Ժողովրդավարության աստվածուհի (Հոնկոնգ)

**Հոնկ Կոնգի Ժողովրդավարության աստվածուհի**, 6.4 մետր բարձրությամբ արհեստական բրոնզե արձան, որը քանդակել է Չեն Վեյմինգը՝ ոգեշնչված 10 մետր բարձրությամբ Ժողովրդավարության աստվածուհու բնօրինակ կերպարով։ Փրփուրից և պապյե-մաշեից պատրաստված բնօրինակ արձանը տեղադրվել է 1989 թվականի մայիսի վերջին Թիենանմեն հրապարակում չինական ժողովրդավարամետ շարժման կողմից և ոչնչացվել է 1989 թվականի հունիսի 4-ին զինվորների կողմից, որոնք ցուցարարներին հեռացնում էին Թիենանմեն հրապարակից։

2010 թվականին՝ Թիենանմենի ժողովրդավարամետ շարժման ճնշման քսանմեկերորդ տարեդարձի ֆոնին, արձանի շուրջ տեղի ունեցան երեք հաջորդական քաղաքական վեճեր։ 

* Այն առգրավվել է Հոնկոնգի ոստիկանության կողմից Թայմս Սքվերի հանրային բաց տարածքում անցկացվող փողոցային հանրահավաքի ժամանակ՝ Քոզվեյ Բեյի տարածքում, այն հիմքով, որ ցուցադրությունը խախտում է անվտանգության կանոնները, ինչը, ըստ ցուցարարների, կեղծ մեղադրանք է։ 
* Քանդակագործին արգելվել է մուտք գործել Հոնկոնգ հունիսի 2-ին, երբ նա մեկնել էր այնտեղ՝ ոստիկանության կալանքի տակ գտնվելու ընթացքում քանդակի հնարավոր վնասների հայտնաբերման համար։ 
* Արձանի տեղադրումը Հոնկոնգի չինական համալսարանի (CUHK) տարածքում մերժվել է համալսարանի ղեկավարության կողմից, ինչը հարուցեց ուսանողական խորհրդի զայրույթը։ 

Ըստ հաղորդումների, արձանի շուրջ ծագած տարբեր վեճերը Հոնկոնգում հունիսի 4-ին կայանալիք ամենամյա հոգեհանգստի արարողությանը մասնակցող մարդկանց թիվը հասցրել են պատմական առավելագույն թվի։

Հոբելյանական հիշատակի արարողությանը ռեկորդային մասնակցության և ուսանողների ճնշման տակ Չինական համալսարանի ղեկավարությունը համաձայնվել է արձանին «ժամանակավոր տեղ» տրամադրել Չինական համալսարանի ավտոկայարան ելքի մոտ։ 2021 թվականի դեկտեմբերի 23-ին Հոնկոնգի իշխանությունները քանդել են արձանը։

## Պատմություն
*Ժողովրդավարության աստվածուհու* բնօրինակ արձանը դարձել է ազատության պատկերանիշ և խոսքի ազատության ու ժողովրդավարական շարժումների խորհրդանիշ։ Չինաստանի կառավարությունը փորձել է հեռու մնալ բնօրինակ արձանի կամ Թիենանմեն հրապարակի բողոքի ցույցերի վերաբերյալ ցանկացած քննարկումից, իսկ կոմունիզմի զոհերի հուշարձանի դեպքում այն կրկնօրինակի կառուցումը որակել է «Չինաստանը զրպարտելու փորձ», իսկ Կոմունիզմի զոհերի հուշահամալիրի դեպքում այն կրկնօրինակի կառուցումը որակել է «Չինաստանը զրպարտելու փորձ»։ 

Արձանի մի քանի կրկնօրինակներ կանգնեցվել են ամբողջ աշխարհում՝ ի հիշատակ 1989 թվականի իրադարձությունների։

Քանի որ մայրցամաքային Չինաստանում չի հանդուրժվում 1989 թվականի բողոքի ցույցերի մասին որևէ քննարկում կամ հիշատակում, և քանի որ Չինաստանը հրապարակավ ընդունել է Հոնկոնգի կառավարման «մեկ երկիր, երկու համակարգ» մոդելը, հունիսի 4-ի ամենամյա հիշատակումը, որը 1989 թվականից ի վեր ավանդույթ է, շարունակվել է Մեծ Բրիտանիայից Չինաստանին ինքնիշխանության փոխանցումից հետո։ Բացի այդ, ԱՄՆ բնակիչ Չեն Վեյմինգի կողմից քանդակված այս 6.4 մետրանոց արձանը միակ «Ժողովրդավարության աստվածուհին» է, որը տուն է գտել չինական հողում։

Արձանը քանդակված է պղնձի իմիտացիայով պատրաստված նյութից, 2008 թվականին կառուցումն ավարտվելուց հետո ցուցադրվել է Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսի առջև՝ Ամերիկայի մայրաքաղաքում։ Քանդակագործի մեկ այլ աշխատանք՝ 6.4 մ լայնությամբ և 3.2 մ բարձրությամբ «Թիենանմենի կոտորած» վերնագրով բարձրաքանդակը, որն ավարտվել է 2009 թվականի հունիսին, միացել է Հոնկոնգում գտնվող արձանին 2010 թվականին։

## Թայմս Սքվերի միջադեպ

2010 թվականի մայիսի 29-ին Հոնկոնգի ոստիկանությունն առգրավել է «Թիենանմենի կոտորած» (天安門大屠殺 *Tiananmen Massacre*) անվամբ Հոնկոնգի դաշինքի կողմից Թայմս Սքվերում տեղադրված արձանը և վեց մետր երկարությամբ բարձրաքանդակը։ Այն տեղադրվել էր Թիենանմենի հրապարակում հունիսի 6-ի բողոքի ցույցերի 21-րդ տարեդարձի նախօրեին․ կազմակերպիչները ձերբակալվել են «հանրային զվարճանք» կազմակերպելու լիցենզիա չունենալու համար։ Երկրորդ արձանը կանգնեցվեց տարեդարձի երթից հետո՝ հունիսի 4-ի ժողովրդավարության դեմ շարժման հիշատակին, սակայն այն նույնպես առգրավվեց ոստիկանության կողմից՝ հղում անելով նույն «Հանրային զվարճանքի վայրերի մասին» որոշմանը։ Ոստիկանությունը ձերբակալեց արձանի մոտ պահակություն իրականացնող տասներեք մարդու։ Երկու արձաններն էլ 1989 թվականի Թիենանմեն հրապարակի արձանի կրկնօրինակներն էին. մեկը 6.4 մետր բրոնզե արձան էր, իսկ մյուսը՝ 2.2 մետրանոց՝ պատրաստված սպիտակ պլաստիկից։
thumb|240px|right|Հոնկոնգի ոստիկանությունը բռնագրավում է Թայմս Սքվերում գտնվող բրոնզե արձանը|alt=huge bronze sculpture being taken away by removal men dressed in orange, surrounded by police officers in blue shirts and caps or berets and overlooked by crowds
Առգրավումները վիճահարույց էին։ Չնայած Թայմս Սքվերի ղեկավարությունը հայտարարել էր, որ նախընտրում է քաղաքական տարրերից զերծ միջոցառումներ, ոստիկանության միջամտությունից առաջ նրանք չեն բողոքել։ Ոստիկանությունը հայտարարել է, որ պատասխանատու չէ հանրային զվարճանքի մասին օրենքի կիրառման համար, ուստի չունի որևէ վիճակագրություն դրա վերաբերյալ. Սննդի և շրջակա միջավայրի հիգիենայի գերատեսչությունը հայտնել է, որ անցյալ տարվա սկզբից ի վեր օրենքի համաձայն հարուցվել է ընդամենը յոթ քրեական գործ։ Կառավարության խոսնակը հայտարարել է, որ արվեստի գործերը կվերադարձվեն «պայմանով, որ կկատարվեն ոստիկանության համապատասխան պահանջները»։ Հանգստի և մշակութային ծառայությունների գերատեսչությունը պայմանավորվել է ապահովագրության և գրանցված ինժեներների հաստատման համար՝ երաշխավորելու համար, որ հունիսի 4-ին եղած 1.7 մետրից բարձր ցանկացած օբյեկտ համապատասխանում է անվտանգության չափանիշներին։ Ակտիվիստները մերժեցին նախապայմանները, իսկ Ալյանսի փոխնախագահ Լի Չուկ-յանը սպառնաց, որ հունիսի 3-ին ժամը 18:00-ին Նորթ Փոյնթի ոստիկանական բաժանմունքը, որտեղ պահվում էին իրերը, շրջապատվելու էր քաղաքացիների կողմից, որոնք ազատ արձակման պահանջով։ Արձանների և ակտիվիստների տարհանումից հետո, Ալյանսը Թայմս Սքվերում ցուցադրեց ժողովրդավարության աստվածուհու 4.5 մետրանոց նկարը. մի քանի ակտիվիստներ հագնվել էին արձանի նման։

Apple Daily-ն հաղորդել է, որ նմանատիպ միջոցառումներ՝ աքսեսուարներով, անցկացվել են Թայմս Սքվերում նախորդ տարի և անցել են առանց ոստիկանության հետապնդումների։ Ոստիկանությունը հայտնեց, որ իրենք գործել են Շրջակա միջավայրի նախարարության մայիսի 29-ի հարցման հիման վրա․ Ներքին գործերի բյուրոն հայտարարեց, որ գործողությունից առաջ իրենց չեն տեղեկացրել։ «Ալյանսի» առաջնորդների հետ մի քանի ժամ տևած բանակցություններից հետո, ոստիկանությունը հունիսի 1-ին ազատ արձակեց արձանները, չնայած ակտիվիստների մերժումին՝ նրանք պարտավորվեցին այլևս չտեղադրել արձանները Թայմս Սքվերի մոտակայքում։ Ոստիկանությունը այն հրապարակեց որպես «բարի կամքի դրսևորում»՝ նշելով, որ հասկանում են հունիսի 4-ի երեկոյան հուշարձանը տեղադրելու անհրաժեշտությունը․ իրավաբանական փորձագետներին հղում անելով՝ LegCo-ի հավատարիմ նախկին նախագահ Ռիտա Ֆանը ոստիկանության աննախադեպ գործողությունն անվանել է անպատշաճ։ Այնուամենայնիվ, ոստիկանությունը պաշտպանեց իր գործողությունը՝ ասելով, որ ոստիկանությունը կարգավորել է իրավիճակը, այդ թվում՝ արվեստի գործերի վերադարձը, «օրինական, ողջամիտ և խելամիտ ձևով»։

Քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվող խմբերը և համադեմոկրատները զայրացած արձագանքեցին առգրավմանը՝ նախազգուշացնելով, որ խոսքի ազատությունը սպառնալիքի տակ է։ Չինաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանները կառավարության գործողությունները անվանել են «տարածքի հիշատակի միջոցառումներին միջամտության աննախադեպ ակտ»։ 

Առգրավումների նկատմամբ հանրային զայրույթը և քաղաքական բռնաճնշումների վախը լայնորեն նշվեցին որպես հունիսի 4-ին կազմակերպված հսկողությանը ռեկորդային 150,000 մասնակիցների (կամ 113,000-ի՝ ոստիկանության տվյալներով) մասնակցության ուղղակի պատճառ։ Քաղաքական մեկնաբան Մայքլ Չուգանին ասել է, որ ոստիկանության կողմից ժողովրդավարության աստվածուհու երկու կրկնօրինակ արձաններն առգրավելու պատճառը համոզիչ չէ, և որ հանրությունն իրավունք ունի իմանալ, թե հրամանատարական շղթայի որ աստիճանից է եկել այդ ծանր հրամանը։ Նա ասաց, որ Հոնկոնգում խոսքի ազատության նկատմամբ այս մարտահրավերը չպետք է շփոթել Թիենանմենի խնդրի հետ։ Սննդի անվտանգության և շրջակա միջավայրի առողջության հարցերով LegCo կոմիտեն հունիսի 21-ին հրավիրել է արտահերթ նիստ, որին հրավիրվել են FEHD-ին և Ներքին գործերի բյուրոն՝ իրենց գործողությունների, պատճառների և բռնագրավումների վերաբերյալ գլխավոր որոշում կայացնողի ինքնության վերաբերյալ հաշվետվություն տրամադրելու համար։ Չնայած առողջապահության նախարար Յորք Չոուն հայտարարել էր, որ Սննդի և շրջակա միջավայրի պահպանության վարչությունը «տեղեկատվություն է ստացել» չբացահայտված աղբյուրից, որ մարդիկ օրենք են խախտում Թայմս Սքվերում, վարչության տնօրեն Չուկ Վինգ-հինգը LegCo-ի հանձնաժողովին հայտնել է, որ ինքն է հրաման տվել՝ հիմնվելով լրատվամիջոցների հաղորդագրությունների վրա։

## Քանդակագործի մուտքի վիզայի շուրջ վեճ
Լսելով, որ իր աշխատանքները ոստիկանությունն առգրավել է, քանդակագործը որոշել է իր նախաձեռնությամբ մեկնել Հոնկոնգ և ոստիկանության կալանքի տակ գտնվելու ընթացքում ուսումնասիրել քանդակը հնարավոր վնասների տեսանկյունից։ Մայիսի 31-ին նա Լոս Անջելեսից ինքնաթիռ է նստել, սակայն նրան մերժել են մուտք գործել Հոնկոնգ։ Չենը, ով նախկինում երկու անգամ այցելել է Հոնկոնգ, օդանավակայան էր ժամանել հունիսի 1-ի գիշերը։ Դեմոկրատական կուսակցության օրենսդիր Ջեյմս Տոն հանդես է եկել որպես Չենի փաստաբան իշխանությունների կողմից նրա երկժամյա հարցաքննության ժամանակ։ 

Տոյի խոսքով՝ ներգաղթի պաշտոնյաները հարցաքննել են Չենին նրա այցի վերաբերյալ և անհապաղ արտաքսել նրան՝ հրաժարվելով ստորագրել փաստաթուղթ, որում ասվում էր, որ նա համաձայն է մեկնել։ Չնայած ներգաղթի աշխատակիցները հարցաքննության ժամանակ Տոյին ասել են, որ «որոշում չի կայացվել», Տոն ասել է, որ հեռանալուց 15 րոպե անց (ժամը 3-ին) իրեն տեղեկացրել են, որ Չենը կհայրենադարձվի։ Տոն ասաց, որ Չենին շտապ նստեցրել են ինքնաթիռ, նախքան վերաքննիչ բողոքը կմեկնարկեր. «Ես խնդրեցի, որ ներգաղթի գրասենյակից ֆաքսով ուղարկվի օրինական արտաքսման որոշումը, որպեսզի կարողանամ պատասխանել»։ Մինչև ժամը 9:50-ին փաստաթուղթը ստանալը, ժամը 9:40-ին ինձ ասացին, որ Չենն արդեն ինքնաթիռում է։ Ջեյմս Տոն դատապարտեց կիրառված «կեղտոտ հնարքները» և ասաց, որ մարդիկ շատ են վրդովված, որ Հոնկոնգը քաղաքական պատճառներով մերժում է «շատ համեստ քանդակագործի» մուտքը։

Չենը նշել է, որ Հոնկոնգի կառավարության կողմից իր մուտքի մերժումը Պեկինի կենտրոնական կառավարության հրամանագիր է։ Նա շարունակում է. «Իմ արձանի բռնագրավումը պայմանավորված էր 21 տարի առաջ տեղի ունեցած պատմության զգայունությամբ, որն արտացոլվեց իմ քանդակում»։ Իմիգրացիոն վարչությունը հայտարարություն է տարածել, որում ասվում է, որ չի մեկնաբանելու անհատական դեպքերը և որ «բոլոր մուտքի դիմումները մշակում է օրենքին և գործող քաղաքականությանը համապատասխան՝ հաշվի առնելով անհատական հանգամանքները»։ Անվտանգության նախարար Ամբրոս Լին հերքեց, որ կառավարությունը սև ցուցակ ունի. «Իմիգրացիոն վարչությունը գործում է Հոնկոնգի սահմանված քաղաքականության և օրենքների համաձայն։ Այն պետք է հաշվի առնի Հոնկոնգի շահերը՝ որոշելիս, թե ով կարող է գալ, իսկ ով՝ ոչ»։

## Հոնկոնգի չինական համալսարանի վեճ
180px|thumb|right|Ուսանողները արձանը տեղադրում են համալսարանի տարածքում|alt=some people pushing a large bronze statue into an upright position by streetlight
Հոնկոնգի չինական համալսարանի (CUHK) վարչական և պլանավորման կոմիտեն հունիսի 1-ին արտակարգ նիստ է գումարել՝ մայիսի 29-ին Հոնկոնգի չինական համալսարանի ուսանողական միությունից համալսարանի տարածքում մշտական արձան տեղադրելու դիմում ստանալուց հետո։ Նիստը վարում էր գործող փոխկանցլեր Լոուրենս Լաուն։ Հաջորդ օրը համալսարանը հայտարարեց խնդրանքը չբավարարելու իր որոշման մասին։ Համալսարանը հայտարարեց, որ չպետք է միանա քաղաքական բնույթի գործողություններին կամ գործունեությանը, որոնք կարող են վտանգել իր քաղաքական չեզոքությունը։ Այնուամենայնիվ, ուսանողները պատրաստ էին համալսարանի դեմ դիմակայության՝ ասելով, որ «ամեն գնով» կապահովեն արձանների տեղադրումը համալսարանի տարածքում։ Համալսարանի աշխատակազմը և ուսանողական միությունները մեղադրեցին հանձնաժողովին ինքնագրաքննության մեջ։ Աշխատակիցների միությունը հայտարարել է. «Որպես բարձրագույն ուսումնական հաստատություն, որը նվիրված է գիտելիքների և ճշմարտության հետապնդմանը, Չինական համալսարանը պետք է պահպանի այսպես կոչված «չեզոքությունը»՝ քաջաբար առերեսվելով պատմական փաստերի հետ»։ Ուսանողական միության նախագահ Էրիկ Լայը նույնպես մեղադրեց վարչակազմին երեսպաշտության մեջ՝ նշելով, որ համալսարանի նախագահ Լոուրենս Լաուն չեզոքություն չի ցուցաբերել, քանի որ նա ծառայել է Հոնկոնգի և կենտրոնական կառավարությունների խորհրդատվական մարմիններում։
240px|thumb|left|Ուսանողները մասնակցում են համալսարանի տարածքում բացօթյա հանդիպմանը|alt=B/W image of hundreds of people orderly sitting outdoors, with an unfurled banner
Լայը 2000 հոգուց բաղկացած ամբոխին ասաց, որ համալսարանի պաշտոնյաները պետք է ներողություն խնդրեն արվեստի ցուցադրությանը իրենց դեմ լինելու համար։ Հունիսի 4-ին, բողոքի ալիքի ներքո, համալսարանը հանձնվեց ուսանողների պահանջով արձանը համալսարանի տարածքում տեղադրելու թույլտվություն տալու վերաբերյալ։ Դաշինքը կազմակերպեց տրանսպորտային բեռնատար, առաքումը ուղեկցվում էր ոստիկանական ուժերի կողմից։ Այնուհետև ուսանողներն իրենք արձանը բարձրացրին համալսարանի տարածքում։
Փոխկանցլերի թեկնածու Ջոզեֆ Սունգը, որը քաղաքից բացակայում էր, բայց քվեարկության վերաբերյալ մասնակցել էր խորհրդակցության, խոստովանեց, որ դա 21 տարվա ընթացքում ամենամեծ քաղաքական փոթորիկն էր։ Նա ասաց, որ դեմ է քաղաքական չեզոքությունը որպես մերժման պատճառ նշելուն, և որ մյուսներն էլ կիսում են այդ տեսակետը։ Նա հավելեց, որ կառավարման թիմը «անհասուն» և «անփորձ» է միջադեպը կարգավորելու հարցում, և խոստացավ բարելավել ուսանողների հետ հաղորդակցությունն ու երկխոսությունը արձանի ապագայի վերաբերյալ, երբ հաջորդ ամիս ստանձնի պաշտոնը։
thumb|200px|Աստվածուհին և ուղեկցող բարձրաքանդակը Հոնկոնգի Չինական Համալսարանի բակում|alt=large bronze statue and relief laid out on paved walkway cordoned off with blue and white tape but surrounded by curious visitors

*The Standard*-ի խմբագրականում քննադատվել է խորհրդի միամտությունը՝ ուսանողների և քաղաքական գործիչների արձագանքը չակնկալելու համար։ Նաև խիստ կարևոր էր, որ Սունգը փորձել էր «անհեթեթ պատճառաբանությամբ» հեռու մնալ որոշումից։ Սունգի դիտողություններից հետո, հեռացող փոխկանցլեր Լոուրենս Լաուն պաշտպանեց հանձնաժողովի որոշումը՝ այն անվանելով «կոլեկտիվ և միաձայն», որը, կարծես թե, հակասում էր Սունգի նախորդ օրը արած այն պնդմանը, որ արգելքի դեմ այլախոհ ձայներ կան։ Նա նաև համաձայն չէր Սունգի այն տեսակետի հետ, որ կայացված որոշումը «անհասուն և անփորձ» էր, քանի որ հարցը մանրամասնորեն քննարկվել էր։ Համալսարանը փորձեց մեղմել վերնախավում Սունգի հայտարարությամբ առաջացած պառակտումը, որում նա ընդունեց և համաձայնեց հունիսի 2-ին հրապարակված դիմումը մերժելու հայտարարության մեջ արտահայտված դիրքորոշման հետ, բայց միայն «այլ կարծիք ուներ ձևակերպման վերաբերյալ»։ Apple Daily-ն մեկնաբանել է, որ Սունգի մեկնաբանությունների վերաբերյալ խորհրդի անդամների շրջանում առաջացած անհանգստությունը ստիպել է շտապ հերքել իր խոսքերը։ Դա ենթադրում է, որ նրա ղեկավարության աջակցության բացակայությունը, որը ներքին քաղաքականության և Լաուի կողմից մշակված իշխանության հիմքի արդյունք է, լավ նշան չէ նրա հեղինակության համար։ Ուսանողական միությունը մատնանշեց Լաուի և Սունգի պատմություններում առկա անհամապատասխանությունները և ասաց, որ երկու պրոֆեսորները պետք է շփվեին՝ կոնսենսուսի հասնելու համար։ Լաուի պատասխանը «չկարողացավ բացատրել, թե ինչու է համալսարանը քաղաքական չեզոքությունը որպես պատճառ օգտագործել արձանը մերժելու համար»։ Միությունը հայտարարել է, որ երկուշաբթի օրը հանդիպում է խնդրել ուսանողների դեկանի հետ՝ կառավարման թիմի հետ բանակցություններ վարելու համար, սակայն խնդրանքը մերժվել է, քանի որ թիմը պետք է զբաղվեր հասարակայնության հետ կապերի հարցերով։

## 2014 թվականի բողոքի ցույցեր
2014 թվականի հոկտեմբերի 5-ի երեկոյան ցուցարարները Թամար հրապարակում կանգնեցրին անձրևանոցով Աստվածուհու տղամարդու կերպարը, որը խորհրդանշում էր Անձրևանոցների հեղափոխությունը։

## Տես նաև
*Ժողովրդավարության աստվածուհի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Hong Kong: CUHK's prohibition of displaying Statue of the ''Goddess of Democracy'' in campus – Student leaders' response to Chinese University's open letter (3 June 2010)

Կատեգորիա:Ազատության խորհրդանիշներ