Հենրիկ Էդոյան

**Հենրիկ Անտոնի Էդոյան** (), հայ բանաստեղծ, գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1990), պրոֆեսոր (1991), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1976 թվականից։ 2005 թվականին արժանացել է ՀՀ նախագահի մրցանակին («Երեք օր առանց ժամանակի» գրքի համար)։ Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2010)։

## Կենսագրություն
Հենրիկ Էդոյանը ծնվել է Երևանում։ 1957 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 39 միջնակարգ դպրոցը։ 1959-1962 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1967 թվականին ավարտել է ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետը, 1970 թվականին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ Մոսկվայի Մ. Գորկու անվան համաշխարհային գրականության ինստիտուտի ասպիրանտուրան (գրականության տեսության գծով)։ 1971 թվականից աշխատում է ԵՊՀ-ում որպես գիտաշխատող, 1973 թվականից՝ դասախոս։

1974 թվականին «Ռեալիզմի հարցերը 20-րդ դարի հայ քննադատության և գեղագիտության մեջ» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան, 1990 թվականին՝ դոցենտի աստիճան, 1991 թվականին՝ պրոֆեսորի կոչում։ 1986-2008 թվականներին եղել է ԵՊՀ արտասահմանյան գրականության և գրականության տեսության ամբիոնի վարիչ։

Մասնակցել է միջազգային մի շարք գիտաժողովների, դասախոսություններ կարդացել ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում։ 1995-1996 թվականներին դասավանդել է Բեյրութի Հայագիտական հիմնարկությունում և Հայկազյան համալսարանում։

Հենրիկ Էդոյանի ստեղծագործությունները թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով՝ անգլերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, իտալերեն, իսպաներեն և այլն։ Ռուսերեն լույս է տեսել նրա «Խոսքի ուղղությամբ» գիրքը (Մոսկվա, 1985)։

Տարվա լավագույն գրքի համար 2002 թվականին արժանացել է ՀԳՄ ոսկե մեդալի, արժանացել է Թեքեյան մշակութային միության Հայկաշեն Ուզունյան մրցանակով (2004)։

## Անդրադարձներ
* Վալերի Փիլոյան, Ժամանակի հնագետը, Գրական թերթ - 27/03/2015:
* Հակոբ Հարությունյան, Գծի խորհուրդը Հենրիկ Էդոյանի պոեզիայում, Գրական թերթ - 16/06/2017։
* Արփի Խաչատրյան, Հոգևոր թեմայի արծարծումները Հենրիկ Էդոյանի Պոեզիայում, Էջմիածին, 1/2008, 118-126։ 
* Հռիփսիմե Զաքարյան, Քաղաքի տարածական մոտիվը Հենրիկ Էդոյանի պոեզիայում:
* Սուրեն Աբրահամյան, Պոետական դարձի ինքնությունը Էդոյանի պոեզիայում. «Ես հին Հելիկոնն եմ», Գրականագիտական հանդես, 2/2019, էջ 299-312։ 

## Պարգևներ
* Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2010)
* Պողոսյան մրցանակ, 2013

## Ստեղծագործության բնութագիրը
Հենրիկ Էդոյանի ստեղծագործություններին բնորոշ են հավերժականի և առօրյայի, վերացականի և կոնկրետի, մտքի և պատկերի անբաժանելի միասնությունը՝ կապված հոգևորի և իրականի ներքին որոնումների հետ։

Գրաքննադատական աշխատանքներում մեկնաբանել է դասական, ինչպես նաև նորագույն պոեզիայի պատկերային համակարգերն ու լեզվիմաստային կառուցվածքները։

## Երկերի մատենագիտություն
* Անդրադարձումներ (բանաստեղծություններ), Երևան, «Սովետական գրող», 1977, 88 էջ։ 
* Պատկեր և կեսօր, Երևան, 1980, 156 էջ։ 
* Երկրային ժամանակ, Երևան, 1983, 144 էջ։ 
* Այժմ և միշտ, Երևան, 1987, 256 էջ։ 
* Եղիշե Չարենցի պոետիկան, Երևան, 1986, 452 էջ։ 
* Հարյուր սոնետ, Երևան, 1993, 106 էջ։ 
* Քայլեր եւ ստվերներ, Պէյրութ, 1996, 117 էջ։ 
* Կյանքը. Իմ ուղին (հատընտիր), Երևան, 1999, 264 էջ։ 
* Հետգրություն, Երևան, 2001, 396 էջ։ 
* Երեք օր առանց ժամանակի, Երևան, 2005, 136 էջ։ 
* Երկու կեանք, Հալէպ, 2006, 207 էջ։ 
* Փողոցի բաժանվող մասում, Երևան, 2006, 112 էջ։ 
* Համատեքստ – 2007, Երևան, 2008, 392 էջ։ 
* Շարժում դեպի հավասարակշռություն (հոդվածներ, էսսեներ), Երևան, 2009, 500 էջ։ 
* Համատեքստ – 2008 (հոդվածների ժողովածու), Երևան, 2009, 206 էջ։ 
* Բանաստեղծություններ, հատ. 1, Երևան, 2010, 384 էջ։ 
* Բանաստեղծություններ, հատ. 2, Երևան, 2010, 368 էջ։ 
* Համատեքստ – 2008 (հոդվածների ժողովածու), Երևան, 2010, 279 էջ։ 
* Եղիշե Չարենցի պոետիկան, Երևան, 2011, 432 էջ։ 
* Կանգ առ, ես այստեղ եմ, Երևան, 2012, 128 էջ։ 
* Հենման կետ, Երևան, 2015, 112 էջ։ 
* Ընտրանի, Երևան, 2016, 794 էջ։
* Լույսը ձախ կողմից, Երևան, 2018, 150 էջ։
* Պոեզիայի երկակի տեսողությունը, Երևան, 2020, 368 էջ

### Մամուլ
* Բանաստեղծություններ, «Գարուն», 1967, № 2
* Բանաստեղծություններ, «Գարուն», 1992, № 3

## Թարգմանություններ

* Նիկոլայ Տիխոնով, Կավ և կրակ։ Բանաստեղծություններ, պոեմներ, վիպակներ (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Հ. Էդոյանը), Երևան, «Սովետական գրող», 1976, 251 էջ։ 
* Ոսկի Լոտոս։ Հին Արևելքի պոեզիա։ Եգիպտոս, Հնդկաստան), Երևան, «Սովետական գրող», 1980, 264 էջ։ 
* XX դարասկզբի ռուսական գրականություն (ժողովածուի մի մասը թարգմանել է Հ. Էդոյանը), Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 1982, 536 էջ։ 
* Հին արևելքի պոեզիա (ժողովածուի «Եգիպտոս», «Հնդկաստան» բաժինները և «Պաղեստին», «Իրան», «Չինաստան», «Ճապոնիա» բաժինների առանձին գործեր թարգմանել է Հ. Էդոյանը), Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 1982, 616 էջ։ 
* Մեռյալների գիրք, Երևան, 2004։ 
* Աստվածների ժամանակը, Երևան, 2007։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հենրիկ Էդոյանը Զանգակում
* Շարժում դեպի հավասարակշռություն 
* Հենրիկ Էդոյանի բանաստեղծություններից Գրանիշում

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ