Շոշա (գետ)

**Շոշա**, Ռուսաստանի Տվերի և Մոսկվայի մարզերում գտնվող գետ, թափվում է Իվանկովսկոե ջրամբար։ Հիշատակվում է Լավրենտևյան տարեգրության մեջ։ Վերաբերում է Վերին Վոլգայի ավազանային շրջանին:

## Ստուգաբանություն
Լավրենտևյան տարեգրության մեջ 1215 թվականին գետը հիշատակվել է որպես *Շեշա*։ Հիդրոնիմի բալթյան ծագումը հետևելի է, որն ունի զուգահեռներ լիտվական *šešupe*, *šešuva, šašulys, šašuola*-ի հետ, որոնց հիմքում ընկած է հին լիտվական *šeš*՝ «սառը, զով» բառը։ Գոյություն ունի նաև ֆիննո-ուգորական ծագման վարկած՝ ըստ կարելական Շոկշայի անալոգիայի, բացի այդ, մարիերենում շոկշ նշանակում է «վտակ», իսկ խանտերեն և մանսերենում շոշ՝ «փոքր գետ»։ Սակայն շոկշ-ի շոշ-ի վերածվելը քիչ հավանական է, իսկ խանտերի և մանսիների բնակության տարածքները չափազանց հեռու են Մոսկվայի մարզից:

## Ֆիզիկաաշխարհագրական բնութագիր
Երկարությունը՝ 163 կմ է, ջրահավաք ավազանի մակերեսը՝ 3080 կմ²։

Սկիզբ է առնում Կլինսկո-Դմիտրովյան լեռնաշղթայի արևմտյան լանջերին գտնվող աղբյուրներից՝ Սմոլենսկ-Մոսկվայի բարձրավայրում, Կնյաժի Գորի երկաթուղային կայարանից 4 կմ հեռավորության վրա։

Հոսում է դեպի հյուսիս-արևելք Տվերի մարզի Զուբցովսկի, Ստարիցկի, Կալինինսկի և Կոնակովսկի շրջանների տարածքով։ Միջին հոսանքի փոքրիկ՝ 12 կիլոմետրանոց հատվածը գտնվում է Մոսկվայի մարզի Լոտոշինսկի շրջանի սահմաններում։

Շոշա գետի ստորին հոսանքի սկիզբ է համարվում նրա հունի ճյուղավորման տեղը՝ Իվանկովոյի ջրամբարի Շոշինսկի հատվածում (ծովի մակարդակից 124 մ բարձրության վրա), որի առաջացումից առաջ Շոշան եղել է Վոլգա գետի աջ վտակը: 34 կմ երկարությամբ հատվածը՝ Կաբանովո նավամատույցից մինչև գետաբերան, ներառված է Ռուսաստանի ներքին ջրային ուղիների ցուցակում։

Վերին հոսանքում գետը ոլորուն է, հունում հանդիպում են քարոտ գոտիներ: Ափերը ցածր են, բայց կտրուկ: Միջին և ստորին հոսանքը անցնում է սառցային հալոցքային ջրերի հոսքի հնագույն հովտով, որի լայնությունը հասնում է 25 կմ, այստեղ գետը, հաճախ բաժանվելով ճյուղերի և ծորակների, ստեղծում է կղզիներ: Տուրգինովո գյուղից ներքև, որտեղ գետը գտնվում է Իվանյկովսկի ջրամբարի ազդեցության գոտում, Շոշի գետի հունը դառնում է ավելի լայն, իսկ ափերը՝ ցածր, տեղ-տեղ՝ ճահճոտ: Հունի լայնությունը ստորին հատվածում կազմում է 50-80 մ, Շոշի գետի ստորին հատվածը ներկայացնում է եղեգնուտով ծածկված անսահման ճահճային տարածություն։

Սնուցումը հիմնականում ձնային է: Շոշան պատկանում է արևելաեվրոպական ջրային ռեժիմի գետերի շարքին՝ գարնանային հեղեղումով, որը տեղի է ունենում ապրիլին և տևում է 3-5 օր: 1958 թվականից մինչև 1980 թվականը դիտարկումների տվյալներով, միջին բազմամյա ջրի ծախսը գետաբերանից 51 կմ հեռավորության վրա կազմում էր 7,44 մ³/վ, ինչը համապատասխանում է հոսքի ծավալին՝ 0,235 կմ³/տարի: Առավելագույն ջրի ծախսը՝ 440 մ³/վ, նվազագույնը՝ 0,2 մ³/վ: Շոշան սառչում է նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին, ապասառնում է մարտի վերջին կամ ապրիլին: Քիմիական կազմով գետի ջուրը պատկանում է հիդրոկարբոնատային դասին և կալցիումի խմբին: Ջրի հանքայնացման ցուցանիշը միջանկյալ շրջանում՝ 450 մգ/լ։

Բացի քարքարոտ արագահոսներից, գետի վրա հանդիպում են նախկին կոլտնտեսությունների էլեկտրակայանների պատվարներ: Ավազանում կա 463 լիճ՝ ընդհանուր մակերեսով 5,94 կմ²: Լճերը և ճահիճները զբաղեցնում են ավազանի մակերեսի 1%-ից պակաս, անտառները՝ 17%: Խոշորագույն վտակը Լոբը է, Իվանյկովյան ջրամբարի ստեղծումից առաջ այն Լաման էր։
* 28 կմ Լիտոժիցա գետ (ձախ)
* 29 կմ Լոբ գետ (աջ)
* 30 կմ Մեծ Լոբցա վտակ (աջ)
* 32 կմ Վյազմա գետ (ձախ)
* 40 կմ Նեմկա վտակ (աջ)
* 61 կմ Դոլգուշա գետ (ձախ)
* 78 կմ Ժիդոխովկա գետ (ձախ)
* 81 կմ Ռժատ գետ (ձախ)
* 109 կմ Ժաբնյա գետ (ձախ)
Գետը հայտնի է ձկների առատությամբ (որսում են կարաս, լեշ, խեցգետնակերպ) և ջրային զբոսաշրջությամբ։ Շոշեի և նրա վտակների վրա նախկինում իրականացվել է փայտանյութի լողացում: Գետի ստորին հոսանքում ստեղծվել է հատուկ պահպանվող բնական տարածք՝ «Զավիդովո» պետական համալիրի ազգային պարկ: Շոշեի վրա տեղակայված են Միկուլինո և Տուրգինովո գյուղերը, որոնք հայտնի են Արքանգելսկի (XVI դար) և Պոկրովսկի (XIX դար) եկեղեցիներով։

Ըստ Ռուսաստանի պետական ջրային ռեգիստրի տվյալների, Շոշան պատկանում է Վերին Վոլգայի ավազանին: Գետի ջրավազանը՝ (Վերին) Վոլգա մինչև Կույբիշևի ջրամբարը (առանց Օկա գետի ավազանի), գետի ենթաավազանը՝ (Վերին) Վոլգայի հոսանքների ավազաններ մինչև Ռիբինսկի ջրամբարը, գետի ջրային տնտեսության հատվածը՝ Վոլգա՝ Տվերի քաղաքից մինչև Իվանյկովսկի հիդրոհանգույցը (Իվանյկովսկի ջրամբար)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Шоша. Географическо-статистический словарь Российской Империи. — СПб., 1863—1885. — Т. 5. — С. 819.

Կատեգորիա:Անավարտ հոդվածներ գետերի մասին
Կատեգորիա:Գետեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Եվրոպայի գետեր
Կատեգորիա:Մոսկվայի մարզ
Կատեգորիա:Ռուսաստան
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Վերին Վոլգայի ավազանային շրջանի գետեր
Կատեգորիա:Վոլգա գետի վտակներ
Կատեգորիա:Տվերի մարզ