Ժան Բերո

**Ժան Բերո** (, ), ֆրանսիացի սալոնային գեղանկարիչ, ճանաչում է ստացել բազմաթիվ ժանրային աշխատանքների շնորհիվ, որոնցում պատկերել է Փարիզի (այդ թվում գիշերային) և փարիզյան հոգևոր հասարակության կյանքը և ժամանակակից պայմաններում ավետարանական սյուժեներով նկարներ։

## Կյանք
Ժան Բերոն և նրա երկվորյակ քույրը` Մելանին, ծնվել են Պետերբուրգում։ Ռուսաստանի կայսրությունում ընդունված հուլյան օրացույցով դա տեղի է ունեցել 1848 թվականի վերջին օրը, իսկ նրա ընտանիքի հայրենիքում` Ֆրանսիայում գործող Գրիգորյան օրացույցով` 1949 թվականի հունվարի 12-ին։ Բացի Մելանիից, Ժանը ուներ ևս երկու քույրեր` Ադրիենան և Էստելը։ Նրանց հայրը, որին նույնպես կոչում էին Ժան Բերո, քանդակագործ էր, որին ինչպես ենթադրում են  հրավիրել էին Սուրբ Իսահակի տաճարի շինարարությանը և ձևավորմանը մասնակցելու։ 1853 թվականին Ժան Բերո-ավագը մահանում է և նրա այրին չորս երեխաների հետ վերադառնում է Փարիզ։

Փարիզում Ժան Բերոն սովորել է Բոնապարտի լիցեյում (ներկայումս Կոնդորսի լիցեյ), որից հետո ցանկացել է խորանալ իրավագիտության բնագավառում, որպեսզի դառնա փաստաբան։ Սակայն Ֆրանս-պրուսական պատերազմից հետո նա փոխեց իր մտադրությունը և որոշեց ստանալ գեղարվեստական կրթություն։ 1871 թվականից հետո երկու տարի Բեդրոն սովորեց Գեղեցիկ արվեստների դպրոցում (), որտեղ հաճախում է հայտնի դիմանկարիչ Լեոն Բոննայի (, 1833-1922) նկարչության դասարան։ Ավելի ուշ, 1882 թվականից, Լեոն Բորնի արվեստանոցում սովորել է նաև մեկ այլ ֆրանսիացի հայտնի իմպրեսիոնիստ` Անրի դը Տուլուզ-Լոտրեկը։

1887 թվականին Ժան Բերոն դառնում է ասպետ, 1894 թվականին` Պատվավոր Լեգեոնի շքանշանի սպա։

1889 թվականին պարգևատրվում է Ֆրանսիացի նկարիչների ընկերության ոսկե մեդալով և նույն տարում Փարիզում անցկացված Համաշխարհային ցուցահանդեսի ոսկե մեդալով։

Բեդրոն եղել է գրող Մարսել Պրուստի (1871-1922) տարիքով ավագ ընկերը։ 1897 թվականի  փետրվարին Պրուստը Բեդրոյին  հրավիրում է դառնալ բանաստեղծ,  վիպասան և  քննադատ Ժան Լորենի հետ իր մենամարտի մարտավկան, որը տեղի է ունեցել Փարիզի հարավ արևմտյան արվարձանում, Մեդոնում։ Երիտասարդ տարիներին նկարչի հետ ընկերություն արած անձանց թվում հիշատակվում է փարիզցի դերասան Կոկլեն-ավագի (1841-1909) անունը։

19-րդ դարի վերջին  Բերոն ավելի քիչ ժամանակ էր հատկացնում սեփական գեղանկարչությանը, ակտիվորեն մասնակցելով բազմաթիվ ցուցահանդեսային կոմիտեներում և ժյուրիներում, կազմակերպելով ցուցահանդեսներ Գեղեցիկ արվեստի կազմակերպությունում, որի փոխնախագահն ու համահիմնադիրն էր։

Ժան Բերոն երբեք չէր ամուսնացել և երեխաներ չուներ։ Թաղված է Մոնպառնասի գերեզմանոցում, մոր՝  Ժ. Ե. Ժակենի (, մահացել է 1886 թվականին), և  երկվորյակ-քրոջ Մելանիի (մահացել է 1927 թվականին) կողքին։

## Ստեղծագործություն
[thumb|Հրուշակեղենի Gloppe սրահ [Ելիսեյան դաշտերում (1889)]]
[thumb|Մագդաղենացին Սիմոն փարիսեցու տանը (1891)<br />''[Օրսե թանգարան, Փարիզ*]]

Ավարտելով ուսումը Գեղեցիկ արվեստի դպրոցում, Բերոն բացում է սեփական արվեստանոցը [[Մոնմարտր]]ի նկարիչների թաղամասում։ 1873 թվականից (այլ տվյալներով, 1872)) մինչև 1889 թվականը նրա աշխատանքները պարբերաբար ցուցադրվել են [[Փարիզյան սալոն]]ում։ Լինելով Բոննի աշակերտը, Բերոն իր նկարչի կարիերան սկսում է որպես դիմանկարիչ։ [[Լեդա]]յի կերպարը (1875) պատկանում է դիցաբանական թեմատիկային, բայց նկարիչը 1876 թվականին ճեղքում է իրականացնում մեկ այլ բնագավառում։ Նրան ճանաչում է բերում, 1876 թվականին սրահում ցուցադրված «Վերադարձ թաղումից» («) նկարը։ Կտավի վրա պատկերված է մարդկանց մի խումբ, որոնք հուղարկավորությունից հետո համակված են տխրությամբ։ Տղամարդկանցից մեկը սիգար է ծխում, մյուսները զրուցում են։ Այս փողոցային տեսարանը հիմք դրեց համանման մոտիվներով բազմաթիվ աշխատանքների շարքի։

[[Ելիսեյան դաշտեր]]ի, [[Մոնմարտր]]ի և [[Սեն (գետ)|Սենայի]] ափերի սրճարանների պատկերումը համարվում են «[[Հիասքանչ դարաշրջան]]ի» Belle Époque, փարիզյան միապաղաղ  ժամանակների  մանրամասն նկարազարդումներ։ Դրա վառ օրինակ է հանդիսանում  1889 թվականի «Gloppe հրուշակարանը» կտավը։ Աստիճանաբար Բերոյի գեղանկարչության ոճը տեղաշարժվում է  ակադեմիականից  դեպի [[իմպրեսիոնիզմ]]։ Սակայն այն ժամանակ, երբ խոշոր իմպրեսիոնիստները փախչում էին Փարիզի խառնաշփոթություններից և նկարում նրա արվարձանների բնապատկերները, Բերոն և նրա ընկեր  [[Էդուարդ Մանե]]ն (1832- 1883), և առանձին դրվագներով  [[Էդգար Դեգա]]ն (1834- 1917), անդրադառնում էին քաղաքային կյանքի մոտիվներին: Բերոյի կողմից օգտագործվող գեղարվեստական հնարքները, մասնավորապես այսպես կոչված կաֆեշանտանների պատկերումը, հետագայում դարձան դասական։ Բերոն նկարների վերին մասը ծածկում էր նուրբ ծխով, երաժիշտներին և հանդիսատեսին դնելով առաջնային, իսկ կատարողներին ետին պլանում` ցայտերանգով առանձնացնելով դրանց ավելի մուգ ֆոնով։

1890 թվականին Բերոն առաջին անգամ անդրադառնում է կրոնական թեմատիկային։ Այդ շարքի նկարները հիշեցնում են [[17-րդ դար]]ի նիդերլանդական գեղանկարչությունը։ 1891 թվականին Փարիզյան սալոնում Բերոն ցուցադրում է իր «Մագդալինան փարիսեցիների տանը» նկարը։ Դասական բիբլիական տեսարանները և նկարներում ժամանակակից հագուստ հագած  անձինք այդ պահին սկանդալային քննադատությունների  տեղիք տվեցին։ Փրկչին շրջապատող անձանց շրջանում ժամանակակիցները ճանաչեցին [[Էռնեստ Ռենան]]ին, «[[Հիսուսի կյանքը (Ռենան)|Հիսուսի կյանքը]]» մենագրության այդ տարիների  սկանդալային հեղինակին, իսկ Մագդալինայի համար կեցվածք էր ընդունել կուրտիզանուհի [[Լիանա դե Պուժի]]ն։

1885 թվականին  Բերոն  մասնակցում է պաստելիստների ընկերության հիմնադրմանը   (ֆր. Société Pastellistes, հետագայում դրա նախագահ է ընտրվում [[Անրի Ժերվե]]ն)։ Պաստելիստների ընկերությունը իր նկարիչների նկարները ցուցադրում է 1889 թվականի [[Համաշխարհային ցուցահանդես]]ում առանձին տաղավարով, որտեղ էլ Բերոյի աշխատանքներն արժանանում են ոսկե մեդալի։ 1890 թվականից մինչև 1929 թվականը  Բերոյի աշխատանքները ցուցադրվում են Գեղեցիկ արվեստների ազգային ընկերության սրահում (), որը ստեղծել էր ինքը [[Օգյուստ Ռոդեն]]ի, [[Էռնեստ Մեյսոնիե]]ի և [[Պիեռ Պյուվի դը Շավան]]ի հետ համատեղ։ Նրա աշխատանքների հետմահու ցուցահանդեսը կազմակերպվում է 1936 թվականին,  փարիզյան [[Կարնավալե թանգարան]]ի կողմից։

=== Բերոն սալոնային գեղանկարիչների շարքում ===
[[Պատկեր:Jean Béraud Symphony in Red and Gold.jpg|thumb|170px|right|Կարմրի և ոսկեգույնի սիմֆոնիա (1895).<br /><SMALL>Մասնավոր հավաքածու</SMALL>]]
Բերոն դասվում է, այսպես կոչված, սրահային գեղանկարիչների շարքին։ Սրահային գեղանկարչության հիմքում ընկած են ակադեմիական յուրահատկությունները` «Նկարի կատարելությունը, գծերի նրբագեղությունը, գույների նուրբ մշակումը, խնամքով մանրամասնումը, «վեհացած» և հասկանալի սյուժեն, իսկ գլխավորը կանոնների բանական կշռադատված համակարգն է և այս կամ այն օբյեկտի պատկերման մոտեցման հրամայականը»։ Գեղանկարչից պահանջվում է արդյունավետ կոմպոզիցիա և հմտություն, ինչպես նաև ինչ որ իդեալ պատկերելու ձգտում։

Բնութագրելով այն ուղղությունը, որին պատկանում է Բերոյի ստեղծագործությունը, Վ. Կալմիկովան և Վ. Տյոմկինը «Ժամանակակից գեղանկարչության հանրագիտարանում» գրում են.



«Սալոնային արվեստ» անվանումը ծագել է, քանի որ Փարիզի պաշտոնական գեղանկարչական ցուցահանդեսի ժյուրիի անդամները, որոնցից կախված է լայն մասսաների գնահատականին ներկայացված ստեղծագործությունների ընտրությունը,  պաշտպանում էին «[[Փարիզյան սալոն|Քառակուսի սրահում]]» ցուցադրվող ակադեմիստներին և «նեոկլասիկներին»։ Հետագայում  այն տարածվեց այդ շրջանակի գեղանկարիչների սահմաններից դուրս։ Այդ ուղղության  նկարիչներից են [[Էժեն Էմմանուել Ամորի Դյուվալ]]ը, [[Մարկ Գաբրիել Շառլ Գլեյր]]ը, Շոպենը,[[Տոմա Կուտուր]]ը, [[Ալեքսանդր Կաբանել]]ը, [[Ուիլյամ Բուգրո]]ն, [[Ռոբեր Դելոնե]]ն, [[Գյուստավ Դորե]]ն, Լեֆեվրը, [[Կարոլյուս Դյուրան]]ը, Պերրոն, Լենուարը, [[Պոլ Սինյակ]]ը, [[Ջոն Ուիլյամ Գոդվարդ]]ը, [[Էժեն դե Բլաաս]]ը, [[Ջովանի Բոլդինի]]ն, Բերոն, [[Անրի Ժերվե]]ն, [[Ջեյմս Տիսո]]ն:

== Բերոյի քննադատություն ==
Ֆրանսիայում Բերոն մասայականություն էր վայելում, մասնավորապես [[Գի դը Մոպասան]]ը նրան անվանեց «Հիանալի  մոգոնող» (): Սակայն, նրա ստեղծագործությունը կատարելապես անտեսվում է այդ ժամանակաշրջանի արվեստագետների կողմից։ Ռուս նկարիչները Բերոյի աշխատանքներն ընդունում էին հեգնանքով, եթե ոչ  ծաղրանքով, դրանցում տեսնելով ցածրարվեստ գործերի մարմնավորում, կեղծավորություն և ակնհայտ առևտրական ուղղվածություն, ներողամտություն, նրանց կարծիքով, ցածր քաղքենիական ճաշակ։ Այսպես թե այնպես, ոչ [[Պուշկինի անվան կերպարվեստի թանգարան (Մոսկվա)|Պուշկինի թանգարանի]], ոչ էլ [[Էրմիտաժ (Սանկտ Պետերբուրգ)|Էրմիտաժի]], 19-20-րդ դարերի ֆրանսիական գեղանկարչության ռուսական երկու խոշոր հավաքածուներում չկան Բերոյի աշխատանքները։ [[Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան|Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտարանում]] և [[Սովետական մեծ հանրագիտարան]]ում նույնպես չկան նրան նվիրված հոդվածներ։

[[Պատկեր:Fritz von Uhde - Lasset die Kinderlein zu mir kommen, 1884 (Leipzig).jpg|thumb|180px|right|Ֆրից ֆոն Ուդե, «Թույլ տվեք երեխաները գան ինձ մոտ» (), 1883]]

Մինչև թանգարան այցելելը, Փարիզում բնակվող Գեղարվեստի ակադեմիայի թոշակառու [[Իլյա Ռեպին|Իլյա Եֆիմովիչ Ռեպին]]ը արդեն շատ բան էր լսել «Մարսյան դաշտի ցուցահանդեսի մեխի մասին, եթե անհրաժեշտ է այդ մեխը լինի փարիզյան բարքերով, ապա խոսվում է երկու գործի մասին, Հոլգոֆի Խաչի ճանապարհը, դեպի ուր է տանում իր խաչը Քրիստոսը, Բերոյի ժամանակակից մարդկանց ուղեկցությամբ, մյուսը, «Ամեն ինչ մահացել է» (բելգիագի Լ. Ֆրեդերիկի նկարի ճշգրիտ անվանումը «Թաղման հոգեհաց», ֆր. Le Repas de funérailles): Բերոն համարյա Ռեպինի հասակակիցն է և ռուս նկարիչը ուշադրությամբ դիտում էր իր ֆրանսիացի կոլեգայի սյուժետային մատուցման տեխնիկան։ Իր «Հեռավոր մոտիկը» հուշագրությունում նա հիշում է Բերոյի կողմից այդ ցուցահանդեսում ցուցադրված Հիսուս Քրիստոսը 19-րդ դարի մարդկանցով շրջապատված…հասարակությունը բաժանված է երկու ճամբարի։ Ձախ կողմից տարբեր կարողության [[Բուրժուազիա|բուրժուաները]] Քրիստոսի նկատմամբ իրենց ատելությունն արտահայտում են ժեստերով, բղավոցներով  և մեծ տառապյալի վրա քարեր նետելով։ Ձախ կողմից` ընդհակառակը ծնկաչոք, կաթոլիկական ակնածանքով ձեռքերը ծալած սպասում են նրա օրհնությանը»։ Այս սյուժետային հնարքը չի առաջացնում ռուս նկարչի հիացմունքը, Բերոն այս նյութի մատուցման առաջամարտիկներից չէր և Ռեպինը հիշեցնում է, որ Քրիստոսին ժամանակակից հասարակության և իրադրության պայմաններում 19-րդ դարի նկարչի կողմից նկարելու ժամանակներն անցել են« գերմանացի նկարիչ Ուդեի թեթև ձեռքով», և հենց ինքը` Բերոն արդեն առաջին անգամը չէ, որ Քրիստոսին ներկայացնում է մեր ժամանակների իրադրության մեջ»։ Ռեպինը բողոքում է.



Ամփոփելով, որ Բերոյի ստեղծագործություններում չի տեսնում անկեղծություն և տաղանդ, Ռեպինը քննադատում է այս նկարչի մնացած կտավները, ցույց տալով, թե ինչպես է «զանգվածի նկատմամբ հնարամիտ հաշվարկը կատարում իր գործը»։

[[Պատկեր:Jean Béraud Armand Sylvestre.jpg|thumb|180px|right|Արման Սիլվեստր (1894).<br />Ավգուստինների թանգարան, [[Թուլուզ]]]]



Ռեպինի հիշողությունների ծանոթագրություններում [[Կոռնեյ Չուկովսկի]]ն պարզաբանում է, «ծերուկ գրողի դիմանկարը» (Արման Սիլվեստրի) դա Բերոյի «Սուրբ Անտոնիոյի գայթակղությունը» նկարն է, որի մասին [[Մարկ Անտոկոլսկի]]ն «Ճշմարտությունը և կեղծիքը արվեստում» հոդվածում գրում է, որ [[Անտոն Մեծ]]ը «ուղղակի ժամանակակից փարիզյան ճանաչված միջին տարիքի  անձնավորության դիմանկարն է, գեր, ցանկասեր, որը նստած է գրասեղանի մոտ, գրում և ծխում է, իսկ նրա ուսերին նստած էին երկու գայթակղիչ բուլվարային փերիներ, ехсusez-moi, բոլորովին առանց հագուստի …»

== Աշխատանքների պատկերասրահ ==
Ֆրանսիայում Ժան Բերոն ներկայացված է փարիզյան թանգարաններում [[Օրսե թանգարան|Օրսում]] (8 աշխատանք) և Կարնավալեում, Ավգուստինցիների թուլուզյան թանգարանում, Գեղեցիկ արվեստի թանգարանում [[Նիս]]ում, [[Իլ դը Ֆրանս (երկրամաս)|Իլ դը Ֆրանսում]] և այլ թանգարաններում, [[Անգլիա]]յում, մեկ աշխատանք`  [[Լոնդոնի ազգային պատկերասրահ]]ում։ Բելգիայում մեկ աշխատանք, նրբագեղ արվեստի թանգարանում () [[Գենտ]] քաղաքում։ ԱՄՆ-ում  մեկ աշխատանք, նյույորքյան [[Մետրոպոլիտեն թանգարան (Նյու Յորք)|Մետրոպոլիտեն թանգարանում]] և մեկը Ուոլստերի արվեստի թանգարանում, Մերիլենդում։

<gallery>
Cathédrale américaine de paris.jpg|Սուրբ Երրորդության տաճարի մոտ (մինչև 1900)<br />Կարնավալե թանգարան, Փարիզ
Jean Béraud A Windy Day on the Pont des Arts.jpg|Քամոտ օր արվեստների կամրջի վրա (1880-1881).<br />[[Մետրոպոլիտեն թանգարան (Նյու Յորք)|Մետրոպոլիտեն թանգարան]]
Jean Béraud After the Misdeed.jpg|Սխալից հետո (1885-90).<br />*Լոնդոնի ազգային պատկերասրահ
Jean Béraud - L'Attente.jpg|ՍպասումՕրսե թանգարան, Փարիզ


## Գրականություն
* Ревальд, Джон. История импрессионизма. -  М., 1994.
* Вера Калмыкова, Виктор Темкин. Том 23 // История мировой живописи. XIX век. Ориентализм и Салон. -  Белый город, 2009. -  128 p. -  (История мировой живописи). -  ISBN 978-5-7793-1658-3.
* (нем.) Günter Meissner, K. G. Saur Verlag. Allgemeines Künstlerlexikon: die bildenden Künstler aller Zeiten und Völker (AKL). -  Munich: Walter de Gruyter, 1983. -  ISBN 9782598227400.
* (фр.) Balteau, J., M. Barroux, and M. Prévost, eds. Dictionnaire de biographie française. -  Paris: Letouzey et Ané, 1933.
* (фр.) Bénézit, Emmanuel, ed. Dictionnaire critique et documentaire des Peintres, Sculpteurs, Dessinateurs et Graveurs. -  Paris: Librairie Gründ, 1976 Первое издание в 1911- 1923.. -  ISBN 3-7647-0444-6.
* (нем.) Ursula Bode, Villa Hèugel e. V., Kulturstiftung Ruhr, Ute Kleinmann, Jèurgen Schultze. Paris, Belle Epoque, 1880–1914. -  Recklinghausen: Bongers, 1994. -  ISBN 3-7647-0444-6.
* (нем.) Thieme, Ulrich and Felix Becker, editors. Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart. -  Reprint of 1907 edition. -  Leipzig: Veb E.A. Seemann Verlag, 1980- 1986.
* (фр.) Offenstadt, P. Jean Béraud (1849- 1935), La Belle Epoque, une époque rêvée; catalogue raisonné. -  Köln: Taschen Verlag, 1999. -  ISBN 3-8228-6513-3.
* (нем.) Vollmer, Hans. Allgemeines Lexikon des bildenden Künstler des XX. Jahrhunderts. -  Leipzig: E. A. Seemann, 1953–1962. -  Т. 6.

## Ծանոթագրություններ

## Ինտերներ-աղբյուրներ
* 
* 
* Архив CGFA 
* The Athenaeum 
* 
* 
* Jean Beraud at Musée des Augustins, Toulouse, France
* Jean Beraud in Réunion des Musées Nationaux, France
* 
* Jean Beraud at the National Gallery, London, UK
* 
* Jean Beraud at the Metropolitan Museum of Art, New York City
* Jean Beraud at the The Walters Art Museum, Maryland, USA
* Постеры с картин Жана Беро

Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Իմպրեսիոնիստ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Իմպրեսիոնիստ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Փարիզի գեղարվեստի ազգային բարձրագույն դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ