open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ըսփարթա

**Ըսփարթա** (), քաղաք Թուրքիայի հարավարևմտյան մասում, Ըսփարթայի մարզում, համանուն մարզի կենտրոնն է։ Բնակչությունը կազմում է մոտ 420 000 մարդ (2007 թվականի մարդահամարի տվյալներով)։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 1035 մետր։ Քաղաքը հայտնի է վարդի յուղով և գորգերով։

Այն Անկարայի հատվածից դեպի միջերկրածովյան շրջան առաջին բնակավայրն է։ Քաղաքից հյուսիս գտնվում է Ֆավրիզ լեռը, որը ունի 2635 մետր բարձրություն։

## Պատմություն
Ըսփարթայի տարածաշրջանը բնակելի է եղել դեռևս խեթական ժամանակաշրջանում։ Այն եղել է Լիդիայի կազմում իսկ հետո գրավվել Ալեքսանդր Մակեդոնացու կողմից։

1203 թվականին սելջուկների կողմից գրավվելուց հետո, Ըսփարթան, մինչ 15-րդ դարի վերջը, եղել է Համիդօղլուների տիրապետության ներքո։ Այդ ժամանակ Ըսփարթան եղել է Լճային երկրամասի մայրաքաղաքը։

Սելջուկներից հետո քաղաքը դարձել է նոր ձևավորված Համիդ իշխանության մայրաքաղաք (1280-1391), որի վերջին կառավարիչը վաճառել է տարածքները 85 հազար ոսկեդրամով օսմանյան սուլթան Բայազիդ I-ին։

1381 թվականին Ըսփարթայի էմիրությունը արդեն իսկ անցել էր Օսմանյան կայսրության կազմը խաղաղ ճանապարհով։ Դրանից հետո Ըսփարթան կորցրեց իր քաղաքական նշանակությունը և դարձավ տարածաշրջանային խոշոր առևտրային և տրանսպորտային կենտրոն, որը հայտնի էր հատկապես իր գորգերով։

1912 թվականին քաղաքում բնակվում էին 51 100 թուրքեր և 6574 հույներ։

Մինչ 1923 թվականը քաղաքում եղել է խոշոր հունական համայնք։

## Տրանսպորտ
Քաղաքում կա ավտոկայարան (otogar), որտեղից ավտոբուսները շարժվում են դեպի Թուրքիայի խոշոր քաղաքներ՝ Ստամբուլ, Անկարա, Ադանա, Իզմիր, Անթալիա, Բուրսա, Բոդրում, Ալանիա, Վան, Տրապիզոն և այլն։ Ըսփարթա հասնելու ամենակարճ ճանապարհը սկսվում է Անթալիայից։
### Քույր քաղաքներ
Ըսփարթայի քույր քաղաքներն են՝

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ըսփարթայի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի Միջերկրածովյան տարածաշրջան
Կատեգորիա:Թուրքիայի հին հունական հնավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի հռոմեական քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Բուտրինտ

**Բուտրինտ** (, , , ), հնագիտական արգելոց-թանգարան Ալբանիայի հարավում, Սարանդայից ոչ հեռու, Հունաստանի հետ սահմանի մոտակայքում։ Գտնվում է համանուն լճի ափին, Հոնիական լճից երկու կիլոմետր հեռու, Կերկիրա կղզու դիմաց։ Մոտակայքում է տեղակայված Բոիտրինտ անունով ժամանակակից ալբանական գյուղ։

1992 թվականին հռոմեական և հունական քաղաքների պեղումնավայրն ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ 1999 թվականին օբյեկտն ընդլայնվել է՝ ներառելով նաև միջնադարյան վենետիկյան ամրոցը։

## Պատմություն
* Մ․թ․ա․ 6-րդ դարում բնակավայրը հիմնադրվել է հույների կողմից՝ որպես Կորնթոսի և Կերկիրայի գաղութներ։ Առավելապես հայտնի է որպես հունական **Բուտրոտոն** քաղաք։
* Հունական կայսրության ժամանակ՝ **Բուտրոտում** քաղաք։
* 551 թվականին ավերվել է վեստգոթերի կողմից։
* Բյուզանդական Էպիր նահանգի կազմում։
* 14-րդ դար՝ Վենետիկի հանրապետության տիրապետության տակ։
* 15-րդ դար՝ թուրքական նվաճումից հետո քաղաքը վերջնականապես լքվել է։

## Ներկայիս վիճակ
Բոիտրինտն մասամբ պեղվել է 1928-1935 թվականներին իտալացի գիտնական Լ․ Ուգոլինիի կողմից։ Հայտնաբերվել է մ․թ․ա․ 5-4-րդ դարի միջնաբերդ՝ դարպասների հետ (այդ թվում՝ առյուծի պատկերով դաջված դարպասները)։

Ստորին քաղաքում է գտնվում աստծո արձանով Ասկլեպիա սրբավայրը, մ․թ․ա․ 3-րդ դարի թատրոն՝ մարմարե արձաններով, բնակելի և հասարակական շենքերի մնացորդներով։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո պեղումները շարունակվել են։

## Պատկերասրահ

Butrint-Basilica-20071001.jpg|Բուտրինտի բազիլիկա
Albania 072 Venetian Tower at Butrint.jpg|Վենետիկյան աշտարակ
Albania 136 Butrint Castle.jpg|Թանգարանը գտնվում է վենետիկյան աշտարակի ներսում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆոտոալբումներ․ 1 2
* Թանգարան-արգելոցի պաշտոնական կայք    

Կատեգորիա:Բյուզանդիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վլյորայի գավառ
Շորթ Սթիրլինգ

**Շորթ Սթիրլինգ** (), առաջին բրիտանական չորս շարժիչային ռմբակոծիչ, որը ներառվել է Մեծ Բրիտանիայի թագավորական ռազմաօդային ուժերի սպառազինության մեջ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Ունեցել է հարաբերականորեն կարճ մարտական կարիերա, փոխարինվել է չորս շարժիչային այլ ծանր ռմբակոծիչներով, ինչպիսիք են Լանկաստերը և Handley Page Halifax-ը։

## Մարտավարա-տեխնիկական բնութագրեր
thumb|350px|Սթիրլինգ Mk.I ինքնաթիռի պրոյեկցիան Mk.IV ռազմա-տրանսպորտային ինքնաթիռի կողային պրոյեկցիայի հետ:
*Ներկայացված են Stirling I serie III մոդիֆիկացիայի տվյալները*։
### Տեխնիկական բնութագրեր
* Անձնակազմ՝ 7 (երկու օդաչու, ղեկապետ, բորտինժեներ, հրաձիգ-ռադիստ և երկու հրաձիգ)
* Երկարություն՝ 26,6 մ
* Թևերի բացվածք՝ 30,2 մ
* Բարձրություն՝ 6,93 մ
* Թևերի մակերեսը՝ 135,64 մ²
* Ռազմական հանդերձանքով ծավալը՝ 21 273 կգ
* Նորմալ թռիչքային ծավալը՝ 26 943 կգ
* Առավելագույն թռիչքային ծավալը՝ 31 751 կգ
* Վառելիքի բաքի ծավալը՝ 8532 լ (+ 833 լ 6 լրացուցիչ բաքերում)
* Շարժիչը՝ 4 շառավղային 14-ցիլինդրային Bristol Hercules XI շարժիչ
* Շարժիչների հզորությունը՝ 4 × 1590 ձիաուժ (4 × 1186 կՎտ)

### Թռիչքային բնութագրեր
* Առավելագույն արագությունը՝ 418 կմ/ժ 5639 մ բարձրության վրա
* Նորմալ արագություն՝ 346 կմ/ժ
* Գործնական հեռահարություն՝
** 6350 կգ ռումբ՝ 1191 կմ
** 2268 կգ ռումբ՝ 3106 կմ
** 680 կգ ռում՝ 3750 կմ
* Գործնական բարձրահասություն՝ 5030 մ
* Բարձրությունը հավաքելու ժամանակը՝ 4572 մ 42 րոպեի ընթացքում (առավելագույն թռիչքային զանգվածի դեպքում)
* Ծանրությունը թևի վրա՝ 175 կգ/մ²
* Քարշազինվածություն՝ 176 Վտ/կգ

### Սպառազինություն
* Հրաձգա-հրանոթային՝
** Browning F.N.5 տիպի 2 × 7,7 մմ տրամաչափի գնդացիր ճակատային մասում
** Browning F.N.7 տիպի 2 × 7,7 մմ տրամաչափի գնդացիր վերին ֆյուզելաժային հատվածում
** Browning F.N.20A տիպի 4 × 7,7 մմ տրամաչափի գնդացիր պոչամասում
* Մարտական բեռնվածք՝ 6350 կգ ռումբ

## Համեմատություն նմանատիպ այլ ինքնաթիռների հետ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Short ինքնաթիռներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ռմբակոծիչներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի ինքնաթիռներ
Խաչլու (Կարաքիլիսայի գավառ)

**Խաչլու**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կարաքիլիսայի գավառակում։ Գտնվում էր Կարաքիլիսա քաղաքից 22 կմ հարավ։

## Բնակչություն
1878 թվականին ուներ 3 տուն, իսկ XX դարի սկզբին 20 տուն բնակիչ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Գլանաձև կնիք

մինի|286x286փքս|Հին բաբելոնյան գլանաձև կնիք հեմատիտից, թվագրվում է մ.թ.ա. 1800 թվականին: Զգեստավորված թագավորը կենդանի է զոհում Շամաշին: Կնիքը ենթադրաբար պատրաստվել է Սիպարում:
**Գլանաձև կնիք,** փոքր գլան, մոտ 2.5 սմ երկարությամբ, տառերի կամ պատկերների փորագրություններով, որը հին աշխարհում օգտագործվել է հարթ մակերեսները, հատկապես կավե սալիկները կնքելու համար։ Գլանաձև կնիքները հայտնաբերվել են մոտ մ.թ.ա. 3500 թվականին՝ Մերձավոր Արևելքում, ժամանակակից Շոշի (Իրան) և Ուրուկի տարածքում։ Նրանց ստեղծումը կապված է կավի սալիկների վրա սեպագրով գրելու հետ։ Գլանաձև կնիքները օգտագործվել են որպես կառավարչական գործիքներ՝ ստորագրության փոխարեն, ինչպես նաև որպես զարդարանք և կախարդական հմայիլ. ավելի ուշ տարբերակները պարունակում են նաև Միջագետքի սեպագրեր։ Ավելի ուշ այս կնիքներն օգտագործվել են կավե սալիկները պաշտոնապես հաստատելու համար։ Դամբարաններում շատ հաճախ ոսկու, արծաթի, մարգարիտի ու տարբեր թանկարժեք քարերի հետ ներառում էին նաև գլանաձև կնիքներ։

Կնիքները սովորաբար պատրաստվում էին կիսաթանկարժեք քարերից, և որոշները նման էին փորագրված թանկարժեք քարերի։ Կնիքի պատրաստման համար օգտագործվում էր հեմատիտ, օբսիդիան, ճարպաքար, ամեթիստ, լաջվարդ և սարդիոն։ Քանի որ Միջագետքում սովորաբար կիսաթանկարժեք քարերը բացակայում էին, մեծ քարերը ենթադրաբար ներկրվում էին Իրանից։ Կնիքների մեծ մասը մարմնի ներսում ուներ սին խողովակ, որի միջով անցկացված թելի միջոցով կապում էին վզին՝ սրանով միշտ կրելով իրենց հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնագիտական նմուշներ
Կատեգորիա:Հին Միջագետքի արվեստ
Կատեգորիա:Վիմագրություն
Կատեգորիա:Փոքր Ասիայի պատմություն
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոսի մշակույթ
Կատեգորիա:Վանի թագավորության մշակույթ
Կատեգորիա:Խեթական մշակույթ
Dick’s Last Resort

**Dick’s Last Resort**, ռեստորանների ամերիկյան ցանց, որն անհեթեթ ինտերիեր ունի, իսկ անձնակազմից պահանջվում է հաճախորդների հետ ոչ սիրալիր լինել։

## Պատմություն
Ցանցը կազմված է 17 ռեստորաններից, որոնք գտնվում են ԱՄՆ-ի տարբեր նահանգներում։ Սկզբնական շրջանում տերերը ցանկանում էին էլիտար հաստատություն բացել, սակայն անհաջողության մատնվեցին և սնանկացան։ Այնուհետև սեփականատերերը որոշեցին օրիգինալ քայլի դիմել և փոխարենը ստեղծել նորաձև «փնթի» ռեստորաններ, որը հաջողություն բերեց։ 1995 թվականին ընկերությունը փորձեց եվրոպական շուկա մտնել և ռեստորան բացեց Լոնդոնում, սակայն փորձն անհաջող էր, և ռեստորանը 1996 թվականի սկզբին վաճառվեց։

Ռեստորանների անձնակազմը հատուկ աշխատում է փնթի մատուցողների տեսքով, սեղաններին չկա սփռոց և անձեռոցիկ, իսկ եթե հաճախորդն անձեռոցիկ է խնդրում, անձնակազմն այն շպրտում է հաճախորդի վրա։ Ճաշացանկը կազմված է հարավային խոհանոցի ուտեստներից՝ համբուրգեր, խորոված և ծովամթերք։ Արտառոց ուտեստներ ևս կան, օրինակ՝ Դոլլի Փարթոն անվամբ գրիլը։ Խմիչքների հետ առաջարկվում է հուշանվերներ և կպչուն թղթեր հետևյալ տեքստով՝ «Իսկական կանայք սիրում են Դիքսը» կամ «Ես սիրում եմ Դիքսը»։ Հաճախորդներին ըստ ցանկության տրվում են թղթե գլխարկներ, որոնք նրանք կրում են ռեստորանում գտնվելու ժամանակ։

Չնայած այսպիսի միջավայրի՝ ցանցի ռեստորանները ծաղկում են, որովհետև անձնակազմին հաջողվում է չափը չանցնել և այնպես տրամադրել հաճախորդներին, որ ամեն ինչ ընդունվի որպես կատակ։ Այնդուհանդերձ, Dick's Last Resort-ը Նոր Օռլեանի Մարդի Գրա ամենամյա փառատոնի «Mardi Gras Madness» միջոցառման տերն է հանդիսանում, որտեղ հավաքված գումարը փոխանցվում է բարեգործական կազմակերպություններին։

2008 թվականին Ստիվ Շիֆը վաճառեց իր ընկերությունը մի խումբ ներդրողների։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք  
* Dick's Last Resort in San Antonio, TX 
* Ресторан Dick’s Last Resort с самыми грубыми офицантами 

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ընկերություններ
Կատեգորիա:Արագ սննդի ցանցեր
Կատեգորիա:Ռեստորանների ցանցեր
Շատոֆոր (Վերին Պրովանսի Ալպեր)

**Շատոֆոր** (, ), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ մարզի Վերին Ալպերի Պրովանսի գավառում։ Մտնում է Լա Մոտ դյու Կեր կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի շրջանը՝ Ֆորկալկե։

Համայնքի INSEE կոդ՝ 04050։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 25 մարդ։

## Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 16 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 10-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 6-ը անգործ (ակտիվության ցուցանիշը 62,5 %, 1999 թվականին եղել է՝ 63,6 %)։ 10 աշխատունակ բնակիչներից 8-ը աշխատում էին (6 տղամարդ և 2 կին), անաշխատանք էին 2-ը (տղամարդ)։

## Տեսարժան վայրեր
* Սեն Լորան ռոմանական եկեղեցի (XVII դար, վերականգնված 1826 թվականին)
* Դղյակի ավերակներ

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Շատորեդոն

**Շատորեդոն** (, ), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ մարզի Վերին Ալպերի Պրովանսի գավառում։ Մտնում է Մեզել կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի շրջանը՝ Դին լե Բեն։

Համայնքի INSEE կոդ՝ 04054։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 97 մարդ։

## Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 79 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 57-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 22-ը անգործ (ակտիվության ցուցանիշը 72,2 %, 1999 թվականին եղել է՝ 73,8 %)։ 57 աշխատունակ բնակիչներից 49-ը աշխատում էին (25 տղամարդ և 24 կին), անաշխատանք էին 8-ը (3 տղամարդ և 5 կին)։ 22 անգործ մարդկանցից 7-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 9-ը թոշակառու, 6-ը չէին աշխատում այլ պատճառներով։

## Տեսարժան վայրեր
* Սեն Միշել դը Կուսոն ժամատուն (1010 թվական, վերականգնված է 1983 թվականին)
* Դղյակի ավերակներ
* Սեն Մաքսիմ ծխական եկեղեցի (XIX դար)
* Ժամատների ավերակներ՝ Սեն Ժան դը Կոռնետ, Նոտր Դամ դը Կոռնետ

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Օլգա Սանահյան

**Օլգա Հարությունի Սանահյան** (), հայ արձակագիր, թարգմանիչ։ Հայաստանի գրողների միության անդամ 1967 թվականից։

## Կենսագրություն
Օլգա Սանահյանը ծնվել է Երևանում։ 1938-1940 թվականներին աշխատել է Երևանի պետական համալսարանի գրադարանում, 1940-1944 թվականներին՝ Հայկական ԽՍՀ գյուղատնտեսության նախարարության դաշտավարական գիտահետազոտական կայանի գրադարանում։ Աշխատելուն զուգընթաց սովորել և 1945 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի արևելյան լեզուների և գրականության բաժինը։ 1944-1950 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ երկրագործության ինստիտուտի գիտական գրադարանում որպես վարիչ։ 1957-1975 թվականներին եղել է «Հայաստան» հրատարակչության ավագ խմբագիր։ Սանահյանի ստեղծագործություններն աչքի են ընկնում ժանրային բազմազանությամբ։

## Ստեղծագործություններ
* «Անուշիկի արկածները», Երևան, Հայպետհրատ, 1956, 40 էջ։ 
*«Լուսատտիկն ու ծղրիդը», Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 12 էջ։
* «Իմ ծանոթ տղաները» (վիպակ), Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 120 էջ։
*«Պճնամոլ նապաստակը», Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 13 էջ։ 
* «Միամիտ արջուկը», Երևան, «Հայաստան», 1968, 72 էջ։ 
* «Հեքիաթներ և պատմվածքներ», Երևան, «Սովետական գրող», 1979, 89 էջ։ 
* «Փիսիկները հաղթեցին», Երևան, 1990։ 
* «Մանչուկը և Կառլսոնը Երևանում», Երևան, 1995։ 
* «Տղան լեռան վրա», Երևան, 2004։

## Թարգմանություններ

Սանահյանը թարգմանել է Պավել Բաժովի, Միխայիլ Զոշչենկոյի, Շոլոմ-Ալեյխեմի, Աստրիդ Լինդգրենի, Թեոդոր Դրայզերի, Մամին-Սիբիրյակի գործերից։

* Մամին-Սիբիրյակ, Ալյոնուշկայի հեքիաթները, Ե., Հայպետհրատ, 1954, 48 էջ։
*Բաժով, Մալախիտե զարդատուփը, Ե., Հայպետհրատ, 1956, 400 էջ։
*Մամին-Սիբիրյակ, Պատմվածքներ, Ե., Հայպետհրատ, 1958, 143 էջ։
*Աստրիդ Լինդգրեն, Պստիկը, որն ապրում է տանիքում, Ե., Հայպետհրատ, 1959, 131 էջ։
*Շոլոմ- Ալեյխեմ, Երգ-երգոց, Ե., Հայպետհրատ, 1959, 130 էջ։
*Լեոնհարդ Ֆրանկ, «Հիսուսի աշակերտները», վեպ, Ե., Հայպետհրատ, 1960, 239 էջ (ռուսերենից թարգմանություն)։
*Շոլոմ-Ալեյխեմ, Վիպակներ և պատմվածքներ, Ե., Հայպետհրատ, 1964, 400 էջ։
*Սինկեն-Հոպ, Կախարդական կավիճը, Ե., «Հայաստան», 1965, 210 էջ։
*Հարպեր Լի, Սարյակ մի սպանիր, Ե., «Հայաստան», 1965, 413 էջ։
*Դրայզեր, Տիտան, Ե., «Հայաստան», 1967, 809 էջ։
*Դոլենգա-Մոստոնիչ Թադեուշ, Նիկոդիմ Դիզմայի կարիերան, Ե., «Հայաստան», 1970, 393 էջ։
*Լասսիլա Մայիու, Լուցկու համար, Ե., «Հայաստան», 1972, 224 էջ։
*Զալիգին Սերգեյ, Աղի ձորակ, Ե., «Հայաստան», 1973, 530 էջ։
*Նասիբով Ալեքսանդր, Էլբայի գաղտնարանը, Ե., «Հայաստան», 1974, 399 էջ։
*Սեմյոնով Յուլիան, Ռումբ նախագահի համար, Ե., «Հայաստան», 1975, 448 էջ։
*Մարկով Գեորգի, Սիբիր (վեպ), Ե., «Սովետական գրող», 1978, 618 էջ։ 
* «Ոսկի մարգագետին», Արևիկ, 1989 թ. - 770 էջ։
* «Ծիծաղի արքաները», Անահիտ, 2004 թ. - 224 էջ։
* «Թափառող աստղեր», վեպ, Խորհրդային գրող, 1990 թ. - 608 էջ։
* Շոլոմ Ալեյխեմ, «Այդ երկու հակասեմիտը»։
* Ռութ Ալմոգ, «Ուրախ վայր»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Շատոնյոֆ Միրավայ

**Շատոնյոֆ Միրավայ** (, ), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ մարզի Վերին Ալպերի Պրովանսի գավառում։ Մտնում է Նուայե սյուր Ժաբրոն կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի շրջանը՝ Ֆորկալկե։

Համայնքի INSEE կոդ՝ 04051։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 75 մարդ։

## Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 45 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 33-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 12-ը անգործ (ակտիվության ցուցանիշը 73,3 %, 1999 թվականին եղել է՝ 65,3 %)։ 33 աշխատունակ բնակիչներից 28-ը աշխատում էին (17 տղամարդ և 11 կին), անաշխատանք էին 5-ը (2 տղամարդ և 3 կին)։ 12 անգործ մարդկանցից 1-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 6-ը թոշակառու, 5-ը չէին աշխատում այլ պատճառներով։

## Տեսարժան վայրեր
* Գրավ ամրոցի ավերակներ
* Սուրբ Մարիամ եկեղեցի
* Սեն Միշել եկեղեցի
* Սեն Սեբաստիեն աղոթատուն

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Façade Saint-Mary de ch-miravail.jpg|Սուրբ Մարիամ եկեղեցի
Պատկեր:Orat st seb ch.miravail 0.jpg|Սեն Սեբաստիեն աղոթատուն
Պատկեր:Ch des graves chmiravail.jpg|Գրավ ամրոցի ավերակներ
Պատկեր:Chapelle de Lange.jpg|Ժամատուն


## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Բարբուր շրջան (այլ կիրառումներ)

**Բարբուր շրջան**, կարող է վերաբերել՝
* Բարբուր շրջան - ԱՄՆ Ալաբամա նահանգի շրջաններից մեկը
* Բարբուր շրջան - ԱՄՆ Արևմտյան Վիրջինիա նահանգի 55 վարչական միավորներից մեկը
Բարդի (այլ կիրառումներ)

**Բարդի**, կարող է վերաբերել՝
* Բարդի - ուռազգիների ընտանիքի տերևաթափ ծառ
* Բարդի - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Օվաջիկի գավառակում
* Բարդի - գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Կորոստենի շրջանում
* Բարդի - քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Էմիլիա Ռոմանիա մարզում՝ Պարմա գավառում
Մշակութային հեղափոխություն Խորհրդային Միությունում

**Մշակութային հեղափոխություն,** ԽՍՀՄ կենտրոնական կոմիտեի գլխավոր քարտուղար Վլադիմիր Լենինի կողմից ներմուծված հասկացութուն, որը օգտագործվում է Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո մշակույթի զարգացման նոր փուլը նշելու համար։ Այն մտնում էր սոցիալիստական վերափոխումների լենինյան ծրագրի մեջ։ Դրա նպատակն էր՝ ժողովրդական լուսավորության նոր համակարգի ստեղծումը, սոցիալիստական մտավորականության ձևավորումը, մարքսիստական իդեոլոգիական գաղափարների հաստատումը և տարածումը, ինչպես նաև կենցաղի վերափոխումը։ Նպատակն էր մտավորականությունը ծառայեցնել բոլշևիկյան կուսակցության ծրագրերին և քաղաքականացնել մշակույթը։

## Մշակութային հեղափոխության սկզբնական շրջափուլ

### ԽՍՀՄ-ի ձևավորման առաջին տարիներին

Մշակութային հեղափոխությունն անմիջապես իրականացվեց Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո։ 1918 թվականի հունվարի 23-ին ընդունվեց դեկրետ՝ եկեղեցին պետությունից, իսկ դպրոցը՝ եկեղեցուց տարանջատելու վերաբերյալ։ Դպրոցական ծրագրից հեռացրեցին եկեղեցու հետ անմիջական կապված առարկաներին՝ ինչպիսիք են աստվածաբանություն, հին հունարեն և այլն։ Փոխարինելով որոշ առարկաներով, որոնք դեպի լավը կփոփոխեին Խորհրդային Միության ապագա քաղաքացիների համոզմունքները, կծանոթացնեին Մարքս-Լենինյան իդեոլոգիային։

Իրենց ազդեցության տակ վերցրեցին ազգային մշակութային հաստատությունների վերահսկումը՝ տպարանների, թանգարանների, կինոստուդիաների։ Արգելվեց ազատ մամուլը։ Հաստատվեց կոշտ գրաքնություն։ Ընդգծվում էր աթեիստական պրոպագանդան, սկսվեցին կրոնավորների հալածանքները, դասավանդվեց աթեիզմ առարկան, եկեղեցիները գործածեցին որպես ակումբներ, մրգի պահեստներ և այլն։

Բնակչության մեծ մասն էին կազմում անգրագետները, հզոր պայքար մղվեց մասսայական անգրագիտության դեմ, որն անհրաժեշտ էր հետագա գիտատեխնոլոգիական զարգացման համար։ Բացի այդ, անգրագիտությունը խանգարում էր հետագա ծրագրերի իրականացմանը։ Անգրագիտությունը վերջնականապես լիկվիդացվեց միայն Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմից հետո։

Ստեղծվեցին որոշ ազգությունների ազգային այբուբեններ։ Երիտասարդներին ապահովեցին բարձրակարգ ուսումով և աշխատանքով, ստեղծեցին Կոմունիստական ակադեմիաներ և համալսարաններ, որի նպատակն էր ստեղծել նոր ինտելեկտուալ էլիտա երիտասարդների շրջանակներում։ Ստեղծվեցին հանձնաժողովներ, որոնք պետք է վերահսկեին հին աշխատանքային կադրերի աշխատանքը։

Մշակութային հեղափոխության իրականացման համար կարևոր դեր ստանձնեցին ԽՍՀՄ Կենտկոմները։

## Աղբյուրներ
* Մշակութային հեղափոխություն Խորհրդային Միությունում, Փիլիսոփայական բառարան

## Արտաքին հղումներ
* Մշակութային հեղափոխություն  հոդվածը Սովետական մեծ հանրագիտարանում, 2-րդ հատոր, էջ 24, Մոսկվա, 1953
* Գիտական կոմունիզմ. բառարան (1983) / Մշակութային հեղափոխություն 
* Մշակութային հեղափոխություն հոդվածը dic.academic.ru կայքում

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ մշակույթ
Կատեգորիա:Կրոնը Ռուսաստանում
Բարդիկ (այլ կիրառումներ)

**Բարդիկ**, կարող է վերաբերել՝
* Բարդիկ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում
* Բարդիկ - ձմեռանոց Երևանի նահանգի Երևանի գավառում, Կըրխբուլաղի ոստիկանական շրջանում
Բարժա (այլ կիրառումներ)

**Բարժա**, կարող է վերաբերել՝
* Բարժա - բեռնանավ, քարշիչ կամ հրիչ նավի օգնությամբ տեղաշարժվող բեռնատար նավ
* Բարժա - գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կալինինգրադի մարզում
Շտեֆան Մեծի հուշարձան

**Շտեֆան Մեծի հուշարձան** (), հուշարձան Մոլդովայի մայրաքաղաք Քիշնևում՝ նվիրված Մոլդովայի հոսպոդար Շտեֆան III Մեծին։ Քիշնևի գլխավոր հուշարձանն է համարվում և Մոլդովայի կարևորագույն սիմվոլը։

## Պատմություն
Հուշարձանը նվիրված է Մոլդովայի հոսպոդար Շտեֆան Մեծին, ով երկիրը կառավարել է 1457 թվականի ապրիլի 12-ից մինչև 1505 թվականի հուլիսի 2-ը։

1923 թվականին քանդակագործ Ալեքսանդու Պլամադյալային առաջարկվեց մշակել Շտեֆան Մեծի հուշարձան ստեղծելու նախագիծ։ Քանդակի անդրիի ստեղծման համար օգտագործվեց մի մանրանկար, որտեղ պատկերված է հոսպոդարը։ Այդ մանրանկարը թվագրվում է 1475 թվականին և գտնվել է Խումորսի վանքում (ժամանակակից Ռումինիայի տարածք)։ Այսպիսով այն հանդիսացավ Շտեֆան Մեծի դեմքի քանդակման համար գլխավոր աղբյուրը։

## Կառուցվածք
Շտեֆան Մեծը քանդակված է թագով և զգեստավորված է մոլդովական շքեղ հանդերձանքով։ Պատվանդանը կառուցված է Սորոկյան շրջանի Կոսոուցի գյուղի ճերմակ քարով։ Արքայի վեր պարզած ձախ ձեռքին խաչ է քանդակված։ Աջ ձեռքով առջևում պահում է արքայական սուրը։
մինի|ձախից|Շտեֆան Մեծի հուշարձանը մոլդովական ազգային նամականիշի վրա
1927 թվականին հուշարձանը ձուլվել է բրոնզից և տեղադրվել է Քիշնևի ամենահին այգիներից մեկում (ներկայումս «Շտեֆան Մեծի» անվան այգի)։ Ճարտարապետական ձևավորման հեղինակն է համարվում Եվգենի Բերնարդացցին։

## Տեղադիրք
Արձանը տեղադրված է «Շտեֆան Մեծի» անվան այգու գլխավոր մուտքի առջև։ Հարակից գտնվում են «Ազգային մեծ հավաքի հրապարակը» և «Շտեֆան չել Մարեի անվան պողոտան», որոնք կազմում են Քիշնևի սիրտն ու զարկերակը։

## Հետաքրքիր փաստեր
1940 թվականին Շտեֆան Մեծի մոլի երկրպագուներից մեկը, ով ռումինացի գեներալ էր, պնդեց, որ արձանը հանեն և տեղափոխեն Ռումինիա։ Այսպիսով հուշարձանը ապամոնտաժվեց և տեղափոխվեց ռումինական Վասլույ քաղաք։ Տեղադրվեց Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցու մոտ, որը ժամանակին հենց Շտեֆան Մեծն էր կառուցել։ Քիշնևում մնացած պատվանդանը այդ ժամանակ պայթեցվել է։

1942 թվականին հուշարձանը վերադարձրել են Քիշնևին, իսկ 1944 թվականին կրկին ուղարկվել է Ռումինիա։

1945 թվականին զուտ պատահականության բերումով արձանը նկատել է Ալեքսանդու Պլամադյալայի աշակերտուհի քանդակագործ Կ.Ս. Կոբիզևան։ Նա արձանը նկատել էր անտառապուրակում՝ ձյունով ծածկված։ Վերջինս անմիջապես դիմում է գնդապետ Վորոշիլովին։ Շուտով արձանը ուղարկեցին Քիշնև։ 1945 թվականի հունիսի 23-ին քննարկվեց հուշարձանի վերականգնման հարցը։

1989 թվականին Շտեֆան Մեծի քանդակը դարձավ «նորապսակ»։ Բանաստեղծուհի Լեոնիդա Լարին ամուսնացավ արձանի հետ։ Նա հայտնեց, որ ազգի վերածնունդը նա առավել վեր է դասում, քան իր ընտանիքը։ Լեոնիդան ազգությամբ ռուս ամուսնուց ապահարզան պահանջեց։ Ուղղափառ քահանա Պյոտոր Բուբուրուզը (ով Լեոնիդա Լարիի հետ միասին նախկին ԽՍՀՄ գերագույն խորհրդի ժողովրդական դեպուտատ էր) անցկացրեց ամուսնական արարողակարգը բանաստեղծուհու և Շտեֆան Մեծի արձանի միջև։

## Տես նաև
* Շտեֆան Մեծ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Памятник Штефану Великому в Кишинёве.
* 
* 

Կատեգորիա:1927 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Բրոնզե արձաններ
Կատեգորիա:Մոլդովայի մշակույթ
Կատեգորիա:Քիշնևի հուշարձաններ
Կրետեի ռազմագործողություն

**Կրետեի ռազմագործողություն** (, , ), հայտնի է նաև որպես **«Մերկուրի» ռազմական օպերացիա**, Հունաստանի Կրետե կղզում տեղի ունեցող ռազմական գործողությունների շղթա Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում։

Այն սկսվել է 1941 թվականի մայիսի 20-ին առավոտյան, այն բանից հետո, երբ Նացիստական Գերմանիայի Լյուֆտվաֆեն օդից ռազմախուժեց Կրետե կղզի։

Հունական զորքերի հետ մեկտեղ կղզում կռվում էին նաև դաշնակիցների (Բրիտանական կայսրություն, Ավստրալիա, Նոր Զելանդիա) ուժերը, ինչպես նաև Կրետեի խաղաղ բնակչությունը։ Մարտերի առաջին օրը գերմանական զորքերը ունեցան խոշոր կորուստներ, որը դաշնակիցներին բերեց այն կարծիքի, որ նրանք կարող են հեշտությամբ հաղթել ռազմախուժմանը։ Հաջորդ օրը դաշնակիցները թույլ տվեցին ռազմավարական տատանումներ, որը ստիպեց Գերմանիային սկսել հարձակողական գործողություններ։

արդյունքում՝ Կրետեի արևմտյան հատվածը ընկավ, իսկ Մալեմե փոքրիկ գյուղը գերմանացիների համար վերածվեց ռազմաօդային հենակետի։ Ամրապնդվելով Կրետեի արևմուտքում` գերմանացիներին հաջողվեց հարձակվել տարբեր ուղղություններով։ Այս ընթացքում Կրետեի հույն բնակչության մի մասը տարհանվեցին բրիտանական թագավորական նավատորմի միջոցով, իսկ մյուս մասը հանձնվեցին Աքսիսի զինվորներին կամ միացան Կրետեի դիմադրությանը։

Կրետեի համար մղվող պայքարը գերմանական Ֆալշիրմյեգերի՝ ռազմաօդային դեսանտային ուժերին հանդիպած առաջին դեպքն էր, երբ դաշնակից ուժերը իրականացրեցին հատուկ հետախուզական գործողություններ, ինչպես նաև, երբ գերմանական ներխուժմանը հզոր դիմադրություն ցույց տվեցին տեղի խաղաղ բնակիչները։ Նացիստական Գերմանիայի ֆյուրեր Ադոլֆ Հիտլերը ռազմագործողության արդյունքում հասկացավ, որ դաշնակիցների դեմ ռազմական գործողություններում նպատակահարմար չէ օգտագործել հատուկ դեսանտայիններին՝ որպես ռազմաօդային գրոհյիններ։ արդյունքում՝ հետագա մարտերի ժամանակ գերմանա-իտալական բանակի դեսանտայինները սկսեցին կռվել որպես ցամաքային զորատեսակ։ Ի հակառակ սրա, դաշնակիցները սկսեցին վերազինել օդա-գրոհային և հրթիռա-հրետանային գնդերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1941 Հունաստանում
Կատեգորիա:Ավստրալիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ռազմագործողություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Հունաստանի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր Հունաստանում
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Նոր Զելանդիայի ճակատամարտեր
Լուիջի Վանվիտելլի

**Լուիջի Վանվիտելլի** (, , ծննդյան անուն՝ **Lodewijk van Wittel** ;, ), իտալացի ճարտարապետ, ինժեներ, նեապոլյան Բուրբոնների պալատական ճարտարապետ, ուշ բարոկկո շրջանի իտալացի ներկայացուցիչ։ Կառուցել է 18-րդ դարի ամենամեծ կառույցը՝ Կազերտայի պալատը։

## Կենսագրություն
Լուիջի Վանվիտելլին ծնվել է Նեապոլում, հոլանդական ծագումով նկարիչ (վեդուտա) Գասպար վան Վիտելի ընտանիքում։

Հռոմում սովորել է ճարտարապետ Նիկոլա Սալվիի մոտ, ում հետ համատեղ աշխատել է Տրևի շատրվանի վրա։   Հաջողությամբ ավարտին հասցնելով Լատերանյան բազիլիկի (1732) և Տրևի շատրվանի հետևում գտնվող Պոլի պալատի ճակատային հատվածները՝ Հռոմի Կլիմենտ XII պապը նրան ուղարկել է Մարկե՝ կառուցելու մի քանի պապական նախագծեր։ 1732 թվականին Անկոնայում նախագծել է ընդարձակ լազարեթ (Lazaretto)՝ հնգանկյուն շինություն, որը զբաղեցնում է ավելի քան 20,000 քառակուսի մետր տարածք, կառուցվել է պաշտպանելու ռազմական իշխանություններին նավերով քաղաք հասնող վարակիչ հիվանդությունների ռիսկից։ Հետագայում այն օգտագործվել է նաև որպես զինվորական հիվանդանոց կամ զորանոց։
մինի|Վանվիտելլի հուշարձանը Կազերտայի նրա անունը կրող հրապարակում

Հռոմում կառուցել է Սուրբ Պետրոսի տաճարի գմբեթը, ստեղծել է Սանտա Չեչիլիա ին Տրաստևերե մատուռի որմնանկարները, Բենևենտոյում Կալորե Իրպինոյի վրա կամուրջ է կառուցել։

1742 թվականից Վանվիտելլին նախագծել է (Նիկոլա Սալվիի հետ համատեղ) Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ մատուռը Պորտուգալիայի թագավորի Ջուան V-ի համար։ Այն կառուցվել է Հռոմում, մոնտաժվել և նավով Լիսաբոն է տեղափոխվել 1747 թվականին և վերատեղադրվել է Սուրբ Ռոխայի եկեղեցում (Igreja de São Roque): Կառուցումն ավարտվել է 1750 թվականին,  խճանկարներն ավարտին են հասցվել 1752 թվականին։ Կառուցվել է թանկարժեք մարմարով և այլ թանկարժեք քարերով, ինչպես նաև կիրառվել է ոսկեզօծ բրոնզ և համարվել է տվյալ ժամանակահատվածում Եվրոպայի ամենաթանկ կառույցը։

## Տես նաև
* Կազերտայի պալատ

## Պատկերասրահ

Reggia di Caserta.png|Կազերտայի պալատ
CarolingianAcqueduct.jpg|Վանվիտելլի ջրանցույց
Basilica della Santissima Annunziata Maggiore Naples.jpg|Սանտիսիմա Անունցիատա (Նեապոլ)
Chiesa Gesù-Ancona.jpg|Հիսուսի եկեղեցի (Անկոնա)
Mole Vanvitelliana (5).JPG|Անկոնայի լազարեթ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ռիկարդո Չիգոլա, Վանվիտելլի համառոտ կենսագրական  
*Architectural and ornament drawings : Juvarra, Vanvitelli, the Bibiena family, & other Italian draughtsmen

Կատեգորիա:Իտալացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Իտալացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ
Խասե (Խնուսի գավառ)

**Խասե**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Խնուսի գավառում։

Ըստ ենթադրությունների, հնարավոր է, որ գյուղը հանդիսանում է թոնդրակյան շարժման կենտրոններից մեկը հանդիսացող Կաշե գյուղը։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Լաթիֆե Ուշաքլըգիլ

**Լաթիֆե Ուշաքլըգիլ** (, կամ Լաթիֆե Ուշաքիզադե ), Թուրքիայի առաջին նախագահ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի կինը։ Աթաթուրքը Լաթիֆեի հետ ամուսնացած է եղել 1923- 1925 թվականներին։

## Կենսագրություն
thumb|left|300px|Թուրքիայի առաջին տիկինը՝ Լաթիֆե Ուշաքլըգիլը (1923)
[thumb|left|[Մուստաֆա Քեմալը և Լաթիֆեն այցելության ժամանակ (1923)]]
Լաթիֆեն ծնվել է 1896 թվականին Իզմիրում՝ առևտրականի ընտանիքում։ Նրա հայրը ծնունդով Ուշաքից է եղել։ Այստեղից էլ եկել է նրանց տոհմի ոչ պաշտոնական Ուշաքիզադե անվանումը։ Հոր կողմից բարեկամական կապ է ունեցել թուրք գրող Հալիտ Զիե Ուշաքլըգիլի հետ։ Ավարտել է Իզմիրի միջնակարգ դպրոցը, իսկ 1919 թվականից սկսել է սովորել իրավագիտություն Լոնդոնում և Փարիզում։ Երբ նա վերադարձավ Թուրքիա, Թուրքիայի անկախության պատերազմը մոտենում էր իր ավարտին։ 1922 թվականի սեպտեմբերի 11-ին, իմանալով, որ Մուստաֆա Քեմալ փաշան գտնվում է Իզմիրում, Լաթիֆեն  գնում է Մուստաֆայի մոտ շտաբ և առաջարկում մնալ իրենց ընտանեկան առանձնատանը՝ անվտանգությունից ելնելով։ Մուստաֆա Քեմալը սիրով ընդունում է հրավերը, որից հետո էլ սկսվում են նրանց հարաբերությունները։ Լաթիֆեն և Մուստաֆա Քեմալը ամուսնացել են 1923 թվականի հունվարի 29-ին, երբ Մուստաֆա Քեմալը վերադարձել էր Իզմիր՝ մոր Զյուբեյդե հանըմի մահվան կապակցությամբ։

Երկու տարի տևած ամուսնության, Լաթիֆեն, որպես Թուրքիայի առաջին տիկին ընթացքում, եղել է կանանց իրավունքների պաշտպանության խորհրդանիշ, երբ ընթանում էին Աթաթուրքի բարեփոխումները։

Մուստաֆա Քեմալը և Լաթիֆեն բաժանվել են 1925 թվականի օգոստոսի 5-ին։ Դրանից հետո Լաթիֆեն ապրել է մինչ 1975 թվականը Իզմիրում և Ստամբուլում՝ խուսափելով ինչ- որ մեկի հետ կապ պահպանել։ Մուստաֆա Քեմալից բաժանվելուց հետո նա այլև չամուսնացավ և թաքցրեց գաղտնի իրենց ամուսնական հարաբերությունների մանրամասնությունները։ 2005 թվականին Լաթիֆեի ընտանիքը հրաժարվեց հրապարակել նրա օրագիրը և Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի հետ նամակագրությունը։

Լաթիֆեի նմանատիպ կենսագրությունը, գրված Ջումհուրիյեթ թերթի լրագրող Իփեք Չալըշարի կողմից, հրատարակվել է 2006 թվականին։ Վերջինս Թուրքիայում մեծ իրարանցում առաջացրեց։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Մուսթաֆա Քեմալ Աթաթուրք
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության թուրքեր
Կատեգորիա:Իզմիր քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք
Աբու Մուհամմադ ալ-Ադնանի

**Թահա Սուբհի Ֆալահա**, առավել հայտնի որպես **Աբու Մուհամմադ ալ Ադնանի** () (), Իրաքի և Լևանտի իսլամական պետություն (ԻԼԻՊ) ահաբեկչական խմբավորման «պաշտոնական ներկայացուցիչն» ու մամլո խոսնակը։ 2016 թվականի օգոստոսի 30-ին միջազգային մամուլը հաղորդագրություն տարածեց այն մասին, որ Աբու Մուհամմադ ալ Ադնանին զոհվել է Հալեպում` կոալիցիոն ուժերի ավիահարվածների արդյունքում։ Ծագմամբ Սիրիայի արաբ է։ Ծնվել է Իդլիբի մարզի Բինիշ բնակավայրում։ 2005 թվականից կռվում է Իրաքում, այնուհետև միացել է Իրաքի և Լևանտի իսլամական պետություն ահաբեկչական խմբավորմանը։ Իրաքում նա կռվել է նաև Իրաքի իսլամական պետություն խմբավորման կազմում։ Ժամանակին ձերբակալվել է ամերիկացիների կողմից` ահաբեկչական գործողություն կատարելու փորձի համար։ 2012 թվականից հանդիսանում է Իրաքի և Լևանտի իսլամական պետություն ահաբեկչական խմբավորման «շարիաթի պաշտոնական ներկայացուցիչը»։ Հիմնականում թողարկում էր աուդիոձայնագրություններ, որտեղ հայտնում էր ահաբեկիչների կյանքում տեղի ունեցող փոփոխությունների վերաբերյալ։ 2014 թվականի օգոստոսի 18-ին Ադնանին ներառվել է ահաբեկչության իրականացման մեջ կասկածվողների ցուցակը։ Նա համարվում է ԻԼԻՊ-ի երկրորդ դեմքը։ Շատ հաճախ նա փոխարինել է ԻԼԻՊ-ի առաջնորդ Աբու Բաքր ալ-Բաղդադիին։ Նախկինում նույնպես հայտարարվել էր, որ ալ Ադնանին սպանվել էր, սակայն այս լուրը չէր հաստատվում ոչ կոալիցիոն ուժերի, և ոչ էլ ԻԼԻՊ-ի գրոհայինների կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրություն

Կատեգորիա:ԻԼԻՊ-ի անդամներ
Շերի լե Պույի

**Շերի լե Պույի** (), համայնք Ֆրանսիայում, գտնվում է Պիկարդիայի մարզում՝ Էնա գավառում։ Մտնում է Մարլ կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանը՝ Լան։

Համայնքի INSEE կոդը՝ 02180:

## Բնակչություն
2010 թվականի տվյալներով՝ համայնքի բնակչությունը կազմում է 673 մարդ։

## Տնտեսություն
2010 թվականին համայնքի 334 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչներից 313-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 117-ը՝ ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 72.8%, 1999 թվականին եղել է 72.8%)։ 313 տնտեսապես ակտիվ բնակիչներից աշխատում էին 282-ը (155 տղամարդ և 127 կին), գործազուրկ էին 31 մարդ (13 տղամարդ և 18 կին)։ 117 տնտեսապես ոչ ակտիվ բնակիչներից 27-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 54-ը՝ թոշակառուներ, 36-ը տնտեսապես ոչ ակտիվ էին այլ պատճառներով։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ, Շերի լե Պույի 

Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Անվիճարկելի (ֆիլմ)

**«Անվիճարկելի»** (), 2002 թվականին արտադրված սպորտային ֆիլմ, որի գլխավոր դերերում են Ուեսլի Սնայփսը և Վինգ Ռեյմսը, ֆիլմի ռեժիսորը Հիլ Ուոլտերն է։

## Սյուժե
Բռնցքամարտի ծանրքաշային կարգի չեմպիոն Ջորջ Չեմբերսին մեղադրում են բռնաբարության մեջ, ինչի արդյունքում նա հայտնվում է բանտում, որտեղ արդեն 10 տարի է անփոփոխ չեմպիոն էր Մոնրո Հաթչենը։ Հին գանգստեր Մենդի Ռիպշտայինը նրանց միջև մարտ է կազմակերպում և շուտով ռինգում կայանում է երկու ուժեղ չեմպիոնների մենամարտը, ովքեր չեն ցանկանում միմյանց զիջել։

## Դերակատարներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:2000-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2002 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Miramax ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Սպորտային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ուոլտեր Հիլի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նևադայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական դրամա ֆիլմեր
Ֆերնանդա Նիսեն

**Ֆերնանդա Նիսեն** (, ), նորվեգացի լրագրող, գրականագետ, թատերագետ, քաղաքական գործիչ, ֆեմինիստական ռահվիրա։

## Կենսագրություն
Ֆերնանդա Նիսենը ծնվել է Նորվեգիայի Տելեմարկ գավառի Սաննիդալ համայնքում նորվեգացի վաճառական և քաղաքական գործիչ Թոմս Թոմսենի և Բերտա Մարինե Օլեա Դեբսի ընտանիքում։ Նորվեգացի իրավաբան, Լիբերալ կուսակցության քաղաքագետ Օլե Թոմսենի զարմուհին է, նորվեգացի նկարիչ-գրաֆիկ Քրիկ Թեոդոր Վերեշոլի ազգականը, նորվեգացի երկրաբան, աշխարհագրագետ Վերներ և քանդակագործ, նկարիչ Դագֆին Վերեշոլների մորաքույրը։

1882-1895 թվականներին ամուսնացած է եղել թերթի խմբագիր, քաղաքագետ Լարս Հոլստի հետ, 1895-1911 թվականներին՝ նորվեգացի ֆիզիկոս, թերթի խմբագիր Օսկար Նիսենի հետ։

## Գործունեություն
Մի քանի տարի Ֆերնանդա Նիսենը դպրոցում աշխատել է որպես ուսուցիչ, այնուհետև՝ լրագրող։ 1880-ական թվականներին եղել է 
նորվեգական երկրորդ ամենամեծ «Dagbladet» թերթի լրագրող, 1892-1918 թվականներին «Սոցիալ-դոմոկրատական» թերթում եղել է գրականագետ, թատերագետ։ 1889 թվականին «Fyrstikkarbeidernes fagforening» հիմանդրումից ի վեր ղեկավարել է այն։ 1909 թվականին եղել է «Kvinden» ամսագրի խմբագիրը։ 1913 թվականին եղել է հասարակական ֆիլմերի գրաքննիչ, Նորվեգիայում ֆիլմերի առաջին երկու գրաքննիչներից մեկը։ Եղել է կին գրողների և քննադատների շրջանակի անդամ Նինի Ռոլ Անկերի, Հուլդա Գարբորգի, Սիգրիտ Ունդսեթի հետ միասին։ 1880-ական թվականներին ակտիվ գործունեություն է ծավալել Նորվեգիայի Լիբերալ կուսակցությունում։ 1910 թվականին Օսլոյի քաղաքային խորհրդում հանդես է եկել որպես Նորվեգական բանվորական կուսակցության ներկայացուցիչ։ Որպես Օսլոյում ծառայող քաղաքական գործիչ՝ ղեկավարել է Park հանձնաժողովը,  զբաղվել է աղքատ մարդկանց պայմանների բարելավման հարցերով, մասնավորապես՝ կանանց և երեխաների։ Զբաղվել է նաև կրթական  հարցերով։ Օսլոյի ներքին դպրոցները () ստեղծվել են նրա նախաձեռնությամբ։

## Մահ
Մահացել է 1920 թվականին Գերմանիայի Բարմեն քաղաքում։

## Հիշատակ
1923 թվականին Օսլոյի Սագնե թաղամասի փողոցներից մեկը կոչվել է Ֆերնանդա Նիսենի անունով։ 1931 թվականին Օսլոյի Տորշով զբոսայգում տեղադրվել է նրա հուշարձանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորվեգացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի գրականագետներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի գրողներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի մանկավարժներ
Ուլգյուր

**Ուլգյուր** (Ժամիդուզ), միջնադարյան գյուղ Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Վայոց ձոր գավառում, հայտնի մանրանկարիչ Մոմիկի ծննդավայրը։

## Աշխարհագրական դիրք
### Վերին Ուլգյուր
Վերին Ուլգյուր բնակատեղին այժմ գտնվում Վայոց ձոր մարզի Ռինդ գյուղի հյուսիս-արևելքում։
### Ներքին Ուլգյուր
Ներքին Ուլգյուրը գտնվում է Վայոց ձոր մարզի Աղավնաձոր գյուղի տարածքում՝ գյուղից 5 կմ հյուսիս։

## Պահպանված հուշարձաններ
2004 թվականին կատարված պեղումների արդյունքում այստեղ հայտնաբերվել են Մոմիկի ծնողների՝ Գրիգորի և Ավթայի, եղբոր՝ Գոհարտուռի, հարսի` Խերիկի, նրանց զավակներ Խլաթի և Խազի ու այլ ազգականների տապանա­քարերը։ Ուլգյուրում մինչև այժմ կանգուն են Աստվածածին եկեղեցու պատերը, որի շուրջ կա գերեզմանոց, կանգուն խաչքարեր, որոնք մահարձաններ են։ Նրանցից մեկը պատկանում է Սարգիս Երեցին։ Մոմիկի մոր և քրոջ գերեզմանները գտնվում են եկեղեցու բակում։ Գյուղատեղում կա երկու գերեզմանոց, որոնցից փոքրը պատկանում է 10-14-րդ, իսկ մեծը՝ 15-18-րդ դարերին։ Գյուղատեղի գերեզմանատանը պահպանվում է Մոմիկի որդու՝ Ասկանդրի խաչքարը։ Վերին Ուլգյուր գյուղատեղիի մյուս` Սբ Ստեփանոս եկեղեցուց, որը թվագրվում է 10-րդ դարին, պահպանվել են միայն հիմնապատերը։

## Պատկերասրահ

Khachqar-Ulgyur.jpg|12-14-րդ դարերի խաչքար Վերին Ուլգյուրում
Khachkar Ulgyur.jpg|12-14-րդ դարերի խաչքար Վերին Ուլգյուրում
Սուրբ Աստվածածին-Աղավնաձոր.jpg|Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին Ներքին Ուլգյուրում
Khachkars Ulgyur.jpg|12-14-րդ դարերի խաչքարեր Վերին Ուլգյուրում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ուլգյուր 

Կատեգորիա:Ռինդի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Վայոց ձոր գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լքված բնակավայրեր
Ավետ Նազինյան

**Ավետ Հենզելի Նազինյան** (), հայ նյարդախտաբան, նյարդաֆիզիոլոգ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (2003),
պրոֆեսոր (2005):

## Կենսագրություն
Ավետ Նազինյանը ծնվել է Երևանում։ 1992 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։
1997-1999 թվականներին աշխատել է «Նաիրի» բժշկաառողջարարական միավորման «Անոթանյարդաբանություն» ԳՀ կենտրոնի ֆունկցիոնալ ախտորոշման բաժանմունքում, 1999 թվականից՝ Մոսկվայի Ի. Սեչենովի անվան բժշկական ակադեմիայի նյարդային հիվանդությունների կլինիկայի և էլեկտրանյարդաֆիզիոլոգիայի միջկլինիկական լաբորատորիայում, 2005 թվականից՝ նյարդաանոթաբանության և գերձայնային դոպլերագրության ամբիոնի պրոֆեսոր և դասընթացների ղեկավար։

Մոսկվայի կենտրոնական վարչական շրջանի ընդհանուր նյարդաբանության և դոպլերագրության գծով խորհրդական, ՀՀ-ում «Ռուսաստանյան դոպլերագրական ակումբ» ընկերակցության ներկայացուցչության ղեկավար։ ՌԴ բնական ԳԱ անդամ է, Կենսագործունեության անվտանգության և էկոլոգիայի միջազգային ակադեմիայի անդամ։

Աշխատանքները վերաբերում են գլխուղեղի և ողնուղեղի անոթային հիվանդությունների տարբերակիչ ախտորոշման, գլխուղեղի իշեմիկ հիվանդության ժամանակակից հարկլինիկական հետազոտման համալիր եղանակներին (ներառյալ նյարդերի տեսանելիացումն ու գերձայնային դոպլերագրությունը)՝ համատեղ գլխուղեղի արտա- և ներգանգային անոթների հետազոտմամբ և գլխուղեղային անոթների խցանման դետեկտավորման մոնիտորինգով։ Ուսումնական ձեռնարկների համահեղինակ է։

## Երկեր
* Աորտայի աղեղի ճյուղերի, գլխի խոշոր զարկերակների և ծայրամասային անոթների գերձայնային դոպլերագրություն, դասագիրք, 2002 (ռուսերեն)։
* Ишемические нарушения мозгового кровообращения. Доплерография и транскраниальный эмболодетектирующий мониторинг, М., 2001.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նյարդախտաբաններ
Կատեգորիա:Հայ նյարդաֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կալաջուխ (Մշո գավառ)

**Կալաջուխ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում։ Գտնվում էր Արածանիի աջ կողմի վտակ Չարբուհարի հովտում։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 13 տուն բնակիչ։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Մուշի շրջանի համայնքներ
Սալավատ Յուլաևի հուշարձան (Ուֆա)

**Սալավատ Յուլաևի հուշարձան** (, ), խորհրդային քանդակագործ Սոսլանբեկ Տավասիևի քանդակագործական ստեղծագործությունը, գտնվում է Ուֆա քաղաքում։ Նվիրված է Բաշկորտոստանի ազգային հերոս Սալավատ Յուլաևին։

## Պատմություն
150px|մինի|ձախից|Բաշկորտոստանի զինանշանի վրա պատկերված է Սալավատ Յուլաևի հուշարձանը։
Հյուսիսային Օսիայի և Բաշկորտոստանի Ժողովրդական քանդակագործ, մոնումենտալիստ և նկարիչ Սոսլանբեկ Տավասիևի ստեղծած քանդակը բացվել է 1967 թվականի նոյեմբերի 17-ին Ուֆայում, Բելայա գետի վերին ափին։

Սալավատի հուշարձանը դարձել է Ուֆայի այցեքարտը։ Հուշարձանի պատկերված է նաև Բաշկորտոստանի զինանշանին։

Հուշարձանը եզակի է նրանով, որ ունենալով 40 տոննա քաշ, ընդամենը 3 հենակետ ունի։ Բարձրությունը 9.8 մ է։

Հուշարձանի գիպսե մոդելի կառուցումն ավարտվել է 1963 թվականին։ Այն քննարկվել է Մոսկվայի մասնագետներից կողմից և պաշտոնապես ընդունվել է ԽՍՀՄ մշակույթի նախարարության կողմից։ Դրանից հետո Տավիսևը այն բերել է Ուֆա, որտեղ էլ այն տեղադրվել է Բաշկորտոստանի օպերայի և բալետի պետական թատրոնի զբոսասրահում։

Ուֆացիների դիտողությունների հիման վրա քանդակը փոփոխվել է։

Քանդակը մեկուկես ամիս ձուլվել է Լենինգրադի (այժմ Սանկտ Պետերբուրգ) «Մոնումենտսկուլպտուրա» գործարանում։

1970 թվականին հուշարձանի համար Սոսլանբեկ Տավասիևին շնորհվել է ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ։

## Կոմպոզիցիա
Հուշարձանն իրենից ներկայացնում է Սալավատ Յուլաևի քանդակը ձիու վրա։ Աջ ձեռքին պահում է մտրակ, ձախ ձեռքին՝ սուսեր։ Պատվաքանդակը երկաթբետոնից է՝ պատված գրանիտե սալիկներով։

Հուշարձանի շրջակա տարածքը պատված է գունավոր սալիկներով և բարեկարգ է։ Շրջապատված է ցանցկեն մետաղյա ճաղերով։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Գիշերները հուշարձանը լուսավորվում է ներքևից։
* Ուֆայում նորապսակների մոտ հուշարձանին ծաղիկներ դնելու ավանդույթ է տարածված,
* Հուշարձանը ուխտագնացության վայր է զբոսաշրջիկների համար,
* Հուշարձանն ընդգրկված է Բաշկորտոստանի յոթ հրաշալիքների ցանկում։

## Պատկերասրահ


Memoboardufa.JPG|Հուշատախտակ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  1080p HD
* Памятник Салавату Юлаеву

Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ուֆայի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգություն
Կատեգորիա:1967 քանդակներ
3D-մարդ

**3D-մարդ** (), հորինված կերպար Marvel կոմիքսների սերիայից, որը ստեղծել է Ռոյ Թոմասը և Ջիմ Քրեյգը։ Առաջին անգամ հայտնվեց Marvel Premiere #35 կոմիքսում 1977 թվականի ապրիլին։

## Կերպարի հորինված կենսագրություն
Չակ և Հել Չենդլեր եղբայրները () ծնվել են Լոս-Անջելեսում, Կալիֆոռնիա նահանգում։ 1958 թվականին Չակը, որպես ՆԱՍԱյի փորձարկու-օդաչու ղեկավարել էր փորձնական XF-13 ինքնաթիռը և հափշտակվել է Սքրուլների կողմից հերթական ներխուժման ժամանակ։ Սքրուլները փորձում էին Չակին հարցաքննել, բայց նա փախչեց վնասելով օդանավի շարժիչը։ Նավը պայթել է, որի արդյունքում Չակը ենթարկվել է տարօրինակ ճառագայթման։ XF-13 կործանվեց Մոհավե անապատում։ Երբ հաշմանդամ Հելը եկավ, որպեսզի փրկի եղբորը, Չակը կորավ, բոլորը կարծում են, որ մահացավ։ Բայց Հելը լինելով գիտնական-հետազոտող նկատեց, որ Չակի «պատկերը» մնաց նրա ակնոցների ոսպնյակների վրա՝ այսինքն նա կերպարանափոխվել է երկչափ էակի։ Այնուամենայնիվ երբ Հելը հագնում էր ակնոցները նա կարողանում էր կենտրոնանալով առաջացնել հարթություների տեղաշարժում, որի արդյունքում Չակը հայտնվեց եռաչափ տարածությունում։ Նրա նոր զգեստը կանաչ կարմիր է, իսկ նրա կարողությունները կրկնապատվել են երեք անգամ։ Այսպիսով 3D-մարդը դարձավ սուպերհերոս, հիմնականում կռվելով սքրուլների հետ։ Ինչ-որ ժամանակ Հելը որոշեց դադարել գոյությունը, որպես 3D-մարդ և թողնել իր եղբորը երկչափ տարածությունում։ Սակայն Հելը հանդիպեց Բրյուս Բանների հետ և վախենալով, որ Բրյուս կկերպարանափոխվի հալքի, նա որոշել է օգտագործել ակնոցները և կանչել 3D-մարդին։ Դրանից հետո 3D-մարդը վերադարձավ ակնոցների ոսպնյակներին և այլևս չէր հայտվում եռաչափ տարածությունում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* [3D-մարդ](http://marvel.com/universe/3-D_Man_(Chandler)) Marvel.com

Կատեգորիա:Marvel Comics-ի կերպարներ
Միայնակ Ջորջը

մինի|справа|300пкс|Միայնակ Ջորջը, 2007 թվականի լուսանկար
**Միայնակ Ջորջ** (; , ),  գալապագոսյան կրիայի արու, համարվում է աբինգդոնյան կրիայի միակ և վերջին ներկայացուցիչը (*): Ջորջը [[Գալապագոսյան կղզիներ]]ի բնության պահպանության խորհրդանիշն է։

Ջորջը գտնվել է 1972 թվականին [[հունգար]] գիտնական Յ. Վագվյոլդիի կողմից [[Պինտա]] կղզում (փոքրիկ կղզի [[Կղզեխումբ|կղզեխմբի]] հյուսիսում, անվանում են նաև Աբինգդոն)։ Անվանվել է ի պատիվ ամերիկացի դերասան [[Ջորջ Գոբել]]ի (): Տեսականորեն այս տիպի կրիաները կարող են պահպանել իրենց բեղնունակությունը նաև 200 տարեկանում։ Ջորջի սատկելուց հետո Աբինգդոնյան կրիայի տեսակը համարվում է անհետացած։

Ջորջը պահվում էր [[Սանտա-Կրուս կղզի|Սանտա-Կրուս կղզում]] Դարվինյան հետազոտական կենտրոնի կողմից։

Մի ամբողջ տասնամյան կենդանաբանները փորձել են Ջորջից սերունդ ստանալ, բայց ապարդյուն։ Որոշ ժամանակ գիտնականները ենթադրում էին, որ Ջորջը ընդհանրապես ունակ չի բեղմնավորման, սակայն դա այդպես չէր։ 2007 թվականի մայիսին 2000 կրիաների գենետիկական ուսումնասիրություններից հետո ի հայտ է եկել  արու, որը գենետիկորեն նման է եղել Ջորջին, հիբրիդ  հանդիսանալավ և հայրական կողմից ազգակից լինենով Ջորջին, դրանից հետո սերնդի շարունակման հույս է հայտնվել։ Բեղմնավորումը տեղի ունեցավ, սակայն  պարզվեց ձվի սաղմը անկենսունակ էր։

Երբեմն Ջորջին անվանում են  *աշխարհի ամենահայտնի ամուրին''։

Միայնակ Ջորջին է նվիրված Հենրի Նիկոլսի «Միայնակ Ջորջը. աշխարհի ամենահայտնի կրիայի կյանքն ու սերը» գիտա-ճանաչողական գիրքը ():

2012 թվականի հունիսի 24-ին այդ յուրօրինակ սողունի մարմինն առանց կյանքի նշանների գտավ արգելավայրի վերակացու, 40 տարի կրիային խնամող Ֆաուստո Լյերենոն. Одинокий Джордж скончался в возрасте около 100 лет: Կրիան այդպես էլ սերունդ չտվեց։ Դա նշանակում է տվյալ տեսակի անհետացում։ Բացահայտումից հետո կրիային բալզամապատեցին և որպես ցուցանմուշ դրվեց տեղի թանգարանում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* http://lenta.ru/news/2007/05/03/tortoise/
* http://www.unian.net/news/511259-umerla-poslednyaya-gigantskaya-galapagosskaya-cherepaha.html 

Կատեգորիա:Թոքի քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Կրիաներ
Կատեգորիա:Հայտնի կենդանիներ
SPARQL

**SPARQL** (անգլերեն **SPARQL Protocol and RDF Query Language** ռեկուրսիվ հապավումից), RDF հարցումների լեզու, որը տվյալների բազաների իմաստային հարցումների լեզու է՝ Resource Description Framework (RDF) ֆորմատի տվյալները գտնելու և մշակելու հնարավորությամբ։ Այն խորհուրդ է տրվում W3C համընկերության կողմից և համարվում է սեմանտիկ համացանցի տեխնոլոգիաներից մեկը։

Այն թույլատրում է՝ եռյակ նմուշներից, կոնյունկցիաներից, դիզյունկցիաներից և ոչ պարտադիր նմուշներից կազմված հարցումներ։ Կարող է փոխարինել գործող մի քանի ծրագրավորման լեզվի։ Գոյություն ունեն SPARQL հարցումներ կառուցելու համար նախատեսված գործիքներ, օրինակ՝ ViziQuer-ը, որը SPARQL հարցումների գրաֆիկական կառուցման հնարավորություն է տալիս։ Բացի դա, գոյություն ունեն SPARQL հարցումները այլ հարցման լեզուների (օրինակ՝ SQL և XQuery) թարգմանող գործիքներ։

Հարցման տեսակներՏվյալների բազայից տվյալներ կարդացող հարցումների դեպքում SPARQL լեզվում գոյություն ունեն տարբեր նպատակների համար ձորս տարբերակներ՝
;`SELECT` հարցում
:Օգտագործվում է արժեքների դուրսբերման համար, արդյունքները ցուցադրվում են աղյուսակի տեսքով։
;`CONSTRUCT` հարցում
:Օգտագործվում է տվյալների դուրսբերման և վավեր RDF տեղափոխելու համար։
;ASK հարցում
:Ապահովում է True/False տիպի հարցում։
;`DESCRIBE` հարցումՍտանում է RDF-ռեսուրսի նկարագրությունը։

Այս բոլոր հարցումների ձևերը պարունակում են `WHERE` բլոկ՝ հարցումը սահմանափակելու համար, չնայած, `DESCRIBE` -ի դեպքում `WHERE` -ը ոչ պարտադիր է։

SPARQL 1.1-ը նախատեսում է տվյալների բազան թարմացնող մի քանի նոր հարցումների տեսակներով լեզու։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Bob DuCharme: *Learning SPARQL. Querying and Updating with SPARQL 1.1*. O’Reilly Media, 2. Auflage 2013, ISBN 978-1-4493-7143-2
* Sanja Jahnke: *SPARQLuS:DR- Konzeption und Implementierung eines DESCRIBE-Operators für RDF*. GRIN Verlag, 2008, ISBN 978-3-638-95239-2

## Արտաքին հղումներ
* W3C SPARQL Working Group , was RDF Data Access Working Group
* SPARQL 1.1 Recommendation
* SPARQL 1.0 Query language (legacy)
* SPARQL 1.0 Protocol (legacy)
* SPARQL 1.0 Query XML Results Format (legacy)
* SPARQL2XQuery  Mappings between OWL-RDF/S & XML Schemas, and XML Schema to OWL Transformation.
SPARQL Syntax Expressions (alternatively, *SPARQL S-Expressions*) is the RDF–centric syntax.
* SPARQL Syntax Expressions specification 
* SPARQL Syntax Expressions in the ARQ query engine 
* SPARQL Syntax Expressions translations of the DAWG test suite 
Open SPARQL web services
* Wikidata
* DBpedia
Ուրվականների գլուխներ

thumb|«Այն մարդու կերպարը ումից Բլեյքը ստացել է նկարչական խորհուրդներ» (Ուիլյամ Բլեյքի ենթադյալ «հոգևոր ինքնանկար»-ը)
**Ուրվականների գլուխներ** (), 1818 թվականից հետո Ջոնի Վարլիի խնդրանքով և ներկայությամբ գիշերային սեանսներին նկարված Ուիլյամ Բլեյքի գծանկարների շարք է։ Դիմանկարների համար բնորդ են ծառայել պատմական և դիցաբանական շատ կերպարներ, որոնք երևացել են Բլեյքի պատկերացումներում գիշերային սեանսների ժամանակ։ Նկարների մեծ մասը փոքր և միջին չափի երկու ալբոմների մեջ են, բայց կան տեղեկություններ երրորդ, մեծ չափի ալբոմի գոյության մասին, որի ապացույցն են մեծ քանակությամբ, հավանաբար ալբոմից պոկված մեծ չափի թղթերը։ Ինչպես Բլեյքի այլ գործեր, այս շարքի նկարներն էլ դարձել են մասնագետների լուրջ ուսումնասիրության առարկա։

Բլեյքի նկարած «Ուրվականների գլուխներ»-ը շարքում կան Դավիթի, Սողոմոն Իմաստունի, Վիրսավիայի (Բաթ Շեբա) և Ուրիայի, Նաբուգոդոնոսորի, Շաուլի, Հոբի, Սոկրատեսի,և նրա կնոջ Քսանտիպեսի, Մուհամմադի, Մեռլինի, Բոուդիկի, Կառլոս Մեծի Օսսիանի, Ռոբին Հուդի, Քարատակի, Էդուարդ I-ի, նրա կնոջ Էլեանորա Կաստիլիացու, Սև արքայազնի, Էդուարդ III-ի, Ուիլիամ Ուոլեսի, Ուոթ Թայլերի, Ռոջեր Բեկոնի, Ջոն Միլթոնի, Վոլտերի, նաև սատանայի, Խեցգետնի, «Մարդու ով կառուցել է բուրգեր», «Խեցգետնի» «Բլեյքին նկարչություն սովորեցրած մարդու» և այլ դիմանակրներ։ Ամենահայտնի նկարները այս շարքից «Ոջիլի ուրվականը» և «Ոջիլի դիմանկարը» գծանկարներն են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուիլյամ Բլեյք
Կատեգորիա:Ուրվականներն արվեստում