open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կիսորդ

աջից|մինի|Անկյան կիսորդի կառուցում կարկին-քանոնով
**Անկյան կիսորդ** է կոչվում այն ճառագայթը, որը ելնում է նրա գագաթից, անցնում նրա կողմերի միջով և կիսում անկյունը։ Եռանկյան գագաթից տարված կիսորդ է կոչվում եռանկյան անկյան կիսորդի այն հատվածը, որը միացնում է այդ գագաթը և նրա դիմացի կողմի վրա գտնվող կետը։

## Հատկություններ
* Անկյան կիսորդի կառուցումը կարկին-քանոնի միջոցով. 
:Այնպիսի շրջանագիծ գծեք, որի կենտրոնը անկյան գագաթն է։ Այն կհատի անկյան կից կողմերը երկու կետերում։ Օգտագործելով այս կետերը որպես կենտրոններ, գծեք երկու հավասար շառավիղներով շրջանագծեր։ Այդ շրջանագծերի հատման կետը և անկյան գագաթը միացնող հատվածը այդ անկյան կիսորդն է։

* **[[Կիսորդների թեորեմ]]։** Եռանկյան կիսորդը հանդիպակաց կողմը բաժանում է երկու մասերի նույն հարաբերությամբ, ինչ որ անկյանը կից կողմերի հարաբերությունն է։
* Եռանկյան ներքին անկյունների կիսորդները հատվում են մեկ կետում, որը համընկնում է այդ եռանկյանը ներգծած շրջանագծի կենտրոնի հետ։ 
* Եթե եռանկյան երկու կիսորդները հավասար են մեկը մյուսին, ապա այդ եռանկյունը հավասարասրուն է (Շտեյներ-Լեհմուսի թեորեմ)։
* Եռանկյան որևէ ներքին կիսորդը և մյուս երկու արտաքին կիսորդները հատվում են մեկ կետում, որը հանդիսանում է երեք արտաքին շոշափող շրջանագծերից մեկի կենտրոնը։
* Կից անկյունների կիսորդներով կազմված անկյունը ուղիղ է (90°)։
* Չփռված անկյան կիսորդի յուրաքանչյուր կետ հավասարահեռ է այդ անկյան կողմերից։
* Անկյան ներսում գտնվող և նրա կողմերից հավասարահեռ յուրաքանչյուր կետ գտնվում է անկյան կիսորդի վրա։

## Եռանկյան կիսորդի երկարությունը գտնելու բանաձևեր
Այդ բանաձևերը կարելի է դուրս բերել Ստյուարտի թեորեմը օգտագործելով։
: l_c = {\sqrt{ab(a+b+c)(a+b-c)}\over{a+b}}
=\frac\sqrt{4abp(p-c)}{a+b}
: l_c = \sqrt{ab-a_lb_l}
: l_c = \frac {2ab\cos\frac{\gamma}{2}}{a+b}
: l_c = \frac {h_c}{\cos \frac {\alpha-\beta}{2}}
որտեղ
* l_c - c կողմին տարված կիսորդի երկարությունն է,
* a, b, c - A, B, C գագաթների հանդիպակաց կողմերի երկարություններն են,
* p - եռանկյան պարագծի կեսն է (կիսապարագիծ),
* a_l, b_l - l_c-ի կիսորդի հատմամբ այդ կողմի վրա առաջացած հատվածների երկարություններն են, 
* \alpha, \beta, \gamma - համապատասխանաբար A, B, C գագաթներ ունեցող եռանկյան ներքին անկյուներն են,
* h_c - c կողմին տարված բարձրության երկարությունն է։

## Գրականություն
* Коган Б. Ю. *[http://math.ru/lib/files/plm/v41.djvu «Приложение механики к геометрии.»]* М.։ Наука. 1965. 56 էջ։
* Понарин Я.П. «Элементарная геометрия», Երկու հատորով. - М.։ МЦНМО, 2004. - էջեր 30-31. - ISBN 5-94057-170-0

Կատեգորիա:Եռանկյունաչափություն
Կատեգորիա:Եռանկյան երկրաչափություն
Կատեգորիա:Անկյուն
Ստյուարտի թեորեմ

աջից|200px|Diagram of Stewart's theorem

**Ստյուարտի թեորեմը** կապ է հաստատում եռանկյան կողմերի և եռանկյան մի գագաթից դիմացի կողմին տարված հատողի երկարության միջև։ Թեորեմը անվանվել է շոտլանդացի մաթեմատիկոս Մեթյու Ստյուարտի պատվին, որը հրատարակել է թեորեմը 1746 թվականին։

## Թեորեմը
Դիցուք a-ն, b-ն, և c-ն եռանկյան երեք կողմերի երկարություններն են։ Եթե d հատվածը բաժանում է a կողմը m և n երկարությամբ հատվածների, ապա ըստ Ստյուարտի թեորեմի՝
 
:b^2m + c^2n = a(d^2 + mn)\,

Ապոլոնիուսի թեորեմը այս թեորեմի մասնավոր դեպքն է (երբ d-ն միջնագիծ է)։

## Ապացույց
Թեորեմը կարելի է ապացուցել հետևյալ եղանակով.

Դիցուք θ-ն *m* և *d*, իսկ θ′-ը՝ *n* և *d* հատվածների միջև ընկած անկյուններն են։ Սյդ անկյունները կից անկյուններ են, ուստի cos θ′ = −cos θ. Օգտվենք կոսինուսների թեորեմից θ և θ′ անկյունների համար.
:
\begin{align}
c^2 &= m^2 + d^2 - 2dm\cos\theta \\
b^2  &= n^2 + d^2 - 2dn\cos\theta' \\
&= n^2 + d^2 + 2dn\cos\theta.\, \end{align}


Առաջին հավասարումը բազմապատկենք n-ով, իսկ երկրորդը՝ m-ով, և ապա գումարենք մեկը մյուսին՝
:
\begin{align}
&b^2m + c^2n \\
&= nm^2 + n^2m + (m+n)d^2 \\
&= (m+n)(mn + d^2) \\
&= a(mn + d^2) \\
\end{align}


## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
*
* http://mathworld.wolfram.com/StewartsTheorem.html Թեորեմի մասին mathworld-ում
* http://planetmath.org/encyclopedia/StewartsTheorem.html , http://planetmath.org/encyclopedia/ProofOfStewartsTheorem.html  Թեորեմի մասին planetmath-ում

Կատեգորիա:Եռանկյան երկրաչափություն
Կատեգորիա:Եռանկյունաչափություն
Ֆիդիաս

**Ֆիդիաս** (), հույն քանդակագործ, բարձր դասական արվեստի խոշորագույն վարպետ։

## Մանկություն
Ֆիդիասի մանկությունն ու պատանեկությունը համընկել են հույն-պարսկական պատերազմների տարիներին։ Ըստ Պլուտարքոսի՝ Աթենքում Ակրոպոլիսի վերականգնման ժամանակ Ֆիդիասը եղել է Աթենական պետության ղեկավարի՝ Պերիկլեսի խորհրդականն ու օգնականը։

## Ստեղծագործություններ
Ֆիդիասի ստեղծագործությունները հայտնի են անտիկ հեղինակների նկարագրություններից ու պատճենահանված օրինակներից։ Հանրահայտ են նրա կերտած Աթենաս Պրոմաքոսի բրոնզե հսկա արձանը (մ.թ.ա. մոտ 460 թվական)՝ տեղադրված Աթենքի Ակրոպոլիսում՝ ի հիշատակ պարսիկների դեմ հաղթանակի, քրիզոէլեֆանտային քանդակագործության եղանակով (ոսկու և փղոսկրի համադրություն) ստեղծած Զևսի (կանգնեցվել է Օլիմպիայում՝ Զևսի տաճարում. աշխարհի 7 հրաշալիքներից է) և Պարթենոնի տաճարի Աթենաս Պարթենոսի (մ.թ.ա. 438 թվական) մեծածավալ մարմարե արձանները։ Լավագույն գործերից են նաև «Վիրավոր ամազոնուհին» (Կապիտոլիումի թանգարան, Հռոմ), «Լեմնոսյան Աթենասը» (պատճենը Դրեզդենում է), որը կերտել է մ.թ.ա. 450–440 թթ.՝ Լեմնոս կղզում բնակվող աթենացիների համար։ 
Ճարտարապետության և քանդակագործության համադրության կատարյալ օրինակներից է Պարթենոնի տաճարը (մ.թ.ա. 438–432 թթ., մարմարակերտ նմուշները՝ Բրիտանական թանգարանում (Լոնդոն), Լուվրում (Փարիզ), Ակրոպոլիսի թանգարանում (Աթենք)), որն ավերվել է 1687 թվականին (վերականգնվել է մասնակիորեն)։ Ֆիդիասի ստեղծագործությունը համաշխարհային արվեստի բարձրագույն նվաճումներից է, նրա ստեղծած կերպարներում համադրված են կենսականությունը, դասական ներդաշնակությունն ու գեղեցկությունը։ 
## Պատկերասրահ

Պատկեր:Aphrodite Sappho Chiaramonti Inv1459.jpg|Աֆրոդիտե
Պատկեր:Statue of Zeus.jpg |«Զևսի արձանը Օլիմպոսում»։ Տաճարի ներքին տեսք (վերականգնում)։ 
Պատկեր:NAMA Athéna Varvakeion.jpg|Աթենաս Պարթենոս
Պատկեր:South metope 27 Parthenon BM.jpg|27-րդ մետապը Պարթենոնի ֆրիզից


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտիկ հույն քանդակագործներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 431 մահեր
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի հույներ
Կատեգորիա:Հին հույներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի մահեր
Կատեգորիա:Մ․թ․ա․ 5-րդ դարի ծնունդներ
Կատեգորիա:Հին հույն ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հույն արվեստագետներ
Կատեգորիա:Հույն նկարիչներ
Յոթ սամուրայներ

**«Յոթ սամուրայներ»** (, 1954 թ.), ճապոնական գեղարվեստական ֆիլմ։ Հռչակավոր Ակիրա Կուրոսավայի դասական դարձած փիլիսոփայական դրաման։

## Սյուժե
XVI դարի երկրորդ կես։ Ճապոնական գյուղերից մեկի բնակիչները պատահմամբ տեղեկանում են, որ թափառական բանդիտները պատրաստվում են հարձակվել իրենց գյուղի վրա և խլել բերքը։ Գյուղացիներն իրենցից երեք հոգու ուղարկում են քաղաք, որպեսզի նրանք մարդիկ վարձեն գյուղը պաշտպանելու և որ վերջիններս համաձայնեն աշխատել միայն ուտելիքի դիմաց, որովհետև գյուղացիները նրանց առաջարկելու ուրիշ բան չունեն։ Գյուղացիները ականատես են դառնում, թե ինչպես է փորձառու մարտիկ Կամբեյը անզեն ձեռքերով վնասազերծում և սպանում մի երեխայի պատանդ վերցրած ավազակին։ Նրանք սամուրային պատմում են իրենց դժբախտության մասին, և Կամբեյը համաձայնում է օգնել գյուղացիներին։

Կամաց-կամաց Կամբեյը հավաքում է փորձառու մարտիկներից կազմված մի փոքր ջոկատ, նրանց են միանում նաև երիտասարդ սամուրայ Կացուսիրոն, ով ուզում է դառնալ Կամբեյի աշակերտը, և Կիկուտիյոն, ով իրեն ներկայացնում է որպես սամուրայ, բայց իրականում մի սովորական թափառաշրջիկ է։

Ջոկատը ժամանում է գյուղ, որի բնակիչները վախով ու զգուշությամբ են դիմավորում սամուրայներին։ Սակայն Կիկուտիյոն, ով շատ լավ էր ճանաչում գյուղացիներին, կարողանում է համոզել գյուղացիներին, որ սամուրայներն իրականում եկել են գյուղը պաշտպանելու, այլ ոչ թե թալանելու։ Սամուրայները սկսում են գյուղացիների հետ միասին կազմակերպել գյուղի պաշտպանությունը։

Երբ բանդիտները հարձակվում են, գյուղացիները նրանց փոքր խմբերին ներս են թողնում գյուղի տարածք և ոչնչացնում։ Վերջին հարձակման ժամանակ գյուղի տարածք են թողնում բանդիտների վերջին ու ամենամեծ խմբին և ոչնչացնում նրանց։ Սակայն կռիվների ժամանակ զոհվում են նաև սամուրայներ։ Ողջ են մնում միայն Կամբեյը, Սիտիրոձին և Կացուսիրոն։

Կամբեյը, Սիտիրոձին և Կացուսիրոն լքում են գյուղը, նրանք արդեն պետք չեն գյուղացիներին, ովքեր սկսում են իրենց խաղաղ կյանքը։

## Դերերում

## Պարգևներ
Ֆիլմը ստացել է 5 մրցանակ, ներկյացաված է եղել ևս 4-ի, որոնց թվում՝
* ներկայացվել է 2 Օսկարի
* 250 լավագույն ֆիլմեր (ըստ IMDb վարկածի)ի ցանկում ֆիլմը զբաղեցնում է 13-րդ տեղը (2011 թվականի օգոստոսի 4-ի դրությամբ)
* Վենետիկի Կինոփառատոն (1954), Արծաթե առյուծ - Ակիրա Կուրոսավա
* Ներկայացվել է 3 BAFTA-ի
* Empire թերթի կողմից 2010 թվականին կազմված «100 լավագույն ոչ անգլալեզու ֆիլմերի» ցանկում 1-ին տեղում է.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1954 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1954 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ակիրա Կուրոսավայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ճապոնական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ճապոներեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1580-ականներին
Նիկողայոս Թաշչյան

**Նիկողայոս Թաշչյան** (), հայ կոմպոզիտոր, երաժշտագետ, մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Նիկողայոս Թաշչյանը ծնվել է Կ. Պոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Խասգյուղի Ներսիսյան դպրոցում, աշակերտելով Գաբրիել Երանյանին, որին հետագայում հաջորդելու էր։ Ավարտելով երաժշտական կրթությունը, նվիրվել է ուսուցչական աշխատանքի, որպես երաժշտության դասատու պաշտոնավարել հայկական դպրոցներում։ Սովորեցրել է նաև երաժշտական նոտաներ։

1861 թվականին եղբոր՝ Հակոբիկ Թաշչյանի հետ հրատարակել է «Նվագ օսմանյան» կիսամյա հանդեսը, իսկ Գ. Երանյանի հետ՝ «Քնար հայկական» երաժշտական պարբերականը։ 1863 թվականին Վարդան Փափազյանի և Տիգրան Չուխաջյանի հետ հրատարակել է «Օսմանյան երաժշտություն» հանդեսը։ «Քնար հայկական», «Նվագ օսմանյան» և «Օսմանյան երաժշտություն» հանդեսները տպագրվում էին վիմատիպ, պարունակում հայերեն և թուրքերեն երգեր։ «Օսմանյան երաժշտության» մեջ տպագրված են Տիգրան Չուխաջյանի մի քանի գործեր։

Որպես ուսուցիչ աշխատել է Սկյուտարի Մեզպուրյան և Սամաթիայի Արամյան վարժարաններում։ 1871 թվականին Գևորգ կաթողիկոսի կողմից հրավիրվել է Էջմիածին, Գևորգյան ճեմարանում դասավանդելու երաժշտություն։ Այնտեղ 1874 թվականին հրատարակել է «Դասագիրք եկեղեցական ձայնագրության» ձեռնարկը, ապա իր գլուխգործոցը՝ «Ձայնագրյալ երգեցողություն Ս. Պատարագի և ձայնագրյալ շարականը»՝ բաղկացած 1000-ից ավելի մեծադիր էջերից։ 1880-ականներին վերադարձել է Կ. Պոլիս, շարունակել սիրած գործը։ Էջմիածնում նրան աշակերտել է կոմպոզիտոր Մակար Եկմալյանը։ Հայտնի է եղել նաև որպես հրապարակախոս։ 1864 թվականին «Ժամանակ» պարբերականում տպագրել է մի շարք հոդվածներ։

1879 թվականից եղել է Կ. Պոլսի մայր եկեղեցու երաժշտապետը։

Նիկողոս Թաշչյանը վերաձայնավորել է հայկական հոգևոր երգերը (Հ. Լիմոնճյանի նոտագրությամբ), որոնք հրատարակվել են Էջմիածնում՝ «Ձայնագրեալ երգեցողութիւնք սրբոյ Պատարագի» (1874), «Ձայնագրեալ շարական հոգևոր երգոց... Հայաստանեայց» (1875) և «Երգք ձայնագրեալք ի ժամագրոց Հայաստանեայց ս. եկեղեցւոյ» (1877) հատորներով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Музыкальная энциклопедия, Ташчян Н.

Կատեգորիա:Թուրքահայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Վազգեն Ամարյան

**Վազգեն Գուրգենի Ամարյան** (), հայ թարգմանիչ, Հայաստանի գրողների միության անդամ 1980 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Երևանում։ 1958-1961 թվականներին սովորել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ 1977 թվականին սովորել է Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը (հեռակա)։ 1960-1963 թվականներին աշխատել է հաշվիչ մեքենաների ինստիտուտում, «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում, շինարարությունում։ 1965-1966 թվականներին եղել է Հայաստանի կինոսիրողների ընկերության պատասխանատու քարտուղարը։ 1967-1969 թվականներին աշխատել է «Հայրենիքի ձայն» շաբաթաթերթում որպես գրական աշխատող, 1969 թվականին «Գրքերի աշխարհ» ամսաթերթում որպես պատասխանատու քարտուղար, 1974-1979 թվականներին՝ «Գրական թերթում»։

## Վ. Ամարյանի կատարած թարգմանությունները (ռուսերենից)
* Մայն Ռիդ, Երկերի ժողովածու 5 հատորով, հատոր 4 (գրքում տեղ գտած «Փոքրիկ ծովագայլը կամ ուղևորություն նավամբարի խորքում» վեպը թարգմանել է Վ. Ամարյանը), Երևան, «Հայաստան», 1975, 600 էջ։
* Մաքսուդ Իբրահիմբեկով, Գժտություն (վիպակ), Երևան, «Սովետական գրող», 1977, 79 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Հովսեփ Թավուքճյան

**Հովսեփ Թավուքճյան** (), հայ մշակութային գործիչ։

Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է կրթությունը, սովորել իտալերեն, ֆրանսերեն, անգլերեն։ 1840-ականների գրել է Նապոլեոն I-ի կենսագրությունը։ Աշխատակցել է մամուլին գրական, թարգմանական երկերով։ Թարգմանություններ է կատարել մասնավորապես իտալերենից, ինչպես «Բարոյական պատմություններ» (Կ. Պոլիս, 1841), «Փոքր քաղաքներում մեծասիրտ մարդիքը» (1841) և այլն։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Lex (ինֆորմատիկա)

**Lex**, համակարգչային ծրագիր է, որն օգտագործվում է լեքսիկական անալիզատորների կառուցման համար։ Հիմնականում օգտագործվում է շարահյուսական անալիզատորներ գեներացնող Yacc ծրագրի հետ։ Lex-ի առաջին տարբերակը ստեղծել են Մայք Լեսկը (Mike Lesk) և Էրիկ Շմիդտը (Eric Schmidt)։ Այն UNIX համակարգերում լեքսիկական անալիզատորներ գեներացնող ստանդարտ ծրագիր է, ինչպես նաև ավելացված է POSIX ստանդարտին։

Lex-ը կարդում է կառուցվելիք լեքսիկական անալիզատորը նկարագրող մուտքային հոսքը և գեներացնում է լեքսիկական անալիզատորի կոդը՝ գրված C լեզվով։

## lex ֆայլի կառուցվածքը
Լեքսիկական անալիզատորը նկարագրող ֆայլը, որ ծառայում է որպես Lex ծրագրի մուտքային հոսք, բաղկացած է երեք մասերից, որոնք իրարից անջատված են %% նշաններով։
 *Սահմանումների բլոկ*
 %%
 *Կանոնների բլոկ*
 %%
 *C լեզվով գրված կոդի բլոկ*

* *Սահմանումների բլոկ*-ը նախատեսված է մակրոսների սահմանման և C լեզվի վերնագրային (header) ֆայլերի կցման համար։ Այս բլոկում կարելի է գրել նաև C կոդի կտորներ, որոնք նույնությամբ կպատճենվեն ելքային ֆայլում։
* *Կանոնների բլոկ*-ը Lex-ծրագրի հիմնական և կարևոր մասն է, որը շաբլոններին համապատասխանեցնում է C լեզվով գրված հրամաններ (ծրագրերի կտորներ)։ Շաբլոններն իրենցից ներկայացնում են կանոնավոր արտահայտություններ։ Երբ լեքսիական անալիզատորը իր մուտքում տեսնում է շաբլոններից որևէ մեկին համապատասխանող տեքստ, այն գործարկում է տվյալ շաբլոնին համապատասխանեցրած C կոդը։ Սա Lex-ի աշխատանքի հիմնական սկզբունքն է։
* *C լեզվով գրված կոդի բլոկ*-ը պարունակում է C լեզվով գրված ծառայողական ֆունկցիաներ, որոնք նույնությամբ պատճենվում են ելքային ֆայլում։

## lex ֆայլի օրինակ

```
/*** Սահմանումներ ***/

%{
#include <stdio.h>
%}

%%
    /*** Կանոնների բլոկ ***/

    /* [0-9]+ արտահայտությունը ճանաչում է մեկից ավելի թվանշաններից կազմված տողերը */
[0-9]+  {
            /* yytext-ը ճանաչած տողը պարունակող փոփոխականն է */
            printf("Saw an integer: %s\n", yytext);
        }

.       {   /* Անտեսել բոլոր այլ սիմվոլները */   }

%%
/*** C կոդի բլոկ ***/

int main(void)
{
    /* Գործարկել լեքսիկական անալիզատորը, ապա՝ ավարտել։ */
    yylex();
    return 0;
}
```


Այս ֆայլը lex-ի կողմից թարգմանվելուց հետո կգեներացվի lex.yy.c աննունով C ֆայլ։ Այս ֆայլը կարելի է թարգմանել C կոմպիլյատորով և ստանալ մի կիրառություն, որը ճանաչում և արտածում է ամբողջ թվեր ներկայացնող տողերը։ Օրինակ, հետևյալ մուտքը ստանալիս.
 abc123z.!&*2ghj6

Ծրագիրը կարտածի.
 Saw an integer։ 123
 Saw an integer։ 2
 Saw an integer։ 6

## Աղբյուր

Կատեգորիա:Ինֆորմատիկա
Կատեգորիա:Ծրագրավորում
Խրիսոէլեֆանտինային քանդակագործություն

250px|մինի|Այրված խրիսոէլեֆանտինային արձանի բեկորներ, ենթադրկալ՝ պատկերված է Ապոլոնը (Դելֆիի հնագիտական թանգարան)
**Խրիսոէլեֆանտինային քանդակագործություն** (ոսկե - փղոսկրե քանդակագործություն) (  - ոսկի և  - փղոսկր), ոսկու և փղոսկրի կիրառմամբ քանդակագործություն։

Մ. թ. ա. 5-րդ դարում Հին Հունաստանում այդ տեխնիկայով ստեղծվել են աստվածների վիթխարի արձաններ՝ քանդակագործ Ֆիդիասի Օլիմպիական Զևսը, Աթենաս Պարթենոսը և այլն։ Մերկ մարմին պատկերելու համար փղոսկրե թերթերը փակցնում էին փայտե հիմնակմախքին, իսկ ոսկուց պատրաստում էին մազերն ու հագուստը։

Կատեգորիա:Քանդակագործության տեխնիկաներ
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի արվեստ
Աստղագիտական միավոր

**Աստղագիտական միավոր** (հայերեն *ա.մ.*, միջազգային նշանակումը՝ *au*, անգլերեն astronomical unit-ից), աստղագիտության մեջ տարածության չափման միավոր, հավասար է 149 597 870 700 մետրի։ Աստղագիտական միավորը մոտավորապես հավասար է Արեգակից Երկրի ունեցած միջին հեռավորությանը (այսինքն՝ Երկրի ուղեծրի միջին շառավղին)։

## Պատմություն
Աստղագիտական ​​միավորի համար օգտագործվել են միավորի տարբեր նշաններ և հապավումներ: 1976 թվականի որոշման մեջ Միջազգային աստղագիտական միությունը (ՄԱՄ) օգտագործել է *A* խորհրդանիշը՝ աստղագիտական ​​միավորին հավասար երկարություն նշելու համար։ Աստղագիտական ​​գրականության մեջ տարածված է AU նշանը։ 2006 թվականին Կշիռների և չափումների միջազգային բյուրոն (BIPM) ֆրանսիական «unité astronomique»-ից առաջարկել էր ua որպես միավորի խորհրդանիշ։ 2006-ի ոչ նորմատիվ հավելված C-ում (հետագայում հանվեց) աստղագիտական ​​միավորի խորհրդանիշը նույնպես ua էր։

2012 թվականին ՄԱԳՀ-ն, նշելով, որ «այժմ տարբեր նշաններ են օգտագործվում աստղագիտական ​​միավորի համար», խորհուրդ է տվել օգտագործել «au» նշանը: Հետագայում Ամերիկյան աստղագիտական ​​ընկերության և Թագավորական աստղագիտական ​​ընկերության կողմից հրատարակված գիտական ​​ամսագրերը ընդունեցին այս խորհրդանիշը։ SI բրոշյուրի 2014 թվականի վերանայման և 2019 թվականի հրատարակության մեջ BIPM-ն օգտագործել է միավորի «au» նշանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստղագիտություն
Կատեգորիա:Երկնային մեխանիկա
Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Կատեգորիա:Տարածաչափություն
Այբ (այլ կիրառումներ)

*Այբ* եզրը կարող է վերաբերել հետևյալ հոդվածներին.

* Այբ - հայոց այբուբենի առաջին տառը,
* Այբ կրթական հիմնադրամ, հիմնադրվել է 2006 թվականին,
* Այբ դպրոց, ստեղծվել է «Այբ» կրթական հիմնադրամի կողմից,
* Այբ (պարբերական, Գլենդել), հայագիտական եռամսյա պարբերական։ Լույս է տեսնում 1994 թվականից, Գլենդելում։
Ապոլոնիուսի թեորեմ

|մինի|Կանաչ + Կապույտ = Կարմիր
**Ապոլոնիուսի թեորեմը** կապ է հաստատում եռանկյան միջնագծի և նրա կողմերի երկարությունների միջև։

Սա Ստյուարտի թեորեմի մասնավոր դեպք է։ Հավասարասրուն եռանկյան դեպքում այն վերածվում է Պյութագորասի թեորեմի։ Քանի որ զուգահեռագծի անկյունագծերը հատվելիս կիսում են իրար, Ապոլոնիուսի թեորեմը համարժեք է զուգահեռագծերի օրենքին։

Թեորեմը իր անունը կրում է հին հույն գիտնական Ապոլլոնիոսի պատվին։

## Ապացույց
մինի|Ապոլոնիուսի թեորեմի ապացույցը
Այս թեորեմը կարելի է դիտարկել որպես Ստյուարտի թեորեմ մասնավոր դեպք, այն կարելի է ապացուցել վեկտորների միջոցով։
Ստորև բերվում է մեկ այլ ապացույց, որն օգտագործում է կոսինուսների թեորեմը։

Դիցուք *a*-ն, *b*-ն և *c*-ն որևէ եռանկյան կողմերն են, իսկ *d*-ն *a*-ին տարված միջնագիծն է։ Միջնագիծը *a*-ն կբաժանի երկու *m = 1/2 a* երկարությամբ հատվածների։ *a*-ի և *d*-ի միջև ընկած անկյունը նշանակենք θ, իսկ θ′-ով նշանակենք նրա կից անկյունը (հետևաբար, cos θ′ = −cos θ)։ Օգտվենք կոսինուսների թեորեմից՝ θ և θ′ անկյունների համար.
:
\begin{align}
b^2 &= m^2 + d^2 - 2dm\cos\theta\\
c^2 &= m^2 + d^2 - 2dm\cos\theta'= m^2 + d^2 + 2dm\cos\theta.\, 
\end{align}


Այս երկու հավասարությունները գումարելով՝ կստանանք
:b^2 + c^2 = 2m^2 + 2d^2\,
որն էլ որ պահանջվում էր ապացուցել։

## Տեսեք նաև
* Ստյուարտի թեորեմ

## Աղբյուրներ

* Թեորեմի մասին PlanetMath-ում 

Կատեգորիա:Եռանկյան երկրաչափություն
Կատեգորիա:Էվկլիդեսյան երկրաչափության թեորեմներ
Համո Ամիրխանյան

**Համո Ազիզի Ամիրխանյան** (), հայ գրականագետ, լրագրող, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1941 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Վասպուրական նահանգի Հայոց ձոր գավառի Մաշտակ գյուղում։ Ապրել ու դաստիարակվել է մանկատներում։ 1923-1925 թվականներին որպես գործավար աշխատել է Հայաստանի լուսժողկոմատում։ 1925 թվականին եղել է Երևանի Երիտասարդական ակումբի վարիչը և ԼԿԵՄ Երևանի կոմիտեի ագիտացիայի բաժնի վարիչի տեղակալը, 1927-1929 թվականներին՝ Նոր Բայազետի և Էջմիածնի լուսավորության աշխատողների արհմիության գավառային կոմիտեի պատասխանատու քարտուղար, իսկ 1929-1931 թվականներին՝ ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի ագիտացիայի և տեսական ուսուցման բաժնի վարիչի տեղակալ։

1931 թվականին տեղափոխվել է Բաքու և սովորել տեղի գիտահետազոտական ինստիտուտ-ասպիրանտուրայում։ 1933-1934 թվականներին աշխատել է Բաքվի «Կոմունիստ» (հայերեն) թերթի խմբագրությունում որպես բաժնի վարիչ, պատասխանատու քարտուղար, խմբագրի տեղակալ, խմբագիր (1941 թվականից)։ 1944-1948 թվականներին եղել է Ադրբեջանական ԽՍՀ լուսավորության նախարարի տեղակալ, Ադրբեջանի ԿԿ Կենտկոմի մամուլի սեկտորի աշխատակից։ 1948-1954 թվականներին նորից աշխատել է որպես Բաքվի «Կոմունիստ» թերթի խմբագիր։ 1945 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։ 1948 թվականին, Երևանում, «Սովետահայ գրականության զարգացումը Ադրբեջանում» թեմայով ատենախոսություն է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։ 1954-1968 թվականներին աշխատել է Ադրբեջանի ռադիոկոմիտեում որպես հայկական հաղորդումների խմբագրության գլխավոր խմբագիր։ Միաժամանակ 1964-1967 թվականներին եղել է Ադրբեջանի գրողների միության հայկական մասնաճյուղի նախագահը։ 1968 թվականից աշխատել է Հայաստանի ԿԿ Կենտկոմի կուսակցության պատմության ինստիտուտ-ԽՄԿԿ Կենտկոմին առընթեր մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտի հայկական մասնաճյուղում որպես ավագ գիտաշխատող։ Եղել է ԽՍՀՄ III գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

Օգտագործել է Ա., Հ. Ամ., Ազիզյան, Հ. Ազիզյան, Հ. Լուսինյան, Հ. Ա., А. Азизян ծածկանունները։

## Հ. Ամիրխանյանի երկերի մատենագրություն
* Սովետահայ գրականության զարգացումը Ադրբեջանում, Բաքու, Ազերնեշր, 1949, 172 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի պետական մանկավարժական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
8B10B

Հեռահաղորդակցության ոլորտում, **8b/10b** իրենից ներկայացնում է գծային կոդավորման եղանակ, որը արտապատկերում է 8-բիթ սիմվոլները 10-բիթ սիմվոլների, հասնելու DC-հավասարակշռության և "bounded disparity" ինչպես նաև ապահովում է բավարար քանակի վիճակի փոփոխություններ (1->0 և 0->1) որը թույլ է տալիս վերականգնել տակտային հաճախականությունը (clock)։ Սա նշանակում է, որ 1-երի և 0-երի տարբերությունը առնվազն 20 բիթ երկարությամբ տողում կազմում է ոչ ավելի քան 2, և որ կան ոչ ավելի քան 5 իրար հաջորթող 1-եր կամ 0-եր։ Սա օգնում է նվազեցնել կանալի թողունակության ստորին սահմանի վրա դրված պահանջը որը անհրաժեշտ է աղդանշանը փոխանցելու համար։

Կոդավորման այս եղանակը նկարագրվել է 1983 թ․ Al Widmer և Peter Franaszek կողմից "IBM Journal of Research and Development" հանդեսում։ Արտոնագիրը հրապարակվել է IBM կողմից հաջորդ տարում․

## Աշխատանքի սկզբունքը
Կոդավորման այս եղանակը առաջարկում է 8-բիթ տվյալը փոխանցել որպես 10-բիթ որը կոչվում է սիմվոլ։ Ստորին (low) 5 բիթերը կոդավորվում է 6-բիթ խմբի (5b/6b) իսկ վերին (high) 3 բիթերը կոդավորվում են 4-բիթ խմբի (3b/4b)։ Այս կոդային խմբերը միավորվելով միասին ձևավորում են 10-բիթ սիմվոլներ։ Այս սիմվոլները հաճախ անվանում են D.x.y որտեղ, x-ի արժեքը տատանվում է 0-31 միջակայքում իսկ y-ի 0-7 միջակայքում։ 8b/10b կոդավորման ստանդարտը սահմանում է նաև 12 հատուկ սիմվոլներ (կամ ղեկավարման սիմվոլներ) որոնք կարող են ուղարկվել տվյալների սիմվոլների տեղում։ Այս սիմվոլները հաճախ օգրտագործվում են ցույց տալու փաթեթի սկիզբը ե վերջը, անգործության (idle), բաց թողնելու կամ նմապանատիպ պայմանները։

#### Ղեկավարման սիմվոլներ
8b/10b կոդավորման դեպքում 10b-ն իրենից ներկայացնում է ղեկավարման սիմվոլներ, որոնք ճիշտ բիթային հաջորդականություններ են (պարունակում են ոչ ավելի քան վեց 1-եր կամ 0-եր ) բայց չունեն իրենց համապատասխան 8b բայթը։ Այդ սիմվոլները օգտագործվում են ցածր մակարդակի ղեկավարման ֆունկցիաների համար։

5b/6b և 3b/4b աղյուսակներից ստացվում են հետևյալ 12 թույլատրելի ղեկավարման սիմվոլները

## Sեխնոլոգիաներ, որոնք օգտագործում են 8b/10b կոդավորումը
* PCI Express prior to 3.0
* IEEE 1394b
* Serial ATA
* SAS
* Fibre Channel
* SSA
* Gigabit Ethernet (բացառությամբ 1000Base-T)
* InfiniBand
* XAUI
* Serial RapidIO
* DVB
* DisplayPort
* DVI և HDMI
* HyperTransport
* Common Public Radio Interface (CPRI)
* USB 3.0.

Կատեգորիա:Գծային կոդեր
Բարթող Թելյան

**Բարթող Թելյան** (), հայ հրապարակախոս, խմբագիր։

Ծնվել է Պոլսում։ Կրթությունն ստացել է ծննդավայրի Ներսիսյան վարժարանում, ավարտելուց հետո պաշտոնավարել է Պատրիարքարանում, միաժամանակ ունեցել գրական-հրապարակախոսական գործունեություն։ «Մանզումեի էֆքյար», «Բյուզանդիոն» և այլ պարբերականներում իր ստորագրությամբ կամ *Ցոլակն*, *Ալևոր* ծածկանուններով տպագրել է բազմաթիվ հոդվածներ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Թուրքահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Մոնիտոր

**Մոնիտոր** - համակարգչային սարքավորում է, որը նախատեսված է տեքստային և գրաֆիկական ինֆորմացիան էկրանին արտածելու համար։ Մոնիտորները սովորաբար լինում են գունավոր, չնայած համակարգչային տեխնոլոգիաների զարգացման ավելի վաղ էտապում կային նաև միագույն մոնիտորներ։ Էկրանի վրա արտացոլվող ցանկացած պատկեր կազմված է դիսկրետ կետերի բազմությունից, որոնց անվանում են փիքսելներ։ Մոնիտորները չափվում են իրենց անկյունագծով, որոնք լինում են 14,15,17,... դյույմանոց (1 դյույմ = 25.4 մմ)։ Մոնիտորները լինում են հարթ և գոգավոր։ Կառուցվածքային տեսակետից գոյություն ունեն նաև հեղուկաբյուրեղային, պլազմային և այլ մոնիտորներ։

մինի|Հեղուկ բյուրեղային մոնիտոր
մինի|Էլեկտրոնաճառագայթային խողովակով մոնիտոր

Մոնիտորի կարևոր բնութագրիչը հանդիսանում է կադրի անցման հաճախականությունը։ 25 հց կադրի փոփոխությունը ընկալվում է որպես անընդհատ գործողություն։ Որակով մոնիտորները պետք է ունենան ոչ պակաս քան 60 հց։ Մոնիտորի որակական կարևորագույն պարամետր է հանդիսանում հորիզոնական և ուղղահայաց տեղավորված փիքսելների առավելագույն քանակը, որքան շատ են այդ կետերի քանակները, այնքան հստակ է պատկերը։ Մոնիտորն աշխատում է հատուկ ապարատային սարքի՝ տեսաադապտերի ղեկավարությամբ, որը թույլ է տալիս աշխատել 2 ռեժիմներում՝ տեքստային և գրաֆիկական։

Մոնիտորի 2 հիմնական տիպեր կան՝ էլեկտրոնաճառագայթային խողովակով և հեղուկ բյուրեղային։

**Հեղուկ բյուրեղային մոնիտորները** կոչվում են նաև **LCD** (Liquid Cristal Display) մոնիտորներ, իրենցից ներկայացնում են երկթիթեղանի թերթիկներ, որոնց միջև գտնվում է բյուրեղային կախույթը՝ սուսպենզիյա, որոնք փոփոխում են իրենց դիրքը էլեկտրական հոսանքի ազդեցության տակ։ Կան նման մոնիտորների 2 տիպեր՝ 
* DSTN (Dual Scan Twisted Nematic - բյուրեղային էկրան երկակի սքանով)
* TFT (Thin Film Transistor - բարակաթաղանթ տրանզիստորների վրա)

Հեղուկ բյուրեղային մոնիտորները վերարտադրում են միայն ֆիքսված թույլատրելի հնարավորությամբ և հաճախականությամբ պատկերներ։

**Էլեկտրոնաճառագայթային խողովակով մոնիտորների** մոտ գլխավոր տեղ է հատկացվում կադրի փոփոխման հաճախականությանը, քանի որ ըստ էության հաճախականությունը էլեկտրանային ճառագայթի միջոցով սքանի արագությունն է և նրա չափից է կախված պատկերի հստակությունը։ Հեղուկ բյուրեղային մոնիտորներում պատկերը ձևավորվում է բյուրեղներով և հետևաբար պատկերի փոփոխման հաճախականությունը կախված է նրանց միացումից և անջատումից։ Այս բնութագրումը անվանվում է մատրիցայի ռեակցիայի ժամանակ, այսինքն մեկ վայրկյանում մատրիցան կարող է վերարտադրել մինչև 125 պատկեր։
Հեղուկ բյուրեղային մոնիտորները ավելի քիչ տեղ են զբաղեցնում և ավելի քիչ էներգիա են օգտագործում։

## Գրականություն
* «Ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների տեխնիկական բազան», ՀՊՏՀ;Երևան 2006։

Կատեգորիա:Համակարգչի բաղկացուցիչներ
Կատեգորիա:Տեխնիկա
Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Արշակուհի Թեոդիկ

**Արշակուհի Թեոդիկ** (

), հայ գրող և բանասեր։

Թեոդիկի կինը։ Օրիորդական ազգանունը եղել է *Ճեզվեճյան*։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Սամաթիայի Նունյան-Վարդուհյան վարժարանում, 1895 թվականին անցնելով Անգլիա, սովորել է Սքարբրը քաղաքի Վեստլանդ բարձրագույն դպրոցում, ավարտելուց հետո մեկնել է Փարիզ, շարունակել ուսումը, միաժամանակ աշխատակցել Լուսինյանի ֆրանս-հայ բառարանին որպես բառերի դասավորող և հայ նորաբանություններ հավաքող։ 1898 թվականին վերադարձել է Պոլիս և պաշտոնավարել Սկյուտարի ճեմարանում։ Աշխատակցել է «Ծաղիկ», «Մանզումե», «Սուրհանդակ», «Բյուզանդիոն», «Ժամանակ» և այլ պարբերականների, Թեոդիկի «Ամենուն տարեցույցներին»։

Առանձին գրքով լույս է տեսել նրա «Ամիս մը ի Կիլիկիա» աշխատությունը (1910), որը գլխավորապես իր տպավորություններն են 1909 թվականի կոտորածից հետո ամայացած Կիլիկիայից։ Կազմել է «Արդի բարոյագիտությունը» դասագիրքը (1911-1912) միջին և բարձրագույն դասընթացներով։ Ունեցել է ակտիվ հասարակական գործունեություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ բառարանագիրներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության գրողներ
Մկնիկ

մինի|աջից|Ժամանակակից սովորակական օպտիկական մկնիկ
մինի|աջից|180px|Մկնիկի կառուցվածքը
185px|աջից|մինի|Անլար մկնիկ՝ Apple Mighty Mouse
**Համակարգչային մկնիկը** սարք է նախատեսված էկրանի գրաֆիկական պատկերների հեռակառավարման համար։ Մկնիկները լինում են 2 կամ 3 կոճակներով, որոնցից երկուսը լիովին բավարարում են օգտագործողի աշխատանքին։

Ներկայումս հաճախ կիրառվում են օպտիկակամեխանիկական մկնիկները, որոնք որպես կանոն, բաղկացած են իրանից, որտեղ տեղադրված գնդիկն ամրակցված է երկու իրար ուղղահայաց պտտվող լիսեռների միջև, որոնցից մեկն արձագանքում է X-երի առանցքով տեղաշարժման դեպքում, իսկ մյուսը՝ Y-ների։ Հարթ մակերևույթի վրա մկնիկները տեղաշարժելիս գնդիկը պտտվում է՝ իր հերթին պտտեցնելով լիսեռները։ Վերջիններիս վրա կան փոքրիկ կոորդինատային սկավառակներ՝ միկրոսկոպիկ բացվածքներով։ Կուրսորի դիրքի մասին ինֆորմացիայի ստացման համար կիրառվում են ինֆրակարմիր և ֆոտո ընդունիչները։ Ինֆրակարմիր ճառագայթն անցնելով նշված բացվածքների միջով, ընկալվում է ֆոտոընդունիչներով և համապատասխան էլեկտրակական ազդանշանը հաղորդում է համակարգչին։

**Օպտիկական** մկնիկներից առաջինները ինֆորմացիան ստանում էին գործունեության մակերևույթից անդրադարձված լույսից։ Ժամանակակից օպտիկական մկնիկը փոքրիկ տեսախցիկ միկրոպրոցեսորներ են, որն էլ մշակում է ստացվող ազդանշանը։

**Անլար** մկնիկները լինում են 2 տիպի՝ ինֆրակարմիր ճառագայթի միջոցով և ռադիոհաղորդման օգնությամբ ինֆորմացիա հաղորդող մկնիկներ։

## Պատմություն
1968 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Կալիֆորնիայում ինտերակտիվ սարքերի ցուցադրության ժամանակ ներկայացվեց համակարգչային մկնիկը։ Այս գաջեթի արտոնագիրը ստացվել է Դուգլաս Էնգելբարտի կողմից 1970 թվականին։
 
Առաջին համակարգիչը, որը ներառում էր մկնիկ, Xerox 8010 Star Information System մինիհամակարգիչն էր, որը ներկայացվեց 1981 թվականին:։ Xerox մկնիկը ուներ երեք կոճակ և արժեր 400 ԱՄՆ դոլար, ինչը 2012թ.-ի գնաճով ճշգրտված գներով հավասար է մոտ 1000 դոլարի։ 1983 թվականին Apple-ը թողարկեց իր սեփական մեկ կոճակով մկնիկը Lisa համակարգչի համար, որը նվազեցվեց մինչև 25 $: Մկնիկը լայն ժողովրդականություն է ձեռք բերել Apple Macintosh համակարգիչներում, իսկ ավելի ուշ Windows-ում IBM PC-ով համատեղելի համակարգիչների համար օգտագործման շնորհիվ։
 
Այս պահին մեծ տարածում են գտել մուտքագրման այլ սարքեր՝ սենսորային վահանակներ, սենսորային էկրաններ, գրաֆիկական պլանշետներ և այլն։ Այնուամենայնիվ, ամեն տարի հայտնվում են համակարգչային մկների նոր մոդելներ։ 2009 թվականին Apple-ը թողարկեց Magic Mouse-ը, որը տարբեր ժեստերը ճանաչելու համար կոճակի փոխարեն օգտագործում է բազմաշերտ սենսորային վահանակ։ Առանձին դաս կարելի է համարել խաղային մկները։ Նրանց պատմությունը կապված է Razer ապրանքանիշի հետ, որը 1998-ին արժանապատիվ գումար է ներդրել դիզայներների, խաղացողների և CAD օգտագործողների համար սարքի մշակման համար։ Այժմ դուք կարող եք գտնել սարքեր ցանկացած ճաշակի համար՝ բյուջե, կոմպակտ, նորաձևություն և խաղեր։ Արտադրողները հաշվի են առնում ամեն ինչ՝ բռնման տեսակից մինչև զգայունության աստիճանը և խաղի ժանրը

## Գրականություն
* «Ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների տեխնիկական բազան», ՀՊՏՀ; Երևան 2006։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Համակարգչի բաղկացուցիչներ
Մատթեոս Մաղաքյան

**Մատթեոս Մաղաքյան (Թեոփիլյան, Մաղաք–Թեոփիլյան)** (), հայ բանասեր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Կրթությունն ստացել է Վենետիկի Մխիթարյանների Ս. Ղազար վանքում, ապա պաշտոնավարել նույն միաբանությունում։ Զբաղվել է բանասիրությամբ։ Նա կազմել է 1801-1809 թվականների Վենետիկում լույս տեսած «Օրացույցներտ»։ Մասնակցել է Մ. Ջախջախյանի «Բառգիրք ի բարբառ հայ և իտալական» բառարանի պատրաստմանը. նրան է պատկանում այդ բառարանի Մ-ից մինչև վերջը։ Պատրաստել է հայ և օտար ականավոր մարդկանց կենսագրությունները պարունակող շատ ստվար մի աշխատություն, հրատարակել է 1839 թվականին հետևյալ խորագրով. «Կենսագրութիւն երևելի արանց, զոր ծաղկաքաղ համառօտեաց յընդարձակ բառարանէն իւրմէ յերկուս հատորս» (Վենետիկ, 1839, Ա հատոր, 964 էջ, Բ հատոր, 1071 էջ)։ Պարունակում է մեծ մասամբ օտար գործիչների կենսագրությունները՝ քաղված ֆրանսերեն և լատիներեն հանրագիտական բառարաններից։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ
Բագարատ Թևյան

**Բագարատ Թևյան** (), հայ արձակագիր, դրամատուրգ, հրապարակախոս։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է կրթությունը, սովորել նախ թաղային վարժարանում, ապա՝ Կեդրոնական։ 1918-1919 թթ.-ից սկսած պոլսահայ մամուլում տպագրել է հրապարակախոսական հոդվածներ և գեղարվեստական երկեր, ինքնուրույն և թարգմանական թորթոններ։ Աշխատակցել է «Ճակատամարտ», «Շեփոր», «Ժամանակ», «Զարթոնք», «Մարմարա», «Նոր լուր» և այլ պարբերականների։ 1926-ին հրատարակել է «Կեսուր» երգիծական շաբաթաթերթը։ Հետագայում խմբագրել է «Անուշապուր», «Պատկեր» պարբերականները։ 1928 թ.-ից՝ մոտ քառասուն տարի, հրատարակել է «Երջանիկ տարեգիրքը», որին աշխատակցել են պոլսահայ բոլոր գրողներն ու բանաստեղծները։

Առանձին գրքերով հրատարակել է «Թոսուն Միրիկ» (Կ. Պոլիս, 1931), «Բանտարկյալի մը օրագիրը» (1933), «Զսպանակի վրա» (1951) վեպերը, «Հանգրվանը» (1943), «Շուշիկին կաղանդը» (1954), «Զարթիկ հորքուրին տունը» (1955) պիեսները, գրված Ատրինե Տատրյանի հետ միասին։

Թարգմանություններից առանձին գրքով լույս է տեսել Վ. Քեոյի «Փոցտամի գաղտնիքները» վեպը (Կ. Պոլիս, 1924)։ Օգտագործել է *Բոռ, Մահակ, Զապել Տերտերյան, Պրպտող, Բ. Թայիս, Սեդա, Բակուր, բրոֆ. Ներսես Ճիլանճյան* և այլ ծածկանուններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Նորայր Առաքելյան

**Նորայր Հունանի Առաքելյան** (), հայ մաթեմատիկոս, ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1971), պրոֆեսոր (1989), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1990, թղթակից անդամ՝ 1974): Հիմնական հետազոտությունների բնագավառներն են կոմպլեքս անալիզ և մոտավորությունների տեսություն։ ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (2003)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Արթիկի շրջանի Մեղրաշեն գյուղում (Հայկական ԽՍՀ)։ 1954-1958 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի ֆակուլտետում։ 1989&nbsp;-&nbsp;1991, 1997-2006 թթ. եղել է ՀՀ ԳԱԱ մաթեմատիկայի ինստիտուտի տնօրեն, 1991&nbsp;-&nbsp;1993՝ Երևանի պետական համալսարանի ռեկտոր։ 2006 թվականից ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի մաթեմատիկայի, մեխանիկայի և ինֆորմատիկայի բաժանմունքի ակադեմիկ-քարտուղար, ՀՀ ԳԱԱ նախագահության անդամ։ Տրիի համալսարանի (Գերմանիա) պատվավոր դոկտոր (2004)։

2013 թ. հոկտեմբերի 14-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանով։

Մահացել է 87 տարեկան հասակում 2023  թվականի դեկտեմբերի 28-ին Երևանում։

## Աշխատություններ
* Степенные ряды.- Ереван: Изд-во Ерев. ун-та, 1991.- 100 с. ;
* Արտաշես Լիպարիտի Շահինյան.- Երևան։ ՀՀ ԳԱԱ հրատ, 2003.- 50 էջ ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նորայր Առաքելյանը մաթեմատիկական տոհմածառ նախագծում
* Նորայր Առաքելյանի անձնական էջ

Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Ռաֆայել Ալեքսանդրյան

**Ռաֆայել Արամի Ալեքսանդրյան** (), հայ մաթեմատիկոս, ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1962), պրոֆեսոր (1964)։ ՀՀ Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայի ակադեմիկոս (1986, թղթակից անդամ՝ 1965)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1974)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Գյումրիում։ 1941-1945 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի  ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի ֆակուլտետում։ 1948 թվականին Ս. Լ. Սոբոլևի ղեկավարությամբ Մոսկվայի պետական համալսարանում պաշտպանել է թեկնածուական թեզը։ 1949-1960 թվականներին աշխատել է Երևանի պետական համալսարանում։ 1954-1959 թվականներին ԵՊՀ մաթեմատիկայի ֆակուլտետի դիֆերենցիալ հավասարումների ամբիոնի վարիչ, 1978-1988 թվականներին՝ նույն ֆակուլտետի դեկան։

Հիմնական հետազոտությունների բնագավառներն են՝
* Ֆունկցիոնալ անալիզ
* Սոբոլևի դասի մասնական ածանցյալներով հավասարումներ
* մաթեմատիկական ֆիզիկայի հավասարումներ, ընդհանուր տոպոլոգիա

## Պարգևներ, մրցանակներ
* ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ, 1974
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր, 1986
* «Պատվո նշան» շքանշան
* Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշան

## Երկեր
* Ալեքսանդրյան Ռ. Ա., Ընդհանուր տոպոլոգիա, Երևան, 1979։

### Մամուլ
* Հոդվածների մատենագիտություն։

## Արտաքին հղումներ
* Ռաֆայել Ալեքսանդրյանը մաթեմատիկական տոհմածառ նախագծում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Նոգալես (Արիզոնա)

**Նոգալեսը** (), քաղաք ԱՄՆ Արիզոնա նահանգում, Սանտա Կրուս գավառի վարչական կենտրոնը։

## Տեղադիրք
Արիզոնայի Նոգալես քաղաքը գտնվում է ԱՄՆ - Մեքսիկա սահմանի վրա, և Մեքսիկայի Նոգալես քաղաքի հետ միասին փաստորեն մեկ ամբողջություն է, այն տարբերությամբ, որ այս երկու նույնանուն քաղաքներն իրարից բաժանված են պետական սահմանով։ Երկու բնակավայրերն իրարից բաժանող և սահմանին զուգահեռ ձգվող պողոտան այդպես էլ կոչվում է՝ «Միջազգային ավենյու» *(International Avenue)*։

## Բնակչություն
Բնակչությունը միատարր է, կազմված է մեքսիկական ծագում ունեցող քաղաքացիներից։

## Պատմություն
XIX դարում ստեղծված այս բնակավայրի առաջին անվանումը եղել է *Այզեքթաուն*՝ ոմն Ջեքոբ Այզեքսոնի անունով, որն այստեղ կառուցել էր առաջին պանդոկը, մինչև Սաութ Փեսիֆիք երկաթուղու ներկայանալը այդ շրջանում (1882)։ Երկաթուղու մոտեցման հետ միաժամանակ աճեց նաև բնակավայրի բնակչության քանակը և տնտեսական նշանակությունը։ Քաղաքը վերանվանվեց «Նոգալես» և այն դարձավ Սանտա Կրուս գավառի վարչական կենտրոնը (1899-ն)։ «Nogales» իսպաներեն նշանակում է «ընկույզներ» կամ «ընկուզենիներ»։

## Ժամանակակից քաղաք
Նոգալեսը մասնավորապես հայտնի է որպես սահմանային առևտրի կենտրոն։ Նաև ունի ապօրինի թմրադեղերի ներմուծման կարևոր հանգույցի համբավ։

## Կլիմա

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Encyclopaedia Britannica, *Micropaedia*, 15-th edition, Vol. VII, Page 375

Կատեգորիա:Արիզոնայի քաղաքներ
Կատեգորիա:1893 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ռուբեն Անղալադյան

**Ռուբեն Սարգսի Անղալադյան** (), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, մշակութաբան, փիլիսոփա, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1982 թվականից, Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2011)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ախալցխա քաղաքում։ Միջնակարգ կրթությունն ստացել է տեղում։ 1965 թվականին ընդունվել է Լենինգրադի պոլիտեխնիկական ինստիտուտ, ապա փոխադրվել է Լենինգրադի համալսարան, որի դասընթացն ավարտել է 1972 թվականին։

Ռուսերեն լույս են տեսել նրա «Խորալ» (Երևան, 1975), «Կիրճ» (Երևան, 1979) բանաստեղծությունների ժողովածուները, «Լուսնյակը և ձկնիկը» (Լենինգրադ, 1985) բանաստեղծությունների և հեքիաթների ժողովածուն։

Նրա գործերը թարգմանվել են իտալերեն, վրացերեն, հունգարերեն, անգլերեն, էստոներեն և այլ լեզուներով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Հրեաներն ու հայերը, «Գարուն», 2001, № 2
* Դյուրաբեկ սիրտը, իրիկնային հավքը և կանացի քնքշանքը իբրև հոգու որոնում, «Գարուն», 2001, № 3

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութաբաններ
Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Էդուարդ Թերզյան

**Էդուարդ Թերզյան** (), հայ նկարիչ։

Որդին է բանաստեղծ Թովմաս Թերզյանի։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Կրթությունն ստացել է ծննդավայրում, ապա շարունակել Վենետիկում, հետևելով նկարչության։ Մասնագիտությունը կատարելագործել է Վիեննայի գեղարվեստների վարժարանում։ Մեծ եղեռնից հետո անցել է ԱՄՆ։ 1921 թվականին Նյու-Յորքում բացված մի ցուցահանդեսում ցուցադրվել են նրա մի քանի նկարները, որոնք մամուլում լավ գնահատականի են արժանացել։ Հետագայում մասնակցել է բազմաթիվ ցուցահանդեսների։ Հիմնականում ապրել է Հունաստանում։ Մահացել է Կիպրոսում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1882 ծնունդներ
Կատեգորիա:1955 մահեր
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
10 սենտավո (Չիլի)

**Չիլիի 10 սենտավոն** (իսպաներեն՝ *diez centavos*) չիլիական պեսոյի սենտավո մանրուն դրամի նոմինալներից մեկն է եղել 1896 թվականից մինչև 1983-ը, երբ, բարձր ինֆլյացիայի պատճառով, շրջանառությունից հանվել է Չիլիի Կենտրոնական բանկի կողմից։ Թողարկվել է միայն մետաղադրամի տեսքով։

10 սենտավո դրամանիշները հատվել են երեք տեսակներով, սկզբում՝ 83,5 հարգի արծաթից, իսկ ժամանակի ընթացքում արծաթի բաղադրությունը հետզհետե նվազեց և վերջին տեսակը արդեն արտադրվում էր ալյումինից և հասարակ մետաղների տարբեր ձուլույթներից։ 1852 - 1894 թթ. թողարկվել է նաև 1 դեսիմո դրամանիշը, որը նույնպես պեսոյի մեկ տասներորդն էր և համարժեք էր 10 սենտավոյին, ու «սենտավոն» պարզապես փոխարինեց «դեսիմոյին» որպես այս մետաղադրամի մեկ այլ անվանում։

Ստորև՝ չիլիական պեսոյի 10 սենտավո դրամանիշի երեք տեսակները.

## 10 սենտավո (1896 - 1920, արծաթ)

### Պատմություն

Այս տեսակի 10 սենտավո մետաղադրամն առաջինն էր, որը փոխարինեց մինչ այդ շրջանառության մեջ եղած դեսիմոյին, որն արտադրվում էր մինչև 1894 թվականը։ Դեսիմոն և 10 սենտավոն համարժեք դրամներ էին (պեսոյի մեկ տասներորդը)։ Այս 10 սենտավոն հատվում էր Սանտյագոյի դրամահատարանում, արծաթից։ Արտադրման թվականներն են՝ 1896 - 1920։ Ունի մի քանի ենթատեսակներ, որոնք միմյանցից տարբերվում են միայն արծաթի պարունակության չափով։ Ստորև՝ այդ ենթատեսակները՝ ստանդարտ կատալոգային համարներով և արծաթի պարունակությամբ.

* KM # 156.1 (1896) - 83,5% արծաթ
* KM # 156.2 (1899-1907) - 50% արծաթ
* KM # 156.2a (1908-1920) - 40% արծաթ
* KM # 156.3 (1915-1918) - 45% արծաթ

Կշիռը՝ 2 գրամ (1896 - 1907) և 1,5 գրամ (1908 - 1920), տրամագիծը՝ 17 մմ։

### Նկարագրություն

**Դիմերես**

Դիմերեսի վրա պատկերված է ժայռի վրա թառած բացած թևերով պասկուճ, որի շուրջը (կիսաշրջանով)՝ *REPÚBLICA DE CHILE* (*Չիլիի Հանրապետություն*) մակագրությունը։

**Դարձերես**

Դրամի ետևի կողմում՝ դափնեպսակով ամփոփված **DIEZ CENTAVOS** *(«տասը սենտավո»)* գրությունը, որի տակ՝ թողարկման տարեթիվը։ Տարեթվի տակ, դափնեպսակի հիմքում՝ մուրճ և մանգաղի էմբլեմը։

### Նումիզմատական արժեք

Այս 10 սենտավոն որոշ նումիզմատական արժեք է ներկայացնում «չօգտագործված» վիճակի մետաղադրամների պարագայում։ Արժեքները տատանվում են 10-ից 20 ԱՄՆ դոլարի սահմաններում։ 1915 և 1916 թվականներին թողարկված դրամների արժեքն է $6,50։ Միայն մեկ ենթատեսակի 10 սենտավո դրամն է, որ ունի զգալիորեն ավելի բարձր արժեք՝ 1901 թ. դրամը՝ դրամահատարանի վրիպակով (**1901**-ի փոխարեն գրված է **1801**)։ Այս մետաղադրամը գնահատվում է 100 դոլարի չափով։

## 10 սենտավո (1920 - 1941, արծաթ)
## 10 սենտավո (1975 - 1979, ալյումին)

## Աղբյուրներ

* Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. (19th Century). Page 192.
* Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. (20th Century). Pages 340 - 341.

Կատեգորիա:Մետաղադրամ
Կատեգորիա:Պեսո
Կատեգորիա:Ցենտ
Կատեգորիա:Չիլիական պեսո
Կատեգորիա:Չիլիի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Արծաթե դրամներ
Կատեգորիա:Ալյումինե դրամներ
Կատեգորիա:Պասկուճի պատկերով դրամներ
Կատեգորիա:Մուրճ և մանգաղի պատկերով դրամներ
Մուսսոն

[մինի|Մուսոնային ամպերի կուտակումները Հնդկաստանի [Մադհյա Պրադեշ մարզում]]
**Մուսսոն** (արաբերեն՝ «موسم» («մաուսիմ») - սեզոն), սեզոնային կայուն քամիներ երկրագնդի որոշ մարզերում, որոնք տարին երկու անգամ փոխում են իրենց ուղղությունը (դառնում հակադիր կամ հակադիրին մոտ)։ Պարբերական, սեզոնային քամիներ են, որոնք գերազանցապես փչում են Հարավային և Հարավարևելյան Ասիայի արևադարձային և մերձարևադարձային երկրներում՝ հասնելով մինչև Ճապոնական ծովի ափերը։

Մուսսոնները փոխում են իրենց ուղղությունը՝ ամառը ծովից դեպի ցամաք, իսկ ձմռանը՝ ցամաքից ծով։ Սրանցից առաջինը՝ ծովից փչողը, բերում է խոնավություն, և հիմնական առանձնահատկությունը ամառային առատ տեղումներն են։ Ձմեռային մուսոնները հաճախ ուղղված են ցամաքից դեպի օվկիանոս (մայրցամաքային մուսոններ), իսկ ամառայինը՝ օվկիանոսից դեպի ցամաք (օվկիանոսային մուսոններ)։ Պայմանավորված են հիմնականում մայրցամաքի և օվկիանոսի տաքացման անհամաչափությամբ։ Իսկ մյուսը՝ ցամաքից փչողը բերում է չոր օդ։

Մուսսոնային կլիմայի հիմնական առանձնահատկությունը ամառային առատ տեղումներն են և չոր ձմեռը։ Մուսոնները լավ են արտահայտված արևադարձային լայնություններում, գլխավորապես Հնդկական օվկիանոսի ավազանում։ Լինում են նաև արտաարևադարձային մուսոններ։

## Հայաստանում
Հայաստանում մուսսոններ գրեթե չեն դիտվում, նման տպավորություն առաջացնում են ձմռանը ՀՀ տարածքից դեպի Սև և Կասպից ծովերը տարածվող, իսկ ամռանը հիշյալ ծովերից հանրապետության տարածք ներթափանցող քամիները։

## Աղբյուրներ
* Կամսար Ավետիսյան, Արևելքի մարգարիտը, Երևան, Հայպետհրատ, 1964, էջ 13։

Կատեգորիա:Քամիներ
Կատեգորիա:Անձրև
Սերո Անտոնյան

**Սերո Սահակի Անտոնյան** (, թաղված է Բագրատաշեն գյուղում), հայ բանաստեղծ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1984 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է ՀԽՍՀ Նոյեմբերյանի շրջանի Դոստլու (այժմ՝ Բարեկամավան, Տավուշի մարզ) գյուղում։ 1955 թվականին տեղափոխվել է Կիրովական և 1957 թվականին ավարտել տեղի բժշկական տեխնիկումը։ 1959 թվականին ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։ 1965-1972 թվականներին աշխատել է Կիրովականի բարձրագույն դպրոցի ու գիտական հիմնարկների աշխատողների միության տան տնօրեն։ 1970-1976 թվականները սփյուռքահայ գրականություն է դասախոսել Կիրովականի մանկավարժական ինստիտուտում։ Եղել է Կիրովականի թիվ 6 միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։

## Ս. Անտոնյանի երկերի մատենագրություն
* Բարի լույս, Երևան, «Հայաստան», 1965, 61 էջ։
* Զուլալ աղբյուր, Երևան, «Հայաստան», 1974, 102 էջ։
* Աստղետ ամառ, Երևան, «Սովետական գրող», 1980, 84 էջ։
* Նշենի, Երևան, «Սովետական գրող», 1985, 172 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Մոնցա

**Մոնցա** (), քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Միլան քաղաքի մոտակայքում, Լամբրո գետի վրա։

Մոնցա և Բրիանցա գավառի վարչական կենտրոնն է։ Բնակչությունը կազմում է մոտ 121 000&nbsp;մարդ (ըստ 2009 թ. տվյալների)։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը  

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Կոմանդանտե (ֆիլմ)

**Կոմանդանտե** (), ամերիկացի ռեժիսոր Օլիվեր Սթոունի փաստագրական ֆիլմը Կուբայի առաջնորդ Ֆիդել Կաստրոյի մասին։

## Սյուժե
2002 թվականի փետրվարին ֆիլմի ռեժիսոր Օլիվեր Սթոունը ամենատարբեր թեմաներով հարցազրույց է անցկացնում 75-ամյա Ֆիդել Կաստրոյի հետ։ Ըստ պայմանավորվածության Ֆիդել Կաստրոն կարող էր ցանկացած պահի ընդհատել հարցազրույցը, սակայն նա ոչ մի անգամ դա չարեց։ Ֆիլմի 95 րոպեներն ընտրված են այդ 30 ժամանոց հարցազրույցից։ Նկարահանումները կատարվում են Հավանայի տարբեր մասերում՝ փողոցներում, համալսարաներում, սրճարանում, մեքենայի մեջ։

## Ցուցադրումներ
Ֆիլմն ԱՄՆ-ում արգելվել է այն պատճառաբանությամբ, թե այն պրոպագանդում է Ֆիդել Կաստրոյի դրական կերպարը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.imdb.com/title/tt0342213/
* http://www.allmovie.com/work/1:278867

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2003 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Օլիվեր Սթոունի ֆիլմեր
Աուրանգաբադ

**Աուրանգաբադ**, քաղաք Հնդկաստանում, շրջանային կենտրոն է Մահարաշտրա նահանգում։ Հայտնի զբոսաշրջային կենտրոն է, քանի որ նրանով է անցնում Համաշխարհային ժառանգություն համարվող Աջանտայի և Էլլորայի ժայռակերտ տաճարներ տանող ճանապարհը։

## Անվանումը
Անունն ստացել է Մեծ Մոնղոլների կայսր Շահ Ջահանի որդի Աուրենգզեբից, որը գահին տիրանալու համար իր հորը բանտ նստեցրեց։

## Ճարտարապետությունը
Ճարտարապետական կոթողներից նշանավոր է Բիբի-Կա-Մաքբարան։ Այն կառուցել է Աուրենգզեբը իր կնոջ գերեզմանի վրա՝ ամեն կերպ փորձելով նմանեցնել Ագրայում կառուցված Թաջ Մահալին։

Քաղաքի լավագույն շենքերից է նրա հյուրանոցը, որի պատերը զարդարված են Աջանտայի որմնակարներով։

## Աղբյուրներ
* Կամսար Ավետիսյան, Արևելքի մարգարիտը, Երևան, Հայպետհրատ, 1964, էջ 32-35։

Կատեգորիա:1592 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքներ
Բիբի-Կա-Մաքբարա

մինի|300px|Բիբի-Կա-Մաքբարա
**Բիբի-Կա-Մաքբարա** - 17-րդ դարի տաճար Հնդկաստանի Աուրանգաբադ քաղաքում։

Տաճարը կառուցվել է Մեծ մողոլների կայսրության փադիշահ Աուրանգզեբի օրոք, որը Հնդկաստանում իշխել է 1658-1707 թվականներին։ Աուրանգզեբը իր հորը՝ Շահ Ջահանին նմանվելու համար իր կնոջ գերեզմանի վրա կառուցել տվեց մի դամբարան՝ ամեն կերպ ձգտելով նմանեցնել Ագրայում կառուցած հռչակավոր Թաջ Մահալին։ Եվ իրոք, այդ դամբարանը արտաքին տեսքով հիշեցնում է Թաջ Մահալը, ինչի համար տաճարը շատ հաճախ անվանում են *«Դեկանի Թաջ»*։

## Աղբյուրներ
* Կամսար Ավետիսյան, Արևելքի մարգարիտը, Երևան, Հայպետհրատ, 1964, էջ 34։

Կատեգորիա:17-րդ դարի կառույցներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի մզկիթներ