Ֆրենսիս Նյուման

**Ֆրենսիս Փերսի Նյուման,** (, ) մոդեռնիստ վիպասան, թարգմանիչ և գրադարանավար, ով քննադատորեն ուսումնասիրել է Ամերիկայի հարավում կանանց առերեսված դժվարությունները։ Թեև նրա կարիերան չափազանց կարճ էր, նա արժանացել է նշանավոր վիպասանների և քննադատների ուշադրությանն ու աջակցությանը, ինչպիսիք են Հ.Լ. Մենկենը, Շերվուդ Անդերսոնը և Ջեյմս Բրանչ Քեյբելը։

## Վաղ կյանք, կրթություն, գրադարանավարություն
Ֆրենսիս Նյումանը ծնվել է 1883 թվականի սեպտեմբերի 13-ին Ջորջիա նահանգի Ատլանտա վարչական շրջանում, սոցիալապես աչքի ընկնող ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Ուիլյամ Նյումանը, դատավոր էր և Համադաշնության պատերազմի հերոս, իսկ մայրը՝ Ֆենի Փերի (Ալեքսանդր) Նյումանը, հին Թենեսիի ընտանիքի անդամ էր։ Նա ուներ չորս քույր և մեկ եղբայր, և հետագայում, երբ իր քույրերից մեկը մահացել է, նա քրոջ որդուն իր տուն է ընդունել։

Նյումանը կրթություն է ստացել Ատլանտայի, Վաշինգտոնի և Նյու Յորքի դպրոցներում, նախքան Ագնես Սքոթ քոլեջ կարճ ժամանակով հաճախելը։ Նա գրադարանային գիտության աստիճան է ստացել Ատլանտայի Քարնեգի գրադարանից (հետագայում՝ Էմորի համալսարանի գրադարանային գիտության դպրոց) 1912 թվականին։

Ուսումն ավարտելուց հետո նա աշխատել է որպես գրադարանավար նախ Ֆլորիդայի Կանանց պետական քոլեջում, այնուհետև Ատլանտայի Քարնեգի գրադարանում, որտեղ նա մնացել է մինչև 1923 թվականը։ Նա մեկնել է Փարիզ՝ շարունակելու իր ուսումը Սորբոնի համալսարանում։ Վերադառնալով 1924 թվականին, նա նոր պաշտոն է ստանձնել որպես գլխավոր գրադարանավար Ջորջիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում, բայց հաջորդ տարի արձակուրդ է վերցրել՝ ավելի շատ ժամանակ հատկացնելու իր գրական կարիերային։

## Գրական կարիերա
Նյումանը սկսել է իր կարիերան՝ գրելով էսսեներ ժամանակակից վիպասանների մասին Քարնեգի գրադարանի տեղեկագրի համար և գրքերի ակնարկներ Ատլանտայի և Նյու Յորքի թերթերի համար։ Սրամիտ և խորաթափանց լինելով այս գործերը գրավել են քննադատ Մենկենի և արձակագիր Ջեյմս Բրանչ Քեյբելի ուշադրությունը։ Նրա առաջին հրատարակված գիրքը հինգ լեզուներից թարգմանված պատմվածքի անթոլոգիա էր վերնագրված՝ *«Պատմվածքի փոփոխություններ․ Պետրոնիուսից մինչև Փոլ Մորանդ*» (1924 թ.): 1924 թվականին նա նաև արժանացել է Օ. Հենրիի հուշամրցանակին իր «Ռեյչելը և նրա երեխաները» պատմվածքի համար։

Մենկենի և վիպասան Շերվուդ Անդերսոնի խորհուրդներն օգնել են նրան 1926 թվականին բնակության իրավունք ստանալ Նյու Հեմփշիրի ՄաքԴաուել տանը, որտեղ նա ավարտել է իր առաջին հրատարակված վեպը՝ *The Hard-Boiled Virgin* (1926): Այն բեսթսելլեր էր, չնայած արգելված էր Բոստոնում սեռական բովանդակության պատճառով, և դրա հաջողությունը հնարավորություն է տվել Նյումանին ամբողջությամբ նվիրվել գրական կյանքին։ Քեյբելն այն անվանել է «փայլուն փոքր գլուխգործոց»։

Մեկ տարի անց, նա վերադարձել է ՄաքԴաուել՝ աշխատելու իր երկրորդ վեպի վրա՝ *Մահացած սիրահարները հավատարիմ սիրահարներ են* (1928), որը նույնպես արգելվել է Բոստոնում էրոտիկ բովանդակության համար։

1928 թվականին Եվրոպա կատարած երկրորդ կարճատև այցելության ժամանակ Նյումանը ձեռք է բերել տեսողական լուրջ խնդիրներ։ Նա վերադարձել է Նյու Յորք՝ բուժման համար, և մինչդեռ այցելել էր մի շարք նյարդաբանների, հոկտեմբերի 19-ին նրան անգիտակից վիճակում գտել են հյուրանոցի իր համարում։ Նա մահացել է երեք օր անց, իսկ մահվան նախնական պատճառը եղել է ներուղեղային արյունզեղումը։ Ավելի ուշ բացահայտվել է, որ պատճառը թմրամիջոցների չարաշահումն էր։ Այդ տարվա սկզբին հումորիստ Քորի Ֆորդը (Ջոն Ռիդել կեղծանվամբ) հրատարակել է Նյումանի գրելաոճի ծաղրերգությունը՝ *«Մահացած վիպասանները լավ վիպասաններ են»* վերնագրով, որում գրողը, քննադատական մերժումից հիասթափված, ցատկում է իր բնակարանի պատուհանից։

Նյումանը թողել է մի քանի չհրապարակված գործեր, այդ թվում՝ իր առաջին վեպը՝ *«Ոսկե ձկան գավաթը»* վերնագրով կատակերգությունը (1921) և ֆրանսիացի բանաստեղծ Ժյուլ Լաֆորգի գեղարվեստական կարճ պատմվածքի թարգմանությունը։ Վերջինը՝ նրա վերջին ավարտած նախագիծը, հետմահու լույս է տեսել նրա մահից ոչ շատ անց՝ որպես *Ժյուլ Լաֆորգի «Վեց բարոյական հեքիաթներ»*: 1929 թվականին նրա հավաքած նամակները հրատարակվել են որպես «*Ֆրենսիս Նյուման նամակներ»*՝ խմբագրված Հանսել Բաուի կողմից՝ Քեյբելի նախաբանով։

Նյումանը երգիծական գրող էր և հազվագյուտ ֆեմինիստական ձայն իր դարաշրջանի հարավային գրականության մեջ։ Քեյբելը հիշարժան կերպով նկարագրել է «Ֆրենսիս Նյումանի անբացատրելի հոգնած ձայնը, որը խոսում էր խորամանկ չարությամբ շատ թախծալի»։ Նրա վեպերը բարոյականության մասին թաքնված հեքիաթներ կամ ժամանակակից առակներ են, և դրանք ցնցել են հարավային շատ ընթերցողների իրենց անկեղծ քննադատությամբ կրթական, սոցիալական և կարիերայի սահմանափակումների վերաբերյալ, որոնք աղավաղում էին կանանց կյանքը։ Քանի որ դրանք բացահայտորեն քննադատում էին հարավային ռասիզմը և հայրիշխանական արժեքները, դրանք դատապարտվել են գրողների խմբի կողմից, որը հայտնի է որպես Հարավային ագրարացիներ և որոնք Նյումանին բացառել են Հարավային Վերածննդի գրողների կանոնակարգից։

Նյումանի գործերը, ներառյալ ձեռագրերը, նամակագրությունը, գրանցամատյանը և տարբեր տպագիր նյութեր, պահվում են Ջորջիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում։

## Գրքեր
* *The Short Story's Mutations* (1924)
* *The Hard-Boiled Virgin* (1926)
* *Dead Lovers Are Faithful Lovers* (1928)
* *Six Moral Tales from Jules Laforgue* (1928)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Abbott, Emory Reginald. "A Southern Lady Still: A Reinterpretation of Frances Percy Newman's *The Hard-Boiled Virgin*," *Southern Quarterly* 27 (Summer 1989).
* Baugh, Hanell, ed. *Frances Newman's Letters.* New York: H. Liveright, 1929.
* Blake, Fay M. “Frances Newman: Librarian and Novelist.” *The Journal of Library History.*  16, no. 2 (1981): 305–14.
* Jones, Anne Goodwyn. "Frances Newman: The World's Lessons." *Tomorrow Is Another Day: The Woman Writer in the South, 1859–1936*. Baton Rouge: Louisiana State University Press, 1981.
* Wade, Barbara Ann. *Southern Satirist and Literary Rebel*. Tuscaloosa: University of Alabama Press, 1998.

## Արտաքին հղումներ
* Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library, Emory University: Frances Newman collection, 1924-1954

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիծաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ