Մոզամբիկի քաղաքացիական պատերազմ

**Մոզամբիկի քաղաքացիական պատերազմը** սկսվել է 1976 թվականին և շարունակվել մինչև 1992 թվականը։

## Նախադրյալներ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո սկսվել է  եվրոպական գաղութային կայսրությունների անդառնալի փլուզումը։ Այնուամենայնիվ, պորտուգալական գաղութներըՊորտուգալիան, մասնավորապես Մոզամբիկը, համարել էր պետության անբաժանելի մասը և ձգտել է ամեն գնով պահպանել դրանք։ Երկիրը զինված պայքար է սկսել պորտուգալացի գաղութատերերի դեմ։ Արտասահմանում հիմնադրված «ՖՐԵԼԻՄՈ» ազգային-ազատագրական կուսակցությունը պարտիզանական պատերազմ է մղել և մինչ անկախություն ձեռք բերելը երկիրը վերահսկում էր երկրի տարածքի զգալի մասը 1964 թվականին։

## [[1964|Անկախություն և քաղաքացիական պատերազմ]]
Պորտուգալիայում տապալվել է բռնապետական ռեժիմը1974 թվականի ապրիլի 25-ին։ Պորտուգալիայում իշխանության եկած «ձախերը» անկախություն շնորհեցին գաղութներին, սակայն այս որոշման քաղաքական ֆորմալացման գործընթացը նշանավորվել է խոշոր թերություններով, որոնք հանգեցրել են աֆրիկյան երեք գաղութներում միակուսակցական քաղաքական համակարգերի հաստատմանը։ Մոզամբիկում առաջատար կուսակցություն է դարձել FRELIMO-ն՝ Սամորա Մաշելի գլխավորությամբ։ Սոցիալիզմի կառուցման և ԽՍՀՄ-ի և Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության հետ համագործակցության կուրս է վերցվել։ Ստեղծվել է միակուսակցական համակարգ, պետական անվտանգության *SNASP* ծառայությունը, որը սկսել է զանգվածային քաղաքական ռեպրեսիաներ (զոհերի թվում էին FRELIMO-ի նախկին ականավոր գործիչներ, այդ թվում՝ ճակատի առաջին փոխնախագահ Ուրիա Սիմանգոն ):

FRELIMO-ն ունեցել է բազմաթիվ հակառակորդներ, որոնց ծանրության ամենամեծ կենտրոնը Մոզամբիկի ազգային դիմադրությունն էր (MNF, որն ավելի հայտնի է իր պորտուգալալեզու RENAMO հապավումով), որը պարտիզանական պայքար է մղել կառավարության դեմ երկրի հյուսիսային և կենտրոնական նահանգներում և վայելել է նախ Ռոդեզիայի, ապա Հարավային Աֆրիկայի աջակցությունը: ՌԵՆԱՄՈ-ի առաջին ղեկավարը Անդրե Մացանգաիսան էր: Այն բանից հետո, երբ Մացանգայսան սպանվել է 1979 թվականին, նրան հաջորդեց Աֆոնսո Դլակաման: RENAMO-ի քաղաքական ռազմավարությունը մինչև 1983 թվականը որոշվել է Օռլանդա Քրիստինայի կողմից (սպանվել է Պրետորիայում անհասկանալի հանգամանքներում), մինչև 1988 թվականը՝ Էվո Ֆերնանդեսի կողմից (սպանվել է Լիսաբոնում, ենթադրաբար SNASP հատուկ գործողության արդյունքում):

ՌԵՆԱՄՈ-ի առաջին հարձակումը համարվել է քաղաքացիական պատերազմի սկիզբ 1977 թվականի մայիսի 30-ին։ ՌԵՆԱՄՈ-ի ռազմավարությունը հիմնականում սահմանափակվել է դիվերսիաներով՝ տնտեսական վնասը առավելագույնի հասցնելու միտումով։ Մինչև 1980 թվականը ՌԵՆԱՄՈ-ի հենակետերը գտնվել են նաև Հարավային Ռոդեզիայում (ներկայիս Զիմբաբվե), և որոշակի փուլերում օգտագործվել է նաև Մալավիի տարածքը։ Զիմբաբվեում բնիկ իշխանության հաստատումից հետո այս երկրի նախագահ Ռոբերտ Մուգաբեն աջակցել է Մոզամբիկի կառավարության պայքարին RENAMO-ի դեմ, որն այդ ժամանակվանից հովանավորվել է Հարավային Աֆրիկայի արտաքին հետախուզության կողմից: Ռազմական օգնություն FRELIMO-ին տրամադրվել է Տանզանիայից, Զիմբաբվեից և 1980-ականների վերջին նաև Մալավիից: Զիմբաբվեի բանակը մեծ դեր է խաղացել 1980-ականների երկրորդ կեսի գործողությունների մեծ մասում: Հարավային Աֆրիկան պաշտոնապես հրաժարվել է RENAMO-ի աջակցությունից (1984 թվականին)՝ Մոզամբիկից Աֆրիկյան ազգային կոնգրեսի բազաների դուրսբերման և առևտրայի նախապատվությունների դիմաց, բայց շարունակել է դա անել գաղտնի: Մոզամբիկի նախագահ Սամորա Մաշելը մահացել է ավիավթարի հետևանքով (1986 թվականի հոկտեմբերի 19-ին), որի ինքնաթիռը կարող էր ուղղված լինել այս երկրի հետախուզական ծառայությունների կողմից տեղադրված կեղծ ռադիոփարոսի վրա, սակայն վթարը հետաքննող պաշտոնական հանձնաժողովը եկել է այն եզրակացությունը, որ օդաչուները սխալվել են։

Մաշելի մահից հետո երկիրը ղեկավարել է Խոակիմ Չիսանոն, ով սկսել է ազատականացնել հասարակական կյանքը և բանակցե լէ ընդդիմության հետ: FRELIMO-ի կողմից այս գործընթացում ակնառու դեր է խաղացել գեներալ Ժակինտո Վելոսոնը, ով Մոզամբիկի անկախության առաջին տարիներին ղեկավարել է SNASP-ի ռեպրեսիվ ծառայությունը: Տարածաշրջանի քաղաքական պատկերի փոփոխության և ՌԵՆԱՄՈ-ին աջակցելուց Հարավային Աֆրիկայի նոր իշխանությունների մերժման համատեքստում 1992 թվականին կնքվել է վերջնական խաղաղության պայմանագիր։ ՌԵՆԱՄՈ-ն դարձել է աջերի օրինական քաղաքական կուսակցություն։ Սակայն Մոզամբիկում քաղաքական իրավիճակի պարբերական սրացումներով զինված բախումները վերսկսվել են։

Պատերազմի ողջ ընթացքում Խորհրդային Միությունը աջակցել է կառավարական ուժերին՝ մեծ օգնություն ցուցաբերելով կանոնավոր բանակի ձևավորման գործում (ԽՍՀՄ խորհրդականների և տեխնիկական մասնագետների մեծ խումբը մշտապես գտնվել է երկրում) և մատակարարելով նրան մեծ քանակությամբ զենք։ Պատերազմի ժամանակ մահացել է 6 խորհրդային ռազմական խորհրդական (չորսը մահացել են հակակառավարական ուժերի դարանակալման ժամանակ 1979թ. հուլիսի 26-ին) և երկուսը մահացել են արևադարձային հիվանդություններից։

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքացիական պատերազմ Մոզամբիկում
* Պատերազմին մասնակցած խորհրդային սպայի լուսանկարները

Կատեգորիա:20-րդ դարի հակամարտություններ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի ժողովուրդների պատերազմներ
Կատեգորիա:Մոզամբիկի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Մոզամբիկի պատմություն ըստ տասնամյակի
Կատեգորիա:Մոզամբիկի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մոզամբիկցիներ
Կատեգորիա:Քաղաքացիական պատերազմներ