Խորեն Աբրահամյան

**Խորեն Բաբկենի Աբրահամյան** (), ռեժիսոր, հայ թատրոնի և կինոյի մեծանուն դերասան, ՀԽՍՀ և ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ։

## Կենսագրություն
Խորեն Աբրահամյանը ծնվել է Երևանում։ Սովորել է երաժշտական դպրոցի ջութակի դասարանում, ավարտել է պարարվեստի ուսումնասարանը։ Հաճախել է նկարչական խմբակ։ Դպրոցական տարիներին ներգրավված է եղել բռնցքամարտի մայրաքաղաքային հավաքականի կազմում, ցանկացել է կա՛մ ճարտարապետ, կա՛մ գրականագետ դառնալ։

1947-51 թթ․մասնագիտական կրթություն է ստացել է Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի դերասանական ֆակուլտետում։ Թատերական ինստիտուտ դիմել է մայրիկի հորդորով։ Ընդունելության քննությանն արտասանել է Պեպոյի հայտնի մենախոսությունը։

1948 թվականին ընդունվել է Գ. Սունդուկյանի անվան դրամատիկական թատրոն, որտեղ կատարել է բազմաթիվ դերեր (*Ռոմեո*, *Պեպո*, *[[Օթելլո (կերպար)|Օթելլո]]*, *Արա Գեղեցիկ*, Արշակ թագավոր, Կորիոլան, Մյասնիկյան, Գայ, Ռաֆո Ավետյան և այլն)։

1979-1984 թվականներին եղել է Գ. Սունդուկյանի անվան դրամատիկական թատրոնի գլխավոր ռեժիսոր, 1988-1995 թվականներին՝ գեղարվեստական ղեկավար, միաժամանակ՝ Հայաստանի թատերական գործիչների միության վարչության նախագահ։

1985-1988 թվականներին Գյումրիի պետական թատրոնի դերասան էր և գլխավոր ռեժիսորը, 1980-1995 թվականներին դասավանդել է Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտում։

1989 թվականին ընտրվել է ԽՍՀՄ գերագույն խորհրդի ժողովրդական պատգամավոր։

Թատրոնում ստեղծած լավագույն դերերից են՝ *Ռուստամ* (Ա. Շիրվանզադեի «Նամուս»), *Արմեն* (Գ. Բորյանի «Կամրջի վրա»), *Արամ* (Ա. Արաքսմանյանի «60 տարի, երեք ժամ»), *Արա* (Ն. Զարյանի «Արա Գեղեցիկ»), *Մյասնիկյան* (Զ.Դարյանի «Հանրապետության նախագահը»), *Կորիոլան* (Վ. Շեքսպիրի «Կորիոլան»), *Ավետյան* (Պ. Զեյթունցյանի «Անավարտ մենախոսություն»)։

Հայկական մի քանի լավագույն կինոնկարների հաջողությունները պայմանավորված են նաև Աբրահամյանի դերակատարումներով՝ *Գևորգ* («Սարոյան եղբայրներ», 1968 թվական), *Ռոստոմ* («Տերը», 1968 թվական), *Պավլե* («Մենք ենք, մեր սարերը», 1969 թվական), *Արմեն* («Երևանյան օրերի խրոնիկա», 1972 թվական), *Մյասնիկյան* («Երկունք», 1977 թվական), *Տեր Ավետիս* («Հուսո աստղ», 1978 թվական), *Սիսակյան* («Ապրեցեք երկար», 1979 թվական) և այլն։ Նա նկարահանվել է նաև Մոսֆիլմի 5 կինոնկարում՝ «Առաջին էշելոնը», «Բարձունք», «Նրա կյանքի նպատակը», «Հուսո աստղ», «Համբարձում»։

Աբրահամյանի դերակատարումներին բնորոշ են դրամատիկական զսպվածությունը, հոգեբանական խոր վերլուծությունը, խոսքի նուրբ հղկվածությունը։ Նրա ստեղծագործական հաջողությունները պայմանավորված էին իր արվեստի ինքնատիպությամբ, նաև արտիստական խառնվածքին հատուկ համարձակությամբ և արդիականության խոր զգացողությամբ։

Գ. Սունդուկյանի անվան թատրոնում բեմադրել է Ն. Զարյանի «Հացավան», Վ. Շեքսպիրի «Ջոն արքա», Պ. Զեյթունցյանի «Անավարտ մենախոսություն», Պ. Ջակոմետիի «Ոճրագործի ընտանիքը» (նաև եղել է *Կորրադոյի* դերակատարը), Հ. Իբսենի «Դոկտոր Ստոկման», Գ. Գորինի «Քին» Ա. Քալանթարյանի «Թիկունք», Պ. Զեյթունցյանի «Անավարտ մենախոսություն», և այլ ստեղծագործություններ։ 2000 թվականին բեմադրել է Պ. Զեյթունցյանի «Խոր Վիրապ» պիեսը։

Խորեն Աբրահամյանը խաղացել է 200 մեծ և փոքր դերեր հայ և արտասահմանյան բեմերում, բեմադրել 40 թատերգություն, նկարահանվել 64 ֆիլմերում։

Մահացել է 2004 թվականին, Երևանում։ Թաղված է Կոմիտասի անվան պանթեոնում։

## Անձնական կյանք
Խ․ Աբրահամյանի առաջին կինը եղել է ժողովրդական և վաստակավոր արտիստ, դերասանուհի Լյուսյա Հովհաննիսյանը, երկրորդ կինը՝ դերասանուհի Գոհար Գալստյանը։

Երեխաները՝ Բաբկեն Աբրահամյան, Թամար Աբրահամյան, Արամ Աբրահամյան (դերասան, երկրորդ ամուսնությունից)։

Թոռները` Խորեն Աբրահամյան (դիզայներ, գործարար), Ջեմմա Աբրահամյան (երաժիշտ), Լուսինե Աբրահամյան (դերասանուհի), Խորեն Լևոնյան, Արսեն Լևոնյան (դերասան)։

2020 թվականին 50-ամյա լատվիացի երգիչ և դիջեյ Խորեն Ստալբեն հարցազրույցի ժամանակ հայտարարել է, որ Խորեն Աբրահամյանի արտաամուսնական որդին է։

## Ֆիլմագրություն
[մինի|Խորեն Աբրահամյանի գերեզմանը [Կոմիտասի անվան պանթեոնում]][մինի|Խորեն Աբրահամյանի հուշատախտակը Երևանի [Նալբանդյան փողոց (Երևան)|Նալբանդյան փողոցում]]

* 1949 - Արարատյան դաշտի աղջիկը - *գյուղացի*
* 1954 - Փեսատես - *Ազատ*
* 1954 - Լեռնային լճի գաղտնիքը
* 1955 - Հասցեատիրոջ որոնումները - *Բրուտյան*
* 1955 - Առաջին էշելոն - *Վարդան Վարդանյան (Մոսֆիլմ)*
* 1957 - Բարձունք - *Բադրատ (Մոսֆիլմ)*
* 1957 - Նրա կյանքի նպատակը *(Մոսֆիլմ)*
* 1957 - Մոր սիրտը - *Արմեն*
* 1958 - Իմ ընկերոջ մասին - *Ռուբեն*
* 1958 - Առաջին սիրո երգը - *Արսեն*
* 1959 - Փլուզում - *Վարդան*
* 1959 - Օտար հետք 
* 1961 - Լուսաբացից առաջ - *Մանաս*
* 1961 - Ճանապարհ - *Գաբո*
* 1962 - Փառքի օղակներ - *Գուրգեն*
* 1964 - Դժվար անցում - *Տիգրան*
* 1966 - «Լալվարի որսկանը» (դրվագներում)
* 1968 - Սարոյան եղբայրներ - *Գևորգ Սարոյան* (բեմադրող ռեժիսոր)
* 1969 - Մենք ենք, մեր սարերը - *Պավլե*
* 1970 - Անցյալի արձագանքները - *Արտավազդ*
* 1971 - Հույսի խրճիթներ
* 1972 - Երևանյան օրերի խրոնիկա - *Արմեն*
* 1973 - Մհերի արձակուրդային արկածները - (գեղ. ղեկավար, դերակատար)
* 1976 - Երկունք - *[[Ալեքսանդր Մյասնիկյան]]*
* 1978 - Արևիկ - *Ժորա*
* 1978 - Հուսո աստղ - *(Տեր Ավետիս, «Մոսֆիլմ»)*
* 1979 - Ապրեցեք երկար - *Սիսակյան*
* 1979 - Լեգենդ ծաղրածուի մասին - *կեղծ հոգևորական*
* 1980 - Սիրո առաջ բոլոր տարիքներն անզոր են ( երկրորդ մասի՝ «Մեր բակի աստղերը» ֆիլմի տեքստը կարդում է Խ. Աբրահամյանը) 
* 1980 - Թռիչքն սկսվում է երկրից (1980, օդաչուի դերակատար)
* 1980 - Յոթ սարից այն կողմ - *Մաթոս*
* 1981 - Գործուղում առողջարան - *Բաղդասար*
* 1982 - «Կորիոլան» (կինոնկար-ներկայացում, էկրանավորման ռեժիսոր և գլխավոր դերակատար)
* 1983 - Հրդեհ - Սաքո
* 1983 - Տերը - *Ռոստոմ*
* 1983 - Մասնավոր դեպք
* 1986 - Քանի դեռ ապրում ենք… - *Մանվել*
* 1988 - Համբարձում - *Արտաշես Գուրգենի*
* 1988 - Շնչառություն - *Արամ Կարպիչ*
* 1988 - «Համբարձում» - Արտաշես Գուրգենի («Մոսֆիլմ»)
* 1993 - Նոյը - *ծերունի*
* 1998 - Մեծապատիվ մուրացկաններ - 
* 2000 - Տեսնել և մեռնել - ռեժիսոր, գլխավոր դերակատար

### Ֆիլմեր Խորեն Աբրաhամյանի մասին
Խորեն Աբրահամյան. առանց վերջաբանի- սց./ռեժ..օպեր.՝ Գուրգեն Գադաչիկ (1999)

Խորեն Աբրահամյան․ Ինքս ինձ հետ, ռեժիսոր՝ Արշակ Մարգարյան

## Թատերական ներկայացումներ
Խորեն Աբրահամյանը նորարարություն է բերել հայ թատրոն և կինո, յուրովի է ներկայացել միջազգային հարթակներում։ Նա հայ թատերարվեստը ներկայացրել է նաև միջազգային լավագույն  թատրոններում՝ հայրենիք վերադառնալով առաջին մրցանակներով և արժանանալով միջազգային թատերագետների, քննադատների և դերասանների բարձր գնահատանքին:

Նրա բեմադրած ներկայացումները և ֆիլմերը (հիմնականում իր գլխավոր դերակատարմամբ) մրցանակների են արժանացել Ասիայում, Եվրոպայում, Ամերիկայում:

1980 թվականին Վայմարում կայացած Շեքսպիրյան փառատոնին Գ․ Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոնը մասնակցել է (*Shakespeare Tage 1980*) «Կորիոլան» բեմադրությամբ, որի գլխավոր դերակատարը և ռեժիսորը թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար Խորեն Աբրահամյանն էր**։** Կորիոլանի մոր (Վոլումնիա) դերակատարը Լյուսյա Հովհաննիսյանն էր։ Ներկայացումը խաղացել են Եվրոպայի ամենահին և նշանավոր թատրոններից մեկում՝ *Deutsche National Theater*-ում, հայերենով։

Ներկայացումն արժանացել է ջերմ ընդունելության և նույն թվականին հունիսին խաղացվել է Բեռլինի *Theatertag* թատրոնում:

1991 թվականին Օսլոյում (Նորվեգիա) Իբսենի 4-րդ միջազգային փառատոնի բացումը մեկնարկել է Խորեն Աբրահամյանի բեմադրությամբ  Իբսենի «Դոկտոր Ստոկման» կամ «Ժողովրդի թշնամին» ներկայացման պրեմիերայով։ Գլխավոր հերոսի՝ Դոկտոր Ստոկմանի դերում՝ Խ․ Աբրահամյան: Ներկայացումն արժանացել է Ա․ Չեխովի անվան Միջազգային թատերական փառատոնի «Ոսկե թռչուն» մրցանակին:

Շեքսպիրյան փառատոնից հետո Լոնդոնի Մայր թատրոնի դերասանուհի Վանեսա Ռեդգրեյվը առաջարկ է արել․ «Խորե՛ն, ուզում եմ խաղալ քեզ հետ թատրոնում»։ Խ․ Աբրահամյանը չի ընդունել և՛ այս, և՛ հետագայում Հոլիվուդից ստացած առաջարկը։

### Ռադիո և հեռուստաբեմադրություններ
Խ․ Աբրահամյանը մասնակցել է նաև բազմաթիվ ռադիո- և հեռուստաբեմադրությունների (Մ. Պանյոլի «Տոպազ», Ն. Զարյանի «Փորձադաշտ», Շեքսպիրի «Կորիոլան» և այլն)։ Կրկնօրինակել է բազմաթիվ կինոնկարներ։ Դերասանական վարպետությամբ տարբերվում է «Համլետը» (1964, ռեժ.՝ Գ. Կոզինցև ) ֆիլմի կրկնօրինակումը։

Խ․ Աբրահամյանը հայտնի էր նաև որպես ասմունքող։

## Պարգևներ և կոչումներ
* 1961 - ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ
* 1970 - Համամիութենական կինոփառատոնի դափնեկիր լավագույն դերասանական աշխատանքի համար
* 1971 - ՀԽՍՀ պետական մրցանակի եռակի դափնեկիր 
* 1980 - ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ
* 1980 - Համամիութենական կինոփառատոնի դափնեկիր լավագույն դերասանական աշխատանքի համար
* 1981 - ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր (թատերական աշխատանքների համար)
* 1983 - «Տերը» ֆիլմի տղամարդու տարվա լավագույն դերակատարման համար, ՀՍՍՀ առաջին մրցանակ
* 1991 - Նորվեգիայում արժանացել է Ա․ Չեխովի անվան Միջազգային թատերական փառատոնի «Ոսկե թռչուն» մրցանակին
* 2000 - Երևանի պատվավոր քաղաքացի
* 2000 - Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանի ասպետ

## Հիշատակ
2022 թվականի ապրիլի 19-ին Երևանի ավագանու որոշմամբ մայրաքաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանի Մայիսյան փողոցը վերանվանվել է Խորեն Աբրահամյան փողոց։

## Գրականություն Խորեն Աբրահամյանի մասին
* *[[Վիկտոր Բալայան]]*, Խորեն Աբրահամյան, Հայկական թատերական ընկերություն, 1983 թվական
* *[[Լևոն Մութաֆյան]]*, Խորեն Աբրահամյանի արվեստը, Երևան, 2010 թվական

## Տես նաև
* Խորեն Աբրահամյան փողոց (Երևան)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Խորեն Աբրահամյան․ հասարակ Երևանցի․․․
* Ճանաչենք Մերոնց․ Խորեն Աբրահամյան
* 
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Կոմիտասի անվան պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ