Ռաֆթինգ

[մինի|Ռաֆթինգ [Մեծ կիրճ|Գրանդ Կանյոնում, ԱՄՆ]]
[մինի|Ռաֆթինգ Հնդկաստանի [Հիմաչալ Պրադեշ քաղաքում]]
[աջից|մինի|Սպիտակ ջրային ռաֆթինգ [Cagayan de Oro River|Կագայան դե Օրո գետի երկայնքով, Ֆիլիպիններ]]
[աջից|մինի|Ռաֆթինգ [Արկանզաս (գետ)|Արկանզաս գետի վրա, Կոլորադո, ԱՄՆ]]
[մինի|Ռաֆթինգ [Լադախ|Լադախում, Հնդկաստան]]
մինի|Ռաֆթինգ Ալյասկայում
մինի|Ռաֆթինգ Տարա գետի վրա, Բոսնիա**Ռաֆթինգ** **կամ սպիտակ ջրերի ռաֆթինգ,** բացօթյա ժամանցային զբաղմունք, որի ժամանակ օգտագործվում է փչովի լաստ՝ գետում կամ ջրային այլ տարածքներում նավարկելու համար։ Սա հաճախ արվում է սպիտակ ջրերի կամ տարբեր աստիճանի անհարթ ջրերի վրա։ Ռիսկի հետ առնչությունը հաճախ փորձառության մի մասն է կազմում։

Այս զբաղմունքը՝ որպես արկածային սպորտաձև, դարձել է հանրաճանաչ 1950-ականներից սկսած, եթե ոչ ավելի վաղ։ Այն զարգացել է՝ սկսած անհատների կողմից 10 ոտնաչափ (3.0մ) մինչև 14 ոտնաչափ (4.3մ) լաստերի թիավարումից՝ երկշեղբ թիերով կամ թիակներով, մինչև բազմամարդ լաստեր, որոնք առաջ են մղում միաշեղբ թիերով և ուղղորդում է հետնամասում գտնվող թիավարը թիակների օգտագործմամբ։

Գետերի որոշ հատվածներում ռաֆթինգը համարվում է էքստրեմալ սպորտաձև և կարող է մահացու լինել, մինչդեռ այլ հատվածներն այդքան էքստրեմալ կամ դժվար չեն։ Ռաֆթինգը նաև մրցութային սպորտաձև է, որը կազմակերպվում է ողջ աշխարհում և ավարտվում է մասնակից երկրների միջև անցկացվող աշխարհի ռաֆթինգի առաջնությամբ։ Ռաֆթինգի Միջազգային Ֆեդերացիան՝ հաճախ հիշատակվում է որպես IRF, համաշխարհային մարմին է, որը վերահսկում է սպորտաձևի բոլոր ասպեկտները։

## Սարքավորումներ
Ռաֆթինգի սարքավորումները շարունակաբար զարգանում և զգալիորեն զարգացել են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակաշրջանի հին ռետինե լաստերից:  Ժամանակակից սպիտակ ջրերի լաստերը սովորաբար պատրաստվում են որակյալ նեյլոնից կամ կևլարե մանրաթելային պլաստիկներից, ինչպիսիք են PVC-ը կամ ուրեթանը, թեև ավելի սկզբնական մակարդակի էժան արտադրողներից շատերը դեռ օգտագործում են սոսնձված ռետին: Պլաստիկը, ընդհանուր առմամբ, ավելի դիմացկուն է, ավելի երկարակյաց և նույնքան հեշտ է վերանորոգել, համեմատած հին ռետինե լաստանավերի: 

Թիավարներն ու թիակները լաստանավերի շարժման միջոցներն են և ունեն բազմաթիվ չափսեր և տեսակներ՝ հաշվի առնելով գետի հատուկ պայմանները:

### Թիակներ
Թիակները շերտավոր փայտի, պլաստիկի, ալյումինի, ածխածնի մանրաթելի կամ այլ առաջադեմ կոմպոզիտների համադրություն են: Այս նյութերի բազմաթիվ տեսակներ և համակցություններ կան, որոնցից ցածր մակարդակի թիակները կազմված են էժան ալյումինից և պլաստիկից: Բարձրակարգ մոդելները կառուցված են բարձրակարգ կոմպոզիտներից և հիմնականում օգտագործվում են ռաֆթինգի պրոֆեսիոնալ ուղեկցորդների, լաստանավերի և արշավախմբերի թիավարողների կողմից: 

* Ձեռքով պահվող թիակներ են, որոնք չեն ամրացվում նավին կամ լաստին
* Սովորաբար ավելի կարճ են, քան oar-երը
* Կարող են լինել միաշեղբ կամ երկշեղբ 
* Երկշեղբ թիակները հիմնականում օգտագործվում են կայակներում

* Միաշեղբ թիակներն ավելի հաճախ օգտագործվում են կանոեներում և ռաֆթինգում

Ռաֆթինգի համար թիակների հիմնական դիզայնը բաղկացած է 3 մասից.

* Մեկ սայր
* Լիսեռ
* T-բռնակ

### Թիեր
Ի տարբերություն սովորական թիակների, որոնք ձեռքում են պահվում, թիերը սովորաբար ամրացված են նավի կամ լաստի եզրին հատուկ կալիչների միջոցով և ավելի երկար են: Թիավարը նստում է դեմքով դեպի նավի հետնամաս և քաշում է թիերը՝ նավը առաջ մղելու համար:

Օրինակ՝ ակադեմիական թիավարության մեջ, մեծ լաստերում և որոշ տեսակի նավակներում հենց այս տեսակի թիեր են օգտագործվում, քանի որ դրանք ապահովում են ավելի մեծ ուժ և վերահսկողություն:

Այս թիերը սովորաբար պատրաստվում են նույն նյութերից, ինչ թիակները: Փայտ, պլաստիկ, ալյումին և ածխածնային մանրաթել: Թիերը նախատեսված են մի քանի տարբեր գետերի համար, որոնց ծայրերի մի փոքր տարբեր ձևեր կան, որոնք կառուցված են գետի տարբեր պայմանների համար: Փայտե թիակները սովորաբար կառուցվում են որպես մեկ ամուր կտոր՝ օգնելու պահպանել թիակի ամրությունն ու ճկունությունը, երբ այն լարվում է ծանրաբեռնվածության տակ: Կոմպոզիտային կամ մետաղական թիակները սովորաբար պատրաստվում են երեք մասից․

*Սայր
*Լիսեռ
*Բռնիչ

Թիավարները սովորաբար օգտագործում են 2 համակարգերից մեկը՝ նավակին կցելու համար, բայց երկու դեպքում էլ նրանք կապվում են նավակի հետ մեծ մետաղական շրջանակի միջոցով, որը ամրացված է նավի վրա, որը կոչվում է «թիակի շրջանակ»: Թիավարները շրջանակին միանում են կա՛մ սեղմիչով, կա՛մ թիակի կողպեք կոչվող համակարգով: Համակարգերից յուրաքանչյուրը միանում է շրջանակին շրջանակի երկու կողմերում գտնվող թիավարման աշտարակների միջոցով:

## Պատմություն
Սպիտակ ջրային ռաֆթինգի մասին առաջին անգամ հիշատակվել է 1811 թվականին, երբ ծրագրվում էր Վայոմինգում Սնեյք գետով նավարկելու առաջին գրանցված փորձը: Առանց վերապատրաստման, փորձի կամ համապատասխան սարքավորումների, գետը չափազանց դժվար և վտանգավոր էր նավարկել: Այն ստացել է «Խելագար գետ» մականունը։  

1940 թվականի հունիսի 9-ին Քլայդ Սմիթը հաջող ճանապարհորդել է Սնեյք գետի կիրճով: 1843 թվականին լեյտենանտ Ջոն Ֆրեմոնտը ԱՄՆ-ում ներկայացրել է առաջին ռետինե լաստանավը: Ավելի ուշ՝ 1844 թվականին, հետագա բարելավումները կատարել է Փիթեր Հալքեթը։ Այս նավերը մեծապես նպաստավոր են եղել ջրային նավարկության համար: Այն տևել է երկար տարիներ՝ ժամանակի ընթացքում արհեստագործական և անվտանգության բարելավումներով:

## Սպիտակ ջրի դասեր
[մինի|Ռաֆթինգ [Pacuare River|Պակուար գետի վրա, Կոստա Ռիկա]]
[մինի|Ռաֆթինգ Neitikoski Rapids-ում Լիեկսայում, [Հյուսիսային Կարելիա, Ֆինլանդիա]]Այլ կերպ հայտնի է որպես գետի դժվարության միջազգային սանդղակ, ստորև ներկայացված են սպիտակ ջրային ռաֆթինգի դժվարության վեց աստիճանները: Դրանք տատանվում են պարզից մինչև շատ վտանգավոր և հնարավոր մահ կամ լուրջ վնասվածքներ:

**Դաս 1.** Շատ քիչ անհարթ տարածքներ, կարող է պահանջել փոքր մանևրումներ: Հմտությունների մակարդակը շատ բազային է:

**Դաս 2.** Որոշ անհարթ տարածքներ, գուցե որոշ քարեր, կարող են որոշակի մանևրումներ պահանջել: Պահանջվում է հմտությունների մակարդակ, թիավարման բազային հմտություններ:

**Դաս 3.** Փոքր ալիքներ, բայց ոչ զգալի վտանգ: Կարող է պահանջել զգալի մանևրումներ: Հմտությունների մակարդակը ռաֆթինգի որոշակի փորձ:

**Դաս 4.** Սպիտակ ջուր, միջին ալիքներ, գուցե ժայռեր, գուցե զգալի անկումներ, կարող է անհրաժեշտ լինել կտրուկ մանևրներ: Հմտությունների մակարդակը ռաֆթինգի բացառիկ փորձ:

**Դաս 5.** Փրփրած ջուր, մեծ ալիքներ, մեծ ծավալ, մեծ քարերի և վտանգների հավանականություն, մեծ անկման հնարավորություն, պահանջում է ճշգրիտ մանևրումներ: Հմտությունների մակարդակը ռաֆթինգի լիարժեք տիրապետում:

**Դաս 6.** 6-րդ դասի արագընթաց հոսքերը համարվում են այնքան վտանգավոր, որ դրանք արդյունավետորեն աննավարկելի են հուսալիորեն անվտանգ հիմունքներով: Ռաֆթինգը կարող է ակնկալել զգալի փրփրած ջրեր, հսկայական ալիքներ, հսկայական ժայռեր և վտանգներ, զգալի անկումներ, որոնք կբերեն ծանր ազդեցություններ, որոնք գերազանցում են կառուցվածքային հզորությունները և ռաֆթինգի գրեթե բոլոր սարքավորումների ազդեցության գնահատականները: 6-րդ կարգի արագությամբ անցնելը լուրջ վնասվածքով կամ մահով ավարտվելու հավանականությունը զգալիորեն մեծանում է փոքր դասերի համեմատ: (Հմտությունների մակարդակ. Ռաֆթինգի լիարժեք տիրապետում, և նույնիսկ այդ դեպքում այն կարող է անվտանգ չլինել):

## Անվտանգություն
[մինի|Թաց կոստյումները, լրացուցիչ անձնական ֆլոտացիոն սարքերը (նաև փրկարար բաճկոններ) և սպորտային [Սաղավարտ|սաղավարտները պարտադիր են և հաճախ օրենքով սահմանված են նավից ընկնելու մշտական ռիսկի պատճառով:]]
Համապատասխան նախազգուշական միջոցների կիրառմամբ ռաֆթինգով ճանապարհորդության ռիսկի ընդհանուր մակարդակը ցածր է: Հազարավոր մարդիկ ամեն տարի ապահով վայելում են ռաֆթինգի ուղևորությունները:

Ինչպես բացօթյա սպորտաձևերի մեծ մասը, այնպես էլ ռաֆթինգը, ընդհանուր առմամբ, տարիների ընթացքում դարձել է ավելի անվտանգ: Սպորտի փորձագիտությունը մեծացել է, իսկ սարքավորումները դարձել են ավելի մասնագիտացված և որակապես կատարելագործված: Արդյունքում, գետերի մեծ մասի դժվարության վարկանիշը փոխվել է: Դասական օրինակ է Կոլորադո գետը Գրանդ կիրճում, որը պատմականորեն ուներ համբավ, որը զգալիորեն գերազանցում էր իր իրական անվտանգության վիճակագրությունը: Այսօր Գրանդ Կանյոնը տեսնում են հարյուրավոր մարդիկ, կատարելով անվտանգ ռաֆթինգ ուղևորություններ ինչպես իքնուրույն, այնպես էլ առևտրային գետերի կոնցեսիոներների կողմից:

Կախված տարածքից, օրենսդրության մեջ կարող են գոյություն ունենալ անվտանգության կանոններ, որոնք վերաբերում են ռաֆթինգին: Դրանք տատանվում են փրկարար բաճկոնների պարտադիր կրումից, որոշակի սարքավորումներ կրելուց, ինչպիսիք են սուլիչները և նետվող ֆլոտացիոն սարքերը, մինչև առևտրային սարքավորումների և նրանց աշխատակիցների հավաստագրումը:

Ընդհանուր առմամբ, խորհուրդ է տրվում անվտանգության միջոցները քննարկել առևտրային ռաֆթինգի օպերատորի հետ՝ նախքան այդ տեսակի ուղևորության համար ստորագրելը: Անհրաժեշտ սարքավորումները կարևոր տեղեկություններ են, որոնք պետք է հաշվի առնել:

Սպիտակ ջրերում ռաֆթինգի ռիսկերը բխում են ինչպես բնապահպանական վտանգներից, այնպես էլ ոչ պատշաճ վարքագ-ծից: Գետերի որոշ առանձնահատկություններ իրենց էությամբ անապահով են և մնացին հետևողականորեն: Դրանք ներառում են «պահող հիդրավլիկա», «քամիչներ» (օրինակ՝ տապալված ծառեր), ամբարտակներ (հատկապես ցածրադիր ամբարտակներ, որոնք հակված են արտադրել ամբողջ գետի պահպանության հիդրավլիկ սարք), ստորգետնյա ապարներ և, իհարկե, բարձր ջրվեժներ: 

Ռաֆթինգի տիպիկ վնասվածքները ներառում են տրավմա առարկայի հարվածից, տրավմատիկ սթրեսը թիավարողի դիրքի և սարքավորումների փոխազդեցությունից և ջրի ուժից, գերօգտագործման վնասվածքները, սուզվելը/բնապահպանական վնասվածքները և ոչ էկոլոգիական վնասվածքները չբացահայտված բժշկական խնդիրների պատճառով (օրինակ՝ սիրտը)։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ռաֆթինգում վնասվածքների մակարդակը համեմատաբար ցածր է թեև դրանք կարող են շեղվել մեծ թվով չզեկուցվող միջադեպերի պատճառով:  Մահվան դեպքերը հազվադեպ են լինում թե՛ կոմերցիոն, թե՛ ինքնուրույն ռաֆթինգում: Մետավերլուծությունները հաշվարկել են, որ մահացության դեպքերը տատանվում են 0,55 – 0,86  միջակայքում՝ 100,000 օգտագործող 1օրում: 1987 թվականին Կանադայի Բրիտանական Կոլումբիայում գտնվող Չիլկո գետի վրա տեղի է ունեցել հազվագյուտ դժբախտ պատահար՝ հինգ զոհով :

## Բնապահպանական խնդիրներ
[աջից|մինի|Ռաֆթինգ [Չեռնոգորիա|Չեռնոգորիայում]]
Ինչպես բոլոր բացօթյա միջոցառումները, այնպես էլ ռաֆթինգը պետք է հավասարակշռի իր օգտագործումը բնության հետ գետերի պահպանության հետ՝ որպես բնական ռեսուրս և ապրելավայր: Այս խնդիրների պատճառով որոշ գետեր այժմ ունեն կանոնակարգեր, որոնք սահմանափակում են տարեկան սեզոնները և օրական աշխատանքային ժամերը ռաֆթինգով զբաղվելու համար:

Հակամարտություններ են առաջացել, երբ ռաֆթինգի առևտրային օպերատորները, հաճախ համագործակցելով քաղաքապետարանների և զբոսաշրջային ասոցիացիաների հետ, փոխել են գետի հունը ՝ փորելով և/կամ պայթեցմամբ ՝ վերացնելու անվտանգության վտանգները կամ գետում ստեղծելով ավելի հետաքրքիր ջրային առանձնահատկություններ: Բնապահպանները պնդում են, որ դա կարող է բացասական ազդեցություն ունենալ ափամերձ և ջրային էկոհամակարգերի վրա, մինչդեռ կողմնակիցները պնդում են, որ այդ միջոցառումները սովորաբար միայն ժամանակավոր են, քանի որ գետի հունը բնականաբար ենթակա է մշտական փոփոխությունների մեծ հեղեղումների և այլ իրադարձությունների ժամանակ։

Ինքնուրույն ռաֆթերների և առևտրային ռաֆթինգային ընկերությունների կողմից ռաֆթինգը նպաստում է շատ շրջանների տնտեսությանը, որն իր հերթին կարող է նպաստել գետերի պաշտպանությանը հիդրոէլեկտրակայաններից, ոռոգման նպատակով շեղումից և այլ զարգացումներից: Բացի այդ, սպիտակ ջրով ռաֆթինգով զբոսանքները կարող են նպաստել բնապահպանությանը: Բազմօրյա ռաֆթինգային ճամփորդությունները, որոնք կազմակերպված են առևտրային ռաֆթինգային ընկերությունների կողմից , ազգային Վայրի և գեղատեսիլ գետերի համակարգի միջոցով, կարող են զարգացնել շրջակա միջավայրի պահպանությունը և ընդհանուր բնապահպանական վարքագիծը: Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ շրջակա միջավայրի արդյունավետությունը մեծանում է, երբ աճում է ճամփորդության տևողությունը, ամենօրյա զբաղմունքը և ճամփորդության մասնակիցներին ռեսուրսների ուսուցումը:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* International Rafting Federation
* United States Rafting Association
* Bosnia & Herzegovina Rafting Association

Կատեգորիա:Արկած
Կատեգորիա:Զբոսաշրջության տեսակներ
Կատեգորիա:Զբոսաշրջություն
Կատեգորիա:Թիմային մարզաձևեր
Կատեգորիա:Խաղեր
Կատեգորիա:Մարզաձևեր
Կատեգորիա:Սպորտ