Մեծ Շաուշպիլհաուս

**Մեծ Շաուշպիլհաուս** (), Բեռլինի կենտրոնական Միտտե թաղամասում այժմ չգործող հայտնի թատրոն, որտեղ բեմադրվել են ռևյուներ, օպերետներ և այլ երաժշտական ​​ներկայացումներ։ Շենքի կառուցումը պատվիրել է 1917 թվականին հիմնադրված Գերմանական ազգային թատրոնների ասոցիացիան ()։ 1918-1919 թվականներին շենքը կառուցվել է Շիֆբաուերդամ փողոցում։ ()։ Թատրոնը երկու անգամ փոխել է իր անունը, մինչև 1985 թվականի շենքի քանդումը։

## Պատմություն
thumb|Շուկայի տաղավար։ Ճարտարապետ Ֆրիդրիխ Հիցիգ (1865-1867)
thumb|Էռնստ Ռենցի կրկեսը (1898)
1865-1867 թվականներին ճարտարապետ Ֆրիդրիխ Հիցիգը՝ «ռոմանտիկ պատմագիտության» առաջնորդ Կարլ Շինկելի աշակերտը, Բեռլինի կենտրոնում կառուցել է մեծ շուկայական տաղավար () Շիֆբաուերդամ փողոցում () Շփրե գետի աջ ափին։

19-րդ դարի վերջին Ֆրիդրիխշտրասեում տրանսպորտային հանգույցի կառուցման պատճառով կրկեսի սեփականատեր Էռնստ Յակոբ Ռենցը ստիպված է եղել ներկայացումների համար նոր վայր փնտրել, և նա փակ շուկան վերածել է «Ռենցի կրկես»-ի (), որը կարող էր տեղավորել 5600 հանդիսատեսի։ Ալբերտ Սալամոնսկին որպես հեծյալ ելույթ է ունեցել Ռենցի կրկեսում, և «Schumann Circus»-ում։ 

1910-ից 1918 թվականներին թատերական ռեժիսոր և դերասան Մաքս Ռայնհարդը ներկայացումներ էր բեմադրում կրկեսային ասպարեզում, իսկ 1914 թվականից նա բարձրացրել էր կրկեսի շենքը ժամանակակից թատրոնի վերածելու հարցը։ Այս ծրագրի իրականացումը հնարավոր է դարձել միայն Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո։ 

Մոդեռնիստ ճարտարապետ Հանս Պոելցիգը Մաքս Ռայնհարդի հետ իր առաջին հանդիպման ժամանակ թղթե անձեռոցիկի վրա նկարել է թատրոնի շենքի դիմային մասը։ Զարմանալի էր, որ կարճ ժամանակում կառուցված շենքը քիչ էր տարբերվել անձեռոցիկի վրա նկարվածից։

Թատրոնի շենքի վերակառուցումը նախագծի հեղինակ Հանս Պոելցիգին բերել է եվրոպական հռչակ։ Ճարտարապետը 3200 տեղանոց դահլիճի վերևի գմբեթավոր առաստաղը զարդարել էր հազարավոր գիպսե սառցալեզվակներով՝ թատրոնի ակուստիկան բարելավելու համար։ Թատրոնի դահլիճը, որը նախագծել է Հանս Պոելցիգը էքսպրեսիոնիստական ​​ոճով, ստացել է «Ստալակտիտների քարանձավ» անվանումը։ Թատրոնի նախասրահի սյուները ուշադրություն էին գրավել իրենց տարօրինակ ձևով և լույսի խաղով։

Իր ճարտարապետական ​​որոնումների փիլիսոփայական իմաստի մասին խորհրդածելով՝ Հանս Պոելցիգն ասել է.

«Մարդու մարմինը իր ձևավորման համար կարիք ունի հոգևոր և հուզական արժեքների, որոնց ոչ մի գործնական ստեղծագործություն երբեք չի կարող ներկայացնել» (Հանս Պյոլցիգ, 1919 թվական). 

Վերակառուցված շենքում Մաքս Ռայնհարդը հիմնադրել է Գրոս Շաուշպիլհաուսը, դարձել դրա առաջին տնօրենը և թատրոնի բացումը նշել է 1919 թվականի նոյեմբերի 28-ին՝ Էսքիլեսի «Օրեստիա» տետրալոգիայի պրեմիերայով, որտեղ գլխավոր դերերը խաղացել են Վերներ Կրաուսը և Պաուլ Հարթմանը։

1924-ից 1932 թվականներին Գրոս Շաուշպիլհաուսի գեղարվեստական ​​ղեկավարը սցենարիստ, պրոդյուսեր, ռեժիսոր և դերասան Էրիկ Չարելն էր, ով թատրոնին հումորով և կատակներով հաղորդել էր Բրոդվեյի մեծ ներկայացման շքեղությունը, այն վերածել էր էստրադային թատրոնի և հայտնի դարձել որպես «Բեռլինի երաժշտական ​​​​ռևյուների թագավոր»։ Հենց Էրիկ Չարելն էր պայմանագրեր կնքել ապագա համաշխարհային աստղ Մարլեն Դիտրիխի և փոփ դերասանուհի Քլեր Վալդորֆի հետ։ Նրա նախաձեռնությամբ թատրոն հրավիրվել էր «Մեղեդի ստեղծողներ» անվամբ սեքստետը։ ()։ Էրիկ Չարելը խմբի համար նոր անուն է մտածել՝ «Կատակերգու-երաժիշտներ» () և 1928 թվականին պայմանագիր է կնքել այդ խմբի հետ։ Նրանց երգացանկի երգերի ուրախ գործիքավորումներն ու անլուրջ տեքստերը մեծ ոգևորությամբ էին ընդունվել հանրության կողմից։ Երգերից շատերն ունեին կրկնակի իմաստ, այն մեծացնում էր դրանց ժողովրդականությունը, ինչը արտացոլվել է համանուն «Կատակերգական հարմոնիստներ» ֆիլմում։ Էրիկ Չարելը թատրոնում բեմադրել է մի շարք էստրադային ռևյուներ և ներկայացումներ՝ «Բերանից բերան», «Բոլորին», «Քեզ համար», «Մադամ Պոմպադուր», «Միկադոն», «Ուրախ այրին», որոնք առանձնանում էին աստղային դերասանական կազմով և գեղարվեստական ​​մակարդակով, որը թույլ էր տալիս մրցել Փարիզի, Լոնդոնի և Նյու Յորքի նմանատիպ ներկայացումների հետ։

Նացիստական ​​​​ժամանակաշրջանում թատրոնը դարձել է ազգային-սոցիալիստական ​​​​պրոպագանդայի ասպարեզ և վերանվանվել է «Ազգային թատրոն» () և անմիջականորեն ենթարկվել է Գեբելսին։ 1938 թվականին ազգային սոցիալիստները ոչնչացրել էին «Ստալակտիտների քարանձավը»՝ թատրոնի ինտերիերի համար դիզայների գաղափարները անվանելով տգեղ, իրականացրել էին շենքի սեփական վերակառուցումը և պարտադրել էին ռասիստական ​​գաղափարախոսություն և խտրականություն՝ հիմնված ազգային պատկանելության վրա։

1945 թվականի սեպտեմբերին, պատերազմի ավարտից գրեթե անմիջապես հետո, թատրոնը վերաբացվել է։ 1947 թվականի նոյեմբերին այն վերանվանվել է «Ֆրիդրիխշտադտպալաստ» () և դարձել է ԳԴՀ-ի հայտնի էստրադային թատրոն, սակայն «Ոսկե քսանականների» գեղագիտության ցնցող հաջողությունը մնացել է եզակի պատմական իրադարձություն։

1972 թվականից ի վեր այստեղից պարբերաբար հեռարձակվել են «Գույնզգույն կաթսա» հեռուստաշոուի դրվագները (), որտեղ ելույթ են ունեցել Արևմուտքի և Արևելքի աստղերը՝ Յալլա անսամբլը, Ալլա Պուգաչովան, Սոֆյա Ռոտարուն, Իրինա Պոնարովսկայան, Ռոզա Ռիմբաևան, Նիկոլայ Գնատյուկը, Թամարա Սինյավսկայան։

1980 թվականին ավելի քան վաթսուն տարի առաջ կառուցված շենքը աստիճանաբար քայքայվում էր։ Ջրհեղեղի պատճառով հիմքը փլուզվել է, ամբողջ կառույցը ենթարկվել է ստատիկ դեֆորմացիաների։ Հետևաբար, թատրոնը փակվել է 1984 թվականին, իսկ 1985 թվականին այն ամբողջությամբ քանդվել է։ Շիֆբաուերդամի և «Կրկեսի մոտ» փողոցի անկյունում առաջացել է դատարկ տարածք՝ (), որի անունը 21-րդ դարում հիշեցրել է 20-րդ դարի սկզբին այստեղ գոյություն ունեցող կրկեսի մասին։

## Թատրոնի ռեժիսորներ
* Մաքս Ռայնհարդ (1919–1920)
* Ֆելիքս Հոլենդեր (1920–1923)
* Մաքսիմիլիան Սլադեկ () (1923–1925)
* Կարլ Ռոզեն () (с 1925)
* Մարիոն Շպադոնի () (1945–1947)
* Նիկոլա Լյուպո () (1947–1954)
* Գոտֆրիդ Հերման () (1954–1961)
* Վոլֆգանգ Ե. Շտրուկ () (1961–1986)

## Թատրոնի հիշատակ
 

Նոր Ֆրիդրիխշտադտպալաստ շենքը կառուցվել է քանդված շենքից ոչ հեռու, բայց Շփրե գետից նկատելիորեն ավելի հեռու՝ Ֆրիդրիխշտրասեի 107-րդ տանը։ Այն Գերմանիայի Դեմոկրատական ​​Հանրապետությունում իրականացված վերջին հուշարձանային նախագիծն էր։ 1984 թվականի ապրիլի 27-ին տեղի է ունեցել ռևյու թատրոնի հանդիսավոր բացումը, որի ներքին տարածքը կազմում էր 195,000 մ³։

2015 թվականի նոյեմբերի 18-ին թատրոնի շենքի առջև հանդիսավոր կերպով բացվել է թատրոնի պատմությանը և դրա հիմնադիր հայրերի՝ Հանս Պոելցիգի, Մաքս Ռայնհարդի և Էրիկ Չարելի պատմությանը նվիրված հուշարձանը, որոնք ստիպված էին արտագաղթել 1930-ական թվականներին: Այն ստեղծել էին նկարիչները և դիզայներները՝ ժամանակակից «Ֆրիդրիխշտադտպալաստի» տնօրեն Բերնդ Շմիդտի նախաձեռնությամբ: Հուշարձանի բացման արարողության ելույթի ժամանակ Հանս Պյոլցիգի թոռը՝ Դույսբուրգի ճարտարապետ Փեթեր Ա. Պյոլցիգը ()ասել է.  «Իմ պապիկը ազդել է ճարտարապետների մի ամբողջ սերնդի վրա, և կիր ավարտած նախագծերում չի եղել մեկը, որը չի դարձել ճարտարապետության օրինակ։ Նրա մահից ութսուն տարի անց հուշարձանը հարգանքի տուրք է մատուցել նրա ճարտարապետական ​​արվեստի վեհ, գեղեցիկ և վառ օրինակներին»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Markthalle in Berlin (später Großes Schauspielhaus)
* Großes Schauspielhaus (auch: Theater des Volkes, Friedrichstadtpalast), Berlin

Կատեգորիա:Բեռլինի թատրոններ
Կատեգորիա:Երաժշտական թատրոններ