Կանտոնյան խոհանոց

Կանտոնյան խոհանոց, նաև հայտնի որպես Գուանդոնի խոհանոց, Չինաստանի 4 հայտնի խոհանոցներից մեկն է:  «Լիննանի երեք մեծ վարպետներից» մեկը՝ Ցյու Տաճունը, իր «Գուանդոնի նոր լեզու»  աշխատության մեջ արձանագրել է. «Այն ամենն, ինչ աշխարհում ուտելի է, Գուանդոնում գրեթե ամբողջությամբ առկա է. այն ամենն, ինչ կա Գուանդոնում, աշխարհում պարտադիր չէ, որ լինի»։ Սա արտացոլում է խոհարարական բաղադրիչների օգտագործման չափազանց լայն տեսականին: Կանտոնյան խոհարարները հմտորեն ձևափոխում են մթերքը՝ միաժամանակ պահպանելով և ընդգծելով դրա բնական համը։ Գոյություն ունի հայտնի ասացվածք. «Ուտելիքը՝ Գուանճոում, խոհարարը՝ Ֆենչենից», որտեղ «Ֆենչենը» վերաբերում է *Շունտը*  շրջանին (ներկայիս Ֆոշան քաղաքի Շունտե թաղամասը)։ Գուանդոնի այս հարուստ սննդային մշակույթի վերաբերյալ Հյուսիսային Չինաստանում (ներառյալ Թիենծինը) տարածված է հետևյալ կատակ-ասացվածքը. «Չեն ուտում միայն ոտքեր ունեցող սեղանն ու աթոռը» կամ «Չեն ուտում չորս ոտք ունեցող նստարանը և երկու ոտք ունեցող խոհարարին»՝ նկարագրելու համար գուանդոնցիների կողմից սպառվող մթերքների բազմազանությունը։ Արդի ժամանակաշրջանում Գուանդոնը, շնորհիվ առևտրային տնտեսության, ինչպես նաև այլ նահանգներից ներգաղթյալների և Հարավարևելյան Ասիայից ներմուծված համեմունքների, էլ ավելի է հարստացրել իր սննդակարգը։ Լայն իմաստով՝ կանտոնյան խոհանոցն ընդգրկում է Գուանդոն նահանգի ներսում գործող կանտոնական, հակկա և չաոճոու խոհարարական ուղղությունները։ Սակայն, քանի որ Հակկա և Չաոճոու էթնիկ խմբերի խոհանոցները զգալիորեն տարբերվում են ավանդական կանտոնական խոհանոցից, նեղ իմաստով «Կանտոնյան խոհանոց» ասելով հասկանում են միայն կանտոնական խոհանոցը։

Քանի որ Գուանդոն նահանգն առաջինն էր, որ առևտրատնտեսական կապեր հաստատեց Եվրոպայի և Ամերիկայի հետ, կանտոնյան խոհանոցը դարձավ չինական առաջին խոհանոցը, որին ծանոթացան արևմտյան երկրների բնակիչները։ Բացի այդ, քանի որ վաղ շրջանում արտերկիր գաղթած չինացիների մեծամասնությունը Գուանդոնցիներ էին, կանտոնյան խոհանոցը դարձավ գերիշխող ուղղություն արտասահմանյան չինական ռեստորաններում։ Գուանդոնի թեյախմության մշակույթը էլ ավելի նպաստեց չինական սննդակարգի տարածմանը Եվրոպայում և Ամերիկայում։

## խոհարարական առանձնահատկություններ
Կանտոնյան խոհանոցը կարևորում է բաղադրիչների բնական համի զգացողությունը. համեմունքները պետք է ներդաշնակորեն միաձուլվեն մթերքի հետ։ Սովորաբար օգտագործվում է համեմունքների փոքր քանակություն, և համեմատաբար քիչ են կծու ուտեստները, սակայն օգտագործվող համեմունքների տեսականին չափազանց լայն է։ Գուանդոնյան խոհանոցում կիրառվում են կոճապղպեղ, սոխ, շաքարավազ, աղ, սոյայի սոուս, բրնձի գինի և բուսայուղ. որոշ ուտեստների մեջ օգտագործվում է «հինգ համեմունքների փոշի» և սպիտակ պղպեղի փոշի, ինչպես նաև բազմաթիվ համեմունքներից պատրաստված թթուաջուր (լյուշուեյ)։ Բնական համը պահպանելու համար ուտեստները հիմնականում պատրաստվում են մեղմ համերով և հաճախ կիրառվում է շոգեխաշման եղանակը։

Քանի որ կանտոնյան խոհանոցն ունի առատ գյուղատնտեսական և ջրային ռեսուրսներ, այն կարող է մատակարարել թարմ բաղադրիչներ համեմատաբար ցածր գնով: Հետևաբար կանտոնյան խոհանոցը շեշտը դնում է մթերքի բնական թարմության վրա։ Բաղադրիչների թարմությունը պահպանելու համար կանտոնյան խոհանոցում հաճախ օգտագործվում է նույն օրը մորթած  խոզի և տավարի միս, թռչնամիս, ինչպիսիք են հավը և բադը, որոնց միսը հաճախ մորթվում է պատրաստումից մի քանի ժամ առաջ: Ձկներն ու ծովախեցգետինները պահվում են ակվարիումներում մինչև հանվում են պատրաստումից  առաջ։ Կանտոնյան ռեստորանների մատուցողները երբեմն նույնիսկ կենդանի ձկներն ու ծովախեցգետիններ են մատուցում հաճախորդին՝ ապացուցելու, որ բաղադրիչները պատրաստումից առաջ դեռ կենդանի էին։ Ուտելիքի թարմությունը գնահատող գուանդոնցիների համար համեմունքները օգտագործվում են թաքցնելու` ուտելիքի ոչ թարմ համը: Թարմ ծովամթերքը սուր հոտ չունի, այն  թարմ է և քաղցր, ուստի պատրաստման լավագույն եղանակը շոգեխաշումն է։ Օրինակ՝ շոգեխաշած թարմ ձուկը պատրաստ լինելուց հետո անհրաժեշտ է ավելացնել միայն փոքր քանակությամբ սոյայի սոուս, կոճապղպեղ և սոխ՝ ծովամթերքի բնական քաղցրությունը ընդգծելու համար։ Որոշ ռեստորաններ օգտագործում են մեծ քանակությամբ սխտոր և համեմունքներ՝ իրենց ձկների և ծովախեցգետինների հնեցավ համից ազատվելու համար, ուստի որոշ գուրմաններ համարում են, որ կանտոնյան խոհանոցում գործում է մի պարզ կանոն. «համեմունքների քանակը հակադարձում է բաղադրիչների թարմությանը. որքան քիչ են համեմունքները, այնքան թարմ է մթերքը»։ Ավանդական կանտոնյան խոհանոցում օգտագործվում է քիչ քանակությամբ աղ, շաքարավազ և յուղ, ուստի այն ինքնին համարվում է առողջարար։

Ըստ էության` կանտոնյան խոհանոցը կարելի է բաժանել երեք ոճի՝ Կանտոնյան, Հակկա և Չաոճոու: Վերոնշյալ պատրաստման եղանակներն են հիմնականում բնորոշ կանտոնյան ուղղությանը։ Բացի այդ, Հակկա խոհանոցն չարաշահվում է յուղը, իսկ Չաոճոու խոհանոցում գերակշռում են ծովամթերքներն ու քաղցրահամ ջրերի ձկները:

## Հանրային սննդի տեսակներ
* Կանտոնյան թեյարաններ
* Կանտոնյան ռեստորաններ
* Չաոշան «Դա լան» (հեղուկ շիլա)
* Չաոճոույան խոհանոց
* Հակկա խոհանոց
* Շունտեի խոհանոց «Խոհարարը՝ Ֆենչենից»
* Գուանճոուի խոհանոց
* Շաոլայի խանութներ (Խորոված և մարինացված մսի մասնագիտացված ցանց)
* Թեյարան (Հոնկոնգյան ոճի թեյարան)
* Սառը ըմպելիքների խանութ
* Բացօթյա կրպակ-ռեստորան
* Հոնկոնգյան ոճի արևմտյան խոհանոց
* Հոնկոնգյան ոճի արագ սնունդ
* Հոնկոնգյան հրուշակեղեն
* Մակաոյի պորտուգալական խոհանոց
* Դեսերտների խանութ (Ավանդական կանտոնյան սիրոպների խանութներ)
* փողոցային սնունդ(խորտիկներ)
* Թայֆուն շելթեր (Ծովամթերքի պատրաստման յուրահատուկ ոճ)
* «Թայ պայ» ծովամթերքերի նավ-ռեստորան
* Բուսական թեյերի կրպակ
* Ավանդական ինը տեսակի հանդիսավոր ուտեստների հավաքածու
* «Փուն չոյ» ավանդական կանտոնյան «ավազանային» ուտեստ
* Արևմտյան Գուանդոնի խոհանոց
* Թայշանի խոհանոց

## Թույլ կրակի վրա եփած ապուր
Քանի որ Լիննան տարածաշրջանի կլիման շոգ ու խոնավ է, մարդիկ սիրում են ապուրներ ուտելով՝ օրգանիզմը սնուցել: Սա նույնպես դարձնում է ապուրները  կանտոնյան խոհանոցի առանձնահատկություններից մեկը։ Կանտոնյան խոհանոցում ապուրները սովորաբար պատրաստվում են տարբեր բաղադրիչների մի քանի ժամ եփելով, ինչի պատճառով դրանք կոչվում են «Միշտ եռացող ապուր», երբեմն ավելացվում են նաև չինական բուժիչ խոտաբույսեր։ Կանտոնյան խոհանոցում ամենահայտնի ապուրներից են  չորացրած  ծիրանով պատրաստված խոզի թոքով ապուրը և գետնանուշով ու պապայայով պատրաստված հավի թաթերով ապուրը։

## Չորացրած սնունդ
Չնայած կանտոնյան խոհարարները մեծ ուշադրություն են դարձնում բաղադրիչների թարմությանը, սակայն կանտոնյան խոհանոցում միևնույն է օգտագործվում են չոր սնունդ և թթու սնունդ։ Որոշ խոհարարներ համադրում են թարմ բաղադրիչները չոր սնունդի հետ։ Չոր սնունդը սովորաբար նախքան պատրաստելը թրջում են ջրի մեջ կամ եփում են բավականին երկար ժամանակ, օրինակ՝ չորացրած ձուկը (ծովային ականջիկ) և չորացրած սկալոպը (ծովասանդրիկ)։ Ինչ վերաբերում է  սննդամթերքին, դրանք ոչ միայն կարող են երկար պահպանվել, նաև երբեմն դրա շնորհիվ ուտեստները կարող են ձեռք բերել յուրահատուկ համ։

Կանտոնյան խոհանոցում հաճախ օգտագործվող չորացրած սնունդ:
* Չորացրած շիիտակե սունկ
* Փայտե ականջ սունկ
* Ամպի ականջ (սունկ, ավելի նուրբ տեսակ)
* Չորացրած աբալոն (ծովային ականջիկ)
* Չորացրած սկալոպ (ծովասանդրիկ)
* Հոլոթուրիաներ
*  Ձկան լողափամփուշտ
* Չորացրած մանր ծովախեցգետին
* Շնաձկան լողակ
* Թռչնի բույն
* Չորացրած չինական կաղամբ
* Մարինացված և չորացրած մանանեխի տերևներ
* Չորացրած և աղ դրած բողկ
* Ֆերմենտացված տոֆու
* Աղ դրած չոր ձուկ
* Ապխտած  բադ
* Ապխտած  խոզապուխտ
* Աղ դրած բադի ձու
* «Հարյուրամյա ձու» (ֆերմենտացված ձու)

## Յուրահատուկ սնունդներ
* Տապակած լապշա (հո ֆան) տավարի մսով
* Թթվաքաղցր կողիկներ
* Տավարի միս՝ մատուցված տաք երկաթե սկուտեղի վրա
* «Միշտ եռացող ապուր» (երկար եփված սննդարար ապուր)
* Թռչնի բույն (աղանդեր կամ ապուր)
* Կանտոնյան խորոված մսեղեն (սյու մեյ)
* Ձեռքով կտրատված (պոկված) հավ
* Մորթին փխրուն տապակած հավ
* Սպիտակ խաշած հավ
* Սոյայի սոուսով եփած հավ
* Կախված վիճակում տապակած (խորոված) հավ
* Դիմ սամ (փոքր ուտեստների հավաքածու)
* Ապուր վոնտոններով և լապշայով
* Կոնջի (Կանտոնյան ոճի բրնձի շիլա)
* Թարմ բաղադրիչներով արագ եփված բրնձի շիլա
* Չորացրած/ապխտած մսեղենի տեսականի
* Շաքարաջուր (աղանդեր)
* Բրնձի լապշայից ռուլետներ (չանֆեն)
* Թթվաքաղցր խոզի միս
* Երկշերտ սերուցքային պուդինգ (կաթնային աղանդեր)
* Դինհու լեռան բուսական ուտեստ (բազմատեսակ սնկերով և բանջարեղենով)
* «Վագրի միս» ( կծու նախուտեստ)

## Համեմունքներ
* ծովախեցգետնի մածուկ
* ձկան սոուս
* ոստրեի սոուս
* սոյայի սոուս

## Լուսանկարներ

Պատկեր:HK_food_Kennedy_Town_New_Chinese_Rest_BBQ_Mix.jpg|link=https://zh.wikipedia.org/wiki/File:HK_food_Kennedy_Town_New_Chinese_Rest_BBQ_Mix.jpg|կանտոնական խոհանոց- Խորոված մսի տեսականի` սառը ուտեստ է, որը ներառում է մեդուզա, չասյու (մարինացված խորոված խոզի միս), տապակած սագ, տապակած հավ, ապխտած խոզի սրունք և այլն
Պատկեր:CantoneseWontonnoodle.jpg|link=https://zh.wikipedia.org/wiki/File:CantoneseWontonnoodle.jpg|Վանթոն լապշա
Պատկեր:Lemonchicken.jpg|link=https://zh.wikipedia.org/wiki/File:Lemonchicken.jpg|Կիտրոնով հավ
Պատկեր:Crispyfriedchicken.jpg|link=https://zh.wikipedia.org/wiki/File:Crispyfriedchicken.jpg|տապակած հավ, որը մատուցվում է ծովախեցգետնի չիպսերով


## Ծանոթագրություն


## Արտաքին աղբյուրներ

Կատեգորիա:Խոհանոց
Կատեգորիա:Խոհանոց ըստ երկրի
Կատեգորիա:Ուտեստ և ըմպելիք
Կատեգորիա:Չինական խոհանոց