Կոկս Բազար

**Կոկս-Բազար** կամ **Կոկսս-Բազար** (բենգալերեն**՝** কক্সবাজার, անգլ.՝ Cox's Bazar/Cox's Bazaar), քաղաք Բանգլադեշում, համանուն շրջանի կենտրոնը։ Իր անունը ստացել է ի պատիվ բրիտանական գաղութատիրության պաշտոնյա Կոկսի: Ունի երկրորդ, հազվադեպ օգտագործվող անունը՝ *Պանովա* ():

Կարևոր ծովային ձկնորսական նավահանգիստ Բենգալյան ծոցի ափին: Քաղաքը բավականին լայն ճանաչում է ձեռք բերել իր շրջակայքում գտնվող լողափերի շնորհիվ, որոնք գրավում են մեծ թվով զբոսաշրջիկների:

## Պատմություն
9-րդ դարից սկսած, այն տարածքը, որի վրա հետագայում առաջացել է քաղաքը, գտնվել է բիրմայական Արական նահանգի կառավարիչների տիրապետության ներքո: Միջնադարում և նոր ժամանակներում այստեղ գոյություն են ունեցել մի քանի բնակավայրեր։ 1666 թվականին Մեծ մոգոլական բանակի արշավանքի արդյունքում տարածքը անցել է Մոգոլական կայսրության տիրապետության տակ։ Ենթադրվում է, որ Շահ Շուջան՝ Շահ Ջահան կայսեր որդիներից մեկը, ներկայիս Կոկսի Բազարի տեղում հիմնել է *Դուլախազար* անունով բնակավայր։ Նման տարածք կա քաղաքի ներսում մինչ օրս։

18-րդ դարի երկրորդ կեսին այս տարածքը անցել է անգլիական Արևելյան հնդկական ընկերության վերահսկողության տակ և, համապատասխանաբար, հետագայում դարձել է Բրիտանական Հնդկաստանի մի մասը: 1790-ական թվականներին այստեղ հայտնվել է Արականից փախստականների մի մեծ ճամբար, որը հավաքվել է այստեղ Արականի և բիրմայական այլ նահանգների միջև պատերազմների պատճառով։ Արևելյան հնդկական ընկերության կապիտան Հիրամ Քոքսը ճամբարի ղեկավար է նշանակվել 1794 թվականին:  Կոկս Բազարը առանձին մունիցիպալիտետի կարգավիճակէ  ստացել 1869 թվականին։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ Կոկսի Բազարի բնակչության մեծ մասը եղել է Բիրմայից արականցիներ, որոնք սկսել են մեծ թվով վերադառնալ Բիրմա՝ ճապոնական ռմբակոծությունների հետևանքով քաղաքին պատճառված ավերածությունների պատճառով։ Բիրմայական բնակչության արտագաղթը շարունակվել է այն բանից հետո, երբ 1947 թվականին Բրիտանական Հնդկաստանն անկախացել է: thumb|240px|left|«Շոհիդ Մինարը» Քոքսի Բազարում՝ հուշարձան՝ նվիրված երկրի անկախության համար զոհվածներին Բրիտանական Հնդկաստանը Հնդկաստանի և Պակիստանի բաժանվելուց հետո քաղաքը դարձել է Արևելյան Պակիստանի մի մասը: 1971 թվականի հնդկա-պակիստանյան պատերազմի ժամանակ եղել է Կոկս Բազարի շրջանը բավականին ինտենսիվ մարտերի թատերաբեմ։ Հնդկական «Վիկրանտ» ավիակրի ինքնաթիռները գրոհել են քաղաքի տարածքում գտնվող ռազմական թիրախները, հնդկական նավերը նույնպես հրետանային կրակ են բացել նրանց ուղղությամբ։ Հնդկական նավատորմը փորձել է զորքեր իջեցնել (մեկ հետևակային գումարտակ ) Կոկսի Բազարում, բայց պարտություն է կրել պակիստանյան ուժերի կողմից: Պատերազմի արդյունքում Բանգլադեշի անկախ պետության ստեղծումից հետո Կոկս Բազարը մտել է այդ երկրի կազմի մեջ մաս։

1991 թվականը աղետալի է դարձել քաղաքի համար՝ այդ տարվա ապրիլին ուժեղ թայֆունը խլել է մոտ 140 հազար բանգլադեշցիների կյանք, որոնց 70%-ը ԿոԼսի Բազարում և նրա շրջակայքում։

## Կլիմա
Կոկս Բազարի կլիման, ընդհանուր առմամբ, նույնն է, ինչ Բանգլադեշի մնացած կլիման՝ արևադարձային մուսսոն, երկու սեզոններով՝ անձրևոտ մայիսից հոկտեմբեր և չոր՝ նոյեմբերից ապրիլ:

## Բնակչություն
thumb|250px|Քոքսի բազար, հյուրանոցի տարածքի տեսարանը:2009 թվականի տվյալներով Կոկս Բազարում բնակվել է 60.234 մարդ։ Ընդ որում, գենդերային կազմն ունի ընդհանուր առմամբ Բանգլադեշին բնորոշ անհավասարակշռություն՝ 57,09% տղամարդիկ, 42,91% կանայք: Էթնիկական կազմը բնութագրվում է բենգալցիների գերակշռությամբ, սակայն բիրմացիները դեռևս կազմում են բնակչության շատ զգալի մասը: Կրոնական կազմի մեջ գերակշռում են սուննի մուսուլմանները (ավելի քան 80%), կան զգալի թվով հինդուներ (16%) և բուդդայականներ։

Քաղաքի բնակչության կենսամակարդակը, ինչպես ողջ հանրապետությունում, չափազանց ցածր է։ Մեծահասակ բնակչության շրջանում գրագիտությունը կազմում է մոտ 48%:

## Տնտեսություն
thumb|240px|Կոկս շուկայի ավտոկայանի շենքը:
Զբոսաշրջության արդյունաբերությունը բերում է քաղաքի եկամտի մեծ մասը։ Կոկս Բազարը կոչվում է Բանգլադեշի զբոսաշրջային մայրաքաղաք: Զբոսաշրջության բիզնեսը զարգացնելու ջանքերը որոշակի դրական արդյունքներ են բերում, սակայն մինչ այժմ Կոկս Բազարը լայն տարածում չի գտել օտարերկրացիների շրջանում, թեև աճում է օտարերկրյա զբոսաշրջիկների թիվը: Երկրի կառավարությունն ու գործարար շրջանակները ջանքեր են գործադրում նոր, բարձրորակ, համաշխարհային մակարդակի հյուրանոցներ կառուցելու համար:

Կոկս Բազարի ավանդական արդյունաբերությունը ձկնորսությունն է: Ձկնորսության ինտենսիվացման և արդիականացման ջանքերի շրջանակներում 1991 թվականին Կոկս Բազարում բացվել է Բանգլադեշի Ձկնորսության հետազոտությունների ինստիտուտի մասնաճյուղը: Արդյունաբերությունը ներկայացված է ձկան վերամշակման և ձկնորսական նավահանգստի սպասարկման ձեռնարկություններով։ Այնուամենայնիվ, ձկնորսությունը և ծովամթերքի արտադրությունը դեռևս հիմնականում արհեստագործական բնույթ ունեն: Կոկս Բազարում գտնվում է նաև Բանգլադեշի ծովամթերքի (ծովախեցգետինների) շատ քիչ ֆերմաներից մեկը, ներառյալ արտահանման համար:

Կոկս Բազարը Բանգլադեշի ռազմածովային ուժերի բազաներից մեկն է:

## Տեսարժան վայրեր
Կոկս Բազարը հայտնի է իր հոյակապ լողափերով, որոնց ընդհանուր երկարությունը հասնում է 125 կմ-ի, սա աշխարհի ամենաերկար բնական լողափն է (2009 թվականին լողափերը ներառվել են «Բնության յոթ նոր հրաշալիքների» կարճ ցուցակում): Կոկսի Բազարի լողափերը բանգլադեշցիների համար չափազանց սիրված հանգստի վայր են, սակայն օտարերկրյա զբոսաշրջությունը դեռ շատ թույլ է զարգացած՝ հիմնականում չզարգացած ենթակառուցվածքի պատճառով, նաև կրոնական սահմանափակումների պատճառով. կանանց խորհուրդ չի տրվում այնտեղ լինել մերկ կամ լողազգեստով։

Զբոսաշրջիկներին գրավում է նաև Կոկսի բազարից 50 կմ հեռավորության վրա գտնվող Հուլհազարի սաֆարի պարկը։

Քաղաքի շրջակայքը ուշագրավ է Ռամու բուդդիստների խիտ բնակության վայրով, որը սկսվում է քաղաքից արդեն 10 կմ հեռավորության վրա։ Այնտեղ կան բազմաթիվ բուդդայական տաճարներ, որոնք կառուցվել են այստեղ ապրող բիրմացիների կրոնական կարիքների համար: Այս տաճարները ներկայումս ակտիվորեն այցելում են Բանգլադեշի բուդդիստները, որոնք ապրում են երկրի հարավ-արևելքի մի քանի շրջաններում: Քաղաքի տեսքը պահպանել է նաև բիրմայական նշանավոր դիմագծերը։

## Իրադարձություններ
2012 թվականի նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին Կոկս Բազարը դարձել է Ասիա-խաղաղօվկիանոսյան VIII աստղագիտության օլիմպիադայի անցկացման վայրը:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանգլադեշի քաղաքներ
Կատեգորիա:Բանգլադեշի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Բանգլադեշի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Նավահանգստային քաղաքներ
Կատեգորիա:Քաղաք