Ֆրանսիշկու Սա Կարնեյրո

**Ֆրանսիշկու Մանուել Լումբրալեշ դե Սա Կարնեյրո** (, ), պորտուգալացի գիտնական, փաստաբան և քաղաքական գործիչ, Պորտուգալիայի վարչապետ 1980 թվականին։

## Կենսագրություն
Ֆրանսիշկու Մանուել Լումբրալեշ Դե սա Կարնեյրոն ծնվել է 1934 թվականի հուլիսի 19-ին Պորտու քաղաքում՝ պահպանողական կաթոլիկ ընտանիքում։

Նրա հայրը՝ փաստաբան Խոսե Գուալբերտո Շավեշ Մարկեշ Դե սա Կարնեյրոն () ծնվել է Բարսելուշում, պատկանել է հին ազնվական տոհմին և նրա նախնիները տղամարդկանց գծով հայտնի են եղել Դինիշ թագավորի ժամանակներից, որը կառավարել է 1279-1325 թվականներին (ի դեպ, դինաստիայի հիմնադիրը համարվում էր Ալբինա Սա Կարնեյրոն (), Մանուել Ժոզե Կոշտա Դե սա Կարնեյրոյի (1804-1853) որդին, ով ապրել է 19-րդ դարի կեսերին)։ Կոիմբրայի համալսարանում սովորելու ընթացքում նրա դասախոսը Անտոնիո դի Սալազար էր, որի հետ Խոսե Գուալբերտուն հետագայում հանդիպել է ավելի քան մեկ անգամ և 1968-ին նույնիսկ խնդրել է կառավարության ամենակարող ղեկավարից չեղարկել Մարիու Սուարեշի արտաքսումը Սան Տոմե կղզի։

Սա Կարնեյրո մայրը՝ Մարիա Ֆրանսիշկա Ժուդիտե Պինտու դա Կոշտա Լեյտեն () ծնվել է 1908 թվականին Սալամանկա քաղաքում (Իսպանիա), ով Լումբրալեշի 2-րդ կոմս Ժուան Վիտոր Պինտո դա Կոշտա Բարտոլի դուստրն էր։ Նրա ավագ եղբայրը՝ Ֆրանցիսկո Սա Կարնեյրոյի հորեղբայրը՝ Ժուան Պինտո դա Կոստա Լեյտեն, Անտոնիո Դի Սալազարի բռնապետական ռեժիմի գլխավոր գաղափարախոսն էր:

Ֆրանսիշկուն ընտանիքի երրորդ երեխան էր և նրա մանկությունն անցել է երկու եղբայրների՝ Ժոզե Պեդրուի և Ռիկարդուի, և երկու քույրերի՝ Մարիա Ժուանայի և Աննա Մարիայի հետ։ Կյանքի առաջին չորս տարիները դինաստիկ և իրավական նրբությունների պատճառով Սա Կարնեյրոն չուներ ամբողջական ազգանուն, մինչև դատարանի որոշմամբ նրան թույլատրվեց կրել նաև մոր՝ կոմսուհի Լումբրալեշի ազգանունը։ Ծնողները անընդհատ վիճում էին իրենց որդու դաստիարակության հարցերի շուրջ, և արդյունքում Մարիա Ֆրանսիշկան բազմիցս ասել է, որ համատեղ ջանքերով նրանք Ֆրանսիշկային մեծացրել են որպես «կոմունիստ»։

### Փաստաբանական կարիերա և մուտք գործելը քաղաքականություն
Պորտոյում միջնակարգ կրթություն ստանալուց հետո Ֆրանսիշկու Սա Կարնեյրոն գնաց սովորելու մայրաքաղաք։ 1956 թվականին ավարտել է Լիսաբոնի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը, որոշ ժամանակ զբաղվել է Լիսաբոնում իրավաբանությամբ, համագործակցել է «Դատական ամսագրի» հետ (), որի հիմնադիրներից մեկը եղել է նրա հայրը, այնուհետև վերադարձել է Պորտու և մինչև 1968 թվականը այնտեղ վարել է փաստաբանական պրակտիկա։ Նրա հայացքների ձևավորման վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել Պորտոյի խայտառակ եպիսկոպոս Անտոնիո Ֆերեյրա Գոմեսը, ով Սա Կարնեյրային համոզեց, որ այժմ այլևս անհնար է ուշադրություն չդարձնել քաղաքականությանը, քանի որ «իշխանությունն անտանելի է դարձել»: Սա Կարնեյրոն սկսեց մասնակցել կաթոլիկ երիտասարդության ժողովներին, որոնցում բուռն քննարկվում էին Վատիկանի երկրորդ խորհրդի քաղաքականության և որոշումների հարցերը և ստորագրեց Սալազարին ուղղված նամակ՝ խնդրելով եպիսկոպոսին վերադարձնել Պորտո։

Սա Կարնեյրոն ոչ միայն հաջողություն ունեցավ որպես փաստաբան, այլև ապացուցեց, որ գերազանց խոսնակ է: Նրա ունակությունները, զուգորդված պահպանողական հայացքների հետ, նկատեցին նոր պետության իշխանությունները, և 1968 թվականին Պորտուգալիայի վարչապետի պաշտոնը նոր ստանձնած պրոֆեսոր Մարսելո Կաետանոն խորհուրդ տվեց Սա Կարնեյրային առաջադրվել 1969 թվականին խորհրդարանական ընտրություններում իշխող և միակ օրինական ազգային միություն կուսակցությունից։ Այնուամենայնիվ, Սա Կարնեյրոն իրեն չտեսավ որպես հանրային քաղաքական գործիչ, վախենում էր, որ չի կարողանա գրավել հանդիսատեսի ուշադրությունը և իր ընկերոջը՝ Խոսե Պեդրո Պինո Լեյտեին ասել է․ «Ես ամաչկոտ եմ, քաղաքականության մեջ ուժեղ չեմ ()։ Արդյունքում նա, այնուամենայնիվ, համաձայնել է, սակայն Պորտուի ընտրատարածքից երեք այլ թեկնածուների հետ խորհրդակցելուց հետո սկսել է պնդել, որ հանդես գա որպես անկախ թեկնածու՝ հեռանալով իշխող կուսակցությունից։ Սա մեծացրեց նրա ընտրվելու հնարավորությունները, քանի որ ընդդիմությունն ակտիվորեն ներգրավվեց քարոզարշավի մեջ և, իր ստեղծած ժողովրդավարական ընտրական հանձնաժողովների միջոցով, օգտագործեց բոլոր հնարավորությունները ազգային միությունը քննադատելու համար: 1969 թվականի հոկտեմբերի 26-ի ընտրություններում Ֆրանսիշկու Սա Կարնեյրոն ընտրվեց պատգամավոր և մտավ ներքին և տեղական ինքնակառավարման խորհրդարանական քաղաքական հանձնաժողովի և սահմանադրական բարեփոխումների հարցերի ուսումնասիրության հանձնաժողովի կազմում: 1970 թվականին ստանձնել է Ազգային ժողովի նախագահի տեղակալի պաշտոնը։

### Մարսել Կաետանի ռեժիմին ընդդիմության անցում
Ձայների հաշվարկի ավարտից հետո իշխանությունները արգելեցին ժողովրդավարական ընտրական հանձնաժողովներին և սկսեցին զտումներ և ձերբակալություններ ընդդիմադիր միջավայրում: Սա ուժեղացրել է երկրում բողոքի տրամադրությունների պատճառը։ Այս պայմաններում պատգամավոր Սա Կարնեյրոն դարձել է «լիբերալ թևի» առաջնորդներից մեկը (), առաջիններից մեկը, ով ստորագրեց մամուլի մասին օրենքի նախագիծը և սահմանադրական բարեփոխումների նախագիծը։ 1969 թվականի դեկտեմբերի 11-ին խորհրդարանում իր առաջին ելույթում նա դատապարտեց փաստաբաններին քաղաքական ոստիկանության կողմից անցկացվող հարցաքննություններին թույլ չտալու կանոնը և այդ թեմային վերադարձավ 1970 թվականին փետրվարի 19-ի ելույթում, երբ պահանջեց բարեփոխել DGS քաղաքական ոստիկանությունը: Նա սկսեց անձամբ այցելել քաղբանտարկյալներին, Ֆրանսիշկու Պինտուի հետ միասին Բալսեմանը պնդեց քաղաքական համաներում անցկացնել, վերացնել գրաքննությունը և ընդունել ազատական մամուլի մասին օրենքը։

1970 թվականի նոյեմբերի 25-ին Սա Կարնեյրոն պատգամավոր Պինտո Լեյտեի հետ խորհրդարանի նիստում հանդես եկավ Պորտուգալական Գվինեայում բնական աղետների զոհերի հիշատակը հարգելու կոչով։ Մեկ տարի անց՝ 1971 թվականի դեկտեմբերի 12-ին, Մատոզինյուշում ընտրողների ժողովում տեղի է ունեցել նրա առաջին հրապարակային ելույթը։ Նա քննադատել է ընտրարշավը՝ հայտարարելով, որ ծանր տպավորություն է թողել «ի փառս ռեժիմի երկար ելույթներից, որոնք փոխարինվել են ընդդիմախոսների վրա հարձակումներով»: Այս ելույթում Սա Կարնեյրոն այսպես սահմանեց իր քաղաքական կրեդոն:

Նա ասել է․ «Մարդը ինտեգրված է հասարակության մեջ, բայց նա ունի ներքին ազատություն, որն էլ նրան բնորոշում է որպես բանական էակ» ()։

1971 թվականի դեկտեմբերի 15-ին «REPÚBLICA» թերթին տված հարցազրույցում Սա Կարնեյրոն հանդես եկավ Պորտուգալիայի Կոմունիստական կուսակցությունից բացի ընդդիմադիր քաղաքական կուսակցությունների օրինականացման օգտին և դեմ արտահայտվեց կրոնական գույնի կուսակցությունների ստեղծմանը։ Նույն հարցազրույցում նա հայտարարել է, որ համակրում է ժողովրդավարական սոցիալիզմի իդեալներին եվրոպական սոցիալ-դեմոկրատիայի ոգով։  Նախանձախնդիր կաթոլիկ, նա մոտ էր Էդուարդ Բեռնշտայնի և Կարլ Կաուցկու գաղափարներին և կուսակցական ծրագրի օրինակ համարեց Գերմանիայի Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության Գոդեսբերգի ծրագիրը:

Այնուամենայնիվ, քաղաքական շրջանի հույսերը, որոնք Պորտուգալիայում կոչվում էին «Մարսելի գարուն» (պորտ.՝ Primavera política Marcelista) չարդարացան։ 1971 թվականի հուլիսի 15-ին Ազգային ժողովի «լիբերալ թևի» տասնչորս պատգամավորներ՝ Ֆրանսիշկա Սա Կարնեյրոյի գլխավորությամբ (բաղկացած էր Ֆրանսիշկու Պինտու Բալսեմանից, Ժոակիմ Մագալյես Մոտայից, Մոտու Ամարալից, Միլլեր Գուերայից, Խոսե դա Սիլվան, Կորրեա դա Կյունայից, Մակեդու Կյունայից և այլք) հանդես եկան սահմանադրական փոփոխության նախագծով, որը մտցրեց ուղղակի նախագահական ընտրություններ։ Սակայն օրինագիծը քննարկման չի դրվել, և գործն ավարտվել է լիբերալների և կառավարական պատգամավորների միջև ծեծկռտուքով։ Այն ժամանակ Սա Կարնեյրուն հայտարարել էր, որ «չի մասնակցելու սահմանադրական բարեփոխումների կառավարության օրինագծի քննարկման դիմակահանդեսին» և վեց համախոհ պատգամավորների հետ լքել է Սեն Բենտո պալատի նիստերի դահլիճը: Այս արարքը աննկատ չմնաց մամուլի կողմից, և Սա Կարնեյրուն համբավ ձեռք բերեց որպես ազատական արժեքների և եվրոպական ինտեգրման համար համառ և անզիջում մարտիկ: 1972-ի սեպտեմբերի 30-ի թիվ 368/72 հրամանագրով Սա Կարնեյրուի և նրա կողմնակիցների խորհրդարանական ելույթների շնորհիվ քաղաքական ոստիկանությունը վերակազմավորվեց, բայց «լիբերալ թևը» բոլոր փոփոխությունները համարեց «զուտ իմաստաբանական»: 1973 թվականի սկզբին նա խորհրդարանում ելույթ ունեցավ 85 անգամ և հեղինակ դարձավ վեց օրինագծերի, այդ թվում՝ միավորումների ազատության, հավաքների ազատության, դատարանակազմության և քաղաքացիական ծառայողների մասին: Նրան էր պատկանում նաև քաղաքացիական օրենսգրքի փոփոխությունների նախագիծը, որը թույլ էր տալիս ամուսնալուծվել և բաժանել ամուսինների ունեցվածքը։

1973 թվականի հունվարի 25-ին Ֆրանսիշկա Սա Կարնեյրուն հրաժարականի դիմում է ուղարկել Ազգային ժողովի նախագահին և հրաժարվել պատգամավորական մանդատից «ազատ և օգտակար քաղաքական գործունեության համար պայմանների բացակայության պատճառով»։ Այդ ժամանակ էլ՝ 1973-ի փետրվարին, նա հեռացավ Ազգային ժողովի «լիբերալ թևից» և ամբողջովին խզվեց ռեժիմի հետ։ Հրաժարականից անմիջապես հետո Սա Կարնեյրոն նստեց Պորտուգալիայի հյուսիս մեկնող առաջին գնացքը և վերադարձավ Պորտոյի իր փաստաբանական գրասենյակ: Բացի փաստաբանական պրակտիկայից, նա համագործակցել է տարբեր թերթերում և ամսագրերում, այդ թվում՝ «Expresso»-ում, որի հիմնադիրներից մեկը եղել է 1973 թվականի հունվարին, և որտեղ վարել է «Visto» քաղաքական սյունակը։ Հունվարի 29-ին Նա Պորտուում հարցազրույց է տվել իսպանական «Informaciones Madrid» պարբերականին, որում իր հրաժարականը բացատրել է սալազարյան համակարգի բարեփոխման հարցում քաղաքական առաջընթացի բացակայությամբ և հայտարարել է 1973 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում իր թեկնածությունը առաջադրելուց հրաժարվելու մասին։

### Նախարար և կուսակցության ղեկավար
Այն մասին, որ բանակը տապալեց ռեժիմը Մարսելա Կաետանուի կողմից, Ֆրանսիշկա Սա Կարնեյրոն իմացավ իր փաստաբանական գրասենյակում 1974 թվականի ապրիլի 25-ի առավոտյան: Ամեն ինչ գցելուց հետո նա շտապեց փողոց և դիտեց, թե ինչպես են Լամեգուի սլաքները, որոնք հավատարիմ էին նավապետների շարժմանը, մտնում քաղաք։ Ժամանակ չկորցնելով՝ Սա Կարնեյրոն հանդիպեց Ֆրանսիշկու Պինտո Բալսեմանի և Ժոակիմ Մագալյես Մոտայի հետ՝ քննարկելու սեփական քաղաքական կուսակցության ստեղծումը։ Նրանք միասին գրեցին կուսակցության կանոնադրությունը և 1974 թվականի մայիսի 6-ին հայտարարեցին Ժողովրդադեմոկրատական կուսակցության ստեղծման մասին, որի անդամ կարող էր դառնալ յուրաքանչյուր ոք, ով պաշտպանում էր «ժողովրդավարական և մարդասիրական սոցիալիզմի հիմնական արժեքները»։ Սա Կարնեյրոն դարձավ ԱԺԿ-ի գլխավոր քարտուղար, իսկ տասն օր անց մտավ Պորտուգալիայի առաջին ժամանակավոր կառավարության կազմի մեջ՝ որպես փոխվարչապետներից և առանց պորտֆելի պետական նախարար։ Նա հայտարարել է, որ «Պորտուգալիան դուրս կբերի մարազմից» արտաքին շուկայում երկրի ռեսուրսների և գաղութների արտահանմամբ, որ իր կուսակցությունը դեմ չէ պետական հատվածի ընդլայնմանը, առանցքային ոլորտներում պլանավորմանը, հակամենաշնորհային քաղաքականությանը, ձեռնարկությունների համատեղ (Գերմանիայի օրինակով) կառավարմանը, հարավի լատիֆունդիում արտադրության արդիականացման համար, բայց առանց հողերի բաժանման և վարձակալության։

1974 թվականի մայիսի 24-ին, թիվ DD4183 հրամանով, վարչապետ Ադելինա դա Պալմա Կառլուշը նրան նշանակեց հատուկ լիազորություններով նախարար-պատվիրակ։ Սակայն Սա Կարնեյրուի նախարարական կարիերան տևել է ընդամենը 55 օր՝ հուլիսի 11-ին նա կառավարության մյուս նախարարների հետ միասին պաշտոնանկ է արվել թիվ 331/74 հրամանագրով։

### Հեղափոխական գործընթացի աջ թևում
1974 թվականի սեպտեմբերյան ճգնաժամի օրերին Ֆրանսիշկու Սա Կարնեյրոն առանձնացավ նախագահ դի Սպինոլայից՝ հայտարարելով, որ իր կողմից անցկացվող ակցիաները ժողովրդավարական չեն։ 1975 թվականի հունվարին նա աջակցեց Սոցիալիստական կուսակցության առաջնորդներ Մարիու Սուարեշին և Սալգադա Զյոնիին՝ իրենց ընդդիմանալով միասնական արհեստակցական կենտրոն ստեղծելու հարցում և առաջարկեց ԱԱԽ-ին մշակել ընդհանուր հարթակ արհմիությունների հարցի վերաբերյալ: Այս կապակցությամբ նա ֆրանսիական Լե Monde թերթին հայտարարել է, որ «Պորտուգալիայում ժողովրդավարության համախմբման վրա կախված վտանգները զգալիորեն աճել են»։ Սակայն ICE-ի ճնշման տակ Սա Կարնեյրոն և Սուարեշը ստիպված եղան զիջել, և հունվարի 22-ին կառավարությունը հավանություն տվեց արհմիութենական շարժման միասնության մասին օրինագծին։

Բայց 1975-ի «շոգ ամռանը», երբ երկրում քաղաքական կրքերը հասան առավելագույն գագաթնակետին, Ֆրանսիշկու Սա Կարնեյրոն դուրս մնաց քաղաքական կյանքից (մինչդեռ նրա անվտանգության ծառայության ղեկավար Ռամիրու Մորեյրան դարձավ ծայրահեղ աջ ստորգետնյա ահաբեկչական ցանցի ղեկավար): 1975 թվականի ամռանը, երբ Կարնեյրոն և Ֆրանսիշկու Սա Կարնեյրոն հեռացան քաղաքական կյանքից, նա մահացավ 1976-ին: Դեռևս 1970-ականների սկզբին նա եղբոր՝ Ռիկարդուի հետ ծանր ավտովթարի էր ենթարկվել և նույնիսկ հաղորդություն ստացել մահից առաջ, սակայն ողջ է մնացել։ 1975 թվականի մայիսի վերջին Սա Կարնեյրուի մոտ վերք է բացվել այդ ավտովթարից և նա ստիպված է եղել բուժման մեկնել Լոնդոն։ Կուսակցության ղեկավարի պաշտոնը ժամանակավորապես զբաղեցրել է մաթեմատիկայի պրոֆեսոր է. Գերեյրուն։ Սա Կարնեյրոն ղեկավարության մոտ վերադարձավ միայն 1975 թվականի սեպտեմբերին և մեծ դժվարությամբ վերականգնեց կուսակցության վերահսկողությունը. նա ստիպված էր մոտ ութ ժամ պատասխանել ԱԺԿ Ազգային խորհրդի ջախջախիչ քննադատություններին: 1976 թվականին նա կտրուկ դեմ էր գեներալ Անտոնիո Ռամալյո Էանիշի նախագահի թեկնածությանը, բայց ենթարկվեց կուսակցության մեծամասնությանը, որը որոշեց աջակցել Ռամալյո Էանիշին։ 1976 թվականի հոկտեմբերին Լեյրիայում կայացած III համագումարում Ժողովրդադեմոկրատական կուսակցությունը վերանվանվեց Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցություն, իսկ մեկ տարի անց՝ 1977 թվականի նոյեմբերին, Ֆրանսիշկա Սա Կարնեյրոն լքեց կուսակցության պաշտոնը և վերադարձավ դրան միայն 1978 թվականի հուլիսին։ Այն պահանջում էր Պորտուգալիայի հեղափոխական խորհրդի լուծարումը, նախագահ Ռամալյո Էանիշի հրաժարականը և 1976 թվականի Սահմանադրության դրույթների վերացումը, որոնք ամրագրում էին «սոցիալիստական արտադրական հարաբերությունները»։

1979 թվականի հուլիսի 5-ին, միջանկյալ խորհրդարանական ընտրությունների նախաշեմին, Սա Կարնեյրուն Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության գլխավորությամբ, պրոֆեսոր Դիոգու Ֆրեյտաս դու Ամարալայի Սոցիալ-դեմոկրատական կենտրոնը և աջակողմյան սոցիալիստները ստեղծեցին ժողովրդավարական դաշինք նոր մեծամասնության համար: 1979 թվականի դեկտեմբերի 2-ի ընտրություններում դաշինքը հաղթանակ տարավ՝ ստանալով ձայների 45%-ը և խորհրդարանի 250 տեղերից 128-ը։ Դեկտեմբերի 27-ին Մարիա դի Լուրդիշ Պինտասիլգուի անցումային կառավարությունը հրաժարական տվեց, Իսկ Ֆրանսիշկա Սա Կարնեյրոն դարձավ նոր կառավարության ձևավորման միակ հավակնորդը:

### Վարչապետ
1980 թվականի հունվարի 1-ին Սա Կարնեյրոն հայտարարեց, որ նախագահ Ռամալյո Էանիշը հաստատել է իր կաբինետի կազմը, իսկ հունվարի 3-ին Պորտուգալիայի VI սահմանադրական կառավարությունը երդում տվեց և անցավ իր պարտականությունների կատարմանը: Մեխակների հեղափոխությունից հետո առաջին անգամ աշխատասենյակ չեն մտել պրոֆեսիոնալ զինվորականները։ Ակտիվացել է ձեռնարկությունների սեփականաշնորհումը, միջոցներ են ձեռնարկվել գնաճը սահմանափակելու համար։ Տարեվերջին գնաճի տեմպերը 42%-ից նվազել են մինչև 16,4 %, արդյունաբերական արտադրանքի աճը կազմել է 4%, մասնավոր ներդրումները տնտեսության մեջ աճել են 7%-ով: Ազգայնացված հողերի մոտ մեկ քառորդը վերադարձվել է իրենց նախկին տերերին։ Կառավարությունը դատապարտեց խորհրդային զորքերի մուտքը Աֆղանստան և բոյկոտեց Մոսկվայի օլիմպիադան:

Սա Կարնեյրոն Պորտուգալիայի մուտքը ընդհանուր շուկա համարել է կառավարության գերակա գերակայությունը և մարտ-հուլիս ամիսներին անձամբ այցելել է ԵՏՄ անդամ 10 երկրների մայրաքաղաքներ՝ քննարկելու դրա հետ կապված խնդիրները։ Նա մտադիր էր հասնել երկրի անդամակցությանը ԵՏՄ-ին մինչև 1983 թվականը։ 

1980-ի գարնանը դեմոկրատական դաշինքի կուսակցությունները խորհրդարանի միջոցով փոփոխություններ կատարեցին տնտեսության մասնավոր և հասարակական հատվածների սահմանազատման մասին օրենքում, որոնք թույլ տվեցին ստեղծել մասնավոր բանկեր և ապահովագրական արշավներ: Այնուամենայնիվ, հեղափոխական խորհուրդը հակասահմանադրական ճանաչեց այս փոփոխությունները, և բարեփոխումները կանգ առան: Իրենց ընթացքը շարունակելու համար աջերը պետք է մեծացնեին իրենց ներկայացուցչությունը խորհրդարանում և իրենց մարդուն առաջնորդեին նախագահի պաշտոնում: 1980 թվականի ապրիլին Դեմոկրատական դաշինքը որոշեց պաշտպանել գեներալ Անտոնիո Սոարեշ Կարնեյրուի Սա Կարնեյրուի համանուն) թեկնածությունը 1980 թվականի դեկտեմբերի 7-ի նախագահական ընտրություններում։ Սեպտեմբերի 6-ին, սակայն, գեներալ Ռամալյո Էանիշը առաջադրեց իր թեկնածությունը, ինչը նվազեցրեց Սոարեշ Կարնեյրուի հնարավորությունները: Սա Կարնեյրուն, որն արդեն իշխանության գալուց հետո հայտարարում էր, որ դաշինքը չի պաշտպանելու գործող նախագահի թեկնածությունը, Էանիշին մեղադրում էր ռազմա-նախագահական կառավարում հաստատելու մտադրության և ձախ ուժերի նկատմամբ ավելորդ հանդուրժողականության մեջ։ Դրա հետ մեկտեղ սոցիալ-դեմոկրատների շրջանում հասկանում էին, որ նախագահի պաշտոնում Ֆրանսիշկա Սա Կարնեյրուի առաջադրումը, որը դանիացի կնոջ հետ արտամուսնական կապի մեջ էր, իմաստ չունի, քանի որ նրան չի աջակցի բնակչության կաթոլիկ մեծամասնությունը, հատկապես պահպանողական հյուսիսային շրջանները:

Խորհրդարանական հերթական ընտրություններից առաջ կառավարությանը հաջողվել է գերակշռություն ստանալ զանգվածային լրատվության միջոցներում: Միաժամանակ Այն միջոցներ է ձեռնարկել սոցիալական ապահովության, բնակարանաշինության, ճանապարհների ընդլայնման և բարելավման ոլորտներում։ Պորտուգալացիների մեծամասնության համակրանքն այժմ Սա Կարնեյրոի կողմն էր: Ինչպես նշել է խորհրդային հետազոտող Վ. ի. Սուխանովը․ 

1980 թվականի հոկտեմբերի 5-ի ընտրություններում Դեմոկրատական դաշինքը ստացավ ձայների 47%-ը և իր ներկայացուցչությունը 128-ից հասցրեց 136 պատգամավորական մանդատի։ 1980-ի հոկտեմբերի 6-ի լուսաբացին վարչապետ Ֆրանսիշկու Սա Կարնեյրոն ելույթ ունեցավ մամուլի ասուլիսում, զեկուցեց դեմոկրատական դաշինքի հաղթանակի մասին և հայտարարեց, որ նախագահ Ռամալյու Էանիշն այլևս չի համապատասխանում կառավարությանը և ընտրողների մեծամասնությանը և պարտություն կկրի դեկտեմբերի 7-ի ընտրություններում: Նույն օրերին նա իսպանական «El País»-ին տված հարցազրույցում հայտարարել է. «Գաղափարական առումով մենք ունենք կոլեկտիվիստական սոցիալիզմի ծրագրային Սահմանադրություն... այս ամենը պետք է փոխել... Պետք է փոխել նաև, բայց ոչ զգալի չափով, հանրապետության նախագահի, կառավարության և խորհրդարանի լիազորությունները»։ Աջն ու ձախը կատաղի պայքարի մեջ մտան նախագահի պաշտոնի համար։ Անտոնիո Սուարես Կարնեյրոն, վարչապետի և նրա տեղակալ Ֆրեյտաշ դի Ամարալի ակտիվ աջակցությամբ, ակտիվացրել է իր նախընտրական քարոզարշավը: Նոյեմբերին ԱՄՆ նախագահական ընտրություններում Ռոնալդ Ռեյգանի հաղթանակը խթանեց Ժողովրդավարական դաշինքի հույսերը և լայնորեն օգտագործվեց նախընտրական քարոզչության մեջ: Ինքը՝ Ֆրանսիշկու Սա Կարնեյրոն, անձամբ հանդես եկավ ի պաշտպանություն գեներալ Կարնեյրոյի՝ հանրահավաքների և նախընտրական ժողովների ժամանակ, որոնք շրջում էին ամբողջ երկրում:

### Կործանում
Պնդում են, որ Ֆրանսիշկա Սա Կարնեյրուն հաճախ է կրկնել, որ կմահանա երիտասարդ հասակում։ Նրա խոսքերը, ինչ պատճառով էլ որ ասվեին, մարգարեական էին։
thumb|Cessna 421 ինքնաթիռ
1980 թվականի դեկտեմբերի 4-ին, ուրբաթ օրը, ժամը 20.00-ի սահմաններում, Սա Կարնեյրոն Պորտելա միջազգային օդանավակայանից թռավ Cessna 421 երկշարժիչ ինքնաթիռով՝ YV-314p գրանցման համարով, մասնակցելու գեներալ Սուարեշ Կարնեյրուին աջակցող հանրահավաքին։ Ժամը 20:17-ի սահմաններում ինքնաթիռը կորցրել է բարձրությունը Ֆոնտանյաշի մոտակայքում, բախվել Կամարատայի տներից մեկի պատին և բռնկվել: Վթարի հետևանքով զոհվել են Պորտուգալիայի վարչապետը, նրա փաստացի կինը՝ Սնու Աբեկասիշը, պաշտպանության նախարար Ադելինա Ամարու դա Կոստան, նրա կինը՝ Մարիա Մանուելա Ամարու դա Կոստան, վարչապետի աշխատակազմի ղեկավար Անտոնիո Պատրիսիո Գուվեյան և օդաչուներ Ժորժե Ալբուկերկեն և Ալֆրեդու դե Սոուզան: Նրանց այրված մարմինները հայտնաբերվել են «Սեսնա»-ի բեկորների մեջ։ 

Ժամը 21:29-ին պորտուգալական ռադիոն և հեռուստատեսությունը ընդհատել են հաղորդումները և հայտնել վարչապետի մահվան մասին: Դրանից անմիջապես հետո հեռուստաէկրաններին հայտնվեց Դիոգու Ֆրեյտաս դու Ամարալը, որը դարձավ կառավարության ղեկավարի պաշտոնակատար: Նա հայտարարել է․

Ֆրանսիշկու Սա Կարնեյրոն և Սնու Աբեկասիշը միասին թաղվել են մայրաքաղաքի Ալտո դի Սան Ժուան գերեզմանատանը: Ավելի ուշ նրանց աճյունները վերաթաղվել են Լումիարի գերեզմանատան դամբարանում։

Կամարատայի աղետի բազմամյա հետաքննությունը պարզել է, որ ինքնաթիռը գնվել է Վենեսուելայում աղետից 41 օր առաջ և արդեն շահագործման մեջ էր: Ինքնաթիռի պրոֆիլակտիկա չի իրականացվել, թռիչքից առաջ այն չի ստուգվել, իսկ դրա մեխանիզմներում ավելի քան 17 անսարքություն է հայտնաբերվել։ Տեխնիկական անսարքությունների և տեխնիկական ծառայությունների անփութության հետևանքով ընկնելու պաշտոնական վարկածին զուգահեռ, Պորտուգալիայում տարածված են դավադրությունների տեսությունները Սա Կարնեյրոի դիտավորյալ սպանության մասին՝ պայթյունի միջոցով կամ դիվերսիայի արդյունքում: Սպանության պատվիրատուների թվում են պորտուգալացի մասոնները, տարբեր ձախակողմյան և կոմունիստական կազմակերպություններ, ֆինանսական խարդախությունները թաքցնելու որոշակի շրջանակների ցանկությունը, որոնք Ամարու դա Կոստան մտադիր էր բացահայտել և այլն:

## Անձնական կյանք
Ֆրանսիշկու Մանուել Լումբրալեշ Դե սա Կարնեյրոն ամուսնացած էր Իզաբել Մարիա Ֆերեյրա Նունյես դե Մատոսի հետ։ Նրանք ունեին հինգ երեխա:
* Ֆրանսիշկու Նունյեշ դե Մատուշ Դե սա Կարնեյրո (),
* Իզաբել Մարիա Նունյեշ դե Մատուշ Դե սա Կարնեյրո (),
* Մարիա Թերեզա Նունյեշ դե Մատուշ Դե սա Կարնեյրո (),
* Ժոզե Նունյեշ դե Մատուշ Դե սա Կարնեյրո (),
* Պեդրու Նունյեշ դե Մատուշ Դե սա Կարնեյրո ()։

Չնայած այն հանգամանքին, որ երկար տարիներ միասին ամուսինները հավատարիմ էին խիստ կաթոլիկ կանոններին, 1970-ականների կեսերին Սա Կարնեյրոն հեռացավ ընտանիքից: Նրա ուղեկիցը դանիացի Սնու Աբեկասիշն էր, ծնված Էբբե Մերետե Սեյդենֆադենը, գործարար Ալբերտ Վաշկ Աբեկասիշի կինը, «Dom Quixote» հրատարակչության սեփականատերը և խորհրդային բանաստեղծ Եվգենի Եվտուշենկոյի ծանոթը։ Նրանց բուռն սիրավեպը սկսվել է 1976 թվականի հունվարի 6-ին Լիսաբոնի «A Varanda do Chanceler» ռեստորանում ընթրիքի ժամանակ։  Չնայած Սա Կարնեյրոն ուներ հինգ երեխա, իսկ Սնու Աբեկասիշը՝ երեք, նրանք որոշեցին լքել իրենց ընտանիքները: Աբեկասիշն արագ ամուսնալուծվել է, սակայն Իզաբել Մարիան մերժել է ամուսնուն։ Միայն 1980 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Իզաբելը ամուսնալուծության համաձայնություն է տվել, սակայն չի հասցրել այդ մասին հայտնել Ֆրանսիշկու Սա Կարնեյրոին։ Ամուսնալուծված դանիացի կնոջ հետ սիրավեպը բացասաբար է ազդել Սա Կարնեյրուի ժողովրդականության վրա։ 

2010 թվականին Սա Կարնեյրուի զարմիկը՝ Կառլուշ Կարնեյրոն, սոցիալ-դեմոկրատների առաջնորդ Պեդրու Պասուշ Կոելյուի հրավերով բարձր պաշտոն է զբաղեցրել կուսակցությունում։ Դա մամուլում Կարնեյրու տոհմի և Քենեդիների ամերիկյան կլանի ճակատագրերի միջև հերթական նմանությունների առաջացման պատճառ է դարձել։

## Ստեղծագործություններ
* Uma Tentativa de Participação Política (1973)
* Por uma Social-Democracia Portuguesa (1975)
* Poder Civil; Autoridade Democrática e Social-Democracia (1975)
* Uma Constituição para os anos 1980: Contributo para um Projecto de Revisão (1979).

## Պարգևներ
Հետմահու շնորհված Պորտուգալիայի մրցանակներ

## Հիշողություն
thumb|right|170px|Սա Կարնեյրոի հուշարձանը Պորտույում <br>(Քանդակագործ՝ Գուստավու Բաստուս, լուսանկարը՝ Էնրիկա Մատուշի)։
Պորտուգալիայում Ֆրանսիշկա Սա Կարնեյրոյի ճակատագիրը հաճախ համեմատում են ԱՄՆ նախագահ Ջոն Քենեդու ճակատագրի հետ և անվանում «պորտուգալական Քենեդի» ()։
* Պորտուգալիայում ստեղծվել է Սա Կարնեյրոի անվան ինստիտուտը:
* Սա Կարնեյրո անունը ստացել է Ֆունշալի հրապարակը, որի վրա տեղադրված է նրա կիսանդրին, Պորտույի հրապարակը, Ալբուֆեյրայի, Վագուշի, Գոնդոմարի, Օեյրաշի փողոցները։
* 2005 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Լիսաբոնի Դա Էստրելյա բազիլիկում տեղի ունեցան միջոցառումներ՝ նվիրված Ֆրանսիշկա Սա Կարնեյրուի մահվան 25-րդ տարելիցին։ Դրանց մասնակցել են նախագահ Ժորժի Սամպայուն, վարչապետ Ժոզե Սոկրատիշը, Եվրահանձնաժողովի նախագահ Ժոզե Մանուել Բարրոզուն, Ֆրանսիշկու Պինտա Բալսեմանը, Անիբալ Կավակու Սիլվան և երկրի այլ առաջատար քաղաքական գործիչներ: Նրանց ելույթներում ասվում էր, որ սա Կարնեյրոն «մոդել է բոլոր նրանց համար, ովքեր սիրում են ժողովրդավարությունը և ձգտում են Պորտուգալիայի արդիականացմանը», և որ նրա հիշատակը դեռ կենդանի է։
* 2010 թվականի դեկտեմբերի 7-ին Պորտուգալիայի էկրաններին հայտնվեց «O Último Minuto na Vida de S.» գեղարվեստական ֆիլմը, որը նվիրված էր ֆրանսիշկա Սա Կարնեյրոի և Սուն Աբեկասիշի սիրուն և նրանց մահվանը: Ֆիլմը նկարահանվել Է ռեժիսոր Մարիա Ժուանա Ռոշայի կողմից՝ Միգել Ռեալի գրքի հիման վրա։
* Նրա անունով է կոչվել Պորտուի միջազգային օդանավակայանը, չնայած շատերը պնդում էին, որ չպետք է օդանավակայանը կոչել ավիավթարում զոհված մարդու անունով։
* Թողարկվել է հուշամեդալ Ֆրանսիշկա Սա Կարնեյրոի հիշատակին ()։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* Diogo Freitas do Amaral Sá Carneiro, primeiro-ministro Cognitio, 1984
* Conceição Monteiro A Confidente de Sá Carneiro
* Miguel Pinheiro Sa Carneiro. Biografia/ Lisboa. Estera dos livros, 2010

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պորտուգալիայում մահացածներ