977 թվականի Բուխարեստի երկրաշարժից` շենքը լքվել է և ավերվել։ 2007 թվականի ապրիլին աճուրդով ձեռք է բերվել Բոբոկով եղբայրների կողմից։ Երկու եղբայրները նախատեսում են 1.000.000 եվրո ներդնել` շենքը վերականգնելու և այն մշակույթի և արվեստի կենտրոն դարձնելու համար։
Շինության կողքին է գտնվում Ռուսեի բապտիստական եկեղեցին։

## Պատկերասրահ

Image:Rousse High School of Music Nedko 1.jpg
Image:Rousse High School of Music Nedko 2.jpg
Image:Rousse High School of Music Nedko 3.jpg


## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1905 հիմնադրված կրթական հաստատություններ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Թեհրան)

**Սուրբ Աստվածածին**, հայ առաքելական եկեղեցի Իրանի մայրաքաղաք Թեհրանում։ Պատկանում է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Թեհրանի թեմին։ Գտնվում է Մասուդե-Սաադ և Միրզա Քուչաք խան փողոցների միջև։ Թեհրանի 20-րդ դարի առաջին հայկական եկեղեցին է։

## Պատմություն
Օսմանյան կայսրությունում հայոց ցեղասպանությունից (1915-18), ապա Հայաստանի առաջին հանրապետության խորհրդայնացումից (1920-21) հետո մոտ 50 հազար հայ է ապաստան գտել Իրանում՝ հիմնականում Թավրիզում և մայրաքաղաք Թեհրանում։ 1937 թվականի ապրիլի 17-ին տեղի ունեցավ հայ ճարտարապետների հանդիպում, և Արցախից Թեհրան տեղափոխված ճարտարապետ Նիկոլայ Լաուրին խնդրեց տրամադրել 60 հազար թուման՝ նոր եկեղեցի կառուցելու համար։ Շինարարական աշխատանքները սկսվեցին 1938 թվականի ապրիլի 17-ին՝ մեծ թվով հայերի և հոգևորականների մասնակցությամբ։ 1939 թվականին Նիկոլայ Լաուրին մահացավ, և իր աշխատանքը շարունակեց Թբիլիսիից Իրան տեղափոխված ռուս ճարտարապետ Նիկոլայ Մարկովը։ Եկեղեցու կառուցումը հովանավորեց Ռոման Իսայանը՝ 100.000 թուման։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին՝ 1945 թվականին, Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս Գարեգին Ա-ն օծում է նորակառույց սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, քանի որ մայր աթոռ սուրբ Էջմիածինը կաթողիկոս չուներ։ Նոր կազմավորվող Թեհրանի թեմի եպիսկոպոսը իր պաշտոնական նստավայրն է դարձնում սուրբ Աստվածածինը՝ Թավրիզի (Ատրպատականի հայոց) թեմի նմանությամբ։ 1970 թվականին հոգևոր առաջնորդը տեղափոխվում է նորակառույց սուրբ Սարգիս մայր տաճար։

2002 թվականի Փետրվարի 13-ին եկեղեցին գրանցվել է Մշակութային ժառանգության և զբոսաշրջության կազմակերպության կողմից. գրանցման համարը 7237։

## Ճարտարապետություն
Եկեղեցու բնօրինակ նախագիծը չի պահպանվել, բայց ակնհայտ է, որ եկեղեցու ճարտարապետները ոգեշնչվել են 7-10-րդ դարերի հայկական եկեղեցիների ճարտարապետությամբ։ Շինությունը կառուցված է գորշ բազալտ քարից, ունի 32.5 մ × 19.8 մ չափեր և զբաղեցնում է շուրջ 550 քառակուսի մետր տարածք։ Ինչպես մյուս հայկական եկեղեցիների նման, այն ունի խաչի ձև և նրա խորանը գտնվում է արևելքում։ Եկեղեցին ունի երկու գմբեթ։ Հիմնական մուտքը արևմտյան կողմում է։

Հողատարածքներից մեկը հատկացվել է Արտակ Մանուկյան արքեպիսկոպոսի թանգարանին։ Այն բացվել է 2000 թվականին Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս Արամ Ա-ի կողմից։ Այստեղ ցուցադրվում են Իրանի հայկական եկեղեցիների որոշ պատկերներ, եկեղեցական արարողություններում օգտագործվող պարագաներ, կրոնական ձեռագրեր և ավանդական հայկական կանացի հագուստ։ Թանգարանում ունի նաև որոշ փաստաթղթեր և Արդակ Մանուկյանի անձնական ունեցվածքը, ինչպես նաև հայ արվեստագետների կատարած աշխատանքները։ Արտակ Մանուկյանը իրանցի արքեպիսկոպոսն էր Իրանի իսլամական հեղափոխությունից հետո։ Նա 1999 թվականին մահացել է Թեհրանում։

Բակում դրված է Եփրեմ խանի կիսանդրին, որի հեղինակն է իրանահայ քանդակագործ Լիլիթ Տերյանը։

## Տես նաև
* Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, Թավրիզ
* Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, Նոր Ջուղա

## Ծանոթագրություններ

Աստվածածին
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Աստվածածին
Աստվածածին
Մանուշակագույն մեղու-ատաղձագործ

**Մանուշակագույն մեղու–ատաղձագործ** (), անթոֆորիդների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
20-23 մմ երկարությամբ մետաղական մանուշակագույն փայլով, սև գույնի մարմնով շատ խոշոր մեղու է, որի վերին շրթունքը ծածկված է շիկակարմիր մազիկներով։ Բեղիկների վերևի մասը սև գույնի է, իսկ ներքևինը՝ շիկակարմիր։ Ունի սև ոտքեր, թևերը մուգ գույնի են։ Էգի հետին սրունքի արտաքին մասը և ոտքերի կոնքը պատված է երկու շարք մանր սուր ատամիկներով։ Արուի բեղիկների վերին հատվածը ծռված է, իսկ հետին ոտքերի կոնքն՝ ատամիկով։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հյուսիսային Աֆրիկայում, Միջերկրայքի երկրներում, Կենտրոնական Ասիայում, Ղրիմում, Կովկասում և Կոպետդաղում։ Հայաստանում հայտնի է Արարատի (գյուղ Երասխ), Կոտայքի (գյուղ Արտավազ), Սյունիքի (քաղաք Կապան) մարզերից և «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցից։

## Էկոլոգիա
Միայնակ, բազմակեր մեղուներ են, որոնք ապրում են կիսանապատայինից մինչև տափաստանային գոտում, հանդիպում՝ այգիներում, ճամփեզրերին, նոսրանտառներում և բնակելի վայրերում։ Թռիչքը դիտվում է ապրիլ-սեպտեմբեր ամիսներին, սնվում են տարբեր ընտանիքներում պատկանող բույսերի ծաղիկներով։ Բները պատրաստում են չոր բնափայտում (այդ թվում նաև շինությունների) անցքեր փորելով, սարքում են առանձին խորշիկներ, որտեղ էգը դնում է ծաղկափոշու և նեկտարի պաշար և մեկական ձու։ Աշնանը կատարվում է թրթուրների հարսնյակավորում։ Խորշիկներում ձմեռում են դուրս եկած հասուն միջատները։

## Պահպանություն
Հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով ներկայումս գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններն են չորացած ծառերի հատմամբ և շինությունների փայտե կոնստրուկցիաների մետաղականով փոխարինմամբ պայմանավորված բնակալման համար պիտանի տեղերի կրճատումը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում։

## Ծանոթագրություններ
 

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Քուռի քարթակ

**Քուռի քարթակ** (), ծածանազգիների ընտանիքին պատկանող ձուկ։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Տարածվածություն
Տարածված է Քուռ և Արաքս գետերի ավազաններում, Ուրմիա լճի վտակում և Հադերչայում։ Հայաստանում տարածված է բոլոր գետերում, բացի Սևանա լճի ավազանից։

## Էկոլոգիա
Ապրում են գետերի ավազային կամ ավազատիղմային տեղամասերի ջրի դանդաղ հոսքում։ Հայաստանի տարածքում գործնականորեն ուսումնասիրված չէ։ Բենթոսային օրգանիզմներով սնվող մերձհատակային տեսակ է։

## Պահպանություն
Անհետացող տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով ներկայումս գնահատվում է որպես տվյալների անբավարարության ունեցող տեսակ։

Վերջին տասնամյակներում թվաքանակը կտրուկ նվազել է։ Ներկայումս ձկնաբանական հավաքներում չի հանդիպում։

Վտանգման հիմնական գործոններն են ինվազիոն ձկնատեսակների մրցակցային ազդեցությունը և որսագողությունը։

Չի պահպանվում։ Արհեստական վերարտադրություն չի կատարվել։

## Ծանոթագրություններ
 

Կատեգորիա:Ձկներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Սրբոց Վարդանանց եկեղեցի (Թեհրան)

**Սրբոց Վարդանանց**, հայ առաքելական եկեղեցի Իրանի մայրաքաղաք Թեհրանում։ Պատկանում է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Թեհրանի թեմին։ Գտնվում է Դահ Մեթրի Արամանեի պողոտայում (Նիզամ ալ-Մուլք փողոցի կողքին)՝ Հեշմաթիե թաղամասում։ Վերջինս կոչվում է «Սարդարապատ» (Սարդարապատի ճակատամարտի անունով)։ Իրանում կառուցված վերջին եկեղեցին է։

## Պատմություն
Հեշմաթիե թաղամասում (ինչպես մյուս հայաբնակ շրջաններում) հայ համայնքի ձևավորումը սկսվեց 1940-ականների վերջին։ Ավելի վաղ այստեղ եղել է սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մատուռը (այժմ՝ «Շահազիզ» մարզահամերգային համալիր)։ Այն ոչնչացվեց 1967 թվականին։

Թեհրանի հայոց առաջնորդության օգնությամբ սկսում է Հեշմաթիե թաղամասի նոր եկեղեցու կառուցումը, որը բարդացավ Իրանի իսլամական հեղափոխությունից հետո տեղի ունեցած որոշակի հանգամանքների պատճառով։ Սրբոց Վարդանանց եկեղեցին չունեցավ հիմնական անհատ բարերարներ։ Այն ստեղծվել է համայնքի բնակիչների կողմից, օրհնվել էր Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս Արամ Ա-ի կողմից՝ 1996, 2005 և 2008 թվականներին՝ իր երեք այցելությունների ընթացքում։ Եկեղեցին վերջնականապես հիմնադրվեց և օծեց 1986 թվականի Հունիսի 13-ին։

Եկեղեցին կոչվեց Ավարայրի ճակատամարտում մարտնչած Վարդան Մամիկոնյանի և Վարդանանց անունով, որոնք նահատակվեց հանուն քրիստոնեության։ Սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանը պայքարել է Սասանյանների բանակի դեմ, նահատակվել իր հավատքի և ժողովրդի համար։ Ըստ այդմ, սուրբ Վարդանը հայ եկեղեցու կարևորագույն սրբերներից մեկն է և ողջ հայ ժողովրդի համար։

## Ճարտարապետություն
Տեղի համայնքի գոյատևման անհրաժեշտություն էր նոր եկեղեցու կառուցումը։ Դահ Մեթրի Արամանեի պողոտայում «Սահակյան» դպրոց էր, որն ունեցել է կրոնական արարողությունների համար դահլիճ։ Քանի որ եկեղեցի կառուցելու համար տարածություն չկար, դահլիճը ձևափոխվեց եկեղեցու։ Եկեղեցու շինությունը 250 քառակուսի մետր տարածք ունի 400 քմ տարածքով հողատարածքի վրա։ Այն 39.70 մետր երկարությամբ և 10.10 մ լայնությամբ։

## Տես նաև
* Սրբոց Վարդանանց Նահատակաց եկեղեցի, Երևան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Վարդանանց
Վարդանանց
Վարդանանց
Կարմրախածի սագ

**Կարմրախածի սագ** (), բադերի ընտանիքին պատկանող թռչուն։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

## Տարածվածություն
Զբաղեցնում է տունդրայի և անտառատունդրայի խիստ սահմանափակ տարածք Յամալ թերակղզուց մինչև Թայմիր։ Ձմռանը հանդիպում է Հարավային Կովկասում, Կասպից ծովի ափերին, Իրանում, Միջագետքում։ Հայաստանում գրանցված է ընդամենը երկու անգամ՝ Սևանա լճի ավազանում և Արմաշի ձկնաբուծական լճակներում։

## Էկոլոգիա
Բնադրման շրջանում հանդիպում է տունդրայի և անտառատունդրայի առավել չոր ու բարձրադիր, ջրին մոտ տարածքներում, ձմռանը` ջրամբարներին մոտ գտնվող տափաստաններում, մշակովի դաշտերում, լճերում։

Բնադրում են գետերի խոտաբույսերով և թփուտներով պատված թեք ափերին՝ 4-5 զույգերից կազմված գաղութներով։ Ձվերը 3-6 հատ են, կաթնագույն, կանաչակապտավուն երանգով, 63-69 մմ։ Թխսումը տևում է 24-26 օր։ Երբեմն նույն բնում կարող են բնադրել մի քանի էգ, և դրանցում կուտակվում է մինչև 50 ձու, որոնցից դուրս եկած ձագերը խնամվում են երկու ծնողների կողմից։

## Պահպանություն
Հազվագյուտ, պատահական չվահյուր տեսակ է, որն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում և Վտանգնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։ Գրանցված է Բեռնի կոնվենցիայի Հավելված 2-ում։

Թվաքանակը և դրա փոփոխության միտումները բացակայում են։

Վտանգման հիմնական գործոնները հայտնի չեն։

Անհրաժեշտ է կազմակերպել թվաքանակի հաշվառումներ ողջ տարվա ընթացքում։

Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թռչուններ
Կատեգորիա:Բադեր
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ