Շևալյե դը Սեն-Ժորժ

մինի|Շևալյե դը Սեն-Ժորժ<br>Նկարիչ՝ Շառլ Ժան Ռոբինո, 1787
մինի|Սեն Ժորժի և շևալյե դը Էոնի մենամարտը, 9.4.1787 <br>Նկարիչ՝ Օֆորտ Գոսլեն

**[[Ասպետ|Շևալյե]] դը Սեն-Ժորժ**, **Ժոզեֆ Բոլոնդյե Սեն-Ժորժ**, **Ժոզեֆ Բուլոն** (, ), ֆրանսիացի երգահան, դիրիժոր, վիրտուոզ ջութակահար, թագավորական հրացանակիր, ծնվել է Գվադելուպայում։ Ստացել է **Սևամորթ Մոցարտ** մականունը (նրան անվանել են նաև **սևամորթ Դոն Ժուան**)։

Ֆրանսիայում առաջին սևամորթ մասոններից մեկն է եղել։ Ֆրանսիական բանակի առաջին սևամորթ գնդապետն է եղել (1792 թվականին)։

## Կենսագրություն
Սևամորթ Մոցարտի հայրական կողմի նախնիները եղել են նիդեռլանդցի բողոքականներ, որոնք 1645 թվականին բնակություն են հաստատել Արևմտյան Հնդկաստանում։ Ինքը եղել է ֆրանսիացի խոշոր հողատիրոջ և նրա սևամորթ ստրկուհու որդին, այլ կերպ ասած՝ ստրուկ է ծնվել։ Սպանության կեղծ մեղադրանքից հետո նրա հայրը ստիպված է եղել 1747 թվականին կնոջ և որդու հետ փախչել Ֆրանսիա, որտեղ երկու տարի անց եղբոր՝ թագավորի խորհրդական Պիեռ դե Բոլոնիեյի միջնորդությամբ թագավորը ներում է շնորհել, և նա կարողացել է վերադառնալ Գվադելուպա։ 1753 թվականին հայրը որդուն ուղարկել է Փարիզ՝ մշատական բնակության, 1757 թվականին ստացել է ազնվականի կոչում։

Ժոզեֆը միաժամանակ զբաղվել է ռազմական և երաժշտական գործունեությամբ։ Առանձնացել է սլացիկ կեցվածքով (1մ 80 սմ հասակ է ունեցել)։ 13 տարեկանից սովորել է սուսերամարտի արվեստը, հայտնի սուսերամարտիկ Նիկոլյա Տեքսյե դե լա Բոեսյերի մոտ, ինչպես նաև սովորել է ձիավարություն, գրականություն, նաև՝ ջութակի և կլավեսինի վրա նվագել։ 1761 թվականին աշխատանքի է անցել թագավորական ոստիկանությունում։ Երաժշտություն սովորել է Ժան Մարի Լեկլերից։ Հավանաբար, ազդվել է նաև Գավինյեից։ 1763 թվականին նա թագավորի խորհրդականի տեղ և ասպետական կոչում է գնել։ Սեն Ժորժի համար՝ որպես վիրտուոզ-ջութակահարի, երաժշտություն են գրել Անտոնիո Լոլին, Կառլ Ստամիցը, Ֆրանսուա Ժոզեֆ Գոսեկը։ Նա համերգներով հանդես է եկել Անգլիայում և Ֆրանսիայում։

1769 թվականին Ժոզեֆը դարձել Է Գոսեկի հիմնադրած *Concert des Amateurs* պետական նվագախմբի անդամ, իսկ շուտով նաև նրա դիրիժորը։ Երաժշտական ալմանախ (1775 թվականին) ամսագրում նվագախումբը լավագույնն է ճանաչվել Փարիզում, գուցե նաև Եվրոպայում։ Այնուհետև նա ղեկավարել է մասոնական Օլիմպիական օթյակի նվագախումբը (նա Ֆրանսիայում առաջին սևամորթ մասոններից մեկն է եղել)։ Նվագախումբը Յոզեֆ Հայդնին պատվիրել է վեց սիմֆոնիաներ (այսպես կոչված Փարիզյան սիմֆոնիաներ, 1785-1786 թվականներին), և շևալյե դե Սեն-Ժորժի ղեկավարությամբ դարձել է դրանց առաջին կատարողը։ Պրեմիերային ներկա են եղել Մարի Անտուանետան, նրան ավելի շատ դուր էր եկել 85-րդ սիմֆոնիան, որն այդ պատճառով ստացել է *Թագուհի* անվանումը։ Լուի XVI-ը շևալյե դե Սեն-Ժորժին թագավորական օպերայի տնօրեն նշանակելու մտադրություն է ունեցել, սակայն նշանակումը տեղի չի ունեցել մի քանի դերասանուհիների բողոքի պատճառով (մասնավորապես՝ Սոֆի Արնուի և Մարի Մադլեն Գիմարիի), որոնք իրենց արժանապատվությունից ցածր են համարել մուլատի ղեկավարությամբ աշխատելը։ Այս պատմության մասին ժամանակի հայտնի հրապարակախոս բարոն Ֆրեդերիկ Մելհիոր ֆոն Գրիմը գրել է իր *Նամակագրությունում։*

## Ռազմական գործունեություն
Երաժշտությունից հեռացվելով՝ շևալյեն իր բոլոր ուժերը ներդրել է սուսերամարտի արվեստում և հռչակվել է որպես փայլուն սուսերամարտիկ։ Հայտնի է լեգենդար շեվալյե դը' Էոնի հետ մենամարտը, որի ժամանակ ներկա էր Ուելսի արքայազնը, ապագա թագավոր Գեորգ IV-ը (1787 թվականին)։ Նա ֆրանսիական բանակի առաջին սևամորթ գնդապետն էր (1792 թվականին)։ Կռվել էր ավստրիացիների հետ։ Նրա ղեկավարությամբ է ծառայել Թոմաս Ալեքսանդր Դյուման (որը նույնպես մուլատ էր)՝ ապագակում Երեք հրացանակիրների հեղինակի հայրը։ Հեղափոխությունից հետո թագավորական պալատին մոտ լինելու պատճառով պաշտոնազրկվել է, ձերբակալվել (1793 թվականին), մոտ մեկ տարի անցկացրել է Շանթիի և Օնդենվիլի (Ուազ դեպարտամենտ) բանտերում։ 1797 թվականից թվականից ղեկավարել է *Գերմանիայի խմբակ* նվագախումբը։

## Երաժշտական գործունեություն
Մի քանի համերգային սիմֆոնյաների, լարային կվարտետների, ջութակի կոնցերտների, ջութակի և կլավեսինի համար գրված սոնատների, Էռնեստինի (լիբրետո՝ Շոդեռլո դը Լակլո, 1777 թվականին), Օխոտայի (1778 թվականին) երաժշտական կոմեդիաների և այլ ստաղծագործությունների հեղինակ է։ Ղեկավարել է հերցոկ Օռլեանսկու կտիկնոջ՝ տիկին դը Մոնտեսոնի երաժշտական թատրոնը։ 1779 թվականին երաժշտության դասեր է տվել Մարիա Անտուանետին։

### Օպերաներ
* Ernestine, կոմիկական օպերա 3 գործողությամբ, որի պրեմիերան կայացել է Փարիզում, Comédie Italienne, 19 հուլիսի 1777 թվականին, կորած է (պահպանվել են մի քանի համարներ)
* *La Partie de chasse*, կոմիկական օպերա 3 գործողությամբ
* *L'Amant anonyme*
* *La Fille garçon*, պրեմիերան Փարիզում, Comédie Italienne, 1787 թվականի օգոստոսի 18-ին (կորած)
* *Aline et Dupré, ou le marchand de marrons*, 1788 թվականին (կորած)
* *Guillaume tout coeur ou les amis du village*, մեկ գործողությամբ կոմիկական օպերա, Մոնեի լիբրետոն, պրեմիերան Լիլում, 1790 թվականի սեպտեմբերի 8-ին (կորած)։

## Հիշատակ
2001 թվականին Փարիզի *Rue Richepance* փողոցը՝ առաջին և ութերորդ շրջանների միջև, վերանվանվել է՝ *Rue Chevalier de Saint-Georges*։ Գվադելուպայում տեղի է ունեցել նրան նվիրված ցուցահանդես, 2009 թվականին հիմնադրվել է նրա անվան միջազգային երաժշտական փառատոնը, գործում է կոմպոզիտորի միություն։ Ֆրանսիայում, Գվադելուպայում, Կուբայում նրա մասին դրամատիկական և երաժշտական ներկայացումներ են բեմադրվում։ Նրա երաժշտությունը կատարվում և ձայնագրվում է․ ջութակի մի քանի համերգները ձայնագրել է Ժան Ժակ Կանտորովը, լարային կվարտետները՝ «Ապոլոն» քառյակը։ Ռուսաստանում նրա ջութակի կոնցերտներից մեկը 2006 թվականին կատարել է Մոսկվայի սիմֆոնիկ նվագախումբը։

## Մշակութային պատկեր
Որպես դարաշրջանի կոլորիտային գործիչ հիշատակվում է Դյումայի (Թագուհու կախազարդը, Մարկիզի դուստրը և այլն) և Ուիլյամ Մեյքփիս Թեքերեյի վեպերում։ Նրա մասին գրվել են մի քանի վեպեր և պիեսներ.
* *Beauvoir R. de. Le Chevalier de Saint-Georges. Paris: H.-L. Delloye,* 1840 թվական (վերատպված 1869 թվական)
* *Brival R. Le Chevalier de Saint-Georges, Éditions Lattès*, 1991 թվական
* *Picouly D. La treizième mort du chevalier. Paris : Grasset*, 2004 թվական
* *Marciano D. Le chevalier de Saint-Georges, le fils de Noémie. École-Valentin: Thepsis*, 2006 թվական 
Կան նաև Մելվիլի և Ռ.դե Բովուարի «*Շևալյե դե Սեն Ժորժ*» երաժշտական կատակերգությունը (1840 թվական, վերահրատարակ. 2001 թվական), Ալեն Գեդեի «Սևամորթը լուսավորության դարաշրջանում » օպերան (2005 թվական, 2009 թվական), կուբայական բալետ "Սևամորթ Մոցարտ" (2006 թվական)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կոմպոզիտորի երաժշտությունը on line
* Կոմպոզիտորի մասին կանադական վավերագրական հեռուստաֆիլմ, 2003
* Հեռուստաֆիլ IMDB կայքում

Կատեգորիա:Դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ջութակահարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռազմական գործիչներ