Քենեթ Այվերսոն

**Քենեթ Յուջին Այվերսոն** (, ), կանադացի համակարգչային գիտնական և ծրագրավորող, որը մշակել է APL ծրագրավորման լեզուն և համար 1979 թվականին արժանացել է Հաշվողական տեխնիկայի միության (ACM) Թյուրինգի մրցանակի։

## Կենսագրություն
Քենեթ Յուջին Այվերսոնը ծնվել է 1920 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Կանադայի Ալբերտա նահանգի Քեմրոուզ քաղաքի գյուղատնտեսական տարածքում գտնվող ֆերմայում։ Նա ավարտել է 9-րդ դասարանը և ստիպված է եղել թողնել դպրոցը՝ ֆերմայում իր ընտանիքին օգնելու համար: Այվերսոնը նաև իմաստ չի տեսել հետագա կրթության մեջ՝ մտածելով, որ դպրոցում իր կարողությունների առավելագույնն ուսուցչի պաշտոնն է, ինչը նա չէր ուզում։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Քենեթ Այվերսոնը ծառայել է Կանադայի Թագավորական ռազմաօդային ուժերում՝ որպես օդանավի ինժեներ։ Զորացրվելուց հետո նա ընդունվել է Քինգսթոնում (Օնտարիո) գտնվող Թագավորական համալսարան, որն ավարտել է 1951 թվականին՝ ստանալով մաթեմատիկայի և ֆիզիկայի բակալավրի աստիճան։ Նույն թվականին Հարվարդի համալսարանում ստացել է մաթեմատիկայի մագիստրոսի աստիճան։ Այվերսոնի գիտական ղեկավարները եղել են Հովարդ Այկենը և հայտնի տնտեսագետ Վասիլի Լեոնտևը։ 

Հովարդ Այքենը հանդիսանում է Harvard Mark IV համակարգչի մշակողը, որը համարվում է առաջին խոշորածավալ թվային հաշվիչ մեքենաներից մեկը, իսկ Վասիլի Լեոնտևը մշակել է տնտեսական վերլուծության «ծախս–արտադրանք» մեթոդը, որի համար հետագայում արժանացել է Նոբելյան մրցանակի։ Լեոնտևի մոդելը պահանջել է մեծ չափերի մատրիցներ, և Այվերսոնը աշխատել է ծրագրերի վրա, որոնք հնարավորություն են տվել գնահատել այդ մատրիցները «Harvard Mark IV» համակարգչի միջոցով։ 1954 թվականին նա ստացել է կիրառական մաթեմատիկայի փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան՝ այդ աշխատանքի հիման վրա պաշտպանված դիսերտացիայով։

1955-1960 թվականներին Այվերսոնը, որպես Հարվարդի դոցենտ, մշակել է թվային զանգվածների վրա գործողություններ կատարելու նոտացիա։ 1961 թվականին նա հրապարակել է այդ ալգորիթմի նկարագրությունը իր կողմից ստեղծված APL ծրագրավորման լեզվով՝ «A Programming Language» («Ծրագրավորման լեզու») գրքում)։ Այդ լեզուն ուղղված է եղել զանգվածների զուգահեռ մշակմանը և ներառել է ալգորիթմական միջոցներ, որոնք թույլ են տվել բարդ մատրիցային հաշվարկներ իրականացնել ընդամենը մեկ տողի մեջ։ «APL»-ի այդ հնարավորությունները ձեռք են բերվել բազմաթիվ հատուկ նշանների և պայմանական խորհրդանիշների օգտագործման միջոցով, որոնք բացակայել են սովորական համակարգչային ստեղնաշարերից։ APL մեկնաբանական միջավայրը ներդրվել է տարբեր հարթակներում, այդ թվում՝ աշխարհի առաջին անձնական համակարգչի՝ IBM 5100-ի, որը «IBM|Big Blue»-ն («Կապույտ Հսկա») ստեղծել է 1974 թվականին։ IBM 5100-ն ունեցել է 32 ԿԲ օպերատիվ հիշողություն և արտաքին սարքեր՝ ձայներիզների ձայնագրիչի վրա ծրագրեր և ֆայլեր պահելու համար։ Պատյանի մեջ ներկառուցված է եղել հինգ դյույմանոց մոնիտոր և APL-ի հետ համատեղելի ստեղնաշար։ այդ «համակարգիչը» կշռել է մոտ 20 կգ։ Սարքի արժեքը մոտավորապես կազմել է 15,000 դոլար։ Այն հետագայում լայն տարածում չի ստացել։

1990-ական թվականներին Այվերսոնը ստեղծեց APL լեզվի նոր տարբերակը՝ J անվանմամբ, որի հրամանների շարահյուսությունը սահմանափակված էր դասական ANSI նշանների հավաքածուով։

2004 թվականի հոկտեմբերի 16-ին Այվերսոնը կաթված Է ստացել նոր J լաբորատորիայում համակարգչով աշխատելու ժամանակ և մահացել Տորոնտոյում 2004 թվականի հոկտեմբերի 19-ին, 83 տարեկան հասակում։

## Մրցանակներ
*IBM-ի անդամ (IBM) (1970)
*Հարրի Գուդի հիշատակի մրցանակ (1975)
*Թյուրինգի մրցանակ (1979)
*IEEE համակարգչային ընկերության ռահվիրա մրցանակ (1982)

## Հիմնական հրատարակություններ
*Քենեթ Այվերսոն. A Programming Language (англ.). — John Wiley and Sons, 1962. — ISBN 0-471-43014-5.
*Automatic Data Processing (with Frederick Brooks), John Wiley and Sons (1963)
*A formal Description of the System /360, (with A. D. Falkoff and E. H. Sussenguth), IBM Systems Journal, vol. 3. no. 3, 1964, pp. 198–262.
*Elementary Functions: an algorithmic treatment (Science Research Associates, Inc.) (1966)
*APL/360:User’s Manual (with A. D. Falkoff), IBM, 1968
*APL in Exposition, IBM Philadelphia Sceientific Center Tech. Report No. 320-3010, IBM, 1972.
*The Design of APL, (with A. D. Falkoff) IBM J. Research and Development, vol. 17, no. 4, 19073, pp. 324–334.
*Notation as a Tool of Thought, Comm. ACM, vol. 23, no. 8, 1980, pp. 444–465.
*A Source Book In APL (with Adin D. Falkoff) (APL Press) (1981)
*Tangible Math (Iverson Software Inc.) (1990)
*A Personal View of APL, IBM System Journal, vol. 30, no. 4, 1991, pp. 582–593.
*The ISI Dictionary of J (Iverson Software Inc.) (1991)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Свободно доступный интерпретатор языка J
* Iverson Exam programming competition at the University of Alberta for high school students
* Ken Iverson Quotations and Anecdotesillustrations of what Iverson was like as a person, what he was like to work with, the milieu in which he studied and worked, his outlook on life, his sense of humor, etc.
* APL Quotations and Anecdotessketches of Iverson, his colleagues, and his intellectual descendants

Կատեգորիա:20-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ինֆորմատիկայի ոլորտի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կանադացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Կանադացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Կանադացիներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ