Թաբբիի աստղ

**Թաբբիի աստղ** (KIC 8462852, ավելի քիչ տարածված՝ Բոյաջյանի աստղ), Կարապի համաստեղության աստղ։ Այն գտնվում է Արեգակից 1480 լուսային տարի հեռավորության վրա։ Մինչև պաշտոնական անվանումը՝ KIC 8462852, այն ոչ պաշտոնապես անվանվել է այն հոդվածի առաջին հեղինակի անունով, որն առաջին անգամ նկարագրել է այն Թաբեթա Բոյաջյանը ()։

2015 թվականի սեպտեմբերին մի քանի աստղագետներ հրապարակեցին աստղի լուսատվության փոփոխությունների վերաբերյալ իրենց ուսումնասիրությունների արդյունքները, որը գրավեց համաշխարհային լրատվամիջոցների ուշադրությունը: Նման փոփոխությունները գրանցել է Կեպլեր տիեզերական աստղադիտարանը՝ իր էկզոմոլորակների որոնման ծրագրի շրջանակներում: Սովորաբար, աստղի առջևով անցնող մոլորակի լույսը կարճ ժամանակով փոքր-ինչ մարում է՝ կրկնվելով կանոնավոր ընդմիջումներով: Սակայն KIC 8462852 աստղը բացառություն էր. նրա լուսատությունը նվազել է մինչև 22%–ով, ընդ որում՝ այս անկումները դիտվել են տարբեր ժամանակահատվածներում (5-ից մինչև 80 օր), ինչը հանգեցրել է բազմաթիվ վարկածների։ Այս աստղի լույսի կորության տարօրինակ բնույթը նկատել են «Planet Hunters» կազմակերպության կամավորները, որը Կելպերի տվյալներում էկզոմոլորակներ որոնելու համար նախատեսված քրաուդսորսինգային նախագիծ է, որոնցից մի քանիսը համահեղինակել են եզրափակիչ հոդվածը։

Աստղի կողքին՝ 2'' հեռավորության վրա, տեսանելի է մեկ այլ աստղ։ Հավանական ուղեկիցը, եթե գտնվում է նույն ՝ մոտ 885 ԱՄ հեռավորության վրա, 0.4 M☉ սպեկտրալ տիպի M2V ցածր զանգված ունեցող աստղ է։

## Անոմալիայի վարկածներ
Սկզբում ենթադրվում էր, որ անոմալիաները պայմանավորված են աստղադիտակի խնդիրներով կամ տեղեկատվության փոխանցման աղավաղումներով, սակայն այս տեսությունը հերքվեց հետազոտության ընթացքում։ Սպեկտրալ վերլուծությունը և աստղի տեսակը նույնպես բացառում են ներքին գործընթացների պատճառով լուսատվության փոփոխությունը։

KIC 8462852-ը միակ աստղը չէ, որը պայծառության անկանոն անկումներ է ապրում: Այնուամենայնիվ, մյուս բոլոր նմանատիպ աստղերը () երիտասարդ աստղային օբյեկտներ են և ունեն պայծառության անկման տարբեր կառուցվածք։ Ենթադրվում է, որ նման օբյեկտները կարող են ունենալ շրջապատող աստղային սկավառակ, և որոշ օբյեկտների համար (օրինակ՝ EPIC 204278916-ի համար) այն իսկապես հայտնաբերվել է։Նման մարմինների պայծառության տատանումների ամենահավանական բացատրությունն այն վարկածն է, որ աստղային սկավառակի շուրջ բախումները կարող են առաջացնել փոշու ամպեր, որոնք ծածկում են աստղի լույսը։ Սակայն, KIC 8462852-ը երիտասարդ աստղ չէ, ուստի խումբը կարող է բաղկացած լինել գիսաստղերից և աստերոիդներից, որոնցից շատերը կարող էին հայտնվել մոտ ուղեծրում՝ մեկ այլ աստղի (բայց ոչ պոտենցիալ ուղեկիցի համար տեսանելիի) ձգողականության ազդեցության տակ։ Սակայն սա նույնպես քիչ հավանական է, քանի որ ապացույցներ չկան, և աստղի անցումը պետք է տեղի ունեցած լինի ընդամենը մի քանի հազար տարի առաջ (տիեզերական առումով աննշան ժամանակահատված)։
մինի|Աստղի լույսի կորը (նորմալացված), գրանցված 2017 թվականին։
Այս առումով, ուսումնասիրության գլխավոր հեղինակ Թաբեթա Բոյաջյանը դիտարկում է մեկ այլ սցենար։ KIC 8462852-ի թարթումը կարող է վկայել աստղաինժեներական կառուցվածք կառուցելու փորձի մասին, ինչպիսիք են Դայսոնի գունդը կամ հսկա օբյեկտների այլ հավաքածու (օրինակ՝ լույսի կոլեկտորներ), որը կառուցվել է զարգացած արտերկրային քաղաքակրթության կողմից՝ իր աստղից էներգիա կուտակելու համար։

Կալիֆոռնիայի համալսարանի «Արտաերկրային ինտելեկտի որոնման» (SETI) հետազոտական ​​կենտրոնի տնօրեն Էնդրյու Սիեմիոնը նույնպես նշել է, որ հայտնաբերված այս անոմալիաների բացատրություններից մեկը կարող են լինել բարձր զարգացած այլմոլորակային քաղաքակրթության արհեստական ​​օբյեկտները. «Մենք կարող ենք գործ ունենալ ծայրահեղ զարգացած քաղաքակրթության հետ, որը կառուցել է պահեստավորման սարքերի մեծ ցանց՝ աստղից ստացված էներգիայի հսկայական պաշարները կուտակելու համար: Լույսի կորի անկանոնությունը կարող է ցույց տալ, որ արհեստականորեն ստեղծված օբյեկտները պտտվում են աստղի շուրջ: Ապագայում մենք նախատեսում ենք օգտագործել Երկրի վրա տեղակայված խոշոր օպտիկական և ռադիոաստղադիտակներ՝ այս համակարգից եկող էլեկտրամագնիսական ճառագայթման այլ տեսակներ հայտնաբերելու փորձ կատարելու համար: Դրա առկայությունը կցույց կտա այս համակարգում տեխնոլոգիապես զարգացած քաղաքակրթության հնարավոր գոյությունը»։

«Այլմոլորակայինները միշտ պետք է լինեն վերջին վարկածը, որը պետք է դիտարկել, բայց սա այնպիսին է, ինչպիսին կարելի է ակնկալել այլմոլորակային քաղաքակրթությունից», - ասել է Փենսիլվանիայի պետական ​​համալսարանի աստղագետ Ջեյսոն Ռայթը։

«Չնայած այս աստղի տարօրինակ վարքագծի բնական պատճառների մեծ հավանականությունը կա, խելամիտ կլինի հետաքննել», - մամուլի հաղորդագրության մեջ ասել է SETI ինստիտուտի հետազոտող Սեթ Շոստակը։

Կան նաև այլ վարկածներ (գիսաստղերի խումբ, միջաստղային տարածության մեջ փոշու ամպ, աստղի ներսում տեղի ունեցող պրոցեսներ, արբանյակային սև խոռոչի առկայություն)։

## Հետագա դիտարկումներ
2015 թվականի հոկտեմբերի 19-ին SETI ինստիտուտը հայտարարեց աստղի մոտ ապրող հնարավոր այլմոլորակային քաղաքակրթությունից ռադիոճառագայթման դիտարկումների մեկնարկի մասին՝ օգտագործելով Ալլենի աստղադիտակի զանգվածը։ Երկու շաբաթ տևած նախնական դիտարկումներից հետո SETI ինստիտուտը հայտարարեց, որ KIC 8462852 աստղային համակարգից եկող ռադիոազդանշանում արհեստական ​​ծագման հստակ նշաններ չեն հայտնաբերվել։

Մանրամասն հետագա դիտարկումներ են նախատեսվում ավելի հզոր գետնի վրա տեղակայված Գրին–Բենկի և Very Large Array ռադիոաստղադիտակների միջոցով, ինչպես նաև տիեզերական աստղադիտակների օգնությամբ, որոնք նախատեսվում է ստեղծել առաջիկա տարիներին՝ որպես էկզոմոլորակների որոնման ծրագրի մաս, ինչպիսիք են ինֆրակարմիր Wide Field Infrared Survey Telescope օպտիկական TESS-ը և PLATO-ն։

KIC 8462852 աստղի օպտիկական տիրույթում մանրակրկիտ դիտարկումը շարունակվում է նաև բազմաթիվ գետնի վրա հիմնված աստղադիտարանների կողմից՝ պայծառության ևս մեկ բազմօրյա նվազման կանխատեսմամբ: Աստղի դիտարկումները պայծառության նվազման ընթացքում նույնպես պլանավորվում են սպեկտրոգրաֆներով հագեցած մեծ աստղադիտակների միջոցով՝ պարզելու համար, թե ինչն է առաջացնում պայծառության նվազման գործընթացը՝ խոշոր պինդ մարմիններ, թե՞ փոշի և գազ։ Աստղից լազերային ազդանշաններ դեռևս չեն հայտնաբերվել։

Աստղագետ Բրեդլի Շեֆերը, երկնքի այս շրջանի 1890-ից 1989 թվականներին արված պատմական լուսանկարներն ուսումնասիրելուց հետո, նկատեց, որ այս ընթացքում աստղի պայծառությունը նվազել է 20%-ով (EPIC 204376071 աստղի անսովոր լույսի փոփոխությունները կազմում էին պայծառության 80%-ը)։ Ցանկացած սխալ բացառելու համար Շեֆերը անձամբ մեկնեց Հարվարդ՝ բնօրինակ պատկերները ուսումնասիրելու համար: Շեֆերի խոսքով՝ գիսաստղի վարկածը այլևս հարմար չէ դիտարկվող էֆեկտները բացատրելու համար: Նրա հաշվարկներով՝ աստղի առջևով պետք է անցած լիներ առնվազն 648,000 գիսաստղ, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի առնվազն 200 կմ տրամագիծ, որպեսզի նման մթնեցում առաջանա, ինչը բացարձակապես անհավանական է։

Հետագա ուսումնասիրությունը ուսումնասիրել է աստղի պայծառության փոփոխությունը գրեթե չորս տարվա ընթացքում, ինչպես գրանցվել է Kepler աստղադիտակի կողմից: Չնայած Kepler-ը նախատեսված էր կարճ ժամանակահատվածներում պայծառության փոքր փոփոխությունները չափելու համար, հնարավոր է չափել պայծառության փոփոխությունները երկար ժամանակահատվածներում՝ օգտագործելով Kepler-ի կողմից արված լուսանկարները: Պարզվել է, որ KIC 8462852-ի պայծառությունը անընդհատ նվազում էր: Առաջին 1000 օրվա ընթացքում պայծառությունը նվազել է տարեկան մոտ 0.34% արագությամբ, իսկ հաջորդ 200 օրվա ընթացքում պայծառությունը սկսել է նվազել ավելի արագ տեմպերով և նվազել 2%-ով: Ընդհանուր առմամբ, պայծառությունը նվազել է 3%-ով 3.8 տարվա ընթացքում: Համեմատության համար ուսումնասիրվել են 193 այլ մոտակա աստղեր և KIC 8462852-ին նման 355 աստղեր: Այս աստղերից ոչ մեկը այս ընթացքում այդքան շատ չի փոխել իր պայծառությունը, և միայն 0.6%-ն է փոխել իր պայծառությունը տարեկան 0.34%-ից ավելի արագ տեմպերով։

2017 թվականի ապրիլի 24-ին KIC 8462852-ը սկսեց պայծառության ևս մեկ անկում ապրել (առաջինը 2013 թվականից ի վեր): Տասնյակ աստղադիտակներ դիտարկեցին աստղը: Դրանից հետո աստղը սկսեց վերադառնալ իր սովորական պայծառությանը: 2017 թվականի մայիսի 19-ին և 20-ին պայծառությունը նվազեց 3%-ով։

Մասիմո Մարենգոյի (Այովայի պետական ​​համալսարան, ԱՄՆ) գլխավորած նոր ուսումնասիրության մեջ գիտնականները համեմատել են տարբեր ալիքի երկարություններում լույսի ինտենսիվության փոփոխությունը և պարզել, որ ինֆրակարմիր սպեկտրում աստղը շատ ավելի քիչ է փոխում իր ինտենսիվությունը, քան տեսանելի կամ ուլտրամանուշակագույն սպեկտրում, ինչը բնորոշ է փոշուն։
մինի|Դիրքը Օրիոնի թևում Գալոնական երկայնություն 80.0379° Գալոնական լայնություն +06.6403° Հեռավորություն 1480 լուսային տարի

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Meng H. Y. A. с соавторами Extinction and the Dimming of KIC 8462852 //The Astrophysical Journal. — 2017. — Т. 847. — №. 2. — С. 131.
* 

## Հղումներ

* Телескоп «Кеплер» нашёл следы деятельности инопланетян? // popmech.ru, 14 октября 2015
* Звездой Табби заинтересовалась инициативная группа Юрия Мильнера // Hi-News.ru, 28 октября 2016
* Детективная история звезды Табби // nplus1.ru, 19 февраля 2018

Կատեգորիա:Աստղեր
Կատեգորիա:Համաստեղություններ