open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Kitahama

thumb|Կիտահամա
, բարձրահարկ բնակելի շենք՝ տեղակայված Ճապոնիայի Օսակա քաղաքի Տուո շրջանի Կորայբաշի 1-7-5 հասցեում։

Երկնաքերը կառուցվել է 2006 թվականի սեպտեմբերից մինչև 2009 թվականի մայիս։ Բարձրությունը կազմում է 209.35 մետր, հարկերի քանակը՝ 54 (ունի նաև 1 ստորգետնյա հարկ)։ Այս երկնաքերը, ըստ իր բարձրության, չորրորդն է Օսակա պրեֆեկտությունում և 25-րդը՝ Ճապոնիայում։ Սա լիովին բնակեցված ամենաբարձր շենքն է Ճապոնիայում։ Ընդհանուր մակերեսը կազմում է 79,605.68 մ²։ Այս շինության ճակատային ապակյա հատվածը հանդիսանում է շենքի՝ տեսարժան վայր լինելու բնորոշիչներից մեկը։

## Տրանսպորտ
Երկնաքերին ամենամոտ երկաթուղային գիծը Կիտահամա կայարանն է։

## Տես նաև
* Ճապոնիայի ամենաբարձր կառույցների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կիտահամայի պաշտոնական վեբկայք

Կատեգորիա:Երկնաքերներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի շենքեր և կառույցներ
Օշան սոդակիր

**Օշան սոդակիր** (), թելուկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
10-70 սմ բարձրությամբ միամյա, սուկուլենտ, մերկ բույս է։ Ծաղիկները ծաղկաբույլերում հեռացած են միմյանցից, միայնակ են կամ 3-ական։ Ծաղկակիցների երկարությունը 12-15 մմ է, վերևում ունի կռճիկանման խոզան, իսկ հիմքում՝ լայն-ձվաձև տեսք։ Պտուղների տրամագիծը 3-6 մմ է, բաժականման են, կարծես թե հատված գագաթով։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է միայն Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Երասխահուն, Երասխ):Տարածված է նաև Նախակովկասում, Դաղստանում, Արևելյան Անդրկովկասում, Կենտրոնական և Հարավային Եվրոպայում, Փոքր և Արևելյան Ասիայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին լեռնային գոտում` ծովի մակարդակից 700-800 մ բարձրությունների վրա, աղակալված հողերում, առավելապես խոնավ աղուտներում։ Ծաղկում է հունիսից մինչև օգոստոս (սեպտեմբեր), պտղաբերում՝ սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Թելուկազգիներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Շնդեղ Գոհարի

**Շնդեղ Գոհարի** (), շնդեղազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Բազմամյա, անցողուն պալարասոխուկավոր բույս է։ Պալարասոխուկի արտաքին թեփերը սևավուն են, իսկ ներքինները` վառ նարնջագույն կամ դարչնագույն։ Տերևները երկարավուն են կամ գծային-նշտարաձև, կաշենման, փայլուն, մերկ։ Ծաղիկները սպիտակ են, ետծալի մասերը լայն-էլիպսաձև կամ հակաձվձև, բթավուն։ Տուփիկը երկարավուն է։ Սերմերը գնդաձև են, նիստադիր, բաց դարչնագույն, փոքրիկ արիլոիդով։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է միայն Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Իջևանի շրջակայք, լեռնագագաթ՝ Աղայա և Աբեղաքար, Հաղարծին գյուղի շրջակայք)։

## Էկոլոգիա
Աճում է միջին և վերին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1100-2200 մ բարձրությունների վրա, խոտածածկ լանջերին, կրաքարերի վրա, հաճարենու-բոխու անտառներոմ, մարգագետիններում ժայռերի միջև։ Ծաղկում է մայիս ամսին, պտղաբերում՝ մայիս–հունիսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Համարվում է Հյուսիսային Հայաստանի էնդեմիկ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործուղություններ չեն իրականացվում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Շնդեղազգիներ
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
«Մենք» դաշինք

**«Մենք» դաշինք**, քաղաքական դաշինք Հայաստանում, որը ստեղծվել է 2018 թվականի նոյեմբերի 10-ին Ազատ դեմոկրատներ և Հանրապետություն կուսակցությունների համատեղ ստորագրած հուշագրով Հայաստան Հանրապետության Ազգային ժողովի 2018 թվականի ընտրություններին մասնակցելու նպատակով։ Արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններին ստացել է ձայների 2%-ը։

## Մասնակցությունն ընտրական գործընթացներին
### Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններ, 2018
«Մենք» դաշինքը մասնակցում է ՀՀ ԱԺ 2018 թվականի արտահերթ ընտրություններին։ Դաշինքի համապետական ցուցակի առաջին համարը Հանրապետություն կուսակցության առաջին համար Արամ Սարգսյանն է։ Առաջին եռյակում են նաև Ազատ դեմոկրատներ կուսակցության նախագահ Խաչատուր Քոքոբելյանը և Անժելա Խաչատրյանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Մենք» դաշինքը համապետական ցուցակն ամբողջությամբ 

Կատեգորիա:Հայաստանի կուսակցություններ
Շփում (մուլտֆիլմ)

**Շփում** (), ռեժիսոր Վլադիմիր Տարասովի ֆանտաստիկ մուլտֆիլմը։

## Պատմություն
Մուլտֆիլմը պատմում է այլմոլորակայինի հետ մարդու հանդիպման մասին։ Նա եկել էր Երկիր, փորձում էր ուսումնասիրել և ճանաչել այն տեսած իրերը նմանակելու միջոցով։ Բնության նկատմամբ մարդու բարի վերաբերմունքի օրինակով ներկայացվում է շրջապատող աշխարհի գեղեցկությունն ու ներդաշնակությունը, և այն, որ միշտ կարելի է ընդհանուր լեզու գտնել նրանց հետ, ովքեր մեզ նման չեն։ Բացահայտվում է տիեզերքի թեման, որը գոյություն ունի յուրաքանչյուրի հոգում։

## Սյուժե
Ամառային մի պայծառ օր նկարիչը գնում է բնություն նկարելու։ Նա զբոսնում է ծաղիկներով, ծղրիդներով, թիթեռներով և թռչուններով լի մարգագետնում և երգում։ Հասնելով լճի մոտ՝ սկսում է երազել։ Այդ պահին վայրէջք է կատարում այլմոլորակայինների օդանավը, որտեղից դուրս է գալիս այլմոլորակայինը՝ եռանկյունաձև աչքերով և անձև մարմնով, լուսարձակելով ծիածանի բոլոր գույներով։ Քանի որ նա չի տիրապետում մարդկային խոսքին, արձակում է ձայներ։ Այլմոլորակայինը աչքերով «նկարում է» այն ամենը, ինչը տեսնում է ճանապարհին, և փոխում է մարմինը՝ ձեռք բերելով տեսած բոլոր առարկաների ձևը։ Նկատելով նրան՝ նկարիչը վախենում է և փախչում, բայց ընկերասեր այլմոլորակայինը հասնում է նրան, որպեսզի վերադարձնի կորցրած կոշիկները։ Ցանկանալով ապացուցել հիմար մտադրությունների բացակայությունը՝ այլմոլորակայինը փորձում է երգել այն նույն երգը, որը երգում էր նկարիչը։ Վերջինս ուղղում է սխալ նոտաները։ Ուրիշ գիտակցության հետ շփումն ու ընդհանուր լեզուն գտնվում է։

## Երաժշտություն
Ֆիլմում օգտագործվել է Նինո Ռոտայի «Speak Softly Love» երաժշտությունը («Կնքահայրը» ֆիլմի երաժշտությունը) Պոլ Մորիայի վերադաշնակմամբ, և Ջորջ Գերշվինի «Oh, Lady Be Good» ստեղծագործությունը Լեոնիդ Չիժիկի եռյակի վերադաշնակմամբ և կատարմամբ։

## Պարգևներ և մրցանականեր
Մուլտֆիլմը կինոփառատոններում արժանացել է մրցանակների․
* «Գրան պրի» գիտաֆանտաստիկ ֆիլմերի XVIII Կինոլոգիական միջազգային ֆեդերացիայում (Տրիեստ, Իտալիա, 1979)
* Մրցանակ կարճամետրաժ և վավերագրական ֆիլմերի VIII Կինոլոգիական միջազգային ֆեդերացիայում (Լիլ, Ֆրանսիա, 1979)

## Վիդեո
* 2002 թվականին անգլերեն ենթագրերով ֆիլմը թողարկվել է VHS և Video CD տարբերակով՝ «Ռուսական անիմացիայի վարպետները» հավաքածուում, այնուհետև թողարկվել է DVD տարբերակով՝ «Ռուսական անիմացիայի վարպետները 2» հավաքածուում։

## Արձագանքներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* «Շփում» ֆիլմը myltik.ru կայքում

Կատեգորիա:1978 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆանտաստիկ մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:1970-ականների խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:1978 ֆիլմեր
Արիստոն (Սպարտայի թագավոր)

**Արիստոն** (), Սպարտայի թագավոր, կառավարել է մ.թ.ա. VI դարում։

## Կենսագրություն
Արիստոնի հայրը Ագասիկլ արքան էր։ Ի տարբերություն իր նախորդների, Արիստոնը համարվել է պատմական թագավոր։ 
Նրա արքայության և Ագիդների դինաստիայի Անաքսանդրիդ II կառավարիչի օրոք թագավորական իշխանությունը Սպարտայում փոքր-ինչ թուլացավ։ Երկու անգամ ամուսնացել է Արիստոնը, սակայն երեխաներ չի ունեցել։ Խորամանկությամբ ամուսնանալով ընկերոջ՝ Ագետայի գեղեցիկ կնոջ հետ, շուտով ծնվեց որդին՝ Դեմարատը։ Երեխան ծնվեց ինն ամսից ավելի շուտ, քան տուն էր բերել երրորդ կնոջը։ Արիստոնը էֆորների ներկայությամբ կասկած հայտնեց երեխայի հայրության մասին, որը հավասար էր հայրությունը չճանաչելուն։ Սակայն, մի քանի տարի անց նա փոշմանեց իր արարքի համար, բայց Դեմարատն այլևս չէր կարող ժառանգորդ ճանաչվել։ Հերոդոտոսի վկայությամբ, Արիստոնի թագավորության ժամանակ հաջողությամբ ավարտվեց դեռևս Խարիլա թագավորի օրոք սկսված պատերազմը Սպարտայի հարավ-արևելքում գտնվող Թեհեյա քաղաքի հետ։ Փոխադարձ համաձայնության պայմանագիր է կնքվում, որի մասին փաստում են ժամանակի պատմաբանները։ Պլուտարքոսն իր «Ասույթներ սպարտացիների մասին» գիտական աշխատությունում մի քանի դրվագներ է ներկայացրել Սպարտացիների քաջության, խիզախության, արիության, անձնվիրության, հերոսության և սխրագործությունների մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ․թ․ա․ 6-րդ դարի հույներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 6-րդ դարի մահեր
Կատեգորիա:Թագավորներ
Գիբոններով բնանկար

**«Գիբոններով բնանկար»** (),  ճապոնացի նկարիչ և զեն-բուդդիստ վանական Սեսսոն Սյուկեյի մոտավորապես 1570 թվականին ստեղծած վեցփեղկանի շիրմա։ Աշխատանքը թղթի վրա արվել է տուշով։ 1992 թվականից ընդգրկված է Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանի հավաքածուում։

## Նկարագրություն
մինի|250px
Շիրմայի վրա պատկերված են մի քանի գիբոններ՝ լեռնային լանդշաֆտի և լուսնի ֆոնին։ Գիբոններն ապրում էին Չինաստանի հարավային լեռներում և Ճապոնիայում չէին պատահում։ Ճապոնիայում նրանց մասին հայտնի դարձավ միայն չինական պոեզիայի և նկարչության միջոցով։ Սակայն Ճապոնիայում գիբոնի կերպարը մասամբ ավելի տարածված է դարձել, քան Չինաստանում կամ Կորեայում։ Գիբոնները հաճախ նկարագրվում էին ոչ միայն ճապոնական գեղանկարչության դասական ձևերով, այլև արվեստի լաքապատ ստեղծագործություններում, օգտագործվող առարկաներում (գեղագրական գործիքների պահպանման տուփեր (սուզուրի-բակո), դեղամիջոցների (ինրո), ծխախոտների, կոսմետիկայի, ինչպես նաև ափսեների, բաժակների, թեյնիկների, երախակալների և տարբեր տեսակի զենքերի բռնակների տուփեր)։

Գեղանկարչությունում առանձնակի ճանաչում են ստացել բուդդիստ վանահոր կապիկներով ստեղծագործությունը և չինական գեղանկարչության  ներկայացուցիչները՝ Մու Ցի։ Մու Ցին կապ էր պահում Հարավային Սունի մայրաքաղաքում ապրող ճապոնացի վանականների հետ, ուստի Մու Ցիի աշխատանքների մեծամասնությունը շուտով հայտնվեց Ճապոնիայում գտնվող բուդդայական վանքերում։ Մու Ցիի ոճով շիրմայի վրա տուշով արված պատկերները Ճապոնիայում  հայտնի են դարձել 15-րդ դարում։ Ինչպես ճապոնական արվեստագետների ճնշող մեծամասնությունը, Սեսսոն Սյուկեյը գիբոններին պատկերել է մարմնի հատվածում մուգ և գլխի վրա բաց գույնի մորթիով (բաց գույնի մորթիով գիբոններ կարելի է տեսնել ճապոնացի մի քանի արվեստագետների մոտ), ինչպես ճապոնական նկարների մեծ մասում, գիբոններն ունեն մեծ գլուխ՝ պատված խիտ մազերով, և գլխի համեմատ շատ փոքր դունչ։

Այդ ժամանակի չինական գրականության մեջ գիբոնը հաճախ նկարագրվում էր որպես մենության խորհրդանիշ, դաոսական ֆոլկլորում այն համարվում էր հսկայական էներգիայի (ցի) տիրապետողը։ Սեսսոն Սյուկեյի որմնանկարում գիբոնները ձգվում են դեպի ջրի մեջ արտացոլված լուսնին և մարմնավորում են լուսավորության փնտրտուքն ու ձգտումը, բայց նրանց ուղին պարզում է, որ կեղծ է։ Լուսավորությանն ամենամոտը, հավանաբար, միայնակ գիբոնն է, որը մեդիտացիա է անում և այն փնտրում իր ներսում, և ոչ թե դրսում։ Դեպի լուսին կամ դրա արտացոլանքին ձգտող գիբոնը  դարձել է ժամանակի ճապոնական արվեստի ամենահայտնի սյուժեներից մեկը։ Այն հաճախ խորհրդանշում էր մարդկային հիմարությունն ու անիմաստ ցանկությունները։ Լինելով զեն-բուդդայական վանական՝ Սեսսոն Սյուկեյն այս կտավում, ինչպես նաև իր բազմաթիվ այլ գործերում, արտացոլել է փիլիսոփայական և կրոնական մոտիվներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1570 նկարներ
Կատեգորիա:Ճապոնական շիրմաներ
Կատեգորիա:Մետրոպոլիտեն թանգարանի նկարներ
Մենձոր

**Մենձոր**, *Հովիտ, Մեծձոր*, գետ Հայաստանի Լոռու մարզում, Ձորագետի ձախ վտակը։ Սկիզբ է առնում Լեջան լենազանգվածի հյուսիսային լանջերից։ Երկարությունը 10 կմ է։ Մենձոր և Հովանաձոր գետերի միջև գտնվում է Վարդուտ լեռը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր
Կատեգորիա:Ձորագետ գետի վտակներ
Օմո ազգային պարկ

**Օմո ազգային պարկ**, ազգային պարկ Եթովպիայում։ Տեղակայված է Հարավային Եթովպիայի ժողովուրդների տարածաշրջանում Օմոլոն գետի արևմտյան ափին։ Պարկն ընդգրկում է մոտ 4068 քառ. կմ տարածք։ Գտնվում է մայրաքաղաք Ադիս Աբեբայից 870 կիլոմետր հարավ-արևմուտք։ Չնայած վերջերս պարկի մոտ կառուցվել է օդանավակայան, սակայն այն այնքան էլ հասանելի չէ։ «Lonely Planet guide Ethiopia and Eritrea» ուղեցույցում Օմո ազգային պարկը նկարագրվում է որպես «Եթովպիայի ամենահեռավոր պարկ»։

1980 թվականին Օմո գետի ստորին հատվածները ճանաչվել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության վայր, այն բանից հետո, երբ այստեղ հայտնաբերվել են գտածոներ, որոնք մոտավորապես 195000 տարեկան են։

Պարկը գրեթե ոչ մի զբոսաշրջային ենթակառուցվածք չունի և ճանապարհորդներին քիչ է աջակցություն տրվում։ Հաղորդվում է, որ 1999 թվականին Եթովպիայում ոչ մի զբոսաշրջային գործակալություն շրջագայություններ չեն իրականացրել պարկում։ Վալթա տեղեկատվական կենտրոնը 2006 թվականի հոկտեմբերի 3-ին հայտարարել է, որ 1 մլն ԱՄՆ դոլար տրամադրվել է ճանապարհների ու ռեկրեացիոն կենտրոնների, ինչպես նաև տարբեր հաղորդակցական հարմարությունների կառուցման նպատակով՝ ավելի շատ այցելու ներգրավելու համար։

## Տեղաբնիկներ և Օմո պարկ
Մուրսիներ, սուրմաներ և նյանգատոմ, դիզի ու մեյն էթնիկ խմբերը տեղահանման վտանգի տակ են, ինչպես նաև ունեն գյուղատնտեսական հողերի կրճատման խնդիր։ Այս ամենին հետևել է պարկի սահմանագծումը 2005 թվականին, և այն անցել է Աֆրիկայի ազգային պարկերի պահպանման ենթակայության տակ։ Այս գործընթացը սպառնում է Օմո ժողովրդին՝ դառնալ «ապօրինի զավթիչներ» իրենց իսկ սեփական հողում։

Զեկույցներ կան, որ այս ցեղային ժողովուրդները հարկադրված ստորագրել են պարկի պաշտոնյաների կողմից տրամադրված փաստաթղթեր, որոնք իրենց համար ընթեռնելի չեն եղել։

2008 թվականի հոկտեմբերին Աֆրիկյան պարկերի ցանցը հայտարարել է, որ ցանկանում է հրաժարվել Օմո ազգային պարկի կառավարումից։ Կազմակերպությունը անհանգստանում է տեղաբնիկների ավանդական կենսակերպի համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1959 հիմնադրված բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ‎
Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Կատեգորիա:Եթովպիայի ազգային պարկեր
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Եթովպիայում
Վոլֆգանգ Ռայտերման

**Վոլֆգանգ Ռայտերման** (, ), գերմանական ծագմամբ ամերիկացի անիմատոր, ռեժիսոր, պրոդյուսեր, Դիսնեյի ինը ծերուկներից մեկը։

## Կենսագրություն
Վոլֆգանգ Ռայտերմանը ծնվել է 1909 թվականի հունիսի 26-ին Մյունխենում։ Երբ նա եղել է մոտ երկու տարեկան, ընտանիքի հետ տեղափոխվել է ԱՄՆ, որտեղ նրանք բնակություն են հաստատել Միսսուրի Կանզաս Սիթի քաղաքում (հետագայում նա իմացել է, որ իրենց տնից քիչ հեռու ապրել է Ռոյ Դիսնեյը։ Երբ Վոլֆգանգը եղել է դեռահաս, նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Կալիֆոռնիա։

Վոլֆգանգը երազել է դառնալ պրոֆեսիոնալ օդաչու, սակայն ԱՄՆ-ում սկսված Մեծ ճգնաժամը խանգարել է նրա պլանների իրականցմանը։ Նա մի որոշ ժամանակ հաճախել է արվեստի քոլեջ Փասադենայում և ջրանկարչության դասերի Chouinard արվեստի ինստիտուտում։ Մեծ հաջողություններ ունենալով ջրաներկով նկարչության բնագավառում՝ նա 1933 թվականին երաշխավորվել է Դիսնեյ ստուդիայի համար։ Վոլֆգանգը այդ առաջարկն ընդունել է ոչ այնքան մեծ խանդավառությամբ, որովհետև մտածում էր, որ օր օրի վրա նույն նկարներ անելը ձանձրալի կլինի (ավելի ուշ նա խոստովանել է, որ սխալվել է)։ Ի տարբերություն ստուդիայում նոր հայտնված նկարիչների մեծ մասի՝ Վոլֆգանգ Ռայտերմանը չի եղել փորձառու անիմատորի օգնական. նրան հաջողվել է միանգամից լավ տպավորություն թողնել Silly Symphonies-ի համար ստեղծած մի քանի հաջող տեսարանների շնորհիվ։

«Վուլին», ինչպես նրան կոչել են ընկերներն ու գործընկերները, նկարել է հայելու մեջ դեմքի հայտնվելը «Սպիտակաձյունիկը և յոթ թզուկները» մուլտֆիլմում, դինոզավրերի կռիվը «Ֆանտազիայում», անգլուխ ձիավորին «Իկաբոդի և պարոն Թոդի արկածները» մուլտֆիլմում, կոկորդիլոսին «Փիթեր Փեն» մուլտֆիլմում և Մալիֆիսենտային վիշապի կերպարանքով «Քնած գեղեցկուհին» մուլտֆիլմում։

1961 թվականից Վոլֆգանգ Ռայտերմանն աշխատել է որպես բեմադրող ռեժիսոր։ Նրա աշխատանքների թվում են այնպիսի մուլտֆիլմեր, ինչպիսիք են՝ «101 դալմատին» (համառեժիսոր), «Ջունգլիների գիրքը», «Թուրը քարի մեջ», «Արիստոկրատ կատուները», «Ռոբին Հուդ», «Վինի Թուխի բազմաթիվ արկածները»։ Հանդես է եկել որպես «Փրկարարները» մուլտֆիլմի պրոդյուսեր, պրոդյուսեր։ Վոլֆգանգ Ռայտերմանի երեք որդիները հնչյունավորել են Մաուգլիին, Քրիստոֆեր Ռոբինին և պատանի Արթուր թագավորին։

1977 թվականին Վոլֆգանգ Ռայտերմանը դուրս է եկել ռեժիսորների խմբից, սակայն շարունակել է հանդես գալ որպես պրոդյուսեր։ Նա եղել է «Աղվեսն ու որսաշունը» մուլտֆիլմի պրոդյուսերը, որը դարձել է նրա վերջին լիամետրաժ մուլտֆիլմը։

Վաֆգանգ Ռայտերմանը զոհվել է 1985 թվականի մայիսի 22-ին ավտովթարից, 75 տարեկան հասակում։ Հետմահու ճանաչվել է Դիսնեյի լեգենդ 1989 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 50mostinfluentialdisneyanimators.wordpress.com

Կատեգորիա:Ամերիկացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մուլտիպլիկատորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ավտոճանապարհային վթարներից զոհվածներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ուոլթ Դիսնեյ ստուդիայի նկարիչներ
Ֆարզոնա

**Ֆարզոնա** (**Լնոյատ Խոջաևա** , ), տաջիկ բանաստեղծուհի, գրող։

## Կենսագրություն
Ֆարզոնան ծնվել է 1964 թվականի նոյեմբերի 3-ին, Տաջիկստանի Խուջանդ քաղաքում։ 1985 թվականին ավարտել է Տաջիկստանի մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը։ Ազդվել է Ֆորուղ Ֆարոխզադից, ինչպես նաև Ֆիրդուսիից և Ռումիից։ Ֆարզոնայի ստեղծագործությունները հայտնի են պարսկախոս երկրներում։ Նա հայտնի է որպես Տաջիկստանի Ֆորուղ։ Նրա հաճախակի հնարամիտ և խելամիտ պոեզիան իր ազդեցությունն է թողել պարսկական գրականության հարուստ ավանդույթների վրա  հումորային ձևով։ 1980-ական թվականների վերջին Ֆարզոնան գրել է «Ահմադ Զոհիր ծնած ազգին» բանաստեղծությունը։ Ֆարզոնայի առաջին բանաստեղծությունները զետեղվել են տարբեր ժողովածուներում։ Թարգմանել է Ալեքսանդր Պուշկինի, Աննա Ախմատովայի, Մարինա Ցվետաևայի, Գյոթեի, Աբայի ստեղծագործություններից։

## Ստեղծագործություններ
Լույս են տեսել Ֆարզոնայի «Սիրո աղոթք» (1994), «Կայծակի գիշերային արշավը» (1989), «Մինչև անվերջություն» (1998), «Թերթեշուքի ծագումը» (2000), «Գաղտնիքների կոկոնը» (2005), «Արևածաղկի կնիքը» (2006), «Հարյուր գազել» (2008) գրքերը։ 2003 թվականին լույս է տեսել նրա բանաստեղծությունների եռահատորյակը։ 1990 թվականին «Սովետսկի պիսատել» հրատարակչությունը լույս է ընծայել Ֆարզոնայի ռուսերեն թարգմանված բանաստեղծությունների ժողովածուն «Քսան ծաղկաթերթ» խորագրով։ Իրանում տպագրվել է երկու ժողովածու՝ «Լուր նախնիներից» և «Չփակվող վերք»։

Ֆարզոնայի առանձին բանաստեղծություններ հրատարակվել են Հայաստանում, Անգլիայում, Պակիստանում, Իրաքում, Սաուդյան Արաբիայում։

## Երկեր
* Тулӯъи хандарез. - Душанбе:Адиб,1989,
* Двацать лепестков. - Москва:Советский писатель,1990,
* Паёми ниёгон. -  Теҳрон:Суруш, 1996,
* Шабохуни барқ. - Душанбе:Адиб, 1989.- 108 с.
* Ояти ишқ:Шеърҳо. - Душанбе:Адиб, 1994.- 176 с.
* Паёми ниёгон. - - Теҳрон:Суруш, 1996,
* Меъроҷи шабнам:Шеърҳо. - Душанбе: Адиб, 2000.- 208 с.
* Мӯҳри гули мино. - Хуҷанд:Ношир, 2006.-400 с.
* Саду як ғазал. - Душанбе:Ирфон, 2011.- 104 с.
* Себарга. - Хуҷанд:Ношир, 2011.- 400 с.
* Парниёни ҷон. - Душанбе:Маориф ва фарҳанг, 2011.- 212 с.
* Набзи борон. - Теҳрон, 2013,
* Ҳама гул, ҳама тарона. - Хуҷанд:Ношир, 2014.

## Պարգևներ
* Տաջիկստանի երիտասարդության և Միրզո Թուրսունզադեի մրցանակների դափնեկիր (1995 թ.)
* Տաջիկստանի Հանրապետության Ռուդաքիի անվան պետական մրցանակ (2008 թ.)

## Տես նաև
* Տաջիկական գրականություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Farzaneh Khojandi poems, Enitharmon Press and the Poetry Translation Centre, (Sept 2008), translators: Jo Shapcott, Narguess Farzad, ISBN 978-1-904634-74-4

Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Տաջիկ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Տաջիկ բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Տաջիկ գրողներ
Հին սալորենի

**«Հին սալորենի»** (),  1646 թվականին շարժական դռների վրա ճապոնացի նկարիչ Կանո Սանսեցուի ստեղծած նախշազարդում։ Նկարի ստեղծման համար հեղինակն օգտագործել է թանաք, ներկ, ոսկեթել և թուղթ։ 1975 թվականից աշխատանքը գտնվում է Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանի հավաքածուում։

thumb|left|180px|«Հին սալորենի» նախշազարդումը Մետրոպոլիտեն թանգարանում վերստեղծված սենյակում
Նկարում պատկերված է ճապոնական հին  սալորենու կորացած սև բունը՝ ոլորուն ճյուղերով շուրջ 4 մետր երկարությամբ տարածված  շարժական դռան չորս վահանակների վրա։ Ծառերի բացված ծաղիկները ցույց են տալիս, որ արվեստագետը պատկերել է վաղ գարուն (ճապոնական սալորենին ծաղկում է փետրվար ամսվա վերջում և համարվում է գարնան ավետաբեր)։ Սալորենու ծաղիկները փոխանցում են սառը վաղորդյան գարնան մթնոլորտ և խորհրդանշում ծնունդ ու նորացում։ Պատկերի աջ կողմում երևում են ժայռեր և բամբուկ, ձախ կողմում՝ ծաղկած լեռնավարդ։ Այս ծայրահեղ մասերի հիման վրա կարելի է ենթադրել, որ սենյակի չորս վահանակների պատկերները պետք է նկարագրեին տարվա չորս եղանակները։ 1880-ական թվականներին վանքը, որտեղ գտնվել է աշխատանքը, ավերվել է, և նկարի միայն այս հատվածն է պահպանվել։ Կորացած բներով ծառերի կոմպոզիցիան տուրք  է տալիս Կանո Էյտոկուին։ Ի տարբերություն իր նախորդի աշխատանքների, Կանո Սանսեցուի մոտ գերիշխում է դեկորատիվ ոճը և ավելի քիչ դինամիկ է։

Ֆուսումայի շարժական վահանակներն ի սկզբանե ձևավորել են Կիոտոյում գտնվող զենական Մյոսինձի տաճարի Տենսյոին կառույցի սենյակներից մեկի պատը։ Կանո Սանսեցուն այս տաճարը նկարազարդել է իր խնամակալ հոր և ուսուցչի՝ Կանո Սանրակուի հետ, դայմյո Մացուդարա Տադաիխիրոյի հրամանով։ 1880-ական թվականների պատկերազարդումը վաճառվել է մասնավոր կոլեկցիոներ Կատաոկի Նաոխարուին, Ճապոնիայի ֆինանսների ապագա նախարարին` տաճարի վերականգնման համար ֆինանսական օգնության դիմաց։ Նոր սեփականատիրոջ նախաձեռնությամբ նկարազարդումները տան չափերին համապատասխանելու համար վերևից կտրվել են։ Այս վահանակների հետևի մասում եղել է այլ պատկերազարդում՝ չինական թեմատիկայով դաոսական ութ անմահները, որը ձևավորել է հարևան սենյակի պատը։ Ավելի ուշ այս նկարն առանձնացվել է և այժմ գտնվում է Միննեապոլիսի արվեստի ինստիտուտում։ Կատաոկի Նաոխարուից հետո նկարազարդումը պատկանել է ճապոնական արվեստի դիլեր Միձուտանի Նիսաբուրոնին (1910-1985) և ամերիկացի կոլեկցիոներ Հարրի Փաքարդին (1914-1991), որը 1975 թվականին այն հանձնել է Մետրոպոլիտեն թանգարանին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1646 նկարներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի կերպարվեստ
Կատեգորիա:Մետրոպոլիտեն թանգարանի նկարներ
Իրական Վերմեեր (ֆիլմ)

**Իրական Վերմեեր** (, ), կենսագրական ֆիլմ, նկարահանվել է 2016 թվականին հոլանդացի ռեժիսոր Ռուդոլֆ վան դեն Բերգի կողմից։

Այն ընդգրկված է եղել 11 ֆիլմերի շարքում, որ կարող էին ներկայացնել Նիդերլանդները Օսկարի 89-րդ մրցանակաբաշխությանը` Լավագույն օտարալեզու ֆիլմ անվանակարգում, սակայն ի վերջո զիջել է ռեժիսոր Պաուլ վան դեր Ուստի «Տոնիո» ֆիլմին.

## Սյուժե
Հան վան Մեեգերենը հոլանդացի գեղանկարիչ է, 20-րդ դարի ամենահայտնի կեղծարարներից մեկը, ով հայտնի է դարձել 16-րդ դարի նկարիչներ Յան Վերմեերի և Պիտեր դե Հոոխի նկարները կեղծելու համար։ Ֆիլմում ներկայացվում է նաև նկարչի անձնական կյանքը, բարդ սիրային փոխհարաբերությունները, հարաբերություններն իր որդու հետ։

## Դերերում
* Էրուն Շպիցենբերգեր- Հան վան Մեեգերեն
* Լիզե Ֆերին-Յոլանկա Լակատոս
* Ռյոլանդ Ֆերնհուտ-Թեո վան դեր Պաս
* Պորգի Ֆրանսեն-Աբրահամ Բրեդիուս
* Դևի Ռեյս-Աննա վան Մեեգերեն
* Մինգուս Դագելետ-Ժակ վան Մեեգերեն
* Ռայմոնդ Տիրի-դատախազ
* Կլոդ Հումբերտ-Հերման Գյորինգ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:2010-ականների կենսագրական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2016 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2016 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հոլանդական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հոլանդական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հոլանդերեն ֆիլմեր
Աբաղայի գավառակ

**Աբաղա**, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում։ Գտնվում էր Բերկրի գետի հովտում։

## Պատմություն
Հայ բնակչության մեծ մասը զոհվեց 1915 թվականի մեծ եղեռնի ժամանակ։ Փրկվածները գաղթեցին Արևելյան Հայաստան։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկրագործություն և մասամբ ձկնաբուծությունն էր։

## Վարչական բաժանում
XVII-XVIII դարերում ուներ 100 փոքրիկ գյուղեր, իսկ 1912 թվականին՝ 11 գյուղ, որի մեծ մասը հայաբնակ։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Երուսաղեմի թատրոն

**Երուսաղեմի թատրոն** (, հայտնի է նաև որպես՝ **Երուսաղեմի կատարողական արվեստի կենտրոն**), կատարողական արվեստի կենտրոն Երուսաղեմում։ Թատրոնը բացվել է 1971 թվականին։ Համալիրը բաղկացած է Շերովեր թատրոնից, որն ունի 950 նստատեղ, Հենրի Քրոունի անվան սիմֆոնիկ նվագախմբից (Երուսաղեմի սիմֆոնիկ նվագախմբի հանգրվան) 750 նստատեղով, Ռեբեկա Քրոուն դահլիճից`450 տեղով և 110 տեղով Փոքրիկ թատրոնից։ Փոփոխվող արվեստի ցուցահանդեսները տեղի են ունենում շենքի հիմնական ճեմասրահում և շենքի այլ տարածքներում։ Առաջին հարկում գործում է ռեստորան և գրախանութ։

## Պատմություն
1958 թվականին Երուսաղեմի քաղաքապետարանը Մորդեխայի Իշ-Շալոմի ղեկավարությամբ, Թալբիյա շրջանի հարավային ծայրի 11 դունամ (2,8 ակր) տարածքում քաղաքային թատրոնի դիզայնի մրցույթ է անցկացրել։ Մրցույթում հաղթող են ճանաչվել ճարտարապետներ Մայքլ Նադլերի, Շուլամիտ Նադլերի և Շմուել Բիքսոնի նախագիծը։

Հիմնարկեքը տեղի է ունեցել 1964 թվականի հոկտեմբերին։ Չնայած շենքի կառուցումը երկու տարվա ընթացքում ավարտելու ծրագրերին, վեճերի և բյուջետային խնդիրների պատճառով արձանագրվել է դանդաղ առաջընթաց։ Շենքը բացվել է 1971 թվականին։

Ամերիկացի միլիոնատեր Լեսթեր Քրոունը 9 միլիոն դոլար է նվիրաբերել Արևելյան Երուսաղեմի Շուաֆաթ շրջանում նոր մարզադաշտի կառուցման համար, որը երբեք չի կառուցվել, և Երուսաղեմի քաղաքապետ Թեդդի Կոլեկին համոզել է փոխել նվիրատվության ուղվածությունը սպորտից դեպի արվեստ և մշակույթ։ Գումարն օգտագործվել է Հենրի Քրոունի անվան համերգասրահի կառուցման համար։ Այն ունի 750 նստատեղ, այստեղ է ներառված 450 տեղանոց Ռեբեկա Քրոուն դահլիճը։ Կառույցի նոր թևի պլանավորումը և դիզայնը իրականացվել է նույն ճարտարապետական հաստատության կողմից, և նոր թևն անվանվել է Քրոունի ծնողների պատվին։

## Ճարտարապետություն
Թատրոնի շենքը միավորում է քանդակագործության տարրեր, կառուցված է Երուսաղեմի ավանդական քարով։ Շենքը տեղակայված է մեծ հանրային հրապարակում, որն օգտագործվում է բացօթյա համերգների և այլ միջոցառումների համար։

## Վարձակալներ
* Միսիս Աշխարհ 1999
* Իսրայելի մրցանակ

## Տես նաև
*Միջազգային համաժողովների կենտրոն (Երուսաղեմ)
*Իսրայելի երաժշտություն
*Իսրայելի ճարտարապետություն
*Իսրայելի մշակույթ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երուսաղեմի թատրոնի կայքէջ

Կատեգորիա:1971 հիմնադրումներ Իսրայելում
Կատեգորիա:1971 հիմնադրված թատրոններ
Կատեգորիա:Երուսաղեմի թատրոններ
Կատեգորիա:Երուսաղեմի մշակույթ
Կատեգորիա:Երուսաղեմի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Երուսաղեմի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Կատարողական արվեստի կենտրոններ
Իսլանդիայի Կենտրոնական բանկ

**Իսլանդիայի Կենտրոնական բանկ** (իսլ.՝ Seðlabanki Íslands), Իսլանդիայի կենտրոնական բանկն է կամ պահուստային բանկը։  Այս արտադրողականությամբ այն գործում է 1961 թվականից սկսած, երբ այն ստեղծվեց Ալտինգի ակտով, Իսլանդիայի Լանդսբանկիի բանկային վարչությունից, որը 1927 թվականից ի վեր ունի թողարկելու միակ իրավունքը և վարել է սահմանափակ դրամավարկային քաղաքականություն։

Իսլանդիայի Կենտրոնական բանկը պատկանում է իսլանդական կառավարությանը և կառավարվում է նահանգապետի և վերահսկիչ խորհրդի յոթ անդամների կողմից՝ յուրաքանչյուր ընդհանուր ընտրությունից հետո ընտրված երկրի խորհրդարանի կողմից։ Այն ունի իսլանդական կրոնի թղթադրամների և մետաղադրամների արտադրության և պետական արտարժութային պահուստները տնօրինելու բացառիկ իրավունք։ 1986 թվականի Կենտրոնական բանկի որոշումը վերացրեց Կենտրոնական բանկի կողմից առևտրային բանկերի և խնայողական բանկերի տոկոսադրույքները կարգավորելու իրավասությունը։

Չնայած անվանապես անկախությանը, պատմականորեն ընդունված է, որ Իսլանդիայի Կենտրոնական բանկը հետևում է կենտրոնական կառավարության ղեկավարությանը։ Սակայն 2001 թվականին ներդրվեց լողացող փոխարժեքի քաղաքականությունը, և այդ ժամանակից ի վեր, Կենտրոնական բանկը լիազորված էր ընտրել արժեզրկման թիրախները և կառավարել դրամավարկային քաղաքականությունը, այսպիսով հասնելով կենտրոնական կառավարության քաղաքականությունից անկախ գնային կայունությանը։

## Կառավարիչներ

## Դրամական ռեֆորմ
Իսլանդիայի 2008-2011 թվականների ֆինանսական ճգնաժամից հետո 2015 թվականին Իսլանդիայի կառավարությունը քննարկեց «հեղափոխական դրամական առաջարկություն»՝ մասնավոր փողերի ստեղծումը վերացնելու և մասնակի-պահուստային բանկային գործունեությունը դադարեցնելու վերաբերյալ։ Շվեյցարական անկախ դրամական նախաձեռնության նման, այս ծրագիրը պետք  առևտրային բանկերի կողմից դրամական միջոցների ստեղծման իրավասությունը տալիս է Իսլանդիայի Կենտրոնական բանկին։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
*2008–2011 Իսլանդիայի ֆինանսական ճգնաժամ
*Իսլանդիայի տնտեսությունը
*Իսլանդիայի ֆինանսական վերահսկողությունը
*Իսլանդական կրոն
*Գլիտնիր
*Լանդսբանկի

## Արտաքին հղումներ
* Official website  
* Official website

Կատեգորիա:Իսլանդիայի բանկեր
Կատեգորիա:Իսլանդիայի պետական գործակալություններ
Կատեգորիա:Կենտրոնական բանկեր
Ինչպես Մաշան կռվեց իր բարձի հետ

**Ինչպես Մաշան կռվեց իր բարձի հետ** (), խորհրդային մուլտֆիլմ, որը նկարահանվել է 1977 թվականին Սոյուզմուլտֆիլմ կինոստուդիայի կողմից։ Սցենարը և համանուն գիրքը գրել է Գալինա Լեբեդևան, ով նաև «Վարունգե ձի» մուլտֆիլմի սցենարի հեղինակն է։

## Սյուժե
Մուլտֆիլմում ներկայացվող պատմությունը պատահել է ամռանը, Մաշա անունով մի աղջկա հետ։ Մաշան պառկել էր քնելու, բայց նրա քունը չէր տանում։ Նա թափ է տալիս բարձը, ոտքով հարվածում, բայց միևնույնն է` այն անհարմար է։ Նա որոշում է գնալ այգի զբոսնելու։ Դուրս է գալիս և զարմանում. «Ի՜նչ կլոր է լուսինը»։ Մաշան տեսնում է Տյավկա անունով շունիկին և բողոքում նրան` ասելով` «Իմ անկողինը շատ անհարմար է, բարձը` խեղդող, ծածկոցը` կծող, ոչ մի կերպ չեմ կարողանում քնել»։ Տյավկան խղճում է աղջկան և կանչում իր բնի մեջ քնելու։ Մաշան հրաժարվում է։ Մոտենում է ցախանոցին և ներս նայում ու տեսնում, որ հավերը քնած են ձողի վրա։ Մաշան գնում է լճակի մոտ և տեսնում, որ ձկնկուլը քնած է` մեկ ոտքի վրա կանգնած։ Աղջիկը տուն է վերադառնում և տեսնում մի չղջիկ, որը պարզվում է` քնած էր ձեղնահարկում, տանիքի տակ, գլուխը` դեպի ներքև։ Եվ Մաշան շատ է ուզում վերադառնալ իր անկողին։ Պառկում է իր անկողնում ու քնում։

## Հեղինակներ
 

## Վերաթողարկում DVD ձևաչափով
Մուլտֆիլմը 2006, 2007 և 2008 թվականներին վերահրատարակվել է DVD ձևաչափով` «Հեքիաթներ Մաշայի մասին» մուլտֆիլմերի ժողովածուներում («Սոյուզմուլտֆիլմ»)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Ինչպես Մաշան կռվեց իր բարձի հետ» մուլտֆիլմը Аниматор.ру կայքում
* «Ինչպես Մաշան կռվեց իր բարձի հետ» մուլտֆիլմը Мультик.Ру կայքում

Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր երեխաների մասին
Կատեգորիա:1977 մուլտֆիլմեր
Մադաթափա

**Մադաթափա** (վրաց. მადათაფა), լիճ Վրաստանի Նինոծմինդայի շրջանում։ Գտնվում է Ջավախքի բարձրավանդակի հարավ-արևելյան հատվածում, Հայաստանի սահմանից ոչ շատ հեռու, ծովի մակարդակից 2108 մ բարձրության վրա։

## Նկարագիր

Լճի մակերեսը՝ 8,78 կմ² է, ջրի ծավալը՝ 9,66 մլն մ³, միջին խորությունը՝ 1,5 մ, իսկ առավելագույն խորությունը՝ 1,7 մ է։ Ջրահավաք ավազանի մակերեսը 136 կմ² է, որը ծածկված է ալպյան և ենթալպյան բուսականությամբ։ Լճափը ցածրադիր է և ծածկված է ջրային բուսականությամբ։ Լիճը սնվում է ստորգետնյա ջրերից, անձրևաջրերից և ձյան հալոցքից, որից առաջացած գետակները սկիզբ են առնում Ջավախքի լեռներից։ Գարնանը ջրի մակարդակը բարձրանում է, իսկ ձմռանը ցածրանում։ Լճից սկիզբ առնող գետի և դուրս բխող ստորգետնյա ջրերի պատճառով լճի մակարդակը կտրուկ փոփոխվում է։

Ջրի ջերմաստիճանը ամռանը հասնում է 17-18&nbsp;°C, իսկ ձմռանը լիճը մինչև հատակը սառցակալում է։ Լճի ջուրը թեթևակի հանքայնացված է։

Լիճը տնտեսական նշանակություն չունի, քանի որ բացակայում են ձկնատեսակները։ Ամռանը նկատվում է ջրլող թռչունների առատություն։ Լճի ափին գտնվում են Եֆրեմովկա, Ժդանովական և Սամեբա գյուղերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի լճեր
Կատեգորիա:Ջավախք
Հսկա գետակինճ

left|thumb
**Հսկա գետակինճ**, վերացած կենդանատեսակ, որն ապրել է Հարավային Չինաստանում, ըստ որոշ տվյալների այն տարածված է եղել նաև Ճավայում և Վիետնամում։ Այն հայտնվել է վաղ պլեյտոցենում և ապրել մինչև վաղ գոլոցեն։ Այն ավելի երկար էր, քան ժամանակակից գետակինճը, միջին երկարությունը եղել է 2.1 մետրից (6.9 ֆուտ) միչև 3.5 մետր (11 ֆուտ), իսկ հասակը՝ 0.9 մետրից (3.0 ֆուտ) միչև 1.5 մետր (4.9 ֆուտ)։ Նրա հավանական քաշը 500 կգ է եղել։

## Ծանոթագրություններ
Հաջի Մուրադ Յագիզարով

**Հաջի Մուրադ Հաջի Ահմեդ Յագիզարով** (, ), թատրոնի և կինոյի ադրբեջանցի դերասան, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ, Ադրբեջանական ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր, Հումայի մրցանակի դափնեկիր, Ադրբեջանի պետական ռուսական դրամատիկական թատրոնի դերասան։

## Կենսագրություն
Հաջի Մուրադ Յագիզարովը ծնվել է 1939 թվականի օգոստոսի 18-ին Բաքվում։ Դպրոցում սովորելու ընթացքում նա աշխատել է դրամա ասոցիացիայում։ Հայտնի դերասան Ալեսկեր Ալեքպերովը խորհուրդ տվեց նրան ընդունվել թատերական ինստիտուտ։ 1958-1962 թվականներին սովորել է Ադրբեջանի պետական արվեստի ինստիտուտի դերասանական ֆակուլտետում։ 1962 թվականից աշխատում է Սամեդ Վուրգունի անվան ռուսական դրամատիկական թատրոնում։

## Պարգևներ և կոչումներ
* Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի վաստակավոր արտիստ (1974),
* Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1982),
* Ադրբեջանական ԽՍՀ պետական մրցանակ (1986),
* «Փառքի» շքանշան (2009),
* «Ոսկե Դերվիշ» մրցանակ։

## Ֆիլմագրություն
* Արշին մալ ալան (1965),
* Այգյուն (1960),
* Բաբեք (1979),
* Հյուսիսային քաղաքում (1969),
* Ներիր մեզ (1979),
* Նավի ժամացույցի գաղտնիքը (1983),
* Թույլտվություն (1972),
* Հեռավոր ափերում (1958),
* Իչարի Շահար (2016),
* Ուլդուզ (1964);

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի դերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Դուբինին եղբայրների հուշարձան (Մոզդոկ)

**Դուբինին եղբայրների հուշարձան** (), հուշարձան Ռուսաստանի Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետության Մոզդոկ քաղաքում։ Նվիրված է աշխարհում նավթաթոր առաջին գործարաններից մեկի հիմնադիրներ Վասիլի, Գերասիմ և Մակար Դուբինիններին։ Հուշարձանը տեղադրվել է Մոզդոկի թիվ 1 գիշերօթիկ դպրոցի մոտ գտնվող մանկական զբոսայգում 1983 թվականի օգոստոսին։

## Պատմություն
1823 թվականին քաղաքի բնակիչներ՝ ճորտ գյուղացիներ Դուբինին եղբայրները (Վասիլին, Գերասիմը և Մակարը), Մոզդոկում կառուցեցին աշխարհում նավթաթոր առաջին գործարաններից մեկը, որտեղ սկսեցին նավթից կերոսին ստանալ։ Հայտնագործումն արտոնագրվել էր Եվրոպայում, իսկ ավագ եղբայրը՝ Վասիլին, ընտրվել էր Ռուսաստանի Գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր ակադեմիկոս, կայսր Նիկոլայ I-ն էլ 1847 թվականին նրան պարգևատրել էր «Օգտակարության համար» արծաթե մեդալով։

Դուբինին եղբայրների գործունեությունը չի ստացել անհրաժեշտ աջակցություն, սակայն գործարանը գոյատևել է մոտ 20 տարի։ Այս ժամանակահատվածում այն արտադրել է հազարավոր փութ կերոսին, որն արտահանվել է Ռուսաստանի տարբեր շրջաններ և նույնիսկ Մոսկվա։

1847 թվականին իմամ Շամիլի խմբերից մեկի՝ բնակավայրի վրա հարձակումը ոչնչացրեց եղբայրների նավթամշակող գործարանը։

Ի հիշատակ նավթավերամշակման գործի ռահվիրաների՝ 1983 թվականի օգոստոսին Մոզդոկ քաղաքի թիվ 1 գիշերօթիկ դպրոցի մոտ գտնվող մանկական զբոսայգում տեղադրվել է Դուբինին եղբայրների հուշարձանը։ Նրա հեղինակն է ՌԴ վաստակավոր նկարիչ, ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ քանդակագործ Միխայիլ Ձբոևը։

Դուբինին եղբայրների անունով կոչվում է նաև քաղաքի փողոցներից մեկը, իսկ Մոզդոկի գավառագիտության թանգարանում կա ցուցադրություն, որը նվիրված է նրանց հայտնագործությանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մոզդոկի հուշարձաններ
Երեք քույր (ֆիլմ, 1964)

**«Երեք քույր»** (), խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որ նկարահանվել է 1964 թվականին ռեժիսոր Սամսոն Սամսոնովի կողմից «Մոսֆիլմ» կինոստուդիայում՝ Անտոն Չեխովի համանուն պիեսի հիման վրա։ Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 1965 թվականի մարտի 17-ին։

## Սյուժե
Տասնմեկ տարի առաջ գեներալ Պրոզորովը, նշանակում ստանալով, իր ընտանիքը Մոսկվայից տեղափոխել է գավառական փոքրիկ քաղաք։ Գեներալը մահացել է, և նրա չափահաս երեխաները՝ դուստրեր Օլգան, Մաշան ու Իրինան և որդին՝ Անդրեյը, չգտնելով իրենց հարմար զբաղմունք, ցանկանում են վերադառնալ հարազատ Մոսկվա։ Սակայն կյանքն այլ կերպ է դասավորվում. Անդրեյը, իրեն տեսնելով որպես Մոսկվայի համալսարանի պրոֆեսոր, ամուսնանում է տեղացի ազնվական Նատալյայի հետ, որը ճնշում է նրան ու վերցնում Պրոզորովների տունը։ Մաշան, որին 18 տարեկանում առանց սիրելու ամուսնացրել են գիմնազիայի ուսուցիչ Կուլագինի հետ, սիրահարվում է քաղաքում տեղավորված մարտկոցի հրամանատար գնդապետ Վերշինինին, որն ամուսնացած է, ունի մանկահասակ դուստրեր։

Տարվելով ազարտային խաղերով և պարտքեր կուտակելով՝ Անդրեյն ստիպված է գրավ դնել իրենց ընդհանուր տունը, բոլոր փողերը հասնում են Նատալյային, որն աստիճանաբար տնից հանում է Անդրեյի քույրերին։ Ավագը՝ Օլգան, բնակվում է գիմնազիայում, որտեղ աշխատում է, Իրինան, որը պատրաստ է Նատալյայից փախչել ուր պատահի, ամուսնանում է բարոն Տուզենբախի հետ, որպեսզի նրա հետ գնա ուրիշ քաղաք և սկսի նոր կյանք։ Սակայն մենամարտում բարոնին սպանում է սպա Սոլյոնին, որին մերժել է Իրինան։

## Դերերում
* Լյուբով Սոկոլովա – Օլգա
* Մարգարիտա Վոլոդինա – Մաշա
* Տատյանա Մալչենկո – Իրինա
* Լեոնիդ Գուբանով – Անդրեյ
* Ալլա Լարիոնովա – Նատալյա
* Լեոնիդ Գալլիս – Կուլիգին
* Լև Իվանով – Վերշինին
* Օլեգ Ստրիժենով – Տուզենբախ
* Վլադիմիր Դրուժնիկով – Սոլյոնի
* Կոստանտին Սորոկին – Չեբուտիկին
* Պավել Վիննիկ – Ֆեդոտիկ

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ – Սամսոն Սամսոնով 
* Բեմադրող-ռեժիսոր – Սամսոն Սամսոնով
* Օպերատոր – Ֆեոդոր Դոբրոնրավով
* Բեմադրղ նկարիչներ – Իպոլիտ Նովոդերեժկին, Սերգեյ Վորոնկով
* Կոմպոզիտոր – Վասիլի Դեխտերև
* Հնչյունային ռեժիսոր – Գրիգորի Կորենբլյում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1960-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1964 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անտոն Չեխովի ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Հակոբ Վարդանյան (ջութակահար)

**Հակոբ Վարդանյան** (), հայ ջութակահար, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ, Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1928 թվականին, Երևանում։ 1946-1952 թթ. սովորել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում։ 1951 թվականին մասնակցել է Բեռլինում III համաշխարհային փառատոնին, որի շրջանակներում 17 համերգ է ունեցել Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետության տարբեր քաղաքներում, ինչպես նաև Լեհաստանում և Ալբանիայում։ Ուսումն ավարտելուց հետո ընդունվել է Հայֆիլհարմոնիա՝ որպես մենակատար։ 1963 թվականին արժանացել է ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստի կոչման։

## Գրականություն
*Армен Будагян, Скрипач Акоп Вартанян, Ереван, 1998
*Dekada Muzyki Armeńskiej/ 26.1.68/6.11.68 (համերգային ծրագիր)
*Վարդանյան ջութակահարը . Վեմ ռադիոկայան, 2018

Կատեգորիա:Հայ ջութակահարներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Պոյգան և աղվեսը

**«Պոյգան և աղվեսը»** (), խորհրդային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որը ստեղծվել է ռեժիսոր Նատալյա Գոլովանովայի կողմից 1978 թվականին։ Նկարահանվել է Բորիս Շերգինի հեքիաթի մոտիվներով։

## Սյուժե
Հին ժամանակներում ապրում էր որսորդ Պոյգան ռուսական հողի հյուսիսային ծայրում։ Մի անգան նա վերադառնում է որսից և տեսնում, որ հայրենի երկիրը գրավվել է չար օտար ուժի կողմից, որն սկսել է հրդեհել ու թալանել այն։ Սարսափած Պոյգան հեռանում է անտառ։ Եվ միայն գետակի մոտ գեղեցկուհի մի աղջկա հետ հանդիպումն է նրա մեջ վերադարձնում ապրելու ցանկությունը։ Խորամանկ աղվեսի օգնությամբ Պոյգան կարողանում է նշանվել գեղեցկուհու հետ, ապա հայրենի երկրից վտարել նվաճողներին։

## Ստեղծողներ

## Վերաթողարկում DVD-ով
Մուլտֆիլմը բազմիցս վերաթողարկվել է DVD-ով մուլտֆիլմերի հավաքածուներում.
* *«Աղվես Պատրիկեևնա»*, տարածող՝ «Союз», սկավառակում ընդգրկված մուլտֆիլմեր՝ «Աղվես Պատրիկեևնա» (, 1982), «Շինարար աղվեսը» (, 1950), «Ներկված աղվեսը» (, 1953), «Աղվեսն ու գայլը» (, 1958), «Աղվեսն ու նապաստակը» (, 1973), «Պոչեր» (, 1966), «Ագռավը և աղվեսը, կկուն և աքաղաղը» (, 1953), «Պոյգան ու աղվեսը» (, 1978)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր աղվեսների մասին
Կատեգորիա:1978 մուլտֆիլմեր
Բոշխ սակավածաղիկ

**Բոշխ սակավածաղիկ** (), բոշխազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
7-15 սմ բարձրությամբ բազմամյա, ցածրահասակ խոտաբույս է։ Տերևները տափակ են, ցողուններից զգալիորեն կարճ։ Հասկիկները 1-3 հատ են, բոլորը նստադիր և խմբված ցողունների գագաթին։ Ծածկոցի թեփերը սևավուն են, վերևում` կտրուկ սրացած։ 3,5 մմ երկարությամբ պարկիկները հակաձվաձև են ու կանաչավուն, իսկ կտուցի երկարությունը 0,7 մմ է։

## Տարածվածություն
Հանդիպում է Արագածի (լեռնագագաթ՝ Արագած) և Զանգեզուրի  (լեռնագագաթ՝ Կապուտջուղ) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Մեծ Կովկասի արևմտյան  և կենտրոնական հատվածները, նաև Դաղստանի հարավը, Հարավարևմտյան, Արևելյան և Հարավային Անդրկովկասը, Անատոլիայի հյուսիսարևելյան հատվածը։ Հազվադեպ հանդիպող տեսակ է։

## Էկոլոգիա
Աճում է ծովի մակարդակից 3000 մ և ավելի բարձրությունների վրա, ալպլյան գոտում, քարքարոտ տեղերում և չինգիլների վրա։ Ծաղկում է հուլիսին, պտղաբերում է օգոստոս ամսին։

## Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում աճելավայրերի պայմանների փոփոխության պատճառով։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES−ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության  միջոցառումներ չեն իրականցվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Ծիր Կաթին (ֆիլմ, 2016)

**Հարդագողի ճանապարհ** (), ռեժիսոր Աննա Մատիսոնի ռուսական կատակերգությունը, պրեմիերան կայացել է 2016 թվականի հունվարի 1-ին։

## Սյուժե
Ամուսիններ Անդրեյը և Նադեժդան ընտանեկան խնդիրներ ունեն։ Վերջիվերջո նրանք որոշում են ամուսնալուծվել, սակայն ապահարզան ձևակերպելը որևէ կերպ չի ստացվում։ Անդրեյը մեկնում է Մոսկվա, իսկ Նադեժդան երկու երեխաների` Ելիզավետայի և Դմիտիի հետ մնում է Իրկուտսկում։ Բայց Ամանորի նախաշեմին ընտանիքը որոշում է հավաքվել Բայկալի ափին և այնտեղ տոնել Ամանորը։ Այստեղ սկսվում են հրաշքները։ Նախ խորհրդավոր կերպով անհետանում է Անդրեյը, այնուհետև` Նադեժդան։ Երբ նրանք վերջապես գտնում են միմիանց պարզվում է, որ կորել է Դմիտրին։

## Դերերում
* Սերգեյ Բեզռուկով - *Անդրեյ*
* Մարինա Ալեքսանդրովա - *Նադյա*
* Անաստասիա Բեզռուկովա - *Լիզա*
* Պյոտր Տերեշենկո - *Միտյա*
* Վլադիմիր Վոյտյուկ - *Դիմա*
* Կոտե Տոլորդավա - *տաքսու վարորդ*
* Քրիստինա Բաբուշկինա - *Մարինա*
* Մաքսիմ Կերին - *ճանապարհային ոստիկանության աշխատակից*
* Տատյանա Վեդենևա - *Նադյայի մայրը*
* Բելիկ Դամբաև - *Կոլյա*
* Սերգեյ Սոցերդոտսկի - *Սանյա*
* Վլադիմիր Մենշով - *տեղաբնակ*
* Վալենտին Գաֆտ - *շաման*
* Դենիս Մացուև - *[[կամեո]]*
* Դմիտրի Սոկոլով - *Կարլ Մարքս*

## Նկարահանող խումբ
* Բեմադրող ռեժիսոր - Աննա Մատիսոն
* Հնչյունային ռեժիսորներ - Վլադիմիր Լիտրովնիկ, Վիկտոր Տիմշին և Նիկիտա Կոբելև
* Պրոդյուսերներ - Ալեքսեյ Կուբլիցսկի, Մարիա Կարնեևա, Ալեքսանդրա Շահնազարովա, Նատալիա Լավրովնա, Պավել Բիցուրա
* Սցենարի հեղինակներ - Աննա Մատիսոն, Տիմուր Էզուգբայա
* Կոմպոզիտոր - Մաքսիմ Սերգեև
* Ձայների ընտրություն - Միխայիլ Լուկաշով
* Բեմադրող օպերատոր - Մաքսիմ Շինկորենկո
* Բեմադրող նկարիչներ - Սերգեյ Օնիպենկո, Սերգեյ Վորոբյով
* Ֆոտոշոպի և լուսանկարների հեղինակ - Սերգեյ Օնիպենկո
* Դիմահարդարներ - Մարինա Դեդովա, Իլոնա Լևիտսկայա
* Ոճաբան - Սևերինա Նեդելչուկ
* Երկրորդ ռեժիսոր - Անժելա Մամաևա
* Նկարահանման հրապարակի երկրորդ ռեժիսոր - Ելենա Շիլովա
* Մոնտաժողներ - Իվան Լիսիչկին, Վադիմ Կրասնիցկի
* Համակարգչային գրաֆիկայի ղեկավար - Ալեքսանդր Կրավչենկո
* Երանգավորողներ - Անդրեյ Մեսնյանկին, Մաքսիմ Մալյավին
* Պիրոտեխնիկ - Անդրեյ Բերյոզկին
* Քասթինգի տնօրեն - Նատալյա Կրասիլնիկովա
* Տնօրեններ - Անատոլի Նիկոնով, Իրինա Բաբայան
* երաժշտական խմբագիր - Մարիա Զինչենկո

## Քննադատություններ
Ֆիլմի քննադատությունը ուղղված է սյուժեին, որը մասնատված է և հետևում է մեկ այս, մեկ այն սյուժետային գծին, սակայն այդպես էլ չի զարգանում։ Ֆիլմը նաև լիովին ավարտված չէ, քանի որ ֆիլմի վերջում ակնկալվող հերոսների հաշտեցումը ցույց տրված չէ։ Ֆիլմի առավելություններից են կատակները, հուզական և անսպասելի տեսարանները, օպերատորական աշխատանքը և լանդշաֆտների գեղեցկությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:2010-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման եկեղեցի (Մոզդոկ)

**Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման եկեղեցի, Մոզդոկ** քաղաքում գտնվող կրոնական կառույց ()։ Հանդիսանում է ուղղափառ եկեղեցի Ռուսաստանի Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետությունում։ Նախկինում եղել է հայկական եկեղեցի։

*Հասցեն՝* Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն-Ալանիա, Մոզդոկի շրջան, քաղաք Մոզդոկ, Շահումյան փողոց, 50։

## Պատմություն
Մոզդոկի Աստվածածնի Վերափոխման տաճարը հայկական համայնքի նախկին տաճարն է։ Այն կառուցվել է 1898 թվականին՝ հին հայկական եկեղեցու տեղում, որը հայկական համայնքը կառուցել էր այստեղ 1796 թվականին (այլ տվյալներով՝ 1828 թվականին)։ 1945 թվականին, ուղղափառ հավատացյալների խնդրանքով, եկեղեցու շենքն ու հարակից տարածքը փոխանցվել են Ռուս Ուղղափառ եկեղեցուն։ Եկեղեցին օծվել է ի պատիվ Աստվածածնի Վերափոխման, իսկ կողմնասեղաններից մեկն անվանակոչվել է Սուրբ Նիկողայոս Հրաշագործի պատվին։

Տաճարի սրբությունը Աստվածածնի իվերիական («Մոզդոկյան») սրբապատկերն է, որը, համաձայն առասպելի, օսական ժողովրդին է նվիրել օս իշխան Սոսլանի կինը՝ վրաց Թամար թագուհին։

Տաճարը 19-րդ դարի վերջում հիմնանորոգվել է քաղաքապետ Սողոմոն Ալադաթովի կողմից, իսկ 2011 թվականին ժողովրդի նվիրատվություններով փոխարինվել են բոլոր վեց եկեղեցական զանգերը։ Տաճարը բաց է բոլոր ուղղափառների համար։

Եկեղեցու տարածքում հայկական համայնքի կողմից հավաքագրված գումարներով տեղադրվել է Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված խաչքար։ Ամեն տարի ապրիլի 24-ին Մոզդոկի հայերը հավաքվում են սուրբ խաչքարի մոտ՝ հարգելու ցեղասպանության զոհերի հիշատակը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոզդոկի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հայկական կորուսյալ վանքեր և եկեղեցիներ
Պարակար նոսրածաղիկ

**Պարակար նոսրածաղիկ** (), գողտրիկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Երկամյա կամ բազմամյա, ոչ խիտ խոզանաձև-մազոտ բույս է։ Ունի 20-40 սմ բարձրություն։ Արմատամերձ և ստորին ցողունային տերևները երկար կոթերով են, երկարավուն-նշտարաձև։ Ծաղկաբույլը հուրանաձև է՝ 2 գագաթնային և մի քանի եզրային ոլորքներով։ Բաժակը համարյա մինչև հիմքը բաժանված է նեղ-նշտարաձև մասերով։ Պսակը մանր է, սովորաբար մուգ ծիրանագույն։ Ընկույզիկները տափակած-գնդաձև, չփքված, տափակ-մանր-սրատամ և կարճ փշիկներով ծածկված թևով են։

## Տարածվածություն
Հանդիպում է միայն Շիրակի ֆլորիստիկական շրջանում (Ջաջուռի լեռնանցք, լեռնագագաթ Ցլասար)։ Աճում է նաև Արևելյան Անատոլիայում։

## Էկոլոգիա
Աճում է վերին լեռնային գոտում` ծովի մակարդակից 1700-2000 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է հունիսին, պտղաբերում՝ հուլիսին։

## Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է մեկ ֆլորիստիկական շրջանում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Հիմնական սպառնալիքը արեալի սահմանափակությունն է և գերարածեցումը։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:Գողտրիկազգիներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Բոշխ կախված

**Բոշխ կախված** (), բոշխազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Փուխր ճիմ առաջացնող, 8-20 սմ երկարությամբ բազմամյա խոտաբույս է։ Տերևները գծային են, 1-1,6 սմ լայնությամբ։ Ծաղկաբույլերում գտնվող վարսանդավոր հասկիկների երկարությունը 10-17 սմ է, աղեղնաձև թեքված են։ Ծածկող թեփերը ձվաձև են, պարկիկներին հավասար կամ մի փոքր կարճ, 1 մմ երկարությամբ սրածայրով։ Դժգույն կանաչ պարկիկները ունեն 3-3,2 մմ երկարություն, ուռուցիկ նիստեր, 0,1-0,2 մմ երկարությամբ թույլ, հազիվ ճեղքված 2-3 ջիղ։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում՝ Սրաշեն, Շիկահող (կենու պուրակ) և Ներքին Հանդ (սոսու պուրակ) գյուղերի շրջակայքում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից մոտ 900 մ բարձրության վրա, ստվերոտ անտառներում, գետերի խոնավ ափերին, աղբյուրների մոտ։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակի տարածման շրջանը հիմնականում գտնվում է Հայաստանի սահմաններից դուրս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բոշխազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի բուսականություն
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի բուսական աշխարհ
Զիվան Նախիջևանի

**Զիվան Նախիջևանի** (), ակքակազգիներին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Մինչև 60 սմ բարձրությամբ բազմամյա խոտաբույս է։ Ստորին ցողունային տերևները ամբողջական են, իսկ մնացածը՝ 1-2 զույգ եզրային մանր մասերով։ Ամբողջ բույսը խիտ ծածկված է խոզանման մազիկներով։ Ծաղիկները դժգույն դեղին են և հավաքված գլխիկանման ծաղկաբույլերում։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է միայն Դարեղեգիսի ֆլորիստիկական շրջանում (Ջերմուկի շրջակայք)։ Հանդիպում է նաև Նախիջևանում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ենթալպյան գոտում՝ ծովի մակարդակից մոտ 2200 մ բարձրության վրա, բարձրախոտում։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին, պտղակալում՝ օգոստոս-սեպտեմբերին։

## Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հարավային Անդրկովկասի էնդեմիկ է։ Ներկայումս հայտնի է ընդամենը մեկ պոպուլյացիա, որի տարածման և բնակության շրջանները 10  կմ²–ից պակաս է։ Տեսակին, կապված Ջերմուկի առողջարանի շրջակայքում աճելավայրերի պայմանների փոփոխության հետ, սպառնում է անհետացում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման անմիջական սպառնալիքի ենթակա։ CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Ակքակազգիներ
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր