open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հոն Ընչե

**Հոն Ընչէ** (կորեերեն՝ 홍은채, ճապոներեն՝ ホン・ウンチェ, նոյեմբերի 10, 2006, Սեուլ, Հարավային Կորեա) հարավկորեացի երգչուհի, Le Sserafim խմբի անդամ։ Նա խմբի մակնեն է։

## Կարիերա
### Ապրիլ-Մայիս 2022։ Դեբյուտ Le Sserafim-ում
Ապրիլի 6-ին, 2022, Հոն Ընչեն ներկայացվեց Source Music-ի կողմից որպես Le Sserafim-ի 3-րդ անդամ։ Խումբը դեբյուտ ունեցավ մայիսի 2-ին իրենց առաջին մինի ալբոմ "Fearless"-ով։

### Փետրվար 2023։ Music Bank
Փետրվարի 3-ին, 2023, հայտարարվեց, որ Ընչեն ընտրվել է որպես նոր հաղորդավար հարավկորեական երաժշտական շոու Music Bank-ի համար։ Իր առաջին ելույթը որպես հաղորդավար տեղի ունեցավ փետրվարի 10-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարավկորեացի երգչուհիներ
Լուկա Պերոշ

**Լուկա Պերոշ** (; ), խորվաթ դերասան, առաջին անգամ խաղացել է ամերիկացի զինվորի դերում՝ «Մելիթա Ժգաների երեք տղամարդիկ» ֆիլմում (1998)։ Նա առավել հայտնի է Մարսելի դերով Netflix-ի «Թղթե տուն» հեռուստասերիալում։ 1995 թվականին ավարտել է Աբու Դաբիի ամերիկյան հասարակական դպրոցը։

## Ֆիլմագրություն

## Հեռուստատեսություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դերասաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խորվաթ դերասաններ
Բանալի գիտության

**«Բանալի գիտության»**, Կլեոպատրա Սարաֆյանի դասագիրքը մանուկների համար՝ հայերեն և ռուսերեն։

## Նկարագրություն
Բաղկացած է այբբենարանից, բառարանից և ուսումնական այլ նյութերից։

Առաջին հայ կին հեղինակի հրատարակած երկն է։

Տպագրվել է 1788 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում՝ Գրիգոր Խալդարյանի տպարանում։ Ա տիտղոսաթերթին՝ «Գիրք որ կոչի Բանալի գիտութեան...», Բանալին՝ «Книга, содержащая вь себъ ключь…» (295 էջ, 40, 15,3 x 12,2 սմ)։

Կատեգորիա:1788 գրքեր
Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Կատեգորիա:Ռուսերեն գրքեր
Աշխարհացույց հայաստանյայց ըստ հին և նոր աշխարհագրաց

**«Աշխարհացույց հայաստանյայց ըստ հին և նոր աշխարհագրաց»**  1751 թվականին Վենետիկում տպագրված քարտեզ։

## Պատմություն
1751 թ. Վենետիկում լույս է տեսել պատմական Հայաստանի քարտեզը։ Ըստ հին և նոր քարտեզագետների և աշխարհագրագետների՝ այն կարելի է համարել Շիրակացու Աշխարհացույցի բացակայող քարտեզին փոխարինողը։

Քարտեզի չափերն են 37,5 x 51 սմ։ Անվանացույցը քարտեզի ներքևի ձախ անկյունում է՝ զարդաշրջանակի մեջ, մեջտեղում՝ «Աստիճանք մղոնաչափութեան» (մասշտաբ)՝ նույնպես զարդաշրջանակի մեջ։ Քարտեզի վրա կան նաև պայմանական նշաններ՝ հրաբխի, սարերի մասին։

Քարտեզը որպես ներդի, զետեղված է Մխիթար Սեբաստացու «Բառգիրք հայկազեան լեզուի» (Վնտ., 1769, հ. 2) գրքի Բ էջակալության 232-233 էջերի միջև։

Հայ մատենագետներ Գարեգին Զարպհանալյանը և Արսեն Ղազիկյանը այն անվանել են «Հայաստանեայց փոքր», իսկ Հ. Ստեփանյանը՝ «Հայաստան աշխարհի» փոքրադիր քարտեզ։ Ըստ Սահակ վարդապետ Ճեմճեմյանի՝ քարտեզի փորագրիչը եղել է Ջուզեպպե Ցուկկինը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քարտեզների տեսակներ
Կատեգորիա:Աշխարհագրական քարտեզներ
Աշխարհացույց Օսմանյան տերության

«Աշխարհացոյց Օսմանեան տէրութեան», 1791 թվականին Վենետիկում տպագրված քարտեզ։

## Պատմություն
Անվանացույց՝ «Աշխարհացոյց Օսմանեան տէրութեան որ ի յԵւրոպայ այլեւ փոքր թաթարաց. մասին անատոլիոյ...»։ Քարտեզի չափերն են  41 x 24,5 սմ։ Անվանացույցը քարտեզի վերևի աջ անկյունում է՝ գծափակ շրջանակի մեջ։ Հավանաբար, սա նույն «Աշխարհացոյց տախտակ Սեաւ ծովու եւ շրջակայիցն» քարտեզն է։ Ըստ  հայ բանասեր Բարսեղ Սարգիսյանի՝ քարտեզը փորագրել է 18-րդ դարի վերջի–19-րդ դարի սկզբի քարտեզափորագրիչ Եղիա Էնտազյանը՝ ում, իսկ Սահակ վարդապետ Ճեմճեմյանի կարծիքով՝ փորագրիչը իտալացի Ալեսսանդրին է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քարտեզների տեսակներ
Կատեգորիա:Աշխարհագրական քարտեզներ
Չերեմշինա

**Չերեմշինա** (), ուկրաինական ռոմանտիկ երգ, որը ստեղծվել է 1965 թվականին։ Երգի երաժշտության հեղինակը Վասիլի Միխայլյուկն է, իսկ խոսքերը գրել է Նիկոլայ Յուրիյչուկը։

## Կատարողներ
Երգն առաջին անգամ կատարել է Ուկրաինայի Չեռնովցիի շրջանի Վաշկովցի քաղաքի երգչախումբը 1965 թվականի մայիսին։ Հայտնի կատարողների թվում առաջինը երգը կատարել է Դմիտրի Գնատյուկը։

Երգի այլ կատարողների թվում են Սոֆյա Ռոտարուն, Կվիտկա Ցիսիկը, Թինա Կարոլը, Տաիսյա Պովալիյը, Յարոսլավ Եվդոկիմովը, Օլեգ Սկրիպկան, Տատյանա Բուլանովան, Իրինա Սկազինան, Ալեքսանդր Մալինինին, Դմիտրի Յարեմչուկը և այլք։

Երգը կատարվել է Կվիտկա Ցիսիկի մասին «Ես Կվիտկան եմ» թատերական ներկայացման մեջ, որը Տատյանա Չերեպ-Պերոգանիչի բանաստեղծությունների հիման վրա երաժշտական մենախոսություն-առակ է մեկ գործողությամբ։

## Բառեր

## Տեսանկարահանում
* Նինա Նեչիպորենկո (Երջանիկ երկրի երգերը ֆիլմից, 1965)
* Դմիտրի Գնատյուկ, 1969 թ
* Սոֆյա Ռոտարու
* Տրիո «Արծաթե տերցիա»
* Կվիտկա Ցիսիկ
* Օլեգ Սկրիպկա
* Յարոսլավ Եվդոկիմով
* Տատյանա Բուլանովա
* Ալեքսանդր Մալինին
* Թինա Կարոլ, (Slavianski Bazaar, 2013)
* Գործիքային խումբ B&B նախագիծ և «Լյոշա Չե» (բանդուրա, կոճակային ակորդեոն և բիթբոքս)
* Արիելա Մարինա Մելամեդ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ուկրաինական ժողովրդական երգեր, «Չերեմշինա» (տեքստ) 
* «Չերեմշինիի» հեղինակ Վասիլի Միխայլյուկի դուստրը. «Հայրիկն ասում էր, որ երաժշտություն ստեղծելիս մտածում էր հարսանեկան զգեստով մայրիկի մասին».
Զարեհ Ազնավորյան

**Զարեհ Ազնավորյան** (), եկեղեցական գործիչ, խմբագիր, բնագրագետ, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
1969 թվականին օծվել է վարդապետ, 1995 թվականից՝ արքեպիսկոպոս։

Հռոմում պաշտպանել է վարդապետական ատենախոսություն՝ «Սուրբ Ներսես Լամբրոնացու կյանքը և եկեղեցական բարեկարգությունը» թեմայով։ Դասավանդել է Անթիլիասի դպրեվանքում և լիբանանահայ մի շարք դպրոցներում, եղել «Գլաձոր» և «Հասկ» պարբերականների խմբագիր, Ջիբեյլի (Լիբանան) «Թռչնոց բույն» որբանոցի տնօրեն, ապա՝ Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության քրիստոնեական դաստիարակության բաժանմունքի վարիչ։

Լույս են տեսել Ազնավորյանի «Ձայնագրեալ շարական Մեծ պահոց կիրակիներու» (հատոր Ա, 1981 թվական), «Ձայնագրեալ շարական Հայաստանեայց եկեղեցւոյ» (հատոր Բ., «Աւագ շաբաթ», 1984 թվական), «Ձայնագրեալ շարական Հայաստանեայց եկեղեցւոյ» (հատոր Գ., «Աւագ օրհնութիւններ», 1985 թվական), «Մեղեդիներ, տաղեր եւ գանձեր Հայաստանեայց եկեղեցւոյ» (1990 թվական), «Եհովայի վկաներու այլափոխուած Աստուածաշունչը» (1992 թվական), «Կանոն Սուրբ միւռոնի օրհնութեան» (1996 թվական, բոլորը՝ Անթիլիաս), «Լոյս եւ հաղորդութիւն» (2005 թվական, Նիկոզիա), «Սերտողութիւն Յայտնութեան գիրքի» (2006 թվական, Մոնրեալ) երկերը։

Ազնավորյանի խմբագրությամբ Անթիլիասում հրատարակվել է Նոր կտակարանը։

Կիլիկիո կաթողիկոսարանում ստեղծվել է Ազնավորյանի անվան քրիստոնեական դաստիարակության հիմնադրամ։

Կատեգորիա:Լիբանանահայ կրոնական գործիչներ
Կատեգորիա:Լիբանանահայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական արքեպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Հայ կրոնական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Ապագա բժիշկ

**«Ապագա բժիշկ»**,  Երևանի պետական բժշկական համալսարանի պաշտոնաթերթ։

## Պատմություն
«Ապագա բժիշկ» թերթի առաջին համարը լույս է տեսել 1958 թվականի մայիսի 22-ին, Երևանում։ 1960-ական թվականների կեսերին իրար են հաջորդել խմբագիրներ, թերթը սկսել է տպագրվել ընդհատումներով, անկանոն և որոշ ժամանակ դադարել է լույս տեսնել։

1967 թվականին թերթի խմբագիր է նշանակվել Միքայել Դարբինյանը, որի պաշտոնավարության տարիներին թերթը՝ գտնվել է կուսակցության, կոմերիտմիության կենտկոմ-քաղկոմ-շրջկոմների, ինստիտուտի ռեկտորատի, կուսակցական, արհմիութենական և կոմերիտական կազմակերպությունների հսկողության ու հովանավորության ներքո, հիմնականում լուծել է ուսանողների կոմունիստական դաստիարակության հարցեր։

Թերթի խմբագիրներ են եղել նաև Արծրուն Կծոյանը, Սուրեն Սարուխանյանը, Սեդա Թորոսյանը։ Թերթը ծանոթացնում է բուհի գիտակրթական, մշակութային և մարզական առօրյային, առավել ուշադրություն է դարձնում առողջության բնագավառի  (Հայաստանում և արտերկրում) նվաճումներին։

Արցախյան ազատամարտի տարիներին «Ապագա բժիշկ» թերթը լուսաբանել է ՀՀ-ում և Արցախում ստեղծված իրավիճակը (ռուս. թողարկումները տարածվել են նաև ԽՍՀՄ բժշկական բուհերում)։ Հրատարակում է նաև ռուսերեն, անգլերեն  նյութեր, ունի էլեկտրոնային տարբերակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Թերթի համարներից
*Թերթի համարներից

Կատեգորիա:Հայկական բժշկական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ թերթեր
Կատեգորիա:Հայաստանի թերթեր
Նիկոլայ Նեզլոբինսկի

**Նիկոլայ Անտոնովիչ Նեզլոբինսկի** (, բնօրինակ՝ **Николај Антонович Незлобински**, , ), ռուս և հարավսլավացի թռչնաբան, բժիշկ, ժամանակակից Մակեդոնիայի տարածքում թռչնաբանության հիմնադիրներից մեկը, Ստրուգա քաղաքի իր անվան թանգարանի հիմնադիր։

## Կենսագրություն
### Մանկությունն ու երիտասարդությունը Ռուսական կայսրությունում
Ռուս հայտնի հանքարդյունաբերության ինժեներ Անտոն Իվանովիչ Նեզլոբինսկու որդին է, ով Կովկասյան Միներալնիե Վոդիի հանգստավայրերի հիմնադիրներից մեկն է։ Ծնվել է Պյատիգորսկում։ 1912 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի ռազմաբժշկական ակադեմիան։ Ստացել է արքունի խորհրդականի կոչում և 1913 թվականի հունվարին ծառայության անցել Սևծովյան նավատորմում որպես կրտսեր բժիշկ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին ծառայել է Սևծովյան նավատորմում որպես բժիշկ (1917 թվականից՝ ավագ)։

### Վտարանդիություն
Վրանգելականների հետ ընտանիքով տարհանվել է Ղրիմից և 1921 թվականին հայտնվել սերբերի, խորվաթների և սլովենների Թագավորությունում, որտեղ պաշտոն է ստացել Առողջապահության նախարարությունում՝ նախ Կրիվա Պալանկայում, ապա՝ Ստրուգայում։ Ստրուգա է եկել 1924 թվականի օգոստոսի 28-ին, որտեղ նրա հիմնական խնդիրը մալարիայի դեմ պայքարն է եղել։ Դրին գետի հունում գտնվող կղզիներում հիվանդանոց է կահավորել, որտեղ աշխատել է երկու այլ ռուս մասնագետների՝ Գ. Ռուդնևի և Մ. Մակարովի հետ։ 1926 թվականին սկսել է ստեղծել կենդանիների և թռչունների խրվիլակների հավաքածու, որը 1937 թվականին թագավորական հրամանագրով վերափոխվել է Բնական գիտությունների թանգարանի (բացվել է 1940 թվականին)։ 1941 թվականին իտալական զորքերը թանգարանի շենքը վերածել էին հիվանդանոցի, սակայն պատերազմից հետո թանգարանը վերաբացվեց։ Այժմ դա բժիշկ Նիկոլայ Նեզլոբինսկու ժողովրդական թանգարանն է։ Մահացել է 1942 թվականի մայիսի 17-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մակեդոնացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Մակեդոնացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս բժիշկներ
Կատեգորիա:Հարավսլավացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրությունում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ռուս կենդանաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս բնագետներ
Կատեգորիա:Մակեդոնացի գիտնականներ
Մանանա (թերթ)

**«Մանանա»** երգիծական շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1913-1914 թվականներին Կոստանդնուպոլսում։ Խմբագիր՝ Երվանդ Օտյան։

## Պատմություն
Գրեթե ամբողջությամբ տպագրել է խմբագրի գործերը («Վաճառականի մը նամակները» երգիծավեպը, «Մեր երեսփոխանները» դիմանկարների շարքը՝ Գրիգոր Զոհրապի, Գ.   Տեր-Կարապետյանի, Հովհաննես Ճանկյուլյանի, Օ. Խոճասարյանի և ուրիշների  մասին) և այլ ծավալուն գործեր, ինչպես նաև երգիծական փոքր ստեղծագործություններ, որտեղ ծաղրել է կեղծավորությունը, շահամոլությունը, փառամոլությունը։ Լրատու բաժնի նյութերը հիմնականում մշակութային կյանքի նորություններ էին։

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական երգիծական պարբերականներ
Մանկավարժական համալսարան (ամսագիր)

**«Մանկավարժական համալսարան»**, ամսագիր։ Լույս է տեսել 1878- 1879 թվականներին Թիֆլիսում։

## Պատմություն
Խմբագիր-արտոնատեր՝ Հակոբ Տեր-Հովհաննիսյան։ Տպագրել է մանկավարժության վերաբերյալ նյութեր, լուսաբանել Հարավային Կովկասի կրթական հաստատությունների գործունեությունը։ Կարևորել է ուսուցողական նյութերի օգտագործումը, մանկվարժական և ժողովրդական երգերի ուսուցումը, բացառել պատիժը։ Հրատարակել է Ա. Բահաթրյանի «Մայրենի լեզուի ուսուցումը տարրական դպրոցների մէջ» (1878 թվական, № 1-4), Ս. Մանդինյանի «Թուաբանութեան մեթոդիկայի մի քանի օրինակ» (1879 թվական, № 8) հոդվածները։ Ծանոթացրել է եվրոպացի նշանավոր մանկավարժներ Ֆ. Ֆրեոբելի, Ի. Պեստալոցցիի մեթոդներին։ Տպագրել է նաև գրախոսություններ, արտերկրի մանկավարժական  կյանքի նորություններ և այլն։

Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական կրթական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Նարեկ («Մատյան ողբերգության»)

**«Նարեկ»**, Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» պոեմի տարածված անվանումը։

## Պատմություն
Դեռևս միջնադարում պոեմը հայտնի էր որպես «Նարեկ» և համարվել է «դեղ կենաց», որի օգնությամբ ձգտել են մաքրվել հոգով և ազատվել մեղքերից։ «Նարեկ»-ին վերագրել են բուժիչ զորություն, կարդացել հիվանդների ապաքինման համար, իսկ հեղինակի անունը սրբացրել ու «մեղավոր հոգիների» փրկության միջնորդ բարեխոս են համարել Աստծու մոտ։ Ժողովուրդը հավատացել է, որ դրանք ընթերցելով կարելի է փրկվել չար ոգիներից, փարատվել «ջերմատագնապ» ախտերից։ Ախտար. ժողովածուներում, ըստ այդմ, տեղ են գտել ցանկեր՝ «Զանազանութիւն Նարեկայ գրքոյն... թէ ամէն մէկ գլուխ ի՞նչ գործոյ ասել օգտակար է» բովանդակությամբ։

Պոեմը *«Նարեկացի  Գիրք աղօթից սրբոյն Գրիգորի Նարեկացւոյ...»* տիտղոսաթերթով տպագրվել է Կոստանդնուպոլսում 1755 թվականին (Հովհաննես Աստվածատրյանի տպագրված 576 էջ, 8օ, 16,8 x 11,2 սմ), 1763 թվականին (նույն տպ., 640 էջ, 8օ, 16,7 x 11,9 սմ), 1802 թվականին և 1812 թվականին  (Պողոս Հովհաննիսյանի տպագիր), 1821 թվականին ( Մայր Աստվածածնի տպագիր), 1826 թվականին,  1829 թվականին,  1832 թվականին,  1835 թվականին  և 1839 թվականին  (Արապյան տպագիր ), «Նարեկ աշխարհաբար» վերնագրով՝ 1902 թվականին (փոխադրված ՝ Միսաք Գոչունյանի, ԿՊ, Գ. Գայսերյանի տպագիր), Վենետիկում (Սուրբ Ղազարի տպագիր)՝ 1801 թվականին,  1827 թվականին և 1859 թվականին և այլն։
Նարցիս (հանդես)

**«Նարցիս»**, գրական-գեղարվեստական, մշակութային  հանդես։ Լույս է տեսնում 2006 թվականից  Երևանում:

## Պատմություն
Հիմնադիր-տնօրենը Սոնա Վանն է, գլխավոր  խմբագիրներն են Վահան Վարդանյան, Սոնա Վան (2013 թվականից)։ Տպագրում է ժամանակակից հայ պոեզիայի և արձակի նմուշներ, էջեր դասական  գրականությունից, գրականագիտական հոդվածներ, անդրադառնում է թարգմանական  գրականության նորություններին, գրական հոբելյաններին, մշակութային ուշագրավ իրադարձությունների և անվանի դեմքերի։

Կատեգորիա:Հայաստանի հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Նեղուց Կոստանդնուպոլսո

**«Նեղուց Կոստանդնուպոլսոյ»,** քարտեզ։ Տպագրվել է 1791 թվականին  Վենետիկում:

## Նկարագրություն
Անվանացույց՝ «Նեղուց Կոստանդնուպօլսոյ այն է պօղազ իչի ի նախնումն Վոսփորոն Թրակիոյ» 23 x 41 սմ  չափերով։ Անվանացույցը քարտեզի վերևի աջ մասում է՝ զարդանկարի մեջ, նույն աջ մասում՝ քարտեզի ամբողջ երկարությամբ՝ «նշանագիրք», ներքևում՝ մղոնաչափ (մասշտաբ)։ Զետեղված է Ղ. Ինճիճյանի «Ամարանոց Բիւզանդեան» (Վենետիկում 1794 թվական) չափածո աշխատության մեջ և «Աշխարհագրութիւն չորից մասանց աշխարհի» (Վենետիկ, 1804 թվական ) երկում։ Հ. Ստեփանյանը քարտեզն անվանել է «Քարտեզ Ոսփորի»։ Ըստ Ս. Ճեմճեմյանի՝ փորագրիչը Ալլեսանդրին է։

Կատեգորիա:Իտալիայի հայկական ամսագրեր
Իոսիպ Պրիմոժիչ

**Իոսիպ Պրիմոժիչ** (, ), հաճախ **Իյոժե Պրիմոժի** (), հարավսլավացի մարմնամարզիկ, աշխարհի բազմակի չեմպիոն և օլիմպիական խաղերի մրցանակակիր։

## Կենսագրություն
Իոսիպ Պրիմոժիչը ծնվել է 1900 թվականին Լյուբլյանայում (Ավստրիո-Հունգարիա)։ Միջնակարգ դպրոցում ծանոթացել է մարմնամարզությանը, որն այդ ժամանակ ժողովրդականություն վայելող  մարզաձև է եղել։ 1918 թվականին զորակոչվել է բանակ, սակայն ֆիզիկական թուլության պատճառով երեք ամիս անց տեղափոխվել է ռազմական գործարան։ Այդտեղից փախել է Զագրադիշչե գյուղ, որտեղ երեք տարի բատրակ  է աշխատել։ 1921 թվականին վերադարձել է Լյուբլյանա և կրկին զորակոչվել բանակ՝ այս անգամ սերբերի, խորվաթների և սլովենների թագավորության բանակ։ Ծառայել է Կռալևոյում, որտեղ սկսել է ակտիվորեն զբաղվել մարմնամարզությամբ։ Նրա մարզիչն է եղել Սոկոլյան շարժման ակտիվ մասնակից Ստանե Դերգանցը։ Մեկ տարի ծառայելուց հետո ծանոթացել է Լեոն Շտուկելի հետ, ով այդ ժամանակ դատավոր է եղել Մարիբորում։

1924 թվականին Պրիմոժիչը մասնակցել է Փարիզի Օլիմպիական խաղերին։ Այդ ժամանակ նա ոչ մի մեդալ չի նվաճել, սակայն թիմային առաջնությունում Հարավսլավիայի մարմնամարզության հավաքականը զբաղեցրել է չորրորդ տեղը։ 1926 թվականի մարմնամարզության աշխարհի առաջնությունում Իոսիպ Պրիմոժիչը երկու արծաթե մեդալ է նվաճել։ 1928 թվականի Օլիմպիական խաղերում նա արժանացել է արծաթե մեդալի զուգափայտերի վրա և բրոնզե մեդալի թիմային հաշվարկում։ 1930 թվականի աշխարհի առաջնությունում նվաճել է չորս ոսկե և մեկ բրոնզե մեդալ։ 1936 թվականին Բեռլինում կայացած Օլիմպիական խաղերում Պրիմոժիչը ոչ մի մեդալ չի նվաճել, իսկ 1938 թվականի աշխարհի առաջնությունում նվաճել է երկու բրոնզե մեդալ։ Վերջին անգամ Իոսիպ Պրիմոժիչը մրցումների մասնակցել է 1940 թվականին։ Դրանից հետո նա թողել է սպորտը և զբաղվել գեղանկարչությամբ։

## Հիշատակ
* Մարիբորի փողոցներից մեկը անվանակոչվել է Իոսիպ Պրիմոժիչի անունով։
* Իոսիպ Պրիմոժիչն ընդգրկվել է Սլովենիայի մարզիկների փառքի սրահում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Jože Primožič
* Evans, Hilary; Gjerde, Arild; Heijmans, Jeroen; Mallon, Bill; et al. "Jože Primožič". Olympics at Sports-Reference.com. Sports Reference LLC. Archived from the original on 17 April 2020.

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Հարավսլավացի մարզիկներ
Կատեգորիա:Սլովենացի մարզիկներ
Կատեգորիա:Սպորտային մարմնամարզության աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Անդրեաս Կունց

**Անդրեաս Կունց** (, ), գերմանացի դահուկային երկամարտի մարզիկ։

## Սպորտային կարիերա
Նրա ամենահայտնի արդյունքը բրոնզե մեդալն էր, որը նա ստացել է 1968 թվականին Գրենոբլի ձմեռային օլիմպիական խաղերի անհատական մրցաձևում։ Նա մրցել է SV Dynamo ակումբի կազմում։

Կունցը մահացել է 2022 թվականի հունվարի 1-ին 75 տարեկան հասակում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Andreas KUNZ Միջազգային դահուկային ֆեդերացիա

Կատեգորիա:Գերմանացի մարզիկներ
Քրիստոնեական վարդապետություն

**«Քրիստոնէական վարդապետութիւն»**, քրիստոնեական քարոզագիրք։

## Պատմություն
Տպագրվել է 1667 թվականին Ամստերդամում՝ առանց տպարանի հիշատակության (հայերեն և լատիներեն)։ Լատիներենից թարգմանել է Կարապետ Անդրիանացին։ Տիտղոսաթերթին գրված է *«Վարդապետութիւն քրիստոնէական. Doctrina christiana armenice, in latinum oerfa,et publicata...»***։** Քարոզագիրքն ունի 82 էջ (սկզբի 10-ը՝ չհամարակալված, 12, 12 x 7սմ)։ Ըստ Գարեգին Զարբհանալյանի և Թեոդիկի՝ ոսկանյան տպագրություն է։

## Հրատարակություններ
«Քրիստոնէական վարդապետութիւն» քարոզագիրքը հրատարակվել է․

1670 թվականին Լիվոռնոյում՝ Սուրբ Էջմիածնի և Սուրբ Սարգսի տպարանում։ Հեղինակ՝ Ռոբերտոս Բելարմինոս, թարգմանությունը՝ Բարսեղ Կոստանդնուպոլսեցու, տպագրիչ՝ Ոսկան Երևանցի։ Տիտղոսաթերին՝ «Վարդապետութիւն քրիստոնէական» (366 էջ, 10 x 6 սմ)։

1680-ին Հռոմում՝ Ուրբանյան տպարանում։ Հեղինակ՝ Ռոբերտոս Բելարմինոս, թարգմ.՝ Բարսեղ Կոստանդնուպոլսեցու։ Ա մասի տիտղոսաթերթին գրված է *«Dichiarationepiu copiosa della dօttrina christiana…»*, Բ մասի տիտղոսաթերթին՝ *«Վարդապետութիւն քրիստոնէական»* (453 էջ, 10,5 x 6,7 սմ)։

1715 թվականին Վենետիկում՝ Անտոնի Բորտոլիի տպարանում։ Հեղինակներ՝ Պետրոս և Գրիգոր Ջահկեցիներ։ Տիտղոսաթերթին գրված է *«Համառօտ եւ շահաւէտ քրիստոնէական վարդապետութիւն»* (32 էջ)։

1770 թվականին Վենետիկում՝ Անտոնի Բորտոլիի տպարանում։ Հեղինակ՝ Զաքարիա Ալեքսանյան (46 էջ, 11 x 6,7 սմ)։

1776 թվականին Տրիեստում՝ Մխիթարյան տպարանում՝ աշխարհաբար (48 էջ, 2 x 7,3 սմ)։

1783 թվականին նույն տպարանում՝ հայատառ թուրքերեն (140 էջ, 12,6 x 7,7մսմ)։

1788 թվականին նույն տպարանում՝ հայերեն և գերմաներեն (56 էջ, 13 x 8 սմ)։

1791 թվականին՝ առանց տպագրության վայրի և տպարանի հիշատակության՝ հայատառ թուրքերեն (172 էջ, 4օ, 11 x 5,5 սմ)։

1795 թվականին Տրիեստում՝ Մխիթարյան տպարանում՝ հայատառ թուրքերեն (72 էջ, 11,2 x 5,6 սմ)։

Հայ հնատիպ գրքի շրջանում տպագրվել են նաև Մխիթար Սեբաստացու, Յակոբ Վիլլոտի «Քրիստոնեական վարդապետությունները», ավելի ուշ՝ 1801, 1814, 1823, 1836, 1846,1847 թվականներիին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տպագրություն
Թեոդոլիտ

thumb|200px|Թեոդոլիտ 1840 թ
thumb|200px|Թեոդոլիտի գործողության սկզբունքը
**Թեոդոլիտ**, գեոդեզիական գործիք։ Օգտագործվում է տեղագրական, գեոդեզիական, մարկշեյդերական աշխատանքներում ուղղությունները որոշելու և հորիզոնական ու ուղղաձիգ անկյունները չափելու համար։

Թեոդոլիտի հիմնական տարրերն են օպտիկական դիտակը և անկյունային ու ավելի մանր բաժանումներով հորիզոնական և ուղղաձիգ շրջանակները։ Կան հատուկ նշանակության թեոդոլիտներ (աստղագիտական, գիրոսկոպային, մագնիսական ևն)։ 

Կատեգորիա:Գեոդեզիական սարքեր
Կատեգորիա:Անկյունաչափեր
Գեորգ Մխլայիմ Կոստանդնուպոլսեցի

**Գեորգ Մխլայիմ Կոստանդնուպոլսեցի**, 18 դարի 1-ին կեսի աստվածաբան, մատենագիր, վարդապետ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Փարիզում, տիրապետել լատիներենին, հունարենին և ֆրանսերենին։ Բուռն գործունեություն է ծավալել հատկապես Հովհաննես Կոլոտի պատրիարքության (1715-1741) տարիներին։

Գրել է դավանաբանական երկեր և ճառեր, որտեղ շոշափել է ժամանակի եկեղեցական գաղափարկան պայքարի հարցեր։

Գեորգ Մխլայիմ Կոստանդնուպոլսեցու առաջին՝ «Գիրք վիճաբանութեան ընդդէմ երկաբնակաց» երկը երկար ժամանակ ընդունվել է որպես հեղինակային ամբողջական գործ, բայց իրականում բաղկացած է 2 գրքից՝ «Ճշմարիտ նշանակութիւն կաթուղիկէութեան եւ հերձուածողութեան» հեղինակային երկից և «Յաղագս Պահոց»՝ լատիներենից նրա թարգմանած ու ժամանակի դասական գրաբարով շարադրած աշխատությունից։

2-րդ գրքի տիտղոսաթերթին՝ «Պահք առաջին քրիստոնէից. ցուցեալ ի թղթոյն սրբոյն Օգոստինոսի։ Թարգմանութեամբ շարադրողի վերոյ գրեցեալ գրքոյն»։ Տպագրվել է 1734 թվականին Կոստանդնուպոլսում՝ Մարտիրոս Սարգսյանի
տպարանում (256 էջ, 4o, 17 x 12սմ)։ Վերահրատարակվել է 1750 թվականին՝ նույն տպարանում՝ «Ճշմարիտ նշանակութիւն կաթուղիկէութեան» վերնագրով (272 էջ, 8o, 11,1 x 6,7 սմ)։

Հայ հնատիպ գրքի շրջանում տպագրվել են նաև Գեորգ Մխլայիմ Կոստանդնուպոլսեցու՝ «Ճառ վասն Ծննդեան եւ Չարչարանաց Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի» հայատառ թուրքական գիրքը. առաջին անգամ՝ 1787 թվականին Կոստանդնուպոլսում՝ Հովհաննես և Պողոս տպարանում (67 էջ, 80)։ Վերահրատարակվել է՝ 1796 թվականին Կոստանդնուպոլսում՝ Պողոս Հովհաննիսյանի տպարանում։ Տիտղոսաթերթին՝ «Ճառ ամենամաքուր Ծննդեան, եւ կտակ՝ Չարչարանաց…» (63 էջ, 8o, 12,6 x 8 սմ)։

1793 թվականին Կոստանդնուպոլսում՝ Մայր դպրատան տպարանում (71 էջ, 8o, 13,2 x 8 սմ)։ «Վկայութիւնք Հայրապետաց յաղագս միոյ բնութեանն Քրիստոսի» (1749–1750 թվականներին) երկը. առանց տպագրության վայրի և տպարանի
հիշատակության (118 էջ, 8o, 11 x 6,5 սմ)։

Կատեգորիա:Հայ աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Ռուսաստանի ոսկե օղակ

300px|մինի
**Ռուսաստանի ոսկե օղակ**, գործածվում է նաև **Ռուսաստանի ոսկե մատանի** անվանումը (), զբոսաշրջային երթուղի, որն անցնում է Ռուսաստանի եվրոպական մասի հյուսիսարևելյան հատվածում ընկած պատմական, հին քաղաքներով, որոնցում պահպանվել են պատմության ու մշակույթի ինքնատիպ հուշարձաններ, ժողովրդական արհեստների կենտրոններ։

Օղակաձև այդ երթուղու հիմնման գաղափարի և դրան բնորոշող եզրույթի հեղինակը լրագրող և գրական գործիչ Յուրի Բիչկովն է, ով 1967 թվականի նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին «Советская культура» թերթում ռուսական հին քաղաքների մասին ակնարկաշար է լույս ընծայել «Золотое кольцо» ընդհանուր խորագրի ներքո։ Հետագայում հենց այդ անվանումն էլ շնորհվել է զբոսաշրջային երթուղուն։ «Золотое кольцо России» ապրանքանիշի իրավատերը Պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության համառուսական ընկերությունն է (ВООПИК-ը)։

Ոսկե օղակի մեջ ավանդաբար ընդգրկում են ութ հիմնական քաղաք՝ Սերգիև Պոսադը, Պերեսլավլ-Զալեսսկին, Ռոստովը, Յարոսլավլը, Կոստրոման, Իվանովոն, Սուզդալը, Վլադիմիրը։ Վերջին շրջանում տարածում են ստացել *Մեծ օղակ* և *Փոքր օղակ* ձևակերպումները։ Մեծ օղակի մեջ վերոնշյալների հետ մեկտեղ ներառված են Ալեքսանդրով, Բոգոլյուբովո, Գորոխովեց, Գուս Խրուստալնի, Դմիտրով, Կալյազին, Կիդեկշա, Մոսկվա, Մուրոմ, Միշկին, Պալեխ, Պլյոս, Ռիբինսկ, Տուտաև, Ուգլիչ, Յուրիև Պոլսկի, Շույա և այլ քաղաքներ։

## Պատկերասրահ

Trinitylavra.jpg|Սերգիևա լավրան Սերգիև Պոսադում
Spaso-Preobrazensky Cathedral in Pereslavl-Zalessky 2016.jpg|Սպասո-Պրեօբրաժենսկի տաճարը Պերեսլավլ-Զալեսսկիում
Rostov19.jpg|Ռոստովյան կրեմլը
Uglich Dimitrij church and cathedral from riverside.jpg|Տեսարան Ուգլիչից
Yaroslavl abbey.JPG|Սպասսկի վանքի եկեղեցինՅարոսլավլում
Kostroma cathedral.jpg|Աստվածահայտնության վանքը Կոստրոմայում
Suzdal asv2019-01 img39 Kremlin Cathedral.jpg|Աստվածամոր տաճարը Սուզդալում
Vladimir asv2019-01 img05 Golden Gate.jpg|Վլադիմիր քաղաքի ոսկեզօծ գմբեթները


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 
* *Кудрявцев Ф. Ф.* Золотое кольцо. — Л., Аврора (издательство), 1974. — 232 с. 
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
*  (в пер.)
* 100 храмов Золотого кольца России. — М.: БММ, 2011. — 240 с., ил., 5000 экз., ISBN 978-5-88353-385-2
* М. Ю. Тимофеев Ряд публикаций в ивановской областной газете «Рабочий край» за 2018 год.

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
*  // Газета.ру, 24.09.2017
* 

Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմական աշխարհագրություն
Ռեյնջեր-1

***Ռեյնջեր-1***, (), ԱՄՆ ՆԱՍԱ-ի Ռեյնջեր ծրագրի շրջանակներում իրականացված առաջին առաքելությունը, որով նախատեսվում էր փորձարկել սարքավորումները և գործընթացները, որոնք հետագայում պետք է կիրառվեին լուսնային և մոլորակային առաքելությունների ժամանակ, որպես երկրորդական նպատակ էր դրված հետազոտել տիեզերական միջավայրում առկա մասնիկների և դաշտերի բնույթը։ Արձակվել է 1961 թվականի օգոստոսի 23-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս ԼՎ-3 Աջենա-Բ կրող հրթիռով։

Կրող հրթիռի խափանման պատճառով կայանը կարողացավ հասնել միայն ցածր Երկրի ուղեծիր և կարողացավ իրականացնել միայն հետազոտությունների մի մասը։

## Կայանի կառուցվածք
Կայանը կառուցված էր Բլոկ I հիմքի վրա, որը ներառում էր վեցանկյուն հիմք 1,5 մետր չափերով, որի վրա ամրացված էր ալյումինե հենարաններից բաղկացած 4 մետրանոց կոնաձև աշտարակ։ Արեգակնային վահանակների երկու թևերը ունեին 5,2 մետր երկարությունը և ամրացված էին հիմքին։ Հիմքի ներքևի մասում տեղադրված էր մեծ հզորության ուղղորդված ալեհավաք։ Հիմքի և աշտարակի վրա տեղադրված էին տիեզերանավի գիտական սարքավորումները։ Գիտական սարքավորումները ներառում էին՝ Լիմանի-ալֆա աստղադիտակ, մագնիսաչափ, էլեկտրաստատիկ անալիզատորներ, միջին էներգիայի միջակայքի մասնիկների տվիչներ, երկու աստղադիտակներ, տիեզերական ճառագայթների ինտեգրման իոնացման խցիկ, տիեզերական փոշու և արևային ռենտգենյան ճառագայթման տվիչներ։ հաշվիչներ. Այս կառուցվածքում նախատեսված չէին տեսախցիկներ կամ կայանի շարժումը կարգաբերոց շարժիչներ։

## Թռիչք
*«Ռեյնջեր-1»* կայանը արձակվել է 1961 թվականի օգոստոսի 23-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս ԼՎ-3 Աջենա-Բ կրող հրթիռով։ Կրող հրթիռը նոր էր, և նրա գործարկումը ուներ առանձնահատկություններ՝ հրթիռի երկրորդ աստիճանը պետք է գործարկվեր երկու անգամ։ Առաջին անգամը պետք է դուրս բերեր կայանը ցածր Երկրի ուղեծիր, և երկրորդը պետք է հաղորդեր կայանին երկրորդ տիեզերական արագություն։ Սակայն երկրորդ անգամ Աջենա մոդուլի շարժիչները հնարավոր չեղավ գործարկել, և կայանը մնաց 446 կմ բարձրությամբ ապոգեյով ուղեծրում։

1961 թվականի օգոստոսի 30-ին կայանը մտավ Երկրի մթնոլորտի խիտ հատվածներ և այրվեց։

## Տես նաև
* Լունա ծրագիր
* Սերվեյոր ծրագիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
*

Կատեգորիա:1961 թվականին արձակված տիեզերանավեր
Կատեգորիա:Ռեյնջեր ծրագիր
Սուրբ Մարին

**Սուրբ Մարին** () քրիստոնյա սուրբ, որը համարվում է գոյություն ունեցող ամենահին հանրապետության՝ Սան Մարինոյի (301) հիմնադիրը։ Ավանդությունը համարում է, որ նա վարձու աղյուսագործ էր, ով եկել էր Ռաբ կղզուց Ադրիատիկ ծովի (ժամանակակից Խորվաթիա) մյուս կողմից՝ փախչելով իր քրիստոնեական համոզմունքների պատճառով հալածանքներից։ Սարկավագ է ձեռնադրվել Հռոմի սուրբ Գաուդենսիոս եպիսկոպոսի կողմից։ Ավելի ուշ նրան մի խելագար կին մեղադրել է իրեն լքած ամուսինը լինելու մեջ։ Հետո Մարին դարձավ ճգնավոր և սկսեց ապրել Մոնտե Տիտանո լեռան մոտ։

Նրա հիշատակի օրը սեպտեմբերի 3-ն է, այս օրը համարվում է նաև Սան Մարինոյի հիմնադրման օրը և նշվում է որպես ազգային տոն։ Ըստ լեգենդի՝ նա մահացել է 366 թվականի ձմռանը, և նրա վերջին խոսքերն են՝ «Relinquo vos liberos ab utroque homine» («Ես ձեզ ազատում եմ այս երկու մարդկանցից»)։ Սանմարինացիները վկայակոչել են այս ավանդությունը՝ հիմնավորելու իրենց անկախությունը ինչպես Հռոմի պապից, այնպես էլ Սրբազան Հռոմեական կայսրությունից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Patron Saints Index: Saint Marinus
* San Marino իտալերեն *santiebeati.it*

Կատեգորիա:Սան Մարինո
Տուտաև

**Տուտաև** (), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնության եվրոպական մասի հյուսիսարևելյան հատվածում՝ Յարոսլավլի մարզում, որի կազմի մեջ մտնող նույնանուն շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Ունի մարզային ենթակայության քաղաքի կարգավիճակ։ Ընդ որում՝ վարչականորեն ընդգրկված լինելով Տուտաևի շրջանի մեջ, ձևավորում է *Տուտաև* անվանումը կրող մունիցիպալ կազմավորումը, որի կազմում գտնվող միակ բնակավայրն է և ունի քաղաքյին բնակավայրի կարգավիճակ։ Ընկած է Վոլգա գետի երկու ափերին։ Զբաղեցնում է 25,5 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Բնակչության թվաքանակը 2021 թվականի տվյալներով եղել է 39 643։

Տուտաևն ընդգրկված է Ռուսաստանի պատմական քաղաքների ցանկում, հարուստ է պատմության և մշակույթի հուշարձաններով։ Պատմական փաստաթղթերում առաջին անգամ հիշատակվել է 1238 թվականին։

Մինչև 1822 թվականը եղել են Վոլգա գետով միմյանցից բաժանված երկու բնակավայր՝ Ռոմանով և Բորիսոգլեբսկ անուններով։ 1822 թվականին Ալեքսանդր Առաջին ցարի հրամանագրով դրանք միավորվել են, բնակավայրը կոչվել է Ռոմանով-Բորիսոգլեբսկ։ 1918 թվականին վերանվանվել է՝ ստանալով սպիտակգվարդիականների դեմ մղված կռվում խիզախությամբ աչքի ընկած և զոհված շարքային կարմիրբանակային Ի. Պ. Տուտաևի (1897—1918) անունը։

Տուտաևը երբեմն դասվում է Ռուսաստանի ոսկե օղակ անվանումով հայտնի զբոսաշրջային երթուղում ընդգրկված քաղաքների շարքին։

## Բնակչություն

## Պատկերասրահ

File:Казанско-Преображенская церковь (1758, Романовская сторона г. Тутаева).jpg|Казанско-Преображенская церковь
Воскресенский собор весной.jpg|Սուրբ հարության տաճարը
Вид на Борисоглебскую сторону со льда р.Волга замой.jpg|Բորիսոգլեբսկյան քաղաքամասը
Собор Крестовоздвиженский, в предзакатный час.jpg|Крестовоздвиженский собор 


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Сайт администрации г. Тутаева 
* Сайт администрации Тутаевского района

Կատեգորիա:1238 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Պատմական քաղաքներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Ռաիսա Օ'Ֆարիլ

**Ռաիսա Օ'Ֆարիլ Բոլանոս**  (, ), կուբացի վոլեյբոլիստուհի, կապողակցող, Օլիմպիական խաղերի կրկնակի  չեմպիոն (1992, 1996), աշխարհի չեմպիոն 1994։

## Կենսագրություն
Ռաիսա Օ'Ֆարիլը ծնվել է 1972 թվականի ապրիլի 17-ին։ Նա վոլեյբոլով սկսել է զբաղվել 9 տարեկանում, հայրենի քաղաքում՝ մարզիչ Ալֆրեդո Պերես Կամաչոյի ղեկավարությամբ։ Նա մասնակցել է պատանեկան տարբեր մրցումների, իսկ 1988 թվականին ընդունվել է «Վիլլա Կլարա» թիմ, որի կազմում հանդես է եկել իր ողջ մարզական կարիերայի ընթացքում։ Կուբայի ազգային հավաքականի պաշտոնական մրցումներում Ռաիսա Օ'Ֆարիլն իր դեբյուտը նշել 1992 թվականին՝ անմիջապես Օլիմպիական խաղերում, որտեղ նա նվաճել է իր առաջին ոսկիե մեդալը։ Հետագայում վոլեյբոլիստուհին ընդհատումներով 8 տարի խաղացել է ազգային հավաքականում և նվաճել 11 կարևոր մեդալ, այդ թվում՝ երկու օլիմպիական մեդալ (1992 և 1996 թվականներին) և մեկը՝ 1994 թվականի աշխարհի առաջնությունում հաղթելու համար։

2000 թվականին երեք տարվա դադարից հետո Ռաիսա Օ' Ֆարիլը կրկին ընդգրկվել է իր ազգային հավաքականի կազմում և նրա հետ նվաճել Գրան պրիի ոսկե մեդալներ, սակայն օլիմպիական հայտացուցակում չհայտնվելուց հետո ավարտել է խաղային կարիերան։

Կյանքի վերջին տարիներին բնակվել է Հավանայում և աշխատել որպես մանկական մարզիչ։

Ռաիսա Օ'Ֆարիլ Բոլանոսը մահացել է 2023 թվականի մայիսի 30-ին։

## Նվաճումներ
### Կուբայի հավաքականի կազմում
*Օլիմպիական խաղերի կրկնակի  չեմպիոն (1992, 1996)
*Աշխարհի չեմպիոն (1994)
*Աշխարհի գավաթակիր (1995)
*Կանանց վոլեյբոլի Չեմպիոնների Համաշխարհային գավաթի հաղթող (1993)
*Աշխարհի չեմպիոնների գավաթի արծաթե մեդալակիր (1997)
*Աշխարհի Գրան Պրիի կրկնակի չեմպիոն, (1993, 2000)
*Աշխարհի Գրան Պրիի եռակի չեմպիոն,  (1994, 1996, 1997) և բրոնզե մեդալակիր (1995)
*NORCECA-ի եռակի չեմպիոն (1993, 1995, 1997) 
*1993 թվականի Կենտրոնական Ամերիկայի և Կարիբյան խաղերի չեմպիոն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* databaseolympics.com
* ecured.cu
* women.volleybox.net

Կատեգորիա:Վոլեյբոլիստներ
Պաոլո Պորտոգեզի

**Պաոլո Պորտոգեզի** (, ), իտալացի ճարտարապետ, տեսաբան, Հռոմի Սապիենցա համալսարանի պատմաբան և ճարտարապետության պրոֆեսոր, Վենետիկի բիենալեի ճարտարապետական սեկցիայի նախագահ (1979-1992), «Controspazio» ամսագրի գլխավոր խմբագիր (1969-1983) և Միլանի պոլիտեխնիկական համալսարանի ճարտարապետական ֆակուլտետի դեկան (1968-1978)։ Ռուսաստանի ճարտարապետության և շինարարական գիտությունների ակադեմիայի անդամ (1996)։

## Կենսագրություն
Պաոլո Պորտոգեզին ծնվել է 1931 թվականի նոյեմբերի 2-ին։

Նա ճարտարապետություն է սովորել Հռոմի Սապիենցա համալսարանի ճարտարապետության ֆակուլտետում, որն ավարտել է 1957 թվականին։ Նույն ֆակուլտետում  1961 թվականին սկսել է դասավանդել քննադատության պատմություն։ Պորտողեսին սկսել է իր ճարտարապետական պրակտիկան ճարտարապետ-ինժեներ Վիտտորիո Ջիլիոտտիի հետ Հռոմում՝ 1964 թվականին։

Պորտոգեսին մասնագիտացել է դասական ճարտարապետության, հատկապես բարոկկո ճարտարապետության ուսուցման և հետազոտության մեջ։ Ֆրանչեսկո Բորրոմինիի աշխատանքը մեծ ազդեցություն է թողել նրա վրա։

Ավելի ժամանակակից ճարտարապետության նկատմամբ նրա հետաքրքրությունը հիմնականում համընկել է Հռոմից իր գործընկեր Բրունո Զևիի հետաքրքրության հետ՝ մոդեռնիզմի ավելի օրգանական ձևով, ինչպես երևում է, օրինակ, Վիկտոր Հորտայի և Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթի աշխատություններում, իսկ Իտալիայում՝ նեոռեալիզմի և ազատության ոճը։ Այս ոճը շարունակվել է Պաոլո Պորտոգեզիի ողջ գործունեության ընթացքում և հստակ տեսանելի է նրա ճարտարապետության մեջ։ Դա դրսևորվում է նաև բնության ուսումնասիրությամբ նրա հիացմունքով, որն ընդգծվել է նրա հետագա «Բնություն և ճարտարապետություն» գրքում (2000)։

Պաոլո Պորտոգեզիին մահացել է 2023 թվականի մայիսի 30-ին 91 տարեկան հասակում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Portoghesi biography
* Uno sguardo su Paolo Portoghesi - Rai Arte
* Biografia e opere
* "La Villa Blanc di Giacomo Boni". Lectio magistralis di Paolo Portoghesi, 7 maggio 2013
* Paolo Portoghesi nominato cittadino onorario di Bissone - 19 gennaio 2019 a Roma

Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Իտալացի արվեստաբաններ
Կատեգորիա:Իտալացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հռոմի Սապիենզա համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Իտալացի երկարակյացներ
Անտոնիա Յոնսոն

**Անտոնիա Մարգարեթ Ակսոն Յոնսոն** (, ), շվեդուհի գործարար, Շվեդիայի ամենահարուստ կանանցից մեկը, ըստ «Ֆորբս» ամերիկյան ֆինանսատնտեսական ամսագրի՝ 2018 թվականին կարողությունը գնահատվել է 6,3 միլիարդ դոլար։

## Կենսագրություն
Անտոնիա Յոնսոնն ավարտել է Ստոկհոլմի ֆրանսիական դպրոցը, որից հետո ուսումը շարունակել է ԱՄՆ-ի Ռեդկլիֆ քոլեջում։ 1971 թվականին Ստոկհոլմի համալսարանում ստացել է տնտեսագիտության և հոգեբանության մագիստրոսի կոչում։

1971 թվականից նա աշխատանքի է անցել շվեդական «Axel Johnson AB» ներդրումային ընկերությունում, որը հիմնադրվել է 1873 թվականին իր նախապապ Աքսել Ջոնսոնի կողմից։ 1982 թվականին Անտոնիա Ջոնսոնը փոխարինել է հորը՝ ընկերության ղեկավարի պաշտոնում։ 2015 թվականին նա հեռացել է ընկերության ղեկավարի պաշտոնից՝ այն փոխանցելով իր դստերը՝ Քերոլայն Բերգին, սակայն ինքը մնացել է խորհրդի կազմում։

Անտոնիա Յոնսոնն 50% բաժնետոմս ունի «Axfood»-ում, որը Սկանդինավյան սննդի վերամշակման խոշորագույն ընկերություններից է։ Նա նաև ունի ձիաբուծարան Ուպլանդս-Վեսբյու քաղաքում։

Անտոնիա Յոնսոնն ամուսնացած է «Axel Johnson AB»-ի նախկին գործադիր տնօրեն Գորան Էներֆելտի (ծնված 1940 թ.) հետ, ունի չորս երեխա, ապրում է Ստոկհոլմում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Axel Johnson AB
*Forbes.com: Forbes World's Richest People

Կատեգորիա:Շվեդ գործարարներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի ճարտարագիտական գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի գործարարներ
Կատեգորիա:Կանայք Շվեդիայում
Կատեգորիա:Շվեդիայի կին քաղաքական գործիչներ
Լո

**Լո** (ֆրանս. արտասանություն՝ *[lo]*), Կոմունա Ֆրանսիայի արևելքում՝  Բուրգոն Ֆրանշ Կոնտե շրջանի *Դուբ դեպարտամենտում*։

## Աշխարհագրություն
Լոն գտնվում է Օռնանսից 12 կմ (7,5 մղոն) հարավ-արևելք՝ Լու գետի հովտում։

## Պատմություն
Այն առաջին անգամ հիշատակվել է 1189 թվականին, բայց կան հինգերորդ և յոթերորդ դարերի հնագիտական մնացորդներ։

## Բնակչություն

## Տնտեսություն
Խաղողագործությունը տնտեսության մեջ առաջնայինն էր մինչև *ֆիլոքսերայի վարակումը*։

## Զբոսաշրջություն
Լոն գյուղ է երկու հյուրանոցներով և ճամբարով։ Բացօթյա գործունեությունը ներառում է թենիս, ձկնորսություն և կանոե։ Արժե նաև տեսնել *Musée de la Vigne et du Vin՝* խաղողագործության թանգարանը և արվեստի պատկերասրահը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Մորեխների ներխուժում

**Մորեխների ներխուժում**, բնական աղետ, որի ժամանակ մորեխապարսի տեսքով շարժվող մորեխները զանգվածաբար խժռում են գյուղատնտեսական մշակաբույսերը։ Այդ աղետը հայտնի է հին ժամանակներից, որը Աստվածաշնչում նկարագրված է որպես «Եգիպտոսի տասը պատուհասներից» մեկը։ Պատմության մեջ մորեխների ամենամեծ ներխուժումներից մեկը 1915 թվականին Պաղեստին ներխուժումն է։
մինի|220px|աջից|Մորեխների պարս Ռուսաստանում, 2011 թվական
Ներխուժման ժամանակ մորեխների մորեխապարս ուտում են ոչ միայն բրինձ և այլ մշակաբույսեր, այլև գրեթե բոլոր խոտաբույսերը, որոնք հայտնվում են իրենց ճանապարհին, և նույնիսկ բամբակյա հագուստ. մորեխապարսն ի վիճակի է մի քանի ժամում ամբողջությամբ ոչնչացնել բերքի հսկայական տարածքը։ Մորեխի ներխուժումը կարող է հանգեցնել ոչ միայն տնտեսական լուրջ վնասների այն տարածաշրջանին, որտեղ այն տեղի է ունենում, այլ նաև որոշ դեպքերում հանգեցնում է իրական սովի։ Մորեխների ներխուժումը հաճախ տեղի է ունենում չոր և շոգ եղանակին, երաշտի ժամանակ, բայց կարող է առաջանալ նաև առատ տեղումների ժամանակ։ Մեծ թվով ձու ածող մորեխի դեպքում կոնկրետ շրջաններում նման ներխուժումներ կարող են լինել մի քանի տարի անընդմեջ։

Երկրների մեծ մասում միջատասպանների կիրառման պատճառով (ներառյալ դրանց ցողումը ինքնաթիռից, որը թանկ, բայց արդյունավետ մեթոդ է), մեր ժամանակներում մորեխների իսկապես զանգվածային և ավերիչ ներխուժումները հազվադեպ են դարձել, թեև դրանք դեռ տեղի են ունենում. օրինակ, 2001 թվականին մորեխների ներխուժումներ տեղի են ունեցել Ռուսաստանում (Ստավրոպոլի երկրամասում), որտեղ պարսերը ոչնչացրել են 26,7 հեկտար բերք, Չինաստանում՝ Հուանհե գետից մինչև Բոհայվան ծոց, ըստ որոշ աղբյուրների, մորեխների առավելագույն խտությունը կազմել է տասը հազար հեկտար 1 մ²։ Մյուս կողմից, 2006 թվականից ի վեր Աֆղանստանում մորեխների դեմ պայքարում զգալի առաջընթաց է գրանցվել դիֆլյուբենզուրոնի  օգտագործման միջոցով։ Միևնույն ժամանակ, Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կողմից որպես հատկապես վտանգավոր ճանաչված մի շարք թունաքիմիկատներ արգելված են  օգտագործել նման նպատակների համար։

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում 1874 և 1875 թվականների ներխուժումները համարվում են ամենաավերիչները, ընդ որում մորեխի վերջին խոշոր ներխուժումը աղետ է դարձել 2006 թվականին Նևադայում, Յուտայում և Այդահոյում։ Աֆրիկյան որոշ երկրներում, որտեղ վնասատուների դեմ պայքարը դեռևս տարածված և կազմակերպված չէ, մորեխների ներխուժումները դեռևս կարող են հանգեցնել իրական տեղական աղետների՝ իրենց հետևանքների պատճառով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Al Shabaab war impedes invasion of desert locust control
*Madagascar hit by 'severe' plague of locusts
*Locusts Plague Northern and Western Africa

Կատեգորիա:Բնական աղետներ
Կատեգորիա:Միջատաբանություն
Կատեգորիա:Ուղղաթևավորներ
Ստեփան Կամսարական

**Ստեփան Օհանջանի Կամսարական** (), հայ գյուղատնտես։

## Կենսագրություն
Ավարտել է (1902) Մոսկվայի Պետրովյան գյուղատնտեսական ակադեմիան (այժմ՝ Տիմիրյազևի անվան գյուղատնտեսական ակադեմիա)։ 1920–1921 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ հողժողկոմ, 1924–1930 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Պետպլանի գյուղատնտեսության բաժանմունքի նախագահ, միաժամանակ (1925–1930)՝ Երևանի պետական համալսարանի, ապա Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտի ընդհանուր երկրագործության, բամբակագործության և տեխնիկական կուլտուրաների ամբիոնի վարիչ։

Աշխատությունները նվիրված են ՀԽՍՀ տարբեր շրջանների գյուղատնտեսության զարգացման և ոռոգման հարցերին։

## Երկեր
* Երաշտը և նրա դեմ կռվելու միջոցները, «Գյուղատնտեսական կյանք», 1924, 4–7:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գյուղատնտեսներ
Ջալիլ Հուսեյնով

**Ջալիլ Գաֆար օղլի Հուսեյնով** (, ), ադրբեջանցի նկարիչ, պրոֆեսոր, Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ (2005 թ.)։

## Կենսագրություն
Ջալիլ Հուսեյնովը ծնվել է 1957 թվականի ապրիլի 1-ին։ 1973-1977 թվականներին սովորել է Ադրբեջանի Ազիմ Ազիմզադեի անվան արվեստի պետական դպրոցում, 1977-1982 թվականներին՝ Խարկովի պետական գեղարվեստի ինստիտուտում։ 1983 թվականից ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ է։ Ջալիլ Հուսեյնովը նաև 1982-2000 թվականներին աշխատել է որպես ուսուցիչ, գլխավոր ուսուցիչ, դոցենտ, բաժնի վարիչ և դեկան Ադրբեջանի մշակույթի և արվեստի պետական համալսարանում։ 2000-2010 թվականներին եղել է Ադրբեջանի գեղարվեստի պետական ակադեմիաի կրթական գծով պրոռեկտոր։

## Ստեղծագործություններ
Ջալիլ Հուսեյնովի ստեղծագործության մեջ կարևոր տեղ են գրավում լանդշաֆտային ժանրի նկարները։ 1986 թվականից Ջալիլ Հուսեյնովն աշխատել է որպես ճարտարապետական նախագծերի հեղինակ։ Նա մոնումենտալ աշխատանքների և ճարտարապետական նախագծերի հեղինակ է Թուրքիայի և Ադրբեջանի մի շարք բնակավայրերում։ 1982 թվականից նկարիչը մասնակցել է տարբեր ազգային և միջազգային մակարդակի ցուցահանդեսների։ Նրա աշխատանքները ցուցադրվել են ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Ռուսաստանում, Թուրքիայում, Իրանում, Վրաստանում, Սիրիայում, ԱՄԷ-ում, Ուկրաինայում և այլ երկրներում կազմակերպված ցուցահանդեսներում։ Նրա մի շարք գործեր պահվում են Ադրբեջանի ազգային արվեստի թանգարանում և Բաքվի ժամանակակից արվեստի թանգարանում, ինչպես նաև մասնավոր հավաքածուներում։

## Պարգևներ և մրցանակներ
* «Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ» - 2005
* «Ադրբեջանի Հանրապետության արվեստի վաստակավոր գործիչ» - 2002
* «Ազգային ժառանգություն» մրցանակ - 2018

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի նկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Օննիկ Արզուման

**Օննիկ Արզուման** (), հայ գրաշար, հրատարակիչ, տպարանատեր։

## Կենսագրություն
Օննիկ Արզումանը ծնվել է 1880 թվականի մարտի 1-ին Կ.Պոլսում։ Տասներկու տարեկանից սովորել է գրաշարություն (նաև բուլղարերեն) և մինչև 1896 թվականն աշխատել Կ. Պոլսի ամենամեծ՝ Պոյաճյանի տպարանում, 1896-1898 թվականներին՝ Վառնայում (Բուլղարիա)։ Կ. Պոլիս վերադառնալուց հետո աշխատել է «Արևելք» պարբերականի տպարանում, որտեղ տպագրել է նաև «Մասիս» օրաթերթը, 1899 թվականին Գ. Գայսերյանի տպարանում՝ Ղ. Բոլատի «Հանրագիտակ»-ը, եղել նրա «Ծաղիկ» օրաթերթի գրաշարապետը։ Վերջինիս հրատարակության դադարեցումից (1900) հետո որպես հրատարակիչ աշխատել է տարբեր տպարաններում («Ծաղիկի», Ռոգոս Սագայանի և այլն)։

1908 թվականին հիմնադրել է սեփական տպարան, որը գործել է մինչև 1920-ական թվականները, տպագրել է գեղարվեստական (Զ. Եսայան («Կեղծ հանճարներ», 1909), Թեոդիկ («Կաղանդ», 1910), Տ. Չյոկյուրյան («Վանքը», 1914), Վ. Թեքեյան, Սիամանթո, Խրիմյան Հայրիկ և ուրիշների), թարգմանական, կրոնոկան գրքեր, դասագրքեր և այլն (ավելի քան 200 անուն), ինչպես նաև «Կառափնատ», «Պարտիզակ», «Կավռօշ», «Մարմնամարզ», «Փարոս», «Ոստան», «Տաճար», «Րահնյումա», «Բժիշկ» և այլ պարբերականներ (գրաշարապետ՝ Վահրամ Գևորգյան)։

Օննիկ Արզումանը մահացել է 1922 թվականից հետո Կ.Պոլսում։

Կատեգորիա:Հայ հրատարակիչներ
Հասմիկ Գուլակյան

**Հասմիկ Վլադիմիրի Գուլակյան** (), հայ լրագրող, խմբագիր, հրապարակախոս։

## Կենսագրություն
Հասմիկ Գուլակյանը ծնվել է 1957 թվականին Իջևանում։  1976-1979 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանում, երրորդ կուրսից հետո տեղափոխվել է Մոսկվայի պետական համալսարան, որն ավարտել է 1982 թվականին։ 1983–2002 թվականներին աշխատել է Հանրային ռադիոյում, միաժամանակ՝ մի շարք թերթերի խմբագրություններում, 2004 թվականին եղել է «Շրջադարձ» ամսագրի խմբագիր (Գևորգ Յազըճյանի հետ), 2005 թվականին՝ «Գոլոս Արմենիի» թերթի հայերեն տարբերակի պատասխանատու քարտուղար։ 2006 թվականին սկսել է աշխատել «Էդիթ Պրինտ» հրատարակչությունում (2015 թվականին՝ գլխավոր խմբագիր): 2009 թվականից  «Հայկական հանրագիտարան. հրատարակչության» պատասխանատու քարտուղարն է։ 2002–2018 թվականներին՝«Վէմ» ռադիոկայանի լրագրող-մեկնաբան. վարել է «Ակունք» հեղինակային ռադիոհանդեսը։

Լույս են տեսել Գուլակյանի «Դարը՝ մեր մեջ, մենք՝ դարի» (հ. Ա–Դ, 2006–07), «Ազգայնականություն. ինչո՞ւ է այն անհրաժեշտ» (2008), «Հայագիտության և հայապահպանության հարցեր» (հ. Ա–Բ, 2010) հրապարակախոսական նյութերի ժողովածուները, «Անկախություն… Անկախությո՞ւն… կամ ո՛ւմ է ձեռնտու Հայաստանը՝ առանց հայերի (Տագնապ)» (2013) հրապարակախոսական խոհագրությունը, «Նարեկ Հովսեփյան. Առեղծվածային ակնթարթ» (2013) գրական դիմանկարը։ Կազմել և խմբագրել է «Աշխարհի ժողովուրդների հեքիաթներ» (հ. 1–3, 2008–09), Նարեկ Հովսեփյանի «Նոյյան աղավնու վերադարձը» (առաջաբանը և հատարակությունը՝ Գուլակյանի, 2014) և այլ ժողովածուներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հասմիկ Գուլակյան «ԼԵԳԵՆԴ ԼԵԳԵՆԴԻ ՄԱՍԻՆ»

Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Դինա Սանիչար

**Դինա Սանիչար** (, ), վայրի տղա Հնդկաստանում։ Մի խումբ որսորդներ նրան հայտնաբերել են գայլերի շրջապատում Հնդկաստանի Ուտար Պրադեշ նահանգի Բուլանդշահր շրջանում 1867 թվականի փետրվարին մոտ վեց տարեկան հասակում։

## Բացահայտում
Դինա Սանիչարը հայտնաբերվել է Բուլանդշահրի շրջանի քարանձավում և բերվել տեղի շրջանի մագիստրատ և կոլեկցիոներ Ուիլյամ Լոուի մոտ։ Լոուն այնուհետև Սանիչարին ուղարկել է Ագրայի Սեկունդրա որբանոց։  

Որբանոցում նրան տվել են «Սանիճար» անունը, քանի որ նա ժամանել է շաբաթ օրը։  Հաղորդվում է, որ երբ նրան մանկատուն են բերել, նա քայլել է չորս ոտքերի վրա և սնվել է հում մսով։ Նա գայլի ձայներ է հանել։ Դինա Սանիչարը շարունակել է ապրել մարդկանց մեջ ավելի քան քսան տարի, բայց այդպես էլ չի սովորել խոսել և առողջական լուրջ խնդիրներ է ունեցել ողջ կյանքում։ Սանիչարը թունդ ծխող է եղել։

## Մահ և ժառանգություն
Մահացել է տուբերկուլյոզից 1895 թվականին։  Ամենայն հավանականությամբ Ռադյարդ Քիփլինգը Սանիչարի պատմությունն է օգտագործել Մաուգլիի կերպարի համար «*[[Ջունգլիների գիրքը|Ջունգլիների գրքում»]]*:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1860-ականների ծնունդներ
Կատեգորիա:Վայրենացած երեխաներ
Կատեգորիա:Հնդիկներ
Ժանետ 45

**«Ժանետ 45» (****),** հրատարակչություն և տպագրական համալիր է Պլովդիվում։

## Պատմություն
Հրատարակչությունը հիմնադրել է բուլղարացի բանաստեղծուհի Բոյանա Ապոստոլովան Պլովդիվ քաղաքում 1989 թվականին։ Ժամանակակից բուլղարական պոեզիան և արձակը կենտրոնական տեղ են զբաղեցնում «Ժանետ 45»-ի հրատարակչական քաղաքականության մեջ։

## Հրատարակչական շարքեր
Հրատարակչությունը 2001 թվականից հրատարակել է *«Պոետիկ»* և *«Գամբիթներ»* մատենաշարերը գեղարվեստական և բանաստեղծական դեբյուտի համար՝ բանաստեղծ Գեորգի Գոսպոդինովի և գրականագետ Բորիս Մինկովի գլխավորությամբ։

«Ժանետ 45»-ի թարգմանական գրականության պատասխանատու Մանոլ Պեյկովը հրատարակչության կառավարիչն է։ Գրքերը խնամքով ընտրվել և կազմվել են Beyond, Sixth Cohort, The Indian Series, The Cuba Series և Short Stories Forever շարքերում։ 2014 թվականից Պեյկովի ղեկավարությամբ սկսվել է ժամանակակից գրականության համար նախատեսված *«Գրանտա Բուլղարիա»* ամսագրի հրատարակումը, որտեղ բուլղարացի և արտասահմանցի հեղինակները ընդհանուր թեմաների են անդրադառնում։

## Մրցանակներ
### Մրցանակներ հրատարակչությանը
[մինի|250x250փքս|Բոյանա Ապոստոլովան [Իվան Նիկոլովի անվան մրցանակ|«Իվան Նիկոլով» մրցանակի շնորհման ժամանակ, 22.12.2011 թվական]]
2004 թվականին հրատարակչության կողմից հրատարակված Ստեֆան Կիսյովի « Դահիճը» վեպն արժանացել է «Վիկ» հիմնադրամի « Տարվա բուլղարական վեպ» մրցանակին։ Միլեն Ռուսկովի «Բնության մեջ լքվածը», նույն մրցանակին է արժանացել իր վեցերորդ՝ վերջին հրատարակությամբ։ Հրատարակչության հրատարակած վեպերը արժանացել են  յոթ անվանակարգի մրցանակաների։

Հրատարակչության գրքերը պարբերաբար առաջադրվում և արժանանում են բուլղարական ժամանակակից արձակի «Հելիկոն» մրցանակի։ Այս մրցանակի դափնեկիրներն են Կոնստանտին Իլիևի «Պարտությունը» վեպը (2003), Դեյան Էնևի «Տեր, ողորմեա» պատմվածքների ժողովածուն (2004), Մոմչիլ Նիկոլովի «Կլոր ձուկը» (2008) և Խրիստո Կարաստոյանովի «Անունը» (2012) և «Նույն գիշերը» (2014) վեպերը։

«Ժանետ 45» հրատարակչությունը արժանացել է «Բրոնզե առյուծ» (2002) ժամանակակից բուլղարական գրականության հրատարակման գործում ընդհանուր ներդրման համար։ «Հրիստո Գ. Դանով» բուլղարական գեղարվեստական գրականության համար (2004) և մանկական հրատարակության համար (2007) ; «Կոնստանտին Կոնստանտինով» (2005) մանկական գրականության համար ազգային և միջազգային մրցանակների։

### Մրցանակ հրատարակչի կողմից
1994 թվականին «Ժանեթ 45» հրատարակչությունը հիմնադրել է « Իվան Նիկոլով » պոեզիայի ազգային մրցանակը, որը շնորհվում է ամեն տարի երկու անվանակարգերում՝ լավագույն բանաստեղծական գրքի և ընդհանուր ստեղծագործության համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Ջանեթ 45» հրատարակչության պաշտոնական կայքը
* ReCover – Եվգենի Բոգդանովի վավերագրական ֆիլմը գրքերի ձևավորման մասին

Կատեգորիա:1989 հիմնադրումներ Բուլղարիայում
Կատեգորիա:Բուլղարիայի հրատարակչություններ
Գնացքների բախում Օդիշայում

**Գնացքների բախում Օդիշայում,** 2023 թվականի հունիսի 2-ին Հնդկաստանի արևելքում գտնվող Օդիշա նահանգի Բալասորե քաղաքի մերձակայքում երեք գնացքների բախում։ Երկու մարդատար գնացքները ՝ 12841 Կորոմանդել Էքսպրեսը և Բենգալուրուի և Հոուրահի միջև երթևեկող էքսպրես գնացքըը, բախվել են բեռնատար գնացքին Բահանագա Բազար երկաթուղային կայարանի մոտ։ Միջադեպի հետևանքով զոհվել է առնվազն 288 մարդ, ևս մոտ 900 մարդ վիրավորվել է։  Սա Հնդկաստանի ամենածանր երկաթուղային վթարն է վերջին երկու տասնամյակի ընթացքում։

## Վթար
2023 թվականի հունիսի 2-ին, տեղական ժամանակով ժամը 07:00-ին (GMT 13:30), երկու մարդատար գնացք՝ Շալիմարի և Չենայի կենտրոնական երկաթուղային կայարանի միջև երթևեկող 12841 Կորոմանդել Էքսպրեսը և Բենգալուրուի և Հոուրահի միջև երթևեկող էքսպրես գնացքը** բախվել են արևելյան Օդիշա նահանգում Հովրա-Չեննաի գլխավոր գծի մոտ՝ Բահանագա Բազարի մոտ՝ Բալասորե շրջանում։ Վթարին մասնակցել է նաև բեռնատար գնացք։ Coromandel Express-ը դուրս է եկել ռելսերից և բախվել անշարժ բեռնատար գնացքին. Այնուհետև Բենգալուրուի և Հոուրահի միջև երթևեկող էքսպրես գնացքը բախվել է վթարված գնացքի բեկորներին։ Ենթադրվում էր, որ առաջին գնացքը դուրս է եկել ռելսերից, և նրա վագոններից մի քանիսը շրջվել են և հայտնվել հակառակ ուղղության գծերի վրա, որտեղ նրանց հարվածել է երկրորդ գնացքը։ Գնացքներից մեկը տեղափոխել է WAP-7 դասի 37334 լոկոմոտիվը

Օդիշա նահանգի աղետների կառավարման նախարար Պրամիլա Մալլիկի խոսքով՝ վթարի հետևանքով զոհվել է 288 մարդ, ավելի քան 900-ը՝ վիրավորվել։  Հաղորդվել է, որ *SMVT Bengaluru–Howrah SF Express-ը* զոհեր չի ունեցել, թեև դրա մի քանի ուղևորներ վիրավորվել են։  Վթարը Հնդկաստանի ամենամահաբեր երկաթուղային վթարն է վերջին 20 տարում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2023 աղետներ
Կատեգորիա:2023 իրադարձություններ
Կատեգորիա:Ասիայի երկաթուղային տրանսպորտ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Հնդկաստանի պատմություն