Քեթրին Էնն Փորթեր

**Քեթրին Էնն Փորթեր** (), ամերիկացի լրագրող, գրող և հասարակական գործիչ

## Կենսագրություն
Քեթրին Էնն Փորթերը, ծնված Քելլի Ռասել Փորթերը, Հարիսոն  Բունա Փորթերի (Harrison Boone Porter) և Ալիս Ջոնս Փորթերի (Alice Jones Porter) ընտանիքի չորրորդ երեխան էր։ Նրանց տոհմածառը կարելի է գտնել մինչև վերաբնակիչ Դանիել Բունը։ Նրա հոր երկրորդ զարմիկը գրող Օ. Հենրին էր (իսկական անունը ՝ Ուիլյամ Սիդնի Փորթեր)։ 1892 թվականին, երբ Էննը դարձավ երկու տարեկան, նրա մայրը մահացավ հաջորդ ծննդաբերությունից երկու ամիս անց։ Հայրը մնացած երեխաներին (մեծ եղբայրը մահացավ մանկության տարիներին) ուղարկեց տատիկի ՝ Քեթրին Էնն Փորթերի մոտ, Քայլ քաղաքում (Kyle), Տեխաս։ Գրողի կյանքի վրա տատիկի ազդեցության մասին կարելի է դատել այն փաստով, որ նա հետագայում փոխեց իր անունը։

Տատիկը մահացավ, երբ Էննը 11 տարեկան էր։ Դրանից հետո ընտանիքն ապրում էր Տեխաս և Լուիզիանա նահանգների տարբեր քաղաքներում ՝ մնալով հարազատների մոտ կամ սենյակներ վարձելով։ Աղջիկը կրթություն է ստացել այդ քաղաքների անվճար դպրոցներում և ավարտել Տեխասի Սան Անտոնիոյի մասնավոր մեթոդիստական Թոմասի դպրոց  (Thomas School): Սա նրա ամբողջ կրթությունն էր գրագիտության դպրոցից հետո։

1906 թվականին պորտերը հեռանում է տնից և ամուսնանում Ջոն Կունցի (John Henry Koontz) հետ Լաֆկինում (Lufkin), Տեխաս։ Էննը ընդունեց ամուսնու կաթոլիկ հավատը։ Կունցը, որը Տեխասի հարուստ ֆերմերային ընտանիքից էր, պարզվեց, որ տնային բռնակալ է։ Մի անգամ հարբած վիճակում նա հրեց Էննին աստիճաններից ՝ կոտրելով նրա ոտնաթաթը։ 1915 թվականին զույգը բաժանվեց։

1914 թվականին նա ամուսնուց մեկնել է Չիկագո, որտեղ նկարահանվել է մի շարք ֆիլմերում։ Այնուհետև վերադարձել է Տեխաս և աշխատել որպես դերասանուհի և երգչուհի փոքրիկ քաղաքում։ Ամուսնալուծությունից հետո Փորթերը փոխեց իր անունը ՝ Քեթրին Էնն։ Նույն թվականին Փորթերը ծանր հիվանդանում է։ Բժիշկները նրա մոտ տուբերկուլյոզ են ախտորոշում, և կյանքի հաջորդ երկու տարիները, մինչև պարզվեց, որ նա իրականում բրոնխաբորբ ունի, նա է առողջարանում, որոշում է գրող դառնալ։ 1917 թվականին նա Ֆորտ Ուերտ քաղաքի Քննադատ թերթում վարում է թատերական քննադատության և աշխարհիկ տարեգրության սյունակ։ 1918 թվականին նա գրում է Դենվերի Rocky Mountain News թերթի համար։ 1918 թվականին նա ծանր է տանում իսպանական գրիպի համաճարակը, որը տարածվել է Դենվերում։ Հիվանդանոցից դուրս գրվելուց հետո նա շատ թուլացած էր և գրեթե ճաղատ։ Կրկին ուրախացած մազերը մոխրագույն էին և պահպանեցին այս գույնը մինչև իր կյանքի վերջը։ Այդ ժամանակի իրադարձությունները գրողը նկարագրել է «Գունատ ձի, գունատ ձիավոր» վեպերի եռագրության մեջ (անգլ.՝ Pale Horse, Pale Rider), որի համար նա ստացել է առաջին ամենամյա Ոսկե մեդալը Նյու Յորքի համալսարանի գրադարանային ընկերության կողմից։

1919 թվականին Փորթերը տեղափոխվում է Նյու Յորքի Գրինվիչ Վիլիջ, որտեղ դառնում է «գրպանային գրող», գրում է պատմություններ երեխաների համար։ Այն ժամանակվա քաղաքական կյանքը մեծ ազդեցություն ունի Փորթերի վրա, նա տարված է արմատականության գաղափարներով։ 1920 թվականին նա մեկնում է Մեքսիկա, որտեղ ծանոթանում է ձախ շարժման ակտիվիստների, մասնավորապես Դիեգո Ռիվերայի հետ։ Հետագայում, սակայն, Փորթերը կորցնում է հետաքրքրությունը ինչպես շարժման, այնպես էլ նրա առաջնորդների նկատմամբ։ Նաև 1920-ականներին Քեթրինը սկսեց բուռն քննադատել կաթոլիկ եկեղեցին։ Նա այս դիրքորոշումներին հավատարիմ մնաց մինչև իր կյանքի վերջին տարիները, մինչև որ նորից վերադարձավ եկեղեցու ծոցը։

1920-1930-ական թվականներին Փորթերը տեղափոխվեց Նյու Յորքի և Մեխիկոյի միջև և սկսեց հրատարակել իր պատմվածքներն ու էսսեները։

Փորթերն ամուսնացել է ևս երեք անգամ՝ 1926 թվականին Էռնեստ Ստոկի (Ernest Stock)հետ, 1930 թվականին՝ Յուջին Փրեսլիի (Eugene Presley) հետ, իսկ Փորթերի վերջին ամուսինը Ալբերտ Ռասել Էրսկին կրտսերն էր (Albert Roussel Erskine, Jr.), ով իրենից փոքր էր քսան տարով։ Նրանից բաժանվելուց հետո Փորթերը երբեք նորից չամուսնացավ։ Փորթերը երեխաներ չուներ։

1948-1958 թվականներին Փորթերը դասավանդել է Սթենֆորդի համալսարանում, Միչիգանի համալսարանում և Տեխասի համալսարանում։

1962 թվականին Փորթերը հրատարակեց իր միակ վեպը ՝ «Հիմարների նավը», որը դարձավ բեսթսելլեր և արժանացավ քննադատների և ընթերցողների բարձր գնահատականին։ Վեպը պատմում է ֆաշիզմի, ատելության և դաժանության առաջացման սոցիալ-հոգեբանական նախադրյալների մասին։ Այս գիրքը ռասայական և սոցիալական նախապաշարմունքների, փոխըմբռնման և դրա բացակայության մասին է, այն մասին, թե ինչպես են մարդիկ նույն նավի վրա պայքարում միասին չլինելու համար։

1966 թվականին Փորթերը ստացավ Պուլիտցերյան մրցանակ և ազգային Գրքի մրցանակ «Փեթրին Էնն Պորտերի պատմվածքների ժողովածու»-ի համար։ 1977 թվականին Փորթերը հրատարակեց «Երկրային ունայնություն» պատմվածքը (անգլ.՝ Old Mortality)։

Քեթրին Էնն Փորթերը մահացավ 1980 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Մերիլենդ նահանգի Սիլվեր Սփրինգ քաղաքում գտնվող իր տանը։ Փորթերի աճյունն ամփոփվել է նրա մոր գերեզմանի կողքին ՝ գրողի հայրենի քաղաքում ՝ Տեխասի Ինդիան Քրիք գերեզմանատանը։

2006 թվականին ԱՄՆ Փոստային ծառայությունը թողարկեց նամականիշ ՝ Քեթրին էն Փորթերի պատկերով։ Այս նամականիշը դարձավ «Գրականություն» շարքի քսաներկուերորդ նամականիշը։

## Մատենագիտություն
### Վեպ
* «Հիմարների նավը» (), 1962

### Վիպակներ
# Երկրային ունայնություն (), 1937
# Կեսօրվա Գինի (), 1937 (էկրանավորում 1966 և 1985)
# Գունատ ձի, գունատ ձիավոր (), 1939 (էկրանավորում 1980)

### Պատմվածքներ
# «Մարիա Կոնսեպսիոն» («Maria Concepcion»), 1922
# «Նահատակ» («The Martyr»), 1923
# Կույս Վիոլետտա (), 1924
# «Նա» («He»), 1927
# «Մոգություն» («Magic»), 1928
# Պարան (), 1928
# «Գողություն»  («Theft»), 1929
# «The Jilting of Granny Weatherall», 1930 (նկարահանվել է 1980 թվականին)
# «The Cracked-Looking-Glass», 1932
# Հացիենդա (), 1934
# Գերեզման (), 1934
# Վերևից իջնող իմաստություն (), 1939
# Ընկնող աշտարակ (), 1941
# Աղբյուր (), 1944
# Ճանապարհ (), 1944
# Վկա (), 1944
# Կրկես (), 1944 (նկարահանվել է 1990 թվականին)
# Վերջին թերթիկը (), 1944
# «Ցերեկային աշխատանք» («A Day’s Work»), 1944
# Հին կարգ (), 1958
# Թզենի (), 1960 (նկարահանվել է 1987 թվականին)
# «Տոն» («Holiday»), 1960
# «Սուրբ Ծննդյան պատմություն» («A Christmas Story»), 1967

### Պատմվածքների ժողովածուներ
* Քեթրին Էնն Փորթերի պատմվածքների ժողովածու  (), 1965
* Հին կարգ. Պատմություններ Հարավից (), 1955
* Ընկնող աշտարակը և այլ պատմություններ (), 1944
* Հուդայի ծառը ծաղկում է (), 1930

## Պարգևներ
* 1966 — Պուլիցերյան մրցանակ

## Էկրանավորումներ
1965 թվականին Էկրան բարձրացավ Փորթերի «Հիմարների նավը» միակ վեպի էկրանավորումը։ Գլխավոր դերերում նկարահանվել են համաշխարհային կինոյի աստղեր Վիվիեն Լին և Սիմոնա Սինյորեն։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
Քեթրին Էնն Փորթերի կյանքի և աշխատանքի մասին շատ գրքեր են գրվել։ Դրանցից ամենահայտնիներն են.

* Katherine Anne Porter: A Sense of the Times (Minds of the New South) (հեղինակ Janis P. Stout)
* Katherine Anne Porter: A Life (հեղինակ Joan Givner)
* The Ambivalent Art of Katherine Anne Porter (հեղինակ Mary Titus)
* Katherine Anne Porter: The Life of an Artist (հեղինակ Darlene Harbour Unrue)

## Արտաքին հղումներ
* 
* Краткая биография К. Э. Портер
* К. Э. Портер на IMDB.com

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գուգենհայմի կրթաթոշակառուներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լրագրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:Պուլիցերյան մրցանակակիրներ