Ջեյմս Ռիզ Յուրոփ

**Ջեյմս Ռիզ Յուրոփ** (), ամերիկացի ռեգթայմի և ջազ նվագախմբի ղեկավար, գործիքավորող և կոմպոզիտոր: 1910-ական թվականներին դարձել է Նյու Յորքի աֆրո-ամերիկյան երաժշտական դաշտի առաջատար դեմքը: Յուբի Բլեյքը նրան անվանել է «երաժշտության Մարտին Լյութեր Քինգ»:

## Վաղ կյանք
Յուրոփը ծնվել է Մոբայլում, Ալաբամա, Հենրի Ջեֆերսոն Յուրոփի (1848-1899) և Լորեն Սաքսոնի (1849-1930) ընտանիքում։ Նրա ընտանիքը (չորս եղբայր և քույրեր՝ Մինի Յուրոպ (1868-1931), Իդա Ս. Յուրոփ (1870-1919), Ջոն Նյուտոն Յուրոփ (1875-1932) և Մերի Լորեն (1883-1947), տեղափոխվել է Վաշինգտոն, երբ նա 10 տարեկան էր։

Յուրոփը 1904 թվականին տեղափոխվել է Նյու Յորք։ Նա որդի ուներ՝ Ջեյմս Ռիզ Յուրոփ կրտսեր (1917-2001), Բեսսի Սիմսի(1888-1931) հետ։

## Խմբի ղեկավար

1910 թականին Յուրոփը ստեղծել է «*Clef Club*»-ը՝ սևամորթ ամերիկացիների համար նախատեսված միություն, որը միավորում էր երաժշտական ոլորտի ներկայացուցիչներին։ 1912 թվականին ակումբը հանդես է եկել «*Carnegie Hall*»-ում՝ «*Colored Music Settlement School*»-ի կազմակերպած համերգով։ «*Clef* *Club Orchestra*»-ն (թեև ջազ նվագախումբ չէր), դարձավ առաջինը, որ «*Carnegie Hall*»-ի բեմում ներկայացրեց ջազ երաժշտություն։ Դժվար է գերագնահատել այդ իրադարձության նշանակությունը ԱՄՆ ջազի պատմության մեջ․ այն տեղի է ունեցել 12 տարի շուտ, քան Փոլ Ուայթմանի և «*George Gershwin*»-ի համերգը «*Aeolian Hall*»-ում, և 26 տարի շուտ, քան Բեննի Գուդմենի հայտնի համերգը «*Carnegie Hall*»-ում։ «*Clef Club*»-ի կատարումները ներառում էին միայն սևամորթ կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ, որոնց թվում՝ Հարի Թ. Բերլիի և Սամյուել Քոլերիջ-Թեյլորի աշխատանքները։ Յուրոփի նվագախմբում նաև ընդգրկված էր Ուիլ Մարիոն Կուքը, ով «*Carnegie Hall*»-ում ելույթ չէր ունեցել 1896 թվականից ի վեր՝ իր մենահամերգից հետո, երբ հանդես եկավ որպես ջութակահար։ Կուքը դարձավ առաջին սևամորթ կոմպոզիտորը, ով բեմադրել է լիարժեք երաժշտական ներկայացումներ՝ ամբողջական նոտագրմամբ, դերասանական կազմով և սյուժեով, որոնք ոչնչով չէին զիջում Վիկտոր Հերբերտի որևէ օպերետին։ Գյունտեր Շուլլերի խոսքերով՝ Եվրոպան «... գրոհել էր սպիտակամորթների աշխարհը և Նյու Յորքի մշակութային էլիտայի շատ անդամների առաջին անգամ ծանոթացրել սևամորթների երաժշտությանը»։ *The* *«New York Times»*-ը նշել էր. «Այս կոմպոզիտորները սկսում են ձևավորել իրենց սեփական արվեստը»։ Սակայն արդեն երրորդ համերգի ժամանակ «*Musical America»*-ն գրել էր, որ Յուրոփ «*Clef* *Club*»-ը «պետք է գալիք տարում իր ուշադրությունը նվիրի «*Haydn Symphony*»-ի առաջին կամ երկրորդ կատարմանը»։

1913 և 1914 թվականներին նա «*Victor Talking Machine Company*»-ի համար կատարել է մի շարք ձայնագրություններ։ Այս ձայնագրությունները 1910-ականների ԱՄՆ-ի հյուսիս-արևելքում ջազից առաջ տիրող ռեգթայմ ոճի լավագույն օրինակներից են։ Չնայած սպիտակամորթ երաժիշտների խումբ «*Original Dixieland Jass* *Band*-ը» (ODJB), հետագայում պնդել է, որ 1917 թվականին Վիկտորի համար կատարել է առաջին «ջազ» կամ ջազ ձայնագրությունները, Ռիզի և այլ սևամորթ ամերիկացի երաժիշտների ավելի վաղ ձայնագրությունները նախորդել և ոգեշնչել են *ODJB-*ին, նույնիսկ եթե այդ ժամանակ դրանք չէին կոչվում ջազ։

Ո՛չ «*Clef Club*» նվագախումբը, ո՛չ էլ «*Society*» նվագախումբը փոքր «դիքսիլենդ» ոճի նվագախմբեր չէին։ Դրանք մեծ սիմֆոնիկ նվագախմբեր էին, որոնք նախատեսված էին բավարարելու այն հանրության ճաշակը, որը սովոր էր Ջոն Ֆիլիպ Սուսայի նվագախմբի և այդ ժամանակ շատ հայտնի նմանատիպ խմբերի ելույթներին։ «*Clef*» նվագախումբն ուներ 125 անդամ. նրանք տարբեր առիթներով նվագել են 1912-1915 թվականներին  «*Քառնեգի Հոլ*»-ում։ Ուսանելի է կարդալ «*[[Նյու Յորք Թայմս|The New York Times]]*»-ի՝ 1914 թվականի մարտի 12-ի երաժշտական ​​ակնարկի մեկնաբանությունը. «... ծրագիրը հիմնականում բաղկացած էր մեղեդիներից և հոգևոր երգերից․ այս կոմպոզիտորները սկսում են զարգացնել իրենց սեփական արվեստը՝ հիմնվելով ժողովրդական նյութի վրա...»։ 

Յուրոփը հայտնի էր իր բացասական կարծիքներին չզիջելու և երաժշտական ավանդույթներին չհարմարվելու համար, մասնավորապես՝ իր իսկ ոճով նվագելու համառությամբ։ Նա քննադատություններին արձագանքում էր․ «Մենք մշակել ենք սիմֆոնիկ երաժշտության մի տեսակ, որը, անկախ նրանից թե ինչ եք կարծում, տարբեր և առանձնահատուկ է և համապատասխանում է մեր ցեղի յուրահատուկ ստեղծագործությունների կատարմանը... Իմ հաջողությունը եկել է... իմ ժողովրդի երաժշտությանը հավատարիմ մնալու առավելությունների գիտակցումից»։ Իսկ հետագայում հավելում էր․ «Մենք, գունավոր մարդիկս, ունենք մեր սեփական երաժշտությունը, որը մեր մի մասն է։ Այն ծնվել է մեր հոգիներից, այն ստեղծվել է մեր ցեղի տառապանքներից ու ցավերից»։

Նա առաջին աֆրոամերիկացի երաժիշտներից մեկն էր, ով դարձել է մեյնսթրիմ։

## Ստեղծագործություններ
Յուրոփի ամենահայտնի կոմպոզիցիաներից մի քանիսը ներառում են այնպիսինները, որոնք համատեղ ստեղծվել են Ֆորդ Դաբնիի (1883-1958) և հայտնի պարողներ Այրինի և Վերնոն Քասլի համագործակցությամբ: «*The Castles*»-ը «Յուրոփի նվագախումբը» համարում էին իրենց հետ աշխատած լավագույններից մեկը և 1913 թվականի վերջին վարձել են նրա նվագախմբին՝ որպես իրենց նախընտրելի նվագախմբի ղեկավար, իսկ Դաբնիին՝ որպես գործիքավորող:

**Համատեղ աշխատանքներ**
*Ֆորդ Դաբնիի հետ համատեղ ստեղծված՝ «*The Castle*»-ի համար․ հրատարակիչ՝ Ջոզեֆ Վ. Սթեռն (1870-1934)
***The Castle Walk trot* (©1914)
***Argentine tango*
***Castle Combination*, վալս
***Congratulations Valse* (հայնտի նաև «*Castle Lame Duck»*), վալս
***Castle Valse Classique* humoreske – Դաբնիի մշակումը Անտոնին Դվորժակի «Հումորեսկ»-ից, Op. 101, No. 7 (8-ից), Poco lento e grazioso, Sol majeur
***Castle Perfect Trot* one trot, գործիքավորող՝ Կառլ Ֆ․ Ուիլյամս (image of the violin part)
***Castle Maxixe* Brazilian maxixe
***Castles Half and Half* – հնգաչափ ռիթմով  
***Enticement* – արգենտինական idyl, ոչ «*The Castle*»համար նախատեսված տանգո), գործիքավորող՝ Ուիլյամ Հ․ Փեն
*Ֆորդ Դաբնիի հետ համատեղ՝ Ջերոմ Կեռնի և Բոլթոնի «*Nobody Home*» ներկայացման համար։ (1915)
**1915 թվական, «*Nobody Home*» բեմադրությունը ¨«*Princess Theatre»*-ում եղել է 1905 թվականի անգլիական երաժշտական կատակերգության (*Mr. Popple of Ippleton*) ամերիկյան առաջնախաղը։ 
*Ֆորդ Դաբնիի հետ համատեղ՝ խոսքերը՝ Ջին Բաք, Ֆլորենց Զիգֆելդի «*Midnight Frolic»-*ի համար, երգել է Նորա Բեյսը; հրատարակիչ՝ «*Francis, Day & Hunter Ltd.»* - «*Boy of Mine***»**։

**«Եվրոպայի» նվագախմբի կողմից ստեղծված**
* «*The Castle*» համար, հրատարակիչ՝ *G. Ricordi & Co.*
***Castle Doggy* foxtrot

## Ռազմական ծառայություն

Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Յուրոփը անցել է ծառայության Նյու Յորքի ազգային գվարդիայում՝ որպես երկրորդ լեյտենանտ, 369-րդ հետևակային գնդում («Հարլեմի դժոխային մարտիկներ»)։ Նրան է վստահվել գնդի գնդացրային վաշտի հրամանատարությունը, ինչպես նաև գնդային նվագախմբի ղեկավարումը, որը հետագայում մեծ ճանաչում է ստացել։ Գունդն ուղարկվել է ռազմաճակատ առանց այն հանդիսավոր հրաժեշտի շքերթի, որն անցկացվում էր այլ նյույորքյան ստորաբաժանումների համար։

Ֆրանսիա հասնելուց հետո 369-րդ հետևակային գունդը հանձնվել է ֆրանսիական բանակին, քանի որ Ամերիկյան էքսպեդիցիոն ուժերը հրաժարվում էին սևամորթ ամերիկացի զինվորներին ուղարկել մարտական առաջադրանքների։ Գունդը մասնակցել է 191 օր տևած մարտական գործողությունների՝ ավելի շատ, քան Ամերիկայի ցանկացած այլ գունդ պատերազմի ընթացքում։ Առաջին «*Croix de Guerre»* շքանշանները, որոնք տրվել էին ամերիկացիներին, շնորհվել են հենց 369-րդ գնդի զինվորներին։ Եվրոպան պատասխանատու էր իր զինվորներին սովորեցնել «*Chauchat»* տեսակի գնդացիրների և ձեռքի նռնակների կիրառումը։

Յուրոփը դարձել է առաջին աֆրոամերիկացի սպան, ով Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ առաջնորդել է զորքերին մարտի։ Գազային հարձակման հետևանքով նա վնասվել և ժամանակավորապես անաշխատունակ է դարձել, սակայն հետագայում ապաքինվել է։ 1918 թվականի փետրվար-մարտ ամիսներին Եվրոպան արդեն բավականաչափ վերականգնվել էր, որպեսզի գնդային նվագախումբը առաջնորդի Ֆրանսիայում՝ համերգային շրջագայության։ Նրանք հանդես են եկել բրիտանական, ֆրանսիական և ամերիկյան զորքերի առաջ, ինչպես նաև ֆրանսիացի քաղաքացիական բնակչության համար։ Նվագախումբը անցել է ավելի քան 2,000 մղոն և եվրոպացի հանդիսատեսին ներկայացրել ջազը՝ բարձրացնելով մարտական ոգին։ «Դժոխային մարտիկները» Ֆրանսիայում իրենց առաջին ձայնագրությունները կատարել են «*Pathé»-ի* համար։ Նրանց առաջին համերգի ծրագրում ընդգրկված էին ֆրանսիական մարտական քայլերգ, «*Stars and Stripes Forever*» քայլերգը, ինչպես նաև այլ համարներ, օրինակ՝ «*The Memphis Blues*»։ Վերջինս, նվագախմբի անդամ Նոբլ Սիսլի (Noble Sissle) խոսքերով, «... Ֆրանսիայում սկսել է ռեգթայմիտի հիվանդությունը»։ «Դժոխային մարտիկները» դարձել էն Նյու Յորքից վերադարձած առաջին գունդը։

## Հետպատերազմյան կարիեա
1919 թվականի փետրվարին՝ հայրենիք վերադառնալուց հետո, նա հայտարարել է․ «Ես Ֆրանսիայից վերադարձել եմ առավել քան երբևէ համոզված, որ նեգրերը պետք է գրեն նեգրական երաժշտություն։ Մենք ունենք մեր սեփական ժողովրդական զգացողությունը, և եթե փորձենք ընդօրինակել սպիտակներին, կստացվեն վատ պատճեններ... Մենք Ֆրանսիայում հաղթեցինք այն երաժշտությամբ, որը մերն էր, և ոչ այլոց գունատ ընդօրինակությամբ, և եթե ուզում ենք զարգանալ Ամերիկայում, պետք է զարգանանք մեր սեփական ուղիներով»։ 1919 թվականին Եվրոպան «*Pathé Records»*-ի համար կատարել է նոր ձայնագրություններ։ Դրանք ներառում էին թե՛ գործիքային համարներ, թե՛ երգացանկեր, որոնցում մեներգում էր Նոբլ Սիսլը, ով հետագայում, Եուբի Բլեյքի հետ միասին, մեծ հաջողություն է ունեցել 1921 թվակակնին բեմադրված «*Shuffle Along»* մյուզիքլում, որից մեզ է հասել դասական «*I'm Just Wild About Harry*» երգը։ Այս ձայնագրությունները, տարբերվելով Եվրոպայի մի քանի տարի առաջ կատարածներից, ներառում էին բլյուզի տարրեր, «կապույտ նոտաներ» և վաղ ջազի տարրեր։

## Մահ

1919 թվականի մայիսի 9-ի գիշերը Յուրոփը վերջին անգամ հանդես է եկել բեմում։ Նա ամբողջ օրը իրեն վատ էր զգում, սակայն ցանկացել է շարունակել համերգը (որը պետք է լիներ Բոստոնի «*Mechanics Hall»*-ում նախատեսված երեք համերգներից առաջինը)։ Ընդմիջման ժամանակ Յուրոփը մոտեցել է իր երկու թմբկահարներին՝ Սթիվին և Հերբերտ Ռայթին՝ զրուցելու համար։ Երբ Յուրոփը քննադատել է նրանց՝ մյուսների ելույթի ժամանակ բեմից դուրս գալու պատճառով, Հերբերտ Ռայթը շատ է հուզվել և, կարծես անհիմն զայրույթի պոռթկումով, նետել իր թմբկահարական փայտիկները։ Նա պնդել է, որ Յուրոփը իրեն լավ չի վերաբերվում և որ հոգնել է ուրիշների սխալների համար մեղադրվելուց։ Այնուհետև հանկարծակի հարձակվել է Յուրոփի վրա գրիչ-դանակով և հարվածել նրա վզին։ Յուրոփն իր նվագախմբին ասել է, որ ավարտեն համերգային ծրագիրը․ կհանդիպեն հաջորդ օրը։ Ե՛վ Յուրոփի, և՛ նվագախմբի անդամների համար վնասվածքը թվացել է մակերեսային։ Երբ նրան տեղափոխում էին հիվանդանոց, նա ասել է․ «Լավ կլինեմ»։ Սակայն հիվանդանոցում բժիշկները չեն կարողացել կանգնեցնել արյունահոսությունը, և նա մահացել է մի քանի ժամ անց։

Յուրոփի մահվան լուրը արագ է տարածվել։ Կոմպոզիտոր և նվագախմբի ղեկավար Վ․ Ս․ Հենդին գրել ՝․ «Մարդը, ով քիչ առաջ անցել էր պատերազմի կրակի միջով առանց մի վնասվածքի , սպանվեց սեփական երաժիշտներից մեկի կողմից... Արևը երկնքում էր։ Նոր օրը խոստանում էր խաղաղություն։ Բայց բոլոր արևները մայրամուտ էին գցել Ջիմ Յուրոփի համար, և Հարլեմն այլևս նույնը չէր»։ Յուրոփին Նյու Յորք քաղաքում շնորհվել է առաջին հանրային թաղումը, որը երբևէ անցկացվել էր սևամորթ ամերիկացու համար։ Թենի Ջոնսոնը նրա մահվան վերաբերյալ ասել ՝․ «Մինչ Ջիմ Յուրոփը Նյու Յորք չէր եկել, գունավոր մարդը գիտեր միայն նեգրական պարերը և բեռնակրի աշխատանքը։ Ամեն ինչ փոխվեց։ Ջիմ Յուրոփը կենդանի բաց սեզամ էր այս քաղաքի սևամորթ բեռնակիրների համար։ Նա նրանց հանեց բեռնակիրների տեղերից և բարձրացրեց իրական երաժիշտների նշանակալի դիրքերի։ Կարծում եմ՝ տառապող հանրությունը պետք է իմանա, որ Ջիմ Յուրոփի կորստեց մենք կորցրել ենք առաջնորդի, բարերարի և իսկական ընկերոջ»։

Նա ԱՄՆ-ում ամենահայտնի սևամորթ ամերիկացի նվագախմբի ղեկավար էր։ Հուղարկավորվել է Արլինգթոնի ազգային գերեզմանոցում, Վիրջինիա նահանգի Արլինգթոն քաղաքում։ Յուրոփի անունը հիշատակվում է Ֆ․ Սքոթ Ֆիցջերալդի «*No Flowers*» պատմվածքում։

Հերբերտ Ռայթը դատապարտվել է սպանության համար և ստացել տասնհինգ տարվա ազատազրկում, սակայն լավ վարքի համար ազատ է արձակվել ութ տարի անց։

## Ծանոթագրություններ

**Ավելին կարդալու համար**
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

*
* Schomburg Center for Research in Black Culture
* Europe's Society Orchestra Article and audio of the 1913–1914 recordings at Red Hot Jazz Archive
* Jim Europe's 369th Infantry "Hellfighters" Band. Article and audio of the 1919 recordings on redhotjazz.com
*  Songs Brought Back from the Battlefield
*  University of Michigan Exhibition
*  An on-line discography
* 
* James Reese Europe Appreciation Project.
* BBC Radio 4 The Jazz Kings Go to War

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ջազմեններ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Բլյուզ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ