Էրիխ ֆոն դեմ Բախ

**Էրիխ ֆոն դեմ Բախ** (, ), ոստիկանության և ՍՍ-ական զորքերի գեներալ։

## Ծագում
Ծնվել է կաշուբցի հողատեր ֆոն Զելևսկու (*von Zelewski*) ընտանիքում։ 1939 թվականին վերցրել է ֆոն դեմ Բախ ազգանունը՝ պաշտոնապես հրաժարվելով Ժելևսկի (Żelewski) կաշուբյան ազգանունից։ Ֆոն դեմ Բախի քույրը՝ Վանդա Հեդվիգ Մաթիլդա ֆոն Զելևսկին (1892-1987 թվականներ), ամուսնացել է հրեա ջութակահար Օվսեյ Շվիֆի հետ և 1936 թվականին ամուսնու հետ արտագաղթել է Բրազիլիա, որտեղ էլ աշխատել է որպես բուժքույր։

## Զինվորական ծառայություն
1914 թվականի դեկտեմբերին (15 տարեկանում) կամավոր ծառայության է անցել 176-րդ հետևակային գնդում։ 1915 թվականի օգոստոսին պարգևատրվել է 2-րդ աստիճանի երկաթե խաչով։ 1916 թվականի մարտի 1-ին ստացել է լեյտենանտի կոչում (հենց իր 17-ամյակի օրը)։ 1918 թվականի սեպտեմբերին պարգևատրվել է 1-ին աստիճանի երկաթե խաչով։ Եղել է գումարտակի հրամանատար, վիրավորվել է գազային պայթյունի ժամանակ։
 
Պատերազմից հետո ծառայել է սահմանապահ պահակախմբերում, ապա Ռայխսվերի 4-րդ հետևակային գնդում։ 1924 թվականի փետրվարին լեյտենանտ ֆոն Զելևսկին ազատվել է զինվորական ծառայությունից` քաղաքական գործունեություն ծավալելու պատճառով։ Մինչև 1928 թվականը կատարել է տարբեր տեսակի աշխատանքներ` մինչև ծնողների ունեցվածքը ժառանգելը։

## Գործունեություն ՍՍ-ում
1930 թվականի փետրվարին ֆոն Զելևսկին միացալ է նացիոնալ-սոցիալիստական գերմանական բանվորական կուսակցությանը (տոմս համար 489 101), 1931 թվականի փետրվարի 15-ին՝ ՍՍ-ին (տոմս համար 9 831)։
 
1931 թվականի փետրվարից եղել է ՍՍ-ի 27-րդ շտանդարտի հրամանատարը (Օդերի Ֆրանկֆուրտ)։ 1931 թվականի դեկտեմբերից եղել է ՍՍ-ի շտուրմբանֆյուրեր, 1932 թվականի հուլիսից՝ Ռայխստագի պատգամավոր, ՍՍ-ի XIXX աբշնիտի հրամանատար, իսկ 1934 թվականի փետրվարի 12-ից՝ VII աբշնիտի հրամանատար։ Հետևողականորեն ղեկավարել է ՍՍ-ի «հյուսիս-արևելք» և «հարավ-արևելք» երկրամասերը։ 1932 թվականի սեպտեմբերից եղել է ՍՍ-ի շտանդարտենֆյուրեր, 1932 թվականի հոկտեմբերից՝ ՍՍ-ի օբերֆյուրեր, 1933 թվականի դեկտեմբերից՝ ՍՍ-ի բրիգադեֆյուրեր, 1934 թվականի հուլիսից՝ ՍՍ-ի գրուպենֆյուրեր։
 
Եղել է «Երկար դանակների գիշեր» հեղաշրջման մասնակից։ 
 
Նացիստների` իշխանության գալուց հետո ղեկավարել է ոստիկանությունը և իսկ ՍՍ-ը հարավ-արևելյան Վրոցլավ շրջանում։ 1940 թվականին ֆոն Զելևսկու ենթակայի՝ անվտանգության ոստիկանության տեսուչ Արփադ Վիգանդի նախաձեռնությամբ ստեղծվել է «Օսվենցիմ» համակենտրոնացման ճամբարը։ Անունը ճամբարը ստացել է մոտակայքում գտնվող քաղաքի անունից։

### Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
1941 թվականի հունիսից ստանձնել է Կենտրոնական Ռուսաստանի և Բելառուսի ՍՍ-ի և ոստիկանության բարձրագույն ղեկավարի պաշտոնը։ 1941 թվականի նոյեմբերից՝ ՍՍ-ի և ոստիկանության գեներալի պաշտոնը։ 1942 թվականի հոկտեմբերից ղեկավարել է բոլոր հակապարտիզանական ուժերը Արևելքում (Լեհաստանում, Բելառուսում և Ռուսաստանում)։

[thumb|300px|left|Ոստիկանության գեներալ ֆոն դեմ Բախը 1943 թվականին [Մինսկում շքերթ է ընդունում կառավարության շենքի դիմաց]]

1943 թվականի ամռանը գերմանական ռազմական միավորումը ժանդարմերիայի (10000 մարդ), հրետանու, 50 տանկերի և 27 օդանավի միջոցով Բախ-Զելևսկու ընդհանուր ղեկավարությամբ ձեռնամուխ է եղել Վոլինի վրա լայնածավալ հակապարտիզանական պատժիչ գործողությանը։ Այս գործողությունը կոչվում էր «Զեյդլից»։ Բախ Զալևսկու հարձակումը, որն այդպես էլ չի հանգեցրել Ուկրաինայի տարածքի այդ մասի վերահսկողության վերականգնմանը, տապալվել է։

1944 թվականի օգոստոս-նոյեմբեր ամիսներին ղեկավարել է «ֆոն դեմ Բախ» կորպուսային մարտական խումբը, որը ճնշել է լեհերի ապստամբությունը Վարշավայում։ Ապստամբության և դրան հաջորդած բռնաճնշումների ընթացքում սպանվել է շուրջ 200 հազար մարդ։ 1944 թվականի սեպտեմբերի 30-ին պարգևատրվել է ասպետական խաչով։ Ֆոն դեմ Բախի կարգադրությամբ 1944 թվականի օգոստոսի վերջին գնդակահարվել է ՍՍ-ին առընթեր գրենադերի 29-րդ դիվիզիայի հրամանատար բրիգադեֆյուրեր Կամինսկին, ինչպես նաև` նույն դիվիզիայի շտաբի պետ օբերշտուրմբաննֆյուրեր Շավյակինը (Կարմիր բանակի նախկին կապիտան), դիվիզիայի բժշկական ծառայության պետ դոկտոր Զաբորան և վարորդը։ Հայտարարվել է, որ նրանք սպանվել են լեհ պարտիզանների կողմից։
 
1944 թվականի նոյեմբերից մինչև 1945 թվականի փետրվարի սկիզբը եղել է ՍՍ-ի 14-րդ բանակային կորպուսի հրամանատարը, ապա ՍՍ-ի 10-րդ բանակային կորպուսի հրամանատարը, 1945 թվականի փետրվարից ստանձնել է «Օդեր» կորպուսի հրամանատարի պաշտոնը։
 
### Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո
1945 թվականի ապրիլի վերջից բանտարկվել է։ 1946 թվականին Նյուրնբերգյան դատավարության ժամանակ գլխավոր ռազմական հանցագործների դեմ մեղադրանքի գլխավոր վկան է եղել։ Իր ցուցմունքներում շատ կարևոր տեղեկություններ է տվել, որոնք մերկացրել են նացիստական աշխարհայացքը, միլիոնավոր անպաշտպան մարդկանց սպանության ծրագրերը։ Նա պնդում էր, որ ԽՍՀՄ օկուպացված տարածքում հակապարտիզանական գործողություններ են իրականացվել հիմնականում Վերմախտի զորքերի կողմից, քանի որ ՆԳ և ոստիկանության ստորաբաժանումները փոքրաթիվ էին։ Այդ ելույթներից հետո ամբաստանյալները նրան դավաճան են հայտարարել։ Հերման Գյորինգը բղավել  է նրա վրա հենց ամբաստանյալների նստարանից. *«Զզվելի՛ գարշահոտություն։ Նա այս սատանայական ընկերության առավել անիծված մարդասպաններից է։ Կեղտո՛տ, զզվելի շուն»*։
 
Չնայած դրան՝ ֆոն դեմ Բախը հայտարարել է, որ հենց ինքն է Հերինգին թույնով սրվակ տվել, քանի որ նա չի ցանկացել, որ Գյորինգը մահանա կախաղանի վրա։

1951 թվականի մարտին ապանացիստականացման գլխավոր դատարանը (Մյունխեն) նրան դատապարտել է 10 տարվա հարկադիր աշխատանքի։ Սակայն նա այս աշխատանքը կատարել է միայն 5 տարի։ Ֆոն դեմ Բախը Նյուրնբերգում գիշերային պահակ է աշխատել։
 
1958 թվականի դեկտեմբերին նա կրկին կալանավորվել է Գերմանիայի իշխանությունների կողմից և 1961 թվականին դատապարտվել 4,5 տարվա ազատազրկման, բայց ոչ Խորհրդային Միության օկուպացված տարածքում ռազմական հանցագործությունների համար, այլ` Քենիգսբերգում 1934 թվականին «երկար դանակների գիշերը» մեկ էսեսական սպանության համար։ 1962 թվականին ցմահ դատապարտվել է նաև 1933 թվականին 6 կոմունիստների սպանության համար։ Ֆոն դեմ Բախը մահացել է Մյունխենի բանտային հիվանդանոցում, 1972 թվականի մարտի 8-ին։

## Գրականություն
* 
* 
* 
* Patzwall, Klaus D., Scherzer, Veit. *Das Deutsche Kreuz 1941—1945 Geschichte und Inhaber Band II*. Norderstedt, Germany: Verlag Klaus D. Patzwall, 2001. ISBN 3-931533-45-X.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հոդված Բախ-Զելեվսկի, Էրիխ ֆոն հrono.ru կայքում

Կատեգորիա:Ազատազրկման վայրերում մահացածներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գեներալներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Նացիոնալ-սոցիալիստական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Նացիստ առաջնորդներ
Կատեգորիա:Նացիստական Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ