Գաստոն Դումերգ

**Պիեր Պոլ Անրի Գաստոն Դումերգ** (, ), քաղաքական գործիչ, Ֆրանսիայի նախագահ (1924-1931)։

## Կենսագրություն
Նա սկսել է որպես արմատական, իր վերջին տարիներին ՝ պահպանողական, առանց որոշակի կուսակցության։ Նախարարական առաջին պորտֆելը (գաղութների նախարար) ստացավ 1902 թվականին, իսկ 1913 թվականի դեկտեմբերից 1914 թվականի հունիսը ՝ վարչապետ և արտաքին գործերի նախարար, ապա Առաջին համաշխարհային պատերազմի առաջին ամիսներին կրկին գլխավորեց Արտաքին գործերի նախարարությունը։ 1914-1917 թվականներին կրկին  նշանակվեց գաղութների նախարար։ 1917 թվականի փետրվարի սկզբին նա գլխավորեց դաշնակից տերությունների Պետրոգրադի խորհրդաժողովում ֆրանսիական պատվիրակությունը։

1923-1924 թվականներին նա Սենատի նախագահն էր։

Նա Ալեքսանդր Միլերանից հետո ընտրվեց հանրապետության նախագահ և նախագահեց յոթ տարի։

1925 թվականի ապրիլին նրա կառավարման տարիներին Ֆրանսիայի և ԽՍՀՄ-ի հարաբերությունները վատթարանում էին, սակայն շարունակվում էր Գերմանիան խաղաղեցնելու և անգլո-ամերիկյան դիվանագիտության հետ համագործակցությունը։ Նոր ռազմավարության խորհրդանիշը Ռայնի երաշխավորության պայմանագրի կնքումն էր 1925 թվականին Լոկառնոյում կայացած խորհրդաժողովում։ Այնուամենայնիվ, միևնույն ժամանակ, կառավարությունը սանձազերծեց երկու գաղութային պատերազմներ `Մարոկկոյում և Սիրիայում։ Գաղութային պատերազմները բյուջեի վրա դարձել են անտանելի բեռ։ Ֆրանկը սկսեց արագորեն ընկնել։ Եթե 1926 թվականի մայիսին ֆունտ ստեռլինգն արժեր 170 ֆրանկ, ապա հուլիսին արդեն 250 ֆրանկ էր։ Բյուջեն խնայելու համար խորհրդարանի կողմից լիազորված 7,5 միլիարդ ֆրանկի լրացուցիչ արտանետումը սպառնում էր ֆինանսական աղետին։ Այս խնդիրները, զուգորդված գաղութային պատերազմների շուրջ թեժ քննարկումներով, դրդեցին ձախ կարտելի կառավարական կոալիցիայի փլուզմանը։
thumb|left|Ֆրանսիայի երրորդ հանրապետության նախարար Ռայմոն Պուանկարե

1926 թվականի հուլիսին, խորհրդարանում դժվար բանակցություններից հետո, ստեղծվեց կառավարական նոր կոալիցիա, որը կոչվում էր «Ազգային միաբանություն»։ Այն ընդգրկում էր ինչպես հանրապետական կուսակցություններ, այնպես էլ արմատականներ հանրապետական սոցիալիստների հետ։ Քաղաքական ճոճանակը նորից աջ պտտվեց, բայց այս անգամ կառավարությունը կարող էր հույսը դնել նաև ձախ կենտրոնի պատգամավորների ձայների վրա։ Կոալիցիայի ղեկավարը երկրի նախկին նախագահ Ռեյմոնդ Պուանկարեն էր, ով վայելում էր ֆրանսիական և միջազգային գործարար շրջանակների լիակատար վստահությունն ու աջակցությունը։ Կառավարության հիմնական խնդիրը ֆինանսական կայունացումն էր, որի ձեռքբերումը պետք է ապահովվեր նույնիսկ ամենաանճանաչված միջոցառումների գնով։

Ֆրանկի արժեզրկման և այլ միջոցառումների շնորհիվ ձեռնարկված ազգային ֆինանսական համակարգի կայունացումը որոշեց 1920 թվականների վերջին Ֆրանսիայի ուժեղ արդյունաբերական աճը։ 1927 թվականին ֆրանսիական արդյունաբերական արտադրությունն արդեն երեք անգամ գերազանցում էր նախապատերազմյան մակարդակին։ Արդյունաբերական ներդրումների մասնաբաժինը արտադրական ծախսերի ընդհանուր կառուցվածքում զգալիորեն աճեց, դրանց աշխարհագրությունը փոխվեց. Հարավ-արևելյան նոր արդյունաբերական տարածաշրջանը աճող դեր խաղաց։ Արդյունաբերական ներդրումները գաղութներում նույնպես աճել են ՝ 10-ից 20%։ Դա հնարավորություն տվեց առաջիկա տասը տարիների ընթացքում գաղութների մասնաբաժինը արտահանման մեջ 9-ից 28%, իսկ ներմուծման մեջ `12-ից 24%։ Երկար ժամանակ առաջին անգամ սկսվեց աշխատուժի պակաս զգալ. Ֆրանսիան այս տարիների ընթացքում դարձավ Եվրոպայի միակ երկիրը, որտեղ արտագնա աշխատուժի հոսք կար։

1929 թվականին կապիտալիստական աշխարհը մտավ իր պատմության մեջ ամենախորը տնտեսական ճգնաժամի շրջան։ Այնուամենայնիվ, Ֆրանսիան, ի տարբերություն ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, Գերմանիայի, ճգնաժամի մեջ ընկավ աստիճանաբար, փաստորեն, միայն 1930 թվականից ի վեր։ Արտադրության անկման գագաթնակետը (44% -ով) ընկավ միայն 1932 թվականին։ Նման անսովոր դինամիկայի պատճառներն էին գերմանական հատուցման վճարների օգտագործումը արտադրությունը խթանելու համար։ Համաշխարհային պատերազմից վերականգնվող հյուսիսարևելյան գերատեսչություններում մեծ թվով աշխատատեղերի պահպանում, ֆրանկի արժեզրկումից հետո արտահանման ավելացում և, վերջապես, տնտեսության ռազմականացման լայն ծրագրի իրականացում։ Այս միջոցառման պատճառը զուտ քաղաքական պատճառներն էին. Եվրոպական ինտեգրման գործընթացն արագացնելու և դրա հիման վրա Եվրոպայում հավաքական անվտանգության համակարգ ստեղծելու փորձերի ձախողումը։ Արդյունքում, համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի նախօրեին Ֆրանսիան սկսեց խոշոր ներդրումային ծրագիր `Գերմանիայի հետ սահմանին պաշտպանական գիծ ստեղծելու և բանակն ավելացնելու և վերազինելու համար։ Մի քանի տարի շարունակ այս նախագիծը կայուն դիրք էր ապահովում ֆրանսիական մետաղագործության, մեքենաշինության և ռազմական արդյունաբերության համար։
thumb|left|Արտաքին գործերի նախարար Ա․ Բրիան
Այն բանից հետո, երբ Պուանկարեն հրաժարվեց վարչապետի պաշտոնից 1929 թվականի հուլիսին, արտաքին գործերի նախարար Արիստիդ Բրիանը ձախ կենտրոն փորձ արեց վերստեղծել աջակենտրոն կոալիցիան։ Սակայն նրա կաբինետը տևեց ընդամենը երեք ամիս։ Դրանից հետո Բրիանը պահպանեց արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնը, բայց այս ոլորտում նրա գործունեությունը նույնպես կորցրեց իր նախկին արդյունավետությունը։ Չնայած եվրաինտեգրման գործընթացին երկրորդ քամի հաղորդելու ակտիվ փորձերին, ֆրանսիական դիվանագիտությունը չի կարողացել հիմք ընդունել եվրոպական տերությունների միջև հարաբերությունների բավականաչափ կայուն համակարգ։ Երկրում գնալով աճող դժգոհությունն առաջացել է Գերմանիայի նկատմամբ պացիֆիստական քաղաքականության, այդ թվում ՝ Ֆրանսիայի ՝ Յունգի ծրագրին միանալու, Ռեյնլանդից գրավիչ ուժերի շուտափույթ տարհանման հետ։ Իրավիճակը Եվրոպայում գնալով սրվում էր, և դա լրացուցիչ առավելություններ էր տալիս այն քաղաքական ուժերին, որոնք հանդես էին գալիս ռազմական հզորության աճի, «ուժեղ քաղաքականության» ավանդույթների վերադարձի օգտին։

Երկրորդ ժամկետում Գաստոն Դումերգը չառաջադրվեց, բայց մնաց քաղաքականության մեջ և 1931 թվականին Ելիսեյան պալատը լքելուց հետո նա կրկին վարչապետ էր (1934 թվականի փետրվար-նոյեմբեր, գլխավորեց պահպանողական «ազգային միասնության կառավարությունը»)։ Այս կարճ ժամանակահատվածը անկայուն էր, որը բնութագրվում էր Ֆրանսիայում ֆաշիստական տրամադրությունների աճով և հակաֆաշիստական ձախ ճակատի ձևավորմամբ։ 1934 թվականի հոկտեմբերին Մարսելում բուլղարացի ազգայնականները (Չեռնոզեմսկի) սպանեցին Դումերգի կառավարության արտաքին գործերի նախարար Լուի Բարտուին։

Իր կաբինետի հրաժարականից հետո Դումերգը թոշակի անցավ և մահացավ իր ծննդավայր Էգ Վիվ քաղաքում։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Դումերգը Ֆրանսիայի միակ բողոքական նախագահն էր և Ֆրանսիայի միակ պետը, ով Քլոդվիգի ժամանակներից ի վեր, որը չէր պատկանում Հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցուն (չհաշված Հենրի IV Բուրբոնը, ով անցավ կաթոլիկություն)։
* Դումերգը մասոնական էր և Ֆրանսիայի Մեծ Արևելքի Էխո մասոնական օթյակի անդամ էր։
* Բացի այդ, Գաստոն Դումերգը դարձավ երկու նախագահներից մեկը (երկրորդը ՝ Նիկոլա Սարկոզին), ով ամուսնացավ իր պաշտոնում։ 1931 թվականի հունիսի 1-ին Ֆրանսիայի 68-ամյա նախագահը, որը նախկինում միայնակ էր, ամուսնացավ Ժաննա-Մարի Գոսալի հետ (1879-1963)։ Ինչպես Սարկոզիի դեպքում, ամուսնությունը կնքեց VIII թաղամասի քաղաքապետը, որը հայտնվեց հատուկ Ելիսեյան պալատում։
* 1924 թվականին, Դումերգը նախագահության օրոք, Ֆրանսիան անցկացրեց VIII ամառային օլիմպիական խաղերը, որոնք երկրորդ անգամ անցկացվեցին Փարիզ քաղաքում։ Միևնույն ժամանակ, նա ինքը բացեց այս խաղերը։

## Դումերգի առաջին նախագահությունը (1913 դեկտեմբերի 13 - 1914 հունիսի 9)
* Գաստոն Դումերգ - Նախարարների խորհրդի նախագահ և Արտաքին գործերի նախարար
* Ժոզեֆ Նուլենս - բանակի նախարար
* Ռենե Ռենոլ - ներքին գործերի նախարար
* Ժոզեֆ Քայո - ֆինանսների նախարար
* Ալբերտ Մեթեն - Աշխատանքի և սոցիալական ապահովության պայմանների նախարար
* Ժան-Բատիստ Բիենվենու Մարտին - արդարադատության նախարար
* Էռնեստ Մոնիզ - ծովի նախարար
* Ռենե Վիվիանի - համայնքի զարգացման և արվեստի նախարար
* Մորիս Ռենո - գյուղատնտեսության նախարար
* Ալբերտ Լեբրուն - գաղութների նախարար
* Ֆերնանդ Դեյվիդ - հասարակական աշխատանքների նախարար
* Լուի Մալվի - առևտրի, արդյունաբերության, փոստի և հեռագրերի նախարար։

### Փոփոխություններ
* 1914, մարտի 17 - Ռենե Ռենոլը փոխարինում է Կայլոյին ՝ որպես ֆինանսների նախարար։ Լուի Մալվին հաջորդում է Ռենոլին ՝ որպես ներքին գործերի նախարար։ Ռաուլ Պերեն հաջորդում է Մալվիին ՝ որպես ռևտրի, արդյունաբերության, փոստի և հեռագրերի նախարար։
* 1914, մարտի 20 - Արման Գոլտի դե Լ'Օդը փոխարինում է Մոնիսային ՝ որպես ծովի նախարար։

## Դումերգի երկրորդ նախագահությունը (1934 փետրվարի 9 - նոյեմբերի 8)
* Գաստոն Դումերգ - նախարարների խորհրդի նախագահ; 
* Լուի Բարթու - արտաքին գործերի նախարար 
* Ֆիլիպ Պետայն - բանակի նախարար 
* Ալբերտ Սարրո - ներքին գործերի նախարար 
* Լուի Ժերմեն-Մարտին - ֆինանսների նախարար 
* Ադրիեն Մարկետ - աշխատանքի նախարար 
* Անրի Շարոն - արդարադատության նախարար 
* Ֆրանսուա Պիետրի - նավատորմի նախարար 
* Գիյոմ Բերտրան - Առևտրական ծովային ծառայության նախարար 
* Վիկտոր Դենայն - ավիացիայի նախարար 
* Աիմե Բերտո - ազգային կրթության նախարար; 
* Ժորժ Ռիվոլետ՝ կենսաթոշակների նախարար 
* Անրի Քեյ - գյուղատնտեսության նախարար 
* Պիեռ Լավալ - գաղութների նախարար 
* Պիեռ-Էթյեն Ֆլանդին - հասարակական աշխատանքների նախարար 
* Լուի Մարեն - առողջապահության և ֆիզիկական դաստիարակության նախարար 
* Անդրե Մալարմ - փոստի, հեռագրերի և հեռախոսների նախարար 
* Լյուսիեն Լամուրե - առևտրի և արդյունաբերության նախարար 
* Էդուարդ Հերիոտ - պետնախարար 
* Անդրե Տարդիյո - պետնախարար

### Փոփոխություններ
* 1934, հոկտեմբերի 13 - Պիեռ Լավալը փոխարինեց Բարտին (սպանվեց հոկտեմբերի 9-ին) ՝ որպես արտաքին գործերի նախարար։ Փոլ Մարչանդոտը հաջորդում է Սարրոյին ՝ որպես ներքին գործերի նախարար։ Լուի Ռոլլինը հաջորդում է Լավալին ՝ որպես գաղութների նախարար։
* 1934, հոկտեմբերի 15 - Անրի Լեմերին հաջորդում է Քարոնին ՝ որպես արդարադատության նախարար։

## Գրականություն
* Pierre Lafue| Gaston Doumergue| Sa vie et son destin| Librairie Plon| Paris| 1933| pages 193
* Benoît Yvert| Premiers ministres et présidents du Conseil| Histoire et dictionnaire raisonné des chefs du gouvernement en France (1815—2007)| Paris| 2007| pages 916| ISBN 978-2-262-02687-5
* Jean Jolly| Dictionnaire des parlementaires français de 1889 à 1940| éditeur Presses universitaires de France| Paris| 1960| pages 3236| ISBN 2-11-001998-0
* Pascal Arnoux| Histoire des rois de France et chefs d'État| éditeur Éditions du Rocher| Paris| 2001| ISBN 2-268-03925-0
* Arnaud Folch| Les présidents de la République pour les nuls| éditeur Éditions First| Paris| 2011| ISBN 978-2-7540-3463-0
* Philippe Valode| Les Présidents de la République| Paris| 2007| ISBN 978-2-7540-2641-3
* Serge Berstein| Chef de l'État| L’Histoire vivante des 22 présidents à l'épreuve du pouvoir| ISBN 978-2-200-35620-0
* Pierre Miquel| La Troisième République| Paris| 1989| ISBN 978-2-213-63909-3
* Jean Rives| Du modèle républicain au Sauveur suprême| Presses de l’Institut d'études politiques| Toulouse| 1992| ISBN 2-903847-46-6 (ошибоч.)
* Vincent Duclert| La République imaginée| Belin| 2010| Histoire de France sous la direction de Joël Cornette| pages 864| ISBN 978-2-7011-3388-1
* Claude Schaeffner (Hrsg.): Weltgeschichte in Bildern. Band 23: Madeleine Stahlberg: Der Vertrag von Versailles, die Nachkriegszeit, europäische Diktaturen. Gondrom, Bayreuth 1982, ISBN 3-8112-0250-2.
* Bruce P. Lenman, Trevor Anderson (Hrsg.): Chambers Dictionary of World History. Revised & updated edition. Chambers Harrap, Edinburgh 2002, ISBN 0-550-13000-4.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Association des amis de Gaston Doumergue
* AiguesVives.fr: ''Gaston Doumergue: Biographie d’un Président né à Aigues-Vives (Gard)'' 
* À Paris, le président du Conseil Gaston Doumergue inaugure les grands travaux |Fiche média : 2003|coauteurs= |date= 01 mai 1934 |Gaumont |20 décembre 2011 commentaire biblio|Le président du Conseil Gaston Doumergue inaugure à Paris le lancement d’une politique de grands travaux initiée par son Ministère du Travail (France) — ''plan Adrien Marquet'' — afin de créer des emplois pour les chômeurs parisiens.

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի նախագահներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Դաննեբերգի ասպետական շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փաստաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կալվինիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիվանագետներ