Կոլումբայնի էֆեկտ

**Կոլումբայնի էֆեկտ՝** Կոլումբայնի ավագ դպրոցի կոտորածի («Կոլումբայն») ժառանգությունն ու հետևանքներն է, որը տեղի է ունեցել 1999 թվականի ապրիլի 20-ին Կոլորադո նահանգի Կոլումբայնի ավագ դպրոցում։ Կրակոցները ազդեցություն են ունեցել դպրոցների անվտանգության, ոստիկանության մարտավարության, կանխարգելման մեթոդների (ներառյալ զենքի վերահսկողությունը և ականախույզը) վրա և ոգեշնչել են բազմաթիվ ընդօրինակման հանցագործությունների, ընդ որում՝ շատ մարդասպաններ ոգեշնչվել են Էրիկ Հարիսից և Դիլան Կլիբոլդից՝ երկու հանցագործներին նկարագրելով որպես նահատակներ կամ հերոսներ և ընդօրինակելով նրանց մեթոդները կամ արտաքին ոճը։ Կոտորածի 20-ամյակի առթիվ, ավելի քան 30 նահանգներում տեղի ունեցած ավելի քան 100 հայտնի զանգվածային կրակոցների և դավադրությունների վրա ազդել է 1999 թվականի կրակոցը։ Տասնյակներով ավելին երբեք չեն հայտնվել լրատվամիջոցներում։ 2024 թվականի դրությամբ Կոլումբայնի կոտորածը ուղղակիորեն կապված է եղել առնվազն 50 այլ զանգվածային կրակոցների հետ, որոնց հետևանքով զոհվել է ավելի քան 300 և վիրավորվել ավելի քան 500 մարդ։

Կոլումբինը նույնպես զգալի ազդեցություն է ունեցել զանգվածային մշակույթի վրա, Հարիսը և Քլեբոլդը հաճախ են երևում և հիշատակվում լրատվամիջոցների տարբեր ձևերում: Մամուլի հոդվածները հաճախ անդրադառնում են Հարիսին, Կլիբոլդին և կոտորածին, երբ տեղի է ունենում մեկ այլ զինված հարձակում դպրոցում։

## Նախապատմություն
1999 թվականի ապրիլի 20-ին Կոլումբայնի ավագ դպրոցի երկու ավագ դպրոցի աշակերտներ՝ Էրիկ Հարիսը և Դիլան Կլիբոլդը, սպանեցին 13 աշակերտի և մեկ ուսուցչի, ինչպես նաև վիրավորեցին ևս 23-ի: Կրակոցների սկսվելուց մոտ 49 րոպե անց Հարիսը և Կլիբոլդը ինքնասպան եղան գրադարանում, որտեղ էլ մահացավ նրանց զոհերի մեծ մասը։ Այդ ժամանակ դա Ամերիկայի պատմության մեջ ավագ դպրոցում տեղի ունեցած ամենամահացու զանգվածային հարձակումբ էր։ Կրակոցը 1999 թվականի ամենաշատ լուսաբանված լրատվական պատմությունն էր և ամբողջ տասնամյակի ընթացքում ամերիկյան հանրության կողմից երրորդ ամենաշատ հետևորդվածը՝ գերազանցելով Ջոն Քենեդի կրտսերի ինքնաթիռային աղետը, Կոսովոյի պատերազմը, Նախագահ Բիլ Քլինթոնի պաշտոնանկության դատավարությունը։

## Ազդեցություններ դպրոցների վրա
Կոլումբայնի զանգավծային հարձակումից հետո Միացյալ Նահանգների դպրոցները ներդրեցին նոր անվտանգության միջոցառումներ, ինչպիսիք են թափանցիկ մեջքի պայուսակները, մետաղական դետեկտորները, դպրոցական համազգեստը և անվտանգության աշխատակիցները: Որոշ դպրոցներ ներդրեցին դպրոցական դռների համարակալում՝ հասարակական անվտանգության արձագանքը բարելավելու համար: Երկրի մի շարք դպրոցներ պահանջեցին աշակերտներից կրել համակարգչային անձնագրեր։

Դպրոցները նաև որդեգրեցին զրոյական հանդուրժողականության մոտեցում աշակերտների կողմից զենք պահելու և սպառնալից վարքագծի նկատմամբ։ Որոշ հասարակագիտական ​​​​մասնագետներ կարծում են, որ դպրոցներում որդեգրված զրոյական հանդուրժողականության մոտեցումը չափազանց կոպիտ է կիրառվել, ինչի հետևանքով անցանկալի հետևանքներն այլ խնդիրներ են առաջացրել։

Որոշ ուսանողներ կարծում են, որ այս փոփոխությունները վտանգի են ենթարկում իրենց Առաջին փոփոխությամբ սահմանված խոսքի ազատության իրավունքը, մինչդեռ մյուս ուսանողները կարծում են, որ դպրոցի տարածքում իրենց անվտանգության իրավունքն ավելի կարևոր է: Զրոյական հանդուրժողականության մոտեցման շուրջ իրավական վեճեր են եղել: Տարբեր դատավորներ տարբեր մեկնաբանություններ են ունեցել այն մասին, թե ինչն է համարվում իրական սպառնալիք և որքան հայեցողություն պետք է ունենան դպրոցի պաշտոնյաները աշակերտների խոսքի կարգավորման հարցում: Սա դպրոցների և դատարանների համար բարդ խնդիր է դարձրել անվտանգության և խոսքի ազատության միջև հավասարակշռությունը։

## Ոստիկանության մարտավարություն
Ոստիկանական բաժանմունքները վերանայել են իրենց մարտավարությունը և այդ ժամանակվանից ի վեր մարզվել են Կոլումբայնի նման իրավիճակների համար՝ զինված հարձակման ժամանակ SWAT խմբերի դանդաղ արձագանքի և առաջընթացի վերաբերյալ քննադատություններից հետո: Առաջին արձագանքողները բազմաթիվ մարտահրավերների են բախվում նման իրավիճակներում հայտնվելիս։ Նմանատիպ միջադեպի ժամանակ ոստիկանության բաժանմունքը միջադեպի առաջին երկու ժամվա ընթացքում ստիպված է եղել գործ ունենալ դիսպետչերական կենտրոն ուղղված ավելի քան 1500 մոլորեցնող զանգերի հետ, ինչը ընդգծում է այն դժվարությունները, որոնց իրավապահ մարմինները բախվում են ակտիվ կրակոցի միջադեպերի ժամանակ սխալ տեղեկատվության շեղող գործոնները կառավարելու հարցում։

Կոլումբայնում ոստիկանությունը հետևել է ավանդական մարտավարությանը՝ շրջապատել շենքը, սահմանազատել տարածքը և զսպել վնասը։ Այդ մոտեցումը փոխարինվել է «Անհապաղ գործողությունների արագ տեղակայման» մարտավարությամբ։ Այս մարտավարությունը ենթադրում է, որ խումբը պետք է առաջ շարժվի ցանկացած շարունակվող կրակոցի վայր, նույնիսկ մեկ ոստիկանի մասնակցությամբ, եթե ավելին հասանելի չէ։ Իրականում, ակտիվ կրակոցներ արձակողների մեծ մասը կանգնեցվում է մեկ ոստիկանի կողմից: Այս մարտավարությունն օգտագործող ոստիկանները մարզված են շարժվելու կրակոցի ձայնի ուղղությամբ՝ դասավորվելով և հնարավորինս արագ չեզոքացնելով կրակողին: Ակտիվ կրակողների սպառնալիքի աճին ի պատասխան՝ Միացյալ Նահանգների ոստիկանական բաժանմունքներում լայնորեն կիրառվում են բարձր ամրության զրահաբաճկոններ և պարեկային հրացաններ:

## Կրկնօրինակներ
### Ենթադրյալ կրկնօրինակման դեպքերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բռնություններ ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:Սպանություններ ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:Քրեաբանություն