open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Զոնգուլդաքի օդանավակայան

**Զոնգուլդաքի Չայջումա օդանավակայանը** () գտնվում է Թուրքիայի Սևծովյան տարածաշրջանի արևմտյան հատվածում՝ Զոնգուլդաք քաղաքի մերձակայքում։ Այն տեղակայված է Սալթուքովա բնակավայրի մոտ։

## Ավիաընկերություններ և ուղղություններ
Հետևյալ ավիաընկերությունները Զոնգուլդաքի օդանավակայանում իրականացնում են կանոնավոր և չարտերային չվերթներ.

## Վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիայի օդանավակայաններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի օդանավակայաններ
Կատեգորիա:Օդանավակայաններ այբբենական կարգով
Վանի Ֆերիթ Մելեն օդանավակայան

**Վանի Ֆերիթ Մելեն օդանավակայանը** () գտնվում է Թուրքիայի արևելյան տարածաշրջանի Վան քաղաքում։ Այն անվանակոչվել է թուրք քաղաքական գործիչ և նախկին վարչապետ Ֆերիթ Մելենի (1906-1988) պատվին։

## Ավիաընկերություններ և ուղղություններ
Հետևյալ ավիաընկերությունները Վանի օդանավակայանում իրականացնում են կանոնավոր և չարտերային չվերթներ՝

## Երթևեկության վիճակագրություն

## Incidents and accidents
* 1994 թվականի դեկտեմբերի 29-ին «Turkish Airlines»-ի 278 չվերթն իրականացնող ինքնաթիռը օդանավակայանին մոտենալիս կործանվեց, ինչի հետևանքով օդանավում գտնվող 76 մարդուց 57-ը զոհվեցին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիայի օդանավակայաններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի օդանավակայաններ
Կատեգորիա:Վանի մարզ
Կատեգորիա:Տուշպայի շրջան
Կատեգորիա:Օդանավակայաններ այբբենական կարգով
Լեոնարդուս Նարդուս

**Լեոնարդուս Նարդուս** կամ **Լեո Նարդուս** (, , իրական անունը,՝ **Լեոնարդուս Սալոմոն օֆ Սալոմոնսոն,** ), հոլանդացի սուսերամարտիկ, իմպրեսիոնիստ նկարիչ և հրեական ծագումով արվեստի հավաքորդ, որի զգալի հավաքածուն թալանել են նացիստները։ Նա 1912 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերում   սուսերամարտի թիմի կազմում բրոնզե մեդալ է նվաճել։ Նարդուսը կապեր է ունեցել նաև շախմատի աշխարհի հետ։

1890-ականներին և 1900-ականների սկզբին Նարդուսը մտահոգիչ համբավ է ձեռք բերել Միացյալ Նահանգներում արվեստի վաճառողի իր աշխատանքի համար։ Նա հիմնականում գործել է Նյու Յորքում և Ֆիլադելֆիայում: Նարդուսը խաբել է ամերիկացի միլիոնատերերի, ինչպիսին էր Պիտեր Արել Բրաուն Վայդները, չափազանց բարձր գներով վաճառելով համեմատաբար անարժեք նկարներ որպես արևմտյան արվեստի հիշարժան ստեղծագործություններ, ինչը Վայդները հետագայում իր հուսահատ անձնական նամակում նկարագրել էր որպես «կոպիտ կեղծ հայտարարություններ»: Նարդուսին, որպես խաբեբա, 1908 թվականին բացահայտել են  արվեստի գիտակներ Կոռնելիս Հոֆստեդե դե Գրուտը, Բեռնարդ Բերենսոնը, Վիլհելմ Վալենտիները և Ռոջեր Ֆրայը, բայց միջադեպը (հիմնականում) գաղտնի է պահվել այդ ժամանակ, քանի որ Նարդուսի հարուստ հաճախորդները, այդ թվում ՝ Ջեյ Փի Մորգանը և ազդեցիկ Ֆիլադելֆիայի կորպորացիայի փաստաբան Ջոն Գ. Ջոնսոնը, վախեցել են «թագավորը մերկ է» շարքի ամոթից: Նարդուսը, այնուամենայնիվ, փախել էր Եվրոպա և երբեք չի վերադարձել՝ Ամերիկայում որևէ պատասխանատվության ենթարկվելու վախից: Չնայած այս հարցի շուրջ վաղուց գայթակղիչ լուրեր են շրջանառվում արվեստի հավաքածուների պատմության վերաբերյալ հոլանդական, ֆրանսիական և գերմանական գրականության մեջ, ամբողջական պատմությունը վերջերս է վերականգնվել միայն Մեծ Բրիտանիայի «Ապոլլո» արվեստի ամսագրում 2007 թվականին հրապարակված գիտական հոդվածում։

## Արվեստի հավաքածու և նացիստների թալան
Բացի համաշխարհային մակարդակի մարզիկ լինելուց, Նարդուսը կարևոր արվեստի հավաքորդ է եղել։ Նրա հավաքածուի մեջ էին մտնում Ռեմբրանդտի, Վերմեերի, Հալսի, Ռուբենսի, Բոտիչելլիի, Գոյայի, Թըրների և Վելասկեսի աշխատանքները, ինչպես նաև ուրիշներ։ 

Նարդուսը իր արվեստի հավաքածուն, որը գնահատվում էր 150-160 արվեստի գործ, թողել է ընկերոջ մոտ՝ անվտանգ պահպանման համար։ Սակայն հավաքածուն բռնագրավվել է նացիստների կողմից, քանի որ Նարդուսը և նրա ընկերը, որի անունը Արնոլդ վան Բյուրեն էր, հրեաներ էին։ Վան Բյուրենը կնոջ հետ միասին արտաքսվել է Սոբիբոր և զոհվել 1943 թվականի ապրիլի 23-ին։

Բոտիչելիի «Մարիամը և մանուկը, Հովհաննես Մկրտիչը և հրեշտակը» կտավը, որը առգրավվել էր 1942 թվականին, ճանաչվել է նացիստական ավար և վերադարձվել Նարդուսի ժառանգներին 2014 թվականին։ 

2014 թվականին Բոննում հայտնաբերվել է Նարդուսից թալանված Ռուբենսի նկարը։ Նկարների մեծ մասը չի հայտնաբերվել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Informatie over Nardus als schermer
* Artikel over Nardus als schaker en vier portretten van zijn hand
* Verdere informatie over Nardus, de schaaksport en zijn protegé Janowski
* Tim Krabbé over Nardus' schaakactiviteiten en dubieuze praktijken in de kunsthandel
* Overzicht van schilders in Tunesië

Կատեգորիա:20-րդ դարի հոլանդացիներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Հոլանդացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների հրեաներ
Կարսի օդանավակայան

**Կարսի Հարաքանի օդանավակայանը** () հանրային օդանավակայան է Թուրքիայի Կարս քաղաքում։ 1988 թվականին բացված օդանավակայանը գտնվում է Կարսից 6 կմ (3,7 մղոն) հեռավորության վրա։ Այն կարևոր նշանակություն ունի, քանի որ սպասարկում է նաև Թուրքիայի հյուսիս-արևելքում գտնվող այլ քաղաքներ, ինչպիսիք են Աղրըն, Արդահանը, Արդվինը և Իգդիրը։

## Պատմություն
2006 թվականին Կարսի օդանավակայանը սպասարկել է 2,352 ինքնաթիռ և 270,052 ուղևոր։ Հանրության համար գործող ուղևորային տերմինալը զբաղեցնում է 1,695 մ² (18,240 քառ․ ֆուտ) տարածք և ունի 100 մեքենայի համար նախատեսված կայանատեղի։ 2007 թվականի գարնան և ամռան ամիսներին օդանավակայանը փակվել էր վերանորոգման աշխատանքների նպատակով, իսկ վերաբացումը տեղի ունեցավ 2007 թվականի հոկտեմբերի 22-ին։ Նոր տերմինալի նախագծի հեղինակն է ճարտարապետ Յաքուփ Հազանը

## Ավիաընկերություններ և ուղղություններ
Հետևյալ ավիաընկերությունները Կարսի Հարաքանի օդանավակայանում իրականացնում են կանոնավոր և չարթերային չվերթներ.

## Վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիայի օդանավակայաններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի օդանավակայաններ
Կատեգորիա:Օդանավակայաններ այբբենական կարգով
Երկրորդ կանաչ հեղափոխություն

**Երկրորդ կանաչ հեղափոխությունը** գյուղատնտեսության արտադրության փոփոխություն է, որը լայնորեն համարվում է անհրաժեշտ՝ աշխարհի բնակչությանը կերակրելու և ապահովելու համար։ Այս կոչերը առաջացել են մի շարք գործոնների ազդեցությամբ, այդ թվում՝ սննդամթերքի գների աճի և նավթի պիկի վերաբերյալ մտահոգությունների արդյունքում։ 

Այն անվանվել է Կանաչ հեղափոխություն։

## Կիրառություն
Փիթեր Շտայնհարթի 1981 թվականի հոդվածում երկրորդ կանաչ հեղափոխություն եզրույթը կիրառվել է՝ նկարագրելու համար ապագայում գենետիկական ճարտարագիտության լայն կիրառումը նոր գյուղատնտեսական մշակաբույսերի ստեղծման գործում՝ բերքատվության և սննդային արժեքի բարձրացման նպատակով։ Սակիկո Ֆուկուդա Փարի 2006 թվականի գիրքը՝  *The Gene Revolution: GM Crops and Unequal Development* («Գենային հեղափոխություն․ գենետիկորեն ձևափոխված մշակաբույսերը և անհավասար զարգացումը»), նույնպես անդրադարձել է այս գաղափարին։

Մյուսները օգտագործել են եզրույթները՝ նշելու քաղաքային գյուղատնտեսության, փոքրածավալ ֆերմաների և օրգանական գյուղատնտեսության համադրությունը, որի նպատակն է բարձրացնել մշակաբույսերի արտադրության շրջակա միջավայրի կայունությունը։

## Կողմնակիցներ
Բիլ Գեյթսը երկրորդ կանաչ հեղափոխության կողմնակիցներից մեկն էր՝ նշելով․ 

Աշխարհի ամենաաղքատ մարդկանց երեք քառորդը իրենց սնունդն ու եկամուտը ստանում են փոքր հողատարածքներ մշակելով...եթե մենք կարողանանք փոքր ֆերմային տնտեսությունները դարձնել ավելի արտադրողական և շահավետ, ապա կարող ենք հսկայական ազդեցություն ունենալ սովի, սննդային անբավարարության և աղքատության նվազեցման վրա։ Խնդիրը հստակ է․ մենք պետք է զարգացնենք մշակաբույսեր, որոնք կարող են աճել երաշտի պայմաններում, դիմակայել ջրհեղեղներին, դիմադրել բույսերի սելեկցիաներին և հիվանդություններին։ Մեզ անհրաժեշտ են ավելի բարձր բերքատվություններ նույն հողատարածքի վրա՝ ավելի ծանր կլիմայական պայմաններում։ 

Գեյթսը այս հայտարարությունները արել է «Սննդի համաշխարհային մրցանակաբաշխության» **(World Food Prize)** ընթացքում։ Նա ավելի քան 1.4 միլիարդ ԱՄՆ դոլար է ներդրել գյուղատնտեսական զարգացման ծրագրերում։

## Ընդդիմախոսներ
Երկրորդ կանաչ հեղափոխության որոշ ընդդիմախոսներ կարծում են, որ սոցիալական անհավասարությունը սննդային անապահովության հիմնական գործոններից մեկն է, և այն չի լուծվում պարզապես սննդի արտադրության կարողությունների ընդլայնմամբ։

## Տես նաև
*Բույսերի սելեկցիա
*Արհեստական միս

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բույսեր
Կատեգորիա:Գենետիկական ճարտարագիտություն
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսության տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Կայուն գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Մշակաբույսեր
Կատեգորիա:Շրջակա միջավայրի պաշտպանություն
Կատեգորիա:Սննդագիտություն
Կատեգորիա:Սննդամթերք
Կատեգորիա:Օրգանական գյուղատնտեսություն
Փոլ Ֆորման

**Փոլ Ֆորման** (, ) անգլիացի և ֆրանսիացի դերասան և մոդել։ Հայտնի ֆիլմերից է *«Նևրլենդը»* (2019): Հեռուստատեսությամբ նա հայտնի է Amazon Prime-ի *«Հարստություն»* (2022), Նեթֆլիքսի *[[Էմիլին Փարիզում|«Էմիլին Փարիզում»]]* (2022–2025) և Paramount+ -ի *«Եղնիկները*» (2024) հեռուստասերիալներում կատարած իր դերերով։

## Վաղ կյանք
Ֆորմանը ծնվել է ֆրանսիացի մոր և բրիտանացի հոր ընտանիքում և մեծացել է Լոնդոնում, որտեղ սովորել է Հարավային Քենսինգթոնի Շառլ դը Գոլի ֆրանսիական լիցեյում։ Ֆորմանը մաթեմատիկայի ոլորտում բակալավրի աստիճան ունի։ Համալսարանում սովորելու տարիներին՝ 19 տարեկանում, նա բացահայտել է դերասանական արվեստը ներկայացումների միջոցով։ Նա շարունակել է իր գործունեությունը և 2016 թվականին Լոնդոնի դրամատիկական ստուդիայում ստացել է պրոֆեսիոնալ դերասանական արվեստի երկամյա դիպլոմ։

## Կարիերա
Ֆորմանը նկարահանվել է 2019 թվականի ավստրիական *«Նևրլeնդ»* ֆիլմում, Starz-ի *«Իսպանացի արքայադուստրը»* (2020) սերիալում, իռլանդական «Ֆրենկը Իռլանդիայից» (2021) կատակերգական սերիալում, Amazon Prime Video-ի «Հարստություն » (2022) սերիալում, Նեթֆլիքսի «*[[Էմիլին Փարիզում]]*» (2022–2024) սերիալում և BBC-ի *«Հայր Բրաունը»* (2023) սերիալում։

2023 թվականի նոյեմբերին հայտարարվել է, որ նա կհայտնվի Paramount+-ի «Stags» դրամատիկական սերիալում։ 2024 թվականի ապրիլի 23-ին հայտարարվել է, որ Ֆորմանն ընտրվել է «Բժիշկ Ով»-ի առաջիկա սերիայում լորդ Բարթոնին մարմնավորելու համար։

## Անձնական կյանք
2023 թվականին Ֆորմանը հարաբերությունների մեջ է եղել Էշլի Պարկի հետ։ 2025 թվականի հոկտեմբերին՝ երկու տարի անց զույգը բաժանվել է:

## Ֆիլմագրություն
### Ֆիլմ

* *Նևրլենդ* (2019), Կրիստյան
* *«Ծովային ճայ»* (2019), Քոնոր

### Հեռուստատեսություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Փոլ Ֆորմանը Spotlight կայքում
 
Կատեգորիա:21-րդ դարի բրիտանացի դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Լյուկ Թոմսոն

**Լյուկ Թոմփսոն** (, ), բրիտանացի դերասան։

## Վաղ կյանք
Թոմփսոնը ծնվել է Սաութհեմփթոնում և երկու տարեկանից ապրել է Ֆրանսիայում։ Նրա հայրը ինժեներ է եղեկ, իսկ մայրը՝ ուսուցչուհի։ Նա ընտանիքի երեք երեխաներից է։ 1997-2005 թվականներին սովորել է Ֆոնտենբլոյի Ֆրանսուա-Յյեր միջազգային լիցեյում, որը ֆրանսիական դպրոց է՝ անգլերեն լեզվի բաժանմունքով։

2006 թվականին Մեծ Բրիտանիա վերադառնալով՝ Թոմփսոնը մեկ տարի անցկացրել է Ստրատֆորդ-ապոն-Էյվոնի «Year Out» դրամատիկական թատերախմբում։ Նա անգլերեն և դրամա է սովորել Բրիստոլի համալսարանում և վերապատրաստվել Լոնդոնի դրամատիկական արվեստի թագավորական ակադեմիայում, որն ավարտել է 2013 թվականին.

## Կարիերա
Թոմփսոնի առաջին պրոֆեսիոնալ թատերական դերը Լիսանդերն է եղել «Միջամառային գիշերվա երազ» ներկայացման մեջ «Գլոբ» թատրոնում, որը նրան արժանացրել է Evening Standard թատերական մրցանակի և Իան Չարլսոնի մրցանակի։ Նա նաև հանդես է եկել ներկայացումներում «Կապույտ գուլպաներում» կատարել է Ուիլ Բենեթի, «Հուլիոս Կեսարում»՝ Մարկոս Անտոնիոսի և «Սրտխառնոցում» որպես Իթոկլեսի դերը։ Նրա այլ բեմական դերերից են՝ Ջեյմսի դերը «Վագրերի երկիր» ներկայացման մեջ Հեմփսթեդ թատրոնում, Օրեստեսի դերը «Օրեստեա» ներկայացման մեջ Ալմեյդա թատրոնում և Լաերտեսի դերը «Համլետի» 2017 թվականի ներկայացման մեջ։ Թոմփսոնը 2018 թվականին մարմնավորել է Էդգարի դերը «Լիր արքա» ներկայացման մեջ, որտեղ գլխավոր դերում խաղացել է Իան Մաքքելենը.

2014-2016 թվականներին Թոմփսոնը խաղացել է Սայմոնի դերը «Ակումբում» դրամայում։ Նա կատարել է պատմողի դերը Ֆրեդերիկ Ֆորսիթի «Հովիվը» նովելում՝ BBC Radio 3-ի համար, որը հեռարձակվել է 2016 թվականի Սուրբ Ծննդյան նախօրեին։ Նա իր դեբյուտը կատարել է լիամետրաժ ֆիլմում՝ փոքր դեր խաղալով Քրիստոֆեր Նոլանի Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին պատմող «Դյունկերկ» ֆիլմում։ Նա խաղացել է Փիթեր Հայնի դերը «Միսս անպարկեշտ վարքագիծ» ֆիլմում։ 2019 թվականին Թոմփսոնը ընտրվել է որպես Բենեդիկտի՝ Բրիջերտոնների երկրորդ ավագ եղբոր դերակատար՝ Netflix-ի «Բրիջերտոններ» պատմական դրամայում, որը Ջուլիա Քուինի վեպերի էկրանավորումն է։

Թոմփսոնը նկարահանվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին պատմող «Անդրատլանտիկա» մինի-սերիալում որպես Հայրամ Բինգհեմ IV:

## Ֆիլմագրություն
### Ֆիլմ

### Հեռուստատեսություն

### Թատրոն

### Աուդիո

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի բրիտանացի դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Բրիստոլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի դերասաններ
Կատեգորիա:Դրամատիկական արվեստի թագավորական ակադեմիայի շրջանավարտներ
2026 թվականը Ղազախստանում

Ստորև ներկայացված է **[[2026]] թվականին [[Ղազախստան]]ում** տեղի ունեցած իրադարձությունները։

## Գործող պաշտոնյաներ

## Իրադարձություններ
### Հունվար
* Հունվարի 1 - ԵԱՏՄ նախագահությունն անցնում է Ղազախստանին։

## Տոներ

.

* Հունվարի 1 - Նոր տարվա օր
* Հունվարի 7 - Արևելյան ուղղափառ Սուրբ Ծնունդ
* Մարտի 8 - Կանանց միջազգային օր
* Մարտի 21-23 - Նոռուզ
* Մայիսի 1 - Ղազախստանի ժողովրդական միասնության օր
* Մայիսի 7 - Հայրենիքի պաշտպանի օր
* Մայիսի 9 - Հաղթանակի օր
* Հունիսի 6 - Կուրբան Բայրամ
* Հուլիսի 6 - Մայրաքաղաքի օր
* Օգոստոսի 30 - Սահմանադրության օր
* Հոկտեմբերի 25 - Հանրապետության օր
* Դեկտեմբերի 16 - Անկախության օր

## Տես նաև
* 2025 թվականը Ղազախստանում
* 2027 թվականը Ղազախստանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2020-ականներ Ղազախստանում
Կատեգորիա:2026 Ասիայում
Կատեգորիա:2026 Ղազախստանում
Կատեգորիա:21-րդ դարի տարեթվեր Ղազախստանում
2026 թվականը Ճապոնիայում

Ստորև ներկայացված է **[[2026]] թվականին [[Ճապոնիա]]յում** տեղի ունեցած իրադարձությունները։

## Գործող պաշտոնյաներ

## Իրադարձություններ
### Հունվար
* Հունվարի 1
** Հաչիջունի բանկը և Նագանո բանկը միավորվում են՝ ստեղծելով Հաչիջունի Նագանո բանկը։
** Իվատե պրեֆեկտուրայի ափերի մոտ, Մորիոկա քաղաքում տեղի է ունեցել 5,7 մագնիտուդով երկրաշարժ։
* Հունվարի 4 - Տոտիգի պրեֆեկտուրայի Սանո քաղաքում 12 մեքենաների բախման հետևանքով մեկ մարդ զոհվել է, երեքը՝ վիրավորվել, ինչը առաջացել է շարժվող բեռնատարից թափված թեյի տերևների պատճառով։
* Հունվարի 5 - Տոկիոյի Տոյոսու ձկան շուկայում 243 կգ (536 ֆունտ) կշռող կապույտ թյունոսը վաճառվել է ռեկորդային 510 միլիոն իենով (3.2 միլիոն ԱՄՆ դոլար):

## Մահեր
* Հուվարի 1 - Յացուշի Իվաշիտա (76), կրթության աջակցության ակտիվիստ։

## Տես նաև
* 2025 թվականը Ճապոնիայում
* 2027 թվականը Ճապոնիայում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2020-ականներ Ճապոնիայում
Կատեգորիա:2026 Ասիայում
Կատեգորիա:2026 Ճապոնիայում
Կատեգորիա:21-րդ դարի տարեթվեր Ճապոնիայում
Ալեքսանդր Կուզմին (այլ կիրառումներ)

**Ալեքսանդր Կուզմին** անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.

* Ալեքսանդր Կուզմին, ռուս դիվանագետ։
* Ալեքսանդր Կուզմին, խորհրդային և ռուս ճարտարապետ։
Ձեռնաշարժության միջազգային ամիս

Մայիս ամիսը նշվում է որպես **ձեռնաշարժության միջազգային ամիս**։ Սկսվել է Միացյալ Նահանգներում որպես **Ձեռնաշարժության ազգային օր**, ամենամյա միջոցառում է, կազմակերպվում է  մասնագիտանալու իրավունքը» պաշտպանելու և նշելու համար։ Առաջին Ձեռնաշարժության ազգային  օրը նշվել է 1995 թվականին՝ մայիսի 7-ին կամ մայիսի 28-ին, այն բանից հետո, երբ sex-positive Good Vibrations մանրածախ առևտրով զբաղվող ընկերությունը օրը հայտարարել է վիրաբույժ Ջոյսլին Էլդերսի պատվին, որին 1994 թվականին նախագահ Բիլ Քլինթոնը ազատվել է աշխատանքից, այն պատճառով, որ նա առաջարկել էր ներառել ձեռնաշարժութունը որպես սեքս կրթության ծրագիր։ Հետագայում այն հայտնի է դարձել որպես Ձեռնաշարժության միջազգային օր։ 2023 թվականին, Magic Wand ընկերության 55-ամյակի առթիվ և Masturbation May ակցիայի շրջանակում #truemagicwand-ը մեկնարկել է մայիսի 20-ին։

## Առևտրի դյուրացում
Այս միջոցառման սկզբնական նպատակն է եղել խոսել ձեռնաշարժության մասին գործառնական ասպեկտներում, սոցիալական հարցերում, անձնական առողջության, ձեռնաշարժության օգուտների մասին, բայց նաև խթանել սեռական ակտիվությունը և ինտիմ խաղալիքները: Սա հակադրվում է ավելի վաղ շրջանի գործարար գործունեությանը, երբ «հակամաստուրբացիոն բիզնես» գործունեությունը խթանում էր այնպիսի ապրանքների գնումն ու վաճառքը, ինչպիսիք են էրեկցիայի սարքավորումները, դիլդոները, սեքս տիկնիկները, քնի հագուստը և սերմնահեղուկի թափվելը կանխող սարքավորումները: Այժմ սեքս խաղալիքների բիզնեսում բում է գրանցվել ձեռնաշարժությանը աջակցող գործիքների շարքի վաճառքում։ Empowered Products-ի նախագահ և գործադիր տնօրեն Սքոթ Ֆրեյզերն ասել է. «Անձամբ ես կարծում եմ, որ յուրաքանչյուր ամիս պետք է լինի ձեռնաշարժության ամիս: Հեշտ է ամեն օր աշխատել՝ իմանալով, որ մեր բոլոր ապրանքները օգնում են միլիոնավոր մարդկանց բավարարել մեծամասնության ցանկությունը»։

2017 թվականի հունվարի 1-ից 5-ը Ճապոնիայում առողջապահական և սեքսի ոլորտի TENGA ընկերությունը մեկնարկեl 1 #DoItInMay արշավը՝ ձեռնաշարժության ամիսը նշելու համար, և նպատակ ունի խթանել երկխոսությունը, բարձրացնել սեռական առողջության շուրջ պտտվող ընդունված մշակույթի մակարդակը, և հաճույքն ինքնին հաղթահարում է տաբուները: Միևնույն ժամանակ, խթանել նաև այս ընկերության ապրանքների տեսակի բիզնես գործունեությունը։ Ընկերությունը նաև հրապարակել է իր 2018 թվականի անկողմնակալության գլոբալ հաշվետվությունների հարցումը: Այն համարվում է աշխարհում ձեռնաշարժության վերաբերյալ ամենամեծ ուսումնասիրությունը:

## Տես նաև
* Մարմնական անձեռնմխելիություն

* Սեռականության իրավունք

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* When is National Masturbation Day? at whatnationaldayisit.com

Կատեգորիա:Մայիսի տոներ
Կատեգորիա:Մարդու սեռականություն
Կատեգորիա:Սեքսոլոգիա
Սիմետրիկ ֆունկցիաներ

**Սիմետրիկ ֆունկցիաներ**, մի քանի փոփոխականների ֆունկցիաներ, որոնք չեն փոխվում այդ փոփոխականների ցանկացած տեղափոխությունների դեպքում։ 

Օրինակ՝ սիմետրիկ ֆունկցիաներ են g(x_1, x_2)=x_1^2+x_2^2-3x_1x_2,  \quad  f(x_1, x_2, x_3)= \sqrt{x_1^2+x_2^2+x_3^2}, քանի որ g(x_1, x_2)=g(x_2, x_1), \quad  f(x_1, x_2, x_3)=f(x_2, x_1, x_3)=f(x_3, x_2, x_1) ևն։ 

Հանրահաշվում կարևոր նշանակություն ունեն սիմետրիկ բազմանդամները, հատկապես տարրական սիմետրիկ բազմանդամները՝ f_1=x_1+x_2+....+x_n, \quad f_2=\sum\limits_{k,1=1  k\neq1}^n x_k  x_1, \quad f_n=x_1 x_2.... x_n ։

## Տես նաև
* Զույգ և կենտ ֆունկցիաներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոմբինատորիկա
Կատեգորիա:Բազմանդամներ
Էյդան Կասար

**Էյդան Կասար** (, ), հայտնի որպես **Էյդան**, մալթացի երգիչ և երգահան։

## Կարիերա
2018 թվականին նա մասնակցել է Մալթայի Եվրատեսիլ երգի մրցույթի ազգային ընտրությանը՝ «Dai Laga» երգով։ Այն բանից հետո, երբ շրջանառվեցին տեղեկություններ, ըստ որոնց երգը, որը սկզբում ներկայացվել էր որպես ամբողջությամբ ինքնատիպ ստեղծագործություն, օգտագործել է հանրային հասանելի պրոդյուսերական բիթ և կարող էր հնարավորորեն խախտել Եվրատեսիլի կանոնները, երգը վերամշակվել և վերահրատարակվել է։ Մրցույթում այն զբաղեցրել է չորրորդ հորիզոնականը։ Դրանից հետո նա մասնակցել է «X Factor Malta» երաժշտական նախագծին։

2019 թվականին ներկայացրել է Մալթան OGAE երգի մրցույթում՝ «The Feeling» երգով։

Նրա «Naħseb Fik» սինգլը համեմատվել է Քլին Բենդիթ և Մեյբլ կատարողների «Tick Tock» երգի հետ, նշվել է, որ այն ունի նման ակորդային հաջորդականություն։ Երգիչը հերքել է, որ բիթը կամ մեղեդին պլագիատ են։ Երգը 2021 թվականին ընդգրկվել է *Mużika Mużika* երգի փառատոնում․ սա առաջին անգամն էր, երբ նա գրել և կատարել է երգ մալթերեն լեզվով։ Երաժշտական տեսահոլովակը 2021 թվականին *Lovin Malta Social Media Awards* մրցանակաբաշխությունում արժանացել է «Տարվա լավագույն երաժշտական տեսահոլովակ» մրցանակին։

2022 թվականին նա «Ritmu» երգով մասնակցել է Մալթայի Եվրատեսիլ երգի մրցույթի ազգային ընտրությանը՝ զբաղեցնելով երկրորդ տեղը։ Երգը երեք շաբաթ շարունակ գլխավորել է մալթական ռադիոկայանների եթերի հիթ-շքերթները, իսկ ավելի ուշ Էյդանը հրավիրվել է այն կատարելու *London Eurovision Party* միջոցառման ընթացքում։ Նույն թվականին նա եղել է նաև Մալթայի ժյուրիի խոսնակը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում։

2022 թվականի հուլիսի 24-ին Ֆլորիանայում անցկացված *Isle of MTV 2022* փառատոնի շրջանակում նա կատարել է «Naħseb Fik» և «Ritmu» երգերը
։

2023 թվականին նա կրկին մասնակցել է Մալթայի Եվրատեսիլ երգի մրցույթի ազգային ընտրությանը՝ «Reġina» երգով։ Նա որակազրկվել է մրցույթից իր երգի վերաբերյալ սոցիալական ցանցերում կատարած հրապարակումների պատճառով, որոնք թույլատրելի չէին Հանրային հեռարձակման ծառայությունների (PBS) կողմից։ Նա սպառնացել է PBS-ին դատական գործընթաց սկսելու միջոցով, սակայն հետագայում մրցույթի ընդմիջման ընթացքում հանդես է եկել իր երգերի մեդլի-կատարմամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մալթացի երգիչներ
2026 թվականը Թուրքմենստանում

Ստորև ներկայացված է **[[2026]] թվականին [[Թուրքմենստան]]ում** տեղի ունեցած իրադարձությունները։

## Գործող պաշտոնյաներ

## Իրադարձություններ
### Հունվար
* Հունվարի 1
** ԱՊՀ նախագահությունն անցնում է Թուրքմենստանին։
** Թուրքմենստանը օրինականացնում է կրիպտոարժույթների մայնինգը և փոխանակումը։

## Տոներ

.

* Հունվարի 1 - Նոր տարվա օր
* Մարտի 8 - Կանանց միջազգային օր
* Մարտի 21-22 - Նոռուզ
* Մայիսի 18 - Պետական ​​դրոշի և Սահմանադրության օր
* Մայիսի 27 - Կուրբան Բայրամ
* Սեպտեմբերի 27 - Անկախության օր
* Հոկտեմբերի 6 - Հիշատակի օր
* Դեկտեմբերի 12 - Չեզոքության օր

## Տես նաև
* 2025 թվականը Թուրքմենստանում
* 2027 թվականը Թուրքմենստանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2020-ականներ Ղազախստանում
Կատեգորիա:2026 Ասիայում
Կատեգորիա:2026 Թուրքմենստանում
Կատեգորիա:21-րդ դարի տարեթվեր Թուրքմենստանում
Միսս Բում Բում

**Միսս Բում Բում** (), ամենամյա (2011-2018) բրազիլական, ապա՝ համաշխարհային (2019 թվականից) գեղեցկության մրցույթ, որը որոշում է լավագույն հետույք ունեցողին։

Մրցույթը 2011 թվականին հիմնադրել է լրագրող և ձեռնարկատեր Կակաու Օլիվերը։ Այդ ժամանակ մրցույթին մասնակցում էր 27 աղջիկ՝ մեկական 26 նահանգներից և դաշնային շրջանից։ Տիտղոսից բացի, հաղթողը ստանում է 50 հազար բրազիլական ռեալ (մոտավորապես 9․300 ԱՄՆ դոլար՝ 2026 թվականի հունվարի 8-ի դրությամբ), մոդելային պայմանագրեր և դառնում է հայտնի Բրազիլիայում։

## Հաղթողներ
* 2025 - Կերոլայ Չավես
* 2024 - Բրունա Դիաս
* 2023 - Լարիսա Սումպանի
* 2022 - Կարոլինա Լեկեր
* 2021 - Լուննա ԼեԲլանկ
* 2020 - Լու Դուարտե
* 2019 - Սյուզի Կորտես
* 2018 - Էլեն Սանտանա
* 2017 - Ռոզի Օլիվեյրա
* 2016 - Էրիկա Կանելա
* 2015 - Սյուզի Կորտես
* 2014 - Ինդիանարա Կարվալյո
* 2013 - Դեի Մասեդո
* 2012 - Կարին Ֆելիզարդո
* 2011 - Ռոզանա Ֆերեյրա

## Քննադատություն
2013 թվականի հունիսին Channel 4-ում աշխատող լրագրող Դեյզի Դոնովանը պնդում էր, որ Բրազիլիայում հայտնի հեռուստաշոուները, այդ թվում՝ «Միսս Բում Բումը», առարկայնացնում և նվաստացնում են կանանց։ Նա շոուն անվանել է «մարմնի գրավիչ տոն» և ասել, որ անհարմար է զգացել եզրափակիչը դիտելիս՝ հավելելով. «Մի փոքր վհատեցնող է այստեղ կին լինելը և հագին «ատամնաթել» չունենալը»։

## Միջադեպեր
2013 թվականի հոկտեմբերին մոդելներ Մարի Սոուզան և Էլիանա Ամարալը մեղադրվել են մրցույթի ժյուրիին կաշառելու մեջ։

2014 թվականին մոդել Լիվիա Սանտոսը որակազրկվել է ժյուրիին կաշառելու կասկածանքով։

## Մշակութային համատեքստ
Բրազիլական ժարգոնում «բումբում» եզրույթն օգտագործվում է կնոջ հետույքը նշելու համար, որը բրազիլական մշակույթում համարվում է ֆիզիկական գեղեցկության կարևոր տարր։ Բրազիլիայում լայնորեն տարածված է հիացմունքը կանացի գեղեցիկ և մեծ հետույքներով, և բրազիլական ավանդական նախապատվությունը տրվում է կանանց մեծ կլոր հետույքին։ Բրազիլական իդեալը շատ ավելի լայն, հաստ և ավելի վայելչակազմ է, քան եվրոպական իդեալն է։ Բրազիլական երաժշտության ու պոեզիայի մեջ հետույքը երևացել է ամբողջ 20-րդ դարում։

2014 թվականին Բրազիլիայում կատարվել է հետույքի իմպլանտացիայի ավելի քան 50․000 վիրահատություն, համեմատած, օրինակ, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների 19․000-ի հետ։ 2014 թվականին Բրազիլիայում «Միսս Բում Բում» մրցույթի ժողովրդականությունը հանգեցրել է նրան, որ հաղթողի համար առցանց քվեարկությունը գերազանցել է 2 միլիոն ձայնը։ «Միսս Բում Բում» մրցույթի մասնակիցներին հաճախ գովաբանում են և հիանում են նրանց ֆիզիկական կազմվածքի, մարզումներին ու դիետաներին նվիրված լինելու համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
*  Internet Movie Database կայքում

Կատեգորիա:Բրազիլիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Գեղեցկության մրցույթներ
Կատեգորիա:Սեքսիզմ
Քրիստոնեական գիտություն

**Քրիստոնեական գիտություն** () համոզմունքների և սովորույթների ամբողջություն, որը կապված է Քրիստոսի սայենտական եկեղեցու () անդամների հետ։ Հետևորդները սովորաբար հայտնի են որպես քրիստոնյա գիտնականներ կամ քրիստոնեական գիտության ուսանողներ, իսկ եկեղեցին երբեմն ոչ պաշտոնապես հայտնի է որպես Քրիստոնեական գիտության եկեղեցի։ Այն հիմնադրվել է 1879 թվականին Նոր Անգլիայում Մերի Բեյքեր Էդդիի կողմից, ով 1875 թվականին գրել է *«Գիտություն և առողջություն՝ Սուրբ Գրքի բանալիով»* գիրքը, որը ուրվագծել է քրիստոնեական գիտության աստվածաբանությունը։ Գիրքը սկզբնապես կոչվում էր *«Գիտություն և առողջություն».* ենթավերնագիրը *՝ «Սուրբ Գրքի Բանալի»-ով*, ավելացվել է 1883 թվականին, իսկ ավելի ուշ փոփոխվել է՝ *դառնալով «Սուրբ Գրքի Բանալի»-ն*։

Գիրքը դարձավ Քրիստոնեական գիտության կենտրոնական տեքստը՝ Աստվածաշնչի հետ միասին, և մինչև 2001 թվականը վաճառվել էր ավելի քան ինը միլիոն օրինակով։

Էդին և նրա 26 հետևորդները 1879 թվականին Մասաչուսեթսի միության կողմից ստացան «Քրիստոսի (Գիտնական) եկեղեցին» () հիմնադրելու կանոնադրություն։ Եկեղեցին 1892 թվականին վերակազմավորվեց «Քրիստոսի, Գիտնական եկեղեցի» անվամբ *Մայր եկեղեցին* ՝ Քրիստոսի Առաջին Եկեղեցին, Գիտնականը, կառուցվել է Բոստոնում, Մասաչուսեթս, 1894 թվականին։  Հայտնի որպես «մտածողի կրոն», քրիստոնեական գիտությունը դարձավ Միացյալ Նահանգներում ամենաարագ զարգացող կրոնը՝ 1936 թվականին ունենալով գրեթե 270 000 անդամ, որը 1990 թվականին նվազել էր մինչև 100 000-ից մի փոքր ավելի  և, ըստ որոշ տեղեկությունների, 2009 թվականին հասել էր 50 000-ից պակասի։ Եկեղեցին հայտնի է իր *«The Christian Science Monitor»* թերթով, որը 1950-2002 թվականների միջև արժանացել է 7 Պուլիցերյան մրցանակի, ինչպես նաև ամբողջ աշխարհում գործող հանրային ընթերցասրահներով։ 

Քրիստոնեական գիտության կրոնական սկզբունքները զգալիորեն տարբերվում են շատ այլ քրիստոնեական հարանվանություններից, ներառյալ այնպիսի հիմնական հասկացություններ, ինչպիսիք են Երրորդությունը, Հիսուսի աստվածությունը, քավությունը, հարությունը և Սուրբ Հաղորդությունը։  Էդին, իր հերթին, քրիստոնեական գիտությունը նկարագրեց որպես վերադարձ դեպի «նախնադարյան քրիստոնեությունը և դրա կորցրած բուժման տարրը»։ Հետևորդները հետևում են փիլիսոփայական իդեալիզմի արմատական ձևին՝ հավատալով, որ իրականությունը զուտ հոգևոր է, իսկ նյութական աշխարհը՝ պատրանք։  Սա ներառում է այն տեսակետը, որ հիվանդությունը մտավոր սխալ է, այլ ոչ թե ֆիզիկական խանգարում, և որ հիվանդներին պետք է բուժել ոչ թե դեղորայքով, այլ աղոթքի մի ձևով, որը ձգտում է շտկել առողջության վատթարացման պատրանքի համար պատասխանատու համոզմունքները։ 

Եկեղեցին չի պահանջում, որ քրիստոնյա գիտնականները խուսափեն բժշկական օգնությունից. շատ հետևորդներ դիմում են ատամնաբույժների, ակնաբույժների, մանկաբարձների, բժիշկների՝ կոտրվածքների դեպքում, ինչպես նաև պատվաստումների, երբ դա պահանջվում է օրենքով, սակայն պնդում է, որ քրիստոնեական գիտության աղոթքն առավել արդյունավետ է, երբ այն չի համակցվում դեղորայքի հետ։   Աղոթքին ապավինելը և բժշկական օգնությունից խուսափելը մեղադրվել են հետևորդների և նրանց երեխաների մահվան համար։ 1880-ական և 1990-ական թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում մի քանի ծնողներ և այլ անձինք հետապնդվել են, իսկ մի քանի դեպքերում՝ դատապարտվել են չկանխամտածված սպանության կամ անփութության համար։

## Տես նաև
*Վերականգնողականություն

## Ծանոթագրություններ
Օլգա Խիլ Մեդրանո

**Օլգա Խիլ Մեդրանո** (ծնվել է 1956 թվականին) իսպանացի մաթեմատիկոս է, որը 2006-2009 թվականներին Իսպանիայի թագավորական մաթեմատիկական ընկերության նախագահն էր։ Նա մաթեմատիկայի պրոֆեսոր է Վալենսիայի համալսարանում, որտեղ նաև  զբաղեցնում է Միջազգային հարաբերությունների և համագործակցության փոխռեկտորի պաշտոնը։ Նրա գիտական հետազոտությունները վերաբերում են դիֆերենցիալ երկրաչափությանը և երկրաչափական վերլուծությանը, իսկ 2000 թվականից նաև հետաքրքրվում է մաթեմատիկայի հանրահռչակմամբ լայն հասարակության շրջանում։

## Կրթություն և մասնագիտական գործունեություն
Խիլը ծնվել է 1956 թվականին Բուրգոսում։ 

Որպես Վալենսիայի համալսարանի բակալավրի ուսանող՝ Գիլին խորհուրդ էին տալիս ուսումնասիրել ինժեներիա, սակայն նա անտեսեց այդ խորհուրդը՝ նախընտրելով մաթեմատիկան և ֆիզիկան։ Նա դոկտորի աստիճան է ստացել Վալենսիայի համալսարանում 1982 թվականին՝ պաշտպանելով ատենախոսություն «Որոշ արտադրյալ բազմապատիկների որոշ դասերի որոշ երկրաչափական և տոպոլոգիական հատկությունների մասին» թեմայով, որի ղեկավարն էր Անտոնիո Մարտինես Նավեյրան։ Այնուհետև նա շարունակեց ուսումը Ֆրանսիայում՝ Պիեռ և Մարի Կյուրիների համալսարանում, որտեղ ստացավ երրորդ աստիճանի դոկտորի կոչում (doctorat de troisième cycle) 1985 թվականին։ Իր երկրորդ ատենախոսությունը՝ «*Yamabe խնդրի մասին տեղայնորեն համընկնող հարթ բազմությունների վերաբերյալ»* ղեկավարել է Թիերի Օբենը։ 

Երկրորդ դոկտորական աստիճանը ստանալուց հետո վերադարձավ Վալենսիա՝ որպես համալսարանի դասախոսական կազմի անդամ։ 2000 թվականից Վալենիսայի համալսարանի կառավարական խորհրդի անդամ էր։ 2006 թվականին ընտրվեց Իսպանիայի թագավորական մաթեմատիկական համայնքի նախագահ, դարձավ այդ պաշտոնում ընտրված առաջին կինը։

## Ճանաչում
2017 թվականի սեպտեմբերին, Վալենսիայի համալսարանում կազմակերպվեց երկրաչափական վերլուծությանը նվիրված աշխատաժողով՝ ի պատիվ Գիլի։

## Ծանոթագրություններ




## Արտաքին հղումներ
*Home page

Կատեգորիա:1956 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Վալենսիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Սինեկլիզ

**Սինեկլիզ** (հուն, συν–միասին և ενκλισις– թեքություն), երկրագնդի պլատֆորմային շրջանների խոշորագույն բացասական կառուցվածք։ Սինեկլիզներն ունեն 60–100 հզ․ կմ² մակերես։ Նստվածքային ապարների հաստությունը սինեկլիզի սահմաններում 3–15 կմ է։ Սինեկլիզի թևերի անկումը հասնում է աստիճանի մասերից մինչև մի քանի աստիճանի։ 

Սինեկլիզները լինում են՝ եզրային, վերադրված, հանգուցային, ժառանգված։ Ռուսաստանի տարածքում կարելի է առանձնացնել Մոսկովյան, Տունգուսական, Վիլյույի սինեկլիզները։ 

## Տես նաև
* Անտեկլիզ
* Սինկլինալ
* Սինկլինորիում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տեկտոնիկա
Էլեթեր Իրենե Դյուպոն

**Էլեթեր Իրենե Դյուպոն** (, ), քիմիկոս և արդյունաբերող, DuPont ընկերության հիմնադիրն ու առաջին նախագահը։

## Կենսագրություն
Էլեթեր Իրենեն ծնվել է Փարիզում՝ Պիեռ Սամուել Դյուպոն դը Նեմուրի ընտանիքում։ նա հայտնի ֆրանսիացի տնտեսագետ և քաղաքական գործիչ էր, ֆիզիոկրատների դպրոցի ներկայացուցիչ։ Երիտասարդ տարիներին Էլեթեր Իրենեն աշխատել է Անտուան Լավուազիեի հետ, ում մոտ ձեռք է բերել նիտրատների հետ աշխատանքի հմտություններ, որոնք հետագայում օգտակար են եղել ապագա կորպորացիայի ստեղծման աշխատանքներում։ Նա նաև աշխատել է վառոդի և սելիտրայի արտադրությունում։ 1807 թվականին դյու Պոնը ընտրվել է Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամ՝ իր ընդունած հայրենի քաղաքում՝ Ֆիլադելֆիայում։
Դյուպոնների ընտանիքը աջակցել է Ֆրանսիական հեղափոխությանը, սակայն օգոստոսի 10-ի ապստամբության ժամանակ նա հոր հետ միասին պաշտպանել է Տյուիլրի պալատը և թագավորական ընտանիքը հեղափոխական ամբոխից։ Դյուպոններին բռնաճնշումներից փրկել է Թերմիդորյան հեղաշրջումը։ 1797 թվականի Ֆրյուկտիդորյան հեղաշրջման ընթացքում Դյուպոնների տունը պաշարվել է ամբոխի կողմից, ինչը ստիպել է ընտանիքին արտագաղթել օվկիանոսից այն կողմ։ Այնտեղ Էլեթեր Իրենեն 1802 թվականին հիմնադրել է E. I. du Pont de Nemours and Company ընկերությունը, որը այսօր դարձել է համաշխարհային հսկա՝ DuPont։
Վառոդի արտադրության գործարանի շինարարությունը սկսվել է 1802 թվականին, իսկ արդեն երկու տարի անց Դյուպոնները սկսել են վաճառել վառոդ՝ արագորեն նվաճելով ամերիկյան շուկան իրենց արտադրանքի բարձր որակի շնորհիվ։ Դյու Պոնի հիմնադրած ընկերությունը հետագայում դարձել է Ամերիկայի ամենախոշոր և ամենահաջողակ կորպորացիաներից մեկը։ 19-րդ դարի կեսերին այն ԱՄՆ բանակի համար վառոդի ամենամեծ մատակարարն էր և Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում Միության բանակի կողմից օգտագործված վառոդի մոտ 40 տոկոսը մատակարարել էր հենց այդ ընկերությունը։
Դյու Պոնի մահից հետո գործարանը ղեկավարել են նրա որդիները՝ Ալֆրեդ Վ. դյու Պոնը (1798–1856) և Հենրի դյու Պոնը (1812–1889)։ Նրա թոռը՝ Լամոտ դյու Պոն I-ը (1831–1884), դարձել է Միացյալ Նահանգների Վառոդի առևտրային ասոցիացիայի առաջին նախագահը, որը լայնորեն հայտնի էր «Վառոդի տրաստ» անունով։
Հետագա տասնամյակներին Դյուպոնների վառոդի պահանջարկը տարեցտարի աճել է․ այն անհրաժեշտ էր ոչ միայն Ամերիկայի վարած ռազմական գործողությունների համար, այլև արագ զարգացող ազգային տնտեսության պահանջները բավարարելու նպատակով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Bio at the Du Pont company website
*The DuPont Company on the Brandywine (A digital exhibit produced by the Hagley Library that includes the influence of Eleuthere Irenee du Pont in the founding of the company]
*Eleuthère Irénée du Pont Papers at Hagley Museum and Library

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ֆիլադելֆիա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գործարարներ
Սյուդադ դե լա Պաս

**Սյուդադ դե լա Պաս** (, ), նախկինում հայտնի որպես **Ջիբլոհո** կամ **Օյալա**, Հասարակածային Գվինեայի մայրաքաղաքը, որը 2026 թվականի հունվարի 2-ին փոխարինել է Մալաբոյին։ Հիմնադրվել է որպես քաղաքային շրջան Վելե-Նզասում 2015 թվականին, նաև Ջիբլոհոյի՝ Հասարակածային Գվինեայի 2017 թվականին ստեղծված նորագույն նահանգի վարչական կենտրոնն է և գտնվում է Մենգոմեյեն քաղաքի մոտ։ 2017 թվականին քաղաքը պաշտոնապես անվանվել է *Սյուդադ դե լա Պաս* («Խաղաղության քաղաք»)։  

Քաղաքի տեղանքն ընտրվել է հեշտ մուտքի և բարենպաստ կլիմայի պատճառով։ Այն, ի տարբերություն Բիոկո կղզում գտնվող Մալաբոյի, գտնվում է մայրցամաքում։ Այն նախագծել է պորտուգալական ճարտարապետության և քաղաքաշինության՝ *FAT – Future Architecture Thinking* ստուդիան։ Նախատեսվում է, որ այն կունենա մոտ 200,000 բնակիչ,  նոր խորհրդարանի շենք, մի շարք նախագահական առանձնատներ և 8150 հեկտար տարածք։ Այս նոր մայրաքաղաքի կառուցումը քննադատել է նախաձեռնության շարժիչ ուժ նախագահ Թեոդորո Օբիանգի քաղաքական ընդդիմությունը։ Հասարակածային Գվինեայի կառավարությունը սկսել է տեղափոխվել քաղաք 2017 թվականի սկզբին։ 

Քաղաքը կառուցվել է 8150 հեկտարտարածքի վրա։ Ըստ FAT-ի՝ Ջիբլոհո նախագիծը «համատեղում է արդիականությունը և երկրի մշակութային արմատների նկատմամբ հարգանքը՝ խթանելով տեղական ինքնությունը և այն էկոհամակարգի հարստությունը, որում այն գործում է, առաջնահերթություն տալով կայունությանը ամենատարբեր ասպեկտներում»։ Նրա վերջնական բնակչության թվի գնահատականները վերանայվել են սկզբնական 65,000-ից մինչև 160,000-ից մինչև 200,000:

## Աշխարհագրություն
### Գտնվելու վայր
Սյուդադ դե լա Պազը գտնվում է Հասարակածային Գվինեայի մայրցամաքային մասում՝ Ռիո Մունի տարածաշրջանի կենտրոնում։ Գտնվում է Բատա և Մոնգոմո քաղաքների միջև Մենգոմեյենի օդանավակայանից 20 կմ հեռավորության վրա։ Էլեկտրաէներգիայի մատակարարումը հիմնված է Ջիբլոհո Էվինայոնգ շրջանում՝ Ջիբլոհո ամբարտակի վրա  գտնվող 120 ՄՎտ հզորությամբ էլեկտրակայանի վրա։ 

### Կլիմա
Սյուդադ դե լա Պասը ունի արևադարձային կլիմա, որը սահմանակից է արևադարձային մուսսոնային  և արևադարձային սավաննայի կլիմաներին։ Ունի բարձր ընդհանուր տեղումներ՝ միջինը 2142 մմ տարեկան, ինչը նպաստում է տարածաշրջանի փարթամ անձրևային անտառներին: Երկարատև խոնավ սեզոն ունի, որը ընդգրկում է տարվա 10 ամիսը՝ սեպտեմբերից մինչև հունիս, և կարճատև և մի փոքր ավելի զով չոր սեզոն, որը ընդգրկում է մնացած երկու ամիսները՝ հուլիսը և օգոստոսը: Դեկտեմբերին և հունվարին կա նաև զգալիորեն ավելի չոր, թեև դեռևս խոնավ ժամանակահատված: Ջերմաստիճանը մնում է շատ տաք ամբողջ տարվա ընթացքում, չնայած ցածր, քան կարելի էր ակնկալել նույն կլիմայով այլ վայրերում, հատկապես հաշվի առնելով հասարակածին մոտ լինելը:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հասարակածային Գվինեայի քաղաքներ
Ֆորբս 400

**«Ֆորբս 400»**, Միացյալ Նահանգների 400 ամենահարուստ մարդկանց ցանկ է, ամսագիրն այն հրապարակում է ամեն տարի՝ 1982 թվականից։ 1982 թվականին ցուցակում եղել է 11 Հանտ ընտանիքի ներկայացուցիչ, 14 Ռոքֆելլերների ընտանիքի ներկայացուցիչ, 28 Դյուպոնների ընտանիքի ներկայացուցիչ։ 

2002 թվականին վիճակը փոխվել է՝  1 Հանտ ներկայացուցիչ, 3 Ռոքֆելլերների ներկայացուցիչ, Դյուպոնների ներկայացուցիչ չի եղել։ 2020 թվականի «Ֆորբս»-ի ամենահարուստ ընտանիքների ցանկում Դյուպոնների ընտանիքը զբաղեցրել է 17-րդ տեղը, Հանտի ընտանիքը՝ 18-րդը, իսկ Ռոքֆելլերների ընտանիքը՝ 43-րդը։

400 թիվը ծագել է «Տիկին Ասթոր 400» ցանկից։ 1890-ականներին տիկին Ուիլյամ Բ. Ասթտոր կրտսերը իր Հինգերորդ պողոտայի առանձնատանը պարահանդեսներ է կազմակերպել հասարակության բոլոր կարևոր անձանց համար, սակայն նրա առանձնատան պարահանդեսային դահլիճը 400 մարդուց ավել չի տեղավորել։

## 
## Ֆորբս 400 վարկանիշային աղյուսակի վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The 400 Richest Americans (англ.)

Կատեգորիա:1982 հիմնադրումներ ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:«Ֆորբսի» վարկանիշային աղյուսակներ
Կատեգորիա:Անձանց ցանկեր
Կատեգորիա:Բարձր հասարակություն
Կատեգորիա:Բիզնես
Կատեգորիա:Գործարարներ
Կատեգորիա:Միլիարդատերեր
Կատեգորիա:Ցանկեր:ԱՄՆ
Անատոլի Ուչաև

**Անատոլի Վասիլևիչ Ուչաև** (), խորհրդային և ռուս նկարիչ։ Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ (2007), ՌԽՖՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1988), Սարատովի (2000) և Սարատովի մարզի պատվավոր քաղաքացի (2001)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1939 թվականի փետրվարի 10-ին, Խաբարովսկի երկրամասի Ջարմեն ավանում։ 1948 թվականին տեղափոխվել է Սարատով։

1959 թվականին ընդունվել է Սարատովի գեղարվեստական ուսումնարան՝ գրաֆիկական արվեստ ուսումնասիրելու համար։ Ուսման ընթացքում սկսել է համագործակցել Պրիվոլժսկի գրքային հրատարակչության հետ։ 1960-ականների սկզբից մասնակցել է մարզային, տարածաշրջանային, հանրապետական, համամիութենական և միջազգային ցուցահանդեսների։ 1964 թվականին, ուսումնարանն ավարտելուց հետո, ընդունվել է Ի. Ե. Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտի գեղանկարչության բաժին, որն ավարտել է 1970 թվականին։ Այնուհետև վերադարձել է Սարատով։ 1970-1981 թվականներին եղել է ՌԽՖՍՀ արվեստի հիմնադրամի Սարատովի մասնաճյուղի նկարիչ։ 1981-1990 թվականներին եղել է ՌՍՖՍՀ նկարիչների միության Սարատովի կազմակերպության նախագահ։ Որոշ ժամանակ եղել է նաև Ռուսաստանի նկարիչների միության վարչության քարտուղար և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահին կից գրականության և արվեստի պետական մրցանակների հանձնաժողովի անդամ։

2001-2011 թվականներին եղել է Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի Պրիվոլժիեի մասնաճյուղի նախագահը, ղեկավարել է ստեղծագործական արվեստանոցը և զգալի աշխատանք կատարել Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի ավանդույթները զարգացնելու ուղղությամբ՝ գեղարվեստական կրթության, ցուցահանդեսների, ինչպես նաև հետազոտական և գործնական աշխատանքների հարցերով։ Նրա աշակերտներից են Պավել Տիմոֆեևը, Անդրեյ Շչերբակովը, Ֆեոդոր Սալիկովը, Ելենա Պիչուգինան և Ալեքսանդր Գվոզդյուն։

### Ընտանիք
Եղբայրը՝ Վիկտոր Վասիլևիչ Ուչաևը, նույնպես նկարիչ է:

## Աշխատանքներ
Անատոլի Ուչաևը համարվում է ժամանակակից Ռուսաստանի ականավոր նկարիչներից մեկը: Ուչաևը ստեղծել է իր սեփական գեղարվեստական համակարգը, որը ներառում է նկարչության խիստ անհատական ոճ և նկարի անթերի կոմպոզիցիոն ստեղծում: Այս գեղարվեստական մեթոդն ունի կյանքի յուրահատուկ կառուցման բնույթ. նրա նկարները սովորաբար ստեղծում են որպես կյանքի իդեալականացված մոդել, որում մեծացվում է կյանքի որոշակի իրավիճակը (պատմական, սոցիալական), նկարի կերպարները ձեռք են բերում ճանաչելի խորհրդանիշ, իսկ ստեղծագործությունն ինքնին ձգտում է դառնալ աշխարհի կատարյալ մոդել:

Ուչաևի աշխատանքները ցուցադրվում են Պետական Տրետյակովյան պատկերասրահում, Ռուսական պետական թանգարանում, Սարատովի Ա. Ն. Ռադիշչևի անվան գեղարվեստի թանգարանում և Ռուսաստանի այլ քաղաքների թանգարաններում, ինչպես նաև աշխարհի բազմաթիվ մասնավոր կոլեկցիոներների հավաքածուներում։

### Անհատական աշխատանքներ
* Հաղթողը (1977)
* Հացի ամիս (1979, 1991-1992)
* Ռուսական երկնքի տակ (1995)

## Ճանաչում
* Ի. Ե. Ռեպինի անվան ՌԽՖՍՀ պետական մրցանակ (1984) «Հաղթողը» և «Հացի ամիս» նկարների համար
* ՌԽՖՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1988)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Սինխրոտրոնային ճառագայթում

**Սինխրոտրոնային ճառագայթում**, մագնիսաարգելակման ճառագայթում՝ մագնիսական դաշտում շարժվող լիցքավորված մասնիկների կենտրոնաձիգ արագացման հետևանքով առաջացող ճառագայթում։ Երկրային պայմաններում մասնիկների այդպիսի շարժում իրականանում է արագացուցիչներում և լիցքավորված մասնիկների կուտակիչներում։ Ինտենսիվ սինխրոտրոնային ճառագայթումը առաջին անգամ նկատվել է բարձր էներգիայի էլեկտրոնային սինխրոտրոններում (այստեղից էլ՝ ճառագայթման անվանումը)։ Սինխրոտրոնային ճառագայթումը բնութագրվում է ճառագայթման անընդհատ սպեկտրով (ռադիոալիքներից մինչև կոշտ ռենտգենյան ճառագայթում), ճառագայթի համարյա լրիվ բևեռացմամբ, ֆոտոնների անկյունային և սպեկտրային մեծ խտությամբ։ Մեկ պտույտի ընթացքում մասնիկների էներգիայի կորուստը, որը վերածվում է սինխրոտրոնային ճառագայթման, հավասար է՝ \Delta E=\frac{4\pi}{3} \frac{E^2}{R}{\left(\frac{E}{mc^2}\right)}^4, որտեղ e-ն էլեկտրոնի լիցքն է, R-ը՝ ուղեծրի կորության շառավիղը, c-ն՝ լույսի արագությունը, իսկ m-ը և E-ն՝ մասնիկի զանգվածն ու էներգիան։ Բանաձևից երևում է, որ սինխրոտրոնային ճառագայթումը համեմատաբար ինտենսիվ է էլեկտրոնների դեպքում, իսկ պրոտոնների դեպքում այն գործնականում բացակայում է։ Ճառագայթված ֆոտոնների սպեկտրային բաշխումը որոշվում է
: N_\gamma (\lambda, E) =\frac{3^{5/2}}{8 \pi ^3} \frac{e^2c}{R^3}{\left(\frac{E}{mc^2}\right)}^7 {\left(\frac{\lambda c}{\lambda}\right)}^4 L{\left(\frac{\lambda c}{\lambda}\right)} արտահայտությամբ, որտեղ  \lambda c=\frac{4\pi R}{3}{\left(\frac{mc^2}{E}\right)}^3-ը սպեկտրի ալիքի բնութագրական երկարությունն է, իսկ {\left(\frac{\lambda c}{\lambda}\right)}^4 L{\left(\frac{\lambda c}{\lambda}\right)}=G (y)-ը սպեկտրային ֆունկցիան։

Սինխրոտրոնային ճառագայթման տեսությունն սկսել է զարգանալ դասական էլեկտրադինամիկայի շրջանակներում (Ա․ Լիենար, Գ․ Շոտտ)։ Ճառագայթման սպեկտրի գործնական հաշվարկման համար անհրաժեշտ արտահայտությունները հետագայում ստացել են Ա․ Սոկոլովը, Դ․ Իվանենկոն և Յու․ Շվինգերը։ Սինխրոտրոնային ճառագայթումը նյութի կառուցվածքային վերլուծության արդյունավետ միջոց է։ Այն լայնորեն կիրառվում է ֆիզիկայում, քիմիայում, կենսաբանության, բժշկության, էլեկտրոնային արդյունաբերության մեջ։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի տիեզերական օբյեկտների սինխրոտրոնային ճառագայթման ուսումնասիրումը։ Սինխրոտրոնային ճառագայթման օգտագործումով բազմաբնույթ հետազոտություններ են կատարվում Երևանի էլեկտրոնային օղակաձև արագացուցիչում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագացուցիչների ֆիզիկա
Բացօթյա տարածք

**Պատիո** (իսպ․՝ patio) բացօթյա տարածք է, որը սովորաբար օգտագործվում է ուտելու կամ հանգստի համար, գտնվում է շինության հարևանությամբ և սովորաբար սալահատակված է։ Ավստրիալիայում, այս եզրը ունի ավելի լայն նշանակություն և ներառում է նաև տանիքով ծածկված կառույցներ, օրինակ՝ վերանդաները, որոնք ապահովում են պաշտպանություն արևից և անձրևից։

## Կառուցվածք
Բացօթյա տարածքների մեծ մասը հիմնականում ծածկվում է բետոնով կամ քարե սալիկներով (որոնք նաև հայտնի են որպես սալահատակման քարեր)։ Դրանք կարելի է կառուցել նաև աղյուսներից, սալարկից, սալիկներից, խճաքարերով կամ մանրախճից։ Վերջին տարիներին բացօթյա տարածքների համար օգտագործվող այլ նյութեր են նաև ալյումինը, օրգանական ապակին, ալյումավուդը և ապակին։ Այլ տարբերակների մեջ են մտնում նաև սովորական բետոնը, նախշազարդ և խառնուդրային բետոնը։

## Ռեստորանի բացօթյա տարածք

*Պատիո* բառը նաև ընդհանուր անվանում է ռեստորանների բացօթյա նստատեղերի համար, հատկապես կանադական անգլերենում։ Չնայած Եվրոպայում բացօթյա սնվելը տարածված էր դեռևս մինչև 1900 թվականը, Հյուսիսային Ամերիկայում ռեստորաններում դրսում ուտելը մինչև 1940-ականները համարվում էր էկզոտիկ երևույթ։ 1950-ականներին Նյու Յորքի  The «Hotel St. Moritz» գովազդում էր իրեն որպես առաջին իսկական մայրցամաքային սրճարան՝ բացօթյա նստատեղով։ 1960-ականներին *T«oronto Star»* թերթը ողջունեց Տորոնտոյի առաջին պատիոն։ ԱՄՆ-ում, որն ունի ավելի տաք և արևոտ կլիմա, քան Հյուսիսային Եվրոպան, բացօթյա ճաշելը արագորեն տարածվեց 1960-ականներից սկսած և այսօր շատ տարածված սնվելու ձև է երկրի ավելի տաք շրջաններում։

## Հղումներ

## Ծանոթագրություններ
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Այգիներ
Կատեգորիա:Բաց համակարգեր
Կատեգորիա:Ճարտարապետական ոճեր
Կատեգորիա:Ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Կատեգորիա:Վայրեր
Կատեգորիա:Տարածքներ
Ժան Բելիվո

**Ժան Արթյուր Բելիվո** (), կանադացի հոկեյիստ, NHL «Մոնրեալ Կանադիենս» ակումբի պատմության մեջ ամենաակնառու հոկեյիստներից մեկը։

## Կարիերա
1953-ից 1971 թվականներին հանդես է եկել «Մոնրեալ Կանադիենս» ակումբումում։ Մասնակցել է 1125 խաղի, խփել 507 տափօղակ և կատարել 712 արդյունավետ փոխանցում։ 191 սմ հասակի պատճառով ստացել է «Մեծ Բիլ» (Le Gros Bill) մականունը։ Ժան Բելիվոն այն հոկեյիստն է, որի անունը հիշատակելիս բոլորի մոտ առաջանում է «Մոնրեալի» հետ համեմատություն։ Բելիվոն խաղացել է «Կանադիենս» ակումբի վերելքի ժամանակ, որի կազմում 10 անգամ, ինչպես և Իվան Կուրնուայեն, նվաճել է Սթենլիի գավաթը։ Շատ մասնագետներ հիանում էին Բելիվոյի խաղով, նման «ոչ հոկեյային» հասակով, հատկապես հարձակվողի դիրքում, լավ տիրապետել է չմուշկներին և փայտիկին։ Բելիվոն թիմի ավագի պաշտոնում փոխարինել է մեծ Մորիս Ռիշարին։ 1960-ական թվականներին «Կանադիենսը» մյուսներից հաճախ էր նվաճում Սթենլիի գավաթը։ 1968 թվականի մարտի 3-ին Բելիվոն դարձել է երկրորդ հոկեյիստը NHL-ի պատմության մեջ Գորդի Հոուից հետո, ում հաջողվել է հավաքել 1000 միավոր կարիերայի ընթացքում կանոնավոր առաջնություններում։ Բոբի Հալը իր «Իմ հոկեյի խաղը» գրքում իր թիմի՝ «Չիկագո Բլեքհոքս»՝ Սթենլիի գավաթի եզրափակչում պարտությունից հետո գրում է Բելիվոյի խաղի մասին.*Ես զարմանում էի Ժանի խաղով։ Նրա այդ հասակի դեպքում բոլորի մոտ տպավորություն էր ստեղծվում, որ նա ամեն ինչ վերևից է տեսնում, թե ով որ դիրքում է, ում է ավելի լավ փոխանցում տալ։ Սթեն Միկիտան, լավ տեխնիկա ունենալով, միշտ չէր, որ կարողանում էր նրան հաղթել։*1971 թվականին Ժան Բելիվոն հեռացել է հոկեյից, բայց ոչ «Մոնրեալ Կանադիենս» ակումբից: Նրան առաջարկվել է մնալ ղեկավարությունում, որի պաշտոնում նրա օրոք «Կանադիենս» ակումբը ևս 7 անգամ նվաճել է Սթենլիի գավաթը։ 1981 թվականին Ժան Բելիվոն ընդգրկվել է կոմիտեի կազմում, որը որոշում է կայացնում հոկեյի փառքի սրահում խաղացողների ընդգրկման մասին։ Բելիվոն և Կուրնուայեն նույնպես «Մոնրեալ Կանադիենս» ակումբի ներկայացուցիչներն էին։ Բելիվոյին առաջարկվել էր զբաղվել նաև քաղաքական կարիերայով՝ գեներալ-նահանգապետի պաշտոնում, սակայն Ժանը հրաժարվել է կարիերայից՝ ընտանեկան հանգամանքների պատճառով։

Բելիվոյի անունով է կոչվել մրցանակը, որը շնորհվում է Քվեբեկի գլխավոր պատանեկան հոկեյի լիգայի (QMJHL) կանոնավոր մրցաշրջանի լավագույն ռմբարկուին, **Բելիվոյի Տրոֆի։**

## Վերջին տարիները և մահը
Վերջին 20 տարիների ընթացքում Բելիվոն առողջական շատ խնդիրներ է ունեցել (Սիրտ-անոթային հիվանդություն 1996 թվականին, չարորակ ուռուցք պարանոցին 2000 թվականին): 2010 թվականի հունվարին նա Կաթված է տարել: Մահացել է 2014 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Լոնգյոյում թոքաբորբից:

## Անձնական նվաճումներ

* Սթենլիի գավաթի տասնակի դափնեկիր։
* «Հարթ Թրոֆիի» դափնեկիր.1956, 1964 թվականներ։
* «Կոնն Սմայթ Թրոֆի» մրցանակի դափնեկիր. 1965 թվական։
* «Արտ Ռոսս Թրոֆիի» դափնեկիր. 1956 թվական։
* 14 անգամ մասնակցել է NHL-ի բոլոր աստղերի խաղին։

## Վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Бобби Халл «Моя игра хоккей», издательство ФиС, 1976 год.
* Звёзды мирового хоккея, издательство ФиС, 1989.

Կատեգորիա:Կանադացի հոկեյիստներ
Ալի Օմարով

**Ալի Օմար օղլու Օմարով** (), ադրբեջանցի պետական գործիչ, 1993-1994 թվականներին Ադրբեջանի Հանրապետության գլխավոր դատախազ, արդարադատության պետական իսկական խորհրդական։

## Կենսագրություն
Ալի Օմարովը ծնվել է 1947 թվականի սեպտեմբերի 10-ին ՀԽՍՀ Ամասիայի շրջանի Արդենիս գյուղում (այդ ժամանակ գյուղը կոչվում էր  Գյոլլի)։ 1973 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի պետական համալսարանի Իրավագիտության ֆակուլտետի հեռակա բաժինը։

1973 թվականին, պարտադիր ժամկետային զինվորական ծառայության ընթացքում որպես զինվորական քննիչ, զորակոչվել է Չիտայի մարզի Դաուրիայի զինվորական մարզային դատախազություն։ 1974 թվականին զորացրվել է խորհրդային բանակից ու աշխատանքի անցել Հայկական ԽՍՀ Ամասիայի շրջանի ներքին գործերի բաժնում՝ զբաղեցնելով իշխանության արտաքին մարմինների անվտանգության և միլիցիայի կամավոր աջակիցների բաժնի պետի պաշտոնը։

1976 թվականին տեղափոխվել է Խորհրդային Ադրբեջան ու աշխատանքի անցել Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի դատախազությունում՝ զբաղեցնելով ավագ դատախազի ու մարզի գլխավոր դատախազի օգնականի պաշտոնը։

1980-1983 թվականներին աշխատել է որպես Կիրովաբադի դատախազության գլխավոր քննիչ, իսկ 1983-1993 թվականներին եղել է Կիրովաբադի տրանսպորտային հարցերով դատախազ։

1990 թվականին ընտրվել է որպես Ադրբեջանի գերագույն խորհրդի պատգամավոր, իսկ արդեն 1993 թվականին դարձել Ադրբեջանի Միլլի Մեջլիսի պատգամավոր։ Նա պատասխանատու է եղել Խոջալուի արյունահեղության հարցերով զբաղվող հանձնաժողովի քարտուղարի պաշտոնն ու գործել որպես մեղավորների վերաբերյալ հիմնական զեկուցող։ Այդ հարցով նա բազմիցս հանդես է եկել ադրբեջանական լրատվամիջոցներում։

1993 թվականի հուլիսի 3-ին Ալի Օմարովը նշանակվել է Ադրբեջանի Հանրապետության գլխավոր դատախազ։ 1994 թվականի հոկտեմբերի 8-ին, սեփական դիմումի համաձայն, ազատվել է զբաղեցրած պաշտոնից։ Ադրբեջանի գլխավոր դատախազության հիմնադրումից ի վեր Ալի Օմարովն այդ երկրի միակ գլխավոր դատախազն է, որը քրեական գործընթաց է սկսել արտաքին գործերի ու պաշտպանության գործող նախարարների նկատմամբ ու կարողացել հասնել նրանց պաշտոնանկմանը։

Եղել է Ադրբեջանի սահմանադրության մշակման հանձնաժողովի անդամ։

1993 թվականի նոյեմբերի 9-ից ի վեր Ալի Օմերովը միակ անձն է, որն ունի հատուկ բարձրագույն աստիճան՝ արդարադատության պետական իսկական խորհրդական (արդարադատության բանակի գեներալ): Նա այս աստիճանն ունեցող միակ մարդն է ոչ միայն Ադրբեջանում, այլև ողջ Կովկասում։

1993 թվականից ի վեր նա Ինտերպոլի միջազգային բյուրոյի գործադիր կոմիտեի իսկական անդամ է։ 

Դատախազների միջազգային ասոցիացիայի անդամ է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Azerbaijan: ex-GPP complains of threats, 
*Annually employees of Prosecutor General's Office of the Republic of Azerbaijan

Կատեգորիա:Ադրբեջանի Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի գլխավոր դատախազներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի իրավաբաններ