open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Նազովրեական ուխտ

Նազովրեական ուխտի մասին չափազանց քիչ տեղեկություններ են հայտնի։ Նազովրեական (պետք չէ շփոթել «Նազովրեցի» բառի հետ, որը Հիսուսին տրված անվանումներից էր՝ ծագած Նազարեթ քաղաքի անվան հետ) բառը թարգմանվում է որպես մաքրված, սուրբ. այդպես կոչվում էին մարդիկ (տաղամարդ թե կին), ովքեր իրենց անձը որոշակի ժամանակով նվիրում էին Աստծուն՝ ուխտելով խիստ պահեցողություն։ Նրանց մասին ցուցումներնը տրված են Թվոց գրքի 6-րդ գլխում։ Այսպես, նազովրեականները պետք է պարտադիր հրաժարվեին գինուց և այն ամենից, ինչ ստացվում է որթատունկից, ոգելից խմիչքներից, որպես ուխտի և խարիզմատիկ զորության նշան պետք է երկար պահեին և չկտրեին մազերը, չմոտենային մարդու դիակի՝ անմաքուր չհամարվելու համար և, առհասարակ, պիտի սուրբ լինեին ողջ կյանքի ընթացքում (Թվեր 6։2-8)։ Վաղ շրջանում նազովրեականները համարվում էին Աստծո Հոգու կրողները, ինչն արտահայտվում էր որևէ հոգեկան կամ ֆիզիկական որակով (օրինակ Սամսոնը և Սամվել մարգարեն)։ Սակայն ժամանակի հետ նման պատկերացումը թուլացավ և նազովրեականը սկսեց դիտվել իբրև հասարակ մարդ, ով Աստծուն նվիրվելու ուխտ էր անում։ Հին Կտակարանում կան դեպքեր, երբ մանուկը դեռ չծնված, արդեն նազովրեական էր համարվում (Սամսոնը՝ Դատավորաց 13։5, 14 համարներում) կամ նազովրեական էր ճանաչվում սեփական ծնողի կողմից (Սամվելը Ա Թագ. 11-րդ գլխում)։
Համեմատաբար ավելի ուշ շրջանի և թերևս վերջին նազովրեականներից է համարվում նաև Հովհաննես Մկրտիչը, ում նույնպես վիճակված էր ողջ կյանքում ոգելից չօգտագործել (Ղուկ. 1։15) և ապրել խիստ կենցաղով (հմմտ. Մատթ. 3։4, Մարկ. 1։6)։

## Աղբյուրներ

# Աստուածաշունչ Մատեան Հին և Նոր Կտակարանների, Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածին և Հայաստանի Աստուածաշնչային ընկերութիւն, 2004։
# Библейский словарь Брокгауза.
# Флавий Иосиф. Иудейские Древности, В 2-х томах. Москва, 1996.
# Христианство, Энциклопедический словарь, Том 1, Москва, 1993г.

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Հրեական օրենքներ և սովորույթներ
Ավետ Գաբրիելյան

**Ավետ Կարապետի Գաբրիելյան** (*Ավդեյ Տեր-Գաբրիելյան*, )), հայ ջութակահար, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1945), Համամիութենական մրցույթի դափնեկիր (1935, Մոսկվա, 2-րդ մրցանակ), ԽՍՀՄ (1946), ՀԽՍՀ (1965) Պետական մրցանակակիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Դոնի Ռոստովում։ 1929 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիան։ 1922-1923 թթ. դասավանդել է Երևանի երաժշտական ստուդիայում, 1923-1924 և 1941-1944 թթ.՝ Երևանի (1974 թվականից՝ պատվավոր պրոֆեսոր), 1938-1979 թվականներին՝ Մոսկվայի կոնսերվատորիաներում (1976 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ Կոմիտասի անվան պետական լարային քառյակի հիմնադիր անդամներից է (1924-1974 թվականներին՝ 1-ին ջութակ)։

Հանդես է եկել մենահամերգներով, սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ և անսամբլներում (Ա. Գոլդենվեյզերի, Հ. Նեյհաուզի, Կ. Իգումնովի, Վ. Մերժանովի հետ)։

Մահացել է Մոսկվայում, թաղված է Երևանում։

## Հիշատակ
Ավետ Գաբրիելյանի անունով է կոչվել Երևանի թիվ 12 երաժշտական դպրոցը։

## Տես նաև
Կոմիտասի անվան պետական լարային քառյակ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
Давидян Р., Авет Габриелян, Е., 1974.

Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ ջութակահարներ
Կատեգորիա:Նուբարաշենի գերեզմանատանը թաղվածներ
Ռուբեն Գաբրիելյան (այլ կիրառումներ)

**Ռուբեն Գաբրիելյան** կարող է վերաբերել՝

* Ռուբեն Գաբրիելյան (բնագետ) (1888-1968), հայ բնագետ, մանկավարժ։
* Ռուբեն Գաբրիելյան (նկարիչ) (1926-2015), հայ նկարիչ։
* Ռուբեն Գաբրիելյան (զինվորական) (1912-1982), խորհրդային բանակի կապի զորքերի գեներալ-լեյտենանտ։

## Տես նաև՝

* Գաբրիելյան
Ռուբեն Գաբրիելյան (բնագետ)

**Ռուբեն Բալասիի Գաբրիելյան** (), հայ բնագետ, մանկավարժ։

Արտաշես Կարինյանի (Գաբրիելյան) եղբայրն է։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Բաքվում։ Երկար տարիներ կենսաբանություն է դասավանդել ԵՊՀ-ում և այլ բուհերում։

Հրատարակել է բնագիտական հանրամատչելի զրույցներ։ «Վենետիկի Մխիթարյանները և դարվինիզմը» (1948) հոդվածում արժեքավորել է Մխիթարյան միաբանների բնագիտական աշխատությունները, «Մ. Նալբանդյանը և բնագիտությունը» (1966) գրքում առաջինն է մեկնաբանել Միքայել Նալբանդյանի՝ կենսաբանությանը, քիմիայի, աշխարհագրությանը և բժշկությանը վերաբերող հոդվածները։

## Երկեր
* Ակնարկներ դարվինիզմի և բիոլոգիական մտքի պատմության հայ իրականության մեջ, XIX-XX դդ., Երևան, 1963։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:Հայ բնագետներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Նոր Խուլգումո

**Նոր Խուլգումո** ( - *Ախալի Խուլգումո*), գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզի Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետում։ Գտնվում է Փարվանա լճի ձախ ափին, Նինոծմինդա քաղաքից 30 կմ հյուսիս-արևելք։ Հիմնադրվել է 1930 թ-ին։ Բնակչությունն հիմնականում զբաղվում է անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։ Փարվանա լճին մոտ գտնվելու պատճառով ուներ զարգացած ձկնատնտեսություն։ Խորհրդային տարիներին բնակվում էին հայեր, ռուսներ և հույներ։ Հայերը եկել են Ախալքալաքի Խուլգումո գյուղից։

## Տես նաև
* Սամցխե-Ջավախք
* Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նինոծմինդայի շրջանի բնակավայրեր
Գանձա (Նինոծմինդայի շրջան)

**Գանձա** (&nbsp;-&nbsp;*Գանձանի*), գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք մարզի Նինոծմինդայի շրջանում։ Գտնվում է Փարվանա լճի հարավային ափին, Նինոծմինդա քաղաքից 22 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Տարածքում է համանուն գետակը, որը հոսում է Ախալքալաքի սարահարթով և թափվում է Տուման֊գյոլ լիճը։

## Մշակույթ
Գանձայում է ծնվել հայ բանաստեղծ Վահան Տերյանը`գյուղագիր Ջավախեցին։ Տերյանի հայրական տանը ներկայումս գործում է թանգարան։ 1966 թվականից, յուրաքանչյուր տարի բնակավայրում մեծ հանդիսավորությամբ անցկացվում են Տերյանական օրերը, որին մասնակցում են քաղաքական և մշակութային գործիչների պատվիրակություններ Հայաստանից և Վրաստանից։

## Տնտեսություն
Խորհրդային տարիներին գյուղում գործում էր յուղի-պանրի գործարան, կար կարի ֆաբրիկայի մասնաճյուղ։ Բնակիչներն զբաղվում են հացահատիկային բույսերի և կարտոֆիլի մշակությամբ, պտղաբուծությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղն ուներ երկու միջնակարգ դպրոց, գրադարան, մշակույթի տուն և հիվանդանոց։

## Պատմական հուշարձաններ
Գանձայում և շրջակայքում պահպանվել են Սուրբ Հովհաննես մատուռը, Քյոռօղլու բերդը, Սուրբ Սարգիս կաթնաքարը, Սուրբ Կարապետ եկեղեցին (1859 թ.), Քանդած ժամը, XIX դարի կամուրջ և  երկու այլ եկեղեցիներ, որոնցից մեկը հայկական է, իսկ մյուսը ասորական (XIII-XIV դարեր)։ Կառուցվել է Հայրենական Մեծ պատերազմում զոհված մարտիկների հիշատակը հավերժացնող հուշարձան։
Սուրբ Կարապետ եկեղեցին կառուցվել է գյուղի բնակչության ջանքերով և մինչև հիմա համարվում է շրջանում նմանը չունեցող եկեղեցի,թե իր չափերով, թե ճարտարապետական կառուցվածքով։

Գյուղի բնակիչները գաղթել են 1830 թվականին՝ Էրզրումի վիլայեթից, Կարսից, Արդահանից և Սալմաստից։ 
Բնակչության հիմնական մասը սերում է Էրզրումի գավառի Կարճնկոց (Կռճնկոտ) գյուղից, որը ներկայումս գտնվում է Թուրքիայում և կոչվում է Եսիլովա։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Gandzan Cultural house.jpg|Մշակույթի տունը
Պատկեր:Gandzani. Armenian Catholic church.jpg|ՍԲ. Կարապետ եկեղեցի
Պատկեր:Gandzani and Mt. Mtsire Abuli (Georgia).jpg|Գանձան և Փոքր Աբուլ սարը
Պատկեր:Gandzani. A bridge.jpg|Կամուրջ Թափարվան գետի վրա
Պատկեր:Gandzani. A church.jpg|Ասորական եկեղեցին


## Հայտնի անձինք
* Վահան Տերյան
* Ջավախեցի

## Տես նաև
* Սամցխե-Ջավախք
* Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նինա Հարությունյան, Վահան Տերյանի տուն-թանգարանը 
* Գանձա գյուղի մասին RAA կայքում

Կատեգորիա:Նինոծմինդայի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ջավախք
Կատեգորիա:Վրաստանի հայաբնակ գյուղեր
Աբուլ (Ախալքալաքի շրջան)

**Աբուլ** (), հայաբնակ գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք մարզի Ախալքալաքի շրջանում, Աբուլ լեռան հարավարևմտյան ստորոտում, Ախալքալաք քաղաքից 10 կմ դեպի արևելք։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 1960 մ բարձրության վրա։

## Բնակչությունը
1968 թվականին ուներ 1250 հայ բնակիչ։ 1987 թվականի տվյալներով ունեցել է 161 տուն և 686 բնակիչ։

Բնակիչներն հիմնականում զբաղվում են անասնապահությամբ, կարտոֆիլի և հացահատիկի մշակությամբ։

1986 թվականի դրությամբ գյուղն ուներ ութամյա դպրոց, բուժկայան։

## Պատմական հուշարձաններ
Գյուղի մոտակայքում կա հին գյուղատեղի (Խարաբա), որտեղ առկա են անտիկ շրջանի կիկլոպյան ամրոցի և միջնադարյան պարսպի մնացորդներ, որի պատերն ունեն 4 մ հաստություն։ Հայտնաբերվել են նաև ժայռափոր գերեզման-դամբարաններ, ինչպես նաև մ.թ.ա. 3-2-րդ հազարամյակներին վերաբերվող դամբարանադաշտ։ Գյուղատեղիում պահպանվել են նաև ավերված եկեղեցու սրբատաշ քարերը, ինչպես նաև խոյաձև տապանաքարեր, կոթողների խաչազարդ պատվանդաններ ունեցող գերեզմանոց ( XV-XVII դարեր)։ Գերեզմանոցից հայտնաբերվել են ուշ բրոնզե դարին վերագրվող խեցեղեններ։ Այստեղ է գտնվել նաև Ապուլում ճանապարհային կայանը, որը Պևտինգերյան քարտեզի Ռավեննացու օրինակում նշանակված է Ապոլում ձևով։

Գյուղում կա հինավուրց եկեղեցի ( X-XI դարեր, Սուրբ Հարություն)։ Մյուս եկեղեցին (Սուրբ Աստվածածին), կառուցվել է 1880-ական թվականներին։

Աբուլը 1830 թվականին հիմնադրել են Էրզրումի վիլայեթից գաղթած հայերը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աբուլ գյուղի մասին տեղեկագիր RAA կայքում

Կատեգորիա:Վրաստանի հայաբնակ գյուղեր
Ազավրեթ

**Ազավրեթ** (), հայաբնակ գյուղ Ջավախքում, Վրաստանի Ախալքալաքի մունիցիպալիտետում, Ախալքալաքից 35&nbsp;կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք։ 1987 թ-ի տվյալներով բնակչությունը կազմել է 367 տուն, 1662&nbsp;մարդ։ Բնակչությունն զբաղվում է անասնապահությամբ, կարտոֆիլի և հացահատիկների մշակությամբ։ Ազավրեթը հիմնադրել են Էրզրումից գաղթած հայերը՝ 1830 թ-ին։
Փոկա

**Փոկա** (), հայաբնակ բնակավայր Վրաստանի Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետում, Փարվանա լճի ափին, պատմական Ջավախքի տարածքում։ Համայնքի բարձրությունը ծովի մակերևույթից 2040 մետր է, համայնքի հեռավորությունը շրջկենտրոն՝ Նինոծմինդայից 28 կմ է։ Փոկաին հարևան մոտակա համայնքներն են՝ Վլադիմիրովկան՝ 3 կմ դեպի արևմուտք, Ասփարան՝ 7 կմ դեպի հյուսիս արևմուտք, Տամբովկան՝ 10կմ դեպի հյուսիս, Ռոդիոնովկան՝ 9 կմ դեպի հյուսիս արևելք, Գանձա՝ 7 կմ դեպի հարավ։ Ինչպես և Ջավախքի այլ հայաբնակ համայնքները Փոկան Խորհրդային Միության փլուզումից հետո անցած տարիների ընթացքում ունեցել է բնակչության արտահոսք։ Այսպես, եթե 1991 թ. զուտ Փոկայում բնակվում էր շուրջ 2500 հայ, ապա ներկայումս գյուղում և հարևան Վլադիմիրովկա բնակավայրերում միասին բնակվում է շուրջ 1800 հայ /տնտեսությունների թիվն է՝ 330/։ Համայնքում գործում է միջնակարգ դպրոց, որն ունի շուրջ 280 աշակերտ։ Համայնքի բնակչության հիմնական զբաղմունքներն են հողագործությունն ու անասնապահությունը։ Շրջանը հարուստ է արոտավայրերով։ Բնակավայրի շրջակայքը հարուստ է պատմաճարտարապետական հուշարձաններով։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Phoka village, Javakheti (2).jpg|
Պատկեր:Phoka village, Javakheti (1).jpg|
Պատկեր:Phoka village, Javakheti (4).jpg|
Պատկեր:Phoka village, Javakheti (5).jpg|
Պատկեր:Phoka village, Javakheti (6).jpg|
Պատկեր:Phoka village, Javakheti (7).jpg|
Պատկեր:Phoka village, Javakheti (8).jpg|
Պատկեր:Phoka village, Javakheti (9).jpg|
Պատկեր:Phoka village, Javakheti (10).jpg|
Պատկեր:Phoka village, Javakheti (11).jpg|
Պատկեր:Phoka village, Javakheti (12).jpg|
Պատկեր:Phoka village, Javakheti (13).jpg|


## Արտաքին հղումներ
* Փոկա գյուղի մասին տեղեկագիր RAA կայքում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նինոծմինդայի շրջանի բնակավայրեր
Դամալա

:

**Դամալա** կամ **Տամալա** (Դաիմալա, ), հայաբնակ գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք մարզի Ասպինձայի շրջանում (պատմական Ջավախք երկրամաս)։ Գտնվում է Ասպինձայից (Ասպնջակ) 5 կմ արևելք։ Աշխարհի կենտրոնը։

## Աշխարհագրություն
Դամալան գտնվում է Քուռ գետի աջ ափին, ծովի մակերևույթից շուրջ 1360 մ բարձրության վրա։ Գյուղը կառուցված է բարձրադիր բլուրների վրա՝ Թռեղքի լեռնաշղթայի հարավային ծայրի ստորոտներին, երեք կողմից շրջապատված է անտառներով, իսկ արևմտյան կողմում տարածվում են Կաժ անունով սարահարթը և Խուլուչայի ձորը։ Կլիման մեղմ է, նպաստավոր այգեգործության և բանջարա-բոստանային կուլտուրաների մշակության համար։

## Բնակչություն
Դամալան շրջանի ամենամեծ և միակ հայաբնակ գյուղն է։ Բնակիչների նախնիները ներգաղթել են 1828 թվականին Էրզրումի վիլայեթի Շիփիկ, Ռաբատ, Կերեկ և Գառանկոթ գյուղերից։ 1840 թվականին գյուղն ուներ 250 բնակիչ։ Գյուղի բնակչության շարունակական աճը խոչընդոտեցին 1918-1921 թվականների կոտորածներն ու գաղթը, որի հետևանքով գյուղի 1200 բնակչից կոտորվեց շուրջ 550 մարդ։ Սակայն խորհրդային իշխանության տարիներին Տամալան վերականգնեց և անգամ, նախքան Առաջին համաշխարհային պատերազմի դրության համեմատ գրեթե կրկնապատկեց իր բնակչությունը, որը 1985 թվականի տվյալներով արդեն կազմում էր 2233 մարդ (520 ծուխ)։ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո տնտեսական ծանր պայմաններից ծագած արտագաղթի հետևանքով գյուղի բնակչության թիվը որոշակի չափով նվազել է։ 2010 թվականի հուլիսի տվյալներով Տամալայում բնակվում էր 2100 մարդ, տնտեսությունների թիվն էր 500։ 2014 թվականի տվյալներով, գյուղում ապրում էր 1234 մարդ։ 

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքն է հողագործությունն ու անասնապահությունը։ Գյուղատնտեսության գերակայող ճյուղերն են հացահատիկային բույսերի, կարտոֆիլի, բանջարա-բոստանային կուլտուրաների մշակությունը, այգեգործությունը (խնձոր, տանձ, սալոր և այլն), մեղվաբուծությունը։ Նախկինում զբաղվել են արհեստներով (դամալացիները եղել են հմուտ կամ պատրաստողներ, որոնց արտադրանքը վաճառքի է հանվել հարևան շրջաններում)։

## Մշակույթ և կրոն
Գյուղում 1865 թվականից գործել է եկեղեցական ծխական դպրոց։ Ներկայումս գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց, որտեղ 2005 թվականի տվյալներով սովորում էր 315 աշակերտ (1985 թվականին աշակերտների թիվն էր` 460)։
Գյուղի Սուրբ Խաչ եկեղեցին հիմնադրվել է 1830-ական թվականներին, սակայն ավելի ուշ հիմնովին վերանորոգվել և վերաբացվել է 1872 թվականին՝ մեկդասյա դպրոցի հետ միասին։ Սուրբ Խաչը քարաշեն է, ճակատը շարված է սրբատաշ քարերով։ 1920-ական թվականներին եկեղեցին փակվել է, իսկ քահանան աքսորվել։ Եկեղեցին օգտագործվել է որպես պահեստ, ավելի ուշ փլվել է փայտաշեն տանիքը։ 2008 թվականին եկեղեցին վերականգնվել և վերաօծվել է։ 
 
Գյուղից 2 կմ հեռավորության վրա՝ արևելյան կողմի ձորամիջում գտնվում է Սուրբ Գևորգ վանքը, որը հանդիսանում է գյուղի բնակչության ուխտատեղին, կան նաև ավերակներ (Շոլորթան, Կողտաբերդ ամրոցը)։ Ի դեպ Դամալան առաջին անգամ հիշատակել է վրաց պատմագիր և աշխարհագիր Վախուշտին (XVIII դար)՝ պատմական Թռեղք գավառում։

## Տես նաև
* Սամցխե-Ջավախք
* Ասպինձայի մունիցիպալիտետ

## Արտաքին հղումներ
* Դամալա գյուղի մասին RAA կայքում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասպինձայի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի հայաբնակ գյուղեր
Թորիա

**Թորիա** (), հայաբնակ գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզի Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետում։
Գյուղը գտնվում է Ախալքալաքից ուղիղ գծով 8 կմ հարավ-արևելք, շրջկենտրոն Նինոծմինդայից 12 կմ հյուսիս, Աբուլ լեռան արևմտյան կողմում, ծ.մ 1800-1900 մ բարձրության վրա։ Երեք կողմից շրջապատված է լեռներով, որոնցից մեկի լանջին փռված է գյուղը։ Այս լեռը գյուղացիներն անվանում են Քարոտ սար (լեռան վրա քարերի առատության պատճառով)։ Իսկ գյուղի դիմաց գտնվող լեռանը՝ իր փոքրություն պատճառով, կոչում են Բլրիկ։ Քարոտ սարի վրա գտնվում են Կիկլոպյան ամրոցի փլատակները, իսկ ստորոտին և գագաթին՝ Սուրբ Տոմինիկոս և Սուրբ Հովհաննես մատուռները։ Սուրբ Տոմինիկոս մատուռի կողքին է գտնվում ձիանման հին տապանաքար։ Ստորոտում էր գտնվում նաև հին հայկական եկեղեցին, որի վերջին պատը փլուզվել է 2010 թվականին։ Զուտ հայաբնակ Թորիան 21 տուն բնակչությամբ և 13,000 ակչե հարկաչափով հիշվում է օսմանյան կառավարության 1595 թ-ին. կազմած «Գյուրջիստանի վիլայեթի ընդարձակ դավթար»-ում։ Ընտանիքների գլխավորների ցանկում հիշվում են Ղուլիջանի որդի Միրզան, Առաքել և Ազարա եղբայրները, Սարգսի որդի Ջանիբեկը, Մկրտիչը, Գրիգորի որդի Խոսրովը և այլք։ Հայտնի է նաև, որ 1705-1706 թթ.՝ տանուտեր Հասանի օրոք, գյուղից հարկվել է 16,200 ակչե։ Ներկայիս բնակիչների նախնիները 1829-1830 թթ. գաղթել են Արևմտյան Հայաստանի Ստորին կամ Ներքին Բասեն գավառի Ձիթհանք (Ձիթհանքով) և Թեքման գավառի Քյուլլի գյուղերից։
2002 թվականի մարդահամարի տվյալներով, գյուղում բնակվում է 620 հոգի։ Գյուղի Սուրբ Աստվածամայր եկեղեցին հիմնադրվել է 1843 թ-ին «Տօրիա, յանուն ս. Աստուածածնի, քարաշեն, 1843 թ. ...»։ 1893 թ. տեղի են ունեցել եկեղեցու հիմնավոր վերակառուցման աշխատանքներ։ 1899 թ-ի դեկտեմբերի 19-ի երկրաշարժից «խիստ տուժել էր հին եկեղեցին (հիմնաորապես խարխլվել էր)»։ Գյուղացիները միայն 1905 թ-ին են կարողացել ձեռնարկել տարիներ առաջ խարխլված և արդեն իսպառ քայքայված եկեղեցու վերակառուցումը։ Այդ մասին են վկայում եկեղեցու հարավային և արևմտյան մուտքերի ճակատներին փորագրված արձանագրությունները։ Եկեղեցու արևմտյան մուտքին՝ «1905 | ԱՅՍ ԱՐԵՒՄՏԵԱՆ ՈՐ|ՄՆ ԿԱՌՈՒՑԱՒ ԾԱԽ|ԻՒՔ ՏԵՐ ՄԻՔԱԷԼ ՔՈԹԱՆ|ՃԵԱՆԻ ՅԻՇԱՏԱԿ Է ՆՈՐԱ»։ Եկեղեցու հարավային մուտքին՝ «ԿԱՌՈՒՑԱՒ Ս(ՈՒՐ)Բ Ա(ՍՏՈՒԱ)ԾԱՄՕՐ ԵԿԵՂԵՑԻՆ Տ(Է)Ր ՔՈԹ(ԱՆ)Ճ(ԵԱՆ)Ց ԾԱԽԻՒՔ ԵՒ ԱՇԽԱ|ՏՈՒԹ(ԵԱՄ)Բ ԹՈՐԻՈՅ ԺՈՂՈՎՐԴՈՑ»։ 1915 թ-ին գյուղի ծխատեր քահանայի պաշտոնը ստանձնել էր Ուջմանայի քահանան՝ տեր Հովհաննես Դարբինյանը։ 1995 թ-ին. եկեղեցին նորոգվում էր (թերավարտ էր մնացել ծածկը)։ Թորիայի դպրոցի հիմնադրման տարեթիվն անհայտ է, սակայն 1908 թ-ին ունեցել է 2 ուսուցիչ և 50 աշակերտ։ Թորիա գյուղի միջնակարգ դպրոցը սկսել է գործել 1974 թ-ից։ Ներկայիս դպրոցը գտնվում է գյուղի կենտրոնական հատվածում։ Դպրոցին կից կառուցված է Հայրենական մեծ պատերազմում զոհված 73 համագյուղացիների հիշատակին նվիրված հուշարձան։


Գյուղ Թորիա.jpg|Թորիա գյուղ
Թորիա.jpg|Թորիա գյուղի տեսքը բարձրությունից
Հին եկեղեցի.jpg|Հայկական հին եկեղեցի
Սուրբ Աստվածամայր.jpg|Սուրբ Աստվածամայր եկեղեցի
Վերին մատուռ.jpg|Մատուռ՝ Սուրբ Հովհաննես
Ներքին մատուռ.jpg|Մատուռ՝ Սուրբ Տոմինիկոս
Ձիու-տապանաքար.jpg|Ձիանման տապանաքար
Հուշարձան.jpg|Հուշարձան
Կիկլոպյան ամրոց.jpg|Կիկլոպյան ամրոց
Բլրիկ սար.jpg|Բլրիկ սար
Քարոտ սար.jpg|Քարոտ սար
Միջնակարգ-դպրոց.jpg|Թորիայի միջնակարգ դպրոց


## Տես նաև
* Սամցխե-Ջավախք
* Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նինոծմինդայի շրջանի բնակավայրեր
Արշալույս Գաբրիելյան

**Արշալույս Համբարձումի Գաբրիելյան** (), հայ երկրաբան, երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտոր (1953), պրոֆեսոր (1954), ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1982), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1961), միջազգային (տեկտոնական) և համամիութենական (շերտագրական) գիտակոորդինացիոն խորհուրդների անդամ, Պատվո նշան շքանշանակիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կարսի մարզի Նախիջևան գյուղում։ Ավարտել է ԵՊՀ-ն (1938)։ 1941-1983 թվականներին՝ ԵՊՀ պատմական և տարածաշրջանային երկրաբանության ամբիոնի վարիչ, 1983-1986 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ Երկրի մասին գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիկոս քարտուղար, 1986-1993 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱԱ երկրաբանության բաժանմունքի վարիչ, նախագահության անդամ։

Աշխատանքները վերաբերում են Հայաստանի երկրաբանական կառուցվածքի, հատկապես տեկտոնիկայի, շերտագրության և երկրաբանության զարգացման պատմության հարցերին։ Մշակել է Հայաստանի պալեոգենի ու նեոգենի շերտագրական սխեման, Փոքր Կովկասի ու հարակից շրջանների տեկտոնական մասնատման սխեմաները, բնութագրել առանձին տեկտոնական կառուցվածքները՝ ընդգծելով խորքային բեկվածների դերը երկրաբանական կառուցվածքի, հրաբխայնության և մետաղածնության մեջ։ Հեղինակ է «ՍՍՀՄ երկրաբանություն» (1984) ուսումնական ձեռնարկի։

## Երկեր
* Сейсмотектоника Армяский ССР, Е., 1981 (համահեղինակ)
* Третичные отложения Котайского района Арм․ ССР, Е․, 1947
* Основные вопросы тектоники Армении, Е․, 1959
* Палеоген и неоген Армянской ССР, Е․, 1964
* Тектоническая карта Армянской ССР, Е․, 1968․ 
### Մամուլ
* Հոդվածների մատենագիտություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Երկրաբաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ երկրաբաններ
Ուջմանա

**Ուջմանա** (), գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզի Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետում։

Գյուղը հիմնվել է 1830 ական թվականներին Արևմտյան Հայաստանի Խնուս բնակավայրից գաղթած հայերի կողմից։ Ուջմանեցիների խոսվածքում պահպանվել է Մշո բարբառը, որի պատճառով սովորություն է եղել նրանց անվանել «մշեցի կաթողիկէներ»։

## Տես նաև
* Սամցխե-Ջավախք
* Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նինոծմինդայի շրջանի բնակավայրեր
Ջոան Ռիվրզ

300px|մինի|Ջոան Ռիվրզը դստեր՝ Մելիսայի հետ, նորաձևության 2012 թ. նյույորքյան շաբաթին
**Ջոան Ալեքսանդրա Մոլինսկի Սենգր Ռոզենբերգ**, (, հայտնի է նաև որպես **Ջոան Ռիվրզ**, ), ամերիկյան դերասանուհի, կատակերգակ և հաղորդավարուհի։ Նկարահանվել է քսանհինգից ավելի գեղարվեստական ֆիլմերում, հեռուստատեսային ու վավերագրական բազմաթիվ ֆիլմաշարերում, էկրանավորված յոթ կատակերգական ներկայացումներում, մի շարք շոուներում և այլն։
«Էմմի» և «Գրեմմի» մրցանակների դափնեկիր է։ 1968 թվականին *[[The New York Times]]*-ի քննադատ Ջեք Գուլդը Ջոան Ռիվրզին բնորոշել է որպես «ամենայն հավանականությամբ՝ ամենածիծաղաշարժ կնոջ» (quite possibly the most intuitively funny woman alive): 2017 թվականին *[[Rolling Stone]]* ամսագիրը նրան 6-րդ տեղն է հատկացրել իր կազմած «Բոլոր ժամանակների 50 լավագույն կատակերգակ դերասաններ» ցանկում (50 best stand-up comics of all time): Այդ նույն տավա հոկտեմբեր ամսին հեռուստատեսային ակադեմիայի փառքի սրահում հանդիսավորությամբ բացվել է Ջոան Ռիվրզին նվիրված անկյունը։ 
* 1989 թվականի հուլիսի 26-ին Հոլիվուդի Փառքի ճեմուղում բացվել է Ջոան Ռիվրզի աստղը։
* 2013 թվականի մարտի 1-ին նրա և իր դստեր՝ Մելիսա Ռիվրզի պատվին կազմակերպվել է Փառքի արշավ, Նյու Յորք քաղաքի երկտախտակամած ավտոբուսներից մեկը կոչվել է նրանց անունով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*  (self-help/humor)
*  (humor)
*  (autobiography)
*  (autobiography)
*  (non-fiction)
*  (self-help/humor)
*  (self-help)
*  (self-help)
*  (fiction)
*  (non-fiction)
*  (humor)
*  (humor)

Ջոան Ռիվրզը թողարկել է նաև մեկ տասնյակից ավելի աուդիոգրքեր։

** Կենսագրական գրքեր **
*  (memoir)
*  (biography)
*  (photography)

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բարերարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Աուդիոգիրք կարդացողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիծաբաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի հրեաներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի հրեաներ
Բաբկեն Գաբրիելյան

**Բաբկեն Սահակի Գաբրիելյան** (), հայ դերասան։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ալեքսանդրապոլում, ընչազուրկ ընտանիքում, մեծացել է Բաքվում։ Թատերական կրթությունն ստացել է Վ. Միրզոյանի հիմնած ստուդիայում՝ Երևանում, ուր 1918 թ. տեղափոխվել էր Գաբրիելյանների ընտանիքը։ Բեմական առաջին քայլերը արել է Ամո Խարազյանի շրջիկ թատրոնում, այնուհետև, տարբեր թատերախմբերում խաղալուց հետո, 1924 թ. ընդունվել Մոսկվայի հայկական դրամատիկական ստուդիա, որը, սակայն, չի ավարտել։ Վերստին հայտնվելով Երևանում՝ նա վարում է դերասանական անկանոն ու թափառիկ կյանք մինչև որ 1928 թ. հաստատվում է Լենինականի թատրոնում, որտեղ աշխատում է մինչև իր մաղաժամ մահը։

Բաբկեն Գաբրիելյանը նոր խաղացանկի, նոր հերոսի, դերասանական արվեստի նոր ոճի դերասան էր։ Վերամարմնավորման բարձր արվեստով է ստեղծել հակադիր բնավորություններ՝ *Նեսչաստլիվցև*, (Ա. Օստրովկու «Եկամտաբեր պաշտոն»), *Կարլ Թոմաս* (Է. Տոլլերի «Հոպլյա, մենք ապրում ենք»), *Խլեստակով* (Ն. Գոգոլի «Ռևիզոր») և այլն։

*Սիմոն* (ըստ Ե. Յանովսկու «Զայրույթ»), *Գոդուն* (Բ. Լավրենյովի «Բեկում»), *Կարավաև* (ըստ Մ. Ֆուրմանովի «Խռովություն»), *Յուսով* (Ա. Օստրովկու «Անտառ»), *Մարտինով* (Ս. Լեվիտինաի «Դատավճիռ»), *Բաբա* (Ս. Բաղդասարյանի «Մարոկո»)։

Մահացել է Լենինականում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Խալաթյան Լ., Բաբկեն Գաբրիելյան, Երևան, 1958

Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Աստղիկ Բադալյան

**Աստղիկ Լազարի Բադալյան** (), հայ համաճարակաբան, բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Նախիջևան քաղաքում։ Ավարտել է ԵՊՀ բժշկական ֆակուլտետը (1927)։ 1931 թվականից աշխատել է Մալարիայի և բժշկական մակաբուծաբանության (1955-1971 թվականներին՝ Համաճարակագիտության և հիգիենայի) ինստիտուտի հելմինթոլոգիայի լաբորատորիայում, 1952-1970 թվականներին՝ վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են համաճարակաբանության և հելմինթոլոգիայի ընդհանուր հարցերին։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ բժշկուհիներ
Կատեգորիա:Հայ համաճարակաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Անուշավան Գասպարյան

**Անուշավան Վարդանի Գասպարյան** (), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Վանում։ 1937 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1950 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստի ինստիտուտը։

Պատկերազարդել և ձևավորել է Գարեգին Սևունցի «Թեհրան» (1952), Տարաս Շևչենկոյի «Կոբզար» (1954), Խաչատուր Աբովյանի «Վերք Հայաստանի» (1955), Հովհաննես Թումանյանի «Տերն ու ծառան» (1960), նաև՝ Պերճ Պռոշյանի, Խաչիկ Դաշտենցի, Ռուդաքիի և այլոց երկերից։

Մահացել է Երևանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Քեյթի Հոլմս

**Քեյթի Հոլմս** (, ), ամերիկյան դերասանուհի է։ Հայտնի է դարձել «Դոսնզ Կրիկ» հեռուստասերիալում նկարահանվելուց հետո։

## Կենսագրություն
Քեյթի Հոլմսը ծնվել է Օհայո նահանգի Թոլեդո քաղաքում։ Ընտանիքի հինգ երեխաներից ամենափոքրն էր։ Ունի 3 քույր և 1 եղբայր։ Հայրը փաստաբան է՝ ամուսնալուծությունների գործով մասնագիտացված։ Քեյթին ունի անգլիական, իռլանդական և գերմանական արմատներ։

## Ֆիլմագրություն
### Դերակատարումներ

### Պրոդյուսեր

### Սցենարիստ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1978 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:«Ոսկե ազնվամորի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 18 ծնունդներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի ամերիկացի դերասանուհիներ
Ռիգոլետտո (օպերա)

**Ռիգոլետտո** (), իտալացի կոմպոզիտոր Ջուզեպպե Վերդիի օպերա երեք գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոն Ֆրանչեսկո Պիավեի ըստ Վիկտոր Հյուգոյի «Արքան զվարճանում է» (1832) պիեսի։

Օպերայի առաջնախաղը կայացել է 1851 թ. մարտի 11-ին Վենետիկի «Ֆենիչե» թատրոնում։

Օպերան համարվում է իտալացի կոմպոզիտորի ստեղծած գլուխգործոցներից մեկը։

«Ռիգոլետտո»-ն բազմիցս ներկայացվել է Երևանի ազգային օպերայի և բալետի թատրոնի բեմում։ Առաջին բեմադրությունը կայացել է 1934 թվականին ռեժիսոր Ա. Բուրջալյանի և դիրիժոր Ս. Չարեկյանի նախաձեռնությամբ, այնուհետև հրավիրված ռուս ռեժիսոր Իվան Վոլչեկի և հայ դիրիժոր Ռուբեն Ստեփանյանի համագործակցությամբ 1940 թվականին։ Երրորդը՝ 1971 թվականին հայ մեծ ռեժիսոր Վահագն Բագրատունու և դիրիժոր Գ. Թորիկյանի մեկնաբանմամբ, մնաց թատրոնի խաղացանկում մինչև 1980 թվականը այնուհետև չի վերականգնվել մինչ օրս։
280px|մինի|ձախից|Ռիգոլետտո օպերայի պրեմիերայի ազդագիրը, նոյեմբերի 3, 1935 թ․ , Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1851 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Տրուբադուր (օպերա)

**Տրուբադուր** (), իտալացի երգահան Ջուզեպպե Վերդիի օպերա չորս գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոն Սալվատորե Կամմարանոյի ըստ իսպանացի դրամատուրգ Գարսիա Գութիերեսի համանուն պիեսի։ Օպերայի առաջնախաղը կայացել է 1853 թ. հունվարի 19-ին Հռոմի «Ապոլո» թատրոնում։ Ռիգոլետտոյի և Տրավիատայի հետ մեկտեղ համարվում է Վերդիի 1850-ական թթ. ստեղծագործություններից լավագույնը։ Այսօր էլ ընդգրկված է աշխարհի օպերային թատրոնների խաղացանկում։

«Տրուբադուր»-ը Երևանի ազգային ակադեմիական օպերայի թատրոնի կողմից բեմադրվել է 1957 թ. (դիրիժոր- Ս. Չարեկյան, բեմ.- Գ. Մելքումյան) և 1989 թ. (դիրիժոր – Լ. Շաբանյան, բեմ. – Ն. Սարգսյան)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1853 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Բրիտանիայի միապետների ցանկ

**Անգլիայի և Մեծ Բրիտանիայի թագավորներն ու արքայատոհմերը**

## Անգլոսաքսոնյան (Ուեսսեքսի) թագավորներ (802-1066)
* Էգբերտ (802-839) 100px|thumb
* Էթելվուլֆ (839-855) 100px|thumb
* Էթելբալդ (855-860) 100px|thumb
* Էթելբերդ (860-866) 100px|thumb
* Էթելրեդ I (866-871) 100px|thumb
* Ալֆրեդ Մեծ (871-899) 100px|thumb
* Էդուարդ Ավագ (899-924) 100px|thumb
* Էթելսթան (924-939) 100px|thumb
* Էդմունդ I (939-946) 100px|thumb
* Էդրեդ (946-955) 100px|thumb
* Էդվիգ (955-959) 100px|thumb
* Էդգար (Անգլիայի արքա) (959-975) 100px|thumb
* Էդվարդ Տառապյալ (975-979) 100px|thumb
* Էթելրեդ II (978-1013) 100px|thumb
* Կանութ Դանիացի(1013-1014) 100px|thumb
* Էթելրեդ II (1014-1016) 100px|thumb
* Էդմունդ Երկաթակող  (1016) 100px|thumb
* Կնուդ I (1016-1035) 100px|thumb
* Հարոլդ I (1037-1040) 100px|thumb
* Հարդեկնուդ (1040-1042) 100px|thumb
* Էդվարդ Խոստովանող (1042-1066) 100px|thumb
* Հարոլդ II (1066) 100px|thumb

## Նորմանդական արքայատոհմ
* Վիլհելմ I Նվաճողը (1066 - 1087) 100px|thumb
* Վիլհելմ II (Անգլիայի արքա) (1087 - 1100) 100px|thumb
* Հենրի I (1100 - 1135) - բարոնների խռովության տարիները (1135-1153) 100px|thumb
* Ստեֆան (1153 - 1154) 100px|thumb

## Պլանտագենետների արքայատոհմ
* Հենրի II (1154 - 1189) 100px|thumb
* Ռիչարդ I Առյուծասիրտ (1189 - 1199) 100px|thumb
* Հովհաննես I Անհողին (1199 - 1216) 100px|thumb
* Հենրի III (1216 - 1272) 100px|thumb
* Էդվարդ I (1272 - 1307) 100px|thumb
* Էդվարդ II (1307 - 1327) 100px|thumb
* Էդվարդ III (1327 - 1377) 100px|thumb
* Ռիչարդ II (1377 - 1399) 100px|thumb

## Լանկաստերների արքայատոհմ
* Հենրի IV (1399 - 1413) 100px|thumb
* Հենրի V (1413 - 1422) 100px|thumb
* Հենրի VI (1422 - 1461) 100px|thumb

## Յորքերի արքայատոհմ
* Էդվարդ IV (1461 - 1483) 100px|thumb
* Էդվարդ V (1483) 100px|thumb
* Ռիչարդ III (1483 - 1485) 100px|thumb

## Թյուդորների արքայատոհմ
* Հենրի VII (1485 - 1509) 100px|thumb
* Հենրի VIII (1509 - 1547) 100px|thumb
* Էդվարդ VI (1547 - 1553) 100px|thumb
* Մարիա  I   (1553 - 1558) 100px|thumb
* Եղիսաբեթ I (1558 - 1603) 100px|thumb

## Ստյուարտների արքայատոհմ
* Ջեյմս I (1603 - 1625) 100px|thumb
* Չարլզ I (1625 - 1649) - գլխատվեց 100px|thumb
* 1649 - 1653՝ հանրապետություն
* 1653 - 1658՝ Կրոմվելի պրոտեկտորատ
* Չարլզ II (1660 - 1685) 100px|thumb
* Ջեյմս II (1685 - 1688)՝ գահազրկվում է 1688 թ.՝ «Պանծալի հեղափոխության» արդյունքում 100px|thumb
* Վիլհելմ III Օրանացի (1688 - 1702) 100px|thumb
* Աննա Ստյուարտ (1702 - 1714) 100px|thumb

## Հանովերյան արքայատոհմ
* Ջորջ I (1714 - 1727) 100px|thumb
* Ջորջ II (1727 - 1760) 100px|thumb
* Ջորջ III (1760 - 1820) 100px|thumb
* Ջորջ IV (1820 - 1830) 100px|thumb
* Վիլհելմ IV (1830 - 1837) 100px|thumb
* Վիկտորիա (1837 - 1901) 100px|thumb

## Վինձորների արքայատոհմ
* Էդուարդ VII (1901 - 1910)100px|thumb
* Ջորջ V (1910 - 1936) 100px|thumb
* Էդուարդ VIII (1936 թ Հրաժարվեց գահից) 100px|thumb
* Ջորջ VI (1936 - 1952) 100px|thumb
* Եղիսաբեթ II (1952 - 2022) 100px|thumb
* Չարլզ III (2022 - մեր օրեր) 100px|thumb

## Աղբյուրներ
* Ռ.Գևորգյան, Մեծ Բրիտանիայի պատմություն, Երևան, 2004

Կատեգորիա:Բրիտանական կայսրություն
Կատեգորիա:Ցանկեր:Մեծ Բրիտանիա:Միացյալ Թագավորություն
Կատեգորիա:Միապետների ցանկեր
Գրիգոր Բադալյան (այլ կիրառումներ)

**Գրիգոր Բադալյան** կարող է վերաբերել՝

* Գրիգոր Բաբայի Բադալյան (1922-1993) - հայ քանդակագործ։
* Գրիգոր Խաչատուրի Բադալյան (1955) - հայ ուռուցքաբան։
Գրիգոր Բադալյան (քանդակագործ)

**Գրիգոր Բաբայի Բադալյան** (), հայ քանդակագործ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1967)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Դոնի Ռոստովում։ Սովորել է Ռոստովի Ճանապարհաշինական ինստիտուտում։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1952 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ինստիտուտը։ 1952 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։

Գործերից են Անանիա Շիրակացու (բազալտ, 1963, Մատենադարանի ճակատամասում) արձանը, Ակսել Բակունցի (բազալտ, 1963, Գորիս), Հանքափոր Բանվորի հուշարձանը (բազալտ, 1960, Քաջարան) և «Տիեզերքը նվաճողներին» (բազալտ, 1981, Գեղարքունիքի մարզ), Հ. Հակոբյանի հուշարձանը (Ղարաբաղ), Վարդան Մամիկոնյան (Ղափան), «Ոչ աստված, ոչ թագավոր», «Նվաճվածը», «Ազատագրված հողում» հուշարձանները, Գևորգ Էմինի և Հովհաննես Հովհաննիսյանի դիմաքանդակները։

## Պատկերասրահ

2014 Erywań, Matenadaran (07).jpg|Անանիա Շիրակացու հուշարձան (Երևան, Մատենադարան)


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի Գեղարվեստի ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Գալուստ Գաբրիելյան

**Գալուստ Գևորգի Գաբրիելյան** (*Տեր-Գաբրիելյան*, ), հայ երգիչ (քնարական տենոր), ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1956)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Քութայիս քաղաքում։ Ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիան (1938)։ 1938-1959 թվականներին՝ Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի մեներգիչ։

Դերերգերից են՝ Աշուղ, Շեյխ (Ալեքսանդր Սպենդիարյանի «Ալմաստ»), Սարո, Սանթուր (Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ», «Դավիթ Բեկ»), Սարոյան (Հարո Ստեփանյանի «Լուսաբացին»), Տիրիթ (Տիգրան Չուխաճյանի «Արշակ Բ»), Լևոնիկ (Ա. Այվազյանի «Թափառնիկոս»), Լենսկի (Պյոտր Չայկովսկու «Եվգենի Օնեգին»), Ֆաուստ (Շառլ Գունոյի «Ֆաուստ»)։

Մահացել է Թբիլիսիում, թաղված է Երևանում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գալուստ Գաբրիելյան 

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ երգիչներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Քնարական տենորներ
Ռիչարդ I Առյուծասիրտ

**Ռիչարդ Առյուծասիրտ** (, , ), Անգլիայի թագավոր Պլանտագենետների հարստությունից (1189-1199)։

Հենրի II-ի և Էլեոնորա Աքվիթանուհու որդին։

Գահին բարձրանալուց հետո ընդամենը մի քանի ամիս անց՝ մեկնում է խաչակրաց արշավանքի, որի ընթացքում նվաճում է Կիպրոս կղզին։ Ռիչարդի բացակայության ժամանակ իշխանությունը Անգլիայում անցնում է նրա եղբայր Ջոնին։ Օգտվելով Ռիչարդի բացակայությունից Ֆրանսիայի թագավոր Ֆիլիպ II-ը սկսում է գրավել Ռիչարդի տիրույթները Ֆրանսիայի Նորմանդիա նահանգում։ Իմանալով այդ մասին՝ Ռիչարդը թաքուն փորձում է վերադառնալ Անգլիա, սակայն ճանապարհին գերի է վերցվում Գերմանիայի կայսր Հենրի VI-ի կողմից և ազատվում 150.000 մարկ փրկագին վճարելու խոստման դիմաց (այդ գումարից վճարվում է 100,000-ը)։ Ռիչարդը 1194 թվականի սկզբին վերադառնում է Անգլիա, որտեղ սկսում է բանակ հավաքել Ֆրանսիայի դեմ պատերազմելու համար։ 1194 թ. մայիսին Ռիչարդը մեկնում է Ֆրանսիայի իր կալվածքները՝ այնտեղ պատրաստվելով պատերազմի, հավաքելով ռազմական ուժեր և կառուցելով նոր ամրոցներ։ 1199 թ. Ռիչարդը Լիմուզենում Շալյու-Շաբրոլ ամրոցի պաշարման ժամանակ վիրավորվում է արբալետի բոլտից և մեկ ամիս անց մահանում արյան վարակից։ Անգլիայի գահը անցնում է Ջոնին։

Իր դերը երրորդ խաչակրաց պատերազմում

Ռիչարդ I հատկապես հայտնի է երրորդ խաչակրաց արշավանքից։ Ֆիլիպ II-ի մեկնումից անց, նա համարվեց պատերազմի բարձրագույն առաջնորդը։ Ստանձնելով իր նոր դիրքը, տարիներով պայքարեց Սալադինի դեմ, սակայն նա ստիպված համաձայնվեց խաղաղության պայմանագրի իր եղբոր Ջոնի դավաձանական վարքագծից հետո։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Ռ.Գևորգյան ՄԵԾ ԲՐԻՏԱՆԻԱՅԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ, Երևան, 2009

Կատեգորիա:Անգլիայի միապետներ
Կատեգորիա:Խաչակրաց երրորդ արշավանքի քրիստոնյաներ
Կատեգորիա:Պլանտագենետների հարստություն
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Ազատությունների մեծ խարտիա

**Ազատությունների մեծ խարտիա** (, ), Անգլիայի թագավոր Հովհան I Անհողի կողմից 1215 թվականի հունիսի 15-ին ստորագրված փաստաթուղթ, որը հետագայում դարձել է Մեծ Բրիտանիայի սահմանադրական-օրենսդրական հիմնարար փաստաթղթերից մեկը՝ ազդելով այլ արևմտյան երկրների իրավական համակարգի կայացման վրա։ Դա թագավորի դեմ ապստամբած խոշոր ֆեոդալների, հոգևորական բարձր դասի և քաղաքային բնակչության վերնախավի հաղթանակի արդյունքն էր։

## Կառուցվածք
Խարտիան բաղկացած էր 63 հոդվածից, որոնցից 30-ը պաշտպանում էր հոգևորական և աշխարհիկ ֆեոդալների, 7-ը՝ ասպետների, 3-ը՝ քաղաքացիների շահերը։

Սահմանափակվում էին թագավորի իրավունքները ֆեոդալական հարկերի հաստատման և նրանց հավաքման մեջ։

39-րդ հոդվածում նշվում էր, որ ոչ մի ազատ մարդ (ազնվական) չէր կարող ձերբակալվել, իսկ նրա ունեցվածքը ենթարկվել բռնագրավման առանց պերերի (բարոնների) դատի։

15-րդ հոդվածը պաշտպանում էր ասպետների շահերը բարոնների ոտնձգություններից, 13-րդ հոդվածը հաստատում էր Լոնդոնի և մյուս քաղաքաների իրավունքները։ Այսպիսով, Խարտիան մի կողմից սահմանափակում էր թագավորի իրավունքները, պաշտպանում էր բարոնների շահերը և սահմանափակում ուժեղ կենտրոնական, թագավորական և պետական իշխանության լիազորությունները, մյուս կողմից այն պաշտպանում էր ասպետների և քաղաքների շահերը, որոնք միշտ աջակցում էին ուժեղ պետության գաղափարին։

Ազատության Մեծ Խարտիան սահմանափակեց թագավորի իրավունքները. նա ստիպված ճանաչեց եկեղեցու անկախությունն ու իրավունքների անձեռնմխելիությունը, համաձայնեց «թագավորական ընդհանուր խորհուրդ» գումարել՝ ընդարձակելով նրա իրավասությունները։ Այդ խորհուրդն անգլիական պառլամենտի սաղմն Էր։ Թագավորին արգելվեց առանց խորհրդի միջամտել խոշոր ֆեոդալների ներքին գործերին, հարկ գանձել, կալանավորել, արտաքսել նրանց և այլն։ Ստեղծվեց Խարտիայի կատարմանը հսկող մարմին՝ բաղկացած 25 բարոններից։

Ազատության Մեծ Խարտիա գյուղացիությանը ոչինչ չտվեց։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Ռ. Գևորգյան, Մեծ Բրիտանիայի պատմություն, Երևան, 2004
* Хартия вольностей 

Կատեգորիա:1215
Կատեգորիա:13-րդ դարն Անգլիայում
Կատեգորիա:Անգլիայի պատմություն
Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական պատմություն
Կատեգորիա:Բրիտանական գրադարանի հավաքածուներ
Կատեգորիա:Իրավունքի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Իրավունքի պատմություն
Կատեգորիա:Ձեռագրեր
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքները Միացյալ Թագավորությունում
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների գործիքներ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների պատմություն
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության իրավունքի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության սահմանադրություն
Կատեգորիա:Միջնադարյան իրավունքի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Սահմանադրական իրավունք
Կատեգորիա:Սահմանադրական պատմություն
Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունքներ և ազատություններ
Լուցիա Պոպպ

**Լուցիա Պոպպ** (, իսկական անունը՝ (սլովակերեն) Lucia Poppová; ), սլովակ օպերային երգչուհի (սոպրանո)։ Առավելապես հայտնի է Մոցարտի և Ռիխարդ Շտրաուսի օպերաներում գլխավոր դերերգերի կատարմամբ։

## Կենսագրություն
Լուցիա Պոպպը ծնվել է Մալացեկի Զագորսկա Վես գյուղում։ Նախապես ցանկացել է դերասանուհի դառնալ, հետո Բռնոյում ր Պրահայում երգի դասեր է վերցրել։ 1963 թվականին թագուհու դերով առաջին ելույթն է ունեցել Բրատիսլավայում Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի Կախարդական սրինգ օպերայում։ Այս դերերգը երգչուհու մեծագույն հաջողություններից է։ Նույն թվականին հրավիրվել է Վիեննայի օպերա, որտեղ Օտտո Կլեմպերերի ղեկավարությամբ ձայնագրել է այս դերերգը։ Լուցիա Պոպպը կապի մեջ է եղել Վիեննայի օպերայի հետ իր ողջ ստեղծագործական կյանքում։

1966 թվականին ելույթ է ունեցել Քովենթ Գարդենի օպերային թատերախմբում, 1967 թվականին Մետրոպոլիտեն օպերայում։ Սկսելով որպես կոլորատուրային սոպրանո երգչուհին 1970-ական թվականներին անցել է քնարական դերերգերի, իսկ ավելի ուշ Ռիխարդ Շտրաուսի և Ռիխարդ Վագների օպերաներից ավելի թեթև դերերգերի։

Մահացել է գլխուղեղի ուռուցքից 1993 թվականին։

## Ստեղծագործական կյանք
Տարբեր ժամանակներ և տարբեր տեղերում Լուցիա Պոպպը խաղացել է Սյուզաննա և Կոմսուհի «Ֆիգարոյի ամուսնությունը», Գիշերվա թագուհի և Պամինա «Կախարդական սրինգ», Ցերլին, Դոննա Էլվիրա և Դոննա Աննա «Դոն Ժուան», Էնհեն և Ագաթա «Ազատ հրաձիգը», Զդենկա և Արաբելլա «Արաբելլա», Սոֆիա, Մարշալուհի «Վարդի ասպետը», Օլիմպիա «Հոֆմանի հեքիաթները», Եվա «Նյուրենբերգյան մեյստերզինգերները» օպերաներում և այլն։

Կան նաև Ֆրանց Շուբերտի երգերի, Ռիխարդ Շտրաուսի «Վերջին չորս երգեր»-ի ձայնագրությունները։

## Կոչումներ
* Պատվավոր կոչում «Կամերզենգեր» Վիեննայի պետական օպերա (1979)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* YouTube քաղվածք լավագույն կատարումներից։.
* 
* Seventy-fifth birthday tribute From the Archives 

Կատեգորիա:Սլովակ օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Սլովակ սոպրանոներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Օպերային սոպրանոներ
Ժիզել Բունդխեն

**Ջիզել Կարոլին Բունդխեն** (, ), բրազիլիացի մոդել և դերասանուհի։ Նա 16-րդ ամենահարուստ կինն է զվարճության աշխարհում, նրա գնահատված ընդհանուր գումարը $150 միլիոն լինելով։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1980 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բարի կամքի դեսպաններ
Կատեգորիա:Բրազիլացի գործարարներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի մոդելներ
Կատեգորիա:Գինեսի գրքի ռեկորդակիրներ
Կատեգորիա:Կին բլոգերներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 20 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մոդելներ այբբենական կարգով
Նատալի Դեսսե

**Նատալի Դեսսե** (, ), ֆրանսիացի օպերային երգչուհի (կոլորատուրային սոպրանո)։ Հայտնի է ֆրանսիական և իտալական դասական օպերաներում (Մոցարտ, Օֆենբախ, Բելլինի, Դոնիցետտի) գլխավոր դերերգերի կատարմամբ։ Ելույթ է ունենում աշխարհի լավագույն օպերային թատրոններում։

## Կենսագրություն
Պատանեկան տարիներին ցանկացել է դառնալ բալետի պարուհի, այնուհետև՝ դերասանուհի։ Երբ Նատալի Դեսսեն զբաղվում էր դերասանական վարպետության դասերով, նրա մոտ հայտնաբերվեցին երաժշտական ընդունակություններ։ Դեսսեն ընդունվեց Բորդոյի ազգային կոնսերվատորիա, աշխատել է Թուլուզի ազգային նվագախմբում։

Les voix Nouvelles մրցույթում արժանացել է գլխավոր մրցանակի և մեկ տարի կատարելագործվել է Վիեննայում։ Դրան հետևել են դերերի առաջարկները ֆրանսիական և արտասահմանյան օպերային թատրոնների կողմից։ Խաղացել է Մոցարտի, Վինչենցո Բելլինիի, Վերդիի, Շտրաուսի և այլոց օպերաներում։

Նատալի Դեսսեն ամուսնացած է բաս-բարիտոն Լորան Նաուրիի հետ, ունի 2 դուստր։ Ընդունել է ամուսնու հավատքը՝ հուդայականություն։

## Սկավառակագրություն
* *La Sonnambula* (Bellini)
* *Die Zauberflote* (Mozart)
* *Lucie de Lammermoor* (Donizetti)
* *Orphée aux Enfers* (Offenbach)
* *Les Contes d’Hoffman* (Offenbach)
* *Mass in C Minor* (Mozart)
* *Lakme* (Delibes)
* *Mitridate* (Mozart)
* *Alcina* (Handel)
* *L’Orfeo* (Monteverdi)
* *Vocalise* (Rachmaninov)
* *Il Trionfo del Tempo e del disinganno* (Handel)
* *Magnificat* (Bach) and *Dixit Dominus* (Handel)
* *The Miracle of the Voice*
* *Delirio- Cantatas* (Handel)
* *Joyeux Noel* (Voice-over work for soundtrack)
* *Mozart Heroines*
* *French Opera Arias*
* *Amor: Scenes and Lieder* (R. Strauss)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սոպրանոներ
Կատեգորիա:1965 ծնունդներ
Կատեգորիա:Լիոն քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Լոուրենս Օլիվիեի մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգչուհիներ
Սերգեյ Աբալյանց

**Սերգեյ Քրիստափորի Աբալյանց** (), հայ հիդրոտեխնիկ, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1959), պրոֆեսոր (1960), Ուզբեկական ԽՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1957)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ուզբեկստանի Մարի քաղաքում։ Ավարտել է Տաշքենդի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1931)։ 1951 թվականից՝ նույն ինստիտուտի հիդրոտեխնիկական կառույցների ամբիոնի վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են գետերի ու ջրանցքների հոսքերի տեսությանն ու հաշվարկին։

Մահացել է Տաշքենդում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ հիդրոտեխնիկներ
Կատեգորիա:Ուզբեկահայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ուզբեկահայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Արմեն Աբաղյան

**Արմեն Արտավազդի Աբաղյան** (), հայ ատոմային էներգետիկայի բնագավառի գիտնական, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1977), պրոֆեսոր (1985), Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից-անդամ (1997)։ Ուզբեկական ԽՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ստեփանակերտում։ Ավարտել է Երևանի Ձերժինսկու անվան միջնակարգ դպրոցը, 1956 թ.՝ Մոսկվայի ճարտարագիտաֆիզիկական ինստիտուտը։ 1954 թվականից աշխատել է Ռուսաստանի ԱԷԿ-ների շահագործման գիտահետազոտական ինստիտուտում (Մոսկվա) գլխավոր տնօրեն։

Հայաստանի անկախությունից հետո հանդես է եկել Մեծամորի ատոմակայանի վերագործարկման օգտին։

Աշխատանքները վերաբերում են ԱԷԿ-ների շահագործման անվտանգության ու հուսալիության խնդիրներին։ Աբաղյանի ղեկավարությամբ մշակվել են անցումային և վթարային ռեժիմներում ԱԷԿ-ների բլոկների մաթեմատիկական մոդելները, ստեղծվել ԱԷԿ-ների խափանումների, դադարների և վթարային վիճակների վերաբերյալ տվյալների կուտակման տեղեկատվական ճյուղային կենտրոններ։

## Պարգևներ
* Հայրենիքին մատուցած ծառայություններ համար պարգևատրվել է 2-րդ աստիճանի շքանշան
* «Պատվո նշան» շքանշան
* Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան
* Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան
* Անանիա Շիրակացու մեդալ

## Մահը
Մահացել է Մոսկվայում՝ զոհ գնալով հրդեհի։

## Երկեր
* Вторичное гамма-излучение в радиационной защите, 1984, т.л. (А. А. Абагян, Н. Г. Гасников, А. А. Дубинин и др.])

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Անանիա Շիրակացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ էներգետիկներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Էշլի Թիսդեյլ

**Էշլի Միշել Թիսդեյլը** (, ), ամերիկյան դերասանուհի, երգչուհի և հեռուստատեսային պրոդյուսեր։

Նա առավել ճանաչում ստացավ «Հրաշալի Մյուզիքլ 2» ֆիլմի շնորհիվ, որտեղ մարմնավորում է ինքն իրեն։ Այնուհետև նկարահանվել է «Շարպեյի շքեղ արկածները» ֆիլմում, որում մարմնավորում է Շարպեյ Էվանսին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 
* 
* Ashley Tisdale at YouTube

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հրեա երգիչներ
Կատեգորիա:Փոփ երգչուհիներ
Ֆալստաֆ (օպերա)

**Ֆալստաֆ** (), իտալացի երգահան Ջուզեպե Վերդիի օպերա երեք գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոն Արիգո Բոյտոյի ըստ Վիլյամ Շեքսպիրի «Հենրի IV» և «Վինձորի զվարճասեր կանայք» պիեսների։ Վերդիի վերջին օպերան է, նաև՝ Շեքսպիրի սյուժեի հիման վրա գրված երրորդ օպերան։ Առաջնախաղը կայացել է 1893 թվականի փետրվարի 9-ին Միլանի «Լա Սկալա» թատրոնում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1893 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Աիդա (օպերա)

**«Աիդա»** (), իտալացի երգահան Ջուզեպե Վերդիի օպերա չորս գործողությամբ։ Օպերան հատուկ գրվել է Սուեզի ջրանցքի բացման առթիվ՝ Եգիպտոսի կառավարության պատվերով։ Իտալերեն լիբրետոն Անտոնիո Գիսլանցոնիի` ըստ Օգյուստ Մարիետի սցենարի։ Օպերայի գործողությունները տեղի են ունենում Հին Եգիպտոսում փարավոնների տիրապետության ժամանակ։ Օպերայում պատմվում է եգիպտական զորավար *Ռադամեսի* և եթովպացի ստրկուհի *Աիդայի* դժբախտ սիրո մասին։

Առաջնախաղը կայացել է 1871 թ. դեկտեմբերի 24-ին Կահիրեում։
«Աիդան» Վերդիի լավագույն և սիրված ստեղծագործություններից մեկն է, ընդգրկված է աշխարհի խոշորագույն օպերային թատրոնների խաղացանկում։

## Բեմադրությունները Հայաստանում
Երևանի ազգային ակադեմիական օպերային թատրոնում բեմադրվել է 1941 թ. (դիրիժոր – Մ.Թավրիզյան, բեմ.- Ա.Գուլակյան)։ 2010 թ. դեկտեմբերի 23-ին Ա.Սպենդիարյանի օպերայի և բալետի թատրոնում կայացել է «Աիդա» օպերայի նոր բեմադրության առաջնախաղը (բեմադրիչ՝ իտալացի ռեժիսոր Մարիո Կոռադի)։ Առաջնախաղին *Աիդայի* դերերգով հանդես է եկել Հասմիկ Պապյանը։ 2011 թվականին թողարկվել է բեմադրության տեսատարբերակը (DVD)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աիդա օպերա 
* Հատված 2010 թ. բեմ. «Աիդա» օպերայից

Կատեգորիա:1871 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Դոն Կառլոս (օպերա)

**«Դոն Կառլոս»** (, ), իտալացի կոմպոզիտոր Ջուզեպե Վերդիի օպերա հինգ գործողությամբ։ Ֆրանսերեն լիբրետտոյի հեղինակներն են Կամիլ դյու Լոկլը և Ժոզեֆ Մերին ըստ Ֆրիդրիխ Շիլլերի նույնանուն դրամայի ()։

Առաջնախաղը կայացել է 1867 թվականի մարտի 11-ին Փարիզի օպերային թատրոնում («Գրանդ-օպերա»)։

Օպերայի ամբողջական տարբերակը տևում է շուրջ 4 ժամ և դրանով հանդիսանում է օպերային ժանրում գրված Վերդիի ամենաերկար ստեղծագործությունը։ Երգահանի կյանքի օրոք և մահից հետո հայտնվել են բազմաթիվ ավելի կարճ տարբերակներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1867 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն օպերաներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Օթելլո (Վերդիի օպերա)

250px|մինի|ձախից|Օթելլո օպերայի պաստառը, Պրեմիերա 1941 թ, Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոն

**Օթելլո** (Otello), իտալացի երգահան Ջուզեպե Վերդիի օպերա չորս գործողությամբ։ Լիբրետտոն (իտալերեն) Արիգո Բոյտոյի ըստ Վիլյամ Շեքսպիրի «Օթելլո» ողբերգության։ Վերդիի նախավերջին օպերան է։ Առաջնախաղը կայացել է 1887 թ. փետրվարի 5-ին Միլանի «Լա Սկալա» թատրոնում։

Երևանի ազգային ակադեմիական օպերային թատրոնի կողմից բեմադրվել է 1942 թ. (դիրիժոր՝ Միքայել Թավրիզյան, բեմադրիչ՝ Ա. Գուլակյան) և 1995 թ. (դիրիժոր՝ Յուրի Դավթյան, բեմադրիչ՝ Տիգրան Լևոնյան)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1887 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Օթելլո (այլ կիրառումներ)

* Օթելլո — անգլիացի թատերգակ Վիլյամ Շեքսպիրի ողբերգություն
* Օթելլո — իտալացի երգահան Ջոակինո Ռոսսինիի օպերա
* Օթելլո — իտալացի երգահան Ջուզեպե Վերդիի օպերա
Սիմոն Բոկանեգրա (օպերա)

**Սիմոն Բոկանեգրա** (), իտալացի երգահան Ջուզեպե Վերդիի օպերա նախախաղով և երեք գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոն Ֆրանչեսկո Մարիա Պիավեի ըստ Անտոնիո Գուտիերեսի համանուն պիեսի։

Առաջնախաղը կայացել է Վենետիկի «Լա Ֆենիչե» թատրոնում 1857 թվականի մարտի 12-ին։ Վերդին գոհ չլինելով հանդիսատեսի կողմից օպերայի ընդունելությունից հետագայում վերամշակել է այն՝ լիբրետտոյում փոփոխությունների կատարումը վստահելով Արիգո Բոյտոյին։ Երկրորդ տարբերակի առաջնախաղը կայացել է 1881 թվականի մարտի 24-ին Միլանի «Լա Սկալա» թատրոնում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1857 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:1881 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Հայկ Աբաղյանց

**Հայկ Ավագի Աբաղյանց** (), հայ ջերմատեխնիկ, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1951), պրոֆեսոր (1952)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Թիֆլիսում։ Ավարտել է Լենինգրադի ռազմածովային բարձրագույն ճարտարագիտական ուսումնարանը (1928)։ 1931-1950 թվականներին վարել է նույն ուսումնարանի ջերմատեխնիկայի տեսական հիմունքների, ապա՝ նավաշոգեկաթսաների, իսկ 1960 թվականից Լենինգրադի նավաշինական ինստիտուտի միջուկային էներգետիկայի ամբիոնները։ 1952-1954 թվականներին դասավանդել է Երևանի պոլիտեխնիկական, 1956-1964 թվականներին Լենինգրադի նավաշինական ինստիտուտներում։

## Գործունեություն
Աբաղյանցն ուսումնասիրել է հնոցային գործընթացները նավակաթսաներում և մշակել ռոտացիոն բոցամուղների տեսությունն ու հաշվարկի մեթոդիկան։ Հետազոտել է ջերմափոխանցման գործընթացները նավային և միջուկային շոգեգեներատորներում, միջուկային ռեակտորներում, մշակել դրանց տեսությանն ու հաշվարկին վերաբերող հարցեր։ Մահացել է ապրիլի 20-ին, Լենինգրադում։

## Երկեր
* Технологические каналы и сборки с трубчатыми тепловыделяющими элементами, Л., 1962;
* Работа ядерных паропроизводящих установок на переменных режимах, Л., 1963.

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ ջերմատեխնիկներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ