Սովը Հյուսիսային Կորեայում

**Սով [[Հյուսիսային Կորեա|ԿԺԴՀ]]-ում** (, պուգհան քիգըն), որը, երկրի տնտեսական ճգնաժամի հետ միասին, հայտնի է էվֆեմիստական նշանակությամբ դժվար արշավ (, կ*ոնանը հենգուն*), շարունակվել է 1995-1999 թվականներին և խլել է 10 հազարից մինչև 3 միլիոն կյանք (բնակչության 0,05-15%): Ըստ փորձագետների գնահատականների՝ սովը պայմանավորված էր միջազգային մատակարարումների կտրուկ կրճատմամբ, Հյուսիսային Կորեայի ղեկավարության անարդյունավետ քաղաքականությամբ, երկրում ցածր բերքատվությամբ, ինչպես նաև եղանակային պայմաններով (ջրհեղեղներ, երաշտներ): ԿԺԴՀ-ի կառավարությունն ընդունել է երկրում սովի և տնտեսական դժվարությունների փաստը և պնդել, որ դրանք պայմանավորված են ԿԺԴՀ-ի դեմ տնտեսական պատժամիջոցներով։

## Սովի առաջացման պատմական նախադրյալներ
Պատմականորեն Հյուսիսային Կորեան ավելի քիչ հարմարեցված է գյուղատնտեսության համար, քան Հարավայինը։ Հյուսիսային Կորեայի տարածքների մեծ մասը կազմում են լեռները: Կորեայի Ճապոնական Թագավորության ժամանակաշրջանը գաղութային վարչակազմի շեշտը դրել է Հյուսիսային Կորեայի արդյունաբերության զարգացման վրա, մինչդեռ գաղութի հարավը դիտվել է որպես  Ճապոնական կայսրության ամբար։ Կորեայի կողմից անկախություն ձեռք բերելը և երկրի բաժանումը 1945 թվականին Հյուսիսային Կորեայի կառավարությանը ստիպել է գյուղատնտեսական խնդրի լուծման նոր մեթոդներ փնտրել։ 1946 թվականին Հյուսիսային Կորեայի տարածքում խորհրդային օկուպացիոն վարչակազմի ղեկավարությամբ իրականացվել է գյուղատնտեսական բարեփոխում, որի ընթացքում ազգայնացվել է հարուստ կորեացիների և ճապոնացիների սեփականությունը հանդիսացող հողը։ 1948 թվականի սեպտեմբերի 9-ին ԿԺԴՀ-ի հռչակումից հետո երկրի տնտեսությունը երկար ժամանակ կախված է եղել Խորհրդային Միության և Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության կողմից տրամադրվող օգնությունից (1950-ական թվականներից)։

### Քարտային համակարգ
1957 թվականին ԿԺԴՀ-ում գործել է քարտային համակարգ, որը համապարփակ բնույթ է ստացել՝ սկսած 1960-ականների վերջերից։ Ստորև ներկայացված են քարտերի վրա բրնձի և եգիպտացորենի տրամադրման նորմերը (տվյալները արդիական են 1998 թվանանի համար)։

## Իրավիճակը ԿԺԴՀ-ում սովից առաջ
1980-ականների վերջը և 1990-ականների սկիզբը դարձել էր սոցիալիստական ճամբարի և բուն ԽՍՀՄ-ի փլուզման տարիներն էին։ ԽՍՀՄ-ն այդ ժամանակ համարվել է երկրի ֆինանսական և պարենային օգնության գլխավոր դոնորը: ԿԺԴՀ-ի համար դա դարձել է արտասահմանից միջազգային օգնության կտրուկ կրճատման պատճառ։ 1990 թվական ԽՍՀՄ-ը ԿԺԴՀ-ից պահանջել է ներկրվող ապրանքների համար վճարել շուկայական գներով, միաժամանակ կրճատվել է չինական օգնության ծավալը։ Սակայն Հյուսիսային Կորեայի ղեկավարությունը հրաժարվել է բարեփոխել իր տնտեսական համակարգը։ Այս իրավիճակը հանգեցրել է ծանր տնտեսական ճգնաժամի։ 1990-1995 թվականներին ԿԺԴՀ-ի ՀՆԱ-ն կրճատվել է։ 1992-1993 թվականներին ԿԺԴՀ-ի ղեկավարությունը քարոզարշավ է սկսել, որը քաղաքացիներին կոչ է արել օրական երկու, այլ ոչ թե երեք անգամ ուտել, վերջին ընթրիքը.մեկնաբանվել է որպես անառողջ։ 1994 թվականին հեռավոր շրջանների բնակիչները չեն կարողացել ստանալ սնունդ քարտերով, երբեմն՝ մի քանի օրվա ընթացքում։ Աղետալի ջրհեղեղներից հետո 1995 թվականին երկրում սկսվել է սով։

### 1995-1999 թվականներ։ Սով
1995 թվականի հունիսի 26-ին երկրում սկսվել են հորդառատ անձրևներ, ընդ որում՝ որոշ շրջաններում 10 օրվա ընթացքում տեղացել են ավելի քան կես մետր տեղումներ։ Օգոստոսի կեսերին անձրևը դադարել է՝ ամբողջությամբ ոչնչացնելով բերքը, իսկ ջրհեղեղի պատճառած ընդհանուր վնասը գնահատվել է 15 միլիարդ դոլար: Հյուսիսային Կորեայի տվյալներով՝ կորել է 1,5 մլն տոննա հացահատիկ, ավերվել է 330 հազար հա հողատարածքի պտղաբեր շերտը, իսկ 5,4 մլն մարդ զրկվել է իր տնից։ Վնասվել են ճանապարհներ և էլեկտրահաղորդման գծեր։

1995-1999 թվականներին Հյուսիսային Կորեայում սովը շարունակվել է։ Զոհերի թիվը գնահատվել է 220 հազարից մինչև 3,5 միլիոն։ Սովը զգալի փոփոխությունների է հանգեցրել Հյուսիսային Կորեայի հասարակության մեջ։

### Ճգնաժամի ընթացք
ԿԺԴՀ-ի փակ բնույթից ելնելով՝ հետազոտողները ճգնաժամի ընթացքի վերաբերյալ ունեն համեմատաբար փոքր ծավալի տեղեկատվություն։

Արժեքավոր աղբյուրներից մեկը Հարավային Կորեայի կողմից իրականացված հետազոտությունն է բուդդայական իրավապաշտպան «Բարի ընկերներ» կազմակերպության () կողմից։ 1995-1998 թվականներին այս կազմակերպության անդամները պարբերաբար ապօրինի հատել են չին-հյուսիսկորեական սահմանը և հարցաքննել ԿԺԴՀ-ի քաղաքացիներին։ Ընդհանուր առմամբ հարցմանը մասնակցել է 1855 մարդ։ Հարցումը չի եղել բավարար ներկայացուցչական, քանի որ կազմակերպությունը հիմնականում աշխատել է  ԿԺԴՀ-ի հյուսիսային շրջաններում; հարցվածների մեծ մասը բնակվել է Համգյոն Պուտկո շրջանում։ 

Հավաքված նյութերի հիման վրա«Բարի ընկերներ» կազմակերպությունը հրատարակել է «Մենք ուզում ենք ապրել մարդկայնորեն» գիրքը ()։ Գրքի առաջին մասը կազմված Է հյուսիսկորեացիների արձանագրված վկայություններից, իսկ երկրորդը՝ վիճակագրական նյութերից։ 

Մասնավորապես, գրքում ներկայացված են հետևյալ տեղեկությունները․

* Հարցվածների ընտանիքների անդամների 28,6%-ը մահացել է սովից և հիվանդություններից։
* Մահացության ամենաբարձր%-ը նկատվել է երկու տարիքային խմբերում՝ ծերերի (մահացել է 60-70 տարեկան մարդկանց 77,3%-ը և 70-ից բարձր տարիքի 90,7%-ը) և մինչև 9 տարեկան երեխաների շրջանում (մահացել է 40,5%-ը): Մահացության ամենացածր տոկոսը նկատվել է 30-40 տարեկան տարիքային խմբում՝ մահացել է 6,9%-ը:
* Ամենամեծ մահացությունը գրանցվել է Չագանդո պրովինցիայում։
* Հարցվածների մեծ մասը (57,1%) սովի գլխավոր պատճառ է համարել աղետալի ջրհեղեղները, որոնք հանգեցրել են բերքի թերարտադրությանը: Հարցվածների 22,6%-ը կարծել է, որ սովի համար պատասխանատու են ԿԺԴՀ-ի իշխանությունները, ընդ որում նրանց մոտ կեսը մեղքն անձամբ բարդել է Կիմ Ջոնգ Իլի վրա։ Հարցվածների 4,1%-ը կարծել է, որ սովի հիմնական պատճառը ԱՄՆ-ի կողմից տնտեսական շրջափակումն է։

#### 6-րդ կորպուսի միջադեպ
Ըստ մի շարք աղբյուրների՝ 1995 թվականին 6-րդ մասնաշենքի ղեկավարությունը () Կորեայի Ժողովրդական Բանակի տեղակայված Չոնջին քաղաքում, պատրաստվել է կատարել հեղաշրջման փորձ։ Այն կասեցվել է իշխանությունների կողմից՝ դավադրության 40 ղեկավարներ մահապատժի են ենթարկվել, իսկ կորպուսը՝ լուծարվել է։ Ըստ Los Angeles Times թերթի, այս տեղեկատվությունը չստուգված է։

### Զոհերի թվի գնահատականներ
ԿԺԴՀ-ի փակ բնույթի պատճառով սովից զոհվածների թվի ճշգրիտ հաշվարկ տալը դժվար է։ Ստորև ներկայացված են տարբեր փորձագետների և կազմակերպությունների կողմից կատարված գնահատականները:

#### Հաշվարկման համակարգերի քննադատություն
### Միջազգային օգնություն
Սովի պայմաններում մի շարք երկրներ և կազմակերպություններ որոշել են օգնություն ցուցաբերել Հյուսիսային Կորեային։ Ստորև ներկայացված է աղյուսակ, որը ցույց է տալիս ԿԺԴՀ-ին պարենի, դեղորայքի և այլ միջոցների մատակարարումների ծավալները:

### ԱՄՆ
ԱՄՆ-ն և ԿԺԴՀ-ն ավանդաբար միմյանց ընդունել են որպես թշնամի պետություններ։ Երբ Հյուսիսային Կորեայում սկսվել է սով, Ամերիկան համաձայնել է միայն համեմատաբար փոքր գումար նվիրաբերել սովյալներին օգնելու համար: Սակայն 1997 թվականին Հյուսիսային Կորեայի միջուկային ծրագրի շուրջ քառակողմ բանակցությունների շրջանակներում համաձայնություն է ձեռք բերվել, որի շրջանակներում ԱՄՆ-ն սկսել է մեծ օգնություն տրամադրել Հյուսիսային Կորեային։

### Ճապոնիա
ԿԺԴՀ-ի հռչակումից ի վեր 1948 թվականին ԿԺԴՀ-ի և Ճապոնիայի հարաբերությունները եղել են թշնամական։ ԿԺԴՀ-ն մեղադրել է Ճապոնիային անցյալի հանցագործությունների համար պաշտոնապես ներողություն չխնդրելու մեջ, ինչպես նաև հայտարարել Է, որ Ճապոնիան մտադիր է ուժով իր կազմ վերադարձնել Կորեական թերակղզին: Ճապոնիան բանտարկությունից հետո 1965 թվականին Ճապոնիայի և Հարավային Կորեայի միջև հարաբերությունների հիմնական պայմանագիրը հաշվի առնելով՝ վարել է Հարավկորեական քաղաքականություն և ԿԺԴՀ-ն չի ճանաչել որպես ինքնիշխան պետություն։

Այնուամենայնիվ, սովի պայմաններում Ճապոնիայի կառավարությունը սկսել է պարենային օգնություն տրամադրել ԿԺԴՀ-ին։ Իր հերթին ԿԺԴՀ-ի կառավարությունը նույնպես ընդառաջ քայլ է կատարել: Կիմ Ջոնգ Իլը ճանաչել է այն փաստը, որը հյուսիսկորեական հատուկ ծառայությունները առևանգել են ճապոնացի հպատակների և պաշտոնապես ներողություն է խնդրել այդ հանցագործության համար։ Հինգ ճապոնացիներ վերադարձել են հայրենիք։ ԿԺԴՀ-ն հայտարարել է, որ մյուս առևանգվածները մահացել են։ Առևանգվածներից մեկի ծնողներին՝ Մեգումի Էկոտներին վերադարձրել են այն, ինչ պաշտոնապես հայտարարվել էր իրենց դստեր աճյունների մասին։ Սակայն Ճապոնիայում անցկացված ԴՆԹ թեստը ապացուցել է, որ մնացորդները իսկական չեն։ Այս իրադարձությունն էական ազդեցություն է ունեցել ճապոնա-հյուսիսկորեական հարաբերությունների վրա, վարչապետ Կոիձումին հրամայել է դադարեցնել ԿԺԴՀ-ի պարենային օգնությունը։ Ավելի ուշ Ճապոնիան պատժամիջոցներ է սահմանել ԿԺԴՀ-ի նկատմամբ։

### Կորեայի Հանրապետություն
ԿԺԴՀ-ն և Կորեայի Հանրապետությունը չեն ճանաչում միմյանց՝ իրենց տարածքը համարելով ամբողջ Կորեական թերակղզին։ Սառը պատերազմի ընթացքում երկու պետությունների հարաբերությունները կտրուկ դարձել են առճակատման մեջ: Այնուամենայնիվ, 1980-ականների վերջին Կորեայի Հանրապետության ժողովրդավարացումից հետո Կորեայի Հանրապետությունը ավելի բարենպաստ դիրք է գրավել ԿԺԴՀ-ի նկատմամբ: ԿԺԴՀ-ում սովի շրջանում Կորեայի Հանրապետության ղեկավարությունը հռչակել է «արևի լույսի քաղաքականություն» (, հեթպետ չոնջչեկ) ԿԺԴՀ-ի նկատմամբ: Այն հիմնվել է երեք սկզբունքների վրա։ 

Այդ քաղաքականության շրջանակներում Կորեայի Հանրապետությունը սկսել է ԿԺԴՀ-ին տնտեսական օգնություն տրամադրել։ ԿԺԴՀ-ն իր հերթին համաձայնել է ստեղծել Կեսոնի արդյունաբերական շրջան, որտեղ հյուսիսկորեացի աշխատողները աշխատել են հարավկորեացիներին պատկանող գործարաններում, ինչպես նաև հարավկորեացի զբոսաշրջիկներին Կիմգանսան լեռներ ընդունելու համար:

## Սովի հետևանքները
### Քարտային համակարգի ճգնաժամ
Սովի ժամանակ քարտերով սննդի բաշխման համակարգը, որը գոյություն է ունեցել Հյուսիսային Կորեայի պատմության գրեթե ողջ ընթացքում, գործնականում դադարել է գոյություն ունենալ, երկրի բնակչության մեծ մասը չի կարողացել պատրաստել իր քարտերը: Այս պայմաններում մարդիկ ստիպված են եղել փնտրել սննդի այլ եղանակներ։ Արդյունքը եղել է ՉԺՀ-ում փախստականների հոսքի զգալի աճը, ինչպես նաև ամբողջ երկրում շուկաների ինքնաբուխ առաջացումը:

### Փախստականների հոսքի ավելացում դեպի Չինաստան
Սովի պայմաններում շատ հյուսիսկորեացիներ ստիպված են եղել փախչել Չինաստան։ 1999 թվականին հարավկորեացի սոցիոլոգները հետազոտություն են անցկացրել, որի ընթացքում պարզել են, որ 1999 թվականին ՉԺՀ-ում 143-195 հազար մարդ է եղել։

Ըստ կազմակերպության՝ «Հյուսիսային Կորեայի ազատության շարժումների միավորում» () կազմակերպության, ներկայումս Չինաստանում կա 10-ից 20 հազար փախստական ԿԺԴՀ-ից:

### Շուկայի համակարգի առաջացում
Սովից հետո ԿԺԴՀ-ում հայտնվել են այսպես կոչված «ընդհանուր շուկաներ» ()։ Այս շուկաներում հյուսիսկորեացիները վաճառել են սնունդ, հագուստ, կենցաղային տեխնիկա և վիդեո արտադրանք: Քանի որ շուկաների գոյությունը խախտել է երկրում գործող օրենսդրությունը, ԿԺԴՀ-ի իշխանությունները պարբերաբար փորձել են միջոցներ ձեռնարկել դրանք փակելու համար, որոնք հիմնականում սաբոտաժի են ենթարկվում բնակչության և չինովնիկների ստորին շերտերի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1990-ականներ Հյուսիսային Կորեայում
Կատեգորիա:1994 Հյուսիսային Կորեայում
Կատեգորիա:1995 Հյուսիսային Կորեայում
Կատեգորիա:1996 Հյուսիսային Կորեայում
Կատեգորիա:1997 Հյուսիսային Կորեայում
Կատեգորիա:1998 Հյուսիսային Կորեայում
Կատեգորիա:Հյուսիսային Կորեայի պատմություն