Իլուլիսատ

**Իլուլիսատ** () հայտնի է նաև որպես Յակոբսհավն , քաղաք Արևմտյան Գրենլանդիայում, Ավանաատա մունիցիպալիտետի վարչական կենտրոնը։ Այն գտնվում է Բևեռային շրջանից մոտ 350 կմ հյուսիս։ 2025 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմել է 5․149 մարդ, ինչով այն Գրենլանդիայի մեծությամբ երրորդ քաղաքն է՝ Նուուկից և Սիսիմիուտից հետո։ Քաղաքում գրեթե այնքան շնասահնակային շներ կան, որքան մարդիկ։

Անվան բառացի թարգմանությամբ Ilulissat-yը նշանակում է «այսբերգներ»։ Քաղաքի մոտ գտնվող Իլուլիսատ Իսֆյորդ ֆյորդը ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում, ինչը քաղաքը դարձրել է Գրենլանդիայի ամենահայտնի զբոսաշրջային ուղղությունը։ Ներկայումս տուրիզմը քաղաքի հիմնական տնտեսական ճյուղն է։

## Պատմություն
Հնագիտական պեղումները ցույց են տվել, որ այդ տարածքում մարդկանց առաջին բնակեցումները թվագրվում են մոտ մ.թ.ա. 3500 թվականով։ Քաղաքից մոտ երկու կիլոմետր հարավ-արևմուտք՝ Սերմերմիուտում, հայտնաբերվել են մ.թ.ա. II հազարամյակին վերաբերող բնակավայրերի հետքեր։ Նախկինում այդտեղ գտնվել է կղզու խոշորագույն բնակավայրերից մեկը, որտեղ ապրել է շուրջ 250 մարդ։ Ժամանակակից քաղաքը հիմնադրվել է 1741 թվականին դանիացի միսիոներների կողմից։

1879 թվականին այդտեղ ծնվել է  դանիացի ազգագրագետ, մարդաբան և հայտնի հետախուզող Կնուդ Ռասմուսենը։ Այսօր նրա տունը ծառայում է որպես թանգարան, որտեղ ներկայացված են նրա արշավներից հավաքված նյութերն ու ցուցանմուշները։ Քաղաքում գործում է նաև Իլուլիսատի արվեստի թանգարանը՝ երկրի հյուսիսային մասի գլխավոր ցուցասրահը, ինչպես նաև Սառցե թանգարանը, որը նվիրված է կղզու երկրաբանությանը և սառցաբանությանը։ Այնտեղ ցուցադրված են նաև դանիացի վերաբնակների և ինուիտների ձեռագործ աշխատանքներ։

2008 թվականի մայիսի 27-29-ը քաղաքում անցկացվել է Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոսի հարցերով համաժողով, որին մասնակցել են Կանադայի, Դանիայի, Նորվեգիայի, Ռուսաստանի և ԱՄՆ-ի արտաքին գործերի նախարարները։

## Տնտեսություն
Տեղի բնակչության ավանդական զբաղմունքները հիմնականում ձկնորսությունն ու ծովային կենդանիների որսն են։ Սակայն բնակիչների հիմնական եկամտի աղբյուրը զբոսաշրջությունն է։

## Տրանսպորտ
Տրանսպորտային կապը իրականացվում է օդային ճանապարհով, որը սպասարկում է տեղական «Air Greenland» ավիաընկերությունը։

## Իլուլիսատի օդանավակայան
Իլուլիսատի օդանավակայան միջազգային փոքր օդանավակայան է, որը սպասարկում է Իլուլիսատը, Գրենլանդիան, ամբողջ Դիսկո ծոցի շրջանը, Հյուսիսային և Արևմտյան Գրենլանդիան: Այն Գրենլանդիայի երրորդ ամենածանրաբեռնված օդանավակայանն է և երկրորդը՝ Գրենլանդիայում միջազգային ուղևորափոխադրումների համար: Օդանավակայանը գտնվում է Իլուլիսատից հյուսիս-արևելք, քաղաքի կենտրոնից ընդամենը 2.8 կիլոմետր (1.7 մղոն) հեռավորության վրա: Այն կառուցվել է 1984 թվականին՝ փոխարինելով ուղղաթիռային հրապարակին։

## Իլուլիսատ Իսֆյորդ

40 կմ երկարությամբ Իլուլիսատ Իսֆյորդը լցված է Սերմեկ-Կուջալլեկ սառցադաշտից սահող այսբերգներով։ Այն ունի մոտ 5 կմ լայնություն, իսկ սառույցի հաստությունը ստորին հատվածում հասնում է մի քանի հարյուր մետրի։ Սա Հյուսիսային կիսագնդի ամենաարտադրողական սառցադաշտային համակարգերից մեկն է։ 2004 թվականին ֆյորդը ներառվել է ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։

## Սպորտ
Քաղաքում է հիմնված «Nagdlunguaq-48» ֆուտբոլային ակումբը, որը մասնակցում է Գրենլանդիայի տղամարդկանց ֆուտբոլի առաջնությանը՝ երկրի բարձրագույն մրցաշարին։ Թիմը իր լիգայի խաղերը անցկացնում է Նուուկում և մինչև 2016 թվականը տասն անգամ դարձել է առաջնության հաղթող։

## Կինո
Դանիական «Borgen» հեռուստասերիալի չորրորդ եթերաշրջանը (2022) մասամբ տեղի է ունեցել Իլուլիսատում և նկարահանվել է տեղում։ Քաղաքը նաև հանդիսացել է «Smilla's Sense of Snow» (1997) ֆիլմի նկարահանման վայրերից մեկը։

## Նշանավոր մարդիկ
*Կնուդ Ռասմուսեն (1879-1933), հայտնի բևեռային հետազոտող և մարդաբան, որին անվանում են «էսկիմոլոգիայի հայր»։ Ծնվել է Իլուլիսատում։ Նա առաջին մարդն է եղել, որը շան սահնակով անցել է Հյուսիսարևմտյան անցումը։ Նա հայտնի է մնում Գրենլանդիայում, Դանիայում և կանադացի ինուիտների շրջանում։
*Յորգեն Բրյոնլունդը (1877–1907), բևեռային հետազոտող, ծնվել է Իլուլիսատում, մեծացել է Ռասմուսենի հետ և ուղեկցել է նրան, մասնակցել է Գրենլանդիա կատարած երկու արշավի (1902-1904, 1906-1908) և նշանակալի ներդրում ունեցել, հիմնականում, Գրենլանդիայի հյուսիսարևելյան շրջանների ուսումնասիրության գործում։ 
*Քրիստինե Ռաահաուգե (1949-2022), քաղաքական գործիչ, ակտիվիստ, էսկիմոլոգ և գրող։
*Ջենս Ռոզինգ (1925-2008), նշանավոր գրենլանդացի նկարիչ, գրող և պատմող էր։ Նա ստեղծել է Գրենլանդիայի զինանշանը, բազմաթիվ գրենլանդական փոստային նամականիշներ, ինչպես նաև նկարազարդել է մանկական գրքեր և ստեղծել արվեստի բազմազան գործեր։
*Ռիկի Էնո Յորգենսեն, մրցարշավորդ հեծանվորդ (1989)։

## Քույր քաղաքներ
 Ֆրեդերիցիա
 Հաբնարֆյորդյուր
 Ֆուգլաֆյորդյուր

## Պատկերասրահ

File:KRABBE(13) Greenland. Church and doctor's residence of the town Jakobshavn - Ilulissat (11340038626).jpg|Քաղաքի եկեղեցին և բժշկական կենտրոնը (1900)
File:Ilulissat, Greenland (Quintin Soloviev).png|Իլուլիսատի նավահանգիստ
File:Costa Luminosa in the fjord front Ilulissat - panoramio.jpg|Կրուիզային նավեր Իլուլիսատ Իսֆյորդի մոտակայքում
File:FourHuileBaleineTrankessel.JPG|Մեծ կաթսա որը նախատեսված է կետի ճարպ եռացնելու համար
File:Rasmussenhaus.JPG| Կնուդ Ռասմուսենի ծննդավայրը Իլուլիսատում, Գրենլանդիա,  Կնուդ Ռասմուսենի թանգարան
File:Greenland-Ilulissat-26.jpg|Կայակինգով զբոսանք Իլուլիսատում
File:Dog sled road sign ilulissat 2007-08-23 retouched.jpg|Շների սահնակի ցուցանակ Իլուլիսատում
File:Ilulissat-port.jpg|Կրուիզային նավ Իլուլիսատի նավահանգստում
File:Ilulissat.jpg|Իլուլիսատ, քաղաքի հին մասը՝ Իլուլիսատի սառցե ֆյորդից եկող սառցաբեկորների ֆոնին
File:Greenland 4, Ilulissat, soccer field.jpg|Ֆուտբոլի դաշտը
File:Ilulissat welcome sign (Quintin Soloviev).png|Իլուլիսատի ողջույնի ցուցանակը
File:Ilulissat-airport-runway.jpg|Իլուլիսատի օդանավակայանը
File:Blue iceberg in the Ilulissat icefjord - edited.jpg|Կապույտ սառցաբեկոր Իլուլիսատ Իսֆյորդում
File:Buiobuione - Greenland - Ilulissat Town.jpg|Իլուլիսատ քաղաքի տեսարանը ծովից
File:Ilulissat town with snow.jpg|Քաղաքը ձյան տակ
File:Buiobuione_-_Ilulissat_-_greenland_-_2018_-_7.tif|Լուսանկար ինքնաթիռից
File:Ilulissat Church - Greenland - Panoramic - View - Fjords - Buiobuione.jpg|Իլուլիսատի եկեղեցի


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի պաշտոնական կայք
* Kangia - Ilulissat Icefjord Official website
* Ilulissat entry at Visit Greenland&nbsp;– the official Tourism in Greenlandtourism website
* A Photographer's View of Ilulissat & Disko Bay Documentary produced by Florent Piovesan
* Google news Ilulissat
* Ilulissat museum and archive
* GEUS Maps of the Ilulissat area
* Satellite image of Retreating Terminus of the Ilulissat Glacier at the NASA Earth Observatory
* Avannaata Official municipal and city website
* Daily updated satellite images from Ilulissat Icefjord & Disko Bay

Կատեգորիա:1741 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի նավահանգստային քաղաքներ
Կատեգորիա:Գրենլանդիա
Կատեգորիա:Գրենլանդիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Գրենլանդիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Դանիայում
Կատեգորիա:Ֆյորդեր