Ցզյուցյուան տիեզերակայան

**Ցզյուցյուան տիեզերակայան** (չին․՝ 酒泉卫星发射中心, նախկին անվանումը՝ **Չանչենձե**), չինական տիեզերակայան, որը գործում է 1958 թվականից։ Այն գտնվում է Բադին-Ջարան անապատի եզրին՝ Հեյհե գետի ստորին հոսանքում, Ներքին Մոնղոլիա ինքնավար շրջանի Ալաշան այմակի Էձին-Ցի հոշունում։ Տիեզերակայանն իր անունը ստացել է Գանսու նահանգի Ցզյուցյուան քաղաքային օկրուգի անունից, որը գտնվում է դրանից 100 կմ հեռավորության վրա։

Չինաստանի ամենախոշոր տիեզերակայանն է (մինչև 1984 թվականը՝ միակը)։ Միակ տիեզերակայանն է, որն օգտագործվում է ազգային մարդատար տիեզերագնացության ծրագրի համար։ Այստեղից իրականացվում են նաև ռազմական հրթիռների արձակումներ։ Տիեզերակայանին կից ռազմաբազայի տարածքը կազմում է 2800 կմ²։

Տիեզերակայանում գործում են երեք արձակման համալիրներ՝

* չօգտագործվող համալիր՝ երեք մեկնարկային հարթակներով - «Չանչժեն» -1, -2 կրող հրթիռների և ռազմական հրթիռների համար
* չօգտագործվող համալիր՝ երկու մեկնարկային հարթակներով - ռազմական հրթիռների համար
* գործող համալիր՝ երկու մեկնարկային հարթակներով - «Չանչժեն» -2, -4 կրող հրթիռների և «Չանչժեն-2F» տիեզերագնացով տիեզերանավերի համար։ «Չանչժեն-2F»-ի համար կառուցվել է երկրում առաջին ուղղահայաց հավաքմամբ մոնտաժա-փորձարկման շենքը և համապատասխան փոխադրիչ համակարգը։

## Իրադարձությունների ժամանակագրություն
* Ցզյուցյուան տիեզերակայանը բացվել է 1958 թվականի հոկտեմբերի 20-ին։
* 1960 թվականի սեպտեմբերին տիեզերակայանից հաջողությամբ արձակվել է խորհրդային արտադրության առաջին կարճ հեռահարության հրթիռը։
* 1960 թվականի նոյեմբերի 5-ին հաջողությամբ իրականացվել է չինական արտադրության առաջին «Դունֆեն-1» հրթիռի արձակումը։
* 1966 թվականի հոկտեմբերին հաջողությամբ կատարվել է միջուկային մարտագլխիկ կրող հրթիռի փորձնական արձակում։
* 1969 թվականի նոյեմբերի 16-ին արբանյակի արձակման առաջին անհաջող փորձը։
* 1970 թվականի ապրիլի 24-ին Չինաստանի առաջին արհեստական արբանյակի՝ «Դունֆան Խուն-1»-ի հաջող արձակում, որի արդյունքում Չինաստանը դարձել է աշխարհի 5-րդ և Ասիայի 2-րդ (Ճապոնիայից հետո) տիեզերական երկիրը։
* 1974 թվականի նոյեմբերի 5-ին տեղի է ունեցել FSW հեռազննում կատարող վերադարձող արբանյակի արձակման առաջին անհաջող փորձը։
* 1975 թվականի նոյեմբերի 26-ին հաջողությամբ արձակվել է առաջին FSW (բառացի՝ «վերադարձող արբանյակ») արբանյակը, որը կատարել է կոշտ վայրէջք։
* 1976 թվականի դեկտեմբերի 7-ին FSW արբանյակը առաջին անգամ իրականացրել է լիովին հաջող թռիչք․ այս երկու թռիչքներով Չինաստանը դարձել է վերադարձող արբանյակներ ունեցող աշխարհի 3-րդ երկիրը։
* 1978 թվականի դեկտեմբերին (կամ 1979 թվականի հունվար) տեղի է ունեցել տիեզերագնացով առաջին FSW-ի ենթադրյալ անհաջող արձակում։
* 1980 թվականի մայիսին արձակվել է առաջին միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռը։
* 1981 թվականի սեպտեմբերին մեկ հրթիռով ուղեծիր է դուրս բերվել 3 արհեստական արբանյակ, ինչով Չինաստանը ձեռք է բերել միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռ անջատվող մարտագլխիկների տեխնոլոգիա (Բազմակի մարտագլխիկ՝ անկախ նշանառվող պարկուճներով)։
* 1987 թվականի օգոստոսին տեղի է ունեցել առաջին կոմերցիոն արձակումը օտարերկրյա արբանյակի։
* 1999 թվականի նոյեմբերի 20-ին արձակվել է առաջին անօդաչու «Շենչժոու-1» տիեզերանավը։
* 2003 թվականի հոկտեմբերի 15-ին «Շենչժոու» տիեզերանավն առաջին անգամ թռիչք է իրականացրել տայկոնավտով, և Չինաստանը դարձել է տիեզերագնացով տիեզերանավերով աշխարհի 3-րդ տիեզերական երկիր։
* 2007 թվականի հունվարի 11-ին արձակված հրթիռով խոցվել է հին չինական արբանյակ, ինչով ցուցադրվել է, որ Չնաստանը տիրապետում է հակաարբանյակային հրթիռների տեխնոլոգիային։
* 2016 թվականի հունիսի 29-ին հաջողությամբ արձակվել և ուղեծիր է դուրս բերվել «Շիցզյան-16-02» արբանյակը, որը նախատեսված է տիեզերական միջավայրի ուսումնասիրման և տեխնիկական փորձերի համար։
* 2023 թվականին աշխարհում առաջին անգամ մեթանով և հեղուկ թթվածնով աշխատող կրող հրթիռը («Չժուցյուե-2») հաջողությամբ փորձնական բեռը (2023-097A) դուրս է բերել արեգակնասինքրոն ուղեծիր։

## Պատկերասրահ

File:Jiuquan Satellite Launch Center tower.jpg|Տիեզերագնացով ծրագրի մեկնարկային հարթակ
File:Jiuquan Satellite Launch Center map.gif|Ցզյուցյուան տիեզերակայանի քարտեզ
File:Shenzhou 12 launch (cropped).jpg|«Long March 2F»-ի մեկնարկը «Շենժոու-12» առաքելության ընթացքում
File:Long March 2D launching VRSS-1.jpg|Առաջին վենեսուելական VRSS-1  «Միրանդա» երկրային դիտարկման արբանյակի արձակումը LM-2D կրող սարքով

## Տես նաև
* Հիպերբոլա-1

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* О китайском космодроме Цзюцюань // газета «Жэньминь Жибао»
* ''Павленко Л. Я. <small>(ГКБ «Южное»)</small> ''Космодромы Китая // Space-Inform, Kiev, 2001

Կատեգորիա:1958 հիմնադրումներ Չինաստանում
Կատեգորիա:Ներքին Մոնղոլիա
Կատեգորիա:Չինաստանի զինված ուժեր
Կատեգորիա:Չինաստանի շենքեր և կառույցներ