open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մարզահագուստ

thumb|200px|Ֆուտբոլիստները տարբեր գույնի մարզահագուստենորվ
[thumb|200px|100մ վազքի ռեկորդակիր [Ուսեյն Բոլտը (դեղին գույնով) և մյուս վազողները մարզահագուստով]]
**Սպորտային հագուստ**, սպորտով զբաղվելու կամ ֆիզիկական վարժություն կատարելու համար նախատեսված հագուստ։ Սպորտային հագուստը ներառում է շորտեր, շալվարներ, վերնաշապիկներ, կոշիկներ և նաև տարբեր տեսակի ներքնազգեստեր։

Այս տեսակի հագուստները սովորաբար պատրաստվում են էլաստիկ նյութերից։

Սպորտային հագուստի մշակման ընթացքում պետք է հաշվի առնել օգտագործողի ջերմամեկուսացման պահանջները։ Տաք եղանակին սպորտային հագուստը պետք է հնարավորություն տա օգտագործողին պահպանել սառությունը, իսկ ցուրտ եղանակին՝ տաքացնել։

## Rash guard
Rash guard-ը հանդիսանում է սպորտային վերնաշապիկ, որը պատրաստված է սպանդեկսից և նեյլոնից կամ պոլիեսթերից։ Անվանումը՝ rash guard (րեշ գարդ), արտացոլում է այն փաստը, որ վերնաշապիկը պաշտպանում է սեփականատիրոջը քերծվածքներից, որոնք առաջանում են քսվելուց, կամ արևի այրվածքներից, երկար ժամանակ արևի տակ գտնվելու հետևանքով՝ որպես արևապաշտպան հագուստ։

Rash guard-ը սովորաբար կրում են առանձին, երբ զբաղվում են սերֆինգով, եղանակին, որը չափազանց ջերմ է հիդրոկոստյումի համար, որպեսզի կանխի քաշումը սերֆինգի տախտակի մեջ։

Շատ մարզիկներ ու սպորտսմեններ կրում են rash guard քաշումից պաշտպանվելու համար կյանքի ինից կամ տարբեր պայքարման արվեստների և խառը մարտարվեստների (MMA) մարզումների ընթացքում՝ որպես առանձին հագուստ։ Հնարավոր, բայց չհիմնավորված առավելություններ են հետևյալները:
*Մաշկի պաշտպանություն մատե այրվածքներից։
*Խոնավության վերահսկում։
*Մկանների նկատմամբ սեղմող ազդեցությունը օգտակար է մկանների ձգումը կանխելու համար։
*Հիգիենայի պատշաճ պրակտիկա։
Շատ դեպքերում բրազիլական ջիու-ջիցուի (BJJ) և MMA-ի համար նախատեսված rash guard-երը ավելի բարակ են, քան սերֆինգի կամ դայվինգի համար նախատեսված ավանդական rash guard-երը։

## Գոլֆի հագուստ
Գոլֆում գոյություն ունի հատուկ հագուստ կրելու հին ավանդույթ՝ հագուստ, որը արտացոլում է շոտլանդական արիստոկրատների ավանդույթը, ովքեր գոլֆի դաշտում զբոսնում են, գոլֆի մականներով թափահարելով և մարզվում հմուտ, ազնվական կերպով։ Այնունամենայնիվ, գոլֆի հագուստը նույնպես ազդեցված է ժամանակակից գործվածքների և միտումների ազդեցությամբ, որոնք շեշտադրում են ֆունկցիոնալությունը և դիմացկունությունը։ Գոլֆ խաղացողները, ինչպես մյուս մարզաձևերում սպորտսմենները, առաջին հերթին մարզիկ են, իսկ երկրորդ հերթին՝ հասարակության դերասաններ։ Մարզիկները բոլոր մարզաձևերում նախընտրում են խոնավությունը հեռացնող գործվածքներ, հստակ մանրամասներ և ժամանակակից նորաձև գույներ։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
*Սպորտային համազգեստ
Սանասար Հովհաննիսյան

**Սանասար Ռազմիկի Հովհաննիսյան** (), հայ ըմբիշ։ Սպորտի վաստակավոր վարպետ (1980)։ Ավարտել է Մոսկվայի ինժեներա-շինարարական ինստիտուտը (1984)։ Աշխատել է Մոսկվայի «Սպարտակ» ԿՄԸ-ում։ Օլիմպիական (1980), աշխարհի (1981), Եվրոպայի (1980, 1986), ԽՍՀՄ (1981, 1990) ազատ ոճի ըմբշամարտի չեմպիոն, աշխարհի և ԽՍՀՄ բազմակի գավաթակիր։ Օլիմպիական չեմպիոն դարձած խորհրդային ամենաերիտասարդ ազատոճային ըմբիշն է (այդ բարձրագույն տիտղոսը նվաճել է 20 տարեկան հասակում), ինչպես նաև՝ հայազգի առաջին ազատոճային օլիմպիական չեմպիոնը և օլիմպիադայի ոսկե մեդալ նվաճած հայազգի երկրորդ ըմբիշը։ 1980 թվականին Մոսկվայում անցկացված ամառային օլիմպիական խաղերի եզրափակիչ գոտեմարտում, մրցագորգ դուրս գալով յոթերորդ անգամ, ռումինացի Ալեքսանդր Կիչոնին հաղթել է 9:3 հաշվով։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1960 թվականին, Մոսկվայում։ Եղել է վաստակավոր մարզիչ Օթարի Կվանտրիշվիլու սանը։ Հանդես է եկել որպես Մոսկվայի «Սպարտակ» մարզական ընկերության անդամ, 1981 թվականից՝ մեջքի լուրջ վնասվածքով։ 1981 թվականին հռչակվել է աշխարհի չեմպիոն և գավաթակիր, 1986-ին՝ Եվրոպայի չեմպիոն, ԽՍՀՄ առաջնության բրոնզե մեդալակիր։

Սանասար Հովհաննիսյանի կրտսեր եղբայրը՝ Գոռ Չախալը (Գոռ Հովհաննիսյան), ճանաչված նկարիչ է։

## Տեսահոլովակ
* [Матчевая встреча СССР-США г. Ереван, 1987 год, вольная борьба, 100 кг: Санасар Оганисян (СССР) - [Шерр, Уильям|Уильям Шерр] (США)]

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Փետրվարի 5 ծնունդներ
Կատեգորիա:1960 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Հայ օլիմպիական չեմպիոններ
Սմբատ Հովհաննիսյան (իրավաբան)

**Սմբատ Հասրաթի Հովհաննիսյան** (), հայ իրավաբան։ Իրավաբանական գիտությունների դոկտոր (1973), պրոֆեսոր (1976)։

## Կենսագրություն
1950 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1953-1966 թվականներին դասախոսել է ԵՊՀ-ում, 1966-1973 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱԱ փիլիսոփայության և իրավունքի ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, 1973-1983 թվականներին՝ ԵՊՀ քաղաքացիական իրավունքի ամբիոնի վարիչ, 1983 թվականից՝ Մատենադարանի առաջատար գիտաշխատող։

## Հոդվածներ
Բազմաթիվ հոդվածների և աշխատությունների հեղինակ է։ Առավել հայտնի են մենագրությունները։

## Գրքեր
* «Ամուսնությունը և ամուսնալուծությունը Հայկական ՍՍՀ օրենսդրությամբ», Ե․, 1965:
* «Ամուսնաընտանեկան իրավունքը վաղ ավատական Հայաստանում (IV-IX դդ․)», Ե․, 1976:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Սոկրատ Հովհաննիսյան

**Սոկրատ Ստեփանի Հովհաննիսյան** (հուլիսի 27, 1920, գյուղ Բիստ (Օրդուբադի գավառում)&nbsp;-&nbsp;փետրվարի 13, 1996, Լոս Անջելես), հայ նյարդավիրաբույժ, Հայաստանում նյարդավիրաբուժության հիմնադիրներից։ Բժշկական գիտությունների թեկնածու (1951 թ.), դոցենտ (1963 թ.)։ ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ (1963 թ.)։ ԽՍՀՄ հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
1941 թվականին ավարտել է ԵԲՀ։ 1946 թվականից աշխատել է ԵԲՀ ընդհանուր վիրաբուժության կլինիկայում, 1952-1995 թվականներին ղեկավարել է նյարդավիրաբուժական կլինիկան։ 1952-1958 թվականներին՝ Երևանի վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի ԳՀԻ տնօրեն։ 1962-1966 թվականներին՝ ԵԲԻ ռեկտոր, 1967-1996 թվականներին՝ իր նախաձեռնությամբ կազմակերպված ԵԲՀ տրավմատոլոգիայի, նյարդավիրաբուժության և ռազմադաշտային վիրաբուժության ամբիոնի վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են նյարդային համակարգի ծանր վնասվածքների և դրանց հետևանքների, ուռուցքների, հետբորբոքային և անոթային հիվանդությունների ախտորոշման և վիրահատական բուժման հարցերին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ նյարդավիրաբույժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Սպարտակ Հովհաննիսյան

**Սպարտակ Սարիբեկի Հովհաննիսյան** (), հայ կենսաֆիզիկոս։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1968), պրոֆեսոր (1970), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996)։ Հայաստանում մոլեկուլային կենսաֆիզիկայի հիմնադիրներից։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը (1948)։ 1962 թվականից աշխատել է ՀՀ ԳԱԱ Լևոն Օրբելու անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտում, 1973-1996 թվականներին՝ սրտաբանության ինստիտուտի մոլեկուլային սրտաբանության լաբորատորիայի վարիչ։ 1963 թվականից միաժամանակ վարել է ԵՊՀ ֆիզիկայի ֆակելտուտում իր նախաձեռնությամբ կազմակերպված մոլեկուլային կենսաբանության և բջջի կենսաֆիզիկայի դասընթացները։ Աշխատանքները վերաբերում են մկանային սպիտակուցների կառուցվածքին ու գործունեությանը, մկանային կծկման մոլեկուլային մեխանիզմների պարզաբանմանը։ Զբաղվում է սրտամկանի և կմախքային մկանների մոլեկուլային ու ժառանգական մեխանիզմների, ինչպես նաև տիեզերական թռիչքների ընթացքում մկանային սպիտակուցների կարգավորման առանձնահատկությունների հայտնաբերման հարցերի ուսումնասիրությամբ։ Սրտի ուսումնասիրության միջազգային միության և Մկանների ուսումնասիրության եվրոպական ընկերության անդամ, Գրավիտացիոն (տիեզերական) կենսաբանության միջազգային կոմիտեի թղթակից անդամ (1982, Ստոկհոլմ)։

## Երկեր
* Ընդհանուր վիրաբուժություն։ Ձեռնարկ բժշկական ինստիտուտի ուսանողների համար, Երևան, Հայպետուսմանկհրատ, 1958 (համահեղինակ)։
* Ալկոհոլը և սիրտանոթային համակարգը։ Երևան, «Հայաստան», 1987 (համահեղինակ)։
* Մարդը և ալկոհոլը։ Հովհաննիսյան, Սպարտակ Սարիբեկի, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1987։
* Կենսաբանական թաղանթներ։ Բուհական ուսումնական ձեռնարկ, Երևան, «Զանգակ-97», 2001 (համահեղինակ)։
* Սիրտ - թոքային վերակենդանացում։ Քույրական գործընթացի կազմակերպումը։ Ուսումական ձեռնարկ, ՀՀ ԱՆ բժշկական ուսումնարան, Երևան, 2002 (համահեղինակ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ կենսաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Սուրեն Հովհաննիսյան (դերասան)

**Սուրեն Եղիազարի Հովհաննիսյան** (), հայ դերասան։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1985)։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
1932-1936 թվականներին սովորել է Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոնին կից ստուդիայում։ 1938-1941 թվականներին՝ Գաբրիել Սունդուկյանի անվան, 1945-1952 թվականներին՝ Ստեփանավանի, 1952-1986 թվականներին՝ Վանաձորի թատրոնի դերասան։

## Դերեր
* Գիժ Դանիել՝ Շիրվանզադեի «Չար ոգի»
* Մարկոս Ալիմյան՝ Շիրվանզադեի «Քաոս»
* Բալաբեկ՝ Նաիրի Զարյանի «Աղբյուրի մոտ»
* Մարգար՝ Պապայանի «Աշխարհն, այո՛, շուռ է եկել»
* Պաղտասար՝ Պարոնյանի «Պաղտասար աղբար»
* Պոլեժաև՝ Ռախմանինովի «Անհանգիստ ծերություն»
* Չմուտին՝ Ա. Գալինի «Ռետրո»
* Ատիլիո՝ Է. դե Ֆիլիպոյի «Ցիլինդր»
* Դոն Արիաս՝ Լոպե դե Վեգայի «Սևիլիայի աստղը»
* Գևորգ՝ Ն. Մեսրոպյանի «Կապույտ ժապավեն»
* Մոնտանելի՝ «Բոռ», ըստ Վոյնիչի

1986 թվականին նկարահանվել է «Մենավոր ընկուզենի» ֆիլմում։

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Աբդուռահման (Բայազետի գավառ)

**Աբդուռահման**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բայազետի գավառում։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սիմոն Հովհաննիսյան

**Սիմոն Պարգևի Հովհաննիսյան** (), հայ կոմպոզիտոր։ ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1990)։ Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ (1966), վարչության անդամ (1984)։

## Կենսագրություն
1958 թվականին ավարտել է միջնակարգ դպրոցը և Սայաթ-Նովայի անվան յոթնամյա երաժշտական դպրոցը։ Սովորել է Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում և Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետում, 1961-1966 թվականներին՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիայի ստեղծագործական բաժնում (1966, Է. Միրզոյանի դասարան)։ 1976 թվականից՝ Հայաստանի կույրերի միավորման երաժշտական կոլեկտիվների տնօրեն և գեղարվեստական ղեկավար։ Գրել է սիմֆոնիա, «Կոմիտաս» սիմֆոնիկ պոեմ, «Requiem» (ըստ Չարենցի՝ Կոմիտասին նվիրված «Requiem-aeternam»-ի, 3 լարային կվարտետ, գործիքային սոնատներ, ռոմանսներ, խմբերգեր, «Հայկական մանրանվագներ» դաշնամուրային պիեսների շարք (կոմպոզիտորների միջազգային 4-րդ մրցույթի 1-ին մրցանակ, 1988, Մարիանսկե-Լազնե (Չեխոսլովակիա))։

## Պարգևներ, կոչումներ
* 2010 թ. սեպտեմբերի 16-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Մովսես Խորենացու մեդալով։
* ՀՀ մշակույթի նախարարության մեդալ, 2010
* Հայաստանի կույրերի միավորման «Պատվավոր անդամ», 2005

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայաստանի կոմպոզիտորների և երաժշտագետների միության անդամներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ռոմանոս Մելիքյանի անվան պետական երաժշտական քոլեջի շրջանավարտներ
Ստի հայտնագործումը

**Ստի հայտնագործում** (), ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմի գործողությունները կատարվում են մի աշխարհում, որտեղ սուտ ընդհանրապես գոյություն չունի։ Մարդիկ միշտ ասում են այն, ինչ մտածում են։ Այդ երկրում գովազդը ոչինչ չի չափազանցնում, իսկ գեղարվեստական ֆիլմերը պարզապես պատմական իրադարձությունների ստույգ նկարագրություններ են, որ կարդում են էկրանի առաջ։

Ֆիլմի գլխավոր հերոսը Մարկ Բելիսոնն է՝ սցենարիստ, ում բոլորը համարում են անհաջողակ։ Նույն կարծիքին է նաև Աննա Մաքդուգլասը, ով համաձայնել է ժամադրության գնալ Մարկի հետ։

Հաջորդ օրը Մարկին ազատում են աշխատանքից որպես ամենաանհաջողակ աշխատակցի։ Նա պիտի վճարի բնակարանի վարձը, բայց իր բանկային հաշվին կա ընդամենը 300 դոլար։ Մարկը գնում է բանկ ու հանկարծ որոշում ասել, թե իր հաշվին կա 800 դոլար։ Այդ աշխարհում, որտեղ ոչ ոք չի ստում, վստահում են Մարկին՝ մտածելով, թե համակարգիչն է սխալ։ Մարկն ստանում է իր ասած գումարը։

Սովորելով ստել՝ Մարկն սկսում է բոլորովին նոր կյանք. գրում է սցենար, որ ճանաչվում է լավագույնը ստուդիայում, Աննան սկսում է լավ վերաբերվել Մարկին։ Մարկն իր մեռող մորը պատմում է, թե ինչ լավ կյանք է նրան սպասում մահվանից հետո։ Այդպիսով նա դառնում է այդ աշխարհի առաջին կրոնի հիմնադիրը։

## Դերերում
* Ռիկի Ջերվեյս  - *Մարկ Բելիսոն*
* Ջենիֆեր Գարներ  - *Աննա Մաքդուգլաս*
* Ռոբ Լոու  - *Բրեդ Կեսլեր*
* Լուի Սի Քեյ  - *Գրեգ Կլեյնշմիդտ*
* Ջոնա Հիլ  - *Ֆրենկ Ֆոսետ*
* Թինա Փեյ  - *Շելլի Բեյլի*
* Ջեֆրի Թեմբոր  - *Էնթոնի Ջեյմս*
* Ջիմի Սիմփսոն  - *Բոբ Սքոթ*
* Ֆիոնուլա Ֆլենագան  - *Մարթա Բելիսոն*
* Մարտին Սթար  - *մատուցող*
* Ստեֆանի Մարչ  - *շիկահեր աղջիկ*

## Արձագանքներ
Ֆիլմն արժանացել է տարբեր գնահատակաների։ *Rotten Tomatoes* կայքում ֆիլմին տրված 171 գնահատականներից դրական են 57%-ը։

*Metacritic* կայքում ֆիլմը 100 հնարավորից արժանացել է 58 միավորի։

Հայտնի կինոքննադատ Ռոջեր Էբերտը ֆիլմը գնահատել է 3.5 աստղ (հնարավոր 4-ից)։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Նախնական տարբերակում ֆիլմի անվանումը եղել է «Ճշմարտության հակառակ կողմը» (*This Side of the Truth*)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* 
* 

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:2009 ֆիլմեր
Կատեգորիա:2020-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Universal Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հակաուտոպիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մասաչուսեթսում նկարահանված ֆիլմեր
Ախտա Ներքին

**Ախտա Ներքին**, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կարաքիլիսայի գավառակում։ Գտնվում էր գավառակի հյուսիսային կողմում, Հայկական պարի հարավային լանջին, Արածանիի ավազանի Ախտա գետի վերին հոսանքի տարածքում։

Գյուղի հյուսիս-արևելք գտնվում է Ախտա Փոքր գյուղը, իսկ արևելք` Ախտա Մեծ գյուղը։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջին ուներ 7 տուն քուրդ բնակիչ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կուր (Բայազետի գավառ)

**Կուր**, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բայազետի գավառում։ Գտնվում էր Սարի գետի վրա, Բայազետ քաղաքից 9 կմ հյուսիս-արևելք։

Եղել է նաև Խան անունով իջևան, որի անվան զուգադիպությունից էլ առաջացել են բնակավայրի մյուս անվանումները։

## Բնակչություն
1878 թվականին ուներ 5 տուն` 27 քուրդ բնակչով։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն էր։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կարաբազար

**Կարաբազար**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բայազետի գավառակում։ Գտնվում էր **Ս Հովհաննես** վանքի մոտ։

## Պատմություն
1554 թվականի պարսկաթուրքական պատերազմի ժամանակ թուրքական բանակը կանգ է առել այստեղ։

Բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել է 1918 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Գյուղն ավերվել է։

## Բնակչություն
1877-1878 թվականներին ուներ 30 տուն, իսկ 1909 թվականին ուներ 20 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կարաբազարն ուներ եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում եկեղեցուն կից գործում էր վարժարան, որն ուներ 18 աշակերտ։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Հայկակական Սովետական Հանրագիտարան, 5-րդ հատոր, էջ 291, 1979 թ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մամեդ (Դիադինի գավառ)

**Մամեդ**, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Դիադինի գավառակում։ Գտնվում էր Արածանիի վերին հոսանքի ձախ կողմի Չամեբուբու վտակի աջ ափին, Դիադին քաղաքից 12 կմ հարավ-արևմուտք։

Գյուղակի շուրջ կային անտառներ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 6 տուն քուրդ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն էր։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բաբիա

**Բաբիա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Մուշի գավառում կամ Բիթլիսի վիլայեթի Մուշի գավառում։ Գտնվում էր Մանազկերտ քաղաքից 27 կմ արևելք։

## Աշխարհագրություն
Գյուղը տեղակայված էր սարավանդի վրա։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 15 տուն բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն էր։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալիկուլաղ (Բայազետի գավառ)

**Ալիկուլաղ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բայազետի գավառում։ Գտնվում էր Խնուսից 45 կմ հյուսիս-արևելք, Արածանիի աջակողմյան վտակ Գյոգսուի օժանդակներից մեկի վերին հոսանքում։

XX դարի սկզբին ուներ 20 տուն բնակի։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բուլակ բաշի

**Բուլակ բաշի**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Ալաշկերտի գավառակում։

## Բնակչություն
1877-1878 թվականներին ուներ 12 տուն բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Բուլակ բաշիի մոտ կար հին եկեղեցու և պարիսպների ավերակներ, հայկական մեծ գերեզմանոց։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կան

**Կան** (), գյուղաքաղաք Մեծ Հայքի Կարին գավառում, իսկ ապա գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում։ Գտնվում էր էրզրում քաղաքից 3 կմ հյուսիս-արևմուտք, Շողալար և Գոհանամ լեռների մոտ, հարթավայրում։

## Պատմություն
Բնակչությունը XI դարում այստեղ է գաղթել Անի քաղաքից։ Հայ բնակչությունը ամբողջովին բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Բնակչություն
1878 թվականին ուներ 313 տուն՝ 2400 հայ և 64 տուն՝ 340 թուրք բնակչով, իսկ 1914 թվականին՝ 350 տուն հայ և 70 տուն թուրք բնակիչ։ Կանեցիները սիրել են երգը և պարը։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Կանեցիները հայտնի էին որպես լավ արհեստավորներ, մեծ մասն աշխատում էր Էրզրումի արհեստանոցներում։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կանն ուներ երկու եկեղեցի, որոնցից մեկը Ս. Ամենափրկիչն էր։ Գյուղի մոտակայքում գտնվում էր Մուտուրկա վանքը։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր երկսեռ վարժարան, որը 1872-1873 թվականներին ուներ 150 տղա և 25 աղջիկ աշակերտ։

## Գրչություն
Եղել է գրչության հայտնի կենտրոն։ XIII-XIV դարերում այստեղ են գրվել մի շարք ձեռագրեր։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, 5-րդ հատոր, էջ 223, 1979 թ
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Յաքութիեի շրջանի համայնքներ
Վյաչեսլավ Հարությունյան

**Վյաչեսլավ Վառնազի Հարությունյան** (), հայ պետական և ռազմական գործիչ, գեներալ-մայոր (1992)։

## Կենսագրություն
1973 թվականին ավարտել է Կուբանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Մասնակցել է Աֆղանստանում ռազմական գործողություններին։ 1973 թվականից ծառայել է ՀՀ պետանվտանգության մարմիններում (ՀՀ ՊԱԿ-ի նախագահի տեղակալ, ԱԱ գլխավոր վարչության պետի առաջին տեղակալ)։ 1993-1997 թվականներին եղել է ՀՀ վարչապետի խորհրդական,1997-2002 թվականներին՝ ՀՀ կառավարությանն առընթեր արտակարգ իրավիճակների վարչության պետ։ ՀՀ ռազմական և քաղաքական գործիչ, գեներալ-լեյտենանտ Վաղարշակ Հարությունյանի եղբայրն է։

Կատեգորիա:ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայության գեներալ-մայորներ
Ֆաբլուխ Հարությունյան

**Ֆաբլուխ Ռուբենի Հարությունյան** ()), հայ ֆիզիկոս։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1974), պրոֆեսոր (1978)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է ԵՊՀ-ն (1952)։ 1965-1968 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱ ռադիոտեխնիկայի և էլեկտրոնիկայի ինստիտուտի, 1968-1976 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱ ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտի բաժնի վարիչ։ 1977-1981 թվականներին՝ Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի ֆիզիկայի ամբիոնի վարիչ։ Աշխատանքները վերաբերում են միջուկային ֆիզիկային և տարրական մասնիկների տեսությանը։ Աշխատակիցների հետ հետազոտել է ռենտգենյան անցումային ճառագայթումը և մասնակցել այդ ճառագայթման դետեկտորների ստեղծմանը։ Ուսումնասիրել է մակերևութային անհարթություններից էլեկտրոնների ճառագայթումը, էլեկտրոնների և լազերային փնջի ֆոտոնների փոխազդեցությունը։

## Երկեր
* Charged particle radiation in inhomogeneous media and its application for high energy particle detection: (2-nd part), 1975, t.p. (F. R. Harutyunian)
* Тормозное излучение электронов среды, возникающее при прохождении через неё тяжелых заряженных частиц, 1975, т.л. (Ф. Р. Арутюнян)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Օլիմպիո

«**Օլիմպիո կամ Վիկտոր Հյուգոյի կյանքը**» (), Ֆրանսիացի գրող Անդրե Մորուայի հեղինակած կենսագրական բնույթի վեպ։ Նվիրված է հեղափոխական ռոմանտիզմի հիմնադիր, բանաստեղծ, դրամատուրգ և արձակագիր Վիկտոր Հյուգոյի կյանքին ու գործունեությանը։ «Օլիմպիոն» գրելու սկիզբը համընկել է Հյուգոյի ծննդյան 150-ամյակի հետ՝ մի տարելիցի, որը հանդիսավորապես նշվեց Ֆրանսիայում և ամբողջ աշխարհում։ Մորուան վերակերտում է դարաշրջանի մթնոլորտը՝ լինի դա 1830 թվականի հեղափոխության նախօրեն, կամ պրուսացիների կողմից Փարիզի պաշարման ողբերգական օրերը։ Հեղինակը վերարտադրում է XIX դարի Ֆրանսիայի հասարակական ու գրական կյանքի նկարագիրը։ Ընթերցողը ծանոթանում է Սենտ-Բյովի, Վինյիի, Լամարտինի` ներկայումս մոռացված գրողերի հետ, որոնց բանաստեղծը հանդիպել է իր կյանքի ճանապարհին։ Պատմական խայտաբղետ ֆոնի վրա վեր է խոյանում մեծ մարդու, բանաստեղծի ու տրիբունի կերպարը։ Բացահայտվում է հերոսի հարուստ ներաշխարհը, ուր ինչպես հայելում, արտացոլվել են երկիրը ցնցած փոթորիկները։ Գիրքը մեծ տարածում ունեցավ հատկապես 1985 թվականին, երբ Ֆրասիայում հայտարարված էր Հյուգոյի տարի։

Վեպը հայերեն թարգմավել է 1990 թվականին, «Խորհրդային գրող» հրատարակչության կողմից։

Կատեգորիա:Ֆրանսերեն վեպեր
Ֆելիքս Հարությունյան

**Ֆելիքս Գևորգի Հարությունյան** (), հայ մաթեմատիկոս։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1986), պրոֆեսոր (1987)։

## Կենսագրություն
1962 թվականին ավարտել է ԵՊՀ-ն։ 1971 թվականից եղել է ՀՀ ԳԱԱ մաթեմատիկայի ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, 1977 թվականից դասախոսում է ԵՊՀ-ում, 1987 թվականից՝ ամբիոնի վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են եռանկյունաչափական և ընդհանուր օրթոգոնալ շարքերի զուգամիտությանը, այդ շարքերով ֆունկցիաների ներկայացմանը, ինչպես նաև անալիտիկ ֆունկցիաների եզրային արժեքների ուսումնասիրման հարցերին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ապրիլի 18 ծնունդներ
Կատեգորիա:1940 ծնունդներ
Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Ֆրանց Ռուբո

**Ֆրանց Ալեքսեևիչ Ռուբո** (), ռուս մարտանկարիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Օդեսսայի գծանկարչության դպրոցում (1865 թվականից) և Մյունխենի գեղարվեստի ակադեմիայում (1877 թվականից)։ Ապրել է հիմնականում Պետերբուրգում, 1913 թվականից՝ Գերմանիայում։ Դասավանդել է Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայում (1904-1912)։ Փաստագրական ճշտությամբ ստեղծել է նկար-համայնապատկերներ («Աևաստոպոլի պաշտպանությունը», 1902-1904, Սևաստոպոլ, բացվել է 1905 թվականին, 1941-1942 թվականներին վնասվել է Սևաստոպոլի պաշտպանության ժամանակ, վերականգնվել և կրկին բացվել 1954 թվականին, «Բորոդինոյի ճակատամարտը», 1911, բացվել է 1912 թվականին Մոսկվայում, վերականգնվել է 1962 թվականին)։ Ստեղծել է նաև հաստոցային նկարներ։

## Պատկերասրահ
 

3000px|«Բորոդինոյի ճակատամարտը»  


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
Ամբողջովին նոր մտածելակերպ

**Ամբողջովին Նոր Մտածելակերպ․ ինչու են աջակողմյան մտածելակերպով մարդիկ իշխելու ապագայում**․ Դենիել Փինքի գիրքն է, որտեղ հեղինակը պնդում է, որ համաշխարհային մասշտաբով բիզնեսի ապագան պատկանում է աջակողմյան մտածելակերպ ունեցող մարդկանց (կապված է ուղեղի ձախ կիսագնդին տրամաբանական, իսկ աջին՝ ստեղծագործական բնութագրիչներ վերագրելու հետ։ Lateralization of brain function)։

## Հիմնական գաղափարներ
Պատմական տեսանկյունից գրքում առանձնացվում են չորս հիմնական ժամանակաշրջաններ․
# Գյուղատնտեսական (ֆերմերներ)
# Արդյունաբերական (գործարանների աշխատողներ)
# Տեղեկատվական (գիտելիքահենք աշխատողներ)
# Կոնցեպտուալ (ստեղծագործողներ)

Չորրորդ շրջանի համար Փինքը ուշադրություն է հրավիրում, թե ինչպես կարող են գործարարները հաջողության հասնել։

Փինքը առանձնացնում է բիզնեսի և տնտեսության ապագային ուղղված 3 միտումներ․
# առատություն․ սպառողները չափազանց շատ ընտրանքներ ունեն՝ ոչինչ սուղ չէ
# Ասիա․ հնարավոր ամեն ինչ աութսորս է արվում (outsourcing)
# ավտոմատացում․ համակարգչայնացում, ռոբոտներ, տեխնոլոգիա, գործընթացներ

Փինքը նկատում է, որ վերոնշյալ միտումները կարևոր հարցեր են առաջ բերում ցանկացած բիզնեսի հաջողության համար․
* Կարո՞ղ է համակարգիչն այդ աշխատանքն ավելի արագ կատարել
* Արդյո՞ք այն, ինչ դուք առաջարկում եք, պահանջված է առատության շրջանում
* Կարո՞ղ է որևէ մեկն ավելի էժան կատարել այդ ամենը

Նշված հարցերի պարագայում մրցունակ տարբերությունը ստեղծագործականությունն է, որի համար անհրաժեշտ է․
# *Դիզայն*․ անցում ապրանքի բուն գործառույթից անդին՝ ներգրավելու զգացողությունները
# *Պատմություն*․ ամենակարևորն է՝ ապրանքի / ծառայության օգտին փաստարկները լրացնել գրավիչ պատմությամբ
# *Սիմֆոնիա*․ տեսնել մեծ պատկերը
# *Էմպատիա*․ գրավել զգացմունքները
# *Խաղ*․ հումոր և թեթևություն բերել բիզնեսին ու ապրանքներին
# *Իմաստ*․ անհրաժեշտ է նպատակ ունենալ

## Արձագանքներ
* Թարգմանված է 20 լեզուներով։
* Երկար ժամանակ գտնվել է *Նյու Յորք Թայմզ* և *ԲիզնեսՎիք* պարբերականների բեսթսելերների ցուցակում։
* Հրատարակման տարվա լավագույն բիզնես գիրք է ճանաչվել *Ստրատեգիա + Բիզնես*, *Մայամի Հերալդ*, *800-CEO-READ*, և *Ֆասթ Քամփընի ամսագիր* պարբերականների կողմից։

Գիրքը հանդիսանում է ստեղծագործականության և ինովացիայի՝ բիզնես արժեքի աղբյուր ընդունվելու ընդհանուր միտման դրսևորում։

## Տես նաև
* Տեղեկատվական հասարակություն

## Հրատարակություններ
* ISBN 1-57322-308-5 (կոշտ կազմով) 2005
* ISBN 1-59448-171-7 (փափուկ կազմով) 2006

## Արտաքին հղումներ
* Review on The Frugal Law Student and how A Whole New Mind Applies to Law. 
* 

Կատեգորիա:2005 գրքեր
Սեյշելյան կղզիներ

**Սեյշելյան կղզիներ** (, ), կղզային հանրապետություն Արևելյան Աֆրիկայում։ Սեյշելյան Կղզիների Հանրապետությունն զբաղեցնում է համանուն և Ամիրանտյան, Ալդաբրա, Կոսմոլեդո, Ֆարկուար ու մերձակա մոտ 115 մանր կղզիները Հնդկական օվկիանոսի արևմուտքում՝ Մադագասկարից հյուսիս-արևելք՝ մերձհասարակածային գոտում։ Բրիտանական համագործակցության անդամ է։ Մաե կղզին ամենաբարձրադիր կղզին է, իսկ ամենամարձր կետը 910 մետր է։ Այս կղզիները հայտնաբերել են պորտուգալացիները 15-րդ դարի սկզբին։ Մայրաքաղաքը Վիկտորիան է։

## Բնակչություն
Բնակչությունը չի անցնում 100 հազարից։ Երկրում բնակվում են կրեոլներ, բանտու աֆրիկացիներ, հնդիկներ, չինացիներ և այլք։

## Տնտեսություն
Տնտեսության հիմքը գյուղտնտեսությունն ու զբոսաշրջությունն են։ Մշակում են ծխախոտ, համեմունքներ (դարչին, վանիլին), ադամաթուզ, ցիտրուսներ, եթերայուղատու բույսեր։ Զարգացած է ձկնորսությունը։

## Ընդհանուր տեղեկություններ
Կղզիները տեղավորված են 30–70 մ խորություններում գտնվող ստորջրյա բարձրացումների վրա և հիմնականում ունեն բուստային ծագում։ Շատ են բնաշխարհիկ բույսերն ու կենդանիները։ XVIII դարի կեսին գաղութացրել են ֆրանսիացիները, դարավերջին զավթել են անգլիացիները և, համարելով բրիտանական տիրույթ, միացրել Մավրիկիոսին։ Երկիրն անկախություն է ձեռք բերել 1976 թվականի հունիսի 28-ին։ Միակ քաղաքը մայրաքաղաք Վիկտորիան է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կղզի պետություններ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի երկրներ
Կատեգորիա:Բրիտանական գաղութներ
Կատեգորիա:Սեյշելյան կղզիներ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսախոս երկրներ
Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Կատեգորիա:Հնդկական օվկիանոսի կղզի պետություններ
Կատեգորիա:1976 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ
Կրասնոդար

**Կրասնոդար** (հիմնադրվել է 1793 թ., մինչև 1920 թ.` **Եկատերինոդար**, քաղաքի կարգավիճակ է ստացել 1867 թ.), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնության  հարավում` Կուբան գետի աջ ափին։ Կրասնոդարի երկրամասի և Կրասնոդարի քաղաքային օկրուգի վարչական կենտրոնն է։

Հյուսիսային Կովկասի ու Հարավային դաշնային տարածաշրջանի խոշորագույն տնտեսական ու մշակութային կենտրոնն է, ինչպես նաև Կուբան պատմաշխարհագրական մարզի կենտրոնը։ Ոչ պաշտոնապես համարվում է Կուբանի մայրաքաղաք, ինչպես նաև՝ Ռուսաստանի հարավային մայրաքաղաք։

2025 թվականի տվյալներով՝ Կրասնոդարի բնակչությունը կազմում է 1 154 885 մարդ։

## Ֆիզիկաաշխարհագրական բնութագիր
### Աշխարհագրական դիրք
Կրասնոդարը գտնվում է Արևելաեվրոպական հարթավայրի հարավային հատվածում, Մերձկուբանյան ցածրավայրում, Մոսկվայից 1350 կմ դեպի հարավ։ Աշխարհագրական կոորդինատներն են՝ հյուսիսային լայնության 45°02′, արևելյան երկայնության 38°59′: Ծովի մակարդակից բարձրությունը կազմում է 25-30 մ։ Քաղաքը գտնվում է Կուբան գետի աջ ափին, որի հոսքով դեպի վեր գտնվում է Հյուսիսային Կովկասի խոշորագույն արհեստական Կրասնոդարի ջրամբարը։

Ձգվածությունը հյուսիսից հարավ կազմում է 20,6 կմ, իսկ արևելքից արևմուտք՝ 30,1 կմ։ Զբաղեցնում է 339,31 կմ² տարածք։ 
Կրասնոդարը գտնվում է սեյսմիկ ակտիվ գոտում։ Հաճախ երկրաշարժերի էպիկենտրոնը գտնվում է Սև ծովում, իսկ սեյսմիկ ալիքները հասնում են մինչև ջրափնյա քաղաքներ և նույնիսկ Կրասնոդար։ Ամբողջ պատմության ընթացքում Կրասնոդարում ուժգին երկրաշարժեր չեն գրանցվել, սակայն 1978 և 2002 թվականներին դիտվել են 4-5 բալլ ուժգնության երկրաշարժեր։

Կրասնոդարը գտնվում է երկու տաք ծովերից ոչ հեռու և ունի բարենպաստ տնտեսաաշխարհագրական դիրք։ Հեռավորությունը մինչև Սև ծով կազմում է մոտ 100 կմ, Ազովի ծով՝ մոտ 120 կմ։

### Հարևան քաղաքներ
Կրասնոդարը սահմանակցում է հետևյալ խոշոր քաղաքների հետ.
* հյուսիս-արևմուտք - 22px Կուբանի Սլավյանսկ ~ 85 կմ
* հյուսիս - 22px Դոնի Ռոստով ~268 կմ
* հյուսիս-արևելք - 22px Վոլգոդոնսկ ~495 կմ
* արևմուտք - 22px Անապա ~159 կմ
* արևելք - 22px Ստավրոպոլ ~265 կմ
* հարավ-արևմուտք - 22px Նովոռոսիյսկ ~145 կմ, 22px Գելենջիկ ~176 կմ
* հարավ - 22px Տուապսե ~169 կմ, 22px Սոչի ~293 կմ
* հարավ-արևելք - 22px Մայկոպ ~120 կմ

### Ժամային գոտի
Կրասնոդարը գտնվում է 3 ժամային գոտիներում։ Քաղաքը մտնում է Moscow Time Zone (MSK) կոչվող ժամային գոտու մեջ։ Համաշխարհային կոորդինացված ժամանակից (UTC) շեղումը կազմում է +3։00։ Տեղական արեգակնային ժամանակը՝ UTC+2:36, միջին կեսօրը լինում է 12:24-ին։

### Կլիմա
Կրասնոդարը գտնվում է չափավոր կլիմայական գոտում (Cfa ըստ Կյոպենի դասակարգման)։ Ձմեռը մեղմ է, կարճ (հունվարի սկիզբ-փետրվարի կեսեր), առանց կայուն ձնածածկույթի, ձմռան ամիսների միջին ջերմաստիճանը 0°…+2&nbsp;°C է։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1793 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամաս
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Կրասնոդարի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի քաղաքային բնակավայրեր
Աբաքյոյ

**Աբաքյոյ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հեկտոր Ռիալ

**Յոզե Հեկտոր Ռիալ Լագուիա** (), արգենտինացի ֆուտբոլիստ, ով հանդես է եկել Ռեալ Մադրիդում 1954 թ.-ից 1961 թվականներին։ Նա եղել է այն ակումբի մասնիկ, որը հինգ անգամ տիրացել է Եվրոպական գավաթին։

## Պարգևներ
*  Նասիոնալ 1 Ուրուգվայի Պրիմերա դիվիզիոն. 1952 թ.
*  Ռեալ Մադրիդ 5 Եվրոպական Գավաթ. 1956, 1957, 1958, 1959, 1960 թթ.
*  Ռեալ Մադրիդ 1 Միջմայրցամաքային գավաթ. 1960 թ.
*  Ռեալ Մադրիդ 4 Լա Լիգա. 1955, 1957, 1958, 1961 թթ.

## Արտաքին հղումներ
* Real Madrid profile

Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Էսպանյոլի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նասիոնալ Մոնտեվիդեոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Օլիմպիկ Մարսելի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Միստր և միսիս Սմիթ

**Միստր և միսիս Սմիթ** (), ռեժիսոր Դագ Լայմանի ֆիլմը՝ նկարահանված 2005 թվականին։

## Սյուժե
Ջոնն ու Ջեյնը ընտանիք են, վարում են սովորական կյանք, որից արդեն հասցրել են ձանձրանալ։ Նրանք մտածում են, թե միմյանց մասին գիտեն ամեն ինչ։ Սակայն նրանցից յուրաքանչյուրն ունի իր գաղտնիքը. միսթր և միսիս Սմիթները վարձու մարդասպաններ են, որոնք աշխատում են մրցակից կազմակերպություններում։ Ջեյնին հանձնարարում են սպանել Ջոնին, իսկ Ջոնին պատվիրում են սպանել Ջեյնին։ Նրանք սկսում են ճանաչել միմյանց, յուրաքանչյուրը ձգտում է ցույց տալ իր վարպետությունը և միաժամանակ հասկանալ, թե որքան են իրենք պետք մեկը մյուսին։

## Դերերում
* Բրեդ Փիթ  – *Ջոն Սմիթ*
* Անջելինա Ջոլի  – *Ջեյն Սմիթ*
* Վինս Վոն  – *Էդդի*
* Ադամ Բրոդի  – *Բենջամին Դանց*
* Քերրի Վաշինգտոն  – *Ժասմին*

## Հետաքրքիր փաստեր
* Ջոն Սմիթ և Ջեյն Սմիթ անգլիական անուններ են, որոնք ոստիկանների կողմից գործածվում են այն ժամանակ, երբ իսկական անունն անհայտ է։ 
* Ֆիլմն ունի երկու ազդագիր. դրանցից մեկի վրա Բրեդ Փիթը պատկերված է զենքով, մյուսի վրա՝ առանց զենքի։
* Այս ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ սկսվել է Անջելինա Ջոլիի ու Բրեդ Փիթի սիրավեպը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:2000-ականների ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:2005 ֆիլմեր
Կատեգորիա:20th Century Fox ֆիլմեր
Կատեգորիա:Summit Entertainment ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Դագ Լայմանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Յորքում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռիմեյք ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Վիրջինիայում
Ալիճագրակ

*'Ալիճագրակ*, Արուճագրակ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակի արևելյան սահմանագլխին, Երասխի հովտում։ Գտնվում է Ալիջա գետի հովտում։

## Անվանումներ
Գյուղը կրել է Ալիաջակրակ, Ալիճակռակ, Ալիճեքրեկ, Ալիջագրակ, Ալիջակրախ, Ալիջակրակ, Ալիջակրաղ, Ալիջակրեք, Ալիջաքրաք, Արուճագրակ, Արուճակրակ, Արուջագրակ և Արուջակրակ անվանումները։

## Պատմություն
Միջին դարերում կոչվել է Արուճագրակ։ Ֆրանսիացի ճանապարհորդ Տավեռնիեն 1655 թվականի մարտին ութ օր մնացել է Ալիճագարակում և նկարագրել այն։ Գյուղը գետնափոր տներ է ունեցել։

1877–1878 թվականներին ունեցել է 560 հայ բնակիչ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Ալիճագարակի բնակչության մի մասը զոհվել, իսկ մյուս մասն ապաստանել է Արևելյան Հայաստանում։ Բնակիչների հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն է։ Գյուղը հայտնի էր իր ընտիր ցորենով։ Ալիճագարակն ուներ հայկական եկեղեցի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Խորասանի շրջանի համայնքներ
Վերին Ախալիկ

**Ախալիկ Վերին**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում։ Գտնվում է Օլթի քաղաքից 47-48 կմ հարավ-արևելք՝ Արաքսի ավազանի Զիվիզան գետի աջ ափից 3-3.5 կմ հեռավորության վրա՝ բարձրավանդակի վրա։

## Աշխարհագրություն
Ախալիկի տարածքը անտառազուրկ էր։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 25 տուն բնակիչ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Խորասանի շրջանի համայնքներ
Ապար (Քղիի գավառ)

**Ապար**, գյուղ Մեծ Հայքի Բարձր Հայք աշխարհի Խորձյան գավառում, իսկ ապա ավերակ գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։ Գտնվում էր Քղի գետի հովտում։

## Պատմություն
Գյուղը 1445 թվականին հիշատակվել է Գրիգոր Մակվեցու կոնդակում։ Ապարն ավերվել է Շահ Աբասի 1603 թվականի արշավանքի ժամանակ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ապարում է գտնվում Ապաու Ս. Կարապետ վանքը և հին բերդի ավերակներ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բուռնազ (Բաբերդի գավառ)

**Բուռնազ Վերին**, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բաբերդի գավառակում։ Գտնվում էր Ճորոխ գետի ակունքների տարածքում, Սաղրջանու գետի ափին։

## Բնակչություն
1915 թվականին ուներ 3 տուն հայ բնակիչ։ Բնակչությունը խոսում էր Համշենի բարբառով։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Իշխան (Կիսկիմի գավառ)

**Իշխան Վերին**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կիսկիմի գավառակում։ Գտնվում էր Կիսկիմ գյուղաքաղաքից 20 կմ հյուսիս-արևելք, Ճորոխ գետի աջ կողմում, գետից 6 կմ հեռու։

## Անվանումներ
Գյուղն ունեցել է հետևյալ անվանումները.  Գյուղ Իշխանաց, Իշխանա գյուղ, Իշխանանիստ, Իշխանաց գյուղ, Իշխանք, Ոջնաղ, Որչոխ, Որջնհաղ, Որջոխ, Ուրջուկ, Օլնաղ, Օշնախ, Օշնակ, Օշնաղ, Օչնաղ, Օրջոխ։

## Պատմություն
Հնում մտել է Մեծ Հայքի Տայք աշխարհի Ճոկք գավառի մեջ։ Գյուղը պատկանել է Մամիկոնյան նախարարական տոհմին և հանդիսացել է նրանց իշխանանիստ բնակավայրը։

XIX դարի վերջին Իշխանը անշուք գյուղ էր, որն ուներ ընդամենը 25 տուն թուրք բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
VII դարում Ներսես Գ Իշխանեցի կաթողիկոսի կողմից կառուցվել է Իշխանի Ս. Աստվածածին հոյակապ գմբեթավոր եկեղեցին կամ վանքը։ Եկեղեցին իր կառուցվածքով նման է եղել Զվարթնոց տաճարին։ Արաբական ներխուժումների ժամանակ այն ավերվել է և վերանորոգվել է IX դարում։ Վանքը հիմնահատակ ավերվել և դադարել է գործելուց թուրքական տիրապետության ժամանակ։

Գյուղ մոտ գտնվում է հին ավերված մի բերդ։

## Անվանի մարդիկ
Գյուղում է ծնվել հայոց կաթողիկոս Ներսես Գ Իշխանեցին (աթոռակալել է 641-661 թթ.):

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Տայք-Կղարջք
Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Կաժ

**Կաժ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառի Սպերի գավառակում։ Գտնվում էր Ճորոխի աջ ափին, Սպեր քաղաքից հյուսիս։

## Պատմություն
Բնակչությունը տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 18 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կաժն ուներ  Ս. Աստվածածին անունով եկեղեցի և երկու մատուռ։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր ծխական դպրոց, որն ուներ 7-10 աշակերտ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խոշաբ (Բասենի գավառ)

**Խոշաբ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում։ Գտնվում էր Խորասան քաղաքից 18 կմ հյուսիս, Արաքսի ձախկողմյան մի վտակի ափին։ Մտնում էր Ներքին Բասենի կազմի մեջ։

## Աշխարհագրություն
Գյուղից հյուսիս-արևմուտք և հյուսիս-արևելք տարածվում են անտառներ։

## Պատմություն
Գյուղը ավերվել է 1878 թվականի ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին գյուղն ուներ 40 տուն թուրք բնակիչ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Խորասանի շրջանի համայնքներ
Կարագուլաղ

**Կարագուլաղ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Դերջանի գավառակում։ Գտնվում էր Մամախաթուն գյուղաքաղաքից 15 կմ հյուսիս-արևմուտք, Եփրատ գետի աջ ափին։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 68 տուն հայ և թուրք բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կարագուլաղն ուներ Սրբոց Վարդանանց անունով եկեղեցի։ Գյուղից 2.5 կմ հեռու գտնվում է Ս. Դավիթ վանքը։ Կարագուլաղի մոտակայքում կան բերդի ավերակներ։

## Կրթություն
Եկեղեցուն կից կար վարժարան, որը գործում էր մինչև 1915 թվականը։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կարահասան (Էրզրումի գավառ)

**Կարահասան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում։ Գտնվում էր Էրզրում քաղաքից 60 կմ հյուսիս-արևմուտք, Օվաջըղի հարթավայրում, Շողանլու և Սերչեմ գետերի կիրճում։

## Պատմություն
Հայերը 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ տեղահանվել և զանգվածաբար կոտորվել են Կամախի կիրճում։

## Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 35 տուն թուրք և 39 տուն հայ (160 անձ) բնակիչ, 1880 թվականին՝ 574 բանկիչ, որից 407-ը՝ հայ, իսկ 1909 թվականին՝ 66 տուն հայ և 60 տուն թուրք բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ, մեղվաբուծությամբ և արհեստներով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կարահասանն ուներ Ս. Աստվածածին անունով եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր հայկական վարժարան։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կարայազ

**Կարայազ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Խնուսի գավառակում։ Գտնվում էր Խնուս քաղաքից 32 կմ հյուսիս-արևելք, Տվարածատափի (Կարայազի) դաշտի հարավ-արևմտյան ծայրամասում։

## Աշխարհագրություն
Գյուղի մոտով հոսում է Արաքսի աջակողմյան վտակ Կարասու գետի օժանդակը, սիկ փոքր-ինչ հեռու գտնվում է Կարայազի լեռնանցքը։

## Բնակչություն
1909 թվականին այլազգիների հետ ապրում էին 6 տուն հայեր։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կոթեր

**Կոթեր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Դերջանի գավառակում։ Գտնվում էր Արևմտյան Եփրատի և նրա վտակ Դերջան (Թուզլու) գետերի միախառնման վայրում։

## Պատմություն
Կոթերի մասին Թոնդրակյան շարժման հետ կապված առաջին անգամ հիշատակում է Արիստակես Լաստիվերցին։

Ըստ Ն. Ադոնցի Կոթուր գյուղը կառուցվել է հին գյուղի տեղում` հին Կոթուրի կամրջի մոտ։

Բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 38 տուն, 1890-ականներին 100-ից ավելի տուն, իսկ 1914 թվականին՝ 160 տուն, որից 150 տունը` հայկական` 1500 բնակչով։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և արհեստներով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կոթերն ուներ Ս. Գևորգ անունով եկեղեցի։ Պատմական հուշարձաններից կարևոր է Կոթուրի կամուրջը (XIII դար), որն ըստ ավանդության կառուցել է մի գյուղացի։

Գյուղի մոտ էր գտնվում Ս. Սարգիս (Ս. Հովհաննես) մենաստանը։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր վարժարան, որն ուներ 90 աշակերտ։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, 5-րդ հատոր, էջ 507, 1979 թ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Դերջանի շրջանի համայնքներ
Կուտրաշեն

**Կուտրաշեն**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կիսկիմի գավառակում, Խոտորջրի գյուղախմբում։ Գտնվում էր Ճորոխ գետի աջ ափին։

## Պատմություն
Բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Բնակչություն
1872 թվականին ուներ 40 տուն հայ և 4 տուն թուրք բնակիչ։ 1909 թվականին գյուղն ուներ 40 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և արհեստներով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կուտրաշենն ուներ Ս. Հովհաննես և Ս. Աստվածածին եկեղեցիներ։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր արական դպրոց։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, 6-րդ հատոր, էջ 25, 1980 թ
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կոտիկ (Կիսկիմի գավառ, անտառապատ)

**Կոտիկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կիսկիմի գավառակում։ Գտնվում էր Կիսկիմ գյուղաքաղաքից 30 կմ արևելք, Օլթի գետի ձախակողմյան վտակներից մեկի ակունքի տարածքում։

## Աշխարհագրություն
Տարածքը բարձրադիր էր և անտառապատ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 30 տուն՝ 260 հայ բնակչով։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հիրանի

**Հիրանի**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Դերջանի գավառակում։

## Պատմություն
Հնում եղել է զուտ հայկական մեծ գյուղ։ Գյուղի հայ բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 23 տուն, որից 7-ը՝ հայկական, 16-ը՝ թուրքական։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու հողագործությունն էր։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Դերջանի շրջանի համայնքներ
Հողաս

**Հողաս**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։ Գտնվում էր Քղի քաղաքից 10 կմ հարավ-արևմուտք, տափարակ գետահովտի ծայրամասում։

## Աշխարհագրություն
Գյուղը շրջապատված էր փոքր անտառներով։ Հարավային կողմից հոսում էր Քղիի վտակներից մեկը։

## Պատմություն
Գրեթե մշտապես 125 հայ պանդխտում էին Ամերիկա։ Հողասն Ամերիկայում ուներ Ուսումնասիրաց ընկերություն։ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ թուրքերի ձեռքով ողջ հայ բնակչությունը սրի է քաշվել։ Փրկվել է ընդամենը 2 կին և մի տղամարդ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 150 տուն՝ 995 հայ բնակչով և 15 տուն՝ 70 թուրք բնակչով։ Բնակիչները բարեկեցիկ էին՝ նյութապես ապահովված։ Նրանց զգալի մասը գրագետ էր։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը հողագործություն, արհեստներն ու առևտուրն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Հողասն ուներ հայկական եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր հայկական վարժարան։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր