Բոխում

**Բոխում**, քաղաք Գերմանիայում՝ Հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆալիայում, Արնսբերգ շրջանի մաս։ Տեղակայված է հռենոսյան շրջանում, շրջապատված է Հերն, Կաստրոպ-Րաուքսել, Դորտմունդ, Վիտտեն, Հաթինգեն, Էսսեն, Գելզենկիրխեն քաղաքներով։ Ունի մոտ 365,000 բնակչություն, բնակչությամբ Գերմանիայի 16-րդ քաղաքն է։

## Աշխարհագրություն
### Աշխարհագրական դիրք
Քաղաքը փռված է Բոխումի լեռնաշղթայի ցածրդիր բլուրների վրա։ Քաղաքի ամենաբարձր կետը Kemnader Straße (Քեմնադեր փողոց)-ն է՝ ծովի մակարդակից 196 մետր բարձրությամբ, իսկ ամենացածր կետը Բլումենքեմփն է՝ ծովի մակարդակից 43 մետր բարձրությամբ։

Բոխումի ռելիեֆը բնութագրվում է պտտական բլուրներով, որոնց վրա բնակչության հազիվ թե 3%-ն է ապրում։ Բնակչության 3,4%-ը բնակություն է հաստատել Berghofer Holz բնական արգելոցի մոտակայքում, 3,47%-ը՝ Վաթենշայդ գյուղաքաղաքում (Այն պատկանում է Բոխումին)։

Քաղաքը ձգվում է հյուսիսից հարավ՝ 13, իսկ արևելքից արևմուտք՝ 17,1 կմ երկարությամբ։

### Բնական հարստություններ
Քաղաքում կան կարբոնի և կավի հանքեր։

Բոխումի միջով և շրջակայքով է հոսում Ռուր գետը՝ իր Օելբախ, Մյուհլենբախ, Լանգենդրիր Բախ և Լոտտենբախ վտակներով։ Ռուր գետը Հռենոսի վտակներից է։

Քաղաքի հարավային մասը հարուստ է անտառներով՝ ավելի հայտնի որպես «Weitmarer Holz»։ Դրանք հիմնականում կաղնու և հաճարենու խառը անտառներ են և վկայում են Բոխումի՝ բարեխառն կլիմայում գտնվելու մասին։

մինի|Բոխումի նահանգային բաժանումը

## Վարչական բաժանում
Բոխումը բաժանված է վարչական 6 տարածքների՝ ընդհանուր 362,213 բնակչությամբ և քաղաքային 145,4 կմ2 տարածքով՝
* Բոխում-Կենտրոն (Mitte), տարածքը՝ 32,30 կմ2, բնակչությունը՝ 102,145
* Վաթենշայդ, տարածքը՝ 23,87 կմ2, բնակչությունը՝ 74,602
* Հյուսիսային, տարածքը՝ 18,86 կմ2, բնակչությունը՝ 37,004
* Արևեյլան, տարածքը՝ 23,46 կմ2, բնակչությունը՝ 55,193
* Հարավային, տարածքը՝ 27,11 կմ2, բնակչությունը՝ 50,866
* Հարավարևմտյան, տարածքը՝ 19,50 կմ2, բնակչությունը՝ 56,510

## Պատմություն
### Հին և միջին դարեր
մինի|ձախից|Բոխումյան թղթադրամ, 1923 թվական
մինի|Բոխում, 1840 թվական
Բոխումը հիշատակվում է սկսած 9-րդ դարից, երբ Կառլոս Մեծը ստեղծում է արքունիք՝ առևտրական երկու կարևոր կենտրոնների հանգույցում։ Այն պաշտոնապես առաջին անգամ նշվում է 1041 թվականին։ 1321 թվականին Բոխումը ստանում է իր քաղաքային իրավունքները։

1850 թվականին քաղաքն ունենում է 4,500, իսկ 1904 թվականին՝ 100,000 բնակիչ։ Իր տարածքի մեջ ներառելով հարևան քաղաքներն ու գյուղերը՝ Բոխումը ստանում է քաղաքի կարգավիճակ։ Քաղաքի բնակչությունն աճում է այլ երկրներից, հատկապես Լեհաստանից ներգաղթյալների շնորհիվ։

### Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
մինի|ձախից|Բոխումի ավերված եկեղեցին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Բոխումը մեծ ռմբակոծությունների է ենթարկվում։ Քաղաքը գրեթե ամբողջովին ավերվում է, իսկ բնակչությունը՝ ոչնչացվում։ Քաղաքի 70,000 բնակիչներ մնում են անտուն, իսկ 4,095-ը՝ մահանում։ Քաղաքի 122 դպրոցներից միայն 2-ն են մնում անվնաս։ 1945 թվականի ապրիլի 10-ին ԱՄՆ-ի 79-րդ դիվիզիան գրավում է քաղաքը։

Պատերազմից հետո Բոխումը գրավվում է Բրիտանիայի կողմից, որը հիմնավորում է երկու ճամբար՝ պատերազմի հետևանքով անտուն մնացած բնակիչներին ժամանակավորապես բնակեցնելու համար։

Պատերազմից 60 տարի հետո տարածաշրջանում ռումբեր են հայտնաբերվում։ Դրանցից մեկը հայտնաբերվել է 2008 թվականի հոկտեմբերին քաղաքի կենտրոնում և 400 մարդու տարհանման և շենքում աշխատողների վնասման պատճառ է դառնում։

### Հետպատերազմյա շրջան
մինի|Բոխումի բնակչության աճը
Պատերազմից հետո Բոխումը մտնում է հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆիլիա նահանգի կազմի մեջ։

1965 թվականին քաղաքում բացվում է հռենոսյան համալսարանը։ 1970-ական թվականներից սկսած քաղաքի տնտեսությունը ծանրաարդյունաբերական ճյուղից թեքվում է դեպի սպասարկման ոլորտ։ 1960-1980-ական թվականներին նավթային բոլոր հանքերը փակվում են։

1979 թվականին քաղաքում շահագործվում է մետրոն, և բացվում է ֆուտբոլային համալիր։

1993 թվականին Բոխումը, Հաթթինգենը, Հերնը և Վիգգենը միավորվում են Միջին Հռենոս տարածաշրջանի սահմաններում։

մինի|Օպելի արտադրամասը Բոխումում
Բոխումում է հաստատվում «Օպել» ընկերությունը, սակայն 2009 թվականին ունենում է ֆինանսական դժվարություններ, իսկ 2012 թվականի դեկտեմբերին հայտարարում, որ 2016 թվականին կդադարեցնի գործարանում մեքենաների արտադրությունը։

## Մշակույթ և հասարակական կյանք
Բոխումը հռենոսյան շրջանի մշակութային կենտրոնն է։ Այստեղ կա քաղաքային թատրոն, դրամատիկական թատրոն և մոտ 20 ավելի փոքր թատրոններ և բեմեր։ «Starlight Express» մյուզիքլը, որ բացվել է 1988 թվականին, Գերմանիայի ամենաերկարատև մյուզիքլն է համարվում։

## Հայերը Բոխումում
2015 թ. գարնանը «Հայկական գարուն » ծրագրի շրջանակներում Բոխումում հայկական փոքրիկ այգի է ստեղծվել, որտեղ տնկվել է Հայաստանից բերված 155 ծառ։ Միջոցառումն իրականացվել է Հայ ակադեմիական միության ջանքերով և վերջինիս նախագահ Ազատ Օրդուխանյանի գլխավորությամբ։ 2015 թ. խորհրդանշական էր և Եղեռնի տարելիցի, և միության 155-ամյակի առթիվ։ Նմանատիպ բարեկամական ծառատունկ կազմակերպվել է նաև Երևանում։ Միջոցառման նպատակը հայ-գերմանական բարեկամական կապերի ընդգծումն ու ամրապնդումն է։
### Թանգարաններ
* Լեռնահանքային արդյունաբերության թանգարան
* Երկաթուղային թանգարան
* Աստղադիտարան
* «Փոքրիկ հանք» (Zeche Knirps), այն փոքր երեխաներին տալիս է հանքի շահագործումը տեսնելու հնարավորություն
* Տեղի պատմության թանգարան «Էլֆերի ագարակը»
* Պատմական բժշկական գործիքների թանգարան
* Դպրոցական թանգարան
* Հեռախոսային թանգարան

image:Bergbaumuseum Bochum Blaue Stunde 2014.jpg|Բոխումի Լեռնահանքային արդյունաբերության թանգարան
image:KPEV 7270 1.jpg|Բոխումի երկաթուղային թանգարան
image:Dampf 05.jpg|Բոխումի երկաթուղային թանգարան
image:Zeiss Planetarium Bochum, 08 Sept 2014.JPG|Բոխումի աստղադիտարան
image:Bochum - Castroper Straße - Planetarium 04 ies.jpg|Բոխումի աստղադիտարան
image:Bochum, Zeche Hannover, 2013-07 CN-07.jpg|Բոխումի արվեստի թանգարան


## Սպորտ
մինի|Բոխումի ֆուտբոլային համալիրը
* Բոխում ֆուտբոլային ակումբը խաղում է առաջին մասում 1971-1992 թվականներին և 1992-2010 թվականներին ամեն տարի՝ առաջին և երկրորդ մասերի միջև։ 2010 թվականից խաղում է երկրորդ մասում։
* «Sparkassen Giro» հեծանվային արշավորդների խումբ

## Տեղական ընկերություններ
* «Bogestra», տեղական երթուղային ընկերություն
* «GEA», օդափոխիչ տեխնիկայի ընկերություն, Բոխումի առևտրական ամենամեծ ընկերությունը
* Համաշխարհային կինոթատրոնների մասնաճյուղեր
* Adam Opel, Բոխումում են արտադրվում Օպել Զաֆիրա և Օպելլ Աստրա ավտոմեքենաները
* «GLS» բանկ
* «QVC» հեռախոսային օպերատոր

image:Bogestra-Bochum-Gelsenkirchener Straßenbahnen.svg|«Bogestra»
image:GEA Group Dorstener Straße Verwaltung.jpg|«GEA»-ի գրասենյակը Բոխումում
image:UCI Kinowelt Logo im SVG-Format.svg|«UCI» կինոընկերության տարբերանիշը
image:UCI Kinowelt Logo im SVG-Format.svg|«Օպել» ընկերության տարբերանիշը
image:GLS Bank.jpg|«GLS» բանկը Բոխումում
image:QVC Bochum, Juni 2008.JPG|«QVC» հեռախոսային կազմակերպություն


## Տրանսպորտ
Բոխումի տրանսպորտային ցանցն օղակաձև է։ Մայրուղուց դուրս կա ևս մեկ շրջան, որն ավելի փոքր է։

Բոխումը Դյուիսբուրգ-Դորտմունդ երկաթուղու կենտրոնական կայարանն է։

Ավտոբուսների, մետրոյի և տրամվայի տեղական ծառայությունը հիմնականում իրականացվում է «BOGESTRA»ընկերության կողմից։ Բոխումի կայարանը ստորգետնյա միակ ճանապարհն է, որ միացնում է Բոխումի համալսարանը Հերնեին։ Քաղաքի տրանսպորտային գները սահմանում է «VRR» ընկերությունը։

Բոխումում չկա օդանավակայան, սակայն քաղաքը մոտ է Դորտմունդի, Դյուսսելդորֆի միջազգային օդանավակայաններին։


image:Bmb337ohs160905.jpg|Տրամվայ Բոխումում, 2005 թվական
image:2013-05-03 U35-campusline.jpg|Լուսանկար Բոխումի երկաթուղային ցանցից
image:Bgs solaris.jpg|Հասարակական տրանսպորտը Բոխումում
image:StadtbahnRR.png|Բոխումի երկաթուղային ցանցը
image:Bochum Langendreer - Bahnhof Bochum-Langendreer West 01 ies.jpg|Գնացքներ Բոխումում
image:Witten Hafen Heveney.jpg|Բոխումի մերձգետնյա նավահանգիստը
image:Liniennetz Bogestra Mai 1949.jpg|Բոխումի հասարակական տրասպորտի ցանցը, 1949 թվական


## Քույր քաղաքներ
Բոխումի քույր քաղաքներն են՝
* , Շեֆիլդ
* , Օվիեդո
* , Դոնեցկ
* , Նորդհաուսեն
* , Սյույչժոու
* , Իվիբրիջ

## Քաղաքի հայտնի բնակիչներ
* Հենրիխ Օստերման, Պետրոս Iի թղթակիցը
* Մանֆրեդ Էյգեն, գերմանացի ֆիզիկոս և քիմիկոս
* Վոլֆգանգ Քլեմենթ, դերասանուհի
* Գերշոն Քինգսլի, երգահան, հայտնի «Popcorn» երաժշտության հեղինակը
* Աքսել Ռուդի Պելլ, գերմանացի կիթառահար՝ մելոդիկ ծանր մետալ ժանրում նվագող, ինչպես նաև երգահան և երաժշտական պրոդյուսեր։

## Պատկերասրահ

image:NRW, Bochum - Rathaus, the Bell.jpg|Բոհումյան զանգ
image:NRW, Bochum - Hauptbahnhof.jpg|Բոխումի գլխավոր կայարանը, 2011 թվական
image:Bochum 070217 035 00.jpg|Քանդակագործ Ռիչարդ Սերրայի աշխատանքը՝ տեղադրված Բոխումի փողոցներից մեկում
image:Else Hirsch stolperstein on sidewalk in Bochum.jpg|Ելս Հիրշի հիշատակին նվիրված քար՝ տեղադրված Բոխումի փողոցներից մեկում


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ