Մետր

մինի|250x250փքս|Ջրաչափերի միջազգային ստանդարտ, որն օգտագործվում է 1889-ից 1960 թվականներին
**Մետր** (հին հունարենից՝ μέτρον - չափ, չափիչ), երկարության չափման միավոր է միավորների մետրական և միջազգային համակարգերում։ Նշանակվում է մ (միջազգային նշանակումը՝ m)։ Սկզբնականորեն որոշված է եղել որպես հասարակածից մինչև Հյուսիսային Բևեռ եղած հեռավորության մեկ տասը հազարերորդը։ 1983-ից սկսած մետրը համարվում է այն երկարությունը, որը լույսը վակուումում անցնում է  վայրկյանում:

## Պատմություն
Երկարության միասնական չափի միավոր ունենալու անհրաժեշտությունը Եվրոպայում առանձնապես ուժեղ զգացվեց XVII դարից սկսած, երբ զարգացում էր ապրում գիտությունը։ 1668 թ. իր մի աշխատությունում անգլիացի փիլիսոփա և լեզվաբան Ջոն Ուիլքինսն առաջարկում է մտցնել «ունիվերսալ չափ» (*universal measure*)։ Առաջին անգամ *մետր* բառը հանդիպում է 1675 թ. իտալացի գիտնական Տիտո Բուրատինիի (իտալերեն՝ Tito Livio Burattini) *Misura Universale,* աշխատության մեջ, որտեղ նա գործածում է հունարեն  (*մետրոն կաթոլիկոն*) արտահայտության իտալերեն ** (նշ. *կաթոլիկ չափ*), ձևը, որի հիմքում պետք է լիներ որևէ բնական երևույթ։

Առաջին անգամ մետրի սահմանումն առաջարկել է ֆրանսիացի քաղաքական գործիչ Թալեյրանը որպես՝
* այն ճոճանակի երկարություն, որի տատանման կիսապարբերությունը 45° լայնությունում 1 վրկ է։ Այսօրվա միավորներով այդ երկարությունը կազմում է \frac{g}{\pi^2} \cdot 1\,\mathrm c^2 \approx 0,994 մ։ Այս սահմանումը, սակայն, կիրառություն չգտավ։

## Սահմանումների ժամանակագրություն
[մինի|Մետրի ամերիկյան No. 27 էտալոնը, որ պատրաստվել է 1889 թ., Կշիռների և չափերի միջազգային բյուրոյի  ([անգլերեն՝ *International Bureau of Weights and Measures* (*BIPM*)) կողմից և հանձնվել է Միացյալ նահանգներին և օգտագործվել է որպես չափի էտալոն 1893-ից մինչև 1960 թ.]]

* 1790 մայիսի 8՝ Ֆրանսիայի ազգային ժողովը որոշում է, որ նոր մետրի երկարությունը պետք է լինի հավասար մեկ վայրկյանի հավասար կիսապարբերությունով ճոճանակի երկարությանը։
* 1791 մարտի 30՝ Ֆրանսիայի ազգային ժողովը Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի օգտագործման համար ընդունում է նոր սահմանում մետրի համար, որ այն հավասար է Փարիզով անցնող միջօրեականի հասարակածից մինչև հյուսիսային բևեռ հեռավորության մեկ տասը միլիոներորդ մասը։
* 1795 թ.՝ Մետրի ժամանակավոր արույրե էտալոնի պատրաստումը։ 
* 1799 դեկտեմբերի 10՝ Ֆրանսիայի ազգային ժողովը հաստատում է 1799 թ. հունիսի 20-ին պատրաստված մետրի պլատինե ձողը, որպես վերջնական էտալոն։
* 1889 սեպտեմբերի 28 Կշիռների և չափերի 1-ին գլխավոր կոնֆերանսը (անգլերեն՝ *General Conference on Weights and Measures* (CGPM)) որպես մետրի չափ է ընդունում սառույցի հալման ջերմաստիճանում չափված 10% իրիդիում պարունակող պլատինե համաձուլվածքի վրա նշված երկու գծերի հեռավորություն։ 
* 1927 հոկտեմբերի 6՝ Կշիռների և չափերի 7-րդ ԳԿ-ը մետրի համար ընդունում է նոր որոշում որպես 0&nbsp;°C-ում պլատինա-իրիդիումային համաձուլվածքից պատրաստված ձողի վրա նշված երկու գծերի առանցքների միջև եղած հեռավորությունը։
* 1960 թ. Ընդունվում է որպես մետրի էտալոն մարդու պատրաստած առարկաներից հրաժարվելու որոշում։ 1960 հոկտեմբերի 14՝ Կշիռների և չափերի 11-րդ ԳԿ-ը մետրի համար որպես չափ է սահմանում վակուումում <sup>86</sup>Kr-ի ատոմի 2p10 և 5d5 քվանտային մակարդակների միջև եղած ալիքի երկարության 1 650 763.73 պատիկին։
* 1983 հոկտեմբերի 21 Կշիռների և չափերի 17-րդ ԳԿ-ը մետրը սահմանում է որպես վակուումում վայրկյանի 1/299 792 458 մասում լույսի անցած ճանապարհ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկարության չափման միավորներ
Կատեգորիա:Չափման միավորներ