open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Օսմոս

thumb|250px
**Օսմոս** (` հրում, ճնշում), տարբեր կոնցենտրացիա ունեցող երկու լուծույթներն իրարից և լուծույթը մաքուր լուծիչից միջնորմող կիսաթափանցիկ թաղանթով լուծիչի միակողմանի, ինքնաբերաբար անցումն է (դիֆուզիա) դեպի ավելի խիստ լուծույթ։ Բջջային թաղանթը թափանցելի է միայն խիստ որոշակի նյութերի և անթափանց՝ մի շարք միացությունների, այդ թվում՝ ցիտոպլացմայում գտնվող նյութերի մեծամասնության համար։ Ջուրը բջիջ է թափանցում օսմոսի միջոցով։  Լուծույթի խտության աճմանը զուգընթաց օսմոտիկ ճնշումն աճում է(կախված է նաև ջերմաստիճանից և ծակոտիների մեծությունից)։ Մարդու օրգանիզմում հեղուկների օսմոտիկ ճնշումը հավասար է NaCl-ի 0.86%-անոց լուծույթի ճնշմանը։ Բուսական բջիջներն օժտված են օսմոտիկ ճնշմամբ, որն արտահայտվում է ցիտոպլազմայի և բջջաթաղանթի վրա բջջահյութի նյութերի ճնշումով։ Այս ճնշմանը հակադրվում է  առավելագույնս ձգված բջջաթաղանթի ճնշումը ցիտոպլազմայի վրա (տուրգորային ճնշում)։ Բջջի կողմից ջրի ներծծման ուժգնությունը՝ ներծծող ուժը (S), կախված է բջջում եղած օսմոտիկ ճնշումից (P) և տուրգորային ճնշումից, այսինքն՝ բջջաթաղանթի դիմադրող ուժից (T).
:S=P-T, եթե P=T, ապա S=0, ուստի ջուրը դադարում է թափանցել բջիջ։

## Պատմություն
[thumb|150px|[Ժան Անտուան Նոլլե]]
Հայտնաբերվել է 1748 թվականին (Ա․ Նոլլե)։ Թաղանթով անցնելու լուծիչի ունակությունը քանակապես բնորոշվում է օսմոտիկ ճնշմամբ։

Եթե թաղանթը թափանցելի է նաև լուծված նյութի համար, ապա այն շարժվում է լուծիչի շարժմանը հակառակ ուղղությամբ՝ լուծույթից լուծիչ։ Դեպի կիսաթափանցիկ պատյանով ամփոփված հեղուկն ուղղված օսմոսը կոչվում էնդօսմոս, հակառակ ուղղվածը՝ էքսօսմոս։

## Նշանակություն
Օսմոսը չափազանց կարևոր նշանակություն ունի բուսական և կենդանական աշխարհի համար, բազմաթիվ կարևոր կենսապրոցեսներ իրականանում են օսմոսի շնորհիվ։ Այն կիրառում են պոլիմերների մոլեկուլային զանգվածները որոշելու, կենսաբանական կառուցվածքներն ուսումնասիրելու համար։

## Տես նաև
* Օսմոկարգավորում
* Դիալիզ
* Տուրգոր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բջջաբանություն
Կատեգորիա:Կենսաբանական թաղանթ
Կատեգորիա:Կենսաֆիզիկա
Պատրիկ Ռոթֆուս

**Պատրիկ Ռոթֆուս** (, ), ֆենտեզիի ժանրում ստեղծագործող ամերիկացի գրող, որին համաշխարհային հռչակ է բերել 2007 թվականին լույս տեսած «Քամու անունը» վեպը։

## Կենսագրություն
Պատրիկ Ռոթֆուսը ծնվել է 1973 թվականի հունիսի 6-ին ԱՄՆ-ի Վիսկոնսին նահանգի Մեդիսոն քաղաքում։ 1991 թվականին ընդունվել է Վիսկոնսինի համալսարան։ 1999 թվականին ստացել է անգլերեն լեզվի և գրականության բակալավրի աստիճան, ապա Վաշինգտոնի համալսարանում նույն գծով ստացել է մագիստրոսի աստիճան։

## Ստեղծագործություններ
### «Արքայասպանի ժամանակագրությունը» (The Kingkiller Chronicle) շարքը
* 2007 - «Քամու անունը» (The Name of the Wind.),
* 2011 - «Իմաստունի վախը» (The Wise Man's Fear.),
* 2016 - «Քարե դուռը» (The Doors of Stone)։
Այս շարքին են վերաբերվում նաև հետևյալ պատմվածքները.
* 2013 - «Ինչպես հայտնվեց ծեր Հոլլին» (How Old Holly Came to Be),
* 2015 - «Ամպրոպային ծառը» (The Lightning Tree),
* 2015 - «Լուռ հանդարտության արժեքը» (The Slow Regard of Silent Things)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ
Կատեգորիա:Ֆենտեզի գրողներ
Գոչան (լեռ)

**Գոչան**, լեռ Անտիտավրոս լեռնահամակարգում, Ակն քաղաքից 3-4 կմ հեռավորությամբ։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էրզինջանի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Անտիտավրոս
Գլուխ Ծակ

**Գլուխ Ծակ**, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Վայքի լեռներում, Եղեգնաձորի շրջանում։ Ունի ձագարաձև գագաթ։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Վայքի լեռնաշղթա
Սեն Բերնար (Էն)

**Սեն Բերնար** (), կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Տրևու կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի օկրուգը Բուրկ ան Բրեսն է։

Կոմունայի կոդը՝ 01339։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 370 կմ հարավ-արևելք, դեպի հյուսիս-արևմուտք՝ Լիոն քաղաք, 24 կմ է և 55 կմ հարավ-արևմուտք Բուրկ ան Բրեսից։

Կոմունայի տարածքում հոսում է Սոնա գետը։

## Կլիմա
Կլիման ցամաքային է՝ ցուրտ ձմեռներով և տաք ամառներով։ Անձրևներ լինում են հիմնականում ամռանը։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 1375 մարդ։

## Քաղաքապետեր

## Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 866 մարդկանցից 619-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 247-ը `պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 71,5% է, 1999 թվականին՝ 70,3%)։ 619 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 590-ը (313 տղամարդ, 277 կին), գործազուրկ է եղել 29 մարդ (13 տղամարդ և 16 կին)։ 247 պասիվներից 89 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 100-ը՝ թոշակառու, 58 պասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Տեսարժան վայրեր
* Սեն Բերնարի դղյակ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Գանդիլի Զեռան

**Գանդիլի Զեռան**, լեռնաշղթա Թուրքիայում, Հայկական Պար լեռնահամակարգում, ձգվում է Ալաշկերտի հյուսիսային մասով։ Գանդիլի Զեռան նշանակում է ոսկյա կամ կանթեղաձև լեռներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Աղրըի մարզ
Փալ Մալ

**Փալ Մալ** (), Լոնդոնի փողոցներից է։ Սենտ-Ջեյմս թաղամասի կենտրոնական փողոցն է։ Վերջանում է Հեյմարկետ փողոցի մոտ, որտեղից կա երկու նրբանցք՝ Փալ Մալ Իսթ և Քոքսպեր-ստրիթ, որոնք էլ տանում են դեպի Թրաֆալգարյան հրապարակը* ։ Փալ Մալին զուգահեռ գտնվում է Մոլ ծառուղին։

Փալ Մալի ողջ հարավային մասը զբաղեցնում է Սենտ-Ջեյմսի պալատը։ Փողոցն ստացել է իր անվանումը 17-րդ դարում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:1661 հիմնադրումներ Անգլիայում
Կատեգորիա:Լոնդոնի փողոցներ
Բինթ Ջուբեյլի շրջան

**Բինթ Ջուբեյլ** (), Լիբանանի 25 շրջաններից մեկը, մտնում է Նաբատիայի մարզի կազմի մեջ։ Շրջանի վարչական կենտրոնն է հանդիսանում Բինթ Ջուբեյլ քաղաքը։ Շրջանի բնակչությունը կազմում է 58 300 մարդ։

## Աշխարհագրություն
Շրջանը գտնվում է Լիբանանի հարավային մասում և զբաղեցնում է 260 կմ² տարածք։ Հյուսիսում և հյուսիս-արևելքում սահամանակից է Մերջ Այունի շրջանին, արևմուտքում և հյուսիս-արևմուտքում՝ Սուրի շրջանին, հարավում՝ Իսրայելի պետությանը։

## Համայնքներ
Շրջանը բաժանվում է 36 համայնքների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիբանանի շրջաններ
Կատեգորիա:Նաբատիայի մարզ
Անկրոնությունն Ադրբեջանում

**Անկրոնությունն Ադրբեջանում** դեռ չունի հստակեցված վիճակագրություն, քանի որ տարբերվում են բազմաթիվ մարդահամարների և հարցումների տվյալները։ Չնայած, շիա իսլամը գերակշռում է Ադրբեջանում, այնուամենայնիվ կրոնի ազդեցությունը երկրում պայմանական է և հավատացյալների իրական թիվը զգալի ցածր է։ Դժվար է ճշտել աթեիստների և ագնոստիկների թիվը Ադրբեջանում, քանի որ որպես այդպիսիք իրեն հաշվի չեն առնվում պաշտոնական մարդահամարներում։ Ադրբեջանը իսլամական աշխարհի ամենաաշխարհիկ երկրներից մեկն է։

Համաձայն հասարակական կարծիքի ուսումնասիրման ամերիկյան Գելափի ինստիտուտի, Ադրբեջանը իսլամական աշխարհի ամենաանհավատ երկրներից մեկն է, որտեղ հարցվածների միայն 53%-ը նշում են կրոնի կարևորությունը իրենց կյանքում : Ինստիտուտը նաև հաղորդում է, որ միայն 20%-ն է մասնակցում ժամերգություններին։

## Տես նաև
* Անկրոնությունը Եվրոպայում
* Կրոնը Ադրբեջանում

## Ծանոթագրություններ
Արմեն Անանյան

**Արմեն Արտեմի Անանյան** (), պետական և կուսակցական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Դիլիջանի գավառի Պողոսքիլիսա (հետագայում՝ Շամախյան) գյուղում (այժմ՝ Դիլիջան քաղաքի շրջագծում)։

1914-1917 թվականներին եղել է զինվոր Կովկասյան ռազմաճակատում։ Զորացրվելուց հետո Թիֆլիսում մասնակցել է հեղափոխական շարժումներին։

Լոռի-Փամբակի գավառային ԲԳՏ նախագահ (1921 թվականին), կուսակցության Դարալագյազի (1922-1923 թվականներին) և Նոր Բայազետի (1924 թվականին) գավկոմների քարտուղար, Լենինականի գավգործկոմի նախագահ (1928-1929 թվականներին), ՀԿ(բ)Կ Լենինականի քաղկոմի քարտուղար (1930-1931 թվականներին), Հայաստանի Կենտգործկոմի և Անդրկենտգործկոմի նախագահ (1931-1933 թվականներին), ՀԿ(բ)Կ Երևանի քաղկոմի (1933-1934 թվականներին) և Նոր Բայազետի շրջանային կոմիտեի 1934-1937 թվականներին քարտուղար։ 1928-1937 թվականներին) եղել է ՀԿ(բ)Կ Կենտկոմի բյուրոյի անդամ։

ԽՄԿԿ անդամ 1919 թվականից։

Մահացել է դեկտեմբերի 18-ին, Երևանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կատեգորիա:Հայ կուսակցական գործիչներ
Գյուզել Բաբա Դաղ

**Գյուզել Բաբա Դաղ**, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Հայկական Տավրոսի արևելյան ծայրամասում, Խոշաբ գետի վերին հոսանքի շրջանում, Վերին Խոշաբում։ Այստեղ կա Գյուզել Բաբա անունով մատուռ, որի անվամբ կոչվել է լեռները։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Ընտանիքասերը

**«Ընտանիքասերը»** (), 2000 թվականին նկարահանված ֆանտաստիկ գեղարվեստական ֆիլմ Նիկոլաս Քեյջի մասնակցությամբ։

Կարգախոսն է՝ *Իսկ ի՞նչ, եթե...*

## Սյուժե (դիպաշար)
1987 թվական։ Ջեք Քեմբելը (Քեյջ) հրաժեշտ է տալիս Քեյթին։ Նա մեկնում է Լոնդոն։ Քեյթը վատ կանխազգացում ունի և խնդրում է Ջեքին մնալ։ Բայց Ջեքը մեկնում է։ Անցել է 13 տարի։ Ջեքը դարձել է հաջողակ գործարար և խորհրդակցության ժամանակ պահանջում է, որպեսզի իր աշխատակիցները մոռանան նախածննդյան հանգստի մասին և նախատոնական օրն աշխատեն։ Առջևում խոշոր գործարք է նախատեսված։ Հանկարծ Ջեքին են բերում Քեյթ Ռեյնոլդսի երկտողը. այն նույն Քեյթի՝ իր առաջին սիրո։ Բայց նա չի զանգահարում Քեյթին, որպեսզի անցյալը հետ չբերի և չտանջվի կարոտալի հիշողություններից։

## Դերերում

## Հետաքրքիր փաստեր
* 2001 թվականին «Ընտանիքասերը» ֆիլմում դերի համար Թեա Լեոնին առաջադրվել է «Սատուրն» կինոմրցանակի՝ «Լավագույն դերասանուհի» անվանակարգում։
* Ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ օգտագործված շքեզ Ֆերրարի մեքենան իրականում որոշ ժամանակ եղել է Նիկոլաս Քեյջինը։ Դերասանը վաճառել է այն նկարահանումներից մեկ տարի առաջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  

Կատեգորիա:2000 ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:2000-ականների ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Universal Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ընտանեկան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կատակերգական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կատակերգական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրեթ Ռետների ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Ջերսիում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սուրբծննդյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Դենի Էլֆմանի
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Ջերսիում
Կատեգորիա:Նյու Յորք նահանգում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1987 թվականին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 2000-ականներին
Վերակրուս (նահանգ)

**Վերակրուս** (, ), պաշտոնական անվանումը՝ **Վերակրուս դե Իգնասիո դե լա Լլավեի ազատ և ինքնիշխան նահանգ** (), Մեքսիկայի 31 նահագներից մեկը։ Կազմված է 212 համայնքներից և մայրաքաղաք Խալապա-Էնրիկեսից։

## Տվյալներ
Նահանգը գտնվում է Արևելյան Մեքսիկայում։ Հյուսիսում սահմանակից է Տամաուլիպաս նահանգին, արևմուտքում՝ Սան Լուիս Պոտոսիին և Իդալգոյին, հյուսիս արևմուտքում՝ Պուեբլային, հարավում՝ Օախակային և Չյապասին, հարավ-արևելքում՝ Տաբասկոյին։ Արևելքում Վերակրուսը սահմանակից է Մեքսիկական ծոցին։

Նահանգն աչքի է ընկնում խառը էթնիկ բնակչությամբ և տեղաբնակներով։ Վերակրուսի խոհանոցում նկատելի են տարբեր մշակույթների ազդեցությունները։

## Խոշոր քաղաքներ
* Վերակրուս- 801 122 
* Խալապա-Էնրիկես - 666 268 
* Պոսա-Վիկա-դե Իդալգո - 513 308 
* Օրիսաբա - 410 372 
* Մինատիտլան - 356 020 
* Կոացակոալկոս - 347 223 
* Կորդովա - 315 996 
* Ակայուկան - 112 999

## Վերակրուսի կենդանական և բուսական աշխարհը




## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Veracruz State government 
*  museum of the city
*  VIDEOCLIP about mexican beach Veracruz
*  http://www.eljicaro.org
Ակատլան

**Ակատլան,** () քաղաք Մեքսիկայի Միացյալ Նահանգների Վերակրուս նահանգում։ Ըստ 2012 թվականի մարդահամարի տվյալների, քաղաքի բնակչությունը կազմում է 2929 մարդ։ Քաղաքի բնակչության հիմնական լեզուն համարվում է իսպաներենը, իսկ պաշտոնական կրոնը՝ կաթոլիկությունը։ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 2.929:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ակատլան քաղաքի պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Մեքսիկայի քաղաքներ
Կոտո (հատուկ շրջան)

**Կոտո** ()), հատուկ շրջան Ճապոնիայում, Տոկիոյի պրեֆեկտուրայում։ 2008 թվականի մարդահամարի տվյալներով բնակչությունը 442 271 մարդ է, իսկ խտությունը՝ 11 070 մարդ/կմ²։ Քաղաքի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 39,48 կմ²։ Կոտոն գտնվում է Տոկիոյի կենտրոնից արևելք։ Արևմուտքում սահմանակից է Սումիդա գետին, իսկ արևելքում՝ Արաքավա գետին։

Կատեգորիա:Ճապոնիայի հատուկ շրջաններ
Կատեգորիա:Տոկիոյի հատուկ շրջաններ
Ծովի մշակները

**Ծովի մշակները** (), ֆրանսիացի գրող Վիկտոր Հյուգոյի 1866 թվականին հրատարակված վեպ, որը գրվել է Հերնսի կղզում եղած ժամանակ։ Ստեղծագործությունում նկարագրվում է մի ձկնորսի սխրագորոծությունների մասին, ով նավը փրկել է աղետից։

## Հերոսներ
* *Ժիլյատ* — ձկնորս
* *Մես Լետերի* — владелец судна Дюранда
* *Դերյուշետա* — молодая племянница Летьери
* *Սըր Կլյուբեն* — կապիտան Դյուրանդի
* *Էբենեզեր Կոդրե* — երիտասարդ անգլիացի հոգևորական

## Էկրանավորում
* Toilers of the Sea, 1914
* Toilers of the Sea, 1915
* Toilers of the Sea, 1923 — ռեժիսոր՝ Ռոյ Ուիլյամ Նիլ
* Toilers of the Sea, 1936 — ռեժիսոր՝ Սելվին Ջեպսոն
* «Ծովային սատանաներ» (Sea Devils, 1953) — ռեժիսոր՝ Ռաուլ Ուոլշ 
* «Ծովի մշակները» (Ֆրանսիա-ԽՍՍՀ, 1986) — ռեժիսոր՝ Էդմոն Սեշան, Գիզո Գաբեսկիրիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վիկտոր Հյուգոյի վեպեր
Կատեգորիա:1866 վեպեր
Կատեգորիա:1866 թվականի ֆրանսիական վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված ֆրանսիական վեպեր
Չինական համստերիկ

**Չինական համստերիկ** (), մոխրագույն համստերիկների ցեղի կրծող կաթնասուն կենդանի։ Տարածվել են Չինաստանի հարավի և Մոնղոլիայի անապատներից։ Հանդիպում են տարբեր գունավորումներով։

## Նկարագիր
Վայրի տեսակների գույնը դարչնագույն է՝ ներքևի հատվածներում սև բծերով։ Այս համստերիկներն ունեն երկար պոչ։ Այս կենդանիները աճում են՝ հասնելով մինչև 82-127&nbsp; մմ-ի (պոչը կազմում է 20–33&nbsp; մմ), քաշը ծնվելու պահին կազմում է 1.7&nbsp; գրամ, ապա մեծանում է և կարող է կշռել 30–45&nbsp; գրամ։ Չինական համստերները միջինում ապրում են 2-3 տարի։ Չինական համստերների մարմնը՝ համեմատած այլ համստերների, աչքի է ընկնում իր երկարությամբ ու բարակությամբ. ունեն համեմատաբար երկար պոչ։ Արուներն օգտագործվում էին բացառապես բուծման և հետազոտության նպատակով այնքան ժամանակ, մինչև որ գիտնականներն այդ նպատակով սկսեցին օգտագործել այլ կրծողներ, ալբինոս մկներ և առնետներ, իսկ էգերը պահվում են որպես տնային կենդանիներ։

Ամերիկայի որոշ նահանգներ, ինչպես օրինակ՝ Կալիֆոռնիան և Նյու Ջերսին, չինական համստերներին համարում են վնասակար օրգանիզմներ,: Որոշ նահանգներ այս կենդանուն համարում են էկզոտիկ կենդանի և պահանջում են դրանց վաճառելու թույլտվություն։

## Գունային մուտացիա
Հայտնի են Չինական համստերների ընդամենը երեք գունային մուտացիաներ՝ նորմալ (վայրի տիպ), գերիշխող բծերով և սև աչքերով սպիտակամորթ։ 

File:BEWchinese.JPG|Սև աչքերով սպիտակամորթ
File:Normalchinese.JPG|Նորմալ (վայրի տիպ)
File:domspotchinese.JPG|Գերիշխող բծերով


## Տաքսոնոմիա
Չինական համստերի ու *Chinese striped hamster*-ների անվանումները շփոթեցնող են։ Որոշ մարդիկ կարծում են, որ չինական համստերն (*Cricetulus griseus*) ու Chinese striped hamster-ը (*Cricetulus barabensis*) տարբեր տեսակներ են, մինչդեռ մյուսները դասակարգում են նրանց որպես ենթատեսակներ,
որի դեպքում չինական համստերի լատինական անվանումը փոխակերպվել է դառնալով *Cricetulus barabensis griseus*.:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիայի կաթնասուններ
Կատեգորիա:Մոխրագույն համստերիկներ
Յակով Զարգարյան

**Յակով Սերգեյի Զարգարյան** (), դաշնակահար, մանկավարժ։ Պրոֆեսոր (1989)։ ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ (1967)։

## Կենսագրություն
Յակով Զարգարյանը ծնվել է 1925 թվականին, Երևանում։ Սովորել է Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցում։ 1954 թվականին ավարտել է Նիժնի Նովգորոդի կոնսերվատորիան։ Աշխատել է Երևանի Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցում։ Հանդես է եկել որպես մենակատար, ինչպես նաև նվագախմբերի հետ ելույթներ է ունեցել Գորկիում, Մոսկվայում, Դոնի Ռոստովում, Դոնեցկում, Բաքվում, Թբիլիսիում, Իտալիայում։ 1960-1970 թվականներին Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնում կատարել է Առնո Բաբաջանյանի «Հերոսական բալլադ» և Ջորջ Գերշվինի «Ռապսոդիա» (բլյուզի ոճով) գործերը՝ բալետային ներկայացումներում։ 1988 թվականից դասավանդել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայում, 1989-2004 թվականներին եղել է արտասահմանցի ուսանողների ֆակուլտետի դեկանը։

Հեղինակ է դաշնամուրի դասավանդման մեթոդիկայի վերաբերյալ գրքերի, հուշերի և էսսեների, հրապարակախոսական հոդվածների։
* «Իմ Մինասը», հայերեն՝ 1995, ռուսերեն՝ 1996 
* «Հեռու և մոտ անցյալից», ռուսերեն, 1995 
* «Այդ Իգիթյանը», ռուսերեն, 2011

## Կոլեկցիոներ
Ունի պատկերազարդ փայտե, կավե, ապակե և մետաղե ձվերի հավաքածու, որտեղ հավաքված են միայն հեղինակային գործեր՝ Մարտիրոս Սարյան, Հենրիկ Սիրավյան, Մինաս Ավետիսյան, Ռուդոլֆ Խաչատրյան, Հարություն Կալենց, Վալենտին Պոդպոմոգով, Հարություն Մինասյան, Յուրի Սիմոնյան, էդուարդ Ղազարյան, Սուրեն Ստեփանյան, Հենրի Էլիբեկյան, Էդուարդ Արևշատյան, Ռաֆայել Ադալյան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Իմ Գրադարանը.Յակով Զարգարյան 

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ոչ գեղարվեստական գրողներ
Ամմանի մարզ

**Ամմանի մարզ** կամ **Մայրաքաղաքային մարզ** ()՝ մուհաֆազա Հորդանանի կենտրոնական հատվածում։ Վարչական կենտրոնը և խոշորագույն քաղաքը համարվում է Ամման քաղաքը, որը նաև հանդիսանում է Հորդանանի մայրաքաղաքը։ Տարածքը կազմում է 7579 կմ²։ Այդ ցուցանիշով Ամմանի մարզը Հորդանանում գտնվում է 3-րդ տեղում։

Բնակչության թվով Ամմանի մարզը հանդիսանում է ամենաշատ բնակեցված մարզը Հորդանանում։ Հորդանանի 2015 թ. մարդահամրի համաձայն՝ Ամմանի մարզի բնակչությունը գերազանցում է 4 միլիոնը, որոնց մոտ 36%-ը (1.45 միլիոն) օտարերկրացիներ են։ Բնակչության աճի և օտարեկրացիների մեծ թվի պատճառը հարևան երկրներից փախստականների ներհոսքն է երկիր։
Մարզում բնակչության միջին խտությունը՝ 528.7 մարդ/կմ²։ Մարզի պաշտոնական լեզուն, ինչպես Հորդանանի մյուս մարզերում համարվում է արաբերենը։ Սուննի իսլամը համարվում է մարզի բնակչության ճնշող մեծամասնության կողմից դավանվող կրոնը։

Մարզն իր հերթին բաժանվում է 9 շրջանների։ Հարավում սահմանակցում է Մաանի մարզին, հարավ-արևմուտքում՝ Քարաքի մարզին, արևմուտքում՝ Մադաբայի մարզին, Ջարաշի մարզին սահմանակցում է հյուսիս-արևմուտքում, իսկ հյուսիսում՝ Զարքայի մարզին։ Ունի նաև սահման Սաուդյան Արաբիայի հետ։

## Պատմություն
[thumb|right|150px|[Այն Ղազալի արձաններից մեկը (մ.թ.ա. 7250 թ.), համարվում է աշխարհի հնագույն մարդակերպ արձաններից]]

Ամմանի մարզի տարածքը բնակեցված է եղել դեռ վաղնջական ժամանակներից։ Մարզի տարածքում՝ Այն Ղազալ բնակավայրի մոտակայքում, հայտնաբերվել են մոտ մ.թ.ա. 7250 թվականին թվագրվող հին քաղաքակրթությունների մնացորդներ, որոնք Մերձավոր Արևելքի ամենամեծ նախապատմական հուշարձաններերից են։

Ամմանը, որն այն ժամանակ կոչվում էր Ռաբաթ Ամմոն, ամմոնացիների թագավորության մայրաքաղաքն էր։ Հելլենիստական և հռոմեական շրջանում քաղաքը կոչվում էր Ֆիլադելֆիա, և հանդիսանում էր հռոմեական Դեկապոլիսի 10 քաղաքներից մեկը։ Արաբական նվաճումներից հետո քաղաքը կրկին սկսեց կոչվել Ամման։

Դրանից հետո Ամմանի մարզի տարածքը դարեր շարունակ եղել է Օմայյան, Աբբասյան, Ֆաթիմյան խալիֆայությունների, Այյուբյան սուլթանության, մամլուքների պետության, Օսմանյան կայսրության մի մասը։ 1921 թվականից Անդրհորդանանի էմիրության, 1946 թվականից՝ անկախ թագավորության մայրաքաղաքն է։

## Վարչական բաժանում
* Ալ-Կասաբայի շրջան ()
* Ալ-Մուակկարի շրջան ()
* Ալ-Ջիզայի շրջան ()
* Ալ-Քուվեյսմայի շրջան ()
* Համալսարանի շրջան ()
* Մարքայի շրջան ()
* Նաուրի շրջան ()
* Սահաբի շրջան ()
* Վադի ալ-Սիրի շրջան ()

## Տես նաև
* Հորդանանի վարչական բաժանում
* Ամման

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հորդանանի մարզեր
Կատեգորիա:Հորդանանի վարչական բաժանում
Քիչ մտահոգող տեսակ

[մինի|աջից|<center>[Բնության պահպանության միջազգային միություն|Բնության պահպանության միջազգային միության կատեգորիա]]

**Քիչ մտահոգող տեսակ** (), կենդանական տեսակների պահպանության կարգավիճակ, որը Բնության պահպանության միջազգային միությունը ներառում է տեսակներ կամ տաքսոններ, որոնք առանձնակի սպառնալիքի տակ չեն գտնվում, ունեն բնության մեջ լայն տարածում։ Սա կարող է վերաբերել ցանկացած կենդանի օրգանիզմի։ Քիչ մտահոգող տեսակներից են մեղրատու մեղուն, մոխրագույն առնետը, թխակապույտ աղավնին։ Որպես կանոն սրանք չեն ներառվում Կարմիր գրքում, բայց առանձին պոպուլյացիաներ և ենթատեսակներ կարող են գտնվել վտանգի տակ։

2006 թվականի տվյալների համաձայն այս կարգավիճակում է գտնվում 15636 տաքսոն։ Այս կատեգորիայում գտնվող կենդանիների տեսակների ընդհանուր թիվը կազմում է 14033 տեսակ։ Ցանկում նաև նշված են 102 ենթատեսակ կենդանական աշխարհից և 1500 տաքսոն ծաղիկների թագավորությունից (1410 տեսակ, 55 ենթատեսակ, 35 սորտեր)։ 2008 թվականին այս կատեգորիային պաշտոնապես դասվեցին մարդիկ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շրջակա միջավայրի պաշտպանություն
Կատեգորիա:Չվտանգված տեսակներ
Հասբայայի շրջան

**Հասբայա** (), Լիբանանի 25 շրջաններից մեկը, մտնում է Նաբատիայի մարզի կազմի մեջ։ Շրջանի վարչական կենտրոնն է հանդիսանում Հասբայա քաղաքը։ Շրջանի բնակչությունը կազմում է 30 000 մարդ։

## Աշխարհագրություն
Շրջանը գտնվում է Լիբանանի հարավարևելյան մասում և զբաղեցնում է 220 կմ² տարածք։ Հյուսիսում սահամանակից է Ռաշայայի և Արևմտյան Բեկաայի շրջաններին, արևմուտքում՝ Մերջ Այունի շրջանին, հյուսիս-արևմուտքում՝ Ջեզզինի շրջանին, արևելքում և հարավում՝ Սիրիային, ինչպես նաև Գոլանի բարձունքների վիճելի տարածքին։

## Համայնքներ
Շրջանը բաժանվում է 15 համայնքների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիբանանի շրջաններ
Կատեգորիա:Նաբատիայի մարզ
Գուստավ Վիտ

**Կառլ Գուստավ Վիտ** (, ), գերմանացի աստղագետ։

## Կենսագրություն
1887-1890 թվականներին սովորել է Բեռլինի Ֆրիդրիխ-Վիլհելմի համալսարանում, ուսումնասիրել է մաթեմատիկա և աստղագիտություն։ 1888 թվականից աշխատել է որպես պրուսական ներկայացուցիչների պալատի քարտուղար, 1890 թվականից դարձել է նույն տեղում գրագիր, 1898 թվականից՝ Գերմանիայի Ռեյխստագի գրագիր։ Այստեղ նա աշխատել է մինչև թոշակի անցնելը, 1931 թվականին։

Իր հիմնական աշխատանքին զուգահեռ 1892 թվականից աշխատել է Բեռլինի Ուրանիա աստղադիտարանում, որտեղ 1896 թվականին դարձել է բաժիններից մեկի ղեկավար։ Մինչ այս աշխատանքից 1900 թվականին դուրս գալը, նա հայտնաբերել է երկու աստերոիդ՝ (433) Էրոսը, առաջին հայտնաբերված աստերոիդը, որը գտնվում է Հիմնական աստերոիդների գոտուց դուրս, հատում է Մարսի ուղեծիրը և երբեմն մոտենում է Երկրին, և Բերոլինան, որը կրում է Վիտի հարազատ քաղաքի լատինական անվանումը։

Իր դոկտորական աշխատությունը Վիտը գրել է Յուլիուս Բաուլինգերի ղեկավարության տակ, պաշտպանել է այն 1905 թվականին։ 1909 թվականից դասավանդել է Բեռլինի Ֆրիդրիխ-Վիլհելմի համալսարանում, 1916 թվականից դարձել է պատվավոր պրոֆեսոր, իսկ 1921 թվականից աստղագիտության հաստիքային պրոֆեսոր։ Համալսարանի աստղադիտարանը սկսել է ղեկավարել 1913 թվականից։

1902 թվականին ամուսնացել է Կերոլայն Թիլի հետ, որը ֆաբրիկանտ Չարլզ Տիլի դուստրն էր։ Նրանք ունեցել են երկու դուստր։

Նրա պատվին է անվանվել (2732) Վիտտ աստերոիդը։ Պարգևատրվել է II կարգի Երկաթյա խաչով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Գերմանացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Ուոլտեր Վիլիգեր

**Ուոլտեր Ավգուստին Վիլիգեր** (, ), գերմանացի աստղագետ։

1897 թվականի նոյեմբերին նա հայտնաբերել է (428) Մոնաքիա աստերոիդը։ Վիլիգերը նաև մասնակցություն է ունեցել գիսաստղերի հետազոտություններում։

Առավել ակտիվորեն զբաղվել է աստղագիտությամբ 1896 թ.-ից 1907 թվականները։ 1924 թվականին, Մյունխենում Գերմանական թանգարանում առաջին մոլորակադիտարանի բացումից մեկ տարի անց, առաջարկել է նոր բարելավված Զեյս ցուցադրիչի կառուցվածք, որը հետագայում հայտնի է դարձել որպես Մարկ II: Այն շատ ավելի հզոր էր և նախատեսված էր ավելի մեծ սրահներում աշխատանքի համար (մինչև 23 մետր)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ճարտարագետներ
Էդվին Քոդինգտոն

**Էդվին Ֆոստեր Քոդինգտոն** (, ), ամերիկացի աստղագետ, աշխատել է Լիկի աստղադիտարանում։

Հայտնաբերել է C/1898 L1 գիսաստղը, (439) Օհայո, (440) Ֆեոդորա և (445) Էդնա աստերոիդները, ինչպես նաև IC 2574 գալակտիկան, որը նրա պատվին անվանվել է Քոդինգտոնի միգամածություն։

## Կենսագրություն
Քոդինգտոնը սովորել է Օհայո նահանգի համալսարանում, որտեղ 1897 թվականին ստացել է մագիստրոսի կոչում։ Փիլիսոփայության դոկտորի կոչում նա ստացել է 1902 թվականին Բեռլինի Հումբոլդի անվան համալսարանում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էդվին Ֆոստեր Քոդինգտոնի կենսագրությունը և լուսանկարներ

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Մերջ Այունի շրջան

**Մերջ Այուն** (), Լիբանանի 25 շրջաններից մեկը, մտնում է Նաբատիայի մարզի կազմի մեջ։ Շրջանի վարչական կենտրոնն է հանդիսանում Մերջ Այուն քաղաքը։ Շրջանի բնակչությունը կազմում է 45 300 մարդ։

## Աշխարհագրություն
Շրջանը գտնվում է Լիբանանի հարավարևելյան մասում և զբաղեցնում է 313 կմ² տարածք։ Հյուսիսում սահամանակից է Ջեզզինի շրջանին, արևմուտքում՝ Նաբատիայի և Սուրի շրջաններին, հարավ-արևմուտքում՝ Բինթ Ջուբեյլի շրջանին, հյուսիս-արևելքում՝ Հասբայայի շրջանին, հարավ-արևելքում՝ Իսրայելին, ինչպես նաև Գոլանի բարձունքների վիճելի տարածքին։

## Համայնքներ
Շրջանը բաժանվում է 26 համայնքների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիբանանի շրջաններ
Կատեգորիա:Նաբատիայի մարզ
Նաբատիայի շրջան

**Նաբատիա** կամ **Էն Նաբատիա** (), Լիբանանի 25 շրջաններից մեկը, մտնում է Նաբատիայի մարզի կազմի մեջ։ Շրջանի վարչական կենտրոնն է հանդիսանում Նաբատիա քաղաքը։ Շրջանի բնակչությունը կազմում է 92 000 մարդ։ Զբաղեցնում է 304 կմ² տարածք։ Բաժանվում է 33 համայնքների։

Կատեգորիա:Լիբանանի շրջաններ
Կատեգորիա:Նաբատիայի մարզ
Ջեյմս Կիլեր

**Ջեյմս Էդվարդ Կիլեր** (, ), ամերիկացի աստղագետ, աշխատել է Լիկի և Ալեգեյնի աստղադիտարաններում։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Լա Սալայում (Իլինոյս նահանգ), 1881 ավարտել է Ջոնս Հոպկինսի համալսարանը Բալթիմորում։ Այնուհետև աշխատել է Ալեգեյնի աստղադիտարանում։ Մեկ տարվա ընթացքում (1883 - 1884) շարունակել է ուսումը Հեյդելբերգում և Բեռլինում Ռոբերտ Բունզենի և Գերման Գելմգոլցի մոտ, որից հետո վերադարձել է Ալեգեյնի աստղադիտարան։ 1886 - 1891 թվականներին աշխատել է Լիկի աստղադիտարանում, 1891 - 1898 թվականներին եղել է Ալեգեյնի աստղադիտարանի տնօրեն, 1898 թվականից՝ Լիկի աստղադիտարանի տնօրեն։

Կիլերի հիմնական աշխատությունները վերաբերվում են միգամածությունների և մոլորակների սպեկտրների ուսումնասիրությանը։ Ցույց է տվել, որ գազային միգամածությունները, ինչպես և աստղերը, ունեն նկատելի ճառագայթային արագություններ, և չափել է որոշ դիֆուզային և մոլորակային միգամածությունների արագությունները (1890)։ 1895 թվականին կատարել է Սատուրնի օղակների առանձին մասերի ճշգրիտ ճառագայթային արագությունների չափումները և հայտնաբերել է, որ օղակի ներքին մասերը պտտվում են ավելի արագ քան արտաքին մասերը, դրանով իսկ ապացուցեց Ջեյմս Մաքսվելի առաջ քաշած վարկածը այն մասին, որ օղակները կազմված են ոչ մեծ մասնիկներից, որոնք շարժվում են իրարից անկախ։ Լիկի աստղադիտարանի 36 դյույմանոց Կրոսլեյան ռեֆլեկտորով ստացված, Միգամածությունների մեծ թվով լուսանկարների ուսումնասիրության հիման վրա, Կիլերը եկավ այն եզրահանգման, որ նրանց մեջ գերակայում են սպիրալային միգամածությունները, որոնք հետագայում նույնականացվեցին գալակտիկաների հետ։ Ջորջ Հեյլի հետ համատեղ եղել է «Աստղաֆիզիկական ամսագրի (Astrophysical Journal)» առաջին խմբագիրներից մեկը։ Հայտնաբերել է երկու աստերոիդ՝ (452) Համիլտոնիան և (20958) A900 MA-ը։

ԱՄՆ ազգային գիտությունների ակադեմիայի անդամ է 1900 թվականից։

Պարգևատրվել է Ամերիկական արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի Ռումֆորդի մեդալով (1898) և ԱՄՆ ազգային ԳԱ Հենրի Դրեյպերի մեդալով (1899)։

Նրա պատվին են անվանվել խառնարաններ Լուսնի և Մարսի վրա, համար 2261 աստերոիդը և Սատուրնի Ա օղակի Կիլերի ճեղքը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Դ. Է. Կիլերի կենսագրությունը 

Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Աստղաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Ռայմոնդ Դուգան

**Ռայմոնդ Սմիթ Դուգան** (, ), ամերիկացի աստղագետ, աշխատել է Պրինստոնի համալսարանում։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Մասաչուսետսում, 1899-ից 1902 թվականներին սովորել է Ամխերստի քոլեջում, 1905 թվականին պաշտպանել է դոկտորական կոչումը Հայդելբերգի համալսարանում։

Մաքս Վոլֆի ղեկավարության տակ հայտնաբերել է 16 աստերոիդ։ Աշխատել է Պրինստոնի համալսարանում որպես դասախոս (1905 - 1908), օգնական (1908 - 1920) և պրոֆեսոր (սկսած 1920 թվականից)։ Ամուսնացած է եղել Անետ Ռումֆորդի հետ։

Նա եղել է շուրջ 20 տարի դասական համարվող երկհատորյա աստղագիտության դասագրքի հեղինակներից մեկը։

Նրա պատվին են անվանվել (2772) Դուգան աստերոիդը և Դուգան խառնարանը Լուսնի վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ընդհանուր տեղեկություններ Դուգանի մասին 
* Քոլեջի էջը  
* Հայդելբերգի համալսարանի դիսերտացիաները 

Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պրոֆեսորներ
Սոլոն Բայլի

**Սոլոն Իրվինգ Բայլի** (, ), ամերիկացի աստղագետ, աշխատել է Հարվարդի համալսարանում։

Աշխատանքի է անցել Հարվարդի համալսարանում 1887 թվականին։ Ստացել է այնտեղ մագիստրոսի կոչում 1888 թվականին, ի հավելումն ավելի վաղ ստացած մագիստրոսի կոչման Բոստոնի համալսարանից։

Երբ աստղադիտարանը ստացավ ֆինանսավորում նոր Բոյդենի աստղագիտական կայանի հիմնման համար, Բայլին հիմնական դեր ունեցավ Արեկիպոում (Պերու) կայանի տեղի ընտրության մեջ, և 1892-ից 1919 թվականները ղեկավարեց այն։ Նա նաև առաջիններից էր, ով սկսել է օդերևութաբանական հետազոտություններ կատարել Պերուում։ Ավելի լավ եղանակային պայմաններով պայմանավորված Բոյդենի աստղագիտական կայանի Հարավային Աֆրիկա 1927 թվականին տեղափոխումից հետո այն վերանվանվեց Բոյդենի աստղադիտարան։

Բայլին հիմնականում զբաղվել է հարավային երկնակամարում առկա փոփոխական աստղերի հետազոտություններով։ Նա նաև մեծ ճշտությամբ չափել է (433) Էրոսի լույսի կորը 1903 թվականի առճակատման ժամանակ։ Բայլին աշխատել է որպես փոխարինող տնօրեն Հարվարդի աստղադիտարանում 1919-ից 1921 թվականներին, Էդվարդ Պիկերինգի մահից հետո և մինչ Հարլոու Շեյփլիի նշանակումը։ Նրա ենթակայության տակ է աշխատել Հենրիետա Լևիտը։

Բայլին մահացել է 1931 թվականի հունիսի 6-ին սրտի հիվանդությունից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* National Academy of Sciences Biographical Memoir 

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Բոստոնի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Ռոյալ Ֆրոստ

**Ռոյալ Հարվուդ Ֆրոստ** (, ), ամերիկացի աստղագետ, աշխատել է Հարվարդի համալսարանում։

1896 թվականից 1908 թվականները Ֆրոստն աշխատել է որպես աստղագիտական ասիստենտ Հարվարդի համալսարանում, Էդվարդ Պիկերինգի տնօրինության ժամանակում։ 1902 թվականից 1905 թվականները նա աշխատել է Արեկիպա աստղագիտական կայանում Պերուում 24 դյույմանոց Բրյուսի լուսանկարչական ռեֆրակտորի վրա։ Ֆրոստը հայտնաբերել է 454 նոր աստղագիտական մարմիններ։

Երբ 1926 թվականին Բրյուսի աստղադիտակը տեղափոխվում էր Բոյդենի աստղադիտարան Հարավային Աֆրիկայում, Հարվարդը նրան առաջարկեց այնտեղ աշխատանք, սակայն Ֆրոստը հրաժարվեց և դրա փոխարեն մնալով Պերուում կազմակերպեց կաթնարտադրության ֆերմա Տինգոում։

Հետագայում նա վերադարձավ Ֆորտ-Ուերտ (Տեխաս), և այստեղ աշխատանքի անցավ նավթահանությամբ զբաղվող կազմակերպությունում որպես հաշվապահ։ Դրանից հետո տեղափոխվեց ապրելու Շրիվպորտ, Լուիզիանա նահանգ, որտեղ էլ նա հուղարկավորված է տեղի գերեզմանոցներից մեկում։

## Արտաքին հղումներ
* Biography 
* Genealogy  

Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Դելայլ Ստյուարտ

**Դելայլ Ստյուարտ** (, ), ամերիկացի աստղագետ, աշխատել է Հարվարդի և Արեկիպոյի աստղադիտարաններում։

1896 թվականին սկսել է աշխատել Հարվարդի աստղադիտարանում։ 1898 թվականից մինչև 1901 թվականը աշխատել է Պերուում, Արեկիպա քաղաքի մոտ գտնվող աստղագիտական կայանում, որտեղ ստացված լուսանկարներից մեկում Ուիլյամ Փիքերինգը հայտնաբերել է Սատուրնի Ֆիբի արբանյակը։

Ստյուարտը նաև հայտնաբերել է բազմաթիվ միգամածություններ և (475) Օքլլո աստերոիդը։

Մինչև 1910 թվականը նա աշխատել է Ցինցինատիի աստղադիտարանում, համանուն քաղաքի մոտ, որտեղ և հետագայում հիմնել է Ցինցինատիի աստղագիտական միությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Short biography and photos 
* Brief obituary 

Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Ջոել Մետկալֆ

**Ջոել Հաստինգս Մետկալֆ** (, ), ամերիկացի աստղագետ։

1905-ից 1914 թվականը Մետկալֆը հայտնաբերել է ընդհանուր առմամբ 41 աստերոիդ։ Բացի դա նա հայտնաբերել է նաև մի քանի գիսաստղեր. երեք երկար պարբերությամբ (C/1910 P1, C/1913 R1 և 3|C/1919 Q2 Մետկալֆ) և երկու կարճ պարբերությամբ (23P/Բրորզենի - Մետկալֆի և 97P/Մետկալֆ-Բրյուինգտոն), ինչպես նաև հինգ փոփոխական աստղեր։

Ջոել Մետկալֆը ծնվել է Հերբերտ Լյուիսի և Աննա Հիկսի ընտանիքում։ Սովորել է Միդվիլի հոգևոր սեմինարիայում և Հարվարդի աստվածաբանության դպրոցում, որը ավարտել է 1882 թվականին։ Հետագայում ստացել է դոկտորական կոչում Ալեգեյն քոլեջում։

Ամուսնացած է եղել Էլիզաբեթ Լոկմաննի հետ, և ունեցել է երկու երեխա՝ Հերբերտը և Ռեյչելը։

Ուսման ավարտից հետո ծառայել է Վերմոնտ նահանգի Բյորլինգտոն քաղաքում որպես մինիստր, այնուհետև Մասաչուսետս նահանգի Թաուտոն և Վինչեստեր քաղաքներում, և վերջապես Մեն նահանգի Պորտլենդ քաղաքում, որտեղ և մահացել է 1946 թվականին։

Ջոել Մետկալֆի պատվին են անվանվել միանգամից երկու աստերոիդներ՝ (726) Ջոելլան և (792) Մետկալֆինան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Nekrologio, el Popular Astronomy 

Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Պաուլ Գյոց

**Պաուլ Գյոց** (, ), գերմանացի աստղագետ, աշխատել է Հայդելբերգ-Կյոնիգշտուլի աստղադիտարանում։

1903 թվականից 1905 թվականը ընկած ժամանակահատվածում նրա կողմից հայտնաբերվել են ընդհանուր առմամբ 20 աստերոիդներ, որոնցից երկուսը Գյոցը հայտնաբերել է այլ գերմանացի աստղագետների հետ համատեղ։

(538) Ֆրեդերիկե, (542) Սուսաննա, (543) Շարլոտե և (576) Էմանուելա աստերոիդները Պաուլ Գյոցը անվանել է իր ընկերների պատվին։

Իր թեկնածուական թեզը պաշտպանել է 1907 թվականին Հայդելբերգի համալսարանում և սկսել է աշխատել Հայդելբերգ-Կյոնիգսթուլի պետական աստղադիտարանում, որը այն ժամանակ շնորհիվ աստրոգրաֆիայի մեթոդի կիրառման, դարձել էր ժամանակի աստերոիդների որոնման և հայտնաբերման գլխավոր կենտրոնը։

Որպես Պաուլ Գյոցի գիտության մեջ ներդրման գնահատում նրա անվամբ է կոչվել (2278) Գյոց աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Ջորջ Պետերս

**Ջորջ Հենրի Պետերս** (, ), ամերիկացի աստղագետ, աշխատել է Միացյալ Նահանգների ռազմածովային աստղադիտարանում։

Ջորջ Հենրի Պետերսը աշխատել է Վաշինգտոնում գտնվող Միացյալ Նահանգների ռազմածովային աստղադիտարանում (*United States Naval Observatory*) որպես աստղալուսանկարիչ։

Նա է հայտնաբերել երեք աստերոիդներ։ Բացի դա, նա այն առաջին գիտնականներից էր, որ կարողացավ լուսանկարել արեգակի թագը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լուսանկարիչներ
Լուիջի Կառներա

**Լուիջի Կառներա** (, ), իտալացի աստղագետ, աշխատել է Հայդելբերգ-Կյոնիգշտուլի աստղադիտարանում։

1901 թ.-ից 1902 թվականները Կարներան հայտնաբերել է ընդհանուր առմամբ 16 աստերոիդ, որոնցից երեքի հայտնաբերումը կատարվել է Մաքս Վոլֆի հետ համատեղ։

## Կենսագրություն
Ստանալով մաթեմատիկայի ասպարեզում բարձրագույն կրթություն, աշխատել է Թուրինի աստղադիտարանում որպես կամավոր օգնական մինչև 1899 թվականը, որից հետո, շարունակել է կրթությունը արտասահմանում. նախ երկու տարի Հայդելբերգ-Կյոնիգսթուլի աստղադիտարանում հանրահայտ գերմանացի աստղագետ Մաքս Վոլֆի մոտ, հենց այս ժամանակաշրջանի հետ են կապված նրա հիմնական հայտնագործությունները, որից հետո Ստրասբուրգում, դրանից հետո կարճ ժամանակով Իտալիա վերադառնալուց հետո, Պոտսդամում, և վերջապես Արգենտինայում, որտեղ 1905 թվականին զբաղվում էր միջազգային լայնության հսկողության կայանի ստեղծմամբ։ Վերադարձել է Իտալիա 1908 թվականին, որտեղ աշխատել է որպես աստղագիտության պրոֆեսոր Գենույայի ինստիտուտում, իսկ 1919 թվականից դարձել է Տրիեստի աստղադիտարանի տնօրեն։ Ավելի ուշ, սկսած 1932 թվականից մինչև թոշակի անցնելը 1950 թվականին եղել է Կապոդիմոնտե աստղադիտարանի տնօրեն Նեապոլում։ Բացի դա, Նեապոլում նա զբաղեցրել է ընդհանուր և սֆերիկ աստղագիտության և գեոդեզիական աստղագիտության դասախոսի պաշտոնը Նեապոլի Պաթենոպե համալսարանում։

Լուիջի Կարներան հիմնականում հետաքրքրվում էր դիրքային դիտարկումներով։ Նրա անվան հետ է կապված Միջազգային լայնության ծառայությունը։

(808) Մերքսիա աստերոիդը, որը հայտնաբերվել է 1901 թվականին, անվանվել է Լուիջի Կարներայի խորթ հոր պատվին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Luigi Carnera  

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Իտալացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Իտալացի մաթեմատիկոսներ
Աուգուստ Կոպֆ

**Աուգուստ Կոպֆ** (, ), գերմանացի աստղագետ, աշխատել է Հայդելբերգ-Կյոնիգշտուլի լանդային աստղադիտարանում։

1901-1909 թվականներին հայտնաբերել է ընդհանուր առմամբ 68 աստերոիդ, որոնցից երկուսը նա հայտնաբերել է այլ աստղագետների հետ համատեղ։

Կոպֆը հայտնաբերել է նաև մի քանի գիսաստղեր, օրինակ՝ 22P/Կոպֆի պարբերական գիսաստղը և C/1906 E1 ոչ պարբերական գիսաստղը։

1906 թվականին հայտնաբերած (596) Շեյլա, (607) Ջեննի, (608) Ադոլֆինե աստերոիդները, ինչպես նաև 1907 թվականին հայտնաբերած (631) Ֆիլիպինա և (634) Ուտե աստերոիդները Կոպֆը անվանել է իր ընկերների պատվին, իսկ (628) Քրիստին աստերոիդը նա անվանել է իր կնոջ պատվին, և (668) Դորան նրա ընկերուհու անունով։

Կոպֆի պատվին է անվանվել Լուսնի խառնարաններից մեկը, ինչպես նաև աստերոիդների հիմնական գոտու (1631) Կոպֆ աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Ֆիլիբեր Մելոտ

**Ֆիլիբեր Մելոտ** (, ), բրիտանացի աստղագետ։

1908 թվականին հայտնաբերել է Յուպիտերի նոր արբանյակ։ Այն սկզբում նշանակվել է «Jupiter VIII» և անվանվել է Պասիֆե միայն 1975 թվականին։

Մելոտի կողմից միակ հայտնաբերված աստերոիդը, (676) Մելիտան հետագայում անվանվել է նրա պատվին։ Այս անվանումը փաստացի հունարեն «Melissa» - մեղու բառից է, սակայն այն փոփոխվել է հայտնաբերողի անվան տառերով։

Բերենիկեի Գես համաստեղության սահմաններում լավ դիտարկվող աստղաբույլը հաճախ նշանակում են Mel 111, քանի որ այն առաջին անգամ ներառված է եղել Մելոտի կողմից 1915 թվականին ստեղծված աստղաբույլերի կատալոգի մեջ։

1909 թվականին Մելոտին շնորհվել է Թագավորական աստղագիտական միության Ջեքսոն-Գվիլտի մեդալ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*The Melotte Catalogue of Star Clusters 

Կատեգորիա:Անգլիացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Ջոզեֆ Հելֆրիչ

**Ջոզեֆ Հելֆրիչ** (, ), գերմանացի աստղագետ, աշխատել է Հայդելբերգ-Կյոնիգշտուլի աստղադիտարանում։

1909 թվականից 1911 թվականներին նրա կողմից հայտնաբերվել են ընդհանուր առմամբ 13 աստերոիդ։ 1913 թվականին ավարտել է Հայդելբերգի համալսարանը, որտեղ պաշտպանել է իր դոկտորական աշխատանքը։

Հելֆրիչի գիտության մեջ ներդրման գնահատման համար նրա անվամբ է կոչվել (2290) Հելֆրիչ աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կառլ Լոհներտ

**Կառլ Յուլիուս Լոհներտ** (, ), գերմանացի աստղագետ։

## Կենսագրություն
1905 թվականին դպրոցն ավարտելուց հետո Լոհներտը չորս կիսամյակ ուսանել է Հայդելբերգի համալսարանում, որտեղ մինչև 1907 թվականը աշխատել է որպես Մաքս Վոլֆի ասիստենտ։ Այս ընթացքում նա հայտնաբերել է չորս աստերոիդ, ինչպես նաև զբաղվել է միգամածությունների հետազոտություններով։

Դրանից հետո նա ևս 5 տարի ուսանել է հոգեբանություն Լայպցիգի համալսարանում, որտեղ և պաշտպանել է իր դոկտորական աշխատությունը։

Լոհներտ իր կողմից 1907 թվականին հայտնաբերած աստերոիդներից մեկը անվանել է իր հոգեբանության դասախոսներից մեկի՝ Վիլհելմ Վունդտի անունով, (635) Վունդիտա։

Կառլ Լոհներտի պատվին է անվանվել (11434) Լոհներտ աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի աստղագետներ
Տղաս, ո՞ւր է Եփրատը

**Տղաս, ո՞ւր է Եփրատը**, դերասան, դրամատուրգ Ռուբեն Փաշինյանի «Տղաս, ու՞ր է Եփրատը» պատմվածքի հիման վրա նկարահանված կարճամետրաժ ֆիլմ, որն անդրադառնում է Հայոց ցեղասպանության թեմային։ 2015 թվականին ֆիլմը ներկայացվել է Ոսկե ծիրան կինոփառատոնի Արտամրցութային ծրագրերում։ 2016 թվականին նկարահանվել է ֆիլմի երկրորդ մասը։

## Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է ԱՄՆ-ից Հայաստան այցելած հայ ծեր զբոսաշրջիկի մասին, որն ապարդյուն փորձում է իր ուղեկցորդից պարզել, թե որտեղ է Եփրատ գետը։ Հարցը վերաճում է զրույցի, թե ինչ է հայրենիքը, որտեղ է Հայաստանը, և ինչ երաշխիքներ ունի հայ ընտանիքի ապագան։ Տարիներ անց արդեն ոչ տարիքն առած ուղեկցորդի գլխում այն միտքն է փայլատակում, որ Հայաստանն իր կողքին է, և Եփրատն այլևս այնտեղ չէ։

Ֆիլմում հնչում է Էդուարդ Փաշինյանի «Շուրջպարը»։

## Մեջբերումներ ֆիլմի մասին

## Դերերում
* Վիգեն Ստեփանյան
* Ռուբեն Փաշինյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2015 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուբեն Փաշինյանի ֆիլմեր
Սևակ Ամրոյան

**Սևակ Պետրոսի Ամրոյան** (), հայ երգիչ, որն իր գործունեությունը ծավալում է ժողովրդական երգի ասպարեզում։ «Ժողովրդական երգիչ» նախագծի առաջին եթերաշրջանի հաղթողն է։

## Կենսագրություն
Սևակ Ամրոյանը ծնվել է Երևանում։ 2007 թվականին ավարտել է Կոտայքի մարզի Պռոշյան ավանի միջնակարգ դպրոցը։ Դպրոցի հետ համատեղել է ուսումը Երևանի Ջիվանու անվան աշուղական դպրոցում։ 2008-2012 թվականներին սովորել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ժողովրդական երգեցողության բաժնում, իսկ 2013-2015 թվականներին՝ նույն բաժնի մագիստրատուրայում։

2007 թվականին մասնակցել է «Շանթ» հեռուստաընկերության «Ժողովրդական երգիչ 1» նախագծին և հաղթել։

2014 թվականին Մհերի հետ թողարկել է Արա Գևորգյանի «Ադանա» երգը և տեսահոլովակը՝ նվիրված Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին։ Համերգային շրջագայություններով եղել է բազմաթիվ երկրներում, այդ թվում՝ Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում, Անգլիայում, Կիպրոսում, Արաբական Միացյալ Էմիրություններում, Իրանում, Արգենտինայում, Ուրուգվայում, Բրազիլիայում և այլն։

Զուգերգերով ներկայացել է հայ երգարվեստի շատ ներկայացուցիչների հետ։

Նկարահանել է մի շարք տեսահոլովակներ, իսկ 2016 թվականին թողարկել է «Էլ ետդարձ չկա» առաջին ձայնասկավառակը։

## Սկավառակագրություն
*Էլ ետդարձ չկա (2016)
*Եարխուշտա (2020)
*Սարվոր ախպեր (2022)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ երգիչներ
Էմիլ Էռնստ

**Էմիլ Էռնստ** (, ), գերմանացի աստղագետ, աշխատել է Հայդելբերգ-Կյոնիգշտուլի աստղադիտարանում։

1918 թվականին ավարտել է Հայդելբերգի համալսարանը, որտեղ պաշտպանել է դոկտորական աշխատությունը։ Իր միակ հայտնաբերած աստերոիդը, (705) Էրմինիան, նա հայտնաբերել է 1910 թվակլանի հոկտեմբերի 6-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Ըմբշամարտը 2016 օլիմպիական խաղերում

**[[Ըմբշամարտ]]ը** **[[Ամառային Օլիմպիական խաղեր 2016|2016 թվականի օլիմպիական խաղեր]]ում** անցկացվելու է Ռիո դե Ժանեյրոյի Օլիմպիական ուսումնական կենտրոնի երրորդ դահլիճում և տեղի է ունենալու 2016 թվականի օգոստոսի 14-ից 21-ը։ Նույն վայրում տեղի են ունենալու, Ազատ ոճի և Հունահռոմեական ըմբշամարտի մրցույթներ, որոնք բաժանված են տարբեր քաշային կարգերի մրցույթների։ Տղամարդիկ մրցելու են երկու ոճերում, իսկ կանայք միայն ազատ ոճի մրցույթներում։ Խաղարկվելու է 18 մեդալային հավաքածու։ Ըմբշամարտը մերատված է եղել բոլոր ժամանակակից Ամառային օլիմպիական խաղերում, բացառությամբ 1900 թվականին Փարիզում կայացած օլիմպիական խաղերի։

Մոտ 344 մարզիկ պետք է մրցեն 18 մրցույթներում։

## Մրցույթի ձևաչափ
Ամեն քաշային կարգում մասնակցում են 19 տղամարդ կամ 18 կին, գումարած 6 մարզիկ որոնց ներկայացնում է ընդունող երկրիրը կամ երրորդ կազմակերպություն, որը ձևավորվել է նախքան օլիմպիադան։ Ըմբիշները վիճակահանության արդյունքում կամ սկսում են որակավորման փուլից կամ 1/16 եզրափակչից, այնուհետև ամեն պարտվող դուրս է մնում պայքարից մինչև պայքարում կմնան երկու մարզիկ, որոնք պետք է վիճարկեն հաղթողի կոչումը։ Եզրափակչի մասնակիցներին պարտված մարզիկները շարունակում են սփոփիչ ելույթները բրոնզե մեդալի համար։

## Մեդալային տեսություն
### Հավաքականների արդյունք

### Տղամարդկանց հունահռոմեական

### Տղամարդկանց ազատ ոճ

### Կանանց ազատ ոճ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամառային Օլիմպիական խաղեր 2016 իրադարձություններ
Հարրի Վուդ

**Հարրի Էդվին Վուդ** (, ), հարավաֆրիկացի աստղագետ, աշխատել է Յոհանեսբուրգի աստղադիտարանում։

1906 թվականին Վուդը նշանակվել է Յոհանեսբուրգի հանրապետական աստղադիտարանի գլխավոր տեղակալ։ Աստղադիտարանը շուտով գնեց աստղադիտակներ և վերանվանվեց «Մության Աստղադիտարան»։

1928 թվականից մինչև 1941 թվականն աշխատել է որպես աստղադիտարանի տնօրեն, Ռոբերտ Իննեսից հետո։ Միաժամանակ եղել է Հարավային Աֆրիկայի աստղագիտական միության նախագահ 1929-1930 թվականները։ Վուդը հայտնաբերել է ընդհանուր առմամբ 12 աստերոիդ։

Ամուսնացած է եղել, սակայն երեխաներ չի ունեցել։

Նրա պատվին է անվանվել (1660) Վուդ աստերոիդը։
## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հարրի Էդվին Վուդ 

Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Մանչեսթերի համալսարանի շրջանավարտներ
Ֆրանց Կայզեր

**Ֆրանց Կայզեր** (, ), գերմանացի աստղագետ, աշխատել է Հայդելբերգ-Կյոնիգշտուլի լանդային աստղադիտարանում։

1911 թվականից 1914 թվականներն աշխատել է Հայդելբերգի աստղադիտարանում իր թեկնածուական աշխատության վրա, զուգահեռաբար հայտնաբերել է ընդհանուր առմամբ 21 աստերոիդ։ Իր թեկնածուական աշխատությունը պաշտպանել է 1915 թվականին։

Նրա պատվին է անվանվել (3183) Ֆրանցկայզեր աստերոիդը։

Կայզերը 1913 թվականին իր հայտնաբերած երկու աստերոիդներ անվանել է իր դուստրերի անուններով՝ (743) Էվգենիսիս և (746) Մարլու, իսկ (778) Թեոբոլդան նա անվանել է հոր պատվին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Ադամ Մեսինգեր

**Ադամ Մեսինգեր** (, ), գերմանացի աստղագետ, աշխատել է Հայդելբերգ-Կյոնիգշտուլի լանդային աստղադիտարանում։

Մեսինգերը պանդոկպանի որդի էր։ Ավարտելով դպրոցը 1908 թվականին նա սկսել է ուսանել մաթեմատիկա և բնական գիտություններ Հայդելբերգի համալսարանում։

1910 թվականից սկսած Մեսինգերը սկսել է աշխատել Հայդելբերգի աստղադիտարանում որպես օգնական։ 1912 թվականի աշնանը նա թողնում է աստղադիտարանում աշխատանքը և շարունակում է ուսումը։ 1914 ապրիլին նա վերադառնում է աստղադիտարան և աշխատում որպես կամավոր։

Իր առաջին երկնային մարմինը Մեսինգերը հայտնաբերել է 1911 թվականի մարտի 22-ին, որը ստացավ «1911 LP» ժամանակավոր նշանակում, վատ եղանակի պատճառով Մեսինգերը կորցրեց այս մարմինը և հնարավորություն չունեցավ հաշվարկելու նրա ուղեծիրը։ Աշխատանքի ընթացքում նա կատարել է միգամածությունների բազմաթիվ դիտարկումներ, կատարել է ավելին քան 4400 լուսանկարներ։

Մեսինգերը Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբում կանչվեց բանակ և զոհվեց 1914 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Իպերնի մոտ։

Նրա պատվին է անվանվել Ֆրանց Կայզերի կողմից հայտնաբերված (760) Մեսինգա աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Wolf, Max: Anzeige des Todes von Adam Massinger. Astronomische Nachrichten, Bd. 199, 1914, Sp. 335 

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Վինչենցո Չերուլի

**Վինչենցո Չերուլի** (, Ծնվ.՝ 20 ապրիլի 1859, Տերամո, Աբրուցո, Երկու Սիցիլիաների թագավորություն - Մահ.՝ 31 մայիսի 1927, Մերատե, Լեկկո, Իտալիայի թագավորություն), իտալացի աստղագետ և մաթեմատիկոս, աշխատել է Կոլուրանիա-Տերամոյի աստղադիտարանում։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Հռոմի համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետը 1881 թվականին, որից հետո չորս տարի վերապատրաստվել է Բոննի և Բեռլինի աստղադիտարաններում։ Իտալիա վերադառնալուց հետո աշխատել է Կոլեջո Ռոմանո աստղադիտարանում որպես կամավոր, որտեղ նա Էլիա Միլոզեվիչի հետ կազմել է 1291 աստղերի կատալոգ։

1890 թվականին Տերամոյում հիմնել է մասնավոր աստղադիտարան, որը անվանել է «Կոլուրանիա աստղադիտարան»։ Աստղադիտարանը զինված էր Կուկի 40-սմ ապերտուրայով ռեֆրակտորով։

Չերուլին ողջ կյանքի ընթացքում այս աստղադիտարանում կատարել է դիտարկումներ։ Դիտարկել է կրկնակի աստղեր և աստերոիդներ, զբաղվել է մոլորակների ուղեծրերի հաշվարկներով, հաստատել է Վեներայի իր առանցքի շուրջ պտույտի ցածր արագությունը։ Առաջիններից էր, որ աստղագիտական դիտարկումններում սկսեց կիրառել լուսանկարչությունը։

Ակտիվորեն կատարում էր Մարսի դիտարկումներ և եղել է Մարսի ջրանցքների հիպխոթեզի հակառակորդ, համարելով դրանք օպտիկական պատրանք։ Չերուլին եղել է բազմաթից աստղագիտական միությունների անդամ և Իտալական աստղագիտական միության նախագահ։

Չերուլիի պատվին են անվանվել խառնարան Մարսի վրա և աստերոիդներից մեկը՝ (366) Վինչենտինան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

## Գրականություն
* *Marte nel 1896-97*, con tre tavole, Collurania, Teramo, 1898.
* *Nuove osservazioni di Marte. Saggio di una interpreatazione ottica delle sensazioni aeroscopiche*, Roma, Unione tip. coop., 1900.
* *Proposta di un catalogo stellare intieramente fondato sulla fotografia*, in «Memorie della società degli Spettroscopisiti italiani», Roma, vol. XXXVI, 1907.

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Իտալացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Իտալացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Հռոմի Սապիենզա համալսարանի շրջանավարտներ