Արտարժույթի վերահսկողություն

[մինի|1980-ականների կեսերի հարավաֆրիկյան անձնագրում չորս փոխանակման վերահսկողության կնիքներ, որոնք թույլ են տալիս անձնագրի տիրոջը երկրից դուրս բերել որոշակի քանակությամբ արժույթ։ Նման արժութային վերահսկողությունները սահմանվել են Հարավային Աֆրիկայի [ապարտհեյդի դարաշրջանի կառավարության կողմից՝ երկրից կապիտալի արտահոսքը սահմանափակելու համար։]]
**Արտարժույթի վերահսկողություն**, կառավարության կողմից վերահսկողության տարբեր ձևեր, որոնք կիրառվում են բնակիչների կողմից արտարժույթի գնման/վաճառքի, ոչ բնակիչների կողմից տեղական արժույթի գնման/վաճառքի կամ ազգային սահմաններից դուրս ցանկացած արժույթի փոխանցման նկատմամբ։ Այս վերահսկողությունները թույլ են տալիս երկրներին ավելի լավ կառավարել իրենց տնտեսությունները՝ վերահսկելով արժույթի ներհոսքն ու արտահոսքը, ինչը հակառակ դեպքում կարող է առաջացնել փոխարժեքի անկայունություն։ Թույլ և/կամ զարգացող տնտեսություններ ունեցող երկրները սովորաբար կիրառում են արտարժույթի վերահսկողություն՝ իրենց արժույթների նկատմամբ սպեկուլյացիաները սահմանափակելու համար։ Նրանք կարող են նաև ներդնել կապիտալի վերահսկողություն, որը կսահմանափակի երկրում օտարերկրյա ներդրումները։

## Հիմնավորում
Արտարժույթի ընդհանուր վերահսկողությունը ներառում է.

* երկրի ներսում արտարժույթի օգտագործման արգելում
* տեղացիներին արգելել օտարերկրյա արժույթ ունենալը
* սահմանափակելով արժույթի փոխանակումը միայն կառավարության կողմից հաստատված փոխանակիչներով
* ֆիքսված փոխարժեքներ
* ներմուծվող կամ արտահանվող արժույթի քանակի սահմանափակումը 
Հաճախ արտարժույթի վերահսկողությունը կարող է հանգեցնել արժույթների սև շուկաների ստեղծմանը։ Սա հանգեցնում է մի իրավիճակի, երբ արտարժույթի իրական պահանջարկն ավելի մեծ է, քան պաշտոնական շուկայում առկա պահանջարկը։ Հետևաբար, պարզ չէ, թե արդյոք կառավարություններն ունեն արդյունավետ արժութային վերահսկողություն իրականացնելու կարողություն։

## Պատմություն
Արտարժույթի վերահսկողությունը նախկինում տարածված է եղել երկրների մեծ մասում։ Օրինակ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից անմիջապես հետո շատ արևմտաեվրոպական երկրներ ներդրել են արժութային վերահսկողություն։ Սակայն միջոցառումները աստիճանաբար չեղարկվել են, քանի որ մայրցամաքում պատերազմից հետո տնտեսությունները կայուն կերպով ամրապնդվում էին։ Օրինակ՝ Միացյալ Թագավորությունը վերացրել է իր վերջին սահմանափակումները 1979 թվականի հոկտեմբերին։ 1990-ականներին արդեն նկատվել է ազատ առևտրի, գլոբալացման և տնտեսական ազատականացման միտում։

Ֆրանսիայում արժութային վերահսկողությունը սկսվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո։ Այնուհետև այն կրկին հայտնվել է 1939-1967 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում։ Շատ կարճատև ընդմիջումից հետո, փոխանակման վերահսկողությունը վերականգնվել է 1968 թվականին, թուլացվել է 1984 թվականին և վերջնականապես վերացվել 1989 թվականին։

Ֆրանկիստական Իսպանիան պահպանել է արտարժույթի վերահսկողությունը Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմից մինչև 1970-ական թվականները։

Ժամանակակից ժամանակաշրջանում նախկինում փոխանակման վերահսկողություն ունեցող այլ երկրներն են՝

* Արգենտինա՝ 2011-2015 թվականների միջև
* Եգիպտոս՝ մինչև 1995 թվականը
* Ֆինլանդիա՝ մինչև 1990 թվականը
* Իսրայել՝ մինչև 1994 թվականը
* Թայվան՝ մինչև 1987 թվականը
* Միացյալ Թագավորություն՝ մինչև 1979 թվականը
* Ռուսաստան՝ 1991-ից մինչև 2006 թվականը

### Ընթացիկ օրինակներ
Այսօր արտարժույթի նկատմամբ վերահսկողություն ունեցող երկրները հայտնի են որպես «14-րդ հոդվածի երկրներ»՝ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի համաձայնագրի հոդվածի այն դրույթի անունով, որը թույլ է տալիս արտարժույթի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնել միայն «անցումային տնտեսությունների» համար։

* Ալժիր
* Անգոլա
* Արգենտինա
* Հայաստան
* Բահամյան կղզիներ
* Բարբադոս
* Բելառուս
* Կամերուն
* Չինաստան
* Կուբա
* Եթովպիա
* Գանա
* Հնդկաստան
* Իրան
* Լիբիա
* Մարոկկո
* Մյանմա
* Մոզամբիկ
* Նամիբիա
* Նեպալ
* Նիգերիա
* Հյուսիսային Կորեա
* Ռուսաստան
* Սամոա
* Հարավային Աֆրիկա
* Սուդան
* Թունիս
* Ուկրաինա
* Ուզբեկստան
* Վենեսուելա
* Զիմբաբվե

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արտարժույթի շուկա
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Դրամավարկային քաղաքականություն
Կատեգորիա:Իրավական կարգավորում
Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Տարադրամ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Կատեգորիա:Տնտեսական քաղաքականություն
Կատեգորիա:Տնտեսություն