Լեռնցի աղջիկը (պոեմ)

**«Լեռնցի աղջիկը»** (), Ռասուլ Համզաթովի պոեմը դաղստանցի աղջկա ճակատագրի մասին, որը չէր ցանկանում ամուսնանալ չսիրած մարդու հետ: Բանաստեղծի ամենահայտնի ստեղծագործություններից մեկն է, որի հիման վրա նկարահանվել է ֆիլմ և գրվել բալետ. բեմի համար հեղինակային արձակ փոխադրումը բազմիցս բեմադրվել է թատրոններում ։

## Պատմություն
Պոեմն առաջին անգամ տպագրվել է ավարների «Կրասնոե զնամյա» թերթում 1957 թվականի փետրվարի 15-23-ը։  Բանաստեղծությունը ռուսերեն է թարգմանել Համզաթովի մշտական թարգմանիչներից մեկը՝ Յակով Կոզլովսկին. սկզբում տպագրվել է նոր պոեմից մի հատված, իսկ 1958 թվականին «Դրուժբա նարոդով» ամսագրում տպագրվել է ամբողջությամբ։  1959 թվականին բանաստեղծությունն ընդգրկվել է բանաստեղծի «Իմ սիրտը լեռներում է» Ժողովածուում։

## Սյուժե
Գործողությունները տեղի են ունենում Դաղստանի ավարական աուլում Հայրենական մեծ պատերազմից անմիջապես հետո։

### Ներածություն
Հեղինակը հիշում է հայտնի ավար բանաստեղծներ Մահմուդին Կախաբ-Ռոսոյին և Համզաթ Ցադասային և ասում է, որ ինքը.
Մանկությունից վիրավորված եմ, ինչպես շատերը, քո ճակատագրով, լեռների կին…

Բանաստեղծը ցանկանում է իր պոեմում գովերգել մի հասարակ լեռնականուհու, որի ճակատագիրը միշտ աննախանձելի էր. որպես կանոն, նա ամուսնանում էր ոչ սիրելով և լիովին ենթարկվում էր իր ամուսնուն:

### Առաջին մաս
Ասիյաթ (Ասյա) Ալիևան ավարտել է տասներորդ դասարանը և երազում է ուսումը շարունակելու մասին։  Սակայն ընկերուհիներից անսպասելի իմանում է այն մասին, ինչի մասին արդեն խոսում է ողջ աուլը. օրերս տեղի է ունենալու նրա հարսանիքը իրենից 14 տարով մեծ գյուղական հաշվապահ Օսմանի հետ։  Ասիյաթը հուսահատ է, քանի որ նա չի սիրում Օսմանին՝ այդ դաժան և ինքնասիրահարված մարդուն։  Սակայն Հադիջաթը՝ Ասիյաթի մայրը, և նրա հայրը՝ Ալին, ոչինչ չեն ուզում լսել հարսանիքը չեղարկելու մասին։ Շատ տարիներ առաջ չաբան Ալին իր ընկերոջը՝ չաբան Սալմանին, խոսք էր տվել, որ դստերը կնության կտա նրա որդի Օսմանին։  Եվ չնայած Ասիյաթը Ալիի միակ և սիրված դուստրն է (նրա ավագ որդին զոհվել է պատերազմում), նա չի կարող խախտել իր խոսքը՝ լսելով ըմբոստ դստերը: Ասիյաթը դիմում է իր ուսուցիչ Վերա Վասիլևնայի խորհրդին, և նա աղջկան հորդորում է վարվել այնպես, ինչպես իր սիրտն է թելադրում և չդառնալ վաղուց անցյալում մնացած ադաթների ստրուկ:

Առավոտյան, երբ խնամիները գալիս են տուն, Ասիյաթը բոլորի ներկայությամբ հայտարարում է, որ համաձայն չէ լինել Օսմանի կինը։  Նա մեկնում է շրջկենտրոն և դիմում է ինստիտուտ ընդունվելու համար։ Ալին, կատարվածը համարելով անջնջելի խայտառակություն, հրաժարվում է նրան իր աղջիկը համարելուց։  Օսմանը շտապում է ամուսնանալ համեստ գյուղացի Սուպոյնաթի հետ՝ շքեղ հարսանիք կազմակերպելով։

### Երկրորդ մաս
Ասիյաթը տեղափոխվում է Մախաչկալա և ընդունվում լեռնականուհիների ինստիտուտ (կանանց մանկավարժական ինստիտուտ), ձեռք է բերում նոր ընկերներ: Քաղաքում աղջիկը հանդիպում է իրենից հինգ տարով մեծ Յուսուպի՝ հարևան աուլից մի տղայի հետ, որի հետ ծանոթ էր  դեռ դպրոցից։ Ռազմաճակատից վերադառնալուց հետո Յուսուպը, որը կռվել էր Ասիյաթի  եղբոր հետ, վերադարձել է գյուղ և ընդունվել  գյուղատնտեսական ինստիտուտ։  Աստիճանաբար Ասիյաթի և Յուսուպի միջև փոխադարձ համակրանքը վերածվում է սիրո։  Ասիյաթը նամակ է գրում  մորը, և վերջինս պատասխանում է, որ հայրը դեռ չի ուզում լսել դստեր մասին: Հադիջաթը գյուղում աղբյուրի մոտ հանդիպում է Սուպոյնաթին, որը բողոքում է, թե Օսմանն իրեն անընդհատ ծեծում է։  Մինչդեռ Օսմանը գյուղում լուրեր է տարածում, որ Ասիյաթ քաղաքում իրեն անարժան է պահում։ Ձմռանը Յուսուպը հանդիպում է Ալիին քութանում, որտեղ չաբաները պահում են ոչխարները, և նրան հայտնում է, որ Հադիջաթը գրել էր Ասիայաթին։  Իմանալով նամակագրության մասին՝ Ալին հրաժարվում է նաև իր կնոջից։  Ցանկանալով վրեժ լուծել Ասիյաթից՝ Օսմանը գնում է քաղաք, հարվածում նրան և ծանր վիրավորում գլխից, ինչպես նաև կտրում նրա հյուսը։  Նա բանտ է ընկնում: Ասիյաթն աստիճանաբար ապաքինվում է, նրա մոտ է գալիս մայրը և Յուսուպի հետ խնամում նրան։ 

### Վերջաբան
Մի քանի տարի անց հեղինակը աուլում հանդիպում է նախադպրոցական Շահրիին՝ Ասիյաթի և Յուսուպի դստերը։  Ասիյաթն աշխատում է դպրոցում որպես ուսուցիչ։ Բանաստեղծը հույս է հայտնում, որ աղջիկը կնմանվի իր ծնողներին:

## Էկրանավորում
1975 թվականին պոեմի հիման վրա նկարահանվել է «Լեռնցի աղջիկը» ֆիլմը (, ռեժիսոր՝ Իրինա Պոպլավսկայա)։  Ֆիլմում հնչում են հատվածներ պոեմի ռուսերեն թարգմանությունից՝ Սերգեյ Բոնդարչուկի կատարմամբ: Ֆիլմի սյուժեն որոշակի տարբերություններ ունի պոեմից, օրինակ՝ Յուսուպը ներկայացվում է որպես երիտասարդ ուսանող, որի հետ աղջիկը ծանոթանում է Մախաչկալայում, Օսմանը դաշույնով հարվածում է Ասիյաթին ոչ թե քաղաքում, այլ Յուսուպի հետ գյուղ ժամանելիս։ Բացի այդ, ֆիլմը բաց ավարտ ունի. ծնողները զղջում են այն բանի համար, որ փորձել են Ասիյաթին ստիպել ամուսնանալ Օսմանի հետ, իսկ աղջկա հետագա ճակատագիրը չի բացահայտվում:

## Բալետ
1968 թվականին կոմպոզիտոր Մուրադ Կաժլաևը պոեմի մոտիվներով երաժշտություն է գրել «Լեռնցի աղջիկը» բալետի համար, որը դարձել է Դաղստանի առաջին ազգային բալետը։  Լիբրետոն հեղինակել է Օլեգ Վինոգրադովը։  1984 թվականին Վինոգրադովը ստեղծել է «Լեռնցի աղջիկը» բալետի նոր տարբերակը՝ այն անվանելով  «Ասիյաթ»։

## Թատերական բեմադրություններ
Պոեմի սյուժեի հիման վրա Ռասուլ Համզաթովը գրել է նաև դրամա, որը բազմիցս բեմադրվել է թատրոններում։  Իր «Իմ Դաղստան» գրքում Համզաթովը, խոսելով գրական խմբագիրների աշխատանքի մասին, «Լեռնցի աղջիկը» պիեսի բեմադրությունների մասին գրել է.
Այդ ժամանակ ես գրեցի պիես՝ «Լեռնցի աղջիկը»։ Այն ներկայացվել է Դաղստանի մի քանի թատրոններում, և ահա թե ինչ տեղի ունեցավ այս պիեսի հետ։

Ներկայացման վերջում հերոսն սպանում է հերոսուհուն։  Ես խղճում էի իմ լեռնականուհուն, ձեռքս դողում էր, երբ գրում էի սպանության տեսարանը, և սրտիցս արյուն էր կաթում։  Բայց ես ոչինչ չէի կարող փոխել: Իրադարձությունների ընթացքն ինքնին հանգեցրեց նրան, որ լեռների աղջիկը պետք է սպանվի։  Ավարական թատրոնն այդպես էլ բեմադրել էր ներկայացումը, ու թեև հանդիսատեսն ինձնից ավելի ավելի շատ էր տխրում ու խղճում հերոսուհուն, նրանք բոլորը հասկանում էին, որ այլ կերպ չէր կարող լինել։  Դարգինյան թատրոնում պիեսը խմբագրվել է։  Աղջկան սպանելու փոխարեն կտրում  են նրա հյուսը։  Իհարկե, ամոթալի է, երբ կտրում են լեռների աղջկա հյուսը, գուցե նույնիսկ դա մահից ավելի վատ է, բայց, այնուամենայնիվ, մահ չէ: Կումիկյան թատրոնի բեմում նրանք որոշեցին ոչ թե սպանել կամ կտրել հյուսը, այլ կուրացնել: Իհարկե, դա սարսափելի է: Գուցե դա ավելի սարսափելի է, քան սպանելը կամ հյուսը կտրելը, բայց, այնուամենայնիվ, լեռների աղջիկը կենդանի մնաց ու պահպահեց իր հյուսը, քանի որ նրանք այդպես էին ուզում կումիկյան թատրոնում: Չեչեններն իրենց թատրոնում բոլորից ավելի պարզ վարվեցին։ «Ինչո՞ւ սպանել,- որոշեցին նրանք,- ինչո՞ւ կտրել հյուսը, ինչո՞ւ կուրացնել։ Թող հերոսուհին ողջ-առողջ մնա»։  Այսպիսով, յուրաքանչյուր ռեժիսոր վերափոխեց պիեսը իր պատկերացումով: Ոչ ոք նրանց չհուշեց, որ խղճալով և փրկելով հերոսուհուն՝ նրանք դրանով սպանում են պիեսը և չեն խղճում հանդիսատեսին, էլ չեմ խոսում դրամատուրգի մասին։ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1957 գրքեր
Կատեգորիա:Ռասուլ Համզաթովի ստեղծագործություններ