open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Միշա Մարգարյան

**Միշա Կնյազի Մարգարյան** (), ճարտարապետ, ՀՀ քաղաքացիական ծառայության երկրորդ դասի խորհրդական (07.01.2005), ԽՍՀՄ ճարտարապետների միության անդամ (1977)։

## Գործունեությունը
1963 թվականին ավարտել է Ապարանի շրջանի Արագած գյուղի միջնակարգ դպրոցը, 1972 թվականին՝ Երևանի պետական ճարտարագիտական ինստիտուտի շինարարական ֆակուլտետի ճարտարապետական բաժինը։ 1963-1966 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում, ունի պահեստի կապիտանի զինվորական կոչում։ 1972-1977 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ արդյունաբերական շինարարության նախարարության հատուկ նախագծային փորձարարական կոնստրուկտորական բյուրոյի առաջատար ճարտարապետ (հետագայում՝ փորձարարական ինստիտուտ), 1977-1979 թվականներին՝ «Հայպետնախագիծ» ինստիտուտի թիվ 7 արվեստանոցի ճարտարապետական խմբի ղեկավար, 1979-1982 թվականներին՝ Հրազդանի շրջանի գլխավոր ճարտարապետ, 1983-1986 թվականներին՝ ՀԽՍՀ հուշարձանների պահպանության և օգտագործման գլխավոր վարչության նախագծային բյուրոյի նախագծի գլխավոր ճարտարապետ, 1987-1994 թվականներին՝ «Հայնորոգնախագիծ» ինստիտուտի Աշտարակի մասնաճյուղի հիմնադիր տնօրեն։ 1994-1997 թվականներին աշխատել է Մոսկվայում, եղել է «Մոսպրոյեկտ-3» նախագծային ինստիտուտի թիվ 5 արվեստանոցի նախագծի գլխավոր ճարտարապետ։ 1998 թվականին հրավիրվել է Երևան և նշանակվել Երևանի քաղաքապետարանի ճարտարապետության և քաղաքաշինության վարչության «Քաղաքաշինություն» պետական փակ բաժնետիրական ընկերության գործադիր տնօրեն։ 2004 թվականին եղել է Երևանի «Հյուսիսային պողոտա և կասկադ» ծրագրերի իրականացման գրասենյակի տնօրեն, 2004-2007 թվականներին՝ Երևանի քաղաքապետարանի ճարտարապետության և քաղաքաշինության վարչության պետի տեղակալ։ 2007 թվականին նշանակվել է Երևանի քաղաքապետարանի «Երևաննախագիծ» ինստիտուտի տնօրենի տեղակալ։ Հայաստանի Հանրապետությունում և հանրապետությունից դուրս նրա նախագծով կառուցվել են բազմաթիվ բնակելի բարձրահարկ բազմաբնակարան շենքեր, անհատական մենատուն-դղյակներ, հասարակական այլ շինություններ։

## Մրցանակներ
* 1975 թվականին արժանացել է ԼԿԵՄ Երևանի քաղկոմի դափնեկրի կոչման և Կուբա մեկնելու ուղեգրի ( Հայրենական մեծ պատերազմի 30-ամյակի առթիվ զոհվածների հիշատակի հուշարձանի լավագույն ստեղծագործության համար)։ 
* 1981 թվականին դարձել է համամիութենական մրցույթի դափնեկիր (նոր տիպի բնակելի շենքերի նախագծային առաջարկի համար)։ 
* 1984 թվականին դարձել է համամիութենական ստուգատեսի դափնեկիր (տարվա լավագույն ճարտարապետական ստեղծագործության համար)։

## Ստեղծագործությունները
* «Նիգ-Ապարան» հայրենակցական բարեգործական հասարակական կազմակերպության "Պատվավոր անդամ - Մեր բարեկամ" մեդալը (2005), 
* Հայկական տառերի հուշարձանախումբը Ապարան-Երևան ավտոմայրուղու աջ կողմում, Ապարանի և Աշտարակի վարչական սահմանագլխին (2005 թվական, նախագծի հեղինակ՝ Աղվան Հովսեփյան, տառերի հեղինակ՝ Ֆրեդ Աֆրիկյան), 
* Շախմատի աշխարհի չեմպիոն Տիգրան Պետրոսյանի արձանը Ապարանի հրապարակում (2005 թվական, համահեղինակ՝ Հրաչյա Գալստյան), 
* Խաչքար-մահարձան մանազկերտցի նախնիներին Արա (գյուղ)ի գերեզմանոցում (2007), 
* Շենավան գյուղի վերաբնակեցման 180-ամյակին նվիրված հուշարձան /Շենավան/ (12.07.2010 թվական, նախագծի հեղինակ՝ Աղվան Հովսեփյան)։

Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:1948 ծնունդներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ճարտարապետների միության անդամներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Շողիկ Ասոյան

**Շողիկ Հարությունի Ասոյան** (), պատմաբան, հասարակական-քաղաքական գործիչ, ՀՀ ոստիկանության փոխգնդապետ (1995 թ.), ՀՀ կառավարությանն առընթեր հուշարձանների վարչության պետի տեղակալ, ՀՀ մշակույթի նախարարության մշակութային արժեքների պահպանության գործակալության պետ։

## Գործունեությունը
1966 թվականին ավարտել է Երևան քաղաքի Պեյո Յավորովի անվան թիվ 131 միջնակարգ դպրոցը, 1977 թվականին Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետի հնագիտության բաժինը։
1974-1976 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ արխիվային գլխավոր վարչության կինո-ֆոտո-ֆոնո փաստաթղթերի պետական արխիվի մասնագետ,
1976-1983 թվականներին Երևան քաղաքի պատմության պետական, "Խորհրդային Հայաստանը Հայրենական մեծ պատերազմում" թանգարանների գիտաշխատող,
1984-1992 թվականներին՝ ՀԽՍՀ (ապա՝ ՀՀ) պատմական հուշարձանների պահպանության և օգտագործման գլխավոր վարչության գիտաարտադրական ինստիտուտի հուշարձանների պահպանության բաժնի հնագետ,
1994-1995 թվականներին ՀՀ ներքին գործերի նախարարության ներքին զորքերի գիտաարտադրական բյուրոյի պետի տեղակալ,
1995-1998 թվականներին Երևան քաղաքի ներքին գործերի բաժնի անձնագրային ծառայության պետ,
2000-2001 թվականներին՝ ՀՀ պատմության հուշարձանների պահպանության վարչության պետի տեղակալ,
2001-2005 թվականներին՝ ՀՀ մշակույթի, երիտասարդության հարցերի և սպորտի նախարարության մշակութային արժեքների պահպանության գործակալության պետ։
2005 թվականի դեկտեմբերին նշանակվել է "Մշակութային արժեքների փորձագիտական կենտրոն" պետական ոչ առևտրային կազմակերպության տնօրեն։
1966 թվականին դարձել է Երևանում գործող ընդհատակյա հայրենասիրական խմբակի,
1968 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանում ստեղծված "Հայ մշակույթի ակումբ" հայրենասիրական լեգալ կազմակերպության անդամ։ 1969 թվականին ընդունվել է Ազգային միացյալ կուսակցություն գաղտնի կազմակերպության շարքերը։
Քաղաքական գործունեության պատճառով 1970 թվականին Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետի 3-րդ կուրսից հեռացվել է։
1987 թվականի դեկտեմբերին դարձել է "Հայ դատի պաշտպանության ընկերություն" հասարակական կազմակերպության փոխնախագահ և "Հայ դատ" ամսագրի փոխխմբագիր։
1988-1992 թվականներին "Հայ դատ" կազմակերպության ռազմականացված ջոկատները մասնակցել են Հայաստանի և Արցախի սահմանների պաշտպանության մարտական գործողություններին։
1989-1992 թվականներին կազմակերպությունը ստանձնել է Արցախի Բերդաձորի ենթաշրջանի պաշտպանությունը։ Ապահովվել է ենթաշրջանի բնակչության անվտանգությունը, բացվել Երևան-Բերդաձոր ուղղաթիռային չվերթը, Բերդաձոր է հասցվել սննդամթերք, զինամթերք։ Համակարգել է Բերդաձորում գործող ջոկատների աշխատանքը։
2007 թվականի մայիսի 12-ին Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության ցուցակով ընտրվել է ՀՀ Ազգային ժողովի չորրորդ գումարման պատգամավոր, սակայն իր դիմումի համաձայն մնացել է գործադիր կառույցում աշխատանքի։

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:1948 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 10 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Արայի գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Կին պատմաբաններ
Սոթք (այլ կիրառումներ)

**Սոթք** (նաև՝ **Սոդք**, **Սոտք**) կարող է նշանակել.
* Սոթք գավառ, գավառ Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգում,
* Սոթքի մելիքություն՝ հայկակա իշխանություն (մելիքություն), որը գոյություն է ունեցել 13-ից 17-րդ դարերում,
* Սոթք գյուղ՝ գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում,
* Սոթքի լեռնանցք՝ լեռնանցք Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի և Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանի սահմանագլխին,
* Սոթք գետ՝ գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, հանդիսանում է Մասրիկի գետի վտակը,
* Սոթքի ոսկու հանքավայր՝ հանքավայր Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի և Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանի սահմանագլխին,
* Սոթքի ջրանցք՝ ջրանցք Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, սկիզբ է առնում Սոթք գետից,
Խախի բերդ

**Խախ**, հին բերդ պատմական Մեծ Հայքի Ճահուկ գավառում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Բաբեկի շրջանի Խախ (այժմ՝ Վայխր)) գյուղից հյուսիսարևելք, լեռան վրա։

Բերդը այժմ ավերված է։

## Պատմություն
Ճահուկ բերդը կառուցվել է մ.թ.ա. 18-15-րդ դարերում անմշակ և ճեղքված քարից։ Պարիսպները քարաշեն են, տեղ-տեղ պարիսպների լայնությունը հասնում է 4,5-5 մ։ Լեռնագագաթին և պարիսպների մերձակայքում գտնվում են բերդի այլ ավերակները։ 
 
## Տես նաև
* Բաբեկի շրջան
* Ճահուկ (Սյունիքի գավառ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական բերդեր և ամրոցներ (Ադրբեջան)
Խախ (այլ կիրառումներ)

**Խախ** կարող է նշանակել՝
* Խախ - (այժմ կոչվում է՝ &nbsp;-&nbsp;**Վայխր**), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում
* Խախ - գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։
* Խախ - հին բերդ պատմական Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Ճահուկ գավառում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Բաբեկի շրջանում։
* Խախ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում
* Խախ - գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Լազիստանի գավառում
* Խախ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Մարդինի գավառում
Ոփիքի կամուրջ

**Ոփիքի կամուրջ**, միաթռիչք կամուրջ պատմական Մեծ Հայքի Ճահուկ գավառում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Շահբուզի շրջանի Ոփիք (կամ Բջնակ, այժմ՝ Բիչանակ) գյուղի հյուսիսային կողմում, փոքրիկ ձորակի վրա։

## Ճարտարապետություն
Կամուրջը միաթռիչք է։ Կառուցվել է սրբատաշ և կիսամշակ քարից։

## Պատմություն
Ուփիքի կամուրջը կառուցվել է 19-րդ դարում։ 1910 թվականին կամուրջը վերանորոգվել է։ Գտնվում է բավարար վիճակում։

## Տես նաև
* Շահբուզի շրջան
* Ճահուկ (Սյունիքի գավառ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շահբուզի շրջան
Դեիզմ

**Դեիզմ** (՝ աստված), կրոնա-փիլիսոփայական ուղղություն։ Դեիզմը ընդունում է աստծու գոյությունը, բայց մերժում է Աստծո անմիջական միջամտությունը աշխարհի բնական ընթացքի մեջ և ընդունում է այն տեսակետը, որ Աստված ստեղծել է աշխարհը, բայց հետո չի ներգրավվում նրա զարգացման կամ բնական օրենքների գործարկման մեջ։ Դեիզմը նաև մերժում է աստվածային հայտնություն, հրաշքներ և սուրբ գրությունների վրա հիմնված կրոնական ուսմունքներ, որոնք ենթադրում են Աստծո անմիջական միջամտությունը։
Դեիզմի նպատակն է գիտության և Աստծո գոյության գաղափարների միավորումը, այլ ոչ թե դրանց հակադրումը։

Դեիզմի նշանավոր հետևորդներից են՝ Վոլտերը, Ժան Ժակ Ռուսոն, Թոմաս Ջեֆերսոնը, Ժան Բատիստ Լամարկը և այլոք։

## Գրականություն
* Герберт Чербери, «Трактат об истине» (1624)
* Орбинский P. В., «Английские деисты XVII и XVIII столетий» («Записки Новороссийского университета», 1868)

Կատեգորիա:Դեիզմ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տեսություններ
Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի (Քյոլք)

**Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի**, Հայ առաքելական եկեղեցու տաճար պատմական Մեծ Հայքի Ճահուկ գավառում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Շահբուզի շրջանի Քյոլք (այժմ՝ Քյուլքուս) գյուղի հարավարևմտյան մասում, գյուղ մտնող ճանապարհի աջ կողմում։

Վիճակը 1980-ականներին կանգուն էր, եկեղեցին ուներ միայն խարխլվածություն և ճաքեր։
 
## Պատմություն
Քյոլքի Սուրբ Գրիգոր եկեղեցին կառուցվել է 13-14-րդ դարերում։ 1657 թվականին եկեղեցին վերանորոգվել է։

## Ճարտարապետություն
Եկեղեցին իրենից քառամույթ եռանավ բազիլիկա է ներկայացնում։ Կառուցված է սրբատաշ բազալտից և կիսամշակ քարից։ Տաճարի մուտքը գտնվում է արևմտյան և հարավային ճակատներում։ Աբսիդը յոթանիստ է, իսկ մույթերը՝ խաչաձև։ Կա ավանդատների մեկ զույգ։ Ներսակողմում կան որոշ արձանագրություններ։ Մուտքի շուրջ կան զարդաքանդակներ, իսկ որմնանկարներ կամ պատկերաքանդակներ չկան։ Եկեղեցին ունեցել է կից շինություն, որն ավերվել է։

## Տես նաև
* Նախիջևանի հայկական տաճարների ցանկ
* Շահբուզի շրջան
* Ճահուկ (Սյունիքի գավառ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շահբուզի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
գ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Լիանոսի վանք

**Սուրբ Գյուտ վանք** (նաև՝ **Լիանոսի վանք**), գտնվում է ներկայիս Ադրբեջանի Շահբուզի շրջանի Նորս (Նորագյուղ) (այժմ՝ Նուրսու) գյուղի հյուսիսարևելյան թաղամասում։

Դեռ 1980-ականներին վանքի վիճակը քայքայված էր։

## Պատմություն
Նորսի Սուրբ Գյուտ կամ Լիանոս վանքը կառուցվել է 1251 թվականին։ Վանքի ճարտարապետը անհայտ է, սակայն հայտնի է, որ պատվիրատուն է եղել Պռոշյանների Լիանոս իշխանը։

## Ճարտարապետություն
Վանքը հիմնականում կառուցված է սրբատաշ բազալտից։ Մուտքը գտնվում է արևմտյան կողմում։ Աբսիդը կիսաշրջանաձև է։ Կա ավանդատների մեկ զույգ։ Վանքը ունեցել է շինարարական արձանագրություններ, սակայն դրանք անհետ կորել է։ Վանքը ունեցել է մի քանի վանքապատկան շինություններ, որոնք դեռևս 19-րդ դարի վերջերին ավերվել են։

## Տես նաև
* Նախիջևանի հայկական տաճարների ցանկ
* Շահբուզի շրջան
* Ճահուկ (Սյունիքի գավառ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շահբուզի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:13-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Քնեսեթ

մինի|աջից|Երուսաղեմ, Քնեսեթ

**Քնեսեթ** ( բառացիորեն «ժողով»), Իսրայելի օրենսդիր մարմինը, պետության խորհրդարանը։ Քնեսեթի անդամների թիվը կազմում է 120, որոնք ընտրվում են կուսակցական ցուցակներով։

Քանի որ Իսրայելը խորհրդարանական հանրապետություն է, Քնեսեթը նաև պետության իշխանության բարձրագույն մարմինն է։

Կատեգորիա:Քնեսեթ
Կատեգորիա:Իսրայելի քաղաքականություն
Կատեգորիա:1949 հիմնադրումներ Իսրայելում
Կատեգորիա:Օրենսդիր մարմիններ
Կատեգորիա:Խորհրդարաններ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Երուսաղեմի շենքեր և կառույցներ
Այլասիրություն

մինի|Կինը օգնում է անօթևան տղամարդուն, Նյու Յորք
**Այլասիրություն**, **ալտրուիզմ** (*altruism*), հոգատարություն այլ անձանց բարեկեցության կամ շահերի մասին։ Եսասիրության հետ հասարակ հակադրությունը բացահայտում է այլասիրության ըմբռնման որոշ տարբերություններ՝ կապված հակվածության, նկատառումների և վարվելակերպի հետ։ Այլասերը կարող է ուրիշներին օգուտ տալու նպատակ ունենալ, սակայն այդ նպատակն իրականացնելիս չհասնել հաջողության։

Այլասիրություն, բարոյական սկզբունք, որն արտահայտում է ուրիշների, մասնավորապես՝ իր մերձավորների նկատմամբ մարդու անշահախնդիր հոգատարությունը, նրանց համար զոհողություն կատարելու ընդունակությունը։ Այլասիրություն փոքր ընդգրկում ունեցող, թերի, սահմանափակ հումանիզմ է, այն սահմանափակվում է առավելապես անձնական հարաբերությունների ոլորտով։

Այլասիրությունը երբեմն հասկանում են որպես ավելի մեծ հոգատարություն որոշների, քան սեփական անձի նկատմամբ, իսկ երբեմն՝ հավասար ուշադրություն սեփական անձին և այլոց։ Քանի որ «ուրիշները» սովորաբար ավելի շատ են, քան որոշում կայացնողը, այս տարբերակումը գործնական նշանակություն չունի, սակայն կարող է կարևոր լինել երկու անձի առկայության դեպքում։
Խաղի տեսության վրա հիմնված քննարկումներում հակադրվում են փոխադարձ այլասիրությունը և համընդհանուր այլասիրությունը։ Փոխադարձ այլասերը ուրիշի հանդեպ նույն վարքագիծն ունի, ինչ նա ունի, կամ ակնկալում է, որ կունենա իր հանդեպ։

Համընդհանուր այլասիրությունը, որ հաճախ համարվում է քրիստոնեության հիմնական բարոյական պահանջը, անվերապահ է։ Հասարակական կենսաբանության կիրառությունները ցույց են տալիս, որ անհատների և խմբերի գոյատևման հնարավորությունները կախված են ոչ միայն եսասիրության և այլասիրության ազդեցության ոլորտներից, այլև խնդրո առարկա այլասիրության տեսակից։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Էթիկա
Օֆելյա Պետրոսյան

**Պետրոսյան Oֆելյա Վլասի** (սեպտեմբերի 4 1950 թ., Վարդենիս (գյուղ)), կրթական համակարգի գործիչ, դպրոցի տնօրեն, Ապարանի տարածաշրջանի Վարդենիս համայնքի պատվավոր քաղաքացի (30.05.2003 թ.), Նիգ-Ապարան (կազմակերպություն) ՀԲՀԿ Պատվո անդամ (13.10.2007 թ.)։

## Գործունեությունը
1967 թ-ին ավարտել է Երևանի թիվ 131 միջնակարգ դպրոցը, 1973 թ-ին՝ Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի երեկոյան բաժինը։
1967 թ-ից աշխատում է Երևանի Դանիել Վարուժանի անվան թիվ 89 միջնակարգ դպրոցում։ 1967-1969 թթ-ին եղել է ավագ ջոկատավար, 1969-1982 թթ-ին՝ ուսուցիչ, 1982-1989 թթ-ին՝ ուսումնական մասի վարիչ։ 1989 թ-ին նշանակվել է դպրոցի տնօրեն։
2002 թ-ի նոյեմբերի 9-ին ընտրվել է Նիգ-Ապարան (կազմակերպություն) ՀԲՀԿ նախագահության անդամ։ 
1995 թ-ին մեծամասնական ընտրակարգով եղել է ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորության թեկնածու։ 
2007 թ-ի մայիսի 12-ին "Բարգավաճ Հայաստան" կուսակցության համամասնական ցուցակով մասնակցել է ՀՀ Ազգային ժողովի ընտրություններին։ Իր դիմումի համաձայն չի գրանցվել ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավոր։
2008 թ-ին իր դեկավարած դպրոցը Միջազգային բաց դասի ցուցանիշներով դարձել է Գինեսի մրցանակակիր։

## Պարգևատրվել է
* ՀՀ "Մովսես Խորենացի" (2002 թ.), 
* ՌԴ Լոմոնոսովի անվան ոսկե մեդալներով (27.03.2008 թ.)։

## Գրականություն
* Տիգրան Հայազն, Վարդենիս. հանրագիտարան։ Ե., 2009 թ., էջ 116-117։

Կատեգորիա:1950 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դպրոցի տնօրեններ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 4 ծնունդներ
Ջեյմս Բոնդ

**Ջեյմս Բոնդը** (, հայտնի նաև որպես՝ **Գործակալ 007**) 1953 թվականին անգլիացի գրող Յան Ֆլեմինգի կողմից ստեղծված գեղարվեստական կերպար է։ Ընդհանուր առմամբ՝ Ֆլեմինգը Բոնդի մասին գրել է 12 վեպ և 2 մանկական կարճ ստեղծագործություն։ Բոնդի կերպարը 1962 թ.-ից ի վեր օգտագործվում է ֆիլմարտադրության մեջ։

Մինչ այժմ Ջեյմս Բոնդի կերպարը ֆիլմերում մարմնավորել են հետևյալ դերասանները.
* Շոն Քոնների (1962-1967; 1971)
* Ջորջ Լեզենբայ (1969)
* Ռոջեր Մուր (1973-1985)
* Թիմոթի Դալթոն (1987-1989)
* Փիրս Բրոսնան (1995-2002)
* Դենիել Քրեյգ (2006-)

Կատեգորիա:Գեղարվեստական կերպարներ
Կատեգորիա:Ջեյմս Բոնդ
Կատեգորիա:Ֆիլմերի հերոսներ
Կատեգորիա:Հեռուստասերիալների հիմք ծառայած վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված բրիտանական վեպեր
Հայկական ավիաուղիներ (1991)

**Հայկական ավիաուղիներ**, Հայաստանի առաջին ավիաընկերություն։ Եղել է Հայաստանի ազգային ավիափոխադրողը։

## Պատմություն
Հայկական ավիաուղիները հիմնադրվել է 1991 թվականին։ Խորհրդային միության փլուզումից հետո Հայաստանին բաժին հասան ԻԼ-86, ՏՈՒ-154, ՏՈՒ-134, ՅԱԿ-40 օդանավերը և ՄԻ-8 ուղղաթիռները։ Այս օդանավերի բազայի վրա ստեղծվեցին «Հայկական ավիաուղիներ» ՊՓԲԸ-ն՝ բազավորումը «Զվարթնոց» օդանավակայան և նրա դուստր ձեռնարկություն «Արարատ ավիա»-ն՝ բազավորումը Էրեբունի օդանավակայան (հետագայում միավորվեցին)։ Կային նաև մի քանի փոքր մասնավոր ընկերություններ։ «Հայկական ավիաուղիներ» ընկերությունը դադարեցրել է իր գործունեությունը 2003 թվականի ապրիլի 15-ին, իսկ 2004 թվականի մարտի 26-ին Հայաստանի տնտեսական դատարանի որոշմամբ սնանկ ճանաչվեց։

## Երթուղիներ
[մինի|302x302փքս|Հայկական ավիաուղիների ՏՈՒ-134 ինքնաթիռը [Վնուկովո (օդանավակայան)|«Վնուկովո» օդանավակայանում (Մոսկվա, օգոստոսի 31, 1994)]]
«Հայկական ավիաուղիներ» ընկերությունը կանոնավոր չվերթներ էր իրականացնում դեպի Եվրոպա, Ասիա, Մերձավոր Արևելք և ԱՊՀ երկրներ, ինչպես նաև իրականացնում էր տարանցիկ ուղևորափոխադրումներ և բեռնափոխադրումներ։

## Նավատորմ
«Հայկական ավիաուղիներ» ընկերությունը ուներ ԻԼ-86, ԱՆ-12, ՏՈՒ-154, ՏՈՒ-134, ՅԱԿ-40 օդանավերը և ՄԻ-8 ուղղաթիռները։ 1998 թվականից մինչև լուծարումը շահագործում էր մեկ վարձակալած Airbus A310 ինքնաթիռը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1991 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:1991 հիմնադրված ավիաընկերություններ
Կատեգորիա:2003 լուծարված ավիաընկերություններ
Կատեգորիա:Հայկական ավիաընկերություններ
Միշել Պֆայֆեր

**Միշել Մարի Պֆայֆեր** (, ), ամերիկացի դերասանուհի։

Պֆայֆերը կատարեց իր նորամուտը 1980 թվականին՝ նկարահանվելով *«Հոլիվուդյան ասպետները»* կոչվող ֆիլմում։ Սակայն մեծ ուշադրության և ճանաչման արժանացավ 1983 թ.-ին՝ նկարահանվելով Բրայան դե Պալմայի *«[[Սպիով դեմքը (ֆիլմ, 1983)|Սպիով դեմքը]]»* ֆիլմում։ Պֆայֆերն ստացել է բազմաթիվ մրցանակներ կատարած աշխատանքի դիմաց. 6 անգամ անընդմեջ ստացել է Ոսկե Գլոբուս, և 3 անգամ էլ առաջադրվել Ակադեմիայի մրցանակաբաշխության՝ տարբեր անվանակարգերում։

2007 թվականին օգոստոսի 6-ին Պֆայֆերն ստանում է իր աստղը Հոլիվուդյան փառքի ծառուղում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
IMDb էջ

Կատեգորիա:1958 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Ապրիլի 29 ծնունդներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Կատեգորիա:Թատրոնի ամերիկացի դերասանուհիներ
Սուրբ Ստեփանոս վանք (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Ստեփանոս վանք** կարող է նշանակել՝
* Սուրբ Ստեփանոս վանք, հայկական վանք Բերկրի քաղաքում (Թուրքիա)
* Սուրբ Ստեփանոս վանք, հայկական վանք Գողթ գյուղում (Հայաստան)
* Սուրբ Ստեփանոս վանք, հայկական վանք Դարաշամբ գյուղում  (Իրան)
* Սուրբ Ստեփանոս վանք, հայկական վանք Թբիլիսի քաղաքում (Վրաստան)

## Տես նաև
* Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի (այլ կիրառումներ)
Բագին

**Բագին**, աստվածներին նվիրված շինություն Հայաստանում, հայկական լեռնաշխարհում շատ տեղանուններ են եղել՝ կազմված Բագին արմատով (օրինակ՝ Բագավան, Բագարան, Բագնայր, Բագինք և այլն)։
# *Մեհյան*, կուռքերի տաճար, օրինակ՝ Աշտիշատում եղած երեք բագինները՝ Վահեվահյան, Ոսկեմոր, Ոսկեծին (իմա Անահիտի) և Աստղիկի (Ագաթանգեղոս, § 813), 
# *արձան*, օրինակ՝ մեհյանների առջև Տիգրան Բ-ի կանգնեցրած բագինները, որոնց զոհեր են մատուցվել և երկրպագություն արվել (Մովսես Խորենացի, գիրք 2-րդ, գլ․ ԺԴ), 
# *զոհարան* կամ զոհասեղան գերեզմանի վրա․ օրինակ՝ իր եղբոր՝ Մաժան քրմապետի գերեզմանի վրա Տիգրան Դ-ի շինած բագինը (նույն տեղում, գլ․ ԿԶ), 
# *սրբազան կրակարան*, օրինակ՝ Բագավանի բագինը, որի որմզդական հուրը Արտաշիրը հրամայել է անշեջ պահել (նույն տեղում, գլ․ Հէ), 
# երբեմն ըմբռնվել է որպես կառուցվածքների կամ շինությունների խումբ կամ համալիր (օրինակ՝ Բագարանում)։

## Արտաքին հղումներ
* ԲԱԳԻՆ historyarmenia.org կայքում

Կատեգորիա:Հայկական հեթանոսություն
Երգեվանք

**Երգեվանք**, միջնադարյան բերդ Խնձորուտ գետի ձախ ափի վրա՝ Այգեձոր գյուղի վարչական տարածքում, Խորանաշատ վանքի հյուսիս-արևմուտք, այժմ՝ ՀՀ Տավուշի մարզում։

## Պատմություն
12-13-րդ դարերում Երգեվանքը եղել է Վահրամյանների իշխանության կազմում։
Բագրատունիների, Կյուրիկյանների, ապա Վահրամյանների իրավասության ներքո X–XIV դդ․ եղել է Հյուսիսային Հայաստանի ռազմա–ստրատեգիական նշանավոր հանգույցներից։ 1225-ին Երգեվանքը նվաճել է սուլթան Զալալ էդ Դինը, իսկ 1236-ին՝ թաթար զորապետ Մուլար–Նուինը։ Պահպանվել են ամրոցի և միջնաբևրդի ավերակները, բնակելի ու տնտեսական շենքերի մնացորդներ։

Մակար արքիեպիսկոպոս Բարխուտարեանցը վկայում էր՝

## Տես նաև
* Խորանաշատ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Ուտիքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տուչքատակ
Կողբաքար (այլ կիրառումներ)

**Կողբաքար**, կարող է նշանակել՝
* **Կողբաքար**, Հայաստանի Տավուշի մարզի Կողբ գյուղի անվանումներից մեկը։
* Կողբաքար, միջնադարյան բերդ Հայաստանի Տավուշի մարզում։
Տերունական

**Տերունական**, բերդ Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգում։ Ստույգ տեղն ու կառուցման ժամանակը հայտնի չեն։ Նորագույն հետազոտությունների համաձայն՝ գտնվել է Աագիմ (Զակամ, Զագամ) գետի ափին։ Բագրատունյաց թագավորության անկումից (9 դարի կես) հետո տնօրինել են Կյուրիկյանները, ապա անցել է Գանձակի սելջուկյան աթաբեկությանը։ 1123 թվականին Տերունականները գրավել է վրաց Դավիթ Շինարար թագավորը, սակայն այն հետագայում կրկին անցել է սելջուկյան թուրքերին։ 13 դարի սկզբին Տերունականները ազատագրել են Զաքարյան ավատականաան կրասեր ճյուղի ներկայացուցիչները՝ Վահրամյանները, և դարձրել իրենց իշխանության պաշտպանական համակարգի կարևոր օղակ։ 1220 թվականին Տ-ի մոտակայքում՝ Կոամանի դաշտում հայ-վրացական բանակի և մոնղոլների միջև տեղի է ունեցել արյունահեղ ճակատամարտ, որն ավարտվել է մոնղոլների հաղթանակով։ 1136 թվականին մոնղոլ տիրակալները Տերունական վերադարձրել են վահրամյաններին։ Տ-ի մասին հետագա սկզբնաղբյուրներում տեղեկություններ չեն հանդիպում։

Կատեգորիա:9-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հայկական բերդեր և ամրոցներ (Ադրբեջան)
Կատեգորիա:Ուտիքի բնակավայրեր
Սթարբաքս

**«Ստարբաքս կորպորացիա»** (), սուրճ վաճառող խանութների և սրճարանների միջազգային ցանց, որի գլխամասային գրասենյակը գտնվում է ԱՄՆ-ի Վաշինգտոն նահանգի կենտրոն Սիեթլ քաղաքում։ «Ստարբաքսն» համարվում է աշխարհի խոշորագույն սուրճի խանութների ցանցը (61 երկրներում՝ 20 366 խանութ)։ «Ստարբաքսի» խանութներում կարելի է ձեռք բերել էսպրեսսո, տաք և սառը ըմպելիքներ, սուրճ, տաք ու սառը սենդվիչներ և այլ տարբեր խորտիկներ։ Կարելի է գնել նաև տարբեր ձևերի ու չափսերի բաժակներ ու հուշանվերներ։

## Համաշխարհայի ցանցերը
Այժմ Ստարբաքսը ծավալում է գործունեությունը 61 երկրներում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Starbucks.com

Կատեգորիա:1971 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:Սուրճ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ընկերություններ
Կատեգորիա:ՆԱՍԴԱՔ-ում ցուցակված ընկերություններ
Ոսկե գլոբուս լավագույն ռեժիսորի համար

**«Ոսկե գլոբուս» լավագույն ռեժիսորի համար**, «Ոսկե գլոբուս» մրցանակաբաշխության անվանակարգ, այս կինոմրցանակը տրվում է յուրաքանչյուր տարի՝ սկսած 1943 թվականից, տարվա լավագույն ռեժիսորական աշխատանքի համար։

Համարվում է կինոաշխարհի ամենահեղինակավոր մրցանակներից մեկը.

Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» կինոմրցանակ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կինոմրցանակներ
Ջոշ Հովարդ

**Ջոշուա Ջեյ Հովարդ** (, ), ամերիկացի բասկետբոլային մարզիչ, նախկին բասկետբոլիստ։ Հանդես է եկել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայում (NBA)։ Ներկա պահին հանդիսանում է Դալասի հյուսիստեխասյան համալսարանի բասկետբոլային թիմի գլխավոր մարզիչը։

## Տես նաև

2003 թ. NBA-ի դրաֆթ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք` JoshHoward.com
*Էջը NBA.com կայքում

Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Դալաս Մավերիքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Վաշինգտոն Վիզարդսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Յութա Ջազի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Մինեսոտա Թիմբերվուլվզի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլային մարզիչներ
Դերսու Ուզալա (ֆիլմ, 1975)

«**Դերսու Ուզալա**» (, , ԱՄՆ-ում ցուցադրվել է ***Dersu Uzala: The Hunter*** անվանումով), խորհրդային ճապոնական գեղարվեստական ֆիլմ, նկարահանված 1975 թվականին Ակիրա Կուրոսավայի կողմից Վ. Կ. Արսենևի ստեղծագործության մոտիվներով։ Ակիրա Կուրոսավայի միակ ֆիլմն է նկարահանված լայնաֆորմատ 70 մմ-անոց սովետական կինոժապավենի վրա։ Նկրահանումների վրա ծախսվել է մոտ 4 միլիոն դոլլար

## Սյուժեն
Ֆիլմում նկարագրվում է 1900-ականների սկզբին ռուս ճանապարհորդ և գրող Վլադիմիր Արսենևի հետաքրքիր ճանապորհորդության մասին, իսկ իրադարձությունների կենտրոնում ֆիլմի գլխավոր հերոս, տայգայում բնակվող, իմաստուն, բարի և խիզախ որսորդ Դերսու Ուզալան է, ով ուղեկցելով և օգնելով արշավախմբին դառնում է Արսենևի ընկերն ու բարեկամը, հարազատ դառնալով նաև արշավախմբի անդամներին։

Նրանց ճանապարհորդությունը ուսուրական տայգայով լի է վտանգավոր արկածներով, որն էլ կազմում է ֆիլմի սյուժեն։ Ֆիլմը Դերսու Ուզալայի աչքերով նկարագրում է մեզ շրջապատող աշխարհը, նկարագրելով մարդկային հարաբերությունների, ընկերության, անհատի մասին։

## Մրցանակներ
Ֆիլմը ստացել է 7 տարբեր կինոմրցանակ, այդ թվում 1 Օսկար, լավագույն օտարերկրյա ֆիլմի համար անվանակարգում, Մոսկվայի միջազգային կինոփառատոնի Ոսկե մրցանակ։

## Դերերում
* Մաքսիմ Մունզուկ - Դերսու Ուզալա
* Յուրի Սոլոմին - Արսենև
* Սվետլաննա Դանիլչենոկ - Աննա, Արսենևի կինը
* Դիմա Կորշիկով - Վովո
* Սույմենկուլ Չոկմարով - Չժան Բաո
* Վլադիմիր Կրեմենա - Տուրիտիգին
* Ալեքսանդր Պյատկով - Օլենտեվ

## Արտաքին հղումներ
* ֆիլմի և գրքի մասին կայք 
* *Л. Аннинский.*Спектр простоты // «Искусство кино», № 11, 1975
* Постеры фильма 
* Фильм «Дерсу Узала»  «Մոսֆիլմի» օնլայն կինոթատրոնում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1970-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1975 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1975 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ակիրա Կուրոսավայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային կենսագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ճապոնական արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ճապոնական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ճապոնական կենսագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ճապոնական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուսական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուսական կենսագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Օսկարակիր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1902 թվականին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1910 թվականին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1907 թվականին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1908 թվականին
01-99

**«01-99»**, 1959 թվականին Հայֆիլմում նկարահանված կարճամետրաժ կատակերգական ֆիլմ, Մհեր Մկրտչյանի գլխավոր դերակատարմամբ։

## Սյուժե
Ֆիլմում իրադարձությունները ծավալվում են գլխավոր հերոս Գարսևանի շուրջը, որը պետք է բրիգադիր Սիսակի հանձնած գինու տակառիկը փոխանցի ոմն Պողոսի, որին նա դեմքով չի ճանաչում, սակայն գիտի նրա հեռախոսահամարը՝ 01-99։ Ճանապարհին, սակայն, չդիմանալով գինու գայթակղությանը՝ Գարսևանը տակառիկից գինի է խմում, ինչի հետևանքով հարբելով՝ ուշաթափված ընկնում է ճանապարհի եզրին։

Պատահական անցորդներից մեկը նրան վերցնում է ճանապարհից իր ավտոմեքենայով, իսկ Գարսևանը կիսասթափ վիճակում ասում է *01-99* բառերը։ Մեքենայի վարորդը մտածում է, որ նրան վրաերթի են ենթարկել, և դա էլ մեքենայի պետհամարանիշն է, և նրան տանում է հիվանդանոց, որտեղից նրանց ուղեկցում են պետավտոտեսչություն։

## Դերերում
* Մհեր Մկրտչյան – *Գարսևան*
* Մուրադ Կոստանյան – *Պետրոս*
* Արման Կոթիկյան – *Պողոս*
* Անատոլի Թորգոմյան – *Ալիկ*
* Լիլիա Հովհաննիսյան – *Արփիկ*
* Գևորգ Չեպչյան – *Աշոտ*
* Ջեմա Սարիբեկյան – *Ամալյա*
* Ավետիք Ջրաղացպանյան – *լեյտենանտ*
* Թաթուլ Դիլաքյան – *ավագ*
* Հարություն Հայրապետյան – *Սեթո*
* Արամ Ամիրբեկյան – *գնորդ*
* Մայիս Կարագյոզյան – *ֆուտբոլիստ*
* Զարեհ Տեր-Կարապետյան – *դրվագ*

## Ստեղծագործական խումբ
* Սցենարի հեղինակ՝ Հայկ Վարդանյան, Զարեհ Տեր-Կարապետյան
* Բեմադրող ռեժիսոր՝ Ա. Մարտիրոսյան
* Բեմադրող օպերաոր՝ Ն.Սիմոնյան
* բեմադրող նկարիչ – Վալենտին Պոդպոմոգով
* Կոմպոզիտոր՝ Ղազարոս Սարյան 
* Հնչյունային օպերատոր – Շ. Գրիգորյան
* Խմբագիր – Սաբիր Ռիզաև
* Տնօրեն – Կ. Հովհաննիսյան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* «01-99» ֆիլմը times.am կայքում
* «01-99» Youtubeում

Կատեգորիա:1959 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամասի Մարտիրոսյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Ղազարոս Սարյանի
Հարիսա

**Հարիսա**, հայկական ազգային կերակուր։

Ցորենի ձավարը և հավի, ոչխարի կամ տավարի միսը ջրով եփում են՝ փայտե թիակով հարելով մինչև մածուցիկ զանգված դառնալը։ Ուտելիս վրան լցնում են հալած յուղ (երբեմն՝ նաև համեմունք)։ 
Հնում համարվել է ծիսական և տոնական կերակուր։ Պատրաստել են հանդիսավոր օրերին (հարսանիք, ժողովրդական տոներ և այլն)։ Կճուճի մեջ թոնրում ողջ գիշեր եփելուց հետո կերել են մեծ մասամբ կիրակի առավոտյան։ Համարվում է Հայաստանի ազգային ճաշատեսակը։

## Ավանդապատում
Երբ Գրիգոր Լուսավորիչը, Խոր վիրապից դուրս գալով, գալիս է Վաղարշապատ, վաթսուն օր շարունակ քարոզ է կարդում տեղի հեթանոս հայերին, որոնք հետաքրքրությամբ լսում են նրան։ Աղքատներին ճաշ տալու համար նա հրամայում է գյուղացիներին շատ յուղ ու ոչխար բերել։ Երբ բերում են յուղն ու ոչխարը, Լուսավորիչը մորթել է տալիս ոչխարները. մեծ-մեծ կաթսաներ են դնում կրակների վրա, միսը լցնում մեջը և կորկոտն (ձավարը) էլ վրան։ Այնուհետև նա հրամայում է հաստաբազուկ կտրիճներին՝ խառնել կաթսայում եղած միսը, ասելով՝ հարեք զսա։ Այդտեղից էլ կերակուրի անունը մնում է հարիսա։

Հարիսան Մուսալեռցիների համար պատմական անցյալ և խորհուրդ ունի։ Մուսա լեռան հերոսամարտի ընթացքում, պաշարված Մուսալեռցիները ցորեն ու այծի միս են ունեցել ու դրանով են սարքել ապուրը։ Հարիսան եղել է նրանց սննդի միակ աղբյուրը ու կենսական նշանակություն է ունեցել նրանց գոյատևման համար։

## Տես նաև
* Երկաթե և թղթե շերեփ

Կատեգորիա:Հայկական ապուրներ
Հովհաննես Պարոնյան

**Հովհաննես Պարոնյան** (), առավել հայտնի, «Յապոն» («ճապոնացի») մականուններով, հայ-դաշնակցական վրիժառու, ազգային ազատամարտիկ։ Գնդակահարվել է 1920 թվականի հոկտեմբերին։

## Կենսագրություն
Հովհաննեսը Պարոնյանը ծնվել է 1878 թվականի ապրիլի 21-ին, Զանգեզուրի գավառի Ներքին Գորիս գյուղում։ Դպրոց չի հաճախել, չնայած այդ տարիներին գավառի գյուղերում գործող միակ դպրոցը գտնվում էր հենց Ներքին Գորիսում։ Յապոն անունը նրան տվել են համագյուղացիները՝ կարճահասակ լինելու և արտաքինով ճապոնացու նման լինելու պատճառով։ 1892 թվականին, 14 տարեկան Հովհաննեսը մեկնում է Բաքու քաղաք։ Այնտեղ նա իր եղբայր Համբարձումի օգնությամբ որպես վաճառող աշխատում է հայերին պատկանող խանութներում։ Աշխատանքին զուգընթաց նա Բաքվում նաև գրաչանաչ է դառնում։

1898 թվականին Ռուսական կայսրությունը նրան զորակոչում է և ծառայության ուղարկում Կարսում գտնվող 158 Կուբինսկի գունդը։ Ծառայության ընթացքում նա նա սովորում է զինվորական դպրոցում, որն ավագ ենթասպայի զինվորական կոչում ավարտում է 1901 թվականին։ Ծառայության տարիններին նա ծանոթանում է Կարսում գործող դաշնակցության անդամների հետ, որն է վճռորոշ դեր է ունենում նրա գաղափարական համոզմունքների ձևավորման, ազգային-ազատագրական պայքարին զինվորագրվելու գործում։ Յապոնը հրաժարվում է շարունակել զինվորական ծառայությունը եւ 1902 թվականին վերադառնում է Գորիս։

## Գործունեություն
1903 թվականին հայ եկեղեցու կալվածքները բռնագրավող ցարական ոստիկանների և կազակների դեմ կազմակերպել է զինված դիմադրություն։ 1905-1906 թվականներին հայ-թաթարական կռիվների ժամանակ հատուցման գործողություններ է կազմակերպել և Շուշիում իրականացրել ցարական պաշտոնյաների՝ քաղաքի գլխավոր ոստիկանապետ Սախարովի, գավառապետ Շումակևիչի և այլոց ահաբեկումները։ 1918 թվականի մայիսի 23-29-ին, Դրոյի հրահանգով, իր ջոկատով մասնակցել է Ապարանի հերոսամարտին։ 1918-1920 թվականներին եղել է Դրոյի հավատարիմ զինակիցներից մեկը և մասնակցել է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության սահմանային կռիվներին, երկրի ներսում մուսուլմանների ճնշմանը։ Առավելապես գործել է Զանգեզուրի շրջանում։ Դարձել է 1920 թվականին այստեղ խորհրդային իշխանությունների դեմ ծավալված զինված պայքարի կազմակերպիչներից մեկը։ Կարմիր բանակի կողմից Հայաստանը ռազմակալելուց հետո ձերբակալվել և հոկտեմբերին Գորիսի բանտում գնդակահարվել է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1920 մահեր
Կատեգորիա:Բոլշևիկների կողմից Գորիսի բանտում սպանված հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Սոս Պետրոսյան (կրկեսային արտիստ)

**Սոս Սոսի Պետրոսյան** (27 մայիսի, 1972, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ) (), կրկեսային արտիստ, միջազգային փառատոների դափնեկիր, «Եվրոպայի լավագույն ձեռնածու» (1996 թ.), Գինեսի մրցանակակիր (2007 թ.)։

## Գործունեությունը
1989 թ-ին ավարտել է Երևանի պարարվեստի ուսումնարանը, 1991 թ-ին՝ «Հայհամերգ»-ին կից Էստրադային արվեստի ստուդիան, 1996 թ-ին՝ Մոսկվայի Լունաչարսկու անվան թատերական ինստիտուտի կրկեսային ռեժիսուրայի ֆակուլտետի հեռակա բաժինը։ 1991 թ-ից Մոսկվայի պետական կրկեսի դերասան է։ Կնոջ՝ Վիկտորիայի հետ շուրջ 10 տարի աշխատում է եվրոպական երկրների կրկեսներում։ 2007 թ-ին Գերմանիայում կնոջ հետ 2 րոպեում 16 անգամ բեմի վրա հագուստի փոխարինման համար անունը մտել է Գինեսի ռեկորդների գիրք։ Ներկայումս հանդիսանում է գինեսի տարբեր տարիների քառակի ռեկորդակիր։

## Մրցանակներ
* 1-ին մրցանակների է արժանացել Բրյուսելի (1993 թ.) և Մոնտե Կարլոյի (1995 թ.) փառատոներում։
* Ստոկհոլմի փառատոնում արժանացել է "Եվրոպայի լավագույն ձեռնածու" տիտղոսի (1996 թ.)։

## Արտաքին հղում
* www.sos-junior.com 
* http://www.circus.am 
* http://sosmagic.com

## Գրականություն
* Տիգրան Հայազն, Վարդենիս. հանրագիտարան։ Երևան, 2009 թ., էջ 114։
* Սոս Պետրոսյան։ «Ժամանակակից Հայկական կրկես և նրա գեղարվեստական արժանիքները»
* Սոս Պետրոսյան։ «Հայկական Կրկես – Կրկեսի Սոսերը»
* Սոս Պետրոսյան։ Հայկական կրկեսը

Կատեգորիա:Կրկեսի հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ աճպարարներ
Լեյլա Սարիբեկյան

**Լեյլա Անդրանիկի Սարիբեկյան** (Լեիլա, ), երգչուհի, ՀՀ վաստակավոր արտիստուհի (2007), Նիգ-Ապարան (կազմակերպություն) ՀԲՀԿ պատվո անդամ (2009)։

## Կրթություն
1980 թվականին ավարտել է Երևանի Դանիել Վարուժանի անվան թիվ 89 միջնակարգ դպրոցը, 1986 թվականին՝ Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի երգ-երաժշտության ֆակուլտետը։

## Գործունեությունը
1986 թվականի օգոստոսին նշանակվել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի երգ-երաժշտության ֆակուլտետի վոկալիստ։ Նույն թվականին համատեղությամբ նշանակվել է Երևանի Դանիել Վարուժանի անվան թիվ 89 միջնակարգ դպրոցի «Վարուժնակ» վոկալ համույթի ղեկավար։ Տարբեր բեմահարթակներից երգել է դեռևս դպրոցական նստարանից։ Պրոֆեսիոնալ երգեցողությամբ զբաղվում է 2000 թվականից։ 2005 թվականին հեղինակել է «Միասնության շուրջպար», «Ապարան» երգերը (բառերը՝ Սերգեյ Հարությունյանի)։ 2006 թվականին թողարկել է լազերային CD-ի և հյուրախաղերով հանդես եկել ԱՄՆ-ում և Լիբանանում։ 2007-2008 թվականներին եղել է Շանթ հեռուստաընկերության «Ժողովրդական երգիչ» նախագծի ժյուրիի անդամ։ Նույն տեղում վարել է «Ժողովրդական տասնյակ» հաղորդաշարը։

## Մրցանակներ
* 2000 թվականին մասնակցել է համահայկական լավագույն երգի «Սայաթ-Նովա» անդրանիկ մրցույթին և հայրենասիրական ու լիրիկական ժանրում դարձել դափնեկիր և արժանացել հատուկ մրցանակի։
* 2001 թվականին մասնակցել է «Սայաթ-Նովա» երկրորդ մրցույթին և հայրենասիրական երգի ժանրում արժանացել է 1-ին մրցանակի։
* 2002 թվականին մասնակցել է «Սայաթ-Նովա» երրորդ մրցույթին և «Հայաստանս» երգի համար արժանացել 3-րդ մրցանակի։
* 2002 թվականի օգոստոսին մասնակցել է Կահիրեի երգի միջազգային 8-րդ փառատոնին և 27 երկրների 65 կատարողների մրցույթում «Հայրենի հող» երգի կատարման համար արժանացել է 2-րդ մրցանակի։

## Ձայնասկավառակներ
*Հայի ուժը (2005)

## Գրականություն
* Տիգրան Հայազն, Վարդենիս. հանրագիտարան։ Երևան, 2009, էջ 123-124։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Տրդատ Եղիազարյան

**Տրդատ Եղիազարյան** (1879 թ., Վարդենիս (գյուղ) - 1943 թ., Երևան), խորհրդային պետական գործիչ, Ապարանի հերոսամարտի մասնակից։

## Գործունեությունը
Տարրական կրթություն ստացել է Վարդենիս գյուղի ծխական դպրոցում։ Ավարտել է Երևանի ռուսական թեմական դպրոցը։ Բարձրագույն կրթություն ստացել է Ռուսաստանում։ 1918 թվականի մայիսի 22-29-ին մասնակցել է Ապարանի հերոսամարտին։ Խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո զբաղեցրել է բարձր պաշտոններ։ 1923-1928 թվականներին եղել է Էջմիածնի գավառի Ապարանի գավառամասի գործադիր կոմիտեի նախագահ, 1928-1930 թվականներին՝ Էջմիածնի գավառի գործադիր կոմիտեի նախագահ։ 
1931-1943 թվականներին աշխատել է արտադրությունում, եղել է Երևանի կաուչուկի գործարանի տնօրենի տնտեսական գծով տեղակալ։

## Գրականություն
* Տիգրան Հայազն, Վարդենիս. հանրագիտարան։ Երևան, 2009 թ., էջ 47։

Կատեգորիա:1879 ծնունդներ
Կատեգորիա:1943 մահեր
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ռոբերտ Մակարյան

**Ռոբերտ Ասքանազի Մակարյան** (), տնտեսագետ, ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարի տեղակալ (2011-2018)։

## Կրթություն
*1999 թ. գերազանցությամբ ավարտել է ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիային կից Ապարանի վարժարանը։
*1999-2003 թթ. - սովորել և գերազանցությամբ ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ակադեմիայի տնտեսագիտական ֆակուլտետը։
*2003-2005 թթ. - սովորել և ավարտել է ակադեմիայի մագիստրատուրան՝ «Սննդարդյունաբերության էկոնոմիկա և կառավարում» մասնագիտությամբ։
*2005-2008 թթ. - սովորել և ավարտել է Հայաստանի պետական ագրարային համալսարանյի տնտեսագիտության ամբիոնի ասպիրանտուրան։ 12 գիտական հոդվածի հեղինակ։

## Աշխատանքային գործունեությունը
*2000 թ. փետրվարի 6-ին ընտրվել է Հայկական գյուղատնտեսական ակադեմիայի տնտեսագիտական ֆակուլտետի ուսանողական խորհրդի նախագահ։
*2003 թ. մայիսի 7-ին ընտրվել է Հայկական գյուղատնտեսական ակադեմիայի ուսանողական խորհրդի նախագահ։
*2003 թ. օգոստոսին ընտրվել է Հայաստանի երիտասարդական ազգային խորհրդի նախագահության անդամ։
*2003 թ. հոկտեմբերին ընտրվել է Հայաստանի ուսանողության ազգային ասոցիացիայի հիմնադիր անդամ-նախագահության անդամ։
*2004-2008 թթ. - ՀՀ Ազգային ժողովի նախագահին կից երիտասարդության հարցերի խորհրդի անդամ։
*2006-2008 թթ. - Երևանի քաղաքապետին կից երիտասարդական խորհրդի անդամ։
*2004-2011 թթ. - Փոքր և միջին ձեռնարկատիրության զարգացման ազգային կենտրոնի Արագածոտնի մարզային մասնաճյուղի տնօրեն։ 
*2005 թ. ընտրվել է Ապարան քաղաքի ավագանու անդամ։ 
*2005-2008 թթ. - Հայաստանի պետական ագրարային համալսարանի ագրոպարենային համակարգի էկոնոմիկայի ամբիոնի ասիստենտ։
*2008 թվականից - Հայաստանի պետական ագրարային համալսարանի ագրոբիզնեսի կազմակերպման ամբիոնի դասախոս։
*2008-2009 թթ. - ՀՀ վարչապետին կից երիտասարդության հարցեր խորհրդի անդամ։
*«Նիգ-Ապարան» ՀԲՀԿ նախագահի տեղակալ։
*2010-2011 թթ. - Հայաստանի ուսանողության ասոցիացիայի նախագահի տեղակալ։ 
*2011 թ. ապրիլի 7-ին ՀՀ Վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարի տեղակալ։ 2018 թվականի օգոստոսի 13-ին ազատվել է զբաղեցրած պաշտոնից։

## Պարգևներ և մրցանակներ
* 1997-1999 թթ-ին մասնակցել է տարբեր առարկայական օլիմպիադաների շրջանային, մարզային, հանրապետական փուլերի և արժանացել պատվոգրերի, դիպլոմների։
* 1999 թ. արժանացել է Արագածոտնի մարզի «Լավագույն պատանի մաթեմատիկոս» կոչման։
* 2000-2001 թթ. արժանացել է Հայկական գյուղատնտեսական ակադեմիայի տնտեսագիտական ֆակուլտետի «Լավագույն ուսանող» կոչման։ 
* Հայկական գյուղատնտեսական ակադեմիայի 3-րդ ուսանողական գիտաժողովում ներկայացված զեկուցումը ճանաչվել է լավագույնը։
* Արժանացել է ՀՀ վարչապետի շնորհակալագրի (21.12.2004 թ.)։
* ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության ոսկե մեդալ։
* Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանի ոսկե հուշամեդալ։
* Երախտագիտության մեդալ, 2017

Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։ Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության անդամ է։

## Գրականություն
* Տիգրան Հայազն, Վարդենիս. հանրագիտարան։ Երևան, 2009 թ., էջ 85-86։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Հայ պետական պաշտոնյաներ
Կատեգորիա:Հայաստանի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ապարան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ
Կատեգորիա:1982 ծնունդներ
Կատեգորիա:ՀԱԱՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Երախտագիտության մեդալակիրներ
Վաչիկ Ազիզյան

**Վաչիկ Ալեքսանի Ազիզյան** (), ապարատավար, Աշխատանքային Փառքի շքանշանների լրիվ ասպետ, ԽՍՀՄ պատվավոր քիմիկոս (1976), ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր (1980-1985 թվականներին), Երիտասարդության վաստակավոր վարպետ-դաստիարակ (1983), ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1985)։

## Գործունեությունը
1947 թվականին ավարտել է Երևանի Սիլիկյան թաղամասի 8-ամյա դպրոցը, 1951 թվականին՝ ավիամեխանիկների 10-ամսյա դասընթացը, 1958 թվականին՝ Երևանի Շահումյանի շրջանի բաներիտ միջնակարգ դպրոցը։ 1950-1954 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1950 թվականի հուլիսից աշխատել է Երևանի "Նաիրիտ" գիտաարտադրական միավորման կաուչուկի քլորոպոլիմերացման արտադրամասում։ Եղել է ապարատավար, ավագ ապարատավար, ապարատավարների բրիգադիր։ 2000 թվականին նշանակվել է նույն արտադրամասի օպերատոր։ Եղել է ակտիվ հասարակական աշխատող։ Մասնակցել է ՀԿԿ 26-րդ և ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարների աշխատանքներին։ ՀԿԿ 26-րդ համագումարում ընտրվել է ՀԿԿ անդամ։ 1980-1985 թվականներին եղել է Հայաստանի ժողովրդական վերահսկողության հանրապետական կոմիտեի անդամ։ 1970-1990 թվականներին բազմիցս ընտրվել է Երևանի քաղաքային խորհրդի, Երևան քաղաքի Լենինյան (ներկայումս՝ Շենգավիթի) շրջանի շրջանային խորհրդի պատգամավոր, ՀԿԿ Երևան քաղաքի Լենինյան (ներկայումս՝ Շենգավիթի) շրջկոմի անդամ։ 1980 թվականի փետրվարի 24-ին ընտրվել է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ Եղել է Գերագույն խորհրդի բնության պահպանության և բնական ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործման հանձնաժողովի անդամ։

## Պարգևներ
* Աշխատանքային փառքի 3-րդ աստիճանի շքանշան (1975)
* Աշխատանքային փառքի 2-րդ աստիճանի շքանշան (1981)
* Աշխատանքային փառքի 1-ին աստիճանի շքանշան՝ (1986) և իր իրավունքներով հավասարեցվել է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Տիգրան Հայազն, Վարդենիս. հանրագիտարան։ Երևան, 2009 թ., էջ 15։

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Ջանիբեկ Եղիազարյան

**Ջանիբեկ Եգորի Եղիազարյան** (), հայ տնտեսագետ։

## Գործունեությունը
1935 թվականին ավարտել է Վարդենիսի միջնակարգ դպրոցը, 1939 թվականին՝ Կիևի քաղղեկների պատրաստման դպրոցը, 1950 թվականին՝ Մոսկվայի ֆինանսական ինստիտուտը։ 1939-1946 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1939 թվականին մասնակցել է Արևմտյան Ուկրաինայի ազատագրման գործողություններին, 1941-1945 թվականներին՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ 1941 թվականի հուլիսին Կիևի քաղղեկների պատրաստման դպրոցից, որտեղ վաշտի հրամանատարի քաղաքական գծով տեղակալ էր, գործուղվել է գործող ռազմաճակատ՝ Լվովի շրջան։ Ընկել է շրջափակման մեջ և մի քանի ամիս եղել է Կիրովոգրադի համակենտրոնացման ճամբարում։ 1942 թվականին փախել և միացել է պարտիզաններին, ապա՝ կանոնավոր զորամասերին։ 1936-1938 թվականներին եղել է ՀԼԿԵՄ Ապարանի շրջկոմի 2-րդ քարտուղար, 1946-1950 թվականներին՝ Ապարանի գյուղբանկի լիազոր, 1950-1953 թվականներին՝ Հայաստանի գյուղբանկի վարկավորման բաժնի վարիչ, 1953-1969 թվականներին՝ Հայաստանի պետբանկի կոլտնտեսությունների վարկավորման վարչության պետ։ 1969-1978 թվականներին աշխատել է Հայաստանի պետբանկի կառավարչի տեղակալ։ 1978-1990 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ գյուղատնտեսության նախարարության վարչության, ապա՝ ՀԽՍՀ պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության վարչության բաժնի պետ։ 1995-1999 թվականներին աշխատել է «Կրեդիտ Երևան» բանկում։

## Պարգևատրումներ և կոչումներ
* 1968 թ., ՀԽՍՀ վաստակավոր տնտեսագետ։
* 1985 թ., Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանով, մեկ տասնյակից ավելի մեդալներով։

## Գրականություն
* Տիգրան Հայազն, Վարդենիս. հանրագիտարան։ Երևան, 2009 թ., էջ 43։

Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:1918 ծնունդներ
Կատեգորիա:2000 մահեր
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր տնտեսագետներ
Սկոտ Հոլ

**Սկոտ Օլիվեր Հոլ** (, ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ (ռեստեր)։ Առավել նշանակալի կարիերա է ունեցել «World Wrestling Federation» (WWF, այժմ՝ WWE) կազմակերպությունում՝ **Ռեյզոր Ռամոն** (Razor Ramon) ռինգային անվամբ, և «World Championship Wrestling» (WCW) կազմակերպությունում՝ ելույթներ ունենալով իրական անվամբ։

Մասնագիտական կարիերայում Հոլը չորս անգամ ճանաչվել է WWF միջմայրցամաքային, երկու անգամ՝ WCW Միացյալ Նահանգների, մեկ անգամ WCW աշխարհի հեռուստատեսային, ինչպես նաև ինն անգամ թիմային չեմպիոն (յոթ անգամ WCW, մեկ անգամ TNA և մեկ անգամ AWA վարկածով)։ Բացի այդ երկու առիթներով ճանաչվել է աշխարհի չեմպիոն (WWC և USWA վարկածներով)։

Տիտղոսային ձեռքբերումներից զատ, հայտնի է նաև որպես **«Նոր աշխարհակարգ»** (*New World Order, nWo*) սկանդալային խմբավորման հիմնադիր անդամ (Հալկ Հոգանի և Քևին Նեշի հետ)։

2014 թվականին Ռեյզոր Ռամոնի կերպարի համար առաջադրվել է WWE փառքի սրահ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Էջը Ռեստլինգի առցանց բազայում

Կատեգորիա:WWE փառքի սրահի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 20 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Բանքեթինգ հաուս

մինի|275px
**Բանկետի սրահը** (*Banqueting House*), գտնվում է Ուայթհոլի ամրոցի մոտակայքում, Լոնդոնում։ Կառուցվել է 1619-22 թթ. Ինիգո Ջոնսի գծագրով։ Նախատեսված է եղել օտարերկրյա հյուրերի ընդունելության համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական շինություններ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թանգարաններ
Կատեգորիա:Լոնդոնի ճարտարապետություն
Ջոն Ուիլքս Բութ

մինի|Թուդոր Հալլը 1863թ.
մինի|Լոս Անջելեսում սպանվել է Լինկոլնի մահվան դատավճիռները, նկարահանվելով Ջոն Սրրատրտի, Ջոն Ուիլքս Բուցի եւ Դեյվիդ Հերդդի լուսանկարչական տպագրությամբ:
**Ջոն Ուիլքս Բութ** (, ), ամերիկացի թատրոնի դերասան։ 1865 թվականի ապրիլի 14-ին սպանել է ԱՄՆ նախագահ Աբրահամ Լինքոլնին։

## Կենսագրություն
Ջոն Ուիլքս Բութը ծնվել է 1838 թ. մայիսի 10-ին Բել Էյր Մերիլենդում։ Նրա ընտանիքի անդամները նույնպես դերասաններ էին։ Նրա հայրը խաղացել է Կովենդ Գարդեն և Դրուրի Լեյն թատրոններում։ Նաև նրա մեծ եղբայրը Էդվին Թոմաս Բութ (1833—1893) նա էլ է խաղացել թատրոնում։ Ընտանիքի ավանդույթների համաձայն, Ջոն Ուիլքս Բութը նույնպես դերասան էր Շեքսպիրյան ռեպերտուարայում։ Քսանհինգ տարեկանում նա դեբյուտ է ունեցել թատրոնի բեմում և շուտով դարձել իր ժամանակի ամենահայտնի դերասաններից մեկը։ Համագործակցում է Ռիչմոնդը «Shakespearean company» թատրոնի հետ։

1854 թ. Հարպերս Ֆերրիում  կամավորը մասնակցեց Ջոն Բրաունի ելույթի ճնշմանը։ Հյուսիսային և հարավային պատերազմի ժամանակ նա դարձավ Կոնֆեդերացիայի գաղտնի գործակալ, որը հանձնեց իր անօրինական դեղերը։ Նա մասնակցեց հակակառավարական դավադրությանը, որի մասնակիցները առաջինը խորհեցին նախագահ Աբրահամ Լինքոլնի առևանգումը, այնուհետև, պատերազմի ավարտին, նրա սպանությունը և ԱՄՆ կառավարության հիմնական անդամները։ Կառավարության որոշ անդամների վրա փորձ էր արվել, բայց միայն Լինկոլն էր սպանվել։

1865 թ. ապրիլի 14-ին Վաշինգտոնում գտնվող Ֆորդ թատրոնում տեղի ունեցած ելույթում մահացու վիրավորվելով նախագահ Լինկոլնը ատրճանակով կրակել է։ Բութը զբաղված չէր այդ օրը նվագախմբում, և ընդհանրապես ընդամենը երկու անգամ հնչեց Ֆորդ թատրոնում, բայց հաճախ այցելում էր իր գործընկեր դերասաններին և գիտեր ինչպես շենքը, այնպես էլ ռեպերտուարը։

«Իմ ամերիկացի զարմիկը» կատակերգության ամենաթեժ հատվածում նա ներխուժեց նախագահական օթյակ և կրակեց կրակողներից մեկի վրա, ակնկալելով, որ կրակոցի ձայնը կծաղրեց ծիծաղի պայթյունից։

## Մահը
Խուճապի մեջ նա կարողացավ փախչել, սակայն 1865 թ. ապրիլի 26-ի ուշ երեկոյան նրան բռնել էր Վիրջինիա նահանգի ոստիկանությունը ախոռում, որտեղ նա թաքնվում էր պահակներից մեկի հետ։ Ոստիկանությունը հրդեհել է ախոռը, Բութը դուրս է եկել, զինամթերքով զինված, և այդ պահին մահացու վիրավորվել էր զինվոր Բոստոն Կորբետի կողմից։ Նրա վերջին խոսքերն էին. «Ասա մայրիկիս, որ ես մահացել եմ, իմ երկրի  համար պայքարելիս»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ անգլիական սերմամբ
Սուպեր Մարիո Բրադըրս

**«Super Mario Bros.»** (, թարգմ.՝ *Սուպեր Մարիո եղբայրներ*), «Նինթենդո» ընկերության կողմից 1985 թվականին թողարկված պլատֆորմային համակարգչային խաղ։

Սկզբնապես թողարկվել է Ճապոնիայում՝ «Family Computer», իսկ այնուհետև Հյուսիսային Ամերիկայում և Եվրոպայում՝ «Nintendo Entertainment System» (NES) տնային խաղահամակարգերի համար։

Խաղի գլխավոր հերոսը (պրոտագոնիստ) Մարիոն է (երկու հոգանոց ռեժիմի ժամանակ երկրորդ խաղացողը կառավարում է Մարիոյի եղբայր Լուիջիին), ով ճանապարհորդելով Սնկի թագավորությունում, պետք է փրկի արքայադուստր Փիչին չար Բաուզերի ճիրաններից։

20 տարի շարունակ «Super Mario Bros.»-ը համարվել է *բոլոր ժամանակների ամենավաճառված վիդեոխաղը*։ Ամբողջ աշխարհում վաճառվել է 40 միլիոն օրինակ, որով այն դառնում է «Nintendo Entertainment System» (NES) պլատֆորմի (Հայաստանում ավելի շատ օգտագործվել է դրա «Դենդի» կրկնօրինակ-պլատֆորմը) այցեքարտային խաղը, և առանցքային դերակատարում ունենում շուկայում պլատֆորմի առաջատար դիրք գրավելու հարցում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Nintendo Japan-ի ''Super Mario Bros. Deluxe'' պաշտոնական կայքը
* 'Bizarro World'

Կատեգորիա:1985 տեսախաղեր
Կատեգորիա:NES տեսախաղեր