Թադևոս Ավդալբեգյան

**Թադևոս Հայրապետի Ավդալբեգյան**, (), հայ խորհրդային տնտեսագետ, հայագետ, հրապարակախոս, գրականագետ, պատմաբան և բառարանագետ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է հոկտեմբերի 3 (15)-ին, Իրանի Պարսպատունիքի Մակու քաղաքում, դարբնի ընտանիքում։ Ավարտել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը 1907 թ.։ Առաջադիմական հայացքներ պրոպագանդելու համար եղել է քաղաքական վտարանդի Եվրոպայում (1913-1917)։

Հայաստանում խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո Երևանի պետական համալսարանում դասավանդել է հայ հասարակական մտքի պատմություն և տնտեսագիտական զարգացման պատմություն։ Հեղինակ է արժեքավոր բազմաթիվ հետազոտությունների, որտեղ գիտականորեն մեկնաբանված են տնտեսագիտության, Հայաստանի տնտեսական զարգացման, հայ հասարակական հոսանքների ձևավորման, հայ գրականության և պատմության էական հարցեր։

## Աշխատություններ
«Կարլ Մարքսի տնտեսական զարգացման թեորիան» (1925) աշխատության մեջ Ավդալբեգյանն այն միտքն է զարգացնում, որ ասիական արտադրաեղանակը նշանավորում է հասարակական ուրույն տնտեսակարգ, և որ արժեքի կատեգորիան հատուկ է ոչ միայն կապիտալիստական, այլև նախակապիտալիստական հասարակարգերին։

1928-1931 թվականներին հրատարակված իր գրքույկներում Ավդալբեգյանը հանգամանորեն ու յուրովի արծարծեց պարզ և ընդլայնված վերարտադրությունների տակավին չլուծված հարցերը՝ միաժամանակ հակադրվելով Ռ. Լյուքսեմբուրգի՝ վերարտադրության մարքսյան տեսության վերանայման փորձերին։ Հայաստանի նյութական մշակույթի ու տնտեսական զարգացման պատմությանը նվիրված իր աշխատություններում Ավդալբեգյանը նոր լույս է սփռում քննարկվող հարցերի վրա, ինչպիսիք են բահրան ու մյուլքը XIV-XVIII դարերին Հայաստանում, հայ շինականի վարձատրությունը V դարում, հայ վիմագրերը։ «Հաս, սակ ու բաժ» (1926) ուսումնասիրությամբ Ավդալբեգյանը պարզեց այդ հասկացությունների գիտական որոշակի նշանակությունը։

## Ստեղծագործություններ
Ավդալբեգյանը գեղագիտական ճիշտ մեկնակետից է վերլուծել Խաչատուր Աբովյանի, Միքայել Նալբանդյանի, Ալեքսանդր Շիրվանզադեի, Մուրացանի, Հովհաննես Թումանյանի, Հովհաննես Հովհաննիսյանի ստեղծագործությունների հասարակական արժեքը։ Պատմագետ Ավդալբեգյանը լուրջ ուշադրություն է դարձրեյ հայ հասարակական գաղափարախոսությունների զարգացման, ազատագրական շարժման և այլ հարցերին։ «Արսեն Թոխմախյան» (1926) գրքույկում Ավդալբեգյանը օբյեկտիվորեն բացահայտեց հայ ազատագրական շարժման հասունացած ներհակությունները՝ դրվատելով նրա դեմոկրատական փաղանգի ճիշտ տակտիկան։

Նա նշել է, որ

Ըստ Ավդալբեգյանի, այդ գիրքը և Շ. Շահամիրյանի «Որոգայթ փառաց»-ը արտահայտում են Հայաստանում բուրժուա-դեմոկրատական կարգեր հաստատելու ձգտումներ։

## Բառարանագրություն
Մեծ է Ավդալբեգյանի դերը հայ բառարանագրության բնագավառում։ Նա «Ռուս-հայերեն նոր բառարան»-ի (հրատարակված 1-2, 1933-1935) հեղինակներից Է, հեղինակը «Ռուս-հայերեն տնտեսագիտական տերմինների բառարան»-ի (1964), որն ամփոփում է տնտեսագիտությանն ու դրան անմիջապես առնչվող գիտություններին վերաբերող բառերն ու տերմինաբանությունը։

Ավդալբեգյանը գերմաներենից թարգմանել է Կարլ Մարքսի «Կապիտալ»-ի 1-ին հատորը (հրատարակված 1933)։

## Մահ
Զոհ է գնացել ստալինյան բռնաճնշումներին։ Մահացել է հունվարի 26-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Հայ հայագետներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ
Կատեգորիա:Գերմաներենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում բռնադատվածներ