Հղիության ընթացքում իմունային հանդուրժողականություն

**Հղիության ընթացքում իմունային հանդուրժողականություն (տոլերանտություն)** կամ **մայրական իմունային հանդուրժողականություն**, դրսևորվում է պտղի և ընկերքի նկատմամբ՝ հղիության ընթացքում: Այս հանդուրժողականությունը հակազդում է իմունային այն պատասխանին, որը սովորաբար կարող է հանգեցնել օրգանիզմում ցանկացած օտարածին մարմնի մերժմանը, ինչը կարող է տեղի ունենալ ինքնաբեր վիժումների դեպքում: Այն ուսումնասիրվում է վերարտադրողական իմունաբանության ոլորտում:

## Մեխանիզմներ
### Ընկերքային մեխանիզմներ
[մինի|[Ընկերքը գործում է որպես իմունաբանական պատնեշ մոր և պտղի միջև]]
Ընկերքը գործում է որպես իմունաբանական պատնեշ մոր և պտղի միջև՝ ստեղծելով իմունաբանական տեսանկյունից պաշտպանված տարածք**:** Այս նպատակով այն օգտագործում է մի քանի մեխանիզմներ.

* Այն արտազատում է նեյրոկինին B, որը պարունակում է ֆոսֆոխոլինի մոլեկուլներ: Սա նույն մեխանիզմն է, որն օգտագործում են մակաբույծ նեմատոդները՝ տիրոջ իմունային համակարգի հայտնաբերումից խուսափելու համար:
* Բացի այդ, պտղի մոտ առկա են փոքր լիմֆոցիտային սուպրեսոր բջիջներ, որոնք ճնշում են մոր ցիտոտոքսիկ T-բջիջները՝ արգելակելով ինտերլեյկին 2-ի պատասխանը:
* Ի տարբերություն օրգանիզմի մյուս բջիջների մեծամասնության՝ ընկերքի տրոֆոբլաստային բջիջները չեն էքսպրեսում MHC I դասի դասական իզոտիպերը՝ HLA-A-ն և HLA-B-ն: Ենթադրվում է, որ այս բացակայությունը կանխում է մոր ցիտոտոքսիկ T-բջիջներով դրանց քայքայումը, որոնք հակառակ դեպքում պտղի HLA-A և HLA-B մոլեկուլները կճանաչեին որպես օտար: Մյուս կողմից, դրանք էքսպրեսում են MHC I դասի ոչ տիպիկ իզոտիպեր՝ HLA-E և HLA-G, ինչը, ենթադրաբար, կանխում է մոր բնական քիլլեր բջիջներին, որոնք այլապես ոչնչացնում են այն բջիջները, որոնք չեն էքսպրեսում որևէ MHC I դասի մոլեկուլ: Այնուամենայնիվ, տրոֆոբլաստային բջիջները էքսպրեսում են բավականին տիպիկ HLA-C:
* Այն ձևավորում է սինցիտիում՝ առանց միջբջջային տարածությունների, որպեսզի սահմանափակի միգրացիոն իմունային բջիջների փոխանակումը զարգացող սաղմի և մոր օրգանիզմի միջև (այս ամենը էպիթելը բավարար չափով չի կարող անել, քանի որ որոշ արյան բջիջներ մասնագիտացված են հարևան էպիթելային բջիջների արանքով ներթափանցելու համար): Բջիջների միաձուլումը, ըստ երևույթին, պայմանավորված է էնդոսիմբիոտիկ ներծին ռետրովիրուսների վիրուսային միաձուլման սպիտակուցներով: Իմունային համակարգից խուսափելու գործողությունը վիրուսային սպիտակուցի նախնական բնական վարքագիծն էր, որպեսզի վիրուսը կարողանա տարածվել՝ վարակելով այլ բջիջների: Համարվում է, որ ներկայիս կենդանածին կաթնասունների նախնիները զարգացել են այս վիրուսով վարակվելուց հետո, ինչը թույլ է տվել պտղին ավելի լավ դիմադրել մոր իմունային համակարգին:

Այնուամենայնիվ, ընկերքը թույլ է տալիս մայրական իմունոգլոբուլին G-ի անցումը պտղին՝ նրան վարակներից պաշտպանելու համար: Սակայն այս հակամարմինները չեն թիրախավորում պտղի բջիջները, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ պտղից որևէ մասնիկ ընկերքի միջով անցնում է մոր արյուն, որտեղ կարող է շփվել մոր B-բջիջների հետ և խթանել այդ բջիջներին, որպեսզի դրանք հակամարմիններ արտադրեն պտղի թիրախների դեմ: Մայրը արտադրում է հակամարմիններ օտար ABO արյան խմբերի դեմ, որտեղ պտղի արյան բջիջները հնարավոր թիրախներ են, սակայն այս նախապես ձևավորված հակամարմինները սովորաբար իմունոգլոբուլին M տիպի են և սովորաբար չեն անցնում ընկերքը: Այնուամենայնիվ, հազվադեպ ABO անհամատեղելիությունը կարող է առաջացնել IgG հակամարմիններ, որոնք անցնում են ընկերքը։ Դրանք պայմանավորված են սննդի կամ բակտերիաների մեջ առկա հակածինների նկատմամբ մոր (սովորաբար O խմբի արյուն ունեցող) սենսիբիլիզացիայով, որոնք համանման են A և B անտիգեններին:

### Այլ մեխանիզմներ
Այնուամենայնիվ, ընկերքային պատնեշը իմունային համակարգից խուսափելու միակ միջոցը չէ, քանի որ պտղի օտարածին բջիջները շարունակում են պահպանվել մոր արյան շրջանառության մեջ՝ ընկերքային պատնեշի մյուս կողմում:

Ընկերքը թույլ է տալիս մայրական IgG հակամարմինների անցումը, ընկերքի միջով՝ պտղին ապահովելով իմունային պաշտպանություն վարակիչ հիվանդությունների դեմ:

Հղիության վաղ փուլերում հանդուրժողականության առաջացման մոդելներից մեկը էվթերիական պտղասաղմնային պաշտպանության համակարգի հիպոթեզն է: Հիպոթեզի հիմնական դրույթն այն է, որ թե՛ լուծելի, և թե՛ բջջի մակերեսի հետ կապված գլիկոպրոտեինները, որոնք առկա են վերարտադրողական համակարգում և էքսպրեսվում են սեռական բջիջների վրա, ճնշում են ցանկացած պոտենցիալ իմունային պատասխան և կանխում պտղի մերժումը: Դրա մոդելն այնուհետև ենթադրում է, որ ածխաջրային որոշակի հաջորդականություններ կովալենտորեն կապված են այս իմունաճնշիչ գլիկոպրոտեիններին և գործում են որպես «ֆունկցիոնալ խմբեր», որոնք ճնշում են իմունային պատասխանը: Մարդու մոտ արգանդային և պտղի հիմնական գլիկոպրոտեինները, որոնք կապված են այս մոդելի հետ, ներառում են ալֆա-ֆետոպրոտեինը, CA125-ը և գլիկոդելին-A-ն (հայտնի նաև որպես ընկերքային սպիտակուց 14):

Կարգավորող T-բջիջները նույնպես որոշակի դեր են խաղում: Երբ պտուղը ձևավորվում է, այս գործընթացը դիտարկվում է օրգանների փոխպատվաստման նման, քանի որ այն կիսաալոգեն է՝ ունենալով մորից տարբերվող գենետիկական նյութ: Քանի որ պտուղն ունի մասնակի հայրական գենետիկական նյութ, այն ժառանգում է հայրական մարկերներ, որոնք կոչվում են HLA ալելներ, որոնք ակտիվացնում են մոր ադապտիվ իմունային համակարգը, ինչին արձագանքում են  ցիտոտոքսիկ և ռեգուլյատոր T-բջիջները: Որպեսզի հայրական ծագման պտղի օտարածին նյութը ընդունվի և մնա անվնաս մոր իմունային համակարգի, կարգավորող T-բջիջները պետք է հավասարակշռություն պահպանեն ցիտոտոքսիկ T-բջիջների հետ՝ չեղարկելով աուտոիմունային ռեակցիները:

T-բջիջների այս երկու տեսակների հավասարակշռության մեկ այլ մասնակից է ինդոլամին 2,3-դիօքսիգենազը, որն առաջանում է տրոֆոբլաստի բջիջներից և առաջացնում է բջջային ցիկլի կանգ T-բջիջներում՝ թույլ չտալով դրանց տարբերակվել էֆեկտոր կամ սուպրեսոր T-բջիջների: Ինդոլամին 2,3-դիօքսիգենազը փոխակերպվում է տրոֆոբլաստի բջիջների սինթեզած գործոններով և ճնշում է T-բջիջների ակտիվացումը: Մի հետազոտության արդյունքները ցույց են տալիս, որ կրկնվող հղիության կորուստ ունեցող կանանց մոտ ռեգուլյատոր T բջիջների մակարդակը նվազած է: Սա փաստում է, որ այդ բջիջների անբավարար քանակը չի կարողանում հավասարակշռել ցիտոտոքսիկ T-բջիջներին և նրանց հարձակումները, ինչը հանգեցնում է նրան, որ մոր իմունային համակարգը պտղի նյութը դիտարկում է որպես օտար և ոչնչացնում այն:

Բացի այդ, ենթադրվում է, որ տեղի է ունենում անցում բջջային իմունիտետից դեպի հումորալ իմունիտետ:

## Անբավարար հանդուրժողականություն
Ինքնաբեր վիժումների բազմաթիվ դեպքեր կարող են նկարագրվել նույն կերպ, ինչպես մայրական օրգանիզմում՝ փոխպատվաստված օրգանի մերժումը, իսկ քրոնիկական անբավարար հանդուրժողականությունը կարող է անպտղության պատճառ դառնալ: Հղիության ընթացքում անբավարար իմունային հանդուրժողականության այլ օրինակներ են ռեզուս կոնֆլիկտը  և պրեէկլամպսիան՝

* Ռեզուս կոնֆլիկտը պայմանավորված է մոր օրգանիզմում հակամարմինների (այդ թվում՝ IgG հակամարմինների) արտադրությամբ՝ ուղղված երեխայի էրիթրոցիտների վրա առկա ռեզուս D անտիգենի դեմ: Այն տեղի է ունենում, եթե մայրը ռեզուս-բացասական է, իսկ երեխան՝ ռեզուս-դրական, և նախորդ որևէ հղիությունից ռեզուս-դրական արյան փոքր քանակություն է անցել մոր արյան շրջանառության մեջ՝ խթանելով մայրական օրգանիզմին արտադրել IgG հակամարմիններ D անտիգենի դեմ (հակա-D): Մայրական IgG-ն ունակ է ընկերքի միջով անցնել պտղին և եթե դրա մակարդակը բավարար լինի, այն կառաջացնի պտղի D-դրական էրիթրոցիտների քայքայում, ինչը հանգեցնում է պտղի և նորածնի հեմոլիտիկ հիվանդության հակա-ռեզուս տեսակի զարգացմանը: Ընդհանուր առմամբ, այն վատթարանում է յուրաքանչյուր հաջորդ ռեզուս-անհամատեղելի հղիության հետ:
* Պրեէկլամպսիայի պատճառներից մեկը ընկերքի նկատմամբ ախտաբանական իմունային պատասխանն է: Գոյություն ունեն զգալի ապացույցներ, որ զուգընկերոջ սերմնահեղուկի հետ շփումը հանդիսանում է պրեէկլամպսիայի կանխարգելում, ինչը հիմնականում պայմանավորված է սերմնահեղուկում առկա մի քանի իմունոմոդուլացնող գործոնների ներծծմամբ:

Ձվաբջջի դոնորության արդյունքում առաջացած հղիությունները, որտեղ կրողը գենետիկորեն ավելի քիչ նման է պտղին, քան կենսաբանական մայրը, կապված են հղիությամբ պայմանավորված հիպերտենզիայի և ընկերքային ախտաբանություների ավելի բարձր հաճախականության հետ: Տեղային և համակարգային իմունաբանական փոփոխություններն այստեղ նույնպես ավելի արտահայտված են, քան սովորական հղիությունների ժամանակ, ուստի ենթադրվում է, որ ձվաբջջի դոնորության դեպքում որոշ վիճակների բարձր հաճախականությունը կարող է պայմանավորված լինել մոր նվազած իմունային հանդուրժողականությամբ:

### Անպտղություն և վիժում
Իմունաբանական պատասխանները կարող են անպտղության և վիժման բազմաթիվ դեպքերի պատճառ հանդիսանալ: Անպտղությանը նպաստող որոշ իմունաբանական գործոններ են վերարտադրողական աուտոիմունային անբավարարության համախտանիշը, հակաֆոսֆոլիպիդային հակամարմինների և հակակորիզային հակամարմինների առկայությունը:

Հակաֆոսֆոլիպիդային հակամարմիններն ուղղված են բջջաթաղանթի ֆոսֆոլիպիդների դեմ: Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ֆոսֆատիդիլսերինի, ֆոսֆատիդիլխոլինի, ֆոսֆատիդիլգլիցերոլի, ֆոսֆատիդիլինոզիտոլի և ֆոսֆատիդիլէթանոլամինի դեմ ուղղված հակամարմինները թիրախավորում են նախասաղմը: Ֆոսֆատիդիլսերինի և ֆոսֆատիդիլէթանոլամինի դեմ ուղղված հակամարմինները գործում են տրոֆոբլաստի դեմ: Այս ֆոսֆոլիպիդները կարևոր նշանակություն ունեն պտղի բջիջների՝ իմպլանտացիայի ժամանակ արգանդի բջիջներին ամրացած մնալու համար: Եթե կնոջ օրգանիզմում առկա են այս ֆոսֆոլիպիդների դեմ ուղղված հակամարմիններ, դրանք ոչնչացվում են իմունային պատասխանի միջոցով և ի վերջո պտուղը չի կարողանում իմպլանտացված մնալ արգանդի պատին: Այս հակամարմինները նաև բացասաբար են անդրադառնում արգանդի ֆունկցիոնալ վիճակի վրա՝ փոփոխելով արյան հոսքը դեպի արգանդ:

Հակակորիզային հակամարմինները արգանդում առաջացնում են բորբոքում, ինչը խոչընդոտում է սաղմի իմպլանտացիայի համար բարենպաստ միջավայրի ձևավորմանը: Բնական քիլլեր բջիջները  սխալմամբ ընկալում են պտղի բջիջները որպես քաղցկեղային բջիջներ և հարձակվում դրանց վրա: Այն անհատը, ում մոտ դրսևորվում է վերարտադրողական աուտոիմունային անբավարարության համախտանիշ, ունենում է անհայտ ծագման անպտղություն, էնդոմետրիոզ և կրկնվող վիժումներ՝ արյան շրջանառության մեջ հակակորիզային հակամարմինների բարձր մակարդակի պատճառով: Թե՛ հակաֆոսֆոլիպիդային, և թե՛ հակակորիզային հակամարմինների առկայությունը թունավոր ազդեցություն ունի սաղմի իմպլանտացիայի վրա: Սա չի վերաբերում հակավահանագեղձային (անտիթիրեոիդ) հակամարմիններին: Դրանց բարձր մակարդակը թունավոր ազդեցություն չունի, սակայն մատնանշում է վիժման ռիսկը: Հակավահանագեղձային հակամարմինների բարձր մակարդակը ծառայում է որպես ցուցանիշ այն կանանց համար, ովքեր ունեն T-լիմֆոցիտների դիսֆունկցիա, քանի որ այդ մակարդակները վկայում են այնպիսի T-բջիջների մասին, որոնք արտազատում են մեծ քանակությամբ ցիտոկիններ՝ առաջացնելով բորբոքում արգանդի պատում:

Այնուամենայնիվ, ներկայումս գոյություն չունի որևէ դեղամիջոց, որն ունի ապացուցված արդյունավետություն մայրական իմունային պատասխանների ճնշման միջոցով վիժումը կանխելու հարցում։ Ասպիրինն այս դեպքում որևէ ազդեցություն չունի:

## Վարակային հիվանդությունների նկատմամբ ընկալունակության բարձրացում
Համարվում է, որ իմունային հանդուրժողականության բարձրացումը հղիության ընթացքում վարակների նկատմամբ ընկալունակության և դրանց ընթացքի ծանրության մեծացման հիմնական գործոններից մեկն է: Հղի կանայք ավելի ծանր են տանում, օրինակ՝ գրիպը, հեպատիտ E-ն, հերպես սիմպլեքսը և մալարիան: Կոկցիդիոիդոմիկոզի, կարմրուկի, բնական ծաղիկի և ջրծաղիկի վերաբերյալ ապացույցներն ավելի սահմանափակ են: Այնուամենայնիվ, հղիությունը, ըստ ամենայնի, չի փոխում պատվաստումների պաշտպանիչ ազդեցությունը:

## Միջտեսակային հղիություն
Եթե պտղի մերժման իմունային մեխանիզմները հնարավոր լիներ լիովին հասկանալ, դա կարող էր հանգեցնել միջտեսակային հղիության հնարավորությանը, որի դեպքում, օրինակ, խոզերը կարող էին մինչև վերջ կրել մարդու պտուղը՝ որպես մարդկային փոխնակ մոր այլընտրանք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իմունաբանություն
Կատեգորիա:Իմունիտետ
Կատեգորիա:Հղիություն
Կատեգորիա:Մանկաբարձություն