Նելսոն Ռիդլ

**Նելսոն Ռիդել** (; լրիվ անուն՝ *Nelson Smock Riddle, Jr.*, ), ամերիկացի բիգ բենդ երաժշտության վերադաշնակող, կոմպոզիտոր, տրոմբոնահար, նվագախմբի ղեկավար և դիրիժոր, առավել հայտնի է Ֆրենկ Սինատրայի հետ բազմամյա համագործակցությամբ։ Նրա աշխատանքը Capitol Records Լեյբլի վրա կապված էր երգիչներ Էլլա Ֆիցջերալդի, Նաթ Քինգ Քոլի, Ջուդի Գառլենդի, Դին Մարտինի, Ջոնի Մետիսի, Ռոզմարի Քլունի և Կիլի Սմիթի հետ։ Նրա ստեղծագործությունները ստացել են «Օսկար» և 3 «Գրեմմի» մրցանակ։

## Կենսագրություն
### Վաղ Տարիներ
Ռիդլը ծնվելէ Նյու Ջերսի նահանգում՝ Օրադելում։ Մարի Ալբերտինի Ռիդլի () և Նելսոն Սմոք Ռիդլի ավագի () միակ երեխան էր։ Որոշ ժամանակ անց տեղափոխվել է հարևան Ռիջվուդ քաղաք։ Երաժշտության նկատմամբ հետաքրքրություն առաջանալուց հետո ութ տարեկանում սկսել է դաշնամուրի, իսկ 14 տարեկանում՝ Տրոմբոնի դասեր վերցնել հորից։

Նրան ձևավորող երաժշտությունն էր Սերգեյ Կուսևիցկիի կատարումները և Բոստոնի սիմֆոնիկ նվագախմբի ստեղծագործությունները, Մորիս Ռավելի Բոլերոն։ Ռիդլը ավելի ուշ ասել է․ «...Ես երբեք չեմ մոռանա այդ մասին։ Դա նման է այն բանին, որ նվագախումբը ցատկի բեմից և համբուրի քեզ...»։

Պատանեկան տարիքում որոշել է դառնալ պրոֆեսիոնալ երաժիշտ․ «...Ես ուզում էի դառնալ ջազային տրոմբոնահար, բայց դրան համապատասխան կորդինացում չունեի»։ Դրա համար նրա տաղանդը սկսում է երևալ ստեղծագործություններում և երաժշտության վերադաշնակումներում։

Ռիդլին և նրա ընտանիքը տուն ունեին Ռումսոնում՝ Նյու Ջերսի նահանգում։ Նրան այնքան է դուր գալիս Ռումսոնը, որ նա համոզում է ծնողներին թույլ տալ իրեն միջնակարգ դպրոցն այնտեղ հաճախել։

Ռումսոնում Չերլզ Բրիգսի նվագախմբում նվագելիս նա հանդիպել է իր ուշ շրջանի ոճի վրա ազդած մարդկանցից մեկին՝ Բիլ Ֆինեգանին և սկսել է նրա մոտ դասեր վերցնել։ Չնայած այն բանին, որ Ֆինեգանը ընդամենը 4 տարի էր մեծ Ռիդլից, նա զգալիորեն ավելի երաժշտական էր և  մի քանի տարվա ընթացքում ստեղծում է սվինգ դարաշրջանի մի քանի ամենահայտնի վերադաշնակումներ՝ Գլեն Միլերի «Little Brown Jug», նաև կոմպոզիտոր Թոմի Դորսիի հիասքանչ ջազային վերադաշնակումները՝ «Chlo-e» և «At Sundown»։

Ռումսոնում դպրոցն ավարտելուց հետո 20-ական թվականների սկզբին նվագել է տրոմբոն և տեղի երաժիշտներից կազմավորել է տարբեր կոլեկտիվներ, որի գագաթնակետն է Չարլի Սպիվկայի նվագախմբի հետ աշխատանքը։ 1943 թվականին մտել է Բրուքլինում՝ Շիպսհեդ Բեյում գտնվող առևտրական նավատորմ՝ շարունակելով աշխատանքը Սպիվկայի նվագախմբի հետ։ Նա նավատորմի իր ընկերոջ՝ Ալան Շուլմանի մոտ ուսումնասիրել է գործիքավորում։ Զորակոչի ավարտից հետո 1944 թվականին մենել է Չիկագո՝ Թոմ Դարսիի նվագախմբին միանալու, որտեղ 11 ամիսների ընթացքում, մինչև նրան 1945 թվականի ապրիլին (Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտից քիչ առաջ) բանակ զերակոչելը եղել է նվագախմբի երրորդ տրոմբոնը։ Նա հեռացվել է 1946 թվականի հունիսին՝ 15 ամիս ակտիվ ծառայությունից հետո։ Շուտով վերադաշնակողի կարիերան շարունակելու համար տեղափոխվել է Հոլիվուդ և հաջորդ մի քանի տարին անցկացրել է այստեղ՝ գրելով մի քանի նախագիծ ռադիոյի և ստուդիաի համար։

### Capitol Records
1950 թվանին Լես Բաքստերը վարձել է Ռիդլին Նաթ Քինգ Քոլի հետ ձայնագրման համար։ Դա Ռիդլի՝ Capitol Records-ում առաջին աշխատանքներից մեկն է։

Նույն թվականին Ռիդլը զրույց է ունեցել Վերն Յոկումի ()՝ ջազ երաժիշտ և Կարլ Յոկումի՝ The Pied Pipers վոկալային խմբի մասնակցի հետ։ Նրան առաջարկվել է երաժշտություն գրել Ֆրենկ Սինատրայի և Capitol Records-ի այլ արտիստների համար։ Ապա Ռիդլը աշխատել է Վերնի հետ, որը հաջորդ 30 տարիների ընթացքում դարձել է նրա «աջ ձեռքը»՝ որպես վերաշարադրող և քարտուղար։

1953 թվականին Capitol Records-ի ղեկավարները Նելսոն Ռիդլին դիտում էին որպես ֆրենկ Սենատրայի լեյբլի վրա աշխատանքի հիմնական թեկնածու։  Սակայն Սենատրան հրաժարվում է՝ նախընտրելով մնալ Ակսել Ստորդալի՝ Columbia Records-ի ժամանակներից իր համահեղինակի հետ։ Երբ Ստորդալի հետ առաջին մի քանի ձայնագրությունից հետո հաջողություն չի ունենում, Սինատրան որոշում է կանչել Ռիդլին, որը կազմակերպում է 1953 թվականի ապրիլի 30-ին կայացած նրա ձայնագրությունների առաջին  սեսիան։ Ռիդլի և Սինատրայի համագործակցության առաջին արտադրանքը՝ «I've Got the World on a String»-ը դառնում է հիթ, և հաճախ նրան են վերագրում երգչի կարիերայի վերսկսումը։ Ռիդլի ամենասիրած երգն է դառնում Սինատրայի լեգենդների ալբոմի ամենահաջողված ձայնագրությունը՝ «Only the Lonely»-ին։

Հաջորդ տասնամյակների ընթացքում Ռիդլին շարունակել է աշխատել Սինատրայի և Կոուլի և Capitol Records-ի այլ արտիստների՝ Քեյթ Սմիթի, Ջուդի Գառլենդի, Դին Մարտինի, Քիլի Սմիթի, Սյու Ռենիի, Էդ Թաունսենդի հետ։ Նա նաև ժամանակ էր գտնում Capitol լեյբլում սեփական գործիքային ստեղծագործությունների և ալբոմների թողարկման համար։ Օրինակ, Ռիդլի ամենահաջողված երաժշտությունը «Lisbon Antigua» էր, որը թողարկվել է 1955 թվականի նոյեմբերին։ Ռիդլի առավել նկատելի ալբոմներից էին *Hey... Let Yourself Go* (1957) և *C'mon... Get Happy* (1958), որոնք երկուսն էլ Billboard-ի չարթերում հասել են 20-րդ հորիզոնականին։

Ռիդլը աշխատելով Capitol-ում՝ շարունակում էր կառուցել իր հաջողակ կարիերան՝ զբաղվելով ֆիլմերի երաժշտությունների վերադաշնակմամբ՝ առաջին հերթին Քոնրադ Սելինջերի հետ աշխատելով Մետրո-Գոլդուին-Մայերի համար։ Երաժշտությունը վերադաշնակվել է «Բարձր հասարակություն» (1956) ֆիլմում Բինգ Քրոսբի և Սինատրայի միջև առաջին դուետի համար։ Columbia Pictures-ի համար Ջորջի Սիդնեյի «Պալ Ջո» ֆիլմի համար։

## Անձնական կյանք
Բանակում ծառայելու ժամանակ՝ 1945 թվականին, ծանոթացել է առաջին կնոջ՝ Դորնի Մորանի () հետ։ Զույգն ուներ 6 երեխա։ Ռիդլը 1960-ական թվականներին արտամուսնական սիրավեպ է ունեցել երգչուհի Ռոզմարի Քլունի հետ, ինչը նպաստել է նրանց ամուսնությունների քայքայմանը։ 1968 թվականին սկսել է հեռանալ կնոջից՝ Դորիից, պաշտոնապես բաժանվել են 1970 թվականին։ Մի քանի ամիս անց ամուսնացել է Նաոմի Թենենհոլցի ()՝ իր քարտուղարուհու հետ, որի հետ ապրել է մինչև կյանքի վերջ։ Ռիդլի երեխաները ցրված են Միացյալ Նահանգների արևելյան և արևմտյան ափերի միջև, իսկ Նելսոն կրտսերը բնակվում է Մեծ Բրիտանիայում՝ Լոնդոնում։ Ռիդլի ավագ դուստրը՝ Ռոզմարին «Nelson Riddle Trust» ֆոնդի հոգաբարձուն է։

Ռիդլը «Phi Mu Alpha Sinfonia» ազգային երաժշտական համագործակցության անդամ էր։

### Մահ և ժառանգություն
Ռիդլը մահացել 1985 թվականին Լոս Անջելեսում՝ Սիդար Սինայ բժշկական կենտրոնում, 64 տարեկան հասակում, լյարդի ցիռոզից (որը նրան ախտորոշվել էր 5 տարի առաջ) առաջացած սրտային և երիկամային անբավարարությունից։ Թաղված է Հոլիվուդում՝ Կալիֆոռնիա նահանգում՝ Hollywood Forever գերեզմանոցում՝ Դավթի դամբարանի սրահում։

Ռիդլի մահից հետո Ռոնստադի «For Sentimental Reasons» ալբոմի համար երեք վերադաշնակումները արել է Թերի Վուդսոնը։ Ալբոմը թողարկվել է 1986 թվականին։

1986 թվականի փետրվարին Ռիդլի որդին՝ Քրիստոֆերը՝ փորձառու բաս տրոմբոնահարը իր վրա է վերցրել հոր նվագախմբի ղեկավարումը։

Երկրորդ կնոջ՝ Նոեմիի մահից հետո 1998 թվականին Ռիդլի՝ Բեյլ Էյրի առևտրական տան եկամուտները օգտագործվել են 2001 թվականին Nelson Riddle Endowed կաֆեդրայի և Արիզոնայի համալսրանում գրադարանների ստեղծման համար։ Բացմանը ներկայացվել է Ռիդլի աշխատանքներից գալա համերգ, իսկ Ռոնստատդը հրավիրված հյուր էր։

2000 թվականին դիրիժոր Էրիխ Կունցելը և Cincinnati Pops Orchestra-ն թողարկել են Ռիդլին նվիրված ալբոմ՝ «Route 66» վերնագրով։ Ալբոմը ցուցադրում էր բնօրինակ գործիքավորումների ընդլայնված նվագախմբային ադապտացիաները, որոնք վերցված էին Նելսոն Ռիդլի արխիվներից, և հնչում էին ժամանակակից թվային ձայնագրությունում։ Ալբոմը առաջին թողարկումների շարքում էր, որոնք թողարկվեցին SACD-ի բազմամուտքային թողարկումներում։

## Ընտրյալ Ֆիլմագրություն
* *Flame of the Islands* (1956)
* *Lisbon* (1956)
* *Johnny Concho* (1956)
* *Li'l Abner* (1959)
* Օուշենի տասնմեկ ընկերները (1960)
* Լոլիտա (1962)
* *Come Blow Your Horn* (1963)
* Չորսը Տեխասից (1963)
* Փարիզը, երբ այնտեղ շոգ է(1964)
* *What a Way to Go!* (1964)
* *Robin and the 7 Hoods* (1964)
* *Harlow* (1965)
* *Marriage on the Rocks* (1965)
* *A Rage to Live* (1965)
* *Red Line 7000* (1965)
* Բեթմեն (1996)
* Էլդորադո (1996)
* *The Spy in the Green Hat* (1966)
* *The Maltese Bippy* (1969)
* *The Great Bank Robbery* (1969)
* *The Blue Knight* (1973)
* Մեծն Գեթսբի (1974)
* *How to Break Up a Happy Divorce* (1976)
* *Harper Valley PTA* (1978)
* *Goin' Coconuts* (1978)
* Կոպիտ տաշվածք (1980)
* *Chattanooga Choo Choo* (1984)

## Ծանոթագրություններ

## Թեմատիկ գրականություն
* *Arranged by Nelson Riddle: The Definitive Study of Arranging by America's #1 Composer, Arranger and Conductor* (Warner Bros 1985) ISBN 9780897249546
* Peter J. Levinson. *September in the Rain: The Life of Nelson Riddle* (Billboard Books 2001) ISBN 0-8230-7672-5

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* Биография Нельсона Риддла на сайте AllMusic
* Коллекция работ Нельсона Риддла в Аризонском университете

Կատեգորիա:1921 ծնունդներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոկոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ջազմեններ
Կատեգորիա:Լյարդի ցիռոզից մահացածներ
Կատեգորիա:Լոս Անջելես քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Կոտրված ֆայլի հղումով էջեր
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 6 մահեր
Կատեգորիա:Հունիսի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օսկարակիրներ