Լեոնիդ Կուչմա

**Լեոնիդ Դանիլովիչ Կուչմա** (, ), խորհրդային և ուկրաինացի քաղաքական և պետական գործիչ։ Դոնբասի հակամարտության կարգավորման կոնտակտային խմբի նախագահը 2015-2018 և 2019-2020 թվականներին։

1992-1993 թվականներին եղել է Ուկրաինայի 2-րդ վարչապետը, 1994-2005 թվականներին՝ Ուկրաինայի 2-րդ նախագահը։ Աստղագնացության միջազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս։ Ուկրաինայի միակ նախագահը, որը պաշտոնավարել է երկու ժամկետով։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1938 թվականի օգոստոսի 9-ին անտառապահի ընտանիքում։

Հայրը՝ Դանիել Պրոկոֆիևիչ Կուչման (1901-1942), աշխատել է որպես Նովգորոդի անտառապահ։ Պատերազմի ժամանակ ավագ սերժանտ էր, 1941 թվականի հոկտեմբերին Վոլխովի ձախ ափին հայտնվել է 111-րդ հրաձգային դիվիզիայի շրջափակման մեջ։ Սակրավորների 560-րդ գումարտակը նետվել է կոտլից դիվիզիայի տարհանման։ 1941 թվականի դեկտեմբերի 27-ին ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի նախագահության հրամանագրով ավագ սերժանտ Դանիիլ Կուչման պարգևատրվել է Կարմիր Աստղի շքանշանով։ Մահացել է 1942 թվականի փետրվարի 7-ին Նովգորոդի մարզի Նովոսելիցի գյուղի № 756 բանակային հոսպիտալում թոքերի բորբոքումից։ Մինչև 1996 թվականը Դանիիլ Կուչման համարվում էր անհետ կորած։ Նրա թաղման վայրը հայտնաբերվել է Նովգորոդի որոնիչների կողմից։

Մայրը՝ Պրասկովյա Տրոֆիմովնա Կուչման (1906-1986) աշխատել է կոլտնտեսությունում և երեք երեխա է մեծացել։

### Կրթություն
Սովորել է Չեռնիգովի շրջանի Սեմենովսկի շրջանի Կոստոբրովսկի միջնակարգ դպրոցում։ 1960 թվականին ավարտել է Դնեպրոպետրովսկի պետական համալսարանի ֆիզիկատեխնիկական ֆակուլտետը՝ «ինժեներ-մեխանիկ» մասնագիտությամբ։ Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու, համալսարանի պրոֆեսոր։

### Գործունեություն
Համալսարանն ավարտելուց հետո աշխատել է «Յուժնոյե» կոնստրուկտորական բյուրոյում (Դնեպրոպետրովսկ)։ 28 տարեկանում դարձել է Բայկոնուր տիեզերակայանում Ցիկլոն-2 կրիչի փորձարկումների տեխնիկական ղեկավարը և հասել է յուրահատուկ արդյունքի։ Մասնակցել է ռազմական նշանակության մի շարք բալիստիկ հրթիռների, այնպես էլ քաղաքացիական նախագծերի մշակմանը, այդ թվում՝ «Ե բլոկի»՝ տիեզերագնացներին Լուսնի մակերևույթ իջեցնելու համար մոդուլի շարժիչի տեղադրմանը։

38 տարեկանում դարձել է Յուջմաշում կուսկոմիտեի քարտուղար և կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի անդամ։

1979 թվականին Լենինի մրցանակ է ստացել որպես հրթիռաշինարար ինժեներ։

1982 թվականից եղել է գլխավոր կոնստրուկտորի առաջին տեղակալ, 1986-1992 թվականներին «Հարավային մեքենաշինական գործարան» արտադրական միավորման գլխավոր տնօրեն։

1991 թվականին դարձել է Ուկրաինայի տեխնոլոգիական գիտությունների ակադեմիայի հիմնադիրներից մեկը։

### Քաղաքական գործունեություն
1990 թվականին ընտրվել է Ուկրաինայի առաջին գումարման Գերագույն ռադայի ժողովրդական պատգամավոր, տնօրինության առաջնորդներից մեկը, ղեկավարել է Ուկրաինայի առաջին գումարման Գերագույն ռադայում խոշոր ձեռնարկությունների ղեկավարների խումբը։

1990 թվականի հուլիսին քվեարկել է Ուկրաինայի պետական ինքնիշխանության մասին հռչակագրի օգտին։

Դատապարտել է օգոստոսյան պուտչը։ 1991 թվականի օգոստոսի 24-ին քվեարկել է Ուկրաինայի անկախության հռչակման ակտի օգտին։ Ուկրաինայում 1991 թվականի առաջին նախագահական ընտրություններում պաշտպանել է ժողովրդավարական թեկնածու Իգոր Յուխնովսկուն և եղել է նրա վստահված անձը։

1992 թվականի հոկտեմբերին Ուկրաինական ծանր արդյունաբերության ձեռնարկությունների տնօրինության աջակցությամբ դարձել է Ուկրաինայի վարչապետ և զբաղեցրել է այդ պաշտոնը մինչև 1993 թվականի սեպտեմբեր։ Վարչապետ ընտրվելու համար Կուչման տվել է իր համաձայնությունը՝ հաշվի առնելով երկրի տնտեսության բարդ իրավիճակը։ ՀՆԱ-ի անկումը կազմել է 10 %, հիպերինֆլյացիան՝ 2000 %, բյուջեի դեֆիցիտը՝ ՀՆԱ-ի 14 %-ը։ Հարկային և ֆինանսական համակարգը կաթվածահար է եղել։ Վարչապետի պաշտոնը զբաղեցնելու պայմանով Կուչման վեց ամսով աննախադեպ լայն լիազորություններ է սահմանել, մասնավորապես, օրենքներին հավասարեցված հրամանագրեր հրատարակելու և տարածաշրջանների ղեկավարներին նշանակելու իրավունքը։ Այդ պահանջները բավարարվել են 1992 թվականի նոյեմբերի 18-ի № 2796-XII օրենքի ընդունմամբ։ Այս օրենքի գործողության ավարտից հետո Կուչման պնդել է դրա երկարաձգումը, սակայն ստացել Է Գերագույն ռադայի մերժումը, որից հետո հրաժարական է տվել։ Հրաժարականի դիմումը բավարարվել է 1993 թվականի սեպտեմբերի 10-ին Ուկրաինայի նախագահ Լեոնիդ Կրավչուկի, 1993 թվականի սեպտեմբերի 21-ին՝ Ուկրաինայի Գերագույն ռադայի կողմից։

1993 թվականի դեկտեմբերից եղել է Ուկրաինայի արդյունաբերողների և գործարարների միության նախագահ։

1994 թվականի մարտին ընտրվել Է Ուկրաինայի երկրորդ գումարման ժողովրդական պատգամավոր։

1994 թվականի հուլիսի 10-ին ընտրվել է Ուկրաինայի նախագահ։ 1999 թվականի նոյեմբերի 14-ի ընտրություններում վերընտրվել է այդ պաշտոնում։

## Ուկրաինան Կուչմայի նախագահության շրջանում
### Պետական շինարարություն
Նախագահի պաշտոնում Կուչման առաջ էր տանում Ուկրաինայի՝ որպես անկախ պետության նոր Սահմանադրության շուտափույթ մշակման և ընդունման գաղափարը՝ նախաձեռնելով 1995 թվականի հունիսի 8-ին Սահմանադրական պայմանագրի ստորագրումը։ Կուչման հայտարարել է Սահմանադրության տեքստը համաժողովրդական հանրաքվեի դնելու իր որոշման մասին։ Միայն այդ սպառնալիքը ստիպել է Գերագույն ռադային արագացնել սահմանադրության հաստատման գործընթացը, և 1996 թվականի հունիսի 28-ի «սահմանադրական գիշերվա» արդյունքում այն ընդունվել է։

### Արտաքին քաղաքականություն
Արտաքին քաղաքականության մեջ Կուչման որդեգրել է Ուկրաինայի բազմավեկտորության և իրավահավասար համագործակցության սկզբունքը ինչպես Արևմուտքի պետությունների, այնպես էլ Ասիայի, Լատինական Ամերիկայի երկրների և ԱՊՀ-ի անդամների հետ։ 1997 թվականի մայիսի 31-ին Ռուսաստանի նախագահ Բորիս Ելցինի հետ նա ստորագրել է «Ռուսաստանի Դաշնության և Ուկրաինայի միջև բարեկամության, համագործակցության և գործընկերության մասին պայմանագիրը»։ Իսկ արդեն 1997 թվականի հուլիսի 9-ին նա ստորագրել է նաև «Ուկրաինայի և ՆԱՏՕ-ի հատուկ գործընկերության մասին խարտիան»։ 2002 թվականի մայիսի 23-ին Ուկրաինայի ազգային անվտանգության և պաշտպանության խորհուրդը Կուչմայի նախագահությամբ որոշում է ընդունել այն մասին, որ ՆԱՏՕ-ին անդամակցելը երկրի համար ռազմավարական նպատակ է։

2001 թվականի հունիսին Կուչմայի հրավերով Ուկրաինա էր այցելել Հռոմի Պապ Հովհաննես Պողոս II-ը, Կուչմայի հրավերով երկու անգամ պաշտոնական այցով Կիև էր ժամանել ԱՄՆ նախագահ Բիլ Քլինթոնը։

2001 թվականին Կուչման որոշում է օգնություն ցուցաբերել Մակեդոնիային, որտեղ սկսվել էին ալբանացի անջատողականների ակտիվ զինված ելույթները։ Այդ տարի լինելով ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի նախագահ երկիր՝ Ուկրաինան բազմիցս ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի քննարկմանն է ներկայացրել Մակեդոնիայի իրադրության վերաբերյալ բանաձևը։ Ի հեճուկս Արևմուտքի դիրքորոշման՝ իրականացվել են ուկրաինական զենքի և ավիացիայի մատակարարումներ Մակեդոնիա։ Ռազմական փորձագետների գնահատականներով՝ հենց դա է Մակեդոնիային հնարավորություն տվել հաղթահարել խռովությունը և պահպանվել որպես միասնական պետություն։

Կուչմայի նախագահության շրջանում բազմազգ կոալիցիայի ուժերի կազմում իր առաքելությունն է սկսել Ուկրաինական խաղաղապահ զորակազմն Իրաքում (2003 թվականի ամառ)։

## Պարգևներ և կոչումներ
* Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար 1-ին աստիճանի շքանշան (Ռուսաստան, 2004 թվականի ապրիլի 20), *Ռուսաստանի և Ուկրաինայի ժողովուրդների միջև բարեկամության և համագործակցության ամրապնդման գործում անձնական մեծ ներդրման համար* (շքանշանը Լեոնիդ Կուչմային հանձնել է Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը Կրեմլում 2011 թվականի հուլիսի 28-ին)։
* Հանրապետության շքանշան (Մոլդովա, 2003 թվականի օգոստոսի 8), *ի նշան խորին երախտագիտության Ուկրաինայի և Մոլդովայի Հանրապետության միջև բարեկամության և համագործակցության զարգացման գործում ունեցած առանձնահատուկ ավանդի համար*։
* «Անկախություն» շքանշան (Ադրբեջան, 1999 թվականի օգոստոսի 6), *Ուկրաինայի և Ադրբեջանի միջև բարեկամության և համագործակցության զարգացման գործում ունեցած մեծ վաստակի և երկրների ռազմավարական գործընկերության ընդլայնման գործում արժեքավոր աշխատանքի համար*։
* Վախթանգ Գորգասալայի I աստիճանի շքանշան (Վրաստան, 2013 թվական)
* Ոսկե արծիվ շքանշան (Ղազախստան, 1999 թվականի սեպտեմբերի 7), *Ղազախստանի և Ուկրաինայի ժողովուրդների միջև բարեկամության և եղբայրության ավանդական հարաբերությունների ամրապնդման գործում ակնառու անձնական ներդրման, բազմակողմանի և փոխշահավետ ղազախա-ուկրաինական համագործակցության ընդլայնման անշեղ ձգտման համար*։
* «Ականավոր վաստակի համար» շքանշան (Ուզբեկստան, 1998 թվականի փետրվարի 16), *Ուզբեկստանի և Ուկրաինայի ժողովուրդների միջև բարեկամության ամրապնդման գործում ունեցած ակնառու վաստակի, երկկողմ միջպետական հարաբերությունների զարգացման, ինչպես նաև խաղաղության և կայունության պահպանման գործում ներդրած ծանրակշիռ ավանդի և երկրի միջազգային հեղինակության աճի համար*։
* Վիտաուտաս Մեծի շքանշանի մեծ խաչի ասպետ (Լիտվա, 1996 թվականի սեպտեմբերի 20), *Ուկրաինայի և Լիտվայի Հանրապետության միջև անդրսահմանային հարաբերությունների զարգացման գործում ունեցած վաստակի և ժողովուրդների միջև բարեկամական համագործակցության համար*։
* Մեծն իշխան Գյադիմինասի շքանշանի մեծ խաչի ասպետ (Լիտվա, 1998 թվական)։
* Մեծ խաչ շքանշանի աստղ սպիտակ վարդով (Ֆինլանդիա, 1995 թվական)։
* Սերաֆիմների շքանշան (Շվեդիա, 1999 թվականի մարտի 23)։
* Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար «շքանշանի մեծ խաչի ասպետ» (Իտալիա, 1995 թվականի մայիսի 3)։
* Քաղաքացիական արժանիքների շքանշանի շղթա (Իսպանիա, 1996 թվականի հոկտեմբերի 4)։
* Ինֆանտ Դոն Էնրիկեի շքանշանի մեծ շղթա (Պորտուգալիա, 1998 թվականի ապրիլի 16)։
* Սպիտակ Արծվի շքանշան (Լեհաստան, 1997 թվականի մայիսի 16)։
* «Ավստրիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» մեծ պատվավոր աստղ (Ավստրիա, 1998 թվական)
* Ռումինիայի աստղի շքանշանի շղթա (Ռումինիա, 2000 թվական)։
* «Մուգունհվա» շքանշան (Կորեայի Հանրապետություն, 1996 թվական)։
* Բրունեյի թագավորական ընտանիքի I աստիճանի շքանշան (Բրունեյ, 2004 թվական)։
* Սեպտեմբերյան Մեծ Հեղափոխության շքանշան (Լիբիա, 2003 թվական)։
* «Բեթլիեմ-2000» մեդալ (Պաղեստինի ազգային վարչակազմ, 2000 թվական)։
* «Ուկրաինայի անկախության 25-րդ տարվա» հոբելյանական մեդալ (2016 թվականի օգոստոսի 19), *անկախ Ուկրաինայի կայացման, նրա ինքնիշխանության հաստատման և միջազգային հեղինակության ամրապնդման գործում ունեցած նշանակալի անձնական վաստակի, պետական շինարարության, սոցիալ-տնտեսական, կրթամշակութային զարգացման գործում ներդրած ծանրակշիռ ավանդի, հասարակական-քաղաքական ակտիվ գործունեության, ուկրաինացի ժողովրդին բարեխիղճ և անբասիր ծառայության համար*։
* Աշխատանքի Կարմիր Դրոշի շքանշան (1976 թվական)
* Անկախ Պետությունների Համագործակցության պատվավոր նշան (2004 թվականի սեպտեմբերի 16), *Անկախ Պետությունների Համագործակցության շրջանակներում բարեկամության, բարիդրացիության, փոխըմբռնման և փոխշահավետ համագործակցության զարգացման գործում ունեցած մեծ ավանդի համար*։
* Տիրոջ Գերեզմանի շքանշանի շղթա (Երուսաղեմի Ուղղափառ Պատրիարք, 2000 թվական)։
* Սուրբ հավասարազոր իշխան Վլադիմիրի I աստիճանի շքանշան (1999 թվական)։
* Սուրբ Իլյա Մուրոմցի I աստիճանի շքանշան (2004 թվական)։
* Լենինյան մրցանակ (1979 թվական)։
* Ուկրաինայի գիտության և տեխնոլոգիաների պետական մրցանակ (1993 թվականի դեկտեմբերի 31)։
* Դոնեցկի մարզի պատվավոր քաղաքացի (2002 թվական)։
* Սևաստոպոլի պատվավոր քաղաքացի (2002 թվական)։
* Կրիվովա Ռոգայի պատվավոր քաղաքացի (1999 թվականի հոկտեմբերի 22)։
* Դնեպրի պատվավոր քաղաքացի։
* Բելգորոդ-Դնեստրովսկիի պատվավոր քաղաքացի։
* Պոլտավայի պատվավոր քաղաքացի։
* Երևանի պատվավոր քաղաքացի (2002 թվական)։
* Աստղագնացության միջազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Երևանի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի նախագահներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի ղեկավարներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Լեոնիդ Կուչմա