open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Միքայել I Ռանգաբե

**Միքայել Ռանգաբե** (, ), Բյուզանդիայի կայսր 811-813 թվականներին։ Հաջորդել է Նիկեփորոս I-ին։ Սիրաշահել է իր նախորդից հալածված կղերին և ավագանուն, հալածել պավլիկյաններին։ Չկարողանալով լուծել ներքին ու արտաքին քաղաքականության շատ հարցեր և, բացի այդ, ծանր պարտություններ կրելով Անզենի ու Վերսինիկիի ճակատամարտերում (համապատասխանաբար՝ արաբներից ու բուլղարներից)՝ 813 թվականին գահընկեց է արվել իր զորավարի՝ Լևոն Հայի (813-820 թթ.) կողմից, դարձել վանական։ Մահացել է 844 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*
*
*
*.
*
*
*
*
*
* 
* *[[Феофан Исповедник|Феофан]]*. Хронография // Летопись византийца Феофана от Диоклетиана до царей Михаила и сына его Феофилакта. — , 1884.
* *Treadgold W.* A History of the Byzantine State and Society. — Stanford University Press; 1 edition (November 1, 1997)
* *Gregory T.* A History of Byzantium (Blackwell History of the Ancient World), Wiley-Blackwell (March 11, 2005)
Պրեդրագ Միատովիչ

**Պրեդրագ Միատովիչ** (սերբերեն՝ Предраг Мијатовић, խորվաթերեն Predrag Mijatović; հունվարի 19, 1969, Տիտոգրադ), հարավսլավացի նախկին ֆուտբոլիստ և Ռեալ Մադրիդի նախկին սպորտային տնօրեն։

1987 թվականին 18 տարեկան հասակում կայացել է նորամուտը Հարավսլավիայի առաջին լիգայում։ Այս ակումբի կազմում անցկացրել է 31 խաղ։ Այս ժամանակահատվածում նա խաղացել է որպես կիսապաշտպան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* վիճակագրություն footballdatabase.com կայքում
* վիճակագրություն National Football Teams կայքում

Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հարավսլավացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սերբ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վալենսիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆիորենտինայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պարտիզան Բելգրադի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լևանտեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Չեռնոգորացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սերբիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Մխիթարյան միաբանության կրթական հաստատություններ

**Մխիթարյան վարժարաններ**, Մխիթարյան միաբանության հիմնած հայկական դպրոցներ։ Մինչև Մխիթարյան միաբանության ստեղծումը (1701) նրա հիմնադիր Մխիթար Սեբաստացին դպրոցներ է բացել Կարինի Կարմիր վանքում (1698), Կ․ Պոլսի Ղալաթիա թաղամասում (1700)։ 1717-ին Սուրբ Ղազար տեղափոխված միաբանությունը վանքին կից հիմնել է ճեմարան (ակադեմիա), որը հետագայում դարձել է ճանաչված ուսումնագիտական կենտրոն։ Այստեղ հայերենին, արևելյան լեզուներին և մշակույթին ծանոթացել են Եվրոպայի բազմաթիվ մտավորականներ (Բայրոն, Բրեյնդ, Ստենդալ, Դիարիխ, Պետերման և ուրիշներ)։ XIX դ․ Մխիթարյան միաբանությունը Կ․ Պոլսում ուներ 6 նախակրթարան։ Իրենց երկարատև գործունեությամբ առանձնանում են Մագըզ Աղաճի (1847), Քաղկեդոնի (1870) նախակրթարանները։ Վիեննի Մխիթարյանները Կ․ Պոլսի ֆրանցիսկյան վանքին կից հիմնել են դպրոց (1830), որը 1857-ին տեղափոխվել է Բանկալթիի թաղամասը։ Դպրոցներ են հիմնել Հունգարիայի հայ գաղթավայրերում՝ Վարատինում (174)), Սիռվիզում (1797), Եղիսաբեթուպոլսում (1746, ծրագիրն ու կանոնադրությունը 1790-ին կազմել է Միքայել Չամչյանը), նաև Պարտիզակում (1883), Նիկոմիդիայում (1887), Սավորայում (1885), Ղարասու Բազարում (1825), Տրապիզոնում (1817), Միմֆերոպոլում (1862), Ախալցխայում (1831), Մուշում (1892), Մերդինում (1911), Խարբերդում (1912), Քավթառլու գյուղում (1880, այժմ՝ Փանիկ, Արթիկի շրջան)։ Դպրոցական գործի ղեկավարման մեջ միասնականություն հաստատելու նպատակով միաբանությունը կազմել է (1843) Խնամակալից ժողով՝ Ս․ Թեոդորյանի և Ռ․ Թրյանի գլխավորությամբ։ Մինչև առաջին համաշխարհային պատերազմը Վիեննայի Մխիթարյաններն ունեցել են 26 դպրոց։ 1918-ին Կ․ Պոլսի Շիշլի թաղամասում հիմնվել է որբանոց-դպրոց, որը 1921-ին տեղափոխվել է Գատը գյուղը, 1922-ին՝ Իտալիայի Ֆիեսո գյուղը, ապա՝ Միլան։ 1936-ին նոր դպրոցներ են հիմնվել Ալեքսանդրիայում, Հալեպում (վերջինս՝ լիցեյի ծրագրով)։ Վենետիկի Մխիթարյանների տնօրինության տակ այժմ գործում են Սամվել-Մուրադյան վարժարանը (Ֆրանսիա), Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանը (Իտալիա), Բուենոս Այրեսի և Հալեպի Մխիթարյան վարժարանները։ Միաբանությունն ունի նաև երկու ընծայարան՝ Բեյրութում և Սուրբ Ղազարում։ Առանձին ընծայարաններ ունեն նաև Վիեննայի միաբանները, որոնց հովանավորությամբ Կ․ Պոլսում գործում է Բանկալթիի լիցեյը։ Ա․Իգնատյան

Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության կրթական հաստատություններ
Միելոգրաֆիա

մինի|աջխից|Արախնոիդիտի ռենտգենային պատկերը միելոգրաֆիայի ժամանակ
**Միելոգրաֆիա** (-ոսկրածուծ և *․․․ գրաֆիա*), *ողնուղեղագրություն*, ողնուղեղի *ենթաոստայնային* (*սուբարախնոիդային*) տարածության ռենտգենյան հետազոտման եղանակ։ Կատարվում է ողնաշարային խողովակի մեջ կոնտրաստային նյութ ներարկելով՝ վերջինիս անցանելիությունը որոշելու համար։ Կիրառվում է ողնուղեղի ուռուցքների, ուղեղաթաղանթների բորբոքային պրոցեսների, միջողնային արտացցվածքների ախտորոշման նպատակով։ *Ռադիոիզոտոպային միելոգրաֆիայի* միջոցով որոշվում է ողնաշարային խողովակի անցանելիությանը խոչընդոտող ուռուցքների, կպումների տեղադրությունը։ Կատարվում է գոտկային պունկցիայի միջոցով ողնուղեղի ենթաոստայնային տարածության մեջ ռադիոակտիվ գազի խառնուրդով օդի բշտիկ ներարկելով։

Կատեգորիա:Բժշկական պատկերում
Կատեգորիա:Ճառագայթաբանություն
Կատեգորիա:Ռենտգենաբանություն
Ջոն Թոշակ

** Ջոն Բենջամին Թոշակ** (, ), ուելսցի ֆուտբոլիստ և մարզիչ։ Իր կարիերայի լավագույն տարիները անցկացրել է 70-ականներին Լիվերպուլում։ Կարիերայի ավարտից հետո երկար ժամանակ աշխատել է իսպանական ակումբներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1949 ծնունդներ
Կատեգորիա:Լիվերպուլի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մարտի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ուելսի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուելսցի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Ուելսցի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուելսցիներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդ ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Սուոնսի Սիթիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կարդիֆ Սիթիի ֆուտբոլիստներ
Մորֆոլոգիական համալիր

**Մորֆոլոգիական համալիր**, ռելիեֆի մորֆոգենետիկական տիպ, երկրի մակերևույթի ծագումով միմյանց հետ կապված ձևերի օրինաչափ զուգորդում, որ հատուկ է բնական միջավայրի որոշակի տիպի։ Օրինակներ, անապատների, տունդրաների, կարստային մարզերի ռելիեֆի ձևերի համալիրներ և այլն։

Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Եվգենյա Մռավինա

**Եվգենյա Կոնստանտինովնա Մռավինա** (), ռուս օպերային երգչուհի (սոպրանո)։

## Կենսագրություն
Սովորել է Պետերբուրգում, Բեռլինում, Փարիզում։ 1886-1898 թվականներին՝ Պետերբուրգի Մարիինյան թատրոնի մեներգչուհի։

Մռավինան ռուսական վոկալ դպրոցի խոշորագույն ներկայացուցիչներից է։

Երգել է Ձյունանուշիկ (Ռիմսկի-Կորսակովի «Ձյունանուշիկ»), Լյուդմիլա, Անտոնիդա (Գլինկայի «Ռուսլան և Լյուդմիլա», «Իվան Սուսանին»), Ռոզինա (Ռոսսինիի «Սևիլյան սափրիչ») և այլն։

Հյուրախաղերով հանդես է եկել Անգլիայում, Ֆրանսիայում, Բելգիայում, Գերմանիայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ռուս սոպրանոներ
Ժան Վիկտոր Մորո

**Ժան Վիկտոր Մարի Մորո** (, ), ֆրանսիացի զորավար։ 1789 թվականից ծառայել է Ազգային գվարդիայում։

## Կենսագրություն
Առաջ է քաշվել 1792-1794 թվականների հեղափոխական պատերազմների ժամանակ։ 1793 թվականին Մորոյին շնորհվել է բրիգադային, 1794 թվականին՝ դիվիզիոն գեներալի կոչում։ Եղել է Հյուսիսային (1794 թվականից), Հռենոս-Մոզելյան (1796 թվականից), Իտալական բանակների հրամանատար, պարտության մատնել ավստրիացիներին (1795-1797, 1800 թվականին), 1799 թվականին պարտվել Ալեքսանդր Սուվորովից։

Պաշտպանել է Նապոլեոն Բոնապարտին Բրյումերի տասնութի հեղաշրջման ժամանակ։ Դեմ լինելով Բոնապարտի միանձնյա դիկտատուրային՝ թողել է ծառայությունը, սակայն կապ է պահպանել ընդդիմադիր տարրերի հետ (հիմնականում՝ միապետականների)։

1804 թվականին ձերբակալվել է, ապա՝ վտարանդվել ԱՄՆ։ 1813 թվականին Ալեքսանդր I-ի հրավերով վերադարձել է Եվրոպա, դարձել խորհրդական դաշնակից բանակների շտաբում։ Մահացու վիրավորվել է նապոլեոնյան բանակների դեմ Դրեզդենի ճակատամարտում (1813)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մարշալներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի զորավարներ
Եվգենի Մռավինսկի

**Եվգենի Ալեքսանդրովիչ Մռավինսկի** (), խորհրդային դիրիժոր։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1954)։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1973)։

## Կենսագրություն
1931 թվականին ավարտել է Լենինգրադի կոնսերվատորիան։ 1932-1938 թվականներին՝ Ս․ Մ․ Կիրովի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի դիրիժոր, 1938 թվականից Լենինգրադի ֆիլհարմոնիայի սիմֆոնիկ նվագախմբի գլխավոր դիրիժոր։ Երկացանկում տեղ են գտել Լուդվիգ վան Բեթհովենի, Պյոտր Չայկովսկու, Հ․ Մահլերի, Ա․ Հոնեգերի, խորհրդային կոմպոզիտորների սիմֆոնիկ գործեր։ Մռավինսկու ղեկավարությամբ են առաջին անգամ հնչել Դմիտրի Շոստակովիչի 5-րդ, 6-րդ, Ե․ Ա․ Մռավինսկի 8-րդ (նվիրված ԷՄ-ուն), 9-12-րդ սիմֆոնիաները, Արամ Խաչատրյանի Սիմֆոնիա պոեմը (1947)։ 1936-1937 թվականներին և 1961 թվականից դասավանդել է Լենինգրադի կոնսերվատորիայում (1963 թվականից՝ պրոֆեսոր)։

Ստացել է Լենինյան (1961), ԽՍՀՄ պետական (1946) մրցանակներ։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս դիրիժորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Բոգոսլովսկոե գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Երաժշտական մանկավարժներ
Մխիթար (ճարտարապետ)

**Մխիթար** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), հայ ճարտարապետ։ 1263 թվականին Շնորհավոր Աղբար ճարտարապետի հետ կառուցել է Գոմուր գյուղի (նախկինում՝ ՀԽՍՀ Ազիզբեկովի շրջանում, այժմ՝ Գոմք) խաչքար-մահարձանը։ Երկթեք ծածկով որմնափակ գեղաքանդակ խաչքարին արևելքից կից է ուղղանկյուն հատակագծով, կիսաշրջանաձև փոքրիկ աբսիդով թաղակապ մատուռ-դամբարանը։ Նրա միակ՝ հյուսիսային դռան ճակտոնապատը զարդարված է խաչաձև, ծաղկեհյուս քանդակներով ու ստալակտիտներով։ Արևելյան ճակատի լուսամուտից վեր տեղադրված հարթաքանդակում պատկերված է Պռոշյանների տոհմական զինանշանը՝ թևատարած արծիվ՝ խոյը ճանկերում բռնած։ Խաչքարը և մատուռը ճարտարապետական միասնություն են կազմում, հորինվածքով ու կերպարով եզակի՝ միջնադարյան Հայաստանի հուշակոթողների շարքում։ Խաչքար-հուշարձանի շինարարական արձանագրությունում նշվում է, որ նույն ճարտարապետները գյուղում կառուցել են նաև եկեղեցի ու ժամատուն (չեն պահպանվել)։

## Գրականություն
*Հ․ Եղիազարյան, Ազիզբեկովի շրջանի կուլտուրայի հուշարձանները, Ե․, 1955։
*Մ․ Բարխուդարյան, Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ ն քարգործ վարպետներ, Ե․, 1963։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ
Մորոզովյան գործադուլ

**Մորոզովյան գործադուլ** (), Ռուսական կայսրության պատմության խոշորագույն կազմակերպված բանվորական գործադուլներից մեկը։ Տեղի է ունեցել 1885 թվականի հունվարի 7-ին և շարունակվել մինչև հունվարի 17-ը, Նիկոլսկոյեի (այժմ՝ Մոսկվայի մարզի Օրեխովո-Զուևո ք․) «Նիկոլսկայա արտադրական գործընկերություն» տեքստիլ ֆաբրիկայում, որը պատկանում էր «Սավվա Մորոզով, որդի և ընկերությանը»

գործադուլն անցկացվել էր 1880-ականների սկզբի արդյունաբերական ճգնաժամի, ինչպես նաև գործարանատերերի կողմից բանվորների շահագործման հետևանքով։ Մասնակցել է 8000 մարդ։ Գործադուլի նախօրեին բանվորներ Պյոտր Մոիսեենկոյի, Վասիլի Վոլկովի և Լ․ Իվանովի ղեկավարությամբ կազմվել էր գործողության պլան և ձևակերպվել բանվորների պահանջները․ կրճատել տուգանքները, վերադարձնել տուգանված գումարների մի մասը, սահմանել պետական վերահսկողություն աշխատավարձի վճարման կարգի նկատմամբ և այլն։

Բանվորների պահանջները չընդունվեցին, և տեղի ունեցավ ընդհարումներ զորքի հետ։ Գործադուլը վերջնականապես ճնշվեց հունվարի 17-ին, գործադուլավորների և կառավարական ուժերի միջև տեղի ունեցած մի շարք բախումներից հետո։ Ձերբակալվեց ավելի քան 600 մարդ, որոնց թվում նաև մորոզովյան գործադուլի ղեկավարները։ 1886 թվականի փետրվարին և մայիսին Վլադիմիր քաղաքում տեղի ունեցավ 33 գործադուլավորների երկու դատավարություն, որոնց ժամանակ, սակայն, դատարանն արդարացրեց բոլորին՝ հաշվի առնելով բանվորների ծանր վիճակի և գործարանի վարչակազմի թույլ տված խախտումները։ Չնայած երդվյալների դատարանը արդարացրել էր մեղադրյալներին, սակայն մորոզովյան գործադուլի ղեկավարներ Մոիսեենկոն և Վոլկովը աքսորվեցին հյուսիսային նահանգներ։

Գործադուլի մասին անդրադարձել էր նաև Վլադիմիր Լենինը․ «Այդ հսկայական գործադուլը շատ ուժեղ տպավորություն գործեց կառավարության վրա, որը տեսավ, որ երբ բանվորները գործում են միասին, վտանգավոր ուժ են ներկայացնում, մանավանդ, երբ համատեղ գործող բանվորների զանգվածը ուղղակի է դնում իր պահանջները»։ Մորոզովյան գործադուլը և դրան հաջորդած խոշոր գործադուլները ցարական կառավարությանը ստիպեցին գնալ զիջումների։ 1886 թվականի հունիսի 3-ին հրատարակվեց օրենք տուգանքների մասին, որտեղ հաշվի էին առնված մորոզովյան տեքստիլագործների առանձին պահանջները։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:1885
Միքայել II Թլվատ Ամորացի

**Միքայել II Թլվատ Ամորացի**, կայսր 820-829 թթ.։ Ամորիական դինաստիայի հիմնադիրը։

Թեև օժանդակել էր Լևոն V Հայկազնին գահ բարձրանալուն, 820 թ. դավադրաբար սպանել է նրան և տիրել գահին։ Ձգտել է մեղմել պատկերամարտների և պատկերապաշտների հակամարտությունը, ճնշել է Թովմա Գազիրացու (Թովմա Սլավոն) ապստամբությունը։ Պարտություն է կրել բուլղարների դեմ պատերազմում։

Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Նիկոլայ Մորոզով

**Մորոզով Նիկոլայ Ալեքսանդրովիչ** (, ), ռուս հեղափոխական և հասարակական գործիչ, գիտնական, գրող, ԽՍՀՄ ԳԱ պատվավոր անդամ (1932)։

1874 թվականին մտել է չայկովականների նարոդնիկական մոսկովյան խմբակի մեջ, մասնակցել «դեպի ժողովուրդ գնալու» շարժմանը։ 1874 թվականին Ժնևում խմբագրել է «Ռաբոտնիկ» («Работник») ամսագիրը, 1875 թվականին մտել է I Ինտերնացիոնալի Փարիզի կոմունայի բաժանմունքի կազմի մեջ։ 1875 թվականին ձերբակալվել է, 1877-1878 թվականներին՝ դատվել «193-ի գործով», ապա՝ ազատվել։ 1878 թվականին մտել է «Զեմլյա ի վոլյա» («Земля и воля») կազմակերպության մեջ, եղել է համանուն ամսագրի խմբագիրներից։ 1879 թվականից՝ «Նարոդնայա վոլյա»-ի(«Народная воля») Գործադիր կոմիտեի և համանուն թերթի խմբկոլի անդամ։ 1880 թվականին Լոնդոնում ծանոթացել է Կառլ Մարքսի հետ։ 1881 թվականին նորից ձերբակալվել է և «20-ի գործով» (1882) դատապարտվել ցմահ տաժանակրության, մինչև 1905 թվականի նոյեմբերը մեկուսի բանտարկություն է կրել Շլիսելբուրգի ամրոցում։ Այդ շրջանում ուսումնասիրել է քիմիա, ֆիզիկա, աստղագիտություն, մաթեմատիկա, պատմություն։ Հետագայում, ազատվելուց հետո, նվիրվել է գիտամանկավարժական գործունեության։ Գրել է (հիմնականում բանտում) «Նյութի կառուցվածքի պարբերական համակարգը» (1907), «Դ․ Ի․ Մենդելեևը և նրա պարբերական համակարգի նշանակությունը ապագայի քիմիայի համար» (1907) ուսումնասիրությունները։ Գրական ասպարեզում հանդես է եկել XIX դարի 70-ական թվականներին։ Մորոզովի «Բանտից» բանաստեղծությունների ժողովածուն տպագրվել է Ժնևում, 1877 թվականին։ Գրել է «Հայտնություն ի մեջ ամպրոպի և փոթորկի» (1907), «Մարգարեներ» (1914), «Քրիստոս» (1924-1932) և այլն, որոնք նվիրված են կրոնի և մշակույթի պատմությանը, ինչպես նաև «Պատմվածքներ իմ կյանքից» (1916-1918) հիշողությունների գիրքը։ 1917 թվականին մասնակցել է Մոսկվայի պետական խորհրդակցությանը։ 1918 թվականից մինչև կյանքի վերջը եղել է Լեսգաֆտի անվան բնագիտության ինստիտուտի տնօրենը։ Մորոզովի անունով են կոչվում Մորոզովիա մոլորակ-աստերոիդը և խառնարան Լուսնի վրա, ավան Լենինգրադի մոտ։ Պարգևատրվել է Լենինի և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս աստղագետներ
Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս խմբագիրներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կենդանիների մորֆոլոգիա

**Կենդանիների մորֆոլոգիա** (կենդանիների ձևաբանություն)՝ գիտություն, որն ուսումնասիրում է կենդանիների ձևը և կազմությունը անհատական (օնտոգենեզ) և պատմական կամ էվոլյուցիոն (ֆիլոգենեզ) զարգացման ընթացքում։ Կենդանիների մորֆոլոգիան ընդգրկում է անատոմիան, կենդանիների համեմատական կենդանիների մորֆոլոգիան կամ անատոմիան, հյուսվածաբանությունը, բջջաբանությունը, սաղմնաբանությունը։ Համեմատական անատոմիան ուսումնասիրում է օրգանների և դրանց համակարգերի կառուցվածքն ու զարգացումը կենդանիների տարբեր կարգաբանական խմբերի համեմատման միջոցով։ Հետդարվինյան ժամանակաշրջանում համեմատական անատոմիան կորցրել է ինքնուրույն գիտության նշանակությունը և վերածվել կենդանական աշխարհի պատմական զարգացման մասին գիտության բաղադրիչ մասի։ Համեմատական անատոմիայի, սաղմնաբանության և հնէաբանության սինթեզից և մասնակի միաձուլումից ծագել է ֆիլոգենետիկ կամ էվոլյուցիոն մորֆոլոգիան։ Կենդանիների, օրգանների ու հյուսվածքների կառուցվածքի ֆիզիոլոգիական և էկոլոգիական հարմարվածոլթյունն ուսումնասիրում են ֆունկցիոնալ մորֆոլոգիան և էկոլոգիական մորֆոլոգիան։ Հետազոտությունների մորֆոլոգիական մեթոդները լայնորեն կիրառվում են կենսաբանության տարբեր ճյուղերում՝ կենդանաբանության, հնէաբանության և այլնի մեջ։

Կատեգորիա:Կենդանաբանություն
Ֆոտոդիոդ

**Ֆոտոդիոդն** ունի աղքատացված կիսահաղորդչային շերտ, որը բարձր էլեկտրական դաշտ է ծառայում բաժանելու ֆոտոգեներացված էլեկտրոն-խոռոչ զույգերը։ Գերարագ շահագործման համար աղքատացված շերտը պետք է լինի բարակ, որպեսզի նվազեցվի անցման ժամանակը։ 
Մյուս կողմից, պետք է բարձրացվի քվանտային արդյունավետությունը(ամեն ֆոտոնից գեներացված էլեկտրոն-խոռոչ զույգերի թիվը), աղքատացված շերտը պետք է բավականաչափ հաստ լինի, որպեսզի կլանվի ընկնող լույսի մեծ քանակություն։ Այսպիսով, առաջանում է ընտրություն բարձր արագությամբ արձագանքի և քվանտային արդյունավետության միջև։ Տեսանելի և ինֆրակարմիրին մոտ ալիքների երկարության տիրույթում, Ֆոտոդիոդներին սովորաբար հակառակ ուղղվածությամբ միացվում է չափավոր սնման լարում, որպեսզի նվազեցվի անցման ժամանակը և դիոդի ունակությունը։ Սակայն, հակադարձ միացման լարումը այնքան մեծ չէ որ տեղի ունենա հեղեղային ծակում կամ բազմապատկում։ Այս միացման եղանակը համապատասխանության մեջ է հեղեղային ֆոտոդիոդների հետ, որտեղ ներքին հոսանքի առաջացումը պայմանավորվում է հարվածային իոնացումը, որը դիտվում է հեղեղային ծակման պայմաններում։ Բացի հեղեղային ֆոտոդիոդից, բոլոր ֆոտոդիոդներն ունեն ֆոտոհոսանքի ուժեզացման գործակցի առավելագույն արժեք՝ հավասար մեկի։ Ուժեղացման գործակիցը էլեկտրահաղորդականությանը մասնակցող մեկ կլանված ֆոտոնին ընկնող էլեկտրոնների թիվն է, որոնք մասնակցում են էլեկտրահաղորդականությանը։ Ֆոտոէլեկտրական ուժեղացումը որոշվում է ընդունիչի հատկություններով՝ նյութի կառուցվածքով և նրանում օգտագործվող ֆոտոէֆեկտի տեսակով։ Այն կախված է լիցքակրի կյանքի տևողևթյան և թռիչքային ժամանակի հարաբերությունից և ֆոտոռեզիստորի կարևորագույն պարամետրերից է հանդիսանում։

Կատեգորիա:Օպտիկա
Կատեգորիա:Սարքեր
Մորեն

**Մորեն** (ֆրանս․ moraine), սառցադաշտի տեղափոխած կամ կուտակած չտեսակավորված։ Տարբերում են շարժվող կամ շարժուն և նստվածքային մորեններ։ Շարժվող մորենները լինում են մակերևութային, ներքին և հատակային։ Մակերևութային մորենը գոյանում է հովտի ժայռոտ լանջերից սառցադաշտի մակերևույթին թափված բեկորային նյութից, ներքին մորեն՝ ձնահյուսերի հետ թափված, սառցի մեջ խրված բեկորներից, ինչպես նաև մակերևութային ու հատակային մորեններից։ Հատակային մորենը հատակից պոկված բեկորային նյութ է՝ պարփակված սառցի մերձհատակային շերտերում։ Նստվածքային մորենը բաղկացած է սառցադաշտի նահանջից մնացած բոլոր տեսակի շարժուն մորենների բեկորային նյութից և մեծ տարածում ունի անթրոպոգենում մայրցամաքային սառույցներով ծածկված շրջաններում։ Երբեմն տարբերում են տեղական (լոկալ) մորեն՝ առաջացած սառցադաշտի տակի արմատական ապարների խառնված, տրորված և ոչ մեծ տարածության վրա տեղափոխված նյութից։ Մորենը առաջացնում է բլրամորենային ռելիեֆ։


MorainesLakeLouise.JPG
Морена.JPG
Manang site (54).JPG
Ansel Adams - National Archives 79-AA-M02.jpg
Icy-lake.jpg
Moraines Surlej.jpg
glacier.zermatt.arp.750pix.jpg
Colline moreniche del Lago Garda.JPG


Կատեգորիա:Սառցադաշտեր
Կատեգորիա:Գեոմորֆոլոգիա
Կատեգորիա:Սառցաբանություն
Խոսե Մարիա Մորելոս

**Խոսե Մարիա Տեկլո Մորելոս Պերես ի Պավոն** (,  (), կաթոլիկ հոգևորական, Մեքսիկայի անկախության շարժման (1811-1815) ղեկավար, Մեքսիկայի ազգային հերոս։

1810 թվականին միացել է Հիդալգոյի ապստամբ ջոկատներին, իսկ Հիդալգոյի մահից (1811) հետո՝ գլխավորել Մեքսիկայի անկախության շարժումը։ 1812-1813 թվականներին մի քանի հաղթանակ է տարել իսպանական զորքերի նկատմամբ։ 1813 թվականին Չիլպանսինգոյում Մորելոսի նախաձեռնությամբ հրավիրված ազգային կոնգրեսը Մորելոսին նշանակել է գեներալիսիմուս, գործադիր իշխանության ղեկավար, ընդունել Մեքսիկայի անկախության մասին դեկլարացիա և ազգային խտրականության վերացման դեկրետներ։

1815 թվականին ապստամբների գլխավոր ուժերը ջախջախվեցին, իսկ Մորելոսը գերվեց և մահապատժի է ենթարկվեց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մեքսիկական հեղափոխական գործիչներ
Կատեգորիա:Մեքսիկայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված անձինք
Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Մորեխներ

մինի|Կանաչ մորեխ
մինի|Չափահաս մորեխ

**Մորեխներ** (Acridoidea), ուղղաթևերի կարգի միջատների վերնաընտանիք։ Մարմնի երկարությունը՝ մինչև 9 սմ, բեղիկները կարճ են (մոտ 5 սմ)։ Բերանային ապարատը կրծող տիպի է, ետին ոտքերը ցատկող են։ Ունեն ձայնարձակ և լսողական օրգաններ։ Թևերը 2 զույգ են (երբեմն թերզարգացած կամ վերացած), թաթերը՝ եռանդամ, ձվադիրը՝ կարճ։ Զվերը դնում են հողում, հազվադեպ՝ բույսերի հյուսվածքներում և ծածկում հեղուկով, որը հողի մասնիկների հետ չորանում և կազմում է ձվապարկ։ Սովորաբար տալիս են տարեկան 1, առանձին տեսակներ՝ 2-3 սերունդ։ Զարգանում են ոչ լրիվ կերպարանափոխությամբ (ձվից դուրս եկած անհատները նման են հասուն միջատին)։ Չափահաս են դառնում 1-1,5 ամսում, 4-7 անգամ մաշկափոխվելով։ Տարբերում են հոտային և ոչ հոտային մորեխներ։ Հոտային մորեխները ցածր խտության դեպքում մենակյաց են (մենակյացության փուլ), իսկ բարձր խտության դեպքում կազմում են թրթուրների կուտակումներ և հասուն միջատների երամներ (հոտային փուլ), ընդ որում փոխվում են նրանց արտաքին տեսքը, ֆիզիոլոգիական ֆունկցիաները և այլն։ Զանգվածային բռնկումների շրջանում մորեխների խտությունը հասնում է հարյուրավոր, նույնիսկ հազարավոր անհատի 1 մ² վրա, իսկ զբաղեցրած մակերեսը՝ մինչև 1 միլիոն հա։ Բուսակեր են, հսկայական երամները ճանապարհին ոչնչացնում են կուլտուրական և վայրի բուսականությունն ամբողջությամբ։ Հետխորհրդային երկրներում մորեխների ամենավտանգավոր տեսակներից են չվող, ասիական, իտալական, մարոկկոյական մորեխները։ Տարածված են ամբողջ աշխարհում (շուրջ 10 հազար տեսակ, Հայաստանում՝ 100)։ Պայքարի միջոցները՝ ագրոտեխնիկական միջոցառումներ, խոպան հողերի յուրացում և այլն։

Կատեգորիա:Ուղղաթևավորներ
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Մորոզովներ

265px|մինի|աջից|Աբրամ Աբրամովիչ Մորոզով, Տիմոֆեյ Սավվիչ Մորոզով, Իվան Զախարովիչը, Վիկուլա Էլիսեևիչ Մորոզով (1860-ականներ)
265px|մինի|աջից|Մորոզովների գերեզմանատունը Ռոգոժսկոյե գերեզմանատանը
**Մորոզովներ** (), ռուս հնահավատ մանածագործ գործարար առևտրականների ընտանիք։

Տոհմահայրը եղել է Սավվա Վասիլևիչ Մորոզովը (1770-1862), եղել է ճորտ, հովիվ, կառապան, վարձու ջուլհակ։ 1797 թվականին հիմնադրել է սեփական մետաքսագործական ձեռնարկությունը (Մոսկվայի մոտ, այժմ՝ քաղաք Օրեխովո-Զուևո)։ 1820 թվականին չորս որդիներով ազատագրվել է ճորտությունից։

1825-1840 թվականներին Մորոզովները հիմնել են 4 բամբակագործական ֆաբրիկաներ, որոնք XIX դարի 2-րդ կեսին վերաճել են խոշոր ընկերությունների։ Մորոզովներին պատկանող Նիկոլսկոյեի մանուֆակտուրայում է տեղի ունեցել Մորոզովյան գործադուլը (1885)։

Մորոզովներից առավել հայտնի է Նիկոլսկոյեի մանուֆակտուրայի տեր Սավվա Տիմոֆեևիչը (1862-1905)։ 1885 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը, մասնագիտությամբ՝ քիմիկոս։ Եղել է Մաքսիմ Գորկու մտերիմներից, Մոսկվայի Գեղարվեստական թատրոնի մեկենասը։ Համակրել է հեղափոխականներին։ Լինելով Մոսկվայի քաղաքային դումայի անդամ՝ 1905 թվականի հեղափոխության օրերին հանդես է եկել ռազմական ուժի գործադրման դեմ, պաշտպանել խաղաղ գործադուլների, ժողովների, միությունների իրավունքը։ Միաժամանակ նրա նախաձեռնությամբ 1905 թվականին կայացել է ֆաբրիկատերերի խորհրդակցություն, որտեղ մշակվել է գործադուլային շարժման դեմ համաձայնեցված գործողությունների ծրագիր։ Սավվա Մորոզովի հասարակական դիրքորոշման հակասականությունը, նաև հիվանդությունը, նրան հասցրել են անձնական ողբերգության (հեռացել է գործից, ինքնասպան եղել)։

## Մորոզով եղբայրներ
Բոլոր Մորոզով որդիներն աշխատել են մորոզովյան գործարաններում։
* Ելիսեյ Սավվիչ Մորոզով (1798-1868)
* Զախար Սավվիչ Մորոզով (1802–1857
* Աբրամ Սավվիչ Մորոզով (1806–1856)
* Իվան Սավվիչ Մորոզով (1810–1864)
* Տիմոֆեյ Սավվիչ Մորոզով (1823–1889)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս գործարարներ
Կատեգորիա:Ռուս ընտանիքներ
Ռամին Ջավադի

**Ռամին Ջավադի** (, , ), ազգությամբ իրանական գերմանացի ֆիլմերի և հեռուստատեսության համար նվագախմբային երաժշտության երգահան։ Հայտնի է դարձել «Երկաթե մարդը», «Խաղաղօվկիանոսային սահմանագիծ» ֆիլմերի, ինչպես նաև «Փախուստ բանտից», «Գահերի խաղ» և «Տեսադաշտի մեջ սերիալների երաժշտության համար։

## Կենսագրություն
Born in Duisburg, Germany. Javadi's father emigrated from Persia, studied medicine in Munich and worked as a surgeon after working his education.

Ջավադին երկար ժամանակ աշխատել է որպես Հանս Ցիմերի ընթերակայող երագահան այնպիսի ֆիլմերում, ինչպիսիք են. «Բեթմեն։ Սկիզբը» և «Կարիբյան ծովի ծովահենները. «Սև մարգարտի» անեծքը»։ Իսկ Ռամինի սեփական աշխատանքներն են «Բլեյդ։ Եռյակ» (RZA-ի հետ համատեղ), «Հարցրու փոշուն», «Ճակատագրին հակառակ», «Որսի սեզոն», «Ո՞վ եք դուք, միստեր Բրուքս», «Կոնտակտների ցանկ», «Տիտանների մարտը» և «Երկաթե մարդը» ֆիլմերի սաունդթրեքները։

Նաև Ջավադին գրել է 2008 թվականի մայիսին էկրաններին հայտնված «Երկաթե մարդը» ֆիլմի երաժշտությունը։ Ֆիլմի վրա իր աշխատանքի համար «Ֆիլմի, հեռուստասերիալի կամ այլ նախագծի լավագույն սաունդթրեք» նոմինացիայում Ջավադին Գրեմմի մրցանակի է արժանացել։

2010 թվականին գրել է «Medal of Honor» համակարգչային խաղի սաունդթրեքը և հետագայում թողարկել է համանուն սկավառակը։ Նույն թվականին գրել է «Շարժիր լաստերդ» մուլտֆիլմի երաժշտությունը։

2011 թվականին գրել HBO հեռուստաալիքի «Գահերի խաղ» հեռուստասերիալի համար երաժշտությունը։

2013 թվականին գրել է «Խաղաղօվկիանոսային սահմանագիծ» ֆիլմի երաժշտությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1974 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իրանի կինոերգահաններ
Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Իրանցի կոմպոզիտորներ
Մարդու մորֆոլոգիա

**Մարդու մորֆոլոգիա**, 
# Լայն իմաստով՝ ուսմունք մարդու մարմնի կառուցվածքի մասին, ներառնում է մարդու անատոմիան, սաղմնաբանությունը, հյուսվածաբանությունը։ 
# Նեղ իմաստով՝ մարդաբանության բաժին, ուսումնասիրում է մարդու օրգանիզմի և նրա առանձին մասերի փոփոխության (սեռային, տարիքային, էթնո-տարածքային, կազմվածքային և այլն) օրինաչափությունները։ Մարդու մորֆոլոգիայի ուսումնասիրությունները հնարավորություն են ընձեռում որոշել մարդկային ռասաների նմանություններն ու տարբերությունները, հասկանալ նրանց ձևավորման պատմությունը, գնահատել ներկայիս մարդու և նրա բրածո նախորդների հարաբերակցությունը։ Մարդու մորֆոլոգիան ունի երկու ենթաբաժին․ 
:ա․ մերոլոգիա՝ անատոմիական մարդաբանություն, ուսումնասիրում է մարդու օրգանների ու հյուսվածքների կապը և տարատեսակները (մաշկածածկույթները, զգացողության օրգանների արտաքին հատվածները, գանգը, գլխուղեղը, կմախքը, ընդերքը, ատամները, մկանները, անոթները և այլն), 
:բ․ սոմատոլոգիա, ուսումնասիրում է մարդու մարմնի կառուցվածքային հատկանիշների փոփոխականությունը (մարմնի ամբողջական չափերը՝ երկարություն, զանգված, մակերևույթ, ծավալ և դրանց փոխհարաբերությունները, առանձին մասերի արտաքին ձևերը, սեռային հատկանիշները, արյան որոշ բնութագրեր և այլն)։ 1960-1970 թվականներին մեծ զարգացում է ստացել մարդու տարիքային մորֆոլոգիան՝ կապված աքսելերացիայի (սեռական հասունացման արագացում) պրոբլեմների հետ։ Ուսումնասիրվում են նաև մորֆոլոգիական առանձնահատկությունների կապերը օրգանիզմի կենսաքիմիական, ֆիզիոլոգիական, էնդոկրինոլոգիական բնութագրերի հետ։ Մարդու մորֆոլոգիայի տվյալները լայնորեն օգտագործվում են մարդաբանական ստանդարտավորման և էրգոնոմիկայի (աշխատանքային պրոցեսներն ուսումնասիրող գիտություն) մեջ, օրինակ, լայն սպառման ապրանքների չափահասակային ստանդարտավորման և մարդու աշխատատեղի ռացիոնալ կազմակերպման համար։

Կատեգորիա:Մարդաբանություն
Չիժիկ-Պիժիկի արձան

**Չիժիկ-Պիժիկի հուշարձան** (), արձան Սանկտ Պետերբուրգում։ Կանգնեցվել է 1994 թվականի նոյեմբերի 19–ին, Ֆոնտանկա գետի ափին՝ Միխայիլի դղյակի մոտ՝ № 12/1 տան մոտ՝ Առաջին ինժեներական կամուրջի հարևանությամբ։

## Երգ
1835–1918 թվականներին, արձանի տեղադրված վայրից ոչ հեռու՝ Ֆոնտանկայի գետափնյա № 6 տանը, գտնվում էր Իրավաբանության կայսերական ուսումնարանը, որի ուսանողները հագնում էին դեղին զոլերով ու թևքածալերով կանաչ գույնի համազգեստ։ Պետերբուրգյան հանրահայտ լեգենդի համաձայն, համազգեստի այսպիսի գունավորման համար, որը հիշեցնում էր ճնճղուկի փետուրների դասավորությունը (), ինչպես նաև պիժիկ տեսակի եղջերուի () կաշվից պատրաստած գլխարկների պատճառով ուսանողներին կոչում էին չիժիկ–պիժիկ (), որոնց համար երգ է հորինվել։ Այդ երգի ռուսերեն, բնօրինակ տարբերակը այսպես է՝

*Чижик-пыжик, где ты был?*
*На Фонтанке водку пил.*
*Выпил рюмку, выпил две —*
*Закружилось в голове.*

Ստույգ հայտնի չէ, թե ով է գրել այս հումորային երգը։ Սակայն նույն ժամանակաշրջանում կարդում ենք Ալեքսանդր Պուշկինի ժամանակակիցներից մեկի՝ Ալեքսանդր Եֆիմովիչի նամակագրությունը Նիկոլայ Գրենդիչի հետ՝ «Гнедич, Гнедич! где ты был? На Кавказе ж…ку мыл; вымыл разик, вымыл два, освежилась голова»։ Նամակը գրված է 1825 թվականի նոյեմբերի 16–ին, за десять лет до того, как появилось училище правоведения.

## Արձանի ստեղծում
Չիժիկ-Պիժիկի հուշարձանի ստեղծման գաղափարը պատկանում է գրող Անդրեյ Բիտովին, ով դրա մասին հայտնել էր 1994 թվականին կայացած «Ոսկե Օստապ» հումորի և սատիրայի փառատոնի ժամանակ։ Վրացի ռեժիսոր, սցենարիստ և քանդակագործ Ռևազ Գաբրիաձեն ճարտարապետ Վյաչեսլավ Բուխաևի հետ այդ գաղափարը իրականություն է դարձնում։

## Սովորույթներ
Ավանդույթի համաձայն, եթե ինչ–որ մեկը երազանք պահի և մետաղադրամ նետի այն հատվածում, որտեղ կանգնած է Չիժիկ-Պիժիկը, և մետաղադրամը մնա այդտեղ, ու ոչ թե ընկնի ջուրը, ապա երազանքն անպայման կիրականանա։

Նորապսակների համար կա ևս մեկ ավանդույթ․ փեսան պետք է խմիչքով լի բաժակը պարանով իջեցնի արձանի մոտ և «զարկի, կենաց խփի» ճնճղուկի կտուցին, ու չջարդի բաժակը։ Սա նորաստեղծ ընտանիքի երջանկության գրավականն է։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Արձանի բարձրությունը 11 սմ է, զանգվածը՝ մոտ 5 կգ։
* Իր գոյության ընթացքում յոթ անգամ առևանգվել է, բայց ամեն անգամ հետ վերադարձվել կամ վերականգնվել նորից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* История памятника, факты на www.peterburg.ru
* Андрей Герваш. Чижик-пыжик на Фонтанке . Наш Техас, Сентябрь 5, 2003.

Կատեգորիա:Գրական հերոսների արձաններ
Կատեգորիա:Կենդանիների քանդակներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի հուշարձաններ
Դովլաթ Գարանֆիլյան

**Դովլաթ Գևորգի Գարանֆիլյան (Ղարանֆիլյան)** (), հայ նկարիչ, գորգագործ։

## Կենսագրություն
1922 թվականին ավարտել է Հալեպի գեղարվեստա-արդյունաբերական ուսումնարանը՝ արևելյան մանրանկարչություն և գորգագործություն մասնագիտությամբ։ Մինչև 1916 թվականը Սուլեյմանիա քաղաքում նկարչություն է սովորել պրոֆեսոր Մեսրոպ Քյոշուգյանի մետ։

1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ աքսորվել է Դեյր-էլ-Զոր։ 1919-1923 թվականներին աշխատել է Հալեպում, գորգի արհեստանոցում, միաժամանակ սովորել տեղի գեղարվեստական դպրոցի արևելյան մանրանկարչության բաժնում։ 1924 թվականին ներգաղթել է Խորհրդային Հայաստան, հիմնադրել գորգի առաջին արհեստանոցը։

1927 թվականին բացել է անհատական ցուցահանդես Երևանում։
մինի|200px
Գարանֆիլյանը խորհրդային գորգարվեստում դիմանկարային ժանրի սկզբնավորողն է։ Հեղինակ է 22 դիմանկարային և մի քանի տասնյակ զարդանկարային գորգերի։ Լավագույն աշխատանքներից են՝ Մաքսիմ Գորկու (1932 թվական, նվիրել է Գորկուն), Ֆրանկլին Ռուզվելտի (ԽՍՀՄ կառավարության պատվերով, 1935 թվականին ցուցադրվել է Նյու Յորքի միջազգային ցուցահանդեսում, այժմ գտնվում է նախկին նախագահի տուն-թանգարանում) գորգ-դիմանկարները։

Խորհրդային պետության ղեկավարների դիմանկարներով գորգերը գտնվում են նախկին ԽՍՀՄ տարբեր քաղաքների (Մոսկվա, Սանկտ Պետերբուրգ, Թբիլիսի, Երևան) թանգարաններում։

Գորգ-դիմանկարներ՝
* Կարլ Մաքս
* Կլիմենտ Վորոշիլով
* Միխայիլ Կալինին
* Սերգո Օրջոնիկիձե
* Մաքսիմ Գորկի
* Թեոդոր Ռուզվելտ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գորգագործներ
Մկրտիչ Սեդրակյան

**Մկրտիչ Հովհաննեսի Սեդրակյան** (), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1967), ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1985), Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
[մինի|270px|Մկրտիչ Սեդրակյանի հուշատախտակը Երևանի [Կիևյան փողոց (Երևան)|Կիևյան 24 հասցեում]]
1938-1941 թվականներին սովորել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում։ 1941-1945 թվականներին մասնակցել է «Հայրենական մեծ պատերազմին»։ Քութայիսի կրտսեր հրամանատարական կուրսերն ավարտելուց հետո որպես 10-րդ առանձին հրաձգային բրիգադի հրամանատար, գերմանական ուժերի դեմ 1942-1943 թվականներին կռվել է Մոզդոկում, Տուապսեում, հետո միացել է 18-րդ բանակի զորքերին, վեց ամիս մարտեր է մղել Մալայա Զեմլյայի և Նովոռոսիյսկի ազատագրման համար, մասնակցել Ղրիմի, Կերչի, Սևաստոպոլի, Սիմֆերոպոլի, Յալթայի ազատամարտերին։ Բելոռուսական ռազմաճակատի (հրամանատար՝ գեներալ Գեորգի Ժուկով) մարտիկների հետ հետապնդելով թշնամուն, հասել է մինչև Բեռլին։ 1946 թվականին շքանշաններով ու մեդալներով պարգևատրված, Սեդրակյանը վերադարձել է հայրենի Էջմիածին։

1946-1952 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում, 1967 թվականից դասավանդել է նույն ինստիտուտում, պրոֆեսոր (1986): 1952 թվականից եղել է Հայաստանի նկարիչների միության անդամ։ 1985 թվականին «Խորհրդային արվեստ» ամսագրի 9-րդ համարում տպագրվել է Սեդրակյանի «Բեռլին, 1945 թվականի մայիս» ստեղծագործությունը։ Սեդրակյանի ռազմի բոլոր կտավներին դիպուկ են հումանիզմն ու լավատեսությունը։

## Ստեղծագործական ուղի
Մկրտիչ Սեդրակյանը բազմաժանր նկարիչ է։ Ստեղծել է պատմական, պատմահեղափոխական թեմաներով կոմպոզիցիաներ՝
*«Քսանվեցը», 1956
*«Արևածագին», 1967
*«Գայ։ Առջևում է Սիմբիրսկը», 1969
*«1915 թվական», 1960
*«Երևանի բերդի գրավումը», 1978
*«Դեր Զոր», 1979
*«Արա Գեղեցիկ և Շամիրամ», 2003
բնանկարներ`
*«Բջնի», 1965
*«Աշտարակի կիրճը», 1969
*«Սևան», 1999
դիմանկարներ`
*«Ուսանող», 1967
*«Վարդանի դիմանկարը», 1967
նատյուրմորտներ`
*«Հին աշխարհից», 1967
*«Նատյուրմորտ», 1968

Սեդրակյանի կտավներին բնորոշ է կոմպոզիցիայի կառուցիկությունը, պատկերման հավաստիությունը։

1952 թվականից մասնակցել է հանրապետական, միութենական և արտասահմանյան ցուցահանդեսների։ Նրա կտավները գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, նրա մասնաճյուղերում, Հայաստանի պատմության, հեղափոխության և այլ թանգարաններում։

## Անհատական ցուցահանդեսներ
*Երևան, 1973, 2002
*Էջմիածին, 1973
*Սան Ֆրանցիսկո, 2000
*Լոս Անջելես, 2001
*Սան Խոսե, 2001

## Մրցանակներ
Պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանով։

## Հիշատակ
* Երևանի Կիևյան 24 շենքի պատին տեղադրվել է Մկրտիչ Սեդրակյանի հուշաքարը։ Նկարիչն այդ շենքում է ապրել 1958-2009 թվականներին։
* 2023 թվականին, Երևան քաղաքի ավագանու որոշմամբ, Երևանի Ներքին Շենգավիթի 5-րդ փողոցն անվանակոչվել է Մկրտիչ Սեդրակյանի անունով։

## Գրականություն
* Մկրտիչ Սեդրակյան։ Կատալոգ (առաջաբանը՝ Ե․ Մարտիկյանի), Ե․, 1972։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ուրույն ձեռագիր և հայրենասիրական պաթոս, Մկրտիչ Սեդրակյան

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Թալասա

** Թալասա** (Θάλασσα, "ծով") հին հունական դիցաբանության մեջ ծովի Սկզբնական աստվածություններից մեկն էր, Եթերի և Հեմերայի դուստր։ Ծովի աստված Պոնտոսից ծնել է ձկներին, ինը Տելքիներ և Հալիային։

## Դիցաբանություն
Համաձայն Հեսիոդոսի, նա է ծնել Ափրոդիտեին ծովից, երբ Կրոնոսը վիրավորում է հայր Ուրանոսին։
Թալասան անձնավորում է բուն ծովը, կամ ծովի Սկզբնական ոգին; ըստ *Էզոպին*՝ հայտնվում է մի կին, ով բարձրանում է ծովի խորքերից։ Պատկերված է Հռոմեական-դարաշրջանի խճանկարում, որտեղ նա ծովախեցգետնի ճիրաններով է, եղջյուրներներով, ջրիմուռներով պատված և նավի թիակը ձեռքում։ Նրա գործընկերը / կոլեգան, համարվում է Ամփիտրիտեն, Պոսեյդոնի կինը։ Նրա մյուս գործընկերը կարող էր համարվել հունական Տեթիս տիտանուհին։ Նաև համարվում է Տեթիսի մականուներից մեկը։ Թալասային նվիրված է XXII օռփեական հիմն։

Թալասան և Պոնտոսը համարժեք են.
* Ամփիտրիտեին և Պոսեյդոնին։
* Տեթիսին և Օվկիանոսին։

## Աստղագիտության մեջ
* Ի պատիվ Թալասային անվանվել է Նեպտունի Տալասա արբանյակը։

### Անվան մեկնաբանումը

### Այլընտրանքային անվանումների ուղղագրությունը

## Աղբյուրներ
** Theoi Project - Thalassa

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հին հունական աստվածներ
Կատեգորիա:Ծով
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ծովային աստվածներ
Մերձնևյան դաշտավայր

thumb|250px|Մերձնևյան դաշտավայրով հոսող Սլավյանկա գետը
**Մերձնևյան դաշտավայր** (), դաշտավայր Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզում, որը զբաղեցնում է Նևա գետի և իր վտակներ Իժորայի ու Տոսնայի հովիտը, որտեղ գտնվում են նաև այլ գետեր ու վտակներ։

Դաշտավայրի վերին մասում լճային–սառցային կուտակումներ են, հիմնականում՝ անտառներից զուրկ։ Անտառները մասամբ հանդիպում են հատվածներով, շատ են արևելյան հատվածում։ Հողը ճահճային է, տորֆածածկ։ Լանդշաֆտը զգալիոերն փոխվել է վերջին երեք հարյուր տարիների ընթացքում, երբ մեծ դժվարությամբ ու մարդկային ձեռքերով կառուցվել է Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքը՝ իր մերձակա բնակավայրերով։ Դեռ հին ժամանակներից այստեղ է գտնվել Կոլպինո քաղաքը։

## Աղբյուրներ

* В. М. Разумовский. Рекомендации по обеспечению ландшафтно-экологической репрезентативности региональной сети ООПТ Ленинградской области
* Реки бассейна Свири, Невы, Ладожского озера и Мологи 
* Всеволожский район: местное самоуправление

Կատեգորիա:Ռուսաստանի դաշտավայրեր
Կատեգորիա:Լենինգրադի մարզի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Դաշտավայրեր
Կատեգորիա:Արևելաեվրոպական դաշտավայր
Դուդերգոֆի բարձունքներ

**Դուդերգոֆի բարձունքներ** (, ), բնության հուշարձան Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզում, Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքի մոտ։ Սառցե դարաշրջանի ծագման բլուրների շղթա է, որի մի մասը՝ Կիրխգոֆը և Ընկույզի լեռը, գտնվում են Լոմոնոսովի շրջանում, իսկ Ագռավի լեռը՝ Սանկտ Պետերբուրգի հարավ–արևմուտքում։

XVIII դարում Ագռավի և Ընկույզի լեռները չէին տարբերակվում և համարվում էին մեկ՝ Դուդորովի լեռ։

Երկու ամենաբարձր կետերն են՝ Ընկույզի լեռը (ծովի մակերևույթից 176 մ բարձրություն), նրանից հյուսիս Ագռավի լեռը (147 մ), և արևելքում՝ Կիրխգոֆը (170 մ).

Դուդերգոֆի բարձունքներում կառուցվել է Մոժայսկի բնակավայրը, իսկ Ագռավի և Ընկույզի լեռները իրարից անջատվում են Սովետական փողոցով։ Սակայն լեռների բլուրների գագաթները համարվում են վերահսկվող գոտի։ Երբեմն այդ անունները փոխում են իրենց տեղերով։ Դուդերգոֆի բարձունքներից արևմուտք՝ Մոժայսկի բնակավայրից հարավ, Կավելախտա գյուղն է, իսկ հյուսիսում՝ Պիկկոլովոն։

Բարձունքները պատված են Քեմբրի դարաշրջանի կավով, որի մակերևույթին Օրդովիկի և Չորրորդային դարաշրջանի մնացորդներ են։ Արևմուտքում Տայսկի դարաշրջանի մորենային շերտեր են։ Մորենը Իժորա գետի հովտում հասնում է մեծ բարձրությունների։

Դուդերգոֆի բարձունքները անտառապատ են, հանդիպում են թխկի, հացենի, կաղնի, կնձենի, լորենի, սոճի, վայրի ընկուզենի, արոսի, շամբուկ և եղևնի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դուդերգոֆի բարձունքներ
* Դուդերգոֆի բարձունքների առաջացումը

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսաստանի բլուրներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի բնության հուշարձաններ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պատմական տարածքներ
Արսլան Մուբարյակով

**Արսլան Մուբարյակով Կոտլիահմետովիչ** ( ), բաշկիր խորհրդային դերասան և ռեժիսոր, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1955)։

1931 թ.-ին ավարտել է Ուֆայի արվեստի տեխնիկումի թատերական բաժինը։ 1928 թ.-ից (ընդհատումով) Մ․ Գաֆուրիի անվան դրամայի բաշկիրական թատրոնի (Ուֆա) դերասան, 1937-1939 թթ.-ին, 1951-1954 թթ.-ին՝ գլխավոր ռեժիսոր։ Լավագույն դերերից են՝ Սալավաթ Յուլաև (Բիկբայի «Սալավաթ»), Օթելլո (Շեքսպիրի «Օթելլո), Պրոտասով (Լ․ Տոլստոյի «Կենդանի դիակ»)։ Ստեղծել Լենինի կերպարը (Պոգոդինի «Հրացանավոր մարդը», «Երրորդը՝ պաթետիկականը»)։ Բեմադրություններից են՝ Բիկբայի «Կարլուգաս» (1938), Մինկոյի «Չնշելով ազգանունները» (1953)։ Նկարահանվել է կինոյում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1908 ծնունդներ
Կատեգորիա:1977 մահեր
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Թատերական ռեժիսորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ռուս թատերական ռեժիսորներ
Ֆոնտանկա (գետ)

**Ֆոնտանկա** (), գետ Սանկտ Պետերբուրգում, ճյուղավորում Նևա գետի դելտայում։ Հոսում է քաղաքի կենտրոնական հատվածով։

Գետի երկարությունը - 7,6 կմ է, լայնությունը՝ մոտ 70 մ, առավելագույն խորությունը՝ մինչև 3,5 մ։ Հոսում է Նևա գետի ձախ կողմից, որտեղ գտնվում է Ամառային այգին, և թափվում Մեծ Նևա՝ Գուտուևսկի կղզուց հյուսիս։ Հին ժամանակներում կղզին, որը կազմավորվում էր Մոյկա և Ֆոնտանկա գետերով, կոչվում էր :

## Պատմություն
Անվանումը կապված է Ամառային այգու շատրվանների հետ, Ֆոնտանկայի վրայով անցնում էին Լիգայի ջրանցքի ավազանի խողովակները։

[thumb |left |250 px|Ֆոնտանկան [Անիչկովի կամուրջի մոտ. 1918 թվականից ոչ ուշ արված լուսանկար]]
Մինչև 1712-1714 թվականները կոչվում էր *Երիկ* կամ *Անանուն Երիկ* և իրենից ներկայացնում էր ճահճային գետակ, որն իր հոսքի ընթացքում ձևավորում էր մանր ու միջին կղզյակներ։

1737 թվականից գետը կոչվում է Ֆոնտանկա։

Անանուն Երիկի վրա առաջին կամրջի շինարարության ժամանակ ջրային պատնեշի լայնությունը մոտ 200 մետր էր, սակայն ժամանակի ընթացքում այն զգալիորեն փոքրանում է։

1743-1752 թվականներին գետը մաքրվում է և ամրացվում փայտե պատնեշով։

Ժամանակակից տեսքը Ֆոնտանկան ստացել է 1780-1789 թվականներից հետո, երբ այն վերջնականապես մաքրվում է և խորացվում, իսկ ափերը պատվում են գրանիտե պատնեշով։

Ֆոնտանկա գետի ափին՝ Նևա գետի հարավում, կար ոչ մեծ մի գյուղ, որը հայտնի էր 17-րդ դարում։ Անվանումը աղբյուրների մի մասում նշվում է որպես Կալյուլա, մնացածներում՝ Կալլինա։ Սանկտ Պետերբուրգի շինարարության առաջին տարիներին գյուղը վերակառուցվում է որպես ռուսական բնակավայր–համայնք, և այն կոչում Կալինկինա։ Այս անվանումը մնացել է Հին Կալինկինա կամուրջ անվամբ։
[thumb|right|250px|[Մոյկա (գետ)|Մոյկա գետի ակունքը՝ Ֆոնտանկայից]]

1780-1789 թվականներին ճարտարապետ Անդրեյ Կվասովի նախագծով կանգնեցվում է գրանիտե պատնեշը, մուտքեր և աստիճաններ՝ գետի մոտ։ 18-րդ դարի վերջին գետի հունը ուղղվում է։

Գետի վրա այժմ կառուցված է 15 կամուրջ։ Դրանցից ամենահին կամուրջներն են վերոնշյալ Հին Կալինկինան և Լոմոնոսովի կամուրջը։

1994 թվականի նոյեմբերի 19–ին, Ֆոնտանկա գետի ափին՝ Միխայիլի դղյակի մոտ՝ № 12/1 տան մոտ՝ Առաջին ինժեներական կամուրջի հարևանությամբ, կանգնեցվել է Չիժիկ-Պիժիկի արձանը։

## Նշանակությունը
1730–ական թվականներից մինչև դարի կեսը Ֆոնտանկան ծառայում էր որպես քաղաքի հարավային սահման։ Ափերին կառուցվել էին փոքր ու միջին այգիներ, որոնցից առաջինը Ամառային այգին էր՝ Պետրոս I-ի ամառային պալատի մոտ։ Չնայած նրան, 1760-ական թվականներին քաղաքի սահմանը դառնում է Օբվոդնի ջրանցքը, Ֆոնտանկան մնում է որպես Պետերբուրգի պալատական շենքերի սահմանային գետ։

## Պատկերասրահ

## Ծանոթագրություններ

 

## Գրականություն
* Горбачевич К. С., Хабло Е. П.։ Почему так названы?, 1985

## Արտաքին հղումներ
* Գետի տեսքը թռչնի բարձունքից
* Ֆոնտանկայի գետափնյա փողոցի նկարներ 

Կատեգորիա:Լենինգրադի մարզի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Նևայի վտակներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գետեր
Վելի Մուխատով

**Վելի (Վելիմուհամեդ) Մուխատով** ( (), թուրքմեն խորհրդային կոմպոզիտոր և հասարակական գործիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1965)։

1951 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիան։ 1954-1959 թվականներին եղել է Թուրքմենստանի ԽՍՀ կոմպոզիտորների միության նախագահ։ Համարվում է թուրքմենական պրոֆեսիոնալ երաժշտության հիմնադիրներից։

Նշանակալից գործերից են «Արյունոտ ջրբաժան» օպերան (1967 թ.), «Թուրքմենական սյուիտ» (1950 թ.), «Իմ հայրենիքը» (1951 թ.) սիմֆոնիկ երկերը, սիմֆոնիան (1973 թ.)։ Հայտնի է նաև որպես Խորհրդային Թուրքմենստանի պետական հիմնի հեղինակ (1946 թ.)։ Գրել է նաև կանտատներ, երգեր, ռոմանսներ, երաժշտություն ֆիլմերի համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքմեն կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ
Մեզոմերիա

**Մեզոմերիա** (մեզո․․․ և հուն․ |μέρος — մաս), մեզոմերային էֆեկտ, զուգորդում, ռեզոնանս զուգորդված համակարգեր ու մոլեկուլներում քիմիական կապերի և ատոմների լիցքերի մասնակի ապատեղայնացման երևույթը։ Մեզոմերիան տեղի ունի հիմնականում զուգորդված կրկնակի կապեր և չօգտագործված էլեկտրոնային զույգեր պարունակող մոլեկուլներում և արտահայտում է մոլեկուլի իրական վիճակը։ Այդ մոլեկուլների համար քիմիական կառուցվածքի դասական տեսությունը հնարավոր է համարում երկու կամ ավելի համարժեք կառուցվածք։ Իրականում մոլեկուլը այդ կառուցվածքների ռեզոնանսային հիբրիդն է։ Ըստ դասական պատկերացման՝ կարբօքսիլատ իոնում թթվածնի ատոմներից մեկը ածխածնի ատոմի հետ կապված է կրկնակի կապով և լիցք չունի, իսկ մյուսը՝ պարզ կապով և կրում է իոնի ողջ լիցքը։

Կատեգորիա:Քիմիա
Ռիմսկի-Կորսակովի արձան (Սանկտ Պետերբուրգ)

**Ռիմսկի-Կորսակովի արձան**, հուշարձան՝ նվիրված ռուս հռչակավոր երգահան, մանկավարժ, դիրիժոր, հասարակական գործիչ և երաժշտական քննադատ Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակովին (1844—1908)։

## Պատմություն

Արձանը տեղադրվել է 1952 թվականին՝ Լենինգրադի Թատերական հրապարակում՝ Սանկտ Պետերբուրգի Ռիմսկի-Կորսակովի անվան պետական կոնսերվատորիայի շինության մոտ։ Բրոնզից և գրանիտից պատրաստված արձանի հեղինակներն էին քանդակագործներ Վենիամին Բոգոլյուբովը, Վլադիմիր Ինգալը և ճարտարապետ Մոդեստ Շեպիլևսկին։ Արձանը համարվում է Ռուսաստանի դաշնության մշակութային ժառանգություն։

## Տես նաև

* Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակով
* Սանկտ Պետերբուրգի Ռիմսկի-Կորսակովի անվան պետական կոնսերվատորիա 
* Թատերական հրապարակ (Սանկտ Պետերբուրգ)

## Գրականություն

* Рацкая Ц. С., Николай Андреевич Римский-Корсаков, Изд. 2-е, перераб., М. 1977
* Николаева Т. И., Театральная площадь, Л. 1984
* Николаева Т. И., Театральная площадь, М. 2010
* Н. А. Римский-Корсаков и его наследие в исторической перспективе. Сборник докладов международной музыковедческой конференции 19-22 марта 2010 года, СПб., 2010

## Արտաքին հղումներ
* Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի պատմության էջեր․ Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակով

Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի արձաններ
Կատեգորիա:Ռիմսկի-Կորսակովի արձաններ
Կատեգորիա:Բրոնզե արձաններ
Մունդա լեզուներ

thumb|200px|Մունդա լեզուների բարբառների տարածքները
**Մունդա լեզուներ**, կոլ լեզուներ, Հնդկաստանի հնագույն լեզվախմբերից մեկը։ Պատկանում է ավստրա-ասիական լեզվաընտանիքին։ Խոսվում է Բիհար, Օրիսսա, Մադհյա Պրադեշ նահանգների որոշ շրջաններում։ Բոլորն էլ անգիր լեզուներ են։ Խոսողների թիվը՝ 7 միլիոն (1981)։ Մունդա լեզուների մեջ մտնում են քերվարին՝ իր բարբառներով, կուրկու, քարիա, ջուանգ, սավարա և գադաբա լեզուները։ Մունդա լեզուները կցական են։ Հնչյունական համակարգը հարուստ է։ Առկա են շնչավորի և անշունչի, թվի (եզակի, երկակի, հոգնակի) կարգերը։ Հոլովական իմաստներն արտահայտվում են շարահյուսական միջոցներով։ Հարուստ է բայական համակարգը։ Շարահյուսությանը հատուկ է դարձվածների լայն օգտագործումը՝ բայի անդեմ ձևերով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մունդա լեզուներ
Մեխանոտրոն

**Մեխանոտրոն**, էլեկտրավակուումային սարք, որում էլեկտրոնային կամ իոնային հոսանքի ուժի կառավարումը կատարվում է էլեկտրոդների անմիջական մեխանիկական տեղաշարժով։ Նախատեսված է մեխանիկական մեծությունները էլեկտրականի փոխակերպելու համար և լայնորեն կիրառվում է իբրև տվիչ (փոխակերպիչ)՝ փոքր տեղափոխությունների ու ճիգերի, ճնշումների, արագացումների, մինչև 10 կհց հաճախականության թրթռումների չափման դեպքում։ Մեխանոտրոնի բնորոշ առանձնահատկությունը մեկ կամ մի քանի շարժական էլեկտրոդներն են, որոնց տեղաշարժով (անշարժ կաթոդի նկատմամբ) փոփոխվում է էլեկտրոդների միջև եղած էլեկտրական դաշտը, հետևաբար և անոդային հոսանքի ուժը։ Էլեկտրոդների թիվը կարող է լինել 2 (դիոդ), 3 (տրիոդ) կամ 4 (տետրոդ)։ Տարածված է դիոդային մեխանոտրոն (անշարժ կաթոդ և 2 շարժական անոդ), որը միացվում է կամրջակային չափիչ սխեմային։ Մեխանոտրոնային փոխակերպիչների հիմնական առավելություններն են բարձր զգայնությունն ու կայունությունը, ցուցմունքների հուսալիությունը, կառուցվածքի ու միացման սխեմաների պարզությունը, ոչ մեծ չափերն ու զանգվածը։

Կատեգորիա:Էլեկտրական լամպեր
Կատեգորիա:Էլեկտրավակուումային սարքեր
Կատեգորիա:Լամպեր