Կիպրիանոս (գրիմուար)

**Կիպրիանոս** (*Cyprianus* կամ **'), ժողովրդական մոգության [[Սկանդինավիա|սկանդինավյան]] ավանդույթներում հաճախ սահմանվում է որպես **Սև գիրք** (**'), գրիմուար կամ հմայական աղոթքների ձեռագիր ժողովածու և պարունակում է մոգության բաղադրատոմսեր և բանաձևեր, այսպես կոչված, կախարդության բանաձևեր: Չկա ստանդարտ տեքստ, որը կոչվում է «Կիպրիանոս». սա կախարդանքների հավաքածուի ընդհանուր անվանում է:

Ձեռագրերը, որոնք պիտակվում են կամ հղում են անում Կիպրիանոս ձեռնարկին, մութ համբավ են ունեցել. որոշ դեպքերում մարդը կարող էր ստանալ տեքստը՝ հրաժարվելով իր մկրտությունից և նվիրվելով Սատանային: Հասարակ մարդկանց կարծիքով այն ստանդարտ գրիմուար էր, որը վերաբերում էր դևեր և հոգիներ կանչելուն: Հաճախ ենթադրվել է, որ հոգևոր ծառայողներն այն կարող էին ստանալ համալսարանում սովորելու միջոցով. և պատահական չէ, որ նրանց կանայք գյուղական համայնքներում հաճախ եղել են ժողովրդական բժշկողներ:

Ինչպես շատ նման տեքստեր, համարվել է, որ Կիպրիանոսը նույնպես կապված էր իր տիրոջ հետ և դժվար էր ազատվել դրանից, նաև համարվել է, որ այս տեքստերը չեն այրվում և չեն ոչնչանում ջրով, իսկ դրանք դեն նետելու փորձը միայն կհանգեցնի դրանց գերբնական վերադարձին: Այս ժողովածուներն, այնուամենայնիվ, լայնորեն տարածվել են Սկանդինավիայի ճարպիկ մարդկանց շրջանում: Նրանք գյուղաբնակ վայրերում, որտեղ բժիշկները քիչ էին, ժողովրդական բուժակներ են եղել, որոնց դիմել են վնասվածքներից կամ հիվանդություններից տառապող հասարակ մարդիկ:

## Կիպրիանոս
«Կիպրիանոս» ձեռնարկի անունը պայմանավորված է  նրանում պարունակվող կախարդանքները կազմողի կամ հեղինակի անունով։ Տարբեր պատմություններ են պատմվում այս Կիպրիանոսի ինքնության վերաբերյալ:

Սուրբ Կիպրիանոս Անտիոքացին (մահացել է  302 թվականին) վաղ քրիստոնեության եպիսկոպոս և նահատակ է եղել: Միջնադարում նրա անվանը կցվել են մի շարք լեգենդներ, ներառյալ ավանդույթը, որ նա մոգությամբ է զբաղվել նախքան հեթանոսությունից կրոնափոխ լինելը և, որպես այդպիսին, մոգության դասագրքի հեղինակն է:

Մեկ այլ միջնադարյան ավանդույթի համաձայն՝ Կիպրիանոսը կախարդ էր, ով ձգտում էր գայթակղել Սուրբ Հուստինային (մահացել է  302 թվականին), բայց ձախողվել է և դարձի եկել, երբ Հուստինան խաչակնքվել է, և նա հետևել է նրա օրինակին՝ ազատվելով սատանայի իշխանությունից: Հավանաբար,  ավելի ուշ լեգենդում շփոթմունք է առաջացել կախարդի և պատմական եպիսկոպոսի միջև:

*«Էլվերումի սև գրքերում» պնդվում է*, որ այն «Եպիսկոպոս Յոհաննես Սելլի» (Օքսֆորդից, Անգլիա 1682 թվականին) գրած *Կիպրիանոսի* համառոտ շարադրանքն է: Բրիտանացի եպիսկոպոս Ջոն Ֆելը (1625-1686) կարող է լինել այն մարդը, ում նկատի ունեն այստեղ. Ֆելն իսկապես հրատարակել է Սուրբ Կիպրիանոսի աշխատությունները:

Սկանդինավիայում Կիպրիանոս ձեռնարկի մասին պատմություններում հաճախ Սուրբ Կիպրիանոսը չի հիշատակվել: Ոմանք Կիպրիանոսին ներկայացրել են տիպիկ Ֆաուստի կերպար, ոմանք ասել են, որ Կիպրիանոսը չար նորվեգացի կամ դանիացի էր, ով մոգություն էր սովորել Սատանայի հետ իր հարաբերությունների միջոցով: Վարկածներից մեկի համաձայն Կիպրիանոսն այնքան չար է դարձել, որ Սատանան նրան դուրս է շպրտել դժոխքից, և Կիպրիանոսը գրել է տեքստը՝ իր վրեժը լուծելու համար։ Մեկ այլ և խիստ հակասական վարկածով Կիպրիանոսը մի աշակերտ էր, ով հայտնաբերել է, որ սովորում է դիվային «սև դպրոցում» և գրել է տեքստը, որպեսզի բացատրի, թե ինչպես վերացնել այնտեղ սովորած ողջ կախարդությունը:

Անախրոնիկ պատմությունը, որը պատմվում է դանիական *Oldtidens Sortebog* («Հին ժամանակների մոգության գիրք») ժողովածուում, Կիպրիանոսին ներկայացնում է բարեպաշտ և գեղեցիկ մեքսիկացի միանձնուհի տասնչորսերորդ դարից: Գոթական հեքիաթում *Oldtidens Sortebog-ը* Կիպրիանոսին գցում է բանտ 1351 թվականին: Զնդանում բանտարկված լինելով՝ Կիպրիանոսը պատառոտում է իր հագուստը և իր կախարդական գիտելիքները հանձնում իր իսկ արյամբ գրված լաթերին: Նրա տեքստն այնուհետև հայտնաբերվել է հին ամրոցում:

## Կախարդություններ
[մինի|Ջոն Ջորջ Հոհմանի «Վաղուց կորցրած ընկերը» (''Pow-Wows'' ''or The Long Lost Friend'') ձեռնարկի 1790 թվականի Փենսիլվանիայում հրապարակված հոլանդական տարբերակ, որում ներկայացված է [SATOR քառակուսի|SATOR քառկուսով հմայություններից մեկը]]

Կիպրիանոսի ավանդույթի կախարդանքները բնորոշ գերմանական ժողովրդական մոգություններ են. ժողովրդական միջոցների, աղոթքների և իրական մոգության խառը համախումբ: Նրանք հիշեցնում են փենսիլվանական «pow-wow» հնչող հմայությունները` հյուսիսամերիկյան ավանդական բժշկության և ժողովրդական մոգության համակարգ, որը Հյուսիսային Ամերիկա է հասել տասնյոթերորդ և տասնութերորդ դարերում Կենտրոնական Եվրոպայից գերմանախոս մարդկանց անդրատլանտյան միգրացիայի ժամանակ և կոչվում է նաև *Braucherei*: Ավելի ուշ, 20-րդ դարի սկզբին, «powwow» տերմինը կապվել է Ջոն Ջորջ Հոհմանի ծիսական ընթացակարգերի հայտնի ձեռնարկի անգլերեն հրատարակության վերնագրի հետ, որը վերնագրված էր *Pow-Wows or The Long Lost Friend*, և առաջին անգամ հրատարակվել է գերմաներեն (բառացի՝ «Փով-փովեր կամ Վաղուց կորած ընկերը»), 1820 թվականին:

Pow-Wow-ը ներառել է բուժիչ ծեսերի լայն շրջանակ, որն օգտագործվել է հիմնականում մարդկանց և անասունների հիվանդությունների բուժման համար, ինչպես նաև ապահովել է ֆիզիկական և հոգևոր պաշտպանություն, և հաջողություն առօրյա գործերում: Մի բնորոշ օրինակ, ոլորված ոտնաթաթը բուժելու համար հմայություններից.

Այստեղ կիրառվում է վարակը հոգեբանորեն փոխանցելու մեթոդ. ապոկրիֆ պատմության սուրբ կերպարը բախվելով նմանատիպ խնդրի հետ, ինչ որ իրական տառապողը, դիմում է գերբնական օգնությանը90-93:

մինի|«Առողջացնող ջադու» (''En Signekjerring)'', Ադոլֆ Թայդեմանդի (1814-1876) 1848 թվականի նկար

Կախարդական ավանդույթի կարևոր ասպեկտը գուշակություն կատարելն էր, հաճախ հալած կապարը հացի կտորի մեջ բացած անցքով սառը ջրի մեջ լցնելով, որը կոչվում էր ****** («մոլիբդոմանտիա»): Այդ նպատակով հաճախ օգտագործում էին եկեղեցիների պատուհաններից քերված կապար։ Սա արվում էր ռախիտի պատճառները պարզելու համար, որը հաճախ համարվել է այն բանի հետևանք, որ չկնքված երեխային հոգիները փոխել էին (**' կամ **')` առողջ երեխայի փոխարեն թողնելով արտաքինից հմայիչ, բայց չար հուլդրա-ֆոլկին (**', թաքցնել բառից): Այս ծիսակարգում գուշակողը կոչվել է «առողջացնող ջադու» (**', **):

## Սև գրքի անփորձ օգտագործում
Սև գրքի անփորձ օգտագործումը սկանդինավյան բանահյուսության մոտիվներից է: Նման լեգենդներում ծառան, սպասուհին կամ մեկ ուրիշը անսպասելիորեն գտնում և կարդում է Սև Գիրքը՝ այդպիսով կանչելով սատանային, երբ գրքի տերը, հաճախ՝ հոգևորականը, բացակայում է:

Նման դեպքում փրկվելու միակ միջոցը սատանային տալ մի խնդիր, որը նա չկարողանա լուծել՝ դատարկել ֆյորդը, քանդել ձկնորսական ցանցի բոլոր հանգույցները, ավազից պարան հյուսել, քամուն հակառակ թիավարել դատարկ դույլերով լցված նավով և այլն։ Այնուհետև սատանային զբաղված են պահում, մինչև որ փորձագետը կամ գրքի տերը վերադառնա և սատանային իր տեղը ցույց տա: Դրան տրվել է միգրացիոն լեգենդ ML3020 համարը և այն կապված է Ժողովրդական հեքիաթի սյուժեների դասակարգման և համակարգման ցուցիչ «Աշակերտ և ուրվական» 325 Aarne-Thompson տիպի հետ և «Մոգական ջրաղաց» 565 տիպի հետ:

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ձեռագրեր
Կատեգորիա:Մոգություն
Կատեգորիա:Սկանդինավիայի պատմություն