The Insider

**«The Insider»** առցանց հրատարակություն, որը մասնագիտացել է հետաքննական լրագրության, փաստերի ստուգման և կեղծ լուրերի բացահայտման մեջ: Այն հիմնադրվել է անկախ ռուս լրագրող Ռոման Դոբրոխոտովի կողմից: Հրատարակությունը գործարկում է կայքեր ռուսերեն և անգլերեն լեզուներով, ինչպես նաև Telegram ալիք, Instagram հաշիվ, երկու TikTok հաշիվ և երկու YouTube ալիք՝ մեկը եթերային ծրագրերի, իսկ մյուսը՝ խմբագրված տեսանյութերի համար:

«The Insider»-ը հրատարակվում է և՛ ռուսերեն, և՛ անգլերեն լեզուներով: «The Insider»-ում աշխատել են Ռոման Դոբրոխոտովը, Քրիստո Գրոզևը, Սերգեյ Կանևը, Սերգեյ Եժովը, Անդրեյ Զայակինը և Դադա Լինդելը:

## Պատմություն
«The Insider»-ի խմբագրությունը հիմնադրվել է 2013 թվականի նոյեմբերին «Սոլիդարնոստ» շարժման անդամ, լիբերալ-դեմոկրատ լրագրող և քաղաքական ակտիվիստ Ռոման Դոբրոխոտովի կողմից։ Այն գտնվում է Ռիգայում, Լատվիա։

Իր ամենանշանակալի հաջողությունների շարքում *The Insider-ը* բացահայտել է Ռուսաստանի ընդդիմության առաջնորդ Ալեքսեյ Նավալնիի, Վլադիմիր Կարա-Մուրզայի, գրող Դմիտրի Բիկովի, քաղաքական գործիչ Նիկիտա Իսաևի և այլոց թունավորման համար պատասխանատու ԱԴԾ աշխատակիցներին։

«The Insider»-ը առաջին հրատարակությունն է եղել, որը 2016 թվականին կապել է Fancy Bear (APT28) հաքերային խումբը GRU 26165 ստորաբաժանումի հետ։

Կայքը նաև բացահայտել է չեչեն փախստական Զելիմխան Խանգոշվիլիի մարդասպանին, որը սպանվել է Բեռլինի այգում՝ 2019 թվականին: Հաստատվել է, որ մարդասպանը Վադիմ Կրասիկովն է՝ ԱԴԾ հատուկ նշանակության «Վիմպել» ստորաբաժանման սպան։ Կայքը նաև բացահայտել է արտասահմանում տեղի ունեցած այլ սպանություններում Վիմպելի աշխատակիցների ներգրավվածությունը։

Կայքին հաջողվել է պարզել, որ Եվրոպայի ամենահետախուզվող հանցագործներից մեկը՝ «Wirecard»-ի նախկին գործադիր տնօրեն Յան Մարսալեկը, թաքնվում է Ռուսաստանում՝ ռուսական անվտանգության ծառայություններից գաղտնի փաստաթղթեր ստանալուց հետո։

«The Insider»-ը նաև նույնականացրել է GRU 29155 ստորաբաժանման անդամներին, որը պատասխանատու է Սերգեյ և Յուլիա Սկրիպալների թունավորման և Բուլղարիայում ու Չեխիայում ռազմական պահեստների ռմբակոծման համար։ «The Insider»-ի և CBS 60 Minutes-ի համատեղ հետաքննությունը GRU-ի այս սպաներին կապել է «Հավանայի համախտանիշ» երևույթի հետ։ Հետաքննության համաձայն, GRU սպաները հարձակվել են ԱՄՆ պաշտոնյաների և հետախուզության սպաների վրա՝ օգտագործելով իմպուլսային միկրոալիքային ճառագայթում:

The Insider-ի այլ հետաքննությունների արդյունքում ԵՄ-ն և ԱՄՆ-ն պատժամիջոցներ են կիրառել ավելի քան 20 ընկերությունների նկատմամբ։ Դրանց թվում են եղել այն ընկերությունները, որոնք Ռուսաստանի ռազմարդյունաբերական համալիրին մատակարարել են բարձր ճշգրտությամբ թայվանական արտադրության հաստոցներ, որոնք հետաքննությունից առաջ կազմել են նման անօրինական ներմուծումների 45%-ը։

2021 թվականի հուլիսի 23-ին Ռուսաստանի արդարադատության նախարարությունը «The Insider SIA»-ն՝ The Insider-ի դոմեյնային անունը կառավարող իրավաբանական անձը, նույնպես ավելացվել է իր «օտարերկրյա գործակալների» ցանկում: 2022 թվականի ապրիլի 15-ին այս ցանկում ընդգրկվել է նաև հրատարակության գլխավոր խմբագիր Ռոման Դոբրոխոտովը: Հետագայում՝ 2022 թվականի հուլիսի 15-ին, The Insider-ը ՌԴ-ում հայտարարվել է «անցանկալի» կազմակերպություն, ինչի հետևանքով կայքը երկրում արգելափակվել է։

## Հետաքննություններ
### 2017 թվականի «Մաթիլդա» ֆիլմ
2017 թվականի փետրվարին *The Insider-ը* հաղորդել է, որ ռուսական *«Մատիլդա»* ֆիլմի ֆինանսավորումը ստացվել է կիպրոսյան Tradescan Consultant օֆշորային ընկերության միջոցով: Միջոցների ստացումը ձևակերպվել է որպես վարկ, բայց առանց վերադարձնելու պարտավորության: Լրագրողները ֆինանսավորման սխեմայի վերաբերյալ իրենց հետաքննության նյութերը հանձնել են Ռուսաստանի Պետդումայի պատգամավոր Նատալյա Պոկլոնսկայային, որը հետագայում այն ուղարկել է Քննչական կոմիտե՝ կոռուպցիայի վերաբերյալ քրեական գործ հարուցելու խնդրանքով։

### Սերգեյ և Յուլիա Սկրիպալների թունավորումը
2018 թվականի սեպտեմբերին Bellingcat ցանցի և BBC-ի Newsnight հեռուստածրագրի հետ համատեղ՝ The Insider-ը հետաքննություն է անցկացրել և հրապարակել Ռուսաստանի Դաշնային միգրացիոն ծառայության պաշտոնական փաստաթղթերի պատճենները, որոնցում պնդել են, որ անձնագիր են տրամադրել Ալեքսանդր Պետրովի անունով, ով Մեծ Բրիտանիայում Սերգեյ և Յուլիա Սկրիպալների թունավորման մեջ մեղադրվող անձանցից մեկն է, ինչը վկայում է ռուսական հետախուզական գործակալությունների հետ նրա կապի մասին։ Փաստաթղթերը տրամադրվել են Ռուսաստանի ոստիկանության աղբյուրի կողմից։ Ռոման Դոբրոխոտովն խոստովանել է, որ չգիտի, թե ինչպես են ստացվել «Բոշիրովի» և «Պետրովի» անձնական տվյալները՝ նշելով, որ ինքը «ոչ մի օրենք չի խախտել» և որ *The Insider-ը* տեղեկատվություն է ստացել Bellingcat-ից։ *The Insider-ը* նաև պարզել է, որ Սկրիպալի թունավորման երրորդ մասնակիցը կապված է եղել բուլղարացի գործարար Էմիլիան Գեբրևի 2015 թվականի թունավորման հետ։

### Զելիմխան Խանգոշվիլիի սպանություն
«The Insider»-ը, Bellingcat-ի և Der Spiegel-ի հետ համատեղ, հետաքննություն է անցկացրել և 2019 թվականի օգոստոսի 30-ին հայտարարել է, որ Բեռլինում նախկին ռազմական հրամանատար Զելիմխան Խանգոշվիլիի 2019 թվականի օգոստոսի 23-ին սպանությունը կատարել է Ռուսաստանի հետախուզական գործակալությունների համար աշխատող մի անձ։ Հետաքննչական խումբը հրապարակել է նյութեր, որոնցում բացահայտվել է մարդասպանի իրական ինքնությունը։ Նրանք հայտարարել են, որ ՀԴԲ-ի Հատուկ նշանակության կենտրոնը (ՀԴԲ-ի Վիմպել հատուկ ստորաբաժանումը) այս սպանության համար կասկածում է կրկնակի մարդասպան Վադիմ Կրասիկովին, ինչպես նաև որոշ մանրամասներ է տրամադրել Կրասիկովի Եվրոպայում տեղաշարժերի մասին։

### Ալեքսեյ Նավալնիի թունավորում
2017 թվականին Ռուսաստանը հայտարարել է, որ ոչնչացրել է բոլոր առկա քիմիական զենքերը։ 2020 թվականի հոկտեմբերին Ալեքսեյ Նավալնիի «Նովիչոկ» քիմիական զենքով թունավորումից հետո՝ *The Insider-ի*, Bellingcat-ի, *Der Spiegel-ի* և Radio Liberty-ի համատեղ հետաքննությունը եզրակացրել է, որՆրանք պարզել են, թե ինչ գիտնականներ և կառավարական կառույցներ են ներգրավված Նովիչոկի մշակման գործում, ինչպես նաև դրանց կապը և ենթադրյալ ձևը, որով օգտագործվել է քիմիական զենքը։

2020 թվականի դեկտեմբերին *The Insider-ը* և Bellingcat-ը ՝ CNN-ի, *Der Spiegel-ի* և Կոռուպցիայի դեմ պայքարի հիմնադրամի հետ հրապարակել են համատեղ հետաքննություն, որում բացահայտել են Ռուսաստանի Դաշնային անվտանգության ծառայության (ԱԴԾ) և Նավալնիի թունավորման հետ ունեցած կապի մանրամասները։ Հետաքննության համաձայն՝ ԱԴԾ-ի ութ աշխատակիցներ, որոնք ունեցել են քիմիական կամ/և բժշկական ծագում և գործել են ԱԴԾ-ի Դատաբժշկական փորձաքննությունների ինստիտուտի (ղեկավար՝ գեներալ-մայոր Վլադիմիր Միխայլովիչ Բոգդանով) քողի տակ՝ 3 տարի հետևել են Նավալնիին և աշխատել են նրան թունավորելու գործողության վրա։ Հետաքննության հեղինակները բացահայտել են գործողությանը մասնակցած բոլոր աշխատակիցներին, ինչպես նաև նրանց մի քանի կեղծանուններ։ Հետաքննչական խումբը օգտագործել է աշխարհագրական դիրքի տվյալներ, թռիչքի ուղևորների գրառումներ և հեռախոսային տվյալներ՝ այդ գործակալներին հետևելու և նույնականացնելու համար։

### Malaysia Airlines-ի 17-րդ չվերթ
2020 թվականի ապրիլին *The Insider-ը*, Bellingcat-ը և BBC-ն անկախ հետաքննության ընթացքում պարզել ենմալայզիական Boeing-ի կործանման մեջ ներգրավված հիմնական անձանցից մեկին։ *The Insider-ը* հայտնել է, որ անձի ինքնությունը պարզելու համար նրանք օգտագործել են ձայնային համեմատության տեխնոլոգիա, ճանապարհորդության մասին տեղեկատվություն և հեռախոսային գրառումներ։ Լրատվամիջոցի լրագրողները կապ են հաստատել Դենվերի Կոլորադոյի համալսարանի մեդիա դատաբժշկական ազգային կենտրոնի պրոֆեսոր Կատալին Գրիգորասի հետ և խնդրել են նրան անցկացնել աուդիոձայնագրությունների վերլուծություն, որի արդյունքում հավանականության հարաբերակցությունը (LR) կազմել է 94։

2020 թվականի նոյեմբերին *The Insider-ը* և Bellingcat-ը համատեղ հետաքննություն են անցկացրել այն մասին, թե ինչպես է Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժերի գլխավոր շտաբի (GRU) գլխավոր վարչությունը համակարգել *Bonanza Media* մեդիա նախագծի գործունեությունը, որը կեղծ տեղեկություններ էր տարածում Ուկրաինայի արևելքում մալայզիական Boeing-ի կործանման մասին։ Հետաքննչական խումբը հայտնել է, որ նախագծի ղեկավարը GRU-ի գնդապետ Սերգեյ Չեբանովն է։

### Վլադիմիր Կարա-Մուրզայի թունավորում
2021 թվականի փետրվարին Bellingcat-ի հետ *The Insider-ի* և *Der Spiegel-ի* հետ համատեղ հետաքննությունը ցույց է տվել, որ Վլադիմիր Կարա-Մուրզային հետևել է նույն ՀԴԲ-ի ստորաբաժանումը, որը ենթադրաբար թունավորել է Ալեքսեյ Նավալնիին, նախքան նրա 2015 և 2017 թվականներին հիվանդանալը։

### 2022 թվականի Ռուսաստանի ներխուժումը Ուկրաինա
The Insider-ը լուսաբանել է 2022 թվականին Ուկրաինա ռուսական ներխուժման ժամանակ տեղի ունեցած իրադարձությունները: 2022 թվականի մարտի 23-ին Կիևում ռուսական հրթիռային հարվածից սպանվել է թղթակից Օքսանա Բաուլինան։ Մահից առաջ նա մի քանի ռեպորտաժներ է արել Լվովից և Կիևից։ Մինչև The Insider-ին միանալը՝ Բաուլինան աշխատել է որպես պրոդյուսեր Կոռուպցիայի դեմ պայքարի հիմնադրամում։

## Մրցանակներ
2017 թվականի նոյեմբերի 10-ին *The Insider-ը* ստացել է Եվրոպայի խորհրդի Ժողովրդավարության համաշխարհային ֆորումի մրցանակ՝ ժողովրդավարության ոլորտում նորարարության համար հետևյալ ձևակերպմամբ՝ « *The Insider-ը* հետաքննող թերթ է, որը ձգտում է իր ընթերցողներին տեղեկատվություն տրամադրել Ռուսաստանի ներկայիս քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական իրավիճակի մասին, միաժամանակ խթանելով ժողովրդավարական արժեքները և լույս սփռելով մարդու իրավունքների և քաղաքացիական հասարակության հետ կապված հարցերի վերաբերյալ: Բացի այդ, *The Insider-ը* իրականացնում է «Antifake» նախագիծը՝ ռուսական լրատվամիջոցներում կեղծ լուրերը համակարգված կերպով հերքելու և իր լսարանին օգնելու տարբերակել համապատասխան տեղեկատվությունը կեղծ լուրերից և քարոզչությունից»։

2019 թվականի մայիսին Սերգեյ և Յուլիա Սկրիպալների թունավորման համար պատասխանատու երկու տղամարդկանց ինքնությունը պարզելու համար *The Insider-ը* և Bellingcat-ը ստացել են Եվրոպական մամուլի մրցանակ։

2019 թվականի մայիսին *The Insider-*ի տնտեսական դիտորդ Բորիս Գրոզովսկին ստացել է *Redkollegia* մրցանակը «Ստրկության դեմ պայքարելու կոչերը սպառնում է պետական համակարգին» հոդվածի համար։

2019 թվականի օգոստոսին *The Insider-ը* ստացել է Free Media Awards մրցանակը՝ «Արևելյան Եվրոպայում անկախ լրագրությանը աջակցելու համար»։ Այս մրցանակը շնորհվում է երկու կազմակերպության՝ Համբուրգի Zeit-ի և Նորվեգիայի Fritt Ord հիմնադրամի կողմից։

2021 թվականի փետրվարին *The Insider-*ի հոդվածը «Հակապատժամիջոցներ. Ինչպես ԱԴԾ-ի աշխատակիցները փորձեցին թունավորել Վլադիմիր Կարա-Մուրզային արժանացել է *Redkollegia* մրցանակի։

## Հալածանքները Ռուսաստանում
2021 թվականի հուլիսի 23-ին Ռուսաստանի արդարադատության նախարարությունը The Insider-ը ներառել է « արտասահմանյան գործակալի գործառույթներ իրականացնող արտասահմանյան լրատվամիջոցների» ցանկում։ 2021 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Մոսկվայի դատարանը հրամայել է լրատվամիջոցին վճարել 1 միլիոն ռուբլի։ 2022 թվականի հուլիսի 15-ին հրատարակությունն արգելվել է Ռուսաստանում՝ Bellingcat-ի հետ միասին։ Այս սահմանափակումից հետո Bellingcat-ին կամ The Insider-ին օգնող ցանկացած ռուս քաղաքացի կարող է ենթարկվել քրեական հետապնդման. նրանց նաև կսահմանափակվի նրանց հրապարակումներին հղումներ անելը։ Ռուսաստանի գլխավոր դատախազի գրասենյակը հայտարարել է, որ դրանք արգելվել են «Ռուսաստանի Դաշնության անվտանգությանը սպառնալիք ներկայացնելու» պատճառով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2013 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:2013 հիմնադրումներ Եվրոպայում
Կատեգորիա:Անգլալեզու կայքեր
Կատեգորիա:Լրագրություն
Կատեգորիա:Լրատվական կայքեր
Կատեգորիա:Համացանց
Կատեգորիա:Հետաքննական լրագրություն
Կատեգորիա:Ռուսական կայքեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի լրատվամիջոցներ
Կատեգորիա:Ռուսերեն կայքեր
Կատեգորիա:Քաղաքացիական լրագրություն