Նիկոլայ Ալեքսեև (նկարիչ)

**Նիկոլայ Միխայլովիչ Ալեքսեև** (, , գրականության մեջ հայտնի է նաև որպես Սիրոմյանսկի կամ Սիրոմյատնիկով), ռուս գեղանկարիչ, ռոմանտիկ ակադեմիզմի ներկայացուցիչ, Ալեքսանդր Ստուպինի մտերիմ աշակերտն ու փեսան, դիմանկարիչ և եկեղեցական ձևավորող, աշխատել է նաև որպես խճանկարիչ։ Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի ակադեմիկոս (1839 թվականից, թղթակից անդամ, «նշանակված անդամ»՝ 1836 թվականից)։

## Կենսագրություն
Նիկոլայ Ալեքսեևը ծնվել է 1813 թվականին Պենզայի նահանգի Նիկոլսկոե գյուղում, վաճառականի ընտանիքում։ Գեղարվեստական կրթությունը ստացել է Ալեքսանդր Վասիլևիչ Ստուպինի դպրոցում՝ Արզամասում, որտեղ սովորել է գծանկարչություն և գեղանկարչություն, այստեղից էլ ընդունվել է Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիա, որտեղ ստացել է նկարչի կոչում։
[thumb|ձախից|228px|<center>[Ալեքսանդր Ստուպինի դիմանկարը աշակերտների հետ, 1838]] 

Վերադառնալով Արզամաս՝ Ալեքսեևը դարձել է Ստուպինի օգնականը դպրոցում և ամուսնացել է նրա դստեր հետ։ 1839 թվականին, Գեղարվեստի Կայսերական ակադեմիայի պատվերը կատարելու համար՝ «ստեղծել չորս կամ հինգ սերունդների կերպարներից բաղկացած կենդանի չափի խումբ, որը պատկերում է ակադեմիկոս Ստուպինին, ով շրջապատված է աշակերտներով և ուսումնասիրում է նրանցից մեկի աշխատանքը», Ալեքսեևը ստացել է ակադեմիկոսի կոչում (նկարելով «Ստուպինը շրջապատված աշակերտներով» կտավը): Ստուպինի դպրոցին կից Ալեքսեևը հիմնադրել է բնօրինակային դասարան, որտեղ սովորեցրել է նկարել բնօրինակից և «գիպսից», ինչպես նաև դասավանդել է պատմություն:

Միևնույն ժամանակ, պատվերով դիմանկարներ է նկարել՝ դրանք կատարելով մեծ նմանությամբ և շատ գունեղ ձևով, ինչպես նաև այլ ստեղծագործություններ, ինչպիսիք են Նիժնի Նովգորոդի տոնավաճառի տաճարի պատկերակը, Պենզայի տաճարի պատկերակը, Լոմովի վանքի 16 պատկերներից բաղկացած որմնանկարը, Ուրալսկ քաղաքի եկեղեցու պատկերակը, Արզամասի Սուրբ Հոգու եկեղեցու պատկերակը և որմնանկարները, ինչպես նաև Սարովի անապատում գտնվող եպիսկոպոսներ Արսենիի (Մոսկվին) և Յոհանի (Դոբրոզրակով) դիմանկարները: Արզամասում բնակվելիս Ալեքսեևը ջրաներկով փղոսկրի վրա նկարել է մի քանի մանրանկարչական դիմանկարներ։

Ստուպինի տանը բռնկված հրդեհից հետո, որը տեղի է ունեցել «չարամիտ մարդկանց» կողմից հրկիզման հետևանքով, կնոջը կորցնելուց հետո Ալեքսեևը տեղափոխվել էր Սանկտ Պետերբուրգ և նկարել՝ բոլոր ուսումնական հաստատությունների տաճարի համար՝ Սուրբ Նիկոլայի պատկերը, Ռազմական բնակավայրերի վարչության պատվերով՝ Պսկով քաղաքի զորանոցային եկեղեցու պատկերակը, իսկ օրինակելի գնդի եկեղեցու համար (Պավլովսկում)՝ Խաչից իջնելը, Հարությունը, Վերափոխումը և Սուրբ Աստվածածնի  համբարձումը:

thumb|ձախից|228px|<center>Նկարիչ Ալեքսանդր Ստուպինի ընտանիքը<br>(ձախ կողմում Ստուպինն է, կենտրոնում՝ ենթադրաբար Ն. Մ. Ալեքսեևը, աջ կողմում՝ Ստուպինի դուստրը և Ալեքսեևի կինը)</center> 

Նշանակվելով Սուրբ Իսահակի տաճարի կառուցման հանձնաժողովում՝ Ալեքսեևը ձեղնահարկում և պատերին նկարել է հետևյալ նկարները․ «Իսրայելցիների անցումը Կարմիր ծովով» (մոտավորապես 10 մետր երկարությամբ և ավելի քան երեք մետր լայնությամբ), «Առաջնեկների պարտությունը Եգիպտոսում», «Քրիստոսը ջրի վրայով քայլելիս», «Ամուսնությունը Գալիլեայի Կանայում», «Տասը բորոտների բժշկությունը», «Կույրերի բժշկությունը», «Մեղավորի զղջումը» և «Անդամալույծի բժշկությունը»:

Գրող և պատմաբան Պյոտր Պետրովի գնահատմամբ՝ («Ռուսական կենսագրական բառարան», 1900)

Ալեքսեևը նկարել է նաև  կայսրեր Նիկոլայ I-ի և Ալեքսանդր II-ի, Գորնոստաևների և Պրևոստների ընտանիքների, առևտրային խորհրդատու Ժադիմիրովսկու, վաճառականներ Դոբրոխոտովի և Շչեպետիլովի, ինչպես նաև վաճառական Սոկովի կնոջ դիմանկարները։

Սուրբ Իսահակի տաճարի օծումից հետո Ալեքսեևը սկսել է աշխատել խճանկարների վրա Կայսերական խճանկարների հաստատությունում։ Նրա խճանկարային աշխատանքները անմիջապես ճանաչելի են դարձել իրենց աշխուժությամբ  և վառ գույներով: Սուրբ Իսահակի տաճարի համար Ալեքսեևը ստեղծել է հետևյալ խճանկարային պատկերները՝ «Սուրբ Իսահակ Դալմաթացին», «Սուրբ Պողոս Առաքյալը», «Բոլոր Սրբերի» ընտանեկան պատկերակում պատկերված երեք հիերարխների պատկերները՝ Թագավորական դռների վերևում, «Հրեշտակապետ Միքայելը» և «Սուրբ Սերգեյ Ռադոնեժցին»։

1873 թվականի ապրիլի 1-ին Ալեքսեևը ազատվել է ծառայությունից՝ անցնելով կենսաթոշակի։

Նիկոլայ Միխայլովիչ Ալեքսեևը մահացել է 1880 թվականի մայիսի 30-ին (հունիսի 11-ին) Յարոսլավլ քաղաքում։

## Պատկերասրահ

Автопортрет. 1830-е. Художник Николай Михайлович Алексеев.jpg|«Ինքնադիմանկար» (1830-е)
Автопортрет. 1845 год. Художник Николай Михайлович Алексеев.jpg|«Ինքնադիմանկար» (1845)
Брак в Кане Галилейской. Исакиевский собор. Художник Николай Михайлович Алексеев.jpg|«Հարսանիք Գալիլեայի Կանա քաղաքում»
Пушкин и Гоголь. Художник Николай Михайлович Алексеев.jpg|«Պուշկինը և Գոգոլը»
Художники. 1830-е. Автор Николай Михайлович Алексеев.jpg|«Նկարիչները» (1830-ական թթ․)
Похищение купеческой жены Груни Егором Башлыковым, 1833 год. Художник Николай Михайлович Алексеев.jpg|«Եգոր Բաշլիկովն առևանգում է վաճառականի կնոջը՝ Գրունյային»
Alexandra Smirnova-Rosset.jpg|Ալեքսանդր Սմիրնովա
Алеко. 1859 год. Художник Николай Михайлович Алексеев.jpg|«Ալեկո» (1859)
«Деревенский парень. Портрет сына художника» 1859 год. Художник Николай Михайлович Алексеев.jpg|«Գյուղացի տղան։ Նկարչի որդու դիմանկարը»
Гончаров Д. Н. Художник Николай Михайлович Алексеев.jpg|«Գոնչարով Դ․ Ն․»
Панаев И. И. Художник Николай Михайлович Алексеев.jpg|«Իվան Պանաև»
«Диана на охоте» 1846 год. Художник Николай Михайлович Алексеев.jpg|«Դիանան որսի ժամանակ» (1846)


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Алексеев, Николай Михайлович // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890. — Т. I. — С. 415.
* Алексеев (Сыромянский и Сыромятников), Николай Михайлович // Аавик — Бойко / сост.: О. Э. Вольценбург, Л. А. Беспалова, Т. Н. Горина … [и др.]. — М. : Искусство, 1970. — С. 102–103. — (Художники народов СССР : Биобиблиограф. слов. : в 6 т. [4 т., 5 кн.] / Акад. художеств СССР, НИИ теории и истории изобраз. искусств ; редкол.: Т. Н. Горина (отв. ред.), Т. К. Вагнер, Б. В. Веймарн … [и др.] ; 1970—, т. 1).
* Кондаков C. Н. Юбилейный справочник Императорской Академии художеств. 1764–1914 : в 2 т. / составил С. Н. Кондаков. — СПб. : Товарищество Р. Голике и А. Вильборг, 1915. — Т. 2 : Часть биографическая. — С. 4, 447. — [4], VI, 454, [5] с. : ил., портр. — OCLC 707072219.
* Корнилов П. Е. Арзамасская школа живописи первой половины XIX века / П. Корнилов. — Л.; М. : Искусство, 1947. — 215 с., 6 л. ил. : ил.
* Петров П. Н. Сборник материалов для истории Имп. С.-Петербургской академии художеств за сто лет ее существования / изданный под редакциею П. Н. Петрова и с его примечаниями. — СПб. : Тип. Гогенфельдена и Ко., 1865. — Ч. II : 1811–1843. — С. 239, 340, 387, 391. — [9], 464 с. — OCLC 676719786.
* Петров П. Н. Сборник материалов для истории Имп. С.-Петербургской академии художеств за сто лет ее существования / Сост. почетный вольный общник ея П. Н. Петров ко дню столетия Академии. — СПб. : Тип. В. Спиридонова, 1866. — Ч. III : 1843–1864. — С. 104, 385. — [6], 450 с. — OCLC 676719786.
* Петров П. Н. Алексеев, Николай Михайлович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб., 1900. — Т. 2: Алексинский — Бестужев-Рюмин. — С. 9.
* Собко Н. П. Алексеев (Сыромянский), Николай Михайлович // Словарь русских художников, ваятелей, живописцев, зодчих, рисовальщиков, граверов, литографов, медальеров, мозаичистов, иконописцев, литейщиков, чеканщиков, сканщиков и проч. : С древнейших времен до наших дней (IX–XIX в.в.) : (С 1867 по 1892 г. включит.) / Сост. на основании летописей, актов, арх. документов, автобиогр. заметок и печ. материалов Н. П. Собко. — СПб. : Тип. М. М. Стасюлевича, 1893. — Т. 1, вып. 1 : А (510 имён). — XVI с. — Стб. 103–107. — 350 стб. : ил. — OCLC 889716402.
* Филатов Н. Ф. Арзамасская школа живописи академика А. В. Ступина : 200-летию открытия школы посвящается / Н. Ф. Филатов ; Арзамас. гос. пед. ин-т им. А. П. Гайдара. — Арзамас : АГПУ, 2002. — С. 84–90. — 143, [1] с. : ил. — 1000 экз. — ISBN 5-86517-124-0.

## Արտաքին հղումներ
* Профиль Н. М. Алексеева (Сыромянского) на официальном сайте Российской академии художеств
* Произведения Н. М. Алексеева (Сыромянского) на портале редакции «Воскресный день» издательства «Белый город»

Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ