open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սալամանկա (Մադրիդ)

**Սալամանկա** (), Մադրիդի 21 թաղամասերից մեկն է։ Տարածքը 5,38 կմ²։ Սալամանկան գտնվում է Մադրիդի պատմական կենտրոնից հյուսիս-արևելք:Սալամանկան ընկած է Չամբերի շրջանից արևելք, Չամարտինից հարավ և Ռետիրոյից հյուսիս։ Բնակչությունը 151.000 է իսկ  բնակչության խտությունը՝ 27.400/կմ²։

## Աշխարհագրություն
### Ակնարկ
Սալամանկա շրջանի սահմանները սահմանվում են Պասեո դե Ռեկոլետոսի և Պասեո դե լա Կաստեյանաի կողմից արևմուտքում, Կայե դե Ալկալաի և Կայե Օ'Դոննելի հարավից, Ավենիդա դե լա Պազի (M-30) արևելքում և Մարիա դե Մոլինա փողոցը և Ավենիդա դե Ամերիկան հյուսիսում։ Այն ընդգրկում է 540,742 հա տարածք։

### Ենթաբաժին
Շրջանը վարչականորեն բաժանված է 6 պալատի (Բառիոս).

* Կաստեյանա
* Ֆուենտե դել Բեռռո
* Գոյա
* Գինդալերա
* Լիստա
* Ռեկոլետոս

## Պատմություն
19-րդ դարի սկզբին Մադրիդի բնակչությունը կազմում էր մոտ 220.000, 1850-ականների վերջին ՝ 300000 բնակիչ։ Այնուամենայնիվ, քաղաքը դեռ փակված էր Իսպանիայի թագավոր Ֆիլիպ IV-ի կողմից 1625 թվականին կառուցված պաշտպանական պատի մեջ, ինչը խանգարեց քաղաքի աճին։ 1857 թվականին կառավարությունը թույլ տվեց այն ժամանակվա հասարակական աշխատանքների և տրանսպորտի նախարար Կլաուդիո Մոյանոյին ընդլայնել քաղաքը (Պլան Կաստրո)։ Իզաբելլա 2-րդ թագուհին դա թույլ տվեց 1860 թվականին, և պաշտպանական պատերը քանդվեցին, որպեսզի կառուցվի առաջին Մադրիլյան հրեշը։ Դալ Խոսե դե Սալամանկա ի Մայոլը ՝ Սալամանկայի մարկիզը, իր անունը տվեց տարածքին ՝ նախագծում իր մասնակցության պատճառով։ Այն ամբողջությամբ ուրբանիզացվել է մինչև 1927 թվականը։

Այդ ժամանակվանից Սալամանկա շրջանը բուրժուական մադրիլյոսների առավել ներկայացուցչական տարածքներից մեկն էր։ Սալամանկան գտնվում է Ռոնդասի արտաքին տարածքում, որտեղ սկիզբ են առել Գվինդալերա և Ֆուենտե դել Բերո թաղամասերը ՝ ավելի ինքնաբուխ քաղաքաշինությամբ։ Մեր օրերում Սալամանկա թաղամասը Մադրիդի ամենահարուստ տարածքներից մեկն է, իսկ նրա որոշ փողոցներ, ինչպիսիք են Գոյան կամ Սերրանոն, Իսպանիայի ամենաթանկ փողոցներն են։

## Քաղաքականություն
Սալամանկա թաղամասն իր ձայների ավելի քան 72% -ը տվել էր Ժողովրդական կուսակցությանը (պահպանողական) 2007 թ. Իսպանիայի տարածաշրջանային ընտրություններում, ինչպես նաև 2003 թ. ընտրություններում `լինելով Քաղաքապետարանի և Ինքնավար Համայնքի թեկնածուներ Ալբերտո Ռուիս Գալարդոն և Համապատասխանաբար Էսպերանզա Ագիռե (երկուսն էլ ներկայումս պաշտոնավարում են)։

Շրջանը նաև վճռականորեն քվեարկել է ժողովրդական կուսակցության օգտին Իսպանիայի բոլոր վերջին ընտրություններում, ինչպես նաև Եվրախորհրդարանի 2009 թ. և դրանից առաջ կայացած ընտրություններում։

Կատեգորիա:Մադրիդի թաղամասեր
Շահումյանի շրջան (այլ կիրառումներ)

**Շահումյանի շրջան** եզրը կարող է նշանակել.
* Շահումյանի շրջան, շրջան Արցախի Հանրապետությունում,
* Շահումյանի շրջան, շրջան Խորհրդային Ադրբեջանում։

## Տես նաև
* Շահումյան (այլ կիրառումներ)
Պարեկ

[thumb|200px|[ՄԱԿ-ի խաղաղարարների պարեկը էրիթրեայում]]
**Պարեկ** կամ **պատրուլ** (), որևէ վայրի դիտման, կարգ ու կանոնի պահպանման համար նշանակված փոքր շարժական զինված խումբ

## Տես նաև
* Ժամանակի պարեկ
* Քաղաքացիական օդանավարկության պարեկ
* Չեզոք պարեկ

Կատեգորիա:Ոստիկանություն
Կատեգորիա:Ռազմագիտություն
Թեմ (եկեղեցական միավոր)

**Թեմ**, եղեցավարչական տարածքայաին միավոր քրիստոնեական եկեղեցիներում։

Տարբեր եկեղեցիներում կարող է տարբեր ձևով անվանվել։ Կաթոլիկ, Անգլիական և մի քանի այլ բողոքական եկեղեցիներում, որի առաջնորդն է հովվապետը, եպիսկոպոսը կամ արքիեպիսկոպոսը անվանվում է *[[դիոցեզ]]*։ Դիոցեզը բաժանվում է եկեղեցական ծուխերի (parish)։

Ուղղափառ եկեղեցիներում թեմը անվանում են *[[եպարքիա]]*։

## Տես նաև
* Դիոցեզ
* Եպարքիա
* Թեմ (Հայ առաքելական եկեղեցի)

Կատեգորիա:Քրիստոնեություն
Թեմ (այլ կիրառումներ)

**Թեմ** եզրը կարող է վերաբերել.
* **[[Թեմ (եկեղեցական միավոր)|Թեմ]]**, եկեղեցական ընդհանուր տարածքային միավորում, որը տարբեր եկեղեցիներում կարող է տարբեր ձևով անվանվել. Հայ առաքելական եկեղեցում՝ թեմ, կաթոլիկ եկեղեցիներում՝ դիոցեզ, ուղղափառ եկեղեցիներում՝ եպարքիա։
* **[[Թեմ (Հայ առաքելական եկեղեցի)|Թեմ]]**, Հայ առաքելական եկեղեցու վարչատարածքային միավոր
* **[[Թեմ (Բյուզանդիայի վարչական միավոր)|Թեմ]]** կամ **Բանակաթեմ**, ռազմավարչական միավոր Բյուզանդական կայսրությունում
Հովսեփ Ոսկանյան

**Հովսեփ Աթանասի Ոսկանյան** (), հայ դերասան, ռեժիսոր, թատերական գործիչ։ Ադրբեջանական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1931)։

Արուս Ոսկանյանի ամուսինը։

## Կենսագրություն
Հ. Ոսկանյանը 1902 թ.-ին ընդունվում է Մոսկվայի ֆիլհարմոնիական դպրոց։ Աբելյան-Արմենյան թատերախմբի կազմի մեջ հանդես է եկել Կոստանդնուպոլսում։ Հենց այստեղ էլ Ոսկանյանն ամուսնացել է Արուսյակ Դարպասյանի՝ նույն ինքը Արուս Ոսկանյանի հետ։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել նաև Թիֆլիսում և Բաքվում։ Ոսկանյանը նպաստել է օպերետային ժանրի տարածմանը Անդրկովկասում։
Կազմակերպել է մի շարք թատերախմբեր, շրջագայել Անդրկովկասում, Ռուսաստանում։

## Դերերը թատրոնում
* Հայրապետ աղա՝ «Ազրայիլ»
* Տոկերամո՝ «Թայֆուն»
* Շտոկման՝ «Դոկտոր Շտոկման»
* Բելուգին՝ «Բելուգինի ամուսնությունը»
* Քաջ Նազար՝ «Քաջ Նազար»
* Օթելլո՝ «Օթելլո»
* Սերգեյ-բեկ՝ «Նամուս»

## Գրականություն
* Բարսեղյան Ա., Հովսեփ Ոսկանյան, Ե., 1968:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ թատերական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
2007 թ. NBA դրաֆթ

[thumb|upright|[Գրեգ Օդենը` առաջին ընտրությունը «Պորտլենդ Թրեյլբլեյզերսի» կողմից]]
[thumb|upright|[Քևին Դյուրանտը` երկրորդ ընտրությունը «Սիեթլ Սոնիքսի» կողմից]]

**[[2007]] թ. [[NBA դրաֆթներ|NBA-ի դրաֆթը]]** տեղի ունեցավ 2007 թվականի հունիսի 28-ին՝ Նյու Յորքի «Մեդիսոն Սքուեր Գարդենի» թատրոնային մասում։ Այն ցուցադրվեց աշխարհի 115 երկրներում։ Այս դրաֆթում Բասկետբոլի ազգային ասոցացիայի (NBA) ակումբները, նախապես բաշխված վիճակահանությամբ տրված ընտրության իրավունքներով, ընտրեցին երիտասարդ սիրողական և պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստների` ԱՄՆ-ից և այլ երկրներից։

Օհայոյի համալսարանի 1-ին կուրսեցի Գրեգ Օդենն ընտրվում է առաջինը «Պորտլենդ Թրեյլ Բլեյզերսի» կողմից, սակայն աջ ոտքի բավականին լուրջ և երկար ապաքինում պահանջող վնասվածքի պատճառով ստիպված է լինում բաց թողնել 2007-08 մրցաշրջանը։ Մեկ այլ առաջին կուրսեցի Քևին Դյուրանտը` Տեխասի համալսարանից, ընտրվում է երկրորդը՝ «Սիեթլ Սուպերսոնիքսի» կողմից (այժմ՝ «Օկլահոմա Սիթի Թանդեր»)։ Դյուրանտը հետագայում դառնում է *2007–08 խաղաշրջանի տարվա նորեկ* (անգլ.՝ *Rookie of the Year*)։

## Դրաֆթը
### Պայմանանշաններ

### Բուն դրաֆթը

right|thumb|150px|Al Horford, the 3rd pick|Ալ Հորֆորդ` 3-րդ ընտրություն
right|thumb|150px|Ջեֆ Գրին` 5-րդ ընտրություն
[right|thumb|150px|alt=A basketball player, wearing a red jersey with the word "BULLS" and the number 13 on the front, is standing on a basketball court.|[Ջոակիմ Նոա` 9-րդ ընտրություն]]
right|thumb|150px|Ռոդնի Ստակի` 15-րդ ընտրություն
right|thumb|150px|Դեքուան Կուկ` 21-րդ ընտրություն
thumb|150px|Ջարեդ Դուդլի` 22-րդ ընտրություն
thumb|right|150px|Վիլսոն Չենդլեր` 23-րդ ընտրություն
right|thumb|150px|Ռուդի Ֆերնանդես` 24-րդ ընտրություն
right|thumb|150px|Աարոն Բրուքս` 26-րդ ընտրություն
right|thumb|150px|Կարլ Լենդրի` 31-րդ ընտրություն
right|thumb|150px|Գլեն Դեյվիս` 35-րդ ընտրություն
[right|thumb|150px|[Մարկ Գասոլ` 48-րդ ընտրություն]]

## Ծանոթագրություններ

* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* NBA.com։ Դրաֆթ 2007
* 2007 NBA դրաֆթը - ESPN կայքում
* Basketball-Reference.com էջ 

Կատեգորիա:Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի դրաֆթներ
Տրոյացի արբանյակներ

մինի|300px|աջից|Տրոյացի արբանյակները տեղաբաշխված են L<sub>4</sub> և L<sub>5</sub> կետերի մոտակայքում
**Տրոյացի արբանյակներ**, մոլորակի բնական արբանյակներ, որոնք տեղաբաշխված են մոլորակի ավելի մեծ արբանյակի երկու տրոյական L4 և L5 Լագրանժի կետերում։ Կետերը տեղաբաշխված են այնպես, որ տրոյացի արբանյակներից մեկը ընթանում է խոշոր արբանյակի առջևում անցնելով նրան 60°-ով, իս մյուսը հետևում է 60°-ով։ Արբանյակների դիրքը Լագրանժի L4 և L5 կետերում կայուն է, թույլ խանգարումների դեպքում արբանյակները կձգտեն վերադառնալ այս կետերը։ Խոշոր արբանյակի հետ այս արբանյակները գտնվում են 1:1 ուղեծրային ռեզոնանսում։ Քանզի նրանք գտնվում են միևնույն ուղեծրի վրա, նրանք հանդիսանում են նաև համաուղեծիր։ Ասյօր հայտնի բոլոր տրոյացի արբանյակները գտնվում են Սատուրնի համակարգում։

Տրոյացի արբանյակները անվանվում են այսպես **[[տրոյացիներ|տրոյացի աստերոիդների]]** նմանությամբ, որոնք գտնվում են մոլորակների Լագրանժի կետերում (և անվանվում են Տրոյական պատերազմի հերոսների անուններով)։ Տրոյացի արբանյակները պտտվում են մոլորակի շուրջ, ի տարբերություն նրանց տրոյացի աստերոիդները պտտվում են Արեգակի շուրջ։

## Սատուրն
[մինի|ձախից|300px|[Տեֆիյա (արբանյակ)|Տեֆիյաի (1060 կմ, կենտրոնում) և նրա տրոյացի արբանյակներ Տելեստոի (24 կմ) և Կալիպսոյի (19 կմ) համեմատական չափերը։ Արբանյակների հեռավորությունը մասշտաբի մեջ չէ։]]
Այս պահին հայտնի են միայն 4 տրոյացի արբանյակներ, բոլորը գտնվում են Սատուրնի համակարգում։

Սատուրնի խոշորագույն արբանյակներից մեկը, Տեֆիյան (1060 կմ) ուղեկցվում է երկու տրոյացի արբանյակներով՝ Տելեստո (24 կմ) և Կալիպսո (19 կմ)։ Տեֆիյաի զանգվածի հարաբերությունը Տելեստոի և Կալիսպոյի զանգվածներին մոտավորապես կազմում է 170&nbsp;000 : 2 : 1 հարաբերություն։

Մեկ այլ խոշոր արբանյակ Դիոնան (1118 կմ), համաուղեծիր է Հեղինե (32 կմ) և Պոլիդեվկ (4 կմ) տրոյացի արբանյակների հետ։ Հեղինեն երբեմն անվանում են «Դիոնա Բ»։

## Տես նաև
* Լագրանժի կետ
* Տրոյացիներ
* Տրոյացի աստերոիդների ցանկ («տրոյացիներ»)
* Տրոյացի աստերոիդների ցանկ («հույներ»)

Կատեգորիա:Երկնային մեխանիկա
Դիոցեզ

**Դիոցեզ** (, որը ծագում է՝  *կառավարում*) , եկեղեցավարչական տարածքային միավոր կաթոլիկ, անգլիական և մի քանի այլ բողոքական եկեղեցիներում, որի առաջնորդն է հովվապետը, եպիսկոպոսը կամ արքեպիսկոպոսը։ Դիոցեզը բաժանվում է եկեղեցական ծխերի (parish):

13-րդ դարից Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցին եպիսկոպոսական եկեղեցական շրջանները *դիոցեզ* է անվանում։ Անգլիական եկեղեցին, Շվեդիայի եկեղեցին և շարք այլ քրիստոնեական հարանվանություններ պահպանել են այդ անվանումը նաև Ռեֆորմացիայից հետո, ինչը համապատասխանում է այն կառուցվածքներին, որոնք Հայ առաքելական եկեղեցում անվանվում են  **[[Թեմ (Հայ առաքելական եկեղեցի)|թեմ]]**։

Այսինքն, *«դիոցեզ»* և *«թեմ»* բառերը ունեն նույն իմաստը, սակայն առաջինը օգտագործվում է կաթոլիկ եկեղեցիներում, իսկ երկրորդը՝ Հայ առաքելական եկեղեցում։ Նաև նույն իմաստով գոյություն ունի «Եպարքիա» () բառը, որն էլ կիրառվում է ուղղափառ եկեղեցիներում։

## Տես նաև
* Թեմ

Կատեգորիա:Կաթոլիկ եկեղեցի
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Կատեգորիա:Նվիրապետություն
(84522) 2002 TC302

**(84522) 2002 TC<sub>302</sub>**, տրանսնեպտունային մարմիններից մեկը, ուղեծրային ռեզոնանսը 2:5։ Հանդիսանում է Ցրված սկավառակի մարմին։ Հայտնաբերվել է 2002 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Կալիֆորնիայի Պալոմարյան աստղադիտարանից Մայքլ Բրաունի ղեկավարած խմբի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տրանսնեպտունային մարմիններ
(20000) Վարունա

**(20000) Վարունա**, տրանսնեպտունային մարմին, մեծագույն Կոյպերի գոտու դասական մարմիններից մեկն է, առանձնացված տրանսնեպտունային մարմին։ Հայտնաբերվել է 2000 թվականի նոյեմբերի 28-ին Սփեյսուոչ ծրագրի ղեկավար Ռոբերտ ՄաքՄիլանի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անվանված փոքր մոլորակներ
Կատեգորիա:Պլուտոիդներ
Կատեգորիա:Տրանսնեպտունային մարմիններ
Կատեգորիա:Քյուբիվանոներ
Տավուշ (գիրք)

**Տավուշ**, Լավրենտի Միրզոյանի կողմից 2010 հրապարակված գիրքը, որը նվիրված է Տավուշի պատմությանը, աշխարհագրությանը, հայտնի անձանց։

Գիրքը հրապարակվել է «Ասողիկ» հրատարակչությունում «Տավուշ» հայրենակցականմիության նախագահության որոշմամբ։

## Տես նաև
* Լավրենտի Միրզոյան

Կատեգորիա:2010 գրքեր
Մակար Մեծ

**Մակար Մեծ** (*Մակար Եգիպտացի*, ), քրիստոնյա գրող, ճգնավոր, ընդհանրական եկեղեցու սուրբ։ 30 տարեկանից աշակերտել է Անտոն Անապատականին։ Ներկա էր լինում Անտոնի երկարատև զրույցներին, որոնցով վերջինս խրատում էր ճգնավորությանը նվիրված անապատական եղբայրներին։ Աչքի է ընկել խոնարհությամբ և ճգնություններով։

60 տարվա ճգնությունների ընթացքում գրել է բազմաթիվ խրատական զրույցներ և ուղերձներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մակար Մեծի խրատները 

Կատեգորիա:Եկեղեցական հայրեր
Կատեգորիա:4-րդ դարի քրիստոնեական սրբեր
Կատեգորիա:4-րդ դարի հռոմեացիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցու հայրեր
Կատեգորիա:Կաթոլիկ եկեղեցու սրբեր
Հիերոնիմոս

**Սոփրոնիոս Եվսեբիոս Հիերոնիմոս** (, ), քրիստոնյա գրող, լատինական եկեղեցու հայր, ճգնավոր, Աստվածաշնչի լատիներեն լեզվով թարգմանիչ (նրա թարգմանությունը հայտնի է «Վուլգատա» անունով)։ Վուլգատան կաթոլիկ եկեղեցու կողմից ճանաչվել է որպես կանոնական և օգտագործվում է առ այսօր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եկեղեցական հայրեր
Կատեգորիա:4-րդ դարի քրիստոնեական սրբեր
Կատեգորիա:4-րդ դարի հռոմեացիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցու հայրեր
Կատեգորիա:4-րդ դարի քրիստոնեական աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Եկեղեցու ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հռոմեացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Աստվածաշնչի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հին հռոմեացի գրողներ
Կատեգորիա:Հռոմեական պատմիչներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Սրբեր
Կատեգորիա:Կաթոլիկ եկեղեցու սրբեր
Կատեգորիա:Քրիստոնեական սրբեր
Կատեգորիա:Թարգմանիչներ
Վիսբադեն

**Վիսբադեն** Գերմանիայի խոշոր քաղաքներից է և Դաշնային Գերմանիայի Հեսսեն տարածաշրջանի մայրաքաղաքն է։ Այն պատմական առողջարանային քաղաք է, որը դարեր շարունակ իր տաք աղբյուրների շնորհիվ դեպի իրեն է կանչում աշխարհի տարբեր ծայրերում բնակվող հազարավոր մարդկանց։ Այսօր արդեն Վիսբադենը Ռեյն Մայն մեծ տարածաշրջանի մի մասն է կազմում։ Քաղաքը տեղակայված է Մայնի Ֆրանկֆուրտ օդանավակայանի ու բիզնես կենտրոնի հարևանությամբ (մոտավորապես 20 կմ)։ Շատ հաճախ Ֆրանկֆուրտում ցուցահանդեսներ կազմակերպելու ժամանակ գործարար մարդիկ ձգտում են գնալ այնտեղ, որպեսզի հանգստանան հիասքանչ քաղաքի ստվերում։ Վիսբադենը քույր քաղաք է Հայաստանի Ստեփանավան քաղաքի հետ։

## Քույր քաղաքներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիսբադենի պաշտոնական կայք էջը
* Վիսբադենի նկարները 

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Էմմա Լազարուս

**Էմմա Լազարուս** (, ), հրեական ծագմամբ ամերիկացի գրող և բանաստեղծուհի։

Էմմա Լազարուսը ծնվել է հարուստ ագարակատերի ընտանիքում, որը փախել էր Նոր աշխարհ Պորտուգալիայից ինկվիզիցիայից խույս տալու համար։ Առաջին անգամ իր բանաստեղծությունները հրատարակել է 1866 թ.-ին։ Էմման զբաղվել է նաև թարգմանչությամբ՝ եբրայերեն բանաստեղծությունները թարգմանելով անգլերենի։ Նամակագրական կապեր է ունեցել հայտնի գրողներ Ուոլթ Ուիթմենի, Մարկ Տվենի, Հենրի Լոնգֆելոյի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Հրեաներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Հրեա ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ գրողներ
Կատեգորիա:Փառքի սրահների անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Ատտալյան դինաստիա

**Ատտալյան դինաստիա**, հելլենական դինաստիա, որը իշխել է Պերգամոն քաղաքում մ.թ.ա. 283 մինչև մ.թ.ա. 133։

* Փիլիտերոս մ.թ.ա. 283-263
* Եվմենոս I մ.թ.ա. 263-241
* Ատտալոս I Սոտեր մ.թ.ա. 241-197
* Եվմենոս II Սոտեր մ.թ.ա. 197-160
* Ատտալոս II մ.թ.ա. 160-139
* Ատտալոս III մ.թ.ա. 139-133
* Եվմենոս III Արիստոնիկոս մ.թ.ա. 133-129

Կատեգորիա:Պերգամոնի արքաներ
Կատեգորիա:Արքայական ընտանիքներ
Կատեգորիա:Ատտալյան դինաստիա
Կատեգորիա:Պերգամոնի թագավորություն
Կատեգորիա:Փոքր Ասիա
Ժուպանություն

**Ժուպանություն** (խորվ. županija), Խորվաթիայի հիմնական վարչական միավորը, կառավարվում է ժուպանի կողմից։ Այժմ Խորվաթիայում կա 21 ժուպանություն, այդ թվում մայրաքաղաք Զագրեբը, որը ևս ունի ժուպանության կարգավիճակ։ Բոսնիա և Հերցեգովինայի խորվաթական բնակչությունը Բոսնիա և Հերցեգովինայի ֆեդերացիայի կանտոնները նույնպես անվանում է ժուպանություն։

Կատեգորիա:Խորվաթիայի վարչական բաժանում
Էշլիի շրջան (Արկանզաս)

**Էշլ** (), ԱՄՆ Արկանզասի շրջաններից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 2.385 կմ² է, բնակչությունը՝ 21.853 մարդ (2007 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Համբուրգ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1848 թ.։

## Ժողովրդագրություն
մինի|առանց|200px|Շրջանի ժողովրդագրական պատկերը ըստ սեռի և տարիքային խմբերի

## Արտաքին հղում
* Տվյալներ ԱՄՆ վիճակագրության բյուրոյի կայքում

Կատեգորիա:Արկանզասի շրջաններ
Արկանզասի շրջան (Արկանզաս)

**Արկանզաս շրջան** (), ԱՄՆ Արկանզաս նահանգի շրջաններից մեկը։ Ընդհանուր տարածքը 2.559 կմ² է, բնակչության թվաքանակը՝ 19.019 (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջանի վարչական կենտրոնները երկուսն են՝ Դե Վիտը և Շտուտգարտը։ Կազմավորվել է 1813 թ.։

## Ժողովրդագրություն
մինի|առանց|200px|Շրջանի ժողովրդագրական պատկերը ըստ սեռի և տարիքային խմբերի

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղում
* Տվյալներ ԱՄՆ վիճակագրության բյուրոյի կայքում

Կատեգորիա:Արկանզասի շրջաններ
Քլիբերնի շրջան (Արկանզաս)

**Քլիբերն** (), ԱՄՆ Արկանզաս նահանգի շրջաններից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.432 կմ² է, բնակչությունը՝ 25.97 մարդ (2007 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Հիբեր Սպրինգս բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1883 թ.։

## Ժողովրդագրություն
մինի|առանց|200px|Շրջանի ժողովրդագրական պատկերը ըստ սեռի և տարիքային խմբերի

## Արտաքին հղում
* Տվյալներ ԱՄՆ վիճակագրության բյուրոյի կայքում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արկանզասի շրջաններ
Ֆրանսիացիներ

**Ֆրանսիացիներ** ()՝ ազգ, Ֆրանսիայի հիմնական բնակչությունը։ Ֆրանսիացիների մայրենի լեզուն համարվում է ֆրանսերենը, որը պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքին։ Ֆրանսիացիների թիվն աշխարհում կազմում է ավելի քան 80 մլն.։

Ֆրանսիայից դուրս ֆրանսիացիների հիմնական խմբերը բնակվում են Ֆրանսիայի նախկին գաղութներում (Ալժիր, Թունիս, Մարոկկո, Ռեյունյոն, Մադագասկար), ինչպես նաև ԱՄՆ–ում և Կանադայում։ Կանադայում, չհաշված ֆրանսիացի-վտարանդիներին, բնակվում են 8,1 մլն ֆրանկոկանադացիներ (առանձին ժողովուրդ է), որոնք XVII–XVIII դարերի գաղութարարների հետնորդներն են։ Խոսում են ֆրանսերեն։ Հավատացյալներն առավելապես կաթոլիկներ են, մասամբ՝ բողոքականներ (կալվինականներ)։ Ֆրանսիացիների ձևավորման մեջ հիմնական տարրերը եղել են մ․ թ․ ա․ I հազարամյակում այժմյան Ֆրանսիայի հարավում բնակվող կելտական ցեղերը, որոնց հռոմեացիներն անվանել են գալլեր։ Հռոմեացիներից Գալիայի նվաճման (մ․ թ․ ա․ III դարի վերջ – մ․ թ․ ա․ I դարի կես) հետևանքով բնակչությունը ռոմանականացվել է։ Հռոմեացիների երկարատև տիրապետության և գալլերի հետ մշակութային շփման հետևանքով առաջացել է գալլա–հռոմեական ժողովուրդը, որի խոսակցական լեզուն դարձել է «ժողովրդական լատիներենը»։ Ֆրանսիացիների էթնիկական պատմության մեջ կարևոր դեր են խաղացել V դարում Գալիա ներխուժած գերմանական ցեղերը (վեստգոթեր, բուրգունդներ, ֆրանկներ)։

Ֆրանսիական ազգի ձևավորման մեջ վճռական խթան են եղել Ֆրանսիական հեղափոխությունը և դրան նախորդած Լուսավորականության դարաշրջանը։ Շ․ Լ․ Մոնտեսքյոյի, Վոլտերի, Դենի Դիդրոյի, Ժան-Ժակ Ռուսոյի և ուրիշ լուսավորիչների փիլիսոփայությունը, ֆրանսիական դասական գրականությունը խորապես նպաստել են ծայրագավառներում ֆրանսիական գրական լեզվի տարածմանը։ Վարչական, դպրոցական կյանքի և այլ բնագավառներում կատարած հեղափոխական բարեփոխումները նպաստել են նահանգային տարբերությունների վերացմանը, ինչպես նաև հյուսիսֆրանսիական և պրովանսալական ժողովուրդների ձուլմանը միասնական ազգի մեջ։ Ֆրանսիացիների միջև ազգային մշակույթի համահարթեցման արդի պայմաններում դեռևս գոյություն ունի որոշակի պատմական նահանգի պատկանելության (նորմանդացիներ, բուրգունդցիներ, գասկոնացիներ և այլն) գիտակցությունը՝ նրանց մշակույթի ու կենցաղի տեղային, ավանդական յուրահատկություններով։

## Գրականություն
* Виллар Ж., Виллар К․, Формирование французской нации (X–начала XI в․), М․, 1957.
* Народы зарубежной Европы, т․ 2, М․, 1965․

## Տես նաև
* Ֆրանսիական սփյուռք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռոմանական ազգեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի ազգեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիացիներ
Քլիվլենդի շրջան (Արկանզաս)

**Քլիվլենդ** (), ԱՄՆ Արկանզաս նահանգի շրջաններից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.549 կմ² է, բնակչությունը՝ 8.689 մարդ (2007 թվականի տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Րիսոն բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1873 թվականին։

## Ժողովրդագրություն
մինի|առանց|200px|Շրջանի ժողովրդագրական պատկերը ըստ սեռի և տարիքային խմբերի

## Արտաքին հղում
* Տվյալներ ԱՄՆ վիճակագրության բյուրոյի կայքում

Կատեգորիա:Արկանզասի շրջաններ
Ստոունի շրջան (Արկանզաս)

**Ստոուն** (), ԱՄՆ Արկանզաս նահանգի շրջաններից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.572 կմ² է, բնակչությունը՝ 12.394 մարդ (2007 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Մաունտին Վյու բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1873 թ.։

## Ժողովրդագրություն
Շրջանի ժողովրդագրական պատկերը ըստ սեռի և տարիքային խմբերի.

մինի|առանց|200px

## Արտաքին հղում
* Տվյալներ ԱՄՆ վիճակագրության բյուրոյի կայքում

Կատեգորիա:Արկանզասի շրջաններ
Ել շրջան (Արկանզաս)

**Ել** (), ԱՄՆ Արկանզաս նահանգի շրջաններից մեկը։ Ընդհանուր տարածքը 2.404 կմ² է, բնակչության թվաքանակը՝ 22.185. (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջանի վարչական կենտրոնները երկուսն են. հյուսիսային հատվածում Դանվիլն է, հարավայինում՝ Դարդանել բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1840 թ.։

## Ժողովրդագրություն
մինի|առանց|200px|Շրջանի ժողովրդագրական պատկերը ըստ սեռի և տարիքային խմբերի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղում
* Տվյալներ ԱՄՆ վիճակագրության բյուրոյի կայքում

Կատեգորիա:Արկանզասի շրջաններ
Միլոնիա Ցեզոնիա

**Միլոնիա Ցեզոնիա** (, ), Կալիգուլայի չորրորդ կինը, նրա միակ դստեր մայրը։

Միլոնիայի հոր անունը անհայտ է։ Նրա մայրն էր Վիստիլիան, որը ծագում էր սենատորական տոհմից։ Միլոնիայի հայրն ու եղբայրը հաջորդաբար եղել են պրետորներ Օգոստոսի և Տիբերիոսի կառավարման տարիներին։ Եղբայրը մտերիմ էր Դրուզ Ավագի հետ, իսկ 32 թ. կայսեր աչքից ընկավ և ստիպված եղավ ինքնասպան լինել։

Վիստիլիան ամուսնացած է եղել վեց անգամ և տարբեր ամուսիններից ունեցել է յոթ երեխա։ Ամուսնություններից մեկից էլ ծնվել է Միլոնիան։ Մեկ ու կես տարուց Միլոնիան եղբայր ունեցավ՝ հայտնի հռոմեացի զորավար Գնեոս Դոմիտիոս Կորբուլոնը։

Մինչև Կալիգուլային հանդիպելը Ցեզոնիան ամուսնացած էր և առաջին ամուսնությունից ուներ 3 դուստր։ Նա ոչ խելացի էր, ոչ էլ գեղեցիկ։ Նա դարձավ Կալիգուլայի սիրուհին մոտ 39 թ.։ Նրանք ամուսնացան 40 թ., իր աղջկա ծննդյան օրը։ Կալիգուլան նրան հագցնում էր զինվորական շորեր և ցուցադրում զորքի առաջ։ Շշուկներ կային այն մասին, որ նա ամուսնուն սիրային դեղ էր խմեցրել, որը նրա մոտ խելագարություն էր առաջացրել։ Մահացել է 41 թ. հունվարի 24-ին հաջող հեղաշրջումից հետո։ Մահից առաջ քաջություն է դրսևորել և պնդել, որ միշտ զգուշացնում էր Կալիգուլային, բայց նա իրեն չէր լսում։

Կատեգորիա:Հուլիոս-Կլավդիոսների հարստություն
Կատեգորիա:Հռոմի կայսրերի կանայք
Ջո Պեշի

**Ջո Պեշի** (լրիվ անունը՝ Ջոզեֆ Ֆրանչեսկո ԴեԼորես Էլիոտ Պեշի (, ), ամերիկացի դերասան և երգիչ։

## Կենսագրություն
Ջո Պեշին ծնվել է 1943 թվականին, ԱՄՆ-ի Նյու Ջերսի նահանգի Նյուարկ քաղաքում՝ վարորդ Անջելոյի և վարսավիր Մերիի ընտանիքում։

Առաջին դերը կինոյում խաղացել է 1975 թվականին ցածր բյուջե ունեցող «Հոգիների հավաքողը» քրեական ֆիլմում։

Մարտին Սկորսեզեի «Կատաղած ցուլ» (1980) ֆիլմում կերտած բռնցքամարտիկի եղբայր Ջոու ԼաՄոտտի հերոսի դերի համար ստացել է BAFTA մրցանակ «Լավագույն նորեկ» անվանակարգում, նաև առաջադրվել Օսկարի։ Այդ ֆիլմից հետո Ռոբերտ Դե Նիրոյի հետ միասին դառնում է Սկորսեզեի սիրված դերասաններից մեկը։

Իսկ ահա 1990 թվականին կրկին հանդես գալով Մարտին Սկորեսեզի մեկ այլ հայտնի «Փառավոր տղաներ» ֆիլմում խաղացած գանգստեր Թոմի ԴեՎիտոյի դերի համար ստանում է Օսկար, որպես երկրորդ պլանի լավագույն դերասան։

Մնացած հայտնի ֆիլմերն են «Մենակ տանը», «Մենակ տանը 2», «Իմ զարմիկ Վիննին», «Ջոն Քեննեդի. Կրակոց Դալլասում», «Մահացու զենք 2», «Մահացու զենք 3», «Մահացու զենք 4», «Բրոնքսյան պատմություն», «Կազինո» և այլն։

### Անձնական կյանք
1988-1992 թվականներին Ջո Պեշին ամուսնացած է եղել Կլաուդիա Մարտե Հարոյի, և ունեցել է մեկ աղջիկ՝ Տիֆանի։ 2007-2008 թվականներին հանդիպել է 37-ամյա մոդել Էնջի Էվերհարտի հետ։

## Ֆիլմագրություն
Ընդհանուր թվով խաղացել է 38 ֆիլմում։ 
Առավել նշանավորներն են.

## Մրցանակներ
Ընդհանուր թվով ստացել է 12 տարբեր կինոմրցանակ, ներկայացված է եղել ևս 7-ի։

* 1980 - ԱՄՆ-ի կինոքննադատների ազգային խորհուրդ - Երկրորդ պլանի լավագույն դերասան, «Կատաղած ցուլ»
* 1981 - ԱՄՆ-ի կինոքննադատների ազգային ժողով - Երկրորդ պլանի լավագույն դերասան, «Կատաղած ցուլ»
* 1982 - BAFTA, գլխավոր դերի լավագույն դեբյուտ
* 1990 - ԱՄՆ-ի կինոքննադատների ազգային խորհուրդ - Երկրորդ պլանի լավագույն դերասան, «Փառավոր տղաներ»
* 1991 - Օսկար - Երկրորդ պլանի լավագույն դերասան, «Փառավոր տղաներ»
* 1993 - Ամերիկյան կատակերգական մրցանակ - Լավագույն կատակերգական տղամարդու գլխավոր դեր «Իմ զարմին Վիննին» և այլն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1943 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Երկրորդ պլանի լավագույն դերասան Օսկարի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Կատեգորիա:Փետրվարի 9 ծնունդներ
Մոնթեբելլո

300px|մինի|Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշարձանը Մոնտեբելոյում
**Մոնթեբելլո** (, բառացի թարգմանած՝ նշանակում է *գեղեցիկ սար*), քաղաք ԱՄՆ-ի հայաշատ Կալիֆորնիա նահանգում։ Գտնվում է Սան Գաբրիել հովտի հարավարևմտյան հատվածում, Լոս Անջելեսից 13 կիլոմետր դեպի արևելք։ Զբաղեցնում է 22 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Քսաներորդ դարասկզբին հայտնի էր նավթի պաշարներով։ Ունի 64.000 բնակչություն։ Մոնթեբելլոն քույր քաղաք է ԼՂՀ-ի Ստեփանակերտ մայրաքաղաքի հետ։

## Քույր քաղաքներ
*  Աշիյա, Ճապոնիա
*  Ստեփանակերտ, ԼՂՀ

## Անվանի մոնտեբելոցիներ
* Ալեն Բանիսթեր - բեյսբոլիստ
* Ռիչարդ Քաբրալ - դերասան, գրող
*Կացու Օսո - փոփ երաժիշտ
* Քեն Դավիթյան- դերասան, որի առավել հիշարժան կատարումներից է Ազամաթի դերը «Բորաթ» կինոնկարում
* Ջոն Դե Կուիր - եռակի օսկարակիր ռեժիսոր
*Օսկար դե լա Օյա - բռնցքամարտիկ, աշխարհի տասնակի չեմպիոն, օլիմպիական խաղերի ոսկե մեդալակիր
* Ռոդնի Իսթման - դերասան 
* Դեբորա Ֆորման - դերասանուհի 
* Դարլենե Հարդ - թենիսիստուհի, ԱՄՆ և Ֆրանսիայի բաց առաջնությունների հաղթող, նվաճել է Մեծ սաղավարտի 18 մրցանակ
* Ջեք Քեյ Միքի - թենիսիստ, Ուիմբլդոնի եռակի, ԱՄՆ բաց առաջնության յոթնակի, Դեյվիսի գավաթի խաղարկության եռակի հաղթող, որին տեղ է հատկացվել թենիսի համաշխարհային փառքի սրահում
* Ջեք Լարսոն - դերասան
* Ջուդի Էվանս Լուչիանո - դերասանուհի
* Բրյուս Մերիֆիլդ - Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր
* Մարկ Սալաս - մարզիկ, MLB-ի նախկին խաղացող
* Հակոբ Սանդալչյան - միկրոքանդակների հեղինակ.
* Մայքլ Տրևինո - դերասան, հիշարժան կատարումներից է Թայլեր Լոքվուդի դերը «Վամպիրի օրագրերը» ֆիլմում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1920 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի քաղաքներ
Իրական թիվ

աջից|մինի|120px|'''Իրական թվերի''' բազմության նշանը
մինի|350px|'''Իրական թվերի''' ուղիղը

Մաթեմատիկայում, **իրական թիվը** անընդհատ ուղղի վրա ներկայացվող արժեք է։ 
Ռացիոնալ և իռացիոնալ թվերը միասին կազմում են  իրական թվերի բազմությունը:Իրական թվերի բազմությունը նշանակում են R տառով։
Իրական թվերի մեջ են մտնում բոլոր ռացիոնալ թվերը, ինչպես՝ 
* −5-ը՝ ամբողջ թիվ, 
* 4/3-ը՝ հասարակ կոտորակ, 
* 8.6-ը՝ վերջավոր տասնորդական կոտորակ, 
այնպես էլ իռացիոնալ թվերը, օրինակ՝
* √2=1.4142135...՝ (երկուսի քառակուսի արմատը)` իռացիոնալ հանրահաշվական թիվ,
* π=3.1415926535.․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․` տրանսցենդենտ թիվ։
Իրական թվերը կարելի է պատկերել որպես անվերջ երկար ուղիղ՝ թվային ուղիղ կամ իրական ուղիղի կետեր, որտեղ ամբողջ թվերին համապատասխան թվերը ինտերվալներ են։ 
Թվային առանցքի յուրաքանչյուր կետին համապատասխանում է որոշակի իրական թիվ և յուրաքանչյուր իրական թվին թվային առանցքի վրա համապատասխանում է որոշակի կետ։
Յուրաքանչյուր իրական թիվ կարող է որոշվել հնարավոր անվերջ տասնորդական ներկայացմամբ (π-ի նման ), որտեղ յուրաքանչյուր հաջորդ թվանշանը չափվում է նախորդից մեկ տասնորդականով տարբերվող միավորներով։
Իրական ուղիղը կարելի է պատկերացնել որպես կոմպլեքս կոմպլեքս հարթության մաս, և համապատասխանաբար, իրական թվերը մտնում են կոմպլեքս թվերի մեջ որպես մասնավոր դեպք։իրական թվեր դրանք կազմում են այն թվային բազմությունը, որն իր մեջ ներառում է բնական թվերը, ամբողջ թվերը, բանականն ու իռացիոնալը։ Դրանք նշվում են խորհրդանիշով ℝ կամ պարզապես Ռ իսկ գիտության, ճարտարագիտության և տնտեսագիտության մեջ նրանց տիրույթն այնպիսին է, որ «թվի» մասին խոսելիս համարվել է համարյա հաստատ, որ դա իրական թիվ է։

Իրական թվերն օգտագործվել են հին ժամանակներից, չնայած նրանց այդ անունը չի տրվել։ Այն ժամանակվանից, երբ Պյութագորասը մշակեց իր հայտնի թեորեմը, ի հայտ եկան թվեր, որոնք հնարավոր չէր ստանալ որպես բնական թվերի կամ ամբողջ թվերի տրիչ։

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Իրական թվեր
Կատեգորիա:Իրական հանրահաշվական երկրաչափություն
Կատեգորիա:Տարրական մաթեմատիկա
Էմմեն (Նիդերլանդներ)

**Էմմեն** ( ), համայնք և քաղաք Նիդերլանդների Դրենթե մարզի հարավ-արևելքում։ Արևելքից սահմանակցում է Գերմանիային։ Տարածքը 350 կմ² է, բնակչություն՝ 109.244 մարդ (2011 թ. տվյալներով)

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նիդերլանդների Դրենթե մարզի բնակավայրեր
Ասսեն

**Ասսեն** ( ), համայնք և քաղաք Նիդերլանդների Դրենթե մարզի հյուսիսային մասում։ Նույն մարզի վարչական կենտրոնն է։ Քաղաքի կարգավիճակ ստացել է 1809 թվականին։ Տարածքը 83,5 կմ² է, բնակչություն՝ 67.200 մարդ (2011 թ. տվյալներով)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նիդերլանդների Դրենթե մարզի բնակավայրեր
Պունո

**Պունո** (*San Carlos de Puno*), քաղաք Պերուի հարավում, Տիտիկակա լճի ափին։ Լեռնային բնակավայր է, գտնվում է ծովի մակարդակից 3.860 մ բարձրության վրա։ Բնակչությունը շուրջ 100 հզ է։

Կատեգորիա:Պերուի քաղաքներ
Պիտեշտ

**Պիտեշտը** (), քաղաք է Ռումինիայում։ Քաղաքի ընդհանուր բնակչությունը կազմում է 171.500 մարդ։

## Տնտեսություն
thumb|left|Կինոթատրոն
Տրանսպորտային հանգույց է։ Ունի ավտոմոբիլային և էլեկտրաշարժիչների գործարաններ, փայտամշակության, նավթավերամշակման և նավթաքիմիական կոմբինատներ, թեթև արդյունաբերության ձեռնարկություններ։ Զարգացած են սննդի (մսի, կաթի, գինու), կաշվի, կոշիկի, մանածագործության, ռետինի արդյունաբերությունը, շինանյութերի արտադրությունը։

Ենթադրվում է, որ Պիտոշտիում, ինչպես և հարևան Սլատինա և Կուրտեա դե Արճեշ քաղաքներում հայերը հաստատվել են 14-16-րդ դարերում։ Պիտոշտիում հայկական գաղութի գոյության մասին հավաստի տեղեկությունները վերաբերում են 19-րդ դարին։ 1850-ական թվականներին հայերը Պիտոշտիում հիմնադրել են Ս․ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցին (նորոգվել է 1882 թվականին), որի հոգևոր իշխանությանը ենթարկվել են նաև հարևան բնակավայրերի (Կրայովա, Տրգովիշտե և այլն) համայնքները։

1881 թվականին Պիտեշտին ունեցել է մոտ 180, 1939 թվականին՝ 200 հայ բնակիչ։ 20-րդ դարի 1-ին կեսին Պիտեշտիում կազմակերպվել են հայերեն թատերական ներկայացումներ, հայկական Ս․ Հովհաննես Մկրտիչ հայկական եկեղեցին երգի համերգներ են։ 1965 թվականին Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակին, հայկական գերեզմանատանը տեղադրվել է խաչքարհուշարձան։ Այժմ Պիտեշում բնակվում են 15-20 հայ ընտանիք։

## Քույր քաղաքներ
*  Կրագուեվաց, Սերբիա (1970)
*  Կազերտա, Իտալիա (1972)
*  Սումգայիթ, Ադրբեջան
*  Սփրինգֆիլդ, ԱՄՆ (2000)
*  Բուրլեն, Շվեդիա (2001)
*  Բիդգոշ, Լեհաստան (2007)
*  Թինալո, Նիդեռլանդներ (2008)
*  Գյումրի, Հայաստան (2010)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքներ
Ֆրանկ Վեստերման

**Ֆրանկ Վեստերման** (, ), հոլանդացի ժամանակակից գրող, նախկին լրագրող։ Հեղինակ է մի շարք փաստագրական գրքերի, որոնցից առավել հայտնի են «Սրեբրենիցան» (1997), «Ցորենի հանրապետությունը» (1999), «Ոգու ճարտարապետները» (2002) և «Արարատը» (2007)։

## Կենսագրություն
Վեստերմենը մեծացել է ռեֆորմատորական հավատացյալների ընտանիքում, հայրը Նիդերլանդների նավթային ընկերությունում աշխատող ինժեներ էր։ Սովորել է Վախենինգենի ագրարային համալսարանում, որի ավարտական հետազոտությունը կատարել է Պունոյում (Պերուի հարավային մասում) 1987 թ.։ Այստեղ նրա գրել է իր առաջին լրագրողական հոդվածները։

1992 թվականից Վեստերմանը «Ֆոլկսկրանթ» օրաթերթի թղթակիցն էր Բելգրադում։ 1995 թ, գործընկեր Բարտ Ռեյսի հետ եղել է Սրեբրենիցայում, որտեղ կատարված արյունահեղությունը նկարագրել են «Սրեբրենիցա։ Ամենասև սցենարը» գրքում՝ օգտագործելով ՄԱԿ-ի գաղտնի փաստաթղթեր և ականատեսների վկայություններ։

1997-2002 թթ. Վեստերմանը «Էն-Էր-Սեյ Հանդելսբլադ» լրագրի թղթակիցն էր Մոսկվայում։ Այս շրջանում գրած «Ոգու ճարտարապետներ» գիրքը նկարագրում է Ստալինյան ժամանակաշրջանում լրագրողների և գրողների դերը։ 1999 թ. այցելում է Երևան և որոշում է բարձրանալ Արարատ լեռը (լեռնարշավի է մասնակցում 2005 թ.)։ Հայաստան, ապա Թուրքիա կատարած այցերի տպավորությունները, գիտության և կրոնի մասին խոհերը և իր սեփական մանկության հուշերը Վեստերմանը ամփոփում է «Արարատը» գրքում։

## Երկեր
* «Կամուրջ Տարայի վրա» (*De brug over Tara*), 1994
* «Սրեբրենիցա։ Ամենասև սցենարը» (*Srebrenica. Het Zwartste scenario*), 1997. համահեղինակ Բարտ Ռեյսի հետ
* «Ցորենի հանրապետություն» (*De Graanrepubliek*), 1999
* «Ոգու ճարատարապետներ» (*Ingenieurs van de ziel*), 2002
* «Էլ Նեգրոն ու ես» (*El Negro en ik*), 2004
* «Արարատ (*Ararat*), 2007
* «Զտարյուն ձիեր» (*Dier, bovendier*), 2010

## Արտաքին հղում
* Անձնական կայքը

Կատեգորիա:Հոլանդացի գրողներ
Կատեգորիա:Լրագրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հոլանդացի լրագրողներ
Իմ զարմիկ Վիննին

**Իմ զարմիկ Վիննին** (), 1992 թվականին նկարահանված ամերիկյան կատակերգական ֆիլմ Ջո Պեշիի ու Մարիսա Թոմեյի գլխավոր դերակատարմամբ։
Մարիսա Թոմեյը Օսկար է ստացել երկրորդ պլանի լավագույն դերասանուհի անվանակարգում, իսկ Ջո Պեշին Ամերիկյան կատակերգական մրցանակ։

## Սյուժե
Երկու երիտասարդներ՝ Բիլլի Գամբինան և Ստեն Ռոտենստայնը, անցնելով ԱՄՆ-ի Ալաբամա նահանգի փոքրիկ քաղաքներից մեկով, որտեղ մտնելով քաղաքի խանութներից մեկը, ակամայից դառնում են խանութի տիրոջ սպանության համար մեղադրվող։ Նյու Յորքից նրանց օգնության է գալիս Բիլլիի բարեկամ Վիննի Գամբինին և նրա ընկերոհին Մոնա Լիզա Վիտին։ Վիննին ավարտել է իրավաբանական քոլեջ, սակայն երբեք չի աշխատել որպես փաստաբան։

Փորձելով պաշտպանել Բիլլիին և Ստենին, նա ինքն է հայտնվում բանտում, որտեղ ինքնուրույն սկսում է ձեռք բերել իրավաբանի գիտելիքներ և մտածողություն։ Մոնա Լիզան օգնում է Վիննին ամեն հնարավորության դեպքում, իսկ վերջում դառնում է անգնահատելի փորձագետ դատավարության գլխավոր հարցի ժամանակ։

## Դերերում

 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1990-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:1990-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1992 ֆիլմեր
Կատեգորիա:20th Century Fox ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ընտանիքի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ալաբամայում
Սկուպշչինա

**Սկուպշչինա** (, , ), խորհրդարանի անվանումը Բալկանյան երկրներում (Սերբիա, Չեռնոգորիա, Բոսնիա և Հերցեգովինա).

* Միացյալ սկուպշչինա - Հարավսլավիա
* Սերբիայի պառլամենտ|Ազգային սկուպշչինա - Սերբիա
* Պառլամենտական սկուպշչինա - Բոսնիա և Հերցեգովինա
* Սկուպշչինա - Չեռնոգորիա

Կատեգորիա:Խորհրդարան
Գիտական տեղեկատվության վերլուծության և մոնիթորինգի կենտրոն

Գիտության ուսումնասիրության և վիճակագրության կենտրոն-ը գիտական հետազոտական լաբորատորիա է, որը 2010 թվականի հունվարից գործում է Հայաստանի Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայի Ինֆորմատիկայի և ավտոմատացման պրոբլեմների ինստիտուտի կազմում։ Լաբորատորիան ներկայումս բաղկացած է երեք բաժիններից, որոնք ուսումնասիրում են ՀՀ գիտության և տեխնոլոգիաների զարգացման խնդիրները, իրականացնում են ոլորտի մոնիթորինգ, պատրաստում են վիճակագրական և վերլուծական բնույթի տեղեկատվություն, ինչպես նաև կատարում են ոլորտի վերաբերյալ կանխատեսումներ և տալիս գնահատականներ։ Լաբորատորիայի հիմնական գործառույթներն են.

# ՀՀ և օտարերկրյա պետություններում գիտության, տեխնիկայի և տեխնոլոգիաների բնագավառում հիմնարար և կիրառական գիտական հետազոտությունների իրականացում,
# ՀՀ ԿԳՆ գիտության պետական կոմիտեին, ՀՀ նախարարություններին, ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիային, պետական կառավարման մարմիններին, բուհերին, ինչպես նաև շահագրգիռ այլ կազմակերպություններին ու գիտական հասարակությանը ՀՀ-ում և օտարերկրյա պետություններում գիտության, տեխնիկայի, տեխնոլոգիաների և իննովացիոն դաշտի զարգացման վերաբերյալ վիճակագրական, մեթոդաբանական և վերլուծական տեղեկատվության տրամադրում,
# Գիտատեխնիկական և իննովացիոն քաղաքականության ձևավորման վերաբերյալ առաջարկությունների մշակում,
# ՀՀ գիտատեխնիկական հնարավոր զարգացումների կանխատեսում,
# Գիտատեխնիկական բնագավառում վիճակագրության, գիտական ներուժի հաշվառման, վերլուծության և կանխատեսման մեթոդաբանության մշակում և կատարելագործում։

## Արտաքին հղումներ
# http://www.csiam.sci.am/
# http://iiap.sci.am/
# http://www.scs.am/

Կատեգորիա:Գիտությունը Հայաստանում
Չամարտին

**Չամարտին**, Մադրիդի 21 թաղամասերից մեկն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մադրիդի թաղամասեր
Ժուպան (այլ կիրառումներ)

**Ժուպան**։

* Ժուպան — հարավային սլավոնների  մոտ ավագ կամ իշխան, ինչ-որ մարզի կառավարիչ։
* Ժուպան — հագուստի տեսակ
* **Ժուպան**  Կամչատկայում` ստորգետնյա խողովակ, որով օդը մղվում է յուրտայի կամ կիբիտկայի մեջ` տաքացման ժամանակ։
Ժուպան (հագուստ)

[մինի|Արքայորդի [Ալեքսանդր Սոբեսկին լեհական ժուպանով]]
**Ժուպան**։
* լեհերի մոտ - հինավուրց ազնվական (շլյախետական) զգեստ, սյուրթուկի նման։
* Ուկրաինայում - տաք վերին հագուստ, նման է օխաբենին, ժողովրդական լեզվով՝ *զիպուն*։
* Ռյազանի և Սմոլենսկի մարզերում այդպես է անվանվում սովորական գյուղացիական կաֆտանը։
* Վոլոգդայի մարզում օգտագործվում է տուլուպի կամ վերարկուի իմաստով։

Կատեգորիա:Հագուստ
Ուսանող

[մինի|350px|Ուսանողները [Գծային հանրահաշիվ դասախոսության ժամանակ *[[Հելսինկիի Տեխնոլոգիաների համալսարան]]ում*]]
**Ուսանողը** սովորող է, որը հաճախում է կրթական կառույց։ Որոշ լեզուներում անգլիական տերմինը համապատասխանում է այն սովորողներին, ով այցելում է համալսարան, մինչդեռ դպրոցականին մինչ տասնութ տարեկանը անվանում են **աշակերտ**։ 
Կատեգորիա:Ուսանողներ
Կատեգորիա:Մանկավարժություն
Հիպոթեզ

[thumb|right|350x|[Անդրեաս Ցելարիուսի հիպոթեզը, որը ցույց է տալիս մոլորակների շարժը արտակենտրոն ուղեծրերով]]
**Հիպոթեզ**, ենթադրություն, որը ապացույցի կարիք ունի, այսինքն ապացուցված չէ, որ կարծում են, թե ճիշտ է և ժխտված չէ։ Կարլ Փոփերը առաջինն էր, որն օգտագործեց "հիպոթեզ" տերմինը գիտական փիլիսոփայության մեջ։ Վարկածը, ի հակադրություն հիպոթեզի (հետևաբար *[[տեսություն]], [[աքսիոմ]], [[սկզբունք]]*), ընդունված հիմունքներով ստուգելի պնդում է։ Մաթեմատիկայում վարկածը չապացուցված ենթադրություն կամ թեորեմ է, որը ճշմարտանման է։

## Օրինակներ
* Բիլի հիպոթեզ
* Պուանկարեի թեորեմ՝ ապացուցել է Գրիգորի Պելերմանը

## Տես նաև
* Աքսիոմ
* Թեորեմ
* Սկզբունք
* Սանկցիա
* Տրամաբանական պոզիտիվիզմ
* Օպերացիոնալիզմ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* "How science works", *Understanding Science* by the University of California Museum of Paleontology.

Կատեգորիա:Բաց խնդիրներ
Կատեգորիա:Պնդումներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական հասկացություններ
Կոմս

մինի|160px|Կոմսի թագը
**Կոմս** (), թագավորական պաշտոնատար անձ վաղ միջնադարում արևմտյան Եվրոպայում։ Տիտղոսը ծագել է 4-րդ դարում Հին Հռոմում և տրվում էր բարձր պաշտոնյաներին (օրինակ՝ *comes sacrarum largitionum* - գլխավոր հարկահան)։ Ֆրանկական թագավորությունում 6-րդ դարի երկրորդ կեսից գրաֆը կամ հաուգրաֆը իր տիրույթում (գերմ.` Gau 100 հոգանոց գյուղ հին գերմանացիների մոտ) ուներ վարչական, զինվորական և դատական իրավունքներ։ 877 թ. Կարլոս II Ճաղատի հրամանով կոմսի տիրույթներըն դարձան ժառանգական։

Ֆեոդալական մասնատվածության շրջանում նշանակում էր կոմսության ֆեոդալական կառավարիչ, իսկ ֆեոդալական մասնատվածության վերացումից հետո՝ բարձր ազնվական տիտղոս՝ (կանացի՝ կոմսուհի)։

Ռուսաստանում տիտղոսը մտցվել է Պետրոս I-ի կողմից 1706 թ.: 19-րդ դարավերջում այստեղ արդեն կար 300 կոմսական տիտղոս։ Վերացվել է 1917 թ. նոյեմբերի 11-ին։ Այժմ Եվրոպայի մի քանի միապետական երկրներում կան անվանական կոմսություններ։

## Տես նաև
* Էրլ - անգլիական կոմսերի տիտղոս
** Յարլ - տերմին, որից առաջացել է անգլիական կոմսերի տիտղոսը՝ *earl*
* Պֆալցգրաֆ
* Մարկգրաֆ
* Լանդգրաֆ
* Վիլդգրաֆ
* Ռաուգրաֆ
* Ֆրեյգրաֆ
* Բուրգգրաֆ
* Վիկոնտ

Կատեգորիա:Գերմանական ազնվական տիտղոսներ
Բուրգգրաֆ

**Բուրգգրաֆ** (), թագավորի կամ եպիսկոպոսի կողմից նշանակվող պաշտոնատար անձ՝ գերմանական միջնադարյան քաղաքներում (սկզբնապես՝ բուրգերում)։ Բուրգգրաֆները ունեին վարչական, զինվորական, և դատական իշխանություն։ Բուրգգրաֆը կարող էր լինել ռեյխսգրաֆ (հնազանդվում էր անմիջապես կայսերը) կամ լինել այլ կառավարչի վասալը։

Գերմանիայում մինչև 1918 թվականը պրուսական թագավորները իրենց անվանում էին Նյուրնբերգյան բուրգգրաֆներ։

## Տես նաև
* Կոմս
* Վիկոնտ

Կատեգորիա:Գերմանական ազնվական տիտղոսներ
Մարքիզ

**Մարքիզ** (, , , նոր լատ. marchisus կամ marchio, -ից), արևմտաեվրոպական ազնվական տիտղոս։

Հիերարխիայի համաձայն գտնվում էր հերցոգական և կոմսական տիտղոսների միջև։
Անգլիայում մարքիզ տիտղոսը տրվում է հերցոգի ավագ որդուն։

## Մարքիզների թագերը

Image:MarkizNL.jpg| Նիդերլանդներ
Image:Markiz.png|Դանիա, Ֆրանսիա, Գերմանիա, Իսլանդիա, Լեհաստան, Իտալիա
Image:MarquisA.jpg|Մեծ Բրիտանիա


## Տես նաև
* Մարկգրաֆ

Կատեգորիա:Ազնվական տիտղոսներ
Բռնակալ

Բյուզանդական կայսրությունում **դեսպոտ** (-ից՝ «տիրակալ») - հավատարիմ անձանց կայսեր կողմից տրվող տիտղոս։ 12-րդ դարում սահմանել է Մանուել I Կոմնենոս կայսրը։ Բռնակաը իրավունք ուներ հագնելու կայսեր շորերի նման շորեր, ուներ նաև այլ պատիվներ։ Բացի դրանից դեսպոտին տրվում էին կառավարման տիրույթներ կամ առանձին պրովինցիաներ (օրինակ՝ Էպիրոսի բռնակալություն)։ Բռնակալի տիտղոսով սովորաբար պարգևատրվում էին կրտսեր որդինեը կամ որդեգրված երեխաները։ Հետագայում այս տիտղոսը երբեմն տրվում էր այլագիներին։ Բռնակալի կառավարած տիրույթը կոչվում էր **բռնակալություն**։

Բռնակալի տիտղոս են կրել նաև Բյուզանդիայի հարևան պետությունների ղեկավարները՝
* 15-րդ դարի Սերբիայի (Սերբական բռնակալություն)
* 13-14-րդ դարի Բուլղարիայի (Վիդինյան թագավորություն)
* 15-րդ դարի Ալբանիայի (Մուզակի իշխանություն)

Կատեգորիա:Ազնվական տիտղոսներ
Կատեգորիա:Ազգային և էթնիկ առաջնորդման կոչումներ
Մուզակի իշխանություն

**Մուզակի իշխանություն** կամ **Բերատի իշխանություն** (1335-1444) ստեղծվել է բռնակալ Անդրեա II Մուզակիի կողմից 1335 թ.: Մայրաքաղաքն էր Բերատ քաղաքը։

## Պատմություն
1432 թվականին Գերգոս Արիանիտին ստեղծեց Արիանիտի իշխանությունը Բերատ կենտրոնով։ Մուզակի իշխանությունը մնացած ալբանական իշխանությունների հետ մտնում էր Լեժական լիգայի մեջ (ստեղծված 1444):

## Իշխանները
* Անդրեա II Մուզակի (1335-1372)
* Թեոդոր I Մուզակի (1372-1389)
* Թեոդոր II Մուզակի (1389-1417)
* Թեոդոր III Մուզակի (1417-1444)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալբանական իշխանություններ
Արիանիտի իշխանություն

**Արիանիտի իշխանություն** (1432-1444), ստեղծվել է Գերգոս Արիանիտի իշխանի կողմից 1432 թվականին։ Մայրաքաղաքն էր Բերատ քաղաքը։ Առաջացել է Մուզակի իշխանության կործանումից և միացել է ալբանական մյուս իշխանությունների Լեժական լիգայի մեջ 1444 թվականին։

## Իշխաններ
* Գերգոս Արիանիտի (1432-1444)

## Ծանոթագրություն

Կատեգորիա:Ալբանական իշխանություններ
Վալերի Ղլեչյան

**Վալերի Գուրգենի Ղլեչյան** (), հայ անվանի մանկավարժ, պատմաբան, հայագետ - արևելագետ։

## Կենսագրություն և աշխատանքներ
Ծնվել է 1947 թ. հունվարի 13 –ին նախկին Ադրբեջանի ՍՍՀ Շահումյանի շրջանի Գյուլիստան գյուղում։ Ավարտել է Գյուլիստանի միջնակարգ դպրոցը։ 1969 թ. ավարտել է Երևանի Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ Ուսումնառությունից հետո ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1969 թվականից մինչև 1972 թվականն աշխատել է Հրազդանի շրջանի դպրոցներում որպես պատմության ուսուցիչ։ 1972 թվականից աշխատել է Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի ընդհանուր պատմության ամբիոնում։ 1990 թվականին Հայաստանի ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտում ընդհանուր պատմությունից պաշտպանել է թեկնածուական թեզ, 2002 թվականին նույն մասնագիտության գծով ստացել է դոցենտի գիտական կոչում։ Պատմության ֆակուլտետում կարդացել է մասնագիտական տեսական դասընթացներ։ 2007 թվականներին ընտրվել է ՀՊՄՀ –ի Համաշխարհային պատմության և նրա դասավանդման մեթոդիկայի ամբիոնի վարիչ, որն էլ ղեկավարել է մինչև 2010 թ.։

Հեղինակ է մի քանի տասնյակ գիտատեսական, գիտամեթոդական և գիտակրթական, ինչպես և՝ հրապարակախոսական հոդվածների։ Իր գործունեության վերջին շրջանը նա նվիրեց նորանկախ պետության կրթական համակարգի բարեփոխման գործին։ Նա առաջիններից էր, ով ձեռնամուխ եղավ նորանկախ Հայաստանի ազգային դասագրքերի ստեղծման աշխատանքներին, որոնցում արժևորեց նաև համաշխարհային պատմության մեջ հայ ժողովրդի ունեցած ավանդն ու ձեռքբերումը։

Վ.Ղլեչյանը դեռ ուսանողական տարիներին աչքի է ընկել ակտիվ հասարակական – քաղաքական գործունեությամբ՝ պայքարելով խորհրդային կարգերի դեմ՝ հանուն Հայաստանի անկախացման, որի համար հետապնդվել է ԽՄ հատուկ ծառայությունների կողմից։ 1980-ական թվականներին վերջին ակտիվորեն մասնակցել է Արցախյան շարժմանը, զբաղվել է արցախահայության պաշտպանության կազմակերպման՝ մասնավորապես ռազմամթերքի հայթայթման և Արցախ տեղափոխելու աշխատանքներով։

## Աշխատությունների ցանկ

## Գիտական լրագրային հոդվածներ

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ արևելագետներ
Կատեգորիա:Հայագետներ
Գրիլա

մինի|աջից|200px|Գրիլա
**Գրիլա** (), իսլանդական դիցաբանական կերպար, հսկա հրեշ, որը ապրում է Իսլանդիայի սարերում։ Անկարգ երեխաներին վախեցնելու միջոց. ծնողները պատմում են իրենց երեխաներին պատմություններ այն մասին, թե ինչպես է Գրիլան Սուրբ Ծննդյան գիշերը իջնում սարերից և փնտրում անկարգներին, որոնք չեն ցանկանում ուտել կամ անընդհատ նվնվում են։

Կատեգորիա:Իսլանդական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Բանահյուսական կերպարներ
Կատեգորիա:Հսկաներ
Յոլյան կատու

**Յոլյան կատու** (), իսլանդական դիցաբանական կերպար, հրեշային սև կատու՝ ցլի մեծության, որն ապրում է Իսլանդիայի սարերում։

## Նկարագրություն
19-րդ դարում գրի է առնվել սև կատվի պատմությունը, որը ապրում է սարերի մի քարանձավում։ Յոլյան կատվի հետ են ապրում հսկա հրեշ Գրիլան` անկարգ երեխաների գողը, նրա ամուսինը` ծույլ *Լեպալուդին* (Leppalúði) և նրանց որդիները՝ Յոլասվայնարները (իսլանդական Ձմեռ պապերը)։ Յոլյան կատուն գիշերները ման է գալիս և ուտում նրանց, ովքեր Նոր տարուն նոր զգեստներ չեն հագել։ Այլ վարկածով նա ուտում է միայն տոնական հյուրասիրությունները։ Չնայած դրան՝ Իսլանդիայում նրան, ով նոր շոր չի հագնում Նոր տարուն ասում են՝ *«նա իր վրա հագել է յոլյան (ամանորյա) կատվին»* (hann fór í jólaköttinn), այսինքն՝ իր համար պրոբլեմներ է ստեղծել։

Կատեգորիա:Իսլանդական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հորինված կատուներ
Ինֆորմատիկայի և ավտոմատացման պրոբլեմների ինստիտուտ

**Ինֆորմատիկայի և ավտոմատացման պրոբլեմների ինստիտուտ** (ԻԱՊԻ), Հայաստանի Հանրապետության Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայի  (ՀՀ ԳԱԱ) կիրառական մաթեմատիկայի և ինֆորմատիկայի, ինչպես նաև գիտության և տեխնիկայի տարբեր ճյուղերում համակարգչային տեխնոլոգիաների կիրառման ու գիտահետազոտական և տեխնոլոգիաների զարգացման ուղղված գիտահետազոտական ինստիտուտ։

ԻԱՊԻ-ն հիմնադրվել է 1957թվականին որպես ՀՀ ԳԱԱ և Երևանի Պետական Համալսարանի հաշվողական կենտրոն։  ԻԱՊԻ-ն Հայաստանում համակարգչային գիտության զարգացման և նրա կիրառությունների բնագավառներում նշանակալի ներդրում է ունեցել։ Այն ստեղծել է կիրառական մաթեմատիկայի բազմաշերտ բնագավառների մասնագետների դպրոց։

1963 թվականից ԻԱՊԻ-ն հրատարակում է «Համակարգչային գիտության մաթեմատիկական խնդիրները» գիտական հետազոտությունների ժողովածուն։

1994 թվականին ԻԱՊԻ-ում նախագծվել, ստեղծվել և այժմ հաջողությամբ գործարկվում է Հայաստանի ակադեմիական գիտահետազոտական համակարգչային ցանցը (ASNET-AM): Այն սպասարկում է Հայաստանի տարբեր բնակավայրերում գործող հետազոտական և կրթական կազմակերպությունների ավելի քան 65 ցանցեր։

Ինստիտուտը 1997 թվականից ի վեր, երկու տարին մեկ, կազմակերպում է «Համակարգչային գիտություն և տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ» (CSIT) միջազգային գիտաժողովը, որը նպաստում է ինֆորմատիկայի ժամանակակից ճյուղերի զարգացմանը Հայաստանում։
2004  թվականին ինստիտուտում գործարկվեց "Արմկլաստեր" սուպերկոմպյուտերը։
Նույն թվականից  ՀՀ ԳԱԱ միջազգային գիտակրթական կենտրոնի Ինֆորմատիկայի ամբիոնի միջոցով ԻԱՊԻ-ում իրականացվում է մագիստրատուրայի ուսուցում։
ԻԱՊԻ-ն համագործակցում է միջազգային և տեղական գիտական և կրթական մի շարք հաստատությունների հետ EU FP, UNDP, CRDF, ISTC, NATO և այլ միջազգային կազմակերպությունների նախաձեռնությամբ տարվող գլոբալ համագործակցության շրջանակներում։ Ազգային մակարդակով ԻԱՊԻ-ն բազմաթիվ թեմատիկ ծրագրեր է իրականացնում առաջատար գիտաշխատողների ղեկավարությամբ։

## Գիտական և կիրառական հետազոտությունների հիմնական ուղղություններ
* Ավտոմատների տեսություն, ինքնակազմակերպված ցանցեր և կիրառություններ
* Ալգորիթմների տեսություն և ծրագրերի ավտոմատ սինթեզ
* Մաթեմատիկական տրամաբանություն և կիրառություններ
* Կիրառական ծրագրային համակարգեր
* Դիսկրետ անալիզ և ճանաչողություն
* Հակադարձ կոմբինատոր խնդիրներ և ալգորիթմներ
* Գրաֆների հատուկ ներկումներ
* Գրաֆների տեսության էքստրեմալ խնդիրներ
* Տեղեկատվական և հեռահաղորդակցական տեխնոլոգիաների նորարարություն
* Հուսալիության սկզբունքը ինֆորմացիայի տեսությունում
* Մաթեմատիկական և կիրառական վիճակագրություն
* Բազմամասշտաբ ֆիզիկա-քիմիական ընթացքների մոդելավորում
* Թվային ազդանշանների և պատկերների մշակման համակարգեր
* Պատկերների մշակման կրիտիկական տեխնոլոգիաներ
* Սխալներ ուղղող կոդեր և ինֆորմացիայի անվտանգության խնդիրներ կապված ամպային կիրառությունների հետ
* Վերջավոր դաշտերի վրա բազմանդամներ, սիմետրիկ շիֆրերի նախագծում և անալիզ
* Մաթեմատիկական մոդելավորում և տարաբաշխված համակարգեր
* Իմացական ալգորիթմներ և մոդելներ
* Հեռահար մոնիտորինգի և վերահսկողության համակարգեր
* Դինամիկ համակարգեր և ցանցեր
* Ցանցային և ամպային ծառայություններ
* Բարձր արտադրողականությամբ հաշվողական համակարգեր
* Գիտաչափություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքէջ

Կատեգորիա:Հայաստանի գիտահետազոտական ինստիտուտներ
Թեոդոր I Մուզակի

**Թեոդոր I Մուզակի** (), Ալբանիայի բռնակալ, կառավարել է Մուզակի իշխանությունը  1372-1389 թթ.-ին։ Մասնակցել է թուրքերի դեմ Կոսովոյի ճակատամարտին։ Զոհվել է այդ ճակատամարտում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալբանական իշխանություններ