Օլգա Շոռ

**Օլգա Շոռ** (կեղծանուն՝ **Օլգա Դեշարտ** (*Olga Deschartes*), ), ռուս արվեստաբան և գրականագետ։ Նա առավել հայտնի է որպես բանաստեղծ, գրող և փիլիսոփա Վյաչեսլավ Իվանովիչ Իվանովի կյանքի ընկերը իտալական արտագաղթի տարիներին:

Օլգա Շոռը սերում էր երաժիշտների և մտավորականների հայտնի մոսկովյան ընտանիքից և իր փիլիսոփայական կրթությունը ստացել Ռուսաստանում և Գերմանիայում։ 1917 թվականի հեղափոխությունից հետո նա աշխատել է Կրթության ժողովրդական կոմիսարիատում և Գեղարվեստի և գիտության պետական ​​ակադեմիայում, Վյաչեսլավ Իվանովի հետ ծանոթացել է 1924 թվականին՝ բանաստեղծի Իտալիա մեկնելու նախօրեին։ Երեք տարի Շոռը նրա պաշտոնական ներկայացուցիչն էր ԽՍՀՄ-ում, պատասխանատու էր հեղինակային իրավունքների պահպանման, հրապարակումների և *TsEKUBU* կրթաթոշակը Իտալիա ուղարկելու համար, քանի որ Վ.Իվանովը արտասահմանյան գործուղման մեջ էր:

1927 թվականին նա տեղափոխվել է Իվանովների մոտ Իտալիա, աշխատել է Հռոմում որպես գիդ և Պավիայում որպես գրասենյակի աշխատող, 1928-1932 թվականներին աշխատել է Վ. Իվանովի և Մ. Օ. Գերշենզոնի հետ։ Վ․ Իվանովի մահից հետո՝ 1949 թվականին, նա գրել է «Սվետոմիր Ցարևիչի հեքիաթը» փիլիսոփայական պոեմի շարունակությունը՝ այն անվանելով բանաստեղծի վերջին կամքի կատարումը և սկսել է հրատարակել Վ. Իվանովի ժողովածուն, որի համար գրել է առաջաբան կենսագրական։ Շոռը մահացել և թաղվել է Հռոմում՝ երբեք չընդունելով Իտալիայի քաղաքացիությունը։ Օ. Շոռի սեփական աշխատությունները իտալական վերածննդի և կրոնական փիլիսոփայության վերաբերյալ հիմնականում ձեռագիր են մնացել, նրա աշխատանքը Միքելանջելոյի մասին տպագրվել է 2011 և 2017 թվականներին ամբողջությամբ և հատվածաբար։ 2023 թվականին հրատարակվեցին ձեռագիր նյութեր Օ. Շոռի սեփական «Մնեմոլոգիա» փիլիսոփայական համակարգի վերաբերյալ։ Օլգա Ալեքսանդրովնայի արխիվը պահվում է Հռոմի Վյաչեսլավ Իվանովի անվան գիտահետազոտական ​​կենտրոնում և 2023 թվականի դրությամբ գտնվում էր տեսակավորման փուլում։

## Կենսագրություն
### Կայացման տարիներ
Օլգա Շոռը սերում էր մոսկովյան հայտնի արտիստական ​​ընտանիքից, սիոնիստ մտածող Է.Դ.Շոռի բարեկամուհին էր և դաշնակահար Դ.Ս.Շոռի զարմուհին։ Նրա հայրը՝ Ալեքսանդր Սոլոմոնովիչ Շոռը (1864-1939), ուներ դաշնամուրի գործարան և Խորհրդային Միության տարիներին դաշնամուր լարող էր աշխատում։ Մայրը՝ Ռոզա Մոիսեևնան, Ազատ էսթետիկայի միության անդամ էր, քույրը՝ Վերան՝ ջութակահարուհի, եղբայրը՝ Յուրին (1896-1960)՝ թավջութակահար։ Ինքը՝ Օլգան, ոսկե մեդալով ավարտել է Արքայադուստր Ս. Ն. Գոլիցինայի Մոսկվայի աղջիկների գիմնազիան: Դպրոցական տարիներին Օլգա Շորը, իր խոսքերով, «մաքսանենգության միջոցով» (քանի որ դա արգելված էր Ռուսական կայսրության ուսումնական հաստատությունների կանոններով) մասնակցել է Վյաչեսլավ Իվանովի դասախոսություններին, ով ելույթ է ունեցել Ազատ էսթետիկայի միությունում: Լև Տոլստոյը հաճախակի այցելել է Շոռերի տուն, և Օլգան հիշել է իր ծնողների հաղորդակցությունը նրա հետ, չնայած երիտասարդ տարիքին: 
Շոռը մկրտվել է Բոլշայա Նիկիցկայա փողոցում գտնվող Տիրոջ Համբարձման եկեղեցում։ Սա Օլգա Ալեքսանդրովնայի գիտակցված ընտրությունն էր: 1911 թվականից սովորել է կանանց բարձրագույն կուրսերի փիլիսոփայության բաժնում, որտեղ դասավանդել է Գ. Շպեթը։ Բարձրագույն կրթությունն ավարտելուց հետո 1916 թվականին պաշտպանել է իր դիպլոմային աշխատանքը Ֆիխտեի իմացաբանության վերաբերյալ։

1918-1922 թվականներին աշխատել է որպես դասախոս Կրթության ժողովրդական կոմիսարիատին կից Ժողովրդական համալսարանում, իսկ 1923-1926 թվականներին՝ Գեղարվեստի և գիտության պետական ​​ակադեմիայում (որոշ աղբյուրների համաձայն՝ 1921 թվականից համագործակցել է Գեղարվեստի և գիտության պետական ​​ակադեմիայի հետ հիմնադրման հարցերում։ Ըստ Լիդիա Իվանովայի՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Օլգա Շոռը ծանոթ էր Ռուսաստան ժամանած հնդիկների հետ, որոնցից մեկի հետ նա նույնիսկ ծրագրում էր ամուսնանալ, և խնամում էր տիֆով հիվանդ Հասան Սուհրավարդիին, որի հետ նա երկար տարիներ ընկերություն էր պահպանում։

Ֆ. Ստեպունի հուշերում հիշատակվում էր «ակադեմիայի» մասին, որը հավաքվել էր հետհեղափոխական առաջին տարիներին Բերդյաևի տանը, որի հանդիպումներին մշտապես ներկա էր «խելացի, լավ կրթված և շատ տաղանդավոր» Օլգա Ալեքսանդրովնա Շոռը: Հենց նրանից Ստեպունը իմացավ Օսվալդ Շպենգլերի «Արևմուտքի մայրամուտը» աշխատության հրատարակման մասին։

### Վյաչեսլավ Իվանովի հետ
Վյաչեսլավ  Իվանովի հետ ծանոթությունը տեղի է ունեցել Մոսկվայում։ Մինչև 1927 թվականը Իվանովի հանձնարարությամբ Օլգա Ալեքսանդրովնան զբաղվում էր ԽՍՀՄ-ում իր գրքերի հրատարակմամբ, հեղինակային իրավունքների պաշտպանությամբ և ներկայացնում էր Վյաչեսլավ Իվանովիչի շահերը Մշակույթի պաշտպանության կենտրոնական կոմիտեում և կրթության ժողովրդական կոմիսարիատում (պոետը համարվում էր արտասահմանյան առաքելություն կատարող): 1924-1926 թվականներին Օ. Շոռը Մոսկվայից Հռոմ պարբերաբար զեկուցում էր Վյաչեսլավ Իվանովիչին։

1927 թվականին Շոռը թողեց Մոսկվան և Դրեզդենով մեկնեց Իտալիա, որտեղ մի քանի շաբաթ մնաց Ֆ. Ստեպունի մոտ։ Դատելով Ֆ. Ստեպունի 1934 թվականի հունվարի 8-ի նամակից, նրա նամակագրությունը Օ. Շոռի հետ ընդհատվել էր հաջորդ մի քանի տարիների ընթացքում։ 2012 թվականին հրապարակված նամակագրությունը ցույց է տալիս, որ Օլգա Շոռն իր համեմատաբար անցնցում տեղափոխությունը Իտալիա և բնակության թույլտվություն ստանալու (և անընդհատ երկարաձգելու) համար պարտական ​​է Օլգա Ռեսնևիչ-Սինյորելիին (1883-1973), որը Լատվիայի քաղաքացի և ռուսական արտագաղթի նշանավոր գործիչ: Սինյորելլին ծանոթացել է Վյաչեսլավ Իվանովի հետ 1924 թվականի աշնանը, մեծ հարգանք է զգացել նրա նկատմամբ և ամեն կերպ օգնել նրան հարմարվել Հռոմի ինտելեկտուալ շրջանակներին։

Հռոմում Օլգա Ալեքսանդրովնա Շոռը մտերմացավ Իվանովների ողջ ընտանիքի հետ, որոնց հետ նա ապրեց մինչև իր մահը։ Նա ուսումնասիրել է Միքելանջելոյի և Լեոն Բատիստա Ալբերտիի ստեղծագործությունները և աշխատել «Մնեմոլոգիա» տրակտատի վրա, որը մնացել է անավարտ և չհրատարակված իր կյանքի ընթացքում։ 1929 թվականի փետրվարին Օ. Շոռը փորձեց հասնել Սորենտո՝ Գորկու հետ հանդիպմանը՝ ցանկանալով միջնորդություն ներկայացնել խորհրդային կառավարությունից կենսաթոշակի և Վյաչեսլավ Իվանովիչի համար հրատարակության հնարավորության համար։ Նա ճանապարհորդում էր բևեռախույզ Սամոյլովիչի, օդաչու Չուխնովսկու և սառցահատ «Կրասին» նավի բժիշկ Սրեդնևսկու ընկերակցությամբ։

1931-1934 թվականներին Շոռն աշխատել է Պավիայի Ֆինանսական բարձրագույն ինստիտուտի քարտուղար (միևնույն ժամանակ Իվանովն աշխատել է *Collegio Borromeo* նույն քաղաքի էլիտար կրթական հաստատությունում)։ 1934 թվականին Շոռը ակտիվ մասնակցություն ունեցավ Միլանի «*Il Convegno*» ամսագրի հատուկ համարի հրատարակմանը, որն ամբողջությամբ նվիրված էր Վ. Իվանովին: Այս համարում ներառված էր Ֆ. Ստեպունի ընդարձակ հոդվածը, որը երկու տարի անց ռուսերեն թարգմանությամբ տպագրվեց փարիզյան «Սովրեմեննիե Զապիսկի» ամսագրում, այնուհետև ներառվեց նրա հուշերի «Հանդիպումներ» գրքում:

Օ. Սինյորելիի հետ բարեկամությունը նույնպես շարունակվել է։ Երկու կանանց միավորել է նրանց հետաքրքրությունը բժշկության, արվեստի և մարդասիրական պրակտիկաների նկատմամբ. չնայած իր ուղղափառությանը, Օլգա Ալեքսանդրովնան մեդիտացիայի սեանսներ է անցկացրել: 1930-ական թվականների սկզբին Սինյորելին աշխատել է դերասանուհի Էլեոնորա Դուզեի մասին գրքի վրա, որի համար Օլգա Շոռը փնտրել է անհրաժեշտ գրականությունը տարբեր լեզուներով և խորհրդակցել տարբեր գեղարվեստական ​​և գիտական ​​նորույթների շուրջ: Հենց Օլգա Ալեքսանդրովնան ներկայացրեց իր անվանակցին հրատարակիչ Հերբերտ Շտայներին և փորձեց գիրքը տեղադրել «*Corona*» ամսագրում։

Լիդիա Իվանովան իր հուշերում անընդհատ շեշտում էր թափառական կյանքը և ամբողջ միջավայրի անկազմակերպ վիճակը մինչև 1930-ական թվականների կեսերը։ 1932 թվականին ԽՍՀՄ-ից Իտալիայի քաղաքացիների վտարման հետ կապված սկանդալի պատճառով Մուսոլինիի իշխանությունների ճնշումը դեռևս խորհրդային քաղաքացիություն պահպանող էմիգրանտների վրա մեծացավ։ Սա Իվանովների ընտանիքի համար Իտալիայի քաղաքացիություն ընդունելու կարևոր պատճառ դարձավ։ Ի վերջո, լինելով առանց մշտական ​​աշխատանքի, Իվանովը որոշել է բնակարան վարձել և ապրել տանը։ Լիդիա Վյաչեսլավովնային և Օլգա Շոռին հաջողվել է համեստ բնակարան գտնել Մոնտե Տարպեո փողոցում՝ Կապիտոլիումի ամենավերևում։ Որպես կատակ այն հայտնի դարձավ որպես «Տարպեյան ժայռ»։ Տունը պատկանել է տարեց մարկիզա Գուլիելմիին։ Պարզվեց, որ Էլեոնորա Դյուզեն ժամանակին ապրել է այդ տանը, և նրա թողած կահույքը մնացել է Իվանովներին։

1934 թվականի մարտից Վյաչեսլավ Իվանովը ձեռք է բերել առանձին բնակարան։ Այստեղ էր, որ Դմիտրի Մերեժկովսկին և Զինաիդա Գիպպիուսը այցելեցին 1937 թվականի օգոստոսին, վերջինս նկարագրեց բանաստեղծի բնակավայրը «*Иллюстрированная Россия*» ամսագրում (1938 թվականի հունվարի 1) և առանց հեղինակի իմացության հրատարակեց «*Журчливый садик*» բանաստեղծությունը: Օ. Սինյորելին հսկայական դեր խաղաց Իվանովների նյութական աջակցության գործում, նա օգնեց Լիդիա Իվանովային Կոնսերվատորիայում տեղ գտնել Ռեսպիգիի մոտ, նրա համար մրցանակ ստացնալու հնարավորության հասավ, բուժեց ընտանիքի բոլոր անդամներին և այլն։ Վյաչեսլավ Իվանովիչը դարձել է նրաթոռնուհու կնքահայրը։ Ըստ երևույթին, Օլգա Սինյորելլին բազմիցս գումար է հատկացրել Օ. Շոռին, և 1933 թվականի մարտին Սան Ռեմոյում Իվանովի զեկույցի կապակցությամբ նա նույնիսկ իր զգեստն է տվել գալա- երեկոյի համար։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո Վիա Մոնտե Տարպեոն քանդվեց՝ որպես Հռոմը վերակառուցելու և Կապիտոլիումին Վերածննդի տեսք հաղորդելու Մուսոլինիի ծրագրի մի մաս։ Երեք ամիս ժամանակ տրվեց վերաբնակեցման համար, և 1940 թվականի հունվարին նրանց հաջողվեց բնակարան գտնել Ավենտինում՝ Լեոն Բատիստա Ալբերտիի միջոցով: Տատյանա Լվովնա Սուխոտինա-Տոլստայան, ով ապրում էր մոտակայքում, օգնեց նրան։ Կահավորանքը մնացել էր Մոնտե Տարպեոյից։ Իվանովը դարձավ Հռոմի հնագույններից մեկի՝ Սան Սաբայի եկեղեցու հետևորդ։ Մոտակայքում էին Կարակալայի բաղնիքները, իսկ նրա աշխատասենյակի պատուհանները նայում էին Սուրբ Պետրոսի տաճարի գմբեթին։

Լիդիա Իվանովան աշխատանքի է ընդունվել որպես երգեհոնահարուհի Սան Սաբայում։ Պատերազմի ժամանակ կյանքը դժվար էր. հատկապես դժվար էր սպեկուլյանտներից սնունդ հայթայթելը. մոլի ծխող Իվանովին ծխախոտ էր պետք, ինչպես նաև միս (նա բազմիցս վիճում էր բուսակեր կոմս Լև Տոլստոյի դստեր՝ Սուխոտինա-Տոլստոյի հետ միս ուտելու հարցով): Բանը հասավ նրան, որ այն օրերին, երբ գերմանական զորքերը գրավեցին Հռոմը, Դմիտրին, ով կարողացավ այնտեղ հասնել Ֆրանսիայից, Լիդիան և սպասուհի Ելենան (ով ապրում էր Իվանովների խոհանոցում) փորձել են կողոպտել գնացքը՝ ուտելիքով, որը կանգնած էր Օստիայի ափերին։ Նրանց հաջողվեց կրակի տակ փախցնել երկու պարկ ալյուր, մեկ պարկ բրինձ և մի տուփ մսի պահածո։ 1945 թվականից հետո Իվանովը պահպանեց մտավոր և գեղարվեստական ​​գործունեության ամենաբարձր մակարդակը, թեև գնալով ավելի քիչ էր դուրս գալիս տնից։ Ըստ Լ. Իվանովայի հուշերի, Օլգա Շոռը «ցանկանում էր չվատնել թանկարժեք ժամերը, երբ Վյաչեսլավը կարող էր աշխատել»:

1949 թվականին Վյաչեսլավ Իվանովի մահից հետո Օլգա Շոռը շարունակեց աշխատել նրա ժառանգությունը հավաքելու և հանրայնացնելու ուղղությամբ։ 1954-1957 թվականներին նա անգլերեն և ֆրանսերեն *Oxford Slavonic Papers*-ում հրատարակեց Իվանովի հիմնական գործերի մատենագիտությունը, կենսագրական էսսե և վերջին տարիների ընտրված բանաստեղծությունների վերլուծություն: 1962 թվականին Օքսֆորդի *Clarendon Press* հրատարակչության կողմից ռուսերեն լույս է տեսել բանաստեղծի պոեզիայի վերջին գիրքը՝ «Երեկոյան լույսը»։ Վաթսունականներին Օլգա Դեշարտը համագործակցում էր Ռոման Գյուլի և Նյու Յորքի  *The New Review*-ի հետ։

1969 թվականին Բրյուսելում մեկնարկեց Վ.Իվանովի ստեղծագործությունների վեցհատորյակի նախագիծը, և Շոռը որոշեց հրատարակության պլանը և դրա կազմը: Չնայած ծանր հիվանդությանը, Օլգա Ալեքսանդրովնան ակտիվ մնաց մինչև իր վերջին օրերը՝ մեծ հետաքրքրություն ցուցաբերելով համաշխարհային իրադարձությունների նկատմամբ. Նա խորապես ցնցված էր վարչապետ Ալդո Մորոյի առևանգումից և սպանությունից։ Մահից հետո նրան թաղեցին Կոմսուհի Տոլստայայի մոտ գտնվող Տեսաչիոյի գերեզմանատանը, այնուհետև Դ. Վ. Իվանովը նրա մոխիրը տեղափոխեց Իվանով-Զինովևների ընտանիքի ընդհանուր գերեզման:

## Ստեղծագործական կյանք
[մինի|слева|[Միքելանջելո. «Արթնացող ստրուկը». Ակադեմիայի պատկերասրահ, Ֆլորենցիա]]
[մինի|[Միքելանջելո․ «Ըմբոստացող ստրուկը». Լուվր]]
Օլգա Շոռի կենսագրական ակնարկները Վյաչեսլավ Իվանովի և Մ. Իվանովայի, այսպես կոչված, «Համառոտ կենսագրությունը» (*Cenni biografici*), որը գրվել է նրա կողմից, տպագրվել է «*Il Convegno*» ամսագրի հատուկ համարում։ «*Rivista di letteratura e di arte*» (1934, No. 8-12, P. 384-408) և հիմք հանդիսացավ Վյաչեսլավ Իվանովիչի ընդարձակ կենսագրության համար, որը հրապարակվել է որպես ներածություն նրա ժողովածուի 1971 թվականի հրատարակության համար։ Իր կյանքի վերջում Իվանովն ինքն է խոստովանել, որ իր կյանքը, աշխարհայացքը և ստեղծագործությունը «իրենց զարգացման մեջ» ցուցադրվել են Օլգա Ալեքսանդրովնայի կողմից «լիովին և խորապես»։

### Մնեմոլոգիա
Չնայած Ֆրայբուրգում սովորելուն և նեոկանտականների շրջանակին միանալուն, այս փիլիսոփայությունը խորթ մնաց Օլգա Շոռին։ Ըստ Դ.Իվանովի, իր համար համաշխարհային մշակույթի կենտրոնական դեմքերը միշտ եղել են Պլատոնը, Օգոստինոս Երանելին և Միքելանջելոն։ Նույնիսկ իր երիտասարդության տարիներին նա սկսեց զարգացնել իր սեփական մտածողության համակարգը, որը նա անվանեց «Մնեմոլոգիա»՝ հիշողության ուսմունք՝ որպես գոյության հիմք: Օլգա Շոռն իր աշխատանքը հիմնեց Օգոստինոսի թեզի վրա, որը պնդում էր, որ հիշողությունը մարդկային կարողություններից ամենաազնիվն է: Ըստ Շոռի՝ հիշողությունն է, որ հաստատում է գոյությունը և հաստատում է հոգու ինքնությունը ինքն իրեն՝ ինքնության սկզբունքը վերածելով կյանքի սկզբի։ Հիշողությունը միայն հոգու կարողություն չէ և Կենարար Հոգու գործողության դրսևորում: 2023 թվականին լույս է տեսել «Մնեմոլոգիա»-ի անավարտ ձեռագիրը։ Պարզվեց, որ տրակտատը նվիրված է հիշողության աստվածաբանությանը և գրված է Պավել Ֆլորենսկու աստվածաբանության մաթեմատիկացման ոգով։

### Փիլիսոփայական և գեղագիտական ​​հայացքներ. ընդհանուր դրույթներ
Շոռի փիլիսոփայական և գեղագիտական ​​հայեցակարգի նախնական ակնարկը ներկայացրեց արվեստաբան Ի.Դ.Չեչոտը։ Միքելանջելոյի մասին էսսեի հրապարակման նախաբանում նա նշել է, որ մեթոդաբանական ուղեցույցները, որոնց հետևում էր Օլգա Շոռը, եզակի էին. «Նա ինքնարտահայտվելու պատճառ չի փնտրել, նոր տեսակետ կամ մեկնաբանություն չի ստեղծել»։ Դրա նպատակն էր գտնել Միքելանջելոյի կյանքի և ստեղծագործությունների «ճիշտ» տեսակետը, սակայն «ճշտությունը» հասկացվում էր որպես ժամանակից, վայրից, լեզվից և լսարանից կախված իրավիճակ։ Օլգա Շոռը ձգտում էր մի եզակացության, որը հարիր է թեմայի էությանը, այսինքն՝ նա արվեստի իմացությունն ընկալում էր որպես «այս էությանը ծառայելու գործողություն»։ Ի. Չեչոտն այս ինստալացիայի մեջ տեսավ «ծեսի և զոհաբերության յուրահատուկ երանգ»:

### Հակամոդեռնիզմ, տիտանիզմ և ողբերգություն
Օգտագործելով Միքելանջելոյի մասին էսսեի օրինակը՝ Ի.Դ. Չեչոտը վերակառուցեց Օ.Ա.Շորի հակամոդեռնիստական ​​գեղագիտությունն ու փիլիսոփայությունը։ Ծայրահեղ ընդհանրացնելով՝ արվեստաբանը նշել է, որ այնպիսի տեսակետները, ինչպիսին Շոռն է, «պետք չեն», քանի որ դրանք «բացակայում են այն դինամիկայից, որն այսօր մենք սովոր ենք քաղել միայն քննադատությունից և ապակառուցումից»։ «Եվ Շորը, և նրա Միքելանջելոն ուղղված են դեպի հավերժականն ու անխորտակելին, անշարժը»: Օլգա Շոռի հակամոդեռնիզմը դրսևորվեց արվեստի սոցիալական արդյունավետության ժխտման մեջ. այն չի կարող խթանել սոցիալական վերելքները, իսկ արվեստի սոցիալական շահագործումը միշտ հանգեցնում է թյուրիմացությունների:

## Հրապարակումներ
* 
* 
* 
* 
* Письмо О. Шор к Ф. Степуну 1963 г. / публ. Н. Рудник и Д. Сегала // Зеркало (Иерусалим). — 2001. — № 17/18. — С. 141—170.
* *Шор О.* Микель-Анджело (Публикация Ольги Фетисенко) // Archivio italo-russo VIII = Русско-итальянский архив VIII / Сост. Д. Рицци, А. Шишкин. — Салерно, 2011. — С. 217—278.
* 
* Фёдор Степун — Ольга Шор: из переписки 1920-х годов / подгот. текста, примеч. А. Волкова, предисл. А. Шишкина // Wiener Slawisches Jahrbuch. Neue Folge 1. — 2013. — Vol. 19/1. — S. 244—275.
* *Шор О.* Микель-Анджело (фрагменты) // Мир искусства: контрасты: Альманах. — СПб.: Благотворительный фонд «Музыка и современность», 2017. — С. 39—47.
* 

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Կին արվեստագետներ
Կատեգորիա:Կին գիտնականներ
Կատեգորիա:Ռուս գրականագետներ
Կատեգորիա:Ստեղծագործական կեղծանուններ