Իլիական

**Իլիական** (), Հոմերոսին վերագրվող վիպերգ (էպիկական պոեմ), հին հունական գրականության հնագույն հուշարձաններից մեկը։ «Իլիականի» նյութը շարադրված է 15․700 տողում, որոնք դեռ անտիկ գիտնականները, ըստ հին հունական այբուբենի տառերի թվի, բաժանել են 24 գրքի կամ երգի։

«Իլիականը» առաջին անգամ հունարենից հայերեն արձակ թարգմանել է Գեորգ դպիր Պալատացին (1783, անտիպ): Հետագայում գրաբար է թարգմանել Արսեն Բագրատունին (Վենետիկ, տպ. Ս. Ղազար, 1864)։ Աշխարհաբար հայերենի թարգմանվել է երեք անգամ՝ հունարենից արևմտահայերեն՝ Արսեն Ղազիկյանի, հունարենից արևելահայերեն՝ Համազասպ Համբարձումյանի, հունարենից արևելահայերեն՝ Գոհար Մուրադյանի ու Արամ Թոփչյանի կողմից։ Գոյություն ունի նաև գրաբար թարգմանությունից արևելահայերեն փոխադրված տարբերակը՝ Մկրտիչ Խերանյանի հեղինակությամբ։

## Իլիականի սկիզբը
մինի|աջից|Իլիականի առաջին տողերը՝ հունարեն

## Իլիականի և Ոդիսականի հիմքում ընկած հունական առասպելի համառոտ բովանդակությունը
Տրոյա քաղաք-պետության արքայազն Ալեքսանդրը (Պարիս) փախցնում է հույների Սպարտայի թագավոր Մենելայոսի կնոջը՝ Հեղինեին։ Հեղինեն Զևսի դուստրն էր, որն ուներ առասպելական գեղեցկություն։ Ահա այս գեղեցկուհուն առևանգում է տրոյացի արքայազն Պարիսը, և այս հանգամանքը դառնում է տրոյական պատերազմի պատճառը (իսկ ավելի շուտ՝ պատրվակը)։ Հույների (աքայացիների) զորքերի հրամանատարը Ագամեմնոնն է։ Նրանց կողմից են հերոսներ Աքիլլեսը, Պատրոկլեսը, հնարամիտ Ոդիսևսը և ուրիշներ։ Պատերազմը ձգձգվում է, և տասը տարի անց հակամարտության վերջը չի երևում։ Սակայն Ոդիսևսն իր հնարամտությամբ վերջ է դնում պատերազմին։ Նրա խորհրդով կառուցվում է փայտե մի մեծ ձի, որի մեջ թաքնվում են մի քանի հույն հերոսներ՝ Ոդիսևսը նրանց թվում։ Ձին թողնվում է քաղաքի դարպասների առաջ, իսկ հունական զորքը թաքնվում է հարևան կղզիներում, այդպիսով թողնելով տպավորություն, որ հույները ընդունել են իրենց պարտությունը և վերադարձել տուն։ Տրոյացիները փայտե ձին ներս են տանում, և տոնում են իրենց «հաղթանակը»։ Գիշերով, երբ խրախճանքից հարբած տրոյացիները քնած են, հույն հերոսները դուրս են գալիս ձիուց, կոտորում քաղաքի պահակազորը, և բացում դարպասները։ Հունական զորքը ներխուժում է Տրոյա, որի բնակչությունը կամ սրի է քաշվում, կամ գերեվարվում։ Հինավուրց քաղաքը կրակի է մատնվում և ավերվում։ Հեղինեն վերադարձվում է ամուսնուն, իսկ հույները տուն են մեկնում հսկայական ավարով։ 
մինի|250px|աջից|Հեղինեն և Պարիսը

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* De Jong, Irene *Iliad. Book XXII,* Cambridge University Press, 2012. 
* Edwards, Mark W.; Janko, Richard; Kirk, G.S., *[https://books.google.com/books?id=JojMmQEACAAJ&source=gbs_book_other_versions The Iliad: A Commentary: Volume IV, Books 13–16], *Cambridge University Press, 1992. 
* Edwards, Mark W.; Kirk, G.S., ''The Iliad: A Commentary: Volume V, Books 17–20'', Cambridge University Press, 1991. 
* Graziosi, Barbara; Haubold, Johannes, *Iliad: Book VI*, Cambridge University Press, 2010. 
* Hainsworth, Bryan; Kirk, G.S., *[https://books.google.com/books?id=URaInQEACAAJ&source=gbs_book_other_versions The Iliad: A Commentary: Volume III, Books 9–12]*, Cambridge University Press, 1993. ]
* Kirk, G.S., *[https://books.google.com/books?id=TguHR9k8DQ8C&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false The Iliad: A Commentary: Volume I, Books 1–4], *Cambridge University Press, 1985. 
* Kirk, G.S., *[https://books.google.com/books?id=4ZdxbCe84z0C&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false The Iliad: A Commentary: Volume II, Books 5–8]*, Cambridge University Press, 1990. 
* Murray, A.T.; Wyatt, William F., *Homer: The Iliad, Books I–XII, *Loeb Classical Library, Harvard University Press, 1999, 
* Richardson, Nicholas; Kirk, G.S., *The Iliad: A Commentary: Volume VI, Books 21–24, *Cambridge University Press, 1993. 
* West, Martin L., ''Studies in the text and transmission of the Iliad'', München : K.G. Saur, 2001. 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* The Iliad, by Homer. Translated by William Cullen Bryant
* Իլիականը Զանգակում
* *Iliad* : from the Perseus Project (PP), with the Murray and Butler translations and hyperlinks to mythological and grammatical commentary
* ''Gods, Achaeans and Troyans''. An interactive visualization of The Iliad's characters flow and relations.
* ''The Iliad'': A Study Guide
* Comments on background, plot, themes, authorship, and translation issues by 2008 translator Herbert Jordan.
* Flaxman illustrations of the ''Iliad''
* The ''Iliad''  study guide, themes, quotes, teacher resources
* ''The Iliad of Homer'', Books I–XXIV, Translated into English Blank Verse by William Cowper, edition c.1860. Online at Project Gutenberg.
* ''The Iliad of Homer'', done into English prose by Andrew Lang, Walter Leaf and Ernest Myers. Revised edition, 1892. (25MB PDF at Archive.org)
* ''The Opening to the Iliad (Proem)'', Read in Ancient Greek with a simultaneous translation.
* ''The Iliad'' Map , map of locations in *The Iliad*
* Published English translations of Homer , with samples and some reviews by translator and scholar Ian Johnston
*  Digital facsimile  of the first printed publication (''editio princeps'') of the ''Iliad'' in Homeric Greek  by Demetrios Chalkokondyles,  Bayerische Staatsbibliothek
* Իլիականի մասին դասարան․ամ կայքում
* Իլիականը գրապահարանում
* Հունարեն տեքստը Վիքիդարանում
* Հումաներ տեքստը

Կատեգորիա:Իլիական
Կատեգորիա:Կրոնը Հին Հունաստանում