Ռափայել Պատկանյան

**Ռափայել Գաբրիելի Պատկանյան** (Գամառ Քաթիփա, ), հայ գրող և մտավորական։

## Կենսագրություն
Ռափայել Պատկանյանը ծնվել է 1830 թվականի նոյեմբերի 20-ին, Նոր Նախիջևանում, գրող Գաբրիել Պատկանյանի ընտանիքում։ Պատկանյանների գերդաստանը շատ հայտնի էր ոչ միայն իրենց քաղաքում, այլև ամբողջ Կովկասում։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է հոր դպրոցում։ 1843-1849 թվականներին սովորել է Լազարյան ճեմարանում։ Ճեմարանը չավարտած՝ մեկնում է Թիֆլիս և Ներսիսյան դպրոցում դասավանդում ռուսերեն։ Բարձրագույն կրթություն ստանում է 1851 թվականին Դորպատի համալսարանում, ինչի ճանապարհը նրա  առաջ բացել էր Խաչատուր Աբովյանը։ Նույն տարում ընդունվել է Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1866 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանի արևելյան ֆակուլտետը։ Վախճանվել է սեպտեմբերի 7-ին,1892 թվականին Նոր Նախիջևանում։

## Ստեղծագործական աշխատանք
Առաջին ստեղծագործությունները եղել են՝ «Պանդուխտ հայ ի Փարեզ», «Առավոտյան երգ շինակաց», «Երեկոյան երգ շինակաց», «Հայոց գինի», «Թիֆլիսի քեֆ» և այլն լույս են տեսել 1850-1851 թվականներին «Արարատ» շաբաթաթերթում։

1852 թվականին իր ուսանող ընկերների հետ հիմնում է Գամառ-Քաթիպա ընկերությունը։ 1855 թվականին լույս է տեսնում Գամառ-Քաթիպայի առաջին պրակը՝ «Գրե այնպես ինչպես որ խոսում են, խոսե այնպես ինչպես որ գրում են» բնաբանով։ Ռափայել Պատկանյանը ձգտել է իր խոսքին տալ ժողովրդին հարազատ, կենդանի կենսուրախ արտահայտություն։ Նրա լեզվական հայացքներն իրենց արտացոլումն են գտել «Արաքսի արտասուքը», «Քաջ Վարդան Մամիկոնյանի մահը» ստեղծագործություններում։ Մեծ է եղել Պատկանյանի հայրենասիրական ստեղծագործությունների ազդեցությունը իր ժամանակի երիտասարդության վրա։ Բացի բազմաթիվ պոեմներից, բանաստեղծություններից, պատմվածքներից, ունի նաև երգիծական պատմվածքներ, գրված Նոր Նախիջևանի բարբառով։

## Մատենագիտություն
### Գրքեր
* Բանաստեղծութիւնք, Մոսկուա, 1864, 128 էջ։
* Մանկական երգեր, Թիֆլիս, 1880, 109 էջ։
* Բանաստեղծութիւնք, Մոսկուա, 1881, 180 էջ։
* Մանկական ոտանաւորներ եւ երգեր, Տփղիս, 1881, 32 էջ։
* Բանաստեղծութիւններ, Սանկտ Պետերբուրգ, 1893, 264 էջ։
* Բանաստեղծութիւններ, Սանկտ Պետերբուրգ, 1895, 264 էջ։
* Ընտիր երկասիրութիւններ, հատ. 1. Ոտանաւորներ, Սանկտ Պետերբուրգ, 1893, 360 էջ։ 
* Ընտիր երկասիրութիւններ, հատ. 2. Արձակ գրուածներ, Սանկտ Պետերբուրգ, 1893, 480 էջ։ 
* Ընտիր երկասիրութիւններ, հատ. 3, Սանկտ Պետերբուրգ, 1904։ 
* Ազատութեան երգեր, Պէյրութ, 1933, 60 էջ։
* Երկերի ժողովածու (Արձակ), Երևան, 1946, 284 էջ։
* Ընտիր երկեր, Երևան, 1950, 748 էջ։
* Երկեր (չափածո և արձակ), Երևան, 1955, 780 էջ։
* Երկերի ժողովածու, հատ. 1, Երևան, 1963, 344 էջ։ 
* Երկերի ժողովածու, հատ. 2, Երևան, 1964, 384 էջ։ 
* Երկերի ժողովածու, հատ. 3, Երևան, 1966, 664 էջ։ 
* Երկերի ժողովածու, հատ. 4, Երևան, 1966, 620 էջ։ 
* Երկերի ժողովածու, հատ. 5, Երևան, 1968, 612 էջ։ 
* Երկերի ժողովածու, հատ. 6, Երևան, 1970, 656 էջ։ 
* Երկերի ժողովածու, հատ. 7, Երևան, 1973, 384 էջ։ 
* Երկերի ժողովածու, հատ. 8, Երևան, 1974, 484 էջ։ 
* Նոր-Նախիջևանյան պատմվածքներ, Երևան, 1973, 352 էջ։
* Երկեր. Բանաստեղծություններ, Պոեմներ, Ես նշանած էի, Փառասեր, Տիկին և Նաժիշտ, Մոնթեն մինչև վեր, Թոմաս Բոցարիս, Նոր Նախիջևանի պատմվածքներ, Հոդվածներ, Հուշեր, Ճառեր, Նամակներ, Երևան, 1980, 664 էջ։
* Երկեր, Երևան, 1984, 336 էջ։
* Ստեղծագործությունների ժողովածու, Երևան, 2012, 332 էջ։

### Մամուլ
* Ազգասիրական հանդեսք։ «Արարատ» (Թիֆլիս), 1851, № 18։
* Առավոտյան երգ շինականաց։ «Արարատ» (Թիֆլիս), 1851, № 23։
* Երեկոյան երգ շինականաց։ «Արարատ» (Թիֆլիս), 1851, № 24։

### Թարգմանություններ
* Միխայիլ Լոմոնոսով, Համակերպություն Հոբա (պոեմ)։ «Արարատ», 1851, № 21, փետրվարի 3։ Թարգմ.՝ ռուսերենից աշխարհաբար։

## Պատկերասրահ

A group of Armenian celebrities, including Gamar Katipa, ashugh Jivani (Ani, 1881).png|Մի խումբ հայ հայտնի անձինք, այդ թվում՝ Ռափայել Պատկանյան, աշուղ Ջիվանի (Անի, 1881 թ․)
ArmenianStamps-336.jpg|Ռափայել Պատկանյանին նվիրված ՀՀ փոստային նամականիշ
Rapayel Patkanyan bust 1.jpg|Ռափայել Պատկանյանի հուշարձանը Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի շենքի առջև


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ռափայել Պատկանյան
*Կենսագրությունը և ստեղծագործությունները armenianhouse.org-ում

Կատեգորիա:19-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Դորպատի համալսարանի ուսանողներ
Կատեգորիա:Լազարյան ճեմարանի սաներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ