Մավրիկիոսի տնտեսություն

**Մավրիկիոսի տնտեսություն**, զարգացող ազգային տնտեսություն, որը հիմնված է գյուղատնտեսության, արտահանման, ֆինանսական ծառայությունների և զբոսաշրջության վրա ։ 1980-ական թվականներից սկսած Մավրիկիոսի կառավարությունը ձգտում էր դիվերսիֆիկացնել երկրի տնտեսությունը՝ անկախ գյուղատնտեսությունից, մասնավորապես՝ շաքարի արտադրությունից։

## Ակնարկ

1961 թվականին պրոֆեսոր Ջեյմս Միդը ներկայացրեց Մավրիկիոսի տնտեսական հեռանկարների մռայլ պատկերը, երկիրն ուներ 650,000 բնակչություն։ Ըստ այդմ՝ Մավրիկիոսը մալթուսական ծուղակի մեջ էր, և, հետևաբար, եթե ընդհանրապես հնարավոր լիներ հասնել տնտեսական առաջընթացի, այն կլիներ շատ սահմանափակ չափով։ 1968 թվականի անկախությունից ի վեր Մավրիկիոսը ցածր եկամուտ ունեցող, գյուղատնտեսության վրա հիմնված տնտեսությունից վերածվել է միջինից բարձր եկամտի դիվերսիֆիկացված տնտեսության՝ աճող արդյունաբերական, ֆինանսական, ՏՀՏ և զբոսաշրջային ոլորտներով։ Ժամանակաշրջանի մեծ մասում տարեկան աճը կազմել է մոտավորապես 4%։ Սա շատ բարենպաստ համեմատություն ունի այլ Ենթասահարայի երկրների հետ և հիմնականում պայմանավորված է տնտեսական պայմաններում կայուն առաջընթացով. 1977-2008 թվականներին աճը կազմել է միջինը 4,6%՝ համեմատած 2,9% միջինի հետ Սահարայի Աֆրիկայում։

Եկամուտների ավելի արդար բաշխումը և անհավասարությունը (չափվում է Ջինիի գործակցով) 1980-2006 թվականներին ընկել է 45,7-ից մինչև 38,9։ Այս ուշագրավ նվաճումն արտացոլվել է կյանքի տեւողության ավելացման, մանկական մահացության նվազման և զգալիորեն բարելավված ենթակառուցվածքի մեջ։ Շաքարեղեգն աճեցվում է մշակվող հողատարածքի մոտ 90%-ում և կազմում է արտահանման հասույթի 25%-ը։ Կառավարության զարգացման ռազմավարությունը կենտրոնացած է տեղական ֆինանսական հաստատությունների ընդլայնման և տեղական տեղեկատվական հեռահաղորդակցության ոլորտի կառուցման վրա։ Մավրիկիոսը ներգրավել է ավելի քան 9000 օֆշորային կազմակերպություններ, որոնցից շատերն ուղղված են առևտրին Հնդկաստանում և Հարավային Աֆրիկայում, և միայն բանկային հատվածում ներդրումները հասել են ավելի քան 1 միլիարդ դոլարի։ Մավրիկիոսը, իր հզոր տեքստիլ հատվածով, պատրաստ է օգտվել Աֆրիկայի աճի և հնարավորությունների ակտից (*AGOA*):

Մավրիկիոսը ներգրավել է 10,98 միլիարդ ԱՄՆ դոլար օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ներհոսք։ Մավրիկիոսից ՕՈՒՆ-ի ներհոսք ներգրավող գլխավոր ոլորտները (2000 թվականի հունվարից մինչև 2005 թվականի դեկտեմբեր) էլեկտրասարքավորումների, հեռահաղորդակցության, վառելիքի, ցեմենտի և գիպսի արտադրանքի և ծառայությունների ոլորտն են։

Լավ զարգացած իրավական և առևտրային ենթակառուցվածքով և ձեռներեցության և ներկայացուցչական կառավարության ավանդույթով՝ Մավրիկիոսը զարգացող աշխարհի ամենահաջողակ ժողովրդավարական երկրներից մեկն է։ Տնտեսությունը ցույց է տվել ճկունության զգալի աստիճան, իսկ դինամիկ ձեռնարկատիրական գործունեության համար արդեն իսկ նպաստող միջավայրը ընթացել է դեպի տնտեսական ազատություն։ Կղզու ինստիտուցիոնալ առավելությունները նկատելի են։ Թափանցիկ և հստակ սահմանված ներդրումային օրենսգիրքը և իրավական համակարգը Մավրիկիոսում օտարերկրյա ներդրումային միջավայրը դարձրել են տարածաշրջանի լավագույններից մեկը։ Հարկումը մրցունակ է և արդյունավետ։ Տնտեսությունը գնալով ավելի է դիվերսիֆիկացվում՝ մասնավոր հատվածի զգալի ակտիվությամբ շաքարավազի, զբոսաշրջության, տնտեսական վերամշակման գոտիների և ֆինանսական ծառայությունների, հատկապես օֆշորային ձեռնարկություններում։ Կառավարությունը փորձում է արդիականացնել շաքարի և տեքստիլ արդյունաբերությունը, որոնք նախկինում չափից դուրս կախված էին առևտրային նախապատվություններից՝ միաժամանակ խթանելով դիվերսիֆիկացիան այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաները, ֆինանսական և բիզնես ծառայությունները, ծովամթերքի վերամշակումն ու արտահանումը, ազատ առևտրի գոտիները։ Գյուղատնտեսությունը և արդյունաբերությունը կարևոր են տնտեսության համար, իսկ ծառայությունները, հատկապես զբոսաշրջությունը, կազմում են ՀՆԱ-ի ավելի քան 72 տոկոսը։ Կառավարությունը վերահսկում է բրնձի, ալյուրի, նավթամթերքի և ցեմենտի ներմուծումը։

## Պատմություն
Մավրիկիայի տնտեսությունը անկախությունից ի վեր ուշագրավ վերափոխումների է ենթարկվել։ Աղքատ երկրից Մավրիկիոսը դարձել է համեմատաբար բարգավաճ։

1970-ական թվականները նշանավորվեցին տնտեսությունը դիվերսիֆիկացնելու և բնակչությանը ավելի բարձր վարձատրվող աշխատատեղեր ապահովելու կառավարության վճռականությամբ։ Զբոսաշրջության խթանումը ևս շատ բան արեց այս նպատակներին հասնելու համար։ 1971-1977 թվականներին ստեղծվել է մոտ 64000 աշխատատեղ։ 1970-ական թվականների կեսերի բումը խթանվեց նաև օտարերկրյա օգնության ավելացմամբ և շաքարի բացառիկ բերքատվության շնորհիվ՝ զուգորդված համաշխարհային բարձր գներով։

Տնտեսական իրավիճակը վատթարացավ 1970-ական թվականների վերջին։ Նավթի գները բարձրացան, շաքարավազի բումը ավարտվեց, և վճարային հաշվեկշռի դեֆիցիտը անշեղորեն աճեց, քանի որ ներմուծումը գերազանցեց արտահանմանը. 1979 թվականին դեֆիցիտը կազմում էր 111 միլիոն ԱՄՆ դոլար։ Մավրիկիոսը օգնության համար դիմեց ԱՄՀ-ին և Համաշխարհային բանկին։ Ներմուծման համար վճարվող վարկերի դիմաց կառավարությունը համաձայնեց որոշակի միջոցներ ձեռնարկել, ներառյալ պարենային սուբսիդիաների կրճատումը, արժույթի արժեզրկումը և կառավարության աշխատավարձերի բարձրացումը սահմանափակելը։

1980-ական թվականներին տնտեսությունը գրանցեց կայուն աճ, գնաճի անկում, բարձր զբաղվածություն և աճեցին ներքին խնայողությունները։ 1986 թվականին Մավրիկիան ունեցավ իր առաջին առևտրային ավելցուկը տասներկու տարվա ընթացքում։ Զբոսաշրջությունը նույնպես վերելք ապրեց՝ զուգահեռաբար աճելով հյուրանոցային մահճակալների և օդային թռիչքների թվով։ Երկիրը սկեցին համեմատել այլ ասիական երկրների հետ, որոնք ունեին դինամիկ տնտեսություններ, այդ թվում՝ Հոնկոնգը, Սինգապուրը, Թայվանը և Հարավային Կորեան։

Տնտեսության զարգացումը դանդաղել էր 1980-1990-ական թվականներին, սակայն կառավարությունը լավատես էր, որ կարող է ապահովել երկրի երկարաժամկետ բարգավաճումը՝ կազմելով և իրականացնելով խելամիտ զարգացման ծրագրեր։

1989 թվականին Պորտ Լուիսում բացվել է ֆոնդային բորսա։ 1993 թվականի դրությամբ Մավրիկիայի համախառն ներքին արդյունքը (ՀՆԱ) գնահատվում էր 8,6 միլիարդ ԱՄՆ դոլար՝ 5,5 տոկոս աճով և 10,5 տոկոս գնաճով։

## Հաջողության քաղաքականություն
Արտասահմանյան զարգացման ինստիտուտի կողմից Հազարամյակի զարգացման նպատակների վերաբերյալ առաջընթացի մասին վերջին զեկույցները նշել են տնտեսական հաջողության չորս հիմնական պատճառները։

*Հետերոդոքս ազատականացում և դիվերսիֆիկացում
*Ազգաշինության համաձայնեցված ռազմավարություն
*Ուժեղ և ներառական ինստիտուտներ
*Արդար պետական ներդրումների բարձր մակարդակ

### Հետերոդոքս ազատականացում և դիվերսիֆիկացում
Մավրիկիոսը հետևել է պրագմատիկ զարգացման ռազմավարությանը, որտեղ ազատականացման գործընթացը հաջորդականացվել և հարմարեցվել է մրցակցային առավելություններին և թույլ կողմերին։ Արտահանմանն ուղղված մոտեցումը խրախուսել է ազատականացումը, որն աջակցում է պետության ուժեղ ներգրավվածությանը որպես օժանդակող (մասնավոր հատվածի համար նպաստավոր միջավայրի), որպես օպերատոր (մրցակցությունը խրախուսելու համար), և որպես կարգավորող (տնտեսությունը, ինչպես նաև խոցելի խմբերն ու հատվածները ցնցումներից պաշտպանելու համար)։ Ռազմավարությունները հիմնված էին ապացույցների վրա և համապատասխանեցվեցին արդյունքներին։ Եղել է հետևողականություն և կայունություն՝ անկախ նրանից, թե որ կուսակցությունն է իշխանության գլուխ։

Ազատականացումը տեղի ունեցավ փուլերով, որոնք սկսվել էին միջազգային շուկայում տնտեսության առավելությունների վրա հիմնվելու համար։

*1970-ական թվականներ, Մավրիկիոսը շահույթ ստացավ շաքարավազի վարձավճարներից, ստեղծեց արտահանման վերամշակման գոտի *EPZ* և հաջողությամբ ներգրավեց կապիտալ և օտարերկրյա ներդրումներ արտադրության ոլորտում՝ Չինաստանից, Հոնկոնգից և Թայվանից։
*1980-1990-ական թվականներ, *EPZ*-ն ընդլայնվեց և հանգեցրեց օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների (ՕՈՒՆ) և զբոսաշրջության զգալի աճին։ Շաքարավազի և հագուստի շուկաների արտոնյալ մուտքը կազմում էր ՀՆԱ-ի 7%-ը 1980-ական թվականներին և 4,5%-ը 1990-ական թվականներին, կապիտալի և ընթացիկ հաշիվներն ազատականացվեցին՝ նպաստելով ներդրումների և զբաղվածության բումին, իսկ օուն-ի բարձր ներհոսքը իր հետ բերեց կառավարչական հմտություններ։
*1990-2010 թվականներ, հետագա դիվերսիֆիկացում, ազատականացում և ներդրումներ, քանի որ չինացի ներդրողները թողել են ներդրումներ կատարել Աֆրիկայում և Չինաստանում։

### Ազգաշինության համաձայնեցված ռազմավարություն
Անկախությունից ի վեր ազգաշինության համաձայնեցված ռազմավարությունը ստեղծեց կայուն աճի հիմքերը։ Էթնիկ խմբերի միջև գործընկերությունը թույլ տվեց բանակցություններ վարել տնտեսական վերաբաշխման շուրջ, և արդյունքում տնտեսական և քաղաքական ուժերի ավելի լավ հավասարակշռությունը թույլ տվեց ուժեղ և անկախ ինստիտուտներ։ Ձևավորվող քաղաքական համակարգը խրախուսում էր խորհրդատվական մոտեցում քաղաքականության ձևավորմանը, որը թույլ էր տալիս շարունակել աճի ռազմավարությունները՝ անկախ իշխանության մեջ գտնվող կուսակցությունների փոփոխություններից։

### Ուժեղ և ներառական ինստիտուտներ
Ուժեղ ինստիտուտները կարևոր նշանակություն ունեն երկրի մրցունակության, տնտեսական ճկունության և կայունության ապահովման համար։ Նրանք աջակցել են զարգացման ռազմավարություններին և ապահովել, որ արտահանման եկամուտները վերաներդրվեն ռազմավարական և արտադրողական ոլորտներում։ Ֆինանսական հատվածում նրանք կառուցել են կարգավորվող և լավ կապիտալացված բանկային և ֆինանսական համակարգ, որը պաշտպանում էր թունավոր ակտիվներից մինչև 2008 թվականի համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամը։

### Կոռուպցիոն օրենքներ
2002 թվականին կառավարությունն ընդունեց Կոռուպցիայի կանխարգելման մասին օրենքը, որը մի քանի ամիս անց հանգեցրեց Կոռուպցիայի դեմ պայքարի անկախ հանձնաժողովի (*ICAC*) ստեղծմանը։ *ICAC*-ն իրավասու է բացահայտելու և հետաքննելու կոռուպցիան և փողերի լվացման հանցագործությունները, ինչպես նաև կարող է բռնագրավել կոռուպցիայի և փողերի լվացման եկամուտները։ Կոռուպցիան չի դիտվում որպես օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների խոչընդոտ։ Մավրիկիոսը 168 երկրների մեջ 45-րդն է *Transparency International*-ի կոռուպցիայի ընկալման ինդեքսում 2015 թվականին։ Մավրիկիոսը Աֆրիկայի ամենաքիչ կոռումպացված երկրներից մեկն է։

### Արդար պետական ներդրումների բարձր մակարդակ
Մավրիկիոսն ունի մարդկային կապիտալի ամուր հիմք, որը ձևավորվել է մարդկային զարգացման մեջ հետևողական և արդարացի ներդրումների միջոցով։ Սա Մավրիկիոսին հնարավորություն տվեց օգտվել առավելություններից, սովորել ՕՈՒՆ-ի միջոցով բերված փորձից և պահպանել մրցունակությունը արագ զարգացող միջազգային շուկայում։ Կրթությունն ու առողջապահական ծառայություններն անվճար են և ընդլայնվել են վերջին տարիներին՝ հետագա զբաղվածության հնարավորություններ ստեղծելու և ներառական աճ ապահովելու նպատակով։ Կրթված և հարմարվող աշխատուժը 1980-ական թվականների արտահանմանն ուղղված աճի էական տարրերն էին։ Արտահանման վերամշակման գոտում (*EPZ*) և արտադրական հատվածում ձեռնարկատերերի մոտ 90%-ը ի վերջո մավրիկիացիներ էին, գործարարներն ունեին մարդկային կապիտալ, կրթություն և գիտելիքներ, որոնք անհրաժեշտ էին շուկայական հնարավորություններն օգտագործելու համար։ Ըստ Մավրիկիոսի կառավարության՝ արտադրական հատվածի ընդհանուր հեռանկարը դրական է, քանի որ երկիրը բազմաթիվ հնարավորություններ է ընձեռում ձեռնարկատերերին տարբեր արժեշղթաներում, սակայն հմուտ աշխատուժի անբավարար քանակը և սահմանափակ հետազոտություններն ու զարգացումները խոչընդոտներ են այս ոլորտում պոտենցիալ ավելի բարձր աճի համար։

## Ֆինանսական ծառայություններ
Մավրիկիոսը միջավայր է ստեղծում բանկերի, ապահովագրական ընկերությունների, ապահովագրական մենեջերների, առևտրային ընկերությունների, նավերի սեփականատերերի կամ մենեջերների, ֆոնդերի կառավարիչների և մասնագետների համար՝ իրենց միջազգային բիզնեսն իրականացնելու համար։ 1980-ական թվականներին ձեռք բերված տնտեսական հաջողությունները Մավրիկիոսում առաջ բերեցին ֆինանսական ծառայությունների ոլորտի արագ աճ։ Մավրիկիոսում կարող են իրականացվել օֆշորային գործունեության հետևյալ տեսակները.

*Օֆշորային բանկինգ
*Օֆշորային Ապահովագրություն
*Օֆշորային ֆոնդերի կառավարում
*Միջազգային ֆինանսական ծառայություններ
*Օպերատիվ շտաբ
*Միջազգային խորհրդատվական ծառայություններ
*Առաքում և նավերի կառավարում
*Օդանավերի ֆինանսավորում և լիզինգ
*Միջազգային լիցենզավորում և ֆրանչայզինգ
*Միջազգային տվյալների մշակման և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ծառայություններ
*Օֆշորային կենսաթոշակային հիմնադրամներ
*Միջազգային առևտուր
*Միջազգային ակտիվների կառավարում

## Տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաներ
2002 թվականից Մավրիկիոսը մեծ ներդրումներ է կատարել տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների (ՏՀՏ) կենտրոնի զարգացման համար։ ՏՀՏ ոլորտի ներդրումը կազմում է ՀՆԱ-ի 5,7%-ը։ ՏՏ ոլորտում աշխատում է 15390 մարդ։ 2016 թվականին Մավրիկիոսից երկու ուսանող անցել են *Google Code-in*-ի եզրափակիչ փուլ։ 2017 թվականին Մավրիկիոսը ստացավ իր առաջին գլխավոր մրցանակը։ 2012 թվականին Մավրիկիոսն առաջին անգամ մասնակցեց *Google Summer of Code*-ին։ 2018 թվականին Մավրիկիոսից *cyberstorm.mu* թիմը մասնակցել է Բանգկոկում անցկացվող *Internet Engineering Task Force Hackathon*-ին։

2016 թվականից սկսած Մավրիկիոսը կազմակերպում է հաքաթոնի և կոդավորման մրցույթներ, դրանցից են՝ *Krakathon*-ը և *Webcup*-ը։ Մավրիկիոսը այն սակավաթիվ երկրներից է, որը մասնակցել է հետքվանտային գաղտնագրության (կրիպտոգրաֆիա) զարգացմանը։

## Մակրոտնտեսական վիճակագրություն

**Ընտանիքի եկամուտը կամ սպառումը ըստ տոկոսային մասնաբաժնի**.

Ընտանեկան եկամուտների բաշխում – Ջինիի ինդեքս՝ 39 (2006 թվականի գնահատում)

Գյուղատնտեսություն, ապրանքներ՝ շաքարեղեգ, թեյ, եգիպտացորեն, կարտոֆիլ, բանան, ընդեղեն, խոշոր եղջերավոր անասուններ, այծ, ձուկ

**Արդյունաբերական արտադրության աճի տեմպը**` 8% (2000 թվականի գնահատում)

Էլեկտրաէներգիա, արտադրություն՝ 1836 ԳՎտժ (2002)

Էլեկտրաէներգիա, սպառում՝ 1707 ԳՎտժ (2002)

Նավթ, սպառում` 21000 բարել/օր (3300 մ3/օր) (2003 թվականի գնահատական)
21,000 բարել/օր (3,300 մ3/օր) (2001 թվականի գնահատական)

**Ընթացիկ հաշվի մնացորդը**՝ $1,339 միլիոն (2011 թվականի գնահատում)
799,4 միլիոն դոլար (2010 թվականի գնահատում)

**Արտարժույթի և ոսկու պաշարներ**՝ 2797 միլիարդ դոլար (2012 թվականի գնահատում)
$2,601 միլիարդ (2010 թվականի գնահատում)

**2013 Տնտեսական ազատության ինդեքսի վարկանիշ** = 8-րդ

**Փոխարժեքներ**՝ Մավրիկյան ռուփի ԱՄՆ դոլարի դիմաց – 30.12 (26 մարտի 2014), 30.99 (1 փետրվարի 2010), 32.86 (2006), 29.14 (2005), 27.50 (2004), 27.90 (2003), 27.90 (2003), 29.29. 2001)

## Արտաքին հղումներ
* Ministry Of Finance and Economic Development
* Central Statistics Office

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրիկայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Համաշխարհային տնտեսություն
Կատեգորիա:Մավրիկիոս
Կատեգորիա:Տնտեսություններ