Սուրբ Երրորդություն ուղղափառ եկեղեցի (Ռիգա)

**Սուրբ Երրորդություն ուղղափառ եկեղեցի**, կրոնական կառույց Լատվիայի մայրաքաղաք Ռիգայում, որը գտնվում է Դաուգավա գետի ձախ ափին։ Տեղակայված է Պարդաուգավայում (Ագենսկալնս շրջան)՝ Մեժա 2 հասցեում։

## Պատմություն
17-րդ դարի սկզբին, Ռիգայի ռուսական համալիրի տարածքում գտնվող սուրբ Նիկոլայ Հրաշագործին նվիրված ուղղափառ եկեղեցու լուծարման բազմակի փորձերից հետո, որը ձեռնարկվել է նախ Ռիգայի քաղաքային խորհրդի, ապա Շվեդիայի թագավոր Գուստավ II Ադոլֆի կողմից, Ռիգայում անցկացվող ուղղափառ ծառայությունները փաստացի արգելվեցին։ Ճամփորդող ռուս առևտրականները պետք է վրան խփեին Արևմտյան Դվինայի ափին՝ կրոնական ծեսեր կատարելու համար։ Միևնույն ժամանակ, ուղղափառ հոգևորականները, որոնք գտնվում էին քաղաքային բերդի պարսպի մոտ գտնվող կտավային վրանում, վաղ գարնանից մինչև ուշ աշուն կրոնական ծառայություններ էին մատուցում և եկեղեցական ծառայություններ մատուցում ուղղափառ առևտրականների և ճանապարհորդների համար։

Ռիգայի քաղաքային խորհրդի ցուցադրական թշնամական վերաբերմունքի պատճառով կանոնավոր ուղղափառ արարողությունների անցկացման փաստի նկատմամբ վրանն ավելի ու ավելի հաճախ պետք է տեղադրվեր հեռավորության վրա՝ ձախ ափին, մոտավորապես այն վայրում, որտեղ գտնվում էր սուրբ Երրորդություն եկեղեցին։ Վրանը ամեն տարի կանգնեցվում էր նույն վայրում և ներառում էր Սուրբ Երրորդության անունով ժամանակավոր զոհասեղան։ Ուղղափառ հավատացյալների կողմից կրոնական պաշտամունքի կիրառումը պաշտոնապես թույլատրվել է շվեդ-գերմանական քաղաքային և մարզային վարչակազմի կողմից միայն 1639 թվականին, սակայն մշտական ​​տաճարի կամ մատուռի կառուցումը թույլ չի տրվել։

Իրավիճակը որոշ չափով փոխվեց Հյուսիսային պատերազմի սկզբնական փուլի ավարտից հետո, որը Ռուսաստանի կայսր Պետրոս Առաջինը մղեց Շվեդիայի թագավոր Կառլ XII-ի դեմ։ 1710 թվականի հուլիսին ռուս առաջին ֆելդմարշալ Բորիս Շերեմետևի բանակը ստիպեց Ռիգայի բերդի շվեդական կայազորին Նիլս Ստրոմբերգի հրամանատարությամբ կապիտուլյացիայի ենթարկել։ Այս նշանակալից իրադարձությունից հետո, երբ Լիվոնիան դե ֆակտո հայտնվում է ռուսական տիրապետության տակ, գավառում ուղղափառության նկատմամբ վերաբերմունքը զգալիորեն փոխվում է։ Երկար ընդմիջումից հետո Ռիգայում հայտնվում են առաջին պաշտոնական ուղղափառ եկեղեցիները. Օրինակ, նախկին լյութերական կայազորային եկեղեցու տեղում հիմնվել է սուրբ Ալեքսեյ եկեղեցին, որն անվանվել է Պետրոս I-ի հոր՝ ցար Ալեքսեյ Միխայլովիչի երկնային հովանավորի պատվին։ Ներկայումս այն Մարիամ Մագդաղենացի կաթոլիկ եկեղեցու շենքն է։

## Առաջին եկեղեցու կառուցում
18-րդ դարի առաջին կեսին Պարդաուգավայի տարածքում հայտնվեց բանվորական մշտական ​​բնակավայր, որտեղ ապրում էին մեծ թվով ուղղափառ քրիստոնյաներ։ 1770-ական թվականներին, Ռիգայի այս արվարձանի ռուս ուղղափառ բնակիչների բազմաթիվ խնդրանքներից հետո, ինտենսիվ նախապատրաստական ​​աշխատանքներ սկսվեցին ուղղափառ եկեղեցու կառուցման վրա։
ձախից|մինի
Կառլի դարպասի դիմաց՝ Կլիվերշոլմ փոքր կղզու տարածքում (այժմ Դաուգավայի ձախ ափի մասում), ներկայիս Տրիյադիբասի փողոցում, վաճառական Գլուշկովների, Սավինների, Պոնոմարևների ջանքերի շնորհիվ. հողատարածք է ձեռք բերվել ապագա եկեղեցու կառուցման համար։ 1779 թվականին Սմոլենսկի նահանգում սոճու գերաններից կտրվեց փայտե եկեղեցի, որը շինարարության ավարտից հետո ապամոնտաժվեց կտորների, բեռների վրա բեռնվեց Պորեչյե և Կասպլայի և Դվինայի երկայնքով իջեցվեց գնված վայր։ 1780 թվականին եկեղեցին ամբողջությամբ կառուցվել է, և սկսվել է նրա բարեկարգումը։ Ներքին հարդարանքը համատեղ նկարել են Ռիգայի, Պսկովի և Սմոլենսկի նկարիչները, ստեղծվել է ֆրյաժյան տառերով պատկերապատ։ 1781 թվականի օգոստոսի 1-ին Սուրբ Կենարար Երրորդության անունով օծվել է առաջին ուղղափառ եկեղեցին Ռիգայի շրջանում։

Սակայն 19-րդ դարի առաջին քառորդում եկեղեցին հետզհետե քայքայվում է՝ պատերն ու հատակը քայքայվում էին, ներկը թափվում էր սրբապատկերից։ Սրա պատճառը գարնանային հեղեղներն էին, որոնց ժամանակ հեղեղվել էին տաճարի հիմքն ու հատակը։ Իրավիճակը որոշ չափով բարելավվեց Իրինարք եպիսկոպոսի Ռիգա ժամանումով, ով ուշադրություն դարձրեց եկեղեցու ծանր վիճակին և միջոցներ ձեռնարկեց այն բարելավելու համար 1836 թվականին Ռիգայի առաջին ուղղափառ փոխանորդ Իրինարխը նախաձեռնում է խարխուլ սրբապատկերի վերականգնումը, սպասքի փոխարինումը և տաճարի ներքին հարդարման վերանորոգումը։

1843 թվականին եպիսկոպոս Ֆիլարետի (Գումիլևսկի) օրհնությունն է ստացվել՝ իրականացնելու լայնածավալ վերանորոգման աշխատանքներ՝ փոխարինվել են խարխուլ գերանները, բարեկարգվել է ներքին հարդարանքը, թարմացվել է տանիքի երկաթը։ Այս վերանորոգման իրականացման զգալի վարկը պատկանում է Ռիգայի վաճառական Աֆանասի Յակովլևին, ով այդ տարիներին ծառայում էր որպես եկեղեցու պահակ։ Այնուամենայնիվ, 1850-ական թվականների սկզբին եկեղեցին դեռ ջեռուցում չուներ, և կային նաև զգալի խնդիրներ՝ կապված հատակի և առաստաղի հետ, թեև վերականգնման ժամանակաշրջանում տաճարին ավելացվել է նրբագեղ պատկերասրահ՝ փորագրված գավթով։

1850-ական թվականների կեսերին Ռիգայի և Միտաուի նոր եպիսկոպոս Նորին Սրբություն Պլատոնը (Գորոդեցկին) օրհնում է Սուրբ Երրորդություն եկեղեցու հերթական վերանորոգումը։ Անհրաժեշտ էր առաստաղը դասավորել, վառարաններ տեղադրել, պատերը ծեփել։ Նույն եկեղեցու երեց Աֆանասի Յակովլևը խոստացել է ամենայն աջակցություն ցուցաբերել վերանորոգման աշխատանքներն իրականացնելու համար։ Ցավոք, տնօրենը շուտով հանկարծամահ եղավ, ուստի աշխատանքը պետք է կազմակերպեր նոր ղեկավար Լոգինովը։ 1850-ական թվականների վերջերին բոլոր ծրագրված աշխատանքները հաջողությամբ ավարտվեցին։

## Նոր եկեղեցու կառուցում
1860-ական թվականներից ի վեր տաճարում ծառայությունների անցկացմանն սկսեցին խանգարել աղմուկը, որը կապված էր Կլիվերսհոլմում կառուցված նավամատույցի և մոտակայքում առաջացած նավաշինարանի աշխատանքի հետ։ Տաճարի փայտե պատերը թույլ էին պաշտպանում աղմուկից, ինչը լուրջ խոչընդոտ դարձավ եկեղեցու գործունեության համար։ 1865 թվականին եպիսկոպոս Պլատոնն աջակցել է Սուրբ Երրորդություն եկեղեցու համար աղյուսե շինություն կառուցելու նախագծին։ Այնուամենայնիվ, Ռիգայի քաղաքային դատավորը հետաձգեց այս հարցի քննարկումը ավելի քան քսան տարի։ Միայն 1887 թվականին, այն բանից հետո, երբ Ռիգայի և Միտաուի նոր եպիսկոպոս Արսենիյը ստանձնեց Ռիգայի Աթոռը, թույլտվություն ստացվեց կառուցել նոր շենք՝ խարխուլ փայտե շենքը փոխարինելու համար։

Ընդհանուր առմամբ, ապագա եկեղեցու շենքի նախագիծը մշակել է ճարտարապետ Յանիս Բաումանիսը, ով մինչ այդ Բալթյան նահանգներում ուղղափառ եկեղեցիների քսան շինությունների հեղինակն էր, սակայն նրա անսպասելի մահից հետո նախագծի իրականացումը վստահվում է ինժեներ Բորիս Էպինգերին, ով շարունակել է կատարելագործել Բաումանիսի մշակած նախագիծը։ Շինարարությունն իրականացրել են երկրորդ գիլդիայի ռիգայի վաճառական Ն. Վոստը և թեմական ճարտարապետ Ապոլլոն Էդելսոնը, որը հայտնի էր «Մետրոպոլ» հյուրանոցի շենքով։ Աշխատանքի առաջընթացը վերահսկում էր քահանա Պ. Մեդնիսը՝ Տուկկումից տեղափոխված Երրորդություն-Զադվինսկի եկեղեցու առաջնորդը և ավագ վաճառական Ն. Ի. Պուկովը։

Ներքին հարդարանքի ձևավորումն իրականացրել է եկեղեցական նկարչության վարպետ Պ. Զիկովը, իսկ սրբապատկերի պատրաստումը վստահվել է այս ոլորտի մասնագետ Ն. Մուրավյովին։ 1891 թվականի օգոստոսին օծվեց Լեսնայա փողոցի մոտ գտնվող տարածքի մի հատվածը, որը գտնվում էր Հագենսբերգի (Ագենսկալնս) շոգենավի կառամատույցի դիմաց, իսկ 1892 թվականի մայիսի 25-ին տեղի ունեցավ ապագա տաճարի հիմքում առաջին քարը դնելու արարողությունը. Միևնույն ժամանակ Ռիգայի և Միտաուի եպիսկոպոս Արսենը մատուցեց վերջին պատարագը և աղոթքը հին փայտե եկեղեցում։ Իր խոսքում նա ասաց.

Ռիգայի Պարդաուգավայի (Զադվինյե) բնակչությունը հավասար է Ռուսական կայսրության բազմաթիվ բնակեցված քաղաքներին։ Մի քանի լյութերական եկեղեցիներ փայլում են դրա վրա լավագույն վայրերում և բարձրանում դեպի երկինք։ Բայց Զադվինյեում չկա մեկ նշանավոր եկեղեցի, որը վկայում է Ռուսաստանում գերիշխող ուղղափառ հավատքի հաղթանակի մասին։ Անկասկած, ուղղափառությունը Դաուգավա գետից այն կողմ (Տրանսդվինայի տարածաշրջան) գոյություն է ունեցել հնագույն ժամանակներից։ Ավելի քան հարյուր տարի առաջ այստեղ այնքան շատ էին ուղղափառ բնակիչները, որ անհրաժեշտ էր նրանց համար ուղղափառ եկեղեցի կառուցել։ «Այսօր մենք աղոթեցինք մի աղքատ, խարխուլ, նեղ փայտե եկեղեցում, որը կառուցվել է 113 տարի առաջ։ Հինգ տարի առաջ, նույն օրը, ես առաջին անգամ ծառայեցի այս եկեղեցում, իսկ հետո ծխականներին ուսուցանելով նրանց ուշադրությունը հրավիրեցի նոր եկեղեցի կառուցելու անհրաժեշտության վրա՝ ավելի պարկեշտ և ընդարձակ։ Այնուհետև ևս մի քանի անգամ նույն եկեղեցում մատուցեցի սուրբ ծառայություններ և ներկա եղա Տրանսդվինայի սուրբ Երրորդություն եկեղեցու ծխականների շարքում։ Ամեն անգամ փորձում էի նրանց մեջ խանդ առաջացնել նոր տաճար կառուցելու համար։ Իմ խոսքերն ընկան լավ հողի վրա. Ռիգայի և նույնիսկ Ռուսաստանի հեռավոր քաղաքների այլ ուղղափառ բնակիչներ իմացան Ռիգայի Զադվինյեի ուղղափառ բնակիչների կրոնական կարիքների մասին. նրանք կարեկցանքով արձագանքեցին այս կարիքի բավարարմանը։ Առաջինը, ով նվիրաբերություն կատարեց Դվինայից այն կողմ Ռիգայում նոր տաճար կառուցելու համար, Սարատովի մի քաղաքացի էր, ծնունդով Ռիգայից, մկրտված տեղի տաճարում։ Այնուհետև Զադվինյեի ծխականները, Ռիգայի մյուս եկեղեցիների ծխականների մասնակցությամբ, զգալի գումար են հավաքել՝ նոր եկեղեցու կառուցման համար տեղ գնելու համար (տաճարի տեղը գնվել է մասնավոր անձից 12,000 ռուբլով)։ Բացի վերոնշյալ հավաքագրված գումարից, թեմական վարչությունն իր տրամադրության տակ ունի նույն ապրանքի համար որոշակի գումար։ Եվ այս միջոցներով, Աստծո հույսով, սուրբ Երրորդության տոնի մեծ օրը և Զադվինյեի ծխականների տաճարային տոնի օրը մենք հանդիսավոր կերպով նոր տաճարի հիմքը դնում ենք հսկայական և մարդաշատ Ռիգա Զադվինյեի վրա։»

1895 թվականի գարնանը ավարտվեց Սուրբ Երրորդություն եկեղեցու ներքին հարդարման աշխատանքները, և ավարտվեց նաև բուն շենքի շինարարությունը։ Նույն թվականի աշնանը կանգնեցվեցին գմբեթներ, բարձրացվեց խաչ։ 1895 թվականի նոյեմբերի 5-ին Սուրբ Երրորդության տաճարը օծվեց Գերաշնորհ Արսենիի կողմից։ Ընդհանուր առմամբ, տաճարի կառուցման վրա ծախսվել է մոտ 60,000 ռուբլի, այդ թվում՝ ավելի քան հազար ռուբլի, որը նվիրաբերել է Իոանն Կրոնշտադցին, և 3,000 ռուբլի նվիրաբերվել է սուրբ Սինոդի գլխավոր դատախազ Կոնստանտին Պոբեդոնոսցևի կողմից։ Եղել են դրամական և շինանյութի նվիրատվություններ նաև լյութերականներից։

## Ճարտարապետական ​​բնութագիր
մինի
Տաճարը գտնվում է բլրի վրա՝ Դաուգավայի ափերի մոտ։ Այն ունի խաչի ձև՝ 800 հոգու տարողությամբ՝ կառուցված հին մոսկովյան ոճով, քառանիստ գմբեթով, որը գագաթին 10 գմբեթ է։ Միջին գմբեթը և եռահարկ զանգակատան միջին գմբեթը ոսկեզօծ էին։ Շենքի արտաքին դեկորը զարդարված էր չորս բաց գույներով (ոսկեգույն, փիրուզագույն, մանուշակագույն և վարդագույն)՝ օգտագործելով ալֆրեսկո տեխնիկան։

Տաճարի ներքին հարդարանքն ուներ ոսկեզօծ որմնանկարներ, թագավորական դռներ, սյուներ, սյուներ և փորագրված քիվեր։ Տաճարի գլխավոր մուտքի վերևում գտնվող հատուկ գունավոր սրբապատկերի մեջ կար Նոր Կտակարանի սուրբ Երրորդության պատկերը, որը նկարիչ Պ. Զիկովը ստեղծել է պղնձե ափսեի վրա՝ հետապնդված ոսկե ֆոնի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի նաև Աստվածածնի և Քրիստոս Փրկչի սրբապատկերները, որոնք տեղադրված են արծաթյա ոսկեզօծ զգեստներով։ Վլադիմիր Սաբլերը սուրբ Երրորդություն կառուցված եկեղեցուն նվիրեց ամենասուրբ Աստվածածնի նշանի պատկերակը, որը նույնպես դրված էր արծաթյա ոսկեզօծ պատյանում։

Հայտնի է նաև այս եկեղեցու զանգը, որը ձուլվել է Մոսկվայի ձուլարան արտադրող Նիկոլայ Ֆինլանդսկու արտադրամասում և նվիրաբերվել Ռիգայի թեմին։ Զանգի նյութը Բրյանսկի զինանոցի հին թնդանոթներից հավաքված պղինձն ու բրոնզն էր։ Կիրակի օրը, 1895 թվականի սեպտեմբերի 17-ին, օծված զանգը բարձրացվեց տաճարի զանգակատան վրա։ 1932 թվականին, Լատվիայի ուղղափառ եկեղեցու սինոդի ճարտարապետ Վլադիմիր Շերվինսկասի առաջարկությամբ, վարպետ նկարիչ Ա. Ֆրեյգանգսը ներկել է օխրայի կարմիր գույնով։

Տաճարը հին մոսկովյան եկեղեցական ճարտարապետության ոճով միակ ճարտարապետական ​​հուշարձանն է ժամանակակից Լատվիայի տարածքում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Прибалтийские русские: история в памятниках культуры. Рига: Институт европейских исследований, 2010. — Ред. А. В. Гапоненко. — 736 с. — ISBN 978-9934-8113-2-6 — Стр. 66-68.

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:1895 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի կրոնական կառույցներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռիգայի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ռիգայի տեսարժան վայրեր