Նեոնատալ կոնյուկտիվիտ

**Նեոնատալ կոնյուկտիվիտ՝** կոնյուկտիվիտի տեսակ է (աչքի արտաքին թաղանթի բորբոքում, շաղկապենաբորբ), որը առաջանում է նորածինների մոտ ծնվելուց հետո։ Հաճախ պայմանավորված է նեոնատալ բակտերիալ ինֆեկցիաներով, բայց կարող է լինել նաև ոչ ինֆեկցիոն բնույթի (օր․՝ քիմիական նյութերի ազդեցությամբ պայմանավորված)։ Ինֆեկցիոն բակտերիալ կոնյուկտիվիտը առավելապես առաջանում է հեշտոցային ծննդալուծման ժամանակ, երբ ծննդուղիների բակտերիաները՝ մասնավորապես *[[Neisseria gonorrhoeae]]* կամ *[[Քլամիդիա|Chlamydia trachomatis]]*  փոխանցվում են նորածնին։

Գոնոկոկային օֆթալմիայի կանխարգելման համար, ծնվելուց հետո մեկ ժամվա ընթացքում նորածնի աչքերին քսում են հակաբիոտիկային քսուք։ Այս մոտեցումը խորհուրդ է տրվում կիրառել բոլոր նորածինների մոտ և ԱՄՆ-ի մի շարք հիվանդանոցներում տվյալ նահանգի օրենքով պարտադրված է կիրառել աչքի կաթիլներ կամ քսուքներ նորածնի ծնվելուց անմիջապես հետո՝ հիվանդությունը կանխարգելելու նպատակով։

Չբուժված նոենատալ կոնյուկտիվիտը կարող է հանգեցնել կուրության։

## Նշաններ և ախտանիշներ
Նեոնատալ կոնյուկտիվիտը հանդիպում է նորածնի կյանքի առաջին ամսվա ընթացքում։ Դրսևորվում է հետևյալ նշաններով և ախտանիշներով՝

* ակնագնդի ցավ և գերզգայունություն
* արտադրություն շաղկապենուց՝ թարախային, լորձային, լորձաթարախային բնույթի (կախված պատճառից)
* շաղկապենու հիպերեմիա (գերարյունություն) և քիմոզ (շաղկապենու այտուց), հաճախ ուղեկցված կոպերի այտուցով
* եղջրաթաղանթի բորբոքում (հազվադեպ) կարող է նկատվել հերպետիկ նեոնատալ օֆթալմիայի դեպքում

Քիմիական պատճառներ՝ անմիջապես ծննդալուծումից հետո

*[[Գոնոռեա|Neisseria gonorrhoeae]]՝* ծննդալուծման ընթացքում կամ ծնվելուց հետո հինգ օրվա ընթացքում (վաղ դրսևորում)

*[[Քլամիդիա|Chlamydia trachomatis]]՝* ծնվելուց հետո հինգ օրից մինչև երկու շաբաթվա ընթացքում (ուշ դրսևորում – *[[Քլամիդիա|C. trachomatis]]* ունի ավելի երկար գաղտնի շրջան)

### Բարդություններ
Չբուժելու պարագայում կարող է առաջացնել եղջերենու խոց, որը կարող է պերֆորացվել և հանգեցնել եղջերենու մթագնման և ստաֆիլոմայի առաջացման։

Եվրոպայում հանդիպող կուրության դեպքերի 3% և Գերմանիայում հանդիպող կուրության դեպքերի 25-40% պայմանավորված են նեոնատալ կոնյուկտիվիտով։

## Պատճառներ
### Ոչ ինֆեկցիոն
Քիմիական նյութերը, ինչպիսին է արծաթի նիտրատը կարող են հանգեցնել քիմիական կոնյուկտիվիտի, որը հիմնականում տևում է 2-4 օր։ Այդ պատճառով է, որ ներկայումս արծաթի նիտրատի 1%-անոց լուծույթով կանխարգելումը չի կիրառվում։ Մի շարք երկներում դրանք փոխարինվել են նեոմիցին և քլորամֆենիկոլ պարունակոց աչքի կաթիլներով։ Այնուհանդերձ աչքի կաթիլների բաղադրությունում լայնորեն կիրառվող քիմիական նյութերը կարող են առաջացնել կոնյուկտիվիտ։ Նեոնատալ կոնյուկտիվիտի ոչ ինֆեկցիոն պատճառներից է նաև արցունքածորանի փակումը։

### Ինֆեկցիոն
Նեոնատալ կոնյուկտիվիտ առաջացնող երկու հիմնական ինֆեկցիաներն են՝ *N. gonorrhoeae* և *Chlamydia,* որոնք առավելապես ախտահարում են ծննդուղիներով անցնելու ընթացքում։ Այլ բակտերիաներ և վիրուսներ, ինչպիսիք են  herpes simplex virus (HSV 2), *[[Ստաֆիլակոկեր|Staphylococcus aureus]]*, *[[Ստրեպտոկոկներ|Streptococcus pyogenes]]*, և *[[Ստրեպտոկոկներ|Streptococcus pneumoniae]]* նույնպես կարող են լինել պատճառական գործոն։

Գոնոկոկով (*N. gonorrhoeae*) հարուցված նեոնատալ օֆտալմիան սովորաբար ի հայտ է ծնվելուց հետո հինգ օրվա ընթացքում և դրսևորվում է երկկողմանի թարախային արտադրությունով և տեղային բորբոքմամբ։ Ի հակառակ դրան, *[[Քլամիդիա|C. trachomatis]]-*ով հարուցված ինֆեկցիոն կոնյուկտիվիտը դրսևորվում է ծննդալուծումից հետո երեք օրից մինչև երկու շաբաթվա ընթացքում։ Արտազատուկը հիմնականում նոսր է (լորձաթարախային) և քիչ բորբոքային։ Այն երեխաների մոտ, ովքեր վարակվում են ուշ փուլերում (ծննդալուծումից հետո 2-19 շաբաթների ընթացքում) կարող է առաջանալ պնևմոնիտ։ Քլամիդիային պնևմոնիտ ունեցող երեխաների բուժման համար խորհուրդ է տրվում կիրառել պեր օս  Էրիթրոմիցին 10-14 օր։

Ախտորոշումը դրվում է ախտահարված շաղկապենուց վերցրած քսուքի հիման վրա։

## Կանխարգելում
Գոնոկոկային օֆտալիմիայի կանխարգելման համար, նորածնի աչքերին քսում են հակաբիոտիկային քսուք, ծնվելուց հետո մեկ ժամվա ընթացքում։ Կիրառվում են քլորամֆենիկոլ, էրիթրոմիցին, տետրացիկլին, արծաթի նիտրատ, կամ հազվադեպ արգիրոլ (թույլ ազդեցության արծաթի սպտակուցային միացություն)։ 1881 թվականին Կրեդեն կիրառության մեջ է դրել արծաթի նիտրատի նոսրացված լուծույթը՝  կանխարգելում ըստ Կրեդեի։

Կանխարգելումը ներառում է մինչծննդյան, ծննդյան և հետծննդյան խնամք։

* Մինչծննդյան խնամքը ներառում է՝ հսկել մոր վիճակը, սեռական ինֆեկցիաների առկայության դեպքում բուժել դրանք։
* Քանի որ ինֆեկցիաների մեծ մասը ախտահարում են ծննդալուծման ընթացքում, ծննդյան խնամքը ունի մեծ նշանակություն։ Ծննդալուծումը պետք է տեղի ունենա հիգիենիկ պայմաններում, հաշվի առնելով ասեպտիկ միջոցները։ Նորածնի փակ կոպերը պետք է մաքրել և չորացնել։
* Եթե հաստատված է, որ պատճառը փակված արցունքածորանն է, ապա կարելի է կատարել խնայող պալպացիա աչքի և քթի խոռոչի միջև։ Եթե ծորանը չմաքրվի մինչև նորածնի մեկ տարեկանը, անհրաժեշտ է իրականցնել վիրահատական միջամտություն։
* Հետծննդյան խնամքը ներառում է՝
** Ծնվելուց անմիջապես հետո նորածնի աչքերին քսում են՝ 1% տետրացիկլինի քսուք, 0.5% էրթրոմիցինի քսուք, կամ 1-2% արծաթի նիտրատի լուծույթ (Կրեդեի մեթոդ)։
** Այն նորածիններին, որոնց մայրերը ունեցել են չբուժված գոնոկոկային ինֆեկցիա, խորհուրդ է տրվում իրականացնել  ցեֆտրիաքսոնի մեկանգամյա ն/ե (ներերակային) կամ մ/մ (միջմկանային) ներարկում։
** Որպես կանոն անհրաժեշտ է մինչև բուժում սկսելը կատարել շաղկապենուց վերցված նմուշի բջջաբանական հետազոտություն և որոշել հակաբիոտիկազգայունությունը։
* Քիմիական նեոնատալ օֆտալմիան ինքնասահմանափակվող է և չի պահանջում բուժում։
* Գոնոկոկային նեոնատալ օֆտալմիան անհրաժեշտ է բուժել, այլապես կառաջանան բարդություններ։ Տեղային բուժումը ընդգրկում է՝
** Լվանալ ֆիզիոլոգիական լուծույթով յուրաքանչյուր ժամը մեկ, մինչև արտադրությունը կանհետանա։
** Բացիտրացին պարունակող աչքի քսուք օրը չորս անգամ (տեղային պենիցլինային թերապիան կիրառելի չէ, ռեզիստենտ շտամների առկայության պատճառով, բայց եթե կա հաստատված պենիցիլինային զգայունություն կիրառվում են պենիցիլինի կաթիլներ 5000-10000 միավոր/մլ դոզայով առաջին կես ժամվա ընթացքում յուրաքանչյուր րոպեն մեկ, հաջորդ կես ժամվա ընթացքում յուրաքանչյուր հինգ րոպեն մեկ, այնուհետը յուրաքանչյուր կես ժամը մեկ մինչև ինֆեկցիան կբուժվի։)
** Եթե եղջերենին ընդգրկված է ապա կիրառվում է ատրոպինի սուլֆատ։
** Ճշգրիտ բուժման համար անհրաժեշտ է մանկաբույժի և ակնաբույժի խորհրդատվություն։

## Բուժում
Համակարգային բուժում՝ Գոնոկոկով հարուցված նեոնատալ օֆտալմիայի դեպքում պետք է բուժել ցեֆտրիաքսոն, ցեֆոտաքսիմ, ցիպրոֆլոքսացին կամ բենզիլ պենիցիլին պրեպարատներով 7 օր։

* Այլ բակտերիաներով հարուցված նեոնատալ օֆտալմիայի դեպքում պետք է բուժել լայն սպեկտրի հակաբիոտիկային կաթիլներով կամ քսուքներով 2 շաբաթ։
* *[[Քլամիդիա|C. trachomatis]]-*ով հարուցված նեոնատալ օֆտալմիայի դեպքում պետք է կիրառել պեր օս էրիթրոմիցին։ Տեղային թերապիան արդյունավետ չէ, ոչ էֆեկտիվ է նաև քթըմպանային վարակի բուժման համար։
* Herpes simplex -ով ինդուկցված կոնյուկտիվիտի բուժման համար կիրառվում է ն/ե ացիկլովիր 14 օր տևողությամբ՝ համակարգային վարակը կանխարգելեու համար։

## Համաճարակաբանություն
Նեոնատալ կոնյուկտիվիտի հանդիպման հաճախականությունը տարբեր է՝ կախված աշխարհագրական դիրքից։The incidence of neonatal conjunctivitis varies widely depending on the geographical location. 2011 թվականին Անգլիայում հաճախականությունը կազմել է 257 դեպք (95% օպտիմալ միջակայքը՝ 245 to 269) 100․000-ի հաշվարկով.

19-րդ դարում Եվրոպայում կենդանածին նորածինների 10%-ի մոտ արձանագրվել է նեոնատալ օֆտալմիա, 3%-ի մոտ կուրություն։ Կույրերի դպրոցում սովորողների կեսի մոտ կա նեոնատալ օֆտալմիա, իսկ Գերմանիայում կուրության դեպքերը կզմում են 25-40%։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աչքի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Նեոնատալոգիա