Գիմեի թանգարան

**Արևելյան արվեստի ազգային թանգարան - Գիմեի թանգարան** (), նախկինում՝ **Գիմեի թանգարան** (), թանգարան Փարիզում։

## Թանգարանի պատմություն
Լիոնի արդյունաբերող Էմիլ Գիմեն (ֆր. Émile Étienne Guimet, 1836 —1918) ի սկզբանե մտադիր էր թանգարան ստեղծել՝ նվիրված Եգիպտոսի, Ասիայի կրոններին, ինչպես նաև անտիկ կրոններին։ Ապագա թանգարանի հիմքում ենթադրվում էր ցուցադրել Էմիլ Գիմեի՝ ճանապարհորդությունների ժամանակ հավաքած հավաքածուն։ Նա այցելել է Հունաստան, Եգիպտոս, այնուհետև շուրջերկրյա ճանապարհորդություն է կատարել (1876) ՝ կանգառներով Ճապոնիայում, Չինաստանում և Հնդկաստանում։ Առաջին անգամ այդ հավաքածուն Լիոնում ցուցադրվել է 1879 թվականին, իսկ արդեն 1889 թվականին Գիմեի հավաքածուն տեղափոխվել է Փարիզ։

Դեռ կենդանության օրոք Էմիլ Գիմեի թանգարանը ձեռք է բերում ասիական մասնագիտացում։ Անտիկ կրոնների բաժինը աստիճանաբար երկրորդ պլան է մղվում, նրա տարածքները տրվում են Շարլ վարի կորեական հավաքածուի համար (ֆր. Charles Varat):

## Մշտական հավաքածու
Թանգարանը պարունակում է արևելյան արվեստի մի քանի հավաքածուներ.

*Կենտրոնական Ասիայի արվեստ
* Աֆղանստանի և Պակիստանի արվեստ
* Հիմալայների արվեստ
* Հարավարևելյան Ասիայի արվեստ
* Չինաստանի արվեստ
* Կորեայի արվեստ
* Հնդկաստանի արվեստ
* Ճապոնիայի արվեստ
ձախից|մինի|243x243փքս|Դիմակ, կավ, VI դարի վերջ, VII դարի սկիզբ, Սինցզյան

###### Կենտրոնական Ասիայի արվեստ
Կենտրոնական Ասիայի չոր կլիման ապահովել է այս տարածաշրջանի եզակի ձեռագրերի և բուդդայական մշակույթի նկարների պահպանումը։ Ֆրանսիացի հնագետները՝ Դյութրեյ դե Ռանը (ֆր.՝ Dutreuil de Rhins), Փոլ Պելլիոն և Ժոզեֆ Ական շատ աշխատանք են կատարել Մետաքսի ճանապարհի քաղաքների՝ դարաշրջանի մշակութային կենտրոնների պեղումների վրա։ Թանգարանում ներկայացված են Կուչայի վանքերի կավե արձանները (ձախ կողմի նկարում` մասկարոն դիմակ, որը մասամբ այրվել է կրակի հետևանքով)։ Մոհաոյի քարանձավից երկու հարյուր հիսուն հին ձեռագրեր և շատ այլ գործեր տալիս են ամբողջական պատկերացում Կենտրոնական Ասիայի բուդդայական արվեստի մասին։
ձախից|մինի|«Եվրոպայի առևանգումը», Բահրամի գանձը, I դար
մինի|«Բոդդիսատվա», Գանդհարայի արվեստ, 1-3-րդ դար

### Աֆղանստանի և Պակիստանի արվեստ
1900 թվականին Լուվրում ցուցադրվել են հարյուրավոր նմուշներ, որոնք Ալֆրեդ Ֆուշեի հնդաֆղանական արշավախմբի կողմից բերվել էին Փեշավարի շրջանից (այժմ Պակիստան), (): Այդ թվում՝ Գանդհարայի արվեստի ամենավառ օրինակը՝  Գիմեի թանգարանից ժառանգվաժ Բոդդիստավայի հայտնի արձանը *(նկարը աջ կողմում):*

Հենց դրանում է առաջին անգամ կերպավորվել Բուդդան, հենց Գանդհարայի պատկերագրությունն է դարձել կանոնական։  Գանդհարայի արվեստի գագաթնակետը համարվում է  Քուշանների թագավորության շրջանը (1-3-րդ դարերը), որը զբաղեցրել  է Հնդկաստանի հյուսիսից մինչև Պամիր ընկած տարածքը։ Երեք քաղաքակրթությունների արվեստների խառնուրդը՝ հնդկական, հունահռոմեական և չինական, վստահաբար հաստատվել է Բահրամի գանձի հայտնաբերումով, որն իր մեջ ներառել է  Մաթուրական  փղոսկրե ստեղծագործություններ, հունա-հռոմեական սպասք և Հան դինաստիայի լաքապատ փայտե աշխատանքներ։ Բահրամի գանձերը նույպես պահվում են Գիմեում։ 1922 թվականին Ֆրանսիայի և Աֆղանստանի կառավարությունները ստորագրել են համաձայնագիր, ըստ որի ստեղծվել է ֆրանսիական  հնագիտական ներկայացչություն Աֆղանստանում։ Ժոզեֆ Հաքինի ()  գլխավորած պատվիրակությունը պեղումներ է իրականացրել Քաբուլի շրջանում, որի արդյունքում մասնավորապես հայտնաբերվել է «Բուդդայի մեծ հրաշքը» կոթողը (կոթողի անունը վերաբերում  է Բուդդայի կյանքից մի լեգենդի, որը պատմում է բուդդիստների և «հերետիկոսների» միջև մենամարտերի հրաշքների մասին)։

### Հիմալայների արվեստ
1879 թվականին սկզբին Էմիլ Գուիմը Լիոնում ցուցադրում էր տիբեթական լամաների մի քանի կենցաղային իրեր, որոնք Հիմալայական արվեստի հավաքածուի հիմք հանդիսացան։ Այսօր այդ բաժինը պարունակում է մոտ 1.600 արվեստի առարկաներ։

1912 թվականին Ժակ Բակոյի Արևելյան Տիբեթյան արշավախումբը Գուիմի թանգարան բերում է զգալի քանակությամբ 1819-րդ դարերի գեղանկարչության և բրոնզե իրեր։ Այդ դարաշրջանի տիբեթական արվեստը գտնվում էր Չինաստանի ազդեցության տակ։

Միայն վերջին ձեռքբերումները թույլ տվեցին ընդլայնել Հիմալայական արվեստի համայնապատկերը` մասնավորապես ներառելով նեպալյան արվեստի բազմազանություն։
մինի|Բհայրավայի դիմակ, Նեպալ,  XVI-րդ դարի վերջ—XVII-րդ դարի սկիզբ
Բհայրավայի դիմակը (պատկերված է աջ կողմում), Նեպալյան արվեստի առարկաներից մեկն է, որը ցուցադրվում է Գուիմի թանգարանում։ Նմանատիպ դիմակները դրվում են տաճարների ստորոտին՝  սեպտեմբերի վերջին Կաթմանդում Բհայրավա և Ինդրա փառատոների ժամանակ։ Տեխնիկան, որով պատրաստված է դիմակը, հնդկական քանդակագործական ավանդույթի շարունակությունն է, որն իր ազդեցությունը տարածել է ամբողջ Հիմալայաներում՝  դրանով իսկ հաստատելով Կատմանդուի բնակիչների մշակույթի սերտ կապը հարևան Հնդկաստանի հետ)։

### Հարավարևելյան Ասիայի արվեստ
ձախից|մինի|''Բանտեայ-Սրեյ տաճարի ճակտոն, Կամբոջա''
Հարավարևելյան Ասիայի արվեստը ստեղծվել է 1920-ական թվականների վերջին քմերական արվեստի երկու՝  Էմիլ Գիմեի (ներառյալ Կամբոջա արշավախմբի «պտուղները») և Տրոկադերոյում գտնվող Ինդոչինայի թանգարանի հավաքածուների միաձուլման հետևանքով։

Մինչև 1936 թվականը հավաքածուն համալրվում էր Հեռավոր Արևելքի ֆրանսիական դպրոցի () նվիրատվություններով, այդ թվում՝ Բանտեայ–Սրեյի տաճարի ճակտոնը՝ ֆրոնտոն։ Ճակտոնի վրա պատկերված է Մահաբհարաթայի դրվագը, որի ընթացքում երկու դև՝ ասուրա Սունդան և Ուփասունդան, պայքարում են  ապսարա Տիլոտամային տիրանալու համար, որը ստեղծվել է աստվածների կողմից հատուկ երկու եղբայրների մեջ վեճ սերմանելու, նրանց կռվեցնելու և երկրի վրա խաղաղություն վերականգնելու համար։ Բանտեայ–Սրեյի ոճը էականորեն տարբերվում է քմերական ավանդական արվեստից։

Քմերական քանդակների ամենահարուստ հավաքածուն, որին հավասարը չկա Արևմուտքում, պատկերում է քմերական արվեստի պատմությունը ստեղծման օրվանից մինչև մեր օրերը։ Բացի քմերական հավաքածուից (Կամբոջա և Վիետնամի հնդկական մասը), Հարավարևելյան Ասիայի արվեստը ներկայացնում է Թաիլանդի, Ինդոնեզիայի, Վիետնամի չինական մասի, Բիրմայի և Լաոսի արվեստի գործեր։

### Չինաստանի արվեստ
ձախից|մինի|232x232փքս|Բրոշե ոչխարի գլխից. բրոնզ, արծաթ, ոսկի, փիրուզ, մ. թ ա. IV—III դդ.
Գիմեի թանգարանի չինական հավաքածուն բաղկացած է ավելի քան 20000 իրերից. Նեֆրիտային և Նոր քարի դարի կերամիկական արտադրանքը, Շան և Չժոու դինաստիաների բրոնզե արձանիկներ, լծի առարկաներ, բրոնզե հայելիներ և վարսակալներ, մետաղադրամներ և լաքապատ դեկորատիվ տուփեր .Գիմեի թանգարանի նմուշները ներառում են յոթհազարամյա չինական մշակույթ՝սկսած նրա ծնունդից մինչև 18-րդ դար։

Չինական կերամիկայի հավաքածուն պարունակում է ավելի քան 10000 իրեր։ Ներկայացված են ճենապակյա և հախճապակյա ամանեղենի գրեթե բոլոր հայտնի արտադրողները։ Թանգարանի հավաքածուի միջոցով կարելի է հետևել կերամիկայի արտադրության տեխնալոգիայի զարգացմանը,յուրաքանչյուր դարաշրջանում տիրող ճաշակի փոփոխություններին։

Թանգարանում ներկայացված են նաև թանկարժեք փայտի տեսակներից պատրաստված նմուշներ,հազարավոր նկարներ և պատկերազարդումներ Թան  դինաստիայից մինչև Ցինդինաստիան։

Նայել նաև Գրանդիդյե  հավաքածուի կայքը՝()՝ Գիմեի թանգարանի չինական կերամիկայի հավաքածուները։

### Կորեայի արվեստ
ձախից|մինի|Ավալոկիտեշվարա, երկաթ, 10-11-րդ դար

Թանգարանի կորեական հավաքածուն սկսվում է Շարլ Ուեյրի 1888 թ. արշավախմբից։ Երկար ժամանակ Կորեան փակ էր օտարների համար, և արշավախմբի բերած հավաքածուն եվրոպացիներին հնարավորություն տվեց առաջին անգամ ծանոթանալ կորեական արվեստին։ 20-րդ դարի 20-30-ական թվականներին կորեական հավաքածուն ժամանակավորապես հանվեց թանգարանի ցուցասրահներից՝  տեղը զիջելով շարունակաբար ընդարձակվող ճապոնական հավաքածուին։ Երկրորդ աշխարհամարտից հետո հավաքածուն վերադարձավ սրահներ՝  հարստանալով Արթուր Սաշի կողմից նվիրաբերված հավաքածույով () :

Հետագա տարիներին կորեական արվեստի հավաքածուն անընդհատ համալրվում էր, 1980-ականներին կորեական հավաքածուի համար հատկացված տարածքն ընդլայնվեց մինչև 69 մ², իսկ ևս 20 տարի անց՝  մինչև 360 մ²։ Հավաքածուն այսօր պարունակում է մոտ 1000 ապրանք, որոնք ընդգրկում են Կորեայի գրեթե ամբողջ պատմությունը։ Թանգարանի վերջին ձեռքբերումներից մեկը Կորյոյի դարաշրջանից բրոնզե հավաքածու է, այդ թվում ՝ «հազարաձեռք Ավալոկիտեշվարան» (պատկերված է աջ կողմում)։ Ավալոկիտեշվարան պատկերված է փոքր-ինչ խոնարհվելով Բուդդա Ամիտաբհայի դիմաց, որին Ավալոկիտեշվարան պահում է գլխի վերևում։
[մինի|''Բուդդայի մարմնաքանդակ, 6-րդ դարի սկիզբ, [Ուտար Պրադեշ*]]

=== Հնդկաստանի արվեստ ===
[[Պատկեր:Attributed to Nevasi Lal - Noblewomen Playing Chess in the Zenana.jpg|ձախից|մինի|*Նևաշի Լալ, Պալատական տիկնայք շախմատ խաղալիս, 1780–1800*]]
Գիմեի թանգարանն ունի հնդկական քանդակների (կավ, քար, բրոնզ, փայտ) մեծ հավաքածու՝ թվագրված մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակից մինչև մ․ թ․ 18-19-րդ դարերը, ինչպես նաև 16-19–րդ դարերի հնդկական նկարների և [[Մանրանկարչություն|մանրանկարչության]] հավաքածու։

Հնդկական քանդակների հավաքածուի շարքում կարելի է առանձնացնել [[Բուդդա]]յի մարմնաքանդակը (*նկարը աջ կողմում*)՝ [[Գուպտա կայսրություն|Գուպտա դինաստիայի]] օրոք [[Մաթհուրա]]յի դպրոցի բնորոշ ներկայացուցիչը։ Բուդդան պատկերված է առջևից, մարմինը բացարձակապես սիմետրիկ է։ Չպահպանված գլխի շուրջ ժամանակին [[հալո]] էր երևում, որի մնացորդները կարելի է տեսնել Բուդդայի ձախ ուսի վրա։ Աջ ձեռքը, որ նույնպես չի պահպանվել մինչև մեր օրերը, ամենայն հավանականությամբ արտահայտում էր abhaya mudra ժեստը ՝ խորհրդանշելով անվախությունը։

Ավանդաբար տաճարների պատերը զարդարվում էին աննշան աստվածությունների արձաններով՝ դևատա ()՝ աստվածներին իր ներկայությամբ գոհացնող, և շալաբհանիժկա () (պատկերված աջ կողմում)՝ պտղաբերությունը խորհրդանշող։ Քանդակի հակինթներն ու ուլունքները հուսալի վկայություն են զարդերի նկատմամբ հնդիկ կանանց հավերժական կախվածության մասին։

Նկարների հավաքածուի շարքում առանձնանում է 18-րդ դարի երկրորդ կեսի հնդիկ նկարչի՝ [[Լաքհնաու]]ում բնակվող Նևաշի Լալի գուաշի գործը՝ «Դատարանի տիկնայք շախմատ խաղալիս»։ Ոգեշնչված անգլիացի նկարիչ Թիլլի Քեթլի աշխատանքով՝ որոշ ժամանակ աշխատել է նրա հսկողության տակ։ Այս աշխատանքը միահյուսում է տեղական և եվրոպական նկարչության ավանդույթները։
[[Պատկեր:Divinité Inde Musée Guimet 27971.jpg|մինի|*Կնոջ կիսանդրի, X—XI դարեր, Մադհյա Պրադեշ'']]

#### Տեքստիլ հավաքածու
Գիմեի թանգարանն ունի նաև հնդկական տեքստիլների յուրօրինակ հավաքածու։ Այս հավաքածուի մեծ մասը հավաքվել է Կրիշնա Ռիբուի կողմից (), որը 1979 թվականին հիմնել է Ասիայի տեքստիլի ուսումնասիրության ասոցիացիան ()։ 1990 թվականին Ռիբուն իր հավաքածուի մի մասը նվիրաբերել է Գիմեի թանգարանին, իսկ 2003 թվականին ամբողջ հավաքածուն (տեքստիլի, նկարների, փաստաթղթերի մոտ 4000 օբյեկտ) փոխանցվել է Գիմեի թանգարանին։

Հավաքածուն պարունակում է իրեր, որոնք ներկայացնում են «Պատերազմող պետությունների» ժամանակաշրջանից (մ.թ.ա. 5-րդ դար) մինչև մեր օրերը։ Ներկայացված են Ասիայի բոլոր շրջանները և տեքստիլ արտադրության՝ երբևէ գոյություն ունեցած տեխնիկաները։

### Ճապոնիայի արվեստ
Շուրջ 11 000 առարկա ներառող Գիմեի թանգարանի ճապոնական հավաքածուն ներկայացնում է ճապոնական արվեստի հարուստ համայնապատկերը մ.թ. ա. III—II հազարամյակներում՝ իր ստեղծման օրվանից մինչև Մեյձի դարաշրջանի սկիզբը։

Բազմաթիվ կավե քանդակներ և ծաղկամաններ վկայում են Ճապոնիայում բուդդայական արվեստի զարգացման մասին։ Դրանց թվում է Դոգուն «դահուկային ակնոցներով», որի անունը առաջացել է հորիզոնական հարթեցված աչքերի ձևից։ Դրանց ձևը հիշեցնում է էսկիմոական աչքերի պաշտպանությունը արևից։

Կավե ֆիգուրները թրծվում են բավականին ցածր ջերմաստիճանի տակ՝ 800&nbsp;°C: Դոգուի օգտագործումը ներկայումս անհայտ է։ Նրանց մեծ մասը հայտնաբերվել է գյուղերի մոտակայքում գտնվող գերեզմաններում։ Սովորաբար դոգուները կոտրվում էին մինչև թաղելը, ինչը թույլ է տալիս ենթադրել,որ այն պաշտպանական ֆունկցիա է։ Դոգուների կանացի ֆիգուրը հնարավոր է դարձնում այն տեսակետը,որ  դրանք օգտագործվել են որպես պտղատվության պաշտամունք։

Դոգուների պատրաստման գագաթնակետը հասնում է Դյոմուն դարաշրջանի վերջին Խոնսյուի հյուսիսում։ Սկսած Յայոյի ժամանակաշրջանից Դոգու մշակույթը դուրս է մղվում։

Թանգարանում ներկայացված են նաև VIII—XV դարերի նկարներ։ XIX—XX դարերի օբյեկտները՝ գեղագրություն, հովհարներ, ինչպես նաև շուրջ 3 000 էստամպներ, ցույց են տալիս ճապոնական արվեստի աշխարհիկ կողմը։ Հավաքածուում կան նաև լաքապատ և կերամիկական իրեր, այդ թվում՝ թեյի սպասք (չանոյու), փղոսկրի իրեր, թրեր և պատյաններ, ինչպես նաև Ճապոնիայի կիրառական արվեստի բազմաթիվ այլ առարկաներ։

## Բուդդայական  պանթեոն
Թանգարանի ցուցադրության մի մասը գտնվում է այսպես կոչված «բուդդայական պանթեոն» (ֆր.՝ Alfred Heidelbach)  Ալֆրեդ Հայդելբախի առանձնատանը, որը պետության կողմից ձեռք է բերվել 1955 թվականին, վերակառուցվել և թանգարանին է հանձնվել 1991 թվականին։ Պանթեոնում ցուցադրվել է Էմիլ Հիմեի սկզբնական ճապոնական հավաքածուի մի մասը։

Պանթեոնի հասցեն՝  19 avenue d’Iéna, 75116 Paris.

## Էնրիի թանգարան
Էնրիի թանգարանում ()  պահպանում է մադամ Կլեմանս Էնրիի Արևելյան հավաքածուն։ Հավաքածուի մեծ մասը վերաբերում է 17—19-րդ դարերին։ Թանգարանի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 1908 թվականի մայիսի 27-ին, 2004 թվականից թանգարանը Գիմեի թանգարանի մի մասն է կազմում։

Թանգարանի հասցեն՝ 59 avenue Foch, 75116 Paris.

## Գործնական տեղեկատվություն
Թանգարանը գտնվում է Փարիզի XVI թաղամասում, մոտակա մետրոյի Iéna, Trocadéro և Boissière կայարաններում։

Թանգարանը բաց է ամեն օր, բացի երեքշաբթի և տոնական օրերից։

Աշխատանքային ժամեր՝ 10:00 - 18:00

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Bodhisattva Gandhara Guimet.jpg
Պատկեր:Bouddha Inde Musée Guimet 27972.jpg|Բուդդայի հանդերձանքը, Gupta կայսրության VI դարի սկզբին, Mathura դպրոց, վարդագույն ավազաքար, H. 142 տես Հնդկաստան:
Պատկեր:Bhairava Inde Musée Guimet 11072.jpg|Բհայրավա, Շիվայի սարսափելի ձևը: Կարնատակա, Խոյսալի դարաշրջան, XIII դար, Հնդկաստան.
Պատկեր:Harihara Musée Guimet 897 1.jpg|Khmer արվեստի VII դարում, ավազաքար, Տակեո նահանգ,  Կամբոջա.
Պատկեր:Bodhisattva Musée Guimet 27972B.jpg|10-11-րդ դար Կամբոջա
Պատկեր:Guimet IMG 6009 Jayavarman7.JPG|Ենթադրյալ ղեկավար Jayawarman VII. Կամբոջա.
Պատկեր:Shiva, art cham (musée national des arts asiatiques - Guimet) (12438282985).jpg|Շիվա
Պատկեր:Flickr - dalbera - Portrait d'homme (musée Guimet).jpg|Դիմանկար. Ներկված և լաքապատ փայտ՝ պատված լեռնային բյուրեղներով (աչքեր)։ XVII դ. Ճապոնիա.
Պատկեր:Peinture murale Guimet 151107 3.jpg|Բուդդա. Որմնանկար,  VIII դարի առաջին կես. Կենտրոնական Ասիա, Չինաստան.
Պատկեր:Masque Shang Musée Guimet 1107.jpg|Դիմակ, փղոսկր. Շանի դիմաստիա մ. թ. ա XI դար. Չինաստան.
Պատկեր:Masque de No Guimet 271171.jpg|Պատանու դիմակ թատրոնի համար. Edo դարաշրջան 1603-1868, լաքապատ և ներկված փայտ. Ճապոնիա.
Պատկեր:Gladiateur Begram Guimet 18117.jpg|Գլադիատոր, արծնապատ ապակի: I դարի հռոմեական արվեստ, բեգրամյան գանձ, Կապիսի շրջան, Աֆղանստան:
Պատկեր:Coupe Inde Musée Guimet 2497.jpg|Գինու գավաթ. Մեծ Մոհոլների կայսրություն XVIII դ. նեֆրիտ, ոսկի, սուտակներ, զմրուխտ: Հովհաննեսի և Կրիշնա Ռիբուդի պարգևը: Հնդկաստան.
Պատկեր:Joueuse de polo Tang Guimet 29101.jpg|Պոլոյի խաղացող. VIII դարի առաջին կես. Հյուսիսային Չինաստան.
Պատկեր:Grès chinois Guimet.jpg|XIII դար, Հարավային Չինաստան
Պատկեր:Grès chinois Guimet 231102.jpg|XIII դար, Հարավային Չինաստան
Պատկեր:Grès chinois Guimet 231103.jpg|XIII դար, Հարավային Չինաստան
Պատկեր:Ewer, celadon with inlaid decoration.Goryeo Period. Guimet.jpg|XII-XIII դարեր Կորեա


## Տես նաև
* Չերնուսկի թանգարան - Ֆրանսիայի արևելյան արվեստի երկրորդ թանգարանը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1889 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:1889 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Պատկերասրահներ
Կատեգորիա:Փարիզի թանգարաններ