Երկաթե եռանկյուն

**«Երկաթե եռանկյուն»,** տերմին, որը վերաբերում է Միացյալ Նահանգների քաղաքականության մշակման գործընթացում Կոնգրեսի հանձնաժողովների, բյուրոկրատիայի և շահերի խմբերի միջև փոխհարաբերություններին։ 1981 թվականին այս հայեցակարգը նկարագրել է Գորդոն Ադամսը, սակայն դրա վերաբերյալ ավելի վաղ ակնարկներ կարելի է գտնել Կոնգրեսի՝ 1956 թվականի շաբաթական զեկույցում, օրինակ ՝ «Երկաթե եռանկյուն. ազդեցությունը, նախադրյալները և հեռանկարները» և «Դպրոցներ երկաթե եռանկյունում»։

[մինի|[Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ|Միացյալ Նահանգների «Երկաթե եռանկյուն» քաղաքականության դիագրամի դինամիկա]]

## Հիմնական ենթադրություն
«Երկաթե եռանկյուն» հայեցակարգի հիմնական պնդումն այն է, որ բյուրոկրատական գերատեսչությունները, որպես ակտիվ քաղաքական մասնակիցներ, ձգտում են ստեղծել և ամրապնդել իրենց սեփական ուժային բազան։ 

Այս տեսանկյունից կազմակերպության (օրինակ ՝ Միացյալ Նահանգների պետական ձեռնարկություններ, Միացյալ Նահանգների կառավարության անկախ գործակալությունների կամ կարգավորող մարմիններ) ուժը որոշվում է նրա ընտրողների կողմից, այլ ոչ թե սպառողների կողմից: Այս համատեքստում «ընտրողներ» տերմինը վերաբերում է քաղաքականապես ակտիվ մասնակիցներին, որոնք կիսում են ընդհանուր շահերը կամ նպատակները, իսկ «սպառողները»՝ հնարավոր սպառողներն են են այն ապրանքների կամ ծառայությունների, որոնք տրամադրվում են պետական բյուրոկրատիայի կողմից, և հաճախ դրանք սահմանվում են գրավոր նպատակներով կամ կազմակերպության առաքելության հայտարարությունում։

Բյուրոկրատական համակարգի պարզ և նկատելի խափանում կարող է լինել կազմակերպության և անդամների միջև կազմված դաշինքները։ Մինչդեռ կարող է թվալ, որ կազմակերպության պաշտոնական նպատակները, որոնք հռչակվում են քաղաքացու համար և որոնց էլ պարտավոր են ծառայել, չեն իրականացվում կամ անտեսվում են։

## Ընտրատարածքի զարգացում
Բյուրոկրատական ինստիտուտի կողմից ամուր աջակցություն ստեղծելու անհրաժեշտությունը հաճախ հանգեցնում է նրան, որ ինստիտուտը կապեր է հաստատում որոշակի խմբի հետ՝ իր քաղաքական իրավասության շրջանակներում: Դա ձեռք է բերվում հնարավոր դաշնակիցների բացահայտմամբ, որոնք կարող են մեծապես ուժեղացնել նրա իշխանությունը քաղաքական ոլորտում՝ օգտագործելով իր քաղաքացիական ինտելեկտը կոլեկտիվ սոցիալական կապիտալը ուժեղացնելու համար:

Հատկանշական է, որ բյուրոկրատիայի ավելի ցածր մակարդակներում կազմակերպության ծառայությունների ենթադրյալ սպառողները կարող են զգալի ազդեցություն չունենալ, ինչի արդյունքում նրանք ընկալվում են որպես անարդյունավետ: Բնակչության այն զգալի մասը, որոնց շահերը լայն տարածում ունեն, կարող են բավականաչափ քաղաքականապես ակտիվ չլինել, քվեարկության ժամանակ դրսևորել անհամապատասխան վարքագիծ, բախվել անկազմակերպվածության և հաճախ ֆինանսական ռեսուրսների պակաս ունենալ։ 

Ի հակադրություն՝ մասնավոր կազմակերպությունները կամ շահառուները հաճախ ունեն ավելի զգալի ուժ: Այս խմբերը սովորաբար աչքի են ընկնում կայուն կառուցվածքով, զգալի ռեսուրսներով, մոբիլիզացիոն մեծ ներուժով և ավելի մեծ ակտիվություն են ցուցաբերում քաղաքական դաշտում, ինչի մասին վկայում են նրանց քվեարկության մոդելները, ներդրումները նախընտրական հիմնադրամում, լոբբիստական գործունեությունը և նույնիսկ օրենսդրական նախաձեռնությունները:

Հետևաբար, կազմակերպության համար կարող է ձեռնտու լինել իր ուշադրությունը ծառայությունների հիմնական սպառողներից տեղափոխել ընտրված ռազմավարական աջակիցների խումբ: Սա թույլ է տալիս կազմակերպությանը հասնել իր նպատակին՝ ուժեղացնել իր քաղաքական ազդեցությունը ։

## Դինամիկա
ԱՄՆ-ում իշխանությունը կենտրոնացած է Կոնգրեսում, այդ թվում՝ նրա կոմիտեներում և ենթակոմիտեներում։ Ընտրված խմբերի հետ համագործակցության միջոցով անմիջապես այդ կոմիտեներում և ենթակոմիտեներում կազմակերպությունը հնարավորություն ունի ազդել քաղաքական արդյունքների վրա։ Հենց այստեղ է, որ կարող է դրսևորվել «Երկաթե եռանկյուն»։

Վերը ներկայացված պատկերը արտահայտում է հետևյալ հայեցակարգը.

* Առաջին անկյունում տեղակայված են շահերի խմբերը և ոչ պետական դերակատարները։ Սրանք հզոր շահերի խմբեր են, որոնք ազդում են Կոնգրեսի քվեարկության վրա՝ հօգուտ իրենց, և կարող են աջակցել Կոնգրեսի անդամի վերընտրվելուն՝ ի պատասխան իրենց ծրագրերին աջակցելուն
* Երկրորդ անկյունում Կոնգրեսի անդամներն է, որոնք նույնպես ձգտում են միավորվել ընտրողների հետ՝ քաղաքական և ընտրական աջակցություն ստանալու համար։ Այս անդամներն աջակցում են այն օրենսդրությանը, որը խթանում է շահերի խմբերին
* Երրորդ անկյունը զբաղեցնում են բյուրոկրատները, ովքեր հաճախ ճնշված են նույն հզոր շահերի խմբերի կողմից, որոնք կոչված են կարգավորելու իրենց կազմակերպությունը։ Որոշ դեպքերում նրանք սերտ կապեր ունեն կարգավորվող ոլորտի հետ

Արդյունքը եռակողմ, կայուն դաշինք է, որը երբեմն անվանում են ենթակառավարություն՝ իր ամրության, անառիկության և քաղաքականություն մշակելու ունակության պատճառով։

**«**Երկաթե եռանկյուն**»** փոխհարաբերությունները կարող են հանգեցնել կարգավորողի ներգրավման, երբ ընդունվում են նեղ քաղաքական միջոցներ, որոնք օգուտ են բերում բնակչության միայն սահմանափակ խմբին։ Կազմակերպության կողմնակիցների՝ շահերի խմբերի շահերը բավարարվում են, մինչդեռ սպառողների կարիքները՝ անտեսվում։

Ժողովրդավարության հանրաճանաաչ հայեցակարգի համար խնդրահարույց է այն փաստը, որ պետական կառավարումը կարող է օգուտ բերել բնակչության միայն սահմանափակ հատվածին՝ բոլոր քաղաքացիների ընդհանուր բարեկեցության հաշվին։ Սա հատկապես արդիական է, եթե ընդունված օրենքն անտեսում կամ փոփոխում է այն սկզբնական նպատակը, որի համար ստեղծվել է կազմակերպությունը։ Օրինակ՝ 2011 թվականի «Կարգավորողի գրավման կանխարգելման մասին» օրենքը ստեղծում է հատուկ վարչություն և նախատեսում է հետաքննություն հետևյալ դեպքերում.

# Կազմակերպության գործողությունները կամ անգործությունը չի նպաստում կազմակերպության առաքելության իրականացմանը կամ այլ կերպ վնասակար է հանրային շահերին։
# Կարգավորումները, լիցենզավորումը, դատական որոշումները, դրամաշնորհները կամ կազմակերպության այլ գործողությունները, որոնք նպաստում են սահմանափակ թվով տնտեսական շահերին կամ այլ կերպ հակասում են հանրային շահերին։
# Իրավակիրառման այն առաջնահերթությունները, որոնք ուղղված չեն կարգավորման նպատակներին հասնելուն։
# Կարգավորման գործընթացի նկատմամբ վստահության կորուստ։

Ոմանք պնդում են հակառակը։ Նրանք կարծում են, որ նման մեխանիզմները ժողովրդավարական գործընթացի բնական արդյունք են, այլ ոչ թե հակասում են դրան, քանի որ  ենթադրում են, որ ընտրողների մեծամասնությունն իր կամքն իրականացնում է  իրենց ընտրված ներկայացուցիչների միջոցով։

2011 թվականի հունվարի 27-ին Հետաքննությունների դաշնային բյուրոի տնօրեն Ռոբերտ Մյուլերը «Երկաթե եռանկյուն» տերմինը օգտագործել է՝ նշելով այն կազմակերպված հանցագործներին, կոռումպացված պաշտոնյաներին և գործարար ղեկավարներին, ովքեր, ըստ նրա, զգալի սպառնալիք են ներկայացնում ազգային անվտանգության համար։

## Տես նաև
* Շահերի խմբեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Շահերի բախում
Կատեգորիա:Քաղաքական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Քաղաքական տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Քաղաքական տնտեսագիտություն