Բիֆոբիա

**Բիֆոբիա** ( — «երկու» և հուն․՝ *φόβος*, *phóbos*, «վախ») թշնամանք, խտրականություն կամ լռություն բիսեքսուալ մարդկանց նկատմամբ՝ ինչպես հետերոսեքսուալների, այնպես էլ գեյերի և լեսբուհիների կողմից։

## Ստուգաբանություն և կիրառություն
Բիֆոբիան բառ է, որը ձևավորվել է հոմոֆոբիա տերմինից հետո։ Այն առաջացել է անգլերեն նեոկլասիկական «բի» նախածանցից (նշանակում է «երկու»),«երկսեռականություն» և «ֆոբիա» (հունարենից՝ φόβος, phóbos, «վախ») բառից, որը հանդիպում է «հոմոֆոբիա» տերմինում։ Տրանսֆոբիայի և հոմոֆոբիայի հետ մեկտեղ բիֆոբիան տերմինների ընտանիքի մի մասն է, որն օգտագործվում է ԼԳԲՏ մարդկանց նկատմամբ անհանդուրժողականությունը և խտրականությունը նկարագրելու համար:Բիֆոբիան անպայմանորեն ֆոբիա չէ, ինչպես սահմանված է կլինիկական հոգեբանության մեջ (նկարագրվում է որպես տագնապային խանգարում)։ Դրա իմաստը և կիրառումը սովորաբար նույնն են, ինչ քսենոֆոբիայինը։ Բիֆոբիան չպետք է դիտարկվի որպես հոմոֆոբիա կամ հետերոֆոբիա, քանի որ բիսեքսուալ մարդիկ ենթարկվում են հատուկ բացասական վերաբերմունքի և կողմնակալության։ Բացի այդ, բիսեքսուալ մարդիկ նույնպես զգում են ինչպես հոմոֆոբիա, այնպես էլ հետերոֆոբիա:Բիֆոբիա տերմինը արագ և անսպասելի տարածում ստացավ 20-րդ դարի վերջին:.

### Ժխտում
Բիֆոբիան կարող է ստիպել մարդկանց հերքել, որ բիսեքսուալությունը «իրական է», պնդելով, որ այն մարդիկ, որոնք նույնանում են որպես բիսեքսուալ, իրականում բիսեքսուալ չեն, կամ որ դա շատ ավելի քիչ տարածված է, քան նրանք պնդում են։ Այս ժխտման ձևերից մեկը հիմնված է հետերոսեքսիստական գաղափարի վրա, որ հետերոսեքսուալությունը միակ ճշմարիտ կամ բնական սեռական կողմնորոշումն է։ Այսպիսով, ամեն ինչ, որ շեղվում է սրանից, կամ հոգեբանական պաթոլոգիա է, կամ հակասոցիալական վարքագծի օրինակ։ Այս դեպքերում հոմոֆոբիան և բիֆոբիան շատ առումներով նման են։ Ժխտման մեկ այլ ձև բխում է սեքսուալության մասին երկուական պատկերացումներից։ Մարդիկ համարվում են միասեռական, այսինքն՝ բացառապես համասեռամոլ (գեյ/լեսբուհի) կամ հետերոսեքսուալ։ 1980-ականներին սեքսուալության ժամանակակից հետազոտություններում գերակշռում էր այն գաղափարը, որ հետերոսեքսուալությունը և համասեռամոլությունը միակ հնարավոր կողմնորոշումներն են՝ բիսեքսուալությունը մերժելով՝ որպես «երկրորդային միասեռականություն»։ Այս մոդելը ենթադրում է, որ բիսեքսուալները կա՛մ  լեսբուհիներ/գեյեր են, ովքեր ցանկանում են հետերոսեքսուալ երևալ, կա՛մ անհատներ («ցանկացած» կողմնորոշմամբ),ովքեր  «նորմալ» հետաքրքրություններից դուրս սեքսուալությունը փորձարկողներն են։ «Մարդիկ կա՛մ գեյ են, կա՛մ հետերոսեքսուալ, կա՛մ ստում են» արտահայտությունը մարմնավորում են սեռական կողմնորոշման այս երկփեղկված տեսակետը։

Որոշ մարդիկ ընդունում են բիսեքսուալության տեսական գոյությունը և սահմանում են, որ այն իրենից ենթադրում է հետաքրքրվածություն հավասարապես  թե՛ տղամարդկանց, թե՛ կանանց նկատմամբ:Մյուսներն ընդունում են կանանց մոտ բիսեքսուալության առկայությունը, բայց հերքում են, որ տղամարդիկ կարող են լինել բիսեքսուալ։

Ոմանք պնդում են, որ բիսեքսուալ վարքագիծը կամ ինքնությունը պարզապես սոցիալական տենդենց է (ինչպինն է «բիսեքսուալ շիկ»-ը կամ գենդերային բենդերը), այլ ոչ թե անձի սեռական կողմնորոշում։

Բիֆոբիան  հաճախ դրսևորվում է գեյերի և լեսբուհիների շրջանում, այն տարածված է նաև հետերոսեքսուալ համայնքում, սովորաբար այն նկատառմամբ, որ բիսեքսուալները կարող են խուսափել հետերոսեքսուալների ճնշումից՝ համապատասխանելով հակառակ սեռի սոցիալական ակնկալիքներին:2016 թվականին Ռոֆի և Ուոլինգի կողմից անցկացված ավստրալական հետազոտությունը ցույց է տվել, որ բիսեքսուալ մարդիկ միկրոագրեսիաների, ահաբեկման և այլ հակասոցիալական արարքների են ենթարկվում լեսբուհիների և գեյ համայնքի կողմից։

Բիսեքսուալ բնաջնջումը (նաև կոչվում է բիսեքսուալ անտեսանելիություն) մի երևույթ է, որը հակված է բաց թողնել, կեղծել կամ սխալ մեկնաբանել բիսեքսուալության երևույթը պատմության, գիտության, լրատվամիջոցների և այլ  աղբյուրների մեջ, երբեմն գնալով այնքան հեռու, որ նույնիսկ հերքում են բիսեքսուալության գոյությունը։

### Բացասական համոզմունքներ
Շատ կարծրատիպեր բիսեքսուալների մասին, բխում են ժխտումից կամ բիսեքսուալ բնաջնջումից։ Նրանք հասարակության կողմից ընկալվում են որպես շփոթված, անվճռական, իրենց մեջ անվստահ, անթույլատրելին փորձարկող մարդիկ։ Բիսեքսուալության կապը անառակության հետ բխում է բազմաթիվ բացասական կարծրատիպերից, որոնք հիմնված են բիսեքսուալներին՝ որպես մտավոր կամ սոցիալապես անկայուն մարդկանց դիտարկելուց, որոնց համար սեռական հարաբերությունները միայն տղամարդկանց, միայն կանանց կամ միայն մեկ անձի հետ միաժամանակ բավարար չեն:Այս կարծրատիպերը կարող են առաջանալ մշակութային ենթադրություններից, որ «տղամարդիկ և կանայք այնքան տարբեր են, որ մի սեռի նկատմամբ գրավչությունը բոլորովին տարբերվում է մյուս սեռի նկատմամբ գրավչությունից» («հետերոսեքսիզմի բնորոշ գիծը»)։ Արդյունքում, բիսեքսուալ մարդիկ բախվում են սոցիալական քննադատության հետ՝ իրենց զուգընկերներին դավաճանելու, երկակի կյանք վարելու, «ցածր» լինելու և սեռական ճանապարհով փոխանցվող հիվանդություններ, ինչպիսիք են ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ը,տարածելու համար։ Այս ընկալվող վարքագծերը հետագայում ամփոփվում են որպես ոչ անկեղծություն, գաղտնիություն և խաբեություն։ Բիսեքսուալները կարող են բնութագրվել որպես «ազատ», «անլուրջ», անխտիր և նիմֆոման:Արդյունքում, բիսեքսուալները սոցիալական պիտակ են կրում այն մեղադրանքների պատճառով, որ բիսեքսուալությունը նույնպես հաճախ կապված է բազմամուսնության և բազմակնության հետ, վերջինս հաստատված հետերոսեքսուալ ավանդույթ է, որը սահմանվում է որոշ կրոնների կողմից և օրինական է մի քանի երկրներում։ Սա այն դեպքում, երբ բիսեքսուալները նույնքան ընդունակ են մոնոգամիայի, որքան համասեռամոլները կամ հետերոսեքսուալները։

## Հետևանքներ
Բիսեքսուալ մարդկանց մտավոր և սեռական առողջության վրա բիֆոբիայի հետևանքները բազմաթիվ են։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ բիսեքսուալ մարդիկ հաճախ հայտնվում են հետերոսեքսուալության և համասեռամոլության երկուականության միջև, ինչը խաթարում է նրանց սեռական կողմնորոշումը։ Սա հաճախ հանգեցնում է հոգեկան առողջության խնդիրների, օրինակ՝ ցածր ինքնագնահատականի։ Այս ցուցանիշները և սեփական սեռական ինքնությունը «սահմանելու» հասարակական ճնշումը հաճախ հանգեցնում են դեպրեսիայի, քանի որ բիսեքսուալ մարդկանց կարող է թվալ, թե ապրում են մի մշակույթում, որը չի ընդունում իրենց գոյությունը։

Դիտելով ՄԻԱՎ-ով վարակվելու բարձր ռիսկ ունեցող կանանց՝ «Journal of Bisexuality»-ի հետազոտությունը եզրակացրեց, որ բիսեքսուալ կանայք ավելի բարձր ռիսկ ունեն  ՄԻԱՎ-ով և այլ սեռական ճանապարհով փոխանցվող հիվանդություններով վարակվելու։ Այս վարքագիծը պայմանավորված է նրանով, որ երկսեռ մարդիկ, ամենայն հավանականությամբ, չեն ցանկանում քննարկել իրենց սեռականությունը բուժաշխատողների հետ՝ վախենալով քննադատությունից կամ խտրականությունից, և, հետևաբար, կարող են տեղեկացված չլինել այդ հարցերի վերաբերյալ։

Մարդիկ, ովքեր նույնանում են որպես բիսեքսուալ, կարող են ավելի մեծ խտրականության զգալ, քան գեյերը և լեսբուհիները։ Մասնավորապես, ԱՄՆ-ում նրանք կարող են բախվել հետևյալ երևույթների հետ.

* Փախստականի կարգավիճակ ստանալու ցածր ցուցանիշներ. դա կարող է լինել նաև Կանադայում և Ավստրալիայում։
* զուգընկերոջ կողմից բռնության ավելի բարձր ցուցանիշներ։
* Ավագ դպրոցի աշակերտների շրջանում ռիսկային  վարքագծի ավելի մեծ հավանականություն։
* Անհանգստության և տրամադրության խանգարումների ավելի մեծ հավանականություն բիսեքսուալ կանանց և տղամարդկանց մոտ, ովքեր հայտնում են երկու սեռերի հետ սեքսի մասին։
* Տարեկան եկամտի ցածր տոկոսի հավանականություն։
* Հասարակության կողմից մերժվածություն։
* Նվազում է իրենց շրջապատի մարդկանց հետ լիովին անկեղծ լինելու հավանականությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* M.J. Eliason, *[http://www.springerlink.com/content/q71867t268570310/ The prevalence and nature of biphobia in heterosexual undergraduate students]*, Archives of Sexual Behavior **26**(3), 1997, pp.&nbsp;317–326.
* Գերի Ֆ. Կելի, *Ժամանակակից սեքսոլոգիիայի հիմունքները*, Սանկտ-Պետերբուրգ, 2000. ISBN 5-8046-0089-3, ISBN 0-697-29430-7.

Կատեգորիա:ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ
Կատեգորիա:Խտրականություն
Կատեգորիա:Համասեռականություն