open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Յան Եսենիուս

**Յան Եսենիուս** (*Ян Jesenský* Սլովակիայում կամ *Jeszenszky Янош* в Հունգարիայում, ), Սլովակիայի, Լեհաստանի, Չեխիայի և Գերմանիայի բժիշկ, քաղաքական գործիչ և փիլիսոփա։ Եսենիուսն ուներ հին հունգարական (մադյարական) *Jeszenszky* տոհմի ընտանիքի ծագում։ Նա իր մասին գրել է իր սեփական ստեղծագործություններում, ինչպես *eques Ungarus*-ի մասին (*հունգարական [[ասպետ]]ի մասին*)։ Հայտնի է իր ողբերգական ճակատագրով և անատոմիայի և վիրաբուժության ոլորտում աշխատանքներով։

## Կենսագրություն
Եսենիուսը ծնվել է Բրեսլաուում (Վրոցլավ)։ Այնտեղ նա սովորել է Ելիզավետայի գիմնազիայում։ 1583 թվականից սովորել է Վիտենբերգի համալսարանում, 1585 թվականից՝ Լայպցիգի համալսարանում, իսկ 1588 թվականից՝ Պադովայի համալսարանում։

1593 թվականից Եսենիուսը Սաքսոնիայի արքայազնի բժիշկն էր, իսկ 1594 թվականից Վիտենբերգ համալսարանի անատոմիայի պրոֆեսորը։ 1600 թվականին նա բնակություն հաստատեց Պրահայում, այնտեղ աշխատել է որպես պրոֆեսոր և Բոհեմիայի թագավորի և Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսր Ռուդոլֆ II-ի անատոմիական խորհրդատու։ 1617 թվականին ընտրվել է Պրահայի համալսարանի ռեկտոր (Պրահայի Կարլի համալսարան)։

1600-ական թվականներին նա հանրային մեծ հետաքրքրություն առաջացրեց իր նկատմամբ, Պրահայում հանրային դիահերձումներ կատարելով։ (Դիահերձման մասին նրա գրառումներն հրատարակվել են 2005 թվականին Պրահայի Կարլի համալսարանի հրատարակության կողմից)։

## Քաղաքական կարիերա
Յան Եսենիուսը ծառայում էր նաև որպես դիվանագետ։ Բոհեմիայում Հաբսբուրգների հեռացումից հետո նա մի քանի դիվանագիտական առաքելություններ է ստանձնել նորընտիր թագավոր Ֆրիդրիխ 5-րդի նկատմամբ։

1618 թվականին Եսենիուսը ձերբակալվեց Պրեսբուրգում (այժմ Բրատիսլավա, Սլովակիա) և բանտարկվեց։ Այնուամենայնիվ, դեկտեմբերին նա ազատ արձակվեց երկու գերի Հաբսբուրգների դիմաց։ Գոյություն ունի լեգենդ, որ իր ազատ արձակումից առաջ նա բանտախցի պատի վրա գրել է **IMMMM**: Ֆերդինանդն այս հապավումը մեկնաբանել է որպես *Imperator Mathias Mense Martio Morietur *, ինչը լատիներենով նշանակում է. «Մաթիաս կայսրը կմեռնի մարտ ամսին»։ Լեգենդն ասում է նաև, որ իբրև թե գրվել է մեկ այլ մարգարեություն. *Iesseni, Mentiris, Mala Morte Morieris * («Եսենիուս, դու ստում ես, դու կմեռնես սարսափելի մահով»)։

Երկու կանխատեսումներն էլ կատարվեցին. Կայսր Մաթիասը մահացավ 1619 թվականի մարտին, իսկ Եսենիուսը 1620 թ. ձերբակալվեց Սպիտակ լեռան ճակատամարտում Ֆրիդրիխ Ֆերդինանդ II-ի պարտությունից հետո և 1621 թվականին Հին քաղաքի հրապարակում մահապատժի ենթարկվեց Չեխիայի բնակավայրերի ապստամբության 26 այլ առաջնորդների հետ։

Եսենիուսի ամենահայտնի փիլիսոփայական գործը հանդիսանում է Զորոաստրը (1593):

## Գրականություն
* Ľudo Zúbek: Доктор Jesenius, Szlovákiai Szépirodalmi Könyvkiadó-Мора Ференц Könyvkiadó, Братислава(Стороны Братиславы)-Будапешт, 1958. (Венгерский)
* Ľudo Zúbek: Доктор Jesenius, Мора Ференц Könyvkiadó, Будапешт, 1966. (Венгерский)
* Ruttkay Ласло: Jeszenszky (Ессениус) Янош és кора 1566—1621, Земмельвейс Orvostörténeti восторге от его удобного расположения és Könyvtár, Будапешт, 1971. (Венгерский)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Չեխ բժիշկներ
Կատեգորիա:Չեխ գիտնականներ
Կատեգորիա:Չեխ գրողներ
Կատեգորիա:Չեխ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Չեխ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Չեխիայի քաղաքական գործիչներ
Էրզյաներենի օր

**Էրզյական լեզվի օր** (), էրզյական ժամանակակից ազգային տոն։ Ստեղծվել է 1993 թվականին Անատոլի Ռյաբովի անվան էրզյական լեզվի փրկության հիմնադրամի կողմից (Սարանսկ)։ Տոնը նշվում է ապրիլի 16-ին, առաջին էրզյացի պրոֆեսոր Անատոլի Ռյաբովի ծննդյան օրը։

Ներկայումս Էրզյական լեզվի օրը նշվում է ոչ միայն Մորդովիայում, որտեղ էրզյական լեզուն ռուսերեն և մոկշաներեն լեզուների հետ հավասարապես համարվում է պաշտոնական լեզու, այլ նաև էրզյացիների բնակության մյուս վայրերում՝ Նիժնի Նովգորոդի մարզ, Սամարայի մարզ, Մոսկվայի մարզ, Չելյաբինսկի մարզ և Մուրմանսկի մարզերում։ Տոնակատարությունը ավանդաբար նշվում է նաև արտասահմանում, Էստոնիայում («Սյատկո» Էրզյան ընկերություն) և Ֆինլանդիայում։ Մոսկվայում միջոցառումը կազմակերպում է «Էրզյան վայգել» («Էրզի ձայնը») ընկերությունը, իսկ Սանկտ Պետերբուրգում և Լենինգրադի մարզում՝ «Էլե» Էրզյան միավորման անդամները։

Տոնակատարության պաշտոնական ծրագիր ակնհայտորեն ամրագրված չէ և սովորաբար անցկացվում է դպրոցներում ու մանկապարտեզներում բաց դասերի տեսքով, հանդիպումներ հանրահայտ գրողների և բանաստեղծների, մշակույթի գործիչների հետ, կազմակերպվում են համերգներ։ Միջոցառման նպատակն է ցուցադրել էրզյան լեզվի և գրականության, ինչպես նաև այլ ազգային նվաճումները։ Միջոցառման անցկացման դահլիճում պարտադիր տեղադրվում է Անատոլի Պավլովիչ Ռյաբովի դիմանկարը, որը զարդարում են ծաղիկներով և ազգային դրոշներով, գրառումներ են կատարում էրզյան լեզվով։ Միջոցառման պաշտոնական մասը սկսվում է «Տյուշտյա» երգով, սովորաբար Սարանսկում այս երգը կատարում է «Տորամա» անսամբլը։ Այնուհետև վառվում է ծննդյան մոմը` շտատոլը։ Մոմը վառելու իրավունքը տրվում է հարգված և հանրահայտ մարդու, որից հետո ընտրվում են Էրզյան ավագանու նախագահության խորհրդի անդամության թեկնածուները ():

## Տես նաև
* Ծյուշծյան
* Էրզյան Մաստոր

## Էրզական լեզվի օրը Ռուսաստանի մարզերում և ոչ միայն
* Չամզինսկի շրջան։ Պաշտոնական կայք։ Էրզյական լեզվի օր 
* Բալիկլիկուլսկի գյուղխորհրդի գյուղական բնակեցում // Эрзянь келень чи — Էրզյական լեզվի օր 
* Բեսոնովսկի շրջանի վարչակազմ // Էրզյական լեզվի օրը Պազելսկի դպրոցում 
* Պենզենսկի մարզի շրջանային մորդովական ազգային-մշակութային ինքնավարություն //Պազելկիում նշել են Էրզյական լեզվի օրը
* Բոլշեբոլդինսկի շրջանի վարչակազմ// Բոլշեբոլդինսկի շրջանում նշել են Էրզյական լեզվի օրը 
* Эрзянь мастор //Էրզյական լեզվի օրը Պիկշենիում 
* ИА «Башинформ». // Ֆեոդորովկա գյուղում նշել են Էրզյական լեզվի օրը
* Ուգրո-ֆիննական աշխարհի մշակութային մայրաքաղաք 2015 // Էրզյական «Пизёлне» համույթն այցելել է ուգրո-ֆիննական մշակութային մայրաքաղաք 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էրզյա
Կատեգորիա:Ռուսաստանի տոներ
Կատեգորիա:Էրզյացիների մշակույթ
Կատեգորիա:1993 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Էրզիա
Վլադիմիր Տոկին

**Վլադիմիր Տոկին** (, ), խորհրդային, ռուսական դիվանագետ։ Արտակարգ և լիազոր դեսպան (1991)։

## Կենսագրություն
1965 թվականին ավարտել է Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի միջազգային իրավունքի ֆակուլտետը։ Տիրապետում է անգլերեն և ամհարերեն լեզուներին։ Դիվանագիտական աշխատանքը սկսել է 1963 թվականից։

*1985-1987 թվականներին՝ Գանայում ԽՍՀՄ դեսպանության դեսպանորդ-խորհրդական։
*1987-1990 թվականներին՝ Եթովպիայում ԽՍՀՄ դեսպանատան դեսպանորդ-խորհրդական։
*1990-1991 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԱԳՆ Աֆրիկայի երկրների վարչության պետի տեղակալ։
* 1991 թվականի օգոստոսի 17-ից-1997 թվականի սեպտեմբերի 6-ը՝ Գանայում ԽՍՀՄ, ապա Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։
*1997-2000 թվականներին՝ ՌԴ ԱԳՆ հատուկ հանձնարարություններով դեսպան։
* 2000 թվականի հուլիսի 26-ից-2005 թվականի օգոստոսի 26-ը՝ Ալբանիայում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան

## Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երկու որդի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրությունը Ռուսաստանի ԱԳՆ կայքում

Կատեգորիա:«Աշխատանքի վետերան» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Գրիգորի Ալեքսեև

**Գրիգորի Բորիսովիչ Ալեքսեև** (, ), ռուս դերասան։

## Կենսագրություն
Գրիգորի Ալեքսեևը ծնվել է 1984 թվականին նոյեմբերի 29-ին Սարատովում։

2002 թվականին ընդունվել է Սարատովի Սոբինովի անվան թատերական դպրոցի թատերական ֆակուլտետ  (Գրիգորի Արեդակովի և Էլվիրա Դանիլինայի կուրս)։

2006 թվականին ուսումն ավարտելուց հետո ընդունվել է Սարատովի Իվան Սլոնովի անվան դրամայի պետական ակադեմիական թատրոնի թատերախումբ։

2007 թվականին նա փայլուն կերպով կատարել է Ռոդիոն Ռասկոլնիկովի դերը ռեժիսոր Մարինա Գլուխովսկայայի բեմադրած «Ոճիր և պատիժ» ներկայացման մեջ։

2007 թվականին Սարատովի մարզի մշակույթի նախարարության կողմից ճանաչվել է «Տարվա դերասան» մշակույթի և արվեստի զարգացման ոլորտում ունեցած ձեռքբերումների համար։

## Դերեր թատրոնում
### Սարատովի Իվան Սլոնովի անվան դրամայի պետական ակադեմիական թատրոն

* 2005 – «Գայլը որսում է, որսում են նաև գայլին» (ըստ Ա. Օստրովսկու «Գայլեր և ոչխարներ» ստեղծագործության), ռեժիսոր` Ելենա Չերայա - Հյուսն, Գորեցկի
* 2006 – Տրամվայ «Ցանկություն» - Թենեսի Ուիլյամս, ռեժիսոր՝ Մարինա Գլուխովկայա - Էնրիկե Ռոդրիգես
* 2006 – «12 ամիս», Սամուիլ Մարշակ, ռեժիսոր՝ Ալեքսեյ Զիկով – թագուհու ուսուցիչ
* 2006 – «Սխալների գիշեր», Օ. Գոլդսմիթ, ռեժիսոր՝ Ռիմա Բելյակովա - Դիգորի, Մարլո
* 2007 – «Վալենտինի օրը», Իվան Վիրիպաև, ռեժիսոր՝ Վիկտոր Ռիժակով - Երիտասարդ Վալենտին
* 2007 – «Ոճիր և պատիժ», Ֆեոդոր Դոստոևսկի, ռեժիսոր՝ Մարինա Գլուխովակայա – Ռոդիոն Ռոմանովիչ Ռասկոլնիկով
* 2008 – «Համլետ», Շեքսպիր, ռեժիսոր՝ Մարինա Գլուխովկայա – Կոռնելիոս, Ռոզենկրանց, զինվոր Ֆրանցիսկո
* 2008 – «Մեր կյանքի լավագույն օրերը», Վիլյամ Սարոյան, ռեժիսոր՝ Ալեքսանդր Պլետնյով – Ուեսլի
* 2008 – «Խելագարի հիշատակարանը», Նիկոլայ Գոգոլ, ռեժիսոր՝ Անտոն Կովալենկո - Աքսենտի Իվանովիչ Պոպրիշչին
* 2008 – «Գոնզա և մոգական խնձորներ», Մայա Բերեգովայա (Յոզեֆ Լադայի «Չարաճճի հեքիաթների» հիման վրա), ռեժիսոր՝ Անսար Խալիլուլին – Պան Կոկլյուշ
* 2009 – «Մասնավոր կյանք», Քսենյա Ստեպանիչևա, ռեժիսոր՝ Դանիել Բեզնոսով - Վիտալիկ
* 2010 – «Ամուսնություն», Նիկոլայ Գոգոլ, ռեժիսոր՝ Անտոն Կովալենկո – Ստեփան
*2010 – «Հեքիաթ Մարդուկ-Ջարդուկի և մկների թագավորի մասին», ըստ Հոֆմանի հեքիաթի, ռեժիսոր՝ Անտոն Կովալենկո – Ֆրից Շտալբաում
*2011 – «Սուրբ Անտոնիոս հրաշքը», Մորիս Մետերլինկ, ռեժիսոր՝ Անսար Խալիլուլին - Աքիլլես
*2012 – «Դաժան խաղեր», Ա. Արբուզով, ռեժիսոր՝ Եվգենի Մարչելլի - Տերենտիոս
* 2014 – «Բա», Յուլյա Տուպիկինա, ռեժիսոր՝ Սերգեյ Շչիպիցին – Ալեքսեյ
* 2015 – «Իմ բոլոր որդիները», Արթուր Միլլեր, ռեժիսոր՝ Նիկոլայ Դրուչեկ – Քրիս Քելլեր
* 2015 – «Գնացքից իջածը», Ալեքսեյ Սլապովսկի, ռեժիսոր՝ Ալեքսեյ Սլապովսկի - Անտոն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ
Միցկոյի փողոց (Յալթա)

**Միցկոյի փողոց** (), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքի 10-րդ միկրոշրջանում։ Անվանվել է Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Յալթայի օկուպացիայի տարիների ընդհատակյա գործիչ Անտոն Ստեպանովիչ Միցկոյի պատվին։ Սկիզբ է առնում Տիմիրյազևի փողոցից և ավարտվում Յուժնոբերեժնոյե խճուղու հետ հատումով։ Երկարությունը 550 մետր է։

## Նկարագրություն
Յալթա քաղաքի Միցկոյի փողոցը գտնվում է 10-րդ միկրոշրջանում։ Այն սկսվում է Տիմիրյազևի փողոցից և ավարտվում Յուժնոբերեժնոյե խճուղու հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 13 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 7 շենք, աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ 6։ Երկարությունը 550 մետր է։

Միցկոյի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298609։

Փողոցն անվանվել է Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Յալթայի օկուպացիայի տարիների ընդհատակյա գործիչ Անտոն Ստեպանովիչ Միցկոյի պատվին։ Պատերազմի տարիներին Յալթայի էլեկտրակայանում գործում էր 15-հոգանոց ընդհատակյա հայրենասիրական խումբ, որը կոչվում էր «Էլեկտրակայան»։ Խումբը կազմակերպել և ղեկավարում էր կոմունիստ, փականագործ Անտոն Միցկոն։ Նրանք շարքից հանում էին թշնամու սարքավորումները, ռադիոյով ստանում էին խորհրդային տեղեկատվական բյուրոյի հաղորդագրութունները, բազմացնում ու տարածում թռուցիկներ, կապ պահում պարտիզանների հետ։ 1943 թվականին ֆաշիստները ձերբակալել են Ա. Ս. Միցկոյին և խմբի անդամներ Ս. Յ. Դոնեցին ու Մ. Ն. Կլիմենկոյին։ Դաժան խոշտանգումներից հետո նրանց գնդակահարել են։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Улица Мицко в Ялте
*Подробная карта улица Мицко, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карта

## Արտաքին հղումներ
*Почтовый индекс улица Мицко, г. Ялта

Կատեգորիա:Յալթայի փողոցներ
Լվովի մաթեմատիկական դպրոց

300px|մինի|Լվովի մաթեմատիկական դպրոցը, 1930 թ.
300px|մինի|,,Շոտլանդական գրքի,, էջեր՝ Բանախի և Ուլամի նշումներով
**Լվովի մաթեմատիկական դպրոց**, Լվով քաղաքի համալսարանում աշխատած մաթեմատիկոսների խմբակ, որը 1929 թվականից հրատարակել է   *Studia Mathematica* ամսագիրը։ Այդ գիտնականներից շատերը, հատկապես նրանք, ովքեր հրեական ծագում ունեին, փախել են քաղաքից 1941 թվականին, երբ ակնհայտ է դարձել, որ գերմանական ֆաշիստները մոտ են Լվովը գրավելոն։ Նրանցից քչերին է հաջողվել ողջ մնալ պատերազմական ժամանակների թոհուբոհում և շարունակել իրենց գիտական աշխատանքները, բայց արդեն՝ Վրոցլավ քաղաքում։ Իսկ Ստանիսլավ Ուլամն ու լվովյան մաթեմատիկական դպրոցի ևս մի քանի անվանի ներկայացուցիչներ իրենց գիտական կարիերան շարունակել և համբավ են ձեռք բերել Արևմուտքում կատարած աշխատանքներով։

Լվովի մաթեմատիկական դպրոցն անվանում են նաև «շոտլանդական»՝ նկատի առնելով այն տարիներին Լվովում գործած «Շոտլանդական սրճարան»-ը, որտեղ սովորաբար անց են կացվել գիտնականների հավաքույթները։

## Անվանի մասնակիցներ
* Գերման Աուերբախ
* Ստեֆան Բանախ
* Մարկ Կաց
* Անտոնիյ Լեմնիցկի
* Ստանիսլավ Մազուր
* Վլադիսլավ Օռլիչ
* Ստանիսլավ Ռուզևիչ
* Ստանիսլավ Սաքս
* Վլոդիմեժ Ստոժեկ
* Ստանիսլավ Ուլամ
* Լեոն Հվիստեկ
* Յուլիուշ Շաուդեր
* Հուգո Շտայնհաուզ
* Բացլավ Սերպինսկի

## Գրականություն
* Roman Duda - Lwowska Szkoła Matematyczna| wydawca = Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego| miejsce = Wrocław| rok = 2010| strony = | isbn =978-83-229-2868-4 }}
* Kazimierz Kuratowski - Pół wieku matematyki polskiej 1920–1970| wydawca = Książka i Wiedza| miejsce = Warszawa| rok = 1973| strony = | isbn =978-83-244-0381-3 }}
* Mariusz Urbanek - Genialni. Lwowska Szkoła Matematyczna| wydawca = Wydawnictwo „Iskry” miejsce = Warszawa| rok = 2014| strony = | isbn =978-83-244-0381-3 }}

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Prace polskich matematyków z okresu międzywojennego
* ''Piękne umysły. Lwowska szkoła matematyczna'' – publikacja Ośrodka Karta (2016) 

Կատեգորիա:Գիտական դպրոցներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Լվովի պատմություն
Կատեգորիա:Մաթեմատիկայի պատմություն
Ալեքսանդր Կարպուշին

**Ալեքսանդր Կարպուշին** (, ), ռուսական դիվանագետ։ Արտակարգ և լիազոր դեսպան (2009)

## Կենսագրություն
1972 թվականին ավարտել է Դոնեցկի ազգային պոլիտեխնիկական ինստիտուտը, 1984 թվականին՝ Ուկրաինայի կոմկուսի կենտկոմին առընթեր բարձրագույն կուսակցական դպրոցը և 1989 թվականին՝ ԽՍՀՄ ԱԳՆ դիվանագիտական ակադեմիան։ Տիրապետում է պորտուգալերեն, անգլերեն և ուկրաիներեն լեզուներին։

Դիվանագիտական աշխատանքով զբաղվում է 1989 թվականից։

* 1994-1995 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ Եվրոպական չորրորդ դեպարտամենտի բաժնի վարիչ։
* 1995-1999 թվականներին՝ խորհրդական, Ռուսաստանի դեսպանատան խորհրդական-դեսպանորդ Բելառուսում։
* 2000-2002 թվականներին՝ Ռուսաստանի Դաշնության սուբյեկտների, խորհրդարանի և հասարակական-քաղաքական կազմակերպությունների հետ կապերի բաժնի պետ։
* 2002-2004 թվականներին՝ ՌԴ Դաշնության սուբյեկտների, խորհրդարանի և հասարակական-քաղաքական կազմակերպությունների հետ կապերի դեպարտամենտի տնօրենի տեղակալ։
* 2004 թվականի սեպտեմբերի 28-ից-2011 թվականի հունվարի 14՝ Կաբո Վերդեի Հանրապետությունում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։
* 2011-2014 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ գործերի վարչության (դեպարտամենտի) տնօրեն։

2014 թվականի հուլիսի 10-ից՝ Ալբանիայում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։

Ամուսնացած է։

## Դիվանագիտական աստիճան
* 2-րդ դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (1999 թվականի ապրիլի 13)
* 1-ին դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (2007 թվականի մարտի 6)
* Արտակարգ և լիազոր դեսպան (2009 թվականի նոյեմբերի 20)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրությունը Ռուսաստանի ԱԳՆ կայքում
*http://www.mid.ru/ru/maps/al/-/asset_publisher/U6lx5jp8oEzV/content/id/673414

Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Յորիկ Ռավե

**Յորիկ Ռավե** (, ), ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, գերմանական «Ֆրայբուրգ» ֆուտբոլային ակումբի կիսապաշտպան։

## Ակումբային կարիերա
Ռավեն «Գրենոբլ» ակումբի սան է, որի կազմում խաղացել է 2007-2011 թվականներին։ 2008 թվականի օգոստոսի 9-ին «Սոշո» ակումբի դեմ խաղի ժամանակ իր նորամուտն է նշել Ֆրանսիայի ֆուտբոլի առաջնությունում։ 2010 թվականի փետրվարի 27-ին «Նանսի» ֆուտբոլային ակումբի դեմ խաղի ժամանակ իր առաջին գոլն է խփել «Գրենոբլ» ակումբի կազմում։ «Գրենոբլ» ակումբում անցակցրած 2 մրցաշրջաններում չի եղել թիմի հիմնական խաղացող, այլ  փոխարինման է դուրս եկել միայն խաղի վերջում։ Միայն 2010-11 թվականների խաղաշրջանի ժամանակ, երբ ակումբը հայտնվել է Ֆրանսիայի ֆուտբոլի երկրորդ դիվիզիոնում, սկսել է ավելի շատ ժամանակ անցկացնել խաղադաշտում։ 2011 թվականի հունվարի 30-ին 600 հազար եվրոյով տեղափոխվել է «Սենտ-Էտիեն ֆուտբոլային ակումբ»։ Սակայն Յորիկը չի կարողացել ամրապնդվել թիմի հիմնական կազմում` 2 խաղաշրջանի ընթացքում խաղալով միայն 66 րոպե։ Հաջորդ մրցաշրջանին վարձավճարով տեղափոխվել է «Անժե» ֆուտբոլային ակումբ։ «Անժեի» կազմում Երկրորդ դիվիզիոնում մասնակցել է 29 խաղի` խփելով ընդամենը 3 գնդակ։

2013 թվականի հուլիսի 29-ին ազատ գործակալի իրավունքով  տեղափոխվել է շվեցարական «Լոզաննա» ակումբ` կնքելով 2 տարվա պայմանագիր։ Նույն թվականի սեպտեմբերի 22-ին «Ցյուրիխ» ակումբի դեմ խաղի ժամանակ իր նորամուտն է նշել Շվեցարիայի առաջնությունում։ 2014 թվականի փետրվարի 9-ին «Սիոնա» ակումբի դեմ խաղի ժամանակ իր առաջին գոլն է խփել «Լոզաննա» ակումբում։

2014 թվականի հուլիսի 1-ին տեղափոխվել է «Գրասսհոփեր», որի կազմում իր նորամուտն է նշել Եվրոգավաթում։ 2014 թվականի հուլիսի 30-ին Չեմպիոնների լիգայի երրորդ որակավորման խաղի ժամանակ ֆրանսական «Լիլ» ակումբի դեմ խաղում իր նորամուտն է նշել եվրոգավաթում։ «Գրասսհոփեր» ակումբում խաղալով 53 խաղ` խփել է 16 գնդակ։ 2016 թվականի հունվարի 14-ին տեղափոխվել է «Յանգ Բոյզ» ֆուտբոլային ակումբ։

## Միջազգային կարիերա
2009 թվականին Ֆրանսիայի մինչև 20 տարեկանների հավաքականի կազմում մասնակցել է Միջերկրածովյան խաղերին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գրասհոպերի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Յանգ Բոյզի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սենտ Էտիենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆրայբուրգի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անժեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գրենոբլի ֆուտբոլիստներ
Սուրբ Ներսես Մեծ եկեղեցի (Նոր Ջուղա)

**Սուրբ Ներսես Մեծ** կամ **Սուրբ Ներսես**, հայ առաքելական եկեղեցի Իրանի Սպահանի նահանգում՝ Նոր Ջուղա քաղաքում։ Պատկանում է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Սպահանի թեմին։ Գտնվում է Քոչեր թաղում։ Այս թաղը անցյալում կոչւել է Գավռաբադ, իսկ պարսկերենով «Մահալլէ Սանգթարաշհա» (քարակոփների թաղ), ուր հիմնման օրերին բնակվելիս են եղել մեծ թվով քարտաշներ։

## Պատմություն
Կառուցվել է 1666 թվականին Ավետիս Գիլանյանի միջոցներով։ Հետագայում, երբ այստեղ է բերվել երբ սուրբ Ներսես Մեծի մասունքը, կոչվել է սուրբ Ներսես։ Եկեղեցու բակի արևելյան և արևմտյան կողմերում կան մի քանի սենյակներ։ Բակում կան մեծ թվով տապանաքարեր, որոշները՝ մարմարյա։ Դրանցից 11-ը պատկանում են վրացիների և ունեն վրացերեն և հայերեն արձանագրություններ։ Համալիրն ունի երկու մուտք` հիմնական մուտքը արևելյան կողմում և փոքր մուտքը հյուսիս-արևմտյան անկյունում։ Հիմնական մուտքը բացվում է դեպի գավիթը։

Զանգակատունը գտնվում է շենքի հարավարևմյան կողմում՝ տանիքի վրա։ Կառուցվել է 1889 թվականին։ Եկեղեցու արտաքին պատերը աղյուսի ճակատով ունեն գեղեցիկ շրջանակներ եւ իրանական ոճի պատուհաններ։ Հարավային մուտքերը նույնպես ունեն գեղեցիկ քարե կտորներ, որոնցում խաչ և օգտագործվում։

## Ճարտարապետություն
Շինությունը կառուցված է կավից և աղյուսից։ Ներքին պատերը ծածկված են գիպսով. նկարներում բացակայում են։ Եկեղեցին ունի փոքր բեմ, որի առջևում խորանատաշ քարեր են։ Այստեղ դրված է սուրբ Աստվածածնի նկարը, եզրերին՝ առաքյալները, վերևում՝ երրորդությունը։ Գլխավոր գմբեթն ունի ութ փոքր պատուհան։ Սեղանի աստիճանները արծաթապատ են, խաչերի ու ծաղիկների քանդակներով զարդարված։

Սուրբ Ներսեսը հարուստ է խաչքարերով, քանդակներով, կամարակապ շրջանակներով։ Սա բացատրվում էր տվյալ թաղամասի քարտաշների արհեստի մասին։

## Տես նաև
* Սուրբ Ներսես Շնորհալի եկեղեցի (այլ կիրառումներ)
* Ներսես Շնորհալի 
* Ներսես Մեծ

## Ծանոթագրություններ

ն
ն
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Ռեյթերի հացաբզեզ

**Ռեյթերի հացաբզեզ** (), թերթիկաբեղավորների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի կենդանիների Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
9-11 մմ երկարությամբ, լայն ձվաձև, փայլուն մարմնով ոչ մեծ չափի բզեզ է։ Մարմինը սև է, վերնաթևերը՝ կարմրագորշավուն։

## Տարածվածություն
Տարածված է Արաքս գետի հովտում, Հայաստանում, Նախիջևանում, Թուրքիաում (Անիում)։ Հայաստանում հայտնի է Երևանի և Էջմիածնի շրջակայքից (անհետացել է՝ պայմանավորված լանդշաֆտի փոխակերպմամբ)։ Ներկայում հայտնի է «Էրեբունի» արգելոցից, Վեդի քաղաքից ոչ հեռու գտնվող Գոռավանի ավազուտների տարածքից և Երասխի շրջակայքից։

## Էկոլոգիա
Ապրում է տարբեր տեսակի կիսաանապատներում, ավազոտ անապատներում՝ խոտածածկում փետրախոտի ներկայությամբ հատվածներում, հանդիպում է հունիսին, թռիչքը ցերեկն է, սովորաբար հանդիպում է փետրախոտի վրա, իսկ թրթուրները զարգանում են արմատների վրա։

## Պահպանությունը
Տարածման և ապրելու փոքր և կրճատվող շրջաններով տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը չխախտված ապրելավայրերում բավականին բարձր է, ընդհանուր թվաքանակը նվազել է և, ապրելավայրերի կրճատմամբ պայմանավորված, շարունակում է նվազել։

Վտանգման հիմնական գործոններն են չոր և կիսաչոր տարածքների գյուղատնտեսական նպատակներով յուրացումը, անասունների արածեցումը, Հայաստանի առավել խիտ բնակեցված տարածքներում քաղաքների թվի ավելացումը և ենթակառաուցվածքի զարգացումը։

Պահպանվում է «Էրեբունի» պետական արգելոցում և «Գոռավանի ավազուտներ» պետական արգելավայրում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Խուրաման Ղասիմովա

**Խուրաման Էքրեմ ղիզի Ղասիմովա** (, ), Ադրբեջանի օպերային երգչուհի, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1986), Ադրբեջանական ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր, 1994 թվականից Ստամբուլի պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր է։ Նա դասավանդում է Բաքվի երաժշտական ակադեմիայում։ Ֆիդան Ղասիմովայի քույրն է։

## Կենսագրություն
Խուրաման Ղասիմովան ծնվել է 1951 թվականի հունիսի 6-ին Բաքվում։ 1975 թվականին անվարտել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիան։ 1976 թվականից հանդիսանում է Ադրբեջանի օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոնի մենակատար։ Մասնակցել է տարբեր միջազգային մրցույթների՝ «Կատարողների 5-րդ Անդրկովկասյան մրցույթ» (1977), Վոկալիստների Միխայիլ Գլինկայի անվան «7-րդ համամիութենական մրցույթը» (1977), Մարիա Կալասի անվան «Միջազգային մրցույթ» (1981): Նա նաև  կատարողների Պ. Չայկովսկու անվան «8-րդ միջազգային մրցույթ»ի դափնեկիր է։ 1982 թվականից դասավանդում է Բաքվի երաժշտական ակադեմիայում։

Հյուրախաղերով հանդես է եկել Բուլղարիայի, Չեխոսլովակիայի, Մալթայի, Ֆրանսիայի, Ավստրիայի, Նորվեգիայի, Թուրքիայի, Ֆինլանդիայի բեմերում։

## Ներկայացումներ, դերերգեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Խուրաման Ղասիմովա
* Խուրաման և Ֆիդան Ղասիմովաներ
* «Երկիրս»
* Խուրաման Ղասիմովա

Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի երգիչներ
Կատեգորիա:Օպերային երգչուհիներ
Շիրյաևի փողոց (Յալթա)

**Շիրյաևի փողոց** (), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է խորհրդային բժիշկ, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս Նիկոլայ Ալեքսեևիչ Շիրյաևի պատվին։ Սկիզբ է առնում Կույբիշևի փողոցից և ավարտվում Մակարենկոյի փողոցի հետ հատումով։ Յալթայի ամենակարճ փողոցն է. երկարությունը ընդամենը 70 մետր է։

## Նկարագրություն
Յալթա քաղաքի Շիրյաևի փողոցը գտնվում է նախկին Դերեկոյ գյուղի տեղում։ Այդ գյուղը, որը 1945 թվականին վերանվանվել էր Ուշչելնոյե, 1960-ական թվականներին մտել է Յալթայի կազմի մեջ։ Շիրյաևի փողոցը սկսվում է Կույբիշևի փողոցից և ավարտվում Մակարենկոյի փողոցի հետ հատումով։ Յալթայի ամենակարճ փողոցն է. երկարությունն ընդամենը 70 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 6 շինություն՝ թիվ 1, 1Ա, 3, 5, 7, 9։

Շիրյաևի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298612։

Փողոցն անվանվել է խորհրդային բժիշկ, Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս, Ղրիմի հարավային ափին առողջապահության կազմակերպիչ Նիկոլայ Ալեքսեևիչ Շիրյաևի պատվին։ Այդ մասին վկայում է թիվ 5 շենքի պատին փակցված հուշատախտակը։ Այդ տանը 1924-1940 թվականներին բնակվել է բժիշկը։ Մինչև 1917 թվականի հեղափոխությունը Ն. Շիրյաևն ապրել է Լիտվայում, այնուհետև 1919 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Յալթա։ 1920-1933 թվականներին նա եղել է Յալթայի գլխավոր սանիտարական բժիշկը, այստեղ էլ մահացել է 1940 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Улица Ширяева в Ялте
*Подробная карта Улица Ширяева, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

## Արտաքին հղումներ
*Почтовый индекс улица Ширяева, г. Ялта

Կատեգորիա:Յալթայի փողոցներ
Հայկական սևամարմին

**Հայկական սևամարմին** (), սևամարմինների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
9-14 մմ մարմնի երկարությամբ, չափավոր ուռուցիկ, ձգված, դեպի հետ խիստ լայնացած մարմնով միջին չափի բզեզ է։ Կարմրից մինչև սևադարչնագույն գունավորմամբ ծածկույթները չափավոր փայլուն են։

## Տարածվածություն
Հայաստանի էնդեմիկ է։ Հայաստանում հայտնի է Կոտայքի մարզից (Ջրվեժ, Գառնի, Գողթ գյուղերի շրջակայք), Արագած լեռան հարավային լանջերից (Տեղեր, Անտառուտ գյուղեր), Արայի լեռից` Եղվարդ գյուղի մոտ, «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցից, ինչպես նաև Լուսաշող գյուղի մոտակայքից (Արարատի մարզ) և Գնիշիկ գյուղից (Վայոց ձորի մարզ)։

## Էկոլոգիա
Ապրում են տարբեր տեսակի լեռնատափաստաններում, հանդիպում՝ քարերի տակ, մայիսին-հուլիսի սկզբին։

Կենսաբանության առանձնահատկությունները հայտնի չեն։

## Պահպանություն
Սահմանափակ արեալով տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը բարձր չէ, հանդիպում են տեղ-տեղ։ Թվաքանակի փոփոխության միտումները հայտնի չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններն են անասունների գերարածեցմամբ պայմանավորված Էկոհամակարգերի քայքայումը և խոպան հողերի հերկումը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Սևամարմիններ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Գեորգի Բազաև

**Գեորգի Վասիլևիչ Բազաև** (, ), ռուս ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։

## Կարիերա
thumb|left|150px|Բազաևը «Լուչ-Էներգիայի» կազմում
Ֆուտբոլով սկսել է զբաղվել Ռուսթավ քաղաքի մանկապատանեկան մարզադպրոցում, 1991 թվականին ընդունվել է «Սպարտակ» (Վլադիկավկազ) ՕՌՄՄՊՄԴ։ Պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է 1996 թվականին Անապայի «Սպարտակ» ակումբում՝ Իգոր Զազրոևի գլխավորությամբ։ 1998 թվականին տեղափոխվել է «Կուբան»։ Մրցաշրջանի ավարտին հեռացել է ակումբից և տեղափոխվել է Ղրիմի «Վիտյազ» ակումբ։ 2000-2001 թվականներին խաղացել է «Ավտոդոր» ակումբում։ 2001 թվականի ամառվանից մինչև 2005 թվականը խաղացել է Ռուսաստանի Պրեմիեր լիգայի «Ալանիա» ակումբում։ 2006 թվականից մինչև 2008 թվականը խաղացել է «Լուչ-Էներգիա» ակումբում, որտեղ եղել է թիմի հիմնական խաղացողներից մեկը։ 2008 թվականի ամռանը, կապված որդու ծննդյան հետ, վերադարձել է ընտանիքի մոտ և տեղափոխվել «Ալանիա», որտեղ խաղացել է կրտսեր եղբոր՝ Ջամբուլադի հետ։ 2011 թվականի հուլիսի 8-ին վերադարձել է «Լուչ-Էներգիա» ակումբ, որտեղ ավարտել է կարիերան։

Ռուսաստանի Պրեմիեր լիգայում անցկացրել է 170 խաղ և խփել 20 գոլ։

## Ձեռքբերումներ
* Առաջին դիվիզիոնի բրոնզե մեդալակիր – 2009

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Կուբանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ալանիայի ֆուտբոլիստներ
Ալեքսանդր Լակտիոնով

**Ալեքսանդր Յուրևիչ Լակտիոնով** (, ), ռուս ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։

## Կարիերա
Ալեքսանդր Լակտիոնովն իր կարիերան սկսել է Նովոսիբիրսկում, ապա գնացել է Կորեա, որտեղ հանդես է եկել «Սոննա Իլխվա Չխոնմա» ակումբի երիտասարդական կազմում։ Հրավիրվել է Ռուսաստանի երիտասարդական հավաքական (մինչև 19)։ 2005 թվականին մասնակցել է դիտումների մոսկովյան «Տորպեդո» ակումբում, բայց արդյունքում տեղափոխվել է մոսկովյան «Սպարտակ», որի կազմում անցկացրել է երկրորդ կազմերի առաջնությունում։ Իր միակ հանդիպումը կարմրա-սպիտակների հիմնական կազմում անցկացրել է 2005/06 մրցաշրջանի Ռուսաստանի գավաթի խաղարկության 1/16-րդ եզրափակչի՝ «Օկեան» ակումբի դեմ խաղում, երբ դուրս է եկել փոխարինման հանդիպման 90-րդ րոպեին։ 2006-2007 թվականներին խաղացել է մոսկովյան «Սպարտակ» ակումբի սիրողական երիտասարդական կազմում՝ հանդես գալով սիրողական առաջնությունում։ Այդ շրջանում անցկացրել է 1 խաղ Ղազախստանի բարձրագույն լիգայում «Ակտեոբե» ակումբում և 5 խաղ Լատվիայի առաջնությունում «Մետալուրգ» ակումբի կազմում։

Հետագայում հանդես է եկել երկրորդ դիվիզոնի թիմերում և սիրողական առաջնությունում, միայն 2008 թվականին առաջին դիվիզիոնում անցկացրել է 11 խաղ մոսկովյան «Սպորտկադեմկլուբ» ակումբի կազմում։

2012 թվականի հուլիսի սկզբին պայմանագիր է կնքել Տուլայի «Արսենալ» ակումբի հետ։

2014 թվականին հանդես է եկել սիրողական առաջնությունում մոսկովյան «Սոլյարիս» ակումբի կազմում։

Խաղային կարերայի ավարտին դարձել է «Ստրոգինո» ակումբի մանկապատանեկան մարզադպրոցի մարզիչ։ 2018 թվականին մարզել է 2004 թվականին ծնվածների թիմը։

## Ձեռքբերումներ
 **Սպարտակ''
* ՌՖՊԼ երկրորդ կազմերի առաջնության չեմպիոն (1) – 2007
* Սիրողական առաջնություն (տարածաշրջան «Մոսկվա»)
** Արծաթե մրցանակակիր (1) – 2006
** բրոնզե մրցանակակիր (1) – 2007
 **«Մետալուրգ» Լիեպեյա**
* Արծաթե մրցանակակիր (1) – 2007
 **«Արսենալ» Տուլա*'
* Երկրորդ դիվիզիոն (տարածաշրջան «Կենտրոն»)
** Հաղթող (1) – 2012/13

== Անձնական կյանք ==
Ռուս և [[Հարավային Կորեա|կորեացի]] ֆուտբոլիստ Դենիս Լակտիոնովի ազգականն է։

Նկարահանվել է [[Իվանովո]] քաղաքը *Եվրոպայի երիտասարդական մայրաքաղաքը-2014'' միջազգային մրցույթին ներկայացնելու համար ստեղծված հոլովակում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Լակտիոնովի էջը «Տեքստիլշչիկի» կայքում
* «Торпедо» обратило внимание на брата Дениса Лактионова
* Լակտիոնովի էջը Footbook.ru կայքում

Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սպարտակ Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Ռեհան մշակովի

**Ռեհան մշակովի** (), խուլեղինջազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

## Նկարագրություն
Մինչև 20-60 սմ բարձրությամբ միամյա խոտաբույս է, որի ցողունները ուղիղ ճյուղավոր են, իսկ տերևները՝ հակադիր։ Կոթունավոր տերևները երկարավուն-ձվաձև և սրածայր են, կանաչ կամ կարմրավուն երանգով։ Ողկուզանման ծաղկաբույլեր առաջացնող երկշուրթ ծաղիկները օղակաձև դասավորված են տերևանութներում։ Պսակի վերին շուրթը կազմված է չորս բլթակներից, իսկ ստորինը՝ մեկ։ Սռնակը և առէջները պսակից կրկնակի երկար են։ Բաժակի խողովակում գտնվող պտուղները չորս հարթ ընկուզիկներ են։

## Տարածվածություն
Մշակովի բույս է, ամենուրեք աճեցվում է և օգտագործվում որպես համեմունք։ Երբեմն հանդիպում է վայրի պայմաններում աղբավայրերում և բնակավայրերի հարևանությամբ։

## Նշանակություն
Բույսի վերգետնյա մասը առանց ցողունների ստորին փայտացած հատվածների օգտագործվում են բուժական նպատակներով։ Ռեհանը ախորժաբեր է, բարելավում է մարսողությունը, ունի հաճելի հոտ և հակաբորբոքային ազդեցություն ստամոքսի համար։ Այն հակացուցված է շաքարախտի, տրոմբոֆլեդիտի, մոկարդի ինֆարկտի և հիպերտոնիկ հիվանդությունների դեպքերում։ Ցողունը տերևների հետ որպես համեմունք օգտագործում են ապուրներում և աղցաններում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միամյա բույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Շրթնածաղկավորներ
Հպարտ ոսկեբզեզ

**Հպարտ ոսկեբզեզ** (), ոսկեբզեզների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
6,5-7,5 մմ մարմնի երկարությամբ, տափակ, նեղ մարմնով բզեզ է։ Պղնձակարմրավուն շողշողյունով գունավորումը բրոնզագույն է, իսկ հստակ սահմաններ չունեցող սև բծով վերնաթևերը՝ մեծ։

## Տարածվածություն
Հայաստանի էնդեմիկ է։ Հայաստանում հավաստիորեն հայտնի է միայն Մեղրի քաղաքի շրջակայքում (Սյունիքի մարզ)։

## Էկոլոգիա
Ապրում են վարդազգիների մասնակցությամբ չոր նոսրանտառներում, հանդիպում՝ մայիսի երկրորդ, հունիսի առաջին կեսերին նուշի մատղաշ ծառերի վրա, որի ճյուղերում էլ զարգանում է թրթուրը։ Զարգացումը միամյա է։

## Պահպանություն
Ցածր թվաքանակով, խիստ սահմանափակ արեալով, հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

Թվաքանակի փոփոխության միտումները հայտնի չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններ են հանդիսանում բնակավայրերում վառելանյութի համար նուշի ծառերի հատումը և անասունների` հատկապես այծերի չկարգավորված արածեցումը։

Պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Ոսկեբզեզներ
Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Խնձորյանի ոսկեբզեզ

**Խնձորյանի ոսկեբզեզ** (), ոսկեբզեզների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Ուռուցիկ, լայն ձվաձև, դեպի հետ կտրուկ նեղացող մարմնով և 17 մմ երկարությամբ միջին մեծության բզեզ է։ Թույլ պղնձակարմրավուն շողշողյունով ծածկույթները փայլուն են և բրոնզագույն։

## Տարածվածություն
Հայաստանի էնդեմիկ է։ Հայտնի է միայն Վեդի քաղաքի շրջակայքից (Գոռավանի ավազուտներ)։

## Էկոլոգիա
Հավաքվել է ավազոտ անապատի, աղուտաբույսերի և օշինդրի գերակայությամբ հարակից քարքարոտ կիսաանապատի սահմանաեզրին։

Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն։ Տիպային նմուշը հայտնաբերվել է հուլիսի վերջին։

## Պահպանություն
Խիստ սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը և դրա փոփոխության միտումները պարզված չեն։ Հայտնի է մեկ նմուշ։

Վտանգ է հանդիսանում անասունների արածեցմամբ և մարդու տնտեսական գործունեությամբ պայմանավորված էկոհամակարգերի դեգրադացումը։

Պահպանվում է «Գոռավանի ավազուտներ» պետական արգելավայրում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էնդեմիկ կենդանիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Թամբակուրծք թարախահան

**Թամբակուրծք թարախահան** (), թարախահանների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Նեղ, զուգահեռակող, ուռուցիկ, սև մարմնով և 5-10 մմ երկարությամբ ոչ մեծ չափի բզեզ է։ Սպիտակավուն կամ դեղնավուն, մի քանի մանր սև բծերով վերնաթևերն ունեն բաց գույն։

## Տարածվածություն
Հայաստանի էնդեմիկ միջատ է։ Տարածված է Ծաղկունյաց լեռնաշղթայում՝ Ծաղկաձորից մինչև Հանքավան, Ապարան և Արագած լեռան հարավային լանջեր (Անտառուտ գյուղի մոտ և Սևան քաղաքի շրջակայք)։

## Էկոլոգիա
Ապրում է լեռնատափաստաններում և ենթալպյան մարգագետիններում՝ անտառի վերին եզրի մոտ, հանդիպում` հուլիս-օգոստոս ամիսներին բույսերի ծաղիկների վրա։

Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն։

## Պահպանություն
Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը չափավոր բարձր է, իսկ փոփոխության միտումները՝ անհայտ։

Վտանգ են հանդիսանում անասունների չկարգավորված արածեցմամբ պայմանավորված էկոհամակարգերի դեգրադացումը և տեսակի՝ կլիմայի կանխատեսվող փոփոխության հետևանքով ալպյան գոտու սահմանների լանջն ի վեր տեղաշարժմամբ պայմանավորված ապրելավայրերի կրճատումը։

Պահպանվում է «Հանքավան» պետական արգելավայրում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էնդեմիկ կենդանիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Սեմյոնովի սևամարմին

**Սեմյոնովի սևամարմին** (), սևամարմինների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
10,5-13,5 մմ երկարությամբ, տափակ, նեղ ձվաձև մարմնով, ոչ խոշոր չափի բզեզ է։ Մուգ շագանակագույն վերջույթներով այս բզեզի գունավորումը սև է, ծածկույթները` սև, չափավոր փայլուն։

## Տարածվածություն
Տարածված են Հայաստանում, Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում։ Հայաստանում հայտնի է Արարատի մարզից` Սուրենավան գյուղի շրջակայք և Գոռավանի ավազուտներից` Վեդի քաղաքի մոտ։

## Էկոլոգիա
Ապրում են օշինդրային կիսաանապատներում և ավազային անապատներում, հանդիպում՝ մայիսի կեսից մինչև օգոստոս, գարնանը ակտիվ են ցերեկը, ամռանը շոգ եղանակին` մթնշաղին։ Բարձրանում են խոտաբույսերի ցողունների վրա, սնվում են մեռած բուսական մնացորդներով։

Զարգացման առանձնահատկությունները հայտնի չեն։

## Պահպանություն
Ոչ բարձր թվաքանակով, սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Հանդիպում են եզակի առանձնյակներ։

Վտանգման հիմնական գործոններ են հանդիսանում անասունների գերարածեցումը և հողերի գյուղատնտեսական յուրացումը։

Պահպանվում է «Գոռավանի ավազուտներ» պետական արգելավայրում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Սևամարմիններ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Հազվագյուտ տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Սուրբ Սարգիս եկեղեցի (Նոր Ջուղա)

**Սուրբ Սարգիս**, հայ առաքելական եկեղեցի Իրանի Սպահանի նահանգում՝ Նոր Ջուղա քաղաքում։ Պատկանում է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Սպահանի թեմին։ Գտնվում է Երևան թաղում։

## Պատմություն
1658 թվականին, երբ հիմնադրվել էր Սպահանի թեմը, այստեղ հիմնադրվել է նոր եկեղեցի։ Սուրբ Սարգիս եկեղեցին կառուցվել է 1659 թվականին, ժողովրդի նվիրատվությամբ։ Ի սկզբանե հայտնի է եղել որպես «Ամենափրկիչ», սակայն 1850-ական թվականներին, երբ Նոր Ջուղայի սուրբ Սարգիս եկեղեցին խոնարհվել ու ամայացել է, իսկ սպասներն ու սուրբ Սարգսի աջը փոխադրել են այստեղ։ Եկեղեցին այդ ժամանակից սկսել է կոչվել «Սուրբ Սարգիս»։ Հին եկեղեցու զանգը գոյություն է ունեցել մինչև 1930-ական թվականները։

Եկեղեցու զանգակատունը գտնվում է հարավարևմտյան կողմում՝ տանիքի վրա։ Ունի հայկական ոճի սյուներ և սրանկյուն գմբեթ։ Եկեղեցու բակի արևելյան կողմում կա մի մատուռ, կամ ամռան եկեղեցի «սուրբ Ստեփանոս» անունով, որ կառուցվել է 1704 թւականին, ունի մի փոքր գմբեթ։

## Ճարտարապետություն
Սուրբ Սարգիսն ունեցել է որմանկարներ, կամ նկարազարդումներ, սակայն այժմ ամբողջովին սպիտակեցված է։ Շինությունը կառուցվել է կավից և աղյուսից։ Արտաքին պատերը պատված են աղյուսով, իսկ ներքին պատերը ծածկված են սվաղով։

Խորանի վերևում Հիսուսի և առաքյալների ու հրեշտակների նկարները։ Խորանը նկարազարդ և ծաղկազարդ է։ Եկեղեցում կան հախճապակիներ, որոնք ունեն կապտագույն ու կանաչագույն զարդեր, ծառ ու ծաղիկներ, կենդանիներ, որոնք բոլորը բերվել են նախկին սուրբ Սարգիս եկեղեցուց։ Հախճապակու վրա պատկերված է սուրբ Աստվածածնի ավետումը, կողքերին խաչեր, իսկ ներքևում արձանագրություն։

## Տես նաև
* Սուրբ Սարգիս մայր տաճար, Թեհրան
* Սուրբ Սարգիս եկեղեցի, Թավրիզ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Սպահանի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:1659 հիմնադրումներ Իրանում
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Սուվորովի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Սուվորովի փողոց** հասկացությունը կարող է վերաբերել.

* Սուվորովի փողոց (Երևան)
* Սուվորովի փողոց (Դոնի Ռոստով)
* Սուվորովի փողոց (Կրասնի Սուլին)
* Սուվորովի փողոց (Յալթա)
Սերգեյ Նեչաև

**Սերգեյ Նեչաև** (, ), խորհրդային և ռուս դիվանագետ։ Արտակարգ և լիազոր դեսպան (2012)։

## Կենսագրություն
1975 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Մ. Վ. Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը՝ «գերմանագիտություն» մասնագիտությամբ և 1988 թվականին՝ ԽՍՀՄ ԱԳՆ դիվանագիտական ակադեմիան։

*1977-1980 թվականներին՝ ԽՍՀՄ դեսպանատան աշխատակից ԳԴՀ-ում։
*1982-1986 թվականներին՝ ԽՍՀՄ հյուպատոսության երկրորդ գլխավոր քարտուղար Էրդենետեյում (Մոնղոլիա)։
*1986-1988 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԱԳՆ Դիվանագիտական ակադեմիայի ունկնդիր։
*1992-1996 թվականներին՝ Գերմանիայում Ռուսաստանի դեսպանատան առաջին քարտուղար, խորհրդական։
*1996-1999 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ Եվրոպական չորրորդ դեպարտամենտի Գերմանիայի բաժնի ղեկավար։
*1999-2001 թվականներին՝ Գերմանիայում Ռուսաստանի դեսպանատան ավագ խորհրդական։
*2001-2003 թվականներին՝ Ռուսաստանի գլխավոր հյուպատոս Բոնում (Գերմանիա)։
*20032004 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ չորրորդ եվրոպական դեպարտամենտի փոխտնօրեն։
*2004-2007 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ երրորդ եվրոպական դեպարտամենտի փոխտնօրեն։
* 2007 թվականի սեպտեմբերի 1-ից 2010 թվականը՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ երրորդ եվրոպական դեպարտամենտի տնօրեն։
* 2010 թվականի մարտի 9-ից 2015 թվականի օգոստոսի 10-ը Ավստրիայում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։ Հավատարմագրերը հանձնվել են 2010 թվականի ապրիլի 29-ին։
* 2015 թվականի օգոստոսի 24-ից 2018 թվականը՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ երրորդ եվրոպական դեպարտամենտի տնօրեն։
* 2018 թվականի հունվարի 10-ից Գերմանիայում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։

Ամուսնացած է։ Ունի մեկ որդի։

## Պարգևներ
* Բարեկամության շքանշան (2009 թվականի դեկտեմբերի 16)՝ *Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին քաղաքական կուրսի իրականացման գործում ունեցած մեծ ավանդի, երկարամյա անբասիր դիվանագիտական ծառայության համար*։

## Դիվանագիտական աստիճան
* 2-րդ դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (2003 թվականի ապրիլի 4)
* 1-ին դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (2008 թվականի հուլիսի 31)
* Արտակարգ և լիազոր դեսպան (2012 թվականի փետրվարի 10)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրությունը Ռուսաստանի ԱԳՆ կայքում
* Կենսագրությունը Ավստրիայում Ռուսաստանի դեսպանատան կայքում 

Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ
Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Սառա Չիլդրես Փոլկ

**Սառա Չիլդրես Փոլկ** (, ), ԱՄՆ 11-րդ նախագահ Ջեյմս Փոլկի կինը և ԱՄՆ առաջին տիկինը 1845 թվականի մարտի 4-ից մինչև 1849 թվականի մարտի 3-ը։

## Կենսագրություն
Սառան՝ վեց երեխաներից երրորդը, ծնվել է 1803 թվականին վաճառական և պլանտացիաների տեր Ջոել Չիլդրեսի և Էլիզաբեթ Ուիթսեթ-Չիլդրեսի ընտանիքում։ Իր ժամանակի համար լավ կրթված էր, այցելել է Հյուսիսային Կարոլինայի Սալեմ քաղաքում գտնվող բացառիկ ծովային կանանց ակադեմիա։ Ինպես նաև Սառան սովորել է Հյուսիսային Կարոլինայի Ուինսթոն Սալեմում գտնվող Սեյլեմի քոլեջում, որը 19-րդ դարի սկզբին կանանց համար հասանելի բարձրագույն կրթություն ստանալու համար մի քանի ուսումնական հաստատություններից մեկն էր։

Առաջին անգամ Սառան Ջեյմս Փոլկի հետ ծանոթացել է 1815 թվականին։ Մի քանի տարի անց նրանք ռոմանտիկ հարաբերություններ են ունեցել։ 1824 թվականի հունվարի 1-ին Սառա Չիլդրեսն ամուսնացել է Ջեյմս Փոլկի հետ։ Պսակադրության արարողությունը տեղի է ունեցել հարսնացուի ծնողների տանը։ Փոլկը, որը երեխաներ չուներ, դաստիարակում էր իր եղբորորդուն՝ Մարշալ Թեյթ Փոլկին (1831-1884 թվականներին)։ Ամուսնու մահից հետո Սառան իր խնամակալության տակ է առել որբացած զարմուհուն՝ Սառա Փոլկ Ջեթոնին (1847-1927 թվականներին)։

Սառա Փոլկին բնութագրել են որպես կենդանի, հմայիչ, խելացի և լավ զրուցակից։ Ամուսնու նախագահության ժամանակ հաճախ նրա հետ քաղաքական հարցեր էր քննարկում։ Լինելով առաջին տիկին և բարեպաշտ երիցական՝ նա արգելել է պարերն ու թունդ սպիրտային խմիչքները Սպիտակ տան պաշտոնական ընդունելությունների ժամանակ և հրաժարվել է այցելել մրցարշավներ և թատրոն։ Նրա օրոք Գոհաբանության օրը տեղի են ունեցել ամենամյա ճաշկերույթներ։

Նախագահական լիազորությունների ժամկետը լրանալուց հետո Սառան ամուսնու հետ բնակություն է հաստատել Թենեսի նահանգի Նեշվիլ քաղաքում։ Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ նա աջակցում է կոնֆեդերացիային։ Սառա Փոլկը մահացել Է 1891 թվականի օգոստոսի 14-ին, թաղվել է ամուսնու կողքին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի առաջին տիկիններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեմոկրատական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Պուլատ Աբդուլաև

**Պուլատ Աբդուլաև** (, ), խորհրդային և ռուսական դիվանագետ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է ԽՍՀՄ ԱԳՆ միջինասիական պոլիտեխնիկական ինստիտուտը և Մոսկվայի Միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը (1966)։ Տիրապետում է անգլերեն և ֆրանսերեն լեզուներին։

*1977-1983 թվականներին՝ առաջին քարտուղար, Բելգիայում ԽՍՀՄ դեսպանության խորհրդական։
*1983-1986 թվականներին՝ խորհրդական ԽՍՀՄ ԱԳՆ միջազգային կազմակերպությունների բաժնում։
*1986-1991 թվականներին՝ Բելգիայում ԽՍՀՄ դեսպանատան խորհրդական-դեսպանորդ 
* 1991 թվականի մարտի 21-ից 1995 թվականի մայիսի 26-ը Ջիբութիում ԽՍՀՄ, ապա Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։
*1995-2000 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ անվտանգության և զինաթափման հարցերով դեպարտամենտի գլխավոր խորհրդական։
* 2000 թվականի մայիսի 26-ից 2006 թվականի մարտի 24-ին Կամերունում և Հասարակածային Գվինեայում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան՝ համատեղության կարգով։

Ամուսնացած է։ Ունի երկու երեխա։

## Դիվանագիտական աստիճան

* 1-ին դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (1991 թվականի մարտի 21)։
* Արտակարգ և լիազոր դեսպան (1993 թվականի հոկտեմբերի 18)։

## Պարգևներ

* Պատվո շքանշան (2002 թվականի սեպտեմբերի 21)՝ *Երկարամյա բեղմնավոր աշխատանքի եւ Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին քաղաքական կուրսի անցկացմանը ակտիվ մասնակցության համար*։

## Հրապարակումներ
Պ. Խ. Աբդուլաև (Ա. Պլատով կեղծանունով)՝ «Այսպես է ասել Նապոլեոնը» գրքի հեղինակ (2003) — ISBN 5-03-003548-6.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրությունը Մոսկվայի Միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի ռազմաքաղաքական հետազոտությունների կենտրոնի կայքում 

Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Հայկական ծաղկափոշեկեր

**Հայկական ծաղկափոշեկեր** (), ծաղկափոշեկերների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Ոչ լայն ձվաձև մարմնով և 5-6,5 մմ երկարությամբ մանր չափի բզեզ է։ Գունավորումը բացից մինչև մուգ դարչնագույն է, իսկ ոտքերը՝ բաց դարչնագույն։

## Տարածվածություն
Հայաստանի էնդեմիկ է։ Տարածված է Իջևանի քաղաքի շրջակայքում և Թեղուտ գյուղում՝ Հաղարծին վանքի մոտ (Տավուշի մարզ)։

## Էկոլոգիա
Ապրում է անտառների բացատներում և անտառեզրերում, հանդիպում՝ հունիս-հուլիս ամիսներին հովանոցազգի բույսերի ծաղիկների և ծաղկող թփերի վրա։

Կենսաբանական առանձնահատկություններն անհայտ են։

## Պահպանություն
Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային մության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը չափավոր բարձր է, իսկ փոփոխության միտումները՝ անհայտ։

Սպառնացող վտանգներից են ապօրինի հատումների հետևանքով անտառային էկոհամակարգերի դեգրադացումը և հողի վերին շերտի կարծրացումը՝ պայմանավորված չկարգավորված ռեկրեացիոն ծանրաբեռնվածությամբ։

Պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկում և «Իջևան» արգելավայրում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էնդեմիկ կենդանիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Մակարենկոյի փողոց (Յալթա)

**Մակարենկոյի փողոց** (), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է ուկրաինացի խորհրդային մանկավարժ և գրող Անտոն Սեմյոնովիչ Մակարենկոյի (1888-1939) պատվին։ Սկիզբ է առնում Կիևյան փողոցից և ավարտվում Տրուդովայա փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 150 մետր է։

## Նկարագրություն
Յալթա քաղաքի Մակարենկոյի փողոցը սկսվում է Կիևյան փողոցից, հատում Շիրյաևի փողոցը և ավարտվում Տրուդովայա փողոցի հետ հատումով։ Շատ կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 150 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 16 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 8, աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ ևս 8։

Մակարենկոյի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298612։

Փողոցն անվանվել է ուկրաինացի խորհրդային մանկավարժ և գրող Անտոն Սեմյոնովիչ Մակարենկոյի (1888-1939) պատվին։ Մակարենկոն խնամքից զուրկ, իրավախախտ երեխաների վերադաստիարակության մանկավարժական պրակտիկայում անօրինակ փորձ է կատարել։ 1920-1930-ական թվականներին ղեկավարել է անչափահաս իրավախախտների Մ. Գորկու անվան աշխատանքային գաղութը և Ֆ. Ձերժինսկու անվան մանկական աշխատանքային կոմունան։ Մակարենկոյի մանկավարժական փորձն ու հայացքներն իրենց արտացոլումն են գտել նրա գեղարվեստական ստեղծագործություններում («Մանկավարժական պոեմ», «30-ականի երթը», «Դրոշակներն աշտարակների վրա»), գեղարվեստական-տեսական, հրապարակախոսական հոդվածներում։ Մակարենկոն պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Улица Макаренко в Ялте
*Подробная карта Улица Макаренко, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карты

## Արտաքին հղումներ
*Почтовый индекс улица Макаренко, г. Ялта

Կատեգորիա:Յալթայի փողոցներ
Ստեֆանիա Վիլչինսկա

250px|մինի|Հողմասարի վրա կանգնեցված հուշարձանը
**Ստեֆանիա (Ստեֆա) Վիլչինսկա** (լեհերեն՝ Stefania "Stefa" Wilczyńska, ), լեհ կրթական գործիչ, որ զոհ է գնացել Հոլոքոստին

## Կենսագրություն
Ստեֆանիան ծնվել է Վարշավայում, հրեական հարուստ ընտանիքում (հայրը տեքստիլ ֆաբրիկայի սեփականատեր էր)։ Հայրենի քաղաքում *Յադվիգա Սիկորսկա*յի  () մասնավոր դպրոցն ավարտելուց հետո ուսումը շարունակել է բելգիական Լիեժ քաղաքի համալսարանի բնագիտական ֆակուլտետում, 1906 թվականին բնագիտություն է ուսումնասիրել նաև շվեյցարական Ժնև քաղաքի համալսարանում։ Այնուհետև վերադարձել է Վարշավա և աշխատանքի անցել հրեական որբանոցում, որոշ ժամանակ անց դարձել դրա տնօրենը։ Նրա կյանքում վճռորոշ դեր է խաղացել ծանոթությունը անվանի մանկավարժ Յանուշ Կորչակի հետ։ 1909 թվականին Ստեֆանիան աշխատանքի է անցել վերջինիս ղոկավարած հրեական որբանոցում Besides looking after the day-to-day operation of the orphanage, she also organized fundraising activities in support of the orphanage.: Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Կորչակը զորակոչվել է բանակ, և Ստեֆանիան ինքն է ղեկավարել որբանոցը։

Վիլչինսկան 1934 և 1937 թվականներին այցելել է Պաղեստին։ Անհրաժեշտ բոլոր կարգադրություններն արվել էին և նախապատրաստական բոլոր աշխատանքներն ավարտվել, որ նացիստների՝ Լեհաստան ներխուժելու դեպքում նա կարողանա լքել Լեհաստանը և ապաստանել ապահով վայրում, սակայն նա հրաժարվել է օգտվել ընձեռված հնարավորությունից և որբանոցի անձնակազմի ու երեխաների հետ տեղափոխվել է Վարշավայի գետտո։ 1942 թվականի օգոստոսին, *Kinder Aktion* ծրագրով, հրեական որբանոցների բոլոր երեխաներին ուղարկել են Տրեբլինկայի համակենտրոնացման ճամբարի գազախցիկներ։ Վիլչինսկային ևս մեկ հնարավորություն է տրվել խուսափելու անխուսափելի տառապալից վախճանից, սակայն նա այս անգամ էլ է հրաժարվել՝ գերադասելով այդ ահավոր օրերին ու ժամերին չլքել որբերին, մնալ նրանց հետ և կիսել նրանց դառնադառը ճակատագիրը։

Այն վայրում, որտեղ մի ժամանակ եղել է հրեական որբանոցը, ներկայումս հուշատախտակ է փակցված ի հիշատակ Ստեֆանիա Վելչինսկայի։ Վարշավայի հրեական գերեզմանատանը պատրաստվել է Ստեֆանիայի խորհրդանշական շիրիմը նրա ծնողների գերեզմանների կողքին։ Երուսաղեմի մերձակայքում՝ Հողմասարի վրա հուշարձան է կանգնեցվել ի պատիվ Ստեֆանիա Վիլչինսկայի և Յանուշ Կորչակի։

1947 թվականին Ս. Վիլչինսկան հետմահու պարգևատրվել է Լեհաստանի «*Վաստակի խաչ*» արծաթե շքանշանով։

2004 թվականին Վարշավայում լույս է ընծայվել ողբերգաբար զոհված մանկավարժի «Խոսք՝ ուղղված երեխաներին ու մանկավարժներին» գիրքը։

2013 թվականի մայիսին մի խումբ լեհ հասարակական գործիչներ հանդես են եկել դիմումով՝ առաջարկելով Լեհաստանի հրեաների թանգարանի հարևանությամբ գտնվող ծառուղին կոչել Ստեֆանիա Վիլչինսկայի անունով։

2015 թվականին Լեհաստանում մի շարք գրքեր են հրատարակվել՝ նվիրված Ստեֆանիա Վիլչինսկայի կյանքի պատմությանը։

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
;Հոդվածներ
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
*  Док. фильм. Реж. Беата Бель (). Fundacja im. prof. M. Schorra.

Կատեգորիա:Լեհ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հոլոքոստի զոհեր
Կատեգորիա:Ժնևի համալսարանի շրջանավարտներ