Սվետլոյար լիճ

**Սվետլոյար լիճ**, լիճ, որի հետ կապված է ջրի տակ անցած Կիտեժ քաղաքի լեգենդը։ Գտնվում է Նիժնի Նովգորոդի Վոսկրեսենսկի շրջանի Վլադիմիրսկոյե գյուղից 1-1,5 կմ դեպի արևմուտք, Վոսկրեսենսկոյե Պովետլուժյե բնական պարկի տարածքում։ Նիժնի Նովգորոդի մարզի կառավարության 2015 թվականի հունվարի 20-ի թիվ 17 որոշմամբ լիճը ներառվել է Ռուսաստանի Դաշնության ժողովուրդների մշակութային ժառանգության օբյեկտների (պատմական և մշակութային հուշարձանների) պետական ​​գրանցամատյանում՝ որպես քաղաքային (տեղական) նշանակության մշակութային օբյեկտ։

## Նկարագրություն
Լիճը գտնվում է Կերժենեց և Վետլուգա գետերի՝ Վոլգայի ձախ վտակների միջև։ Մակերեսը - 0,1483 կմ²։ Այն ունի 470 × 350 մ չափսերով օվալի ձև, երկար առանցքով հյուսիս-հարավ ուղղությամբ, տարբերվում է հարևան լճերից իր մեծ խորությամբ՝ հասնելով 33,4 մ-ի։ Ամենախոր կետը գտնվում է լճի հարավային մասում, որտեղ ներքևի իջվածքն ունի ձագարի տեսք։ Այս իջվածքից դեպի հյուսիս՝ ներքևի մասում, գտնվում է հարթ տարածք՝ 22-24 մ խորությամբ լճի հյուսիսային, համեմատաբար ծանծաղ հատվածում, խորության փոփոխությունները հարավային մասի համեմատ ավելի հարթ են։ Լճի մակերևույթի բարձրությունը ծովի մակարդակից 109 մ է։

Լիճը շրջապատող բլուրները առավել հստակ երևում են հարավից, որտեղ դրանք աղեղ են կազմում։ Բլուրների բարձրությունը ծովի մակարդակից հասնում է 122–124 մ-ի (լճի ջրագծից 13–15 մ բարձրության վրա), բլուրները բաժանված են խորը (7–8 մ) ձորերով։ Անսովոր մաքուր ջուրը հիդրոկարբոնատային-կալցիումի տիպի է, թափանցիկ մինչև 5 մ խորության վրա։ Ափերը փոքր-ինչ ճահճային են։ 0,5 կմ դեպի հյուսիս-արևելք հոսում է Լունդա փոքր ծանծաղ գետը, որի հետ լիճը միացված է առվով։ Խորհրդային տարիներին ճանապարհի կառուցման պատճառով մասամբ խաթարված հոսքը, որի արդյունքում լիճը սկսեց ճահճանալ, վերականգնվել է 1990-ականներին։

Լճի ավազանի ծավալը մոտ 1,5 կմ³ է, ջրային հայելու մակերեսը՝ 14,83 հա։ Նստվածքների հաստությունը հասնում է մոտ 8 մետրի։

Լիճը գտնվում է 2008 թվականին ստեղծված Վոսկրեսենսկոյե Պովետլուժյե բնական պարկի տարածքում։

## Ուսումնասիրություններ
Լճի ծագման տեսակետները տարբեր են։ Տարբեր հետազոտողներ տարբեր ժամանակներում վարկածներ են հայտնել լճի սառցադաշտային, կարստային, հրաբխային, նեոտեկտոնական, աղագմբեթի և տիեզերական-երկնաքարային ծագման մասին։ Լճի առաջին հետախույզը 19-րդ դարի վերջին եղել է մեծ ռուս հողագետ Վ.Վ.Դոկուչաևը, և ​​նրան է պատկանում ծագման առաջին տարբերակը։ Լճի հրաբխային ծագումն առաջին անգամ առաջարկել է 20-րդ դարի սկզբին գրող Վ․ Կորոլենկոն։

Կազանի համալսարանի ուսանողները 19-րդ դարի վերջին գիտական ​​հետազոտություններ էին կատարում լճի ափին։ Նաև այս ժամանակահատվածում հնագետ Ա.Պ. Պոլիվանովը պեղումներ է անցկացրել Սվետլոյարսկի բլուրներից մեկի վրա և հայտնաբերել հին գործիքների մնացորդներ, որոնք թվագրվում են քարի դարով։

Խնդիրների մի ամբողջ շարք ուսումնասիրելու համար 1960-ականների վերջին և 1970-ականների սկզբին Սվետլոյարում աշխատել է «Գրական թերթի» հասարակական համապարփակ գիտարշավը՝ Մ.Մ.Բարինովի ղեկավարությամբ։ 1968 թվականին ստեղծված արշավախմբի ջրասուզակները փաստել են, և 1969 թվականին լճի ջրային տարածքում գեոակուստիկ ուսումնասիրությունները մանրամասն ներկայացրել լճի հատակի տեղագրության բարդ կառուցվածքը։ Կենտրոնական փոս-ավազանը սահմանակից է երկու ստորջրյա տեռասների համակարգով, որոնք ընդլայնվում են լճի հյուսիսում և նեղանում են լճի հարավային մասերում և ունեն համապատասխանաբար 18-20 և 9-10 մ խորություններ։ Ինչը երկրաբանական ժամանակային մասշտաբով շատ երիտասարդ էր, նեոտեկտոնիկ պրոցեսների արդյունքում ուներ բազմաստիճան, ցիկլային պարբերական ձևավորում։ Ելնելով դրանից՝ եզրակացություն է արվել, որ կենտրոնական ավազանը ձևավորվել է մեկ հազարամյակից մի փոքր ավելի (մոտ 1100-1200 տարի առաջ) 15-17 մ խորությամբ փոքր լճի տեսքով, իսկ ստորին տեռասի նստվածքը տեղի է ունեցել մոտավորապես 700-800 տարի առաջ, ինչը բավականին ճշգրիտ համապատասխանում է Բաթուի արշավանքի ժամանակին (1237-1238)։

2000-ական թվականներին մի շարք ուսումնասիրություններ հաստատում են Սվետլոյարի և հարակից որոշ լճերի ծագման երկնաքարի վարկածը։ 2009 թվականին հրապարակվեցին դաշտային ուսումնասիրությունների արդյունքները, որոնք հաստատում էին 3,0-3,2 հազար տարի առաջ լճի երկնաքարային ծագման վարկածը։

Լճի երկնաքարային ծագումը հիմնավորվում է այսպես. Երկնային մարմինը, որը ստեղծել է Սվետլոյարը, կարող էր շարժվել հյուսիսից հարավ ցածր հետագծով Երկրի մակերեսի նկատմամբ 30-40° անկյան տակ։

## Արվեստում
19-րդ դարի ազգագրագետ և ​​գրող Պ.Ի. Մելնիկով-Պեչերսկու «Անտառներում» վեպում Սվետլոյարը նկարագրվում է որպես ժողովրդական տոնախմբությունների հնագույն վայր՝ հեթանոսության վառ մնացորդներով, որոնք հարևան վանքերի «հին բարեպաշտության մոլեռանդների» ջանքերով աստիճանաբար ջնջվել են ժողովրդի հիշողությունից և փոխարինվել «Կիտեժ քաղաքի» լեգենդով։

1993-ին թողարկվել է «Էկրան» ստեղծագործական ասոցիացիայի ֆիլմը՝ «Կիտեժի մեծ և անտեսանելի քաղաքի հեքիաթը» (հեղինակ և ռեժիսոր Վիկտոր Կուկուշկին), «դիցաբանական արմատների և անտեսանելի «Կիտեժ քաղաքի» որոնման մասին։ Նիժնի Նովգորոդի մարզում գտնվող Սվետլոյար լճի մակերևույթի տակ» (անոտացիոն մեջբերում Ռուսաստանի Դաշնության պետական ​​հեռուստատեսության և ռադիոյի հիմնադրամի կայքից)։ Ֆիլմը ցուցադրվել է Կենտրոնական հեռուստատեսության Առաջին ալիքով 1993 թվականի ապրիլի 17-ին Զատիկին, նախքան Մոսկվայի Աստվածահայտնության տաճարից Զատկի պատարագի առաջին հեռուստատեսային հեռարձակումը։

## Արտաքին հղումներ

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի լճեր