Օտար հավքը

«**Օտար հավքը**», հայ գրող, հրապարակախոս, Հայաստանի գրողների միության անդամ Սերո Խանզադյանի պատմվածքներից, որը զետեղված է «Կորած արահետներ» ժողովածուի մեջ։ Գրվել է 1960 թվականին։

## Գնահատական
Սերո Խանզադյանի առանձին հաջողված պատմվածքներ են, օրինակ, «Օտար հավքը», «Արջի մորթին», «Այրված տունը», «Վերջին արցունքները», «Մարդը», «Թթենին», «Մարդը և իր մորթին», «Ճանապարհը», «Վերջին եզնարածը», «Հորովել», «Հիմա ես ի՞նչ անեմ», «Քարերը լեզու ունեն»։ Էպիկական պատումը Խանզադյանի պատմվածքներում իրապաշտորեն է ներկայացնում միջավայրն ու նրա մեջ գործող մարդկային հարաբերությունները: Դրանով գրողն ուրվագծում է փաստագրական մերձեցումը կյանքի իրականությանը, բայց այն պատմվածքում, որտեղ գրողը չի մնում նյութի «նեղ» սահմաններում, այլ հասնում է ընդհանրացման, իրադրության բախումը ներքին թելերով շաղկապում է կյանքի փիլիսոփայական կեցությանը, նրա խոր դրամատիզմին:  «Օտար հավքը» պատմվածքում արջի հետ մենամարտող Եղիշի կյանքում հենց տվյալ պահին հայտնվում է Մերին (Արփենի կյանքում` երկրաբանը): Պատկերների անմիջական հակադրությունը հոգեբանական աշխարհի մասնիկն Է, որոնք զարգացման մեջ (Մերիի կոշիկները, համբույրի համը), խանզադյանական ռեալիստական միֆի փլուզման հենակետերն են, որոնք վերաճում են սիմվոլի, հասկացության մակարդակի (Արփենի կյանքում այդ երևույթը դրսևորվում է տանից հեռացումով): Պատմող-ասացողը միշտ այդ իրադրական կապերի, հանգույցների լարման և շիկացման մեկնակետում Է: Ասես, նա «ուղեկցում Է» ընթերցողին գործողության շղթայում, և ինքն Էլ կշռում մարդու և մարդկայինի արժեքը: «Գրողի ես-ի» այս հավերժական «վերադարձը» մերթ ուղեկցվում է «բաց խոսքի», մերթ` իրականը զուգորդում հերոսների «միֆագիտակցության հոսքին»: Այսպես` « Օտար հավքի» կառուցվածքային շերտերում երկխոսության վերաճող գործողությունն էական գործառույթ ունի, որն, ասես, ավելի ուժգին է դարձնում ուժեղ կրքերի բախումը. «Արմանք բա՞ն էր», - ծանր խոսեց ծերունին: - Երեկ նռնուտի ձորում մի թևավոր տեսա: Հրաշք էր… Թևերը ոսկի էին, կտուցը` մարջան… երգեց, երգեց… բայց մեր ձորի թևավորներից ոչ մեկը չմոտեցավ նրան… Օտար հավք էր, մեր ձորը չընդունեց նրան… Ամեն հավք իր ձորն ունի»։

## Սյուժե
Պատմվածքում ներկայացվում է գյուղական կյանքն ու միջավայրը։ Նկարագրվում է գյուղը` իր ողջ գեղեցկությամբ։ Այս իրականության մեջ քայլում էր Եղիշը։ Որքան  էլ գեղեցիկ է նկարագրվում  գյուղը,  այդ միջավայրում բնակվող Եղիշի հոնքերը միշտ մթագնած էին, և դժվար էր նրան գոհացնելը։  Հերթական անգամ նա արջ է սպանում, որին ներկա է լինում  կոլտնտեսության նախագահը և մի անծանոթուհի։ Անծանոթուհին, լինելով այգեգործ–գյուղատնտես քաղաքից, գյուղ էր եկել պրակտիկայի։ Նա տեղավորվում է գյուղի ծեր այգեպանի հոլիկում։ Այգեպանն էլ ապրում էր իր երիտասարդ այրի հարսի հետ, որը երկու տարի առաջ էր կորցրել ամուսնուն։ Անծանոթուհին Մերին էր, յուրահատուկ գեղեցկության տեր, որ որքան էլ փորձում էր Եղիշը չնկատել, սակայն ապարդյուն։ Սկզբնական շրջանում նա ամեն կերպ փորձում էր հիասթափեցնել Մերիին, որ վերջինս հեռանա գյուղից։ Սակայն միջադեպերն անընդհատ մոտեցնում էին երկու տարբեր խառնվածքների տեր մարդկանց։ Բազմաթիվ անգամ միասին մենակ մնալով, թե՛ Եղիշը և թե՛ Մերին միմյանց նկատմամբ անտարբեր չէին։ Բայց Եղիշը սիրում և հաճախ հանդիպում էր ծեր այգեպանի հարսին՝ Վարսենին։ Վարսենը գյուղական,  հասարակ, համեստ աղջիկ էր, որին Եղիշը նմանեցնում էր մասրենու ծաղիկի, իսկ Մերիին հովտաշուշանի։ Վարսենը չէր  կարողանում հասկանալ Եղիշի բարկությունը։ Պատճառը երկու աղջիկներն էին, որոնց Եղիշը չէր կարողանում  միասին տեսնել։ Ընտրություն կատարել բարդ էր նրա համար։ Եղիշը երբեմն մեղավոր էր զգում Վարսենի առաջ՝ մտովի Մերիին հիշելու, հավանելու համար։ Հետագայում Եղիշը խուսափում է Մերիի հետ մենակ մնալուց, անգամ նրա կողմը չէր նայում։ Մի անգամ Մերին այգեպանի ու Եղիշի զրույցում լսում է, թե ինչպես է ծերունին պատմում, որ օտար հավքը մտնում է իրենց այգին և լինելով զարմանալիորեն շատ գեղեցիկ,  այնտեղի հավքերը նրան չեն մոտենում։ Այս միջադեպից հետո փշրվում է Մերիի սիրտը, և նա լուռ, առանց հրաժեշտի հեռանում է։ Վարսենը շատ է տխրում, այգեպանը Մերիի հեռանալը նորմալ է համարում՝ նրան համեմատելով օտար հավքի հետ։ Միայն Եղիշն է, որ հետագայում, ամուսնանալով Վարսենի հետ, ունենալով որդի, այնուհանդերձ հաճախ էր բարձրանում խնձորուտի լանջը, գտնում Մերիի պատվաստած ծառը, նստում էր ծառի ստվերի տակ և հիշում Մերիին։ Նստում էր, ծխում՝ երկա՜ր, երկա՜ր նայելով ձորին, հիշում ճերմակ պարանոցով ու ճերմակ ձեռքերով այն աղջկան, որ օտար հավքի պես երևաց ու հեռացավ՝ մի զույգ ոսկե փետուր թողնելով ձորում ու մի չմարող կրակ Եղիշի սրտում։

## Կերպարներ
* Եղիշ
* Մերի
* այգեպան
* Վարսեն

## Տես նաև

* Կորած արահետներ (պատմվածք)
* Արջի մորթին (պատմվածք)
* Քարե ծաղիկ (պատմվածք)
* Աշխարհը նոր է ստեղծվում (պատմվածք)
* Կապույտ աչքեր (պատմվածք)
* Խրտնած գառներ (պատմվածք)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* [Սերո Խանզադյան, նոր պատմվածքներ](https://tert.nla.am/archive/NLA%20AMSAGIR/sovetakangrakE/1978(12).pdf)։ «Սովետական Հայաստան» հանդես, 1978 թվական, թիվ 12, էջ 4-27։
* Նա, ով հասկացավ քարերի լեզուն. Սերո Խանզադյան-100

Կատեգորիա:Սերո Խանզադյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1960 գրքեր