open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Առաջին Հայք

**Առաջին Հայք** (), հռոմեական պրովինցիա, որը կազմվեց Թեոդոս I Մեծ կայսեր ժամանակ՝ 378–386 թվականների միջև։

## Պատմություն
Ընդգրկում էր Փոքր Հայքի հյուսիսային մասը՝ Գայլ գետի (Լյուկոս) վերին և միջին հոսանքի շրջանները և Հալիս գետի վերին հոսանքը։ Կենտրոնն էր Սեբաստիա քաղաքը։ Մյուս քաղաքներից էին Կողոնիան, Նիկոպոլիսը, Սատաղը, Սեբաստուպոլիսը և Վերիսան։ Ամրոցներից հայտնի էին Ուղեռ բերդը, Եղեգառիճը, Դաստեյրան (Դաստարակ) և Դասկուսան։ Հուստինիանոս I 536 թվականի օրենսդրությունից հետո Առաջին Հայք էր անվանվում շատ ավելի ընդարձակ երկրամաս։ Նախկին Առաջին Հայքի պրովինցիայից նոր վարչական միավորի մեջ մտան միայն Գայլ գետի վերին և միջին հոսանքի հովիտը և Հալիս գետի ակունքների շրջանը։ Առաջին Հայքում ընդգրկվեց նախկին Ներքին Հայքը (Armenia Interor) կամ Բարձր Հայքը և Պոնտոսի հիմնական մասը՝ Պողեմոնյան Պոնտոսը և Կապադովկիական Պոնտոսը, ներառյալ Խաղտիքը (Ճանիվը)՝ մինչև Ճորոխի գետաբերանը։ Առաջին Հայքի նոր տարածքում կար 7 քաղաք, կենտրոնն էր Հուստինիանուպոլիսը [այսպես կոչվեց Ծումինան (Չրմեսը), այժմ՝ Ճիմին գյուղ], այստեղ էր նստում կառավարիչը՝ պրոկոնսուլը, որ սովորաբար նշանակվում էր հայ նախարարներից։ Մյուս քաղաքներն էին՝ Թեոդոսուպոլիսը (Կարին), Սատաղը, Նիկոպոլիսը, Կողոնիան, Տրապիզոնը և Կերասունտը (Փառնակիա)։ Առաջին Հայքում էր Պավլիկյանների կենտրոնը (8-9-րդ դարեր)՝ Տևրիկե քաղաքը (այժմ՝ Դիվրիգ) և Արաբկիր ավանը։ Առաջին Հայքի նոր տարածքը 8-րդ դարում կորցրեց իր արևելյան գավառները՝ Կարինը, Դերջանը, Սանանաղին, որոնք նվաճեցին արաբները, և Թեոդոսուպոլիս քաղաքը դարձավ Հայաստանում արաբների ռազմական կենտրոնը։ Այնուհետև Առաջին Հայքը Բյուզանդիայի թիկունքը պաշտպանող երկիր էր և ուներ ուժեղ պաշտպանական կետեր արաբա–բյուզանդական սահմանագծի վրա։

Կատեգորիա:Փոքր Հայք
Թագավոր

**Թագավոր**, միապետի հայկական տիտղոսներից մեկը, որ հաճախ ասոցացվում է «կայսր» տիտղոսի հետ։

## Հայկական թագավորական տոհմերի զինանշանները

Artaxiad.svg|Արտաշեսյաններ
Standard of the Arshakuni Arsacid dynasty.svg|Արշակունիներ
Bagratuni flag.svg|Բագրատունիներ
Rubenid Flag.svg|Ռուբինյաններ


Թագավորի իշխանությունը ցմահ է և ժառանգական։ Արևելյան բռնապետություններում (նաև արևմտյան որոշ երկրներում) թագավորը ունեցել է անսահմանափակ, միահեծան իշխանություն և համարվել երկրի գերագույն տիրակալը։ Նոր և նորագույն ժամանակներում Թագավորի իրավունքները սահմանափակվել են սահմանադրությամբ, իսկ որոշ երկրներում թագավոր պահպանվել է որպես խորհրդանիշ։ Հայ իրականությունում «Թագավոր Հայոց» էին կոչվում Հայաստանի և Կիլիկյան հայկական պետության տիրակալները (Արտաշեսյանների և Արշակունիների օրոք թագավոր մեծ մասամբ «արքա» է անվանվել)։ Թագավորի հռչակման արարողությունը՝ պսակադրումը, մեծ շուքով, իշխանների և ժողովրդի ներկայությամբ, կատարում էր թագադիր իշխանը (Բագրատունիների օրոք՝ Հայոց կաթողիկոսը)։ Օգտագործվում է նաև փոխաբերական իմաստով՝ երկնային թագավոր, ոսկու թագավոր և այլն։ Թագավոր է կոչվում նաև նորափեսան։ «Թագավոր» բառից է առաջացել կիլիկյան հայկական արծաթ դրամի «թագվորին» անունը։ Որպես անձնանուն (Թագվոր) օգտագործվում է 13-րդ դարից։ Հայաստանում միապետի հիմնական տիտղոսներն էին «թագավոր» և «արքա»։ Սակայն երբեմն օգտագործվում էին նաև «շահնշահ», «արքայից արքա», «տիեզերակալ» տիտղոսները։

## Հայ նշանավոր թագավորներ


Tigran Mets.jpg|Տիգրան Բ Մեծ
Ashot Yerkat.jpeg|Աշոտ Բ Երկաթ
Leo II of Armenia.jpg|Լևոն Բ Բարեպաշտ



Կատեգորիա:Թագավորներ
Կատեգորիա:Հայաստանի տիտղոսներ
Կատեգորիա:Ավատատիրությունը Հայաստանում
Կատեգորիա:Հայերեն բառեր և արտահայտություններ
Լոիկ Նեգո

**Լոիկ Նեգո** (, ), Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, արմատներով Գվադելուպայից է, ներկայումս հանդես է գալիս իտալական Ռոմա ֆուտբոլային ակումբի կազմում որպես աջ պաշտպան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նանտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2024-ի ֆուտբոլիստներ
Լասլո Բիրո

**Լասլո Բիրո** (, ), հունգարացի լրագրող, գնդիկավոր գրիչի գյուտարարը։

## Կենսագրություն և փաստեր
Լասլո Բիրոն ծնվել է Բուդապեշտում հրեայի ընտանիքում։ 1938 թվականին տեղափոխվել է Ֆրանսիա՝ բնակվելով Փարիզում, իսկ 1943 թվականին մեկնել է Արգենտինա և հաստատվել այնտեղ։

Բիրոն մասնագիտությամբ լրագրող էր, նաև զբաղվում էր նկարչությամբ։ Բիրոն եղբոր՝ մասնագիտությամբ քիմիկոս Գեորգիի հետ ստեղծում է գրիչի նոր տեսակ, որի շարժման ժամանակ ծայրը գլորվում էր և հավասարաչափ թանաքը բաշխում թղթի վրա։ 1943 թվականի հունիսի 10-ին նա իր գյուտի համար ստանում է արտոնագիր։

Կարծիք կա, որ Լասլո Բիրոն գրիչը ստեղծել է Բրիտանական ռազմաօդային ուժերի պատվերով։ Զինվորականները ցանկանում էին ունենալ նոր գրիչ, որը կգրեր ցանկացած բարձրության վրա՝ անկախ մթնոլորտի ճնշումից։ 

Բիրոյի ծննդյան օրը Արգենտինայում նշվում է որպես գյուտարարի օր։ Գնդիկավոր գրիչները այդ երկրում Բիրոյի պատվին կոչվում են «բիրոմե»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունգարացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Հունգարացի լրագրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:Հունգարացի քանդակագործներ
Թուզլուջա

**Թուզլուջա** (; Թուզլուջա), նախկին Կողբ, քաղաք և շրջան Թուրքիայի Իգդիրի մարզում։ Բնակչությունը՝ 11,300&nbsp;մարդ։ Քաղաքը համարվում է լեռնային հանգստի գոտի աստմայով հիվանդների համար։ Շրջանում աճեցվում են ծիրանի և այլ պտղատու ու բանջարեղենային տեսակներ։

## Պատմություն
Կողբը (Կուլփ, Ղուլփ) ավան էր նախկին Երևանի նահանգի Սուրմալուի գավառում, Բարդող լեռան հյուսիսարևելյան ստորոտին, Արաքսի Վարդամարգ վտակի ափին։ Հնում եղել է Այրարատ նահանգիՃակատք գավառում։

Հին Կողբը բազմամարդ ավան էր, հայտնի իր աղահանքերով։ Հին և միջին դարերում Կողբի աղն արտահանվել է զանազան երկրներ։ Հին Կողբի տեղում տակավին երևում են երեք եկեղեցու ավերակներ։ 620-ական թվականներին Կողբը գրավել են բյուզանդացիները։ Հայոց կաթողիկոս Եզր Ա Փառաժնակերտցու (կառավարել է 630 - 664 թվականներին) խնդրանքով բյուգանդական կայսր Հերակլիոսը (կառավարել է 610 - 641 թվականներին) Կողբի հանքի արտադրանքի մեկ երրորդը զիջել է Էջմիածնի վանքին։ Կողբում է ծնվել Եզնիկ Կողբացին։

9-11-րդ դարերում Կողբը Բագրատունիների արքունի տիրույթն էր։ Այնուհետև Կողբին տիրել են արաբները և թաթար-մոնղոլները։ Կողբը 1555 և 1639 թվականների թուրք-պարսկական պայմանագրերով անցել է Պարսկաստանին, 1828 թվականի փետրվարի 10-ի Թուրքմենչայի պայմանագրով՝ Ռուսաստանին։

Կողբն ուներ մոտ 400 տուն հայ բնակիչ, որոնց մեծ մասն աշխատում էր աղի հանքերում։ Զբաղվում էին նաև երկրագործությամբ։ Ավանը բաժանվում էր վերին և ներքին մասերի, որոնցից յուրաքանչյուրում կար մեկական եկեղեցի (Սուրբ Խաչ և Սուրբ Երրորդություն)։ Ուներ վարժարան։ Կողբի հայերը տեղահանվել են 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ և հիմնականում հաստատվել Երևանում, Արարատյան դաշտի շրջաններում։ Կարսի պայմանագրով 1921 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Սուրմալուի գավառը, այդ թվում Կողբը, անցել է Թուրքիային։

## Շրջանի գյուղերը
Աբբասգյոլ • Աղաբեյ • Ակդեղիրմեն • Ակդիզ • Աքոլուք • Ալհանլի • Ալիքյոսե • Արսլանլի • Աշաղիաքթաշ • Աշաղիջիվանլի • Աշաղիքաթիրլի • Աշաղիսութաշլի • Բադիլլի • Բաղլան • Բահչեջիք • Բահչելիմեյդան • Բեյօղլու • Բոստանլի • Բուրուքսու • Գազիլար • Գեդիքլի • Գյոքթաշ • Գյուլուջե • Գյուզելդերե • Դողանյուրթ • Էղրեքդերե • Էլմալիք • Թաշուջան • Թեզեքչի • Թուրաբի • Թութակ • Հադիմլի • Հումուրքեսեն • Հասանքենդ • Ինջե • ինջեսու • Մոլլաքեմեր • Նահիրքիրան • Չիրաքլի • Չիչեքլի • Ջանդերվիշ • Սարիաբդալ • Սարիբուլաք • Սողուքբուլակ • Սյողութլու • Սյուրմելի • Ուչկայա • Ունլենդի • Յաղլի • Յասսիբուլաք • Յայլաջիք • Յուքարիաքթաշ • Յուքարիջիվանլի • Յուջեօթակ • Քալաչ • Քամիշլի • Քանդիլլի • Քարաբուլաք • Քարաջաօրեն • Կարաքոյուն • Քարանլիկ • Քարատաշ • Քարթութան • Քարաքիշլակ • Քարաօյեն • Քազքոպարան • Քելեքլի • Քիլիչլի • Քիրքբուլաք • Քիզնեֆեր • Քյոպրուբաշի • Քուլա • Քումբուլակ • Քուրուաղաչ • Քյուչյուքովա • Օմբուլակ • Օսմանքյոյ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

## Արտաքին հղումներ
* Թուզլուջա շրջանի պաշտոնական կայքը 
* Թուզլուջա քաղաքի պաշտոնական կայքը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուզլուջայի շրջանի համայնքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Մեծ ճանապարհորդություն (մուլտֆիլմ)

**Մեծ ճանապարհորդություն** (), Ուոլթ Դիսնեյ Փիքչրս և Բուենա Վիստա ընկերությունների կողմից արտադրված 2006 թվականի մուլտֆիլմ։

## Սյուժե
Ռայանը մտնում է իրենց գազանանոցից Նյու Յորք տանող մեքենայի մեջ և այդ մեքենայի վարորդը չիմանալով որ նա դրա մեջ է քշում է դեպի Նյու Յորք։ Ռայանի հայր Սամսոնը իր ընկերների հետ գնում է այդ մեքենայի հետևից որպեսզի ետ բերի Ռայանին...

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  
* 

Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2006 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:2006 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Walt Disney Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Կանադական մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Կանադական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր առյուծների մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում
Նիկոլաս Բուրդիսսո

**Նիկոլաս Անդրես Բուրդիսսո** (, ), արգենտինացի ֆուտբոլիստ, Արգենտինայի հավաքականի և Ջենոա ֆուտբոլային ակումբի պաշտպան։ Նիկոլասի կրտսեր եղբայրը Գիլյերմոն հանդես է գալիս արգենտինական Բոկա Խունիորս ակումբում։

## Կարիերա
Նիկոլաս Բուրդիսսոն իր պրոֆեսսիոնալ կարիերան սկսել է 1999 թվականին արգենտինական Բոկա Խունիորս ակումբում։ Հինգ մրցաշրջանների ընթացքում նվաճել է 7 գավաթներ, ներառյալ 3 Լիբերտադորեսի և 2 Միջմայրցամաքային գավաթները։ Այս ամենից հետո 2004 թվականին 3, 5 միլիոն եվրոյի դիմաց տեղափոխվեց իտալական Ինտեր, կնքելով 4 տարվա պայմանագիր, մինչև 2008 թվականի հունիսի 30-ը։

2010 թվականի օգոստոսի 28-ին ֆուտբոլիստը կնքեց 4 տարվա պայմանագիր իտալական մեկ այլ ակումբի՝ Ռոմայի հետ։

## Նվաճումներ
; Ակումբային
 Բոկա Խունիորս
* Արգենտինայի չեմպիոն (**2**)՝ 2000 (Ապերտուրա), 2003
* Լիբերտադորեսի գավաթակիր (**3**)՝ 2000, 2001, 2003
* Միջմայրցամաքային գավաթի հաղթող (**2**)՝ 2000, 2003

 Ինտեր
* Իտալիայի չեմպիոն՝ 2005-06, 2006-07, 2007-08, 2008-09
* Իտալիայի գավաթակիր՝ 2005, 2006
* Իտալիայի սուպերգավաթակիր՝ 2005, 2006, 2008

; Ազգային
 Արգենտինայի երիտասարդական հավաքական
* Երիտասարդների աշխարհի առաջնության հաղթող՝ 2001

 Արգենտինայի օլիմպիական հավաքական
* Օլիմպիական չեմպիոն՝ 2004

 Արգենտինայի հավաքական
* Կոպպա Ամերիկայի եզրափակչի մասնակից՝ 2007

; Անձնական
* Իտալիայի գավաթի լավագույն ռմբարկու՝ 2006-07 (4 գոլ)
## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Անհատական պրոֆիլը Ռոմայի պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ինտեր Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արգենտինայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:2004 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ջենոայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տորինոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բոկա Խունիորսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի ակումբների ֆուտբոլիստներ
Ֆաբիո Սիմպլիսիո

**Ֆաբիո Էնրիկե Սիմպլիսիո** (, ), բրազիլացի ֆուտբոլիստ, ճապոնական Սերեսո Օսակա ֆուտբոլային ակումբի կիսապաշտպան։

## Նվաճումներ
### Թիմային
* Սան Պաուլու նահանգի չեմպիոն՝ 2000
* Ռիո-Սան-Պաուլու առաջնության հաղթող՝ 2001
* Սան Պաուլու նահանգի սուպերառաջնության հաղթող՝ 2002

### Անձնական
* Բրազիլիայի «Արծաթե գնդակի» հաղթող՝ 2002

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1979 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 23 ծնունդներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Պարմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սան Պաուլուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պալերմոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սերեսո Օսակայի ֆուտբոլիստներ
Խուան Կառլոս Նավարո

**Խուան Կառլոս Նավարո Ֆեյխոո** (, ), հայտնի նաև **«Ռումբ»** (*La Bomba*) մականվամբ, իսպանացի նախկին բասկետբոլիստ, պաշտպան։ 1997-2018 թվականներին հանդես է եկել կատալոնական «Բարսելոնա» բասկետբոլային ակումբում և միայն մեկ մրցաշրջան (2007-08) ելույթներ ունեցել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Մեմֆիս Գրիզլիս» ակումբում։ 

Ակումբային կարիերայից զատ հանդես է եկել նաև Իսպանիայի բասկետբոլի ազգային հավաքականում, երկրար տարիներ ստանձնել թիմի ավագի դերը։ Ազգային հավաքականի կազմում 2006 թվականին դարձել է աշխարհի, 2009 և 2011 թվականին՝ Եվրոպայի չեմպիոն, ինչպես նաև նվաճել արծաթե մեդալ 2008 թվականի Պեկինի ամառային օլիմպիական խաղերում։

## Արտաքին հղումներ
*NBA.com պրոֆիլ
*Euroleague.net պրոֆիլ
*Spanish League Profile  
* 2010թ. ՖԻԲԱ-ի աշխարհի առաջնության էջը 
* Sports-Reference էջ 

Կատեգորիա:1980 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իսպանացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Կատալոնացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Բարսելոնա քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:2012 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2016 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2008 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Գաբրիել Հայնցե

**Գաբրիել Իվան Հայնցե** (, մականունը՝ **Գրինգո**, որը իսպաներենի արգենտինյան սլենգից թարգմանած՝ նշանակում է «Շիկահեր». ), արգենտինացի ֆուտբոլիստ, իտալական Ռոմա ֆուտբոլային ակումբի և Արգենտինայի հավաքականի ձախ կամ կենտրոնական պաշտպան։ Հայնցեի հայրը գերմանացի է, իսկ մայրը իտալուհի, այդ պատճառով նա ունի Իտալիայի, Գերմանիայի և Արգենտինայի քաղաքացիություն, տիրապետում է իսպաներենին, անգլերենին, գերմաներենին, իտալերենին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Անհատական պրոֆիլը Ռոմայի պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:1978 ծնունդներ
Կատեգորիա:2004 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արգենտինայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նյուելս Օլդ Բոյզի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պարի Սեն-Ժերմենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Օլիմպիկ Մարսելի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Վալյադոլիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սպորտինգ Լիսաբոնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Գարեջրի գործարան

[thumb|right|Կաթսաներ ժամանակակից [Տրապիստական գարեջուր|տրապիստական գարեջրի գործարանում]]
**Գարեջրի գործարան**, գարեջրի արտադրման նպատակով մասնագիտացված կազմակերպություն, չնայած որ գաջուրը կարելի է պատրաստել նաև տնային պայմաններում։ Ըստ ավանդույթի գարեջուրը մատուցվում է գարեջրատներում։ Գարեջրի գործարանների չափսերի բազմազանությունը ներդաշնակվում է արտադրման գործընթացի, ավտոմատիզացման աստիճանի, գարեջրի տեսակների հետ։

## Գրականություն
* ISBN 3-921690-49-8։ *Technology Brewing and Malting*, Wolfgang Kunze, 2004, 3rd revised edition, VLB Berlin. Available at their website 
* Beertown.org Craft Brewery definitions at the bottom of the page. 
* *Straub Brewery* By John Schlimm, Arcadia Publishing, 2005, ISBN 0-7385-3843-4

Կատեգորիա:Գարեջուր
Serjical Strike Records

**Սերժիքալ Սթրայք** (), ամերիկյան ձայնագրման ընկերություն է (լեյբլ), հիմնված 2001 թվականին Սիստեմ օֆ ը դաուն խմբի ղեկավար Սերժ Թանգյանի կողմից։ Լեյբլը պատկանում է Յունիվերսալ Մյուզիք Գրուպին։

## Կատարողներ
* Axis of Justice
* Bad Acid Trip
* Buckethead
* The Cause
* Death by Stereo
* The F.C.C.
* Fair to Midland
* Խաչատուր Թանգյան
* Kittens for Christian
* Serart
* Սերժ Թանգյան
* Slow Motion Reign
* Վիզա

## Թողարկված ալբոմներ
* 2003։ Serart - Serart (Demo)
* 2003։ Serart - Serart
* 2003։ Kittens for Christian - Privilege of Your Company
* 2004։ Bad Acid Trip - For the Weird by the Weird (riedizione)
* 2004։ Bad Acid Trip - Lynch the Weirdo
* 2004։ Axis of Justice - Concert Series Volume 1
* 2005։ Buckethead & Friends - Enter the Chicken (riedizione nel 2008)
* 2006։ Slow Motion Reign - Slow Motion Reign
* 2006։ Fair to Midland - The Drawn and Quartered EP
* 2007։ Fair to Midland - Fables from a Mayfly։ What I Tell You Three Times Is True
* 2007։ Serj Tankian - Elect the Dead
* 2008։ Serj Tankian - Lie Lie Live
* 2010։ Viza - Made In Chernobyl (Dove canta "VIktor" insieme al cantante K'noup)
* 2010։ Serj Tankian - Imperfect Harmonies

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ձայնագրման լեյբլներ
Motor Music

**Մոթոռ Մյուզիք** (), գերմանական ձայնագրման ընկերություն է, հիմնվել է 1994 թվականին։ Ունի բաժանմունքներ Համբուրգում և Բեռլինում։ Ընկերությունը նաև ունի ռադիոկայան (FM Motor) և ինտեռնետ-հեռուստաալիք (Motor TV)։

## Ձայնագրվել են
* 4Lyn
* Էմի Ուայնհաուս
* Die Ärzte
* Bobo in White Wooden Houses
* Dorfdisko
* Dune
* Muse
* Editors
* Emigrate
* Emil Bulls
* Rammstein
* Sum 41
* Onyx
* JR Ewing
* Feeling B
* Hund am Strand
* Jennifer Rostock
* Klee
* Koufax
* Ֆիլիպ Բոա
* Պատրիկ Վուլֆ
* Սթելլա Գետց
* Ռոբերտ Մայլզ
* Ալեքսանդր Վելյանով
* PeterLicht
* Photonensurfer
* Polarkreis 18
* Schrottgrenze
* Soko
* Super700
* TempEau
* Tocotronic
* Unknown Pleasure
* Ween
* Winson
* Wir sind Helden
* Yeah Yeah Yeahs
* Thom Yorke
* Zoot Woman

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Discogs.com

Կատեգորիա:Ձայնագրման լեյբլներ
Խաչակրաց արշավանք (1101)

**1101 թ-ի խաչակրաց արշավանք**, խաչակրաց արշավանք, որ տեղի ունեցավ 1101 թ-ին։ Այս արշավանքի ընթացքում արևմտաեվրոպական ասպետներն արշավեցին Փոքր Ասիա ընդդեմ սելջուկ-թուրքերի։ Արշավանքի հիմնական նպատակներից էր նաև Բոհեմունդ Անտիոքցու ազատագրումը գերությունից։ Չնայած Առաջին խաչակրաց արշավանքի հաջողություններին, 1101 թ-ինը ավարտվեց խաչակիրների ջախջախիչ պարտությամբ։ 1101 թ-ի արշավանքը երբեմն մտցնում են Առաջին խաչակրաց արշավանքի կազմի մեջ։
Կամբեճ

**Կամբեճ** կամ **Իորի**, **Իորա** (, ), գետ Վրաստանում և Ադրբեջանում։ Սկիզբ է առնում Մեծ Կովկասի Գլխավոր կամ Ջրբաժան լեռնաշղթայի հարավային լանջերից, թափվում Մինգեչաուրի ջրամբարը (նախկինում աջից միախառնվում էր Ալազան գետին)։

Երկարությունը 320 կմ։ Կամբեճի ջրերի մի մասը ջրանցքով ուղղվում է դեպի Թբիլիսիից արևելք գտնվող ջրամբարը («Թբիլիսիի ծով») և դեպի Սամգորիի ոռոգիճ համակարգը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կամբեճը (Իորին) Խորհրդային մեծ հանրագիտարանում

Կատեգորիա:Ադրբեջանի գետեր
Կատեգորիա:Ասիայի միջազգային գետեր
Կատեգորիա:Կուր գետի վտակներ
Կատեգորիա:Սահմանային գետեր
Կատեգորիա:Վրաստանի գետեր
Ձորաբերդ

**Ձորաբերդ**, հնադարյան ռազմավարական կառույց Հայաստանի Տավուշի մարզի Նորաշեն գյուղից 12 կմ դեպի հարավ, սար տանող ճանապարհի աջ կողմում, «Չխուրի թալա» վայրում։

Համաձայն պաշտոնական տվյալների, այն վերաբերվում է մ.թ.ա. 2-1 հազարամյակին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորաշեն (Տավուշի մարզ)
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Ուլիսես (վեպ)

**«Ուլիսես»** (), իռլանդացի գրող Ջեյմս Ջոյսի երկրորդ վեպն է։ Վեպը գրվել է 7 տարում և առաջին անգամ հատվածներով հրատարակվել է ամերիկյան The Little Review ամսագրում 1918 թվականից մինչև 1920 թվականը, իսկ 1922 թվականին այն ամբողջությամբ հրատարակվել է Ֆրանսիայում։ 2011 թվականին վեպը թարգմանվել և տպագրվել է նաև հայերենով (թարգմանիչ՝ Սամվել Մկրտչյան)։

## Վեպի կառուցվածք
Վեպը պատմում է մեկ օրվա՝ 1904 թվականի հունիսի 16-ին կատարվող գործողությունների մասին։ Իրադարձությունները կատարվում են Դուբլինում։ Հեղինակը մանրամասնորեն նկարագրում է նրա փողոցներն ու շենքերը և, ինչպես ինքն է ասում՝ իր գրքով կարելի կլիներ վերականգնել Դուբլինը, եթե մի օր այն ավերեին ռմբակոծելով։

Ջեյմս Ջոյսը Ուլիսեսը բաժանել է 18 գլուխների կամ միջադեպերի։ Առաջին գլխում գիրքը կարող է թվալ ոչ կառուցվածքային, քաոսային և այդ պատճառով Ջոյսը մի անգամ ասել է որ նա «զետեղել է այնքան գլուխկոտրուկներ և հանելուկներ, որ պրոֆեսորները հարյուրավոր տարիներ կվիճեն, թե ինչ էի ուզում ասել ես»։ Եվ այս ամենը  վեպը դարձնում է անմահ։ Ջոյսը կազմում է վեպի երկու սխեմա։ Առաջին սխեման կազմվել էր 1920 թվականին իր ընկերոջ՝ Կարլո Լինանտի, իսկ երկրորդը՝ 1921 թվականին Վալերի Լարբոյի համար։ Ի սկզբանե Ջոյսը դեմ էր այդ սխեմաների մեծածավալ հրապարակմանը, բայց և այնպես 1931 թվականին իրեն պոռնոգրաֆիայի մեղադրանքների դեմ պաշտպանելու թույլտվությամբ  Սթյուարթ Գիլբերտի կողմից տպագրվեց  երկրորդ սխեման Ջեյմս Ջոյսի «Ուլիսես» գրքում։

Ուլիսեսի ամեն միջադեպ ունի իր թեման, տեխնիկան և կապը գործող անձանց և Ոդիսևսի գործող անձանց միջև։ Ինքնագիր տեքստը չուներ վերնագրված միջադեպեր, դրանք տեղի էին ունենում Լինանտի և Հիլբերտի սխեմայով։ Սեփական նամակներում Ջոյսը միջադեպերը անվանեց իր հոմերոսական վերնագրերով։ Որոշ միջադեպերի վերնագրեր ունեն անմիջական կապեր, օրինակ, «Նավսիկան» և «Տելեմաքոսը» վերցված են Վիկտոր Բերիի երկհատորյակի «Փյունիկեցիները և Ոդիսևսը» գրքից, որի հետ հեղինակը ծանոթացել է 1918 թվականին Ցյուրիխի կենտրոնական գրադարանում։

## Ուշագրավ փաստեր
* 1998 թ. Modern Library հրատարակչության վարկածով վեպը 20-րդ դարի անգլերեն 100 լավագույն վեպերի շարքում նշվել է որպես № 1:
* Ամեն տարվա հունիսի 16-ը Ջեյմս Ջոյսի երկրպագուների կողմից նշվում է Բլումի օր կամ Բլումսդեյ (անգլ.՝ Bloomsday, իռլ.՝ Ln Bloom) տոնակատարությունը։ Տոնը կոչվել է «Ուլիսես» վեպի հերոս Լեոպոլդ Բլումի անունով, իսկ ժամկետը ընտրված է վեպում տեղի ունեցող գործողությունների օրը՝ 1904 թվականի հունիսի 16-ը։

## Տես նաև
* Դարի 100 գրքերն ըստ Լը Մոնդ օրաթերթի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ջեյմս Ջոյս «Ուլիսես» - Վերլուծություն

Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:Անգլերեն վեպեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իռլանդական վեպեր
Կատեգորիա:Մոդեռնիզմի գրական ստեղծագործություններ
Ալեքսիոս Ա Կոմնենոս

**Ալեքսիոս Ա Կոմնենոս** (), (), բյուզանդական կայսր 1081-1118 թվականներին։ Լինելով Իսահակ Կոմնենոսի ազգականը՝ Ալեքսիոսը զավթեց գահը 1081 թվականին, ինչի հետևանքով ավելի քան հարյուր տարի Բյուզանդիայում իշխեց Կոմնենոսների տոհմը։

Ստանալով թուլացած և սելջուկների ու նորմանների կողմից ասպատակվող կայսրություն՝ Ալեքսիոսը կարողացավ կայունացնել Բյուզանդիայի սահմանները։ Նրա կառավարման օրոք տեղի ունեցան ծավալուն բարեփոխումներ, որով էլ սկսվեց կայսրության «երկրորդ վերածնունդը»։

Սակայն Ալեքսիոսի կառավարման օրոք ի հայտ եկան նաև բացասական երևույթներ. տնտեսական կյանքում մեծացավ իտալական վաճառականների դերը, կայսրության տարածքում ուժեղացան մանր ֆեոդալները։ Այդ երևույթների խորացման հետևանքով Բյուզանդիան 1204 թվականին չկարողացավ դիմադրություն ցույց տալ խաչակիրներին և տրոհվեց մանր պետությունների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոմնենոսներ
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Քրիստոնյա ագնոստիկներ
This Is It (շրջագայություն)

**This Is It**-ը 50 ելույթներից բաղկացած համերգային շարք էր, որ ծրագրված էր սկսել 2009 թ.-ին Լոնդոնի Օ2 համերգասրահում։ Սակայն Ջեքսոնը մահացավ առաջին նախատեսված համերգից երեք շաբաթ առաջ։ Համերգների սկզբի մասին Մայքլը պաշտոնապես հայտարարել էր Օ2 համարգասրահում կազմակերպված մամուլի ասուլիսի ժամանակ, նա նաև հայտարարեց, որ դրանցով եզրափակելու է իր համերգային ելույթները։ AEG Live կազմակերպիչ ընկերությունը թողարկել էր գովազդային տեսահոլովակ։ Ռենդի Ֆիլիպսը՝ AEG Live ընկերության գլխավոր տնօրենը, հայտարարեց, որ միայն առաջին 10 համերգները երգչին կբերեն 50 մլն. £։ Ի սկզբանե ծրագրված էր միայն 10 համերգ, որի տոմսերը վաճառվեցին մեկ ժամվա ընթացքում, սակայն պահանջարկը այքան շատ էր, որ որոշվեց ավելացնել ևս 40 համերգ։ Համերգի պատրաստման ժամանակ նկարահանված տեսանյութից Columbia Pictures ընկերությունը պատրաստեց Մայքլ Ջեքսոն։ Ահա և վերջ վավրեգրական ֆիլմը։, "

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոնի համերգային շրջագայություններ
Սև թևի տակ

**Սև թևի տակ** (ֆիլմի այլ անվանումն է՝ ***Ազդանշան ջրվեժի մոտ***), 1930 թվականին Հայֆիլմ կինոստուդիայի նկարահանած համր ֆիլմ։

## Սյուժե
Առաջին աշխարհամարտից հետո հայրենի գյուղ վերադարձած երիտասարդ զինվորականը՝ Անդոն, պայքարի է հրահրում համագյուղացիներին «դասակարգային թշնամու» դեմ։

## Ստեղծագործական խումբ
* Սցենարի հեղինակներ - Ակսել Բակունց, Պատվական Բարխուդարյան
* Բեմադրող ռեժիսոր - Պատվական Բարխուդարյան
* Բեմադրող օպերատոր - Ալեքսանդր Ստանկե
* Բեմադրող նկարիչներ - Տարագրոս Տեր-Վարդանյան, Եվգենի Լևխանյան
* Ռեժոսորի ասիստենտներ - Լևոն Քալանթար, Ամասի Մարտիրոսյան
* Գլխավոր ադմինիստրատոր - Միքայել Գարագաշ

## Դերերում
* Մարիամ - Հասմիկ (Թագուհի Հակոբյան)
* Ռոստոմ - Միքայել Գարագաշ
* Անդո - Ա.Ամիրագյան (Ամիրագով)
* Գեղջկուհի Մանե - Ե.Բրեշե (Բարխուդարյան)
* Հոգևորականներ - Լևոն Քալանթար, Արամ Ամիրբեկյան
* Մինաս - Ամասի Մարտիրոսյան
* Կուլակ - Կ.Գեղամյան
* Գեներալ - Իվան Պերեստիանի
* Քեռի Ավան - Գ.Զոյան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*http://www.kino-teatr.ru
*http://www.imdb.com

Կատեգորիա:1930 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լևոն Քալանթարի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամասի Մարտիրոսյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Պատվական Բարխուդարյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Համր ֆիլմեր
Տհիտ Կուանգ Դիկ

**Տհիտ Կուանգ Դիկ** (, ), բուդդիստ կրոնավոր, որը հայտնի է նրանով որ ինքնահրկիզվել է ի նշան բուդդիստների իրավունքների պայքարի բողոքի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուդդայական կրոնավորներ
Կատեգորիա:Ինքնասպաններ
Կատեգորիա:Վիետնամցիներ
Ամասի Մարտիրոսյան

**Ամասի Պետրոսի Մարտիրոսյան** (), հայ ռեժիսոր, դերասան, սցենարիստ, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1967), ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1956)։

## Կենսագրություն
Ամասի Մարտիրոսյանը ծնվել է 1897 թվականին Երևանում։ 1916 թվականին ավարտել է Առևտրական ուսումնարանը։ 1918-1920 թվականներին մասնակցել է քաղաքացիական պատերազմին։ 1922 թվականից նկարահանվել է Թբիլիսիի կինոստուդիայում, այնուհետև աշխատել է Երևան կինոստուդիայում որպես դերասան և ռեժիսորի օգնական։ 1924 թվականին ավարտել է Վրաստանի «Պետկինոարդին» կից ստուդիան։ 1930 թվականից աշխատել է որպես Հայֆիլմ կինոստուդիայի ռեժիսոր, նկարահանել է շուրջ 15 վավերագրական ֆիլմ։ Աշխատել է ֆիլմերի՝ հայերեն լեզվով կրկնօրինակման վրա։

## Ընտանիք
* Կինը՝ Ելենա Մուսինյանց, վոկալի ուսուցչուհի Երևանիի թատերական ինստիտուտում
* Որդին՝ Ռուբեն Մարտիրոսյանը, կինոդերասան
* Որդին՝ Կարեն Մարտիրոսյանը, Հայֆիլմի օպերատոր
* Հարսը՝ Եվպրակսիա Բաբայանը, կրկնօրինակման ռեժիսոր
* Թոռնուհին՝ Գայանե Մարտիրոսյանը, մուլտֆիլմերի ռեժիսոր, «Իմաստունի երեք խորհուրդները» և «Գորգի գաղտնիքը» ֆիլմերի հեղինակ

## Ֆիլմագրություն
### Դերերը կինոյում

### Ռեժիսոր

### Սցենարիստ

{|

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ամասի Մարտիրոսյանի մասին Ոսկե ծիրան կինոփառատոնի կայքում
* Ամասի Մարտիրոսյանի մասին Հայագիտական հետազոտությունների ինստիտուտի կայքում 

Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Կինոռեժիսորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ
Սարիղամիշ

[thumb|300px|right|[Քյազըմ Կարաբեքիրն իր անձնակազմի հետ Սարիղամիշում (1922)]]
thumb|300px|right|Դահուկորդի արձան Սարիղամիշում	
**Սարիղամիշ** (), քաղաք Թուրքիայի Կարսի մարզում, Մեծրաց լեռների հարավային ստորոտին, Կարուց գետի վերին հոսանքի՝ Եղեգնուտի աջ ափին։ Հնում հավանաբար կոչվել է Եղեգնուտ (շրջակա առատ եղեգնուտների պատճաոււվ), որից էլ հետագայում առաջացել է թուրքերեն Սարիղամիշ անվանումը։ Նախկինում մտել է Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Վանանդ գավառի կազմի մեջ։ 

Սարիղամիշը բաղկացած էր Վերին և Ստորին թաղերից, որոնք անցյալում եղել են երկու կից գյուղեր։ Ենթադրվում Է, որ դրանք համապատասխանում են Վերին թաղում պահպանված Արգիշտի Ա թագավորի սեպաձև արձանագրության մեջ հիշատակվող Ախուրյանի և Աշտուխինի բնակավայրերին (1880-ին այդ արձանագրությունը հայտնաբերել և Թիֆլիս է տեղափոխել Ա․ Երիցյանը, այժմ պահվում է Վրաստանի պետական թանգարանում)։ 

Քաղաքը հայտնի է որպես լեռնադահուկային կուրորտ։

## Սարիղամիշում ծնվածներ
* Արմենակ Մնջոյան - հայ քիմիական գիտությունների դոկտոր
* Արամ Մելիք-Ստեփանյան - հայ գիտնական

## Տես նաև
* Սարիղամիշի ճակատամարտ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սարիղամիշի մասին դասարան․ամ կայքում
* Սարիղամիշ քաղաքի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի փոքր քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կարսի մարզ
Անդրկովկասյան Դեմոկրատական Ֆեդերատիվ Հանրապետություն

**Անդրկովկասյան Ժողովրդավարական Դաշնային Հանրապետություն** (**ԱԺԴՀ**; ), հայտնի է նաև որպես **Անդրկովկասյան Ֆեդերացիա**) (ապրիլի 9 (նոր տոմարով 22), 1918 – մայիսի 26, 1918), կարճ կյանք ունեցող (ժամանակավոր) պետական կազմավորում Անդրկովկասում, որ ընդգրկում էր ներկայիս Հայաստանը, Վրաստանն ու Ադրբեջանը։ Ֆեդերացիայից իր անկախությունը հայտարարեցին՝ Վրաստանը մայիսի 26-ին, Կովկասյան Թաթարստանը (Ադրբեջանը) մայիսի 27-ին և Հայաստանը մայիսի 28-ին։

ԱԴՖՀ Անդրկովկասը հայտարարել է Խորհրդային Ռուսաստանից անկախ։ Ռուսաստանից անջատումը նախապատրաստել էր Անդրկովկասյան կոմիսարիատը, որը չէր ընդունել խորհրդային իշխանությունը։ ԱԴՖՀ բարձրագույն մարմինը սեյմն էր, որի նախագահն էր (հանրապետության նախագահի իրավունքով) վրացի մենշևիկ՝ Ն. Ձխեիձեն։ Սեյմը կազմած նոր կառավարությունում գերակշռում էին վրացի մենշևիկները։ Կառավարության ղեկավար և արտգործնախարար էր նշանակվել Ա. Չխենկելին (մենշևիկ), ներքին գործոց նախարար Ն. Ռամիշվիլին (մենշևիկ), ռազմական նախարար՝ Գ. Գեորգաձեն (մենշևիկ), հողագործության նախարար՝ Ն. Խոմերիկին (մենշևիկ), արդարադատության նախարար՝ Ֆ. Խան-Խոյսկին (մուսավաթական), արդյունաբերության և առևտրի նախարար՝ Մ. Հաջինսկին (մուսավաթական), ֆինանսների նախարար՝ Ալեքսանդր Խատիսյանը (դաշնակցական), խնամատարության նախարար՝ Հովհաննես Քաջազնունին (դաշնակցական)։ Խորհրդային Ռուսաստանի կառավարությունը չճանաչեց ԱԴՖՀ։ Անդրկովկասյան Հանրապետությունը չընդունեց Բրեստի հաշտությունը (1918), բայց, ուժ չունենալով դիմակայել հարձակվող թուրքական զորքերին, համածայնեց բանակցություններ սկսել թուրքական հրամանատարության հետ Բաթումում։ Խորհրդային Ռուսաստանի կառավարությունը բողոքեց սկսված բանակցությունների կապակցությամբ՝ պահանջելով, որպեսզի «թուրքական սահմանի հարցում Բրեստի պայմանագրի կատարումը կայանա միայն Խորհրդային Ռուսաստանի կառավարության հետ»։ Սակայն Թուրքիային շահավետ էր բանակցել Խորհրդային Ռուսաստանից անջատված Անդրկովկասյան հանրապետությունների հետ, մանավանդ, որ մուսավաթականների թուրքամետ դիրքորոշումը ակնհայտ էր։ Բաթումի բանակցությունների ընթացքում ի հայտ եկան Անդրկովկասի ազգային կուսակցությունների միջև եղած տարաձայնությունները։ Վրաստանի, Ադրբեջանի ազգային խորհուրդները արտահայտվեցին հօգուտ առանձին հանրապետությունների։ Մուսավաթականների ներկայացուցիչները Բաթումում թուրքական պատվիրակության հետ գաղտնի համաձայնության եկան Թուրքիայի հովանավորության ներքո Ադրբեջանի անկախության վերաբերյալ։ 1918-ի մայիսի 26-ին Անդրկովկասյան սեյմը վայր դրեց իր լիազորությունները, դադարեց ԱԴՖՀ գոյությունը։ Կազմավորվեցին Վրաստանի (մայիսի 26-ին), Ադրբեջանի (մայիսի 27-ին) և Հայաստանի (մայիսի 28-ին) անկախ հանրապետությունները, որոնցից Ադրբեջանը միջազգայնորեն այդպես էլ չճանաչվեց որպես անկախ պետություն՝ Հայաստանի հետ տարածքային խնդիրներ ունենալու պատճառով։

## Տես նաև
* Անդրկովկասի Սովետական Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետություն (1922-1936)

## Գրականություն
* Հայ ժողովրդի պատմություն, հ. 7, ե., 1967։ Կ. Խուդավերդյան

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ պատմություն
Կատեգորիա:Ադրբեջանի պատմություն
Կատեգորիա:1918 Հայաստանում
Կատեգորիա:1918 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:1918 կազմալուծված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի պատմական պետություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի նախկին պետություններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմական երկրներ
Հայերն Իռլանդիայում

**Հայերն Իռլանդիայում** (, ), ազգային փոքրամասնություն Իռլանդիայի Հանրապետությունում։

## Պատմություն
Բրիտանական կղզիներում հայերի ներկայության վերաբերյալ տեղեկությունները վերաբերում են վաղնջական ժամանակներին։ Անգլիայի հնագույն տարեգրության՝ 8-րդ դարի Անգլո-սաքսոնական քրոնիկոնում գրված է.«Կղզու առաջին բնակիչները եղել են բրիտները, ովքեր եկել են Արմենիայից ու ի սկզբանե բնակվել են Բրիտանիայի հարավում»։ Թերևս այդ իրողությամբ են բացատրվում հայ-կելտական մշակութային նմանությունները, խաչքարերի առկայությունն Իռլանդիայում։ Ուշագրավ է, որ իռլանդական եկեղեցու ծիսակարգը կատարվում է հայերեն և արարողության ժամանակ Աստծուց բարօրություն են խնդրում նաև Հայաստան աշխարհի համար։ Բացի այդ, Իռլանդիան ու Հայաստանն ընդհանուր գծեր ունեն հատկապես Սփյուռք ունենալու փաստով. իռլանդական 80 միլիոնանոց սփյուռքը, ինչպես Հայաստանի դեպքում, շուրջ 13 անգամ գերակաշռում է Իռլանդիայի մշտական բնակչությանը։

Հայ-իռլանդական հարաբերությունների զարգացման գործում մեծ ավանդ ունի Գալուստ Կյուլպենկյան հիմնարկության լոնդոնյան գրասենյակի տեսուչ, Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի հայ համայնքների բաժանմունքի ղեկավար, մեծ բարերար Գալուստ Կյուլպենկյանի ծոռ Մարտին Եսայանը։
Ներկայումս Իռլանդիայի Հայերը կազմում են 300 մարդ որոնք բնակվում են Դուբլինում և Քորքում։ 2009 թվականին Իռլանդիայում Հայաստանի Հանրապետության նորանշանակ պատվո հյուպատոսի նախաձեռնությամբ և հայ համայնքի ջանքերով բացվել է կիրակնօրյա դպրոց։ Քննարկվում է հայկական եկեղեցի, դպրոց և կազմակերպություն հիմնել Դուբլինում։ Դիվանագիտական հարաբերությունները Հայաստանի և Իռլանդիայի միջև հաստատվել են 1996 թվականի հունիսի 28-ին։ Իռլանդիայում բնակվող հայերը փորձում են կազմակերպված համայնք ձևավորել։

## Տես նաև
* Հայերը Իսլանդիայում
* Հայերը Մեծ Բրիտանիայում

## Արտաքին հղումներ
* Իռլանդիահայկական կայք
* Սուրբ Հռիփսիմե կիրակնօրյա դպրոցի կայք 

Կատեգորիա:Իռլանդիայի ազգեր
ի
ի
Անարի

**Անարի** (), ի ծնե անունը՝ **Անա Ռիտա Ալբերդի** (Ana Rita Alberdi, ), բասկ երաժիշտ, երգահան։

## Կենսագրություն
Առաջին ալբոմը թողարկել է 1997 թվականին և դարձել է ժամանակակից բասկյան երաժշտության առաջատար երաժիշտներից մեկը։ Երբեմն Անարիի երգերի բարդ բնույթի և համերգների եռանդունության պատճառով նրան համեմատում են անգլախոս երկրների այլ կին երգիչ ու երգահանների հետ, ինչպիսիք են PJ Harvey կամ Cat Power: 2006 թվականին Անարին սկսում է աշխատել իսպաներենի, իսպանական գրականության և փիլիսոփայության ուսուցիչ Օրդիզիայի միջնակարգ դպրոցում։

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ
* *Anari* (Esan Ozenki, 1997). CD.
* *Habiak* (Esan Ozenki, 2000). CD.
* *Anari ta Petti* (Metak, 2003). CD.
* *Zebra* (Metak, 2005). CD.
* *Anari Kafe Antzokian Zuzenean* (Bidehuts, 2008). CD.
* *Irla izan* (Bidehuts, 2009). CD.
* *Zure aurrekari penalak* (Bidehuts, 2015). CD.

## Աղբյուրներ
* Հարցազրույց Անարիի հետ «Ռոքդելյուքս» ամսագրում, համար 237, փետրվարի 2006, էջ. 32–33։

Կատեգորիա:1970 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բասկերեն երգիչներ
Կատեգորիա:Բասկ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Բասկ երգահաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Իսպանացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Իսպանացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Իսպանացի կիթառահարներ
Բենիտո Արչունդիա

**Բենիտո Արմանդո Արչունդիա Տելյեսը** (, ), մեքսիկացի ֆուտբոլային մրցավար։ Սպորտից ազառ ժամանակ զբաղվում է իրավագիտությամբ և տնտեսագիտությամբ։ Տիրապետում է անգլերեն և իսպաներեն լեզուներին։ ՖԻՖԱ-ի մրցավար է, միջազգային հանդիպումներ է դատում 1993 թվականից։ 2006 թ. Գերմանիայում կայացած աշխարհի առաջնության ժամանակ դատել է հինգ հանդիպումներ, իսկ 2006 թ. Հարավային Աֆրիկայում կայացած աշխարհի առաջնության ժամանակ՝ երեք հանդիպումներ։ Համարվում է Հարավային և Հյուսիսային Ամերիկայի լավագույն մրցավարներից մեկը։ Խաղում ցույց է տալիս միջինը 3.9 դեղին քարտ և 0.31 կարմիր քարտ, առավելագույնը մել խաղում 12 դեղին քարտ և 2 կարմիր քարտ է (2010 թ. հուլիսի դրությամբ)։

Կատեգորիա:Մեքսիկացի ֆուտբոլային մրցավարներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մրցավարներ այբբենական կարգով
Սուրբ Աբդլմսեհ եկեղեցի

**Սուրբ Աբդըլմսեհ եկեղեցի**, եկեղեցի Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի նահանգում, Ջերմիկի գավառակի Ջերմիկ գյուղաքաղաքում։ Գյուղաքաղաքում մինչև 1915 թվականը գործում էին տղաների վարժարան՝ 50 սաներով և աղջիկների վարժարան՝ 31 աշակերտուհիներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դիարբեքիրի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական գոյություն չունեցող եկեղեցիներ
Աբդլմսեհի վանք

**Աբդլմսեհ** (*Աբալմսեհ, Աբդուլ Մսեհ, Ապալմսեհ, Ապտլ-Մսեհ, Ապտ-ուլ-Մեսեհ, Ապտուլ Մուսեղ, Զարդառին, Զարդառիշ, Իշմե, Մերկերիոս*), վանք, մենաստան Թուրքիայում, Խարբերդի նահանգում Զարդարիչ գյուղի մոտ, Մաստան լեռան վրա, ջրառատ վայրում։

Անունն արաբերեն նշանակում է «փրկչի ծառա»՝ «աբդ ալ-մասիհ» ()։ Մեկ այլ տարբերակի համաձայն՝ անվանումը կապվում է հայերեն Մուշեղ անձնանվան հետ։

Կառուցվել է XII դարում։ Առաջին հիշատակությունը 1295 թվականին է։ Մինչև XVII դարը Կեսարիայի թեմի առաջնորդների նստավայրն էր։ XIX դարի կեսերին ուներ 24 գյուղ, դարավերջին ավերվել է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական գոյություն չունեցող եկեղեցիներ
Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էլազըղի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Աբիսոսի վանք

**Աբիսոսի վանք**, վանք Վրաստանի Ծալկայի մունիցիպալիտետի Ռեխա գյուղում, հիշատակել է Վախուշտին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Ծալկայի շրջանի հայկական առաքելական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Ֆրանկի եկեղեցի

**Ֆրանկի եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Ջուղայի շրջանի Փորադաշտ գյուղից հյուսիս գտնվող Զառիվեր լեռալանջի վրա։

Այժմ գտնվում է ավերակ վիճակում։ Եկեղեցու մոտ գտնվող խաչքարերից մեկը ուներ 1627 թվականի արձանագրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Սուրբ Կարապետ վանք (Ֆռնուզ)

**Սուրբ Կարապետ վանք**, վանք Կիլիկյան Հայաստանի Մարաշի գավառի Զեյթունի գավառակի Ֆռնուզ (Խժոտ) գյուղում։

## Անվանումներ
Վանքը կոչվում է նաև՝ Օհաննու Կարապետի վանք, Ֆըռնուզի Սուրբ Կարապետ վանք, Ֆռնուզի վանք, Ֆռնուսի վանք, Ֆոռնոսի վանք, Խժոտի վանք։

## Պատմություն
Վանքը գտնվում է Հալեպի նահանգում, Մարաշի գավառի Զեյթունի գավառակում, Ֆռնուս (Ֆռնուզ, Խժոտ) ավանի մոտ, դրանից 2-3 կմ հեռավորությամբ, Դրախտիկ լեռան մոտ, բարձրադիր սարահարթի վրա։ Առաջին անգամ հիշատակվում է 1557 թվականին։ Հայ ճարտարապետության աչքի ընկնող կոթողներից էր, որտեղ միջին դարերում պահվում էին հայերեն և հունարեն ձեռագրեր։ Ուներ գեղեցիկ շենքեր, կալվածքներ, ջրաղաց, վարելահողեր ու այգիներ։ 1895 թվականին հայկական կոտորածների ժամանակ դարձել է ինքնապաշտպանության կենտրոն և կռվիների հետևանքով ավերվել է։ Վանքն ավերվելուց հետո՝ թուրքերը ոչնչացրել են բազմաթիվ ձեռագրեր։ 1909 թվականին Բարդուղիմեոս վարդապետ Թագաճյանը վանքը վերանորոգել էր, իսկ 1915-1920 թվականներին այն վերջնականապես լքվել ու ամայացել է։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:16-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Քահրամանմարաշի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Ֆիրսի վանք

**Ֆիրսի վանք**, վանք Տրապիզոնի մարզում, Տրապիզոն քաղաքից մոտ 35 կմ հարավ-արևմուտք, Տրապիզոն-Երզնկա ճանապարհի աջ կողմում, Սև ծովը թափվող մի գետակի ձախափնյա հովտում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական գոյություն չունեցող եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Տրապիզոնի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Աստերոիդների գոտի

[մինի|300px|[Աստերոիդների գոտու տեղաբաշխումը Արեգակնային համակարգում]]
**Աստերոիդների գոտի**, Արեգակնային համակարգի շրջան, որը գտնվում է Մարսի և Յուպիտերի ուղեծրերի միջև, և հանդիսանում է տարբեր չափերի մարմինների խմբավորում։ Այս մարմինները հիմնականում ունեն անկանոն ձև և կոչվում են աստերոիդներ կամ փոքր մոլորակներ։

Այս շրջանը հաճախ անվանում են **հիմնական աստերոիդների գոտի**, կամ պարզապես **հիմնական գոտի**, դրանով իսկ ընդգծելով նրա տարբերությունը այլ նմանատիպ շրջաններից, որտեղ հավաքված են փոքր մոլորակներ, այնպիսիք ինչպիսն են Կոյպերի գոտին Նեպտունի ուղեծրից դուրս, կամ երկրամերձ աստերոիդները։

«Աստերոիդների գոտի» արտահայտությունն սկսել է օգտագործվել վաղ 1850-ականներին։ Այս արտահայտության առաջին օգտագործումը կապում են Ալեքսանդր ֆոն Հումբոլդտի անվան և նրա «Cosmos: A Sketch of a Physical Description of the Universe» գրքի հետ։

Հիմնական գոտու ընդհանուր զանգվածը մոտավորապես հավասար է Լուսնի զանգվածի 4%-ին, այս զանգվածի ավելի քան կեսը կենտրոնացած է չորս խոշոր մարմիններում՝ Կերես (կամ Ցերերա), (2) Պալաս, (4) Վեստա և (10) Հիգեա։ Նրանց միջին տրամագիծը մոտ 400 կմ է, և նրանցից ամենամեծը՝ Ցերերան, հիմնական գոտում գտնվող միակ գաճաճ մոլորակն է, նրա տրամագիծը կազմում է ավելի քան 950 կմ։ Ցերերայի զանգվածը մոտ երկու անգամ մեծ է Պալասի և Վեստայի զագվածներից միասին վերցված։ Սակայն աստերոիդների մեծ մասը, որոնց ընդհանուր քանակը գնահատվում է մի քանի միլիոն, զգալիորեն փոքր են, մինչև մի քանի տասնյակ մետր չափերով։ Ընդ որում, աստերոիդները այնքան նոսր են բաշխված այս շրջանում, որ մինչ այժմ այս տարածքով թռչող ոչ մի տիեզերանավ չի վնասվել նրանց հետ ընդհարման պատճառով։

Աստերոիդների գոտու այսպիսի կազմության պատճառն այն է, որ այն ձևավորվել է Յուպիտերի անմիջական մոտակայքում, որի ձգողության դաշտը մշտապես զգալի ազդեցություն է ունեցել պլանետեզեմալների ուղեծրերի վրա։ Յուպիտերից ստացված ուղեծրային էներգիայի ավելցուկը բերում էր այս մարմինների առավել կոշտ բախումներին միմյանց, որը և խոչընդոտում էր նրանց միանալուն իրար և հետագայում մոլորակի ձևավորելուն։

Արդյունքում, պլանետեզեմալների մեծ մասը մասնատվել են բազմաթիվ մանր բեկորների, որոնց մեծ մասը կամ դուրս է նետվել Արեգակնային համակարգից, ինչով բացատրվում է աստերոիդների գոտու ցածր խտությունը, կամ անցել են ավելի ձգված ուղեծրերի, որոնցով նրանք մտնում էին Արեգակնային համակարգի ներքին շրջանները և բախվում էին երկրային խմբի մոլորակների հետ, այս երևույթը անվանել են ուշ ծանր ռմբակոծություն։

Բախումներ աստերոիդների միջև տեղի են ունեցել նաև այս ժամանակաշրջանից հետո, ինչը հանգեցրել է բազմաթիվ աստերոիդների ընտանիքների առաջացմանը, մարմինների խմբեր, որոնք ունեն համանման ուղեծրեր և քիմիական կազմ, ինչպես նաև մանր տիեզերական փոշու ձևավորմանը։

Առանձին աստերոիդների հիմնական բնութագրիչ առանձնահատկությունն է նրանց սպեկտրը, ըստ որի կարելի է դատել նրանց քիմիական կազմի մասին։ Հիմնական գոտում գտնվող աստերոիդները դասվում են երեք սպեկտրալ դասերի, կախված նրանց քիմիական բաղադրությունից՝ ածխածնային (դաս C), սիլիկատային (դաս S) և մետաղյա կամ երկաթյա (դաս M)։

## Տես նաև
* Աստերոիդների ցանկ
* Տրոյացիներ
* Կոյպերի գոտի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստերոիդներ
Կատեգորիա:Արեգակնային համակարգ
Լիլի Քոլինզ

**Լիլի Ջեյն Քոլինզ** (, ), ամերիկյան դերասան և մոդել, հայտնի անգլիական վոկալիստ Ֆիլ Քոլինզի և նրա երկրորդ կնոջ՝ Ջիլ Տավերնի դուստրն է։ Հանդիսատեսին հայտնի է «Սպիտակաձյունիկը. Թզուկների վրեժը» և «Մրցարշավ» ֆիլմերից, որտեղ նա մարմնավորել է գլխավոր հերոսուհիներին։

## Ֆիլմագրություն
### Դերակատարումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լիլի Քոլինզը հաստատել է սիրավեպը Չառլի Մաքդաուելի հետ

Կատեգորիա:1989 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի անգլիացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի բրիտանացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Կատեգորիա:Մարտի 18 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սյունակագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դեմքեր
Ջենիֆեր Լավ Հյուիթ

**Ջենիֆեր Լավ Հյուիթ** (, ), ամերիկյան դերասանուհի, պրոդյուսեր, ռեժիսոր և երգչուհի։ Հանդիսատեսին հայտնի է «Ես գիտեմ, թե ինչ եք արել անցյալ ամառ», «Եթե միայն», «Սրտակերները» և «Սմոքինգ» ֆիլմերից։

## Ֆիլմագրություն
### Դերակատարումներ

### Պրոդյուսեր

### Ռեժիսուրա

### Սցենարիստ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1979 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:«Երիտասարդ դերասան» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բարերարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Կատեգորիա:Փետրվարի 21 ծնունդներ
Կիսանախագահական համակարգ

մինի|400px|աջից| Կիսանախագահական համակարգով երկրներ<br />Նախագահական երկրներ լրիվ նախագահական համակարգով։
**Կիսանախագահական համակարգ** կառավարական համակարգ է, որտեղ նախագահը և վարչապետը ակտիվ մասնակցություն ունեն պետության կառավարման գործընթացում։ Պառլամենտական հանրապետությունից տարբերվում է նրանով, որ նախագահին ընտրում է ժողովուրդը։ Վերջինս ավելի շատ լիազորություններ ունի քան ֆորմալ նախագահները որոշ երկրներում և տարբերվում է նախագահական համակարգից նրանով, որ չնայած նա է ձևավորում կառավարությունը, սակայն օրենսդիր մարմինը կարող է նրան հայտարարել անվստահություն և պաշտոնանկ անել։

## Ենթատեսակներ
Գոյություն ունի կիսանախագահայան համակարգի երկու ենթատեսակներ` վարչապետ-նախագահական և նախագահ-խորհրդարանական։

**Վարչապետ-նախագահական** համակարգում, վարչապետը և կառավարությունը հաշվետու են խորհրդարանին։ Նախագահը ընտրում է վարչապետին և կառավարությանը, սակայն միայն միայն խորհրդարանը կարող է նրանց հեռացնել *անվստահության քվե* տալով։ Նախագահը իրավունք չունի հեռացնել վարչապետին կամ ցրել կառավարությունը։ Այնուամենայնիվ նախագահը կարող է որոշ լծակներ ունենալ ազդելու վարչապետի և կառավարության որոշումների վրա։ Այս ենթատեսակը օգտագործվում է Բուրկինա Ֆասոյում, Ֆրանսիայում, Վրաստանում (սկսած 2013 թվականից), Լիտվայում, Մադագասկարում, Մալիում, Մոնղոլիայում, Նիգերում, Լեհաստանում, Պորտուգալիայում, Ռումինիայում, Սենեգալում, Շրի Լանկայում և Ուկրաինայում (սկսած 2014 թվականից, մինչ այդ 2006-ից 2010 թվականներին).:

**Նախագահ-խորհրդարանական** համակարգում վարչապետը և կառավարությունը հաշվետու է նախագահին և խորհրդարանական մեծամասնությանը։ Նախագահը ընտրում է վարչապետին և կառավարությանը, սակայն նրանց պետք է սատարի նաև խորհրդարանական մեծամասնությունը։ Վարչապետին կամ կառավարությանը կարող է հեռացնել նախագահը, կամ խորհրդարանը անստահության քվե տրամադրելով։ Այս համակարգը շատ մոտ է նախագահականին։ Այն օգտագործվում է Հայաստանում, Վրաստանում 2004-ից 2013 թվականներին, Մոզամբիկում, Նամիբիայում, Ռուսաստանում, Թայվանում և Ուկրաինայում 1996-ից 2005 թվականներին և նորից 2010—ից 2014 թվականներին։ Այն օգտագործվել է Գերմանիայում Վայմարյան Հանրապետության տարիներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պետական կարգեր
Մուսա լեռ

**Մուսա լեռ** (, , բառացիորեն «Մտքի լեռ»), Մովսեսի լեռ, Սուրբ լեռ, գտնվում է ներկայիս Թուրքիայի հարավի Հաթայի մարզում, Անթաքյա ծոցի և նրա մեջ թափվող Որոնտես գետի ստորին հոսանքի միջև։

Ամանոսի լեռնաշղթայի ծայր հարավային զանգվածն է։ Բարձրությունը 1355 մ է։ Կազմված է մեզոզոյան հասակի կրաքարերից և ավազաքարերից։ Գագաթային մասը եռանկյունաձև, զառիթափ եզրերով 3–3,5 կմ լայնությամբ սարավանդ է (Ռամլաջըք)։ Հարավարևելյան և հարավարևմտյան լանջերը համարյա ուղղաձիգ գահավիժում են դեպի Սուեդիայի (Որոնտեսի) դաշտավայրը և դեպի ծովափ։ Հյուսիսում սարավանդի եզրն իջնում է համեմատաբար փոքր թեքությամբ լանջերով և տրոհվում մի շարք լեռնաբազուկների։ Կլիման մերձարևադարձային–միջերկրածովյան է, միջին ջերմաստիճանը ամռանը՝ 26–28&nbsp;°C, տարեկան տեղումները՝ 900–950 մմ։ Լեռն անտառապատ է, բացառությամբ հարավային լանջերի ժայռոտ մերկացումների և քարակարկառների։ Կինամոնագույն կարբոնատային հողերի վրա աճում են մշտադալար ծառեր՝ սոճի, լիբանանյան մայրի, նոճի և մաքվիսի թփուտներ՝ դափնի, մրտենի, վայրի ձիթենի, գիհի, տերևաթափ ծառեր, կաղնու մի քանի տեսակներ։ Ստորին լանջերի մշակված տարածություններում աճեցվում են խաղողի և պտղատու այգիներ, ցիտրուսային կուլտուրաներ։

1915 թվականի ամռանը, թուրքական իշխանությունների կազմակերպած տեղահանությունից ու բնաջնջումից խուսափելու նպատակով, Մուսա լեռան գագաթին, որպես պաշտպանական հզոր ամրոց, ապաստանեցին շրջակա հայ գյուղերի մոտ 5000 բնակիչ, որոնք 40 օր (հուլիսի 30-ից մինչև սեպտեմբերի 10-ը) հերոսական մարտեր մղեցին կառավարական կանոնավոր զորքերի դեմ։

## Պատկերասրահ

File:Hidirbey village (Turkey) 1.jpg| Այն ժամանակվա հայկական Խիդիրբեյ գյուղում 1915 թվականի իրադարձություններից առաջ կառուցված տուն (Մուսա լեռ)
File:Hidirbey village (Turkey) 2.jpg| Նոր սեփականատերերի կողմից վերականգնված այն ժամանակվա հայկական տները(Մուսա լեռ)
File:Hidirbey village (Turkey) 4.jpg| Աղբյուրը դեռ մնում է այդ ժամանակներից, հավանաբար շատ լավ կառուցված(Մուսա լեռ)
File:Armenian church in Batiayaz village (Turkey) 3.jpg|Հայկական եկեղեցի Բաթիյազ գյուղում: Տեղը հարգված է նոր գյուղացիների կողմից(Մուսա լեռ)
File:Armenian church inBatiayaz village (Turkey) 2.jpg|Եկեղեցու ներքին տեսք(Մուսա լեռ)
File:Armenian church in Yoginoluk village (Turkey) 1.jpg|Ուգոնուլուկ գյուղի եկեղեցու պատին հայերեն արձանագրություն(Մուսա լեռ)
File:Armenian church in Yogunoluk village2.jpg|Ուգոնուլուկ եկեղեցու պատին(Մուսա լեռ)
File:Armenian church in Yogunoluk village 3.jpg|Ուգոնուլուկ եկեղեցու ներքին տեսք: Շենքն այսօր գտնվում է պետական պահպանության ներքո:(Մուսա լեռ)


## Տես նաև
* Մուսա լեռան հերոսամարտ
* Մուսա լեռան քառասուն օրը (ստեղծագործություն)
* Մուսա լեռան 40 օրը (ներկայացում)
* Մուսա լեռան հերոսամարտի հուշարձան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիլիկիայի լեռներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանություն
Մարիա Թադևոսյան

**Մարիա Ալեքսանդրի Թադևոսյան** (կեղծանունը՝ *Մարիա Թենազի*) (), հայ դերասանուհի։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Թբիլիսիի Պետրաշևսկու անվան առևտրի ուսումնարանը, զբաղվել է գեղանկարչությամբ։ 1924 թ. «Երկաթգիծ» ֆիլմի համար գեղագիտական վայրեր փնտելու նպատակով Թբիլիսիից Ալավերդի է այցելում վրացական «Պետկինո» կինոստուդիայի ռեժիսոր Վլադիմիր Բարսկին, որտեղ նկատում է երիտասարդ Թադևոսյանին և որոշում հրավիրել հայ գեղեցկուհուն ֆիլմի նկարահանումներին։ Նկարահանումների ժամանակ բացահայտվում է Մարիայի դերասանական տաղանդը։ 1926 թ. Համո Բեկնազարյանը հրավիրում է Մարիա Թադևոսյանին «Հայֆիլմ», «Զարե» ֆիլմի նկարահանումներին և առանց նախնական փորձերի նկարահանում է դերասանուհուն գլխավոր դերում։ Զաքարի Բերիշվիլիի «Ամպերի թաքստոց» ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ դերասանուհին հիվանդանում է տուբերկուլյոզով։ Մարիա Թադևոսյանը մահանում է 1930 թ. մայիսի 1-ին, Վրաստանի Քոբուլեթ քաղաքում։

## Դերերը կինոյում
* 1924 - «Երկաթգիծ»
* 1925 - «Անցյալի մղձավանջերը»
* 1925 - «Փարոսի գաղտնիքը» - *Այշե*
* 1925 - «Հազատների գնով»
* 1926 - «9-րդ ալիք» - *Նատալյա*
* 1926 - «Խաղն ավարտված է»
* 1926 - «Զարե» - *Մատուսյա*
* 1928 - «Ամպերի ապաստան» - *Մարինե*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մարիա Թադևոսյանը Geocnema կայքում 
*Մարիա Թենազիի մասին Համո Բեկնազարյանի ,,Հուշեր դերասանի և կինոռեժիսյորի,, գրքում, էջ 126 http://anyflip.com/vgrh/cpwz 

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ