open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հիպնոս

thumb|thumbtime=7|''Photographic Studies in Hypnosis, Abnormal Psychology'' (1938)
**Հիպնոս** (հուն. հիպնոս բառից, որ նշանակում է քուն), հոգեկանի հատուկ վիճակ, որի մեջ մարդուն կարելի է դնել որոշակի մեթոդների օգնությամբ։
Հիպնոսն առաջ է գալիս ֆիզիկական թույլ և միօրինակ գրգռիչների և խոսքային ներշնչումների ազդեցության տակ։

Հիպնոսի վիճակի խորացման հետ զուգընթաց՝ ուժեղանում է մարդու ներշնչվողությունը, ավելի արդյունավետ է դառնում հիշողությունը, առաջ է գալիս **[[կատալեպսիա]]**, տեղի են ունենում հոգեբնախոսական այլ խորը փոփոխություններ։ Ըստ հիպնոսի մեջ դրվելու մատչելիության, մարդկանց միջև կան անհատական մեծ տարբերություններ։

Հիպնոսի խորը աստիճանում (սոմնաբուլիզմ) ինքնաբերաբար առաջ է գալիս երազատեսություն։

մինի|աջից|Հիպնոսի սեանս (նկ․ Ռիխարդ Բերգ)

## Համառոտ նկարագիր
**Հիպնոս** անունն առաջացել է Հին Հունաստանի դիցարանի քնի աստված Հիպնոսի անունից։ Սակայն հիպնոսացված մարդու վիճակը միայն արտաքնապես է քնի նման։ Երբ մարդուն հասցնում են հիպնոսացված վիճակի, նա շարունակում է լսել հիպնոսացնողին և ենթարկվել նրա ներշնչումներին։ Նրանց միջև պահպանվում է հատուկ տեսակի կապ, որի շնորհիվ հիպնոսացողը հիպնոսացվածին կարող է ներշնչումներ կատարել և մղել տարբեր գործողությունների, նրա մեջ կարող է տարբեր հոգեվիճակներ ստեղծել։ Հիպնոսացնելով և համապատասխան ներշնչումներ կատարելով կարելի է ուժեղացնել կամ թուլացնել մարդու հիշողությունն ու մյուս իմացական ընդունակությունները։ Եթե հիպնոսացվածն իսկապես քնած լինի, ապա այլևս չի պատասխանի հոգեբանի ազդեցություններին։

## Հիպնոսը որպես բուժման և հետազոտության մեթոդ
Հիպնոսը և ներշնչումը ներկայումս օգտագործվում են ինչպես բուժման նպատակներով, այնպես էլ որպես հետազոտության մեթոդ։

Հիպնոսը կարող է ներշնչման ահռելի ուժ ունենալ։

Դեռևս 19-րդ դարում Ռուսաստանում այսպիսի փորձ են կատարել. մահվան դատապարտված հանցագործին հայտնում են, որ նա մահապատժի է ենթարկվելու՝ զարկերակը կտրելու միջոցով։ Ապա նրան բերում են մահապատժի վայրը և գործիքները ցույց տալով կապում են աչքերը։ Այնուհետև ձևացնում են, թե կտրեցին զարկերակը, իսկ մերկ թևին գոլ ջուր են լցնում «արյունը հոսեց»։ Մի քանի րոպե անց սկսվում է հոգեվարքը, և հանցագործը մահանում է։ Դիահերձումը ցույց է տալիս որ մահը վրա է հասնում սրտի կաթվածից։ Ներշնչումը սպանեց մարդուն։
Նման երևույթ կարողանում են առաջ բերել նաև աֆրիկյան ցեղերի շամանները։ Ներշնչման ուժի մասին վկայող բազմաթիվ փորձեր է նկարագրում ամերիկացի բժիշկ և ճանապարհորդ Հարրի Ռայլը իր «Կախարդության վկան» գրքում։

## Տես նաև
*Ներշնչում (հոգեբանություն)
*Էրիկսոնյան հիպնոս

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Կլինիկական հոգեբանություն
Կատեգորիա:Մտքի ղեկավարման մեթոդներ
Փոթի

**Փոթի** (վրացերեն՝ ფოთი), քաղաք Վրաստանի Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթի մարզում։ Ներկայիս քաղաքը կառուցվել է հունական Փազիս գաղութի տեղում։ Բնակչությունը՝ ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Եղիա Չուբար

**Եղիա Չուբար** (**Եղիա Չուբարյան**, ծածկանունները՝ *Սպարտակ*, *Թոփթեցի*, ), հայ լրագրող, կինոսցենարիստ, հրապարակախոս, գրական-հասարակական գործիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1918 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Թոփթիում (այժմ՝ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզում)։ Ավարտել է  Ռոստովի  գիմնազիան։ 1918 թվականին աշխատել է Թիֆլիսում և Բաքվում։ Հեղափոխական գործունեության համար ձերբակալվել է և աքսորվել Քութայիս։ Բանտից փախել և 1919 թվականին հասել է Երևան, որտեղ գործուն մասնակցություն է ունեցել «Սպարտակ» կազմակերպության հիմնադրմանը։ 1919 թվականին արտաքսվել է Հայաստանից։ 1920 թվականին աշխատել է Նոր Նախիջևանում, եղել է «Բանվորի կռիվ» թերթի խմբագիր։ Նույն թվին մեկնել է Բաքու և աշխատել տեղի հայերեն «Կոմունիստ» թերթում։

Հիշյալ թերթերից բացի Եղիա Չուբարը 1921 - 1936 թվականին խմբագրել է «Գրական թերթ» (Երևան), «Երևան» (Փարիզ), «Խարիբկիթ» (Դոնի Ռոստով), «Կարմիր գութան» (Երևան), «Կոմունիստ» (Երևան), «Մաճկալ» (Երևան), «Գյուղի կոմունիստ» (Երևան), «Հոկտեմբեր-Նոյեմբեր» (տարեգիրք, Երևան), «Նոր ակոս» (Երևան), «Նոր ուղի» (Երևան), «Վերելք» (Փարիզ), «Վերելք» (Երևան), «Խորհրդային Հայաստան» (Երևան) թերթերն ու ամսագրերը։

1925 - 1927 թվականներին աշխատել է Փարիզում։ 1927 թվականի հոկտեմբերին Ֆրանսիայի ներքին գործերի նախարարի հրամանով ձերբակալվում է Փարիզում և արտաքսվում Ֆրանսիայից։ Վերադառնալով Երևան, աշխատել է «Խորհրդային Հայաստան» թերթում։ 1933-1936 թվականներին Ադրբեջանական ԽՍՀ լուսավորության մինիստրի առաջին տեղակալն էր, ապա արվեստի գործերի կոմիտեի նախագահը։ Եղիա Չուբարը հայ առաջին կինոսցենարիստներից է. գրել է «Մեքսիկական դիպլոմատներ» (Հայֆիլմ, 1931) և «Երկու գիշեր» կինոնկարների սցենարները։ 1937-ին դատապարտվեց ստալինյան ռեժիմի կողմից և մահապատժի ենթարկվեց 1938 թվականի հուլիսի 18-ին։

Եղիա Չուբար (1933). Նկարիչ Փանոս Թերլեմեզյան.

## Չուբարի երկերի մատենագրությունը
* Քայլերգ կարմիր Հայաստան. Իմ նվերը ՀՍԽՀ կարմիր բանակին, Երևան, Պետհրատ, 1923, 11 էջ։
* Ինչու գյուղացին պիտի հարկ տա, Երևան, Պետհրատ, 1924, 15 էջ։
* Խորհրդային իշխանության չորս տարվա գործերից, Երևան, Պետհրատ, 1924, 24 էջ։
* Նոյեմբերի 29, Երևան, Պետհրատ, 1925, Պետհրատ, 28 էջ։
* Սկզբում (հուշեր), Երևան, Պետհրատ, 1926, 48 էջ։
* Սկզբում, Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 140 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Սպարտակ (երիտասարդական կազմակերպություն)

Կատեգորիա:1897 ծնունդներ
Կատեգորիա:1937 մահեր
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 18 ծնունդներ
Աբաշա

**Աբաշա** (վրացերեն՝ აბაშა), քաղաք Վրաստանի Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթի մարզում։ Բնակչությունը՝ ։ Գտնվում է Թբիլիսիից 283&nbsp;կմ դեպի արևմուտք։

Վրաստանի կոմունիստական կուսակցության առաջնորդ Էդուարդ Շևարդնաձե 1970-ական թվականներին այստեղ միավորել է շրջանային բոլոր գյուղատնտեսական հաստատությունները, կոլխոզները ևս, միասնական կառավարմամբ մի վարչության մեջ, խրարուսել անհատ ձեռներեցությունը, ինչը նպաստել է Աբաշայի չքավոր շրջանի բարգավաճմանը և գյուղատնտեսական արտադրության ավելացմանը։ Սա եղել է առաջին անհատական ձեռնարկատիրությունը Խորհրդային Միությունում Լենինի օրերից ի վեր։ «Աբաշայի փորձը» 1980-ական թվականներին տարածվել է Վրաստանի այլ շրջաններում ևս։

## Անվանի աբաշացիներ
* Կոնստանտինե Գամսախուրդիա (1893-1975 թթ.), վրացի գրող

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Քութայիս

**Քութայիսի, Քութայիս** (), քաղաք Վրաստանի Իմերեթի մարզում։ 2012 թվականից համարվում է Վրաստանի խորհրդարանական մայրաքաղաքը։ Տեղակայված է Ռիոնի գետի երկու ափերին, ծովի մակարդակից 125 300 մ բարձրության վրա։ Քաղաքից 22 կմ հեռավորության վրա գտնվում է Քութայիս օդանավակայանը։ Բնակչությունը՝ ։

Թբիլիսիից հեռավորությունն երկաթուղով, ինչպես նաև ավտոճանապարհով կազմում է 220 կմ, մինչև Փոթի՝ 100 կմ, իսկ մինչև Բաթում՝ 150 կմ։

## Անվանում
Քութայիս անվանումը բաղկացած է երեք մասերից՝ հին վրացերեն *կվա*՝ նշանակում է քար և բնորոշում է քաղաքի հին հատվածի բնահողը, *մթա*՝ նշանակում է «լեռ» և համաձայնեցվում է Պրոկոպիոս Կեսարացու նկարագրության հետ, ով պնդում է, որ քաղաքը բնակեցված էր Ռիոնի գետի միայն աջ ափին, իսկ *–իս*-ը՝ տեղանվանագիտական վերջածանց է։

## Բնակչություն
2005 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ բնակչության թիվը կազմում էր 184 000 մարդ, 2014 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ՝ 197 000 մարդ, իսկ 2015 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ՝ 149 100 մարդ։

### Ազգային կազմ
* վրացիներ (իմերեթցիներ),
* վրացիներ (ռաճացիներ),
* ռուսներ,
* հայեր,
* օսեր,
* ուկրաինացիներ,
* աբխազներ,
* ադրբեջանցիներ,
* հրեաներ,
* հույներ,
* գնչուներ,
* այլ փոքրաթիվ ժողովուրդներ։

## Պատմություն
Հնագիտական պեղումները ցույց են տալիս, որ Քութայիսին հիմնադրվել է մ.թ.ա. 6-5 թվականներին։ Քութայիսի քաղաքի փաստագրական պատմությունը սկսվում է մ.թ.ա. III դարում, երբ նկարագրված էր Ապոլլոնիոս Հռոդոսացու «Արգոնավտիկա» () գրքում (գիրք 2, 398-402)։

## Կլիմա
Կլիման խոնավ մերձարևադարձային է։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը կազմում է +14,5&nbsp;°C: 1881-1960 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում տարվա ամենացուրտ ամիսը հունվարն էր (միջին ջերմաստիճանը կազմում է +5,2&nbsp;°C)։ Ամենատաք ամիսն օգոստոսն է (միջին ջերմաստիճանը՝ +23,6&nbsp;°C)։ Տարվա ընթացքում ամռանը լինում է 10-12 օր +35&nbsp;°C և ավելի բարձր ջերմաստիճանով։ Ամենաբարձր ջերմաստիճանը դիտվել է 2014 թվականի օգոստոսի 18-ին և կազմել է +42,2&nbsp;°C: Ամենացածր ջերմաստիճանը՝ -17,0&nbsp;°C, գրանցվել է 1950 թվականի հունվարի 14-ին։ Տարվա ընթացքում Քութայիսիում և նրա հարակից շրջաններում թափվում են մոտ 1530 մմ տեղումներ։ Քութայիսի տարածքում գարնան և աշնան սեզոնին հաճախ լինում են ուժեղ քամիներ։ 1979 թվականի փետրվարին փոթորիկի ժամանակ քամու արագությունը հասել էր 49 մ/վ։





## Տրանսպորտ
Քութայիսի քաղաքում ներկա դրությամբ հիմնական տրանսպորտը երթուղային տաքսիներն են։ Երկու երկաթուղային կայարանները կապում են քաղաքը Արևմտյան և Արևելյան Վրաստանի հետ։ Ինչպես նաև քաղաքից ոչ հեռու գտնվում է Քութայիսի օդանավակայանը, որը վերակառուցվել է և վերաբացվել 2012 թվականի վերջին։

Մինչև 2009 թվականը քաղաքում գործում էին տրոլեյբուսներ։

## Քույր-քաղաքներ

* , Նիկեա
* , Դնեպրոպետրովսկ
* , Խարկով
* , Դոնեցկ
* , Ժիտոմիր
* , Պոզնան
* , Գանձակ
* , Գյումրի
* , Աշքելոն
* , Նյուպորտ

## Տես նաև
* Իմերեթի մարզ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
# http://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/europe/11520328/Europes-oldest-cities.html?frame=3258883
# http://royallib.com/read/rodosskiy_apolloniy/argonavtika.html#184320
# http://azbyka.ru/otechnik/6/vojna-s-gotami/4

Կատեգորիա:Նախկին մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Քութայիս
Սերգո Պայազատ

**Սերգեյ Պայազատ** (), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, դրամատուրգ, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1945 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի)։ 1930 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի հայկական մանկավարժական տեխնիկումը։ 1926 - 1931 թվականներին աշխատել է Թիֆլիսի «Պրոլետար» թերթում, 1931-1934 թվականներին՝ Լենինականի «Բանվոր» թերթում։ 1941-1946 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում, մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։

1939 թվականին Լենինականի Մռավյանի անվան թատրոնը բեմադրել է նրա «Հարսանիք» պիեսը։ Հայկինոն 1940 թվականին նրա սցենարով նկարահանվել է «Մեր կոլխոզի մարդիկ» («Քարտեզում չնշված կետը») կինոնկարը։ Ռուսերեն առանձին գրքով լույս է տեսել նրա «Կաղնուտի սիրահարները» (Երևան, 1956)։ Մահացել է Երևանում։

## Սերգո Պայազատի երկերի մատենագրությունը
* Երկու երգ գյուղերին, Թիֆլիս, 1926։
* Հողաշեն, Թիֆլիս, 1929։
* Մանր մարդիկ, Երևան, Պետհրատ, 1931։
* Կաղնուտի սիրահարները, Երևան, Հայպետհրատ, 1948։
* Ա. Պ. Չեխով, Երևան, Հայպետհրատ, 1960։

## Ս.Պայազատի կատարած թարգմանությունները (ռուսերեն)
* Տարախովսկայա, Նոր տուն, Երևան, Պետհրատ, 1931, 14 էջ։
* Ինը հարյուր հինգ, Երևան, Պետհրատ, 1933, 12 էջ։
* Բ. Պոկրովսկի, Հաղթանակ, Երևան, Պետհրատ, 1933, 14 էջ։
* Ա. Պ. Չեխով, Շնիկով տիկինը, Երևան, Հայպետհրատ, 1946։
* Գի դը Մոպասան, Ընտիր երկեր (գրքի մեջ մտնող «Շալի», «Ճանապարհին», «Կլոշետ», «Շրջմոլիկը» գործերը թարգմանել է Սերգո Պայազատը), Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 692 էջ։
* Սերգեյ Ռոզանով, Տրավկայի արկածները (թարգմանության հեղինակակից Պարույր Ջոթյան), Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 162 էջ։
* Լեհական նովելներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 308 էջ։
* Ա. Պ. Չեխով, Շնիկով տիկինը, Երևան, Հայպետհրատ, 1964, 152 էջ։
* Հենրիկ Իբսեն, Պիեսներ, Երևան, «Հայաստան», 1968, 354 էջ։
* Ա. Պ. Չեխով, Ավագ այգեպանի զրույցը, Երևան, «Հայաստան», 1969, 187 էջ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Ռուս ուղղափառ եկեղեցի

[մինի|300px|աջից|Դանիլյան վանք [Մոսկվայում։ Սրբազնագույն Հովվապետի և Սրբազնագույն սինոդի ոստանը]]
**Ռուս ուղղափառ եկեղեցի** (), ինքնուրույն ուղղափառ Եկեղեցի։ Հավատացյալների թիվը մոտավորապես 260 մլն. է, հիմնականում ռուսներ, ուկրաինացիներ և բելառուսներ։ Պատրիարք Մոսկվայի և Ամենայն Ռուսիո Եկեղեցու ղեկավարն է, որն իր հերթին շփման մեջ է այլ 14 պատրիարքների հետ։

## Տես նաև
* Վրաստանի արքեպիսկոպոսություն

## Արտաքին հղումներ
* Մոսկվայի պատրիարքություն

Կատեգորիա:Քրիստոնեական եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ազգային եկեղեցիներ
Լև Ատամանով

**Լև Կոնստանտինի Ատամանով** (իսկական անունը՝ *Լևոն Կոնստանտինի Ատամանյան*, ), խորհրդային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմերի ռեժիսոր, ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1964), ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1978)։

## Կենսագրություն
1926 թվականին ավարտել է Առաջին պետֆիլմդպրոցը կինոռեժիսորի դիպլոմով։ 1928 թվականին աշխատել է ռեժիսորի օգնական «Պետզինֆիլմ» կինոֆաբրիկայում։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմի գործողություններին։

Խորհրդային մուլտիպլիկացիոն կինոյի հիմնադիրներից մեկն է։ Աշխատել է Հայաստանում, որտեղ նկարահանել է «Շունն ու կատուն» (1938) և «Կախարդական գորգ» (1948) մուլտիպլիկացիոն ֆիլմերը։ «Շունն ու կատուն» առաջին հայկական մուլտիպլիկացիոն ֆիլմն է։ 1949 թվականից՝ «Սոյուզմուլտֆիլմ»-ի ռեժիսոր։ Նրա «Դեղին արագիլը» (1950), «Ալվան ծաղիկը» (1952), «Ոսկե այծքաղ» (1954), «Շունն ու կատուն» (1955), «Ձյունե թագուհին» (1957) և այլ ֆիլմեր պարգևատրվել են տարբեր միջազգային կինոփառատոնների, այդ թվում Կաննի կինոփառատոնի մրցանակներով և պատվավոր դիպլոմներով։ 1960-ներին՝ ռեժիսորական կոլեգիայի տիկնիկային միության նախագահ։ «Գավ անունով փիսիկը» մուլֆիլմաշարի ռեժիսորն է։

## Աղբյուրներ
* animator.ru 
* Гинзбург С., Рисованный и кукольный фильм, М., 1957. 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի մուլտիպլիկատորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտիպլիկատորներ
Մայքլ Ջեքսոնի ալբոմների սկավառակագրություն

Այս հոդվածում ներկայացված են ամերիկյան երգիչ Մայքլ Ջեքսոնի ալբոմները։ Դիսկոգրաֆիայում ներկայացված են իր 10 ստուդիական ալբոմները և մասնակի կարգով ռեմիքս, կենդանի կատրմամբ, սաունդրեք ալբոմները, ինչպես նաև EP-ները։ Այս տեղ չեն ներկայացվում վերաթողարկումները՝ բացառությամբ, եթե դրանք առանձին չեն ստանում սերտեֆիկացի (օր. Thriller 25)։ Նաև ներկայացված են 10 երկրներում այդ ալբոմների վաճառքի թվերը, գրաված բարձրագույն հորիզոնականները և սերտեֆիկացիաները։


Մայքլ Ջոզեֆ Ջեքսոն ամերիկացի երգիչ, պարող, պրոդյուսեր և գործարար։ Նրան համարում են փոփ երաժշտության արքա, արժանացել է «Սերնդի», «Տասնամյակի», «Դարի լավագույն երգիչ», «Հազարամյակի արտիստ» կոչումներին։ Ջեքսոնը բոլոր ժամանակների ամենաշատ սկավառակ վաճառած արտիստն է (780 միլիոն սկավառակ)։ Ջեքսոնը 13 անգամ գրանցվել է «Գինեսի» ռեկորդների գրքում և համարվում է բոլոր ժամանակների ամենանշանավոր և ազդեցիկ արտիստներից մեկը։ Երաժշտության, պարի և նորաձևության մեջ ունեցած իր ներդրումը Մայքլին մոտ չորս տասնամյակ դարձրեց փոփ երաժշտության կենտրոնական դեմքը։ Մայքլ Ջեքսոնը նաև մեծ մարդասեր էր և ուներ 39 բարեգործական ընկերություն։ 2009 թ. հունիսի 23-ին «Ի բարօրություն մարդկության» մրցանակի հանձնման բարձրագույն խորհրդի որոշմամբ Մայքլ Ջեքսոնը պարգևատրվեց «Համաշխարհային մշակույթում ունեցած կարկառուն ավանդի համար» մրցանակով։ Ընդհանուր առմամբ թողարկել է 10 սոլո ստուդիական ալբոմ

Մայքլ Ջեքսոնը մահացել է 2009 թ. հունիսի 25-ին՝ 50 տարեկան հասակում, այնուհետ Sony Music Entertainment-ի հետ կքնվում է պայմանագիր ըստ որի Sony-ն իրավունք է ստանում Մայքլի անշարժ գույքի նկատմամբ, ինչպես նաև մինչ 2017 թվականը նրան են անցնում Մայքլի ձայնագրությունների հեղինակային իրավունքները և ընկերությունը իրավունք է ստանում թողարկել Մայքլի 7 ետմահու ստուդիական ալբոմ։

## Ստուդիական ալբոմներ

## Ետմահու թողարկումներ նախկինում չթողարկված երգերով

## Սաունդթրեքներ

## Ժողովածուներ

## Ռեմիքս և իփի (EP)

## Համերգային ալբոմներ
* *[[One Night in Japan]]* (2009)
* *[[Bad 25#3.1 Դելյուքս տարբերակ|Bad 25 Disc 3]]* (2012)

## Տես նաև

## Արտաքին հղումներ
* Discography from SwissCharts.com
* Discography  from AboutMichaelJackson.com
* Discography  from RollingStone.com

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոն
Ջեքսոն, Մայքլ
Ռուսիա

[մինի|200px|աջից|Ռուսիան [10-րդ դարում]]
**Ռուսիա** (ռուսերեն՝ Русь), սկզբում արևելյան սլավոնների հողերի և Հին Ռուսիայի պետության պատմական անվանումը։ Հին ժամանակներից սկսած՝ Արևելյան Եվրոպայում բնակվում էին սլավոնական բազմաթիվ ցեղեր։ Նրանք դեռևս ապրում էին նախնադարյան հասարակության պայմաններում։ 6-8 դարերում արևելյան սլավոնների մոտ ձևավորվեցին ցեղային միություններ։ Դնեպր գետի միջին հոսանքի շրջանում՝ Կիևի մոտ՝ ապրում էին պոլյանները։ Հայտնի էին նաև Կրիվիչների, Դրևլյաների, Վյատիչների Սևերյանների ցեղային միությունները։ Նրանցից ամենազարգացածը պոլյաններն էին։ Վերջիններիս զբաղեցրած տարածքը անվանում էին ռուս՝ Դնեպրի վտակ Ռոս գետի անունից։ Այստեղից էլ առաջացել է Ռուսիա անվանումը։ Ցեղային միության գլուխ կանգնած էին ռազմական առաջնորդները՝ իշխանները ()։ Նրանք ունեին իրենց զինված ջոկատները, որոնք կոչվում էին դրուժինա։ Պատերազմի դեպքում հավաքագրվում էր նաև աշխարհազոր։ Առաջին անգամ օգտագործվում է որպես պետության անվանում 911 թվականի ռուս-բյուզանդական պայմանագրի բնագրում, ավելի վաղ տեղեկությունները գործ ունեն ռուս ցեղի մասին։ Ըստ «Տարիների ժամանակների վեպ» (ռուսերեն՝ «Повесть временных лет») տարեգրության, որը գրվել է 11-12-րդ դարերում, անվանումը առաջացել է վարյագ «ռուս» ցեղից, որի զինագունդը պաշտպանության համար կանչել են 862 թվականին Մեծ Նովգորոդի սլավոնները։

## Տես նաև

* Մեծ իշխան
* Կիևյան Ռուսիա
* Ռուսաստան

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ռուսիա
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Ուկրաինայի պատմություն
Կատեգորիա:Բելառուսի պատմություն
Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Հարավային Կովկաս

մինի|404x404px|աջից|Հարավային Կովկասի պետությունները
**Հարավային Կովկաս** (, «Սամխրեթի Կավկասիա», օսերեն՝ Фæскавказ, , «Ջա̈նուբի Գաֆգազ»), նաև՝ **Այսրկովկաս** կամ **Անդրկովկաս**, երկրամաս Արևելյան Եվրոպայում ու Ասիայում, Մեծ Կովկասի լեռնաշղթայից հարավ։ Ըստ որոշ օտար գիտնականների, Հարավային Կովկասում են գտնվում Կոլխիդայի ու Կուր-Արաքսյան դաշտավայրերը, Փոքր Կովկասի լեռնաշղթան, Արցախի լեռնաշղթան, Հայկական լեռնաշխարհի մի հատվածը, Թալիշի լեռները, Սևանա լիճը և այլն։

Իրականում Հայկական լեռնաշխարհն ամբողջությամբ մի առանձին աշխարհագրական միավոր է, որն իր տարածքով՝ գրեթե 450 հազար քառակուսի կիլոմետր, եթե չի գերազանցում, ապա գոնե չի զիջում ո՛չ միայն առանձին վերցրած Այսրկովկասին և Հյուսիսային Կովկասին, այլև ամբողջ Կովկասին՝ միասին վերցրած։ Ավելին, այսպես կոչված Հարավային Կովկասը կամ Այսրկովկասը դարեր շարունակ եղել է Հայկական քաղաքակրթական գոտու մի մասը և հաճախ էլ պարզապես հայկական պետության մասն է կազմել, մասնավորապես՝ Արարատյան կամ Վանի թագավորության (Ք.ա. 9-7-րդ դարեր), Երվանդունիների Միացյալ Հայկական թագավորության, Արտաշիսյանների Մեծ Հայքի թագավորության (Ք.ա. I դ. գրեթե ամբողջությամբ ներառվելով Տիգրան Բ Մեծի տերության կազմի մեջ), Արշակունիների Մեծ Հայքի թագավորության (I-V դդ.), Բագրատունիների համադաշնային տերության (IX-XI դդ.) ժամանակներում։ Ամբողջ Հարավային Կովկասը դարեր շարունակ գտնվել է Հայաստանի քաղաքական, քաղաքակրթական, մշակութային, կրոնական բավական զորեղ ազդեցության ներքո։

Հարավային Կովկասում են գտնվում 3 ճանաչված (Հայաստանի, Վրաստանի, Ադրբեջանի) և 3 չճանաչված կամ մասամբ ճանաչված (Արցախի, Հարավային Օսիայի և Աբխազիայի) հանրապետություններ։ Երկրամասը հյուսիսից սահմանակից է Ռուսաստանին, արևմուտքից և հարավ-արևմուտքից՝ Թուրքիային, հարավից՝ Իրանին։

Այսրկովկաս, Կովկասյան պարանոցի մասը Սև ու Կասպից ծովերի, Կովկասյան գլխավոր ջրբաժանի, Հայաստանի, Թուրքիայի և Իրանի պետական սահմանի միջև։ Ընդգրկում է Ադրբեջանի և Վրաստանի հիմնական մասը և Հայաստանը։ Տարածքը 186,1 հզ. քառ. կմ է, բնակչությունը՝ 15,5 միլիոն մարդ (1987 թվական)։ Լեռնային երկիր է, նվազագույն բարձրությունը՝ 29 մ (Կասպից ծովի ափ), առավելագույնը՝ 5058 մ (Շխարա լիճ)։

## Երկրներ
### Անկախ պետություններ
* 
* 
* 

### Չճանաչված կամ մասամբ ճանաչված երկրներ
* 
* 
* 

## Տես նաև

* Կովկաս

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Caucasian Review of International Affairs - an academic journal on the South Caucasus

Կատեգորիա:Հարավային Կովկաս
Քառակուսի կիլոմետր

**Քառակուսի կիլոմետր** (**կմ²**, **km²**, **քառ. կմ**), մակերեսի չափման միավոր, որը բազմապատիկ է քառակուսի մետրին։ 1 կմ2-ն 1 կիլոմետր կողմով քառակուսու մակերեսն է։

1 կմ² հավասար է՝
* 1 000 000 մ²;
* 100 հեկտար;
* 0,386 102 քառակուսի մղոն;
* 247,105 381 ակր։

Ետ՝

* 1 մ² = 0,000 001 կմ²
* 1 հեկտար = 0,01 կմ²
* 1 քառակուսի մղոն = 2,589 988 կմ²
* 1 ակր = 0,004 047 կմ²

### Զուգադիպություն

Եգիպտոսի տարածքը 1,00·106 կմ² է։

Կատեգորիա:Մակերեսի չափի միավոր
Ալկալիական մետաղներ

**Ալկալիական մետաղները** - պարբերական համակարգի 1 խմբի գլխավոր ենթախմբի տարրերն են՝ լիթիում (Li), նատրիում (Na), կալիում (K), ռուբիդիում (Rb), ցեզիում (Cs) և ֆրանսիում (Fr)։ Չնայած ջրածինը նույնպես առաջին խմբի գլխավոր ենթախմբի տարր է, այն շատ հազվադեպ է ցուցաբերում ալկալի մետաղներին բնորոշ հատկություններ։

## Հատկություններ
Նրանք բոլորը պարզ նյութ վիճակում պայծառ փայլ ունեցող (նոր կտրված տեղում) մետաղներ են, ոչ-մեծ տեսակարար կշռով և հալման ոչ-բարձր ջերմաստիճանով։ Դրանք էլեկտրական հոսանքի և ջերմության լավ հաղորդականություն ունեն։

Լիթիումը օդում արագորեն օքսիդանում է, իսկ ռուբիդիումն ու ցեզիումը նրա մեջ նույնիսկ բոցավառվում են առանց նախնական տաքացման։

Ալկալիական մետաղները եռանդուն կերպով ջրից ջրածին են դուրս մղում, առաջացնելով իրենց բաղադրությամբ նման հիդրօքսիդներ՝ NaOH, KOH, LiOH, RbOH, CsOH, որոնք հանդիսանում են ալկալիներ։

Մետաղական հատկությունները, հիմնային օքսիդներ և հիմքեր առաջացնելու ունակությունը ալկալիական մետաղների մոտ ավելի ցայտուն են արտահայտված, քան մյուս բոլոր մետաղների մոտ։

Ալկալիական մետաղների հատկություններից յուրաքանչյուրը փոփոխվում է այդ մետաղների ատոմական կշիռների աճման հետ միասին։ Օրինակ, ատոմական կշռի մեծացման հետ միասին նրանց հալման և եռման ջերմաստիճանները իջնում են, իսկ տեսակարար կշիռները, ընդհանրապես, բարձրանում են։

Ատոմական կշիռների աճման հետ զուգընթաց փոփոխվում են նաև ալկալիական մետաղների քիմիական հատկությունները։ Այսպես, նրանց քիմիական ակտիվությունն ուժեղանում է ատոմական կշռի մեծացման հետ միասին։ Օրինակ, ակալիական մետաղներից ամենադանդաղը ջրի հետ ռեակցիայի մեջ է մտնում լիթիումը, իսկ ամենից բուռն՝ ռուբիդիումն ու ցեզիումը։

### Էլեկտրոնային կոնֆիգուրացիան
Պարբերական աղյուսակում ալկալի մետաղները միշտ հաջորդում են իներտ գազային տարրերին։ Այդ պատճառով էլ նրանց ամենաբարձր էնենրգետիկ մակարդակը ունի միայն մեկ էլեկտրոն․ այդ էլեկտրոնների էլեկտրոնային կոնֆիգուրացիան է ns1։ Այդ վալենտային էլեկտրոնները շատ կարող են անջատվել իրենց տարրերից՝ տարրերին թողնելով իներտ գազերի կոնֆիգուրացիա։ Դա էներգիտակապես ավելի շահավետ է։ Դրանով է բացատրվում ալկալիական մետաղների վերականգնիչ հատկությունները, ինչպես նաև նրանց ցածր իոնիզացման պոտենցիալներ ունենալը։

## Տեսեք նաև
* Լիթիում
* Նատրիում
* Կալիում
* Ռուբիդիում
* Ցեզիում
* Ֆրանսիում
* Պարբերական աղյուսակ

## Լուսանկարներ

Պատկեր:Li,3.jpg|Լիթիում
Պատկեր:Natrium.jpg|Նատրիում
Պատկեր:Kalium.jpg|Կալիում
Պատկեր:Rb,37.jpg|Ռուբիդիում
Պատկեր:Cesium.jpg|Ցեզիում


## Գրականություն
Յու. Վ. Խոդակով, Լ. Ա. Ցվետկով և ուրիշներ։ «Քիմիա», Երևան, 1961

Կատեգորիա:Ալկալիական մետաղներ
Կատեգորիա:Քիմիական տարրերի խմբեր
Մեթոդ

**Մեթոդը** ( - ճանապարհ դեպի հետազոտություններ կամ գիտելիքներ,  +  «ուղի» բառերից) այն հնարքներն ու միջոցներն են, որոնք ուղղված են օբյեկտի ուսումնասիրությանը։ Մեթոդ բառը ունի հունական ծագում և թարգմանաբար նշանակում է նպատակին հասնելու միջոց, եղանակ և ուղի։

## Տարբեր մեթոդներ
*Վերլուծական մեթոդ
*Դեդուկտիվ մեթոդ 
*Դիալեկտիկական մեթոդ 
*Ինդուկտիվ մեթոդ
*Ինտուիտիվ մեթոդ 
*Գիտական մեթոդ 
*Ընդհանրացված մեթոդ 
*Փորձարարական մեթոդ

## Ծագումնաբանությունը
Մարդու պրակտիկ և տնտեսական գործունեությունը կանոնավորող ճանաչողական սկզբունքների միջոցների, մոտեցումների հնարքների ամբողջություն։ Գիտակական ճանաչողության մեթոդները դասակարգվում են՝ 
* ըստ կիրառության բնագավառի։ Այս հիմքի վրա տարբերակվում են՝
**մասնավոր գիտական 
**համագիտական մեթոդներ
*ըստ իմացության տարբեր մակարդակների դրանց կիրառության.
** էմպիրիկ իմացության մեթոդներ
** տեսական իմացության մեթոդներ

## Տես նաև
*Ալգորիթմ
*Ինֆորմատիկա
*Մեթոդաբանություն 
*Մեթոդներ ժամանակակից փիլիսոփայություն

## Արտաքին հղումներ
Մոդելավորումը որպես գիտական ճանաչողության մեթոդ

Կատեգորիա:Գիտական մեթոդ
Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփայություն
Աղվաներեն

**Աղվաներեն** *(ինքնանվանումը անհայտ է),* Աղվանքի լեզուն։ Տարածված էր մինչև 12-13-րդ դարերը Կուրի ձախ ափին (Արևելյան Վրաստան, Հարավային Դաղստան և որոշ այլ շրջաններ)։ Ենթադրվում է, որ պատկանել է կովկասյան լեզվաընտանիքին։

Սովորաբար համարում է որպես ուտիերենի նախկին տարբերակ։ Հնչակարգային համակարգը ենթադրաբար նման է եղել այժմյան ուտիերենին։

Օգտագործվում էր աղվանական գիրը։ Հայտնի են 5-9-րդ դարերի արձանագրություններ հայկական աղբյուրներում և 2 կրկնագիր մագաղաթ, ենթադրաբար, 8-րդ դարի, որոնք գտել է Զազա Ալեքսիձեն Սինայի վանքում։ Դրանք հաստատում են, որ աղվաներենը ուտիերենի հին տարբերակն է։

Ներկայումս կարծիքներ կան այն մասին, որ աղվանները այսպես կոչված նախաալանական ցեղեր էին (հին հայկական աղբյուրներում՝ առավեղյան ցեղեր) և նրանց լեզուն առավել մոտ է եղել Հյուսիս Իրանական լեզուներին։

Աղվաներենը ներմուծված է Յունիքոդում։

## Տես նաև

* Աղվանք
* Ուդիներեն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Климов Г. А. Агванский язык // Языки мира. Кавказские языки. М., 1999. 
* Schulze W. Caucasian Albanian (Aluan). The Language of the ‘Caucasian Albanian’ (Aluan) Palimpsest from Mt. Sinai and of the ‘Caucasian Albanian’ inscriptions. 2003 

Կատեգորիա:Կովկասի լեզուներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան լեզուներ
Աթա

**Աթա** (*Աթա Սուջոյի Սաիլյան*, ), հայ գուսան, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1939 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Քարաշեն գյուղում (այժմ՝ Սյունիքի մարզ)։ Աշուղական արվեստը սովորել է Ղարաբաղի Ղարաղշլար գյուղացի, հայտնի աշուղ Հաթամի մոտ։ Ստեղծագործել է հայերեն և պարսկերեն։ Հորինել է խրատական և երգիծական երգեր, հմտորեն կատարել աշուղական հին երգեր ու ասքեր։ Գուսանություն է արել 1875 թվականից մինչև 1935 թվականը՝ շուրջ 60 տարի։ Բացի Անդրկովկասից, իր երգերով հանդես է եկել նաև Թուրքիայում, Իրանում, Սիրիայում։ Նվագել է սազ և ջութակ։ Նրա հորինած երգերից են «Զորավար Անդրանիկ», «Ընծա հավը», «Երգ Կիրովի մասին» (40 տուն), «Մի ողբերգություն», «Նաբաթխանումս»։ Մահացել է 90 տարեկան հասակում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գուսաններ
Կատեգորիա:Հայ սիրահարներ
Նոր հայկական նոտագրություն

300px|մինի|Նոր հայկական ձայնագրության օրինակ՝ 1922 թվականի ձեռագիր «Ձայնագրյալ Պատարագ» տետրից

**Նոր հայկական ձայնագրությունը** հայկական նոտագրման համակարգ է, որը ստեղծել է Համբարձում Լիմոնջյանը, հին հայկական ձայնագրության՝ խազերի հիման վրա։ Նրա նեմային նշանները հնարավորություն են տալիս մեղեդին գրել շարականի տողերի միջև՝ հեշտացնելով երգեցողությունը։

## Պատմություն
16-րդ դարից հետո հայկական խազագիր նոտագրությունը հետզհետե բարդանում է, և ապա անհասկանալի է դառնում եկեղեցական երաժիշտներին։ 19-րդ դարի սկզբում՝ այն բարեփոխվում է Պապա Համբարձում Լիմոնջյանի միջոցով 1813-1815 թվականներին։ Համակարգի փոփոխման պատճառներից էին նոտագրման համակարգը սովորելու և օգտագործման համար ավելի հեշտ դարձնելը, և հին խազագրության տարրերից օգտվելը։

Կոմիտասն իր ուսումնասիրական և հայկական ժողովրդական երաժշտության ուղևորություններում, հիմնականում օգտագործել է նոտագրության այս համակարգը։

Նոր հայկական ձայնագրությունը այժմ դասավանդվում է Երևանի պետական կոնսերվատորիայում, Գևորգյան Ճեմարանում, և ուրիշ երաժշտական հիմնարկություններում։

## Տես նաև
* Խազեր
* Խազագրություն

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* The Armenian Neume System of Notation (անգլերեն), Ռոբերտ Աթայան, թարգ.՝ Վ.Ն. Ներսեսյան, Curzon Press, Richmond, England, 1999

Կատեգորիա:Երաժշտական նոտագրման եղանակներ
Վարդան Ատրյան

**Վարդան Ատրյան** (*Վարդան Հովհաննեսի Աստվածատրյան*, ), հայ արձակագիր, լրագրող։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1917 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Թիֆլիսում։ 1917 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, 1934 թվականին՝ Վ. Ի. Լենինի անվան տրանսպորտի ինժեներների անդրկովկասյան ինստիտուտը (Թիֆլիս)։ 1930-1934 թվականներին եղել է «Պրոլետար» օրաթերթի, 1930-1932 թվականներին՝ «Արշավ» և «Հոկտեմբեր» հանդեսների, 1932-1934 թվականներին «Գրոհ» ամսագրի խմբագիրը։ 1942-1955 թվականներին Վրաստանի խորհրդային գրողների միության հայկական բաժանմունքի նախագահն էր։

Նրա առաջին ստեղծագործությունը՝ «Զրահագնացքը», տպագրվել է 1926 թվականին, «Գրական արշավ» ամսագրում։

Նրա գործերից թարգմանվել և առանձին գրքերով լույս են տեսել ռուսերեն, վրացերեն, ուկրաիներեն։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։ Մահացել է Երևանում։

## Երկերի մատենագրություն
* Զրահագնացք, Երևան, Պետհրատ, 1930, 58 էջ։
* Գրոհում (վեպ), Թիֆլիս, 1932, 246 էջ։
* Շավարշ Մամյան (վիպակ), Թբիլիսի, 1947, 256 էջ։
* Երկեր, Թբիլիսի, Սախելգամի, 1947, 264 էջ։
* Արյունոտ քառուղիներով (վեպ), գիրք Ա, Թբիլիսի, 1955, 388 էջ։
* Արյունոտ քառուղիներով (վեպ), գիրք Բ, Թբիլիսի, 1957, 472 էջ։
* Հողի ձայնը (վեպ), Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 447 էջ։
* Կարմիր ձիավոր (վեպ), Երևան, «Հայաստան», 1965, 400 էջ։
* Պատմվածքներ, Երևան, «Հայաստան», 1969, 306 էջ։

## Թարգմանություններ (վրացերենից)

* Վրաստանի գարունը․- Երևան։ Հայպետհրատ, 1951․- 114 էջ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Վրացերենից հայերեն թարգմանիչներ
Ամինե Ավդալ

**Ամինե Ավդալ** (), հայաստանցի եզդի բանաստեղծ, արձակագիր, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։ Ստեղծագործել է և' հայերեն, և' եզդիերեն։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կարսի մարզի Յամանչաիր գյուղում։ 1936 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1944 թվականից որպես ավագ գիտաշխատող աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ պատմության թանգարանում, ապա պատմության ինստիտուտում։ 1944 թվականին «Եզդի կինը նահապետական ընտանիքում ըստ ազգագրական և ֆոլկլորային նյութերի» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։

Նրա առաջին պատմվածքը՝ «Ջասմ և Թոսմ», տպագրվել է 1924 թվականին, «Կարմիր ծիլեր» ամսագրում (Թիֆլիս)։

1933 թվականին Երևանում տպագրված «Հայ-եզդիերեն» առաջին բառարանի (23000 բառ) համահեղինակներից է։

Եզդիերեն լույս են տեսել նրա «Գարուն» (1935), «Երեք եղբայր» (1957), «Փարիշան» (1969), «Գյուլիզար» (1973) և այլ գրքեր։ Հայերեն լույս է տեսել նրա կազմած «Եզդիական ժողովրդական հեքիաթներ» ժողովածուն (Երևան, 1957)։

Մահացել է Երևանում։

## Ա. Ամինեի հայերեն երկերի մատենագրություն
* Եզդի կինը նահապետական ընտանիքում, Երևան, 1948։
* Արյան վրիժառությունը քրդերի մեջ և նրա մնացուկների վերացումը խորհրդային պայմաններում, Երևան, 1952։
* Սովետական Հայաստանի քրդերի նոր կենցաղը, Երևան, 1953։
* Գյուլիզար, Երևան, 1956։
* Անդրկովկասյան քրդերի կենցաղը, 1957։
* Առաջին գարուն, Երևան, 1961։
* Եզդիների հավատալիքները, Երևան, «Գիտություն», 2006, 192 էջ։

## Թարգմանություններ

* Խորհրդային քուրդ գրողներ։ Անթոլոգիա.- Երևան։ Պետհրատ, 1936.- 154, 1 չհ. էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ավդալ Ամինեի 100-ամյա միջոցառման մասին «Երկիր» թերթում
* Ա. Ամինեի հայերեն աշխատությունները ռուսերեն թարգմանությամբ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Եզդի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Եզդի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Եզդի բառարանագիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Մանկագիրներ այբբենական կարգով
Տրուբադուր

**Տրուբադուր**, 11-13-րդ դարերում Ֆրանսիայի հարավում՝ Պրովանսում հանդես եկած բանաստեղծ-երգիչներ, որոնք տվյալ ժամանակի եվրոպական քաղաքակրթության առաջատարերից էին։

## Ընդհանուր տեղեկություններ
11-13-րդ դարերում Ֆրանսիայում ժողովրդական պոեզիայի և եկեղեցական գրականության կողքին և դրանց ազդեցությամբ առաջ եկավ նաև գրական երրորդ հոսանքը՝ ասպետական բանաստեղծությունը։ Ծնունդ առավ անհատական քնարերգությունը, որն իր ամենավառ արտահայտությունը գտավ *տրուբադուրների* երգերում։ Տրուբադուրները հանդես եկան Պրովանսում։ Առաջին գրական լեզուն նորագույն ազգերի մեջ մշակվեց Պրովանսում, որը մատուցեց ինքնատիպ ու անկրկնելի քնարերգություն։

Պահպանվել են 2500-ից ավելի երգեր, որոնք վերագրվում են շուրջ 500 տրուբադուրների, որոնցից 30-ը կանայք են։ Առավել նշանավոր տրուբադուրների թիվը հասնում է չորս տասնյակի։ Այդ պոետների մեջ եղել են 4-5 արքաներ, մի քանի տասնյակ խոշոր ավատատերեր, ինչպես և ցածր խավի մարդիկ։ Սակայն տրուբադուրական պոեզիայի հիմնական օջախը ասպետական միջավայրն է։ Տրուբադուրների պոեզիայի վրա նկատելի է թե' պրվանսալական ժողովրդական բանարվեստի և թե' Արևելքի, հատկապես արաբաանդալուզյան պոեզիայի ազդեցությունը։ Այնուամենայնիվ տրուբադուրների պոեզիան խիստ ինքնատիպ է ու անհատական։

Նրանց սիրերգության մեջ արտահայտվել է սիրո *կուրտուազական* (պալատական, նրբակիրթ) ընկալումը։ Նրանք աստվածացնում էին սիրած կնոջը՝ Դոննային, որը, որպես օրենք, ամուսնացած կին էր։

Տրուբադուրները մեր հին գուսանների նման հորինում էին թե' երգերի տեքստերը և թե' մեղեդիները և իրենք էլ կատարում էին երաժշտական գործիքների նվագակցությամբ։ Նրանք ելնում էին մրցավեճերի, հրապարակային ելույթների։

Մեր օրեր հասած տեքստերում կան 900-ի հասնող տաղաչափական ձևեր։ Նախասիրած տաղաչափական ժանրերն էին կանցոնը (երգ), ողբը, ալբան (ցայգերգ), պաստորելը (հովվերգ), տենցոնը (վիճերգ), բալլադը (պարերգ)։

Տրուբադուրական քնարերգության անկումն սկսեց 13-րդ դարի սկզբներին, հատկապես ալբիգոյան կոչված պատերազմների ժամանակ (1209 - 1229), երբ Պրովանսը նվաճեց հյուսիսֆրանսիական ավատատերերի կողից։

## Տես նաև՝
* Տրուվեր

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Թափառական արտիստներ
Կատեգորիա:Միջնադարի մշակույթ
Կատեգորիա:Միջնադարյան գրականություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիական գրականություն
Հակոբ Արամյան

**Հակոբ Սահակի Արամյան** (), հայ արձակագիր։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1947 թվականից։

Ծնվել է Անտիոք քաղաքում։ 1922 թվականին տեղափոխվել է Եգիպտոս։ Ավարտել է Կահիրեի Գալուստյան վարժարանը և ֆրանսիական քոլեջը։ 1940 - 1947 թվականներին եղել է «Արև» թերթի (Կահիրե) խմբագիրը։ 1947 թվականին ներգաղթել է Հայաստան։ 1948-1949 թվականներին աշխատել է Հայպետհրատում։ Մահացել է Երևանում։

## Երկերի մատենագիտություն
* Կանաչ հովիտեն (քերթվածներ), Կահիրե, 1945, 96 էջ։
* Նեղոսի հովտում (վեպ), Երևան, Հայպետհրատ, 1954, 439 էջ։
* Փարիզի նեգրուհին, Երևան, Հայպետհրատ, 1956, 226 էջ։
* Նեղոսի հովտում (վեպ), 2-րդ հրատարակչություն, Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 486 էջ։

### Մամուլ
* Առաջին ձյուն։ «Գրական թերթ», 1948, № 4:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Եգիպտոսից Հայաստան ներգաղթածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Տրուբադուր (այլ կիրառումներ)

**Տրուբադուր** կարող է վերաբերել՝

*Տրուբադուր — 11-13-րդ դարերի Ֆրանսիական բանաստեղծ-երգիչներ։
*Տրուբադուր (օպերա) — Ջուզեպպե Վերդիի օպերան ըստ Սալվատորե Կամմարանոյի լիբրետոյի։
Լոս Ալամոսի Ազգային լաբորատորիա

**Լոս Ալամոսի Ազգային լաբորատորիան** (ԼԱԱԼ, անգլերեն՝ *Los Alamos National Laboratory* կամ *LANL*), ազգային գիտնական կենտրոն է ԱՄՆ-ի Նյու Մեքսիկո նահանգում։ Նրա նախկին անվանումներից են եղել **Վայր Վայ** (*Site Y*), **Լոս Ալամոս լաբորատորիա** (*Los Alamos Laboratory*), և **Լոս Ալամոսի Գիտական լաբորատորիա** (*Los Alamos Scientific Laboratory*)։ Լաբորատորիան աշխարհի ամենամեծ գիտական և տեխնոլոգիայի հաստատություններից է, որ բազմակարգ ուսումնասիրություն է վարում ազգային անվտանգության, տիեզերքի, նորացող էներգիայի, բժշկության, նանոտեխնոլոգիայի, և գերհաշվարկման բնագավառներում։

Լաբորատորիան ամենամեծ հիմնարկություն և ամենամեծ գործատուն է հյուսիսային Նյու Մեքսիկոյում, մոտավորապես 12,500 աշխատողնենրով գումարած մոտ 3,300 կապալառու անձնակազմով։ Ավելին, մոտ 120 Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Էներգիայի նախարարության ծառայողներ կամ լաբորատորիայում։ Լաբորատորիայի տեխնիկական աշխատողների մոտավորապես մեկ երրորդը ֆիզիկոսներ են, մեկ չորրորդ ճարտարագետներ, մեկ վեցերրորդը քիմիկոսներ և նյութագետներ, և մյուսները աշխատում են մաթեմատիկայում և հաշվողական գիտությունում, կենսաբանությունում, երկրագիտությունում, և այլ բնագավառներում։ Պրոֆեսիոնալ գիտնականները և ուսանողները նաև այցելում են լաբորատորիան նրա գիտական նախագծերում մասնակցելու համար։ Աշխատողները նաև համագործակցում են համալսարանների և արդյունաբերության հետ թե հիմնական և թե կիրառական հետազոտության մեջ՝ ապագայի համար ռեսուրսներ զարգացնելու համար։ Լաբորատորիայի տարեկան բյուջեն 2.2 բիլիոն դոլար է։

Լոս Ալամոսը ԱՄՆ-ի երկու լաբորատորիաներից մեկն է, որը դասակարգված աշխատանք է վարում միջուկային զենքերի նախագծման համար։ Մյուս լաբորատորիան, 1952 թվականից, Լավրենս Լիվերմոր Ազգային լաբորատորիան է։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, Լոս Ալամոսի Ազգային լաբորատորիա Մանհատան նախագծի մաս է կազմել, որի արդյունքում ԼԱԱԼ-ում նախագծվել են ԵՀՊ-ում օգտագործված միջուկային զենքերը, իսկ նրանց հարստացված ուրանը և պլուտոնիումը պատրաստվել են Օք Րիջի Ազգային լաբորատորիայում։

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* lanl.gov Պաշտոնական կայք
* lansllc.com Լոս Ալամոս Ազգային Անվտանգություն ՍՊԸ-ի պաշտոնական կայք
* Լոս Ալամոսի միջուկային ձիրքերը 1997 թվականին

Կատեգորիա:Ամերիկայի ազգային լաբորատորիաներ
Արաքս (այլ կիրառումներ)

**Արաքս** կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝

## Աշխարհագրական

* Արաքս - գետ Հայկական լեռնաշխարհում։
* Արաքսի միջլեռնային իջվածք - տեկտոնական և լեռնագրական գոտի Կովկասում (ամենամեծը)։
* Արաքս (Արմավիրի տարածաշրջան) - գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում, Արմավիրի տարածաշրջանում։
* Արաքս (Էջմիածնի տարածաշրջան) -գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Արմավիրի մարզում, Վաղարշապատի տարածաշրջանում։

## Անձինք
* Արաքս - երաժշտական խումբ, ձևավորվել է Բելգիայում 2004 թվականին
* Արաքս (գրող) - հայ գրող։
* Արաքսյա - հայկական իգական անուն։

## Գիտություն և տեխնիկա
* Արաքս (համակարգիչ) – 1964 թվականին Երևանի մաթեմատիկական մեքենաների գիտահետազոտական ինստիտուտի կողմից ստեղծված երկրորդ սերնդի համակարգիչ

## Պարբերականներ
* Արաքս (հանդես, Պետերբուրգ) – գրական-գեղարվեստական կիսամյան պատկերազարդ հանդես։ Լույս է տեսել 1887-98 թվականներին, Պետերբուրգում
* Արաքս (պարբերական, Բոստոն, Նյու Յորք)
* Արաքս (պարբերական, Լառնաքա) – պարբերաթերթ, լույս է տեսել 1924–29 թվականներին, Լառնաքայում (Կիպրոս)
* Արաքս (պարբերական, Ալեքսանդրիա) – շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1925-1965 թվականներին, Ալեքսանդրիայում
* Արաքս (պարբերական, Փարիզ) – մանկա-պատանեկան ամսաթերթ։ Հրատարակվել է 1952–55 թվականներին, Փարիզում
* Արաքս (պարբերական, Մեղրու շրջան) – օրգան ՀԿԿ Մեղրա շրջկոմի և աշխատավորների դեպուտատների շրջսովետի։ Հրատարակվում է 1965 թվականից, Մեղրիում
* Արաքս (պարբերական, Թեհրան) – գրական, մշակութային, հասարակական ամսագիր։ Առաջին երկլեզվյա (հայերեն- պարսկերեն) ամսագիրը։ Լույս է տեսնում 1987 թվականից, Թեհրանում
* Արաքս (հայ-բասկյան պարբերական)
Արաքս (գրող)

**Արաքս** (*Արաքս Մուրադի Ավետիսյան*, ), հայ արձակագիր, մանկագիր, ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1967), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1930 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ղարաքիլիսա (այժմ՝ Վանաձոր) քաղաքում։ 1923 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Հովնանյան-Մարիամյան օրիորդաց ուսումնարանը, 1933 թվականին՝ Մոսկվայի կոմունիստական ժուռնալիստիկայի ինստիտուտը։ 35 տարի աշխատել է մամուլի բնագավառում։ 1934-1937 թվականներին եղել է «Հոկտեմբերիկ» մանկական ամսագրի խմբագիրը, 1939-1942 թվականներին՝ «Գրական թերթ»-ի խմբագրի տեղակալ, 1942-1945 թվականներին՝ Երևանի ռադիոկոմիտեի գրական բաժնի գլխավոր խմբագիր։ Նրա գործերից թարգմանվել և առանձին գրքերով լույս են տեսել ռուսերեն և ադրբեջաներեն։ Մահացել է Երևանում։

## Արաքսի երկերի մատենագիտությունը
* Երեք պատմվածք, Թիֆլիս, հրատ. Վապպ-ի հայկական բաժնի, 1926, 23 էջ։
* Պատմվածքներ, Երևան, տպագրական տրեստի առաջին տպարան, 1926, 39 էջ։
* «Էս ջուրն իրա ճամփով կգնա...» (վիպակ), Երևան, Պետհրատ, 1928, 123 էջ։
* Ալվանը։ Նարգո (պատմվածքներ), Երևան, Պետհրատ, 1928, 125 էջ։
* Զիմմի, Երևան, Պետհրատ, 1931, 154 էջ։
* Կոմերիտուհու նամակները, Երևան, Պետհրատ, 1934, 92 էջ։
* Հրաշալի սավառնակը, Երևան, Պետհրատ, 1937, 9 էջ։
* Մանկական պատմվածքներ, Երևան, Պետհրատ, 1937, 48 էջ։
* Ծաղկաձորցի Թաթիկը, Երևան, Պետհրատ, 1939, 55 էջ։
* Լաուրիկի արկածները (մանկական պատմվածքներ և հեքիաթներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1941, 111 էջ։
* Լիպո (վիպակ), Երևան, Հայպետհրատ, 1942, 104 էջ։
* Տափաստանի առյուծը, Երևան, Հայպետհրատ, 1942, 64 էջ։
* Նռնակակիր աղջիկը (ժողովածու), Երևան, Հայպետհրատ, 1942, 52 էջ։
* Ամենակրտսերը, Երևան, Հայպետհրատ, 1944, 66 էջ։
* Ազատության հրթիռներ (պատմվածքներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1945, 100 էջ։
* Կարմիր ծաղիկներ (պատմվածքներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1945, 44 էջ։
* Հպարտ սեր (պատմվածքներ), Երևան, «Սովետական գրող», 1947, 311 էջ։
* Կարմիր դրոշ (պատմվածքներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1949, 88 էջ։
* Զվարթ ձայներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 208 էջ։
* Երկեր (վիպակներ, պատմվածքներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1954, 476 էջ։
* Բիբի, Երևան, Հայպետհրատ, 1956, 76 էջ։
* Պատանիներ (վիպակներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1960, 222 էջ։
* Փունջ։ Սովետահայ մանկական գրականություն (ժողովածուում տեղ են գտել նաև Արաքսի գործերը), Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 356 էջ։
* Հիշողություններ Եղիշե Չարենցի մասին (ժողովածուում տեղ են գտել Արաքսի «Նա միշտ կենդանի է» հուշ-հոդվածը), Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 395 էջ։
* Երկեր (վիպակներ, պատմվածքներ), Երևան, «Հայաստան», 620 էջ։
* Ծաղկաձորցի Թաթիկը, Երևան, «Հայաստան», 1972, 68 էջ։
* Զիմմի, Երևան, «Հայաստան», 1973, 484 էջ։
* Արևածիններ (պատմվածքներ, վիպակներ, հեքիաթներ), Երևան, «Սովետական գրող», 1977, 444 էջ։
* Փոթորկից հետո (նովելներ, պատմվածքներ, վիպակներ), Երևան, «Սովետական գրող», 1980, 572 էջ։

## Արաքսի կատարած թարգմանությունները (ռուսերենից)

* Աննա Ուլյանով, Իլյիչի մանկական և դպրոցական տարիները (պատմվածք), Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 43 էջ։
* Հեքիաթներ, պատմվածքներ, ոտանավորներ։ Մանկապարտեզների համար։ 2-րդ հրատ. /Կազմ.՝ Փ. Մ. Պողոսյան.- Երևան։ Լույս, 1967.- 240 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկագիրներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Արամ Ինճիկյան

**Արամ Մկրտչի Ինճիկյան** (), հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1970 թ.), ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1980 թ., ետմահու, «Հայ նոր գրականության պատմություն» կոլեկտիվ աշխատության համար), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1937 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ախալցխա քաղաքում։ 1929 - 1932 թվականներին ուսուցչություն է արել Գորիսի և Ալավերդու շրջաններում, միաժամանակ հեռակա սովորել է Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետում։ 1932 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի լեզվագրական ֆակուլտետի երրորդ կուրս և համալսարանն ավարտել 1933 թվականին։ 1933-1934 թվականներին հայոց լեզու և գրականություն է դասավանդել Ախալցխայի գյուղատնտեսական տեխնիկումում, միաժամանակ աշխատել «Դեպի սոցիալիզմ» թերթի խմբագրությունում։ 1934-1937 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի ասպիրանտուրայում։ 1937-1938 թվականներին որպես կրտսեր գիտաշխատող պաշտոնավարել է պատմության և գրականության ինստիտուտում։ 1938-1940 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում, մասնակցել 1939-1940 թվականների սպիտակ ֆինների դեմ մղած կռիվներին։

1941-1942 թվականներին որպես ավագ գիտաշխատող պաշտոնավարել է ԽՍՀՄ ԳԱ հայկական մասնաճյուղի լեզվի և գրականության ինստիտուտում։ 1942 թվականին զորակոչվել է բանակ և մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1946 թվականին «Արա Գեղեցիկի առասպելը և նրա գրական մշակումները» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ Նույն թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում որպես ավագ գիտաշխատող, 1958-1975 թվականներին տեքստաբանության բաժնի վարիչ։ 1970 թվականին «Թումանյան. կյանքը և ստեղծագործության պատմությունը. 1869-1899» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան։

Ռուսերեն առանձին գրքով լույս է տեսել նրա «Ավետիք Իսահակյան» (Երևան, 1956 թ.) գործը։

Մասնակցել է Հովհաննես Թումանյանի, Ավետիք Իսահակյանի, Պերճ Պռոշյանի, Միքայել Նալբանդյանի, Մկրտիչ Պեշիկթաշլյանի երկերի գիտական հրատարակություններին՝ կազմելով առանձին հատորների տեքստեր և ծանոթագրություններ։ Աշխարհաբարի է վերածել Ռափայել Պատկանյանի Նոր Նախիջևանյան պատմվածքների շարքը։ 1975 թվականին արժանացել է ՀԽՍՀ ԳԱ նախագահության վաստակագրին։ Մահացել է 1975 թվականի մարտի 22-ին։

## Մատենագրություն
* Ծատուրյանի կյանքը, Երևան, 1940, 115 էջ։
* Ավետիք Իսահակյան, Երևան, 1940, 65 էջ։
* Միքայել Նալբանդյան, Երևան, 1954, 175 էջ։
* Միքայել Նալբանդյանի կյանքի և գործունեության տարեգրությունը, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1954, 400 էջ։
* Ավետիք Իսահակյան, Երևան, 1955, 220 էջ։
* Մտերիմներ և մտորումներ (էջեր հայ գրականության պատմությունից), Երևան, 1967, 341 էջ։
* Հովհաննես Թումանյան (կյանքի և ստեղծագործության պատմությունը. 1869-1899), Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1969, 596 էջ։
* Ավետիք Իսահակյան, Երևան, «Սովետական գրող», 1977, 257 էջ։
* Միքայել Նալբանդյանի կյանքի և գործունեության տարեգրությունը, 2-րդ հրատարակություն, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1979, 400 էջ։

## Ա. Ինճիկյանի կատարած թարգմանությունները (ռուսերենից)
* Անտոն Չեխով, Ընտիր երկեր (գրքի մեջ մտնող «Ճայը» պիեսը թարգմանել է Ա.Ինճիկյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1948, 540 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Պավել Շեխտման

**Պավել Իոսիֆի Շեխտման** (, ), հրեական ծագումով ռուսաստանյան պատմաբան։ Զբաղվում է Հայոց պատմությունով։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1967 թվականին Մոսկվայում։ Ավարտել է Պատմա-արխիվային համալսարան։ Աշխատել է «Доброе слово» հրատարակչությունում, համագործակցում է «Pro Armenia» մոսկովյան հայկական պարբերագրի հետ։ Գրել է շատ գրքեր հայ-ադրեբեջանական թեմայով, հատկապես 20-րդ դարի Անդրկովկասի իրադարձությունների մասին մի շարք աշխատանքներ ունի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Пламя давних пожаров» աշխատանքը 

Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ռուս հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս իրավապաշտպաններ
Mr. President

**Mr. President**, գերմանական Եվրոդանս ոճի երաժշտական խումբ։ Հայտնի է 1996 թվականի «Coco Jambo» հիթով։

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ

* 1995։ *Up'n Away - The Album*
* 1996։ *We See the Same Sun*
* 1997։ *Mr. President* (U.S. only)
* 1997։ *Nightclub*
* 1998։ *Happy People*
* 1999։ *Space Gate*
* 2004։ *Forever and One Day*
* 2000։ *A Kind Of… Best!*
* 2000։ *Golden Super Hits*
* 2007։ *The Singles Collection*
* 2009։ *LayZee - Your Love Remixes (Vö 30. März 2009 Digital & als Maxi Single)*

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքէջ
* Պաշտոնական կայքէջ (երկընտրանք) 

Կատեգորիա:1991 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Գերմանական երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Եվրոդանս խմբեր
Բերնարտ դը Վենտադորն

**Բերնարտ դը Վենտադորն**- (հին օքսիտաներեն՝ *Bernart de Ventadorn*, նաև՝ *de Ventador, del Ventadorn, de Ventedorn*, ), 12-րդ դարի տրուբադուրական պոեզիայի ամենանշանավոր դեմքը։

Բերնարտ դը Վենտադորնը ապրել է ասպետական լիրիկայի ծաղկման շրջանում։ Ստեղծագործությունների մեջ համատեղել է կուրտուազական սիրո բարդ ուսմունքը և անկեղծ զգացմունքն ու ներշնչանքը։ Սիրահարվելով իր սենյորի տիկնոջը՝ Բերնարտը նվիրել է նրան մի շարք սիրերգեր։ Տրիբադուրի պաշտամունքի առարկան է եղել նաև Անգլիայի թագուհի Էլեոնոր Աքվիտանցին, որի արքունիքում նա որոշ ժամանակ ծառայել է։ Բերնարտ դը Վենտադորնի գրական ժառանգությունից պահպանվել են չորս տասնյակից ավելի կանցոններ, որոնք միջնադարյան քնարական պոեզիայի լավագույն նմուշներից են։

:Օ~ Սեր, կրկին պաղատանքով
:Քեզ է դիմում սիրող հոգիս.
:Անգամ չնչին մի բերկրանքով
:Դու կամոքես ցավը վերքիս։
:Միթե այսպես միանգամից
:Իմ ուզածը մերժում ես ինձ։
:Օ~ Սեր, դաժան ես դու որքան.
:Ինձ ի վերուստ վիճակված է
:Քո տառապանքը անսահման.
:Եվ չեմ կարող, ավա~ղ, երբեք
:Արժանանալ երջանկության։
:::(Թարգ. Հենրիկ Բախչինյան)

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև՝
* Տրուբադուր

Կատեգորիա:Տրուբադուրներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Անատոլի Յակոբսոն

**Անատոլի Լեոպոլդի Յակոբսոն** (, ), ռուս հնագետ, արվեստագետ, պատմական գիտությունների դոկտոր։

## Կենսագրություն
Անատոլի Յակոբսոնը ծնվել է ԽՍՀՄ-ի Լենինգրադի շրջանի Լուգա քաղաքում։ Միջնակարգ կրթությունը Մոսկվայում ավարտելուց հետո 1922 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի առաջին պետական համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետը, ապա փոխադրվելով Լենինգրադ, ուսումնառությունը շարունակել է այնտեղի համալսարանի լեզվագիտության և նյութական մշակույթի պատմության ֆակուլտետում, որն ավարտել է 1929 թվականին։ 1925—1927 թվականներին մասնակցել է Հին Ղրիմում, Սուդակում և Խերսոնեսում գործող հնագիտական արշավախմբերի աշխատանքներին, մասնակցել գիտական արշավում դեպի Ղրիմ և Անդրկովկաս։

Առաջին անգամ նա 1929 թվականին Հայաստան է եկել Հովսեփ Օրբելու գլխավորած արշավախմբի կազմում, իսկ 1936 թվականին նրա ղեկավարությամբ մասնակցել է Ամբերդի պեղումներին։

Սկսած 1930 թվականից Անատոլի Յակոբսոնը աշխատել է Լենինգրադի նյութական մշակույթի պատմության պետական ակադեմիայում հաջորդաբար զբաղեցնելով գիտատեխնիկական աշխատակցի, կրտսեր և ավագ գիտական աշխատողի պաշտոնները։

1941 թվականին Անատոլի Յակոբսոնը պաշտպանել է դիսերտացիա, հայցելով պատմական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։ 1945 թվականից մինչև կյանքի վերջը աշխատել է Մոսկվայի, ապա Պետերբուրգի Նյութական մշակույթի պատմության ինստիտուտում։

## Աշխատություններ

Ուսումնասիրել է Միջնադարյան Հայաստանի արվեստը ճարտարապետությունը։ Մի շարք մենագրությունների հեղինակ, այդ թվում Ղրիմի և Անդրկովկասի հայկական ճարտարապետական հուշարձանների մասին։

1961 թվականին շարադրել է «Միջնադարյան Խերսոնես» մենագրությունը, որի համար արժանացել է պատմական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճանին։

1950 թվականին լույս է տեսել «Ակնարկ Հայաստանի 5-17-րդ դարերի ճարտարապետության» մենագրությունը, 1970 թվականին՝ «Հայաստանի և Վրաստանի միջնադարյան ճարտարապետության փոխհարաբերություններն ու թոխադարձ կապերը», 1975-ին՝ «Հայաստան և Սիրիա. ճարտարապետական համադրություններ» աշխատությունները։ Նրա աշխատություններից են նաև «Հայաստանի և Բյուզանդիայի վաղ միջնադարյան ճարտարապետության փոխհարաբերությունները» (1973 թ.), «Կովկասյան Աղվանքի և Հայաստանի ճարտարապետական կապերը» (1977 թ.), «Բուլղարական միջնադարյան ճարտարապետության ուսումնասիրման առթիվ» (1968 թ.), «Բալկանների. Արևելյան Եվրոպայի, Անդրկովկասի և Միջին Ասիայի միջնադարյան ճարտարապետական օրինաչափական մի քանի առանձնահատկությունները» (1972 թ.),«Միջնադարյան ճարտարապետության զարգացման մեջ օրինաչափության պրոբլեմը» (1982 թ.), «Վաղ միջնադարյան ճարտարապետության զարգացման պրոբլեմները» (1983 թ.) և այլն։

## Պարգևներ
Անատոլի Յակոբսոնը պարգևատրվել է «Աշխատանքային կարմիր դրոշի» շքանշաններով, մեդալներով ու ծննդյան 75-ամյակի առթիվ (1981 թ.) Հայկական ՍՍՀ Գերագույն սովետի պատվոգրով։
## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Ճարտարապետության դոկտոր Վ. Մ. Հարությունյան «Ա. Լ. Յակոբսոն», պատմաբանասիրական հանդես № 1, 1984, էջ 241-242

Կատեգորիա:Ռուս հնագետներ
Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ
Կատեգորիա:Լուգա քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռուս արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմաբաններ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ