Բյուզանդա-նորմանական պատերազմ

**[[Նորմաններ]]ի** և **[[Բյուզանդական կայսրություն|Բյուզանդական կայսրության]]** միջև պատերազմները տեղի են ունեցել 1040-1185 թվականներին, երբ ճնշվեց նորմանդական վերջին արշավանքը Բյուզանդական կայսրություն։ Հակամարտության վերջում ոչ նորմանացիները, ոչ բյուզանդացիները չէին կարող պարծենալ մեծ հաջողություններով։ 13-րդ դարի կեսերին այլ տերությունների հետ ուժասպառ պատերազմները թուլացրել էին նրանց։

## Նորմանդների նվաճումը հարավային Իտալիայի
Նորմանների սկզբնական ռազմական ներգրավվածությունը Հարավային Իտալիայում լոմբարդների կողմն էր՝ ընդդեմ բյուզանդացիների։ Ի վերջո, որոշ նորմաններ, այդ թվում՝ հզոր դե Հոտվիլ եղբայրները, ծառայում էին Ջորջ Մանյակի բյուզանդական բանակում, որը ձգտում էր արաբներից հետ գրավել Սիցիլիան։ Այնուամենայնիվ, իրենց գործատուներին դժվար էր հաղթել։ 1030 թվականին Ռայնուլֆը դարձավ Ավերսայի կոմս՝ նշանավորելով Իտալիայում նորմանդական մշտական ​​բնակության սկիզբը։ 1042 թվականին Ուիլյամ Հաուտվիլացին դարձավ Ապուլիայի և Կալաբրիայի կոմս՝ որպես տիրակալ ընտրելով Սալեռնոյի արքայազն Գվեմար IV-ը։ Կապերն ու օրինականությունն էլ ավելի ամրապնդելու համար Ռոբերտ Գվիսկարը 1058 թվականին ամուսնացավ նաև լոմբարդ արքայադուստր Սիչելգայթայի հետ։ Գուայմարի մահից հետո նորմաններն ավելի ու ավելի անկախ դարձան Հարավային Իտալիայում, ինչը նրանց անմիջական բախման բերեց Բյուզանդական կայսրության հետ։

Այն ժամանակ, երբ նորմանները նվաճեցին Հարավային Իտալիան, Բյուզանդական կայսրությունը գտնվում էր ներքին անկման վիճակում։ Այս ընթացքում նորմաններն ամրապնդեցին իրենց ազդեցությունը Սիցիլիայում և Իտալիայում։

Ռեջիո Կալաբրիան՝ Թագմա Կալաբրիայի մայրաքաղաքը, գրավել է Ռոբերտ Գվիսկարը 1060 թվականին։ Այդ ժամանակ բյուզանդացիներին են պատկանում Ապուլիայի մի քանի ծովափնյա քաղաքներ, այդ թվում՝ Իտալիայի Կատեպանատի մայրաքաղաք Բարին։ 1067–1068-ին ֆինանսական աջակցություն են ցուցաբերել Գիսկարդի դեմ ապստամբությանը։ 1068 թվականին նորմանները պաշարեցին Օտրանտոն։ Նույն թվականին նրանք սկսեցին բուն Բարիի պաշարումը։ Ապուլիայում մի շարք մարտերում բյուզանդացիներին ջախջախելուց և քաղաքը ազատելու երկու խոշոր փորձերից հետո, որոնք ձախողվեցին, Բարի քաղաքը հանձնվեց 1071 թվականի ապրիլին՝ վերջ տալով բյուզանդական ներկայությանը Հարավային Իտալիայում։

1079–1080 թվականներին բյուզանդացիները կրկին աջակցեցին Գվիսկարդի դեմ ապստամբությանը։ Այս աջակցությունը հիմնականում բաղկացած էր նորմանդական վարձկանների փոքր խմբերի ֆինանսավորումից՝ ապստամբությանը աջակցելու համար։

1061-1091 թվականներին նորմաններն ապահովեցին Սիցիլիան, միայն 1130 թվականին այն և Հարավային Իտալիան միավորվեցին մեկ թագավորության մեջ՝ Ռոջեր II-ի օրոք։

## Առաջին արշավանքը Բալկաններ (1081–1085)
Հարավային Իտալիան հաջողությամբ նվաճելուց հետո Ռոբերտ Գվիսկարի գլխավորած նորմանդական խմբակցությունը կանգ առնելու պատճառ չտեսավ։ Բյուզանդիան ավելի էր քայքայվում և կարծես հասուն էր նվաճման համար։ Նորմանների ներխուժման հետագա համոզիչ դրդապատճառը բյուզանդացիների հետևողական աջակցությունն էր Ռոբերտ Գվիսկարի դեմ ապստամբություններին։ Մասնավորապես, Բյուզանդական կայսրության արևմտյան եզրը հայտնի էր որպես ապստամբ խմբերի ապաստարան։
մինի|Եվրոպան 1085 թ
Հզոր Ռոբերտ Գվիսկարի և նրա որդու՝ Բոհեմոնդ Տարանտացու (հետագայում Անտիոքի Բոհեմոն I-ի) գլխավորությամբ, նորմանդական ուժերը գրավեցին Դիրրաքիումը և Կորֆուն և պաշարեցին Լարիսան Թեսալիայում։ Ալեքսիոսը մի քանի պարտություն կրեց, նախքան նա կարողացավ հաջող հարված հասցնել։ Նա ամրապնդեց դա՝ կաշառելով գերմանական թագավոր Հենրիխ IV-ին 360,000 ոսկի՝ Իտալիայում նորմանների վրա հարձակվելու համար՝ ստիպելով Գիսկարին կենտրոնանալ իր պաշտպանության վրա տանը 1083–1084 թվականներին։ Նա նաև դաշինք կնքեց Մոնտե Սանտ Անջելոյի կոմս Հենրիի հետ, ով վերահսկում էր Գարգանո թերակղզին և իր կանոնադրությունները թվագրում էր Ալեքսիոսի թագավորության ժամանակաշրջանով։ Նորմանդական վտանգը առայժմ ավարտվեց Ռոբերտ Գվիսկարի մահով 1085 թվականին, զուգորդված բյուզանդական հաղթանակով և վճռական վենետիկյան աջակցությամբ, որը բյուզանդացիներին հնարավորություն տվեց ետ գրավել Բալկանները։ Ալեքսիոսը ստիպված էր վենետիկցիներին և իտալացիներին ընդհանուր արտոնություններ շնորհել՝ ապահովելու նրանց աջակցությունը, ինչը ի վերջո հանգեցրեց նրանց վերահսկողությանը կայսրության ֆինանսական հատվածի վրա և, ի վերջո, չորրորդ խաչակրաց արշավանքին։

Նույն թվականին, երբ թրակիացի ազնվականների ապստամբությունը Ալեքսիոսին բերեց պալատ, նորմանները Ռոբերտ Գվիսկարի հրամանատարությամբ անցան Ադրիատիկ ծովը և պաշարեցին Դիրրաքիումը։ Ինքնահռչակ Միքայել VII Դյուկան գտնվում էր Ռոբերտի ճամբարում, արշավի պաշտոնական նպատակն էր գահը վերադարձնել անարդարացիորեն գահընկեց արված կայսրին։ Բյուզանդական ազնվականներից ոմանք շտապեցին բռնել խաբեբայի կողմը, սակայն Դիրրաքիումի բնակիչները հրաժարվեցին բացել դարպասները։ Նորմաններին աջակցել են Դուբրովնիկի և Դալմաթիայի այլ քաղաքների սլավոնները։

Դիրխիումում կրած պարտությունից հետո Հյուսիսային Հունաստանը մի քանի տարի անցավ նորմանական տիրապետության տակ։ Նրանք անցան Էպիրը և Թեսալիան և պաշարեցին Լարիսան։ Բյուզանդացիները մեկը մյուսի հետևից պարտություն կրեցին, բայց այդ ընթացքում նրանք սովորեցին կռվել նորմանդական բանակի հիմնական ուժի` ծանր հեծելազորի դեմ (նրա ճանապարհին երկաթե փշեր նետելով, նետեր արձակելով, թեթև սայլեր գլորելով պիկերներով)։ 1082 թվականի մայիսին Ալեքսիոսը պայմանագիր ստորագրեց վենետիկցիների հետ՝ խոստանալով առատաձեռն նվերներ և առևտրային արտոնություններ՝ ռազմական օգնության դիմաց։ Ալեքսեյը վարձեց սելջուկների զորքերը և միևնույն ժամանակ աջակցեց նորմանդական ազնվականության դավադրություններին։

Ռոբերտը ստիպված էր թոշակի գնալ Իտալիա, որտեղ քաղաքացիական բախումները շտապ պահանջում էին նրա ներկայությունը։ Վենետիկցիները Բյութրոտում ջախջախեցին նորմանական ջոկատին և գերեցին թագավորի կնոջը։ Ալեքսեյը ստիպեց հանձնվել Կաստորիայի նորմանդական կայազորին և ողորմածորեն ազատ արձակեց գերեվարված ասպետներին իրենց հայրենիք այն բանից հետո, երբ նրանք երդվեցին զենք չբարձրացնել։ Ռոբերտի որդի Բոհեմոնդը պարտվել է Լարիսայի մոտ տեղի ունեցած համառ ճակատամարտում։ Վերադարձող Ռոբերտը ժանտախտի զոհ է դարձել 1085 թվականին, և դրանից հետո բյուզանդացիները վերականգնել են Դիրրաքիումը։

## Անտիոք (1104–1140)
Առաջին խաչակրաց արշավանքի ժամանակ բյուզանդացիները կարողացան որոշ չափով օգտագործել նորմանդ վարձկաններին՝ բազմաթիվ մարտերում սելջուկ թուրքերին հաղթելու համար։ Այս նորմանդ վարձկանները մեծ դեր են ունեցել մի քանի քաղաքների գրավման գործում։ Ենթադրվում է, որ հավատարմության երդման դիմաց Ալեքսիոսը Բոհեմոնդին հող է խոստացել Անտիոք քաղաքի շուրջը, որպեսզի ստեղծի բուֆերային վասալ պետություն և միևնույն ժամանակ Բոհեմոնդին պահի Իտալիայից։ Սակայն երբ Անտիոքն ընկավ, նորմանները հրաժարվեցին հրաժարվել դրանից, չնայած ժամանակի ընթացքում հաստատվեց բյուզանդական գերիշխանությունը։
մինի|Մերձավոր Արևելքը 1135 թվականին՝ առաջին և երկրորդ խաչակրաց արշավանքների ժամանակ։
Բոհեմոնդը ամրապնդեց իր դիրքերը Հյուսիսային Սիրիայում և Կիլիկիայում, սակայն 1104 թվականին նրա բանակը, որը դաշնակից էր Եդեսայի հետ, մուսուլմաններից պարտություն կրեց Հարրանի ճակատամարտում։ Բոհեմոնդի անհաջողությունները մուսուլմանների դեմ պայքարում հեշտացրին Ալեքսեյի գործողությունները՝ բյուզանդական հրամանատարները նորմաններից խլեցին Կիլիկյան քաղաքները։ Օգնություն փնտրելու համար Բոհեմոնդը գնաց Արևմուտք՝ կառավարիչ թողնելով իր ազգական Տանկրեդին։ Բոհեմոնդը մեղադրել է կայսրին թուրքերի հետ դավաճանելու համար խաչակիրների գործին։

Բոհեմոնդը զինվորներ հավաքեց Իտալիայում, Պապին կոչ արեց խաչակրաց արշավանքի գնալ Կոստանդնուպոլսի դեմ, դաշինք կնքեց ֆրանսիական թագավոր Ռոբերտ II-ի հետ և 1107 թվականի հոկտեմբերին իջավ Դիրրախիումի մոտ։ Բյուզանդական բանակը (ներառյալ Կիլիջ Արսլանի ուղարկած զորախումբը) շրջապատեց նորմաններին, և Բոհեմոնդը ստիպված եղավ 1108-ին ստորագրել Դևոլի պայմանագիրը, որը հրաժարվում էր Կիլիկյան կալվածքների իրավունքներից, կայսրից Անտիոքը ճանաչեց որպես ֆիդային, նրան խոստացավ ռազմական օգնություն և համաձայնվել է Անտիոքի եկեղեցու ենթակայությանը Կոստանդնուպոլսին։

Վախենալով, որ դա ցույց է տալիս հարավային Իտալիան վերանվաճելու և իրեն նորմանների նկատմամբ իր գերիշխանությունից զրկելու բյուզանդական մտադրությունները, Հռոմի Պապ Իննոկենտիոս II-ը կայսրին վտարված հայտարարեց և սպառնաց ցանկացած լատին քրիստոնյայի, որը ծառայում էր իր բանակում, նույն հետևանքներով։  Հովհաննես Կոմնենոսի մահով Անտիոքի իշխանությունը կրկին անկախացավ և ներխուժեց Կիլիկիա։ Մանուել Կոմնենոսի արագ և եռանդուն արձագանքը թույլ տվեց բյուզանդացիներին հասնել նույնիսկ ավելի բարենպաստ  պայմանավորվածության Անտիոքի հետ (1145-ին իշխանությունները պարտավորվեցին զորքերի ջոկատ դուրս բերել և թույլ տալ բյուզանդական կայազորը քաղաք)։ Սակայն քաղաքին տրվեցին սելջուկների հարձակումներից պաշտպանվելու երաշխիքներ, իսկ Նուր ադ-Դին Զանգին ձեռնպահ մնաց մելիքության հյուսիսային մասերի վրա հարձակումներից։

## Երկրորդ արշավանքը Բալկաններ (1147-1149)
1147 թվականի օգոստոսին, երբ Մանուելը զբաղված էր խաչակրաց արշավանքներով, Ռոջեր II-ը անակնկալ հարձակում սկսեց Բյուզանդիայի վրա։ Նա գրավեց Կորֆու կղզին, կողոպտեց Հունաստանի ամենահարուստ քաղաքները՝ Կորնթոսը և Թեբեը, ավերեց Եվբեան։ Նորմանները Հունաստանից տարան բազմաթիվ ջուլհակների՝ այդպիսով հիմք դնելով Պալերմոյում մետաքսագործությանը։

Շուտով պատերազմը դուրս եկավ նորման-բյուզանդական հակամարտության շրջանակներից։ Նորմաններն իրենց կողմը գրավեցին սերբերին և հունգարներին և ձգտեցին դաշինք կնքել Ֆրանսիայի թագավոր Լուի VII-ի հետ, 1148 թվականին Մանուելը ապահովեց Սուրբ Հռոմեական կայսր Կոնրադ III-ի աջակցությունը («երկու կայսրությունների» միությունն ապահովվեց Կոնրադի եղբոր և Մանուելի զարմուհու միջև դինաստիկ ամուսնությամբ, բայց Ռոջերին հաջողվեց բավարական ֆեոդալներին բարձրացնել Կոնրադի դեմ, և Գերմանական թագավորը պետք է լուծեր ներքին գործերը և Վենետիկը, որի նավատորմը ջախջախեց Ռոջերի զորքերը։

Պատերազմի կենտրոնը Կորֆու կղզին էր, որտեղ կենտրոնացած էին բյուզանդական և վենետիկյան ուժերը։ Պաշարումն ընթացավ դանդաղ, և շուտով տարաձայնություններ ծագեցին պաշարող ճամբարում։ 1148 թվականին կումանցիների նկատմամբ տարած հաղթանակից հետո ինքը՝ Մանուելը, ազատագրված զորքերի հետ ժամանել է Կորֆու։ Ամրոցը փոթորկելով հնարավոր չի եղել՝ պաշարվածները պաշարողական սանդուղքներ են նետել ծովը և քարակոթով փակել բյուզանդացիների ճանապարհը։ Բայց ծովում հականորմանդական կոալիցիայի հաջողությունները, սովը և նրանց աջակցելու Ռոջերի անկարողությունը ստիպեցին նորմանդական կայազորին վայր դնել զենքերը 1149 թվականի օգոստոսին նորմանների մի զգալի մասը՝ Կորֆուի հրամանատար Թեոդորի գլխավորությամբ, ծառայության անցավ կայսրությանը։ Հաջողություն զարգացնելով՝ Մանուելը հույս ուներ ռազմական գործողությունները տեղափոխել Սիցիլիա և Իտալիա՝ հաստատելով նորմանների մտավախությունները։ Սակայն փոթորիկը ցրեց բյուզանդական նավերը, ավելին, Ռոջերին հաջողվեց սերբերին ու հունգարներին հրահրել Բյուզանդիայի դեմ, և Մանուելը ստիպված եղավ անմիջապես վերադառնալ Բալկաններ։

Ի պատասխան Ռոջեր II-ը 40 նավերով ուղարկեց Գեորգի Անտիոքացուն, որոնք 1157 թվականին հասան Կոստանդնուպոլիս և արծաթե նետերով հեղեղեցին կայսերական պալատը։

Մանուելն արդեն պայմանավորվել էր Կոնրադի հետ հարավային Իտալիայի և Սիցիլիա համատեղ ներխուժման և բաժանման մասին։ Գերմանիայի հետ դաշինքի վերականգնումը մինչև Մանուելի թագավորության ավարտը մնաց բյուզանդական արտաքին քաղաքականության հիմնական ուղղությունը՝ չնայած Կոնրադի մահից հետո երկու կայսրությունների շահերի աստիճանական հակասությանը։ Այնուամենայնիվ, մինչ Մանուելը Վալոնայում էր ծրագրում հարձակում իրականացնել Ադրիատիկ ծովով, սերբերն ապստամբեցին՝ վտանգ ներկայացնելով Ադրիատիկում գտնվող բյուզանդական բազաներին ։

## Իտալիայի արշավանք (1155–1156)
1154 թվականի փետրվարին Ռոջերի մահը, Սիցիլիայում և Ապուլիայում նոր թագավոր Ուիլյամ II-ի դեմ զանգվածային ապստամբությունները, բյուզանդական արքունիքում ապուլացի փախստականների առկայությունը և նորմանդացիների հետ Սուրբ Հռոմի նոր կայսր Ֆրեդերիկ Բարբարոսայի վատ հարաբերությունները ստիպեցին Մանուելին օգտվել առավելությունից։ իրավիճակի մասին Իտալիայում։ Նա սեբաստացի Միքայել Պալեոլոգոսին և Հովհաննես Դուկասին ուղարկեց բյուզանդական բանակով, 10 նավերով և շատ ոսկով՝ ներխուժելու Ապուլիա (1155 թ.): Նրանց նաև հրամայվեց ապահովել Ֆրեդերիկի աջակցությունը, քանի որ նա թշնամաբար էր տրամադրված սիցիլիական նորմանների նկատմամբ և այդ ժամանակ գտնվում էր Ալպերից հարավ, բայց նա հրաժարվեց, քանի որ իր բարոյալքված բանակը ցանկանում էր որքան հնարավոր է շուտ վերադառնալ Ալպերից հյուսիս։ Այնուամենայնիվ, դժգոհ տեղացի բարոնների, այդ թվում՝ կոմս Ռոբերտ դե Լորիտելոյի օգնությամբ, արշավախումբը հաջողության հասավ, հարավային Իտալիան ապստամբեց սիցիլիական թագի և չդատված Ուիլյամի դեմ։ Հետևեցին մի շարք տպավորիչ հաջողություններ, երբ հարավային Իտալիայի բազմաթիվ բերդեր և քաղաքներ, ներառյալ Բարին և Տրանին, գրոհվեցին կամ կաշառվեցին։

Միքայել Պալեոլոգոսի մահը, որին փոխարինեց կայսեր մերձավոր ազգականը և մեծ դուկա Ալեքսիուս Բրիեննիուսը, Բրինդիզիի երկարատև պաշարումը և վենետիկցիների նահանջը թուլացրին բյուզանդական բանակը։ Ուիլյամն ու նրա բանակը վայրէջք կատարեցին թերակղզում և 1156 թվականի մայիսի 28-ին ոչնչացրեցին հունական նավատորմը և բանակը Բրինդիզիում և վերագրավեցին Բարին՝ գրավելով Բրիեննիուսը և Դուկուն։ Պապ Ադրիան IV-ը 1156 թվականի հունիսի 18-ին Ուիլյամի հետ ստորագրեց Բենևենտոյի պայմանագիրը՝ հրաժարվելով ապստամբներին աջակցությունից և ճանաչելով Ուիլյամին որպես թագավոր։ 1157 թվականի ամռանը նա ուղարկեց 164 նավերից բաղկացած նավատորմ՝ 10,000 զինվորներով՝ կողոպտելու Եվբեան և Ալմիրան։

1157 թվականին Ալեքսեյ Աքսուխի հրամանատարությամբ բյուզանդական նոր արշավախումբը հաջողություն չի ունեցել։ Ռազմական ձախողումները և գանձանակի դատարկումը ստիպեցին Մանուելին խաղաղություն փնտրել, որը կնքվեց Պապի աջակցությամբ 1158 թվականին։ Ավելին, 1158 թվականի պայմանագիրը նախատեսում էր, որ Ուիլյամը կօգներ Մանուելին Արևմուտքում իր թշնամիների դեմ։ Այնուհետև, բյուզանդացի դիվանագետները ձգտեցին ամրապնդել նորման-բյուզանդական դաշինքը երկու պետությունների անձնական միության միջոցով և առաջարկեցին Ուիլյամ II-ին դառնալ Մանուելի ժառանգորդը։

## Երրորդ արշավանքը Բալկաններ (1185–1186)
12-րդ դարի 80-ական թթ. Բյուզանդիայի և նորմանների հարաբերությունները կրկին սրվում են։ Բյուզանդական կայսրությունը շարունակում էր մնալ Նորմանդական թագավորության պոտենցիալ թշնամին, թեև ոչ ոք դեռ չէր գիտակցում, որ Մանուել Կոմնենուսի մահից հետո կայսրությունը հրաժարվեց Իտալիայում իր ունեցվածքը վերանվաճելու փորձերից։ Միաժամանակ XI–XII դդ. Նորմանդյան ֆեոդալների համար պատերազմը հարստացման հիմնական աղբյուրներից մեկն էր։ 1170-ական և 1180-ական թվականներին Մարոկկոյի Ալմոհադ կառավարիչների հետ մղված պատերազմներն ավարտվեցին անվերջ խաղաղությամբ։

Դա հնարավորություն տվեց նորմանդացի արքա Ուիլյամ II-ին իր ողջ ուժերն ուղղել Բյուզանդիայի դեմ, որտեղ Մանուելի մահից հետո Անդրոնիկոսը իշխանության եկավ հեղաշրջման միջոցով։ Օրինականություն տալու համար նա հանդես եկավ որպես ենթադրաբար ողջ մնացած կայսր Ալեքսիոս II Կոմնենոսի պաշտպանը, ով իրականում գյուղացի էր Վագենտիայի մոտից (Դիրրախիումի մոտ)։ Նորմանդյան թագավորի ճամբարում էր նաև Մանուել I-ի մեծ եղբորորդին Ալեքսեյը, ով երկար թափառելուց հետո աշխարհով մեկ (նա այցելել էր նաև Ռուսաստանում), եկավ Սիցիլիա և նույնպես համոզեց նորմաններին քարոզարշավ իրականացնել՝ խոստանալով աջակցությունը։ բոլոր նրանք, ովքեր դժգոհ են Անդրոնիկա կայսեր քաղաքականությունից։

1185 թվականի հուլիսի 24-ին նորմանները հեշտությամբ գրավեցին Դիրրաքիումը և սկսեցին շարժվել դեպի Թեսաղոնիկե։ Օգոստոսի 15-ին նավատորմը նույնպես մոտեցավ քաղաքին։ Պաշտպանության հրամանատար Դավիթ Կոմնենոսը, իմանալով հակառակորդի մոտենալու մասին, չի ցանկացել կամ չի կարողացել պատշաճ կերպով կազմակերպել պաշտպանությունը (գցող մեքենաների համար քարեր չեն պատրաստվել, նետերը քիչ են, պաշարվածները տառապել են ծարավից. եզների պաշարների բացակայության պատճառով), որի արդյունքում քաղաքը համեմատաբար հեշտությամբ գրավվեց նորմանդական զորքերի կողմից։ Հետագա խուճապը հանգեցրեց ապստամբության, որը գահ բարձրացրեց Իսահակ II Հրեշտակին։

Անդրոնիկոսի անկումից հետո ուժեղացված բյուզանդական դաշտային բանակը Ալեքսիոս Վրանայի հրամանատարությամբ վճռական պարտություն է կրում նորմաններին Մոսինոպոլիսի և Դեմետրիզեսի ճակատամարտերում։ Նորմանները լքեցին Թեսաղոնիկան, Կորֆու կղզին և Դիրրաքիումը; Ըստ երևույթին, խաղաղության պայմանագիր կնքվեց մոտ 1187 թվականին, որով երկու կողմերը համաձայնեցին ազատ արձակել բանտարկյալներին։ Նորմանական տիրապետության տակ մնացին միայն Կեֆալոնիան և Զակինթոսը, որոնք որպես կոմսություն տրվեցին Բրինդիզի ծովակալ Մարգարետին։

## Հետևանքները
Քանի որ նորմանները չկարողացան գրավել Բալկանները, նրանք իրենց ուշադրությունը դարձրին եվրոպական գործերին։ Մինչդեռ բյուզանդացիները Մանուել Կոմնենոսի ժամանակներից ի վեր իտալական որևէ արշավանքի ոչ կամք, ոչ էլ ռեսուրս ունեին։ Երրորդ արշավանքից հետո կայսրության գոյատևումը բյուզանդացիների համար ավելի կարևոր դարձավ, քան Ադրիատիկ ծովի մյուս կողմում գտնվող տարածքների գրավումը։ Ուիլյամ II-ի մահը, ով մնաց առանց ժառանգի, հանգեցրեց թագավորության անկայունության և իրարանցման, և 1194 թվականին իշխանության գլուխ անցան Հոհենշտաուֆենները, որոնց 1266 թվականին փոխարինեցին Անժևինները։ Սիցիլիական հաջորդ կառավարիչները, ի վերջո, շարունակեցին Հոնիական ծովում և Հունաստանում հետբյուզանդական պետությունների նկատմամբ գերիշխանության նորմանդական քաղաքականությունը՝ փորձելով գերիշխանություն հաստատել Կորֆուի վրա, որը վերջնականապես նվաճեցին 1260 թվականին, Կեֆալոնիայի և Զակինթոսի կոմսությունը, Էպիրուսը և այլ տարածքներ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Anna Comnena, translated by E. R. A. Sewter (1969). *The Alexiad*. London: Penguin Books. .
* 
* Charanis, Peter. (1952). «Aims of the Medieval Crusades and How They Were Viewed by Byzantium.» *Church History*, Vol. 21, No. 2, pp. 123–134.
* Davis-Secord, Sarah. (2017). «Sicily at the Center of the Mediterranean». *Where Three Worlds Met: Sicily in the Early Medieval Mediterranean*. Cornell University Press. .
* 
* Christopher Gravett and David Nicolle (2006). *The Normans: Warrior Knights and Their Castles*. Oxford: Osprey. .
* John Haldon (2000). *The Byzantine Wars*. The Mill: Tempest. .
* Holmes, George. (1988). *The Oxford Illustrated History of Medieval Europe*. Oxford University Press. .
* Richard Holmes (1988). *The World Atlas of Warfare: Military Innovations That Changed the Course of History*. Middlesex: Penguin. .
* Loud, G. A. (1999). «Coinage, Wealth, and Plunder in the Age of Robert Guiscard». *The English Historical Review*. Vol. 114, No. 458, pp. 815–843.
* McQueen, William B. «Relations Between the Normans and Byzantium 1071—1112». *Byzantion*, vol. 56, 1986, pp. 427–476. . Accessed 22 Apr. 2020.
* 
* 
* Rowe, John Gordon. (1959). «The Papacy and the Greeks (1122—1153)». *Church History*. Vol. 28, No. 2, pp. 115–130.
* Shepard, Jonathan. (1973). «The English and Byzantium: A Study of Their Role in the Byzantine Army in the Later Eleventh Century». *Traditio*, Vol. 29. pp. 53–92.
* 

Կատեգորիա:11-րդ դարը Բյուզանդական կայսրությունում
Կատեգորիա:11-րդ դարի հակամարտություններ
Կատեգորիա:11-րդ դարի պատերազմներ
Կատեգորիա:12-րդ դարը Բյուզանդական կայսրությունում
Կատեգորիա:12-րդ դարի խաչակրաց արշավանքներ
Կատեգորիա:12-րդ դարի հակամարտություններ
Կատեգորիա:12-րդ դարի պատերազմներ
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Եվրոպա
Կատեգորիա:Եվրոպայի ժողովուրդների պատերազմներ
Կատեգորիա:Հունաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Միջնադարյան Իտալիա
Կատեգորիա:Պատերազմ
Կատեգորիա:Սիրիայի ռազմական պատմություն
Կատեգորիա:Սիցիլիայի թագավորության պատերազմներ
Կատեգորիա:Սիցիլիայի թագավորություն
Կատեգորիա:Վենետիկի հանրապետության պատերազմներ