Տայգետոս

**Տայգետոս** (, ՄՀԱ․ [taˈiʝetos]), լեռներ Հունաստանում, Պելոպոնես թերակղզում, մոտ 75 կմ երկարությամբ։ Ամենաբարձր կետը Պրոֆիտիս-Իլիաս լեռն է (Այոս-Իլիաս, Սուրբ Եղիա), ծովի մակարդակից 2407 մ բարձրության վրա։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում են Պելոպոնես թերակղզու հարավում ՝ Լակոնիա և Մեսինիա ծայրամասային միավորների սահմանին։ Կենտրոնական լեռնաշղթան պատնեշ և ջրբաժան է, որը լեռները բաժանում է երկու մասի ՝ արևելյան կողմը ՝ բազմաթիվ առվակներով, անտառներով և փոքր բերրի սարահարթերով, իսկ արևմտյան կողմը ՝ մերկ լանջերով և չոր ձորերով։ Հարավում ավարտվում է Սանգյաս լեռը (Σαγγιάς, 1214 մ), որն առանձնացված է Արեոպոլիսի լեռնանցքով և Տենարոն հրվանդանով։

Լեռան խոշոր գագաթները.

* Մարմարոկաստրո (, 2228մ)
* Մավրովնա կամ Վասիլիկի (, 1908մ)
* Ներայադովունա (, 2025մ)
* Խալասմենո-Վունո (, 2204մ)

Էվրոտասը ՝ Արևելքում, հոսում է Սպարտայի (հին Սպարտա) կողքով և հոսում Լակոնիա ծոց, իսկ Նեդոնտասը ՝ արևմուտքում, հոսում է Մեսինիակոս ծոց։ Տայգետ լեռան վրա կան երկու գետեր. Տայգետում կան բազմաթիվ առուներ, որոնք իրենց կյանքի ընթացքում խոր ձորեր են փորել։ Լեռնաշղթայի կենտրոնական մասը սովորաբար կոչվում է «Մութ կողմ», քանի որ այնտեղ գտնվող գյուղերը չունեն բավարար քանակությամբ արևի լույս։

Բաղկացած է հիմնականում բյուրեղային թերթաքարից և կրաքարից։ Ձմռանը ամենաբարձր գագաթները ծածկված են ձյունով։ Ատամնավոր գագաթներ, կտրուկ, հիմնականում թափված, լանջեր, կարստ։ Լանջերի ստորին մասերի երկայնքով ֆրիգանա, մակվիս, վերևում շագանակի, կաղնու, եղևնու անտառներ և հաստատված լեռնային մարգագետիններ։ 2005 և 2007 թվականների աղետալի հրդեհները կլանել են անտառների մեծ մասը լեռնաշղթայի Կենտրոնական և արևմտյան լանջերին։

Արևելյան լանջերին գտնվում է Սպարտա քաղաքը։ Սպարտայի վերևում գտնվում են Միստրայի ավերակները ՝ Բյուզանդական Մորեայի իշխանության մայրաքաղաքը։

## Ստուգաբանություն
Դասական դիցաբանության մեջ անունը կապված էր Տայգետե նիմփաների հետ։ Բյուզանդական ժամանակներում և մինչև 19-րդ դարը լեռը հայտնի էր նաև որպես Պենտադակտիլ ( «հինգ մատով»)։ Թայգեթ լեռան ամենաբարձր գագաթը կրում է Եղիա մարգարեի անունը և այդպես է կոչվում հենց վերևում կառուցված փոքրիկ քարե եկեղեցու անունով։

## Պատմություն
Տայգետի լանջերը բնակեցված են եղել առնվազն Միկենյան դարաշրջանից։ Տայգետը Սպարտայի պաշտպանության բնական բնական մեխանիզմն էր։ Լեռան գագաթներն ու կիրճերը ծառայում էին որպես ապաստան փախստականներին և հիմք ՝ Լակեդեմոնիայի և Մեսենիայի դորիացիների վրա հարձակվելու համար։ Հերոդոտոսի պատմությունն այն մասին, թե ինչպես են փախստական հնդկացիները ճամբարի խարույկներ վառում Տայգետի լանջերին, կարելի է համարել ժամանակի պարտիզանական պատերազմների Բնորոշ Նկարագրություն։ Պատրիզանական արշավանքների դարաշրջանում Տայգետը ապաստան էր ծառայում բնիկ բնակչության համար։ Բարբարոսական արշավանքների դարաշրջանում Տայգետը ապաստան էր ծառայում բնիկ բնակչության համար։

Տայգետի ժայռերից արդյունահանվել են մարմար, սրիչ քար, զմրուխտներ։

Ենթադրվում է, որ Հին Սպարտայում սովորություն է եղել սպանել նորածին երեխաներին ՝ նրանց նետելով Ապոթեթների մեջ (հին հունարեն. Ἀποθέται  «մերժման վայր» ՝ կիրճ Տայգետների լեռներում), եթե նրանք ունեցել են որևէ ֆիզիկական թերություն, սակայն, ըստ ժամանակակից հնագիտության տվյալների, դա չի համապատասխանում իրականությանը։ Մարդաբանների ուսումնասիրությունների համաձայն ՝ մեծահասակ տղամարդիկ նետվել են Քեսադի ճեղքի մեջ։

Մարդաբանների ուսումնասիրությունների համաձայն ՝ մեծահասակ տղամարդիկ նետվել են Քեսադի ճեղքի մեջ։

## Միջոցառումներ
Ամեն տարի հուլիսի 20-ին (Եղիա մարգարեի հիշատակի օրը) այս եկեղեցու շուրջ մեծ փառատոն է անցկացվում։ Եղիա մարգարեի պատվին զանգվածաբար վառվում են խարույկներ, որոնք խորհրդանշում են նրա երկինք բարձրանալը կրակե կառքի վրա։ Խարույկը կարելի է տեսնել լեռան ստորոտում գտնվող Կարդամիլի քաղաքից։

Լեռը հայտնի է զբոսաշրջիկների շրջանում և եվրոպական E4 արշավային երթուղու մի մասն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Եվրոպայի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հունաստանի աշխարհագրական օբյեկտներ
Կատեգորիա:Հունաստանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հունաստանի լեռներ
Կատեգորիա:Սպարտա