Կենտրոնական քլիրինգային կոնտրագենտ

**Կենտրոնական քլիրինգային կոնտրագենտը** (**ԿՔԿ**), որը նաև կոչվում է **կենտրոնական կոնտրագենտ**, ֆինանսական շուկայի ենթակառուցվածքների կազմակերպություն է, որը ստանձնում է գործարքի կողմերի միջև կոնտրագենտի վարկային ռիսկը և մատուցում է քլիրինգային և հաշվարկային ծառայություններ , արժեթղթերի, օպցիոնների և ածանցյալ պայմանագրերի առևտրի համար։ Կենտրոնական բանկը (ԿԳԲ) բարձր կարգավորվող հաստատություններ են, որոնք մասնագիտանում են կոնտրագենտի վարկային ռիսկի կառավարման մեջ:

Կենտրոնական բանկը (ԿԳԲ) «փոխադարձաբար բաշխում» է (կիսում է իր անդամների միջև) գործընկերոջ վարկային ռիսկը այն շուկաներում, որտեղ գործում է։ Կենտրոնական կենտրոնական բանկը (ԿԿՊ) նվազեցնում է հաշվարկային ռիսկերը ՝ հաշվանցելով բազմաթիվ գործընկերների միջև փոխհատուցվող գործարքները, պահանջելով գրավի ավանդներ (նաև կոչվում են «մարժայի ավանդներ»), տրամադրելով գործարքների և գրավի անկախ գնահատում, վերահսկելով անդամ ընկերությունների վարկունակությունը և շատ դեպքերում՝ տրամադրելով երաշխիքային ֆոնդ, որը կարող է օգտագործվել չվճարող անդամի ավանդի գրավը գերազանցող վնասները ծածկելու համար։ Կենտրոնական բանկը (ԿԳԲ) պահանջում է, որ գործարքի յուրաքանչյուր կողմը ԿԳԲ-ին տրամադրի գրավի նախապես սահմանված գումար՝ կոչվում է «սկզբնական մարժա»։ Պաշտպանության առաջին գիծը չվճարող անդամի կողմից տրամադրված գրավն է։ Կենտրոնական բանկը (ԿԳԲ) սովորաբար ճշգրտում է սկզբնական մարժայի պահանջները՝ ի պատասխան շուկայական պայմանների փոփոխությունների։ Օրինակ, Կենտրոնական բանկը (ԿԳԲ) կարող է մեծացնել սկզբնական մարժայի պահանջները՝ ի պատասխան գների բարձր անկայունության: Վարիացիոն մարժան որպես գրավադրված արժեթղթերի գների տատանումների դեմ պաշտպանության երկրորդ գիծն է։ Եթե այդ գները իջնեն, անդամը պետք է համապատասխան գումար կանխիկ ավանդի, իսկ եթե այդ գները բարձրանան, անդամը կարող է համապատասխան գումար կանխիկացնել։ Սա արվում է կամ ամեն օր, կամ երբեմն ավելի հաճախ։ Որոշ ֆինանսական ապրանքների դեպքում անդամների զուտ վճարային պարտավորությունները Կենտրոնական բանկը կամ Կենտրոնական բանկը կարգավորում են ամեն օր (կամ ավելի հաճախ, եթե օրվա ընթացքում մեծ տատանումներ են լինում)՝ խոշոր ռիսկերի կուտակումը կանխելու համար։ Կենտրոնական կոնտրագենտային քլիրինգի կարգավորման առավելություններն են ռիսկերի ավելի մեծ թափանցիկությունը, մշակման ծախսերի կրճատումը և անդամի կողմից պարտավորությունների չկատարման դեպքերում ավելի մեծ վստահությունը։ Երբ գործարքը կատարվում է երկու կոնտրագենտների կողմից, այն ներկայացվում է քլիրինգային պալատ, որն այնուհետև անցնում է երկու սկզբնական առևտրականների քլիրինգային ընկերությունների միջև և ստանձնում գործարքի համար կոնտրագենտի իրավական ռիսկը։ Օրինակ, անդամ A և B ընկերությունները միջև գործարքը վերածվում է երկու գործարքի՝ A-ԿԳԲ և ԿԳԲ-B։ Այս գործընթացը կոչվում է նորացում։

Քանի որ Կենտրոնական բանկը (ԿԳԲ) հաշվարկային ձախողումների ռիսկը կենտրոնացնում է իր մեջ և կարողանում է մեկուսացնել շուկայի մասնակցի ձախողման հետևանքները, այն նաև պետք է պատշաճ կերպով կառավարվի և լավ կապիտալացվի՝ էական անբարենպաստ իրադարձության դեպքում, ինչպիսին է խոշոր քլիրինգային ընկերության դեֆոլտը, իր գոյատևումն ապահովելու համար։ Երաշխիքային ֆոնդերը կապիտալացվում են անդամ ընկերությունների գրավադրմամբ և սեփական կապիտալով, որը կոչվում է ԿԳԲ-ի «խաղի մեջ մտնելու հնարավորություն»։ Կարգավորման չկատարման դեպքում, խախտող ընկերությունը կարող է հայտարարվել խախտող, և կիրառվել Կենտրոնական բանկի խախտման ընթացակարգերը, որոնք կարող են ներառել խախտող ընկերության դիրքերի և գրավի կարգավորված լիկվիդացիան։ Քլիրինգային ընկերության էական սնանկացման դեպքում, Կենտրոնական բանկը (ԿԳԿ) կարող է օգտագործել իր երաշխիքային ֆոնդը՝ սնանկացած քլիրինգային ընկերության անունից գործարքները կարգավորելու համար։

Այնուամենայնիվ, հնարավոր է, որ ծայրահեղ հանգամանքներում ԿԳԲ-ները կարող են համակարգային ռիսկի աղբյուր լինել։

ԿԳԲ-ներն ունեն իրենց ներկայացնող առևտրային ասոցիացիա՝ ԿԳԲ Global անվամբ։

## Պատմություն
### 2008 թվականից հետո ֆինանսական ճգնաժամը
2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամի պատճառով, G20-ի առաջնորդները 2009 թվականի G20-ի Փիթսբուրգի գագաթնաժողովում համաձայնության եկան, որ բոլոր ստանդարտացված ածանցյալ պայմանագրերը պետք է առևտրվեն բորսաներում կամ էլեկտրոնային առևտրային հարթակներում և քլիրինգ իրականացվեն կենտրոնական գործընկերների (ԿԳԾ) միջոցով։ Միացյալ Նահանգներում, որպես Օբամայի 2009 թվականի ֆինանսական կարգավորման բարեփոխումների ծրագրի մաս, ճնշում է գործադրվել ածանցյալ գործիքների, ինչպիսիք են վարկային դեֆոլտի սվոփերը (ՎԴՍ), առևտրականների վրա՝ իրենց գործարքները կատարելու համար բաց բորսայում՝ քլիրինգային կենտրոնի հետ։ 2009 թվականի հունիսին Դաշնային պահուստային համակարգի պաշտոնյա Ալֆրեդ Քոնը նշեց, որ խոշորագույն ՎԴՍ դիլերները աշխատում են բորսայի վրա, և որ անհրաժեշտ կլինի միայն կարգավորող մարմինների հաստատումը, այլ ոչ թե օրենսդրությունը։ 2010 թվականի մարտին Օպցիաների հաշվարկային կորպորացիա-ը (ՕՀԿ) հայտարարեց, որ առաջ է շարժվում բաժնետոմսերի ածանցյալ գործիքների ֆինանսավորման հարցում։ Եվրոպայում Եվրոպական շուկայի ենթակառուցվածքների կարգավորումը պարտադրում էր կենտրոնացված քլիրինգ։ Հաշվարկվում է, որ բոլոր տոկոսադրույքային սվոփ գործարքների գրեթե կեսը կատարվում է կենտրոնացված եղանակով։ Կենտրոնական բանկը (ԿԳԽ) կանխատեսում է, որ համակարգային կարևորությունը կշարունակի աճել, քանի որ ստանդարտացված արտաբորսայական (ՍԱԲ) ածանցյալների կենտրոնական քլիրինգը կդառնա պարտադիր՝ համաձայն ճգնաժամից հետո G20-ի առաջնորդների կողմից ստանձնած պարտավորությունների։ Ֆինանսական կայունության խորհուրդը 2013 թվականի ապրիլին հաղորդել է, որ 2013 թվականի փետրվարի վերջի դրությամբ, մոտ 158 տրիլիոն ԱՄՆ դոլարի տոկոսադրույքային սվոփեր և ավելի քան 2.6 տրիլիոն ԱՄՆ դոլարի արտաբորսայական վարկային ածանցյալներ կենտրոնացված կերպով քլիրինգ են իրականացվել, ինչը կազմում է ընդհանուր չմարված անվանական գումարների համապատասխանաբար 41%-ը և 12%-ը:

## Արժեթղթեր (ԱՄՆ)
DTCC-ի դուստր ձեռնարկությունը՝ Ազգային արժեթղթերի հաշվարկային կորպորացիան (ԱԱՀԿ), հաշվարկում է բրոքերներից բրոքերային գործարքները՝ օգտագործելով իր անընդհատ զուտ հաշվարկային (ԱԶՀ) համակարգը։ Սա գործել է որպես ԿԿԿ՝ դեռևս այս տերմինի ստեղծումից շատ առաջ։Անդամ բրոքերի դեֆոլտը լուծելու համար, ինչպես դա տեղի ունեցավ Դրեքսել Բըրնհեմի և Լեման Բրադերսի դեպքում, DTCC-ն ունի երաշխիքային ֆոնդ, որին կատարում են իրենց ավանդները բոլոր անդամ բրոքերները։ Այն նաև ունի կանոններ՝ չվճարող բրոքերի շահույթն ու վնասը կարգավորելու համար։ Երաշխիքային ֆոնդը ապահովում է, որ կարգավորումը կարող է ավարտվել։ Պարտավորությունները չկատարող անդամի ֆոնդին կատարած ներդրումը, ինչպես նաև պահառուի կողմից պահվող ցանկացած այլ ակտիվ, օգտագործվում են չկատարման պահին առաջացած ցանկացած վնասը փոխհատուցելու համար։

Օպցիոնների շուկան՝ իր Օպցիոնների քլիրինգային կորպորացիայով (ՕԿԿ), նույնպես հանդես է գալիս որպես կենտրոնական քլիրինգային գործընկեր։ Դրա կանոնները սահմանում են հինգ քայլից բաղկացած «ջրվեժ» անդամի կողմից պարտավորությունների չկատարման դեպքում․

# Կասեցված ընկերության մարժային ավանդները
# Կասեցված ընկերության ֆոնդային ավանդների մաքրում
# Չվճարող ընկերությունների քլիրինգային ֆոնդային ավանդների
# OCC-ի չբաշխված շահույթը
# Հաշվարկային ֆոնդերի գնահատումներ

Իր միջոցների կենսունակությունը գնահատելու համար ԿԿԿ-ն ամեն տարի անցկացնում է ընկերության ամբողջ ծավալով դեֆոլտի թեստ: Բացի այդ, ընկերությունը տարվա ընթացքում կատարում է ավելի փոքր, սահմանափակ ծավալի չվճարումներ: Արդյունքները ներկայացվում են ձեռնարկության ռիսկերի կառավարման կոմիտեին։

## Եվրոպա
**LCH.Clearnet-ը**, որն առաջացել է Լոնդոնի Հաշվարկային Տան և Clearnet-ի միաձուլման արդյունքում, հանդես է գալիս որպես **կենտրոնական հաշվարկային կողմ** (ԿՀԿ) ֆինանսական տարբեր արտադրանքների համար՝ սկսած **բաժնետոմսերից և հումքերից**, մինչև **վարկային դեֆոլտ սվոփեր** և **տոկոսադրույքային սվոփեր**։

## Ասիա
Ասիական երկրները բավարարել են իրենց ածանցյալ շուկաների կարիքները՝ ձևավորելով ԿԿԿ-ներ։ Շանհայի հաշվարկային տունը, որը հիմնադրվել է 2009 թվականին, Չինաստանում գործում է որպես ԿԿԿ ֆինանսական ապրանքների լայն շրջանակի համար։

## Տես նաև
* Քլիրինգ (ֆինանսներ)

## Ծանոթագրություններ

## Լրացուցիչ ընթերցանություն
* Կենտրոնական հաշվարկային համակարգի տնտեսագիտություն. տեսություն և պրակտիկա, ISDA քննարկման հոդվածների շարք, թիվ մեկ - մայիս 2011
* Ռ. Կոնտ (2015) Ջրվեժի վերջը. կենտրոնական կոնտրագենտների դեֆոլտի ռեսուրսները, Ռիսկերի կառավարման հանդես ֆինանսական հաստատություններում, Հենրի Ստյուարտի հրատարակչություն։
* Ռ. Բերնդսեն (2021) Կենտրոնական կոնտրագենտների վերաբերյալ հիմնարար հարցեր. գրականության վերանայում, «Ֆյուչերսների շուկաների հանդես», հատոր 41(12), Ուայլի։
* Կենտրոնական կոնտրագենտներ. ի՞նչ են նրանք, ինչո՞ւ են կարևոր և ինչպե՞ս է Բանկը վերահսկում դրանք։ , Անգլիայի բանկ, եռամսյակային տեղեկագիր, 2013թ. 2-րդ եռամսյակ
* Կենտրոնական կոնտրագենտի քլիրինգ. Պատմություն, նորարարություն և կարգավորում Չիկագոյի Դաշնային պահուստային համակարգը
* ԵՄ-ի երրորդ երկրների CCP առաջարկները. ե՞րբ է քլիրինգը այդքան էլ պարզ չէ։ , Deloitte, 19 հունիսի 2017թ.
* Կենտրոնական գործընկերների ռիսկի գնահատման և նորությունների ծառայություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կենտրոնական գործընկերներ ՝ ESMA
* Կենտրոնական գործընկերներ և առևտրային պահոցներ (ոչ ԵՄ) ESMA

Կատեգորիա:Արժեթղթերի շուկա
Կատեգորիա:Բանկային գործ
Կատեգորիա:Բորսաներ
Կատեգորիա:Ֆինանսական իրավունք
Կատեգորիա:Ֆինանսական ծառայություններ
Կատեգորիա:Ֆինանսական շուկաներ