Ժան Ռասպայ

**Ժան Ռասպայ** (*Jean Raspail*, ), ֆրանսիացի հետազոտող ճանապարհորդ-գիտնական, արձակագիր և ուղեգրությունների հեղինակ։ Նրա գրքերից շատերը պատմական դեմքերի, հետազոտությունների և տեղաբնիկ ժողովուրդների մասին են: Նա արժանացել է ֆրանսիական հեղինակավոր գրական մրցանակների, այդ թվում՝ Ֆրանսիական ակադեմիայի Grand Prix du Roman և Grand Prix de littérature մրցանակների: Ֆրանսիական կառավարությունը նրան պատվել է՝ 2003 թվականին շնորհելով Պատվո լեգեոնի շքանշան՝ սպայի աստիճանով: Միջազգայինորեն Ռասպայն առավել հայտնի է 1973 թվականին հրատարակած *«Սրբերի ճամբարը»* հակասական վեպով, որը պատմում է երրորդ աշխարհի զանգվածային ներգաղթի մասին Եվրոպա:

## Կյանք և կարիերա
Ռասպայը գործարանի մենեջեր Օկտավ Ռասպայի և Մարգարիտ Շեյսի որդին է: Ծնվել է 1925 թվականի հուլիսի 5-ին Ինդրե-է-Լուար դեպարտամենտի Շեմիլե-սյուր-Դեմ քաղաքում: Սովորել է Փարիզի Սեն-Ժան դը Պասի մասնավոր կաթոլիկ դպրոցում, Սուրբ Մարի դ'Անտոնի ինստիտուտում և Վեռնոյ-սյուր-Ավրի École des Roches բարձրագույն դպրոցում:

Իր կարիերայի առաջին քսան տարիներին Ռասպայը ճանապարհորդել է աշխարհով մեկ: 1950–52 թվականներին ղեկավարել է Tierra del Fuego - Ալյասկա ավտոարշավը, 1954 թվականին՝ ֆրանսիական հետազոտական արշավախումբը դեպի ինկերի երկիր։ Ռասպայը ծառայել է որպես Արաուկանիայի և Պատագոնիայի թագավորության գլխավոր հյուպատոս: 1981 թվականին նրա *«Moi, Antoine de Tounens, roi de Patagonie»* վեպը (*Ես՝ Պատագոնիայի արքա Անտուան դը Տունանս*) արժանացել է Ֆրանսիական ակադեմիայի՝ վեպի համար սահմանած մեծ մրցանակին՝ Grand Prix du Roman:

Ավանդական կաթոլիկությունը ներշնչանքի աղբյուր է ծառայել նրա բազմաթիվ ստեղծագործությունների համար, որոնցում ցույց է տրվում, որ կոմունիզմի և լիբերալիզմի ուտոպիաները ձախողվում են, իսկ կաթոլիկ միապետությունը վերականգնվում է: 1990 թվականին հրատարակած *«Սիր»* վեպում երևակայության թռիչքով ներկայացնելով գալիք իրադարձությունները՝ պատկերել է, թե ինչպես 1999 թվականի փետրվարին Ռեյմսում թագադրվում է ֆրանսիական թագավորը՝ 18-ամյա Ֆիլիպ Ֆարամոն դը Բուրբոնը՝  ֆրանսիական վերջին թագավորների անմիջական ժառանգորդը:

Իր ամենահայտնի երկում՝ *«Սրբերի ճամբարը»* աշխատության մեջ (1973) Ռասպայը կանխատեսում է արևմտյան քաղաքակրթության փլուզումը Երրորդ աշխարհի ներգաղթի ճնշող «մակընթացային ալիքից»: Աշխարհի «հորդաները» բարձրանում են և, դրամատուրգ Յան Ալենի խոսքերով ասած՝ «ոչնչացնում են սպիտակ ռասան»: Գիրքը թարգմանվել է անգլերեն, գերմաներեն, իսպաներեն, իտալերեն, աֆրիկանս, չեխերեն, հոլանդերեն, լեհերեն, հունգարերեն, պորտուգալերեն և 2006 թվականի դրությամբ վաճառվել է ավելի քան 500.000 օրինակով: *«Սրբերի ճամբարից»* հետո Ռասպայի գրած առավել հիշարժան երկերից են *«Հյուսիս»*, *«Սիր* » և *«Ձկնորսի մատանին»* վեպերը: Ռասպայը կրկնել է վերոնշյալ տեսակետները 1985 թվականին *[[Le Figaro]]* ամսագրի համար գրած «Ֆրանսիան դեռ ֆրանսիական կլինի՞ 2015 թվականին» հոդվածում, որտեղ նշել է, որ «ոչ եվրոպացի ներգաղթյալների թիվը Ֆրանսիայում կաճի՝ վտանգի ենթարկելով ֆրանսիական ավանդական մշակույթի, արժեքների և ինքնության գոյատևումը»:

2000 թվականին Ռասպայը եղել է Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամության թեկնածու, մյուս թեկնածուների համեմատ ստացել է ավելի շատ քվեներ, սակայն քվեների անհրաժեշտ շեմը չի հաղթահարել:

*[[Le Figaro|Le Figaro-ի]]* 2004 թվականի հունիսի 17-ի համարում տպագրվել է Ռասպայի «Հանրապետության կողմից դավաճանված հայրենիքը» հոդվածը,, որտեղ նա քննադատում է Ֆրանսիայի իշխանությունների վարած ներգաղթի քաղաքականությունը: Ռասիզմի և հակասեմիտիզմի դեմ միջազգային լիգան այդ հոդվածի համար դատի է տվել նրան՝ իբր «ռասայական ատելություն հրահրելու» համար, սակայն դատարանը հոկտեմբերի 28-ին մերժել է հայցը։

1970 թվականին ֆրանսիական ակադեմիան Ժան Վալտերի անվան մրցանակ է շնորհել Ռասպային  իր ողջ վաստակի համար։  Գնահատելով նրա ողջ վաստակը՝ 2007 թվականին Ֆրանսիայի աշխարհագրական ընկերությունը՝ Société de géographie- ն նրան արժանացրել է ոսկե մեծ մեդալի՝ Grande Médaille d'Or des Explorations et Decouverte։

## Անձնական կյանք
Ժան Ռասպայն ապրում էր Փարիզի մոտ՝ Նոյ-սյուր-Սենում: Նա մահացել է  2020 թվականի հունիսի 13-ին՝ 94 տարեկան հասակում, Hôpital Henri-Dunant հիվանդանոցում:

## Աշխատանքներ
* *Terre de feu – Alaska* (Կրակի երկիր Ալյասկա) (1952) – արկածային գրվածք
* *Terres et Peuples Incas* (Ինկերի երկրներն ու ժողովուրդները) (1955)
* *Le Vent des Pins* (1958) 
* *Terres Saintes et Profanes* (1960)
* *Les Veuves de Santiago* (Սանտյագոյի այրիները) (1962)
* *Hong-Kong, Chine en sursis* (1963)
* *Secouons le cocotier* (Եկեք թափ տանք կոկոսի ծառը) (1966) – travel writing
* *Secouons le cocotier : 2, Punch Caraïbe* (Եկեք թափ տանք կոկոսի ծառը 2) (1970) – ուղեգրություն
* *Bienvenue Honorables Visiteurs (le Vent des pins)* (Բարի գալուստ, պատվավոր հյուրեր) (1970) – վեպ
* *Le Tam-Tam de Jonathan* (Ջոնաթանի թմբուկը) (1971) – նորավեպեր
* *L'Armada de la Dernière Chance* (Արմադան՝ վերջին շանսը) (1972)
* *Le Camp des Saints* (1973) (Սրբերի ճամբարը) – վեպ
* *La Hache des Steppes* (Տափաստանի կացինը) (1974)
* *Journal Peau Rouge* (Կարմրակաշի ամսագիր) (1975)
* *Nuage Blanc et les Peaux-Rouges d'aujourd'hui* (Ճերմակ ամպն ու այսօրվա կարմրամորթները) (1975) – հեղինակակից
* *Le Jeu du Roi* (Արքայի խաղը) (1976) – վեպ
* *Boulevard Raspail* (Ռասպայ բուլվար) (1977) – սյունակներ
* *Les Peaux-rouges aujourd'hui* (Կարմրամորթներ այսօր) (1978)
* *Septentrion* (North) (1979), վեպ
* *Bleu caraïbe et citrons verts : mes derniers voyages aux Antilles* (Կարիբյան կապույտն ու կանաչ կիտրոնները. իմ վերջին ճանապարհորդությունները դեպի Անթիլյան կղզիներ) (1980)
* *Les Antilles, d'île en île* (1980)
* *Moi, Antoine de Tounens, roi de Patagonie* (Ես՝ Անտուան Թունանցիս, Պատագոնիայի արքաս) (1981) – վեպ
* *Les Hussards : histoires exemplaires* (Հուսարներ. ներկայանալի պատմություններ) (1982)
* *Les Yeux d'Irène* (Իրենի աչքերը) (1984) – վեպ
* *Le Président* (Նախագահը) (1985) – վեպ
* *Qui se souvient des hommes...* (1986) 
* *L'Île bleue* (1988)
* *Pêcheurs de Lune* (Լուսնի ձկնորսները) (1990)
* *Sire* (1990) – վեպ
* *Vive Venise* (Կեցցե՛ վենետիկը) (1992) – հեղինակակից
* *Sept cavaliers quittèrent la ville au crépuscule par la porte de l'Ouest qui n'était plus gardée* (Յոթ ձիավոր...) (1993) – վեպ
* *L'Anneau du pêcheur* (Ձկնորսի մատանին) (1995) – վեպ
* *Hurrah Zara !* (Կեցցե՛ Զարան) (1998) – վեպ
* *Le Roi au-delà de la mer* (Արքան ջրի վերևում) (2000) – վեպ
* *Adiós, Tierra del Fuego* (Ցտեսությո՛ւն, Հրո երկիր) (2001) – ուղեգրություն
* *Le son des tambours sur la neige et autres nouvelles d'ailleurs* (Թմբուկների հնչյունները ձյան վրա և այլ նորություններ) (2002)
* *Les Royaumes de Borée* (Բորեի թագավորությունները) (2003) – վեպ
* *En canot sur les chemins d'eau du roi, une aventure en Amérique* (2005) – ուղեգրություն
* *La Miséricorde* (2019) – վեպ

## Բեմադրություններ
* *Le Roi de Patagonie* (1990), հեռուստատեսային մինի-սերիալ, ռեժիսորներ՝ Ժորժ Կամպանա և Ստեֆան Կուրկ
* *Le Jeu du roi* (1991), հեռուստաֆիլմ, ռեժիսոր՝ Մարկ Էվանս
* *L'Île bleue* (2001), հեռուստաֆիլմ, ռեժիսոր՝ Նադին Տրինտինիանտ
* *Sept cavaliers* (2008–2010), կոմիքս երեք հատորով,նկարիչ՝ Ժակ Տերպան
* *Le Royaume de Borée* (2011–2014), կոմիքս երեք հատորով,նկարիչ՝ Ժակ Տերպան

## Մեջբերումներ
* «Մարդ չի կարող  ամբողջական լինելա յն պահից, երբ ընդունի, որ ուրիշներ էլ կան: Որովհետև մեկը ոչ այլ ինչ է, քան պատճեն, անորոշ ֆաքսիմիլիե, որը կազմված է միլիարդավոր օրինակներից: Մարդը չպետք է որևէ բան իմանա ուրիշների մասին, կամ գոնե անողոք կերպով ընտրություն պիտի կատարի, թե ինչպես հայտնաբերի ինքն իրեն. ախր ամեն ինչ այնքան է կրկնվել»:
* «Ձեր տիեզերքը նրանց համար իմաստ չունի, չեն փորձի հասկանալ, կհոգնեն, սառը կվերաբերվեն, ձեր գեղեցիկ կաղնու դռնով կրակ կանեն»::

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Jarvis GE. Raspail, racism, and migration: Implications for radicalization in a polarizing world. Transcultural Psychiatry.  / Ջարվիս Ջ.Է. Ռասպայ, ռասիզմ և միգրացիա. հետևանքներ արմատականացման համար բևեռացվող աշխարհում: Տրանսմշակութային հոգեբուժություն. 2021; 58 (5): 616-631: doi:10.1177/1363461520930921

Կատեգորիա:1925 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:2020 մահեր
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի վիպասաններ