Բեգեմոտ (սահանք)

**Բեգեմոտ** (), սահանք Ալթայի հանրապետությունում գտնվող Չույա լեռնային գետի վրա՝ Այգուլակ գետաբերանի մոտ: Սահանքը պատկանում է հինգերորդից վեցերորդ բարդության կատեգորիային՝ ըստ ռուսական դասակարգման։ Սահանքի երկարությունը մոտավոր կազմում է 400 մետր։

## Գետաբերանի ֆիզիկաաշխարհագրական բնութագրեր
Բեգեմոտի սահանքը գտնվում է Չույա գետի վրա գտնվող Այգուլակ գետի գետաբերանից 500 մետր ներքև՝ Ալթայի հանրապետությունում (Օնգուդայի շրջան) P256 դաշնային մայրուղու (Չույսկիի տրակտ) «414 կմ» նշագծի վրա։ Բեգեմոտ սահանքը գտնվում է շրջանի վարչական կենտրոնից՝ Օնգուդայ գյուղից մոտավորապես 100 կիլոմետր հարավ-արևելք։

Բեգեմոտ սահանքը գտնվում է Չույա գետի հարթ S-աձև թեքության վրա, որտեղ այն միաժամանակ նեղանում է։ Նեղացման պատճառով հոսքի արագությունը մեծանում է, ինչը, բնական ջրթափերի մի քանի հատվածների և գետի հատակի կառուցվածքային առանձնահատկությունների հետ մեկտեղ, սահանքի առաջացման պատճառն է։

## Սահանքի տեխնիկական բնութագրեր
285px|մինի|Բեգեմոտ սահանքի երկրորդ փուլ։
285px|մինի|Բեգեմոտ սհանքի երրորդ փուլն(«ժանիք»)

### Սահանքի մոտեցում և հետախուզություն
Բեգեմոտ սահանքն ունի դժվարության հինգերորդ կատեգորիա («բարձր» ջրի ժամանակ արագընթացի դժվարությունը կարող է հասնել դժվարության վեցերորդ կատեգորիայի) և, Տուրբինիի (5-րդ դժվարության կատեգորիա) և Հորիզոնի (5-րդ դժվարության կատեգորիա) արագընթաց գետերի հետ միասին, ստորին Չույայի երեք բարդ արագընթաց գետերից մեկն է։ Սահանքը սկիզբ է առնում Չույա գետի վրայով գցված փայտե ավտոմոբիլային կամրջի հենարանների միջև՝ Այգուլակ գետի գետաբերանից 500 մետր ներքև։ Բեգեմոտի սահանքից առաջ է գալիս Բուրեվեստնիկի արագընթաց գետը (դժվարության 3-րդ կատեգորիա), իսկ Բեգեմոտից հետո, մոտավորապես 2 կիլոմետր հեռավորության վրա, սկսվում է Կլասիկ արագընթաց գետը (դժվարության 3-րդ կատեգորիա): Սահանքին կարելի է հասնել անմիջապես Չույայի տրակտից (գետից արագընթաց ջրվեժներ է տանում բնահողային ճանապարհը), որն այս պահին անցնում է Չույայի երկայնքով, ինչպես նաև գետի երկայնքով հոսում է հոսանքն ի վեր։ 

Սահանքն անցնելիս խորհուրդ չի տրվում մտնել առանց նախնական հետախուզության։ Հետախուզման անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ոչ միայն սահանքի բարդությամբ, այլ նաև նրանով, որ գետի թեքության պատճառով անհնար է սահանքի ստուգումը ջրից իր ամբողջ երկարությամբ: Կառամատույցը («չալկա») իրագործվում է մինչև կամուրջը։ Գետի երկու ափերից էլ, որոնց երկայնքով կան մեծ ժայռեր, կարելի է տեսնել սահանքը։ Հնարավոր է նաև կազմակերպել ապահովագրություն ձախ ափից։ Եթե որոշում է կայացվել չանցնելու մասին, ապա սահանքը տեղափոխվում է աջ ափով ճանապարհի երկայնքով, կամ ջրային տրանսպորտային միջոցները տարվում են ձախ ափով։

### Սահանքի փուլեր
Սահանքի ընդհանուր երկարությունը մոտավոր կազմում է 400 մետր։ Ընդհանուր առմամբ, սահանքն առանձնանում է յոթ փուլ:

Սահանքին նախորդում է փոքրիկ խութավոր հատվածը․ այն ավարտվում է կամրջի մոտ, որի հենարանների միջև սկսվում է **առաջին** **փուլը**։ Այն իրենից ներ Ջրհոսքը կազմում է 1,5 մետրից։ Այն 1.5 մետր բարձրությամբ ջրհոսք է՝ ուղիղ կանգնած հորձանքով։ Ջրթափի բարձր մակարդակը և կանգնած հորձանքը այս փուլը դարձնում են սահանքներում ամենադժվարներից մեկը։ Փուլի լրացուցիչ վտանգն այն է, որ պտտվելու դեպքում («կիլյա») քիչ ժամանակ է մնում լողալու միջոցը իր սկզբնական դիրքին վերադարձնելու համար, ինչը դժվարություններ է ստեղծում երրորդ և չորրորդ փուլերն անցնելիս։

**Երկրորդ փուլը** առաջինից հեշտ է։ Երկրորդ փուլում հիմնական խոչընդոտը մեծ հորձանքն է, որը գտնվում է ջրհոսի անմիջապես ետևում: Երկրորդ փուլից հետո կարելի է տեսնել քարե «ատամներ», որոնք ջրի ցածր մակարդակի դեպքում նման են գետաձիերի մռութների։Դրանից հետո սկսում է երրորդ փուլը, հիմնական խոչընդոտը, որի կենտրոնում մեծ քարով ջրհոսն է․ այն բնորոշ ձևի պատճառով կոչվում է «ժանիք» («ատամ» կամ «լողակ»):

Ժանիքը հիմնական հոսքը բաժանում է երկու մասի։ Այս փուլն անցնելիս նախընտրելի է անցնել «ժանիքի» ձախ կողմում, քանի որ աջ կողմում ջրհոսից հետո հոսքը ուղղահայաց հարվածում է մեծ ժայռին, ինչը ստեղծում է սեղմիչ։ Ջրհոսից անմիջապես հետո գալիս են մի շարք խոչընդոտներ հորձանքներից և տակառներից մինչև 1,5 մետր չափի, որոնք ձևավորվում են ստորջրյա սալերի կողմից։**Չորրորդ փուլը** մեծ (մինչև 2.5 մետր) ջրհոս է տակառով։ Տակառից հետո հորձանքի բարձրությունը կարող է հասնել 2.5 մետրի, փոսի խորությունը՝ մինչև 2 մետրի։

**Հինգերորդ փուլը** ուղիղ ջրհոս է, **վեցերորդ փուլը** բաղկացած է բաբախող հորձանքներից՝ փուլից դուրս գալու ճանապարհին։ **Յոթերորդ փուլը** համարվում է ամենապարզը և իրենից ներկայացնում է մոտ 50 մետր երկարությամբ խութավոր հատված։

### Սահանքի անցումը ջրի տարբեր մակարդակներով
Երբ սահանքն անցնում է առաջինից չորրորդ փուլերից ցանկացածի ջրով, խորհուրդ է տրվում գնալ ձախ հոսքով: «Ժանիքի» աջ կողմով անցնելու ժամանակ չորրորդ փուլում գտնվող մեծ հորձանքը և ճնշումը դժվարություն են ստեղծում երթուղին անցնելիս: Ընդհանուր առմամբ, սահանքի յուրաքանչյուր անցման համար առանձին որոշվում են անցնելու հնարավորությունը, շարժման հետագիծը և ապահովագրական կազմակերպության գտնվելու վայրը։ Չնայած այն հանգամանքին, որ «ցածր» ջրի դեպքում սահանքը դառնում է ավելի հեշտ անցանելի, մանրակրկիտ հետախուզումը և ապահովագրությունը միշտ պարտադիր են:մինի|Խթավոր հատվածը «ցածր» ջրի սահանքը մտնելուց առաջ

Ջրի բարձր մակարդակի դեպքում սահանքները անցնելը առավել դժվար է դառնում։ Մուտքի խթավոր հատվածները գործնականպես բացակայում են, բայց առաջին փուլը սովորականից ավելի մեծ վտանգ է ներկայացնում։ «Բարձր» ջրի մեջ «ժանիքը» թաքնված է, բայց դրա հետ բախվելու հավանականությունը մնում է: «Բարձր» ջրի դեպքում սահանքը նկատելիորեն շարժվում է դեպի աջ։ Սահանքը հաղթահարելը միշտ չէ, որ հնարավոր է և նպատակահարմար։

«Միջին» ջրերում սահանքը հինգերորդ դժվարության կատեգորիայի դասական սահանք է։ Առաջին փուլը դառնում է ավելի հեշտ, բայց նախկինի պես վտանգ է ներկայացնում: «Ժանիքը» լավ տեսանելի է։ Ջրի «ցածր» մակարդակի դեպքում մարզված խմբերի համար ավելի հեշտ է դառնում անցնել սահանքը, սակայն լրացուցիչ դժվարություններ են առաջանում ստորջրյա քարերը և ծանծաղուտները, որոնք խոչընդոտ չեն հանդիսանում ջրի բարձր մակարդակի դեպքում։

## Տուրիզմ
Բեգեմոտ սահանքը Ստորին Չույայով լաստանավարկության հիմնական խոչընդոտներից մեկն է։ Սահանքը անցանելի է լաստանավերի (ռաֆթերի), կատամարանների, կայակների համար։ Սահանքը հնարավոր է անցնել նաև «առևտրային համաձուլվածքների» շրջանակներում։

«Չույա Ռալլի» միջազգային ջրային զբոսաշրջության մրցույթի փուլերից մեկը Բեգեմոտի սահանքներում դահուկամրցույթն է։ Ավանդաբար «Չույա Ռալլի» մրցումներն անց են կացվում մայիսի սկզբին։ Միջազգային ձևաչափով առաջին մրցումներն անց են կացվել 1989 թվականին։

Սահանքում, իր բարդության և վտանգավորության պատճառով, տեղի են ունեցել մի քանի միջադեպեր, որոնք ավարտվել են մահվան ելքով։ Մասնավորապես, 2006 թվականին ամռանը սահանքում Ավստրիայի քաղաքացի է մահացել։ Նրա մարմինը հայտնաբերվել է միայն հաջորդ տարվա ապրիլին։ Սահանքի շուրջը գտնվող քարերի վրա կան մի քանի հուշատախտակներ՝ ի հիշատակ զոհվածների։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ