Օսման Վաքիալլա

**Օսման Վաքիալլա** (, ), 20-րդ դարի սուդանցի նկարիչ և գեղագիր, որը հայտնի էր իր աշխատանքներում արաբական տառերի ձևերի ստեղծագործական օգտագործմամբ՝ դրանով իսկ ինտեգրելով Աֆրիկյան և իսլամական մշակութային ավանդույթները Սուդանի ժամանակակից արվեստի մեջ։ Արաբական գեղագրության այս օգտագործումը՝ որպես ժամանակակից, ոչ կրոնական գրաֆիկական ձև, Վաքիալլայի համար ուղի է հարթում արաբական գեղարվեստական շարժման մեջ, որը հայտնի է դարձել որպես Հուրուֆիա շարժում։

## Կյանք ու գործունեություն
Վաքիալլան ծնվել է Ռուֆայում՝ Կենտրոնական Սուդանում (Ալ Ջազիրա, Կապույտ Նեղոսի ափ)։ 1945 թվականին ավարտել է Սուդանի Խարթում քաղաքում գտնվող «Գորդոն Մեմորիալ» քոլեջի դիզայնի դպրոցը։ 1946 թվականին նա ստացել է կրթաթոշակ և տեղափոխվել Անգլիա՝ ընդունվելու Լոնդոնի Քեմբերուելի Արվեստի և արհեստների դպրոց, որտեղ ավարտել է ուսումը 1949 թվականին։ Այնուհետև նա տեղափոխվում է Եգիպտոս՝ Կահիրե, որտեղ գեղագրություն է սովորում վարպետ Սայիդ Մուհամմադ Իբրահիմի մոտ (մահացել է 1994 թվականին) Կահիրեի Արաբական գեղագրության դպրոցում։

Լոնդոնի Քեմբերուելի Արվեստի և արհեստների դպրոցում և Կահիրեի Արաբական գեղագրության դպրոցում սովորելիս Վաքիալլան իր նկարներում բացահայտել է Արաբական գեղագրության ձևի արտահայտիչ և կոմպոզիցիոն հնարավորությունները։ Այսպիսով՝ նա դառնում է առաջին նկարիչներից մեկը, ով ազատում է Արաբական գեղագրությունը  իսլամական սուրբ տեքստերի հետ իր պատմական կապից և առաջարկում է այն ընկալել որպես իսկական ռեսուրս մոդեռնիստական արվեստի համար։ Տվյալ ժամանակի համար դա հեղափոխական գաղափար էր։

Ուսումնառությունն ավարտելուց հետո 1950-ականների սկզբին վերադարձել է Սուդան, որտեղ դասավանդել է կերպարվեստի և կիրառական արվեստի քոլեջում։ 1960-ականների սկզբին այս քոլեջում սովորող Վաքիալլայի որոշ ուսանողներ, ինչպիսիք են Ահմեդ Մուհամեդ Շիբրեյնը (ծնված 1931 թվականին), Իբրահիմ Էլ-Սալահին (ծնված 1930 թ․) և Թաղ էլ-Սըր Ահմեդը (ծնված 1933 թվականին), միացան Սուդանի նոր մոդեռնիստական գեղարվեստական շարժմանը՝ Խարտումի դպրոցի ստեղծմանը։ 1954-1964 թվականներին նա աշխատել է նաև իր գրաֆիկական դիզայնի ստուդիայում ՝ *Ստուդիո Օսման* գրաֆիկ դիզայնի ստուդիայում, որը հայտնի էր որպես Խարտումի նկարիչների և մտավորականների հանդիպման վայր։ Նկարչությամբ զբաղվելուց բացի, նա գրել է բանաստեղծություններ և հոդվածներ մշակույթի տարբեր հարցերի մասին։ 1956 թվականին նա նախագծում է նոր անկախ պետության առաջին թղթադրամների դիզայնը։ 1967 թվականին նա վերադառնում է Լոնդոն և աշխատում որպես գեղագիր-խորհրդատու «de La Rue» թղթադրամներ պատրաստող ընկերությունում։

2005 թվականին Սուդան վերջնական վերադառնալուց երկու տարի անց նա մահանում է 2007 թվականի հունվարի 4-ին ՝ 81 տարեկան հասակում։

## Աշխատանքի ոճը 20-րդ դարի Սուդանի արվեստի համատեքստում
Վաքիալլան մի մասն էր կազմում սուդանցի նկարիչների մի խմբի՝ հետագայում հայտնի որպես Խարթումի դպրոց, որի անդամները ցանկանում էին խուսափել արևմտյան արվեստի հայեցակարգերից և փնտրում էին նոր գեղարվեստական ինքնություն՝ կապված իրենց մշակույթին և պատմական ժառանգությանը։ Որպես այդպիսին, նա 20-րդ դարի առաջին նկարիչներից մեկն էր, ով ուսումնասիրում էր արաբական գեղագրության ժամանակակից ձևերը՝ ինտեգրելով Աֆրիկյան մշակութային և իսլամական ավանդույթները ժամանակակից Սուդանական կոմպոզիցիաներում։ Նա օգտագործել է արաբական տառերի ձևերը և նրանց միջև տարածությունը լցրել վառ գույներով։ Ոչ կրոնական արվեստի ստեղծագործության մեջ գեղագրության այս օգտագործումը Վաքիալլային դնում է Հուրուֆիյա գեղարվեստական շարժման մեջ (հայտնի է նաև որպես Ալ-հուրուֆիյա շարժում կամ հյուսիսաֆրիկյան Լետեր շարժում)։

Վաքիալլայի աշխատանքները ցուցադրվել են Աֆրիկայում, Մերձավոր Արևելքում, Միացյալ Նահանգներում և Եվրոպայում՝ ներառյալ *Յոթ պատմություն ժամանակակից արվեստի մասին Աֆրիկայում* շրջագայության ցուցահանդեսը, որը սկսվել է Լոնդոնի Ուայթչեփել արվեստի պատկերասրահում 1995 թվականին։ Նույն թվականին նա նաև մասնակցել է խմբային ցուցահանդեսին Բարբիկան կենտրոնի (Barbican Center) *Curve* պատկերասրահում, որը կոչվում էր «նշաններ, հետքեր և գեղագրություն», որը ղեկավարում էր Ռոզա Իսան։

Նրա աշխատանքները կարելի է գտնել Վաշինգտոնի Աֆրիկյան արվեստի ազգային թանգարանի, Լոնդոնի Բրիտանական թանգարանի և բազմաթիվ մասնավոր հավաքածուներում։ Նրա աշխատանքի հիմնական մասը մնում Է Սուդանում։

##### Արվեստի գործերի ընտրանի
* 1980, Բրիտանական թանգարան, *Kaf ha ya ayn sadd*
* 1991, Քուֆիական գեղագրություն *(Kufic calligraphy)*
* Ժամանակն անհայտ է, «Գեղագրությունը կենդանանում է» *(Calligraphy Coming to Life)*
* Ժամանակն անհայտ է, «Տղամարդու դիմանկար»

#### Ցուցադրություններ
# 1952, Օսման Վաքիալլա, Մշակութային կենտրոն, Խարթում (անհատական ցուցահանդես)
# 1969, Օսման Վաքիալլա,  Քամդեն մշակութային կենտրոն, Անգլիա (անհատական ցուցահանդես)
# 1995, «Յոթ պատմություն» ցուցահանդես, Ուայթչեփել արվեստի պատկերասրահ, Լոնդոն (ժամանակակից աֆրիկյան արվեստի ցուցահանդես)
# 1995, «Նշանների, ոտնահետքերի և գեղագրության ցուցահանդես», Բարբիկանի մշակույթի կենտրոն, Curve պատկերասրահ, Լոնդոն
# 1996, «Յոթ Պատմություն», ցուցահանդես, Գուգենհայմի Թանգարան, Նյու Յորք
# 1999, «Արաբական գիր», Բրիտանական թանգարանի ժամանակավոր ցուցադրություն
# 2006, «Խոսքը արվեստում», Բրիտանական թանգարան

## Գրականություն
* Porter, Venetia. ''Word into Art: Artists of the Modern Middle East''. British Museum Press, 2006, p. 141 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Paintings by Osman Waqialla on Sudan Memory

Կատեգորիա:Սուդանցի նկարիչներ