Ռուդաբե

**Ռուդաբե** կամ **Ռուդաբեհ** ( , [ruːdɒːˈbe]), պարսկական դիցաբանական կին կերպար Ֆերդուսիի Շահնամե էպոսից: Նա Քաբուլի արքայադուստրն է, արքա Մեհրաբի և նրա կնոջ` Սինդուխտի դուստրը, Զալի կինը և  էպոսի գլխավոր հերոս Ռոստամի մայրը:

## Անվան ստուգաբանություն
*Rudābeh* բառը բաղկացած է երկու բաժիններից. «*Rud*» և «*āb*», «*Rud*» նշանակում է *երեխա* և «*āb*» նշանակում է *փայլող*, հետևաբար նշանակում է *փայլող երեխա* (ըստ Դեհխոդայի բառարանի):

## Զալ և Ռուդաբե
Զաբուլստանի արքա Սամը որդուն` ճերմակահեր Զալին գտնելուց հետո վերադարձնում է պալատ: Դեռահաս Զալը Իրանի շահնշահ Մանուչեհրի անունից դառնում է Սիստանի ցեղերի տիրակալը:  

Ի թիվս այլոց, Զալին հարգանքի տուրք մատուցելու է գալիս Քաբուլի արքա Մեհրաբն իր իշխանական խմբով ու զորքով, բազում նվերներով: Մեհրաբի ծառաներից մեկը դիմում է Դեստան Զալին ու արքայադուստր Ռուդաբեի գեղեցկության գովքն է անում: 

:

Հենց այս նկարագրությունն ու Ռուդաբեի ֆիզիկական գեղեցկությունն ի սկզբանե հմայում են Զալին: Նա գովքեր է լսում մինչև իրիկուն ու մտածում. «Եթե հայրը գարնանապերճ է թվում, պետք է կարծել, որ դստեր պես էակ չկա աշխարհում»: «Ռուդաբեին չէր տեսել դեռ, բայց տանջվում էր դառնախիստ»:

Մեհրաբ արքան վերադառնում է իր պալատ, որտեղ նրան են սպասում կինը` Սինդուխտ և դուստրը` Ռուբադեն:  Նա դստեր մոտ անում է Զալի գովքը: Ռուդաբեի սրտում Զալի նկատմամբ զգացմունքներ են առաջանում ու նրան տեսնելու մի գողտրիկ ցանկությամբ հետաքրքրվում է նրանով: Նա այդ մասին պատմում է իր նաժիշտ տիկնանց ու խորհրդակցում նրանց հետ Զալի մասին ու նախատինք լսում նրանցից: Նրանք Զալի մասին ասում են. «Մարդը նա է, երբ ի ծնե իր մոր կաթով է սնվում», իսկ նրա համար Սիմուրղ հավքն է եղել մայր: Այնուամենայնիվ, թեև նրան ծեր Զալ են ասում, բայց Ռուդաբեն զգում է, որ սիրում է նրան: Զալը մի խմբով շրջում է իր երկրի սահմաններով, որս անում և հանգիստ վայելում, մինչև հասնում է Քաբուլիստանի սահմանին: Նա Քաբուլի հարթավայրում գետի ափին վրան է խփում և որս անում: Քաբուլուհին իր դղյակից տեսնում է սպիտակ վրանները ու նաժիշտներին ուղարկում է նրան իր մոտ բերելու համար: Նաժիշտները խոստանում են օգնել իրենց «ոսկեծամ քաբուլուհուն»: Հինգ նաժիշտներ «բյուզանդական գունագեղ շորեր» հագած գնում են Դեստան Զալի վրանի մոտերքում վարդ քաղելու: 

Զալն իր ծառային ուղարկում է գետի մյուս ափ` նրանց մոտ, թանկարժեք նվերներով ու ընծաներով: Զալի ճորտը ծանոթանում է Ռուդաբեի նաժիշտների հետ, պատմում քաբուլուհու մասին ու որ եկել են նրա համար վարդեր քաղելու: Նաժիշտները գովերգում են Ռուդաբեին` Քաբուլի Լուսին անվանում: Նրանք հայտնում են իրենց ցանկությունը. «մեր արևն ու ձեր լուսինը երջանկանան իրար հետ»: Դրա համար պետք է անձամբ խոսեն Զալի հետ: Նրանցից մեկն ասում է.
մինի|Զալը պարանով օղակը նետում է Ռուդաբեի ամրոցի տանիք
Նաժիշտները հասկանում են. «Թակարդի մեջ է ընկել մի ժիր առյուծ, մի արու»: Զալն իր մոտ է կանչում նրանց, որ ավելի մանրամասն իմանա «քաբուլի լույս թագուհու» մասին: Մի դեռատի նաժիշտ դիմում է Զալին.

Նաժիշտներն իմանում են, որ Զալն էլ է տենչում տեսնել Ռուդաբեին ու նրանցից մեկը խոստանում է օգնել ու խորհուրդ է տալիս մի պարան ունենալ: Նաժիշտները վերադառնում են պալատ: Ռուդաբեն կրկին լսում է Զալի գովքը, այս անգամ նաժիշտեներից ու նրանց կրկին ուղարկում է Զալի մոտ` նրան իր մոտ բերելու: Զալն իմանում է, որ Ռուդաբեն սրտատրոփ սպասում է իրեն: Իսկ Ռուդաբեն պատրաստվում է հանդիպման, զարդարում է դղյակը ու սպասում Զալին: 

Զալը ժայռեղեն ամրոց է հասնում քայլելով, իսկ բարձրանալու համար Ռուդաբեն հաստ ծամերն է նետում ներքև..
Բայց Զալը չէր կարող Ռուդաբեի ծամերից քաշելով, նրան ցավեցնելով հասնել նրան: Դրա փոխարեն համբուրում է ծամերը և մի երկար պարանով օղակ անում ու նետում կտուր ու վեր բարձրանում: Մինչև լուսաբաց նրանք սիրառատ գիշեր են անցկացնում:
[մինի|Քաբուլի [Մեհրաբ (Շահնամե)|Մեհրաբ թագավորն իմանում է Ռուդաբեի սիրո մասին արքայազն Զալին: Տեքստում Ռուդաբեի ծնողների խոսակցությունն է, երբ նրա մայրը` Սինդուխտը հայտնում է նրա հորը՝ Մեհրաբ թագավորին, այդ արգելված սիրային կապի մասին։ 19-րդ դար, Իրան]]
Զալը գիտեր, որ հայրը չի խրախուսի իր սերը: Նա Ռուդաբեի վերաբերյալ խորհրդակցում է իր խորհրդականների հետ: Նրանք վերջապես նրան խորհուրդ են տալիս հանգամանքների մասին ամբողջական նամակ գրել հորը՝ Սամին։ Սամն ու մոպետները (իմաստունները) զգուշացնում են, որ Ռուդաբեի հայրը՝ Քաբուլի տիրակալը, բաբելոնացի է` օձավիշապ Զահհակի սերնդից, և հավանություն չեն տալիս ամուսնությանը։ Զալը հորը հիշեցրնում է, որ երդվել է կատարել իր բոլոր ցանկությունները:

Ի վերջո, տիրակալը հարցն ուղղում է աստղագուշակներին՝ պարզելու, թե արդյոք Զալի և Ռուդաբեի ամուսնությունը բարեկեցիկ կլինի, թե ոչ, և նրան հայտնում են, որ Զալի և Ռուդաբեի զավակը լինելու է աշխարհի նվաճողը։ Երբ Զալը հասնում է Մանուչեհր շահնշահի արքունիք, նրան պատվով ընդունում են, և կարդալով Սամի նամակը՝ շահը հավանություն է տալիս ամուսնությանը։

Սիրահար զույգի ամուսնությունը կայանում է Քաբուլում, որտեղ Զալն ու Ռուդաբեն առաջին անգամ հանդիպել էին միմյանց։

## Տոհմածառ

## Մայրություն
[աջից|մինի|Ռուդաբեն ծնում է [Ռոսատամ|Ռոստամին, ով հետագայում դառնում է պարսկական մեծագույն հերոսներից մեկը]]
Պարսկական դիցաբանության մեջ Ռուդաբեն ունենում է որդի՝ Ռոստամին որի ծնունդը ձգձգվում է երեխայի արտասովոր խոշոր չափերի պատճառով: Զալը կարծում է, թե իր կինը ծննդաբերության ժամանակ կմահանա և կմահանա երեխան: Ռուդաբեն մահամերձ էր, երբ վերջապես Զալը հիշում է Սիմուրղ հավքի փետուրը և այն դնում է սուրբ կրակի վրա։ Սիմուրղը հայտնվում է և հրահանգում նրան փետուրով «կեսարյան հատում» անել (*ռոստամզադ* )՝ փրկելով Ռուդաբեին և երեխային, որը հետագայում դառնալու էր պարսից մեծագույն հերոսներից մեկը: Սիմուրղը հանգստացնում է Զալին գուշակելով, թե ինչքան հզոր է լինելու ծնվող երեխան:

### Ռոստամի ծնունդը
Սիմուրղ հավքը կեսարյան հատում անելու իր խորհուրդները տալիս է ու իր թևից մի մեծ փետուր ցած նետելով հեռանում:

Այդ անսովոր ձևով ծնվում է երեխան: Նրա երկու ձեռքի մեջ արյուն կար: Ռուդաբեն ուշքի է գալիս, տեսնում է մեկ օրական որդուն, որը տարեկանի նման էր: Որդու մեջ տեսավ քեյանական մի բան և կանչեց Ռոստամ, ազատվեցի: Ու անունը դրեցին Ռոստամ Զալ:

## Ժառանգություն
Պատմության անգլերեն թարգմանությունը արձակ ձևաչափով կոչվում է *Շահի պատմվածքների գիրքը կամ Լեգենդներ հին Պարսկաստանի մասին*:

Գիտնականները նշում են, որ Զալի և արքայադուստր Ռուդաբեի սիրո պատմությունը կապված է աֆղանական ժողովրդական հեքիաթի հետ, որը կոչվում է *Մոնղոլ աղջկա և արաբ տղայի սիրավեպը*:

Ըստ ժողովրդական հեքիաթների հավաքորդների` Ռուդաբեի երկար մազերը և մագլցելու միջադեպը շատ են հիշեցնում Ռապունցելի գերմանական պատմությունը:

## Տես նաև
* Իրանական գրականություն
* Պարսկական դիցաբանություն
* Շահնամե
* Ռապունցել

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*  Accessed May 5, 2020.

## Արտաքին հղումներ
* Թագավորների գիրքը. Շահ Թահմասպի Շահնամեն, ցուցահանդեսային կատալոգ Մետրոպոլիտեն արվեստի թանգարանից (ամբողջովին հասանելի է առցանց PDF ձևաչափով)
*  աուդիոգիրք:
* *[https://www.iranicaonline.org/articles/rudaba RUDĀBA]* (entry at *[[:en:Iranica_Online|Iranica Online]]*):

Կատեգորիա:Շահնամե
Կատեգորիա:Պարսկական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Պարսկերեն գրականություն