Շումերի տնտեսություն

**[[Շումեր]]ական տնտեսությունը** վերաբերում է հին Միջագետքի առևտրային համակարգերին։ Շումերական քաղաք-պետությունները հիմնվում էին առևտրի վրա՝ որոշակի նյութերի պակասի պատճառով, որոնք պետք է բերվեին այլ շրջաններից։ Նրանց առևտրային ցանցերը տարածվում էին այնպիսի վայրերում, ինչպիսիք են Օմանը, Արաբիան, Անատոլիան, Ինդոսի հովիտը և Իրանական լեռնաշխարհը։ Շումերները նաև գնում և վաճառում էին գույք, բայց տաճարների հետ կապված հողերը չէին կարող վաճառվել։ Կար հողի երեք տեսակ՝ Նիգեննա, Կուրրա և Ուրուլալ, և միայն Ուրուլալ հողը կարող էր վաճառվել. Նիգեննա հողը պատկանում էր տաճարին, մինչդեռ Կուրրա հողը պատկանում էր տաճարում աշխատող մարդկանց։ Շումերում տեղաբնակները կարող էին որպես արժույթ օգտագործել արծաթ, գարի կամ անասուններ։

## Առևտուր և ռեսուրսներ
Առևտուրը կարևոր էր շումերական հասարակության համար, քանի որ Միջագետքում բացակայում էին այնպիսի հիմնական նյութեր, ինչպիսիք են քարը, մետաղը և փայտը։ Բուրդը, լաջվարդը, ոսկին, պղինձը և երկաթը շատ կարևոր ռեսուրսներ էին Միջագետքում։ Միջագետքը առևտուր էր անում նաև Արաբական թերակղզու շրջանների հետ՝ խունկի և էկզոտիկ մթերքների համար։ Շումերը կարող էր ունենալ պղինձ և քար, որոնք մատակարարվում էին մինչև անգամ Օմանի վայրերից։ Խնկենու և մյուռոնի խեժերը, հավանաբար, շումերական քաղաքներ են ներմուծվել Օմանի հարավային քաղաքներից, հատկապես Ուբարից, որը առևտրի կենտրոն էր այդ խեժերի համար, և Դհոֆարի շրջանի շատ առևտրային ուղիներ անցնում էին Մագան-Շումեր տարածքով: Շումերները գնահատում էին այդ խեժերը, քանի որ դրանք կարող էին օգտագործվել բազմաթիվ նպատակների համար՝ ծիսականից մինչև բժշկական պատճառներով, խեժը շատ արժեքավոր էր։ Իրանը Միջագետքի համար փայտի, քարի և մետաղի հիմնական աղբյուրն էր: Թեև ամենաարժեքավոր փայտը՝ մայրին, գալիս էր Լիբանանից։ Դիլմունը Շումերին մատակարարում էր պղինձ, սերդոլիկ, ուլունքներ և լաջվարդ։  Սարդելիկ մատակարարվել է նաև Հարապպայի քաղաքակրթության կողմից, որն ուներ նաև մեծ տեքստիլ առևտուր Շումերի հետ։ Գուդեան ենթադրաբար ներմուծել է Հարապպայի քաղաքակրթությունից։ Ուրում, Քիշում և Բաբելոնում հայտնաբերվել են կնիքներ Հարապպայի քաղաքակրությունից։ Արատտան մատակարարում էր ոսկի և լաջվարդ։ Ֆայակա կղզիները, Տարուտ կղզին և Ուզբեկստանը Միջագետքին մատակարարում էին քլորիտ։ Սոգդիան մատակարարում էր լաուրետ։ Սողդիանա կոչվող շրջանը և մեկ այլ շրջան, որը հայտնի է որպես Մարդաման, ոսկի էին մատակարարում Շումերին։ Սուլանը, ամենայն հավանականությամբ, գտնվում էր Իրանում, իսկ Մարդամանը՝ Թուրքիայում։ Կոկչա գետի շրջակայքի շրջանները մատակարարում էին լաջվարդ և անագ՝ Իրանական լեռնաշխարհից դեպի արևելք գտնվող վայրեր։ Շատ շումերական ռեսուրսներ եկել են լեռներից։ Սերդոլիկը եկել է Ալբորզ և Մելուհա լեռներից։ Լաջվարդը արդյունահանվում էր Դապարայի, Բադախշանի և Ալվանդի լեռներում։ Խախումը, Բախտարի և Մելուխի լեռները կարող էին ոսկի մատակարարել Միջագետքին։ Գյուղատնտեսությունը Միջագետքի տնտեսության մեկ այլ շատ կարևոր մասն էր։ Գյուղատնտեսական առևտուրը տարածվում էր Անատոլիայում և Իրանում: Ոչխարաբուծությունը, խոզաբուծությունը, անասնապահությունը, ինչպես նաև հացահատիկի մշակումը շումերական գյուղատնտեսության կարևոր բաղադրիչներն էին։ Այն կախված էր նաև ոռոգման ջրանցքների պահպանումից։ Գյուղատնտեսությունը կառավարելու համար ստեղծվել էր կենտրոնացված կազմակերպություն:

## Հողատարածք
Սարգոնից առաջ թվագրվող շումերական հուշատախտակների մեծ մասը տաճարների լոգիստիկայի մասին գրառումներ են։ Սակայն շատ հուշատախտակներ ցույց են տալիս, թե ինչպես են քաղաքացիները գնում և վաճառում հող և անշարժ գույք։ Լագաշում գտնված մի հուշատախտակ փաստում է թագավորին հողի վաճառքը, ինչը ենթադրում է, որ թագավորը չէր կարող բռնագրավել ունեցվածքը։ Այլ հուշատախտակներ ցույց են տալիս, որ նույնիսկ ավելի աղքատ քաղաքացիներն ունեին ձկնաբուծարաններ, այգիներ և տներ։ Հողի մեծ մասը պատկանում էր ազնվականությանը։ Ազնվականները տիրապետում էին խոշոր կալվածքների, որտեղ հողերի մեծ մասը գնվում էր աղքատ քաղաքացիներից։ Հնարավոր է, որ տաճարը գերիշխող դիրք է ունեցել հողի և տնտեսության վրա։  Տաճարներն ունեին հողեր, որոնք հնարավոր չէր գնել, վաճառել կամ օտարել։ Տաճարի կալվածքը երեք տեսակի էր։ Նիգեննայի կալվածքը նախատեսված էր տաճարի պահպանման համար։ Կուրրա հողը նվիրված էր տաճարի համար աշխատող մարդկանց։ Ուրուլալի հողը հող էր, որը տրվում էր ուրիշներին՝ այլ հողերի դիմաց։

## Արժույթ
Գարին և արծաթը հաստատությունների կողմից օգտագործվող նյութերն էին իրենց ապրանքների հաշվառումը կատարելու համար։ Սովորաբար նրանք դա անում էին միմյանց միջև ֆիքսված փոխարժեքով։ Արծաթը նաև օգտագործվում էր որպես վճարման միջոց։  Արծաթը ներմուծվում էր Քեբանի, Դիլմունի, Արատտայի, Մարհաշիի, Մելուհդայի, Ադրբեջանի և Քերմանի արծաթի հանքերից։ Անատոլիան, հավանաբար, Շումերի համար արծաթի ամենամեծ մատակարարն էր։ Հնարավոր է՝ խոշոր եղջերավոր անասունները նույնպես Շումերիայում ստանդարտ արժույթ են եղել։ Եթե խոշոր եղջերավոր անասունները ստանդարտ արժույթ լինեին, տոկոսները կվճարվեին խոշոր եղջերավոր անասունների ծննդաբերության միջոցով։ Պարտքը նույնպես շումերական առևտրի կարևոր կողմ էր։ Շատ գործարքներ կապված էին պարտքի հետ, օրինակ՝ տաճարներին ուղարկված ապրանքները։ Պարտքը կարելի էր մարել գարիով կամ արծաթով։ Վարկերը գոյություն ունեին նաև շումերական տնտեսությունում։ Գյուղական վարկերը կառաջանային որևէ հաստատության նկատմամբ չվճարված պարտավորությունների արդյունքում։ Երբեմն առաջնորդները չեղյալ էին հայտարարում գյուղական բոլոր պարտքերը՝ ապահովելու համար, որ գյուղացիները երբեք այնքան չաղքատանան, որ զենք վերցնեն կառավարության դեմ: Շումերական լեզվում հետաքրքրություն արտահայտող բառը *mash-ն* է, որը նաև հորթեր բառն է՝ ենթադրելով, որ տոկոսադրույքները ստացվել են խոշոր եղջերավոր անասունների վերարտադրությունից։ Դա կարող է նաև նշանակել, որ անասունների ծնունդն է, որը տոկոս է վճարել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շումեր
Կատեգորիա:Տնտեսություն ըստ պատմական երկրի