Ֆեմինիզմ և հավասարություն

Ֆեմինիզմը մի տեսություն է սեռերի քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական հավասարության մասին, թեև շատ ֆեմինիստական շարժումներ և գաղափարախոսություններ միասնական կարծիք չունեն, թե որ պահանջներն ու ռազմավարություններն են կենսական և արդարացված հավասարության հասնելու համար։

Այնուամենայնիվ, հավասարությունը, թեև աջակցվում է ֆեմինիստների մեծ մասի կողմից,  սակայն ոչ միշտ է դիտարկվում այն որպես ֆեմինիստական շարժման հիմնական արդյունք, նույնիսկ ֆեմինիստների կողմից։ Ոմանք ֆեմինիստական են համարում կանանց իրավունքների ընդլայնումը տղամարդկանցից ավելի շատ առանց լիարժեք հավասարության։ Նրանց կարծիքով իշխանության որոշակի ձեռքբերումն ավելի լավ է, քան ոչինչ չունենալը։ Ֆեմինիստների  մի փոքր հատված  պնդում է, որ կանայք պետք է ստեղծեն առնվազն մեկ կանանցի ղեկավարած հասարակություն և որոշ ինստիտուտներ։ Պատմության ընթացում ֆեմինիզմը և իրավահավասարությունն  ունեցել են ալիքաձև զարգացումներ և դրա առաջին դրսևորումները տեղի ունեցան 18-րդ դարի սկզբին։ Ըստ Խաղաղօվկիանոսյան համալսարանի պրոֆեսոր և տնօրեն Մարթա Ռեմփթոնի խոսքերի․ «Շարժման ալիքը պաշտոնապես սկսվեց 1848 թվականին Սենեկա Ֆոլսի կոնվեցիայում, երբ երեք հարյուր տղամարդիկ և կանայք հավաքվեցին կանանց հավասարության համար»։ Այնուամենայնիվ, ֆեմինիզմի որոշ ձևեր և հավասարությունը հասել են  քաղաքական արդյունքների, որոնք վավերացված են 1920 թվականի օգոստոսի 18-ին․ 19-րդ փոփոխությունը երաշխավորում էր բոլոր ամերիկացի կանանց ընտրելու իրավունքը։ Եվ ինչպես ոմանք կարծում էին, այն կանանց համար շատ բան չփոխեց։

Ազատություն են փնտրում այն ֆեմինիստները, ովքեր կարծում են, որ հավասարությունն անցանկալի կամ անտեղի է, թեև ոմանք տղամարդկանց նման հավասար քանակի ազատություն ձեռքբերելու ցանկություն ունեին, այդպիսով միանալով նրանց, ովքեր պնդում են, որ հավասարությունը ֆեմինիզմի համար առանցքային նշանակություն ունի։

## Սահմանման վերաբերյալ համաձայնագիր
Ըստ Թիլբուրգի համալսարանի կանանց ուսումնասիրությունների ամբիոնի վարիչ Թինեկե Մ. Վիլեմսենի խոսքերի, «հազիվ թե հնարավոր լինի տալ ֆեմինիզմի այնպիսի սահմանում, որի հետ կհամաձայնվի յուրաքանչյուր ֆեմինիստ»։ Բրոնվին Ուինթերը քննադատել է  մասնագետների և ոչ մասնագետների կողմից  *ֆեմինիզմի* սահմանման դեմ դիմադրությունը, մի դիմադրություն «այնքան տարածված, որ թվում է գերիշխող ֆեմինիստական տեսական դիրքորոշումն է «չունենալ» միասնական տեսանկյուն»։ Այնուամենայնիվ, ֆեմինիստական գրականությունում և պրակտիկայում առաջարկվել են սահմանումներ։

## Հավասարություն
Գրականության մեծ մասը *ֆեմինիզմը* սահմանվում է որպես կանանց հավասար իրավունքների կամ սեռերի միջև հավասարության մասին գաղափար։ Ֆեմինիզմը ոչ միայն ունեցավ իր ազդեցությունը սեռերի միջև հավասարության, այլ նաև ռասայականության վրա։ Չիկանա ֆեմինիստական շարժումը քաղաքականապես ակտիվացավ ամերիկյան հասարակության մեջ կանանց և լեսբիների հավասարության փնտրտուքների ժամանակ։ Այն մարտահրավեր նետեց գենդերային կարծրատիպային դերերին։

Օգտագործելով տարբեր լեզուներ, Ռայան Էյսլերը, «վերաքննելով մարդկային հասարակությունը գենդերային-ամբողջական տեսանկյունից», «առաջարկեց ... հասարակության երկու հիմնական մոդելներ», «առաջին ... լինել *գերիշխող* մոդելը, ... այն, ինչ մարդկությունը կոչում է պատրիարքատ/ հայրիշխանություն կամ մատրիարքատ/մայրիշխանություն, մարդկության մի կեսի *գերիշխումը* մյուսի նկատմամբ» և «երկրորդը, որտեղ սոցիալական հարաբերությունները հիմնականում հիմնված են համակցման և ոչ թե դասակարգման սկզբունքի վրա, կարող է բնութագրվել որպես *գործընկերության* մոդել։ Այս մոդելում, սկսած մեր տեսակների ամենահիմնական տարբերությունից, արական և իգական սեռի միջև, բազմազանությունը չի նույնացվում ոչ թերարժեքության, ոչ էլ գերազանցության հետ։ «Խնդիրը ոչ թե տղամարդն է որպես սեռ, այլ տղամարդիկ և կանայք, քանի որ նրանք պետք է սոցիալականացված լինեն գերիշխող համակարգում»։ Նա պաշտպանում էր գիլանիան երկու սեռերը կապող գործընկերությունը, ներկայիս և պատմական անդրոկրատիայի փոխարեն։

Ըստ Էլեյն Հոֆման Բարուխի, մոտավորապես մ.թ.ա. 394 թվականին Պլատոնը հետաքրքրվել է այս հարցով և կարծում էր, որ տղամարդիկ, ի վերջո, գերազանցելու են, նա պնդում էր, որ կանայք պետք է հավասար լինեն տղամարդկանց հետ քաղաքական, սոցիալական, սեռական, կրթական և ռազմական գործողություններում և պետք է կարողանան մտնել հասարակության ամենաբարձր խավ և  որ գենդերային տարբերությունների մեծ մասը չի կարող բացատրվել կենսաբանությամբ (Պլատոնը ամենավաղ հրապարակված մտածողներից է, որն այդպես է ասում), որ կանանց երեխաների խնամքից ազատելով հնարավոր կլինի թուլ տալ մասնակցություն ունենալ հասարակության կյանքում։

Որոշ արմատական ֆեմինիստներ քննադատում էին հավասարությունը պնդելով, որ «անարդար հասարակության մեջ արժե պայքարել հավասարության համար»։

## Հարաբերություններում ոչ միանշանակ հավասարություն
Լրացուցիչ տեղեկություններ. Էգալիտարիզմ

«Ֆեմինիզմը պահանջում է հասարակության մեջ կանանց և տղամարդկանց միջև հավասարակշռել սոցիալական, տնտեսական և քաղաքական ոլորտները, ի դեմս երկու սեռերի և  հանուն նրանց ընդհանուր մարդասիրության, բայց հարգելով նրանց տարբերությունները»։ Երբ *ֆեմինիզմը* և նրա հետ կապված բառերը սկսեցին լայնորեն օգտագործվել 1890-ական թվականներին Եվրոպայում և Արևմտյան երկրներում և շարունակվում են  մինչ մեր  ժամանակներ,  հարաբերություններում  հավասարություն տերմինները հաճախ անհասկանալի էին։ «Այն ժամանակ, ինչպես և հիմա, շատ կուսակցություններ տերմիններն օգտագործում էին ոչ թե վերլուծական, այլ որպես էպիտետներ։Այն ժամանակ, ինչպես հիմա, բոլոր բառերը  չէին օգտագործվում նույն իմաստով, և ինչպես ցույց է տալիս  ուսումնասիրությունը, նրանք վկայակոչում էին  շատ ավելի հաճախ «կանանց իրավունքներին», քան «տղամարդկանց իրավունքներին հավասարությանը»։ Ֆեմինիզմի բառապաշարը պարունակում էր շատ ավելի լայն սոցիալ-քաղաքական քննադատություն, քննադատություն, որը կենտրոնացած էր կնոջ վրա և գովերգում  էր այն կնոջըորն հարձակվում էր տղամարդկանց  արտոնությունների վրա»։ Մարդիկ կարող են վիճել, թե արդյոք այս ձևակերպումն իսկապես ենթադրում է նման խորը տարբերություն։ Հաշվի առնելով, այն հանգամանքը,որ կանայք գտնվել  են օրենքի և հասարակության մեջ բարդ իրավիճակում, տրամաբանական է, որ ֆեմինիզմը կենտրոնացած է կանանց իրավունքների վրա։

Ֆեմինիստ հեղինակ Բել Հուկսը գրել է. «Մարդկանց զանգվածը կարծում է, որ ֆեմինիզմը միշտ և միայն այն կանանց մասին է, ովքեր ձգտում են հավասարվել տղամարդկանց... Ֆեմինիզմը, որի մասին նրանք ամենաշատն են լսում, ներկայացված է կանանց կողմից, ովքեր հիմնականում հավատարիմ են գենդերային հավասարությանը, հավասար վարձատրությանը,հավասար աշխատանքի համար, և երբեմն կանանց և տղամարդկանց,ովքեր կիսում են տնային գործերն ու երեխաների դաստիարակությունը»։ «Ֆեմինիզմը սեքսիստական ճնշումներին վերջ տալու շարժում է։ Բացի այդ, ֆեմինիզմը տղամարդկանց առավելություն է տալիս նախկինում կանանց կողմից զբաղեցրած աշխատանքով զբաղվելու համար։ Ներկայումս մեր հիվանդանոցներում և բաժանմունքներում ավելի շատ տղամարդ բուժքույրեր կան, քան տարիներ առաջ»։

Դեբորա Սիգելը «օգտագործում է «ֆեմինիզմ» տերմինը ընդհանուր իմաստով, նկատի ունենալով այն փիլիսոփայությունը, որը զորացնում է շարժումը, արմատախիլ անելու սեքսիզմը և ապահովում կանանց  համար ավելի լավ  կյանք»։

Կարին Շենփլուգի խոսքերով, ով վերլուծել է  Գաբրիել դե Ֆոյնիի (1676), Ուրսուլա Կ. Լե Գինի (1969), Սամուել Ռ. Դելանիի (1976),Դոննա Հարավեյի (1980) և Ալկելին վան Լենինգի (1995) աշխատանքները,գենդերը (սովորաբար տարբերվում է սեռ հասկացությունից) ունի տարբերություն որոշ ֆեմինիստական ուտոպիստական գրականության մեջ։

## Ձգտում դեպի հավասարություն
Ֆեմինիզմը գործնականում կարող է լինել հոգնեցուցիչ  և ծախսատար, իսկ որոշ գաղափարներ կարող են վերահսկել անձնական և կազմակերպչական ռեսուրսները։ Պրագմատիզմը կարող է խրախուսել ավելի փոքր նպատակներ փնտրել, օրինակ՝ ունենալ ավելի մեծ ուժ, քան առանց ֆեմինիզմի, մինչդեռ չփորձել լիարժեք հավասարություն փնտրել։

Ալիս Էյչոլսի խոսերով «Քերոլ Հանիշը... պնդում էր, որ գեղեցիկ արտաքինը ու հիմար լինելը գոյատևման ռազմավարություններ են, որոնք կանայք պետք է շարունակեն օգտագործել այնքան ժամանակ, քանի դեռ «միասնության ուժը» կարող է փոխարինել դրանց»։

Ֆեմինիստ առաջնորդներից մեկը՝ Էնն Սնիտոուն, ենթադրում էր, որ դիֆերենցիալ ֆեմինիզմը գերադասվել է գենդերային հավասարությունից, որպեսզի «տղամարդիկ ավելի արձագանքող լինեն»։

18-րդ դարի վերջին Բրիտանիայում Մերի Ուոլսթոունկրաֆտը «Կանանց *իրավունքների պաշտպանություն» աշխատության* մեջ գրել է «իրավունքների համար պետք է պայքարեն կանայք տղամարդկանց հետ միասին»։ «Թող չեզրակացվի, որ ես ցանկանում եմ շրջել իրերի կարգը. ես արդեն ասել եմ, որ մարդիկ իրենց մարմնի կառուցվածքից ելնելով կարող են ունենալ որոշակի առավելություններ, սակայն նրանք ի ծնե վեհանձն  են ։ Ես խոսում եմ հավաքականորեն ամբողջ սեռի անունից, բայց ես հիմք չեմ տեսնում մտածելու, որ նրանց միջի բարերարը պետք է տարբերվի իրենց բնույթից»։«Ես ... կկարողանայի համոզել բանական մարդկանց իմ որոշ դիտողությունների կարևորության մեջ, որպեսզի նրանք ողջամտորեն  կշռադատեն իմ դիտարկումների ամբողջ բովանդակությունը։ Ես դիմում եմ նրանց սթափ դատողությանը, և պահանջում հանուն իմ սեռի, անգամ խնդրում եմ նրանց օգնել ազատել իրենց ընկերուհուն, որպեսզի տղամարդիկ մեծահոգաբար խզեն մեր շղթաները և վայելել  ռացիոնալ ընկերակցություն, ստրկական հնազանդության փոխարեն, նրանք կունենան ավելի ուշադիր դուստրեր, ավելի սիրալիր քույրեր, ավելի հավատարիմ կանայք, ավելի խելամիտ մայրեր, մի խոսքով, ավելի լավ քաղաքացիներ»։

## Գերազանցություն
Ըստ Դայան Դևիսի, արմատական ֆեմինիզմները «հակված են շահագրգռված լինել կանանց արտոնություններով, քան հավասարությամբ»։Հոգևոր ֆեմինիզմը և էկոֆեմինիզմը, ըստ պրոֆեսոր Դևիսի, ավելի քիչ են շահագրգռված արդարությամբ, քան ուղիներ գտելու [«արական/կանացի»]  արտոնությամբ»․ որպեսզի դնեն «կանանց»... վերևում (այսպես ասած)»։ Ուտոպիստական գեղարվեստական գրականության որոշ հեղինակներ գրել են,որ «իդեալական աշխարհներում կանանց դիրքերն ավելի լավն են, քան տղամարդկանցը»։

Ֆեմինիստների փոքրամասնությունը կոչ է արել ստեղծել մեկ կամ, հնարավոր է, մի քանի հասարակություններ, որտեղ կանայք կկառավարեն կանանց և տղամարդկանց։ Որոշ գիտնականներ հայտնել են, որ որոշ նման հասարակություններ գոյություն են ունեցել,, չնայած դրանց գոյության վերաբերյալ կան հակասություններ։ Համաձայն Սինթիա Էլլերի, ֆեմինիստական հոգևորականությունը հավատարմություն է հայտնել «կանանց հավասարությանը կամ գերազանցությանը» անցյալում և ապագայում,բայց ոչ ներկայում,իսկ որոշ հետևորդներ քննարկել են «կանանց գերակայությունն ընդդեմ  սեռերի  հավասար հարաբերությունների» նախապատմական ժամանակներում։ 20-րդ դարի սկզբին, սակայն, առաջին ֆեմինիստներից քչերը ստեղծեցին որևէ կազմակերպություն  նման հասարակության հայեցակարգ կամ ծրագիր մշակելու համար։

## Բացի հավասարությունից ազատություն
Դիֆերենցիալ ֆեմինիզմը հիմնված է այն ենթադրության վրա, որ կանայք և տղամարդիկ տարբեր են, որ կանանց համար տղամարդկանց հետ հավասար լինել նշանակում է նմանվել տղամարդկանց, ինչը ցանկալի չէ։ Հավասարության փոխարեն տարբերակող ֆեմինիզմը հիմնված է կանանց ազատության վրա։

1916 թվականին Շառլոտ Պերկինս Գիլմանը արտահայտվեց ֆեմինիզմի օգտին առանց «հավասարության» կոչերի։ Նախընտրելով կանանց «ազատությանը» և «լիարժեքությանը», նա գրել է. «ֆեմինիզմը ... ամբողջ աշխարհի կանանց սոցիալական զարթոնքն է։ Դա այդ մեծ շարժում է… որը փոխում է մարդու կյանքի ծանրության կենտրոնը..... Դա շարժում է ... (ի թիվս այլ նպատակների),որ կանանց կբերի լիարժեք տնտեսական անկախության..... հակաֆեմինիստներն ասում են .. կանանց ազատության իրենց վախի առաջ»։ Նա գրել է կանանց և տղամարդկանց միջև էական տարբերությունների մասին, ներառյալ մայրության և հայրության հարցում, և այն մասին,որ «(ֆեմինիստ) կանայք մեծ առավելություն են,գումարած լիարժեք մարդկային օժտվածություն և գործունեություն»։

## Քաղաքականություն
### Կազմակերպություններ
ԱՄՆ- ում հավասարություն ձգտող կազմակերպությունների օրինակներն են Կանանց ազգային քաղաքական խումբը ( NWPC ) և Կանանց համար ազգային կազմակերպությունը (  '''NOW''' )  և, պատմականորեն, Ազգային Կանանց կուսակցությունը ( NWP ): Այժմ, իր առաջին ազգային համաժողովում, 1967 թվականին, կոչ արվեց հավասարության, օրինակ  «Հավասար իրավունքների սահմանադրական փոփոխության», «Հավասար և անբաժան կրթություն», «Հավասար պայմաններ աշխատանքային վերապատրաստման համար», «աշխատանքի հավասար հնարավորությունների երաշխիք բոլոր կանանց համար, ինչպես նաև տղամարդկանց համար», «տղամարդկանց հետ հավասար կրթվելու հավասար իրավունք իրենց ամբողջ ներուժին համարժեք... վերացնելով բոլոր տեսակի խտրականությունն ու տարանջատումը ըստ սեռի», և «ապահովելով տղամարդկանց հետ հավասար պայմաններ աղքատության մեջ գտնվող   կանանց իրավունքը  աշխատանքի, ուսուցման, բնակարանի և ընտանեկան նպաստի»։

### Նշանավոր քաղաքական գործիչներ
Վիկտորյա Վուդհուլը առաջադրվել է 1872 թվականի ընտրություններում որպես ԱՄՆ նախագահ ՝ հաստատելով հավասարության իրավունքը։

20-րդ դարի սկզբին Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական պահպանողական Նեստա Հելեն Վեբսթերը, ենթադրում էր, որ սեռերը կարող են հավասար լինել և կարծում էր, որ եղել է «կանանց գերակայություն… [նախահեղափոխական] Ֆրանսիայում, երբ հզոր կանայք երբեք չեն փորձել բացահայտ  մրցակցել տղամարդկանց հետ, բայց փոխարենը ջանք չեն խնայել այլ ոլորտներում, որտեղ նրանք հաջողել են, մասնավորապես, «կազմակերպության ուժը և ոգեշնչման ուժը»։

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագիտություն

*
*
*
*
*
*
*
*
*

Կատեգորիա:Կանանց իրավունքներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիզմ