Հարսի գին

**Հարսի գին, հարսի օժիտ, հարսի հարստություն, [[հարսի ծառայություն]] կամ հարսի խորհրդանիշ**, գումար, ունեցվածք կամ հարստության այլ ձև, որը փեսացուն կամ նրա ընտանիքը վճարում է աղջկան կամ այն աղջկա ընտանիքին, ում հետ պետք է ամուսնանա կամ էլ մտադիր է ամուսնանալ։ Որոշ մշակույթներում հարսնացուի օժիտը համարժեք է փեսային վճարվող օժիտին կամ հարսնացուի կողմից նոր կենցաղ ստեղծելու համար օգտագործվող օժիտին, ինչպես նաև այն օժիտին, որը ամուսնության պահին փեսացուն տալիս է հարսնացուին։ Որոշ մշակույթներում երկուսն էլ կարող են միաժամանակ կիրառվել։ Շատ մշակույթներ կիրառում էին հարսնացուի օժիտը մինչև գոյություն ունեցող գրառումների ի հայտ գալը: Հարսնացուին օժիտ տալու ավանդույթը կիրառվում է Արևելյան Ասիայի շատ երկրներում, Արևելյան Եվրոպայում, Մերձավոր Արևելքում, Աֆրիկայի որոշ մասերում և Խաղաղօվկիանոսյան որոշ կղզիների հասարակություններում, հատկապես Մելանեզիայում:  Թաիլանդում օժիտի գումարը կարող է լինել փոքրիկ խորհրդանշական, կամ հասնել հազարավոր դոլարների, իսկ Պապուա Նոր Գվինեայի այն վայրերում, որտեղ օժիտը տարածված է, այն կարող է հասնել մինչև 100,000 ԱՄՆ դոլար:

## Գործառույթ
Հարսնացուի համար դրամական համակարգով են վճարում, որը սովորաբար չի օգտագործվում փոխանակման այլ տեսակների դեպքում։ Ըստ ֆրանսիացի մարդաբան Ֆիլիպ Ռոսպաբեի, այդ վճարումը չի նշանակում կնոջ գնում, ինչպես կարծում էին քսաներորդ դարի սկզբին: Ընդհակառակը, այն զուտ խորհրդանշական ժեստ է՝ հաստատելու (բայց ոչ երբեք մարելու) ամուսնու մշտական պարտքը կնոջ ծնողներին։

**Օժիտներ** գոյություն ունեն այն հասարակություններում, որտեղ կապիտալն ավելի արժեքավոր է, քան ձեռքի աշխատանքը: Օրինակ ՝ միջնադարյան Եվրոպայում ապագա հարսնացուի ընտանիքը ստիպված էր օժիտ առաջարկել ապագա ամուսնու ընտանիքին, օրինակ հող, անասուն կամ փող։

Ենթասահարյան Աֆրիկայում, որտեղ շատ հող կար, իսկ ընտելացված կենդանիները քիչ էին կամ ընդհանրապես չկային, ձեռքի աշխատանքն ավելի արժեքավոր էր, քան կապիտալը, հետևաբար, հարսնացուն կարևոր նշանակություն ուներ: Արևելյան Եվրոպայում հարսնացուի ընտանիքը փոխհատուցում է ստանում աշխատուժի կորստի համար։

Էվոլյուցիոն հոգեբանության տեսանկյունից հարսնացուի օժիտի և գնի բացատրությունն այն է, որ հարսնացուի գինը տարածված է բազմակին հասարակություններում, որտեղ կանայք համեմատաբար քիչ են: Միամուսնություն հասարակություններում, որտեղ կանայք մեծ անձնական հարստություն չունեն, օժիտը սովորական բան է, քանի որ հարուստ տղամարդիկ, ովքեր ամուսնանալիս կարող են ընտրել բազմաթիվ հավանական կանանցից, համեմատաբար քիչ են։

## Պատմական կիրառում
### Միջագետք
Բաբելոնյան Համուրաբի օրենսգիրքը տարբեր օրենքներում նշում է հարսնացուի գինը՝ որպես հաստատված սովորույթ։ Սահմանված է ոչ թե հարսի գնի վճարումը, այլ տարբեր հարցերի կարգավորումը․

* այն տղամարդը, որը վճարել է հարսնացուի համար, բայց փնտրում է մեկ այլ հարսնացու, փոխհատուցում չի ստանա, բայց եթե հարսնացուի հայրը հրաժարվի այդ ամուսնությունից, կստանա։
* եթե կինը մահանում է առանց որդիներ ունենալու, նրա հայրն իրավունք ունի վերադարձնել իր օժիտը՝ բացի հարսնացուի համար վճարված գումարից։

### Հրեական ավանդույթ
Թորան քննարկում է հարսնացուի համար գին վճարելու սովորույթը կույսի հոր հետ Շեմոթում (Ելք) 22:16-17 (հրեական հրատարակչական համայնքի թարգմանություն): «Եվ եթե տղամարդը խաբի կույսին, որը նշանված չէ, և քնի նրա հետ, տղամարդն անպայման պիտի վճարի օժիտը, որպեսզի աղջիկը դառնա իր կինը: Եթե հայրը կտրականապես հրաժարվի իր աղջկան տալ այդ տղային, նա պետք է գումար վճարի կույսերի օժիտի համաձայն»․Դըվաղիմ (Երկրորդ օրենք) 22:28-29-ում նույնպես ասվում է. «Եթե տղամարդը հանդիպի կույսի, որը նշանված չէ, բռնանա նրան ու քնի հետը, և եթե նրանց գտնեն, ապա տղամարդը  երիտասարդ կնոջ հորը հիսուն շեկել արծաթ պիտի տա, և աղջիկը պիտի դառնա նրա կինը, որովհետև տղամարդը բռնաբարել է նրան։ Տղամարդը չի կարող բաժանվել նրանից ամբողջ կյանքի ընթացքում»:

Հին ժամանակներում հրեական օրենքը պահանջում էր, որ նշանված զույգը ստորագրի կետուբա՝ պաշտոնական պայմանագիր: Կետուբան որոշակի գումար էր նախատեսում, որը ամուսինը պետք է վճարեր կնոջից բաժանվելու դեպքում (այսինքն, եթե տղամարդը կնոջը գեթ (ամուսնալուծության փաստաթուղթ) է տալիս, կանայք չեն կարող ամուսնալուծվել իրենց ամուսիններից՝  ըստ ուղղափառ հրեական օրենսդրության) կամ էլ նրա ունեցվածքը՝ ամուսնու մահվան դեպքում: Կետուբայի այս դրույթին փոխարինեց Թորայում նշված հարսնացուի գնի ավանդույթը, որը փեսացուն էր վճարում ամուսնության ժամանակ:

Այս նորամուծությունը ի հայտ եկավ, քանի որ հարսնացուի գինը սոցիալական լուրջ խնդիր ստեղծեց. շատ երիտասարդ ապագա ամուսիններ չէին կարող գումար հավաքել, երբ սովորաբար պետք է ամուսնանան: Այս երիտասարդներին ամուսնանալու հնարավորություն տալու համար, ռաբբիները (ըստ էության) հետաձգեցին գումարի վճարման ժամանակը, երբ ավելի հավանական կլինի, որ նրանք գումար կունենան։ Նպատակը, ամեն դեպքում, կնոջ ֆինանսական պաշտպանությունն էր ամուսնու մահվան, նրա հետ ամուսնալուծության կամ անհետացման դեպքում: Այս երկու համակարգերի միջև միակ տարբերությունը վճարման ժամկետն էր:

Իրականում, ռաբբիներն այնքան էին պնդում, որ հարսնացուն «կետուբայի առավելություն» ունենա, որ ոմանք նույնիսկ առանց կետուբայի ամուսնությունը սովորական հարճություն էին համարում, քանի որ հարսնացուն ֆինանսական փոխհատուցում չի ստանա ամուսնալուծության կամ ամուսնու մահվան դեպքում, առանց որի կինը և երեխաները միգուցե բեռ դառնան հասարակության համար։ Այնուամենայնիվ, ամուսինը կարող է հրաժարվել վճարելուց, եթե ամուսնալուծությունը տեղի է ունեցել կնոջ դավաճանության պատճառով։

Մինչ օրս, հակառակ սեռի զույգերի միջև հրեական ավանդական հարսանիքներում փեսացուն հարսնացուին արժեքավոր առարկա է տալիս, օրինակ՝ ամուսնական մատանի, որպեսզի կատարի կետուբայի պահանջը։ Տրված առարկան պետք է նվազագույն որոշակի արժեք ունենա՝ պարտավորությունը բավարարելու համար, սակայն ժամանակակից պայմաններում, արժեքը հիմնականում անվանական ու խորհրդանշական է։

### Հին Հունաստան
«Իլիականում» և «Ոդիսականում» հիշատակված ամուսնական որոշ բնակավայրեր հուշում են, որ հարսնացուի գինը հոմերոսյան հասարակության սովորույթն էր: Ամուսնության տարբեր գործարքների համար օգտագործվող լեզուն, այնուամենայնիվ, կարող է խաթարել հարսնացուի գնի և օժիտի միջև տարբերությունը, և երրորդ սովորությունը, որը կոչվում է «անուղղակի օժիտ», ըստ որի փեսացուն հարսնացուին գույք է փոխանցում, օգտագործվելու է նոր կենցաղ ստեղծելու համար։

«Հոմերոսյան հասարակությունը» գեղարվեստական հորինվածք է, որն ընդգրկում է լեգենդար կերպարներ և աստվածություններ, բայց նաև հիմնված է տարբեր ժամանակների և վայրերի հունական աշխարհում տարածված պատմական սովորույթների վրա։ Հոմերոսյան էպոսները ստեղծվելու ժամանակ «պրիմիտիվ» սովորույթներ, ինչպիսիք են փեսացուի գինը և բազմակնությունը, արդեն չկային հունական հասարակությունում։ Նրանց հիշատակումները պահպանվում են, եթե դրանք ունեն պատմական հիմք և սովորություններ, որոնք տարածված էին գաղթի դարաշրջանում (մ.թ.ա. 1200–1000) և հաջորդող երկու դարերում։

*Իլիականում* Ագամեմնոնը խոստանում է Աքիլեսին, որ նա կարող է կին ընտրել առանց հարսնացուի համար վճարելու (հուն.՝ հեդնոն), փոխարենը օժիտ ստանալով (ֆերնե)։*Ոդիսականում* փեսացու վճարի վերաբերյալ ամենաշատ հիշատակվող դեպքերը հանդիպում են Կտիմենեի՝ Ոդիսևսի քրոջ ամուսնության ժամանակ, Պերոյի՝ Նելևսի դստեր դեպքում, որը անասուններ էր պահանջում իր համար,  և աստվածուհի Աֆրոդիտեի դեպքում, որի ամուսին Հեֆեստոսը սպառնում է Զևսին՝ պահանջելով վերադարձնել իր կնոջ համար տրված փեսացուի վճարը, քանի որ Աֆրոդիտեն դավաճան էր։ Հնարավոր է, որ հոմերական «փեսացու վճարը» նվերների փոխանակման մաս է կազմել ապագա ամուսնու և կնոջ հոր միջև, բայց, թեև, նվերների փոխանակումը արիստոկրատական ընկերության և հյուրընկալության հիմնարար սովորույթ է, այն հազվադեպ է հանդիպում ամուսնության պայմանավորվածությունների ժամանակ։

### Իսլամական օրենք
Ըստ իսլամական օրենքի, փեսացուն Մահր կոչվող նվեր պիտի տա հարսնացուին՝ նախքան ամուսնությունը: Հարսնացուի համար ստանդարտ գնից մահրը տարբերվում է նրանով, որ այն վճարվում է ոչ թե հարսնացուի ընտանիքին, այլ հենց հարսնացուին, որպեսզի հոգա իր ծախսերը: Այսպիսով, ավելի ճիշտ կլինի այն օժիտ անվանել: Ղուրանում դա հիշատակվում Է «Կանայք» 4-րդ գլխի 4-րդ հատվածում, հետևյալ կերպ․Եվ կանանց (որոնց հետ դուք ամուսնանում եք) տվեք նրանց Մահրը (հարսնացուի պարտադիր գումար, որը ամուսինը տալիս է իր կնոջը ամուսնության ժամանակ) բարի սրտով. բայց եթե նրանք իրենց կամքով զիջեն ձեզ դրա մի մասը, վերցրեք ու վայելեք այն առանց վախենալու որևէ բանից (ինչպես Ալլահն է դա օրինականացրել):

### Առավոտյան նվերներ
Առավոտյան նվերները, որոնք կարող է պատրաստել հարսնացուի հայրը, այլ ոչ թե հարսնացուն, տրվում են հենց հարսնացուին: Անունը ծագում է գերմանական ցեղերի սովորույթից՝ նվերները առավոտյան տալ, առաջին ամուսնական գիշերից հետո։ Կինը կարող է տնօրինել առավոտյան նվերը իր ամուսնու կենդանության օրոք, բայց իրավունք ունի ստանալու այն, երբ այրիանա: Եթե ժառանգության չափը որոշվում է օրենքով, այլ ոչ թե համաձայնությամբ, ապա այն կարող է օժիտ կոչվել: Կախված իրավական համակարգերից և կոնկրետ համաձայնագրից ՝ հարսնացուն կարող է իրավունք չունենալ տնօրինելու գույքը իր մահից հետո և կարող է կորցնել այն, եթե նորից ամուսնանա: Առավոտյան նվերները դարեր շարունակ օգտագործվել են մորգանատիկ ամուսնության մեջ, միություն, որում կնոջ ցածր սոցիալական կարգավիճակը թույլ չի տվել իր երեխաներին ժառանգել ազնվական կոչումներ կամ կալվածքներ: Այս դեպքում առավոտյան նվերը պետք է օգներ կնոջն ու երեխաներին։ Այրիությունը կարգավորող մեկ այլ իրավական դրույթ է գույքի համատեղ սեփականությունը, որի դեպքում գույքը, հաճախ հողը, գտնվում է համատեղ վարձակալության մեջ, հետևաբար, ավտոմատ կերպով այրուն է անցնում ամուսնու մահից հետո:

## Ժամանակակից
### Աֆրիկա
Աֆրիկայի որոշ մասերում ավանդական հարսանեկան արարողությունը կախված է հարսնացուի գինը վճարելուց: Ենթասահարական Աֆրիկայում նախ պետք է հարսնացուի համար գումար վճարել, որպեսզի զույգը կարողանա ամուսնության թույլտվություն ստանալ եկեղեցում կամ քաղաքացիական այլ արարողություններում, հակառակ դեպքում հարսնացուի ընտանիքը ամուսնությունը վավեր չի ճանաչում: Գումարը կարող է տարբեր լինել ՝ խորհրդանշականից մինչև մեծ գումար, անշարժ գույք և այլ արժեքներ: Լոբոլոն (կամ Լոբոլան, որը երբեմն հայտնի է նաև որպես Ռոորա) նույն ավանդույթն է Հարավային Աֆրիկայի մշակույթների մեծ մասում ՝ Խոսա, Շոն, Վենդա, Զուլու, Նդեբել և այլն: Գումարը ներառում է մի քանի խոշոր եղջերավոր անասուններ, այծեր և որոշակի գումար, կախված ընտանիքից։ Անասունները և այծերը հանդիսանում են ավանդական ամուսնության անբաժանելի մասը՝ ծիսական նպատակներով՝ սկզբնական ամուսնության արարողության ընթացքում և դրանից հետո:

Որոշ հասարակություններում ամուսնությունը հետաձգվում է, քանի դեռ բոլոր վճարումները կատարված չեն։ Եթե հարսանիքը տեղի է ունենում մինչև բոլոր վճարումների կատարումը, ապա ամուսնության կարգավիճակը անորոշ է մնում։ Հարսնացուի գինը վճարելու ավանդույթը կարող է կործանարար լինել, երբ երիտասարդները ամուսնանալու միջոցներ չունեն: Անմիաբան Հարավային Սուդանում, բազմաթիվ երիտասարդներ անասուններ են գողանում այդ պատճառով՝ հաճախ վտանգելով իրենց կյանքը։

### Ասիա
#### Արևմտյան Ասիա
Ովքեր հանդիսանում են Արևմտյան Ասիայի բնիկ ժողովուրդ հանդիսացող ասորիները, սովորաբար հետևում են փեսացու վճարի ավանդույթին։ Այս ավանդույթը ենթադրում է, որ փեսացուի ընտանիքը վճարում է հարսի հորը։ Գումարը որոշվում է երկկողմանի բանակցությունների միջոցով՝ երկու ընտանիքների ներկայացուցիչների միջև։ Փեսացուի ընտանիքի սոցիալական կարգավիճակը ազդեցություն ունի փեսացուի վճարվելիք հարուստության չափի վրա։ Երբ հարցը լուծվում է երկու ընտանիքների ցանկությանը համապատասխան, փեսացուի հայրը կարող է համբուրել հարսի հոր ձեռքը՝ արտահայտելով իր ազնվական հարգանքն ու երախտագիտությունը։ Այս իրավիճակները սովորաբար նկարահանվում և ներառվում են հարսանեկան տեսանյութում։ ժողովրդական երաժշտությունն ու պարերը սկսվում են վճարումը կատարելուց հետո, որը սովորաբար տեղի է ունենում դռան մոտ, մինչև հարսը լքում է իր տունը և դուրս գալիս ուղեկցորդի հետ (սովորաբար ընտանիքի արական սեռի անդամ է, ով այնուհետև ուղեկցում է նաև եկեղեցի)։

#### Կենտրոնական Ասիա
Ներկայումս Կենտրոնական Ասիայի շատ մասերում հարսնացուի գինը հիմնականում խորհրդանշական է: Կենտրոնական Ասիայում նրա տարբեր անվանումներ են՝ ղազախերեն՝ қалыңмал [qaləɴmal], ղրղզերեն՝ калың [qɑlɯ́ŋ], ուզբեկերեն՝ qalin [qalɨn] և ռուսերեն՝ калым [kɐˈɫɨm]։ Այն տարածված է նաև Ուզբեկստանում և Թուրքմենստանում։ Գինը կարող է տատանվել փոքր գումարից կամ մեկ կենդանուց մինչև ամբողջ նախիր ՝ կախված տեղական ավանդույթներից, սպասումներից և ընտանիքների պայմանավորվածություններից։ Այս ավանդույթը պահպանվում է նաև Աֆղանստանում։ Այս «մութ խեղաթյուրումը» վերաբերում էր Քաբուլի փախստականների ճամբարում գտնվող Գիլմենդ նահանգից աֆղան փախստականի 6-ամյա դստերը, որը պետք է ամուսնանար վաշխառուի որդու հետ, որովհետև աղջկա հորը 2500 դոլար էր տվել, որպեսզի նա կարողանար վճարել հիվանդանոցի ծախսերը: Մարդաբան Դենիզ Կանդիյոտիի խոսքով ՝ այս սովորությունը  թալիբների անկումից հետո է ուժեղացել։

#### Թաիլանդ
Թաիլանդում հարսնացուի գին-սին սոդ (Թայերեն ՝ สินสอด, արտասանվում է [sĭn sòt] և հաճախ սխալմամբ նշվում է անգլերեն «օժիտ» տերմինով) տարածված է ինչպես թաիլանդցիների և օտարերկրացիների միջև ամուսնություններում, այնպես էլ թաիլանդցիների միջև ամուսնություններում։ Հարսնացուի օժիտը կարող է տարբեր լինել՝ սկսած ոչնչից, եթե կինը ամուսնալուծված է, ունի երեխա՝ այլ տղամարդուց, կամ  եթե հայտնի է, որ ամուսնությունից առաջ հարաբերություններ է ունեցել այլ տղամարդկանց հետ: Իսկ բարձր սոցիալական դիրք ունեցող, գեղեցկուհի կամ բարձրագույն կրթությամբ կնոջ համար օժիտը կարող է հասնել տասնյակ միլիոնների՝ ըստ Թաիլանդի բահտերի (300,000 ԱՄՆ դոլար կամ մոտ 9,600,000 ԹԲ): Թաիլանդում հարսնացուի գինը վճարվում է նշանադրության արարողության ժամանակ և բաղկացած է երեք տարրից՝ կանխիկ գումար, թայերեն (96,5 տոկոս մաքուր) ոսկի և ամենավերջին արևմտյան ավանդույթի ադամանդե մատանին։ Թաիլանդում հարսնացուի գնի ամենատարածված հիմնավորումն այն է, որ ավանդույթը թույլ է տալիս փեսացուին ցույց տալ, որ բավարար ֆինանսական ռեսուրսներ ունի հարսանիքից հետո հարսնացուին (և, հնարավոր է, նրա ընտանիքին) ապահովելու համար: Շատ դեպքերում, հատկապես, երբ գումարը մեծ է, թայլանդցի հարսնացուի ծնողները նշանադրության արարողությունից հետո գումարի ամբողջ, կամ մի մասը զույգին վերադարձնում են հարսանեկան նվերի տեսքով։

Այն կիրառվում է նաև Թաիլանդի մուսուլմանների կողմից և կոչվում է Մահր:

#### Կաչին
Կաչինի հասարակության մեջ գոյություն ունի «Մայու» և «Դամա» համակարգը։ «Մայու»-ն այն մարդկանց խումբն է, որոնք կին տալիս են, իսկ «Դամա»-ն՝ այն մարդկանց խումբն է, որոնք կին վերցնում են։ «Հարսի հարստություն» համակարգը խիստ կարևոր է Կաչինի հասարակության ազգակցական համակարգում և դարեր շարունակ օգտագործվել է։ «Հարսի հարստություն» տալու նպատակն է կին տվող «Մայու»-ին պատիվ բերել և ամուր հարաբերություններ ստեղծել: Այս համակարգի ճշգրիտ մանրամասները տարբերվում են՝ կախված ժամանակից և վայրից: Կաչինի հասարակությունում հարսի հարստությունը հարս վերցնող «Դամա»-ի կողմից պետք է տրվի հարս տվող «Մայու»-ին: Կաչիների նախնիներն այդպես էին մտածում, որ եթե հարս վերցնող «Դամա»-ն մեծ գումար է տալու «Մայու»-ին, նշանակում է, որ նրանք պատիվ են բերել հարսին և նրա ընտանիքին, և ոչ ոք հարսին և փեսային արհամարհանքով չի վերաբերվի։

#### Չինաստան
Չինական ավանդական մշակույթում *Թի Քինի* (ձեռք խնդրելու արարողություն) *(* պարզեցված չինարեն 提亲; ավանդական չինարեն․提親;ամուսնության առաջարկություն), համար բարենպաստ ամսաթիվ է ընտրվում, երբ երկու ընտանիքներն էլ հանդիպում են ՝ քննարկելու հարսնացուի գնի չափը (聘金; *pìn jīn*) և շատ այլ հարցեր։ Իրական հարսանիքից մի քանի շաբաթ առաջ տեղի է ունենում Գու Դա Լի ծեսը (նշանադրության արարողություն) (过大礼; 過大禮; «մեծ արարողության միջով անցնելը») (բարենպաստ ամսաթվին): Փեսացուն և ամուսնության միջնորդը նվերներով այցելում են հարսնացուի ընտանիքին, տանելով հարսանեկան տորթերը, քաղցրավենիքն ու զարդերը, ինչպես նաև հարսնացուի գինը: Հարսանիքի օրը հարսնացուի ընտանիքը վերադարձնում է հարսնացուի գնի մի մասը (երբեմն օժիտի տեսքով) և նվերների մի շարք ՝ որպես բարի կամքի դրսևորում:

Հարսնացուի գները տարբեր են ըստ ժամանակաշրջանների, օրինակ՝ հանրապետականների ժամանակ հարսնացուի գները սովորաբար բրնձի կամ ցորենի պարկի տեսքով էին: Այնուամենայնիվ, մշակութային հեղափոխության ժամանակ, երբ հանրայնորեն քննադատվում էր ֆեոդալական ժառանգություն համարվող հարսի գինը, այն գաղտնի էր ուղարկվում։ Դենգ Սիաոպինի բարեփոխումներից հետո, հարսնացուի գները ֆինանսական կենտրոնացում ունեցող Շանհայում տատանվում էին 1,000,000 -ից մինչև 10,000 յուան։ Հարսնացուի գնի հետ հաճախ պահանջվում է նաև տուն (բնակարանը ընդունելի է, բայց վարձակալությունները՝ ոչ) և մեքենա՝ հարսնացուի անունով որոնցից ոչ մեկը չի ներառվում հարսնացուի գնի մեջ։ Որոշ շրջաններում հարսի ընտանիքը կարող է այլ տեսակի նվերներ պահաջել, որոնք նույնպես չեն հաշվում հարսնացուի գնի մեջ։ Մայիսի 18-ը հատկապես բարենպաստ օր է հարսնացուի գին վճարելու և ամուսնանալու համար, քանի որ իր չինարեն բառերը հնչյունականորեն մոտ են «Ես կհարստանամամ» արտահայտությանը։ Չինաստանում հարսնացուի գները արագորեն աճում են հիմնականում առանց որևէ փաստաթղթի, բայց որոշակի բանավոր և մշակութային ըմբռնումով, հասկանալու թե որքան է հարսնացուի գինն այսօր: Չինաստանում սեռային անհավասարությունը մեծացրել է մրցակցությունը՝ հանգեցնելով հարսի գների շարունակական բարձրացմանը։ Ֆինանսական դժվարությունը հարսնացուի գինը չվճարելու անընդունելի և անտեսված հիմնավորում է: Եթե ​​փեսայի կողմը չի կարողանում համաձայնվել կամ վճարել, նրանք, կամ պարզապես փեսան պետք է վճարի հարսի գինը, ուստի հարազատներից պարտք վերցնելը «խայտառակությունից խուսափելու» բավական տարածված, եթե ոչ պարտադիր, տարբերակ է։ Վճարելու անկարողությունը ամուսնությունը կանխելու պատճառ է հանդիսանում, որը կարող է հավասարապես առաջարկել կողմերից մեկը: Մասնավորապես, ընտանիքները հարսնացուի գին Չինաստանում են պահանջում, քանի որ չկա սոցիալական ապահովության համակարգ, իսկ մեկ երեխայի քաղաքականությունը թողնում է ծնողներին առանց կենսաթոշակի կամ խնամքի, եթե նրանց միակ երեխան հեռանում է, քանի որ հարսերը սովորաբար տեղափոխվում են փեսայի տուն ամուսնանալուց հետո։ Բացի այդ, հարսնացուի գինը ծառայում է նաև որպես միջոց՝ ստուգելու փեսայի պատրաստակամությունը ամուսնանալու՝ վճարելով կանխիկ և պատրաստ լինելով իր ռեսուրսները տրամադրելու հարսին։ Ընտանիքները հանրայնորեն նշում են հարսնացուի գինը որպես ապահովագրություն այն դեպքում, երբ տղամարդը լքում է իր կնոջը, և որ հարսնացուի գինը ընտանիքների միջև բարեկամական հարաբերություններ է ստեղծում: Փեսայի կողմը պետք է վճարի ավելին, քան հարսնացուի կողմը պահանջում է «խայտառակությունից խուսափելու» համար։ Գումարները նախընտրելի է փոխանցել սովորական կարմիր ծրարով, չնայած գումարը շատ ավելի կարևոր է: Քաղաքացիական հարցերի նախարարությունը նույնպես փորձել է լուծել հարսի գնի բարձրացման խնդիրը՝ ամուսնության բարեփոխումներ իրականացնելով, որոնք ներառում են հարսի գնի առավելագույն սահմանափակումը, և որը փորձարկվել է մի քանի տարածաշրջաններում, մասնավորապես Չենգդուում, Գուանգչժաուում և Շենյանգում։ Բացի այդ, 2024 թվականի հունվարի 17-ի Գերագույն ժողովրդական դատարանի որոշումը արգելել է ամուսնության պատճառով գույք պահանջելը, ներառյալ հարսի գինը, և սահմանել է փոխհատուցման դեպքեր։

Ժամանակակից Չինաստանի գյուղական որոշ բնկավայրերում նշանադրության և ամուսնության գործընթացի փոփոխությունները կարելի է ներկայացնել հետևյալ փուլերով։

# Ti qin 提亲, «ամուսնության առաջարկություն անել»;
# He tian ming 和天命, «համաձայն երկնքի մանդատի» (այսինքն՝ գտնել ծիսական բարենպաստ օր);
# Jian mian 见面, «դեմքին նայել», այսինքն՝ հանդիպել;
# Դինգ Հուն 订婚, «նշանված լինել»;
# Յաո րի զի 要日子, «հարսանիքի ամսաթվի հարցում հարս տվողից»; և
# Jie xin ren 接新人, «հարսնացուին տեղափոխել»:

Այն նաև կիրառվում է Սինծիանում ույղուրներ անունով հայտնի մուսուլմանների կողմից և կոչվում է Մահր:

#### Հնդկական ենթացամաք
Այն մինչ օրս կիրառվում է Հնդկաստանի, Պակիստանի և Բանգլադեշի մուսուլմանների կողմից և կոչվում է Մահր: Հյուսիսարևելյան Հնդկաստանում, հատկապես Ասամում (բնիկ ասամական էթնիկ խմբեր) հարսնացուի գնի չափը կամ նշանը որոշվել և դեռևս որոշվում է տարբեր ձևերով: Հնդկաստանի Գուջարաթ նահանգի որոշ շրջաններում հարսնացուի գինը բավականին տարածված է, ինչը պայմանավորված է  հասարակությունում աղջիկների քիչ լինելով։

#### Մյանմա
Այն մինչ օրս կիրառվում է մուսուլմանների կողմից, որոնք Մյանմայում և հատկապես Ռախին նահանգում հայտնի են որպես ռոհինջաներ, և կոչվում են Մահր:

## Տես նաև
* Օժիտ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Hirsch, Jennifer S., Wardlow, Holly, ''Modern loves: the anthropology of romantic courtship & companionate marriage'', Macmillan, 2006. . Cf. Chapter 1 "Love and Jewelry", on the bride price

Կատեգորիա:Ամուսնություն
Կատեգորիա:Մարդաբանություն