Բուքեր Վաշինգտոն

**Բուքեր Տալիաֆերո Վաշինգտոն** (, ), ամերիկացի մանկավարժ և աֆրոամերիկացիների կրթության ջատագով, բանախոս, քաղաքական գործիչ և գրող:

## Կենսագրություն
Բուքեր Վաշինգտոնը ծնվել է 1856 թվականի ապրիլի 5-ին Վիրջինիա նահանգի պլանտացիաներում: Սևամորթ ստրուկի և իրեն անծանոթ սպիտակամորթ տղամարդու որդի է։ Նրա մայրն աշխատել է որպես խոհարար՝ պլանտացիայի սեփականատիրոջ տանը։ Մանկության տարիներին, ինչպես մյուս ստրուկները, նա ազգանուն չի ունեցել և 1861-1865 թվականների ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմի ավարտից հետո, որը ազատություն բերեց սևամորթ ստրուկներին, Բուքերն ընտրել է ԱՄՆ առաջին նախագահ Ջորջ Վաշինգտոնի ազգանունը:

Այն բանից հետո, երբ Աբրահամ Լինքոլնը ստորագրեց Էմանսիպացիայի հռչակագիրը՝ վերջ տալով սևամորթների շահագործմանը և նրանց ազատություն շնորհելով նախկին տերերից, Բուքերի մայրը լքել է պլանտացիան: Տեղափոխվել է Մոլդեն քաղաք, որը գտնվում է Արևմտյան Վիրջինիա  նահանգի մայրաքաղաք Չարլսթոնի մոտակայքում: Այնտեղ Բուքերն ինքն իրեն սովորել է կարդալ, իսկ հետո ավարտել է կիրակնօրյա դպրոցը, որը բաց էր աֆրոամերիկացի երեխաների համար:

Ընտանիքն ինչ-որ կերպ պահելու և մորը օգնելու համար նա դպրոցից առաջ առավոտյան աշխատում էր կես դրույքով՝ ածուխ տեղափոխելով խարույկի մեջ։ Նա աշխատում էր աղի գործարանում և ածխի հանքերում, բայց շարունակում էր կրթություն ստանալ։

1872 թվականին, տասնյոթ տարեկանում, ընդունվում է Վիրջինիայի Հեմփթոնի ընդհանուր գյուղատնտեսական ինստիտուտ սևամորթ ուսանողների համար, որտեղ նրանց ուսուցանում էին ավագ կիրակնօրյա դպրոցի ծրագրերով։ Այնտեղ սովորել է երեք տարի։ Ավարտելուց հետո դարձել է ուսուցիչ հարավի սևամորթների դպրոցներում և նույնիսկ կարճ ժամանակ աշխատել է որպես Համփթոնի ինստիտուտի ռեկտոր գեներալ Սամուել Արմսթրոնգի քարտուղար:

Այնուհետև Բուքեր Վաշինգտոնը տեղափոխվել է Վաշինգտոն, որտեղ շարունակել է կրթությունը: 1879 թվականին ստանում է ուսուցչի դիպլոմ և սկսում դասավանդել Հեմփթոնի ինստիտուտում, որտեղ ընդունվել է հնդիկ ուսանողների առաջին խումբը։

## Գրական գործունեություն
Բուքեր Վաշինգտոնը գրել է մի քանի գիրք։ Ամենահայտնին կոչվում է «Թոթափիր շղթաները»:

## Քաղաքական գործունեություն
[ձախից|մինի|Բուքեր Վաշինգտոնը ելույթ է ունենում [Քարնեգի հոլ|Քարնեգի Հոլում, 1906 թվական]]
Բուքեր Վաշինգտոնը ուշագրավ բանախոս էր, աֆրոամերիկացիների կրթության ականավոր մանկավարժներից և պայքարողներից մեկը: 1895 թվականի սեպտեմբերին Ատլանտա (Ջորջիա) քաղաքում առևտրային և արդյունաբերական ցուցահանդեսի բացման ժամանակ ելույթ է ունեցել՝ ուրվագծելով իր սոցիալ-քաղաքական հայեցակարգը, որը բաղկացած էր ռասայական և դասակարգային խաղաղությունից և սերտ համագործակցությունից սպիտակ և գունավոր բնակչության միջև: Միացյալ Նահանգներում դարձել է Ամերիկայի պատմության մեջ առաջին սևամորթը, որը ելույթ է ունեցել  սպիտակամորթ հանդիսատեսի առջև:

Իր ելույթում Բուքեր Վաշինգտոնը հավասարություն խնդրեց միայն երկու ոլորտում՝ աշխատանք գտնելու և ձեռներեցության ոլորտում։ Նրա ելույթը 10 րոպեում ձևավորեց ռասայական քաղաքականությունը հարավում։

Բուքեր Վաշինգտոնը գիտեր, թե ինչպես գրավել ունկնդիրների ուշադրությունը, և շուտով նրա հրապարակային ելույթները սկսեցին նյութական պտուղներ տալ Տասկինգի ինստիտուտի համար:

Նախագահ Թեոդոր Ռուզվելտը խորհրդակցել է նրա հետ սևամորթների և նույնիսկ սպիտակամորթ հարավցիների կառավարական պաշտոններում նշանակելու վերաբերյալ։

1896 թվականին Բուքերը ճանապարհորդել է Եվրոպայով ( Անտվերպեն, Հաագա, Փարիզ և Լոնդոն): Ուղևորության ընթացքում Վաշինգտոնը հանդիպել է Մարկ Տվենին և Վիկտորիա թագուհուն: Վերադառնալով ԱՄՆ՝ Վաշինգտոնը դարձել է Ամերիկայի սևամորթ բնակչության այն հատվածի ճանաչված առաջնորդը, որն անհրաժեշտ էր համարում խաղաղ ճանապարհով լուծել ռասայական խնդիրը։

## Մահ
Չնայած իր լայնածավալ ճանապարհորդություններին և լայնածավալ աշխատանքին, Վաշինգտոնը միշտ եղել է Տուսկեգիի տնօրենը: Վաշինգտոնի առողջությունը արագորեն վատացել է 1915 թվականին, երկու տարբեր բժիշկների նրա մոտ ախտորոշվել են Բրայթի հիվանդություն՝ երիկամների բորբոքում, որն այսօր կոչվում է նեֆրիտ: Ասելով, որ իրեն մնացել է ընդամենը մի քանի օր ապրելու, Վաշինգտոնը ցանկություն է հայտնել մահանալ Տուսկեգիում: Նա նստել է գնացք և 1915 թվականի նոյեմբերի 14-ի կեսգիշերից անմիջապես հետո հասել Տուսկեգի։ Մի քանի ժամ անց նա մահացավ 59 տարեկան հասակում։ Նրա հուղարկավորությունը տեղի է ունեցել 1915 թվականի նոյեմբերի 17-ին Տուսկեգի ինստիտուտի մատուռում։ Դրան մասնակցել է մոտ 8000 մարդ։ Նրան թաղել են մոտակայքում՝ Տասկեգի համալսարանի կամպուսի գերեզմանատանը։

Այն ժամանակ ենթադրվում էր, որ նա մահացել է սրտի անբավարարությունից, որը սրվել է գերաշխատանքից: 2006 թվականի մարտին նրա սերունդները թույլատրեցին բժշկական փաստաթղթերի ուսումնասիրությունը, սրանք ցույց տվեցին, որ ունեցել է հիպերտոնիա, արյան ճնշումը երկու անգամից ավելի նորմալ էր, և որ նա մահացել է երիկամների անբավարարությունից, որը առաջացել է արյան բարձր ճնշման հետևանքով։
աջից|մինի|Բուքեր Թ. Վաշինգտոնի դագաղը տեղափոխվում է գերեզման

## Ծանոթագրություններ

## Հետագա ընթերցում

* Aiello, Thomas. *The Battle for the Souls of Black Folk: WEB Du Bois, Booker T. Washington, and the Debate That Shaped the Course of Civil Rights* (ABC-CLIO, 2016) online.
* ; 243 pp. Studies the content and influence of his philosophy of entrepreneurship.
* Chennault, Ronald E. "Pragmatism and Progressivism in the Educational Thought and Practices of Booker T. Washington." *Philosophical Studies in Education* 44 (2013): 121–131. online 
* Christian, Mark. *Booker T. Washington: A Life in American History* (ABC-CLIO, 2021).
* Davis, Deborah. *Guest of Honor: Booker T. Washington, Theodore Roosevelt, and the White House Dinner That Shocked a Nation* (Simon and Schuster, 2012).
* Deutsch, Stephanie. *You need a schoolhouse: Booker T. Washington, Julius Rosenwald, and the building of schools for the segregated south* ( Northwestern University Press, 2011).
* Feiler, Andrew. *A Better Life for the Children: Julius Rosenwald, Booker T. Washington, and the 4,978 Schools That Changed America* (University of Georgia Press, 2021)
* Fisher, Laura R. "Head and Hands Together: Booker T. Washington's Vocational Realism." *American Literature* 87.4 (2015): 709–737.
* 
* 
* 
* 
* 
* .
* Jackson Jr, David H. "Booker T. Washington in South Carolina, March 1909." * South Carolina Historical Magazine* (2012): 192–220. online 
* Lewis, Theodore. "Booker T. Washington’s audacious vocationalist philosophy." *Oxford review of education* 40.2 (2014): 189–205.
* Mathews, Basil Joseph, *Booker T. Washington, educator and interracial interpreter* (Harvard University Press, 1948)
* 
* 
* 
* 
* Verney, Kevern J. *The art of the possible: Booker T. Washington and Black Leadership in the United States, 1881–1925* (Routledge, 2013).
* Webb, Clive. "‘A feeling which it is impossible for Englishmen to understand’: Booker T. Washington and Anglo-American Rivalries." *History* 107.376 (2022): 549–569.
* Weiss, Ellen. *Robert R. Taylor and Tuskegee: An African American Architect Designs for Booker T. Washington* (NewSouth Books, 2012).
* Wintz, Cary D.*African American Political Thought, 1890–1930: Washington, Du Bois, Garvey, and Randolph* (1996)
* 

### Պատմագրություն և հիշողություն
* Bieze, Michael Scott, and Marybeth Gasman, eds. *Booker T. Washington Rediscovered* (Johns Hopkins University Press, 2012), 265 pp. scholarly essays
* 
* Carroll, Rebecca, ed. *Uncle Tom or New Negro?: African Americans Reflect on Booker T. Washington and Up from Slavery 100 Years Later* (Crown, 2013).
* Crowley, John W. "Booker T. Washington Revisited." *American Literary Realism* 54.2 (2022): 170–181. excerpt
* 
* 
* Hamilton. Kenneth M. *Booker T. Washington in American Memory* (University of Illinois Press, 2017) online; see also online review
* 
* 
* Thornbrough, Emma Lou, ed. *Booker T. Washington - Great Lives Observed* (1969), short selections by Washington and by historians; online
* Zeringue, Joshua Thomas. "Booker T. Washington and the Historians: How Changing Views on Race Relations, Economics, and Education Shaped Washington Historiography, 1915–2010" (MA Thesis, LSU, 2015) online

Կատեգորիա:19-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Աֆրոամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Աֆրոամերիկացիների իրավունքների շարժման ակտիվիստներ