Ներդրումների կայուն վերադարձ

**Ներդրումների կայուն վերադարձ** (, *S-ROI*), նախագծերում և նախաձեռնություններում ներդրումների բնապահպանական, սոցիալական և տնտեսական ազդեցությունները բացահայտելու և դրանց քանակական տեսք հաղորդելու մեթոդաբանություն (օրինակ՝ գործարաններ, նոր արտադրանքի մշակում, քաղաքացիական ենթակառուցվածքներ, արդյունավետության և թափոնների վերամշակման ծրագրեր և այլն):

S-ROI-ի նպատակն է առավել ամուր հիմքերի վրա դնել ռիսկեր-հնարավորությունների գնահատումը՝ ապահովելով նոր տեսանելիություն ոչ նյութական ներքին ծախսերի և օգուտների, ինչպես նաև էքստերնալների՝ սոցիալական, տնտեսական և բնապահպանական հետևանքների վերաբերյալ, որոնք սովորաբար հաշվի չեն առնվում ավանդական՝ դրամային հաշվարկի վրա հիմնված ծրագրային պլանավորման ընթացքում։

Քանի որ այն ներառում է նաև բնապահպանական ազդեցությունները, S-ROI մեթոդաբանությունը տարբերվում է նման անուն ունեցող՝ *ներդրումների սոցիալական վերադարձ* (SROI) մեթոդից։

## Ընդհանուր տեսություն և ծախսերի տեսակներ
S-ROI-ի հիմնական սկզբունքն է ոչ դրամային օգուտների և ծախսերի դրամայնացված մոդելների ստեղծումը։ Օգուտները կարող են ներառել խուսափած արտանետումները, խնայված ռեսուրսները կամ առողջության և արտադրողականության բարելավումը, մինչդեռ ծախսերը կարող են վերաբերվել հանրային առողջության վրա բացասական ազդեցություններին, ռեսուրսների կամ վերամշակման ծախսերի աճի հետ կապված ռիսկերին կամ ծրագրի ազդեցությանը մոտակայքում գտնվող ֆերմաների, ձկնորսական տնտեսությունների կամ տուրիստական վայրերի վրա։

Այս գործոնների քանակական գնահատումը փաստաթղթերով հաստատում է ներդրման ոչ նյութական արժեքները և հնարավորություն է տալիս դրանք ներառել որոշումների կայացման գործընթացում՝ կողք կողքի ավանդական ֆինանսական ROI ցուցանիշների հետ՝ ապահովելով լրացուցիչ խորություն, վստահություն և թափանցիկություն։ S-ROI-ի արդյունքները կարող են օգտագործվել նաև նախագծերի պետական կամ մասնավոր ֆինանսավորման դիմումների աջակցության համար։

Ինչպես իր նախորդ մեթոդաբանությունը՝ ընդհանուր ծախսերի գնահատումը (TCA), S-ROI-ն նույնպես հաշվի է առնում հինգ տարբեր ծախսային տեսակ։ Առաջին երկու տեսակները՝ ուղղակի և անուղղակի ծախսերը, նույնն են ինչ ավանդական ROI-ում և ներառում են նաև օգուտներ, օրինակ՝ եկամտի աճ։ Երրորդ տեսակը՝ պայմանական պարտավորությունները, ընդգրկում է այնպիսի ռիսկեր, ինչպիսիք են տուգանքները, պատիժները և այլն, որոնք դեռևս անորոշ են, սակայն դրանց ազդեցությունը հեշտությամբ տեսանելի է դառնում ֆինանսական հաշվետվություններում՝ դրանց տեղի ունենալու պարագայում։

Վերջին երկու տեսակները՝ ներքին և արտաքին ոչ նյութական ծախսերը, չեն արտահայտվում ֆինանսական հաշվետվություններում, այնուամենայնիվ իրապես գոյություն ունեցող ծախսեր են։ Ներքին ծախսերը վերաբերում են կազմակերպությանը, օրինակ՝ բրենդի արժեքի կորստին կամ աշխատակազմի բարոյական ցածր մակարդակից բխող արտադրողականության անկմանը։ Արտաքին ծախսերը, որոնք նաև կոչվում են բացասական արտաքին ազդեցություններ, համարվում են հասարակության ծախսեր, օրինակ՝ բնապահպանական վնասները կամ ազդեցությունը անշարժ գույքի գների վրա։

Բոլոր կատեգորիաներում S-ROI-ն դիտարկում է նաև օգուտները՝ բաղադրիչ, որը TCA մեթոդաբանության շրջանակում անտեսված էր։

## Ընդհանուր ծախսերի գնահատման պատմություն և գնահատում
Ներդրումերի կայուն վերադարձը (S-ROI) ծագել է «Ընդհանուր ծախսերի գնահատում» (TCA) մեթոդաբանությունից, որը համակարգվել է Ամերիկյան քիմիական ինժեներների ինստիտուտի (AIChE) կողմից։ TCA մեթոդաբանությունը առաջին անգամ կիրառման է ենթարկվել General Electric ընկերության կողմից 1980-ական թվականների վերջում՝ թափոնների կառավարման ներդրումային որոշումները ավելի ճիշտ ընտրելու և հիմնավորելու նպատակով։ Այնուհետև ԱՄՆ-ի և Նյու Ջերսի նահանգի բնապահպանական գերատեսչությունները Tellus ինստիտուտին հանձնարարել են ուսումնասիրել և կիրառել այս մեթոդը մի շարք նախագծերի վրա 1990-ական թվականների սկզբին։

Թեև այս աշխատանքները խոստումնալից արդյունքներ էին ցույց տվել, AIChE-ին կից Թափոնների նվազեցման տեխնոլոգիաների կենտրոնի անդամները զգացել են, որ մեթոդը պետք է ունենա ավելի հստակեցված արձանագրություն։ 13 ոլորտային մասնագետներից բաղկացած խումբը համագործակցել է Arthur D. Little խորհրդատվական ընկերության մասնագետների հետ՝ մշակելու TCA-ի իրականացման գործընթացը և 2000 թվականին հրատարակել մեթոդաբանությունը նկարագրող ձեռնարկ։ Սկզբնական մեթոդաբանությունն ուղղված էր որոշումների կորպորատիվ գնահատման մեջ ներառել ուղղակի և անուղղակի բնապահպանական ու անվտանգության ծախսերը։ Այն մշակվել էր արդյունաբերության ներկայացուցիչների կողմից՝ արդյունաբերական կիրառման համար և անցել էր հաստատման փուլ, որի ընթացքում Fortune 500-ի քիմիական ընկերությունների ֆինանսական տնօրենները ներգրավվել էին՝ ապահովելու, որ ֆինանսական հաշվարկները համապատասխանեն նրանց խիստ չափանիշներին։

Չնայած սկզբնական մեթոդաբանության նեղ շրջանակին և կենտրոնացվածությանը, մասնագետները հետագայում պարզել են, որ այս հիմնական մոտեցումը կարող է կիրառվել ոչ միայն բնապահպանական ու անվտանգության ծախսերի համար, այլ նաև առողջապահական ռիսկեր, սոցիալական ծախսեր և բոլոր կատեգորիաներում առկա օգուտներ ներառելու նպատակով։

Մի շարք մասնագետներ պետական ու արդյունաբերական գործընկերների հետ շարունակել են մեթոդաբանության զարգացումը՝ ընդգրկելով նաև օգուտների վերլուծությունը և բազմակողմ շահառուների տեսակետները, որոնք կազմում են S-ROI հայեցակարգի հիմքը։

## Գործընթաց և կիրառություններ
Սկզբնական տեղեկատվության հավաքագրման փուլը սովորաբար ներառում է միաժամանակյա երկխոսություն նախագծի պլանավորման կազմակերպության ներսում և դրսում գտնվող շահառուների (կամ նրանց փոխարինող ներկայացուցիչների) հետ՝ պարզելու տվյալ նախագծից առաջացող հնարավոր ազդեցությունների տեսակները։ Օրինակ՝ գործարանի նախագծի դեպքում շահառուները կարող են լինել աշխատակիցներ, մատակարարներ, շրջակա տարածքի բնակիչներ, արտակարգ իրավիճակների արձագանքող ստորաբաժանումներ և տեղական ինքնակառավարման մարմիններ։ Այս գործընթացում կարևոր է, որ շահառուներն իրենց լսված զգան և տեղեկացվեն մյուս շահառուների և որոշում կայացնողների տեսակետների մասին, ինչը նպաստում է փոխըմբռնման ձևավորմանը և այնպիսի լուծումների կայացմանը, որոնք կարող են բավարարել առավել կարևոր շահերի խմբերի պահանջները (այսինքն՝ օպտիմալացնել որոշումը)։

Շահառուների ներբերված տվյալները ծառայում են անորոշությունների քանակական գնահատմանն ու տարբեր սցենարների պայմաններում օգուտների և ծախսերի վերլուծությանը։

Այս եզրակացությունները կարելի է ներառել հավանականությունների մոդելավորման գործընթացում՝ համակարգված կերպով հայտնաբերելու հնարավոր իրադարձությունները, որոնք կարող են ազդել ներդրման եկամտաբերության վրա, գնահատելու դրանց հետևանքները և բացահայտելու առավելության հասնելու ուղիները։ Յուրաքանչյուր շահառուի համար կարող է կատարվել ներկայիս մաքուր արժեքի (Net Present Value - NPV) գնահատում՝ օգտագործելով Մոնտե Կառլո վերլուծություն՝ ներդրման շահութաբերության լավագույն, ամենավատ և ամենահավանական սցենարների վերլուծության նպատակով։

Օրինակներից մեկը կարող է լինել վտանգավոր քիմիական նյութի փոխարինումը ավելի անվտանգ այլընտրանքով։ S-ROI մեթոդը հնարավորություն է տալիս գնահատել արդյունաբերական պատահարների հնարավոր ազդեցությունները՝ ներառյալ տուգանքների, դատական գործերի, բրենդի հեղինակությանը և աշխատակիցների հետ հարաբերություններին հասցված վնասների ռիսկերը։ Այս վերլուծությունները ցույց են տալիս, թե արդյոք կանխարգելիչ միջոցառումները, ինչպես օրինակ՝ լրացուցիչ վերապատրաստումը կամ կրկնակի անվտանգության համակարգերը, ավելորդ բեռ են, թե ներդրում, որը արժե կատարել՝ ռիսկերը նվազեցնելու համար։

Այլ օրինակներ են՝ թափոնների վերածումն էներգիայի ձեռնարկությունների S-ROI վերլուծությունները, ինչպես նաև շինարարական նախագծերում բետոնի արտադրության ժամանակ առաջացող թափոնների վերամշակման համակարգի ներդրումը։ S-ROI-ի վերլուծության միջոցով գնահատվել է ներդրման վերադարձը՝ վերլուծելով նախնական և գործառնական ծախսերը, ջրի օգտագործման և թափոնների հեռացման ծախսերի խնայողությունները, ինչպես նաև ծրագրի մասշտաբայնացման հնարավորությունները։

S-ROI մեթոդը կարող է կիրառվել նաև ավելի լայն խնդիրների ուսումնասիրության համար։ Dow Chemical ընկերությունը տարիներ շարունակ օգտագործել է S-ROI-ն (և դրա նախորդը ևս՝ TCA-ն)՝ իր տասնամյա կայուն զարգացման նպատակների գնահատման համար։ Այս գնահատումը օգնում է հիմնավորել առաջին հայացքից ցածր եկամտաբերությամբ թվացող քաղաքականությունները և ընտրել ու օպտիմալացնել այն նպատակները, որոնք առավելագույն օգուտ են ապահովում բոլոր շահառուների համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆինանսներ