Ջիբրիլ Թամսիր Նյանե

**Ջիբրիլ Թամսիր Նյանե** (**Նիան**, **Նայան**, **Նյան**, , ),  գվինեացի պատմաբան, հասարակական գործիչ, գրող և դրամատուրգ։

## Կենսագրություն
Ըստ էթնիկական պատկանելության տուկուլյոր է։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է Դակարի (Սենեգալ), իսկ գիտական աստիճանը՝ Բորդոյի համալսարանում։ Դասավանդել է Կոնակրիի Պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ Դարձել է Հովարդի համալսարանի (Վաշինգտոն) և Տոկիոյի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր։ Գվինեայի առաջին նախագահ Ահմեդ Սեկու Տուրեի հետ կոնֆլիկտի մեջ է մտել, ինչի պատճառով 1970 թվականին աքսորվել է Սենեգալ։

Նյանեի գիտական աշխատանքները նվիրված են Արևմտյան Աֆրիկայի նախագաղութային պատմությանը, հիմնականում նրա միջնադարյան կայսրություններին։ Մալիի կայսրության մասին իր ատենախոսության նյութերը նա հավաքել է գրիոտների բանավոր ավանդույթից, մասնավորապես Մամադու Կույատեի պատմություններից։ Դրանց հիման վրա նա 1960 թվականին արևմտյան աշխարհին է ներկայացրել Սինդիատի էպոսը՝ «Սունդյաթ կամ մանդինգոյի էպոպեա»՝ Սինդիատ Քեյթի մասին (մոտ 1217-1255), ինչը դարձել է նրա ամենահայտնի նվաճումը։

1965 թվականից մասնակցել է կայսրության մայրաքաղաքի՝ Մալի Նիանի լեհ-գվինեական հնագիտական արշավախմբի պեղումներին։ Որպես «Աֆրիկայի համընդհանուր պատմության» նախապատրաստման ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի միջազգային կոմիտեի անդամ՝ հանդես է եկել որպես դրա 4-րդ հատորի (12-16 դար) խմբագիր և Ժոզեֆ Կի-Զերբոյի հետ ղեկավարել է դրա հրապարակումը։ Ֆրանսիացի հետազոտող մարքսիստ Ժան Սյուրե-Կանալի հետ համատեղ Արևմտյան Աֆրիկայի ժողովուրդների պատմության վերաբերյալ ուսումնական ձեռնարկ է կազմել։

Նա նաև «Սիկասոն կամ վերջին միջնաբերդը», «Չակա» և «Ողբերգական նշանադրությունը» պիեսների հեղինակն է։ Հանգուցյալ մոդել Կատուշի Նայանի հայրն է (1960-2008)։

## Մատենագիտություն
* Recherches sur l’Empire du Mali au Moyen Age (D.E.S.), suivi de Mise en place des populations de la Haute-Guinée. Recherches Africaines, Conakry, 1959, 1960, 1961 ; Editions Présence Africaine, Paris, 1975.
* A propos de Koli Tenguella. Recherches africaines (Etudes guinéennes), nouv. sér., nos. 1 et 4 (oct.-déc.), 1959, 1960, pp. 35–46 ; 32-36.
* Djibril Tamsir Niane, Koly Tenguella et le Tekrour. Recherches africaines (Etudes guinéennes), nouv. sér., no. 1 (janv.-mars), 1969, pp. 58–68.
* Koly Tenghella et le Tekrour : Congrès des Africanistes, Présence Africaine, Paris, 1967
* Niani, l’ancienne capitale du Mali. Recherches Africaines, Conakry, 1968.
* Le cinéaste africain et l’histoire. Revue Présence Africaine, Paris 1974.
* Histoire et tradition historique du Manding. Revue Présence Africaine, Paris, 1974, no. 89 Vol. 1
* Les Traditions Orales Mandingues. Revue Présence Africaine, Paris 1975
* Le Soudan occidental au temps des Grands Empires. Présence Africaine, Paris 1975
* Co-président avec Amadou Hampaté Bâ de la série des colloques de la Fondation SCOA
* Colloque sur les Traditions Orales du Manding, 1975, Bamako I
* Colloque sur les Traditions Orales du Manding, 1976, Bamako II
* Colloque sur les Traditions Orales du Ghana, 1977, Niamey
* Les Traditions orales du Gabu. Revue Ethiopiques, Dakar 1980.
* L’Histoire générale de l’Afrique. Directeur de publication du volume IV : *L’Afrique du XIIème au XVIème siècles. Editions Jeune Afrique. UNESCO, Paris 1985
* Réalisation d’un Coffret Radiophonique «L’Epopée du Gabu»

**Կաաբուի պատմություն**
* Les Griots et la Musique historique, avec le concours de Radio France Internationale (Archives sonores de l’oralité, Paris 1987)
* Diverses communications scientifiques aux colloques et conférences sur l’histoire africaine, la Traite Négrière, etc.
* Histoire des Mandingues de l’Ouest. Paris. Karthala & Association ARSAN. 1989.
* Organisateur, sous l'égide de l’UNESCO, d’un Colloque sur les Traditions Orales et la Traite Négrière (Programme Route de l’Esclave)
* La Traite Négrière au Rio Pongo, 1999
* Résistance à la pénétration coloniale, 1972

**Գրականություն և դրամատուրգիա**
* Soundjata ou l’Epopée du Manding. Présence africaine, Paris, 1960. Ouvrage traduit en anglais, allemand, portugais, japonais, etc.
* Les Fiançailles tragiques ou légende du Wagadou Bida, interprété à Conakry en 1961, à Dakar au Théâtre national Daniel Sorano, 1967
* L’Avare de Molière, traduction en langue malinké, inteprété par les élèves du Lycée de Donka, à Conakry et à Kankan
* Sikasso ou la Dernière Citadelle, suivi de Chaka Oswald, Honfleur (France), 1971, inteprété par les étudiants de l’IPC en 1965, par la Troupe du Théâtre national Daniel Sorano, Dakar, 1976.
* Livret de Ballet «La Gazelle Noire», interprété par la Troupe du Théâtre national Daniel Sorano
* Mery (nouvelles). NEA, Dakar 1975
* Contes d’hier et d’aujourd’hui. Paris, Présence Africaine, 1985
* Contes de Guinée. SAEC, Conakry 1993
* Histoire de la République de Guinée, SAEC, Conakry 1998
* Etat et société civile en Afrique noire, SAEC, Conakry 2000

**Ուսումնական ձեռնարկներ**
* Histoire de l’Afrique Occidentale en collaboration avec Jean Suret-Canale. Conakry 1960, Présence africaine 1961
* Histoire de l’Afrique (classe de 5è) en collaboration avec Amadou Mahtar M’Bow, Jean Devisse et Joseph Ki Zerbo, Hatier, Paris 1971
* Histoire de la Guinée (3è et 4è années), NEA, Dakar 1987
* Géographie de la Guinée. (3è et 4è années), Nathan, Paris 1987
* Géographie. (5è et 6è années), Nathan, Paris 1987
* Histoire de l’Afrique. (5è et 6è années), Nathan, Paris 1987
* Education civique. SAEC, Conakry 1994
* Mon beau pays la Guinée. SAEC, Conakry 1994

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Джибриль Тамсир Ньяне на webMande
* Статья для ЮНЕСКО (1984) 

Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:Սենեգալցի պատմաբաններ
Կատեգորիա:COVID-19-ից մահացածներ
Կատեգորիա:Աֆրիկացի գրողներ