Դեյվիդ Սաքս

**Դեյվիդ Օլիվեր Սաքս** (, ), ամերիկացի ձեռնարկատեր, ՏՏ ոլորտի ընկերությունների ներդրող, փոդքասթեր, Միացյալ Նահանգների նախագահի հատուկ ներկայացուցիչն արհեստական բանականության և կրիպտոարժույթների հարցերով։

Վենչուրային *Craft Ventures* հիմնադրամի համահիմնադիրն է։ *All-In* փոդքասթի հիմնական վարողներից է։

Անցյալում եղել է *[[PayPal]]*-ի ղեկավարներից, *Geni.com*-ի և *[[Yammer]]*-ի հիմնադիրն է։ 2016 թվականին կարճ ժամանակով զբաղեցրել է *Zenefits* ընկերության գլխավոր գործադիր տնօրենի պաշտոնը։ Եղել է բիզնես-հրեշտակ և ներդրումներ է կատարել այնպիսի ընկերություններում, ինչպիսիք են *[[Ֆեյսբուք|Facebook]]*, *[[Uber Technologies|Uber]]*, *[[SpaceX]]*, *Palantir Technologies* և *[[Airbnb]]*:

## Վաղ տարիներ, կրթություն և ընտանիք
Սաքսը ծնվել է հրեական ընտանիքում 1972 թվականի մայիսի 25-ին, Քեյփթաունում։ Հինգ տարեկան հասակում ընտանիքի հետ ներգաղթել է ԱՄՆ՝ Թենեսի նահանգ։ 1982 թվականին դարձել է ԱՄՆ քաղաքացի։ Սաքսը չի ցանկացել ընտրել իր հոր՝ ներզատաբանի մասնագիտությունը։ Իր խոսքով՝ ոգեշնչվել է պապիկից, որը 1920-ականներին հիմնադրել է կոնֆետագործական ֆաբրիկա։

Սաքսը հաճախել է Մեմֆիսի համալսարանական դպրոցը, Թենեսի նահանգում։ 1994 թվականին ստացել է տնտեսագիտության բակալավրի աստիճան Ստենֆորդի համալսարանում, իսկ 1998 թվականին՝ իրավաբանական դոկտորի աստիճան Չիկագոյի համալսարանի իրավաբանական դպրոցում։

2007 թվականի հուլիսի 7-ին Սաքսը ամուսնացել է Ժակլին Տորտորիսի հետ։ Ժակլինը հանդիսանում է *Saint Haven* հագուստի բրենդի հիմնադիրը, վարում է փոդքասթ։ Զույգը երեք զավակ ունի՝ դուստրեր Խլոեն և Քելլին, ինչպես նաև որդի՝ Էնդրյուն։ Նրանք բնակվում են Սան Ֆրանցիսկոյի *Pacific Heights* թաղամասի Բրոդվեյ փողոցում, որը հայտնի է որպես «միլիարդատերերի փողոց»։ Սաքսն ունի նաև առանձնատուն Վաշինգտոնում, որը գնահատվում է $10 մլն։ 2012 թվականի տվյալներով՝ նրանք բնակվում էին նաև Լոս Անջելեսում։

## Գործունեություն
### PayPal
1999 թվականին Սաքսը թողել է McKinsey & Company ընկերությունում իր զբաղեցրած բիզնես խորհրդականի պաշտոնը և միացել է էլեկտրոնային առևտրի ոլորտում գործող Confinity ստարտափին, որը հիմնադրել էին Մաքս Լևչինը, Փիթեր Թիլը և Լյուկ Նոսեկը։ Նույն տարվա ընթացքում Սաքսը դարձել է Confinity-ի (հետագայում՝ PayPal) արտադրանքի ղեկավարը։ PayPal-ում գլխավոր գործադիր տնօրենի պաշտոնում բարձրացվելուց հետո կազմավորել է ընկերության մի շարք առանցքային թիմեր և պատասխանատու է եղել արտադրանքի և դիզայնի, վաճառքների և մարքեթինգի, բիզնեսի զարգացման, միջազգային հարաբերությունների, հաճախորդների սպասարկման, խարդախության դեմ պայքարի և մարդկային ռեսուրսների կառավարման համար։ PayPal-ի արժեթղթերի առաջնային հրապարակային առաջարկը (IPO) տեղի է ունեցել 2002 թվականի փետրվարին՝ սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչություններից հետո առաջիններից մեկը։ Առաջին իսկ օրը բաժնետոմսերը աճել են ավելի քան 54 %-ով։ 2002 թվականի հոկտեմբերին eBay-ը ձեռք է բերել PayPal-ը՝ 1,5 միլիարդ դոլարով։

Սաքսը համարվում է այսպես կոչված «PayPal-ի մաֆիայի» անդամ՝ PayPal-ի հիմնադիրներից և վաղ աշխատակիցներից կազմված խումբ, որը հետագայում հիմնել է մի շարք հաջող տեխնոլոգիական ընկերություններ։ Նրանց հաճախ վերագրում են Web 2.0-ի ոգեշնչումը և 2001 թվականի dot-com պղպջակի փլուզումից հետո սպառողական ինտերնետ-ընկերությունների վերածնունդը։

### Geni.com и Yammer
մինի|215x215փքս|Սաքսը 2011 թվականին
2006 թվականին Սաքսը հիմնադրել է Geni.com  ծագումնաբանական կայքը։ 2008 թվականին Սաքսը և համահիմնադիր Ադամ Փիզոնին Geni-ից առանձնացրել են ներքին հաղորդակցության ծառայությունը՝ հիմնելով առանձին ընկերություն՝ Yammer անվամբ։ Geni-ն 2012 թվականին ձեռք է բերվել MyHeritage ընկերության կողմից։

2008 թվականին Yammer-ը գործարկել է առաջին կորպորատիվ սոցիալական ցանցը՝ ներբազմավարկային հաղորդակցության և համագործակցության համար և հաղթել է TechCrunch 50 համաժողովում՝ ստանալով գլխավոր մրցանակը։ Social Capital-ի տվյալներով, Yammer-ի վիրուսային մոտեցումը նրան դարձրել է պատմության մեջ ամենաարագ աճող ծրագրային ապահովման որպես ծառայություն (SaaS) մոդելի ընկերություններից մեկը՝ ընդամենը չորս տարում անցնելով ութ միլիոն կորպորատիվ օգտատիրոջ շեմը։ Yammer-ը ստացել է մոտ 142 միլիոն ԱՄՆ դոլարի ներդրում վենչուրային ֆիրմաներից, այդ թվում՝ Charles River Ventures, Founders Fund, Emergence Capital Partners և Goldcrest Investments։

2012 թվականի հուլիսին Microsoft-ը գնել է Yammer-ը 1,2 միլիարդ դոլարով՝ այն դարձնելով իր ամպային/սոցիալական ռազմավարության առանցքային բաղադրիչ։

### Zenefits
2014 թվականի վերջում Սաքսը դարձել է Zenefits ընկերության գործադիր տնօրեն՝ փոքր բիզնեսի համար մարդկային ռեսուրսների կառավարման ծրագրային ապահովում տրամադրող կազմակերպություն։ Նա նաև խոշոր ներդրում է կատարել այդ ընկերությունում։ 2016 թվականի հունվարին Zenefits-ի տնօրենների խորհուրդը խնդրել է Սաքսին ստանձնել գլխավոր գործադիր տնօրենի պաշտոնը՝ ընկերության բազմաթիվ խնդիրների, այդ թվում՝ արտոնագրային պահանջների պահպանման խախտումների պայմաններում։ Սաքսը փոխարինել է Պարկեր Կոնրադին։

Գլխավոր տնօրենի պաշտոնը ստանձնելուց հետո Սաքսը վարել է բանակցություններ ԱՄՆ-ում գործող ապահովագրական ոլորտի վերահսկող մարմինների հետ։ Նա նաև թարմացրել է Zenefits-ի արտադրանքի շարքը՝ ներկայացնելով «Z2» անունով նախաձեռնությունը և ներդնելով SaaS (ծառայություն որպես ծրագրային ապահովում) բիզնես մոդելը[5]։ Դրանից կարճ ժամանակ անց PC Magazine-ը Zenefits-ը ճանաչել է որպես «աշխատակիցների կառավարման լավագույն ծրագրային ապահովում», իսկ Buzzfeed-ը հաղորդել է, որ ընկերությունը տարվա ընթացքում կրել է ավելի քան 200 միլիոն դոլարի կորուստ։ The New York Times-ը 2016 թվականին գրել է, որ Սաքսը «իրականացրել է բարեփոխումների շարք, որոնք փաստացի վերաձևավորել են Zenefits-ը»՝ կիրառելով «ոչ ավանդական ագրեսիվ ռազմավարություն խնդիրների լուծման համար», բայց ընդգծել է, որ «տեխնոլոգիական ոլորտում դժվար է երկրորդ շանս ստեղծել» ճգնաժամի մեջ հայտնված ընկերության համար։

Միայն 10 ամիս պաշտոնավարելուց հետո Սաքսին փոխարինել է Ooyala ընկերության նախկին գլխավոր տնօրեն Ջեյ Ֆուլչերը։

### Craft Ventures
2017 թվականի վերջում Սաքսը դարձել է Craft Ventures ներդրումային հիմնադրամի համահիմնադիրը և ներգրավել է նախնական 350 միլիոն դոլար կապիտալ։

Ըստ ընկերության հրապարակումների Medium հարթակում՝ Craft Ventures-ը 2019 թվականին ներգրավել է 500 միլիոն դոլար, 2021 թվականին հայտարարել է երկու նոր հիմնադրամների ստեղծման մասին՝ ընդհանուր 1,3 միլիարդ դոլար գումարով, և բարձացրել է կառավարվող ակտիվների ծավալը մինչև 2 միլիարդ դոլար։ 2023 թվականին հայտարարել է Ventures IV և Growth II հիմնադրամների ստեղծման մասին՝ կրկին 1,3 միլիարդ դոլար ծավալով՝ հասցնելով ընկերության կառավարվող ընդհանուր ակտիվները 3,3 միլիարդ դոլարի։

### Glue
2021 թվականին Սաքսը և իր նախկին գործընկերը Craft-ից՝ Էվան Օուենը, դարձել են աշխատանքային տարածքներում չաթերով զբաղվող Glue ընկերության համահիմնադիրներ։ Նրանց արտադրանքը արհեստական բանականության գործիք է, որը կարելի է կանչել չաթերից՝ օրինակ Google Meet և Zoom հարթակներում։ Այս կերպ աշխատակիցները կարող են զրույցների ընթացքում ստանալ արհեստական բանականության օգնություն։ Մշակումը ներկայացվել է 2024 թվականի մայիսին։

### Բիզնես-հրեշտակ
Սաքսը տարիներ շարունակ ներդրում է կատարում տեխնոլոգիական ընկերություններում։ Որպես բիզնես-հրեշտակ՝ վաղ փուլում աջակցել է մի շարք ընկերությունների, այդ թվում՝ Addepar, Affirm, Airbnb, Clutter, Eventbrite, Facebook, Gusto, Houzz, Intercom, Mixpanel, Opendoor, Palantir Technologies, PayPal, Postmates, ResearchGate, Rumble, Scribd, Slack, SpaceX, SurveyMonkey, ThirdLove, Wish և Uber։

### Կինոպրոդյուսեր
PayPal-ի ձեռքբերումից հետո Սաքսը պրոդյուսեր է եղել և ֆինանսավորել է քաղաքական սատիրան «Սիգարետներ օգտագործելու տեղն է» ֆիլմը։ Պրեմիերան կայացել է 2005 թվականին Տորոնտոյի միջազգային կինոփառատոնում, որից հետո այն գնել է Twentieth Century Fox ստուդիան՝ 2006 թվականին կինոթատրոններում ցուցադրելու համար։ Ֆիլմը երկու անգամ ներկայացվել է «Ոսկե գլոբուս» մրցանակի՝ այդ թվում՝ «Լավագույն ֆիլմ» անվանակարգում։

Սաքսը նաև պրոդյուսեր է եղել 2023 թվականի կենսագրական «Սալվադոր Դալի լինելը» ֆիլմի, որը նվիրված է նկարչի կյանքին։ Պրեմիերան կայացել է 2022 թվականին Տորոնտոյի միջազգային կինոփառատոնում, իսկ ֆիլմի ցուցադրության իրավունքները ձեռք է բերել Magnolia Pictures ընկերությունը՝ 2023 թվականին վարձույթում ցուցադրելու նպատակով։

### Փոդքասթ և բլոգ
2020 թվականից սկսած Դեյվիդ Սաքսը Չամաթ Պալիհապիտիյայի, Ջեյսոն Քալաքանիսի և Դեյվիդ Ֆրիդբերգի հետ վարում է «All-In» անվանումով հանրաճանաչ փոդքասթ, որը նվիրված է բիզնեսին և տեխնոլոգիաներին։ Այն լուսաբանում է ընթացիկ իրադարձությունները, քաղաքական հարցերը, շուկայի միտումները և ոլորտային գաղափարները։ 2023 թվականին *Slate* հանդեսը փոդքասթը բնութագրել է որպես Իլոն Մասկի «ոչ պաշտոնական PR ստորաբաժանում», իսկ Սաքսին՝ որպես Մասկի երկարամյա դաշնակից։

Սաքսը նաև ունի «Bottom Up» անունով բիզնեսային առցանց հարթակ, որը գրում է վաճառքի ռազմավարության, առաջնորդության, արդյունավետության ցուցանիշների, մարքեթինգի որպես շարժման և SaaS-ի մասին։

## Քաղաքական գործունեություն
По данным Bloomberg, Сакс будет выполнять функции «специального государственного служащего», что позволит ему работать на правительство не более 130 дней в году, с компенсацией или без неё. Этот статус освобождает его от прохождения слушаний по утверждению кандидатуры и от определенных требований по раскрытию финансовой информации.

2024 թվականի դեկտեմբերին ընտրված նախագահ Դոնալդ Թրամփը Դեյվիդ Սաքսին նշանակեց Սպիտակ տանը արհեստական բանականության և կրիպտոարժույթների հարցերով «ցար»։ Այս պաշտոնը ստեղծվել է կրիպտոարդյունաբերության իրավական դաշտի ձևավորման վրա աշխատելու նպատակով։ Թրամփը նաև նրան նշանակեց նախագահական խորհրդատուների գիտության և տեխնոլոգիաների հարցերով խորհրդի համանախագահ։

Թրամփը հայտարարել է, որ Սաքսը «պաշտպանելու է խոսքի ազատությունը ինտերնետում և մեզ կհեռացնի տեխնոլոգիաներում առկա կողմնակալությունից և գրաքննությունից»։ Նա նաև նշել է, որ Սաքսը «աշխատում է իրավական դաշտի ձևավորման վրա, որպեսզի կրիպտոարդյունաբերությունը ունենա անհրաժեշտ հստակություն և կարողանա բարգավաճել ԱՄՆ-ում»։

*[[Բլումբերգ|Bloomberg]]*-ի տվյալներով՝ Սաքսը կստանձնի «հատուկ պետական ծառայողի» կարգավիճակ, որը թույլ է տալիս տարեկան առավելագույնը 130 օր աշխատել կառավարության համար՝ վարձատրվող կամ ոչ վարձատրվող կարգով։ Այս կարգավիճակով նա ազատվում է Սենատում թեկնածության հաստատման լսումներից և ֆինանսական տվյալների որոշակի հրապարակումներից։

### Արձագանք
Դեյվիդ Սաքսի նշանակումը առաջացրեց հակասական արձագանք։ Տեխնոլոգիական համայնքը, հատկապես այն շրջանակները, որոնք պահպանում են պահպանողական կամ լիբերտարիան հայացքներ, այն դիտարկում են որպես ավելի քիչ կարգավորումների և ավելի շատ նորարարությունների հնարավորության դուռ։ Նշվում է, որ այդ քայլը համապատասխանում է Թրամփի՝ կրիպտոարժույթը․․․խթանելու և արհեստական բանականության ոլորտում Չինաստանի հետ մրցակցության նպատակով նախորդ քաղաքականությանը հակազդելու խոստումներին։ Սաքսը, որը հայտնի է Թրամփի նախընտրական արշավում իր մասնակցությամբ՝ գումարահավաք կազմակերպելով և ելույթ ունենալով Հանրապետական կուսակցության ազգային համագումարում, ընդգծում է իր քաղաքական դիրքորոշումները։

Միևնույն ժամանակ, արտահայտվել են մտահոգություններ Սաքսի շարունակվող մասնավոր ոլորտի գործունեության պատճառով հնարավոր շահերի բախման վերաբերյալ։ Քննադատները ուշադրություն են դարձնում պետական վերահսկողության ավանդական մեխանիզմների բացակայությանը, քանի որ «հատուկ պետական ծառայողի» կարգավիճակով նա ազատվում է Սենատի հաստատումից և ֆինանսական տվյալների ամբողջական հրապարակումից։ Հարցեր են առաջանում թափանցիկության և հաշվետվողականության վերաբերյալ, հատկապես այն հանգամանքի ֆոնին, որ Սաքսը շարունակում է իր բիզնես հետաքրքրությունները՝ միաժամանակ հնարավոր ազդեցություն ունենալով քաղաքականության մշակման վրա։ Հասարակական որոշ գործիչներ, օրինակ՝ OpenAI-ի Սեմ Ալթմանը, վստահություն են հայտնել նման նշանակումների ազնվության նկատմամբ։ Սակայն թե՛ արդյունաբերության դիտորդների, և թե՛ քաղաքական գործիչների համար ԱԲ և կրիպտոարժույթային ոլորտներում քաղաքականության մշակման հնարավոր հետևանքները մնում են ուշադրության կենտրոնում։

## Քաղաքական հայացքներ
2024 թվականին *[[Թայմ|Time]]* հանդեսը Դեյվիդ Սաքսին անվանեց Դոնալդ Թրամփի «ամենահավատարիմ դաշնակիցներից մեկը» Սիլիկոնային հովտում։

Հունվարի 6-ի անկարգություններից հետո Սաքսը հայտարարել էր, որ Թրամփը «զրկել է ինքն իրեն՝ կրկին ազգային մակարդակով թեկնածու լինելու հնարավորությունից»։ Սակայն 2024 թվականին նա աջակցեց Թրամփին՝ այդ թվում ելույթ ունենալով Հուլիսին կայացած Հանրապետական կուսակցության ազգային համագումարում (RNC), որտեղ խոսեց «կրակի մեջ գտնվող աշխարհի» մասին։ Սոցիալական ցանցերում և իր *All-In* փոդքասթում Սաքսը պնդում էր, որ Թրամփը կաջակցի նորարարություններին և կխթանի աճը տեխնոլոգիական ոլորտում։ Նա նույնիսկ Թրամփին հրավիրել էր *All-In* փոդքասթի շրջանակում և պատմել էր, թե «ինչքան դժվար է բիզնես վարել» Ջո Բայդենի պայմաններում։ Սաքսը նաև համոզել էր Թրամփին ընտրել Վենսին՝ որպես իր փոխնախագահի թեկնածու։ 2024 թվականի հունիսին Սաքսը գումարահավաք էր կազմակերպել Թրամփի համար իր Սան Ֆրանցիսկոյի առանձնատանը՝ տոմսերով, որոնց արժեքը տատանվում էր 50 հազարից մինչև 300 հազար դոլար մեկ անձի համար։

2024 թվականի *[[Նյու Յորք Թայմս|The New York Times]]*-ի հոդվածում նշվում էր, որ «վերջին մի քանի տարիներին Սաքսը՝ Իլոն Մասկի և Փիթեր Թիլի վաղեմի համախոհը, անսպասելիորեն վերածվել է Սիլիկոնյան հովտի հայտնի ղեկավարից՝ մեդիա աստղի՝ ապագա ձեռներեցների համար, հատկապես նրանց, ովքեր ձգտում են աջ քաղաքականության և հետևում են նրա հանրաճանաչ «*All-In*» փոդքասթին»։

*The New Republic*-ը կարծում է, որ Սաքսը իր հարստությունն ու ազդեցությունը օգտագործում է համացանցում՝ աջերի և նախկին ձախերի համախմբման համար՝ ազատականության դեմ ուղղված շարժման շրջանակում։

### Բազմազանության առասպելը
1995 թվականին՝ ավարտելով Սթենֆորդի համալսարանը, Դեյվիդ Սաքսը Փիթեր Թիլի հետ համահեղինակել է գիրքը՝ *«Տարբերակության առասպելը. բազմամշակութայնությունն ու անհանդուրժողականության քաղաքականությունը Սթենֆորդում»*, որը հրապարակել է լիբերտարիան վերլուծական կենտրոն *Independent Institute*-ը։ Գրքում քննադատվում է քաղաքական կոռեկտությունը բարձրագույն կրթության համակարգում և քննարկվում է՝ արդյոք համալսարաններում անհրաժեշտ է ավելի մեծ մտավոր բազմազանություն։ Հաջորդ տարի Սաքսը *Stanford Magazine* հանդեսում հրապարակած հոդվածում հանդես եկավ ԱՄՆ-ում քվոտաների և նպաստավոր խտրականության դեմ։ Նրա կարծիքով՝ այդ մոտեցումը վնաս է հասցրել «անապահով» խմբերին՝ փոխարենը օգնելու, և հանգեցրել է Սթենֆորդի համալսարանում սեգրեգացիայի խորացման՝ «բազմազանության» անվան տակ։ Սթենֆորդի նախկին ղեկավարներ Կոնդոլիզա Ռայսը և Գերհարդ Կասպերը հերքել են այս մեղադրանքները՝ համալսարանի նկարագրությունը կոչելով «ծաղրանկար» և Սաքսի ու Թիլի մեկնաբանությունները՝ «դեմագոգիա»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումնեեր
* Публикации на C-SPAN
* Интервью Сакса 2011 года
* Подкаст ''All-In''
 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի հրեաներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի հրեաներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ինտերնետային աստղեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Կրիպտոարժույթներ
Կատեգորիա:ՀԱՀ-ի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացիներ
Կատեգորիա:Ներդրողներ
Կատեգորիա:Չիկագոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սթենֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ