Էժեն Դյուբուա

**Մարի Էժեն Ֆրանսուա Տոմա Դյուբուա** (**', ) [[Հոլանդացիներ|հոլանդացի]] [[Հնէաբանություն|հնէաբան]] և [[Երկրաբանություն|երկրաբան]]։ Համաշխարհային ճանաչում ձեռք է բերել ''Pithecanthropus erectus''-ի (հետագայում վերանվանվել է ''Homo erectus'') կամ «''[[Պիթեկանթրոպոս]]''»-ի հայտնաբերման համար։ Չնայած հոմինիդների բրածոներ հայտնաբերվել և ուսումնասիրվել են նախկինում, Դյուբուան առաջին մարդաբանն է, որը նպատակային որոնումներ է սկսել դրանց համար։

== Կյանք և գործունեություն ==
Էժեն Դյուբուան ծնվել և մեծացել է [[Լիմբուրխ (Նիդերլանդներ)|Լիմբուրխի]] Էյսդեն գյուղում, որտեղ նրա հայրը՝ Ժան Ժոզեֆ Բալթազար Դյուբուան, որը [[ներգաղթ|ներգաղթել]] է [[Բելգիա|Բելգիայի]] [[Լիեժ (նահանգ)|Լիեժ նահանգի]] Թիմիստեր-Կլերմոն քաղաքից, դեղագործ է եղել, իսկ ավելի ուշ՝ քաղաքապետ։ Հետաքրքվել է բնության բոլոր երևույթներով և ուսումնասիրել է Սուրբ Պետրոս լեռան «քարանձավները» (**'՝ ստորգետնյա կրաքարի հանքեր) և հավաքել է բույսերի, քարերի, միջատների, խեցիների և կենդանիների գանգերի հավաքածուներ։ 12-13 տարեկանից սկսած Էժենը հաճախել է Լիմբուրգի Ռուրմոնդ քաղաքի դպրոց, որտեղ ապրել է մի ընտանիքի հետ, ապա թողել է ուսումը։ Ռուրմոնդում հաճախել է Չարլզ Դարվինի նոր էվոլյուցիայի տեսության վերաբերյալ դասախոսությունների, որոնք կարդացել է գերմանացի կենսաբան Կառլ Վոգտը։

Դյուբուան չի ցանկացել շարունակել հոր ուղղին ու դառնալ դեղագործ, և 1877 թվականին որոշել է բժշկություն սովորել Ամստերդամի համալսարանում: Ուսանողական տարիներին անատոմիա է դասավանդել Ամստերդամի Ռեյքսմյուզեումում (Ամստերդամի պետական թանգարան) գտնվող երկու նորաստեղծ (հիմնադրված 1880 թվականին) արվեստի դպրոցներում՝ կիրառական արվեստի պետական դպրոցում (Rijkschool voor Kunstnijverheid) և նկարչության ուսուցիչների պետական նորմալ դպրոցում (Rijksnormaalschool voor Teekenonderwijzers): 1884 թվականին ավարտեցլ է բժշկական կրթությունը: Մերժել է Ուտրեխտի համալսարանի դոցենտի պաշտոնի առաջարկը: Դրա փոխարեն, իր անատոմիայի դասախոս Մաքս Ֆյուրբրինգերի խորհրդով, Էժենը ընրտել է ակադեմիական ուղղին: 1881-1887 թվականներին ուսումնասիրեցլ է համեմատական անատոմիա և դարձել Ֆյուրբրինգերի օգնականը: 1885 թվականին ուսումնասիրել է ողնաշարավորների կոկորդը և մշակել այս օրգանի էվոլյուցիայի վարկածը: Այնուամենայնիվ, Էժենին հիմնականում հետաքրքրել է մարդու էվոլյուցիան, որը Էռնստ Հեկկելի ազդեցության արդյունքն է, ով կարծել է, որ կապիկի և մարդու միջև պետք է լինի միջանկյալ տեսակ։

Դյուբուան կետերի անատոմիայի մասին հոդված է գրել հոլանդացի կենդանաբան Մաքս Վեբերի գրքում, և ոգեշնչվելով բելգիական Սփայ քաղաքում նեանդերթալյան նոր բրածոների հայտնաբերումից՝ արձակուրդն անցկացրել է իր ծննդավայրի մոտակայքում բրածոներ որոնելով։ Ռայքհոլտ գյուղի մոտակայքում գտնվող Հենկեպուտում, որտեղ 1881 թվականին հայտնաբերվել է նախապատմական կայծքարերի հանք, Էժենը գտել է նախապատմական մարդկային գանգեր։

Հիմնավորելով, որ մարդկային տեսակի ծագումը պետք է լինի արևադարձային գոտում, 1887 թվականին Էժենը միացել է հոլանդական բանակին և պայմանավորվել տեղակայվել Նիդերլանդական Արևելահնդկաստանում (հոլանդական գաղութ, որն այժմ անկախ Ինդոնեզիան է), ինչը հիասթափեցրել է իր ակադեմիկոս գործընկերներին։ Կնոջ և նորածին դստեր հետ Դյուբուան տեղափոխվել է գաղութ՝ մարդկային էվոլյուցիայի մեջ բացակայող միջանկյալ տեսակը փնտրելու համար (Դյուբուան համոզված է եղել, որ միայն մեկ բացակայող տեսակ կա):

### Հոմինիդների հայտնագործություն
1887-1895 թվականներին Դյուբուան որոնումներ է կատարել գետերի և քարանձավների մոտ, նախ Սումատրա կղզում, ապա՝ Ինդոնեզիայի Ճավա կղզում։

1891 թվականին Դյուբուան հայտնաբերել է մնացորդներ, որոնք նկարագրեցլ է որպես «մարդկանց և կապիկների միջև գտնվող տեսակ»։ Իր գտածոները անվանել է Pithecanthropus erectus («ուղղահայաց կանգնած կապիկ-մարդ») կամ Ճավա մարդ։ Այսօր այդ գտածոները դասակարգվում են որպես Homo erectus («ուղղահայաց կանգնած մարդ»)։ Սրանք վաղ հոմինիդների մնացորդների առաջին նմուշներն են, որոնք հայտնաբերվել են Աֆրիկայից կամ Եվրոպայից դուրս։ Այս ժամանակահատվածում Դյուբուան դաշտային աշխատանքներ է իրականացրել Կենտրոնական Ճավայի Սանգիրան և Արևելյան Ճավայի Տրինիլ վայրերում։

### Ուշ տարիներ
1897 թվականին Ամստերդամի համալսարանը Դյուբուային շնորհել է բուսաբանության և կենդանաբանության պատվավոր դոկտորի կոչում, սակայն ստիպված է եղել սպասել մինչև 1899 թվականը պրոֆեսորի պաշտոնի համար։ Այդ թվականին Դյուբուան նշանակվել է երկրաբանության պրոֆեսոր, որը չի խանգարել է նրան անատոմիայի ոլորտում իր հետազոտություններին։ 1897-1928 թվականններին եղել է Թեյլերի թանգարանի հնէաբանության, երկրաբանության և հանքաբանության պահապան, որտեղ պահել է Homo erectus-ի մնացորդները։

1919 թվականին դարձաել է Նիդերլանդների գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամ։

Չնայած 1920-1930-ական թվականներին գիտական ​​բանավեճը սկսել է աստիճանաբար նրա օգտին լինել, Դյուբուան մահացել է 1940 թվականին։ Թաղվել է 1940 թվականի դեկտեմբերի 16-ին Վենլոյում չօրհնված հողում՝ «Algemene Begraafplaats» գերեզմանատանը, NH2\26\-\BR համարի գերեզմանում։

## Ժառանգություն
Դյուբուայի հնէաբանական հավաքածուն և գիտական արխիվը պահվել են Լեյդենի Նատուրալիս թանգարանում: Ինստիտուտը ցուցահանդես է նվիրել Homo erectus-ի նրա հայտնագործություններին իրենց վերանորոգված թանգարանում, որտեղ ցուցադրվել է Trinil 2 հոլոտիպը: Ըստ Փենսիլվանիայի պետական համալսարանի մարդաբանության դոցենտ Փեթ Շիփմանի՝ Դյուբուան «չափազանց ազդեցիկ անձնավորություն է հնէաբանական մարդաբանության հիմնադրման գործում: Նա ոչ միայն գտել է բրածոները, այլև վերլուծել է դրանք նոր ձևերով: Նա մարդկային բրածոները հանել է ռասայական նույնականացման այս համատեքստից և տեղափոխել էվոլյուցիոն համատեքստ, որը իսկական հեղափոխություն է»: «Het Ursulinenconvent» միջազգային ընտանեկան պատմության թանգարանում կա Դյուբուայի կյանքին և աշխատանքին նվիրված հատուկ բաժին: 2002 թվականին NEAT ծրագրի կողմից հայտնաբերված 206241 Դյուբուա աստերոիդը անվանակոչվել է Դյուբուայի հիշատակին: 2009 թվականի հունիսի 7-ին Փոքր մոլորակների կենտրոնըը հրապարակել է պաշտոնական անվանակոչումը։

## Ծանոթագրություններ

## Հղումներ
* Morwood, Mike, and van Oosterzee, Penny. 2007. *A new human: the startling discovery and strange story of the "hobbits" of Flores, Indonesia*. Smithsonian Books.

## Գրականություն
*Pat Shipman, *The Man who Found the Missing Link. Eugène Dubois and His Lifelong Quest to Prove Darwin Right*, Harvard University Press (April 30, 2002), 528 pages, .

## Արտաքին աղբյուրներ
* DUBOIS - The Quest for the Missing Link, www.eugenedubois.eu
* Biographies: Eugene Dubois at TalkOrigins Archive
* https://web.archive.org/web/20180903062402/http://www.cryingvoice.com/Evolution/ApeMen2.html
* Fossil Hominids, Human Evolution: Thomas Huxley & Eugene Dubois at www.understandingevolution.org

 
Կատեգորիա:Հոլանդացի երկրաբաններ
Կատեգորիա:Հոլանդացի հնէաբաններ
Կատեգորիա:Հոլանդացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի մարդաբաններ