open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ադամ Մորիսոն

**Ադամ Ջոն Մորիսոն** (, ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ։ Մասնագիտական կարիերայի ընթացքում հանդես է եկել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Շառլոթ Բոբքեթս», «Լոս Անջելես Լեյքերս», ինչպես նաև՝ Սերբիայի բասկետբոլի բարձրագույն առաջնության «Կարմիր աստղ Բելգրադ» և Թուրքիայի սուպեր լիգայի «Բեշիկթաշ» ակումբներում, որպես թեթև հարձակվող։

Դպրոցական կարիերան Մորիսոնն անցկացրել է Սպոքեյնի (Վաշինգտոն նահանգ) «Միդ» ավագ դպրոցում։ Չնայած 1-ին տիպի շաքարային դիաբետի առկայությանը, ունեցել է հաջող դպրոցական կարիերա՝ ավարտական տարում դառնալով բազմաթիվ միավորային ռեկորդների հեղինակ և դպրոցական թիմի կազմում հասնելով մինչև նահանգի եզրափակիչ։

Ուսանողական առաջնության շրջանակներում, 2003-2006 թվականներին ներկայացրել է Գոնզագայի համալսարանը։ 2005–06 մշրցաշրջանի դրությամբ որակավորվել է որպես «լավագույն համալսարանայի բասկետբոլիստ»։

Ընտրվել է NBA-ի 2006 թվականի դրաֆթի առաջին ռաունդի 3-րդ ընտրությամբ՝ «Շառլոթ Բոբքեթսի» կողմից։ Մորիսոնի ընտրությունն ակումբի նախագահ Մայքլ Ջորդանի որոշումն էր։ Այնուամենայնիվ Մորիսոնը չի կարողանում արդարացնել սպասելիքները և բարձր խաղ ցուցաբերել մասնագիտական մակարդակում։ Մեկնարկային մրցաշրջանում ունեցել է ընդամենը 37 % նետման արդյունավետություն։ Ձախ ծնկի վնասվածքի պատճառով 2009 թվականին Մորիսոնը փոխանակման արդյունքում տեղ է գտել «Լոս Անջելես Լեյքերսում»։

«Լեյքերսի» կազմում 2009 և 2010 թվականներին հաղթել է NBA-ի առաջնությունը՝ չնայած փլեյ-օֆֆերի ժամանակ ունենալով խիստ սահմանափակ խաղաժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը NBA.com կայքում
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում 

Կատեգորիա:1984 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 19 ծնունդներ
Կատեգորիա:Լոս Անջելես Լեյքերսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Շառլոթ Բոբքեթսի բասկետբոլիստներ
Lolly

**«Lolly»**, ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսեր և երգիչ Մեյջոր Ալիի երգն է, համագործակցությամբ ամերիկացի ռեփեր Ջուսի Ջեյի և կանադացի երգիչ Ջասթին Բիբերի հետ։ Երգը թողարկվել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 17-ին Island Def Jam լեյբլի կողմից։ Երգը Billboard Hot 100 հիթ շքերթում զբաղեցրել է 19-րդ հորիզոնականը։

## Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակի ռեժիսորն է Մեթ Ալոնսոնը։ Տեսահոլովակում Մեյջոր Ալին, Ջուսի Ջեյը և Ջասթին Բիբերը երգը կատարում են մի քանի պարողների հետ, ստուդիայում՝ գույնզգույն ֆոնի առաջ։

## Հիթ շքերթներ
### Շաբաթական հիթ շքերթներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը Յութուբում

Կատեգորիա:2013 սինգլներ
Կատեգորիա:Մեյջոր Ալիի երգեր
Կատեգորիա:Ջասթին Բիբերի երգեր
Կատեգորիա:Ջուսի Ջեյի երգեր
Կատեգորիա:2013 երգեր
Սպիտակ քաղաք (Թել Ավիվ)

**Սպիտակ քաղաք** (, խա-իր խա-լեվանա), Թել Ավիվին տրված անվանում՝ մեծաթիվ սպիտակ և բաց տոներով ներկված շինությունների համար, որոնք կառուցվել են 1920 և 1950 թվականների միջակայքում միջազգային ոճով (բաուհաուզ)։

Մինչ այժմ ավելի քան 4000 կառույցներ կարելի է տեսնել քաղաքի կենտրոնում։ Աշխարհում ամենամեծ խտությունը նման կառույցների Թել Ավիվում է։ 2003 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն Թել Ավիվի «Սպիտակ քաղաքը» հռչակեց համաշխարհային մշակութային ժառանգություն՝ որպես «20-րդ դարասկզբի նոր քաղաքաշինության և ճարտարապետության բացառիկ օրինակ»։ Հայտարարության մեջ նաև հիշատակվում է մշակութային, կլիմայական և քաղաքի տեղական ավանդույթների հետ ժամանակակից միջազգային ոճի հարմարեցման յուրահատուկությունը։

## Գրականություն
* Озеров Е., Тель-Авив шаг за шагом: Семь прогулок по городу. – Модиин: Издательство Евгения Озерова, 2009. – 142 с.
* Горн О., Тайны Белого города: Неизвестный Тель-Авив. – Тель-Авив, 2013. – 127 с.
* Stefan Boness, "Tel Aviv - The White City", Jovis-Verlag, Berlin 2012, ISBN 978-3-939633-75-4
* Yavin, Shmuel; Ran Erde (2003). Revival of the Bauhaus in Tel Aviv: Renovation of the International Style in the White City. Tel Aviv: Bauhaus Center. ISBN 978-965-90606-0-3.

## Արտաքին հղումներ
* Թել Ավիվի շրջանի կայքը 
* Թել Ավիվի Սպիտակ քաղաքը ''Ամենագեղեցիկ տներ'' կայքում

Կատեգորիա:Թել Ավիվի թանգարաններ
Կատեգորիա:Թել Ավիվի ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իսրայելում
Կատեգորիա:Իսրայելի պատմություն
Սան Լուիս Պոթոսի

**Սան Լուիս Պոտոսի** (), քաղաք Մեքսիկայի հյուսիսում, համանուն նահանգի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը կազմում է ։ Տրանսպորտային խոշոր հանգույց է, արծաթի, կապարի, պղնձի արդյունահանման հնագույն (16-17-րդ դարեր) կենտրոն։ Կա գունավոր մետալուրգիա, բրդեղենի արդյունաբերություն։ Ունի համալսարան։ Սան Լուիս Պոտոսին հիմնադրվել է 17-րդ դարի վերջում։ Կան 17-18-րդ դարերի եկեղեցիներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մեքսիկայի քաղաքներ
Կատեգորիա:1592 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկ
Անժելա Ստեփանյան

**Անժելա Մարտիրոսի Ստեփանյան** (), հայ խորհրդային արձակագիր։

## Կենսագրություն
1941 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի եվրոպական բաժինը։ 1942-1943 թվականներին գերմաներեն է դասավանդել Երևանի երկաթգծի դպրոցում, 1943-1946 թվականներին՝ Թբիլիսիի երկաթուղային տրանսպորտի ինստիտուտի Երևանի մասնաճյուղում։ 1944-1946 թվականներին համատեղության կարգով, աշխատել է Հայպետհրատում։ 1946-1947 թվականներին խորհրդական էր Արտասահմանյան երկրների հետ բարեկամության և մշակութային կապի հայկական ընկերությունում։ 1969-1974 թվականներին աշխատել է Սփյուռքահայության հետ մշակութային կապի կոմիտեում որպես մամուլի բաժնի վարիչ։ 1975 թվականից աշխատում է «Սովետական գրականություն» ամսագրի խմբագրությունում։ Հեղինակ է մարդկային փոխահարաբերությունները պատկերող վեպերի, պատմվածքների, վիպակների և ուղեգրությունների ժողովածուների։

Առաջին ծավալուն ստեղծագործությունը «Քույրեր» (1947 թ.) վեպն է, որը պատկերում է խորհրդային մարդկանց կյանքն ու աշխատանքը Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ՝ թիկունքում։ Այնուհետև տպագրվել են Ստեփանյանի «Ոսկե մեդալ» (1952 թ.), «Գունավոր քայլեր» (1967 թ.) և այլ վեպեր։ «Ամառնամուտ» վեպը (1959 թ.) ներկայացնում է ժամանակակից երիտասարդության, առաջադեմ մարդու բնավորության կազմավորումը, նրա հասունացումը։ Բժիշկների կյանքից է վերցված «Մորմոք» (1982 թ.) վեպի թեման, որի առանցքը մարդկային բարդ փոխհարաբերություններն են, բարոյական հակադիր սկզբունքների բախումը։ Հրատարակվել են Ստեփանյանի «Անծանոթ ծանոթներ» (1964 թ.), «Երբ իջնում է երեկոն» (1974 թ.) պատմվածքների, վիպակների և ուղեգրությունների ժողովածուները։ Ստեփանյանը գրել է նաև մանուկների համար («Տաթևիկի ճանապարհորդությունը», 1955 թ., «Յոթ պատմվածք Լուսինեի արկղիկից», 1977 թ.)։

## Երկեր
* Քույրեր (վեպ), Երևան, Հայպետհրատ, 1947, 252 էջ։
* Ոսկե մեդալ, Երևան, Հայպետհրատ, 1952, 367 էջ։
* Տաթևիկի ճանապարհորդությունը, Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 88 էջ։
* Ոսկե մեդալ, Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 407 էջ։
* Ամառնամուտ, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 556 էջ։
* Անծանոթ ծանոթներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 246 էջ։
* Գունավոր քայլեր, Երևան, «Հայաստան», 1967, 307 էջ։
* Երբ իջնում է երեկոն, Երևան, «Հայաստան», 1974, 240 էջ։
* Ամառնամուտ, Երևան, «Սովետական գրող», 1979, 576 էջ։
*Եվ հիշատակս ալ թառամի... : Հուշապատում-վեպ։ Երևան։ Հայագիտակ, 2008։

## Թարգմանություններ (ռուսերենից)
* Զավեյսկի Եժի, Պրեզիդենտի այցելությունները, Երևան, Հայետհրատ, 1963, 35 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Վարակ

**Վարակ** կամ **ինֆեկցիա** ( - վարակում,  - վարակել), ախտածին մակաբույծի թափանցումը և բազմացումը մարդու, կենդանու և բույսերի օրգանիզմներում, դրանց փոխազդեցության բարդ կոմպլեքսի հետագա զարգացմամբ վարակակրությունից մինչև հիվանդության առաջացումը։

Թափանցելով օրգանիզմ՝ վարակի հարուցիչը տեղակայվում է որոշակի օրգաններում և հյուսվածքներում։ Օրինակ՝ էվոլյուցիայի ընթացքում քոսի տիզը հարմարվել է, մակաբուծվել մաշկի էպիթելային շերտում, բծավոր տիֆի հարուցիչը՝ մանր զարկերակներում և արյունատար մազանոթներում, գրիպի վիրուսը՝ վերին շնչառական ուղիների լորձաթաղանթում։

Վարակման պրոցեսը, վարակակիր օրգանիզմի ֆունկցիաների խանգարումները և ռեֆլեքսային ռեակցիաները կազմում են վարակիչ հիվանդությունների էությունը։

## Տեսակներ
Վարակը դրսևորվում է հիվանդության սուր կամ քրոնիկական ձևերով կամ վարակակրությամբ։ Վարակի դրսևորման ձևերը պայմանավորված են հարուցիչի հատկություններով՝ վարակելու ունակությամբ, էկզո- և էնդոտոքսիններ առաջացնելու հատկությամբ և հարուցիչների քանակությամբ։ Կարևոր նշանակություն ունեն օրգանիզմի վիճակը, ընկալունակության կամ տվյալ հիվանդության հանդեպ նախատրամադրվածության աստիճանը։

Օրգանիզմում որոշ հարուցիչների առկայությունը չի ուղեկցվում ախտաբանական պրոցեսի զարգացմամբ, եթե չկան որոշակի լրացուցիչ պայմաններ։ Այդպիսի հարուցիչներն անվանվում են պայմանական ախտածին (օրինակ, վերքային վարակի հարուցիչների խումբը, հերպեսի վիրուսը և այլն)։ Դրանք կարող են երկար ժամանակ գոյություն ունենալ մաշկի մակերևույթին, աղիքների խոռոչում և միայն վնասակար գործոնների (վնասվածք, ցրտահարություն, արևահարություն) առկայության դեպքում դրսևորել իրենց ախտածին հատկությունները։

## Վարակի աղբյուր
մինի
Վարակի աղբյուր կարող են դառնալ հիվանդ մարդիկ կամ վարակակիրները։ Յուրաքանչյուր վարակիչ հիվանդության բնորոշ է փոխանցման որոշակի մեխանիզմ։ Ստամոքս-աղիքային համակարգի վարակիչ հիվանդությունների (դիզենտերիա, որովայնային տիֆ և այլն) հարուցիչն արտազատվում է արտաթորանքների և մեզի միջոցով, շնչառական ուղիների հիվանդությունների դեպքում հարուցիչը արտազատվում է հազալիս, փռշտալիս, խոսելիս և օդի հետ ընկնում առողջ օրգանիզմ (փոխանցման կաթիլային մեխանիզմ)։

Բծավոր տիֆի, մալարիայի և մի շարք այլ հիվանդությունների հարուցիչները փոխանցվում են արյունածուծ միջատներով (ոջիլ, մոծակ, մլակ)։ Քոսի, սնկային, վեներական հիվանդությունների հարուցիչները փոխանցվում են հիվանդի հետ անմիջական շփմամբ։

## Համաճարակաբանություն
thumb|upright=1.1|2004 թվականին վարակիչ հիվանդությունների հետևանքով մահացությունների թիվը՝ 100 000 բնակիչ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
*Герценштейн Г. М., Соколов А. м.,. Инфекционные болезни // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Արտաքին հղումներ
* European Center for Disease Prevention and Control
* U.S. Centers for Disease Control and Prevention, 
* Infectious Disease Society of America (IDSA)
* Infectious Disease Index of the Public Health Agency of Canada (PHAC)

Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ
Վարակազերծում

**Վարակազերծում**, դեզինֆեկցիա, արտաքին միջավայրում վարակիչ հիվանդությունների հարուցիչների, դրանց փոխանցողների, ինչպես նաև կրծողների ոչնչացումը ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական մեթոդներով։ Ֆիզիկական մեթոդի դեպքում օգտագործում են լույսը, ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները, բարձր ջերմաստիճանը, չորացումը, եռացումը, արդուկումը, այրումը, օդափոխությունը, խոնավ մաքրումը, փոշեծծիչներով մաքրումը և այլն։ Ցուրահատուկ տեղ են գրավում վարակազերծման խցիկները, ուր ազդող գործոններ են չոր, տաք օդը, ջրի տաք գոլորշիները (սովորական, բարձր և ցածր ճնշման պայմաններում), ինչպես նաև դրանց զուգակցումը քիմիական նյութերի (օրինակ, ֆորմալինի) հետ։ Քիմիական միջոցներից են քլորակիրը, քլորամինը, դիքլորամինը, լիզոլը, ֆենոլը, ֆորմալինը, նատրիումի մետասիլիկատը և այլն, որոնք օգտագործվում են գազային, հեղուկ կամ պինդ վիճակում։ Գործնականում առավել հաճախ կիրառվում է խոնավ մաքրման եղանակը։ Վարակազերծման կենսաբանական մեթոդն առայժմ լայն կիրառություն չունի և օգտագործվում է միայն կենդանի փոխանցողների ու կրծողների դեմ պայքարելիս։ Տարբերում են կանխարգելիչ, ընթացիկ և եզրափակիչ վարակազերծում․։ Կանխարգելիչ վարակազերծումը անցկացվում է անկախ վարակիչ հիվանդությունների առկայությունից և նպատակն է արտաքին միջավայրում հարուցիչների և դրանց փոխանցողների ոչնչացումը։ Հիմնականում կիրառվում է բուժական, նախադպրոցական և դպրոցական հիմնարկներում, սննդարդյունաբերության ձեռնարկություններում, հասարակական սննդի օբյեկտներում, կոմունալ տնտեսության հիմնարկներում (վարսավիրանոց, հյուրանոց և այլն), երկաթուղային, ջրային և օդային տրանսպորտում։ Կանխարգելիչ վարակազերծման խմբին են դասվում նաև կենտրոնական ջրամատակարարման ջրի ախտահանումը, տնտեսական թափոնների, աղբի ժամանակին հավաքումը, տեղափոխումը և վնասազերծումը, արյունածուծ երկթևանիների դեմ պայքարը։ Օգտագործում են 0,5-1,0%-անոց քլորակրի, 0,2—1,0%-անոց քլորամինի լուծույթներ, գազային քլոր, խոնավ մաքրում, եռացում, ստերիլացում՝ բարձր ճնշման տակ։ Ընթացիկ վարակազերծումը պարբերաբար անցկացվում է հիվանդի շուրջը (տանը կամ ստացիոնարում), նրա վարակելիության ողջ շրջանում։ Կախված վարակի բնույթից՝ ախտահանում են օդը, սպիտակեղենը, անկողնային պարագաները, ամանեղենը, սննդի մնացորդները և այլն։ Եզրափակիչ վարակազերծում կատարվում է հիվանդին (բացիլակրին) տվյալ շինությունից տեղափոխելուց անմիջապես հետո։ Վարակազերծման համար օգտագործում են տարբեր կառուցվածքի փոշեցրիչ և հեղուկացրիչ գործիքներ։

Կատեգորիա:Բժշկական մանրէաբանություն
Կատեգորիա:Հիգիենա
Կատեգորիա:Համաճարակաբանություն
Կատեգորիա:Քաղաքացիական պաշտպանություն
Մաժոր

250px|մինի|աջից|Մաժոր

**Մաժոր** (լատ. major-մեծ), լադ, որի հիմքում ընկած է մեծ (մաժոր) եռահնչյուն։ Ունի լուսավոր լադային երանգ, հակադիր է մինորին, և այդ հակադրությունը երաժշտության մեջ գեղագիտական կոնտրաստ ստեղծող կարևոր միջոցներից է։ Մաժորը դասական տեսք է ստացել XVIII դարում (ֆունկցիոնալ հարմոնիայի դարաշրջանում)։ XIX դարի կեսերից մաժոր և մինոր լադերի փոխներթափանցման հետևանքով գոյացել է մաժորա-մինոր միավորված համակարգը։

## Մաժոր գամմա
Այն գամման, որի հիմքում ընկած է մեծ տերցիա, կոչվում է մաժոր գամմա։ Գամման ունի 8 հնչյուն, որոնք կոչվում են աստիճաններ։ Առաջին աստիճանը կոչվում է տոնիկա, չորրորդ աստիճանը՝ սուբդոմինանտա, իսկ հինգերորդ աստիճանը՝ դոմինանտա։ Մաժոր գամմայի կառուցվածքն է 1 տոն, 1 տոն, 0.5 տոն,1 տոն, 1 տոն, 1 տոն, 0.5 տոն։

Կատեգորիա:Երաժշտություն
Կատեգորիա:Երաժշտության տեսություն
Սայաթ-Նովայի անվան հայկական գուսանական երգի անսամբլ

**Սայաթ-Նովայի անվան հայկական գուսանական երգի անսամբլ**, Սայաթ-Նովայի անվան հայկական գուսանական երգի պետական վաստակավոր անսամբլ, ստեղծվել է 1938 թվականին, ռադիոկոմիտեի ժողողովրդական գործիքների անսամբլի հիման վրա, Շարա Տալյանի ղեկավարությամբ։ 1939 թվականին անսամբլի երգիչներն էին Հ․ Տալյանը, Վ․ Սահակյանը, Հ․ Քոչարյանը։ 1942 թվականից անսամբլը, ղեկավարել է Սահակյանը։ 1943 թվականից՝ Սայաթ-Նովայի անվան հայկական գուսանական երգի անսամբլ, 1946 թվականից՝ վաստակավոր։ Համերգներ է արվել հանրապետության շրջաններում Սայաթ-Նովայի անվան հայկական գուսանական երգի անսամբլը, ՀՀ քաղաքներում, մասնակցել Մոսկվայում հայ արվեստի և գրականության տասնօրյակներին (1939, 1956)։ Անսամբլի շնորհիվ հայ աշուղների բազմաթիվ ստեղծագործություններ մոռացումից փրկվել և շրջանառության մեջ են դրվել։ Անսամբլը մշակել է սեփական կատարողական ոճ, մեներգեցողությանը զուգորդել է միաձայն խմբական երգով ու նվագով, որոշակի տեղ է հատկացվել մեղեդիացված արտասանությանը։

Երգացանկն ընդգրկել է Բաղդասար Դպիրի, Սայաթ-Նովայի, Միսկին-Բուրջիի, Ջիվանու, Շերամի, Հավասու, Աշոտի և այլ աշուղների, սովետահայ կոմպոզիտորների (Ա․ Հարությունյան, Ա․ Բաբայան, Ա․ Քոչարյան), ինչպես և տարբեր ժողովուրդների ժողովրդական երգեր։ Առանձնակի տեղ են գրավել գուսան Դյուլգազյանի «Սմբատ և Սոֆիա», գուսան Աշոտի «Աստղատուր և Աստղանուշ» երգախառն հեքիաթները։ Գոյատևել է մինչև 1969 թվականը։

Կատեգորիա:Հայկական երաժշտական խմբեր
Լուիզա Սամվելյան

**Լուիզա Օնիկի Սամվելյան** (), հայ թատերագետ, արվեստագիտության դոկտոր (1968), պրոֆեսոր (1972)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1926 թվականի օգոստոսի 11-ին, Ֆրանսիայի Լիոն քաղաքում։ 1936 թվականին ներգաղթել է Խորհրդային Հայաստան։ 1949 թվականին ավարտել է Երևանի Թատերական ինստիտուտի թատերագիտական ֆակուլտետը։ 1949-1970 թվականներին դասախոսել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։ 1950 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի Լունաչարսկու անվան Թատերական ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ 1961 թվականին «Շեքսպիրը հայ բեմում՝ նախասովետական շրջան» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել արվեստագիտության թեկնածուի աստիճան, 1968 թվականին՝ «Շեքսպիրը և հայ գրական ու թատերական մշակույթը» թեմայով դիսերտացիա և ստացել Արվեստագիտության դոկտորի աստիճան։ 1970-1975 թվականներին եղել է Երևանի Հայկական մանկավարժական ինստիտուտի կուլտուրայի ֆակուլտետի գեղագիտության և արվեստների պատմության, 1975-1978 թվականներին՝ Երևանի Ռուսաց և օտար լեզուների մանկավարժական ինստիտուտի, 1978-1982 թվականներին՝ Երևանի Պետական համալսարանի արտասահմանյան գրականության ամբիոնների վարիչ։ Լուիզա Սամվելյանը հեղինակ է մի շարք ուսումնասիրությունների, հոդվածների, որոնք վերաբերում են հայ թատրոնի, մասնավորապես հայ շեքսպիրյան թատրոնի պատմության ու տեսության հարցերին, նշանավոր դերասանների ու ռեժիսորների ստեղծագործությանը։ Ռուսերեն լույս է տեսել Սամվելյանի «Վաղարշ Վաղարշյան» մենագրությունը (Մոսկվա, 1960):

## Երկեր
*Շեքսպիրը հայ բեմում, նախասովետական շրջան։ Երևան, «Գիտելիք», 1959, 37 էջ։
*Ադամյանը և Շեքսպիրի կերպարները, Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 246 էջ։
*Լևոն Քալանթար, Երևան, Հայկական թատերական ընկերություն, 1965, 249 էջ։
*Գուրգեն Ջանիբեկյան, Երևան, Հայկական թատերական ընկերություն, 1970, 377 էջ։
*Շեքսպիրը և հայ գրական ու թատերական մշակույթը (նախասովետական շրջան), Երևան, «Հայաստան», 1974, 660 էջ։
*Ժաննա Թովմասյան, Երևան, Հայկական թատերական ընկերություն, 1975, 101 էջ։
*Շեքսպիրի ժառանգորդները, Երևան, 1979:
*Կինը հայ բեմարվեստում, Երևան, «Գիտելիք», 1980, 42 էջ։
*Труд актёра․ В. Вагаршян, М․, 1960 թ.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արվեստագիտության դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ թատերագետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Նուբարաշենի գերեզմանատանը թաղվածներ
Սուրբ Սարգիս մատուռ (Ճահուկ)

**Սուրբ Սարգիս մատուռ**, Հայ առաքելական եկեղեցու վանքային համալիր պատմական Մեծ Հայքի Ճահուկ գավառում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Շահբուզի շրջանի Շահապոնք 1-5 կմ հյուսիս-արևմուտք։

Հորինվածքը միանավ է, փայտածածկ դահլիճով։ Կառուցված է կիսամշակ քարից։ Վերանորոգվել է 17-րդ դարում։ Մուտքը արևմուտքից է։ Աբսիդը ուղղանկյուն է։ Շրջակայքում կան 17-րդ դարի մի քանի փոքրիկ խաչքարեր։ 1980-ականների դրությամբ գտնվում էր ավերված վիճակում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շահբուզի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
ս
Կատեգորիա:Մատուռներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
ԽՍՀՄ Սահմանադրության օր

**ԽՍՀՄ Սահմանադրության օր**, պետական տոն նախկին Խորհրդային Միությունում։

Առաջին անգամ սահմանվել է ԽՍՀՄ ԿԳԿ նախագահության 1923 թվականի օգոստոսի 3-ի դեկրետով՝ ի նշանավորումն 1923-ի հուլիսի 6-ին ԿԳԿ II նստաշրջանում ընդունված ԽՍՀՄ առաջին սահմանադրության։ 1924—36-ին տոնվել է ամեն տարվա հուլիսի 6-ին։

1936 թվականի դեկտեմբերի 5-ին ԽՍՀՄ սովետների VIII արտակարգ համագումարն ընդունեց սահմանադրություն՝ այսպես կոչված «հաղթանակած սոցիալիզմի սահմանադրությունը» և դեկտեմբերի 5-ը հայտարարեց համաժողովրդական տոնական օր, որը նշվwum 18 ամեն տարի 1936—1976 թվականներին։

1977 թվականի հոկտեմբերի 7-ին ԽՍՀՄ IX գումարման Գերագույն խորհրդի VII արտահերթ նստաշրջանն ընդունեց նոր՝ «զարգացած սոցիալիստական հասարակարգի սահմանադրություն»։ Հոկտեմբերի 7-ը հռչակվեց սահմանադրության օր, որը նշվում էր ամեն տարի մինչև Միության կազմալուծումը։

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ պատմություն
Պաղածոջուր

**Պաղածոջուր**, *Խառատանոց, Պաղջուր*, գետ Հայաստանի Լոռու մարզում, Շնող գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Գուգարաց լեռների լանջերից և Թեղուտ գյուղից 0,5 կմ հյուսիսում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 12 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Կատեգորիա:Շնող գետի վտակներ
Պահագետ

**Պահագետ**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Գեղի գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Ծաղկուտ լեռան արևելյան լանջից և Գեղի գյուղից 1 կմ հարավում միանում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 3 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Գեղի գետի վտակներ
Սայր

մինի|Երևանի կայարանի շենքի սայրը
**Սայր**, ասեղնասայր, շպիլ (հոլանդերեն՝ spil, գերմաներեն spille - սայր), շինությունների ուղղաձիգ սրածայր վերջավորություն, չափազանց վեր ձգված կոնի կամ բուրգի տեսքով։ Հաճախ պսակվում է դրոշով, քանդակով կամ քանդակազարդ պատկերով։

Կատեգորիա:Ճարտարապետական տարրեր
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Պայտաջուր

**Պայտաջուր**, գետ Հայաստանի Լոռու մարզում, Լեռնաջուր գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Փամբակի լեռների հյուսիսային լանջերից և Լեռնապատ գյուղից 1,5 կմ հարավում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 10 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Կատեգորիա:Լեռնաջուր գետի վտակներ
Սամոյլովներ

**Սամոյլովներ**, ռուս դերասանների ընտանիք։

**Վասիլի Միխայլովիչ Սամոյլով** (1782-1839)։ Պետերբուրգի Մեծ թատրոնի արտիստ (1803-39)։

Հանդես է եկել առավելապես օպերայում (տենորի և բարիտոնի երգամասերով), խաղացել նաև դրամատիկական ներկայացումներում։

**Սոֆյա Վասիլևնա Սամոյլովա** (Չեռնիկովա, 1787-1854), դրամատիկ և օպերային արտիստուհի։ Վասիլի Միխայլովիչ Սամոյլովի կինը։

1804 թվականից հանդես է եկել օպերայում (Մաշա, Կավոսի «Իվան Սուսանին») և օպերավոդևիլում։ Բեմը թողել է 1843 թվականին։

**Վասիլի Վասիլևիչ Սամոյլով** (1813-1887), Վասիլի Միխայլովիչ և Սոֆյա Վասիլևնա Սամոյլովների որդին։

1835-75 թվականին խաղացել է Ալեքսանդրյան թատրոնում։ Իբրև դերասան ձևավորվել է ռեալիստական դպրոցի ազդեցությամբ, հումանիստորեն մեկնաբանել «փոքր մարդու» կերպարը։ Հատուկ փայլով է խաղացել, այսպես կոչված, զգեստափոխման դերեր (Մակար Գուբկին, Կոնիի «Ուսանող, խմբերգիչ, արտիստ և աֆերիստ»)։ Լավագույն դերերից են նաև՝ Ռաստակովսկի (Գոգոլի «Ռևիզոր»), Ռիշելյե (Բուլ- վեր-Լիտոնի «Ռիշելյե») ևն։

**Վերա Վասիլևնա Սամոյլովա** (1824-1880), Վասիլի Միխայլովիչ և Սոֆյա Վասիլևնա Սամոյլովների դուստրը 1841-53 թվականին աշխատել է Ալեքսանդրյան թատրոնում։ Աչքի է ընկել քնարադրամատիկական և կատակերգական դերերով (Օլգա, Եֆիմովիչի «Վլադիմիր Զարևսկի», Էլմիռա, Մոլիերի «Տարտյուֆ» ևն)։ Տուրգենևը նրա համար գրել է «Որտեղ բարակ է, այնտեղ էլ կկտրվի» և «Գավառուհին» կատակերգությունները։

**Նադեժդա Վասիլևնա Սամոյլովա** (1818-1899), Վասիլի Միխայլովիչ և Սոֆյա Վասիլևնա Սամոյլովների դուստրը։ 1838-59 թվականին խաղացել է Ալեքսանդրյան թատրոնում, եղել իժենյու ամպլուայի դերասանուհի։

**Պավել Վասիլևիչ Սամոյլով** (1866-1931)։ Հանրապետության վաստակավոր արտիստ (1923)։ Վասիլի Վասիլևիչ Սամոյլովի որդին։ Բեմային գործունեությունն սկսել է Պետերբուրգում 1888 թվականին։ Խաղացել է գավառներում, ապա Մոսկվայի Կորշի (1891- 1893), Վասիլևիչ Կոմիսարժևսկայայի դրամատիկական (1904-05, Պետերբուրգ) թատրոններում, 1900-04 Սամոյլովի 1920-24 թվականին՝ նախկին Ալեքսանդրյան թատրոնի խմբում։ Դերերից են՝ Համլետ (Շեքսպիրի «Համլետ»), Չացկի (Գրիբոյեդովի «Խելքից պատուհաս»)։ Սամոյլովի արվեստը նոր գույներով հարստացել է սովետական շրջանում (Լունաչարսկու «Կանցլերը և փականագործը»)։

Կատեգորիա:Դերասանական դինաստիաներ
Վլադիմիր Սահակյան (այլ կիրառումներ)

**Վլադիմիր Սահակյան** անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց՝

* Վլադիմիր Գրիգորի Սահակյան, հայ գիտնական, Ինֆորմատիկայի և ավտոմատացման պրոբլեմների ինստիտուտի տնօրեն։
* Վլադիմիր Միքայելի Սահակյան, հայ պետական գործիչ, 1996-2003 թթ. Հայաստանի Սահմանադրական դատարանի անդամ։
* Վլադիմիր Քրիստափորի Սահակյան, հայ ռազմական գործիչ, փոխծովակալ։
* Վլադիմիր Գուրգենի Սահակյան, հայ նկարիչ։
Պատրկան (գետ)

**Պատրկան**, գետակ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Արծաթաղբերք գետի վտակը։ Սկիզբ է առնում Արեգունի լեռների հարավարևելյան լանջերից և Աղբերք գյուղից հյուսիս-արևմուտքում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 3,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Արծաթաղբերք գետի վտակներ
Կրիտարխիա

**Կրիտարխիա** (նաև **կրիտոկրատիա**), դատավորների իշխանության վրա հիմնված սոցիալական համակարգ (եբր. שופטים, շոֆտիմ)։ Գոյություն է ունեցել Հին Իսրայելում այն ժամանակահատվածում, որը նկարագրված է Իսրայելի դատավորների գրքում։ Տերմինը կազմավորվել է հին հունարեն κριτής (kritēs) - դատավոր և ἀρχή (arkhē) - իշխանություն բառերից։ Տերմինի կիրառումը տարածվել է դատավորների իշխանության վրա այդ բառի ժամանակակից իմաստով, ինչպես նաև կիրառվում է Սոմալիի համար, որտեղ դատարանների իշխանությունն իրականացվում է Խիր կոչվող իրավական ավանդույթի համակարգի միջոցով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսրայելի պատմություն
Կատեգորիա:Սոմալի
Կատեգորիա:Քաղաքագիտություն
Սայանո-Շուշենսկոյեի հիդրոէլեկտրակայան

**Սայանո-Շուշենսկոյեի հիդրոէլեկտրակայան** (), հիդրոէլեկտրակայան Ռուսաստանի Դաշնության Խակասական ինքնավար մարզում։ Հանդիսանում է խոշորագույն Հէկը Ռուսաստանում (9-րդ տեղն աշխարհում)։ Նախագծային հզորությունը 6400 Մվտ է։ Էլեկտրաէներգիայի տարեկան միջին արտադրանքը մոտ 24 միլիարդ կվտ.ժ։ Հիդրոհանգույցի կազմի մեջ մտնում են կամարագրավիտացիոն պատվարը (առավելագույն բարձրությունը՝ 242 մ, երկարությունը ըստ կատարի՝ 1066 մ), ՀԷԿ-ի մերձպատվարային տիպի շենքը՝ 10 ագրեգատով, յուրաքանչյուրը՝ 640 Մվտ հզորությամբ, հաշվարկային ճնշումը՝ 194 մ, ջրհար հորով շահագործման ջրնետը, նավամբարձիչը։ Պատվարը գոյացնում է 31,34 կմ³ լրիվ ծավալով և 15,3 կմ³ օգտակար ծավալով սեզոնային կարգավորման ջրամբար։ Նախապատրաստական շրջանի աշխատանքներն սկսվել են 1964 թ.-ին։ Մինչև 1984 թ.-ը գործարկվել են առաջին 8 հիդրոագրեգատները՝ 5120 Մվտ ընդհանուր հզորությամբ։ ՀԷԿ-ի արտադրած էլեկտրաէներգիան 500 կվ լարման բարձրավոլտ էլեկտրահաղորդման գծերով հաղորդվում է Սիբիրի միացյալ էներգահամակարգ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի հիդրոէլեկտրակայաններ
Կատեգորիա:Խակասիա
Կատեգորիա:1968 հիմնադրումներ
Վաղարշակ Սահակյան

**Վաղարշակ Համբարձումի Սահակյան** (), հայ խորհրդային երգիչ։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1945)։

## Կենսագրություն
[մինի|Վաղարշակ Սահակյանի հուշատախտակը Երևանի [Մաշտոցի պողոտա (Երևան)|Մաշտոցի պողոտայում]]
Ընդհանուր կրթությունը ստացել է Թիֆլիսում, ապա սովորել է Լենինականի երաժշտական ստուդիայում, աշակերտել Նիկողայոս Տիգրանյանին, Դանիել Ղազարյանին։ 1933 թվականից եղել է Հայֆիլհարմոնիայի մենակատար։ 1938 թվականից երգել է Սայաթ-Նովայի անվան հայկական գուսանական երգի անսամբլում (1942 թվականից՝ անսամբլի ղեկավար)։ Որպես երգիչ, հայ աշուղական երաժշտության ոճական տարբեր ուղղությունների գիտակ էր (կատարումն ուղեկցել է սազի նվագով)։ Ճանաչվել է Բաղդասար Դպիրի, Նաղաշ Հովնաթանի, Շիրինի, Միսկին-Բուրջիի, Սայաթ-Նովայի և, հատկապես, Ջիվանու արտասանական բնույթի երգերի կատարումով։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի և «Պատվո նշան» շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Vagharshak Sahakian 

Կատեգորիա:Հայ երգիչներ
Կատեգորիա:Նուբարաշենի գերեզմանատանը թաղվածներ
Պիսակ (գետ)

**Պիսակ**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Այրիգետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Կոշաքար լեռան հյուսիսարևելյան լանջերից և Նժդեհ գյուղի մոտ միանում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 4,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Այրիգետ գետի վտակներ
Պուճուրգետ

**Պուճուրգետ**, գետակ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Արփա գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Զանգեզուրի լեռների հյուսիսարևմտյան լանջերից և մայր գետին միանում Կեչուտ գյուղի մոտ։ Երկարությունը՝ 9 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Արփա գետի վտակներ
Սահակյան-Լևոն Մկրտչյան քոլեջ

**Սահակյան-Լևոն Մկրտչյան քոլեջ**, 12-ամյա միջնակարգ դպրոց Բեյրութում (մինչև 1938 թվականը՝ 6-ամյա լիցեյ, 1938-1957 թվականներին 8-ամյա նախակրթարան՝ ֆրանսիական ծրագրով, 1957-1971 թվականներին՝ 10-ամյա)։ Երկսեռ ուսումնական հաստատությունը սկզբում եղել է Լիբանանահայոց առաքելական առաջնորդարանին ենթակա ազգային վարժարան։ Ներկայումս Հայ կրթական և բարեսիրական միության սեփականությունն է։ Հիմնվել է 1923 թվականին, Բեյրութի արևելյան մասում գտնվող հայկական վրանաքաղաքում (Ադանա քեմփ)։

Սկզբում գործել է վրանում, այնուհետև, թաղային խորհրդի ջանքերով 2-3 ամսում կառուցված փայտաշեն երկհարկանի շենքում, անվանվել է Ազգային վարժարան և կոչվել Սահակյան (ի պատիվ Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս Մահակ Բ Խապայանի)։ Նույն թվականին վարժարանին կից բացվել է Զորավար Անդրանիկյան մանկապարտեզը (այժմ կոչվում է դպրոցի երկարամյա անօրեն Բենիամին Ժամկոչյանի անունով)։ 1933 թվականի հունվարի 30-ին Բեյրութի հայ գաղթականների վրանաքաղաքի հրկիզումից հետո տեղափոխվել է մոտակա Նոր Հաճըն թաղամասում գտնվող գերմանական նախկին զորանոցի շենք, որտեղ և գործել է մինչև 1974 թվականը։ 1971-1974 թվականներին մեծահարուստ Լևոն Մկրտիչյանի միջոցներով Բեյրութի արվարձաններից Սին-էլ-ֆիլմում կառուցվել է դպրոցի նոր շենքը, 1971 թվականից վերանվանել է Սահակյան-Լևոն Մկրտիչյան քոլեջ։

Լիբանանի քաղաքացիական կռիվների առաջին շրջանում (1975-1979 թթ.) հիմնովին ավերվել է քոլեջի շենքը, կողոպտվել գրադարանն ու լաբորատորիաները, նվազել սովորողների ու ուսուցիչների թիվը։ 1980 թվականից պարապմունքները տեղի են ունենում վերակառուցված շենքում։ 2002 թվականին ունեցել է 113 աշակերտ։ 1948 թվականից (ընդհատումներով) լույս է ընծայում «Ուսանող» պարբերագիրքը։ Տնօրենն է Հակոբ Կերկերյանը (1996 թվականից)։

Սակայն պարապմունքներն ընդմիջումներով շարունակվել են Նոր բարձրագույն վարժարանի շենքում։ 1980 թվականից պարապմունքները տեղի են ունենում վերակառուցված շենքում։ Սահակյան-Լևոն Մկրտչյան քոլեջը գտնվում է Լիբանանի կրթության նախարարության խնամակալության ներքո։ Դասավանդվում են հայագիտական առարկաներ, բնական գիտություններ, արվեստների պատմություն, օտար լեզուներ (անգլերեն, ֆրանսերեն, արաբերեն), արհեստներ, մարզանք և այլ առարկաներ։ Արաբական պատմությունն ու աշխարհագրությունը դասավանդվում են արաբերեն։ Քոլեջն ունի ակումբներ (մարզական, երաժշտական, թատերական են), մանկապարտեզ, տպարան, գիշերօթիկ բաժին։ Սերտ կապերի մեջ է մայր հայրենիքի հետ, որտեղից ստանում է դասագրքեր, լաբորատոր սարքավորումներ են։ Շրջանավարտների զգալի մասը բարձրագույն կրթություն է ստանում Երևանի բուհերում։

Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Բեյրութի հայկական դպրոցներ
Armenia And Its Sorrows

**Armenia And Its Sorrows**, 1896 թվականին Լոնդոնում հրատարակված Ու․ Ջ․ Ուինթլիի գիրքն է։

## Բովանդակություն
Հեղինակն անդրադարձ է կատարում Հայաստանի տեղադրությանը, հայոց պատմությանը, կարևորում քրիստոնեության՝ որպես պետական կրոն ընդունելու փաստը։ Առանձին հատվածում Ուինթլը անդրադառնում է Սասունում հայերի կոտորածի մանրամասներին, ապա նաև՝ մյուս բնակավայրերում հայերի 1895-1896 թվականների զանգվածային կոտորածներին։ Ուինթլը, խոսելով կոտորածների մասին, հիմնականում հիմնվում է կոտորածների վերաբերյալ բրիտանական «Կապույտ գրքի» փաստաթղթերի վրա։ Վերջին գլխում խոսվում է հայերի զանգվածային կոտորածների իրագործման մեջ եվրոպական երկրների պատասխանատվության խնդրի շուրջ։ Գիրքը ներառում է պատկերազարդումներ և քարտեզ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գրքի առցանց տարբերակը

Կատեգորիա:1896 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Չամչաջուր (գետ)

**Չամչաջուր**, գետ Հայաստանի Լոռու մարզում։ Սկիզբ է առնում Ջավախքի լեռների արևելյան լանջերից և Մեղվահովիտ գյուղի հարավային եզրին աջից միախառնվում Լոռիգետին։ Երկարությունը՝ 10 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Կատեգորիա:Լոռի գետի վտակներ
Նետոկրատիա

200px|մինի|աջից|Ալեքսանդր Բարդը 2008 թ.-ին
**Նետոկրատիա** (անգլ. netocracy), հասարակության կառավարման ենթադրյալ ձև, որի շրջանակներում հիմնական արժեքը ոչ թե նյութականն է (փող, անշարժ գույք և այլն), այլ տեղեկատվությունը։ Արժանահավատ տեղեկատվության լիարժեք հասանելիությունը և դրա միջոցով մանիպուլյացիաները իշխանություն են ապահովում այս կամ այն սոցիումի այլ մասնակիցների նկատմամբ (հասարակություններ, պետություններ, երկրներ)։

## Պատմություն
Առաջին անգամ իշխող սոցիալական դասակարգը «նետոկրատիա» է անվանվել շվեդ փիլիսոփա-սոցիոլոգներ Ալեքսանդր Բարդի և Յան Զոդերկվիստի «Նետոկրատիա. Նոր իշխող էլիտա և կյանքը կապիտալիզմից հետո» գրքում։ Այս գրքում, հենվելով Մարքսի և Նիցշեի գաղափարների վրա, նկարագրվում է նետոկրատական հասարակություն, որը փոխարինման է գալու բուրժուական ինդուստրիալ հասարակությանը։

Նետոկրատիան՝ որպես կառավարման ձև հնարավոր է միայն զարգացած հետինդուստրիալ հասարակությունում։

Առաջին իրապես նետոկրատական գիտություն կարելի է համարել կիբեռնետիկան։ Արդեն 1972 թ.-ին առաջին անգամ փորձ կատարվեց ստեղծել ներկայիս պատկերացումներով նետոկրատական պետություն։ Այդ ժամանակ նշանավոր կիբեռնետիկ Ստեֆորդ Բիրը Չիլիի նախագահ Սալվադոր Ալյենդեի կողից հրավիրվեց կառուցելու երկրի նոր տնտեսությունը։ Տնտեսությունը և պետությունը կառավարելու նախագիծը կոչվում էր «Կիբերսին»։ Օգտագործելով ներկայիս չափանիշներով հասարակ համակարգիչներ և կապ՝ Ստեֆորդ Բիրն ստեղծեց պետությունը կառավարելու աշխարհում առաջին ինտերակտիվ համակարգը միջնորդների նվազագույն քանակով։

## Հետաքրքիր փաստեր
Ռուսաստանում գործում է նետոկրատական կուսակցություն ()։

Կուսակցության պաշտոնական կայքը: 

## Տես նաև
* Իդիոկրատիա
* Պլուտոկրատիա

## Գրականություն
* Денисова А. А. Нетократия как стратегический субъект 21 века. // Проблема субъектов российского развития. Материалы Международного форума «Проекты будущего: междисциплинарный подход» 16-19 октября 2006, г. Звенигород / Под ред. В. Е. Лепского. М.։ «Когито-Центр», 2006. — 232 с.
* Бард А., Зодерквист Я. Netократия. Новая правящая элита и жизнь после капитализма / Перевод с шведского языка. — СПб.։ Стокгольмская школа экономики в Санкт-Петербурге, 2004. — 252 с. ISBN 5-315-00015-X, ISBN 5-315-00029-X

## Արտաքին հղումներ
* Նետոկրատիայի 7 բնորոշիչները
* Ալեքսանդր Բարդի և Յան Զոդերկվիստի մեկնաբաննությունները «Նետոկրատիա. Նոր իշխող էլիտա և կյանքը կապիտալիզմից հետո» գրքի վերաբերյալ
* Նետոկրատիա. Նոր իշխող էլիտա և կյանքը կապիտալիզմից հետո» գրքի ռուսերեն թարգմանությունը
* Нетократия как явление и вызов. Часть 1. Рефлексия
* Сеть, сетевая экономика, нетократия
* "НЕТОКРАТИЯ" И РЕЛИГИЯ

Կատեգորիա:Ինտերնետ մշակույթ
Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Կատեգորիա:Քաղաքագիտություն
Կատեգորիա:Պետական կարգեր
Պիղծ (գետ)

**Պիղծ**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Բռնակոթ գետի օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Քարասար լեռան հյուսիսային լանջերից և Բռնակոթ գյուղի մոտ միանում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 4 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Բռնակոթ գետի վտակներ
Օնիկ Սահակյան

**Օնիկ Արզումանի Սահակյան** (), խորհրդային ռազմական գործիչ, երկրորդ կարգի բանակային կոմիսար, ՌՍԴ(Բ)կ անդամ (1907)։

## Կենսագրություն
Սովորել է Աշխաբադի քաղաքային գիմնազիայում, որտեղից հեռացվել է 1905 թվականի հունվարին` ինքնակալության դեմ ելույթներին մասնակցելու համար։ Հեղափոխական գործունեության (Միջին Ասիայում և Բաքվում) համար երկու անգամ (1908 թվականին և 1911 թվականին) բանտարկվել է։ 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխության օրերին Կոկանդում մասնակցել է բանվորների և գյուղացիների դեպուտատների խորհուրդների կազմակերպմանը, ստեղծել բանվորական զինված դրուժինա և աջակցել Տաշքենդում խորհրդային օկուպացիային։ 1919 թվականին նշանակվելով Միխայիլ Ֆրունզեի հրամանատարությամբ գործող Թուրքմենական ռազմաճակատի Ռազմահեղափոխական խորհրդի ՌԿ(Բ) կ Կենտկոմի Միջին Ասիայի բյուրոյի լիազոր՝ մասնակցել է Ֆերգանայի ընդդիմադիր ուժերի վերացմանը, Բուխարայի էմիրի զորքերի դեմ մղված մարտերին և Բուխարայի գրավմանը։ 1921 թվականին նշանակվել է Հյուսիսային Կովկասի զինվորական օկրուգի քաղվարչության պետի տեղակալ, ապա՝ պետ և Ռազմահեղափոխական խորհրդի անդամ։ 1922 թվականին մասնակցել է Կուբանի ընդդիմադիր ուժերի դեմ կռիվներին։ Այնուհետև եղել է Լենինգրադի զինորական օկրուգի Ռազմահեղափոխական խորհրդի անդամ և քաղվարչության պետ, Մոսկվայում՝ ԲԳԿԲ ռազմազինման պետի տեղակալ։ 1935 թվականին տեղափոխվել է քաղաքացիական աշխատանքի։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի 2 շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կոմիսարներ
Չորաձոր (գետ)

**Չորաձոր**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Գեղի գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Երիցասար լեռան հյուսիսային լանջից և Գեղի գյուղից 0,5 կմ արևելքում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 3 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Գեղի գետի վտակներ
Արևելքի բարբարոսների դեմ

**Արևելքի բարբարոսների դեմ** (), Ժակ դե Մորգանի 1918 թվականին Փարիզում հրատարակած գիրքն է։

## Հեղինակ
Ժակ դե Մորգանը (1857-1924) ֆրանսիացի հնագետ և պատմաբան, մասնագիտությամբ հանքային ճարտարագետ էր։ Գրել է հետազոտություններ Ուրարտուի մասին, հեղինակ է «Հայ ժողովրդի պատմությունը հնագույն ժամանակներից մինչև մեր օրերը» աշխատության։ 1880-ական թվականների երկրորդ կեսին զբաղեցրել է Ախթալայի պղնձի արդյունահանման գործարանի տնօրենի պաշտոնը։ 1887-89 թթ. ընթացքում Ալավերդիի և Ախթալայի տարածքում կատարել է պեղումներ։ Դատապարտել է 1915-18 թթ. Հայոց ցեղասպանությունը և իր հրապարակումներում բարձրացրել երիտթուրքերի պարագլուխներին պատասխանատվության ենթարկելու խնդիրը։

## Բովանդակություն
Ժակ դե Մորգանն այս գրքում ներկայացրել է ուսումնասիրություններ Թուրքիայի, նրա հանցագործությունների, ինչպես նաև Առաջավոր Ասիայում դաշնակից երկրների արշավի, Արևելյան հարցի լուծման վերաբերյալ։ Այն պարունակում է նաև 1915-1917 թթ-ին "Éclair de Montpellier" և "Revue de Paris" թերթերում լույս տեսած բազմաթիվ հոդվածներ։ Հայերին անդրադառնում է գրքի «Թուրքիայի ներսում (1915-1917 թթ)» գլխում։ Ընդհանուր պատմում է երիտթուրքերի կողմից հայերի մասսայական կոտորածի մասին։ Նշում է, որ Թուրքիայի բոլոր քրիստոնյաները բռնությունների զոհ էին դարձել և հատկապես հայերը, որոնց նկատմամբ կիրառվում էին ամենասարսափելի մեթոդները։ Մորգանը նաև ներկայացնում է բնակչության վիճակագրական տվյալներ նախ 1882 թ. դրությամբ, ապա՝ համիդյան կոտորածներից և Հայոց ցեղասպանությունից հետո։;

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1918 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Չորգետ (գետ)

**Չորգետ**, գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Գեղամա լեռների հարավարևելյան լանջերից և ձախից միախառնվում Ծակքար գետին։ Երկարությունը՝ 18 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ծակքար գետի վտակներ
Չորմայրի (գետ)

**Չորմայրի** (նախկինում՝ *Գյարելիբալա*), գետակ Հայաստանի Կոտայքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Ճակատ լեռան հյուսիսային լանջից և Ծաղկաձոր քաղաքից 1 կմ արևմուտքում թափվում Բջնի գետը։ Երկարությունը՝ 2,5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բջնի գետի վտակներ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գետեր
Չորսելավ (գետ)

**Չորսելավ**, *Աղչար, Կուրուսելավ*, ցամաքող գետ Արարատի և Կոտայքի մարզերում։ Սկիզբ է առնում Գեղամա լեռների Աժդահակ լեռան արևմտյան լանջերից և աջից միախառնվում Ազատ գետին։ Երկարությունը՝ 35 կմ։ Ամառը ցամաքում է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ազատ գետի վտակներ
Չըռչըռ (գետ)

**Չըռչըռ**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Ձկնարածի գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Բազենք լեռան հարավարևելյան լանջերից և Ծղուկ գյուղից 2,5 կմ հյուսիս-արևմուտքում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 8 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ձկնարածի գետի վտակներ
Ջոզեֆ Մորգան

**Ջոզեֆ Մորգան** ( Մարտին) (, ), բրիտանացի դերասան։ Նա առավել հայտնի է իր՝ Նիկոլաուս Մայքլսոն () դերով «Վամպիրի օրագրերը» սերիալում (), իսկ հետագայում «Առաջնածինները» սերիալում ()։

## Վաղ կյանք
Ջոզեֆ Մորգանը ծնվել է 1981 թվականի մայիսի 16-ին Լոնդոնում։ Սակայն շուտով նրա ընտանիքը տեղափոխվում է Սվանսի, որտեղ անցնում է նրա մանկությունը։ Նա իրենց ընտանիքի ամենամեծ երեխան էր։ Նա սովորել է «Մորիսոն» բազմակողմանի դպրոցում։ Մորգանը մինչև իր Լոնդոն մեկնելը՝ Դրամայի և խոսքի արվեստի դպրոցում սովորելու համար, անցել է կատարողական արվեստի դասընթացներ Սվենսի «Գովեր» քոլեջում ()։ Վերադառնալուց հետո Լոնդոն Ջոզեֆը իրեն զգում էր ուրիշ և անգամ մտածում էր թողնել դերասանական կարիերան։ Բայց առաջին դերերը մտափոխեցին նրան և նա թարմ հայացք գցեց իր կարիերայի վրա։ Ստեղծագործական ճանապարհը դերասանը սկսել է փոքրիկ դերերով սերիալներ «Հերոսական», «Լուռ վկաներ», «Հենրի VIII»:

## Կարիերա
Նա իր առաջին քայլերը սկսել է «Սքայ վուան» () և «Կախարդը» () (որպես Տրոյ) հեռուստատեսային սերիալներով, իսկ հետագայում խաղացել է աջակցող դերեր այնպիսի ֆիլմերում, ինչպիսիք են «Ալեքսանդր» ( ) և «Ծովերի տիրակալը. Աշխարհի ծայրին» (")  ֆիլմերը և BBC-ի «Գեղեցկության սահման» (") սերիալում։ Նա նաև նկարահանվել է «Բժիշկ Մարտին» () և «Դժբախտ պատահար» () սերիալներում, ինչպես նաև «Մենսֆիլիդի զբոսայգին» () և «Բիլի Պիպեռ» () ֆիլմերում։
2010 թվականին նա գլխավոր դեր խաղաց մի կարճ սերալում, որպես «Բեն Հուր», որը ցուցադրվեց 2010 թվականի ապրիլի 4-ին Կանադայի՝ CBC և Ամերիկային՝ ABC հեռուստատեսություններով։
Նա խաղացել է Նիկալաուս Մայքլսոնի դերը «Վամպիրի օրագրերը» և «Նախնիները» սերիալներում, ինչպես նաև Լիսանդերի դերը «Աստվածների կռիվը։ Անմահություն» () ֆիլմում հանրահայտ դերասան Հենրի Կավելի հետ։ «Բադի» հետուստատեսությունը նրան շնորհել է #84 տեղը 2011 թվականի հեռուսատեսային «Ամենասեքսուալ տղամարդկանց» սանդղակում։
2013 թվականի հունվարի 11-ին հայտարարվեց, որ «Բեքդոր պայլոթ»-ը կենտրանացել է «Նախնիների» վրա նկարելով Ժոզեֆ Մորգանին Նիկալաուսի Մայքլսոնի՝ գլխավոր դերում։

## Անձնական կյանք
Մորգանը աջակցում է «Լավատես կանայք» () բարեգործական միությանը։ 2014 թվականի մայիսի 15-ն հայտարարվեց, որ նա նշանադրվել է։

## Ֆիլմագրություն

## Մրցանակներ

## Ծանոթագրություններ

## Այլ հղումներ
* 
* 
* Կատարողական CV Կուրտիս Բրաունի տաղանդներ գործակալությունում
* Ժոզեֆ Մորգան պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Բրիտանացի դերասաններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի մոդելներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Մոդելներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:21-րդ դարի անգլիացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Արևելքի սարսափները

**Արևելքի սարսափները**, 1923 թվականին Կարել Հանսայի () Բերոունում հրատարակած գիրքն է, որտեղ ընթերցողի դատին է հանձնել հայ ժողովրդի պատմությանն ու ցեղասպանությանը նվիրված իր ուսումնասիրությունները։

## Հեղինակ
Կարել Հանսան ծնվել է Կարել և Ժոզեֆինա Հանսաների ընտանիքում, ունեցել է ավստրիական և չեխական ծագում։ 1922 թվականին նա ճանապարհորդել է Մերձավոր Արևելքի երկրներով՝ Ստամբուլից նավով ուղևորվել է Զմյուռնիա (Իզմիր), ապա՝ Բեյրութ և Հալեպ։ Հանդիպելով փողոցներում և վրաններում ապրող հայ գաղթականների՝ ականատես է եղել նրանց թշվառ վիճակին և կրած տառապանքներին։ Հալեպում Կ. Հանսան ծանոթանում է «Մերձավոր Արևելքի նպաստամատույց» կազմակերպության գործունեությանը և ոգևորվում նրա ծավալած մարդասիրական աշխատանքով։ Նա միանում է ութ հազար հայ որբերին Սիրիա տեղափոխելու կազմակերպության ծրագրին։

## Բովանդակություն
Կարել Հանսան (1880-1951)։ 1922 թ. իր դեպի արևելք կատարած ճանապարհորդության ժամանակ Հալեպում և Բեյրութում հանդիպելով փողոցներում և վրաններում ապրող հայ գաղթականներին՝ խորը հոգեկան ապրումներ է ունենում՝ տեսնելով նրանց թշվառ վիճակը և կրած տառապանքները։ Հալեպում նա առաջին անգամ ծանոթանում է «Մերձավոր Արևելքի նպաստամատույց» կազմակերպության (Near East Relief) գործունեությանը։ Հայրենիք վերադառնալուն պես, ստեղծում է ՙՀայ որբերի օգնության Հանսայի ֆոնդ՚ հիմնադրամը, որը գործել է Չեխոսլովակիայի ՙԿարմիր խաչին՚ կից։ Արևելքի սարսափներ՚ գիրքն Հայերի վերաբերյալ Հանսայի հրատարակած առաջին աշխատությունը՝ է, որը ժամանակակիցների շրջանում մեծ աղմուկ է հանել և երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ֆաշիստական գրաքննության կողմից մտցվել արգելված գրականության ցանկը։ Գիրքը, որը տպագրվել է հեղինակի սեփական միջոցներով, նվիրված է հայ ժողովրդի պատմությանն ու մշակույթին՝ սկսած վաղնջական ժամանակներից մինչև 20-րդ դարի 20-ական թթ.։ Աշխատության ամենաարժեքավոր մասը նվիրված է 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի Թուրքիային և այնտեղ բնակավող հայերին։ Կ. Հանսան ցավով գրում է հայերի բռնագաղթի և կոտորածների մասին՝ ներկայացնելով նրանց թվաքանակը իր կողմից կազմած աղյուսակներում՝ ըստ բնակության վայրերի՝ մինչ ցեղասպանությունը և դրանից հետո։ Հեղինակը գրքի վերջում ներկայացնում է 1920-ական թթ սկզբի մամուլի գնահատակնները Հայկական հարցի և կոտորածների նկատմամբ, նաև աղյուսակներով տալիս՝ իբրև ցեղասպանության հետևանք, ամբողջ աշխարհով տարածված հայերի թիվը։ Գրքի հարուստ նյութը ուղեկցվում է մոտ 60 լուսանկարներով, որոնց մի մասը նա լուսանկարել էր դեպի արևելք կատարած իր ճամբորդության ընթացքում։ Հեղինակի նախաձեռնությամբ գրքի վաճառքից ստացված ողջ հասույթը ուղղվեց «Հայ որբերի օգնության Հանսայի» ֆոնդ՚ին։

## Քաղվածքներ գրքից

2006 թվականին «Արևելքի սարսափներ» արժեքավոր աշխատությունը վերահրատարկվեց Չեխիայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1923 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Սապատաձուկ

մինի

**Սապատաձուկ** (*Oncorhynchus gorbuscha*), խաղաղօվկիանոսյան սաղմոնների սեռի ձուկ։ Մարմնի երկարությունը՝ մոտ 0.5 մ, կենդանի զանգվածը՝ 1,5 կգ (սեռի ամենամանր ներկայացուցիչն է)։ Թեփուկները շատ մանր են։ Տարածված է Խաղաղ օվկիանոսի հյուսիսում, ինչպես նաև Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսում։ Ձվադրության համար մտնում է գետերը (հունիսի վերջից օգոստոսի սկիզբը), ձվադրում գետակների ծանծաղ, գետաքարերով պատվքսծ տեղերում (հուլիսի կեսից հոկտեմբերի սկիզբը, 1200—2000 ձկնկիթ)։ Ձվադրումից առաջ արուների մեջքին սապատ է առաջանում (այստեղից՝ անվանումը)։ Ձվադրումից հետո ձկները սատկում են։ Մատղաշները ծով են իջնում մայիսին և սեռահասուն վիճակում գետերը վերադառնում հաջորդ տարին։ Ձկնորսության կարևոր օբյեկտ է։ Կլիմայավարժեցված է Բարենցի, Սպիտակ ծովերում և Նյուֆաունդլենդի շրջանում։

Կատեգորիա:Սաղմոնազգիներ
Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարան

thumb|280px|Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանի շապիկը
**Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարան**, Հայկական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրության կողմից տպագրված հայերեն հանրագիտարան, «Ընտանեկան հանրագիտարան» մատենաշարի երկրորդ գիրքը։

Բժշկական հանրագիտարանի մեջ լուսաբանվում են առողջապահության բնագավառի հիմնական հասկացությունները, առավել տարածված հիվանդությունները (սիրտանոթային, նյարդային, թոքային, ստամոքսաղիքային, մաշկային, վարակիչ և այլն) և ժամանակակից բժշկագիտության կարևոր ուղղությունները։

Հանրագիտարանը կազմվել է Ռուսաստանում մի քանի անգամ վերահրատարակված Популярная медицинская энциклопедия–ի հիմքի վրա։ Այն, հարստացվել ու լրացվել է մեր հանրապետության առողջապահությանը բնորոշ առանձնահատկությունները ներկայացնող նյութով։

ժամանակակից տեխնիկայի նվաճումները նպաստել են հիվանդությունների վաղ ախտորոշմանը, գործնական բժշկության մեջ շնչառության, արյան շրջանառության արհեստական ապարատների կիրառման հնարավորություններին։ Կենսաբանական անհամատեղելիության մեխանիզմների բացահայտումով հնարավոր է դարձել օրգանների ու հյուսվածքների փոխպատվաստումը, որոնց մասին առանձին հողվածներ են զետեղված գրքում։

Հանրագիտարանում տեղեկություններ կան Հայաստանում տարածված դեղաբույսերի, թունավոր և ոչ թունավոր սնկերի, թունավոր կենդանիների մասին։

Կատեգորիա:Հայերեն հանրագիտարաններ
Ոլոր (գետ)

**Ոլոր**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Քաշունի գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Անտառաշատ գյուղից 2,5 կմ հյուսիսարևելյան մասում գտնվող աղբյուրներից և Տանձավեր գյուղից 3 կմ հարավ-արևելքում միանում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 2 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Քաշունի գետի վտակներ
Սամույր

մինի|աջից
**Սամույր** (Martes Zibellina), կզաքիսների ընտանիքի արժեքավոր մորթատու կենդանի։ Մորթին խիտ է, գեղեցիկ և նուրբ, բաց դարչնագույնից մինչև մուգ գորշ, կրծքին ունի դեղին բիծ։ Մարմնի երկարությունը 43-53 սմ է, պոչինը՝ 11-20 սմ, կենդանի զանգվածը 0,9-1,9 կգ։ Էգերն արուներից զգալիորեն փոքր են։ Տարածված է Ռուսաստանում, Կորեայի, Չինաստանի, Մոնղոլիայի հյուսիսային շրջաններում և Հոկայդո կղզում (Ճապոնիա)։ Լեռնային և հարթավայրային տայգայի, հատկապես փշատերև անտառների բնակիչ է։ Ապրում է ցամաքում, երբեմն բարձրանում է ծառերի վրա։ Ամենակեր է, սնվում է հիմնականում մանր կրծողներով և բույսերի սերմերով։ Հղիությունը մոտ 273 օր է, ծնում է 3-4, հազվադեպ 5 ձագ։ Սեռահասուն է դառնում կյանքի 2-րդ տարում։ Անխնա ոչնչացման հետևանքով քանակը խիստ կրճատվել է։

Կատեգորիա:Կզաքիսներ
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Ողջաբերդ (գետ)

**Ողջաբերդ**, գետ Հայաստանի Կոտայքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Գեղամա լեռների արևմտյան ճյուղավորություններից և Երևան քաղաքի սահմաններում ձախից միախառնվում Ջրվեժ գետին։ Երկարությունը՝ 13 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ջրվեժ գետի վտակներ
Որդնավ (գետ)

**Որդնավ**, *Խաչկար, Կաչկարա, Ղաչաղանիջուր, Ղաչդարա, Վարդնավ, Վարդնավաջուր*, գետ Հայաստանի Լոռու մարզում։ Սկիզբ է առնում Փամբակի լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջերից և Սպիտակ քաղաքի տարածքում աջից միախառնվում Փամբակ գետին։ Երկարությունը՝ 18 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Կատեգորիա:Փամբակ գետի վտակներ
Մահվան երթն Անատոլիայում և Հայաստանում

**Մահվան երթն Անատոլիայում և Հայաստանում** (), Ջոն Է․ Դուգլասի՝ 1920 թվականին Լոնդոնում հրատարակած գիրքն է, որտեղ նրա ելույթն է, որով նա անդրադարձել է հայերի կրած տանջանքներին։

## Բովանդակություն
Ջոն Է.Դուգլասն իր ելույթում ներկայացրել է հայերի կրած տանջանքները, անդրադարձել է թուրքական լծի տակ գտնվող բոլոր քրիստոնյաների աղետալի վիճակին։ Նա նշում է, որ չի քննադատում իսլամը, այլ հավատացած է, որ միլիոնավոր մուսուլմաններ, ովքեր բնակվում են Պարսկաստանում, Հնդկաստանում կամ արաբախոս երկրներում, համոզված են, որ Թուրքիան խայտառակում է իսլամը, անգամ նրա համար սպառնալիք ներկայացնում։ Հայերի զանգվածային կոտորածներին ու տեղահանությանն անդրադառնալով՝ պատվելի Դուգլասը մեջբերումներ է անում Օսմանյան կայսրությունում ԱՄՆ դեսպան Հենրի Մորգենթաուի «Բոսֆորի գաղտնիքները» աշխատությունից՝ ապացուցելու երիտթուրքական կառավարության կողմից ջարդերը ծրագրված և կազմակերպված լինելու փաստը։ 
 
## Հեղինակի ելույթը
Ջոն Է. Դուգլաս. Քեմբերուելի Սուրբ Ղուկաս (Լյուկ) եկեղեցու առաջնորդական փոխանորդ։ Պատվելի Ջ. Դուգլասը սույն քարոզով ելույթ է ունեցել Սաութուորք տաճարում Քենթրբերիի արքեպիսկոպոսի, Կ.Պոլսի հայոց պատրիարքի, Տրապիզոնի մետրոպոլիտի, Սիրիայի արքեպիսկոպոսի և Արևելյան ու Արևմտյան եկեղեցիների հոգևոր ներկայացուցիչների ու քաղաքական գործիչների ներկայությամբ 1920 թվականի մարտի 12-ին, երբ Լոնդոնում լուր էր ստացվել Կիլիկիայի ջարդերի մասին։

## Քաղվածքներ գրքից
 
 
 
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1920 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Թիբոր Սամուելի

**Թիբոր Սամուելի** (, ), հունգարացի լրագրող, քաղաքական գործիչ, Հունգարիայի կոմունիստական կուսակցության (ՀԿԿ) հիմնադիրներից, Հունգարիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության անդամ (1908), 1913 թվականից սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության կենտրոնական, օրգան «Նեպսավա» թերթի աշխատակից։

1914 թվականին զորակոչվել է Ավստրո-Հունգարական բանակ, 1915 թվականին գերի ընկել ռուսական ռազմաճակատում։ Մասնակցել է ՌԿ(բ)կ հունգարական խմբի ստեղծմանը (1918 թվականի մարտ) և 1918 թվականի ձախ էսէռական ապստամբության ճնշմանը Մոսկվայում։ 1919 թվականի սկզբին վերադարձել է Հունգարիա, ընտրվել ՀԿԿ ԿԿ և նրա կենտրոնական օրգան «Վյորյոշ ույշագ» թերթի խմբագրական կոլեգիայի անդամ։ Հունգարիայի Սովետական Հանրապետության (ՀՍՀ) ժամանակ եղել է պաշտպանության ժողկոմի տեղակալ, լուսավորության ժողկոմ, թիկունքի անվտանգության ապահովման կոմիտեի ղեկավար։ Լենինի հետ բանակցելու համար 1919 թվականի մայիսին մեկնել է Մոսկվա։ Սպանվել է հակակոմունիստական ազգային-ազատագրական շարժման ուժերի կողմից՝ ավստրիական սահմանն անցնելիս (ՀՍՀ պարտությունից հետո)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունգարացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հակասեմականություն
Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հունգարացի լրագրողներ
Ոզմունք (գետ)

**Ոզմունք**, գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Սևանի լեռներից և Սոթք գյուղից արևելյան աջից միախառնվում Սոթք գետին։ Երկարությունը՝ 13 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Սոթք գետի վտակներ