open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Տիյտ Կուուզիկ

**Տիյտ (Դիտրիխ Յանովիչ) Կուուզիկ** (,  (), էստոնացի խորհրդային երգիչ (բարիտոն)։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1954)։

1938 թվականին ավարտել է Տալլինի կոնսերվատորիան։ 1940 թվականին և 1944 թվականից՝ Էստոնական օպերայի և բալետի թատրոնի մեներգիչ։ Լավագույն դերերգերից են Օնեգին (Չայկովսկու «Եվգենի Օնեգին», ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1950), Բորիս Գոդունով (Մուսորգսկու «Բորիս Գոդունով»), Ռիգոլետտո (Վերդիի «Ռիգոլետտո»), Ռայա, Ռամբո (Է. Կապպի «Ազատության երգիչը», ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1952, «Վրիժառության կրակներ»)։ 1947 թվականից՝ Տալլինի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր։ Լենինի շքանշանի դափնեկիր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բարիտոններ
Կատեգորիա:Էստոնացի երգիչներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի երաժշտության և թատրոնի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային օպերային երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Տալլինի Անտառային գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Էստոնական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Էստոնական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կուրֆյուրստ

մինի|Կայսերական կուրֆյուրստի անդամներ
**Կուրֆյուրստ** (, բառացի՝ ընտրող-իշխան), Սրբազան Հռոմեական կայսրությունում իշխաններ, որոնք 13-րդ դարից սկսած իրավունք ունեին ընտրելու թագավորին (կայսրին)։ Կուրֆյուրստի իրավունքներն ու առանձնաշնորհումներն իրավականորեն ձևակերպվել են Կառլոս IV-ի 1356 թվականի Ոսկե բուլլայով։ Կայսրության վերացմամբ (1806) դադարեց Կուրֆյուրստի կոլեգիայի գոյությունը։ Ձևականորեն կուրֆյուրստ տիտղոսը պահպանեցին Հեսեն Կասսելի տիրակալները (մինչև 1866)։

Կատեգորիա:Կուրֆյուրստներ
Կատեգորիա:Գերմանական ազնվական տիտղոսներ
Կատեգորիա:Սրբազան Հռոմեական կայսրություն
Կատեգորիա:Ազգային և էթնիկ առաջնորդման կոչումներ
Կուրուցներ

մինի|Կուրուցներ
**Կուրուցներ** (հունգարերեն kuruook, ուշ -խաչակիրներ բառից), հակահաբսբուրգյան խռովարարներ Հունգարիայի թագավորությունում (16-րդ դար)։ Կուրուցներ անվանումն առաջին անգամ գործածվել է Դոժի Դյորդի 1514 թվականի ապստամբության օրերին։

17-րդ դարի և 18-րդ դարի սկզբին Կուրուցներ են կոչվել հակահաբսբուրգյան ազատագրական շարժման մասնակից գյուղացիներն ու ազնվականները։

Կատեգորիա:Հունգարիայի պատմություն
Վասիլի Կուպրևիչ

**Վասիլի Ֆեոֆիլովիչ Կուպրևիչ** (, ), խորհրդային բուսաբան, ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակցության անդամ (1953), ԲԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս և նախագահ (1952), ԽՍՀՄ ԳԱ բուսաբանության ինստիտուտի ավագ գիտական աշխատող (1938) և տնօրեն (1949-1952), Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1969) Ձմեռային պալատի գրոհի (1917 թվականի հոկտեմբեր) մասնակից։

Եղել է «Բոտանիչեսկի ժուռնալ» ( «Ботанический журнал», 1959-1966) և «Միկոլոգիա ի ֆիտոպատոլոգիա» («Микология и фитопатолофия ») 1967) հանդեսի գլխավոր խմբագիր։ Եղել է Բելառուսիայի ԿԿ Կենտկոմի անդամ (1952), ԽԱՀՄ IV-VII գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

1934-1938 թվականներին աշխատել է ԲԽՍՀ ԳԱ կենսաբանության ինստիտուտում։ Էնզիմոլոգիայի հիմնադիրն է։

Հիմնական աշխատությունները նվիրված են սնկաբանությանը, հիվանդ բույսերի ֆիզիոլոգիային։ Պարգևատրվել է Լենինի երկու շքանշանով։

Թաղված է Մինսկում։

## Հիմնական աշխատանքներ
* Научные труды. Т. 1-4. Мн.։ Наука и техника, 1971—1974.
* Физиология больного растения в связи с общими вопросами паразитизма. М.; Л.։ Изд-во АН СССР, 1947.
* Почвенная энзимология. Мн.։ Наука и техника, 1966 (совм. с Т. А. Щербаковой).

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1897 ծնունդներ
Կատեգորիա:1969 մահեր
Կատեգորիա:Բելառուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բուսաբաններ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 20-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 19-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 21-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կուպրիտ

**Կուպրիտ**, ( լատիներեն՝ cuprum-պղինձ), կարմիր պղնձի հանքաքար, միներալ։ Քիմիական կազմը՝  Cu2O (Cu-88, 8%, Օ-11, 2%)։ Բյուրեղագիտական համակարգը խորանարդային է։ Բյուրեղներն օքտաէդրի կամ դոդեկաէդրի տեսք ունեն, սակավ ասեղնաձև կամ թելավոր են։ Սովորաբար առաջացնում է դրուզներ, հոծ հատիկավոր, երբեմն հողային ագրեգատներ։ Գույնը՝ կարմիր, սև, փայլը՝ ալմաստի։ Կարծրությունը՝ 3, 5-4, խտությունը՝ 6140 կգ/մ3։ Կուպրիտը տիպիկ հիպերգեն միներալ է։ Առաջանում է պղնձի առաջնային սուլֆիդների և երկրորդային խալկոզինի հաշվին։ Հանդիպում է մալաքիտի, բնածին պղնձի և այլ երկրորդային միներալների հետ՝ պղնձի հանքավայրերի օքսիդացման զոնայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միներալներ
Կատեգորիա:Հանքաքարեր
Կուռլանդական դքսություն

**Կուռլանդական դքսություն** (; ; ; ;  ), Կուռլանդական և Զեմգալական դքսություն, պատմական պետություն Լատվիայի տարածքում։ Ստեղծվել է Լիվոնյան օրդենի քայքայման հետևանքով։ Կուռլանդական դքսության գլուխ կանգնած էր Լիվոնյան օրդենի մեծ մագիստրոս Կետլերի տոհմը (մինչև 1737 թ.-ը), ապա՝ Բիրոնները։ Կենտրոնն էր Միտավան (Ելգավան)։ Գերմանական ազնվականությանը հաջողվեց զգալիորեն սահմանափակել դքսերի իշխանությունը, և 1617 թվականից Կուռլանդական դքսությունը դարձավ «ազնվականական հանրապետություն»։ Գործադիր և դատական գերագույն իշխանությունը պատկանում էր դքսական խորհրդին։ Այսպես կոչված «Կուռլանդական ստատուտով» լատիշ գյուղացիները համարվում էին գերմանական կալվածատերերի ճորտեր։ Դքսական ճորտային մանուֆակտուրաներն արտադրում էին կերպաս, զենք, կառուցում նավեր։ Քաղաքային բնակչությունը զուրկ էր քաղաքական իրավունքներից։ Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության ազդեցությամբ 1790 թվականին ստեղծվեց ռեֆորմների համար պայքարող «Բյուրգերական ունիան»։

Լեհաստանի երրորդ բաժանմամբ (1795) Կուռլանդական դքսություն, որ 1710 թվականից ռուսական ազդեցության ոլորտում էր, անցավ Ռուսաստանին և կազմեց Կուռլանդական նահանգը։

Կատեգորիա:Լատվիայի պատմություն
Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմական երկրներ
Արչիլ Կուրդիանի

**Արչիլ Գրիգորի Կուրդիանի** (, ), վրացի խորհրդային ճարտարապետ, ՎԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1961), ԽՍՀՄ ժողովրդական ճարտարապետ (1970)։

Սովորել է Վրաստանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում (1922-1929), 1936-1944 թվականներին՝ Թբիլիսիի գլխավոր ճարտարապետ։ 1959-1962 թվականներին՝ ՎԽՍՀ ճարտարապետական միության վարչության նախագահ։ Կուրդիանիի նախագծով կառուցվել են՝ Մոսկվայում՝ Համամիութենական գյուղատնտեսական ցուցահանդեսի ՎԽՍՀ տաղավարը (1939, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1941), Թբիլիսիում՝ «Դինամո» մարզադաշտըը (1933-1937), Դիդուբեի կամուրջը (1954), Թբիլիսիի հեռուստակենտրոնը (1957) և այլ շինություններ։ 1948 թվականից դասավանդում է Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայում (1960 թվականից՝ պրոֆեսոր)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1903 ծնունդներ
Կատեգորիա:1988 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Ճարտարապետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վրաստանի տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Վրացի ճարտարապետներ
Թեոդոր Կուրցիուս

**Թեոդոր Կուրցիուս** (, ), գերմանացի քիմիկոս։

Քիլի (1889 թվականից), Բոննի և Հայդելբերգի համալսարանների պրոֆեսոր։ 1882 թվականին Թեոդոր Կուրցիուս ստացել է բենզոիլգլիցիլգլիցին՝ սինթետիկ առաջին պեպտիդը։ Առաջարկել է էսթերներից պեպտիդների (1883), ազիդներից ամինաթթուների (1902) սինթեզի եղանակներ։ 1894 թվականին հայտնագործել է կարբոնաթթուների ազիդների փոխարկումն առաջնային ամինների։ Ուսումնասիրելով դիազոէսթերները՝ առաջինն է ստացել (1897-1890 թվականներ) հիդրազին, հիդրազիդներ, ազիդներ, ազոտաջրածնական թթու։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լեռնագնացներ
Ժորժ Օգյուստ Կուտոն

**Ժորժ Օգյուստ Կուտոն** (, ), ֆրանսիացի քաղաքական գործիչ, փաստաբան, Ֆրանսիական հեղափոխության յակոբինյան գործիչ։ 1791 թվականին ընտրվել է Օրենսդիր ժողովի, 1792 թվականին՝ Կոնվենտի անդամ։ 1793 թվականին եղել է Հասարակական փրկության կոմիտեի անդամ։ Մաքսիմիլիան Ռոբեսպիեր և Լուի Անտուան Սեն-Ժյուստի հետ ղեկավարել է յակոբինյան վարչակարգի կառավարությունը։ 1793 թվականի օգոստոս-հոկտեմբերին մասնակցել է Լիոնի ապստամբության ճնշմանը։

Տերմիդորյան հեղաշրջումից հետո գլխատվել է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:1755 ծնունդներ
Կատեգորիա:1794 մահեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փաստաբաններ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ
Էռնստ Էդուարդ Կումմեր

**Էռնստ Էդուարդ Կումմեր** (, ), գերմանացի մաթեմատիկոս։

1856-1884 թթ.՝ Բեռլինի համալսարանի պրոֆեսոր։ Առաջին աշխատանքները վերաբերում են շարքերին։ Մոտ 1842 թվականին ստեղծել է հանրահաշվական թվերի տեսությունը, որի մեթոդները մեծ ազդեցություն են ունեցել թվերի տեսության և հանրահաշվի հետագա զարգացման վրա։ Հանրահաշվական թվերի բաժանելիության ուսումնասիրությունը նրան հանգեցրեց, այսպես կոչված, իդեալական թվերի մուծմանը։ Ունի երկրաչափության, որոշյալ ինտեգրալների, տեսական մեխանիկայի վերաբերյալ աշխատություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Թվերի տեսության մասնագետներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի գերմանացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Գեորգի Կուրդյումով

**Գեորգի Վյաչեսլավովիչ Կուրդյումով ** (, ), խորհրդային ֆիզիկոս, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1953), Ուկրաինական ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1939), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1969)։

Ավարտել է Լենինգրադի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1926)։ 1944 թվականից՝ սև մետալուրգիայի ԿԳՀԻ-ին կից մետաղագիտության և մետաղների ֆիզիկայի ինստիտուտի տնօրեն, 1962 թվականից՝ ԽՍՀՄ ԳԱ պինդ մարմնի ֆիզիկայի ինստիտուտի տնօրեն-կազմակերպիչ։ Ուսումնասիրել է պողպատի մխման ու մխամեղմման ժամանակ տեղի ունեցող պրոցեսները, մետաղներում և համաձուլվածքներում ֆազային փոխակերպումների, ամրացման ու դիֆուզիայի երևույթները։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1949)։ Արտասահմանյան մի շարք երկրների ԳԱ անդամ է։

Պարգևատրվել է Լենինի 3 շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կումուլճինե

**Կումուլճինե**, հայաբնակ գյուղ Թուրքիայում, Ադրիանուպոլսից հարավ։ XX դարի սկզբին ուներ 45 տուն հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին հիմնականում արհեստներով, առևտրով և այգեգործությամբ։ Գյուղն ուներ եկեղեցի (Սբ. Լուսավորիչ) և վարժարան (Արիստակեսյան անունով)։ Հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թ. Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մի մասը զոհվել է տարագրության ճանապարհին։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Էռնստ Կուրթ

**Էռնստ Կուրթ** (, ), շվեյցարացի երաժշտագետ։

Սովորել է Վիեննայում։ 1912 թվականից երաժշտագիտություն է դասավանդել Բեռնի համալսարանում (պրոֆեսոր 1920 թվականից)։ Յո. Ս. Բախի արվեստի վերլուծության հիման վրա 1917 թվականին գրել է «Լինեար կոնտրապունկտի հիմունքները» գիրքը (ռուսերեն թարգմանություն՝ 1931)՝ արժանանալով լայն ճանաչման։ Հիմնական աշխատություններից են նաև «Ռոմանտիկական հարմոնիան և նրա ճգնաժամը Վագների «Տրիստան»-ում» (1920), մենագրություն Ա. Բրուքների մասին (հ. 1-2, 1925), «Երաժշտության հոգեբանություն» (1931)։ Կրել է Ա. Շոպենհաուերի փիլիսոփայության ազդեցությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեյցարացի երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ոչ գեղարվեստական գրողներ
Կորպուս յուրիս ցիվիլիս

**Կորպուս յուրիս ցիվիլիս** ( - քաղաքացիական իրավունքի ժողովածու), Հուստինիանոսի կոդիֆիկացիա, բյուզանդական իրավունքի ժողովածու՝ կազմված Հուստինիանոս կայսեր հրամանով, 6-րդ դարում։ Կորպուս յուրիս ցիվիլիս կոչվել է 13-րդ դարում։

Ժողովածուի ստեղծման նպատակն էր հաշտեցնել հռոմեական իրավունքը բյուգանդական կայսրությունում ձևավորվող ֆեոդալիզմի պահանջների հետ, հաշվի առնել կայսրության արևելյան նահանգներում ձևավորված օրենսդրությունը, վերացնել հնաբանությունն ու շրջանառության մեջ դնել Թեոդոսիոսի օրենսգրքին հաջորդած կայսրերի օրենսդրությունը։ Ժողովածուն պարունակում է իրավունքի տարբեր ճյուղերի (պետական, քաղաքացիական, ամուսնա-ընտանեկան, հողային, վարչական, քրեական, դատավարական) նորմեր։

Բաղկացած է՝ 
* ինստիտուցիաներից (օրենքի ուժ ունեցող քաղաքացիական իրավունքի տարրական դասագրքեր) 
* դիգեստներից
* Հուստինիանոսի օրենսգրքից 
* Նովելներից։

Կորպուս յուրիս ցիվիլիսը գործել է մինչև Բյուզանդիայի անկումը։ Եղել է հռոմեական իրավունքի ուսումնասիրման գլխավոր աղբյուրը։ Նրա հիման վրա ֆեոդալական Եվրոպայի երկրներում կատարվել է հռոմեական իրավունքի փոխառում։

## Գրականություն
* Theodor Mommsen, Paul Krüger (Hrsg.)։ Corpus Iuris Civilis, Hildesheim 1889, ISBN 3-296-12101-3
* Okko Behrends, Rolf Knütel, Berthold Kupisch und Hans Hermann Seiler (Hrsg.)։ Corpus Iuris Civilis. Text und Übersetzung, Heidelberg 1995 ff., ISBN 3-8114-4533-2 (bisher erschienen։ Institutionen; Digesten 1-34 [Stand Februar 2013])
* Okko Behrends, Rolf Knütel, Berthold Kupisch (Hrsg.)։ Corpus Iuris Civilis. Die Institutionen. Text und Übersetzung. 3. überarbeitete Auflage. Müller, Heidelberg u. a. 2007, ISBN 978-3-8252-1764-8, (UTB für Wissenschaft - Uni-Taschenbücher 1764 Rechtswissenschaft).
* C.E. Otto, B. Schilling, C.F.F. Sintenis (Hrsg.)։ Das Corpus Juris Civilis. Leipzig ։ Focke, 1830 (alte deutsche Übersetzung) - Digitalisierte Ausgabe der Universitäts- und Landesbibliothek Düsseldorf 1. Band. 2. Band. 3. Band. 4. Band. 5. Band. 6. Band. 7. Band
* Corpus iuris civilis ։ Justiniani Institutiones. Mit der Glossa ordinaria des Franciscus Accursius und den Summaria des Hieronymus Clarius. Baptista de Tortis, Venedig 14. VIII. 1495 (Digitalisat)
* Corpus iuris civilis ։ Codex Justinianus. Mit der Glossa ordinaria des Accursius. Nürnberg ։ Anton Koberger, 30. I. 1488 (Digitalisat)

Կատեգորիա:Օրենսգրքեր
Կուտյումներ

**Կուտյումներ** ( - *սովորույթ*), միջնադարյան Ֆրանսիայի առանձին գավառների, շրջանների ու քաղաքների իրավական սովորույթներ։ Կուտյումը հին գերմանական իրավունքի, կանոնական իրավունքի, տեղական դատարանների պրակտիկայի և այլնի խառնուրդ է։ XIII դարի սկզբին երևան եկան կուտյումների առաջին գրավոր ժողովածուները («Նորմանդիայի մեծ Կուտյումներ», 1255 թվական, և այլն)։ Բազմաթիվ կուտյումների հիման վրա 1389 թվականին կազմվեց «Ֆրանսիայի սովորույթների մեծ ժողովածուն», սակայն իրավունքի մասնավոր (պարտիկուլյար) բնույթը պահպանվեց մինչև ֆրանսիական քաղաքացիական օրենսգրքի ուժի մեջ մտնելը։

Կատեգորիա:Սովորույթներ
Կուրիա

**Կուրիա** (), 
# Հին Հռոմում պատրիկյան տոհմերի միավորում՝ կուրիոնի գլխավորությամբ։ Կազմված էր 10 տոհմից։ 10 Կուրիան կազմում էր վարչատերիտորիալ մեկ շրջան՝ տրիբուս։ 
# Միջնադարյան Արևմտյան Եվրոպայում սենիորի խորհրդակցությունը վասալների հետ։ 
# Հռոմի պապին ենթակա հիմնարկների ամբողջություն։ 
# Բուրժուական երկրներում և նախահեղափոխական Ռուսաստանում ընտրողների հատուկ դասակարգումներ (ընտրական Կուրիա)՝ ունեցվածքային, ազգային և այլ հատկանիշներով։

Կատեգորիա:Հին Հռոմի քաղաքականություն
Կուրցիուսի ռեակցիա

մինի|Կուրցիուսի ռեակցիա
**Կուրցիուսի ռեակցիա**, կարբոնաթթուների ազիդներից առաջնային ամինների ստացման եղանակը (տես նկարը)։ Տաքացնելիս ազիդը (I) քայքայվում է՝ առաջացնելով միջանկյալ մասնիկ՝ նիտրեն կամ ազեն (II)։ Ազոտի ատոմի մոտ ածխաջրածնային ռադիկալի (R) հետագա տեղափոխությունը (Կուրցիուսի վերախմբավորում) բերում է իզոցիանատի (III)։ Իզոցիանատները կարող են անջատվել իներտ լուծիչներում ազիդները քայքայելիս։ Իզոցիանատի հիդրատացմամբ առաջացած կարբամինաթթվի (IV) հետագա դեկարբօքսիլացմամբ ստացվում է ամին (V)։ Կուրցիուսի ռեակցիայի մեխանիզմը նման է Հոֆմանի և Լոսսենի ռեակցիաների մեխանիզմներին։ Կուրցիուսի ռեակցիան կիրառվում է լաբորատոր օրգանական սինթեզում։ Ռեակցիան հայտնագործել է գերմանացի քիմիկոս Թեոդոր Կուրցիուսը, 1894 թվականին։

Կատեգորիա:Քիմիական ռեակցիաներ
Կատեգորիա:Անվանական ռեակցիաներ օրգանական քիմիայում
Նիկոլայ Կուռնակով

**Կուռնակով** Նիկոլայ Աեմյոնովիչ (), խորհրդային ֆիզքիմիկոս, ֆիզքիմիական վերլուծության հիմնադիր, ակադեմիկոս (1913 թ.)։

Կուռնակովի աշխատանքները վերաբերում են լուծույթների, համաձուլվածքների, կոմպլեքս միացությունների տեսությանը։ Կուռնակովը ցույց է տվել, որ քիմիական միացությունների բաղադրությունները կարող են լինել և՝ հաստատուն, և՝ փոփոխական (տես Դալթոնիդներ, Բերթոլիդներ)։ Լենինյան (1928 թ.) և պետական (1941 թ.) մրցանակների դափնեկիր է։

Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:1860 ծնունդներ
Կատեգորիա:1941 մահեր
Կատեգորիա:Ռուս քիմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի պրոֆեսորներ‎
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Պյոտր Կուրիշկո

**Պյոտր Վասիլևիչ Կուրիշկո** (, ), Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակից, հեծյալ դիվիզիայի հրամանատար, խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից։

Մասնակցել է Ցարիցինի պաշտպանությանը (որպես հեծյալ բրիգադի հրամանատար), կռվել Անտոն Դենիկինի ուժերի դեմ։

Ռուսական 11-րդ կարմիր բանակի կազմում մասնակցել է Ադրբեջանի, Հայաստանի և Վրաստանի ռազմակալմանը և խորհրդային իշխանության հաստատմանը, Զանգեզուրի գավառում որպես հարվածային խմբի հրամանատար կռվել է հայկական ազգային ուժերի դեմ։

Սպանվել է Սիղնաղում։ Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի երկու շքանշանով (մեկը՝ հետմահու)։

Կատեգորիա:Սպանվածներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Կուրիլյան կղզիներ

**Կուրիլյան կղզիներ**, կղզեխումբ Օխոտի ծովի և Խաղաղ օվկիանոսի սահմանագծում։ Գտնվում է Հոկայդո կղզու և Կամչատկա թերակղզու միջև։ Կազմված է 30 մեծ և բազմաթիվ փոքր կղզիներից։ Տարածությունը 15, 6 հազար կմ2 է։ Բաժանվում է Կուրիլյան Մեծ (1200 կմ) և Կուրիլյան Փոքր (120 կմ) շղթաների։ Կրուզենշտեռնի և Բուսոլ նեղուցներր կղզիների Մեծ շղթան բաժանում են 3 խմբի՝ հյուսիսային, միջին, հարավային։ Յուրաքանչյուր կղզի հրաբուխ է կամ հրաբուխների շղթա։ Օգտակար հանածոներից կան ծծումբ, ոսկի, սնդիկ, պղինձ, անագ։ Ռելիեֆը լեռնային է՝ 500-1000 մ, առավելագույնը՝ 2339 մ բարձրությամբ։ Ափերը զառիթափ են կամ դարավանդավոր։ Կլիման չափավոր ցուրտ է, մուսսոնային։ Փետրվարի միջին ջերմաստիճանը -6&nbsp;°C -ից -7&nbsp;°C է, նվազագույնը՝ մինչև -25&nbsp;°C, օգոստոսինը 10-17&nbsp;°C է, տարեկան տեղումները՝ 600-1000 մմ խոշոր կղզիները կտրտված են բազմաթիվ գետերով ու գետակներով։ Շատ կան լճեր։ Հողերը գերազանցապես ճմային են, մարգագետնային, անտառներում՝ թույլ պոդզուային։ Բուսածածկույթը բաղկացած է ծառատեսակներից, թփուտներից և խոտաբույսերից։ Կենդանիներից կան աղվես, արջ, կնգում, շերտավոր սկյուռ։ Շատ են թռչունները, ձկներն ու ծովային գազանները։ Բնակչությունն զբաղվում է ձկնորությամբ և անտառատնտեսությամբ։ Կա ձկնարդյունաբերություն։ Քաղաքներն են՝ Կուրիլսկը, Սևերո-Կուրիլսկը։

#### Շիկոտան կղզու կլիման

### Կղզիների ցանկ
: *ամբողջական ցուցակ — [[Ռուսաստանի կղզիների ցանկ#Կուրիլյան կղզիներ]]*
Կղզիների ցանկը, որը գտնվում է հյուսիսից հարավային ուղղությամբ, ավելի քան 1 կմ² տարածքով։
[thumb|[Ատլասովա կղզի]]
[thumb|[Օնեկոտան]]
[thumb|Սկալա Դոլգայա ([Լովուշկի)]]


File:212 1264 Baklany Shumshu.jpg
File:Kuril islands 1893.jpg
File:Память о вас, вернувших Родине Курильские острова.jpg
File:Yuzhno-Kurilsk anchor.jpg
File:Kuril Island.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոսի կղզիներ
Կատեգորիա:Կղզեխմբեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսաստանի կղզիներ
Կարան (շինարարություն)

**Կարան**, շենքերի և կառույցների կոնստրուկցիաներում, ըստ նշանակության լինում են՝
*միացումային 
*դեֆորմացիոն։

Դեֆորմացիոն կարանները նախատեսվում են շենքը (կառույցը) առանձին մասերի և տարրերի բաժանելու համար, որով փոքրացվում Է դրանց լարված վիճակների վրա նյութերի կծկման, հենարանների նստվածքի, շենքի (կառույցի) առանձին մասերի տեղաշարժերի, ջերմային և այլ գործոնների ազդեցությունը։
 

Կատեգորիա:Շինարարություն
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Կուրմանգազի Սաղիրբաև

**Կուրմանգազի Սաղիրբաև** (, *Qurmanǵazy Saǵyrbaıuly*, ), ղազախ ժողովրդական երաժիշտ-դոմբրահար, կոմպոզիտոր։

## Կենսագրություն
Հեղինակ է դոմբրայի համար գրված ժողովրդական ծրագրային պիեսների (կյույերի)՝ «Կիշկենտայ» («Փոքրիկը»), «Սերպեր» («Պոռթկում»), «Տյուրմեդեն կաշկան» («Փախուսա բանտից») և այլն։ Կուրմանգազի Սաղիրբաևի 60-ից ավելի կյույեր ձայնագրվել են խորհրդային տարիներին, կատարվում են ժողովրդական գործիքներով, սիմֆոնիկ ու ժողովրդական նվագախմբերի, դաշնամուրի, ջութակի, երգչախմբի համար արված փոխադրումներով։ Նրա ստեղծագործությունը հսկայական ազդեցություն է թողել ղազախական երաժշտության զարգացման վրա։

## Հիշատակ
Կուրմանգազի Սաղիրբաևի անունով են կոչվում ժողովրդական գործիքների պետական նվագախումբը, Ալմա Աթայի կոնսերվատորիան, երաժշտական դպրոցներ, փողոցներ, Ղազախաստանի պետական մրցանակը։ Նրա դիմապատկերն են կրում ղազախական 5 թենգեանոց թղթադրամը և 1998 թվականին թողարկված նամականիշերից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Курмангазы Сагырбаев 
* Музей Курмангазы Сагырбаева в селе Алтынжар
* Kurmangazy, Sary-arka.

Կատեգորիա:Ղազախ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ղազախ կոմպոզիտորներ
Կրետինիզմ

**Կրետինիզմ** ( — կրետին, ապուշ, տկարամիտ, թուլամիտ), հիվանդություն, առաջանում է վահանագեղձի գործունեության խանգարումից և բնորոշվում է ֆիզիկական ու հոգեկան (մտավոր) զարգացման կասեցմամբ։

## Պատճառներ
Կրետինիզմի պատճառները կապված են հողում և ջրում յոդի բնական (էկզոգեն) պակասության կամ էնդոգեն անբավարարության հետ։ Հիվանդությունն արտահայտվում է մարդկանց ու կենդանիների վահանագեղձի չափերի մեծացումով։

## Տարածման վայրեր
Հաճախ տարածված է լեռնային վայրերում՝ Ալպեր և Պիրենեյներ (Եվրոպա), Հիմալայներ (Ասիա), Կորդիլիերներ (Հարավային Ամերիկա)։ Իջվի կղզու ինն հազար բնակիչների 1,1 %-ի մոտ առկա է այս հիվանդությունը։

## Արտահայտում
Կրետինիզմով տառապողների մարմնակազմվածքն անհամաչափ է. վերջույթները կարճ են, ոտքերը ծուռ, դաստակները լայն, մատները կարճ, դեմքը փքված, ճակատը նեղ, քիթը թամբաձև, ակնախոռոչները խոր, ականջները մեծ։ Լեզուն լայն է և բերանում չի տեղավորվում, ատամները քիչ են։ Մաշկը գունատ է, չոր, մազածածկույթն աղքատ։ Հաճախակի լինում են աճուկային ու պորտային ճողվածքներ։ Սեռական օրգանները, ինչպես նաև երկրորդային սեռական հատկանիշները թերզարգացած են, նյութափոխանակությունը՝ խանգարված, լսողությունը՝ թույլ։ Հիվանդները դանդաղաշարժ են, քնկոտ, որևէ աշխատանք կատարելու անընդունակ։ Խանգարված է նաև խոսակցական ակտը։

Բուժվում է վահանագեղձի անբավարարությունը կոմպենսացնող պատրաստուկների միջոցով՝ թիրեիդին կամ տրիյոդ թիրոզին։ Կանխարգելումը կատարվում է ջրի և սննդի յոդացում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բնածին արատներ
Եժի Կուրիլովիչ

**Եժի Կուրիլովիչ** (), լեհ լեզվաբան, հնդեվրոպական, սեմական և ընդհանուր լեզվաբանության մասնագետ։

Լեհական ԳԱ անդամ (1931 թվականից)։ Ժամանակակից կառուցվածքային լեզվաբանության հիմնադիրներից։ ԼԺՀ-ի պետական մրցանակի կրկնակի դափնեկիր (1955, 1964)։ Արտասահմանյան մի շարք ակադեմիաների պատվավոր անդամ, Սորբոնի (1957 թվականից) և Դուբլինի (1959 թվականից) համալսարանների դոկտոր։ Սովորել է Լվովում, Վիեննայում և Փարիզում (Ա. Մեյեի մոտ)։ Լվովի (1929-1945), Վրոցլավի (1946-1948) և Կրակովի Յագելոնի (1948 թվականից) համալսարանների պրոֆեսոր։ Հրատարակել է հնդեվրոպական լեզուների հնչյունաբանությանը և ձևաբանությանը նվիրված մի շարք ուսումնասիրություններ, որոնցում օգտագործվում են նաև հայերենի, որպես հնդեվրոպական լեզվի, իրողությունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:1895 ծնունդներ
Կատեգորիա:1978 մահեր
Կատեգորիա:Լվովի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հնդեվրոպագետներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի թղթակից-անդամներ
Կատեգորիա:Ավստրիական «Գիտության և արվեստի համար» պատվո խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Էդինբուրգի համալսարանի պատվավոր դոկտորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կուրծ

մինի|Կովի կուրծը
**Կուրծ**, գյուղատնտեսական կենդանիների, հատկապես որոճողների՝  խոշոր եղջերավոր անասունների, այծերի, ոչխարների և եղնիկների կաթնագեղձը։ Որոճողների և զամբիկների կուրծը գտնվում է ազդրերի միջև, աճուկային հատվածում, իսկ մերուններինը՝ որովայնի «սպիտակ» գծի երկարությամբ (սիմետրիկ) աջ և ձախ մասերում։ Արուների մոտ կուրծը կճատ է։ Կովերի, ուղտերի և հյուսիսային եղջերուների կուրծը բաղկացած է իրարից բաժանված երկուական առջևի (որովայնային) և ետևի (ազդրային) մասերից։ Կաթը սինթեզվում է ալվեոլներում (մանրագույն խոռոչների արտազատող էպիթելներում)։ Դրանք կաթնածորանների շուրջը տեղադրված են ճառագայթաձև։ Կաթնածորանները միանալով խոշորանում են և բացվում կաթնամբարի մեջ։ Կաթը կուրծում պահվում է մազականության, ինչպես նաև պտուկներում սֆինկտերների առկայության շնորհիվ։ Կուրծը մատակարարվում է մեծ քանակության արյունով, քանի որ 1 կգ կաթի առաջացման համար կուրծով պետք է անցնի մոտ 500 լ արյուն։ Երինջների մոտ կուրծի գեղձային հյուսվածքն սկսում է աճել սեռական հասունացման սկզբնաշրջանում և ավելի ինտենսիվ՝ ծնից մեկ ամիս առաջ, իսկ հղի կովերի մոտ՝ ցամաքի շրջանի երկրորդ կեսին (ծնից մեկ ամիս առաջ)։ Մաքիների, այծերի, զամբիկների կուրծը կազմված է գեղձերի երկու համալիրից և երկու պտուկներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կաթնագեղձեր
Կատեգորիա:Կաթնասունների անատոմիա
Կուրոսիո

**Կուրոսիո** (ճապոներեն՝ 黒潮, կուրո-սև, սիո-հոսանք), **Կուրո-Սիվո**, **ճապոնական հոսանք** (日本海流), օվկիանոսային տաք հոսանք Խաղաղ օվկիանոսի հյուսիս-արևմուտքում, Ճապոնիայի հարավային և արևելյան ափերի մոտ։ Առաջանում է Արևելա-Չինական ծովի հյուսիսային մասի և նրան հարող օվկիանոսի մակարդակների տարբերության հետևանքով։ Որոշ գիտնականների կարծիքով Հյուսիսային պասսատային հոսանքի շարունակությունն է։ Ռյուկյու կղզիների մոտ բաժանվում է 2 ճյուղի՝ արևմտյանը մտնում է Արևելա-Չինական ծով, Յուսիմայի նեղուցով անցնում Ճապոնական ծով, արևելյան ճյուղը ճապոնական կղզիների արևելյան ափերով անցնում է հյուսիսարևելյան և հյուսիս ային լայնության 40°-ի տակ հանդիպում Կուրիլյան սառը հոսանքին, որտեղից արևելյանը կոչվում է Հյուսիս-Խաղաղօվկիանոսյան հոսանք։ Սիոնոմիսակի հրվանդանից հարավային Կուրոսիոյի լայնությունը մոտ 170 Կմ է, հոսանքի շերտի հաստությունը՝ մինչև 700 մ, հզորությունը՝ 37, 9 միլիոն մ3/վրկ, արագությունը՝ 6 Կմ/ժ։ Հյուսիսային լայնության 35°-ից Կուրոսիոյի հաստությունը նվազում է մինչև 200 մ, արագությունը՝ 1-2 Կմ/ժ։ Ջրի ջերմաստիճանը օգոստոսին 28&nbsp;°C-ից (հարավում) 25&nbsp;°C (հյուսիսում) է, փետրվարին՝ 18&nbsp;°C-ից 12&nbsp;°C։

 

Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ծովային հոսանքներ
Կումոլ

**Կումոլ**, իզոպրոպիլբենզոլ, C6H5CH (CH3)2, հաճելի հոտով անգույն հեղուկ է, հալման ջերմաստիճանը՝ -96, 03&nbsp;°C, եռմանը՝ 152, 39&nbsp;°C, խտությունը՝ 861, 8 կգ/մ3։ Լավ է լուծվում օրգանական լուծիչներում, վատ՝ ջրում։ Գոլորշիները օդի հետ առաջացնում են պայթուցիկ խառնուրդներ (բռնկման ջերմաստիճանը՝ 380C)։ Թունավոր է, ազդում է արյունաստեղծ օրգանների վրա։ Ստանում են բենզոլը կատալիզատորների (H3PO4, AlCl3) ներկայությամբ ալկիլացնելով։ Կիրառվում է որպես լուծիչ, ինչպես նաև ֆենոլի և ացետոնի արտադրության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արոմատիկ ածխաջրածիններ
Վիկտոր Կուրնատովսկի

**Վիկտոր Կոնստանտինի Կուրնատովսկի** (, (), ռուս բոլշևիկ հեղափոխական։

Հեղափոխական կարիերան սկսել է «Նարոդնայա վոլնա» կուսակցության շարքերում։ 1888 թվականին հեռանալով նարոդնիկներից՝ ղեկավարել է մարքսիստական խմբակ։ 1892 թվականին տարագրվել է։ Արտասահմանում մասնակցել է «Աշխատանքի ազատագրություն» խմբի աշխատանքներին։ 1897 թվականին, Ռուսաստան վերադառնալիս, ձերբակալվել և աքսորվել է, 1898 թվականին, Մինուսինսկում հանդիպել է Վլադիմիր Լենինին և Նադեժդա Կրուպսկայային, ստորագրել նրա գրած «Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատների բողոքը» (1899)։ 1900 թվականի աշնանից կուսակցական աշխատանք է կատարել Թբիլիսիում։ 1901 թվականին կրկին աքսորվել է։ 1905 թվականին փախել է Չիտա, ղեկավարել Չիտայի բանվորների զինված ապստամբությունը, որի պարտությունից հետո դատապարտվել է ցմահ տաժանակրության։ 1906 թվականին փախել է Ճապոնիա, ապա անցել Ավստրալիա։

1910 թվականին ծանր հիվանդ Կուրնատովսկին տեղափոխվել է Փարիզ, ուր և մահացել է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բոլշևիկներ
Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Ռուս ճարտարագետներ
Կուսակցական խոսք

**«Կուսակցական խոսք»**, Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության Կենտկոմի հանդես։ Լույս էր տեսնում 1980 թ.-ի հունվարից։ Մինչ այդ հրատարակվել է «Ագիտատոր և պրոպագանդիստ» անունով։ 

Կատեգորիա:Հայաստանի հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ հանդեսներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կուրորտաբանություն

**Կուրորտաբանություն**, **կուրորտոլոգիա** ( +  — դասավանդում), բժշկագիտության ճյուղ, ուսումնասիրում է բնական գործոնների բուժիչ հատկությունները, մարդու օրգանիզմի վրա դրանց ազդեցությունը, օգտագործումը բուժկանխարգելիչ նպատակով և մշակում առողջարանա-բուժավայրային հիմնարկների սոցիալ-հիգիենային պայմանները։

Կուրորտաբանությունը ընդգրկում է բալնեոլոգիան, բալնեոթերապիան, բալնեոտեխնիկան, բուժիչ ցեխերի մասին ուսմունքը (ցեխաբուժություն), կուրորտային կլիմայաբանությունը և կլիմայաբուժությունը (օդա-, արևա-, ծովա- բուժություն), բուժավայրերի պլանավորման, կառուցման և կազմակերպման հարցերը։ Կուրորտաբանությունը սերտորեն առնչվում է ֆիզիոթերապիայի, ինչպես նաև կլիմայաբանության, ֆիզիոլոգիայի, կլինիկական այլ դիսցիպլինների և հիգիենայի հետ։

1926 թվականին, Ն. Սեմաշկոյի նախաձեռնությամբ, Մոսկվայում հիմնվեց Կուրորտաբանության կենտրոնական ինստիտուտը։ 1976 թվականին ԽՍՀՄ-ում գործել է կուրորտաբանության և ֆիզիոթերապիայի 14 ԳՀԻ։ Կուրորտաբանության հարցերով զբաղվում են նաև ԽՍՀՄ ԲԳԱ և միութենական հանրապետությունների այլ ինստիտուտներում ու լաբորատորիաներում, բժիշկների կատարելագործման ինստիտուտների ամբիոններում և արհմիությունների խոշոր բուժավայրերի հատուկ լաբորատորիաներում։ Կուրորտաբանության բնագավառում գիտական գործունեությունը կոորդինացնում էր կուրորտաբանության և ֆիզիոթերապիայի կենտրոնական ինստիտուտը, կուրորտաբանների և ֆիզիոթերապևտների համամիութենական գիտական բժշկական ընկերությունը, ԽՍՀՄ ԲԳԱ ընդհանուր միութենական պրոբլեմային հանձնաժողովը։

Կուրորտաբանության և ֆիզիոթերապիայի կենտրոնական ինստիտուտի բազայի վրա, կուրորտաբանության և ֆիզիոթերապիայի վերաբերյալ գիտական հետազոտությունները համաձայնեցնելու նպատակով սոցիալիստական ճամբարի երկրներում ստեղծվեց կոորդինացիոն կենտրոն։

Հայաստանում խորհրդային ռեժիմի հաստատումից հետո պետության տրամադրության տակ անցած շինությունների մի մասը վերածվեցին առողջարանա-բուժավայրային հիմնարկների։ Ձեռնարկվեցին միջոցառումներ նոր առողջարանների և հանգստյան տների կազմակերպման, դրանց բարեկարգման ու կանաչապատման ուղղությամբ, և սկսվեցին Խորհրդային Հայաստանի տարածքի բուժավայրային պաշարների բազմակողմանի հետազոտությունները։ Հայաստանում կուրորտաբանության հիմնադիրներն են համարվում Լ.Ա.Հովհաննիսյանը, Արտաշես Մելիք-Ադամյանը, Ա.Հ.Հակոբյանը, Սերգեյ Լազարևը, Գևորգ Ղևոնդյանը, Ռուբեն Գյանջեցյանը, Գրիգոր Մեդնիկյանը, Ալեքսանդր Դեմյոխինը։ 1921 թվականին Դիլիջանում հիմնվեց տուբերկուլոզային առողջարան, 1925 թվականին՝ Արզնու սրտաբանական առողջարանը։ 1930 թվականին սկսվեցին Ջերմուկի թերմերի ուսումնասիրությունները, որոնց հիման վրա 1940 թվականին կազմակերպվեց բարձրլեռնային բալնեո-ըմպելային առաջին առողջարանը։ 1930 թվականին Երևանում հիմնվեց կուրորտոլոգիայի և ֆիզիկական մեթոդներով բուժման ինստիտուտը։ 1976 թվականի տվյալներով Հայաստանում գործում էին մեծահասակների՝ 12, մանկական 10 առողջարան, 6 հանգստյան տուն և 10 պրոֆիլակտորիում։

Կատեգորիա:Կուրորտաբանություն
ԽՄԿԿ կոնֆերանս

**ԽՄԿԿ կոնֆերանս**, կուսկոնֆերանս () Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության (ԽՄԿԿ) մարզային, երկրամասային, օկրուգային, քաղաքային և շրջանային կուսակցական կազմակերպությունների բարձրագույն մարմին։ Գումարվել է 2—3 տարին մեկ անգամ, համապատասխան կուսակցական կոմիտեի կողմից։

Միութենական հանրապետությունների կուսակցական համագումարների միջև ընկած ժամանակաշրջանում կուսակցությունների կենտկոմներն ըստ անհրաժեշտության կարող էին հիավիրել հանրապետական Կուսակցական կոնֆերանսներ՝ կուսկազմակերպությունների գործունեության կարևորագույն համարվող հարցերը քննարկելու համար։ Հանրապետական Կուսակցական կոնֆերանսների անցկացման կարգը սահմանում էին հանրապետական կոմկուսների կենտկոմները։

**Համամիութենական (մինչև 1924 թ.-ը՝ համառուսաստանյան) Կոմունիստական (բոլշևիկյան) կուսակցության (ԽՄԿԿ) համամիութենական կոնֆերանս** (*Всесоюзная конференция ВКП(б) (КПСС)*), համամիութենական  և հանրապետական կուսակցական մարմին, որը անհրաժեշտության դեպքում հրավիրում էր ԽՄԿԿ ԿԿ կամ հանրապետական կազմակերպության ԿԿ, կուսակցության քաղաքականության զանազան հրատապ հարցեր քննարկելու համար։ 

Կատեգորիա:Կուսակցական մարմիններ
Կուսակցականություն

**Կուսակցականություն**,

1. քաղաքական կուսակցությանը պատկանելը, դրա սկզբունքներին հարելը։

2.Աշխարհայացքի, Փիլիսոփայության, հասարակական գիտությունների, գրականության և արվեստի սոցիալ-գաղափարական ուղղվածություն Խորհրդային Միությունում, որն ըստ խորհրդային գաղափարախոսության, արտահայտում էր որոշակի դասակարգերի, սոցիալական խմբերի շահերը և դրսևորվում գիտական, գեղարվեստական ստեղծագործության սոցիալական միտումներում և ստեղծագործողի դիրքորոշման մեջ

Կատեգորիա:Կուսակցականություն
Բուժավայր

մինի
**Բուժավայր**, վայր, որն օժտված Է բնական բուժիչ միջոցներով (հանքային ջրեր, բուժիչ ցեխեր, բարենպաստ կլիմա, օդ, ծովային լոգանք) և ունի անհրաժեշտ պայմաններ վերջիններս բուժիչ և կանխարգելիչ նպատակով օգտագործելու համար։ Բուժավայրիի տերիտորիայում բուժական հիմնարկի հիմնական տեսակը առողջարանն է (սանատորիա)։

Կատեգորիա:Հանգիստ
Կատեգորիա:Հանգստյան տներ
Կարանդաշ

**Կարանդաշ** (իսկական անունը և ազգանունը՝ Միխայիլ Նիկոլաևիչ Ռումյանցև (), Նոյեմբերի 27, 1901, Սանկտ Պետերբուրգ - մարտի 31, 1983), կրկեսի խորհրդային արտիստ, ծաղրածու, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1969)։

Սկզբում հանդես է եկել Չարլի Չապլինի դիմակով, 1934-1935 թթ. Լենինգրադի (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ) կրկեսում ստեղծել նոր կերպար (մանկան անմիջականությամբ տարեց մարդ), որպես կեղծանուն վերցնելով ֆրանսիացի ծաղրանկարիչ Կարան դ’Աշի անունը։ Նրա աշակերտներից են Յուրի Նիկուլինը, Միխայիլ Շույդինը և ուրիշներ։

## Պարգևներ և կոչումներ
* Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1979)
* ՌԽՍՖՍՀ ժողավրդական արտիստ (1939)
* ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1958)
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1969)
* Լենինի շքանշան (1979)
* Երկու Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններ (1939, 1971)
* Մեդալներ
## Ֆիլմագրություն

## Պատկերասրահ

File:Karandash Plaque.jpg


### Դերեր
* 1938 — Ուրախ դերասաններ (կարճամետրաժ երաժշտական ֆիլմ)
* 1938 — Նոր Մոսկվան (ֆիլմ) — *դիմակահանդեսի ծաղրածուն*
* 1939 — Բարձրագույն պարգև (ֆիլմ) — *կրկեսի ծաղրածու*
* 1939 — Օժտված աղջիկը — *գնացքի ռեստորանի մատուցող*
* 1941 — Բուռն ձկնորսություն (կարճամետրաժ) — *գլխավոր դերում*
* 1941 — Հին բակը (ֆիլմ)
* 1942 — Համերգ ռազմաճակատում — *ծաղրածու Կարանդաշ*(դերակատարում շան հետ)
* 1943 — Կարմիր բանակի 25-րդ տարեդարձի կինոհամերգ
* 1944 — Իվան Նիկուլինը ռուս նավաստի — *իտալացի*
* 1948 — Կարանդաշը սառույցի վրա (կարճամետրաժ) — *Կարանդաշ ծաղրածու*
* 1955 — Ինքնավստահ Կարանդաշը (ֆիլմ) (կարճամետրաժ) — *Կարանդաշ ծաղրածու*
* 1964 — Դեպի Վեներա (ներկայացում) — *Կարանդաշը կինոմեխանիկ* 
* 1969 — Երկու ծիծաղ (ֆիլմ) ( «Ձևահնարներ»)
* 1969 — Տոնակատարություն (ֆիլմ) (կինոհամերգ կրկեսի արտիստների մասնակցությամբ)

### Մասնակցություն  ֆիլմերում
* 1966 — Սա շատ, շատ լուրջ է... ( «Նշանավոր ծաղրածուներ» փաստագրական ֆիլմից)
* 1967 — Յուրին Նիկուլին («Նշանավոր ծաղրածուներ» փաստագրական ֆիլմից)
* 1967 — Կրկեսի օր (փաստագրական)
* 1983 — Մեր մանկության կրկեսը (փաստագրական)

### Արխիվային կադրեր
* 2006 — Միխայիլ Ռումյանցև (Կարանդաշ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծաղրածուներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Կունցևոյի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ
Կատեգորիա:Կրկեսի դերասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային արվեստագետներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կուրորտաբանության և ֆիզիկական բժշկության գիտահետազոտական ինստիտուտ

**Կուրորտաբանության և ֆիզիկական բժշկության գիտահետազոտական ինստիտուտ**, (հայտնի որպես ֆիզիոթերապևտիկ ինստիտուտ) վերականգնողական և ֆիզիկական բժշկության, կուրորտաբանության մասնագիտացված գիտա-ուսումնա-գործնական բազմապրոֆիլ բուժհաստատություն։ Կլինիկական ուղղվածությամբ առաջին գիտահետազոտական կենտրոններից մեկը Երևանում։

## Պատմություն
Կուրորտաբանության և ֆիզիկական բժշկության գիտահետազոտական ինստիտուտը ստեղծվել է 1930 թվականի նոյեմբերի 29-ին։ Ի սկզբանե գործել է որպես «Ֆիզիոթերապիայի ինստիտուտ», այնուհետև, 1937 թվականն վերանվանվել է «Ֆիզիկական մեթոդներով բուժման և կուրորտաբանության Ինստիտուտ»։ Ինստիտուտի ստեղծման նախաձեռնողներից է եղել ՀԽՍՀ առողջապահության ժողովրդական կոմիսար, ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ Գևորգ Ղևոնդյանը։

Տարիների ընթացքում համալիր ուսումնասիրվել և կլինիկական վերլուծության են ենթարկվել հանրապետության կուրորտների կլիման, կուրորտային և ռեկրեացիոն գոտիները, կլիմատոթերապիայի օդերևութաբանական պայմանները։ Հանրապետության բնական բուժական գործոնների՝ մասնավորապես հիդրոմիներալ ռեսուրսների ուսումնասիրման գիտականորեն հիմնավորված տվյալները և Հայաստանի տարբեր տարածաշրջանների կլիմայական բնութագրումը հիմք են հանդիսացել Արզնի, Ջերմուկ, Դիլիջան կուրորտների զարգացման, ինչպես նաև Հանքավան կուրորտի ստեղծման, «Արզնի», «Հանքավան», «Բջնի», «Դիլիջան», «Ջերմուկ», «Լիճք», «Լոռի», «Սևան» և այլ հանքային ջրերի շշալցման կազմակերպման համար։

Սպիտակի երկրաշարժից հետո ինստիտուտում մշակվել և իրականացվել է ինչպես աղետի գոտու, այնպես էլ Երևանի և հանրապետության այլ մարզերի վիրաբուժական, նեյրովիրաբուժական և վնասվածքաբանական կլինիկաներում բուժման կարիք ունեցող վիրավորների և տուժածների վերականգնողական թերապիայի և ռեաբիլիտացիայի կոմպլեքսային բուժ-կազմակերպչական ծրագիր։ Միջազգային Կարմիր Խաչի նախաձեռնությամբ աղետի գոտում տուժածների համար այդ տարիներին ինստիտուտի բազայի վրա ստեղծվել է «Ողնաշարային կենտրոն» - ողնաշարի տրավմատիկ վնասվածքների մասնագիտացված բաժանմունք։

2010 թվականին կենտրոնի կողմից հրատարակվել է ֆունդամենտալ բժշկագիտական «Ատլաս. Հայաստանի կլիման և բնական բուժ-առողջարարական ռեսուրսները» ("Атлас: Климат и природные лечебно-оздоровительные ресурсы Армении") աշխատությունը, որտեղ ամփոփված են վերականգնողական և էկոլոգիական բժշկության բնագավառում բնական բուժական գործոնների (կլիմա, բուժիչ հանքային, քաղցրահամ ջրեր, տորֆեր, ցեխեր, կավեր), հանրապետության կուրորտների, կուրորտային և հանգստյան հին ու նոր գոտիների ուսումնասիրությունն ու գնահատումը, դրանց մոնիթորինգն ու ռացիոնալ օգտագործման հեռանկարները։

## Գույքի վաճառք
2022 թվականի դեկտեմբերի 8-ի կառավարությունը նիստում որոշեց «Կուրորտաբանության և ֆիզիկական բժշկության գիտահետազոտական ինստիտուտ» փակ բաժնետիրական ընկերության պետական սեփականություն հանդիսացող բաժնետոմսերը մասնավորեցնել մրցույթով։

## Տնօրեններ
* Արշակ Հակոբյան (1930-1950)
* Մ. Կամենցևա
* Ս. Ճշմարիտյան (1950-1960)
* Գերասիմ Աղաջանյան (1960-1979)
* Զ. Սարգսյան (1979-1991)
* Յուրի Թունյան (1991-2002)
* Բենիկ Հարությունյան (2002)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:1930 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Գիտահետազոտական ինստիտուտներ
Կատեգորիա:Կուրորտաբանություն
Կատեգորիա:Հայաստանի առողջապահություն
Կարոլ Կուրպինսկի

**Կարոլ Կազիմեժ Կուրպինսկի** (, ), լեհ կոմպոզիտոր և դիրիժոր։

## Կենսագրություն
1810 թվականից Վարշավայի «Նարոդովի թատրոնի» կոմպոզիտորը և դիրիժորն էր, 1824-1840 թվականներին՝ Վարշավայի օպերայի երգչախմբի տնօրենը և ղեկավարը։ 1835-1840 թվականներին ղեկավարել է լեհական առաջին՝ երաժշտության և դրամատիկական արվեստի դպրոցը։ Լեհական «Tygodnik muzyczny» առաջին երաժշտական ամսագրի հիմնադիրը և խմբագիրն էր (1820-1821)։

Ազգային օպերայի հիմնադիրներից է։ Գրել է նաև օպերետներ, բալետներ, նվագախմբային ու դաշնամուրային երկեր (պոլոնեզներով համարվում է Ֆրեդերիկ Շոպենի նախորդը), պատմական և հայրենասիրական երգեր, դրանց թվում՝ «1831 թվականի Վարշավյանկա»-ն՝ լեհական ապստամբության նշանավոր հիմնի երաժշտությանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Լեհ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Լեհ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Լեհ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Լեհ մանկավարժներ
Կարաչաևսկ

**Կարաչաևսկ** (, , , մինչև 1944 թվականը՝ Միկոյան Շահար, 1944-1957 թվականները՝ Կլուխորի), քաղաք (1929 թվականից) Ռուսաստանի Դաշնության Կարաչայ-Չերքեզական Հանրապետությունում՝ Կուբան գետի ափին՝ Ռազմա-սուխումյան ճանապարհի վրա։ Ունի 20 316 բնակչություն (2013)։ Հանդիսանում է Կարաչաևսկի քաղաքային օկրուգի և Կարաչաևսկի մունիցիպալ շրջանի վարչական կենտրոնը, սակայն չի մտնում վերջինիս կազմի մեջ։

Կատեգորիա:1927 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կարաչայ-Չերքեզիայի Կարաչաևսկի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կարաչայ-Չերքեզիայի քաղաքային բնակավայրեր
Պիեռ Կուրտադ

**Պիեռ Կուրտադ** (, ), ֆրանսիացի լրագրող, գրող, Ֆրանսիայի կոմկուսի ԿԿ անդամ (1954), Դիմադրության շարժման (*Լա Ռեզիստանս*) մասնակից (1940-1944)։

Գրել է «Նոթեր հակակոմունիզմի մասին» (1946), «Սպանություն Աթենքում» (1952, Կ. Ռուայի հեղինակակցությամբ) հրապարակախոսական գրքերը, «Զիմմի» (1951) քաղաքական վեպ-ռեպորտաժը, «Սև գետը» (1953) վեպը, «Կարմիր հրապարակ» (1961) քաղաքական և միաժամանակ ինքնակենսագրական վեպը։ Կուրտադի նովելներն ամփոփված են «Հանգամանքներ» (1946) և «Բարձրակարգ կենդանիներ» (1956) ժողովածուներում։ 1960 թվականից եղել է «Յումանիտե» թերթի թղթակիցը Մոսկվայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կուրտեն

**Կուրտեն**, նախկինում հայաբնակ գյուղ Թուրքիայում, Անկարայի վիլայեթի Յոզղատ գավառում։ 20-րդ դարի սկզբին ուներ 30 տուն հայ և 10 տուն թուրք բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղի հայ բնակիչներն ունեին եկեղեցի (Սբ. Աստվածածին) և վարժարան։ Կուրտենի հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Կուսակցության միասնություն

**«Կուսակցության միասնություն»**, մարքսիստական կուսակցության արմատական սկզբունքներից, որի կենսագործման անհրաժեշտ պայմաններն էին՝ «հանուն կոմունիզմի պայքարի խնդիրների ընդհանրության վրա հիմնված կազմակերպվածությունը, համախմբվածությունն ու կարգապահությունը»։

Կուսակցության միասնության հիմքը կազմում են դասակարգային պայքարի, սոցիալիստական հեղափոխության, պրոլետարիատի դիկտատուրայի, սոցիալիզմի և կոմունիզմի կառուցման մասին մարքս-լենինյան ուսմունքը, գաղափարական միասնությունը, որն ամփոփում է հեղափոխական ստրատեգիայի ու տակտիկայի միասնությունը, դեմոկրատական ցենտրալիզմի սկզբունքներով նախատեսված ներկուսակցական կարգապահությունը՝ փոքրամասնության անվերապահ ենթարկվելը մեծամասնությանը, կուսակցական վերադաս մարմինների որոշումների պարտադիր լինելը ստորադաս մարմինների համար (կազմակերպական միասնություն)։

Լենինը և բոլշևիկյան կուսակցությունը ԽՄԿԿ կազմակերպական և գաղափարական միասնության համար պայքար են տարել դեռևս ՌԱԴԲԿ II համագումարից (1903 թ.) և այն շարունակել են ԽՄԿԿ պատմության ողջ ընթացքում։

Կատեգորիա:Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցություն
Կուտակում (այլ կիրառումներ)

**Կուտակում**
# Երկրի մակերևույթի վրա փխրուն նյութերի կուտակման բոլոր պրոցեսների ընդհանուր անվանումը։ Լինում է հրաբխային և նստվածքային տիպի։ Ըստ ծագման առանձնացնում են ծովային, լճային, գետային, հողմային, սառցադաշտային, օրգանական և այլ կուտակումներ։ Կուտակման հետևանքով առաջանում են հրաբխային նստվածքային ապարներ և կուտակումային ռելիեֆի տարբեր ձևեր։ 
# Կուտակում, հավաքում, օրինակ, էներգիայի կուտակում։
Ազիլիա Բենքս

**Ազիլիա Ամանդա Բենքս** (անգլերեն՝ Azealia Amanda Banks, ), ամերիկացի ռեփեր, երգչուհի և երգերի հեղինակ։ Հայտնի է դարձել իր «212» երգի շնորհիվ, որը թողարկվել է 2011 թվականին։ 2011-ին նա գլխավորեց «NME» ամսագրի կազմած «Cool List» ցուցակը։ 2012 թվականին BBC հեռուստաընկերության «2012 թվականի ձայնը» (Sound of 2012) ցանկում նա զբաղեցրել է երրորդ հորիզոնականը։

## Տարաձայնություններ
Բենքսը հայտնի է սոցիալական ցանցերում այլ արտիստների հետ ունեցած իր տարաձայնություններով։ Նա տարաձայնություններ է ունեցել Իգի Ազալիայի, T.I.-ի, Նիքի Մինաժի, ASAP Rocky-ի, Քենդրիկ Լամարի, Ռիտա Օրայի, Ֆարել Ուիլյամսի, Լեդի Գագայի, Լիլի Ալենի, Լիլ Քիմի, Էնջլ Հեյզի, Diplo-ի, Էքշն Բրոնսոնի, Լուպե Ֆիասկոյի, Ջիմ Ջոնսի, Kreayshawn-ի և Dominique Young Unique-ի հետ։ «Complex» ամսագիրը գրել է, որ Բենքսը ավելի շատ հանրության ուշադրությանն է արժանանում իր այս տարաձայնությունների, քան իր երաժշտության շնորհիվ։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ
* «Broke with Expensive Taste» (2014)

### Մինի ալբոմներ
* «1991» (2012)

### Միքսթեյպներ
* «Fantasea» (2012)
* «Slay-Z» (2016)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1991 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:NME Awards մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:Մայիսի 31 ծնունդներ
Կույր օձեր

thumb|right|''Ramphotyphlops braminus''

**Կույր օձեր** (), օձերի ընտանիք։ Մեծ մասի մարմնի երկարությունը մինչև 40 սմ է, միայն աֆրիկական կույր օձինը (T. humbo)՝ մինչև 80 սմ։ Մարմինը գլանաձև է, հարթ, մանր թեփուկներով պատված։ Պոչը կարճ է, հաստ։ Աչքերը փոքր են, վահանիկներով ծածկված և երևում են մուգ կետերի ձևով։ Ընտանիքն ունի մոտ 170 տեսակ՝ տարածված երկու կիսագնդերի արևադարձային գոտիներում։

Կույր օձերը ստորգետնյա կյանք են վարում, լինում են հողի վերին շերտերում, քարերի տակ, անտառային փռոցաշերտում։ Սնվում են միջատներով, մրջյուններով ու նրանց ձվերով։ Մեծ մասը ձվածին են, մնացածը՝ կենդանածին։

Անդրկովկասում, Թուրքմենստանի, Ուզբեկստանի հարավում և հարավ-արևմուտքում, Տաջիկստանում հայտնի է մեկ տեսակ՝ *Typhlops vermicularis*։

Կատեգորիա:Սողուններ
Կույր աղիք

right|thumb|255px|<center>  </center>

**Կույր աղիք**, հաստ աղիքի սկզբնական հատվածը։ Պարկաձև է, երկարությունը՝ 6-8 սմ, տեղադրված աջ զստափոսում։ Կույր աղիքից սկսվում է որդանման ելունը (ապենդիքս)։ Կույր աղիքի շարունակությունը վերևի հաստ աղիքն է։

Կատեգորիա:Մարսողական համակարգ
Անդրեյ Կուրսանով

**Անդրեյ Լվովի Կուրսանով** (, ), բույսերի ֆիզիոլոգ և կենսաքիմիկոս, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1953, թղթակից անդամ 1946), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1969)։

1926 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետը (բույսերի ֆիզիոլոգիայի մասնագիտությամբ)։ 1935-1953 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ կենսաքիմիայի ինստիտուտի լաբորատորիայի վարիչ (1950 թվականից՝ տնօրենի տեղակալ), 1952 թվականից՝ ԽՍՀՄ ԳԱ Կ.Ա. Տիմիրյազևի անվան բույսերի ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտի տնօրեն։ «Ֆիզիոլոգիա րաստենիյ» («Физиология растений») ամսագրի հիմնադիրն է ու գլխավոր խմբագիրը (1954 թվականից)։ Կուրսանովը գիտական աշխատանքներով զարգացրել է բուսական բջիջներում ֆերմենտների ազդեցության ուսմունքը, Ալեքսանդր Օպարինի հետ հետազոտել թեյի և այլ բույսերում պարունակվող դաբաղանյութերը՝ տանին և այլն։ Պարգևատրվել է Լենինի 3 շքանշանով, մեդալներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս բուսաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կուտիկուլա

thumb|Էպիկուտիկուլային մոմաշերտը, որը պատում է ''Hosta sieboldiana'' բույսի կուտիկուլան, դարձնում է տերևը  հիդրոֆոբ։ Ջուրը չի կարողանում թացացնել կուտիկուլան, հոսում է տերևի վրայով՝ մաքրելով տերևի վրայի կեղտն ու փոշին։ Այս երևույթն անվանվում է ուլտրահիդրոֆոբություն։
**Կուտիկուլա** (՝ նրբամաշկ),
# կենդանիների, հաստ գոյացություն էպիթելային հյուսվածքի բջիջների մակերևույթին։ Կատարում է հիմնականում պաշտպանական և հենարանային ֆունկցիա։ Որդերի, հոդվածոտանիների կուտիկուլան առաջացնում է մարմնի ամուր ծածկույթ և կազմված է խիտինից, լիպիդներից, որոնք տալիս են մեխանիկական ամրություն ու անջրաթափանցելիություն։ Ողնաշարավորների կուտիկուլան գտնվում է ներքին օրգանները (աղիքներ, շնչառական համակարգի օդատար ուղիներ և այլն) պատող էպիթելային բջիջների մակերևույթին։ 
# բույսերի կուտիկուլան բարակ թաղանթ է, ծածկում է տերևների և ցողունների էպիդերմիսը, կատարում պաշտպանական ֆունկցիա։ Կուտիկուլան բացակայում է ջրային բույսերի՝ ջրում ընկղմված օրգաններում, թույլ է զարգացած ստվերում և խոնավ հողում աճող և լավ՝ սահմանափակ գոլորշիացում ունեցող բույսերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բույսերի մորֆոլոգիա
Կատեգորիա:Կենդանու անատոմիա