open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ԱՕԿՍ-ի շենք

**ԱՕԿՍ-ի շենք,** հանրապետական նշանակության պատմամշակութային հուշարձան Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Կառուցվել է 1914-1917 թվականներին։ ԱՕԿՍ-ի շենքը Երևանի մինչխորհրդային շրջանի ճարտարապետության լավագույն նմուշներից է։

## Պատմություն
ԱՕԿՍ-ի շենքը կառուցվել է 1914-1917 թվականներին բժիշկ Հովհաննես Հովհաննիսյանի պատվերով։

1914 թվականին Հովհաննիսյանը թողնում է աշխատանքը և ձեռնամուխ է լինում Երևանի առաջին մասնավոր վիրաբուժական հիվանդանոցի կառուցմանը։

Շենքի անձնագրում նշված է, որ պատվիրատուն՝ բժիշկ Հովհաննես Հովհաննիսյանը ձեռք է բերել հողատարածքը 1915 թվականին Հուսեյն Բեկ-Միրզաբեկովից։ Շենքի նախագծումն ու շինարարությունը իրականացրել է ճարտարապետ Բորիս Մեհրաբյանը։

Շենքի առաջին հարկում եղել է հիվանդանոցը, իսկ երկրորդ հարկում բնակվել է Հովհաննիսյանը։

Հիվանդանոցն ունեցել է 10 մահճակալ։ Գործել է երկու՝ վիրաբուժական և ակնաբուժական բաժանմունք։

1923 թվականին շենքը բռնագրավվում է խորհրդային իշխանությունների կողմից։

1923-1944 թվականներին շենքում տեղակայված է եղել Հայաստանում առաջին տրոպիկական ինստիտուտը կամ «Մալարիայի հիվանդանոցը», որը զգալի ներդրում է ունեցել մալարիայի և այլ տրոպիկական հիվանդությունների կանխարգելման և վերացման գործում։

1944 թվականից առ այսօր շենքում տեղակայված է Արտասահմանյան երկրների հետ մշակութային կապերի հայկական ընկերությունը։

1950-ական թվականներին շենքի հետնամասում ավելացվում է մի նոր կցակառույց։ 2011 թվականին շենքի այդ հատվածը օտարվում է «Լոկալ Դիվելոփրս» ընկերության կողմից և քանդվում 2012 թվականին՝ տեղում հյուրանոց կառուցելու նպատակով։ Ներկայումս շենքի հետնամասում կառուցվել է Իբիս Երևան հյուրանոցը։

## Պատկերասրահ

ԱՕԿՍ 1.JPG
File : ԱՕԿՍ 2.jpg
File : ԱՕՔՍ 8.jpg
File : ԱՕՔՍ 6.jpg
File : ԱՕԿՍ 3.JPG
File : ԱՕԿՍ-ի շենք, ArmAg.JPG
File : ԱՕԿՍ-ի շենք, ArmAg (1).JPG
File : ԱՕՔՍ 5.jpg


## Տես նաև
* Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Երևան)
* Արտասահմանյան երկրների հետ բարեկամության և մշակութային կապի հայկական ընկերություն

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* ԱՕԿՍ-ի շենքը վերադարձվեց Հայաստանի Հանրապետությանը - Հրապարակ
* «ԱՕԿՍ-ի շենք»՝ կենդանի պատմություն
* ԱՕԿՍ-ի ճակատագրով մտահոգ քաղաքացիները պահանջում են հանդիպում Հասմիկ Պողոսյանի հետ

Կատեգորիա:Երևանի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Կենտրոն վարչական շրջան
Իվան Վասիլենկոյի թանգարան

**Իվան Վասիլենկոյի թանգարան** (), թանգարան Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Տագանրոգ քաղաքում, որը գտնվում է այն տանը, որտեղ 1923-1966 թվականներին ապրել է գրող, Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր Իվան Դմիտրիևիչ Վասիլենկոն։ Մտնում է Տագանրոգի գրականության և պատմաճարտարապետական պետական թանգարան-արգելոցի կազմի մեջ։ Հասցեն` Չեխովի փողոց, 88։

## Պատմություն
[մինի|264x264փքս|<small>[Արտյոմկա (քանդակ, Տագանրոգ)|«Արտյոմկա» քանդակը, 2012&#x20;թվական]]
Տունը, որտեղ ապրել է Իվան Վասիլենկոն իր բազմամարդ ընտանիքի հետ 1923-1966 թվականներին, կառուցվել է դեռևս 1906 թվականին և ունի մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտի կարգավիճակ։ Գրողը ծնվել է 1895 թվականի հունվարի 20-ին գավառական գրագրի ընտանիքում և յոթ տարի անց Մակեևկա գյուղից (այժմ՝ քաղաք Դոնեցկի մոտ) ծնողների հետ տեղափոխվել է Տագանրոգ։ Այստեղ նա անցկացրել է մնացած կյանքն ու ստեղծագործել, և մահացել է 1966 թվականի մայիսի 26-ին տուբերկուլյոզից։ Շենքի պատին փակցված է գրողին նվիրված հուշատախտակ։

1988 թվականին գրողի նախկին բնակարանը փոխանցվել է թանգարան-արգելոցին։ 2004 թվականի մայիսին բացվել է ցուցահանդեսը` աշխատասենյակը, որտեղ ստեղծագործել է գրողը, և նախասենյակը։ Թանգարանի ցուցադրությունը պատմում է գրողի անձնական և հասարակական կյանքի, նրա շրջապատի մասին. այստեղ ներկայացված են տարբեր փաստաթղթեր, լուսանկարներ, Վասիլենկոյի անձնական իրերը, ինչպես նաև նյութեր, որոնք պատմում են Տագանրոգում XX դարի սկզբի իրադարձությունների մասին։ 2008 թվականին բացվել է «Արտյոմկայի մասին ստեղծագործությունների շարքին» նվիրված ցուցահանդես։

Թանգարանի տարածքում ներկայացված է նաև գրողի ընկերոջ` նկարիչ Մ. Ա. Սիչովի ցուցահանդեսը։

Տուն-թանգարանի առջև տեղադրված է Վասիլենկոյի մի շարք ստեղծագործությունների գլխավոր հերոս Արտյոմկայի քանդակը։ Այն պատկերում է աջ ձեռքում զարդատուփ սեղմած գդակով բոկոտն տղայի։ Հուշարձանը տեղադրվել է 2010 թվականին, քանդակագործն է հայազգի Դավիթ Բեգալովը։

## Պատկերասրահ

Таганрог Чехова 88 фото 204.jpg|
Таганрог Чехова 88 фрагмент фото 212.jpg|
Таганрог Чехова 88 табличка фото 206.jpg|Հուշատախտակը
Таганрог Чехова 88 фрагмент фото 214.jpg|
Таганрог Чехова 88 табличка фото 210.jpg|


## Տես նաև
* Անտոն Չեխովի գրական թանգարան
* Տագանրոգի քաղաքաշինություն և կենցաղ (թանգարան)
* Չեխովի տնակ
* Չեխովների կրպակ (թանգարան)

## Արտաքին հղումներ
* Дом-музей писателя И. Д. Василенко
* История Таганрогского государственного литературного и историко-архитектурного музея-заповедника

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1988 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:1988 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի անձնային թանգարաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
Կատեգորիա:Տագանրոգի թանգարաններ
Ռուբեն Թերլեմեզյան

**Ռուբեն Գրիգորի Թերլեմեզյան** (), հայ երաժշտագետ։

## Կյանք և ստեղծագործություն
Երաժշտական կրթություն է ստացել Վիեննայում։ 1925 թվականից ապրել է Երևանում։

1933-1936 թվականներին ղեկավարել է Հայպետհրատի երաժշտական բաժինը, որտեղ նրա մասնակցությամբ հրատարակվել են Կարա-Մուրզայի, Կոմիտասի, Գրիգոր Սյունու, Նիկողայոս Տիգրանյանի ստեղծագործությունների ժողովածուները։

Հեղինակ է «Կոմիտաս վարդապետի կյանքը և գործունեությունը» (1924), «Քրիստափոր Կարա-Մուրզա» (1925) գրքերը։ Կազմել է Կոմիտասի հուշագրությունները (1930) և «Կոմիտասի հոդվածներ և ուսումնասիրություններ» (1941) ժողովածուները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Բարսեղ Աբովյան

**Բարսեղ Աբովյան** (), հայ դերասան։

## Կենսագրություն
Բարսեղ Աբովյանը ծնվել է 1880 թվականին Թիֆլիսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Բաքվի Մարդասիրական ընկերության դպրոցում։ Սովորելու տարիներին որպես սիրողական դերասան մասնակցել է Սաֆրաստյան ամուսինների «Վարդան Մամիկոնյան» ներկայացմանը։ Մինչև 1902 թվականը խաղացել է Բաքու այցելած բոլոր հայկական խմբերի ներկայացումներին։ Սիրանույշի ձևավորած թատերախմբի կազմում հյուրախաղերով հանդես է եկել Շուշիում։

1903 թվականին Բաքվում Ա․ Շահխաթունու հետ ներկայացրել է «Սամվելը»։ 1904 թվականին կրկին Սիրանույշի թատերախմբի կազմում այցելել է Գանձակ, Ալեքսանդրապոլ, Երևան, Կարս, Բաթում։ 1906 թվականին Թիֆլիսում ձևավորվել է նոր մեծ թատերախումբ (Սիրանույշ, Ավետյան, Զարիֆյան, Ալիխանյան, Ստեփանյան, Բերոյան և այլն), որի կազմում էր նաև Աբովյանը։ Թատերախումբը ներկայացումներով հանդես է եկել Կովկասի տարբեր քաղաքներում։

1907 թվականին խաղացել է Բաքվի Կուլտուրական միության նորաստեղծ թատերախմբում։ Օսմանյան սահմանադրության հռչակումից հետո կովկասահայ խմբերի հետ մեկնել է Կոստանդնուպոլիս, որտեղից՝ Բուլղարիա, այնուհետև կնոջ՝ դերասանուհի Քնարիկի հետ այցելել է Օդեսա, Ռոստով, Արմավիր, Պյատիգորսկ, Բաքու։ Կարճ ժամանակ սովորել է Մոսկվայի Գեղարվեստական թատրոնում։ Վերադարձել է Կովկաս և խաղացել Բաքվում։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրյակին մեկնել է Պարսկաստան, իսկ պատերազմից հետո՝ Սիրիա, Լիբանան, Եգիպտոս, Հնդկաստան, որից հետո բնակություն է հաստատել Սիրիայում։

## Դերերը թատրոնում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Թիլ (բերդավան)

**Թիլ**, *Թիլ Համտուն* (), բերդավան Դաշտային Կիլիկիայում, Սսից արևմուտք։ Դրա դիմաց գտնվել է Ակամիր իջևանը։

## Պատմություն
Թորոս Բ իշխանը 1154 թվականին Թիլը միացրել է Կիլիկիայի հայկական իշխանապետությանը։ Արաբ պատմագիր Աբու ալ-Ֆիդան (1273-1333) իր «Աշխարհագրության» մեջ Թիլը հիշատակում է որպես ամուր, պարսպապատ բերդ՝ շրջապատված այգեվետ արվարձանով և բարեբեր հողերով։

Կիլիկիայի հայկական թագավորության անկումից (1375) հետո Թիլը տիրել է Եգիպտոսի սուլթանությունը, 16-րդ դարի սկզկբին՝ Օսմանյան սուլթանությունը։

Թիլի հայ բնակիչները տեղահանվել են 1914-1921 թվականներին։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է Մեծ Եղեռնի ժամանակ, փրկվածներն ապաստանել են տարբեր երկրներում։

## Բերդավանը ներկայումս
Ցածրադիր բլրի վրա կառուցված Թիլի բերդը (այժմ՝ ավերակ) գրավում է մոտ 2 հա տարածք։ Երկշարք, լայն պարիսպներն ագուցված են կիսաշրջանաձև բուրգերով, հյուսիսային արտաքին պարիսպը՝ նաև հնգանիստ աշտարակներով։

Ներքին պարիսպը (նեղ դասավորությամբ) արտաքինից բարձր է։ Հյուսիսային և արևելյան պարիսպներին ներսից միանում է թաղակապ նկուղներով շենքերի շարքը։ Գլխավոր մուտքը բերդի հյուսիսարևմտյան անկյունում է, երկու հզոր աշտարակների միջև։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիլիկիայի բերդեր
Կատեգորիա:Բերդեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի փոքր քաղաքներ
Կոստանդին Աբովյան

**Կոստանդին Աբովյան** (), հայ թարգմանիչ, մանկավարժ։

Խաչատուր Աբովյանի թոռը։

## Կենսագրություն
Կոստանդին Աբովյանը ծնվել է 1880 թվականին Երևանում։ Սովորել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, այնուհետև՝ Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, որը 1896 թվականին ավարտելով՝ մեկնել է Գերմանիա, սովորել Լայպցիգի, Ենայի համալսարաններում։ Կովկաս վերադառնալով՝ մինչև 1919 թվականը, որպես գերմաներենի ուսուցիչ, աշխատել է Ալեքսանդրապոլի առևտրական դպրոցում։ 1926 թվականից աշխատել է Երևանի պետական համալսարանում և Օտար լեզուների ինստիտուտում որպես գերմաներենի դասախոս։

Մեծ է եղել Կոստանդինի դերը պապի գերմաներեն ձեռագրերի վերծանման և թարգմանության գործում։ Մեծապես նպաստել է Խաչատուր Աբովյանի արխիվի պահպանմանն ու հարստացմանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի սաներ
Կատեգորիա:Գերմաներենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ենայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Գևորգ Դանագուլյան

**Գևորգ Հրաչի Դանագուլյան** (), հայ քիմիկոս-օրգանիկ։ Քիմիական գիտությունների դոկտոր (2000),  ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ (2010):

## Կենսագրություն
Գևորգ Դանագուլյանը ծնվել է 1951 թվականին Գավառ քաղաքում։ 1973 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի քիմիական ֆակուլտետը։ 1977-1982 թվականներին աշխատել է ՀՀ ԳԱԱ Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտում, 1982-2000 թվականներին՝ ԵՊՏԻ բնական գիտությունների ամբիոնում, 2001 թվականից եղել է ՕԴՔ ԳՏԿ Օրգանական քիմիայի ինստիտուտի ազոտային հետերոցիկլերի լաբորատորիայի վարիչ, 2005 թվականից՝ Հայ-ռուսական (սլավոնական) համալսարանի բժշկա-կենսաբանական ֆակուլտետի պրոֆեսոր։ «Հայաստանի քիմիական հանդես» ամսագրի պատասխանատու խմբագիր, «Գիտության աշխարհում» հանդեսի խմբագիր։

Աշխատանքները վերաբերում են պիրիմիդինային միացությունների նոր նուկլեոֆիլ վերախմբավորումներին, կենսաբանական ակտիվ նյութերի սինթեզին։ Մշակել է պիրիդինի սինթեզի նոր եղանակ։

## Պարգևներ
2010 թվականին հետերոցիկլիկ միացությունների քիմիայի բնագավառում նվաճումների և ներդրման համար ՌԴ Մենդելեևյան ընկերության «Գիտական համագործակցություն» միջազգային գիտական հիմնադրամի և Մոսկվայի պետական համալսարանի կողմից արժանացել է դիպլոմի և «Ոսկե նշանի»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ քիմիայի ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Քեթրին Թիլմեն

**Քեթրին Դեյվիս Չեփեն Թիլմեն** (, ), աֆրոամերիկացի գրող։

## Կենսագրություն
ը ծնվել է ԱՄՆ-ի Իլինոյս նահանգի Մաունդ Սիթիում, Լաուրա և Չարլզ Չեփենի աղջիկն է։ Նրա մայրը ուսուցչուհի էր։ Մեծացել և կրթություն է ստացել Հարավային Դակոտայի Յանկտոն քաղաքում, որտեղ նրա հայրը որսորդական շներ էր մեծացնում։ Սովորել է Կենտուկիի պետական համալսարանում, ապա՝ Վիլբերֆորսի համալսարանում։

## Կարիերա
Չեմփենը գրել սկսել է դեռևս ավագդպրոցյան տարիներից։ Տարբեր պարբերականների և թերթերի համար գրել է բանաստեղծություններ։ Նրա առաջին բանաստեղծությունը՝ «Հիշողություն»-ը, տպագրվել է 1888 թվականին *The Christian Recorder* թերթում։ Նույն տարում նա *The Christian Recorder* և *American Baptist*  թերթերում հրապարակել է մի շարք հոդվածներ՝ այդպիսով ստացել որոշակի ճանաչում։ Թիլմենի գեղարվեստական գրականություն ներառում է հետևյալ նորավեպերը. Աֆրոամերիկացի աղջկա կյանքի պատմություն (, 1893) և Քլենսի փողոց (, 1898-1899): Նրա պատմական աշխատություններն են. Ազատության երեսուն տարի (1902) և Ազատության հիսուն տարի (1910)։ Նրա բանաստեղծությունների ժողովածուն՝ Դեկլամացիան, լույս է տեսել 1902 թվականին։ Նա իր աշխատություններում հաճախ է անդրադարձել երիտասարդ սևամորթ կանանց, ինչպես «Աֆրոամերիկացի կանայք և նրանց գործունեությունը» աշխատության հետևյալ հորդորում.


*Մենք արդեն մեղադրվել ենք  հոգեկան թերարժեքության մեջ. հիմա, եթե մենք կարող ենք ապացուցել, որ զարգացած սրտերով և ուղեղներով մենք կարող ենք իրականացնել այն նույնը, որը իրականացվում է մեր կովկասյան ռասայի արդար քույրերի կողմից, այդ դեպքում ինչո՞ւ ենք մենք հերքում սուտը:*


Որպես երեցկին, նա ապրել է տարբեր երկրներում, ուսանել ու դասավանդել, աշխատել է եկեղեցական կանանց խմբերի ու միսիոներական կազմակերպությունների հետ։ Ինչպես Իդա Քամմինգսը, նա նույնպես 1910-ական թվականներին եղել է Սևամորթ կանանց ակումբների ազգային ընկերակցության () աշխատակից։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին, Քեթրին Թիլմենը նշանակվել է Սևամորթ կանանց ակումբների ազգային ընկերակցության հրապարակությունների գծով տնօրեն, որպեսզի ընգծի պատերազմի ժամանակ Կարմիր Խաչի կամ այլ կազմակերպությունների հետ աֆրոամերիկացի կանանց գործունեությունը։

## Անձնական կյանք
Քեթրին Թիլմենը 1894 թվականին ամուսնացել է Ռև. Ջորջ Մ. Թիլմենի հետ։ Նրանք ունեն մեկ աղջիկ՝ Դորոթին։ Քեթրին Թիլմենի մահվան կոնկրետ օրն անհայտ է, բայց ենթադրվում է, որ այն եղել է 1922 թվականի մայիսից հետո։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրոամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Աֆրոամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին դրամատուրգներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Կին լրագրողներ
Ռաֆիկ Եդոյան

**Ռաֆիկ Հայկոյի Եդոյան** (), հայ գյուղատնտես։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր  (1983),  պրոֆեսոր (1984), ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ (2000)։

## Կենսագրություն
Ռաֆիկ Եդոյանը ծնվել է 1938 թվականին Նոր Բայազետի շրջանի Հացառատ գյուղում։ 1955 թվականին ավարտել է գյուղի դպրոցը, 1963 թվականին՝ Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1970 թվականից աշխատել է Վանաձորի պետական մանկավարժական ինստիտուտում, 1972-1979 թվականներին եղել է Վանաձորի պետական մանկավարժական ինստիտուտի բուսաբանության և աշխարհագրության ամբիոնի վարիչ, 1979-1987 թվականներին՝ Վանաձորի պետական մանկավարժական ինստիտուտի բուսաբանության ֆակուլտետի դեկան, 1987 թվականից՝ Վանաձորի պետական մանկավարժական ինստիտուտի ռեկտոր։ 1991 թվականին Եդոյանի նախաձեռնությամբ ստեղծվել է Արցախի պետական համալսարանը։

Հեղինակ է շուրջ 160 հոդվածի, 15 ուսումնական ձեռնարկի, մենագրության, բուհական դասագրքի և 2 հեղինակային իրավունքի։ Զբաղվում է վայրի օգտակար բույսերի ուսումնասիրությամբ։ Գիտական հետաքրքրություններն են գենետիկան, սելեկցիան, բուսաբանությունը, էկոլոգիան։

## Անդամակցություն
* Էկոլոգիայի և անվտանգ կենսագործունեության միջազգային ակադեմիայի անդամ,
* Նյու Յորքի գիտությունների ակադեմիայի անդամ, 1988,
* ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, 2000։

## Պարգևներ
* Ն. Ի. Վավիլովի անվան մեդալ (1974, գենետիկայի, սելեկցիայի բնագավառում կատարած աշխատանքների համար),
* Գավառ քաղաքի պատվավոր քաղաքացի,
* Վանաձորի պատվավոր քաղաքացի, 
* ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության ոսկե մեդալ,
* Երևանի պետական համալսարանի ոսկե մեդալ,
* Երևանի ագրարային համալսարանի ոսկե մեդալ,
* Արցախի համալսարանի ոսկե մեդալ։

## Երկեր
* Գենետիկա սելեկցիայի հիմունքներով առարկայի խնդրագիրք, Երևան, Լույս հրատ., 1989 թ.: 
* Բջջաբանություն. գենետիկա սելեկցիայի հիմունքներով, Երևան, Լույս հրատ., 1991: 
* Գյուղատնտեսությունը և էկոլոգիան, Վանաձոր, 1999։ 
* Բույսերի սելեկցիայի և սերմնաբանության հիմունքներ, Երևան, 2006։ 
* Բնապահպանության դասավանդման մեթոդիկայի և լաբորատոր-գործնական պարապմունքների ձեռնարկ, Երևան, 2010։ 
* Գենետիկա սելեկցիայի հիմունքներով, Երևան, 2011։ 
*Հոսքաջրերի էկոլոգիական խնդիրները, բուհական ձեռնարկ, ՙՙՕրենք և իրականություն՚՚ Երևան, 2014։
*Իմունասելեկցիա սերմնաբուծություն, Բուհական դասագիրք, Երևան, 2017։
*Բույսերի իմունիտետ իմունիտետային սելեկցիա, ներբուհական դասագիրք, Երևան, 2017։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Հայ գյուղատնտեսներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Օմար Աքրամ

**Օմար Աքրամ** (, ), Գրեմմի մրցանակակիր երաժիշտ, կոմպոզիտոր և դաշնակահար։ Նա դարձել է առաջին աֆղանա-ամերիկյան երաժիշտը, ով 2013 թվականին արժանացել է Գրեմմի մրցանակի՝ իր չորրորդ՝ «Սիրո արձագանքները» ալբոմի համար : Նա հանդիսանում է նաև ոգեշնչող գրող։

## Վաղ կյանք
Աքրամը ծնվել է Նյու Յորքում։ Նա մեծացել է ճանապարհորդելով աշխարհով մեկ՝ որպես Միավորված Ազգերի դիվանագետի որդի։ Ապրում է այնպիսի տարբեր վայրերում, ինչպիսիք են Ֆրանսիան, Կուբան, Աֆղանստանը և Չեխիան։ Նա 14 տարեկանում հանդիպել է Ֆիդել Կաստրոյի հետ, ով, ինչպես ասում են, թույլ է տվել նրան ներթափանցել տեղական կուբայական ջազային ակումբներ, որտեղի հնչյուններն ազդել են նրա ձևավորվող կոմպոզիցիոն ոճի վրա։

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ
2007 թվականի Աքրամի Գաղտնի ճանապարհորդություն ալբոմը հասել է Նյու-Էյջ աղյուսակի 12-րդ հորիզոնական, և 2012 թվականի «*Սիրո արձագանքները» *արժանացել է Գրեմմիի՝ որպես լավագույն Նյու-էյջ Ալբոմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Էլեկտրական երաժշտության ժանրի երաժիշտներ
Սիրահարները I (կտավ, Մագրիտ)

**«Սիրահարները I»** (), Ռենե Մագրիտի նշանավոր նկարներից, որը հեղինակը նկարել է 1928 թվականին։ Նկարում պատկերված կնոջ և տղամարդու դեմքերը խորհրդավոր կերպով ծածկված են սպիտակ սավանով։ Այն այժմ ցուցադրվում է Ավստրալիայի ազգային պատկերասրահում։ Սիրահարների շարքի 1928 թվականին նկարված երկրորդ նկարը՝ «Սիրահարներ II», գտնվում է Նյու Յորքում՝ կոլեկցիոներ Ռիչարդ Զայսլերի հավաքածուում։ Այս նկարում նույն կերպ ծածկած դեմքերով պատկերված կինը և տղամարդը արդեն համբուրում են միմյանց։

## Պատմական ակնարկ

Կան տարբեր վարկածներ, թե ինչից է ոգեշնչվել Մագրիտը այս նկարը նկարելիս։ Ռենեն էլ իր մի շարք սյուրռեալիստ հետևորդների նման հիացած էր Ֆանտոմասի կերպարով։ Վերջինս 1913 թվականին լույս տեսած վեպի խորհրդավոր հերոսն էր, որն ավելի ուշ հայտնվում է ֆրանսիացի ռեժիսոր և սցենարիստ Լուի Ֆյոյադի ֆիլմերում։ Ֆանտոմասի ինքնությունը երբեք չի բացահայտվում։ Նա միշտ հայտնվում է դեմքը սպիտակ կտորով կամ գուլպայով քողարկած։
 
Մեկ այլ վարկածի համաձայն Ռենեն խիստ ազդված է եղել մոր ինքնասպանությունից։ 1912 թվականին, երբ նա դեռ 13 տարեկան էր, նրա մորը գտնում են Սամբրա գետում խեղդված։ Երբ նրա մարմինը հանում են գետից, Ռենեն ականատես է լինում այդ տեսարանին և տեսնում է մոր` գլխին փաթաթված թաց, սպիտակ գիշերազգեստը։

Անձամբ Ռենեն հերքել է այս վարկածը։ Նա նշել է, որ այս նկարները զուտ իր սեփական երևակայության և որոշ չափով նևրոզի արտացոլումն են։

## Նկարագրություն

«Սիրահարները I» նկարում կինը և տղամարդը այնպես են պատկերված, ասես պատրաստվում են լուսանկարվել։ Առաջին հայացքից այն տպավորությունն է ստեղծվում, թե զույգը նկարվել է միգուցե որևիցե տոնի ժամանակ, ուրախ և ջերմ մթնոլորտում, քաղաքից դուրս, հավանաբար Նորմանդիայի ափին, սակայն ծովից հնարավորինս հեռու։ Բայց ավելի ուշադիր նայելիս կարելի է նկատել մուգ կանաչ, որոշ հատվածներում անգամ սև թփերը, ծառերը։ Նրանց գլուխները ամուր փաթաթված են սպիտակ, տեղ-տեղ ստվերից գորշացած կտորով։ Մտերմիկ և սիրային նկարի տպավորությունը միանգամից անհետանում է։ Ի հայտ է գալիս օտարացման, խեղդվելու, շնչահեղձության և անգամ մահվան պատկերը։

## Տես նաև
* Սիրահարները II (կտավ, Մագրիտ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռենե Մագրիտի նկարներ
Կատեգորիա:Սյուրռեալիզմ
Կատեգորիա:Մոդեռնիզմ
Կատեգորիա:1928 նկարներ
Կատեգորիա:Նյու Յորքի ժամանակակից արվեստի թանգարանի նկարներ
Գիա Նադարեիշվիլի

**Գիա Նադարեիշվիլի** (; ), վրացի շախմատիստ և կոմպոզիտոր։ Միջազգային գրոսմայստեր և իրավարար (1980) (1960): ԽՍՀՄ-ի 1971 թվականի և 1972 թվականի շախմատի չեմպիոն։ ԽՍՀՄ-ի շախմատի ֆեդերացիայի հանձնաժողովի նախագահ (1989—1990): Վարկանիշը ըստ «ՖԻԴԵ»-ի կազմել է 85.00:

Գիան ունի հրատարակած գիրք Շախմատային կոմպոզիցիաների վերաբերյալ։

## Գրքեր
* Նադարեիշվիլի՝ Ընտրված էտյուդներ — Հրատարակչություն։ Թբիլիսի (1970)։
* Նադարեիշվիլի` Շախմատային էտյուդներ՝ Հրատարակչություն։ Թբիլիսի (1975)։
* Նադարեիշվիլի` էտյուդները գրոսմայստերների աչքերով՝ Հրատարակչություն (1982)։

## Գրականություն
* *Վլադիմիրով:* Ծառայել է 50 տարի. // «64 — Շախմատային կրթություն». — 1988. — № 16. — С. 30.
* *Նեիձե В.* Կրեդո Նադարեիշվիլի. // «64 — Շախմատային կրթություն». — 1991. — № 19. — С. 30—31
* *Բոտվինիկ* Վրաստանի շախմատի Վիտյազը // «64 — Շախմատային կրթություն». — 1992. — № 3 (890). — С. 25.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էտյուդներ Գիայի կողմից 

Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Վրացի շախմատիստներ
Կատեգորիա:Վրացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վարպետներ
Կատեգորիա:Շախմատի միջազգային վարպետներ
Նազի Պաիկիձե

**Նազի Պաիկիձե** (; ), վրացական ծագումով ամերիկացի շախմատիստուհի, միջազգային վարպետ (2012):

Նազի Պաիկիձեի ծնողները աշխատել են Իրկուտսկում, բայց երբ լրացել է նրա 4-ամյակը ընտանիքը տեղափոխվել է Թբիլիսի, իսկ 2006 թվականին՝ Մոսկվա։ Շախմատով զբաղվում է 2009 թվականից՝ 5 տարեկանից՝ զբաղվելով գրոսմայստեր Վլադիմիր Բելովի հետ։ 2011 թվականին հրավիրվել է Վրաստանի շախմատի ազգային հավաքական, որի կազմում մասնակցել է Եվրոպայի թիմային առաջնությանը։

2016 թվականին ԱՄՆ-ի Սենթ Լուիս քաղաքում կայացած առաջնությունում Նազին դարձել է երկրի չեմպիոն։

Նազիի եղբայրը ֆուտբոլիստ է։

## Վարկանիշի փոփոխության գծապատկեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Նազիի պրոֆիլը Ռուսաստանի վրացիների միության կայքում

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կանայք
Կատեգորիա:Ամերիկացի շախմատիստներ
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռուսներ վրացական ծագմամբ
Կատեգորիա:Վրացի շախմատիստներ
Կատեգորիա:Շախմատի կանանց գրոսմայստերներ
Թիլ (այլ կիրառումներ)

**Թիլ**, կարող է վերաբերել․

* Թիլ - համայնք Նիդերլանդների Խելդերլանդ մարզում,
* Թիլ - ավան Մեծ Հայքում,
* Թիլ - բերդավան Դաշտային Կիլիկիայում։
* Թիլ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բալուի գավառակում
* Թիլ - գյուղատեղի Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բուլանըխի գավառակում
* Թիլ - ավան Մեծ Հայքի Բարձր Հայք աշխարհի Եկեղյաց գավառում, իսկ ապա ավան Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում
* Թիլ - կոմունա Ֆրանսիայում, Ռոն Ալպեր մարզի Էն գավառում
* Թիլ - ավան կամ գյուղաքաղաք Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սղերդի գավառում
Իգոր Զասլավսկի

**Իգոր Դմիտրիևիչ Զասլավսկի** (), ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1988),  պրոֆեսոր (1992), ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ (2000)։

## Կենսագրություն
Իգոր Զասլավսկին ծնվել է 1932 թվականին Լենինգրադում։ 1954 թվականին ավարտել է Լենինգրադի պետական համալսարանը։ 1961 թվականից դասավանդել է Երևանի պետական համալսարանում (դոցենտ, պրոֆեսոր, 1961), 1961 թվականից եղել է ՀՀ ԳԱԱ Ինֆորմատիկայի և ավտոմատացման պրոբլեմների ինստիտուտի բաժնի վարիչ, մաթեմատիկական տրամաբանության և ավտոմատացված տրամաբանական արտածման լաբորատորիայի գլխավոր գիտաշխատող։

Աշխատանքները վերաբերում են մաթեմատիկական տրամաբանությանը, ալգորիթմների տեսությանը, մաթեմատիկական կիբեռնետիկային։

## Երկեր
* Տրամաբանության դերը փաստարկման պրոցեսում, 1998։ 
* Симметрическая конструктивная логика, 1978:
* Математические вопросы кибернетики и вычислительной техники, 1975: 
* Трансформационная логика и логика символического языка, 1999:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Բուքմեյքերների վարկանիշ

**«Բուքմեյքերների Ռեյտինգ»**, միջազգային վերլուծական օնլայն-հանդես կայք, որը հանդես է գալիս որպես միջնորդ խաղագումարով խաղացողների և բուքմեյքերական գրասենյակների միջև ծագած վեճերի ժամանակ։

## Պատմություն
«Բուքմեյքերների Ռեյտինգ» կայքը հիմնադրել է Պարույր Շահբազյանը։ Որպեսզի Պարույրը մեկնարկեր կայքի ստեղծման աշխատանքնեը, նրան անհրաժեշտ եղավ 50 դոլար, որպեսզի գնի կայքի սովորական ձևանմուշ։ Կայքի աշխատանքները մեկնարկեցին 2012 թվականի սկզբներին։

Նույն՝ 2012 թվականին «Բուքմեյքերների վարկանիշը» լայն շրջանակների կողմից հանրաճանաչ կայք դարձավ այն բանից հետո, երբ հայտարարեց, թե Ռուսաստանի երկու ֆուտբոլային ակումբներ՝ «Խիմկին» և «Պետրոտրեստը» ռուսական ֆուտբոլային մրցաշրջանի ժամանակ խաղացել են հատուկ պայմանավորվածությամբ։ Ավելի ուշ ՈՒԵՖԱ-ն խնդրեց անցկացնել հետաքննություն, որպեսզի պարզի անազնիվ պայքարի հանգամանքները։

## Գործունեություն
«Բուքմեյքերների վարկանիշ» կայքը ոչ միայն փորձում է լուծել խաղացողների և բուքմեյքերների միջև գոյացած վեճերը։ Կայքում զետեղված է անկախ վարկանիշ բաժինը, որտեղ օպերատորները ստանում են 1-ից 5 միավոր գնահատականներ՝ հիմնվելով մի քանի չափանիշների վրա՝ հուսալիություն, վճարման արագություն, ծառայության աջակցման աշխատանք, գործակիցների մեծություն և այլն։ Բուքմեյքերների վարկանշի գրասենյակը պարբերաբար թարմանում է՝ ներառելով նոր օպերատորների։

Կայքն այս պահի դրությամբ քառալեզու է՝ հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն և ուկրաիներեն։ Ամեն օր կայքում հրապարակվում են սպորտային կանխատեսումներ, որոնց հեղինակները հանդես են գալիս որպես կայքի լրագրողներ և փորձագետների աստղային թիմի անդամներ։ Վերջինիս կազմի մեջ են մտնում հայտնի մեկնաբաններ Կոնստանտին Գենիչը, Ալեքսեյ Անդրոնովը, Դենիս Կազանսկին, աշխարհի նախկին հինգերերդ ռակետ Աննա Չակվետաձեն, «Картавый футбол» () հաղորդշարի հեղինակ Նիկիտա Կովալչուկը և այլն։ Նախկինում «Բուքմեյքերների վարկանիշ» կայքի փորձագետների կազմի մեջ էին նաև Ֆաբիո Կանավառոն, Ռոբերտո Մորալեսը, Վասիլի Ուտկինը, Գեորգի Չերդանցևը, Նիկոլայ Վալուևը, Նոբել Առուստամյանը, Ռոման Գուտցայգը, Միխայիլ Պոլենովը, Արտաշես Սարգսյանը և այլ անձինք։

«Բուքմեյքերների վարկանիշ» կայքում կա նաև բուքմեյքերական բիզնեսի նորությունների, բուքմեյքերական գրասենյակների բոնուսների, հանրագիտարանների բաժիններ։ Կայքն էջ ունի նաև «YouTube»-ում։

## Գլխավոր խմբագիրներ
* Սպարտակ Պետրոսյան (2015 թվականից ցայսօր)

## Պարգևներ
* Betting Awards 2015 — «Լավագույն ինտերնետ պորտալ բուքմեյքերության մասին»
* Betting Awards 2016 — «Լավագույն ինտերնետ պորտալ բուքմեյքերության մասին»
* iGB Affiliate Awards 2017 —«Լավագույն օտարալեզու կայք» անվանակարգ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Рассказывает Мегаобзор 
* Как повысить репутацию букмекерской компании 
* Букмекерскому бизнесу кризис не помешает  
* Почему блокировка Qiwi — единственный способ победить нелегальных букмекеров 

Կատեգորիա:2012 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Համացանց
Գաուդիի տուն-թանգարան

**Գաուդիի տուն-թանգարան** (), կատալոնացի ճարտարապետ Անտոնիո Գաուդիի տունը, որտեղ նա ապրել է 1906-1925 թվականներին։ Գտնվում է Բարսելոնայի Գուելի զբոսայգում։ 1963 թվականի սեպտեմբերի 28-ին այն բացվել է որպես Գաուդիի տուն-թանգարան, որտեղ ներկայացված են ճարտարապետի նախագծած կահույքի և այլ իրերի հավաքածուներ։

## Պատմություն
XIX դարի վերջում կատալոնացի արդյունաբերող Էուսեբի Գուել ի Բասիգալուպին Անգլիայում որոշ ժամանակ ապրելուց հետո վերադառնում է Բարսելոնա՝ 1899 թվականին իր ձեռք բերած Can Muntaner de Dalt-ի տարածքում կատալոնյան բուրժուազիայի համար այգիների քաղաք կառուցելու մտադրությամբ։ 60 տներ ունեցող այգու նախագիծը Էուսեբի Գուելը հանձնարարեց Անտոնիո Գաուդիին։ 1914 թվականին կառուցման աշխատանքները դադարեցվեցին և նախագիծը չավարտվեց։ Նախատեսված տներից կառուցվեցին միայն երկուսը՝ դոկտոր Տրիաս ի Դոմենեկի տունը և այժմյան Գաուդիի տուն-թանգարանը, որոնք պետք է որպես խայծ ծառայեին պոտենցիալ գնորդների համար։ Այս տներն ավելացվեցին այգում արդեն գոյություն ունեցող հին տանը, որի սեփականատերը հենց ինքը Էուսեբի Գուելն էր։

Ճարտարապետ Ֆրացիսկ Բերենգերի ի Մեստրիսի նախագծած և Յոսեփ Կասանովասի կառուցած մոդելը ստորագրել է Գաուդին, շենքը կառուցվել է 1903-1905 թվականներին։ Այն հանվել է վաճառքի, բայց գնորդ չի գտնվել։ 1906 թվականին Գաուդին գնել է այդ տունը և հոր ու զարմուհու հետ ապրել այնտեղ, սակայն հայրը մահացել է նույն տարում, զարմուհին՝ 1912 թվականին, և Գաուդին մինչև 1925 թվականը միայնակ ապրել է այդ տանը և իր մահից մի քանի ամիս առաջ 1926 թվականին տեղափոխվել է Սագրադա Ֆամիլիա բազիլիկայի արտադրամաս։ Իր կտակում ճարտարապետը տունը նվիրաբերել է Սագրադա Ֆամիլիայի հիմնադրամի խորհրդին, որն այն վաճառվել է Չիապո Արիետի զույգին։ 1960 թվականին Գաուդիի ընկերների ասոցիացիան Չիապո Արիետիի ժառանգներից տունը ձեռք բերելու և այն թանգարանի վերափոխելու արշավ է սկսել։ Երեք տարի անց Գաուդի տուն-թանգարանը բացվել է, և Յոզեֆ Մարիա Գարուտը մինչև իր մահը (2008) ղեկավարել է թանգարանը։ 1992 թվականին տունը նվիրաբերվել է Սագրադա Ֆամիլիա հիմնադրամի շինարարական խորհրդին։

## Շենք
Շենքն ունի չորս հարկ։ Նախահարկը և առաջին հարկը նվիրված են հանրության համար բաց հավաքածուին։ Նկուղային հարկը հանրության համար բաց չէ, երկրորդ հարկում է գտնվում Enric Casanelles գրադարանը, որից կարելի է օգտվել նախնական թույլտվությամբ։ Հավաքածուն, որոշ սենյակներ, ինչպիսիք են ննջարանը, աշխատասենյակը կամ ներքին սենյակը, ինչպես նաև Գաուդիի որոշ անձնական իրեր, հիշեցնում են այն տարիները, երբ ճարտարապետն ապրել է այս տանը։ Հավաքածուում ներառված է Բալիոյի, Միլայի, Կալվեի և Վիսենսի տների համար Գաուդիի նախագծած կահույքը, որի երկաթե տարրերը ցուցադրված են այգում և համարվում են հավաքածուի արժեքավոր նմուշներ։ Հավաքածուն ներառում է նաև Գաուդիի գործընկերների ստեղծած կահույք, քանդակներ, կտավներ, գծանկարներ և այլ նմուշներ, որոնք ցուցադրվում են թանգարանի մի քանի սենյակներում։

## Պատկերասրահ

Sala Calvet.jpg
Gaudi furniture.jpg
Gaudi's Bedroom in his House in Park Güell.jpg
Parc guell - panoramio (6).jpg
WLM14ES - Barcelona Museo Gaudí 413 23 de julio de 2011 - .jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* casamuseugaudi.org

Կատեգորիա:1963 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Անտոնիո Գաուդիի կառույցներ
Կատեգորիա:Բարսելոնայի թանգարաններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի տուն-թանգարաններ
Էլիզբար Ուբիլավա

**Էլիզբար Ուբիլավա** (), իսպանացի շախմատիստ, գրոսմայստեր (1988 թ.):  Վրացական ԽՍՀ-ի վաստակավոր մարզիչ (1980 թ.): Եղել է աշխարհահռչակ շախմատիստ Անատոլի Կարպովի (1987 թ.) և Նանա Իոսելիանիի (1988 թ.) մարզիչը։

ԽՍՀՄ-ի 1967 թվականի  շախմատի առաջնության մասնակից։ Մասնակցել է Վրաստանի ԽՍՀ-ի շախմատի ազգային թիմի խաղերին։

Լավագույն արդյունքները միջազգային առաջնություններում՝ Թբիլիսի (1971 թ.)՝ 4-6-րդ տեղը, 1974 թ.՝ 5-8-րդ տեղը, 1977 թ.՝ 4-6-րդ տեղը, 1980 թ.՝ 2-5-րդ տեղը 1986 թ. - 5-րդ տեղը։
## Վարկանիշի փոփոխության գծապատկեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Անձնական քարտը 365chess.com կայքում

Կատեգորիա:Վրացի շախմատիստներ
Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ-ի վաստակավոր մարզիչներ
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Թուրիա Շաուի

**Թուրիա Շաուի** (, , ), եղել է առաջին արաբ կին օդաչուն։

## Վաղ տարիներ
Թուրիա Շաուին ծնվել է 1936 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Աբդելվահիդի և Զինայի ընտանիքում։ Հայրը թատերական ռեժիսոր է եղել և լրագրող։ Թուրիան կրտսեր եղբայր ուներ՝ Սալլախը, որը ֆրանսիական Վիշի քաղաքում նկարիչ էր։ 1948 թվականին ընտանիքը Ֆեսից տեղափոծվել է Կասաբլանկա։ Նույն թվականին նա նկարահանվել է ֆրանսիացի ռեժիսոր Անդրե Զվոբադայի «Յոթերորդ դարպասներ» կինոնկարում։ Ադ կինոնկարը թողարկվել է երկու տարբերակով՝ ֆրանսիական և արաբական։ Երկրորդ տարբերակը, որտեղ նկարահանվել է Թուրիան, չի պահպանվել։

## Կարիերա
1950 թվականին հայրը Թուրիային գրանցել է Մարոկոյի Թիլ Մելիլի օդաչուական դպրոցում։ Դպրոցում կարող էին սովորել միայն ֆրանսիացի զինվորականները, և մարոկկացիների՝ հատկապես կանանց ուսման համար պայմաններ չկային։ Թուրիայի դպրոց ընդունվելը դժգոհության ալիք է բարձրացրել։ Դպրոցում ընդունել են աղջկա դիմումը, այն հույսով, որ նա շուտով կհրաժարվի ուսումից։ Աղջիկը սովորել է մեկ տարի և 15 տարեկանում ստացել օդաչուի վկայական։ Որպես առաջին արաբ կին օդաչուի Մարոկկոյի թագավոր Մուհամմեդ V-ը հրավիրել է Թուրիային ընդունելության։

## Մահ
1954 թվականի  նոյեմբեր և դեկտեմբեր ամիսներին Թուրիայի վրա երկու անհաջող մահափորձ էր կատարվել։ 1956 թվականի մարտի 1-ին Թուրիա Շաուին սպանել են երկու անգամ կրակելով գլխին։ Նրան թաղել են Կասաբլանկայում։ Նրա սպանության մի քանի վարկած կա, բայց սպանությունը այդպես էլ չի բացահայտվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արաբ օդաչուներ
Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Կատեգորիա:Չբացահայտված սպանություններ
Կատեգորիա:Կին օդաչուներ
Բելա Խոտենաշվիլի

**Բելա Խոտենաշվիլի** (, ), վրացի շախմատիստուհի, գրոսմայստեր (2013).

Վրաստանի ազգային հավաքականի կազմում մասնակցել է երկու Օլիմպիադաների (2010-2012 թվականներ), երկու աշխարհի (2011-2013 թվականներ) և երկու Եվրոպայի թիմային առաջնության։

Մարզիչը Դավիթ Ջոջուան է։

Ամուսնացած է միջազգային վարպետ Վախթանգ Սուլաշվիլու հետ, նրանք ունեն մեկ աղջիկ՝ Մարիամը։

## Վարկանիշի փոփոխության գծապատկեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թելավ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Շախմատի կանանց գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Վրացի գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Վրացի մարզիկներ
Կատեգորիա:Վրացի շախմատիստներ
Ալբերտ Կիրակոսյան

**Ալբերտ Ավետիսի Կիրակոսյան** (), հայ ֆիզիկոս, ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1990), պրոֆեսոր (1992), ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ (2006)։

## Կենսագրություն
Ալբերտ Կիրակոսյանը ծնվել է 1942 թվականին Երևանում։ 1965 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանը
: 1969 թվականից աշխատում է Երևանի պետական համալսարանում, 2000 թվականից՝ պինդ մարմնի ֆիզիկայի ամբիոնի վարիչ, 2005 թվականից՝ նաև պինդ մարմնի ֆիզիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտի լաբորատորիայի գիտական ղեկավար, միաժամանակ, 1992-1994 թվականներին՝ ՀՀ լուսավորության առաջին փոխնախարար, 1997 թվականից՝ «Բնագետ» ամսագրի ֆիզիկայի և աստղաֆիզիկայի բաժնի խմբագիր։

Աշխատանքները վերաբերում են պինդ մարմնի և կիսահաղորդիչների տեսությանը, ցածր չափայնությամբ պինդմարմնային կառուցվածքների (քվանտային թաղանթներ, լարեր, կետեր, գերցանցեր) ֆիզիկական բնութագրերի տեսական ուսումնասիրությանը, էքսիտոնային ֆիզիկայի և դիսլոկացիաների էլեկտրոնիկայի որոշ հարցերին։ Հեղինակ է ուսումնական և մեթոդական բուհական ձեռնարկների և ֆիզիկայի դպրոցական դասագրքերի։

## Պարգևներ
* Հայաստանի կրթության և գիտության նախարարության ոսկե մեդալ, 2000
* Երևանի պետական համալսարանի ոսկե մեդալ, 2002
* Արցախի Ի. Աթայանի անվան հուշամեդալ, 2003
* Պողոսյան մրցանակ, 2014

## Երկեր
* Պինդ մարմնի ֆիզիկայի խնդիրներ. Մաս 1։ Երևան, ԵՊՀ հրատ., 2015թ., 154 էջ (համահեղինակ)։
* Intersubband optical transitions in Pöshl-Teller quantum well. Proceedings of the Conference on Laser-Physics – 2008, p.&nbsp;95, (2008) (համահեղինակ).
* Պինդ մարմնի ֆիզիկա։ Լաբորատոր աշխատանքներ, ԵՊՀ, Երևան, 2006թ., 102 էջ (համահեղինակ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Թամար Խմիադաշվիլի

**Թամար Խմիադաշվիլի** (, օրիորդական ազգանունը՝ **Խուգաշվիլի**, ), վրացի շախմատիստուհի, 1998 թվականից՝ կանանց գրոսմայստեր։

Մասնակցել է ԽՍՀՄ-ի շախմատի առաջնությանը՝ զբաղեցնելով 3-րդ հորիզոնականը (1981)։ 1981 թվականին մասնակցել է ՖԻԴԵի առաջնությանը՝ զբաղեցնելով 5-7-րդ տեղը։

Լավագույն արդյունքները միջազգային մրցաշարերում՝ Թբիլիսի - Գորի (1970 և 1985 թվականներ), 3-րդ և 6—7-րդ տեղ, Պլովդիվ՝ (1976 թվական), 3-րդ տեղ, Գալե՝ (1980 թվական), 2-րդ տեղ, Թբիլիսի՝  (1987 թվական), 6—8-րդ տեղը։

## Վարկանիշի փոփոխության գրաֆիկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Շախմատի միջազգային վարպետներ
Կատեգորիա:Վրացի գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Վրացի մարզիկներ
Կատեգորիա:Վրացի շախմատիստներ
Ջուլիո Կաչչինի

**Ջուլիո Կաչչինի** (, ), իտալացի կոմպոզիտոր։

## Կենսագրություն
Ջուլիո Կաչչինին դասվում է երաժիշտների (Գալիլեի, Պերի, Կավալիերի) և բանաստեղծների (Ռինուչչինի) խմբակին, ովքեր նպաստել են օպերայի ծագմանը Իտալիայում։ Այդ խմբակը ծանոթ է Ֆլորենտական կամերետա անունով, որը հավաքվում էր հումանիստ և մեկենաս Ջովաննի Բարդիի, իսկ 1592 թվականից Ջիովաննի Կորսիի տանը։

Կաչչինին համարվում է սոլո երգեցողության հիմնադիրներից մեկը, հեշտացված գեղարվեստական ձև, որի շնորհիվ բազմաձայն կոնտրապունկտային երարժշտությունը զիջեց իր իշխող դերը։

Կաչչինիի առաջին փորձը ասերգության ոճում էր՝ «Combattimento d’Appoline col serpente» մոնոդրամա, Բարդիի տեքստով (1590):

Դրան հետևեց Դաֆնայի երաժշտությամբ դրաման, Ռինուչչինիի տեքստով, դրամա «Էվրիդիկա», որը սկզբից գրեց Պերիի այնուհետև Ռինուչինիի բառերով։ Այնուհետև լույս տեսավ «Նոր երաժշտություն», միաձայն մադրիգալներից, կանցոներից ու արիաներից բաղկացած ստեղծագործություն։ Մյուս ստեղծագործությունների հավաքածուն «Nuove arie» անունով հրատարակվել է 1608 թվականին։

Դուստրը երգչուհի և կոմպոզիտոր Ֆրանչեսկա Կաչչինին է։

Կաչչինիի ամենահայտնի և կատարվող ստեղծագործությունը «Ave Maria»-ն է։

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Գագիկ Կրյուչկյան

**Գագիկ Յուրիի Կրյուչկյան** (), հայ ֆիզիկոս (լազերային ‎‎ֆիզիկա)։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1986), պրոֆեսոր (1988), ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ (2006)։

## Կենսագրություն
Գագիկ Կրյուչկյանը ծնվել է 1946 թվականին Երևանում։ 1968 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետը։ 1970-1973 թվականներին սովորել է ՀԽՍՀ ԳԱ ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտի ասպիրանտուրայում։ Աշխատել է ԵՊՀ-ում, Ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտում, եղել է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետի տեսական ֆիզիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտի քվանտային օպտիկայի և քվանտային ինֆորմատիկայի լաբորատորիայի վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են լազերային ֆիզիկայի, քվանտային օպտիկայի և քվանտային ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների ուսումնասիրությանը, կոմպլեքս համակարգերի մոդելավորմանն ու համակարգչային ֆիզիկայի խնդիրներին։ Ավելի քան 78 գիտական հոդվածների, մեկ գրքի, 22 գիտական զեկույցների հեղինակ է։

## Պարգևներ
* Պողոսյան մրցանակ (2002)

## Երկեր
* Modern optics and photonics: atoms and structured media / editors, Gagik Yu. Kryuchkyan, Gagik G. Gurzadyan, Aram V. Papoyan. by International Advanced Research Workshop on "Modern Problems in Optics and Photonics" (2009: Yerevan, Armenia), Singapore, Hackensack, NJ: World Scientific, c 2010.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Պողոսյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Էդվարդ Բելամի

**Էդվարդ Բելամի** (, ), սոցիալիստական հայացքներով ամերիկացի քաղաքական մտածող, ֆանտաստիկ, երևակայական վեպերի հեղինակ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Չիկոպի-Ֆոլս (Մասսաչուսեթս նահանգ) քաղաքում։ Սովորել է Յունիոն քոլեջում, սակայն կրթությունը չի ավարտել։ 18 տարեկան հասակում ճանապարհորդել է Եվրոպայով։ 1871 թվականին աշխատել է լրագրող, սկզբում՝ *New York Evening Post* թերթում, ապա՝ *Springfield Union*-ում (1872-1876 թթ.): 1882 թվականին ամուսնացել է Էմմա Ավգուստա Սենդերսոնի հետ (Emma Augusta Sanderson, 12.02.1861 թ.-4.09.1956 թ.), նրանք ունեցել են երկու երեխա՝ որդին՝ Փոլը (Paul, 1884 թ.—?) և աղջիկը՝ Մերիոնը (Marion, ամուսնացել է Earnshaw, 1886-1978 թթ.): Դրանից հետո աշխատել է թերթում և դարձել է փորձառու գրող։ Բելամին մահացել է տուբերկուլոզից։

## «Հայացք անցյալին»
Բելամին գրել է ավելի քան երեք տասնյակ հեքիաթներ և երեք վեպ։ Ամենամեծ փառքը նրան բերել է 1888 թվականին գրած սոցիալիստական ուտոպիստական «Հայացք անցյալին» ():

Գրքերի գլխավոր հերոսը հիպնոսի ազդեցությամբ լեթարգիական քուն է մտնում Բոսթոնում 19-րդ դարի վերջին և արթնանում 2000 թվականին և պարզում է, որ ԱՄՆ-ի ամբողջ արտադրական հզորությունն արդեն պետական սեփականությունն է և յուրաքանչյուր 21-ից 45 տարեկան երիտասարդ աշխատում է «արդյունաբերական բանակում», բայց պետական ներդրումների հիման վրա ստանում ամեն անհրաժեշտը (վեպում առաջին անգամ հիշատակվում է դեբետային քարտերի և սուպերմարկետների մասին), այդ թվում՝ կացարան։ Ապագայի ֆինանսական և տնտեսական համակարգերը Բելամին անվանել է «ազգայնական», որ չնմանեցնեն այդ ժամանակի սոցիալիստների արմատականության հետ։

Գիրքը ստացել է լայն արձագանք, ԱՄՆ և ուրիշ պետություններում առաջ եկան քաղաքական և սոցիալական շարժումներ, որոնց նպատակն էր գործնական դարձնել վեպում նկարագրվածը։ Այդ քաղաքական շարժերը տևեցին ավելի քան 15 տարի, օրինակ մինչև 1947 թվականը Նիդերլանդներում գոյություն է ունեցել Բելամիի կուսակցությունը։ Վեպը վերահրապարակվել է շատ անգամներ և ընդհանուր հրատարակված վեպերի քանակը մեկ միլիոն տպաքանակ է։
 
1897 թվականին Բելամին գրել է «Հավասարություն» () վեպը, որը «Հայացք անցյալին» վեպի շարունակությունն է, որտեղ նա պատասխանել է առաջին գրքի տարբեր քննադատությունների։

## Հետաքրքիր փաստեր
2011 թվականին Եկատերինբուրգում բացվել է Բանկային պլաստիկ քարտի հուշարձանը։ Հուշարձանը տեղադրվել է Մալիշև 316 հասցեում։ Չուգունե բանկի քարտի վրա փորագրված է Էդվարդ Բելամիի անունը։ Հենց նրա անունն է փորագրված, որովհետև իր «Հայացք անցյալին» վեպում նա առաջին անգամ է հիշատակել բանկային քարտի մասին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մեթյու Բյումոնտ՝ «Աշխարհը որպես բազմակողմանի խանութ՝ երազանքի և քաղաքականության առաքում XIX դարի վերջում»։ Հոդված «Հայացք անցյալին» վեպի մասին:

Կատեգորիա:Ամերիկացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆանտաստ գրողներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Վիկտորիա Աբովյան

**Վիկտորիա Վարդանի Աբովյան** (), հայ դերասանուհի։

Խաչատուր Աբովյանի թոռնուհին։

## Կենսագրություն
Վիկտորիա Աբովյանը ծնվել է 1883 թվականին Երևանում։ Սովորել է Երևանի Հռիփսիմյան գիմնազիայում, ապա՝ Թիֆլիսում։ 1905-1912 թվականներին աշխատել է Ալեքսանդրապոլի ս․ Աստվածածնի օրիորդաց և Փրկչի տղայոց դպրոց]երում որպես ուսուցչուհի։Էէէէէ 

Սովորելու տարիներից մասնակցել է Ալեքսանդրապոլի ժողովրդական տան սիրողական խմբի ներկայացումներին։ 1912 թվականին տեղափոխվել է Թիֆլիս և մինչև 1918 թվականը հանդես եկել Զուբալովի անվան ժողովրդական թատրոնի ներկայացումներում։ Խաղացել է նաև Լևոն Քալանթարի և Ամո Խարազյանի թատերախմբերում։ 1918 թվականին վերադարձել է Երևան, թատերախումբ ձևավորել և մի շարք ներկայացումներ բեմադրել։

Կատարել է նաև թարգմանություններ։

## Դերերը թատրոնում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Նատալյա Եգորովա

**Նատալյա Վլադիմիրովնա Եգորովա** (, օրիորդական ազգանունը` **Բիկովա**, ), խորհրդային և ռուս թենիսիստուհի, մարզիչ, ԽՍՀՄ սպորտի միջազգային վարպետ։

## Կենսագրություն
Թենիս սկսել է խաղալ 10 տարեկանից, առաջին մարզիչը եղել է Վ. Յանչուկը։ Նա չեմպիոն է դարձել ԽՍՀՄ-ում, երբ աղջիկների միջև անցկացվում էր մենախաղ (1983) և զուգախաղ (1983-1984) կատեգորիաները։ ԽՍՀՄ ժողովուրդների սպարտական խաղերի ֆինալիստ մենախաղ (1986), զուգախաղ և խառը (1991) կատեգորիաներում։ ԽՍՀՄ (1988, ամառ) և Ռուսաստանի չեմպիոն (1996, ձմեռ) զույգերում; ԽՍՀՄ մենախաղերում ֆինալիստ (1986-1987, ձմեռ), զուգախաղերում (1985, 1991, ամառ; 1987-1988, ձմեռ) և խառը կատեգորիաներում (1987, 1991, ամառ)։ Համամիութենական մրցումների ձմեռային խաղերի զուգախաղ կատեգորիայի հաղթող 1991թ։ Մոսկվայում մենախաղի (1992, ամառ) և զուգախաղի (1991, 1996, ձմեռ) կատեգորիաներում։ «Սպարտակ» բաց առաջնության հաղթող մենախաղում (1985-1986) և զուգախաղի ֆինալիստ (1984)։ Ընդգրկվել է ԽՍՀՄ ուժեղ թենիսիստների լավագույն տասնյակում 4-րդ պատվավոր հորիզոնականը(1985-1986, 1988)։ Եվրոպայի աղջիկների զուգախաղի հաղթող (1984)։ «Նարնջագույն գնդակ» գավաթի (1984) և «Virginia Slims» (1987) մրցույթի ֆինալիստ՝ Համբուրգում։ Կազնասում և Սինգապուրում «Virginia Slims» մրցույթի հաղթող (1988): ԽՍՀՄ թիմի կազմում 1985-1986թթ. անցկացրել է 14 հանդիպում Ֆեդերացիայի գավաթներում (8-6)։

Մեծ սաղավարտի մրցաշարերում   1987 թվականին մասնակցել է Ուիմբլդոնի մրցաշարին. առաջին շրջանում զիջել է ամերիկացի էնդի Կամիլ Բենիամինին 5:7, 4:6, US Open - ի առաջին շրջանում պարտվել կանադացի Հելեն Կելեսին 6(4):7, 5:7։ 1988-ին Roland Garros-ի առաջին շրջանում զիջել է էնդի Միշել Տորեսին 1:6, 2:6։ Ուիմբլդոնում առաջին շրջանում հաղթել է շվեյցարացի Եվա  Կրապլին 6:3, 3:6, 6:3, երկրորդ շրջանում զիջեց էնդի Բարբարա  Փոթերին 6:2, 4:6, 7:9. US Open-ի առաջին շրջանում հաղթել է ֆրանսիացի Ալեքս Դեշոյին 6:3, 4:6, 6:4, երկրորդ շրջանում զիջեց ամերիկացի Լորի Մակնիլին 5:7, 3:6:

Պրոֆեսիոնալ վարկանիշում նշված էր 1986-2002 թվականներին։

Ավարտել է Ռուսաստանի ֆիզիկական կուլտուրայի պետական համալսարանը, աշխատում է մարզիչ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* *Նատալյա Եգորովայի [http://www.tennis-russia.ru/encyclopedia/e/322 արդյունքները] *  «Ռուսական թենիս» մեծ Հանրագիտարանում

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետներ
Կատեգորիա:Ռուս թենիսիստներ
Ռադիկ Կոստանյան

**Ռադիկ Բենիկի Կոստանյան** (), հայ ֆիզիկոս (լազերային ‎‎ֆիզիկա)։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1992),  պրոֆեսոր (1992), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (2014)։

## Կենսագրություն
Ռադիկ Կոստանյանը ծնվել է 1942 թվականին Դիլիջանում։ 1962 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը 
: 1962-1972 թվականներին աշխատել է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետի ճառագայթային ֆիզիկայի հիմնախնդրային լաբորատորիայում, 1972 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ Ֆիզիակական հետազոտությունների ինստիտուտում, 1980 թվականից՝ պինդ մարմնային գեներատորների և լյումինեսցենցիայի լաբորատորիայի բաժնի վարիչ, միաժամանակ, 1975 թվականից դասախոսում է ԵՊՀ-ում։

2016 թվականից ՀՀ ԳԱԱ ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտի լաբորատորիայի վարիչ, ՀՀ ԳԱԱ ֆիզիկայի և աստղաֆիզիկայի բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղար, 2016 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ նախագահության անդամ։

Աշխատանքները վերաբերում են սուտակային լազերների և օպտիկական քվանտային ուժեղացուցիչների բնութագրերի, դրանց ճառագայթման և ռեզոնանսային միջավայրերի փոխազդեցության երևույթներին։ Ուսումնասիրել է բյուրեղներում ակտիվ խառնուրդային իոնների միջև փոխազդեցությունները, մշակել է բյուրեղների բնութագրերի չափման նոր մեթոդներ։ Հայտնաբերել և ուսումնասիրել է բևեռային դասի խառնուրդային բյուրեղներում լուսամակածված պիեզոէլեկտրական երևույթը։

## Անդամակցություն
* ՌԴ բնական ԳԱ անդամ (1998)
* ԽՍՀՄ քվանտային էլեկտրոնիկայի համակարգող խորհրդի անդամ (1980)
* ՀՀ գիտական սարքաշինության մասնագիտափորձագիտական խորհրդի նախագահ (1995)
* ԱՊՀ երկրների լազերային ֆիզիկայի փորձագիտական խորհրդի նախագահության անդամ (1998)

## Աշխատություններ
* Лазерная физика- 2007. Конференция.- Ереван: Гитутюн, 2008.- 244 с. ;
* Лазерная физика- 2008. Конференция.- Ереван: Гитутюн, 2009.- 185 с. :

## Պարգևներ
* Պողոսյան մրցանակ (ֆիզիկա, 2009 թվական)
* Պրոխորովյան մրցանակի դափնեկիր (ֆիզիկա, 2009 թվական, Ռուսաստան)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Պողոսյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Պաուլ Բրայտներ

**Պաուլ Բրայտներ** (; ), գերմանացի ֆուտբոլիս, որը խաղացել է Գերմանիայի հավաքականում։ Ֆուտբոլի համաշխարհային պատմության լավագույն պաշտպաններից մեկը։ 1974 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության չեմպիոն, 1972 թվականի Եվրոպայի առաջնության չեմպիոն։

Ներկայում որպես մարզական լրագրող աշխատում է գերմանական հեռուստատեսությունում։

1970-1974 թվականներին Մյունխենի «Բավարիայի» կազմում մասնակցել է Բունդեսլիգային։ 1974 թվականի աշխարհի առաջնությունից հետո տեղափոխվել է «Ռեալ Մադրիդ»։  1977 թ.-ին վերադարձել է Բունդեսլիգա՝ խաղալով մեկ մրցաշրջան «Այնտրախտ Բրաունշվայնգ», իսկ 1978 թվականին կրկին սկսել է հանդես գալ «Բավարիայում»։ 1983 թվականին ավարտել է իր կարիերան որպես ֆուտբոլիստ։ Նա խաղացել է հարձակողական ոճի պաշտպանի (1970-ական թվականների սկիզբ) և կիսապաշտպանի դիրքերում։

Ընդհանուր Բունդեսլիգա-յում անցկացրել է 285 խաղ և խփել 93 գոլ։

Գերմանիայի ազգային հավաքականում հաջող կարիերա է ունեցել։ Հավաքականում նրա փորձառու գործընկեր Բերտի Ֆոգտսը 1972 թվականի Եվրոպայի առաջնությունից հետ 20-ամյա Բրայտների մասին ասել է. «Պաուլը արդեն այսօր ինձնից ավելի լավն է»։

## Ձեռքբերումները
;Ակումբ
**Բավարիա**
* Գերմանիայի չեմպիոն - 1972, 1973, 1974, 1980, 1981
* Գերմանիայի ֆուտբոլի գավաթի դափնեկիր - 1971, 1982
* Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի խաղարկության հաղթող - 1974
* Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի խաղարկության եզրափակչի մասնակից - 1982
**Ռեալ Մադրիդ**
* Իսպանիայի ֆուտբոլի առաջնություն - 1975, 1976
* Իսպանիայի ֆուտբոլի գավաթի դափնեկիր - 1975
;Գերմանիայի հավաքական
* Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնություն - 1972
* Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն։ 1974
* Աշխարհի փոխ-չեմպիոն։ 1982
;Անհատական
* Գերմանիայի տարվա ֆուտբոլիստ - 1981
* Յուրահատուկ ձեռքբերում՝ գոլ է խփել աշխարհի 2 առաջնությունների եզրափակիչներում 1974 և 1982 թվականներին։ 
* 2004 թվականի Պելեի կողմից ընդգրկվել է «ՖԻՖԱ 100» ցանկում, որում ներառված են 125 կենդանի ֆուտբոլիստներ։

## Ելույթների վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.fussballdaten.de/spieler/breitnerpaul/
* http://german.imdb.com/name/nm0107000/

Կատեգորիա:Այնտրախտ Բրաունշվայգի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բավարիա Մյունխենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:ՖԻՖԱ 100
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Եվրոպայի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Այնտրախտ Ֆրանկֆուրտի ֆուտբոլիստներ
Նինո Խուրցիձե

**Նինո Խուրցիձե** (; ), վրացի շախմատիստուհի, գրոսմայստեր (1999):

1991 թվականին Գուարապուվայում կայացած շախմատի աշխարհի առաջնությունում 16 ամյա Նինոն կարողացել է գրավել առաջին տեղը։ Վրաստանի ազգային հավաքականի կազմում 5 անգամ մասնակցել է շախմատային տարբեր օլիմպիադաների (1998—2002, 2006, 2012 թվականներին), երեք անգամ աշխարհի (2007, 2011—2013 թվականներին) և 7 անգամ Եվրոպայի առաջնությունների (1999, 2003—2013 թվականներին)։

## Վարկանիշի փոփոխություն

## Արտաքին հղումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացի շախմատիստներ
Կատեգորիա:Վրացի գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Վրացի մարզիկներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Սոփիկո Խուխաշվիլի

**Սոփիկո Խուխաշվիլի** (), վրացի շախմատիստուհի, գրոսմայստեր, միջազգային վարպետ (2013).

Սոփիկոն 16 տարեկան հասակում կարողացել է երկու անգամ դառնալ շախմատի աշխարհի առաջնության չեմպիոն (1999 և 2000 թվականներին)։ Վրաստանի ազգային թիմի կազմում կարողացել է մասնակեց 2 օլիմպիադաների (2008—2010 թվականներ), երկու աշխարհի առաջնության (2007—2009 թվականներին) և Եվրոպայի թիմային մրցաշարին (2009 թվականին)։

## Վարկանիշի փոփոխություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Վրացի շախմատիստներ
Կատեգորիա:Վրացի գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Շախմատի կանանց գրոսմայստերներ