Յուննա Մորից

**Յուննա Պետրովնա** (Պինխուսովնա) **Մորից** (, ), խորհրդային և ռուս բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի, սցենարիստ։  

Բանաստեղծական մի շարք գրքերի հեղինակ է, որոնցից են *«Ձայների որջում»* (1990), *«Այսպիսով»* (2000), *«Դեմք»* (2000), *«Համաձայն օրենքի՝ ողջույն փոստատարին»* (2005) գրքերը, ինչպես նաև գրել է երեխաների համար բանաստեղծությունների գրքեր, որոնցից են *«Կատուների փունջ»*-ը և այլն (1997)։ 1979 թվականին ստեղծվել է համանուն մուլտֆիլմ գրքերից մեկի մի քանի բանաստեղծությունների («Մեծ գաղտնիք փոքր խմբի համար») հիման վրա։   

Յուննա Մորիցի բանաստեղծությունների հիման վրա գրվել են բազմաթիվ հայտնի երգեր  («Ռետինե ոզնի», «Կատվից ուժեղ գազան չկա», «Շունը կծան էլ է լինում», «Թռչող ձիեր», «Սիրելի պոնի», «Մեծ գաղտնիք փոքր խմբի համար», «Երբ մենք երիտասարդ էինք»), ինչպես նաև «Տար ինձ մեյդան»–ը (Վիտալիյ Կորոտիչի բանաստեղծությունները Յուննա Մորիցի թարգմանությամբ), դրանցից շատերը երգերի է վերածել Սերգեյ Նիկիտինը։

## Կենսագրություն
Յուննա Պետրովնա (Պինխուսովնա) Մորիցը ծնվել է հրեական ընտանիքում։ Ինչպես պատմել է հենց Մորիցը․ «Իմ ծնվելու տարում հորս մատնության պատճառով ձերբակալեցին, մի քանի ամիս տանջելուց հետո նրան անմեղ ճանաչեցին, նա վերադարձավ, բայց արագ սկսեց կուրանալ։ Հորս կուրությունը իմ ներքին տեսողության վրա հսկայական ազդեցություն է ունեցել»։ Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբին Մորիցը իր ծնողների և ավագ քրոջ՝ Թինայի հետ, որը ծնվել է 1926 թվականին, տարհանվել են Չելյաբինսկ, որտեղ նրա հայրը՝ ինժեներ Պյոտր Բորիսովիսչ Մորիցը, աշխատել է որպես տրանսպորտային ջոկատի պետ Լուգանսկի *№ 60 ВСНХ* փամփուշտների գործարանում, որը հետագայում վերածվել է Տուլայի *№ 541* փամփուշտների գործարանի մաս, իսկ մայրը աշխատել է արհեստագործական արտելում։ Հենց այստեղ էլ 1944 թվականի սեպտեմբերին Յուննա Մորիցը ընդունվել է Ֆրիդրիխ Էնգելսի թիվ մեկ դպրոց։ 1945 թվականին ընտանիքը վերադարձել է Կիև։

1954 թվականին Մորիցը ավարտել է Կիևի դպրոցը, ընդունվել է Կիևի Շևչենկոյի անվան համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետ։ Այդ ժամանակ ստեղծվել են նրա առաջին հրապարակումները պարբերականներում։

### Կոնֆլիկտ «[[Ֆեյսբուք|Facebook]]»-ի հետ
2016 թվականի մարտի 10-ին «Մահացածները չեն կարող հացադուլ հայտարարել» կարճ էսսեի հրապարակումից հետո, որը նվիրված էր ռուս լրագրողներ Ի. Կորնելյուկի և Ա.Վոլոշինի մահվանը և Ն. Սավչենկոյի հացադուլին, Յուննա Մորիցի ֆեյսբուքյան էջը արգելափակվել է սոցցանցի վարչակազմի կողմից՝ առանց բացատրության։ Այդ էսսեում Մորիցը արտահայտվել է Ուկրանիայում և Արևմուտքում Սավչենկոյին ազատելու, նրան արդարացնելու, ազատելու և հերոսացման դեմ։ Իր ֆեյսբուքյան էջի արգելափակելուն արձագանքել է՝ հրապարակելով «Հուսահատությունն ու ձանձրույթն ինձ չեն սպառնում․․․», «Ռուսաֆոբական տրամադրությունների ագրեսիան ֆեյսբուքում»։

### Ընտանիք
* Առաջին ամուսին՝ գրող Յուրի Շեգլով,
* Երկրորդ ամուսին՝ թարգմանիչ Լեոն Տոոմ, 
* Երրորդ ամուսին՝ բանաստեղծ Յուրի Վասիլեվ (գրական կեղծանունը՝ Գոլիցին)՝ Ա․ Մ․ Գորկու անվան գրական ինստիտուտի շրջանավարտ (1980)։ 
** Որդի՝ քաղաքագետ Դմիտրի Գլինցկի–Վասիլև (, род. 1971)։ Ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը (1994) և Հարվարդի համալսարանը (2013), պատմական գիտությունների թեկնածու (2000), «*The tragedy of Russia’s reforms: Market bolshevism against democracy*» («Ռուսաստանի բարեփոխումների ողբերգությունը․ շուկայական բոլշևիզմ ընդդեմ ժողովրդավարության դեմ») և «*All Faces All Races: a Guide to New York City’s Immigrant Communities*» («Բոլոր դեմքերը, բոլոր ռասսաները․ Նյու Յորքի ներգաղթյալների համայնքների համար») մենագրությունների հեղինակ (2014)։

## Ստեղծագործություն
1955 թվականին թվականին ընդունվել է Մոսկվայի Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտ և ավարտել է 1961 թվականին, չնայած այն բանին, որ 1957 թվականին նրան հեռացրել են Գենադի Այգիի հետ «անառողջ ստեղծագործության պատճառով»։ 

1961 թվականին Մոսկվայում հրապարակվել է բանաստեղծուհու առաջին «Ցանկության հրվանդան» գիրքը (անվանվել է Նոր Երկրի հրվանդանի անունով), որը հիմնված է 1956 թվականի ամռանը սառցահատ «Սեդոով» շոգենավով Արկտիկա կատարած ուղևորության տպավորությունների վրա։ Այդ ուղևորությունից նա հիշում է․

 Ես եբեք չեմ մոռանում Արկտիկայի այդ մարդկանց, որտեղ ես տեսա բոլորովին այլ ապրելակերպ՝ ոչ մայրցամաքային, առանց որևէ խանութների, փողոցների, կինոթատրոնների․ այնտեղ կյանքը կախված էր ռադիոօպերատորներից, ճառագայթումից, նավիգացիայից, ավիացիայից, սառցե հետախուզությունից, այտեղ տիեզերքը մարդու ներսում է։ Արկտիկայի հայելու մեջ դուք կարող եք տեսնել, թե ով եք դուք, և ինչ արժեք ունի ձեր անհատականությունը, ձեր գործողությունները, միտքը ու մարդ լինելու  տաղանդը։ Արկտիկայի զգացումը ճակատագրի նվեր է, հատկապես տասնինը տարեկանում, այն աստվածային հարստություն է ցրտահարության դիմադրություն հասարակական կարծիքին
։ 

Մորիցի գրքերը չեն տպագրվել 1961-1970 թվականների ընթացքում («Բռնցքամարտ» և «Տիցիան Տաբիձեի հիշատակին» բանաստեղծությունների պատճառով)։ Չնայած արգելքին՝ «Բռնցքամարտ»-ը հրապարակվել է «Երիտասարդ գվարդիա»-ի ամսագրի պոեզիայի բաժնի ղեկավար Վլադիմիր Ցիբինի կողմից, որից հետո նա հեռացվել է աշխատանքից։ 1990-2000 թվականներին նույնպես չի տպագրվել։

«Համաձայն օրենքի՝ ողջույն փոստատարին» գրքում Յուննա Մորիցը իր պոեզիայի թեման համարել է «դիմադրության մաքուր քնարերգությւոն»։ Վեհագույն արժեքներին՝ մարդկային կյանքին և մարդկային արժանապատվությանը, նվիրված է «Սերբերի աստղ» (Բելգրադի ռմբակոծությունների մասին), որը տպագրվել է «Դեմք» գրքում, ինչպես նաև «Հրաշագործի պատմություններ» գերկարճ արձակի ցիկլը (տպագրվել են «Հոկտեմբեր»–ում, «Լիտերատուրնայա գազետա» թերթում, և արտերկրում, իսկ այնուհետև այն տպագրվել է որպես առանձին գիրք «Հրաշալիի մասին պատմություններ»)։

2014 թվականին բանաստեղծուհին աջակցել է Ղրիմի բռնակցումը Ռուսաստանի Դաշնությանը։ Արդյունքում Յուննա Մորիցը տրամադրել է իր ստեղծագործության նշանակալի մասը այնպիսի թեմաներին, ինչպիսիք են Եվրամայդանը, զինված հակամարտություն Ուկրաինայի արևելքում և Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքական ղեկավարության գործողությունները, իսկ իր ստեղծագործությունը իր հերթին նկարագրել է որպես «դիմադրության մաքուր քնարերգություն»։ Մորիցի քնարերգությունըստացել էր վառ արտահայտված քաղաքական բնույթ՝ հայրենասիրական և հակաարևմտյան ուղղվածությամբ։ Ավելի ուշ բանաստեղծուհու ստեղծագործությունը ստանում է հակասական գնահատականներ։ Մի կողմից այն համարվում է «Ռուսաստանի ամենամեծ բանաստեղծական իրադարձություն», մյուս կողմից այն նկարագրվում է որպես ծայրահեղ ոչ հաճոյացնող, մինչև անգամ որպես «շնորհալի բանաստեղծի անկում»։

2024 թվականի ապրիլին Յուննա Մորիցը հայտարարել է, որ նա մտադիր է արգելել Սերգեյ և Տատյանա Նիկիտիններին օգտագործել իր բանաստեղծությունները և դիմել է փաստաբաններին, որոնք, ըստ իր խոսքերի, «աշխատում են անել այնպես, որպեսզի Նիկիտիններին արգելեն ողջ աշխարհով կատարել իր բանաստեղծությունների վրա հիմնված երգերը»։ Դա կատարվել է քարոզիչների կողմից կազմակերպված երգիչների նկատմամբ հետապնդումների և այն լուրերի ֆոնին, որ նրանք իբրև թե օգնել են Ուկրաինայի զինված ուժերին։ Վերջինս հերքվել է երգիչների կողմից։

thumb|ձախից|250px|Յուննա Մորից, 2010

### Գրականության ուսուցիչներ
Իր գրականության ուսուցիչների և հակումների մասին Յուննա Մորիցը ասել է․ «Իմ ժամանակակիցը միշտ էլ եղել է Պուշկինը, ամենամտերիմ ուղեկիցները՝ Պաստեռնակը, Ախմատովան, Մանդելշտամը, Ցվետաևան, Զաբոլոցկին, իսկ ուսուցիչները՝ Անդրեյ Պլատոնովը և Թոմաս Մանը»։ 

2012 թվականին «Ռոսիյսկայա գազետա»–ի հարցազրույցում նա նաև հիշատակել է Միխայիլ Լերմոնտովին, Լև Տոլստոյին, Ուիլյամ Շեքսպիրին և Պուբլիուս Օվիդիուսին։ 

Նա իր բանաստեղծական շրջանակների մեջ ներառել է «Ալեքսանդր Բլոկին, Վելիմիր Խլեբնիկովին, Հոմերոսին, Դանթե Ալիգիերիին , Սողոմոն Իմաստունին՝ «Երգ երգոց» ստեղծագործության ենթադրյալ հեղինակին, և Հին Հունաստանի բանաստեղծներին» («Թերթ» թերթի հարցազրույցից, 2004 թվականի մայիսի 31)

 Մորիցի գրական լեզուն միշտ բնական է և զերծ ցանկացած տեսակի կեղծ պաթոսից։ Հանգերի դիպուկ օգտագործումը, գույների հարստությունը, առձայնույթը այն ամենն են, որոնք առանձնացնում են Մորիցի պոեզիան՝ դարձնելով այն յուրահատուկ։ Կրկնությունները հաճախ հնչում են որպես կախարդություններ, փոխաբերությունները բացում են իր բանաստեղծությունների մեկնաբանությունների բոլոր հնարավորությունները, որտեղ նա փորձում է թափանցել գոյության էության մեջ։ 

«Արվեստագետը կարող է լինել իր ժամանակից ավելի լավը, ինչպես Չեխովը, սակայն կարող է լինել նաև ավելի վատը, ինչպես Յուննա Մորիցը, բայց պետք է հասկանալ, որ մեր ինքնաճանաչման համար երկուսն էլ հարկավոր են»․ գրել է Դմիտրի Բիկովը Մորիցի մասին։ Նա «Վաղը» թերթում բլոգ է վարում։ 

Յուննա Մորիցի բանաստեղծությունները թարգմանվել են եվրոպական մի շարք լեզուներով, ինչպես նաև ճապոներեն և չինարեն։ 

Յուննա Մորիցի բանաստեղծությունները թարգմանել են․

* Լիդիա Պաստերնակ, 
* Սթենլի Կունից,  
* Ուիլյամ Ջեյ Սմիթ և Վերա Դանեմ,
* Թոմաս Ուիթնի, 
* դենիել Վայսբորտ, 
* Քերոլին Ֆորշե, 
* Էլայն Ֆայնշտայն,

## Մրցանակներ

* «Պատվո նշան» շքանշան (1987 թվականի հուլիսի 27)՝ սովետական գրականության մեջ իր ձեռքբերումների համար,
* «Ոսկե վարդ» մրցանակ (Իտալիա),
* «Հաղթանակ» մրցանակ (2000),
* Անդրեյ Սախարովի անվան մրցանակ (2004)՝ «գրողի քաղացիական խիզախության համար»,
* «Տարվա գիրք» ազգային մրցանակ (Մոսկվայի գրքի միջազգային տոնավաճառի շրջանակներում) «Պոեզիա -2005» անվանակարգում,
* Անտոն Դելվիգի անվան մրցանակ, 2006,
* «Տարվա գիրք» ազգային մրցանակ (Մոսկվայի գրքի միջազգային տոնավաճառի շրջանակներում)՝ в номинации «Գրքի հետ  մենք էլ ենք զարգանում – 2008»,
* Ռուսաստանի Դաշնության պետական պարգևներ (2011)՝ «Տանիքը տան ճանապարհին» գրքի համար,

## Շրադրանքներ
thumb|400px|Երիտասարդ ընթերցողների հետ հանդիպման ժամանակ

### Բանաստեղծություների գրքեր
* «Ցանկության հրվանդան» (Мыс желания. — М.: Сов. писатель, 1961)
* «Լոզա» (Лоза. — М.: Сов. писатель, 1970)
* «Կոշտ թելով» (Суровой нитью. — М.: Сов. писатель, 1974)
* «Կյանքի լույսի ներքո» (При свете жизни. — М.: Сов. писатель, 1977)
* «Երրորդ աչք» (Третий глаз. — М.: Сов. писатель, 1980)
* «Ընտրյալ» (Избранное. — М.: Сов. писатель, 1982)
* «Կապույտ կրակ» (Синий огонь. — М.: Сов. писатель, 1985)
* «Այս բարձր ափին» (На этом береге высоком. — М.: Современник, 1987)
* «Ձայնի դիմանկար» (Портрет звука. — Prova d’Autore (Италия), 1989)
* «Գլքում ձայներ» (В логове го́лоса: М.: Московский рабочий, 1990)
* «Դեմք» (Лицо: Стихотворения. Поэма. — М.: Русская книга, 2000)
* «Այս կերպ» (Таким образом: Стихотворения. — СПб.: Диамант, Золотой век. 2000, 2001)
* «Համաձայն օրենքի՝ ողջույն փոստատարին» (По закону — привет почтальону!. — М.: Время, 2005, 2006, 2008, 2010)
* «Հիանալին իզուր չի լինում» (Не бывает напрасным прекрасное. — М.: Эксмо, 2006)
* «Հրաշքների հեքիաթներ» (Рассказы о чудесном. — М.: Время, 2008, 2011)
* «Սկվոզերո» (Сквозеро. — М.: Время, 2014)

### Արձակ
* «Հրաշքների հեիաթներ» (Рассказы о чудесном. – М.: Время, 2008)

### «5-ից 500 տարեկան» երեխաների մասին
* «Երջանիկ բզեզ» (Счастливый жук / худ. И. Рублёв. — М.: Малыш, 1969)
* «Մեծ գաղտնիք փոքր խբի համար» (Большой секрет для маленькой компании / худ. М. Беломлинский. — М., 1987, 1990)
* «Կատուների փունջ» (Букет котов / худ. Г. Златогоров. — М.: Мартин, 1997)
* «Վանեչկա․ Աքրոստիքոսների գիրք» (Ванечка: Книга акростихов / худ. Г. Рудых. — Челябинск: АвтоГраф, 2002)
* «Շարժեք ականջնրով» (Двигайте ушами. Для детей от 5 до 500 лет / худ. Евг. Антоненков. — М.: Росмен. 2003, 2004, 2005, 2006)
* «Տանիքը տան ճանապարհին» (Крыша ехала домой. Стихи-хи-хи для детей от 5 до 500 лет / худ. Евг. Антоненков. — М.: Время, 2010, 2011, 2012)
* «Տումբեր–Բումբեր» (Тумбер-Бумбер / худ. Евг. Антоненков. — М.: Папа Карло, 2008)
* «Լիմոն Մալինովիչ Կոմպրեսս» (Лимон Малинович Компресс. Стихи-хи-хи для детей от 5 до 500 лет / худ. Евг. Антоненков. — М.: Время, 2011)

### Թարգամանություններ
* Վեպեր Լարայի նորածինների մասին
* Օսկար Ուայլդ
* Ֆեդերիկո Գարսիա Լորկա
* Սեսար Վալյեխո
* Ռենդալլ Ջառելլ
* Թեոդոր Ռյոթքե
* Ուլիյամ Ջեյ Սմիթ
* Միգել Էրնանդես
* Մեսեյ Թեյֆ
* Ումբերտո Սաբա
* Բետի Ալվեր
* Յաննիս Ռիցոս
* Յորգոս Սեֆերիս
* Կոնստանտինոս Կավաֆիս
* Էվերտ Տոբ
* Փիթեր Բերգման
* Ռիտա Բումի–Պապա
* Օվսեյ Դրիզ
* Րիվա Բալյասնայա
* Արոն Վերգելիս
* Ռասուլ Համզաթով
* Վիտալի Կարոտիչ
* Լինա Կոստենկո
* Կայսըն Կուլիև

### Մուլտֆիլմեր (սցենարիստ)
* «Պոնին վազում է շրջանով», (1974)
* «Հեքիաթ կորցրած ժամանակի մասին», (1978)
* «Մեծ գաղտնիք փոքր խմբի մասին» («Կատվից ուժեզ գազան չկա», «Շունը կծան էլ է լինում», «Թռչող ձիեր», «Մեծ գաղտնիք»երգերի տեքստերի հեղինակ), (1979)
* «Տղան քայլում էր, բուն թռչում», (1981)
* «Գայլի մորթի», (1982)
* «Աշխատասեր պառավը», (1986)

### Մուլտֆիլմերի հնչյունավորում
* «Մեծ գաղտնիք փոքր խմբի մասին», (1979), *հնչյունավորում*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Юнна Мориц. Детские стихи
* Юнна Мориц. Книги. Переводы. Стихи. Фото.
* Юнна Мориц — Официальный сайт («зеркало»).
* Юнна Мориц — Энциклопедия отечественного кино
* Юнна Мориц — некоторые переводы на англ.
* Юнна Мориц. Собрание Стихотворений
* Страница на сайте Литера.ру
* Блог на сайте газеты «Завтра»
* 
* Бондаренко В. Поэт большого стиля.
  
Կատեգորիա:20-րդ դարի գրականություն
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի գրականություն
Կատեգորիա:«Տրիումֆ» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի հրեաներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի գրողներ
Կատեգորիա:ՌԴ կառավարության մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ
Կատեգորիա:Սցենարիստներ այբբենական կարգով