Տիզանիդին

**Տիզանիդինը**, որը վաճառվում է հիմնականում Զանաֆլեքս (Zanaflex) բրենդային անվամբ, ալֆա-2 ադրենոընկալիչների ագոնիստ է։ Այն իր ազդեցությամբ նման է կլոնիդինին և կիրառվում է մկանային սպաստիկության (մկանների խիստ լարվածության և կծկումների) բուժման համար։ Այն հատկապես արդյունավետ է այնպիսի հիվանդությունների դեպքում, ինչպիսիք են՝ ողնուղեղի վնասվածքները, ցրված սկլերոզը և մանկական ուղեղային կաթվածը։ Տիզանիդինի արդյունավետությունը համարժեք է այնպիսի դեղամիջոցների, ինչպիսիք են բակլոֆենը կամ դիազեպամը։ Դեղն ընդունվում է բերանացի (հաբերի տեսքով)։

Տիզանիդինի օգտագործման ժամանակ հաճախ հանդիպող կողմնակի երևույթներն են. բերանի չորություն, քնկոտություն, ընդհանուր թուլություն և գլխապտույտ։ Առավել լուրջ բարդությունները կարող են ներառել զարկերակային ճնշման կտրուկ անկումը (հիպոտոնիա), լյարդի ֆունկցիայի խանգարումները, փսիխոզը և սրտի ռիթմի խանգարումները (QT ինտերվալի երկարացում)։ Դեռևս բավարար տվյալներ չկան հղիության և կրծքով կերակրման ընթացքում դեղի անվտանգության վերաբերյալ, ուստի նման դեպքերում կիրառումը պետք է լինի խիստ սահմանափակ։ Թեև հայտնի է, որ տիզանիդինը ալֆա-2 ադրենոընկալիչների ագոնիստ է, սակայն դրա աշխատանքի կոնկրետ կենսաբանական մեխանիզմը դեռևս ամբողջությամբ պարզաբանված չէ։

Տիզանիդինը բժշկական կիրառման համար ԱՄՆ-ում հաստատվել է 1996 թվականին։ Այն հասանելի է որպես ջեներիկ դեղամիջոց։ Այս դեղամիջոցը մեծ տարածում ունի. 2023 թվականի տվյալներով այն ԱՄՆ-ում ամենահաճախ նշանակվող դեղերի ցանկում զբաղեցրել է 81-րդ տեղը։ Նույն տարվա ընթացքում դուրս է գրվել ավելի քան 8 միլիոն դեղատոմս։

## Բժշկական կիրառություն
Տիզանիդինը նույնքան արդյունավետ է, որքան մյուս հակասպազմային դեղամիջոցները և ավելի լավ է յուրացվում օրգանիզմի կողմից, քան բակլոֆենը և դիազեպամը։

## Կողմնակի ազդեցություններ
Տիզանիդինի հիմնական կողմնակի ազդեցություններն են՝ գլխապտույտը, քնկոտությունը, թուլությունը, նյարդայնությունը և շփոթվածությունը։ Հնարավոր են նաև հալյուցինացիաներ, տարօրինակ երազներ, դեպրեսիա, սրտխառնոց, բերանի չորություն, մարսողական խնդիրներ (փորկապություն, փորլուծություն, ստամոքսի ցավ, այրոց), մկանային սպազմերի ուժգնացում, մեջքի ցավ, ցանավորում, քրտնարտադրություն և թմրածության զգացում վերջույթներում։

Թունավորումների վերահսկման կենտրոն ներկայացված 45 դեպքերի հիման վրա՝ գերդոզավորման ախտանիշներն են՝ թմբիրը (լեթարգիա), բրադիկարդիան, հիպոտենզիան, գրգռվածությունն ու շփոթվածությունը, սրտխառնոցն ու կոման։

## Դեղաբանական փոխազդեցություններ
Տիզանիդինի համատեղ օգտագործումը CYP1A2 ֆերմենտի միջին կամ ուժեղ արգելակիչների հետ հակացուցված է: Դրանց թվում են՝ հակառիթմիկ դեղամիջոցներ (ամիոդարոն, մեքսիլետին, պրոպաֆենոն, վերապամիլ), այլ դեղեր՝ ցիմետիդին, ֆամոտիդին, ացիկլովիր, տիկլոպիդին, զիլեուտոն և օրալ հակաբեղմնավորիչներ:

Հատկապես վտանգավոր է համատեղումը ֆլուվոքսամինի հետ. այն կարող է 33 անգամ բարձրացնել տիզանիդինի խտությունն արյան մեջ, ինչը խիստ մեծացնում է թունավորման և ծանր կողմնակի ազդեցությունների ռիսկը։ Այդ պատճառով ֆլուվոքսամինը և տիզանիդինը չպետք է ընդունել միաժամանակ: Հարկավոր է խուսափել նաև ֆտորքինոլոնային խմբի հակաբիոտիկների (օրինակ՝ մոքսիֆլօքսացին, լևոֆլօքսացին և ցիպրոֆլօքսացին) համատեղ կիրառումից, քանի որ դրանք նույնպես բարձրացնում են տիզանիդինի խտությունը արյան մեջ։ Տիզանիդինը կարող է փոխազդել կենտրոնական նյարդային համակարգն (ԿՆՀ) ընկճող այլ դեղամիջոցների հետ: Խորհուրդ է տրվում խուսափել ալկոհոլի օգտագործումից, քանի որ այն կարող է առաջացնել ստամոքսի խանգարում, իսկ տիզանիդինի և ալկոհոլի համատեղումն ուժեղացնում է ԿՆՀ-ի վրա թողած ընկճող ազդեցությունը:

Անհրաժեշտ է զգուշություն ցուցաբերել նաև հետևյալ դեղատեսակների հետ համատեղելիս.

* **Հակաբիոտիկներ.** էնոքսացին, գատիֆլոքսացին, լևոֆլոքսացին, լոմեֆլոքսացին, մոքսիֆլոքսացին, օֆլոքսացին, սպարֆլոքսացին, տրովաֆլոքսացին կամ նորֆլոքսացին:
* **Զարկերակային ճնշումը կարգավորող դեղեր.** կլոնիդին, գուանաբենզ, գուանֆացին կամ մեթիլդոպա:
* **Սրտի ռիթմը կարգավորող դեղեր.** ամիոդարոն, մեքսիլետին, պրոպաֆենոն և վերապամիլ:

## Դեղաբանություն
Տիզանիդինը ալֆա-2 ընկալիչների ագոնիստ է, որն իր կառուցվածքով սերտորեն կապված է կլոնիդինի հետ: Այն ունի զարկերակային ճնշումն իջեցնելու մոտավորապես 10-15 անգամ ավելի թույլ ազդեցություն, քան կլոնիդինը: Ալֆա-2 ընկալիչների ակտիվացման և մկանային սպազմը թուլացնող (սպազմոլիտիկ) ազդեցության միջև կապը դեռևս ամբողջությամբ պարզաբանված չէ։

### Կիրառման եղանակ
Տիզանիդինը հասանելի է **դեղահաբերի** կամ **դեղապատիճների** (կապսուլների) տեսքով։ Դեղապատիճները կարելի է բացել և պարունակությունն ընդունել  սննդի հետ, սակայն դա կարող է փոխել դեղանյութի ներծծման ընթացքը՝ համեմատած պատիճն ամբողջությամբ ընդունելու տարբերակի հետ։ Ներերակային ընդունման դեպքում դեղի բաշխման ծավալը կազմում է 2,4 լ/կգ։

## Քիմիական հատկություններ
Տիզանիդինը 2,1,3-բենզոթիադիազոլի ածանցյալ է, որի սինթեզի առաջին նկարագրությունը ներկայացվել է արտոնագրային հայտում։ Դրա միջանկյալ նյութը՝ 5-քլոր-2,1,3-բենզոթիադիազոլ-4-ամինը, հայտնի միացություն է, որն ստացվում է 4-քլորֆենիլենդիամինից՝ երեք փուլով։ Սինթեզի ընթացքում պիրիդինի միջավայրում երկու էկվիվալենտ թիոնիլ քլորիդով մշակումը հանգեցնում է հետերոցիկլի ձևավորմանը, որն այնուհետև նիտրացվում է ծծմբական թթվի մեջ նատրիումի նիտրատով և վերականգնվում՝ երկաթի ու քացախաթթվի կիրառմամբ։

: class=skin-invert-image|620x620փքս

Ամինային միջանկյալ նյութը մշակվում է բենզոիլ քլորիդով և ամոնիումի թիոցիանատով, որին հաջորդում է հիմնային հիդրոլիզը՝ թիոմիզանյութ ստանալու համար: Այնուհետև այն վերածվում է իզոթիուրոնիումային աղի և մշակվում էթիլենդիամինով, ինչի արդյունքում ստացվում է վերջնական նյութը՝ տիզանիդինը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ