Բաբկեն Ապատյան

**Բաբկեն (Հովսեփ) Ապատյան** (, ), Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքության ներկայացուցիչ Իսրայելում (1948-1958), եպիսկոպոս արքեպիսկոպոս (1964), Հարավային Ամերիկայի հայրապետական պատվիրակ (Բրազիլիայի, Արգենտինայի և Ուրուգվայի, Չիլիի) և Արգենտինայի հոգևոր առաջնորդ (1959-1978):

Տ. Բաբկեն արք. Ապատյանի առաջնորդանիստը եղել է Բուենոս Այրեսում, Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ տաճարում:

Եղել է եկեղեցաշեն, կրթական, մշակութային նվիրապետական գործիչ,  «Հայ կեդրոն» ամսագրի խմբագիր: Երկար տարիներ որպես վարդապետ` աշխատակցել է Երուսաղեմի հայոց պատրիարքարանի պաշտոնաթերթ «Սիոն» ամսագրին, աշխատակցել է Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսության պաշտոնաթերթ «Էջմիածին» ամսագրին կրոնափիլիսոփայական, մատենագրական ուսումնասիրություններով:

## Կենսագրություն
### Ծագում
Հովսեփ Ապատյանը ծնվել է 1918 թվականի դեկտեմբերին (1917), Հալեպում, տարագրության ճանապարհին, բնիկ այնթապցի Սամուել և Լութֆիա Ապատյանների ընտանիքում։ Օսմանյան կայսրության անհաջողություններից գոտեպնդված հայերի թվում` Հալեպից հայրենադարձվել է Այնթապ, բայց 1919 թվականի աշնանը Այնթապում թուրք ազգայնականների ակտիվացումից հետո մազապուրծ` 1920 թվականից վերջնականապես հաստատվել է Հալեպում։

### Կրթություն
Նախնական կրթությունը ստացել է Հալեպում այնթապցիների հիմնած Կրթասիրաց երկսեռ վարժարանում, որը հաջողությամբ ավարտել է 1932 թվականին։ Այնթապի ինքնապաշտպանության 88-ամյակին նվիրված խոսքում Թորոս Թորոնյանն Այնթապի «միասնակամ, հեռատես, խիզախ, քաղաքական ու պատերազմական ​ռազմավարութեան գիտակ ժողովրդի» մասին խոսելով մատնանշել է նաև հոգևոր և կրթասեր առաջնորդներին, որ թողել են անկոտրում այնթապցու սերունդները։

1932 թվականի սեպտեմբերին տեսուչ Տիրան Ներսոյանի (1904-1989) օրոք Հովսեփն ընդունվել է Երուսաղեմի Ժառանգավորաց վարժարան և Ընծայարան՝ պատրիարքարանին կից գիշերօթիկ ուսումնական հաստատություն, որտեղ որպես ժառանգավորներ ընդունվում էին Մեծ Եղեռնից որբացած խելացի պատանիները, և այստեղ բացված Աստվածաբանական սեմինարիայում պատրաստում էին հոգևորականներ։ «Ժրամիտ և լուրջ էր և միշտ առաջինն էր դասարանում»: Նրա ուսուցիչներն էին Թորգոմ պատրիարք Գուշակյանը, Տիրան սրբազանը և Եղիշե պատրիարքը, Հակոբ Օշական և  Շահան Պերպերյան ուսուցչապետերը, Սերովբե սրբազանը և այլոք**': Ստացել է բազմակողմանի եկեղեցագիտական մասնագիտական, հայագիտական և իմաստասիրական հիմնական կրթություն:

=== Ձեռնադրություն և հոգևոր ծառայություն ===
1936 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է Ժառանգավորաց վարժարանի քառամյա բաժինը և 11 ընկերների հետ միասին ձեռնադրվել է [[Կուսակրոնություն|կուսակրոն]] [[սարկավագ]], Տ. Թորգոմ պատրիարքի [[Կրոնական օրհնություն|օրհնությամբ]]։ Այդպիսով իր կյանքն ու գործունեությունը կապել է [[Երուսաղեմի հայոց պատրիարքություն|Երուսաղեմի միաբանության]] հետ: Ըստ այդ սերնդի ձեռնադրման` դասարանը կոչվել է «''Ողջակեզ դասարան''»։

1939 թվականին, ավարտելով Ընծայարանի եռամյա դասընթացը, այլ հինգ ընկերների հետ միասին ձեռնադրվել է [[Կուսակրոնություն|կուսակրոն քահանա]], Տ. Մեսրոպ Պատրիարքի օրհնությամբ և ի հիշատակ այնթապցի [[Բաբկեն Կյուլեսերյան|''Տ. Բաբկեն Կաթողիկոս Կյուլեսերյանի'']], [[Անվանակոչություն|օծվել է` վերակոչվելով]]  ***Տ. Բաբկեն [[Աբեղա]]***։ Այդուհետ, չնայած իր երիտասարդ տարիքի, 1939 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1942 թվականի դեկտեմբերը ստացել է պատասխանատու վարչական-վանական պաշտոններ` նշանակվելով [[Երուսաղեմի հայոց պատրիարքություն|Երուսաղեմի Ս. Աթոռի]]  (ծախսերի ու եկամուտների) տեսուչ:

1943 թվականի սեպտեմբերից տեսուչ է նշանակվել [[Յաֆֆա|Յաֆայի (Յոպպե)]] [[Սուրբ Նիկողայոս վանք (Յաֆֆա)|Հայոց Ս. Նիկողայոս]] և [[Ռամլե]]ի Հայոց Ս. Գևորգ վանքերի վանահայրության տեսչական պաշտոններում` որպես ընդհանուր և ելևմտից տեսուչ, միաժամանակ ստանձնելով Յաֆայի [[Սրբոց Հակոբյանց մայր տաճար|Հակոբյանց մայր տաճարի]] [[Հակոբոս առաքյալ|Գլխադրի]] հայոց վարժարանի կրթական տեսուչի պաշտոնը մինչև 1948 թվականի մայիս: Այդ տարիներին Վարժարանի բարձր դասարաններում դասավանդել է քրիստոնեական և [[գրաբար]] լեզու։ «Մեծ ձեռներեցությամբ և պատասխանատվությամբ է վարել այդ պաշտոնները, մանավանդ 1947 թվականին սկիզբ առած [[Արաբա-իսրայելական պատերազմ (1948-1949)|Արաբ-իսրայելական պատերազմի]] շփոթ ու դժվար օրերին»**':

#### Վարդապետ
Վարդապետության գիտական աստիճան է ստացել 1945 թվականին, Տ. Կյուրեղ Պատրիարքի ձեռամբ։

Տեր Բաբկեն վարդապետ Ապատյանն իր տեսչության տարիներին ծավալել է կրոնական, մշակութային, շինարարական բեղուն գործունեություն, վայելել է ժողովրդի սերն ու հարգանքը, ըստ արժանվույն գնահատվել վանական իշխանության կողմից: Երկրի համար ծանր տարիներին վարչական պաշտոնավարման դժվարին պայմաններում Վարդապետն իր կոչմանը համապատասխան զբաղվել է նաև գիր ու գրականությամբ, ուսուչական, թարգմանական աշխատանքներով: Երուսաղեմի Հայոց Պատրիարքության պաշտոնաթերթ «Սիոն» ամսագրում հրապարակվել են նրա բազմաթիվ հոդվածները փիլիսոփայական, կրոնական, մատենագրական հետաքրքիր թեմաների շուրջ: Իսկ հետագայում՝ արդեն Բուենոս Այրեսում, Բաբկեն արք․ Ապատյանը գրական գործունեություն է ծավալել խմբագրելով Հարավային Ամերիկայի Հայ Առաքելական եկեղեցու հոգաբարձության պաշտոնաթերթ «Հայ Կեդրոն» ամսագիրը:

1948 թվականին Պաղեստինի քաղաքական կացության ընդհանուր փոփոխությունը խիստ ազդել է հայ գաղութի տնտեսական և ազգային կյանքի վրա։ Բաբկեն Ապատյանը 1948-1958 թվականներին նշանակվել է նաև Երուսաղեմի Հայոց պատրիարքության ներկայացուցիչ Իսրայելի կառավարության մոտ:

1954 թվականի դեկտեմբերի 27-ին ուղևորվել է Կալկաթա, շուրջ չորս ամիս հոգևոր առաքելությամբ եղել է Հնդկաստանում, պատարագելով և քարոզելով Հնդկաստանի հայերին: Այդ ուղևորության մասին նրա հոդվածաշարը տպվել «Սիոն», և վերատպվել է «Էջմիածին» ամսագրերում:

1955 թվականին որպես Յաֆայի հոգևոր հովիվ շնորհավորել է Բուլղարիայի և Ռումինիայի հայոց թեմերի առաջնորդ Վազգեն Ա Բուխարեստցու Ամենայն հայոց կաթողիկոս ընտրվելու և օծման առթիվ**:**

1958 թվականի հոկտեմբերին Տ. Բաբկեն վարդապետն առաջին անգամ ուխտագնացություն է կատարել դեպի Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին և Հայաստան` Վեհափառ հայրապետ Վազգեն Ա-ի հրավերով, Ամենայն Հայոց կաթողիկոս ձեռնադրվելու երրորդ տարեդարձի հոբելյանական հանդիսությունների առթիվ:

#### Եպիսկոպոս. Հարավային Ամերիկայի հայրապետական պատվիրակ
1959 թվականի մայիսի 10-ին, «իր ուժերի ծաղկման և գործունեության հասուն շրջանում» տեր Բաբկեն սրբազանը *[[եպիսկոպոս]]* է ձեռնադրվել Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի տաճարում` Վեհափառ Հայրապետ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Վազգեն Ա-ի ձեռամբ, և նշանակվել է Հարավային Ամերիկայի երեք երկրների` Ուրուգվայի, Բրազիլիայի, Արգենտինայի Հայոց թեմերի հայրապետական պատվիրակ: Այդուհետ նա հաստատվել է Բուենոս Այրեսում և մինչև կյանքի վերջն (1959-1978) առաջնորդել է թեմը:

1960 թվականին Վազգեն Ա-ն առաջին անգամ հայրապետական այցով եղել է Հյուսիսայի և Հարավային Ամերիկաներում. Նյու Յորք, Կալիֆորնիա, Արգենտինա, Լիսաբոն: Հուլիսի 29-ից մինչև սեպտեմբերի 9-ը Կաթողիկոսն Արգենտինայում է հյուրընկալվել: Բուենոս Այրեսում նրան ընդունել է Տ. Բաբկեն արք. Ապատյանը: Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Վազգեն Ա-ն իր հայրապետական խոսքն ու օրհնանքն է ուղղել հայոց թեմի. կրոնական արարողությունը կենտրոնացած էր Սուրբ Մարիամի և հայ մայրերի մայրության վրա։ Նույն երեկոյան Մայրերի օրը նշվել է Բուենոս Այրեսի Հայկական կենտրոնում, որտեղ մեծարվել է կաթողիկոս Վազգեն Ա-ի մայրը (որն իր որդու հետ ապրում էր Սուրբ Էջմիածնի վեհարանում), և որի նկարազարդ դիմանկարը նվիրաբերվել է Նորին Սրբությանը որպես նվեր վեհամայր Սիրանույշ Պալճյանին։

Արգենտինյան այցելության ժամանակ Նորին Սրբություն Վազգեն Ա-ն Տ. Բաբկեն Ապատյանի հետ միասին հանդիպումներ է ունեցել նաև Հ.Մ.Ը.Մ սկաուտական խմբերի հետ:

#### Արքեպիսկոպոս
1964 թվականի հուլիսի 26-ին հանդիսավորությամբ նշվել է Հարավային Ամերիկայի Հայոց Հայրապետական պատվիրակ գերաշնորհ Տ. Բաբկեն եպիսկոպոս Ապատյանի քահանայության 25 -ամյակը: Նույն թվականի հուլիսի 27-ին Բաբկեն Ապատյանը ''Արքության'' աստիճան է ստացել Վազգեն Ա-ի ձեռամբ: 1965 թվականի հոկտեմբերի 31-ից նոյեմբերի 8-ը մասնակցել է Վազգեն Ա-ի գահակալության 10-րդ տարեդարձի հանդիսություններին` գլխավորելով Հարավային Ամերիկայի հայրապետական պատվիրակությունը:

1969 թվականին գլխավորել է Հայաստան հրավիրված Հարավային Ամերիկայի թեմի Արգենտինայի պատվիրակությունը: Առաջին անգամ մասնակցել է Սուրբ մեռոնի օրհնությանը: Այդ օրերին տեղի են ունեցել նաև Վեհափառ հայարպետի ծննդյան 60-ամյակի հանդիսություններ:

1974 թվականի հուլիսի 16-ից հուլիսի 25-ը եղբայրական հրավերով հայկական պատվիրակության կազմում այցելել է Մոսկվա, Կիև, Զագորսկ` Մոսկվայի և Համայն Ռուսիո Պատրիարք Պիմենի հրավերով: Մասնավորապես, Վազգեն Ա-ի գլխավորությամբ, Երուսաղեմի պատրիարք Եղիշե սրբազան, Շահե արք. Աճեմյան և մի քանի բարձրաստիճան հոգևորականների հետ մասնակցել է Ռուս ուղղափառ եկեղեցու սուրբ Սերգի Ռադոնեժցիի տոնակատարություններին:

Գիսակ արքեպիսկոպոս Մուրադյանը (1990-2025) իր քահանայական ձեռնադրության 50-ամյակի խոսքում անդրադարձել է Բաբկեն արք. Ապատյանի առաջնորդության օրոք Արգենտինյան թեմի կրոնական ներգրավվածությանը:

## Հայաստան այցելություններ
[մինի|Բաբկեն արքեպիսկոպոս Ապատյանը [Երևան|Երևանում 1976 թվականին]]
* 1958 թվականի հոկտեմբերին Տ. Բաբկեն վարդապետն առաջին անգամ ուխտագնացություն է կատարել դեպի Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին և Հայաստան` ներկա լինելու Վեհափառ հայրապետ Վազգեն Ա-ի կաթողիկոսության երրորդ տարեդարձի հոբելյանական հանդիսություններին:
* 1969 թվականին գլխավորել է Հայաստան հրավիրված Հարավային Ամերիկայի թեմի Արգենտինայի պատվիրակությունը, մասնակցել Սուրբ մեռոնի օրհնությանը: 
* 1972 թվականի մարտի 12-ից մարտի 28-ը ժամանել է Հայաստան, մարտի 25-ին Ծաղկազարդին վարել է հավատավոր պատարագը և քարոզը, ընդունել է Արամ Խաչատրյանին, միջազգային մրցույթների դափնեկիր Կարինե Գևորգյանի և Նիկոլայ Պետրովի հետ:111:
* 1974 հուլիսի 26-ից օգոստոսի 1-ն այցելել է Հայաստան, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին, մասնակցել է հանդիսավոր պատարագին, հանդիպումներ է ունեցել բարձրաստիճան հոգևորականների և ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի անդամների հետ: Հուլիսի 27-ին ուխտագնացությամբ եղել է Եղեգնաձորի ս. Խաչ վանքում:13-18:
* Իսկ 1975 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Բաբկեն արք. Ապատյանը կրկին Հայաստան է այցելել` նախագահելու Վազգեն Ա-ի վեհամոր` Սիրանույշ Պալճյանի (1884-1974, հոկտեմբերի 4) տարելիցի հոգեհանգստյան արարողությունը, որը տեղի է ունեցել Գայանե վանքի միաբանության գերեզմանատանը: 
* 1976 թվականին կրկին մասնակցել է Սուրբ մեռոնի օրհնությանը: Նախորդ այցելության ժամանակ նա Հայաստանում հանդիպել է եղեռնից մազապուրծ նման ազգանուն ունեցող ընտանիքների հետ, հյուրընկալվել է նրանց` Հայաստան հետագա այցելությունների ժամանակ կրկին հանդիպելու ցանկությամբ: Սակայն անսպասելի մահն այդ կապն ընդհատել է:

## Մահ
[մինի|[Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Մոնտեվիդեո)|Հայ նահատակների հուշարձանը Մոնտեվիդեոյի «*Հայաստան*» հրապարակում, որտեղ 1978 թվականի ապրիլի 24-ին Մեծ Եղեռնի հուշ-հանդիսությունները նախագահելուց  հետո, նույն օրն իր մահկանացուն է կնքել Տ. Բաբկեն արք. Ապատյանը ]]
1978 թվականի ապրիլի 24-ին Մոնտեվիդեոյում նախագահել է Մեծ Եղեռնի հանդիսությունները, նահատակների հուշարձանին ծաղկեպսակ է դրել, նույն երեկոյան հարգանքի փակման խոսքն ասելու պահին հանկարծամահ է եղել սրտի կաթվածից` 60 տարին դեռ չբոլորած:

Հողին է հանձնվել Բուենոս Այրեսի ս. Գրիգոր Լուսավորիչ Մայր տաճարի շրջափակում**'։



Հանգուցյալ Տ. Բաբկեն եպիսկոպոսի օծման և թաղման արարողություններին ներկա են եղել ԱՄՆ-ի արևելյան թեմի առաջնորդ Տ. [[Թորգոմ Բ|Թորգոմ արք. Մանուկյանը]], Մարսելի հայրապետական պատվիրակի փոխանորդ Տ. Հակոբ եպիսկոպոս Վարդանյանը: Ապրիլի 30-ին Մայր տաճարում Վեհափառ հայրապետի նախագահությամբ կատարվել է հոգեհանգիստ: Վեհափառը հանդես է եկել սրտառուչ դամբանականով:

== Եկեղեցաշեն գործունեություն ==
[[Սուրբ Ներսես Շնորհալի եկեղեցի (Մոնտեվիդեո)|Մոնտեվիդեոյի առաջին հայկական եկեղեցին]] կառուցվել է գաղթական այնթապցիների կողմից և օծվել է հայ կաթողիկոս [[Ներսես Դ Կլայեցի|Ներսես Շնորհալու]] անունով։ 1965 թվականին բարերար Միսաք Կույումջյանի շնորհիվ Եկեղեցու կողքին կառուցվել է հայկական դպրոց։ Եկեղեցին և դպրոցն օծել է Հարավային Ամերիկայի հայրապետական ​​​​պատվիրակ, արքեպիսկոպոս Բաբկեն Ապատյանը։

1965 թվականի դեկտեմբերի 12-ին [[Վիսենտե Լոպես]]ի ([[Բուենոս Այրես (պրովինցիա)]]) Սուրբ Գևորգ եկեղեցու հիմնաքարը դրվել է մեծ արարողությամբ, որը նախագահում էր արքեպիսկոպոս Բաբկեն Ապատյանը: 1968 թվականի հունիսի 30-ին, եկեղեցին և միաժանամակ կառուցված կից հայկական դպրոցն օծվել է Նորին Սրբություն Վազգեն Ա-ի կողմից՝ [[Հարավային Ամերիկայի հայրապետական պատվիրակություն|Հարավային Ամերիկայի հայրապետական պատվիրակ]] արքեպիսկոպոս Բաբկեն Ապատյանի ներկայությամբ, բազմամարդ պատարագով: Ներկա էին [[Վիրահայոց թեմ|Վրաստանի]], [[Ռումինիայի հայոց թեմ|Ռումինիայի]] և [[Բուլղարիայի հայոց թեմ|Բուլղարիայի]] թեմերի առաջնորդները, Հարություն ծայրագույն վարդապետ Մուշյանը, այլ հոգևորականներ, սարկավագներ, [[Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ տաճար (Բուենոս Այրես)|Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ տաճարի]]երգչախումբը։

== Հոգևորական աստիճաններ ==
* 1936 թվականին [[Կուսակրոնություն|կուսակրոն]] [[սարկավագ]]
* 1939 թվականին, [[Կուսակրոնություն|կուսակրոն քահանա]]` [[Անվանակոչություն|օծվելով]] որպես ***Տ. Բաբկեն Աբեղա**'
* 1945 թվականին [[վարդապետ]]
* 1959 թվականին Բաբկե Ապատյանը [[եպիսկոպոս]]
* 1964 թվականի հուլիսի 27-ին [[արքեպիսկոպոս]], [[Հարավային Ամերիկայի հայրապետական պատվիրակություն|Հարավային Ամերիկայի Հայոց թեմի հայրապետական պատվիրակ]]

== Տես նաև ==
* [[Հայերն Արգենտինայում]]
* [[Այնթապի թեմ]]
* [[Այնթապի հայրենակցական միություններ]]
* [[Արգենտինայի հայոց թեմ]]
* [[Հարավային Ամերիկայի հայրապետական պատվիրակություն]]

== Գրականություն ==
* , [[Սիոն (ամսագիր)|«Սիոն (ամսագիր)»]]
* Բաբգեն արք. Ապատյան, «[https://tert.nla.am/archive/HGG%20AMSAGIR/echmiadzin-vagharshapat/1973/1973(12).pdf Հոգևորական սուրբ Ներսես Շնորհալին (մահվան 800-ամյակին)]», 1973 դեկտեմբեր «[[Էջմիածին (ամսագիր)|Էջմիածին]]»; [https://arar.sci.am/Content/243931/file_0.pdf 5120. Ապատյան Բաբգեն եպիսկոպոս, 1973, էջ 37-39] (էջ 116, 1973)
* Ապատյան Բաբգեն եպիսկոպոս, «Խորհրդածություններ հաշտությունեն վերջ» (խմբագրական *Հայ Կեդրոն'', 1964, հունվար N 1) Մատենագիտություն, «Էջմիածին» ամսագրի (1944-1973) (ցանկում 1974, էջ 58): Ամենայն Հայոց Կոթողիկոս Վազգեն Ա-ի և Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս Խորեն Ա-ի 1963-ի հոկտեմբերին Երուսաղեմում կայացած հանդիպման առթիվ, [«Խորհրդածություններ հաշտությունեն վերջ», «Էջմիածին», 1964 հուլիս, էջ 13-14](https://tert.nla.am/archive/HGG%20AMSAGIR/echmiadzin-vagharshapat/1964/1964(7).pdf)
* «[Սփյուռքում. Վեհափառ հայրապետի քարոզի առթիվ», «Էջմիածին», 1961, էջ 12, 13](https://arar.sci.am/Content/261325/1961(3).pdf) (Բուենոս Այրես «Հայ Կեդրոն» ամսագիր, դեկտեմբեր, 1960), ԺԱ Սփյուռքում, էջ 62, 1961

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Մյուռոնօրհնություն 1976, կաթողիկոս Վազգեն Ա. գահակալության 20-ամյակին։ յութուբ, ռեժիսոր Ա. Վահունի,
* Էջմիածին, մատենագիտություն
* Հրապարակումներ

## Արտաքին հղումներ
*  [2022, ապրիլ. հարգանքի տուրք Բաբկեն արք. Ապատյանի գերեզմանին]
*  ԱՄՆ Արևելյան թեմի հոգևոր առաջնորդ Տ. Շնորհք ծայրագույն վարդապետ Գասպարյանը (1929-2014) 1962 թվականին հովվական առաքելությամբ եղել է Սան Պաուլո և ստացել վարդապետի աստիճան Բրազիլիայի հայոց թեմի առաջնորդ Գերաշնորհ Տեր Բաբկեն արքեպիսկոպոս Ապատյանի ձեռամբ]:
* History of Aintab. Chapter III: Biographies of clergymen from Aintab: 
* Նկար, ՀՄԸՄ անդամները Կաթողիկոս Վազգեն Ա-ի և Բաբկեն Ապատյանի հետ, 1960 «Արարատ» սկաուտական խմբի հիմնադրման 50-ամյակ (1956-2006), էջ 26. Բուենոս Այրեսի «Արիական հունձք» թերթի 1960 թվականի հրապարակումից: 
* 

Կատեգորիա:Արգենտինայի հայոց թեմ
Կատեգորիա:Բուենոս Այրեսի առաջնորդություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի հայոց թեմ
Կատեգորիա:Հայ աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Հայ արքեպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի հայրապետական պատվիրակություն
Կատեգորիա:Ուրուգվայի հայոց թեմ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական վարդապետներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու թեմական առաջնորդներ