Երկարակեցություն

[մինի|[Երկրորդ աշխարհամարտի վետերան ամուսիններ]]
**Երկարակեցություն**, մարդու երկարատև կյանք, որը գերազանցում է կյանքի միջին տևողությունը։ Երկարակեցությունը ուսումնասիրող գիտությունը կոչվում է *գերոնտոլոգիա*։

## Սարքավորումների երկարակեցություն
Սարքավորումների աշխատունակությունը մինչև սահմանային վիճակը պահպանելու հատկություն։ Չնորոգվող սարքավորումների համար (լամպեր, ատամանիվներ և այլն) այդ վիճակը համընկնում է շարքից դուրս գալուն (փչանալուն), որոշ դեպքերում՝ խափանումների բարձր ինտենսիվության շրջանին (ավտոմատ սարքերում)։ Նորոգվող սարքավորումների սահմանային վիճակը որոշվում է մաշման նաև (նաև բարոյական) և հաճախակի խափանումների կամ նորոգման ծախսերի և ավելացման հետևանքով դրանց հետագա շահագործման անարդյունավետությամբ, անվտանգության պահանջների խախտմամբ (օրինակ, տրանսպորտում)։

## Շենքերի և կառույցների երկարակեցություն
Շենքերի և կառույցների ծառայության սահմանային ժամկետը, որի ընթացքում պահպանում են շահագործման պահանջվող հատկությունները։ Երկարակեցությունըլինում է բարոյական և ֆիզիկական։ Բարոյական երկարակեցությունը (բարոյական երկարակեցության ժամկետ) բնութագրվում է շենքերի և կառույցների ծառայության այն ժամկետով, որից հետո նրանք այլևս չեն բավարարում շահագործման փոփոխվող պայմաններին կամ տեխնոլոգիական պրոցեսների ռեժիմներինն։

## Ֆիզիկական երկարակեցություն
Որոշվում է բեռնվածքների և ֆիզիկա-քիմիական գործոնների ազդեցության տակ հիմնական կրող կոնստրուցիաների և տարրերի մաշվելու տևողությամբ։

## Հիմնական գործոններ
Հավաստի հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ կյանքի տևողությունը կախված է երկու հիմնական գործոններից՝ գենետիկայից և կենսակերպից։ 
 
Լիմֆոբլաստոիդ բջջային գծերը, որոնք ստացվել են երկարակյացների արյան օրինակներից, ունեն PARP (պոլի-ADP-ռիբոզոպոլիմերազ) սպիտակուցի զգալիորեն ավելի բարձր ակտիվություն, քան 20-ից 70 տարեկան մարդկանցից ստացված բջջային գծերը։ Դոլգալյացների լիմֆոցիտար բջիջներն ունեն այնպիսի հատկանիշներ, որոնք բնորոշ են երիտասարդ մարդկանց բջիջներին, ինչպես H2O2 ենթալետալ օքսիդատիվ վնասվածքից հետո վերականգնման մեխանիզմի գործարկման ունակությունը և PARP գենի արտահայտումը։ 

Երկվորյակների հետազոտությունները ցույց են տվել, որ մարդու կյանքի տևողության մոտ 20-30% տատանումները կարող են կապված լինել գենետիկայի հետ, իսկ մնացածը՝ անհատական վարքագծի և հեշտ փոփոխվող շրջակա միջավայրի գործոնների հետ։ Չնայած, որ ավելի քան 200 գենետիկ տարբերակներ, որոնք առնչվում են երկարատևությանը, հայտնաբերվել են ԱՄՆ-ում, Բելգիայում և Մեծ Բրիտանիայում ստեղծված մարդու գենետիկ տարբերակների բազայից, դրանք բացատրում են ժառանգականության միայն փոքր մասը։  

Երկարակեցությունը շատ հարմարվելու ունակություն ունեցող հատկանիշ է, և այն բաղադրիչներին ազդող հատկանիշները արձագանքում են ֆիզիկական (ստատիկ) շրջակա միջավայրի պայմաններին և կենսակերպի փոփոխությունների լայն շրջանակին՝ ֆիզիկական վարժությունների, սննդային սովորույթների, կենսական պայմանների, ինչպես նաև դեղագործական և սննդային ներազդեցությունների միջոցով։ 2012 թվականին անցկացված հետազոտությունը ցույց տվեց, որ նույնիսկ չափավոր ֆիզիկական ակտիվությունը ազատ ժամանակը կարող է ավելացնել կյանքի տևողությունը մինչև 4,5 տարի։  

Որոնք հայտնի են, որ վետերանությունն ու կենսատը երկարացնում են, դա ինսուլին/IGF-1-ը, ռապամիցինի թիրախը (mTOR), AMPK (պրոտեինկինազայի ակտիված կիաձող) և սիրթուինը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առողջապահություն
Կատեգորիա:Բնապահպանություն
Կատեգորիա:Ծերացում