Աբոյի թագավորական ակադեմիա

**Աբոյի թագավորական ակադեմիա** (), շվեդալեզու համալսարան, որը գոյություն է ունեցել Աբո (Տուրկու) քաղաքում 1640-ից մինչև 1827 թվականը: Առաջին բարձրագույն ուսումնական հաստատությունը ժամանակակից Ֆինլանդիայի տարածքում:

1808 թվականին, Շվեդական Ֆինլանդիան Ռուսական կայսրությանը միանալուց հետո, Աբոյի թագավորական ակադեմիան վերանվանվել է Աբոյի Թագավորական ակադեմիա։

1828 թվականին, Աբոյում տեղի ունեցած ավերիչ հրդեհից հետո, ակադեմիան տեղափոխվել է Հելսինկի, որտեղ այն շարունակել է իր գործունեությունը որպես թագավորական Ալեքսանդրյան համալսարան, որը համարվում էր դրա պատմական իրավահաջորդը։

## Պատմություն
ձախից|մինի|Ակադեմիայի պատմական շենքը, որը կառուցվել է Աբոյում 1801–1817 թվականներին։
Աբոյի թագավորական ակադեմիան հիմնադրվել է 1640 թվականի մարտի 26-ին Աբոյում/Տուրկուում և Շվեդիայի թագի կախյալ տարածքներում երրորդ ամենահին ուսումնական հաստատությունն էր՝ Ուփսալայի և Դորպատի համալսարաններից հետո։

1802 թվականին տաճարի մոտ կառուցվեց Աբոյի Թագավորական ակադեմիայի նոր շենքը, որը նախագծել էր Ստոկհոլմի հայտնի ճարտարապետ Կարլ Քրիստոֆեր Գյորվելը։ 1808 թվականի մարտի 23-ին՝ ռուսական զորքերի Տուրկու մտնելու կապակցությամբ, Թագավորական ակադեմիան վերանվանվեց Աբոյի կայսերական ակադեմիա։ Ակադեմիայի շենքի կառուցումն ավարտեց Կ. Գյորվելի ուսանողական ընկերը՝ ճարտարապետ Կառլո Ֆրանչեսկո Բասսին։

Ակադեմիայի նոր շենքը պատրաստ էր 1815 թվականին։ Այն առանձնանում էր իր հուշարձանայինությամբ և ասկետիզմով, գլխավոր ճակատն ուներ ելուստ, որը զարդարված էր միայն եռանկյունաձև ճակտոնով և առաջին հարկի պատի ժայռապատկերներով։ Ներքին հարդարանքն ավելի պաշտոնական տեսք ուներ, ռիզալիտի գլխավոր առանցքի երկայնքով տեղակայված էր 500 մարդու համար նախատեսված մեծ դահլիճ: Հարուստ զարդարված կամարները պահվում էին հոնիական խոյակներով գրանիտե սյուների վրա: Նոր զուգահեռանիստ շենքի սենյակների մի մասը լուսավորված էր երկու ներքին լուսավոր բակերով։ Շենքի գլխավոր ճակատային մասի ռիզալիտի վրա այժմ կա բրոնզե հուշատախտակ՝ Կ. Բասիի բարձրաքանդակային դիմանկարով։
մինի|Քաղաքը 1827 թվականի հրդեհից հետո։

1827 թվականի սեպտեմբերի 4-5-ը Աբո/Տուրկուում բռնկված ավերիչ հրդեհը ոչնչացրեց քաղաքի ավելի քան երեք քառորդը։ Հրդեհի հետևանքով ոչնչացվեց ավելի քան 2500 քաղաքային շենք, այդ թվում՝ ուսումնական շենքերը, գրադարանը, հավաքածուները և Աբոյի կայսերական ակադեմիայի արխիվը։ Որպես Ֆինլանդիայի կառավարության լիազոր ներկայացուցիչ՝ հայտնի ճարտարապետ Կարլ Լյուդվիգ Էնգելը գրել է իր ընկեր Հերլիխին.Ֆինլանդիայի համար արդեն անփոխարինելի է բազմաթիվ արխիվների կորուստը, իսկ նրանց հետ միասին՝ երկրի հին պատմությունը արտացոլող բոլոր ձեռագրերը… Ակադեմիան, որը ոչնչացվել է կրակով՝ իր բոլոր գիտական հավաքածուներով, գրադարաններով, մաթեմատիկական գործիքներով, բնության և հին մետաղադրամների կաբինետներով և այլ բազմաթիվ հավաքածուներով, կխոչընդոտի բոլոր գիտական հետազոտությունները»։
մինի|Աբոյի թագավորական ակադեմիայի կնիք
Մինչև 1700-ականների վերջը Աբոյի Թագավորական Ակադեմիայում դասավանդման լեզուն լատիներենն էր։ Ակադեմիայի հայտնի շրջանավարտներից մեկը 1658 թվականին ստացել էր մագիստրոսի աստիճան և հետագայում դարձել էր քահանա Շվեդիայի Վերմլանդ շրջանում։

1827 թվականի Տուրկուի հրդեհից հետո Աբոյի Կայսերական Ակադեմիան տեղափոխվեց Հելսինգֆորս (ներկայիս Հելսինկի) և ստացավ նոր անուն՝ Կայսերական Ալեքսանդրյան համալսարան։

Հին Թագավորական (Կայսերական) Աբոյի Ակադեմիայի պատմական իրավահաջորդը իրավամբ համարվում է Հելսինգֆորսի համալսարանը, իսկ ոչ թե նոր Աբոյի Ակադեմիան, որը հիմնադրվել է Ֆինլանդիայի անկախության հռչակումից հետո՝ 1918 թվականին, մասնավոր անձանց նախաձեռնությամբ, և պետական կարգավիճակ ստացել միայն 1981 թվականի օգոստոսի 1-ին։

## Կանցլերներ

* Պեր Բրահե Կրտսերը (1640—1680)
* Միխայիլ Միխայլովիչ Սպերանսկի (1810 — 17 марта 1812)
* Արմֆելտ, Գուստավ Մորից (1812—1814)

## Ռեկտորներ

* Խենրիկ Ավելլան (1822–1823)   
* Գենրիխ Ֆատենբորգ (1821—1822)
* Էսկիլ Պետրեուս (1640—1641)
* Գեորգ Ալանուս(1647—1648)
* Էսկիլ Պետրեուս (1649—1650)
* Գեորգ Ալանուս (1652—1653)
* Էլիաս Տիլանդս (1676—1677)
* Էլիաս Տիլանդս (1683—1684)
* Կառլ Մենանդեր (1753—1754)
* Կառլ Մեստերոն (1754—1755)
* Կառլ Կլեվբերգ (1755—1764)
* Պեր Կալմ (1756—1757)
* Պեր Կալմ (1765—1766)
* Պեր Կալմ (1772—1773)
* Կառլ Մեստերոն (1764—1765)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տուրկու
Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի համալսարաններ
Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի պատմություն