Վալենտին Ֆրանկե

**Վալենտին Ալֆրեդովիչ Ֆրանկե** (), սովետական և ռուս տեսական Ֆիզիկոս, Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր, Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետի բարձր էներգիաների և տարրական մասնիկների ֆիզիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
1949 թվականին ավարտել է Կիևի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի էլեկտրատեխնիկական ֆակուլտետը, որից հետո բաշխվել է Ամուրի մարզի էլեկտրակայան։ 1954 թվականին հեռակա ավարտել է Լենինգրադի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետը, այնուհետև աշխատել Լենինգրադի աշխատանքի պաշտպանության գիտահետազոտական ինստիտուտում։

1962 թվականից աշխատել է ԼՊՀ ֆիզիկայի ֆակուլտետի միջուկի և տարրական մասնիկների տեսության ամբիոնում (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի բարձր էներգիաների և տարրական մասնիկների ֆիզիկայի ամբիոն): 1965 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ «Դեպի ցածր էներգիայի ցրման տեսություն, որը հիմնված է կրկնակի ցրման հարաբերակցության և ունիտարիզմի պայմանների վրա» թեմայով ՝ Յ. Վ. Նովոժիլովի ղեկավարությամբ, 1984 թվականին՝ դոկտորական ատենախոսություն՝ «Տարրական մասնիկների ուժեղ փոխազդեցության մոդելներ՝ հիմնված գլոբալ և տրամաչափման համաչափությունների վրա» թեմայով։ Մինչև 1998 թվականը եղել է ԼՊՀ ֆիզիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտի տեսական ֆիզիկայի բաժնի աշխատակից, 1998 թվականից մինչև 2020 թվականը՝ բարձր էներգիաների և տարրական մասնիկների ֆիզիկայի ամբիոնի պրոֆեսոր։

Մահացել է 2025 թվականի հունվարի 31-ին՝ ծանր հիվանդությունից հետո, 98 տարեկան հասակում։

## Գիտական և մանկավարժական գործունեություն
Վ. Ա. Ֆրանկեի գիտական հետաքրքրությունների շրջանակը ներառում է տարրական մասնիկների փոխազդեցության տեսություն, քվանտային մեխանիկա և ծանրության տեսություն։ Նա այս առարկաների տարբեր հարցերի վերաբերյալ ավելի քան 70 գիտական հրապարակումների հեղինակ է։

1976 թվականին Վ. Ա. Ֆրանկեն ստացավ խտության մատրիցի էվոլյուցիայի հայտնի հավասարման ընդհանուր ձևը, որը գրականության մեջ հայտնի է որպես Լինդբլադի հավասարում։ Այս հավասարումը ստացվել է ինքնուրույն և միաժամանակ Վ. Ա. Ֆրանկեի, Յ. Լինդբլադի, ինչպես նաև Վ. Գորինիի, Ա. Կոսակովսկու և Ջ. Վ. Սուդարշանի)։ FGKLS (Franke-Gorini-Kossakowski-Lindblad-Sudarshan) հավասարումը հիմնականն է բաց քվանտային համակարգերի նկարագրության տեսության և քվանտային չափման տեսության մեջ։ Ինքը՝ Վ. Ա. Ֆրանկեն, այս հավասարումը համարեց որպես ստանդարտ քվանտային մեխանիկայի ընդհանրացում, որի արդարությունը պետք է հաստատի համարժեք փորձ։

1981 թվականից սկսած՝ Վ. Ա. Ֆրանկեն իր գործընկերների հետ աշխատել է լույսի ճակատի կոորդինատներում կանոնական (համիլթոնյան) քվանտացման օգտագործման վրա՝ ոչ ալելային տրամաչափման դաշտի տեսության ուսումնասիրության մեջ։ Այս մոտեցումը օգտակար է ուժեղ փոխազդեցության տեսության խնդիրները դիտարկելիս, որոնք պահանջում են դուրս գալ խոտորումների տեսության շրջանակներից։

Յ. Ա. Յուպայի մահից հետո Վ. Ա. Ֆրանկեն, նրա երկարամյա ընկերը և գործընկերը, լրամշակել է Յուպայի անավարտ մնացած մենագրությունը՝ «Սպինորների տեսությունը», որն այնուհետև լույս է տեսել նրա խմբագրությամբ։

1962-2019 թվականներին Վ. Ա. Ֆրանկեն դասախոսությունների տարբեր դասընթացներ է անցկացրել Ռուսաստանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետի ուսանողների համար՝ հարաբերականության ընդհանուր տեսության, տիեզերաբանության, քվանտային ձգողականության և բոզոնային լարերի տեսության վերաբերյալ (մասնավորապես՝ «Տարրական մասնիկների ֆիզիկա և տիեզերաբանություն» (Յ. Ա. Յուպայի հետ միասին), «Տիեզերաբանություն և տարրական մասնիկներ», «Քվանտային ձգողականություն և գերլարումների տեսություն», «Ձգողականության և ռելյատիվիստական լարերի քվանտային տեսություն»)։ Նրա ղեկավարությամբ պաշտպանվել է շուրջ տասը թեկնածուական ատենախոսություն և մեկ դոկտորական ատենախոսություն։

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Տեսական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով