Զեղչի պատուհան

**Զեղչի պատուհան,** դրամավարկային քաղաքականության գործիք, (վերահսկվում է կենտրոնական բանկերի կողմից), թույլ է տալիս իրավասու հաստատություններին փոխառել գումար կենտրոնական բանկից, սովորաբար կարճաժամկետ հիմունքով՝ ներքին կամ արտաքին խանգարումների պատճառով առաջացած իրացվելիության ժամանակավոր պակասությունը հոգալու համար:

Կենտրոնական բանկի կողմից այդպիսի վարկերի համար գանձվող տոկոսադրույքը կոչվում է բանկային դրույք, զեղչային դրույք, քաղաքականության դրույք, բազային դրույք կամ ռեպո դրույք և առանձին ու տարբեր է բազային դրույքից: Այն նույնը չէ ինչ ֆեդերալ ֆոնդերի դրույքը կամ դրա համարժեքները այլ արժույթներում, որոնք որոշում են այն դրույքը, որով բանկերը փոխառում են միմյանց: Վերջին տարիներին զեղչային դրույքը գրեթե մեկ տոկոսային կետով ավելի բարձր է եղել ֆեդերալ ֆոնդերի դրույքից: Այս պատճառով այն համեմատաբար անկարևոր գործոն է դրամական զանգվածի վերահսկման մեջ և դրանից օգտվում են մեծ ծավալներով միայն արտակարգ իրավիճակների ժամանակ:

## Ստուգաբանություն
Այս տերմինը ծագել է այն պրակտիկայից, երբ բանկի ներկայացուցիչը ուղարկվում էր պահուստային բանկի դրամարկղ, երբ բանկը պետք է փոխառություն կատարեր։

## Միացյալ Նահանգներում
Ֆեդերալ Ռեզերվը ստեղծեց զեղչի պատուհանը՝ օգնելու բանկերին խուսափել բանկային խուճապից: Քանի որ դրույքը ավելի ցածր էր շուկայականից, Ֆեդը չխրախուսեց դրա օգտագործումը՝ պատճառ դառնալով պատուհանից փոխառող ընկերությունների դեմ ստիգմատի: 2003 թվականին Ֆեդը բարձրացրեց դրույքը՝ պատուհանի օգտագործումը ավելի քիչ գրավիչ դարձնելու համար:

Միացյալ Նահանգներում կան մի քանի տարբեր դրույքներ, որոնք գանձվում են զեղչային պատուհանից փոխառող հաստատություններից: 2006 թվականին դրանք էին առաջնային վարկի դրույքը (ամենահաճախը), երկրորդական վարկի դրույքը (ֆինանսապես ավելի քիչ ամուր բանկերի համար) և սեզոնային վարկի դրույքը: Ֆեդերալ Ռեզերվը չի հրապարակում տեղեկություններ հաստատությունների առաջնային կամ երկրորդական վարկի իրավասության վերաբերյալ: Առաջնային և երկրորդական վարկը սովորաբար տրամադրվում է ապահովագրված մեկօրյա հիմունքով, մինչդեռ սեզոնային վարկը տրամադրվում է մինչև ինը ամիս: Առաջնային վարկը սովորաբար սահմանվում է 100 բազիսային միավորով (բկ) ավելի բարձր ֆեդերալ ֆոնդերի թիրախայինից, իսկ երկրորդական վարկի դրույքը սահմանվում է 50 բկ-ով ավելի բարձր առաջնային դրույքից: Սեզոնային վարկի դրույքը սահմանվում է ֆեդերալ ֆոնդերի արդյունավետ դրույքի և 90-օրյա ավանդային վկայականների դրույքների միջինականի համաձայն:

Հաստատությունները պետք է տրամադրեն ընդունելի գրավ՝ վարկը ապահովելու համար: Դրանք ներառում են գանձապետական արժեթղթեր, քաղաքային պարտատոմսեր և հիփոթեքային վարկեր:

### Օգտագործում 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ից հետո
2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի հարձակումներից հետո, երբ փոխառության հայցերի ծավալը զգալիորեն աճեց, զեղչային պատուհանի միջոցով բանկերին վարկավորումը կազմեց մոտ 46 միլիարդ դոլար՝ ավելի քան 200 անգամ ավելի բարձր նախորդ ամսվա օրական միջինից: Բանկային համակարգում թողարկված միջոցների հոսքը նվազեցրեց բանկերի կողմից այլ բանկերից անհապաղ վճարումներին ապավինելու անհրաժեշտությունը, որպեսզի կարողանան վճարել ուրիշներին պարտքերը: Այն պահպանեց իրացվելիությունը բանկային համակարգում՝ չնայած բանկերի միջև հաղորդակցման և փողային հոսքի ընդհատումներին:

### Փոփոխություններ 2007-2009 թվականներին վարկային ճգնաժամի ժամանակ
2007 թվականի օգոստոսի 17-ին Ֆեդերալ Ռեզերվի կառավարիչների խորհուրդը հայտարարեց առաջնային վարկավորման պայմանների ժամանակավոր փոփոխության մասին: Զեղչային դրույքը կրճատվեց 50 բկ-ով՝ 6,25%-ից 5,75%-ի, և վարկերի ժամկետը երկարաձգվեց մեկօրյայից մինչև երեսուն օր: Դա նվազեցրեց առաջնային վարկի դրույքի տարբերությունը ֆեդերալ ֆոնդերի դրույքի նկատմամբ 100 բազային կետից 50 բազային կետի:

2008 թվականի մարտի 16-ին՝ «Bear Stearns»-ին սնանկությունից փրկելու և լրացուցիչ ինստիտուցիոնալ բանկային խուճապը կանխելու միջոցառումների հետ մեկտեղ՝ ֆեդերալ ռեզերվը հայտարարեց առաջնային վարկավորման պայմանների էական և ժամանակավոր փոփոխությունների մասին: Վարկերի առավելագույն ժամկետը երկարաձգվեց երեսուն օրից իննսուն օր: Մեկ տարի առաջ ժամկետը մեկօրյա էր: Առաջնային վարկի դրույքը նաև նվազեցվեց 3,50%-ից 3,25%-ի, ինչը կրճատեց առաջնային վարկի դրույքի տարբերությունը ֆեդերալ ֆոնդերի դրույքի նկատմամբ 50 բազային կետից 25 բազային կետի:





«Wall Street Journal»-ը 2019 թվականի նոյեմբերին հաղորդել է, որ բանկերը հուսահատորեն փորձում էին խուսափել պատուհանին միանալու հետ կապված ստիգմայից և կուտակում էին կանխիկ՝ կարգավորիչների պահանջած մակարդակից զգալիորեն բարձր մակարդակներում:

### 2023 թվականի մարտի Միացյալ Նահանգների բանկային փակումներ
2023 թվականի մարտի Միացյալ Նահանգների բանկային ճգնաժամի ժամանակ բանկերը զեղչի պատուհանից գրավեցին 153 միլիարդ դոլար՝ նոր ռեկորդ սահմանելով: Այն շատ ավելի հայտնի էր, քան նոր բանկային ժամկետային ֆինանսավորման ծրագիրը, որը բաշխեց 12 միլիարդ դոլար:

## Եվրագոտում

Եվրոգոտում զեղչային պատուհանը կոչվում է «Կանգուն միջոցներ», որոնք օգտագործվում են գիշերային իրացվելիությունը կառավարելու համար։ Որակավորված հակառակ կողմերը կարող են օգտագործել «Կանգուն միջոցներ»-ը՝ սահմանային վարկավորման հարմարության միջոցով մեծացնելու այն կանխիկ գումարի չափը, որը նրանք ունեն մեկօրյա հաշվարկների համար: Ընդհակառակը, ավելցուկային ֆոնդերը կարող են ավանդադրվել եվրոպական կենտրոնական բանկային համակարգում (ԵԿԲՀ) և Ավանդային հարմարության միջոցով վաստակել (կամ վճարել) տոկոս:

Հակառակ կողմերը պետք է ունենան գրավ այն ֆոնդերի համար, որոնք ստանում են սահմանային վարկավորման հարմարությունից, և նրանցից կգանձվի ԵԿԲՀ-ի կողմից սահմանված մեկօրյա դրույքը: Ավելցուկային կապիտալը կարող է ավանդադրվել ավանդային հարմարության մոտ, և այն կվճարի տոկոս ԵԿԲՀ-ի կողմից առաջարկվող դրույքով: Այս երկու հարմարությունների դրույքները ազդանշանում են կենտրոնական բանկային համակարգի տեսլականը առևտրային տոկոսադրույքների նկատմամբ և սահմանում են մեկօրյա շուկայում տոկոսադրույքների վերին և ստորին սահմանները:

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
*Definition of the "Discount Rate" from the Federal Reserve Board's official site
*Official Discount Window website from the Federal Reserve System
*Fed Kept Taps Open for Banks in Crisis
*Historical documents that discuss the use, effect, or possible changes to the mechanics of the discount window.

Կատեգորիա:Դաշնային պահուստների համակարգ
Կատեգորիա:Դրամավարկային քաղաքականություն