Խնայատուփ

thumb|Խնայատուփ, 1970-ականներ
thumb|Կավե ամանները օգտագործվում են Նեպալում որպես խնայատուփեր
**Խնայատուփ**, սովորաբար երեխաների կողմից օգտագործվող մետաղադրամների տարա։ Խնայատուփը անգլիախոս երկրներում հայտնի է որպես «սովորական բանկ» ()` ի տարբերություն 20-րդ դարի հայտնի «մեխանիկական բանկերի», որոնք մետաղադրամով աշխատացվող մեխանիկական խաղալիք էին։ Գովազդային նպատակներով հաճախ օգտագործվում են ընկերությունների կողմից։ Խնայատուփ () անվան կիրառության արդյունքում մեծ տարածում է գտել խոզի տեսքով տարան, և ֆինանսական ծառայություն մատուցող շատ ընկերություններ օգտագործում են խնայատուփերը որպես իրենց խնայողության ծառայաությունների ապրանքանիշ։

Խնայատուփը սովորաբար պատրաստվում է խեցուց կամ ճենապակուց։ Դրանք հիմնականում ներկված են և ծառայում են որպես դաստիրակության միջոց` երեխաներին ուսուցանելու խնայողությունների գաղափարները։ Շատ խնայատուփեր իրենց վերևի մասում ունեն ռետինե մասնիկ, մյուսները պատրաստված են վինիլից և մետաղադրամի հեշտ մուտքի համար ունեն շարժական քիթ։ Որոշներն էլ ներառում են էլեկտրոնային համակարգ, որը հաշվում է խնայատուփի գումարը։ Որոշ խնայատուփեր մետաղադրամները հանելու համար իրենց վրա չունեն որոշակի բացվածք, այդ պատճառով այն պետք է կոտրել մուրճով կամ այլ եղանակով բացել։

## Ստուգաբանություն
[thumb|left|Մաջապահիտի [տերակոտայից պարտաստված խնայատուփ, 14-15-րդ դարեր, Թրովուլան, Արևելյան Ճավա (Ինդոնեզիայի ազգային թանգարանի հավաքածու, Ջակարտա)]]
Կան բազմաթիվ վարկացներ այն վերաբերյալ, թե ինչու խնայատուփերը եղել են խոզի տեսքով։ Համաձայն մի չհաստատված վարկածի, փիգը () նարնջագույն կավ է, որն օգտագործվել է միջնադարում՝ որպես խնայատուփ պատրաստելու մատչելի նյութ։ Այն կոչվել է խնայատուփ ()։ Վիճելի է, թե արդյոք «pygg»-ը պարզապես «խոզ» բառի բարբառային տարբերակն է։ 18-րդ դարում «pig jar» եզրույթը դարձել է «խնայատուփ»։ Քանի որ խնայատուփը այժմ պատրաստվում է այլ նյութերից, ինչպես ապակին, թիթեղ կամ պլաստմասսան, այդ անվանումն աստիճանաբար սկսել է օգտագործվել ոչ թե այն պատրաստելու նյութն անվանելու, այլ տարայի ձևը նշելու համար։

Դրամների համար նախատեսված Արևմտյան հնագույն տուփը թվագրվում է 2-րդ դարով հունական Պրիենե քաղաքից (Փոքր Ասիա)։ Այն պատկերում էր հունական տաճարի մանրակերտը՝ ճակտոնի հատվածում փոքրիկ ճեղքով։ Տարբեր ձևերի դրամատուփեր են պեղվել Պոմպեյում և Հերկուլանումում։ Դրանք հաճախ օգտագործվել են ուշ անտիկ ժամանակաշրջանի նահանգներում, մասնավորապես, Հռոմեական Բրիտանիայում և Հռենոսի ափին։

Ճապոնական և ինդոնեզական *cèlèngan* եզրույթը (բառացիորեն` «վայրի խոզի նմանություն», սակայն օգտագործվում է «խնայողություններ» և «խնայատուփ» իմաստով) կիրառվում է նաև տեղական բանկերի կողմից։ Ինդոնեզիայի Արևելյան Ճավա նահանգի Թրովուլան շրջակայքում գտնվող հնագիտական մեծ տարածքում հայտնաբերվել են վարազի տեսքով խնայատուփեր։ Սրանք հավանաբար ճավայերեն-ինդոնեզերեն բառի աղբյուրն են, որը վերաբերում է խնայողություններին կամ փողերի տարաներին։ Խնայատուփերի մեկ այլ ճավայաինդոնեզերեն հոմանիշ է «տաբունգան» (*tabungan*), որը ծագում է «խողովակ» կամ «մխոց» բառից։ Այն առաջացել է մետաղադրամների տարա պատրաստելու մեկ այլ եղանակից՝ օգտագործելով բամբուկի մի հատված, որն ավարտվում է մետաղադրամ տեղադրելու համար նախատեսված մասով։ Խնայատուփի կարևոր նմուշ տեղակայված է Ինդոնեզիայի ազգային թանգարանում։ Այն վերականգնվել է, քանի որ հայտնաբերվել է կոտրված վիճակում։ Մաջապահիտ թրծած կավե մետաղադրամի տարաները հայտնաբերվել են տարբեր ձևերի, ներառյալ խողովակների և տուփերի ձևով մետաղադրամ տեղադրելու մասով։

## Կիրառություն
Ժամանակակից խնայատուփերը չեն սահմանափակվում միայն խոզերի նմանությամբ և կարող են լինել տարբեր ձևի, չափի և գույնի։ Առավել հաճախ օգտագործվում են տաճարների և եկեղեցիների կողմից, քանի որ դրանք կողպված փողային տուփեր են` նեղ բացվածքով, կանխիկ մետաղադրամներ գցելու համար։ Ժամանակ առ ժամանակ գումարը հանելուց խնայատուփը բացվում է ներքևում գտնվող խցանի միջոցով։

## Հայտնի խնայատուփեր
thumb|«Ռեյչել» բրոնզե խոզը
«Ռեյչելը» ԱՄՆ-ի Վաշինգտոն նահանգի Սիեթլ քաղաքում գտնվող «Pike Place Market» կոչվող շուկայի բրոնզե ձուլված խնայատուփն է, որը կշռում է մոտ 600 ֆունտ (270 կգ)։ Այն գտնվում է «Pike Place» շուկայի անկյունում՝ «Հանրային շուկայի կենտրոն» նշանի ներքո։ «Ռեյչելին» նախագծել է տեղի նկարիչ Ջորջիա Գերբերը։

«Գինը ճիշտ է» («The Price Is Right») խաղում օգտագործվում է խնայատուփի նշանը՝ ներկայացնելու խաղի սփոփիչ մրցանակը՝ դոլարների կամ ցենտի քանակը։

«Եկեք գործարք կատարենք» («Let's Make a Deal») խաղն ունի «Կոտրիր կանխիք ստանալու համար» («Smash for Cash») խաղի փուլ, որում մրցույթի մասնակիցը հաղորդավար Ջոնաթան Մագնումին խնդրում է կոտրել խնայատուփերը։ Մրցույթի մասնակիցը, որը վաստակում է բավարար դրամ, կարող է շահել կանխիկ բոնուս` 20,000$։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Antike Sparbüchse, Archäologische Staatssammlung, München.jpg|Հռոմեական ծաղկամանի տեսքով պատրաստված խնայատուփ (մ.թ.ա. 2-րդ / 3-րդ դար): Հնագույն խնայատուփերի հիշատակվում են բազմազան ձևերով:
Պատկեր:12-11-01-hallein-baudenkmal-by-RalfR-135.jpg|Խնայատուփ «Սև շուկայում»
Պատկեր:Bank in Form of a Cat.jpg|Կատվի տեսքով խնայատուփեր Բրուքլինի թանգարանում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Խնայատուփի ծագում

Կատեգորիա:Առարկաներ
Կատեգորիա:Բանկեր
Կատեգորիա:Խաղալիքներ
Կատեգորիա:Կենցաղային գործիքներ
Կատեգորիա:Մետաղադրամ
Կատեգորիա:Տնտեսություն
Կատեգորիա:Փող
Կատեգորիա:Ֆինանսներ