Եռանկյունաձև արբիտրաժ

**Եռանկյունաձև արբիտրաժ** (խաչաձև փոխարժեքային արբիտրաժ կամ եռակետ արբիտրաժ), արտաքին արժութային շուկայում երեք տարբեր արժույթների միջև գոյություն ունեցող գների անհամապատասխանության արդյունքում արբիտրաժային հնարավորությունից օգտվելու գործընթաց է։ Եռանկյունաձև արբիտրաժը ռազմավարություն է, որը ներառում է 3 գործարք․ սկզբնական արժույթը փոխարկվում է երկրորդի, երկրորդը՝ երրորդի, իսկ երրորդը՝ կրկին սկզբնականի։ Երկրորդ գործարքի ընթացքում արբիտրաժորը ամրագրում է առանց ռիսկի շահույթ՝ օգտվելով շուկայի խաչաձև փոխարժեքի թաքնված խաչաձև փոխարժեքի հետ չհամընկելուց առաջացած տարբերությունից։ Շահութաբեր գործարքը հնարավոր է միայն շուկայում թերությունների առկայության դեպքում։ Շահութաբեր եռանկյունաձև արբիտրաժի հնարավորությունները հազվադեպ են, քանի որ շուկայում այդպիսի շեղումների ի հայտ գալու դեպքում թրեյդերները արագ արձագանքում և շուկայի թերություններից օգտվելով կատարում են գործարքներ, իսկ գները արագ հարմարվում են՝ բարձրանալով կամ նվազելով այնքան ժամանակ, մինչև այդ հնարավորությունը վերանա։

## Խաչաձև փոխարժեքների տարբերություններ
Եռանկյունաձև արբիտրաժի հնարավորությունները կարող են գոյություն ունենալ միայն բանկի կողմից սահմանված փոխարժեքի և թաքնված շուկայական խաչաձև փոխարժեքի անհավասարության դեպքում: Հետևյալ հավասարումը թաքնված խաչաձև փոխարժեքի հաշվարկն է, որը կարելի է ակնկալել շուկայում՝ հիմնվելով բազային արժույթից բացի այլ երկու արժույթների հարաբերակցության վրա։

: S_{a/\$} = S_{a/b} S_{b/\$}

որտեղ

: S_{a/\$} դոլարի թաքնված խաչաձև փոխարժեքը *a* արժույթի նկատմամբ
: S_{a/b} b-ի սահմանված շուկայական խաչաձև փոխարժեքը *a* արժույթի նկատմամբ
: S_{b/\$} դոլարի սահմանված շուկայական խաչաձև փոխարժեքը *b* արժույթի նկատմամբ

Եթե բանկի կողմից սահմանված շուկայական խաչաձև փոխարժեքը հավասար է թաքնված (անուղղակի) խաչաձև փոխարժեքին, ինչպես այլ արժույթների փոխարժեքները, ապա պահպանվում է արբիտրաժի բացակայության պայմանը։ Այնուամենայնիվ, եթե շուկայական S_{a/\$} և թաքնված խաչաձև փոխարժեքների միջև անհամապատասխանություն կա S_{a/b} S_{b/\$}, ապա այդ տարբերությունը կարող է տալ արբիտրաժային շահույթ ստանալու հնարավորություն:

## Եռանկյունաձև արբիտրաժի մեխանիզմ
մինի|221x221փքս|Իրական եռանկյունաձև արբիտրաժի սցենարի տեսողական ներկայացում՝ միջազգային բանկերի կողմից սահմանված նմուշային գնման և վաճառքի գների օգտագործմամբ։
Որոշ միջազգային բանկեր հանդես են գալիս որպես շուկայի ձևավորողներ տարբեր արժույթների միջև՝ իրենց գին-վաճառք սփրեդը (տարբերությունը) նեղացնելով ավելի, քան թաքնված խաչաձև փոխարժեքի գնման-վաճառքի սփրեդը։ Այնուամենայնիվ, թաքնված խաչաձև փոխարժեքի գնման և վաճառքի գները բնական կերպով կարգապահ են դարձնում շուկա ձևավորողներին։ Երբ արտարժույթի փոխարժեքի բանկային գնանշումները հակասում են խաչաձև փոխարժեքներին, այս անհամապատասխանությունը գտնող ցանկացած բանկ կամ վաճառող եռանկյունաձև արբիտրաժային ռազմավարության միջոցով հնարավորություն է ունենում արբիտրաժային շահույթ ստանալ։ Եռանկյունաձև արբիտրաժային առևտրի ռազմավարությունն իրականացնելու համար բանկը հաշվարկում է խաչաձև փոխարժեքները և գների անհամապատասխանությունը բացահայտելու համար դրանք համեմատում է այլ բանկերի կողմից գնանշած փոխարժեքների հետ։

Օրինակ՝ Citibank-ը հայտնաբերում է, որ Deutsche Bank-ը դոլարը սահմանում է գնման գին 0.8171 եվրո մեկ դոլարի դիմաց (€0.8171/$), և որ Barclays-ը ֆունտը սահմանում է գնման գին 1.4650 դոլար մեկ ֆունտի դիմաց ($1.4650/£) (այլ կերպ ասած, Deutsche Bank-ը և Barclays-ը պատրաստ են գնել այդ արժույթները այդ գներով)։ Citibank-ն իր հերթին սահմանում է նույն գները այդ երկու փոխարժեքների համար։ Citibank-ի մի թրեյդեր նկատում է, որ Crédit Agricole-ը ֆունտը սահմանում է վաճառքի գին 1.1910 եվրո մեկ ֆունտի դիմաց (€1.1910/£) (այլ կերպ ասած պատրաստ է վաճառել ֆունտը տվյալ գնով)։ Մինչ շուկայում սահմանված խաչաձև փոխարժեքը կազմում է €1.1910 /£, Citibank-ի թրեյդերը հասկանում է, որ թաքնված (անուղղակի) խաչաձև փոխարժեքը իրականում կազմում է €1.1971 /£ (հաշվարկելով 1.4650 × 0.8171 = 1.1971), սա նշանակում է, որ Crédit Agricole-ը նեղացրել է իր գին-վաճառք սփրեդը, որպեսզի հանդես գա որպես եվրոյի և ֆունտի շուկա ձևավորող։ Թեև շուկան ենթադրում է, որ թաքնված խաչաձև փոխարժեքը պետք է լինի 1.1971 եվրո մեկ ֆունտի դիմաց, Crédit Agricole-ը վաճառում է ֆունտը ավելի ցածր գնով՝ 1.1910 եվրո մեկ ֆունտի դիմաց։ Citibank-ի թրեյդերը կարող է շտապ իրականացնել եռանկյունաձև արբիտրաժ՝ նախ դոլարները փոխանակելով եվրոյի հետ Deutsche Bank-ի միջոցով, ապա եվրոն փոխանակելով ֆունտի հետ Crédit Agricole-ի միջոցով, և վերջում ֆունտը փոխանակելով դոլարի հետ Barclays-ի միջոցով։ Հետևյալ քայլերը ցուցադրում են եռանկյունաձև արբիտրաժային գործարքը։

# Citibank-ը վաճառում է $5,000,000 Deutsche Bank-ին եվրոյի դիմաց, ստանում €4,085,500 ($5,000,000 × €0.8171 /$ = €4,085,500)։
# Citibank-ը վաճառում է €4,085,500 Crédit Agricole-ին ֆունտի դիմաց, ստանում £3,430,311 (€4,085,500 ÷ €1.1910 /£ = £3,430,311)։
# Citibank-ը վաճառում է £3,430,311 Barclays-ին դոլարի դիմաց, ստանում $5,025,406 (£3,430,311 × $1.4650 /£ = $5,025,406)։
# Citibank-ը ի վերջո ստանում է արբիտրաժային շահույթ՝ $25,406, օգտագործելով $5,000,000 կապիտալ, որն օգտագործվել է ռազմավարությունը իրականացնելիս։

Այս օրինակով եվրոյի գումարը բաժանելը եվրո/ֆունտ փոխարժեքով պայմանավորված է այն փաստով, որ փոխարժեքը սահմանվում է եվրոյի պայմաններով, ինչպես նաև առևտուրն իրականացվում է եվրոյով։ Կարելի էր նաև եվրոյի գումարը բազմապատկել ֆունտ/եվրո փոխարժեքի հակադարձով, և դեռ հաշվել վերջնական ֆունտի գումարը։

## Եռանկյունաձև արբիտրաժի ապացույցներ
Հետազոտողերը ուսումնասիրել են բարձր հաճախականությամբ փոխարժեքների տվյալներ և ցույց են տվել, որ արտարժույթի շուկայում իրականում կարող են առաջանալ գների սխալ գնահատումներ, ինչի արդյունքում հնարավոր են դառնում գործնականում կիրառելի եռանկյունաձև արտբիտրաժային հնարավորությունները։ Եռանկյունաձև արտբիտրաժի դիտարկումներում համապատասխան փոխարժեքները ցույց տվեցին ուժեղ կոռելացիա։ HSBC բանկի կողմից տրամադրված ճապոնական իենի (JPY) և շվեյցարական ֆրանկի (CHF) փոխարժեքի տվյալները վերլուծող ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ թեև սահմանափակ թվով արբիտրաժային հնարավորություններ, կարծես, գոյություն են ունեցել 100 վայրկյանում, դրանց 95%-ը տևել է 5 վայրկյան կամ ավելի քիչ, իսկ 60%-ը՝ 1 վայրկյան կամ ավելի քիչ։ Իենի և շվեյցարական ֆրանկի հնարավորությունների 94%-ը գոյություն ունի 1 բազիսային կետի տարբերությամբ, ինչը նշանակում է 100 ԱՄՆ դոլարի չափով հավանական արբիտրաժային շահույթ յուրաքանչյուր կնքված գործարքի համար, որի արժեքը կազմում է 1 միլիոն ԱՄՆ դոլար:

Եռանկյունաձև արտբիտրաժի հնարավորությունների քանակի և տևողության սեզոնայնության թեստերը ցույց են տվել, որ արտբիտրաժի հնարավորությունների հաճախականությունը և միջին տևողությունը օրըստօրե անփոփոխ են։ Այնուամենայնիվ, օրվա տարբեր ժամերին հայտնաբերվել են զգալի տարբերություններ։ Իեն և շվեյցարական ֆրանկ արժույթների հետ կապված գործարքները ցույց են տվել արտբիտրաժի ավելի փոքր քանակով հնարավորություններ և երկար միջին տևողություն՝ շուրջ 01:00 և 10:00 UTC ժամերին, ի տարբերություն ավելի մեծ քանակով հնարավորությունների և կարճ միջին տևողության՝ մոտավորապես 13:00 և 16:00 UTC ժամերին։ Արտբիտրաժային հնարավորությունների հաճախականության և տևողության նման տատանումները կարող են բացատրվել առևտրային օրվա ընթացքում շուկայի իրացվելիության փոփոխություններով։ Օրինակ՝ արտարժույթի շուկան բարձր իրացվելի է համարվում Ասիայի համար՝ մոտավորապես 00:00-ից 10:00 UTC ժամերին, Եվրոպայի համար՝ 07:00-ից 17:00 UTC, իսկ Ամերիկայի համար՝ 13:00-ից 23:00 UTC ժամային հատվածներում։ Բարձր իրացվելիության ժամանակահատվածները համընկնում են եռանկյունաձև արտբիտրաժի հնարավորությունների ամենամեծ դեպքերի հետ։ Այս կապը հաստատվում է նրանով, որ շուկայի բարձր իրացվելիության շրջանում նկատվում է ավելի նեղ գին-վաճառք սփրեդ, ինչը մեծացնում է գների սխալ գնահատման հավանականությունը և համապատասխանաբար՝ արտբիտրաժային հնարավորությունները։ Սակայն շուկայի մեխանիզմները հակված են արագորեն հավասարակշռել նման սխալները, քանի որ գործարքների բարձր հաճախականութունը ի վերջո վերացնում է կարճատև արտբիտրաժային հնարավորությունները։

Հետազոտողները ցույց են տվել, որ 2003–2005 թվականների ընթացքում ճապոնական իենի (JPY) և շվեյցարական ֆրանկի (CHF) համար եռանկյունաձև արտբիտրաժի հնարավորությունների հաճախականությունը նվազել է։ Այս միտումը պայմանավորված է տվյալ ժամանակահատվածում էլեկտրոնային առքուվաճառքի հարթակների և առևտրային ալգորիթմների լայն կիրառմամբ։ Նման էլեկտրոնային համակարգերը հնարավորություն են տվել թրեյդերներին կատարել գործարքներ և արագ արձագանքել գների փոփոխություններին։ Տեխնոլոգիական առաջընթացով ձեռք բերված արագությունը բարելավել է առևտրի արդյունավետությունը և շտկել գնագոյացման սխալները՝ նվազեցնելով եռանկյունաձև արբիտրաժի հնարավորությունները։

## Շահութաբերություն
Եռանկյունաձև արտբիտրաժի հնարավորությունների առկայությունը պարտադիր կերպով չի ենթադրում, որ փոխարժեքների սխալ գնանշումներից օգտվելու նպատակով կիրառվող առևտրային ռազմավարությունը մշտապես շահութաբեր կլինի։ Էլեկտրոնային առքուվաճառքի համակարգերը թույլ են տալիս շատ արագ հայտեր ներկայացնել գործարքի երեք բաղադրիչների համար եռակողմ արբիտրաժային գործարքի շրջանակներում: Այնուամենայնիվ, նման հնարավորության բացահայտման, գործարքների մեկնարկման և այդ գործարքների գնանշում կատարող կողմին հասնելու միջև որոշ ուշացում գոյություն ունի։ Թեև այս ուշացումները տևում են ընդամենը մի քանի միլիվայրկյան, դրանք համարվում են զգալի։ Օրինակ՝ եթե թրեյդերը յուրաքանչյուր գործարքը ներկայացնում է որպես սահմանափակ հայտ, որը պետք է կատարվի միայն արտբիտրաժային գնով, և եթե գինը փոխվում է շուկայի ակտիվության պատճառով կամ երրորդ կողմը ներկայացնում է նոր գին, եռանկյունաձև գործարքը չի իրականացվում։ Նմանատիպ դեպքում արտբիտրաժորը ստիպված է ծախս կրել դիրքը փակելու համար, որը համարժեք է այն գնի փոփոխությանը, որը վերացրել է արտբիտրաժային պայմանը։

Արտարժույթի շուկայում կան բազմաթիվ մասնակիցներ, որոնք մրցում են յուրաքանչյուր արբիտրաժային հնարավորության համար.  թրեյդերը պետք է մրցակիցներից  ավելի արագ բացահայտի և իրականացնի յուրաքանչյուր արբիտրաժային հնարավորություն։ Ակնկալվում է, որ մրցակցային արբիտրաժները համառորեն կփորձեն բարձրացնել գործարքների կատարման արագությունը՝ մասնակցելով որոշ հետազոտողների կողմից անվանվող «էլեկտրոնային առուվաճառքի «զենքերի մրցավազքին»»: Նման մրցակցային պայքարում առաջատար դիրք պահպանելու ծախսերը բարդացնում են մյուս արտբիտրաժային թրեյդերներին երկարաժամկետ հեռանկարում հետևողականորեն գերազանցելը։ Այլ գործոններ, ինչպիսիք են գործարքի ծախսերը, միջնորդի վճարները, ցանցին միանալու վճարները և բարդ էլեկտրոնային առևտրային հարթակների օգտագործումը, երկարատև ժամանակահատվածում հետագա մարտահրավերներ են ստեղծում արտբիտրաժից զգալի շահույթներ ստանալու հնարավորության համար։

## Տես նաև
* Արբիտրաժային համաձայնություն
* Արբիտրաժ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Currency triangular arbitrage calculator on Android

Կատեգորիա:Արբիտրաժ
Կատեգորիա:Արժույթներ ըստ տարածաշրջանի
Կատեգորիա:Միջազգային ֆինանսներ
Կատեգորիա:Ֆինանսական տերմիններ