Արտո Սալոմաա

**Արտո Կուստաա Սալոմաա** (; ), ֆինն մաթեմատիկոս և համակարգչային գիտնական։ Ավելի քան 40 տարի նրա ուսումնասիրությունները կապված են ֆորմալ լեզուների և ավտոմատների տեսության հետ։

## Կենսագրություն
1954 թվականին ստացել է բակալավրի աստիճան Տուրկուի համալսարանում, իսկ 1960 թվականին՝ PhD (փիլիսոփայության դոկտոր)։ Նրա հայրը փիլիսոփայության պրոֆեսոր էր այդ համալսարանում։

Սալոմաան ծանոթացել է ավտոմատների տեսությանը և ձևական լեզուներին 1957 թվականին Բերքլիի Կալիֆոռնիայի համալսարանում Ջոն Մայհիլի սեմինարների ժամանակ։

1965-1999 թվականներին աշխատել է Տուրկուի համալսարանում որպես մաթեմատիկայի պրոֆեսոր։ 1966-1968 թվականներին դասավանդել է Արևմտյան Օնտարիոյի համալսարանում, 1973-1975 թվականներին՝ Օրհուսի համալսարանում, 1981-1982 թվականներին՝ Վաթերլոյի համալսարանում։

1979-1985 թվականներին Սալոմաան տեսական ինֆորմատիկայի Եվրոպական ասոցիացիայի նախագահն էր։

## Հրապարակումներ
Սալոմաան ինքը կամ համահեղինակությամբ գրել է 55 գիրք, ինչպես նաև մոտ 400 գիտական հանդեսների հրապարակումներ։

Հիմնական գրքեր՝
* Theory of Automata (1969),
* Formal Languages (1973),
* The Mathematical Theory of L-Systems (1980, Գժեգոժ Ռոզենբերգի հետ),
* Jewels of Formal Language Theory (1981),
** Սալոմաա Ա. Պաշտոնական լեզուների տեսության մարգարիտները / Թարգմանությունը անգլերենից Ա. Ա. Մուչնիկի կողմից, խմբագրվել է Ա. Լ. Սեմենովի կողմից։ 1986-159 էջ։
* Public-Key Cryptography (1990, 1996),
** Սալոմա Ա. Գաղտնագրություն հանրային բանալիով։ Թարգ. անգլերենից։ 1995-318 էջ։
* Handbook of Formal Languages (1997, Գժեգոժ Ռոզենբերգի հետ),
* DNA Computing (1998, Գժեգոժ Ռոզենբերգի և Գեորգե Պեունի հետ)։

Գժեգոժ Ռոզենբերգի հետ 1997 թվականին լույս է տեսել եռահատոր (2000 էջ) Handbook of Formal Languages-պաշտոնական լեզուների տեսության ուղեցույց։

Այս գրքերը հաճախ մեջբերվել են համապատասխան ոլորտներում։ Օրինակ, Formal Languages գիրքը 1991 թվականին մաթեմատիկայի 100 ամենաշատ մեջբերված տեքստերի թվում էր։

## Մրցանակներ և ճանաչում
1992 թվականին ընտրվել է Եվրոպական ակադեմիա, իսկ 1994 թվականին՝ Ֆինլանդիայի տարվա պրոֆեսոր։

1998 թվական-Nokia Foundation Award.

1999 թվական-պատվավոր դոկտոր (Doctor Honoris Causa) Գրացի տեխնիկական համալսարանում։

Սալոմաան 2001 թվականին արժանացել է Ֆինլանդիայի ակադեմիայի ակադեմիկոսի կոչմանը։

2004 թվականին ստացել է EATCS Award մրցանակ։

2013 թվականին Արևմտյան Օնտարիոյի համալսարանում ստացել է պատվավոր դոկտորի կոչում (Doctor Honoris Causa)։

2016 թվական-էմերիտ-Տուրկուի համալսարանի պրոֆեսոր։

2018 թվականին սահմանվել է Salomaa Prize-ը ավտոմատների և ֆորմալ լեզուների տեսության մեջ։

## Անձնական կյանք և մահ
Սալոմաան ամուսնացել է 1959 թվականին։ Նա ունի երկու երեխա՝ Կիրստի և Կայ Սալոմաա, որոնցից վերջինը Քինգսթոնի Քուինսի համալսարանի համակարգչային գիտությունների պրոֆեսոր է և աշխատում է ֆորմալ լեզուների և ավտոմատների տեսության ոլորտում։

2025 թվականի հունվարի 28-ին Ֆինլանդիայի հետազոտական խորհուրդը մամուլի հաղորդագրության մեջ հայտնել է, որ Սալոմաան մահացել է։ Նա 90 տարեկան էր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Arto Salomaa 80 — Arto Salomaa
* Academy of Europe: Salomaa Arto
* Academy of Europe: Interview
* Academy of Europe: A dialogue
* Academy of Europe: CV
* Academy of Europe: Publications
** Academy of Europe: Books
** Academy of Europe: Publications before 1990
** Academy of Europe: Publications after 1990

 
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ֆինն գիտնականներ
Կատեգորիա:Ֆինն մաթեմատիկոսներ