Սեղանի խաղ

**Սեղանի խաղ**, խաղի տեսակ, որը խաղում են հարթ մակերեսի վրա համեմատաբար քիչ քանակությամբ առարկաներով, որոնք կարող են ամբողջությամբ տեղավորվել սեղանի վրա կամ խաղացողների ձեռքերում: Կան տարբեր տեսակներ, ինչպես օրինակ՝ Խաղադաշտով սեղանի խաղեր, թղթախաղեր, զառախաղ, զինվորիկներ և այլն։ Այս կատեգորիայի խաղերը, ի տարբերություն սպորտային խաղերի և տեսախաղերի, չեն պահանջում խաղացողների ակտիվ տեղաշարժ, լրացուցիչ տեխնիկապես բարդ սարքավորումների կամ հատուկ կառույցների, խաղահրապարակների, դաշտերի առկայություն։

## Պատմություն
Սեղանի խաղերի պատմությունը առնվազն 5500 տարվա վաղեմություն ունի: Դեյվիդ Պարլետը, «Սեղանի խաղերի Օքսֆորդի պատմությունը» գրքի հեղինակը կարծում է, որ բոլոր, նույնիսկ ամենաժամանակակից սեղանի խաղերն ունեն հնագույն նախատիպեր և, հետևաբար, ընդհանուր արմատներ։ Այսօր հայտնի ամենահին սեղանի խաղերի ակունքները կարելի է գտնել Բարեբեր մահիկում, Չինաստանում և Հնդկաստանում:

### Հնագույն սեղանի խաղեր
[thumb|[Սենեթի հավաքածու Ամենհոտեպ III-ի դամբարանից]]

Ըստ երևույթին, ամենահին սեղանի խաղերից մեկը զառերի տարբերակներն էին։ Ամեն դեպքում, քարից կամ ոսկորից փորագրված զառեր, որոնք չեն տարբերվում այսօրվա զառերից, արդեն հայտնաբերվել են հինգ հազար տարի առաջ պեղումների ժամանակ։ Հնագիտական ​​գտածոների շարքում կային նաև զառերի վաղ, պարզունակ տարբերակներ՝ ոչ այնքան կանոնավոր ձևով, և երբեմն նույնիսկ պինդ մանր խճաքարեր, որոնց կողերը նշված էին փորագրություններ կամ ներկած կետիկներ: Մինչ օրս զառերը շարունակում են գոյություն ունենալ որպես առանձին ազարտային խաղ, սակայն դրանք հիմնականում օգտագործում են որպես օժանդակ տարր շատ սեղանի խաղերում։

[thumb|Ուրի թագավորական խաղ, [Բրիտանական թանգարան]]
Միևնույն ժամանակ ի հայտ եկած զառերի մեկ այլ, փոքր-ինչ պակաս հանրաճանաչ տարբերակ, հարթ փայտե ձողիկներն էին, որոնք ներկված էին մի կողմից և/կամ ապահովված էին փորագրված նախշով: Ինչպես զառերը, այնպես էլ խաղալիս փայտերը ձեռքի ափի մեջ էին պահում և գցում սեղանի վրա։ Գունավոր կողմով դեպի վերև ընկած ձողիկների թիվը հաշվում էին։ Այս կերպ հնարավոր էր ստանալ միավորների պատահական քանակ՝ զրոյից մինչև ցանկացած ցանկալի առավելագույնը (որոշվում էր ձողիկների քանակով):

Հայտնի սեղանի խաղերից, որոնք չեն պահպանվել մինչև մեր ժամանակները, ամենահինը, ըստ երևույթին, Սենեթն է, որը կիրառվել է Հին Եգիպտոսում մ.թ.ա. 4-րդ հազարամյակում։ Նրանք սենեթի մասին իմացել են 19-րդ դարում եգիպտական ​​փարավոնների դամբարանների գծագրերից։ Տեղեկատվության պակասի, ինչպես նաև Եգիպտոսին բնորոշ «հարթ» նկարչության պատճառով, որը սխալ պատկերացում է ստեղծել խաղի իրական տեսքի մասին, որոշ հետազոտողներ խաղը ներկայացրել են որպես շախմատ՝ եզրակացնելով, որ Եգիպտոսն է այդ խաղի հայրենիքը, բայց շատ շուտով այս թյուր կարծիքը հերքվել է: Սենեթի ստույգ կանոններն անհայտ են։ Ենթադրվում է, որ սա շաշկի տիպի խաղ էր։ Կանոնները, որոնք ուղեկցում են ներկայումս թողարկվող խաղային հավաքածուներին, ժամանակակից վերաձևակերպումներ են:

3-րդ հազարամյակում Մերձավոր Արևելքում ստեղծվել է նարդի՝ շաշկի տիպի խաղ, որը պահպանվել է մինչ օրս, թեև փոքր-ինչ փոփոխված տեսքով։ Նույն ժամանակաշրջանին է պատկանում «Ուրի թագավորական խաղը», որն անվանվել է Ուր քաղաքի պատվին, որի դամբարաններից մեկում խաղը հայտնաբերել են հնագետները։ Խաղը մարտահրավեր է նետում նարդիին «ամենաերկարակյաց սեղանի խաղ» կոչման հարցում այն բանից հետո, երբ ուսանող Իրվինգ Ֆինկելը ապացույցներ հայտնաբերեց, որ նույն խաղը, գրեթե անփոփոխ, դեռևս խաղում են Հնդկաստանում:
[200px|մինի|справа|Տախտակ [Բաո|բաոյի համար՝ մանկալա ընտանիքի խաղերից մեկը]]
2-րդ հազարամյակում Հին Չինաստանում հայտնվեցին սեղանի խաղեր, որոնցից մի քանիսը մոռացության են մատնվել, իսկ մյուսները շարունակում են խաղալ մինչ օրս: Առաջինը ներառում է Լյուբո խորհրդավոր խաղը, որը հայտնի է միայն մի քանի հնագիտական ​​գտածոներից և պատմական փաստաթղթերում առանձին հիշատակումներից: Ըստ առկա ձևակերպումների՝ այն զուգակցում էր մոլեխաղը գուշակության հետ, ինչն այն դարձնում էր յուրահատուկ։ Շատ ավելի հայտնի են Գոն և Գո-մոկուն, որոնք մինչ օրս գոյատևել են գրեթե անփոփոխ տեսքով, սրանք շաշկի տիպի խաղեր են, որոնցում քարերը չեն շարժվում տախտակի շուրջը, այլ միայն տեղադրվում և հանվում են դաշտերից: Հայտնի է նաև Տիբեթական գոն, սակայն դեռ պարզ չէ՝ այն եղել է Գոյի նախորդը, թե նրա տեղական տարբերակը։

Մանկալա (հատիկախաղ) խաղերի ծագման մասին տեղեկությունը շատ սակավ է։ Ըստ տարբեր ենթադրությունների՝ այս խաղերը հայտնվել են երեք հազարից մինչև հազար տարի առաջ, դրանց տարբեր տարբերակները դեռ օգտագործվում են Աֆրիկայում, Մերձավոր Արևելքում և նույնիսկ Հարավային և Կենտրոնական Ամերիկայում։ Մասնավորապես, այս կատեգորիայում ընդգրկված են կալախ, վարի, թոգուզ կորգոոլ, չոնգակ խաղերը։ Այս բոլոր խաղերի մեխանիզմը խաղադաշտի վրա գտնվող անցքերի միջև մի քանի շարքով «հատիկներ» տեղափոխելն է՝ նպատակ ունենալով գրավել հակառակորդի բոլոր հատիկները կամ զրկել նրան շարժվելու հնարավորությունից:

Եվրոպայում շաշկի տիպի ամենահին հայտնի սեղանի խաղերը թվագրվում են մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակից՝ հին հունական պեթթիան (*pessoí, psêphoi* կամ *pente grammaí*) և հին հռոմեական Լաթրունկուլին (*latrunculi*):

## Մերձավոր Արևելք և Հարավային Ասիա
[thumb|[Շատրանջ, 12-րդ դարի պարսկական հավաքածու՝ ճենապակյա արձանիկներով]]
Հնդկաստանում և Մերձավոր Արևելքում ստեղծվել են բազմաթիվ սեղանի խաղեր, որոնք հիմք են դարձել աշխարհում բազմաթիվ իմիտացիաների և անալոգների համար։ Այսպես, մ.թ.ա 1-ին հազարամյակի վերջում Հնդկաստանում հայտնվեցին դոմինոներ՝ տափակ խաղաքարեր, որոնցից յուրաքանչյուրը պարունակում էր զառերի երկու կողմերի պատկերներ։ Դոմինոն պատրաստված էր փղոսկրից, ներդիրները՝ էբենոսից։

Ավելի քիչ հայտնի խաղերը ներառում են, օրինակ, չաուպարը, որը Հնդկաստանում տարածված շաշկի տիպի խաղ էր՝ խաչաձեւ վանդակավոր տախտակի վրա։ Կաուրիի խեցիները օգտագործվում էին որպես խաղաքարեր։ Այս խաղի պաչիսի մոդիֆիկացիան հայտնի է Իսպանիայում, այն նախկինում հայտնի էր Ռուսաստանում՝ «Մի՛ բարկացիր, ընկեր» անվանումով ():

Այնուամենայնիվ, այս տարածաշրջանի համար ամենահայտնին, իհարկե, ժամանակակից դասական շախմատի նախորդներն են: Ընդունված է շախմատի ծագումնաբանությունը սկսել չատուրանգայով, որը հայտնվեց Հնդկաստանում մոտ 5-րդ դարում՝ առաջին բավականին հուսալիորեն հայտնի շախմատային տիպի խաղը: Երկար ժամանակ ենթադրվում էր, որ շախմատի հիմնական ձևը չորս խաղացողների համար չատուրանգան էր, որը խաղում էին զառերով: Այժմ այս միտքը համարվում է ոչ բավարար հիմնավորված, և այն հարցը, թե շախմատային խաղի որ ձևն է ավելի վաղ հայտնվել, բաց է մնում։ Արդեն հաջորդ դարում փաստաթղթերում հստակորեն նշվում է միջինասիական շատրանջ խաղը, որն ակնհայտորեն կապված էր չատուրանգայի հետ, որն արտաքնապես չէր տարբերվում ժամանակակից շախմատից։ Այն խաղում էին մեկ առ մեկ՝ քառակուսու վրա ճիշտ նույն խաղաքարերով։ 64-բջջանոց տախտակ, որը ժամանակակից շախմատի տախտակից տարբերվում էր դաշտերի երկգույն գունավորման բացակայությամբ։ Սակայն ֆիգուրների մեծ մասի շարժումները շատ ավելի թույլ էին, ինչի պատճառով պարտիաները երկար էին ձգվում, և հաղթանակի էին հասնում ոչ միայն մրցակցի արքային մատ անելով, այլ նաև մի շարք այլ ձևերով, քանի որ շատրանջի թույլ խաղաքարերով միշտ չէ, որ հնարավոր էր մատ հայտարարել։

## Հարավարևելյան Ասիա
[thumb|left|Չինական խաղաթղթեր [Մին դինաստիայի ժամանակաշրջանից (մոտ 1400 թվական)]]
[250px|մինի|справа|[Մաջոնգ․ պարտիան մոտ է ավարտին]]
Տարածաշրջանի սեղանի խաղերից շատերն ի սկզբանե փոխառվել են Հնդկաստանից: Մեր դարաշրջանի առաջին դարերում դոմինոները Հնդկաստանից բերվեցին Չինաստան: Դրանց հիման վրա Չինաստանում ստեղծվել են մոտ 50 տարբեր խաղեր, դոմինոների հավաքածուն փոփոխվել և ընդլայնվել է։
[thumb|right|250px|Մարդիկ խաղում են [գո]]
Նաև Հնդկաստանից փոխառված շախմատը հանգեցրեց հարավասիական շախմատի մի քանի տարբերակների առաջացմանը 1-ին հազարամյակի վերջին և 2-րդ հազարամյակի սկզբին։ Դրանց թվում են չինական սյանցի, կորեական չանգի, եւ թայլանդական մակրուկը։ 1-ին և 2-րդ հազարամյակների վերջում Ճապոնիան զարգացրեց շախմատային խաղի սեփական տարբերակը՝ սյոգին: Սկզբում սյոգին ուներ բազմաթիվ տարբերակներ (առնվազն վեց), տախտակների տարբեր չափսերով և քարերի քանակով: Այսօր Ճապոնիայում հայտնի «դասական» սյոգին արձանագրվել է 16-րդ դարում կայսր Գո-Նարայի կողմից:

12-րդ դարում Չինաստանում և Կորեայում հայտնվեցին առաջին խաղաթղթերը և, համապատասխանաբար, թղթախաղերը։ Այս խաղերից շատերը նախկինում գոյություն ունեցողների մշակումներ էին, որոնցում մինչև թղթե քարտերի հայտնվելը օգտագործվում էին հարթ քարեր, հաշվիչներ, նույնիսկ ծովային խեցիներ: Հետևելով «Չինաստան - Հնդկաստան - Պարսկաստան - Եգիպտոս» երթուղուն ՝ թղթախաղը հասել է Եվրոպա մինչև 13-14-րդ դարերը, որտեղ դրանք անմիջապես արմատավորվել են և հիմք են հանդիսացել հայտնի խաղերի տասնյակ տեսակների համար:

Շենգուատուն համարվում է Չինաստանի հնագույն խաղերից մեկը, այն ավելի քան 1000 տարեկան է։ Մեր օրերում այն ​​Չինաստանում համարվում է մոռացված, քանի որ միապետության տապալումից հետո այն գործնականում այլևս չէին խաղում։ Խաղի կանոնները նման են մոնոպոլիային։ Խաղացողները հերթով գցում են զառերը, դուրս եկած թիվը որոշում է` խաղացողը պետք է առաջ գնա, թե նահանջի: Հաղթում է նա, ով առաջինը հասնում է կենտրոն՝ Թայշիի դիրքին։
Դեռևս 7-րդ դարում Չինաստանից Ճապոնիա բերվեց հնագույն շաշկի խաղ, որը ճապոներեն ստացավ գո-մոկու (կամ հոմոկունարաբե) անվանումը, որը թարգմանվում է որպես «հինգ անընդմեջ»։ Խաղը արմատավորվել է Ճապոնիայում, բայց մինչև 19-րդ դարը համարվում էր միայն զվարճանք։ 19-րդ դարում խաղի նկատմամբ հետաքրքրությունը մեծացավ, տեսությունը սկսեց զարգանալ՝ շուտով ցույց տալով, որ խաղի դասական կանոններն ասիմետրիկ են. նա, ով առաջինն է գնում, ունի շահելու համար բավարար առավելություն։ Չցանկանալով հրաժարվել խաղից՝ ճապոնացիները փոփոխեցին կանոնները՝ խաղացողների միջև հավասարության հասնելու համար: 1899 թվականին խաղը կոչվում էր *րենջու*, որի կանոնները վերջնականապես ամրագրվեցին 1936 թվականին։ Հետագա ուսումնասիրությունները ցույց տվեցին, որ փոփոխված կանոնները չեն ապահովել խաղացողների հավասարությունը, և փոփոխությունները շարունակվել են: Արդյունքում, այսօր կան րենջուի և գո-մոկուի մեկ տասնյակից ավելի տարբերակներ, որոնք լուծում են այս խնդիրը տարբեր ձևերով։

Հարավային Ասիայի ամենաերիտասարդ սեղանի խաղերից մեկը մաջոնգն է: Այն հայտնվել է Չինաստանում մոտ 1870 թվականին, իսկ առաջին տասնամյակներում տարածվել է միայն կենտրոնական Չինաստանի սահմանափակ հատվածում։ Բայց հետո խաղի ժողովրդականությունը կտրուկ աճել է, և 1920 թվականին մաջոնգը համարվում էր ազգային չինական խաղ և հայտնի էր Ճապոնիայում, Կորեայում և Հարավարևելյան Ասիայի այլ երկրներում:

## Նախակոլումբիական Ամերիկա
Բավականին շատ բան է հայտնի հարավամերիկյան հնդկացիների, առաջին հերթին՝ ինկերի և մայաների սեղանի խաղերի մասին։ Դրանց թվում կան բազմաթիվ խաղեր, որոնք օգտագործում են զառախաղ (ըստ ամենայնի, հնդկացիների կողմից ակամա հորինված), ինչպես օրինակ *ալանկոլա*, *պիչկա*, *վեյրու*, *տականակո* և այլն, ինչպես նաև ռազմավարական խաղեր առանց պատահականության տարրի՝ **տապտանա** և **պումա**՝ ինկերի մոտ, **բուլ**՝ մայաների մոտ։ Ի տարբերություն եվրոպացի և ասիացի գործընկերների, այս խաղերի մեծ մասի թեման պատերազմը չէր, այլ որսը:

Ավելի քիչ հայտնի են հյուսիսամերիկյան հնդկացիների սեղանի խաղերը: Կա տեսակետ, որ Հյուսիսային Ամերիկայի ցեղերի մշակույթում ընդհանրապես սեղանի խաղեր չկան։ Այնուամենայնիվ, Ստյուարտ Կուլինն իր ուսումնասիրության մեջ տեղեկատվություն է տրամադրում մի շարք օրիգինալ սեղանի խաղերի մասին։ «Որս», «Օձեր և քարեր» խաղերում երկու կողմերի միջև պայքարը տեղի է ունենում հսկա օձ Զումիի մեջքի վրա, ինչպես նաև Կայովա ցեղի ավանդական «Առուն թռիր» խաղը: Որոշ հնդկական խաղեր հստակորեն վերցվել են եվրոպացիներից: Կուլինը մեջբերում է «Քառակուսի» խաղը որպես այդպիսին, ինչպես նաև եվրոպական հայտնի «Աղվես և սագեր» խաղի հնդկական տարբերակը։

## Դասակարգում
Սեղանի խաղերը դասակարգելու տարբեր եղանակներ կան:

**Ըստ օգտագործվող իրերի տեսակի**.

* Թղթախաղեր
* Զառ
* Մանրակերտներով խաղեր՝ զինվորիկներ, երկաթուղի.
* Խաղեր մատիտով և թղթով՝ Իքս-նոլիկ, Ծովամարտ, Կետեր, Բալդա բառախաղ:
* Խաղադաշտով սեղանի խաղ՝ գո, շախմատ, շաշկի, նարդի, ջրաղաց:
* Նախշերի և սալիկների վրա հիմնված խաղեր՝ մաջոնգ, դոմինո:
* Դերային խաղեր՝ մաֆիա։
* Բառախաղեր՝ քաղաքներ, կոնտակտ։

Թվարկված տեսակների խաղերը կարելի է բաժանել ըստ դիզայնի առանձնահատկությունների և խաղի մեխանիզմի: Չկա ամբողջական դասակարգում, բայց սովորաբար յուրաքանչյուր դասում կան մի քանի հայտնի խաղեր, որոնք տարբերվում են մեխանիզմով, այնպես որ մնացածը կարելի է համարել որպես դրանց տարբերակներ։ Այսպես, օրինակ, հատուկ տախտակների վրա խաղերից կարելի է տարբերել շախմատի և շաշկի տիպի խաղերը (առաջինը` անհավասար խաղաքարերով, երկրորդը` հավասար խաղաքարերով), շաշկի տիպի խաղերում, իր հերթին, կարելի է տարբերակել. ֆիքսված (գո, րենջու) և շարժվող շաշկի, վերջիններս բաժանվում են շաշկի և նարդիների, որոնք ներառում են համապատասխան խաղերի հատուկ տարբերակներ՝ ռուսական, անգլիական, թուրքական, միջազգային շաշկի, երկար և կարճ նարդի, անկյուններ և շատ ուրիշներ:

**Ըստ խաղացողների քանակի**
*Մեկ խաղացողի համար. պասյանս, մաջոնգ պասյանս, փազլ։
*Ֆիքսված թվով խաղացողների համար, տարբեր տրամաբանական խաղեր, որոնք խաղում են երկու խաղացողներ՝ մեկը մյուսի դեմ (օրինակ՝ շախմատ, շաշկի, գո, նարդի): Մի շարք խաղեր պահանջում են խաղացողների խիստ սահմանված քանակ՝ երկուսից ավելի: Օրինակ, շատ թղթախաղեր կարող են խաղալ միայն չորս խաղացող: Դոմինո կարող են խաղալ 2-ից 4 հոգի, մաջոնգ՝ 4 կամ 3՝ կախված ընտրված կանոններից:
*Կամայական թվով խաղացողների համար, մի շարք թղթախաղեր և սիմուլյացիոն խաղերի մեծ մասը: Այստեղ խաղացողների թիվը կարող է տարբեր լինել: Սովորաբար յուրաքանչյուր նման խաղի համար կա որոշակի օպտիմալ թվով խաղացողներ. քիչ թե շատ խաղացողներով խաղը դառնում է պակաս հետաքրքիր: Ազարտային խաղերի դեպքում խաղացողների թիվը կարող է ազդել խաղի ելքի վրա: Համարվում է, որ երեք խաղացողների համար նախատեսված տարբերակը ավելի շատ է ենթակա պատահականության գործոնի ազդեցությանը, քան սկզբնականը, որը նախատեսված է չորսի համար։
**Ըստ խաղի բնույթի**
**Ինտելեկտուալ* (տրամաբանական, ռազմավարական) խաղեր. Խաղեր, որտեղ խաղացողի հաջողությունը որոշվում է խաղային իրավիճակը ճիշտ վերլուծելու և ճիշտ քայլ անելու նրա կարողությամբ:
**[[Մոլեխաղ]]եր*, խաղեր, որոնցում արդյունքի վրա ազդում է պատահական գործոն: Պատահականության դերը կարող է լիովին որոշիչ լինել (օրինակ՝ զառախաղ խաղալը), բայց կարող է նաև սահմանափակվել (պրեֆերանս, նարդի)։ Վերջին դեպքում պատահական գործոնը լրացնում է խաղի տրամաբանական բաղադրիչը, և խաղացողների գործողություններում հայտնվում են երկու նոր (համեմատած ոչ ազարտային տրամաբանական խաղերի) տարր՝ առավելագույնս օգտվել բարենպաստ հնարավորությունից և, հնարավոր է, նախապես պատրաստվել ձախողմանը և մեղմացնել դրա հետևանքները: Ազարտային խաղի այս սահմանումը ընդհանուր առմամբ ընդունված չէ. երբեմն միայն խաղերը, որոնցում պատահականության գործոնը որոշիչ դեր է խաղում, դասակարգվում են որպես մոլեխաղ, և այն խաղերը, որոնցում, պատահականության գործոնի առկայության դեպքում, շահումները մեծապես որոշվում են խաղացողի հմտությամբ, սահմանվում են որպես ինտելեկտուալ խաղերի ենթադաս: Ըստ այս դասակարգման, օրինակ՝ զառերը, ռուլետկան դասակարգվում են որպես մոլեխաղ, իսկ պրեֆերանսը, պոկերը և նարդին՝ ինտելեկտուալ խաղեր։
**Խաղեր ֆիզիկական կարողությունների համար*, արդյունքի վրա ազդում է ռեակցիան, շարժման արագությունը, համակարգումը։ Օրինակ՝ *Pick-up sticks* կամ Միկադո, Ջակկոլո։

**Ըստ մեկնարկային դիրքի**
**Խաղեր մշտական ​​մեկնարկային դիրքով*. ցանկացած խաղ սկսվում է նույն պայմաններով յուրաքանչյուր խաղացողի համար: Պատահական գործոնի բացակայության դեպքում խաղացողները, կրկնելով քայլերի ճիշտ նույն հաջորդականությունը, միշտ հանգում են նույն արդյունքի (Դասական շախմատ, Գո):
**Խաղեր պատահական մեկնարկային դիրքով*, մեկնարկային դիրքը ձևավորվում է ինչ-որ պատահական գործընթացի միջոցով կամ ընտրվում է պատահականորեն ընտրանքների քիչ թե շատ ընդարձակ շարքից, հնարավոր է` խաղացողների մասնակցությամբ (Շախմատ-960, գրեթե բոլոր թղթախաղերը):
**Մեկնարկային դիրքը կախված է խաղացողներից* (Ծովամարտ, Ստրատեգո):

## Պատկերասրահ

NEP board game.jpg|200px|մինի|справа|ՆԷՊ-մոնոպոլիայի ռուսական տարբերակ
Scra6.jpg|200px|մինի|справа|*Scrabble*․ խաղադաշտը խաղի վերջում է
Chess for Three - Hexagonal Board.jpg|200px|մինի|справа|Եռակողմ շախմատ
Hexaschach.jpg|200px|մինի|справа|Գլիսնկու վեցանկյուն շախմատ
Abalone game board.jpg|200px|մինի|справа|Աբալոն․ խաղադաշտը և սկզբնական դասավորությունը
Bodleian Libraries, Travellers set of ivory draughts (cropped).jpg|250px|մինի|справа|Շաշկի, XIX դարի ճամփորդական հավաքածու
Goosy Goosy Gander 02.JPG|250px|մինի|справа|Բադիկ խաղի տախտակը․ պետք է անցնել 1-ից մինչև 67 դաշտերը
Othello board.jpg|200px|մինի|справа|Ռեվերսի (Օթելլո)
Backgammon-set from American civil war.jpeg|250px|մինի|справа|Կարճ նարդի. ԱՄՆ քաղաքացիական պատերազմի ժամանակների հավաքածու


## Տես նաև
* Շաշկի
* Շատրանջ
* Սյոգի
* Շախմատ
* Չատուրանգա
* Նարդի
* Գո
* Մաջոնգ
* Պաչիսի
* Դոմինո
*Խաղադաշտով սեղանի խաղ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Այլկերպիկ սեղանի թիմային ինտելեկտուալ խաղ
* Boardgamegeek, կայքէջ սեղանի խաղերի մասին

Կատեգորիա:Սեղանի խաղեր
Կատեգորիա:Սեղանի խաղեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սեղանի խաղերի պատմություն