Հակախորհրդային քարոզչություն

**Հակախորհրդային քարոզչություն,** հանցագործություն Խորհրդային Միությունում։ Սկզբնապես, տերմինը փոխարինաբար օգտագործվում էր հակահեղափոխական ագիտացիա արտահայտության հետ։ Վերջինս գործածության մեջ էր մտել 1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից անմիջապես հետո։ Այս հանցագործությունը քրեական օրենսգրքում ամրագրվել է 1920-ական թվականներին և վերանայվել 1950-ական թվականներին՝ ՌԽՖՍՀ Քրեական օրենսգրքի երկու հոդվածներով, այն հատկապես լայնորեն կիրառվում էր խորհրդային այլախոհների դեմ։

## Ստալինյան ժամանակաշրջան
Նոր Քրեական օրենսգրքերը, որոնք ընդունվել են 1920-ական թվականներին, ներմուծել են հակախորհրդային քարոզչության հանցանքը՝ որպես հակահեղափոխական գործունեության բազմաթիվ ձևերից մեկը, որոնք սահմանված էին ՌԽՍՖՀ Քրեական օրենսգրքի 58-րդ հոդվածի ներքո։ Հոդվածն ուժի մեջ է մտել 1927 թվականի փետրվարի 25-ին և մնացել է ուժի մեջ ողջ ստալինիզմի ժամանակաշրջանում։ Հոդված 58․10-ի համաձայն, ովքեր կոչ էին անում տապալել խորհրդային ռեժիմը, պատժվում էին առնվազն վեց ամսվա ազատազրկմամբ, ներառյալ մահապատիժը՝ պատերազմի կամ արտակարգ դրության պայմաններում։

Ստալինի կառավարման օրոք արտահայտությունը գործնականում կարող էր նշանակել գրեթե այն ամենը, ինչ Պետական անվտանգության կոմիտեի քննիչը կցանկանար, հետևաբար, մեղադրանքը դարձել է չափազանց հզոր զենք քաղաքական կամ անձնական վեճերի և ինտրիգների ժամանակ:

## 1960-1980ական թվականներ
### Հոդված 70
Հանցագործությունը զգալիորեն վերանայվել է 1958 թվականին ներմուծված ՌԽՖՍՀ հետստալինյան Քրեական օրենսգրքում։ Հոդված 58․10-ը փոխարինվել է Հոդված 70-ով՝ «Հակախորհրդային ագիտացիա և քարոզչություն» խորագրով։

Օրենքը սահմանվում էր հետևյալ կերպ.

# քարոզչություն՝ խորհրդային վարչակարգը խաթարելու կամ թուլացնելու նպատակով, կամ խորհրդային պետության դեմ առանձնապես ծանր հանցագործություններ կատարելու կամ դրանց օժանդակելու նպատակով
# նույն նպատակներով զրպարտանքների տարածումը, որոնք ուղղված են խորհրդային սոցիալ-քաղաքական համակարգի դեմ
# հակախորհրդային բովանդակություն պարունակող գրականության հրատարակում, տարածում կամ պահում՝ վերոնշյալ նպատակներով։

Նոր սահմանումը, թեև ավելի մեղմ էր, քան՝ նախորդը, նոր օրենքն ուներ նմանություններ ժողովրդավարական երկրների քրեական օրենսգրքերի հետ։Պատիժը տատանվում էր 6 ամսից մինչև 7 տարվա ազատազրկման՝ հնարավոր հետագա 2-5 տարվա ներտարածքային աքսորով։ Խորհրդային ռեժիմի քննադատները 70-րդ հոդվածը համարում էին խոսքի ազատության լրջագույն ոտնահարում։ Այն խորհրդային այլախոհներին հետապնդելու երկու հիմնական իրավական գործիքներից մեկն էր, մյուսը՝ ՌԽՖՍՀ Քրեական օրենսգրքի 190-րդ հոդվածն էր։ Առկա էին նաև վերահսկողության այլ միջոցներ, որոնք իրենց բնույթով արտադատական բնույթ են կրել, ինչպիսիք էին պատժիչ հոգեներգործության կիրառումը կամ «սոցիալական մակաբուծության» ընդհանրացված հանցագործությունը։ Գրականության մասին դրույթը մասնավորապես ուղղված էր անօրինական հրատարակչության (**)։

### Հոդված 190․1
Սինյավսկու-Դանիելի ցուցադրական դատավարությունից կարճ ժամանակ անց ԽՍՀՄ Քրեական օրենսգիրքը լրացվել է *Հոդված 190․1*-ով՝ «Խորհրդային պետության և հասարակական կարգի դեմ ուղղված զրպարտանքների տարածում» (1966 թվական), որը 70-րդ հոդվածի ավելի մեղմ տարբերակն էր։ Այն մեծամասամբ 70-րդ Հոդվածի պատճեն էր՝ չներառելով «հակախորհրդային նպատակ» դրույթը։ Պատիժն ավելի ցածր էր՝ մինչև երեք տարի ազատազրկում։

### Կիրառում
----Պյոտր Գրիգորենկոն իր հուշերում գրել է, որ Խորհրդային Միությունում ցանկացած քննադատություն հեշտությամբ դասակարգվել է որպես հակախորհրդային ագիտացիա (ՀԽԱ)։ Ցանկացած տեղեկատվության տարածում, որը պաշտոնապես չէր ճանաչվում պետության կողմից, դասակարգվում էր որպես «հակախորհրդային զրպարտություն»։ Այս կերպ կալանավորվել են Հելսինկյան մարդու իրավունքների դիտորդական խմբի գրեթե բոլոր անդամները։

Հակախորհրդային վարքագիծը, մասնավորապես իշխանություններին բացահայտ հակադրվելը, ցույցեր կազմակերպելը և գրքեր գրելը, միաժամանակ սահմանվել են որպես քրեական արարք։

Քրեական օրենսգրքի 70-րդ և 190-րդ հոդվածները իրավական հիմք են ծառայել Վլադիմիր Բուկովսկուն, Պյոտր Գրիգորենկոյին, Վալերիա Նովոդվորսկայային, Ժորես Մեդվեդևին, Անդրեյ Ամալրիկին և բազմաթիվ այլ այլախոհներին ամիսներով, իսկ երբեմն էլ՝ տարիներով հոգեբուժարաններում կալանելու համար։

1986 թվականի փետրվարի 19-ին միջուկային ֆիզիկոս և այլախոհ Անդրեյ Դմիտրիևիչ Սախարովը Միխայիլ Գորբաչովին ուղղված իր նամակում գրել է. «դատարանների կողմից 70-րդ և 190․1-րդ հոդվածների կիրառումը արտահայտված համոզմունքների շինծու հետապնդում է»։

1990 թվականին՝ խորհրդային ռեժիմի անկումից մեկ տարի առաջ, հակախորհրդային ագիտացիան և քարոզչությունը հանվել է ՌԽՖՍՀ Քրեական օրենսգրքից՝ երեք տասնամյակ կիրառելուց հետո։

## Հետխորհրդային Ռուսաստան
1989 թվականի ապրիլին 70-րդ հոդվածը վերաձևակերպվել է որպես վերակառուցման շրջանում կատարված օրենսդրական փոփոխությունների մաս։ Այն ավելի խիստ ձևակերպվել և բացահայ կապվել է բռնի գործողությունների հետ։ Հակախորհրդային ագիտացիա և քարոզչություն տերմինները փոխարինվել են հրապարակային կոչեր, խաթարում, տապալում արտահայտություններով։

1992 թվականի հոկտեմբերին՝ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո, ռուսական օրենսդրությունը պահպանել է սահմանադրական կարգը բռնի ուժով տապալելու կամ իշխանազավթության հրապարակային կոչերի, ինչպես նաև նման բովանդակությամբ նյութերի լայնածավալ տարածման մասին հանցանքը, որը պատժվում էր մինչև երեք տարվա կալանքով կամ ամսական նվազագույն աշխատավարձի քսանապատիկի չափով տուգանքով։

1997 թվականի հունվարի 1-ից ուժի մեջ մտած Ռուսաստանի Դաշնության նոր Քրեական օրենսգրքում «հակախորհրդային քարոզչություն» հանցագործությունը համապատասխանը չունի։ Ավելի ուշ, արդեն գոյություն ունեցող օրենքների փոփոխություններում նկատվող հետընթացը փաստաբան Հենրի Ռեզնիկին ստիպել է տագնապել «հակառուսական» արտահայտության հայտնվելու կապակցությամբ։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* Articles 70 and 72 of the RSFSR Criminal Code

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ իրավունք
Կատեգորիա:Հալածանքներ ԽՍՀՄ-ում
Կատեգորիա:Տոտալիտարիզմ
Կատեգորիա:Քաղաքական և մշակութային մաքրագործում