Կոպրոգրամմա

մինի|Մարդու կղանքի հետազոտման համար նախատեսված տեղափոխման սրվակներ: ''Դեղին և կապույտ սրվակներ'' (նախատեսված են մակաբույծների հետազոտման համար), ''կարմիր սրվակ'' (կղանքի կուլտուրա), իսկ ''սպիտակ տարան'' տրամադրվել է հիվանդի կողմից՝ նմուշի հետ միասին|318x318px
**Կոպրոգրամմա,** կղանքի լաբորատոր ախտորոշիչ հետազոտության մեթոդ, որը ներառում է կղանքի ախտածին միկրոֆլորայի մանրադիտակային համապարփակ վերլուծություն: Կենսանմուշի կամ ուղիղ աղիքի տերմինալ հատվածի պարունակության արտազատուկի լաբորատոր զննումը, մեծ նշանակություն ունի ստամոքսաղիքային համակարգի հիվանդությունների ախտորոշման և դեղորայքային բուժման արդյունավետության գնահատման համար։

## Կղանքի հավաքագրման կարգը
Պետք է նկատի ունենալ, որ դեղատնից անհրաժեշտ է ձեռք բերել ստերիլ սրվակ՝ պտուտակավոր կափարիչով և գդալով։ Կղանքի կենսանմուշները պետք է լաբորատորիա ուղարկվեն հավաքագրումից հետո հնարավորինս շուտ և չպետք է պահվեն սառնարանում մինչև լաբորատորիա ուղարկելը։

Կենսանմուշը հավաքվում է տարայի կամ սրվակի ծավալի ոչ ավելի, քան 1/3-ը, որի ժամանակ կարևոր է խուսափել աղտոտումից կամ սեռական օրգանների արտազատուկներից: Նաև խորհուրդ է տրվում ժամանակավորապես դադարեցնել դեղորայքի ընդունումը (լուծողական, ցավազրկողներ, կաոլին, բարիումի սուլֆատ, բիսմութի և երկաթի պատրաստուկներ, ճարպային հիմքով ուղիղ աղիքի մոմիկները, ֆերմենտներ և այլ դեղամիջոցներ, որոնք ազդում են մարսողության և կղանքի ձևավորման գործընթացների վրա): Կղանքի լաբորատոր հետազոտություններ չեն կարող կատարվել ուղիղ աղիքի լվացումից հետո։ Ստամոքսաղիքային համակարգի ռենտգեն հետազոտությունից հետո կղանքի լաբորատոր հետազոտություն ցուցված չէ (երկու օրից ոչ շուտ)։

## Արտաքին զննում
Հիվանդը, ինչպես նաև բուժաշխատողները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն կղանքի արտաքին տեսքին, այդ թվում՝ չափ կամ համաչափություն, կղանքի գույն, որը հիմնականում պայմանավորված է ստերկոբիլին գունանյութով։ 

Կղանքի կազմը և այլ ֆիզիկական ու քիմիական հատկությունները կարող են օգտագործվել ստամոքս-աղիքային համակարգի և մարսողությանը մասնակցող այլ օրգանների գործառույթը գնահատելու, ինչպես նաև մարսողական համակարգի առանձին օրգանների դիսֆունկցիայի նշանները բացահայտելու համար։ Օրինակ, եթե բավարար քանակությամբ մարսողական ֆերմենտներ չեն արտադրվում, սննդանյութերի մարսման գործընթացը խաթարվում է, և դրանցից մի քանիսը կարող են մնալ կղանքի մեջ, ինչպես նաև շատ կարևոր է կղանքի գույնի փոփոխությունը բազմաթիվ հիվանդությունների ախտորոշման համար

Այսպիսով, նման օրիակներից է՝ դեղնուկ, երբ լեղու մուտքը աղիներ դադարում է, ինչի հետևանքով կղանքը գունաթափվում է։ Սև խեժապատ կղանք (մելենա), որը ստամոքսի արյունահոսության նշան է։ Կարմիր գույնը կամ արյան հետքերը ամենից հաճախ առաջանում են հաստ աղիքից արյունահոսության դեպքում։ Կղանքի մեջ պաթոլոգիական խառնուրդները կարող են ներառել լորձ, արյուն, թարախային արտադրություն, ինչպես նաև հելմինթներ և այլն:

## Քաղցկեղի սքրինինգ
Կղանքի մեջ թաքնված արյան և կղանքի իմունոհիստոքիմիական հետազոտությունները, կղանքի ամենատարածված հետազոտություններն են, որոնք օգտագործվում են աղեստամոքսային համակարգում արյունահոսության հետևանքով առաջացած բազմաթիվ հիվանդությունների, այդ թվում՝ կոլոռեկտալ քաղցկեղի կամ ստամոքսի քաղցկեղի ախտորոշման համար։
աջից|frameless
ԱՄՆ–ի գաստրոէնտերոլոգիայի քոլեջը խորհուրդ է տվել հրաժարվել (gFOBT) հետազոտությունից՝ որպես հաստ աղիքի քաղցկեղի սքրինինգային գործիք, և նախապատվությունը տալով կղանքի իմունոհիստոքիմիական հետազոտմանը (FIT)։ Ավելի ժամանակակից լաբորատոր հետազոտությունների ընթացքում ուշադրություն է դարձվում՝ հեմոգլոբինի, ԴՆԹ կամ արյան այլ գործոնների, այդ թվում՝ տրանսֆերինի, առկայությանը։

Աղեստամոքսային համակարգի քաղցկեղի և, ավելի փոքր չափերով, նախաքաղցկեղային ախտահարումների դեպքում, կղանքի մեջ հայտնաբերվում են ուռուցքային բջիջներ։ Կղանքի ժամանակ խոցոտվող ուռուցքները և նախաքաղցկեղային ախտահարումները (պոլիպները) նույնպես կարող են արյուն արտազատել կղանքի մեջ, որը կարելի է հայտնաբերել կղանքի մեջ հեմոգլոբինի հայտնաբերմամբ։

ԱՄՆ ուռուցքաբանության ասոցիացիան և կանխարգելիչ ծառայությունների աշխատանքային խումբը խորհուրդ են տալիս ամեն տարի կատարել հաստ աղիքի քաղցկեղի սքրինինգ, կղանքի իմունոհիստոքիմիական հետազոտություն կամ յուրաքանչյուր երեք տարին մեկ՝ 45 տարեկանից սկսած, կղանքի բազմաթիրախային ԴՆԹ թեստավորում։

Այլ տարբերակներից են՝ սիգմոիդոսկոպիա կամ վիրտուալ կոլոնոսկոպիա (ՀՏ կոլոնոսկոպիա), յուրաքանչյուր հինգ տարին մեկ կամ կոլոնոսկոպիա յուրաքանչյուր 10 տարին մեկ։ Կղանքի մեջ թաքնված արյան հետազոտությունը այլևս խորհուրդ չի տրվում կեղծ դրական արդյունքների բարձր մակարդակի, ինչպես նաև սննդային և դեղագորայքային սահմանափակումների պատճառով։

Որակի ապահովման ազգային կոմիտեն (NCQA) հրապարակել է առողջապահության արդյունավետության տվյալների և տեղեկատվության հավաքածուի (HEDIS) 2017 թվականի թարմացված տարբերակը, մինչդեռ ուղեցույցը մնում է արդիական 50–ից բարձր տարիքի հիվանդների համար։

Կղանքի բազմաթիրախային ԴՆԹ թեստը հաստատվել է «Սննդի և դեղերի վարչության» կողմից 2014 թվականի օգոստոսին՝ որպես միջին ռիսկի խմբում գտնվող 50 տարեկան և բարձր ռիսկի խմբի մեծահասակների համար։ 2017 թվականին կատարված ուսումնասիրությունան արդյունքում հաստատվել է, որ այս հետազոտությունը պակաս արդյունավետ է, քան կոլոնոսկոպիան կամ կղանքի թաքնված արյան հետազոտությունը։ Կղանքի բազմաթիրախային ԴՆԹ թեստը գնահատվում է 11,313 ԱՄՆ դոլար։

## Մանրէաբանական հետազոտություն
[մինի|Էպիթելային շերտեր կղանքի մեջ, ներկված [Մեթիլենային կապույտ|մեթիլենային կապույտով|367x367px]]
Մակաբուծային հիվանդությունները, ինչպիսիք են՝ ասկարիդոզ, օղակավոր որդ,  և այլ ճիճվային հիվանդությունները, կարող են ախտորոշվել կղանքը մանրադիտակի տակ զննելով՝ որդերի թրթուրների կամ ձվերի առկայության համար: Որոշ բակտերիալ հիվանդություններ կարող են հայտնաբերվել կղանքի կուլտուրայի միջոցով։ Կարելի է նաև հայտնաբերել Clostridioides difficile (C. diff) բակտերիաների տոքսիններ։ Կղանքի մեջ կարող են հայտնաբերվել նաև վիրուսներ, ինչպիսին է՝ ռոտավիրուս։

Այլ կղանքի հետազոտությունները ներառում են հակաբիոտիկային դիմադրության որոշումը՝ համապատասխան դեղօրայքային թերապիան ուղղորդելու համար, օրինակ՝ հելիկոբակտեր պիլորի վարակի կլարիթրոմիցինի նկատմամբ դիմադրողականությունը լուրջ մարտահրավեր է ներկայացնում դեղորայքային բուժման համար, սակայն պատասխանատու մանրէային մարկերները կարող են հայտնաբերվել կղանքում՝ օգտագործելով ՊՇՌ տեխնոլոգիան և այդպիսով ուղղորդել համապատասխան հակաբիոտիկների նշանակումը որոշակի հիվանդներին։

## Քիմիական հետազոտություն
Կղանքի pH կամ ջրածնային ցուցիչի որոշումը կարող է կիրառվել լակտոզային անտանելիությունը կամ վարակի առկայությունը որոշելու համար։

Ստեատորեա կամ արևադարձային սփրուն կարող է ախտորոշվել կղանքում ճարպանյութի միջոցով, որը ստուգում է ճարպի անբավարար ներծծումը։ Կղանքի պանկրեատիկ էլաստազի մակարդակի չափումը, պանկրեատիտի հիմնական ախտորոշիչ մեթոդն է։ Պանկրեատիկ էլաստազը հատուկ սպիտակուց է, որն արտադրվում է ենթաստամոքսային գեղձի կողմից: Այն արտազատվում է տասներկումատնյա աղիքի մեջ, որտեղ մասնակցում է մարսողության գործընթացին։ Այս սպիտակուցի պակասն առաջացնում է մի շարք ֆիզիոլոգիական խանգարումներ։

## Տես նաև
* Կոլոնոսկոպիա
* Գաստրոսկոպիա

## Ծանոթագրություններ
Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ախտաբանական ֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Ախտաբանություն
Կատեգորիա:Ախտանիշներ
Կատեգորիա:Ախտանիշներ և նշաններ
Կատեգորիա:Ախտորոշագիտություն
Կատեգորիա:Բժշկական ախտորոշում
Կատեգորիա:Լաբորատորիաներ
Կատեգորիա:Մարսողական համակարգ
Կատեգորիա:Մարսողական համակարգի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Իմունաբանություն
Կատեգորիա:Պարազիտոլոգիա