open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սիեռա Նևադա ազգային պարկ

**Սիեռա Նևադա ազգային պարկ** (), ազգային պարկ, որն ընդգրկում է Իսպանիայի Անդալուզիա, Գրանադա, Ալմերիա և Մալագայի նահանգները։ 1999 թվականին հունվարի 14-ին հռչակվել է որպես ազգային պարկ։ Այն տարածվում է Ալպուխարրայից մինչև Էլ-Մարկուեսադոն և Լեկրին հովիտ` ընդգրկելով 85.883 հա տարածք, ըստ այդմ համարվում է ամենամեծ ազգային պարկն Իսպանիայում։

## Աշխարհագրություն
Կան ավելի քան 20 լեռնագագաթներ 3000 մետրի վրա, որոնցից ամենաբարձրերն են` Մուլասենը (Mulhacén), որի բարձրությունը կազմում է 3479 մետր, Վալետան՝ 3396 մետր բարձրությամբ և Ալկասաբան՝ 3371 մետր բարձրությամբ։ Հյուսիսային մասում բարձրացող գետերը թափվում են Գվադալկիվիր ավազան, իսկ ամենակարևորներն են Ֆարդեսն ու Խենիլը։ Միևնույն ժամանակ, արևմտյան և հարավային կողմի գետերը թափվում են Միջերկրական ծով։ Հարավային և արևմտյան մասերում են գտնվում Սիեռա Նևադայում գոյություն ունեցող գրեթե 50 լեռնային լճերի մեծամասնությունը, որոնցից շատերը նաև գետերի ակունքներ են։ Լանդշաֆտի մեծ մասը, մասնավորապես, ավելի քան 2,400 մետր բարձրության վրա սառցադաշտերի արդյունքում ձևավորվել են բազմաթիվ հովիտներ։

## Բուսական և կենդանական աշխարհ
Քանի որ Սիեռա Նևադան գտնվում է Եվրոպայի հեռավոր հարավում, իր մեկուսացած դիրքի շնորհիվ, ունի յուրահատուկ բուսական և կենդանական աշխարհ։ Վերջին սառցե դարաշրջանի ընթացքում տեսակները տեղափոխվեցին հարավ, որպեսզի ցուրտ հյուսիսից կլիմայական պայմաններից խուսափեն, և քանի որ կլիման կրկին ջերմանում է, կենդանիները վերապրում են՝ լեռներում ապաստան գտնելով։ Այգում գրանցվել են 2100 բույսերի տեսակներ, որոնցից 116-ը դասակարգվում են որպես վտանգված, և շուրջ 60-ը եզակի են (էնդեմիկ)։

Վտանգված տեսակները ներառում են Artemisia granatensis-ը, Marsh Gentian-ի էնդեմիկ ենթատեսակ է Սիեռա Նևադայում։ Սիեռա Նևադայի ամենանշանավոր բույսերից մեկը Plantago nivalis է, որը նաև հայտնի է որպես «Ձյան աստղ»։

Այգում ապրում է նաև պիրենյան այծ, ինչպես նաև այլ տեսակներ, ինչպիսիք են վայրի վարազները, կզաքիսները, փորսուղները և վայրի կատուները։ Թռչունների տեսակներից են ոսկե արծիվը, բոնելիի արծիվը, փոքրիկ բվերը, եվրասիական արծվաբվերը, և այլն։

Այգու եզրին է գտնվում Կորտիխուելայի բուսաբանական այգին, որտեղ ուսումնասիրվում և պահպանվում են Սիեռայի էնդեմիկ տեսակները։

## Տես նաև
* Սիեռա Նևադա
* Իսպանիայի ազգային պարկերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Sierra Nevada Natural Park 

Կատեգորիա:1999 հիմնադրված բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի ազգային այգիներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի զբոսայգիներ
Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Գալինա Պավլենկո-Չերնիչենկո

**Գալինա Իվանովնա Պավլենկո-Չերնիչենկո** (, ), ուկրաինացի նկարչուհի, պետրիկովյան նկարազարդման վարպետ, ՈւԽՍՀ ժողովրդական ստեղծագործության վաստակավոր վարպետ։ Եկատերինա Բիլոկուրի անվան մրցանակի դափնեկիր, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանակիր։ Ուկրաինայի նկարիչների ազգային միության անդամ։

## Կենսագրություն
Գալինա Պավլենկո-Չերնիչենկոն ծնվել է Պետրիկովկա գյուղում (Դնեպրոպետրովսկի մարզ)։ Մայրը` Պրասկովյա Պավլենկոն, եղել է 20-րդ դարի սկզբին պետրիկովյան նկարչության ամենահայտնի վարպետներից մեկը։ 1944 թվականից Գալինան աշխատել է Կիևի փորձնական կերամիկական-գեղարվեստի գործարանում`պետրիկովյան նկարչության այլ վարպետների` Մարֆա Տիմչենկոյի, Վերա Կլիմենկո-Ժուկովայի, Պելագեյա Գլուշչենկոյի և քրոջ՝ Վերա Պավլենկոյի հետ։ Հիմնականում աշխատել է ճենապակու և թղթի վրա։ Արվեստագետի ստեղծագործությունների հարուստ հավաքածուն, որը ներառում է շուրջ 300 աշխատանք, պահվում է Ուկրաինական դեկորատիվ արվեստի պետական թանգարանում։

Մասնակցել է հանրապետական (1936), համամիութենական (1938), արտասահմանյան (1937) ցուցահանդեսների։

## Գրականություն
* Глухенька Н. Петриківські розписи. Київ: Мистецтво, 1973.
* Петриківський розпис: Книга-альбом / упорядник О. І. Шестакова. Київ: Мистецтво, 2016. 240 с.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի նկարիչների ազգային միության անդամներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի նկարչուհիներ
Կաղզվանի գետ

**Կաղզվանի գետ**, *Կազմանդարսւսու, Կաղգվանի ձոր, Կապույտ գետ, Կապուտա ջուր, Շատակն*, գետակ Արաքսի ավազանում, նրա աջակողմյան վտակը։ Սկիզբ է առնում Հայկական Պար լեռնաշղթաի Ջրաբաշխ լեժնագագաթի հյուսիսային լանջերից՝ մի լճակից և անցնելով Կաղզվանի շրջանով նրանից հյուսիս-արևմուտք թափվում է Արաքսը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Արաքս գետի վտակներ
Պարթենոն (այլ կիրառումներ)

**Պարթենոն** եզրը կարող է վերաբերել՝
**[[Պարթենոն]]ը** Աթենքի Ակրոպոլիսում գտնվող հնագույն տաճար է, որը նվիրված է քաղաքի հովանավոր Աթենաս աստվածուհուն։ 
# Պարթենոն` լեռնագագաթ Ավստրալիայի Թասմանիա երկրամասում։
# Պարթենոն. Եգեյան վերելքը՝ պատմական բովանդակությամբ սեղանի խաղ։
Աթենասի տաճար (այլ կիրառումներ)

**Աթենասի տաճար** եզրը կարող է վերաբերել՝ 
**[[Պարթենոն|Աթենասի տաճար]]ը** Աթենքի Ակրոպոլիսում գտնվող հնագույն տաճար է։
# Աթենասի անտիկ տաճար` տաճար Աթենքի Ակրոպոլիսում։
# Նիկի Ապտերոսի տաճար՝ նույնպես տաճար Աթենքի Ակրոպոլիսում։
# Աթենք Ալեա՝ տաճար Թեգեայում։
Ռոզմարի Տրոկել

**Ռոզմարի Տրոկել** (, ), գերմանացի նկարչուհի, միջազգային ժամանակակից արվեստի կարևորագույն դեմքերից է։ Բնակվում և աշխատում է Քյոլնում, դասավանդում է Դյուսելդորֆի գեղարվեստի ակադեմիայում։

## Կենսագրություն
Ռոզմարի Տրոկելը ծնվել է Շվերտե քաղաքում (), Ուննա Արնսբերգի շրջան, Հյուսիսային Հռենոս-Վեսթֆալիա երկիր։ Սովորել է (1974-1978) Քյոլնի գեղարվեստի ակադեմիայում և կրել է Յոզեֆ Բոյսի խիստ ազդեցությունը։

Խորհրդածելով իր էքսպոզիցիաների մասին` Տրոկելը կառուցում է համատեքստ, որը հիմնված է ժամանակակից աշխարհում արվեստի միջկարգապահական մոտեցման վրա։ Իր ավագ ժամանակակցի մեծ «ալքիմիկ» Զիգմար Պոլկեի նման, նկարչուհին հաճախ դիմում է բարձրի և ցածրի միախառնմանը` շեշտը դնելով արժեքների տապալման վրա։ Մանվածքային մեքենայով բրդյա գործվածքի միջոցով պատրաստելով «նկարներ-մեկնաբանություններ», Ռոզմարի  Տրոկելը ծաղրապատկերները դուրս է բերում ժամանակակիցների գիտակցության տեսադաշտից (գենդերային ազդեցությունների կամ տնային տնտեսուհիների դերի մասին) մեծ ստիլիստական կազմավորումների, պոպ-արտի, նեո- գեոի քննադատության մակարդակով։

Ռոզմարի Տրոկելը դարձավ 2010 թվականի  տասն առավելագույն պահանջարկ վայելող  ժամանակակից առևտրական տեսանկյունից հաջողակ նկարիչներից մեկը։ Օրինակ, Տրոկելի գործվածքային աշխատանքը 1987 թվականի «Made in Western Germany»-ն  2012 թվականին վաճառվել է 1000000 դոլարով։

2014 թվականի մայիսի 14-ին Sotheby’s, աճուրդում նրա մեկ այլ «Untitled» գործվածքային աշխատանքը, որը ստեղծվել էր 1985-1988 թվականներին 1,5-2 միլիոն դոլար մեկնարկային գնից հասավ 4981000 դոլարի և վաճառվեց։

Տրոկելը Գերմանիայի միակ ներկայացուցիչն էր 1999 թվականի Վենետիկի բիեննալեում, մասնակցել է նաև 1997 և 2012 թվականներին կայացած documenta բիենալեներին։

## Գրականություն
* Inboden, Gudrun. Rosemarie Trockel: 48. La Biennale di Venezia; Deutscher Pavillon (12.6. - 7.11.1999). - Nabe Pr, 2000. - 187 p. - ISBN 0967267005.
* Rosemarie Trockel (exh. cat.) / Stich, S. - Boston, MA, ICA; Berkeley, U. CA, A. Mus.; Chicago, IL, Mus. Contemp. A., 1991.
* Koether, J. Interview with Rosemarie Trockel (англ.) // Flash Art. - 1987. - Vol. 134. - P. 40–42.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* В коллекции галереи Тейт
* В коллекции МоМА

Կատեգորիա:Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կին արվեստագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Գերմանացի փորագրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:Կին քանդակագործներ
Գոռ Վարդանյան (այլ կիրառումներ)

**Գոռ Վարդանյան** անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց`

* Գոռ Վարդանյան (1972, Երևան), հայ դերասան, ռեժիսոր։
* Գոռ Պատվականի Վարդանյան (ծնվ․ 1991), ճարտարագետ։
Բուգացա

**Բուգացա** ( [buɣatsa]), հունական նախաճաշ է, որը բաղկացած է կաթնաշոռից, պանրից կամ աղացած մսից՝ ֆիլոի շերտերի միջև։

## Ծագում
Բուգացան ծագում է Սերես քաղաքում, թխելու արվեստը եկել է Կոստանդնուպոլսի ներգաղթածներից և առավել հայտնի է Սալոնիկում՝ Հյուսիսային Հունաստանի կենտրոնական Մակեդոնիայի շրջանում։ Բուգացան հայտնի է նաև Վերեայում և Խալկիդիկիում (նաև Հյուսիսային Հունաստանում) և Կրետե կղզու վրա գտնվող Հանիայում և Հերակլիոնում։ Հանիայում այն կոչվում է «bougatsa Chanion» 7 պատրաստվում է հատուկ հրուշակեղենի խանութներում, որոնք սովորաբար բացվում են վաղ առավոտից մինչև կեսօր։ Ամենատարածված քաղցր լցոնումն է։ Սովորաբար լցոնումները ներառում են պանիր միզիտրա կամ աղացած միս։ Հերակլիոնում ամենահայտնիներն են Մորոզինի հրապարակում գտնվող խանութները, Փոքր Ասիայի հայ փախստականների ժառանգները։ Բուգացայի համը տարբերվում է Հունաստանի շրջաններում։ Օրինակ Վերեայի բուգացան շատ քաղցր է և լի կրեմով, իսկ Սալոնիկում դա փխրուն է և ոչ թե քաղցր։ Անունը գալիս է բյուզանդական հունական πογάτσα, հին հռոմեական panis focacius, Իտալական focaccia, թուրքական poğaça և այլն։

## Պատրաստում
մինի|աջից
Հունական բուգացան պատրաստվում է լցոնման շուրջ փաթաթված ֆիլոյի խմորից։ Թխելուց հետո այն կտրված մատուցվում է տաք։ Եթե այն լցոնված է սպիտակաձավարով, ապա կարելի է մի փոքր փոշոտել շաքարավազով կամ դարչինով։

Ժամանակակից բուգացաների մեծ մասը պատրաստվում է ֆիլոյից՝ մեքենայով արտադրված, բայց որոշ սրճարաններ և հացթուխներ, ովքեր շարունակում են վաճառել ձեռագործ բուգացաներ, հատկապես Հունաստանի փոքր քաղաքներում և գյուղերում։

## Մանրուք
2008 թվականի օգոստոսի 1-ին Սերես քաղաքը հասել է ռեկորդային մակարդակի ամենամեծ աղվափնջիկ խմորի համար։ Այն կշռում էր 182,2 կգ, ուներ 20 մետր երկարություն և պատրատվել է ավելի քան 40 հացթուխներով։ Բուգացաների ձեռքի ստեղծման գործընթացը ցուցադրվեց Էնթոնի Բուրջի ֆիլմում՝ «Հունաստանում վերապահումներ չկան»։

## Տես նաև
* Պոգաչա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունական խոհանոց
Կատեգորիա:Աղանդեր
Բիկուարի (ազգային պարկ)

**Բիկուարի ազգային պարկ** (), Անգոլայի ազգային պարկ։ Այգին գտնվում է Ուիլա գավառի հարավում, Մուկորե (Mucope) գետափին, որը Կունենի (Cunene) վտակն է։ Միակ բնական սահման համարվում է Osse գետը։ Այգու հարավ-արևելքում գտնվում են Մուլոնդո (Mulondo) և Տեկազա (Tecaza) բնակավայրերը։ Այգին գտնվում է ծովի մակերևույթից 1200 մ բարձրության վրա գտնվող հարթ տարածքում։ Այգու տարածքը 7900 կմ² է։ Տարեկան միջին տեղումները գերազանցում են  800մմ։

Այգին գտնվում է Զամբեզիայի ֆիտոգեագրական շրջանում և ունի երկու  գոտի` թափվող թփերի գոտի, ինչպես նաև տափաստան և սավաննա։ Այգու բուսական աշխարհը  միոմիայի և ավազաքարերի խառնուրդ է, չոր թփուտներով  և  տեղ-տեղ մարգագետիներով անտառներ։ Ներկայացված տեսակների շարքում են` Brachystegia, Julbernardia և Baikiaea, ակացիա, ստերկուլիա, ադանսոնիա և կոմիֆորիա։ Այգուն միացված է երկու ճահճոտ տեղանքներ, որոնք համարվում են ջրային վայր կենդանիների համար։

Այգու կենդանական աշխարհը ներառում է այնպիսի կաթնասուններ, ինչպիսիք են շականակագույն բորենին, առյուծ և արևադարձային փիղ name="birdlife"/>: 2013  թվականի փետրվարին այգու պատասխանատուները հայտարարեցին, որ այգի վերադարձան այնպիսի կենդանիներ, ինչպիսիք են փղերը, առյուծները, ընձառյուծները և զեբրերը։ Այժմ որոնվում է կարմիր գոմեշը, որը համարվում է այգու թալիսմանը։ Ընդհանուր այգում ապրում են 62 տեսակ կաթնասուններ, 23 տեսակ ամֆիբիներ և 27 տեսակ սողուններ։

1973 թվականի սեպտեմբերին մեկ օրվա ընթացքում դիտարկիչները նշել են 143 տեսակի թռչուններ։ BirdLife International-ի տվյալներով այդ թիվը մեծապես գերազանցվել է։ Այգում հայտնաբերվել են այնպիսի գիշատիչ թռչուններ, ինչպիսիք են` գորշ ոսկրկուլը, աֆրիկյան ականջավոր անգղը, աֆրիկյան սպիտակավիզ անգղը, բաթելուրը, տափաստանային արծիվը, Վահլբերգի արծիվը, կատարավոր արծիվը, ծիծեռնակապոչ թռչուն և այլն։ Բացի այդ, այգում կա ավելի քան 36 տեսակի ջրվեժներ։

Այգին կառուցվել է 1964 թվականին (ըստ այլ տվյալներ`1953 թվականին) խոշոր կաթնասունների պաշտպանության համար։ Այգու գործունեությունը վերականգնվել է 2008 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Bikuar/Huila National Park  // protectedplanet.net

Կատեգորիա:Անգոլայի ազգային պարկեր
Կատեգորիա:1964 հիմնադրված բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ‎
Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Դյուսելդորֆի գեղարվեստի ակադեմիա

**Դյուսելդորֆի գեղարվեստի ակադեմիա** (), գեղարվեստի ակադեմիա, ուսումնական հաստատություն Գերմանիայի Դյուսելդորֆ քաղաքում։

## Պատմություն
Ակադեմիան հիմնադրվել է 1773  թվականին՝ որպես 1762 թվականին Լամբերտ Կրաեի կողմից Նոյբուրգի պալատական իշխանությանը կից նկարչության դպրոցի բազայի հիման վրա ստեղծված Նկարչության, ճարտարապետության և քանդակագործության ակադեմիա։  Նապոլեոնյան պատերազմների ժամանակ ակադեմիայի հավաքածուի մեծ մասը տեղափոխվել է Մյունխեն։ Ակադեմիան արագ զարգացում է ապրել, երբ 1815 թվականին Դյուսելդորֆը միացել է Պրուսիային, և կոչվել է գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա։ 19-րդ դարի կեսերին ակադեմիան համաշխարհային համբավ է ձեռք բերել և սկսել է ուսանողներ ընդունել տարբեր երկրներից։ Նրա կազմում ձևավորվել է Դյուսելդորֆի գեղարվեստական դպրոցը։

## Ակադեմիայի ղեկավարներ
* 1819-1824 թթ. - Պետեր ֆոն Կորնելիուս
* 1826-1859 թթ. - Ֆրիդրիխ Վիլհելմ ֆոն Շադով
* 1924-1933 թթ. - Վալտեր Կեսբախ ()
* 1945-1946 թթ. - Էվալդ Մատարե ()
* 1959-1965 թթ. - Հանս Շվիպերտ ()
* 1972-1981 թթ. - Նորբերտ Կրիկե ()
* 1988-2009 թթ. - Մարկուս Լյուպերց ()
* 2009 թ. - Թոնի Քրեգ ()

## Հայտնի ուսանողներ և մանկավարժներ

* Անդրեաս Ախենբախ
* Օսվալդ Ախենբախ
* Գունար Բերգ
* Յոզեֆ Բոյս
* Առնո Բրեկեր
* Վիլհելմ Բուշ
* Ֆրիդրիխ Գեորգ Վեյչ
* Կառլ Վիմար
* Էդուարդ ֆոն Գեբխարդտ
* Գուստավ Գրեֆ
* Հենրիխ Հոֆման
* Օսկար Հոֆման
* Ուդո Ջերսկ
* Ադոլֆ Զել
* Քրիստիան Զել
* Ավգուստ Ֆրիդրիխ Զիգերտ
* Վիլհելմ Զոն
* Կառլ Ֆերդինանդ Զոն -  1833 թվականից՝ պրոֆեսոր
*  Կառլ Ռուդոլֆ Զոն
* Ռիխարդ Զոն
* Մաքս Յենսեն
* Օտտո Ստրյուտցել
* Վիլհելմ Կամպհաուզեն
* Մորից Կելերհոֆեն
* Յաննիս Կունելլիս
* Էմանուել Լորցե (1816-1868) - գերմանացի և ամերիկացի նկարիչ
* Վիլհելմ Լեմբրուկ
* Օտտո Մոդերզոն
*  Զիգմար Պոլկե
* Տեոդոր Ռոխոլ
* Կառլ Ռու
* Պեդեր Կապելեն Տուրման
* Լարս Հերտերվիգ -  1852 -1854 թթ.՝ ուսանող, սովորել է Հանս Գուդեի մոտ
* Տեոդոր Հոզեման
* Ալֆրեդ Հոլեր
* Անրի Ֆարնի
* Անսելմ Ֆոյերբախ
* Հուգո Ֆոգել
* Հանս Շմիտց-Վիդենբրյուկ
* Ադոլֆ Շմիտց
* Կառլ Յանսեն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1773 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի արվեստի դպրոցներ
Կատեգորիա:Արվեստի դպրոցներ
Լյուդմիլա Վելիկովա

**Լյուդմիլա Գեորգիևնա Վելիկովա** (, օրիորդական ազգանունը՝ **Սինիցինա**, ), գեղասահքի մարզիչ։ Ռուսաստանի վաստակավոր մարզիչ։ Նախկինում` խորհրդային գեղասահորդուհի, հանդես է եկել զուգասահքով Նիկոլայ Վելիկովի և Անատոլի Եվդոկիմովի հետ։ ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ։

### Սպորտային կարիերա
Զուգասահքում հանդես գալով Նիկոլայ Վելիկովի հետ` դարձել է ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ։ Զույգը պարբերաբար հայտնվում էր ԽՍՀՄ-ի լավագույն տասնյակում։ Վելիկովների լավագույն արդյունքը ԽՍՀՄ չեմպիոնատում հինգերորդ տեղն էր, իսկ միջազգային մրցաշարերում հանդես չեն եկել։ Ավելի ուշ բժշկական  ցուցումներով Նիկոլայ Վելիկովն ավարտեց իր կարիերան, իսկ  Լյուդմիլան պարեց` զույգ կազմելով Անատոլի Եվդոկիմովի հետ։ Նրանց մարզիչն էր Նիկոլայ Վելիկովը։ Նրանց լավագույն արդյունքը 1972 թվականին ԽՍՀՄ գավաթի առաջնությունում երրորդ տեղն էր, իսկ 1973 թվականին ՌԽՖՍՀ առաջնությունում` երրորդ  տեղը։ Կարիերայի ավարտից հետո, ինչպես և ամուսինը, սկսել է զբաղվել մարզչական գործունեությամբ։

### Մարզչական գործունեություն
Կարիերայի ավարտից մի քանի տարի հետո Վելիկովները միջազգային ասպարեզ դուրս եկան որպես մարզիչներ։ Վելիկովների առաջին մարզչական հաջողությունը Մարինա Պապլավսկայա և Ալեքսեյ Պոգոդին զույգն էր, ովքեր պատանիների կարգում ԽՍՀՄ առաջնությունում դարձան հաղթողներ։ Միջազգային մրցաշարերում մեդալներ նվաճած առաջին զույգը Նելլի Չերվոտկինա և Վիկտոր Տեսլյա զույգն էր։ Ընդհանուր հաշվով նրանց սաները պատանիների կարգում աշխարհի չեմպիոն են դարձել յոթ անգամ (Նատալյա Կրեստյանինա և Ալեքսեյ Տորչինսկի` երեք անգամ, Մարիա Պետրովա և Անտոն Սիխառուլիձե` կրկնակի, Նատալյա Շեստակովա և Պավել Լեբեդև, Մարիա Մուխորտովա և Մաքսիմ Տրանկով) և մեծահասակների կարգում` երկու անգամ (1994 թվականին` Շիշկովա-Նաումով, 2000 թվականին` Պետրովա-Տիխոնով զույգերը):

### Կրթություն
1970 թվականին ավարտել է Պ. Ֆ. Լեսգաֆտի անվան ֆիզկուլտուրայի, սպորտի և առողջության պետական ինստիտուտը։

### Անձնական կյանք
Ամուսնացել է նախկին զուգընկերոջ և մարզիչ Նիկոլայ Վելիկովի հետ։ Նրանք ունեն աղջիկ և երեք թոռ։ Թոռները նույնպես զբաղվում են գեղասահքով։

### Պարգևներ և կոչումներ
*ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ
*Ռուսաստանի վաստակավոր մարզիչ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Л. Г. Великова на сайте В. Соловьёва

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վարպետներ
Կատեգորիա:Ռուս գեղասահորդներ
Լարս Հերտերվիգ

**Լարս Հերտերվիգ** (, ), նորվեգացի նկարիչ, բնապատկերների վարպետ։ Նորվեգիայում նրան անվանում են «Lysets maler»՝ լույսի նկարիչ։  Առավել հայտնի են Ռյուֆյուլկե շրջանի նրա կիսաերևակայական բնանկարները։

## Կենսագրություն
Լարս Հերտերվիգը ծնվել է 1830 թվականին Թյուսվեր քաղաքում։ 1852 թվականին սկսել է սովորել Դյուսելդորֆի գեղարվեստի ակադեմիայում Հանս Գուդեի մոտ։ Երկու տարի անց նրա մոտ ի հայտ են եկել շիզոֆրենիայի ակնհայտ նշաններ, և նա ստիպված է եղել հեռանալ ակադեմիայից և վերադառնալ Նորվեգիա՝ Սթավանգեր։ Հետագայում նա ամբողջ կյանքի ընթացքում տառապել է հոգեկան հիվանդությունից։ Միջերկրական ծովի ափին բուժումը չի օգնել, և 1856 թվականի հոկտեմբերին նրան ընդունել են Օսլոյի Գաուստադ հոգեբուժարան։ Բուժումն անհաջող է ընթացել, և կյանքի վերջին 30 տարիները նա ապրել է գրեթե աղքատության մեջ. բավարար գումար չի ունեցել նույնիսկ կտավներ գնելու համար և ստիպված է եղել աշխատել գուաշով և ջրաներկով։ Որոշ գործերում նա նույնիսկ մի քանի շերտով թղթեր է փակցրել՝ կտավը նմանակելով։ Նկարիչը մահացել է Սթավանգերի խնամակալների տանը։ Կյանքի ընթացքում գրեթե անհայտ է մնացել։ Նրա ստեղծագործությունների մասնակցությամբ առաջին խոշոր ցուցահանդեսը տեղի է ունեցել 1914 թվականին՝ նկարչի մահից 12 տարի անց։

Հերտերվիգի լանդշաֆտներում ներկայացված են Սթավանգերի տեսարանները, ժայռերն ու սոճիները։ Նրա լանդշաֆտներում ժայռերն ու ծառերը ֆանտաստիկ ուրվագծեր ունեն, հատկապես 1860-ական թվականներից հետո ստեղծված գործերում։ Ժայռերն ու ամպերը հաճախ շատ լավ են նկարված, բնապատկերներին բնորոշ է կապույտ երկինքը։

## Հիշատակ
Նորվեգացի գրող Յուն Ֆոսեի  «Մելամաղձություն» (Melancholia I, 1995) վեպը նվիրված է Լարս Հերտերվիգին։

Սթավանգերում պահպանվել է նկարչի տունը։ Նրա պատվին անվանվել են փողոց և հրապարակ։

## Գրականություն
* Koefoed, Holger. *Lars Hertervig : lysets maler*. Gyldendal, 1984. ISBN 82-05-14982-8.
* Koefoed, Holger. *I Lars Hertervigs skog*. Gyldendal, 1991 ISBN 82-05-19169-7.

## Պատկերասրահ

Lars Hertervig 001.jpg|«Անտառային լիճ», 1865, Արվեստի, ճարտարապետության և դիզայնի ազգային թանգարան
Lars Hertervig - Fra Tysvær - Stavanger kunstmuseum - Inventarnr. SG.658.jpg|«Թյուսվերից», Սթավանգերի արվեստի թանգարան
Lars Hertervig - Coastal Landscape - Google Art Project.jpg|«Ծովային բնապատկեր», Նորվեգիայի ազգային պատկերասրահ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*''Lars Hertervig (1830-1902)'' (Stavanger kunstmuseum)
*''Lars Hertervig og Carl Fredrik Hill – kreativitet og psykisk sykdom'' (Tidsskrift for Den norske legeforening)
* ''Lars Hertervig (1830-1902)'' (Lokalhistorie fra Rogaland) 
*Dokusommer: Lars Hertervig: Lysets vanvidd

Կատեգորիա:Նորվեգացի նկարիչներ
Ալի Ռըզա էֆենդի

**Ալի Ռըզա էֆենդի** (, ), թուրք պետական գործիչ։

Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի հայրը և Զյուբեյդե հանըմի ամուսինը։

Նա ծնվել է ժամանակակից Հունական Մակեդոնիայի Սալոնիկ քաղաքում։ Վերջինս Եվրոպայի տարածքում Օսմանյան կայսրության երկրորդ նշանակալից քաղաքն էր՝ Կոստանդնուպոլսից հետո։ Նա աշխատել է որպես մաքսային և մահացել 1888 թվականին, երբ իր որդին ընդամենը 7 տարեկան էր։ Որոշ գիտնականներ կարծում են, որ Ալի Ռըզան ունեցել է ալբանական կամ սլավոնական ծագումնաբանություն։ Ներկայումս նրա հայրական բնակավայրի բնակչության մեծ մասը շարունակում են մնալ  թուրքեր (Թորբեշ)։ Համաձայն հայտնի պատմաբաններ Վամիք Դ. Վոլքանի, Նորման Իցկովիչի Մյուջղան Ջունբուրի, Նուման Քարթալի և Հասան Իզզեթթին Դինամոյի, Աթաթուրքը արմատներով սերում է Անատոլիայի Այդին նահանգի Սյոքե բնակավայրից։

Ներկայումս Աթաթուրքի պապենական տանը գործում է թանգարան։


Ali Riza Efendi memorial house in Kodzadzik, Macedonia.JPG|Ալի Ռըզա էֆենդիի ընտանիքի վերակառուցված տունը, որը գտնվում է Մակեդոնիայի Հանրապետության Քոջաջըք քաղաքում։


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության անձինք
Կատեգորիա:Անձինք Սալոնիկից
Կատեգորիա:Թուրք պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Մակեդոնացի թուրքեր
Կատեգորիա:Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրք
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պետական ծառայողներ
Պարսկական մոտիվներ

**«Պարսկական մոտիվներ»** (),  ռուս խորհրդային բանաստեղծ Սերգեյ Եսենինի բանաստեղծական շարքը։ Ներկայումս (սկսած բանաստեղծի խմբագրությամբ Բանաստեղծությունների երեք հատորներով ժողովածույից) շարքում ավանդաբար ներառված են 15 բանաստեղծություններ, որոնք հրապարակվել են 1924-1925 թվականներին «Աշխատանքային Բաթում», «Բակինսկի ռաբոչի» և  «Զարյա Վոստոկա» թերթերում, չնայած նախնական պլանների այն պետք է բաղկացած լիներ 20 բանաստեղծություններից, իսկ առաջին առանձին պարբերականում  համանուն գրքի տեսքով ընդգրկվել են միայն  նրանցից տասը՝ «Իմ ուղին» պոեմով և չորս լրացուցիչ բանաստեղծությունների հետ մեկտեղ, որոնք միավորված չեն շարքի հետ ընդհանուր թեմայով։

Շարքի բանաստեղծությունները հիմնականում դրական գնահատվեցին ժամանակակիցների կողմից, չնայած հանդիպում էին և բացասական կարծիքներ, որոնց հեղինակների թվում էին Ալեքսեյ Կրուչյոնիխը և Վլադիմիր Մայակովսկին։ Եսենինի ստեղծագործական գործունեության վրա արգելքի վերացումից 1950-ական թվականներին շարքը դրական գնահատվեց քննադատների կողմից, գրվել է մի շարք գիտական աշխատություններ նվիրված նրա ոճին, գտնվել է մի կին, որը հանդիսացել է գլխավոր հերոսու նախատիպը։ Շարքի բանաստեղծությունները թարգմանվել են աշխարհի շատ լեզուներով,  բազմաթիվ կոմպոզիտորների կողմից գրվել է երաժշտություն։

## «Պարսկական մոտիվներ» շարքի բանաստեղծություններ
#### Էլ իմ վաղեմի վերքը չի ցավի
(«Աշխատանքային Բաթում» № 280, դեկտեմբերի 10, 1924)



Էլ իմ վաղեմի վերքը չի ցավի,
Եվ գինու տենդն էլ հոգիս չի հանում.
Ես բուժում եմ ինձ ծաղկունքով ծավի,
Թեհրանի թախծոտ մի թեյարանում։

Թեյարանի տերն,իր գործին հլու,
Ռուս հաճախորդին դուր գալ է ուզում,
Բայց ինձ, փոխանակ թունդ օղի տալու,
Թեհրանական թունդ թեյ է տալիս։

Լցրո՛ւ, բարեկամ,կարմիր թե՛յը քո...
Շա՜տ վարդեր ունես այգում քո բակի,
Իզուր չէր ,որ մեկն արեց ինձ աչքով՝
Իր դեմքին գցած չադրայի տակից։

Մեր աղջիկներին մենք Ռուսաստանում
Կապված չենք պահում ,որպես հլու շուն,
Երբ համբուրում ենք ՝ փող չենք խոստանում
Եվ չե՜նք գործածում դավեր ու դաշյուն՝

Իսկ այս մեկին ,որ դրսից ՝նրբիրան,
Բայց չադրայի տակ ՝բո՛ցի է նման,
Ես կնվիրեմ խորասանի շալ
Եվ ձեր Շիրազի գորգե՛րն աննման...

Դե,բե՛ր ,բարեկամ,թեյը մատուցի՛ր,
Ես քեզ չե՜մ խաբի երբեք իմ օրում,
Պատասխան կտամ ես իմ ասածին,
Բայց քեզ համար չեմ երաշխավորում ։

Եվ դու մի նայիր դռան արանքով.
Մե՛կ է, գիտե՛մ տեղն այգու դռնակի...
Իզուր չէր ,որ մեկն արեց ինձ աչքով
Իր դեմքին գցած չադրայի տակից։

Բանաստեղծությունը նշանավորում է Եսենինի բաժանումը  Մոսկվա կաբացկայա ժողովածույի շրջանի հետ։ Ինքը՝ բանաստեղծը պատմում է այս տեղափոխման մասին. Այնպես շատ և հեշտ գրվում կյանքում շատ հազվադեպ։ Կարմիր թեյ՝ արևելյան միջավայրի տարրերից մեկն է, որը ընդգրկում է նաև  Թեհրանի կապույտ ծաղիկները, շիրազյան գորգերը և խորասանյան շալերը, որոնց ֆոնի վրա պատմվում է  լիրիկական հերոսի սիրո մասին, որը սիրահարված էր չադրայով աղջկան։ Բանաստեղծության մեջ նաև բարձրանում է  20-ական թվականներին խորհրդային Անդրկովկասում հանրաճանաչ՝ կնոջ ազատագրման թեման։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսական գրականություն
Կատեգորիա:Ռուսերեն գրքեր
Կատեգորիա:Սերգեյ Եսենինի ստեղծագործություններ
Արեգի (Ակնի գավառ)

**Արեգի**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Ակնի գավառակում։ Գտնվում էր Ակն քաղաքից անմիջապես հարավ՝ նրա զառիթափի ծայրամասում, ծառաստանների մեջ։

Ակն քաղաքից բաժանված էր մի փոքրիկ հողամասով, որտեղով հոսում էր առվակ։ Տեղացիներն այն կոչում էին Արեգի ձոր։ Բնակավայրը Ակնին շատ մոտ լինելու պատճառով այն համարվել է քաղաքի արվարձանը։ Արեգին Ակնի մեծահարուստների համար հանդիսանում էր ամառանոց։

## Անվանումներ
Գյուղն ունեցել է հետևյալ անվանումները․

## Անվան ստուգաբանություն
Գյուղն իր արևահայաց դիրքի պատճառով կոչվել է Արեգին։ Բնակիչները գյուղի անվանումը մեկնաբանում են որպես «Արև այգի»։

## Պատմություն
Գյուղն ավերվել է 1896 թվականի կոտորածների ժամանակ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու զանազան արհեստներն էր։ Որոշները զբաղվում էին պանդխտությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Արեգի բարձունքի վրա գտնվում էր Ս. Գրիգոր Լուսավորչի մատուռը և ուխտատեղին։ Գետահովտի աջ կողմում գտնվում էր Ս. Կոզմոսի և Ս. Դամիանոսի վանքը։ Վանքի դիմաց ընկած էր գյուղի գերեզմանատունը։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բերդագրակ

**Բերդագրակ**, ավան (գյուղաքաղաք, գյուղ) Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կիսկիմի գավառակում։ Գտնվում էր Ճորոխ գետի ձախ ափին։

## Պատմություն
Նախկինում մտել է Մեծ Հայքի Տայք աշխարհի Արսյացփոր գավառի Բերդագրակ գավառակի մեջ և հանդիսացել է վերջինիս կենտրոնը։ Հին հայաբնակ պատմական բնակավայր էր, որին հիշատակում էին որպես գյուղ, ավան և գյուղաքաղաք։

Հայ բնակչությունը XVIII դարում բռնի մուսուլմանացվել էր, սակայն մինչև XX դարի սկզբները նրանց հետնորդները պահպանում էին հայկական անուններն ու սովորույթները։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ թուրք, լազ և հայ բնակչություն։ Հայերը կազմում էին 39 տուն բնակիչ

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, մեղվաբուծություն և այգեգործությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Բերդագրակի հայկական եկեղեցին վերածվել էր մզկիթի։ Ավանում գտնվում էր Բերդագրակ բերդի ավերակները և ընդարձակ գերեզմանոց։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր դպրոց։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Արդվինի մարզ
Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Հարութ Մնացականյան

**Հարութ Գառնիկի Մնացականյան** (հուլիսի 27, 1992, Ավետարանոց, Արցախի Հանրապետություն), Արցախի Հանրապետության պետական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1992 թվականի հուլիսի 27–ին Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանի Ավետարանոց գյուղում։

### Կրթություն
2009-2017 թվականներին Հ․Մնացականյանը սովորել է Արցախի պետական համալսարանում «քաղաքագիտություն» մասնագիտությամբ։

### Քաղաքական գործունեություն
Հ․Մնացականյանը 2017 թվականի հունիսի 5-ին նշանակվել է Արցախի Հանրապետության նախագահի աշխատակազմի ղեկավարի օգնականի պաշտոնում։ 4 ամիս անց՝ սեպտեմբերի 26-ին, նշանակվել է Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանի վարչակազմի ղեկավարի պաշտոնում։ Լրագրողի հետ հարցազրույցում նա իր ղեկավարման շրջանի լավագույն ձեռքբերումներ է նշել շրջանում գետերի վրա հիդրոէլեկտրակայանների կառուցումն ու ջրերի գործարանի շինարարությունը։

## Ընտանիք
Հ․Մնացականյանը ամուսնացել է, ունի 1 զավակ։

## Պարգևներ
2016 թվականին Արցախի Հանրապետության նախագահի կողմից պարգևատրվել է «Մարտական ծառայություն» մեդալով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավետարանոց գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Արցախի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Արցախի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մարտական ծառայության մեդալակիրներ
Խանդաձոր Ներքին

**Խանդաձոր Ներքին**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կիսկիմի գավառակում։ Մտել է Խոտորջուր գյուղախմբի կազմում։

Հավանաբար հանդիսացել է Վերին Խանդաձորի մի մասը և նրա հետ միասին կոչվել է Խանդաձոր։ Բնակավայրը հանդիսացել է Խոտորջուրի թաղերից մեկը։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հեթ-տրիկ

**Հեթ-տրիկ** ( - Գլխարկով հնարք), դրական նվաճում մի շարք սպորտաձևերում և խաղերում, որ կապված է երեք թվի հետ։

Ֆուտբոլի և հոկեյի մեջ հեթ-տրիկ կատարվում է մեկ խաղացողի կողմից մեկ խաղում խփելով երեք գնդակ։ Նմանատիպ նվաճումը, սակայն երկու գոլով, կոչվում է դուբլ, չորս գոլը կոչվում է պոկեր, հինգը պենտա-տրիկ։

Ֆուտբոլից և հոկեյից բացի, տերմինը հայտնաբերված է բազմաթիվ մարզաձևերում, որտեղ նպատակն է գրավել հակառակորդի դարպասը։ Դրանք ներառում են լակրոսը, ջրի պոլոն, ձեռքի գնդակը, հոկեյը։

Հեթ-տրիկ են կոչվում նաև այն իրադարձությունները, որոնք կապված չեն մրցակցի դարպասը գրավելու հետ։ Այսպես, դարթսում հեթ-տրիկը մեկ մոտեցման ժամանակ երեք անընդմեջ հարվածն է դեպի թիրախի կենտրոն, «ցուլ աչքը», որը բերում է 150 (3 × 50) միավոր։ Երբեմն դա կոչվում է «Ալան Էվանսի նետում», ի պատիվ բրիտանացի մարզիկի, որը հաճախ նման նետումներ էր իրականացնում։  Բեյսբոլում կան երկու տեսակի հեթ-տրիկներ. երբ խաղացողը մեկ խաղում  կատարում է երեք սթրայք-աութ կամ երեք հոում-ռան։ Հեթ-տրիկներ կան նաև ռեգբիում, կրիկետում նաև սկրեբլում։

## Տերմինի ծագումը
1858 թվականին կրիկետ խաղացող Հիթֆիլդ Հալման Սթիվենսը կամ (ՀՀ Սթիվենսը) անցել է երեք վիքեդ անընդմեջ։ Այս հնարքը շատ տպավորիչ էր երկրպագուների համար, ովքեր փող են հավաքում և Ստիվենսից որպես նվեր գնում իր գլխարկը այս նվաճման համար։

Ներկայումս սպորտային լրագրության մեջ «հեթ-տրիկ» տերմինը երբեմն տարածվում է մարզիկների կամ թիմերի կամայական նվաճումների վրա, որոնք հաջորդաբար կատարվել են մրցույթի կամ մրցույթի շրջանակներու։ Կարևոր է, որ նման ձեռքբերումների թիվը հավասարվի երեքի, և դրանք լինեն նշանակալի։ Ֆորմուլա 1- ի հեթ-տրիկ է կոչվում մեկ ազատ օրվա ընթացքում երեք պայմանների կատարում. դրանք են՝ փոուլ դիրքի գրավում որակավորման փուլում, մրցավազքում լավագույն ժամանակը ցուցադրելը և այդ մրցավազքում հաղթանակ տոնելը։

## Հոկեյում
Տափօղակով Հոկեյում ևս կա «բնական հեթ-տրիկ» հասկացություն։ Դա նշանակում է մեկ հանդիպման ընթացքում մեկ խաղացողի կողմից վաստակած երեք հաջորդական գոլերը։

## Արտասովոր հեթ-տրիկներ
* 1996 թվականին Բելգիայի առաջնությունում «Էկերեն» ակումբի ֆուտբոլիստ Ստան Վան դեն Բյույսը սեփական դարպասին երեք գոլ է խփել, ինչը հանգեցրել է իր թիմի պարտությանը «Անդերլեխտին», իսկ խաղն ավարտվել է 2:3 հաշվով։
* Միակ ֆուտբոլային դարպասապահը, ով ձևակերպել է հեթ-տրիկ, Խոսե Լուիս Չիլավտերն էր, որը 1999 թվականի նոյեմբերին տասնմեկ մետրանոցից դարձել է երեք գոլի հեղինակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Заметка на сайте футбольной истории

Կատեգորիա:Սպորտային եզրույթներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային եզրույթներ
Անտոն Չեխովի տուն (Յալթա)

**Անտոն Չեխովի տուն** (, «**Սպիտակ ամառանոց**»), գտնվում է Յալթայում։ Այստեղ են անցել Անտոն Չեխովի կյանքի վերջին տարիները։ Առողջական խնդիրների պատճառով Չեխովը Մոսկվայից տեղափոխվել է Ղրիմ, 1898 թվականի վերջում Յալթայում գնել է հողատարածք, որտեղ ճարտարապետ Լ. Ն. Շապովալովի նախագծով կառուցվել է տուն։ Շինարարությունը տևել է ընդամենը 10 ամիս։ 1899 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Չեխովը Յալթա է տեղափոխվել քրոջ` Մարիա Պավլովնայի և մոր՝ Եվգենիա Յակովլևնայի հետ։ Հենց այստեղ են գրվել այնպիսի հայտնի աշխատանքներ, ինչպիսիք են «Շնիկով տիկինը» պատմվածքը, «Երեք քույր» և «Բալենու այգին» պիեսները, «Ձորակում» վիպակը, «Հովվապետ», «Սուրբ ծննդյանն տոնին» և «Հարսնացուն» պատմվածքները։

*Տան հասցեն՝* ք. Յալթա, Կիրովի փողոց, 112։

## Պատմություն
Անտոն Պավլովիչ Չեխովն առաջին անգամ Յալթայում եղել է 1888 թվականի հուլիսին, երբ մեկնում էր Թեոդոսիա։ Հաջորդ տարվա հուլիս-օգոստոս ամիսներին Չեխովը երեք շաբաթ է ապրում Յալթայում՝ աշխատելով «Ձանձրալի պատմություն» պատմվածքի վրա։ 5 տարի անց նա կրկին գալիս է Յալթա, այս անգամ բուժվելու համար և ապրում է «Ռոսիա» հյուրանոցում։

### Սպիտակ ամառանոց-թանգարան
1901 թվականի օգոստոսի 3-ին քրոջը գրված նամակում Անտոն Պավլովիչը նրան է կտակել Յալթայի ամառանոցը, դրամատիկական աշխատանքների հրատարակություններից հետմահու ստացված գումարն ու եկամուտը։ Յալթայում Չեխովի տունը այցելուների համար բացվել է նրա մահվից մեկ տարի անց։ Միխայիլ Պավլովիչ Չեխովը գրել է, որ Ռուսաստանը «հարստացել է պոեզիայի լիարժեքությամբ և Չեխովի լիրիկական պոեզիայի մշակութային հաստատությամբ, որն այժմ հայտնի է ամբողջ աշխարհով և կրում է «Չեխովի տունը Յալթայում» անվանումը։ Գրողի մահից հետո մինչև 1917 թվական, Մարիա Չեխովան ձմռանն ապրել է Մոսկվայում, աշխատել եղբոր արխիվային նյութերի վրա, իսկ ամառն անցկացրել է Յալթայում։ Մարիա Պավլովնան տունը պահել է եղբոր պիեսները բեմադրելու և գրողի նամակների ժառանգության շնորհիվ։ 1917 թվականի գարնանը գրողի քույրն ու մայրը Մոսկվայից տեղափոխվել են Յալթա մշտական բնակության համար։ Եվգենիա Յակովլևնա Չեխովան մահացել է 1919 թվականի հունվարի 3-ին և թաղվել Յալթայում։

## Պատկերասրահ

Chekhov house 1899.jpg|Չեխովի տունը 1899 թվականին
Chekhov house in 1899.jpg|Չեխովի տունը 1899 թվականին
Die weisse Datscha, Thechov-Museum,Jalta.jpg
Inner Museum of A. Cekov, Jalta.jpg
Tschechov-Museum, Jalta.jpg
A. Tschechovs Garden, Jalta.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1898 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Անտոն Չեխով
Կատեգորիա:Անտոն Չեխովի թանգարաններ
Կատեգորիա:Յալթայի թանգարաններ
Կատեգորիա:Յալթայի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի գրական թանգարաններ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի թանգարաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի տուն-թանգարաններ
Գեղուտ

**Գեղուտ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կիսկիմի գավառակում, Խոտորջրի գյուղախմբում։ Գտնվում էր Ճորոխի ավազանի Խոտորջուր գետի հովտում, սարալանջի վրա, թաղված պտղատու այգիների, բանջարանոցների և պտղատու այգիների մեջ։ Հանդիսանում էր Խոտորջուրի թաղերից մեկը։

Գյուղի մոտ են գտնվում Գեղուտ Ներքին և Գեղուտ Վերին գյուղերը, համանուն կամուրջը։

Ուներ առողջարար օդ։

## Պատմություն
Գյուղի մի մասը 1915 թվականի Մեծ Եղեռնի ժամանակ զոհվեց թուրքական յաթաղանից։ Մնացածները տարագրվեցին։

## Բնակչություն
1915 թվականին ուներ 55 տուն՝ 385 հայ բնակչով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գեղուտն ուներ Ս. Ստեփանոս և Ս. Գևորգ անուններով եկեղեցիներ։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր հայկական վարժարան։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Արման Հովհաննիսյան (երգիչ)

**Արման Մանուկի Հովհաննիսյան** (, Մասիս, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ երգիչ, Հայաստանի վաստակավոր արտիստ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1980 թվականի մայիսի 12-ին, Հայկական ԽՍՀ Մասիս քաղաքատիպ ավանում։ Երգչի գործունեությունն սկսել է 12 տարեկանից։ Երգել է Մասիսի երգի և պարի անսամբլում, որի հետ շրջագայել է Հայաստանի բոլոր շրջաններով։ Մասիսի միջնակարգ դպրոցը ավարտել է 1997 թվականին։ 1996-1997 թվականներին սովորել է Երևանի Կոմիտասի անվ. պետական կոնսերվատորիայում։ Մինչ 3-րդ կուրս սովորել է Սարգիս Թորոսյանի դասարանում, որից հետո տեղափոխվել է ժողովրդական երգի ամբիոն` Ռուբեն Մաթևոսյանի դասարան։ 2008 թվականին մասնակցել է Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերության «Երկու աստղ» երաժշտական նախագծին։ 2008 թվականին ավարտել է Երևանի կոնսերվատորիայի վոկալ-տեսական ֆակուլտետի ժողովրդական երգի ամբիոնի ասպիրանտուրայի բաժինը։ Առաջին ձայնասկավառակը` «Սեր և հայրենիք»-ն է, որը թողարկել է ուսանողական տարիներին։ 2001 թվականից սկսել է համերգային գործունեությունը աշխարհով մեկ։ Մենահամերգներով հանդես է եկել Երևանում (2008 թվական, 2011 թվական, 2019 թվական, 2025 թվական), Լոս Անջելեսում (2011 թվական, 2013 թվական, 2022 թվական), Փարիզում (2013 թվական) և Մոսկվայում (2025 թվական)։ Նկարահանվել է մի շարք տեսահոլովակներում և թողարկել ավելի քան 15 ձայնասկավառակ։

2020 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Լաս Վեգասի Փառքի ծառուղում բացվել է Արման Հովհաննիսյանի անվանական աստղը։

## Ձայնասկավառակներ
* Ֆանտաստիկա (2001)
* Սիրելիս (2006)
* Գիտեմ (2007)
* Live Concert (2009)
* Հոգիս (2010)
* Live Concert World (2011)
* Ժամանակ (2013)
* Live at Nokia Theater, LA (2014)
* Սեր և Հայրենիք (2015)

## Տեսաներիզներ
* Best Video Collection (2008)
* Live Concert (2009)
* Արմենչիկի, Ռազմիկ Ամյանի, Արամեյի և Սիլվա Հակոբյանի հետ (2010)
* Արսեն Սաֆարյանի, Հարութ Բալյանի, Լիլույի, Արամեյի, Սոֆի Մխեյան, Անահիտ Սիմոնյան և Սիլվա Հակոբյանի հետ (2010)
* Թաթա Սիմոնյանի, Արմենչիկի և Լուսինայի հետ (2010)
* Super Best (2011)
* Live Concert World (2011)
* Live at Nokia Theater, LA (2014)

## Սինգլեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.slaq.am/arm/news/147073/ 
* http://www.bravo.am/news/%D4%B1%D6%80%D5%B4%D5%A1%D5%B6-%D5%80%D5%B8%D5%BE%D5%B0%D5%A1%D5%B6%D5%B6%D5%AB%D5%BD%D5%B5%D5%A1%D5%B6%D5%AB-%D5%A4%D5%B8%D6%82%D5%BD%D5%BF%D6%80%D5%A5%D6%80%D5%A8-%D5%A5%D6%80%D5%A3%D5%B9%D5%AB-%D5%B6%D5%B8%D6%80-%D5%BF%D5%A5%D5%BD%D5%A1%D5%B0%D5%B8%D5%AC%D5%B8%D5%BE%D5%A1%D5%AF%D5%B8%D6%82%D5%B4
* http://www.hayfanat.com/en/music/lyrics/arman-hovhannisyan-hayastan 

Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ երգիչներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Ֆրանսիական վեպ

**«Ֆրանսիական վեպ»** (), ֆրանսիացի հեղինակ Ֆրեդերիկ Բեգբեդերի  ինքնակենսագրական վեպը, որը հրատարակվել է 2009 թվականին։ 2009 թվականին վեպը դարձել է Ռենոդո մրցանակի դափնեկիր։

## Բովանդակություն
Ֆրեդերիկ Բեգբերգերին ոստիկանությունը բռնում է հասարակական վայրում  կոկաին օգտագործելու համար և նրան տեղավորում Փարիզի 8-րդ շրջանի ժամանակավոր մեկուսաբանտ։ Գիշերը տառապելով բանտախցում, նա խոստանում է գիրք գրել, ինչի համար փորձում է հիշել իր մոռացված մանկությունը։ Չնայած, որ դա անելն այնքան էլ հեշտ չէր, նրան հաջողվում է հիշողության մեջ վերականգնել իր ընտանիքի պատմությունը, ծողների հանդիպումը Գետարիում (Բասկերի երկիր), որտեղից ծագում է նրա տոհմը, ծնողների ապահարզանը, Նեյի սյուր Սենում մի քանի տարվա համատեղ կյանքից հետո, իր կյանքը ավագ եղբայր` Շարլ Բեգբեդերի հետ, ոմ հակադրում է իր հետ, բայց ում սիրում է, մանկության տարիները մոր տանը, որտեղ նա անցկացնում էր ժամանակի մեծ մասը, կամ հոր մոտ, որտեղ ծանոթանում է 1970-ական թվականների փարիզյան բոգեմի հետ։

Այն բանից հետո, երբ նրա կալանքը դատախազի որոշմամբ երկարացնում են ևս մեկ գիշեր, նրան տեղափոխում են Փարիզի ոստիկանատուն, որտեղ անմարդկային պայմանները առաջացնում են նրա վրդովմունքը, մանաանդ, որ այդ ամենը տեղի է ունենում հենց Փարիզի սրտում, Ֆրանսիայի օրրանում։ Վախի զգացումը խթանում է, որ հերոսը վերիմաստավորում է սեփական կյանքը և բանտից դուրս է գալիս այլ մարդ դարձած, կործրած մանկությունը վերագտած։

## Մրցանակներ
* Ռենոդո մրցանակ` 2009 թվական

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կարճ գրքի մասին  
* Գրախոսություն litkritik.livejournal.com բլոգում 
* «Ведомости» թերթի գրախոսությունը
*  «Итоги» ամսագրի գրախոսություն 

Կատեգորիա:2009 վեպեր
Կատեգորիա:2009 թվականի ֆրանսիական վեպեր
Յալթայի պատմագրական թանգարան

**Յալթայի պատմագրական թանգարան** (), հիմնադրվել է 1892 թվականին Ղրիմյան լեռնային ակումբին կից և  դարձել Յալթայի բնակիչների մշակութային կյանքի հիմնական կենտրոններից մեկը։

## Թանգարանը 20-րդ դարում
Ստեղծման օրվանից Յալթայի պատմագրական թանգարանը կրել է և՛ կառուցվածքային, և՛ գեղարվեստական զգալի փոփոխություններ։
1918 թվականից այն սկսել է գործել անկախ, փոխել է իր անունը՝ դառնալով Յալթայի բնական պատմության թանգարան, 1924 թվականին դարձել է գավառագիտկան թանգարան, 1932 թվականին միացել է Արևելյան թանգարանին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ղրիմում ռազմական գործողությունների ընթացքում արժեքավոր ցուցանմուշները տեղափոխվել են Նովոսիբիրսկ, իսկ 1944 թվականի ապրիլի 28-ին թանգարանը նորից բացվել է հանրության համար։
1957 թվականին մշակութային հաստատության ենթակայությանն է հանձնվել Կ. Ա. Տրենևի և Պ. Ա. Պավլենկոյի գրական հուշահամալիր տուն-թանգարանը, իսկ 1970 թվականին Մ. Զ. Բիրյուկովի նախկին տուն-թանգարանում բացվել է մասնաճյուղը։ 1977 թվականին ստեղծվել է նոր, առանձին ցուցադրություն «Յալթայի նախահեղափոխական շրջանի առաջավոր ռուսական և ուկրաինական մշակույթ և գրականություն» խորագրով։ 1985 թվականին թանգարանի անունը կրկին փոխվել է` դառնալով պատմական թանգարան։ Չորս տարի անց, որպես առանձին հաստատություն, Գուրզուֆի Ալեքսանդր Պուշկինի թանգարանը մտել է Յալթայի պատմական թանգարանի կազմում, 1999 թվականից կրկին դարձել է անկախ հաստատություն։ 1990 թվականին թանգարանը կրկին վերանվանվել է Յալթայի պետական պատմագրական թանգարան։

1996 թվականից թանգարանն ակտիվորեն ներգրավված է երկրի մշակութային կյանքում. անցկացնում է Դմիտրիևյան ընթերցումներ, որոնք պատմում են Ղրիմի հարավային ափի պատմությունը, մասնակցում է տարբեր մակարդակների քաղաքային,  միջազգային մշակութային միջոցառումների։

## Թանգարանի մշակութային կյանքը 21-րդ դարում
2003 թվականից թանգարանը կոչվում է Յալթայի պատմագրական թանգարան։ Հաստատության հիմնական շենքը Նիկոլայ Պետրովիչ Կրասնովի կողմից նախագծված տունն է, որը գտնվում է Պուշկինի փողոցի 5 հասցեում։ Եկատերինսկի փողոցի 8 հասցեում տեղակայված են Լեսյա Ուկրաինկայի թանգարանը, որը գտնվում է մշակութային հաստատության և «Յալթայի մշակույթը 19-20-րդ դարի սկզբին» ցուցահանդեսի  ենթակայության  ներքո։ Նիկոլայ Զոտովիչի Բիրյուկովի տուն-թանգարանը նույնպես համարվում է մասնաճյուղ։

Իր պատմության ընթացքում թանգարանը կարողացել է հավաքել ավելի քան 150000 տարբեր ցուցանմուշներ, որոնք ներկայացված են ցուցասրահներում և ֆոնդերում։

## Պատկերասրահ

Ялтинський історико-літературний музей.JPG|Թանգարանի մուտք (հիմնական շենք)
Ялтинський іст-літ музей.JPG|Թանգարանի մուտք (հիմնական շենք, կենտրոնական մուտք)


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ялтинський історико-літературний музей 

Կատեգորիա:1892 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:1892 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Յալթայի թանգարաններ
Կատեգորիա:Յալթայի շենքեր և կառույցներ
Սահմանադրական բարեփոխումներ Հայաստանում (2015-2018)

**2015-2018 թվականների սահմանադրական բարեփոխումներ Հայաստանում**, սահմանադրական փոփոխություններ Հայաստանում, համաձայն որոնց փոփոխություններ են կատարվում Հայաստանի Սահմանադրության մեջ, որի հիմնական արդյունք է Հայաստանի՝ նախագահական հանրապետությունից խորհրդարանական հանրապետություն տրանսֆորմացիան։

## Նախապատմություն

Սահմանադրական բարեփոխումները ուժի մեջ են մտել 2015 թվականի դեկտեմբերի 6-ին անցկացրած սահմանադրական հանրաքվեի արդյունքով.: Հանրաքվեի արդյունքներով փոփոխություններին կողմ է քվեարկել ընտրողների 66,2%-ը՝ ընտրողների ընդհանուր թվից 50,8%-ի ներկայությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի քաղաքական պատմություն
Կատեգորիա:Հայաստանի սահմանադրական պատմություն
Կատեգորիա:Բարեփոխումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Սահմանադրության փոփոխություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի սահմանադրություն
Կատեգորիա:Հայաստանի սահմանադրական իրավունք
Կատեգորիա:2015 հայ իրավունքում
Լիպոգրամա

**Լիպոգրամա** (` «հրաժարվում եմ, արհամարհում եմ» + γράμμα՝ «տառ», λειπογράμματος՝ «արհամարհել, նկատի չառնել տառերը»), գրական հնարանք, որի դեպքում առանց մեկ կամ մի քանի հնչյունի օգտագործման գրվում էր տեքստ։ Այսպիսի ստեղծագործությունների պատմությունը գալիս է դեռևս Հին Հունաստանից. եվրոպական պոեզիայում վաղնջական ժամանակներից հայտնի է Լաս Գերմիոնացու (Ք.ա. 6-րդ դար)՝ առանց ս-ի (σ) գրված օդան՝ նվիրված Դեմետրային, քանի որ հեղինակը դժվարանում էր արտասանել այդ հնչյունը։ Լիպոգրաման տարածվեց հատկապես բարոկկոյի դարաշրջանում։ Իսկ հին հնդկական գրականության մեջ ֆոնիկայի՝ հնչականության սովորական հնարանք էր։ Լիպոգրաման կարող է կիրառվել է երգիծական գործերում։

Գավրիլ Դերժավինը ստեղծել է տասը բանաստեղծություն՝ առանց «ռ» (р) հնչյունի՝ որպես ռուսերենի «ճոխության և փափկության» ապացույց։ Դրանք էին՝ «Վիշա» (1799), «Զվարճալի ցանկություն» (1802), «Անակրեոնի ժողովածու» (1791), «Ծղրիդ» (1802), «Քնած սոխակ» (1797), «Ցանկություն» (1797), «Բայարդի երգը» (1799), «Թիթեռ» (1802), «Ազատություն» (1803), «Լռություն» (1801)։ Ռուս գրականության մեջ լիպոգրամաներ գրել է նաև Սերգեյ Դովլաթովը։

Ֆրանսիական գրականության մեջ 20-րդ դարի սկզբին լիպոգրաման դարձավ բավականին տարածված՝ շնորհիվ «Ուլիպո» խմբի և հատկապես նրա անդամներ Ժ. Պերեկուի և Ռ. Կենոյի։ Պերեկն ստեղծել է Բոդլերի և Մալարմեի բազմաթիվ սոնետների լիպոգրամային տարբերակներ, ինչպես նաև գրել է 300 էջանոց «La disparition» վեպը՝ առանց օգտագործելու «e» տառը (ֆրանսերենի առանձնահատկություններից կախված՝ «e» տառի կիրառումը չափավորելը բավականին «դժվար է», իսկ առանց մյուս հնչյունների «հեշտ է»)։ Վալերի Կիսլովի ռուսերեն թարգմանության մեջ բացակայում է «օ» տառը, որը ռուսերենի ամենատարածված տառերից մեկն է։

Շրթնային հնչյուններից (բ, պ, փ, ֆ, մ) զուրկ լիպոգրամայի օրինակ Սայաթ-Նովայից.
Թար նազանին, թար կու խնդա, թար կու լա, 
Թար աջ ձեռին, թար սիրտ խոցող թալ գուլլա,

Թար ձախ ձեռքին, թար գինով լի, թար կուլա.
Թար արևը, թար կու ցոլա, վարդին՝ շանգ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*The Pilgrim's Progress in Words of One Syllable by Mary Godolphin (pseudonym of Lucy Aikin)
*Robinson Crusoe in Words of One Syllable by Mary Godolphin
*Lives of the Presidents Told in Words of One Syllable by Jean S. Remy
*Las vocales malditas  by Óscar de la Borbolla
*A Loquacious Location of Lipograms (omits the letter *E*)
*Lipogram article at A.Word.A.Day
*Lipogrammatic Autobiography by Douglas R. Hofstadter
*A thread of a Hungarian forum where the members talk only in Eszperente (regular Hungarian, but using only the vowel *E*)

Կատեգորիա:Բառախաղեր
Կատեգորիա:Գլուխկոտրուկներ
Կատեգորիա:Գրական ժանրեր
Կատեգորիա:Գրելու գործիքներ
Կատեգորիա:Հնչյունաբանություն
Կատեգորիա:Ոճաբանություն
Կատեգորիա:Պոեզիա
Լամբերտ Կրաե

**Լամբերտ Կրաե** (, ), գերմանացի նկարիչ և արվեստի ստեղծագործությունների կոլեկցիոներ։
  
## Կենսագրություն
Լամբերտ Կրաեն ծնվել է 1712 թվականի  մարտի 15-ին Դյուսելդորֆում, կուրֆյուրստ պաշտոնյայի ընտանիքում։ Նրա վաղ շրջանի կրթության մասին ոչինչ հայտնի չէ։ Նրա հովանավորը եղել է Ֆերդինանդ ֆոն Պլետտենբերգը (), պետական գործիչ, որը 1736 թվականին նշանակվում է պապական թեմի կայսերական դեսպանորդի պաշտոնում։ Հաջորդ տարի Պլետտենբերգը հանկարծակի մահանում է  և Կրաեն Հռոմում ընկերուհի է գտնում, որը գերմանացի ճիզվիտներից էր։ Նրա նոր հովանավորներն են դառնում Ալեսանդրո Ալբանին և Յոհան Յոախիմ Վինկելմանը։ Այդ ժամանակ Լամբերտը աշխատում էր իտալացի նկարիչ Մարկո Բենեֆիալի և ֆրանսիացի Պիեռ Սուբլեյրասի արվեստանոցներում և հենց այդ ժամանակ էլ սկսում է հավաքել իր գեղարվեստական հավաքածուն։

1749 թվականին, Վատիկանի պետական քարտուղար Սիլվիո Վալենտին Գոնզագայի հանձնարարականով Բավարիայի կուրֆյուրստ Կարլ IV Թեոդորի միջոցներով, Լամբարտ Կրաեն նկարազարդեց Մանհեյմի ճիզվիտների եկեղեցու խորանը։ 1756 թվականին նա դառնում է Դյուսելդորֆի Գեղարվեստական պատկերասրահի կառավարիչը։ Հետագայում կուրֆյուրստը նրան նշանակում է Մանհեյմում և Մյունխենում ստեղծված նոր պատկերասրահների կառավարիչ։ 1761 թվականին նրան հանձնարարվում է նկարազարդել Բենրատ պալատի հանդիսությունների դահլիճի և գրադարանի առաստաղները։

1762 թվականին Կրաեն բացում է գեղարվեստական դպրոց, որը  1773 թվականին  վերափոխվում է  Դյուսելդորֆի գեղարվեստի ակադեմիայի և նա դառնում է դրա առաջին տնօրենը։ Նրա հանրաճանաչ աշակերտներից մեկը դարձավ Մորից Կելերհոֆենը, նրա որդին` Պետեր Ժոզեֆ Կրաեն դարձավ ճարտարապետ։

Աչքերի հիվանդության պատճառով կյանքի վերջին տարիներին նկարիչը չէր նկարում։ Նա մահանում է 1790 թվականի նոյեմբերի 2-ին, Դյուսելդորֆում։

## Հավաքածու
Հռոմում, իր հավաքածուն ստեղծելու ընթացքում, Կրաեն համալրեց այն  Գերմանիայում, Հոլանդիայում և Ֆրանսիայում շրջագայությունների ժամանակ, որի արդյունքում հավաքածուում ընդգրկվեց ավելի քան երեք հարյուր նկարներով և 15-18-րդ դարերի շուրջ հազար նկարներով ու փորագրություններով։ Հավաքածուի գլխավոր մասն  էին կազմում Ռաֆայել Սանտիի, Միքելանջելոյի  և Պաոլո Վերոնեզեի գծանկարչական ստեղծագործությունները, դրա մեջ էին մտնում նաև Ալբրեխտ Դյուրերի ու  Մարտին Շոնգաուերի փորագրությունները և Ռեմբրանդտի օֆորտները։ 1778 թվականին  հավաքածուն գնվեց Բերգ կոմսության կողմից։  1932 թվականից դրանց մեծ մասը գտնվում է Դյուսելդորֆի Կունստպալաստ թանգարանում, փոքր մասը՝ Քյոլնի Վալրաֆ-Ռիխարց թանգարանում, ինչպես նաև՝ Լուվրի թանգարանում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Lambert Krahes - Spürnase für Kunst

Կատեգորիա:Գերմանացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հավաքորդներ
Դեյվիդ Բրյուս

**Դեվիդ Բրյուս** (, ), անգլիացի մանրէաբան,  պարազիտոլոգ և համաճարակաբան, Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ (1899 թվականից)։

## Կենսագրություն
Դևիդ Բրյուսը ծնվել է 1855 թվականի մայիսի 29-ին Մելբուրնում։ 1881 թվականին ավարտել է Էդինբուրգի համալսարանը։ 1883 թվականին աշխատանքի է ռազմա-բժշկական ծառայությունում։ 1884-1888-ական թվականներին աշխատել է Մալթա կղզում, 1888 թվականին՝ Ռոբերտ Կոխայի լաբորատորիայիոմ, Բեռլինում, 1889-1894-ական թվականներին աշխատել է Նետլեյի ռազմաբժշկական դպրոցում։ 1903 թվականին Ուգանդայում գլխավորել է էքսպոզիցիան, որը հետազոտում էր քնային հիվանդություն, 1904 թվականին գլխավորել է Մալթա կղզում տենդը ուսումնասիրող հանձնաժողովը։ 1914-1918-ական թվականներին աշխատել է Միլբանկի ռազմաբժշկական քոլեջում։ 1918 թվականից առողջական խնդիրների պատճառով անցել է թոշակի։

Մահացել է 1931 թվականի նոյեմբերի 27-ին, Լոնդոնում, կնոջ մահից 4 օր անց, հիշատակման արարողության ընթացքում։ Երկուսին էլ դիակիզել են Լոնդոնում, նրանց մոխիրը թաղված է միասին, Ստիրլինգ ամրոցից ոչ հեռու, հասարակ քարե խաչի տակ։ Նրանք երեխաներ չունեին։

## Գիտական աշխատանք
Նրա հիմնական գիտական աշխատանքները նվիրված էին տրիպանոսոմոզների և բրուցելոզների ուսումնասիրմանը։
* 1884-1889- բացահայտել է բրուցելոզ հարուցողին, որին անվանել  է բրուցել, որի արդյունքում Մալթա կղզում այդ հիվանդությունը վերացել է։  
* Աֆրիկայում բացահայտել է մարդու  և կեդանիների տրիպանոսոմոզների հարուցչին, և հաստատել, որ  տարածողը ցեցե ճանճն է։

## Անդամությունը կազմակերպություններում
* Լոնդոնի թագավորականընկերության անդամ (1889-1931)։
* Փարիզի գիտութունների ակադեմիայի անդամ (1918-1931)։

## Պարգևներ և մրցանակներ
* Թագավորական կրծքանշան
* Լեվենհուկի կրծքանշան
* Ալբերտի կրծքանշան (Արվեստի թագավորական հասարակություն)
* Մենսոնի կրծքանշան

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Биологи. Биографический справочник
* Поль де Крайф (де Крюи). Охотники за микробами. Издательство: Молодая гвардия. Москва. 1957. Страниц :485.

Կատեգորիա:Համաճարակաբաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Էդինբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա