Կոզելեց

**Կոզելեց** (  ), գյուղական բնակավայր Ուկրաինայի հյուսիսում՝ Չեռնիգովի մարզի Չեռնիգովի շրջանում, Դնեպրի վտակ Օստեր գետի ափին։ *Կոզելեցի հրոմադա* կոչվող վարչական միավորի կենտրոնն է։ Զբաղեցնում է 8,44 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ 2022 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակկը եղել է 7.496:

Կոզելեցը պատմական փաստաթղթերում առաջին անգամ հիշատակվել է  1098 թվականին։ 1924 թվականին ստացել է քաղաքային տիպի բնակավայրի ( քաղաքից մի աստիճան ցածր) կարգավիճակ։

Բնակավայրի նշանավոր տեսարժան վայրերից հիշարժան է հատկապես Սուրբ Կույսի ծննդյան տաճարը, որը նախագծվել է ուկրաինական բարոկկո ոճով ճարտարապետներ Իվան Հրիհորովիչ-Բարսկու և Անդրեյ Կվասովի կողմից։ Կոզելեցում գործում են սննդի արդյունաբերության մի շարք տեղական ձեռնարկություններ, անասնաբուժական տեխնիկում։

## Պատմություն
Կոզելեցն առաջին անգամ հիշատակվել է 1098 թվականին որպես ամրացված քաղաք արևելասլավոնական պետության՝ Կիևյան Ռուսիայի  կազմում։ Լեհ-լիտվական Համագործակցության ժամանակներում Կոզելեցը հայտնի էր *Կոզլոհրադ* անունով (  ):
[ձախից|մինի|175x175փքս| Քաղաքի գլխավոր տաճարը, որը նախագծել են [Իվան Գրիգորովիչ-Բարսկի|Իվան Հրիհորովիչ-Բարսկին և Անդրեյ Կվասովը ։]]
Տասնյոթերորդ դարի սկզբին Կոզելեցը  տարածաշրջանային առևտրի կարևոր կենտրոն էր։ Տասնյոթերորդ-տասնութերորդ դարերում այն նաև հարյուրապետական՝ սոտնյա քաղաք էր կազակական հետմանության Պերեյասլավլի և Կիևի գնդի կազմում։

1656 թվականին Կոզելեցն ստացել է Մագդեբուրգյան իրավունքներ։ 1662 թվականին Կոզելեցյան կազակական ռադան Յակիմ Սոմկոյին ընտրել է կազակների հետման 1679 թվականին թաթարների արշավանքից Կոզելեցը մասամբ ավերվել է։

1744 թվականին Ռուսաստանի կայսրուհի Ելիզավետան կանգ է առել Կոզելեցում՝ դեպի Կիևի սրբավայրեր իր ուխտագնացության ճանապարհին։

18-19-րդ դարերում բնակավայրը ծառայել է որպես Ռուսական կայսրության Կիևի, Մալոռոսիայի և Չեռնիգովի նահանգների շրջանային կենտրոն։ Տասնիններորդ դարի վերջին Կոզելեցի բնակչությունը կազմում էր 5420 մարդ։

Ռուսական կայսրության փլուզումից հետո, որը հանգեցրեց Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմին, Կոզելեցը հայտնվեց Խորհրդային Միության կազմի մեջ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նացիստական Einsatzgruppen-ը մահապատժի է ենթարկել քաղաքի 125 հրեաներին, որոնց թվաքանակը նախքան պատերազմը հասնում էր 2000-ի։

Մինչև 2020 թվականի հուլիսի 18-ը Կոզելեցը նույնանուն շրջանի վարչական կենտրոնն էր։ Շրջանը լուծարվել է 2020 թվականի հուլիսին՝ Ուկրաինայի վարչական բարեփոխման շրջանակում, որի արդյունքում Չեռնիգովի մարզի շրջանների թիվը կրճատվել է մինչև հինգի։ Կոզելեցի շրջանը ընդգրկվել է Չեռնիգովի շրջանի մեջ։

Մինչև 2024 թվականի հունվարի 26-ը Կոզելեցը համարվում էր քաղաքատիպ ավան։ Այդ օրը ուժի մեջ է մտել նոր օրենք, որով այդ կարգավիճակը վերացվել է, և Կոզելեցը դարձել է գյուղական բնակավայր։

## Տեսարժան վայրեր
[մինի|300x300փքս| Կոզելեցի տաճարի ձեռագործ պատկերապատումը՝ իկոնոստասը, որը պատրաստվել է [Իտալիայում :]]
Կոզելեցում պահպանվել են կազակական հետմանության ժամանակների կարևոր ճարտարապետական հուշարձաններ, որոնցից են գնդի գրասենյակի շենքը (ներկայիս քաղաքապետարանը), Դարահան առանձնատնային համալիրը, Սուրբ Միքայել եկեղեցին (կառուցվել է 1784 թվականին) և Համբարձման եկեղեցին (1864–66):

Քաղաքի գլխավոր տաճարը և ճարտարապետական առավել տեսարժան վայրը Սուրբ Աստվածածնի ծննդյան տաճարն է, որը կառուցվել է տասնութերորդ դարի կեսերին՝ ուշ ուկրաինական բարոկկո ոճով, ճարտարապետներ Իվան Հրիհորովիչ-Բարսկու և Անդրեյ Կվասովի կողմից։ Մայր տաճարի կառուցման համար միջոցներ են հատկացրել Ալեքսեյ և Կիրիլո Ռոզումովսկին (վերջինս 1750 թվականին նշանակվել է հետման)։

## Անվանի անձինք
Կոզելեցցի անվանի մարդկանց ցանկը.

* Եվստաֆի Բոգոմոլեց (1750-ից 1755-1811 թվականներին) - Կոզելեցի քաղաքապետ 1789 թվականին, ակադեմիկոս Ալեքսանդր Ա Բոգոմոլեցի և բժշկական գիտությունների դոկտոր Օլգա Բոգոմոլեցի նախնին՝ ուղիղ գծով։ Եվստաֆի Բոգոմոլեցը համարվում է Ռադոմիսլի ամրոցի հիմնադիրը
* Յուրի Լևիտանսկի (1922–1996), ռուս բանաստեղծ
* Բորիս Մանկևսկի (1883–1962), ուկրաինացի նյարդաբան
* Վլադիմիր Նեգովսկի (1909–2003), ռուս ախտաֆիզիոլոգ
* Մարիա Վասիլևնա Պավլովա (ծնվ. Գորտինսկայա) (1854-1939) պալեոնթոլոգ, ակադեմիկոս

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Kozelets stamp 1698.jpg|Կոզելեցի դրոշմակնիքը (1698)
Козелець.Вознесенська церква .Фасад.JPG|Համբարձման եկեղեցին
Миколаївська церква. с. Козелець.JPG|Սբ. Նիկողայոս եկեղեցին
Фото 05-Козелець Собор Різдва Богородиці.jpg|Սրբասուրբ Աստվածածնի ծննդյան տաճարը
Будинок полкової канцелярії, Козелець.jpg|Գնդի գրասենյակի շենքը
Головний будинок в Покорщині.jpg|Դարագանովների դաստակերտը (XVIII դարի կեսեր)


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Козелецъ&nbsp;// Историко-статистическое описаніе Черниговской епархіи. Книга пятая. Губ. городъ Черниговъ. Уѣзды: Черниговскій, Козелецкій, Суражскій, Кролевецкій и Остерский.&nbsp;— Черниговъ, Земская типографія, 1874.&nbsp;— С.&nbsp;183-207. 
* КОЗЕЛЕЦЬ. Офіційний вебсайт управління культури і туризму Чернігівської облдержадміністрації 
* Козелецький р-н. Історична довідка 
* Козелецький р-н. Пам'ятки історії та культури 
* Селищний інформаційно-розважальний портал
* encyclopediaofukraine.com &nbsp;— Kozelets 
* Пам'ятки Козельця
* Остер&nbsp;— Козелець&nbsp;— Лемеші 
* Козелецький соціально-інформаційний портал 
* Офіційний сайт історико-культурного комплексу «Замок Радомисль»
* Козелець&nbsp;— Енциклопедія Сучасної України 
* *Руденко&nbsp;Є.* Козел, Растреллі і Розумиха. Життя в українській провінції на прикладі смт Козелець &nbsp;// «Українська правда», 6 серпня 2021

## Արտաքին հղումներ
* История посёлка
* 
* 
* 
* Ռադոմիսլի ամրոցի պաշտոնական կայքէջը 
* The murder of the Jews of Kozelets during World War II, at Yad Vashem website.

Կատեգորիա:11-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հոլոքոստի վայրեր Ուկրաինայում
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ