Օլտեն

**Օլտեն** (), քաղաք Շվեյցարիայում, Աարե գետի ափին։ Զոլոտուրն կանտոնի կազմի մեջ մտնող շրջաններից մեկի վարչական կենտրոնն է։ Երկաթուղային կարևոր հանգույց է, գնացքով Ցյուրիխից, Բեռնից, Բազելից, Լյուցեռնից գտնվում է մոտավորապես հավասար՝ կես ժամվա հեռավորության վրա։ Զբաղեցնում է 11.49 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ 2017 թվականի դեկտեմբերի տվյալներով  քաղաքում ապրում էր 18.389 մարդ), որոնց 27.3%-ը օտարերկրացիներ էին։  1999–ից 2009 թվականն ընկած մեկ տասնամյակի ընթացքում բնակչության թվաքանակի միջին տարեկան փոփոխության ցուցանիշը կազմել է 1.2%.:

## Ժողովրդագրություն
Քաղաքի բնակչության թվաքանակը պատմական ժամանակի ընթացքում կրել է հետևյալ փոփոխությունները

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.8)
ImageSize  = width:1140 height:210
PlotArea   = height:150 left:100 bottom:50 right:100
AlignBars  = justify
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:22000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:4000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:800 start:0
PlotData=
  color:yellowgreen width:40   mark:(line,white) align:center
  bar:1600 from:start till:500 text:"c. 500"
  bar:1739 from:start till:888 text:"888"
  bar:1798 from:start till:1223 text:"1,223"
  bar:1850 from:start till:1634 text:"1,634"
  bar:1860 from:start till:2301 text:"2,301"
  bar:1870 from:start till:2925 text:"2,925"
  bar:1880 from:start till:3926 text:"3,926"
  bar:1888 from:start till:4899 text:"4,899"
  bar:1900 from:start till:6969 text:"6,969"
  bar:1910 from:start till:9337 text:"9,337"
  bar:1920 from:start till:11504 text:"11,504"
  bar:1930 from:start till:13484 text:"13,484"
  bar:1941 from:start till:15287 text:"15,287"
  bar:1950 from:start till:16485 text:"16,485"
  bar:1960 from:start till:20044 text:"20,044"
  bar:1970 from:start till:21209 text:"21,209"
  bar:1980 from:start till:18991 text:"18,991"
  bar:1990 from:start till:17805 text:"17,805"
  bar:2000 from:start till:16757 text:"16,757"
  bar:2016 from:start till:18863 text:"18,863"


## Պատմություն
Քաղաքի ներկայիս տարածքում ու նրա շրջակայքում հնագիտական պեղումների արդյունքում հայտնաբերվել են Մագդալենյան ժամանակաշրջանի (մեզանից մոտավորապես 16.000-14.000 տարի առաջվա) բազմաթիվ արտեֆակտներ, ինչպես նաև միջին ու նոր քարի դարերի մարդկանց գործունեության հետքեր։ Հայտնաբերվել են նաև հին հռոմռական ժամանակների ոչ մեծ բնակավայրի՝ վիկուսի և Աար գետի վրա արդեն իսկ այդ ժամանակներում գցված կամրջի, ինչպես նաև՝ ավելի ուշ կառուցված հռոմեական մեծ ամրոցի ավերակներ, որոնց մերձակայքում էլ հիմնվել է միջնադարյան բնակավայրը։ Պատմական փաստաթղթերում առաջին անգամ այն հիշատակվել է 1201 թվականին՝ որպես *Oltun* (ուսումնասիրողների կարծիքով այդ անվանումն առաջացել է գալլերեն **Olodunum*-ից, որ նշանակել է *գետի մոտի բերդ*).: 13-րդ դարում եղել է Ֆրոբուրգի կոմսերի սեփականությունը, 1377 թվականին անցել Կիբուրգներին, վերջիններից էլ, յոթ տարի անց՝ Հաբսբուրգներին։ 1407 թվականից գտնվել է Բազելի ենթակայության ներքո, 1411 և 1422 թվականներին հրդեհներից ավերվել և 1426 թվականին վաճառվել Զոլոտուրնին։ Շվեյցարական Համադաշնությանը միացել է երկարատև դիմադրությունից հետո։

## Պատմամշակութային հուշարձաններ
Օլտենի մի շարք պատմամշակութային հուշարձաններ ընդգրկված են Շվեյցարիայի համազգային նշանակության պատմամշակութային ժառանգության ցանկում, այդ թվում՝ հին հռոմեական վիկուսը, նախապատմական, հին հռոմեական, միջնադարյան և վաղ նորդարյա ժամանակների բնակավայրերի ավերակներն ու պահպանված կառույցները, Աար գետի վրայի փայտե ծածկած կամուրջը, երկաթուղային կայարանը, բնության թանգարանը։ Քաղաքն ամբողջությամբ ներառված է Շվեյցարական ժառանգության գույքացուցակում։

## Պատկերասրահ

File:Picswiss SO-18-13.jpg|Հին քաղաքամասը
Olten-altstadt-1.jpg|ի գետափնյա հատվածը
File:Rückseite des Rathskeller Olten - 20140514.jpg|Հին քաղաքի տներից մեկը
Olten03.jpg|Հին քաղաքի տներից մեկը
Picswiss SO-18-18.jpg|Սբ. Մարտին կաթոլիկ եկեղեցին
Picswiss SO-18-19.jpg|Ռեֆորմիստական եկեղեցու զանգակատունը
Saelischloessli.JPG|Դղյակը
File:Picswiss SO-18-31.jpg|Երկաթուղային կայարանը
File:OltenBruecke1.jpg|Աար գետի վրայի փայտե ծածկած կամուրջը
Picswiss SO-18-24.jpg|Քաղաքապետարանի նոր շենքը
Olten-alpiq.jpg|«Ալպիկ» ընկերության վարչական շենքը
Picswiss SO-18-40.jpg|Կանտոնային դպրոցը


## Անվանի անձինք
140px|thumb|Պաուլ Հերման Մյուլլեր
* Մարտին Դիստելի (1802–1844) - նկարիչ
* Բեռնարդ Համեր (1822–1907) - քաղաքական գործիչ, Համադաշնության նախագահ 1879-ին և 1889-ին
* Վերներ Մյունցինգեր (1832–1875) - Աֆրիկյան Եղջյուր տարածաշրջանի հետազոտողներից
* Պաուլ Հերման Մյուլլեր (1899–1965) - քիմիկոս, Նոբելյան մրցանակակիր
* Ուելի Շիբլեր (ծնվ. 1947) - կենսաբան, Ժնևի համալսարանի պրոֆեսոր
* Պեդրո Լենց (ծնվ. 1965) - գրող
* Մին Լի Մարտի (ծնվ. 1974) - քաղաքական գործիչ, հրատարակիչ, հասարակագետ, պատմաբան
* Մարիաննա Շմիդ Մաստ (ծնվ. 1975) - Լոզանի համալսարանի պրոֆեսոր
* Նաոմի (ծնվ. 1977) - երգչուհի, դերասանուհի, երգերի հեղինակ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքէջ

Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Զոլոտուրնի կանտոնի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի քաղաքներ