Ծռվիզի վանք

**Մորո Ձորո վանք** (կամ **Մորու ձորի վանք**, կամ էլ **Ծռվիզի վանք**), Հայ առաքելական վանք Հայաստանի Տավուշի մարզի Լուսահովիտ (նախկինում՝ Ծռվիզ) գյուղի հարավարևմտյան ձորակի աջ ափին։

## Պատմություն
Մատուռը կառուցվել է մոտավորապես 5-7 դարերում։ Ըստ մատուռի պատերին պահպանված բնագրերի, վրացի իշխան Գեորգին (1156-1184 թվականներին) ազատել է վանքը հարկերից։ Նաև հայտնի է, որ գմբեթը վերանորոգել է 1213 թվականին աթաբեկ Իվանե Զաքարյանը։ Մորո Ձորո մատուռը 1980 թվականին ենթարկվել է վերանորոգման։ Այժմ գտնվում է նորմալ վիճակում։

Վանքի Սբ. Աստվածածինը փոքր քառախորան կենտրոնագմբեթ եկեղեցի է՝ կառուցված 5-րդ դարում, մոխրագույն բազալտի տաշած քարերով եւ կրաշաղախով (նախնական ծավալը պահպանվել է մինչև գմբեթարդները)։ 6-7-րդ դարերում սրբատաշ բազալտով վերակառուցվել են գմբեթակիր կամարները, գմբեթարդները և գմբեթը։ Խորանները ներսից պայտաձև են, դրսից՝ կիսաշրջանաձև (բացառությամբ դրսից ուղղանկյուն հարավային խորանի)։ Արևելյան խորանի գմբեթակիր կամարների խոյակները և նրանց միջև ձգվող հորիզոնական գոտին ունեն նշտարաձև, ստորին մասում՝ հյուսածո զարդաքանդակների շարքեր։
Մորո Ձորո վանքը բարգավաճել է 12-13-րդ դարերում և դարձել Մահկանաբերդ գավառի հոգևոր կենտրոններից։ Եկեղեցին հարուստ է վիմական արձանագրություններով։ Դրանցից առավել արժեքավորն ու պատմական նշանակություն ունեցողը Սբ. Աստվածածին եկեղեցու հյուսիսային խորանի գմբեթարդի՝ Վրաստանի Գեորգի 3-րդ թագավորի՝ Թամարա թագուհու հոր արձանագրությունն է, որում ասվում է, որ 1177-78 թվականներն Մահկանաբերդի տեր և վանքի հովանավոր իշխան Քուրդ Արծրունին վանքն ազատել է բոլոր հարկերից, իսկ այդ վճիռը հաստատել է վրաց Գեորգի թագավորը։ Կան նաև սպասալարների տոհմի ականավոր դեմքերի նվիրատվական արձանագրություններ։
1197 թվականին իշխան Իվանե Զաքարյանը և իր քույր Նանան նորոգել են վանքը, վերականգնել Սբ. Աստվածածին եկեղեցու գմբեթը և ծածկը։ 1213 թվականին եղբայրներ Իվանե և Զաքարե Զաքարյան իշխանները վերստին նորոգել են վանքը և նրա վանահայր հաստատել հայր Եվագրին։
Մորո Ձորո վանքը մոնղոլական արշավանքներից հետո կորցրել է իր արտոնությունները, միաբանությունը ցրվել է, և Սբ. Աստվածածին եկեղեցին գործել է մինչև 19-րդ դարը՝ որպես ծխական եկեղեցի։ 1980-ական թվականներին վերանորոգվել են վանքի Սբ. Աստվածածին եկեղեցու գմբեթն ու խորանների ծածկերը։
Հուշարձանի շուրջը տարածվում է պատմական Ծռվիզ ավերակ գյուղատեղին, որտեղ հետագայում հիմնվել է Նոր Ծռվիզ գյուղը։
Ծռվիզի եկեղեցին Աղստևի հովտի 5-րդ դարից կանգուն մնացած հուշարձան է, որի հին մասերը խիստ ուշագրավ են իրենց քանդակներով ու ձևերով։

Եպիսկոպոս Մակար Բարխուտարյանը վկայում է՝

## Տես նաև
* Տավուշի մարզ

## Պատկերասրահ

File:Մորո-Ձորո վանք 5 (Gor Navoyan).jpg|thumb|
File:Մորո-Ձորո վանք 9 (Gor Navoyan).jpg|thumb|
File:Մորո-Ձորո վանք 11 (Gor Navoyan).jpg|thumb|
File:Մորո-Ձորո վանք 8 (Gor Navoyan).jpg|thumb|
File:Մորո-Ձորո վանք 13 (Gor Navoyan).jpg|thumb|
File:Մորո-Ձորո վանք 7 (Gor Navoyan).jpg|thumb|
File:Մորո-Ձորո վանք 14 (Gor Navoyan).jpg|thumb|
File:Մորո-Ձորո վանք 3 (Gor Navoyan).jpg|thumb|
File:Մորո-Ձորո վանք 15 (Gor Navoyan).jpg|thumb|
File:Մորո-Ձորո վանք 2 (Gor Navoyan).jpg|thumb|
File:Մորո-Ձորո վանք 17 (Gor Navoyan).jpg|thumb|
Տավուշի մարզ, Ծռվիզի վանք.jpg
1․ Տավուշի մարզ, Ծռվիզի վանք.jpg
Տավուշի մարզ, Ծռվիզի վանքի խորան.jpg|Ծռվիզի վանքի խորան
Moro-Dzoro, Tsrviz Chapel 04.jpg


## Գրականություն
* B. Kiesling and R. Kojian, "Rediscovering Armenia", Yerevan, 2005, p 158.
* Էլլարյան Ի. Բ., Աղստևի հովտի բնությունը և պատմական հուշարձանները, Երևան, «Հայաստան», 1968։
* «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Եր., 2002,

## Արտաքին հղումներ
* Ծռվիզի վանքը ՀՀ Մշակույթի նախարարության Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայոթյան կայքում 
* Մորու ձորի վանք 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:5-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով