Պիոմբինո

thumb|աջ|240px|Օդային տեսարան
[thumb|240px|''Ռիվելինո'', հնագույն գլխավոր դարպասը, որը կառուցվել է 1447 թվականին [Ռինալդո Օրսինիի կողմից։]]
**Պիոմբինոն** իտալական քաղաք և կոմունա է, մոտավորապես 35,000 բնակչությամբ, գտնվում է  Լիվորնո նահանգում (Տոսկանա). Այն գտնվում է  Լիգուրյան ծովի և Տիրենյան ծովի սահմանին, Էլբա կղզու դիմաց և Մարեմմայի հյուսիսային կողմում։

## Ընդհանուր ակնարկ
Այն հնագույն պատմական կենտրոն է, որը ծագել է այն ժամանակներից, երբ եղել է  Էտրուսկների նավահանգիստը Պոպուլոնիայի շրջանում։ Փոխարենը միջնադարում, այն եղել է Պիզայի Հանրապետության կարևորագույն նավահանգիստը։

Պիոմբինոյի ներքին տարածքում գտնվում է զգալի արդյունաբերական տարածք։ Նավահանգիստը դեռևս մեծապես օգտագործվում է ինչպես արդյունաբերության, այնպես էլ զբոսաշրջության համար՝ լաստանավերով դեպի Պորտոֆերայո (Էլբա) և Օլբիա (Սարդինիա).

## Աշխարհագրություն
Պիոմբինոյի սահմանակից քաղաքներն են Կամպիլիա-Մարիտտիմա, Ֆոլոնիկա, Սենթ Վինսենթ և Սուվերետո. Քաղաքն ունի յոթ քաղաքային համայնքներ (*ֆրազիոնի*)՝ Բարատի, Կոլմատա, Ֆլորենտին, Լա Սդրիսիա, Պոպուլոնիա, Պոպուլոնիա Ստադիոնե և Ռիոտորտո.

## Պատմություն
### Վաղ պատմություն
Ժամանակակից Պիոմբինոյի տարածքը բնակեցված է եղել դեռևս հին ժամանակներից. Էտրուսկների ժամանակաշրջանում տարածքի գլխավոր քաղաքը  Պոպուլոնիան էր, որն այժմ գտնվում է Պիոմբինո կոմունայի կազմում։

*Պիոմբինո* անունը անկասկած ծագում է *Պոպուլինո* անունից, որը նշանակում է «Փոքր Պոպուլոնիա», որը փախստականները տվել են մի փոքրիկ գյուղի, որտեղ նրանք ապաստանել են այն բանից հետո, երբ քաղաքը հարձակվել է հունական ծովահենների կողմից (9-րդ դար)։ Հավանական է նաև, որ Պիոմբինոն հիմնադրվել է Օստրոգոթների տիրապետության ժամանակաշրջանում։

1022 թվականին այդ տարածքում հիմնվեց Սան Ջուստինիանոյի վանքը, որը խթանեց ձկնորսների, նավաստիների և բանվորների գործունեությունը։ 1115 թվականին Պիոմբինոն ենթարկվեց Պիզայի Հանրապետությանը՝ դառնալով նրա երկրորդ գլխավոր նավահանգիստը. իշխանությունը գտնվում էր Կապիտանոյի («Կապիտան») ձեռքում։ Պիզաների և ջենովացիների հակամարտությունների ժամանակ (12-13-րդ դդ.) քաղաքը բազմաթիվ անգամներ կողոպտվել է։ 1248 թվականին Կապիտանո Ուգոլինո Արսոպաչին կառուցել է Channels։

### Պիոմբինոյի տերությունը
Պիոմբինոյի ամրոցը մնաց Պիզայի տիրապետության տակ, մինչև  Խերարդո Ապիանին, Պիզան  միլանցի Վիսկոնտիին  զիջելուց հետո, ձևավորեց անկախ տերություն իր ընտանիքի համար, որը որոշ ընդհատումներով պահպանել է պետությունը մինչև 1634 թվականը՝  կենտրոնացած Պիոմբինոյի վրա, որը ներառում էր Տոսկանյան արշիպելագի կղզիները՝  Էլբա, Պիանոզա, Մոնտեքրիստո, Կապրաիա, Գորգոնա և Ջիլիո։

1445 թվականին Կատերինա Ապիանիի հետ ամուսնության միջոցով Ռինալդո Օրսինին ձեռք բերեց Պիոմբինոյի տերությունը։ 1501–1503 թվականներին տերությունը անցավ Չեզարե Բորջիայի հսկողության տակ։ Այն բանից հետո, երբ Կոզիմո I դե Մեդիչիին գրավեց Պիմոբինոյի իշխանությունը Սիենայի դեմ պատերազմի ընթացքում, 1553 և 1555 թվականներին ֆրանս-օսմանյան նավատորմը հարձակվեց Պիոմբինոյի վրա, բայց հետ շպրտվեց։ 1557 թվականին հաշտության պայմանագրով Ապիանիները դարձան Պիոմբինոյի կառավարիչներ, բացառությամբ Պորտոֆերաիոյի, որը միացավ Տոսկանայի Մեծ Դքսությանը,  և Օրբետելոյի տարածքին, որը դարձավ Պրեսիդի նահանգի մի մասը՝ իսպանական վերահսկողության տակ։

### Պիոմբինոյի իշխանությունը
thumb|left|Պիոմբինոյի և նրա ամրությունների քարտեզը, 18-րդ դար։

1594 թվականին Պիոմբինոյի տիրակալությունը Սուրբ Հռոմեական կայսր Ռուդոլֆ II Հաբսբուրգի, կողմից բարձրացվեց արքունական կարգավիճակի իսկ Պիոմբինոյի առաջին արքայազնը Ալեսանդրո Ապիանի դ'Արագոնան էր։

1634 թվականին այդ տիտղոսը ձեռք բերեց Լյուդովիսի ընտանիքը, որի անդամ Նիկոլո I-ն  ամուսնացել էր ժառանգորդ Պոլիսսենա Ապիանիի հետ 1632 թվականին։

1708 թվականին իշխանությունը կառավարվում է Բոնկոմպանիների ընտանիքի կողմից՝ երբ այքայազնը Անտոնիո I-ն էր։

### Անեքսիա
1801թվականին Նապոլեոնը վերացրեց իշխանությունը, Պիոմբինոն և նրա հողերը միացվեցին Էտրուրիայի թագավորությանը։ 1809 թվականին դրանք տրվել են Նապոլեոնի քրոջը՝  Էլիզա Բաչոկչիին։ Նապոլեոնի վերջնական պարտությունից և  Վիեննայի կոնգրեսից հետո Պիոմբինո նահանգը միացվեց Տոսկանայի Մեծ Դքսությանը։ 1860 թվականին այն մտել է Իտալիայի միացյալ թագավորության կազմում։

### Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, Կասիբիլեի զինադադարի հայտարարությանը հաջորդած օրերին, Պիոմբինոն իտալական դիմադրության առաջին դրվագներից մեկն էր։ 1943 թվականի սեպտեմբերի 10-ին Առանցք գործողության ժամանակ գերմանական փոքր նավատորմը, որը ղեկավարում էր Լեյտենանտ կապիտան Կարլ-Վոլֆ Ալբրանդը, փորձեց մտնել Պիոմբինո նավահանգիստ, սակայն նավահանգստի իշխանությունները արգելեցին նրա մուտքը։ Գեներալ Չեզարե Մարիա Դե Վեկին, իտալական առափնյա զորքերի հրամանատարը (և նախկին ֆաշիստ Գերարկան), հրամայեց նավահանգստի իշխանություններին թույլ տալ գերմանական նավատորմի մուտքը, հակառակ նավահանգստի ռազմածովային ուժերի հրամանատար Ամեդեո Կապուանոյի խորհրդին։ Երբ նրանք ներս մտան և վայրէջք կատարեցին, գերմանական ուժերը թշնամական վարքագիծ դրսևորեցին, և պարզ դարձավ, որ նրանց նպատակը քաղաքը գրավելն էր. Տեղի բնակչությունը խնդրեց իտալական ուժերի վճռական արձագանքը՝ սպառնալով ապստամբություն, սակայն իտալացի ավագ հրամանատար գեներալ Ֆորտունատո Պերնին փոխարենը հրամայեց իր տանկերին կրակ բացել խաղաղ բնակիչների վրա՝ ցրելու ամբոխը. Դե Վեկին արգելեց ցանկացած գործողություն գերմանացիների դեմ։ Սա, սակայն, չխանգարեց բողոքի ակցիաներին. որոշ կրտսեր սպաներ, գործելով իրենց նախաձեռնությամբ և հակառակ հրամանին (Պերնին և Դե Վեկին նույնիսկ փորձեցին հեռացնել նրանց դրա համար), ստանձնեցին հրամանատարությունը և սկսեցին զենք բաժանել բնակչությանը, իսկ քաղաքացիական կամավորները միացան ի պաշտպանության իտալացի նավաստիների և զինվորների։ Ճակատամարտը սկսվել է սեպտեմբերի 10-ին ժամը 21:15-ին, գերմանական դեսանտային ուժերի (որոնք նպատակ ուներ գրավել քաղաքի կենտրոնը) և իտալական առափնյա մարտկոցների, տանկերի և քաղաքացիական բնակչության միջև։ Իտալական տանկերը խորտակել են գերմանական TA11  տորպեդոնավը։ Իտալական հրետանին խորտակել է նաև յոթ  արագընթաց դեսանտային նավ(Marinefährprahme), պենիշ տեսակի նավեր՝ Mainz և Meise (մեկ այլ պենիշ՝ Karin, որը նավահանգստի մուտքի մոտ խոցվել է որպես բլոկնավ) և վեց ծառայողական նավ (Fl.B.429, Fl.B.538, Fl.C. 3046, Fl.C.3099, Fl.C.504 e Fl.C.528) և մեծապես վնասել է TA 9 տորպեդո նավը և Carbet և Capitano Sauro (նախկին իտալական) շոգենավերը։*Sauro-ն* և *Carbet-ը* ոչնչացվել են իրենց կրած վնասի պատճառով։ Գերմանական հարձակումը հետ է մղվել. սեպտեմբերի 11-ի լուսաբացին 120 գերմանացի սպանվել էր, մոտ 200–300-ը գերվել էր, որոնցից 120-ը վիրավորվել էին։ Իտալական կաղմից զոհվել էր 4 հոգի (երկու նավաստի, մեկ Guardia di Finanza-ի բրիգադային և մեկ քաղաքացիական անձ), կային տասնյակ վիրավորներ. Մարտերի ընթացքում խորտակվել են նաև իտալական չորս սուզանավեր (VAS 208, 214, 219 և 220)։ Ավելի ուշ առավոտյան, սակայն, Դե Վեկին հրամայեց ազատ արձակել բանտարկյալներին և նրանց զենքերը վերադարձնել։ Նոր ժողովրդական բողոքի ցույցեր սկսվեցին, քանի որ իտալական ստորաբաժանումները ցրվեցին, իսկ ավագ հրամանատարները փախան քաղաքից, սեպտեմբերի 12-ին դիվիզիոնի հրամանատարությունը Պիոմբինոն հանձնեց գերմանացիներին, և քաղաքը գրավվեց։ Նավաստիներից, զինվորներից և քաղաքացիներից շատերը, ովքեր կռվել էին Պիոմբինոյի ճակատամարտում, նահանջեցին դեպի շրջակա անտառները և ստեղծեցին այդ տարածքում առաջին պարտիզանական կազմավորումները։ Քաղաքացիների կատարած գործերի համար քաղաքը նախագահ Կառլո Ազելիո Չամպիից ստացավ Ոսկե մեդալ «Ռազմական արիության համար»։

## Տեսարժան վայրերը
thumb|right|240px|Հնագույն նավահանգիստը
thumb|right|240px|Երկաթուղային կայարանի շենքը
[thumb|right|240px|[Torre Mozza (Piombino)|Torre Mozza, 16-րդ դարի Տոսկանայի առափնյա աշտարակ։ Այն այժմ պատմական և զբոսաշրջային ժամանցի կենտրոն է Ֆոլոնիկա ծոցում, Էլբա կղզու դիմաց]]

*Սանտ Անտիմո տաճար (մոտ 1377 թվական), որը կառուցվել է  Օգոստինյանների կողմից և ի սկզբանե նվիրված է Սուրբ Միքայելին։ Այն  պիզա-գոթական ոճով է, որպես Պիոմբինոյի վրա Պիզայի տիրապետության հուշագրություն։ Ինտերիերը, երկու նավերով (մեկը ավելացվել է 1933 թվականին), պահվում են Անդրեա Գվարդիի թանկարժեք գործերը, ներառյալ Մկրտության ավազանը։ Հակառակ ճակատին կան Ապիանիների ընտանիքի Վերածննդի դարաշրջանի գերեզմաններ։ Անդրեա Գվարդիի կողմից է նաև վանքը (1470 թվական)։
**Ռիվելինո* (Պատերի աշտարակ-դարպաս), քաղաքի ամենահին հուշարձանը (1212 թվական)։
**Chiesa della Misericordia* (13-րդ դարի սկիզբ)։ Այնտեղ պահվում է 15-րդ դարի թանկարժեք crucifix.
**Կասերո Պիզանո* (ամրոց)։ Այն ձևավորվում է երկու տարբեր շինություններից՝ բերդից, որը կառուցվել է  Կոզիմո I դե Մեդիչիի օրոք (1552–53) և Կասերոն (15-րդ դարի վերջ), որը օգտագործվել է որպես ռազմական բանտ մինչև 1959 թվականը։
**Քաղաքապետարան*  վերակառուցումը կատարվել է հնագույն Երեցների պալատի (Palazzo degli Anziani) ժամանակակից (1435)։ Musters Hall-ում՝ Պիոմբինոյի արքայազների դիմանկարներով։
**Սուրբ Աննայի մատուռ,* Գվարդիի Վերածննդի ուշագրավ ստեղծագործություն։ Կցված է Քաղաքացիական աշտարակին (Քաղաքային աշտարակ, 16-րդ դար)։
**Ցիտադելի ջրամբարը*, որը  նույնպես կառուցվել է Գուարդիի կողմից։ Կողքերում պատկերված են Յակոպո III Ապիանիի, նրա որդու և կնոջ դիմանկարները, որոնք հետագայում այլանդակվել են Սեզար Բորջիայի պատվերով։
**Կրկնակի պատուհանների տուն* (Մուլլիոնացված պատուհանների տուն, 1280-ականներ).
*Նահանգի բնական արգելոց Օրտի Բոտագոնեի ճահիճները, որը ստեղծվել է 1998 թվականին, Տորե դել Սալե բնակավայրի կողքին։

## Զույգ քաղաքներ — քույր քաղաքներ
Պիոմբինոյի քույր քաղաքն է.
* Ֆլեմալ, Բելգիա։

## Այլ
Պիոմբինոն ունի դպրոցներ, գիմնազիա (միջին դպրոց), ավագ դպրոց, եկեղեցիներ, բանկեր, այգիներ և հրապարակներ։ Պունտա Ֆալկոնե շրջանում գտնվում է աստղադիտարանը, որը ստեղծվել է 1976 թվականին։
Պիոմբինոյի արևելքում կա 1280 ՄՎտ հզորությամբ էլեկտրակայան՝ երկու ծխնելույզով, որոնցից յուրաքանչյուրը 195 մետր (640 ֆտ) բարձրություն ունի։ Պիոմբինոյից արևմուտք՝ HVDC  SACOI-ից դեպի Կորսիկա տանող սուզանավային էլեկտրահաղորդման մալուխի հատվածի սկիզբն է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք 
* Տուրիզմը Պիոմբինոյում