open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վիկտոր Մոզես

**Վիկտոր Մոզես** (, ), նիգերացի ֆուտբոլիստ, ով հանդես է գալիս անգլիական Չելսիում և Նիգերիայի ազգային հավաքականում։

Վիկտոր Մոզեսը անգլիական «Կրիստալ Պելաս» ֆուտբոլային ակումբի մանկապատանեկան դպրոցի սան է։

2010 թվականի ձմեռային տրանսֆերային պատուհանի ժամանակ Մոզեսը 2.5 միլիոն ֆունտ ստեռլինգով տեղափոխվեց Պրեմիեր Լիգան ներկայացնող «Ուիգան Ատլետիկ»։

2012 թվականի օգոստոսի 23-ին Մոզեսը պայմանագիր կնքեց լոնդոնյան Չելսիի հետ, որտեղ 2 տարի անցկացնելուց հետո 2014 թվականին վարձավճարով տեղափոխվեց Լիվերպուլ, այնուհետև Սթոք Սիթի և վարձավճարի ավարտից հետո նորից վերադարձավ Չելսի։

Վիկտոր Մոզեսը հանդես է եկել Անգլիայի երիտասարդական՝ մինչև 16, 17, 19 և 21 տարեկանների հավաքականներում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կայքէջը Չելսիի կայքում
* 
* ESPN կայքէջ 

Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Թուրքական Սուպերլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ինտեր Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լիվերպուլի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նիգերիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուիգան Ատլետիկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Չելսիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սթոք Սիթիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Քրիսթալ Փելասի ֆուտբոլիստներ
Ջրվեժ (գյուղ)

**Ջրվեժ**, գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, մարզկենտրոնից 48 կմ հարավ-արևմուտք։ Սահմանակից է Երևան քաղաքին։ 2008 թվականի տվյալներով բնակչության թիվը 7208 մարդ է, իսկ տարածքը 8,43 քառակուսի կիլոմետր։ Գտնվում է ծովի մակերևույթից 1360 մետր բարձրության վրա։

## Անվանում
Ջրվեժ տեղանունը հիշատակվում է դեռևս V դարում՝ պատմաբան Ղազար Փարպեցու և VII դարում՝ սարկավագ Զաքարիա Քանաքեռցու աշխատություններում։ Պատմական տեղեկությունների համաձայն Ջրվեժ տեղանունը ոչ մի անգամ չի վերանվանվել։

## Աշխարհագրություն
Ջրվեժ գյուղի սահմանակից համայնքներն են Երևանի Նոր-Նորք՝ արևմուտքից և արևելքից (Ջրվեժ բանավան), Ավան-Առինջ՝ հյուսիսից, և Էրեբունի՝ հարավ-արևմուտքից, ինչպես նաև՝ Կոտայքի մարզի Առինջ՝ հյուսիսից, Ձորաղբյուր՝ հյուսիս-արևելքից և Ողջաբերդ՝ հարավ-արևելքից։ Մարզկենտրոնից գյուղը գտնվում է 45 կմ հեռավորության վրա, Աբովյան քաղաքից՝ 9 կմ։ Ջրվեժ գյուղի եզրագծով են անցում Երևան-Գառնի մայրուղին և Աբովյան-Մասիս ավտոճանապարհը։

## Բնակչություն
Գյուղի նախնիների մի մասը 1828-1829 թթ.-ին գաղթել են Խոյի և Սալմաստի գյուղերից, մյուսները տեղափոխվել են Շամքորի, Գանձակի և Ախալքալաքի շրջաններից 1960-ական թթ.։

Ջրվեժի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է այգեգործությամբ, որոշ մասը նաև անասնապահությամբ։

## Օգտակար հանածոներ
Մոտակայքում կա տուֆի քարհանք։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ջրվեժի պատմա-ճարտարապետական հուշարձաններից է IV-V դարերի գերեզմանատան հուշահամալիրը, որը բաղկացած է եկեղեցուց և կոթող-դամբարանից։ Գյուղից արևմուտք՝ ձորակում, գտնվում են Սբ. Սարգիս, արևելյան մասում՝ Սբ. Խաչ մատուռները, խաչքարեր, տապանաքարեր և 1856 թ.-ին կառուցված Կաթողիկե եկեղեցին։

## Ավանդություն
Մի տարի այս կողմերում երաշտ է լինում։ Արտերը չհասած չորանում են։ Գյուղի ծերերը որոշում են լայնացնել մոտակա առվի հունդը։ Մի երկու օրում հունը բավական լայնացնում են։ Ջուրը թեև ավելանում է, բայց դարձյալ չի բավարարում երկու գյուղի։ Սրանց բնակիչները սկսում են վիճել, թե ով առաջ ջրի։ Ծերերից մեկը առաջարկում է ջուրը տալ նրան, ով առաջինը կարողանա մատաղ անել աղբյուրի ակին։ Երկու գյուղից էլ երիտասարդները թռչում են դեպի իրենց նախնիրները։ Անցնում է մի փոքր ժամանակ։ Բոլորը սրտատրոփ սպասում են, թե ով առաջինը կբերի։ Հանկարծ երևում է հարևան գյուղից մի երիտասարդ՝ ուսին մի ոչխար։ Այդ տեսնելով ջրվեժցի երիտասարդներից մեկը հանում է գրպանից դանակը և մորթում ինքն իրեն։ Ջուրը հասնում է ջրվեժցիներին։ Այն տեղը, ուր ընկնում է ջրվեժցի երիտասարդը, համագյուղացիները խաչարձան են կանգնեցնում։ Դրանից հետո գյուղի անունը դնում են Ջրվեճ, որը բերնից-բերան դառնում է Ջրվեժ։

## Տես նաև
* Ջրվեժի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)

## Տեսարաններ


Պատկեր:Jrvezh, Surb Astvatsatsin church1.jpg|Ջրվեժի Սբ. Կաթողիկե եկեղեցին
Պատկեր:Jrvezh, Surb Astvatsatsin church2.jpg|Ջրվեժի Սբ. Կաթողիկե եկեղեցին
Պատկեր:Խաչքար Ջրվեժի եկեղեցու մոտ.JPG|Խաչքար Ջրվեժի Սբ. Կաթողիկե եկեղեցու մոտ
Հուշակոթող Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածներին, Ջրվեժ (2).JPG|Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածների հուշակոթողը Ջրվեժում
Streets of Jrvezh, Armenia.JPG|Ջրվեժի փողոցներ
Ջրվեժի գյուղապետարան.JPG|Ջրվեժի գյուղապետարան


## Արտաքին հղումներ
* Ջրվեժի պաշտոնական կայքը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գյուղեր
Գործիական հոլով

**Գործիական հոլով** (), ցույց է տալիս անձ կամ առարկա, որի միջոցով կամ որով կատարվում է գործողությունը։

## Օրինակներ

## Գործածություն
Ժամանակակից հայերենում գործիական հոլովաձևը կազմվում է ուղղական կամ սեռական հոլովաձևերից՝ **ով** կամ **բ** վերջավորությունների ավելացմամբ։ Վերջինս ավելանում է '''Ա''' ներքին հոլովման պատկանող բառերին։

Գործիական հոլովաձևով դրված բառը նախադասության մեջ կարող է լինել՝
* Միջոցի անուղղակի խնդիր - *Հրաշագործ էին և զանազան ավետարաններ, նարեկներ, որոնք գրված էին սուրբ մարգերի *'գրիչով**:'' ([[Րաֆֆի]])
* [[Ներգործող անուղղակի խնդիր]] - ''Չնայելով որ Արագածը, Արայի լեռը և նույնիսկ Եռաբլուրը պատած էին դեռ **ձյունով**, այնուամենայնիվ Անբերդու գավառը ծածկվել էր **կանաչով**։'' ([[Մուրացան]])
* [[Սահմանափակման անուղղակի խնդիր]] - ''Դեռ չէր դադարել ծերունի Սպարապետի համհարզը լինելուց, թեպետ **տարիքով** պակաս չէր նրանից:'' (Մուրացան)
* [[Տեղի պարագա]] - ''Դատաստանից փախածները նրա մոտ էին ծածկվում, **սարերով** անցնող ավազակային խմբերը նրա հարկի տակ էին ապաստան գտնում։'' ([[Հովհաննես Թումանյան]])
* [[Ժամանակի պարագա]] - ''Սակայն ամաչկոտ Արեգակն այժմ էլ Մարդուց էր քաշվում **ցերեկով** շրջել:'' (Հովհաննես Թումանյան)
* [[Ձևի պարագա]] - ''Նա հրամայում է ինձ՝ հեռանալ արքայական գահից, փառքերից, պերճությունից և քաշվել, առանձնանալ մի անապատ, լալ այնտեղ իմ մեղքերը և խստամբեր **ճգնությամբ** քավել նրանց։'' ([[Մուրացան]])
* [[Հիմունքի պարագա]] - ''Մյուսը` Հուսիկը սպանվեցավ եկեղեցում Տիրան թագավորի **հրամանով**, որի փեսան էր:'' (Րաֆֆի)
* [[Նպատակի պարագա]] - ''Նա կարևոր **գործով** էր եկել քաղաք:''
* [[Միասնության պարագա]] - ''Քո ամբողջ **ազգով** անց պիտի կենաս իմ թրի տակով:''
* [[Չափի պարագա]] - ''Ճանապարհը լայնացրին կես **մետրով**:''
* [[Որոշիչ]] - ***Բրնձով*' փլավ։''

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլովներ
Քասախի «Մարզիկ» մարզադաշտ

**Քասաղի «Մարզիկ» մարզադաշտ**, մարզադաշտ Աշտարակ քաղաքում։ Կարող է տեղավորել մինչև 3500 մարդ։

## Կառուցում, օգտագործում և վերանորոգում
Քասաղի «Մարզիկ» մարզադաշտը կառուցվել է 1971 թվականին։ 1979 թվականից մարզադաշտի տնօրեն է նշանակվել Հրաչ Մաթևոսյանը։ Վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում, «Մարզիկ»-ը 3 անգամ վերանորոգվել է։ Վերջինը՝ 2012 թվականին դեկտեմբերին էր, երբ ամբողջությամբ փոխվեցին խոտածածկն ու սանհանգույցային պայմանները։ «Մարզիկ» մարզադպրոցում գործում են 10-16 տարեկանների տարիքային խմբեր։ Բացի այդ, «Մարզիկ»-ը պայմանագիր ունի կնքած Բարձրագույն խմբի «Ուլիս» և «Ալաշկերտ» ակումբների հետ, ինչի համաձայն՝ այդ թիմերը կարող են սեփական հարկի տակ հանդիպումներն անցկացնել «Մարզիկ» մարզադաշտում։ Առաջին խումբը ներկայացնող «Ալաշկերտ-2», «Ուլիս-2» և «Արարատ-2» թիմերն սեփական հարկի տակ հանդիպումներն այստեղ են անցկացնում։

Այժմ «Մարզիկ» մարզադաշտի տնօրենը Արմեն Մաթևոսյանն է։

## Աղբյուրներ
* armsport.am կայքում 

Կատեգորիա:Հայաստանի ֆուտբոլային մարզադաշտեր
Կատեգորիա:Մարզադաշտեր Հայաստանում
Ֆիզիկական աշխարհագրություն

Ֆիզիկական կամ բնական աշխարհագրությունն ուսումնասիրում է երկրագնդի բնությունը, այնտեղ ընթացող երևույթները, աշխարհագրական թաղանթի կառուցվածքը, դինամիկան և գործառույթները՝ իր կառուցվածքային ամբողջությամբ և բաղադրիչներով, ինչպես նաև այդ բաղադրիչների փոխազդեցության ու կապերի հետևանքով ձևավորված բնական Աշխարհահամակարգ

Ֆիզիկական աշխարհագրության կառուցվածքը կարելի է ներկայացնել երեք գլխավոր ճյուղով.
::1. **Բնաաշխարհագրական գիտությունների խումբ** - այստեղ ընդգրկված ճյուղերն ուսումնասիրում են աշխարհագրական թաղանթի առանձին ոլորտները, դրանցում տեղի ունեցող երևույթները։ Այս ճյուղերով բնական աշխարհագրությունը կապվում է հարակից բնական գիտությունների հետ։ 
:::* Երկրաձևաբանություն (Գեոմորֆոլոգիա)
:::* Կլիմայագիտություն
:::* Ջրաբանություն
:::* Հողերի աշխարհագրություն
:::* Կենսաաշխարհագրություն
::2. **Համալիրային աշխարհագրական գիտությունների խումբ** - ուսումնասիրում են բնության և աշխարհագրական թաղանթի բաղադրիչների փոխազդեցությամբ ձևավորված համալիրները։ 
:::* Ընդհանուր ֆիզիկական աշխարհագրություն (Երկրագիտություն)
:::* Հնէաշխարհագրություն
:::* Լանդշաֆտագիտություն
:::* Մայրցամաքների և օվկիանոսների աշխարհագրություն
::3. **Միասնական աշխարհագրական գիտությունների խումբ** - ուսումնասիրում են այն օրենքներն ու օրինաչափությունները, որոնք ընդհանուր են թե՛ բնական, թե՛ հասարակական երևույթների տարածքային փոփոխությունների համար։
:::* Երկրաբնապահպանություն (Գեոէկոլոգիա)
:::* Աշխարհագրական ռեսուրսագիտություն
:::* Բժշկական աշխարհագրություն
:::* Տարածաշրջանային աշխարհագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆիզիկական աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Աշխարհագրության ճյուղեր
Կալյարի ՖԱ

**Կալյարի** (), իտալական ֆուտբոլային ակումբ Կալյարի քաղաքից։ Հիմնադրվել է 1920 թվականին և ներկայում հանդես է գալիս Սերիա A-ում՝ Իտալիայի բարձրագույն դիվիզիոնում։ Կալյարիի գլխավոր նվաճումը եղել է հաղթանակը Սերիա A-ում 1969-70 մրցաշրջանում։ Տնային խաղերն անցկացնում է Սարդենյա Արենա մարզադաշտում։

## Նվաճումներ

### Ազգային
* **[[Սերիա A (Իտալիա)|Սերիա A]]**
** **Հաղթող (1).** 1969–70
** *Երկրորդ տեղ (1).* 1968–69
* **[[Սերիա B (Իտալիա)|Սերիա B]]**
** **Հաղթող (1).** 2015–16
** *Երկրորդ տեղ (3).* 1963–64, 1978–79, 2003–04
* **Սերիա C/Սերիա C1**
** **Հաղթող (4).** 1930–31, 1951–52, 1961–62, 1988–89
* **[[Ֆուտբոլի Իտալիայի գավաթ|Իտալիայի գավաթ]]**
** *Երկրորդ տեղ (1).* 1968–69
* **Իտալիայի գավաթ Սերիա C**
** **Հաղթող (1).** 1989
* **Կամպիոնատո Սարդո դի I Դիվիզիոնե**
** **Հաղթող (1).** 1936–37

### Միջազգային
* **[[ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգա|ՈՒԵՖԱ Գավաթ/ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգա]]**
** *Կիսաեզրափակիչ (1).* 1993–94

## Արտաքին հղումներ
* Կալյարիի պաշտոնական կայքը
* Կալյարիի պաշտոնական Տվիտերի էջը
* Կալյարիի պաշտոնական Ֆեյսբուքի էջը
* Կալյարիի պաշտոնական ՅուԹյուբի էջը
* Կալյարիի պաշտոնական Ինստագրամի էջը
* Կալյարին transfermarkt-ում
* Կալյարին futbol24.com-ում
* Կալյարին soccerway.com կայքում

Կատեգորիա:Իտալական ֆուտբոլային ակումբներ
Բացառական հոլով

**Բացառական հոլովն** արտահայտում է ելակետի (սկզբնակետի), անջատման կամ հեռացման իմաստ, ցույց է տալիս այն առարկան, որից սկսվում, ծագում է գործողությունը։

Պատասխանում է ինչից, ումից հարցերին։

Բացառական հոլովը կազմվում է ուղղական կամ սեռական հալովաձևերից՝ **ից** կամ **ուց** վերջավորությունների միջոցով, ըստ որում **ուց** վերջավորությունն ստանում են '''Ու''' արտաքին հոլովման պատկանող բառերը, **ից** վերջավորությունը՝ մյուս հոլովների պատկանող բառերը։ Եթե սեռականի ձևը վերջանում է *ա* ձայնավորով, ապա բացառական հոլովի կազմության մեջ հիմքի և վերջավորության միջև ավելանում է *ն* ներույթը՝ *աղջկանից*, *վաղվանից*։ Հոգնակի բացառականը կազմվում է միայն *ից* վերջավորությամբ, ընդ որում՝ ուղղականի հիմքով՝ *հայրերից*, *եղբայրներից*, *ընկերներից*։ Միայն **ց** հոլովման պատկանող բառերի, նաև *կանայք*, *մարդիկ* հոգնակիների բացառականն է, որ կազմվում է սեռականի հիմքով՝ *մարդկանցից*, *Գրիգորենցից*։

Նախադասության մեջ բացառական հոլովաձևով դրված բառը կարող է լինել՝
* Անջատման անուղղակի խնդիր - *Մեկնելիս դժվար էր բաժանվում ընտանիքից*։
* Ներգործող անուղղակի խնդիր - Ծառն օրորվում է քամուց*'։
* [[Վերաբերության անուղղակի խնդիր]] - *Պատմում էր իր ընտանիքից*։
* [[Սահմանափակման անուղղակի խնդիր]] - *Դուստրը մաթեմատիկայից ուժեղ է*։
* [[Տեղի պարագա]] - *Քաղաքից մեկնեց առավոտյան*։
* [[Ժամանակի պարագա]] - *Առավոտից աշխատում է*։
* [[Պատճառի պարագա]] - *Ուրախությունից լալիս էր*։
* [[Հիմունքի պարագա]] - *Նրան ճանաչել էր քայլվածքից*։
* [[Որոշիչ]] - *Հնձվորը ծղոտից գլխարկ էր դրել։ *
* [[Ստորոգելի]] - *Կտորը մահուդից է*։
* Մասնական [[ուղիղ խնդիր]] - *Յարս էլ խմեց այդ ջրից''։
Բացառական հոլովով դրված բառը նախադասության մեջ կարող է լինել նաև բաղկացության խնդիր, մասնակի ենթակա և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլովներ
Կատեգորիա:Հոլովում
Էթիեն Մորիս Ֆալկոնե

**Էթիեն Մորիս Ֆալկոնե** (, ), ֆրանսիացի քանդակագործ։

## Գործունեություն
1734 -44 թվականներին Փարիզում սովորել է քանդակագործ Ժան Բատիստ Լեմուանի մոտ։ Առաջին ակնառու գործը «Միլոն Կրոտոնացի» խմբաքանդակն է (գիպսը՝ 1744, Էրմիտաժ, Սանկտ Պետերբուրգ, մարմարը՝ 1754, Լուվր, Փարիզ), որն առանձնանում է բարոկկոյին հատուկ դրամատիզմով։ 1750-ական թթ. սկզբին Ֆալկոնեն ստեղծել է այլաբանական և դիցաբանական թեմաներով քանդակներ ու խմբաքանդակներ («Պիգմալիոն», 1763, Լուվր), ինչպես և Սևրի մանուֆակտուրայի (1757-1766 թվականներին քանդակի արվեստանոցի ղեկավար) բիսկվիտե արձանիկների համար մոդելներ։

Այդ գործերում ոոկոկոյի արվեստի զգայականությունը զուգորդված է XVIII դ. կլասիցիզմի ձևի մաքրությանը։ Մոնումենտալիստ Ֆալկոնեի տաղանդը ողջ ուժով բացահայտվել է նրա Ռուսաստանում եղած տարիներին (1766 - 1778), հատկապես՝ Սանկտ Պետերբուրգում կանգնեցված Պետրոս I-ի հուշարձանով («Պղնձե հեծյալը», ըստ Ալեքսանդր Պուշկինի պոեմի, բրոնզ, գրանիտ, 1768 - 1778 թթ. Պետրոս I-ի գլուխը կերտել է Ֆալկոնեի աշակերտուհի Մ. Ա. Կոլլոն)։ Ֆալկոնեն վարպետորեն է հաղթահարել տեխնիկական դժվարությունները (ձիու մարմինը հենված է ետևի ոտքերին, իսկ պոչը ամրացված է օձին, որը խորհրդանշում է թշնամու դավերն ու նախանձը)։ Չսպասելով հուշարձանի բացմանը, որը պետք է տեղի ունենար 1782 թվականին, 1779 թվականին Ֆալկոնեն մեկնել է Հոլանդիա, իսկ 1780 թվականին վերադարձել Ֆրանսիա, որտեղ կյանքի վերջին 10 տարին կաթվածահար՝ չի ստեղծագործել։ Հեղինակ է տեսական աշխատությունների։

## Ստեղծագործություններ

Պատկեր:Bronze Horseman002.jpg|«Պղնձե հեծյալը»
Պատկեր:Étienne Maurice Falconet-Winter-Hermitage.jpg|«Ձմեռ»
Պատկեր:Étienne-Maurice- Falconet-Pygmalion-&-Galatee hermitage-4.jpg|«Պիգմալիոնը և Գալատեան»


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Artcyclopedia

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քանդակագործներ
Նիզար Խալիլի

**Խալիլի Նիզար** (1925, Հալեպ, Սիրիա- մայիսի 8, 2019, Քեսաբ), արաբ թարգմանիչ, հայագետ, մանկավարժ։ Բարձրագույն կրթությունը ստացել է Բեյրութում։

1943 - 1946 թվականներին աշխատել է Հալեպի Նոր Գյուղ Հայկական թաղամասի Զավարյան վարժարանում որպես արաբերենի ուսուցիչ։ Հայերենի մեջ հմտացել է մանկավարժական աշխատանքի ընթացքում։ Ուսումնասիրել է հայ ժողովրդի պատմությունը, մշակույթը, մասնավորապես՝ գեղարվեստական գրականությունը։ Մի քանի անգամ այցելել է Հայաստան։ Խալիլին հայ մշակույթին, հայ-արաբական գրական առնչություններին նվիրված բազմաթիվ հոդվածների հեղինակ է։ Նրա թարգմանությամբ արաբերեն առանձին գրքույկներով հրատարակվել են Հովհաննես Թումանյանի, Գրիգոր Զոհրապի, Ավետիք Իսահակյանի, Հովհաննես Շիրազի ստեղծագործությունները։ Խալիլին հայերեն է թարգմանել արաբ հեղինակների գործերից։ Գրել է նաև հայերեն բանաստեղծություններ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Արաբ հայագետ Նիզար Խալիլիի հայերեն բանաստեղծությունը arevelk.am կայքում
* Նիզար Խալիլի 
* Նիզար Խալիլին Երևանում

Կատեգորիա:Արաբ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Արաբ հայագետներ
Կատեգորիա:1925 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հալեպ քաղաքում ծնվածներ
Նոյակերտ

**Նոյակերտ** (նախկին անվանումը՝ *Խալիսա*), գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Արարատի տարածաշրջանում, Արարատ քաղաքից մոտ 2 կմ հարավ-արևմուտք։ Նոյակերտ է վերանվանվել 1991 թ.-ի ապրիլի 3-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Նոյակերտի մշտական բնակչությունը կազմել է 1634, առկա բնակչությունը՝ 1552 մարդ։ Մինչև 1918 թ. եղել է ադրբեջանաբնակ, այնուհետ ունեցել խառը հայ-ադրբեջանական բնակչություն։ 1988-1989 թթ. գյուղը վերաբնակեցվել է Ադրբեջանից բռնագաղթած հայերի կողմից։

Նոյակերտի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

Գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց և մանկապարտեզ։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Ալբերտ Պոպկով

**Ալբերտ Միխայիլովիչ Պոպկով** (, ), ռուս վեբ-ծրագրավորող, ռուսերեն հայտնի սոցիալական ցանցերից մեկի՝ «Одноклассники.ru»-ի, ստեղծող։

## Կենսագրություն
Ալբերտ Պոպկովը ծնվել է 1972 թվականի սեպտեմբերի 26-ին (այլ տվյալներով՝ սեպտեմբերի 25-ին) Հարավային Սախալինում։ 1975 թվականին Պոպկովի ընտանիքը տեղափոխվել է Մոսկվա։ 16 տարեկան հասակում Պոպկովը ընդունվել է տեխնիկում, իսկ դրան զուգահեռ աշխատանքի է անցել՝ որպես ծրագրավորող։ Ծրագրային ապահովում է մշակել խորհրդային «Կորվետ» խաղային համակարգիչների համար։ 1995 թվականին պատվերով սկսել է ծրագրավորել ամերիկյան ընկերությունների կայքերը (Canon, Simon & Schuster Publishing): Ծրագրավորող է աշխատել տեղեկատվական ծառայությունում, որտեղ կարիերա է ստեղծել և հրավեր է ստացել ավելի խոշոր ընկերություն։ Բայց նախկին գործատուի հետ պայմանագրի համաձայն՝ նա պետք է սպասեր վեց ամիս։

Այդ ժամանակ ստեղծել է ռուսական «Одноклассники.ru» կայքը։ 2006 թվականին Ալբերտը վերադարձել է Մոսկվա և հիմնադրել ընկերություն։ Հաջորդ կարևոր քայլը կատարվել էր 2006 թվականի վերջին, երբ «Օդնոկլասնիկի» ընկերացել էր մերձբալթյան Forticom ընկերության հետ։ 2006 թվականի նոյեմբերին կայքն արդեն ուներ 1,5 միլիոն օգտատեր։ 2009 թվականի հուլիսին 14-55 տարեկան ռուս համացանցային օգտատերերի շրջանում «Օդնոկլասնիկի» սոցիալական ցանցն զբաղեցնում էր հինգերորդ տեղը՝ ռուսալեզու կայքերի ամենամսյա այցելությունների թվով։ Սակայն Պոպկովն իր ստեղծածը վաճառում է 2010 թվականին և դուրս գալիս բաժնետերերի ցուցակից։

Այսօր Պոպկովը ստեղծում է բանկային գործարքների ու համակարգերի համար նախատեսված "սռավնի կետ ռու" համակարգը, որը խոստանում է մեծ հաջողություն բերել նրան։

## Տես նաև
* ՎԿ
* Одноклассники.ru
* Պավել Դուրով

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ռուս ծրագրավորողներ
Կատեգորիա:Ռուս գործարարներ
Արևելյան գործընկերություն

**Արևելյան գործընկերություն**, նախագիծ՝ ստեղծված Եվրամիության կողմից։ Այն ներկայացվել է Լեհաստանի արտաքին գործերի նախարարի կողմից Շվեդիայի մասնակցությամբ Եվրախորհրդի ընդհանուր հարցերի և արտաքին կապերի խորհրդում 2008 թ. մայիս 26-ին։ 2009 թ. մայիսի 7-ին Պրահայում՝ տվյալ ժամանակ Եվրամիության նախագահող երկրի մայրաքաղաքում, տեղի էր ունենում հերթական հանդիպումը «Արևելյան գործընկերություն» ծրագրի շրջանակներում։

Նախագծի գլխավոր նպատակը Եվրամիության մերձեցումն է նախկին ԽՍՀՄ 6 հանրապետությունների հետ՝ Ուկրաինա, Մոլդովա, Ադրբեջան, Հայաստան, Վրաստան և Բելառուս։

## Վիճակագրություն
; ԵՄ Արևելյան գործընկերության անդամ երկրներում համախառն արտաքին պարտքը (2020)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* eastbook.eu  - Արևելյան գործընկերությանը նվիրված պորտալ
* Արևելյան գործընկերության համայնք
* «Արևելյան գործընկերություն»-ը Բելառուսի Հանրապետությունում 
* Արևելյան գործընկերություն — Քաղաքացիական հասարակության ֆորում
* Ա. Ա. Սերգունին, Վ. Գ. Տիխոնով, «Արևելյան գործընկերություն» և «Մեծ Կասպյան շրջան». Խնդիրներ և հեռանկարներ // Կասպյան շրջան. քաղաքականություն, տնտեսություն, մշակույթ։ 2009. № 3. С.30-39.

Կատեգորիա:Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականություն
Կատեգորիա:Բելառուս
Կատեգորիա:Եվրամայդան
Կատեգորիա:Կազմակերպություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:Մոլդովա
Կատեգորիա:Ուկրաինա
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքականություն
Արագոնի թագավորություն

**Արագոնի թագավորություն** (, , , ) միջնադարյան և վաղ ժամանակակից թագավորություն Պիրենեյան թերակղզում, տարածքներով մոտավոր է համընկնում է ներկայիս Իսպանիայի կազմի մեջ մտնող Արագոնի ինքնավար համայնքի հետ։ Այն տարբերվում է Արագոնի թագից, որը նաև ներառում էր այլ տարածներ այդ թվում` Կատալոնիայի պրինցիպատը (որը ներառում էր Բարսելոնայի կոմսությունը և այլ կատալոնական կոմսություններ), Վալենսիայի թագավորությունը, Մալյորկայի թագավորությունը և այլ տարածներ, որոնք ներկայիս Ֆրանսիայի, Իտալիայի և Հունաստանի մաս են կազմում։ Այսպիսով Արագոնի թագավորը միշտ չէ որ նշանակում է Արագոնի թագավորության թագավոր։

## Պատմություն

### Անկախ թագավորություն
Արագոնը սկզբնական շրջանում եղել է Կառոլինյան կայսրության ֆեոդալական կոմսություն Ժակա քաղաքի շրջակայքում, որը 9-րդ դարի առաջին կեսին դարձավ Պամպլոնիա թագավորության (ավելի ուշ Նավառեի) կախյալ թագավորություն, իր սեփական տոհմով, որը ավարտվեց առանց արական սեռի ժառանգորդի 922 թվականին։ Արագոն անվանումը գալիս է Արագոն գետից, որը հոսում է Ժակա քաղաքով։

Նավառեի արքա Սանչո III-ի մահից հետո Նավառայի թագավորությունը բաժանվեց երեք մասի` (1) Պամպլոնա և այն գտնվում է Բասկերի երկրի արևմտյան և ափամերձ հատվածում, (2) Կաստիլիա և (3) Սոբրարբե, Ռիբագորսա և Արագոն։ Սանչոյի որդուն` Գոնսալոյին անցան Սոբրարբեն և Ռիբարգորսան, իսկ նրա ոչ օրինական որդուն` Ռամիրոյին անցավ Արագոնը, սակայն Գոնսալոն սպանվեց շուտով և նրա տարածները անցան Ռամիրոյին և այդպիսով Ռամիրոն դե ֆակտո դարձավ Արագոնի թագավոր, չնայած պաշտոնապես այս տիտղոսը չստացավ։

Հաղթելով իր եղբորը ` Գարսիա Սանչես III-ին` Ռամիրոն անկախացրեց Արագոնը։ Նրա որդին` Սանչո Ռամիրեսը հայտարարեց իրեն Արագոնի թագավոր։ Հարավում տարածներ նվաճելով Ալ Անդալուսից` մայրաքաղաքը տեղափոխվեց Հուեսկա (1096), ավելի ուշ Սարագոսա (1118)։ 1135 թվականին անզավակ մահացավ Արագոնի թագավոր Ալֆոնսո ճակատամարտողտ և Նավառայի և Արագոնի թագավորությունների թագավոր դարձավ միևնույն անձը։ 1285 թվականին ավարտվեց Արագոնի ազատագրումը մուսուլմաններից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագոնի թագավորություն
Կատեգորիա:Եվրոպայի նախկին միապետություններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքական պատմություն
Եկատերինա Գամովա

**Եկատերինա Գամովա** (), )՝ ռուս վոլեյբոլիստ։ Նա Ռուսաստանի վոլեյբոլի ազգային հավաքականի անդամ էր, երբ այն 2006 թ. վոլեյբոլի և 2010 թ. դարձավ վոլեյբոլի աշխարհի առաջնության ոսկե մեդալակիր և 2000 և 2004 թթ Օլիմպիական խաղերում նվաճեց արծաթե մեդալ։ Նրա հասակը 2.02 մետր է, իսկ ոտքի չափսը՝ 49։ Նա աշխարհի ամենաբարձրահասակ կին մարզիկն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2004 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ռուս վոլեյբոլիստներ
Ժակլին Չարքչը

**Ժակլին Չարքչը** (, ), թուրքահայ օպերային երգչուհի, Ստամբուլի օպերայի և բալետի թատրոնի մեցցո-սոպրանո։

Ծնվել է 1958 թվականին Ստամբուլում, հայկական ընտանիքում։ Օպերայով սկսել է հետաքրքրվել վաղ հասակից, քանի որ նրա հայրը՝ Ժիրայր Չանաքչըն, Ստամբուլի օպերայի առաջատար մենակատար էր։ Սովորել է Ստամբուլի «Լիցեո Իտալիանո» երաժշտական դպրոցում։ Առաջին անգամ Ստամբուլի օպերայի թատրոնի բեմ է դուրս եկել 1988 թվականին՝ դեր ստանձնելով Ջուզեպպե Վերդիի «Տրուբադուր» օպերայում։

Ժակլինի դուստրը՝ Սիրել Յակուբօղլուն, ևս Ստամբուլի օպերայի դերասանուհի է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Արտիստներ Ստամբուլից
Կատեգորիա:Թուրքահայ օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ծագումով հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ մեցցո-սոպրանոներ
Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված երաժիշտներ
Ներգոյական հոլով

**Ներգոյական հոլովի** ընդհանուր հոլովական իմաստը կարելի է համարել պարունակման իմաստը, որը տեղի իմաստ ցույց տվող բառերի հետ հանդես է գալիս որպես տեղային պարունակություն, իսկ ժամանակի իմաստ ունեցող բառերի հետ՝ ժամանակային պարունակություն։ Ներգոյական հոլովը ցույց է տալիս այն տեղը, որի մեջ կամ սահմաններում կատարվում է գործողությունը, այն ժամանակը, որի մեջ կամ ընթացքում կատարվում է գործողությունը և այլն։

Ժամանակակից հայերենում ներգոյական հոլովաձևը կազմվում է բառին կամ նրա հնչյունափոխված ձևին **ում** վերջավորության ավելացմամբ։

Ներգոյականը ժամանակակից հայերենի միակ հոլովաձևն է, որ նախադասության մեջ գործածվում է միայն պարագայական նշանակությամբ։ Ներգոյական հոլովաձևով դրված բառը նախադասության մեջ կարող է լինել՝

* Տեղի պարագա - *Նրանց այն կավե գետնափոր խրճիթների փոխարեն կանգնած են հիմա նաիրյան այդ փոքրիկ *'քաղաքում** քարե միհարկանի, երկհարկանի եւ նույնիսկ երեքհարկանի շինություններ՝ տներ ու խանութներ:'' ([[Եղիշե Չարենց]]) ''Եվ գուցե միայն **սենյակում** մի խուլ, Գլուխը թեքած պատկերիս վրա՝ Կնայի մի կին աչքերիս տխուր:'' ([[Եղիշե Չարենց]])
* [[Ժամանակի պարագա]] - ''Այդ յոթ **տարում** դու քանի՞ անգամ ես մեզանից փող ստացել։'' ([[Րաֆֆի]]) ''Միևնույն **ժամում**, երբ հրդեհը տարածվում էր ամրոցի մեջ, երբ հոյակապ շինվածքները գոռգոռալով խորտակվում էին, երբ մարդիկների բազմությունը աշխատում էր կրակի ծավալման առաջը առնել:'' ([[Րաֆֆի]])
* [[Սահմանափակման անուղղակի խնդիր]] - ''Այդ **գործում** նա մրցակիցներ չունի:'' ''Ճարտասանության **բնագավառում** նա անգերազանցելի է:''

[[Գոյական]]ների մի զգալի մասը (անձանիշ գոյականները, շնչավոր ոչ անձեր ցույց տվող գոյականները, վերացական գոյականները և այլն), ներգոյական հոլովաձև չունի։ Այդ բառերը ներգոյականի իմաստը կարող են արտահայտել սեռականով և **մեջ''' կապով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլովներ
Սա վերջն է (ֆիլմ, 2013)

**«Սա վերջն է»** (), Էվան Գոլբերգի և Սեթ Ռոգենի չորրորդ համագործակցությունից ծնված կոմեդիա ժանրի ֆիլմ։ ԱՄՆ-ում ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2013 թվականի հունիսի 12-ին։ Գլխավոր դերերում են՝ Ջեյմս Ֆրանկոն, Ջոնա Հիլը, Սեթ Ռոգենը, Ջեյ Բարուշելը, Դեննի Մակբրայդը և Քրեյգ Ռոբինսոնը։ Ֆիլմում իրենց մասնակցությունն են ունեցել նաև Էմմա Ուոթսոնը, Մայքլ Սերան և Ռիհաննան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* «Սա վերջն է» - IMDb էջ

Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2013 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Columbia Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան բադի մուվի կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան երաժշտական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան սարսափ կատակերգություն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ սարսափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Հակաուտոպիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հետապոկալիպտիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նոր Օռլեանում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ամուսնական դավաճանության մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ապոկալիպսիսի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր դերասանների մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր դևերի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր թմրանյութերի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր կրոնի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր մահվան մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոս Անջելեսում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Կալիֆոռնիայում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 2012 թվականին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր հաջորդ կյանքի մասին
Օմսկ

**Օմսկ** (ռուսերեն՝ *Омск*), Ռուսաստանի խոշորագույն քաղաքներց մեկը, Օմսկ մարզի և նույնանուն շրջանի վարչական կենտրոնը։ Գտնվում է Սիբիրի հարավարևմտյան մասում, Իրտիշին Օմ գետի միախառնվելու վայրի մերձակայքում։ Ռուսաստանի միլիոնանոց քաղաքներից է. բնակչության թվաքանակը 2021 թվականի հունվարի տվյալներով եղել է 1 139 897։ Այդ ցուցանիշով Սիբիրում զբաղեցնում է երկրորդ (Նովոսիբիրսկից հետո), ամբողջ Ռուսաստանում՝ իններորդ տեղը։ Արդյունաբերական, գիտա-կրթական, մշակութային, մարզական կենտրոն է, տրանսպորտային կարևոր հանգույց. կայարան ունի անդրսիբիրյան երկաթուղու վրա, գետային նավահանգիստ՝ նավարկելի Իրտիշի ափին։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1716, քաղաքի կարգավիճակ ստացել 1781 թվականին։ Ցարական կայսրության ժամանակնեևրում եղել է Արևմտյան Սիբիրի, այնուհետև՝ Տափաստանային տարածաշրջանի գեներալ-նահանգապետի նստավայրը։ Ռուսաստանում քաղաքացիական պատերազմի ժամանակաշրջանում կարճ ժամանակով՝ 1918-1920 թվականներին եղել է հակաբոլշևիկյան ռուսական պետության մայրաքաղաքը, որտեղ նաև պահվել է ցարական ոսկու պաշաչրը։

Ներկայումս քաղաքը, մարզկենտրոն լինելու հետ մեկտեղ, Օմսկի ու տարայի թեմակալ եպիսկոպոսի և Սիբիրի իմամի նստավայրն է։

Օմսկը արժանացել է «Աշխատանքային փառքի քաղաք» կոչման։ Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի 2020 թվականի հուլիսի 2-ի հրամանագրով նրան շնորհվել է նաև «*Աշխատանքային արիության քաղաք*» («*Город трудовой доблести*“») կոչումը

## Պատկերասրահ

Omsk 73.43248E 54.96602N.jpg|Քաղաքի տեսքը արբանյակից
Lenmostzakat.jpg|Լենինգրադյան կամուրջը
Вид на правый берег Иртыша с Ленинградского моста.jpg|Իրտիշի առափնյան
Установка изомеризации "Изомалк-2" ОАО "Газпромнефть-Омский НПЗ".jpg|Նավթավերամշակման գործարանում
Речной вокзал (Омск).JPG|Գետային նավահանգիստը
Omsk Pushkin Library.jpg|Պուշկինի անվան գրադարանը
Dormition of the Theotokos Church - Omsk.jpg|Վերափոխման տաճարը
Омск. Фонтан на театральной площади и городской совет.jpg|Թատերական հրապարակը
Омский Академический театр драмы.jpg|Դրամատիկական թատրոնը
Arlekin.jpg|Տիկնիկային թատրոնը
ArenaOmsk.jpg|Մարզապալատը


## Քույր քաղաքներ
Օմսկը բարեկամական սերտ հարաբերություններ ունի հետևյալ քաղաքների հետ.

* Անթալիա, Թուրքիա
* Ֆուչժոու, Չինաստան
* Գոմել, Բելառուս
* Համրուն, Մալթա
* Կայֆին, Չինաստան
* Լյուբլին, Լեհաստան
* Մանջուրիա, Չինաստան
* Պավլոդար, Ղազախստան
* Պետրոպավլովսկ, Ղազախստան
* Պուխով, Սլովակիա
* Ուրումչի, Չինաստան

### Կլիմա
Օմսկին բնորոշ է մայրցամաքային խոնավ կլիման, որը *Köppen climate classification*-ի դասակարգմամբ կրում է *Dfb* նիշը։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*  Репринтное издание, 2013
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

*  
* 
* Официальный портал Администрации города Омска
* Официальный сайт Омского городского Совета 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1716 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Օպտիմատներ

**Օպտիմատներ** ( - ազնվատոհմիկներ, *optimus* - ազնվածին, լավագույն), գաղափարաքաղաքական հոսանքի ներկայացուցիչներ Հռոմեական հանրապետությունում (մ.թ.ա. II դ. վերջ - I դ.) արտահայտել են նոբիլիտետի (ազնվականության) շահերը, հակադրվել պոպուլյարներին։ Օպտիմատների հոսանքին էին հարել հռոմեացի հայտնի պետական գործիչներ Սուլլան, Լուկուլլոսը, Կատոն Կրտսերը, Միլոն, Բիբուլոսը և Բրուտոս Կրտսերը։

Կատեգորիա:Հռոմեական հանրապետություն
Կատեգորիա:Հին Հռոմի հասարակություն
Բարոմետր

250px|մինի|Մեխանիկական բարոմետր
**Բարոմետր** (, ծանրություն, կշիռ և , չափ), մթնոլորտային ճնշումը չափելու սարք։ Սնդիկային բարոմետրը ստեղծվել է 1644 թվականին իտալացի մաթեմատիկող և ֆիզիկոս Էվանջելիստա Տորիչելլիի կողմից։

## Նկարագրություն
Սնդիկային բարոմետրը բաղկացած է երկու հաղորդակից անոթներից, որոնցից մեկը վերևից փակ, օդ չպարունակող, մոտ 90 սմ երկարությամբ ապակե խողովակ է։ Որպես մթնոլորտային ճնշման չափ ընդունվում է սնդիկի սյան ճնշումը՝ արտահայտված մմ սնդիկի սյունով կամ բարերով։ Մթնոլորտային ճնշումը հաշվելիս բարոմետրի ցուցմունքների մեջ մտցնում են ճշգրտումներ, հաշվի են առնվում սնդիկի խտության ու սարքի չափերի կախումը ջերմաստիճանից, տեղանքի աշխարհագրական լայնությունից և ծովի մակերևույթից ունեցած բարձրությունից։ Հաղորդակից անոթների ձևից կախված՝ սնդիկային բարոմետրերը լինում են գավաթային, սիֆոնային և սիֆոնագավաթային։ Օդերևութաբանական կայաններում օգտվում են կայանա-գավաթային բարոմետրից։ Բոլոր սնդիկային բարոմետրերը բացարձակ սարքեր են, որովհետև դրանց ցուցմունքներով անմիջականորեն որոշվում է մթնոլորտային ճնշումը։

## Սարք
Հեղուկ բարոմետրերի ճնշումը չափվում է խողովակում սնդիկի սյան բարձրությունով, որի ծայրը վերևից զոդված է, իսկ ներքևի ծայրը իջեցված է հեղուկով տարրայի մեջ։ Այն ցույց է տալի մթնոլորտային ճնշումը, որը ազդում է մետաղյա ծալքավոր բարակ պատերով տուփի վրա, որում օդը նոսրացված է։ Մթնոլորտային ճնշման փոքրացման դեպքում տուփը թեթևակի ընդարձակվում է, իսկ բարձրացման դեպքում՝ սեղմվում է՝ ազդելով նրան կցված զսպանակի վրա։

Ներկա ժամանակներում լայն տարածում են ստացել թվային բարոմետրերը։

## Տեսակներ
thumb|Հին աներոիդ բարոմետր|alt=
thumb|Ժամանակակից աներոիդ բարոմետր
Տարածված են մեխանիկական, հեղուկային (մթնոլորտային ճնշումը հավասարակշռվում է հեղուկի սյան կշռով) և դեֆորմացիոն (աշխատանքը պայմանավորված է թաղանթավոր արկղիկի առաձգական դեֆորմացիայով, բարոմետրերը և հիփսոջերմաչափերը (աշխատում են ճնշումից կախված՝ հեղուկի եռման ջերմաստիճանի փոփոխման երևույթի հիման վրա)։ Առավել ճշգրիտ են ստանդարտ սնդիկային բարոմետրերը, որոնցում սնդիկի մեծ խտության շնորհիվ սյունը համեմատաբար կարճ է լինում։ Հաղորդակից անոթների ձևից կախված՝ սնդիկային բարոմետրերը լինում են գավաթային, սիֆոնային և սիֆոնագավաթային։

Տորրիչելլիի փորձերի հիման վրա ստեղծված հեղուկային բարոմետրերը աշխատում են հեղուկ սնդիկով։ Մթնոլորտային ճնշման փոփոխման ժամանակ սնդիկը խողովակում բարձրանում կամ իջնում է։

Մեխանիկական բարոմետրը, որը ընդունված է անվանել նաև աներոիդ՝ աշխատում է հետևյալ սկզբունքով՝ մթնոլորտային ճնշման փոփոխման հետ տուփի կափարիչը, որին ամրացված է փոխանցող մեխանիզմով զսպանակ, դեֆորմացվում է, ինչի պատճառով էլ սլաքը ցույց է տալիս սանդղակի վրա համապատասխան տվյալները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Բարղամ

**Բարղամ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանի Խարբերդի վիլայեթում, Տիվրիկ լեռան լանջին։ 20-րդ դարի սկզբին ուներ 30 տուն հայ բնակիչ, որոնք զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղն ուներ եկեղեցի (Ս. Աստվածածին)։ Բարղամի բնակիչները տեղահանվել են առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Նրանց մի մասը զոհվել է, փրկվածները տարագրվել են օտար երկրներ։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի բնակավայրեր
Լյուբով Օռլովա

**Լյուբով Պետրովնա Օռլովա** (, ), ռուս սովետական դերասանուհի։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի (1950)։

## Կենսագրություն
Սովորել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայում (1919 - 1922), թատերական տեխնիկումում (պարարվեստի բաժնում, 1922 - 1925)։ 1926 - 1933 թվականներին աշխատել է Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի անվան երաժշտական թատրոնում։ Ժակ Օֆենբախի «Պերիկոլա», Պլանկետի «Կոռնևիլյան գանգեր» և այլ օպերետներում կատարել է գլխավոր դերերգերը։

Оռլովայի ստեղծագործական կյանքը սերտ կապված է սովետական երաժշտական կինոկատակերգության հաստատման հետ։ Խաղացել է կինոռեժիսոր Գրիգորի Ալեքսանդրովի երաժշտական ֆիլմերում՝ Անյուտա («Ուրախ տղաներ», 1934), Մարիոն Դիկսոն («Կրկես», 1936), «Դունյա» («Վոլգա-Վոլգա», 1938), Տանյա («Լուսավոր ուղի», 1940), պրոֆեսոր Նիկիտինա և դերասանուհի Շատրովա («Գարուն», 1947)։ Նկարահանվել է նաև այլ կինոնկարներում։ 1955 թվականից աշխատել է Մոսսովետի անվան թատրոնում։ ՍՍՀՄ պետական մրցանակակիր է (1941, 1950)։ Պարգևատրվել է Լենինի և 2 այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ռուս երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ռուս դաշնակահարուհիներ
Կատեգորիա:Ռուս պարուհիներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ռուս կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Վադոդարա

350px|մինի|Լակշմի Վիլաս պալատը Վադոդարայում
**Վադոդարա**, նախկինում **Բարոդա**, քաղաք Հնդկաստանի Գուջարաթ նահանգում, Մախինարբադա միջագետքում։ 
Բնակչությունը կազմում է 1 602 424 մարդ (2012)։ Երկրի բամբակեղենի արդյունաբերության և առևտրական կենտրոն, երկաթուղային հանգույց։ Հռչակված է արծաթե թելերով ձեռքի գործվածքի արտադրությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնդկաստանի բնակավայրեր
Կամպո Տեստաչչո

**Կամպո Տեստաչչո** (), ֆուտբոլային մարզադաշտ, որը տեղակայված էր Հռոմ քաղաքում։ Մարզադաշտում իր տնային հանդիպումներն էր անցկացնում Ռոմա ֆուտբոլային ակումբը։ 1940 թ. մարզադաշտը փակվեց։

## Արտաքին հղումներ
* Մարզադաշտի պատմությունը

Կատեգորիա:Հռոմի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ
Կատեգորիա:Մարզադաշտեր Իտալիայում
Նացիոնալե մարզադաշտ (Հռոմ)

**ԱՖԿ Նացիոնալե մարզադաշտ** () (Ազգային ֆաշիստական կուսակցության Նացիոնալե մարզադաշտ), ֆուտբոլային մարզադաշտ, որը տեղակայված էր Հռոմ քաղաքում։ Մարզադաշտում իր տնային հանդիպումներն էր անցկացնում «Ռոմա» և «Լացիո» ֆուտբոլային ակումբները։ 1934 թ. աշխարհի առաջնության 17 խաղերից 3-ը անցկացվել է այս մարզադաշտում, այդ թվում նաև առաջնության եզրափակիչ՝ Իտալիա-Չեխոսլովակիա հանդիպումը։ 1953 թ. մարզադաշտը քանդվեց, որի տեղում 1957 թ.-ին կառուցվեց Ֆլամինիո մարզադաշտը։

Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզադաշտեր
Արաթ Դինք

**Արաթ Դինք** (, ), թուրքահայ լրագրող։ Հայտնի լրագրող Հրանտ Դինքի որդին է։

2007 թ. հոկտեմբերի 11-ին Արաթը դատապարտվեց «թուրքական ինքնությունը վիրավորելու» հոդվածով։ Նրան տրվեց 1 տարի պայմանական ազատազրկում։

2008 թ. ապրիլի 21-ին բրիտանական ազդեցիկ The Guardian պարբերականի կողմից անցկացվող «The Guardian Journalism Award» մրցանակաբաշխության կողմից պարգևատրվել է «Քննադատության չափանիշ» մրցանակով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված գրողներ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների թուրք ակտիվիստներ
Nefrete Kine Karşı

**Nefrete Kine Karşı** (արտասանվում է՝ Նեֆրեթե Քինե Քարշը, արևմտահայերեն` *Հանդէպ ոխի-ատելութեան*), Արտո Թունջբոյաջյանի և թուրքահայ ռոք-երաժիշտ Յաշար Կուրթի համատեղ ալբոմն է` ռոք և ժողովրդական ոճերում։ Թողարկվել է 2009 թվականին։ Ձայներիզը բաղկացած է 9 երգերից, որոնցից եկկուսը՝ հայերեն լեզվով։

## Երգացանկ
# Kaldıralım
# Bazen insan
# Kaldırımlar
# Alışamadım
# Alışamadım (հայերեն)
# Küçük nil büyük irmak
# Uzumesne (հայերեն)
# Kendim gibi
# Nefrete kine karşı

### Ալբոմի ձայնագրումը կատարել են
* Արտո Թունջբոյաջյան - վոկալ, պերկուսսիա, դուդուկ, սազեբո, բուլար
* Յաշար Կուրթ - վոկալ, կիթառ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2009 ալբոմներ
Կատեգորիա:Արտո Թունջբոյաջյանի ալբոմներ
Կատեգորիա:Թուրքալեզու ալբոմներ
Կատեգորիա:Թուրքական ալբոմներ
Կատեգորիա:Հայկական ռոք ալբոմներ
Խալկանիտ

**Խալկանիտ** (), պղնձարջասպ, հանքաքար։ Քիմիական կազմը՝ CuSO_4։ Խառնուրդների ձևով պարունակում է երկաթ, երբեմն՝ ցինկ, կոբալտ և այլն։ Բյուրեղագիտական համակարգը տրիկլինային է։ Սովորաբար առաջացնում է հոծ զանգվածներ կամ ստալաքտիտներ։ Գույնը՝ երկնագույն, կանաչավուն, փայլը՝ ապակու։ Կարծրությունը 2,5 է, խտությունը՝ 2300 կգ/մ³։ Հանդիպում է պղնձի հանքավայրերի օքսիդացման զոնայում։ Հայաստանում հայտնաբերվել է Ախթալայի բազմամետաղային հանքավայրում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պղնձի միներալներ
Կատեգորիա:Սուլֆատների միներալներ
Կատեգորիա:Միներալներ
Քաղկեդոնյան թերակղզի

**Քաղկեդոնյան թերակղզի**, **Խալկիդիկի** (), թերակղզի Հունաստանի հյուսիս-արևելքում, Եգեյան ծովի Տերմաիկոս և Սարիմոնիկոս ծոցերի միջև։ Երկարությունը 120 կմ է։ Առաջացնում է երեք ելուստ՝ Կասանդրա, Սիտոնիա և Ագիոն-Օրոս թերակղզիները։ Ունի լեռնային ռելիեֆ։ Տիրապետում են միջերկրածովյան լանդշաֆտները։ Հիմնական նավահանգիստը Սալոնիկն է։

Կատեգորիա:Հունաստանի թերակղզիներ
Կատեգորիա:Թերակղզիներ այբբենական կարգով
Խալկոզին

**Խալկոզին** (հուն. χάλχός - պղինձ), պղնձի փայլ, միներալ։ Քիմիական կազմը՝ Cu2S։ Բյուրեղագիտական համակարգը ցածր ջերմաստիճանային պայմաններում ռոմբային է, բարձրի՝ հեքսագոնային։ Բյուրեղները հազվադեպ են, սովորաբար առաջացնում է մանրահատիկ հոծ զանգվածներ։ Գույնը՝ կապարի մոխրագույն։ Կարծրությունը՝ 2, 5 - 3, խտությունը՝ 5800 կգ/մ3։ Ավելի տարածված երկրորդային խալկոզինը հանդիպում է պղնձի և բազմամետաղային հանքավայրերի երկրորդային սուլֆիդային հարստացման զոնաներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պղնձի միներալներ
Կատեգորիա:Սուլֆիդային միներալներ
Կատեգորիա:Հանքանյութեր
Կատեգորիա:Միներալներ
Խալկոպիրիտ

**Խալկոպիրիտ** ( - պղինձ + հուր), պղնձի հրաքար, միներալ։ Քիմիական կազմը՝ CuFeS2։ Բյուրեղագիտական համակարգը տետրագոնային է, բարձր ջերմաստիճանային պայմաններում՝ խորանարդային։ Բյուրեղները հազվադեպ են։ Սովորաբար առաջացնում է հոծ և հատիկավոր զանգվածներ։ Գույնը՝ արույրի դեղին, ոսկու դեղին։ Փայլը՝ մետաղի։ Կարծրությունը 3 - 4 է, խտությունը՝ 4100 - 4300 կգ/մ3։ Խալկոպիրիտը հաճախ հանդիպում է պղնձի հիդրոթերմալ, հրաքարային, սկառնային, ինչպես նաև մագմատիկ ծագման պղինձ-նիկելային հանքավայրերում։ Պղնձի գլխավոր հանքաքարն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միներալներ
Կատեգորիա:Երկաթի միներալներ
Խալկոֆիլ տարրեր

**Խալկոֆիլ տարրեր** (< հուն. χάλχός - պղինձ և φίέώ - սիրում եմ), սուլֆիդային հանքանյութերի քիմիական տարրեր՝ պղինձ, արծաթ, ոսկի, ցինկ, սնդիկ, անագ, կապար, ծարիր, ծծումբ, սելեն, տելուր և այլն։ Դասակարգել է նորվեգացի երկրաքիմիկոս Դոլդշմիդտը։ Նրա կարծիքով այդ տարրերը, Երկիրը հրահեղուկ վիճակում գտնվելու ժամանակ, առաջնային նյութի բաշխման ընթացքում կուտակվել են խորքում՝ առաջացնելով Երկրի միջուկը պատող սուլֆիդա-օքսիդային կամ հանքային թաղանթը։ Այժմ այդ ենթադրությունը ժխտվում է, թեև խալկոֆիլ տարրեր անվանումը կիրառվում է նույն տարրերի համար, նկատի է առնվում նրանց կայուն սուլֆիդներ առաջացնելու հատկությունը՝ անկախ Երկրի կառուցվածքի մասին հիպոթեզից։ Բոլոր խալկոֆիլը տարրեր կազմում են երկրակեղևի զանգվածի լոկ 0, 046% -ը։

## Տես նաև
* Տարրական երկրաքիմիական դասակարգում

Կատեգորիա:Միներալներ
2006 թ. NBA դրաֆթ

right|thumb|200px|Դրաֆթի նախապատրասական աշխատանքները

**[[2006]] թ. [[NBA դրաֆթներ|NBA դրաֆթը]]** տեղի ունեցավ 2005 թվականի հունիսի 28-ին՝ Նյու Յորքի «Մեդիսոն Սքուեր Գարդեն» մարզապալատում։ Պաշտոնական ցուցադրումը կատարվել է ESPN սպորտային հեռուստաալիքով՝ տեղական ժամանակով երեկոյան ժամը 7։ 30-ին։ Այս դրաֆթում Բասկետբոլի ազգային ասոցացիայի (NBA) ակումբները նախօրոք որոշված վիճակահանությամբ տրված հերթականությամբ ընտրեցին սիրողական բասկետբոլիստների՝ ամերիկյան համալսարաններից, ինչպես նաև բասկետբոլիստների աշխարհի այլ անկյուններից։ Դրավթը համարվում է ասոցիացիայի պատմության ամենաթույլ դրաֆթներից մեկը։ Ընդհանուր վաթսուն ընտրյալներից միայն երեք մարզիկ են ճանաչվել աստղ՝ Լամարկուս Օլդրիջը, Բրենդոն Ռոյը և Ռաժոն Ռոնդոն։

Վիճակահանությամբ պարզ էր դարձել, որ առաջինն ընտրելու իրավունքը տրվել էր «Տորոնտո Ռեպտորսին», որը որոշում է ընտրել իտալացի Անդրեա Բարնյանիին, ով մինչ դրաֆթը հանդես էր գալիս իտալական «Բենետոն Տրեվիզո» ակումբում։ 2006–07 մրցաշրջանի նորեկ է ճանաչվում 6-րդ ընտրություն Բրենդոն Ռոյը։

## Դրաֆթ
### Պատկերասրահ

Պատկեր:Andrea Bargnani.JPG|Անդրեա Բարնյանի` 1-ին ընտրությունը «Տորոնտո Ռեպտորսի» կողմից
Պատկեր:LaMarcus Aldridge1.jpg|Լամարկուս Օլդրիջ` 2-րդ ընտրությունը «Չիկագո Բուլսի» կողմից, ավելի ուշ տեղափոխվում է «Պորտլենդ»
Պատկեր:Adam Morrison Zvezda.jpg|Ադամ Մորիսոն` 3-րդ ընտրությունը «Շառլոթ Բոբքեթսի» կողմից
Պատկեր:Tyrus Thomas.jpg|Թայրոս Թոմաս` 4-րդ ընտրությունը «Չիկագո Բուլսի» կողմից
Պատկեր:Brandon Roy Wizards.jpg|Բրենդոն Ռոյ` 6-րդ ընտրությունը «Պորտլենդ Թրեյլ Բլեյզերսի» կողմից
Պատկեր:Rudy Gay Raptors 2.jpg|Ռուդի Գեյ` 8-րդ ընտրությունը «Հյուստոն Ռոքեթսի» կողմից, ավելի ուշ տեղափոխվում է «Մեմֆիս»
Պատկեր:J. J. Redick.jpg|Ջեյ Ջեյ Ռեդիկ՝ 11-րդ ընտրությունը «Օռլանդո Մեջիքի» կողմից
Պատկեր:Thabo Sefolosha - Thunder.jpg|Թաբո Սեֆոլոշա՝ 13-րդ ընտրությունը «Ֆիլադելֆիա Սեվնթի Սիքսերսի» կողմից, ավելի ուշ տեղափոխվում է «Չիկագո»
Պատկեր:Rajon Rondo Media Day.jpg|Ռեյժոն Ռոնդո` 21-րդ ընտրությունը «Նյու Ջերսի Նեթսի» կողմից, ավելի ուշ տեղափոխվում է «Բոստոն»
Պատկեր:Jordan Farmar 2008.jpg|Ջորդան Ֆարմար` 26-րդ ընտրությունը «Լոս Անջելես Լեյքերսի» կողմից
Պատկեր:GibsonCavs.jpg|Դենիել Գիբսոն՝ 42-րդ ընտրությունը «Կլիվլենդ Կավալիերսի» կողմից
Պատկեր:Paul Millsap.jpg|Փոլ Միլսապ` 47-րդ ընտրությունը «Յութա Ջազի» կողմից

### Պայմանանշաններ

### Բուն Դրաֆթը

## Հայտնի չդրաֆթացված մարզիկեր
Դրաֆթում չընտրված մի շարք բասկետբոլիստներ նույնպես կատարեցին իրենց մեկնարկային խաղաշրջանները NBA-ում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* NBA.com։ Դրաֆթ 2006
* 2006 NBA դրաֆթ - Basketball-Reference.com 

Կատեգորիա:Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի դրաֆթներ
Le Voyage en Arménie (ալբոմ)

**Le Voyage en Arménie** (ֆրանսերենից` *Ճանապարհորդություն Հայաստան*), Արտո Թունջբոյաջյանի 2006 թվականին թողարկված ալբոմն է, որը հատուկ ձայնագրվել է որպես սաունդթրեք` ֆրանսիական արտադրության համանուն «Le Voyage en Armenie» ֆիլմի համար։

## Երգացանկ
# Այբբենարան
# Զեյթունի ծառ
# Դոլմա մամա
# Խունկ
# Պարող ձեռքեր
# Armenie
# Թիթեռնիկ
# Sun up, Sun down (՞)
# Եգեր ես սարերիդ
# Camomille (Երիցուկ)
# Թագուհի
# Շալ
# Իմ աչքովս
# Ջրի պես պարզ, ջրի պես խորը

Կատեգորիա:2006 ալբոմներ
Կատեգորիա:Արտո Թունջբոյաջյանի ալբոմներ
Ճանապարհորդություն դեպի Հայաստան (ֆիլմ)

**Ճանապարհորդություն դեպի Հայաստան**, **Ուղևորություն դեպի Հայաստան** (), ֆրանսահայ ռեժիսոր Ռոբեր Կետիկյանի 2006 թվականին նկարահանած ֆիլմը։ Ներկայացվել է Ոսկե ծիրան կինոփառատոնի Խաղարկային ֆիլմերի մրցույթում։

## Սյուժե
Վարշամը՝ Աննայի հայրը, լուրջ հիվանդ է։ Մեռնելուց առաջ նա ուզում է դստերը մի ժառանգություն թողնել՝ կասկածել սովորեցնել։ Հայաստան փախչելով՝ նա շատ հետքեր է թողել, որպեսզի Աննան գտնի իրեն։ Այս պարտադրված ուղևորությունը անծանոթ երկիր Աննայի համար դառնում է այն, ինչ հայրն էր ակնկալում. ճանաչողական ճամփորդություն, զգայական դաստիարակություն, նոր հասունացում։ Կովկասյան սարերում կորած մի փոքրիկ գյուղում նա, վերջապես, գտնում է հորը՝ ծաղկած ծիրանու տակ նստած։ Աննան սկսում է կասկածել իր ինքնությանը, սիրուն, պարտավորություններին…։

## Դերակատարներ

* Արիան Ասկարիդ` Աննա Դելամեն
* Ժերար Մեյլան` Երվանդ
* Սիմոն Աբգարյան` Սարգիս Արաբյան
* Ռոմեն Ավինյան` Մանուկ, վարորդ
* Սերժ Ավետիքյան` Վանիկ
* Շողիկ Գրիգորյան` Շաքե
* Մադլեն Գեդիգյան` Ժանետ, Աննայի աղջիկը
* Ժան -Պիեռ Դարուսեն` Պիեռ
* Ժալիլ Լեսպեր` Սիմոն
* Մարսել Բլյուվալ` Վարշամ, Աննայի հայրը
* Քրիստինա Հովակիմյան` Գայանե Արաբյան
* Ռաֆայել Խումարյան` Արամ
* Հայկուհի Սարգսյան` վարսավիրանոցի տնօրեն
* Լուսինե Մելիքյան` ադմինիստրատոր
* Նորայր Գևորգյան` Մարտին Հովհաննիսյան
* Վարդուհի Ռուշանյան` Թագուհի
* Տրդատ Մակարյան` Գայանեի հայրը
* Սոֆիկ Սարգսյան` Գայանեի մայրը
* Վարդան Օնանյան` վարորդ
* Անուշ Հովհաննիսյան` Վանիկի կինը
* Աննա Մանուկյան` գեղջկուհի
* Նունե Գրիգորյան` Լուսինե
* Կերենա Ավագյան` Շաքեի տատիկը

## Նկարահանող խումբ
* Մտահղացում։ Ռոբեր Կետիկյան
* Սցենար։ Արիան Ասկարիդ, Մարի Դեսպլեկին և Ռոբեր Կետիկյան
* Պրոդյուսեր։ Ռոբեր Կետիկյան
* Կինոընկերություն։ Agat Films & Cie
* Տեղայնացնող։ Diaphana Films
* Երաժշտություն։ Արտո Թունջբոյաջյան
* Լուսանկարիչ։ Պյեր Միլոն
* Մոնտաժ։ Բերնար Սասիա
* Դեկորացիա։ Քարիմ Համզաի
* Հագուստներ։ Անն-Մարի +akalwn
* Երկիր։  Ֆրանսիա
* Ժանր։ Դրամա
* Տևողություն։ 125 րոպե (2ժ 05ր)
* Ձևաչափ։ Գունավոր
* Բյուջե։ 
* Պրեմիերա։ 
**  Ֆրանսիա ։ 
**  Բելգիա ։ 
**  Կանադա ։  (Տորոնտոյի միջազգային կինոփառատոն)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2006 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռոբեր Կետիկյանի ֆիլմեր
Աբել քահանա

**Աբել քահանա** (XV դար), հայ բարերար, վարդապետ։

Ծնվել և գործել է Գողթնի Ոբևան գյուղում, եղել է գյուղի Սուրբ Գևորգ եկեղեցու առաջնորդը։ Աբել քահանայի ֆինանսական օգնությամբ ցղնեցի Ստեփանոս աբեղա գրիչը 1488 թվականին գրչագրել է մի Ավետարան, որն այժմ պահվում է Նոր Ջուղայի Սուրբ Ամենափրկիչ վանքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ առաքելական քահանաներ
Կատեգորիա:Ոբևան գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:15-րդ դար
Կատեգորիա:Հայ առաքելական վարդապետներ
Թոմաս դե Վաալ

**Թոմաս Պատրիկ Լաունդիս դե Վաալ** (), բրիտանական լրագրող և գրող, հայտնի է Հարավային Կովկասյան հակամարտությունների ու քաղաքականության թեմայով իր վերլուծություններով։

## Կյանքն ու կարիերան
Թոմաս դե Վաալը ծնվել է Նոթինգհեմում, Անգլիա։ Նրա մայրը՝ Էսթեր Ալինը (ծնունդով՝ Լաունդիս-Մոյր) կրոնի մասին գրող է, իսկ հայրը Անգլիական քահանա Վիկտոր դե Վաալն է։ Նրա եղբայրներն են՝ Աֆրիկայի մասնագետ Ալեքս դե Վաալը, փաստաբան Ջոն դե Վաալը, և կավագործ ու գրող Էդմունդ դե Վաալը։

### Սև այգին

Չափազանց լայն հնչեղություն է ստացել Թոմաս դե Վաալի հեղինակած «Սև այգի» գիրքը, որը նվիրված է Արցախյան պատերազմին։ Արևմուտքում այն դիտվել է որպես պատերազմի մասին ամենաչեզոք աշխատությունը, որի օգնությամբ հնարավոր է ծանոթանալ հակամարտությանը։ Ադրբեջանում Թոմաս դե Վաալին հիմնականում մեղադրել են հայկական դիրքորոշում ունենալու մեջ։ Հայաստանում գիրքը ստացել է քննադատություն մի շարք հայտարարություններ անելու մեջ, որոնք հիմնված չեն որևէ հավաստի աղբյուրների վրա։ Մասնավորապես քննադատության է ենթարկվել Ղափանից ադրբեջանցի փախտականների մասին ադրբեջանական բամբասանքները գրքում ներառելու փաստը, ինչպես նաև բազմաթիվ թարգմանության հետ կապված խնդիրներ։

Ermenihaber.am կայքին տված հարցազրույցում դե Վաալը ասել է.

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագիտություն
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Սև այգին՝ ավելի սև | A More “Black” Garden

Կատեգորիա:Անգլիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Կովկասագետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Հովհաննես Համշենցի

**Հովհաննես Համշենցի** (ծննդյան թվականն անհտայտ, Համշեն - 1497, Կապոսի վանք, Երզնկայից արևմուտք, Գոհանամ լեռան ստորոտին), մանկավարժ, փիլիսոփա։

Կրթությունն ստացել է Ավագ վանքի դպրոցում։ Հետագայում ստանձնել է դպրոցի րաբունապետությունը։ Հովհաննես Համշենցին համարվել է «քաջ հռետոր և բանիբուն վարդապետ»։ Նրա մոտ սովորելու են եկել Հայաստանի տարբեր վայրերից։ Հովհաննես Համշենցու սաների ընդօրինակություններից և հիշատակարաններից հայտնի է, որ նրա աշակերտներից շատերը դարձել են նշանավոր բանաստեղծներ, նկարիչներ, երաժիշտներ (Գրիգոր Կաֆայեցի ծաղկող, Ներսես Բաղիշեցի, Ներսես Հաղբայեցի, Խաչատուր Երզնկացի և ուրիշներ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ
Հովհաննես Հասան-Ջալալյան

**Հովհաննես Հասան-Ջալալյան** (ծննդյան թվականն անհայտ&nbsp;-&nbsp;1787, Շուշի), Գանձասարի կաթողիկոս (1763-1787), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, Եսայի Հասան-Ջալալյանի եղբորորդին։ Հայաստանի ազատագրության նպատակով կազմակերպական գործունեություն է ծավալել Արցախում և Արևելյան Հայաստանի մյուս գավառներում։ Գործակցել է Հովսեփ Էմինին, կապ պահպանել Էջմիածնի կաթողիկոսության, հնդկահայ ազատագրական խմբակի (Շահամիր Շահամիրյան, Մովսես Բաղրամյան) և ռուսահայ գործիչների (Հովհաննես Լազարյան, Հովսեփ Արղության) հետ։ Հովհաննես Հասան-Ջալալյանի նախաձեռնությամբ գումարվել են Արցախի մելիքների ու հոգևոր գործիչների ժողովներ, նամակներ հղվել ռուսական արքունիք՝ օսմանյան բռնապետության դեմ կռվելու պատրաստակամության հավաստիացումներով։ Հովհաննես Հասան-Ջալալյանի ռուսական կողմնորոշումը հարուցել է Շուշիի Իբրահիմ խանի թշնամանքը, որը, օգտվելով Կովկասյան պատերազմներում Ռուսաստանի զբաղվածությունից, 1787 թվականի գարնանը հարձակվել է Գանձասարի վրա, կողոպտել կաթողիկոսարանը, կալանավորել Հովհաննես Հասան-Ջալալյանին և սպանել տվել Շուշիի բանտում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գանձասարի կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:Հասան-Ջալալյաններ
Կատեգորիա:18-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Տուհեր

**Տուհք** (*Տուհեր*), հայկական ցեղ։

Անանիա Շիրակացու «Աշխարհացույցում» հիշատակվում է Տուչքուստակ գավառանունը (ակադեմիկոս Սուրեն Երեմյանը գտնվում է, որ պետք է լինի՝ *Տուշքուստակ*)։ Քուստակ պարսկերեն նշանակում է գավառ, ուրեմն՝ Տուս գավառ։ 9-րդ դարի պատմիչ Հովհաննես Դրասխանակերտցուն հայտնի էր Տուս բնակավայրը։ «Տուս»-ը տեղանուն դարձած ցեղանուն է։ Գրաբարում Տուսի ուղղականը՝ Տուհքն է, սեռականը՝ Տուաց։ Հետևաբար, նոր կազմավորվող հայ ժողովրդի մասը կազմող տուհ ցեղից և տուհ ցեղանունից կազմված Տուհք գավառանունը Տուս-Տուհքն է։ Հետագայում՝ 8-9-րդ դարերում Տուհք դժվար արտասանելի տեղանունը ենթարկվելով հայերենի զարգացման առանձնահատկություններին, տեղի է տալիս ավելի բարեհնչուն, բայց նույնարմատ Տավուշ անվանը։

## Գրականություն
* Հ.Մ. Բարթիկյան «Տուհաց գավառի» տեղադրության հարցի շուրջ.– ՊԲՀ, 1976, -4, էջ 201։
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ցեղեր
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի պատմություն
Կատեգորիա:Տուչքատակ