Աղքատությունը Նորվեգիայում

**Աղքատությունը Նորվեգիայում** Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից մինչև Մեծ ճգնաժամը  կայուն կերպով նվազել է, սակայն վերջին տարիներին այն սկսել է դանդաղորեն աճել: Չնայած աշխարհի ամենահարուստ երկրներից մեկը լինելուն, աղքատության մակարդակն այժմ ավելի բարձր է ներգաղթյալների շրջանում, մասնավորապես Մերձավոր Արևելքից և Աֆրիկայից եկածների: Այս միտումը մտահոգություններ է առաջացրել, քանի որ Նորվեգիան վաղուց համարվում է աղքատության կրճատման և սոցիալական աջակցության համաշխարհային առաջատար։

Նախքան Նորվեգիայում աղքատության վերլուծությանը խորանալը, կարևոր է նշել, որ աղքատությունը սուբյեկտիվ տերմին է, և դրա սահմանումը կարող է բարդ լինել: Նորվեգիայում աղքատության չափման եղանակը տարբերվում է OECD-ի (Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպություն) կողմից օգտագործվող մեթոդներից: Այս տարբերությունը նշանակում է, որ երկրի աղքատության մակարդակները կարող են տարբեր կերպ մեկնաբանվել՝ կախված կիրառվող չափանիշներից։

Պատմականորեն, Նորվեգիան եղել է ազատ շուկայական տնտեսությունը ուժեղ սոցիալական համակարգի հետ համատեղելու մոդել, որը ապահովում է ինչպես եկամտի բարձր մակարդակներ, այնպես էլ հարստության ստեղծում՝ այս հարստության հավասար բաշխման հետ մեկտեղ: Շուկայական աճի և սոցիալական ապահովության այս համադրությունը թույլ է տվել երկրին հասնել բացառիկ տնտեսական զարգացման, հավասարության և բարգավաճման: Արդյունքում, Նորվեգիայի նույնիսկ ամենաաղքատ քաղաքացիները վայելում են կենսամակարդակի տարրական մակարդակ, ներառյալ համընդհանուր առողջապահության, կրթության և այլ կարևոր ծառայությունների հասանելիությունը։

## Աղքատության սահմանումը
Նորվեգիայում տնտեսական աղքատությունը սահմանելու ամենատարածված չափանիշը տարեկան միջին տնօրինվող համարժեք եկամտի 60%-ից պակաս եկամուտն է: Այս մեթոդը համապատասխանում է հարաբերական աղքատությունը չափելու միջազգային չափանիշներին: Այս սահմանման համաձայն՝ 2014 թվականին 0-17 տարեկան նորվեգացի երեխաների 9.4%-ը ապրում էր աղքատության գծից ցածր, ինչը 2006 թվականի 7.6%-ի համեմատ ավելի է։ Այնուամենայնիվ, ծայրահեղ աղքատությունը Նորվեգիայում տարածված չափանիշ չէ, քանի որ այն գրեթե գոյություն չունի երկրում: Սա հիմնականում պայմանավորված է Նորվեգիայի լավ կայացած սոցիալական ապահովության համակարգով, որը ապահովում է ամուր անվտանգության ցանց իր քաղաքացիների համար: Այս համատեքստում մշտական ​​աղքատության խնդիրը շատ ավելի կարևոր է, քան ժամանակավոր աղքատությունը: Ժամանակավոր աղքատությունը հաճախ հանդիպում է այնպիսի անհատների, ինչպիսիք են ուսանողները կամ նոր միգրանտները, ովքեր կարող են կարճաժամկետ ֆինանսական դժվարությունների միջով անցնելիս կյանքի նոր փուլեր: Սա համարվում է քաղաքականության ավելի քիչ մտահոգիչ՝ համեմատած շարունակական, երկարաժամկետ աղքատություն ապրողների հետ, որոնք պահանջում են նպատակային աջակցություն։ Նորվեգիայի աղքատության մոտեցման հիմնական ասպեկտներից մեկն այն է, որ այն աղքատության համար սահմանում է շատ ավելի բարձր չափանիշ, քան մյուս երկրների մեծ մասը, մասնավորապես՝ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (ՏՀԶԿ) շրջանակներում: Մինչդեռ ՏՀԶԿ-ի շատ երկրներ հարաբերական աղքատությունը սահմանելու համար օգտագործում են ազգային միջին եկամտի 50%-ը, Նորվեգիան օգտագործում է 60%, ինչը հանգեցնում է աղքատ համարվողի ավելի բարձր շեմի: Սա նշանակում է, որ այլ երկրների համեմատ Նորվեգիայի աղքատության իրական մակարդակը ցածր է, քան տվյալները կարող են ենթադրել, քանի որ աղքատության չափանիշն ավելի խիստ է։

## Աղքատության մակարդակը Նորվեգիայում
Աշխարհի մնացած մասի համեմատ, Նորվեգիայում աղքատությունը մնացել է համեմատաբար ցածր, մասնավորապես՝ շնորհիվ իր ուժեղ սոցիալական ապահովության համակարգի և բարձր զբաղվածության մակարդակի։ Այնուամենայնիվ, երկրում աղքատությունը կենտրոնացած է խոշոր քաղաքներում, մասնավորապես՝ Օսլոյում, որտեղ եկամուտների անհավասարությունն ավելի ցայտուն է։ Մտահոգիչ վիճակագրություն է այն, որ Նորվեգիայի բոլոր աղքատ անհատների 43%-ը ներգաղթյալներ են, չնայած ներգաղթյալները կազմում են բնակչության միայն 16.3%-ը։ Այս խմբում աղքատության մակարդակը հատկապես բարձր է Մերձավոր Արևելքի և Աֆրիկայի բնակչության շրջանում։ Այս անհավասարություններին չնայած, Նորվեգիայում ծայրահեղ աղքատությունը գրեթե բացակայում է, ինչը երկրի լայնածավալ սոցիալական ապահովության ցանցերի արդյունք է: Երկրի ընդհանուր ցածր աղքատության մակարդակին նպաստող հիմնական գործոններից մեկը բարձր զբաղվածության մակարդակն է. 15-64 տարեկան մարդկանց 74%-ը աշխատանք ունի, համեմատած OECD-ի 67 միջին ցուցանիշի հետ: Այնուամենայնիվ, 2013-2017 թվականների միջև աղքատների մակարդակը 7.7%-ից աճել է մինչև 9.7%, ինչը համապատասխանում է զարգացած երկրներում աղքատության և անհավասարության աճի միտմանը։ Այս աճը կարող է մասամբ պայմանավորված լինել Մեծ ռեցեսիայի հետևանքներով, որը դեռևս ազդում է աշխարհի շատ երկրների, այդ թվում՝ Նորվեգիայի վրա: Երկրի տնտեսությունը մեծապես կախված է նավթի առևտրից, և նրա սոցիալական ծրագրերի մեծ մասը ֆինանսավորվում է նավթի արտահանումից: Արդյունքում, նավթի գների տատանումները անմիջականորեն ազդում են աղքատության մակարդակի վրա: Նավթի գների կամ արտահանման անկումը հանգեցնում է աղքատության աճի, մինչդեռ նավթի գների և արտահանման աճը հակված է բարելավել տնտեսական իրավիճակը։

Չնայած Նորվեգիայում աղքատության մակարդակը համաշխարհային չափանիշներով ցածր է մնում, այն աճում է ավելի արագ տեմպերով, քան OECD-ի մյուս երկրների մեծ մասում, ինչը նաև արտացոլում է եկամուտների և հարստության անհավասարության աճի ավելի լայն միտումը: Աղքատության այս աճը, ենթադրաբար, կնպաստի սոցիալական խնդիրների, ինչպիսիք են թմրամոլությունը, անօթևանությունը և հանցագործության մակարդակի բարձրացումը, որոնք բոլորը կարող են ավելի սահմանափակել տնտեսական շարժունակությունը: Քանի որ աղքատությունն ավելի է արմատանում, այն ստեղծում է լրացուցիչ խոչընդոտներ նրանց համար, ովքեր փորձում են բարելավել իրենց սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակը։ Եկամտային անհավասարության աճը, կարծես, կապված է աղքատության աճի հետ: Ջինիի ինդեքսը, որը Նորվեգիայում անհավասարության ամենատարածված չափանիշն է, 2006 թվականի 26.4-ից աճել է մինչև 27.5՝ 2017 թվականին, ինչը ցույց է տալիս անհավասարության աստիճանական աճ:

## Աղքատության և տնտեսական մշակույթի պատճառները
Նորվեգիայում աղքատության ամենամեծ որոշիչներն էին կրթության մակարդակը, զբաղվածությունը և այն, թե արդյոք նրանք միայնակ անհատ են, թե ունեն ամուսին։ Նորվեգիայում աղքատության ամենաբարձր ռիսկի ենթարկված ժողովրդագրական խումբը 18 տարեկանից փոքր երեխաներն են: Այնուամենայնիվ, Նորվեգիան մեծապես հաջողության է հասել աղքատության մակարդակը ցածր, իսկ ծայրահեղ աղքատության մակարդակը՝ չափազանց ցածր պահելու հարցում։ Սա մեծապես արտացոլում է Նորվեգիայում գոյություն ունեցող տնտեսական և սոցիալական մշակույթը։ Նորվեգիան մեծապես միատարր հասարակություն է, որը մեծ շեշտադրում է կատարում կոլեկտիվիզմի և հավասարության վրա, իսկ սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակով ամբոխից տարբերակելը բացասական է ընդունվում: Նորվեգիայում աղքատներին օգնության հանրային աջակցությունը նույնպես զգալիորեն ավելի բարձր է, քան շատ այլ երկրներում, հատկապես կանանց, երիտասարդների և քաղաքային բնակիչների շրջանում: Սա հատկապես վերաբերում է կանանց, երիտասարդներին և քաղաքային վայրերում ապրողներին: Նորվեգիայի ժողովրդագրական կազմի միատարրությունը նույնպես կապված է աղքատության նվազման հետ, քանի որ արևմտյան երկրներում, որտեղ միգրացիայի մակարդակն ավելի բարձր է, ինչպիսին է Միացյալ Նահանգները, աղքատության մակարդակն ավելի բարձր է, հատկապես նոր միգրանտների շրջանում: Սա կարող է պայմանավորված լինել այն փաստով, որ միատարր բնակչության աղքատության պատճառները շատ ավելի նեղ են և, հետևաբար, ավելի հեշտ են կառավարելի, մինչդեռ բնակչության բազմազանությունը մեծացնում է աղքատության բարդությունը և կարող է այն ավելի դժվար դարձնել: Նորվեգիայում միգրանտները, որպես կանոն, ավելի քիչ կրթված են և խոսում են ավելի վատ նորվեգերեն, քան միջին նորվեգացին, ինչը նպաստում է գործազրկության և աղքատության բարձրացմանը: Բացի այդ, շատ ներգաղթյալ ընտանիքներ ապավինում են մեկ եկամտի, ինչը ավելի է մեծացնում ֆինանսական դժվարությունների և աղքատության հավանականությունը: Նորվեգիայի ուժեղ աշխատանքային ավանդույթները, ներառյալ հզոր արհմիությունների և լայնածավալ կոլեկտիվ պայմանագրերի առկայությունը, նույնպես օգնում են պաշտպանել աշխատողներին աղքատության մեջ ընկնելուց: Այս մեխանիզմները ապահովում են ավելի լավ աշխատավարձ և աշխատանքային պայմաններ բնակչության մեծ մասի համար: Բացի այդ, եկամուտների անհավասարությունը Նորվեգիայում համեմատաբար չափավոր է, որտեղ ամենահարուստ 10%-ը վերահսկում է երկրի հարստության 21.2%-ը՝ շատ ավելի քիչ, քան շատ այլ զարգացած երկրներում:

Նորվեգիան ունի նաև կայուն, ազատ և ժողովրդավարական քաղաքական համակարգ, որը նպաստում է արդյունավետ ինստիտուտների ձևավորմանը՝ կոռուպցիայի ցածր մակարդակի և բարձր ինստիտուցիոնալ ամբողջականության շնորհիվ, ինչը նշանակում է, որ պետական ​​ինստիտուտները կարող են արդյունավետորեն կատարել իրենց համապատասխան դերերը՝ առանց խոչընդոտների։

Աղքատության պատճառները կարելի է բնութագրել երկու տարբեր ձևերով՝ անձնական և տնտեսական։ Անձնականը ներառում է այնպիսի խնդիրներ, ինչպիսիք են հոգեկան հիվանդությունը, սոցիալական մեկուսացումը և լեզուն, որոնք սահմանափակում են անհատների հասարակության հետ ներգրավվելու և փոխազդելու ունակությունը և, հետևաբար, հանգեցնում են գործազրկության և աղքատության ավելի բարձր մակարդակի։ Կառուցվածքային խնդիրները ներառում են գործազրկություն, կառավարության աջակցության բացակայություն, որակյալ, մատչելի առողջապահական համակարգի և կրթության ցածր հասանելիություն։

Սոցիալական ապահովության քաղաքականության կառավարումը Նորվեգիայում եզակի է այլ եվրոպական երկրների համեմատ։ Օրինակ՝ Իսպանիան կառավարում է սոցիալական ապահովությունը այնպես, որ ֆինանսավորում է տրամադրում ավանդական ընտանեկան կառուցվածքին՝ անհատների բարեկեցության մեջ ընտանիքի ներգրավվածությունը խթանելու համար, մինչդեռ Նորվեգիան պարզապես նպատակ ունի նպաստներ տրամադրել անմիջապես այն անհատին, ով դրա կարիքն ունի։ Նորվեգական մոդելը նաև ավելի արդյունավետ է եղել աղքատությունը մեղմելու հարցում:

## Աղքատության նվազեցման միջոցառումներ
Նորվեգիայում տնտեսական գործունեությունը ենթարկվում է համեմատաբար բարձր հարկման՝ համեմատած Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) երկրների հետ։ 2018 թվականին Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության (OECD) երկրների հարկերի և ՀՆԱ-ի միջին հարաբերակցությունը կազմել է 34%, մինչդեռ Նորվեգիայում՝ 38.1%։ Եկամտային հարկի ամենաբարձր սահմանային դրույքաչափը կազմում է 46.6%, որը ներառում է եկամտային հարկը, սոցիալական ապահովագրության վճարները և ազգային ապահովագրության վճարները, համապատասխանում է OECD-ի միջին ցուցանիշին։ Հատկանշական է, որ Նորվեգիայի ավելացված արժեքի հարկը (ԱԱՀ) կազմում է 25%՝ համեմատած OECD-ի միջին 19.3%-ի հետ, իսկ կորպորատիվ հարկի դրույքաչափը՝ 23%, որը մի փոքր ավելի բարձր է, քան OECD-ի միջին 21.9%-ը: Այս բարձր հարկային եկամուտները հիմք են հանդիսանում կառավարական ծրագրերի համար, որոնք Նորվեգիայում աղքատության ցածր մակարդակի հիմնական պատճառներն են: Նորվեգիայի դաշնային կառավարության բարձր եկամուտների հավաքագրումը հնարավորություն է տալիս շատ բարձր ծախսեր կատարել գործազրկության նպաստների, պետական ​​բնակարանաշինության, համընդհանուր առողջապահության և հանրային կրթության վրա: Սա ստեղծում է սոցիալ-տնտեսական չափանիշների նվազագույն մակարդակ, որը թույլ է տալիս նորվեգացիների մեծ մասին պահպանել ողջամիտ կենսամակարդակ։ Չնայած կառավարության ծախսերի աճող մասը ֆինանսավորում է սոցիալական նպաստները, ինչը նվազեցնում է կառավարության կարողությունը ծախսել առողջապահության, կրթության և ենթակառուցվածքների վրա։ Առողջապահության ոլորտում ներդրումները ոչ միայն հնարավորություն են տալիս մարդկանց լավ առողջություն ունենալ, այլև մասնակցել տնտեսական ջանքերին՝ առանց մտահոգվելու, թե ինչպես կվճարեն իրենց առողջապահության համար, և սա ավելի է խթանում տնտեսական աճը և նորարարությունը։ Առողջապահության ոլորտում անհավասարությունը Նորվեգիայի կառավարության համար առաջնահերթություն է եղել 2005 թվականի աղքատության մասին զեկույցից ի վեր, որը առողջապահությունը սահմանել է որպես անհավասարության առումով ուշադրության կարիք ունեցող հիմնական ոլորտ: Չնայած իր հաջողությանը, Նորվեգիայի սոցիալական ապահովության մոդելը թանկ է և կախված է մի քանի կարևոր գործոններից: Կայուն մնալու համար այն պահանջում է աշխատուժի բարձր մասնակցության մակարդակ, ցածր գործազրկություն և բարձր արտադրողականություն: Սոցիալական պետությունը պետք է նաև արդյունավետորեն կառավարվի՝ համեմատաբար ցածր գնով լայն ծածկույթ ապահովելու համար, ինչը պահանջում է ոչ միայն լավ կառավարում, այլև ուժեղ ինստիտուցիոնալ կարողություններ: Ավելին, նման համակարգը դժվար է պահպանել բարձր պետական ​​պարտք ունեցող երկրներում, քանի որ պարտքի սպասարկման պարտավորությունները կարող են ծանրաբեռնել բյուջեները և սահմանափակել սոցիալական ապահովագրության վճարումներ կատարելու հնարավորությունը, հատկապես տնտեսական անկումների ժամանակ։

Նորվեգիայի կենտրոնական կառավարության կողմից իրականացվող մեկ այլ կարևոր սոցիալական ծրագիր է «Որակավորման ծրագիրը», որը օգնում է ավանդաբար աշխատաշուկայից դուրս մնացած անհատներին մուտք գործել աշխատուժ, գտնել աշխատանք և դուրս գալ աղքատությունից: Այս ծրագիրը հիմնականում ուղղված է 20-24 տարեկան անձանց, միայնակ ծնողներին, երկարատև սոցիալական նպաստ ստացողներին, նորվեգերենի վատ իմացություն ունեցող ներգաղթյալներին և թմրամոլության բուժման ծրագրերում գտնվողներին: Այս խմբերը համարվում են երկարատև աղքատության ամենաբարձր ռիսկի խմբում: Նորվեգիայի կառավարությունը սա համարում է աղքատության նվազեցման ամենակարևոր ծրագիրը, և այս ծրագրի միջոցով այն նպատակ ունի իր աշխատունակ տարիքի բնակչության 100%-ը հաջորդ մի քանի տարիների ընթացքում վարձատրվող աշխատանքով ապահովել:

Նորվեգիայում գործազրկության դեմ պաշտպանությունը պարտադիր է, և զբաղվածության պատմություն ունեցողները իրենց հիմնական աշխատավարձի 63%-ը ստանում են գործազրկության նպաստի տեսքով: Բացարձակ արժեքով Նորվեգիայում գործազրկության նպաստները վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում աճել են, սակայն այդ նպաստներից օգտվելու պահանջները խստացվել են՝ համակարգի չարաշահումը կանխելու համար:

Նորվեգիայում գործատուների և արհմիությունների միջև գործում է ներառական աշխատանքային կյանքի համաձայնագիր՝ աշխատանքային կյանքի հավասարակշռության միջոցով բարձր մասնակցության մակարդակի հասնելու համար՝ կոնսենսուսի միջոցով: Կոլեկտիվ բանակցությունների ուժեղ իրավունքները նպաստել են աշխատողների բարձր աշխատավարձերին և նպաստներին և նշանակում են, որ լրիվ դրույքով աշխատող մարդկանց աղքատության մեջ ապրող մասնաբաժինը աշխարհում ամենացածրերից է :

Նորվեգիայի տնտեսական մոդելը նպատակաուղղված է տնտեսական աճի, կայունության, մասնակցության մակարդակի բարձրացման և սոցիալական ապահովության մոդելի հետագա ընդլայնման հավասարակշռմանը: Նորվեգիայի կառավարությունը ոչ միայն կենտրոնացել է աղքատության նվազեցման քաղաքականության մշակման վրա, այլև այդ քաղաքականության արդյունավետ իրականացման և հնարավորինս շատ մարդկանց հասանելիության ապահովման վրա: Համաշխարհային մասշտաբով կարելի է տեսնել աղքատության թիրախավորման տարբերություններ. ընտանիքների վրա շեշտը դնող մշակույթները հակված են ընտանիքներին տրամադրել ֆինանսական օգնություն՝ նրանց օգնելու համար դժվարություններ ունեցող ընտանիքի անդամներին, մինչդեռ մյուսները օգնություն են տրամադրում անմիջապես օգնության կարիք ունեցող անհատներին:

Նորվեգիայի հարավ-արևմուտքում գտնվող Բերգենը փորձում է նվազեցնել աղքատությունը՝ երեխաներին տրամադրելով անվճար ինտերնետ: Այս ծրագիրը նախատեսված է երեխաների համար տեղեկատվության և կրթական ռեսուրսների հասանելիությունը մեծացնելու, մասնավորապես՝ ամենակարիքավորների համար, և, հետևաբար, կրճատելու կրթական բացը բարձր և ցածր եկամուտ ունեցող երեխաների միջև: Նորվեգացիների 97%-ն արդեն իսկ հասանելիություն ունի ինտերնետին, և այս ծրագիրը նպատակ ունի այն հասցնել 100%-ի: Նորվեգիայի կենտրոնական կառավարությունը նաև սերտորեն համագործակցում է մունիցիպալ ինքնակառավարման մարմինների հետ՝ դրամաշնորհների և ծրագրերի միջոցով՝ աղքատությունը նվազեցնելու համար: Շատ ծրագրեր նախատեսված են սոցիալական ներառման և համախմբվածության բարձրացման համար, որոնք կարող են պայքարել սոցիալական մեկուսացման հետևանքով առաջացած աղքատության դեմ:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորվեգիա
Կատեգորիա:Նորվեգիայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Տնտեսություն