ԴիՋորջի համախտանիշ

**ԴիՋորջի համախտանիշ.** հայտնի է նաև **22q11.2** դելեցիա անվանմամբ, 22-րդ քրոմոսոմում միկրոդելեցիայի հետևանքով առաջացող ծանր համախտանիշ։ Հիվանդությունը, թեպետ և կարող է արտահայտվել բազմաթիվ ախտանշաններով, հիմնականում ներառում է սրտի բնածին արատները, տիպիկ՝ առանձնահատուկ դեմքը, հաճախակի ինֆեկցիաները, զարգացման հապաղումը, ուսման հետ կապված խնդիրները և կարծր քիմքի ճեղքվածքը (հասարակությունում հայտնի, որպես «գայլի երախ»)։ Համակցված վիճակների թվում կարող են լինել երիկամային խնդիրները, լսողության կորուստը կամ աուտոիմուն հիվանդությունները, օրինակ ՝ ռևմատոիդ արթրիտ կամ Գրեյվսի հիվանդություն։

Դի Ջորջի համախտանիշը սովորաբար զարգանում է 22 -րդ քրոմոսոմի երկար բազկի վրա գտնվող՝ 11.2 լոկուսում (գենի տեղը քրոմոսոմում), 30-40 գեների դելեցիայի հետևանքով։ Դեպքերի 90% -ը, զարգացման վաղ շրջանում նոր մուտացիայի արդյունք է, մինչդեռ 10% -ը ժառանգվում է ծնողներից։ Հիվանդությունը ժառանգվում է աուտոսոմ դոմինանտ տիպով, որը նշանակում է հիվանդության դրսևորում նույնիսկ 1 ախտահարված քրոմոսոմի առկայության դեպքում։ Ախտորոշումը դրվում է հիվանդության ախտանիշների և գենետիկ հետազոտության հիման վրա։

Թեպետ հիվանդությունը չունի լիարժեք բուժում, բուժական բազմաթիվ միջոցառումները կարող են բարելավել հիվանդի վիճակը։ Սա հաճախ ներառում է բազմաբնագավառային մոտեցում, որոնց ջանքերը պետք է ուղղված լինեն համախտանիշի մեջ ընդգրկված ախտահարված օրգան-համակարգերի աշխատանքի լավացմանը։ Երկարաժամկետ արդյունքը կախված է դրսևորվող ախտանիշների բնույթից, սրտի և իմուն համակարգի ախտահարման ծանրությունից։ Կյանքի սպասվող տևողությունը բուժում ստացող հիվանդները մոտ կարող է լինել նորմալ։

Հիվանդության հանդիպման հաճախականությունն է 1-ը 4000-ից։ Համախտանիշը առաջին անգամ նկարագրվել է 1968 թվականին, ամերիկացի բժիշկ Անգելո ԴիՋորջի կողմից, իսկ հիվանդության հիմքում ընկած ժառանգական գործոնները պարզվել են 1981 թվականին։

## Նշաններ և ախտանիշներ
ԴիՋորջի համախտանիշը բնութագրվում է ախտանշանների բազմազանությամբ, երբեմն նույնիսկ նույն ընտանիքի անդամների մոտ՝ ընդգրկելով բազում մարմնամասեր։ Հիվանդության բնութագրական նշանների թվում կարող են լինել սրտի բնածին արատները, կարծր և փափուկ քիմքի դեֆեկտները` մեծ մասամբ փոխկապակցված այս հատվածների նյարդամկանային կանոնավորման խանգարումներով, ուսման խանգարումները, դիմային գանգի մեղմ արտահայտված փոփոխությունները և կրկնվող ինֆեկցիաները։ Վերջիններս պայմանավորված են հիվանդների մոտ իմունային համակարգի՝ T -լիմֆոցիտ միջնորդավորված ռեակցիաների խաթարմամբ, որն էլ իր հերթին առաջանում է այս համախտանիշով տառապողների մոտ թիմուսի (ուրցագեղձ) բացակայության կամ հիպոպլազիայի պատճառով։ ԴիՋորջի համախտանիշով ծնված երեխաների մոտ կլինիկական առաջին նշանները կարող են դրսևորվել սիրտանոթային համակարգի խանգարումներով կամ ցնցումներով, որը պայմանավորված է այս հիվանդներին շատ բնութագրական հիպոկալցիեմիայով (արյան մեջ Ca քանակի իջեցում)։ Հիվանդների մոտ հիպոկալցիեմիան պայմանավորված է հարվահանանաձև գեղձերի զարգացման խանգարումով, որի կողմից արտադրվող պարաթիրեոիդ (պարաթ) հորմոնը օրգանիզմում Ca -ի փոխանակության հիմնական կարգավորիչներից է։ Հիպոկալցիեմիայի պայմաններում մեծանում է նյարդամկանային դրդունակությունը, որն էլ իր հերթին հանդիսանում է հիվանդների մոտ ցնցումների առաջացման հիմնական պատճառը, մինչդեռ հիպերկալցիեմիան իջեցնում է այն։

Այս համախտանիշով ծնված երեխաները կարող են ունենալ նաև երիկամների, ստամոքսաղիքային համակարգի, ինչպես նաև արտահայտված սնուցման խանգարումներ։ Ստամոքսաղիքային տրակտի խանգարումները կարող են քրոնիկ փորկապության պատճառ հանդիսանալ։ Հիպոթիրեոզը, հիպոպարաթիրեոզը, թրոմբոցիտոպենիան (թրոմբոցիտների քանակի իջեցում) և հոգեկան առողջության հետ կապված խնդիրները, հիվանդության ուշ ժամկետներում դիտվող բնութագրական ախտանիշներ կարող են լինել։

22 -րդ քրոմոսոմի 11.2 լոկուսում միկրոդելեցիան 20-ից 30 անգամ բարձրացնում է շիզոֆրենիայի առաջացման ռիսկը։ Շիզոֆրենիայով հիվանդների մոտ դեպքերի 0.5 - 2 % -ում նկարագրվում է 22 քրոմոսոմի 11.2 լոկուսում դելեցիան, մինչդեռ ազգաբնակչության շրջանում այս դեֆեկտի առաջացման ռիսկը կազմում է 0.025%:

Անգլալեզու գրականությունում հիվանդության հիմնական նշանների խմբավորման նպատակով օգտագործվում է *CATCH-22* կամ *CATCH* ֆենոտիպ հապավումը, որը ենթադրում է 22 -րդ քրոմոսոմում տեղի ունեցած դելեցիայի հետևանքով հետևյալ ախտանիշների ի հայտ գալը՝

* Սիրտանոթային անկանոնություններ, սրտի բնածին արատներ (40 %) ՝ *“C - Cardial abnormalities”*

*<small><u>Մ</u></small><u>ագիստրալ անոթների ձևավորման կառուցվածքային դեֆեկտներ՝</u>*

# աորտայի ընդհատված աղեղ (50%)
# բաց զարկերակային (բոտալյան) ծորան (34%)
# ֆալլոյի տետրադա
# միջփորոքային միջնապատի դեֆեկտ

* Առանձնահատուկ դեմք, դիմային գանգի զարգացման խանգարումներ *“A - Anomalies of facial development”*
* Թիմուսի ապլազիա (բացակայություն) *“T - T cell deficit”*
* Կարծր և փափուկ քիմքի ճեղքված *“C - clefting”*
* Հիպոպարաթիրեոդիզիմ → հիպոկալցիեմիա (50%) *“H - Hypocalcaemia”*

Վերոնշյալներից զատ հիվանդների մոտ կարող են դիտվել նաև այլ ախտանիշներ, որոնք կարող են դրսևորվել համեմատաբար մեղմից մինչև կյանքին վտանգ սպառնացող վիճակներով ՝

* Ցիանոզ (կապտավուն մաշկ և լորձաթաղանթներ՝ արյան թթվածնով հագեցման խանգարման պատճառով)
* Քմային անոմալիաներ (50%), մասնավորապես՝ փափուկ քիմքի գործունեության անբավարարություն, ճեղքված քիմք, հատկանշական դիմային փոփոխություններ (հատկապես կովկասյան ծագման անհատների մոտ) ներառյալ հիպերթելորիզմը (աչքերի միջև առկա հեռավորության մեծացում)
* Ուսման խանգարումներ (90%), ներառյալ ընկալման խանգարումներ, ուշադրության պակասի խանգարումներ
* Արտահայտված սննման խանգարումներ (30%)
* Երիկամային անոմալիաներ (37%)
* Լսողության կորուստ, խլություն (հաղորդչական և նյարդազգայական)
* Կոկորդ, շնչափող, կերակրափողային անոմալիաներ
* Աճի հորմոնի անբավարարություն
* Աուտոիմուն հիվանդություններ
* Իմունոդեֆիցիտային վիճակներ
* Ցնցումներ (հիպոկալցիեմիայով կամ առանց նրա)
* Կմախքային անոմալիաներ
* Հոգեկան խանգարումներ

ԴիՋորջի համախտանիշը դրսևորվում է ոչ լրիվ պենետրանտությամբ (հիվանդության ախտանիշների դրսևորվելու հաճախականությունը) և այդ իսկ պատճառով տարբեր հիվանդների մոտ կլինիկական պատկերը տատանվում է շատ լայն սահաններում։ Սա հաճախ դժվարեցնում է վաղ ախտորոշումը։ 
### Կոգնիտիվ խանգարումներ
ԴիՋորջի համախտանիշով հիվանդ երեխաները ունեն նյարդահոգեբանական թեստերի յուրահատուկ պատկեր։ Նրանց IQ –ն սովարաբար նորմալ տարիքային սահմանագծից ներքև է, ընդ որում շատերի մոտ բանավոր խոսքի մակարդակը ավելի բարձր է քան մտավոր կարողությունները։ Այս պատճառով՝ համախտանիշով հիվանդ երեխաներից շատերը, ուսում են ստանում տանը կամ հատուկ կրթօջախներում, և շատ քչերն են հաճախում սովորական դպրոցներ։ Վաղ մանկական հասակում հիպոկալցիեմիայի ծանրության աստիճանը փոխկապակցված է աուտիզմանման վարքի դրսևորման հետ։

ԴիՋորջի համախտանիշով մեծահասակները գտնվում են շիզոֆրենիայի զարգացման բարձր ռիսկի խմբում։ Հիվանդների 30 % –ը կյանքի ընթացքում ունենում է փսիխոզի ամենաքիչը մեկ էպիզոդ, իսկ 25 % –ի մոտ փաստացի զարգանում է շիզոֆրենիա։

Այս հիվանդների մոտ բարձր է նաև Պարկինսոնի հիվանդության զարգացման ռիկսը։ Հոգեմետ դեղերի օգտագործումը կարող է ուշացնել հիվանդների մոտ Պարկինսոնի ախտորոշումը ավելի քան10 տարի, չնայած այս դեղերը կարող են առաջացնել Պարկինսոնյան ախտանիշներ։
մինի|295x295փքս|ԴիՋորջի համախտանիշը նկարագրող բավական հետաքրքիր տեսանյութ Osmosis.org -ից:

### Լեզու և խոսք
Ներկայիս հետազոտությունները ցույց են տալիս լեզվի և խոսքի յուրատեսակ խանգարումներ ասոցացված 22-րդ քրոմոսոմի 11.2 լոկուսի դելեցիայի հետ։ Հիմնական խնդիրներն են ռնգախոսությունը, բանավոր խոսքի ձարգացման ուշացումը, ինչպես նաև ձայնային հնչյունների արտաբերման հետ կապված խանգարումները։

Ռնգախոսությունը առաջանում է, երբ ձայնային հնչյուններ առաջացնելու ժամանակ օդը հեռանում է քթով բերելով հիվանդի խոսքի հասկանալիության իջեցմանը։ Այն հաճախակի դիտվող խանգարումներից է, քանի որ երեխաների շուրջ 69%-ը ունի քիմքի անկանոնություններ։ Եթե փափուկ քիմքի դեֆեկտը այնքան է, որ քմային վարագույրը չի կարողանում խոչնդոտել օդի անցմանը դեպի քթի խոռոչ, ապա դա կհանգեցնի ուժեղացած քթախոսության (քթի մեջ խոսել)։ Այս երևույթը անգլալեզու գրականությունում հայտնի է որպես քթըմպանային անհամապատասխանություն (VPI)։ Լսողության կորուստը նույնպես կարող է նպաստել ուժեղացած քթախոսությանը, քանի որ այս դեպքում երեխաները դժվարանում են կառավարել սեփական ձայնային ելևէջները։ Քթըմպանային անհամապատասխանության բուժումը ներառում է պրոթեզավորումը և/կամ վիրաբուժական շտկումը։

Լեզվի զարգացման սկզբում առկա խոչնդոտները, որոնք ներառում է օգտագործվող բառերի սակավ քանակությունը, ինչպես նաև տվյալ լեզվին բնորոշ ձևավորվող խոսքը (լեզվարտահայտաման կամ խոսքի դեֆիցիտներ)՝ նույնպես շատ բնորոշ են 22q11.2 դելեցիայի համախտանիշին։ Համախտանիշը կրող նախադպրոցական երեխաների մոտ, խոսքի մեջ օգտագործվող բառերի քանակի ավելացումը հաճախ ձգձգված է։ Վերջին հետազատությունների համաձայն այս երեխաները մինչև 2-3 տարեկան հասակը կամ չեն սկսում խոսել, կամ տիրապետում են սահմանափակ քանակությամբ բառերի։

Թեև դպրոց հաճախելուն զուգընթաց երեխաների խոսքը սկսում է որոշ զարգացում ապրել, շատ դպրոցական տարիքի երեխաներ դեռ ունենում են դժվարություններ։ Օրինակ` գրավոր խոսքը վերբալիզացնելու, կամ բարդ նախադասությունները արտաբերելու մեջ։ Լեզվի ընկալումը՝ որը լեզուն հասկանալու կարողությունն է, սովորաբար պահպանված է, իսկ նրա խանգարումները ավելի թույլ արտայահայտված են քան լեզվի շարժողական բաղադրիչը։ Արտասանության հետ կապված խնդիրները նույնպես շատ բնորոշ են ԴիՋորջի համախտանիշով երեխաներին։ Այս խանգարումները ներառում են սահմանափակ ֆոնեմիկ (հնչյունային) պահոց և դրա փոխհատուցման նպատակով զանազան այլ արտաբերման մեխանիզմների օգտագործում, որոնք բերում են խոսքի իմաստայնության և հասկանալիության իջեցմանը։ Հնչյունների արտաբերմանը մասնակցություն են ունենում բերանի խոռոչի առաջնային և հետին մասերը, շրթունքները, օրինակ՝ /պ/, /մ/, /ն/ և կոկորդային կանգերը։ Բերանի խոռոչի միջային հատվածի մասնակցությունը ձայների առաջացման մեջ՝ իսպառ բացակայում է։ Այս երեխաների մոտ, արտասանության փոխհատուցման նպատակով օգտագործվող հնչյունների առաջացմանը (բաղաձայններ), հիմնականում մասնակցում են՝ կոկորդային կանգերը, քթով փոխարինումները, ըմպանային շփականները, լեզվաքմային շչականները կամ բոլորը միասին։ Նրանցից ամենահաճախը դիտվում է կոկորդային կանգները։ Հարկավոր է նշել, որ հիվանդների կողմից արտասանության փոխհատուցման նպատակով օգտագործվող այս մեթոդները պայմանավորված են քիմքի կառուցվածքային դեֆեկտի առկայությամբ։ Ընդ որում խոսքի հետ կապված խնդիրները հիվանդների մոտ սովորաբար ծանր են արտահայտված ավելի վաղ տարիքում և երեխայի հասունացման հետ միաժամանակ բարելավվելու միտում ունեն

## Գենետիկա
alt=|մինի|'''''ԴիՋորջի համախտանիշը ժառանգվում է աուտոսոմ դոմինանտ տիպով, եթե իհարկե հիվանդները վերապրում են հիվանդությունը և սերունդ տալիս:'''''
ԴիՋորջի համախտանիշի գենետիկական հիմքը հետերոզիգոտ դելեցիան է՝ որը տեղի է ունենում 22 -րդ քրոմոսոմի երկար բազկի (q) 11.2 տեղամասում (22q11.2): Դեպքերի 90% -ում դելեցիան 3Mb է, իսկ 8% -ում 1.5Mb: Դելեցիայի ենթարկվող գեների մոտավոր քանակն է 30 - 50։ Շատ հազվադեպ, նմանատիպ կլինիկական ախտանշաններ կարող են դիտվել՝ 10 -րդ քրոմոսոմի կարճ բազկում միկրոդելեցիայի հետևանքով։ ԴիՋորջի համախտանիշը ժառանգվում է աուտոսոմ դոմինանտ տիպով։

Ֆրանսիայում՝ 1995 -ից 2013 թվականներին կատարված հետազոտությունների արդյունքում՝ որին մասնակցել է 749 ախտորոշված հիվանդ, պարզվել է, որ մուտացիան այս հիվանդների մոտ ժառանգվել է դեպքերի 15% -ում, ընդ որում 85.5 % -ում փոխանցման աղբյուրն է մայրը։ Այլ հետազոտություններ ցույց են տալիս ժառանգման 6-10 % հաճախականություն։ Այսպիսով պարզ է դառնում որ դեպքերի մեծամասնությունը դրանք *de novo* (նոր) մուտացիայի արդյունք են։ Պատճառը հիմնականում այն է, որ 22 -րդ քրոմոսոմի, 11-րդ տեղամասը ունի այնպիսի կառուցվածք, որ դարձնում է նրան չափազանծ հակված վերակազմավորումների՝ սպերմատոգենեզի և օոգենեզի ընթացում։

Հիվանդության բազմաթիվ ախտանշանների առաջացման հստակ մեխանիզմը դեռևս անհայտ է։ Սակայն հետազոտությունների արդյունքում պարզվել են մի քանի գեներ, որոնք հավանական դերակատարում ունեն հիվանդության ախտանիշների առաջացման մեջ։

### TBX1
Այս գենի մեկ կրկնօրինակի կորուստը (haploinsufficiency), կարող է հիվանդության որոշ ախտանիշների պատճառ լինել։ Որոշ հիվանդների մոտ կարող են հայտնաբերվել այս գենում կետային մուտացիաներ։ TBX1 -ը (տրանսկրիպցիոն գործոն), T-box գեների ընտանիքի ներկայացուցիչ է, որը շատ կարևոր դերակատարում ունի էմբրիոգենեզի ընթացքում օրգանների և հյուսվածքների ձևավորման, ինչպես նաև նյարդային խաչվածքի բջիջների պոստմիգրացիոն տարբերակման մեջ։ Նյարդային խաչվածքն է հանդիսանում այն կառուցվածքային տարրերի հիմնական աղբյուրը, որոնք սովարաբար ախտահարվում են ԴիՋորջի համախտանիշով հիվանդների մոտ։

Այդ ախտահարումները ընդգրկում են էմբրիոգենեզի ընթացքում ըմպանային աղեղների և ըմպանային 3-րդ և 4-րդ գրպանիկների զարգացումը հղիության 12 շաբաթական ժամկետում, որոնցից հետագայում ձևավորվում են՝ գանգի ոսկրերը, դեմքի և քիմքի մեզենքիմալ հյուսվածքը, սրտից դուրս եկող անոթները, հարվանաձև գեղձերի հենքը, վահանաձև գեղձի C (կալցիտոնին արտադրող) բջիջները և թիմուսը(ուրցագեղձ)։ Մյուս կողմից ըմպանային աղեղների զարգացան ընթացում, FGF18 -ի (ֆիբրոբլաստների աճի գործոն18) էքսպրեսիայի իջեցումը կարող է հանգեցնել նյարդային խաչվածքի բջիջների մահվան։ Չնայած այն փաստին, որ ոչ FGF18 -ը և ոչ էլ TBX1 -ը չեն էքսպրեսվում նյարդային խաչվածքի բջիջներում, TBX1 -ը ինքնին կարող է ազդել FGF18 -ի էքսպրեսիայի կանոնավորման վրա, երաշխավորելով ըմպանային գոտում այս բջիջների ճիշտ տարբերակումը։ Այդ իսկ պատճառով TBX1 գենի դիսֆունկցիան կարող է պատասխանատու լինել հիվանդության որոշ ախտանշանների առաջացման համար։ Մկների վրա կատարված հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ TBX1 գենի դելեցիայի արդյունքում նրանց մոտ առաջանում են անկանոնություններ, որոնք համանման են նույն դեֆեկտը կրող մարդկանց մոտ՝ հիմնականում ախտահարվում են խոշոր տրամագծի զարկերակները և թիմուսը։

TBX1 գենի դեֆեկտ կրող մկների մոտ, խոշոր զարկերակների անկանոնությունները, զարգացման վաղ շրջաններում աորտալ աղեղների ձևավորման և ռեմոդելավորման խանգարումների հետևանք են։ Փորձամկների վրա կատարված բազմաթիվ հետազոտությունները, որոնք անցկացվել TBX1 գենի դերը աորտալ աղեղների ձևավորման և ռեմոդելավորման մեջ պարզելու համար, մատնանշում են TBX1 գենի հիմնաքարային դերը սիրտանոթային համակարգի զարգացման և ԴիՋորջի համախտանիշով հիվանդներին բնորոշ ֆենոտիպի մեջ։

### DGCR8
Փորձամկների մոտ, այս գենի մեկ կրկնօրինակի կորուստը բերում է՝ մի կողմից miR-338 միկրոՌՆԹ-ի կանոնավորման խանգարման, մյուս կողմից 22q11.2 դելեցիային բնորոշ ֆենոտիպի։

### Պարկինսոնի հիվանդության հետ կապված գեներ
22q11.2 դելեցիայի համախտանիշը փոխկապակցված է Պարկինսոնի հիվանդության վաղ դրսևորման հետ։ Նյարդային համակարգում դիտվող ախտաբանությունը համանման է LRRK2 ֆերմենտի հետ ասոցացված Պարկինսոնի հետ։ Չնայած ԴիՋորջի համախտանիշի ժամանակ դիտվող գենետիկ դեֆեկտների և Պարկինսոնի հիվանդության միջև կապը դեռևս հստակ չէ, սակայն առավել հավանական թեկնածուների թվում կարող են լինել օրինակ՝ DGCR8 գենի հետ կապված խանգարումները, որը ներառված է ուղեղում միկրոԴՆԹ -ի կենսասինթեզի մեջ, SRPT5 գենը՝ կոդավորում է սպիտակուց որը փոխազդում է PARK2 սպիտակուցի հետ, COMT -ը՝ որը ներառված է դոպամինի մակարդակի կարգավորման մեջ և միկրոՌՆԹ -ներից miR-185 -ը որի հավանական ազդեցությունը կապված է LRRK2 -ի հետ։

## Ախտորոշում
alt=|մինի|FISH հետազոտության արդյունքները, որոնք կատարվել են ԴիՋորջի համախտանիշին հատկանշական ռեգիոնում LSI նմուշի (TUPLE 1) օգտագործումով: Սպեկտրում TUPLE 1 (HIRA) նմուշը նշանակրված է նարնջագույն, իսկ Arylsulfatase A -ն (ARSA) կանաչ՝ որպես ստուգիչ: Նարնջագույն ազդանշանի բացակայությունը ցույց է տալիս TUPLE 1 լոկուսի դելեցիան 22q11.2 -ում:
alt=|մինի|Ուղեղի համակարգչային շերտագրությունից (ԿՏ) մեկ կտրվածք: Կալցիֆիկատներ հիմային հանգույցներում և հարփորոքային հատվածներում:
Այս համախտանիշի ճիշտ ախտորոշումը երբեմն կարող է դժվարացած լինել, կապված հիվանդների մոտ դիտվող ախտանշանների բազմազանության և ֆենոտիպային փոփոխականության հետ։ Դելեցիայի պատճառով դիտվող հիվանդության թեկուզ և սակավաթիվ նշանները արդեն իսկ պետք է կասկածի տեղիք տան։ Այս դեպքում համախտանիշի ճիշտ ախտորոշման համար կարևոր է 22 -րդ քրոմոսոմի երկար բազկի (q), ռեգիոն համար 1-ի, 1-ին գոտու՝ 2 -րդ ենթագոտում դելեցիայի հայտնաբերումը։

Գենետիկ հետազոտություններից այս դեպքերում սովորաբար օգտագործվում է ֆլյուորեսցենտային ''in situ'' հիբրիդացումը կամ (FISH) -ը, որը ի տարբերություն ստանդարտ կարիոտիպավորման ունակ է հայտնաբերել միկրոդելեցիաները։ Նորագույն մեթոդների թվում են` բազմակի լիգացիա-կախված նմուշի ամպլիֆիկացիայի փորձը (MLPA) և հաշվարկային պոլիմերազային շղթայական ռեակցիան (qPCR) կամ (հՊՇՌ) -ը։ Այս մեթոդներից երկուսն էլ կարող են օգտագործվել 22q11.2 -ում ատիպիկ դելեցիաների հայտնաբերման նպատակով, հատկապես այն դեպքերում, երբ FISH -ը անարդյունավետ է եղել։ հՊՇՌ -ի առավելություններից է նաև այն, որ այս մեթոդը տեխնիկապես ավելի արագ է կատարվում քան FISH -ը, որի համար կարող է անհրաժեշտ լինել 3 -14 օր։

2008 թվականին կատարված հետազոտությունների համաձայն՝ նոր բարձր ճշգրտության MLPA նմուշով, կարողացել են հայտնաբերել գենային պատճենների թվաքանակի փոփոխականության (դուպլիկացիա, դելեցիա) 37 կետ՝ 22 -րդ քրոմոսոմի երկար բազկում, որը այս մեթոդին՝ ինչպես և FISH -ին, թույլատրում է համարվել հավաստի հետազոտության մեթոդ՝ 22q11.2 դելեցիաների հայտնաբերման գործում։ Այս հետազոտությամբ կարելի է հայտնաբերել նույնիսկ այն փոքր՝ ատիպիկ դելեցիաները, որոնք սովորաբար FISH -ով չի հաջողվում գտնել։ Այս գործոնները, գումարած մատչելի գինը և տեխնիկապես ավելի հեշտ կիրառելիությունը, ակնարկում են այն մասին, որ շուտով MLPA նմուշը կարող է փոխարինել FISH -ին կլինիկական հետազոտություններում։ 22q11.2 դելեցիայի նախածննդաբերական (պրենատալ) ախտորոշման համար հաջողությամբ օգտագործվում է BACs-on-Beads կամ BOBs (բակտերիալ արհեստական քրոմոսոմներ հատիկներում) կոչվող հետազոտությունը։ Աղյուսակային-համեմատական գենոմային հիբրիդացման (array-CGH) մեթոդի ժամանակ ` ամբողջ գենոմում դելեցիաների կամ դուպլիկացիաների (կրկնապատկում) հայտնաբերման համար, օգտագործվում է մեծաթիվ նմուշներ դաջված հատուկ տեսաքարտի վրա։ Ախտորոշման այս եղանակը հնարավոր է օգտագործել ինչպես նախածննդաբերական (պրենատալ), այնպես էլ հետծննդաբերական (պոստնատալ) շրջաններում։

Դեպքերի 5% -ում ՝ հիվանդության ախտանիշները կրող անձանց մոտ, կարող են լինել նորմալ ցիտոգենետիկ և բացասական FISH հետազոտության տվյալներ։ Այս դեպքերում ախտանիշների առաջացման պատճառները ատիպիկ դելեցիաներն են։ Հազվադեպ դեպքերում, այս համախտանիշին բնորոշ ախտանշաններ ունեցող հիվանդները՝ դեֆեկտներ ունեն այլ քրոմոսոմներում, հատկապես 10 -րդ քրոմոսոմի կարճ բազկի (p) 14 - րդ լոկուսում մուտացիան։

## Բուժում
ԴիՋորջի համախտանիշը չունի բուժում, ինչպես և այլ գենետիկ ծագման շատ հիվանդություններ։ Ախտանիշներից որոշները կարող են շտկվել օգտագործելով ստանդարտ բուժական միջոցառումները։ Կուլտուրացված ուրցագեղձի փոխպատվաստումը կարող է օգնել իմունադեֆիցիտի հաղթահարմանը, սակայն այս դեպքում մեծանում է աուտոիմուն հիվանդությունների առաջացման ռիսկը։

Օրինակ՝ երեխաների մոտ, շատ կարևոր է իմուն անբավարարության վաղ հայտնաբերումը, քանզի հատուկ բուժական միջոցառումները, որոնք ներառում են՝ արյան փոխներարկումը և պատվաստումները կենդանի պատվաստանյութերով (վակցինա), անհրաժեշտ պայման են այս հիվանդների կյանքի համար։  «Ամբողջական» ԴիՋորջի համախտանիշի ժամանակ, երբ բացակայում է ուրցագեղձը, երբեմն բուժական միջոցառումները կարող են ներառել թիմուսի փոխպատվաստումը։ Բարեբախտաբար վերջինս հանդիպում է շատ հազվադեպ։ Բակտերիալ ինֆեկցիաները վարում են հակամանրեային պրեպարատներով։ Սրտի բնածին արատների ժամանակ դիմում են արատների վիրաբուժական շտկմանը։ Հիպոպարաթիրեոիդիզմի հետևանք՝ հիպոկալցիեմիան հաճախ պահանջում D վիտամինի և կալցիումի (Ca) ընդունում, երբեմն մինչև կյանքի վերջ։ Մասնագիտացված միջազգային կլինիկաները, որոնցից է օրինակ՝ 22q դելեցիայի SickKids (հիվանդ երեխաներ) հիվանդանոցը Տորոնտոյում (Կանադա), հատուկ ստեղծված է 22q11 դելեցիայով երեխաների հետ աշխատելու, նրանց մոտ բազմաբաղադրյալ և բազմակողմանի բուժում կազմակերպելու համար։

## Համաճարակաբանություն
ԴիՋորջի համախտանիշի տարածվածությունը կազմում է 1-ը 2000-4000 կենդանածինների մեջ.Այս թիվը հաշվարկված է այն հիվանդ նորածիների շրջանում, որոնք ծնվում են արդեն իսկ բնածին արատներով։ Հիվանդության տարածվածությունը կարող է ավելին լինել, քանի որ ոչ բոլոր գենետիկ դեֆեկտ կրողների մոտ է հայտնաբերվում հիվանդության ախտանիշները։ Համախտանիշը ինքնին համարվում է մտավոր հետամնացության հանգեցնող ամենաբնորոշ գենետիկ պատճառներից մեկը։

Այս համախտանիշով տառապող հիվանդների քանակը վերջին տարիներին ավելանալու միտում ունի հետևյալ պատճառներով ՝

# Վիրաբուժական բուժման մեթոդների զարգացման պատճառով (սիրտանոթային արատների շտկում→ հիվանդների ապրելիության մեծացում)
# Այս հիվանդների կողմից սերունդ թողնելու հավանականության մեծացում (հիվանդ ծնողից հիվանդ երեխա ունենալու հավանականությունը կազմում է 50% (աուտոսոմ դոմինանտ) ամեն հղիության համար) 
# Գենետիկ ախտորոշման մեթոդների զարգացման պատճառով` նախկինում չհետազոտված կամ թերհետազոտված հիվանդների ախտորոշում, ինչպես նաև նորագույն հետազոտման մեթոդների շնորհիվ ատիպիկ դելեցիաների հայտնաբերում

## Անվանում
ԴիՋորջի հիվանդության ախտանիշների բազմազանությունը տարբեր ժամանակներում առիթ է հանդիսացել համախտանիշի տարբեր անվանումների, որոնցից են եղել՝ Քիմք-սիրտ-դիմային (velocardiofacial) համախտանիշը, Շպրինտցենի համախտանիշը, ԴիՋորջի հաջորդականություն/համախտանիշը, Սեդլակովայի համախտանիշը և մագիստրալ անոթների (conotruncal) և դեմքի անոմալիաների համախտանիշը։ Ներկայումս այս բոլորը համարվում են միևնույն համախտանիշը։

Հիվանդությունների միջազգային դասակարգման ICD10 -ի (international classification of diseases), 2015 թվականի տարբերակում համախտանիշը գրանցված է 2 կոդով՝ D82.1 (ԴիՋորջի համախտանիշ) և Q93.81 (Velo-cardio-facial համախտանիշ)։ ICD11-ի համարում քննարկվում է համախտանիշը “LD50.P1 CATCH 22 ֆենոտիպ" անվանման ներքո կոդավորումը։ Այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով այն փաստը որ համախտանիշը առաջանում է 22-րդ քրոմոսոմի փոքր հատվածի դելեցիայի պատճառով, շատ մասնագետներ, առաջարկում են օգտագործման մեջ դնել 22q11.2 դելեցիայի համախտանիշ անվանումը։ Որոշները կողմ են համախտանիշի անվանափոխմանը դեպի CATCH-22: Միջազգային 22q11.2 հիմնադրամը, իր «Նույն անվանումը առաքելության» շրջանակներում, կողմնակից է 22q11.2 դելեցիայի համախտանիշ անվանմանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Համախտանիշներ