Չվերթ 19 (առեղծված)

**Չվերթ 19** (**'), [[Ջեներալ Մոթորս|Ջեներալ Մոթորսի]] արտադրած [[Գրումման]]''TBM Ավենջեր'' մակնիշի ամերիկյան [[Տորպեդ|տորպեդակիր]]-[[Ռմբակոծիչ|ռմբակոծիչների]] հինգ ինքնաթիռներ, որոնք անհետացել են [[Բերմուդյան եռանկյունի|Բերմուդյան եռանկյունու]] կողմերում 1945 թվականի դեկտեմբերի 5-ին՝ [[Ֆլորիդա|Ֆլորիդա նահանգի]] [[Ֆորտ Լոդերդեյլ]] քաղաքի ռազմածովային ավիաբազայից [[ԱՄՆ ռազմածովային ուժեր|ԱՄՆ ռազմածովային]] նավիգացիոն զորավարժությունների թռիչքի ժամանակ կապը կորցնելուց հետո: Չվերթի բոլոր 14 ռազմածովային օդաչուները կորել են, ինչպես նաև Բանանա Ռիվեր ռազմածովային ավիաբազայից ''Martin'' ընկերության ''PBM Mariner'' [[Հիդրոինքնաթիռ|հիդրոինքնաթիռով]] 19-րդ չվերթին որոնելու մեկնած անձնակազմի բոլոր 13 անդամները։

Ռազմածովային ուժերի հետաքննության զեկույցում եզրակացվել է, որ, երբ կողմնացույցները դադարել են աշխատել, թռիչքի ղեկավար, լեյտենանտ Չարլզ Ս. Թեյլորը առափնյա փոքր կղզիները նմանեցրել է [[Ֆլորիդա|Ֆլորիդայի]] [[Քիզ (կղզեխումբ, Ֆլորիդա)|Քիզ]] ծանծաղուտային [[Կորալային կղզի|կորալային]] [[Կղզեխումբ|կղզեխմբին]], ինչի արդյունքում թռիչքը շարունակվել է բաց ծովի վրայով և ցամաքից հեռացել։ Հետագայում ԱՄՆ ռազմածովային ուժերը փոփոխել են զեկույցը՝ «պատճառը անհայտ է» վերնագրով՝ հինգ ինքնաթիռի և անձնակազմի 14 անդամների կորստի համար Թեյլորին չմեղադրելու համար։ Զեկույցում ''PBM'' որոնողական հիդրոինքնաթիռի և նրա 13 անդամների կորուստը վերագրվել է որոնելու ժամանակ օդում տեղի ունեցած պայթյունին։

== Նավիգացիոն ուսումնական թռիչք ==
[[Պատկեր:Charles_C._Taylor.jpg|մինի|Լեյտենանտ Չարլզ Քերոլ Թեյլոր, ԱՄՆ Ազգային Ռազմածովային Ուժեր, Չվերթ 19 թռիչքի ղեկավար]]

Չվերթ 19-ը մեկնել է ''TBM'' տիպի տորպեդակիր ինքնաթիռներով նավիգացիոն և մարտական պատրաստության պլանային վարժանքներ կատարելու:  Առաջադրանքը կոչվում էր «Նավիգացիոն խնդիր թիվ 1», որը ռմբակոծության և նավիգացիայի համադրություն էր, որին հաջորդող չվերթներ էր նախատեսված կատարել այդ օրը:  

=== Անձնակազմ ===
Թռիչքի ղեկավար, [[լեյտենանտ]] Չարլզ Քերոլ Թեյլորը փորձառու օդաչու էր․ ուներ մոտ 2500 թռիչքային ժամ, հիմնականում այս տեսակի ինքնաթիռներով, իսկ նրա պրակտիկանտ օդաչուներից յուրաքանչյուրն ուներ ընդհանուր 300 թռիչքային ժամ, որոնցից 60 -ը Ավենջերով:  Թեյլորը մարտական ճանապարհ էր անցել Խաղաղօվկիանոսյան թատերաբեմում՝ որպես տորպեդահար-ռմբակոծիչի օդաչու ''USS Hancock'' [[Ավիակիր|ավիակիրի]] վրա: ''Հենքոքը'' նոր էր ժամանել Մայամիի ռազմածովային ավիաբազայից, որտեղ նա նաև VTB (տորպեդահար-ռմբակոծիչ ինքնաթիռների) հրահանգիչ էր եղել։ Անձնակազմի պրակտիկանտ օդաչուները նոր էին ավարտել իրենց այլ ուսումնական առաքելություններն այն տարածքում, որտեղ պետք է տեղի ունենար թռիչքը։  Նրանք էին [[ԱՄՆ ծովային հետևակի կորպուս|ԱՄՆ ծովային հետևակի]] [[Կապիտան|կապիտաններ]] Էդվարդ Ջոզեֆ Փաուերսը և Ջորջ Ուիլյամ Սթիվերսը, ԱՄՆ ծովային հետևակի կրտսեր լեյտենանտ Ֆորեսթ Ջեյմս Գերբերը և ԱՄՆ ծովային հետևակի ենթասպա Ջոզեֆ Թիփթոն Բոսսին։

FT-81 ինքնաթիռում անձնակազմի օդաչուներից մեկը՝ կապրալ Ալան Քոսնարը «խնդրել էր իրեն ազատել այս վարժանքներից»։ 

=== Ինքնաթիռներ ===
Չվերթի խմբի տորպեդակիր ինքնաթիռները հինգն էին՝ 

* TBM-1C 
** BuNo 45714, «FT3»
** BuNo 46325, «FT81» 
** BuNo 73209, «FT117»
* TBM-1E 
** BuNo 46094, «FT36»
* TBM-3 
** BuNo 23307, «FT28»: 

Յուրաքանչյուր ինքնաթիռ [[Գրումման|Grumman]] ''TBF Ավենջեր'' ինքնաթիռի տարբերակն էր, որը կառուցել էր [[Ջեներալ Մոթորս|General Motors]] ընկերության Արևելյան ավիաշինական դիվիզիան՝ պատերազմական արտադրության լիցենզիայով: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ օգտագործվող ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի ինքնաթիռների նշանակման համակարգի համաձայն՝ ''Grumman'' ընկերության կառուցած Ավենջերները մակնշվել են ''TBF'', իսկ [[Ջեներալ Մոթորս|General Motors]] (GM) ընկերության կառուցած նմանատիպ ինքնաթիռները՝ ''TBM'': 

=== Թռիքի մեկնարկ և ընթացք ===
Բոլոր ինքնաթիռներն անցել էին նախաթռիչքային մանրազնին ստուգում, բաքերը լիովին լիցքավորված էին վառելիքով։ Պատահարից հետո մեխանիկներից մեկն ասել է, որ բոլոր ինքնաթիռների վահանակների վրա բացակայել են ժամանակի հաշվառման սարքերը: Երթուղու նավիգացիան նախատեսված էր կոորդինատների հաշվարկման (Dead reckoning) սկզբունքները սովորեցնելու համար, որը ներառում էր, ի թիվս այլ բաների, անցած ժամանակի հաշվարկը: Ժամանակաչափման սարքավորումների ակնհայտ բացակայությունը մտահոգության պատճառ չի համարվել, քանի որ ենթադրվում էր, որ անձնակազմի անդամներից յուրաքանչյուրն ուներ իր սեփական ժամացույցը:  

Թռիչքը նախատեսված էր տեղական ժամանակով ժամը 13:45-ին, սակայն Թեյլորի ուշացման պատճառով թռիչքը տեղի է ունեցել 14:10-ին։ [[Ֆորտ Լոդերդեյլ|Ֆորտ Լոդերդեյլի]] ավիաբազայում եղանակը գրանցվել է «բարենպաստ, ծովի վիճակը՝ չափավորից մինչև անհանգիստ»։

Զորավարժությունը երեք փուլով պետք է կայանար, ընդ որում, թռիչքն ինքնին չորս փուլից էր, չորրորդը՝ Ֆլորիդայի ափին հասնելուց հետո [[Ֆորտ Լոդերդեյլ|Ֆորտ Լոդերդեյլ նահանգի]] ափերին գտնվող Ֆորտ Լոդերդեյլ ռազմաօդային բազա վերադառնալն էր։ 

# Օդ բարձրանալուց հետո ինքնաթիռները շարժվելու էին 091° (գրեթե ուղիղ արևելք) ուղղությամբ թռչել 56   (64 [[Մղոն|''մղոն'']]; 104 [[Կիլոմետր|''կմ'']])   մինչև Հենս և Չիքենս Շոլս հասնելը, որը սովորաբար կոչվում է Չիքեն Ռոքս, որտեղ իրականացվելու էին ցածր բարձրությունից ռմբակոծելու զորավարժություններ։ 
# Թռիչքը պետք է շարունակվեր նույն՝  091° ուղղությամբ ևս  67  (77 ''մղոն'', 124 ''կմ''), 
# որից հետո ինքնաթիռները պետք է շրջվեին 346° անկյան տակ և անցնեին մինչև 73 ''ծովային մղոն'' (84 ''մղոն'', 135 ''կմ''), այդ ընթացքում թռչելով Գրանդ Բահամա կղզու վրայով։ 
# Հաջորդ նախատեսված շրջադարձը 241° ուղղությունն էր, որով պետք է թռչեին մինչև 120 ''ծովային մղոն'' (140 ''մղոն'', 220 ''կմ''),  որը վարժանքի վերջին փուլն էր, և Ավենջերները ձախ շրջվելով վերադառնալու էին Ֆորտ Լոդերդեյլի ռազմածովային բազա։

[[Պատկեր:Flt19map.png|աջից|մինի|348x348փքս|1945 թվականի դեկտեմբերի 5-ին 19-րդ չվերթի նավիգացիոն վարժանքի  պլանը<br>
**1.** 14:10-ին մեկնարկել [[Ֆորտ Լոդերդեյլ|Ֆորտ Լոդերդեյլի]] ռազմաբազայից՝ 091° ուղղությամբ անցնել 56 ծովային մղոն (104 կմ), ռումբեր նետել «Հենս ընդ Չիքենս» ծանծաղուտների (B) վրա մինչև մոտավորապես ժամը 15:00, ապա շարունակել 091° ուղղությամբ 67 ծովային մղոն (124 կմ)։ <br>
**2.** Շրջվել ձախ՝ 346° ուղղություն ստանալու համար և թռչել 73 ծովային մղոն (135 կմ)։<br>
**3.** Շրջվել ձախ՝ 241° ուղղությամբ, թռչել 120 ծովային մղոն (222 կմ)՝ Ֆորտ Լոդերդեյլի ռազմածովային բազայից հյուսիս զորավարժություններն ավարտելու համար։ <br>
**4.** 17:50 ռադիոեռանկյունացումը որոշում է թռիչքի դիրքը մինչև 50 ծովային մղոն (93 կմ) ճշտությամբ  -ից և նրանց վերջին հաղորդված՝ 270° ուղղությունից։<br>
**5.** 19:27-ին PBM Mariner-ը մեկնարկում է Բանանա Ռիվեր ռազմածովային ավիաբազայից<br>
**6.*' 19:50-ին «Մարիները» պայթում է  մոտ։]]

Օդաչուների միջև ռադիոզրույցները հասանելի են եղել բազայի և տարածքում գտնվող այլ ինքնաթիռներին: Հայտնի է, որ ուսումնական ռմբակոծման գործողությունն իրականացվել է, քանի որ մոտավորապես ժամը 15:00-ին օդաչուներից մեկը խնդրել և թույլտվություն է ստացել նետել իր վերջին ռումբը:  Քառասուն րոպե անց FT-74-ում գտնվող թռիչքի մեկ այլ հրահանգիչը՝ լեյտենանտ Ռոբերտ Ֆ. Քոքսը, որը պատրաստվում էր իր ուսումնական խմբի հետ նույն առաքելությունը կատարել, ստացել է անհայտ հաղորդագրություն: 

Անձնակազմի անհայտ անդամը ուսանողներից մեկին՝ Փաուերսին, խնդրել է իրենց կողմնացույցի ցուցմունքը հաղորդել։ Փաուերսը պատասխանել է. «Չգիտեմ, թե որտեղ ենք։ Հավանաբար կորել ենք վերջին շրջադարձից հետո»։ Քոքսը այնուհետև փոխանցել է. «Սա FT-74-ն է, ինքնաթիռ կամ նավակ, կանչում եմ Փաուերսին, խնդրում եմ արձագանքեք, որպեսզի որևէ մեկը կարողանա օգնել ձեզ»։ Մի քանի րոպե անց ինքնաթիռի մյուս անդամներից է օգնության խնդրանք հնչել։ FT-74-ը կրկին փորձել է, և կապի է դուրս եկել FT-28-ը ներկայացնող մի տղամարդ (Թեյլոր)։ «FT-28, սա FT-74-ն է, ի՞նչ խնդիր ունես»։ «Երկու կողմնացույցներս էլ խափանված են», - պատասխանել է Թեյլորը, - «և ես փորձում եմ գտնել Ֆորտ Լոդերդեյլը, Ֆլորիդա։ Ես ցամաքի վրա եմ, բայց այն կտրտված է։ Վստահ եմ, որ [[Քիզ (կղզեխումբ, Ֆլորիդա)|Քիզում]] եմ, բայց չգիտեմ, թե որքան հեռու և չգիտեմ, թե ինչպես հասնել Ֆորտ Լոդերդեյլ»։  

FT-74-ը տեղեկացրել է ռազմածովային բազայի ծառայությանը, որ ինքնաթիռը կորել է, ապա խորհուրդ է տվել Թեյլորին արևով կողմնորոշվել՝ արևը ձախ թևի վրա թռչել ափով դեպի հյուսիս՝ Ֆորտ Լոդերդեյլ։ Այնուհետև ռազմաբազայից հարցրել են, թե արդյոք չվերթի ղեկավարի ինքնաթիռը հագեցած է ստանդարտ YG ռադիոտեղակայման նույնականացման համակարգով (բարեկամ թե թշնամի՝  հաղորդիչ), որը կարող էր օգտագործվել թռիչքի դիրքը ռադիոեռանկյունացնելու համար, բայց հաղորդագրությունը չի ստացել FT-28-ը (ավելի ուշ FT-28-ը նշել է, որ իր հաղորդիչը ակտիվացված է): Փոխարենը, ժամը 16:45-ին, FT-28-ը ռադիոյով հաղորդել է. «Մենք շարժվում ենք 030 աստիճան, 45 րոպե ուղղությամբ, այնուհետև կթռչենք հյուսիս՝ համոզվելու համար, որ [[Մեքսիկական ծոց|Մեքսիկական ծոցի]] վրա չենք գտնվում»։ Այս ընթացքում թռիչքի ուղղությունը որոշել չի հաջողվել, և IFF-ն չի պարզվել։ Թեյլորին հրահանգվել է հեռարձակել 4805 [[Հերց (չափման միավոր)|*կՀց*]] հաճախականությամբ։ Այդ հաճախականության վրա [[Կուբա|Կուբայում]] հեռարձակվող [[Ռադիոէլեկտրոնային պայքար|ռադիոկայանների խանգարումների]] պատճառով Թեյլորին հրահանգվել է անցնել 3000 [[Հերց (չափման միավոր)|*կՀց*]]՝ որոնողափրկարարական արտակարգ  հաճախականության։ Թեյլորը պատասխանել է. «Ես չեմ կարող փոխել հաճախականությունը։ Ես պետք է մյուս ինքնաթիռների հետ կապը պահեմ»։ 

Ժամը 16:56-ին Թեյլորին կրկին խնդրել են միացնել իր YG ռադարային հաղորդիչը, եթե այն առկա է։ Նա չի պատասխանել, բայց մի քանի րոպե անց խորհուրդ է տվեց իր թռիչքին. «Փոխեք ուղղությունը 090 աստիճան 10 րոպե (ուղղությամբ դեպի արևելք)»։ Մոտավորապես նույն ժամանակ ինքնաթիռում ինչ-որ մեկի ձայնն է լսվել․ «Անիծյալ լինի, եթե մենք կարողանայինք պարզապես թռչել դեպի արևմուտք, տուն կհասնեինք. շարժվեք դեպի արևմուտք, անիծյալ լինի»։  Կարծիքների այս տարբերությունը հետագայում հարցեր է առաջացրել, թե ինչու ուսանողներն ինքնուրույն չեն շարժվել դեպի արևմուտք։  Սրա բացատրությունը վերագրվել է զինվորական կարգապահությանը։ 

Եղանակի վատթարացմանը զուգընթաց ռադիոկապը սկսել է կտրտվել, և ենթադրվել է, որ այդ պահին հինգ ինքնաթիռները ցամաքային ափերից ավելի քան 200 *ծովային մղոն* (230 *մղոն*, 370 *կմ*) հեռավսորության վրա են գտնվել, Ֆլորիդա թերակղզուց արևելք։ 17:15-ին Թեյլորը ռադիոյով հաղորդել է. «Մենք կթռչենք 270 աստիճան արևմուտք մինչև ափ հասնելը կամ մինչև վառելիքի սպառվելը», իսկ ժամը 17:24-ին խնդրել է եղանակի ճշտում կատարել։ Մինչև 17:50-ը մի քանի ցամաքային ռադիոկայաններ ռադիոեռանկյունացրել են Չվերթ 19-ի կոորդինատները՝ այն համարելով -ից 100 *ծովային մղոն* (120 *մղոն*, 190 *կմ*)  շառավղի սահմաններում։  Չվերթ 19-ի ինքնաթիռները [[Բահամյան Կղզիներ|Բահամյան կղզիներից]] հյուսիս և կենտրոնական Ֆլորիդայի ափերից բավականին հեռու էր։

Ժամը 18:04-ին Թեյլորը ռադիոհաղորդագրությամբ դիմել է իր չվերթին. «Պահեք 270-ը։ Մենք բավականաչափ հեռու չթռանք դեպի արևելք. լավ կլինի պարզապես շրջվենք և նորից թռչենք դեպի արևելք»։ Այդ ժամանակ եղանակն ավելի էր վատացել, և արևը մայր էր մտել։ Ժամը 18:20-ի սահմաններում ստացվել է Թեյլորի վերջին հաղորդագրությունը․ «Բոլորդ իրար մոտ մնացեք... մենք ստիպված կլինենք ջրի վրա վթարային վայրէջք կատարել, եթե գետնին վայրէջք չանենք... երբ որևէ ինքնաթիռի բենզինի քանակն իջնի 10 գալոնից [38 լիտր] պակաս, մենք բոլորս միասին կիջնենք»։ Նաև հաղորդվել է, որ 19:04-ին օդաչուներից մեկը Թեյլորի հետ փորձել է կապ հաստատել։ Ժամը 20:00-ի սահմաններում վառելիքը վերջացել է, ինքնաթիռները ստիպված վայրէջք են կատարել ջրի վրա, որից հետո կապը կորել է, և ոչ ոք այլևս ոչինչ չի լսել օդաչուների ճակատագրի մասին։

== PBM-5 (BuNo 59225) փրկարարական թռիչք ==
Երբ ակնհայտ դարձավ, որ թռիչքը կորել է, տագնապի ազդանշան է տրվել ավիաբազաներին, ինքնաթիռներին և առևտրային նավերին: Consolidated արտադրության PBY Catalina [[Հիդրոինքնաթիռ|հիդրոիքնաթիռը]] ժամը 18:00-ից հետո մեկնել է Չվերթ 19-ին որոնելու և նրանց ուղղորդելու, եթե հնարավոր լիներ գտնել: Մթնշաղից հետո երկու *Martin PBM Mariner* [[Հիդրոինքնաթիռ|թռչող նավակներ]], որոնք պետք է իրենց պլանային ուսումնական թռիչքները կատարեին, շեղվել և ուղղորդվել են դեպի   արևմուտք գտնվող տարածքում քառակուսի սխեմայով որոնումներ կատարելու: ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի 49-րդ ուսումնական էսկադրիլիան *PBM-5 BuNo 59225* օդ է բարձրացել ժամը 19:27-ին Բանանա Ռիվեր ռազմածովային ավիաբազայից, 19:30-ին ռադիոկապի է դուրս եկել և այլևս երբեք նրանցից ոչինչ չի լսվել։

Ժամը 21:15-ին *Gaines Mills* [[Հեղուկանավ|տանկերը]] հայտնել է, որ  դիրքում նկատվել է պայթյուն, որից առաջացել է 100 ոտնաչափ (30 մ) բարձրությամբ բոց, որը շարունակվել է 10 րոպե։ Կապիտան Շոննա Սթենլին հայտնել է, որ նավթի և ավիացիոն բենզինի ավազանի մեջ ողջ մնացածների որոնումներն արդյունք չեն տվել։ *USS Solomons (CVE-67)* ուղեկցող նավը նույնպես հայտնել է, որ նույն դիրքում և ժամին կորցրել է ռադարի կապը ինքնաթիռի հետ։

PBM ինքնաթիռի տարողունակությունը 9.83 տոննա ավիացիոն բենզին է: Ինքնաթիռի վառելիքի ճկուն խողովակատարերը դժվարին պայմաններին հարմարեցված են և վառելանյութի արտահոսքի պայմաններին պատրաստ:  Ամենահավանական եզրակացությունն այն է, որ PBM-ը պայթյուն է ունեցել օդում:

== Հետաքննություն ==
Մի քանի ամիս անց հրապարակվել է Ռազմածովային ուժերի հետաքննչական խորհրդի 500 էջանոց զեկույցը, որում մի քանի դիտարկումներ են արվել.

* Թռիչքի ղեկավար, լեյտենանտ Չարլզ Ս. Թեյլորը սխալմամբ կարծել է, որ իր անցած փոքր կղզիները Ֆլորիդայի Քիզն էին, որ իր թռիչքը Մեքսիկական ծոցի վրայով էր, և որ հյուսիս-արևելք ուղևորվելը նրանց կհասցներ Ֆլորիդա։ Պարզվել է, որ Թեյլորը, ըստ նախատեսվածի, անցել է Բահամյան կղզիների վրայով, և նա, ըստ էության, իր թռիչքն ուղղորդել է դեպի հյուսիս-արևելք՝ Ատլանտյան օվկիանոսի վրայով։ Հաշվետվության մեջ նշվել է, որ որոշ ենթակա սպաներ, հավանաբար, իմացել են իրենց գտնվելու մոտավոր դիրքը, ինչպես ցույց են տվել ռադիոկապից ստացված հաղորդումները, որոնցում ասվում էր, որ արևմուտք թռիչքը կհանգեցներ մայրցամաք հասնելուն։
* Ինչպես նշված է զեկույցում, Թեյլորը հրաժարվել է փոխել ռադիոուսումնական հաճախականությունը որոնողական-փրկարարական ռադիոհաճախականության: (Ուսումնական հաճախականությունը դժվար էր օգտագործել կուբայական ռադիոկայանների և նաև ռադիոհաղորդիչ ալիքի միջամտող ռադիոխանգարումների պատճառով):
* Թեյլորը մեղավոր չէր, քանի որ կողմնացույցները դադարել են աշխատել։
* PBM-5 BuNo 59225-ի կորուստը վերագրվել է պայթյունին։

Այս զեկույցը հետագայում փոփոխվել է Ռազմածովային ուժերի կողմից որպես՝ վթար «անհայտ պատճառով», այն բանից հետո, երբ Թեյլորի մայրը պնդել է, որ Ռազմածովային ուժերը անարդարացիորեն են մեղադրում իր որդուն 5 ինքնաթիռի և 14 մարդու կորստի համար, քանի որ Ռազմածովային ուժերը որպես ապացույց չունեն ո՛չ դիակները, ո՛չ էլ ինքնաթիռները։ 

Եթե Չվերթ 19-ը իրականում լիներ այնտեղ, որտեղ Թեյլորը կարծում էր, որ գտնվում է, ապա այն կհասներ Ֆլորիդայի ափամերձ գծին մոտ 20 րոպեի ընթացքում ՝ կախված նրանից, թե ինչ բարձրության վրա էին։ Սակայն միջադեպի հետագա վերակառուցումը ցույց է տվել, որ Թեյլորի համար տեսանելի կղզիները, հավանաբար, Բահամյան կղզիներն են եղել, որոնք Քիսից բավականին հյուսիս-արևելք են, և որ Չվերթ 19-ը հենց այնտեղ էր, որտեղ պետք է լիներ։ Հետաքննչական խորհուրդը պարզել է, որ իր համոզմունքի պատճառով, որ ինքը գտնվում էր Ֆլորիդայի ուղղությամբ բազային ուղղության վրա, Թեյլորն իրականում ուղղորդել է թռիչքը դեպի հյուսիս-արևելք՝ դեպի ծով։ Ավելին, Ֆորտ Լոդերդեյլի Ազգային Ակադեմիայում ընդհանուր առմամբ հայտնի է, որ եթե օդաչուն երբևէ կորչի տարածքում, պետք է թռչի 270° ուղղությամբ (ուղղությամբ դեպի արևմուտք)։ Նմանապես, ընդունված կանոն է, որ հարավ գնալիս մոլորվող ցանկացած օդաչու պարզապես պետք է շրջի իր ինքնաթիռը՝ արևը ձախ փևին [ձախ], ապա հետևի Ֆլորիդայի ափին՝ շարժվելով դեպի հյուսիս։ 

Երբ Չվերթ 19-ն իրականում շրջվել է դեպի արևմուտք, հավանաբար, ծովում այնքան հեռու է հայտնվել, որ արդեն սպառել է ինքնաթիռի վառելիքի հնարավորությունները։ Այս գործոնը, զուգորդված վատ եղանակի և *Ավենջեր* -ի վթարային պայմաններում ջրի վրա իջնելու հնարավորությունների հետ, նշանակում էր, որ փրկության քիչ հույս կար, նույնիսկ եթե նրանց հաջողվեր ջրի երեսին մնալ։

Հնարավոր է, որ Թեյլորը Գորդա Քեյից կղզին չի նկատել, անցել է և փոխարենը հասել է [[Աբակո (կղզեխումբ)|Աբակո կղզիների]] հարավում գտնվող մեկ այլ ցամաքային զանգվածի։ Այնուհետև նա, ինչպես պլանավորել էր, շարժվել է դեպի հյուսիս-արևմուտք, որտեղ, ինչպես նա սպասում էր, պետք է տեսներ Մեծ Բահամա կղզին։ Դրա փոխարեն, նա, ի վերջո, տեսել է ցամաքային զանգված իր աջ կողմում՝ Աբակո կղզու հյուսիսային մասը։ Հավատալով, որ իր աջ կողմում գտնվող այս ցամաքային զանգվածը Մեծ Բահամա կղզին է, և իր կողմնացույցը խափանված է, նա ուղղություն է վերցրել դեպի այն, ինչը, իր կարծիքով, հարավ-արևմուտք էր, որպեսզի ուղիղ վերադառնա Ֆորտ Լոդերդեյլ։ Սակայն իրականում սա փոխել է նրա ուղղությունը դեպի հյուսիս-արևմուտք՝ դեպի բաց օվկիանոս։ 

Այս շփոթմունքն էլ ավելի է խորացել, երբ նա հանդիպել է Աբակո կղզուց հյուսիս գտնվող մի շարք կղզիների, որոնք շատ նման էին Քի Վեսթ կղզիներին: Այնուհետև կառավարման կենտրոնն առաջարկել է, որ Թեյլորի թիմը թռչի դեպի արևմուտք, ինչը նրանց ի վերջո կտանի Ֆլորիդայի ցամաքային մաս: Թեյլորը ուղղվել է դեպի այն, ինչը նրա կարծիքվ արևմուտքն էր, բայց իրականում այն հյուսիս-արևմուտք էր, գրեթե զուգահեռ Ֆլորիդային:

Որոշ ժամանակ դա փորձելուց և առանց որևէ ցամաքի տեսանելիության, Թեյլորը որոշել էր, որ անհնար է այդքան արևմուտք թռչել և չհասնել Ֆլորիդա։ Նա կարծել էր, որ կարող է լինել Քի Ուեսթ կղզիների մոտ։ Հաջորդել են Թեյլորի, նրա մյուս անձնակազմի և Կառավարման կենտրոնի միջև լուրջ զրույցների շարք։ Թեյլորը վստահ չէր՝ Բահամյան կղզիների մոտ է, թե՞ Քի Ուեսթ, և նա վստահ չէր, թե որ ուղղությամբ է նայում՝ կողմնացույցի անսարքության պատճառով։ Կառավարման կենտրոնը Թեյլորին տեղեկացրել է, որ նա չի կարող լինել Քի Ուեսթում, քանի որ այդ օրը քամին այդ կողմ չէր փչում։ Անձնակազմի որոշ անդամների կարծիքով՝ իրենց կողմնացույցն աշխատում էր։ Այնուհետև Թեյլորը կողմնացույցի համաձայն ուղղությունն ընտրել է դեպի հյուսիս-արևելք, որը պետք է տաներ նրանց դեպի Ֆլորիդա, եթե նրանք լինեին Քի Ուեսթում։ Երբ դա ձախողվել է, Թեյլորը կողմնացույցի համաձայն ուղղությունն ընտրել է դեպի արևմուտք, որը պետք է տաներ նրանց դեպի Ֆլորիդա, եթե նրանք լինեին Բահամյան կղզիներում։ Եթե Թեյլորը մնար այս ուղղությամբ, նա կհասներ ցամաք, նախքան վառելիքը սպառվելը։ Սակայն, որոշ պահի Թեյլորը որոշել է, որ բավականաչափ փորձել է գնալ արևմուտք։ Այնուհետև նա կրկին ուղղություն է վերցրել դեպի հյուսիս-արևելք՝ կարծելով, որ նրանք, ի վերջո, Քի Ուեսթի մոտ են։ Վերջապես նրա ինքնաթիռի վառելիքը սպառվել է, և հնարավոր է, որ այն ընկել է օվկիանոսը՝ Աբակո կղզուց հյուսիս և Ֆլորիդայից արևելք ինչ-որ տեղ։

== Ավենջերի բեկորները շփոթել են Չվերթ 19-ի հետ և այլ որոնումներ ==
1986 թվականին Ֆլորիդայի ափին *«Չելենջեր»* [[Սփեյս Շաթլ|տիեզերանավի]] մնացորդների որոնման ժամանակ հայտնաբերվել են «Ավենջեր» նավի բեկորներ։  Ավիացիոն հնագետ Ջոն Մայրը այս բեկորը օվկիանոսի հատակից բարձրացրել է 1990 թվականին։  Նա սխալմամբ կարծում էր, որ դա անհետացած ինքնաթիռներից մեկն էր։ 

1991 թվականին Գրեհեմ Հոքսի գլխավորած գանձեր որոնող արշավախումբը հայտարարել է, որ Ֆլորիդայի ափերի մոտ հայտնաբերվել են հինգ «Ավենջերի» բեկորներ, սակայն դրանց պոչի համարներից պարզվել է, որ դրանք Չվերթ 19-ի ինքնաթիռները չեն։ 2004 թվականին BBC-ի վավերագրական ֆիլմում Հոուքսը 12 տարի անց վերադառնում է նոր սուզանավով և ինքնաթիռներից մեկը նույնականացնում է իր նավակողային համարով (հստակ ընթեռնելի 23990), որը Չվերթ 19-ից երկու տարի առաջ՝ 1943 թվականի հոկտեմբերի 9-ին ծովում կորած ինքնաթիռ էր (անձնակազմի բոլոր անդամները ողջ են մնացել)։ Սակայն նա չի կարողանում վերջնականապես նույնականացնել մյուս ինքնաթիռները. վավերագրական ֆիլմը եզրակացնում է, որ «չնայած հավանականությանը, դրանք պարզապես պատահական վթարների հավաքածու են, որոնք հայտնվել են նույն տեղում՝  ափից 12 մղոն [19 կմ] հեռու»։

2012 թվականի մարտին, ըստ հաղորդագրությունների, Հոքսն ասել է, որ իրեն (և իր ոչ ուղղակի ներդրողներին) և [[Պենտագոն|Պենտագոնին]] ձեռնտու էր պատմությունն անտեսելը, քանի որ դա թանկարժեք և ժամանակատար շեղող միջոց էր, և որ, չնայած ընդունել է, որ որևէ համոզիչ ապացույց չի գտել, իր հետ խորհրդակցած վիճակագիրն ասել է, որ դա Չվերթ 19-ի ինքնաթիռներն էին։

Գրառումները ցույց են տվել, որ 1942-1945 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում մարզումների ժամանակ տեղի ունեցած վթարների պատճառով Ֆորտ Լոդերդեյլի Ազգային ավիացիոն ծառայության 95 ավիացիոն անձնակազմ է զոհվել։  1992 թվականին մեկ այլ արշավախումբ օվկիանոսի հատակին ցրված բեկորներ է հայտնաբերել, սակայն ոչինչ չի կարողացել նույնականացնել։ 2000-ականներին որոնողներն  ընդլայնել են իրենց որոնման գոտին դեպի արևելք՝ Ատլանտյան օվկիանոս, սակայն Չվերթ 19-ի մնացորդների հայտնաբերումը դեռևս հաստատված չէ։ 

2015 թվականի թերթի մի հոդվածում պնդվել է, որ 1960-ականների կեսերին մի որսորդ Ֆլորիդա նահանգի Սեբաստիան քաղաքի մոտակայքում գտնվող անտառում հայտնաբերել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի դարաշրջանի կործանված ռազմական ինքնաթիռ՝ ռազմածովային ուժերի տարբերանշաններով և երկու դիակներով։ Ռազմածովային ուժերը սկզբում հայտարարել են, որ այն Չվերթ 19-ի ինքնաթիռ է, բայց հետագայում հրաժարվել են իրենց հայտարարությունից։ Չնայած ԱՄն «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքին համապատասխան 2013 թվականին վթարի մանրամասների վերաբերյալ հարցումներին, անունները դեռևս հայտնի չեն, քանի որ Ռազմածովային ուժերը բավարար տեղեկություններ չունեն մարմինները նույնականացնելու համար։

[[Բրովարդ շրջան (Ֆլորիդա)|Բրովարդ շրջանի]] Էվերգլեյդսում հայտնաբերված վթարի ենթարկված ինքնաթիռը նույնպես սխալմամբ ենթադրվել է, որ պատկանում է Չվերթ 19-ին։ Սակայն, ավելի ուշ պարզվել է, որ TBM-3E-ն վթարի է ենթարկվել 1947 թվականի մարտի 16-ին։  Այդ վթարը, ըստ որոշ տեղեկությունների, տեղի է ունեցել այն պատճառով, որ օդաչու՝ ենթասպա Ռալֆ Ն. Ուաչոբը գլխապտույտ է ունեցել։ Ուաչոբը զոհվել է վթարի հետևանքով։

2020-ական թվականների դրությամբ հինգ *TBM* *Ավենջերի*, *PBM* *Մարիների* և 27 անհետ կորած օդաչուների ոչ մի հետք չի հայտնաբերվել։  Ամենահավանական եզրակացությունն այն է, որ *Ավենջերների* բենզինը սպառվել է և նրանք ափ են նետվել ծով, իսկ *PBM* *Մարիները* կործանվել է օդում տեղի ունեցած պայթյունից։

== Գրականությունում ==
Չվերթ 19-ը ներկայացված է 1977 թվականի [[Սթիվեն Սփիլբերգ|Սթիվեն Սփիլբերգի]] [[Երրորդ աստիճանի սերտ շփումներ (ֆիլմ, 1977)|«Երրորդ աստիճանի սերտ շփումներ]]» *()* գիտաֆանտաստիկ ֆիլմում: Ֆիլմի սկզբում ինքնաթիռները հայտնաբերվում են Սոնորա անապատում՝ անթերի վիճակում, լի վառելիքի բաքերով, ինչը մի քանի առեղծվածային իրադարձություններից մեկն է, որը ենթադրում է այլմոլորակայինների ակտիվություն: Ֆիլմի ավարտական տեսարանում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակաշրջանի ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի օդաչուի համազգեստով մի շարք տղամարդիկ այլմոլորակային մայրանավից Երկիր վերադարձված մարդկանց թվում են: Ենթադրվում է, որ նրանք Չվերթ 19-ի ինքնաթիռների անձնակազմից են, որոնք ֆիլմի սկզբում հայտնվել են Սոնորա անապատում և, կարծես, նույն տարիքի են, ինչ իրենց անհետացման պահին: Սակայն նրանց տված անունները չեն համապատասխանում պատմական Չվերթ 19-ի անհետ կորած անձնակազմի անդամների անուններին:

Չվերթ 19-ը հայտնվել է 2006 թվականի DVD-ով թողարկված «Սկուբի Դու! Ծովահենները օդանավում!» *(Scooby-Doo! Pirates Ahoy!)* [[Սկուբի-Դու]] շարքի անիմացիոն ֆիլմում:

== Տես նաև ==
* [[Մարի Սելեստ|Մերի Սելեսթ]] (թարգմանաբար Մերի չքնաղ), ամերիկյան [[նավ-ուրվական]], որը գտնվել է Ատլանտյան օվկիանոսում, լքված վիճակում 1872 թվականին։

== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
* [https://web.archive.org/web/20090413074152/http://www.history.navy.mil/faqs/faq15-1.htm «19-րդ չվերթի կորուստը»], Ռազմածովային ուժերի պատմության և ժառանգության հրամանատարություն 
* [http://www.nasflmuseum.com/flight-19.html «19-րդ չվերթի առեղծվածը»], Ֆորտ Լոդերդեյլի թանգարանի ռազմածովային կայան 
* [http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1982/1982%20-%202791.html «Կորուսյալ պարեկը»], 1982 թվականի *թռիչքի'' մասին հոդված flightglobal կայքում 
* 
* 

Կատեգորիա:1945 ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:Անբացատրելի անհետացումներ
Կատեգորիա:Ավիապատահարներ
Կատեգորիա:Բերմուդյան կղզիներ
Կատեգորիա:Խորհրդավոր իրադարձություններ
Կատեգորիա:Ռազմածովային նավատորմ
Կատեգորիա:Ռազմածովային պատմություն
Կատեգորիա:Քաղաքային լեգենդներ