Տիրակալը

**«Տիրակալը»** (, նաև հաճախակի հանդիպվում է բնօրինակին մոտ, բայց իմաստով ոչ այդքան ճշգրիտ **«Իշխանը»** տարբերակը), ֆլորենցիացի փիլիսոփա և պետական գործիչ Նիկոլո Մաքիավելիի քաղաքական տրակտատը, որի մեջ նա նկարագրում է իշխանության բռնազավթման մեդոթաբանությունը, կառավարման մեթոդները և իդեալական տիրակալին բնորոշ հմտությունները։ Ի սկզբանե գիրքը կրում էր *«Իշխանությունների մասին»* () անվանումը։

Տրակտատը գրվել է մոտ 1513 թ., սակայն հրապարակվել է միայն 1532-ին, Մաքիավելիի մահվանից հինգ տարի անց։ Գիրքը իր ժամանակների պետության և նրա կառավարման մասին գիտելիքների համակարգման հիմնարար աշխատանք էր։ Աշխատության նյութերը չեն հնացել նույնիսկ մեր օրերին. գրքում նկարագրված սկզբունքները արդիական են նաև ժամանակակից քաղաքականության մեջ։ Առաջին հերթին գիրքը բովանդակում է իշխանության գլուխը անցնելու և միապետության ու հանրապետության պահպանման սկզբունքների նկարագրությունը։ Նիկոլո Մաքիավելին նկարագրում է իշխանության գլուխը անցնելու այնպիսի մեթոդներ, ինչպիսիք են հաջողությունը (հանգամանքների զուգադիպության հմուտ օգտագործումը), արիությունը, ստրությունը և հանցագործությունը։

Գիրքը թարգմանվել է բազմաթիվ լեզուների, այդ թվում նաև հայերեն։

## Բովանդակությունը
* Առաջաբան (Նիկոլո Մաքիավելիի ընծայագիրը նորին պայծառափայլություն լորենցո Մեդիչիին)։
* Գլուխ I. Քանի տեսակի պետություններ են լինում և ինչպես են ձեռք բերվում։
* Գլուխ II. Ժառանգական մենիշխանության մասին։
* Գլուխ III. Խառը պետությունների մասին։
* Գլուխ IV. Թե ինչու Դարեհի թագավորությունը, որը նվաճեվել էր Ալեքսանդրի կողմից, Ալեքսանդրի մաքից հետո չապստամբեց նրա հաջորդների դեմ։
* Գլուխ V. Ինչպես կառավարել այն քաղաքներն ու պետությունները, որոնք մինչև նվաճելը ապրել են սեփական օրենքներով։
* Գլուխ VI. Նոր պետությունների մասին, որոնք ձեռք են բերվում սեփական զենքով կամ քաջությամբ։
* Գլուխ VII. Նոր պետությունների մասին, որոնք ձեռք են բերվում ուրիշի զենքով կամ ճակատագրի բարեհաճությամբ։
* Գլուխ VIII. Նրանց մասին, ովքեր իշխանության են հասնում ոճրագործությամբ։
* Գլուխ IX. Քաղաքացիական մենիշխանության մասին։
* Գլուխ X. Ուրիշ ինչպես պետք է չափել պետության ուժը։
* Գլուխ XI. Եկեղեցական պետությունների մասին։ 
* Գլուխ XII. Զորքերի տեսակների և վարձկան զինվորների մասին։
* Գլուխ XIII. Դաշնակցային, խառը և սեփական զորքերի մասին։
* Գլուխ XIV. Ինչ պետք է անի տիրակալը ռազմական գործի առնչությամբ։
* Գլուխ XV. Թե ինչու են մարդկանց և մասնավորապես տիրակալներին գովաբանում կամ նախատում։
* Գլուխ XVI. Առատաձեռնության և խնայողության մասին։
* Գլուխ XVII. Դաժանության ու գրասրտության և այն մասին, թե ինչ ներշնչես, որ ավելի լավ լինի՝ սե՞ր, թե՞ վախ։ 
* Գլուխ XVIII. Այն մասին, թե տիրակալներն ինչպես պիտի իրենց խոսքը պահեն։
* Գլուխ XIX. Ինչպես խուսափել ատելությունից և արհամարհանքից։
* Գլուխ XX. Ամրոցների և շատ այլ բաների օգտակարության մասին։
* Գլուխ XXI. Ինչ պիտի անի տիրակալը հարգանքի արժանալու համար։
* Գլուխ XXII. Տիրակալի խորհրդականների մասին։
* Գլուխ XXIII. Ինչպես խուսափել քծնողներից։
* Գլուխ XXIV. Թե ինչու Իտալիայի տիրակալները զրկվեցին իրենց պետություններից։ 
* Գլուխ XXV. Ինչ ազդեցություն ունի ճակատագրի իշխանությունը մարդկանց գործերի վրա և ինչպես կարելի է դրան դիմակայել։
* Գլուխ XXVI. Իտալիան բարբարոսների ձեռքից ազատելու և երկրի տերը դառնալու կոչ։

## Տես նաև
* Մաքիավելլիզմ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մեջբերումներ Տիրակալը գրքից
* Տիրակալը PDF
* Տիրակալը էլեկտրոնային գրադարանում

Կատեգորիա:Վերածննդի գրականություն
Կատեգորիա:1513 գրքեր
Կատեգորիա:Հետմահու փիլիսոփայական աշխատություններ
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփայության աշխատություններ
Կատեգորիա:Էթիկական աշխատություններ
Կատեգորիա:Նիկոլո Մաքիավելի