Ուինթրոփ Նելսոն Ֆրենսիս

**Ուինթրոփ Նելսոն Ֆրենսիս** (), բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ամերիկացի գիտնական, լեզվաբան, պրոֆեսոր։ Նա եղել է Ֆրանկլինի և Մարշալի քոլեջի ու Բրաունի համալսարանի դասախոսական կազմի անդամ՝ մասնագիտացումը անգլերեն և կորպուսային լեզվաբանություն։ Հայտնի է տեքստային կորպուսին առնչվող *«Brown University Standard Corpus of Present-Day American English»* աշխատությամբ, ինչը նա ավարտին է հասցրել Հենրի Կուչերայի հետ միասին։

## Վաղ տարիներ
Ուինթրոփ Նելսոն Ֆրենսիսը ծնվել է 1910 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Փենսիլվանիայի Ֆիլադելֆիա քաղաքում։ Ծնողները ծագումով Նոր Անգլիայից էին։ Մայրը մանկությունն անց է կացրել Մենի Քալեյ քաղաքում, հաճախել է Ուելսլի քոլեջը, այնուհետև դասավանդել Բոստոնի պետական դպրոցում նախքան Ֆրենսիսի հոր հետ ամուսնանալն ու Ֆիլադելֆիա տեղափոխվելը։ Ուինթրոփի հայրը՝ Ջոզեֆ Սիդնի Ֆրենսիսը, մաթեմատիկոս և ինժեներ էր։ Ֆրենսիսի մանկությունն անցել է Ֆիլադելֆիայի Ջերմընթաուն բնակավայրում, որտեղ նա հաճախել է Չարլզ Հենրի ու Փեն Չարթերի դպրոցները։

1931 թվականին Ֆրենսիսը Հարվարդի համալսարանում բակալավրի աստիճան է ստացել, որտեղ մասնագիտացել է գրականության մեջ՝ ուսումնասիրելով անգլերեն, հունարեն, լատիներեն ու ֆրանսերեն։ Ավելի ուշ ընդունվել է Փենսիլվանիայի համալսարան, որտեղ 1937 թվականին նրան շնորհվել է բանասիրական գիտությունների թեկնածուի կոչում՝ անգլերեն մասնագիտությամբ։ Նրա թեկնածուական աշխատանքը վերաբերում էր 14-րդ դարի միջնադարյան անգլերեն տեքստերի ուսումնասիրությանը, որը խմբագրված էր իր կողմից և որում ներկայացված էր տեքստային խմբագրման վերաբերյալ ծավալուն ներածություն։ 1939 թվականին պրոֆեսոր և միջնադարյան անգլերենի հետազոտող Քարլըթոն Բրաունը կարդում է Ֆրենսիսի ատենախոսությունն ու իր հետ Անգլիա տանելով՝ այն ներկայացնում «the Early English Text Society»-ի կողմից կազմակերպված Մեյբլ Դեյի շրջանակներում։ 1942 թվականին Օքսֆորդի համալսարանական լրագրում հրատարակվում է նրա աշխատությունը։

## Մասնագիտական կարիերա
### Համալսարանական կարիերա
Փենսիլվանիայի համալսարանն ավարտելուց հետո Ֆրենսիսը դասախոսել է Ֆրանկլինի ու Մարշալի համալսարանում, որտեղ անգլերեն է դասավանդել։ 1957 թվականին գլխավորել է ֆակուլտետի կոմիտեն՝ վերանայելով քոլեջի ուսումնական պլանը։ Հաջորդ տարում նա ստանձնել է Անգլերենի ամբիոնի վարիչի պաշտոնը։ Առաջին գիրքը՝ *«The Structure of American English»*-ը հրատարակվել է 1958 թվականին։ Իր հետազոտական աշխատանքն անգլերենի բազմազանության վերաբերյալ ներառում էր «the Early English Text Society»-ի 14-րդ դարի *«Book of Vices and Virtues»* գրքի վերակազմումը, գրումն ու խմբագրումը։ Ֆրենսիսին շնորհվել է Ֆուլբրայթ հետազոտական կրթաթոշակ։ Նորֆոքում (Անգլիա) 1956-1957 թվականներին անգլերենի բարբառների առնչությամբ նախագծի շրջանակներում զբաղվել է հետազոտությամբ, որն իրականացվում էր Լիդսի համալսարանում։

1962 թվականին աշխատանքի է անցնում Բրաունի համալսարանում, որպես լեզվաբանության ու անգլերենի պրոֆեսոր։ 1964 թվականին Բրաունի համալսարանում և Թուգալուի քոլեջում լեզվական համատեղ նախագծի վրա է սկսում աշխատել, որը շարունակվում է մինչև 1968 թվական։ Նախագիծը լեզվաբանական սկզբունքներ է կիրառում Թուգալուի քոլեջի աֆրոամերիկացի առաջին կուրսեցիների ստանդարտ ամերիկյան անգլերենի դասընթացի ոսումնական պլանի համար։ Նախագծի ավարտից հետո Ֆրենսիսը ղեկավարում է լեզվաբանության ամբիոնը՝ պաշտոնավարելով մինչև 1976 թվականը։ Թեպետ նա պաշտոնապես թոշակի է անցել թոշակառու պրոֆեսորի կոչումով, Ֆրենսիսը շարունակում էր դասավանդել պատմահամեմատական լեզվաբանություն և կրթել ուսանողներին։ 1987 թվականին նշանակվում է Բրաունի համալսարանի Ճանաչողական ու լեզվաբանական գիտությունների նորաստեղծ ամբիոնի վարիչ։ Վերջին անգամ դասախոսել է Բրաունում 1990 թվականին։

### Աշխատություններ
;*Բրաունյան Կորպուս*
Բրաունի համալսարանի ֆակուլտետին միանալուց հետո Ֆրենսիսը հաշվողական լեզվաբանության ոլորտից ուսումնառություն է ստացել Հենրի Կուչերայի կողմից, ով դասավանդում էր որպես Սլավոնական ամբիոնի աշխատակազմի անդամ։ 1960-ականների սկզբին Ֆրենսիսն ու Կուչերան համագործակցում են, որպեսզի ստեղծեն ամերիկյան անգլերենի մեկ միլիոն բառապաշար ունեցող հարթակ, որն անվանվեց «*Brown Standard Corpus of Present-Day American English*», հայտնի որպես՝ Բրաունյան Կորպուս։ Աշխատանքն ավարտին է հասցվել 1963-1964 թվականներին՝ օգտվելով գրքերից, թերթերից, ամսագրերից և այլ գիտական ու գեղարվեստական աշխատանքների խմբագրված աղբյուրներից, որոնք հրատարավվել են 1961 թվականին։ Վերջնական խմբագրումներն ավարտելուն պես Բրաունյան կորպուսը հրատարակվում է 1964 թվականին։ Կորպուսի յուրաքանչյուր բառ պիտակավորված է ըստ խոսքիմասային պատկանելության և ըստ աղբյուրի թեմատիկ կարգի։ Աշխարհով մեկ տարածում գտնելով՝ Բրաունյան կորպուսը օրինակ է ծառայել այլ լեզուներով նմանատիպ նախագծերի համար և հիմք է հանդիսացել բազմաթիվ գիտական ուսումնասիրությունների, այդ թվում՝ Ֆրենսիսի և Կուչերայի *«Անգլերենի կիրառման հաճախականության վերլուծության համար»*, որը լույս է տեսել 1967 թվականին։

;Ամսագրային աշխատություններ
Ֆրենսիսը գրել է հոդվածներ, որոնք տպագրվել են *«American Speech»*-ում, *«College Composition and Communication»*-ում, *«College English»*-ում, *«Computers and the Humanities»*-ում, *«Contemporary Psychology»*-ում, *«East Anglian Magazine»*-ում, *«English Journal»*-ում, *«The Explicator»*-ում, *«Language»*-ում, *«Language in Society»*-ում, *«Lingua»*-ում, *«Modern Language Notes»*-ում, *«PMLA»*-ում, *«The Quarterly Journal of Speech»*-ում, *«Speculum»*-ում, *«Style»*-ում, և *«Word»*-ում։

### Կարիերա
1977 թվականին Օսլոյի համալսարանում Ֆրենսիսը հիմնել է «ժամանակակից և միջնադարյան անգլերենի միջազգային համակարգչային արխիվ»-ը։ Կազմակերպությունը դարձավ Բրաունյան կորպուսի բաշխիչը։ *«ժամանակակից և միջնադարյան անգլերենի միջազգային համակարգչային արխիվի նորություններ ու ամսագիր»* խորագրով համատեղ հրատարակությունները երկու անգամ նվիրված են եղել Ֆրենսիսին։ 1986 թվականին տեղեկագիրը ճանաչեց նրա աշխատանքը, որպես անհատական աշխատանք, իսկ տասը տարի անց ամսագիրը հրատարակեց «Հարգանքի տուրք Ու. Նելսոն Ֆրենսիսին և Հենրի Կուչերային»։

### Դասախոսություն
Ֆրենսիսը Լոնդոնում, Էդինբուրգում, Կահիրեում, Տոկիոյում և Թրոնհեյմում աշխատել է որպես հիմնական զեկուցող, դասախոս և հրավիրված պրոֆեսոր։ Ստոկհոլմում նա նաև մասնակցել է հաշվողական-կորպուսային լեզվաբանության վերաբերյալ Նոբելյան գիտաժողովին։

## Խորհրդի անդամակցություններ
* Save the Bay – Անդամ
* National Association for the Advancement of Colored People (NAACP) – Անդամ
* Urban League of Rhode Island – Անդամ
* Providence Shakespearean Society – 1986-1990 թվականներին նախագահ

## Հրատարակված աշխատանքներ
### Գրքեր
* Editor, *The Book of Vices and Virtues: A Fourteenth Century Translation of the 'Somme le Roi' of Lorens d'Orléans* (Early English Text Society #217)(Oxford, UK: Oxford University Press, 1942)
* *The Structure of American English* (with a chapter on American English dialects by Raven I. McDavid, Jr)(New York: Ronald Press, 1958)
* *The History of English* (New York: W.W. Norton, 1963)
* *The English Language: An Introduction* (New York: W.W. Norton, 1963, 1965) LCCN 63-15500 (no ISBN)
* *Compositional Analysis of Present-Day American English* (with Henry Kučera)(Providence: Brown University Press, 1967)
* *Frequency Analysis of English Usage: Lexicon and Grammar* (with Henry Kučera)(Boston: Houghton Mifflin, 1982) 
* *Dialectology: An Introduction* (London & New York: Longman, 1983) 

### Այլ աշխատություններ
* *A Standard Corpus of Present-Day Edited American English, for Use with Digital Computers* (with Henry Kučera; computer database) (Providence: Brown University Department of Linguistics, 1964; tagged version, 1969)
* "Modal DAREN'T and DURSTN'T in Dialectal English," in *Studies in Honour of Harold Orton,* ed. by Stanley Ellis (Leeds, UK: Leeds University Press, 1970)
* "The English Language and Its History," in *Webster's New Collegiate Dictionary*, 8th edn. (Springfield, MA: G. & C. Merriam, 1973)
* "Problems of Assembling and Computerizing Large Corpora," in *Empirische Textwissenschaft: Aufbau und Auswertung von Text-Corpora*, ed. by Henning *Bergenholtz & Burkhard Schaeder (Königsberg: Scriptor, 1979)
* "Dinner speech given at the 5th ICAME Conference at Windermere, England, 21 May 1984", in *ICAME News* No. 10 (May 1986)
* "Otto Jesperson as Grammarian," in *Otto Jesperson: Facets of His Life and Work,* ed. by Arne Juul & Hans F. Nielsen (Amsterdam & Philadelphia: John Benjamins, 1989)
* "Dialectology," in *Oxford International Encyclopedia of Linguistics,* ed. by William Bright. (London: Oxford University Press, 1991)
* "Language Corpora B.C.," in *Directions in Corpus Linguistics: Proceedings of Nobel Symposium 82. Stockholm, 4–8 August 1991,* ed. by Jan Svartvik. (Berlin & New York: Mouton de Gruyter, 1991)
* "The Historical and Cultural Interpretation of Dialect," in *American Dialect Research,* ed. by Dennis R. Preston (Amsterdam & Philadelphia: John Benjamins, 1993)
* "A Pilgrim's Progress: From Philology to Linguistics," in *First Person Singular III: Autobiographies by North American Scholars in the Language Sciences,* edited by E.F.K. Koerner (Amsterdam & Philadelphia: John Benjamins, 1998)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Dinner speech given at the 5th ICAME Conference at Windermere, England, 21 May 1984 (audio recording) 
* "A Tribute to W. Nelson Francis and Henry Kučera", in ''ICAME Journal'', #20 (April 1996) 
* Williams, Niketa, "The Brown-Tougaloo Language Project: A Controversial Experiment" (Providence, RI: Brown University Scholarly Technology Group web site, n.d.)
* Pauline Jacobson, "Obituary, W. Nelson Francis," in ''Linguist List 13.1718'' (June 17, 2002)
* "W. Nelson Francis, 91, professor," in ''Lancaster New Era'', June 18, 2002

Կատեգորիա:1910 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:2002 մահեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Փենսիլվանիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆիլադելֆիա քաղաքում ծնվածներ