Դաղստանի պետական համալսարան

**Դաղստանի պետական համալսարան,** Դաղստանի ամենամեծ բարձրագույն ուսումնական հաստատություններից մեկը՝ գիտական և մշակութային խոշոր կենտրոն։ Հիմնադրվել է 1931 թվականին՝ որպես Դաղստանի պետական մանկավարժական ինստիտուտ, մինչև 1957 թվականը այն կրում էր Դաղստանի ժողովրդական բանաստեղծ Սուլեյման Ստալսկու անունը։

ԴՊՀ-ն ներառում է 16 գիտակրթական կենտրոններ, 18 ֆակուլտետներ, 97 ամբիոններ, 4 մասնաճյուղի, 2 թանգարաններ (կենսաբանական և պատմական), հիմնարար գրադարան, կենսաբանական կայան և պլանետարիում։ Համալսարանում աշխատում է շուրջ 3000 դասախոսներ և աշխատակիցներ։

## Ընդհանուր տեղեկություններ
Համալսարանը ներառում է՝

* 18 ֆակուլտետ;
* 2 ինստիտուտ;
* 9 մասնաճյուղ;
* 86 ամբիոն;
* 2 թանգարան․ կենսաբանական և պատմական;
* չորացրած բույսերի հավաքածու
* գիտական գրադարան, որը պարունակում է ավելի քան 2500000 հատոր;
* կենսաբանական կայան;
* պլանետարիում։

## Պատմություն
* 1931 թվականի հոկտեմբերի 8-ին ԴԱՍԽՀ Ժողկոմխորհը որոշում ընդունեց «Դաղստանի ագրոմանկավարժական ինստիտուտի բացման մասին»։ Ինստիտուտի հանդիսավոր բացումը նվիրված էր Հոկտեմբերյան հեղափոխության 14-ամյակին։
* 1931 թվականի նոյեմբերին մանկավարժական ինստիտուտում դասերը սկսվեցին։ Ինստիտուտի առաջին տարվա համար ընդունվել է 75 ուսանող, նրանց դասավանդել են 10 լրիվ դրույքով դասախոսներ։
* 1931 թվականին ինստիտուտում բացվեց 3 բաժին․
** հասարակական-գրական,
** քիմիակենսաբանական և
** ֆիզիկատեխնիկական։

: Չնայած նյութական բարդ պայմաններին, ուսումնական տարածքի և հանրակացարանների բացակայությանը, ուսանողների մեծ մասը հաջողությամբ ավարտեց առաջին ուսումնական տարին։ Ուսանողները հանձնեցին քննությունները և ցրվեցին հանրապետության շրջաններ՝ հատուկ խնդիր ունենալով ակտիվ աշխատանքներ իրականացնել գյուղերում` ինստիտուտի նոր համալրման վերաբերյալ։

* 1935 թվականին համալսարանը բաց թողեց առաջին շրջանավարտներին։ Դաղստանն ընդունեց բարձրագույն կրթությամբ 39 ուսուցիչ։ Հետո համալսարանում սովորում էր 260 ուսանող։
* 1954 թվականին ինստիտուտը ստացավ ավելի քան 6 հազար քառակուսի մետր մակերեսով շենք՝ հավաքատեղիների և սպորտային դահլիճների, թեթև լսարանների և գրասենյակների հետ։ Դասերը սկսեցին անցնել մեկ հերթափոխով։ Հին կրթական շենքը վերածվեց հանրակացարանի։
* 1957 թվականին մանկավարժական ինստիտուտը վերափոխվեց Դաղստանի պետական համալսարանի։ Ստացիոնար բաժանմունքում հաստատվեցին 5 ֆակուլտետներ.
** պատմաբանասիրական,
** ֆիզիկամաթեմատիկական,
** բնագիտության ֆակուլտետ,
** օտար լեզուների ֆակուլտետ,
** ինժեներատեխնիկական ֆակուլտետ։
* 1964 թվականի փոխվել է ֆակուլտետների մեծամասնության կառուցվածքը, ստեղծվել են նոր ամբիոններ։ Հինգ ֆակուլտետների փոխարեն արդեն գործում էր 8 ֆակուլտետ։
** ուսանողները կազմում էին 4691 մարդ,
** աշխատում էր 31 ամբիոն,
** 287 դասախոսների, որոնցից՝
*** 6 պրոֆեսորներ, գիտությունների դոկտոր և
*** 93 գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։
* 1967 թվականին համալսարանին հանձնվեց շրջանային կուսակցական դպրոցի շենքը, ավարտվեց մարզադահլիճի և հանրակացարանի շինարարությունը։ 
* 1971 թվականին ավարտվեց համալսարանական պլանետարիումի շինարարությունը։
* 1972 թվականին համալսարանում կազմակերպվեց տնտեսաիրավագիտական ֆակուլտետը, որը 1973-ին բաժանվեց՝
** տնտեսագիտական ֆակուլտետի
** իրավաբանական ֆակուլտետի,
* 1974 թվականին ստեղծվեց սովետական առևտրի ֆակուլտետը։ Շահագործման հանձնվեց նոր շենք։
* 1980 թվականին համալսարանում սովորում էր 7487 ուսանողներ։ Այդ ժամանակ համալսարանի գրադարանի գրքերի ֆոնդը կազմում էր 993 864 հատոր, իսկ համալսարանն արդեն ուներ.
** 11 ֆակուլտետներ 
** 49 ամբիոններ։

## Ռեկտորատ
### Համալսարանի ռեկտոր
Դաղստանի պետական համալսարանի ռեկտորն է Մուրթազալի Խուլաթաևիչ Ռաբադանովը։

Գերազանցությամբ ավարտել է ԴՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետը 1985 թվականին, ԽՍՀՄ ԳԱ բյուրեղագրության ինստիտուտի ասպիրանտուրան 1989 թվականին՝ ատենախոսության պաշտպանությամբ։

Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Դաղստանի գիտական կենտրոնի ֆիզիկայի ինստիտուտի գիտաշխատող (1989 թ. հունվար - 1993 թ. հունիս)։ Աշխատել է ԴՊՀ-ում՝ որպես ֆիզիկական քիմիայի ամբիոնի ասիստենտ (1993-1998): Սորոսի դոցենտ (1999): 2000 թվականի հունվարից նա ավագ գիտաշխատող էր, իսկ 2003-ի փետրվարից 2007-ի հուլիսը՝ ՌԴ Գիտությունների ակադեմիայի բյուրեղագիտության ինստիտուտի ռենտգեն կառուցվածքային վերլուծության լաբորատորիայի վարիչ։

Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (2004):

2006 և 2007 թվականներին ճանաչվել է «ականավոր գիտնականներ. ՌԳԱ գիտությունների թեկնածուներ և դոկտորներ» մրցույթի հաղթող։ 2004-2007 թթ. եղել է ՄՄՊՀ ընդհանուր քիմիայի ամբիոնի պրոֆեսոր։ 2007 դեկտեմբերից՝ ԴՊՀ ռեկտորի պաշտոնակատար։

2008 թվականի մարտի 6-ին համալսարանի աշխատակազմի ընդհանուր ժողովի կողմից ընտրվեց ԴՊՀ ռեկտոր։

### Համալսարանի ռեկտորներ

### Պրոռեկտորներ
* Աշուրբեկով Նազիր Աշուրբեկովիչ — գիտական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր;
* Հասանով Մահոմեդ Մահոմեդովիչ — ուսումնական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր;
* Հաջիև Նազիրխան Գաջիևիչ — տնտեսական գծով պրոռեկտոր;
* Հուսեյխանովա Զարեմա Սաժուդինովա —  ուսումնադաստիարակչական աշխատանքների գծով պրոռեկտոր;
* Մուխտարովվ Պատաալի Նաժմուդինովիչ— վարչատնտեսական աշխատանքի գծով պրոռեկտոր;
* Դալգատով Արթուր Գերեդատովիչ —  հեռակա և լրացուցիչ կրթության գծով պրոռեկտոր։

## ԴՊՀ ֆակուլտետներ
* Կենսաբանական ֆակուլտետ
* էկոլոգիայի և կայուն զարգացման ինստիտուտ
* Պատմության ֆակուլտետ
* Սոցիալական ֆակուլտետ
* Մաթեմատիկայի և համակարգչային գիտության ֆակուլտետ
* Ինֆորմատիկայի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ֆակուլտետ
* Արևելագիտության ֆակուլտետ
* Օտար լեզուների ֆակուլտետ
* Մշակույթի ֆակուլտետ
* Որակավորման բարձրացման ֆակուլտետ
* Հոգեբանության և փիլիսոփայության ֆակուլտետ
* Ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի ֆակուլտետ
* Ֆիզիկայի ֆակուլտետ
* Բանասիրական ֆակուլտետ
* Կառավարման ֆակուլտետ
* Քիմիական ֆակուլտետ
* Տնտեսագիտական ֆակուլտետ
* Իրավաբանական ինստիտուտ

2009 թվականի օգոստոսից ֆինանսատնտեսագիտական և տնտեսական կառավարման ֆակուլտետները միաձուլվել են նոր՝ տնտեսագիտական ֆակուլտետի։ Դաղստանի բանասիրության ֆակուլտետը 2009-ի սեպտեմբերից վերափոխվել է բանասիրական ֆակուլտետի։ Բնապահպանության և աշխարհագրության ֆակուլտետը 2015 թվականին վերափոխվեց էկոլոգիայի և կայուն զարգացման ինստիտուտի։

## Հայտնի շրջանավարտներ
* Մուխու Ալիև — Դաղստանի առաջին նախագահ։
* Սամսոն Բրոյթման — գիտնական-բանասեր։
* Շամիլ Զայնալով — Դաղստանի նախկին վարչապետ։
* Մահոմեդով, Մահոմեդ Գաջիևիչ — Դաղստանի գերագույն դատարանի նախագահության անդամ։
* Մահոմեդսալամ Մահոմեդով — Դաղստանի երկրորդ նախագահ։
* Մահոմեդ-Սուլթան Մահոմեդով — Դաղստանի ժողովրդական ժողովի նախագահ և Անժի ֆուտբոլային ակումբի հիմնադիր։
* Ռաուֆ Մահոմեդովիչ Մունչաև — ՌԳԱ խորհրդական, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՌԳԱ թղթակից-անդամ։
* Հաջի Նաժմուդինով — հայտնի մշակութաբան ու փիլիսոփա։
* Մավլետ Բատիրով — Օլիմպիական կրկնակի չեմպիոն, ազատ ոճի ըմբշամարտի աշխարհի չեմպիոն, Եվրոպայի չեմպիոն,։
* Սուլեյման Քերիմով — Ռուսաստանի Դաշնային ժողովի Դաշնության խորհրդի սենատոր, ձեռնարկատեր և բարերար։
* Զամիր Թառլանով — գիտնական-բանասեր, ՌԴ գիտության վաստակավոր գործիչ, 
* Նուրբագանդով, Մահոմեդ Նուրբագանդովիչ — Ռուսաստանի Հերոս։

## Նշումներ

## Արտաքին հղումներ
* ԴՊՀ պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանով պարգևատրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Համալսարաններ այբբենական կարգով