Իտալա-եթովպական պայմանագիր (1928)

**1928 թվականի Իտալա-եթովպական պայմանագիր**, փոխադարձ ընկերության և արբիտրաժի մասին Իտալիայի թագավորության և Եթովպական կայսրության պայմանագիր։ Ստորագրվել է Ադիս Աբեբայում։

## Նախապատմություն
1919 թվականի նոյեմբերին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո, 1906 թվականի Լոնդոնյան համաձայնության խախտման մեջ Իտալիան Մեծ Բրիտանիային առաջարկություն է արել Եթովպիայի մասնատման մասին։ Բրիտանական կառավարության ձախողումից հետո, որը փորձում էր Թանա լճի վրա ջրամբարի կառուցման համար կոնցեսիայի հասնել Եթովպիայի հետ, որոշում է Իտալիայի առաջարկին համաձանվել։ 1925 թվականի դեկտեմբերին Իտալիան և Մեծ Բրիտանիան կնքում են Եթովպիան ոլորտների բաժանելու մասին պայմանագիր առանց Ֆրանսիայի մասնակցության։ Երբ արդեն 1926 թվականի սկզբում Մեծ Բրիտանիան և Իտալիան Եթովպիայի կառավարությանը հայտարարեցին իրենց կողմից կնքված պայանագրի մասին, արքայազն-ռեգենտ Հայլե Սելասիեն կրտուկ բողոք հայտարարեց և Ֆրանսիայի աջակցությամբ դիմեց Ազգերի լիգային Եթովպիայի սուվերեն տարածքի խախտման բողոքով։ Մեծ Բրիտանիան և Իտալիան ստիպված էին պաշտոնապես հայտարարել, որ 1925 թվականի պայմանագիրը Եթովպիային ոչինչ չի պարտավորեցնում։

## Բանակցություններ
Եթովպիային բաժանելու ձախողումը նպաստեց, որ 1925 թվականին Իտալիան Եթովպիայի հետ սկսի ուղղակի բանակցություններ իրենց պահանջների գոնե մասնակի բավարարման հասնելու նպատակով։ Եթովպիան իր հերթին բանակացությունների մեջ է մտել իտալական կառավարության հետ, քանի որ ցանկանում էր ստանալ ազատ և սուվերեն մուտք դեպի օվկիանոս։

Եթովպիայի հետ բանակցություններում իտալական դուչե Բենիտո Մուսոլինին աջակցություն է ստացել թագավոր Վիկտոր Էմանուել III-ի զարմիկից՝ արքայազն Լուիջի Ամեդեոյից, որը եղել է Աբրուցցիի դուքս: 1928 թվականին դուքսը և թագավորական չափսերի նրա շքախումբն ուղևորվեցին Եթովպիայի հրաշագեղ մայրաքաղաք՝ Ադիս Աբեբա։ Որպեսզի ստանար Թեֆերի ռասայի վստահությունը, արքայազնը նրան իտալական շքեղ Isotta Fraschini լիմուզին նվիրեց (ԱՄՆ դրա արժեքն այդ ժամանակ կազմել է 18 հազար դոլար) և այլ նվերներ։

## Պայամանագրի կնքում և դրա պայմաններ
ձախից|մինի|Եթովպիայում Իտալիայի դեսպան Ջուլիանո Կորան և Եթովպիայի ռեգենտ ռաս Տեֆերի Մեկոնինը պաշտոնական նախաճաշից հետո պայմանագրի ստորագրման առիթով, Ադիս Աբեբա, 1928 թվական
Օգոստոսի 2-ին Ադիս Աբեբայում երկկողմանի բանակցությունների արդյունքում Եթովպիայի արքայազն-ռեգենտ Թեֆերի Մեկոննինիի և Իտալիայի կողմից լիազորված մայոր Ջուլիանո Կորան պայմանագիր կնքեցին։

Համաձայնագիրը կազմված էր յոթ հոդվածներից։ Դրանում հռչակվել է մշտական խաղաղություն և հավիտյան ընկերություն Եթովպիայի և Իտալիայի միջև (հոդված 1), որոնք պարտավորվում էին չոտնահարել միմյանց անկախությունը և սուվերենությունը (հոդված 2), ինչպես նաև զարգացնել փոխադարձ առևտրային հարաբերությունները (հոդված 3)։ Երկու կառավարություններն էլ պարտավորում էին բոլոր վեճերը լուծել խաղաղ ճանապարհով կամ Ազգային լիգայի արբիտրաժի միջոցով (հոդված 5)։ Հոդված 4 հաստատում էր Եթովպիայում իտալացի քաղաքացիների յուրահատուկ կարգավիճակ․ նրանք եթովպիական դատարաններում չեն դատվում։ Ինչպես նաև սահմանվեց Եթովպիայի և Իտալիայի Սոմալիի միջև սահման, որը վերջնականապես սահմանվել է վիճելի տարածքում (21 լիգա, մոտավորապես 88 կմ, իր երկարության) և պետք է զուգահեռաբար անցնել Բենադիրի ափով (հոդված 6)։ Պայանագրի ժամկետը պետք է կազմեր 20 տարի (հոդված 7)։ Պայմանագրի հետ մեկտեղ ստորագրվել է իտալա-եթովպիական ճանապարհային կոնվենցիա, որն իրենից ներկայացնում է Ասեբ (Էրիթրեա) նավահանգստի և Դեսե (խոշորագույն առևտրային քաղաք, որը տեղակայված է Ադիս Աբեբայից հյուսիս) քաղաքի միջև ավտոճանապարհի կառացում և Եթովպիայի համար Ասբեում 6000 քառակուսի մետր տարածքով ազատ մաքսային և ազատ տնտեսական գոտիների ստեղծում 130 տարով։

## Նշանակություն
1928 թվականի պայմանագիրը Եթովպիայի պատմության մեջ առանձնանում է նրանով, որ այն չի պարտադրվել է Եթովպիային որևէ խոշոր ուժի կողմից, այլ կնքվել է վերջինիս ազատ կամքով, ինչը ցուցադրեց նրա ինքնուրույնությունն ու սուվերենությունը միջազգային ասպարեզում։ Խորհրդային պատմաբան Վ․Ա․ Տրոֆիմովը հաստատում է, որ 1928 թվականի պայմանագրի կնքման և ճանապարհային կոնվենցիայի առաջարկության ժամանակ «Եթովպիան արդեն այդ ժամանակ ներկայանում էր ոչ միայն որպես միջազգային քաղաքականության օբյեկտ, այլև որպես սուբյեկտ»։

## Հետևանք
1928 թվականին ստորագրելով պայմանագիրը՝ Իտալիան հույս ուներ Եթովպիայում Ֆրանսիայի տնտեսական և քաղաքական դիրքը թուլացնել (մասնավորապես, ստեղծել Ջիբուտի-Ադիս Աբեբա երկաթուղային ճանապարհի մրցակցություն), բայց այդ հույսերը չարդարացվեցին։ Տեֆերի Մեկոննին, որը սկզբում եղել է Եթովպիայի արքայազն-ռեգենտ, իսկ հետո (1930 թվական) դառձել է նեգուս, տարբեր պատրվակներով ձգձգում էր Ասեբ-Դեսեի ավտոճանապարհի կառուցումը, որն այդպես էլ չկառուցվեց։ Սակայն 1935 թվականին Ֆրանսիայի և Իտալիայի Հռոմեական պակտի կնքման և իտալացի առաջնորդ Մուսոլինի՝ արտաքին գործերի ֆրանսիացի նախարար Պյիեր Լավալեյի անձնական պայմանավորվածության հետևանքով փաստացի Իտալիային հնարավորություն տրվեց ազատ գործողություններ իրականացնել Եթովպիայում, ինչպես նաև ֆաշիստական Իտալիային հնարավորություն տվեց կոպտորեն խախտել 1928 թվականի պայմանագրի դե ֆակտո պայմանները և զինված ճանապարհով գրավել Եթովպիան։ Սակայն Իտալիան Եթովպիայի դեմ բացահայտ զինված գործողություններ սկսելը պաշտոնապես պետք է հետևեր 1928 թվականի պայմանագրի կետերին, այդ իսկ պատճառով որոշակի մակարդակում այն կապում էր Իտալիայի ձեռքերը․ այսպիսով, 1935 թվականին, Եթովպիայի պահանջով և պայմանագրի 5-րդ հոդվածի լիարժեք համապատասխանությամբ, Իտալիան պետք է համաձայնվեր արբիտրաժային հանձնաժողովի գումարմանը Ուալ-Ուալ օազիսում սահմանային միջադեպը կարգավորելու համար, ինչը որոշակիորեն հետաձգեց Իտալա-եթովպիական երկրորդ պատերազմի սկիզբը։

## Ծանոթագրություններ
**Նշումներ**

## Գրականությունը
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Հղումներ
* 

Կատեգորիա:Պայմանագրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իտալիայի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Միջպատերազմական ժամանակաշրջանի պայմանագրեր
Կատեգորիա:1928 Իտալիայում
Կատեգորիա:1928 պայմանագրեր
Կատեգորիա:1928 Եթովպիայում
Կատեգորիա:1928 քաղաքականությունում
Կատեգորիա:Հաշտության համաձայնագրեր
Կատեգորիա:Եթովպիայի պատմություն
Կատեգորիա:Իտալիայի թագավորություն (1861–1946)