Հայ-իսրայելական հարաբերություններ

**Հայ-իսրայելական հարաբերություններ**, ներկա և պատմական երկկողմ քաղաքական, մշակութային, տնտեսական, ռազմական, դիվանագիտական հարաբերություններ Հայաստանի և Իսրայելի միջև։

1993 թվականից մինչև 2007 թվականը Իսրայելը Վրաստանում գտնվող իր դեսպանատան միջոցով ներկայացվել է Հայաստանում։ 1996 թվականին պարոն Ցոլակ Մոմջյանը Երուսաղեմում նշանակվել է Հայաստանի պատվավոր հյուպատոս։ 2007 թվականից ի վեր Հայաստանում գտնվող Իսրայելի ներկայացուցչությունը տեղափոխվել է Երուսաղեմ, իսկ 2010 թվականի հոկտեմբերից Շմուել Մեյրոմը նշանակվել է Հայաստանում Իսրայելի դեսպան։ 2012 թվականին Արմեն Մելքոնյանը նշանակվել է Իսրայելում Հայաստանի դեսպան։ 2012 թվականի հոկտեմբերին Իսրայելում Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան պարոն Արմեն Մելքոնյանն իր հավատարմագրերը հանձնել է Իսրայելի նախագահ Շիմոն Պերեսին։

## Դիվանագիտական հարաբերություններ
Իսրայելը և Հայաստանը դիվանագիտական հարաբերություններ են հաստատել այն պահից, երբ Հայաստանը 1991 թվականին անկախացել է՝ դուրս գալով Խորհրդային Միության կազմից։ 1993 թվականից մինչև 2007 թվականը Իսրայելում Հայաստանի դեսպանն աշխատել է Վրաստանից՝ չնայած, որ Ցոլակ Մոմջյանը 1996 թվականին նշանակվել է Երուսաղեմում Հայաստանի պատվավոր հյուպատոս։ Այնուհետև դեսպանատունը տեղափոխվել է Երուսաղեմ։

Վերջին տարիներին տեղի է ունեցել հայկական ղեկավարության՝ բարձր մակարդակով մի քանի պաշտոնական այց դեպի Իսրայել։ 2000 թվականի հունվարին Հայաստանի նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը ժամանել է Իսրայել և հանդիպել Իսրայելի բարձրաստիճան պաշտոնյաների, այդ թվում՝ Իսրայելի նախկին վարչապետ Էհուդ Բարաքի հետ։ Կողմերը պայմանավորվել են ամրապնդել հարաբերությունները և ստորագրել են առողջապահական և երկկողմ ներդրումների համաձայնագիր։ 2003 թվականին Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին 2-րդն այցելել է Յոնա Մեցգերին, որն այդ ժամանակ Իսրայելի գլխավոր ռաբբին էր. Մեցգերն իր հերթին ընդունել է Գարեգին 2-րդի՝ Հայաստան այցելելու հրավերը։ Այցը տեղի է ունեցել 2005 թվականին, նրանք այցելել են Երևանում գտնվող Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշահամալիր՝ Ծիծեռնակաբերդ։ Այս արարքով նա պաշտոնապես ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը որպես պատմական փաստ։

2014 թվականին Հայաստանում Իսրայելի դեսպան (նստավայրը՝ Երուսաղեմ) Շմուել Մեյրոմն ասել է, որ Իսրայելը ցանկանում է շուտով առանց վիզայի ռեժիմ սահմանել Հայաստանի հետ, ինչը կվերաբերի դիվանագիտական անձնագրեր ունեցողներին։

2017 թվականի սեպտեմբերին հայ-իսրայելական խորհրդարանական բարեկամության խումբը, Քնեսեթի փոխխոսնակ Թալի Պլոսկովայի (Կուլանու) ղեկավարությամբ, այցելել է Հայաստան։ Խումբը հանդիպել է Հայաստանի արտաքին գործերի նախկին նախարար Էդվարդ Նալբանդյանի հետ և քննարկել երկկողմ հարաբերությունների, գործնական կապերի զարգացման և երկկողմ համաձայնագրերի կնքման հետ կապված հարցեր։ Բացի այդ, քննարկվել է երկու երկրների համաքաղաքացիական անձնագրեր ունեցողների համար առանց վիզայի ռեժիմ սահմանելու հարցը (ներկայումս վիզա կարելի է ձևակերպել ժամանելիս կամ առցանց կերպով՝ էլեկտրոնային վիզա)։ Քննարկվել է նաև Հայոց ցեղասպանության՝ Իսրայելի ճանաչման հարցը։

2019 թվականի սեպտեմբերին հայտնի է դարձել Հայաստանի՝ Երուսաղեմում իր դեսպանատունը բացելու մտադրության մասին։

## Տնտեսական հարաբերություններ
Անկախության հռչակումից ի վեր՝ Հայաստանն Իսրայելից ստացել է աջակցություն և այսօր շարունակում է մնալ իր առևտրային գործընկերներից մեկը։ ԿՀՎ-ի փաստերի համաշխարհային գրքի համաձայն՝ Հայաստանն Իսրայելից ստանում է ներմուծման 4,8 %-ը, ինչը նշանակում է, որ Իսրայելը ստանում է Հայաստանի արտահանման 7,1 %-ը։

2005 թվականին նկատվել է երկրների միջև ապրանքաշրջանառության գագաթնակետը. այն կազմել է 103 միլիոն դոլար, որից 101 միլիոն դոլարը բաժին է ընկնում չմշակված ադամանդին։ 2019 թվականին երկրների միջև ապրանքաշրջանառությունը չի գերազանցում 60 միլիոն դոլարը։ 2019 թվականի դրությամբ՝ Հայաստանից տարեկան մոտ 500 զբոսաշրջիկ այցելում է Իսրայել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ-իսրայելական հարաբերություններ