Բաբի Յառի կոտորածներ

**Բաբի Յառ** (, ), խորաձոր՝ Ուկրաինայի մայրաքաղաք Կիևում, վայր, որտեղ գերմանական նացիստները զանգվածային կոտորածներ են իրականացրել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Առաջին կոտորածը կատարել են  1941 թվականի սեպտեմբերի 29–30-ին՝ սպանելով մոտավորապես 33.771 հրեա։ Կիևի բոլոր հրեաներին կոտորելու որոշումը կայացրել են զինվորական նահանգապետ, գեներալ-մայոր Կուրտ Էբերհարդը, բանակային «*Հարավ*» խմբավորման ռազմական ոստիկանության հրամանատար, էսէս-ի  օբերգրուպենֆյուրեր Ֆրիդրիխ Եկելնը և *Einsatzgruppe* C-ի հրամանատար Օտտո Ռաշը։ Սպանությունների հրամանները կատարել են *Sonderkommando 4a*-ի զինվորները՝ *Sicherheitsdienst-SD*-ի, էսէս-ի ոստիկանական գումարտակների, ուկրաինական օժանդակ ոստիկանության մասնակցությամբ և վերմախտի աջակցությամբ։

Բաբի Յառի կոտորածը նացիստական վարչակարգի ու վերջինիս հետ համագործակցողների կազմակերպած խոշորագույն զանգվածային սպանություններից էր Խորհրդային Միության դեմ նրանց ձեռնարկած ռազմական արշավանքի ընթացքում։ Սպանվածների թվաքանակով դրան հետագայում գերազանցել են Օդեսայի կոտորածը (1941 թ. հոկտեմբերին գերմանացիներն ու ռումինացիներն այդտեղ սպանել են ավելի քան 50 հազար հրեա) և օկուպացված Լեհաստանում 1943 թվականի նոյեմբերին կազմակերպված *Aktion Erntefest*-ը՝ 42.000–43.000 զոհերով։

Բաբի Յառում իրականացվել են ոչ միայն հրեաների, այլ նաև խորհրդային ռազմագերիների, ուկրաինացի ազգայնականների և գնչուների զանգվածային կոտորածներ։ Մոտավոր հաշվարկներով՝ Բաբի Յառում կազմակերպված կոտորածներին ընդհանուր առմամբ զոհ է գնացել 100.000-ից 150.000 մարդ։

## Հիշատակը
Ստալինի վարած հակասեմիտական քաղաքականության հետևանքով Բաբի Յառի ողբերգությունը շուրջ մեկուկես տասնամյակ մոռացության է մատնվել։ Իրավիճակը փոխվել է 1950-ական թվականների վերջերին-1960-ականների սկզբներին, երբ խորհրդային անվանի բանաստեղծ Եվգենի Եվտուշենկոն այցելել է այդ վայրերը, խորամուխ եղել ողբերգական դեպքերի պատմության մեջ, բանաստեղծություն գրել դրանց մասին և սուր բանավեճ նախաձեռնել։ 1962 թվականին Եվտուշենկոյի բանաստեղծության հիման վրա կոմպոզիտոր Դմիտրի Շոստակովիչը գրել է իր նշանավոր 13-րդ սիմֆոնիան։ 1965 թվականին հայտարարվել է, ի հիշատակ Բաբի Յառի կոտորածների զոհերի, հուշարձանի մրցույթ, որի արդյունքները, տևական վայիվերումներից հետո, ամփոփվել են 1976 թվականին։ 1991 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Բաբի Յառում՝ մետրոյի Դորոժիչի կայարանի հարևանությամբ, վերջապես բացվել է հրեական «*Մենորա*» հուշարձանը։ Հաջորդ տարիներին հուշարձաններ են տեղադրվել ի հիշատակ զոհված ուղղափառ եկեղեցականների, գնչուների, ուկրաինացիների։

## Պատկերասրահ

Напис трьма мовами - російською, українською і єврейською.JPG|
Пам'ятний знак Менора 01.jpg|«Մենորա» հուշարձանը
Kiev BabiYar Monument 070613.jpg|Փայտե խաչ՝ ի հիշատակ զոհված ուկրաինացի ազգայնականների
Kiev Babi Yar Cross 070627.JPG|Խաչ՝ ի հիշատակ զոհված եկեղեցականների


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*A. Anatoli (Anatoly Kuznetsov), trans. David Floyd, (1970), *Babi Yar: A Document in the Form of a Novel*, Jonathan Cape Ltd. 
*"Babi Yar in the mirror of science, or the map of Bermuda Triangle", an article in Zerkalo Nedeli (*the Mirror Weekly*), July 2005, available online in Russian and  in Ukrainian
* Encyclopedia of Kyiv

## Արտաքին հղումներ
* The Invasion of the Soviet Union and the Beginnings of Mass Murder on the Yad Vashem website
* Marking 70 Years to Operation Barbarossa on the Yad Vashem website
* Babi Yar: Mass Murder  (history1900s.about.com)
* In-depth study on Babi Yar
* The Massacre at Babi Yar Near Kyiv (historyplace.com)
* Babi Yar (Jewish Virtual Library)
* Babi Yar: Killing Ravine of Kyiv Jewry – WWII (zchor.org)
* Babi Yar (berdichev.org)
*  History. Geography. Memory by Tatyana Yevstafyeva. August 15, 2002 (a reprint from newspaper "Jewish Observer")
* Chronology of the Holocaust (ang.) 

Կատեգորիա:Բնակչության տեղահանում
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Կատեգորիա:Հոլոքոստ
Կատեգորիա:Մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ
Կատեգորիա:Ռազմական հանցագործություններ