Մահ օժիտի պատճառով

**Մահ օժիտի պատճառով**, ամուսնացած կնոջ մահը, որը սպանվել կամ ինքնասպան է եղել օժիտի վեճերի պատճառով։ Օժիտի պատճառով մահերը հիմնականում հանդիպում են Հնդկաստանում, Պակիստանում, Բանգլադեշում և Իրանում։ Հնդկաստանում 2010 թվականին գրանցվել է օժիտի պատճառով մահացության ամենաբարձր ընդհանուր ցուցանիշը (8,391 մահ՝ 1,4 մահ 100,000 կնոջ հաշվով)։ Կանանց՝ օժիտի պատճառով մահացությունը կազմում է Հնդկաստանում տարեկան գրանցված բոլոր կանանց սպանությունների 40%-50%-ը, ինչը կայուն միտում է 1999-2016 թվականներին։ Պակիստանը, որտեղ տարեկան գրանցվում է 2000 այդպիսի մահ, օժիտի մահացության ցուցանիշը 2,45 է 100,000 կնոջ հաշվով։

## Հնդկաստան
Օժիտի պատճառով մահացությունների մեծ մասը ինքնասպանություն է (երիտասարդ կինը, չդիմանալով ճնշումներին և կտտանքներին, ինքնասպան է լինում)։ Այս ինքնասպանությունների մեծ մասը տեղի է ունենում կախաղանի, թունավորման կամ այրման միջոցով։ Երբեմն կինը այրվում է ամուսնու կամ ամուսնու հարազատների կողմից (հարսի այրում) և քողարկվում է որպես ինքնասպանություն կամ դժբախտ պատահար։ Հնդիկ կանանց այրելու հետևանքով մահն առավել հաճախ կապված է օժիտի շուրջ կոնֆլիկտների հետ։ Սպանության կամ ինքնասպանության մեղավորը փեսայի ընտանիքն է։

Հնդկաստանը օժիտի հետ կապված մահվան դեպքերի ամենամեծ թիվն ունի աշխարհում։ Օժիտի խնդիրները Հնդկաստանում տարեկան 1,4 մահվան պատճառ են հանդիսանում 100,000 կանանց հաշվով։

Հնդկաստանի ոստիկանությունը 1996 թվականին հարսնացուներին այրելու մասին ավելի քան 2500 հաղորդում է ստացել։

Օժիտի պատճառով մահվան դեպքերը 2008 թվականին (8172) աճել են 14,4%-ով՝ 1998 թվականի մակարդակի համեմատ (7146), մինչդեռ Հնդկաստանի բնակչությունը 10 տարվա ընթացքում աճել է 17,6%-ով։ 2011 թվականին Հնդկաստանում գրանցվել է օժիտի պատճառով 8331 մահվան դեպք, 2012 թվականին՝ 8 233 դեպք։ Օժիտի պատճառով մահվան տվյալները անընդհատ թաքցվում են։ Հնդկաստանում օժիտի պատճառով մահերը չեն սահմանափակվում որևէ կրոնով։

### Օրենքներ
Հնդիկ կանանց իրավունքների պաշտպանները ավելի քան 40 տարի հանդես են եկել օժիտի պատճառով մահվան դեպքերը սահմանափակող օրենքների ընդունման օգտին։

«1961 թվականի օժիտի արգելքի մասին» օրենքը արգելում է օժիտ հայցելը, վճարելը կամ ընդունելը «որպես ամուսնության պարգև», որտեղ «օժիտը» սահմանվում է որպես նվեր, որը պահանջվում կամ փոխանցվում է որպես ամուսնության նախապայման։ Օրենքի խախտման դեպքում նախատեսվում է մինչև վեցամսյա ազատազրկում կամ տուգանք։ Օրենքը փոխարինել է օժիտն արգելող մի քանի օրենսդրական ակտերի, որոնք ընդունվել էին Հնդկաստանի տարբեր նահանգների կողմից։ Սպանությունն ու դրդյալ  ինքնասպանությունը քննարկվում են Հնդկաստանի Քրեական օրենսգրքում։

1983 թվականին ընդունվել Է Հնդկաստանի Քրեական օրենսգրքի ավելի խիստ *498a* հոդվածը։

Ընտանեկան բռնությունից կանանց պաշտպանության մասին 2005 թվականի օրենքը նպատակ է ունեցել վերջ դնելու օժիտի համար կանանց հետապնդումներին, դրա համար պետք էր դիմել ընտանեկան բռնությունից պաշտպանող սպային։ Այնուամենայնիվ, դատերը հաճախ ավարտվում էին հարկադիր խորհրդատվության առաջարկով, ինչը հանգեցնում էր անցանկալի արդյունքների։ Օրենքները չեն առաջարկում գործնական միջոցներ՝ բժշկական օգնության, կարճաժամկետ կացարանների, մանկապարտեզների, հոգեբանական աջակցության, ապաստարանների կամ տնտեսական կամ նյութական օգնության տեսքով այն կանանց համար, որոնց օգնություն է պետք։

Հնդկական օրենքները քննադատվում են անարդյունավետության համար։ Օժիտի պատճառով մահվան և սպանության պրակտիկան շարունակվում է Հնդկաստանի շատ շրջաններում։

## Պակիստան
Պակիստանում օժիտի (*Ջահեզ*) պրակտիկան մշակույթի մի մասն է։ Պակիստանի բոլոր շրջաններում ամուսնությունների ավելի քան 95%-ը կապված է հարսնացուի ընտանիքից փեսայի ընտանիքին օժիտի փոխանցման հետ։

Պակիստանում օժիտի պատճառով մահացությունն աճում է, հատկապես նկատելի է վիճակագրության աճը Պակիստանի անկախացումից հետո։ Պակիստանն ունի աշխարհում 100,000 կնոջ հաշվով օժիտի պատճառով մահացության ամենաբարձր ցուցանիշը, տարեկան ավելի քան 2000 օժիտի հետ կապված մահ և տարեկան ավելի քան 2,45 մահ 100,000 կնոջ հաշվով։

Ենթադրվում է, որ Պակիստանի պաշտոնյաները հաճախ չեն գրանցում օժիտի պատճառով մահվան դեպքերը, ուստի մահացության մակարդակը իրական մակարդակից ցածր է և կարող է զգալիորեն բարձր լինել։ Օրինակ՝ կան տվյալներ, որ այրման հետևանքով մահացության մակարդակը 33-ն է 100,000 պակիստանցի կանանց համար, որոնցից 49%-ը դիտավորյալ է եղել, այսինքն՝ տարեկան միջին մակարդակը 100,000 կանանց հաշվով նվազագույնը 16 է։

2008 թվականի Պակիստանի օժիտի և հարսանեկան նվերների (սահմանափակումների) օրինագիծը սահմանափակում է օժիտի չափը 30,000 պակիստանյան ռուփի (~ 300 ԱՄՆ դոլար), մինչդեռ հարսանեկան նվերների ընդհանուր արժեքը սահմանափակվում է 50,000 պակիստանյան ռուփիով։ Այնուամենայնիվ, 1967, 1976 և 1998 թվականների այս և նմանատիպ օրենքները, որոնք արգելում էին օժիտը, ինչպես նաև 1964 թվականի ընտանեկան գործերով դատի մասին օրենքը հայցային ուժ չեն ունեցել։ Ոստիկանությունը հրաժարվում է գրանցել և հետաքննել ընտանեկան բռնության մեղադրանքները, որոնք կապված են օժիտի հետ։

Փորձել են օրենքից դուրս հայտարարել օժիտի ավանդական ցուցադրությունը և թանկարժեք երեկույթները (վալիմա)։ Դրան էր ուղղված 1997 թվականի օրենքը, 1998 թվականի հրամանագիրը (15-րդ) և 1999 թվականի հրամանագիրը (3-րդ)։ Օրենքները վիճարկվել են Պակիստանի Գերագույն դատարանում՝ մեջբերելով շարիաթի կրոնական օրենքներին համապատասխանող մի շարք հադիսներ, որոնք ցույց են տալիս Իսլամի վալիմայի և դրա հետ կապված սովորույթների խրախուսումը։ Գերագույն դատարանը հակասահմանադրական է ճանաչել այս օրենքներն ու կանոնակարգերը։

## Բանգլադեշ
Բանգլադեշում օժիտը կոչվում է ջուտուկ (բենգալերեն՝ যৌতুক), և Բանգլադեշում կանանց մահացության լուրջ պատճառ է հանդիսանում։ Տարեկան 100,000 կնոջ հաշվով 0,6-ից 2,8 հարսնացու մահանում է օժիտի հետ կապված բռնության պատճառով։ Մահը տեղի է ունենում ինքնասպանության, հրդեհի և ընտանեկան բռնության այլ ձևերի արդյունքում։ 2013 թվականի 10 ամիսների ընթացքում օժիտի պատճառով բռնության զոհ Է դարձել 4470 կին և մահացել է տարեկան 7,2 հարսնացու 100,000 կանանց հաշվով։

## Իրան
Օժիտը հին պարսկական սովորույթ է, որը տեղացիներն անվանում են ջահազ (երբեմն գրվում է *ջահիզիե*)։  Օժիտի պատճառով բռնությունների և մահվան մասին հաղորդվում է իրանական և անգլիական թերթերում։ 2014 թվականի ուսումնասիրությունը հաղորդում է Իրանում օժիտի պատճառով մահվան դեպքերի մասին։ Իրանցի ռեժիսոր Մարիամ Զահիրիմերի «Անվերջը» (2018) ֆիլմում անդրադարձ է կատարվում է Իրանում օժիտի մահվան հետ կապված տրավմաներին։

## Արմատախիլ անելու միջազգային ջանքեր
Միավորված ազգերի կազմակերպությունը (ՄԱԿ) առանցքային դեր է խաղացել կանանց նկատմամբ բռնության դեմ պայքարում։

### ՄԱԿ
Միացյալ ազգերի կազմակերպությունը իր ստեղծումից՝ 1945 թվականից, ի վեր հանդես է եկել որպես կանանց իրավունքների պաշտպան։

Կանանց իրավունքների պաշտպանության մասին գրված է ՄԱԿ-ի կանոնադրության պրեամբուլայում, Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրում (1948), Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների միջազգային դաշնագրում (1966), Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների միջազգային դաշնագրում (1966), Կանանց նկատմամբ խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին կոնվենցիայում (2012)։

ՄԱԿ-ի մանկական հիմնադրամը (ՅՈՒՆԻՍԵՖ) նույնպես ակտիվ դիրքորոշում է որդեգրել օժիտի պատճառով մահվան դեմ։ ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի տնօրենը հրապարակավ դատապարտել է օժիտի պատճառով մահը և օրենսդրական համակարգերը, որոնք թույլ են տալիս մեղավորներին անպատիժ մնալ։ 2009 թվականին ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը գործարկել է գենդերային հավասարության իր առաջին ռազմավարական առաջնահերթ գործողությունների ծրագիրը, որին հաջորդել է գործողությունների երկրորդ ծրագիրը 2010 թվականին։ Այս ծրագրերի նպատակն էր գենդերային հավասարությունն ավելի բարձր կարգի առաջնահերթություն դարձնել ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի բոլոր միջազգային ծրագրերում և գործառույթներում։

### Մասնավոր կազմակերպություններ
Amnesty International-ը, նպատակ ունենալով կրթել հասարակությանը, օժիտի պատճառով մահը անվանել է կանանց նկատմամբ գլոբալ բռնության հիմնական գործոն։ Amnesty International-ը մարդու իրավունքների իր ամենամյա գնահատականներում քննադատում Է Հնդկաստանին մեղավորների անպատժելիության համար։

2004 թվականին Կանանց գլոբալ հիմնադրամը սկսել է «հիմա կամ երբեք» ֆինանսավորման նախագիծը՝ նպատակ ունենալով ֆինանսավորել ֆեմինիստական կազմակերպությունների ջանքերն ամբողջ աշխարհում, ներառյալ հնդիկ կանանց իրավունքների ակտիվիստներին։ 2007 թվականի համար հավաքվել է և բաշխվել մոտ 7 միլիոն դոլար։

2011 թվականին Human Rights Watch նույնպես քննադատել է Հնդկաստանի կառավարությանը։

V-Day ընկերությունն անցկացնում է միջոցառումներ, ինչպիսիք են ներկայացումները, արվեստի ցուցահանդեսները և սեմինարները ԱՄՆ-ի համայնքներում, քոլեջներում, համալսարաններում, միջոցներ է հավաքում և հասարակությանը կրթում գենդերային բռնության թեմաների (ներառյալ օժիտի մահը) շուրջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Dowry Murder։ The Imperial Origins of a Cultural Crime*, by Veena Talwar Oldenburg. Published by Oxford University Press, 2002.
* *Dowry and Protection to Married Women*, by Paras Diwan, Peeyushi Diwan. Published by Deep & Deep Publications, 1987.
* *Crime in Marriages, a Broad Spectrum*, by Poornima Advani. Published by Gopushi Publishers, 1994.
* *Encyclopaedia of violence against women and dowry death in India*, by Kalpana Roy. Published by Anmol Publications PVT. LTD., 1999. .
* *Dowry Death in India*, by Geetanjali Mukherjee. Published by Indian Publishers Distributors, 1999. .
* *Dowry Death*, by Kamakshya Prasad, Jawaid Ahmad Khan, Hari Nath Upadhyaya. Published by Modern Law Publications, 2000. .
* *Women in South Asia։ Dowry Death and Human Rights Violations*, by Pramod Kumar Mishra. Published by Authorspress, 2000. .
* *Dowry murder։ the imperial origins of a cultural crime*, by Veena Talwar Oldenburg. Published by Oxford University Press US, 2002. .
* *Death by Fire։ Sati, Dowry, Death, and Female Infanticide in Modern India*, by Mala Sen. Published by Rutgers University Press, 2002. .

## Արտաքին հղումներ
* Статья женской активистки Мадху Кишвар
* Данные Индийского национального бюро по борьбе с преступностью о смертях от приданого
* Статьи в индийских газетах о смертях при приданом 
* - Национальная комиссия по делам женщин (NCW), Индия
* Смерть двух женщин из-за требований приданого
* Лидеры общин призывают положить конец пышным свадебным торжествам 
* Позор приданого и самоубийства 
* Большинство жертв приданого в штате Пенджаб (Индия) отравлены 

Կատեգորիա:Բռնություն կանանց նկատմամբ
Կատեգորիա:Ընտանեկան բռնություն
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքներ
Կատեգորիա:Հանցագործություն
Կատեգորիա:Մահվան պատճառներ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների խախտում
Կատեգորիա:Սեքսիզմ
Կատեգորիա:Սպանություն