Հակոբ Մովսես

**Հակոբ Մովսես** (**Հակոբ Մովսեսի Հակոբյան**) (), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն

Հակոբ Մովսեսը ծնվել է 1952 թվականին, Աշոցքի շրջանի Սիզավետ գյուղում։ 1969 թվականին ավարտել է Արմավիր քաղաքի համար 1-ին միջնակարգ դպրոցը, իսկ 1973 թվականին՝ Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը, որից հետո դասավանդել է Ապարանի շրջանի Բուժական գյուղում։ 1979 թվականին աշխատանքի է անցել «Ապագա բժիշկ» թերթում, ապա «Գարուն» ամսագրում։ 1991-1996 թվականներին եղել է Հայաստանի մշակույթի նախարարը։ Հակոբ Մովսեսի բանաստեղծությունները թարգմանված են ռուսերեն, անգլերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն, իսպաներեն, սլովակերեն, ուկրաիներեն, պարսկերեն։
Հակոբ Մովսեսը 2015 թվականի «Յոթներորդ որսորդություն» ժողովածուի համար արժանացել է ՀՀ Պետական մրցանակի։ 2016 թվականին ընտրվել է  Հայաստանի Պետական մրցանակներ շնորհող հանձնաժողովի նախագահ, իսկ 2022 թվականից՝ Հայաստանի հեռուստատեսության և ռադիոյի հանձնաժողովի անդամ է։

## Քննադատություն
Հակոբ Մովսեսի գրական հավակնությունների քննադատությամբ են հանդես եկել գրականագետ Դավիթ Գյուլզադյանը և բանաստեղծ Խաչիկ Մանուկյանը։ Բանաստեղծուհի Սիլվա Կապուտիկյանը քննադատել է Մովսեսին՝ Հայաստանի գրողների միության նախագահի պաշտոնում ընտրված Վահագն Դավթյանին հետապնդումների և քաշքշուկների ենթարկելու համար։ Ըստ Ազգային գրադարանի տնօրենի տեղակալ Անահիտ Հարությունյանի՝ Մովսեսը հետապնդումների է ենթարկել նաև Ռաֆայել Իշխանյանին։

Հակոբ Մովսեսը նաև քննադատվել է այն բանի համար, որ չնայած Հեռուստատեսության և ռադիոյի հանձնաժողովում անդամությանը՝ նա հանդես է գալիս իշխանամետ քարոզչությամբ։ 

2026 թվականի փետրվարին ՀՅԴ կուսակցության և Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ եկեղեցու վերաբերյալ ՀՌՀ անդամ Մովսեսի հայտարարությունները քննադատության և ԱԺ քննարկման առիթ են հանդիսացել։ Մասնավորապես, գրող Գուրգեն Խանջյանը մեղադրել է Մովսեսին մտավորականի անվան ետևում թաքնվելու և անհամարձակ պահվածքի համար։

## Երկերի մատենագիտություն
* Թռիչքների երկինք, Երևան, 1981, 40 էջ։
* Ցնծության պահեր, Երևան, 1984, 96 էջ։
* Երգասացություն, Երևան, 1988, 188 էջ։
* Գիրք ծաղկման, Երևան, 1992, 196 էջ։
* Բանաստեղծություններ, Երևան, 2005, 532 էջ։
* Լույս զվարթ, Երևան, 2009, 432 էջ։
* Յոթերորդ որսորդություն, Երևան, 2013, 340 էջ։
* Գրառումներ, Երևան, 2015, 260 էջ։
* Շարական, Երևան, 2017, 235 էջ։
* Գրառումներ – 2, Երևան, 2017, 360 էջ։
*Գրառումներ - 3․ Երևան, 2018, 345 էջ։
*Գործք, Երևան, 2023, 293 էջ։
*Գրառումներ - 4, Երևան, 2024, 523 էջ:

## Թարգմանություններ

* 1980&nbsp;-&nbsp;Յոհաննես Բոբրովսկի, Ժամանակը ցանկապատի վրա, 72 էջ, «Սովետական գրող»
* 1982&nbsp;-&nbsp;Ռայներ Մարիա Ռիլկե, Բանաստեղծություններ, 168 էջ, «Սովետական գրող»
* 1986&nbsp;-&nbsp;Թոմաս Ման, Բուդենդրոոկներ, 700 էջ, «Սովետական գրող»
* 1992&nbsp;-&nbsp;Ֆրիդրիխ Նիցշե, Չարից և բարուց անդին, Չաստվածների մթնշաղ, 272 էջ, «Ապոլլոն»
* 2002&nbsp;-&nbsp;Ֆրիդրիխ Հյոլդեռլին Բանաստեղծություններ, 510 էջ, «Նաիրի»
* 2005&nbsp;-&nbsp;Ֆրիդրիխ Նիցշե, Զվարթ գիտությունը, 516 էջ, «Վան Արյան»
* 2007&nbsp;-&nbsp;Գեորգ Թրակլ, Բանաստեղծություններ, 322 էջ, «Նաիրի», 
* 2008&nbsp;-&nbsp;Ֆրիդրիխ Նիցշե, Այսպես խոսեց Զրադաշտը (երրորդ վերամշակված հրատարակություն), 560 էջ, Իիկ-Երևան
* 2013&nbsp;-&nbsp;Ֆրիդրիխ Նիցշե, Ողբերգության ծնունդը, Վագներ դեպքը, Չաստվածների մթնշաղ, Ecce homo, 631 էջ, «Գրիգոր Տաթևացի», Երևան։
* Ֆրիդրիխ Նիցշե, Երկեր 5 հատորով (6 գրքով), «Անտարես», 2018-2021 թթ.:

## Անդրադարձներ
* Արտեմ Հարությունյան, «Բանաստեղծական ցնծության պահեր», «Գրական թերթ», 1984, 38։ 
* Թադևոս Խաչատրյան, «Եվ որտեղի՞ց են բառերը գալիս», «Գարուն», 1993 թ., 3։ 
* Զավեն Բեկյան, «Բանաստեղծի նոր գիրքը», «Նորք», 1994 թ., 1։ 
* Դավիթ Գասպարյան, «Ինքնաճանաչում հավիտենության անդրադարձների մեջ», «Գարուն», 2006 թ., 5-6։ 
* Զավեն Ավետիսյան, «Բանաստեղծության անտեսանելի կառուցվածքները», «Նորք», 2007 թ., 1։ 
* Մանասե, «Եռամիասնության տարրերը որպես հայեցակարգային նախահիմք (Հակոբ Մովսես)», «Գարուն», 7007 թ., 5-6։ 
* Արքմենիկ Նիկողոսյան, «Լռություն, որ ձայնն է բառի», «Գրառումներ ընթացքից» գրքում, Երևան, «Վան Արյան», 2007 թ.։ 
* Թադևոս Խաչատրյան, «Բանաստեղծության կեցության և գոյության սահմանագծին», «Գարուն», 2008 թ., 7-8։ 
* Նորայր Ղազարյան, «Հավատի բանաստեղծությունը», «Գրական թերթ», 2008 թ., 20 հունիսի։ 
* Նորայր Ղազարյան, «Կեցության խոսքը. կառուցվածք և բառոլորտ», Համատեքստ – 2008 թ., Երևան, «Ասողիկ» հրատարակչություն, 2009 թ.։ 
* Նորայր Ղազարյան, «Էջմիածին», 2008 թ., 3։ 
* Վարուժան Այվազյան, «Լույսը անմեկնելի», «Գրական թերթ», 2009 թ., 20 նոյեմբերի։ 
* Նաիրա Համբարձումյան, «Լույս-ա-պտույտ». «Գրական թերթ», 2010 թ., 21 մայիսի։ 
* Նորայր Ղազարյան, «Լույսի «զվարթ գիտությունը»», «Ազգ» օրաթերթ, 2010 թ., 22 մայիսի։ 
* Հրաչյա Թամրազյան, «Հաղորդություն», «Բանաստեղծություններ, Էսսեներ, գրական դիմանկարներ, հոդվածներ», էջ 304-308, Երևան, Նաիրի, 2010 թ.
* http://www.arteria.am/hy/1596545859 
* Ժենյա Քալանթարյան, Աշխարհընկալո՞ւմ, թե՞ ոճավորում, «Գրական թերթ», 2011 թ., 17 հունիսի։ 
* Արքմենիկ Նիկողոսյան, Բանաստեղծության ընդդիմությունը, «Գրանիշ», 2011, 2։ 
* Կարեն Սվասյան, Հիշողությունների փոքրիկ մի էջ, «Գրական թերթ», 2012, 7 սեպտեմբերի։ 
* Ֆելիքս Բախչինյան, Հակոբ Մովսեսի «Լույս Զվարթ»-ը, «Գրական թերթ», 2013, 31 մայիսի։ 
* Զավեկ Բեկյան, «Որսորդության բերկրանքն ու թախիծը», «Գրական թերթ», 2014, 21 փետրվարի։ 
* Կարինե Ռաֆայելյան, «Դուք նրան այստեղ այլևս չեք պահի», «Իրատես de facto», 2014, 6-9 հունիսի։
* Վահրամ Մարտիրոսյան, «Ներքին կյանք», Lragir.am 14.09.14
* Երվանդ Տեր-Խաչատրյան, «Հակոբ Մովսես. ցնծության և տրտմության երգեր», «Ազգ», 2015 27 նոյեմբերի
* Հակոբ Հարությունյան, «Հակոբ Մովսեսի «Գրառումները»», «Գրական թերթ», 2015, 4 դեկտեմբերի
* Նորայր Ղազարյան, «Ժամադրություն լեզվի դրախտներում», Գրական թերթ, 2017, 3 մարտի
* Սուրեն Աբրահամյան, «Հակոբ Մովսեսի «Շարական» ժողովածուն», «Գրական թերթ», 2017, 11 նոյեմբերի
*Մանասե․ «Հակոբ Մովսեսի «Օսիպ Մանդելշտամը»», Գեղarm, 2018, 62։
*Զավեն Բեկյան․ «Հակոբ Մովսեսի բանաստեղծությունների «Շարական» ժողովածուն, «Գրական թերթ», 2019, 26 ապրիլի
*Սուրեն Աբրահամյան․ «Հակոբ Մովսես․ «Գիրքը գրված է, պարտքը՝ կատարված»»․ Գրականագիտական հանդես, ԺԸ, 2019
*Վահրամ Մարտիրոսյան․ «Ինչ է որոնածը բանաստեղծի - բազում բառերի մեջ ընդամենը մի բառ», Lragir am 1919
*Հենրիկ Էդոյան, «Անվան լռությունը», «Պոեզիայի երկակի տեսողությունը», 2020, էջ 330-347
*Թադևոս Խաչատրյան, «Գաղտնիքները երկնքում են, բայց դրանց լուծումները երկրի վրա են», «Հայաստանի հանրապետություն», 2022, 19 հունվարի 
*Սուրեն Աբրահամյան, «Հակոբ Մովսես․ Գրական և հասարակական հայացքներ», Գրական թերթ,  2023, 10 նոյեմբերի
*Սուրեն Աբրահամյան, «Հակոբ Մովսեսի «Գրառումները», Գրականագիտական հանդես, 2023, 2
*Արտաշես Արամ, «Բանաստեղծի «Գործքը» կամ․․․»,  Գրական թերթ, 2024, 23, 02
*Սուրեն Աբրահամյան, «Հակոբ Մովսես․ «Բանաստեղծությունը՝ Որդին Մարդու», Վեմ, 2023, 4

## Պարգևներ
* Հայաստանի Գրողների միության և Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի «Կանթեղ» մրցանակ
* Ֆրիտյոֆ Նանսեն ոսկե մեդալ
*Մովսես Խորենացու մեդալ (2012)
* ՀՀ պետական մրցանակ «Յոթներորդ որսորդություն» բանաստեղծական ժողավածուի համար, 2015

## Արտաքին հղումներ

* Հակոբ Մովսեսի «Լույս զվարթ» բանաստեղծությունների գիրքը։
* Թադևոս Խաչատրյան. Հակոբ Մովսես. ես-ի զոհաբերման բանաստեղծական կերպը
* Հակոբ Մովսես. երկրում ստեղծվում է մտավորականների օլիգարխիա
* Հակոբ Մովսեսը դասարան․ամ կայքում 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1952 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմաներենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Սիզավետ գյուղում ծնվածներ‎
Կատեգորիա:ՀՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նախարարներ