Ազոխ (գյուղ)

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Ազոխ**, գյուղ Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանում, որը ներկայում գտնվում է Ադրբեջանի Հանրապետության զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։ Ըստ Արցախի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ այն հանդիսանում է Հադրութի շրջանի բնակավայրերից, իսկ ըստ Ադրբեջանի վարչաատարածքային բաժանման՝ համարվում է Խոջավենդի շրջանի բնակավայր։

## Բնակավայրի անվանում
Ըստ բացատրական բառարանների՝ «ազոխ» բառը նշանակում է խակ խաղող։ Գյուղի հայկական անունը Ազոխ է, իսկ ադրբեջանականը՝ Ազիխ է ():

## Աշխարհագրություն
Արցախի Հանրապետության Ազոխ գյուղը տեղաբաշխված է հանրապետության հարավարևելյան հատվածում։ Շրջկենտրոն Հադրութ քաղաքից գտնվում է 22 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 50 կմ հեռավորության վրա։ Համայնքը լեռնային է, ծովի մակարդակից բարձր է 700 մ։ Ունի 1930,9 հա տարածք, որից 306,61 հա անտառային հողեր են։ Ազոխ գյուղով հոսում է Իշխանագետը։

## Պատմություն
Ազոխը աշխարհի հնագույն բնակավայրերից է։ Այդ մասին են փաստում Ազոխի քարանձավի ուսումնասիրությունները։

### Արցախյան պատերազմ (1991-1994)

Արցախյան ազատամարտի ընթացքում՝ 1991 թվականին, Ազոխ գյուղում ստեղծվել է կամավորական վաշտ, որը գործել է Վ. Մելքումյանի հրամանատարությամբ։ Մինչև 1992 թվականը Ազոխի վաշտը պաշտպանել է գյուղի սահմանները,  իսկ 1992 թվականի սեպտեմբերից Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի ստորաբաժանումների կազմում մասնակցել տարբեր բնակավայրերի ազատագրական մարտերին։ Ազոխից Արցախի Հանրապետության Մարտական խաչ 2-րդ աստիճանի շքանշանով հետմահու պարգևատրվել են Գ. Ավանեսյանը, Ա. Մնացականյանը։ Պատերազմում զոհվել է 16 ազատամարտիկ։

### Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020)

2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։

## Պատմամշակութային հուշարձաններ
Ազոխ գյուղում կան մի շարք պատմամշակութային հուշարձաններ, որոնցից 2-ը հաշվառված են պետության կողմից։ Հաշվառված հուշարձաններն են՝ գյուղից 700 մ հարավ-արևելք գտնվող ու մ.թ.ա. 300-50 հազար տարով թվագրվող քարե դարի Ազոխի քարանձավը և գյուղից 1 կմ հարավ-արևելք գտնվող ու 13-րդ դարով թվագրվող «Ծիլտախաչ» անունը կրող կամուրջը։ Բացի պետական գրանցում ունեցող պատմամշակութային հուշարձաններից, գյուղի տարածքում են գտնվում նաև 17-րդ դարում կառուցված Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, 10-ից 19-րդ դարերով թվագրվող պատմական գերեզմանոցը։ Գյուղի շրջակայքում են գտնվում Ամարխաթունի վանքը, Ցիցքար բերդը, Մելիք Սագամի պարիսպը։ Ազոխ գյուղի տարածքում առկա են «Վերին», «Մեծ», «Մալլուլուվա», «Գետին» և «Միշկերակա» անունները կրող աղբյուրներ։

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին քարաշեն, երկու կամարների վրա կառուցված շինություն է։ Ունի 14 մ 70 սմ երկարություն, 8 մ 17 սմ լայնություն։

## Բնակչություն
2003 թվականի դրությամբ Ազոխ գյուղում բնակվում էր 782 մարդ։ Համաձայն Արցախի Հանրապետության 2005 թվականի մարդահամարի արդյունքների՝ գյուղում բնակվում էր 806 մարդ։ Ազոխ գյուղի բնակչության թվաքանակը 2015 թվականի դրությամբ 741 մարդ էր (214 տնտեսություն)։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Համայնքային կյանք
Ազոխում չեն գործում Արցախի Հանրապետության պետական ինստիտուտները, քանի որ 2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի հետևանքով գյուղը հայտնվել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։ Ազոխում առկա էր միջնակարգ դպրոց, մանկապարտեզ, մշակույթի տուն, բուժկետ, գյուղապետարան։ Համայնքային ճանապարհները ասֆալտապատ, գրունտային և խճապատ են։ Կոմունիկացիաների տեսակետից գյուղը զարգացած էր․ հասանելի էր հեռուստատեսությունը, ռադիոն, համացանցը։ Ազոխն ապահովված էր էլեկտրաէներգիայով, գազամատակարարմամբ և ջրամատակարարմամբ։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։  Բնակավայրի տարածքի 1494,52 հա-ը գյուղատնտեսական նշանակության հողեր են։

Գյուղի տարածքում առկա են ֆելզիտի, մարմարեցված կրաքարի և գրանոդիորիտի հանքային պաշարներ։

## Կրթություն
Ազոխ գյուղում գործում էր միջնակարգ դպրոց, որտեղ 2015 թվականի դրությամբ սովորում էր 139 աշակերտ և մանկապարտեզ, որտեղ 2015 թվականի դրությամբ հաճախում էր 30 երեխա։

## Պատկերասրահ

Azokh Cave3.jpg|Ազոխի քարանձավի մուտքը, 28․05․2007թ․
Azokh Cave.jpg|Հայկական հնէաբանների խումբը Ազոխի քարանձավի պեղումների ժամանակ, 05․08․2009թ․
Azokh.jpg|Ազոխի քարանձավի ներսում, 22․06․2015թ․
Ազոխի քարանձավ, բնության հուշարձան.jpg|Ազոխի քարանձավի մուտքը, 08․06․2016թ․


## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հադրութի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմից բռնազավթված տարածքներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի բնակավայրեր