Դաֆնի Շելդրիկ

**Դեյմ Դաֆնի Մարջորի Շելդրիկ** (, , օրիորդական ազգանունը **Ջենկինս**), ծագումով հարավաֆրիկացի քենիացի գրող, բնապահպան և անասնապահության փորձագետ, մասնավորապես որբ փղերի բուծման և վայրի բնության մեջ վերամիավորման մասնագետ՝ ավելի քան 30 տարի։ Շելդրիկի Վայրի Բնություն Հիմնադրամի հիմնադիր։

## Կենսագրություն

### Վաղ կյանք
Դաֆնի Ջենկինսը ծնվել է Քենիայում 1934 թվականին՝ բրիտանացի ծնողներից, այն ժամանակ, երբ Քենիան դեռևս բրիտանական գաղութ էր։ Նրա ծնողները՝ Բրայան Ջենկինսը և Մարջորի Ուեբ Ջենկինսը, Գիլգիլում մեծ ֆերմա և փայտամշակման ձեռնարկություն էին ղեկավարում։  Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբում նրա հայրը՝ բնագետը, ուղարկվել է որսորդական արգելոց, որտեղ նրան հրամայվել է սպանել զեբրեր և անգուլաներ՝ բրիտանական և քենիական զորքերին կերակրելու համար։ 1940 թվականին, 6 տարեկան հասակում, նա գնացել է այցելելու հոր ճամբարը և ավելի ուշ հիշում է, թե ինչպես է մտածել. «Ահա թե ինչպես կցանկանայի ապրել այստեղ՝ երկնքի տակ գտնվող կենդանիների մեջ»։

Նա կրթություն է ստացել Նակուրուի նախակրթարանում և Քենիայի ավագ դպրոցում, որտեղ ընդունվել է 1950 թվականին՝ գերազանցությամբ և համալսարանական կրթաթոշակ ստանալու հնարավորությամբ։ Սակայն նա նախընտրել է ամուսնությունը։

### Մեծահասակ տարիներ
1953 թվականին նա ամուսնացավ Բիլ Վուդլիի հետ, ով պայքարում էր Քենիայի որսորդական արգելոցներում վայրի բնության որսագողության դեմ: Նրանք ի վերջո ամուսնալուծվեցին, և 1960 թվականի հոկտեմբերի 20-ին նա ամուսնացավ Վուդլիի ղեկավար Դեյվիդ Շելդրիկի հետ: 1955-76 թվականներին նա իր ամուսնու հետ միասին Ցավո ազգային պարկկի համահեղինակ էր: Զույգը սկսեց հոգ տանել տարբեր տեսակի որբ կենդանիների մասին՝ միշտ նպատակ ունենալով նրանց վերամիավորել վայրի բնության մեջ: Այս երիտասարդ կենդանիներից շատերը փղեր էին, և Շելդրիկը սկսեց նրանց ձեռքով կերակրել իր կողմից մշակված կաթի խառնուրդով:

Դես և Ջեն Բարթլեթները նկարահանել են որբ փղին՝ Սամսոնին, որսի ընթացքում և դրանից հետո։ Ասում են, որ սա ոգեշնչել է Շելդրիկի կենդանիների որբանոցը ստեղծելը:

Այս ընթացքում Շելդրիկը մեծացրեց և վայրի համայնք վերադարձրեց դժբախտության մեջ մնացած որբերի տարբեր տեսակներից, այդ թվում՝ փղերից, սև ռնգեղջյուրներից, գոմեշներից, զեբրերից, էլանդներից, կուդուներից, իմպալաներից, դյուկերներից, ռիդբաքներից, դիկդիկներից, վարունգներից, ցիվետերից, մանգուստներից և թռչուններից: Շելդրիկը վայրի կենդանիների բուծման ճանաչված մասնագետ էր և առաջին մարդն էր, ով կատարելագործեց կաթի խառնուրդը և անհրաժեշտ անասնապահությունը՝ թե՛ կաթից կախված փղերի, թե՛ ռնգեղջյուրների համար: Երբ նա առաջին անգամ փորձեց որբացած փղերի ձագերին կենդանի պահել ավանդական կաթի աղբյուրներով, նրանք մնացին թերսնված և մահացան: Միայն բոլոր համադրությունները փորձելուց հետո, որը նա կարողացավ գտնել, նա գտավ Եվրոպայից բերված կաթի խառնուրդ, որը պարունակում էր կոկոսի յուղ, որը պարզվեց, որ փղի կաթի ճարպի ամենամոտ փոխարինողն է:

Շելդրիկը մահացավ 2018 թվականի ապրիլի 12-ին՝ 83 տարեկան հասակում՝ կրծքագեղձի քաղցկեղի դեմ պայքարից հետո:

## Շելդրիկի վայրի բնություն հիմնադրամ
17 տարվա ամուսնությունից հետո Դեյվիդ Շելդրիկը մահացավ 1977 թվականի հունիսի 13-ին՝ 57 տարեկան հասակում։ Ամուսնու մահից հետո Դաֆնե Շելդրիկը շարունակեց իր նվիրված բնապահպանական ջանքերը։ Շելդրիկը և նրա դուստրը՝ Ջիլը, հոգ էին տանում որբ փղերի և ռնգեղջյուրների թվացյալ շարունակական հաջորդականության մասին: Արդյունքում, «Դեյվիդ Շելդրիկի հիշատակի կոչը», որը «Աֆրիկյան վայրի բնության նախագծի» նախախձեռնությունն էր, 1987 թվականին վերափոխվեց «Դեյվիդ Շելդրիկի վայրի բնություն հիմնադրամի»՝ դառնալով անկախ ոչ առևտրային կազմակերպություն: Քենիայում վայրի բնության պահպանմանը և պաշտպանությանը հետևողական լինելով՝ «Շելդրիկի վայրի բնության հիմնադրամը» (վերանվանվել է 2019 թվականի փետրվարին՝ ի պատիվ Դաֆնեի և ամբողջ Շելդրիկ ընտանիքի) այսօր իրականացնում է աշխարհի ամենահաջողակ որբ փղերի փրկության և վերականգնողական ծրագիրը: Այն համագործակցում է որսագողության դեմ պայքարի թիմերի, շարժական անասնաբուժական ստորաբաժանումների, օդային հսկողության և «Sky Vet» նախաձեռնության հետ՝ համագործակցելով Քենիայի Վայրի Բնություն Ծառայության հետ։

Հայտնի լինելով իր որբերի առաջամարտիկ նախագծով՝ Շելդրիկի վայրի բնության հիմնադրամը փրկել է ավելի քան 262 որբ փիղ և ավելի քան 160-ին վերադարձրել վայրի բնություն։

## Պատվոգրեր
Իր բնապահպանական աշխատանքի համար Շելդրիկը 1989 թվականի ծննդյան պատվո արարողության ժամանակ Եղիսաբեթ II թագուհու կողմից պարգևատրվել է MBE շքանշանով, իսկ առանձին՝ 1992 թվականին, ընդգրկվել է UNEP-ի Global 500-ի պատվո ցուցակ, որտեղ նա աշխարհի առաջին 500 մարդկանց շարքում էր, որոնց շնորհվել էր այս հատուկ պատիվը։ Շելդրիկը նաև 2000 թվականի հունիսին Գլազգոյի համալսարանի կողմից արժանացել է անասնաբուժական բժշկության  և վիրաբուժության պատվավոր դոկտորի կոչման։  2001 թվականի դեկտեմբերին նրա աշխատանքը Քենիայի կառավարության կողմից պարգևատրվեց «Կրակոտ նիզակի շքանշանի Մորան» (MBS) հեղինակավոր շքանշանով։ 2002 թվականին BBC-ն Շելդրիկին շնորհեց իր «Կյանքի ընթացքում ունեցած նվաճումների» մրցանակը։ Սմիթսոնյան ամսագրի 2005 թվականի նոյեմբերի համարում Դաֆնի Շելդրիկը անվանվեց աշխարհի 35 մարդկանցից մեկը, ովքեր փոփոխություն են մտցրել անասնապահության և վայրի բնության պահպանման գործում։ Եղիսաբեթ II թագուհին Դաֆնե Շելդրիկին շնորհել է Բրիտանական Կայսրության շքանշան՝ տիկին-կոմանդորի կոչում 2006 թվականի Նոր Տարվա Պատվո Ցուցակում՝ «վայրի բնության, մասնավորապես փղերի պահպանմանը և Քենիայի տեղական համայնքին մատուցած ծառայությունների համար», որը Քենիայում շնորհված առաջին տիկին կոչումն էր 1963 թվականին երկրի անկախությունից ի վեր։

## Ֆիլմ և հեռուստատեսություն
Շելդրիկը նկարահանվել է 2011 թվականի «Ծնված է վայրի լինելու համար» վավերագրական ֆիլմում։ 

Նա նաև ելույթ է ունեցել PBS-ի *«Իմ վայրի սիրավեպը»* շոուում՝ խոսելով որբ փղի մասին, որի մասին նա հոգ էր տանում։

## Գրքեր

* Շելդրիկ, Դաֆնե (2012)։ *Աֆրիկյան Սիրո Պատմություն․ Սեր, Կյանք և Փղեր։* Լոնդոն․ Վիկինգներ ISBN <bdi>9780670919727</bdi>։ OCLC https://search.worldcat.org/title/812686419

* Շելդրիկ, Դաֆնե (2012): *Սեր,* *Կյանք և Փղեր։ Աֆրիկյան Սիրո Պատմություն* (Առաջին ամերիկյան հրատարակություն): Նյու Յորք. Ֆարար, Ստրաուս և Ժիրու ISBN  <bdi>9780374104573</bdi> OCLC https://search.worldcat.org/title/759175043

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի կանայք
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի կին գրողներ