Ասոցիացիալիզմ

**Ասոցիացիալիզմ** կամ **ասոցիատիվ ժողովրդավարություն** (), քաղաքական շարժում, որում «մարդու բարեկեցությունն ու ազատությունը լավագույնս ծառայում են, երբ հասարակության մեջ հնարավորինս շատ գործեր կառավարվում են կամավոր և ժողովրդավարական ինքնակառավարվող միավորումների կողմից»: Ասոցիացիալիզմն «առաջնահերթություն է տալիս ազատությանը իր արժեքային մասշտաբով, սակայն այն պնդում է, որ այդպիսի ազատությունը կարող է արդյունավետ կերպով իրականացվել միայն այն դեպքում, եթե անհատները միավորվեն իրենց ընկերների հետ»:

## Ասոցիացիալիզմի հայեցակարգ
### Արմատներ
Ասոցիատիվիզմը եվրոպական քաղաքական տեսություն է, որը հիմնադրվել է մայրցամաքի 19-րդ և 20-րդ դարասկզբի սոցիալական և քաղաքական տեսաբանների կողմից. Ֆրանսիայում այնպիսի քաղաքական մտածողներ, ինչպիսիք են Դե Տոկվիլը, Պրուդոնը, Դյուրկհայմը և Դյուգին: Անգլիայում այնպիսի բազմակարծություններ կային, ինչպիսիք են Քոուլը, Ֆիգիսը, Լասկին, Բարքերը և Մեյթլենդը: Այս տեսությունը այլընտրանք է պետականակենտրոն և կոլեկտիվիստական իդեալների նախկինում տարածված դոկտրիններին, որոնք գործնականում գերակշռում էին քսաներորդ դարի քաղաքականության մեջ՝ արևմտյան սոցիալ-դեմոկրատիա և արևելյան բլոկի մարքսիզմ-լենինիզմ:

### Ասոցիացիալիզմ` ըստ Ալեքսիս դե Տոկվիլի
Ալեքսիս դը Տոկվիլի ասոցիացիալիզմի գաղափարը «...ընդգծում էր կամավորությունը, համայնքային ոգին և անկախ ընկերակցական կյանքը` որպես պաշտպանություն պետության կողմից հասարակության գերիշխանությունից և, ըստ էության, որպես հակակշիռ, որն օգնում էր պետությանը հաշվետու և արդյունավետ պահել»: Ըստ Տոկվիլի` տնտեսական ազատությունը խթանում է ագահությունը, որն առաջացնում է քաղաքական ապատիա, ինչը հանգեցնում է չափազանց անհատականացման և պետությունից պասիվ կախվածության: Այս քաղաքական ապատիան, իր հերթին, կհանգեցնի կառավարության իշխանության գրեթե անխուսափելի աճին, եթե չվերահսկվի ասոցիատիվիզմով: Այսպիսով, Տոկվիլը կանխատեսել է, որ «հեշտ է տեսնել այն ժամանակը, երբ մարդիկ ավելի ու ավելի քիչ ունակ կլինեն ինքնուրույն ապահովել կյանքի ամենապարզ կարիքները: Հետևաբար, կառավարության խնդիրները պետք է անընդհատ աճեն, և դրանց լուծման ուղղությամբ նրա ջանքերը պետք է ընդլայնեն իր ցանցը: Որքան ավելի շատ է կառավարությունը փոխարինում ասոցիացիաներին, այնքան անհատները ավելի շատ են կորցնում ասոցիացիաներ ստեղծելու գաղափարը և կարիք են ունենում, որ կառավարությունը օգնի իրենց: Դա պատճառի և հետևանքի արատավոր շրջան է»:

### Ընդլայնված սահմանում
Ասոցիացիոն դեմոկրատիան, ըստ էության, և՛ քաղաքական կառույց է, և՛ հարաբերությունների համակարգ, որն ուղղված է բազմակարծիք սոցիալական բանակցությունների դյուրացմանը և առաջնահերթությունների սահմանմանը: Այն դարձել է հանրային քաղաքականության կարևոր ասպեկտ, որը հակասում է չմիջամտելու նախկին ավանդույթներին: Քննադատները կարծում էին, որ չմիջամտելու սկզբունքը, որն ըստ էության հավասարազոր է լիբերալ անհատականությանը, չի նպաստում հասարակության առաջխաղացմանը: Ասոցիացիալիզմը, ի տարբերություն լիբերալ անհատականության, մարմնավորում է գիտակցված նվիրվածություն սոցիալական համագործակցությանը, ինչպես նաև սոցիալական բարեկեցությանը:

«Ասոցիացիան…. առաջացել է տարբերության զգացումից, միջին խավի համար դա նշանակում էր հատել դասակարգային սահմանները՝ տարբեր տեսակետներ և կենսապայմաններ ունեցող մարդկանց համախմբելու համար»: Ըստ Դեյվիդ Լյուիսի` 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին նոր միջին խավը պահանջում էր «...պետության կողմից երաշխավորված արտոնված մասնավոր կուտակում, որը պահպանում էր իրավական կարգն ու կայունությունը»: Արդյունքում` պետությունը պետք է դառնար այնքան հզոր, որ կարգուկանոն պահպաներ, բայց ոչ այնքան ուժեղ, որ դառնար բռնակալ` ոչ միջամտությամբ, ոչ էլ պետականությամբ: Ինքնավարության խախտման և իշխանության վտանգավոր կուտակման միջև այդ հավասարակշռությունը գտնելը կարող էր դժվար լինել, և ասոցիացիալիզմը ներկայացվում էր որպես հնարավոր լուծում:

Ասոցիացիալիզմը միավորել է մի քանի քաղաքական գաղափարախոսություններ, որոնք, մինչ դրա սկիզբը, հաճախ հակասում էին միմյանց՝ բազմակարծություն, սոցիալիզմ և կոոպերատիվ փոխադարձություն: Այն նախատեսում է ավելի շատ բազմակարծիք, քան պետական կամ սահմանափակող կոլեկտիվիստական սոցիալիզմ, բայց միևնույն ժամանակ նախատեսում է նաև փոխադարձ և համագործակցային բազմակարծություն: Սա, ի տարբերություն բազմակարծության, այնքան ուժեղ է արձագանքում պետական կոմունիտարիզմին, որ սահում է դեպի անսահմանափակ մրցակցային հակասոցիալականություն:

## Ամերիկյան ասոցիացիալիզմի սկիզբը
19-րդ դարի վերջին Ամերիկայի քաղաքային քաղաքականությունը ապացուցել է, որ իդեալական իրավիճակ է ասոցիացիալիզմի առաջացման համար՝ հաշվի առնելով վաղ ասոցիացիալիստների կողմից քննարկված մի քանի պայմաններ: Բացի այդ` ընտրողների մասնակցությունը համեմատաբար բարձր էր, չնայած այն սովորաբար սահմանափակվում էր կուսակցական գծերով: Չնայած այս փաստին` ժամանակի երկու խոշոր ազգային կուսակցությունների (Դեմոկրատական և Հանրապետական) միջև գաղափարական էական տարաձայնություններ չեն եղել կոնկրետ հարցերի շուրջ: Ամբողջ երկրի համայնքների հարգված ներկայացուցիչներ սկսել են ասոցիատիվությունը առաջարկել որպես Ամերիկայի հասարակական-քաղաքական խնդիրների լուծում: Բողոքական մի քանի ծառայողներ, ինչպիսիք են Լայման Էբոթը, Վաշինգտոն Գլադենը, Ջոսիա Սթրոնգը և Ուոլտեր Ռաուշենբուշը, սկսել են «սոցիալական Ավետարան»-ի կոչ անել: «Հաջորդ մեծ սկզբունքը,- հատարարել է Ռաուշենբուշը 1896 թվականին, - միավորումն է»: Ասոցիացիալիզմի օգտին այս աճող քաղաքական հոսանքները հավանաբար կարող էին գագաթնակետին հասնել, երբ ընտրողները ընտրել են Ուիլյամ Մաքքինլիին և Թեոդոր Ռուզվելտին՝ ձախակողմյան պետական գործիչ, որը շուտով՝ 1900 թվականին, դարձել է նախագահ։ 

### Պաշտպանիչ օրենսդրություն
«Ասոցիացիոնալիզմը հիմնովին վերաբերում է կոլեկտիվ կառավարմանը՝ խմբերի և քաղաքական մարմինների իրավական ձևավորմանը, ինչպես նաև անդամների փոխհարաբերությունները կարգավորող կանոններին ու ենթաօրենսդրական ակտերին»: 20-րդ դարի սկզբին Կոնգրեսն ընդունել է մեծ թվով «պաշտպանիչ օրենքներ», որոնք, ըստ էության, օրենսդրորեն վերապահված էին ասոցիացիալիզմին: Աշխատանքային պայմանները բարելավվել են, ինչը հանգեցրել է աշխատանքային վնասվածքների նվազմանը: Աշխատավարձը բարձրացել է, իսկ աշխատանքային օրվա տևողությունը՝ կրճատվել։ Բացի այդ՝ թերևս ամենակարևոր պաշտպանական օրենսդրությունը վերաբերում էր խոշոր արհմիությունների օրինական ստեղծմանը և կազմակերպմանը:

Մյուս կողմից, գործատուների ծախսերն աճել են, ինչը հանգեցրել է աութսորսինգի օգտագործմանը և դրամական միջոցների հոսքերի նվազմանը այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են հետազոտությունն ու զարգացումը, ինչը դանդաղեցրել է տեխնոլոգիական առաջընթացը: Աշխատանքային օրվա կրճատումը և այն փաստը, որ աշխատուժը ավելի կազմակերպված էր (ինչը հանգեցրել է գործադուլների և բողոքների թվի ավելացմանը) հանգեցրել են արտադրողականության նվազմանը: Վերջապես, արհմիությունների վրա կառավարության նման ուժեղ ազդեցությունը կարող է հանգեցնել իշխանության չարաշահման՝ հօգուտ որոշակի արհմիությունների: Այս օրենսդրական կանոնակարգերի արդյունքները քննադատներին դրդել են այն մտքին, որ ասոցիացիալիզմը, որպես կանոն, օգուտ է բերում աշխատավորներին («ժողովրդին») ուղղակիորեն ինչպես կորպորատիվ կառավարման, այնպես էլ տեխնոլոգիական առաջընթացի միջոցով:

## Վաղ նախագահական ասոցիացիալիզմ
### Թեոդոր Ռուզվելտ
Թեոդոր Ռուզվելտը (նախագահ՝ 1901-1909 թվականներին) ամերիկյան ասոցիացիալիզմի առաջին իսկական ջատագովն է եղել, ինչի մասին վկայում է նրա միջամտությունը 1902 թվականի հանքափորների միացյալ գործադուլին: Առաջին անգամ կառավարության, լեյբորիստների և ղեկավարության ներկայացուցիչները միասին հանդիպել են և կարողացել լուծել կոնֆլիկտը: Երբ ղեկավարությունը հրաժարվել է համագործակցել, Ռուզվելտը սպառնացել է աշխատավորների անունից զինվորականներին ներգրավել՝ կարգավորման հասնելու համար:

Փոխարենը ստեղծվել է հինգ հոգուց բաղկացած հանձնաժողով՝ ընկերության ղեկավարության հետ շփվելու համար։ Բացի այդ՝ աշխատավարձերը բարձրացվել են տասը տոկոսով, իսկ աշխատանքային օրվա տևողությունը տասը ժամից կրճատվել է իննի, ինչը թույլ է տվել պահպանել արհմիության անդամակցությունը: Ցույց տալով պետության նոր դերը նման հակամարտություններում (բացի նախկինում զբաղեցրած ռազմական պաշտոններից), ասոցիացիալիզմը արմատավորվել է ամերիկյան հասարակության և քաղաքականության մեջ, և մինչև 1920-ական թվականները երկիրն այլևս չուներ ածուխի հետ կապված խոշոր գործադուլներ:

### Վուդրո Վիլսոն
Կարգավորման ոլորտում լիբերալ Վուդրո Վիլսոնը (նախագահ 1913-1921 թվականներին) Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կիրառել է ասոցիացիալիզմը՝ կապիտալը վերահսկելու և կարգավորելու համար՝ ապահովելով ռազմական մատակարարումների կայուն հոսք և նվազագույնի հասցնելով ռազմական գործողությունների համար կենսական նշանակություն ունեցող արտադրության խափանումների ռիսկը: Պետական ​​այնպիսի կառույցների ստեղծումը, ինչպիսին է ռազմական աշխատանքի ազգային խորհուրդը, կարևոր դեր են խաղացել գործադուլները կանխելու և կոլեկտիվ բանակցությունների ապահովման գործում: Բացի այդ՝ Վիլսոնը նշանակել է երկրի աշխատանքի առաջին քարտուղար, որը պաշտպանել է լեյբորիստներին (Ուիլյամ Բ. Վիլսոն): Այս քաղաքականությունը ներդրվել է, քանի որ պատերազմի ժամանակ Ամերիկան արտադրության մեջ հաջողությամբ հասել է իր նպատակներին: Գործադուլներ գրեթե չեն եղել, շատ ընկերություններ հսկայական շահույթ են ստացել, և դաշնակիցները հաղթել են պատերազմում:

## Ասոցիացիալիզմը շրջապատող ակադեմիական համատեքստ
Ասոցիացիալիզմի հետ կապված կարևոր փաստաթուղթ է Ռոբերտ Դ. Փաթնամի «ինչպես աշխատեցնել ժողովրդավարությունը. քաղաքացիական ավանդույթները ժամանակակից Իտալիայում» գիրքը։ Այս գիրքը համեմատում է Հյուսիսային և Հարավային Իտալիան՝ «Որո՞նք են ուժեղ, արձագանքող, արդյունավետ ներկայացուցչական ինստիտուտներ ստեղծելու պայմանները» հարցի շրջանակներում: Փաթնամը, ըստ էության, պատասխանել է այս հարցին քաղաքացիական հասարակությունով և ասոցիացիալիզմի տեսանկյունից: Հյուսիսային Իտալիան ուներ ասոցիացիալիզմի մակարդակն ավելի ցածր էր, ինչը հանգեցրել է ֆաշիզմի ավելի բարձր մակարդակի. մինչդեռ Հարավային Իտալիան ուներ ավելի շատ քաղաքացիական ներգրավվածություն և, հետևաբար, ավելի քիչ աջակցություն ավտոկրատական ​​կառավարմանը:

Այնուամենայնիվ, քաղաքացիական հասարակություններում ասոցիացիան միշտ չէ, որ բարության աղբյուր է։ Շերի Բերմանն իր «Քաղաքացիական հասարակությունը և Վայմարի Հանրապետության փլուզումը» աշխատության մեջ պնդում է, որ քաղաքացիական հասարակություններում ներգրավվելը կարող է նաև օգնել մարդկանց մոբիլիզացնել ժողովրդավարությունը թուլացնելու համար։ Այս հայտարարությունը վերլուծվում է NSDAP-ի (նացիստական կուսակցություն) օրինակով: Այս ուսումնասիրությունը Putnam-ի հակապատկերն է, որը ցույց է տվել, թե ինչպես NSDAP-ն իշխանության եկել ոչ թե օտարված գերմանացիների ներգրավմամբ, այլ ավելի շուտ ներգրավելով ակտիվիստ անհատների, որոնք մոբիլիզացրել են նացիստական կուսակցության քաղաքական օրակարգը։ Փաստորեն, նացիստ ակտիվիստների ասոցիացիայի հմտություններն օգնել են բարձրացնել կուսակցության գրավչությունը՝ թուլացնելով ժողովրդավարությունը ամբողջ երկրում։

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագրություն
* de Tocqueville, Alexis. **Democracy in America''. Penguin Press. New York, 2003.
* Paul Hirst. **Associative Democracy. New forms of economic and social governance**, University of Massachusetts Press (January 1994); 
* Kaspersen, Lars Bo. ''[https://web.archive.org/web/20070929135532/http://www.essex.ac.uk/ECPR/events/jointsessions/paperarchive/turin/ws7/KASPERSEN.pdf Associationalism for A Hundred and Fifty Years - and still alive and kicking: Some reflections on the Danish civil society]'' Department of Sociology, University of Copenhagen.
* Lewis, David. ''[https://web.archive.org/web/20081029070012/http://personal.lse.ac.uk/lewisd/images/Development%20and%20ChangeCS.doc Civil Society in African Contexts: Reflections on the ‘Usefulness’ of a Concept] ''Department of Social Policy, London School of Economics and Political Science.
* Martell, Luke. ''[http://www.sussex.ac.uk/Users/ssfa2/newideas.pdf New Ideas of Socialism]'' School of Sciences, University of Sussex.
* McGerr, Michael. **A Fierce Discontent: The Rise and Fall of the Progressive Movement in America.*, Oxford University Press. New York, 2003.
* Novak, Robert. *The American Law of Association* Cambridge University.
* Smith, M. K. *La Vie Associative and Lifelong Learning:Associationalism *, (2000), published on the infed website. Infed is an open, independent and not-for-profit site put together by a small group of educators.

== Գրականություն ==
* Bader, Veit. "Secularism or Democracy?: Associational Governance of Religious Diversity". Amsterdam University Press, 2007.
* Kaufman, Jason. *Three Vies of Associationalism in 19th-Century America: An Empirical Examination'' Princeton University.
* Martinek, Jason D. Assorted Lectures on 20th Century American History. Carnegie Mellon University, Pittsburgh, PA. Jan/Feb 2007.

Կատեգորիա:Սոցիոլոգիական տեսություններ
Կատեգորիա:Սոցիոլոգիայի տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Քաղաքագիտության տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Քաղաքական տեսություններ