Ֆրեյի համախտանիշ

**Ֆրեյի համախտանիշ** (հայտնի է նաև որպես Բեյլարջի համախտանիշ, աուրիկուլոտեմպորալ կամ ականջ-քունքային համախտանիշ կամ Ֆրեյ-Բեյլարջի համախտանիշ), հազվադեպ հանդիպող նյարդաբանական հիվանդություն, որը առաջանում է թքարտադրության համար պատասխանատու հարականջային թքագեղձի կամ շրջակա փոքր գեղձերի վնասման հետևանքով, ինչպես նաև ականջ-քունքային նյարդի վնասումից, հաճախ տրավմատիկ վիրահատությունից հետո:

Ֆրեյի համախտանիշի ախտանիշներն են` հարականջային շրջանի կարմրություն, առատ քրտնարտադրություն և այլն: Նրանք կարող են ի հայտ գալ, երբ հիվանդը ուտում, տեսնում, մտածում կամ խոսում է սննդի որոշակի տեսակների մասին, որոնք առաջացնում են առատ թքազատում: Այս հատվածում առատ քրտնարտադրությունը կիտրոնի մի կտոր ուտելուց հետո կարող է ախտորոշիչ լինել:

## Նշաններ և ախտանիշներ
Հիմնական ախտանիշներն են`  կարմրություն (հիպերեմիա) և քրտնարտադրություն ականջի և այտի մաշկի շրջանում, սովորաբար ի պատասխան համային ազդակների: Երբեմն նույն շրջանում առաջանում է ցավ և այրոցի զգացում: Արդյունքում կարող է լինել`ցավ, թմրածություն, անէսթեզիա կամ պարեսթեզիա: Սա երբեմն անվանում են «համային նևրալգիա»:

## Պատճառագիտություն
Ֆրեյի համախտանիշը հաճախ առաջանում է որպես հարականջային թքագեղձի կամ դրա մոտակայքում վիրահատությունների բարդություն կամ ականջ-քունքային նյարդի վնասման պատճառով, որն անցնում է հարականջային  թքագեղձի վերին բևեռով: Նյարդի պատռվածքի կամ մասնակի վերականգման արդյունքում պարասիմպաթիկ նյարդաթելերը կարող են ներաճել դեպի մաշկ՝ հանգեցնելով «համային քրտնարտադրության» կամ քրտնարտադրության, նորմալ թքարտադրության փոխարեն: Սա հաճախ նկատվում է այն հիվանդների մոտ, ովքեր ենթարկվել են կրծքային էնդոսկոպիկ սիմպաթէկտոմիայի՝ վիրաբուժական միջամտության, որի ժամանակ սիմպաթիկ ցողունը հատվում կամ ճնշվում է, ձեռքերի առատ քրտնարտադրության կամ կարմրության բուժման համար: Նյարդային ցողունի հետագա վերականգնումը  կարող է բերել աննորմալ քրտնարտադրության և թքի արտազատման: Այն կարող է ներառել նաև քթից արտահոսք:

Երբեմն,  Ֆրեյի համախտանիշը կարող է առաջանալ ոչ վիրաբուժական միջամտությունների հետևանքով, ինչպիսիք են պատահական վնասվածք, տեղային ինֆեկցիաներ, սիմպաթիկ դիսֆունկցիան և հարականջային թքագեղձի ախտահարում: Նման հազվագյուտ  օրինակ կարող է լինել, երբ մազի ֆոլիկուլը ներաճում և առաջացնում է լոկալ ինֆեկցիա ականջ-քունքային նյարդի ճյուղերից մեկի մոտ կամ դրա վրա:

մինի|alt=հարականջային շրջանի մաշկի հիպերեմիա|Ականջի և այտի մաշկի հիպերեմիա (կարմրություն)

## Ախտորոշում
Ախտորոշումը կատարվում է կլինիկական նշանների, ախտանշանների նաև օսլայի և յոդի փորձի հիման վրա, որը նաև հայտնի է որպես Փոքր «Minor» թեստ: Դեմքի ախտահարված մասը ներկվում է յոդով, որից հետո այն պետք է չորանա, ապա դեմքին քսում են չոր եգիպտացորենի օսլա: Օսլան դառնում է կապույտ, քրտինքի առկայության դեպքում յոդի ազդեցության տակ:

## Բուժում
* Բոտուլինոթերապիա
* Նյարդաթելեր վիրաբուժական հատում (նյարդէկտոմիա)
* Խոլինոլիտիկ դեղամիջոց պարունակող քսուքների կիրառում, օրինակ` սկոպոլամին

Ֆրեյի համախտանիշի կանխարգելման կամ բուժման մեթոդների վերաբերյալ Քոքրեյնի ակնարկները քիչ ապացույցներ գտան դրանց արդյունավետությունն ու անվտանգությունը հաստատելու համար, և հետևաբար անհրաժեշտ էին լրացուցիչ կլինիկական փորձարկումներ:

## Համաճարակաբանություն
Ֆրեյի համախտանիշը հազվադեպ հանդիպող պաթոլոգիա է, որի էթիոլոգիան դեռևս մնում է չբացահայտված: Այս պաթոլոգիան առավել հաճախ առաջանում է հարականջային թքագեղձի ​​հեռացումից հետո, որպես հետվիրահատական բարդություն (պարոտիդէկտոմիա): Պարոտիդէկտոմիայից հետո Ֆրեյի համախտանիշով հիվանդների տոկոսը հակասական է, և հիվանդների թիվը տատանվում է 30-50% սահմաններում:  Ֆրեյի համախտանիշը հավասարապես ազդում է տղամարդկանց և կանանց վրա:

## Պատմություն
Այն կրում է Լուսյա Ֆրեյ-Գոթեսմանի անունը: Այս խանգարումն առաջին անգամ նկարագրվել է Բեյլարջի կողմից 1853թ.-ին: Լեհաստանից ժամանած նյարդաբան, դոկտոր Լուսյա Ֆրեյը մանրամասն նկարագրել է հիվանդության մասին և 1923թ.-ին առաջարկել է «աուրիկուլոտեմպորալ համախտանիշ» տերմինը:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Հիվանդություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Նյարդաբանական խանգարումներ
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի հիվանդությունների ախտանիշներ և նշաններ