Երկրաշարժ Բանգլադեշում (2025)

2025 թվականի նոյեմբերի 21-ին, ժամը 10:38:26-ին Բանգլադեշի մայրաքաղաք Դաքքայի մոտակայքում (UTC+6) տեղի է ունեցել 5.4 մագնիտուդով երկրաշարժ, որը տեղի է ունեցել Հնդկական պլատֆորմի մակերեսային խորության վրա հակադարձ բեկվածքի հետևանքով, որին հաջորդել են առնվազն երեք հետցնցումներ: Առնվազն 10 մարդ է զոհվել, իսկ գրեթե 630-ը վիրավորվել: Սա վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում երկրում տեղի ունեցած ամենամահացու երկրաշարժն է։

## Տեկտոնական միջավայր
Բանգլադեշի մեծ մասը գտնվում է Հնդկական և Եվրասիական պլատֆորմի մեջ։ Հնդկականը մոտ 46 մմ/տարի զուգամիտվում է Եվրասիականի հետ դեպի հյուսիս-հյուսիս-արևելք։ Այս երկու պլատֆորմների միջև լայն զուգամիտումը հանգեցրել է Հիմալայների՝ աշխարհի ամենաբարձր լեռնաշղթայի բարձրացմանը։ Երկրաշարժի նախնական կիզակետային մեխանիզմը ենթադրում է հարվածային սահքի բեկվածք, և, հետևաբար, ներսալերի աղբյուր վերին Եվրասիական սալերի կամ ներքևի Հնդկական սալերի ներսում, այլ ոչ թե երկուսի միջև ընկած միջերեսային սալերի սահմանին։ Այս տարածաշրջանը անցյալում ունեցել է համեմատաբար չափավոր սեյսմիկություն, վերջին 35 տարիների ընթացքում գրանցվել է 5 կամ ավելի մագնիտուդով 18 երկրաշարժ։ Դրանցից ամենամեծը 1980 թվականի նոյեմբերին տեղի ունեցած 6.1 մագնիտուդով երկրաշարժն է։

## Երկրաշարժ
Երկրաշարժը տեղի է ունեցել 10:38:26-ին (Գրինվիչի ժամանակով՝ 04:38:26-ին): Դրա էպիկենտրոնը գտնվել է Մադհաբդիի Մոտակայքում՝ Նարսինգդիից 14 կիլոմետր (8,7 մղոն) հարավ-արևմուտք, 10 կիլոմետր խորության վրա (6,2 մղոն): ԱՄՆ Երկրաբանական ծառայությունը երկրաշարժի ուժգնությունը գնահատել է 5,4 բալ, իսկ Բանգլադեշի օդերևութաբանական դեպարտամենտը (ԲՕԴ)՝ 5,7 բալ: Ըստ ԲՕԴ-ի, երկրաշարժը տևել է 26 վայրկյան: Ստորգետնյա ցնցումները զգացվել են նաև Կալկաթայում և Հնդկաստանի արևելյան նահանգներում: ԱՄՆ Երկրաբանական ծառայությունը գնահատում է, որ Դաքքայում ավելի քան 10 միլիոն մարդ և Նարսինգդիում 300,000 մարդ ուժեղ ցնցումներ են զգացել:

Բանգլադեշցի երկրաշարժագետ Հումայուն Ախտարի խոսքով՝ երկրաշարժն եղել է Բանգլադեշի վերջին պատմության մեջ ամենաուժեղը։ ԲՕԴ-ի երկրաշարժերի դիտարկման և հետազոտությունների կենտրոնի բարձրաստիճան պաշտոնյա Ռուբայեթ Քաբիրի խոսքով՝ երկրաշարժը վերջին 30 տարվա ընթացքում երկրում ամենաուժեղն էր և արձակել է նույնքան էներգիա, որքան Հիրոսիմայի և Նագասակիի վրա նետված ատոմային ռումբերը։

Նոյեմբերի 22-ին տեղի ունեցած երկրաշարժից հետո գրանցվել է առնվազն երեք ստորգետնյա ցնցում:

## Ազդեցություն
### Բանգլադեշ

#### Հիմնական մաս

Երկրաշարժի ժամանակ և դրանից հետո շատ մարդիկ տարհանվել են շենքերից։ Հաղորդվում է, որ մի քանի շենքեր ճաքեր են ստացել, թեքվել են կամ վնասվել։ Դաքքայի շրջանային վարչակազմի տվյալներով՝ Դաքքայում վնասվել է առնվազն 300 շենք, մինչդեռ Ռաջդհանի Ուննայան Կարտրիպակխան (RAJUK) նշում է, որ վնասվել է ավելի քան 50 շենք։ Երկրաշարժից անմիջապես հետո յոթ էլեկտրակայաններ անջատվել են, և էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը խափանվել է, ինչը հանգեցրել է էլեկտրաէներգիայի անջատումների ամբողջ երկրում։ Հողի ճաքեր են նկատվել նաև Պալաշում և Ղորաշալում, որոնք գտնվում են էպիկենտրոնի մոտ։

Հաղորդվել է առնվազն 10 մահվան դեպք, այդ թվում՝ հինգը՝ Նարսինգդի շրջանում, չորսը՝ Դաքքայի շրջանում և մեկը՝ Նարայանգանջ շրջանում իսկ Բանգլադեշում վիրավորվել է 629 մարդ։ Հին Դաքքայի Քոշայտուլի շրջանում աղյուսե ցանկապատի փլուզումից հետո մահացել է երեք մարդ։ Գաբթալիում մեկ տանիքի փլուզման հետևանքով վիրավորվել է երեք մարդ։ Դաքքայի համալսարանի (ԴՀ) առնվազն 22 ուսանող վիրավորվել է։ ԴՀ-ի հանրակացարաններից առնվազն 10-ը ճաքեր են ստացել։ Ավելի քան 400 մարդ վիրավորվել է շենքերից փախչելիս, չորսհարկանի շենք է փլուզվել, իսկ Գազիպուր շրջանում հիվանդանոց է վնասվել։ Նարայանգանջում պատի փլուզումից մահացել է նորածին երեխա, իսկ երկուսը վիրավորվել են։ Նարայանգանջի Արայհազարում պատերի փլուզումից վիրավորվել է վեց մարդ։ Նարսինգդի շրջանում, անմիջապես էպիկենտրոնում, վիրավորվել է ավելի քան 100 մարդ, և վնասվել են բազմաթիվ շենքեր։ Կոմիլլայի արտահանման վերամշակման գոտու առնվազն 85 աշխատող վիրավորվել կամ ուշաթափվել է խուճապի հետևանքով։ Վնասվածքաբանության և օրթոպեդիկ վերականգնողական ազգային ինստիտուտի առջևի հատվածում առաջացել են խոշոր ճաքեր։

Բանգլադեշի և Իռլանդիայի կրիկետի թիմերի միջև Շեր-ե-Բանգլա ազգային կրիկետի մարզադաշտում անցկացվող ստուգողական խաղը երեք րոպեով դադարեցվել է երկրաշարժի պատճառով։ Հանդիսատեսը խուճապի է մատնվել և շտապել է բոլոր ուղղություններով։

#### Հետցնցումներ
Երկրորդ և երրորդ հետցնցումները նույնպես հանգեցրել են զանգվածային տարհանման մի քանի վայրերում։ ԴՀ-ի առնվազն վեց ուսանող վիրավորվել է իրենց հանրակացարաններից դուրս վազելիս։

Հետցնցումներից հետո Դաքքայի համալսարանի, Ջագաննաթ համալսարանի և Դաքքայի բժշկական քոլեջի հիվանդանոցի նման պետական հաստատությունները տարբեր ժամկետներով դադարեցրել են ակադեմիական գործունեությունը։ Շատ ոչ կառավարական կրթական հաստատություններ անցել են առցանց ուսուցման։ Դաքքայի համալսարանի որոշ ուսանողներ քնել են պրոռեկտորի նստավայրի դիմաց՝ վախենալով հետցնցումներից։ Էներգետիկայի, էներգետիկայի և հանքային պաշարների նախարարությունը Պետրոբանգլային հանձնարարել է նոյեմբերի 23-ից սկսած 48 ժամով դադարեցնել նավթի և գազի հետախուզական հորատման աշխատանքները երկրում։

Գլխավոր խորհրդական Մուհամմադ Յունուսը 2025 թվականի նոյեմբերի 24-ին անցկացրել է երկրաշարժերի փորձագետների, հետազոտողների և համալսարանական պրոֆեսորների արտակարգ հանդիպում, որն ավարտվել է երկրաշարժերի պատրաստվածության հարցերով աշխատանքային խումբ ստեղծելու որոշմամբ։

### Հնդկաստան
Ցնցվել են շենքերը, և շատ մարդիկ լքել են շենքերը և փախել փողոցներ Արևմտյան Բենգալիայում, այդ թվում՝ Կալկաթայում և Բիդհաննագարում։ Բասիրհատում և Բալուրգհատում գնահատվել է Մերկալիի փոփոխված ինտենսիվություն (MMI)՝ III (*թույլ*)։ Ցնցումները զգացվել են նաև Բերհամփորում, Կրիշնանագարում, Կալյանիում և Հաորաում։

## Արձագանքներ
Բանգլադեշում Դաքքայի շրջանային վարչակազմը ստեղծել է արտակարգ իրավիճակների կառավարման սենյակ՝ տուժած տարածքներին աջակցություն և օգնություն ցուցաբերելու համար: Կառավարությունը նաև ստեղծել է կառավարման սենյակ՝ վնասի գնահատման հարցում օգնություն ցուցաբերելու համար: Կենտրոնական կառավարությունը զոհերին առաջարկել է ֆինանսական օգնություն՝ զոհվածների ընտանիքներին առաջարկելով 25,000 տակա և վիրավորներին՝ 15,000 տակա: Դաքքայի շրջանային վարչակազմը յուրաքանչյուր վիրավորի առաջարկել է 15,000 տակա՝ նրանց բուժման ծախսերը հոգալու համար:

### Միջազգային
ԱՄՆ-ի և Ֆրանսիայի դեսպանատները, ինչպես նաև վերազգային կազմակերպությունները, այդ թվում՝ Միավորված Ազգերի Կազմակերպությունը, Եվրամիությունը և BIMSTEC-ը, ցավակցություն են հայտնել երկրաշարժի զոհերին և նրանց ընտանիքներին:

## Վերլուծություն
Շատ մասնագետներ զգուշացրել են, որ երկրաշարժը կարող է լինել տարածաշրջանում ավելի հզոր և մահացու երկրաշարժի նախերգանք, քանի որ այն գտնվում է երկու տեկտոնական թիթեղների բախման գոտում։ Երկրաշարժերի փորձագետ Հումայուն Ախտարը հաշվարկել է, որ երկրաշարժից և դրա հետցնցումներից արտանետվել է սուբդուկցիայի գոտում պահվող էներգիայի 1%-ից պակասը, և մոտակա երկրաբանական ապագայում տարածաշրջանում 8.2-9 մագնիտուդով խոշոր երկրաշարժի մեծ հավանականություն կա։

Մասնագետները գնահատել են, որ Մադհուպուրի բեկվածքում 6-ից 6.5 մագնիտուդով երկրաշարժը կարող է վտանգել գրեթե 10 միլիոն մարդու կյանքը Դաքքայի, Գազիպուրի, Միմենսինգհի և Տանգայիլի շրջաններում, իսկ բեկվածքը կարող է ցանկացած պահի առաջացնել 7-ից 7.5 մագնիտուդով երկրաշարժեր։ Երկրաշարժից հետո RAJUK-ը հայտարարել է, որ Դաքքայում հայտնաբերել է վտանգի տակ գտնվող գրեթե 300 շենք։ Այն նաև գնահատել է, որ բեկվածքում 6.9 մագնիտուդով երկրաշարժը կարող է հանգեցնել 210,000 մահվան, 229,000 վիրավորների և Դաքքայում 865,000 շենքերի փլուզման։

## References

Կատեգորիա:Երկրաշարժեր