Վադիմ Շեֆներ

**Վադիմ Սերգեևիչ Շեֆներ** (, ), ռուս խորհրդային արձակագիր, բանաստեղծ և թարգմանիչ, գիտաֆանտաստիկ գրող, լրագրող, առաջին գծի թղթակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Պետրոգրադում։ Հայրը՝ Սերգեյ Ալեքսեևիչ Շեֆներ, պահակախմբի կապիտան (1881-1923), մայրը՝ Եվգենյա Վլադիմիրովնա ֆոն Լինդեստրոմ (1889-1942): Վլադիվոստոկի նավահանգստի հիմնադիր գեներալ-լեյտենանտ Ա.Կ. թոռը։

Գրեթե ամբողջ մանկությունն ու պատանեկությունն անցկացրել է Սանկտ Պետերբուրգում։ 1921 թվականին ընտանիքը տեղափոխվեց Նովգորոդի նահանգի Ստարայա Ռուսա, որտեղ ծառայում էր նրա հայրը։ Այն բանից հետո, երբ հայրը մահացավ տուբերկուլոզից, նա մոր հետ, ով աշխատում էր որպես ուսուցիչ, ապրում էր մանկատանը և որոշ ժամանակ անց վերադարձավ Պետրոգրադ։ Դպրոցից հետո ավարտել է արհեստագործական ուսումնարանը, իսկ 1930-ական թվականներին որպես բանվոր աշխատել է Լենինգրադի տարբեր գործարաններում։

Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին ամիսներին եղել է Լենինգրադի մերձակայքում գտնվող օդանավակայանի սպասարկման գումարտակի շարքային զինծառայող, 1942 թվականից եղել է Լենինգրադյան ճակատի «Զնամյա Պոբեդի» (Հաղթանակի դրոշ) թերթի առաջին գծի թղթակիցը և ավարտել պատերազմը. կոչումը՝ ավագ լեյտենանտ։ Համամիութենական կոմունիստական կուսակցության (բոլշևիկների) անդամ 1945 թվականից։

Մահացել է 2002 թվականի հունվարի 5-ին Սանկտ Պետերբուրգում։ Հուղարկավորության արարողությունը տեղի է ունեցել արքայազն Վլադիմիրի տաճարում հունվարի 8-ին։ Գրողի կտակի համաձայն՝ քաղաքացիական հուղարկավորություն կամ հրաժեշտի խոսք չի եղել։

## Ստեղծագործական աշխատանք
Պայմանականության որոշակի աստիճանով նրա արձակում կարելի է առանձնացնել մանկատան ու պատերազմի մասին պատմությունների, հումորային ու փիլիսոփայական ֆանտազիայի շերտեր։ Շատ քննադատներ նշել են, որ անհնար է սահմանագիծ դնել նրա ֆանտաստիկ ստեղծագործության և ստեղծագործության միջև, որտեղ ֆանտաստիկ բաղադրիչը հստակ արտահայտված չէ, և նրան նաև անվանել են «ֆանտաստիկ պոեզիայում»:

Բանաստեղծություններ սկսել է գրել մանկուց։ 1933 թվականին նա տպագրում է իր առաջին բանաստեղծությունը՝ գործարանային «Պրոլետարներ» թերթում, իսկ նույն թվականին՝ «Ռեզեց» ամսագրում  տպագրում է «Բալլադ հրշեջի մասին» բանաստեղծությունը։ 1938 թվականից սովորել է ԽՍՀՄ գրողների միության «Երիտասարդական ասոցիացիա» պոեզիայի սեմինար-ստուդիայում, որտեղ նա մտերմացել է բանաստեղծներ Վ.Ա.Լիֆշիցի և Ա.Տ.Չիվիլիխինի հետ։ 1940 թվականին հրատարակել է բանաստեղծությունների իր առաջին գիրքը՝ «Լուսավոր ափ»։

Բանաստեղծությունների երկրորդ գիրքը («Պաշտպանություն») լույս է տեսել 1943 թվականին պաշարված Լենինգրադում։ 1943-1945 թվականներին ստեղծել է իր ամենամեծ բանաստեղծական ստեղծագործությունը՝ «Հանդիպում արվարձաններում» պոեմը, որն արտացոլում է Լենինգրադի հերոսական պաշտպանության իրադարձությունները։

Հետպատերազմյան տարիներին, բացի պոեզիայից, աշխատել է նաև պոեզիայի թարգմանությունների վրա՝ չինարենից, ռումիներենից և Խորհրդային Միության հանրապետությունների լեզուներից (վրացերեն, բելառուսերեն, լատվիերեն և այլն): 1940 թվականից արձակ է տպագրել ամսագրերում (Գրական ժամանակակից, Զվեզդա և այլն)։ Արձակի առաջին ժողովածուն («Ամպեր ճանապարհի վրայով») լույս է տեսել 1957 թ.: Նա իր ամենանշանակալի արձակ ստեղծագործությունն է համարել «Վշտի քույրը» պատմվածքը։

1960-ականներից նա աշխատել է նաև ֆանտաստիկ ժանրում՝ իր ֆանտաստիկ ստեղծագործությունները սահմանելով որպես «կիսահավանական պատմություններ» և «հեքիաթներ խելացիների համար»։ Ամենահայտնի պատմվածքներն են՝ «Աղջիկը ժայռի վրա» (1963), «Պալատը երեքի համար» (1968), «Կլոր գաղտնիքը» (1969), և հատկապես «Պարտապանի խրճիթը» (1981): 1978-ին Լև Կուկլինը նշել է. «Ինչպես ոչ ոք մեր պոեզիայում (բացառությամբ Լեոնիդ Մարտինովի, հավանաբար), Շեֆները հաճախ գործում է ժամանակակից գիտական և տեխնիկական մտքի կատեգորիաներով: Նրա պոեզիան հեշտությամբ ընդգրկվում է էլեկտրոնային, գենետիկ և այլ ասոցիացիաների շղթաներում։ Երկերը բացարձակապես չեն տուժում այս տեխնիկայից, ընդհակառակը, դրանք զգալիորեն ընդլայնում են իրենց հնարավորությունները»։ Կուկլինն այս իմաստով առանձնացրեց «Օրփեոս» բանաստեղծությունը, որը Շեֆները գրել Գագարինի թռիչքի տարում, այն համարվում էր դասականը։ Ըստ Ա. Լեյզերովիչի՝ «Յոթ արվեստ» ամսագրում, այս բանաստեղծությունից մի տող, «և իմաստուն տեխնիկայից տխրությունն ամենևին էլ չի թուլանում», կարող է օգտագործվել որպես Շեֆների գրեթե բոլոր ստեղծագործությունների էպիգրաֆ։

1973-1975 թվականներին ստեղծել է «Անուն թռչնի համար, կամ թեյախմություն դեղին վերանդայի վրա» պատմվածքը («Տպավորությունների տարեգրություն» ենթավերնագրով), որտեղ հիմք է դրել իր ստեղծագործության մեկ այլ շերտի՝ հուշագրության արձակի։

Շեֆները ռեալիզմը կապում է ֆանտազիայի հետ և սիրում է շինծու լրջությամբ խոսել ակնհայտ անհեթեթության մասին կամ հումորով լուրջ բաների մասին. նրա ֆանտազիան նույնպես սնվում է հեքիաթային տարերրից։

Եվգենի Շվարցի նկարագրության համաձայն.


## Մրցանակներ
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի երկու շքանշան (16.06.1945; 11.03.1985)
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (30.01.1975)
* Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան (16.11.1984)
* Կարմիր աստղի շքանշան (03.07.1944)
* Պատվո նշանի շքանշան (28.10.1967)
* Մեդալ «Լենինգրադի պաշտպանության համար»
* «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ
* ՌՍՖՍՀ Մ.Գորկու անվան պետական ​​մրցանակ (1985)՝ «Տարիներ և ակնթարթներ» բանաստեղծությունների գրքի համար (1983 թ.)
* Պուշկինի անվան մրցանակ (1997)
* «Ստրաննիկ» մրցանակ «Ֆանտազիայի Պալադին» անվանակարգում (1999)
* «Աելիտա» մրցանակ (2000)

## Հիշատակ
* Սանկտ Պետերբուրգում, Վասիլևսկի կղզու վերականգնված հատվածում Վադիմ Շեֆների անունով փողոց։
* Վադիմ Շեֆների հուշարձանի մանրակերտը, հեղինակ՝ Ռուսաստանի բնական գիտությունների ակադեմիայի գիտությունների դոկտոր, գրող Դմիտրի Մոտովիլով։

## Մատենագիտություն
### Արձակ
* «Թեժ ամառ» (պատմվածք, 1940)
* «Ուրիշի մահվան օրը» (պատմվածք, 1940)
* «Ժառանգուհին» (պատմվածք, 1943)
* «Անհայտ ընկեր» (պատմվածք, 1944)
* «Հանգստության աստվածուհի» (պատմվածք, 1945)
* «Կանգառ Նեժդաննոյեում» (պատմվածք, 1945)
* «Ճանապարհի գծերը» (պատմվածք, 1946)
* «Սառը դարբնոց» (պատմվածք, 1952)
* «Ոչ ոք չի մեռնի» (պատմվածք, 1953)
* «Ով է տեսնում ծովը» (պատմվածք, 1954)
* «Ամպեր ճանապարհի վրա» (повесть, 1954)
* «Օտարություն» (պատմվածք, 1957)
* «Հեռավոր կետ» (պատմվածք, 1959)
* «Անտառային հրաշք» (պատմվածք, 1959)
* «Ժամանակի անցումը» (պատմվածք, 1960)
* «Գիշերային ծանոթություն» (պատմվածք, 1961)
* «Հանգիստ խնդրանք» (պատմվածք, 1961)
* «Հիմա, ընդմիշտ և երբեք» («Сегодня, завтра и никогда», պատմվածք, 1961)
* «Մարդկային միավոր» (պատմվածք, 1962)
* «Օձի օր» (պատմվածք, 1962)
* «Համեստ հանճարը» (1963)
* «Աղջիկը ժայռի վրա, կամ Կովրիգինի գրառումները» (վիպակ, 1963)
* «Երջանիկ անհաջողակը» (վիպակ, 1964)
* «Հինգ «ոչ» ունեցող մարդը կամ պարզունակի խոստովանությունը» (վիպակ, 1966)
* «Ուշացած հրաձիգը կամ գավառացու թևերը»(վիպակ, 1967)
* «Վշտի քույրը» (վիպակ, 1968)
* «Պալատ երեքի համար, կամ մենավորի խոստովանություն». (վիպակ, 1968)
* «Կլոր գաղտնիքը» (կիսահավանական պատմություն, 1969)
* «Կուրլենդի ընտրիչը» (ոչ գիտաֆանտաստիկ պատմվածք, 1970)
* «Մի միլիոն քո ճակատի քրտինքով, կամ սեր ավերակների վրա» (վիպակ, 1971)
* «Լուռ մանուշակ» (պատմվածք, 1972)
* «Երբ ես ջրահարս էի» (պատմվածք, 1972)
* «Անուն թռչնի համար, կամ թեյախմություն դեղին վերանդայի վրա. տպավորությունների խրոնիկա» (1975)
* «Քեռի մեծատառով, կամ Մեծ դադար» (պատմվածք, 1976)
* «Ատամի սեփականատիրոջ գրառումները» (պատմվածք, 1978)
* «Պարտապանի խրճիթ. Պատահարների, պատահականությունների, անհեթեթ ծայրահեղությունների և անհնարինությունների վեպ» (1981)
* «Դժբախտությունը ցրողը կամ 20-րդ դարի սամպոն» (պատմվածք, 1981)
* «Պայթուցիկների դրախտը» (վիպակ, 1983)
* «Կոլեկցիոների մահը. հեքիաթ խելացիների համար»(1984)
* «Երկնային հիմնադրումը կամ վախկոտ քաջի խոստովանությունը» (վիպակ, 1989)
* «Ուտելի երազներ կամ լավ իմաստունի սխալը» (վիպակ, 1992)
* «Թավշյա ճանապարհ. տպավորությունների տարեգրություն» (1993)
* «Վերջին դատաստան» (պատմվածք)
* «Թեթև պալատ» (պատմվածք)
* «Հյուր պատշգամբից» (պատմվածք)

### Հրապարակումներ՝ Հավաքածուներ, ընտրված գործեր
* Ընտրված ստեղծագործությունները 2 հատորով. Լ.: Արվեստ. Գրականություն, 1975. – 50000 տպաքանակ։
* Ընտրված ստեղծագործությունները 2 հատորով. Լ.: Արվեստ. Գրականություն, 1982. – 25000 տպաքանակ։
* Հավաքած ստեղծագործությունները 4 հատորով. Լ.: Արվեստ. գրականություն, 1991-1995 թթ.

### Հրատարակություններ՝ Պոեզիայի գրքեր
* Լուսավոր ափ. — L.:: Goslitizdat, 1940. — 104 էջ. — 5000 օրինակ։
* Պաշտպանություն. — L.:: Goslitizdat, 1943. — 36 էջ. — 10000 օրինակ։
* Արվարձան. - Լ. Մ.: Սովետական գրող, 1946. - 102 էջ. — 10000 օրինակ։
* Մոսկվայի մայրուղի. - Լ.: Սովետական գրող, 1951. - 144 էջ. — 10000 օրինակ։
* Ծովափնյա. - Լ.: Սովետական գրող, 1955. - 132 էջ. — 10000 օրինակ։
* Պոեզիա. - Լ.: Սովետական գրող, 1956. - 204 էջ. — 10000 օրինակ։
* Անսպասելի օր. - Լ.: Սովետական գրող, 1958. - 148 էջ. — 5000 օրինակ։
* Պոեզիա. - Մ. Լ.: Գեղարվեստական գրականություն, 1960. - 304 էջ. — 7000 օրինակ։
* Երկրի նշաններ. - Լ.: Սովետական գրող, 1961. - 124 էջ. — 5000 օրինակ։
* Երկնքին մոտ. - Լ.: Դեթգիզ, 1962. - 192 էջ. — 100000 օրինակ։
* Բանաստեղծություններ. - Լ.: Լենիզդատ, 1965. - 300 էջ. — 50000 օրինակ։
* Պահոցներ. - Լ.: Սովետական գրող, 1967. - 80 էջ. — 40000 օրինակ։
* Բանաստեղծություններ Լենինգրադի մասին. - Լ.: Լենիզդատ, 1967. - 48 էջ. — 10000 օրինակ։
* Բանաստեղծություններ. - Լ.: Գեղարվեստական գրականություն, 1968. - 264 էջ. — 25000 օրինակ։
* Ընտրված բառեր. - L.: Young Guard, 1969. - 32 էջ. — 100000 օրինակ։
* Գլխի սենյակ. - Լ.: Սովետական գրող, 1970. - 80 էջ.
* Բանաստեղծություններ. - Լ.: Լենիզդատ, 1972. - 288 էջ. — 25000 օրինակ։
* Գունավոր ապակի. - Լ.: Մանկական գրականություն, 1974. - 160 էջ. — 50000 օրինակ։
* Հիշողության գոտի. - Լ.: Լենիզդատ, 1976. - 272 էջ. — 25000 օրինակ։
* Մեկնման կողմը. - M.: Sovremennik, 1979. - 240 էջ. — 20000 օրինակ։
* Հյուսիսային լանջ. - Լ.: Սովետական գրող, 1980. - 128 էջ. — 50000 օրինակ։
* Երկրորդ հիշողություն. - Լ.: Սովետական գրող, 1981. - 272 էջ. — 50000 օրինակ։
* Տարիներ և պահեր. - M.: Sovremennik, 1983. - 328 էջ. — 25000 օրինակ։
* Անձնական հավերժություն. - Լ.: Սովետական գրող, 1984. - 288 էջ. — 50000 օրինակ։
* Այս դարում. - L.: Lenizdat, 1987. - 320 էջ. — 25000 օրինակ։
* Գիշերային ծիծեռնակ. - Լ.: Մանկական գրականություն, 1991. - 206 էջ. — 50000 օրինակ։ — ISBN 5-08-000012-0
* Հրդեհի ճարտարապետություն. - Սանկտ Պետերբուրգ: Պետերբուրգի գրող, 1997. - 288 էջ. — ISBN 5-88986-003-8
* Բանաստեղծություններ. — Սանկտ Պետերբուրգ: Ակադեմիական նախագիծ, 2005. — 618 էջ. — 1000 օրինակ։ — ISBN 5-7331-0324-8

### Հրապարակումներ՝ Հեղինակային արձակ ժողովածուներ
* Ամպեր ճանապարհի վրա. Լ.՝ Սով. գրող, 1957. - 224 էջ. — 30000 օրինակ։
* Հիմա, ընդմիշտ և երբեք: Լ.: Լենիզդատ, 1963. - 366 էջ. — 65000 օրինակ։
* Բախտավոր պարտվող. Մ. Լ.՝ Սով. գրող, 1965. - 464 էջ. — 30000 օրինակ։
* Ուշացած հրաձիգ. L.: Sov.pisatel, 1968. - 540 p. — 100000 օրինակ։
* Ամպեր ճանապարհի վրա. Լ.: Երեխան: lit., 1969. - 224 p. — 75000 օրինակ։
* Վշտի քույր. L.: Lenizdat, 1970. - 352 p. — 100000 օրինակ։
* Աղջիկ ժայռի մոտ. Մ.: Գիտելիք, 1971. - 224 էջ. — 100000 օրինակ։ (2-րդ հրատ. - 1991)
* Վշտի քույր. Մ.: Սով. Ռուսաստան, 1973. - 320 էջ. — 75000 օրինակ։
* Համեստ հանճար. M.: Young Guard, 1973. - 272 p. — 100000 օրինակ։
* Անուն թռչնի համար. Լ.՝ Սով. գրող, 1976. — 432 с. — 30000 օրինակ։
* Անուն թռչնի համար. Լ.՝ Սով. գրող, 1977. - 542 էջ. — 100000 օրինակ։
* Կլոր գաղտնիք. Լ.: Երեխան: lit., 1977. - 288 p. — 100000 օրինակ։
* Վշտի քույր, երջանիկ պարտվող, հինգ «ոչ» ունեցող մարդ («Լենինգրադյան գրողների պատմություններ», Լ.՝ Լենիզդատ, 1980) — 528 էջ, 50 000 օրինակ։
* Անուն թռչնի համար. Լ.՝ Սով. գրող, 1983. - 512 էջ. — 200000 օրինակ։
* Պարտապանի խրճիթ. Լ.: Լենիզդատ, 1983. - 576 էջ. — 100000 օրինակ։
* Հեքիաթներ խելացիների համար. Լ.: Լենիզդատ, 1985. - 542 էջ. — 100000 օրինակ։
* Հեքիաթներ խելացիների համար. Լ.: Արվեստ. lit., 1987. - 542 p. — 50000 օրինակ։
* Ուշացած հրաձիգ. Լ.՝ Սով. գրող, 1987. - 672 էջ. — 100000 օրինակ։
* Հեքիաթներ խելացիների համար. L.: Lenizdat, 1990. - 620 p. — 100000 օրինակ։
* Աղջիկ ժայռի մոտ. Մ.: Գիտելիք, 1991:
* Պարտապանի խրճիթ. M.: Terra, 1994. - 394 p. — 50000 օրինակ։
* Հեքիաթներ խելացիների համար. SPb.: Art. lit., 1995. - 588 p. — 5000 օրինակ։
* Պարտապանի խրճիթ. SPb.: Art. lit., 1995. — 606 p. — 5000 օրինակ։
* Վշտի քույր. Սանկտ Պետերբուրգ: Bibliopolis, 1995. - 476 p. — 5000 օրինակ։
* Համեստ հանճար. M.: Ripol-Classic, 1997. - 448 p. — 20000 օրինակ։
* Հորեղբայրը մեծատառով։ M.: Ripol-Classic, 1998. - 444 p. — 2000 օրինակ։
* Թավշյա ճանապարհ. Սանկտ Պետերբուրգ: Blitz, 1999. - 174 p. — 3000 օրինակ
* Աղջիկը ժայռի մոտ (Մոսկվա: AST, 2002)
* Դրախտ պայթուցիկների վրա (Սանկտ Պետերբուրգ: Azbuka-classic, 2004)
* Պարտապանի խրճիթը  (Սանկտ Պետերբուրգ: Terra Fantasica, 2004 թ.)
* Հիշողությունների տերևաթափ (Սանկտ Պետերբուրգ: Logos, 2007)

## Թատրոն, կինո, երաժշտություն
### Էկրանավորում

* 1993 - «Երջանիկ անհաջողակը»

* 2018 — «Պարտապանի խրճիթը»
* 2018 — «Հրեշտակը տոնզիլիտ ունի»՝ հիմնված «Վշտի քույրը» պատմվածքի վրա

### Ներկայացումներ
* Մոսկվայի «ՄՕՍՏ» բաց ուսանողական թատրոնի խաղացանկում ընդգրկված է «Երջանիկ անհաջողակը» ներկայացումը։ Ներկայացումը արժանացել է մի շարք մրցանակների տարբեր փառատոներում

* «Մեռնելու ժամանակ չկա» մենախոսության մեջ (հեղինակ՝ Ա. Ծապիկ) Եվգենի Պետրոսյանը կարդում է Վադիմ Շեֆների «Աշխարհում լավ է և ազատ» բանաստեղծությունը։

### Երաժշտություն
* Լենինգրադի Forward ռոք խումբը գրել է «Get an Enemy» երգը (1987 թվականի «Հերոսներ և պարեր» ժապավենային ալբոմ)՝ Վադիմ Շեֆների «Անձնական թշնամի» պոեմի հիման վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտաֆանտաստիկ գրողներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռազմական թղթակիցներ