Կանեփ սպառողների իրավունքներ

**Կանեփի իրավունքներ** կամ **մարիխուանայի իրավունքներ** (երբեմն՝ ավելի ճշգրիտ **կանեփ սպառողների իրավունքներ** կամ **կախվածություն ունեցողների իրավունքներ**), անհատական քաղաքացիական իրավունքներ։ Տարբերվում են ըստ իրավասության։ Կանեփ սպառողների իրավունքները ներառում են աշխատանքային խտրականությունից և բնակարանային խտրականությունից զերծ լինելու իրավունքը։

Հակականեփային օրենքներն իրենց մեջ ներառում են քաղաքացիական իրավախախտումներ և տուգանքներ, բանտարկություն և նույնիսկ մահապատիժ։

## Oրինականությունը
thumb|Կանեփի իրավունքների ցույց 2014 թվականին, Ռիո դե Ժանեյրոյում Մարիխուանայի համաշխարհային երթի մաս
Շատ երկրներում արգելված է օգտագործել կանեփը հանգստանալու համար։ Շատ երկրներ որդեգրել են ապաքրեականացման քաղաքականությունը որով, ավելի հեշտ են տիրապետում ոչ քրեական հանցագործությանը (հաճախ նման է երթևեկության աննշան խախտման)։ Ուրիշ երկրներում ինչպիսին են Ասիայի և Մերձավոր Արևելքի երկրները ունեն ավելի ծանր պատիժներ, որտեղ անգամ շատ փոքր չափաբաժինների համար պատժում են մի քանի տարվա բանտարկությամբ։

## Հասարակական շարժումը
Կանեփի օրենքների և իրավունքների շարժումը սկսել է աճել է 1960-ականների սկզբին։ Վերջին 60 տարվա ընթացքում երկրում տեղի ունեցած փոփոխությունների և մարիխուանայի իրավունքների ընկալման փոփոխության հետևանքով ստեղծվել և միավորվել են բազմաթիվ կազմակերպություններ՝ թե՛ կանեփի օգտագործման օգտին, թե՛ դեմ։ Մի փորձառու-մարիխուանայի խմբի անունը ՄՕԲԱԿ (Մարիխուանայի օրենքների բարեփոխման ազգային կազմակերպություն) է։ Կանեփի իրավունքների  զրույցները տեղափոխվել են «Կարաբինը զվարճալի է» ցուցանակների գրությունից մինչև առողջապահության և արդարադատություն ոլորտ։ Նշվել է, որ աֆրոամերիկյան համայնքներն ամենից շատն են տուժում կանեփ արգելքի շարունակությունից, թեև սպիտակ քաղաքացիների հետ համեմատ սպառման մակարդակները գրեթե նույնն են։ Սակայն աֆրոամերիկացիների ձերբակալությունները 3.73 անգամ ավելի շատ են։ Ակտիվիստները հույս ունեն, որ այդ թվերը կնվազեն իրավունքների ընդլայնման հետ։

## Ամերիկյան պատմություն
Մինչև 20-րդ դարը, ԱՄՆ-ում արգելքներ չկային կանեփ աճեցման և սպառման դեմ։ 20-րդ դարի կեսերին կանեփ ունենալը դարձավ հանցագործություն բոլոր նահանգներում (և աշխարհի շատ երկրներում)։ 1996 թվականին Կալիֆոռնիայի բնակիչները ընդունեցին 215-րդ առաջարկը, որով վերականգնվեցին որոշակի իրավունքներ բժշկական կանեփ օգտատերերի համար։ Դրանից հետո այլ նահանգներ և երկրներ ևս միացան Կալիֆոռնիային՝ պաշտպանելու կանեփ սպառողների իրավունքները։

ԱՄՆ-ում կանեփ իրավունքների հետ կապված իրավիճակը դեռևս անորոշ է, քանի որ նահանգային օրենքների հակառակ՝ կանեփը դաշնային մակարդակով շարունակում է ապօրինի համարվել։ Այդ պատճառով կանեփ սպառողները պաշտպանված խավ չեն համարվում։ Դատարանները դեռ պետք է որոշեն այդ հարցերը՝ կապված բնակարանի, աշխատանքի և հաշմանդամության խտրականության օրենքների հետ։

### Նահանգային և դաշնային կարգավորում
2019 թվականի դրությամբ՝ ԱՄՆ-ում տասնմեկ նահանգներ և Կոլումբիայի շրջանը օրինականացրել են բժշկական և ռեկրեացիոն կանեփը, ևս 25 նահանգ ապաքրեականացրել են այն։ Սակայն 14 նահանգային և դաշնային օրենքներ դեռ համարում են կանեփը անօրինական՝ դասակարգելով այն որպես «1-ին կարգի» թմրանյութ։ Քանի որ այն դաշնային մակարդակով ապօրինի է, եկամուտները չեն կարող վերամշակվել դաշնային ապահովագրություն ունեցող բանկերի միջոցով (ներառյալ չեքերը և ավանդները), ինչի պատճառով կանեփ վաճառողները հարկադրված են օգտագործել միայն կանխիկ կամ մնալ անորոշ իրենց գործելակերպում։

### Բժշկական գործառույթ
ԱՄՆ-ում բժշկական նպատակներով կանեփի օգտագործումն օրինական է 33 նահանգում, չորս (հինգից) մշտապես բնակեցված տարածքներում և Կոլումբիայի շրջանում։ Լրացուցիչ 14 նահանգ ունեն սահմանափակ օրենքներ, որոնք թույլ են տալիս օգտագործել միայն ցածր THC-ով արտադրանքներ։ Կանեփը շարունակում է մնալ դաշնային մակարդակով անօրինական՝ համաձայն Վերահսկվող նյութերի մասին օրենքի, ըստ որի՝ այն դասվում է որպես բարձր կախվածություն առաջացնող և բժշկական նպատակներով չճանաչված նյութ։ 2014 թվականի դեկտեմբերին ստորագրվեց Ռորաբախեր–Ֆարր փոփոխությունը, որն արգելում է Արդարադատության նախարարությանը քրեական հետապնդում իրականացնել այն անձանց նկատմամբ, որոնք գործում են իրենց նահանգի բժշկական նպատակներով օգտագործվող կանեփի օրենքներին համահունչ։

Միջազգային փաստարկները՝ բժշկական օգտագործման օգտին, ներառում են առողջության իրավունքը՝ երաշխավորված տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների միջազգային դաշնագրով։ Սակայն «առողջ» կամ «առողջություն» հասկացությունները տարբեր կերպ են մեկնաբանվում՝ անձանց և պետական մարմինների կողմից։

## Ինդոնեզական պատմություն
2014թ. Ինդոնեզիայում կար մոտ երկու միլիոն կանեփ օգտագործող, ըստ թմրանյութերի դեմ պայքարի ազգային գործակալության ()։ Սա դարձնում է կանեփը Ինդոնեզիայում ամենատարածված թմրանյութը՝ հաջորդը՝ մետամֆետամինն (շաբու) և էքստազին։ Կանեփի մեծ մասը բաշխվում է Աչեհ կոչվող արևմտյան նահանգից։ 2009-2012 թվականների ընթացքում 37,923 մարդ բանտարկվել է կանեփի պատճառով։ Միջինում՝ ամեն օր բանտարկվել է 26 մարդ։ Քանի որ կանեփը ամենատարածված թմրանյութն է, դրա սպառումը կազմում է 66 տոկոս՝ համեմատած այլ թմրանյութերի հետ։ կանեփ աճեցնողներին կարող է սպառնալ մահապատիժ կամ նվազագույնը 550,000 ԱՄՆ դոլար տուգանք՝ համաձայն Ազգային թմրանյութերի օրենքի։

## Կրոնական օգտագործում
Տարբեր կրոններ տարբեր մոտեցումներ ունեն կանեփի օգտագործման վերաբերյալ՝ ինչպես պատմական, այնպես էլ արդի ժամանակներում։ Հին ժամանակներում կանեփը հաճախ օգտագործվել է որպես հոգեվիճակ փոխող նյութ, հատկապես Հնդկական ենթամայրցամաքում, որտեղ այդ ավանդույթը պահպանվում է որոշ ծեսերում։

Ժամանակակից ժամանակաշրջանում Ռաստաֆարի համայնքները հաճախ օգտագործում են կանեփը որպես սրբազան բույս։ Օրինակ՝ Անտիգուայում ռաստաֆարիաները օրինական կերպով իրավունք են ստացել աճեցնել և ծիսական նպատակներով ծխել կանեփ։

Իսկ այն կրոնները, որոնք արգելում են թմրեցուցիչների օգտագործումը, ինչպիսիք են Իսլամը, Բուդդիզմը, Բահայի հավատը և Հիսուս Քրիստոսի Վերջին Օրերի Սրբերի եկեղեցին (մորմոնները), սովորաբար հակառակվում են կանեփի օգտագործմանը կամ դրա օրինականացմանը։

Այլ խմբեր, ինչպես որոշ պրոտեստանտական և հրեական ուղղություններ, աջակցում են կանեփի օգտագործումը բժշկական նպատակներով։

## Տես նաև
*Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքներ
*Քաղաքացիական ազատություններ
*Սպառողների իրավունքների պաշտպանություն
*Խտրականությունից զերծ մնալու իրավունք

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Anders, Melissa (March 1, 2012). "Medical marijuana groups urge Michigan lawmakers to protect patient rights ". *MLive*.
*Caiuby Labate, Beatriz, and Cavnar, Clancy (2014), "Prohibition, Religious Freedom, and Human Rights: Regulating Traditional Drug Use", *Springer Publishing*
*Edwards Staggs, Brooke (February 15, 2017). "Coalition aims to protect cannabis consumers from random drug tests at work". *The Cannifornian*.
*Gatenio Gabel, Shirley (2016). "A Rights-Based Approach to Social Policy Analysis: Evil or Miracle Drug? Who Decides and How?", pp.&nbsp;60–61. *Springer Publishing*
*Liquori, Francesca (February 18, 2016). "The Effects of Marijuana Legalization on Employment Law". *NAGTRI Journal, Volume 1, Number 2*.

Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունքներ և ազատություններ