Կախարդանք

մինի|Կախարդական դեղաթուրմի պատրաստումը
**Կախարդանք** (հմայություն, վհուկություն, գուշակություն, թովչություն, դյութություն), մոգության արհեստ, որի ժամանակ կախարդը կապ է հաստատում գերբնական ուժերի հետ(դևերի, նախնիների հոգիների, բնության և այլն)։

## Ստուգաբանություն և հոմանիշներ
Մ․ Ֆասմերը կարծում էր, որ ընդհանուր ստուգաբանության մեջ կախարդություն (*«колдовство»*) բառը գոյություն չունի, սակայն ենթադրում էր, որ այն, հնարավոր է, սկզբնապես նշանակել է աղոթել (*«заговаривать»*)։

Ըստ Գ․ Ա․ Կրիլովի՝ ընդհանուր ստուգաբանության մեջ գոյություն չունի, այն սկզբնապես նշանակել է կախարդ (*«колдун»*), հմայախոսություն, աղոթող։

Ն․ Մ․ Շանսկի և Տ․ Ա․ Բաբռովի կարծիքով՝ հմայել (*«колдовать»*) բառը ածանցավոր բառ է, որի արմատը  բառն է (*«колд»*)՝ կախարդ, հմայախոս։

Արևելյան սլավոնների մոտ կախարդների և կախարդության տեսքը ձևավորվել է Ոլխվերի և Ոլխվությունների մասին պատկերացումների ազդեցությամբ։ Մոգերը իրականացնում էին երկրպագության և ծիսական զոհաբերության արարողությունները, կարող էին բորբոքել բնական երևույթները և կանխատեսել ապագան։ *«Волховать»* բառը հին սլավոնական *влснжти* (կցկտուր և անպարզ խոսել) բառի ցեղակիցն է։

Հնացած կախարդություններ (*«чары»*՝ հմայություն, մոգություն) բառը ծագում է  (դյութություն, թովչություն) և  (ինչը իր հերթին ծագում է հնդեվրոպական *«kuer»*՝ անել, բառից) բառերից։

Վհուկություն (*«Ведовство»*) բառը առաջացել է գիտենալ (*«ведать»*) բայից, որը հանդիսանում է ընդհանուր սլավոնական ծագման բնօրինակ ռուսերեն բառ (Հին ռուսերեն՝ *вѣдѣти*, հին սլավոներեն՝ *вѣдѣти*՝ «իմանալ, գիտենալ»)։

## Պատմություն

Կախարդության մասին պատմություններ հանդիպում են հին հունահռոմեական տեքստերում, ինչպես նաև Հին Կտակարանում։ Օրինակ՝ թագավոր Սավուղը խորհրդակուցում է կախարդուհի Անդոռայի հետ։ Միևնույն ժամանակ, հին հռոմեացիները և հույները դավանանքում հստակորեն առանձնացնում էին թույլատրելի և բարեպաշտ մոգությունը, որը նույնիսկ կոչվում էր «մոգություն» և բուն կախարդություն, ինչը հալածվում էր։ Այսպիսով, հռոմեական դեզեմվիրները դատապարտեցին կախարդներին՝ մարդկության տանջանքների համար։ Նման օրենքներ կային նաև Հին Հունաստանում։

Քրիստոնեական ուսմունքի համաձայն՝ կախարդությունը կատարվում է «չար ոգու» հետ համաձայնեցվածությամբ՝ օգտագործելով «քաղցած ոգու» անձնական հատկությունները՝ վիրավորվածություն, նախանձ, վրեժխնդրություն։ Հին միջնադարում կախարդությունը կապում էին դիվահարության և Աստծո ժխտման հետ։ Արևմտյան Եվրոպայում 13-18-րդ դարերում կախարդությունը համարվում էր չար գերբնական ուժերի հետ հաղորդակցության միջոց, կախարդությունը վտանգավոր մասնագիտություն էր։

Մարդիկ, ովքեր կասկածվում էին կախարդության մեջ, մեղադրվում էին սատանայի հետ կապ ունենալու և եկեղեցական ծեսերի անարգանքով զբաղվելու մեջ, որը կոչվում էր «սև մոգություն»։ Կախարդությունը համարվում էր բոլոր չարիքների առիթը, ինչի պատճառով սկսվեց որս՝ կախարդների դեմ։

## Կախարդության հանդեպ հալածանքներ
Միջնադարյան քրիստոնյա երկրներում կախարդները հալածվում էին և նույնիսկ մահապատժի ենթարկվում։ Ներկայումս կախարդական ծեսերի համար պատիժը մնում է որոշ երկրներում։ Սաուդյան Արաբիայում նման գործողությունների համար սահմանված է մահապատիժ, օրինակ, 2011 թվականի դեկտեմբերին Ամինա Բին Աբդուլհալիմիմ Նասարը գլխատվել է՝ թագավորությունում կախարդությամբ զբաղվելու և չար ոգիների հետ հաղորդակցվելու համար։ 2008 թվականին Տաջիկստանում գործում էր վարչական պատասխանատվություն՝ կախարդության համար, իսկ 2015 թվականից մոգական ծեսերի համար սկսվել է կիրառվել քրեական պատիժ (մինչև 7 տարի ազատազրկում)։

## Կախարդություն և կրոն

## Մագիֆրենիկ համախտանիշ

Հաճախակի այցելությունները կախարդներին, հոգեբաններին կամ աստղագուշակներին և ձգտելը կյանքը կառուցել նրանց հրահանգներով կարող  են հոգեկան ադապտացիայի խանգարումներ առաջացնել, որոնցից է Մագիֆրենիկ համախտանիշը (մագիֆրենիա)։ Դրա ընթացքում մտածողության մեջ սկսում են գերիշխել գիտական պատկերացումներին հակասող կախարդական բովանդակության գաղափարներ և պատկերացումներ։ Մագիֆրենիայով հիվանդները ծանր հետանքներ են ունենում իրենց ֆիզիկական առողջության վրա, քանի որ հեքիմների (հոգեբանների, կախարդների և նման «մասնագետների») «օգնությունը» շատ հաճախ հանգեցնում է ողբերգական հետևանքների՝ իրական բժշկական օգնության ուշացման պատճառով։

## Կախարդության հավատը Ռուսաստանում
2016 թվականի հոկտեմերի 31-ին համառուսական հասարակության կարծիքի հետազոտական կենտրոնը ներկայացրեց հետազոտության արդյունքերը, որոնք կապված էին ռուսների՝ կախարդության նկատմամբ վերաբերմունքի հետ։ Հարցվածների 36 %-ը խոստովանել է, որ որոշ մարդիկ կարող են «աչքով տալ» իրենց, մեկ քառորդը (27 %) հայտարարում է, որ անգամ զգացել է կախարդության դրսևորումներ։ Կախարդանքին հավատացող ռուսների 29 % -ն օգտագործում է չար մոգությունից պաշտպանվելու համար որոշակի մեթոդներ։ Առաջին հերթին պաշտպանություն փնտրում են կրոնի մեջ (43 %-ը ասել է, որ աղոթում են, այցելում եկեղեցի), 14 %-ը կրում է խաչ կամ թալիսմաններ։ Հարցվողների որոշ մասը օգտվում է ժողովրդական միջոցներից. հագնում են ամուլետներ (12 %), հատուկ գնդասեղ (9 %) կամ օգտագործում այլ մեթոդներ։

## Տես նաև
*Վհուկ
*Հեկատա

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Boyer, Paul and Stephen Nissenbaum, eds. *The Salem Witchcraft Papers: Verbatim Transcripts of the Legal Documents of the Salem Witchcraft Outbreak of 1692, Volumes I and II*. New York: Da Capo Press, 1977.
* Bristol, J. C. (2007). *Christians, Blasphemers, and Witches: Afro-Mexican Ritual Practice in the Seventeenth Century*. Albuquerque: University of New Mexico Press.
* Davies, O. (2013). *America Bewitched: The Story of Witchcraft After Salem*. Oxford: Oxford University Press.
* Epstein, I. (2008). *The Greenwood Encyclopedia of Children's Issues Worldwide*. Greenwood Press.
* 
* Goss, D. K. (2008). *The Salem witch trials*. Westport, CT: Greenwood Press.
* Hall, David, ed. *[https://www.dukeupress.edu/witch-hunting-in-seventeenth-century-new-england Witch-hunting in Seventeenth-century New England: A Documentary History, 1638–1692]*. Boston: Northeastern University Press, 1991.
* Hill, F. (2000). *The Salem witch trials reader*. Cambridge, MA: Da Capo Press.
* Hutton, R. (2006). *Witches, Druids and King Arthur*. Bloomsbury Academic. 
* Hyatt, Harry Middleton. *Hoodoo, conjuration, witchcraft, rootwork: beliefs accepted by many Negroes and white persons, these being orally recorded among Blacks and whites.* s.n., 1970.
* Kent, Elizabeth. "Masculinity and Male Witches in Old and New England." *History Workshop* 60 (2005): 69–92.
* Levack, Brian P. ed. *The Oxford Handbook of Witchcraft in Early Modern Europe and Colonial America* (2013) excerpt and text search
* 
* Mann, B. A. (2000). *Iroquoian Women: The Gantowisas*. Peter Lang.  pp.&nbsp;319–20.
* Murray, D. (2013). *Matter, Magic, and Spirit: Representing Indian and African American Belief*. University of Pennsylvania Press.
* Narby, J. (1998). *The Cosmic Serpent: DNA and the Origins of Knowledge*. TarcherPerigee.
* 
* Pentikainen, Juha. "The Supernatural Experience." F. Jstor. 26 February 2007.
* Rasbold, K. (2019). *Crossroads of Conjure: The Roots and Practices of Granny Magic, Hoodoo, Brujería, and Curanderismo*. Llewellyn Worldwide.
* Richards, J. (2019). *Backwoods Witchcraft: Conjure & Folk Magic from Appalachia*. Weiser Books.
* A Treatise of Witchcraft by Alexander Roberts
* The Superstitions of Witchcraft by Howard Williams

Կատեգորիա:Գերբնական լեգենդներ
Կատեգորիա:Ժողովրդական բանահյուսություն
Կատեգորիա:Կրոնական վարք և փորձ
Կատեգորիա:Կրոնական վեճեր
Կատեգորիա:Կրոնի հասարակագիտություն
Կատեգորիա:Կրոնի մարդաբանություն
Կատեգորիա:Մշակութային մարդաբանություն
Կատեգորիա:Սնահավատություններ
Կատեգորիա:Օկուլտականություն