Աչքի վնասվածներ

**Աչքի վնասվածներ**, աչքի ֆիզիկական կամ քիմիական վնասվածքներ, որոնք ժամանակին չբուժվելու դեպքում կարող են բերել տեսողության խանգարման։ Վնասված աչքում ամենաակնհայտ դրսևորումը կարմրածությունն ու ցավն է։ Սակայն սա ոչ միշտ է ճիշտ, քանի որ մետաղական արտանետումները չեն առաջացնում այս ախտանիշները։ Մետաղական արտանետումների առկայությունը պետք է կասկածել, երբ հիվանդը հայտնում է մետաղի հետ շփման մասին, օրինակ մուրճով հարվածելիս։ Եղջերաթաղանթի օտար մարմիններն ամենատարածված կանխարգելելի մասնագիտական ռիսկերից են։ Ներակնային օտար մարմինները ցավ չեն առաջացնում ապակենման մարմնում և ցանցաթաղանթում՝ ցավային զգացողություններ փոխանցող նյարդային վերջավորությունների բացակայության պատճառով: Արդյունքում, շտապ օգնության բաժանմունքի բժիշկները պետք է աչքի հետին հատվածին կամ ներակնային օտար մարմիններին վերաբերող դեպքերն ուղղորդեն ակնաբույժի մոտ:

Աչքի վնասվածքների մեծ մասն ավազի, փայտի, մետաղի, ապակու և քարի թռչող կտորների պատճառով են։ Սպորտային գնդակները, օրինակ՝ կրիկետի գնդակը, թենիսի գնդակը, սկվոշի գնդակը և այլ բարձր արագությամբ թռչող առարկաների աչքին հասցրած հարվածից կարող են վնասել այն։ Մանկական խաղերը, ինչպիսիք են նետ ու աղեղը, ատրճանակները և հրավառությունները նույնպես կարող են հանգեցնել աչքի վնասվածքի։ Գլխի և դեմքի վնասվածքով ճանապարհատրանսպորտային պատահարները նույնպես կարող են բերել աչքի վնասվածքների։ Դրանք սովորաբար ծանր բնույթի են՝ բազմաթիվ կտրվածքներով, հյուսվածքների մեջ խրված բեկորներով, ակնակապիճի կոտրվածքներով, ծանր հեմատոմայով և թափանցող բաց վնասվածքներով։ Աչքի ներակնային վնասվածքի այլ պատճառներ կարող են առաջանալ աշխատանքային գործիքներից կամ նույնիսկ սովորական կենցաղային պարագաներից, օրինակ՝ շշերի կափարիչների հանկարծակի մեծ ուժով շարժվելուց։

2013 թվականին աչքերում օտար մարմնի առկայության մոտ 5.3 միլիոն դեպք է գրանցվել։

## Դրսևորում
### Բարդություններ
Աչքի վնասվածքից հետո հայտնի են բազմաթիվ բարդություններ՝ եղջերաթաղանթի սպիացում, հիպեմա, հետվնասվածքային գլաուկոմա, ծիածանաբորբ, կատարակտ, ապակենման մարմնի արյունազեղում և ցանցաթաղանթի շերտազատում:

## Ախտորոշում
Հետազոտության նպատակն է գնահատել աչքի վնասվածքի ծանրությունը և անհրաժեշտության դեպքում կազմել բուժման սխեմա։ Անհրաժեշտ է իրականացնել աչքի սովորական հետազոտությունը, որը կարող է պահանջել տեղային անզգայացնող միջոցների կիրառում հանդուրժելի լինելու համար: Պրոքսիմետակաինը, պարզվել է, որ ունի լավագույն հանդուրժողականությունը։

Կախված բժշկական անամնեզից և նախնական զննումից՝ բժիշկը պետք է գնահատի աչքի վնասվածքը որակի որպես շտապ, անհետաձգելի կամ կիսաանհետաձգելի վիճակ։

### Դասակարգում
alt=A blue eye shown with iris partially moved into the pupil from the outside edge.|մինի|Աչքի վնասվածք փոքր պլաստիկ մարմնից
Կախված աչքի առաջային պատի՝ եղջերաթաղանթի և սկլերայի վնասվածքների, տարբերակում ենք՝

* Ակնագնդի փակ վնասվածք: Ակնագունդը ամբողջական է, բայց տուժած է բութ վնասվածքի արդյունքում: Տեսակներից են կոնտուզիան և շերտավոր պատռվածքները:
* Ակնագնդի բաց վնասվածք: Կա աչքի պատի՝ եղջերաթաղանթի և սկլերայի ամբողջական հաստության խածտում:

Այն ներառում է՝

ա) Ակնագնդի պատռվածքը առաջանում է բութ վնասվածքից և ակնագնդի ներսի վնասվածք է։

բ) Ակնագնդի լացերացիան ամբողջ հաստության վերքն է՝սուր առարկաներից առաջացած։ Այն ներառում է՝

1)Պենետրացնող վնասվածք, երբ մուտքային վերքի ժամանակ աչքի ամբողջականությունը ամբողջ հաստությամբ խախտվում է և կարող է բերել լինել աչքի ներքին պարունակության արտանկման հետ։

2) Պերֆորացնեղ վնասվածք, երբ ակնակապիճի ամբողջականությունը խախտվում է երկու տեղում՝ մուտքի և ելքի վերքերի առկայությամբ՝ միջանցիկ վնասվածք: Սա աչքի վնասվածքի բավականին ծանր տեսակ է:

Այլ տեսակներից են՝

* Ակնակապճի օղի կոտրվածքը առաջանում է բութ հարվածի ակնակապիճի հատակի կամ միջային պատի կոտրվածքի՝ ակնակապիճի պարունակության վրա ճնշման հանկարծակի աճով։
* Մկանային ճմլում, երբ ակնակապիճի ոսկորների կոտրվածքը կարող է հանգեցնում է մկանային ճմլման, որը սահմանափակում է հայացքը մեկ ուղղությամբ։

### Արտակարգ վիճակ
Արտակարգ դեպքը պետք է բուժվի մի քանի րոպեի ընթացքում: Սա ներառում է ինչպես շաղկապենու, այնպես էլ եղջերաթաղանթի քիմիական այրվածքները:

### Շտապ
Անհետաձգելի դեպքերը պետք է բուժվեն ժամերի ընթացքում: Այն իր մեջ ներառում է ակնակապիճի թափանցող վնասվածքներ, եղջերաթաղանթի քերծվածքներ կամ օտար մարմիններ կոպի խորը պատռվածքներ, որոնք ընդգրկում են կոպի եզրը կամ արցունքային խողովակները, ճառագայթային էներգիայի այրվածքներ, ինչպիսիք են աղեղնաձև աչքը (եռակցողի այրվածք) կամ ձնային կուրությունը, կամ, հազվադեպ, տեսողական նյարդի տրավմատիկ վնասվածք:

### Ոչ շտապ
Կիսահրատապ դեպքերը պետք է բուժվեն 1-2 օրվա ընթացքում։ Դրանք ներառում են ակնակապիճի կոտրվածքներ և ենթակոնյուկտիվային արյունազեղումներ։

## Վարում
### Լվացում
Քիմիական վնասվածքների դեպքում առաջին բուժօգնությունը սովորաբար աչքի առատ ոռոգումն է իզոտոնիկ ֆիզիոլոգիական լուծույթով կամ ստերիլ ջրով: Քիմիական այրվածքների դեպքում չպետք է փորձել լուծույթը բուֆերացնել, այլ փոխարենն այն նոսրացնել առատ ողողմամբ:

### Վիրակապում
Աչքի վնասվածքի տեսակից կախված՝ պետք է կիրառել կամ ճնշման կպչուն կամ պաշտպանիչ կպչուն վիրակապեր։ Մինչև մոտավորապես 1987 թվականը, կոնտակտային լինզաներ չկրողների եղջերաթաղանթի քերծվածքների բուժման նախընտրելի մեթոդը ճնշման վիրակապերն  էին։ Ամերիկյան ակնաբուժության ակադեմիայի նման հավատարմագրված կազմակերպությունների անցկացրած բազմաթիվ վերահսկվող ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ ճնշման վիրակապը քիչ կամ ընդհանրապես արժեք չունի եղջերաթաղանթի քերծվածքների բուժման համար և որոշ դեպքերում իրականում վնասակար է բուժման համար։ Քոքրեյնի վերանայումը պարզել է, որ եղջերաթաղանթի պարզ քերծվածքների կպչունը կարող է չբարելավել բուժումը կամ չնվազեցնել ցավը։ Ճնշման վիրակապը երբեք չպետք է օգտագործվի եղջերաթաղանթի քերծվածք ունեցող անհատի դեպքում, ով նախկինում կոնտակտային լինզաներ է կրել։ Այս դեպքում Pseudomonas aeruginosa բակտերիայի առաջացրած վիրուսային վարակի զարգացումն ունի բարձր ռիսկ։ Այս վարակները կարող են կուրություն առաջացնել 24-48 ժամվա ընթացքում, և կա հավանականություն, որ վարակը կարող է տեղափոխվել պերի-ակնակապիճային խոռոչ, ինչը կհանգեցնի ակնագնդի հեռացման անհրաժեշտության։ Հազվադեպ է պատահում, որ վարակը ներթափանցում է ուղեղ և մահվան պատճառ դառնում։

### Կարերի տեղադրում
Կոպերի պատռվածքի դեպքում կարերը կարող են լինել համապատասխան բուժման մաս, եթե պատռվածքը խորը չէ և չի ձգվում կոպերի եզրերի վրա։

## Տարածվածություն
Վերջերս կատարված ուսումնասիրությունը գնահատել է, որ 2002-2003 թվականներին Միացյալ Նահանգներում ակնոց կրելու հետ կապված 27,152 վնասվածք է գրանցվել։ Նույն ուսումնասիրությունը եզրակացրել է, որ ակնոցի պատճառով սպորտային վնասվածքներն ավելի տարածված են 18 տարեկանից փոքրերի շրջանում, իսկ ակնոցի պատճառով ընկնելու հետ կապված վնասվածքներն ավելի տարածված են 65 տարեկան և բարձրերի մոտ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Անհետաձգելի բուժօգնություն
Կատեգորիա:Աչքի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Առաջին օգնություն
Կատեգորիա:Վնասվածքներ