Միրիմանիձեներ

**Միրիմանիձեների տոհմ** («Միրիմանի որդիները») հին վրացական ազնվական ընտանիք էր, որի անդամները աչքի են ընկել Սեֆյան Իրանում իրենց ծառայություններով: Սոմխիթից սերող տոհմը բազմաթիվ բարձրաստիճան գործիչներ է տվել Սեֆյան պետությանը և հատկապես ծաղկում է ապրել 17-րդ դարում՝ Աբբաս I (կառավարել է 1588–1629), Սաֆի (կառավարել է 1629–1642) և Աբբաս II (կառավարել է 1642–1666) թագավորների օրոք:
մինի|Լորիս-Մելիքովների ընտանիքի զինանշանը, որը Միրիմանիձեների տան ճյուղն է
Ընտանիքի ինքնության բարդ բնույթի պատճառով, ժամանակակից պատմաբանները հաճախ տարբեր կերպ են նկարագրել նրանց։ Սեֆյան դարաշրջանի վերջում Քարթլիի վալի (կառավարիչ) Հոսեյնղոլի խանը (Քարթլիի Վախթանգ VI) հաստատեց, որ ընտանիքը պատկանել է թագադիներին (բարձր դասի ազնվականներ)։

Քանի որ Միրիմանիձե տոհմի անդամները շիա իսլամից վերադարձել էին քրիստոնեության (վրաց ուղղափառ), նրանք ընդգրկվել էին Գեորգիևսկի պայմանագրում (1783) որպես Մելիքիշվիլիներ: Գեորգիևսկի պայմանագրում այս ընդգրկումը երաշխավորեց նրանց ազնվական կարգավիճակը Ռուսական կայսրությունում որպես Մելիքովներ՝ Լորիս-Մելիքովների (հայ առաքելական) ճյուղի հետ միասին:

## Պատմություն
Միրիմանիձեները սկզբնապես Սոմխիթիի ժառանգական մելիքներ էին, որը այսօր հայ-վրացական սահմանային շրջան է։ Այդ ժամանակ Սոմխիթան գտնվում էր վրացական Ստորին Քարթլիի ամենահարավային մասում և, հետևաբար, իր վաղ շրջանից ի վեր ենթարկվել է Սեֆյանների ազդեցությանը և կառավարմանը։ Սոմխիթի սկզբնապես նշանակում էր «վայր, որտեղ ապրում են հայերը», և 18-րդ դարում այդ տերմինը մեծ մասամբ փոխարինվեց «Սոմխեթի» տերմինով՝ որպես Հայաստանի վրացական համարժեք։ Հայերը ընդհանուր առմամբ վրացերենում անվանվում էին (և անվանում են) Սոմեխի (երգ., სომეხი)։ «Միրիմանիձե» բառն ինքնին վերաբերում է Մալեք Միրիմանին, որին թագավոր (շահ) Թահմասպ I-ը (կառավարել է 1514–1576) թույլատրել էր կառավարել Սոմխիթիում։ Հետևաբար, ընտանիքը կոչվել է նրա անունով։

Չնայած էթնիկ հայ լինելուն, այդ ժամանակվա բազմաթիվ սեֆյան պատմաբաններ (օրինակ՝ Փարսադան Գորգիջանիձե, Ֆազլի Խուզանի, Մոլլա Ջալալ, Թավրիզի Առաքել, Իսկենդար Բեգ Մունշի) նկարագրել են ընտանիքի ծագումը, և նրանք դա արել են բոլորովին այլ կերպ և ոչ միաձայն՝ համեմատած միմյանց հետ։ Իսկենդեր Բեգը վրացական (պարսկ. Գորջի) արմատներ է վերագրել ընտանիքի մեկ անդամին (Միրման Միրիմանիձե), մինչդեռ Մոլլա Ջալալը Թահմասպքոլիին (Միրման Միրիմանիձեի հորեղբայրը) անվանել է հայ (պարսկ. Արմանի)։ Թավրիզի Առաքելը, որն ինքն էլ հայկական ծագում ուներ, Միրիմանիձեներին անվանել է վրացի ազնվականներ, մինչդեռ Ֆազլի Խուզանին Թահմասպքոլիին և նրա ազգականներին անվանել է կա՛մ վրացի, կա՛մ հայ, կա՛մ քարթիլի (պարսկ. Քարթիլի)։

Այս ամենը նպատակ ունի ակնհայտորեն ցույց տալ ընտանիքի բարդ բնույթը։ Չնայած Միրիմանիձեները իրենց կարգավիճակը ստացել են Սեֆյաններից և հիմնականում հայտնի են եղել Սեֆյանների շարքերում իրենց դերով, նրանք նաև ճանաչվել են որպես Քարթլիի վալիների/թագավորների տեղական արքունիքի հզոր ազնվական ընտանիքներից մեկը։ 18-րդ դարի սկզբին կազմված «Վախթանգ VI-ի օրենսգիրքը» Միրիմանիձե տոհմը դասել է ամենամեծ ազնվականների շարքին (դիդեբուլի տ'ավադի)։

Ընտանիքի առաջին սեֆյան ղոլամը Թահմասպքոլին էր՝ Անիս օլ-Դովլե տիտղոսով, և ազդեցիկ Սեֆյան պաշտոնյա էր, որը սերտորեն ծառայում էր Աբբաս I թագավորին, չնայած նա իր ծառայությունը սկսել էր Աբբաս I-ի գահակալությունից առաջ։ Նա ընտանիքի ամենահայտնի անդամ Միրման Միրիմանիձեի (ավելի հայտնի որպես Սաֆիքոլի խան) հորեղբայրն էր, ով, հետևաբար, Մալեք Միրիմանի թոռն էր։

Միրիմանիձե ընտանիքի անդամները հետագայում վերադարձան քրիստոնեության՝ միանալով Վրաց ուղղափառ եկեղեցուն։ 1801 թվականին Վրաստանի Ռուսաստանի կողմից բռնակցումից հետո ընտանիքի ազնվական կարգավիճակը հաստատվեց 1783 թվականի Գեորգիևսկի պայմանագրով, որում նրանք նկարագրվեցին որպես Մելիքիշվիլի, այսինքն՝ «Մելիքի որդիներ»։Ընտանիքի մի ճյուղը սկսեց միանալ Հայ Առաքելական եկեղեցուն և հայտնի դարձավ որպես Լորիս-Մելիքով (այսինքն՝ «Լոռու մելիքներ»)։ Լորիս-Մելիքով ճյուղը Ռուսական կայսրությունում տվեց մի շարք նշանավոր անհատների, որոնցից առավել նշանակալիցը կոմս Միխայիլ Լորիս-Մելիքովն է (1825–88)։

## Նշանավոր անդամներ
●Մալեք Միրիման, Սոմխիթիի Սեֆյան նահանգապետ։ Միրիմանիձե տոհմի առաջին հայտնի անդամը։

●Սաֆիքոլի խան (ծնված որպես Միրման Միրիմանիձե, մահացել է 1631 թվականին), Սեֆյանների թագավորական ղոլամ, որը նաև ծառայել է որպես Բաղդադի, Համադանի կառավարիչ և Նաջաֆի տեղական քուրչի-բաշի։

●Մալեք Աթաբեկ Միրիմանիձե

●Թահմասպքոլի Միրիմանիձե

●Քորխմազ Միրիմանիձե

●Բեկթաշ խան (մահ. 1639), Բաղդադի կառավարիչ

●Աթաբեգի Միրիմանիձե

●Քորխմազ բ. Աթաբեգի Միրիմանիձե

●Մոհամմադ Բեգ Միրիմանիձե, Բոստի նահանգապետ

●Կամարբեգ Միրիմանիձե

●Ավթանդիլ Միրիմանիձե

●Միհրաբ խանը (մահացել է 1648 թ.), Բոստի, Աստրաբադի, Կանդահարի և Շիրվանի կառավարիչ

●Մանուչեհր Միրիմանիձե, Աստրաբադի, Կանդահարի և Շիրվանի նահանգապետ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաց ազնվական տոհմեր
Կատեգորիա:Հայ ազնվական տոհմեր