open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ստոքս (չափման միավոր)

[մինի|Տարբեր մածուցիկություն ունեցող նյութերի [սիմուլյացիա]]
**Ստոքս** (Ջորջ Գաբրիել Ստոքսի անունով), կինեմատիկական մածուցիկության միավորը ՍԳՎ (CGS) համակարգում։ Կրճատ նշանակվում է *Ստ* (միջազգային նշանակումը՝ *St*)։ Ստոքսն այն *կինեմատիկական մածուցիկությունն* է, որի դեպքում 1 գ/սմ3 խտությամբ միջավայրի *դինամիկական մածուցիկությունը* հավասար է 1 *[[պուազ (չափման միավոր)|պուազի]]*։

1 ստ = 1 սմ2/վրկ= 10−4 մ2/վրկ։ Ավելի հաճախ կիրառվել է Ստոքսից 100 անգամ փոքր միավորը՝ սանտիստոքսը (սՍտ, cSt)։

1980-ի հունվարի 1-ից Ստոքս գործածությունից հանվել է։

Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Ստուդիա (այլ կիրառումներ)

մինի
**Ստուդիա** ( — ուսումնասիրումն, պարապմունքների սենյակ),

* Նկարչի կամ քանդակագործի արվեստանոց։
* Արվեստագետներ կամ դերասաններ կրթող դպրոց։
* Թատերական կոլեկտիվ (ինչպես և արվեստագետների կոլեկտիվ), առավելաբար երիտասարդական, որ ծավալում է ստեղծագործական և ուսումնական գործունեություն։

## Տես նաև
* Կինոստուդիա
* Թատերական ստուդիաներ
* Պարարվեստի ստուդիաներ։
Հեռագրական ապարատ

մինի|Նկ. 1. հեռագրական ապարատի հաղորդիչի կառուցվածքային սխեման. 1. ինֆորմացիայի աղբյուր, 2. կոդավորող սարք, 3. հավաքաշարող սարք, 4. բաշխիչ, 5. ելքի սարք, 6. հաղորդակ, 7. կառավարող սարք, 8. ծառայական տարրերի տվիչ
մինի|Նկ. 2. հեռագրական ապարատի ընդունիչի կառուցվածքային սխեման. 1. մուտքի սարք, 2. ընդունող բաշխիչ, 3 . հավաքաշարող սարք, 4. վերծանիչ, 5. տպագրող սարք, 6. հաղորդակ, 7. կառավարող սարք
**Հեռագրական ապարատ**, էլեկտրական հեռագրաազդանշանների հաղորդման և ընդունման ապարատ։ Առաջին հեռագրական ապարատ ստեղծել և գործողությունը ցուցադրել է Պ.Լ. Շիլլինգը (1832)։ Տարբերում են գրանցող (Մորզեի) և տառատպիչ (ստարտստոպային) հեռագրական ապարատներ։ ԽՍՀՄ-ում հեռագրական ապարատի հիմնական տեսակներն են ժապավենային և փաթթոցային ստարտստոպային ապարատները։ Հեռագրական ապարատը բաղկացած է հաղորդչից և ընդունիչից։

## Հեռագրական հաղորդիչ
Հեռագրական հաղորդիչը (նկ. 1) իրագործում է հաղորդվող նշանների ծածկագրումը, զուգահեռ կոդային կոմբինացիայի փոխակերպումը հաջորդականի, կոդային կոմբինացիայի կազմը համալրում է ծառայական ազդանշաններով (ընդունիչի համաժամանակացման և փուլավորման համար), ինչպես նաև խիստ հաջորդականությամբ կապի գիծ է ուղարկում պահանջվող տևողության և ամպլիտուդի էլեկտրական ազդանշաններ։ Ինֆորմացիայի աղբյուրից տրվող յուրաքանչյուր նշան մտնում է կոդավորման (ծածկագրման տարրերը կոդավորման սարքի ելքից անցնում են հավաքաշարող սարքը։ Հաղորդող բաշխիչը կոդային կոմբինացիայի յուրաքանչյուր տարր հաջորդաբար փոխակերպում է որոշակի տևողության էլեկտրական ազդանշանի։ Ելքի սարքը ձևավորում է անհրաժեշտ հզորության, բևեռայնության և ձևի էլեկտրական ազդանշաններ, իսկ տվիչը հաղորդում է ծառայական ազդանշանները։ Ինֆորմացիայի հաղորդման արագությունը պայմանավորված է հաղորդակով։

## Հեռագրական ընդունիչ
Հեռագրական ընդունիչը (նկ.2) ընդունում է էլեկտրական ազդանշանները, որոշում յուրաքանչյուր տարրական ազդանշանի բևեռայնությունը, վերծանում կոդային կոմբինացիան և տպում ընդունված նշանը։ Մուտքի սարքից տարրական ազդանշաններն ընդունող բաշխիչի միջով ուղարկվում են հավաքաշարող սարքը, որտեղ դրանք կուտակվում և հաղորդվում են վերծանիչին, ապա՝ տպագրական մեքենային, որը ժապավենի կամ փաթթոցի վրա գրի է առնում հաղորդագրությունը։ Ընդունիչի համաժամանակացումն ու փուլավորումը իրագործվում են ընդունող բաշխիչով և կառավարող սարքով, իսկ ընդունիչի աշխատանքի արագությունը որոշվում է հաղորդակով։

Հեռագրական ապարատի կազմի մեջ կարող են մտնել նաև ավտոմատացման կցիչներ (ռեպերֆորատորային, տրանսմիտերային), ինքնապատասխանիչ և ինքնարգելակ, որոնք հնարավորություն են տալիս ավտոմատ կերպով հաղորդել և ընդունել հաղորդագրությունը, միացնել-անջատել հաղորդակը և այլն։

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Կատեգորիա:Հեռագրակապ
Ծաղկաձորի պար

[frame|[Կարին (ավանդական երգի-պարի համույթ)|«Կարին» ավանդական երգի-պարի համույթը պարում է Ծաղկաձորի]]
**Ծաղկաձորի **, հայկական ծիսական պար։ Կարելի է դասել այնպիսի պարանմուշների շարքին, որոնք դեռևս հնագույն սին հավատալիքների շրջանում կատարվել են ոչ միայն կոնկրետ ծեսերի ժամանակ, այլ գրեթե ամեն արարողության ժամանակ։ Ծաղկաձորի պարը հիմնականում պարել են Վասպուրականի շրջանում՝ ուխտագնացությունների ժամանակ։

## Ստուգաբանություն
«Ծաղկաձորի» անվանումն ամենայն հավանականությամբ ծագել է Վասպուրականի շրջանում շրջանի համանուն տեղանվան հետ, որտեղ կային մի քանի մատուռներ, սրբատեղիներ, և դեպի ուր ժամանում էին ուխտի գնացած վասպուրականցիները։

## Խորհուրդ
«Ծաղկաձորին» կապված է պտղաբերության աստսվածությունների և բնության պտղաբերության, բուսական և կենդանական աշխարհի աճի վրա մոգական ազդեցություն ունեցող գործողությունների հետ։ Պարի կապը պտղաբերության հետ մատնանշում են նրանում տեղ գտած բարձր թռիչքները, որոնցով պարողները ուզում էին ստանալ մոգերի բարեհաճ վերաբերմունքն իրենց բերքի աճի նկատմամբ։

## Պարային քայլեր
Պարի ձախ և աջ կտրուկ դարձումները խորհրդանշում են կյանքի տատանողականության, բնության ոչ բարենպաստ փոփոխությունների՝ երաշտների, կարկուտների և այլնի ազդեցությունը պտղաբերության վրա։ Պարաքայլերը վերջանում են դեպի աջ գնացող թռիչքներով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ծաղկաձորի պարը «Կարին» ավանդական երգի-պարի խմբի կատարմամբ
* Ուսուցողական հոլովակ
Բյուզանդիայի անկում

250px|մինի
**Բյուզանդիայի անկումը** 1452 թվականին ամռանը թուրքերը նախապատրաստվեցին Կոստանդնուպոլսի գրավմանը։ Նրանք մայրաքաղաքը շրջափակեցին և՝ ծովից, և՝ ցամաքից։ Սուլթան Մեհմեդ 2–րդը Կոստանդնուպոլսի պարիսպների տակ հավաքեց շուրջ 200 հազար զինվոր։ Թուրքական բանակն ուներ այն ժամանակվա համար առաջնակարգ հրետանի։ Մայրաքաղաքի մեկ պաշտպանին ընկնում էր շուրջ 20 պաշարող։ Չնայած մայրաքաղաքի բնակչության ցույց տված հերոսական դիմադրությանը՝ թուրքերը 1453 թվականին մայիսի 29–ին գրավեցին Կոստանդնուպոլիսը և երեք օր կողոպտեցին այն։ Վերջին կայսր Կոստանդին 11-րդ Պալեոլոգոսը սպանվեց ճակատամարտում։ Կոստանդնուպոլսի անկումով Բյուզանդական կայսրությունը դադարեց գոյություն ունենալուց։ Կոստանդնուպոլիսը դարձավ Օսմանյան կայսրության մայրաքաղաք և վերանվանվեց Ստամբուլ։ Այնուհետև թուրքերը ձեռնամուխ եղան նախկին կայսրության մյուս տարածքների նվաճմանը։ Նրանք գրավեցին Պելոպոնեսը, իսկ 1461 թվականին՝ Տրապիզոնի կայսրությունը։ Բյուզանդիայի անկումը պայմանավորված էր ոչ միայն արտաքին, այլև ներքին պատճառներով։ Ամենածանր հարվածը նրան հասցրեց խաչակրաց չորրորդ արշավանքը, որից Բյուզանդիան այդպես էլ չկարողացավ ուշքի գալ։ 13-րդ դար կայսրությունն անընդհատ պատերազմների մեջ էր և՝ Արևելքում, և՝ Արևմուտքում։ Սակայն Բյուզանդիայի կործանման գլխավոր պատճառը քաղաքների, արհեստի և առևտրի անկումն էր, որոնք զգալի չափով կապված էին ինչպես թուրքական նվաճումների, որոնք տիրել էին ասիական առևտրական ճանապարհներին, այնպես էլ օտարերկրյա վաճառականների վարած քաղաքականության հետ։ Նրանց տրված առևտրական արտոնությունների և մենաշնորհների արդյունքում բյուզանդական առևտուրն անկում ապրեց։ Կայսրության կործանմանը նպաստեց նաև պապականության և արևմտաեվրոպական երկրների վարած քաղաքականությունը, որոնք Բյուզանդիային միայնակ թողեցին թուրքական վտանգի դեմ։ Բյուզանդիայի և Բալկանյան թերակղզու մյուս երկրների նվաճումը թուրքերի կողմից բացասական հետևանքներ ունեցավ այստեղ բնակվող ժողովուրդների ճակատագրի համար։ Նրանց տնտեսական, քաղաքական և մշակութային զարգացումը երկար ժամանակով կասեցվեց։ Թուրքական տիրապետության հաստատումը Բալկաններում սպառնալիք ստեղծեց Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի երկրների համար։ Պապականությունը և Արևմտյան Եվրոպան պետք է հատուցեին Բյուզանդիայի նկատմամբ իրենց վարած քաղաքականության համար։ Օսմանյան Թուրքիայի ձեռքն ընկան առևտրական կարևորագույն ճանապարհները, որը մեծ հարված հասցրեց Արևելքի հետ Արևմտյան Եվրոպայի առևտրին։
## Ծանոթագրություններ
Համաշխարհային պատմություն 11

Կատեգորիա:Բյուզանդիայի պատմություն
Հեռախոսային ինդուկտոր

300px|մինի|Նկ. 1. պտտվող խարիսխով ինդուկտոր. 1. հաստատուն մագնիսներ, 2. բևեռի կցան, 3. հոսանքահան զսպանակ (կոնտակտով)
300px|մինի|Նկ. 2. անշարժ փաթույթով ինդուկտոր. '''''ա'''''-ընդհանուր տեսքը, '''''բ'''''-կտրվածքը. 1. պտտվող բազմաբևեռ հաստատուն մագնիս (ռոտոր), 2. փափուկ պողպատե ստատոր, 3. պտտվող սկավառակ, 4. բռնակ, 5. ստատորի փաթույթ
**Հեռախոսային ինդուկտոր**, ձեռքի հաղորդակով մագնիսաէլեկտրական մեքենա. կիրառվում է գյուղական կապի հեռախոսային ապարատներում՝ կանչի և ավարտի ազդանշաններ ուղարկելու համար։ Գրգռում է 18-21 հց հաճախականության, 60-70 վ լարման և 3,8 վտ հզորության փոփոխական հոսանք (2,5 կօհմ դիմադրության բռնվածքի դեպքում)։ Լինում են 2 տեսակի. 
* երկու անշարժ ուղղանկյունաձև մագնիսներով, պտտվող խարիսխով (փաթույթով), ռեդուկտորով ու հոսանքահան զսպանակներով ինդուկտոր (նկ. 1), 
* անշարժ խարիսխով (փաթույթով) ու պտտվող օղակաձև բազմաբևեռ մագնիսներով ինդիկատոր (նկ. 2)։
 
Հոսանքի անհրաժեշտ հաճախությունը ձեռք է բերվում բռնակի պտտման 3-3,5 պտ/վրկ հաճախականության դեպքում։

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Ստորջրյա հնագիտություն

մինի|Քարտեզի տեղծումը ջրի տակ
**Ստորջրյա հնագիտություն**, ջրի տակ (ծովերում, լճերում, գետերում) գտնվող հին և միջնադարյան հուշարձանների հնագիտական հետազոտություն։ Այդպիսի հուշարձաններ են խորտակված նավերը, ինչպես նաև այն բնակավայրերը կամ դամբարանադաշտերը, որոնք ջրամույն են եղել առափնյա գծի փոփոխումից, երկրաշարժերից են։ Ստորջրյա հնագիտություն առաջացել է XX դարի սկգբին։ Ստորջրյա աշխատանքներն իրագործել են ջրասուզակները՝ հատուկ նավերի միջոցով, իսկ XX դարի կեսից առավել մեծ նշանակություն են ստանում ջրասուզակի թեթև հանդերձանքով մասնագետ հնագետների ստորջրյա աշխատանքները։

Կատեգորիա:Ծովային պատմություն
Կատեգորիա:Ստորջրյա հնագիտություն
Ամբողջատիրական համակարգ ԽՍՀՄ-ում

250px|մինի|աջից

**ԽՍՀՄ–ում ամբողջատիրության հաստատմանը** նպաստեց 1930–ական թվականների սկզբներին ԽՍՀՄ–ում ձևավորված վարչահրամայական համակարգը։
## Ամբողջատիրության հաստատումը
Ամբողջատիրության խորհրդային տարատեսակն ուներ մի շարք պատճառներ։ Նախ, խորհրդային ամբողջատիրության անհրաժեշտ տարր հանդիսացող կառավարման վարչահրամայական համակարգը համապատասխանում էր սոցիալիզմի կառուցման վերաբերյալ այն ժամանակներում իշխող պատկերացումներին։ Զգացվում էր ժողովրդական զանգվածների սոցիալ–տնտեսական և մշակութային ընդհանուր ցածր մակարդակը։ Երկրում բացակայում էին ժողովրդավարության ավանդույթները։ Չհաջողվեց ստեղծել իշխանության մարմինների գործունեության նկատմամբ ժողովրդավարական վերահսկողության մեխանիզմներ։ Ձևավորվում էր խորհրդային առաջնորդների (Լենին և Ստալին) անձի պաշտամունքը։ Ամբողջատիրության հաստատմանը նպաստեցին նաև կառավարող կուսակցության անհանդուրժողականությունն ու քաղաքական ընդդիմության բացակայությունը։ Քաղաքացիական պատերազմը նպաստեց միակուսակցական համակարգի ձևավորմանն ու մարքս–լենինյան գաղափարախոսության գերիշխանությանը։ Քաղաքական ընդդիմությունը ոչնչացված էր։ Էական դեր խաղաց նաև պետական և կուսակցական մարմինների բյուրոկրատացումը։ Տնտեսության պետականացումը կտրուկ մեծացրեց պետական ապարատի լիազորությունները։ Բացի այդ, տեխնիկական և տնտեսական հետամնացության հաղթահարման անհրաժեշտությունը, մարդկային և նյութական ռեսուրսների ծայրահեղ մոբիլիզացման պատճառ դարձան։ Կապիտալիստական շրջափակման և ռազմական սպառնալիքի մթնոլորտը նույնպես ազդում էր բնակչության բարոյահոգեբանական վիճակի վրա։ Ամբողջատիրությունը դրսևորվում էր նաև սոցիալական բնագավառում։

## Խորհրդային մարդու սահմանափակումներերը
250px|մինի|աջից
20-րդ դարի առաջին կեսին խորհրդային մարդու կյանքում կային բազմաթիվ սահմանափակումներ.
* Կոլտնտեսականները զրկված էին ազատ տեղաշարժվելու իրավունքից։ Ի տարբերություն բնակչության մյուս խմբերի՝ նրանք չունեին անձնագրեր։
* Բնակության վայրի հարցում գործում էին սահմանափակումներ։ Օրինակ՝ արգելված էր հաստատվել որևէ վայրում առանց գրանցման։
* Սահմանափակումներ կային նաև աշխատանքի վայրի ընտրության և աշխատավայրի փոփոխման հարցում։
* Գործում էին նաև կուսակցական պատկանելությանն առնչվող սահմանափակումներ։ Միջին և բարձր պաշտոններ վարելու համար ցանկալի էր, որ անձը լինի կոմունիստական կուսակցության անդամ։

## Աղբյուրներ
* Համաշխարհային պատմություն 12. Հումանիտար հոսք
Հեղինակ՝ Վ. Պետրոսյան, Ա. Նազարյան, Ռ. Սաֆրաստյան

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ պատմություն
Ֆերնանդինյո

**Ֆերնանդո Լուիզ Ռոզա** (, ավելի հայտնի Ֆերնանդինյո , ), բրազիլացի ֆուտբոլիստ, անգլիական Մանչեսթեր Սիթիի և Բրազիլիայի ազգային հավաքականի կիսապաշտպան է։

## Կենսագրություն
2003/04 մրցաշրջանում Ֆերնանդինյոն օգնեց Բրազիլիայի հավաքականին մինչև 20 տարեկանների աշխարհի առաջնությունում։

2004 թվականին Ֆերնանդինյոն խփեց 9 գոլ և «Պարանաենսե»-ի կազմում դարձավ Բրազիլիայի առաջնության արծաթե մեդալակիր։ 2005 թվականին ֆուտբոլիստը օգնեց թիմին հասնել Լիբերտադորեսի գավաթի եզրափակիչ, որից հետո 7,8 միլիոն եվրոյի դիմաց տեղափոխվեց Դոնեցկի «Շախտյոր», որի հետ ստորագրեց 5 տարվա պայմանագիր։

Ֆերնանդինյոն մեծ ծավալի աշխատանք կատարեց Դոնեցկի «Շախտյոր»-ում 2005/06 մրցաշրջանում, երբ այդ մրցաշրջանում իր թիմը հաղթեց Ուկրաինայի առաջնությունում։

Մատուլազեմի սկանդալային հեռացումից հետո Ֆերնանդինյոն դարձավ թիմի առաջատարներից մեկը։

2013 թվականի հունիսի 6-ին Ֆերնանդինյոն տեղափոխվեց 40 միլիոն եվրոյի դիմաց անգլիական Մանչեսթեր Սիթի։

## Կարիերայի վիճակագրություն
**2014 թվականի մայիսի 11-ի դրությամբ**

## Հավաքականում կարիերան
Ֆերնանդինյոն Բրազիլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում դեբյուտել է 2011 թվականի օգոստոսի 10-ին Գերմանիայի հետ ընկերական հանդիպմանը, որը ավարտվել է Գերմանիայի 3։2 հաշվով հաղթանակով։ Ֆերնանդինյոն դուրս եկավ խաղադաշտ մեկնարկային րոպեներից, բայց փոխարինվեց 69-րդ րոպեին։

Բրազիլիայի կազմում մասնակցել է ԱԱ 2014-ին։

#### Միջազգային գոլեր
**2014 թվականի հունիսի 12-ի դրությամբ**

## Նվաճումներ
### Ակումբ

Ատլետիկո Պարանաենսե
*Կոպա Լիբերտադորես։ Եզրափակիչի մասնակից։ 2005

Շախտյոր Դոնեցկ
*Ուկրաինայի առաջնություն։ 2005-06, 2007-08, 2009-10, 2010-11, 2011-12, 2012-13
*Ուկրաինայի գավաթ։ 2007–08, 2010–11, 2011–12, 2012–13
*Ուկրաինայի սուպերգավաթ։ 2008, 2010, 2012
*ՈՒԵՖԱ Գավաթ։ 2008–09

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ատլետիկո Պարանաենսեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Սիթիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Շախտյոր Դոնեցկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Եվրոպական միասնացում

[250px|մինի|աջից|[Մաստրիխտ քաղաքը]]
250px|մինի|աջից|Եվրատոմ-ի անդամ երկրները
250px|մինի|աջից|ԵՏՀ-ի ընդլայնումը
250px|մինի|աջից|Հուշարձան Շենգենյան համաձայնագրի հիշատակին

**Եվրոպական միություն**ը միջազգային կառույց է, 27 եվրոպական երկրների միավորում։

## Եվրոպական միության անհրաժեշտությունը
Երկրորդ աշխարհամարտից հետո վերականգնվեց Պան-Եվրոպայի (ՀամաԵվրոպականության) գաղափարը։
Եվրոպական տնտեսական համագործակցության ձևավորման գլխավոր պատճառը հակամարտությունն էր արևմտյան և արևելյան խմբավորումների միջև։ Բացի այդ արևմտաեվրոպական երկրները փորձում էին ամրապնդել իրենց դիրքերը հետպատերազմյան աշխարհի տնտեսական կենտրոնների (ԱՄՆ, Ճապոնիա, սոցիալիստական համագործակցություն) առկայության պայմաններում։ Կար նաև միջպետական հակասությունները շտկելու անհրաժեշտություն։

## ԱՊԵՄ, ԵՏՀ, Եվրատոմ
1951 թ.-ին ստեղծվեց Ածխի և պողպատի եվրոպական միավորումը (ԱՊԵՄ), որի մեջ մտան 6 երկիր։
1957 թ.-ին Գերմանիան, Ֆրանսիան , Նիդերլանդները, Իտալիան, Բելգիան և Լյուքսեմբուրգը ստորագրեցին Եվրոպական տնտեսական համագործակցության (ԵՏՀ) ստեղծման վերաբերյալ պայմանագիր։ Մեծ Բրիտանիան, Դանիան, Իռլանդիան, Հունաստանը, Իսպանիան և Պորտուգալիան առավել ուշ միացան ԵՏՀ-ին։
ԵՏՀ-ի մասնակիցները հիմնեցին նաև Եվրատոմը և 1976 թ.-ից սկսած ԵՏՀ-ն, ԱՊԵՄ-ը և Եվրատոմը միավորվեցին Եվրոպական համագործակցություն կառույցի ներքո (Շտաբ-կայանը՝ Բրյուսել) ։

## Մաաստրիխտի պայմանագիրը
Եվրոպական ընկերակցության պետությունների ղեկավարները 1992 թ.-ին Հոլանդիայի Մաաստրիխտ քաղաքում ստորագրեցին միության վերաբերյալ պայմանագիր։ Այն ամրացնում էր տնտեսական և արժույթային միությունը, ընդհանուր արտաքին քաղաքականությունը և համագործակցությունը արտաքին և ներքին գործերի համակարգում։
1993 թ.-ից սկսած Եվրոպական համագործակցությունը վերանվանվեց Եվրոպական միություն։

## Շենգենյան համաձայնագիր
1985 թ.-ի Հունիսի 14-ին Շենգեն քաղաքում կնքվեց Շենգենյան պայմանագիրը։ Այն ստորագրեցին Եվրոպական տնտեսական համագործակցության անդամ 5 երկրները։ Հետագայում Շենգենյան սահմանները ընդարձակվեցին և այժմ ընդգրկում է մոտ 25 եվրոպական երկրներ։ 
Շենգենը Լյուքսեմբուրգի հարավ-արևելքում գտնվող գինեգործական քաղաքատիպ ավան է, որտեղ հատվում են Գերմանիայի, Ֆրանսիայի և Լյուքսեմբուրգի սահմանները։ Ավանը հայտնի դարձավ այնտեղ կնքված համանուն պայմանագրի շնորհիվ։ 

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
Համաշխարհային պատմություն 12. Հումանիտար հոսք

Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմություն
Հեռախոսային կայան

մինի|Քաղաքային հեռախոսային ցանցի դեկադա-քայլային ('''''ա'''''), կոորդինատային ('''''բ''''') և քվազի-էլեկարոնային ('''''գ''''') ավտոմատ հեռախոսային կայանների պարզեցված կառուցվածքային սխեման. '''''ՆՓ, ԽՓ, ԳՓ, ԱՓ'''''-նախնական, խմբային, գծային և աբոնենտային փնտրման աստիճաններ, '''''ԱԳԲ'''''-աբոնենտային գծերի բլոկ, '''''ՄԳԲ'''''-միացման գծերի բլոկ, '''''ԱՀԿ'''''-ավտոմատ հեռախոսային կայան, '''''ԱԳ'''''-աբոնենտային գծեր, '''''ՄԳ'''''-միացման գծեր
**Հեռախոսային կայան**, հեռախոսակայան, հեռախոսային ցանցի կապուղիների կոմուտացման համար նախատեսված տեխնիկական միջոցների համալիր։ Հեռախոսային կայանում կատարվում է հեռախոսային որոշակի կապուղիների միացում և անջատում, այդ նպատակով միավորվում և բաշխվում է հեռախոսային հաղորդումների հոսքը՝ ըստ կապի ուղղությունների։ Հեռախոսային կայանի կապի հանգույցի մի տարատեսակն է. սովորաբար այն տեղավորվում է հատուկ շենքում։ Ըստ կոմուտացման եղանակի՝ հեռախոսային կայանները լինում են ձեռքի (ՁՀԿ) և ավտոմատ (ԱՀԿ)։ 
* ՁՀԿ-ում կապուղիների կոմուտացումը կատարում է օպերատոր-հեռախոսավարուհին՝ հեռախոսային կոմուտատորով, 
* ԱՀԿ-ում միացումները կատարվում են ավտոմատ կերպով, կառավարվելով էլեկտրական հոսանքի իմպուլսներով, որոնք ձևավորվում են կանչող աբոնենտի հեռախոսային ապարատի համարա հավաքիչով։ 
Քաղաքային ԱՀԿ (տես նկարում) կազմված է կրոսից, ավտոմատների սրահից, գեներատորային, կուտակիչային և օժանդակ բաժիններից։ Կրոսում տեղադրված է փոխարկման գլխավոր վահանը, որի գծային կողմին միացվում են աբոնենտային գծերը, իսկ կայանային կողմին՝ ավտոմատային սրահից եկող լարերը։ Ավտոմատային սրահամ տեղադրված են կոմուտացիոն սարքերը, որոնց միջոցով կատարվում է աբոնենտային գծերի անհրաժեշտ կոմուտացումը։

ԱՀԿ-ի էլեկտրասնուցումը կատարվում է փոփոխական հոսանքի ցանցից, էլեկտրական ուղղիչի միջոցով, որին զուգահեռ միացվում է կուտակիչային մարտկոցը՝ լարման բաբախումները հարթելու համար։ Կուտակիչային մարտկոցը, բացի այդ, ծառայում է իբրև հոսանքի պահեստային աղբյուր՝ ցանցի լարման կարճատև անջատման դեպքում։ Ըստ կոմուտացման սարքերի տեսակի տարբերում են՝ դեկադա-քայլային համակարգի, կոորդինատային համակարգի, էլեկտրոնային և քվազիէլեկտրոնային ԱՀԿ։ 
# Դեկադա-քայլային համակարգի ԱՀԿ-ում կոմուտացման հիմնական տարրերը սահող կոնտակտներով քայլային և դեկադա-քայլային փնտրիչներն են։ 
# Կոորդինատային համակարգի ԱՀԿ-ում կոմուտացման հիմնական մեխանիզմը ռելեային կոնտակտներով բազմապատիկ կոորդինատային միացուցիչն է։
# Էլեկտրոնային ԱՀԿ-ի սարքավորման մեջ օգտագործված են մագնիսական և կիսահաղորդչային նյութերի հատկությունները։ Այդպիսի ԱՀԿ բնութագրվում է բարձր հուսալիությամբ ու արագագործությամբ, շահավետությամբ և ոչ մեծ չափերով։ Սակայն էլեկտրոնային ԱՀԿ-ի օգտագործումը դանդաղում է էլեկտրոնային կոնտակտների ոչ բավարար որակի պատճառով։ 
# Քվազիէլեկտրոնային ԱՀԿ զերծ է հիշյալ թերությունից։ Նրա կառավարող սարքավորումը հագեցած է էլեկտրոնային գործիքներով, իսկ կոմուտացման սարքերը պատրաստված են էլեկտրամեխանիկական փոքրածավալ, արագագործ, հերմետիկ փակված ռելեներից (հերկոններից)։

Կատեգորիա:Հեռախոսակապ
Ալեքսանդր Ստոպանի

**Ստոպանի Ալեքսանդր Սիարոֆանովիչ** (), խորհրդային կուսակցական և պետական գործիչ։ Կոմունիստական կուսակցության անդամ 1893 թվականից։

## Կենսագրություն
Սովորել է Կազանի համալսարանում և Յարոսլավլի իրավաբանական լիցեյում, եղել է խորհրդա-դեմոկրատական խմբակի անդամ։ Եղել է «Իսկրա»-ի գործակալ, աշխատել «Հյուսիսային բանվորական միությունում»։ ՌՍԴԲԿ 2-րդ համագումարի (1903) հրավիրման կազմակերպական կոմիտեի անդամ, ՌՍԴԲԿ 2-րդ և 5-րդ համագումարների պատգամավոր։ Կուսակցական, հեղափոխական աշխատանք է կատարել Կոստրոմայում (1905-1907), Բաքվում (1908 թվականից), բազմիցս ձերբակալվել է։ 1917 թվականի Հոկտեմբերյան օրերին աշխատել է Սմոլնիում՝ պարենահանձնաժողովում։ 1918-1920 թվականներին եղել է Աշխատանքի ժողկոմատի կոլեգիայի, Հյուսիս-Կովկասյան հեղկոմի անդամ, Աշխատանքի ժողկոմի և ՀԱՍԿխ-ի լիազորը Կովկասում։ 1921 - 1922 թվականներին՝ Կովկասյան աշխատանքային բանակի Ռազմհեղխորհրդի անդամ։ 1922 թվականից աշխատել է Աշխատանքի ժողկոմատում, միաժամանակ եղել է ՌՍՖՍՀ Գերագույն դատարանի անդամ, 1924-1929 թվականներին՝ ՌՍՖՍՀ դատախազ աշխատանքային գործերով։ 1930-1932 թվականներին՝ հին բոլշևիկների համամիութենական ընկերության նախագահի տեղակալ։ Հեղափոխական շարժման պատմությանը, տնտեսական վիճակագրությանը նվիրված աշխատությունների հեղինակ է։ Թաղված է Կարմիր հրապարակում, Կրեմլի պատի մոտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Ստրելեցներ

200px|մինի|Ստրելեց
**Ստրելեցներ** (), 16-րդ դարից -18-րդ դարի սկզբի ռուսական զորատեսակ։ Ստեղծվել է 1540—1950-ական թվականներին, պիշչալնիկների (երկարափող հրացանավորներ) ջոկատների հիման վրա։ Սկզբնական շրջանում ստրելեցներին հավաքագրվում էին ազատ առևտրաարհեստավորական և գյուղական բնակիչներից։ Հետագայում ծառայությունը դարձավ ժառանգական և ցմահ։ Գոյություն ունեին ընտրովի (ավելի ուշ՝ մոսկովյան) և քաղաքային (Ռուսաստանի տարբեր քաղաքներում) ստրելեցներ։ Մոսկովյան ստրելեցները պահպանում էին Կրեմլը, մասնակցում ռազմական, գործողությունների։ Քաղաքային ստրելեցները մատուցում էին կայազորային և սահմանապահային ծառայություն, կատարում տեղական վարչության (վոյեվոդների) հանձնարարությունները։

Ստրելեցները ենթարկվում էին Ստրելեցյան պրիկազին (հրաման), պատերազմի ժամանակ զորահրամանատարներին։ Ստրելեցները հանդերձավորված, զորավարժեցված և զինված էին միատեսակ (ձեռքի երկարափող հրացաններ, մուշկետներ, տապարներ, թրեր, մասամբ՝ տեգեր)։ Ստրելեցները ապրում էին «սլոբոդա» կոչվող առանձին բնակավայրերում՝ կառավարությունից ստանալով ռոճիկ։ Որոշ վայրերում ռոճիկի փոխարեն նրանց տրվում էր ընդհանուր օգտագործման հողատարածություն։ 16-րդ դարի․ վերջին կային 20—25 հզ․ ստրելեց 1681 թ.-ին՝ 55 հզ․։ Ստրելեցները մարտունակությամբ աչքի ընկան Կազանի պաշարման ժամանակ (1552 թ.), Լիվոնյան պատերազմում, լեհ-շվեդական զավթիչների և Ղրիմի խանության դեմ ռազմական գործողություններում։

Այնուամենայնիվ, XVII դարի 2-րդ կեսին դրսևորվեց ստրելեցյան զորքի ժամանակավրիպությունը զինվորական, ռեյտերական (վարձկան հեծյալներներ) և այլ գնդերի համեմատությամբ։ Ծանր ծառայությունը, ռոճիկի մշտական ձգձգումները, տեղական վարչության և ստրելեցյան պետերի չարաշահումները պայմանավորեցին շարքային ստրելեցներին, հատկապես չքավորների, մասնակցությունը հակացարական ելույթներին, գյուղացիական պատերազմներին, քաղաքային ապստամբություններին։ Չնայած դրան, ստրելեցների հիմնական ուժերը կառավարության կողմն էին։

XVII դարի վերջից ստրելեցները սկսեցին մասնակցել իշխանության համար կառավարական խմբավորումների պայքարին։ 1698 թ.-ի ստրելեցյան խռովությունից և Ազովի հուզումներից հետո Պետրոս I կարգադրեց կազմացրել ստրելեցյան զորքը, սակայն Հյուսիսային պատերազմի կապակցությամբ հրամանի կենսագործումն առժամանակ դադարեցվեց։ Այն կենսագործվեց 1720-ական թվականները, թեպետ մի շարք վայրերում քաղաքային ստրելեցները պահպանվեցին գրեթե մինչե 15-րդ դարի վերջը։

Կատեգորիա:Հետևազոր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի զինված ուժեր
Սերմերի ստրատիֆիկացում

**Սերմերի ստրատիֆիկացում**, (), սերմերի նախացանքային մշակության միջոցառում․ կատարվում է ծլումն արագացնելու նպատակով։ Կիրառվում է հիմնականում ծառատեսակների (պտղատու, անտառային, դեկորատիվ) և որոշ դեղաբույսերի դժվար ծլող սերմերի համար։ Սերմերը 1։ 3 հարաբերությամբ խառնում են մաքուր լվացած ավազի կամ թեփի, տորֆի մանրուքի հետ։Uերմերը խոնավեցնելուց հետո պարկերով կամ արկղներով պահում են նկուղներում կամ խրամատներում ցածր ջերմաստիճանի (1-10&nbsp;°C) պայմաններում։ Խառնուրդի շերտի հաստությունը ընդավորների ու կորիզավորների համար չպետք է գերազանցի, համապատասխանաբար՝ 20-25 և 50-60 սմ-ից։ Կորիզավորների սերմերը ստրատիֆիկացնում են բերքահավաքից անմիջապես հետո, ընդավորներինը՝ հունվար-փետրվար ամիսներին։ Սերմերի ստրատաֆիկացումը տևում է մեկից մինչև մի քանի ամիս։

Կատեգորիա:Բույսի բազմացում
Դյուրարարա՜

**Դյուրարարա!!** (` デュラララ!!), Ճապոնիայում լույս տեսած լայթ-նովել` Րյոգո Նարիտոյի գլխավորությամբ և Սիձուխիտո Յասուդայի պատկերազարդումներով։
 
## Սյուժե
Միկադո Րյուգամինեն՝ հանգիստ և համեստ մի երիտասարդ, ապրում է մայրաքաղաքի արվարձանում և նախընտրում շփումը համացանցով։ Սակայն հերոսը հանկարծ ինչ-որ նոր բան է ցանկանում և մանկության ընկերոջ խորհրդով տեղափոխվում Ռայրա ավագ դպրոց։ Այն գտնվում էր Իկիբակուրույում` Տոկիոյի ամենաուրախ ու ամենավտանգավոր թաղամասերից մեկում։ Այստեղ լինելով` Միկադոն ուղղակի խորասուզվում է ուրիշ աշխարհի մեջ, իսկ հին ընկեր Մասաոմին ավելի խորն է տանում նոր բնակավայրի փուլերով։ Շատ շուտով նորեկ Միկադոն հասկանում է, որ ապրելու համար պետք է կարողանալ շրջանցել մարդկանց, փողոցային ավազակախմբերը առաջվա պես արտասովոր չեն։ Իսկ երբ Միկադոն տեսնում է քաղաքային լեգենդին՝ անգլուխ հեծյալին, վերջնականապես հասկանում է, որ իզուր չի եկել։ Դրանից հետո գլխավոր հերոսը դառնում է մեծ քաղաքի, դպրոցական ընկերների հետ համարձակ արկածների ու կյանքի, փողոցային և համացանցային ավազակների, սև շուկայի գործարքուների, գերբնական արարածների մի մասը։

### Կերպարներ
**Սելտի Ստուրլուսոն** 
Սելտի Ստուրլուսոն|մինի
Սերիալի գլխավոր հերոսուհին՝ նույն ինքը անգլուխ մոտոցիկլավարուհին, սև մոտոցիկլավարուհին։ Նրա կերպարը կելտերի դիցաբանությունից է։ Նա պարտավորված է այցելել այն մարդկանց, որոնք մահամերձ են։ Ճապոնիայում եղել է դեպքերից 20 տարի առաջ՝ իր կորած գլխի փնտրտուքներով։ Գլխի բացակայությունը Սելտին թաքցնում է դեղին սաղավարտի տակ և ճանապարհորդում սև մոտոցիկլով, որն իրականում անգլուխ ձի է։ Իր ընկեր Սինրոյի հետ անցկացրած երկար տարիներ ից հետո սկսում է երկմտել փնտրտուքները դադարեցնելու մասին։ Սամ Սինրան սիրում է նրան, բայց Սելտին միանգամից փոխադարձ չի պատասխանում նրան։ Քաղաքային զրուցարանում նրա կեղծանունը Սետտոն է։

**Միկադո Րյուգամինե** Երազկոտ հերոս, ով սկզբում ապրում էր Տոկիոյի արվարձանում, այնուհետև՝ Իկիբակուրույում։ Հակառակ իր ծնողներին՝ նա որոշում է հեռանալ և ընդունվել նոր դպրոց։ Դոլարներ ավազակախմբի հիմնադիրն է։ Քաղաքային զրուցարանում նրա կեղծանունը Տարո Տանակա է։

**Մասաոմի Կիդա** Իկիբակուրույի հին բնակիչ, Կիդոյի մանկության ընկերը։ Հենց նա է, որ խորհուրդ է տալիս Միկադոյին տեղափոխվել։ Սկզբում նա ներկայանում է որպես կենսուրախ, շատախոս տղա, այնուհետև բացահայտվում է, որ նա «Դեղին շալեր» ավազակախմբի հիմնադիրն ու նախկին առաջնորդն է հանդիսանում։ Իկուբակուրոյի 3 առաջնորդ խմբերի հետ բախումից հետո նա լքում է քաղաքը իր ընկերուհու՝ Սակի Միկաձիմայի հետ։ Քաղաքային զրուցարանում նրա կեղծանունը Բակյուրա է։

**Անրի Սոնահարա** Սիրային եռանկյունու ներկայացուցչուհի, որի մեջ ներգրավված էին Կիդան և Միկադոն՝ չնայած նրան, որ նա երկուսին էլ համարում է իր լավագույն ընկերները։ Հանգիստ և գրավիչ մի աղջիկ։ Նրա ծնողները մահացել են, երբ նա 5 տարեկան էր։ Քաղաքային զրուցարանում նրա կեղծանունը Սայկա է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անիմեներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մանգաներ
Կատեգորիա:2004 գրքեր
Ստեֆան-Բոլցմանի օրենք

250px|մինի|աջից|Ստեֆան-Բոլցմանի օրենքը
**Ստեֆան-Բոլցմանի օրենքը**, ջերմային ճառագայթման հիմնական օրենքներից մեկը, որը կապ է հաստատում ճառագայթման էներգիայի ծավալային խտության և բացարձակ ջերմաստիճանի միջև.
:  u(T) = \int_{0}^{\infty}\rho (\nu, T) d \nu = \frac{8 \pi^5 k^4}{15c^3h^3}=\sigma T^4 :
\rho (\nu, T)-ն ճառագայթման սպեկտրային խտությունն է, k-ն՝ Բոլցմանի հաստատունը, c-ն՝ լույսի արագությունը, h-ը՝ Պլանկի հաստատունը, իսկ \sigma=(5,67032\pm 0,00071)10^{-8} վտ/(մ²\cdot K^4) և կոչվում է Ստեֆան-Բոլցմանի հաստատուն։ Օրենքը փորձնական փաստերի հիման վրա 1879 թվականին ձևակերպել է ավստրիացի ֆիզիկոս Յո. Ստեֆանը (1835-1893) ճառագայթող կամայական մարմնի համար, սակայն հետագա չափումները ցույց են տվել, որ այն ճիշտ է բացարձակ սև մարմնի առաքման ունակության համար։ 

1884 թվականին նույն օրենքը, արդեն միայն բացարձակ սև մարմնի համար, տեսականորեն ստացել է Լ. Բոլցմանը՝ ելնելով թերմոդինամիկական պատկերացումներից և կիրառելով դասական էլեկտրադինամիկայից բխող լույսի ճնշման արտահայտությունը։ Ստեֆան-Բոլցմանի оրենքի հիման վրա կարելի է որոշել արեգակի և աստղերի մակերևութային ջերմաստիճանը, ինչպես նաև ջերմաստիճանային բաշխումը դրանց ընդերքում։ Այդ նպատակով օգտվում են ոչ թե u(T)-ից, որն անմիջական չափման ենթակա չէ, այլ բացարձակ սև մարմնի լրիվ առաքման ունակությունից՝ 
:  E(\nu, T) = \int_{0}^{\infty} \varepsilon (\nu, T) d \nu = \frac{c \sigma}{4} T^4,
որտեղ \varepsilon =(\nu, T)=  \frac{c}{4} \rho(\nu, T) բացարձակ սև մարմնի 1 սմ³ մակերեսով մակերևույթից 1 վրկ–ում առաքված (կլանված) էներգիան է:

## Տես նաև
* Առաքման և կլանման ունակություններ

Կատեգորիա:Ջերմադինամիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի օրենքներ
Ստրատոհրաբուխ

մինի|Լավային հոսք
**Ստրատոհրաբուխներ** ( - շերտ և հրաբուխներ), շերտավոր խառնակազմ հրաբուխներ, որոնց կոները կառուցված են միմյանց հաջորդող կարծրացած լավային հոսքերից և տուֆի փոխակերպված ցեմենտացած լավաբեկորներից (կոշտեր, հրաբխային ռումբեր, մանրաքարեր, հրաբխային ավազ և այլն)։ Ստրատոհրաբուխը հետևանք է հրաբխի պայթյունային գործունեության և լավային ժայթքումների։ Շատ ստրատոհրաբուխներ ունեն կոնաձև տեսք (բարձրությունը մի քանի հարյուր մտրատոհրաբուխներից մինչև մի քանի կմ), զառիվեր լանջեր վերին մասում և զառիկող՝ ստորոտում։ Խառնարանը ձագարաձև է և ունի 2-3 կմ տրամագիծ։

Կատեգորիա:Հրաբուխներ
Կատեգորիա:Հրաբխագիտություն
Կատեգորիա:Ստրատոհրաբուխներ
Ստոլիպինյան գյուղատնտեսական ռեֆորմ

**Ստոլիպինյան Գյուղատնտեսական Ռեֆորմ**, գյուղացիական հողաբաժինների (հողատիրության) բուրժուական ռեֆորմ Ռուսաստանում։ Սկսել է իրականացվել 1906 թվականի նոյեմբերի 9-ի հրամանագրով, դադարեցվել 1917 թվականի հունիսի 28–ին։ Նախաձեռնողը և ղեկավարը Ստոլիպինն էր։ Ստոլիպինյան գյուղատնտեսական ռեֆորմի գլխավոր բովանդակությունը համայնքի վերացումն ու գյուղացիական մասնավոր հողային սեփականության արմատավորումն էր։ Հողաբաժինների առուծախի թույլտվությունը հեշտացնում էր չքավորության դուրս մղումը գյուղից և հողի կենտրոնացումը կուլակների ձեռքին։ Ռեֆորմի ընթացքում իրականացվող հողաշինարարության նպատակը, առաջին հերթին, խուտորների (хутор, առանձնացած տնատեղ, տնտեսություն) և օտրուբների (отруб, համայնքի հողից գյուղացուն իբրև մասնավոր սեփականություն տրված հողատարածություն) ստեղծումն էր գյուղացիական հողաբաժիններում։ Ոտնահարելով համայնքում մնացած գյուղացիների շահերը, խուտորների և օտրուբների տերերին տրվում էին լավագույն հողերը։ Ստոլիպինյան գյուղատնտեսական ռեֆորմի իրականացման գործում զգալի դեր է կատարել գյուղացիական բանկը, որի փոխատվությունների մեծ մասը տրամադրվում էր առանձին տնատերերի, այդ թվում՝ արտոնյալ պայմաններով՝ խուտորների և օտրուբների տերերին։ Ռեֆորմի տարիներին լայն ծավալ ստացավ գյուղացիության վերաբնակությունը։ Կառավարությունը ակտիվորեն նպաստեց գյուղական չքավորության վերաբնակությանը Ռուսաստանի կենտրոն, շրջաններից դեպի ծայրամասերը, առանձնապես՝ Սիբիր։ Սակայն նոր հողերի յուրացումը սնանկ գյուղացիության ուժերից վեր էր (վերաբնակիչների 18,3% վերադարձել է նախկին վայրերը)։ Ստոլիպինյան գյուղատնտեսական ռեֆորմի հետևանքները վկայում են ռեֆորմի տապալման մասին։ Չնայած կառավարության ճնշմանը, մինչև 1916 թվականի հունվարի 1-ը համայնքներից դուրս էր եկել ընդամենը 2478 հազար տնատեր (համայնքային ծխերի 26%–ը՝ 16919 հազար դեսյատին հողից (համայնքային հողերի 15%-ը)։ Սպոլիպինյան գյուղատնտեսական ռեֆորմն արագացրեց և հեշտացրեց գյուղացիական հողաբաժինների ներառումը առևտրական շրջանառության մեջ։ Դրա հետեանքով խորացավ գյուղացիության շերտավորումը։ Հողը վաճառած գյուղացիների զգալի մասը սնանկացավ, ուժեղացավ հողի կենտրոնացումը կուլակության ձեռքին։ Չարդարացան բազմաթիվ խուտորներ ու օտրուբներ (իբրև «ամուր» գյուղացիության հենարան) ստեղծելու ցարիզմի հույսերը։ Խուտորներում և օտրուբներում տնտեսության կազմակերպումը պահանջում էր զգալի միջոցներ և սնանկացուցիչ էր գյուղացիության հիմնական զանգվածի համար։ Ունևոր խուտորների և օտրուբների թիվը սակավ էր։ Ստոլիպինյան գյուղատնտեսական ռեֆորմի տապալման ամենավառ ցուցանիշը 1911 թվականի սովն էր, որն ընդգրկեց Ռուսաստանի հիմնական երկրագործական շրջանները (տուժեց ավելի քան 30 միլիոն մարդ)։ Ստոլիպինյան գյուղատնտեսական ռեֆորմը սոցիալ-տնտեսական արմատական տեղաշարժ առաջ չբերեց և չկարողացավ կանխել նոր բուրժուա-դեմոկրատական հեղափոխության հասունացումը։ Ռեֆորմի տարիներին երկրում ծավալվեց զանգվածային գյուղացիական շարժում։ Ուժեղացավ գյուղական չքավորության պայքարը կուլակության դեմ։ Գյուղացիների զգալի մասը սնանկացավ, ուժեղացավ հողի կենտրոնացումը կուլակության ձեռքին։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Շվեդական սոցիալիզմ

Սկանդինավյան երկրներում ձևավորված հասարակարգը անվանում են **Շվեդական Սոցիալիզմ:**

Շվեդիայում պետությունը վերահսկում է արտաքին առևտուրը և կապիտալի արտահանումը, նվազել են արտադրության վարկավորման տոկոսադրույքները։ Պետական բյուջեից ֆինանսավորվում են կապիտալ շինարարությունը (բնակարանաշինությունը նույնպես) և գյուղատնտեսական արտադրությունը։ Կիրառվում է հարկման այնպիսի համակարգ, որի շնորհիվ ազգային եկամուտը վերաբաշխվում է բնակչության քիչ ապահով շերտի օգտին։
Սոցիալական արտոնությունները տարածվում են բնակչության բոլոր խավերի և օրինական ձևով Շվեդիայում բնակվող օտարերկրացիների վրա։
Բոլոր այս միջոցները նպաստում են հասարակության կենսամակարդակի բարձրացման վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
Համաշխարհային պատմություն 12. Հումանիտար հոսք

Կատեգորիա:Շվեդիա
Կատեգորիա:Սոցիալիզմ
Նորայր Ասլանյան (ֆուտբոլիստ)

## Կենսագրություն
Ասլանյանը ծնվել է 1991 թվականի, մարտի 25-ին Հայաստանում։ Ծնվելուց հետո ծնողները նրան տվել են Մամեդով ազգանունը, որպեսզի կարողանային խուսափել Ղարաբաղյան պատերազմի վնասներից։ Հետագայում նրանք տեղափոխվել են Հոլանդիա։ Ասլանյանը մեծացել է ընտանիքում, որտեղ խոսվել է և հոլանդերեն և հայերեն։

## Ակումբային կարիերա
Ասլանյանը իր ակումբային կարիերան սկսել է 13 տարեկանից Հոլանդական Գրոնինգենի կազմում։ 17 տարեկանում Ասլանյանը Գրոնինգենին օգնեց դառնալ Հոլանդիայի երիտասարդական առաջնության չեմպիոն։ Իրեն լավ դրսևորելով՝ նրան սկսեցին հետևել նաև առաջին թիմի մարզիչները։ Այնուհետև նա վարձավճարով տեղափոխվեց Վենդամ, որտեղ երկու գոլ խփեց իր մեկնարկային խաղում։ Հոկտեմբերին վարձավճարով տեղափոխվեց Կամբուր։ Այնուհետև գնաց Զուոլե, այնտեղից էլ վարձավճարով տեղափոխվեց։ 
2012 թվականի հուլիսին պայմանագիր կնքեց Վիլեմ 2-ի հետ։ Մրցաշրջանից հետո վարձավճարով տեղափոխվեց Ալմեր Սիթի։

## Միջազգային կարիերա
2012 թվականին Հայաստանի հավաքականի նախկին մարզիչ Վարդան Մինասյանը նրան հրավիրեց հավական Սերբիայի և Կանադայի դեմ ընկերական հանդիպումների ժամանակ։ Հավաքականում իր առաջին խաղը խաղաց Լյուքսեմբուրգի դեմ ընկերական խաղում 2013 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1991 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մարտի 25 ծնունդներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
ՄԱԿ-ի խաղաղապահ առաքելություն

աջից|մինի|Միավորված Ազգերի Կազմակերպության դրոշը|250px

**ՄԱԿ-ի խաղաղապահ առաքելություն**, Միավորված ազգերի կազմակերպությունը կարգավորում է միջպետական և ներպետական հակամարտությունները։ Միայն 1948-1991 թվականների ընթացքում ՄԱԿ-ի կողմից իրագործվել է խաղաղության հաստատմանն ուղղված 23 գործողություն։
## ՄԱԿ-ի գործառույթները սառը պատերազմից հետո
Սառը պատերազմից հետո ավելի բարդացավ ՄԱԿ-ի գործառույթները տեղ գտած տարաբնույթ հակամարտությունների պատճառով։
ՄԱԿ-ի խաղաղարար ներուժի մեծացման առումով հատկապես հուսադրող էր Պարսից ծոցում Նամիբիայում տեղ գտած հակամարտությունների կարգավորման գործում նրա խաղացած դերը։ ՄԱԿ-ի անվտանգության խորհուրդը 1990 թվականին լիազորելով Քուվեյթը զավթած Իրաքի դեմ բազմազգ զինված ուժերի ռազմական գործողությունները ցույց է տալիս իր կամքը՝ ագրեսորին պատժելու հարցում։ Բանակցային գործընթացի մեջ ներգրավված հակամարտող բոլոր կողմերի շնորհիվ կարգավորվեց Նամիբիայի հակամարտությունը՝ նվազագույն կորուստներով։
Դրա հետ մեկտեղ Լիբերիայում, Սոմալիում, Ռուանդայում և այլուր ՄԱԿ-ը լիովին դրսևորեց իր անզորությունը։ Համաշխարհային հանրությունը տարիներ շարունակ ուղղակի հետևում էր նախկին Հարավսլավիայում տեղի ունեցող արյունալի իրադարձություններին՝ չունենալով լուրջ դերակատարում դրանց կարգավորման գործում։
## Մեծ տերությունների դերը ՄԱԿ-ի գործառույթներում
ՄԱԿ-ն գործում է լիարժեք միայն այն ժամանակ, երբ նրան աջակցում են մեծ տերությունները, և նրանց միջև գերիշխում է համաձայնության մթնոլորտը։ ՄԱԿ-ի կողմից թույլատրված առնվազն երեք ռազմական գործողություններ իրագործվել են ոչ թե ՄԱԿ-ի հովանու ներքո, այլ ԱՄՆ-ի անմիջական ղեկավարությամբ։ Այդ շարքին են դասվում ռազմական գործողությունները Կորեայում (1950-1953 թվականներ), Իրաքում (1990-1991 թվականներ) և Սոմալիում (1992-1993 թվականներ)։
## ՄԱԿ-ի դերը միջազգային խաղաղության բնագավառներում
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին հաջորդած սառը պատերազմի ողջ ժամանակահատվածում և դրանից հետո ՄԱԿ-ն ունեցել է մեծ դերակատարում։ Թե՛ երկբևեռ, թե՛ միաբևեռ աշխարհակարգի պայմաններում միջազգային խաղաղության և անվտանգության, մարդասիրական ու խաղաղարար առաքելությունների, սոցիալ-տնտեսական և այլ բնագավառներում ՄԱԿ-ի ու նրա տարբեր կառույցների ձեռքբերումները շոշափելի էին։ Նույնիսկ շահերի սուր ընդհարման և հակամարտության պայմաններում տերությունները հարկադրված էին պայքար մղել ստեղծված միջազգային կազմակերպությունների ու համաձեյնացված որոշումների շրջանակներում։
## ՄԱԿ-ի պաշտոնական լեզուներ
* անգլերեն
* ռուսերեն
* ֆրանսերեն
* չինարեն
* իսպաներեն
* արաբերեն
## ՄԱԿ-ի կառուցվածք

## ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարները

## Աղբյուր
Համաշխարհային պատմություն 12. Հումանիտար հոսք
Հեղինակ՝ Վ. Պետրոսյան, Ա. Նազարյան, Ռ. Սաֆրաստյան

Կատեգորիա:ՄԱԿ
Թուրքական նվաճումները Բալկաններում (14-15-րդ դարեր)

մինի|Բալկանյան թերակղզին տիեզերքից
[մինի|[Անտիոքի պաշարումը Առաջին խաչակրաց արշավանքի ընթացքում, մանրանկար Յան Կոլոմբեի (մոտ. 1490 թ.)]]
**Թուրքական նվաճումները Բալկաններում**, 14-րդ դարի վերջին և 15-րդ դարի սկզբին Բյուզանդիան սկսեց անկում ապրել։ Ժողովրդական ապստամբությունները, գահակալական կռիվները թուլացրին կենտրոնական իշխանությունը և բանակը, ուստի կայսրությունը չկարողացավ դիմագրավել թուրք–օսմաններին, որոնք դարձել էին նրա ամենավտանգավոր թշնամիները։ 1331 թվականին թուրքերը գրավեցին Նիկեա քաղաքը և ավարտեցին կայսրության փոքրասիական տարածքների նվաճումը։ 1352 թվականին թուրքերն անցան Դարդանելը և հաստատվեցին նեղուցի եվրոպական ափին։ Ճանապարհը դեպի Բալկանյան թերակղզու խորքերը բաց էր։ Սերբիայի թագավոր Ստեփան Դուշանը հասկացավ թուրքական վտանգի էությունը և բանակցություններ սկսեց Հռոմի պապի հետ։

Նա նույնիսկ համաձայնվեց, որ սերբական եկեղեցին միավորվի կաթոլիկ եկեղեցու հետ, եթե պապը խաչակրաց արշավանք կազմակերպի թուրքերի դեմ։ Սակայն բանակցություններն ավարտվեցին անարդյունք։ Շուտով թուրքերը գրավեցին Ադրիանապոլիսը և այն դարձրին իրենց պետության մայրաքաղաքը։ Թուլացած ու տրոհված Սերբիան և Բուլղարիան չկարողացան կանգնեցնել թուրքերի առաջխաղացումը։ 1389 թվականին Կոսովոյի դաշտում տեղի ունեցած ճակատամարտում սերբերը ծանր պարտություն կրեցին։ Այս հաղթանակի շնորհիվ թուրքերը գրավեցին Բալկանյան թերակղզու արևելյան և հարավարևմտյան մասերը։ Շուտով թուրքերը նվաճեցին նաև

Բուլղարական թագավորությունը։ Թուրքական նվաճումների արդյունքում Բյուզանդիան կորցրեց իր տարածքների մեծ մասը։ Նա ստիպված էր ճանաչել իր վասալական կախվածությունը թուրքերից, ամեն տարի նրանց հարկ վճարել և արշավանքների ժամանակ սուլթանին զորք տրամադրել։ 1396 թվականին թուրքերի դեմ կազմակերպված խաչակրաց արշավանքն ավարտվեց խաչակիրների ծանր պարտությամբ։ Բյուզանդական կայսրը օգնության համար մեկնեց Արևմտյան Եվրոպա։ Նրան ջերմ ընդունելություն ցույց տվին Միլանում, Հռոմում, Փարիզում, Լոնդոնում, սակայն իրական օգնություն նա չստացավ։ Օգտվելով սրանից՝ թուրքերը որոշեցին գրավել Կոստանդնուպոլիսը։ Բյուզանդիայի կործանումը կես դարով հետաձգվեց այն պատճառով, որ 1402 թվականին Անկարայի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում թուրքերը ծանր պարտություն կրեցին Լենկ Թեմուրի զորքերից։

## Ծանոթագրություններ
Համաշխարհային պատմություն 11

Կատեգորիա:Բալկանյան թերակղզի
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրություն
Կատեգորիա:Միջնադար
Շանհայի համագործակցության կազմակերպություն

**Շանհայի համագործակցության կազմակերպությունը (ՇՀԿ)** եվրասիական քաղաքական, տնտեսական և անվտանգության կազմակերպություն է։ Աշխարհագրական շրջանակի և բնակչության առումով այն աշխարհի ամենամեծ տարածաշրջանային կազմակերպությունն է, որն ընդգրկում է Եվրասիայի տարածքի մոտավորապես 60%-ը, աշխարհի բնակչության 40%-ը և համաշխարհային ՀՆԱ-ի ավելի քան 30%-ը։

ՇՀԿ-ն Շանհայի հնգյակի իրավահաջորդն է՝ անվտանգության փոխադարձ համաձայնագրի, որը ձևավորվել է 1996 թվականին Չինաստանի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի, Ռուսաստանի և Տաջիկստանի միջև։  2001 թվականի հունիսի 15-ին այս երկրների և Ուզբեկստանի ղեկավարները հանդիպեցին Շանհայում՝ հայտարարելու նոր կազմակերպության՝ ավելի խորը քաղաքական և տնտեսական համագործակցությամբ.  ՇՀԿ-ի կանոնադրությունը ստորագրվել է 2002 թ. հուլիսի 7-ին և ուժի մեջ է մտել 2003 թ. սեպտեմբերի 19-ին։ Այնուհետև նրա անդամակցությունն ընդլայնվել է մինչև ութ պետություն, որոնց միացել են Հնդկաստանը և Պակիստանը 2017 թ. հունիսի 9-ին։ Մի քանի երկրներ ներգրավված են որպես դիտորդներ կամ գործընկերներ։

ՇՀԿ-ն ղեկավարվում է Պետությունների ղեկավարների խորհրդի (ՊՂԽ) կողմից՝ նրա որոշումներ կայացնող բարձրագույն մարմնի կողմից, որը հավաքվում է տարին մեկ անգամ։  Անդամների միջև կանոնավոր կերպով զորավարժություններ են անցկացվում նաև ահաբեկչության և այլ արտաքին սպառնալիքների դեմ համագործակցությունն ու համակարգումը խթանելու և տարածաշրջանային խաղաղությունն ու կայունությունը պահպանելու համար։

Կազամակերպության կենտրոնակայանը գտնվում է Շանհայ և Տաշքենդ քաղաքներում

## Աղբյուրներ
* Պատմության 12-րդ դասարանի դասգիրք

Կատեգորիա:Հետխորհրդային դաշինքներ
Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Միջկառավարական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Պայմանագրով հիմնադրված միջկառավարական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ռազմաքաղաքական դաշինքներ
Գենադի Ստրեկալով

**Ստրելակով Գենադի Միխայլովիչ** (, ), ռուս տիեզերագնաց-օդաչու, բորտինժեներ, Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս (1980, 1984), ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1981)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի Բաումանի անվան բարձրագույն տեխնիկական․ ուսումնարանը (1965), աշխատել կոնստրուկտորական բյուրոյում։ 1980 թվականի նոյեմբերի 27-ին Լեոնիդ Կիզիմի և Օլեգ Մակարովի հետ, որպես հետազոտող տիեզերագնաց, թռիչք է կատարել «Սոյուզ Տ-3» տիեզերանավով։ Նոյեմբերի 28-ին տիեզերանավը կցվել է «Սալյուտ-6» ուղեծրակայանին, և թռիչքը շարունակվել է մինչև դեկտեմբերի 10-ը։ 1983 թվականի ապրիլի 20-22-ին, որպես բորտինժեներ, Վլադիմիր Տիտովի և Ալեքսեյ Սերեբրովի հետ, թռիչք է կատարել «Սոյուզ Տ-8» տիեզերանավով։ 1984 թվականի ապրիլի 3-ին, որպես բորտինժեներ, Յուրի Մալիշև ի և Հնդկաստանի Հանրապետության քաղաքացի Ռակեշ Շարմայի հետ, Ստրելակովը երրորդ տիեզերական թռիչքն է կատարել «Սոյուզ Տ-11» տիեզերանավով։ Ապրիլի 4-ին տիեզերանավը կցվել է ուղեծրում գտնվող «Սալյուտ- 7»-«Սոյուզ Տ-10» ուղեծրային համալիրին։ Ապրիլի 10-ին «Սոյուզ Տ-10» տիեզերանավն անջատվել է համալիրից, և ապրիլի 11-ին Ստրելակովը (անձնակազմի հետ) վերադարձել է Երկիր։

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Ռուս տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության կրկնակի հերոսներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչուներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ռուս ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Ստրատոստատ

մինի|Օդապարիկ
**Ստրատոստատ**, մեծ ծավալի (մինչև 100000 մ³) ազատ օդապարիկ, որը նախատեսված է գիտական և սպորտային նպատակով։ Անձնակազմը (հերմետիկ գոնդոլով) և սարքավորումը ստրատոսֆերա բարձրացնելու համար։ Ստրատոստատով ուսումնասիրում են օդի հոսանքները և տիեզերական ճառագայթումը, մարզական թռիչքներ են կատարում պարաշյուտով, օդերևութաբանական հրթիռներ արձակում և այլն։ Ստրատոստատով առաջին թռիչքը իրականացվել է Բելգիայում 1931 թվականի մայիսի 27-ին (Ա․ Պիկար և Պ․ Կիպֆեր)։

Կատեգորիա:Օդանավեր
Ռուս-ամերիկյան հարաբերություններ

**Ռուս-ամերիկյան հարաբերություններ** (, ), դիվանագիտական հարաբերությունները **[[Ռուսաստան|Ռուսաստանի Դաշնության]]** և **[[Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ]]ի** միջև։

Ռուսաստանի նախագահ Բորիս Ելցինի կառավարման օրոք (1991-1999 թվականներ) ԱՄՆ-ի նախագահներ Ջորջ Բուշն ու Բիլ Քլինթոնը աջակցում էին Ռուսաստանում ընթացող տնտեսական բարեփոխումներին։ Իր հերթին՝ Ռուսաստանը առժամանակ միջազգային հարաբերություններում դադարեց առաջատար դիրքեր գրավել։ Ռուսաստանի նոր նախագահ Վլադիմիր Պուտինի օրոք Ռուսաստանը ոչ միայն տնտեսական աննախադեպ աճ ապահովեց և վճարեց իր արտաքին պարտքերը, այլև վերստին առաջատար դիրքեր գրավեց միջազգային հարաբերություններում։ Ի հայտ եկան նաև հակասություններ ռուս-ամերիկյան հարաբերություններում։ Ռուսաստանը դեմ էր ՆԱՏՕ-ի հետագա ընդլայնմանը արևելյան ուղղությամբ, ԱՄՆ-ի՝ հակահրթիռային պաշտպանության համակարգ ստեղծելու ծրագրերին, 2003 թվականին տեղ գտած ամերիկյան ներխուժմանը Իրաք։ Ռուսաստանը և ԱՄՆ-ը քայլեր էին ձեռնարկում սառը պատերազմի մտածելակերպից հրաժարվելու և իրական համագործակցություն ծավալելու ուղղությամբ։

Համագործակցության մթնոլորտի ստեղծման տեսանկյունից կարևորագույն քայլ էր Ռուսաստանի՝ Մեծ յոթնյակին միանալու իրողությունը, կառույցը ստացավ Մեծ ութնյակ անվանումը։
Ռուս-ամերիկյսւն հարաբերություններում նոր դրական տեղաշարժեր նկատվեցին նաև ԱՄՆ-ի նախագահ Բարակ Օբամայի և Ռուսաստանի նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևի կառավարման օրոք։ Հարաբերությունների ջերմացումը որակվեց որպես «Նոր մեկնարկ» և տվեց իր արդյունքները։ 2010 թվականի գարնանը կողմերը ստորագրեցին երկար հեռահարության միջուկային մարտագլխիկներով հրթիռների կրճատման վերաբերյալ նոր պայմանագիր։
## Աղբյուրներ
* Պատմության 12-րդ դասարանի դասագիրք

Կատեգորիա:Ռուսաստանի արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքականություն
Ջորջ Գաբրիել Ստոքս

**Ջորջ Գաբրիել Ստոքս** (, ), անգլիացի ֆիզիկոս և մաթեմատիկոս, Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ (1851, 1854-1885 թթ.՝ քարտուղար, 1885-1890 թթ.՝ պրեզիդենտ)։

Ավարտել է (1841) Քեմբրիջի համալսարանը։ Աշխատանքները վերաբերում են օպտիկային, հիդրոդինամիկային, մաթեմատիկային, ֆիզիկային։ Հիդրոդինամիկայում ուսումնասիրել է անսեղմելի հեղուկի ստացիոնար շարժումը, կարծր գնդիկի շարժումը մածուցիկ հեղուկում։ Ուսումնասիրել է ֆոտոլյումինեսցենցիայի երևույթը․ գտել է դրա սպեկտրի և գրգռող լույսի սպեկտրի կապը (Ստոքսի կանոն)։ Օպտիկայի բնագավառի այլ աշխատանքներ վերաբերում են սպեկտրային վերլուծությանը, դիֆրակցիային, լուսային ալիքների բևեռացմանը, երկբեկմանը, անդրադարձմանը և այլն։ Ստոքսի՝ մաթեմատիկայի բնագավառի աշխատանքները վերաբերում են վեկտորական անալիզին (Ստոքսի բանաձև), շարքերի տեսությանը, որոշյալ ինտեգրալներին և այլն։ Ստոքսի անունով է կոչվում կինեմատիկական մածուցիկության միավորը։ Եղել է արտասահմանյան մի շարք ակադեմիաների անդամ։

## Տես նաև
* Ստոքսի օրենք
* Ստոքսի կանոն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Անգլիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անգլիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Իռլանդիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի մեխանիկներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի ֆիզիկոսներ
Թան (ըմպելիք)

[[Հայաստան|Հայկական արտադրության թան|thumb|90px]]
**Թան** (, دوغ *դուղ*,  *shinēna*, ), կովի կամ այծի կաթից պատրաստված կաթնաթթվային ըմպելիք՝ կաթնային խմորիչի, կաթնաթթվային մերանի, ջրի և աղի ավելացմամբ։ Լայն տարածում ունի Կովկասի լեռնային շրջանների բնակիչների և Միջին Ասիայի ժողովուրդների մոտ, որտեղ ավանդաբար արտադրվում է մածուն։
Ծագումը հայկական է։

## Արդյունաբերական արտադրություն
Արդյունաբերական արտադրությունն սկսվել է 20-րդ դարի 90-ական թվականներին։ Այսօր խանութներում «թան» անվանման ներքո հաճախ վաճառվում են ըմպելիքներ, որոնք հազիվ թե հիշեցնեն օրիգինալը և իրենցից ներկայացնում են ջրով հարած կաթնաթթվային ըմպելիքներ։ Սակայն չնայած և դրանք հեռու են իսկական համից, բայց ունեն կաթնամթերքի բազմաթիվ օգտակար հատկանիշներ։ Ուկրաինայում կաթնաթթվային այս ըմպելիքի՝ թանի սերիական արտադրությունն սկսեցին 2009 թվականին Կրեմենչուգի կաթնամթերման գործարանում։ Արտադրության ծավալն օրական 5 տոննա է։

## Պատրաստումը տնային պայմաններում
Պատրաստի մերանն ավելացվում է կովի կաթի մեջ, ինչից հետո լցվում է մի փոքր մաքուր ջուր և ավելացվում է կերակրի աղ։ Ըստ ցանկության՝ թանի մեջ կարելի է ավելացնել նաև սուր բուրմունքով ու համով կանաչեղեն՝ ռեհան կամ սամիթ։ Կենտրոնական Ասիայում որպես մերանի ստացման հումք՝ օգտագործում են նաև ուղտի կաթ։

## Բուժիչ հատկություններ
Ըմպելիքը պարունակում է բնական միկրոօրգանիզմների ունիկալ կոմբինացիա, որն ունի բիոքիմիական բարձր ակտիվություն։ Թանն արագ նորմալացնում է օրգանիզմի աղեջրային հաշվեկշիռը։ Այն էպիդեմիայի և ոչ նպաստավոր էկոլոգիական պայմանների դեպքում օգտագործվում է որպես կանխարգելիչ միջոց։ Լավացնում է նյութափոխանակությունը, ակտիվորեն նպաստում է քաշի նվազեցմանը և նրանում առկա հակաօքսիդանտների առկայության շնորհիվ հանդիսանում է զարթխումի սինդրոմի դեմ պայքարի հրաշալի միջոց։ Այն խորհուրդ է տրվում կիրառել նաև ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունից հետո։ Դրական ազդեցություն է թողնում աղեստամոքսային տրակտի, նյութափոխանակության, անոթային համակարգի վրա, բարձրացնում է նյարդային համակարգի տոնուսը, ինչպես նաև նպաստում է ինչպես բուսական, այնպես էլ կենդանական սպիտակուցների յուրացմանը, կիրառվում է գաստրիտների և հաստ աղիքների բորբոքումների դեպքում, դրականորեն ազդում խոլեցիստիտի և ալերգիկ հիվանդությունների վրա։ Թանն առանձնակի նշանակություն ունի ինչպես երեխաների մոտ առաջացած դիսբակտերիոզի բուժման գործում, այնպես էլ հետվիրահատական շրջանում գտնվող հիվանդների դեպքում, ովքեր ավելի հակված են այս հիվանդությանը։

## Տես նաև
* Յոգուրտ
* Կաթնամթերք

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* https://foodandhealth.ru/molochnye-napitki/tan/
* En Inde, on trouve une boisson similaire appelée lassi.
* Lait fermenté
* Cuisine iranienne

Կատեգորիա:Կաթնամթերք
Կատեգորիա:Հայկական խմիչքներ