Հղիության հիպերտենզիվ հիվանդություն

**Հղիության հիպերտենզիվ հիվանդություն**, այլ կերպ հայտնի որպես **մայրական հիպերտենզիվ խանգարում**, զարկերակային բարձր ճնշմամբ ուղեկցվող հիվանդությունների խումբ, որը ներառում է հղիության հիպերտենզիան, պրեէկլամպսիան, քրոնիկ հիպերտենզիան և քրոնիկ հիպերտենզիան՝ համակցված պրեէկլամպսիայով։

2013 թվականին հղիության հիպերտենզիվ խանգարումներ արձանագրվել են մոտ 20.7 միլիոն կանանց շրջանում: Աշխարհում հղիությունների շուրջ 10%-ը բարդանում է հիպերտենզիվ հիվանդություններով: Միացյալ Նահանգներում հղիների հիպերտենզիվ հիվանդությունը թիրախավորում է հղիությունների մոտ 8-13%-ը: Զարգացող երկրներում այս ցուցանիշներն ավելի բարձր են: 1990 թվականի համեմատ 2013 թվակականին մահացության դեպքերը զգալիորեն կրճատվել են՝ 37,000-ից նվազելով մինչև 29,000-ի: Հիպերտենզիվ հիվանդությունը հղիության ընթացքում մահացության երեք հիմնական պատճառներից մեկն է (16%)՝ հետծննդյան արյունահոսությունների (13%) և հետծննդյան վարակների (2%) հետ միասին։

Հղիության ընթացքում դիտվող հիպերտենզիվ խանգարումները, ինչպիսիք են օրինակ հղիության հիպերտենզիան, պրեէկլամպսիան և էկլամպսիան, համարվում են մայրական և պտղի հիվանդությունների և մահացության հիմնական պատճառների զգալի մասն ամբողջ աշխարհում: Հղիությունների մոտ 5-10%-ը ուղեկցվում է այս բարդություններով, ընդ որում՝ պրեէկլամպսիան համարվում է մայրական մահացությունների շուրջ 14%-ի պատճառ ամբողջ աշխարհում: Հղիության հիպերտենզիվ հիվանդության հետևանքները նշանակալի են, սակայն դրա հիմնական պատճառների վերաբերյալ պատկերացումները դեռևս սահմանափակ են։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել գենետիկական, իմունոլոգիական և արտաքին միջավայրի գործոնների ներգրավվածությունը հղիության հիպերտենզիայի պաթոգենեզում: Հղիության հիպերտենզիվ խանգարումների բազմազան բնույթի պատճառով ռիսկի հստակ գործոնների ճշգրիտ որոշումը հետազոտողների կողմից դժվարացած է: Հղիության հիպերտենզիվ հիվանդության բոլոր տեսակները կարող են առաջանալ տարբեր գործոնների ազդեցությամբ՝ անկանոն ձևով:

## Նշաններ և ախտանիշներ
Չնայած զարկերակային հիպերտենզիա ունեցող շատ հղի կանանց երեխաները ծնվում են առողջ՝ առանց լուրջ խնդիրների, զարկերակային բարձր ճնշումը կարող է վտանգավոր լինել թե՛ մոր, թե՛ երեխայի համար: Նախկինում առկա քրոնիկ զարկերակային հիպերտենզիա ունեցող կանանց շրջանում հղիության ընթացքում բարդությունների առաջացման ռիսկն ավելի բարձր է, քան զարկերակային նորմալ ճնշում ունեցող կանանց շրջանում։ Այնուամենայնիվ, որոշ կանանց մոտ զարկերակային հիպերտենզիան առաջանում և սկսում է դրսևորվել հղիության ընթացքում (հաճախ կոչվում է հղիության հիպերտենզիա)։

Հղիությունից առաջ և դրա ընթացքում առկա քրոնիկ վատ վերահսկվող զարկերակային հիպերտենզիան հղի կնոջ և նրա երեխայի համար որոշակի խնդիրների առաջացման ռիսկի գործոն է։ Այն ուղեկցվում է մայրական բարդությունների առաջացման բարձր ռիսկի հետ, ինչպիսիք են պրեէկլամպսիան, ընկերքի վաղաժամ շերտազատումը (երբ ընկերքը արգանդի պատից վաղաժամ է անջատվում) և հղիության դիաբետը։ Այս կանանց մոտ բարձր է նաև ծննդաբերության անբարենպաստ ելքերի ռիսկը, ինչպիսիք են վաղաժամ ծննդաբերությունը, հղիության ժամկետի համար փոքր պտուղը և նորածնային մահը։

## Ռիսկի գործոններ
Որոշ կանանց մոտ հղիության ընթացքում հիպերտենզիայի առաջացման ռիսկն ավելի բարձր է։ Ռիսկի խմբերն են․

* Քրոնիկ զարկերակային հիպերտենզիա ունեցող կանայք (բարձր զարկերակային ճնշում նախքան հղիությունը)
* Նախկին հղիության ընթացքում առաջացած զարկերակային հիպերտենզիա կամ պրեէկլամպսիա, հատկապես եթե հիպերտենզիայի նշանները դրսևորվել են հղիության վաղ փուլերում
* Նախքան հղիությունը ճարպակալում ունեցող կանայք
* Մինչև15 տարեկան կամ 30 տարեկանից բարձր տարիքի հղի կանայք
* Բազմապտուղ հղիություն
* Շաքարային դիաբետ, երիկամային հիվանդություններ, ռևմատոիդ արթրիտ, համակարգային կարմիր գայլախտ կամ սկլերոդերմիա ունեցող կանայք
* Հղիություն՝ օժանդակ վերարտադրողական տեխնոլոգիաների օգնությամբ

## Ախտորոշում
Պրեէկլամպսիան կանխատեսելու կամ ախտորոշելու համար չկա որևէ հստակ հետազոտություն: Հիմնական նշաններն են զարկերակային ճնշման բարձրացումը և մեզի մեջ սպիտակուցի առկայությունը (պրոտեինուրիա): Պրեէկլամպսիայի ժամանակ դրսևորվող այլ ախտանիշներից են մշտական ​​գլխացավերը, տեսողության աղավաղումը, լույսի նկատմամբ գերզգայունությունը և որովայնի ցավը։

Բոլոր նշված դրսևորումները կարող են արտահայտվել նաև ինչպես այլ ախտաբանությունների, այնպես էլ նորմալ հղիության ընթացքում։ Այս հղիներին ցուցված են կանոնավոր այցելություններ՝ զարկերակային ճնշման չափումներ իրականացնելու և մեզի մեջ սպիտակուցի մակարդակը որոշելու, պրեէկլամպսիայի նշանները հայտնաբերող արյան հետազոտություններ նշանակելու և վերլուծելու, ինչպես նաև պտղի զարգացումը վերահսկելու համար:

## Դասակարգում
ԱՄՆ-ի զարկերակային հիպերտենզիայի ազգային կրթական ծրագրի՝ հղիության ընթացքում զարկերակային հիպերտենզիաներով զբաղվող աշխատանքային խմբի կողմից հղիության ընթացքում դրսևորվող հիպերտենզիվ խանգարումները դասակարգվում են 4 խմբի․

# Քրոնիկ հիպերտենզիա,
# Պրեէկլամպսիա-էկլամպսիա,
# Քրոնիկ հիպերտենզիա՝ համակցված պրեէկլամպսիայով,
# Հղիության հիպերտենզիա (հղիություն անցողիկ հիպերտենզիա կամ հղիության ուշ փուլերում հայտնաբերված քրոնիկ հիպերտենզիա)։

Այս դասակարգումն ու տերմինները նախընտրելի և ավելի ճշգրիտ են հին, բայց լայնորեն օգտագործվող «հղիության հետևանքով առաջացած հիպերտենզիա» տերմինի համեմատ: Նոր տերմինաբանությունն արտացոլում է հղիության կապը հիպերտենզիայի առաջացման կամ առաջին անգամ հայտնաբերման հետ, իսկ պատճառահետևանքային կապի հարցը, չնայած պաթոգենետիկորեն հետաքրքիր է, հիմնականում կարևոր կետ չէ կլինիկական տեսանկյունից: Այս դասակարգումը HELLP համախտանիշը դիտարկում է որպես պրեէկլամպսիայի տեսակ, այլ ոչ թե որպես առանձին նոզոլոգիական միավոր:

### Քրոնիկ հիպերտենզիա
Քրոնիկ հիպերտենզիան հղի կանանց շրջանում զարկերակային բարձր ճնշման տեսակ է, որը դրսևորվել է մինչև բեղմնավորման պահը, ախտորոշվել է հղիության վաղ շրջանում կամ պահպանվել է հղիության ավարտից հետո։ Այն առկա է բոլոր հղիների մոտ 5%-ի մոտ, սակայն չի առաջանում հղիության հետևանքով, և կարող է դրսևորվել կամ որպես առաջնային էսենցիալ հիպերտենզիա, կամ էլ՝ այլ հիվանդության հետևանքով առաջացած երկրորդային ախտահարում։

Քրոնիկ հիպերտենզիայի ախտորոշիչ չափորոշիչներ են համարվում առնվազն չորս ժամ ընդմիջումներով կատարված առնվազն երկու առանձին զարկերակային ճնշման չափումները, որոնց արդյունքում սիստոլիկ զարկերակային ճնշումը ≥140մմ ս.ս., իսկ դիաստոլիկ զարկերակային ճնշումը՝ ≥90մմ ս.ս., և հիպերտենզիայի հայտնաբերումը հղիությունից առաջ, մինչև հղիության 20 շաբաթական ժամկետը, կամ նրա կայուն պահպանումը ծննդաբերությունից հետո առնվազն 12 շաբաթ տևողությամբ։ Այնուամենայնիվ, կան որոշակի հակասություններ քրոնիկ հիպերտենզիայի ախտորոշման ստորին շեմերի ընդունման վերաբերյալ, ինչը ավելի համահունչ է Ամերիկյան սրտաբանության քոլեջի և Ամերիկյան սրտաբանության ասոցիացիայի կողմից մեծահասակների շրջանում հիպերտենզիայի ախտորոշման վերաբերյալ վերջերս արված առաջարկություններին: Հղիության ընթացքում քրոնիկ հիպերտենզիան այժմ համարվում է թեթև, եթե սիստոլիկ զարկերակային ճնշումը չի գերազանցում 159մմ ս.ս., իսկ դիաստոլիկ զարկերակային ճնշումը՝ 109մմ ս.ս., և ծանր, եթե սիստոլիկ ճնշումը ≥ 160 մմ ս.ս. կամ դիաստոլիկ ճնշումը  ≥ 110 մմ ս.ս., չնայած կան նաև հակասություններ այս արժեքների սահմանման վերաբերյալ:

Քանի որ քրոնիկ հիպերտենզիան կարող է վերածվել հիվանդության ավելի ծանր ձևերի, կարևոր է այն ժամանակին ճշգրիտ ախտորոշել, իդեալականում՝ հղիությունից առաջ, և սկսել հղիի զարկերակային ճնշման վերահսկողությունը։ Սա հաճախ դժվար է, քանի որ վերարտադրողական տարիքի շատ կանայք կարող են պարբերաբար չայցելել բժշկի և նախածննդյան խնամքի դիմել միայն երկրորդ եռամսյակում:

### Պրեէկլամպսիա և էկլամպսիա
Պրեէկլամպսիան ախտաբանություն է, որը սովորաբար զարգանում է հղիության 20-րդ շաբաթից հետո և սովորաբար ներառում է ինչպես նոր դրսևորվող զարկերակային հիպերտենզիա (զարկերակային ճնշումը > 140/90 մմ ս.ս.), այնպես էլ պրոտեինուրիա։

Պրեէկլամպսիան սովորաբար պատճառ է դառնում հղիության բարդությունների, ինչպիսիք են պտղի անբավարար քաշը, վաղաժամ ծննդաբերությունը և վիժումը։ Պրեէկլամպսիա ունեցող կանանց խորհուրդ է տրվում ծննդալուծել հղիության 37-րդ շաբաթից հետո՝ հնարավոր բարդությունների առաջացման ռիսկը նվազեցնելու նպատակով։

Պրեէկլամպսիան՝ հղիների հիպերտենզիվ հիվանդության ամենածանր տեսակը, գիտնականների համար հետազոտության խոշոր առարկա է եղել: Պրեէկլամպսիան սովորաբար բնորոշվում է զարկերակային բարձր ճնշմամբ և հաճախ հղիության 20-րդ շաբաթից հետո մեզում սպիտակուցի առկայությամբ, որը, ենթադրաբար, պայմանավորված է ընկերքի ոչ բնականոն աճով, ինչը հանգեցնում է էնդոթելային դիսֆունկցիայի և բորբոքային գործընթացի: Այնուամենայնիվ, այս դեպքերի պատճառահետևանքային կապը դեռևս ուսումնասիրվում է, ինչն էլ դժվարացնում է թիրախային բուժումը: Ավելին, կանխարգելիչ միջոցառումներ առայժմ չեն կիրառվում, քանի որ ներկայիս չափորոշիչները ախտորոշմանն օգնում են միայն երկրորդ կամ երրորդ եռամսյակներում:

Վերջերս կատարված ուսումնասիրությունները հայտնաբերել են հղիության հիպերտենզիվ հիվանդության հետ կապված կարևոր բիոմարկերներ, որոնցից է օրինակ ընկերքային աճի գործոնը: Այս անգիոգեն գործոնի և որոշ այլ գործոնների շեղված մակարդակների հայտնաբերումը նշանակալի դեր է ունեցել պրեէկլամպսիայի կանխատեսման գործում, ինչը հետագայում կարող է հնարավոր դարձնել վաղ միջամտությունների և մոնիթորինգի կիրառումը: Այս ամենից բացի գիտնականներն այժմ ուսումնասիրում են նաև կենսակերպի որոշ տարրերի, օրինակ սննդակարգի և ֆիզիկական ակտիվության հնարավոր ազդեցությունը հղիության հիպերտենզիվ խանգարումների ռիսկի նվազման վրա, սակայն դեռևս հստակ եզրակացություններ չեն արվել:

Պրեէկլամպսիա կարող է նաև ախտորոշվել, եթե կնոջ մոտ դիտվում է զարկերակային հիպերտենզիա և որևէ օրգան-համակարգի նշանակալի ախտահարում։ Օրգան-համակարգերի նշանակալի ախտահարումն ընդգրկում է․

* Զարկերակային ճնշման խիստ բարձրացում (զարկերակային ճնշումը > 160/110մմ ս․ս․)
* Թրոմբոցիտոպենիա
* Արյան մեջ կրեատինինի բարձր մակարդակ, կամ նրա մակարդակի նշանակալի աճ
* Լյարդային ֆերմենտների բարձր մակարդակ
* Թոքի այտուց
* Նոր առաջացած կամ մշտական գլխացավեր, որոնք չեն ենթարկվում ցավազրկող դեղամիջոցների ազդեցությանը
* Մշուշոտ կամ աղավաղված տեսողություն

Եթե պրեէկլամպսիա ունեցող կնոջ մոտ այս նշաններից որևէ մեկն արտահայտված է, ապա նրա վիճակը դասակարգվում է որպես պրեէկլամպսիա ծանրության նշաններով։ Այս դեպքում ախտորոշումը կարող է դրվել նույնիսկ պրոտեինուրիայի բացակայության պարագայում։ Ծանրության նշաններով պրեէկլամպսիա ունեցող հղիներին խորհուրդ է տրվում ծննդաբերել հղիության 34-րդ շաբաթից հետո՝ հետագա բարդություններից խուսափելու նպատակով։

Պրեէկլամպսիան կարող է ուղեկցվել նաև հղիի ցնցումներով։ Այս դեպքում պացիենտի մոտ ախտորոշվում է էկլամպսիա։

Պրեէկլամպսիան/էկլամպսիան կանխարգելելու հայտնի մեթոդ գոյություն չունի։ Սակայն, պրեէկլամպսիայի նշաններ ունեցող կանանց մեծ մասը ուշադիր վերահսկվում են՝ բարդությունների ռիսկը նվազեցնելու կամ դրանցից խուսափելու համար: Պրեէկլամպսիան/էկլամպսիան «բուժելու» միակ միջոցը երեխային արգանդի խոռոչից դուրս հանելն է ծննդաբերության կամ վիժման միջոցով:

#### Էկլամպսիա
Էկլամպսիան պրեէկլամպսիայի հատուկ վտանգավոր ձև է, որի ժամանակ զարկերակային ճնշման բարձրացումներ ունեցող հղիի մոտ ի հայտ են գալիս ցնցումներ կամ առաջանում է կոմա։ Էկլամպսիայով հիվանդների մինչև 70%-ի մոտ դիտվում են հղիության հետ կապված որոշակի բարդություններ: Այս բարդությունները ներառում են HELLP համախտանիշը, երիկամի սուր վնասումը և դիսեմինացված ներանոթային մակարդման համախտանիշը:

#### HELLP համախտանիշ
HELLP համախտանիշը ծանր ախտանիշներով ընթացող պրեէկլամպսիայի ձև է, որի ժամանակ դիտվում է ակտիվ հեմոլիզ, լյարդային ֆերմենտների բարձր մակարդակ, և թրոմբոցիտների ցածր մակարդակ։ Մինչդեռ HELLP համախտանիշով կանանց մեծ մասն ունի զարկերակային բարձր ճնշում և պրոտեինուրիա, դեպքերի մինչև 20%-ը չի դրսևորվում պրեէկլամպսիայի այս դասական նշաններով: Այնուամենայնիվ, ինչպես պրեէկլամպսիան, HELLP համախտանիշը նույնպես կարող է հանգեցնել պտղի անբավարար քաշի և վաղաժամ ծննդաբերության: HELLP համախտանիշի դեպքում պտղի/նորածնի մահացության մակարդակը կազմում է 7-20%:

### Քրոնիկ հիպերտենզիա՝ համակցված պրեէկլամպսիայով
Քրոնիկ հիպերտենզիայի հետ համակցված պրեէկլամպսիա զարգանում է, երբ քրոնիկ հիպերտենզիայով կնոջ մոտ հղիության ընթացքում զարգանում են պրեէկլամպսիայի նշաններ՝ սովորաբար նոր դրսևորվող պրոտեինուրիա ≥30 մգ/դլ (չափիչ ձողիկի վրա 1+) մեզի առնվազն 2 պատահական նմուշներում, որոնք հավաքվել են ≥4 ժամ ընդմիջումներով (7-օրյա ժամկետում) կամ 0.3գ՝ 24-ժամյա ժամանակահատվածում: Ինչպես հասարակ պրեէկլամպսիան, համակցված պրեէկլամպսիան նույնպես կարող է ուղեկցվել ծանր ախտանիշներով, մասնավորապես՝ սիստոլիկ զարկերակային ճնշում ≥160 մմ ս.ս. կամ դիաստոլիկ զարկերակային ճնշում ≥110 մմ ս.ս.՝ չնայած անցկացվող հակահիպերտենզիվ թերապիային, թրոմբոցիտոպենիա (թրոմբոցիտների քանակը 37 շաբաթ է: Ծանրության նշաններով պրեէկլամպսիայով կամ էկլամպսիայով հիվանդների շրջանում ծննդաբերությունը խթանվում է, երբ հղիության ժամկետը >34 շաբաթ է: Հղիության հիպերտենզիայով և ծանրության նշաններ չունեցող հիվանդների շրջանում ծննդաբերությունը սովորաբար խթանվում է բնականոն ժամկետում:

Այն դեպքերում, երբ պտուղը դեռևս չի հասել ծննդաբերության համար անվտանգ ժամկետի, վարումը ուղղված է ախտանիշների կառավարմանը՝ պտղին հասունանալու համար ավելի շատ ժամանակ տալու նպատակով: Հղիության հիպերտենզիայով կանանց շրջանում կատարված որոշ ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ ասպիրինի ցածր դեղաչափերի օգտագործումը կարող է կանխել վիճակի անցումը դեպի պրեէկլամպսիա/էկլամպսիա և նվազեցնել հղիության հիպերտենզիվ հիվանդության հետ կապված բարդությունների ռիսկը:

Հղիությունից առաջ կամ վաղ շրջանում ախտորոշված ​​քրոնիկ հիպերտենզիայով հղի կանայք պետք է հետազոտվեն՝ հիպերտենզիայի հիմնական պատճառը, ինչպես նաև հիպերտենզիայի պատճառով առաջացած օրգանների հնարավոր ախտահարումը, օրինակ սրտի և երիկամների վնասումը, պարզելու նպատակով: Չնայած քրոնիկ հիպերտենզիայի դեպքերի մեծ մասը առաջնային է, և հետևաբար, դասակարգվում է որպես էսենցիալ հիպերտենզիա, երկրորդային պատճառները, ինչպիսիք են երիկամային, անոթային և էնդոկրին խանգարումները, նույնպես պետք է հաշվի առնվեն, հատկապես այն հիվանդների շրջանում, ովքեր ունեն քրոնիկ հիպերտենզիայի ոչ բնականոն դրսևորումներ, օրինակ՝ հիպերտենզիա երիտասարդ տարիքում կամ առաջին գծի բուժման հանդեպ կայուն հիպերտենզիա: Եթե հայտնաբերվում է օրգանների ախտահարում կամ հիպերտենզիայի որևէ այլ հիմնական պատճառ, այս վիճակները նույնպես պետք է բուժվեն: Քրոնիկ հիպերտենզիայով կանայք հղիության ընթացքում պետք է ուշադիր վերահսկվեն, քանի որ նրանց մոտ պրեէկլամպսիայի զարգացման հավանականությունը հինգ անգամ ավելի մեծ է նորմալ զարկերակային ճնշում ունեցող կանանց հետ համեմատած, և համակցված պրեէկլամպսիայով քրոնիկ հիպերտենզիան ավելի ծանր վիճակ է՝ լուրջ ռիսկերով մոր և պտղի համար:

Հղիության հիպերտենզիվ խանգարումների բոլոր տեսակների դեպքում վարման հիմնական բաղադրիչը ուղեկցող հիպերտենզիայի վերահսկումն է: Սա ներառում է հակահիպերտենզիվ դեղամիջոցների կիրառումը, ինչպես նաև ֆիզիկական ակտիվության սահմանափակումը՝ կաթվածի ռիսկը նվազեցնելու նպատակով: Պրեէկլամպսիա կամ էկլամպսիա ունեցող կանանց շրջանում մագնեզիումի սուլֆատը հաճախ նշանակվում է հղիի ցնցումների առաջացումը կանխելու նպատակով:

Մագնեզիումի սուլֆատով կարճատև բուժումը մեծ նշանակություն ունի միզուղիների կաթետերիզացիայի տևողության և շարժունակության վերականգնման ժամանակի կրճատման գործում, սակայն բավարար ապացույցներ չկան, որոնք ցույց կտան, որ կարճատև բուժումն ազդում է ցնցումների, մոր կամ մանկան հիվանդացության ռիսկի վրա: Մագնեզիումի սուլֆատի ցածր դեղաչափերը կարող են նաև նվազեցնել գերդոզավորման առաջացման ռիսկը, սակայն քիչ նշանակալի է դրա դերը էկլամպսիայով հիվանդ կանանց շրջանում մահացությոան մակարդակը նվազեցնելու հարցում****։

Բուժումը պետք է շարունակվի ախտորոշման պահից մինչև ծննդաբերությունից հետո մի քանի շաբաթ, հաշվի առնելով ծննդաբերությունից անմիջապես հետո բարդությունների առաջացման ռիսկը: Վերջերս կատարված համակարգված հետազոտությունը ցույց է տվել, որ ծննդաբերությունից հետո տնային պայմաններում զարկերակային ճնշման հսկողությունը, հավանաբար, օգնում է հայտնաբերել զարկերակային ճնշմամբ պայմանավորված բարդությունները։ Բացի այդ, զարկերակային ճնշման հսկողությունը տնային պայմաններում նվազեցնում է զարկերակային ճնշման հսկողության ֆիզիկական և ֆինանսական որոշ խոչընդոտներ, այդպիսով հավանաբար նվազեցնելով սևամորթ և ոչ սևամորթ հիվանդների միջև առողջական անհավասարությունը:

Թեև հղի կանանց մոտ հիպերտենզիվ խանգարումների համար ծննդալուծումից բացի բուժման հայտնի տարբերակ չկա, կան բուժման որոշակի հնարավոր եղանակների մասին կատարված հետազոտություններ, որոնցում ցույց է տրվել, որ այդ բուժումները որոշ դեպքերում կարող են նախընտրելի լինել հղիների հիպերտենզիայի վարման համար, քանի որ երեխայի ծնունդը նախատեսված ժամկետից շուտ կարող է առաջ բերել մի շարք այլ բնույթի բարդություններ։ Համաձայն «New England Journal of Medicine» ամսագրի հոդվածի՝ ցույց է տրվել, որ հակահիպերտենզիվ թերապիաները նվազեցնում են հղիության ընթացքում ծանր հիպերտենզիայի և դրա հետևանքով առաջացած հնարավոր բարդությունների առաջացման ռիսկը: Կատարված փորձի ընթացքում բուժման նպատակն էր բուժում ստացող պացիենտների խմբին հասցնել զարկերակային ճնշման թիրախային 140/90մմ ս.ս.-ից ցածր ցուցանիշների: Փորձը ցույց տվեց, որ բուժում ստացող խումբն ուներ ավելի ցածր զարկերակային ճնշում և հղիության ավելի բարենպաստ ելք՝ համեմատած բուժում չստացող խմբի հետ։

Ապացուցվել է նաև ցածր դեղաչափերով կալցիումի հավելումների նշանակալի դերը հղիության ընթացքում հիպերտենզիայի հետևանքով առաջացող բարդությունների ռիսկը իջեցնելու հարցում: Մասնավորապես, ցույց է տրվել, որ դրանք նվազեցնում են մահվան, ծանր պրեէկլամպսիայի և էկլամպսիայի ռիսկերը: Կալցիումի հավելումները կարող են հատկապես օգտակար լինել այն կանանց համար, ովքեր իրենց ամենօրյա սննդակարգում բավարար կալցիում չեն ստանում:

Մեկ այլ հետազոտություն ուսումնասիրել է երեք ամենատարածված հակահիպերտենզիվ պերօրալ դեղամիջոցների՝ նիֆեդիպինի, լաբետոլոլի և մեթիլդոպայի, ազդեցությունները: Ըստ այս հետազոտության արդյունքների պարզ է դարձել, որ 3 դեղամիջոցների կիրառումն էլ բերել է կանանց մեծ մասի շրջանում զարկերակային ճնշման նվազման՝ առանց որևէ անբարենպաստ ազդեցությունների: Այնուամենայնիվ, նիֆեդիպինը 6 ժամվա կտրվածքով ցուցաբերել է ամենանշանակալի արդյունքը, սակայն դրա հետ մեկտեղ ունեցել է նաև վերակենդանացման բաժանմունք ընդունվելու ամենաբարձր ցուցանիշը: Այս հակահիպերտենզիվ պերօրալ դեղամիջոցների վերաբերյալ դեռևս անհրաժեշտ են լրացուցիչ հետազոտություններ՝ որոշելու համար, թե որն է լավագույն ընտրությունը հղի կանանց մեծամասնության համար: Բացի այդ, 2023 թվականին անցկացված մեկ այլ հետազոտություն ցույց է տվել, որ հիվանդների բուժումը պերօրալ կանթային միզամուղ ֆուրոսեմիդով, կարող է կրճատել հետծննդյան հիեպերտենզիայի տևողությունը:

## Կանխատեսում
Հղիության ընթացքում զարկերակային բարձր ճնշման հետևանքները տարբեր են՝ կախված հիվանդության տեսակից և այլ գործոններից: Պրեէկլամպսիան, ընդհանուր առմամբ, չի մեծացնում կնոջ մոտ քրոնիկ հիպերտենզիայի կամ սիրտ-անոթային այլ խնդիրների զարգացման ռիսկը: Նորմալ զարկերակային ճնշում ունեցող կանայք, ում մոտ առաջին հղիության 20-րդ շաբաթից հետո զարգանում է պրեէկլամպսիա, ունենում են կարճատև բարդություններ, այդ թվում՝ զարկերակային բարձր ճնշում, որը սովորաբար անհետանում է ծննդաբերությունից հետո մոտ վեց շաբաթվա ընթացքում:

Հղիությունից առաջ քրոնիկ հիպերտենզիա ունեցող կանանց մոտ ավելի հաճախ են դիտվում այնպիսի բարդություններ, ինչպիսիք են վաղաժամ ծննդաբերությունը, պտղի անբավարար քաշը կամ մեռելածնությունը: Բարձր զարկեակային ճնշում ունեցող և հղիության ընթացքում բարդություններ ունեցած կանայք սրտանոթային հիվանդությունների զարգացման երեք անգամ ավելի մեծ ռիսկի խումբ են՝ համեմատած զարկերակային նորմալ ճնշում ունեցող և հղիության ընթացքում բարդություններ չունեցող կանանց հետ: Հղի կանանց զարկերակային ճնշման հսկողությունը կարող է օգնել կանխել ինչպես հնարավոր բարդությունները, այնպես էլ ապագա սրտանոթային հիվանդությունները:

Չնայած հղիության ընթացքում բարձր զարկերակային ճնշումը և դրա հետ առնչվող խանգարումները կարող են լուրջ հետևանքներ ունենալ, զարկերակային հիպերտենզիայով և պրեէկլամպսիայով տառապող կանանց մեծ մասի մոտ հղիությունները բարենպաստ ընթացք են ունենում։ Հղի կանանց վաղ և կանոնավոր նախածննդյան խնամքը կարևոր է զարկերակային ճնշման խանգարումները հայտնաբերելու և բուժելու համար: Զարկերակային ճնշման հսկողությունը կարող է օգնել վաղ հայտնաբերել հետծննդյան հիպերտենզիան, ինչպես նաև վերացնել ռասայական անհավասարության հարցերը հետագա խնամքի ժամանակ:

## Համաճարակաբանություն
ԱՄՆ-ում զարկերակային հիպերտենզիա առաջանում է բոլոր հղիությունների 6-8%-ի ընթացքում, որոնցից մոտ 70%-ը առաջին հղիություններ են։ 1998 թվականին ախտորոշվել է միայն պրեէկլամպսիայի ավելի քան 146,320 դեպք։

Չնայած վերջին տասնամյակում ԱՄՆ-ում հղիության ընթացքում հղիության հիպերտենզիայով և էկլամպսիայով հղիությունների մասնաբաժինը մնացել է մոտավորապես նույնը, պրեէկլամպսիայի մակարդակն աճել է գրեթե մեկ երրորդով: Այս աճը մասամբ պայմանավորված է հասակավոր հղիների և բազմապտուղ հղիությունների թվի աճով, որոնց դեպքում պրեէկլամպսիան ավելի հաճախ է հանդիպում: Օրինակ՝ 1998 թվականին 30-44 տարեկան և 45 տարեկանից բարձր կանանց շրջանում ծնելիության մակարդակը ըստ Առողջապահության վիճակագրության ազգային կենտրոնի ամենաբարձրն էին վերջին երեք տասնամյակների ընթացքում: Ավելին, 1980-ից 1998 թվականներին երկվորյակ ծնունդների մակարդակն աճել է մոտ 50 տոկոսով ընդհանուր առմամբ և 1000 տոկոսով՝ 45-49 տարեկան կանանց շրջանում, երեք և ավել պտուղներով ծնունդների մակարդակն աճել է ավելի քան 400 տոկոսով ընդհանուր առմամբ և 1000 տոկոսով՝ 40-49 տարեկան կանանց շրջանում:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կանանց առողջություն
Կատեգորիա:Հղիություն
Կատեգորիա:Մանկաբարձություն
Կատեգորիա:Սիրտ-անոթային հիվանդություններ