Անոմալ շոգն աշխարհում (2023)

2023 թվականին աշխարհում անոմալ շոգ է նկատվել աշխարհի մի շարք շրջաններում։ 2023 թվականի հուլիսի 4-ին գրանցվել է դիտարկումների սկզբից ի վեր ամենաբարձր (1979 թվականից) Երկրի մակերևույթի միջին ջերմաստիճանը +17,18&nbsp;°C։ 2023 թվականի հուլիսի 6-ին գրանցվել է նոր ռեկորդ՝ +17,23&nbsp;°C ջերմաստիճանով։ 2023 թվականի հուլիսը դարձել է ամենաշոգ ամիսը դիտարկումների ողջ պատմության ընթացքում և, ենթադրաբար, Միկուլինի միջսառցադաշտից 120 հազար տարի առաջ։

## Ժամանակագրություն
### Մարտ
Մարտի 5-ին Հյուսիսային Ատլանտյան օվկիանոսի միջին ջերմաստիճանը կազմել է 19,9&nbsp;°C՝ 0,1&nbsp;°C-ով գերազանցելով այդ օրվա ռեկորդը, որը սահմանվել էր 2020 թվականին։ Հաջորդ երեք ամիսներին այն նորմայից զգալիորեն բարձր է մնացել, հունիսի 11-ին այն արդեն 0,5&nbsp;°C-ով գերազանցել Է ռեկորդային արժեքը՝ կազմելով 22,7&nbsp;°C։

### Ապրիլ
thumb|Ջերմաստիճանի շեղումները 2023 թվականի ապրիլին
Հյուսիսային Աֆրիկայում սկիզբ առած ջերմային ալիքը ապրիլի 26-ից 28-ն ընկած ժամանակահատվածում առաջացրել է անոմալ բարձր ջերմաստիճան Արևմտյան Միջերկրական ծովում։ Մարոկկոյում և Ալժիրում տեղ-տեղ ջերմաստիճանը գերազանցել է 40&nbsp;°C-ը, Կորդովայի օդանավակայանի օդերևութաբանական կայանը գրանցել է 38,8&nbsp;°C ջերմաստիճան։ Ապրիլի 26-ին Sentinel-2 արբանյակը ֆիքսել է Ֆուենտ-դե-Պիեդրա լճի ամբողջական չորացման առաջին դեպքը։

Անոմալ շոգ եղանակ է նկատվել նաեւ Ասիայի մի շարք երկրներում, մասնավորապես Բանգլադեշում, Հնդկաստանում, Չինաստանում, Լաոսում և Թաիլանդում։ Ապրիլի 15-ին ռեկորդային ջերմաստիճան է գրանցվել ամբողջ Թաիլանդի համար՝ 45,4&nbsp;°C, երկրում անոմալ շոգից ապրիլին մահացել է առնվազն 44 մարդ։ Այդ օրը ռեկորդային ջերմաստիճան է գրանցվել նաև Բանգլադեշի մայրաքաղաքի համար՝ 40,6&nbsp;°C: ռեկորդային արժեքներ են գրանցվել նաեւ Լաոսի մի շարք քաղաքներում, ներառյալ մայրաքաղաքը, ինչպես նաեւ Հնդկաստանում։

Համաշխարհային օվկիանոսի միջին ջերմաստիճանը, արբանյակների դիտարկումների տվյալներով, ապրիլին կազմել է 21,1&nbsp;°C՝ գերազանցելով 2016 թվականի ռեկորդային արժեքը։

### Մայիս
Մայիսին Հյուսիսային Ամերիկայի արևմտյան մասում անոմալ շոգ էր նկատվել, թեև զիջում էր 2021 թվականի համանման երևույթին։ Բարձր ջերմաստիճանը անտառային հրդեհներ է առաջացրել Կանադայի Ալբերտա նահանգում, մայիսի 20-ին Այրվել է 842 հազար հեկտար անտառ։ ԱՄՆ-ի Վաշինգտոն և Օրեգոն նահանգների մի շարք քաղաքներում ջերմաստիճանի ռեկորդներ են գրանցվել (30&nbsp;°C-ից բարձր)։

### Հունիս
Հունիսի սկզբին Իսրայելում 35&nbsp;°C-ից մինչև 45&nbsp;°C ջերմաստիճանի ջերմային ալիքը ուժեղ քամու հետ համատեղ հանգեցրել է հարյուրավոր հրդեհների և էլեկտրամատակարարման խափանումների։

Հունիսի 12-25-ը Մեքսիկայի Սոնորա նահանգում անոմալ շոգի հետևանքով, որը հասել է 50&nbsp;°C-ի, զոհվել է ավելի քան 100 մարդ։

Ընդհանուր առմամբ, 2023 թվականի հունիսն ամենաշոգն է եղել դիտարկումների ողջ պատմության ընթացքում, ջերմաստիճանի առավելագույն գերազանցումները եղել են Եվրոպայի հյուսիս-արեւմտյան մասում, Հյուսիսային Ամերիկայում, Ասիայի մի շարք երկրներում եւ Ավստրալիայի Արեւելքում, Սիբիրում ջերմաստիճանը հասել է 38&nbsp;°C-ի՝ նորմայից գերազանցելով 15&nbsp;°C-ով։ Եվրոպական Միության Կլիմայի փոփոխության ծառայության Copernicus-ի զեկույցը, որը սերտորեն համագործակցում է Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպության հետ, ցույց է տվել, որ 2023 թվականի հունիսը 0,53°-ով բարձր է 1991-2020 թվականների միջինից՝ գերազանցելով 2019 թվականի հունիսի նախորդ ռեկորդը։ Ընդ որում, որոշ շրջաններում, օրինակ՝ Ռուսաստանի արեւմուտքում, հունիսը սովորականից ավելի զով էր։

### Հուլիս
thumb|Օդի միջին ջերմաստիճանը Երկրի մակերևույթից 2 մ բարձրության վրա Ըստ Climate Reanalyzer-ի՝ 2023 թվականի հուլիսի 21-ի դրությամբ
Հուլիսի 3-ից գրանցվել են երկրի մակերևույթից 2 մ բարձրության վրա օդի միջին ջերմաստիճանի ռեկորդային արժեքներ, որոնք հաշվարկվել են Climate Reanalyzer համակարգի կողմից օդերեւութաբանական արբանյակների եւ կլիմայի համակարգչային մոդելավորման տվյալների հիման վրա։ Հուլիսի 6-ին ստացվել է 17,23&nbsp;°C ջերմաստիճան, որը կես աստիճանով գերազանցել է այդ օրվա համար նախկին Առավելագույնը, որը դիտվել է 2016 թվականին, և 1,02&nbsp;°C-ով բարձր է միջին վիճակագրական արժեքից։ Բարձր արժեքների պատճառների թվում են Էլ Նինյոյի ֆենոմենը, համեմատաբար մեղմ ձմեռը Անտարկտիդայի որոշ շրջաններում, ուժեղ շոգը Չինաստանի շատ նահանգներում և ԱՄՆ-ի հարավում։

Հուլիսի 11-ին Եկատերինբուրգում, որը գտնվում է հյուսիսային լայնության 56-րդ զուգահեռից հյուսիս, օդերեւութաբանական դիտարկումների պատմության մեջ առաջին անգամ (ավելի քան 187 տարի) գրանցվել է +40,0&nbsp;°C ջերմաստիճան։ Հուլիսի 16-ին Չինաստանի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող Տուրֆան քաղաքի Գաոչան շրջանի սանբաո քաղաքում գրանցվել Է Չինաստանի համար ռեկորդային 52,2&nbsp;°C ջերմաստիճան։ Հուլիսի կեսերին ռեկորդային երաշտի պատճառով Կանադական Բրիտանական Կոլումբիա նահանգում անտառային հրդեհների նոր շարք է սկսվել, այդ ժամանակ տարեսկզբից Կանադայում այրվել է անտառի գրեթե 100 հազար կմ²։

Ըստ Copernicus Climate Change Service-ի (եվրոպական Կոպեռնիկուս ծրագրի մի մաս), հուլիսի առաջին 23 օրվա ընթացքում Երկրի մակերևույթի միջին ջերմաստիճանը 16,95&nbsp;°C էր, ինչը 0,32&nbsp;°C-ով բարձր էր 2019-ի նույն ժամանակահատվածում սահմանված ռեկորդից։ Հիմնվելով հետազոտության այնպիսի մեթոդների վրա, ինչպիսիք են ծառերի տարեկան օղակները, մարջանային խութերը և օվկիանոսներում նստվածքային ապարների հորատումը, գիտնականները պնդում են, որ այս ժամանակահատվածը մոլորակի վրա ամենաշոգն է եղել վերջին 120 հազար տարվա ընթացքում:Ջերմաստիճանի ամենամեծ անոմալիաները նկատվել են ԱՄՆ որոշ նահանգներում (Նևադա և Արիզոնա, որտեղ ցերեկը օդը կայուն տաքացել է մինչև 50&nbsp;°C), Եվրոպայի հարավում (Իսպանիա, Իտալիա, Հունաստան, որտեղ հրդեհներից զոհվել է ավելի քան 40 մարդ), Չինաստանում և Ասիայի մի շարք այլ երկրներում։

Հուլիսի կեսերի դրությամբ Անտարկտիկայում նկատվել է ծովային սառույցի աճի ամենացածր մակարդակը 45 տարի առաջ դիտարկումների սկզբից ի վեր։ 1981-ից 2010 թվականների միջին մակարդակից պակաս և 1,6 միլիոն կմ²-ով պակաս նախորդ ռեկորդից, որը գրանցվել էր 2022 թվականին։ Հուլիսի 3-ին (բևեռային ձմռան շրջանում) Անտարկտիկայի «Ակադեմիկոս Վերնադսկի» կայարանում գրանցվել է +8,7&nbsp;°C ջերմաստիճան, ինչը 3,1 աստիճանով բարձր է այդ օրվա նախորդ ռեկորդից, որը պահպանվել է 1965 թվականից։

### Օգոստոս
Օգոստոսի սկզբին Հարավային Ամերիկայում նկատվում էր ինտենսիվ ջերմային ալիք, ձմռանը Չիլիում և Արգենտինայում օդի ջերմաստիճանը 10-20&nbsp;°C-ով գերազանցում էր նորմալը։ Չիլիում օգոստոսի 1-ին մի քանի եղանակային կայաններ գրանցել են ավելի քան 35&nbsp;°C ջերմաստիճան։ Արգենտինայի շատ շրջաններում դիտվել է 30-35° ջերմաստիճան, Բուենոս Այրեսում գրանցվել է օգոստոսի 1-ի ռեկորդ՝ 30,1 °, ինչը 5 աստիճանով բարձր է այդ օրվա նախկին ռեկորդից։ Բրազիլիայի շատ մասերում օդը տաքացել է մինչև 35-38°։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2023 Ասիայում