Բանգլադեշի պատմություն

Մոտ չորս-երեք հազար տարի առաջ Դրավիդյան, տիբետո-բիրմայական և ավստրոասիական բնակչությունն արդեն հաստատվել էր ժամանակակից Բանգլադեշի տարածքում։

## Քաղաքակրթության սկիզբը
Բանգլադեշում առաջին պետական կազմավորումները առաջացել են մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակի կեսերին։ Դրանցից մեկը Վանգա նահանգն էր, որտեղից էլ առաջացել է երկրի ժամանակակից անվանումը։
մինի|Բուդդա, 11-րդ դար
«Bangl» կամ «Bengal» բառի ճշգրիտ ծագումը մնում է անհայտ, բայց կա ենթադրություն, որ այն առաջացել է «Bang» բառից, որը ժառանգվել է Դրավիդ ցեղերից, որոնք հայտնվել են տարածաշրջանում մոտ 1000 տարի առաջ։ 1-ին հազարամյակի երկրորդ կեսին այս տարածքն ընդգրկված էր հնդկական Մագադա, Նանդա, Մաուրյան և Շունգա կայսրությունների կազմում։ Հետագայում Բենգալը դարձավ Գուպտա և Հարշա կայսրությունների մի մասը մ․թ․ա  3-7-րդ դարերում։ Նրանց փլուզումից հետո ներկայիս Բանգլադեշի շրջանները և արևմուտքում գտնվող տարածքները ձևավորեցին բենգալական վաղ ֆեոդալական պետությունը, որտեղ յոթ դար շարունակ հաջորդաբար իշխում էին Գաուդա, Պալաս և Սեն դինաստիաները (1-ին հազարամյակի երկրորդ կեսին Սամատա և Հարիկելա նահանգները նույնպես գոյություն ունեին այստեղ)։ Գաուդա նահանգը, որը գոյություն է ունեցել մոտ քսանհինգ տարի, ստեղծվել է տիրակալ Շաշանկայի կողմից։ Նա համարվում է Բանգլադեշի պատմության մեջ առաջին անկախ թագավորը։
մինի|Սամապուրա Մահավիհարա, որտեղ ապրել և աշխատել է Ատիշան
Անարխիայի շրջանից հետո տարածաշրջանը չորս դար կառավարեց Պալա դինաստիան, որը պատմության մեջ մտավ որպես բուդդիզմի հովանավորներ՝ հինդու Սեն դինաստիայի կառավարման կարճ ժամանակահատվածով։

## Իսլամական ժամանակաշրջան
Իսլամը ներթափանցեց Բենգալիայի շրջան 12-րդ դարում արաբ առևտրականների և սուֆիական միսիոներների հետ միասին, և մուսուլմանների հետագա նվաճումները նպաստեցին իսլամի լայն տարածմանը։ 12-րդ դարի վերջում Սեն պետությունը բաժանվեց մի քանի փոքր ֆեոդալական իշխանությունների, ինչը հեշտացրեց նրանց նվաճումը Դելիի սուլթանության զորքերի կողմից։ Այս նվաճումն ուղեկցվեց նաև բնակչության զգալի մասի իսլամի ընդունմամբ։ Աֆղանստանի հրամանատար Բախտիյար Խիլջին ջախջախեց Սեն դինաստիայի տիրակալ Լակշմանի զորքերը և 1204 թվականին գրավեց Բենգալիայի շրջանի մեծ տարածքները։ Այդ ժամանակից ի վեր տարածաշրջանը մի քանի հարյուր տարի կառավարվել է տեղական դինաստիաների կողմից։ 14-րդ դարի կեսերին Բենգալիայում իշխող Դելիի սուլթանների կառավարիչները փաստացի վերածվեցին անկախ ինքնիշխանների, սուլթանների և ֆեոդալների, որոնք կառավարում էին երկիրը մինչև 1567 թվականը, երբ այն գրավեց Մեծ Մուղալ Աքբարը, և Դաքան դարձավ նրա կայսրության կարևոր վարչական կենտրոնը։

## Գաղութային շրջան
18-րդ դարի սկզբին Բենգալիան կարճ ժամանակով դարձավ անկախ պետություն, բայց շուտով դարձավ գաղութացման զոհ։
մինի|Շեյխ Գումբատ մեհյան
Եվրոպացի առևտրականները սկսեցին մուտք գործել տարածաշրջան 15-րդ դարի վերջին։ 18-րդ դարի կեսերին տեղի ունեցավ բրիտանացիների լայն տարածքային ընդլայնում, որոնք Պլեսիի ճակատամարտից հետո (1757) վերահսկողություն հաստատեցին Բենգալիայի վրա բրիտանական Արևելյան հնդկական ընկերության կողմից։ 1857 թվականի Սեպոյի ապստամբությունը հանգեցրեց իշխանության փոխանցմանը Բրիտանական թագին՝ փոխարքայի գլխավորությամբ։ Գաղութային տիրապետության ժամանակաշրջանում Հինդուստան թերակղզին բազմիցս ենթարկվել է սովի (ներառյալ արհեստական սովի), ներառյալ 1943 թվականի Մեծ Բենգալյան սովը, որի հետևանքով զոհվել է մոտ երեք միլիոն մարդ։

## Բրիտանական Հնդկաստանի բաժանումից հետո
Մինչև 1947 թվականը Բանգլադեշի տարածքը բրիտանական գաղութ էր Բրիտանական Հնդկաստանի կազմում։ 1905-1911 թվականներին մի շարք փորձեր արվեցին Բենգալիայի շրջանը բաժանել երկու շրջանի՝ Դաքա քաղաքով որպես արևելյան գոտու մայրաքաղաք 1947 թվականին Հնդկաստանը երկու պետությունների բաժանելու ժամանակ Բենգալիայի շրջանը բաժանվեց կրոնական գծերով։ Բենգալի արևմտյան մասը գնաց Հնդկաստան, իսկ արևելյան մասը՝ ներկայիս Բանգլադեշը, միացվեց Պակիստանին՝ որպես Արևելյան Բենգալիա կոչվող նահանգ (հետագայում վերանվանվեց Արևելյան Պակիստան), որի մայրաքաղաքը Դաքա քաղաքն էր։.

1950 թվականին Արևելյան Բենգալում տեղի ունեցավ հողային բարեփոխում, որի արդյունքում վերացավ ֆեոդալական զամինդար համակարգը։ Այնուամենայնիվ, չնայած երկրի արևելքի տնտեսական և ժողովրդագրական հզորությանը, Պակիստանի կառավարությունում և իրավապահ մարմիններում գերակշռում էին արևմտյան հատվածի մարդիկ։
մինի|Արևելյան Պակիստան, Պակիստանի նահանգ 1947-1971 թթ
Տարածքային մեկուսացումը Արևմտյան Պակիստանից (մոտ 1600 կմ), ինչպես նաև էթնիկ, լեզվական, քաղաքական և տնտեսական տարբերությունները նահանգի երկու մասերի միջև հանգեցրին Արևելյան Բենգալիայում ազգային-ազատագրական շարժման վերելքին, որը 1956 թվականին վերանվանվեց Արևելյան Պակիստան։ 1952 թվականին Բենգալերենի կարգավիճակի շարժման ի հայտ գալը Պակիստանի երկու շրջանների միջև շփման առաջին լուրջ ազդանշանն էր։ Տնտեսական և մշակութային համակեցության ոլորտներում կենտրոնական կառավարության ջանքերի նկատմամբ աճող դժգոհությունը շարունակվեց հաջորդ տասնամյակի ընթացքում, որի ընթացքում առաջացավ ձախ քաղաքական կուսակցությունը՝ «Avami Lig» (Ազատության լիգա), որը ներկայացնում էր բենգալախոս բնակչությանը և պաշտպանում ինքնավարությունը։ Ինքնավարության կոչերի համար Լիգա Ավամի կուսակցության առաջնորդ Շեյխ Մուջիբուր Ռահմանը, ով ազատ է արձակվել միայն 1969 թվականին հասարակական կարծիքի ազդեցության տակ, ձերբակալվել և բանտարկվել է 1966 թվականին։

1970 թվականին հզոր ցիկլոնները հարվածեցին Արևելյան Պակիստանի ափերին և սպանեցին ավելի քան կես միլիոն բնակիչների։ Պակիստանի կենտրոնական կառավարությունը միջակ արձագանք է ցույց տվել աղետի հետևանքների վերացմանը՝ առաջացնելով տեղի բնակչության դժգոհությունը։

## Բանգլադեշի անկախության պատերազմ
1970 թվականի դեկտեմբերին «Ավամի Լիգ»-ը հաղթեց Արևելյան Պակիստանի ընտրություններում, սակայն Պակիստանի կառավարությունը հրաժարվեց իշխանությունը փոխանցել Արևելյան Պակիստանում։ Բանակցությունները, որոնց ընթացքում Պակիստանի նախագահ Յահյա Խանը և Մուջիբուր Ռահմանը չկարողացան փոխզիջում գտնել, ձախողվեցին։ Ի պատասխան համընդհանուր գործադուլի և զանգվածային քաղաքացիական անհնազանդության՝ Պակիստանի կառավարությունը 1971 թվականի մարտի 25-ին լուծարեց Ազատության լիգան, հրամայեց ձերբակալել Ռահմանին և ռազմական դրություն մտցրեց Արևելյան Պակիստանում։ Սկսվեց «Projector» գործողությունը Արեւելյան Պակիստանի տարածքի ռազմական գրավման համար։

Արևմտյան Պակիստանի բանակի պատերազմի մեթոդները արյունալի էին և հանգեցրին մեծ զոհերի։ Հիմնական թիրախները եղել են Արևելյան Պակիստանի մտավորականությունն ու հինդուները և մոտ տասը միլիոն փախստականները, ովքեր փորձել են ապաստան գտնել Հնդկաստանում։ Ծայրահեղ աջ իսլամիստական խմբավորումները, որոնք գործում էին Արևմտյան Պակիստանի բանակի հետ միասին, զանգվածային զտումներ էին իրականացնում ձախակողմյան մտավորականության դեմ, որը հանդես էր գալիս Բանգլադեշի անկախության օգտին։ Դաքայի համալսարանում ռազմական արշավանքի ժամանակ տասնյակ ուսուցիչներ սպանվեցին, հարյուրավոր ուսանողներ անհետացան, իսկ Բանգլադեշի ազատագրումից երկու օր առաջ՝ 1971 թվականի դեկտեմբերի 14-ին, 200 նշանավոր բենգալացի մտավորականներ առևանգվեցին իրենց տներից և մահապատժի ենթարկվեցին։ Զինծառայողները բռնաբարել են առնվազն 200 հազար բենգալացի կանանց։ Պատերազմի ժամանակ զոհվածների թիվը գնահատվում է երեք հարյուր հազարից մինչև երեք միլիոն մարդ։

Արևելյան Պակիստանի տարածքի անկախությունը հռչակվել է 1971 թվականի մարտի 26-ին, ինչը հանգեցրել է ազատագրական պատերազմի։ Կուսակցության առաջնորդները ստեղծեցին վտարանդի կառավարություն Հնդկաստանի Կալկաթա քաղաքում։ Նորաստեղծ կառավարությունը պաշտոնապես երդվեց Արևելյան Պակիստանի Կուստիա շրջանի Մուժիբ Նագար քաղաքում 1971 թվականի ապրիլի 14-ին, երբ Թաջուդդին Ահմադը դարձավ առաջին վարչապետը։

Հնդկաստանի օգնությամբ Պակիստանի բանակի դեմ անկախության համար զինված պայքարը տևեց իննը ամիս։ Մուկտի Բահինիի պարտիզանական ուժերը և Բանգլադեշի կանոնավոր զինված ուժերը մարտերի ընթացքում աջակցություն ստացան հնդկական զինված ուժերից, որոնք 1971 թվականի դեկտեմբերին մտան երրորդ հնդկա-պակիստանյան պատերազմի մեջ։ Հնդկական և Բանգլադեշի զորքերի Միտրո-Բահինի դաշինքը 1971 թվականի դեկտեմբերի 16-ին ջախջախեց Արևմտյան Պակիստանի բանակին, որի ընթացքում գերևարվեցին ավելի քան 90,000 զինվորներ և սպաներ։ Նույն օրը՝ 1971 թվականի դեկտեմբերի 16-ին, հռչակվեց Բանգլադեշի Ժողովրդական Հանրապետություն կոչվող պետության ստեղծումը։ Այժմ մարտի 26-ի (Անկախության օր անվան տակ) և դեկտեմբերի 16-ի (Հաղթանակի օր) ամսաթվերը պետության ազգային տոներն են։ 1972 թվականին ընդունվեց սահմանադրություն։

## Անկախության հռչակումից հետո
Պակիստանից անկախանալուց հետո Բանգլադեշը դառնում է խորհրդարանական հանրապետություն, իսկ վարչապետի պաշտոնը զբաղեցնում է Մուջիբուր Ռահմանը։ Նա առաջ քաշեց 4 հիմնարար սկզբունքներ, որոնց պետք է հավատարիմ մնար պետությունը՝ ազգայնականություն, սոցիալիզմ, աշխարհիկություն և ժողովրդավարություն։ Նա սկսեց զինաթափել ապստամբ մարտական ստորաբաժանումները և հրավիրեց օտարերկրյա տնտեսագետների՝ սոցիալիստական ճանապարհով երկրի զարգացման ծրագիր մշակելու համար։ 1972 թվականին բազմաթիվ արդյունաբերական ձեռնարկություններ ազգայնացվեցին, այդ թվում՝ ջուտի և բամբակի գործարաններն ու շաքարի գործարանները, ինչպես նաև բանկերը, ապահովագրական ընկերությունները և թեյի պլանտացիաները։ 1972-ի վերջին ստեղծվեց խորհրդարան։ 1973 թվականի մարտին կայացած համընդհանուր ընտրությունները հաղթանակ բերեցին «Ավամի Լիգին»-ին, որը ստացավ ձայների 73%-ը (Ազգային Ավամի լիգա — 8% և 5%, Սոցիալիստական կուսակցություն — 7%, Կոմունիստական կուսակցություն — 4%)։ Զարգացման այս ուղին լրջորեն բարդացավ 1974-1975 թվականների սովի բռնկմամբ, որն առաջացել էր 1974 թվականի ամռանը աղետալի ջրհեղեղից։ 1974 թվականի հուլիս-օգոստոս ամիսներին 20 տարվա ամենաուժեղ անձրևներից հետո մուսոնային ջրհեղեղի ժամանակ ավելի քան 2000 մարդ զոհվեց, 1 միլիոնը վիրավորվեց, միլիոնավոր մարդիկ մնացին անօթեւան։ Օգոստոսի կեսերին երկրի 3/4-ը հայտնվել էր աղետի մեջ։ Միաժամանակ սատկել է ամառային բերքի 80%-ը, ինչպես նաև ձմեռային հիմնական բերքի բերքը։ Պաշտոնական տվյալներով՝ ոչնչացվել է սննդամթերքի տարեկան արտադրության 40%-ը։

Պարենային ապրանքների պակասը, զուգորդված նավթի գների կտրուկ աճի հետ, հանգեցրել են գնաճի զգալի աճի։ Ռեժիմի կողմից նեպոտիզմի և կոռուպցիայի մեղադրանքների հետ մեկտեղ ընկել է երկրի ղեկավարության հեղինակությունը։ 1974 թվականի դեկտեմբերին կառավարությունը ռազմական դրություն մտցրեց։ 1975 թվականի հունվարի 25-ին ընդունված սահմանադրական փոփոխությունների համաձայն՝ ժողովրդավարական խորհրդարանական համակարգը փոխարինվեց նախագահական կառավարմամբ և միակուսակցական համակարգով, որը գլխավորում էր նորաստեղծ քաղաքական դաշինքը «BAXAL»[անգլերեն], որը ներառում էր բոլոր կուսակցությունները, որոնք աջակցում էին կառավարության կուրսին, ներառյալ «Ավամի Լիգ», սոցիալիստական, կոմունիստական և ժողովրդական։ Մուջիբուր Ռահմանը դարձավ նախագահ և հայտարարեց «երկրորդ հեղափոխության անհրաժեշտության մասին, որը պետք է վերջ դնի կոռուպցիային և ահաբեկչությանը։

1975 թվականի օգոստոսի 15-ին երկրում տեղի ունեցավ արյունալի ռազմական հեղաշրջում, որի արդյունքում սպանվեց «Բանգլադեշի հիմնադիր հայրը՝ Մուջիբուր Ռահմանը, գրեթե ողջ ընտանիքի հետ։ Հաջորդ երեք ամիսների ընթացքում նրա սպանությունից հետո քաղաքական սպանությունների, ահաբեկչության և հեղաշրջումների մի ամբողջ շարք տարածվեց ամբողջ երկրում, երկրում վերացավ սահմանադրությունը և մտցվեց ռազմական դրություն
մինի|Շեյխ Մուջիբուր Ռահման։

Իշխանությունը կարողացավ իր ձեռքում պահել Հեղափոխական պատերազմի հերոս գեներալ Զիաուր Ռահմանը, որի թագավորությունը նշանավորվեց տնտեսական աճով և հարաբերական քաղաքական կայունությամբ Բանգլադեշի իշխող նախագահական ազգայնական կուսակցության օրոք։ 1981 թվականին գեներալ Զիան սպանվեց ռազմական հեղաշրջման անհաջող փորձի ժամանակ, որից հետո գեներալ Հուսեյն Մոհամմադ Էրշադը իշխանության եկավ 1982 թվականի հեղաշրջման արդյունքում խաղաղ բնակիչների կարճատև կառավարումից հետո։ Նա իշխում էր ռազմական դրության պայմաններում՝ պարբերաբար մտցնելով և վերացնելով քաղաքական գործունեության, հանրահավաքների և գործադուլների արգելքը։ Խորհրդարանական ընտրությունները տեղի ունեցան միայն 1986 թվականի մայիսին, ընդդիմությունը հրաժարվեց լեգիտիմ ճանաչել նրա իշխանությունը և բազմիցս մեծ բողոքի ցույցեր էր կազմակերպել, որոնց նկատմամբ հաճախ կիրառվում էին դեպրեսիվ մարտավարություն. Նրանք վճռական հաղթանակ տարան ձայների հսկայական տարբերությամբ «Ավանի Լիգ»՝ Շեյխ Հասինայի գլխավորությամբ։ Որպես վարչապետ՝ Շեյխ Հասինան պաշտոնական երդում է տվել 2009 թվականի հունվարի 6-ին։

Երկրում ծանր իրավիճակը վատթարացավ 1985 թվականի մայիսի 24-25-ի աղետից հետո, երբ հզոր փոթորիկը Բենգալյան ծոցից բերեց մինչև 15 մետր բարձրությամբ մակընթացային հսկա ալիք, որը հսկայական ավերածություններ առաջացրեց երկրի ափամերձ շրջաններում։ Մոտ 6 միլիոն մարդ վիրավորվել է, մոտ 25 հազարը մահացել է, մոտ 300 հազարը մնացել է անօթեւան ու անշարժ։ 200 հազար հեկտար տարածքի բերքը լվացվել է, սատկել է մոտ 140 հազար գլուխ անասուն։

1997 թվականին ապստամբների հետ պայմանագիր է կնքվել, որով ավարտվել է 1977 թվականից շարունակվող զինված հակամարտությունը Չիտագոնգ լեռնային շրջանում։ Էրշադը իշխանության ղեկին մնաց մինչև 1990 թվականը, երբ համաշխարհային քաղաքականության փոփոխությունների արդյունքում, որոնց արդյունքում հակակոմունիստ բռնապետերը դադարեցին կարևոր դեր խաղալ տարածաշրջանում, նա ստիպված եղավ հրաժարական տալ։ Երկրում բազմակուսակցական խորհրդարանական համակարգը վերականգնվեց 1990-ականների սկզբին, սակայն հետագա տարիները նշանավորվեցին ուժեղ քաղաքական անկայունությամբ, որը պայմանավորված էր երկու խոշորագույն կուսակցությունների միջև իշխանության համար կատաղի պայքարով։ Գեներալ Զիայի այրին՝ Խալեդա Զիան, Բանգլադեշի ազգայնական կուսակցությանը հաղթանակ տարավ 1991 թվականի համընդհանուր խորհրդարանական ընտրություններում և դարձավ երկրի պատմության մեջ առաջին կին վարչապետը։ Այնուամենայնիվ, «Ավամի լիգը»-ը, որը գլխավորում էր Շեյխ Հասինան՝ Մուջիբուր Ռահմանի ողջ մնացած դուստրերից մեկը, իշխանության եկավ 1996 թվականի հաջորդ ընտրություններում, այնուհետև 2001 թվականին կրկին պարտվեց Բանգլադեշի ազգայնական կուսակցությանը։ Նաև 2001 թվականին Հնդկաստանի և Բանգլադեշի միջև տեղի ունեցավ կարճատև սահմանային հակամարտություն։ 2007 թվականի ընտրություններից առաջ, երբ երկիրը գտնվում էր խորը քաղաքական ճգնաժամի մեջ, զինվորականներն իրենց ձեռքն առան իշխանությունը և երկու տարի արտակարգ դրության մեջ միջոցներ ձեռնարկեցին կոռուպցիայի դեմ պայքարելու և քաղաքական կյանքը բարելավելու համար, ինչի արդյունքում բազմաթիվ հայտնի քաղաքական գործիչներ և տարբեր տրամաչափի պաշտոնյաներ ձերբակալվել են կոռուպցիոն գործողությունների մեղադրանքով։ Քաղաքական իրավիճակի կարգավորման նախկինում սահմանված ժամանակացույցի համաձայն՝ 2008 թվականի դեկտեմբերի 30-ին տեղի ունեցան նոր ազատ խորհրդարանական ընտրություններ։ Նրանք վճռական հաղթանակ տարան ձայների հսկայական տարբերությամբ «Ավանի Լիգ»՝ Շեյխ Հասինայի գլխավորությամբ։ Որպես վարչապետ՝ Շեյխ Հասինան պաշտոնական երդում է տվել 2009 թվականի հունվարի 6-ին։

2009 թվականի փետրվարին Բանգլադեշում տեղի ունեցավ «սահմանապահների խռովություն»։ «Բանգլադեշի հրաձգային» կիսառազմական կազմակերպության մի քանի հազար անդամներ, որոնք ներգրավված էին սահմանային ծառայության մեջ, առաջ քաշեցին մի շարք պահանջներ, որոնցից հիմնականը աշխատավարձերի բարձրացումն էր։ Բանակը փակեց ապստամբության օջախը, և այն շուտով ճնշվեց։ Ապստամբությունն ուղեկցվել է փոխհրաձգություններով, որոնց հետևանքով զոհվել են տասնյակ մարդիկ, մասնավորապես, ապստամբները սպանել են հրացանակիրների ղեկավարին։ 152 հրաձիգներ դատապարտվել են մահապատժի, իսկ կիսառազմական կառույցը ենթարկվել է լուրջ վերակազմավորման։

2009-ից 2023 թվականներին, Համաշխարհային բանկի տվյալներով, երկրի ՀՆԱ-ն աճել է ավելի քան չորս անգամ՝ 102 միլիարդ դոլարից հասնելով 437 միլիարդ դոլարի։ Աղքատության մակարդակը 2010 թվականի 31,5%-ից 2022 թվականին նվազել է մինչեւ 18,7%։ Այնուամենայնիվ, 2020-21 թվականներին Բանգլադեշում COVID-19 համաճարակը ուղեկցվել է բարձր գնաճով և կյանքի ծախսերի կտրուկ աճով, երկրի արժութային պահուստները զգալիորեն նվազել են, իսկ արտաքին պարտքը կրկնապատկվել է 2016 թվականից ի վեր. Այնուամենայնիվ, 2020-21 թվականներին Բանգլադեշում COVID-19 համաճարակը ուղեկցվել է բարձր գնաճով և կյանքի ծախսերի կտրուկ աճով, երկրի արժութային պահուստները զգալիորեն նվազել են, իսկ արտաքին պարտքը կրկնապատկվել է 2016 թվականից ի վեր։։

Ընդդիմությունը քննադատեց Շեյխ Հասինային իր ավտորիտար կառավարման ոճի համար և մեղադրեց նրա կառավարությանը մարդու իրավունքները ոտնահարելու մեջ։ 2022 թվականի դեկտեմբերին տասնյակ հազարավոր մարդիկ երթով շարժվեցին Դաքայով՝ պահանջելով Շեյխ Հասինայի հրաժարականը։ Բողոքի ցույցերի երկրորդ փուլը սկսվել է 2023 թվականի հուլիսի վերջին. 2022 թվականի դեկտեմբերին՝ Շեյխ Հասինայի հրաժարականի պահանջով։

2024 թվականի հուլիսին Բանգլադեշում սկսվեցին ուսանողների բողոքի ցույցերը՝ ընդդեմ պետական պաշտոնների քվոտային համակարգի։ Չնայած Գերագույն դատարանի կողմից այդ քվոտաների մեծ մասի չեղարկմանը, բախումները շարունակվեցին, և արդյունքում զոհերի թիվը կազմեց առնվազն 300 մարդ։ Արդյունքում 2024 թվականի օգոստոսի 5-ին Շեյխ Հասինան հրաժարական տվեց վարչապետի պաշտոնից և լքեց երկիրը։ Սրանից հետո խորհրդարանը ցրվեց և ձևավորվեց ժամանակավոր կառավարություն, որի գլխավոր խորհրդականը համաձայնեց դառնալ Մուհամմադ Յունուսը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիայի երկրներ
Կատեգորիա:Բանգլադեշ
Կատեգորիա:Հարավային Ասիայի պատմություն