open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ադամ Սևանի

**Ադամ Սևանի** (*Ադամ Մանուչարյան*) (, ), ամերիկյան դերասան, պարող։ Նկարահանվել է *[http://en.wikipedia.org/wiki/Step_Up_2:_The_Streets Step Up 2: The Streets]*, *[http://en.wikipedia.org/wiki/Step_Up_3D Step-Up 3-D]* և *[http://en.wikipedia.org/wiki/Step_Up_Revolution Step Up Revolution(4Ever)]* ֆիլմերում

## Նախապատմություն
Սևանին ունի հայկական և իտալական արմատներ։ Նրա մեծ եղբայրը՝ Վահե Սևանին "NLT" խմբի անդամ է։
Սևանին սկսել է պարել մանուկ հասակից։ Պատանեկան ժամանակից այցելել է իր ծնողների (Էդիտա և Գագիկ Մանուչարյաններ) հիմնած պարի ստուդիան։

## Գործունեություն
Սևանին նկարահանվել է մանկական հագուստի գովազդում, պարուհի և դերասան Էլիսոն Սթոների () հետ։ Սևանին մասնակցել է  հեռուստաշոուին, որը հեռաձակվում էր CBS հեռուստաալիքով։ Սևանին նկարահանվեց Քայլ Առաջ 2 () ֆիլմում, կերպարանավորելով Ռոբերդ Ալեքսանդր III-ի կերպարը։ Ֆիլմի պրեմիերան կայացավ 2008 թ. փետրվարի 14-ին։ Սևանին իր դերի համար Հոլիվուդյան Մրցանակաբաշխությանը ստացավ մրցանակ։ Նա նկարահանվեց նաև Քայլ Առաջ 3 () ֆիլմում, որը հանդիսատեսի դատին հանձնվեց 2010 թվականի Օգոստոսի 6-ին։

### Պարեր
Ադամ Սևանին պարել է հետևյալ տեսահոլովակներում՝ Mase&nbsp;-&nbsp;Breathe, Stretch, Shake, Will Smith's&nbsp;-&nbsp;Switch, T-Pain&nbsp;-&nbsp;Church
և փոքր հատվածներ NLT&nbsp;-&nbsp;That Girl տեսահոլովակում։ Բեմադրել է NLT խմբի "Karma" տեսահոլովակի պարերը։ Նկարել է Մայքլ Ջեքսոնի «Thriller» տեսահոլովակի ռիմեյքը։ Սևանին համալրեց Ջոն Չուի () հիմնադրած պարի խմբի շարքերը, որը հայտնի է ACDC անունով, կամ Adam/Chu Dance Crew անունով։ Խաղացել է 2008 թ. Ամառ, Համադասարանցիներ, Սեր ֆիլմում

## Ֆիլմադարան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ադամ Սևանի հարցազրույց  2010-04-03.
* Ադամ Սևանի հարցազրույց Step Up ֆիլմի մասին   2010-08-08
* Step Up Revolution ֆիլմի թրեյլերը 
* Internet Movie Database IMDB 
* sTs Production
* Tigran Sargsyan
* Ադամ Սևանի Internet Movie Database կայքում

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պարողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Լորենցի ուժ

**Լորենցի ուժ**, էլեկտրամագնիսական դաշտում շարժվող լիցքավորված մասնիկի վրա ազդող \vec F ուժն է ։ Այդ ուժի բանաձևը, որը ստացել է Հենդրիկ Լորենցը՝ իբրև փորձի ընդհանրացման արդյունք, ունի հետևյալ տեսքը. \vec F=e \vec E+\frac{e}{c} [\vec v \vec B] , որտեղ e-ն մասնիկի լիցքն է, \vec E-ն էլեկտրական դաշտի լարվածությունը, \vec B-ն՝ մագնիսական ինդուկցիան, \vec v-ն՝ մասնիկի արագությունը նշված մեծությունների հաշվարկման իներցիալ համակարգի նկատմամբ, իսկ c-ն՝ լույսի արագությունը վակուումում (բոլորն էլ CGS համակարգի միավորներով)։

Բանաձևից երևում է, որ Լորենցի ուժի էլեկտրական մասը կախված չէ \vec v-ից և ուղղված է էլեկտրական դաշտի ուղղությամբ կամ դրան հակառակ (լիցքի նշանից կախված), իսկ մագնիսական մասը կախված է \vec v-ից և ուղղահայաց է \vec v և \vec B վեկտորներին ուղղահայաց։

## Հավասարումը SI համակարգում
[220px|մինի|Շարժման ժամանակ (<big>'''v'''</big> արագությամբ) լիցքավորված մասնիկի (<big>''q''</big> լիցքի) վրա ազդող Լորենցի <big>'''F'''</big> ուժը։ [Էլեկտրական դաշտ|<big>'''E'''</big> եւ <big>'''B'''</big> դաշտերը փոխվում են տարածության եւ ժամանակի մեջ։]]
Արտաքին էլեկտրական **E** և մագնիսական **B** դաշտերում **v** արագությամբ շարժվող *q* էլեկտրական լիցք ունեցող մասնիկի վրա ազդող **F** ուժը հավասար է՝

:: \mathbf{F} = q(\mathbf{E} + \mathbf{v} \times \mathbf{B})

որտեղ ×-ն վեկտորական արտադրյալ է։ Բոլոր թավ մեծությունները վեկտորներ են։ 
Առավել պարզ՝

:: \mathbf{F}(\mathbf{r}, t, q) = q \mathbf{E}(\mathbf{r}, t) + q \mathbf{\dot{r}} \times \mathbf{B}(\mathbf{r}, t), 
որտեղ **r** —ը լիցքավորված մասնիկի շառավիղ-վեկտորն է, *t*-ն՝ ժամանակը, կետով ցույց է տված ածանցյալն ըստ ժամանակի։
## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ֆիզիկական մեծություններ
Կատեգորիա:Էլեկտրամագնիսականություն
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի հասկացություններ
Ձախ ձեռքի կանոն

200px|մինի|աջից
**Ձախ ձեռքի կանոն**, մագնիսական դաշտում գտնվող հոսանքակիր հաղորդչի վրա ազդող մեխանիկական ուժի ուղղությունը որոշելու կանոն։

Հարմար է հիշելու համար և ձևակերպվում է այսպես. եթե ձախ ձեռքի ափը տեղավորվի այնպես, որ պարզված մատները համընկնեն հոսանքի ուղղությանը, իսկ մագնիսական դաշտի ուժագծերը մտնեն ափի մեջ, ապա բացված բթամատը ցույց կտա հաղորդչի վրա ազդող էլեկտրոնի կամ բացասական իոնի վրա ազդող ուժի ուղղությունը որոշելու համար Ձախ ձեռքի կանոնը կիրառելիս հարկավոր է հաշվի առնել, որ էլեկտրոնի շարժման ուղղությունը հակառակ է էլեկտրական հոսանքի պայմանականորեն ընդունած ուղղությանը։ Ձախ ձեռքի կանոնը որոշվում է Լորենցի ուժի մագնիսական մասի ազդման ուղղություն։

## Տես նաև
* Աջ ձեռքի կանոն

Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Թանկրեդ դ'Օտվիլ

**Թանկրեդ դ'Օտվիլ** կամ **Տարենտացի** (), Առաջին խաչակրաց արշավանքի առաջնորդներից մեկը։

Բոհեմունդ Տարենտացու քրոջ որդին, Անտիոքի իշխան (1104-1112 թվականներ)։

Հայկական աղբյուրներում, մասնավորապես Մատթևոս Ուռհայեցու մոտ հիշատակվում է Տանկրի / Տանգրի անունով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խաչակրաց առաջին արշավանքի քրիստոնյաներ
Կատեգորիա:Անտիոքի դուքսեր
Ատտիկե

**Ատտիկե** (, բառացիորեն՝ «ափամերձ երկիր»), Հունաստանի պատմական շրջաններից և այժմ վարչական նահանգներից՝ պերիֆերիաներից, մեկը, որը տեղակայված է Միջին Հունաստանի հարավ-արևելքում։ Մարզի տարածքում է գտնվում Աթենք մայրաքաղաքը։ Ներկայիս մարզի սահմանները տարբերվում են պատմական սահմաններից՝ ընդգրկելով Պելոպոնեսյան թերակղզու մի հատվածը։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Կենտրոնական Հունաստան

Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի աշխարհագրություն
Կատվազգիներ

մինի|Հոդվածի աուդիո տարբերակ
մինի|250px
**Կատվազգիներ** (*Felidae*), գիշատիչների կարգի կաթնասունների ընտանիք։ Հայտնի է 36, Հայաստանում՝ 6 տեսակ՝ եղեգնակատու, լուսան, հովազ, տափաստանային կատու, անտառային կատու և տնային կատու։

## Մարմնի կառուցվածք
Մարմինը բարեկազմ է, ոտքերը՝ համեմատաբար երկար, մատնագնաց, առջևինները՝ հնգամատ, հետինները՝ քառամատ։ Ճանկերը ներքաշվող մագիլներով են, խոշոր, կեռված։ Բնորոշ գիշատիչներ են. մեծ մասի ժանիքները լավ զարգացած են, աղորիքները սուր կատարներով են։ Մազածածկը կարճ է։ Ունեն լավ զարգացած տեսողություն և լսողություն։ Գլուխը կլորավուն է, պոչը՝ երկար։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Կաթնասունների ընտանիքներ
Կատեգորիա:Կատվազգիներ
Բոհեմունդ I (Անտիոքի դուքս)

**Բոհեմունդ Տարենտացի** (Bohemond de Tarente, ), Առաջին խաչակրաց արշավանքի առաջնորդներից մեկը, Անտիոքի խաշակրաց իշխանության հիմնադիրն ու առաջին իշխանը (Բոհեմունդ I անունով, 1098-1104 թվականներ), Ռոբերտ Գվիսկարի որդին։ Հայկական աղբյուրներում հիշատակվում է Պեմունդ անունով։

Կատեգորիա:Խաչակրաց առաջին արշավանքի քրիստոնյաներ
Կատեգորիա:Անտիոքի դուքսեր
Գրիգոր Տուրցի

**Գրիգոր Տուրցի** (, , 538 կամ 539 թ. նոյեմբերի 30, Կլերմոն-Ֆերան, Օվերն — 593 կամ 594 թ. նոյեմբեր), Տուր քաղաքի եպիսկոպոս (573 թ-ից) և ֆրանկների պատմիչ։ Նրա գլխավոր երկը՝ «Ֆրանկների պատմություն» («Historia Genes Francorum») աշխատությունն է (բաղկացած է 10 գրքից և ինքնակենսագրական ակնարկից), գրված է լատներենով։

Հեղինակը շարադրում է հնագույն ժամանակներից առ 591 թ. ընկած պատմական անցքերը։ Երկը կարևորագույն աղբյուր է V-VI դդ. ֆրանկների թագավորության և մասնավորապես Մերովինգյան հարստության արքաների պատմության ուսումնասիրության համար։ Հեղինակն իր երկի 10-րդ գրքում հիշատակում է ոմն հայազգի եպիսկոպոս Սիմոնի մասին, որը 591 թ. Հայաստանից Տուր քաղաք էր եկել՝ փախչելով պարսկական հալածանքներից (X, 24)։ Սա պատմական գրականության մեջ վավերացված Ֆրանսիայի տարածքում հայի գտնվելու առաջին հիշատակումն է։

Նրա «Ֆրանկների պատմություն»-ը (լատիներեն, 10 գրքով), ուր դեպքերի շարադրանքը հասցըված է մինչև 591-ը, V — VI դդ․ Ֆրանկների պետության քաղաքական պատմության հիմնական աղբյուրն Է։ «Պատմության» մեջ հարուստ նյութ կա ֆրանկների քաղաքականությունից, տնտեսությունից, մշակութային կյանքի վերաբերյալ։ Գրիգոր Տուրացին եղել է կաթոլիկ եկեղեցու ջատագովը, հեղինակ է եկեղեցական բնույթի աշխատությունների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանկների պատմիչներ
Կատեգորիա:6-րդ դարի հեղինակներ
Կատեգորիա:Քրիստոնյա ագնոստիկներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պատմաբաններ
Բաստուրմա

մինի
**Բաստուրմա**, **Չորմիս**, **Ապուխտ**, հատուկ եղանակով մշակված և չորացրած միս։ Բաստուրմա են անվանում նաև խորովածի համար նախապես քացախով, աղով, սոխով ու պղպեղով համեմած միսը։

## Պատրաստման եղանակը
Տավարի սուկին և մեջքամասի փափուկ միսը լվանում են, բաժանում 30 սմ երկարությամբ, 12 սմ լայնությամբ և 6 սմ հաստությամբ կտորների, դնում ամանի մեջ, վրան ցանում աղի, նատրիումի նիտրիտի (0,6 %) խառնուրդ, շորով ծածկում և պահում 2 օր, որից հետո միսը շրջում և դարձյալ պահում 2 օր։

Աղատոգորված միսը սառը ջրով թեթևակի լվանում են, ցամաքացնում փայտե ցանցի վրա, դնում սեղանին փռած շորի վրա, շորի եզրերը ձգելով միացնում այնպես, որ միսը մնում է շորի երկու շերտերի արանքում, շորի վրա դնում տախտակ, վրան՝ որևէ ծանրություն։ 5 ժամ հետո շորը փոխում են, միսը դարձյալ մամլում (ևս 12 ժամ)։ Այնուհետև մսի կտորները լարանով ամուր կապում են, կախում ստվերում և թողնում չորանալու (12 ժամ)։

Չամանի սերմերն ընտրում են, լվանում և ծեծում, խառնում ծեծած սխտորի, աղացած կարմիր պղպեղի հետ, ավելացնում այնքան ջուր, որ ստացվի նոսր թթվասերի թանձրության զանգված։

Մսի կտորները պատում են ստացված խառնուրդով, շարում ամանի մեջ և պահում 4 օր, որից հետո նշված գործողությունը կրկնում երեք անգամ՝ 3-4 օր ընդմիջումով։ 10-12 օր հետո միսն ամանից հանում են, կախում ստվերում և պահում տասը օր չորանալու։


File:Pastırma5.jpg
File:Basturma or Pastroma from Armenia 1.JPG
File:Pastirma1.jpg


## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայկական մսամթերք
Կատեգորիա:Թուրքերեն բառեր և արտահայտություններ
Արտաշես Արամ

**Արտաշես Արամ** (*Արտաշես Արամի Ղազարյան*), ), հայ բանաստեղծ, ՀԳՄ անդամ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1955-ի հունվարի 13-ին, Արագածոտնի մարզի (Թալինի շրջան) Կաթնաղբյուր գյուղում՝ Սասունից գաղթած շառավիղների ընտանիքում։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Սովորել է Մոսկվայի Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի գրական բարձրագույն դասընթացներում։ Աշխատել է հեռուստատեսությունում, «Ավանգարդ» թերթում, «Նոր-Դար» ամսագրում։ Լույս է ընծայել բանաստեղծությունների տասներկու ժողովածու։ 2008 թվականին Երևանի ժողովրդական արվեստի թանգարանում բացել է կոլաժների ցուցահանդես։ Նրա «Պոստ Սկրիպտում» պիեսը բեմադրվել է հայկական հեռուստատեսությամբ։ Իր իսկ սցենարով հայկական հեռուստատեսությունում բեմադրել է «Ճչան կարապ» ֆիլմ-ներկայացումը։ Հեղինակ է բազմաթիվ պիեսների՝ «Հարպիեի ճերմակ ձիավորը», (Ռուբեն Սևակ), «Ֆիասկո քնարական ընդմիջումներով», «Կոնսիլիում երկուսի համար», «Հարավ-արևելյան ռետրո» (մոնոդրամա)։ 2011 թվականի ապրիլի 5-ին «ԱՐՄՄՈՆՈ» փառատոնի շրջանակներում իր բեմադրությամբ ներկայացվել է «Չափազանց ուրախ և չափազանց տխուր ֆիեստա» խորագիրը կրող պիեսը։ Նույն փառատոնի շրջանակներում 2012 թվականին բեմադրվել է նաև «Սպասասրահ կամ հրաժեշտի կոմպարսիդա» պիեսը։ Հեղինակ է բազմաթիվ գրականագիտական, արվեստաբանական և հրապարակախոսական հոդվածների։

## Երկեր
* Դեղձանիկներ, Երևան, 1979 թ.:
* Կապույտ տեսիլներ, Երևան, 1984 թ.:
* Ջութակահար թզուկը, Երևան, 1989 թ.:
* Սփոփանքի ծաղիկ, Երևան, 1990 թ.:
* Սգասյուն տաճար, Երևան, 1992 թ.:
* Գիշերվա ժամ, Երևան, 1998 թ.:
* Նարնջագույն արշիպելագ, Երևան, 2003 թ.:
* Նաիրյան Քրոնիկոն, Երևան, 2004 թ.:
* Noesis (Էսսեներ), երևան, 2006 թ.:
* Ջրերի վրա, Երևան, 2008 թ.:
* Պոեզիայի և հակապոեզիայի ժամանակը, Երևան, 2012 թ.:
* Դիմակների բեմ կամ հասարակների թաղամաս, Երևան, 2014 թ.:

## Մրցանակներ
* «Սգասյուն Տաճար» պոեմն արժանացել է Ավետիք Իսահակյանի անվան Գրողների միության ամենամյա մրցանակ, 1992
* «Գիշերվա ժամ» ժողովածուն արժանացել է Պարույր Սևակի անվան մրցանակ, 1998
* «Նաիրյան Քրոնիկոն» գրքին շնորհվել է «Հրանտ և Մանուշակ Սիմոնյան» գրական հիմնադարամի (ԱՄՆ) և ՀԳՄ մրցանակ, 2006
* «Նարցիս» հանդեսի մրցանակ լավագույն բանաստեղծական շարքի համար մրցանակ, 2010
* ՀՀ մշակույթի նախարարության պատվոգիր և Գրիգոր Նարեկացու հուշամեդալ, 2014

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Հին Նոր տարի

**Հին Նոր տարի**, Նոր տարին ըստ հին՝ Հուլյան օրացույցի։ Նշվում է հունվարի 13-ի լույս 14-ի գիշերը։ իսկ Հին տոմարով Սուրբ Ծնունդը նշվեւմ է Հունվարի 18-ի երեկոյան Հունվարի 19-ին 

Հին և նոր տոմարների միջև 20 և 21-րդ դարի առաջին կեսին տարբերությունը 13 օր է։ Հունվարի 13-ը համարժեք է դեկտեմբերի 31-ին։ Նոր՝ Գրիգորյան տոմարը, հաստատվել է 1582 թվականի հոկտեմբերին։ Մի շարք երկրներում ըստ ավանդույթի, ոչ պաշտոնական նշվում է հին տոմարով Նոր տարին։

## Պատմություն
Նոր՝ Գրիգորյան օրացույցը հաստատվել է 1582 թվականի հոկտեմբերին։ Հռոմի Գրիգոր 13-րդ պապը նկատել է, որ հուլյան, այսինքն՝ հին տոմարը, մինչև 16-րդ դարը տվել է 10 օրվա տարբերություն։ Այդ տարբերությունը հայտնի է դարձել գարնանային գիշերահավասարին՝ մարտի 21-ին, քանի որ Նիկիայի 325 թվականի ժողովի որոշմամբ գիշերահավասարի օր համարվել է ոչ թե մարտի 21-ը, այլ 11-ը։ Գրիգոր XIII-ը կարգադրել է 1582 թվականի հոկտեմբերի 4-ին՝ հինգշաբթի օրվան հաջորդող համարել ուրբաթ՝ հոկտեմբերի 15-ը՝ բաց թողնելով կուտակված 10 օրերը, որոնց սխալն առաջացել էր 325-1582 թվականների ընթացքում։ 16-20-րդ դարերի ընթացքում հուլյան՝ հին, և գրիգորյան՝ նոր տոմարների միջև տարբերությունը կազմել է 13 օր։

## Հին Նոր տարին տարբեր երկրներում
Ռուսաստանում Հին Նոր տարին տոնելու ավանդույթը Ռուսաստանում սկսվել է 1918 թվականին նոր ժամանակագրություն մտցնելուց հետո։ Նպաստել է նաև այն, որ Ռուս ուղղափառ եկեղեցին մինչ այժմ շարունակում է եկեղեցական տոները նշել ըստ հուլյան տոմարի։ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո հետ խորհրդային տարածքի մի շարք երկրներում՝ Հայաստանում, Մոլդովայում, Բելառուսում, Լատվիայում, Ուկրաինայում, Ղազախստանում և Ուզբեկստանում (բնակչության մոտ 40 %) և Վրաստանում ոչ պաշտոնական տոնվում է Հին Նոր տարին։

Նախկին Հարավսլավիայի տարածքում՝ Սերբիայում, Չեռնոգորիայում և Մակեդոնիայում։

Հին Նոր տարին ըստ հուլյան տոմարի (նախկինում Սուրբ Սիլվեստրի օր, ) տոնում են Շվեյցարիայի մի շարք գերմանախոս կանտոններում։

## Տես նաև
* Ամանոր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տոներ
Կատեգորիա:Հուլյան տոմար
Կատեգորիա:Ամանոր
Մ.թ.ա. 700

**Մ.թ.ա. 700**, մ.թ.ա. 7-րդ դարի առաջին տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 690-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 701 և մ.թ.ա. 699 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 400

**Մ.թ.ա. 400**, մ.թ.ա. 4-րդ դարի առաջին տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 390-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 401 և մ.թ.ա. 399 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Առանձար

**Առանձար** (իսկական անունը՝ **Միսաք Քերովբեի Գույումճյան** (), հայ երգիծաբան-նովելիստ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Թալասում (Կեսարիա)։ Սովորել է Կարինի Սանասարյան վարժարանում։ Ավարտելուց հետո վերադարձել է ծնողների կալվածքը՝ Բաղդադի մոտ գտնվող Ֆելուճե գյուղաքաղաք, այնուհետև տեղափոխվել Եվրոպա, սովորել Մյունխենի, ապա ավարտել է Ցյուրիխի համալսարանը, մեկնել Եգիպտոս և Ալեքսանդրիայի հայկական դպրոցում մոտ մեկ տարի աշխատել ուսուցիչ։ 1907 թվականին եղել է Ալեքսանդրիայի, 1908-1913 թվականներին՝ Ադանայի ազգային վարժարանների տնօրենը։

Մահացել է 1913 թվականի սեպտեմբերի 13-ին Ադանայում։

## Ստեղծագործական ուղի
Գրել է ուսանողական տարիներից։ Առաջին ակնարկ-թղթակցությունը տպագրել է 1899 թվականին Կահիրեի «Արշալույս» լրագրում։ 1901 թվականից աշխատակցել Է Թիֆլիսի «Մուրճ» ամսագրին, ուր և տպագրել է իր բոլոր նորավեպերը։ 1905 թվականին Թիֆլիսում, առանձին գրքով հրատարակվել է Առանձարի «Վշտի ծիծաղ» վերնագրով պատմվածքների ժողովածուն։ Նրա գործերի մի մասը «Վշտի ծիծաղ» խորագրով Երևանում առաջին անգամ լույս Է տեսել 1961 թվականին։ 1982 թվականին «Հայ դասականների գրադարան» մատենաշարով մեկ հատորում լույս են տեսել Թլկատինցու, Լևոն Բաշալյանի և Առանձարի գործերից։ Հիշյալ գրքում Առանձարի գործերից զետեղված են «Մորուքի սանտրը», «Բուրդի վաճառականություն», «Կախաղանեն ... ամուսնություն», «Երկու պատկեր», «Վշտի ծիծաղ», «Նորավեպին նորավեպը», «Հոսհոսն ու ինտելեգենտը», «Հոգուս համար», «Տասը տարի ետքը» պատմվածքները։

## Երկեր
* Վշտի ծիծաղ, Թիֆլիս, 1905, 200 էջ։
* Փրկիչներ (թատերախաղ), Աղէքսանդրիա, 1907, 180 էջ։
* Վշտի ծիծաղ (պատմվածքներ), Երևան, 1947, 164 էջ։
* Վշտի ծիծաղ (պատմվածքներ), Երևան, 1961, 152 էջ։ 
* Առանձար, Թլկատինցի, Բաշալյան Լևոն, Երկեր, Երևան, 1982, էջ 478–604:
* Վշտի ծիծաղ (պատմուածքներ), Պէյրութ, 1988, 152 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Հակոբջանյան Ա․, Առանձար, Երկեր, 1972։
* Հայ գրականության պատմություն, գիրք 2-րդ, Երևան, 1950, էջ 322։
* Հայ նոր գրականության պատմություն, հատ. 5, Երևան, 1979, էջ 775-784։

Կատեգորիա:Հայ երգիծաբաններ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ
Կորիզանյութ

**Կարիոպլազմա** կամ **կորիզանյութ** (հունարեն karyos—կորիզ և պլազմա), կարիոլիմֆա, բջջակորիզի պրոտոպլազմա, որը շրջապատող ցիտոպլազման վրայից սահմանազատված է կորիզաթաղանթով։
Կարիոպլազման բջջակորիզի պարունակությունն է, կիսահեղուկ նյութ է՝ կոլոիդ լուծույթ, որի մեջ են քրոմատինը, կորիզակը, ներկորիզային մատրիքսը, ածխաջուր, ֆերմենտներ, հանքային աղեր և այլն։ 
320px|աջից|upright=1.5|Բջջակորիզի կառուցվածքը։
## Կառուցվածք

Կորիզանյութը կենդանի բջիջներում երևում է որպես անգույն, միապաղաղ զանգված։ Չբաժանվող բջիջներում, ներկված նյութերի վրա կորիզանյութը դիտվում է որպես երկար թելիկներից հյուսված ցանց, որը գրավում է կորիզի ամբողջ խոռոչը։ Այդ թելիկները քրոմոսոմներն են. դրանք չբաժանվող բջիջներում առանձին-առանձին տեսնել կամ հաշվել հնարավոր չէ։ 
Այսպիսով, կորիզանյութը բարակ թելիկների ցանց է, որը կազմում է կորիզային կմախք, նրա օղակներում, ծալքերում տեղավորված են քրոմատինի կույտեր և կորիզակներ։

## Բաղադրությունը

Կորիզանյութի բաղադրության մեջ կան՝

* քրոմատին
* սպիտակուցներ
* նուկլեինաթթուներ
* ֆերմենտներ
* ածխաջուր
* հանքային աղեր
* ցածր մոլեկուլյար նյութեր

Կորիզահյութը իր քիմիական բաղադրությամբ նման է ցիտոպլազմային, սակայն նրանում կան ավելի մեծ քանակությամբ սպիտակուցներ, նուկլեինաթթուներ։ Նրանում են գտնվում նաև բջջակորիզի ֆերմենտների մեծ մասը։ Կորիզահյութի ֆերմենտներն ու կոֆերմենտներն ապահովում են ի-ՌՆԹ-ի սինթեզը՝ տրանսկրիպացիան։ Կորիզանյութում կան նաև ֆերմենտներ, որոնք արագացնում կամ դանդաղեցնում են՝ կատալիզում են նյութափոխանակության գործընթացները։ Ցածր մոլեկուլյար նյութերը բարձր մոլեկուլյար նյութերի՝ պոլիմերների համար ելանյութ են ծառայում։ Կորիզահյութը պարունակում է քրոմատին, որը ներկվում է տարբեր գույներով՝ կարմիր, հետամոքսիլին։ Քրոմատինը իր քիմիական կազմով ներկայացնում է սպիտակուցներին միացած ԴՆԹ, որը դիտվում է որպես մանրահատիկավոր կազմությամբ միատարր նյութ։ Դա այն ելանյութն է, որից բջիջների բաժանման ժամանակ ձևավորվում են քրոմատինը։

## Ֆունկցիաները

Կորիզահյութի ֆունկցիաներն են՝

* բջջակորիզի կառուցվածքային մասերի՝ քրոմատինի և կորիզակի միջև փոխկապակցության պահպանումն է
* հենարան է բջջակորիզի բաղադրամասերի համար
* ի-ՌՆԹ-ի սինթեզի ապահովում
* միջավայրի ապահովում կորիզակի և քրոմատինի համար։

## Աղբյուրներ

* Ընդհանուր Կենսաբանություն, հեղինակ Նադեժդա Բեգլարյան, էջ 111-112
* Կենսաբանություն, հեղինակ Տիգրան Թանգամյան, էջ 56
* Կենսաբանություն, հեղինակ Սիսակյան, էջ 25

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բջջաբանություն
Դ

մինի|ձախից

**Դ, դ**, հայկական այբուբենի չորրորդ տառը, թվային արժեքն է չորս, չորրորդ, անվանումը՝ **դա**, սերում է հունական նախատիպարից, ըստ ոմանց կերտված է հայկական Գ-ից։

## Արտասանություն

Արևելահայ գրական լեզվի այբբենական համակարգում Դ-ի դերն է առաջնալեզվային ձայնեղ պայթական պարզ բաղաձայն հնչույթի արտահայտումը։ Հին գրական հայերենում, հայերենագետների մի մասի կարծիքով, դ բաղաձայնն ունեցել է նաև շնչեղացած տարբերակ, թեև նրա շնչեղությունը հնչույթատարբերիչ նշանակություն չի ունեցել։ Ետգրաբարյան հայերենում այս բաղաձայնն ունի համապատասխանությունների շարք՝ պայմանավորված բաղաձայնների տեղաշարժով, ինչպես՝ խլացում. դ-տ (կիլիկյան հայերենում և որոշ բարբառներում), շնչեղխլացում. դ-թ (արևմտահայ գրական լեզվում և որոշ բարբառներում)։ Բարբառների մի մասում Դ-ն ունի շնչեղացած տարբերակ, մասնավորապես բառասկզբի դիրքում, թեև շնչեղությունը և ոչ շնչեղությունը այստեղ ևս չեն ներկայանում հնչույթաբանական հակադրությամբ (հակադրությունը իմաստարբերիչ դեր չունի)։

Հայերենում դ բաղաձայնի արտասանական, ձայնաբանական բնութագիրը էական տարբերություններ չի տալիս։ Արտաբերման ժամանակ լեզվի առաջամասը մեջքային կողմով հպվում և փակվածք է ստեղծում վերին ատամնաշարի մակերեսի հետ՝ ետևի (ներսի) կողմից և մասամբ՝ լնդերքի (ալվեոլների) հետ. բերանի ետատամնային խոռոչի կուտակված օդի ճնշմամբ այդ փակվածքը վայրկյանապես բացվում է, և արտաբերությունը ավարտվում է պայթյունով. ձայնալարերը թրթռում են։ Շնչեղացած տարբերակի դեպքում պայթյունին ուղեկցում է նկատելի շունչ (հագագ)։ Արտաբերական դրվածքով հարում է տ, թ պայթականներին։ Նվազագույն հնչույթաբանական հակադրություն է կազմում (մերձավոր լծորդական հարաբերության մեջ է) մի կողմից՝ տ-ի հետ (ձայնեղություն-խլություն. դեր-տեր, դատ-տատ), մյուս կողմից՝ գ-ի հետ (առաջնալեզվայնություն-ետնալեզվայնություն. դող-գող, դեր-գեր), բ-ի հետ (առաջնալեզվայնություն-շրթնայնություն՝ դուռ-բուռ)։

Հին գրական հայերենում և արևելահայ գրական լեզվում գրությունը հիմնականում համապատասխանում է արտասանությանը (դու, գունդ, անդունդ, դեղ)։ Ժամանակակից արևելահայ գրական լեզվում ավանդական գրությամբ դ տառը առանձին դիրքերում (օրինակ ր-ից հետո մի շարք դեպքերում) արտահայտում է հարաբերակից շնչեղ խուլ պայթականը՝ թ (բերդ, մարդ, վարդ, անդամ)։ Կիլիկյան հայերենում և արևմտահայ գրական լեզվում թեև հիմնականում պահպանում է ավանդական՝ մեսրոպյան ուղղագրությունը, բայց առաջինում արտասանվում է տ, երկրորդում՝ թ։

## Ձևակազմական բնութագիրը

Ձևակազմական պլանում այս բաղաձայնով է արտահայտվում դ հոդը, որը ժամանակակից արևելահայ գրական լեզվում ապաձայնեղացած է։
## Կիրառությունը
thumb|right|60px|Հայկական դրամի խորհրդանիշը։
Մեծատառ **Դ**-ի ոճային պատկերը 1995 թվականից գործածվում է որպես հայկական դրամի խորհրդանիշ։
## Բրայլով ներկայացումը

## Կրկնակ բաղաձայններ

* Կրկնակ **դ**-ով գոյականներից են՝
:::::ըն**դդ**իմություն
:::::ըն**դդ**իմախոս
:::::**դդ**ում (կարդացվում է՝ [դըթում])

* Կրկնակ **դ**-ով տեղանուն է՝
:::::**Դդ**մաշեն (կարդացվում է՝ [դըթմաշեն])։
Unicode 
## Յունիկոդում
*Մեծատառ Դ ՝ `U+0534`
*Տողային դ ՝ `U+0564`

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Ստոյա

**Ստոյա** (**Stoya**, իսկական անունը՝ *Jessica Stoyadinovich*, ծնվել է 1986, հուլիսի 15, ամերիկացի պոռնոդերասանուհի և մոդել։

## Վաղ տարիներ
Ծնվել է ԱՄՆ-ի Հյուսիսային Կարոլինայի Ուիլինգթոն քաղաքում։ Հայրը սերբ է, մայրը՝ շոտլանդուհի։ Ունի նաև պուերտոռիկացու արյուն։ Նրան Ստոյա է անվանել տատիկը, որը դեռ մանկուց տարածվել է ընկերների մեջ։ Ստոյայի հայրը աշխատել է IT տեխնոլոգիաների ոլորտում, ինչպես խոստովանում է Ստոյան, մեծացել է տեխնիկայի հանդեպ սիրով, դեռ փոքր տարիքից օգտվել է համակարգչից և DOS ծրագրից։

Այնուհետև տեղափոխվել է Դելավեր նահանգ, որտեղ անցել է նկարչական դասընթաց։ Հետո տեղափոխվել է Ֆիլադելֆիա։ Այստեղ փոխում է բազմաթիվ աշխատանքներ՝ աշխատում է ցրիչ, քարտուղարուհի, անգամ պարում է Գո-գո շոուում։ Նկարահանվում է մի քանի երաժշտական հոլովակներում։

2009-ին նա տեղափոխվում է Լոս Անջելես։

## Կարիերան
Ստոյայի պնդմամբ պոռնոյի հանդեպ հետաքրքրությունը առաջացել է ԲԴՍՄ-ի հանդեպ հետաքրքրությունից։ Սկզբից դերասանուհին կեցվածք է ընդունել իր ընկերոջ համար, այնուհետև նրան հետաքրքրել են այլընտրանքային պոռնո ժանրը ներկայացնող կայքերը։ Այդ կայքերից մեկը նրան առաջարկում է նկարահանվել DVD ֆորմատով։

Հետագայում նա նկարահանվում է Razordolls-ի և Vivid-ի համար (առանց տղամարդու մասնակցության), այնուհետև նրանով հետաքրքրվեց Digital Playground-ը, որը առաջարկում էր նկարահանվել Սոֆիա Սանտիի հետ լեսբուհու դերում։ Բայց այդ ֆիլմը չի նկարահանվում։ Հոկտեմբերին Digital Playground-ը առաջարկում է 3 տարվա բացառիկ պայմանագիր։ Առաջին ֆիլմը նրա մասնակցությամբ Stoya Video Nasty-ն է, որը համարվեց ստուդիայի առաջին ֆիլմը, որը Ստոյայնին ներկայացնում է տղամարդու հետ։

## Ֆիլմագրություն
: 1. Razördolls (2006)
: 2. Video Nasty։ Stoya (2007)
: 3. Sister Midnite (2007)
: 4. Sexual Freak 7։ Stoya (2007)
: 5. Katsuni։ Video Nasty (2007)
: 6. Jesse Jane։ Lust (2007)
: 7. Jack's POV 9 (2007)
: 8. Debbie Loves Dallas (2007) .... Jessica Nelson
: 9. The Sex Offenders (2008)
: 10. Stoya։ Sexy Hot (2008)
: 11. Stoya։ Heat (2008)
: 12. Stoya։ Atomic Tease (2008)
: 13. Nurses (2008)
: 14. My First Porn 10 (2008)
: 15. Jesse Jane։ Kiss Kiss (2008)
: 16. Jack's POV 13 (2008)
: 17. Jack's Leg Show 4 (2008)
: 18. Deeper 11 (2008)
: 19. Cheerleaders (2008) .... Stoya, cheerleader #5
: 20. Pirates II։ Stagnetti's Revenge (2008) .... Belly Dancer #1
: 21. Stoya։ Workaholic (2009)
: 22. Stoya։ Perfect Picture (2009)
: 23. Riley Steele։ Scream (2009)
: 24. Jack's Teen America։ Mission 23 (2009)
: 25. Bad Girls (2009)
: 26. A Taste of Stoya (2009)
: 27. Teachers (2009)

## Մրցանակներ
* 2008 Eroticline Awards - Ամերիկացի լավագույն նորաթուխը
* 2009 AVN մրցանակ։ Լավագույն ծագող աստղը
* 2009 AVN մրցանակ։ Խմբակային լեսբուհոական սեքսում լավագույն դերը (Cheerleaders)
* 2009 XBIZ մրցանակ - Տարվա ծագող աստղը
* 2009 XRCO մրցանակ - Ծագող աստղ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի պոռնոդերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Արվո Պյարտ

**Արվո Պյարտ** (էստոներեն՝ **Arvo Pärt**, ), էստոնացի կոմպոզիտոր։ Համարվում է ներկայումս ստեղծագործող ժամանակակից երաժշտության ամենանշանակալի կոմպոզիտորներից մեկը։ Ստեղծագործում է դասական և հոգևոր երաժշտության ոլորտում։ 1970-ական թվականների վերջերից ստեղծագործում է մինիմալիստական երաժշտության ոճում։ Նրա երաժշտությանը բնորոշ է ինքնատիպ երգաստեղծման տեխնիկան՝ տինտինաբուլին՝ հայտնագործված հենց իր կողմից։ Նրա երաժշտությունը մասամբ ներշնչված է Գրիգորյան երգեցողությունից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Էստոնիայի Յարվամաա նահանգի Պաիդե քաղաքում։ Նրան դաստիարակել են մայրը և խորթ հայրը։ 1957 թվականին ավարտել է Տալլինի կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի բաժինը՝ Հ. Էյլերի ղեկավարությամբ։ 1968 թվականին աշխատել է Էստոնական ռադիոյում՝ որպես ձայնային ռեժիսոր։ 1964 թվականից Պյարտն իր ստեղծագործություններում առաջին անգամ կիրառել է կոլաժի տեխնիկան։ Մոտավորապես նույն ժամանակ նրա երաժշտության մեջ սկսում են նկատվել կրոնական եղանակներ։

1979 թվականին թողել է ԽՍՀՄ-ը՝ սկզբում ապրելով Վիեննայում, այնուհետև՝ Բեռլինում, որտեղ էլ այժմ բնակվում է՝ ժամանակ առ ժամանակ տեղափոխվելով Տալլին։ Ընդունել է ուղղափառություն, ունի ուղղափառ կրոնավորի աստիճան։

## Ստեղծագործությունը
Թեև Պյարտը փորձարարություն է արել տարբեր տեխնիկաներով ու ոճային մոդելներով, որոնցից են իզոմետրիան, մինիմալիզմը, սերիականությունը, նեոդասականությունն ու կոլաժը, սոնորիկան և այլն, նա ամբողջությամբ չի հարել ավանգարդ դպրոցներից ոչ մեկին։ Կոմպոզիտորն իր ոճն այլաբանորեն բնորոշում է որպես tintinnabuli՝ բառացի՝ "զանգակներ" (ակնարկվում են եկեղեցական զանգերը)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էստոնացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի պատվավոր դոկտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի երաժշտության թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:«Տրիումֆ» մրցանակի դափնեկիրներ
Փոլ Չաթեր

**Փոլ Չաթեր** (հայկական անունը՝ *Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյան*, ), հայազգի պետական-հասարակական գործիչ, մեծահարուստ։

Ծնվել է Կալկաթայում։ 1859 թվականին քրոջ հետ հաստատվել է Հոնկոնգում, շուտով դառնալով ոչ միայն տեղի հայ համայնքի, այլև ողջ Հոնկոնգ կղզու ամենանշանավոր դեմքը։ Հասել է Հոնկոնգի «ամենանշանավոր, ամենաազդեցիկ, ամենահարուստ մարդու աստիճանին», դարձել «թիվ առաջին քաղաքացին»։

1876-1926 թվականներին ղեկավարել է Հոնկոնգի հաշտարար դատարանը, 40 տարի եղել է Հոնկոնգի գեներալ-նահանգապետի առաջին խորհրդականը, Հոնկոնգի գործադիր և օրենսդիր խորհուրդների անդամ։

Նրա օժանդակությամբ կառուցվել են Հոնկոնգի համալսարանը, դպրոցներ, հիվանդանոցներ, բնակելի տներ, Հոնկոնգի նավահանգիստը։ Որպես Հոնկոնգի ներկայացուցիչ, բազմիցս մասնակցել է միջազգային միջոցառումների։ Եղել է նաև ազգային խոշոր բարերար, նյութական օգնություն է ցույց տվել հնդկահայ եկեղեցիներին և դպրոցներին, Էջմիածնին, հետաքրքրվել է Հայաստանով։

1902 թվականին նրան շնորհվել է Սըր տիտղոսը։ Տիրել է խոշոր բանկերի, հողատարածությունների, առևտրական նավատորմի։

Մահացել է Հոնկոնգում։ Մահից հետո նրա մարմարե պալատը վերածվել է թանգարանի, որտեղ պահվել են չինական, հնդկական, մալայական արվեստի մեծարժեք գործեր։ Նրան համարել են «ամենաբարի ու շռայլ մարդը Չինաստանում»։ Հոնկոնգի երկու կենտրոնական փողոցներ կրում են «Սըր Փոլ Չաթեր» և «Աստվածատրյան» անվանումները։
## Պատկերասրահ
 
File:Charter Park in Hong Kong.jpg| Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի անունով կոչվում է Հոն Կոնգի  կենտրոնական այգին
File:In Charter Park HK.jpg| Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի անունով Հոն Կոնգի  կենտրոնական այգում
File:Charter road in HK.jpg| Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի  անունով կոչվում է Հոն Կոնգի գլխավոր պողոտան
File:Cachik Street in HK.jpg| Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի  անունով կոչվում է Հոն Կոնգի մեկ այլ փողոցը
File:St. Peter and Paul Cathedral in HK.jpg| Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի կառուցված տաճարը Հոն Կոնգում
File:Foundation Stone in St.Peter and St. Paul Cathedral in HK.jpg| Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի անունով հիմնադրության քարը տաճարում
File:The memorial stone near Charter Hall in HK.jpg| Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի անունով հիմնադրության քարը Կովլուն քաղաքամարզի խոլլի բակում
File:The city hall in HK.jpg|   Պողոս Խաչիկ Աստվածատրյանի կառուցված Կովլուն քաղաքամարզի խոլլը
 

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ մեծահարուստներ
Կատեգորիա:Հայ գործարարներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայերը Կալկաթայում
Կատեգորիա:Հայ ձեռնարկատերեր
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Շամիրամի կախովի այգիներ

մինի|336x336փքս|Շամիրամի կախովի այգիներ
**Շամիրամի կախովի այգիներ**, աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը, որը գտնվել է Բաբելոնում (նշանակում է Արև աստծո դարպաս)։

## Պատմությունը
Այն եղել է Հին Աշխարհի նշանավոր քաղաքներից մեկը և Բաբելոնիայի կամ Քաղդեայի մայրաքաղաքը։ Նրա ավերակները գտնվում են ներկա Բաղդադ քաղաքից 1600 կիլոմետր հարավարևելք, այն տերիտորիայում, որը հայտնի է Միջագետք անվան տակ։ Միջագետքը եղել է մարդկային մշակույթի ամենահին օրինակներից մեկը, որը ընկած է եղել Եփրատ և Տիգրիս գետերի միջև։ Տիգրիսն ու Եփրատը, սկիզբ են առնում Հայկական բարձրավանդակից։ Բաբելոն քաղաքը հայտնի է եղել շատ ճարտարապետական գործերով, որոնցից մեկը Շամիրամի կախովի այգիները, Հին Աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը։ «Շամիրամի կախովի այգիները» Հին Բաբելոնին բնորոշ առանձնահատկություն է եղել։ Այն մարդկանց հպարտության աղբյուրն էր։ Ասում են, որ այգիները ճարտարապետության մեջ եղել են ականավոր սխրագործության արդյունք. ամֆիթատրոնի ձևով՝, hարկերով բարձրացող այգիների շարք՝ որտեղ կային ծառերի, որթատունկերի և թփուտների տեսակներ։ Ըստ պատմական տեղեկություններինի թագուհի Ամիտիսի համար, ով շատ էր կարոտում իր երկրի կանաչ լեռներն ու անտառները։ Ցանկանալով թեթևացնել հայրենիքի կարոտը՝ Նաբուգոդոնոսոր թագավորը նվիրեց նրան մի ամբողջ օազիս, որը հիշեցնում էր Մարաստանի լեռներն իրենց հարուստ բուսականությամբ։

## Արտաքին հղումներ
* Висячие сады Семирамиды. Описание историков, строительство и возможное обнаружение
* Вавилон. Висячие сады Семирамиды (Открытие. Семирамида. Александр III.)

Կատեգորիա:Բաբելոն
Զելց

thumb|250px|Գերմանական զելց
**Զելց**, երշիկի տարատեսակ։

Պատրաստում են խոզի, տավարի մսից, ճարպից, լեզվից, լյարդից և այլ ենթամթերքներից։ Եփած հումքը մանրացնում են և խառնում համենմունքի (սխտոր, պղպեղ, դարչին, մեխակ, գինձ), աղի և շաքարի հետ։

Զելցն օգտագործում են որպես սառը խորտիկ։ Տան պայմաններում այն կարելի է պահել սառնարանում մինչև 12 օր։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Երշիկեղեն
Դրակար

մինի|Դրակար Բայոյի գոբելենի վրա
**Դրակար** (, հին սկանդինավյան *Drage* - վիշապ և *Kar* - նավ բառերից, բառացի նավ-վիշապ, վիշապանավ), վիկինգների երկար և նեղ, փայտյա, բարձր և կոր նավաքթով ու նավախելով նավ։

## Նկարագրություն
Դրակարների չափերը տատանվում էին 35-ից 60 մետր։ Նավաքթին ամրացվում էր վիշապի գլխաքանդակ՝ այստեղից էլ նավի անունը, սակայն ամեն մի վիշապի գլխաքանդակով նավ դրակար չէր՝ նավաքթի վիշապը հաստատում էր նավատիրոջ բարձր դիրքը։ Նավակողերը զարդարվում էին վահաններով։ Բարեկամներին մոտենալիս նավաքթից հեռաքցնում էին վիշապի գլուխը՝ ըստ հյուսիսի հավատքի այն կարող էր վախեցնել և ջղայնացնել բարի ոգիներին։ Եթե դրակարը մոտենում էր ափին խաղաղ նկատառումներով, ապա առաջնորդը վիշապի գլխի վրա պարզում էր ներսը սպիտակ ներկած վահան։ Նավը ղեկավարվում էր թիակներով և հասարակ առագաստով։ Մեծ նավերը ունեին մինչև 35 զույգ թիակ (օրինակ՝ Օլաֆ Տրյուգվասոն արքայի համար 999/1000 թվականի ձմռանը կառուցած նավը), և զարգացնում էին 10-ից 12 հանգույց արագություն։ Դրակարները բազմաֆունկցիոնալ նավեր էին, օգտագործվում էին ռազմական արշավների, բեռնափոխադրման և հեռավոր նավարկությունների համար։ Դրակարներով են հայտնաբերվել Իսլանդիան, Գրենլանդիան և Հյուսիսային Ամերիկան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծովագնացության եզրեր
Կատեգորիա:Նավի տեսակներ
Կատեգորիա:Վիկինգներ
Ե

մինի|ձախից

**Ե, ե**, հայկական այբուբենի հինգերորդ տառը. անվանումը՝ **եչ**. սերում է հունական նախատիպարից, թվային արժեքն է հինգ, հինգերորդ։

Հին գրական հայերենի այբբենական համակարգում Ե-ի դերն էր առաջնային շարքի միջին բարձրացման ձայնավոր հնչույթի արտահայտումը։ Ետգրաբարյան հայերենում ամենուր, հին, ավանդական (մեսրոպյան) ուղղագրության գործառույթներում այն պահպանեց իր այբբենական արժեքը. արևելահայ նոր ուղղագրության համաձայն, ինչպես և նոր այբբենական համակարգում այն իր հին նշանակությունը պահպանում է առաջնային շարքի միջին միջին բարձրացման ձայնավորի (նաև պայմանականորեն **է→ե** հնչյունափոխությամբ գոյացածի) համար, ինչպես՝ **ձեր, մեկ, վեր, (կէս), կես, (մէջ)→մեջ, (սէր)→սեր**, բացի բառասկզբի դիրքից, ուր այդ նշանակությամբ գործառում է **է** տառը (**էջ, էակ**, ստուգաբանական գրությամբ՝ **մանրէ, որևէ** և այլն)։ Բառասկզբի դիրքում, բառամիջում ու բառավերջում ձայնավորից հետո ե-ն այժմ արտահայտում է **յե** երկհնչյունը (**ես, երգ, երկիր, ամենաերկար**)։ **Եմ** օժանդակ բայի եզակի առաջին և երկրորդ դեմքի, իսկ հոգնակիի բոլոր ձևերում այս տառը հանդես է գալիս բառասկզբի դիրքում ՝ ավանդական գրության սկզբունքով (**եմ, ես ենք, եք, են**), թեև իբրև վերջահար տարրեր հնչյունաբառում՝ բաղաձայնից հետո դրանք արտասանվում են պարզ ձայնավորով, ձայնավորից հետո՝ երկհնչյունով՝ **յե**. գրելու (յ) եմ, տղա (յ) ես։

Բառամիջում և բառավերջում, բացի կանոնից բխող սահմանափակումից, ե-ն համահունչ է է-ին (գետ, հերոս, բազե, թե)։

Բարբառային տառադարձություններում նույն ձայնավորի համար սովորաբար գործածվում է **է** տառը, իսկ ե-ն պահպանվում է որոշ երկբարբառակերպերի համար՝ օրինակ **իէ**, երբեմն **ըէ** արտասանությունները նշելու ժամանակ։

Ուղղագրական կանոների համաձայն ե+վ→եվ հնչյունակապակցությունը կարող է արտահայտվել նաև **և** տառով։ Օրինակ՝ *տարեվերջ, հոգեվարք* և *բարև, արև*։ Իսկ երբ տողադարձի ժամանակ վանկաբաժանն ընկնում է և-ի (ե+վ) միջով, գրվում էբաղադրյալ ձևով՝ *արե-վային, տերե-վաթափ*։

## Բրայլով ներկայացում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Կլարա Հասկիլ

**Կլարա Հասկիլ** (, ), ռումինա-հրեական ծագում ունեցող շվեյցարական դաշնակահարուհի։ Առավելապես հայտնի է Դոմենիկո Սկարլատիի Մոցարտի, Բեթհովենի, Շուբերտի, Շումանի դաշնամուրային ստեղծագործությունների իր կատարումներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ռումինացի երաժիշտներ
Հրանտ Բատիկյան

**Հրանտ Գևորգի Բատիկյան** (), հայ կենսաբան-գենետիկ, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1950), պրոֆեսոր (1951), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1961)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Բաքվում։ 1926 թվականին ընդունվել է ԵՊՀ գյուղատնտեսական ֆակուլտետ, 1930 թվականին՝ Լենինգրադի (այժմ Սանկտ Պետերբուրգ) համամիութենական բուսաբուծության ինստիտուտի ասպիրանտուրա։ 1936 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական, 1950 թվականին՝ դոկտորական ատենախոսություն։ 1951 թվականին նրան շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում։

Մինչև 1937 թվականն աշխատել է Լենինգրադի համամիութենական բուսաբուծության ինստիտուտում որպես ավագ գիտաշխատող։ 1937 թվականին վերադարձել է Հայաստան և գործուն մասնակցություն ունեցել ԽՍՀՄ ԳԱ հայկական մասնաճյուղի (Արմֆան) հիմնադրման աշխատանքներին։ Այստեղ նա սկզբում աշխատել է որպես գիտական քարտուղար, 1938-1940 թվականներին՝ Արմֆանի «Տեղեկագրի» խմբագիր, 1940-1941 թվականներին՝ նախագահության անդամ, ինչպես նաև տնօրենի՝ ակադեմիկոս Հովսեփ Օրբելու տեղակալ։ Միաժամանակ դասախոսել է ԵՊՀ-ում և գյուղատնտեսական ինստիտուտում։ 1943-1949 թվականներին եղել է Հայաստանի ԳԱ գենետիկայի ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող։
մինի|ձախից|Հրանտ Բատիկյանի հուշատախտակը Երևան Չարենցի 4 հասցեում
1950-1980 թվականներին ղեկավարել է ԵՊՀ դարվինիզմի և գենետիկայի ամբիոնը, 1963 թվականին՝ հիմնադրել և ղեկավարել է նաև բջջաբանության պրոբլեմային լաբորատորիան։ 1950-1963 թվականներին և 1968-1978 թվականներին եղել է ԵՊՀ կենսաբանության ֆակուլտետի դեկան։ Այդ տարիներին նրա ջանքերով ստեղծվել են կենսաքիմիայի, հողագիտության և ագրոքիմիայի, կենսաֆիզիկայի ամբիոններ։

1963-1966 թվականներին եղել է ԵՊՀ ռեկտոր։

Հեղինակ է ավելի քան 150 գիտական աշխատությունների, ձեռնարկների և մենագրությունների։ Հիշարժան են նրա «Վեգետատիվ և սեռական հիբրիդների համեմատական ուսումնասիրությունը բույսերում» (ռուսերեն, Երևան, 1951) մենագրությունը, «Բույսերի գենետիկայի՝ սելեկցիայի հիմունքներով գործնական պարապմունքների ձեռնարկ» (Երևան, 1959) աշխատությունը։

Ավելի քան 30 տարի եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ «Հայաստանի կենսաբանական հանդես» (1954-1978) ամսագրի խմբագիր, միաժամանակ՝ ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդի՝ գիտության և տեխնիկայի պետական կոմիտեին կից «Մարդը և կենսոլորտը» խորհրդի անդամ։

Վախճանվել է Երևանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կենսաբաններ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ գենետիկներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական համալսարանի ռեկտորներ
Եղեգնակատու

**Եղեգնակատու** (), կատվազգիների ընտանիքի գիշատիչ կաթնասուն կենդանի։

Հայաստանում տարածված է Արարատի, Արմավիրի մարզերում (Արաքս գետի հովտում), հանդիպում է նաև Սյունիքի, Վայոց ձորի, Գեղարքունիքի և այլ մարզերում։

Բույնը կառուցում են թփուտներում, չոր ճյուղերի մեջ կամ գետնի վրա, երբեմն զբաղեցնում է տարբեր կենդանիների հին բները։

Մարմնի երկարությունը 57-90 սմ է, պոչինը՝ 21-31 սմ, կենդանի զանգվածը՝ մինչև 12 կգ։ Վայրի կատուներից ամենամեծն է։ Մարմնի վերին մասը դեղնադարչնամոխրոգույն է, բերանի շուրջը, ծնոտի ու կոկորդի շրջանը՝ սպիտակավուն։ Ականջների հետևը շիկավուն է, ծայրերը՝ սև, վրձնաձև մազափնջով։ Ոտքերը երար են։ Սնվում է ջրլող թռչուններով, կրծողներով, նապաստակներով, սողուններով և այլ մանր ողնաշարավորներով, երբեմն՝ կուղբերով, նաև քիչ քանակությամբ բուսական կերով։

Ունի լավ զարգացած լսողություն, տեսողություն և հոտառություն։

Հղիությունը տևում է 60 օր։ Ունենում է մինչև 6 ձագ, որոնք կաթով կերակրվում են 2 ամիս, ամռան վերջին հեռանում են մորից։ Մազափոխվում է տարին 2 անգամ՝ փետրվար-ապրիլին և սեպտեմբեր-նոյեմբերին։ Ակտիվ գործում է գիշերը, տաք եղանակներին՝ նաև ցերեկը։

Մորթին սակավարժեք է։ Մեծ վնաս է հասցնում ջրլող թռչուններին։

## Արտաքին հղումներ
*Եղեգնակատու - Երևանի կենդանաբանական այգի

Կատեգորիա:Կատվազգիներ
Կատեգորիա:Միջին Արևելքի կաթնասուններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի կաթնասուններ
Քառյակ

**Քառյակ**, չորս տողից բաղկացած բանաստեղծություն։ Այն արտահայտում է մի ավարտուն միտք, գաղափար, պատկեր։

Քառյակն ունի խոհափիլիսոփայական բովանդակություն։ Լայնորեն տարածված է եղել արևելքի միջնադարյան բանաստեղծության մեջ (լավագույն օրինակներ են Օմար Խայամի քառյակները) և կոչվել է ռուբայի։ Հետագայում բանաստեղծության այս ձևը կիրառվել է նաև արևմտյան պոեզիայում։ Հայ գրականության մեջ քառյակը հայտնի է միջնադարից (օրինակ՝ Նահապետ Քուչակի և Գրիգորիս Աղթամարցու քառյակները)։ Նոր ժամանակներում նշանավոր են Հովհաննես Թումանյանի քառյակները։

Ժողովրդական բանահյուսության մեջ այն կոչվել է խաղիկ, հայրեն։ Հայրենները հայտնի են նաև որպես ժողովրդական ստեղծագործություն, կոչվում են նաև **անտունի:**

Քառատողն ունի ավարտուն միտք։ Քառատողն ունի սխեմային երեք հանգավորոմ՝ կից **աաբբ**, խաչաձև **աբաբ,** անընդմեջ **աաաա։**

Կատեգորիա:Քնարական սեռի ժանրեր
Համեմատություն

**Համեմատություն**, պատկերավորման միջոց, որի դեպքում որևէ առարկա կամ երևույթ համեմատվում է ուրիշ առարկաների և երևույթների հետ, այն առավել պատկերավոր դարձնելու համար։
Օրինակ՝ *«Ամպերը հոգնած ուղտերի նման»*, *«Նոր են բարձրանում լեռան գլխից»*, *«Աստղերը կարծես փոքր արևներ լինեն»* և այլ օրինակներ։

Կատեգորիա:Լեզվի պատկերավորման միջոցներ
Կորիզակ

**Կորիզակ**, բջջակորիզի ոչ մշտական բաղադրամասը, դիտվում է միայն բջջի բաժանման նախապատրաստական շրջանում։

## Հայտնագործում
Հայտնաբերել է Բարբարա Մակ-Կլինտոկը։
thumb|260px|Կորիզը էլեկտրոնային մանրադիտակի տակ, մուգ մասը կորիզակն է։

## Կառուցվածք
Կորիզակները խիտ գնդաձև գոյացություններ են, չունեն թաղանթ և անմիջականորեն շփվում է կորիզանյութի հետ։ Կորիզակները երևում են միայն չբաժանվող բջիջներում, իսկ բաժանվող բջիջներում քայքայվում են։ Իսկ երբեմն կորիզակը դիտվում է միայն բջջի բաժանման նախապատրաստական՝ ինտերֆազի շրջանում և ապա անհետանում, երբ սկսվում է բաժանման գործընթացը։ Իսկ բաժանման վերջում կորիզակը նորից ձևավորվում է։

Կորիզում կորիզակը սովորաբար մեկն է, բայց պատահում է և մեկից ավելի կորիզակներ։ Երբեմն կորիզակին ամրացած է լինում փոքրիկ քրոմոսոմային մի մարմնիկ, որն առավել պարզ է արտահայտված կաթնասունների էգերի մարմնի բջիջներում և կոչվում է սեռական քրոմոսոմին։ Այդ երևույթը երբեմն փորձում են օգտագործել կաթնասունների և մարդու սեռը որոշելու համար։ Մարդու պտղամերձ հեղուկում, մինչև պտղի սկզբնական սեռական հատկանիշների առաջանալը, սեռական քրոմատինը առկա է։

Քրոմոսոմի կույտերի արանքներում եղած տարածությունը լցված է շատ մանր հատիկներով. առանց էլեկտրոնային մանրադիտակի շատերը կարծում էին, որ այդ տարածությունը լցված է կորիզակներով։

## Բաղադրություն
thumb|300px|Բջջակորիզի կառուցվածքը։
Կորիզակի բաղադրության մեջ մտնում են՝

* ՌՆԹ
* սպիտակուց
* ԴՆԹ
* ռիբոնուկլեոպրոտեիդներ
Կորիզում կորիզակը և քրոմատինը հարուստ են նուկլեինաթթուներով։ Կորիզակի կազմի մեջ մտնում է ՌՆԹ, քրոմատինում՝ ԴՆԹ։ Վերջիններիս առկայության շնորհիվ կորիզակը ինտենսիվ ներկվում է։

## Կորիզակի առաջացում
thumb|350px|right|Ռիբոսոմի կառուցվածքը''. Սպիտակուցները ցույց են տված կապույտով, իսկ ՌՆԹ-ն նարնջագույն.
Կորիզակի առաջանում է քրոմոսոմի՝ ռ-ՌՆԹ-ի կառուցվածքը ծածկագրող հատվածի շուրջը։

## Ֆունկցիաներ
Կորիզակի ֆունկցիաներն են՝

* ռիբոսոմի մեծ և փոքր հատվածների միացումը
* ռ-ՌՆԹ-ի սինթեզ։
Կորիզակի ԴՆԹ-ի վրա տեղի է ունենում ռ-ՌՆԹ-ի սինթեզ։ Այստեղ ռիբոսոմային ՌՆԹ-ն, միանում է սպիտակուցի հետ՝ ռիբոնուկլեոպրոտեիդ, ձևավորվում են ռիբոսոմները, որոնք այնուհետև անցնում են ցիտոպլազմա։

## Աղբյուրներ
* Ընդհանուր Կենսաբանություն, հեղինակ Նադեժդա Բեգլարյան, էջ 112
* Կենսաբանություն, հեղինակ՝ Տիգրան Թանգամյան, էջ 55
* Կենսաբանություն, հեղինակ՝ Սիսակյան, էջ 25
* Schluenzen>

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Օրգանոիդներ
Սելայա (քաղաք)

**Սելայա** (), քաղաք Սելայայի մունիցիպիլատում, Մեքսիկայի Գուանախուատո նահանգում։ Նույնանուն մունիցիպալիտետի կենտրոնն է։ Անվանումը բասկերենից թարգմանած նշանակում է *հարթավայր*։ Բուն քաղաքի բնակչության թվաքանակը  2005 թվականի տվյալներով եղել է 310.413, ամբողջ համայնքինը՝ 415.869։
մինի|ձախից|Սելայայի ջրմուղ աշտարակը

## Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1570 թ հոկտեմբերի 12-ին Մարտին Էնրիկես դե Ալմանսայի կողմից։

1999 թվականի սեպտեմբերին Սելայայում գտնվող վառոդի պահեստներից մեկում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով զոհվել է վեց տասնյակից ավել և վիրավորվել է շուրջ 300 մարդ
:

## Կլիմա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Municipio de Celaya
* Celaya.com.mx «Portal de la Ciudad de Celaya, Guanajuato, México»
* Instituto Tecnológico de Celaya
* Enciclopedia de los Municipios de México, «Guanajuato.- Celaya»
* PODCelaya.com «Una puerta a los negocios de Celaya» 
* Reviviendo la villa 

Կատեգորիա:Մեքսիկայի քաղաքներ
Կատեգորիա:1570 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Զ

մինի|ձախից

**Զ, զ**, հայկական այբուբենի վեցերորդ տառը, անվանումը **զա**. սերում է հունական նախատիպարից։ Այբբենական համակարգում (հին և նոր) Զ-ի դերն է առաջնալեզվային (ատամնային) ձայնեղ շփական (սուլական) պարզ բաղաձայն հնչույթի արտահայտումը։ Թվային արժեքը՝ վեց, վեցերորդ։

Զ բաղաձայնի արտաբերման ժամանակ լեզուն առաջամասով մոտենում է վերին ատամնաշարի հիմքերը երիզող շերտին (վերին լնդերքին, ալվեոլներին), առաջ բերելով նեղվածք՝ կլորավուն անցքի տեսքով. օդի որոշ տևողությամբ արտամղումը այդ անցքով թողնում է սուլոցի տպավորություն։ Ձայնալարերը թրթռում են։ Նվազագույն հնչույթաբանական հակադրություն է կազմում (մերձավոր լծորդական հարաբերակցության մեջ է) մի կողմից՝ **ս**-ի հետ (ձայնեղություն-խլություն. **զուր-սուր**, **զուտ-սուտ**), մյուս կողմից՝ **ժ**-ի հետ (սուլականություն-շչականություն. **զանգ-ժանգ, խազ-խաժ**)։

Գրությունը հիմնականում համապատասխանում է արտասանությանը։ Կայուն է հնչյունափոխության նկատմամբ. մասնակիորեն, դիրքով պայմանավորված, ապաձայնեղանում է։

Պատմական շրջանում (գրաբար, ետգրաբարյան հայերեն) **զ+հպաշփական, զ+հպապայթական** և այլ որոշ կապակցություններից առաջ հիմնականում առկա է **(ը)** ձայնավորում. **զգույշ-(ը) զգույշ**։ Այսպիսի ձայնավորում ունի նաև **զ** նախդիրը բաղաձայնից առաջ. զտուն-(ը) զտուն։

Ձևակազմական պլանում զ-ով է արտահայտվում զ նախդիրը. զտուն, զնմանէ, զքեզ (գրաբարում), որ ետգրաբարյան հայերենի առանձին տարածքներում ևս մասնակիորեն հանդիպում է։

Կրկնակ *զ*-ով գոյականներից են՝
::::::**զզ**վանք
::::::բ**զզ**ոց
::::::տ**զզ**ոց։

Հանդիպում է նաև բառակազմական պլանում՝ անվանական, նաև բայական բաղադրություններում. զգեստ, զբոսնել, գույզգույն, զառնել, զանց անել և այլն։

## Բրայլով ներկայացում

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Էմպեդոկլես

**Էմպեդոկլես** () (մոտ մ.թ.ա. 492, Ակրագաս (ներկայիս Սիցիլիայում – մոտ մ.թ.ա. 432, Պելոպոնես), հույն փիլիսոփա, բանաստեղծ, գիտնական, բժիշկ, հռետոր, քաղաքական գործիչ և քուրմ։ Եղել է Պարմենիդեսի աշակերտը և Զենոն Էլեացու ժամանակակիցը։ Մեծ ազդեցություն է կրել Պյութագորասից. մասնավորապես հավատում է վերամարմնավորմանը։

Հերակլիտի, Լևկիպոսի, Դեմոկրիտեսի և Անաքսագորասի հետ միասին համարվում է բնափիլիսոփայության նախայրերից մեկը։

## Կենսագրություն
Ծագումով եղել է ազնվական, հայրը մասնակցել է Սիցիլիայի բռնապետին տապալելու նպատակով կազմակերպված դավադրությանը։ Նա ատել է ազնվականությունը և իր հայրենի քաղաքի դեմոկրատյան գլխավորելով մարտի դրոշ է բարձրացնում ազնվականության տիրապետության դեմ, և երեք տարի պայքարելուց հետո հաղթանակով պսակում այդ պայքարը։ Իր քաղաքական գործունեության համար արիստոկրատյան նրան վտարում է Պելոպոնես, որտեղ և մեռնում է 60 տարեկանում որպես վտարանդի։

## Գործունեություն
Էմպեդոկլեսը հայտնի է եղել հռետորական արվեստի մեջ և համարվել է այդ դպրոցի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա անունը կապված է նաև բնական գիտությունների հետ։ Նա խոշոր ծառայություն է մատուցել աստղաբաշխությանը, մեխանիկային և բնախոսությանը՝ գիտության այդ ճյուղերում իր կատարած աշխատանքով, որոնց հիման վրա նա համարվում է կենսաբանության հիմնադիրը Հին Հունաստանում։ Նրա տված մեկնաբանությունները բնության երևույթների, մարդկային սաղմի զարգացման մասին թեև նաիվ էին, սակայն իր ժամանակին խոշոր նշանակություն են ունեցել, հատկապես աթենական դեմոկրատիայի շրջանում, նրանով որ սկսել են ուսումնասիրել բնությունը, և ճանաչել բնության երևույթներն ու օրինաչափությունները։

Եթե մինչև Էմպեդոկլեսը, տարբեր փիլիսոափաներ տարրական նյութ էին համարում կրակը (Հերակլետ), ջուրը (Թալես), հողը (Էլեատեն) կամ օդը (Անաքսիմենես), ապա Էմպեդոկլեսը դրանք համարում է որակապես տարբեր, սակայն համարժեք և հավերժագո տարրեր։

Իր գիտական ու փիլիսոփայական հարուստ մտքերը նա շարադրել է չափածո և ամփոփել երկու քերթվածների մեջ, «Բնության մասին» և «Մաքրող երգեր»։ Վերջինը բժշկական պոեմ է։ Պոեմները մեզ չեն հասել ամբողչությամբ, նրանցից մնացել են թվով 450 հատվածներ։

## Մեջբերում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի հույն փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ինքնասպաններ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի հույներ
Կատեգորիա:Նախասոկրատեսյան փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հին հույն բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հին հույն գրողներ
Կատեգորիա:Հույն բժիշկներ
Կատեգորիա:Հույն գիտնականներ
Կատեգորիա:Հին հույն հռետորներ
Կատեգորիա:Հունաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ինքնասպան փիլիսոփաներ
Ռիբոսոմ

**Ռիբոսոմներ,** բջջի մեմբրան չունեցող օրգանոիդներն են, որոնցում կատարվում է սպիտակուցի կենսասինթեզ։

## Հայտնագործում
Հայտնաբերվել է 1955 թվականին ռումինացի գիտնական Ջորջ Պալադեի կողմից, որի համար նա ստացավ Նոբելյան մրցանակ։ **Ռիբոսոմ** տերմինը առաջարկել է Ռիչարդ Ռոբերտսը 1958 թվականին։

## Կառուցվածք
Ռիբոսոմները բջջային ամենափոքր օրգանոիդներն են, սովորական լուսային մանրադիտակով անտեսանելի։ Պրոկարիոտ բջիջների ռիբոսոմների տրամագիծը 20 նմ, իսկ էուկարիոտիկ բջիջներինը՝ 25-30 նմ է։ Ռիբոսոմների հայտնաբերումը և նրանց ուսումնասիրությունը հնարավոր դարձավ միայն էլեկտրոնային մանրադիտակի օգնությամբ։
:Ռիբոսոմների մեծ մասը տեղավորված է հատիկավոր էնդոպլազմային ցանցի թաղանթի վրա խմբերով՝ 5 և ավելի/ առաջացնելով յուրովի շղթա, որում միմյանց են միանում ի-ՌՆԹ-ի թելանման մոլեկուլներով։ Այդ խմբի ռիբոսոմները կոչվում են պոլիռիբոսոմներ կամ պոլիսոմներ։
:Իսկ որոշ ռիբոսոմներ ցիտոպլազմայում գտնվում են ազատ վիճակում։
:Ռիբոսոմներ կան նաև միտոքոնդրիումներում, պլաստիդներում։ Յուրաքանչյուր բջջում կա մի քանի հազար ռիբոսոմ։
:Ռիբոսոմները գնդաձև են և կազմված երկու ենթամիավորներից՝ մեծ և փոքր։ Նրանց քանակը շատ մեծ է, հասնում 6-10000-ի։ Ռիբոսոմների քանակը զգալիորեն մեծանում է ուժեղ աճող բջիջներում։ Սպիտակուցի սինթեզի ինտենսիվության անկման դեպքում՝ օրինակ քաղցի ժամանակ, ռիբոսոմների քանակը խիստ ընկնում է։
:Պլաստիդների, քլորոպլաստների, միտոքոնդրիումների ռիբոսոմները ցիտոպլազմային ռիբոսոմներից մանր են և հիշեցնում են բակտերիալ ռիբոսոմներ։

## Բաղադրություն
մինի|Ռիբոսոմ
:Ռիբոսոմի բաղադրության մեջ մտնում է՝
thumb|Ռիբոսոմի մեծ՝ կարմիր և փոքր՝ կապույտ ենթամիավորումները իրար հետ։
* 65% ռ-ՌՆԹ
* 35% ռիբոսոմային սպիտակուց կամ ռիբոնուկլեոպրոտեին։

## Ֆունկցիաներ
Ռիբոսոմի ֆունկցիան է սպիտակուցի սինթեզը։ Ռիբոսոմներում է տեղի ունենում ամինաթթուների մոլեկուլների որոշակի դասավորությունը և պոլիպեպտիդային շղթայի առաջացումը։

## Առաջացում
Ռիբոսոմների ենթամիավորների առաջացումը տեղի է ունենում կորիզակում, իսկ նրանց հավաքագրումը որպես ամբողջական ռիբոսոմ տեղի է ունենում ցիտոպլազմայում։

## Տարածվածություն
Ռիբոսոմները բնորոշ են բոլոր բջջաին օրգանիզմներին՝ սկսած բակտերիաներից մինչև կաթնասուններ։

## Աղբյուրներ
* Ընդհանուր Կենսաբանություն, հեղինակ Նադեժդա Բեգլարյան, էջ 118-119
* Կենսաբանություն, հեղինակ Տիգրան Թանգամյան, էջ 50-51
* Կենսաբանություն, հեղինակ Սիսակյան, էջ 21

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սպիտակուցի կենսասինթեզ
Կատեգորիա:Օրգանոիդներ