Արմայիս Հակովբյան

**Արմայիս Արիստակեսի Հակովբյան** (), խորհրդահայ ականավոր գիտնական, բժիշկ-մաշկաբան, վեներոլոգ, մանկավարժ, բժշկական գիտությունների դոկտոր (1937), պրոֆեսոր (1940), Ուզբեկական ԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1960): Ուզբեկական մաշկավեներոլոգների դպրոցի հիմնադիր։

## Կենսագրություն
Արմայիս Հակովբյանը ծնվել է 1900 թվականի մարտի 2-ին Պարսկաստանի Թավրիզ քաղաքում (ըստ այլ աղբյուրների՝ Աշխաբադում)՝ ծառայողի ընտանիքում։ Դարասկզբին ընտանիքը տեղափոխվում է Աշխաբադ, որտեղ Արմայիսն անցկացրել է իր մանկությունն ու պատանեկությունը, որոնք, ըստ նրա հիշողությունների, եղել են ամենալուսավորն ու ջերմությունը նրա կյանքում։ Պատահեց այնպես, որ Աշխաբադ քաղաքի տղաների դասական գիմնազիայում նույն դասարանում սովորում էին շնորհալի և եռանդուն անհատներ՝ կոմպոզիտոր Սերգեյ Բալասանյանը, պրոֆեսոր-արյունաբան Միխայիլ Աբրամովը, հայտնի արևելագետ Մարտիրոս Ասլանովը, առաջին փուշթու-ռուսերեն բառարանի հեղինակը, պրոֆեսոր-վիրաբույժ Սադիկ Մասումովը, որը հայտնաբերեց Ֆերգանայի հովտում էնդեմիկ խպիպի պատճառը և ուրիշներ: Այս ամենը չէր կարող չազդել Արմայիս Հակովբյանի բնավորության և անհատականության ձևավորման վրա։ Նա երաժշտական հակում ուներ, նվագում էր շեփոր դպրոցական նվագախմբում, մասնակցում էր դպրոցական թատրոնի սիրողական ներկայացումներին և շատ լավ գիտեր գերմաներեն և լատիներեն։

1919 թվականին, միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո, Արմայիսը կամավոր միացավ Կարմիր բանակին, իսկ 1920 թվականին ընդունվեց Թուրքեստանի պետական ​​համալսարանի նոր կազմակերպված բժշկական ֆակուլտետի առաջին կուրս։ Կազմակերպիչներն ու առաջին ուսուցիչները Ռուսաստանից ժամանած համաշխարհային ճանաչում ունեցող գիտնականներ և բժիշկներ էին՝ Պյոտր Բորովսկի, Վալենտին Վոյնո-Յասենեցկի, Ալեքսանդր Կրյուկով և շատ ուրիշներ։

1926 թվականին համալսարանն ավարտելուց հետո Արմայիս Հակովբյանը հաղթեց դերմատովեներոլոգիայի կլինիկայի օրդինատորի պաշտոնի համար անցկացված մրցույթում, իսկ 1930 թվականին ընտրվեց դերմատովեներոլոգիայի ամբիոնի ասիստենտ, որտեղ աշխատեց 44 տարի։

Արմայիս Հակովբյանի՝ որպես մասնագետ մաշկավեներաբանի, զարգացումը տեղի է ունեցել պրոֆեսորներ Իսայ Միլմանի և Անատոլի Կարտամիշևի ղեկավարությամբ: Այս երկու գիտնականներն էլ, որոնք գերազանց կրթություն են ստացել Ռուսաստանում և արտասահմանում, վճռորոշ հետք են թողել նրա դաստիարակության վրա ոչ միայն որպես բարձր մակարդակի մասնագետի, այլև որպես մեծ մշակույթի տեր անձնավորության, լայն և ազատական ​​հայացքներով ոչ միայն գիտության, այլև կյանքի մեջ։ 1935 թվականին նրան շնորհվել է բժշկական գիտությունների թեկնածուի գիտական ​​աստիճան՝ առանց պաշտպանության (Honoris Causa)։ 1937 թվականին Արմայիս Հակովբյանը պաշտպանեց իր դոկտորական ատենախոսությունը «Փափուկ շանկրի իմունախտորոշում և իմունաթերապիա» թեմայով։ 1938 թվականին Արմայիս Հակովբյանը ստեղծագործական առաջադրանքով աշխատում էր Մաշկի և սեռական հիվանդությունների կենտրոնական ինստիտուտի մաշկաբանության բաժանմունքում և Մոսկվայի առաջին բժշկական ինստիտուտի մաշկավեներոլոգիայի բաժանմունքում։ Ամբիոնի վարիչ, պրոֆեսոր Պավել Գրիգորևը երիտասարդ գիտությունների դոկտորին առաջարկեց ամբիոնում ասիստենտի պաշտոն, սակայն դա իրականություն չդարձավ։

1938 թվականի մայիսին Տաշքենդ վերադառնալուց հետո Արմայիս Հակովբյանը ձերբակալվեց «ժողովրդի թշնամի և հակահեղափոխական ընդհատակի կազմակերպիչ» լինելու մեղադրանքով։ Հարցաքննություններն ու խոշտանգումները չկոտրեցին այս անսովոր բարի և նրբանկատ մարդուն. նա ոչ մի թուղթ չստորագրեց և ուրիշների դեմ ցուցմունք չտվեց։ 

Արմայիս Հակովբյանի կյանքի այս դժվարին ժամանակաշրջանում ճակատագիրը կրկին միացրեց նրան իր ուսուցիչներից մեկի հետ՝ նրա հետ նույն №7 խցում պահվում էր արքեպիսկոպոս Լուկան (աշխարհիկ՝ պրոֆեսոր Վալենտին Վոյնո-Յասենեցկի)։ Հենց նրա անսասանությունը, ամենօրյա զրույցներն ու աղոթքներն էին, որոնք օգնում էին բարձր պահել բանտարկյալների ոգին, չնայած այն հանգամանքին, որ նրանցից շատերը մուսուլմաններ էին։ 20 ամիս անց թոքախտով հիվանդ Արմայիս Հակովբյանը ազատ արձակվեց նախնական կալանքի կենտրոնից՝ ապացույցների բացակայության պատճառով, և հետագայում լիովին վերականգնված։

1940 թվականին Արմայիս Հակովբյանն ընտրվեց Տաշքենդի պետական ​​բժշկական ինստիտուտի մաշկավեներոլոգիայի ամբիոնի պրոֆեսոր։ Այդ ժամանակ ամբիոնի վարիչը պրոֆեսոր Ցվետան Կրիստանովն էր, որը նոր էր վերադարձել Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմից, որտեղ նա ղեկավարում էր միջազգային բրիգադների բժշկական ծառայությունը։

1945-1971 թվականներին Արմայիս Հակովբյանը Տաշքենդի բժշկական ինստիտուտի մաշկի և վեներական հիվանդությունների բաժանմունքի վարիչն էր։ Պրոֆեսոր Արմայիս Հակովբյանի գիտական ​​հետաքրքրությունները շատ բազմազան էին և լայն։ Մաշկաբանության մեջ նա առաջինն էր երկրում, որ վիտիլիգոյով հիվանդներին բուժելու համար օգտագործեց թզի տերևներից ստացված էքստրակտների տեսքով ֆուրանոկումարիններ, ինչպես նաև մատուտակի արմատներից ստացված գլիցիրետիկ թթվի պատրաստուկներ՝ էկզեմայի, նեյրոդերմատիտի և այլ մաշկային հիվանդությունների բուժման համար։ Տիրապետելով հիպնոսի տեխնիկային՝ նա այն բավականին հաջողությամբ օգտագործեց հարթ որքինով, էկզեմայով, եղնջացանով, նեյրոդերմատիտով և այլ մաշկային հիվանդություններ հիվանդներին բուժելու համար։

Նրա ամենակարևոր ներդրումը վեներոլոգիայի մեջ էր։ Նրա մենագրությունները նվիրված էին փափուկ շանկրի բուժմանը, սիֆիլիսի արսենիդներով բուժման բարդությունների կանխարգելմանը և բուժմանը, ինչպես նաև Ուզբեկական ԽՍՀ-ում սիֆիլիսի դեմ պայքարի կազմակերպչական հարցերին։ Արմայիս Հակովբյանի ղեկավարած բաժանմունքը դարձավ երկրում ճանաչված կենտրոն՝ պենիցիլինով, էկմոնովոցիլինով և բիցիլիններով սիֆիլիսի բուժման նոր մեթոդների փորձարկման համար։

Արմայիս Հակովբյանի ղեկավարությամբ ավարտվել են 5 դոկտորական և 16 թեկնածուական ատենախոսություններ, հրատարակվել է մոտ 100 գիտական ​​աշխատանք և 3 մենագրություն։ 20 տարի նա եղել է Ուզբեկական ԽՍՀ Առողջապահության նախարարության գլխավոր մաշկավեներաբանը, իսկ երկար տարիներ՝ մաշկավեներաբանների հանրապետական ​​գիտական ​​ընկերության նախագահը։

Գերազանց դասախոս, նրբանկատ և համակրելի անձնավորություն, որը ավելի քան 15 տարի ղեկավարել է ուսանողական գիտական ​​ընկերությունը, Արմայիս Հակովբյանը մեծ հեղինակություն և համբավ էր վայելում ուսանողական հասարակության շրջանում։

1971 թվականին Արմայիս Հակովբյանը տեղափոխվել է ամբիոնի գիտական ​​խորհրդատուի պաշտոնին։ 1974 թվականին, ծանր և երկարատև հիվանդությունից հետո, նա մահացավ և թաղվեց Տաշքենդի հին քրիստոնեական գերեզմանատանը։

## Աշխատություններ
Նա գրել է ավելի քան 80 գիտական ​​հոդված և 3 մենագրություն՝ նվիրված մաշկի և սեռական ճանապարհով փոխանցվող հիվանդություններին։

## Պարգևներ
Նրա աշխատանքի համար պարգևների թվում էին Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանը, «Պատվո նշան» շքանշան և ավելի քան 10 մեդալ, Ուզբեկական ԽՍՀ վաստակավոր գիտնականի պատվավոր կոչումը և Մաշկավեներաբանների Համամիութենական գիտական ​​ընկերության պատվավոր անդամի կոչումը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Капкаев Р. А. Профессор А. А. Аковбян (К 100-летию со дня рождения): биография отдельного лица / Р. А. Капкаев, Л. А. Абальянц // Вестник дерматологии и венерологии : Научно-практический рецензируемый журнал. — 2000. — N2. — С. 62-63 . — ISSN 00424609

## Արտաքին հղումներ
* Аковбян Армаис Аристагесович
* Письма о Ташкенте
* Михаил Книжник
   
Կատեգորիա:Բժիշկներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ մաշկաբաններ
Կատեգորիա:Հայ վեներաբաններ