Քրիստոնեությունը Չինաստանում

Չինաստանում քրիստոնեության ամենավաղ հիշատակումը վերաբերում է Թան դինաստիայի ժամանակների Նեստորական եկեղեցուն։ Նրա համակարգված և լայնածավալ տարածումը սկսվեց Մին դինաստիայի կեսերին՝ արևմտյան մշակույթի արևելք փոխանցման հետ համընթաց։ Այնուամենայնիվ, այդ ժամանակ Չինաստանի և Արևմուտքի միջև առկա խոշոր մշակութային տարբերությունների և քրիստոնեության միաստվածային հավատալիքների ու ավանդական Չինական մշակույթի հակամարտության պատճառով դրա զարգացումը ընթացավ շատ ավելի դանդաղ, քան տեղական Կոնֆուցիականության ու Դաոսականության կամ Հնդկաստանից ներմուծված Բուդդայականության զարգացումը։ Միայն Չինաստանի վերջին՝ Ցին դինաստիայի շրջանում, քրիստոնեական դավանանքները, մասնավորապես կաթոլիկ եկեղեցին և բողոքականությունը, սկսեցին զգալիորեն ընդլայնվել Չինաստանում։ 1949 թվականին Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության հիմնադրումից հետո բոլոր կրոնները, այդ թվում՝ քրիստոնեությունը, ենթարկվեցին Չինական կառավարության կողմից սահմանված լուրջ սահմանափակումների։ 1980-ականների բարեփոխումների և բացման քաղաքականությունից հետո կառավարությունը վերանայեց իր կրոնական քաղաքականությունը, թույլ տալով քրիստոնեությանը, ինչպես նաև մյուս հավատքներին, վերսկսել կանոնավոր պաշտամունքային և քարոզչական գործունեությունը։ Այդ ժամանակից ի վեր քրիստոնյաների թիվը զգալիորեն աճել է, հատկապես քաղաքային շրջաններում, որտեղ Քրիստոնյաների թիվը այժմ գերազանցում է Բուդդայականների թվաքանակին։ Չինաստանում քրիստոնյաների ճշգրիտ թվաքանակը դժվար է պարզել։ Մի շարք գնահատականներ, որոնք ներառում են կառավարության միջամտությունից խուսափող ստվերային եկեղեցիների անդամներին, ենթադրում են հնարավոր ընդհանուր թվաքանակ՝ 100 միլիոն, սակայն, պետական վերահսկողության պայմաններում այս թվերի իսկությունը կասկածելի է։ Այնուամենայնիվ, 2018 թվականի պաշտոնական Չինական տվյալների համաձայն՝ Չինաստանում քրիստոնյաների ընդհանուր թիվը հասնում ավելի քան 44 միլիոնի, որոնցից ավելի քան 38 միլիոնը Բողոքականներ են, իսկ մոտ 6 միլիոնը՝ Կաթոլիկներ

## Պատմություն
### Չինաստանում Քրիստոնեության տարածման վարկածներ
* Առաքյալ Թովմաս Մինչ Պողոս առաքյալը մեկնում էր Ավետարանը Արևմուտք հասցնելու համար՝ դառնալով «Հեթանոսների առաքյալ», Թովմաս առաքյալը ճանապարհորդեց դեպի Արևելք՝ Ավետարանը հասցնելով Չինաստան, Հնդկաստան և այլ երկրներ՝ հետագայում նահատակվելով Արևելյան Հնդկաստանում՝ իր վերադարձի ճանապարհին։
* Առաքյալ Բարթողոմեոս Թովմասն ու Բարդուղիմեոսը միասին ուղևորվեցին դեպի Արևելք՝ Ավետարանը քարոզելու համար։ Թովմասը գնաց Հնդկաստան, իսկ Բարդուղիմեոսը՝ Չինաստան։
* Վաղ քրիստոնեական փախստականներ Չինաստանում 65 թվականին Հռոմեական կայսր Ներոնը սկսեց հալածեց Քրիստոնյաներին։ 70 թվականին Երուսաղեմը ավերվեց։ Սփռված քրիստոնյա փախստականներից որոշները եկան Արևելք և բնակություն հաստատեցին Չինաստանում։

*Երեք պատմություններն էլ վերաբերում են նույն ժամանակաշրջանին՝ Ք.Հ. 65-70 թվականներին, որը համընկնում է Արևելյան Հան դինաստիայի Մին կայսեր կառավարման ժամանակաշրջանին։ Այդ ժամանակ քրիստոնյաները մեծամասամբ Հրեաներ էին, և Ավետարանը հիմնականում բանավոր էր փոխանցվում։ Նոր Կտակարանը դեռևս չէր կազմվել, և քիչ հավանական է, որ Հին Կտակարանը այդ ժամանակաշրջանում բերված լիներ Չինաստան։*

* Սիրիական քրիստոնեական քարոզիչներ Արևելյան Հան դինաստիայի օրոք երկու սիրիացի հոգևորականներ, իբրև թե՝ շերամապահություն և մետաքսի արտադրությունն ուսումնասիրելու համար եկան Չինաստան՝ քարոզելու։
* Եռաթագավորության ժամանակաշրջանի երկաթե խաչ Մին դինաստիայի Հոնգվու (, 1368—1398) ժամանակաշրջանում Ցզյանսի նահանգի Լուլինգ () քաղաքի տարածքում հայտնաբերվեց մի մեծ երկաթե խաչ։ Այն ուներ արձանագրություն, որը թվագրվում էր Չիվու(, 238－251) դարաշրջանով (համապատասխանում է Եռաթագավորության Սուն Վու () պետության ժամանակաշրջանին)։ Երկաթե խաչի վրա եղած երկտողը կարելի է մեկնաբանել որպես Քրիստոսին փառաբանող օրհներգություն. «Բոլոր չորս ծովերում ուրախանում են խաղաղ ջրերով, երկաթե սյան վրա վեր է հառնում սրբալույս խաչը, ամբողջ մարդկությունը հիշում է մեծ ողորմությունը, ոսկե խնկամաններից բարձրացող անուշաբույր ծուխը ձգվում է դարեդար»: Եթե այդ երկաթե խաչը իսկապես քրիստոնեական մասունք է, ապա կարելի է եզրակացնել, որ 3-րդ դարում քրիստոնեությունը ժամանակ առ ժամանակ թափանցել է Չինաստան:

### Քրիստոնեության տարածումը ըստ ժամանակաշրջանների
[alt=|մինի|199x199փքս|[Սիանի Ստելա – Չինաստանում առաջին քրիստոնեական հուշակոթողը]]

#### Թան դինաստիա
Քրիստոնեության՝ Չինաստան ներթափանցման ամենավաղ հաստատուն վկայությունը վերաբերում է կայսր Թայճոնի (626－649) թագավորության իններորդ տարուն (635), երբ սիրիացի վանական Ալոպենը ժամանեց Չանան։ Նրան ընդունեց կայսր Թայճոնը և շնորհեց մայրաքաղաքում քարոզելու պաշտոնական թույլտվություն։ Ալոպենը իր հետ բերեց մի առանձնահատուկ քրիստոնեական աղանդ, որը Արևմտյան եկեղեցու կողմից համարվում էր հերետիկոսական, և որը Չինաստանում հայտնի դարձավ որպես Նեստորականություն։ Նեստորականությունը այդ շրջանում որոշակի աճ ապրեց։ Սակայն Թան դինաստիայի Հուեյչան () ժամանակաշրջանի (841－846) հինգերորդ տարում (845), Թան դինաստիայի կայսր Վուծոնը (840－846, ), ով Դաոսականության նվիրյալ հետևորդ էր, հրաման արձակեց արգելել օտար կրոնների՝ այդ թվում Բուդդայականության, Զրադաշտականության և Նեստորականության տարածումը։ Նեստորականությունը Բուդդայականության հետ միասին ենթարկվեցին ծանր հալածանքների, ինչը պատճառ դարձավ Չինաստանում Նեստորական Քրիստոնեության տարածման դադարեցման։
[մինի|176x176փքս|Չինաստանում հիմնված մոտ 200 [Ճիզվիտ եկեղեցիների և առաքելությունների քարտեզ։]]

#### Յուան և Մին դինաստիաներ
Յուան դինաստիայի ժամանակ Նեստորական քրիստոնեությունը մեծածավալ կերպով կրկին տարածվեց Չինաստանում, Կաթոլիկությունը նույնպես սկսեց արմատավորվել։ 1289 թվականին Եվրոպայից ժամանեցին Ֆրանցիսկյան միաբանության քարոզիչներ։ Նրանք հիմնեցին համայնքներ Պեկինում և Գուանճոուում, կրոնափոխելով մի շարք Մոնղոլների և Սեմու դասի ներկայացուցիչների։ Նեստորականությունն ու Կաթոլիկությունը այդ ժամանակ մրցակցության մեջ էին։ Նեստորականությունը հիմնականում տարածված էր Մոնղոլների և Սեմուների շրջանում, իսկ Հան չինացիների կամ հարավային բնակչության մեջ հետևորդները քիչ էին։ Կաթոլիկությունը, սակայն, չկարողացավ ամրապնդվել Չինաստանում։

* Մին դինաստիայի Ծիածին կայսեր (1521－1567) գահակալության 31-րդ տարում (1552), Հիսուսի միաբանության հիմնադիրներից Ֆրանցիսկ Խավիերը  հասավ Չինաստանի Գուանդուն նահանգի Թայշան քաղաքի Շանչուան կղզի։ Սակայն մայրցամաք մուտք գործելու թույլտվություն չստանալով՝ նա հիասթափված մահացավ կղզում։ Հետագայում Մակաոյում գործող ճիզվիտ քարոզիչ Մատթեո Ռիչչին հասկացավ, որ բարձր մշակույթ ունեցող չինական միջավայրում քարոզչական աշխատանքը պահանջում է ռազմավարության փոփոխություն։ Նա ընտրեց գիտակ քարոզիչների, որոնք Մակաոյում Մանդարին չինարենի ուսուցում ստացան՝ նպատակ ունենալով իրենց քարոզչական գործունեության ընթացքում ձեռք բերել չինացի պաշտոնյաների աջակցությունը։
*Մին դինաստիայի Վանլի() ժամանակաշրջանի (1573－1620) տասերորդ տարում (1583) Ճիզվիտները ուղարկեցին քարոզիչ, աստղագիետ և մաթեմատիկոս Մատթեո Ռիչչիին։ Ռիչչին և իր գործընկեր Միչել Ռուջիերին դարձան այդ ռազմավարության շրջանակներում Չինաստանում երկարաժամկետ բնակության թույլտվություն ստացած առաջին երկու օտարազգի քարոզիչները, առաջին անգամ երկիր մուտք գործելով 1583 թվականին։ Մատթեո Ռիչչիին Պեկինում հաջողությամբ հանդիպեց Վանլի կայսրին, ձեռք բերեց բարի համբավ և կապեր մտավորականների շրջանում, ինչը ճանապարհ հարթեց հետագա քարոզիչների Չինաստան մուտք գործելու համար։ Նրան կարելի է համարել Չինաստանում Քրիստոնեության տարածման հիմնադիրներից մեկը։
[մինի|177x177փքս|Մաթեո Ռիչիի [հուշարձանը Պեկինում]]
* Վանլի ժամանակաշրջանի (1573-1620) 25-րդ տարում (1598) Իտալացի ճիզվիտ քարոզիչ Լազարո Կատտանեոն ժամանեց Պեկին։
* Վանլի ժամանակաշրջանի տասներեքերորդ տարում (1585) Պորտուգալացի ճիզվիտ քարոզիչ Դուարտե դե Սանդեն ժամանեց Չինաստան։
* Վանլի ժամանակաշրջանի քսանյոթերորդ տարում (1599) Իսպանացի միսիոներ Դիեգո դե Պանտոխան ժամանեց Չինաստան։
* Վանլի ժամանակաշրջանի  երեսունչորսերորդ տարում (1606) Իտալացի քարոզիչ Սաբատինո դե Ուրսիսը ժամանեց Չինաստան։
* Վանլիի 40-րդ տարում (1612) Գերմանացի ճիզվիտ քարոզիչ Յոհան Ադամ Շալ ֆոն Բելլը ժամանեց Չինաստան՝ Ավետարանը քարոզելու համար։
* Վանլիի 41-րդ տարում (1613) Իտալացի ճիզվիտ քարոզիչ Ջուլիո Ալենիոն ժամանեց Չինաստանի Գուանճոու քաղաք՝ Ավետարանը քարոզելու համար։
* Թիենցի () ժամանակաշրջանի (1620)-1627) երկրորդ տարում (1622) Իսպանացի քարոզիչ  ժամանեց Չինաստան։
* Թիենցի ժամանակաշրջանի չորրորդ տարում (1624) պորտուգալացի քարոզիչ Ջոան Ֆրոիս (պորտ․ João Fróis) ժամանեց Չինաստան։
* Չոնճենի () ժամանակաշրջանի (1627-1644) երկրորդ տարում (1629) պորտուգալացի ճիզվիտ քարոզիչ Սիմաո դե Կունյան (պորտ․ Simão da Cunha) ժամանեց Չինաստան։
* Չոնճենի ժամանակաշրջանի տասներորդ տարում (1637) Չինաստան ժամանեց Իտալացի ճիզվիտ քարոզիչ Լյուդովիկո Բուլիոն(Իտ․Lodovico Buglio)։
* Չոնճենի  ժամանակաշրջանի տասնվեցերորդ տարում (1643) Չինաստան ժամանեց Իտալացի ճիզվիտ միսիոներ Մարտինո Մարտինին։
[մինի|113x113փքս|<small>Ռոբերտ Մորիսոն՝ Չինաստանում առաջին [Բողոքականություն|բողոքական քարոզիչը ]]

#### Ցին դինաստիա
* Շունճի () ժամանակաշրջանի (1644－1661) տասնվեցերորդ տարում (1659) Ֆերդինանդ Վերբիստը որպես քարոզիչ ժամանեց Չինաստան։
* Քանսի () ժամանակաշրջանի (1661－1722) տասնմեկերորդ տարում (1672) Պորտուգալացի ճիզվիտ քարոզիչ Թոմաս Պերեյրան (պորտ․ Tomás Pereira) ժամանեց Չինաստան։
* Քանսի ժամանակաշրջանի քսանյոթերորդ տարում (1688) Ֆրանսիացի ճիզվիտները Չինաստան ուղարկեցին Յոակիմ Բուվեին և Ժան դը Ֆոնտենեին։
* Յոնճեն () ժամանակաշրջանի (1723－1735)  հինգերորդ տարում (1727) Ռուսաստանը նույնպես ուղարկեց ուղղափառ քարոզիչներ դեպի Չինաստան։
* 1807 թվականին  Լոնդոնի քարոզչական միասնության առաջին բողոքական քարոզիչը՝ Ռոբերտ Մորիսոնը, ժամանեց Չինաստան։
* 1719-ից մինչև 1745 թվականը Կապուչին վանականներ Ֆրանցիսկո Օրացիո դելլա Պեննան, Կասսիան դե Մաչերատան տեղակայվեցին Լհասայում։
* Պետրոս և Սուսաննա Ռայնհարտ, 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին ակտիվ գործունեություն ծավալած կանադացի քարոզիչներ։
* Ափիոնային առաջին պատերազմից (1840-1842) հետո Չինաստանը ստիպված եղավ բացել իր սահմանները։ Չինական Ցին դինաստիայի կառավարությունը ստիպված եղավ ստորագրել մի շարք անհավասար պայմանագրեր, որոնք ներառում էին Չինաստանի մայրցամաքային հատվածում քրիստոնեական քարոզչությունը երաշխավորող դրույթներ։ Այդ հնարավորության ֆոնին քարոզիչները ներթափանցեցին երկրի խորքային շրջաններ՝ իրենց հավատքը տարածելու համար։ Մեծ թվով միսիոներներ հիմնելով ծովափնյա առևտրային նավահանգիստներում արագորեն տարածեցին քրիստոնեությունը և հիմնեցին եկեղեցիներ։ Որոշ քրիստոնեական եկեղեցիներ Չինաստանում հիմնեցին հիվանդանոցներ, դպրոցներ և մանկատներ, իրականացնելով բարեգործական գործունեություն, որը դրական դեր խաղաց երկրում քաղաքակրթության զարգացման ուղղությամբ։
* 1843 թվականին (Դաոգուան կայսեր գահակալության 23-րդ տարում  1820－1850) չինացի հեղափոխական Հոն Սյուցուենը հիմնեց «Աստվածապաշտների միասնությունը» () իսկ 1851 թվականին հիմնեց «Տայպինի Երկնային Թագավորությունը»։ Տայպինի Երկնային Թագավորությունը կործանվեց 1864 թվականին, ինչը հանգեցրեց «Աստվածապաշտների միասնության» կազմալուծմանը։
[մինի|210x210փքս|[Պեկինի կաթոլիկական եկեղեցի]]

#### Նորագույն շրջան
Նորագույն շրջանում Չինաստան ժամանեցին հիմնականում Մեծ Բրիտանիայից, Ամերիկայից և Շվեդիայից ժամանած բողոքական և կաթոլիկ կազմակերպություններ։ Նրանք գործունեություն ծավալվեցին գրեթե երկրի ողջ տարածքով մեկ՝ հիմնելով բազմաթիվ համալսարաններ, հիվանդանոցներ և նախնական ու միջնակարգ դպրոցներ։ «Բռնցքամարտիկների» ապստամբության ժամանակ սպանվեցին բազմաթիվ քարոզիչներ և չինացի քրիստոնյաներ։ Սակայն, արդյունքում Չինաստան ժամանեցին էլ ավելի շատ օտարերկրացիներ, որոնց թվում էին բազմաթիվ կեղծ հոգևորականներ, որոնք զբաղվում էին մաքսանենգությամբ, հետախուզական գործունեությամբ և այլ ապօրինի գործողություններով, ինչը մեծ խռովություն առաջացրեց Ցին դինաստիայի վերջին շրջանում և Չինաստանի Հանրապետության շրջանում։ Կոմունիստական կուսակցության իշխանության գալուց հետո օտարերկրյա հոգևորականները արտաքսվեցին, նրանց հաստատությունները փակվեցին, իսկ կառավարումը փոխանցվեց պետության կողմից հաստատված «Երեք ինքնուրույնությունների հայրենասիրական շարժմանը»։ Կրոնական գործերի նկատմամբ ամբողջական վերահսկողությունը հանվեց միայն բարեփոխումների և բացման քաղաքականության շրջանից հետո, թեև օտարազգի հոգևորականների երկրիր մուտք գործելու սահմանափակումները մինչ օրս գործում են։ Քրիստոնեական ուսմունքը ընդգծում է միայն Աստծո փառաբանությունը և արգելում է կուռքերի պաշտամունքը։ Սա հիմնովին հակասում է բազմաթիվ ավանդական չինական սովորույթներին, ինչպիսիք են «նախնիների պաշտամունք» և այլ ավանդական չինական սովորություններ։ Այս հակամարտությունը խոչընդոտեց Քրիստոնեության վաղ տարածմանը և զարգացմանը Չինաստանում։ Խնդիրը լուծվեց միայն այն բանից հետո, երբ կարդինալ Չելսո Բենինյո Լուիջի Կոստանտինին և քարոզիչ Ֆրեդերիկ-Վենսան Լեբբեն Հռոմի պապ Պիոս XII  բացատրեցին, որ չինական նախնիների և Կոնֆուցիոսի պաշտամունքը չի հակասում քրիստոնյա եկեղեցու ուսմունքին՝ դրանք արտահայտում են հարգանք մահացած ծնողների և նախնիների հանդեպ։ Արդյունքում՝ 1939 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Պապ Պիոս XII-ը վերացրեց նախնիների պաշտամունքի և Կոնֆուցիոսի հանդեպ հարգանքի արգելքը, այդպիսով լուծելով խնդիրը: Այսպիսով, կաթոլիկ քրիստոնյաները կարող են մասնակցել նախնիների պաշտամունքին և հարգել Կոնֆուցիոսին, մինչդեռ բողոքական քրիստոնյաները՝ ոչ:

#### Չինաստանի Հանրապետություն
Չինաստանի Հանրապետությունը հիմնադրվել է 1912 թվականին։ Չինաստանի Հանրապետության ժամանակավոր սահմանադրությունը երաշխավորում էր կրոնի ազատությունը։ Բացի այդ, բազմաթիվ հեղափոխականներ և հեղափոխության կողմնակիցներ բողոքական քրիստոնյաներ էին (օրինակ՝ Սուն Յաթսենը, Սոն Ծյաորենը, Լյաո Դեշանը իսկ ավելի ուշ՝ Չան Կայշին և Ճանսյուելյանը)։ Արդյունքում, բողոքական քրիստոնեությունը Հանրապետության վաղ շրջանում ավելի արագ զարգացավ, քան Ցին դինաստիայի ժամանակ։

1927 թվականին Նանկինում հիմնադրվեց ազգային կառավարություն։ Նույն թվականին Չան Կայշին ամուսնացավ Սոն Մեյլինի հետ։ Սոն Մեյլինի ընտանիքը քրիստոնյա էր, և Չանն այդ պատճառով մկրտվեց որպես քրիստոնյա, դառնալով Չինաստանի պատմության առաջին ղեկավարը, ով պաշտոնապես հավատաց Աստծուն։ Ազգային առաջնորդի կրոնական համոզմունքների պատճառով Չինաստանի Հանրապետությունում բողոքականության զարգացումը համեմատաբար ընդլայնվեց և սահուն դարձավ, իսկ կառավարությունը նույնիսկ որոշակի աջակցություն և խրախուսանք ցուցաբերեց դրա զարգացման համար։

Ճապոնա-չինական երկրորդ պատերազմի ժամանակ, երբ տղամարդկանց մեծ մասը զորակոչված էր, իսկ օտարերկրյա քարոզիչները համակենտրոնացման ճամբարներում էին, Չինաստանի Անգլիկան եկեղեցին որոշեց ձեռնադրել կնոջ (տիկին Լի Ֆլորենսին) որպես քահանա՝ եկեղեցական ծառայությունը շարունակելու համար։ Նրան ուղարկեցին Ճաոցին, և նա 1944թ․ դարձավ աշխարհի առաջին ձեռնադրված կին քահանան։ Այս որոշումը դիմադրության արժանացավ, քանի որ կանայք երբեք նախկինում եկեղեցում նշանակալի պաշտոններ չէին զբաղեցրել։ Անգլիկյան համայնքի մյուս թեմերի ճնշման տակ կին քահանան ստիպված եղավ հրաժարվել իր պաշտոնից։ Հետագայում Չինաստանի Անգլիկյան եկեղեցին փորձեց միջնորդել՝ պարզաբանելով Չինաստանում այդ ժամանակ տիրող վտանգավոր պայմանները։ Ի վերջո 1971 թվականի Չինաստանի Անգլիկյան եկեղեցու այդ որոշումը ճանաչվեց Անգլիկյան համայնքի մյուս թեմերի կողմից։

#### Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն
Ի տաբերություն Չինաստանի Հանրապետության, Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունը, որը կառավարվում է մարքսիզմ-լենինիզմին հավատարիմ Չինաստանի Կոմունիստական կուսակցության կողմից, վերահսկողություն էր իրականացնում եկեղեցու տարածման նկատմամբ։ Արդյունքում՝ մայրցամաքային Չինաստանում եկեղեցու զարգացումը բազմաթիվ խոչընդոտների հանդիպեց։ Չնայած Սահմանադրությունը պարունակում է դրույթներ, որոնք երաշխավորում են կրոնական համոզմունքների ազատությունը, դրանց իրականացման գործընթացը վիճելի էր։

* 1949 թվականին Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության հիմնադրումից հետո օտարերկրյա հոգևորականները և Չինաստանի Հանրապետության կառավարությունը ստիպված եղան լքել մայրցամաքը՝ տեղափոխվելով  հետ՝  Թայվան կամ Բրիտանական գաղութ Հոնկոնգ, կամ վերադառնալով իրենց հայրենի երկրներ։
* 1950 թվականի հուլիսին չինացի քրիստոնեական առաջնորդներ, այդ թվում՝ Վու Յաոծոնը, համատեղ հրապարակեցին «Եռակի ինքնուրույնության հրովարտակը», ինչով սկիզբ դրեցին Եռակի ինքնուրույնության հայրենասիրական շարժմանը։ Այն կոչ էր անում եկեղեցիներին հասնել «ինքնավարության, ինքնաֆինանսավորման և ինքնաքարոզչութուն»։

# Ինքնավարությունը նշանակում էր եկեղեցական ներքին գործերի անկախությունը օտար կրոնական կազմակերպություններից;
# Ինքնաֆինանսավորումը ենթադրում էր եկեղեցական ֆինանսների ինքնավարությունը պետական ֆինանսավորումից և օտար կրոնական մարմիններից, թեև հիմնական աշխատավարձերն ու ծախսերը հատուցվում էին պետության կողմից՝ համայնքային նվիրատվությունների հետ միասին,
# Ինքնաքարոզչությունը ենթադրում էր, որ քարոզչական աշխատանքը և վարդապետության մեկնաբանումը իրականացնում են բացառապես տեղական հոգևորականները, իսկ եկեղեցիներից դուրս քարոզչությունը արգելվում էր:
* 1954 թվականի հուլիսին տեղի ունեցավ Չինաստանի Առաջին Ազգային Քրիստոնեական համաժողովը, որը պաշտոնապես հիմնեց Չինաստանի Քրիստոնեական Երեք Ինքնուրույնությունների հայրենասիրական Շարժման հանձնաժողովը։ Այն առաջարկեց միավորել բոլոր չինացի քրիստոնյաներին Չինաստանի կոմունիստական կուսակցության և ազգային ժողովի առաջնորդության ներքո՝ սիրելով հայրենիքը, պահպանելով ազգային օրենքները և հետևելով ինքնակառավարման, ինքնաֆինանսավորման և ինքնաքարոզչության սկզբունքներին՝ եկեղեցիները անկախ կերպով կառավարելու համար։
* 1958 թվականին տարբեր դավանանքների և ծիսակարգերի եկեղեցիները սկսեցին իրականացնել «միացյալ երկրպագության արարողություններ»։
* Չինաստանի մշակութային հեղափոխության ժամանակ չինական քրիստոնեությունը ծանր հարվածներ կրեց. եկեղեցիները ավերվեցին կամ բռնագրավվեցին, հավատացյալները հալածվեցին, և բոլոր կրոնական գործունեությունները դադարեցին. Մշակութային հեղափոխության ավարտից հետո սխալների ուղղումը հնարավորություն ընձեռեց չինական եկեղեցու վերածննդին։

Ներկայումս պետական մակարդակի ինքնակառավող քրիստոնեական կազմակերպություններն են Չինաստանի բողոքականների հայրենասիրական շարժման հանձնաժողովը  և Չինաստանի քրիստոնեական խորհուրդը։
մինի|203x203փքս|«Տնային եկեղեցի» Պեկինում
[մինի|205x205փքս|Չինաստանում [Քրիստոնյաների բաշխվածության քարտեզ(2009)]]

## Ներկա իրավիճակ
Չինաստանի մայրցամաքային նահանգներից Անհոյը, Ճեծյանը, Ֆուջիանը, Հենանը, Հեբեյը, Շանհայը, Ցզյանսուն և Յուննանը ունեն քրիստոնյա բնակչության համեմատաբար մեծ մասնաբաժին։ Մայրցամաքային Չինաստանում մոտ 23 միլիոն բողոքականներ կրոնական հավաքներ իրականացնում են պետական գրանցում ունեցող կրոնական վայրերում, մինչ դեռ հավատացյալների որոշակի հատված ինքնաբուխ կերպով հավաքներն իրակաանացնում են օրինական գրանցում չունեցող վայրերում։ Այս չգրանցված վայրեր այցելող չինացի քրիստոնյաների ճշգրիտ թիվը մնում է անհայտ։ Տեղական մակարդակում այս հոգևոր համայնքները կոչվում են «տնային եկեղեցիներ», իսկ արևմտյան համատեքստում՝ «ընդհատակյա եկեղեցիներ»։ Ընդհատակյա եկեղեցիները հիմնականում ավետարան են քարոզում այն շրջաններում, որտեղ առկա են զգալի ֆինանսական անհավասարություններ, հանրային ենթակառուցվածքները թերի են, իսկ պարտադիր կրթության ընդգրկվածությունը ցածր է։ Այսպիսի միջավայրերում քրիստոնյա առաքինությունների քարոզումը ավելի մեծ արձագանք է գտնում։ 2010 թվականի օգոստոսին Չինաստանի Սոցիալական Գիտությունների Ակադեմիայի Համաշխարհային կրոնների ինստիտուտը և Սոցիալական գիտությունների հրատարակչությունը «ժամանակակից կրոնները Չինաստանում» համաժողովում հրապարակեցին «Չինաստանի կրոնական զեկույց»։ Թղթում նշվում էր, որ բողոքական քրիստոնյաները ներկայումս կազմում են Չինաստանի ընդհանուր բնակչության մոտավորապես 1,8%-ը, որի ընդհանուր թիվը գնահատվում է 23,5 միլիոն։ Կաթոլիկության վերաբերյալ պաշտոնական տվյալները ցույց են տալիս ավելի քան 6 միլիոն հետևորդ, սակայն շատ հավատացյալներ չեն անդամակցում պետության կողմից հաստատված Հայրենասիրական կաթոլիկ ասոցիացիային և, հետևաբար, չեն ընդգրկվում այս վիճակագրության մեջ։

1980-ականների Եկեղեցու վերականգնումից մինչև 2012 թվականը ազգային «Երկու կառույցները» հրատարակել և բաշխել են 62,17 միլիոն Աստվածաշնչի օրինակ, միջինում տարեկան 3,5 միլիոն օրինակ։ Սա Չինաստանը դարձնում է աշխարհում Աստվածաշնչի ամենախոշոր տարածողներից մեկը։

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Չինաստանի հասարակություն
Կատեգորիա:Չինաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեությունն Ասիայում