Նախագահական ընտրություններ Բելառուսում (2025)

**Բելառուսի Հանրապետության նախագահի ընտրություններ 2025** (), Բելառուսի նախագահի յոթերորդ հերթական ընտրություններն են, որոնք տեղի են ունեցել 2025 թվականի հունվարի 26-ին։

Գործող նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի համար այս ընտրությունները յոթերորդ անընդմեջ ընտրություներն են։ 1994 թվականից անընդմեջ եղել է իշխանության մեջ։ 2020 թվականի նախորդ նախագահական ընտրությունները Բելառուսում զանգվածային բողոքի ցույցեր են առաջացրել, որոնք ճնշվել են, և երկրում ստեղծվել է վախի և քաղաքական ռեպրեսիաների մթնոլորտ։ 2020 թվականի ընտրություններից հետո Ալեքսանդր Լուկաշենկոն հայտնվել է միջազգային մեկուսացման մեջ, կասկածի տակ է դրվել նրա լեգիտիմությունը որպես պետության ղեկավար, մինչդեռ Բելառուսը հայտնվել է ամբողջովին կախված Ռուսաստանից, իսկ 2022 թվականին Լուկաշենկոն թույլ է տվել ռուսական զորքերին օգտագործել Բելառուսի տարածքը Ուկրաինա ներխուժելու համար։

Լրագրողների կարծիքով, ի տարբերություն 2020 թվականի ընտրությունների, 2024 թվականի նախագահական մրցավազքում նույնիսկ մրցակցության տեսք չի եղել։ Ընտրություններին թույլատրվել է մասնակցել միայն Ալեքսանդր Լուկաշենկոյին հավատարիմ քաղաքական գործիչներին, մինչդեռ անկախ թեկնածուներ ընդհանրապես չեն եղել։ Անկախ մշտադիտարկում չի եղել և արտերկրում ընտրատեղամասեր չեն բացվել։

## Ընտրական համակարգ
Բելառուսի Սահմանադրության 81-րդ հոդվածի համաձայն՝ նախագահն ընտրվում է 5 տարի ժամկետով Բելառուսի Հանրապետության ժողովրդի կողմից։

80-րդ հոդվածի համաձայն՝ նախագահ կարող է ընտրվել Բելառուսի Հանրապետության այն քաղաքացին, որը 40 տարեկանից ոչ պակաս է, ունի ընտրական իրավունք, ընտրություններից անմիջապես առաջ առնվազն 20 տարի մշտապես բնակվում Է Բելառուսի Հանրապետությունում, չունի և նախկինում չի ունեցել օտարերկրյա պետության քաղաքացիություն կամ կացության թույլտվություն կամ օտարերկրյա պետության այլ փաստաթուղթ, որն իրավունք է տալիս ստանալ արտոնություններ և այլ առավելություններ։

64-րդ հոդվածի համաձայն՝ Բելառուսի քաղաքացիները, որոնք 18 տարին լրացել է, չեն գտնվում կալանավայրերում կամ չեն անցնում հարկադիր բուժում, ունեն նախագահական ընտրություններում քվեարկելու իրավունք։

## Նախընտրական քարոզարշավի ծրագիր

Նախագահի թեկնածուների ելույթները ռադիոյով հեռարձակվել են 2025 թվականի հունվարի 8-ին չորեքշաբթի և ուրբաթ օրերին՝ ժամը 8:00-ից մինչև 9:00-ն,  ելույթներ են ունեցել՝ Աննա Կանոպացկայային և Սերգեյ Սիրանկովին, հունվարի 15-ին՝ Սերգեյ Սիրանկովին և Աննա Կանոպացկայային, հունվարի 17-ին՝ Օլեգ Գայդուկևիչին և Ալեքսանդր Խիժնյակին:

Հեռուստատեսությամբ թեկնածուների ելույթները հեռարձակվել են հինգշաբթի օրերին՝ ժամը 18:00-ից մինչև 20:00-ը, հունվարի 9-ից Բելառուս 1 հեռուստաալիքով հետևյալ հաջորդականությամբ՝ հունվարի 9-ին՝ Աննա Կանոպացկայա, Սերգեյ Սիրանկով, Ալեքսանդր Խիժնյակ, Օլեգ Գայդուկևիչ, հունվարի 16-ին Ալեքսանդր Խիժնյակ, Աննա Կանոպացկայա, Սերգեյ Սիրանկով, Օլեգ Գայդուկևիչ։

Հունվարի 20-ին տեղի է ունեցել հեռուստաբանավեճեր։

## Թեկնածուների գրանցում
2024 թվականի փետրվարի 25-ին Ալեքսանդր Լուկաշենկոն, ում լեգիտիմությունը լայնորեն վիճարկվում է միջազգային հարթակում 2020 թվականից ի վեր, կրկնել է 2025 թվականի ընտրություններում առաջադրվելու իր մտադրությունը: Այնուամենայնիվ, արդեն օգոստոսին Բելառուսի ներկայիս նախագահը ակնարկել է ընտրություններին իր հնարավոր չմասնակցելու մասին, օգոստոսի 10-ին նա բելառուսներին կոչ է արել «ընտելանալ մեկ այլ նախագահի գաղափարին»։

Անկուսակցական Լուկաշենկոյին աջակցել է «Բելայա Ռուս» կուսակցությունը, որն ի սկզբանե նպատակ ուներ աջակցելու նրա քաղաքական կուրսին։ Իրավապաշտպանները կուսակցությունը որակում են որպես արհեստական և ժողովրդավարական ընտրությունների իմիտացիայի դերակատարում։

Բելառուսի Լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցության նախագահ և նրա խմբակցության ղեկավար Օլեգ Գայդուկևիչը իր առաջադրման մասին հայտարարել է 2024 թվականի հոկտեմբերի 25-ին։

Հոկտեմբերի 26-ին փաստաթղթեր են ներկայացվել Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով՝ ստորագրահավաք Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի նախաձեռնող խմբին գրանցելու համար։ Նախաձեռնող խմբի ղեկավարն է Բելառուսի արհմիությունների ֆեդերացիայի նախագահ Յուրի Սենկոն։ Հոկտեմբերի 29-ին Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը գրանցել է նախաձեռնող խումբ՝ Ալեքսանդր Լուկաշենկոյին Բելառուսի Հանրապետության նախագահի թեկնածու առաջադրելու համար։

Հոկտեմբերի 31-ին ԿԸՀ փաստաթղթեր են ներկայացվել Աննա Կանոպացկայայի, Սերգեյ Բոբրիկովի, Դիանա Կովալեւայի և Սերգեյ Սիրանկովի նախաձեռնող խմբերին ստորագրահավաք գրանցելու համար։ Նոյեմբերի 1-ին փաստաթղթեր են ներկայացվել Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով՝ Վիկտոր Կուլեշի նախաձեռնող խմբին գրանցելու համար։ Հոկտեմբերի 31-ին Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը գրանցել է Օլեգ Գայդուկևիչի, Օլգա Չեմոդանովայի և Ալեքսանդր Խիժնյակի նախաձեռնող խմբերը։

Նոյեմբերի 4-ին Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը գրանցել է Աննա Կանոպացկայային, Սերգեյ Բոբրիկովին և Սերգեյ Սիրանկովին ստորագրություններ հավաքելու նախաձեռնող խմբերը․ մերժում են ստացել Դիանա Կովալևան և Վիկտոր Կուլեշը։

Նոյեմբերի 12-ին Օլգա Չեմոդանովան և Սերգեյ Բոբրիկովը հանել են իրենց թեկնածությունը՝ կոչ անելով միավորվել Լուկաշենկոյի շուրջ։

Դեկտեմբերի 23-ին Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը գրանցել է բոլոր թեկնածուներին, ովքեր փաստաթղթեր էին ներկայացրել որպես նախագահի թեկնածու։

## Ստորագրահավաք թեկնածուների համար
2024 թվականի նոյեմբերի 21-ին Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի նախաձեռնող խումբը հայտարարել է, որ հավաքել է ավելի քան 1,581 միլիոն ստորագրություն։ Նոյեմբերի 22-ին, Լուկաշենկոյին հետևելով, Օլեգ Գայդուկևիչը հայտարարել է գրանցման համար անհրաժեշտ 100 հազար ստորագրություն հավաքելու մասին, սակայն նշել է, որ իր փոխարեն ստորագրողները ընդունում են, որ Լուկաշենկոյի օգտին։

Աննա Կանոպացկայան չի նշել հավաքված ստորագրությունների թիվը, սակայն ասել է, որ օրական հավաքում է ավելի քան 4000 ստորագրություն։ Դեկտեմբերի 13-ին ստորագրություններ է ներկայացրել Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով՝ նշելով, որ ներկայացրել է ավելի քան 100 հազար ստորագրություն, սակայն կոնկրետ թիվ չի նշել։

Դեկտեմբերի 10-ին Սերգեյ Սիրանկովը հայտարարել է, որ հավաքել է ավելի քան 170 հազար ստորագրություն, ինչպես նաև փաստաթղթեր է ներկայացրել Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով՝ որպես նախագահի թեկնածու գրանցվելու համար։

Դեկտեմբերի 11-ին Ալեքսանդր Խիժնյակը հայտարարել է, որ հավաքել է անհրաժեշտ թվով ստորագրություններ, սակայն թիվը չի նշել։ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով է ներկայացրել գրանցման փաստաթղթեր։

Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի տվյալները հավաքված ձայների թվի վերաբերյալ.

* Ալեքսանդր Լուկաշենկո՝ 2 528 946
* Օլեգ Գայդուկևիչ՝ 147 086
* Սերգեյ Սիրանկով՝ 127 759
* Աննա Կանոպացկայա՝123,973
* Ալեքսանդր Խիժնյակ՝ 114.824

## Միջազգային արձագանք
Մի քանի միջազգային առաջնորդներ շնորհավորել են Լուկաշենկոյին ընտրություններում հաղթանակի կապակցությամբ։ Նրանց թվում են՝ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը, Ուզբեկստանի նախագահ Շավքաթ Միրզիյոևը, Ղազախստանի նախագահ Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևը և Չինաստանի նախագահ Սի Ծինփինը։

## Արդյունքների չընդունում
Չեխիայի խորհրդարանի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովը որոշում է ընդունել դեռևս ընտրություններից առաջ՝ 2024 թվականի նոյեմբերի 7-ին։ Դրանում ակնհայտորեն ոչ լեգիտիմ են որակվել վերջին նախագահական ընտրությունների թեկնածուների ազատազրկման պայմաններում անցկացված ընտրությունների արդյունքները։

2024 թվականի դեկտեմբերի 27-ին Լիտվայի արտաքին գործերի նախարար Կեստուտիս Բուդրիսը կոչ է արել Եվրամիությանը կոշտ արձագանքել Լուկաշենկոյի «վերընտրությանը»: Ավելի ուշ Եվրախորհրդարանը նման պահանջ է ներկայացրել ԵՄ-ին՝ չճանաչել ընտրությունները։

2025 թվականի հունվարի 17-ին ԱՄՆ պաշտոնաթող պետքարտուղար Էնթոնի Բլինքենը հայտարարել է, որ Բելառուսում առաջիկա ընտրությունները չեն կարող լինել ազատ և արդար՝ հաշվի առնելով հանրապետությունում առկա իրավիճակը։

Հունվարի 25-ին ԵՄ արտաքին հարաբերությունների և անվտանգության քաղաքականության գերագույն ներկայացուցիչ Կայա Կալասը Բելառուսում կայանալիք ընտրությունները անվանել է «ժողովրդավարության կոպիտ վիրավորանք»՝ հավելելով, որ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն «ոչ մի լեգիտիմություն չունի»:

Ընտրությունների օրը Լուկաշենկոն հայտարարել է, որ անտարբեր է արևմտյան երկրների կողմից ընտրությունների հնարավոր չճանաչման նկատմամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* .
* .
* 

Կատեգորիա:2025 Բելառուսում
Կատեգորիա:2025 ընտրություններ
Կատեգորիա:2025 ընտրություններ Եվրոպայում
Կատեգորիա:Բելառուսի քաղաքականություն