Բանակային ավիացիա

[thumb|250px|[Միլ Մի-24|Մի-24 «Կոկորդիլոս» մարտական]]
[thumb|right|250px|[Յակ-24 ռազմա-տրանսպորտային ուղղաթիռ]]
[|thumb|right|250px|[Ռուսաստանի զինված ուժերի օդատիեզերական ուժերի բանակային ավիացիայի Մի-24 ուղղաթիռ:]]
[|thumb|right|250px|[ԱՄՆ զինված ուժերի և ՆԱՏՕ-ի բանակային ավիացիայի պայմանական նշան]]
**Բանակային ավիացիա** (, ), բառակապակցություն, որը տարբեր ժամանակաշրջաններում ընդհանրացնում էր ավիացիայի ձևավորումները զինված ուժերում (ԶՈւ) աշխարհի տարբեր երկրներում։

Այդ բառակապակցությունը տարբեր պետությունների ԶՈւ ռազմական գործում կարող է ունենալ տարբեր իմաստ։
 
Գրականության մեջ հանդիպում են նաև **Ցամաքային զորքերի ավիացիա**, **Ցամաքային ուժերի ավիացիա** անվանումները։

## Պատմություն
Ավիացիայի ստեղծման պահից ի վեր այն սկսեց ներառվել աշխարհի տարբեր երկրների բանակներում և նավատորմերում։ Եվ համապատասխանաբար բաժանվում էր բանակային և նավատորմային ավիացիաների։

### Ռուսաստանի զինված ուժերի բանակային ավիացիա
Բանակային ավիացիան կազմավորում է Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժերի օդատիեզերական ուժերի կազմում։ Բանակային ավիացիայի հիմնադրման օր է համարվում հոկտեմբերի 28-ը։ 1948 թվականի այդ օրը Սերպուխով քաղաքում հիմնադրվել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերի առաջին ավիացիոն ուղղաթիռային էսկադրիլիան։

Նախկինում բանակային ավիացիա տերմինն ունեցել է այլ իմաստ։ *Բանակային ավիացիա*, այսինքն բանակի, այլ ոչ թե նավատորմի ավիացիա։ Բանակային ավիացիան ստեղծվել և մարտական գործածության փորձ է ստացել Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին (1914-1918 թվականներին)։
 
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ մի շարք պետություններում բանակային ավիացիան գլխավորապես ներկայացվել է հետախուզության ստորաբաժանումներով, կործանիչ և ռմբակոծիչ ավիացիաներով։ Հետպատերազմյան ժամանակաշրջանում բանակային ավիացիան լայն տարածում է ստացել տեղային պատերազմներում և հակամարտություններում, 20-րդ դարի 70-ական թվականներին հետագա զարգացումն է ստացել։ Դրանց հիմքն էին կազմում տարբեր նշանակության ուղղաթիռները, ինքնաթիռները և ԱԹՍ-երը։

### Կայսերական ժամանակաշրջան
Ինժեներական գերատեսչությունը զգուշությամբ էր վերաբերվում ռազմական նպատակներով ավիացիան օգտագործելու գաղափարին։ Միայն 1909 թվականին Ուսումնական օդագնացության պարկին առաջարկվել է հավաքել 5 ինքնաթիռ։ Այնուհետև ռազմական գերատեսչությունը արտասահմանյան ընկերություններից գնել է մի քանի Wright և Ֆարման ինքնաթիռներ։ Մինչդեռ Ռուսաստանում բացվել էին մի քանի ձեռնարկություններ, որոնք արտադրում էին շարժիչներ և ինքնաթիռներ։ Դրանցից մի քանիսը համարվում էին ֆրանսիական գործարանների դուստր ձեռնարկություններ։ 1909-1917 թվականներին Ռուսաստանում ստեղծվել են 20-ից ավել ավիացիոն ձեռնարկություններ։

### Խորհրդային ժամանակաշրջան
Խորհրդային ժամանակաշրջանում՝ 1941 թվականին ԽՍՀՄ Զինված ուժերի Բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակի ռազմաօդային ուժերը բաժանվում էին՝
* ԽՍՀՄ հեռահար ավիացիա, որը կարող էր լուծել ինչպես ինքնուրույն խնդիրներ, այնպես էլ համագործակցել զինված ուժերի այլ տեսակների հետ։
* Ռազմաճակատային (շրջանային) ավիացիա – ռազմական շրջանների (ռազմաճակատների) ռազմաօդային ուժեր։ Ռազմաճակատային ավիացիան նախատեսված էր ցամաքային զորքերի հետ համատեղ ռազմական գործողությունների համար։
* Զորային ավիացիա – համազորային ավիացիայի ռազմաօդային ուժեր՝ կորպուսային էսկադրիլիաներ, որոնք գտնվում են հրաձգային կորպուսների տրամադրության տակ և նախատեսված են հրետանային կրակի շտկման, օդային հետախուզության և կապի համար։

## Այլ պետությունների զինված ուժերի բանակային ավիացիաներ
[thumb|250px|[Մի-28 ուղղաթիռը ՄԱԿՍ-2007 ցուցահանդեսում:]]
[right|thumb|250px|[Մի-171Շ ուղղաթիռը ՄԱԿՍ-2007 ցուցահանդեսում:]]
right|thumb|250px|Կա-226Տ:
### ԱՄՆ զինված ուժերի բանակային ավիացիա
ԱՄՆ-ում բանակային ավիացիան մտնում է ԱՄՆ զինված ուժերի կազմի մեջ, և կոչվում է Բանակային ավիացիայի կորպուս։ Զինված է մարտական և տրանսպորտա-մարտական ուղղաթիռներով, անօդաչու սարքերով (ԱԹՍ)։ Մարտական գործողությունները վարում է բանակային օպերացիաների կամ հետևազորային, տանկային և օդադեսանտային միավորումների մարտական գործողությունների հետ համատեղ։

### Անգլիայի զինված ուժերի բանակային ավիացիա
Մեծ Բրիտանիայի բանակային ավիացիան զինված է տրանսպորտային, գրոհային, բազմանպատակային ուղղաթիռներով և տրանսպորտային ինքնաթիռներով։

### Գերմանիայի զինված ուժերի բանակային ավիացիա
2007 թվականի դրությամբ սպառազինության մեջ առկա էր 518 միավոր MBB Bo 105 ուղղաթիռներ, մի քանի միավոր ԱԹՍ։

### Ռուսաստանի ԶՈւ բանակային ավիացիայի հիմնական սպառազինություն
Ստորև թվարկված ուղղաթիռները ներկայացված են Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժերում տարբեր մոդելներով և մոդիֆիկացիաներով, ներկայացված սպառազինության որոշ մոդելներ և մոդիֆիկացիաներ ՌԴ զինված ուժերում չեն օգտագործվում կամ համարվում են արտահանվող սպառազինություն։

#### Բազմանպատակային ուղղաթիռներ
* Մի-1 (նախորդ)
* Մի-2 (նախորդ)
* Մի-4 (նախորդ) առաջին սերիական ուղղաթիռն է, որն ունի ներկառուցված սպառազինություն։
* Կա-226, Կա-226Տ։

#### Մարտական ուղղաթիռներ
* Մի-24 («Կոկորդիլոս»)
* Մի-28, Մի-28H
* Մի-35, Մի-35Մ, Մի-35H
* Կա-50
* Կա-52 («Ալլիգատոր»)։

#### Տրանսպորտային (տրանսպորտա-մարտական) ուղղաթիռներ
* Մի-8, Մի-8 ԱՄՏՇ, Մի-8 ՄՏՎ-5;
* Մի-26, Մի-26Տ2։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Применение вертолётов огневой поддержки // Устав СВ США FM-17-50, 1977 год;
* Советская военная энциклопедия, М., Воениздат, 1976 год;
* Элтон Р., «Аэромобильная дивизия в 70-е годы в Армии США.», 1972 год;
* Белов М. И., Авилин В. Ф., «Аэромобильные операции армии США.», — Воениздат, М.: 1977 год;
* «Воздушно-десантные операции сухопутных войск США.», — ГРУ ГШ, М.: 1988 год;
* Колеко Л. Воздушно-десантные войска США // «Труппендинст» (Австрия), № &; 5.;— 1987 год;
* Ведение боевых действий // Полевой устав Армии США., — М.: ГРУГШ, 1986 год;
* «Зарубежное военное обозрение» № 5, 6, 8/ 1988 год; 6/1993 год; 5/1994 год; 7/1995 год; 2,3/1990 год; 6/1991 год.

## Արտաքին հղումներ
* Կայք нво.нг.ру. 
* Ցամաքային զորքերի ավիացիա
* Կայք вз.ру, «ԱՄՆ ցամաքային ուժերի ավիացիայի բոլոր չվերթները հետաձգվել են հինգ օրով»:
* Торвар.ру կայք, Սպառազինություն, ավիացիա, «Ռուսաստանի բանակային ավիացիան նշում է իր 65-ամյակը»:

Կատեգորիա:Զորքերի տեսակներ
Կատեգորիա:Բանակային ավիացիա
Կատեգորիա:Ռազմական ավիացիա