Էֆուա Դորկենոո

**Էֆուա Դորկենոո** (, ), ծագումով Գանայից, բրիտանացի բուժքույր, կանանց իրավունքների շարժման ակտիվիստ, կանանց թլպատման արգելման պրակտիկայի համար պայքարող մարտիկ։ 2013 թվականին «BBC» տարբերակով ճանաչվել է 100 նշանավոր կանանցից մեկը։ Բրիտանական կայսրության շքանշանի ասպետ։

## Կենսագրություն
### Երիտասարդ տարիներ և կրթություն
Էֆուա Դորկենոոն ծնվել է 1949 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Քեյփ Քոսթում, Ջոն և Մարիան Էլլիոտ Յորքի ընտանիքում։ Լինելով ընտանիքի 11 երեխաներից մեկը՝ նա մեծացել է Ադիսադելի քոլեջի մասնաշենքերից մեկում, որտեղ նրա հայրն աշխատում էր որպես բժիշկ։ Էֆուան սովորել է Ուեսլիի աղջիկների միջնակարգ դպրոցում։  Կրթություն ստանալու նպատակով 19 տարեկան հասակում տեղափոխվում է Լոնդոն և սկսում է աշխատել տարբեր հիվանդանոցներում, այդ թվում Թագավորական ազատ հոսպիտալում, որտեղ էլ առնչվում է կանանց թլպատման պրակտիկայի անմարդկային  հետևանքներին։ Ավարտելով Լոնդոնի քաղաքային համալսարանի հիգիենայի և մերձարևադարձային բժշկության դպրոցը՝ Էֆուան ստանում է մագիստրոսի աստիճան հանրային առողջապահության բնագավառում և հրապարակում թլպատման պրակտիկայի վերաբերյալ իր առաջին զեկույցներից մեկը, որն էլ նրան օգնում է նյութապես «ոտքի կանգնելու» հարցում։ Դրանից հետո Էֆուան ընդհարվում է կրոնական խմբերի և նրանց կողմից սպառնալիքների հետ։

### Հասարակական գործունեություն
1983 թվականին  Էֆուա Դորկենոոն հիմնադրում է «*Foundation for Women's Health, Research and Development*» (*FORWARD*)  հիմնադրամ-հասարակական կազմակերպությունը, որն աջակցություն էր ցուցաբերում թլպատված կանանց և պայքարում էր այդ պրակտիկայի դեմ։ Երկու տարի անց Մեծ Բրիտանիայում օրենսդրությամբ արգելվեց կանանց թլպատումը։ Հետագայում Էֆուան եղել է  «*The Girl Generation: Together To End FGM*» ծրագրի տնօրենը,  «*Equality Now*» իրավապաշտպան կազմակերպության խորհրդատուն, իսկ 1995-2001 թվականներին՝ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կանանց առողջության պահպանման բաժնի տնօրենի պաշտոնակատարը և  Բուրկինա Ֆասոյի, Գանայի, Կամերունի, Սոմալիի և Սուդանի առողջապահության նախարարությունների հետ համատեղ զբաղվել է գործողությունների ծրագրի համակարգմամբ։

1994 թվականին Դորկենոոն գրել է «*Cutting the Rose: Female Genital Mutilation*» գիրքը, որտեղ նկարագրել է թլպատված, հետագայում եվրոպական երկրներ արտագաղթած կանանց հոգեբանական վիճակը և թլպատման բժշկական հետևանքները։ 2002 թվականին միջազգային ժյուրիի որոշմամբ գիրքը ճանաչվել է որպես 20-րդ դարի 100 լավագույն աֆրիկյան գրքերից մեկը։ 2000 թվականին Դորկենոոն, Գլորիա Ստեյնեմի հետ համատեղ ստացել է մարդու իրավունքների պաշտպանության բնագավառում «*Equality Now*» միջազգային մրցանակը։ Նրա կողմից տարված  աշխատանքների շնորհիվ 2012 թվականին ՄԱԿ-ի բանաձևով թլպատումն արգելվեց։ 2012 թվականին նա դարձավ Լոնդոնի քաղաքային համալսարանի գիտական առողջապահության դպրոցի պատվավոր ավագ գիտաշխատող։ 2013 թվականին  «BBC»-ի տարբերակով Էֆուան ճանաչվել է 100 նշանավոր կանանցից մեկը։ Նույն տարում Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը զգալի միջոցներ հատկացրեց թլպատման դեմ պայքարի նպատակով, իսկ այդ նոր ծրագրի տնօրեն նշանակվեց Դորկենոոն։ 2014 թվականի փետրվարին նա դարձավ «*Equality Now*» կազմակերպության ավագ խորհրդատու։ Հոկտեմբերի 10-ին Լոնդոնում և Նայրոբիում մեկնարկեց «*The Girl Generation: Together To End FGM*» ծրագիրը, որն ուղված էր թլպատման պրակտիկան  արմատախիլ անելուն, իսկ Դորկենոոն դարձավ ծրագրի տնօրեն։

## Մահ
Էֆուա Դորկենոոն մահացել է 2014 թվականի հոկտեմբերի 18-ին՝ քաղցկեղից, 65 տարեկան հասակում, Լոնդոնի հիվանդանոցում։ Մեծ Բրիտանիայի առողջապահության նախարար Ջեյն Էլլիսոնը գրել է. «Մենք կորցրեցինք մեր շարժման մորը, մեր բոլորի սիրելի ոգեշնչողին։ Բայց նա օրհնեց աղջիկների սերունդներին»։ Լիբերալ-դեմոկրատների առաջնորդ Նիկ Կլեգը նրան նկարագրել է որպես «կանանց իրավունքների համար պայքարի իսկական ոգեշնչված մարտիկ»՝ խոստանալով «հարգել նրա  ողջ կյանքի կատարած աշխատանքը»։

## Անձնական կյանք
* Ամուսին` Ֆրեդդի Գրին 
* Երկու որդիներ` Կոբինա և Էբոու 
* Երկու խորթ զավակներ` Գելվին և Յանիկ 
* Խորթ աղջիկ` Ֆամմի 
* Թոռնիկ` Կասսիուս

Եղել է Գլորիա Ստեյնեմի և Էլիս Ուոլկերի մերձավոր բարեկամը։ Իր ընկերների և կոլեգաների շրջանում Էֆուան հայտնի էր որպես  «Մամա Էֆուա»։

## Պարգևներ
1994 թվականին թագուհի Էլիզաբեթ II-ի կողմից  Էֆուա Դորկենոոյին շնորհվեց Բրիտանական կայսրության ասպետի շքանշան` մարդկանց խեղանդամ դարձնող վիրահատությունների դեմ պայքարում քարոզչական աշխատանքներ իրականացնելու համար։

## Մատենագիտություն
* *Tradition! Tradition: A symbolic story on female genital mutilation*. 1992
* *Female Genital Mutilation: Proposals for Change*. 1992
* *Child Protection and Female Genital Mutilation: Advice for Health, Education, and Social Work Profes*. 1992
* *Report of the First Study Conference of Genital Mutilation of Girls in Europe/Western World*. 1993
* *Cutting The Rose: Female Genital Mutilation the Practice and its Prevention*. 1994

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:BBC 100 կին
Կատեգորիա:Բրիտանական կայսրության շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Գանացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Գանացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ