open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
.укр

**.укр՝** (punycode: `.xn--j1amh`, **Укр**аїна), Ուկրաինայի վերին մակարդակի ազգային դոմեն է։

Ուկրաինական ցանցային տեղեկատվական կենտրոնը, ունենալով Ուկրաինայի կառավարության կողմից տրված լիազորություններ, 2009 թվականի նոյեմբերին դիմել է ICANN կազմակերպությանը «.укр» դոմենի գրանցման համար։

Հայտի ներկայացման ընթացքում կիրիլյան ռեգիստրի թույլատրվող սիմվոլների աղյուսակի մեջ առաջին անգամ ներառվեց ապոստրոֆ սիմվոլը (U+02BC), ոչ որպես բաժանիչ նշան, այլ որպես առանձին տառ, ինչպես նաև ավելացվել են ուկրաիներենի հետևյալ տառերը՝ «Ґ-ґ», «Ї-ї», «І-і», «Є-є»:

## Պատմություն
2008 թվականի հունիսին ICANN-ը հաստատել է մի փաստաթուղթ, որը նախատեսել է կիրիլիցա և այլ ազգային ոչ լատինական այբուբեններով բարձր մակարդակի դոմենային անունների ներմուծում։

2009 թվականի նոյեմբերի 17-ին Ուկրաինան ICANN-ին դիմում է ներկայացրել «укр» կիրիլիցա տառատեսակով վերին մակարդակի դոմենային անվանման տրամադրման համար։ 2008 թվականի դեկտեմբերին Ուկրաինայի ինտերնետային անունների կենտրոնը հայտարարել է երկու նոր բարձր մակարդակի՝ «укр» և «блог» () դոմենային անունների գրանցման մասին։ Պահանջվող փաստաթղթերի ամբողջական փաթեթը Ուկրաինայի ցանցային տեղեկատվական կենտրոնը (UNIC) ICANN-ին է ներկայացրել 2009 թվականի նոյեմբերի 26-ին։ Ուկրաինան առաջին երկրներից մեկն է, որը դիմել է իր սեփական գրային համակարգով դոմեններ ստեղծելու համար՝ Ռուսաստանից, Եգիպտոսից և Չինաստանից հետո։

2011 թվականի մարտի 1-ին ICANN-ը հայտարարել է, որ .укр դոմենը հաջողությամբ անցել է տողային գնահատումը։

ICANN-ի խորհրդի կողմից .укр հաստատվել է 2013 թվականի փետրվարի 28-ին The zone was added to the root servers on 19 March 2013.։ Առաջին երկու դոմեններն են եղել тест.укр (xn--e1aybc.xn--j1amh) և уміц.укр (xn--l1ank7d.xn--j1amh)։ Ուկրաիներեն "тест" նշանակում է «փորձարկում», իսկ "уміц"՝ "Український Мережевий Інформаційний Центр"՝ Ուկրաինական ցանցային տեղեկատվական կենտրոն։ UNIC-ի տնօրեն Գոնչարուկը կարծել է, որ .укр դոմենի գրանցումը հնարավոր կլիներ 2013 թվականի ամռանը՝ ռուսերեն և ուկրաիներեն լեզուներով։ Ուկրաինայի պետական մարմինների .укр դոմենների ուկրաիներենով գրանցումը սկսվել է 2013 թվականի օգոստոսի 22-ին։ 2013 թվականի օգոստոսի 21-ին ակտիվ է եղել նմանատիպ առաջին կայքը՝ президент.укр:

### Կասկածներ գրանցման վերաբերյալ
2008 թվականի հունիսին ուկրաինական «Ինտերնետ Ինվեստ» ընկերության նախագահ Ալեքսանդր Օլշանսկին քիչ հավանական է համարել, որ ICANN-ը կհատկացնի .укр-ն դոմենը։ Օլշանսկու խոսքով՝ ոչ լատինական դոմեյնային անունների գործող կանոնները սահմանում են, որ առնվազն մեկ տառ պետք է ձևով տարբերվի համապատասխան լատինական նիշից։ Ուկրաինա (Україна) երկրի անվանումը չի պարունակում որևէ տառ, որի ձևը գոյություն չունի որևէ լատիներեն լեզվով։ 2009 թվականի նոյեմբերին UNIC-ի տնօրեն Յուրի Գոնչարուկը հայտարարել է, որ կիրիլիցա դոմենի հատկացմանը խոչընդոտող որևէ տեխնիկական խնդիր չկա։ Լատինատառ երկրի կոդով վերին մակարդակի տիրույթները (ccTLD) բաղկացած են երկու տառից, մինչդեռ .укр դոմենը ներառում է երեք տառ, ինչն այն տեսանելիորեն առանձնացնում է մյուսներից, հատկապես հաշվի առնելով, որ «.ykp» վերջածանց գոյություն չունի։

## Տես նաև
* .бел
* .ua
* .бг
* .қаз
* .мкд
* .рф
* .срб

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* whois-ի տվյալները .укр դոմենի մասին IANA կայքում

укр
Baby, You Make Me Crazy

«**Baby, You Make Me Crazy**», անգլիացի երգիչ և երգահան Սեմ Սմիթի երգը։ Երգը թողարկվել է 2018 թվականի հունիսի 29-ին՝ Capitol Records-ի միջոցով՝ որպես The Thrill of It All ալբոմի չորրորդ սինգլ։ Երգը գրվել է Սմիթի, Ջիմի Նեյփսի և Էմիլ Հեյնիի կողմից, այն պարունակում է Էդ Ուաթսոն & The Brass Circle-ի "Breeze and Soul"-ի տարրեր, որի հեղինակները Դենիս Ռոնալդ Թոմասը, Վուդրո Սպարոուը, Ջեն Ռեդը, Ջորջ Մելվին Բրոունը, Քլայդս Սմիթը, Ռիչարդ Ուեսթֆիլդը, Ռոբերտ Բելը, Ռոբերտ Միքենը և Ռոնալդ Բելն են։

## Ստեղծագործության ցուցակ

## Շքերթներ

## Թողարկման պատմությունը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2017 երգեր
Կատեգորիա:Սեմ Սմիթի երգեր
.бел

**.бел՝** (punycode: `.xn--90ais`, **Бел**арусь), Բելառուսիայի վերին մակարդակի ազգային դոմեն է։

26 августа 2014 թվականի օգոստոսի 26-ին միջազգային ICANN կազմակերպությունը շնորհեց Բելոռուսիային առաջին մակարդակի ազգային կիրիլյան դոմեն .БЕЛ: 2015 թվականի մարտի սկզբից արտոնագրված գրանցող կազմակերպությունները սկսեցին գրանցել կիրիլիկ դոմեններ։

.бел դոմենը հատկացվել է 2014 թվականի նոյեմբերի 10-ին։

.бел միջակայքում առաջին կայքը ստեղծվել է 2015 թվականի փետրվարի 15-ին, դա դոմենի պաշտոնական կայքն էր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Домены.бел  — Դոմենի պաշտոնական կայք

бел
Մարիա Հաուել

Վանդա **Մարիա Հաուել** (, ), ամերիկացի դերասանուհի, երգչուհի և կոմպոզիտոր։

## Կենսագրությունը
Վանդա Մարիա Հաուելը ծնվել է մայիսի 11-ին Գաստոնիում (Հյուսիսային Կարոլինա, ԱՄՆ)։ 1995-2001 թվականներին Մարիան ապրում է Օկինավայում (Ճապոնիա)։ Հաուելը սովորել է կենսաբանության ու քիմիայի քոլեջում և ավարտել Ուինստոն-Սալեմի պետական համալսարանը։

## Կարերա
Մարիան կինոյում իր նորամուտը կատարեց 1985 թվականին «Մանուշակագույն դաշտի ծաղիկներ» ֆիլմում խաղալով Եկեղեցական երգչախմբի մենակատարի դեր։ Ընդհանուր առմամբ, Հաուելը խաղացել է ավելի քան 30 ֆիլմերում և հեռուստասերիալներում։ Նա նա հայտնի է ֆիլմերի և հեռուստասերիլների այնպիսի դերերով ինչպիսիք են՝ «Հոր աղջիկ» ֆիլմում կնոջ դերով (2007), «Վամպիրի օրագրերը» հեռուստասերիալում Միսիս Հալպերնի/Այանի դերով (2009-2011), «Անտեսանելի կողմը» ֆիլմում «CPS»-ի բարեկեցիկ աշխատակցուհու դերով (2009), «Ինչ սպասել, երբ երեխա ես սպասում» ֆիլմում բժիշկ Ջուլս Բակսերի դերով և «Սոված խաղեր։ Եվ բոցավառվող բոց» ֆիլմում Սիդերի դերով (2013)։

## Ընտրված ֆիլմագրություն
;Դերասանուհի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Թատրոնի ամերիկացի դերասանուհիներ
ԱՄՆ կառավարության աշխատանքի դադարեցում (2018-2019)

**ԱՄՆ կառավարության աշխատանքի դադարեցում 2018-2019 թվականներին** (), երկրորդ դադարեցումը 2018 թվականից հետո՝ 2019 թվականի հունվարի դրությամբ դեռևս շարունակվող։ Սկսվել է 2018 թվականի դեկտեմբերի 22-ին՝ Ներկայացուցիչների պալատի կողմից ընդունված բանաձևով, որը վերաբերում է Միացյալ Նահանգների կառավարության ֆինանսավորմանը։ Աշխատանքների կասեցումը տեղի ունեցավ, երբ ԱՄՆ Կոնգրեսը և ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը չկարողացան համաձայնության գալ՝ 2019 ֆինանսական տարվա միջոցների բաշխման հարցում, ինչն էլ հանգեցրեց 9 գործադիր դեպարտամենտների թուլացմանը, ինչը վնասեց մոտ 400 պետական ծառայությունների՝ 800 000 աշխատակիցների հետ միասին։ Սա ԱՄՆ պատմության մեջ ամենականխատեսելի դադարեցումն էր, չնայած այն չի տարածվում ողջ դաշնային կառավարության վրա, այլ միայն կառավարության գործողությունների 25 %-ի վրա, ինչն ավելի ցածր շեմ է, քան 2013 թվականին էր։

Դադարեցումը տեղի ունեցավ ամերկա-մեքսիկական պատի կառուցման շուրջ առաջացած տարաձայնությունների պատճառով։ Նախագահ Թրամփը պնդում էր 5,6 միլիարդ դոլար հատկացնել դաշնային ֆոնդերից։ ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատում դեմոկրատները մերժեցին այդ պահանջը՝ հղում կատարելով Թրամփի այն նախընտրական խոստմանը, որ պատի կառուցման համար կվճարի Մեքսիկան։ Դեմոկրատների կողմից վերահսկվող Ներկայացուցիչների պալատը քվեարկեց հատկացումների մասին օրենքը, որը նորից չէր նախատեսում պատի կառուցման համար կառավարությանը միջոցներ հատկացնել։ Այնուամենայնիվ, Թրամփը վերադարձավ այն նույն պահանջին, որ պատի կառուցման համար անհրաժեշտ է միջոցներ հատկացնել։ Թրամփը հայտարարեց, որ վետո կդնի ցանկացած օրինագծի վրա, որը չի նախատեսի պատի կառուցման համար միջոցների տրամադրում։ Սենատում մեծամասնության առաջնորդ Միտչ Մաքքոնելն իր հերթին արգելափակեց հանրապետականների կողմից վերահսկվող ԱՄՆ Սենատի այն օրենքների ընդունումը, որոնք Թրամփը չի հաստատի, անգամ այն օրինագիծը, որը նա նախկինում թույլ էր տվել ընդունել։

Ներկայացուցիչների տան խոսնակը համոզված է, որ Թրամփի` անօրինական ներգաղթի ծավալների սահմանափակմանն ուղղված գործողությունները որևէ դրական արդյունքի չեն հանգեցնելու.

2019 թվականի հունվարի 15-ի դրությամբ՝ ԱՄՆ կառավարության աշխատանքի դադարեցումը շարունակվում է արդեն 25 օր և գերազանցել է 1995-1996 թվականների աշխատանքների դադարեցմանը՝ դառնալով ԱՄՆ պատմության մեջ կառավարության աշխատանքի ամենաերկար դադարեցման  նախադեպը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թրամփը «բթամտություն» է անվանել Մեքսիկայի սահմանին պատ կառուցելու գործում դեմոկրատների ցանկության բացակայությունը

Կատեգորիա:Դոնալդ Թրամփի նախագահություն
Կատեգորիա:2018 ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:2018 քաղաքականությունում
Աշոտ Առաքելյան

**Աշոտ Գրիգորի Առաքելյան** (), հայ լուսանկարիչ, բժիշկ, ֆիզիկոս։ ԽՍՀՄ ժուռնալիստների միության անդամ։ Կենսաբանական գիտությունների թեկնածու։

## Կենսագրություն
Աշոտ Առաքելյանը ծնվել է 1932 թվականի հունիսի 25-ին, Երևանում։ Լուսանկարչությամբ զբաղվել է տասնհինգ տարեկանից՝ նկարելով «Գոմզ» ապարատով։ 1949 թվականին սովորել է Մյասնիկյանի անվան պիոներների պալատի ֆոտոխմբակում։ 1950 թվականին ավարտել է Չկալովի անվան դպրոցը և կրթությունը շարունակել է Մոսկվայի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետում։ 1953 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտ, շարունակել հեռակա ուսանել Մոսկվայում։ 1954 թվականին Առաքելյանի՝ ֆիզիոլոգիայի դասախոսության ժամանակ կատարած լուսանկարները ուղարկվել է Մոսկվա և տպագրվել «Медицинский работник» թերթի առաջին էջում։ Մինչև բանակ զորակոչվելը եղել է «Առողջապահություն» ամսագրի լուսանկարիչը
: 1959 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետը։ Ծառայությունն անցել է Հունգարիայում, որտեղ խորհրդային զինված ուժերում եղել է բժիշկ և շարունակել է զբաղվել լուսանկարչությամբ, տպագրվել բանակային թերթում։

1964 թվականից ՀԽՍՀ գիտությունների ակադեմիայի բիոֆիզիկայի լատորատորիայում եղել է կրտսեր գիտաշխատող։ 1970 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական թեզ՝ «Ձայնի ազդեցությունը կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա» թեմայով։ 1980 թվականից ղեկավարել է ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարությանն առընթեր Ակուստիկայի գիտահետազոտական կենտրոնը։

## Անդամակցություն
* ԽՍՀՄ ժուռնալիստների միության անդամ

## Ֆոտոալբոմ
* Լուսանկարչություն, Հայպետհրատ, Երևան, 172 էջ, 1959։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժուռնալիստների միության անդամներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Դողսի ճակատամարտ

**Դողսի ճակատամարտ**, արաբական արշավանքների ընթացքում տեղի ունեցած բախում Բագրատունյաց հայոց արքա Սմբատ Ա-ի և Սաջյան Ատրպատականի Յուսուֆ ամիրայի զորքերի միջև, որը տեղի է ունեցել 894 թվականին՝ Մեծ Հայքի Արագածոտն գավառի Դողս գյուղի շրջակայքում։

Ճակատամարտի շարժառիթը Սմբատ արքայի իշխանության ամրապնդումն էր, որն անմիջականորեն հակոտնյա էր Արաբական խալիֆայության ու Սաջյան ամիրայության զավթողական ծրագրերին։

## Նախապատմություն
Արաբական արշավանքների պայմաններում 885 թվականին հայոց իշխանաց իշխան Աշոտ Բագրատունին իրեն հռչակել էր հայոց արքա՝ Մեծ Հայքի թագավորությունում սկիզբ դնելով Բագրատունիների հարստության ժառանգական իշխանությանը։ 890 թվականին Աշոտին փոխարինում է որդին՝ Սմբատը, որը ևս որդեգրում է իր նախորդի միասնական պետության ստեղծման քաղաքականությունը։

Նորընտիր արքան նախ ամրապնդում է իր դիրքերը և Արաբական խալիֆայության սպառնալիքին փոխազդելու նպատակով 893 թվականին դաշինք կնքում Բյուզանդիայի Լևոն Զ Իմաստասեր կայսեր հետ։ Այս ժամանակաշրջանում Հայաստանի առջև ծառացած խնդիրներից էր նաև օրեցօր հզորացող Ատրպատականի Սաջյան ամիրայությունը, որի գահակալները նշանակվում էին Աբբասյանների կողմից։ Վերջիններս դեռևս Աշոտ Բագրատունու կառավարման տարիներին ձգտում էին նվաճել Մեծ Հայքի թագավորությունը։

## Ճակատամարտ և հաջորդիվ
Բյուզանդիայի հետ հակաարաբական պայմանագրի կնքումից որոշ ժամանակ անց՝ 894 թվականին, Սաջյան ամիրայության բանակը հարավից ասպատակում է Մեծ Հայքի Բագրատունյաց թագավորության սահմանները։ Հայերը շարժվում են թշնամուն ընդառաջ և զորաբանակների բախումը տեղի է ունենում Արագածոտն գավառում՝ Դողս բնակատեղիում։ Այս ճակատամարտում Յուսուֆ ամիրայի գլխավորած սաջյան հրոսակները՝ խալիֆայության օժանդակող խառնիճաղանջ զորքերի հետ մեկտեղ, ջախջախիչ պարտություն են կրում և ստիպված վերադառնում Ատրպատական։

Չկարողանալով զինված պայքարի միջոցով ծնկի բերել հայերին՝ թշնամին փորձում է հայոց արքային ծնկի բերել ներքին երկպառակտության ճանապարհով։ Դողսի ճակատամարտից շատ չանցած Նախճավան քաղաքի պատկանելությունը վիճարկում են Սյունիներն ու Արծրունիները, սակայն Սմբատ արքայի վճռով Նախճավանը դառնում է Սյունիների տոհմական տիրույթ։ Թագավորի վճռից դժգոհ Գագիկ Արծրունի իշխանը Սմբատին խնդրում է առ ոչինչ հայտարարել վճիռը, քանզի նախճավանը մշտապես եղել է Արծրունիների տիրույթներում, սակայն արքայի որոշումը մնում է անհողդողդ։

## Տես նաև
* Արաբական արշավանքները Հայաստան
* Ձկնավաճառի ճակատամարտ
* Սևանի ճակատամարտ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:894
Կատեգորիա:Արաբական արշավանքները Հայաստան
Կատեգորիա:Արաբական խալիֆայության ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Բագրատունիների թագավորության ճակատամարտեր
.мон

**.мон՝** (punycode: `.xn--l1acc`; **Мон**гол Улс), Մոնղոլիայի վերին մակարդակի ազգային դոմեն է։ Ադմինիստրավորվում է  «.MN Registry, Datacom» կազմակերպության կողմից։ .МОН դոմենի գրանցումը կատարվեց 2012 թվականի մայիսին մոնղոլերեն դոմենների անունների ստեղծման համար։ Առաջին կայքը այս դոմենում եղել է , որը դարձավ ակտիվ նույն ամսին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Site with .мон 

мон
.мкд

**.мкд՝** (Punycode `.xn--d1alf`, **Мак**едониа), Հյուիսային Մակեդոնիայի վերին մակարդակի ազգային դոմեն է։ Ադմինիստրավորվում է «Հյուիսային Մակեդոնիայի ակադեմիական հետազոտական ցանցի» (MARnet) կողմից։ 2012 թվականի նոյեմբերին MARnet-ը հայտարարեց ազգային կիրիլյան դոմենի ստեղծման իր պլանների մասին։ Միաժամանակ գործակալությունը սկսեց հավաքագրել դոմենի անվանման մասին առաջարկներ Հյուսիսային Մակեդոնիայի քաղաքացիներից։ Հայտարարությունը արվեց 2012 թվականի նոյեմբերի 19-ին և հավաքագրումը ավարտվեց 2012 թվականի դեկտեմբերի 2-ին։ Դեկտեմբերի 3-ին MARnet-ը ընտրեց վեց տարբերակներ (.мкд, .мак, .македонија, .рмкд, .рм and .рмак): Որպես երկրորդ փուլ, մակեդոնացիները քվեարկեցին ընտրված վեց տարբերակների օգտին, և հաղթող տարբերակը պաշտոնապես հայտարարվեց 2013 թվականի հունվարին։

### Քվեարկության արդյունքներ
Քվեարկությանը մասնակցել էին 2288 ձայն, և վեց տարբերակների օգտին քվեարկած ձայները բաշխվեցին հետևյալ կերպ՝ 

.мкд դոմենը պաշտոնապես հաստատվեց և գրանցվեց 2014 թվականի մարտի 20-ին։

## Ծանոթագրություններ

мкд
Թիարի գավառակ

**Թիար**, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հեքյարիի գավառում։

## Աշխարհագրություն
Գավառակը տարածքով մոտավորապես համապատասխանում էր Մեծ Հայքի Կորդուք աշխարհի Այգառք գավառին։

## Բնակչություն
1890-ական թվականներին ուներ 75 նեստորական ասորի բնակիչ։

## Վարչական բաժանում
1890-ական թվականներին ուներ 6 քրդաբնակ գյուղ։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Հայկական ծագմամբ բյուզանդական կայսրերի ցանկ

thumb|Բյուզանդական կայսրությունը Հայկական դինաստիայի ժամանակաշրջանում, 1025 թվական
Հայաստանը եղել է բազմաթիվ բյուզանդական մեծ կայսրերի և զորավարների հայրենիքը։ Հայկական ծագմամբ, ամենաքիչը 16 կայսրեր և 11 կայսրուհիներ նստել են բյուզանդական գահին, միասնաբար կառավարելով կայսրությունը իր պատմության գրեթե մեկ երրորդի չափով։ Հայկական ծագում են ունեցել երեք կայսերական հարստություններ՝ Հերակլիոսների, Հայկական և Լակապինների. Եվս երկու հարստություններ՝ Փոկասները և Դուկասները, ենթադրվում է, որ հնարավոր է ունենային հայկական ծագում։

Հայերը Բյուզանդիայում առանձին ժամանակներում եղել են առավել նշանակալի ազգային փոքրամասնություն, կայսրության իշխող դասակարգում զբաղեցնելով նշանավոր տեղ. Կայսրությունը իր գագաթնակետին է հասել 9-10-րդ դարերում, երբ հայերը զինվորների և սպաների, պաշտոնավոր անձանց և կայսրերի տեսքով տիրապետող էին կայսրության սոցիալական, զինվորական և քաղաքական կյանքում ու շատ գործերում պատասխանատու էին նրա մեծության համար։ Փաստացի Բյուզանդական կայսրությունը այս երկու դարերի ընթացքում դառնում է հունա-հայկական պետություն, որտեղ բոլոր կայսրերը, սկսած Բարսեղ Ա-ի թագադրումից (867 թ․) մինչև Բարսեղ Բ-ի մահը (1025 թ.), ունեցել են հայկական, կամ մասամբ  հայկական ծագում։ Համաձայն Ալեքսանդր Կաժդանի հաշվարկների, 11-12-րդ դարերում հայերը կազմել են կառավարող ազնվականության 10-15%-ը, հաշվի առնելով նաև այն անհատները և ընտանիքները, որոնց հայկական ծագումը ամբողջապես հավաստի չէ, այս հարաբերակցությունը գնալով ավելի է բարձրանում։

Ստորև ներկայացված են **[[Բյուզանդական կայսրություն|Բյուզանդական կայսրության]] կայսրերի ցանկը, որոնք ունեն [[Հայերը Բյուզանդիայում|հայկական]] ծագում** ըստ ժամանակագրական կարգի։ Ծագումը որոշվել է ծնողներից մեկի էթնիկ ծագումով։

## Կայսրերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Բյուզանդական կայսրերի անվանացանկ

Կատեգորիա:Բյուզանդական կայսրեր
Կատեգորիա:Հայերը Բյուզանդական կայսրությունում
Չամբալ

**Չամբալ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիարի գավառակում։ Գտնվում էր Ջուլամերկ քաղաքից 35 կմ հարավ-արևմուտք, Մեծ Զաբ գետի աջ ափին։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Անձավասար

**Անձավասար**, լեռնագագաթ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Վայքի լեռներում, Արտավան գյուղից 6 կմ հարավ-արևելք։ Բարձրություն 2739  մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Սումգայիթի պատմության թանգարան

**Սումգայիթի պատմության թանգարան** (), ադրբեջանական պատմության թանգարան։ Հիմնադրվել է 1967 թվականին և այժմ գտնվում է Սումգայիթում։

## Պատմություն
thumb|ձախից|250x250px|Սումգայիթի պատմության թանգարան
Սումգայիթի պատմության թանգարանը սկսեց իր գործունեությունը միաժամանակ Սումգայիթի պետական արվեստի պատկերասրահի հետ 1967 թվականին։ Սումգայիթի պատմության թանգարանը ստեղծվել է  Ադրբեջանի ԽՍՀ նախարարների խորհրդի 1967 թվականի մարտի 13-ի N 13-Ն հրամանագրով։ Թանգարանը բացվել է 1967 թվականի նոյեմբերի 2-ին։ Թանգարանը առաջինը տեղակայված է Սամեդ Վորգուն փողոցի վրա գտնվող բնակելի շենքի առաջին հարկում։ Սումգայիթի պատմության թանգարանը զբաղեցնում է 360 քմ տարածք։ Թանգարանը արտացոլում է քաղաքի արդյունաբերությունը, կրթությունը, առողջությունը, մշակույթը և բարեկամությունը։ 1988 թվականից թանգարանի համար կառուցվել է հատուկ երկհարկանի շենք։ Թանգարանի սենյակների տարածքը կազմում է 2600 քմ։ Թանգարանի հիմնադրամում պահպանվում են շուրջ 15.000 ցուցանմուշներ։ Թանգարանի ցուցադրությունը արտացոլվում է խոշոր և փոքր սրահներում։

## Տես նաև
* Ադրբեջանի արվեստի ազգային թանգարան
* Ադրբեջանի պատմության թանգարան (Բաքու)
* Գանձակի պատմության թանգարան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի պատմության թանգարաններ
Աղբաղբուկիկ Կոչիի

**Աղբաղբուկիկ Կոչիի** (), կատվախոտազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույսեր։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
15-20 սմ բարձրությամբ միամյա խոտաբույս է։ Կիսագնդաձև ծաղկաբույլը խիտ է։ Վարդագույն պսակը մանր է։ Տերևները ամբողջական են կամ վերինները՝ թեթևակի փետրաձև հատված։ Բաժակը լինում է ափսեանման, լայն եռանկյունաձև, ցանցաթաղանթավոր և շատ կարճ կեռանման սրածայրով վերջացող ատամներով։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է միայն Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանում, Էլպին և Չիվա գյուղերի շրջակայքում։ Տեսակը հանդիպում է նաև Թուրքիայում, Սիրիայում, Իրաքում և Իրանում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից մոտ 1000 մ բարձրության վրա, չոր լանջերին, տափաստաններում, ֆրիգանանման բուսականության մեջ։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղակալում՝ հունիսին։

## Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է ընդամենը մեկ պոպուլյացիա։ Տարածմասն և բնակության շրջանների  մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին, գյուղատնտեսական գործունեության ինտենսիվացման հետ կապված, աճելավայրերի պայմանների փոփոխության պատճառով, սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում՝ ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման անմիջական սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Մաշան այլևս ծույլիկ չէ

**Մաշան այլևս ծույլիկ չէ** (), խորհրդային կարճամետրաժ մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որը նկարահանվել է 1978 թվականին «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում, ռեժիսոր Լև Միլչինի կողմից։

## Սյուժե
Մաշան չէր ցանկանում օգնել տատիկին` ասելով, որ նա «իր ձեռքերի և ոտքերի տեղը չէ»։ Տատիկն ինքն էր գնում հրուշակեղենի խանութ, իսկ Մաշայի ձեռքերն ու ոտքերը սկսում էին հրաշքներ գործել. կերակրում էին նրան մանանեխով և կծվիչով, դուրս էին տանում, ստիպում էին ներկել հարևանի տաքսային կապույտ գույնով, պապիկից երկու խնձոր խլել մի շարք ակրոբատիկ շարժումներ անել և թռչել շարժվող ավտոբուսի մեջ։

«Տուժածները»` տղան շան հետ և խնձորներով պապիկը, բռնում են տատիկը հրուշակեղենի խանութի մոտ և պատմում ամբողջ կատարվածը։

Արդեն մթնում է, և ավտոբուսը Մաշային տանում է անտառ։ Մտահոգված վարորդը փորձում է կանգնեցնել անտառ վազող աղջկան, սակայն ոտքերն աղջկան տանում են հեռու-հեռու։ Վերջապես ուժասպառ աղջիկը ընկնում է դաշտում և վստահ արտասանում է իր ցանկությունը. «ուզում եմ նորից դառնալ իմ ոտքերի և ձեռքերի տերը»։ Երկնքից ընկնող աստղը կատարում է նրա ցանկությունը։ Երջանիկ Մաշայի ուղղությամբ շարժվում են երկու կրակներ, և նա կարծում է, թե դա գայլ է։ Սարսափահար եղած աղջիկն իր ձեռքերից և ոտքերից օգնություն է խնդրում, որպեսզի բարձրանա ամենաբարձր ծառի գագաթը և ճարպկորեն բարձրանում է սոճու վրա։ Բայց պարզվում է, որ գայլի աչքերը լապտերներ են, որով նրան փնտրում են «տուժածները»` տատիկի գլխավորությամբ։ Գրկելով տատիկին` հուզված Մաշան հայտարարում է, որ ինքն այլևս ծույլիկ չէ։

## Հեղինակներ
* Տնօրեն` Լյուբով Բուտիրինա   
* Խմբագիր` Ռաիսա Ֆրիչինսկայա 
* Մոնտաժող` Օլգա Վասիլենկո  
* Ֆոնի նկարիչ` Դիմիտրի Անպիլով   
* Օգնականներ` Լ. Նիկիտինա, Ն. Սարատովա

## Դերերը հնչյունավորել են
* Զինաիդա Նարիշկինա - Մաշա/տատիկ 
* Վասիլի Լիվանով - կկու/ավտոբուսի վարորդ

## Վերաթողարկում DVD ձևաչափով
Մուլտֆիլմը մի քանի անգամ (2006, 2007 և 2008 թվականներին) DVD ձևաչափով վերաթողարկվել է «Հեքիաթներ Մաշինկայի մասին» մուլտֆիլմերի հավաքածուում («Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիա)։

## Տես նաև
* Ինչպես Մաշան կռվեց իր բարձի հետ
* Մաշան ու կախարդական մուրաբան

## Գրականություն
* «Сказка о ленивых ручках и ножках» — стр. 11-22.
*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:1978 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր երեխաների մասին
Միայն ոչ հիմա (մուլտֆիլմ)

**Միայն ոչ հիմա** (), մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որը նկարահանել են ռեժիսորներ Եվգենի Ռայկովսկին և Բորիս Ստեպանցևը ըստ Վլադիմիր Սուտեևի «Պետյա Իվանովը և հրաշագործ Տիկ-Տակը» հեքիաթի։

## Սյուժե
Հեքիաթը պատմում է մի ալարկոտ տղայի մասին, ում ուրախ հրաշագործը «Հիման» սովորեցրել է գնահատել ժամանակը, ինչի շնորհիվ տղան ուղղվում է և հնարավորություն ստացել լավ հանձնել պատմության քննությունը։

Վլադիմիր Սուտեևի նախնական պատմվածքում Տիկ-Տակը ներկայացվում է որպես միանգամայն դրական կերպար, իսկ էկրանավորման մեջ «Հիման» պայմանական–ժխտողական է։

## Հետաքրքիր փաստեր
«Հիմա»-ն երգում է՝ «Ժամացույցների մեջ ես ամենաավագն եմ, ես ամենաառաջինն եմ»` ներկայացնելով ավազային ժամացույցն այն դեպքում, երբ իրականում պատմության մեջ առաջինն ի հայտ է եկել արևային ժամացույցը։

## Հեղինակներ

## Կերպարներ և կատարողներ
* Պետյա՝ Վլադիմիր Պոզդնեև 
* Մայր` Թամարա Տրուշինա
* Ուսուցիչ` Յուրի Մինին
* Հրաշագործ «Հիմա»` Գեորգի Վիցին
* Իրինա Կարտաշևա
* Վլադիմիր Լեպկո
* Դռնապահ Իվան՝ Անատոլի Պապանով
* Ապագայի դպրոցի ուսուցչուհի՝ Գրիգոր Շպիգել
* Լեոնիդ Երեմեև
* Ֆ․ Օլեյնիկով

## Վերաթողարկում
1980-ական թվականներին «Видеопрограмма Госкино СССР»-ն սկսել է թողարկել այս մուլտֆիլմը տեսասկավառակներով։ Մի քանի տեսասկավառակներում այս ֆիլմն օգտագործվել է որպես հավելում խորհրդային լիամետաժ ֆիլմերի համար։ 1994 թվականին ֆիլմը թողարկվել է «Սոյուզ» ստուդիայի տեսասկավառակներով։

## Գրականություն
*  Содержание: В. Сутеев «Ученик Петя Иванов и волшебник Тик-Так», с. 3

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1962 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Անձավք

**Անձավք**, լեռնագագաթ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, Արագածի լեոեահամակարգի հյուսիսային մասում, Ծաղկահովիտ գյուղից հարավ։ Բարձրություն 2219  մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի լեռներ
Փրփուր (ֆիլմ)

**Փրփուր** (), խորհրդային երգիծական կինոկատակերգություն, որը նկարահանվել է 1979 թվականին ռեժիսոր Ալեքսանդր Ստեֆանովիչի կողմից, ըստ Սերգեյ Միխալկովի համանուն պիեսի։ Ֆիլմը սուր ծաղրի է ենթարկում խորհրդային նոմենկլատուրայի բարքերը։

## Սյուժե
Խորհրդային խոշոր պաշտոնյա Մախոնինը (Անատոլի Պապանով) մասնագիտական նկատառումներից ելնելով որոշում է ինքն իր համար գիտական աստիճան ստեղծել։ Նրան ծառայում է կեղծ գիտական աշխատանքների ընդհատակյա ընկերությունը։

Ճաշկերույթի ժամանակ, երբ նշվում է գիտությունների նորաթուխ դոկտորի գիտական աստիճանը, պարզվում է, որ սուր թեմաներով հոդվածներ գրող նրա լրագրող ապագա փեսան (Եվգենի Ստեբլով) որպես նոր ֆելիետոնի թեմա է ընտրել կեղծ գիտական աշխատանքների պատրաստումը։ Մախոնինը, որին սպառնում է բացահայտումը, օգտագործում է իր կապերը` փորձելով կանխել այս հրապարակումը։ Նախ հրապարակումը «վերևից եկած զանգով» չեղարկվում է, բայց այնուամենայնիվ, ո՞վ կհաղթի` ճշմարտությունը փնտրող լրագրողը թե՞ ճարպիկ պաշտոնյան։ Վերջաբանը պարզված չէ։

## Դերերում
* Անատոլի Պապանով` Պավել Մախոնին
* Լիդիա Սմիրնովա` Ռաիսա Մախոնինա
* Լեոնիդ Կուրավլյով` Վալերի Սոլոմա
* Վլադիմիր Բասով` Էգիդի Կոչևրյաժկին
* Ռոլան Բիկով` Պոլուդուշկին
* Լարիսա Ուդովիչենկո` Ալբինա
* Մարիաննա Վերտինսկայա` Վիկտորինա Մախոնինա
* Ելենա Սանաևա` Թամարա
* Եվգենի Ստեբլով` Վադիմ Պրոսով
* Բոբ Ցիմբա` Ժոզեֆ-Օսագա-Օգոտ-Բոաս
* Նատալյա Կրաչկովսկայա` Անետա Կոչեվրյաժկինա
* Անտոն Լեշինսկի` Ժորժիկ
* Ալլա Պուգաչովա` երգչուհի
* Միխայիլ Բոյարսկի` լուսանկարիչ
* Վերա Կուզնեցովա` Միխոնինի մայրը

## Նկարահանող խումբ
* Ռեժիսոր` Ալեքսանդր Ստեֆանովիչ
* Սցենարի հեղինակներ` Սերգեյ Միխալկով, Ալեքսանդր Ստեֆանովիչ
* Օպերատոր` Էլիզբար Կարավաև
* Կոմպոզիտորներ` Բորիս Ռիչկով, Ալլա Պուգաչովա ("Поднимись над суетой" երգ), երգի խոսքերի հեղինակներ` Իլյա Ռեզնիկ, Իգոր Շաֆերան
* Նկարիչ`Վալենտին Վիրվիչ

## Արձագանքներ
The New York Times թերթն իր 1979 թվականի դեկտեմբերի 2-ի համարում (հեղինակ` Էնտոնի Օսթին) ֆիլմի մասին արձագանքի մեջ նշել է.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1970-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Մոսկվայում
Ալոճ փոքրատերև

**Սզնի, ալոճ փոքրատերև** (), վարդազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
## Նկարագրություն
2-2,5 մ բարձրությամբ, մոխրագույն կեղևով, փոքրաթիվ բարակ փշերով թուփ է։ 1-3 սմ երկարությամբ, 1-1,8 սմ լայնությամբ տերևները, սկզբում երկու կողմից թավոտ են, հետագայում համարյա մերկ, մեծ մասամբ երկարավուն ձվաձև, հազվադեպ օվալ ատամնաձև կամ աղեղնաձև եզրով։ Ծաղկաբույլի ծաղիկները 4-10-ն են,իսկ 9-12 մմ երկարությամբ պտուղը երկարավուն էլիպսաձևից մինչև տանձանման։

## Տարածում
Աճում Իջևանի (Կիրանց, Ոսկեպար, Շամլուղ, Ախտալա) և Զանգեզուրի (Ներքին Հանդ, Վերին Խոտանան) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Արևմտյան Նախակովկասում, Արևմտյան և Արևելյան Անդրկովկասում, Նախիջևանում, Թալիշում Իրանում։

## Էկոլոգիա
Բույսը աճում է ստորին լոռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 800-1200 մ բարձրությունների վրա, անտառի եզրին։ Ծաղկում է մայիս ամսին, պտղաբերում՝ սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է, որի տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի կարմիր գրքի առաջին հրատարակչության մեջ ընդգրկված չէր։ Էնդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Խթանաբույս երկարածաղիկ

**Խթանաբույս երկարածաղիկ ** (), կատվախոտազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
1 մ բարձրությամբ, բազմաթիվ ուղղաձիգ կանգնած ցողուններով բազմամյա թխակապույտ խոտաբույս է։ Տերևները ամբողջական են, նշտարաձև։ 30-50 սմ երկարությամբ ծաղկաբույլը ընդհատումներով է։ 3 սմ երկարությամբ, խոշոր ծաղիկները ծիրանագույն կարմիր են։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանում (Խաչիկ գյուղի շրջակայք)։ Հանդիպում է նաև Նախիջևանում, Արևմտյան, Կենտրոնական և Արևելյան Անդրկովկասում, Հունաստանում, Բուլղարիայում, Թուրքիայում, Լիբանանում, Իսրայելում և Հյուսիսարևմտյան Աֆրիկայում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ծովի մակարդակից 1400-1500 մ բարձրությունների վրա, միջին լեռնային գոտում, քարքարոտ լանջերին և քարաթափվածքների վրա, տափաստանային  բուսականության մեջ։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոս-սեպտեմբերին։

## Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Պոպուլյացիան գոյություն ունի Նախիջևանում և Հայաստանի սահմանի մոտ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես անհետացած տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Կատվախոտազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Խոլորձ կապիկի

**Խոլորձ կապիկի** (), խոլորձազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակ է, որը հանդիպում է Իջևանի, Զանգեզուրի և Մեղրու ֆլորիստիկական շրջաններում։ Տարածման շրջանի մակերեսը 20000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 2000  կմ²-ից պակաս։ Ճանապարհաշինության պատճառով տեսակին սպառնում է աճելավայրերի խախտում։ Սպառնալիքի կատեգորիան իջեցվել է՝ նկատի ունենալով հայկական և իրանական պոպուլյացիաների անմիջական հարևանությունը։ Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված է CITES-ի հավելվածում։ Ընդգրկված չէ Բեռնի կոնվենցիայի հավելվածում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Խոլորձազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կատվախոտ բրդատերև

**Կատվախոտ բրդատերև** (), կատվախոտազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Լավ արտահայտված երկար կոճղարմատով բազմամյա խոտաբույս է։ Ուղիղ կանգնած ցողունները ունեն 50-200 սմ բարձրություն։ Տերևները մազոտից մինչև խավամազոտ են, արմատամերձները ամբողջական են, իսկ ցողունայինները՝ քնարաձև փետրավոր։ Հովանոցանման ծաղկաբույլերում խմբված ծաղիկները մանր են և սպիտակ։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Վերին Ախուրյանի (Ջավախքի լեռնաշղթա և Աղվորիկ գյուղի շրջակայք) և Շիրակ (Ջաջուռի լեռնանցք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Հանդիպում է նաև Արևմտյան, Կենտրոնական և Արևելյան Անդրկովկասում։

## Էկոլոգիա
Աճում է վերին և ենթալպյան գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1800-2200 մ բարձրությունների վրա, մարգագետիններում, ժայռոտ տեղերում, քարաթափվածքների վրա, տափաստանային թփերի մացառուտներում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է և Անդրկովկասի էնդեմիկ։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին, կապված աճելավայրերի պայմանների փոփոխության հետ, սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։  CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Արփի լիճ» ազգային պարկի տարածքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Կատվախոտազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Աստերոֆորա անձրևային

**Աստերոֆորա անձրևային** (), Tricholomataceae ընտանիքին պատկանող սունկ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
0,5 x 2,5 սմ տրամագծով գլխարկը սպիտակավուն է, ծածկված ալրանման շերտով, սկզբում ուռուցիկ է, ապա՝ գնդաձև։ Հաստ մսալի թիթեղները սպիտակ են, հասունանալուց հետո մոխրագույն, հաճախ բացակայում են։ Տհաճ հոտով պտղամիսը մոխրագույն է։ Ոտիկը 1-4 x 0,2-0,5 սմ է, սպիտակամոխրագույն և թավշյա։ Սպորափոշին սպիտակ է։ Հարթ էլիպսաձև սպորները 4-6 x 3,5-4 մկմ են և անգույն։

## Տարածվածություն
Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Եվրոպան, Ասիան, Հյուսիսային Ամերիկան, Հարավային Կովկասը (Վրաստան, Հայաստան)։ Հայաստանում հայտնի է Լոռու ֆլորիստիկական շրջանում՝ Ստեփանավանի շրջակայք։

## Էկոլոգիա
Հանդիպում է գլխարկավոր սնկերի ներկայացիչների փտած պտղամարմինների վրա, խառը խոնավ անտառներում, 1100-1500 մ բարձրության վրա, օգոստոս ամսին։ Միկոֆիլ է։

## Պահպանություն
Հայաստանում պահպանվում է «Դիլիջանի» ազգային պարկի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում։ Տվյալներն անբավարար են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված սնկեր
Դեմերջի (գետ)

300px|մինի|աջից|Կառլո Բոսոլի, Դեմիրջիի հովիտը, 1856 թվական
**Դեմերջի** (,  ,  ), գետ Ղրիմում, Ալուշտայի քաղաքային շրջանի տարածքում։

## Նկարագրություն
Դեմերջի գետի երկարությունը 13 կիլոմետր է, ավազանի մակերեսը՝ 53,4 կմ², ջրի տարեկան միջին ծախսը՝ 0,217 մ³։ Գետն ունի 7 վտակ։ Գետի ակունքը գտնվում է Դեմերջի զանգվածի հարավարևմտյան լանջին, Պախկալ-Կայա լեռան ստորոտում, մոտ 900 մ բարձրության վրա։ Գետի թեքությունը 70,8 մ/կմ է։ Գետի հովիտը, որը վերին հոսանքներում ունի ուժեղ թեքություն և ավելի նման է կիրճի, գրեթե անտառազուրկ է, կազմված է կավե թերթաքարերից։ Գետին բնորոշ են կտրուկ տարափային հեղեղումները, տեղի են ունենում սելավային հոսքեր (1997 թվականի ջրհեղեղն ունեցել է ավելի քան 100 մ³/վ ջրի ծախս)։ Ջրհեղեղներից պաշտպանվելու համար 1986 թվականին, գետաբերանից 8 կմ հեռավորության վրա, կառուցվել է 1,11 մլն մ³ ծավալով Կուտուզովյան ջրամբարը։

Գետի ստորին ավազանում հովիտը փոքր-ինչ ընդլայնվում է՝ միանալով հարևան Ուլու Ուզենի հովտին և հոսում է Ալուշտայի միջով՝ քաղաքի արևելյան մասում թափվելով Սև ծովը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Реки Южного берега Крыма
* Лист карты L-36-117 Симферополь. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1984 год. Издание 1988 г.

Կատեգորիա:Ալուշտայի գետեր
Կատեգորիա:Գետեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սև ծովի ավազանի գետեր
Ծովաձիուկ (քանդակ)

**«Ծովաձիուկ» քանդակ** (), քանդակ Ղրիմի Ալուշտա քաղաքում։ Տեղադրվել է 2015 թվականին։ Հեղինակն է քանդակագործ Ալեքսանդր Ռոմաշենկոն։

## Պատմություն
«Ծովաձիուկ» քանդակը Ղրիմի այս հանգստավայրի խորհրդանիշն է և զբոսաշրջիկների լուսանկարվելու սիրված վայրերից մեկը։

Սկզբնապես քանդակը գտնվում էր Ալուշտայի ակվարիումի մոտ, որն էլ հենց այն տեղադրել էր այնտեղ 2015 թվականի հուլիսին։ Նախատեսվում էր, որ քանդակը պետք է ծառայի որպես ուղեցույց և հանդիպման վայր։ Սակայն 2015 թվականի օգոստոսին տեղացիները խնդրեցին «Ծովաձիուկը» տեղափոխել առափ՝ համարելով, որ այն ավելի հարմար վայր է լուսանկարչական նկարահանումների համար։

## Նկարագրություն
2,5 մ բարձրությամբ քանդակը պատկերում է կոփածո ծովաձիուկին։ Այն պատրաստված է չժանգոտող պողպատից։ Քանդակի պտտվող հիմքի վրա փորագրված է երեք գրություն. «Հանդիպման վայր», «Ալուշտա» և ««Ալուշտայի ակվարիում». նվեր քաղաքին՝ 2015»։

Հեղինակի՝ քանդակագործ Ալեքսանդր Ռոմաշենկոյի խոսքերով, սկզբնապես դիտարկվում էր ձկան պատկերով տարբերակը, սակայն ի վերջո ակվարիումի ամբողջ տնօրենությունն ընտրեց ծովաձիուկի տարբերակը՝ այն համարելով ավելի տպավորիչ։ Բացի այդ, Սև ծովի կենդանական աշխարհի այս ինքնատիպ ներկայացուցիչը Ալուշտայի ակվարիումի առաջին բնակիչներից էր։

*Հասցեն՝* քաղաքի առափի և Գորկու փողոցի խաչմերուկ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալուշտայի հուշարձաններ
Ցանցակիր կրկնապատկված

**Ցանցակիր կրկնապատկված** (), Phallaceae ընտանիքին պատկանող սունկ։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Սուր տհաճ հոտով ուտելի սունկ է։ 4-5 սմ տրամագծով, սպիտակ, դեղնավուն, հետո՝ բաց շագանակագույն, երիտասարդ փակ պտղամարմինները գնդաձև կամ ձվաձև են, երբեմն՝ գլանաձև, հարթ, հիմքում սպիտակ միցելիումով։ 3-5 սմ բարձրությամբ գլխարկը կոնաձև է, մուգ կանաչ, ձիթապտղագույն և լորձնային գլեբայով։ Գլխարկի տակից թափվում է սպիտակ, զանգակաձև ցանց։ 10-17 x 2-3 սմ երկարությամբ գլանաձև ոտիկից կազմված ռեցեպտակուլը  կեղտոտ սպիտակ գույնի է, սնամեջ, հիմքային մասում պատված սպիտակավուն կամ բաց շականակագույն պատյանով (վոլվա)։ Սպորափոշին սպիտակավուն է։ Անգույն, էլիպսաձև, հարթ սպորները 3,5-4,5 x 1,2-2 մկմ են։

## Տարածվածություն
Ընդհանուր արեալը ընգրկում է Եվրոպան, Ասիան, Հյուսիսային Ամերիկան, Հարավային Կովկասը (Հայաստան)։ Հայաստանում հանդիպում է հազվադեպ, եզակի առանձնյակներով։ Հայտնաբերված է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում՝ «Դիլիջան» ազգային պարկ, Պապանինոյի շրջակայք։

## Էկոլոգիա
Հանդիպում է 1400-1600 մ բարձրություններում, հողի վրա, լայնատերև անտառում, սեպտեմբեր ամսին։ Հումուսային սապրոտրոֆ է։ Օգտագործվում է ժողովրդական բժշկության մեջ։

## Պահպանություն
Հայաստանում պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված սնկեր
Կատեգորիա:Ուտելի սնկեր
Պոդաքսիս վարսանդային

**Պոդաքսիս վարսանդային** (), Podaxaceae ընտանիքին պատկանող սունկ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Պտղամարմինները ունեն մինչև 25 սմ բարձրություն։ 3-6 x 1-3 սմ պերիդիումը ձվաձև կամ էլիպսաձև է։ Էկզոպերիդիումը թեփուկավոր է և հասունանալուց սովորաբար թափվող։ Արտաքինից սպիտակ և կաշվեգույն, երբեմն ժանգագույն էնդոպերիդիումը բարակ է, սկզբում՝ հարթ, փայլուն կամ թելիկավոր, կնճռոտված, ապա՝ պատառոտված։ 5-7 x 0,2–7 սմ, սպիտակ, փխրուն, պարուրաձև ոլորված, արագ ոչնչացող թեփուկներով ծածկված ոտիկը հիմքում պալարաձև հաստացած է, երբեմն պատյանի (վոլվա) մնացորդներով։ Երիտասարդ վիճակում սպիտակ գլեբան հասունանալուց հետո կարմրաշագանակագույն է։ Կարմրագորշ կամ շագանակագույն կապիլիցիումի հիֆերը ձիթապտղագույն են, միջնապատերով, լավ զարգացած, թույլ ճյուղավորված։ Սպորափոշին մուգ շագանակագույն է, իսկ 7-16 x 7-12 մկմ, մուգ շագանակագույն սպորները՝ հարթ, ձվաձև, ծլման ծակոտիներով, էլիպսոիդալ կամ գնդաձև։

## Տարածվածություն
Ընդհանուր արեալն ընդգրկում է Ասիան, Աֆրիկան, Հյուսիային Ամերիկան, Հարավային Ամերիկան, Ավստրալիան, Հարավային Կովկասը (Հայաստան)։ Տարածված է արևադարձային և մերձարևադարձային գոտիներում, հազվադեպ նաև տափաստաններում։ Հայաստանում տեսակի եզակի օրինակները հայտնաբերված են միայն Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում՝ «Խոսրովի անտառ» արգելոցի տարածքում։

## Էկոլոգիա
Հանդիպում է ժայռոտ վայրերում, ավազների վրա, 1200-1700 մ բարձրության վրա, չորային, շոգ եղանակին, մայիս ամսին։ Պսամոտրոֆ է։

## Պահպանություն
Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» արգելոցի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոցելի սնկեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված սնկեր
Սատանայասունկ

**Սատանայասունկ, դիվասունկ** (), Boletaceae ընտանիքին պատկանող սունկ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Թունավոր սունկ է, որի 8-25 սմ տրամագծով գլխարկը սպիտակամոխրագույն է, բարձիկաձև, մսալի, հարթ, թավշանման, մերկ, չոր և անձրևից հետո երբեմն լորձնային։ Գլխարկի ստորին մասը սպունգանման է, մանր ծակոտիներով, սկզբում՝ դեղնականաչավուն, հասուն տեսակները՝ կարմիր և կարմրաձիթապտղագույն։ Տհաճ հոտով և քաղցր համով պտղամիսը սպիտակ է, սպիտակավուն, ամուր, կտրելիս սկզբում կարմրում է, ապա՝ կապտում։ Գավազանաձև և դեպի հիմքը հավասար լայնացած դեղնակարմրավուն ոտիկը 6-9 x 5-11 սմ է, ցայտուն արտահայտված մուգ կարմիր ցանցիկով և կենտրոնական։ Սպորափոշին ձիթապտղագույն է։ Իլիկաձև, հարթ և ձիթապտղագույն սպորներ 11-14 x 5-5 մկմ են։

## Տարածվածություն
Ընդհանուր արեալն ընդգրկում է Եվրոպան, Ասիան, Հյուսիսային Ամերիկան և Հարավային Կովկասը (Վրաստան, Հայաստան)։ Հայաստանում հազվադեպ, եզակի առանձնյակներով հանդիպում է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում՝ «Դիլիջան» ազգային պարկում, Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում՝ Գորիսի շրջակայքում և Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում՝ Արևիկ գյուղում։

## Էկոլոգիա
Հանդիպում է հուլիսից մինչև սեպտեմբեր, հողի վրա, խառը անտառներում և 600-1500 մ բարձրություններում։ Միկոռիզա գոյացնող սունկ է՝ համակեցության մեջ է մտնում փշատերև և լայնատերև ծառատեսակների, հիմնականում կաղնու և հաճարենու հետ։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Հայաստանում պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թունավոր սնկեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված սնկեր
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Բոլետոպսիս սև-սպիտակ

**Բոլետոպսիս սև-սպիտակ** (), Boletopsidaceae ընտանիքին պատկանող սունկ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Ուտելի պտղամարմիններով սունկ է, որի կենտրոնական կամ կողքային գլխարկով պտղամարմինները միամյա են։ 5-12 սմ տրամագծով, մոխրագույն, գորշավուն, կլորավուն, տափակ կամ ուռուցիկ, սուր հաստ եզրերով գլխարկի մակերեսը պատված է բարակ թաղանթով, որը հասունանալուց հետո ճաքճքում է՝ առաջացնելով թեփուկներ։ Սկզբում սպիտակ պտղամիսը կտրելուց վարդագույն է, մանուշակագույն երանգով, հետո՝ մոխրագույն կամ գորշավուն։ Հիմենոֆորը խողովակաձև է։ Մինչև 4 մմ երկարությամբ, կարճ, սպիտակ, մոխրագույն, գորշավուն խողովակները կազմված են բավականին մանր անցքերից։ Դեպի հիմքը երբեմն ուռուցիկ ոտիկը 2-4 x 1-3 սմ է, գլխարկի գույնի, կենտրոնական կամ կողքային, գլանաձև, ամուր, հարթ ։ Պտղամիսը կանաչավուն է, իսկ սպորափոշին՝ սպիտակ կամ գորշավուն։ 4,5-7 x 3,5-5 մկմ, բաց շագանակագույն, կլորավուն կամ էլիպսաձև սպորները գորտնուկավոր են։

## Տարածվածություն
Ընդհանուր արեալն ընդգրկում է Եվրոպան, Հյուսիսային Ամերիկան, Հարավային Կովկաս (Հայաստան)։ Հայաստանում՝ Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում «Դիլիջան» ազգային պարկ, Ախնաբատի կենու անտառի շրջակայքում հայտնաբերվել են տվյալ սնկի պտղամարմինները։

## Էկոլոգիա
Հանդիպում է հողի վրա, խառն անտառներում, 1600 մ բարձրության վրա, սեպտեմբեր ամսին։ Միկոռիզա գոյացնող սունկ է՝ համակեցության մեջ է մտնում կաղնու, բոխու, սոճու հետ։

## Պահպանություն
Հայաստանում պահպանվում է «Ախնաբատի կենի» արգելավայրի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուտելի սնկեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված սնկեր
Նորայր Շահինյան

**Նորայր Հրայրի Շահինյան** (Ստեփան Նորայր Շահինյան, ), բրազիլահայ ճարտարապետ, լուսանկարիչ։

## Կենսագրություն
Նորայր Շահինյանը ծնվել է 1979 թվականին, Սան Պաուլոյում։ Նախնիները սերում են Ուրֆայից, Մուշից, Քեսաբից։ Նորայր Շահինյանը լուսանկարչությամբ զբաղվել է համալսարանական տարիներին՝ հետևելով պապիկին՝ Ավետիս Շահինյանին, որ ցեղասպանությունից հետո Հալեպում աշխատում էր որպես լուսանկարիչ։ 2001 թվականին Մաքկենզի համալսարանից ստացել է ճարտարապետի որակավորում, այնուհետև գեղագիտության ու արվեստի պատմություն է ուսումնասիրել Սան Պաուլոյի համալսարանում (2007)։ Ավարտելուց հետո շրջել է ողջ Հարավային Ամերիկայում, Եվրոպայում, Կովկասում և Մերձավոր Արևելքում լուսանկարչական ծրագրեր իրականացնելու համար, լուսանկարել է աշխարհի բազմաթիվ վայրեր, անդրադարձել հայկական ժառանգությանը։ Չորս տարի լուսանկարել է հայկական հետքը կենտրոնական ու Արևելյան Թուրքիայում (Արևմտյան Հայաստան) և 2015 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի առթիվ Ստամբուլում տեղի է ունեցել այդ աշխատանքների ցուցահանդեսը։

## Ընտանիք
Պապը՝ Ավետիս Շահինյանը, փրկվելով ցեղասպանությունից, հաստատվել է Հալեպում, իսկ 1963 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Բրազիլիա՝ հաստատվելով Սան Պաուլո քաղաքում։ Հայրը՝ Հրայր Շահինյանը, ճարտարապետ է։

## Ցուցահանդեսներ
* Կանանց նվիրված ցուցահանդեսների շարք, Սան Պաուլո, 1999
* Բրազիլիայի հին և նոր ճարտարապետությանը նվիրված շարք, Սան Պաուլո և Չիլի, 2000
* Առաջին անհատական ցուցահանդեսը Երևանում՝ նվիրված Բրազիլիային, 2004
* «Էքսպո Արմենիա», Արգենտինայի Կորդոբա նահանգի խորհրդարանի Ռեխինո Մադերս սրահ, 2009
* Դատարկության հզորությունը, ՆՓԱԿ, 2016

## Գրքեր
* The Power of Emptiness: Talking with Stones in Historical Armenia, Aras Yayincilik, Istanbul (2015), ISBN 10: 6055753499 ISBN 13: 9786055753498

## Գրականություն
* Քոչար, Վահան։ Հայ լուսանկարիչներ, հեղինակային հրատարակություն, 2007, 159 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Մերոնք. Նորայր Շահինյան
*  Norair Chahinian 
* Norair Chahinian Explores The Power of Emptiness
* Entrevista a Stepan Norair Chahinian Noviembre 2016 Radio Arax

Կատեգորիա:Բրազիլահայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Բրազիլահայ լուսանկարիչներ
Ֆելիքս Չիսեկեդի

**Ֆելիքս Անտուան Չիսեկեդի Չիլոմբո** (; ), Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության քաղաքական գործիչ, երկրի ամենամեծ ընդդիմադիր կուսակցության («Միավորում՝ հանուն ժողովրդավարության և սոցիալական առաջընթացի») առաջնորդ, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության նորընտիր նախագահ։

## Կենսագրություն
### Վաղ տարիներ
Ֆելիքս Չիսեկեդին ծնվել է 1963 թվականի հունիսի 13-ին։ Ֆելիքսը մայրաքաղաքում ապրում էր ապահովված կյանքով, սակայն 1980-ական թվականներին, երբ նրա հայրը հիմնեց ընդդիմադիր կուսակցություն՝ Սեսե Սեկո Մաբուտուի դեմ, Ֆելիքսը միացավ հորը։

1985 թվականին Մոբուտուն նրան, նրա մայրիկին և եղբայրներին թույլ տվեց լքել իրենց փոքրիկ բնօրրանը՝ Քասաի գյուղը։ Նա մեկնեց Բրյուսել, որտեղ աշխատում էր պատահական աշխատանքների վրա, վայելում էր գիշերային կյանքը և դարձավ «Միավորում՝ հանուն ժողովրդավարության և սոցիալական առաջընթացի» կուսակցության ակտիվիստներից մեկը։

## Քաղաքական կարիերա
2008 թվականի վերջում նշանակվել է «Միավորում՝ հանուն ժողովրդավարության և սոցիալական առաջընթացի» կուսակցության արտաքին կապերի բաժնի քարտուղար։

2011 թվականի նոյեմբերին հնարավորություն ստացավ Կոնգոյի Ազգային ասամբլեայում ներկայացնելու Մբուժի-Մայի քաղաքը։  Այնուամենայնիվ, նա այդ տեղը չզբաղեցրեց՝ հայտարարելով, որ «խոսք անգամ չի կարող լինել այն մասին, որ ինքը նստի հաստատություններում, որոնք կեղծված ընտրությունների արդյունք են հանդիսանում»։ «Աբսենտեիզմ»-ի պատճառաբանությամբ՝ նրա մանդատը շատ շուտով անվավեր ճանաչվեց։

2013 թվականի մայիսին հրաժարվեց Ազգային ընտրական անկախ հանձնաժողովի պատասխանատուի պաշտոնից՝ ասելով. «Ես չեմ ցանկանում իմ քաղաքական գործունեությունը դնել չակերտների մեջ»։

2016 թվականի հոկտեմբերին դարձավ կուսակցության գլխավոր քարտուղարի տեղակալը։

2018 թվականի մարտի 31-ին՝ իր հոր մահվանից հետո, ընտրվեց «Միավորում՝ հանուն ժողովրդավարության և սոցիալական առաջընթացի» կուսակցության առաջնորդ։ Չիսեկեդիի հայրը 2017 թվականի փետրվարի 1-ին հիմնել էր Էտյեն Չիսեկեդիի կուսակցությունը։ Այդ նույն օրը կուսակցության կազմից ընտրվեց որպես Կոնգոյում կայանալիք նախագահական ընտրությունների (նախատեսված էին 2018 թվականի դեկտեմբերին) թեկնածու։ Այս ընտրություններում նա հաղթեց՝ ստանալով ձայների 38,57 %-ը։ Կոնգոյում նախագահական ընտրությունները պետք է անցկացվեին 2018 թվականի դեկտեմբերի 23-ին, բայց ընտրական հանձնաժողովը տեխնիկական պատճառներով (չէր հաջողվել ժամանակին հասցնել քվեաթերթիկներն ու արձանագրությունների մատյանները) տեղափոխել էր դեկտեմբերի 30։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կոնգոյի նախագահ է ընտրվել ընդդիմադիր թեկնածու Չիսեկեդին

Կատեգորիա:Աֆրիկայի երկրների քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության ղեկավարներ
Կատեգորիա:Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության նախագահներ
Կատեգորիա:Կոնգոյի նախագահներ
Պետրոս Պետրոսյան (լուսանկարիչ)

**Պետրոս Անուշավանի Պետրոսյան** (), հայ լուսանկարիչ։ ԽՍՀՄ ժուռնալիստների միության անդամ։

## Կենսագրություն
Պետրոս Պետրոսյանը ծնվել է 1937 թվականին Երևանում, մաթեմատիկայի ուսուցիչ Անուշավան Պետրոսյանի ընտանիքում։ Լուսանկարչության բնագավառում առաջին քայլերն արել է դպրոցական տարիներին։ 1943-1953 թվականներին սովորել է Երևանի թիվ 98 միջնակարգ դպրոցում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո մեկ տարի աշակերտել է ՏԱՍՍ-ի թղթակից, լուսանկարիչ Հակոբ Հեքեյանին։ 1958-1960 թվականներին աշխատել է Երևանի Շահումյանի շրջանի պիոներների պալատում, 1961 թվականին՝ Հայէլեկտրո գործարանի գիտահետազոտական ինստիտուտում, 1962 թվականին՝ «Փոստարկղ»
թիվ 13 (Մերգելյանի անվան ինստիտուտ) ֆոտոլաբորատորիայում։ 1963-1979 թվականներին եղել է «Սովետական Հայաստան» ամսագրի ֆոտոթղթակիցը։ 1967 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական համալսարան։ 1979 թվականին եղել է Սփյուքահայերի հետ մշակութային կապերի կոմիտեի լուսանկարիչը։ 1993 թվականից եղել է ՀՀ արտաքին գործերի նախարարության լուսանկարիչը։ Դասավանդել է Երևանի պետական համալսարանի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետում։

## Ցուցահանդեսներ
Մասնակցել է համամիութենական և հանրապետական ցուցահանդեսների։ 1976 թվականին Երևանի ռադիոյի և հեռուստատեսության կոմիտեի դահլիճում տեղի է ունեցել Պետրոսյանի առաջին անհատական ցուցահանդեսը։ 1988 թվականին Պետրոսյանի 50-ամյակի առթիվ Ժուռնալիստի տան դահլիճում բացվել է «Հայաստանը ժուռնալիստի աչքերով» ցուցահանդեսը։

## Գրականություն
* Քոչար, Վահան։ Հայ լուսանկարիչներ, հեղինակային հրատարակություն, 2007, 159 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժուռնալիստների միության անդամներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ