Հայաստանում Եվրոպական Միության տեխնիկական գնահատման խումբ

**Հայաստանում Եվրոպական Միության տեխնիկական գնահատման խումբը** (**EUPAT**) Եվրոպական Միության նախաձեռնությունն էր, որը ստեղծվել էր գնահատելու Հայաստանում երկարաժամկետ քաղաքացիական ընդհանուր անվտանգության և պաշտպանության քաղաքականության առաքելություն տեղակայելու հնարավորությունը։ Այն փոխարինեց Հայաստանում Եվրոպական Միության դիտորդական առաքելությանը, որի մանդատն ավարտվեց 2022 թվականի դեկտեմբերի 19-ին, իսկ 2023 թվականի հունվարի 23-ից դրան հաջորդեց ավելի երկարաժամկետ առաքելությունը՝ Հայաստանում Եվրոպական միության առաքելությունը։

## Պատմություն
Հայաստանում Եվրոպական Միության դիտորդական առաքելությունը (EUMCAP), Եվրոպական միության քաղաքացիական առաքելության տեղակայում էր Հայաստանում, որը համաձայնեցվել էր 2022 թվականի հոկտեմբերի 6-ին և պաշտոնապես գործի անցավ 2022 թվականի հոկտեմբերի 20-ին։ EUMCAP-ը տեղակայվել էր հայ-ադրբեջանական սահմանի մոնիթորինգի նպատակով՝ Ադրբեջանի կողմից Հայաստանի Հանրապետություն ներխուժումից հետո։ EUMCAP-ը ավարտեց իր մանդատը 2022 թվականի դեկտեմբերի 19-ին, որից հետո այն փոխարինվեց Հայաստանում Եվրոպական Միության դիտորդական առաքելությամբ՝ երկրում հնարավոր ավելի երկարաժամկետ առաքելության նախապատրաստման համար։

EUMCAP-ի մանդատի ավարտից հետո Եվրոպական խորհուրդը և Հայաստանի կառավարությունը համաձության եկան, որ Վրաստանում Եվրոպական Միության մոնիթորինգի առաքելությունը իր անձնակազմը կտեղակայի Հայաստանում Եվրոպական Միության տեխնիկական գնահատման խմբում ծառայելու համար։ Հայաստանում Եվրոպական Միության տեխնիկական գնահատման խմբի մանդատն ուժի մեջ մտավ 2022 թվականի դեկտեմբերի 20-ին։

2023 թվականի հունվարի 19-ին Եվրոպական խորհրդարանը քվեարկեց հօգուտ բանաձևի, որը դատապարտում էր Ադրբեջանի ռազմական ագրեսիան և Լաչինի միջանցքի փակումը, ինչը հանգեցրել էր Արցախի շրջափակմանը։ Բանաձևը աջակցում է ԵՄ-ի ավելի մեծ ներգրավվածությանը Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործում և առաջարկում է ռուս խաղաղապահներին փոխարինել միջազգային խաղաղապահներով։ Եվրոպական խորհրդարանի անդամ Նատալի Լուազոն հայտարարել է. «Ռուսաստանն այլևս հուսալի խաղացող չէ տարածաշրջանում» և «Մոսկվայի ազդեցությունը նվազում է Ուկրաինա նրա աղետալի ներխուժումից հետո»։ Հայաստանում և Արցախում տեղի են ունեցել մի շարք բողոքի ակցիաներ, որոնք պահանջում են Հայաստանի դուրս գալը ՀԱՊԿ-ից և ավելի մեծ աջակցություն փնտրել Արևմուտքից։

Արտաքին գործողությունների եվրոպական ծառայությունը հայտարարել է, որ կան պլաններ 2 տարվա ընթացքում Հայաստան ուղարկել մինչև 100 ԵՄ դիտորդ։ Հարավային Կովկասում ԵՄ հատուկ ներկայացուցչի խոսնակ Անրի Դյուկենն ասել է. «Կարևոր է, որ ԵՄ-ն դեր խաղա հատկապես Եվրոպայի սահմաններում։ Տարբեր անդամ երկրներ ունեն տարբեր շահեր, բայց ընդհանուր առմամբ սա մեր համար առաջնահերթ տարածաշրջան է»։ Ի պատասխան՝ Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովը հայտարարել է. «Չնայած մենք դաշնակիցներ ենք, հայկական կողմը նախընտրում է բանակցել ԵՄ-ի հետ»։

## Մանդատ
Հայաստանում Եվրոպական Միության տեխնիկական գնահատման խմբի հայտարարված նպատակն է՝ «բարձրացնել ԵՄ իրազեկվածությունը անվտանգության իրավիճակի վերաբերյալ, նպաստել երկրում հնարավոր քաղաքացիական առաքելության նախապատրաստմանը, ինչպես նաև աջակցել Եվրոպական խորհրդի նախագահ Շառլ Միշելի կողմից ԵՄ-ի աջակցությամբ իրականացվող՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների կարգավորման գործընթացին»։

## Դեպքերի ժամանակագրություն
2022 թվականի դեկտեմբերի 12-ին՝ ԵՄ Արտաքին գործերի խորհուրդը հայտարարեց. «Հայաստան մշտական առաքելություն ուղարկելը կօգնի պահպանել ԵՄ-ի վստահելիությունը՝ որպես Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև երկխոսության միջնորդ»։

2022 թվականի դեկտեմբերի 16-ին՝ Եվրոպական արտաքին գործողությունների ծառայության անդամները ժամանեցին Հայաստան՝ Հայաստանի իշխանությունների հետ քաղաքական խորհրդակցություններ անցկացնելու նպատակով։ Քննարկվեցին տարբեր հարցեր, այդ թվում՝ Հայաստան-ԵՄ հարաբերությունները և Հայաստան-ԵՄ Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրի  իրականացումը։

2022 թվականի դեկտեմբերի 20-ին՝ ԵՄ արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության բարձր ներկայացուցիչ Ժոզեպ Բորելը հայտարարեց. «Այսօր մենք՝ անցումային թիմով, սկսում ենք ԵՄ-ի ներգրավվածության նոր փուլը Հարավային Կովկասում, որը հողը կնախապատրաստի Հայաստանում հնարավոր ավելի երկարաժամկետ ԵՄ առաքելության համար՝ վերջնական նպատակ ունենալով նպաստել տարածաշրջանում կայուն խաղաղությանը»։

2023 թվականի հունվարի 9-ին Հայաստանի արտաքին գործերի նախարար Արարատ Միրզոյանը Երևանում հանդիպում ունեցավ ԵՄ տեխնիկական գնահատման խմբի անդամների հետ։ Տեխնիկական գնահատման խմբի և հայ պաշտոնյաները քննարկեցին Հայաստանում երկարաժամկետ ԵՄ քաղաքացիական առաքելություն տեղակայելու հնարավորությունը։ Քննարկումներին մասնակցեց նաև Հայաստանում Եվրոպական միության պատվիրակության դեսպան Անդրեա Վիկտորինը։

2023 թվականի հունվարի 10-ին Հայաստանի պաշտպանության նախարար Սուրեն Պապիկյանը հանդիպեց Հայաստանում ԵՄ տեխնիկական գնահատման խմբի ղեկավար Մարչին Վիդրայի հետ։ Կողմերը քննարկեցին տարածաշրջանային հարցեր, տարածաշրջանում խաղաղության պահպանման գործում ԵՄ դերը, ինչպես նաև Հայաստանում մշտական ընդհանուր անվտանգության և պաշտպանության քաղաքականության (CSDP) առաքելության պլանավորման ուղղությամբ ԵՄ տեխնիկական գնահատման խմբի գործունեությունը։

2023 թվականի հունվարի 23-ին Եվրոպական միության խորհուրդը համաձայնեց հիմնել ավելի երկարաժամկետ քաղաքացիական առաքելություն՝ Ընդհանուր անվտանգության և պաշտպանության քաղաքականության շրջանակում՝ Եվրոպական միության առաքելությունը Հայաստանում (EUMA)։

## Տես նաև
* Հայաստան-Եվրոպական Միություն հարաբերություններ
* Հայաստանի արտաքին քաղաքականություն
* Արցախյան հակամարտություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին Հղումներ
* European Union Planning Assistance Team in Armenia on European Council

Կատեգորիա:2020-ականներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Եվրոպական միության քաղաքականություն
Կատեգորիա:Հայաստան-Եվրոպական միություն հարաբերություններ