Մ1944 100-միլիմետրանոց դաշտային թնդանոթ (ԲՍ-3)

**ԲՍ-3** (ՀԳՎ ինդեքս՝ **52-Պ-412**), 100 մմ տրամաչափով խորհրդային թնդանոթ։

Թնդանոթի պաշտոնական լրիվ անվանումն է *Մ1944 100-միլիմետրանոց դաշտային թնդանոթ (ԲՍ-3)*։ Այն ակտիվորեն և հաջողությամբ կիրառվել է Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ, առաջին հերթին Pz.Kpfw.VI Ausf.Е «Վագր» և Pz.Kpfw.V «Հովազ» ծանր տանկերի, այդ թվում նաև Pz.Kpfw.VI Ausf.В «Թագավորական վագր» ավելի ծանր տանկերի դեմ պայքարելու համար, և այն հնարավորություն է ունեցել նաև արդյունավետորեն օգտագործվել որպես կորպուսային թնդանոթ փակ դիրքերից կրակելու համար։ Պատերազմի ավարտից հետո այն երկար ժամանակ եղել է Խորհրդային բանակի սպառազինության մաս, հիմք հանդիսացել ներկայումս Ռուսաստանի զինված ուժերում օգտագործվող հզոր հակատանկային թնդանոթների ընտանիքի ստեղծման համար։ Այս թնդանոթը վաճառվել կամ փոխանցվել է այլ պետությունների, որոնցից որոշներում այն մինչ օրս շարունակում է սպառազինության մաս կազմել։

## Ստեղծման պատմություն
ԲՍ-3 թնդանոթը Բ-34 ծովային թնդանոթի ադապտացիան է ցամաքային գործածության համար։ Այն մշակվել է խորհրդային հայտնի կոնստրուկտոր-զինագործ Վասիլի Գավրիլովիչ Գրաբինի ղեկավարությամբ։

## Կազմակերպահաստիքային կառուցվածք
ԲՍ-3-ը ներառված է եղել տասներկու կործանիչ-հակատանկային հրետանային բրիգադի, որ ձևավորվել են մինչև 1945 թվականի հունվարի 1-ը, և երեք գնդերից կազմված վեց թեթև հրետանային բրիգադի սպառազինության մեջ, որ մտել են տանակային բանակների կազմի մեջ (ԶԻՍ-3 32 թնդանոթ և ԲՍ-3 12 թնդանոթ), որ ձևավորվել են 1944 թվականի օգոստոսի 26-ից։ ԲՍ- թնդանոթների մի որոշ քանակություն օգտագործվել է այդ տարիների Կարմիր բանակի կորպուսային հրետանու կողմից։ Հետպատերազմյան ժամանակաշրջանում թնդանոթի քարշակման համար սովորաբար օգտագործվել է կիսազրահապատ հրետանային ԱՏ-Պ քարշակ։
Որպես ԲՍ-3-ի քարշակ օգտագործվել է նաև ՄՏ-ԼԲ (ՄՏ-ԼԲՎ)։ Դրանից առաջ օգտագործվել է ԱՏ-Լ քարշակ, ԶԻՍ-151 և ԶԻԼ-157 ավտոմեքենաներ կամ ԲՏՌ-152 զրահափոխադրիչ, իսկ պատերազմի վերջին տարիներին՝ ՅԱ-12 և Մ2 կիսաթրթուրավոր զրահապատ քարշակ (ըստ այլ տվյալների՝ Ստուդեբեքքեր US-6)։

## Արտադրություն

## Մարտական կիրառություն
ԲՍ-3-ը, իր կրակի բարձր հասողության շնորհիվ, Հայրենական մեծ պատերազմի վերջնական փուլում հաջողությամբ օգտագործվել է որպես հզոր հակատանկային թնդանոթ բոլոր հեռավորությունների վրա թշնամու տանկերի դեմ պայքարի համար և որպես կորպուսային թնդանոթ հեռավոր հակամարտկոցային կրակոցի համար։

## Թնդանոթի բնութագրերն ու հատկությունները

## Օպերատորներ
[մինի|270px|աջից|Հուշարձան [Խարկովում (առաջին պլանում)]]
*  Վիետնամ – որոշակի քանակությամբ 2018 թվականի դրությամբ
*  Կիպրոս – 20 միավոր 2018 թվականի դրությամբ
*  Ղրղզստան – 18 միավոր 2018 թվականի դրությամբ
*  Մոզամբիկ – 20 միավոր 2018 թվականի դրությամբ
*  Մոնղոլիա – որոշակի քանակությամբ 2018 թվականի դրությամբ
*  Նիկարագուա – 24 միավոր 2018 թվականի դրությամբ
*  Կոնգո – 10 միավոր 2018 թվականի դրությամբ
*  Սուդան – որոշակի քանակությամբ 2018 թվականի դրությամբ

### Նախորդներ
*  – անցել է Ռուսաստանին և նորաստեղծ հանրապետություններին
*  – 89 միավոր 2007 թվականի դրությամբ
*  – 20 միավոր 2007 թվականի դրությամբ
*  – 6 միավոր 2007 թվականի դրությամբ
*  – 2016 թվականի դրությամբ հանված է սպառազինությունից
*  – 2012 թվականի դրությամբ հանված է սպառազինությունից

## Որտեղ կարելի է տեսնել
*  – Հայրենական ռազմական պատմության թանգարան Մոսկվայի մարզի Իստրինսկի շրջանի Պադիկովո գյուղում
*  – Փառքի հուշահամալիր Մոսկվայի մարզի Կորոլյով քաղաքում
*  – Ֆրունզեի հրապարակի հուշահամալիր Իվանովոյի մարզի Շույա քաղաքում
*  – Կենտրոնական հրապարակ Մոսկվայի մարզի Լիտկարինո քաղաքում
*  – Ռազմական տեխնիկայի թանգարան Սվերդլովսկի մարզի Վերխնայա Պիշմա քաղաքում
* – Ժիտոմիրի մարզի Օվրուչ քաղաքի քաղաքային այգու դիմացի հրապարակ

## Պատկերասրահ

File:BS-3-batey-haosef-2.jpg|Իսրայելի Պաշտպանության ուժերի թանգարանում, Թել Ավիվ
File:Verkhnyaya Pyshma Tank Museum 2012 0013.jpg|Ռազմական տեխնիկայի թանգարանում, Վերխնայա Պիշմա
File:100-мм полевая пушка образца 1944 года (6).jpg|Հրետանու, ինժեներական զորքերի և կապի ռազմապատմական թանգարանում, Սանկտ Պետերբուրգ
File:100-мм полевая пушка образца 1944 года pic1.JPG|Հրետանու, ինժեներական զորքերի և կապի ռազմապատմական թանգարանում, Սանկտ Պետերբուրգ
File:100-мм полевая пушка БС-3 в Хабаровске.JPG|Արևելյան (Հեռավոր Արևելքի) ռազմական շրջանի ռազմապատմական թանգարանում, Խաբարովսկ
Пушка сзади в Хабаровске фото1.JPG|Արևելյան (Հեռավոր Արևելքի) ռազմական շրջանի ռազմապատմական թանգարանում, Խաբարովսկ
File:BS-3 in Korolyov.JPG|Փառքի հուշահամալիրում, Կորոլյով
File:100mm BS-3&122mm A-19&122mm ML-20 in Perm.jpg|«Մոտովիլիխինի գործարաններ» թանգարանում, Պերմ
File:National Museum of Military History, Bulgaria, Sofia 2012 PD 183.jpg|Բուլղարիայի ռազմական պատմության ազգային թանգարանում, Սոֆիա
File:ParkPatriot2015part6-54.jpg|«Հայրենասեր» զբոսայգում, Մոսկվայի մարզ


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Шунков В. Н.*, Оружие Красной Армии. — Мн.: Харвест, 1999. — 544 с., ISBN 985-433-469-4

## Արտաքին հղումներ
* Нестареющая БС-3. Моделист-конструктор

Կատեգորիա:Հրետանի