Մարդը միջանկյալ օղակում կիբեռհարձակում

**Մարդը միջանկյալ օղակում (**Eng. man-in-the-middle (**[[:en:Man-in-the-middle attack|MITM]]**) ) հարձակումը կիբեռհարձակման տեսակ է, որի ժամանակ հաքերը գաղտնի կերպով մտնում է հաղորդակցության երկու կողմերի միջև և գաղտնալսում, հնարավոր է նաև, փոխում կամ գողանում է հաղորդագրությունները։ 

## Նկարագրություն
Հաղորդակցության երկու կողմերի միջև մտնելուց հետո հաքերը մնում է աննկատ։ Սա հնարավորություն է տալիս նրան կասեցնել երկու կողմերի միջև հաղորդագրությունը, ինչպես նաև կառավարել այն ըստ իր ցանկության։ Նա կարող է ներկայանալ որպես հաղորդակցության մասնակից և ստանալ իր ցանկացած տեղեկությունը։ Հարձակման նպատակը օգտատիրոջ անձնական տեղեկատվությունն ստանալն է, օրինակ՝ օգտատիրոջ անձնական հաշվի կամ վճարային քարտերի վերաբերյալ տեղեկություններ։ Որպես թիրախ հիմնականում ընտրվում են ֆինանսական հավելվածների հաճախորդները և այն կայքերը, որտեղ գրանցվելու և մուտք գործելու անհրաժեշտություն կա։ Ստացված տեղեկատվությունը կարող է օգտագործվել բազմաթիվ նպատակներով, օրինակ՝ խարդախության կամ ապօրինի փոխանակման նպատակով։

## Ինչպես է կատարվում հարձակումը
MITM հարձակումը կատարվում է մի քանի փուլերով։ Առաջին քայլով հաքերն ընդհատում է օգտատիրոջ ցանցը՝ նախքան գլխավոր նպատակակետին հասնելը։

#### Wi-Fi գաղտնալսում
Օգտատիրոջ ցանցն ընդհատելու ամենատարածված եղանակը հանրությանը հասանելի անվճար Wi-Fi թեժ կետերի ստեղծումն է։ Այն պահից, երբ օգտատերը միանում է այդպիսի թեժ կետի, հաքերին հասանելի են դառնում նրա ողջ առցանց տվյալները։ Գաղտնալսումից հետո ցանկացած երկկողմանի TLS թրաֆիկ կարող են վերծանվել առանց օգտատիրոջը զգուշացնելու։

#### Էլեկտրոնային փոստի առևանգում
Հարձակման մեկ այլ տեսակ է էլեկտրոնային  փոստի առևանգումը։ Այն հիմնականում կատարվում է օգտատիրոջ և ֆինանսական կազմակերպությունների միջև հաղորդակցությունը խոչընդոտելու նպատակով։ Հարձակման ընթացքում հաքերը փոխզիջումների է գնում և մուտք ստանում օգտատիրոջ էլփոստի հաշիվ։ Հարձակվողը հետևում է օգտատիրոջ և կազմակերպության միջև հաղորդակցությանը և օգտագործում է ստացած տեղեկությունները վնասակար նպատակներով։ Հաքերը կարող է նաև կեղծել կազմակերպության էլեկտրոնային հասցեն և օգտատիրոջն ուղարկել իր հրահանգները, որոնք կարող են ունենալ բազմաթիվ վտանգավոր հետևանքներ։

#### DNS կեղծում
Դոմենային անունների համակարգի   ( Eng. Domain Name System – DNS) կեղծումը MITM հարձակման մեկ այլ տեսակ է։ Այն հայտնի է նաև DNS քեշի թունավորում անվանմամբ։ Այս տիպի հարձակման ժամանակ հաքերը ներթափանցում է DNS սերվեր և փոխում կայքի հասցեի գրառումը։ Արդյունքում, օգտատերը, ով փորձում է մուտք գործել կայք, փոփոխված DNS գրառման միջոցով ուղարկվում է հաքերի կայք։

## MITM հարձակման հայտնաբերումը
MITM հարձակումը սովորաբար դժվար է հայտնաբերել, սակայն նրանց առկայությունը մի շարք խնդիրներ է առաջացնում։ Ահա որոշ նշաններ, որոնք հուշում են հարձակման առկայության մասին։

#### Հանկարծակի և/կամ հաճախակի կրկնվող անջատումներ
Հաքերը սովորաբար միտումնավոր անջատումներ է առաջացնում, որպեսզի կարողանա գաղտնազերծել օգտատիրոջ ծածկանունը և գաղտնաբառը, երբ նա փորձում է կրկին միանալ։ Հետևելով այսպիսի անջատումներին՝ հնարավոր կլինի մատնանշել այս պոտենցիալ ռիսկային վարքգիծը։

#### Տարօրինակ հասցեներ
Եթե բրաուզերի հասցեագոտում հայտնվում է հասցե, որում ինչ-որ բան տարօրինակ է թվում, անհրաժեշտ է կատարել կրկնակի ստուգում։ Դա կարող է լինել DNS կեղծում։ Օրինակ, երբ բրաուզերի հասցեագոտում գրված է լինում https:\\www.go0gle.com ՝ https:\\www.google.com-ի փոխարեն, առկա է MITM հարձակման վտանգ։

#### Հանրային և/կամ անապահով Wi-Fi
Հանրային և անապահով Wi-Fi-ը կարող է մեծ վտանգ առաջացնել, ուստի հնարավորության դեպքում անհրաժեշտ է խուսափել նրան միանալուց։ Հարձակվողները ստեղծում են կեղծ ցանցեր հայտնի ID-ներով, որպեսզի հեշտությամբ խաբեն մարդկանց և նրանք միանան նրանց ցանցերին։ Wi-Fi-ին միանալու դեպքում, հարձակվողին հասանելի է դառնում այն տեղեկատվությունը, որն օգտատերը փոխանցում է հարձակվողի ցանցի միջոցով։

## Քայլեր, որոնք կօգնեն կանխել հարձակումը
* Հնարավորության դեպքում ամենուր անհրաժեշտ է կիրառել **երկշերտ անվտանգություն**։ Երկշերտ անվտանգության կիրառման դեպքում, անհայտ սարքավորումով կայք մուտք գործելու համար օգտատերը, գաղտնաբառից բացի, պարտավոր կլինի մուտքագրել հաստատման ծածկագիր։ Սա կստեղծի հավելյալ դժվարություններ հաքերների համար, որոնք կխանգարեն նրանց թիրախավորել օգտատիրոջ ակտիվները։
* Պետք է խուսափել հանրային Wi-Fi-ների օգտագործումից։ Դա կնվազեցնի անձնական տեղեկատվության արտահոսքի վտանգը։
* Վիրտուալ մասնավոր ցանցի (Eng. Virtual private network – VPN) կիրառումը նույնպես անհրաժեշտ քայլ է հարձակումը կանխելու համար։ VPN-ը ստեղծում է անվտանգ միջավայր տեսեկատվությունը պահպանելու համար։ Հարձակում գործելու դեպքում հաքերներին չի հաջողվի վերծանել VPN թրաֆիկը։
* Անհրաժեշտ է առավելագույնի հասցնել ցանցի հսկողությունն ու տեսանելիությունը և իրականացնել ցանցի սեգմենտավորում՝ հիմնված նվազագույն արտոնությունների սկզբունքի վրա։
* Պետք է զգուշանալ հաքերների հնարավոր ֆիշինգ նամակներից, որոնք խնդրում են թարմացնել կայքի գաղտնաբառը կամ մուտք գործելու այլ տվյալներ։
* Կարևոր է ուշադրություն դարձնել բրաուզերի ծանուցումներին, որոնք հայտնում են, որ կայքն անապահով է։

## MITM հարձակման նշանավոր դեպքեր
Պատմության ընթացքում տեղի են ունեցել հարձակման մի շարք նշանավոր դեպքեր։ Ահա դրանցից մի քանիսը․

* 2011 թվականին տեղի ունեցավ հոլանդական DigiNotar՝ վկայագրեր տրամադրող, ընկերության անվտանգության խախտում։ Այն թույլ է տվել հաքերներին խաբել  DigiNotar-ի համակարգին և ստանալ ավելի քան 500 կեղծ վկայականներ այնպիսի առաջատար ինտերնետային ընկերությունների համար, ինչպիսիք են Google-ը, Mozilla-ն, Skype-ը։ Սա նշանակում էր, որ օգտատերը, ով մտել էր ենթադրաբար անվտանգ կայք, կարող էր բախվել  MITM հարձակման։ Սա հանգեցրեց ընկերության վարկանիշի անկմանը։  
* 2013 թվականին Nokia ընկերությունը հայտարարել է իր  Xpress բրաուզերի տվյալներ վերծանելու մասին։ Այդ տվյալները, որոնք ներառում էին օգտատերերի բանկային գործարքների տվյալներ, էլեկտրոնային հասցեներ և այլն, հոսում էին HTTPS կապերի միջոցով։ Այնուամենայնիվ, ընկերությունը պնդում էր, որ օգտատերերին ոչ մի վտանգ չէր սպառնում։
* 2017 թվականին Equifax ընկերությունը թողարկեց բջջային հեռախոսների իր հավելվածը, որպեսզի խուսափի MITM հարձակման հնարավոր դեպքերից։

## Եզրակացություն
Այսպիսով > կիբեռհարձակումը կարող է ունենալ մի շարք վտանգավոր հետևանքներ։ Հարկավոր է անել անհրաժեշտ բոլոր քայլերը նրան հայտնաբերելու և նրանից խուսափելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գաղտնագրություն
Կատեգորիա:Տեղեկատվական անվտանգություն