Խրթխրթան չորահաց

**Խրթխրթան չորահաց**, հիմնականում տարեկանի ալյուր պարունակող, տափակ և չոր հացի տեսակ։ Խրթխրթան չորահացերը թեթև են և բաղադրության մեջ ջրի բացակայության շնորհիվ երկար ժամանակ են պահպանում իրենց թարմությունը։ Այս տեսակի չորահացերը հանդիսանում են հիմնական սննդատեսակ և երկար ժամանակ համարվել են աղքատների ուտելիք։

## Ծագում
[thumb|[Վերմլանդում պատրաստվող խրթխրթան չորահաց (1911)]]
thumb|Խրթխրթան չորահացը հաճախ պահվում էր տանիքին ամրացված երկար ձողերի վրա

Ֆինլանդիան և Շվեդիան ունեն խրթխրթան չորահացերի պատրաստման հինավուրց ավանդույթներ։ Այսպիսի չորահացերը ծագում են հացի ավելի հին՝  տեսակից, որն ավելի հաստ, փքուն հացատեսակի էր նման։ Այս հացը Կենտրոնական Շվեդիայում թխում էին առնվազն 6-րդ դարից սկսած։ Դրանք սովորաբար կախում էին վառարանի վերևի հատվածում՝ չորացնելու նպատակով։ Շվեդիայում և Արևմտյան Ֆինլանդիայում ավանդական խրթխրթան չորահացերը պատրաստվում էին հետևյալ տեխնոլոգիայով․ չորահացի խմորն ուներ հարթ, շրջանաձև տեսք, մեջտեղի հատվածում անցք էր բացվում, որպեսզի հեշտ և հարմարավետ լիներ չորահացերի պահեստավորումը առաստաղին ամրացված երկար ձողերի վրա։ Հնարավոր է՝ այդ կերպ նաև առնետներին էին փորձում հեռու պահել չորացվող հացիկներից։ Ավանդաբար խրթխրթան չորահացերը տարեկան երկու անգամ էին թխում՝ բերքը հավաքելուց հետո և գարնանը, երբ սկսվում էր սառած գետերի հալոցքը։ Մեր օրերում մեծ տարածում գտած բարակ չորահացերը հայտնվել են Արևելյան Վերմլանդում։ Շվեդիայում՝ խրթխրթան չորահացերի արտադրությամբ զբաղվող առաջին փուռն իր արտադրանքն սկսել է թողարկել Ստոկհոլմում 1850 թվականին։ Ուղղանկյունաձև առաջին արտադրանքը, որը կոչվում էր , պատրաստվել է 1927 թվականին Գերմանիայում և մինչ օրս հանրամատչելի է ու մեծ պահանջարկ է վայելում։

Տնային պայմաններում պատրաստված խրթխրթան չորահացերն առավելապես տարածված են Շվեդիայում․ եթե Շվեդիայում տնային տնտեսությունների 85%-ն է զբաղվում չորահացերի թխմամբ, Գերմանիայում՝ 45%-ը, ապա Ֆրանսիայում՝ միայն 8%-ը։

## Բաղադրիչներ
Խրթխրթան չորահացերն ավանդաբար պատրաստվում են աշորայի ալյուրով, աղով և ջրով։ Սակայն, մեր օրերում պատրաստվող չորահացերի բազմաթիվ տեսակներ պարունակում են ցորենի ալյուր, համեմունքներ և հացահատիկներ, և հաճախ խմորման գործընթացի համար ավելացվում են խմորիչ կամ թթխմոր, ինչպես նաև երբեմն ավելացնում են կաթ կամ քունջութի սերմեր։

Սեղմված չորահացեր պատրաստելու դեպքում խմորի մեջ պղպջակներ ավելացնում են մեխանիկական եղանակով։ Ավանդաբար դա արվում էր խմորի մեջ ձյուն կամ սառույց պարունակող ալյուր ավելացնելով, որը հետո՝ թխման ընթացքում, գոլորշիանում էր։ Մեր օրերում չորահաց պատրաստելիս խմորը, որը պետք է մեծ քանակությամբ ջուր պարունակի, սառեցվում է և խառնվում՝ մինչև պղպջակների առաջացումը

Պատրաստման մեկ այլ մեթոդ է խմորի խառնումը էքստրուդերում՝ ճնշման ներքո։ Ճնշման կտրուկ անկումը հետո հանգեցնում է ջրի գոլորշիացմանը՝ խմորի մեջ ձևավորելով պղպջակներ։

Խրթխրթան չորահացերը սովորաբար թխվում են ընդամենը հաշված րոպեների ընթացքում 200-250 °C ջերմաստիճանի պայմաններում։

## Մատուցում
Խրթխրթան չորահացերն ինքնին շատ չոր են, այդ իսկ պատճառով չորահացի այս տեսակը մատուցում են՝ նախապես սպրեդ կամ կարագ քսելով։ Չորահացերը սովորաբար ընդգրկվում են ամենօրյա սննդակարգի մեջ։ Շվեդիայում և Ֆինլանդիայում կարագով կամ սպրեդով խրթխրթան չորահացերը ներառված են դպրոցական սննդի մեջ։ Խրթխրթան չորահացը կարող է ավելացվել նաև յոգուրտի կամ -ի մեջ՝ փոխարինելով հացահատիկներին կամ մյուսլիին, երբեմն նույնիսկ կիրառվում է որպես պիցցայի հումք։ Շվեդիայում խրթխրթան չորահացը, որպես խավարտ, մատուցվում է ոլոռով ապուրի և պահածոյացված ձկան հետ։

[thumb|center|[Անգլիայում մատուցվող խրթխրթան չորահացը՝ կարագով, պանրով, ձվով և լոլիկով]]

## Պատկերասրահ
Կոմերցիոն նպատակով արտադրվող խրթխրթան չորահացերի տարբեր տեսակներ և ձևեր․


File:IKEA knäckebröd.JPG
File:Knäckebrot-1.jpg
File:Zwei Scheiben Knaeckebrot.jpg
File:Falu råg-rut.JPG
File:Swedish crisp bread.jpg
File:Näkkileipä.jpg
File:Thin crispbread.jpg


## Տես նաև
* Լավաշ
* Մացա
* Հաց
* Չորահաց

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգային խոհանոց
Կատեգորիա:Բրնձով ուտեստներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային խոհանոց
Կատեգորիա:Հացամթերք
Կատեգորիա:Շվեդական խոհանոց
Կատեգորիա:Ուտեստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆիննական խոհանոց