Ռազմական հեղաշրջում Մյանմայում (2021)

**Մյանմայում տեղի ունեցած ռազմական հեղաշրջում**, 2021 թվականի փետրվարին զինվորականների կողմից իշխանության զավթում Մյանմայի զինված ուժերի գլխավոր հրամանատար, ավագ գեներալ Մին Աուն Հլայնի հրամանատարությամբ:

2024 թվականի մարտի 13-ի դրությամբ խունտայի ուժերի կողմից սպանվել է առնվազն 50 000 մարդ, ներառյալ առնվազն 8 000 քաղաքացիական անձ (որոնցից 570-ը երեխաներ), իսկ 26 234 անձ՝ ձերբակալվել։ 2021 թվականի մարտին Ժողովրդավարության ազգային լիգայի երեք նշանավոր անդամներ մահացել են ոստիկանական կալանքի տակ, իսկ 2022 թվականի հուլիսին խունտան մահապատժի է ենթարկել չորս դեմոկրատական ակտիվիստների։

Ի պատիվ Մյանմայի անկախության 76-րդ տարեդարձի՝ 2024 թվականի հունվարին, ավելի քան 9000 բանտարկյալներ համաներում են ստացել։

2024 թվականի փետրվարին հայտարարվել է պարտադիր զինվորական ծառայության իրականացման մասին։ 18-ից 35 տարեկան բոլոր տղամարդիկ և 18-ից 27 տարեկան կանայք պետք է ծառայեն մինչև երկու տարի զինվորական հրամանատարության ներքո, իսկ մասնագետները, ինչպիսիք են մինչև 45 տարեկան բժիշկները, պետք է ծառայեն երեք տարի։

## Իրադարձությունների ընթացք
2021 թվականի փետրվարի 1-ի ուշ առավոտյան զինվորականները ձերբակալել են Մյանմայի նախագահ Ուին Միինթին և իշխող «Ազգային լիգա հանուն ժողովրդավարության» կուսակցության առաջնորդ, պետական խորհրդական և արտաքին գործերի նախարար Աուն Սան Սու Չժիին։ Հեղաշրջումն իրականացրած զինվորականները նախագահի պաշտոնակատար են նշանակել փոխնախագահ Մին Շվեին և ամբողջ պետական իշխանությունը փոխանցեցին Մյանմայի զինված ուժերի գլխավոր հրամանատար գեներալ Մին Աուն Հլայնին: Արտակարգ դրություն է հայտարարվել մեկ տարի ժամկետով։

Լրատվամիջոցների հաղորդման համաձայն, մայրաքաղաք Նայպիդոյում անհասանելի են եղել հեռախոսային և ինտերնետ կապերը։

Հեղաշրջման պատճառ է դարձել զինվորականների անհամաձայնությունը 2020 թվականի նոյեմբերի խորհրդարանական ընտրությունների հետ, որոնց ժամանակ զինվորականների կողմից աջակցվող կուսակցությունը համապատասխանաբար ստացել է 26 և 7 մանդատ խորհրդարանի ստորին և վերին պալատներում: Հետո զինվորականները խոստացել են քայլեր ձեռնարկել և հայտարարել են ընտրություններում կեղծիքների մասին։

Փետրվարի 1-ին հեղաշրջման ժամանակ զինվորականները ձերբակալել են մի քանի հարյուր մարդու, այդ թվում՝ իշխող «Ազգային լիգա հանուն ժողովրդավարության» կուսակցության և խորհրդարանի պատգամավորների։ Մոտ 400 ընտրված պատգամավորներ տնային կալանքի են ենթարկվել։

Յանգոն քաղաքում զինվորականները վերահսկողության տակ են վերցրել միջազգային օդանավակայանը և կառավարական գրասենյակները։

2021 թվականի փետրվարի 2-ին Մին Աուն Հլայնին ստեղծել է Պետական կառավարչական խորհուրդը, որը բաղկացած է 11 անդամից, որպես գործադիր կառավարման մարմին։ Զինվորականները հայտարարել են իրենց հավատարմությունը բազմակուսակցական ժողովրդավարական համակարգին և խոստացել են անցկացնել նոր արդար և ժողովրդավարական ընտրություններ «արտակարգ դրության խնդիրների ավարտից հետո»: 2021 թվականի օգոստոսին հայտնի է դարձել, որ ընտրությունները կկայանան 2021 թվականի օգոստոսի 23-ին։ Երկրի ղեկավարությունը հայտարարել է, որ մինչև ընտրությունները ժամանակավոր կառավարության ղեկավարի պաշտոնը կզբաղեցնի Մյանմայի զինված ուժերի գլխավոր հրամանատար, ավագ գեներալ Մին Աուն Հլայնը։

## Արձագանք
### Բողոքի ցույցեր
2021 թվականի փետրվարի 2-ին բուժաշխատողները և պետական ծառայողները ողջ երկրում, ներառյալ մայրաքաղաք Նայպիդոյում, ձեռնարկել են ազգային քաղաքացիական անհնազանդության արշավ՝ բողոքելով հեղաշրջման դեմ: Ֆեյսբուքյան քարոզարշավի խումբը, որը կոչվում է Քաղաքացիական անհնազանդության շարժում, փետրվարի 2-ին իր սկզբնական մեկնարկից ի վեր ունեցել է ավելի քան 100,000 հետևորդ: Տասնյակ պետական հիվանդանոցների և հաստատությունների բուժաշխատողներ խոստացել են գործադուլ սկսել փետրվարի 3-ից։

Որոշ Յանգոնցիներ փետրվարի 2-ին ժամը 20:00-ին 15 րոպեանոց կարճատև բողոքի ցույց են կազմակերպել՝ կոչ անելով դադարեցնել բռնապետությունը և ազատ արձակել Սու Չժին։

Թաիլանդի խոշորագույն արդյունաբերական տարածքների կառուցապատող՝ Ամատան, արձագանքել է հեղաշրջմանը` դադարեցնելով 1 միլիարդ դոլար արժողությամբ Յանգոնի արդյունաբերական տարածքների զարգացման նախագիծը, որը սկսվել էր 2020 թվականի դեկտեմբերին: Suzuki Motor-ը՝ Մյանմայի խոշորագույն ավտոարտադրողը, և մի քանի արտադրողներ դադարեցրել են գործունեությունը հեղաշրջումից հետո: Փետրվարի 1-ից առևտուրը դադարեցրել է նաև Յանգոնի ֆոնդային բորսան:

Փետրվարի 3-ին Մյանմայի մի քանի քաղաքական կուսակցություններ կոչ են արել զինվորականներին ընդունել 2020 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքները։ «Մոն միասնություն» կուսակցությունը, «Թաանգ ազգային» կուսակցությունը, «Կայահ նահանգային դեմոկրատական» կուսակցությունը և «Մյանմայի նոր դեմոկրատական» կուսակցությունը դեմ են եղել զինվորականների կողմից նոր ընտրությունների անցկացմանը։

Մյանմայի մոտ 200 քաղաքացիներից բաղկացած խումբը և Թաիլանդի որոշ դեմոկրատական ակտիվիստներ, այդ թվում՝ Պարիտ Չիվարակը և Պանուսայա Սիթհիջիրավաթանակուլը, բողոքի ցույց են անցկացրել Մյանմայի դեսպանատան մոտ տեղի ունեցած հեղաշրջման դեմ՝ Բանգկոկում։ Բողոքի ակցիան ավարտվել է ոստիկանների միջամտությամբ, երկու ցուցարար վիրավորվել և հոսպիտալացվել են, ևս երկուսը ձերբակալվել են։ Տոկիոյում Մյանմայի քաղաքացիները հավաքվել են ՄԱԿ-ի համալսարանի դիմաց՝ բողոքելով հեղաշրջման դեմ։

Փետրվարի 3-ին Ճապոնիայում բնակվող մոտ 2000 էթնիկ բիրմայացիներ Տոկիոյում Ճապոնիայի արտաքին գործերի նախարարության շենքի դիմաց բողոքի ակցիա են անցկացրել Մյանմայի ռազմական հեղաշրջման դեմ։

2020 թվականի նոյեմբերի ընտրություններում ընտրված խորհրդարանականները պաշտոնապես չեն ճանաչել ռազմական հեղաշրջման օրինականությունը։ 2021 թվականի փետրվարի 4-ին, մոտավորապես 70 ընտրված Ժողովրդավարության ազգային լիգայի օրենսդիրները երդում են տվել Նայպիդայում՝ խոստանալով պահպանել ժողովրդի մանդատը և ծառայել որպես օրենսդիր հաջորդ հինգ տարիների ընթացքում: Հաջորդ օրը 300 ընտրված օրենսդիրներ ձևավորել են խորհրդարանական գործեր վարելու մարմին՝ Միության ասամբլեայի ներկայացուցչական կոմիտեն։

Փետրվարի 4-ին Մանդալայ քաղաքի բժշկական համալսարանի մոտ ռազմական հեղաշրջման դեմ բողոքի ցույցին մասնակցել է մոտ 20 մարդ։

Փետրվարի 6-ին Յանգոն քաղաքում տեղի է ունեցել բողոքի ցույց՝ ընդդեմ ռազմական հեղաշրջման՝ 3000 ցուցարարի մասնակցությամբ։ Յանգոնի փողոցներում տեղակայվել են Մյանմայի ոստիկանությունը և ջրցան մեքենաները։

Փետրվարի 7-ին Մյանմայի ռազմական հեղաշրջման դեմ բողոքի ցույց է տեղի ունեցել Մանդալայ քաղաքում՝ մի քանի հազար մարդու մասնակցությամբ, 300 մոտոցիկլետներով և 50 ավտոմեքենաներով։

Փետրվարի 7-ին տվյալներ են հայտնվել այն մասին, որ Յանգոն քաղաքում ռազմական հեղաշրջման դեմ բողոքի ակցիայի է դուրս եկել 60 հազար մարդ։

Ապրիլի 16-ին դեմոկրատական քաղաքական գործիչ Մին Կո Նայնը հայտարարել է Ազգային միասնության կառավարություն ձևավորելու մասին, որտեղ ղեկավար պաշտոնները կզբաղեցնեն էթնիկ փոքրամասնությունների ներկայացուցիչները և ասել է, որ պաշտոնանկ արված առաջնորդներ Աունգ Սան Սու Չժին և Վին Մայնտը կպահպանեն իրենց պաշտոնները։ Նույն հայտարարության մեջ Մին Կո Նաինգը խնդրել է միջազգային հանրությանը ճանաչել ռազմական կառավարությունը որպես խունտա։

Մայիսի 5-ին Ազգային միասնության կառավարությունը հայտարարել է Ժողովրդական պաշտպանության ուժերի զինված թևի ստեղծման մասին, նպատակ ունենալով պաշտպանել իր կողմնակիցներին ռազմական խունտայի հարձակումներից և որպես միության դաշնային բանակի ստեղծման առաջին քայլ։ Ըստ «Քաղբանտարկյալների օգնության ասոցիացիայի»՝ 2022 թվականի հունիսի 29-ի դրությամբ մոտ 2030 խաղաղ բնակիչ է սպանվել բողոքի ցույցերի և հարցաքննությունների ժամանակ։  2022 թվականի հունիսի 24-ի դրությամբ 2021 թվականի հեղաշրջումից հետո բռնության հետևանքով ընդհանուր առմամբ սպանվել է մոտ 21,000 մարդ։

### Միջազգային արձագանք
մինի|Շատ երկրներ, այդ թվում՝ Բանգլադեշը, Հնդկաստանը, Ինդոնեզիան, Մալազիան, Պակիստանը, Փիլիպինները, Հարավային Կորեան և Սինգապուրը, մտահոգություն են հայտնել հեղաշրջման առնչությամբ: Ավստրալիան, Կանադան, Ֆրանսիան, Գերմանիան, Ճապոնիան, Նոր Զելանդիան, Իսպանիան, Շվեյցարիան, Թուրքիան, Մեծ Բրիտանիան և ԱՄՆ-ն իրենց կողմից դատապարտել են հեղաշրջումը և կոչ արել ազատ արձակել ձերբակալված պաշտոնյաներին: ԱՄՆ իշխանությունները նաև սպառնացել են պատժամիջոցներ կիրառել հեղաշրջման մեղավորների նկատմամբ։ ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենը 2021 թվականի փետրվարի 10-ին հրամանագիր է ստորագրել Մյանմայում ռազմական հեղաշրջման մեջ մեղավոր անձանց, ինչպես նաև նրանց ընտանիքների անդամների նկատմամբ նոր պատժամիջոցներ սահմանելու մասին.

Միջկառավարական կազմակերպությունները, ներառյալ ՄԱԿ-ը, ԱՍԵԱՆ և Եվրամիությունը, մտահոգություն են հայտնել և երկխոսության կոչ արել երկու կողմից։  Անհանգստությունից բացի, Եվրամիությունը նաև դատապարտել է հեղաշրջումը և կոչ արել ազատ արձակել ձերբակալվածներին։

Կամբոջան, Թաիլանդը և Վիետնամը հրաժարվելեն աջակցել կողմերից որևէ մեկին, հեղաշրջումը բնութագրելով որպես Մյանմայի ներքին խնդիր։

## Տես նաև
* Մին Աուն Հլայն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2021 Մյանմայում
Կատեգորիա:2021 հակամարտություններ
Կատեգորիա:2021 քաղաքականությունում
Կատեգորիա:Մյանմայի պատմություն
Կատեգորիա:Մյանմայի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Քաղաքական հեղաշրջումներ ըստ երկրի