Պյատիգորսկ

**Պյատիգորսկ** (), քաղաք Ռուսաստան Դաշնության հարավում, բնակչության թվով երկրորդ քաղաքը Ստավրոպոլի երկրամասում։ Եվս յոթ բնակավայրերի հետ կազմավորում է Պյատիգորսկի քաղաքային օկրուգը և հանդիսանում է մունիցիպալ կազմավորման վարչական կենտրոնը։

2010 թվականի հունվարի 19-ից հանդիսանում է Հյուսիսկովկասյան դաշնային շրջանի վարչական կենտրոնը (ՌԴ դաշնային շրջանների վարչական կենտրոններից միակն է, որը չի հանդիսանում է դաշնային սուբյեկտի վարչական կենտրոն)։

Քաղաքը գտնվում է Պոդկումոկ գետի վրա, Միներալնիե Վոդի քաղաքից 12 կմ, իսկ Կիսլովոդսկ քաղաքից՝ 45 կմ հեռավորության վրա։

Այն հնագույն ցեխաբուժական բուժավայր է, ինչպես նաև Կովկասյան հանքային ջրերի շրջանի արդյունաբերական, գիտական, մշակութային, առևտրական և տուրիստական կենտրոն։

## Անվանում
1828 թվականին Ռուս ճարտարապետ Իոսիֆ Կարլովիչը Բերնարդացին 1788-1840 թվականին  մշակել է ապագա քաղաքը, որը 1830 թվականին փետրվարին ընդունվել է Ռուսաստանի կայսրության Նախարարների կոմիտեի կողմից։ Միևնույն ժամանակ, ռուսական ռազմական հրամանատար, գեներալ Գեորգի Արսենիևիչ Էմմանուելը տվել է ապագա թաղամասի անունը` Նովոգեորգիևսկ, Կոնստանտինոգորսկ և վերջապես, Պյատիգորսկ՝ Բեշթաու լեռան անունով։

1830 թվականի փետրվարի 18-ին Նախարարների կոմիտեն հավանություն է տվել ապագա թաղամասի և նրա անունը Պյատիգորսկի նախագծին, իսկ 1830 թվականի Մայիսի 14-ին ռուսական սենատի կառավարությունը հրամանագիր է ստորագրել։ Ուստի Ռուսաստանի քարտեզի վրա հայտնվեց այդ անունը՝ Պյատիգորսկ։

## Աշխարհագրություն
Պյատիգորսկը գտնվում է Ստավրոպոլի հովտում Հյուսիսային Կովկասում, լայն տարածում է գտել Պոտկինքի գետի ափին, Մաշտուկի ստորոտում հարավ-արևմուտք և հարավային լանջերին, ծովի մակարդակից 500-600 մ բարձրության վրա։

Հանքային ջրերի ստորերկրյա աղբյուրների հարուստ առողջարանային տարածքը համեմատաբար աղքատ է մակերևութային ջրային ռեսուրսների վրա։ Այն անցնում է Պոտկինկ գետը, մի քանի փոքր վտակներ, գետեր և գետի Կումա, արևմուտքից հյուսիս-արևմուտք-հյուսիսից տեղաբաշխելիս։ Այս գետերը մակերեսային են, նրանք չեն ապահովում տարածաշրջանի խմելու ջուրը, քիչ են օգտագործվում հանգստի համար։ Տարածաշրջանը Կուբանի կողմից լրացուցիչ ջուր է ստանում արտադրության, տնային և առողջարանային կարիքների համար հատուկ ջրատարի միջոցով։

Պյատիգորսկը հարուստ է քաղցրահամ ջուր ունեցող շատ բնական լճերով։ Հայտնի Տամբուկանսկո և Լիսոգոս լճերը պարունակում են դառը աղի ջուր և արժեքավոր աղբյուրներ բուժիչ ցեխեր։ Այնուամենայնիվ, լեռնաշղթաների բարձրությունից կարելի է տեսնել, թե ինչպես է լճերի հայելիները փայլում։ Ամռանը այս լճերի ափերին շատ զբոսաշրջիկներ, ու տեղացիներ կան նրանք տոնախմբություններ են կատարում։

## Ֆիզիկաաշխարհագրական բնութագիր
### Ռելիեֆ
Քաղաքը տեղակայված է փոքր բարձրավանդակի վրա՝ ծովի մակարդակից 512 մ բարձրության վրա, Բեշթաու, Մաշուկ և երեք այլ Կովկասյան սարերի մոտ։ Հարավում լավ երևում է Էլբրուսի ձյունե լեռնագագաթը։

### Կլիմա
Պյատիգորսկի կլիման խոնավ մայրցամաքային է։ Եղանակը գրեթե հաստատուն է, տեղի չեն ունենում եղանակի կտրուկ փոփոխություններ։ Ամռանը տաք է (հուլիսին՝ միջինում +21&nbsp;°C), իսկ ձմռանը՝ բավական ցուրտ (հունվարին՝ միջինում −4&nbsp;°C)։

## Ժողովրդագրություն
Պյատիգորսկը խոշոր քաղաք է և բնակչությամբ Ստավրոպոլի երկրամասում իր տեղն է զիջում միայն Ստավրոպոլին։



Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:800 height:500
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:150000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:15000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1856 text:1856
  bar:1866 text:1866 
  bar:1897 text:1897 
  bar:1913 text:1913 
  bar:1916 text:1916 
  bar:1923 text:1923 
  bar:1931 text:1931 
  bar:1937 text:1937 
  bar:1939 text:1939 
  bar:1961 text:1961 
  bar:1970 text:1970 
  bar:1975 text:1975 
  bar:1985 text:1985 
  bar:1990 text:1990 
  bar:2000 text:2000 
  bar:2005 text:2005 
  bar:2010 text:2010 
  bar:2015 text:2015 
PlotData=
  color:barra width:25 align:left
  bar:1856 from:0 till:6900
  bar:1866 from:0 till:8862
  bar:1897 from:0 till:18440
  bar:1913 from:0 till:64800
  bar:1916 from:0 till:38000
  bar:1923 from:0 till:49700
  bar:1931 from:0 till:55607
  bar:1937 from:0 till:79088
  bar:1939 from:0 till:62000
  bar:1961 from:0 till:73000
  bar:1970 from:0 till:93085
  bar:1975 from:0 till:105000
  bar:1985 from:0 till:113000
  bar:1990 from:0 till:126000
  bar:2000 from:0 till:128000
  bar:2005 from:0 till:139700
  bar:2010 from:0 till:142511
  bar:2015 from:0 till:145971
PlotData=
  bar:1856 at: 6900 fontsize:S text: 6900 shift:(-10,5)
  bar:1866 at: 8862 fontsize:S text: 8862  shift:(-10,5)
  bar:1897 at: 18440 fontsize:S text: 18440  shift:(-10,5)
  bar:1913 at: 64800 fontsize:S text: 64800  shift:(-10,5)
  bar:1916 at: 38000 fontsize:S text: 38000  shift:(-10,5)
  bar:1923 at: 49700 fontsize:S text: 49700  shift:(-10,5)
  bar:1931 at: 55607 fontsize:S text: 55607  shift:(-10,5)
  bar:1937 at: 79088 fontsize:S text: 79088  shift:(-10,5)
  bar:1939 at: 62000 fontsize:S text: 62000  shift:(-10,5)
  bar:1961 at: 73000 fontsize:S text: 73000  shift:(-10,5) 
  bar:1970 at: 93085 fontsize:S text: 93085  shift:(-10,5)
  bar:1975 at: 105000 fontsize:S text: 105000  shift:(-10,5)
  bar:1985 at: 113000 fontsize:S text: 113000  shift:(-10,5)
  bar:1990 at: 126000 fontsize:S text: 126000  shift:(-10,5)
  bar:2000 at: 128000 fontsize:S text: 128000  shift:(-10,5)
  bar:2005 at: 139700 fontsize:S text: 139700  shift:(-10,5)
  bar:2010 at: 142511 fontsize:S text: 142511  shift:(-10,5)
  bar:2015 at: 145971 fontsize:S text: 145971  shift:(-10,5)


2014 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ՝ Պյատիգորսկը Ռուսաստանի 1100 քաղաքների մեջ ըստ բնակչության գրավում է 119-րդ տեղը։ Քաղաքի ընդհանուր մակերեսն է 97 կմ², իսկ բնակչության խտությունը՝ 2398,1 մարդ/կմ²։ 2010 թվականին քաղաքում ապրում էին 63916 տղամարդիկ (44,85 %) և 78595 կանայք (55,15 %)։

### Ազգային կազմ
Ըստ 2010 թվականի տվյալների՝ քաղաքում ապրում էին հետևյալ ազգությունները (1 %-ից ցածրի դեպքում ազգությունը ընդգրկված է «Այլ»-ի մեջ)։

## Քույր քաղաքներ

## Տնտեսություն
Պյատիգորսկի արդյունաբերությունը հիմնականում ուղղված է առողջարանային կարիքների սպասարկմանը։

Կան սննդի արդյունաբերության ձեռնարկներ` միս, կաթնամթերք, հացաթխման աշխատանքներ։ Քաղաքի յուրօրինակ աշխարհագրական դիրքը հանքային ջրերի բազմաթիվ աղբյուրների մոտ կանխորոշեց հանքային ջրի շշալցման համար ձեռնարկությունների զարգացումը։

Լույսի արդյունաբերությունը ներկայացնում է բազմաթիվ փոքր խանութներ և փոքր գործարաններ հագուստի և բազմաշերտ արտադրանքի լայն տեսականիով։ Պյատիգորսկի արդյունաբերության մեջ հատուկ տեղ զբաղեցնում է կաշվի և մորթու վերամշակումը և վերին հագուստի կարի ձևավորումը։ "Մաշուկ" հագուստի գործարանը աշխատում է փետրվար ամսին։ Մինչև 2000-ական թվականներին քաղաքի թեթև արդյունաբերությունը ներկայացրեց այլ ձեռնարկություններ` կոշիկի և գորգերի գործարան։

Մշակվել են նաև մեքենաշինությունը և մետաղագործությունը։

* Պյատիգորսկի գործարանը «Իմպուլս» - ատոմային էներգիայի և համակարգեր ուներ։ 2016 թվականին գործարանը ատոմակայանների  կառուցման համար լիցենզիա ստացավ։
* «Պյատիգորսկսելմաշ» գործարանը - ստացավ թռչնաբուծության մեքենաներ և սարքավորումներ։ 2016 թվականի Մարտի 10-ին գործարանը դադարեց գոյություն ունենալ «Էլեկտրոտեխնիկական կայաններ»-ի Էներգոմերիային միանալուց հետո։ 
* Ձեռնարկությունը "Ստանկոտերմ" - արտադրում է ջեռուցման և քաղաքային սարքավորումներ։

## Տրանսպորտ
Ֆրանսիական արտադրության առաջին ավտոբուսը սկսեց 1927 թվականին Ստավրոպոլից Պյատիգորսկ ուղևորներ տեղափոխել։ 1932 թվականին տեղի է ունեցել Գեորգիևսկի առաջին չվերթը ավտոբուսից, որը վերածվել է բեռնատարի։ Նախապատմական տարիներին փոքր ցածր էներգիայի ավտոբուսները ուղևորներին տեղափոխեցին, առողջարանային հանգստացողներին և առաջին քաղաքի երթուղին Վոկալ-Պրովալ։ Էքսկուրսիայի ուղևորությունների համար օգտագործվել են մի քանի շարքերով բաց ավտոմեքենաներ։ Իրենց օգնությամբ կարող են հասնել օրինակ, Մաշուկ-ի գագաթը նեղ հողի ճանապարհին։ 1938 թվականին Պյատիգորսկում հայտնվեց առաջին տասը ուղևորատար տաքսիները։ 

##### Ավիատրանսպոտ
Մոտակա օդանավակայանը գտնվում է 20 կմ հեռավորության վրա։ Քաղաքից հասարակական տրանսպորտ չկա։

##### Երկաթուղային տրանսպորտ
Հյուսիս-կովկասյան երկաթուղին անցնում է քաղաքով։ Քաղաքում կա Պյատիգորսկի երկաթուղային կայարան, Մաշուկ կայարան։ Էլեկտրական գնացքը կարող է մոտ մեկ ժամ տևել, հասնելու Միներալնիե Վոդի կամ Կիսլովոդսկ։

Շնորհիվ այն բանի, որ քաղաքը մյուսների մեջ մտնում է սանիտարական գոտի, ուղևորների և շրջակա միջավայրի էլեկտրական գնացքների ամբողջ ճամփորդության ընթացքում ծայրամասային երկաթուղային ծառայությունը սպասարկում է ED9M գնացքների կողմից Հյուսիսային Կովկասի ուղևորատար շրջագայության կազմակերպությունը։ 

2016 թվականի Հունիսին երկու գծի վրա հայտնվել են ED9E երկաթուղային երկաթուղիներ, որոնք ցածր շարժունակ քաղաքացիների համար նախատեսված ռադիոներով և օդորակման համակարգով։ Բոլոր պլատֆորմների հարթակները բարձր են, հագեցած անցակետերով, լուսավորությամբ և նստարաններով։

* Երկաթուղային տոմսերի ամրագրման գրասենյակները հեռավոր գնացքների համար գտնվում են Պյատիգորսկի կայարանի երկրորդ հարկում։
* Բեռնատար գնացքների տոմսերը գտնվում են Լերմոնտովսկայա և Սկաչկի կայարաններում։

##### Տրամվայ
Քաղաքի ուղևորափոխադրումների առաջատարը տրամվայ է։ Նրա պատմությունը սկսվել է 1903 թվականի մայիսին, երբ երկաթուղային կայարանում սկսվել է քաղաքում կառուցվող ավտոմեքենաների համար տրամվայի դեպարտադրությունը։ Տրամվայի տոմսը մինչև 2016 թվականի Դեկտեմբերի վերջը`17 ռուբլի, 2016 թվականի դեկտեմբերի վերջից` 19 ռուբլի, 2015 թվականից ի վեր արդեն տեղադրվել է «Էլեկտրոնային դրամապանակ» համակարգը, որը թույլ է տալիս վճարել հատուկ էլեկտրոնային քարտով։

##### Տաքսի
Քաղաքում կան մոտ հիսուն ֆիրմաներ, որոնք առաջարկում են տաքսի ծառայություններ։ Նրանց մեծ մասը աշխատում է ռադիոտեղորոշման սկզբունքով։ Մարդկանց մեծագույն կոնցենտրացիայի բնագավառներում մասնավոր առևտրականներն են։ Տաքսիի գինը մի փոքր ավելի բարձր է, քան CMS- ի այլ քաղաքներում, որն իր հերթին մատուցվող ծառայությունների որակը հեռու է կատարյալից։

## Հետաքրքիր փաստեր
* (2192) Պյատիգորիա աստերոիդը, որը հայտնաբերել է խորհրդային աստղագետ Տամարա Սմիրնովան 1972 թվականի ապրիլի 18-ին, կոչվել է քաղաքի պատվին։

## Պատկերասրահ

File:Pyatigorsk winter.JPG|Քաղաքը ձմռանը
File:Пятигорск после грозы.JPG|Քաղաքն ամռանը
File:Beshtau5256.jpg|Բեշթաու լեռան համայնապատկերը
File:Вид на гору Бештау с Новопятигорского озера.JPG|Բեշթաու լեռան համայնապատկերը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Բնակավայրի պաշտոնական կայք 
*Քաղաքի մասին տեղեկություններ 
*Եղանակը քաղաքում 
*BBC News. Scraping by in a Russian resort

Կատեգորիա:1780 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Պյատիգորսկ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի առողջարաններ
Կատեգորիա:Ստավրոպոլի երկրամասի Պյատիգորսկի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ստավրոպոլի երկրամասի քաղաքային բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վերանվանված քաղաքներ