Մի հորթի պատմություն

«**Մի հորթի պատմություն**», հայ գրող, հրապարակախոս, Հայաստանի գրողների միության անդամ Սերո Խանզադյանի պատմվածքներից, որը զետեղված է «Մերոնք ու մեր հարևանները» շարքում։ Գրվել է 1951 թվականին։

## Գնահատական
Հոգևոր ու բարոյական նկարագրի յուրահատուկ կերպ ունեն Ս. Խանզադյանի «Կարմիր շուշաններ», «Յոթերորդ աղբյուրը», «Կորած արահետներ», «Անձրևից հետո», «Մերոնք ու մեր հարևանները» շարքերի պատմվածքների հերոսները: Դրանք առաջին հայացքից կարծես սովորական պատմություններ են լեռնաշխարհի, այնտեղ ապրող մարդկանց, նրանց բարքերի, առօրյա հոգսերի, հետաքրքրությունների, բնության հետ ունեցած փոխհարաբերությունների վերաբերյալ: Սակայն պատմվածքներից յուրաքանչյուրն առանձին վերցրած մարդու ճակատագիր է՝ ներկայացված հասարակական կյանքի բարդ ու խճճված հանգույցներում:Մերոնք և մեր հարևանները. այդպես է նա կոչել պատմվածքների իր ժողովածուներից մեկը: Խանզադյանի հերոսները՝ անդադրում վարպետ Ռուբենը, հարյուրամյա Մեհրաբ պապը, շատախոս ու փչան Քերոբը, դագաղագործ Դանելը, լալ բատրակ Համազը, պատկերված են ինքնատիպ ու հենց նրանց բնորոշ հոգեբանական գծերով, որոնք որոշակի պահին, իրավիճակում գլխավոր դեր են կատարում: Աբունց Առաքել ապերը տարօրինակ մարդ է: Նա սովոր է ամեն ինչ անել լրջորեն, հիմնավոր, մինչև կատարյալ դարձնելը: Հունձ անելիս մինչև ուշ երեկո նա մանգաղը ձեռքից ցած չի դնի, հարսանքատանը այնքան կուտի, մինչև որ միսը խցանվի կոկորդում, կեռասի ծառից չի իջնի, մինչև որ չպոկի վերջին հատիկ միրգը: Պուղանը մոր ծիծ կտրող խորամանկ մարդ է: Առանց դժվարության, նա խաբելով հիմար վիճակի մեջ է դնում այն մարդուն, որի համար ինքն իր ընկերոջ հետ տուն է կառուցում: Լողլող Ուհանը ողջ կյանքում իրեն գյուղում ամենաքաջարի մարդու տեղ է դրել: Ողջ կյանքում ճամարտակել է, իբր ինքը ամենից անվախն է, իսկ փորձության պահին դուրս է գալիս ամենաողորմելի վախկոտ: Երբեմն պատմվածքը վերաճում է ակնարկի (կամ հակառակը), բայց դա չի նսեմացնում նրա արժեքը: Ինքը՝ գրողն է ասել, որ տաղանդավոր հրապարակախոսությունը համարում է գեղարվեստական լիարժեք ստեղծագործություն:

## Սյուժե
Գյուղացի Գալուստը հանդից տուն էր վերադառնում։ Էշին երկու խորոմ խոտ էր բեռնել։ Երբ գյուղ էր հասնում, նկատում է, որ հոգնած, տրորված արահետով մենմենակ դեպի սար էր գնում մի սպիտակ հորթ։ Մի նիհար հորթ էր՝ վզից պարանի մի կտոր կախված։ Ճանաչում է, որ հաշվապահ Փարսու հորթն է։ Փարսին փչած տիկ է, իսկ նրա կինը՝ նիհար, վիզը տանձի կոթ։ Նրա մասին Կոլխոզի նախագահը ասում էր, որ ասես լուծողական խմած էծ  լինի, եթե  քթից բռնեն, շունչը կտա։ Հաշվապահ Փարսին հառաչում էր, թե կնիկ ա էլի հո մսացու չի պահում։ Փարսու հորթը գյուղից փախչում է դեպի սար։ Գալուստն էշից իջնում է, որ հորթին բռնի, բերի գյուղ։ Գալուստը բարկանում է, որ հորթն իրենից առաջ է ընկնում և ինքը չի կարողանում հասնել հորթի հետևից։ Հորթն՝ իր հորթային խելքով ու գժությամբ, թռավ-գնաց։ Ամռան երեկո է, ամռան հոգնած գյուղ։ Ե՛վ թաց, և՛ չոր խոտի բույրեր են գալիս։ Փարսին տեղ հասավ։ Բակն ու տունը  լցվել էր ձվով տապակված կանաչ լոբու բույրով։  Կինն օգնեց բեռներն իջեցնել էշի վրայից։ Հետո հարցրեց ամուսնուն, թե արդոք ամուսինը չի հոգնել։ Հոգատար կինը տաք ջրով լվացավ ամուսնու ոտքերն ու գլուխը, նոր հագուստ հագցրեց, նստեցին պատշգամբում դրված թախտին։ Կինը երեխաներին պառկեցրել էր ննջարանում, իսկ ամուսինները քնում են պատշգամբում։ Գալուստը դեռ չէր հասցրել ոչինչ ուտել, երբ լսվեց  հաշվապահ Փարսու բարակ ձայնը։ Ով ձայն էր տալիս, թե իր հորթը կորել է, և որ տեսնողը թող ձայն տա իրեն։ Գալուստը ձեռքի ուտելիքը թողնում է, մոտենում պատշգամբի բազրիքին։ Գալուստն ասում է, որ ինքը տեսել է նրա հորթին։ Փարսին հարցրեց, թե որտեղ է տեսել իր հորթին, իսկ Գալուստը պատասխանում է նրան, որ հորթին տեսել է Ծակ քարի տակ։ Եվ չի կարողացել բռնել հորթին, որ տուն բերի։ Փարսին հարցնում է, թե որ կողմ է գնացել հորթը, իմանում է, որ սարի կողմն է գնացել։ Փարսին հեռացավ, գնալով անլսելի դարձան ձիու ոտնաձայները։ Գալուստը կնոջ տապակած լոբին հաճույքով էր ուտում, բայց Փարսու հայտնվելը թթվեցրեց նրա ախորժակը։ Կինը, ամուսնու անհանգստությունից նեղվելով, ասում էր, որ «չէ»-ից լավ պատասխան չկա։ Մութն ընկավ։ Պառկեցին, որ քնեն, պատշգամբում զով էր, կնոջից սամիթի հոտ էր բուրում։ Մեկ էլ հանկարծ  նորից լսվեց Փարսու ձայնը, ով նորից եկել էր ու Գալուստից հարցնում էր, թե ուր գնաց իր հորթը։ Գյուղը քնել էր։ Ու մի քանի անգամ եկավ-գնաց, Գալուստն արդեն դժվարանում էր թաքցնել զայրույթը։ Գալուստը կորցրել էր քունը, ձորը թթվել էր, ականջում բզեզ կար՝ «Գալո՛ւստ, հե՜յ, Գալո՛ւստ»։ Լույսը չէր բացվել, Գալուստը էշով գնում էր հանդ։ Թվում էր՝ փախչում է հաշվապահ Փարսուց։ Իր անունը կատաղած շուն դարձած հալածում էր խեղճին։ Փարսին Գալուստին տանում է, որ հորթի հիզը ցույց տա, գտնում են, ցույց է տալիս, Փարսին հիզով առաջ է շարժվում։ «Է՜, էս ինչ զուլում ստացվեց, ա՛յ մարդ, հորթս կորավ-պրծավ»։ Երեկո էր արդեն։ Գալուստը հազիվ ոտքը տան շեմին էր դրել, լսվեց Փարսու ձայնը։ Կանչում էր Գալուստին, վերջինս հարցնում է, թե գտավ հորթին։ Փարսին պատասխանում է, որ չի գտել, հորթի գլուխը վրան չի, հորթը կերել են։ Սև օձի պես շշուկն անցավ գյուղով, Փարսու կինը սրա-նրա ականջին հասցնում էր, թե իրենց հորթը Գալուստի խաչովն է թաղվել, ծախել է մի գրուզավիկի շոֆերի, կամ մորթել կերել է։ Այս անախորժ զրույցները հասան Գալուստի կնոջ ականջին, լաց եղավ։ Շրջկենտրոնից միլիցիայի քննիչ եկավ, խուզարկեց Գալուստի տունը, գոմը, մարագը, որ հորթի հետքեր գտնի, բայց չկար։ Թուքը Գալուստի բերանում ցամաքել էր, չգիտեր՝ ինչ անի, քննիչը նրա պատմածը գրի է առնում։ Քննիչն ասում է, որ  հորթի տերը նրան է կասկածում և ունի իրավունք։ Երկու օր անցավ, Գալուստին գործից կտրեցին, կանչեցին լրացուցիչ քննության։ Գնաց, վերադարձավ կինը հարցրեց, թե ինչ լուր կա, ամուսինն ասաց, որ իրեն դատի են տվել։ Կինը լաց եղավ։ Էշը քաղցած էր, ճրագը չէր վառվում, կինը լոբի չէր տապակել և հոտը չէր տարածվել։ Փարսու կինը՝ ձայնը գլուխը գցած, անվանարկում էր խեղճերին, մեղադրում, Գալուստը թուլացած նստում է բակի մեջտեղում ու բռնում գլուխը․․․

## Կերպարներ

* Փարսի
* Փարսու կին
* Գալուստ
* Գալուստի կին
* քննիչ

## Տես նաև
* Հորովելը
* Խղճի խայթ
* Իմ սխալը
* Դագաղ Դանելը

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Հեռուստաթատրոն․ Մի հորթի պատմություն

Կատեգորիա:Սերո Խանզադյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1983 գրքեր