Ծոծրակոսկր

**Ծոծրակոսկր** (), գանգի ծածկութային ոսկր, հետին գանգափոսի հիմնական ոսկորը: Այն ունի սեղանաձև և կորացած տեսք՝ հիշեցնելով ոչ խորը աման։ Ծոծրակոսկրը տեղակայված է մեծ կիսագնդերի ծոծրակային բլթերի վրա։ Ինչպես գանգի մյուս ոսկրերը, այն դասակարգվում է որպես տափակ ոսկր։ Այն կազմված է չորս մասերից՝ ծոծրակային խրթեշ, կողմնային մասեր, հիմային մաս, որոնք սերտաճում են 3-6 տարեկանում: Այս մասերն իրար միանալով՝ կազմում են ծոծրակային մեծ անցքը (), որի միջոցով գանգի խոռոչը հաղորդակցվում է ողնաշարային խողովակի հետ: Ծոծրակոսկրը սաղմնային զարգացման ընթացքում առաջանում է պարաքսիալ մեզոդերմից՝ ի տարբերություն գանգադիմային բազմաթիվ այլ ոսկրերի, որոնք ձևավորվում են նյարդային կատարից։ Այս սաղմնաբանական առանձնահատկության հիման վրա առաջարկվել է այն հիպոթեզը, ըստ որի ծոծրակոսկրը կարող է դիտարկվել որպես կառուցվածքային և զարգացման առումով ձևափոխված, հսկայացած ող, որի հիմնական գործառույթը գլխուղեղի մեխանիկական աջակցությունն է։

## Կառուցվածք
Ծոծրակոսկրը տափակ ոսկր է, ինչպես գանգի մյուս ոսկրերը, արտաքին և ներքին շերտերի միջև տեղակայված է սպունգանման նյութը։

### Արտաքին մակերես
ձախից|մինի|220x220փքս|Ծոծրակոսկրի արտաքին մակերես
Խրթեշի արտաքին երեսի կենտրոնում տեղակայված է արտաքին ծոծրակային ցցաթումբը ():

Ցցաթմբից ցած միջին գծով մինչև ծոծրակային մեծ անցքի հետին եզրն է իջնում արտաքին ծոծրակային կատարը (): Ցցաթմբից աջ և ձախ ընթանում է վերին վզարմատային գիծը (), քիչ ավելի բարձր թույլ արտահայտված բարձրագույն վզարմատային գիծն է (): Արտաքին ծոծրակային կատարի միջին մասում՝ դեպի աջ և ձախ է ընթանում ստորին վզարմատային գիծը (): Սրանց կպչում են տարբեր կապաններ և մկաններ։

### Ներքին մակերես
մինի|247x247փքս|Ծոծրակոսկրի ներքին մակերեսը
Ծոծրակոսկրի ներքին մակերեսը հետին գանգափոսի մեծ մասն է։

Կողմնային մասերով անցնում է ենթալեզվային նյարդի խողովակը ()։ Այստեղ առկա է լծային կտրուճը (), որը հետևից սահմանափակում է լծային ելունը (), որը միանալով քունքոսկրի համանուն կտրուճի հետ ամբողջական գանգի վրա գոյացնում է լծային անցքը ():

Խրթեշի ներքին ուղեղային երեսին առկա է խաչաձև բարձրություն (), որն առաջացել է խրթեշի ուղեղային մակերեսը չորս փոսի բաժանող ակոսներով:

Խաչաձև բարձրության կենտրոնում ներքին ծոծրակային ցցաթումբն է (), որից դեպի վեր ձգվում է վերին սագիտալ երակածոցի ակոսը (), դեպի կողմ՝ լայնական երակածոցի ակոսը (), իսկ դեպի վար միջին գծով իջնում է ներքին ծոծրակային կատարը ():

### Ծոծրակային մեծ անցք
Մեծ անցքը (), որն առավել երկար է առջևից հետ ուղղությամբհ հետևի հատվածում ավելի լայն է, քան առջևում։ Այստեղով անցնում են նյարդեր, ողնաշարային զարկերակներ։ Հիմային մասը () տեղակայված է ծոծրակային մեծ անցքից առաջ և 18-20 տարեկանում սերտաճում է սեպոսկրի մարմնին՝ կազմելով լանջը (), որի վրա պառկած է 3 երկարավուն ուղեղը:

### Անկյուններ
Ծոծրակոսկրի **վերին անկյունը** միանում է գագաթոսկրին, նորածինների մոտ դիրքով համապատասխանում է հետին գաղթունին։

**Կողմնային անկյունները** տեղակայված են լայնական երակածոցի ակոսի ուղղությամբ դա համապատասխանում է գագաթոսկրի պտկաձև անկյան և քունքոսկրի  պտկաձև մասի միջև եղած տարածությանը։

**Ստորին անկյունը** սերտաճած է սեպոսկրի մարմնի հետ։

### Եզրեր
Վերին եզրերը ձգվում են վերին անկյունից մինչև կողմնային անկյունները, դրանք ատամնավոր են՝ գագաթոսկրերի ծոծրակային եզրերի հետ հոդավորվելու համար, և այդ միացմամբ ձևավորում են լամբդայաձև կարանը ():

### Կարաններ

Պատկեր:Lambdoid_suture.png|Լամբդայաձև կարան
Պատկեր:Occipitomastoid_suture.png|Ծոծրակապտկաձև կարան
Լամբդայաձև կարանը միանում է ծոծրակոսկրին գագաթոսկրին։

Ծոծրակապտկաձև կարանը միացնում է ծոծրակոսկրը և քունքոսկրի պտկաձև ելունը։

Սեպահիմնային կարանը միացնում է ծոծրակոսկրի հիմնային մասը և սեպոսկրի մարմնի հետին հատվածը:

Վիմահիմնային կարանը միացնում է ծոծրակոսկրի հիմնային մասի կողմնային եզրը քունքոսկրի վիմային հատվածին։

## Զարգացում
աջից|մինի|Նկար 3. Ծոծրակոսկրը ծննդյան ժամանակ։
Ծոծրակոսկրի խրթեշային մասի ծոծրակային հարթությունը (,  [նկ. 3]) զարգանում է թաղանթային հյուսվածքից և ձևավորում է  միջգագաթային ոսկրը (). ոսկրի մնացած մասը զարգանում է աճառային հյուսվածքից։

Խրթեշային մասի վերին և ստորին հատվածների միավորումը (սերտաճումը) տեղի է ունենում պտղի կյանքի երրորդ ամսում։

Հինգերորդ ամսվա ընթացքում մեծ անցքի հետին եզրում հայտնվում է մի կենտրոն (Կերկրինգ)։ Սա կազմում է առանձին ոսկրիկ, որը ծնվելուց առաջ միանում է խրթեշային մասին։

Կողմնային մասերից յուրաքանչյուրն սկսում է ոսկրանալ մեկ կենտրոնից՝  պտղի կյանքի ութերորդ շաբաթվա ընթացքում: Հիմնային մասը ոսկրանում է երկու կենտրոններից, որոնք գտնվում են մեկը մյուսի առջևում. դրանք ի հայտ են գալիս մոտավորապես պտղի կյանքի վեցերորդ շաբաթում և արագորեն միաձուլվում են:

Ասում են, որ ծոծրակային հարթությունը () ոսկրանում է երկու կենտրոնից, իսկ հիմնային մասը՝ մեկից։

Մոտավորապես չորրորդ տարում խրթեշային մասը և երկու կողմնային մասերը միավորվում են, իսկ մոտ վեցերորդ տարում ոսկրն արդեն միասնական է լինում: 18-ից 25 տարեկան հասակում ծոծրակոսկրը և սեպոսկրը () սերտաճում են՝ ձևավորելով մեկ ամբողջական ոսկրային միավոր։

## Կլինիկական նշանակություն
Ծոծրակոսկրի վնասվածքը կարող է առաջացնել գանգի հիմի կոտրվածք, որը կոչվում է հիմային կոտրվածք: Ռենտգենոգրամայի վրա երևացող հիմնա-ատամնային գիծը հիմքի և ատամնային ելունի գագաթի միջև եղած հեռավորությունն է, որն օգտագործվում է տարանջատման վնասվածքների () ախտորոշման համար։

Գենետիկական խանգարումները կարող են առաջացնել արտահայտված (ցցված) ծոծրակ, ինչպիսին հանդիպում է Էդվարդսի համախտանիշի և Բեքվիթ-Վիդեմանի համախտանիշի դեպքում։

Ծննդաբերության ժամանակ կարևոր է պտղի ծոծրակի տեղակայման որոշումը:

## Ստուգաբանություն
Ծոծրակային տերմինը ծագում է լատիներեն *occiput* բառից, որը նշանակում է «գանգի հետնամաս» (կազմված է *ob*՝ *հետևում* + *caput*՝ *գլուխ* արմատներից)։ Այն տարբերվում է *sinciput*-ից (գանգի առաջնային հատված):

## Այլ կենդանիներ
Շատ կենդանիների շրջանում այս մասերը մնում են առանձնացված ամբողջ կյանքի ընթացքում։ Օրինակ՝ շան մոտ չորսն են՝ խրթեշային մաս, կողմնային մասեր՝ ձախ և աջ և հիմնային մաս։

Ծոծրակոսկրը ներքին գանգի մի մասն է՝ գանգի հիմնային հատվածը: Կռճիկային ձկների և անծնոտների մոտ ծոծրակոսկրը չի ձևավորվում որպես առանձին ոսկր, այլ ամբողջ կյանքի ընթացքում մնում է որպես աճառային գանգի մաս: Ողնաշարավորների մեծ մասի մոտ մեծ անցքը շրջապատված է չորս ոսկրերով։

Հիմնածոծրակային () ոսկրը գտնվում է անցքի առջևում, երկու արտածոծրակային () կոճերը դասավորված են կողքերում, իսկ ավելի մեծ վերծոծրակային () ոսկրը գտնվում է հետևում և կազմում է գանգի հետին մասի մի հատվածը: Շատ ոսկրային ձկների և երկկենցաղների շրջանում վերծոծրակային մասը երբեք չի ոսկրանում և ամբողջ կյանքի ընթացքում մնում է որպես աճառ: Հասարակ ձևերի մոտ հիմնածոծրակային և արտածոծրակային ոսկրերը որոշակիորեն հիշեցնում են ողի մարմինը և աղեղները ու սաղմի մոտ ձևավորվում են նմանատիպ եղանակով: Միասին այս վերջին ոսկրերը սովորաբար ձևավորում են մեկ գոգավոր շրջանաձև կոճ՝ առաջին ողի հետ հոդավորման համար։

Կաթնասունների շրջանում, սակայն, կոճը բաժանված է երկու մասի. սա մի օրինաչափություն է, որը հանդիպում է միայն որոշ երկկենցաղների մոտ։

Կաթնասունների մեծամասնությունն ունի սերտաճած ծոծրակոսկր, որը ձևավորվում է մեծ անցքի շուրջ գտնվող չորս առանձին ոսկրերից, ինչպես նաև զույգ հետգագաթային () ոսկրերից, որոնք այլ ողնաշարավորների մոտ կազմում են գանգի տանիքի հետին մասը։

## Լրացուցիչ պատկերներ

Պատկեր:Occipital_bone_animation.gif|Ծոծրակոսկր (ցույց է տրված կանաչ գույնով): Անիմացիա
Պատկեր:Occipital_bone_animation2.gif|Արտաքին մակերես
Պատկեր:Occipital_bone_animation3.gif|Ներքին մակերես։ Ճակաային և գագաթային ոսկրերը հեռացված են
Պատկեր:Occipital_bone.jpg|Ծոծրակոսկր
Պատկեր:Occipital_bone_2.jpg|Ծոծրակոսկր
Պատկեր:Gray308.png|Սագիտալ հատույթ՝ ծոծրակոսկրի և առաջին 3 պարանոցային ողերի միջև։
Պատկեր:Basilar_part.jpg|Հիմային մաս
Պատկեր:Slide4llll.JPG|Ծոծրակոսկր


## Ծանոթագրություններ
### Գրքեր

* 

### Մեջբերումներ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Գանգ
Կատեգորիա:Գլուխ
Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա
Կատեգորիա:Ոսկրային համակարգ