open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սիսիանի լեռնանցք

**Սիսիանի լեռնանցք**, *Արագլի, Բեչենագի լեռնանցք, Բիչանագի լեռնանցք, Բիչանակի լեռնանցք, Բիչանաղի լեռնանցք, Բիչենագի լեռնանցք, Բիչենակի լեռնանցք, Բիչենաղի լեռնանցք, Բիջենակի լեռնանցք, Բչնաղի լեռնանցք, Բջնաղի լեռնանցք, Սայրադուրք* - լեռնանցք Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Զանգեզուրի լեռնաշղթայի հյուսիսային մասում։ Բարձրություն 2345 մ։ Տարածքը ջրառատ է, ծածկված փարթամ բուսականպւթյամբ։ Այստեղով է անցնում Սիսիան-Նախիջևան (Մ-2 - R-49) 93 կմ-անոց ավտոմայրուղին, որի անցումը դեպի Նախիջևան փակ է։ Սիսիանի լեռնանցքը միմյանց է կապում Որոտանի և Նախիջևանի գետահովիտները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Զանգեզուրի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռնանցքներ
Սոթքի լեռնանցք

**Սոթքի լեռնանցք**, *Զոդի լեռնանցք, Սոդքի լեռնանցք*, լեռնանցք Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի և Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանի սահմանագլխին, Արևելյան Սևանի լեռնաշղթայում՝ 2366&nbsp;մ բարձրության վրա։ Սևանա լճի ավազանը կապում է Թարթառի հովտին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռնագրություն
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության լեռնագրություն
Սպիտակի լեռնանցք

**Սպիտակի լեռնանցք**, *Սիպտակի լեռնանցք*, լեռնանցք Փամբակի լեռնաշղթայի կենտրոնական մասում՝ 2378&nbsp;մ բարձրության վրա՝ Հայաստանի Լոռու և Արագածոտնի մարզերի սահմանագլխին։ Միմյանց է կապում Փամբակի և Քասաղի հովիտները։ Սպիտակի լեռնանցքով է անցնում Ապարան-Սպիտակ ավտոճանապարհը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռնագրություն
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի լեռնագրություն
Սրմանց

**Սրմանց** *Աբոս, Ապա, Ապոս, Ավոս, Բինգյոլ, Բինգյոլդաղ, Բինգյոլկալա, Բյուրակն, Բյուրակնյան լեռ, Կատար երկրի, Պինկյոլ, Պինկյոլտաղ, Սերմանց* — լեռնագագաթ Հայկական լեռնաշխարհում՝ Բյուրական բարձրավանդակի հյուսիս-արևմուտքում։ Բարձրությունը 3250 մ է։ Զառիթափ լանջերով հրաբխային գոյացում է։ Հյուսիս-արևմտյան լանջի բազմաթիվ աղբյուրներից սկզբնավորվում է Արաքս գետը։ Կան հնագույն սառցապատման հետքեր, ձնամերձ գոտու բուսատեսակներ։

Հիշատակել է Ստրաբոնը։ Ոմանք նույնացնում են Հայկական Պարի կամ Մասիսների հետ։

Կիպերտի քարտեզում (Բեռլին, 1910 թ.) սխալմամբ այդպես է կոչված Բինգյոլ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բյուրակն լեռնավահան
Կատեգորիա:Բիթլիսի մարզի լեռներ
Վարդենյաց լեռնանցք

**Վարդենյաց լեռնանցք**, լեռնանցք Վարդենիսի լեռնաշղթայի արևմտյան մասում՝ 2410&nbsp;մ բարձրության վրա՝ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Վարդենյանց լեռնանցքը Սևանի ավազանն Արգիճիի հովտով կապում է Վայքին։ Վարդենյաց լեռնանցքով անցնում է Մարտունի-Եղեգնաձոր ավտոխճուղին։ Այստեղ է գտնվում Օրբելյանների իջևանատունը (նախկինում՝ Սուլեմայի (Սելիմի) քարավանատունը) (XIV դար)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռնագրություն
Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնանցքներ
Սանդուխտասար

**Սանդուխտասար**, *Դիգլելյական, Դիքչափիլաքյանդ, Դիքփիլաքյան, Դիխբիլան, Տիկպիլական*, լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի և Վայոց ձորի մարզերի սահմանագլխին, Վարդենիսի լեռնաշղթայի արևելյան մասում, Մաքենիս գյուղից 12 կմ հարավ։ Բարձրությունը 3454&nbsp;մ է։ Կազմված է պալեոգենի, նեոգենի հրաբխային գոյացումներից։ Կոնաձև է՝ աստիճանաձև զառիթափ լանջերով։ Կան հնագույն սառցապատման ռելիեֆի ձևեր։ Լանդշաֆտը լեռնամարգագետնային է։ Ղ. Ալիշանը հնարավոր Է համարում նույնացնել *Կոթ* կամ *Կոթաքար* լեռը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Ջաջուռի լեռնանցք

**Ջաջուռի լեռնանցք**, լեռնանցք (թամքոց) Շիրակի և Փամբակի լեռնաշղթաների հանգուցակետում՝ 1952 մ բարձրության վրա՝ Շիրակի մարզում։ Շիրակի դաշտը կապում է Փամբակի գոգավորությանը։ Ջաջուռի լեռնանցքով անցնում է Գյումրի-Վանաձոր խճուղին, թունելով՝ Երևան-Թբիլիսի երկաթուղին։ Հաճախակի լինում են մրրիկներ, ձմռան խիստ ձնաբքի ժամանակ երբեմն փակվում է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի լեռնագրություն
Աստղակույտեր

[thumb|250px|[Բազումք, բաց ցրված աստղակույտ, որում գտնվում են կապույտ տաք աստղեր, շրջապատված արտացոլող միգամածությամբ։]]
**Աստղակույտեր**, աստղային համակարգերի տարածված ձևերից, հանդիպում են ինչպես մեր Գալակտիկայում, այնպես էլ արտաքին գալակտիկաներում։ Աստղակույտերը միմյանց հետ ֆիզիկապես կապված աստղերի համեմատաբար սեղմ խմբեր են, որոնք աչքի են ընկնում աստղային մեծ խտությամբ։ Գոյություն ունեն երկու տիպի աստղակույտեր՝ բաց (ցրված կամ գալակտիկ) և գնդաձև։

Բաց աստղակույտերը կազմված են մի քանի տասնյակ կամ հարյուրավոր աստղերից, իսկ գնդաձև աստղակույտերը մի քանի հազար կամ տասնյակ հազարավոր աստղերից։ Հայտնի են շուրջ 600 բաց և 120 գնդաձև աստղակույտեր, որոնց ընդհանուր հավանական թիվը Գալակտիկայում գնահատվում է համապատասխանաբար՝ 30000 և 250։ Աստղակույտերի աստղերը տարածության մեջ շարժվում են միևնույն մեծություն և ուղղություն ունեցող արագություններով։ Այս կարևոր կինեմատիկական առանձնահատկությունը բացահայտվել է մի քանի մոտագույն բաց աստղակույտերի (որոնք ստացել են *շարժվող աստղակույտեր* անունը) սեփական շարժումների ուսումնասիրությամբ։ Բաց և գնդաձև աստղակույտերը իրարից խիստ տարբերվում են ինչպես ֆիզիկական առանձնահատկություններով (աստղերի քանակ, զանգված, աստղային բնակչության բնույթ, չափեր և այլն), այնպես էլ տարածական բաշխման բնույթով։

Գնդաձև աստղակույտերը Գալակտիկայում կազմում են ոլորտային ենթահամակարգ, մինչդեռ բաց աստղակույտերը, ցուցաբերելով դեպի Գալակտիկայի հարթությունը ուժեղ կուտակման տենդենց, կազմում են հարթ ենթահամակարգ։ Այս վերջիև առանձնահատկության պատճառով էլ նրանց երբեմն կոչում են գալակտիկ աստղակույտեր։

## Հայտնաբերումը և դասակարգումը
Աստղակույտերի, իբրև համակարգերի, զարգացման տեսությունը ստեղծել Է Վիկտոր Համբարձումյանը։ Բ. Մարգարյանը ցույց տվեց, որ բաց աստղակույտերի մի զգալի մասը (հետագայում կոչվեցիև Օ տիպի կույտեր) շատ երիտասարդ կազմություններ են և մեծ մասամբ՝ Օ տիպի աստղասփյուռների կորիզներ։ Բացի այդ, նա առաջարկեց աստղակույտերի նոր դասակարգում և հրատարակեց աստղակույտերի առաջին լուսանկարչական ատլասը։ Աստղակույտերի մորֆոլոգիական, կինեմատիկական, դինամիկական առանձնահատկությունների և նրանց աստղային բնակչության կազմի ու բնույթի ուսումնսւսիրությունները մեծապես նպաստեցին աստղերի էվոլյուցիայի մասին բյուրականյան պատկերացման մշակմանը։

## Գրականություն
* Паренаго П. П., Курс звездной астрономии, 3-е издание, переработанное и дополненное, Москва, 1954
* Амбарцумян В. А., К вопросу о динамике открытых скоплений, Научные труды, т. 1, Ереван, 1960
* Маркарян Б. Е., Атлас открытых звездных скоплений, Москва, 1952

Կատեգորիա:Աստղաֆիզիկա
Կատեգորիա:Աստղակույտեր
Տեկորի սարավանդ

**Տեկորի սարավանդ**, սարավանդ Հայկական լեռնաշխարհում, Կարսի սարահարթի հարավարևելյան մասը՝ Տեկոր և Ախուրյան գետերի ու Երասխաձորի խոր կիրճերի միջև։ Բարձրությունը 1200-2000մ է։ Եռանկյունաձև է, հյուսիս-արևելքում՝ հարում է Շիրակի դաշտին։ Մակերևույթը բլրաթմբային է՝ կտրտված ոչ խորը, ժամանակավոր գործող հեղեղատներով ու հովիտներով։ Լանդշաֆտը լեռնատափաստանային է։

Կատեգորիա:Սարավանդներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի սարավանդեր
Լուսնոտություն

**Լուսնոտություն** (սոմնամբուլիզմ, գիշերաշրջություն) ( քուն և  քայլում եմ, թափառում եմ) քնի խանգարում է դանդաղ քնի (NREM) պարասոմնիաների շարքից։ Այն կապված չէ որևէ հոգեկան խանգարման հետ, ինչպես նախկինում կարծում էին։ Քնի առաջնային խանգարում է, որը կարող է հաճախանալ կամ բարդանալ որոշ այլ քնի հետ կապված (քնի օբստրուկտիվ ապնոէ) կամ հոգեբանական խանգարումների կամ սոմատիկ հիվանդությունների ժամանակ, և երբեմն զուգակցվում էպիլեպսիայի որոշ ձևերի հետ և ծանր, հատկապես ինֆեկցիոն, հիվանդությունների ժամանակ։

## Պատճառներ
Լուսնոտության նոպան առաջանում է, երբ տեղի է ունենում ոչ լիարժեք արթնացում և ԿՆՀ-ի քուն ապահովող կենտրոնները դեռ շարունակում են որոշակի գործառույթ կատարել։

## Կլինիկական պատկեր
Լուսնոտության նոպան սկսվում է դանդաղ քնի փուլի խորը ենթափուլից (NREM3-4), ոչ լիարժեք արթնացման պատճառով։ Լուսնոտի աչքերը սովորաբար բաց են լինում։ Նա նստում է անկողնում հետո վեր է կենում անկողնուց, քայլում աննպատակ կամ կեղծ նպատակային բարդ համակարգված գործողություններ է կատարում և առավոտյան այդ մասին սովորաբար բոլորովին չի հիշում։

## Պատմություն
Հնում լուսնոտությունը համարվել է առեղծվածային և աստվածային հիվանդություն։ Մարդիկ երկյուղել են լուսնոտներից, հավատալով, որ նրանք կարող են քայլել տանիքի եզրերով կամ գուշակել ապագան։ Հաճախ կապել են հոգեկան հիվանդության հետ։

## Տարածվածություն
Լուսնոտությունը բավական տարածված երևույթ է։ ԱՄՆ-ի Քնի Ազգային Հիմնադրամի տվյալների համաձայն ԱՄՆ-ում լուսնատությունը տարածված է երեխաների ու դեռահասների մոտ 1-2%-ի մոտ։ Երեխաների մոտ լուսնոտությունը հանդիպում է բավական հաճախ, սակայն զարգացմանը զուգընթաց սովորաբար դադարում է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քնի խանգարումներ
Կատեգորիա:Քուն
Տվարածատափի դաշտ

**Տվարածատափի դաշտ** (Կարայազի դաշտ), սեղանաձև սարավանդ Հայկական լեռնաշխարհում՝ Արաքսի վերին հոսանքի ավազանում՝ Բյուրակն և Այծպտկունք լեռնազանգվածների միջև։ Երկարությունը 40&nbsp;կմ է, լայնությունը՝ 15&nbsp;կմ, բարձրությունը՝ 1400-1600 մ։ Կլիման ցամաքային է, ամառը՝ զով, ձմեռը՝ ցուրտ։ Տարեկան տեղումները՝ 500-600 մմ։ Լանդշաֆտը լեռնատափաստանային է։

Կատեգորիա:Սարավանդներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի սարավանդեր
Այրա Կաալ

**Այրա-Վիլհելմինա Կաալ** (իսկական անունը՝ *Այրա Հոուն*, , ), էստոնացի գրող, բանաստեղծուհի, լրագրող։ Էստոնական ԽՍՀ վաստակավոր գրող (1971)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է գյուղացու ընտանիքում։ 1940 թ. ավարտել է Տարտուի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին եղել է լրագրող։ 1945—1950 թթ. մարքսիզմ-լենինիզմ է դասավանդել Տարտուի համալսարանում։

1944 թվականից Էստոնիայի գրողների միության անդամ է։

1940 թվականից կոմունիստական կուսակցության անդամ է։ 1951 թվականին հեռացվել է կուսակցությունից, սակայն 1956 թ. վերականգնվել է կոմկուսի շարքերում։

1980 թվականին Այրա Կաալն այն 40 մտավորականների շարքում էր, ովքեր ստորագրեցին էստոներենի պահպանության համար գրված բաց նամակը։

Մահացել է 1988 թվականին Տարտուում։

## Ստեղծագործությունը
Այրա Կաալը հեղինակ է մի շարք էսսեների, ճանապարհորդական նոթերի, վեպերի, պիեսների, բանաստեղծությունների ժողովածուների, ինչպես նաև հայրենի բնակավայրի՝ Սաարրեմաա կղզու մասին քնարական-հրապարակախոսական էսքիզների։

Ակտիվ ստեղծագործել սկսել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Նրա բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն լույս է տեսել 1945 թվականին։

Այրա Կաալի բանաստեղծություններում արտացոլում են գտել պատերազմի դժվարությունները, հետպատերազմյան տարիների աշխատանքն ու պայքարը հանուն խաղաղության։ Նրա բանաստեղծություններն աչքի են ընկնում քաղաքական երանգներով, փիլիսոփայական բովանդակությամբ։

## Ստեղծագործություններ
* Բանաստեղծությունների ժողովածուներ.
** «Չեմ տա զենքը» («Ma ei anna relva käest», 1945),
** «Հաղթանակի հրթիռ» («Võidurakett», 1948),
** «Ազատ հայրենիք» («Vaba kodumaa», 1950),
** «Ծովային քամիներ» («Meretuuled», 1958),
** «Ընտիր բանաստեղծություններ» (1961)
** "Üks tigu ilma majat"a (1968)
** «Pihlakad mere ääres» (1971)
** «Hetked merega» (1976)
** «Saaks kord seda imet veel vaadata» (1981)

## Էսսե
* «Մարդն ու կնոջ հոգեբանությունը» («Mehe ja naise psühholoogiast», 1936)

## Հումորային վեպ
* «Մայրիկն ու ես» («Mamma ja mina», 1939, ""Reet Ueilu"" կեղծանունով)

## Ճանապարհորդական նոթեր
* «Հնդկաստան» («Muljeid ja mõtteid India sõidult», 1958)
* «Չինաստան» («Pilk tänapäeva Hiinasse», 1961)
* «Հայաստան» («Esimest korda Armeenias», 1964)

## Արձակ ստեղծագործություններ
* «Teelahkmel» (1956)
* «Kodunurga laastud» (երեք հատորով, 1966, 1970, 1978)
* «Seitse tõtt ja seitse valet» (1986) և այլն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Այրա Կաալ

Կատեգորիա:Էստոնացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Էստոնացի բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Էստոնացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Տարտուի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Խաչաղբյուր (գետ)

**Խաչաղբյուր**, գետակ Լոռու և Տավուշի մարզերի սահմանագլխին, Խաչաղբյուր լեռան հյուսիսարևելյան լանջին, Ահնիձոր գյուղից 4 կմ արևելք։

## Պատկերասրահ

Խաչաղբյուր գետը 02.jpg|Խաչաղբյուր գետը
Խաչաղբյուր գետը.jpg|Խաչաղբյուր գետը
Խաչաղբյուր գետի ջրվեժը.jpg|Խաչաղբյուր գետի ջրվեժը
Բնական կամուրջը Խաչաղբյուր գետակի վրա.jpg|Բնական կամուրջը Խաչաղբյուր գետակի վրա
Լաստիվերի Խաչաղբյուր գետը.jpg|Լաստիվերի Խաչաղբյուր գետը
Խաչաղբյուրի սահանքներից.jpg|Խաչաղբյուրի սահանքներից


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր
Խաչաղբյուր (լեռ)

**Խաչաղբյուր**, լեռնագագաթ Հայաստանի Լոռու և Տավուշի մարզերի սահմանագլխին, Գուգարաց լեռներում, Ահնիձոր գյուղից 2,5 կմ արևելք։ Ունի 2119 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռներ
Խաչաղբյուրիջուր

**Խաչաղբյուրիջուր**, գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Վարդենիսի լեռների հյուսիսային լանջերից և Արծվանիստ գյուղում ձախից միախառնվում Կոթիկ գետին։ Երկարությունը 10 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Կոթիկ գետի վտակներ
Կոթիկ

**Կոթիկ**, *Ալաչալու, Ալիչալուչայ, Ալուչալուչայ, Արծվանիստ Կթանոց, Կոթիկ աղբյուր, Վանավանի ջուր, Վանավանուց ձորակ* (վերին հոսանքում՝ Մայրառու), գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում՝ Սևանա լճի ավազանում։

Սկիզբ է առնում Վարդենիս լեռնագագաթի հյուսիսային լանջերից՝ 3200 մ բարձրությունից և Արծվանիստ գյուղի մոտ թափվում Սևանա լիճ։ Երկարությունը 20 կմ է, ջրհավաք ավազանը՝ 86 կմ²։

Գետահովիտը վերին հոսանքում V-աձև է, միջինում՝ Ս-աձև։ Սնումը հիմնականում ստորերկրյա (61%) է, վարարումը՝ գարնանը։ Տարեկան միջին ծախսը 0, 6 մ³/վ է։ Ջրերն օգտագործվում են ոռոգման նպատակով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Սևանա լճի ավազանի գետեր
Անտառուտ (լեռ, Տավուշ)

**Անտառուտ**, լեռնագագաթ Հայաստանի Տավուշի մարզում, Գուգարաց լեռների համակարգում, Խաչաղբյուր գետի ձախափնյակում, Ահնիձոր գյուղից 9 կմ արևելք։ Ունի 2027 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռներ
Ցուլասար

**Ցուլասար**, լեռնագագաթ Հայաստանի Շիրակի մարզում, Լոռու և Շիրակի մարզերի սահմանամերձ գոտում, Շիրակի լեռներյում, Կաքավասար գյուղից 3 կմ հարավ։ Բարձրությունը 2555&nbsp;մ է։ Հանդիսանում է լեռնաշղթայի ամենաբարձր կետը։ Տեղադրման կոորդինատներ ։ Կազմված է պալեոգենի և նեոգենի հրաբխանստվածքային և հրաբխային գոյացություններից։ Լանջերը զառիթափ են՝ կտրտված հեղեղատներով։ Լանդշաֆտը լեռնամարգագետնային է։ Ցուլասարի արևմտյան լանջերից սկիզբ է առնում Չիչկան գետի ձախ՝ Տոպար վտակը, հարավային լանջից՝ Այլաձոր գետը, իսկ հարավ-արևելյան լանջից՝ Փամբակի ձախ վտակ Լուսաղբյուրը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի լեռներ
Ուրասար (լեռ)

**Ուրասար**, *Ագլագան, Ագլգան Առաջին, Աղլախան, Աղլաղան, Ուռասար*, լեռնագագաթ Հայաստանի Լոռու մարզում, Գոգարանց լեռների արևելյան մասում, Գոգարան լեռնագագաթից 6 կմ հարավ-արևելք, Գյումրի քաղաքից 30 կմ հյուսիս-արևելք, Սարալանջ գյուղից 12 կմ։

Բազումի լեռնաշղթայի ամենաբարձր գագաթն է։ Բարձրությունը 2992 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռներ
Սուրեն Այվազյան (բժիշկ)

**Սուրեն Այվազյան** (), հայազգի բժիշկ։

Ծնվել է 1920 թ․ Ստեփանավանի շրջանի Հայդարբեկ (Սվերդլով) գյուղում։ 1927-1938 թթ. սովորել է Թբիլիսիի միջնակարգ դպրոցում։ Այնուհետև ուսումը շարունակել է Երևանի բժշկական ինստիտուտում, և 1942 թ. գերազանց առաջադիմությամբ ավարտել է այն։ Նույն թվականին անցել է զինվորական ծառայության և մասնակցել Հյուսիսային Կովկասի ռազմաճակատի տարբեր հատվածներում մղվող մարտերին։

1942-1943 թթ. եղել է 106-րդ առանձին լեռնահրաձգային ալպինիստական ջոկատի և 42-րդ զրահագնացքների դիվիզոնի ավագ բժիշկը։

Պատերազմի ավարտից հետո որպես ավագ բժիշկ ծառայել է սովետական բանակում։

1957-1970 թթ. աշխատանքի է անցել Հունգարիայում՝ սկզբից որպես նևրոպաթոլոգ, ապա՝ բժշկական ստորաբաժնի հրամանատար։

1970 թ. հիվանդության պատճառով զորացրվել է, սակայն մինչև 1982 թ. որպես նևրոպաթոլոգ աշխատել է Երևանի կենտրոնական ուսանողական պոլիկլինիկայում։

Սուրեն Այվազյանը մահացել է Երևանում, 62 տարեկան հասակում։

Սուրեն Այվազյանը պարգևատրվել է մեկ տասնյակ մեդալներով և արժանացել Հայկական ՍՍՀ վաստակավոր բժշկի բարձր ու պատվավոր կոչման։

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:1920 ծնունդներ
Կատեգորիա:1982 մահեր
Կատեգորիա:Ստեփանավան քաղաքում ծնվածներ
Բարդենուտ

**Բարդենուտ**, լեռ Հայաստանի Արարատի մարզում, Գեղամա լեռների հարավային մասում, Խոսրովի անտառ արգելոցի տարածքում, Գառնի գյուղից հարավ։ Տեղադրման կոորդինատներ ։ Ունի 1595 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի մարզի լեռներ
Իծասար

**Իծասար**, լեռնագագաթ Արարատի մարզում, Իծասարի լեռներում, Խոսրովի անտառ արգելոցի տարածքում, Ազատ գետի ձախափնյակում։ Ունի 1926 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Իծասար լեռնագագաթը mapcarta կայքում

Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Իծասարի լեռներ

**Իծասարի լեռներ**, լեռնաշղթա Հայաստանի Արարատի մարզում, Խոսրովի անտառ արգելոցի տարածքում, Գառնի գետի ձախափնյակում։ Ամենաբարձր գագաթը Իծասար լեռն է, որը ունի 1926 մ բարձրություն։ Լեռնաշղթայի երկարությունը 3,5 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի մարզի լեռնաշղթաներ
Հողասար

**Հողասար**, լեռ Հայաստանի Արարատի մարզում, Խոսրովի անտառ արգելոցի տարածքում, Նարեկ գյուղից 6 կմ արևելք։ Ունի 1632 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Գեղամա լեռնաշղթա
Նարեկ (այլ կիրառումներ)

**Նարեկ** կարող է նշանակել՝
* Նարեկ (անձնանուն), հայկական անձնանուն։
* Նարեկ (Արարատի մարզ), գյուղ Արարատի մարզում։
* Նարեկ (Վանի գավառ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում՝ Վանա լճի հարավային մասում։
* Նարեկ, Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» աղոթագրքի ժողովրդական անվանումը։
Պարասոմնիա

**Տարաքնություն** ( - քուն) քնի խանգարման տեսակ են, որոնք ներառում են ոչ նորմալ շարժումները, վարքը, հույզերը, ընկալումները և երազները քուն մտնելու, քնի, քնի փուլերի արանքներում կամ արթնանալու ընթացքում։

= Տեսակներ =
## Գիշերային մղձավանջներ

Վառ երազներ են, որոնք կարող են առաջացնել վախ, սարսափ կամ անհանգստություն։ Սովորաբար մղձավանջից հետո մարդը կտրուկ արթնանում է և կարող է մանրամասն նկարագրել երազի բովանդակությունը։ Մղձավանջից հետո հաճախ դժվար է կրկին քուն մտնել։ Մղձավանջի պատճառները տարբեր են․ հիվանդություններ, անհանգստություն, հարազատ մարդու կորուստ, բժշկական դեղերի ընդունման հետևանք։

## Գիշերային վախեր
Քնի խանգարում, որը բնութագրվում է ուժեղ վախի զգացումով կտրուկ արթնացմամբ։ Մարդը նստում է անկողնում կամ վեր է թռնում, գոռում է, թափ տալիս ձեռքերը, քայլում է սենյակում կամ տանը։ Աչքերը լայն բացած են, մեծանում է սրտի կծկումների հաճախականությունը, քրտնարտադրությունը, մարդը դողում է։ Նոպան կարող է տևել մեկից մի քանի րոպե։ Այդ վիճակում գտնվող մարդու հետ խոսել դժվար է, քանի որ նա չի գիտակցում ուրիշների ներկայությունը։ Որոշ ժամանակ անց մարդը կրկին քուն է մտնում և, որպես կանոն, հաջորդ առավոտ ոչինչ չի հիշում։ Գիշերային վախերը առաջանում են քուն մտնելուց հետո մեկից չորս ժամ հետո, երբ գերակայում է քնի խորը փուլը։

Քնի խանգարում ունեցող մարդիկ կարող են վնասել իրենք իրենց կամ ուրիշներին, քանի որ կարող են ակամա կտրուկ շարժումներ անել ոտքերով և ձեռքերով։ Գիշերային վախեր 3-5 տարեկանում առկա են երեխաների 5%֊ի մոտ։

Սուր հուզական լարվածությունը և/կամ ալկոհոլի չարաշահումը բարձրացնում է գիշերային վախերի առաջացումը մեծահասակների մոտ։

## Լուսնոտություն
thumb|Կտուրին նստած լուսնոտի քանդակ

Քնի խանգարում է, որն առաջանում է այն ժամանակ, երբ ԿՆՀ-ի արգելակումը քնած ժամանակ չի տարածվում շարժողական ֆունկցիաներն ապահովող գլխուղեղի հատվածների վրա։ Լուսնոտության նոպան սկսվում է դանդաղ քնի խոր փուլից ոչ լրիվ արթնացման ժամանակ։ Լուսնոտի աչքերը սովորաբար բաց են։ Նա քնած ժամանակ խոսում է, նստում անկողնում կամ ավելի արտահայտված դեպքերում վեր է կենում անկողնուց, քայլում աննպատակ կամ երազի ազդեցությամբ, երբեմն կատարում բարդ համակարգված գործողություններ և առավոտյան այդ մասին աղոտ է հիշում կամ բոլորովին չի հիշում։

## Մշուշված գիտակցությամբ արթնացում
Առաջանում է քնից արթնանալու պահին կամ անմիջապես արթնանալուց հետո։ Հիմնական ախտանիշներն են․ դանդաղեցված խոսքը, խառը մտածողությունը, հիշողության խանգարումները, հարցերի և խնդրանքների նկատմամբ ոչ հստակ պատասխանները։

Խոսքը անկապ է, շարահյուսորեն չձևակերպված։ Առկա են շարժողական գրգռվածություն, ապակողմնորոշում տեղի և ժամանակի մեջ։ Տևում է մի քանի րոպեից մինչև մի քանի ժամ։ Սեփական վիճակի մասին հիշողությունը առավոտյան պահպանվում է։

Մեծահասակների մոտ հազվադեպ արձանագրվում են ոչ ադեկվատ վարքային ռեակցիաներ՝ արգեսիա կամ չարացածություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քնի խանգարումներ
Կատեգորիա:Հոգեբուժական ախտորոշում
Կոծկասար

**Կոծկասար**, լեռ Հայաստանի Արարատի մարզում, Խոսրովի անտառ արգելոցի տարածքում, Մանկուկ գետի աջափնյակում, Ուրցաձոր գյուղից 10 կմ հյուսիս-արևելք։ Ունի 1753 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի մարզի լեռներ
Քառագագաթ

**Քառագագաթ**, լեռ Հայաստանի Արարատի մարզում, Գեղամա լեռների համակարգում, Խոսրովի անտառ արգելոցի տարածքում, Ուրցաձոր գյուղից 15 կմ հյուսիս։ Ունի 1948 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի մարզի լեռներ
Շողերի լեռներ

**Շողերի լեռներ**, լեռնաշղթա Հայաստանի Արարատի մարզում, Գեղամա լեռների հարավարևմտյան կողմում, Խոսրովի անտառ արգելոցի տարածքում, Ուղտուակունք գետի աջափնյակում։ Ամենաբարձր գագաթը Շողեր լեռն է, որը ունի 2356 մ բարձրություն։ Լեռնաշղթայի երկարությունը 2 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի մարզի լեռնաշղթաներ
Կոլտնտեսությունների համագումար (1928)

**Կոլտնտեսությունների համագումար ([[1928]])**, Հայաստանում։ Կայացել է Երևանում, նոյեմբերի 17-21-ը։ Նպատակն էր ամփոփել կոլտնտեսային շարժման առաջին արդյունքները։ Մասնակցում էին Հայաստանի 80 կոլտնտեսությունների (գյուղացիական տնտեսությունների 1, 1%) ներկայացուցիչներ։ Քննարկվեցին Հայգյուղկոոպի կոլտնտսեկցիայի հաշվետվությունը, կոլտնտեսություններում աշխատանքի կազմակերպման, վարձատրության և միջոցների կուտակման մասին զեկուցումը։ Որոշում ընդունվեց կազմակերպել Հայաստանի կոլեկտիվ տնտեսությունների միություն (Կոլտնտկենտրոն)։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ
Կատեգորիա:1928
Կոլտնտեսությունների համագումար (1931)

**Կոլտնտեսությունների համագումար ([[1931]])**, Հայաստանում։ Կայացել է Երևանում, մարտի 5-8-ը։ Մասնակցում էին 625 կոլտնտեսությունների ներկայացուցիչներ (գյուղացիական տնտեսությունների 18%)։ Քննարկվել են Կոլտնտկենտրոնի հաշվետվությունը, անասնաբուծության զարգացման և կադրերի պատրաստման խնդիրների մասին զեկուցումները։ Ընտրվել են Կոլտնտկենտրոնի ղեկավար մարմիններ (վարչություն և վերստուգիչ հանձնաժողով)։ Կոլտնտեսությունների համագումարը նպաստել է ՀԽՍՀ-ում կոլտնտեսային շարժման ընդլայնմանը։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ
Կոլումբիացիներ

մինի|Կոլումբիացի երիտասարդներ
**Կոլումբիացիներ** (), Կոլումբիայի հիմնական բնակչությունը (ավելի քան 21 միլիոն, 1971)։ Խոսում են իսպաներեն։ Կազմավորվել են երեք հիմնական էթնիկական տարրերից՝ հնդկացիներից, իսպանացիներից և սևամորթներից (XVII դարի վերջին Աֆրիկայից բերվել են իբրև ստրուկներ)։ Հետագայում միացել են Իտալիայից, Գերմանիայից և Եվրոպայի մյուս երկրներից ներգաղթածները։ Կոլումբիացիները մեծ մասամբ խառնածիններ են (սպիտակների և հնդկացիների խառնուրդ), մնացածները՝ կրեոլներ (իսպանական վերաբնակների հետնորդներ), մուլատներ (եվրոպոիդների և սևամորթների խառնուրդ), նեգրեր։ Բուն հնդկացիների քանակը 300-400 հազար է։ Հավատացյալները գլխավորապես կաթոլիկներ են։ Հիմնականում աշխատում են գյուղատնտեսության մեջ (մշակում և արտահանում են սուրճ, բանան, շաքարեղեգ, բամբակ, զբաղվում անասնապահությամբ), մասամբ՝ նավթի, ոսկու, պլատինի, սննդի և այլ ձեռնարկություններում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոլումբիայի բնակչություն
Կատեգորիա:Կոլումբիացիներ
Կոլումբիական սարավանդ

[մինի|[Կոլումբիա (գետ)|Կոլումբիա գետը]]
**Կոլումբիական սարավանդ** (), ԱՄՆ-ի հյուսիս-արևմուտքում, Կասկադյան և ժայռոտ լեռների միջև՝ 700-1000 մ բարձրության վրա։ Տարածությունը մոտ 500 հազար կմ² է։ Մակերևույթը հարթ է, թույլ ալիքավոր՝ մասնատված Կոլումբիա (900 մ) և Սնեյկ գետերի (1500 մ խորության) կանիոններով։ Գերակշռում է ճմախոտային բուսականությունը։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի աշխարհագրություն
Շողեր

**Շողեր**, լեռնագագաթ Հայաստանի Արարատի մարզում, Շողերի լեռներում, Խոսրովի անտառ արգելոցում, Ուղտուակունք գետի աջափնյակում, Ուրցաձոր գյուղից 18 կմ հյուսիս-արևելք։ Ունի 2356 մ բարձրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Արարատի մարզի լեռներ
Կոլումբարիում

մինի
**Կոլումբարիում** (, սկզբնական նշանակությունը՝ աղավնատուն,  - աղավնի), աճյունասափորների զետեղարան։ Հին Հռոմում կոլումբարիումները ներսում կիսաշրջանաձև խորշերի շարքերով, ստորգետնյա կամ վերգետնյա, 1-3 հարկ բարձրությամբ կառույցներ էին (օրինակ, մ.թ.ա. 1-ին դարում Ապիյան ճանապարհին կառուցված, որմնանկարներով, թանկարժեք խճապատկերներով ու զարդերով ճոխացված կոլումբարիումը, որը հայտնաբերվել է 1726 թվականին)։ Հռոմեական կոլումբարիումները սովորաբար ամբողջովին կամ մասամբ եղել են ընդգետնյա։ Ներկայիս կոլումբարիումները կից են գերեզմանատներին և դիակիզարաններին։ 1957 թվականին Երևանի Նոր Արեշ թաղամասում հայտնաբերվել է մ.թ.ա. I հազարամյակի 1-ին քառորդի ուրարտական կոլումբարիում։

## Պատկերասրահ

Image:Lawnton-columbarium-wall.JPG|Կոլումբարիումի պատ՝ դատարկ խորշերով
Image:Columbarium at Père-Lachaise Cemetery.jpg|Դրվագ Փարիզի Պեր Լաշեզ գերեզմանատան կոլումբարիումից
Image:Ebingen_Kolumbarium.jpg|Ժամանակակից կոլումբարիում գերմանական Էբինգեն քաղաքում
Image:Oakland-columbarium-s.jpg|ԱՄՆ Կալիֆոռնիա նահանգի Օքլենդ քաղաքի մատուռի կոլումբարիումի ներսը (որոշ աճյունասափորներ գրքի տեսք ունեն)
Image:Columbarium at ArlingtonNationalCemetery.JPG|ԱՄՆ Վիրջինիա նահանգում գտնվող Առլինգտոնի ազգային գերեզմանատան կոլումբարիումը
File:Columbarium and Funerary Chapel, Church of the Good Shepherd.jpg|ԱՄՆ Փենսիլվանիա նահանգի Ռոզմոնթ քաղաքի «Բարի հովիվ» եպիսկոպոսական եկեղեցու կոլումբարիումը
File:Columbarium Blera.jpg|Էտրուսկյան կոլումբարիում Իտալիայի Բլերա քաղաքի մերձակա *Cava Buia* քարանձավում 
File:Takidani-hudoumyououji-Nokotsudo.jpg|Ճապոնական ավանդական կոլումբարիում Օսակայի *Takidani Fudōmyō-ō* տաճարում
File:1.3-Nan Tien Temple.jpg|Չինական ոճի ժամանակակից կոլումբարիում Ավստրալիայի Վոլոնգոնգ քաղաքի Նան Տիեն տաճարում
PikiWiki Israel 12061 Colombarium cave in Hirbat Midras.jpg|Քարանձավային կոլումբարիում իսրայելական Հիրբաթ Միդրաս հնավայրում


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Kammerer Grothaus H. Camere sepolcrale de’ liberti e liberte di Livia Augusta ed altri Caesari // Mélanges de l'École française de Rome. Antiquité. — T. 91. —1979. — P. 315—342
* Toynbee J. M. C. Death and Burial in the Roman World. — Baltimore, 1996
* Borg B. E. Crisis and Ambition. Tombs and Burial Customs in Third-Century AD Rome. — Oxford, 2013
* Borbonus D. Columbarium Tombs and Collective Identity in Augustan Rome. — Cambridge, 2014
* Сергеенко М. Е. Колумбарий Статилиев Тавров // Вестник древней истории. — 1964. — № 4

## Արտաքին հղումներ
* Photographs and commentary on ancient Roman columbaria
* Columbarium with inner ossuary
* 

Կատեգորիա:Թաղում
Կոլումբիայի կոմունիստական կուսակցություն

**Կոլումբիայի կոմունիստական կուսակցություն** (), կոմունիստական կուսակցություն Կոլումբիայում։

Հիմնվել է 1930 թվականին՝ 1920-ական թվականների կեսին ստեղծված Կոլումբիայի հեղափոխական սոցիալիստական կուսակցության հիման վրա։ 1935 թվական մտել է Կոմունիստական ինտերնացիոնալի (Կոմինտերն) կազմի մեծ։ ԿԿԿ ծրագիրը (ընդունվել է 1966 թ., X համագումարում) նախատեսում էր երկրում իրականացնել այսպես կոչված՝ *«հակաիմպերիալիստական, հակալատիֆունդիական, ժողովրդա-դեմոկրատական հեղափոխություն»*, որը պետք է հանդիսանար սոցիալիստական հեղափոխությանն անցնելու առաջին քայլը։

Բարձրագույն մարմինը համագումարն է, համագումարների միջև ընկած ժամանակաշրջանում՝ Կենտկոմը, որն իր կազմից ընտրում է գործկոմ և քարտուղարություն։ ԿԿԿ ներկայացուցիչները մասնակցել են կոմունիստական և բանվորական կուսակցությունների միջազգային խորհրդակցություններին (1957, 1960, 1969, Մոսկվա) և հավանություն են տվել ընդունված փաստաթղթերին։

ԿԿԿ կենտրոնական օրգանն է «Վոս» («Voz») թերթը

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Կոլումբիայի կուսակցություններ
Կատեգորիա:Կոմունիստական կուսակցություններ
Կոլումբիայի համալսարան

**«Կոլումբիա» համալսարան** (), ԱՄՆ-ի առաջատար բուհերից։ Ստեղծվել է Նյու Յորքի Քինգս կոլեջի (Թագավորական կոլեջ, 1754 թվականից) հիման վրա։ 1758 թվականից Քինգս կոլեջը սկսել է շնորհել գիտական աստիճաններ։ 1784 թվականին մտել է Նյու Յորք նահանգի համալսարանի կազմի մեջ և վերանվանվել «Կոլումբիա» քոլեջ, 1787 թվականին դարձել է ինքնուրույն բուհ։

1912 թվականին նրան շնորհվել է համալսարանի կարգ։ «Կոլումբիա» համալսարանի կազմի մեջ են (1971)՝ «Կոլումբիա» քոլեջը, քաղաքական գիտությունների, փիլիսոփայության, մաթեմատիկայի և բնական գիտությունների, բժշկական ֆակուլտետները, իրավունքի, տեխնիկայի և կիրառական գիտությունների, ճարտարագիտական, գրադարանային գործի, ատամնաբուժական, արվեստների, հասարակական աշխատանքի և դիպլոմավոր մասնագետների դպրոցները։ «Կոլումբիա» համալսարանին կից են իգական Բարնարդ կոլեջը, մանկավարժական և դեղագործական կոլեջները, 26 մասնագիտացված ինստիտուտներ, հետազոտական կենտրոններ և գիտական ծրագրեր, որոնք զբաղվում են առանձին պրոբլեմների ու ռեգիոնների ուսումնասիրմամբ։ Կոլումբիայի համալսարանն ունի հայագիտական ամբիոն (1965 թվականից)։

Դասավանդվում են արվեստի պատմություն, հայոց լեզու, հայ գրականության պատմություն, հայ ժողովրդի պատմություն։ Դասախոսում են Ն. Գարսոյանը (ամբիոնի վարիչ), Գ. Մաքսուդյանը։ Ամբիոնը հրատարակում է հայագիտական ուսումնասիրություններ, կատարում թարգմանություններ։ 1971-1972 ուսումնական տարում «Կոլումբիա» համալսարանում սովորել է 17 հազար մարդ, աշխատել՝ 5, 5 հազար դասախոս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համալսարաններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան համալսարանների ասոցիացիա
Չորս

մինի|աջից|190px|Գծագրական թղթի ձևաչափերը։
**Չորս** (**4**), բնական թիվ է, գտնվում է 3-ի և 5-ի միջև։
* Չորսն են՝
:* տարվա եղանակները` գարուն, ամառ, աշուն, ձմեռ։
:* աշխարհի հիմնական կողմերը` հյուսիս, հարավ, արևելք, արևմուտք։
:* քառանկյունիների, այդ թվում` քառակուսու, շեղանկյունու կողմերը և անկյունները։
:* Գալիլեյան արբանյակները` Իո, Եվրոպա, Գանիմեդ, Կալիստո։
## Մաթեմատիկայում
* կարգային թիվը՝ **չորրորդ**
* առաջին բաղադրյալ թիվն է։
* 4=2+2=2×2=22
## Այլ բնագավառներում
* ամենագործածական A4 ձևաչափի թղթի չափսերն են՝ 210×297 մմ
* չորսը՝
:* բերիլիումի ատոմային թիվն է
* հայերենի այբուբենի տառերով գրելաձևը՝ Դ
* համացանցում 4 (անգլերեն` *four*) թիվը կարող է գործածվել *for* («համար») բառի իմաստով՝ 4U=for you (քեզ համար)։
* շաբաթվա չորրորդ օրվա անունն է՝ հինգշաբթի։
* չորստակ ծալված է համարվում երկու անգամ փոխուղղահայաց ուղիղներով ծալված թուղթը։
* 04-ը Ֆրանսիայի Վերին Ալպերի Պրովանս դեպարտամենտի կարգային թիվն է։
Կոլումբիտ

մինի
**Կոլումբիտ** (, նիոբիումի ԱՄՆ-ում օգտագործվող անունը), միներալ կոլումբիտ-տանտալիտ խմբից։ Այդ խմբի միներալներն առաջացնում են իզոմորֆ շարք՝ կոլումբիտ (Fe, Mn) Nb2O6-տանտալիտ (Fe, Mn) Ta2O6։ Կոլումբիտի տարբերակներն են՝ տանտալոկոլումբիտը (20—40% Ta2O5), ֆերոկոլումբիտը (FeO։ MnO>3։ l), մանգանոկոլումբիտը MnO։ FeO>3։ l և այլն։ Բյուրեղագիտական համակարգը ռոմբային է։ Առաջացնում է պրիզմատիկ, թերթավոր բյուրեղներ։ Գույնը՝ երկաթի սևից մինչև գորշ սև։ Կարծրությունը՝ 6-6, 5, խտությունը՝ 5200-7900 կգ/մ3։ Հանդիպում է պեգմատիտներում։ Նիոբիումի ստացման հանքանյութ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միներալներ
Փամբակի լեռնանցք

**Փամբակի լեռնանցք**, *Վարդնավի լեռնանցք*, լեռնանցք Հայաստանի Լոռու և Արագածոտնի մարզերի սահմանագլխին, Փամբակի լեռնաշղթայում, 2152&nbsp;մ բարձրության վրա։ Փամբակի հովիտը Ջրաշեն-Ծիլքար ճանապարհով կապում է Արագածոտնի մարզին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռնագրություն
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի լեռնագրություն
Քաշաթաղ (լեռ)

**Քաշաթաղ**, լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի և Ադրբեջանի սահմանագլխին, Արեգունու և Սևանի լեռնաշղթաների հանգուցակետում, Ճամբարակ քաղաքից 12 կմ հարավ-արևելք։ Բարձրությունը 2901&nbsp;մ է։ Կազմված է կավճի հրաբխային ապարներից։ Ժայռոտ ու քարքարոտ է, լանդշաֆտը՝ լեռնամարգագետնային։ Ունի գստիկոզ, լերկ ու խիստ մասնատված լանջեր, որոնց վրա կան քարացրոններ։ Հյուսիսային լանջերից սկիզբ է առնում Գետիկ գետակը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեռնագագաթներ
Ջորջ Կաննինգ

**Զորջ Կաննինգ** (, ), Մեծ Բրիտանիայի պետական գործիչ, Տորիների կուսակցության ղեկավարներից, 1793 թվականից՝ խորհրդարանի անդամ, 1807-1809 թվականներին և 1822-1827 թվականներին՝ արտաքին գործերի նախարար։

1814-1816 թվականներին՝ դեսպան Լիսաբոնում, 1827 թվականին՝ վարչապետ։

Եղել է Մեծ Բրիտանիայի արտաքին քաղաքականության ճկուն ղեկավարներից մեկը։ Արտահայտելով իր հեգեմոնիան Եվրոպայում հաստատելու անգլիական բուրժուազիայի ձգտումը՝ Կաննինգը հակադրվել է Սրբազան դաշինքի երկրների քաղաքականությանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության վարչապետներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փաստաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պետական գործիչներ
Քաջարանի լեռնանցք

**Քաջարանի լեռնանցք**, *Կապուջիղի լեռնանցք, Կապուտջուղի լեռնանցք, Կապուտջիղի լեռնանցք, Ղափուջիղի լեռնանցք*, լեռնանցք Հայաստանի Սյունիքի մարզում՝ Զանգեզուրի լեռնաշղթայի Կապուտջուղ լեռնագագաթից հարավ՝ 3280 մ բարձրության վրա։ Քաջարանի լեռնանցքով է անցնում Կապան-Նախիջևան ճանապարհը։ Լեռնանցքը Ողջի գետի հովիտը կապում է Գիլանչայ գետի հովտին։ Ձմռան ամիսներին փակվում է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Զանգեզուրի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռնանցքներ
Հինգ

**5** (**հինգ**), բնական թիվ է, գտնվում է 4-ի և 6-ի միջև։
* Հինգն են՝
:* օլիմպիական խաղերի պատկերանշանի օղակները;
## Մաթեմատիկայում
* կարգային թիվը՝ **հինգերորդ**
* առաջին երկու պարզ թվերի գումարն է՝ 5=2+3;
## Այլ բնագավառներում
* A5 ձևաչափի թուղթ՝ 148×210 մմ
* հինգը՝
:* բորի ատոմային թիվն է
* հայերենի այբուբենի տառերով գրելաձևը՝ Ե
* շաբաթվա հինգերորդ օրվա անունն է՝ ուրբաթ։
* հինգշաբթին շաբաթվա չորրորդ օրն է։
* 5-աստղանի հյուրանոցը համարվում է սպասարկման բարձրագույն կարգ;
* Պենտագոնը (անգլերեն` Pentagon, թարգմանաբար` *հնգանկյուն*) ԱՄՆ պաշտպանության նախարարության անունն է։
* 05-ը Ֆրանսիայի Վերին Ալպեր դեպարտամենտի կարգային թիվն է։

## Մշակույթ
* Հինգերորդ տարրը (անգլերեն՝ *Fifth element*), 1997 թ. նկարահանված գիտա-ֆանտաստիկ ֆիլմ։
Կամբիկ

**Կամբիկ** *Կամրիկ, Կամրիկ  անապատ*, միջնադարյան վանք Լեռնային Կիլիկիայի բերդաքաղաքների մոտ։ Նույն բերդաքաղաքի հոգևոր առաջնորդի նստավայրը։ Ունեցել է Սուրբ Աստվածածին, Սուրբ Առաքելոց, Սուրբ Պետրոս և Պողոս և Սուրբ Նշան անունով եկեղեցիներ։ 13-14-րդ դարերում Կամբիկում գրվել են բազմաթիվ ձեռագիր աշխատություններ։ Դրանցից մեկը պահվում է Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։

Կատեգորիա:13-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ադանայի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Ադամելիտ

**Ադամելիտ**, ալկալային խմբի գրանիտային ապար՝ կազմված հիմնականում պլագիոկլազ, քվարց, կալիումական դաշտային սպաթ, փայլար միներալներից։ Կառուցվածքը բյուրեղային է, գույնը՝ բաց մոխրագույն կամ վարդագույն։ Տարածված է Մեղրու պլուտոնի հարավարևմտյան մասում։ Կայուն ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների շնորհիվ որոշ տարատեսակներ օգտագործվում են շինարարության մեջ։

## Անվան ծագումնաբանություն
Ադամելիտ բառն առաջացել է Իտալիայի Ադամելո լեռան անունից։

Կատեգորիա:Մագմատիկ ապարներ
Մոնոպլակոֆորներ

**Մոնոպլակոֆորներ** (), փափկամարմինների տիպի դաս։ Երկար ժամանակ համարվել են անհետացած կենդանիներ, հայտնի են պալեոզոյան դարաշրջանից։ Առաջին կենդանի օրինակը հայտնաբերվեց 1952 թվականին՝ Մեքսիկայի արևմտյան ափերի մոտ՝ 3600 մ խորության վրա։ Գիտնականները ճանապարհորդում էին Գալատեմա նավով, հայտնաբերված կենդանիներին անվանեցին *նեոպիլինա*։ Մոնոպլակոֆորներն իրենց կառուցվածքով հաստատում են կապը օղակավոր որդերի հետ։

## Կառուցվածք
Երկկողմ համաչափ են, ունեն կոնաձև, թասակաձև, ափսեաձև, երբեմն ոլորված խեցի։ Խեցու գագաթը տեղադրված է դեպի առաջ։ 
Մարմինը բաղկացած է երեք բաժններից՝ գուխ, իրան, ոտք։ Գլխային բաժնում տեղադրված են բերանային անցքը, զույգ շոշափուկները՝ հոտառական օրգանները և մաշկային ծալքը՝ վելումը։ Աչքերը բացակայում են։ Ունեն թիկնոց, թիկնոցային ակոս, կտենիդային տիպի խռիկներ, ստատոցիստներ, ռադուլա։ Խեցուց դեպի ոտքն են ձգվում ութ զույգ մկաններ։ Խռիկները 5 զույգ են, ցելոմադուկտները՝ 6 զույգ։ Սիրտը կազմված է 2 զույգ նախասրտերից և երկու փորոքից։ Արյունատար համակարգը բաց է։ Նյարդային համակարգը նման է խիտոնների համապատասխան օրգաններին։ Ունեն շուրջկլանային օղակ, երկու զույգ՝ պեդալային և պլևրավիսցերալային նյարդային բներ։ Բաժանասեռ են, զույգ ձվարանների կամ սերմնարանների ծորանները միացած են երիկամների արտատար ուղիներին։ Մոնոպլակոֆորները մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում էվոլյուցիոն տեսակետից։ Կառուցվածքային մի շարք հատկանիշներով նման են բազմախեցիավորներին և փորոտանիներին։

## Տես նաև
* Խիտոններ
* Փափկամարմիններ
* Փորոտանիներ

## Գրականություն
* Вестхайде В., Ригер Р. От простейших до моллюсков и артропод // Зоология беспозвоночных. = Spezielle Zoology. Teil 1։ Einzeller und Wirbellose Tiere / пер. с нем. О. Н. Бёллинг, С. М. Ляпкова, А. В. Михеев, О. Г. Манылов, А. А. Оскольский, А. В. Филиппова, А. В. Чесунов; под ред. А. В. Чесунова. — М.։ Товарищество научных изданий КМК, 2008. — Т. 1. — С. 303—304. — iv+512+iv с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-87317-491-1

Կատեգորիա:Փափկամարմիններ
Անդեզիտ

մինի
**Անդեզիտ**, հրաբխային միջին կազմության ապար՝ կազմված պլագիոկլազ, պիրոքսեն, ամֆիբոլ, բիոտիտ միներալներից, հազվադեպ՝ քվարցից ու հրաբխային ապակուց։ Կառուցվածքը հոծ է, գույնը՝ սև, հաճախ՝ մուգ մոխրագույն։ Առաջանում է լավային հոսքերի ձևով հրաբուխների արտավիժումից։ Տարածված է Արագած, Գեղամա, Վարդենիս լեռնազանգվածներում, Դեբեդ, Որոտան, Հրազդան, Ողջի գետերի ավազաններում, Երևանի շրջակայքում։ Օգտագործվում է շինարարության մեջ։

## Անվան ծագումնաբանություն
Անդեզիտ է կոչվել Անդյան լեռների անունով։

Կատեգորիա:Մագմատիկ ապարներ
Վեց

**Վեց** (**6**), բնական թիվ է, գտնվում է 5-ի և 7-ի միջև։
## Մաթեմատիկայում
* կարգային թիվը՝ **վեցերորդ**
* ամենափոքր կատարյալ թիվն է՝ 6=1+2+3

## Մշակույթ
* Վեց օր, յոթ գիշեր (անգլերեն՝ *Six Days Seven Nights*) 1998 թ. նկարահանված արկածային ֆիլմ։
* Վեց Նապոլեոն` Արթուր Կոնան Դոյլի պատմվածքը։
## Այլ բնագավառներում
* A6 ձևաչափի թուղթ՝ 105×148 մմ
* վեցը՝
:* ածխածնի ատոմային թիվն է
* հայերենի այբուբենի տառերով գրելաձևը՝ Զ
* շաբաթվա վեցերորդ օրվա անունն է՝ շաբաթ։
* Վեց ձեռքսեղմումների տեսություն
* Mi-6` Մեծ Բրիտանիայի հատուկ ծառայությունը
* Վեցն են՝

:* հիմնական եռանկյունաչափական ֆունկցիաները
:* Դավթի աստղի գագաթները
:* զուգահեռանիստի, այդ թվում` ուղղանկյուն, նաև` խորանարդի նիստերը
:* միջատների ոտքերը
:* մայրցամաքները` Եվրասիա, Աֆրիկա, Հյուսիսային Ամերիկա, Հարավային Ամերիկա, Ավստրալիա, Անտարկտիդա;
:* աշխարհամասները` Եվրոպա, Ասիա, Ամերիկա, Աֆրիկա, Ավստրալիա, Անտարկտիդա;
:* Բրայլի այբուբենի բջջի կետերը։
* 06-ը Ֆրանսիայի Ծովափնյա Ալպեր դեպարտամենտի կարգային թիվն է։

Կատեգորիա:Վեց
Փառական

**Փառական**, *Կապսար*, լեռնագագաթ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Զանգեզուրի ու Մեղրու լեռնաշղթաների հանգուցակետում՝ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Բարձրությունը 3826&nbsp;մ է։ Կազմված է պալեոգենի հրային ապարներից։ Քարքարոտ է, ժայռոտ, տեղ-տեղ՝ լեռնատունդրային բուսականություն։ Թեք, կոնաձև բարձրություն է՝ կազմված միջին էոցենի գրանոդիորիտ-պորֆիրից, դիորիտից և բաթոլիտի դիորիտ-պորֆիրից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Ամֆիբոլիտ

մինի
**Ամֆիբոլիտ** ( կասկածելի, անորոշ), փոխակերպային ապար՝ կազմված հիմնականում ամֆիբոլ, հոռնբլենդ և պլագիոկլազ միներալներից։ Կառուցվածքը հոծ կամ շերտավոր է, գույնը՝ մուգ կանաչից սև։

Հայաստանում տարածված է Ծաղկունյաց բյուրեղային զանգվածում (Հանքավան և Արզական գետերի մոտ), Ապարանի շրջակայքում, Սևան-Ամասիայի օֆիոլիթներում և Հարավային Զանգեզուրում (Շվանիձոր և Նռնաձոր գետերի մոտ)։ Ապարանի և Արզականի ամֆիբոլիտները պարունակում են տիտանի հումք՝ ռուտիլ միներալ։ Օգտագործվում է շինարարության մեջ։

Կատեգորիա:Ապարներ
Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
Կամբիում

**Կամբիում** ( - փոխանակություն բառից), բույսերի արմատ և ցողուն գոյացնող հյուսվածք (մերիսթեմա), հիմնականում բնորոշ է մերկասերմերին և երկշաքիլավորներին։ Շնորհիվ կամբիումի գործունեության, առանցքային օրգանների աճը տեղի է ունենում հաստությամբ։ Այն արտաքինից առաջացնում է երկրորդային ֆլոեմա (լուբ), ներսից՝ երկրորդային քսիլեմա (բնափայտ)։ Առաջանում է պրոկամբիումի բջիջներից, որոնք գտնվում եմ առաջնային ֆլոեմայի և քսիլեմայի միջև և պերիցիկլից։ Տերևներում չկա կամբիում, իսկ եթե լինում է, ապա նրա գործունևոթյունը վաղ է մարում։ Ըստ ձևի կամբիումի բջիջները պրոզենքիմային են, սրածայր երկարացած և տեղադրված են օրգանի երկարությամբ։ Կամբիումի գործունեությունը ամռանը և աշնանը դադարում է։ Այդ պարբերականությամբ է պայմանավորված տարեկան օղակների առաջացումը։

Կատեգորիա:Բուսական հյուսվածքներ
Կատեգորիա:Փայտ
Լույսի կլանում

մինի|աջից|320px|Լույսի սպեկտրը NaCl-ի բյուրեղացանցում,<br /> F-կենտրոնավ
**Լույսի կլանում**, նյութի միջով անցնելիս լույսի ինտենսիվության նվազում, պայմանավորված է նյութի հետ լույսի փոխազդեցության պրոցեսներով։ Լույսի կլանումը տարբեր նյութերում տարբեր է։ Լույսի կլանումը կարող է առաջ բերել՝
* նյութի տաքացում, 
* իոնացում, 
* ատոմների կամ մոլեկուլների գրգռում, 
սրանք լուսաքիմիական պրոցեսներ են, այսինքն՝ կլանման հետևանքով լուսային էներգիան կարող է փոխակերպվել էներգիայի այլ տեսակների կամ վերածվել սպեկտրային այլ բաղադրություն ունեցող երկրորդային ճառագայթման էներգիայի։ Լույսի կլանումը հիմնականում պայմանավորված է նյութերի ատոմների և մոլեկուլների կազմով։ 
[thumb|400px|<span style="font-size:100%;">Արտանետումների սպեկտրը [երկաթ]] 
Լույսի կլանումը չպետք է նույնացնել լույսի ցրման հետ, որի դեպքում նույնպես տեղի է ունենում լույսի ինտենսիվության նվազում, սակայն այն չի ուղեկցվում վերոհիշյալ պրոցեսներով։ Լոիյսի կլանումը ուսումնասիրել է նաև Ֆրանգոֆերը 1814-1815 թվականներին։ Կլանման հետևանքով լույսի ինտենսիվության նվազումը նկարագրվում է Բուգեր-Լամբերտ-Բերի օրենքով։

## Լույսի կլանման երևույթ
thumb|Լույսի կլանումը նկատվում է Հաբլ տիեզերական աստղադիտարանից|400px|right
Լույսի կլանման երևույթը բնութագրող հիմնական մեծությունը կլանման գործակիցն է, որը կախված է լույսի հաճախականությունից, այդ կախումն արտահայտվում է կլանման սպեկտրով։ Միատոմ նոսր գազերի կլանման սպեկտրը բնորոշվում է կլանման կտրուկ գծերով, որոնց լայնությունը հաճախ հասնում է անգստրեմի հարյուրերորդական մասերի։ Այդ գծերը համապատասխանում են ատոմի էլեկտրոնների սեփական տատանումների հաճախականություններին։
##### Բազմատոմ գազերի կլանման սպեկտր
Բազմատոմ գազերի կլանման սպեկտրը շատ ավելի բարդ է. առանձին գծերի փոխարեն դիտվում են մեծ թվով խիտ դասավորված գծերի խմբեր (այսպես կոչված շերտավոր սպեկտր)։ 
##### Պինդ մարմինների և հեղուկների կլանման սպեկտրներ
Պինդ մարմինների և հեղուկների կլանման սպեկտրները տալիս են կլանման լայն շերտեր։ Սպեկտրի տեսանելի մասում կլանման ընտրողունակությամբ (սելեկտիվություն) է պայմանավորված մարմինների գույնը։ Լույսի կլանման երևույթն օգտագործվում է նյութի կառուցվածքի ուսումնասիրման, նյութերի քիմիական վերլուծության (կլանման սպեկտրային վերլուծություն) համար։

## Տես նաև
*Կլանում (օպտիկա)
*Ջրի կլանում
*Ալիքների կլանում
*Ձայնի կլանում

## Արտաքին հղումներ
* Արեգակի լույսի կլանում
* Տեսանելի լույսի կլանման մոդելը 
* Plot Absorption Intensity for many molecules in HITRAN database 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էլեկտրամագնիսականություն
Կատեգորիա:Օպտիկա
Ալիքների կլանում

**Ալիքների կլանում, ** ալիքների էներգիայի փոխակերպումը էներգիայի այլ տեսակների։ Պայմանավորված է միջավայրի կամ տարածման ճանապարհին գտնվող մարմինների հետ ալիքների փոխազդեցությամբ։
## Ալիքների բնույթ
Ալիքների բնույթից և տարածման միջավայրի հատկություններից կախված՝ կլանման մեխանիզմը կարող է տարբեր լինել։ Տարածման ժամանակ ալիքների թուլացումը կարող է պայմանավորված լինել ոչ միայն կլանմամբ, այլև ուրիշ երևույթներով (օրինակ, ցրում), որոնց դեպքում ընկնող ալիքի էներգիան չի փոխակերպվում, այլ վերածվում է ընկնող ալիքի ազդեցությամբ առաջացող երկրորդային ալիքների էներգիայի։
Ալիքների թուլացման բնույթը տարբերելու համար կլանման երևույթը երբեմն անվանում են «իսկական կլանում»։

Կատեգորիա:Ալիքային ֆիզիկա
Կատեգորիա:Ալիքներ
Բազալտային անդեզիտ

[մինի|Բազալտային անդեզիտ ([Կասկադյան լեռներ)]]

**Բազալտային անդեզիտ** (անդեզիտաբազալտ), հրաբխային հիմնային միջանկյալ ապար բազալտների ու անդեզիտների շարքում՝ կազմված պլագիոկլազ, ձիթակն, ամֆիբոլ, մագնետիտ միներալներից և հրաբխային ապակակուց։ Կառուցվածքը հոծ կամ բշտիկավոր է, գույնը՝ սև-մոխրագույն։ Տարբերում են ավգիտրային, ձիթակնային և ապակենման բազալտային անդեզիտներ։ Առաջանում է լավային հոսքերի ձևով հրաբուխների արտավիժումից։ Տարածված է Երևանի շրջակայքում, Լոռու, Վայոց ձորի, Սյունիքի մարզերում։ Օգտագործվում է շինարարության մեջ։

Կատեգորիա:Հրաբխային ապարներ
Ձայնի կլանում

մինի|աջից|Ձայների կլանման համար օգտագործում են սալիկներ
**Ձայնի կլանում**, ձայնային ալիքի էներգիայի փոխակերպումը էներգիայի այլ տեսակների, մասնավորապես, ջերմության։ Բնութագրվում է կլանման a գործակցով, որը խիստ կախված է ջերմաստիճանից և խառնուկների առկայությունից։ a-ն սահմանվում է իբրև այն հեռավորության հակադարձ մեծություն, որն անցնելիս ձայնային ալիքի ամպլիտուդը փոքրանում է 
* {e= 2,718}
անգամ։ Ձայնի կլանումը բնութագրվում է նաև կորուստների e գործակցով կամ 
*\Q= 1/e 
բարորակությամբ։ Գազերում կլանումր կախված է գազի ճնշումից, հեղուկներում՝ մածուցիկությունից։ Պինդ մարմիններում ձայնի կլանումը հիմնականում պայմանավորված է միջավայրի ջերմահաղորդականությամբ և ներքին շփումով, իսկ բարձր հաճախականությունների և ցածր ջերմաստիճանների դեպքում՝ պինդ մարմնի ներքին գրգռումների (ֆոտոններ, էլեկտրոններ, սպինային ալիքներ և այլն) հետ ձայնի փոխազդեցության պրոցեսներով։ Ձայնի կլանման երևույթն օգտագործվում է տարբեր նյութերի ներքին կառուցվածքը հետազոտելու համար։ Ծակոտկեն և թելավոր որոշ նյութեր, որոնցում կլանումն ուժեղ է, կիրառվում են ճարտարապետական ձայնագիտության մեջ՝ իբրև ձայնամեկուսիչներ։

## Աղմուկի տեսակները
մինի|ձախից|Ձայնի կլանումը փայտի օգնությամբ
Պաշտպանող միջոցառումներ 4 տեսակներ են կիրառում՝ 
* ազդող աղմուկ
* օդի միջոցով աղմուկ 
* կոնստրուկցիոն աղմուկ
* ձայնային աղմուկ

## Ձայնի կլանման նյութերը և կառույցները
Ըստ նրանց ֆիզիկական բնութագրերի և ունակությունների պաշտպանելու է տարբեր տեսակի աղմուկներից, կարող ենք ասել որ գոյություն ունեն ձայնի կլանման նյութերը և ձայնային ձևավորումներ։ Կլանման նյութերը արտացոլում են աղմուկը, կանխելով ձայնի հետագա տարածումը։ Նման նյութերը արդյունավետ պայքարում են օդի աղմուկից։ Այդ նյութերը ծանր բետոնի ավազ,կրաքարի աղյուս և այլ բարձ խտության նյութեր։
Ձայնային կլանման դիզայնի ավելի արդյունավետ է անդա ձայնային մեկուսիչի նյութերը։
Արդյունավետ ձայնային թուլացում - դա միշտ կառուցում, աշխատում է մի շարք հաճախականություններով, քան որևէ մեկ այլ նյութ։
## Ձայնամեկուսացման կառուցվածքային տարրերի կառուցվածքը
Ձայնամեկուսացման կառուցվածքի տարրերը հետևյալներն են՝
* ձայնամեկուսացման առաստաղ
* ձայնամեկուսացման պատ
* ձայնամեկուսացման հատակ
* ձայնամեկուսացման տանիք
* ստեղծել անձայնանցիկ միջնապատերը
 

Կատեգորիա:Ակուստիկա
Կատեգորիա:Հիդրոդինամիկա
Արծրունիտ

**Արծրունիտ**, հազվադեպ հանդիպող միներալ։

Համակարգը՝ ռոմբային, գույնը՝ վառ կապույտ՝ կանաչավուն երանգով։ Հանդիպում է պղնձի հանքավայրերում (Դիլիջանի մոտ գտնվող Արծրունյաց հանքում)՝ հանքափորվածքների պատերի վրա՝ բյուրեղային նուրբ կեղևի ձևով։ Անվանվել է ի պատիվ երկրաբան Անդրեաս Արծրունու 1899 թվականին։

## Քիմիական կազմ
3CuCl_2\cdot  Cu (OH)_2\cdot  PbSO_4\cdot PbO\cdot 3H_2O

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կապարի միներալներ
Կատեգորիա:Պղնձի միներալներ
Բազումի հորստ

**Բազումի հորստ** (Բազումի վերնետվածք), երկրաբանական հնագույն կառուցվածք Սևան-Ամասիայի գերհիմնային ապարների գոտում։ Գրեթե ամբողջովին ընդգրկում է Բազումի լեռնաշղթան, հյուսիսից ու հարավից եզրավորվում տեկտոնական խորքային բեկվածքներով։ Երկարությունը մոտ 55&nbsp;կմ է, լայնությունը՝ 10&nbsp;կմ։ Անհամաչափ լանջերով (հյուսիսայինը՝ մեղմաթեք, հարավայինը՝ զառիթափ) կամարածալք է՝ կազմված վերին յուրայի ու ստորին կավճի նստվածքային, էոցենի հրաբխային ապարներից։ Առանցքային մասն ու հյուսիսային թեևը խորասուզված են վերին պլիոցեն-անթրոպոգենի հրաբխային ծածկոցի տակ։

Կատեգորիա:Երկրաբանական կառուցվածքներ
Բենթոնիտներ

մինի|Հրաբխային տուֆ
**Բենթոնիտներ** (բենթոնիտային կավեր), կազմված են հիմնականում մոնտմորիլոնիտի խմբի միներալներից և ունեն վերնածին, նստվածքային, վերանստվածքային ու ջրաջերմային ծագում։ Առաջացել են հրաբխային մոխրի և տուֆերի ստորջրյա քայքայման հետևանքով։ Օժտված են բարձր կոլոիդային, փքվող ու կապակցող հատկություններով։ Հայտնի է Սարիգյուղի բենթոնիտային կավերի հանքավայրը։ Օգտագործվում են պողպատաձուլության, նավթի, սննդի, քիմիական արդյունաբերության մեջ։

## Անվան ստուգաբանություն
Բենթիոնիտներ անունը ծագել է ԱՄՆ-ի Բենթոն բնակավայրի անունից։

Կատեգորիա:Ալյումինի միներալներ
Կատեգորիա:Կալցիումի միներալներ
Կատեգորիա:Մագնեզիումի միներալներ
Կատեգորիա:Նատրիումի միներալներ
Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ