open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մանդելա (Լացիո)

**Մանդելա** (), կոմունա Իտալիայում, Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 916 մարդ (ըստ 2008 թվականի տվյալների), բնակչության խտությունը կազմում է 69 մարդ/կմ²։ Տարածքը 13 կմ² է։ Փոստային ինդեքսը 20, հեռախոսային կոդը 0774։

Քաղաքի հովանավոր է համարվում Սուրբ San Rocco-ն։

## Ժողովրդագրություն

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:850
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till:0
 bar:1871 from:0 till:697
 bar:1881 from:0 till:733
 bar:1901 from:0 till:802
 bar:1911 from:0 till:693
 bar:1921 from:0 till:658
 bar:1931 from:0 till:653
 bar:1936 from:0 till:667
 bar:1951 from:0 till:822
 bar:1961 from:0 till:662
 bar:1971 from:0 till:557
 bar:1981 from:0 till:559
 bar:1991 from:0 till:639
 bar:2001 from:0 till:771
PlotData=
 bar:1861 at: 0 fontsize:S text:n.d. shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 697 fontsize:S text:697 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 733 fontsize:S text:733 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 802 fontsize:S text:802 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 693 fontsize:S text:693 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 658 fontsize:S text:658 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 653 fontsize:S text:653 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 667 fontsize:S text:667 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 822 fontsize:S text:822 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 662 fontsize:S text:662 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 557 fontsize:S text:557 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 559 fontsize:S text:559 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 639 fontsize:S text:639 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 771 fontsize:S text:771 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ տվյալների ISTAT


## Համայնքի վարչակազմը
* Հեռախոս. 0774 492003

## Արտաքին հղումներ
* Միջազգային վիճակագրական ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Մարանո Էկուո

**Մարանո Էկուո** (), կոմունա Իտալիայում, Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 803 մարդ (ըստ 2008 թվականի տվյալների), բնակչության խտությունը կազմում է 105 մարդ/կմ²։ Տարածքը 8 կմ² է։ Փոստային ինդեքսը 20, հեռախոսային կոդը 0774։

Քաղաքի հովանավոր է համարվում Սուրբ Սան Բիաջիոն։

## Ժողովրդագրություն

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till:0
 bar:1871 from:0 till:960
 bar:1881 from:0 till:1038
 bar:1901 from:0 till:1169
 bar:1911 from:0 till:1315
 bar:1921 from:0 till:1449
 bar:1931 from:0 till:1126
 bar:1936 from:0 till:1206
 bar:1951 from:0 till:1160
 bar:1961 from:0 till:918
 bar:1971 from:0 till:763
 bar:1981 from:0 till:758
 bar:1991 from:0 till:782
 bar:2001 from:0 till:768
PlotData=
 bar:1861 at: 0 fontsize:S text:n.d. shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 960 fontsize:S text:960 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 1038 fontsize:S text:1.038 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 1169 fontsize:S text:1.169 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 1315 fontsize:S text:1.315 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 1449 fontsize:S text:1.449 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 1126 fontsize:S text:1.126 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 1206 fontsize:S text:1.206 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 1160 fontsize:S text:1.160 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 918 fontsize:S text:918 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 763 fontsize:S text:763 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 758 fontsize:S text:758 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 782 fontsize:S text:782 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 768 fontsize:S text:768 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ տվյալների ISTAT


## Համայնքի վարչակազմ
* Հեռախոս. 0774 820213

## Արտաքին հղումներ
* Միջազգային վիճակագրական ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Կանալե Մոնտերանո

**Կանալե Մոնտերանո** ()՝ քաղաք Իտալիայում, տեղակայված է Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 3750 մարդ, խտությունը կազմում է 104 մարդ/քառ. կմ։ Զբաղեցնում է 36 քառ. կմ տարածք։ Փոստային ինդեքս - 060, հեռախոսային կոդ - 06։

Կանալե Մոնտերանոն, որը գտնվում է Հռոմից մոտ 40 կիլոմետր հյուսիս-արևմուտք, սահմանակից է Բլերա, Մանցիանա, Օրիոլո Ռոմանո, Տոլֆա և Վեյանո համայնքներին։

Քաղաքի հովանավորներն են Սուրբ Բարդուղիմեոս Առաքյալը, տոնը նշվում է օգոստոսի 24-ին, և Սուրբ Կալեպոդիան։

## Հիմնական տեսարժան վայրերը
*Սան Բոնավենտուրայի եկեղեցու ավերակները, որը նախագծել է Ջան Լորենցո Բերնինին։
*Նախկին Մոնտերանո գյուղի ավերակները, որը 18-րդ դարի վերջին ֆրանսիական հանրապետական բանակի կողմից հրկիզվել էր իր բնակչության հետ միասին։ Այն ներառում էր Սան Բոնավենտուրայի եկեղեցին և առյուծի արձանով բարոկկո շատրվանը, որոնք երկուսն էլ նախագծվել են Ջան Լորենցո Բերնինիի կողմից։
*Հռոմեական ջրատարի մնացորդներ
*Մոնտերանոյի բնական արգելոց
*Մոնտեվիրժինիոյի Էրմիտաժ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Հաղթողաց հրապարակ

200px|մինի|Ծաղկանոց՝ խաչի հովանու ներքո
**Հաղթողաց հրապարակ**, Արցախի Հադրութի շրջանի Մեծ Թաղեր գյուղի Արցախյան ազատամարտի մասնակից զոհերին նվիրված հուշահամալիր։ Բացումը տեղի է ունեցել 2012 թվականի հոկտեմբերի 24-ին։ Ճարտարապետական լուծումը տվել է Արցախյան պայքարի ազնիվ նվիրյալ Էմիլ Աբրահամյանը։

## Հուշահամալիրի խորհուրդ
Ծաղկանոցը խորհրդանշում է գյուղի զոհված ազատամարտիկներին։ Սյունը, որ հառնում է, հողից ազատամարտի մասնակից զոհերի անպարտելի բազկի խորհուրդն ունի։ Կիսապառկած խաչը, որ հենված է սյան և մայր հողին, բացի նրանից, որ պատերազմում հայերի տարբերանշանն էր հայոց ազգի թշնամիներից, նաև հայերի հարատև կռվի ու հաղթանակի հավատի խորհրդանիշն է, իսկ հենապատին ձուլված կամարները՝ Մեծ Թաղեր գյուղի բնակիչներն են՝ գյուղի ապագա զինվորներն ու կռվի շարունակողները։

## Արտաքին հղումներ
* «Հաղթողաց հրապարակ»

Կատեգորիա:Արցախ
Մացանո Ռոմանո

**Մացանո Ռոմանո** () քաղաք Իտալիայում, տեղակայված է Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 2521 մարդ, խտությունը կազմում է 90մարդ/քառ. կմ։ Զբաղեցնում է 28 քառ. կմ տարածք։ Փոստային ինդեքս - 060, հեռախոսային կոդ - 06։

## Արտաքին հղումներ
* http://www.lcnet.it/reticiviche/mazzano/mazzano.html 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Մենտանա

**Մենտանա ** (), կոմունա Իտալիայում, Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 18 879 մարդ (ըստ 2008 թվականի տվյալների), բնակչության խտությունը կազմում է 787 մարդ/կմ²։ Տարածքը 24 կմ² է։ Փոստային ինդեքսը 013, հեռախոսային կոդը 06։

Քաղաքի հովանավոր է համարվում Սուրբ Նիկոլայ Հրաշագործը։ Տոնն ամեն տարի նշվում է դեկտեմբերի 6-ին։

## Տես նաև
* Նոմենտանսկական ճանապարհ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.comune.mentana.rm.it/ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Մարչելինա

**Մարչելինա** () կոմունա Իտալիայում, Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 6732 մարդ (ըստ 2008 թվականի տվյալների), բնակչության խտությունը կազմում է 441 մարդ/կմ²։ Տարածքը 15 կմ² է։ Փոստային ինդեքսը 10, հեռախոսային կոդը 0774։

## Ժողովրդագրություն

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:6000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till:0
 bar:1871 from:0 till:912
 bar:1881 from:0 till:937
 bar:1901 from:0 till:1377
 bar:1911 from:0 till:1831
 bar:1921 from:0 till:2085
 bar:1931 from:0 till:2651
 bar:1936 from:0 till:2787
 bar:1951 from:0 till:3750
 bar:1961 from:0 till:3858
 bar:1971 from:0 till:4145
 bar:1981 from:0 till:4634
 bar:1991 from:0 till:5175
 bar:2001 from:0 till:5508
PlotData=
 bar:1861 at: 0 fontsize:S text:n.d. shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 912 fontsize:S text:912 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 937 fontsize:S text:937 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 1377 fontsize:S text:1.377 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 1831 fontsize:S text:1.831 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 2085 fontsize:S text:2.085 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 2651 fontsize:S text:2.651 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 2787 fontsize:S text:2.787 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 3750 fontsize:S text:3.750 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 3858 fontsize:S text:3.858 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 4145 fontsize:S text:4.145 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 4634 fontsize:S text:4.634 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 5175 fontsize:S text:5.175 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 5508 fontsize:S text:5.508 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ տվյալների ISTAT


## Համայնքի վարչակազմ
* Հեռախոս. 0774 42701
* Էլեկտրոնային փոստ. sindaco@comune.marcellina.rm.it
* Պաշտոնական կայք. http://www.comune.marcellina.rm.it

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայքը 
* Միջազգային վիճակագրական ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Մորիկոնե

**Մորիկոնե** () կոմունա Իտալիայում, Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 2355 մարդ (ըստ 2008 թվականի տվյալների), բնակչության խտությունը կազմում է 118 մարդ/կմ²։ Տարածքը 120 կմ² է։ Փոստային ինդեքսը 010, հեռախոսային կոդը 0774։

Քաղաքի հովանավոր է համարվում Մարիա Ասունտան (Maria Assunta)։ Տոնը ամեն տարի նշվում է օգոստոսի 22-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Մոնտե Կոմպատրի

**Մոնտե Կոմպատրի** (), կոմունա Իտալիայում, Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 9573 մարդ (ըստ 2004 թվականի տվյալների), բնակչության խտությունը կազմում է 232 մարդ/կմ²։ Տարածքը 24 կմ² է։ Փոստային ինդեքսը 040, հեռախոսային կոդը 06։

Քաղաքի հովանավոր է համարվում Սուրբ Իոսիֆը (San Giuseppe)։ Տոնն ամեն տարի նշվում է մարտի 19-ին։

## Քույր քաղաքներ
* Կալաոռա, Իսպանիա

## Հայտնի մարդիկ
* Մարկո Մաստրոֆինի (1763–1845), փիլիսոփա և մաթեմատիկոս
* կարդինալ Պոմպեո Կոլոննա (1479–1530) 
* Ջուզեպպե Կիաֆեյ (1904–1982) դիվանագետ
* Ալեսանդրո Մորեսկի (1858–1922) երգիչ

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայքը 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Կաստելնուովո դի Պորտո

**Կաստելնուովո դի Պորտո** () քաղաք Իտալիայում, Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչության թվաքանակը՝ 7181 մարդ, խտությունը՝ 239 մարդ/կմ2։ Զբաղեցնում է 30 կմ2 տարածք։ Փոստային ինդեքս - 060, հեռախոսային կոդ - 06։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Կապրանիկա Պրենեստինա

**Կապրանիկա Պրենեստինա** () քաղաք Իտալիայում, տեղակայված է Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 351 մարդ (2008 թվական), խտությունը կազմում է 17մարդ/քառ. կմ։ Զբաղեցնում է 20 քառ. կմ տարածք։ Փոստային ինդեքս - 30, հեռախոսային կոդ - 06։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության դինամիկան։

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till:0
 bar:1871 from:0 till:2198
 bar:1881 from:0 till:2082
 bar:1901 from:0 till:1881
 bar:1911 from:0 till:1730
 bar:1921 from:0 till:1448
 bar:1931 from:0 till:1322
 bar:1936 from:0 till:1266
 bar:1951 from:0 till:1118
 bar:1961 from:0 till:810
 bar:1971 from:0 till:464
 bar:1981 from:0 till:336
 bar:1991 from:0 till:307
 bar:2001 from:0 till:334
PlotData=
 bar:1861 at: 0 fontsize:S text:n.d. shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 2198 fontsize:S text:2.198 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 2082 fontsize:S text:2.082 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 1881 fontsize:S text:1.881 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 1730 fontsize:S text:1.730 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 1448 fontsize:S text:1.448 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 1322 fontsize:S text:1.322 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 1266 fontsize:S text:1.266 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 1118 fontsize:S text:1.118 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 810 fontsize:S text:810 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 464 fontsize:S text:464 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 336 fontsize:S text:336 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 307 fontsize:S text:307 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 334 fontsize:S text:334 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ տվյալների ISTAT


## Վարչական կենտրոն
* Հեռախոս։ 06 9584031
* Էլեկտրոնային հասցե։ posta@comunecapranica.it
* Պաշտոնական կայք։ http://www.comunecapranica.it/

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայքը 
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Մարիա Կուրսովա

**Մարիա Կուրսովա** (, ), Հայաստանը ներկայացնող ռուս շախմատիստուհի, կանանց գրոսմայստեր։ Հայաստանի կրկնակի չեմպիոնուհի (2012, 2018)։

Գրոսմայստեր Արման Փաշիկյանի կինը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1986 թվականին Սևերոդվինսկ քաղաքում։ 1998 թվականին տեղափոխվել է Եկատերինբուրգ։

Շախմատով զբաղվում է 5 տարեկանից։ Տարբեր տարիքային խմբերում Ռուսաստանի հնգակի, աշխարհի (1996) ու Եվրոպայի չեմպիոնուհի է։

2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ին նա առաջին անգամ հռչակվել է Հայաստանի առաջնության հաղթող։ Երկրորդ անգամ Հայաստանի չեմպիոնուհի է դարձել 2018 թվականի հունվարին՝ առաջնության ավարտից մեկ տուր առաջ ապահովելով հաղթողի կոչումը։

Հայաստանի կանանց հավաքականի անդամ է։

## Վարկանիշի փոփոխության գծապատկեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1986 ծնունդներ
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Կատեգորիա:Շախմատի Հայաստանի չեմպիոնուհիներ
Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Շախմատի կանանց գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանից Հայաստան արտագաղթածներ
Սիրանուշ Անդրիասյան

**Սիրանուշ Հովհաննեսի Անդրիասյան** (), հայ շախմատիստուհի, կանանց ՖԻԴԵ-ի վարպետ։ Հայաստանի կրկնակի չեմպիոնուհի (2007, 2008):

## Հաղթանակներ
* 1994, 1995` մինչև 10 տարեկանների Հայաստանի չեմպիոն
* 1995՝ երրորդ տեղ Եվրոպայի պատանեկան առաջնությունում
* 1999, 2000՝ մինչև 14 տարեկանների Հայաստանի չեմպիոն
* 2001, 2004՝ մինչև 18 տարեկանների Հայաստանի չեմպիոն
* 2006, 2007՝ Հայաստանի կանանց առաջնության հաղթող
* 2007՝ Եվրոպայի թիմային առաջնության բրոնզե մեդալակիր

## Վարկանիշի փոփոխության գրաֆիկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սիրանուշ Անդրիասյանի անձնական քարտը ՖԻԴԵ-ի կայքում 
* Սիրանուշ Անդրիասյանի պարտիաները 
* Chess Academy of Armenia

Կատեգորիա:Էջմիածին քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ շախմատիստներ
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Կատեգորիա:Շախմատի Հայաստանի չեմպիոնուհիներ
Նելլի Աղինյան

**Նելլի Հենրիկի Աղինյան** (), հայ շախմատիստուհի, կանանց գրոսմայստեր։

Մասնակցել է կանանց ոսկե մեդալի 5-րդ Եվրոպայի առաջնությանը Պլովդիվում 2003 թվականին։ Խաղացել է 1996, 1998, 2000, 2004, 2006, 2008 և 2010 թվականների կանանց շախմատի առաջնություններում։
2005 թվականին Ալուշտայում գրավել է առաջին հորիզոնականը։

## Վարկանիշի փոփոխության գրաֆիկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ շախմատիստներ
Կատեգորիա:Շախմատի կանանց գրոսմայստերներ
Դենիել Շերմեն

**Դենիել Էնդրյու Շերմեն** (, ), բրիտանացի դերասան, հայտի դարձած «Աստվածները պայքարը։ Անմահները» ֆիլմից (Արես) և ամերիկյան «Պատանի գայլը» սերիալից (Այզեք Լեյհի)։ Նկարահանվել է նաև The CW հեռուստաալիքով հեռարձակվող «Հնամենիները» (Կալեբ) սերիալում։

## Կենսագրություն
Դենիել Շերմենը ծնվել է 1986 թվականի ապրիլի 25-ին, Մեծ Բրիտանիայի Լոնդոն քաղաքում։ Մասնագիտությամբ՝ դերասան։ Սովորել է Մեծ Բրիտանիայի դպրոցներից մեկում (Mill Hill School)։ Այնուհետև ուսումը շարունակել է (Arts Educational School) -ում։

Մեծացել է Լոնդոնում, ներկայումս բնակվում է Լոս-Անջելեսում։

Դերասանական կարիերան սկսել է ուսմումնական տարիներից։ Նկարահանվել է տարբեր ժանրերի ֆիլմերում։ Աոավել հայտնի է դարձել MTV հեռուստաալիքով հեռարձակվող «Պատանի գայլը» ֆիլմից, որտեղ մարմնավորում էր Այզեք Լեյհի կերպարը։

«Պատանի գայլը» ֆիլիմից հետո (2014) տեղափոխվում է The CW հեռուստաալիք և սկսում նկարահանումները «Հնամենիները» ֆիլմում։

## Կարիերա
Կարիերան սկսել է ուսմումնական տարիներից՝ դառնալով "Kvetch"-ի անդամ։ 9 տարեկանում կատարվում էր ընտրություն "The Royal Shakespeare Company" համար, բազմազան պատանիներից ընտրեցին Դենիելին։ Այնուհետև սկսեց խաղալ "The Park"-ում, 1995 թվականին, 1996 թվականին խաղացել է "Macbeth"-ում։ 16 տարեկանում, 2002 թվականին մասնակցություն է ունեցել "The Winslow Boy"-ում։ Այնուհետև սկսում է ծավալել դերասանական աշխատանք՝ կրթություն ստանալու համար։

2004 - 2007 թվականներին Դենիելը մասնակցել է "London Academy of Music and Dramatic Art"-ին և և ստացել պարգև որպես' Բակալավար դերասանական հնմության գործում'։

Դենիելը ստացել է երաժիշտի դեր "The Last Days of Edgar Harding"-ում։

2010 թվականին ստացել է Արիեսի դերը «Աստվածները պայքարը։ Անմահները» ֆիլմում, որտեղիցել դարձել է բավականին հայտնի։ Ֆիլմը էկրաններին է դուրս եկել 2011 թվականին։ Դենիելը դեր է ստանում նաև "The Nine Lives of Chloe King" սերիալում (Ջեյն), որտեղ նա նկարաահնվում էր իր ապագա գործնկերոջ հետ («Պատանի գայլը»), Քոլթոն Հեյնսի հետ։

Դենիելը նաև մասնակցություն է ունեցել "Inspector Lewis", "Starting Over","Judge John Deed", "Funny or Die’s The Sexy Dark Ages" նախագծերում։

2011 թվականին առաջարկ է ստանում նկարահանվել «Պատանի գայլը» ֆիլում (Այզեք Լեյհի)։ Դենիելը սկսում է նկարահանվել «Պատանի գայլը» ֆիլում 2-րդ սեզոնից սկսած։ Այս ֆիլմը նրան բերում է ավելի մեծ ճանաչում և սեր։

2014 թվականին առաջարկ է ստանում The CW հեռուստաալիքից և սկսում նկարահանվել «Հնամենիները» սերիալում, սկսած 2-րդ սեզոնից։

## Անձնական կյանք
Դենիելը հանդիպում էր «Պատանի գայլը» սերիլից Քրիսթալ Ռիդի հետ, սակայն զույգը 2013 թվականի հունիսին բաժանվում է։

2015 թվականի սկզբին Դենիելը հանդիպել է բրիտանացի ֆոտոմոդել Աշա Լեոի հետ։ 2015 թվականի վերջին զույգը բաժանվել է, բայց շարունակում է ընկերական հարաբերությունները։

Ազատ ժամանակ սիրում է ֆուտբոլ խաղալ։ Արսենալ ֆուտբոլային ակումբի երկրպագու է։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
*

Կատեգորիա:Անգլիացի դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի անգլիացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի անգլիացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ թատրոնի դերասաններ
Զարդապատկեր

մինի|աջից
**Զարդապատկեր**, *օռնամենտ* ( – զարդ, զարդարանք), տարրերի ռիթմիկ դասավորությամբ կազմված զարդ (դրվագ, նախշ, զարդաքանդակ, զարդանկար)։ Զարդապատում են զանազան առարկաներ (սպասք, գործիքներ, զենքեր, մանածագործական ապրանքներ, կահույք, գրքեր են) ճարտարապետական շինություններ (ինչպես դրսից, այնպես էլ ներսից), պլաստիկ արվեստի ստեղծագործություններ (հիմնականում կիրառական), նախնադարյան ժողովուրդները կիրառել են նաև մարդկային մարմինը գունազարդելու, վիտելու համար։ Զարդարելով և կազմակերպելով առարկայի մակերեսը՝ Զարդապատկերը բացահայտում կամ ընդգծում է նրա արխիտեկտոնիկան։ Հայտնի է հնագույն ժամանակներից։ Յուրաքանչյուր դարաշրջան, ազգային մշակույթ ստեղծել է Զարդապատկերի իր համակարգը։ ժողովրդական արվեստում ձևավորված Զարդապատկերի կայուն ձևերն ու սկզբուևքները խոր հետք են թողել ազգային արվեստի նկարագրի վրա։ Զարդապատկերի ձևական առանձնահատկություններից են դեկորատիվ ոճավորումը, հարթապատկերայնությունը, օրգանիզմի կապը մակերեսի հետ, առարկայի կառուցվածքի ընդգծումը։ Ըստ կոմպոզիցիայի, որ պայմանավորված է առարկայի ձևով, Զարդապատկեր լինում է ժապավենաձև, կենտրոնակազմ, եզրավոր, հերալդիկ և այս տիպերի բարդ համադրումներով, իսկ օգտագործվող մոտիվներով՝ երկրաչափական (կետեր, ուղիղներ, զիգզագներ և հատվող գծեր, շրջանագծեր, շեղանկյունիներ, աստղիկներ, դալարազարդեր են), բուսական (լոտոս, պապիրուս, արմավիկ, արջամագիլ), կենդանակերպ։ Որպես Զարդապատկերի մոտիվ կիրառվում են նան մարդկային ֆիգուրներ, ճարտարապետական հատվածներ, զենքեր, տարբեր նշաններ և գերբեր։

Կատեգորիա:Զարդարանքներ
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Գրիգոր Զաքարյան

**Գրիգոր Զաքարյան** (), արքեպիսկոպոս, եկեղեցական-հասարակական գործիչ։

Հայ ժողովրդի ազատագրությունը կապելով Ռուսաստանի հետ՝ Մոլդովայի և Վալախիայի հայերի մեջ համակրություն է ստեղծել ռուսների նկատմամբ։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել 1787-1791 թվականներին ռուս-թուրքական պատերազմներին։ Ռուսչոէկի ազատագրման համար մղված մարտերում գլխավորել է 150 հայ կամավորների ջոկատը։ Բուխարեստի հաշտությունից (1812 թվական) հետո հիմնադրել է Բեսարաբիայի հայկական թեմը և դարձել առաջնորդը։ Սատարել է Քիշնևի ու Բեսարաբիայի հայկական դպրոցների և եկեղեցիների պահպանմանը։ Գրել է «Հայելի ուղղափառութեան Հայաստանեայց Սուրբ եկեղեցու» (Երևանի Մատենադարան) աշխատությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինահայ կրոնական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական արքեպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ հասարակական գործիչներ
Մոնտելանիկո

** Մոնտելանիկո** (), կոմունա Իտալիայում, Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 1915 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 55 մարդ/կմ²։ Տարածքը 35 կմ² է։ Փոստային ինդեքսը 030, հեռախոսային կոդը 06։

Քաղաքի հովանավոր են համարվում Միքայել Հրեշտակապետն ու Մադոննա Դել Սոկորսոյի սրբապատկերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Հարավային Եռանկյունի

**Հարավային Եռանկյունի**, Համաստեղություն է ծայր հարավային երկնային մթնոլորտում՝ Անկյունակապ, Զոհասեղան, Կարկին, Դրախտային Թռչուն համաստեղությունների հարևանությամբ։ Ամենապայծառ աստղն է Ատրիան, իսկ ամենամոտը Երկրին` Զետրիան։
Գազոզավր

**Գազոզավր**(լատիներեն - Gasosaurus, բառացի՝ «բենզինային սողուն»), Avetheropoda խմբի դինոզավրեր, որոնք պատկանում են սողունակոնքային դինոզավրերի ցեղին։ Այս դինոզավրերը ապրել են միջին յուրայի ժամանակաշրջանում մոտ մ.թ.ա. 165-160 միլիոն տարի առաջ ներկայիս Չինաստանի Սիուչան պրովինցիայում։ Ներկայացված է մեկ տեսակով - Gasosaurus constructus։ Ենթադրվում է, որ տերոպոդների շերտում գտնված Xuanhanosaurus-ը հանդիսանում է գազոզավրի մեծ առանձնյակ, այլ ոչ թե առանձին ցեղ։

## Նկարագրություն
Գազոզավրը ունեցել է մեծ գանգ և ուժեղ հետին վերջույթներ։ Երկարությունը 5 մետր։ Ենթադրվում է, որ եղել է մսակեր։ Գազազավր անվանումը (կամ «բենզինային սողուն») տրվել է չինացի գիտնական Ցի Մինգ Դոնգի կողմից նավթավերամշակող ՝ Dashanpu կազմակերպության պատվին, որի աշխատակիցների կողմից հայտնաբերվել էին գազոզավրի մնացորդները։

## Դասակարգում
Ընդհանուր կարծիք այն մասին, թե որ խմբին է պատկանում այս դինոզավրը՝ չկա։ Տարբեր գիտնականներ այս դինոզավրին դասակարգում են ինչպես Megalosauridae, այնպես էլ ցելուրոզավրերի ընտանիքին։ Վերջին հետազոտությունների արդյունքում Holtz-ը (2004) թվականին գազոզավրին մտցրեց Avetheropoda խմբի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բրածո կենդանիների դասակարգման մասին կայք ''The Paleobiology Database''

Կատեգորիա:Դինոզավրեր
Զարդաքանդակ

մինի|աջից
**Զարդաքանդակ** զարդարվեստի բնագավառներից, ուր զարդարումն իրագործվում է քանդակման եղանակով։ Նեղ իմաստով Զարդաքանդակը կապվում է քարի հետ, որը դեռևս քարի դարից հանդիսացել է զարդարման գլխավոր նյութը։ Այդ ժամանակներից պահպանվել են Զարդաքանդակ արձանիկներ, ժայռաքանդակներ և քարե զարդարուն առանձին առարկաներ։ Զարդաքանդակը լայն զարգացում է ապրել ճարտարապետության առաջընթացին զուգահեռ՝ ինչպես պաշտամունքային կառույցների, բնակարանների, օժանդակ շենքերի, այնպես էլ առանձին կոթող-հուշարձանների վրա։ Զարդաքանդակի մոտիվները նույնն են, ինչ առհասարակ զարդարվեստի մշակած մոտիվները, որոնք նյութի, գործիքների և համապատասխան պայմանների հետևանքով ունեն որոշակի առանձնահատկություններ։ Հայ ժողովուրդն ունի իր հնամենի և հարուստ Զարդաքանդակ, որի ակունքները հասնում են մինչև քարի դար։ Այդ ժամանակներից են վերջերս Սյունիքում, Գեղարքունիքում և այլուր հայտնաբերված ժայռապատկերները։
## Հայկական զարդաքանդակ
Հայկական Զարդաքանդակի հին ու մեծարժեք հուշարձաններից են «Վիշապ» կոչված քարակոթողները՝ իրենց զարդամոտիվներով։ Հեթանոսական ժամանակների Զարդաքանդակի եզակի հուշարձան է Տրդատի տաճարը Գառնիում։ Միջին դարերում Զարդաքանդակը մեծ զարգացում է ապրել քաղաքաշինության և տաճարաշինության շնորհիվ, ստեղծվել են այնպիսի գլուխգործոցներ, ինչպիսիք խաչքարերն են։ Ավելի լայն առումով Զարդաքանդակ կարող է ընդգրկել նաև փորագրության, դրվագման և ձուլման միջոցներով ստեղծված զարդարանքի բնագավառները։ Այստեղ, ինչպես մշակվող նյութի տեսակները (փայտ, ոսկոր, մետաղ են), այնպես էլ գործիքներն ու մասնագիտական իմացությունները տարբեր են։ Ընդհանուր է միայն նյութի մակերեսին տարբեր եղանակներով իրականացված զարդապատկերի տեղադրման սկզբունքը (խորադիր, բարձրադիր, հյուսածո են)։ Դրվագմամբ և ձուլմամբ ստեղծված զարդարվեստը առավելապես ուշ շրջանի արդյունք է՝ պայմանավորված մետաղներից օգտվելու գյուտերով։ Հայկական զարդարվեստում մեծ տեղ ունեն փորագրության, դրվագման և ձուլման եղանակով ստեղծված հին ու նոր զարդամոտիվները։ Ժամանակակից արվեստը զարգանում է Զարդաքանդակի ողջ հարստության օգտագործմամբ։ Հայ սովետական ճարտարապետության ու դեկորատիվ կիրառական արվեստը, ստեղծագործաբար յուրացնելով զարդարվեստի հարուստ ավանդները, ստեղծում է նոր ու ինքնատիպ զարդատեսակներ։

Կատեգորիա:Զարդարվեստ
Փոքր Արջ

**Փոքր արջ** (), համաստեղություն աստղային երկնքի հյուսիսային մասում։ Ժողովրդական լեզվի մեջ ստացել է «շերեփ» անվանումը։ Առավելապես հայտնի է իր ամենապայծառ Բևեռային աստղով։ Վերջինս հանդիսանում է կողմնացույց դեպի Հյուսիսային բևեռ։ Համաստեղությունը օրվա ընթացքում գրեթե չի փոխում իր դիրքը և պտտվում է Բևեռային աստղի շուրջը։ Կապված Երկրի պրեցեսիային փոփոխության հետ համաստեղությունը հազարամյակների ընթացքում փոխում է իր դիրքը՝ հետևաբար և փոխվում է Հյուսիսային բևեռի կողմը։

Կատեգորիա:Կատաստերիզմներ
Զավակներ

250px|մինի|Մայրն իր երեխաների հետ
**Զավակներ**, չափահասության չհասած անձինք։

Քաղաքացիական և ընտանեկան իրավունքներում նախատեսված դեպքերում զավակներ են համարվում նաև չափահասները։ Զավակները, անկախ սեռից, սեփական ցանկությամբ կարող են ընտրել զբաղմունք, օգտագործել ծնողների գույքը, տնօրինել ժառանգած, նվիրատվությամբ ստացած կամ անձնական եկամուտների ու միջոցների հաշվին ձեռք բերած գույքը և այլն։ Նրանց իրավունքների ամեն մի սահմանափակում արգելվում է, սակայն զավակների իրավունքների ծավալը որոշվում է գործունակությամբ։ Անչափահաս զավակների իրավունքներն ու պարտականություններն իրականացնում են ծնողները՝ որպես նրանց օրինական ներկայացուցիչներ։ Միայն առանձին դեպքերում պահանջվում է անչափահասների համաձայնությունը։ Զավակները ծնողների գույքի նկատմամբ, նրանց կենդանության օրոք, իրավունքներ չունեն։ Ծնողներից մեկի մահվան դեպքում ստանում են գույքը ժառանգելու, իսկ անչափահասները նաև ժառանգությունից պարտադիր մաս ստանալու իրավունքներ՝ անգամ կտակով ժառանգության իրավունքից զրկվելու դեպքում։ Անչափանաս զավակների դաստիարակությունն ու իրավունքների պաշտպանությունը ծնողների պարտականությունն է։ Նրանք պարտավոր են ապահովել ինչպես անչափանաս, այնպես էլ չափահաս, սակայն անաշխատունակ կարիքավոր զավակների ապրուստը։ Այդպիսի իրավունքներ են սահմանված նաև այն անչափահասների ու չափահաս անաշխատունակների համար, որոնք զավակներ են ճանաչվել ծնողների դիմումի համաձայն կամ դատարանի որոշմամբ։

Կատեգորիա:Մանկություն‎
Զարթոնք (թերթ, Ստամբուլ)

**Զարթոնք,** գրական, հասարակական-քաղաքական օրաթերթ։ Հրատարակվել է Ստամբուլում, 1932-1933 թվականներին։ Խմբագիրն էր՝ Բ․ Շամլյանը։ Ուներ գրական, գեղարվեստական, երգիծական, գիտական, թատերական լուրերի բաժիններ։ Լուսաբանում էր Թուրքիայի և այլ գաղթավայրերի հայկական կյանքը, միջազգային իրադարձությունները։ Զգալի տեղ էր հատկացնում Սովետական Հայաստանի գրողներին ու մշակույթի գործիչներին, քաջալերել հայրենադարձությունը, վերաշինաց միությունների գործունեությունը։ Տպագրել էր ականատեսների տպավորությունները Խորհրդային Հայաստանի տնտեսական և մշակութային վերելքի մասին։ Թերթերով հրատարակում էր Ակսել Բակունցի «Խաչատուր Աբովյան» գործը, Երվանդ Օտյանի «Տասերկու տարի Պոլսեն դուրս» վեպը, թարգմանություններ ռուս և եվրոպական գրականությունից։

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Թուրքիայում հրատարակվող օրաթերթեր
Լիլիթ Մկրտչյան

**Լիլիթ Մկրտչի (Մարատի) Մկրտչյան** (), հայ շախմատիստուհի, կանանց գրոսմայստեր (1998) և միջազգային վարպետ (2003), Հայաստանի կանանց հավաքականի անդամ։

## Կենսագրություն
Մասնակցել է կանանց աշխարհի թիմային առաջնությանը։

2003 թվականին Հայաստանի ազգային հավաքականի կազմում հաղթել է Բուլղարիայում կայացած Եվրոպայի թիմային առաջնությունում։

2002 թվականին Վառնայում և 2009 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում կայացած Եվրոպայի անհատական առաջնությունների արծաթե մեդալակիր է

Հայաստանի քառակի չեմպիոն է։

## Վարկանիշի փոփոխության գրաֆիկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լիլիթ Մկրտչյանի անձնական քարտը ՖԻԴԵ-ի կայքում 
* Լիլիթ Մկրտչյանի պարտիաները 
* Լիլիթ Մկրտչյանի անձնական քարտը 365chess.com կայքում
* Լիլիթ Մկրտչյանի անձնական քարտը OlimpBase.org կայքում
* Վիճակագրությունը Sport-stat.ru կայքում 
* 1\8 եզրափակիչ մտած առաջին մասնակցուհու մասին 

Կատեգորիա:Հայ միջազգային վարպետներ
Կատեգորիա:Հայ շախմատիստներ
Կատեգորիա:Շախմատի Հայաստանի չեմպիոնուհիներ
Կատեգորիա:Շախմատի կանանց գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Արտաշես Ավետիսյան

**Արտաշես Սերյոժայի Ավետիսյան** (), ՀՀ պետական գործիչ, ՀՀ տրանսպորտի և կապի նախարարի նախկին տեղակալ։

## Կրթություն
* 1979-1984 թթ. սովորել և ավարտել է Կ. Մարքսի անվան Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի էլեկտրատեխնիկական ֆակուլտետը՝ ավտոմատացված համակարգերի կառավարում մասնագիտացմամբ, ինժեների որակավորմամբ։
* Վերապատրաստվել է Ֆրանսիայում, Հոլանդիայում, Գերմանիայում և Չեխիայում։

## Աշխատանքային գործունեություն
* 1984-1989 թթ. աշխատել է Քանաքեռի ալյումինի գործարանում որպես ինժեներ։
* 1989-1993 թթ. - «Ազնավուր» առևտրային կոոպերատիվի նախագահի տեղակալ։
* 1994 թ. մարտից հունիս - «Արդշինբանկ» ՓԲԸ-ի վարչության նախագահի խորհրդական։
* 1995-1998 թթ. - «Կոնվերս բանկ» ՓԲԸ-ի վարչության նախագահի տեղակալ։
* 1998-1999 թթ. - «Հայինկասացիա» ՓԲԸ-ի գործադիր տնօրեն։
* 1999 թ. փետրվարից հոկտեմբեր - Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի անվտանգության վարչության պետ։
* 1999-2002 թթ. - ՀՀ Կենտրոնական բանկի անձնակազմի կառավարման և արտաքին կապերի վարչության պետ։
* 2002-2006 թթ. - ՀՀ Կենտրոնական բանկի տեղեկատվության և տեխնիկական միջոցների պաշտպանության վարչության պետ։
* 2003-2009 թթ. մասնակցել է Միջազգային բանկային կոնգրեսին։
* 2006-2007 թթ. - ՀՀ Կենտրոնական բանկի գործադիր կառավարիչ։
* 2007-2009 թ. հուլիսի 21 - ՀՀ Կենտրոնական բանկի նախագահի խորհրդական։
* 2009 թ. հուլիսի 21-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է Հայաստանի տրանսպորտի և կապի նախարարի տեղակալ։
* 2014 թ. օգոստոսի 26-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ ազատվել է Հայաստանի տրանսպորտի և կապի նախարարի տեղակալի պաշտոնից՝ իր դիմումի համաձայն։

## Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի մեկ որդի և մեկ դուստր։ Որդին՝ Սերգեյ Ավետիսյանը, զբաղեցնում է ՀՀ Էկոնոմիկայի նախարարի տեղակալի պաշտոնը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանկիրներ
Կատեգորիա:Հայաստանի պետական գործիչներ
Իվան Զաբելին

**Իվան Եգորովիչ Զաբելին**, (, ), ռուս պատմաբան և հնագետ։

Պետերբուրգի Գիտությունների Ակադեմիայի թղթանդամ՝ 1884 թվականին, պատվավոր անդամ՝ 1907 թվականին։ Մոսկվայի պատմության թանգարանի հիմնադիրներից, 1883—1908 թվականներին՝ ղեկավար։ Աշխատությունները հարուստ նյութեր են պարունակում Ռուսաստանի, մասնավորապես՝ Մոսկվայի պատմության վերաբերյալ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս հնագետներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս մարդաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Էլինա Դանիելյան

**Էլինա Յուրիի Դանիելյան** (), հայ շախմատիստուհի, գրոսմայստեր։ Հայաստանի վեցակի չեմպիոն (1993, 1994, 1999, 2002, 2003, 2004), Եվրոպայի թիմային առաջնության հաղթող (2003), Եվրոպայի չեմպիոն (2021)։

## Կենսագրություն
Էլինա Դանիելյանին 5 տարեկան հասակում շախմատ խաղալ սովորեցրել է հայրը։ 7 տարեկանից նա ներգրավվել է շախմատի խմբակում, որի ղեկավարն էր Ռաֆայել Սարկիսովը։

1988 թվականին, Արցախյան հակամարտության սկզբնական ժամանակահատվածում, նրա ընտանիքը, թողնելով Բաքուն, տեղափոխվում է Երևան։ Նա չի թողնում շախմատը և սկսում է հաճախել Տիգրան Պետրոսյանի անվան շախմատի տան դպրոց, որտեղ մարզվում է Հովիկ Խալիկյանի ղեկավարությամբ։ Արդեն 15 տարեկանում նա հաղթում է Հայաստանի շախմատի առաջնությունում, իսկ 16 տարեկանում ստանում է կանանց գրոսմայստերի կոչում։

1992 թվականին նա դառնում է կանանց Հայաստանի ազգային հավաքականի անդամ։ 2003 թվականին, գլխավորելով Հայաստանի ազգային հավաքականը, նա հաղթում է Եվրոպայի թիմային առաջնությանում, իսկ 2007 թվականին վաստակում բրոնզե մեդալ։
thumb||ձախից|Էլինա Դանիելյան

2003 թվականին Էլինան ստանում է միջազգային վարպետի, իսկ 2010-ին՝ գրոսմայստերի կոչում։

2019 թվականին Էլինա Դանիելյանը դարձել է chess.com կայքի կազմակերպած արագընթաց շախմատի առցանց առաջնության հաղթող։

2021 թվականի օգոստոսին Ռումինիայում կայացած Եվրոպայի կանանց անհատական առաջնությունում, 11 հնարավորից վաստակելով 9 միավոր (7 հաղթանակ, 4 ոչ-ոքի), Էլինա Դանիելյանը՝ առաջինը նորանկախ Հայաստանի շախմատիստներից, դարձավ Եվրոպայի չեմպիոն։

## Վարկանիշի փոփոխության գրաֆիկ

## Պարգևներ
*2011 թ. սեպտեմբերի 3-ին պարգևատրվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էլինա Դանիելյանի անձնական քարտը ՖԻԴԵ-ի կայքում 
* Էլինա Դանիելյանի պարտիաները 
* Էլինա Դանիելյանի անձնական քարտը 365chess.com կայքում
* Էլինա Դանիելյանի անձնական քարտը OlimpBase.org կայքում

Կատեգորիա:1978 ծնունդներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Հայ շախմատիստներ
Կատեգորիա:Շախմատի Հայաստանի չեմպիոնուհիներ
Աշոտ Ղուլյան (այլ կիրառումներ)

**Աշոտ Ղուլյան** անուն ազգանունը կարող է վերաբերվել հետևյալ անձանց՝

* Աշոտ Ղուլյան (ազատամարտիկ), մականունը՝ Բեկոր Աշոտ, Արցախայն ազատամարտի հայ նշանավոր մարտիկ, Արցախի հերոս
* Աշոտ Ղուլյան (քաղաքական գործիչ), Արցախի Ազգային ժողովի նախագահ
Արամ Ֆիդանյան

**Արամ Թորոսի Ֆիդանյան** (), հայ գեղանկարիչ։ ԽՄԿԿ անդամ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) մասնակից։

## Կենսագրություն
Արամ Ֆիդանյանը ծնվել է 1919 թվականին, Արթիկի շրջանի Ղոնաղրան գյուղում։ 1939 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը։ Նոր էր աշխատանքի անցել իր ծննդավայրում՝ Լենինականի նկարչական դպրոցում, երբ սկսվել է պատերազմը։ Արամն ավարտել է Պյատիգորսկի զինուսումնարանը, սկզբում ծառայել է 89-րդ Թամանյան դիվիզիայում, եղել է հետախույզ և դասակի հրամանատար, մարտնչել է Հյուսիսային Կովկասի, Թամանի, Կերչի, Ուկրաինայի համար մղվող մարտերին, ռազմադաշտում էլ ընդունվել է ԽՄԿԿ շարքերը։ Խիզախության համար պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով, Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար և Աշխատանքային արիության համար մեդալներով։ Պատերազմի ավարտից հետո Ֆիդանյանը վերադարձել է տուն, ռազմի օրերի ապրումները խտացրել է իր ստեղծագործություններում, որոնք 1945 թվականին ցուցադրվել են Լենինականում։ Ստեղծագործությունները գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։ Ստեղծագործել է բնանկարի, դիմանկարի ժանրերում, ունի տարբեր ներկայացումների համար ստեղծված էսքիզներ։

## Պարգևներ
* Կարմիր աստղի շքանշան
* Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար մեդալ
* Աշխատանքային արիության համար մեդալ

## Ստեղծագործություններ
*«Հաղթանակի օրը Լենինականում» (կտավ., յուղաներկ, 56×49)
* «Անձրևային երեկո»
* «Գետակ»
* «Գարուն»

#### Դիմանկարներ
* «Խորհրդային Միության հերոս Աշոտ Ամատունի» (կտավ., յուղաներկ, 65×50)
* «Ցոլակ Ամերիկյան»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Random Access Memories

«**Random Access Memories**», ֆրանսիական Daft Punk հաուս դուետի չորրորդ ստուդիական ալբոմն է։ Այն թողարկվել է 2013 թվականի մայիսի 17-ին, Daft Life և Columbia Records լեյբլների կողմից։ Ալբոմը հարգանքի տուրք է մատուցում 1970-ականների վերջի և 1980-ականների սկզբի Միացյալ Նահանգների երաժշտությանը։ Ալբոմի երգացանկը ներառում է համագործակցություններ Ջորջիո Մորոդերի, Panda Bear-ի, Ջուլիան Կասաբլանկասի, Թոդ Էդվարդսի, DJ Falcon-ի, Չիլի Գոնսալեսի, Նայլ Ռոջերսի, Փոլ Վիլյամսի և Ֆարել Վիլյամսի հետ։ Ալբոմի 5 սինգլներն են՝ «Get Lucky», «Lose Yourself to Dance», «Doin' It Right», «Instant Crush» և «Give Life Back to Music»։

Ալբոմը գլխավորել է շուրջ 20 երկրների հիթ շքերթներ և ստացել է բազմաթիվ սերտիֆիկատներ։ 2014 թվականի հունվարին ալբոմը Գրեմմիի 56-րդ ամենամյա մրցանակաբաշխությունում արժանացել է «Տարվա ալբոմ», «Լավագույն դանս/էլեկտրոնային ալբոմ» և «Լավագույն նախագծված ալբոմ, ոչ-դասական» մրցանակներին, իսկ ալբոմի «Get Lucky» երգը նույն մրցանակաբաշխությունում արժանացել է «Տարվա ձայնագրություն» և «Դուետի/խմբի լավագույն փոփ կատարում» մրցանակներին։

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Daft Punk-ի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:2013 ալբոմներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Կատեգորիա:Գրեմմի մրցանակակիր ալբոմներ
Իվան Զարուդնի

**Իվան Պետրովիչ Զարուդնի** (, Ուկրաինա), ճարտարապետ և նկարիչ։

1701 թվականից Մոսկվայում եղել է պետական ծառայության մեջ։ Մոսկվայի Գաբրիել Հրեշտակապետ եկեղեցու (այսպես կոչված՝ Մենշիկովի աշտարակ, 1704-1707) ստեղծողն է։ Զարուդնիի գծանկարներով են կատարվել 1719 թվականին՝ Տալլինի Պրեոբրաժենսկի կաթողիկեի և 1722-1727 թվականներին՝ Պետերբուրգի Պետրոպավլովյան ամրոցի կաթողիկեի ավագ խորանների բազմահարկ, փայտյա փորագրված պատկերակալները։

Կատեգորիա:Ուկրաինացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի ճարտարապետներ
Էյտարո Նորո

**Էյտարո Նորո** (, ), ճապոնացի մարքսիստ տեսաբան, տնտեսագետ։

1925 թվականին ավարտել է Տոկիոյի Կեյիո համալսարանը։ Ուսանողական տարիներից մասնակցել է բանվորական և արհմիութենական շարժումներին։ 1926 և 1929 թվականներին ձերբակալվել է։ 1929 թվականից մասնակցել է ճապոնիայի կոմունիստական կուսակցության (ՃԿԿ) կողմից Համաճապոնական գյուղացիական միությունում տարվող աշխատանքներին։ Կոմունիստների զանգվածային ձերբակալություններից հետո 1932 թվականի աշնանն աշխատանքներ է տարել ՃԿԿ տեղական կազմակերպությունների և կենտրոնական մարմինների վերականգնման ուղղությամբ։ 1933 թվականի մայիսից Նորոն ղեկավարել է ՃԿԿ ԿԿ քարտուղարությունը։ 1933 թվականին ձերբակալվել է։ Մահացել է բանտում։ «Ճապոնական կապիտալիզմի զարգացման պատմությունը» գրքի հեղինակն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճապոնացի հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Ազատազրկման վայրերում մահացածներ
Instant Crush

«**Instant Crush**, ֆրանսիական Daft Punk հաուս դուետի երգն է, ամերիկացի երաժիշտ Ջուլիան Կասաբլանկասի հետ համագործակցությամբ։ Այն թողարկվել է 2013 թվականի նոյեմբերի 22-ին, որպես Daft Punk-ի «Random Access Memories» կոչվող չորրորդ ստուդիական ալբոմի չորրորդ սինգլ։ Երգը գրվել է Ջուլիան Կասաբլանկասի և դուետի անդամներ Թոմա Բանգալտերի և Գի-Մանուել դե Օմեմ-Քրիստոյի կողմից։

## Նախապատմություն
Daft Punk-ի տղաները Ջուլիան Կասաբլանկասի հետ ծանոթացել են ընդհանուր ընկերոջ միջոցով` իրենց ձայնագրման ստուդիայիում, երբ 2010 թվականին աշխատում էին «Տրոն. Ժառանգություն» (Tron։ Legacy) ֆիլմի սաունդթրեքի վրա։ Դուետի տղաները, ովքեր Ջուլիանի The Strokes խմբի երկրպագուն են, նրան ներկայացնում են երգի ինստրումենտալ տարբերակը, որը նրանք նախատեսում էին ներառել իրենց չորրորդ ստուդիական ալբոմում Ջուլիան լսելով երգի ինստրումենտալը, դրական կարծիք է հայտնել և հետագայում երգի համար ձայնագրել է իր վոկալը։

Երգը ամբողջությամբ գրվել և մշակվել է Ջուլիան Կասաբլանկասի և Daft Punk-ի անդամներ Թոմա Բանգալտերն և Գի-Մանուել դե Օմեմ-Քրիստոյի կողմից։ Ջուլիան Կասաբլանկասը երգի գլխավոր կիթառահարն է։ Դուետի տղաները նույնպես նվագել են կիթառ, ինչպես նաև ստեղնաշարային գործիքները և սինթեզը։ Ամերիկացի երաժիշտ Նաթան Իստը նվագել է բաս կիթառ երգի համար, իսկ Ջոն Ռոբինսոնը ստեղնաշարային գործիքներն է նվագել։

## Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն է Ուորեն Ֆուն, թողարկվել է 2013 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Daft Punk-ի պաշտոնական VEVO էջում։

## Շաբաթական հիթ-շքերթներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹուբում

Կատեգորիա:2013 երգեր
Կատեգորիա:2013 սինգլներ
Կատեգորիա:Daft Punk երգեր
Նացանո

**Նացանո** (), կոմունա Իտալիայում , գտնվում է Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 1355 մարդ (2008 թվական), խտությունը կազմում է 111 մարդ/կմ2։ Կազմում է 12 կմ2 տարածք։ Փոստային ինդեքսը - 60։ Հեռախոսային կոդը - 0765։

Կոմունայի հովանավորն է Հռոմի Սուրբ Անֆիմ Ռիմսկին։ Տոնը նշվում է մայիսի 11-ին։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության դինամիկան ՝

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till:0
 bar:1871 from:0 till:809
 bar:1881 from:0 till:856
 bar:1901 from:0 till:1046
 bar:1911 from:0 till:1049
 bar:1921 from:0 till:1094
 bar:1931 from:0 till:1043
 bar:1936 from:0 till:1179
 bar:1951 from:0 till:1302
 bar:1961 from:0 till:1235
 bar:1971 from:0 till:1002
 bar:1981 from:0 till:1014
 bar:1991 from:0 till:1135
 bar:2001 from:0 till:1251
PlotData=
 bar:1861 at: 0 fontsize:S text:n.d. shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 809 fontsize:S text:809 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 856 fontsize:S text:856 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 1046 fontsize:S text:1.046 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 1049 fontsize:S text:1.049 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 1094 fontsize:S text:1.094 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 1043 fontsize:S text:1.043 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 1179 fontsize:S text:1.179 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 1302 fontsize:S text:1.302 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 1235 fontsize:S text:1.235 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 1002 fontsize:S text:1.002 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 1014 fontsize:S text:1.014 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 1135 fontsize:S text:1.135 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 1251 fontsize:S text:1.251 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ ISTAT-ի տվյալների


## Արտաքին հղումներ
* http://www.comune.nazzano.rm.it/ 
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Գլազգոյի համալսարան

**Գլազգոյի համալսարան** (), Շոտլանդիայի ամենամեծ համալսարանն է։ Ընդգրկված է Մեծ Բրիտանիայի առաջատար գիտահետազոտական հաստատությունների հեղինակավոր «Ռասսել» խմբում, համալսարանական Universitas 21 միջազգային ցանցում, որի հիմնադիր անդամներից է։ Հիմնադրվել է 1451 թվականին Հռոմի պապ Նիկողայոս V-ի թույլատրագրով (բուլլայով)։ Իր վաղեմությամբ 4-րդ է անգլիական համալսարանների շարքում։ 2013 թվականին տվյալներով Անգլիայում 9-րդ, իսկ ողջ աշխարհում 51-րդն է լավագույն համալսարանների թվում, ընդ որում՝ տեղ է զբաղեցնում աշխարհի լավագույն համալսարանների 1 տոկոսի մեջ։ Այստեղ ուսանում են աշխարհի 140 երկրներից եկած 25 հազարից ավելի ուսանողներ։

Համալսարանի կարգախոսն է՝ «Ուղի, ճշմարտություն, կյանք» («Via, Veritas, Vita»)

Գլազգոյի համալսարանի շրջանավարտներից են ականավոր այնպիսի դեմքեր, ինչպիսիք են տնտեսագիտության հայր Ադամ Սմիթը, Ջոն Բայերդը Ուիլյամ Թոմսոնը (լորդ Կելվին), Ջեյմս Ուատտը, Շոտլանդիայի առաջին վարչապետը, Մեծ Բրիտանիայի վարչապետներից երեքը, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հիմնադիր հայրերից մեկը՝ Ջեյմս Ուիլսոնը, Նոբելյան մրցանակի մի շարք դափնեկիրներ...

Համալսարանի գրադարանում առանձնացված է մի հատուկ բաժին, որտեղ ամփոփված են հին, հազվագյուտ, եզակի գրքեր, այդ թվում՝ միջանադարյան և Վերածննդի դարաշրջանի ձեռագրեր, որոնք միջազգային նշանակություն ունեն։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Elliot, Walter.  "Glasgow University 1451 - 1951." *History Today* (Aug 1951) 1#8 pp58–64.
* Moss, Michael, et al. *University, City & State: The University of Glasgow since 1870* (2000)
* Robertson, Paul L. "The Development of an Urban University: Glasgow, 1860–1914", *History of Education Quarterly*, Winter 1990, Vol. 30#1 pp 47–78
* "Building Knowledge – An Architectural History of the University of Glasgow" published by Historic Scotland in association with the university (2013)
* "The University of Glasgow Library: Friendly Shelves" published by The Friends of Glasgow University Library in association with the Library (2016)

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:Շոտլանդիայի համալսարաններ
Կատեգորիա:Գլազգոյի համալսարան
Կատեգորիա:15-րդ դարում հիմնադրված կրթական հաստատություններ
Կատեգորիա:1451 հիմնադրումներ Շոտլանդիայում
Նորման Ֆրենկյան

**Նորման Ֆրենկյան** (), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
Նորման Ֆրենկյանը ծնվել է Կոստանդնուպոլսում 1884 թվականին։ Մասնակցել է առաջին իմպերիալիստական պատերազմին։ Ստեղծագործել է բնանկարների, դիմանկարների ժանրերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1884 ծնունդներ
Կատեգորիա:1929 մահեր
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Խաչատուր Ֆերմանյան

**Խաչատուր Ղազարոսի Ֆերմանյան** ( -), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Կոնիայի ֆրանսիական վարժարանում։ 1908-1918 թվականներին աշխատել է Բաղդատի երկաթուղու շինարարության վարչությունում որպես երկրաչափ ու գծագրիչ։ Ապրել է Կոստանդնուպոլսում, Ֆրանսիայում, Բեյրութում։ 1963 թվականին Բեյրութում բացվել է նրա առաջին ցուցահանդեսը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:1888 ծնունդներ
Կատեգորիա:Կոնիա քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Ինդուկտիվ էֆեկտ

**Ինդուկտիվ էֆեկտ**- I, կովալենտ կապերի էլեկտրոնային խտության տեղաշարժը σ-կապերի շղթայով տեղակալիչների ազդեցության հետևանքով։ Այդ էֆեկտը ունի էլեկտրաստատիկ բնույթ և մարում է 3-4 կապ հետո (աստիճանաբար նվազում է)։ Տեղակալիչները, որոնք իրենց կողմ են ձգում էլեկտրոնային խտությունը, ցուցաբերում են բացասական ինդուկտիվ էֆեկտ (-I) և կոչվում են էլեկտրաակցեպտոր։ Այն տեղակալիչները, որոնց ազդեցության տակ էլեկտրոնային խտությունը տեղաշարժվում է դեպի σ-կապերի շղթան, ցուցաբերում են դրական ինդուկտիվ էֆեկտ՝ +I և կոչվում են էլեկտրադոնոր։ Մեկուսացված π-կապը, կամ միասնական π-էլեկտրոնային ամպը (բաց և փակ զուգորդված համակարգերում) կարող են հեշտությամբ բևեռանալ էլեկտրաակցեպտոր կամ էլեկտրադոնոր տեղակալիչների ազդեցության տակ։ Այս դեպքերում ինդուկտիվ էֆեկտը տարածվում է π-կապի վրա, և այդ ազդեցությունը նշում ենք Iπ։ Օրինակ՝ մեթիլ խումբը ցուցաբերում է +Iπ էֆեկտ, երբ կապված է sp2 հիբրիդացված ածխածնի ատոմի հետ.

H3C→CH=CH2

thumb|Տոլուոլ
π-կապերի բևեռացումը նշվում է կլոր սլաքով։CH3-խումբը հանդես է գալիս որպես էլեկտրադոնոր տեղակալիչ, 
բայց զուգորդման չի մասնակցում։

## Տեղակալիչների էլեկտրոնային էֆեկտները

## Գրականություն
* *Бендер М., Бергерон Р., Комияма М.* Биоорганическая химия ферментативного катализа. Пер. с англ. — М.: Мир, 1987. — 352 с.
* *Дюга Г., Пенни К.* Биоорганическая химия. — М.։ Мир, 1983.
* *Тюкавкина Н. А., Бауков Ю. И.* Биоорганическая химия. — М.: Медицина, 1991.

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Օրգանական միացություններ
* Մեզոմեր էֆեկտ կամ զուգորդման էֆեկտ

Կատեգորիա:Քիմիական կապեր
Կատեգորիա:Օրգանական քիմիա