open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կանադահայերի ցանկ

Սա հայկական ծագումով նշանավոր կանադացիների ցանկն է։

## Ակադեմիկոսներ
* Ադամ Մորտոն, փիլիսոփա

## Արվեստ և մեդիա
* bbno$ (արտասանություն՝ *baby no money*), իսկական անունը՝ Ալեքսանդր Լեոն Գումուչյան, կանադահայ ռեփ կատարող և երգիչ **
* Աշոտ Արիյան, կոմպոզիտոր և դաշնակահար
* Րաֆֆի Պարույր Արմենյան, կանադահայ կոմպոզիտոր, դիրիժոր, խմբավար
* Արազ Արթինյան, լուսանկարիչ, կինոռեժիսոր և մարդասիրական աշխատող
* Իզաբել Բայրաքդարյան, կանադահայ օպերային երգչուհի (սոպրանո), 2002 թվականին ձայնագրվել է կանադահայ ռեժիսոր Ատոմ Էգոյանի «Արարատ» ֆիլմի համար
* Կարեն Բոյաջյան, դերասան
* Ատոմ Էգոյան,կանադահայ կինոռեժիսոր
* Եվա Էգոյան, կանադահայ դաշնակահարուհի և արտիստ
* Հակոբ Գուդսուզյան, կինոռեժիսոր, «Իմ որդին պիտի հայ լինի» վավերագրական ֆիլմի ռեժիսոր
* Լևոն Իչկանյան, կիթառահար
* Մալաք Քարշ, լուսանկարիչ
* Յուսուֆ Քարշ, լուսանկարիչ, հատկապես հայտնի է նրա՝ Չերչիլին պատկերող լուսանկարը
* Մերիվոն Քենդերգյան, կանադահայ գրող, պրոֆեսոր, երաժշտագետ, դաշնակահարուհի
* Նորա Գևորգյան, կանադահայ վավերագրող, ռեժիսոր և պրոդյուսեր, առավել հայտնի իր 2022 թվականին նկարահանված *[[Batata (ֆիլմ)|Batata]]* ֆիլմով
* Արսինե Խանջյան, կանադահայ դերասանուհի և պրոդյուսեր, քաղաքական ակտիվիստ
* Սերուժ Գրաճյան, կանադահայ դաշնակահար և կոմպոզիտոր
* Քեթրին Մանուկյան, ջութակահար
* Անդրեա Մարտին, ազգությամբ հայ դերասանուհի և կատակերգու
* Պատրիկ Մասբուրյան, ռադիոհաղորդավար, կինոռեժիսոր
* Փիթեր Օնջյան, կանադահայ ջութակահար և դիրիժոր
* Ալիսա Փանիկյան, հայազգի բուլղար-կանադացի լրագրող, հեռուսատահաղորդավար, մոդել, գեղեցկության մրցույթի տիտղոսակիր, «Կանադայի Միսս Տիեզերք 2006»
* Րաֆֆի, երգահան, երգիչ, գրող, *Centre for Child Honouring* կազմակերպության հիմնադիր
* Վահրամ Սարգսյան, կոմպոզիտոր և երգչախմբային դիրիժոր
* Անիտա Սարկիսյան, feminist media critic
* Ջոն Վեռնոն, դերասան

## Բիզնես
* Ջեք Կաչկար, հայկական ծագումով ձեռնարկատեր

## Քաղաքականություն
* Անդրե Արթյուր, կանադացի ռադիոհաղորդավար և քաղաքական գործիչ
* Սարգիս Ասատուրյան, Կանադայի լիբերալ կուսակցության կանադահայ քաղաքական գործիչ, Տորոնտոյի հայ համայնքի աջակցությամբ ընտրված առաջին հայը Համայնքների պալատում
* Էն Գավուքյան, Օնտարիո նահանգի տեղեկատվության և գաղտնիության նախկին հանձնակատար, Գաղտնիության գերազանցության նախագծման կենտրոնի ականավոր փորձագետ (2017, հուլիսի 2)
* Հարութ Շիթիլյան, պետական պաշտոնյա, Մոնրեալի քաղաքային խորհրդի նախագահ (2009-2011)
* Ռայմոնդ Սեթլաքվի, ձեռնարկատեր, քաղաքական գործիչ, իրավաբան

## Գիտություն
* Լևոն Պողոսյան, տիեզերաբան, Սայմոն Ֆրեյզերի համալսարանի պրոֆեսոր

## Սպորտ
* Զաք Կասյան, հոկեյիստ

## Գրողներ
* Շանթ Բասմաջյան, հեղինակ
* Արտաշես Քեշիշյան, հեղինակ

## Տես նաև
* Հայկական սփյուռք
* Հայերը Կանադայում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Armenian Community Centre of Toronto

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Կանադահայ հասարակություն
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայերի ցանկեր
Ժորես Խաչատրյան

**Ժորես Խաչատրյան** (), հայ հնագետ։

## Կենսագրություն
Խաչատրյանը ծնվել է Երևանում 1935 թվականին, ցեղասպանությունից մազապուրծ փրկված սեբաստացի հայերի ընտանիքում։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը, 1959 թվականից աշխատանքի անցել Հայաստանի Գիտությունների ակադեմիայի հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտում՝ որպես գիտաշխատող։ 1962–65 թվականներին եղել է ինստիտուտի ասպիրանտ։ Նրա գիտական ղեկավարը Բաբկեն Առաքելյանն էր։ Գիտությունների ակադեմիայի հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտում աշխատել է մինչև 2015 թվականը։ Խաչատրյանը երկար ժամանակ եղել է այդ ինստիտուտի Հին Հայաստանի հնագիտության բաժանմունքի վարիչը։

Նա հայ առաջատար հնագետներից էր։ Նրա հետազոտությունների ու պեղումների ժամանակաշրջանն ընդգրկում էր Երվանդունիների և Արտաշիսյանների ժամանակաշրջանները։ Խաչատրյանի ղեկավարությամբ պեղումներ են իրականացվել Արմավիրում, Արտաշատում (Արտաքսատա), Արցախի Տիգրանակերտում, Ազատի գետահովտում։ Ընդ որում՝ երկար ժամանակ ղեկավարել է Արտաշատի պեղումների խումբը։

2013 թվականին պարգեւատրվել է Մովսես Խորենացու մեդալով։

Մահացել է 2017 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1935 ծնունդներ
Կատեգորիա:2017 մահեր
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ հնագետներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Ֆուժերյու

**Ֆուժերյու** (, ֆրանսերեն ՝ պտեր), բրի ընտանիքի փափուկ ֆրանսիական պանիր, որը տարբերվում է պանրագլխին պտերի տերևներ ունենալով։

## Պատմություն
Սկզբում ֆուժերյու պանրատեսակը պատրաստել են փոքր ֆերմաներում մասնավոր օգտագործման համար։ 20-րդ դարի սկզբից այն սկսել են պատրաստել նաև վաճառքի համար, իսկ 1960-ական թվականներից պանրի արտադրությամբ սկսեց զբաղվել Ռուզեր պանրագործարանը (Տուրնան ան Բրի, Սեն Է Մառն գավառ), որը հիմնական արտադրողն է։

## Առանձնահատկություններ
Ֆուժերյուն պատրաստում են կովի հում կաթից։ Պանրագլխի կեղևը պատված է սպիտակ բորբոսաշերտով (Penicillium candidum)։ Պանրագլխի տրամագիծը 16 սմ է, բարձրությունը՝ 4 սմ, յուղայնությունը՝ 45-50 %։ Պանիրը նուրբ է, քաղցրավուն՝ աղի ենթահամով։ Պտերի տերևը, որն առանձնացնում է Ֆաժերյուն այլ բրի պանրատեսակներից, պանրի վրա դնում են հասունացման ժամանակ․ այն պանրին տալիս է ինչպես գեղագիտական տեսք, այնպես էլ լրացուցիչ համ։

Պանիրը հրամցնում են սպիտակ գինով, շամպայնով, բուրգունդյան գինիներով և բորդոյով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Ֆուժերյու պանիրը կայքում

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Բորբոսով պանիրներ
Կատեգորիա:Կովի կաթից պանիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական պանիրներ
HEC Paris

մինի|HEC Paris

**HEC Paris** Եվրոպական բիզնես դպրոց է Փարիզում, Ջույ-ան-Խոսասում և Դոհայում գտնվող համալսարաններով։ Դպրոցը հիմնադրվել է 1881 թվականին։ HEC Paris-ը Financial Times-ի կողմից 2015 թվականին զբաղեցրել է 2-րդ տեղը եվրոպական բիզնես դպրոցների շարքում։ 2015 թվականին HEC Paris Master in Management ծրագիրը Financial Times-ի կողմից զբաղեցրել է 2-րդ տեղը աշխարհում։ HEC Paris-ը նաև զբաղեցրել է 3-րդ տեղը աշխարհում իր *Executive MBA*-ի համար։ Դպրոցի MEB - *Master in European Business* ծրագիրը նման է լրիվ դրույքով MBA-ին, բայց միջմշակութային մոտեցմամբ։ HEC Paris-ն ունի նաև PhD ծրագիր, ինչպես նաև մի քանի մագիստրոսական ծրագրեր կառավարման հատուկ ոլորտներում, ինչպիսիք են մարքեթինգը, ֆինանսները կամ ձեռներեցությունը.

HEC Paris ծրագրերն ունեն երեք միջազգային հավատարմագրումներ AMBA, EQUIS և AACSB: Դպրոցն ունի ավելի քան 45,000 շրջանավարտ բիզնեսի և քաղաքականության ոլորտներում, այդ թվում՝ Պասկալ Լամին (ԵՄ առևտրի հանձնակատար) և Ֆրանսուա Օլանդը (ֆրանսիացի քաղաքական գործիչ).

## Էլս կուրսոս «Մեծ դպրոց
Փարիզի *grande école* HEC Paris-ի դասընթացները թույլ են տալիս ստանալ գիտությունների մագիստրոս (MSc) կառավարման ոլորտում, որը համարվում է Եվրոպայում բիզնեսի կառավարման և կառավարման լավագույն վարպետը Financial Times-ի կողմից։

Մուտքի մրցույթ։ HEC Paris *grande école* ծրագրի ուսանողներն ընտրվում են մրցույթով, որը համարվում է Ֆրանսիայի կրթական համակարգում ամենաընտիրներից մեկը։ Մուտքի հնարավորություններն են.
Առաջին կուրսի ընդունելություն. երեք տարվա նախապատրաստական պարապմունքներից հետո մրցույթին առաջարկվում է 380 տեղ՝ մոտավորապես 4000 թեկնածուների համար։ Լրացուցիչ ցուցակ չի առաջարկվում (այսինքն, եթե թեկնածուն մերժում է ստացված տեղը, այդ տեղը մնում է դատարկ և չի առաջարկվում մրցույթում հետևյալ թեկնածուներին).
Ընդունելություն երկրորդ կուրս. ուղղակի ընդունելության մրցույթն առաջարկում է 50 տեղ մոտ 1100 թեկնածուի համար։ Կարող են մասնակցել ֆրանսիական բուհերի լավագույն ուսանողները, ովքեր ունեն առնվազն բակալավրի կոչում։
Միջազգային ընդունելություններ. Ոչ ֆրանսիական աստիճան ունեցող թեկնածուները կարող են մուտք գործել HEC, եթե նրանք ընտրվեն Միջազգային ընդունելության ծառայության կողմից։ Եվրոպական մի շարք առաջատար հաստատությունների լավագույն ուսանողները, ինչպիսիք են ESADE-ն, կարող են ուղղակիորեն ընդունվել *grande école* ծրագրի վերջին կուրս՝ շնորհիվ բուհերի միջև Կրկնակի դիպլոմի համաձայնագրի։

## ''MSc in Innovation and Entrepreneurship''
The *Executive Master Innovation & Entrepreneurship*-ը ծրագիր է, որը մշակվել է HEC Paris-ի կողմից Coursera-ի հետ համատեղ։ Ծրագիրը 100% առցանց է և նպատակ ունի 18 ամսում վերապատրաստել այս երկու ոլորտներում մասնագիտացված ղեկավարների։ Դասընթացը բացվել է 2017 թվականի մարտին։

## հետազոտություն
2020 թվականի սեպտեմբերի 15-ին դպրոցը Փարիզի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի հետ համատեղ հիմնել է արհեստական ինտելեկտի հետազոտական կենտրոնը Hi! ՓԱՐԻԶ.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* HEC Paris

Կատեգորիա:Ֆրանսիա
Կատեգորիա:Ֆրանսախոս երկրներ
Հովհաննես Աղավելյան

**Հովհաննես Կարապետի Աղավելյան** (), հայ օլիգոնրենամանկավարժ, մանկավարժական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Չելյաբինսկ քաղաքի պետական համալսարանի հոգեբանության ֆակուլտետի դեկան, հատուկ հոգեբանության ամբիոնի վարիչ։

## Կենսագրություն
Հովհաննես Աղավելյանը ծնվել է 1944 թվականի օգոստոսի 8-ին, Երևանում։ 1964-1968 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Վ. Լենինի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի արատաբանության ֆակուլտետում։ 1969-1971 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ լուսավորության նախարարության հատուկ գիշերօթիկ դպրոցում, որպես բաժնի տեսուչ։
1974 թվականին ավարտել է ասպիրանտուրան, պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն սակավամիտ երեխաների սոցիալ-աշխատանքային ադապտացիայի խնդրի վերաբերյալ։ 1974-1981 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ մանկավարժական գիտությունների Գիտահետազոտական ինստիտուտի արատաբանության բաժնի վարիչ։

1975-1996 թվականներին եղել է Հայաստանի ուսուցիչների կատարելագործման ինստիտուտի մանկավարժության և հոգեբանության ամբիոնի դոցենտ։ 1981 թվականից որպես արատաբանության սեկտորի վարիչ աշխատել է Հայկական ԽՍՀ մանկավարժական գիտությունների Գիտահետազոտական ինստիտուտում։ Նույն պաշտոնը նա զբաղեցրել է 1986-1994 թվականներին՝ Երևանի Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտում։

Հովհաննես Աղավելյանը 1991 թվականին պաշտպանել է ատենախոսություն և ստացել գիտությունների դոկտորի գիտական աստիաման և պրոֆեսորի կոչում։
1994-1996 թվականներին եղել է Ռուսաստանի Ալթայի երկրամասի Բիյսկ քաղաքի պետական մանկավարժական ինստիտուտի կոռեկցիոն մանկավարժության և հատուկ հոգեբանության ամբիոնի վարիչ։

1996 թվականին Հովհաննես Աղավելյանը տեղափոխվել է Ռուսաստանի Չելյաբինսկ քաղաքը, եղել է ՉելյաբինսկԻ Պետական համալսարանի հատուկ հոգեբանության ամբիոնի վարիչ։
1997 թվականին ընտրվել է Չելյաբինսկի Պետական համալսարանի հոգեբանության ֆակուլտետի դեկան։ 1996 թվականին ընտրվել է Սոցիալական կրթության ակադեմիայի իսկական անդամ։

Հովհաննես Աղավելյանի գիտական հետազոտությունները նվիրված են սակավամիտ երեխաների սոցիալական-աշխատանքային ադապտացիայի հարցերին, զարգացման խանգարումներով երեխաների սոցիալ-պերցեալիվ առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը, հատուկ հոգեբանության պատմությանը։

## Աշխատություններ
Հովհաննես Աղավելյանը մոտ 70 գիտական աշխատանքի հեղինակ է, որոնք հրատարակվել են կենտրոնական և տարածաշրջանային հրատարակշություններում։
*Արատաբանության խնդիրները, Ե., 1979;
*Աղավելյան Հ. և համահեղ, Երեխաների հոգեբանա-մանկավարժանան հետազուրությունների դիդակտիկ փորձարարական նյութեր. Ալբոմ-ձեռնարկ, Ե, 1979։
*Սակավամիւր երեխաների հաղորդակցումը, Ե., 1990:
*Подготовка ребенка к школе: Учеб. -метод. пособие. Бийск, 1996. Coasm.
*Практикум по развитию социально-перцептивной сферы умст- венно отсталых школьников: Учеб. пособие. ч., 1999. Соавт.
*Социально-перцептивные особенности детей с нарушениями развития. Ч., 1999,

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*«100 հայ հոգեբույժներ» Հարություն Մինասյան, էջ 26-27

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Մանկավարժական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Ազատ Եղոյան (քաղաքական գործիչ)

**Ազատ Մնացականի Եղոյան** (), արցախցի քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության 3-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։

## Կենսագրություն
Ազատ Եղոյանը ծնվել է 1966 թվականի մայիսի 9-ին Աշտարակ քաղաքում։ 1983 թվականին ավարտել է միջնակարգ դպրոցը։ 1983-1990 թվականներին սովորել է Ճարտարապետության և շինարարարության Հայաստանի ազգային համալսարանում և ստացել ճանապարհաշինարարի մասնագիտություն։ 1990 թվականին ավարտել է նաև Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի հասարակական մասնագիտությունների ֆակուլտետը։

1984-1986 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։

1989 թվականին կազմավորել է Գարեգին Նժդեհի անվան ջոկատը։ 1990 թվականին աշխատել է Արտաշատի ճանապարհաշինրարական վարչության Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանի շինարարական տեղամասում։ 1991-1996 թվականներին եղել է Երևանի Էրեբունի շրջգործկոմի կազմբաժնի վարիչ։

1992 թվականին ընտրվել է Հայաստանի Գերագույն խորհրդի պատգամավորների ընտրական հանձնաժողովի անդամ։ 1997 թվականին նշանակվել, իսկ 1998 թվականին ընտրվել է Ծաղկաբերդի գյուղապետ։

2000 թվականի հունիսի 18-ին Քաշաթաղի թիվ 33 ընտրատարածքից ընտրվել է Արցախի Հանրապետության 3-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։ Եղել է Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի արտադրության և արտադրական ենթակառուծվածքների հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։

## Պարգևներ
* «Երախտագիտություն» մեդալ (ԱՀ նախագահի թիվ 48-Ա հրամանագիր 04.05.2017 թվական)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՊԱՏԳԱՄԱՎՈՐՆԵՐ 

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Նինա Ալթունյան

**Նինա Միրոնի Ալթունյան** (), խորհրդային հայ դերասանուհի և ռեժիսորի օգնական «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1913 թվականին Կրասնոդարում։ 1935 թվականին ավարտել է «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի դերասանական ստուդիան։ 1937 թվականին առաջին անգամ հանդես է եկել Երևանի Կ. Ստանիսլավսկու անվան  ռուսական դրամատիկական թատրոնի բեմում՝ «Վանյուշինի երեխաները» պիեսում Իննայի դերում։ Նկարահանվել է ֆիլմերում և աշխատել «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում որպես ռեժիսորի օգնական։

Մահացել է 2001 թվականին Երևանում։

## Ֆիլմագրություն
### Դերասանուհի
* 1939 - Լեռնային արշավ - Մարո
* 1938 - Զանգեզուր - Մխո (տղայի դերում)
* 1941 - Սովետական լեզվի դասը - Գոհար
* 1943 - Դավիթ Բեկ - դրվագ (տիտրերում նշված չէ)

### Ռեժիսորի օգնական
* 1944 - Մի անգամ գիշերը (ռեժիսոր՝ Բորիս Բառնետ)
* 1955 - Հասցեատիրոջ որոնումները (ռեժիսոր՝ Ամասի Մարտիրոսյան)
* 1966 - Լալվարի որսկանը (ռեժիսոր՝ Արտաշես Հայ-Արտյան)
* 1967 - Եռանկյունի (ռեժիոր՝ Հենրիկ Մալյան)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Լևոն Չայլախյան

**Լևոն Միքայելի Չայլախյան** (, ), հայ ֆիզիոլոգ, կենսաֆիզիկոս, էմբրիոլոգ։ Հիմնականում գործել է Ռուսաստանի Դաշնությունում, դարձել այդ երկրի գիտությունների ակադեմիայի անդամ, երկար տարիներ աշխատել որպես այդ ակադեմիայի տեսական և փորձարարական կենսաֆիզիկայի ինստիտուտի տնօրեն (ինստիտուտը գործում է Մոսկվայի մարզի Պուշչինո քաղաքում)a: Անվանի կենսաբան, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս Միքայել Չայլախյանի որդին է։

Լևոն Չայլախյանը երեք գիտաշխատողների հետ աշխարհում առաջին անգամ կլոնավորել է կաթնասուն կենդանի՝ Մաշա անվանված մկնիկը։ Դա տեղի է ունեցել նշանավոր Դոլլի գառնուկի կլոնավորումից տասը տարի առաջ։ Լևոնը 450-ից ավելի գիտական աշխատանքներ է հրապարակել Ռուսաստանում և այլ երկրներում։ Պարգևատրվել է համառուսական ֆիզիոլոգիական ընկերության մեդալով, «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։

## Կենսագրություն
Լևոն Չայլախյանը ծնվել է 1928 թվականի հունվարի 21-ին Երևանում։ 19 տարեկանում ընդունվել է Մոսկվայի պետական համալսարանի կենսաբանության ֆակուլտետը, որն ավարտել է մարդու և կենդանիների ֆիզիոլոգիայի մասնագետի որակավորումով։ 1958 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսությունը, աշխատանքի անցել ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի կենսաֆիզիկայի ինստիտուտում; 1968 թվականին հաջողությամբ պաշտպանել է նաև դոկտորական ատենախոսությունը։ 1984 թվականին ընտրվել է ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի թղթակից-անդամ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Его статьи на Math-Net.Ru
* 

Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 2-րդ աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի հայկական գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Հայ հոգեբաններ
Կատեգորիա:Հայ կենսաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Մերի Բոլանդ

**Մերի Բոլանդ** (, ), ամերիկացի դերասանուհի։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ֆիլադելֆիայում՝ դերասան Ուիլյամ Բոլանդի և նրա կնոջ՝ Մերի Սեսիլիա Հաթթոնի ընտանիքում։ Բացի նրանից, ընտանիքն արդեն ուներ երեխա՝ նրա ավագ քույրը՝ Սառան։ Մանուկ հասակում նրան ուղարկել են սովորելու վանքի դպրոցում, որը թողել է տասնհինգ տարեկանում՝ դերասանուհի դառնալու համար։ 1907 թվականին Բոլանդը իր դեբյուտը կատարեց Բրոդվեյում, որտեղ կարճ ժամանակում նա հասավ հաջողության և հանրային ճանաչման։ 1915 թվականից դերասանուհին սկսեց նկարահանվել ֆիլմերում՝ համատեղելով աշխատանքը Հոլիվուդում և Նյու Յորքի թատերական բեմերում հետագա տարիներին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Բոլանդը զրուցել է Ֆրանսիայում գտնվող ամերիկյան զորքերի հետ։ Ձայնային ֆիլմերի գալուստով դերասանուհին սկսեց շատ ավելի շատ նկարահանվել մեծ էկրանին՝ նկարահանվելով այնպիսի ֆիլմերում, ինչպիսիք են «Եթե ես մի միլիոն ունենայի» (1932), «Վախեցած չորսը» (1934), «Կանայք» (1939)։ «Հպարտություն և նախապաշարմունք» (1940) և «Julia Misbehaves» (1948): 1940-ականների վերջից նաև աշխատել է հեռուստատեսությամբ, որտեղ 1955 թվականին կատարել է իր վերջին դերը։
մինի|ձախից|Մերի Բոլանդ
Մերի Բոլանդը երբեք չի ամուսնացել և երեխաներ չի ունեցել։ Թոշակի անցնելուց հետո նա իր կյանքի մնացած մասն անցկացրել է Նյու Յորքում՝ Էսսեքս Հաուս բնակելի համալիրում, որտեղ մահացել է սրտի կաթվածից 1965 թվականի հունիսին՝ 85 տարեկան հասակում։ Դերասանուհուն հուղարկավորել են Գլենդելի Forest Lawn գերեզմանատանը։ Նրա ներդրումը ԱՄՆ կինոարդյունաբերության մեջ աստղ ունի Հոլիվուդի Փառքի ծառուղում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Mary Boland: Broadway Photographs(Univ. of South Carolina)
*Mary on the cover of The Theatre Jan. 1913(archived)

Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Սրտի կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Թատրոնի ամերիկացի դերասանուհիներ
Ուկրաինայի նախագահների ցանկ

[thumb|250px|Ուկրաինայի գործող նախագահ [Վոլոդիմիր Զելենսկին։]]
thumb|250x250px|Ուկրաինայի նախագահի դրոշ-տարբերանշանը։
**Ուկրաինայի նախագահների ցանկ** (), Ուկրաինայի նախագահների ու պաշտոնատար անձանց ցանկը, որոնք ժամանակավորապես իրականացրել են նախագահի պարտականությունները։

Ուկրաինայի նախագահի պաշտոնն ստեղծվել է 1991 թվականի հուլիսի 5-ին Գերագույն ռադայի կողմից ՈւԽՍՀ սահմանադրության մեջ իրականացված փոփոխություններից հետո։ Այդ ժամանակ, ըստ ուկրաինական սահմանադրության, նախագահը գործադիր իշխանության ղեկավարն էր։ Նա Գերագույն ռադային էր ներկայացնում վարչապետի թեկնածուին, ստեղծում և լուծարում նախարարությունները, նշանակում և հեռացնում նախարարներին։

1996 թվականին նոր սահմանադրության ընդունումից հետո՝ նախագահը դադարեց լինել գործադիր իշխանության ղեկավար։ Նա, Գերագույն ռադայի համաձայնությամբ, նշանակում էր վարչապետին, նրան առաջարկում նախարարների թեկնածուներ։ 2004 թվականին սահմանադրության մեջ փոփոխություններից հետո նախագահն իրավունք ստացավ նշանակելու վարչապետին, որին առաջարկում էր Գերագույն ռադան և նրան առաջարկում միայն պաշտպանության ու արտաքին գործերի նախարարներին։

2010 թվականի հոկտեմբերին Ուկրաինայի սահմանադրական դատարանը չեղարկեց 2004 թվականի սահմանադրական փոփոխությունները։ Այդպիսով, նախագահը դարձյալ ստացավ այն իրավունքները, որոնք սահմանված էին 1996 թվականի սահմանադրության մեջ։ 2014 թվականի փետրվարի 21-ին Ուկրաինայի Գերագույն ռադան դարձյալ ընդունեց 2004 թվականի սահմանադրության դրույթները։

«Ուկրաինայի նախագահի ընտրությունների մասին» օրենքը սահմանում է երկրի առաջնորդի ընտրության կարգը։ Ուկրաինայի նախագահ կարող են ընտրվել 35 տարին լրացած այն քաղաքացիները, որոնք ունեն ձայնի իրավունք, տիրապետում են ուկրաիներենին, վերջին 10 տարում բնակվում են Ուկրաինայում և հանդիսանում են Ուկրաինայի քաղաքացի։

Նախագահի ընտրությունները նշանակվում են Գերագույն ռադայի կողմից, սակայն ոչ ուշ, քան ընտրությունների օրվանից առնվազն 100 օր առաջ։

## Ցանկ
***Կուսակցական պատկանելիություն***

## Ներկայումս ողջ նախկին նախագահներ
2023 թվականի  ամսվա դրությամբ ողջ են Ուկրաինայի նախկին 5 նախագահներ.

2022 թվականի մայիսի 10-ին 88 տարեկան հասակում մահացել է Ուկրաինայի առաջին նախագահ Լեոնիդ Կրավչուկը, որը նախագահել է 1991-1994 թվականներին։

## Ժամանակային միջակայք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախագահների ցանկեր
Կատեգորիա:Ուկրաինայի նախագահներ
Արմեն Թախտաջյանի կիսանդրի

**Արմեն Թախտաջյանի կիսանդրի**, հուշարձան ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Արմեն Թախտաջյանի անվան բուսաբանության ինստիտուտի Երևանի բուսաբանական այգու տարածքում, որը տեղադրվել է 2023 թվականին։ Նվիրված է մեծանուն գիտնական, ակադեմիկոս Արմեն Թախտաջյանին։ Քանդակի հեղինակն է Արթուր Ավետիսյանը։

## Պատմություն
Կիսանդրու բացումը տեղի է ունեցել 2023 թվականի ապրիլի 28-ին։ Հանդիսավոր արարողությանը մասնակցել են Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս, Մենդելեևի անվան ՅՈՒՆԵՍԿՕ-Ռուսաստան միջազգային մրցանակի դափնեկիր, ՌԴ Դուբնայի Միջուկային հետազոտությունների միացյալ ինստիտուտի Միջուկային ռեակցիաների լաբորատորիայի գիտական ղեկավար, ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ Յուրի Հովհաննիսյանը, Արմեն Թախտաջյանի թոռը՝ Հայկ Թախտաջյանը, գիտնականներ, Երևանի բուսաբանական այգու ղեկավարությունը և աշխատակիցները։

Քանդակի հեղինակ, քանդակագործ Արթուր Ավետիսյանը, ինստիտուտի աշխատակիցներ Աշոտ Բոգդանյանը, Նորիկ Շատոյանը, տարածքի բարեկարգմանն աջակցած «Ֆենսինգ Սիսթեմս» ընկերությունը պարգևատրվել են շնորհակալագրերով, որոնք հանձնել է ՀՀ ԳԱԱ Արմեն Թախտաջյանի անվան բուսաբանության ինստիտուտի տնօրեն Արսեն Գասպարյանը։

Արմեն Թախտաջյանի կիսանդրու շուրջ ստեղծվելու է պուրակ, որտեղ աճեցվելու են նրա անունը կրող բույսեր։ Այն դառնալու է գիտության հանրայնացման, Բուսաբանական այգու գիտականությունը ներկայացնելու վայր։

## Պատկերասրահ

Armen Takhtajan bust, Yerevan Botanical Garden 03.jpg
Armen Takhtajan bust, Yerevan Botanical Garden 04.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2023 հիմնադրումներ Երևանում
Կատեգորիա:Երևանի բուսաբանական այգի
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Արփիկ Խասապետյան

**Արփիկ Ռուբենի Խասապետյան** (), արցախցի մանկավարժ, քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության 3-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։

## Կենսագրություն
Արփիկ Խասապետյանը ծնվել է 1948 թվականի հունվարի 30-ին Հադրութի շրջանի Մեծ Թաղեր գյուղում։ 1955-1966 թվականներին. սովորել է Մեծ Թաղեր գյուղի 11-ամյա դպրոցում, այնուհետև՝ որպես ավագ ջոկատավար աշխատել ծննդավայրի դպրոցում։ 1967-1972 թվականներին սովորել է Ադրբեջանի պետական մանկավարժական համալսարանի հայոց լեզվի և գրականության ֆակուլտետի հեռական բաժնում։

1967-1969 թվականներին աշխատել է շրջանային գրադարանում։ 1969-1991 թվականներին եղել է Հադրութի շրջանային թերթի խմբագրության գրական աշխատող, ապա՝ բաժնի վարիչ։ 1991-2003 թվականներին եղել է թերթի խմբագիր։

1991 թվականից եղել է հայոց լեզու և գրականության ուսուցչուհի շրջկենտրոնի միջնակարգ դպրոցում։

2000 թվականի հունիսի 18-ին Հադրութի թիվ 18 ընտրատարածքից ընտրվել է Արցախի Հանրապետության 3-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։ Եղել է սոցիալական ոլորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։

Ամուսնացած է, ունի երկու դուստր։

Եղել է կուսշրջկոմի անդամ, շրջխորհրդի վերջին երեք գումարումների պատգամավոր, Արցախի Հանրապետության մարզային և ԽՍՀՄ ժուռնալիստների միության անդամ։

## Պարգևներ, մրցանակներ
* Արցախի Հանրապետության վաստակավոր մանկավարժ (Արցախի Հանրապետության նախագահի թիվ 216 հրամանագիր 04.06.2005 թվական)
* «Վաչագան Բարեպաշտ» մեդալ (Արցախի Հանրապետության նախագահի թիվ 44-Ա հրանամագիր 05.05.2015 թվական)

## Տես նաև
Դիզակ (թերթ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՊԱՏԳԱՄԱՎՈՐՆԵՐ 
* Հադրութը շրջափակման մեջ է
* Վերապրում. Արփիկ Խասապետյան

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ուկրաինայի առաջին տիկին

**Ուկրաինայի առաջին տիկին** (, նաև *Перша леді України*), Ուկրաինայի նախագահի կնոջ ոչ պաշտոնական կոչումը։

## Ուկրաինայի առաջին տիկնանց ցանկ

## Տես նաև
* Ուկրաինայի նախագահների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուկրաինայի առաջին տիկնայք
Կատեգորիա:Ուկրաինայի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի նախագահներ
Ալտերնարիոզներ

**Ալտերնարիոզներ**, բույսերի հիվանդություն։

200px|մինի|Ալտերնարիոզ կաղամբ
200px|մինի|Լոլիկի ալտերնարիոզ
## Ախտանիշներ

Հարուցիչները Alternaria սեռի սնկերն են։ Բուսական հյուսվածքի վրա առաջացնում են մուգ բծեր (սնկի միցելիում և սպորակրություն), որի սահմաններում հյուսվածքն աստիճանաբար մահանում է։

Հայտնի են շատ բույսերի ծիլերի, հացազգիների, կարտոֆիլի, խնձորենու, տանձենու ալտերնարիոզներ։ 
Ալտերնարիոզը առավել հաճախ հանդիպում է․
կաղամբների և այլ խաչածաղկավորներ (ռուտաբագա, շաղգամ, բողկ, ծովաբողկ, մանանեխ, Կանոլա) մոտ, որոնցում վարակվում են տերևների, պատիճների և սերմնաբջջի ցողունները (հարուցիչներ՝ *[[Alternaria brassicae]]*, *[[Alternaria brassicicola]]*)։ Սկզբում տերևների վրա հայտնվում են փոքր կլորացված բծեր, այնուհետև դրանք մեծանում և ծածկվում են սև մրուրով։ Դրանից հետո բծերի կեսը դառնում է շագանակագույն-դեղին և կարող է ընկնել, ինչի արդյունքում տերևների վրա անցքեր են առաջանում։ Կաղամբի գլուխները ձևավորվում են փոքր, փափուկ, շաքարի ցածր պարունակությամբ։

լոլիկների մոտ (հարուցիչը՝ *[[Alternaria solani]]*)՝ դեղին կամ շագանակագույն բծերը տեղակայված են հիմնականում տերևների եզրերին, խոնավ պայմաններում դրանց քանակը մեծանում է։ Պտղի որակը վատանում է, պահեստավորման ընթացքում դրանց վրա բծեր են հայտնվում։

Պայքարի միջոցառումները՝ սերմերի վարակազերծում, բույսերի մնացորդների ոչնչացում, վեգետացիայի փուլում ֆունգիցիդների օգտագործում։

## Տես նաև
Բույսերի սնկային հիվանդություններ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բույսերի հիվանդություններ
Սկուբի դո՜ւ։ Վերադարձ դեպի զոմբիների կղզի

**«Սկուբի դո՜ւ։ Վերադարձ դեպի զոմբիների կղզի»** (), Warner Bros. Animation ամերիկական ստուդիայի անիմացիոն ֆիլմ «Սկուբի Դուի» ֆրանշիզայից։ 2019 թվականի մայիսի 6-ին թողարկվեց մուլտֆիլմի թրեյլերը։ Դրա պրեմիերան կայացավ հուլիսի 21-ին «*[[San Diego Comic-Con International]]*», DVD-ի վրա թողարկվեց 2019 թվականի հոկտեմբերի 1-ին, իսկ ԲՍՀՏ-ի վրա՝ 2019 թվականի սեպտեմբերի 3-ին։

Սա «Սկուբի Դուն մեռյալների կղզում» մուլտֆիլմի շարունակությունն է։

## Սյուժե
Երբ Շեգգին ճամփորդություն է շահում դեպի արևադարձային կղզի, ավազակախումբը ուևորվում է արևադարձային կղզի, ընդ որում խոստանում են Շեգգին և Սկուբի Դուին, որ գաղտնիքներ չեն բացահայտելու, այլ պարզապես հանգստանալու են, սակայն Շեգգիին սկսում է կղզին բավականին ծանոթ թվալ․ կարծես նրանք այստեղ են եղել նախկինում, բայց ոչ ոք չի կասկածում, որ դա Լուսնի սպի կղզին է, որտեղ ավազակախումբը գրեթե վերածվել էր զոմբիների, որտեղ կատուները գրեթե մարդագայլեր էին, բայց զոմբիներն ու կատուները դեռ թափառում են կղզում։ Արդյո՞ք դեռահասները և Սկուբի Դուն վերջապես կլուծեն Զոմբի կղզու առեղծվածը, թե՞ այս առեղծվածը հավերժ կմնա չբացահայտված։

## Դերերը հնչյունավորել են

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:2019 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:2019 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Warner Bros. մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ընտանեկան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինեմատոգրաֆիա
Կատեգորիա:Ամերիկյան մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սարսափ կատակերգություն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ
Կատեգորիա:Արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կատակերգական մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 2019 թվականին
Սևանա լճի օր

**Սևանա լճի օր**, տոն` նվիրված Սևանա լճի պահպանությանը։ Սահմանվել է 1999 թվականին՝ Հայաստանի Հանրապետության բնապահպանության նախարարության (ներկայիս Շրջակա միջավայրի նախարարություն) կողմից ընդունված որոշումով։ Նշվում է յուրաքանչյուր տարվա օգոստոսի վերջին կիրակին։ Այդ օրվա հետ են կապված մի շարք միջոցառումներ, որոնք ընդգրկված են Սևանա լճի պաշտպանությանն ուղղված ծրագրում և իրականացվում են Հայաստանի Հանրապետության շրջակա միջավայրի նախարարության կողմից։

## Պատմություն
Տոնի էությունը կայանում է նրանում, որ Սևանա լիճը աշխարհում երկրորդն է իր տեսակի մեջ, որն ունի եզակի բուսական և կենդանական աշխարհ ու բնության անգնահատելի հուշարձաններ։ Այդ օրը Շրջակա միջավայրի նախարարությունից մարդկանց հորդորում են միասին պահպանել Սևանը և իրազեկում, որ Սևանա լիճն ուղղակի հանգստավայր չէ, այլ էկոհամակարգ է, որն ունի յուրաքանչյուրի հոգածության կարիքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայաստանի տոներ
Յուրի Աբովյան (լողորդ)

**Յուրի Աբովյան** (ռուսերեն՝ **Юрий Абовян** . ), ծնունդով Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիից հայ խորհրդային մարզիկ, լողորդ։ 1954 թվականի օգոստոսի 31-ին Եվրոպայի լողի առաջնությունում նա բրոնզե մեդալ է նվաճել 4 × 200 մ ազատ ոճով փոխանցումալողի մրցումներում։ Թիմակիցներն էին Նիկոլայ Սուխոռուկովը, Վյաչեսլավ Կուրեննոյը և Լև Բալանդինը։	Երրորդ մրցանակակիր դարձած քառյակի ցույց տված արդյունքն էր 8 րոպե 55,9 վայրկյան։ Իսկ հաջորդ տարի Յուրի Աբովյանն անհատապես նվաճել է Խորհրդային Միության չեմպիոնի տիտղոսը 400 մետր ազատ ոճով լողի մրցումներում։ 1956 թվականին այդ նույն մրցաձևում նա դարձել է ԽՍՀՄ փոխչեմպիոն, 1958 և 1960 թվականներին ԽՍՀՄ առաջնություններում 200 մետր բաթերֆլայ ոճով լողի մրցումներում՝ բրոնզե մեդալակիր։

Յուրին հանդես է եկել որպես Թբիլիսիի «Դինամո» մարզական ակումբի լողորդների թիմի անդամ։ Մարզիչը՝ ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչ Լ. Ա. Իոակիմիդին էր։

## Միջազգային նվաճումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վիրահայ լողորդներ
Կատեգորիա:Հունվարի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարզիկներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սպորտային մեդալակիրներ‎
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Օթար Երանոսյան

**Օթար Երանոսյան** (), ծնունդով Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի՝ Ջավախքի Ախալքալաք քաղաքից, ազգությամբ հայ պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկ։ Սիրողական սպորտում արծաթե մեդալներ է նվաճել Եվրոպական միության սիրողական բռնցքամարտի 2014 և 2015 թվականների առաջնություններում, իսկ AIBA-ի բռնցքամարտի 2017 թվականի աշխարհի առաջնությունում արժանացել է բրոնզե մեդալի։

## Կարիերան սիրողական բռնցքամարտում
Երանոսյանը երկու անգամ մեդալ է նվաճել սիրողական բռնցքամարտի Եվրոպայի առաջնություններում։ Նա իր առաջին արծաթե մեդալը նվաճել է 2014 թվականին՝ եզրափակիչ մենամարտում պարտվելով Դեյվիդ Օլիվեր Ջոյսին, իսկ երկրորդ արծաթե մեդալը՝ 2015 թվականին՝ եզրափակիչում զիջելով Ջոզեֆ Կորդինային։

2017 թվականի ԱԻԲԱ-ի բռնցքամարտի աշխարհի առաջնությունում հանդես գալով թեթև քաշային կարգում՝ Երանոսյանը նվաճել է բրոնզե մեդալ։ Նա մրցավարների որոշմամբ պարտվել է վերջնարդյունքում արծաթե մեդալակիր դարձած Լազարո Ալվարեսին։

Երանոսյանը մասնակցել է 2019 թվականի Եվրոպական խաղերին ՝ հանդես գալով թեթև քաշային կարգում։ Նա հասել է կիսաեզրափակիչ՝ պարտության մատնելով Ջորդան Ռոդրիգեսին և Ջավիդ Չալաբիևին, բայց կիսաեզրափակիչ մենամարտում հաղթանակը մրցավարների որոշմամբ տրվել է վերջնարդյունքում արծաթե մեդալակիր դարձած Գաբիլ Մամեդովին։

## Կարիերան պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտում
Պրոֆեսիոնալ սպորտում Երանոսյանն իր նորամուտը նշել է 2020 թվականի օգոստոսի 28-ին՝ մենամարտելով Դե Շոն Քենեդիի դեմ և հաղթանակ է տոնել՝ արդեն իսկ երկրորդ ռաունդում նոկաուտի ենթարկելոով մրցակցին։ Նա հաջորդ յոթ ամիսների ընթացքում գրանցեց 7–0 հաշվով ռեկորդ՝ հինգ անգամ անընդմեջ հաղթանակ տանելով մրցակիցների նկատմամբ։ Երանոսյանն իր առաջին լուրջ նվաճումը ձեռք բերեց, երբ super featherweight քաշային կարգում WBA Continental Americas չեմպիոնի թափուր տեղի համար 2021 թվականի մայիսի 21-ին մենամարտեց Խոսե Արխելի դեմ և միավորներով պարտության մատնեց մրցակցին՝ արդարացնելով ֆավորիտի իր կարգավիճակը։ Ընդ որում՝ երեք մրցավարներն էլ միաձայն հաղթող էին ճանաչել նրան. նրանցից երկուսը գրանցել էր 100–90 հաշիվը, երրորդը՝ 99–91 հաշիվը։

Երանոսյանը 2021 թվականի օգոստոսի 13-ին բախվեց 35 մենամարտ անցկացրած վետերան բռնցքամարտիկ Խուան Կառլոս Պենայի հետ՝ ԱՄՆ Telemundo հեռարձակման քարտի համատեղ գլխավոր միջոցառման ժամանակ։ Նա հաղթանակ տարավ չորրորդ ռաունդում, տեխնիկական նոկաուտով։ Դրան հաջորդեց նրա հերթական հաղթանակը, այս անգամ՝ 12-1 հաշվով, Ալեխանդրո Գեռերոյի դեմ, 2021 թվականի սեպտեմբերի 24-ին։

2022 թվականի հունվարի 7-ին Երանոսյանը Showtime's հեռուստաալիքի ShoBox: The New Generation մրցաշարի շրջանակում մենամարտեց մինչ այդ ոչ մի պարտություն չկրած Սթարլինգ Կաստիլյոյի դեմ և հաղթեց մրցավարների գերիշխող միաձայն որոշմամբ. մրցավարներից երկուսը նրան հաղթող ճանաչեցին երեքական ռաունդում, իսկ երրորդ մրցավարը՝ երկու ռաունդում։ Ընդ որում՝ հայ բռնցքամարտիկն արդեն իսկ առաջին ռաունդում երկու անգամ նոկդաունի էր ենթարկել Կաստիլյոյին։

Երանոսյանը 2023 թվականի մայիսի 17-ին հանդիպել է Էդի Վալենսիա Մերկադոյի հետ և հաղթել մրցավարների միաձայն որոշմամբ. նրանցից երկուսը գրանցել են՝ 97–93 հաշիվը, երրորդը՝՝ 98–92 հաշիվը։

## Պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտի մրցամարտերի արդյունքներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բռնցքամարտիկներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Բոնգբոնգ Մարկոս

**Ֆերդինանդ Ռոմուալդես Մարկոս կրտսեր** (, ), հայտնի է նաև որպես Բոնգբոնգ Մարկոս, ֆիլիպինցի պետական և քաղաքական գործիչ։ Ֆիլիպինների նախագահը 2022 թվականի հունիսի 30-ից։ Նախկին նախագահ Ֆերդինանդ Մարկոսի և իր կնոջ՝ Իմելդայի որդին։

## Կենսագրություն
1980 թվականին՝ իր հոր բռնապետության ժամանակ, 23-ամյա Մարկոս կրտսերը դարձավ Հյուսիսային Իլոկոսի փոխնահանգապետ, իսկ երեք տարի անց՝ նահանգի նահանգապետ։ Նա այդ պաշտոնը զբաղեցրել է մինչև 1986 թվականը, երբ նրա հայրը պաշտոնանկ արվեց «Դեղին հեղափոխության» ժամանակ և նախագահական ընտանիքը փախավ Հավայան կղզիներ։

1989 թվականին Մարկես ավագի մահից հետո նոր նախագահ Կորասոն Ակինոն Մարկոսի ընտանիքի անդամներին թույլ տվեց վերադառնալ Ֆիլիպիններ։ Ներկայումս Բոնգբոնգ Մարկոսին և նրա մորը սպառնում է կալանք ԱՄՆ-ում՝ Մարկոս ավագի ռեժիմի օրոք մարդու իրավունքների խախտումների զոհերին որպես փոխհատուցում 353 միլիոն դոլար վճարելու մասին դատական որոշումը խախտելու համար։

Վերադառնալով հայրենիք՝ Մարկոսը շարունակեց իր քաղաքական գործունեությունը։ 1991 թվականին նա ընտրվել է Ներկայացուցիչների պալատում, իսկ յոթ տարի անց երեք տարի ժամկետով կրկին ստանձնել է Հյուսիսային Իլոկոս նահանգի նահանգապետի պաշտոնը՝ հետագայում երկու անգամ վերընտրվելով։ 2010-2016 թվականներին դարձել է Ֆիլիպինների սենատոր։

Բոնգբոնգ Մարկոսը 2022 թվականի նախագահական ընտրությունների հիմնական թեկնածուներից մեկն էր։ Նրա գործընկերը, որպես հնարավոր փոխնախագահ, դարձել է հեռացող պետության ղեկավար Ռոդրիգո Դուտերտեի դուստրը՝ Սառան։ Մարկոսը մի քանի ամիս շարունակ պարբերաբար գլխավորում էր նախընտրական հարցումները։ Մարկոս կրտսերն ընտրվել է Ֆիլիպինների 17-րդ նախագահ և ստանձնել պաշտոնը 2022 թվականի հունիսի 30-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պետության գործող ղեկավարներ
Կատեգորիա:Փենսիլվանիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆիլիպինների նախագահներ
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (Ուլյանովսկ)

**Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի, Ուլյանովսկ** քաղաքում գտնվող կրոնական կառույց։ Պատկանում է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Ռուսաստանի և Նոր Նախիջևանի հայոց թեմին, գտնվում է Ռուսաստանի Ուլյանովսկի մարզում։ Համակարգում է Ուլյանովսկում բնակվող առաքելական ռուսահայության հոգևոր կյանքը։ Գտնվում է քաղաքի Մոսկովյան խճուղում, Մեխանիկական գործարանի պուրակում։ Քաղաքում առաջին հայկական եկեղեցու պաշտոնական բացումը և օծումը տեղի են ունեցել 2023 թվականի օգոստոսի 27-ին։

## Պատմություն
Եկեղեցին կառուցվել է շուրջ 10 տարի հայ համայնքի և մեկենասների միջոցներով։ Եկեղեցու կառուցման համար ամբողջ քարը բերվել է Հայաստանից։

### Հիմնարկեք
Եկեղեցու կառուցումը սկսվել է 2014 թվականին, հիմնարկեքը տեղի է ունեցել 2015 թվականի սեպտեմբերի 10-ին։ Եկեղեցու հիմքում տեղադրվել են 16 օծված քարեր։ Այդ թիվը խորհրդանշում է 12 առաքյալներին, քրիստոնեությունը Հայաստանում տարածած 2 քարոզիչներին և 2 ավետարանները։ Հիմնարկեքին ներկա են եղել շինարարությանն ակտիվորեն մասնակցած ծխականները։

Միջոցառմանը մասնակցել են Սիմբիրսկի և Նովոսպասսկի մետրոպոլիտ Անաստասին, Հայ առաքելական եկեղեցու Ռուսաստանի և Նոր Նախիջևանի թեմի առաջնորդ Եզրաս արքեպիսկոպոս Ներսիսյանը, տարածաշրջանի ղեկավար Սերգեյ Մորոզովը։

Եկեղեցու ընդհանուր մակերեսը 202,53 քառակուսի մետր է։

### Բացում և օծում
Եկեղեցու պաշտոնական բացումը և օծումը տեղի են ունեցել 2023 թվականի օգոստոսի 27-ին։ Միջոցառմանը ներկա է եղել Ռուսաստանի Դաշնությունում Հայաստանի Հանրապետության դեսպանության երկրորդ քարտուղար Գեղամ Ադամյանը։ Նա նշել է եկեղեցու արտաքին տեսքի առանձնահատուկ նշանակությունը տարածաշրջանում․

Միջոցառման ժամանակ խոսք են ասել Ռուսաստանի և Նոր Նախիջևանի թեմի առաջնորդ Եզրաս արքեպիսկոպոս Ներսիսյանը, Ուլյանովսկի քաղաքապետ Ալեքսանդր Բոլդակինը։ Տարածաշրջանի ղեկավար Ալեքսեյ Ռուսսկիխի անունից ներկաներին շնորհավորել է կառավարության փոխնախագահ Վադիմ Անդրեևը։

Եկեղեցու առջևի հրապարակում ներկայացվել է տոնական ծրագիր՝ ազգային պարերով, երգերով ու հոգևորականների շնորհավորանքներով։ Եկեղեցուն որպես նվեր մատուցվել է սրբապատկեր։ Տեղի է ունեցել նաև հյուրասիրություն, արվել է մատաղ։ Համերգային ծրագրին մասնակցել են «Վան» պարի համույթը, երգիչ Արթուր Չուգուրյանը, դուդուկահար Հովհաննես Կարապետյանը։

Եկեղեցու կառուցմանն աջակցած հայ համայնքի ներկայացուցիչները և մեկենասները պարգևատրվել են հուշագրերով և մեդալներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2023 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Ուլյանովսկի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ առաքելական վանքեր և եկեղեցիներ (Ռուսաստան և Նոր Նախիջևան)
Արսեն Շահինյան

**Արսեն Կարապետի Շահինյա**ն (), պատմաբան, միջնադարյան ուսումնասիրություններ կատարող, արևելագետ (արաբագետ, հայագետ), բյուզանդագետ։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (2010), Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Արսեն Կարապետի Շահինյանը ծնվել է 1975 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Էջմիածնում (այժմ՝ Վաղարշապատ)։ 1997 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետը՝ Մերձավոր և Միջին Արևելքի պատմություն մասնագիտությամբ։ Հաջորդ երեք տարիներին սովորել է համալսարանի ասպիրանտուրայում։ 2002 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական, իսկ 2010 թվականին՝ դոկտորական ատենախոսություն։ 2000-2005 թվականներին զբաղեցրել է Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետի դեկանի տեղակալի պաշտոնը։ 2011 թվականին ատենախոսությունը պաշտպանելուց հետո նշանակվել է Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի պատմության ինստիտուտի պրոֆեսորի պաշտոնում։ Համալսարանում դասավանդում է Հայաստանի և Մերձավոր Արևելքի պատմության դասընթացներ։ 2011 թվականից Հայագիտական ուսումնասիրությունների միջազգային ասոցիացիայի անդամ է։

## Գիտական գործունեություն
Արսեն Շահինյանը 4 գրքի և բազմաթիվ հոդվածների հեղինակ է ռուսերեն, հայերեն, ֆրանսերեն և անգլերեն լեզուներով։ Հանդես է եկել որպես զեկուցող Մերձավոր Արևելքի և Հայաստանի վերաբերյալ բազմաթիվ գիտաժողովներում, այդ թվում՝ միջազգային և Արևմտյան Եվրոպայում անցկացվող կոնֆերանսներում։ Աշխարհագրության և Հայաստանի պատմության երկու դասագրքերի հեղինակ է։

Արժանացել է Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի դրամաշնորհի՝ ռուս երիտասարդ գիտնականներին և գիտության դոկտորներին պետական աջակցության համար։

## Մատենագիտություն
;Գրքեր
* 
* 
* 
* 
* Арабо-мусульманская историография IX в. о странах и народах Кавказа, Армянского нагорья и смежных областей СПб.: Дмитрий Буланин, 2018. - 410, [5] с. - 
* 
;Որոշ հոդվածներ
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Милибанд С. Д. Шагинян, Арсен Карапети // Востоковеды России: XX — начало XXI века: биобиблиографический словарь: в 2 книгах / отв. ред. В. М. Алпатов. — ИВ РАН; ИНИОН РАН. — М.: Восточная литература, 2008. — Т. 2: Н—Я. — С. 638. — ISBN 978-5-02-036368-7.

Կատեգորիա:Հայագետներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ արևելագետներ
Կատեգորիա:Հայ բյուզանդագետներ
Կատեգորիա:Հայ արաբագետներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Ոչ գեղարվեստական գրողներ
Տիգրան Կյուրեղյան

**Տիգրան Սպարտակի Կյուրեղյան** Հայթաղ, Էջմիածնի շրջան, ՀՍՍՀ, ԽՍՀՄ, քաղաքական գործիչ, Հայաստանի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, Արցախի Հանրապետության 3-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։

## Կենսագրություն
Տիգրան Կյուրեղյանը ծնվել է 1967 թվականի փետրվարի 22-ին Էջմիածնի շրջանի Հայթաղ գյուղում։ 1982 թվականին ավարտել է միջնակարգ դպրոցը։ 1982-1987 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի քիմիայի ֆակուլտետում։ 1987-1988 թվականներին սովորել է ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի սինթետիկ պոլիմերային նյութերի ինստիտուտի ասպիրանտուրայում։

1990 թվականին ընտրվել է Հայաստանի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ 1990-1995 թվականներին եղել է Գերագույն խորհրդի տնտեսական ինքնուրույնության և տնտեսության զարգացման մշտական հանձնաժողովի, այնուհետև՝ ֆինանսավարկային և բյուջետային հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։

1995 թվականի սեպտեմբերից մինչև դեկտեմբերը ծառայել է Հայաստանի զինված ուժերում։

1996 թվականին եղել է Երևանի «Արահետ» ՍՊԸ-ի փոխտնօրեն, այնուհետև՝ Արցախի Հանրապետության Քարվաճառի քաղաքապետ։ 1998 թվականին ընտրվել է Զուար համայնքի ղեկավար։

2000 թվականի հունիսի 18-ին Քաշաթաղի թիվ 32 ընտրատարածքից ընտրվել է Արցախի Հանրապետության 3-րդ գումարման Ազգային ժողովի պատգամավոր։ Եղել է Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։

2001-2002 թվականներին եղել է Քաշաթաղի շրջանի վարչակազմի իրավաբանական բաժնի պետ։

2003 թվականից «Մենք» գյուղացիական փոխօգնության միություն հասարակական կազմակերպության նախագահ է։ 2010 թվականից Արցախի Հանրապետության գյուղի և գյուղատնտեսության զարգացման աջակցության հիմնադրամի ծրագրի փորձագետ է։ 2011 թվականին պատմական միջավայրի պահպանության պետական ծառայություն ՊՈԱԿ-ի Քաշաթաղի շրջանային բաժնի ներկայացուցիչ։

Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՊԱՏԳԱՄԱՎՈՐՆԵՐ 

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Քեթրին Ադամս

**Քեթրին Ադամս** (, ), համր կինոյի ամերիկացի դերասանուհի։ Քեթրին Ադամսը նկարահանվել է 46 ֆիլմում։

## Կենսագրություն
Քեթրին Ադամսը (իսկական անունը՝ Էտալինդա Քոլսոն) ծնվել է 1893 թվականին Սենթ Լուիսում, որտեղ էլ ստացել է կրթությունը։ Վոկալ է սովորել Նյու Յորքում։ Նա կինոարդյունաբերություն է մտել 1915 թվականին՝ երաժշտական թատրոնում կարճ ու անհաջող կարիերայից հետո։ Նրան անմիջապես նշանակեցին ճակատագրական կնոջ դեր, որում նա հայտնվեց մի քանի տասնյակ նկարներում։ 1920-ականների սկզբին Ադամսը գլխավոր դերից անցավ երկրորդական դերերի, իսկ 1925 թվականից հետո միայն մեկ անգամ նկարահանվեց ֆիլմերում՝ խաղալով 1939 թվականի ֆիլմում էպիզոդիկ դեր։ 1940-ականներին Քեթրին Ադամսը նկարահանվեց Universal Pictures-ի ֆիլմերում։
մինի|ձախից|Ամերիկյան Uncharted Channels (1920) դրամատիկ ֆիլմի գովազդը։ Հ.Բ. Ուորներ և Քեթրին Ադամս
Քեթրին Ադամսը մահացել է 1959 թվականին Հոլիվուդի իր տանը սրտի կաթվածից։ Թաղված է Լոս Անջելեսի Գալվարի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սրտի կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Համր կինոյի դերասաններ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Զաքարիա Գագեցի

**Զաքարիա Գագեցի** (վրաց.՝ *ზაქარია გაგელი*, *Զաքարիա Գագելի*, վրացերենից թարգմանած՝ նշանակում է Գագա բերդի Զաքարիա, ), հայկական ծագումով վրաց իշխան, 12-րդ դարի վերջին-13-րդ դարի սկզբին Թամար թագուհու զորահրամանատարներից մեկը, վրաց թագավորական կալվածքների կառավարիչը։

Թամարի խայտառակված ամուսնու՝ Գիորգի Ռուսի (Յուրի Բոգոլյուբսկու) կազմակերպած ապստամբության ընթացքում Վահրամ Զաքարյան իշխանի որդի Զաքարիան թագուհու հանդեպ հավատարմությունը պահպանած մի քանի ազնվականներից մեկն էր։ Գնահատելով նրա նվիրվածությունը՝ Թամար թագուհին նրան է ընծայել Տավուշը, Փառիսոսը, Գարդմանը և բազմաթիվ այլ քաղաքներ, գյուղեր, բերդեր ու ամրոցներ՝ այդպիսով Զաքարիայի տիրապետությանն անցած հողերը հասցնելով հարևանությամբ գտնվող Գանձակի սահմաններին։ Իշխանության վարչական կենտրոնը Գագա բերդն էր, ինչից ելնելով էլ Զաքարյանների (վրացական պատմագրության մեջ՝ Մխարգրձելի) տոհմի այդ ճյուղը կոչվում էր Գագեցի (Գագելի)։ 1195 թվականին Զաքարիան մասնակցել է Շամքորի ճակատամարտին, որտեղ նրա ձին սպանվել է, 1203 թվականին էլ մասնակցել է Բասենի ճակատամարտին՝ մարտնչելով Ռումի սուլթանության զորքի դեմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Զաքարյաններ
Կատեգորիա:Թամար թագուհի
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայ ազնվականներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքական գործիչներ
Ականտոցեֆալոզներ

**Ականտոցեֆալոզներ**, կենդանիների, երբեմն մարդկանց մակաբույծ հիվանդություն։ Հարուցիչները փշագլուխ որդերն են՝ կարթաճիճուները (կանտոցեֆալներ)։ Մակաբուծվում են աղիներում։

## Նկարագրություն

Ականտոցեֆալոզները իլիկաձև են կամ գլանաձև, նարնջագույն կամ սպիտակ, երկարը՝ մի քանի մմ-ից մինչև 10 սմ և ավելի։ Մարմնի առջևի հատվածում ունեն կնճիթիկ՝ նստած խիտինաձև կեռիկներով, որոնց օգնությամբ դրանք ամրանում են տիրոջ աղիների պատերին։ Մարսողական համակարգ չունեն, սնունդը ներծծում են մարմնի մակերեսով։ Բաժանասեռեր են, զարգանում են միջնորդ տերերի (խեցգետնակերպներ, փափկամարմիններ, միջատներ և այլն) պարտադիր մասնակցությամբ։ Ականտոցեֆալների դասը ներառում է մոտ 500 տեսակ։ Առավել վտանգավոր և տարածված են խոզերի մակրականտորինխոզը, բադերի պոլիմորֆոզը և ֆիլիկոլյոզը, ձկների էխինորինխոզը և այլն։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Արրիվո

**Արրիվո**, քիմիական պատրաստուկ, միջատասպան-տզասպան։

## Նկարագրություն
Ազդող նյութը՝ ցիպերմետրին։ Թողարկվում է 250 գ/լ-ի ձևով։ Կիրառվում է լվիճների, լվիկների, թրիպսների, բվիկների, պտղակերների, տերևալվիկների, ճերմակաթիթեռի, ջերմատնային սպիտակաթևիկի, խաղողի ողկուզակերի դեմ՝ սրսկումների ձևով։ Պատրաստուկի ծախսի չափաքանակը (լ/հա). ցորենի վնասատուների (լվիճներ, հացահատիկի մլուկ, տզրուկաթրթուր, լվիկներ, թրիպսներ) համար` 0,2, եգիպտացորենի (բամբակենու կնգուղակեր)` 0,32, խաչածաղկավորների (սերմնադաշտերում՝ հլածուկի ծաղկակեր)՝ 0,2, կաղամբի (ցեց, բվիկ, ճերմակաթիթեռ)` 0,16, բանջարայինների (ծածկված գրունտում՝ ջերմատնային սպիտակաթևիկ)՝ 1,4, լվիճներ, թրիպսներ՝ 0,7, բոստանայինների (հողաբնակ բվիկներ)` 0,32, խնձորենու վնասատու (պտղակեր)` 0,32, խաղողի վազի վնասատու (ողկուզակեր)` 0,38, շաքարի ճակնդեղի (սերմնադաշտում՝ լվիճներ, վիրուսային հիվանդությունների փոխանցողներ)՝ 0,48, առվույտի վնասատու (տերևային երկարակնճիթ)` 0,24։ Մշակումներն իրականացվում են վեգետացիայի ընթացքում, վերջինը բերքահավաքից՝ հացահատիկայինների՝ 20, կաղամբի՝ 25, բանջարայինների (ծածկված գրունտում)՝ 3, բոստանայինների՝ 20, խնձորենու՝ 25, խաղողի վազի՝ 25 օր առաջ, իսկ առվույտի տերևային երկարակնճիթի դեմ, երբ վնասատուի թրթուրների 25%-ն անցնում է բաց կյանքի՝ բերքահավաքից 20 օր առաջ։ Մշակումների առավելագույն քանակը. շաքարի ճակնդեղի համար՝ 4, կաղամբազգիների (սերմնադաշտերում), կաղամբի, խաղողի վազի, խնձորենու՝ 3, դաշտավլուկազգիների, առվույտի, բանջարայինների՝ 2, բոստանայինների՝ 1 անգամ։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Յարգ

**Յարգ** (, *Եղինջով պանիր*), անգլիական կիսակարծր պանիր, որը պատրաստում են կովի պաստերիզացված կաթից։ Պանիրը պատրաստում են Միացյալ Թագավորության Կոռնուոլ կոմսությունում։

## Պատմություն
Մի շարք պատմաբաններ ենթադրում են, որ յարգ պանիրը Մեծ Բրիտանիայի տարածքում հայտնվել է շուրջ 1000 տարի առաջ։ Պանրի գրավոր բաղադրատոմսը թվագրվում է XIII դարին, իսկ XVI դարից պանրի մասին հիշատակություններ կան տեղեկագրքերում։ «Անգլիական տնային տնտեսուհի» () թերթում, որը տպագրվել է XVII դարում, յարգ են անվանել այդ ժամանակի ամենահայտնի պանիրներից մեկը։ Պանրի անվանումն առաջացել է Գրեյ () ազգանունից, եթե այն կարդանք հակառակ կողմից։ Ալան և Ջեննի Գրեյները 1970 թվականին վերականգնեցին եղինջով պանրի արտադրությունը ըստ միջնադարի բաղադրատոմսի։ XXI դարում պանիրն արտադրվում է Կոռնոուլ կոմսությունում։

## Պատրաստում
Յարգ պանիրը պատրաստելիս հատուկ աղաջրի մեջ են պահում, որից հետո պանրային մակարդը տեղավորում են գլանաձև կաղապարներում։ Մամլումից հետո պանիրը հանում և եղինջի տերևներով են պատում։ Նախկինում եղինջի տերևները կիրառում էին, որ պանիրը չչորանա ու սնկային համ և առավել փափկություն փոխանցի։ Շնորհիվ այդ տերևների, պանիրն ունենում է ուտելի կեղև, որը պարունակում է բորբոս։ Յարգը հասունանում է 6-12 շաբաթում։

## Նկարագիր
Պանրի կազմությունը կարող է լինել և՛ փխրուն, և՛ փափուկ։ Իր բնորոշ համի համար պանիրը պարտական է եղինջին․ այն տալիս է նուրբ սնկահամ։ Հնեցված պանրագլխի կեղևն ունի սև գույն և պարունակում է քիչ քանակությամբ բորբոս։ Տարեկան արտադրվում է մոտ 200 տոննա յարգ։ Պանրի յուղայնությունը 45 % է։ Յարգը հրամցնում են սիդրով, աղենդերային և սպիտակ գինով։ Օգտագործվում է կարտոֆիլի և ձկնային ճաշատեսակների հետ և կիրառվել որպես լցոն թխվածքների համար։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Juliet Harbutt (Hrsg.): *Käse der Welt.* Dorling Kindersley 2011. S. 298 und 299. ISBN 978-3-8310-1733-1

## Արտաքին հղումներ
* Յարգ պանրի մասին

Կատեգորիա:Անգլիական պանիրներ
Կատեգորիա:Բորբոսով պանիրներ
Կատեգորիա:Կիսապինդ պանիրներ
Կատեգորիա:Կովի կաթից պանիրներ
Ոչխարների թոքերի ադենոմատոզ

**Ոչխարների թոքերի ադենոմատոզ**, թոքերի ադենոմատոզը ոչխարների դանդաղ զարգացող վիրուսային հիվանդություն է։ Բնորոշվում է թոքերում ուռուցքային օջախների (բրոնխաթոքաբշտիկային քաղցկեղ) առաջացմամբ:Հաճախ նկատվում են մետաստազներ տեղային ավշային հանգույցներում։ Հիվանդանում են ոչխարների բոլոր ցեղերի կենդանիները, հաճախ՝ 2–4 տարեկանում։ Թոքերի ադենամատոզը դրսևորվում է համաճարակի ձևով։ Կենդանիները վարակվում են շնչառական ճանապարհով, հիվանդ կենդանիների հետ պահելու ժամանակ։ Կլինիկական նշանները՝ հաճախաշնչություն, հազ, հևոց,փրփրալորձային քթահոսություն և այլն։ Բուժումը մշակված չէ։

## Կանխարգելիչ միջոցառումներ
Կանխարգելիչ միջոցառումներ են ամբողջ հոտի պարբերական զննումը, հիվանդների խոտանումը, 2 տարեկանից բարձրերի հարկադիր սպանդը և այլն։
Անթիո

**«Անթիո»**, **ֆորմոթիոն** (քիմիական բանաձև՝ C6H12NO4PS2), քիմիական պատրաստուկ՝ բույսերը վնասատու միջատներից և տզերից պաշտպանելու համար։ Շփումային և ներաճողական ազդեցության միջատատզասպան է։

Արտադրվում է 25 տոկոսանոց էմուլսիոն խտանյութի ձևով։ Կիրառվում է (2–3 անգամ) լվիճների, ոստայնատզերի, տերևալվիճների, տերևակերների, ցեցերի և այլ վնասատուների դեմ։ Ծախսի չափաքանակը սրսկումների դեպքում (կգ/հա ազդող նյութ)՝ բամբակենուն՝ 0,5–0,6, շաքարի և սեղանի ճակնդեղին՝ 0,3–1,0, պտղատուներին՝ 0,3–1,0, ցիտրուսայիններին՝ 0,5–1,5, խաղողի վազին՝ 0,3–1,0, կաղամբին՝ 0,2–0,25։ Վերջին մշակումը թույլատրվում է բերքահավաքից առաջ 20 օրից ոչ ուշ։ Խիստ թունավոր է մարդկանց և կենդանիների համար։ Սահմանային թույլատրելի կոնցետրացիաները սննդամթերքներում 0,2 մգ/կգ է։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ