Օքսիդ

**Օքսիդներ**, երկտարր միացություններ են, որոնք բաղկացած են որևէ տարրի և թթվածնի ատոմներից։ Օքսիդներում թթվածինը դրսևորում է -2 օքսիդացման աստիճան։ Թթվածինը իր էլեկտրաբացսականությամբ երկրորդն է՝ ֆտորից հետո։ Այդ պատճառով գրեթե բոլոր տարրերը առաջացնում են օքսիդներ։

Օքսիդները բավականին տարածված են երկրի ընդերքում և առհասարակ տիեզերքում։ Օրինակ այդպիսի միացություններից է երկաթի օքսիդը, ջուրը, շաքարավազը, ածխաթթու գազը։

Միացությունները, որոնք պարունակում են թթվածնի երկու ատոմ կոչվում են պերօքսիդներ, սուպերօքսիդներ։ Կոպիտ ասած նրանք չեն մտնում օքսիդների դասի մեջ։

## Oքսիդների դասակարգում
Կա օքսիդների 4 հիմնական դաս՝ հիմնային, թթվային, երկդիմի և աղ չառաջացնող։

Կախված նրանից թե ինչ քիմիական կազմ ունեն նրանք, տարբերում են.
* Աղ առաջացնող օքսիդներ.
** Հիմնային օքսիդներ (օրինակ, նատրիումի օքսիդ Na2O, պղնձի օքսիդ(II) CuO), մետաղների օքսիդները,
** Թթվային օքսիդներ (օրինակ, ծծմբի օքսիդ (VI) SO3, ազոտի օքսիդ(IV) NO2), այն մետաղների օքսիդները, որոնց օքսիդացման աստիճանը V—VII է և ոչ մետաղները,
** Ամֆոտեր օքսիդներ (օրինակ, ցինկի օքսիդ ZnO, ալյումինի օքսիդ Al2О3), մետաղների օքսիդները, որոնք ունեն III—IV օքսիդացման աստիճան և կան բացառություններ (ZnO, BeO, SnO, PbO)
* Աղ չառաջացնող օքսիդներ. ածխածնի օքսիդ (II) СО, ազոտի օքսիդ(I) N2O, ազոտի օքսիդ(II) NO։

## Օքսիդների քիմիական հատկությունները
* Փոխազդեցության արդյունքում թթվային օքսիդները առաջացնում են աղեր։
* Օքսիդները փոխազդելով ջրի հետ, առաջացնում են թթուներ։
* Հիմնային օքսիդները փոխազդում են թթուների հետ, իսկ թթուները հիմնային օքսիդների։

Նախևառաջ՝ թթվային և հիմնային (խոսքը ալկալիներին համապատասխանող օքսիդների մասին է) օքսիդները փոխազդում են ջրի հետ՝ համապատասխանաբար թթուներ և հիմքեր առաջացնելով՝

:: \mathsf{CaO + H_2O \rightarrow CaOH}

:: \mathsf{SO_3 + H_2O \rightarrow H_2SO_4 }

Հիմնային օքսիդները փոխազդում են թթուների հետ և առաջացնում աղ և ջուր, օրինակ՝

:: \mathsf{CaO +HCl \rightarrow CaCl_2 + H_2O}

իսկ թթվային օքսիդները՝հիմքերի հետ՝դարձյալ աղ և ջուր առաջացնելով՝

:: \mathsf{KOH + SO_3 \rightarrow K_2SO_4 + H_2O}

Թթվային և հիմնային օքսիդները իրենց հերթին կարող են փոխազդել իրար հետ՝նույն արգասիքները առաջացնելով, օրինակ՝

:: \mathsf{CaO + SO_3\rightarrow CaSO_4 }

Ինչ վերաբերվում է երկդիմի օքսիդներին՝նրանք փոխազդում են թե թթուների, թե հիմքերի հետ՝

:: \mathsf{ZnO + H_2SO_4 \rightarrow ZnSO_4 + H_2O}

Աղ չառաջացնող օքսիդները չեզոք են, սակայն դրանք կարելի է այրել և ստանալ նոր օքսիդ.

:: \mathsf{2CO+ O_2 \rightarrow 2CO_2}

### Հիմնային օքսիդներ
* Հիմնային օքսիդ + ուժեղ թթու → աղ + ջուր
:: \mathsf{CuO + H_2SO_4 \rightarrow CuSO_4 + H_2O}
* Թթվահիմնային օքսիդ + ջուր → հիդրօքսիդ
:: \mathsf{CaO + H_2O \rightarrow Ca(OH)_2}
* Ուժեղ հիմնային օքսիդ + թթվային օքսիդ → աղ
:: \mathsf{CaO + Mn_2O_7 \rightarrow Ca(MnO_4)_2}
* Հիմնային օքսիդ + ջրածին → մետաղ + \rightarrow Cu + H_2O}

### Թթվային օքսիդներ
* Թթվային օքսիդ + ջուր → թթու
:: \mathsf{SO_3 + H_2O \rightarrow H_2SO_4}
* Թթվային օքսիդ + հիմնային օքսիդ → աղ
:: \mathsf{CO_2 + CaO \rightarrow CaCO_3}
* Թթվային օքսիդ + հիմք → աղ + ջուր
:: \mathsf{SO_2 + 2NaOH \rightarrow Na_2SO_3 + H_2O}
Եթե թթվային օքսիդը հանդիսանում է անհիդրիդ, ապա.
:: \mathsf{Ca(OH)_2 + CO_2 \rightarrow CaCO_3\downarrow + H_2O}
* Կայուն օքսիդ + աղ1 → աղ2 + անկայուն օքսիդ
:: \mathsf{SiO_2 + Na_2CO_3 \rightarrow Na_2SiO_3 + CO_2}
* Թթվի անհիդրիդ1 + անջուր թթու2 → թթվի անհիդրիդ2 + անջուր թթու1
:: \mathsf{2P_2O_{5} + 4HClO_4 \rightarrow 4HPO_3 + 2Cl_2O_7}

## Օքսիդների Ստացում
Ամենապարզ եղանակը պարզ նյութի և թթվածնի փոխազդեցությունն է՝

::\mathsf{S + O_2 \rightarrow SO_2}

::\mathsf{Cu + O_2 \rightarrow CuO}

Օքսիդներ են ստացվում նաև՝
* Անլուծելի հիմքը տաքացնելով քայքայելիս՝

::\mathsf{Fe(OH)_2 \rightarrow FeO + H_2O}

* Անկայուն կամ թույլ թթուն քայքայելիս՝

::\mathsf{H_2CO_3 \rightarrow CO_2 + H_2O}

* Որոշ աղեր քայքայելիս՝

::\mathsf{CaCO_3 \rightarrow CaO + CO_2}

::\mathsf{MgCO_3 \rightarrow MgO + CO_2}

* Նաև որոշ օքսիդներ այրելիս՝

::\mathsf{2CO + O_2  \rightarrow 2CO_2}

Կատեգորիա:Անիոններ
Կատեգորիա:Օքսիդներ