open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Լիպարիտ Եղիազարյան

**Լիպարիտ Արշակի Եղիազարյան** (), հայ նկարիչ գորգի գծով։

## Կենսագրություն
1957-1960 թվականներին սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի Վերա Մուխինայի անվան բարձրագույն Գեղարվեստա-արդյունաբերական ուսումնարանում։ 1966 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1961 թվականից մասնակցում է ցուցահանդեսների։

## Ստեղծագործություններ
* «Միասնական զորաշարքում»
* «Ճարտարապետների տանը»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Նունե Աթայան

**Աթայան Նունե Յուրիի** (նոյեմբերի 22, 1973, քաղաք Սումգայիթ), հայ ազատամարտիկ, բուժքույր։ 1988 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Ստեփանակերտ։

Ավարտել է Ստեփանակերտի բժշկական ուսումնարանը (1992)։ 1992-1994 թվականներին Կենտրոնական պաշտպանական շրջանի կազմում մասնակցել է Մարտակերտի (Վաղահաս, Դրմբոն, Չլդրան, Հարությունազոմեր, Պողոսագոմեր, Մեծշեն, Մաղավուզ), Շուշիի, Քելբաջարի (Յանշաղ), Հադրութի (Առաքյալ), Ֆիզուլիի, Ջաբրայիլի, Կուբաթլուի, Զանգելանի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ բուժքույրեր
Կատեգորիա:Սումգայիթ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:1973 ծնունդներ
ICOM հաստատություն (Իտալիա)

**ICOM հաստատություն** (Փոքրամասնային և ոչ տիրող մշակույթների ինստիտուտ), ստեղծվել է 1970 -ական թվականների կեսերին՝ Հերման Վահրամյանի ջանքերով։ Նպատակն էր սատարել ազգային փոքրամասնությունների և ճնշված ժողովուրդների մշակութային արժեքների զարգացմանը։

Ղեկավարներն էին Հ. Վահրամյանը (Իտալիա), Լյուդվիգ Բագիլը (Գերմանիա), Պետրոս Թերզյանը (Ֆրանսիա)։ Հրավիրել են ասուլիսներ և ժողովներ, հրատարակել մի շարք մատյաններ՝ «Կամար» ընդհանուր խորագրով։ 1980-ական թվականներին հաստատությունը հետզհետե կորցրել է իր կենսունակությունը։

Կատեգորիա:Իտալահայ հասարակական կազմակերպություններ
Luxor (համակարգչային խաղ)

**Luxor**, Puzzle շարքի խաղ։ Այն մշակվել և հրատարակվել է MumboJumbo-ի կողմից 2005 թվականին։ Luxor-ի՝ արդեն որոշ չափով կատարելագործված տեսակ է համարվում Luxor 2-ը։ Luxor 2-ին հաջորդում է Luxor 2 HD-n, որից հետո արդեն նոր փուլերով և ավելի լավ գրաֆիկայով հրատարակվում է Luxor 3-ը։

## Նկարագրությունը
Luxor-ը նման է այն խաղերին՝ ինչպիսիք են Zuma, Puzz Loop-ը և այլն։ Ինչպես այս խաղերում, այնպես էլ Luxor-ում խաղացողը պետք է կարողանա հավաքել նույն գույնի կամ ավելի գնդակեր և հրանոթով կարողանալ խփել այդ գնդակներին ու վերացնել դրանք։

## Խաղի շարքերը
* Luxor
* Luxor HD
* Luxor 2
* Luxor 2 HD
* Luxor 3
* Luxor Amun Rising
* Luxor The wrath of set
* Luxor։ Paraoh's Challenge
* Luxor։ Quest for the Afterlife
* Luxor 5th Passage
* Luxor Mahjong
* Luxor Adventures
* Luxor Evolved

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2005 տեսախաղեր
Կատեգորիա:IOS խաղեր
Կատեգորիա:Windows տեսախաղեր
Հեղափոխության ճամփով

**«Հեղափոխության ճամփով»**, ամսագիր, ՀՀԴ «Ռոստոմ» երիտասարդական միության պաշտոնաթերթ։ Հրատարակվել է 1979-1982 թվականներին։

Ունեցել է պարսկերեն էջեր։ Փորձել է Հայաստանի Հանրապետության Դաշնակցության գաղափարախոսությունը մատուցել երիտասարդությանը նորացված եղանակով։ Արծարծել է «ընկերային անարդարության» հարցեր։

Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Իրանի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայերը Թեհրանում
Երկայնագանգություն

[մինի|[Նեգրոիդ ռասա|Նեգրոիդ ռասայի ներկայացուցիչ Կենտրոնական Աֆրիկայից՝ գլխի երկարության և լայնության 70% հարաբերությամբ]]
**Երկայնագանգություն**, **դոլիխոկեֆալյա** (հին հունարեն՝ δολῐχός - երկար և ϰεφαλή - գլուխ), գանգի ամենամեծ երկարության և ամենամեծ լայնության այն հարաբերությունը, երբ լայնությունը երկարության 0,75-ից պակաս է։ Բնորոշ է Ավստրալիայի, Աֆրիկայի, Մելանեզիայի, Հնդկաստանի բնակչության մեծ մասին, տարածված է Եվրոպայի հարավում և հյուսիսում։ Մ. թ. ա. 4-2-րդ հազարամյակների գրեթե առաջավորասիական գանգաբանական բոլոր նմուշները (Բողազքյոյի, Ուրի, Կիշի և այլն) ցույց են տալիս, որ այդ ժամանակահատվածում երկայնագանգությունը ավելի է տարածված եղել։ Հայաստանի տարածքում բրոնզի, երկաթի դարերի և վաղ հայկական ժամանակաշրջանի բնակչության մեջ գերակշռել են երկայնագանգությունը և միջնագանգություն, իսկ միջնադարից սկսած երկայնագանգության տոկոսը խիստ նվազել է՝ Փոքր Ասիայում երկայնագանգություն սկսել է վերանալ մ. թ. ա. 1-ին հազարամյակում, որոշ վայրերում (օրինակ, Օսեթիայում)՝ միայն 19-20-րդ դարերին։ Արդի հայկական էթնիկական խմբերում երկայնագանգությունը փաստորեն բացակայում Է։
## Գրականություն
* Бунак В. В․, Древнейшие краниологические типы Передней Азии, «Краткие сообщения инта этнографии», 1947 Рогинский Я․ Я․, Левин М․ Г․, Антропология, 2 изд․, испр․ и доп․, М․, 1963

Կատեգորիա:Անատոմիա
Երկարակնճիթներ

մինի|''Bantiades rectalis''
**Երկարակնճիթներ** (), բզեզների ընտանիք։ Գլխի առջևի մասը երկարել և առաջացրել է գլխախողովակ (հաճախ սխալմամբ անվանում են կնճիթ), որի վերջում գտնվում է բզեզներին բնորոշ բերանային կրծող ապարատը։ Երկարակնճիթների մի մասի գլխախողովակը երկար է ոչ միայն գլխից, այլև մարմնից։ Բեղիկները ծնկաձև և այլն։ Մեծ մասն ունի թեփուկներ, որոնք մարմնին մետաղական Փայլ են տալիս։ Հիմնականում բուսակեր են, սնվում են ծաղկաբույսերի տարբեր մասերով։ Ձվադրում են հողում, բույսերի հյուսվածքներում, որոնք թրթուրների համար կեր են։ Հարուստ ընտանիք է. հայտնի է 40․000 տեսակ։ Մեծ մասը գյուղատնտեսության վնասատու է (ճաընդեղի, ամբարային, ծաղկակեր, բալենու, բամբակենու, առվույտի տերևային Երկարակնճիթ)։ Վերջիններս լայնորեն տարածված են նաև Հայաստանում։

Կատեգորիա:Բզեզներ
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Երիկամի ջրակալում

**Երիկամի ջրակալում**, *հիդրոնեֆրոզ*, հիվանդություն, բնորոշվում է երիկամների սակավարյունությամբ, դրանց ավազանների խոռոչի հարաճուն լայնացումով, երիկամային հյուսվածքի (պարենքիմ) եաճումով։ Հիվանդանում են առավելապես կանայք և երեխաները։ Երիկամային ջրակալում լինում է՝ բնածին, պայմանավորված է միզային համակարգի զարգացման արատներով, մեխանիկան, զարգանում է ավազանների և միզածորանների ուռուցքների, բորբոքային սպիների և միզաքարային հիվանդության դեպքում, դինամիկական, առաջանում է միզածորանի նյարդամկանային ապարատի վնասումներից։

Երիկամի ջրակալման ժամանակ դանդաղում է մեզի ետհոսքը, բարձրանում ներերիկամային ճնշումը, խանգարվում երիկամի արյան շրջանառությունը։ Սովորաբար ընթանում է առանց ցայտուն ախտանշանների, երբեմն՝ երիկամների խիթի ձևով, արյունամիզությամբ, իսկ վարակի ներթափանցման դեպքում՝ երիկամի թարախակալումով։ Բուժումը՝ վիրաբուժական։

## Գրականություն
* Абрамян А. Я․, Гидронефроз и гидроуретер в кн․։ Многотомное руководство по хирургии, под ред․ Б․ В․ Петровского, т․ 9, М․, 1959.

Կատեգորիա:Երիկամի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Նեֆրոլոգիա
Արեգա Սարգսյան

**Արեգա Սուրենի Սարգսյան** (), հայ ազատամարտիկ, կապավոր, բուժքույր։ Ավարտել է Շուշիի ռազմամարզական արագացված դասընթացները (1992)։

1992-1994 թվականներին մասնակցել է ԼՂՀ Շուշիի, Մարտակերտի, Լաչինի, Կուբաթլուի շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ բուժքույրեր
Կատեգորիա:Մարտի 27 ծնունդներ
Կատեգորիա:1962 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Ազգային թարգմանչաց ճեմարան

**Ազգային Թարգմանչաց ճեմարան**, հիմնվել է 1898 թ.-ին, Դամասկոսում՝ Սուրբ Սարգիս եկեղեցուն կից, Երուսաղեմի հայոց պատրիարք Հարություն արքեպիսկոպոս Վեհապետյանի նախաձեռնությամբ։ Ենթակա է Կիլիկիայի կաթողիկոսությանը (մինչև 1929-ը՝ Երուսաղեմի հայոց պատրիարքարանին)։ Սկզբնապես գործել է որպես մանկապարտեզ, ապա՝ նախակրթարան։ Փակվել է 1915 թվականին, վերաբացվել 1919 թվականի աշնանը։ 1924 թվականին ունեցել է 450, 1930 թվականին՝ 600, 1948 թվականին՝ 160, 1989 թվականին՝ 385 աշակերտ։

Պահվում է սաներից գանձվող կրթաթոշակով, բարեսիրական ընկերությունների և անհատ բարերարների նպաստներով, ինչպես նաև դպրոցի համար կազմակերպված միջոցառումների հասույթներով։ Սիրիայում դպրոցների պետականացումից (1967) հետո առաջնորդվում է պետական ուսումնական ծրագրով։ Ուսուցումը արաբերեն է, ավանդվում է նաև հայոց լեզու և եկեղեցու պատմություն (հայերենով)։ Ունի 3 բաժին՝ մանկապարտեզ (3 տարի), նախակրթարան (6 տարի) և միշնակարգ (3 տարի, հիմնադրվել է 1961 թվականին)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դամասկոսի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Դամասկոսի դպրոցներ
Ազգային Զավարյան վարժարան

**Ազգային Զավարյան վարժարան**, հիմնվել է 1925 թ.-ին, Հալեպի Ռամադանիե թաղամասում գտնվող հայ տարագիրների ճամբարում։

Սկզբնապես կոչվել է Ներսեսյան վարժարան։ 1932 թ.-ին տեղափոխվել է Նոր գյուղ թաղամաս։ 1936 թ.-ի օգոստոսի 15-ին անվանակոչվել է Զավարյան վարժարան։ 1936 թ.-ից վարժարանի հոգաբարձության օժանդակ մարմինը հիմնել է Զավարյան թատերախումբը։ 1939 թ.-ից գործում է դպրոցի գրադարանը։ Վարժարանն ունի նախակրթարան, մանկապարտեզ, 490 աշակերտ (2000 թ.)։

Կատեգորիա:Հալեպի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:1925 հիմնադրումներ
Երկաթահանքային արդյունաբերություն

**Երկաթհանքային արդյունաբերություն,** լեռնային արդյունաբերության ճյուղ, զբաղվում է երկաթաքարի հանույթով և նախնական մշակմամբ՝ ագլոմերացմամբ մանրատում, տեսակավորում, հարստացնում և միջակացնում է հանքաքարը։ Սև մետաղագործության հումքային բազան է։ Երկաթաքարի հանույթը և երկաթի ստացումը հայտնի են հնագույն ժամանակներից։ Երկաթհանքային արդյունաբերությունը որպես ճյուղ սկսեց արագ զարգանալ XVIII դարի 1-ին կեսին՝ կապված թուջի և պողպատի ձուլման աճի հետ։

Հետազոտված երկաթաքարի պաշարների 3/4-ը գտնվում է ԱՄՆ-ում, Բրազիլիայում, Կանադայում, Հնդկաստանում, Ավստրալիայում։ 1969 թվականին ԱՄՆ արտադրել է 91, սպառել՝ 130 միլիոն ակր երկաթաքար։ Արևմտյան Եվրոպայում ամենախոշոր երկաթհանքային արդյունաբերությունը ունի Ֆրանսիան, ապա՝ Շվեդիան։ Մեծ Բրիտանիան, Գերմանիան, Իտալիան, Ճապոնիան գրեթե չունեն երկաթաքարի պաշարներ։

Հայաստանում մեր թվարկությունից առաջ XIII-XII դարերում Թեյշեբաինի բնակավայրում (Կարմիր բլուր) հայտնաբերվել է դարբնոցային արհեստանոց։ Նման արհեստանոց (թուջերկաթի և ածխի մնացորդներով) հայտնաբերվել է նաև Լճաշենում։ Ուրարտական մետաղագործությունը ապահովված էր տեղական երկաթի հանքաքարով, հարուստ էին Մուշի, Բիթլիսի, Վանի, Ուրմիա լճի շրջակայքի, Անուսի, Էրզրումի և այլ հանքավայրերը։ ՀՀ-ում հայտնաբերված են բարձրորակ երկաթահանքի պաշարներ (Աբովյան, Հրազդան, Սվարանց և այլն)։

Կատեգորիա:Հանքարդյունաբերություն
Եղանակ Բյուզանդյան

**«Եղանակ բյուզանդյան»**, պատկերազարդ տարեգիրք։ Լույս է տեսել 1803-1820 ական թվականներին, Վենետիկում։ Մխիթարյան միաբանության հրատարակությունն էր և խմբագիրն էր Ղ․ Ինճիճյանը։

1800—1802 թվականներին լույս տեսած «Տարեգրություն» տարեգրքի շարունակությունն էր։ Ուներ «Գուշակություն օդերևույթ փոփոխությանց», «Նոր տարի, նոր գիտելիք», «Զբոսարան ուսմանց» և ուրիշ բաժիններ։ Տպագրել է հոդվածներ բնական գիտությունների, տարբեր ազգերի հավատալիքների, ժամանակի գիտական հայտնագործությունների, լեզվաբանության ու գրականության մասին։

## Գրականություն
* Շտիկյան Ս. Ա., Ղ. Ինճիճյանի «Եղանակ բյուզանդյան» տարեգիրքը (Բանասիրական ճշգրտումներ).- «Պատմա-բանասիրական հանդես», 1966, № 2, էջ 173-177։

Կատեգորիա:Տարեգրություններ
Կաստել Մադամա

**Կաստել Մադամա** ()՝ քաղաք Իտալիայում, տեղակայված է Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 6340 մարդ, խտությունը կազմում է 226 մարդ/քառ. կմ։ Զբաղեցնում է 28 քառ . կմ տարածք։ Փոստային ինդեքս — 024, հեռախոսային կոդ — 0774.

## Աղբյուրներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայքը 
* Պաշտոնական կայք
* Կաստել Մադամա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Մոթբի ձորի կիկլոպյան ամրոց

**Մոթբի ձորի կիկլոպյան ամրոց,** Հայաստանում հայտնաբերված կիկլոպյան հնագույն ամրոցներից է։ Գտնվում է Ժամի դարի բերդի սարահարթի հարավային զառիթափի գլխին, դեպի Մարտունի տանող ճանապարհի ձախ կողմում, Կամո քաղաքից երկու կիլոմետր դեպի հարավ։

Այս հուշարձանը նման է Ժամի դարի և Ջաղացի դարի ամրոցներին։ Ամրոցի հարավային և արևմտյան կողմերը վերջանում են խիստ ժայռապատ ու մեծ թեքությամբ, իսկ հյուսիսային և արևելյան կողմերը, լինելով հարթ՝ պատնեշված են կիկլոպյան պարիսպներով, որոնց վրա հայտնաբերվեցին չորս քարաբուրգերի մնացորդներ։ Ամրոցը գրավում է ընդամենը կես հեկտարից քիչ ավելի տարածություն, որի համար գուցե և ճիշտ կլիներ այն համարեինք միջնաբերդ, մանավանդ որ նրա հարավային ու արևմտյան կողմերում երևում են բազմաթիվ բնակարանների հետքեր, որոնք, անշուշտ, կապված են եղել հիշված ամրոցի կամ միջնաբերդի հետ։

Բնակատեղիից դուրս, նրա շրջապատում կան բազմաթիվ դամբարաններ, որոնցից մի քանիսը պեղել է Եղիշե Լալայանը։ Պարիսպների հիմքի լայնությունը 3,5 մետր է։ Աշտարակների հիմքերը վատ են պահպանվել, այսուհանդերձ կարելի է որոշել նրանց մեծությունը՝ 4x4 մետր։ Ամրոցի հարավարևմտյան անկյունում երևում է ստորերկրյա մի գետնուղու մուտք, որի ժայռաքարերի միջով անցնում է դեպի դիմացի ձորը և այնտեղից ոչ հեռու գտնվող Գավառագետի վտակը։ Գետնուղին ունի մեկ մետր լայնություն, ութ մետր երկարություն և պահպանվել է մինչև հիմա։ Ըստ երևույթին, բնական քարանձավը հարմարեցված է գաղտնի կերպով դեպի ամրոց ելք ու մուտք անելու համար։ Նույնպիսի գետնուղի կա նաև Հայրիվանի ամրոցում։ Նման գաղտնուղի հավանորեն եղել է նաև Ջաղացի դարի ամրոցում, Կամո քաղաքի Բերդի գլխի ստորերկրյա ճանապարհին։

## Աղբյուրներ
*Հայ ժողովրդի պատմություն, հեղինակներ՝ Ժ. Աղայան, Բ. Առաքելյան, Գ. Գալոյան, Ս. Երեմյան, Լ. Խաչիկյան, Ա. Հակոբյան, Ա. Հովհաննիսյան, Մ.Ներսիսյան։

Կատեգորիա:Կիկլոպյան ամրոցներ
Կատեգորիա:Նախնադարյան Հայաստան
Մելսիդա Հարությունյան

**Մելսիդա Հարությունյան**, (մարտի 28, 1959, գյուղ Վերին Վեդի (այժմ՝ Հայաստանի Արարատի մարզում)), ազատամարտիկ, բուժքույր։

1986 - 1990 թվականներին բնակվել է Խաբարովսկի երկրամասում։ «26-ի Յորոսյի» (հրամանատար՝ Յու. Հովհաննիսյան) պահեստազորի և «Մեծն Տիգան» աշխարհազորային գնդի կազմերում մասնակցել է Ստեփանակերտի (Կրկժան) և Շուշիի, Մարտակերտի (Մարսանզի ջրամբար, Չլդրան, Մոխրաթաղ, Մարտակերտ և այլն), Շահումյանի («Եղնիկներ» պարտիզանական ջոկատի կազմում) շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Երկու անգամ ծանր վիրավորվել է, ապաքինվել և վերադարձել է մարտադաշտ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կապիտան Մելսիդա Հարությունյան․ «Բոլորն էլ իմ երեխաներն են, ես հարուստ մայր եմ»

Կատեգորիա:1959 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բուժքույրեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Մարտի 28 ծնունդներ
Ջրընկույզ

**Ջրընկույզ** (), փնջակոկոռ, ջրաշագանակ, ջրընկույզազգիների ընտանիքի ջրային միամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է ավելի քան 35 տեսակ։ Հայաստանի բնական և արհեստական ջրավազաններում ջրընկույզը բացակայում է։

Արմեն Թախտաջյանի, Ի. Պալիբինի և այլոց աշխատանքներում հիշատակվում է ջրընկույզի բրածո ձևերի գոյությունը Մեղրիի և Վայքի տարածքներում։

## Կենսաբանական նկարագիր
150px|մինի|ձախից|Բուսաբանական նկարազարդում
Ցողունը նուրբ է, երկար ճյուղավորվող։ Ծաղիկները մանր են, սպիտակ։ Պտուղն ընկուզիկ է։ Ջրընկույզը մնացորդային բույս է։

## Բուսաբանական դասակարգում
### Տեսակներ
Ըստ *[[The Plant List]]* 2013 թվականի տվյալների դասում մտնում են հետևյալ տեսակները։
* 
* 
*  = 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ջրընկույզ լողացող
Ջրընկույզ լողացողը (*Trapa natans*) հանդիպում է միայն ակվարիումներում, բնորոշ է տարատերևությունը, ջրի մակերեսին լողացող տերևները կաշեկերպ են, անհավասար ատամնաեզր, ջրասույզները՝ թելանման, հակադիր դասավորված։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Рогульники // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Водяной орех — статья из Большой советской энциклопедии

## Արտաքին հղումներ
* Species Profile- Water Chestnut (''Trapa natans'') , National Invasive Species Information Center, United States National Agricultural Library. Lists general information and resources for Water Chestnut.

Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Ջրընկույզազգիներ
Խուրրիական հասարակություն

## Խուրրիական  հասարակություն
Դաշտավայրերում ապրող խուրրիները հիմնականում երկրագործներ էին, բայց ունեին նաև զարգացած արհեստագործություն։ Երկրագործ բնակչությունն ապրում էր մեծ ընտանեկան համայնքներով, որոնք խուրրիերեն կոչվում էին դիմաու՝ «աշտարակ» և իսկապես բնակվում էին յուրաքանչյուրը մի ամրոց–աշտարակի մեջ։ Դրանցից յուրաքանչյուրն ուներ իր ամբողջական հողամասը, որը կոչվում էր տիրույթ (էվրու) և գտնվում էր նահապետի (էվրի) տնօրինության տակ։ Մի ժամանակ ամբողջ հողամասը, հավանաբար, մշակվել է համատեղ բայց մեղ հասած աղբյուրների համաձայն այն արդեն առանձին հողաբաժիններով բաշխվում էր մեծ ընտանեկան համայնքի չաֆահաս անդամների միջև, չնայած դրան, այդպիսի համայնքի բոլոր անդամները արտավոր էին փոխադարձ օգնություն ցույց տալ և միասին էին կատարում համայնական պարհակներ, որոնց հետագայում դառնում են պետական։

Աճելով մեծ ընտանիքը տրոհվում էր, սակայն արտադրողական ուժերի վիճակը չէր նպաստում անհատ ընտանիքի պահպանմանը որպես ինքնուրույն տնտեսական միավորի, Զրկված լինելով այն հնարավորություննրից, որ մեծ ընատանեկան համայնքում ընձեռում էր փոխադարձ օգնությունը, նրանք կամ կործանվում էին, կամ որդեգրվում ուրիշ համայնքների կողմից ակամա արագ մեծանալով, կազմում էին նոր մեծատոհմ համայնքներ։ Առավել խոշոր մեծատոհմ համայնքի տրոհման ճանապարհով առաջացած համայնքները չարորակում էին կապված մնալ միմյանց, մասնավորապես ընդհանուր պաշտամունքով։

Կատեգորիա:Միտաննի
Երկիշխանություն

**Երկիշխանություն**, Ռուսաստանում 1917 թվականի փետրվարյան հեղափոխությունից հետո Վլադիմիր Լենինի կողմից մտցված քաղաքագիտական եզրույթ, որը նկարագրվում էր որպես «երկու իշխանությունների՝ ժամանակավոր կառավարության՝ բուրժուազիայի իշխանության ն բանվորների, զինվորների ու գյուղացիների դեպուտատների սովետների՝ բանվորագյուղացիական դիկտատուրայի յուրատեսակ ու խիստ հակասական զուգակցում»։ Ապստամբները հեղափոխության առաջին իսկ օրերին ստեղծեցին բանվորական և զինվորական դեպուտատների սովետներ։ Այնուամենայնիվ Էսեռների ու մենշևիկների համաձայնողական կուսակցություններին հաջողվեց գրավել դեպուտատական տեղերի մեծ մասը Սովետներում։ Իսկ պետական դումայի լիբերալ դեպուտատները, էսեռների ու մենշևիկների պարագլուխների հետ միասին, փետրվարի 27-ին (մարտի 12-ին) ստեղծեցին դումայի ժամանակավոր գործադիր կոմիտե, իսկ մարտի 2-ին ()-ին՝ ժամանակավոր կառավարություն։

Իշխանության նվաճումը հնարավոր դարձավ միայն զինված ապստամբությամբ, որը տեղի ունեցավ 1917 թվականի նոյեմբերի 7 ()-ին։

Կատեգորիա:Կառավարման համակարգեր
Կատեգորիա:Քաղաքական շարժումներ
Կատեգորիա:Քաղաքական տեսություններ
Հովհաննես Եղիկյան

**Հովհաննես Աշոտի Եղիկյան** (), հայ թատերական նկարիչ։

## Կենսագրություն
1941 թվականին ավարտել է Երևանի թատերական ուսումնարանը և հանրապետության մի շարք թատրոններում աշխատել որպես նկարիչ-ձևավորող։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) գործողություններին, 1961 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը` մանածագործական արվեստի նկարչի կոչումով։

## Ստեղծագործություններ
*«Բոռ»
*«Հեքիաթ ճշմարտության մասին»
*«Հյուրանոցի տիրուհին»
*«Վագիֆ» (Էջմիածնի Ամո Խարազյան անվան շրջիկ թատրոն)
*«Թերեզայի ծննդյան օրը»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հայ թատերական նկարիչներ
Կոսլադա

**Կոսլադա ** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Տերուել պրովինցիայի կազմում, Արագոն։ Համայնքը գտնվում է Ալկալա գավառի կազմում։ Տարածքը 12 *քկմ*։ Բնակչությունը 91218 *մարդ* (ըստ 2010 թվականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայից ունի 8 *կմ* հեռավորություն։

## Պատկերասրահ

Coslada - Hotel NH Villa de Coslada.jpg|
HospitalHenares-8.jpg|Կոսլադայի հոսպիտալը
Coslada - Centro Cultural La Jaramilla 1.jpg|
MADRID 060505 MXALX 100.jpg|
Coslada cerro.jpg|
Coslada 14.jpg|
Coslada 26.jpg|
Coslada 22.jpg|


## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ 
* Ayuntamiento de Coslada 
* Asociaciones de Coslada
* Coslada en Google Maps
* Patronato municipal de Deportes
* Barrio de la Estación F.S. 
* Juventud de Coslada 
* Concejalía de empleo 
* PSOE Coslada
* IU Coslada 
* PIC 
* PP Coslada 
* CosladaWeb 
* Asociación Obatalá
* Centro Cultural Ciudadano La Bufanda
* Revista Autonomo

Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Երկաթածառ

260px|մինի|աջից|Երկաթածառ

**Երկաթածառ**, *պարսկական պարոցիա* (), համամելիդազգիների ընտանիքի տերևաթափվող ծառ։

## Կառուցվածք
Բարձրությունը 14—25 մետր է։ Ցողունը երբեմն ճյուղավորվում է մինչև գետին, ճյուղերը արմատակալում են և ներաճում իրար կամ հարևան ծառերի (թխկի, բոխի) ճյուղերի մեջ։ Կեղևը մոխրագույն Է, կարմրագորշագույն, շևրտավոր։ Տերևները կաշեկերպ են, հակադիր ձվաձև։ Ծաղկում է մինչև տերևների առաջացումը։ Ծաղիկները գտնվում են կարճացած ընձյուղնևրի ծայրերիև և հավաքված են 2—5 գլխիկում։ Պտուղը երկփեղկանի տուփիկ Է։ Ապրում է մինչև 200 տարի։

## Տեղայնություն
Տարածված է Ադրբեջանի (Թալիշի) անտառներում և Իրանի հյուսիսային մասերում՝ գետերի, առվակների ափերին, հազվադեպ՝ չոր, քարքարոտ հողերում։ Հայաստանում սահմանափակ քանակությամբ աճում է Նորքի սարալանջի տնկարաններում։

## Կիրառություն
Բնափայտն ամուր է, ծանր (որտեղից երկաթածառ անունը), վարդագույն կամ դարչնագույն երանգով, կիրառվում է մեքենաների մասեր, գեղարվեստական իրեր, դեկորատիվ ֆաներաներ պատրաստելիս։

Կատեգորիա:Համամելազգիներ
Երկրաբանական միջազգային կոնգրես

270px|մինի|Երկրաբանական միջազգային կոնգրեսի 15-րդ նստաշրջանի մասնակիցները (Հարավային Աֆրիկա, 1929թ․)
**Երկրաբանական միջազգային կոնգրես** (, ), երկրաբանների միջազգային գիտական միավորում։

Օժանդակում է Երկրի մասին գիտությունների բնագավառում կատարվող տեսական ու գործնական նշանակության հետազոտություններին և գիտական ինֆորմացիայի փոխանակմանը։ Հիմնադրվել է 1875 թվականին և ունի տարբեր մասնաճյուղեր։ 3-4 տարին մեկ անգամ տարբեր երկրներում հրավիրվում է Երկրաբանական միջազգային կոնգրեսի նստաշրջան։ Առաջին նստաշրջանը տեղի է ունեցել 1878 թվականին, Փարիզում։ Մինչն 1975 թվականը կազմակերպվել է 24 նստաշրջան։ Սովորաբար յուրաքանչյուր նստաշրջան նվիրվում է որոշակի հիմնախնդրի, կազմակերպվում են էքսկուրսիաներ՝ գիտնականների մերձեցման և տվյալ երկրի երկրաբանական կառուցվածքին ծանոթանալու համար։ Նստաշրջաններում կարդացված զեկուցումները հրապարակվում են «Աշխատություններ»-ի ձևով։ Երկրաբանական միջազգային կոնգրեսը 1897 թվականին սահմանել է հայ երկրաբան Լ․ Ա․ Սպենդիարովի անվան մրցանակ, որը շնորհվում է այն երկրի լավագույն գիտնական-երկրաբանին, որտեղ տեղի է ունենում նստաշրջանը։

## Արտաքին հղումներ
* Երկրաբանական միջազգային կոնգրես 2024-ի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Միջազգային կոնֆերանսներ
Մամիկոնյան մշակութային կոմիտե (Կանադա)

**«Մամիկոնյան» մշակութային կոմիտե**, հիմնվել է 1959 թվականին, Մոնրեալում։ Գործում է Հայաստանյայց առաքելական Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու կազմակերպական կառույցի հովանու ներքո։

Բեմադրում էպիեսներ, օպերետներ, կազմակերպում երգչախմբային համերգներ, հրապարակային դասաիասությաններ հայ մշակույթի մասին են։ 1970 թվականին հիմնել է «Վիլյամ Սարոյան» թատերախումբը, 1976 թվականին՝ «Արմենյան» թատերախումբը։

Կատեգորիա:Կանադահայ կրոնական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Կանադահայ մշակութային կազմակերպություններ
Երեքնուկ

**Երեքնուկ** (), ընդավորների ընտանիքի միամյա, երկամյա և բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Ցողունը գլանաձև է, տերևները՝ եռմասնյա, կան նաև 5—9 տերևներով, ծաղիկները մանր են (կարմիր, վարդագույն, դեղին, սպիտակ)՝ գնդաձև գլխիկի ձևով հավաքված ծաղկաբույլի մեջ։ Պտուղը ունդ է՝ 1—2, հազվադեպ՝ 4—6 սերմով։ Արմատն առանցքային է։ Ունի արմատապալարիկներ, որոևց մեջ զարգացող պալարամանրէները յուրացնում են օդի ազոտը և հողը հարստացնում ազոտով։
## Սննդային արժեքներ
Երերքնուկի բարձրարժեք կերաբույս է։ Բացարձակ չոր նյութի հաշվով կանաչ զանգվածը պարունակում է 16,8% , իսկ խոտը՝ 15,2% սպիտակուց։ 100 կգ կանաչ զանգվածը համարժեք է 21,0 կերային միավորի, խոտը՝ 51,7, ծղոտը՝ 16,5, սիլոսը՝ 16,5, չոր խոտից պատրաստված ալյուրը՝ 83,8։ 
## Տարածվածություն
Տարածված է երեքնուկի մոտ 300 տեսակ, գլխավորապես Եվրոպայում, Ասիայում, Հյուսիսային Ամերիկայում, Ավստրալիայում և Աֆրիկայի որոշ շրջաններում։ Նախկին ԽՍՀՄ տարածքում կա մոտ 70 տեսակ, մշակության հիմնական շրջաններն են՝ բալթյան երկրները, Ռուսաստանի ոչ սևահողային գոտիները՝ Սիբիրը, Հեռավոր Արևելքը, Բելառուսական, Ուկրաինական տարածքները։ Հայաստանում մշակվում է կարմիր Երեքնուկի երկհար ձևը՝ Ստեփանավանի, Տաշիրի շրջաններում, տալիս է մինչև 70 ց/հա խոտի բերք։ Միամյա Երեքնուկը մշակվում է Արարատյան դաշտում, տալիս է մինչև 300 ց/հա կանաչ զանգված։

## Տեսակներ
Դաշտավարության մեջ մշակվում են բազմամյաներից՝ կարմիր Երեքնուկի, վարդագույն Երեքնուկ, միամյաներից՝ պարսկական Երեքնուկ, կամ շաբդարը (T․ resupinatum) և ալեքսանդրիական կամ եգիպտական Երեքնուկ կամ բերսիմը (T․ alexandrinum)։ Առավել տարածվածը կարմիր Երեքնուկն է։ Ունի միահար և երկհար ենթատեսակներ։ Միահարը ուշահաս Է, երկարակեցությունը՝ 3—4 տարի, մշակվում է հյուսիսային պայմաններում։ Երկհարը վաղահաս Է, երկարակեցությունը՝ 2—3 տարի։ Կարմիր երեքնուկի ցանքը կատարվում է ծածկոցի տակ (աշնանացան կամ գարնանացան ցորեն)։ Ցանքի նորման 16— 18 կգ/հա է։ Խոտի համար բերքահավաքը կատարվում է կոկոնակալման Փուլում, ծաղկման սկզբում, սերմի համար, երբ գլխիկների 90—95%-ը գորշացել է։

## Պատկերասրահ

Alpenklee.jpg|
Trefle f etroite.jpg|
Trifolium pannonicum0.jpg|
Trifolium ochroleucon1 eF.jpg|
Trifolium striatum eF.jpg|
Trifolium saxatile3.JPG|
Trifolium trichocephalum.JPG|
Trefle5.jpg|
Fleur 3 - VTdJ.JPG|
Witte klaver bloem (1) Trifolium repens.jpg|
Trifolium occidentale.jpg|
Trifolium incarnatum.jpg|
Trifolium lappaceum 1.JPG|
Trifolium montanum 290504.jpg|
TrifoliumFragiferum2.jpg|
TrifoliumDubium-bloem-hr.jpg|
Trifolium arvense 2005.07.11 09.23.43.jpg|
Trifolium_alpinum3.JPG|
Trifolium campestre1.jpg|
Trifoliumhirtum.jpg|
Illustration_Trifolium_repens1.jpg|
Four-leaf_clover.jpg|
4-leaf_clover.JPG|
Five-leaf_Clover,_Megan_McCarty128.jpg|


Կատեգորիա:Բակլազգիներ
Կատեգորիա:Կերաբույսեր
Մեսրոպ հայկական ուսումնասիրությունների կենտրոն (Գերմանիա)

**Մեսրոպ հայկական ոաումնասիրությունների կենտրոն**ը հիմնադրվել է 1998 թվականին՝ պրոֆեսոր Հերման Գոյցի նախաձեռնությամբ՝ Հայաստանի և Գերմանիայի Սաքսոնիա-Անհալտ երկրամասի մշակույթի նախարարությունների միջև կնքված համաձայնագրի հիման վրա։ Նպատակն է հայկական մշակույթի ոաումնասիրությունը, ինչպես և նրա ծանոթացումը գերմանախոս լայն հասարակայնությանը, հայ և գերմանացի հայագետների համագործակցության սատարումը։ Դրանք իրականացնելու համար կենտրոնը մշակել էր ծրագրեր.

*Հայաստանում քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակելու 1700-ամյակի առթիվ Գերմանիայում կազմակերպել «Հայաստան- 2000» միջազգային համաժողով,
*Գերմաներեն թարգմանել հայ եկեղեցու շարակնոցը,
*Հրատարակել Յոհաննես Լեփսիուսի արխիվը, 
*Գերմաներենով հրատարակել մատչելի «Հիմնական դասընթացք հայ մշակույթի» խորագրով գրպանի պրակներ։

Կենտրոնը գտնվում է Հալլե-Վիտենբերգի Մարտին նյութեր համալսարանի շենքերից մեկում։

Կատեգորիա:Հայագիտության կենտրոններ
Վանի թագավորության տաճարային տնտեսություններ

**Վանի թագավորության տաճարային տնտեսություններ**, Ուրարտուի էկոնոմիկայում կարևոր դեր է ունեցել նաև տաճարային տնտեսությունները։

## Տեղեկություններ հայտնի աղբյուրներից
Գլխավոր աղբյուրներից հայտնի է, որ յուրաքանչյուր Աստված ունեցել է իր սրբատեղները, տաճարները։ Տաճարներն Ուրարտուում ունեցել են ինչպես երկրագործական, այնպես էլ անասնապահական զարգացած տնտեսություններ։ Օրինակ Մուսասիրի տաճարը ունեցել է խաղողի և պտղատու լայնատարած այգիներ։ Այդպիսի տվյալներ տաճարների այգեգործության մասին պատմում է նաև Մհերի դռան հայտնի պաըմամշակույթային արձանագրությունները։

## Անասնապահություն և զոհաբերություն
Ինչ վերաբերվում է անասնապահությանը, ապա տաճարներին հաճախ մատուցվող մանր և խոշոր եղջերավոր անասունների զոհաբերությունները անհրաժեշտ նախապայման են եղել, որպեսզի այստեղ ևս ստեղծվեին զարգացած անասնապահության ճյուղեր։

Մհերի դռան արձանագրությանը համաձայն, օրինակ Իշպուինի և Մենուա թագավորները միայն մի այցելության առթիվ Մուսասիրի տաճարում նվիրաբերում են 22 հազար 712 գլուխ խոծշոր և մանր եղջերավոր անասուններ։ Հասկանալիի է, որ դրանք հազիվ թե նախատեսված լինեին միայն պաշտամունքային զոհաբերության համար։ Ըստ երևույթին դրանք հանձնվել են Մուսասւրի տաճարի տնտեսությանը, որը, այսպիսով, պետք է ունեցած լինի անասունների հսկայական հոտեր։ Տաճարները, մանավանդ Մուսասիրի տաճարը, ըստ երևույթին, զբաղվել են նաև առևտրով, որը ահնդիսացել թ նրանց եկամտի աղբյուրներից մեկը։

Կատեգորիա:Վանի թագավորության տնտեսություն
Երկձևություն

**Երկձևություն**, **դիմորֆիզմ**, միևնույն տեսակի օրգանիզմում երկու ձևերի առկայություն, որոնք տարբերվում են մորֆո-ֆիզիոլոգիական հատկանիշներով, սակայն ապրում են նույն վայրում։ Երկձևությունը բազմաձևությունը (պոլիմորֆիզմ) մասնակի դեպք Է։ Կենդանիների մեջ ավելի հաճախ հանդիպում է սեռական երկձևություն, որն արտահայտվում է արական և իգական սեռերի տարբերությամբ (արտաքին տեսքի, չափսերի, գունավորման և այլն)։ Էկոլոգիական երկձևությունն առաջանում է միջավայրի պայմանների տարբերության պատճառով։ Սեզոնային երկձևությյունը կախված է օրգանիզմի զարգացման ընթացքում ջերմաստիճանի փոփոխությունից։ Երկձևությունը դիտվում է նաև սերունդների հաջորդականության (մակաբույծ որդերի սեռական և անսեռ սերունդ), մետագենեզի (հիդրոիդ պոպիլիպներ և հիդրոմեդուզաներ) ժամանակ։ Հայտնի է և մուտացիայի հետևանքով առաջացող երկձևություն։ Բույսերի երկձևությունը դրսևորվում է նրանց արտաքին տեսքում կամ առանձին օրգանների կազմությունում, օրինակ, կանեփի արական և իգական անհատները (սեռական երկձևություն)։ Սեզոնային երկձևության բույսերում արտահայտվում է գարնանային և աշնանային ձևերի առկայությամբ։ Երկձևությունն է նույն օրգանի տարբեր ձևով հանդես գալը միևնույն տեսակի տարբեր անհատների մոտ․ օրինակ, ջրային բույսերի ստորջրյա և վերջրյա տերևները։

Կատեգորիա:Բույսի բազմացում
Կատեգորիա:Կենդանիների վերարտադրություն
Երկրաչափական ոճ (արվեստ)

**Երկրաչափական ոճ**, հին հունական արվեստի զարգացման վաղ փուլերից մեկը (մ․թ․ա. 9-8-րդ դարեր)։ Երկրաչափական ոճի արվեստում մեծ վարպետության օրինակներ կան սափորանկարչության մեջ։ Այդ ոճի սափորների զարդը պարզ է ու կառուցիկ, կազմված ոլորանախշի, խաչերի, շրջանագծերի գոտիներից։ Զարգացման ավելի բարձր շրջանում (դիպիլոնյան սափոր, մ․ թ․ ա․ 8-րդ դար) կիրառվել են նաև մարդու երկրաչափականացված պարզունակ պատկերներ։ Նման բնույթի են ոսկերչական զարդարանքների արձանիկներն ու հարթաքանդակները։

Կատեգորիա:Հին Հունաստանի արվեստ
Երկմետաղներ

**Երկմետաղներ**, տարասեռ մետաղների կամ համաձուլվածքների երկու շերտից կազմված մետաղանյութ (պողպատ և ալյումին, պողպատ և նիոբիում, ալյումին և տիտան, տիտան և մոլիբդեն և այլն)։

## Կիրառություն
Օգտագործում են կոնստրուկցիաների ամրությունն ու կրակակայունությունը բարձրացնելու, զանգվածը փոքրացնելու (թանկարժեք և դեֆիցիտ մետաղները տնտեսելու) համար կամ որպես ուրույն հատկություններով նյութ։

## Պատրաստման եղանակներ
Պատրաստում են հիմնականում երկու տարբեր մետաղների (կամ համաձուլվածքների) նախապատրաստուկների միաժամանակ գլոցմամբ (կամ մամլմամբ)։ Գալվանական եղանակի դեպքում ավելի թանկարժեք մետաղի շերտը քսում են էլևկտրալիտիկորեն։ Առավել կարծր (թանկ և դեֆիցիտ) համաձուլվածքները մակահալում են պողպատին էլեկտրատաքացումով (կտրող գործիքների և դրոշմոցների արտադրության դեպքում)։

Կատեգորիա:Մետաղներ
Ռոստոմ Երզնկյան

**Ռոստոմ Հարությունի Երզնկյան** (), հայ պատմաբան, գրականագետ։

## Կենսագրություն
Ռոստոմ Երզնկյանը ծնվել է Հաղպատ գյուղում։ Հայտնի է եղել նաև Ռոստոմ Բեկ անունով։ 1843-1846 թվականներին եղել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցի հայկաբանության և պատմության ուսուցիչ։ 1846 թվականից անցել է զինվորական ծառայության, մասնակցել Դաղստանի լեռնականների դեմ ռազմական գործողություններին։ 1861 թվականին պաշտոնաթող է եղել, հաստատվել Թելավում, աշխատանքի անցել տեղի հայկական դպրոցում։ Թղթակցել է «Կովկաս», «Մեղու Հայաստանի», «Արարատ» պարբերականներին։ Ուսումնասիրել է Սանահինի և Հաղպատի պատմությունն ու ճարտարապետական հուշարձանները, վերծանել Հաղպատի 162 վիմական արձանագրությունները («Հնախօսական աեդագրութիւն Հաղբատայ աշխարհահռչակ վանից Սրբոյ Նշանի», 1886)։ Գրել է հայ-չերքեզական կապերին Արմավիր քաղաքի հիմնադրման պատմությանը նվիրված աշխատություն։ Նրա «Ավարիա» պատմաաշխարհագրական ակնարկը, «Պանդուխտ Դաղստանի» ուղեգրական նոթերը (Դաղստանի մի շարք բնակավայրերի նկարագրությունն ու այնտեղ ծավալված պատերազմական գործողությունների պատմությունը), «Մյուրիդիզմը Դաղստանում» ուսումնասիրությունը։

## Երկեր
* Երզնկյան Ռ., Ավարիա։
* Երզնկյան Ռ., Պանդուխտ Դաղստանի։
* Երզնկյան Ռ., Մյուրիդիզմը Դաղստանում։
* «Հնախօսական աեդագրութիւն Հաղբատայ աշխարհահռչակ վանից Սրբոյ Նշանի»։

## Գրականություն
* Գրիգորյան Վ․, Ռոսաոմ բեգ Երզնկյանը և Դաղստանի մասին նրա գրած աշխատությունները, «ԲԵՏ», 1971։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Գընալը կղզու կազդուրման կայան

**Գընալը կղզու կազդուրման կայան**, ամառային ճամբար։ Հիմնվել է 1965 թվականին։ Հանգստանում են 6-ից 13 տարեկան մանուկներ (հիմնականում ծնողազուրկ, անապահով ընտանիքներից)։ Հանգիստը կազմակերպվում է համայնքի հաշվին։ Կայանի խնամակալության ատենապետն է Միհրան Ուլիկյանը։ Կայանն ունի երգչախումբ (ղեկավար՝ Տիանա Տահաճրօղլի)։

Կատեգորիա:Թուրքահայ բարեգործական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Թուրքահայ մշակութային կազմակերպություններ
ՀՀ ԳԱԱ Երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտ

**ՀՀ ԳԱԱ Երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտ**, գիտահետազոտական ինստիտուտ Երևանում։ Հիմնադրվել է 1935 թվականին, ՀԽՍՀ ԺԿԽ-ին կից և 1936 թվականին մտել է ԽՍՀՄ ԳԱ հայկական մասնաճյուղի (1943-1991 թթ․՝ ՀԽՍՀ ԳԱ) մեջ։ Ունի Հայաստանի երկրաբանության և հնէաբանության, պետրոլոգիայի և միներալոգիայի, հրաբխականության, օգտակար հանածոների, փորձարարական երկրաբանության, մաթեմատիկական երկրաբանության, տեկտոնիկայի, երկրաքիմիայի, ջրաերկրաբանության, երկրամեխանիկայի և աշխարհագրության բաժիններ, բացարձակ երկրաժամանակագրության, միներալոգիական, քիմիական, ռենտգենակառուցվածքային, սպեկտրալ, էլեկտրոնային մանրադիտակի, ջրաքիմիական լաբորատորիաներ, արհեստանոցներ, մշտական գիտահետազոտական բազաներ Քաջարանում և Կապանում, Ախթալայում, Վարդենիսում, երկրաբանական թանգարան՝ Երևանում։ Ուսումնասիրում է Հայաստանի երկրաբանական կառուցվածքը և օգտակար հանածոները՝ մետաղային և ոչ մետաղային հանքային հումքը, շինանյութերն ու զարդաքարերը, ջրային ռեսուրսները։ Գիտակազմակերպչական աշխատանքները իրականացնում են ընդհանուր և խնդրային գիտական խորհուրդները։

## Պատկերասրահ

Երկրաբանական թանգարան.jpg|Հովհաննես Կարապետյանի անվան երկրաբանական թանգարան
Երկրաբանական թանգարան (4).jpg|Երկրաբանական թանգարանի Արա Ցոլակի Դիլդիլյանի անվան միներալների սրահ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով պարգևատրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ինստիտուտներ ու կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի գիտահետազոտական ինստիտուտներ
Քուենյա

**Քուենյան** արհեստական լեզու է՝ ստեղծված Ջոն Թոլքինի կողմից իր Միջերկրի համար՝ որպես էլֆական լեզու։ Թոլքինը սկսել է աշխատել քուենյայի վրա սկսած 1910-ական թվականներից և ժամանակի ընթացքում փոփոխել այն՝ հասցնելով վերջնական կատարելության։

Քուենյան բարձր էլֆերի լեզուն է, որոնք իրենց կոչում են *քուենդի*՝ նրանք, ովքեր խոսում են։ Քուենյա բառը թարգմանվում է որպես «լեզու», քանի որ էլֆերը առաջին խոսող էակներն էին Միջնաշխարհում, սակայն այն երբեմն թարգմանվում է որպես «էլֆերի լեզու»՝ այլ լեզուներին հակադրվելու համար։ Այս լեզվով խոսում են էլդարները՝ վանյարներն ու նոլդորները, բացառությամբ թելերիների, որոնք խոսում են թելերինով, նանդորինով և սինդարինով։ Քուենյան նաև ամենամեծ և ամենաուսումնասիրված էլֆական երկու լեզուներից մեկն է՝ սինդարինի հետ միասին։

Ամենալայնածավալ տեքստը քուենյայով «Մատանիների տիրակալը» սագայում «Մատանիների տիրակալը։ Մատանու եղբայրությունը» գրքում ներկայացված Namárië պոեմն է։ Մեր օրերում քուենյան զարգացվում է թոլքինամանների կողմից՝ ներառելով նորանոր բառեր ու արտահայտություններ և վերաճելով նեո-քուենյա լեզվի։

[մինի|քուենյա բառը՝ գրված [տենգվարով]]
## Լեզվի ոճերը
Քուենյան ունի երեք լեզվական ոճ․
* Պարմաքուեստա- գրքային ոճն է, որով գրված են էլֆական պոեմները, Այնուլինալեն և այլ դասական գործեր
* Տարքուեստա- պաշտոնական և ընդհանրական լեզուն՝ երկու տարբերակներով․ Վանյարին քուենյա և Նոլդրորին քուենյա
* Էքզիլիք քուենյա - էքզիլիք նոլդորի խոսակցական լեզուն, ցածր լեզու

## Քուենյայով գրականություն
Քուենյայով ստեղծված ամենալայնածավալ ստեղծագործությունը՝ գրված Թոլքինի կողմից, Namárië պոեմն է, որը ներկայացնում ենք ստորև։
Ai! laurië lantar lassi súrinen,
yéni únótimë ve rámar aldaron!
Yéni ve lintë yuldar avánier
mi oromardi lisse-miruvóreva
Andúnë pella, Vardo tellumar
nu luini yassen tintilar i eleni
ómaryo airetári-lírinen.

Sí man i yulma nin enquantuva?

An sí Tintallë Varda Oiolossëo
ve fanyar máryat Elentári ortanë,
ar ilyë tier undulávë lumbulë;
ar sindanóriello caita mornië
i falmalinnar imbë met, ar hísië
untúpa Calaciryo míri oialë.
Sí vanwa ná, Rómello vanwa, Valimar!

Namárië! Nai hiruvalyë Valimar.
Nai elyë hiruva. Namárië!

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արհեստական լեզուներ
Լանուվիո

**Լանուվիո**, (իտալերեն՝ Lanuvio), համայնք Իտալիայում։ Գտնվում է Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

## Ընդհանուր բնութագիր
Բնակչությունը կազմում է 11 402 մարդ (2005 թվականի տվյալներով), իսկ խտացվածությունը մարդկային հաշվով 265 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 43 կմ²։
Փոստային կոդը՝ 040, իսկ հեռախոսային կոդը՝ 06։

## Տարածվածությունը հնագույն ժամանակներում
Հին Հռոմեական ժամանակներում հայտնի էր Լանուվիում անվամբ (լաիներեն՝ Lanuvium)։ Քաղաքը հայտնի է ամենաքիչը մ.թ.ա. 6-րդ դարից, երբ մտնում էր Լատինական միության կազմի մեջ։

Ըստ տվյալների քաղաքը հիմնել է՝ Դիոմեդ Տիդիդը։ Լանուվիոում ծնվել են քաղաքական գործիչներ, որոնք ապրել են մ.թ.ա. 1-ին և 2-րդ դարերում, նրանցից են՝ Անտոնի Պիհը և Կոմմոդը նաև Մարկանտոնիո Երկրորդը (նավապետ՝ Պապական Հռոմում շատ մարտերի ժամանակ)։

## Արտաքին հղումներ
* Լանուվիոյի հասակությունը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Երկաթուղային հանգույց

մինի|Թզկև երկաթուղու հանգույցը
**Երկաթուղային հանգույց**, երկաթուղագծերի հատման՝ տեխնիկական բազմապիսի կառույցների և սարքերի բարդ համալիր։ Երկաթուղային հանգույցի հիմնական կառույցներն են տեսակավորման, բեռնատար և մարդատար կայարանները, առանձին կայարաններ միմյանց կապող գծերը, շրջանցման գծերը, ուղևորների սպասարկման կայարանային կառույցները, դեպոները, գնացքների նորոգման և հանդերձավորման տեխնիկական կայարաններն են։

Ըստ կատարած աշխատանքի բնույթի և շահագործման պայմանների տարբերում են տրանզիտային, տրանզիտային՝ մեծ ծավալի վերաբեռնման աշխատանքով և ծայրի Երկաթուղային հանգույց։ Կան նաև արդյունաբերական (խոշոր արդյունաբերական ձեռնարկություններ կամ շրջաններ սպասարկող) և նավահանգստային (խոշոր գետերի և ծովերի նավահանգիստների շրջանում) Երկաթուղային հանգույցներ։ Դրանք կառուցվում են մեկ կամ տեխնոլոգիապես միմյանց հետ կապված մի քանի կայարաններով, որոնք կարող են տեղադրվել խաչաձև, եռանկյունաձև, զուգահեռ, հաջորդական, շառավղաձև, օղակաձև։ Խոշոր հանգույցներում հատվում են 5-ից մինչև 10 երկաթգծեր։

Հայաստանում գործում են Երևանի, Գյումրիի և Մասիսի Երկաթուղային հանգույցները։

## Գրականություն
* Савченко И․ Е․, Зембли- нов С․ В․, Страковский И․ И․, Железнодорожные станции и узлы, 3 изд․, М․, 1973․

Կատեգորիա:Երկաթուղային ենթակառուցվածք
Վալյադոլիդ (նահանգ)

**Վալյադոլիդ** (), պրովինցիա Իսպանիայի հյուսիս արևմուտքում, Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքի կենտրոնում։ Պրովինցիայի բնակչությունը 526.233 է, որոնք ապրում են 225 մունիցիպալիտետում, տարածքը` 8.110&nbsp;կմ2 և բնակչության խտությունը 64,88 մարդ/կմ2։

Պրովինցիայի մայրաքաղաքն է Վալյադոլիդը։ Այն սահմանակցում է Սամորա, Լեոն, Պալենսիա, Բուգոս, Սեգովիա, Ավիլա և Սալամանկա պրովինցիաներին։ Այն չի սահամանակցում որևէ օտարերկրյա պետության հետ և սահամանակցում է միայն նույն ինքնավար համայնքի պրովինցիաների հետ։ Այն թերակղզու միակ պրովինցիան է, որը չունի լեռներ։

Պրովինցիան ունի կարևոր մարտավարական դիրք, քանի որ այն գտնվում է կարևորագույն ճանապարհների խաչմերուկում։ Այն կապում է Մադրիդը հյուսիսային Իսպանիայի հետ, Վիգոյից Սան Սեբաստիան։ Միջազգային տեսանկյունից այստեղով է անցնում Պորտուգալիան Ֆրանսիային կապող ամենակարճ ճանապարհը։

## Աշխարհագրություն
Տարածքը՝ 8110 կմ2 (Իսպանիայի մարզերի մեջ 28-րդը, Իսպանիայի տարածքի 1,61 %-ը)։

## Վիճակագրություն
Բնակչության թվով Վալյադոլիդը 29-րդն համայնքն է ողջ Իսպանիայում։ Բնակչությունը՝ 519 249 մարդ (2006), որը կազմում է Իսպանիայի բնակչության 1.17 %-ը։ Բնակչության խտուիթյունը՝ 64,03 մարդ/կմ2

## Արտաքին հղումներ
* Համայնքային խորհուրդ

Կատեգորիա:Իսպանիայի մարզեր
Երկար գիծ

[մինի|[Համառանցք մալուխ]]
**Երկար գիծ**, հոսանքի երկու զուգահեռ հաղորդիչներից կազմված էլեկտրական գիծ։ Հաղորդիչների երկարությունը պետք է մեծ լինի հաղորդվող էլեկտրամագնիսական տատանումների ալիքի երկարությունից, իսկ հաղորդիչների միջև եղած հեռավորությունը զգալիորեն փոքր է ալիքի երկարությունից։ Երկար գիծ դիտվում է որպես անվերջ մեծ թվով օղակներով շղթայական սխեմա, որոնց էլեկտրական պարամետրերն անվերջ փոքր են։ Երկար գծի օղակը ներկայացվում է GaХ, СaХ երկայնական ն GaX, СaХ լայնական տարրերով, որտեղ sub>aХ-ը գծի սկզբից X հեռավորության վրա գտնվող տարրական տեղամասն է։ R ակտիվ դիմադրությունը, Լ ինդուկտիվությունը, G լայնական հաղորդականությունը, С լայնական ունակությունը Երկար գծի առաջնային պարամետրերն են։ U լարումը, i հոսանքը կախված են X (հեռավորություն) և է (ժամանակ) փոփոխականներից ու կապված են հեռագրային հավասարումներ կոչվող դիֆերևնցիալ հավասարումներով։ Եթե հաղորդվող ազդանշանի բոլոր հաճախականությունների համար գծի մարման գործակիցը և ֆազային արագությունը լինեն նույնը, գծի վերջում գտնվող ընդունիչի դիմադրությունը հավասար լինի գծի ալիքային դիմադրությանը ն գծի առաջնային պարամետրերը բավարարեն հետևյալ պայմանին՝ R G կամ տեխնոլոգիական պրոցեսների ռեժիմներին։ Ֆիզիկական Երկար որոշվում է բեռնվածքների և ֆիզիկաքիմիակաև գործոնների ազդեցության տակ հիմնական կրող կոնստրուկցիաների և տարրերի (կարկասի, պատերի, հիմքերի) մաշվելու տևողությամբ։ 

Կատեգորիա:ԳԲՀ
Լադիսպոլի

**Լադիսպոլի** (), քաղաք Իտալիայում, տեղակայված է Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 35895 մարդ (2005 թվական), խտությունը կազմում է 1436 մարդ/քառ. կմ։ Զբաղեցնում է 25 քառ. կմ տարածք։ Փոստային ինդեքս — 055, հեռախոսային կոդ — 06։

## Քույր քաղաքներ
* Բենիկարլո, Իսպանիա
* Հոյզենշտամ, Գերմանիա
* Սեն Սավեն, Ֆրանսիա

## Արտաքին հղումներ
* http://www.comune.ladispoli.roma.it/ 
* Լադիսպոլի քաղաքը
* Official Site  
* Airport Transfers from and to Rome

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1888 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Երկրաչափեր

250px|մինի
**Երկրաչափեր** (), մթնշաղային և գիշերային թիթեռների ընտանիք։ 
## Մարմնի կառուցվածք
Թևերի բացվածքը 3-4 սմ է, խոշոր տեսակներինը՝ մինչև 8 սմ։ Թրթուրները մոխրագույն են կամ կանաչավուն, փորիկի Կոկռոշենու երկաչափ 7-րդ և 9-րդ հատվածներում ունեն 2 զույգ ոտիկներ և քայլում են մարմինը պայտաձև ծալելով, կարծես «երկիրը չափելով» (այստեղից՝ երկրաչափեր անունը)։
## Սնուցում
Թրթուրները սնվում են բույսերի բողբոջներով, տերևներով, կոկոններով ու ծաղիկներով։ Հարսնեկավորվում են հողում, թափված տերևներում։ 
## Տեսակներ
Հայաստանում տարածված էր մոտ 340 տեսակ, որոնց մեծ մասը (օրինակ՝ կոկռոշենու, փումփուլավոր, փափկամազ, կաղնու անկյունավոր երկրաչափերն են) վնաս է հասցնում գյուղատնտեսությանը։

Կատեգորիա:Թիթեռներ
FIBA մինչև 16 տարեկանների Եվրոպայի առաջնություն

**FIBA մինչև 16 տարեկանների եվրոպայի առաջնություն** նախկինում հայտնի է, որպես **FIBA եվրոպայի առաջնություն կուրսանտների համար**։ Այս մրցույթը առաջին անգամ տեղի է ունեցել 1971 թվականին։ Մինչև 2003 թվականը տեղի է ունեցել երկու տարին մեկ, այնուհետև կայացել է ամեն տարի։ Ներկա չեմպիոնը Իսպանիան է։
## Արդյունքները

Կատեգորիա:Եվրոպայի առաջնություններ
Կատեգորիա:Բասկետբոլի մրցություններ
Կատեգորիա:Բասկետբոլը Եվրոպայում
Խետաֆե

**Խետաֆե** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Մադրիդ պրովինցիայի կազմում, Մադրիդ։ Համայնքը գտնվում է Արեա-Մետրոպոլիտանա գավառի կազմում։ Տարածքը 78,74 *քկմ*։ Բնակչությունը 169130 *մարդ* (ըստ 2010 թվականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայից ունի 13 *կմ* հեռավորություն։

## Պատմություն
Քաղաքի մասին առաջին հիշողությունները գալիս են 1326 թվականից։

## Ունեցվածքը
Քաղաքում է տեղակայված.
* Մադրիդական Կառլոս III-ի անվան համալսարանի ռեկտորատը, իրավական և հումանիտար գիտություններին վերաբերվող ֆակուլտետներով։
* Համալսարանական Խետաֆե հոսպիտալը
* Խետաֆե օդանավակայանը, առաջատարներից Իսպանայում։ Այն գտնվում է քաղաքի հարավարևելյան մասում և հիմնականում օգտագործվում է որպես ռազմական օդանավակայան։
* *Ֆեդերիկո Գարսի Լորկիի* անվան թատրոնը
* Ֆուտբոլի դաշտը՝ «*Ալֆոնսո Պերեսայի* անվան կոլիզեյը»
* Վեց սպորտային կոմպլեքսներ և երեք քաղաքային ավազան
* Խետաֆե կոնսերվատորիան
* 11 կրթական կենտրոններ և 5 քաղաքային գրադարաններ
* 15 կաթոլիկ եկեղեցիներ, ինչպես նաև Սուրբ Մագդալենայի տաճարը։ Սա Մադրիդ պրովինցիայի միակ քաղաքն է որ ունի տաճար։

## Պատկերասրահ

Getafe Air Base - Aerial photograph.jpg|
UniversidadCarlosIII01.jpg|Կառլոս III-ի համալսարանը
Auditorio Padre Soler Campus, Universidad Carlos III.jpg|
Getafe 21.JPG|
Perales-iglesia.jpg|Եկեղեցին
Cerro de los Angeles iglesia monasterio Carmelitas.JPG|Եկեղեցու խորանը
Getafe-norte.jpg|
Calle de la zona sur de Getafe.jpg|
Getafe 02.JPG|
Getafe 03.JPG|
Universidad-carlos3.jpg|
Piscina-getafe.jpg|



## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Información de Getafe 
* Información turística 
* MeteoGetafe.com
* Instituto Nacional de Meteorología 
* Imagen de satélite de Getafe

Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Լարիանո

**Լարիանո** (), քաղաք Իտալիայում, տեղակայված է Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 12189 մարդ (2008 թվական),խտությունը կազմում է 451 մարդ/քառ. կմ։ Զբաղեցնում է 27 քառ. կմ։ Փոստային ինդեքս — 40, հեռախոսային կոդ — 06։

Սուրբ Եվրասիան (իտալ.) հարգվում է որպես կոմունայի հովանավոր։ Տոնը նշվում է մայիսի վերջին կիրակի օրը։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության դինամիկան։

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:15000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till:0
 bar:1871 from:0 till:1612
 bar:1881 from:0 till:1638
 bar:1901 from:0 till:1519
 bar:1911 from:0 till:1966
 bar:1921 from:0 till:2268
 bar:1931 from:0 till:2596
 bar:1936 from:0 till:2816
 bar:1951 from:0 till:3759
 bar:1961 from:0 till:4690
 bar:1971 from:0 till:5374
 bar:1981 from:0 till:6999
 bar:1991 from:0 till:8530
 bar:2001 from:0 till:10356
PlotData=
 bar:1861 at: 0 fontsize:S text:n.d. shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 1612 fontsize:S text:1.612 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 1638 fontsize:S text:1.638 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 1519 fontsize:S text:1.519 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 1966 fontsize:S text:1.966 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 2268 fontsize:S text:2.268 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 2596 fontsize:S text:2.596 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 2816 fontsize:S text:2.816 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 3759 fontsize:S text:3.759 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 4690 fontsize:S text:4.690 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 5374 fontsize:S text:5.374 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 6999 fontsize:S text:6.999 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 8530 fontsize:S text:8.530 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 10356 fontsize:S text:10.356 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ տվյալների ISTAT


## Վարչական կենտրոն
* Հեռախոս։ 06 96499204
* Էլեկտրոնային հասցե։ info@comune.lariano.rm.it
* Պաշտոնական կայք։ http://www.comune.lariano.rm.it

## Հարևան քաղաքներ
* Սոսսե-լե-Պեն, Ֆրանսիա, 1980 թվական
* Վիկտորիա, Ռումինիա, 2007 թվական

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայքը 
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Նախաքարթվելական ցեղեր

**Նախաքարթվելական ցեղեր**. նախաքարթվելական և աբխազա-ադըղական ցեղերից հյուսիս-արևելք և Հայկական լեռնաշխարհից դեպի հյուսիս, մոտավորապես ներկայիս Վրաստանի(Կուր գետի վերին հոսանքի շրջանը) տարածքում հավանաբար բնակվում էին նախաքարթվելական լեզուներով խոսող ցեղեր։ Չնայած, որ այս լեզվախմբի վերաբերյալ մ.թ.ա. 3-2-րդ հազարամյակներում գրավոր վկայություններ ամենևին չկան, լեզվաբանական նորագույն տվյալների հակաձայն, քարթվելական հիմք-լեզվի գոյությունը կարելի է հասցնել մինչև մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակը, ըստ որում նույն տվյալները հուշում են, որ նա գրավում էր համակարգված, ըստ երևույթին, լեռնոտ, մի տարածք։

## Աղբյուրներ
* Հայ ժողովրդի պատմություն, էջ 149։ Հեղինակներ՝ Ժ. Պ. Աղայան, Բ. Ն. Առաքելյան, Գ. Ա. Գալոյան, Ս. Տ. Երեմյան, Լ. Ս. Խաչիկյան, Ա. Մ. Հակոբյան, Ա. Գ. Հովհաննիսյան, Մ. Գ. Ներսիսյան

Կատեգորիա:Վրացական ցեղեր
Շախմատի Հայաստանի առաջնություն

**Շախմատի Հայաստանի առաջնությունը** ինչպես տղամարդկանց, այնպես էլ կանանց շրջանում առաջին անգամ անցկացվել է 1934 թվականին։

:

## Կանանց առաջնության հաղթողներ
* Ամբողջական ցանկը
:

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Շախմատի Հայաստանի տղամարդկանց չեմպիոններ 
* Շախմատի Հայաստանի կանանց չեմպիոնուհիներ 

Կատեգորիա:Շախմատային մրցաշարեր
Կատեգորիա:Շախմատը Հայաստանում