Ռիսկային սեռական վարքագիծ

**Ռիսկային սեռական վարքագիծ** այն գործունեության նկարագրությունն է, որը բարձրացնում է սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակով վարակված մեկ այլ անձի հետ սեռական հարաբերություններ ունեցող անձի վարակվելու, հղիանալու կամ զուգընկերոջը հղիացնելու հավանականությունը։ Դա կարող է նշանակել երկու նման բան՝ ինքնին վարքագիծը և զուգընկերոջ վարքի նկարագրությունը։

Վարքագիծը կարող է լինել անպաշտպան հեշտոցային, օրալ, անալ կամ ոչ ներթափանցող սեռական հարաբերություն։ Զուգընկերը կարող է ունենալ մեկից ավելի սեռական զուգընկերներ, լինել ՄԻԱՎ-դրական և/կամ ներերակային թմրամիջոց օգտագործող։ Թմրամիջոցների ապօրինի օգտագործումը սերտորեն կապված է ռիսկային սեռական վարքագծի հետ։

## Գործոններ
Ռիսկային սեռական վարքագիծը ընգրկում է՝

* Առանց պահպանակի սեքս
* Օրալ սեքսը
* Երիտասարդ տարիքում սեռական կյանք սկսելը
* Մի քանի սեռական զուգընկեր ունենալը
* Բարձր ռիսկային զուգընկեր՝ մեկը, ով ունի մի քանի սեռական զուգընկեր և/կամ վարակներ, ունենալը
* Առանց պահպանակների և պատշաճ խոնավեցման անալ սեքսը
* Երբևէ թմրանյութեր օգտագործած զուգընկերոջ հետ սեքսը
* Սեքս արդյունաբերությունում աշխատելը
* Պոռնոգրաֆիկ նյութերի օգտագործումը (դա սրում է խնդիրը դեպի այլ ռիսկային սեռական վարքագծեր)

Ռիսկային սեռական վարքագիծը ներառում է անպաշտպան սեռական հարաբերությունը, բազմաթիվ զուգընկերներ ունենալը և թմրամիջոցների ապօրինի օգտագործումը : Ալկոհոլային խմիչքների և ապօրինի թմրամիջոցների օգտագործումը մեծապես մեծացնում է գոնորեայի, քլամիդիոզի, տրիխոմոնիազի, հեպատիտ B-ի և ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի վտանգը։ Անալ սեքսից ստացված վնասվածքը ճանաչվել է որպես ռիսկային սեռական վարքագիծ։

Ռիսկային սեռական վարքագիծը կարող է հանգեցնել լուրջ հետևանքների ինչպես անձի, այնպես էլ նրա զուգընկերոջ(ների) համար։ Սա երբեմն ներառում է արգանդի վզիկի քաղցկեղ, արտաարգանդային հղիություն և անպտղություն։ Կապ կա մարմնի փոփոխությունների (օրինակ՝ մարմնի պիրսինգներ և դաջվածքներ) և ռիսկային սեռական վարք ունեցողների միջև։

## Համաճարակաբանություն
Երիտասարդների վարքագծի ռիսկերի ազգային հետազոտության համաձայն՝ ԱՄՆ-ում ակտիվ սեռական կյանք վարող պատանիների 19%-ը ալկոհոլ է օգտագործել կամ օգտագործել այլ թմրանյութեր մինչև վերջին սեռական հարաբերությունը։ Ի հակադրություն, պարզվել է, որ դեռահասները, ովքեր նշել են, որ թմրանյութեր չեն օգտագործում, ամենաքիչ հավանականությունն ունեն ռսկային վարքագիծ դրսևորելու։

Կանադացի և ամերիկացի 15-ից 19 տարեկան դեռահասների մեծ մասը նկարագրում է, որ առնվազն մեկ անգամ սեռական հարաբերություն է ունեցել։ Նույն բնակչության մեջ երիտասարդ, դեռահաս իգական սեռի ներկայացուցիչների 23,9%-ը և 45,5%-ը նկարագրում են նախորդ տարվա ընթացքում սեռական հարաբերություններ ունենալ երկու կամ ավելի սեռական զուգընկերների հետ։ Նույն բնակչության արական սեռի ներկայացուցիչներից կանադացի տղամարդկանց 32,1%-ն ունեցել է երկու կամ ավելի զուգընկեր, իսկ ամերիկացի տղամարդկանցէ 50,8%-ը։

Ալկոհոլը ամենաշատ օգտագործվող նյութն է 18-25 տարեկան երիտասարդների շրջանում։ Երիտասարդների 10%-ը 2018 թվականին ունեցել է ալկոհոլի օգտագործման խանգարում, ինչը ավելի մեծ է, քան տարածվածությունը մյուս տարիքային խմբերի շրջանում։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ալկոհոլը կարող է հանգեցնել ռիսկային սեռական վարքագծի, ներառյալ պահպանակի բացակայությունը, սեռական հարաբերությունը ոչ հիմնական զուգընկերոջ հետ, ինչպես նաև ընդհանուր առմամբ հակաբեղմնավորիչների օգտագործման հավանականություն նվազեցմանը։

Ավելի մեծ տարիքային խմբերի շրջանում նմանատիպ դրական միտում կարող է նկատվել ռիսկային սեռական վարքագծի դեպքում, երբ զուգորդվում է ալկոհոլի օգտագործման հետ։ Օրինակ՝ տարեց տղամարդկանց հետ կապված հետազոտությունները, ովքեր սեքսով են զբաղվում տղամարդկանց հետ (MSM) ցույց են տվել, որ ռիսկային սեռական գործողություններով զբաղվելու հավանականությունը մեծանում է ալկոհոլի և այլ թմրանյութերի օգտագործման դեպքում։

## Բուժում և միջամտություններ
մինի
Կան մի քանի գործոններ, որոնք կապված են ռիսկային սեռական վարքագծի հետ։ Դրանք ներառում են պահպանակի անհետևողական օգտագործումը, ալկոհոլի օգտագործումը, մի քանի թմրանյուերի համաժամանակյա չարաշահումը, դեպրեսիան, սոցիալական աջակցության բացակայությունը, վերջերս ազատազրկումը, զուգընկերոջ հետ ապրելը և ինտիմ զուգընկերոջ բռնության և մանկական տարիքում սեռական բռնության ենթարկվելը։ Այս գործոնների և ռիսկային սեռական վարքագծի միջև ճշգրիտ պատճառահետևանքային կապ հաստատելու համար անհրաժեշտ է լրացուցիչ հետազոտություն : Սեռական առողջությանը սպառնացող ռիսկի նվազեցումը կարող է ներառել մոտիվացիոն վարժություններ, ինքնավստահության հմտություններ, կրթական և վարքային միջամտություններ։ Խորհրդատվությունը մշակվել և իրականացվել է ծանր հոգեկան հիվանդությամբ տառապող մարդկանց համար, որը կարող է բարելավել մասնակիցների գիտելիքները, վերաբերմունքը, համոզմունքները, վարքագիծը կամ գործելակերպը (ներառյալ ինքնավստահության հմտությունները) և կարող է հանգեցնել ռիսկային սեռական վարքի նվազեցմանը։

Կան մի քանի ուսումնասիրություններ երիտասարդների շրջանում ռիսկային սեռական վարքագծի կառավարման վերաբերյալ, որոնց մեծ մասը կենտրոնացած է սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակների (ՍՍՎ) կանխարգելման վրա, ինչպիսին է ՄԻԱՎ-ը։ Դեռահասների շրջանում կանխարգելիչ միջամտությունները գնահատող մետա-վերլուծությունն առաջարկում է աջակցություն այս ծրագրերին` նպաստելու հաջող արդյունքների, ինչպիսիք են սեռավարակների նվազումը, պահպանակների օգտագործման ավելացումը և ներթափանցող սեքսի նվազումը կամ հետաձգումը։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ միջամտությունների մեծ մասն իրականացվել է խմբային ձևաչափով և ներառում է հոգեկրթություն ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի վերաբերյալ, միջանձնային ակտիվ հմտությունների վերապատրաստում, որոշները լրացուցիչ կենտրոնացած են ինքնակառավարման հմտությունների ուսուցման և պահպանակների մասին տեղեկատվության/ցուցադրման վրա։ Որոշ ապացույցներ ցույց են տալիս, որ ընտանեկան միջամտությունները կարող են օգտակար լինել վաղ հասունացման տարիքում երկարաժամկետ ռիսկային սեռական վարքագծի կանխարգելման համար։

## Ծանոթագրություններ