Արտաշիր Բ

**Արտաշիր Բ** (, ), Սասանյան արքայից արքա մ.թ. 379-383 թվականներին։ Ամենայն հավանականությամբ եղել է արքայից արքա Շապուհ Բ-ի եղբայրը, մինչև գահ բարձրանալը 344-376 թվականներին եղել է Սասանյան Պարսկաստանի վասալ Ադիաբենեի թագավորը։

## Ծագումը
309 թվականին արքայից արքա Որմիզդ Բ-ի մահից հետո պարսից ազնվականները սպանել են նրա ավագ որդի և ժառանգ Ադար-Ներսեհին, մյուս որդիներից մեկին կուրացրել, իսկ երրորդին ստիպել են փախչել Հռոմ։ Նրանք թագավոր են հռչակել Որմիզդի մահից քառասուն օր հետո ծնված Շապուհ Բ-ին։ Շապուհը, դառնալով չափահաս, իր ձեռքն է վերցրել իշխանությունը և ընդհանուր առմամբ կառավարել 70 տարի՝ մինչև 379 թվականը։

Արտաշիրն ըստ երևույթին եղել է Որմիզդի զավակը և Շապուհ Բ-ի փոքր եղբայրը հոր կողմից։ Այլ վարկածով նա եղել է Շապուհի որդին։ Նա իշխել է որպես Սասանյան Պարսկաստանի վասալ Ադիաբենեի թագավոր 379-383 թվականներին` ըստ երևույթին մեծապես օգնելով իր ավագ եղբորը Հռոմի դեմ մղված պատերազմներում։

## Կառավարում
Շապուհ Բ-ն նշանակել է Արտաշիրին իր գահաժառանգ` ստիպելով նրան երդվել, որ նա կհրաժարվի գահից Շապուհի որդի Շապուհ Գ-ի օգտին, երբ վերջինս կդառնա չափահաս։ Այդպիսով Շապուհ Բ-ի մահից հետո 379 թվականին Արդաշիրը դարձել է արքայից արքա և կառավարել 4 տարի՝ մինչև 383 թվականը, երբ գահն անցել է Շապուհ Գ-ին։

Արտաշիրի կառավարման տարիների մասին շատ բան հայտնի չէ։ Ըստ արաբական աղբյուրների՝ Արտաշիրը, հաստատվելով գահին, դաժանորեն ճնշել է ազնվականությանը՝ սպանելով նրանցից շատերին։ Ազնվականությունն էլ նրան գահընկեց է արել 4 տարի կառավարումից հետո՝ իշխանության բերելով Շապուհ Գ-ին։

### Հայաստանն Արտաշիրի օրոք
378 թվականին իշխան Մանվել Մամիկոնյանը, վերադառնալով Մեծ Հայք պարսկական գերությունից, գահընկեց է արել Վարազդատ թագավորին։ Այնուհետև նա թագավոր է հռչակել Պապ թագավորի անչափահաս որդի Արշակ Գ-ին (378-389 թթ.)՝ արքայամայր Զարմանդուխտի հետ ստանձնելով նրա խնամակալությունը։

Ըստ Փավստոս Բուզանդի պատմության՝ Մանվելն ի սկզբանե ընդունել է Սասանյան Պարսկաստանի գերիշխանությունը, երկրում տեղակայվել է տասը հազարանոց պարսկական զորախումբ։ Սակայն ավելի ուշ Մանվելը որոշել է վարել անկախ քաղաքականություն և դուրս է քշել պարսիկներին։ Նա կարողացել է նաև հաղթել Հայաստան ուղարկված երեք բանակներին և առժամանակ հաստատել խաղաղություն երկրում։

Արդեն Արտաշիրին հաջորդած արքայից արքա Շապուհ Գ-ի օրոք Մանվելը մահացել է, իսկ Մեծ Հայքի թագավորությունը բաժանվել է Սասանյան Պարսկաստանի և Հռոմեական կայսրության միջև։

## Մետաղադրամներ
Արտաշիրի թողարկած դրամների վրա նա պատկերված է գմբեթաձև թագով։ Հակառակ երեսին որպես կանոն պատկերված է զրադաշտական ատրուշանի սրբազան կրակը՝ երկու երկրպագողներով, սակայն հազվագյուտ դեպքերում շահի գլուխը դուրս է գալիս կրակի միջից։ Սովորաբար դրամի վրայի գրված է «Արտաշիր, արքայից արքա Էրանի», երբեմն վերջից ավելացված է «և Անէրանի» կտորը։

## Ժայռաքանդակներ
thumb|280px|right|Արտաշիր Բ-ի թագադրության ժայռաքանդակ
Ինչպես և նախորդող Սասանյան արքաներից շատերը, Արտաշիրը պատրաստել է տվել իրեն պատկերող ժայռաքանդակներ։ Սակայն, ի տարբերություն իր նախնիների, նա այդ արել է ոչ թե Ֆարսում, այլ պատմական Մարաստանում` Թաղե Բոսթանում, որը գտնվում է ժամանակակից Քերմանշահ քաղաքի տարածքում։

Թաղե Բոսթանի ժայռաքանդակներից մեկը պատկերում է Արտաշիրի թագադրությունը։ Ժայռաքանդակի վրա հստակ երևում են չորս տղամարդկանց պատկերները, որոնցից երեքը կանգնած են, չորրորդն ընկած է նրանց ոտքերի տակ։ Կենտրոնում Արտաշիրն է,  նրանից աջ` նախորդ արքա Շապուհ Բ-ն (իշխել է 309-379 թվականներին), որը փոխանցում է թագավորական պսակը Արտաշիրին։ Հետազոտողների մի մասը աջից պատկերը նույնականացնում է ոչ թե Շապուհ Բ-ի, այլ զրադաշտական աստված Ահուրա Մազդայի հետ։ Ամենաձախից ենթադրաբար զրադաշտական աստված Միթրան է՝ կանգնած լոտոսի ծաղկի վրա։ Այլ տարածված կարծիքով դա ոչ թե Միթրան է, այլ Զրադաշտը։ Երկու թագավորների ոտքերի տակ ընկած մարմինը սովորաբար նույնականացնում է հռոմեական կայսր Հուլիանոս Ուրացողի հետ, որը սպանվել է 363 թվականին Շապուհ Բ-ի դեմ մղած պատերազմի ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սասանյան Պարսկաստանի արքաներ