1928 թվականի Լիխտենշտայնի յուրացումների սկանդալ

**1928 թվականի Լիխտենշտայնի յուրացումների սկանդալը** սկանդալ էր Քրիստոնեա-սոցիալական ժողովրդական կուսակցության ղեկավար անդամների հետ, որտեղ պարզվել է, որ նրանք յուրացրել են Լիխտենշտայնի ազգային բանկի միջոցները տարբեր սպեկուլյատիվ գործարքների համար։ Սկանդալը ստիպել է Գուստավ Շադլերի կառավարությանը հրաժարական տալ և արտահերթ ընտրություններ նշանակել։ 
մինի|255x255փքս|Սկանդալի գլխավոր մասնակից համարվող Անտոն Ուոլսերը

## Նախապատմություն
1926 թվականից սկսած Քրիստոնեա-սոցիալական ժողովրդական կուսակցության ղեկավար անդամներ Ֆրանց Թոնին, Անտոն Ուալսերը, Նիկո Բեկը և Ռուդոլֆ Կարբոնը յուրացրել են Լիխտենշտայնի ազգային բանկի միջոցները տարբեր սպեկուլյատիվ գործարքների համար։ Սա ներառում էր դասի վիճակախաղի ընդլայնումը Լիխտեյնշտայնում և Ռումինիայում, որը վարել է Վալսերը և ունեցել Լիխտենշտայնի Լանդտագի նախագահ Վիլհելմ Բեկի օրինական ներկայացուցչությունը, ով նաև բանկի տնօրենների խորհրդի նախագահն է եղել։ Ծրագիրը խոստանում էր բարձր եկամուտ և զբաղվածություն Լիխտենշտայնի համար, թեև վիճելի էր ինչպես Լիխտենշտայնի Լանդտագի, այնպես էլ ընդհանուր բնակչության շրջանում։

## Ձերբակալություններ և հետաքննություններ
1928 թվականի հունիսին Ուոլսերը, Նիկո Բեկը և Ֆրանց Թոնին ձերբակալվել են, իսկ Ռուդոլֆ Կարբոնը ձերբակալվել է 1929 թվականի հունիսին։ 1929 թվականի նոյեմբերին Վալսերը, ով գլխավոր պատասխանատուն է եղել, դատապարտվել է չորս տարվա ազատազրկման, իսկ մնացածը ՝ երեք տարվա ազատազրկման։

Յոհան II-ը և Առաջադիմական Քաղաքացիական Կուսակցությունը սկանդալի համար մեղադրել են Քրիստոնեա-սոցիալական ժողովրդական կուսակցությանը և Լիխտենշտայնի վարչապետ Գուստավ Շադլերի կառավարությանը, քանի որ ձերբակալվածները կուսակցության անդամներ էին, իսկ ինքը՝ Վալսերը, կուսակցության նախագահը։ Արդյունքում, 1928 թվականի հունիսին Յոհանը ստիպել է Շադլերի կառավարությանը հրաժարական տալ, և նշանակվել են արտահերթ ընտրություններ, որոնց ընցաքում ժամանակավոր պաշտոնակատարը Լիխտենշտայնի արքայազն Ալֆրեդն է եղել։ Շադլերին չեն արգելել վերընտրվել, սակայն 1928 թվականի Լիխտենշտայնի համընդհանուր ընտրությունները հանգեցրել են Առաջադիմական Քաղաքացիների կուսակցության հաղթանակին, և նրան հաջորդել է Յոզեֆ Հուպը։  

1931 թվականին Շադլերի դեմ մեղադրանք է առաջադրվել Արդարադատության նահանգային դատարանում՝ խնայբանկի վարչակազմում վերահսկողական և ծառայողական պարտականությունները խախտելու համար։ Սակայն նա արդարացվել է մասամբ այն պատճառով, որ վաղեմության ժամկետը լրացել է, և մասամբ այն պատճառով, որ պարտականությունները խախտելը կոպիտ անփութության պատճառով չի եղել։ 1932 թվականին նմանատիպ մեղադրական եզրակացություն է ներկայացվել Վիլհելմ Բեկի դեմ՝ Լիխտենշտայնի ազգային բանկի տնօրենների խորհրդի վարչակազմում վերահսկիչ և պաշտոնական պարտականությունները խախտելու համար։ Դա հանգեցրել է նրան, որ 1935 թվականին նրան պարտավորեցրել են փոխհատուցել վնասները։ Թեև նա բողոքարկեց այս վճիռը, սակայն չապրեց մինչև դրա արդյունքների ստացումը։

Քրիստոնեա-սոցիալական ժողովրդական կուսակցությունը կառավարության խորհրդական Պիտեր Բյուխելին մեղադրել է սկանդալին մեղսակից լինելու մեջ, սակայն նա անմիջապես հետաքննություն է պահանջել և արդարացվել բոլոր մեղադրանքներից։

## Հետևանքներ և ժառանգություն
Յոհան II-ը ստանձնել է յուրացման հետևանքով առաջացած վնասների պատասխանատվությունը և նվիրաբերել մեկ միլիոն շվեյցարական ֆրանկ։ Տնտեսության վերականգնմանն աջակցելու նպատակով տեղական համայնքները մեկ շաբաթով գրավ են դրել իրենց հողերը։ Բացի այդ, ևս երկու միլիոն ֆրանկ որպես վարկ է վերցվել Շվեյցարիայից՝ Ազգային բանկը վերակազմավորելու նպատակով՝ տարեկան երկու բյուջեին համարժեք։

Քրիստոնեա-սոցիալական ժողովրդական կուսակցությունը կարծում էր, որ Յոհան II-ը անարդար է վարվել նրանց հետ և մնացել է օտարված նրանից մինչև իր թագավորության ավարտը։ Այս լարվածությունը պահպանվեց նաև նրա իրավահաջորդ Ֆրանց I-ի և իրավահաջորդ «Հայրենասիրական միություն» կուսակցության օրոք։ Արքայազնի և կուսակցության միջև տարաձայնությունը չի լուծվել մինչև 1938 թվականը, երբ գահ է բարձրացել Ֆրանց Յոզեֆ II-ը և առաջադիմական քաղաքացիների կուսակցության և Հայրենասիրական միության միջև կոալիցիոն կառավարություն է ձևավորվել։  

Սկանդալը մեծապես խարխլել է Քրիստոնեա-սոցիալական ժողովրդական կուսակցության, իսկ ավելի ուշ՝ Հայրենասիրական միության քաղաքական ուժը Լիխտենշտայնի քաղաքականությունում՝ այն օգտագործվելով որպես կուսակցության ենթադրյալ անգործունակության ապացույց։ Կուսակցությունը իր կառավարությունը նորից ձևավորեց միայն 1970 թվականին ՝ Ալֆրեդ Հիլբեի ղեկավարությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
Կատեգորիա:Ֆինանսական խարդախություն
Կատեգորիա:1928 Լիխտենշտայնում
Կատեգորիա:Լիխտենշտայնի պատմություն