Հունգարական ֆորինտ

**Հունգարական ֆորինտ** (նշան Ft; ծածկագիր HUF) Հունգարիայի արժույթն է։ Նախկինում այն ​​բաժանված էր 100 ֆիլեերի, սակայն ֆիլե մետաղադրամներն այլևս շրջանառության մեջ չեն։ 1946 թվականի օգոստոսի 1-ին ֆորինտի ներմուծումը վճռորոշ քայլ էր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո հունգարական տնտեսության կայունացման համար, և արժույթը համեմատաբար կայուն մնաց մինչև 1980-ական թվականները։ 1990-ական թվականների սկզբին շուկայական տնտեսության անցումը բացասաբար ազդեց ֆորինտի արժեքի վրա. 1991 թվականին գնաճը հասել է գագաթնակետին՝ 35%-ի։ 2001-2022 թվականներին գնաճը եղել է միանիշ թվով, և ֆորինտը հայտարարվել է ամբողջությամբ փոխարկելի։ 2022 թվականի մայիսին Ուկրաինայում պատերազմի և տնտեսական անորոշության ֆոնին գնաճը հասել է 10,7 տոկոսի։ Որպես Եվրամիության անդամ՝ Հունգարիայի կառավարության երկարաժամկետ նպատակը կարող է լինել ֆորինտը եվրոյով փոխարինելը, չնայած ներկայիս կառավարության օրոք եվրոն ընդունելու նպատակային ժամկետ չկա։

## Պատմություն

Ֆորինտի անունը առաջացել է Ֆլորենցիա քաղաքից, որտեղ 1252 թվականից հատվել են «fiorino d'oro» կոչվող ոսկե մետաղադրամներ։ Հունգարիայում «florentinus» (հետագայում ֆորինտ), որը նույնպես ոսկու վրա հիմնված արժույթ է, օգտագործվել է 1325 թվականից Չարլզ Ռոբերտի օրոք։ Հունգարիայի օրինակին հետևեցին մի քանի այլ երկրներ։

1868 թվականից մինչև 1892 թվականները ֆորինտը հունգարերենում օգտագործվել է Ավստրո-Հունգարական կայսրության արժույթի համար, որը գերմաներեն հայտնի է որպես գիլդեր։ Այն ստորաբաժանվեց 100 կրայչարի (krajcár ժամանակակից հունգարական ուղղագրությամբ, տե՛ս գերմաներեն Kreuzer)։

Ֆորինտը կրկին շրջանառության մեջ է դրվել 1946 թվականի օգոստոսի 1-ին, այն բանից հետո, երբ 1945–1946 թվականներին պինգոն անարժեք էր դարձել զանգվածային հիպերինֆլյացիայի պատճառով։ Այդ ժամանակ  այն գրանցեց երբևէ գրանցված ամենաբարձր ցուցանիշը։ Դա առաջացել է ԽՍՀՄ-ից փոխհատուցումների մեծ պահանջարկի, հունգարական արդյունաբերության խորհրդային թալանի և Հունգարիայի ոսկու պաշարները Միացյալ Նահանգներում պահելու խառնուրդի պատճառով։ Երկրում իշխանության եկավ Հունգարիայի կոմունիստական ​​կուսակցությունը, իրականացրեց դրամավարկային ռեֆորմ, իսկ ֆորինտի հաջողությունը օգտագործվեց քաղաքական նպատակներով՝ նպաստելով 1948-1949 թվականներին պետական ​​իշխանության զավթմանը։ Ֆորինտը փոխարինեց պինգոյին 1 ֆորինտ 4⋅1029 պինգոյի հարաբերակցությամբ։ Այնուամենայնիվ, Խորհրդային Միությունը և Հունգարիայի կոմունիստական ​​կուսակցության նրա տեղական աջակիցները դեմ էին Արևմուտքում վարկեր ներգրավելուն, և այդպիսով Կոմունիստական ​​կուսակցությունը կազմակերպեց ընթացակարգը՝ օգտագործելով բացառապես ներքին ռեսուրսները։ Կոմունիստական ​​ծրագիրը նախատեսում էր անձնական ծախսերի խիստ սահմանափակումներ, ինչպես նաև առկա պաշարների կենտրոնացում պետության ձեռքում։

Ֆորինտը փոխարինեց պենգոյին 1 ֆորինտը = 4×1029 պենգո տեսական փոխարժեքով, այդպիսով հանելով 29 զրո հին արժույթից։ Իրականում, երբ ամենաբարձր արժեքով թղթադրամը 100 միլիոն պենգոն է (1020 պենգո), շրջանառության մեջ գտնվող պինգոյի ընդհանուր գումարը 1⁄1000 ֆորինտից պակաս արժեք է ունեցել։ Ավելի կարևոր էր փոխարժեքը 1 ֆորինտ = 200 միլիոն ադոպենգոյի նկատմամբ։

Պատմականորեն ֆորինտը ստորաբաժանվել է 100 ֆիլեերի (համեմատելի է կոպեկի հետ), թեև ֆիլե մետաղադրամներն անօգուտ են դարձել գնաճի պատճառով և շրջանառության մեջ չեն եղել 1999 թվականից։ (2000 թվականից ի վեր, մեկ ֆորինտը սովորաբար արժե մոտ կես ԱՄՆ ցենտ կամ մի փոքր ավելի քիչ:) Ֆորինտի հունգարերեն հապավումը Ft է, որը գրվում է միջակայքում գտնվող թվից հետո։ «Fillér» անվանումը, որը հունգարական բոլոր արժույթների ստորաբաժանումն է 1925 թվականից ի վեր, առաջացել է գերմանական «Vierer» բառից, որը նշանակում է չորս-կրայկար-կտոր։ Ֆիլեի հապավումը եղել է f, որը նույնպես գրված է թվից հետո՝ միջակայքում բացատով։

Երբ ֆորինտը ներմուծվեց, դրա արժեքը որոշվեց 1 կիլոգրամ ոսկու 13210 ֆորինտ լինելու հիման վրա։ Հետևաբար, հաշվի առնելով, որ ոսկին ֆիքսված էր մեկ տրոյական ունցիայի համար 35 ԱՄՆ դոլարով, մեկ ԱՄՆ դոլարն այն ժամանակ արժեր 11,74 ֆորինտ։

Իր 1946 թվականի ներդրումից հետո ֆորինտը կայուն մնաց հաջորդ երկու տասնամյակների ընթացքում, բայց սկսեց կորցնել իր գնողունակությունը, քանի որ պետական-սոցիալիստական ​​տնտեսական համակարգը (պլանային տնտեսությունը) կորցրեց իր մրցունակությունը 1970-ական և 1980-ական թվականներին։ 1989–1990 թվականների դեմոկրատական ​​փոփոխությունից հետո ֆորինտը երեք տարվա ընթացքում գրանցեց տարեկան մոտ 35% գնաճ, սակայն շուկայական տնտեսության զգալի բարեփոխումները օգնեցին կայունացնել այն։

2000 թվականից ի վեր ֆորինտը համեմատաբար բարձր արժեք է ունեցել (հատկապես ԱՄՆ դոլարի և որոշ չափով եվրոյի, ինչպես նաև Հունգարիայի խիստ արտահանմանն ուղղված արդյունաբերության անկման համեմատ) արտարժույթի ավելի ցածր արժեզրկված մրցակիցների նկատմամբ։

## Մետաղադրամներ
1946 թվականին ներմուծվեցին մետաղադրամներ 2, 10, 20 ֆիլերների և 1, 2, 5 ֆորինտների անվանական արժեքներով։ Արծաթե 5 ֆորինտ մետաղադրամը վերաթողարկվեց միայն հաջորդ տարի. ավելի ուշ այն հանվել է շրջանառությունից։ 1948 թվականին թողարկվել են հինգ և 50 ֆիլե մետաղադրամներ։ 1967 թվականին 5 ֆորինտ արժողությամբ մետաղադրամը նորից ներմուծվեց, որին հաջորդեց 10 ֆորինտը՝ 1971 թվականին, իսկ 20 ֆորինտը՝ 1982 թվականին։

1992 թվականին ներկայացվեց մետաղադրամների նոր շարք՝ 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 և (մի փոքր այլ՝ 500‰ արծաթ) 200 ֆորինտ անվանական արժեքներով։ 2 և 5 մետաղադրամների արտադրությունը դադարեցվել է 1992 թվականին, իսկ բոլոր մետաղադրամները հանվել են շրջանառությունից մինչև 1999 թվականը։ 1996 թվականից հատվեց երկգույն 100 ֆորինտ մետաղադրամ՝ փոխարինելու 1992 թվականի տարբերակը, քանի որ վերջինս համարվում էր չափազանց մեծ և տգեղ և հեշտությամբ կարելի է շփոթել 20 ֆորինտանոց մետաղադրամի հետ։

200 ֆորինտ արժողությամբ արծաթե մետաղադրամները հանվել են 1998 թվականին (քանի որ դրանց անվանական արժեքը չափազանց ցածր էր թանկարժեք մետաղների պարունակության համեմատ); 1 և 2 ֆորինտ մետաղադրամները օրինական վճարում են մնացել մինչև 2008 թվականի փետրվարի 29-ը։ Կանխիկ գնումների դեպքում ընդհանուր գինն այժմ կլորացվում է մինչև 5 ֆորինտի մոտակա բազմապատիկը (մինչև 0 կամ 5)։ 200 ֆորինտ արժողությամբ թղթադրամի փոխարեն 2009 թվականի հունիսի 15-ին ներկայացվեց նոր 200 ֆորինտ արժողությամբ մետաղադրամ, որը պատրաստված էր հիմնական մետաղների համաձուլվածքից։

## Շրջանառվող մետաղադրամներ
### Հունգարիայի Հանրապետություն (1946–1948)
100px|right|Հունգարիայի զինանշանը 1946 թվականից մինչև 1949 թվականներին

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Հունգարիայի նախորդ արժույթը՝ պինգոն, հիպերինֆլյացիայի ենթարկվեց։ Հունգարիայի կառավարությունը ստիպված էր բախվել նոր արժույթի ներդրման խնդրին։ Ենթադրվում էր, որ նոր մետաղադրամները պետք է խորհրդանշեին կայունությունը և կբարձրացնեին հասարակության վստահությունը նոր փողերի նկատմամբ։ Առաջին մետաղադրամները հատվել են 1946 թվականին, երբ արտադրվել են 1 և 2 ֆորինտ մետաղադրամներ, 1 և 10 լցոնիչներ, դրանց արտադրության նյութերը եղել են պղնձի համաձուլվածքները և ալյումինը։ Թեև ֆորինտը հիմնված էր ոսկու ստանդարտի վրա, արծաթե մետաղադրամները հատվեցին միայն առաջին 2 տարիների ընթացքում (արծաթե 5 ֆորինտ մետաղադրամ)։ Սակայն կառավարությունը, վախենալով բնակչության կողմից այդ մետաղադրամների կուտակումից, Ազգային բանկին հանձնարարել է նվազեցնել մետաղադրամների համար օգտագործվող արծաթի քաշն ու որակը։ 1947 թվականից հետո 5 ֆորինտանոց մետաղադրամը սկսեց հատվել սովորական խառնուրդից։ 5 և 50 հատ մետաղադրամներն առաջին անգամ հատվել են 1948 թվականին և պատրաստվել են ալյումինից։ Որոշ մետաղադրամներ (5, 10, 20 լցոնիչ, 1 ֆորինտ) հատվել են մինչև 1951 թվականը։

Բացի այդ, սկսվել է հուշադրամների արտադրությունը։ Հունգարիայի Հանրապետության առաջին հուշադրամները 1948 թվականի 3 մետաղադրամների շարքն էին, որոնք թողարկվել են 1848 թվականի հեղափոխության հարյուրամյակի հիշատակին։

### Հունգարիայի Ժողովրդական Հանրապետություն (1949—1989)
100px|Герб Венгрии с 1949 по 1957 год|альт=|слева
100px|right|Герб Венгрии с 1957 по 1990 год
1949 թվականին մետաղադրամների վրա երկրի անվանումը փոխվել է «Հունգարիայի ժողովրդական հանրապետություն» (հունգարերեն՝ Magyar Népköztársaság)։ Կոսութի զինանշանը փոխարինվեց Ռակոսիով նոր սոցիալիստական ​​զինանշանով։ 1950 թվականից սկսած ալյումինե մետաղադրամներ սկսեցին արտադրվել 2, 10 և 20 լցոնիչների անվանական արժեքներով։ Բոլոր մետաղադրամները հատվել են Հունգարիայի դրամահատարանում։

1956 թվականի Հունգարիայի հեղափոխությունից հետո երկրի զինանշանը կրկին փոխվել է, և զինանշանի այս տարբերակը օգտագործվել է մետաղադրամների վրա 1957 թվականից մինչև 1989 թվականը։

### Հունգարիայի Հանրապետություն (1990—2011)
100px|right|1990 года

1993 թվականին թողարկվել են նոր մետաղադրամներ 1, 2, 5, 10, 20, 50 և 100 ֆորինտ անվանական արժեքներով։ 1996 թվականից սկսած 100 ֆորինտ արժողությամբ մետաղադրամը սկսեց հատվել բիմետալիկ տարբերակով և 1999 թվականին այն ամբողջությամբ փոխարինեց 1992 թվականի մետաղադրամին։ Վերջինիս մերժումը պայմանավորված էր նրա մեծ չափերով և այն հանգամանքով, որ այն հեշտությամբ կարելի էր շփոթել 20 ֆորինտանոց մետաղադրամի հետ։

1 ֆորինտանոց մետաղադրամը զգալի քանակությամբ արտահանվել է Կանադա, քանի որ փոքրիկ մետաղադրամներն օգտագործվել են վճարային մեքենաներում իրական մանրադրամի փոխարեն։ Հաշվի առնելով 1 ֆորինտ մետաղադրամի ցածր արժեքը՝ սա շատ շահավետ էր, ինչը հանգեցրեց նոր տեսակի վճարային մեքենայի ստեղծմանը։ 50 ֆորինտ արժողությամբ մետաղադրամը օգտագործվել է Մեծ Բրիտանիայում, այն մոտավորապես նույն տրամագիծն է, ինչ 50 պենսանոց մետաղադրամը և օգտագործվել է որոշ վաճառող մեքենաներում։ Բացի այդ, խորվաթական 2 կունային և հունգարական 10 ֆորինտ մետաղադրամներն ունեն նման քաշ և ձև, այդ իսկ պատճառով խորվաթական կայանման մեքենաներն ընդունում են երկու մետաղադրամները։

2008 թվականի մարտի 1-ին շրջանառությունից սկսեցին հանվել 1 և 2 ֆորինտ անվանական արժեքով մետաղադրամները։ Այս որոշումը պայմանավորված էր փոքր անվանական արժեքով մետաղադրամների հատման չափազանց բարձր ծախսերով (մոտ 4 անգամ ավելի բարձր, քան դրանց իրական արժեքը)[~ 2]։

Ազգային բանկը հայտարարեց, որ 200 ֆորինտ արժողությամբ թղթադրամը 2009 թվականին կփոխարինվի նոր 200 ֆորինտ մետաղադրամով։ Շղթայական կամուրջը ընտրվել է համացանցային քվեարկությամբ այս մետաղադրամի ձևավորման համար մրցույթում, որն անցկացվել է 2008 թվականի հոկտեմբերի 13-ից մինչև հոկտեմբերի 26-ը։ Հուշադրամը շրջանառության մեջ է դրվել 2009 թվականի հունիսի 15-ին։

### Հունգարիա (2012 թվականից մինչև մեր օրեր)
Նոր Սահմանադրության ընդունման կապակցությամբ 2012 թվականի հունվարի 1-ից փոխվել է պետության պաշտոնական անվանումը՝ հունգարերեն՝ Magyar Köztársaság - «Հունգարական Հանրապետություն»։ Երկրի նոր անվանումով մետաղադրամները նույնպես սկսել են հատվել 2012 թվականին, մինչդեռ նախկինում թողարկված մետաղադրամները մնում են օրինական վճարում։

Նոր մետաղադրամների պաշտոնական թողարկման ամսաթիվը եղել է 2012 թվականի հունվարի 1-ը, սակայն մետաղադրամներն իրականում շրջանառության մեջ են հայտնվել 2012 թվականի փետրվարի 18-ին։

### Հուշադրամներ շրջանառության համար
#### Հունգարիայի Երկրորդ Հանրապետություն

#### Հունգարիայի Ժողովրդական Հանրապետություն

### Հունգարիա (Հունգարիայի Հանրապետություն)

### Մետաղադրամներ ոչ  շրջանառության համար
Հունգարիայի առաջին ոչ ընդհանուր շրջանառության հուշադրամները հատվել են Ժողովրդական Հանրապետության օրոք։ 1949 թվականից մինչև 1989 թվականը թողարկվել է 98 մետաղադրամ՝ 2 լիցքից մինչև 1000 ֆորինտ անվանական արժեքներով։ 1975 թվականից, չհաշված 1990 թվականը, թողարկվել են բացառապես խոշոր անվանական արժեքով մետաղադրամներ (200 և 500 ֆորինտ)։

Օգտագործված նյութերը հիմնականում արծաթն ու ոսկին էին, սակայն 1966 և 1967 թվականներին սովորական թողարկման մետաղադրամները թողարկվեցին սահմանափակ քանակությամբ (մոտ 5000 հատ)՝ 2, 5, 10, 20 և 50 լցանյութեր՝ պատրաստված պղինձ-նիկելի խառնուրդից և արծաթից 1 ֆորինտ։

1989 թվականին, Երրորդ Հանրապետության ստեղծումից հետո, հատվեցին ժամանակակից Հունգարիայի առաջին սահմանափակ տպաքանակով հուշադրամները։ Մետաղադրամների նյութերն են՝ ոսկի, արծաթ, բրոնզ, պղինձ-նիկել համաձուլվածք, պղինձ-ցինկ-նիկել համաձուլվածք, արույր, պղինձ։

Ընդհանուր առմամբ 1989 թվականից մինչև 2019 թվականը թողարկվել է 312 մետաղադրամ՝ 50-ից մինչև 500,000 ֆորինտի անվանական արժեքով։ 2021 թվականի համար նախատեսվում է թողարկել ընդհանուր շրջանառության համար ոչ 24 հուշադրամ։

1990 թվականին սովորական շրջանառության մետաղադրամների փորձնական թողարկումը հատվեց 1, 2, 5, 10 և 20 ֆորինտ անվանական արժեքներով, որոնք պաշտոնապես շրջանառության մեջ չհայտնվեցին (շրջանառությունը՝ մոտ 10000 հատ)։

2006 թվականին հատվել է «1956 թվականի հունգարական հեղափոխության 50 տարիները և անկախության պատերազմը» հուշադրամը ոսկեզօծ տարբերակով (շրջանառությունը՝ 12000 հատ, տպաքանակը՝ 2,012,000 հատ)։

## Թղթադրամներ
1946 թվականին 10 և 100 ֆորինտանոց թղթադրամները ներմուծվեցին Հունգարիայի ազգային բանկի՝ «Magyar Nemzeti Bank»-ի կողմի։ Ավելի բարձր որակի թղթադրամների նոր շարք (10, 20 և 100 ֆորինտ) ներկայացվել է 1947–1948  թվականներին։ 1953 թվականին ավելացվել է 50 ֆորինտ, 1970 թվականին ներմուծվել է 500 ֆորինտ, 1983 թվականին՝ 1000 ֆորինտ, 1991 թվականին՝ 5000 ֆորինտ։

200, 500, 1000, 2000, 5000, 10,000 և 20,000 ֆորինտներից կազմված թղթադրամների ամբողջությամբ վերամշակված նոր շարքը աստիճանաբար ներկայացվեց 1997-2001 թվականներին։ Յուրաքանչյուր գրության առջևում պատկերված է Հունգարիայի հայտնի առաջնորդը կամ քաղաքական գործիչը, իսկ հետևի մասում՝ նրա հետ կապված մի վայր կամ իրադարձություն։ Բոլոր թղթադրամներն առանց ջրանիշերի են, սակայն պարունակում են ներկառուցված ուղղահայաց անվտանգության սանդղակ և հարմար են տեսողության խնդիրներ ունեցող մարդկանց համար։ HUF 1000 և ավելին պաշտպանված են հոլոգրաֆիկ անվտանգության ժապավենով, որի ընդհանուր չափը 154x70 մմ է։ Թղթադրամները տպագրվում են «Hungarian Banknote Printing Corp.» Բուդապեշտում։

Վերջին ժամանակներում ներդրվել են նաև հուշադրամներ՝ 1000 և 2000 ֆորինտ Հունգարիայի հազարամյակի համար (2000 թվականին) և 500 ֆորինտ 1956 թվականի ապստամբության 50-ամյակի համար (2006 թվականին)։
### 1957-1989 թվականների թղթադրամներ

### Շրջանառության մեջ գտնվող թղթադրամներ
1997-2001 թվականներին թողարկվել է թղթադրամների նոր շարք՝ անվտանգության բարելավված հատկանիշներով։ Նրանց ընդհանուր չափը 154 × 70 մմ է։

Հունգարիայի Ազգային բանկը հայտարարել է 1000 ֆորինտ արժողությամբ թղթադրամը, որը թողարկվել Է մինչեւ 2006 թվականը, շրջանառությունից հանելու մասին։ 2007 թվականի օգոստոսի 31-ից հետո այդ թղթադրամները չեն ընդունվում վճարման։ Այնուամենայնիվ, առևտրային բանկերը դեռ կարող են փոխանակել այս թղթադրամները։ Հունգարիայի Ազգային բանկը կշարունակի փոխանակումը մինչև 2027 թվականի օգոստոսի 31-ը։

Ազգային բանկը հայտարարեց, որ 200 ֆորինտ արժողությամբ թղթադրամը 2009 թվականին կփոխարինվի նոր 200 ֆորինտ մետաղադրամով։ (Արծաթե 200 ֆորինտ մետաղադրամը շրջանառության մեջ է մնացել մինչև 1998 թվականը)։

### 2014 թվականի շարք
2014 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Հունգարիայի Ազգային բանկը հայտարարեց, որ չորս տարում ամբողջությամբ կփոխարինի հունգարական թղթադրամները։ Սերիայի առջևի և հետևի չափերը, կերպարները և պատկերները մնում են անփոփոխ 1997 թվականի շարքից ի վեր, սակայն փոփոխություններ են կատարվել թղթադրամների գույնի և անվտանգության հատկանիշների մեջ, ինչը շատ ավելի դժվար է դարձնում կեղծումը։ Առաջինը 2014 թվականի սեպտեմբերի 2-ին թողարկված 10000 ֆորինտ թղթադրամն էր։

2015 թվականի սեպտեմբերի 25-ին բանկը թողարկել է նոր 20000 ֆորինտ արժողությամբ թղթադրամ։ Նախկին նմուշների թղթադրամները շրջանառությունից հանվել են 2018 թվականի հունվարի 1-ին։

2000 և 5000 ֆորինտների նոր թղթադրամները շրջանառության մեջ են մտել 2016 թվականի նոյեմբերի 15-ին այս անվանական արժեքների թղթադրամները շրջանառությունից հանվել են 2017 թվականի օգոստոսի 1-ին։

2017 թվականի օգոստոսի 24-ին շրջանառության մեջ է դրվել 1000 ֆորինտ արժողությամբ նոր թղթադրամ։ 2018 թվականի նոյեմբերի 1-ից հին նմուշի թղթադրամները հանվել են շրջանառությունից։

2018 թվականի հուլիսի 4-ին թողարկվել է նոր շարքի վերջին թղթադրամը՝ 2019 թվականի նոյեմբերի 1-ից 500 ֆորինտ, այս անվանական արժեքի հին թղթադրամները հանվել են շրջանառությունից.

## Ընթացիկ փոխարժեքներ

### Պատմական դրույքաչափեր

Ֆորինտ մեկ դոլարի, եվրոյի դիմաց և այլն։
Առավել վաճառվող արժույթները (1990 թվականի դեկտեմբերի 31-ից).

Մոտակա երկրների արժույթները (2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ից).

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դրամագիտություն
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Եվրոպա
Կատեգորիա:Եվրոպական արժույթներ
Կատեգորիա:Հունգարիա
Կատեգորիա:Տարադրամների խորհրդանիշեր