Ռիչարդ Ուիթնի

**Ռիչարդ Ուիթնի** (, ), ամերիկացի ֆինանսիստ, Նյու Յորքի ֆոնդային բորսայի նախագահ (1930-1935)։ Ավելի ուշ դատապարտվել է յուրացման համար և բանտարկվել։

## Վաղ տարիներ
Ուիթնին ծնվել է 1888 թվականի օգոստոսի 1-ին Մասաչուսեթս նահանգի Բոստոն քաղաքում։ Նա Էլիզաբեթ Ուիթնիի որդին էր։ Նրա հայրը՝ Ջորջ Ուիթնին՝ Ջոն Ուիթնիի հետնորդն էր, North National Union Bank-ի նախագահը։

Ռիչարդը և նրա ավագ եղբայրը՝ Ջորջ Ուիթնի Կրտսերը (որը հետագայում ամուսնացել է ԱՄՆ պետքարտուղարի և Ֆրանսիայում ԱՄՆ դեսպան Ռոբերտ Բեկոնի դստեր՝ Մարթա Բեատրիքս Բեկոնի հետ) կրթություն են ստացել Գրոտոնի դպրոցում (որտեղ նա բեյսբոլի թիմի ավագ էր և դպրոցի պրեֆեկտ) և Հարվարդի համալսարանում։

## Կարիերա
250x250px|thumb|Սենատոր Բերթոն Ուիլերը (ձախից) ողջունում է Ուիթնիին, 1937 թվական

1910 թվականին նա, հետևելով իր եղբորը՝ Ջորջ Ուիթնի Կրտսերին, գնացել է Նյու Յորք, որտեղ հիմնել է իր սեփական բրոքերային ընկերությունը՝ Richard Whitney & Co-ն, որը մասնագիտանում էր պարտատոմսերի առևտրի մեջ։ Նրա հորեղբայրը JP Morgan & Co-ի գործընկերն էր, իսկ եղբայր Ջորջը ապացուցել է, որ ընկերության համար անգնահատելի կարգավիճակ ունի Morgan Bank-ում իր դիրքի պատճառով, ինչը նրան թույլ է տվել մեծ բիզնեսն ուղղել Ռիչարդի բրոքերային ընկերությանը։

1919 թվականին նա ընտրվել է Նյու Յորքի ֆոնդային բորսայի կառավարիչների խորհրդի անդամ, իսկ շուտով նշանակվել նրա փոխնախագահ։

1929 թվականի հոկտեմբերի 24-ին՝ «Սև հինգշաբթի»-ին, նա փորձել է կանխել 1929 թվականի Ուոլ Սթրիթի սնանկացումը։ Անհանգստացած բաժնետոմսերի գների անկումից՝ Ուոլ Սթրիթի մի քանի առաջատար բանկիրներ հանդիպել են՝ Նյու Յորքի ֆոնդային բորսայի շուկայում խուճապից և քաոսից ելք գտնելու համար։ Հանդիպմանը ներկա են եղել Morgan Bank-ի ղեկավարի ժամանակավոր պաշտոնակատար Թոմաս Վ. Լամոնտը, Chase National Bank-ի ղեկավար Ալբերտ Ուիգինը և Նյու Յորքի National City Bank-ի նախագահ Չարլզ է. Միտչելը։ Նրանք ընտրել են Ուիթնիին, որն այն ժամանակ Նյու Յորքի ֆոնդային բորսայի փոխնախագահն էր, որպեսզի հանդես գա իրենց անունից։

Իր թիկունքում ունենալով բանկիրների ֆինանսական ռեսուրսները՝ Ուիթնին դուրս է եկել Նյու Յորքի բորսայի հարթակ և ցուցադրաբար խաղադրույք է կատարել U.S. Steel-ի 25,000 բաժնետոմսերի գնման վրա՝ 205 դոլար գնով, շուկայական արժեքից շատ ավելի բարձր։ Թրեյդերների աչքի առաջ Ուիթնին այնուհետև նմանատիպ հայտեր է տեղադրել «կապույտ չիպերի» այլ բաժնետոմսերի համար։ Այս մարտավարությունը, որը նման էր 1907 թվականի խուճապին վերջ տալուն, հաջողությամբ դադարեցրել է անկումը այդ օրը։ Դոու-Ջոնսի արդյունաբերական ցուցանիշը վերականգնվել է փոքր աճով՝ այդ օրվա ընթացքում փակվելով ընդամենը 6,38 կետով ցածր։ Այս դեպքում, սակայն, հետաձգումը միայն ժամանակավոր էր. հետագայում բաժնետոմսերը աղետալիորեն զրոյացել են սև երեքշաբթի՝ հոկտեմբերի 29-ին։ Այս գործողությունների շնորհիվ նա ստացել է «Ուոլ Սթրիթի սպիտակ ասպետ» մականունը։

## Հրաժարական և ազատազրկում
250x250px|thumb|Հ.Գ. Վելինգթոնը (ձախից) և դատական փորձագետ Սամուել Օ. Քլարկ Կրտսերը Whitney Co-ի վթարի SEC-ի հետաքննության ժամանակ:

Մինչ Ռիչարդ Ուիթնին մեծ հաջողությունների էր հասել, նրա եղբայր Ջորջը առաջ է գնացել Morgan bankում և մինչև 1930 թվականը բանկի նախագահ Թոմաս Վ. Լամոնտի հավանական իրավահաջորդն էր։ Չնայած Ռիչարդ Ուիթնին համարվել է փայլուն ֆինանսիստ, նա նաև ներգրավված է եղել տարբեր բիզնեսներում սպեկուլյատիվ գործարքների մեջ և դրա պատճառով զգալի կորուստներ է ունեցել։ Ջրի երեսին մնալու համար նա սկսել է մեծ գումարներ վերցնել իր եղբայր Ջորջից, ինչպես նաև այլ հարուստ ընկերներից, և հնարավորինս շատ մարդկանցից վարկեր ստանալով՝ դիմել է յուրացումների՝ բիզնեսում իր աճող կորուստները ծածկելու և իր շռայլ ապրելակերպը պահելու համար։ Նա միջոցներ է գողացել Նյու Յորքի ֆոնդային բորսայի բարեգործական հիմնադրամից, Նյու Յորքի զբոսանավերի ակումբից (որտեղ նա աշխատել է որպես գանձապահ) և 800,000 ԱՄՆ դոլարի պարտատոմսեր իր աներոջ ունեցվածքից։

1935 թվականին Նյու Յորքի ֆոնդային բորսայի նախագահի պաշտոնից հեռանալով՝ Ուիթնին մնացել է կառավարիչների խորհրդում, բայց 1938 թվականի մարտի սկզբին նրա անցյալը սկսել է հետապնդել նրան, երբ բորսայի վերահսկիչն իր վերադասներին տեղեկացրել է, որ ինքն անհերքելի ապացույցներ է գտել, որ Ռիչարդ Ուիթնին յուրացնող է, և որ նրա ընկերությունն անվճարունակ է։ Հաջորդ օրերին իրադարձությունները զարգացել են ձնագնդի պես․ Ուիթնին հայտարարել է ընկերության սնանկության մասին։ Զարմացած հհանրությունն իմացել է նրա հանցանքների մասին մարտի 10-ին, երբ Նյու Յորքի շրջանային դատախազ Թոմաս Դյուին պաշտոնապես մեղադրել է նրան յուրացման մեջ։ Մեծ ատենակալների կողմից մեղադրանք առաջադրվելուց հետո Ուիթնին ձերբակալվել է և իրեն մեղավոր է ճանաչել։ Նա դատապարտվել է 5-10 տարվա ազատազրկման Սինգ Սինգ բանտում։ 1938 թվականի ապրիլի 12-ին վեց հազար մարդ հավաքվել է Կենտրոնական կայարանում՝ դիտելու, թե ինչպես են զինված պահակները Ուոլ Սթրիթի քաղաքական վերնախավից մեկին ձեռնաշղթաներով ուղեկցել դեպի բանտ տանող գնացքը։

Որպես օրինակելի բանտարկյալ՝ Ռիչարդ Ուիթնին պայմանականորեն վաղաժամկետ ազատ է արձակվել 1941 թվականի օգոստոսին՝ երեք տարի չորս ամիս մնալով Սինգ-Սինգում։ Նա դարձել է կաթնամթերքի ֆերմայի մենեջեր՝ վերահսկելով երեք ֆերմայի և քսանհինգ կովերի։ 1946 թվականին նա վերադարձել է բիզնես՝ դառնալով տեքստիլ ընկերության նախագահ, որը մանվածք է արտադրել Ֆլորիդայում աճող սպիտակ ռամիի գործարանից։

Գործընթացից հետո նրա Նյու Յորքի տունը, Նյու Ջերսիի ագարակը և գույքը աճուրդի հանվեցին։ Նրան արգելվել է իր ողջ կյանքի ընթացքում ակտիվներ վաճառել։ Հետագայում նա հանգիստ կյանքով ապրել է Նյու Ջերսիի նահանգում՝ Ֆար Հիլզում։ Մահացել է 1974 թվականի դեկտեմբերի 5-ին։

## Անձնական կյանք
250x250px|thumb|Գերտրուդ Սենդս Ուիթնի

1916 թվականին Ուիթնին ամուսնացել է Գերտրուդ էլիսոն (ծննդյան անունը՝ Շելդոն) Սենդսի (1888-1969) հետ։ Գերտրուդը, որը Մերի Սենի Շելդոնի և բրուքլինցի Ջորջ Ռ. Շելդոնի դուստրն էր, SS Sands & Co-ի բանկիրի այրին էր։ Նրա սկեսրայրը ազդեցիկ Union League ակումբի նախագահն է եղել, իսկ Ուիթնին դարձել է քաղաքի մի շարք էլիտար համայնքային ակումբների անդամ և նշանակվել է Նյու Յորքի զբոսանավերի ակումբի գանձապահ։

Բացի իր առաջին ամուսնությունից որդուց՝ Սամուել Սթիվենս Սանդս IV-ից (1911-1976), Ռիչարդն ու Գերտրուդը միասին երկու դուստրերի ծնողներ էին․

* Նենսի Ուիթնի (1917-2012), ամուսնացել է Հենրի Ավերելա Ջերիի հետ (1914-2000), որը Ռոբերտ Լիվինգսթոն Ջերի Ավագի որդին և էլբրիջ Թ. Ջերի Ավագի ու Ռոբերտ Լ. Ջերի Կրտսերի եղբայրն էր։
* Էլիս Ուիթնի (1919-2015), ամուսնացել է Սկրիվեն Լորիլարդի (1909-1979)՝ Էռնեստ է. Լորիլարդի և Էլիզաբեթ Քինգ (ծնդյան անունը՝ Սկրիվեն) Լորիլարդի որդու հետ։ Լորիլարդը նախկինում ամուսնացած է եղել ԴեՎիթթ Քլինթոն Բլերի թոռնուհու՝ Նատիկա Բլերի հետ։

Նրանց Նյու Յորքի քաղաքային տունը, Նյու Ջերսիի ագարակը և ունեցվածքը վաճառվել են աճուրդով։ Այն բանից հետո, երբ նրա կյանքը գլխիվայր շուռ է եկել, նրա կինը և ընտանիքն աջակցել են նրան, իսկ նրա ընկերուհին՝ Մեյ Կիննիկուտը և նրա ամուսինը՝ Գ. Հերման Կիննիկուտը՝ ֆոնդային բրոքերային ընկերության գործընկերը, տիկին Ուիթնիին են տրամադրել Նյու Ջերսիում գտնվող Ֆար Հիլզի ագարակը։ Ջորջ Ուիթնին ի վերջո փոխհատուցել է իր եղբորը պարտք եղած ամբողջ գումարը։

Նրան ցմահ արգելվել էր արժեթղթերի վաճառքը, ր մինչև 1974 թվականի դեկտեմբերի 5-ը՝ իր մահը, նա հանգիստ կյանք է վարել Նյու Ջերսի նահանգի Ֆար Հիլզ քաղաքում։

## Ժողովրդական մշակույթում
* Լուիս Օշինկլոսը նրա կյանքի հիման վրա գրել է վեպ «Հափշտակողը» վերնագրով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Мусский И. А. 100 великих афер // Издательство «Вече», 2013.

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրություն

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆինանսիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բանկիրներ