Առուշան Հակոբյան

**Առուշան Հովհաննեսի Հակոբյան** (ապրիլի 12, 1948 թ., Դամալա, Ախալցիխեի շրջան, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), ՀՀ պետական և քաղաքական գործիչ։

## Կրթություն
1965 թվականին Ա. Հակոբյանը գերազանցությամբ ավարտել է Վրաստանի Ախալցիխեի շրջանի Դամալայի միջնակարգ դպրոցը։ 1970 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի (ԵրԱԱ) կաթի և կաթնամթերքների տեխնոլոգիայի ֆակուլտետը, ստացել ինժեներ-տեխնոլոգի մասնագիտություն։ 1967 - 1970 թվականներին եղել է Երևանի ԱԱԻ ՈՒԳԸ կենտրոնական խորհրդի նախագահ: 1970 - 1973 թվականներին սովորել է ԵրԱԱ ինստիտուտի ստացիոնար ասպիրանտուրայում (պաշտպանել ատենախոսություն և ստացել տեխնիկական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան)։ 1978 - 1982 թվականներին սովորել է ԽՄԿԿ ԿԿ բարձրագույն դպրոցում (Հասարակական գիտությունների ակադեմիա), ավարտել է գերազանցությամբ և ստացել քաղաքագետի մասնագիտություն։

## Աշխատանքային գործունեություն
Ա. Հակոբյանը 1970 թ. աշխատել է Վայքի կաթնամթերքների արտադրության գործարանի գլխավոր ինժեներ:

1973 - 1976 թվականներին՝ ԵրԱԱ ինստիտուտի տեխնոլոգիական պրոբլեմային լաբորատորիայի ավագ գիտաշխատող: 

1973 -1976 թվականներին՝ ԵրԱԱ ինստիտուտի տեխնոլոգիական ֆակուլտետի դասախոս։ 

1975 - 1976 թվականներին՝ ԵրԱԱ ինստիտուտի ԼԿԵՄ կոմիտեի ազատված քարտուղար:

1976 - 1977 թվականներին՝ ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի արդյունաբերության և գյուղական երիտասարդության բաժնի վարիչ:

1977 - 1982 թվականներին՝ ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի քարտուղար:

1977 - 1982 թվականների՝ Երիտասարդ դասախոսների դպրոցի դասախոս: 

1982 - 1983 թվականներին՝ ՀԿԿ Մասիսի շրջկոմի երկրորդ քարտուղար:

1983 - 1987 թվականներին՝ Մասիսի շրջանային խորհրդի գործկոմի նախագահ։ 

1987 - 1988 թվականներին՝ ՀԿԿ Կենտկոմի ագրոարդյունաբերության բաժնի վարիչի առաջին տեղակալ։

1988 - 1991 թվականներին՝ ՀԿԿ Արարատի շրջկոմի առաջին քարտուղար:

1991 - 1992 թվականներին՝ ՀՀ Ձկնային կոմիտեի նախագահի առաջին տեղակալ։

1992 - 1996 թվականներին՝ Հայաստանի Հանրապետության Գերագույն Խորհրդի (Ազգային Ժողովի) աշխատակազմի ղեկավար։

1996 - 2018 թվականներին՝ Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանի աշխատակազմի ղեկավար (գլխավոր քարտուղար):

1996 թվականից առ այսօր՝ «ՀՀ Սահմանադրական իրավունքի կենտրոն» հ/կ գործադիր տնօրեն։

2002 թվականից առ այսօր՝ «Տերյան մշակութային կենտրոն» հ/կ նախագահ (հիմնադիր)։

2006 թ. հունվարի 4-ից մայիսի 25-ը՝ Հայաստանի Հանրապետության Մարդու իրավունքների պաշտպանի լիազորություններն իրականացնող հանձնաժողովի նախագահ։

## Հավելյալ տեղեկատվություն
1996 - 2018 թվականներին Ա. Հակոբյանը եղել է ՀՀ Սահմանադրական դատարանի "Պաշտոնական տեղեկագիր" պարբերականի գլխավոր խմբագիր: 

1998 - 2018 թվականներին՝ «Սահմանադրություն և իրավունք» Հանրապետական ութ օլիմպիադաների կազմկոմիտեների նախագահ։

2000 - 2018 թվականներին՝ ղեկավարել է «ՀՀ Սահմանադրական իրավունքի կենտրոն»-ի և Եվրախորհրդի Վենետիկի հանձնաժողովի կողմից հրատարակվող «Almanaсh» ամենամյա միջազգային քառալեզու (հայերեն, անգլերեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն) հանդեսի հրատարակչական խումբը (առաքվել է աշխարհի 120 երկիր՝ բազմափթիվ գիտական կենտրոններ, ուսումնական հաստաատություններև սահմանադրական դատարաններ):

2007 - 2018 թվականներին՝ «Սահմանադրական արդարադատությունը նոր հազարամյակում» («Конституционное правосудие в новом тысячелетии») երկլեզու պարբերականի հրատարակչական խմբի ղեկավար:

2012 - 2018 թվականներին՝ «Նոր ժողովրդավարության երկրների սահմանադրական վերահսկողության մարմինների լրատու» (Вестник органов контитуционного контроля стран новой демократии) պարբերականի հրատարակչական խմբի ղեկավար։

1996 թ. հոկտեմբերի 9-ին Ա. Հակոբյանն ընտրվել է ՀՀ գյուղատնտեսական գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս։ 

1977 - 1982 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ժողովրդական վերահսկողության կոմիտեի անդամ։ 

1978 թ. ընտրվել է Կուբայում անցկացված Երիտասարդության համաշխարհային 8-րդ փառատոնի համամիութենական կազկոմիտեի անդամ։ Այնուհետև պարգևատրվել է "Երիտասարդության 8-րդ համաշխարհային փառատոնի նախապատրաստմանն ու անցկացմանն ակտիվ մանակցության համար" Խորհրդային կառավարության մեդալով:  

Ա․ Հակոբյանը եղել է «Դամալա» ազգագրական-հայրենագիտական հանդեսի խմբագրական խորհրդի նախագահ։

## Կոչումներ, պարգևներ
2007 թ. օգոստոսի 29-ին Ա. Հակոբյանին շնորհվել է «Արդարադատության բարձրագույն պետական խորհրդականի» դասային աստիճան։

1978 թ. դեկտեմբերի 27-ին և 1980 թ. մարտի 26-ին պարգևատրվել ՀԽՍՀ ժողովրդական վերահսկողության կոմիտեի "Ժողովրդական վերահսկողության համակարգում ակտիվ աշխատանքի համար» մեդալներով։

1974 և 1978 թվականներին արժանացել է Երիտասարդության գիտատեխնիկական ստեղծագործության դափնեկրի դիպլոմների։

1977 թ. պարգևատրվել է ՀամԼԿԵՄ Կենտկոմի «Երիտասարդության դաստիարակության գործում ակտիվ  աշխատանքի համար» պատվոգրով։

1980 թ. ապրիլի 25-ին պարգևատրվել է «Համամիութենական հարվածային կառույց Բայկալ-Ամուր մայրուղու շինարարությանն ակտիվ մասնակցության համար «Աշխատանքային արիության համար» մեդալով։

1981 թ. ապրիլի 12-ին պարգևատրվել է ԽՍՀՄ պետանվտանգության կոմիտեի «Սահմանապահ զորքերի գերազանցիկ» 1-ին աստիճանի շքանշանով,:

1981 թ. սեպտեմբերի 17-ին, ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի նախագահության հրամանագրով, «Արփա-Սևան» ջրատարի շինարարությանն ակտիվ մասնակցության համար պարգևատրվել է «Աշխատանքային արիության համար» ԽՍՀՄ մեդալով։

1982 թ. մարտի 26-ին, ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի նախագահության հրամանագրով, պարգևատրվել է «Աշխատանքային փառքի 3-րդ աստիճանի» շքանշանով:

1986 թ. հուլիսի 15-ին, ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրով, պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

1993 թ. ապրիլի 12-ին և 1995 թվականի հուլիսի 17-ին պարգևատրվել է ՀՀ Գերագույն Խորհրդի պատվոգրերով։

1998 թվականի ապրիլի 12-ին պարգևատրվել է ՀՀ վարչապետի շնորհագրով և մեդալով :

1999 թ. մարտի 9-ին պարգևատրվել է "Հայաստանի Հանրապետության երկրաշարժի գոտում փրկարար և վերականգնման աշխատանքներին ակտիվ մասնակցության համար» շնորհագրով և հուշամեդալով։

2011 թ. փետրվարի 1-ին պարգևատրվել է ՀՀ սահմանադրական դատարանի ոսկե մեդալով։

2016 թ. դեկտեմբերի 28-ին, ՀՀ Նախագահի հրամանագրով, «Պետական կառավարման համակարգում երկարամյա անբասիր գործունեության համար» պարգևատրվել է Մխիթար Գոշի մեդալով։

2018 թ. ապրիլի 12-ին ՀՀ ոստիկանապետի հրամանով պարգևատրվել է «Համագործակցության ամրապնդման համար» մեդալով։

2019 թ. արժանացել է Համահայկական գրողների միության «Ոսկե դար» մրցանակի։

## Գրքեր, հրապարակումներ
Առուշան Հակոբյանը հեղինակ է 4 մենագրությունների, ինչպես նաև Վահան Տերյանի ստեղծագործությունների ժողովածուների, ուսումնասիրությունների 8 գրքերի համահեղինակ։

Ա․ Հակոբյանն ունի ավելի քան 50 գիտական և 70 վերլուծական հրապարակումներ (հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, վրացերեն)՝ նվիրված սահմանադրական իրավունքի, սահմանադրական արդարադատության, հայ մշակույթի, գրականության, ազգագրության, հայրենագիտության, պետական կառավարման, հայ-վրացական հարաբերությունների, գյուղատնտեսության տարբեր բնագավառներին, ռեգիոնալ զարգացման հարցերին ու խնդիրներին (տպագրված՝ Երևանում, Մոսկվայում, Կիևում, Թբիլիսիում, Բառնաուլում, Ս․ Պետերբուրգում, Կրասնոդարում)։

2015 թ. լույս է տեսել  Ա․ Հակոբյանի «Փոշմանել եմ․․․ փոշմանելուց» բանաստեղծությունների ժողովածուն։

2024 թ. լույս է տեսել Առուշան Հակոբյանի «Ճամփեզրին նստած» բանաստեղծությունների ժողովածուն։ 

2015 թ. Ա․ Հակոբյանի հեղինակությամբ և մենախոսությամբ նկարահանվել է «Վահան Տերյան» երկու մասից բաղկացած ֆիլմը։ 

2019 թ. հրատարակվել է Ա․ Հակոբյանի «Վահան Տերյանի հետ» հանրագիտարանային գիրքը՝ նվիրված Վ․ Տերյանի 135-ամյակին, որն արժանացել է Համահայկական գրողների միության տարվա մրցանակին։

2006 թ. Ա․ Հակոբյանը հրատարակել է «ШТРИХИ К  ПОРТРЕТУ» գիրքը, նվիրված քաղաքական ու պետական գործիչ Պողոս Մակինցյանին 

2010 թ. Ա․ Հակոբյանի խմբագրությամբ իրականացվել է «ШЕДЕВРЫ РУССКОЙ ПОЭЗИИ» ժողովածուի հրատարակումը։

2005 թ. Ա․ Հակոբյանի խմբագրությամբ «Տերյան մշակութային կենտրոնը» հրատարակել է Վահան Տերյանի "Ընտրանի. բանաստեղծություններ, թարգմանություններ, հրապարակումներ, նամակներ" ստեղծագործությունների 800 էջանոց լիակատար ժողովածուն, նվիրված Վահան Տերյանի 120-ամյակին։

Ա․ Հակոբյանը զեկուցումներով հանդես է եկել պատմամշակութային, սահմանադրական իրավունքի, հայ գրականության, սննդարդյունաբերության հարցերին նվիրված շուրջ 25 միջազգային գիտական և գիտագործնական համաժողովներում և միջոցառումներում։

Ա․ Հակոբյանը եղել է Վ․ Տերյանի 120, 125 և 135 ամյակներին նվիրված հանրապետական միջոցառումների, հանդիսավոր նիստերի զեկուցողը, ինչպես նաև պոետի 130-ամյակի  միջոցառումների կազմակերպման հանձնաժողովի ղեկավար (կազմկոմիտեի նախագահ ՀՀ վարչապետ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ