open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կուրտ Շումախեր

**Կուրտ Շումախեր** (, ), Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության (ԳՍԴԿ) գործիչ։ ԳՍԴԿ անդամ է 1918 թվականից։ 1920-1924 թվականներից սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության «Շվեբիշե տագվախտ» () թերթի խմբագիր Շտուտգարտում։ 1930-1933 թվականներին՝ Ռայխստագի պատգամավոր։ Ֆաշիստական դիկտատուրայի տարիներին (1933-1945 թվականներ) եղել է համակենտրոնացման ճամբարում (1943- 1944 թվականների ընդմիջումով)։ Ֆաշիզմի ջախջախումից հետո Արևմտյան Գերմանիայում սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունը վերականգնելու կազմակերպիչներից, սոցիալ-դեմոկրատներին և կոմունիստներին միասնական կուսակցության մեջ միավորելու հակառակորդ։ Հիմնադիր ժողովում (Հանովեր, 1946 թվական) ընտրվել է ԳՍԴԿ նախագահ։ Ռեֆորմիզմի, դասակարգային համագործակցության և հակակոմունիզմի գաղափարների կողմնակից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Շիվինի

**Շիվինի**, Վանի թագավորության դիցարանի գլխավոր աստվածներից՝ դիցակարգի գերագույն եռյակում՝ երրորդը (Խալդիից և Թեյշեբայից հետո։ Շիվինիի կինը (զույգը) համարվել է Տուշպուեա դիցուհին։ Պաշտամունքի գլխավոր կենտրոնները հավանաբար եղել են Տուշպա և Ուիշինի բերդաքաղաքները։ Ուրարտական հաշտից ցանկի համաձայն՝ Շիվինիին զոհաբերվել են 4 եզ, 8 ոչխար։ Սովորաբար պատկերվել է գնդին ծնկած և ձեռքերը վեր պարզած տղամարդու տեսքով՝ թևավոր արևի սկավառակը (իր խորհրդանշանը) գլխավերևում։ Ուրարտական ամիսներից մեկը կոչվել է Շիվինիի անունով։

## Պատկերասրահ

Stamp of Armenia m29.jpg|Շիվինի աստված, հայկական նամականիշ, 1993
Urartu God Shivini.jpg|Շիվինի աստված
UrartianCaldron03.jpg| Շիվինի աստծո բրոնզե աման
UrartianCaldron03~.jpg|Շիվինի աստծո բրոնզե քանդակներով բռնակներ


## Վանի թագավորության գլխավոր աստվածները

## Գրականություն
Հայկական սովետական հանրագիտարան

Կատեգորիա:Վանի թագավորության աստվածներ
Կատեգորիա:Արևի աստվածներ
Կուրտ Շուշնիգ

**Կուրտ Շուշնիգ** (, ), ավստրիացի պետական և քաղաքական գործիչ։ Եղել է Արդարադատության (1932— 1934 թվականներ), Կրթության (1933—1934 թվականներ) նախարար, 1934 թվականից՝ կանցլեր։ 1936 թվականին Շուշնիգի կառավարությունը ֆաշիստական Գերմանիայի հետ կնքել է համաձայնագիր, որով (տուրք տալով պանգերմանիզմի տեսությանը) Ավստրիան փաստորեն դիտվել է որպես «գերմանական երկրորդ պետություն»։ 1938 թվականին համաձայնագիր է ստորագրել Հիտլերի հետ, որն արագացրել է Ավստրիայի անշլյուսը։ Անշլյուսից հետո Շուշինգը ձերբակալվել է, ազատվել 1945 թվականին և տարագրվել ԱՄՆ (որտեղ ապրել է մինչև 1967 թվականը), 1968 թվականին վերադարձել է Ավստրիա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:1897 ծնունդներ
Կատեգորիա:1977 մահեր
Կատեգորիա:Ավստրիայի կանցլերներ
Կատեգորիա:Ֆաշիստ առաջնորդներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Ավստրիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ավստրիացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ավստրիայի նախարարներ
Կատեգորիա:Ավստրիայի արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի ակադեմիկոսներ
Թեոդոր Շվան

**Թեոդոր Շվան** (, ), գերմանացի կենսաբան, բջջային տեսության ստեղծողը։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Բոննի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը (1833)։ Եղել է Լյովենի (1839 թվականից) և Լիեժի (1848-1880) համալսարանների պրոֆեսոր, Լոնդոնի թագավորական ընկերության (1879), Փարիզի (1879) և Բրյուսելի (1841) ԳԱ անդամ։ Գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են մարսողության ֆիզիոլոգիային, նյարդային համակարգի անատոմիային, հյուսվածաբանությանը։ Մարսողական հյութում հայտնաբերել է պեպսին ֆերմենտը (1836)։ Նկարագրել է ծայրամասային նյարդային թելիկների թաղանթը կազմող բջիջները (շվանյան բջիջներ), որոնք կատարում են հենարանային և սնուցման ֆունկցիա, մասնակցում նյարդային թելիկների վերականգնմաև պրոցեսին։ Համադրելով իր և Մ․ Շվայդենի տվյալները՝ Շվանը հանգեց այն եզրակացության, որ կենդանական և բուսական օրգանիզմները կառուցված են միևնույն բջջային սկզբունքով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բոննի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բուսաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի կենդանաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Շվատում

**Շվատում**, բերքատու վազի խնամքի՝ կանաչ հատման ձև, ագրոտեխնիկական միջոցառում։ Շվատման ժամանակ հեռացվում են վազի բնի, թևերի, ենթաթևերի վրա աճած ոչ բերքատու շիվերը, որոնք չեն հեռացվել թերբեռնվածությունը վերացնելու, կանաչ անդալիսի և այլ նպատակներով։ Շվատմամբ կարգավորվում է բերքատու և ոչ բերքատու շիվերի համամասնությունը՝ ապահովելով շիվերի, ծաղկաբույլերի, պտուղների բնականոն աճը, հասունացումը և հաջորդ տարում բարձր բերքի ստացումը։ Շվատված վազերի սաղարթը նոսրանում Է, և բարելավվում են օդափոխության, լուսավորության, ջերմության պայմանները, բարձրանում է այգու սրսկումների և փոշոտումների արդյունավետությունը, ինչպես նաև հեշտանում է հաջորդ տարվա գարնանային էտի ու ձևավորման աշխատանքները, բարձրանում բերքի քանակն ու որակը։ Շվատումը կիրառվում Է խաղողագործական բոլոր շրջաններում։ Առաջին շվատումը պետք է սկսել, երբ հնարավոր է տարբերել բերքատու և ոչ բերքատու շիվերը և ավարտել մինչև վազերի ծաղկումը։ Կատարվում է այգեգործական մկրատով։ Երկրորդ շվատումը կատարվում է լրիվ ծաղկումից անմիջապես հետո։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Խաղողագործություն
Յուրի Շումսկի

**Յուրի Վասիլևիչ Շումսկի** (, իսկական ազգանունը՝ **Շոմին** , ), ուկրաինացի խորհրդային դերասան։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1944 թվական)։ ԽՄԿԿ անդամ 1942 թվականից։

## Կենսագրություն
1917-1920 թվականներին Խերսոնում կազմակերպել է սիրողական ուկրաինական թատրոն և ստուդիա։ 1925-1934 թվականներին «Դերժդրամա»-ի (այժմ՝ Օդեսայի Հոկտեմբերյան հեղափոխության անվանթատրոն) դերասան։ 1934 թվականից աշխատել է Կիևի Ի․ Ֆրանկոյի անվան թատրոնում։

Լավագույն դերերից են՝ Շվանդյա (Տրենյովի «Լյուբով Ցարովայա»), Գայդայ, Բոգդան Խմելնիցկի (Կոռնեյչուկի «Էսկադրայի խորտակումը», «Բոգդան Խմելնիցկի»), Խլեստակով, Քաղաքագլուխ (Գոգոլի «Ռևիզոր»), Ֆիլիպ II (Շիլլերի «Դոն Կառլոս»)։ Նկարահանվել է կինոյում (մարշալ Վասիլևսկի, «Երրորդ հարվածը», 1948 թվական, և «Ստալինգրադյան ճակատամարտ», 1949 թվական)։

ԽՍՀՄ պետական մրցանակներ (1950, 1951 թվականներ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի դերասաններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թատերական մանկավարժներ
Ուոլթեր Շիրա

**Ուոլթեր Մարտի (Ուոլլի) Շիրա կրտսեր** (, ), ամերիկացի տիեզերագնաց-օդաչու, ռազմածովային նավատորմի առաջին կարգի կապիտան։

Ավարտել է Անապոլիսի (Մերիլենդի նահանգ) ռազմածովային ակադեմիան (1945)։ Ամերիկյան տիեզերագնացների խմբում ընդգրկվել է 1959 թվականին։ 1962 թվականի հոկտեմբերի 3-ին, «Մերկուրի» տիեզերանավով Երկրի շուրջը կատարել է 6 պտույտ, 1965 թվականի դեկտեմբերի 15—16-ին, Թ․ Սաաֆորդի հետ, որպես հրամանատար, թռիչք է կատարել «Ջեմինի-6» տիեզերանավով։ 1965 թվականի դեկտեմբերի 15-ին «Ջեմինի-6» և «Ջեմինի-7» (ուղեծրում էր 1965 թվականի դեկտեմբեր 4-ից) տիեզերանավերը մոտեցել են մինչև 1 կմ հեռավորությամբ։ Խմբային թռիչքը տևել է 5,5 ժ։ 1968 թվականի հոկտեմբերի 11—22-ին, Ուոլթեր Քանինգեմի և Դոն Այզլիի հետ, որպես հրամանատար, թռիչք է կատարել «Ապոլլոն-7» տիեզերանավով։ Թռիչքի ընթացքում Շիրան անցկացրել է «Ապոլլոն տիեզերանավի հիմնական բլոկի առաջին թռիչքային փորձարկումը։ Երեք թռիչքների ընթացքում տիեզերքում եղել է 295 ժամ 13 րոպե։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագնացներ
Կատեգորիա:1923 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի օդաչուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի օդաչուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ավիակոնստրուկտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ոչ գեղարվեստական գրողներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Ասթոն Մարտին ԴԲ5

**Ասթոն Մարտին ԴԲ5**, բրիտանական մեքենա, բրենդ Ասթոն Մարտին, արտադրվել է 1963 - 1965 թվականներին։ Այս մոդելը փոխարինելու էր ԴԲ4-ին, որը հայտնի է որպես Ջեյմս Բոնդի մեքենան։ ԴԲ-ն առաջին անգամ թողարկվել է 1963 թվականին՝ սահմանափակ քանակով. վաճառվել է մեքենայի 1021 օրինակ։

## Պատմություն
250px|մինի|Ասթոն Մարտին ԴԲ5
250px|մինի|Ասթոն Մարտին ԴԲ5-ի կաբրիալետ տարբերակը
250px|մինի|Ասթոն Մարտին ԴԲ5-ի խաղալիք տարբերակը
Ծագում է Ասթոն Մարտին բրենդից, այն ավելի փառահեղ չէր, քան նախորդ թողարկումները, տվյալ ապրանքանիշի առքուվաճառքով զբաղվող մենեջերների, ինչպես նաեւ բրենդի սխալ կառավարման պատճառով։
Պատերազմի ավարտից հետո պայմանները կրկին բարենպաստ էին։ Դեյվիդ Բրաունը մշակում է մեքենայի սպորտային ու բուրժուական մոդելներ։ Մինչեւ 1958 թվականը արտադրված Ասթոն Մարտինիի տարբեր մոդելները կրում էին Դեյվիդ Բրաունի անվան առաջին տառերը (ԴԲ), որոնք արտադրվում էին քիչ քանակությամբ։ Այս նոր բարդ մոդելներն ունեին բարձր հեղինակություն։ Սպառողներն ավելին էին սպասում բրենդի արտադրողներից, որը Ասթոն Մարտին բրենդի արտադրողներին ստիպում է մոդելավորել Ասթոն Մարտին ԴԲ5-ը։ ԴԲ5-ի մոդելավորման ծրագիրը ղեկավարում էր Ջոն Էյրը։

## Առաջխաղացում
Ջեյմս Բոնդի ԴԲ5-ը սկզբում ուներ կարմիր գույն, հետո ներկեցին մի գույն որը կոչվում է "Silver Birech"։ Ֆիլմում այն հագեցած էր շատ գործիքներով։ Շուտով ԴԲ5-ը դարձավ Ջեյմս Բոնդի մեքենան։ Ասթոն Մարտինին վաճառել է լիցենզիա "Corgi Toys" խաղալիքների արտադրությանը։ Այդ արտադրության խաղալիք ԴԲ5-երը վաճառվել են միլիոնավոր մոդելներով։ Այս մոդելը առաջարկվել է Ելիզաբեթ 2-րդ թագուհու երեխաներին։ Հետագայում այդ մոդելը, որպես Նորին Մեծության սեփականություն, ներկայացվել է Փարիզում, ցուցահանդեսի ժամանակ ՝ 2011- 2012 թվականներին։

## Տեխնիկական առանձնահատկություններ
250px|մինի|Ասթոն Մարտին ԴԲ5-ի շարժիչը
### Տեխնիկա
Հիմնական տարբերությունը ԴԲ4-ի եւ ԴԲ5-ի միջեւ շարժիչն է։ ԴԲ5-ի շարժիչը ունի վեց մխոց երկակի օդային գիծ։ Շարժիչի առավելագույն արաքությունը 230 կմ/ժ է։

## Աղբյուրներ
* (fr) [« DB5 - James Bond Car ! » archive, sur L'automobile Sportive
* (fr) « Aston Martin DB5 »
* http://De%20la%20taille%20d'une%20voiture%20à%20pédales,%20mais%20mue%20par%20une%20batterie%20électrique

Կատեգորիա:Ավտոմեքենաներ
Կատեգորիա:Բրիտանական արտադրության ավտոմոբիլներ
Վլադիմիր Շուխով

**Վլադիմիր Գրիգորևիչ Շուխով** (, ), խորհրդային ինժեներ և գիտնական։ ԽՍՀՄ պատվավոր ակադեմիկոս (1929 թվական, թղթակից անդամ 1928 թվականից), աշխատանքի հերոս (1932 թվական), համառուսաստանյան Կենտգործկոմի անդամ (1927 թվական)։

1876 թվականին ավարտել է Մոսկվայի բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանը։ Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են նավթային արդյունաբերության տեխնիկային, ջերմատեխնիկային և շինարարական գործին։

Հեղինակ է բազմաթիվ գյուտերի, բոցամուղ (1880 թվական), էրլիֆտ, նավթամուղներ, ջրախողովակային հնոցներ (1890 թվական), թաթորման հարմարանք (1891 թվական), ծածկերի և վերնածածկերի ինքնատիպ կոնստրուկցիաներ, հիպերբոլոիդ աշտարակ (1896 թվական), Մոսկվայի ռադիոհեռագրային կայանի աշտարակ (1921)։ Շուխովի ղեկավարությամբ նախագծվել և կառուցվել են շուրջ 500 կամուրջ, մեծ թվով կառույցներ և կոնստրուկցիաներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ճարտարագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գյուտարարներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Մոդեռնիստ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Կոնստրուկտիվիստ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Եվգենի Շվարց

**Եվգենի Լվովիչ Շվարց** (), ռուս խորհրդային գրող։

## Կենսագրություն
1914-1916 թվականներին սովորել է Մոսկվայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ Մանուկների հոգեբանության նուրբ ըմբռնումով, հումորով, մանկության պոեզիայի կենդանի զգացումով են հատկանշված Շվարցի վիպակները («Շուրայի և Մարուսյայի արկածները», 1937, «Ուրիշի աղջիկը», 1937, «Առաջին դասարանցին», 1949, հայ․ հրտ․ 1950)։ Առաջին պիեսների համար, որ գրվել ու բեմադրվել են 1929-1934 թվականներին բնորոշ է Էքսցենտրիկ հորինվածքն ու սրամիտ խաղը։ ժողովրդական հեքիաթների, ինչպես նաև Հանս Քրիստիան Անդերսենի հեքիաթների սյուժեները Շվարցը օգտագործել է իր սեփական աշխարհն ու ինքնատիպ կենդանի կերպարները ստեղծելու համար․ «Մերկ թագավորը» (1934, հրտ․ 1960), «Կարմիր գլխարկը» (1937), «Ձյունե թագուհին» (1938), «Ստվեր» (1940) պիեսները։ Պատերազմի տարիներին գրել է «Վիշապ» (1944) պիես-պամֆլետը՝ խորհրդային դրամատիկական երգիծանքի ամենախոր և ինքնատիպ երկերից մեկը։ Ետպատերազմյան տարիներին Շվարցիի դրամատուրգիայում ուժեղացել է ուշադրությունը ժամանակակից մարդու կյանքի հոգեբանական ու կենցաղային մանրամասնությունների նկատմամբ («Սովորական հրաշք», 1956, «Պատմվածք երիտասարդ ամուսինների մասին», 1958, պիեսներ)։ Նրա սցենարներով նկարահանվել են «Մոխրոտը» (1947), «Առաջին դասարանցին» (1948), «Դոն Կիխոտ» (1957, ըստ Մ․ Սերվանտեսի) և այլ կինոնկարներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հրեաներ
Կատեգորիա:Խորհրդային վիպասաններ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկագիրներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Ֆեդոտ Շուբին

**Ֆեդոտ Իվանովիչ Շուբին** (, ), ռուս քանդակագործ, ռուսական լուսավորական կլասիցիզմի խոշորագույն ներկայացուցիչ։

## Կենսագրություն
1761-1767 թվականներին սովորել է Պետերբուրգի Գեղարվեստի ակադեմիայում (1767-1770 թվականներին, 1770-1772 թվականներին՝ կրթաթոշակառու Փարիզում և Հռոմում)։ Շուբինի վաղ շրջանի գործերին, որոնք ստեղծվել են անտիկ արվեստի ազդեցությամբ, բնորոշ են դասական պարզությունն ու ռեալիստական վավերականությունը («Ֆ․ Ն․ Գոլիցին», մարմար, 1771 թվական, Տրետյակովյան պատկերասրահ, Մոսկվա)։ 1773 թվական վերադարձել է Պետերբուրգ, հիմնականում ստեղծել մարմարյա դիմաքանդակներ, որոնց բնորոշ են քանդակածավալի գեղանկարչական էֆեկտները, նրբագեղությունը, հոգեբանական խորությունը («Պ․ Ա․ Ռումյանցև-Զադունայսկի», մարմար, 1778 թվական, Ռուսական թանգարան, Լենինգրադ, «Անհայտը», մարմար, 1770-ական թվականների կեսերին, Տրետյակովյան պատկերասրահ)։ 1774-1775 թվականներին Չեսմենի պալատի համար կատարել է ռուս, ցարերի և իշխանների պատկերներով 58 մեդալիոններ (մարմար, Զինապալատ, Մոսկվա)։ 1770-1780-ական թվականներին, ստեղծել է բազմաթիվ արձաններ, ռելիեֆներ (այդ թվում՝ «Եկատերինա II-օրենսդիր» արձանը, մարմար, 1789—1790 թվականներին, Ռուսական թանգարան)։ 1790-ական թվականներին դիմաքանդակներում Շուբինը հասել է առանձնահատուկ ճշմարտացիության («Ա․ Ա․ Բեզբորոդկո», մարմար (1773 թվական, Տրետյակովյան պատկերասրահ, Մոսկվա) մարմար, մոտ 1798 թվական, Ռուսական թանգարան)։ Սուր ու բարդ հոգեբանական նկարագրով է առանձնանում Պավել I-ի կիսանդրին (մարմար, 1797 թվական, նույն տեղում)։ Շուբինի՝ Եկատերինա II-ի դիմաքանդակը գտնվում է Հայաստանի պետական պատկերասրահում (Երևան)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս քանդակագործներ
Վիլյակառիլյո (քաղաք)

**Վիլյակառիլյո** (, քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Խաեն նահանգի մեջ, Անդալուսիայի ինքնավար համայնքում։ Վարչատարածքային միավորը գտնվում է Սերրա դե Սեգուրա շրջանում։ 
Զբաղեցնում է 239 կմ² տարածք։ Բնակչությունը՝ 11278 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Նահանգի վարչական կենտրոնից ունի 89 կմ հեռավորություն։

## Արտաքին հղումներ
* Información y Fotos de Villacarrillo  
* Foro de Villacarrillo 
* Adoración nocturna de Villacarrillo (Corpus Christi)

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Calle de la feria.jpg|
Պատկեր:Cascada chorrogil.jpg|
Պատկեր:Corpus Villacarrillo.jpg|
Պատկեր:Embalse aguascebas.jpg|
Պատկեր:Feria y fiestas Villacarrillo.jpg|
Պատկեր:Panorámica Villacarrillo.jpg|
Պատկեր:Fuente de los caños.jpg|
Պատկեր:Iglesia santa isabel.jpg|


Կատեգորիա:Խաեն պրովինցիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Մալագայական աղցան

**Մալագիական աղցան**, անդալուսական խոհանոցին բնորոշ աղցան։ Այս աղցանը շատ տարածված է Իսպանիայում, և հաճախ են պատրաստում ամռանը։ Մալագիական աղցանի համարյա բոլոր տարբերակներում օգտագործվում է նույն բաղադրամասերը՝ եփած կարտոֆիլ, նարնջի պտղամիս, սոխ, կանաչ ձիթապտուղ և ապխտած ձուկ։ Օգտագործվող սոուսները կարող են տարբեր լինել։

## Տես նաև
* Ռեմոխոն

Կատեգորիա:Աղցաններ
Կատեգորիա:Անդալուսյան խոհանոց
Ալեքսանդր Նեսմեյանով

**Ալեքսանդր Նիկոլաևիչ Նեսմեյանով** (, ), խորհրդային քիմիկոս-օրգանիկ, հասարակական գործիչ, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1943)։ ՀԽՍՀ ԳԱ պատվավոր ակադեմիկոս (1952)։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1969)։ ԽՄԿԿ անդամ 1944 թվականից։

Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը (1922) և աշխատել տեղում՝ պրոֆեսոր (1935 թվականից), ամբիոնի վարիչ (1944 թվականից), քիմիայի ֆակուլտետի դեկան (1944-1948), ռեկտոր (1948—1951)։ Միաժամանակ եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ օրգանական քիմիայի (1939—1954) և տարրօրգանական քիմիայի (1954 թվականից) ինստիտուտների տնօրեն, ԽՍՀՄ ԳԱ պրեզիդենտ (1951—1961), ԽՍՀՄ ԳԱ քիմիայի բաժանմունքի ակադեմիկոս քարտուղար (1946—1951 և 1961 թվականից), գիտության ու տեխնիկայի գծով լենինյան և պետական մրցանակների կոմիտեի նախագահ (1947—1961)։

Աշխատանքները նվիրված են հիմնականում մետաղօրգանական միացությունների քիմիային։ Առաջարկել է արոմատիկ շարքի մետաղօրգանական միացությունների սինթեզի դիազոեղանակ (1929, Նեսմեյանովի ռեակցիա)։ Հայտնաբերել է մետաղատրոպիայի երևույթը։ Պարզել է «քվազիկոմպլեքսային միացությունների» բնույթը, ածխածնի հագեցած ատոմի էլեկտրաֆիլ տեղակալման մեխանիզմը, տաուտոմերային համակարգերի մետաղական ածանցյալների երկակի ռեակցիոնունակության պատճառը։ Զարգացրել է պարզ զուգորդված կապերի, ռեակցիոնակտիվ կենտրոնների տեղաշարժով ընթացող ռեակցիաների մասին պատկերացումները, ֆեռոցենի և այլ Նեսմեյանով «սանդվիչային» միացությունների քիմիան։ Առաջինն է սինթեզել հալոգենոնային և եռարիլօքսոնային միացությունները։ Նեսմեյանովը արտասահմանյան մի շարք ակադեմիաների անդամ էր, ԽՍՀՄ 3-րդ, 4-րդ և 5-րդ գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ։ Պետական (1943) և լենինյան (1966) մրցանակներ։ Պարգևատրվել է Լենինի 6, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 19-րդ համագումարի պատվիրակներ
Նավթարդյունաբերություն

**Նավթարդյունաբերություն**, ծանր արդյունաբերության ճյուղ, ընդգրկում է նավթի և գազի հանքավայրերի հետախուզումը, հորատումը, նավթի և նավթագազերի (ուղեկցող) արդյունահանումը, նավթագազերի վերամշակումը, նավթի խողովակաշարային տրանսպորտը։ Նավթը մարդկությանը հայտնի է վաղ ժամանակներից (մ․ թ․ ա․ VI հազարամյակ)։ Այն տարբեր նպատակներով (լուսավորման, դեղանյութեր, ներկանյութեր, շինարարական շաղախ, դիազմռսման նյութ պատրաստելու և այլն) օգտագործել են Չինաստանում (մ․ թ․ ա․ 220 թվականից), Բաբելոնում, Եգիպտոսում, Հյուսիսային Ամերիկայում և այլուր։ Սկզբնական շրջանում նավթը հայթայթել են բաց եղանակով։ Հետախուզական, մեխանիկական հորատմամբ նավթի արդյունահանման գաղափարը պատկանում է ամերիկացի Զ․ Բիսելին, իսկ գործնականում այն իրականացրել է Է․ Լ․ Դրեյքը (1859, ԱՄՆ Փենսիլվանիա նահանգ)։

Կատեգորիա:Արդյունաբերություն
Կատեգորիա:Հանքային գործ
Կատեգորիա:Նավթ
Կատեգորիա:Նավթային տնտեսություն
Կատեգորիա:Նավթարդյունաբերություն
Կատեգորիա:Օրգանական հանածո վառելիքներ
Նավթաքիմիական արդյունաբերություն

[250px|մինի|աջից|Նավթաքիմիական գործարան [Շոտլանդիայում]]
**Նավթաքիմիական արդյունաբերություն**, ծանր արդյունաբերության ճյուղ, որն ընդգրկում է հիմնականում նավթի և բնական այրվող գազերի վերամշակումից ստացված արգասիքների հիման վրա սինթետիկ և այլ նյութերի արտադրությունը։ Թողարկում է սինթետիկ կաուչուկ, հիմնական օրգանական սինթեզի վերջնանյութեր, մուր, ռետինե և ասբեստատեխնիկական իրեր։

Ժամանակակից նավթաքիմիական արդյունաբերության համար բնորոշ է արտադրանքի ծավալի արագ աճը։ 1980 թվականին, 1940 թվականի համեմատ, ազոտային պարարտանյութերի արտադրությունն աճել է 4,7, սինթետիկ խեժերինն ու պլաստմասսաներինը՝ 330,3, սինթետիկ լվացող միջոցներինն ու օճառինը՝ 3,2, իսկ սինթետիկ կաուչուկինը՝ գրեթե կրկնակի անգամ։

Հայաստանում նավթաքիմիական արդյունաբերությունը կազմավորվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Ճյուղն ընդգրկում էր Երևանի ավտոդողերի գործարանը, ռետինատեխնիկական իրերի գործարանը և ռետինե կոշիկի Շինուհայրի (Սյունիքի մարզ) գործարանը (շահագործման է հանձնվել 1975 թվականին)։ Ձեռնարկություններում թողարկվում էին ավտոդողեր, կաղապարային և անկաղապար ռետինատեխնիկական իրեր, բենզայուղակայան տեխնիկական թիթեղներ, ճկուն խողովակներ և այլն։ 1960-ից 1980 թվականներին Հայաստանի նավթաքիմիական արդյունաբերության արտադրանքի ընդհանուր ծավալն աճել էր ավելի քան 2 անգամ։

Կատեգորիա:Նավթաքիմիա
Կատեգորիա:Նավթ
Կատեգորիա:Արդյունաբերություն
Վինեգրետ

**Վինեգրետ** (), հայտնի է Ռուսաստանում և նախկին ԽՍՀՄ-ի այլ երկրներում, աղցան կտրտված բազուկով, կարտոֆիլով, գազարով, ինչպես նաև աղ արված վարունգով, կանաչ սոխով և թթված կաղամբով։ Մատուցվում է որպես սառը խորտիկ։ Անվանումը գալիս է ֆրանսիական վինեգրետ սոուսից ()։

## Տես նաև
*Սալմագունդի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* *Ս. Լոգինով* Վինեգրետի գույնը և համը հաճույք են պատճառում մարդուն

Կատեգորիա:Աղցաններ
Կատեգորիա:Ռուսական խոհանոց
Միզերիա (աղցան)

**Միզերիա աղցան**, ավանդական լեհական աղցան, պատրաստված է վարունգից և թթվասերից, որպես կանոն հրամցվում է մսի կամ ձկան հետ։

Աղցանի անվանումը առաջացել է ֆրանսիական misère բառից, որը նշանակում է աղքատություն, և արտահայտում է արհամարհանք լեհական արիստոկրատիայի կողմից դեպի այս գյուղացիական ավանդական ուտեստը։ Աղցանը պատրաստվում է թարմ վարունգի կտրատված շերտերից, թթվասերից, ավելացվում է աղ, պղպեղ և սամիթ։ Երբեմն ավելացվում է նաև քացախ, մշկընկույզ, շաքար և այլ համեմունքներ։ Այս պարզ բաղադրատոմսի մեջ, ինչպես նաև այլ ազգային ուտեստների դեպքում հանդիպում է բաղադրիչների փոփոխություններ։

Մեր օրերում միզերիան հրամցվում է նաև խորովածի հետ, այն շատ հեշտ է մեծ քանակություն պատրաստելու դեպքում։

## Արտաքին հղումներ
* Միզերիա աղցանի բաղադրատոմսը 

Կատեգորիա:Աղցաններ
Կատեգորիա:Լեհական խոհանոց
Կատեգորիա:Խավարտներ
Ալեքսեյ Շովկունենկո

**Ալեքսեյ Ալեքսեևի Շովկունենկո** (, ), ուկրաինացի նկարիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Օդեսայի գեղարվեստի ուսումնարանում (1901-1908 թվականներ) և Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայում (1909-1917 թվականներ)։ Աշխատել է ջրաներկի տեխնիկայով։ Ստեղծել է հոգեբանական դիմանկարներ («Բ․ Ի․ Յակովլև» (1944 թվական), «Ս․ Ա․ Կովպակ» (1945 թվական), «Մ․ Ի․ Լիտվինենկո-Վոլգեմուտ», «Մ․ Գ․ Լիսենկո» (երկուսն էլ՝ 1947 թվական), բոլորը՝ Ուկրաինայի ուկրաինական կերպարվեստի թանգարան, Կիև), բնանկարներ («Դնեպրոշին» շարքը, 1930-1932 թվականներ, Ուկրաինայի ուկրաինական կերպարվեստի թանգարան), Ուկրաինայի, Մոլդովայի բնության տեսարաններ («Գարուն», 1955 թվական, Օդեսայի գեղարվեստի թանգարան)։ Եղել է մանկավարժ, 1935 թվականից՝ Կիևի գեղարվեստական ինստիտուտի պրոֆեսոր։ Տարաս Շևչենկոյի անվան Ուկրաինական ԽՍՀ պետական մրցանակ (1970 թվական)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուկրաինացի նկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ուկրաինական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Չարլզ Սքոթ Շերինգթոն

**Չարլզ Սքոթ Շերինգթոն** (, ), անգլիացի ֆիզիոլոգ, Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ (1893)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Քեմբրիջի համալսարանը 1885 թվականին։ Եղել է Լիվերպուլի (1895-ից 1913 թվականներին) և Օքսֆորդի (1913-ից 1935 թվականներին) համալսարանների պրոֆեսոր։ Աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են կենտրոնական նյարդային համակարգի ֆիզիոլոգիային։ Ուսումնասիրել է ողնուղեղի ռեֆլեքսային գործունեության օրենքները, նշել սինապսների դերը նյարդային բջիջների փոխհարաբերության պրոցեսում, մանրամասն նկարագրել փոխհակադարձ (ռեցիպրոկ) նյարդավորումը։ Զարգացրել է մկանային ռեցեպցիայի (ընկալչության) մասին տեսությունը, նկարագրել գլխուղեղի կեղևի փոխհարաբերությունը ողնուղեղի շարժիչ կենտրոնների հետ, որոնք կարգավորում են կմախքային մկանները։ Շերինգթոնի գիտական աշխատանքները մեծ դեր են խաղացել փորձառական և կլինիկական նյարդաբանության զարգացման համար։ Արժանացել է Նոբելյան մրցանակի 1932 թվականին Է. Էդրիանի հետ համատեղ։

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Անգլիացի ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Բժշկության կամ ֆիզիոլոգիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լոնդոն քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Անգլիացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երկարակյացներ
Ալի Շոհենցուկով

**Ալի Ասխադովիչ Շոհենցուկով** (, , ), կաբարդացի խորհրդային բանաստեղծ, Կաբարդական խորհրդային պոեզիայի հիմնադիրը, Կաբարդա-Բալկարական ԻԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1939)։

## Կենսագրություն
Սովորել է Ստամբուլի մանկավարժական ուսումնարանում (1917-1919 թվականներ), այնուհետև վերադարձել է հայրենիք։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին, զոհվել է ֆաշիստական համակենտրոնացման ճամբարում։

Շոհենցուկովի գրական ժառանգությունը նախահեղափոխական և խորհրդային շրջանում կաբարդացի ժողովրդի կյանքի գեղարվեստական տարեգրությունն է՝ «Մադինա» (1933 թվական) և «Տեմբոտի երեկվա օրերը» (1935 թվական) պոեմները, «Կամբոտը և Լյացան» (1938 թվական) չափածո վեպը։ Գրել է նաև «Մեկ փութ ալյուր» և «Հին տանձենու տակ» պատմվածքները, որոնցով սկզբնավորվել է կաբարդական խորհրդային արձակը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Սիմեոն Սարկիսով

**Սիմեոն Ալեքսանդրի Սարկիսով** (*Սիմոն Սարգսյան*, ), հայ խորհրդային նյարդաֆիզիոլոգ և նյարդամորֆոլոգ։ ԽՍՀՄ ԲԳԱ ակադեմիկոս (1948-1971)։

## Կենսագրություն
1915 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը։ 1923 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը, ապա Կարմիր պրոֆեսուրայի ինստիտուտը։ 1925 թվականին Սարկիսովի նախաձեռնությամբ Մոսկվայում կազմակերպվել է ուղեղի բջջակերտվածքի (ցիտոարխիտեկտոնիկա) լաբորատորիա։ Վերջինս 1928 թվականին վերակառուցվել է Ուղեղի ԳՀԻ-ի, որի տնօրենն էր մինչև 1968 թվականը։

Մահացել է 1971 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Մոսկվայում։ Թաղված է Վագանկովի գերեզմանոցում։

## Գիտական գործունեություն
Սիմեոն Սարկիսովի գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են գլխուղեղի տեսողական ֆունկցիային, կենտրոնական նյարդային համակարգի կառուցվածքային առանձնահատկություններին և կենսաէլեկտրական երևույթներին՝ բնականոն և ախտաբանական պայմաններում, ուղեղաբնի ցանցանման գոյացության դերի, նյարդադեղաբանության, գլխուղեղի էլեկտրոնային մանրադիտման, հյուսվածքաքիմիայի և նյարդակիբեռնետիկայի, ինչպես նաև կենտրոնական նյարդային համակարգի անալիզատորների դինամիկ տեղայնացման հարցերին։ Մինչև էլեկտրոնային մանրադիտակի ի հայտ գալը նա առաջարկել է հիպոթեզ՝ ուղեղի աստղաձև բջիջների և դենդրիտային «փշիկների» հատուկ (ռեցեպտիվ) դերի մասին (նյարդային իմպուլսների փոխանցման, ուղեղի կեղևում տեղի ունեցող հետքային պրոցեսների իրացման և ուղեղի ակտիվության պլաստիկության ու շարժունության գործում)։ Հետագայում այդ հիպոթեզը հաստատվեց անգլիացի գիտնական Գրեյի և Սիմեոն Սարկիսովի՝ էլեկտրոնային մանրադիտակով կատարված հետազոտություններով։

## Անդամակցություն
Սարկիսովը եղել է ԽՍՀՄ առողջապահության նախարարության բժշկական գիտությունների խորհրդի, Նյարդախտաբանների և հոգեբույժների համամիութենական ընկերության նախագահ, Նյարդախտաբանների միջազգային ֆեդերացիայի փոխնախագահ, ԽՍՀՄ ԲԳԱ նախագահության, Բեռլինի ԳԱ թղթակից անդամ, Մեծ Բրիտանիայի թագավորական բժշկական ընկերության և արտասահմանյան այլ երկրների նյարդախտաբանների ու հոգեբույժների ընկերությունների անդամ։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Լենինի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2, «Պատվո նշան» շքանշաններով։

## Աշխատություններ
* Очерки по структуре и функции мозга (1964)
* Электронная микроскопия мозга (1967)
* Журн. невропатологии и психиатрии им. С.С.Корсакова, 1972, **72,** вып. 4, с. 635—636.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սիմեոն Սարկիսովի մասին «Личности» կայքում
* Սիմեոն Սարկիսովի մասին «Семейные истории» կայքում.

Կատեգորիա:Հայ նյարդաֆիզիոլոգներ
Միմոզա (աղցան)

**Միմոզա**, տոնական աղցան, հիմնական բաղադրամասերն են պանիրը, ձուն, ձկան պահածոն, սոխը, կարագ և մայոնեզ։

Իր անունը ստացել է իր տեսքի պատճառով, նրան նայելիս հիշում ես միմոզա ծաղկի վառվռուն գույները։
250px|մինի|ձախից

Աղցանի հայտնիությունը ԽՍՀՄ-ում դարձավ նրա բաղադրության բազմազանության պատճառը։ Միմոզայի կլասիկ բաղադրությունը առաջարկում է օգտագործել սպիտակուցային շերտերով խաշած ձվերից, մեծ քերիչով քերված, պինդ պանիր, փոքր քերիչով քերված, կոնսերվացված ձկան բանկայի կեսը, Մայոնեզի բանկայի կեսը, պարուրված սերուցքային կարագով, քիչ կտրատված սոխ, կոնսերվացված ձկան մյուս կեսը։
## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Միմոզա աղցանը բուլկու վրա

Կատեգորիա:Աղցաններ
Կատեգորիա:Ռուսական խոհանոց
Կատեգորիա:Ուտեստներ հավի ձվից
Շոշափում

220px|մինի|Մանկաբույժը շոշափում է երեխայի որովայնը

**Շոշափում**, պալպացիա (լատ․ palpatio), հիվանդի բժշկական հետազոտման մեթոդ։ Հիշատակվել է դեռևս Հիպոկրատի աշխատանքներում։ Որպես ներքին օրգանների հետազոտման մեթոդ տարածվել է 19-րդ դարի 2-րդ կեսին՝ Ռ․ Լաենեկի, Վ․ Պ․ Օբրազցովի և ուրիշների աշխատանքներից հետո։ Մեթոդը հիմնված է ձեռքի մատների կամ ափերի շարժումների, ճնշման ժամանակ առաջացած շոշափական զգացողության վրա։ Շոշափումով որոշում են հյուսվածքների և օրգանների հատկությունները, դրանց դիրքը, չափերը, ձևը, կոնսիստենցիան, շարժունությունը, տեղագրական փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև հետազոտվող օրգանի ցավոտությունը։ Տարբերում են մակերեսային և խորը շոշափումներ։ Մակերեսայինը կատարվում է մեկ կամ երկու ափով՝ տափակ կողմը դնելով հետազոտվող մաշկի, հոդի կամ սրտի վրա։ Անոթները շոշափվում են մատների ծայրերով։ Խորը շոշափումը կիրառվում է ստամոքսի, աղիքների, լյարդի, փայծաղի, երիկամների, ուղիղ աղիքի հետազոտման դեպքում՝ հատուկ հնարքներով։

Կատեգորիա:Բժշկական ախտորոշում
Շումանի պլան (ծրագիր)

**«Շումանի հռչակագիր»**, **«Շումանի պլան»** (), արևմտաեվրոպական մի շարք պետությունների քարածխի, երկաթի հանքաքարի և մետալուրգիական արդյունաբերության միավորման ծրագիր, որ 1950 թվականին առաջարկեc Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարար Ռոբերտ Շումանը (1886—1963)։ «Շումանի պլան»-ի հիման վրա Արևմտյան Գերմանիայի (ԳՖՀ), Ֆրանսիայի, Իտալիայի, Բելգիայի, Նիդերլանդների ու Լյուքսեմբուրգի կառավարությունները 1951 թվականի ապրիլի 18-ին Փարիզում կնքեցին Քարածխի և պողպատի եվրոպական միավորում (ՔՊԵՄ) ստեղծելու պայմանագիր, որին 1973 թվականին միացան նաև Մեծ Բրիտանիան, Իռլանդիան և Դանիան։ «Շումանի պլան»-ի իրականացումը փաստորեն դարձավ արևմտաեվրոպական ինտեգրացման պրոցեսի սկիզբը։

Կատեգորիա:Եվրոպայի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Ֆրանս-գերմանական հարաբերություններ
Կատեգորիա:1950 Եվրոպայում
Շպեյզա

**Շպեյզա**, **շպայզե** ( - բառացի՝ կերակուր), որոշ գունավոր մետաղների արտադրության ընթացքում ստացվող կողմնակի կամ միջանկյալ արտադրանք։ Պղնձի, նիկելի, կոբալտի, երկաթի և այլ մետաղների արսենիդների և անտիմոնիդների համաձուլվածք է։ Շպեյզան առաջանում է կապարի, կոբալտի, նիկելի և այլ հանքանյութերի ու խտանյութերի հալման ժամանակ, որոնք պարունակում են մեծ քանակությամբ մկնդեղ, ընդ որում Շպեյզայի մեջ կուտակվում են պղինձ, կոբալտ, նիկել, ինչպես նաև ոսկու ու պլատինի մի մասը։ Թանկարժեք մետաղները կորզելու համար Շպեյզայի սկզբում թրծում են՝ մկնդեղն ու ծծումբը հեռացնելու համար, ապա ստացված մետաղների օքսիդները ենթարկում հետագա վերամշակման։

Կատեգորիա:Մետալուրգիա
Նեոսխոլաստիկա

**Նեոսխոլաստիկա**, **նորսխոլաստիկա**, սխոլաստիկայի վերականգնմանը ձգտող կաթոլիկական փիլիսոփայության զանազան հոսանքների հավաքական անվանումը։ Ձևավորվել է XIX դարերի սկզբին Իտալիայում, Իսպանիայում, լայն տարածում ստացել հատկապես նեոթոմիզմի հռչակումից հետո։ Իսպանիայում (XX դարերի 2-րդ կեսին նաև Գերմանիայում) զարգացել է նաև իսպանացի փիլիսոփա, աստվածաբան Ֆ․ Սուարեսի գաղափարներից ելնող սխոլաստիկական ավանդույթը։ Ներկայումս նեոսխոլաստիկա, նեոթոմիզմի և սուարեսիզմի հետ մեկտեղ, ընդգրկում է փիլիսոփայական տարբեր դպրոցներ, որոնք փորձում են համադրել թոմիզմը իդեալիստական նորագույն հոսանքների հետ։ Նեոսխոլատիկայի նպատակն է ավելի կատարյալ միջոցներով «հաղթահարել» մատերիալիզմը։

Կատեգորիա:Փիլիսոփայական ուղղություններ և դպրոցներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տեսություններ
Նավթահանույթ

մինի|Նավթի պոմպն աշխատանքի ժամանակ
**Նավթահանույթ**, երկրի ընդերքից նավթի և դրան ուղեկցող գազի արդյունահանում, այդ նյութերի հավաքում և նախապատրաստում (մաքրում ջրից և պինդ խառնուկներից)։ Նավթահանույթի ժամանակակից եղանակներն են նավթի կարգավորվող բնական շատրվանային արդյունահանումը, արդյունահանումը խորքային պոմպերով, նավթի կոմպրեսորային արդյունահանումը։ Վերջին եղանակի դեպքում հանքաշերտից հեղուկը հորատանցքով մակերևույթ է հանվում կոմպրեսորից հորատանցք տրվող սեղմած օդի (էյրլիֆթ) կամ գազի (գազլիֆթ) միջոցով։ Լայնորեն կիրառվում են հորատանցքերի արդյունավետության և հանքաշերտերից նավթի հանույթի ավելացման հատուկ մեթոդներ. ջրի, օդի կամ գազի լցամղում նավթաշերտ, շերտերի հիդրավլիկական ճեղքում (հորատանցքի փողին հարող ապարներում ճեղքերի առաջացման եղանակ՝ ապարներում մածուցիկ հեղուկներ մղելով հանքախորշում ճնշում ստեղծելու ճանապարհով), տորպեդահարում, նավթային հորատանցքերի հանքախորշերի քիմիական և ջերմային մշակում։ Կիրառվում է նաև նավթի հանքավայրերի երկրորդային շահագործումը՝ մնացորդային նավթի արդյունահանումը։ Դա իրականացվում է երկրի մակերևույթից ներմղման հորատանցքերով նավթաշերտ՝ ջրի, լուծիչների, սեղմած գազի, գոլորշու և այլնի մատուցմամբ՝ մնացորդային նավթը արտամղելու նպատակով։

Կատեգորիա:Նավթարդյունաբերություն
Կատեգորիա:Նավթ
Հացով ապուր

**Հացով ապուր**, ուտեստ Հյուսիսային Եվրոպայի խոհանոցից։ Հացով ապուրը այժմ ներկա է Դանիայի, Շվեդիայի, Ֆինլանդիայի խոհանոցներում։

## Պատրաստման եղանակը
Արևահամ փշրանքները լցնում ենք եռացրած տաք ջրի մեջ՝ դրանց ավելացնելով շաքարավազ և մեղր։ Երբ խառնուրդը պատրաստ է լինում, այն տաքացնում են և լցնում թույլ շաքարաջրի մեջ եփած մրգերի կտորները և հարում՝ դանդաղ ավելացնելով շաքարի փոշի։ Ավարտելուց հետո դնում ենք, որ սառչի։

## Հացով ապուրի տարբեր տեսակներ
Հացով ապուրի բազմաթիվ տեսակներ կան։ Կարելի է տեսակավորել՝ մրգերի (կախված նրանից, թե ինչ միրգ է ավելացված), գարեջրի, շոկոլադի և այլն։

## Աղբյուրները
* Хлебный суп 

Կատեգորիա:Ֆիննական խոհանոց
Կատեգորիա:Դանիական խոհանոց
Կատեգորիա:Շվեդական խոհանոց
Կատեգորիա:Լատվիական խոհանոց
Կատեգորիա:Էստոնական խոհանոց
Կատեգորիա:Ապուրներ
Նեզդ (նահանգ)

**Նեզդ**, պրովինցիա Սաուդյան Արաբիայում։ Տարածությունը մոտ 1 միլիոն կմ 2 է, բնակչությունը՝ մոտ 4 միլիոն (40%-ը քոչվորներ), վարչական կենտրոնը՝ Էր Ռիյադ։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը քոչվորական անասնապահությունն է, օազիսներում՝ հողագործությունը։ Մշակում են ցորեն, գարի, սորգո, Փյունիկյան արմավենի, նուռ, դեղձ, ցիտրուսային կուլտուրաներ։ Քաղաքներում կա գյուղատնտեսական հումքի վերամշակում, տնայնագործություն։ Էլ Հարադում կան ռազմական գործարաններ։ Էր Ռիյադում՝ ցեմենտի գործարան։

Կատեգորիա:Սաուդյան Արաբիայի վարչական բաժանում
Շոտլանդական թատրոն

մինի|Էդեն Քորտ թատրոնի շենքը
**Շոտլանդիայի դրամատիկ թատրոն**, թատրոններ Երևան են եկել 18-րդ դարի կեսին։ Կառուցվել է երեք թատերական շենք Գլազգոյում, որոնք հրդեհել են կրոն, մոլեռանդները։ 1769 թվականին դերասան և անտրեպրենյոր Դ․ Ռոսը էդինբուրգում ստեղծել է «Ռոյալ» թատրոնը, թատերական շենքեր, բեմադրվել են անգլիացի հեղինակների պիեսներ՝ գլխավորապես անգլիացի դերասանների մասնակցությամբ։ 1883 թվականին բացվել է «Լիցեում» թատրոնը, ուր սկզբում խաղացել են անգլիական լավագույն թատերախմբերը։

Կատեգորիա:Թատրոն
Կատեգորիա:Շոտլանդիա
Կանենա (քաղաք)

**Կանենա** (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Խաեն նահանգում, Անդալուսիա ինքնավար համայնքում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Լա Լոմ շրջանում։ Զբաղեցնում է 14,4 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը՝ 2092 մարդ (2010 թվականի տվյանլերով)։ Հեռավորությունը նահանգի վարչական կենտրոնից 47 կիլոմետր է։

## Արտաքին հղումներ
* Página oficial del Excmo. Ayuntamiento de Canena 
* Página no oficial de Canena. 

Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Խաեն պրովինցիայի բնակավայրեր
Հերոն ռոուդ (փողոց)

**Հերոն ռոուդ** () կամ **Օտտվական №16 փողոց**, ընդարձակ փողոց Օտտավայում, Օնտարիո, Կանադա։

Ունի խաչմերուկ Ուոկլի ռոուդ փողոցի հետ, գտնվում է Ռիդո գետի անկյունում, որտեղից այն թեքվում է Բեյսլայն ռոուդ։

Այստեղ է տեղակավայծ Հանրային աշխատանքների դեպարտամենտը և Կանադայի կառավարության շենքը, ինչպես նաև Կանադայի կենտրոնական փոստատունը և Էդվարդ Դրեյկի տունը։ Այնուհետև փողոցը անցնում է Վենսանա Մասսե զբոսայգու մոտով։

Կատեգորիա:Օտտավայի փողոցներ
Նեպսաբադշագ

**«Նեպսաբադշագ»** (, «ժողովրդական ազատություն»), Հունգարիայի սոցիալիստական բանվորական կուսակցության կենտրոնական օրգան հանդիսացող օրաթերթ էր։ Լույս է տեսել Բուդապեշտում, 1942 թվականից մինչև 2016 թվականը։ Մինչև 1948 թվականը՝ Հունգարիայի կոմունիստական կուսակցության օրգան, 1948 թվականից 1956 թվականներին՝ Հունգարիայի աշխատավորների կուսակցության օրգան։ 1942 թվականից 1956 թվականներին հրատարակվել է «Սաբադ նեպ» («Szabad Neр») անվամբ։

## Արտաքին հղումներ
* Nepszabadsag օնլայն

Կատեգորիա:Հունգարիայի օրաթերթեր
2001 թվականի տիեզերական ոդիսականը (վեպ)

**2001 թվականի տիեզերական ոդիսական**, գիտաֆանտաստիկ պատմություն, որը ստեղծվել է 1968 թվականին՝ որպես նովել, ապա նովելի հիման վրա նկարահանվել համանուն ֆիլմը, որի ռեժիսորն է Սթենլի Կուբրիկը։

Սա Արթուր Կլարկի տիեզերական ոդիսական շարքից է։ Եվ նովելը և ֆիլմը հիմնված են Քլերկսի «Պահապանը» կարճ պատմության վրա։ Գրվել է 1948 թվականին BBC-ի կարճ պատմությունների մրցույթի համար։ 1953 թվականին տպագրվել է «Զարմանալի պատմություններ» թերթում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1968 գրքեր
Կատեգորիա:Անգլերեն վեպեր
Կատեգորիա:1968 վեպեր
Յանգ Թագ

**Ջեֆրի Վիլյամս** (, ), ավելի հայտնի է որպես **Յանգ Թագ** (Young Thug), ամերիկացի ռեփեր։ Առաջին անգամ որոշակի հայտնիություն է ձեռք բերել 2013 թվականին թողարկված իր «1017 Thug» միքսթեյպի շնորհիվ։ 2014 թվականին ձեռք բերել համաշխարհային հայտնիություն, իր մասնակցությունն ունենալով այնպիսի հիթային երգերում, ինչպիսիք են՝ Թայգայի «Hookah», T.I.-ի «About the Money» և Rich Gang-ի «Lifestyle» երգում։ Բայցի այդ, բազմաթիվ անգամներ համագործակցել է ամերիկացի ռեփերներ Վակա Ֆլոկա Ֆլեյմի և Rich Homie Quan-ի հետ։

## Կարիերա
2011-2012 թվականների ընթացքում «I Came From Nothing» միքսթեյպի առաջին, երկրորդ և երրորդ մասերը թողարկելուց հետո, 2013 թվականին Յանգ Թագը ստորագրում է պայմանագիր ռեփեր Գուչի Մենի 1017 Brick Squad Records ձայնագրման լեյբլի հետ և դառնում է անդամ։ Այնուհետև այդ լեյբլի օգնությամբ նա թողարկում է իր «1017 Thug» անվանումը կրող միքսթեյպը, որը արժանանում է երաժշտական քննադատների դրական արձագանքներին։ Միքսթեյպը ընդգրկվում է Pitchfork Media-ի «Տարվա ալբոմներ․ Պատվավոր հիշատակություն», Complex ամսագրի «2013-ի լավագույն 50 ալբոմներ», Rolling Stone ամսագրի «2013-ի լավագույն 10 միքսթեյպներ», The Guardian-ի «2013-ի հինգ լավագույն միքսթեյպներ» ցանկերում, իսկ բրիտանական FACT ամսագիրը այն համարում է 2013 թվականի լավագույն միքսթեյպը։ Երաժշտական քննադատների կողմից դրական արձագանքների է արժանանում նաև միքսթեյպի «Picacho» երգը, որը ընդգրկվում է Pitchfork Media-ի և Rolling Stone-ի 2013 թվականի ընթացքում թողարկված 100 և Spin ամսագրի 50 լավագույն երգերի ցանկում։ 2013 թվականի հուլիսին Complex ամսագիրը Յանգ Թագին նաև ընդգրկեց իր 25 նոր ռեփերների ցանկում։

## Կատարողական արվեստ
[135px|right|thumbnail|[Լիլ Ուեյնը (*լուսանկարում*) Յանգ Թագի ամենամեծ ոգեշնչման աղբյուրն է]]
### Երաժշտական ոճ
Յանգ Թագը հայտնի է իր էքսցենտրիկ և տարբեր ձայներով երգելու կարողությամբ։ XXL ամսագիրը նրա կատարողական ոճը անվանել է «տարօրինակ ռեփ», իսկ Pitchfork Media կայքը այն նշել է որպես «աննախադեպ տարբերվող»։ The Fader ամսագիրը Յանգ Թագի երաժշտական ոճը նկարագրելիս գրում է, որ նա իր բոլոր երգերում սովորաբար բղավում և նվնվում է, իսկ Billboard ամսագիրը գրել է, որ ոչ ոք չի կարող որևէ բան հասկանալ երբ նա երգում կամ ռեփ է կարդում։ Իր երգերի մեծ մասում Յանգ Թագը սովորաբար օգտագործում է Auto-Tune:

### Ոգեշնչող կատարողներ
Տարբեր հարցազրույցներում Յանգ Թագը նշել է, որ իրեն ամենաշատը ոգեշնչող և իր երաժշտության վրա ամենամեծ ազդեցությունը թողած կատարողն է ամերիկացի ռեփեր Լիլ Ուեյնը։ Complex ամսագրի հետ հարցազրույցում նա նշում է․ «Ես ուզում եմ ձայնագրման ստուդիայում լինել Ուեյնի հետ ավելի շատ, քան որևէ մեկի այս աշխարհում։»

## Մրցանակներ և առաջադրումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1992 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:Ատլանտա քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Հիփ հոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 9 ծնունդներ
Նոու-հաու

**Նոու-Հաու** ( կամ *knowhow*, բառացի՝ գիտեմ ինչպես), տերմին, որ միջազգային հարաբերություններում օգտագործվում է փաստագրված տեխնիկական գիտելիքները, փորձը, նորույթները մի այլ երկիր փոխանցելու (միաժամանակ, արտադրության պրոցեսը կարգավորելու, արտադրանք թողարկելու համար մասնագետներ ուղարկելու) պարտավորությունը նշելու նպատակով։ Կիրառվում է լիցենզային համաձայնագրերում, տեխնիկական համագործակցության պայմանագրերում և այլն։

Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Կատեգորիա:Մտավոր սեփականության իրավունք
Կատեգորիա:Անգլերեն բառեր և արտահայտություններ
Նորք (քաղաքական հանդես)

**«Նորք»**, գրական, գիտական և քաղաքական հանդես։ Լույս է տեսել 1922-ից 1926 թվականներին, 1928 թվականին, Երևանում (8 գիրք)։ Խմբագիրներ՝ Ա․ Հովհաննիսյան, Ա․ Մռավյան, այնուհետև՝ խմբագրական կոլեգիա (1928 թվականին)։ Նպատակն էր արձանագրել նոր կյանքի ճանապարհին հայ աշխատավորի ձեռք բերած հաջողությունները, պարզաբանել տնտեսության ու մշակույթի բնագավառների անելիքները, լուսաբանել անցյալի իրադարձությունները մարքսիստական պատմագիտության տեսանկյունով։ Հանդեսը ճիշտ դիրքորոշում ուներ գրական և մշակութային ժառանգության գնահատման հարցերում, մերժում էր պրոլետկուլտականությունը։ Հ․ Թումանյանի, Վ․ Տերյանի, Ա․ Շիրվանզադեի, Լեոյի գործերի կողքին տպագրել է Ե․ Չարենցի, Դ․ Դեմիրճյանի, Մ․ Արազու, Մ․ Մանվելյանի, Ս․ Զորյանի, Նաիրի Զարյանի, Ա․ Բակունցի, Մ․ Արմենի և այլոց ստեղծագործություններ։ «Նորք» հանդեսի գործունեության էական մասն են կազմել գրական-քննադատական հոդվածները (Ա․ Հովհաննիսյան, Արտաշես Կարինյան և ուրիշներ), որոնցում մերժվում էին ժամանակի անընդունելի տեսակետները։ Թարգմանական բաժինը ներկայացրել է ռուս և եվրոպական գրականության լավագույն նմուշներ։ Գիտական և քաղաքական բաժիններում հրատարակված Ս․ Կասյանի, Թ․ Ավդալբեգյանի, Ե. Շահազիզի, Աշխարհբեգի և ուրիշների հոդվածները հիմնականում առնչվում են հայ ժողովրդի պատմության տարբեր շրջանների խնդիրներին։ «Մոտիկ անցյալից» խորագիրը ներկայացրել է հուշագրություններ, վավերագրեր, մեկնաբանություններ և այլն, որոնք վերաբերում են XX դարի հասարակական-քաղաքական կացությանը Հարավային Կովկասում (մասնավորապես Հայաստանում)։ Անդրադարձել է նաև հայ սովետական պարբերականների գործունեությանը, տպագրել մամուլի տեսություններ։

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Բերդյուժիխա (Ելբանի վտակ)

**Բերդյուժիխա** (), գետ Ռուսաստանում, որը հոսում է Նովոսիբիրսկի մարզի և Ալթայի երկրամասի սահմանով։ Գետաբերանը գտնվում է Նովոսիբիրսկի մարզի Մասլյանինսկի շրջանի Ելբան գյուղի տարածքում գտնվող Ելբան գետի ձախ ափից 16 կմ հեռավորության վրա։ Գետի անվանումը հավանաբար կապված է Բերդյուգին ազգանվան հետ։ Գետի երկարությունը 13 կմ է։

## Ջրային տվյալներ
Ըստ Ռուսաստանի պետական ջրային կադաստրի՝ այն պատկանում է Վերին Օբի ավազանային տարածքին, ջրահավաք մասը գտնվում է Բառնաուլ քաղաքից մինչև Նովոսիբիրսկի հիդրոհանգույց-ը՝ շրջանցելով Չումիշ գետը։ Գետի ենթաավազանը Օբի ավազանն է մինչև Տոմ գետ թափվելը։ Գետի ավազանը Օբն է մինչև Իրտիշ գետ թափվելը։

* Կոդը՝ Ըստ պետական ջրային կադաստրի՝ **13010200512115200004633**
* Կոդը՝ Ըստ հիդրոլոգիայի՝ **13010200512115200004633**
* Կոդը՝ Լողավազան՝ **13010200512115200004633**
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի՝ **15**	
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի՝ **2**

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր
Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Հուգո Շուխարդ

**Հուգո Էրնստ Մարիո Շուխարդ** (, ), գերմանացի լեզվաբան։ Հալլեի (1873 թվականից), ապա՝ Գրացի (1876-1900) համալսարանների պրոֆեսոր։ Ուսումնասիրել է ժողովրդական լատիներեն, ռոմանական և այլ հնդեվրոպական լեզուներ, ինչպես նաև բասկերենը, կովկասյան, սեմաքամյան և այլ լեզուներ։ Առաջ է քաշել «լեզվական խառնուրդի» գաղափարը։ Որոշակի դեր է ունեցել ենթաշերտի տեսության մշակման գործում։ Նա գտնում էր, որ լեզուների կյանքում կարևոր տեղ ունեն փոխազդեցությունները, շփումն ու խաչավորումը։ Ըստ Շուխարդտի՝ լեզվական փաստերի, բառիմաստի (իմաստաբանական) դիտարկումները պետք է կատարվեն մշակույթի պատմության փաստերի զուգակցությամբ։ Նա քննադատել է երիտքերականների հնչյունական օրենքները, մերժել է Ա․ Շլայխերի  «տոհմածառի» գաղափարը, համակարծիք չի եղել նաև ցեղակցության ավանդական ըմբռնմանը, պաշտպանել է Շմիդտի «ալիքների տեսությունը»։

## Տես նաև
* Լեզուների խաչավորում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ավստրիացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանասերներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Ողջաբերդի լեռներ

**Ողջաբերդի լեռներ**, լեռներ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, Գեղամա լեռների հարավարևմտյան ճյուղավորությունը Ջրվեժ և Մուշաղբյուր գետերի միջև։ Երկարությունը՝ 12 կմ։ Կազմված է կավավազաքարային ծալքավորված շերտախմբերից և հրաբխաբեկորային ապարներից (Ողջաբերդի հաստվածք), որոնք ծածկված են լավաներով։ Ունի մինչև 2200 մ բարձրություն։ Բեկորային կառուցվածքով, կատարային մասում բլրաալիքավոր, մասամբ՝ տափարակ մակերևույթով էրոզիոն-դենոլդացիոն սեղանաձև լեռնաշղթա է։ Հարավ և հարավարևմտյան լանջերը զառիթափ են՝ մասնատված չոր հովիտներներով ու ձորակներով։ Տարածված են սելավային և սողանքային երևույթները։ Հյուսիսային լանջերը մեղմաթեք են, աստիճանաբար ցածրանալով ձուլվում են Կոտայքի սարավանդին։ Լանջերին տարածված են չոր, կատարային մասում՝ լեռնային տափաստանները։ Օգտագորձվում է որպես արոտավայր, խոտհարք և վարելահող։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լեռնաշղթաներ
Շոգեմեքենա

250px|մինի|Շոգեքարշ
**Շոգեմեքենա**, մխոցավոր ջերմային շարժիչ։

Նախատեսված է ջրային գոլորշու ջերմային պոտենցիալ (ճնշման) էներգիան մխոցի շարժման մեխանիկական էներգիայի փոխակերպելու համար։ Այդ ուղղությամբ առաջին փորձերը կատարել են անգլիացի մեխանիկ Թոմաս Սևերին (1698) և անգլիացի գյուտարար Թոմաս Նյուքոմենը (1705)։ Իվան Պոլզունովը ստեղծեց (1763-1765) առաջին շոգեօդափչման մեքենան։ Սակայն ժամանակակից շոգեմեքենայի նախատիպը Ջեյմս Ուատտի ունիվերսալ մեքենան էր (1774-1784), որի օգտակար գործողության գործակիցն անհամեմատ բարձր էր նախորդներից։ Շոգեմեքենայի աշխատանքային պրոցեսը պայմանավորված է նրա գլանի խոռոչներում գոլորշու առաձգականության պարբերական փոփոխմամբ, որի ծավալը մխոցի ետադարձ-համընթաց շարժման պրոցեսում փոփոխվում է։ Գոլորշին, մտնելով շոգեմեքենայի գլան, ընդարձակվում է և տեղափոխում մխոցը։ Շուռտվիկային մեխանիզմի օգնությամբ մխոցի ետադարձ-համընթաց շարժումը փոխակերպվում է լիսեռի պտտական շարժման։ Շոգու ներթողումն ու արտաթողումն իրականացվում է շոգեբաշխման համակարգով։ Շոգեմեքենայի գլանը շրջապատվում է շոգեթաղանթով։ Մինչև XIX դ․ վերջը շոգեմեքենան միակ ջերմային շարժիչն էր։ Շոգեմեքենայի թերություններն են ցածր օգտակար գործողության գործակիցը (1-20%), փոքր հզորությունը, մեծ չափերը։

20-րդ դարի սկզբին իր դիրքերն աստիճանաբար զիջեց ջերմային շարժիչներին (շոգետուրբին, ներքին այրման շարժիչ, գազային տուրբին)։

Կատեգորիա:Շոգեմեքենա
Կատեգորիա:Բրիտանական հայտնագործություններ