Սմոքի (շուն)

**Սմոքի,** յորքշիրյան տերիեր տեսակի շուն, որը համբավ է ձեռք բերել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Ենթադրվում է, որ նրա շնորհիվ նոր հետաքրքրություն է առաջացել ցեղատեսակի նկատմամբ։ Երբեմն նաև անվանվում է առաջին «բուժիչ շուն»։ Սմոքիի քաշը 1,8 կգ էր, հասակը՝ 180 մմ։

## Կենսագրություն
### Հայտնաբերում
1944 թվականի փետրվարին Սմոքիին հայտնաբերել է ամերիկացի մի զինվոր Նոր Գվինեայի ջունգլիների լքված խրամատում։ Այդ ժամանակ Սմոքին արդեն չափահաս յորքշիրյան տերիեր էր։ Սկզբում զինվորները կարծում էին, որ Սմոքին պատկանում է ճապոնացիներին, բայց երբ նրան տեղափոխեցին մոտակա ռազմագերիների ճամբար, պարզվեց, որ նա չի հասկանում անգլերեն և ճապոներեն հնչող հրամանները։ Այնուհետև մեկ այլ զինվոր Սմոքիին 2 ավստրալիական ֆունտով վաճառել է Օհայոյի կապրալ Ուիլյամ Ուինին։

### Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Հաջորդ երկու տարիներին Սմոքին իր տիրոջ՝ Ուինի հետ Ռազմական գործողությունների Խաղաղօվկիանոսյան թատրոնում էր։ Այս ժամանակահատվածում զինվորներն ապրում էին Նոր Գվինեայի և Չելբախեբ կղզիների ջունգլիների ծանր պայմաններում և քնում էին հնամաշ վրաններում՝ տառապելով շոգից և բարձր խոնավությունից։ Ուինն իր «ծառայության» ընթացքում Սմոքիի հետ կիսում էր իր ռազմական մթերաբաժինը և երբեմն ստանում էր *SPAM* պահածոյացված միս։ Ի տարբերություն «պաշտոնական» մարտական շների՝ Սմոքին անասնաբուժության և հատուկ սննդակարգի հասանելիություն չի ունեցել։ Այնուամենայնիվ, Սմոքին պատերազմի ժամանակ երբեք չի հիվանդացել։ Նա նույնիսկ չորս ամիս վազել է մարջանային լողափերում և չի ունեցել թաթի հիվանդություն՝ ի տարբերություն մի շարք այլ մարտական շների։

Ըստ Ուինի՝ «Սմոքին Խաղաղ օվկիանոսի հարավային մասում ծառայել է 5-րդ ռազմաօդային ուժերի, 26-րդ լուսանկարչական հետախուզական ջոկատի հետ, մասնակցել է 12 օդային և ծովային փրկարարական և լուսանկարչական հետախուզական առաքելությունների»։ Այդ գործողությունների ընթացքում Սմոքին երկար ժամանակ եղել է զինվորական ուսապարկում՝ փաստացի կրակի տակ։ Սմոքին պաշտոնապես մասնակցել է 12 մարտական գործողության, որի արդյունքում ծառայության համար նրան շնորհվել է 8 աստղ։ Նա փրկվել է առնվազն 150 օդային հարձակումից և երկու թայֆունից Օկինավայում։ Սմոքին նաև ցատկ է կատարել հատուկ պարաշյուտով՝ 9,1 մ բարձրությունից։ Ուինն ասել է, որ Սմոքին հաչոցով և վարքով իրեն նախազգուշացրել է ռմբակոծելու սպառնալիքի մասին և առնվազն մեկ անգամ փրկել է իր կյանքը։

Մարտերի ընդմիջումների ժամանակ Սմոքին բազմաթիվ հնարքներ է սովորել և վիրավորներին զվարճացրել դրանց կատարումով։ Ըստ Ուինի՝ Սմոքին ավելի շատ հնարքներ է սովորել, քան այդ ժամանակվա ցանկացած այլ շուն։ 1944 թվականին «Յանկի» բանակային ամսագիրը Սմոքիին անվանել է «լավագույն մասկոտ Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի հարավ-արևմտյան մասում»։ Սմոքին իր հմտությունների շնորհիվ օգնել է զինվորական ինժեներներին Լինգուան ծոցում կառուցել ռազմական ավիադաշտ Լուզոնի վրա, ինչը նրան իսկական հերոս է դարձրել։ Ստորգետնյա խողովակով կապի մալուխը տեղադնելու հարցում Սմոքին օգնել է դրա համար չօգտագործել 250 աշխատող և 40 մարտական ինքնաթիռ։

### Պատերազմից հետո
thumb|right|Սմոքիի հուշարձանը, Լեյքվուդ, Օհայո|236x236փքս
Պատերազմից հետո Ուինի և Սմոքիի պատմությունը լույս է տեսել  *Cleveland Press* թերթում (1945 թվականի դեկտեմբերի 7)։ Հաջորդ 10 տարիների ընթացքում Ուինը և Սմոքին մեկնել են Հոլիվուդ և արտերկիր՝ ցույց տալու, թե ինչպես է շունը կատարում տարբեր հնարքներ, այդ թվում՝ կապված աչքերով պարանով քայլել։ Նա նաև հայտնվել է Վինի կողքին Քլիվլենդի տարածքում գտնվող ամենավաղ հեռուստատեսային ծրագրերում, այդ թվում՝ *WKYC Channel 3 Castles in the Air* ալիքի հաղորդման մեջ («Օդային փականներ»)։ Ընդհանուր առմամբ, Սմոքին 42 անգամ մասնակցել է ուղիղ եթերում հեռուստաշոուի՝ ամեն անգամ ցուցադրելով նոր հնարքներ։ 1940-ական թվականների վերջին և 1950-ական թվականների սկզբին Սմոքին և Ուինը ակտիվորեն այցելում էին նաև պատերազմի վետերանների հիվանդանոցներ, որտեղ շունը հնարքներ էր ցուցադրում։

Սմոքին մահացել է 1957 թվականի փետրվարի 21-ին՝ 14 տարեկանում։ Ուինն ու նրա ընտանիքը Սմոքիին թաղել են Օհայո նահանգի Լեյքվուդ քաղաքում՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակների 30-րդ տրամաչափի փամփուշտների տուփի մեջ։ Գրեթե 50 տարի անց՝ 2005 թվականի նոյեմբերի 11-ին՝ վետերանների օրը, շան թաղման վայրում տեղադրվել է նրա բրոնզե արձանը՝ բնական մեծությամբ։ Հուշարձանում գրված է. «Սմոքիի, Յորքի Դուդլ Դենդիի և բոլոր պատերազմների շներին»։

## Սմոքիի հուշարձաններ
Ընդհանուր առմամբ, ԱՄՆ-ում Սմոքիին նվիրված վեց հուշարձան է կանգնեցվել։ Բացի այդ, *Yorkshire Terrier National Rescue (YTNR)* ամենամյա «Սմոքի մրցանակ» է շնորհում տարվա ամենանշանավոր փրկարար շներին։

## Առաջին «բուժիչ շուն»
*Animal Planet*-ի հետաքննության համաձայն՝ Սմոքիին կարելի է համարել աշխարհի առաջին «բուժիչ շունը»։ 1944 թվականի հուլիսին նրա գործունեությունը սկսվել է Նոր Գվինեայի № 233 հիվանդանոցային կայարանում, որտեղ նա ուղեկցում էր Բիակ կղզու ճակատամարտում վիրավորված զինվորներին խնամող բուժքույրերին։ Այդ ժամանակ Սմոքին արդեն բավականին հայտնի էր, քանի որ նրա լուսանկարը հրապարակվել էր «Յանկի» ամսագրում։ Սմոքիի «աշխատանքը» որպես «բուժիչ շուն» տևել է ավելի քան 12 տարի՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում և դրանից հետո, որի ժամանակ նա հիվանդանոցներում հանդիպել է բազմաթիվ հիվանդների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայտնի շներ