Ասրա Փանահիի մահ

2022 թվականի հոկտեմբերի 12-ին իրանցի դեռահաս **Ասրա Փանահին** (, ) սպանվել է Արդաբիլ քաղաքում Մահսա Ամինիի ցույցերի ժամանակ։ Եղել է Շահեդի աղջիկների միջնակարգ դպրոցի մի խումբ աշակերտների թվում, ովքեր, ըստ տեղեկությունների, հրաժարվել են միանալ կառավարամետ ցույցերին և կատարել «Սալամ Ֆարմանդե» երգը։ Աշակերտները ծեծի են ենթարկվել դպրոց հրավիրված քաղաքացիական հագուստով անվտանգության ուժերի կողմից: Փանահին մահացել է Արդաբիլի Ֆաթեմի հիվանդանոցում՝ ծանր վնասվածքներից հետո։

## Կենսագրություն
Ասրա Փանահին ծնվել է Իրանի Արդաբիլ քաղաքում: Ծնվել է 2007 թվականի մարտի 5-ին։ Ազգությամբ եղել է ադրբեջանցի։

Փանահին հայտնի է եղել որպես լողորդ և 2018 թվականի նոյեմբերի 28-29-ը Ադրբեջանի աղջիկների ազատ ոճի լողում (Ադրբեջանի գավաթ 2017), կարողացել է գրավել երրորդ հորիզոնականը (բրոնզ) 50 մ և 100 մ ազատ ոճերում և նվաճել երրորդ տեղը ( բրոնզ) անհատական հաշվարկում (11-12 տարեկան տարիքային խումբ) և թիմային ազատ ոճում լող (11-12 տարեկան տարիքային խումբ) 4 x 50 մետր մրցաձեւում. Այս մրցումները հյուրընկալվել են Թավրիզի Աբադգարան լողավազանում։

Փանահին 2017 թվականին ընտրվել է նաև Արևելյան Ադրբեջան նահանգի լողի կանանց լիգայի մինչև 12 տարեկանների լավագույն լողորդ։ 2018 թվականի սեպտեմբերին որպես Արևելյան Ադրբեջան նահանգի ներկայացուցիչ մասնակցել է Իրանի լողի լավագույն տաղանդների օլիմպիադային, իսկ 13-14 տարեկան տարիքային խմբում 50 մետր թիկնալող լողում երկրում զբաղեցրել է վեցերորդ տեղը։

## Մահ
Փանահին սպանվել է 2022 թվականի հոկտեմբերի 12-ին այն բանից հետո, երբ քաղաքացիական հագուստով ուժերը գրոհել են Արդաբիլի Շահեդ աղջիկների միջնակարգ դպրոցը։ Դպրոցի պաշտոնյաները փորձել են ստիպել ուսանողներին մասնակցել կառավարամետ ցույցին, որտեղ նրանք պետք է երգեին «Salam Farmandeh» գաղափարական երգը, որը գովաբանում է Ալի Խամենեին։ Դպրոցում հավաքված աշակերտուհիներից մի քանիսը հրաժարվեցին մասնակցել՝ ի նշան բողոքի Մահսա Ամինիի սպանության, կառավարության և պարտադիր հիջաբի դեմ: Աշակերտներից մեկի ծնողը պատմել է, որ ուսուցիչներն ու աշակերտները վանկարկել են «մահ բռնապետին»։ Քաղաքացիական հագուստով անվտանգության ուժերը հրավիրվել են դպրոցի աշխատակիցների կողմից և հարձակվել աշակերտների վրա, ըստ տեղեկությունների՝ ծեծել են նրանց և ձերբակալել աղջիկներից 10-ին։ Փանահին այն 12 ուսանողների թվում էր, ովքեր պետք է տեղափոխվեին Ֆաթեմիի հիվանդանոց հարձակումից հետո: Մահացել է ծանր վնասվածքների, այդ թվում՝ ներքին արյունահոսության պատճառով։

## Արձագանք
Փանահիի մահը վերածվել է ցույցերի հանրահավաքի, հատկապես Արդաբիլում, որտեղ ցուցարարները պահանջում էին Իսլամական Հանրապետության վերջը: 2022 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Փանահիի մահվան կապակցությամբ Արդաբիլում տեղի են ունեցել լայնածավալ բողոքի ցույցեր։

Փանահիի մահվան հանգամանքները վիճարկվել են պաշտոնյաների կողմից։ «Դանա» լրատվական ցանցը, որը կապված է Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի հետ, ցուցադրել է դիմակավորված տղամարդու հարցազրույցի տեսանյութը, որը ասել է, որ ինքը Փանահիի հորեղբայրն է: Նա ասել է, որ Փանահին սրտի բնածին խնդիր ուներ և հիվանդանոց տեղափոխվելուց հետո մահացել է կեսգիշերին՝ ընդգծելով, որ նրա մահը «կապված չէ որևէ հանրահավաքի կամ ապստամբության հետ»։ Իրանի կառավարության պաշտոնյաները և պետական լրատվական գործակալությունները պնդում են, որ Փանահին սրտի հիվանդություն է ունեցել։ Նրա հորեղբայրը հարցազրույց է տվել, որը հրապարակվել է պետական հեռուստատեսությամբ, որում պնդում է, որ իր մահվան պատճառը սրտի հետ կապված խնդիրներն են, այլ ոչ թե անվտանգության ուժերը, ինչպես պնդել են հարազատներ՝ Նիկի Շաքարամին և Սարինա Էսմայիլզադեն։ Արդաբիլի խորհրդարանի պատգամավոր Քազեմ Մուսավին հայտարարել է, որ Փանահին ինքնասպան է եղել։

Իրանի Փորձագետների ժողովի անդամ և Արդաբիլի իմամ Ջումուայի անդամ Հասան Ամելին հարցազրույցում ասել է, որ ուսանողներին չպետք է տանեին Արդաբիլում Սալամ Ֆարմանդեի արարողությանը առանց նրանց ծնողների թույլտվության: Նա հերքել է, որ Փանահին սպանվել է անվտանգության ուժերի կողմից և պաշտպանեց այն պնդումը, որ նա մահացել է բնական ճանապարհով։

Իրանցի մանկավարժների արհմիութենական կազմակերպությունների համակարգող խորհուրդը սկզբում հայտնել է, որ Փանահիի մահը տեղի է ունեցել դպրոցում քաղաքացիական հագուստով անվտանգության ուժերի հարձակման հետևանքով։ Ժամեր անց նրանք փոփոխել են իրենց հայտարարությունը՝ ասելով, որ չեն կարող ո՛չ հաստատել, ո՛չ հերքել ուսանողի մահը։

Իրանցի նախկին ֆուտբոլիստ և մենեջեր Ալի Դաեին ասել է՝ «Շարիֆի տեխնոլոգիական համալսարանի ուսանողների բողոքի ցույցերի և անարգանքի վրա կառավարության ճնշման հետևանքով առաջացած լռությունը, որտեղ ես զարգացրել եմ իմ գիտական գիտելիքները, այսօր հանգեցրել է Արդեբիլի դպրոցներում անմեղ աշակերտների վրա հարձակման: Դա իմ հայրենի Արդեբիլ քաղաքում դպրոցականներին ծեծելու և իմ մյուս դուստրերի արյունը թափելու պատճառ է դարձել; այս լռությունը մահվան գին ունի, և ամեն օր կրակ է վառում Իրանի սրտում, ինչը դավաճանություն է մարդկության և իմ երկրի հանդեպ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանցի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքներն Իրանում
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 13 մահեր
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների խախտումը իրավապահ մարմինների կողմից
Կատեգորիա:Քաղաքական բռնաճնշումներ