open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Շվեյցարիայի վարչական բաժանում

Շվեյցարիան դաշնային հանրապետություն է, որը կազմված է 26 *կանտոններից* (20 կանտոն և 6 կիսականտոն)։ Վարչատարածքային բաժանման ամենացածր մակարդակը *համայնքներն* են, որոնք ավելի քան 2 հազար են։ Ներքևում ներկայացված է կանտոնների ցանկը (պետք է նշել, որ Շվեյցարիայում կան բազմաթիվ քաղաքներ, որոնք երկրի տարբեր լեզուներով կրում են տարբեր անվանումներ)։

Ամեն կանտոն ունի իր սահմանադրությունը, պառլամենտը, կառավարությունը և բոլորովին անկախ է իր ներքին խնդիրների որոշման մեջ։ Կենտրոնական կառավարության վարման մեջ գտնվում են միջազգային հարցերը, դաշնային բյուջեն և փոխերի արտադրումը։ Չնայած թվարկածին, Շվեյցարիան միասնական պետություն է։

Կազմավորման առումով ամենավերջինը Յուրա կանտոնն է, որը առանձնացվել է Բեռնից 1979 թվականին հանրաքվեի արդյունքում։

Շվեյցարիայի մայրաքաղաքը դե յուրե բացակայում է, դե ֆակտո՝ Բեռն քաղաքը հանդիսանում է Դաշնային ժողովի նստավայր։

## Շվեյցարիայի կանտոններ
Շվեյցարիայում յուրաքանչյուր կանտոն ունի իր սահմանադրությունը և օրենքները, օրենսդիր մարմինը կանտոնային խորհուրդն է () կամ մեծ խորհուրդը, գործադիր մարմինը կառավարող խորհուրդն է (  ) կամ նահանգային խորհուրդը, որը բաղկացած է նահանգապետից () կամ նախագահից։ նահանգային խորհրդի և կառավարության խորհրդականները () կամ նահանգային խորհրդականները։ Կանտոնը լիովին անկախ է ներքին խնդիրների լուծման հարցում։ Կենտրոնական կառավարությունը տնօրինում է միջազգային հարցերը, դաշնային բյուջեն և դրամաշրջանառությունը։ Այնուամենայնիվ, Շվեյցարիան մեկ պետություն է։ Երկրի կարգախոսը՝ «Մեկը բոլորի համար և բոլորը՝ մեկի համար»։ ()

Կազմավորման առումով ամենավերջինը Յուրա կանտոնն է (անջատվել է Բեռն կանտոնից 1979 թվականին հանրաքվեից հետո)։

## Շվեյցարիայի շրջաններ
Ի տարբերություն այլ ունիտար պետությունների, դաշնային Շվեյցարիայի յուրաքանչյուր կանտոն ունի իր ներքին կազմակերպությունը։ Հետևաբար կանտոնի և համայնքի կամ կոմունայի միջև կան բազմաթիվ միջանկյալ մակարդակների կառույցներ։ Հաճախ օգտագործվում է շրջան () տերմինը։

## Շվեյցարիայի համայնքներ
Համայնք, կոմունա (, , ) Շվեյցարիայի վարչական միավորն է, որը կանտոնի անբաժանելի մասն է։ 2011 թվականի տվյալներով Շվեյցարիայում կա 2551 համայնք։

Շվեյցարիայի յուրաքանչյուր քաղաքացի առաջին հերթին իր համայնքի քաղաքացին է, հետո՝ իր կանտոնի, հետո միայն Շվեյցարիայի Համադաշնության քաղաքացի։ Շվեյցարական հարկային համակարգը կառուցված է համապատասխանաբար. յուրաքանչյուր քաղաքացի վճարում է 3 տարբեր եկամտահարկ՝ մեկը Համադաշնության բյուջեին, երկրորդը՝ կանտոնի բյուջեին և երրորդը՝ իր համայնքին․ համապատասխանաբար, հարևան տներում ապրող և նույն եկամուտ ունեցող երկու քաղաքացիների հարկերը կարող են էապես տարբերվել տարբեր համայնքներում ապրելու պատճառով։

Ներքևում կանտոնները ներկայացված են համապատասխան դաշնային սահմանդրության:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առաջին աստիճանի վարչական միավորներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի վարչական բաժանում
Տիբեթի ինքնավար շրջան

**Տիբեթի ինքնավար շրջան** (; Bod-rang-skyong-ljongs; ; ՏԻՇ), ինքնավար շրջան է Չինաստան Ժողովրդական Հանրապետության արևմտյան մասում։

## Աշխարհագրություն
Տիբեթի ինքնավար շրջանը (Սիցզանը) զբաղեցնում է 1&nbsp;228&nbsp;400 կմ² տարածք (2-րդ տեղի պրովինցիաների ցանկում) և գտնվում է Տիբեթյան լեռնաշխարհում, Երկիր մոլորակի ամենաբարձր շրջանում։ ՏԻՇ-ի հարավում գտնվում է Հիմալայան լեռնաշղթայի լանջերը, իսկ Նեպալի սահմանին Էվերեստ լեռը։

Տիբեթի ինքնավար շրջանը սահմանակցում է չինական Յուննան, Ցինհայ, Սիչուան, Սինցզյն-Ույգուրյան ինքնավար շրջանի հետ, ինչպես նաև Հնդկաստանի, Քաշմիրի, Նեպալի, Բութան։

## Վարչական կազմվածություն

Վարչական առումով ՏԻՇ-ը բաժանվում է 1քաղաքային օկրուգի (Լհասա) և 6 սովորական օկրուգների։

7 օկրուգները բաժանվում են գավառային մակարդակից 73 վարչական միավորի, այդ թվում 1 քաղաքային գավառ (Շիգաձե) և քաղաքային ենթարկման 1 շրջան։

## Ծանոթագրություններ
Նիդվալդեն

**Նիդվալդեն** (; ; ; ), կանտոն Շվեյցարիայի կենտրոնական մասում, Շվեյցարական Համադաշնությունը կազմող 26 կանտոններից մեկը։ Կազմված է տասնմեկ մունիցիպալիտետներից, վարչական կենտրոնը Շտանս քաղաքն է, որտեղ գտնվում են կառավարության և խորհրդարանի նստավայրերը։ Ավանդաբար այն համարվում է «կես կանտոն», իսկ մյուս կեսը հանդիսանում է Օբվալդենը։

Նիդվալդենը գտնվում է Կենտրոնական Շվեյցարիայում։ Արևմուտքում սահմանակից է Օբվալդեն կանտոնին, հյուսիսից՝ Լյուցեռն և Շվից, արևելքից՝ Ուրի և հարավում՝ Բեռն կանտոններին։ Կանտոնը հիմնականում գտնվում է Ալպերում՝ Լյուցեռն լճի հարավում։

Ամենափոքր կանտոններից է, 2007 թվականի տվյալներով բնակչությունը եղել է 40287 մարդ։ Ամենամեծ քաղաքը Շտանսն է, որին հաջորդում են Հերգիսվիլը և Բուոխսը։

Օբվալդենի հետ Նիդվալդենը եղել է Ունտերվալդենի անտառային կանտոնի մեջ՝ Հին Շվեյցարական Համադաշնության հիմնադրման երեք մասնակիցներից մեկը, որն անվանվել է 1315 թվականի Բրունենի պակտում Ուրիի և Շվիցի կանտոնների հետ։ Ունտերվալդենի բաժանումը երկու առանձին տարածքների՝ Օբվալդենի և Նիդվալդենի, ընթացել է 14-րդ և 15-րդ դարերի ընթացքում։

## Տես նաև
* Ունտերվալդեն պատմական կանտոն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կանտոնի պաշտոնական կայքը
* Կանտոնի վիճակագրությունը

*
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի վարչական բաժանում
Շտանս

**Շտանսը** (), կոմունա է Շվեյցարիայում, Նիդվալդեն կանտոնի վարչական կենտրոնը։

Մերձակայքում գտնվող Շտանսհորն սարի վրա գործում է զբոսաշրջային առողջարան, ուր կարելի է հասնել շվեյցարական ամենահին երկաթուղիներից մեկի միջոցով։

Քողաքի բնակչության թվաքանակը 2006 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով եղել է 7556։

Բնակավայրի պաշտոնական կոդը՝  —  *1509*

Շտանսը ամբողջ Նիդվալդեն հովտի ամենահին բնակավայրն է.  Հնագիտական պեղումները վկայում են, որ մարդիկ այստեղ բնակություն են հաստատել դեռևս մեր թվականությունից առաջ երկրորդ դարում։ Սակայն բնակավայրը պատմական փաստաթղթերում առաջին անգամ հիշատակվել է 1124 թվականին։

## Տես նաև
* Նիդվալդեն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայքէջը 
*Stanserhorn 

Կատեգորիա:Շվեյցարիայի քաղաքներ
Ջեսսի Օուենս

**Ջեյմս Կլիվլենդ (Ջեսսի) Օուենս** (James Cleveland "Jesse" Owens, ), ամերիկացի վազորդ, հեռացատկորդ, օլիմպիական խաղերի քառակի (1936, Բեռլին) չեմպիոն։ Սպորտի պատմության մեջ առաջինն էր, որ հեռացատկում հաղթահարեց 8 մետրի սահմանագիծը (8 մ 13 սմ)։ Բեռլին օլիմպիադայի լավագույն մարզիկը։ Համարվել է բոլոր ժամանակների լավագույն սպրինտեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի վազորդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռացատկորդներ
Կատեգորիա:Թոքի քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Օհայո նահանգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական չեմպիոններ
Զաքարիա

**Զաքարիա**, մ.թ. 1-ին դարի Հայաստանի հոգևոր առաջնորդ (մ.թ. 68-72 թթ)։ Նրա անունը բերվում է հայ կաթողիկոսների միջնադարյան անվանացանկերում։ Նրա անունը պահպանվել է Արտազի աթոռի մի հնագույն գավազանագրքում, որտեղ նրա մասին ասված է հետևյալը. «Թադեոս առաքյալը Արշակունյաց Սանատրուկ թագավորի ժամանակ եկավ Հայաստանի Շավարշան քաղաք և ավետարանական լույսով լուսավորեց այնտեղի հավատացյալներին, իր աշակերտ՝ Զաքարիային ձեռնադրեց քաղաքի եպիսկոպոս։ Ասվում է, թե այս Զաքարիան նահատակվել է հայոց Երվանդ թագավորից, փրկչի համբառնալուց 42 տարի հետո»։ Զաքարիայի կյանքի և գործունեության մասին այլ բան հայտնի չէ։ Եպիսկոպոսական աթոռին նրան հաջորդել է Զեմենտոսը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:1-ին դարի հայ եպիսկոպոսներ
Մերուժան

**Մերուժան**, 3-րդ դարի Ծոփքի կամ Մեծ Հայքի հայ եպիսկոպոս (շուրջ 240-270 թթ.), հիշատակվում է Եվսեբիոս Կեսարացու կողմից որպես Ալեքսանդրիայի եպիսկոպոս Դիոնիսիոս Ալեքսանդրացու «Վասն զղջման առ Մեռուժան եպիսկոպոս ի Հայս» թղթի (նամակի) հասցեատեր (նամակը թվագրվում է 251–255 թթ.)։ Նրա կյանքի ու գործունեության մասին այլ բան հայտնի չէ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եպիսկոպոսներ
Արթուր Լեոնարդ Շավլով

**Արթուր Լեոնարդ Շավլով** (, ), ամերիկացի ֆիզիկոս, Ազգային ակադեմիայի անդամ (1970), Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1981)։

Ծնվել է Մաունտ-Վերնոյում։ Ավարտել է Տորոնտոյի համալսարանը (1942)։ 1945-1951 թվականներին աշխատել է Կոլումբիայի համալսարանում, 1951-1961 թվականներին՝ «Բելլ Տելեֆոն լաբարատորիայում»։ 1961 թվականից Ստանֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր էր։

Աշխատանքները վերաբերում են միկրոալիքային և օպտիկական սպեկտրադիտմանը, քվանտային էլեկտրոնիկային, լազերային սպեկտրադիտմանը։ 1958 թվականին Չարլզ Թաունսի հետ, առաջարկել է լազերի աշխատանքի սկզբունքը և Ալեքսանդր Պրոխորովից անկախ՝ լազերներում Ֆաբրի-Պերոյի ինտերֆերաչափի օգտագործումը։ 1959 թվականին առաջարկել է արհեստական սուտակի բյուրեղի օգտագործման գաղափարը՝ որպես լազերի աշխատանքային նյութի։

Լազերային բյուրեղների գծով աշխատանքներով հիմք է դրել լազերային սպեկտրադիտմանը։ 1970 թվականից Շավլովի աշխատանքների հիմնական ուղղությունը եղել է ոչ գծային լազերային սպեկտրադիտումը։ 1974 թվականին, Նիկոլաս Բլոմբերգենից անկախ, փորձով դիտել է նեղ երկֆոտոնային ռեզոնանսները, որը հանգեցրեց երկֆոտոնային անդոպլերային սպեկտրադիտմանը։ 1975 թվականին քննարկել է մասնիկների ռադիացիոն սառեցման հնարավորությունը մինչև գերցածր ջերմաստիճանների։ Լազերային սպեկտրադիտման բնագավառում ունեցած վաստակի համար 1981 թվականին Շավլովն արժանացել է Նոբելյան մրցանակի։ Եղել է Ամերիկյան ֆիզիկական ընկերության նախագահ (1981)։ Արժանացել է Թ. Յունգի մեդալի։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Պավել Ծատուրյան, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ. 1901-2000, գիրք Ա, Երևան, «ՎՄՎ-Պրինտ» հրատարակչություն, 2007, էջ 214-215։

Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Տորոնտոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հրեա նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Լեյկոզից մահացածներ
Պետրոս Կարապետյան

**Պետրոս Կարապետյան** (*Կարապետ Զեքի*, ), հայ կրթական գործիչ, բառարանագիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Կրթությունն ստացել է ծննդավայրի Պերպերյան վարժարանում։ Ավարտվելուց հետո նվիրվել է մանկավարժական աշխատանքի։ Երկար տարիներ պաշտոնավարել է Կ. Պոլսի հայկական դպրոցներում որպես թուրքերենի ուսուցիչ։ Սկյուտարում իր անունով բացել է Կարապետյան վարժարանը, որտեղ սովորել են բազմաթիվ աշակերտներ։ Պոլսահայ մամուլում տպագրվել է հոդվածներ։

Առանձին գրքով լույս տեսած աշխատություններից են՝ «Մեծ բառարան օսմաներէնէ հայերէն» (Կ. Պոլիս, 1912 թ., պարունակում է մոտ 50.000 բառ և արտահայտություն) եւ «Մեծ բառարան հայերէնէ օսմաներէն» (1907 թ., Կ. Պոլիս)։ 1935 թվականին Կ. Պոլսում լույս է տեսել նրա մի այլ աշխատությունը՝ «Հնադարյան հիշատակարան Սամաթիո Ս. Գևորգ եկեղեցվո», պարունակում է փաստական հարուստ նյութ՝ Կ. Պոլսի հայ գաղութի սկզբնավորման վերաբերյալ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին յղումներ
* Մեծ բառարան հայերէնէ օսմաներէն, Պետրոս Զէքի Կարապետեան։ Վ. եւ Հ. Տէր Ներսէսեան, Կ. Պոլիս, 1907։
* Մեծ բառարան օսմաներէնէ հայերէն, Պետրոս Զէքի Կարապետեան։ Տպագրութիւն Արշակ Կարօեան, Կ. Պոլիս, 1912։

Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
ԼՕԿԱՖ

**ԼՕԿԱՖ** (*ЛОКАФ*, ռուսերեն տառային հապավում՝ Литературное Объединение Красной Армии и Флота - Կարմիր բանակի և նավատորմի գրական միավորում), գոյություն է ունեցել 1930-34 թվականին։

Միավորման նախաձեռնողներն են եղել Նիկոլայ Ասեևը, Դեմյան Բեդնին, Ալեքսանդր Բեզիմենսկին, Վսեվոլոդ Բիշնևսկին, Յանկա Կուպալան, Յուրի Լեբեդինսկին, Մատե Զալկան, Վլադիմիր Ստավսկին, Ալեքսեյ Սուրկովը, Ստեպան Շչիպաչևը և այլք, ինչպես նաև բանակային ղեկավարության ներկայացուցիչներ։

Կազմակերպություններ է ունեցել Մոսկվայում, Լենինգրադում, Ուկրաինայում, Բելառուսում, Հյուսիսային Կովկասում, Միջին Ասիայում, Պովոլժիեում, Սևծովյան նավատորմում, Հեռավոր Արևելքում և այլուր։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Գրական խմբավորումներ
Զեմենտոս

**Զեմենտոս**, մ.թ. 1-ին դարի Հայաստանի քրիստոնյաների հոգևոր առաջնորդ, Արտազ գավառի եպիսկոպոս (մ.թ. 72-76 թթ)։ Նրա անունը բերվում է հայ կաթողիկոսների միջնադարյան անվանացանկերում։ Հաղորդվում է, որ նա վախճանվել է բնական մահով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:1-ին դարի հայ եպիսկոպոսներ
Աբեբե Բիքիլա

**Աբեբե Բիքիլա** (), եթովպիացի վազորդ, Մարաթոնյան վազքի, օլիմպիական խաղերի կրկնակի չեմպիոն (1960, 1964)։ Արժանացել է Եթովպիայի ազգային հերոսի կոչման։

Ավտովթարի ենթարկվելուց հետո հեռացել է մեծ սպորտից և մի քանի տարի անց վախճանվել։ Ծառայել է Եթովպիայի կայսեր թիկնազորի կազմում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Եթովպիացի վազորդներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Սերջու Չելիբիդակե

**Սերջու Չելիբիդակե** (, ), գերմանական քաղաքացիությամբ ռումինացի դիրիժոր։

## Կենսագրություն
Չելիբիդակեն ծնվել է Ռումինիայի Ռոման քաղաքում։ Երաժշտությամբ սկսվել է զբաղվել դաշնամուրով, այնուհետև Բուխարեստում, իսկ ավելի ուշ Փարիզում, ստացել է երաժշտական, փիլիսոփայական և մաթեմատիկական ուսում։ Նրա կյանքում մեծ նշանակություն ունեցավ Մարտին Շտայնկեի հետ հանդիպումը, որը, ապագայում նրան ծանոթացրեց բուդդայականության հետ։

## Կարիերա
Սերջիուն սովորել է Բեռլինի երաժշտական Բարձրագույն դպրոցում, Վալտեր Գմայնդլի (դիրիժորություն), Հուգո Դիստլերի (ձայնակարգություն) և Հայնց Տիսսենի (կոմպոզիցիա) մոտ։ 1945-1946 թվականներին գլխավորել է Բեռլինյան ռադիոյի սիմֆոնիկ օրկեստրը։ Միաժամանակ 1945 թվականի օգոստոսի 29-ին իր դեբյուտն է նշում, փաստացի առանց պատրաստվելու, Բեռլինյան ֆիլարմոնիկական օրկեստրում և, որպես գլխավոր դիրիժոր, այնտեղ մնացել է մինչև 1952 թվականը։ Ավելի ուշ աշխատել է Ստոկհոլմյան, Շտուտգարտյան և Փարիզյան ռադիոնների օրկեստրերում։ 1970 թվականին նրան պարգևատրում են դանիական Լեոնի Սոննիգի պարգևով։ 1979 թվականից մինչև մահը ընկած ժամանակաշրջանում Չելիբիդակեն համարվել է Մյունխենյան ֆիլարմոնիկական օրկեստրի երաժշտական ղեկավար։ Նա պարբերաբար դասեր էր տալիս Գերմանիայում գտնվող Մայնցի Համալսարանում, և նաև, 1984 թվականին Կյերտիսովսկիի երաժշտական համալսարանում, որն էլ տեղակայված է Ֆիլադելֆիա քաղաքում։

Չելիբիդակեի կյանքը ավարտվում է 1996 թվականին, 84 տարեկան հասակում, Լյա Նեվիլ սյուր Էսսոնում, որը գտնվում է Պիտիվիե շրջանում, Փարիզի մոտակայքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Ռումինացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Ռումինացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի երաժշտական մանկավարժներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դասական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի երաժշտության թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռումինացի երաժիշտներ
Ասփարա

**Ասփարան** (), գյուղ է Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզի Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետում։ Գտնվում է Փարվանա լճի ափին 2080 մետր բարձրության վրա։ Հեռավորությունը վարչկենտրոն Նինոծմինդայից կազմում է 40&nbsp;կմ։ Համայնքին մոտակա հայաբնակ գյուղերն են՝ Նոր Խուլգումո՝ 4&nbsp;կմ դեպի հյուսիս, Վլադիմիրովկա՝ 6&nbsp;կմ դեպի հարավ, Ռոդիոնովկա՝ 17&nbsp;կմ դեպի հյուսիս արևելք, Փոկա՝ 9&nbsp;կմ դեպի հարավ արևմուտք։ Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի բնակչությունը կազմել է 107 մարդ՝ ազգությամբ հայեր։ Լճից ոչ հեռու գտնվում է 12-13-րդ դդ. թվագրվող կիսաքանդ եկեղեցի։

Գյուղի պատմական անունն էր Ասպանա, սակայն այն վերանվանված է եղել և ստացել է Ափարա անվանումը։

Ասփարան նշանավոր է գյուղամիջի կիսավեր եկեղեցով։ Ուղղանկյունաձև հատակագծով, համակ սրբատաշ քարով կառուցված եկեղեցուց պահպանվել են միայն հյուսիսային ճակատն ու խորանի որոշ հատվածները։ Արտաքին չափերն են՝ 11,85 x 5,84 մ։ Եկեղեցու փլատակների մեջ ուշագրավ է գեղարվեստական մշակումով աչքի ընկնող լուսամուտներից մեկի շրջանակի բեկորը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* მ. ბერიძე, ჯავახეთის ძეგლთა მდგომარეობა (სამეცნიერო ექსპედიციის ანგარიში, 1979წ.). ჯავახეთი. ისტორია და თანამედროვეობა. ახალციხე. 2002წ. გვ. 335-404. 

## Արտաքին հղումներ
* Կայք Ասփարա գյուղի մասին

Կատեգորիա:Նինոծմինդայի շրջանի բնակավայրեր
Հովհաննես առաքյալի երրորդ թուղթ

**Հովվհաննեսի երրորդ ընդհանրական թուղթը**, Նոր Կտակարանի 27 գրքերից մեկը։ Քանի որ այս նամակն ուղղված չէ կոնկրետ համայնքի կամ անձի, կոչվում է ընդհանրական կամ կաթողիկե թուղթ։

## Հեղինակ

Այս նամակի հեղինակն ավանդաբար համարվել է Հովհաննես առաքյալը, ով հեղինակն է նաև Հովահանու ավետարանի և Հայտնության։ Սակայն գիտնականներն այս հարցում միակարծիք չեն։ Նրանցից ոմանք այս նամակի հեղինակ են համարում Հովհաննես Երեցին։ Այս ենթադրության համար հիմք է հանդիսանում նամակի սկզբում հեղինակի մասին եղած հիշատակումը. *Երէցիցս՝ սիրելի Գայիոսին, որին....*։
Հովհաննես Երեց անունով անձի մասին մի վկայություն հանդիպում ենք Պապիասի մոտ։ Վերջինս առաքյալների և նրանց աշակերտների շարքում նշում է նաև Հովհաննես Երեցին։
Չնայած եղած տարաձայնություններին, նամակի հեղինակության հարցում կա ընդհանուր մոտեցում։ Նամակը հեղինակել է Հովհաննես առաքյալի աշակերտներից մեկը՝ հենց առաքյալի թելադրմամբ, կամ Հովհանեսյան դպրոցի հետևորդներից մեկը /Հովհաննես Երեց/, ով Հովհաննես առաքյալի քարոզչությանը անմիջական մասնակցություն է ունեցել։ Այս նամակի և Հովհաննեսի գրքերում եղած բազմաթիվ ընդհանրությունները ասվածի ապացույցն են։

## Գրության ժամանակ և վայր
Նամակի գրության ժամանակը որոշ գիտնականներ նշում են առաջին դարի 90-ական թթ.։ Այլ ուսումնասիրողներ այդ թիվը հասցնում են մինչև 130 թ.։
Գրության վայրը համարվում է Եփեսոսը։

## Բովանդակություն
Նամակն իր կառուցվածքով համապատասխանում է անտիկ հունական շրջանի նամակագրության ժանրին։
Նամակը կարելի է բաժանել բովանդակային հետևյալ մասերի.
*Ողջույն և խնդրանք Գայոսին՝ ընդունելու Քրիստոսի քարոզչությամբ զբաղվող եղբայրներին
*Հավատարմություն Ճշմարտությանը
*Հիշեցում Դիոտրեփեսի մասին, ով չի ընդունում Երեցի հեղինակությունը
*Հորդոր բարուն նմանվելու
*Անդրադարձ Դեմետրիոսին, ով հայտնի է իր բարի վարքով
*Գայոսին այցելելու ակնկալիք
*Ամփոփում

## Աղբյուրներ

Ուդո Շնելլե, Ներածություն Նոր Կտակարանի, Գյոթինգեն։ 2005, էջ 492-498

## Արտաքին հղումներ

Հովհաննեսի երրորդ թուղթը

ՍՈՒՐԲ ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԱՌԱՔՅԱԼԸ 

## Տես նաև
* Ընդհանրական նամակներ
* Հովհաննես առաքյալի երկրորդ թուղթը
* Հովհաննես առաքյալի առաջին թուղթը

Կատեգորիա:Աստվածաշունչ
Կատեգորիա:Նոր Կտակարան
Կատեգորիա:Նոր Կտակարանի գրքեր
Մեգրելերեն

**Մեգրելերեն** (ինքնանվանում՝ მარგალურ ნინა, Մարգալուր նինա), մեգրելների լեզուն, պատկանում է քարթվելական լեզվաընտանիքին։ 
Լեզվին տիրապետողների թիվը շուրջ 650.000 մարդ է։

## Անվանում
Անվան այլ տարբերակներ՝ մինգլերերեն, իվերերեն, էգերերեն։ Վրացերեն տարբերակներ՝  (Մեգրուլի էնա), մոռաց.՝ odišuri,  (Իվերիուլի էնա), Աբխազական անվանումը՝ ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազիայի լեզուներ
Կատեգորիա:Մեռնող լեզուներ
Կատեգորիա:Վրաստանի լեզուներ
Մեգրելներ

մինի|Մեգրելները ավանդական տարազով
**Մեգրելներ** (մեգրելերեն՝ მარგალი, մարգալի; վրացերեն՝ მეგრელები։ մեգրելեբի), քարթվելական ցեղ, վրաց ազգի ենթաէթնիկ խումբ։ Բնակվում են Վրաստանի հյուսիսարևմտյան շրջաններում (Մեգրելիա) և Աբխազիայի Գալի շրջանում։ Մոտավոր հաշվումներով նրանց թիվը 500,000-600,000 է։

Կատեգորիա:Կովկասի ազգեր
Հովհաննես առաքյալի երկրորդ թուղթ

**Հովհաննես երկրորդ ընդհանրական թուղթը** Նոր Կտակարանի 27 գրքերից է և մաս է կազմում ընդհանրական կամ կաթողիկե նամակների։

## Հեղինակը

Այս նամակի, ինչպես նաև Հովհաննեսի երրորդ նամակի հեղինակի ավանդաբար համարվել է Ավետարանի հեղինակ Հովհաննես առաքյալը։ Սակայն այսօր նամակի հեղինակի շուրջ Աստվածաշնչագիտության մեջ գոյություն ունեն տարբեր վարկածներ։
* Նամակի հեղինակը Հովհաննես առաքյալի աշակերտներից է, և նամակը գրել է առաքյալի թելադրմամբ։
* Հեղինակը Հովհաննես անունով Երեցն է, ում մասին հիշատակում է Պապիասը, և ով եղել է Հովհաննեսյան դպրոցի հետևորդ։

## Գրության ժամանակը և վայրը

Նամակը գրվել է Հովհաննու ավետարանից և Հովհաննու առաջին թղթից հետո, Հովհաննու երրորդ նամակից առաջ։ Ընդունված է գրության ժամանակը համարել առաջին դարի 90-ական թթ.։ Այլ գիտնականներ կարծում են, որ նամակը գրվել է 90-130 թ.։
Գրության վայրը համարվում է Եփեսոսը։

## Բովանդակությունը

Նամակը կարելի է բաժանել բովանդակային հետևյալ մասերի.
*Ողջույն ընտրյալ Տիրուհուն և նրա որդիներին
*Հորդոր միմյանց սիրելու
*Զգուշացում մոլորեցնողներից, ովքեր չեն ընդունում Հիսուսին մարմնով եկած
*Տիրուհուն այցելելու ակնկալիք
*Ամփոփում

## Տես նաև
* Ընդհանրական նամակներ
* Հովհաննես առաքյալի առաջին թուղթը
* Հովհաննես առաքյալի երրորդ թուղթը

## Աղբյուրներ

Ուդո Շնելլե, Ներածություն Նոր Կտակարանի, Գյոթինգեն։ 2005, էջ 485-492

## Արտաքին հղումներ
* Հովհաննեսի երկրորդ ընդհանրական թուղթը

Կատեգորիա:Նոր Կտակարան
Կատեգորիա:Նոր Կտակարանի գրքեր
Կատեգորիա:Աստվածաշունչ
Կատեգորիա:Քրիստոնյա ագնոստիկներ
Շոդերլո դը Լակլո

**Պիեր Ամբրուազ Ֆրանսուա Շոդերլո դը Լակլո** (, ), ֆրանիսացի գեներալ, գյուտարար և գրող, ով առավելապես հայտնի է իր «Վտանգավոր կապեր» նամակագրական վեպով։

## Կենսագրություն
Պիեր Ամբրուազ Ֆրանսուա Շոդերլո դե Լակլոն սերում է ոչ հարուստ ազնվականների ընտանիքից, ովքեր սիրում էին գրականությունը։ Որպես հրետանավոր կրթություն է ստացել Ֆրանսիայում։ École royale d'artillerie de La Fère (այժմ՝ Պոլիտեխնիկական դպրոց) ավարտելուց հետո 1763 թվականին ստացել է լեյտենանտի կոչում և նշանակվել Թուլի կայազորում։

Առավելապես հայտնի է որպես «Վտանգավոր կապեր» վեպի («Les liaisons dangereuses», ամբողջական անունը՝ «Վտանգավոր կապեր կամ մի խումբ մարդկանց մոտ հավաքված նամակներ, որոնք հրապարակվում են պարոն Շ. դը Լ.-ի կողմից առ ի խրատս ոմանց» լույս է տեսել 1782 թ.) հեղինակ, որը թարգմանվել է բազմաթիվ լեզուներով, այդ թվում նաև հայերենով։

Վեպը պատկերում է XVIII դարի ֆրանսիական ազնվականության կենցաղը նախքան Ֆրանսիական հեղափոխությունը։ Բարձրաշխարհիկ մի փոքրիկ խմբի մեջ ծավալվող ինտրիգների պատմությամբ Լակլոն ստեղծել է իրեն ժամանակակից հասարակության պատկերը։

## Գրականություն
* Kirsten von Hagen: *Intermediale Liebschaften. Mehrfachadaptionen von Choderlos de Laclos' Briefroman "Les liaisons dangereuses"*. Stauffenburg-Verlag, Tübingen 2002 ISBN 3-86057-535-X
* *The Dangerous Memoir of Citizen Sade* by A. C. H. Smith (A biographical novel, an account of the period of the Terror in the French Revolution, told by two writers who were incarcerated together and loathed each other: Laclos and the Marquis de Sade. 2000)
* Gert Pinkernell: „Zur Funktion und Bedeutung der Dreiecksfiguration in Laclos' *Les Liaisons dangereuses*“, in: G. P.: *Interpretationen*. Universitätsverlag Winter, Heidelberg 1997, S. 111-124
* Barbara Vinken: *Unentrinnbare Neugierde. Die Weltverfallenheit des Romans. Samuel Richardson Clarissa, Laclos' Liaisons dangereuses*. Rombach, Freiburg im Breisgau 1991 ISBN 3-7930-9065-5

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Շոդերլո դը Լակլո

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Դիզենտերիայից մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գեներալներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիվանագետներ
Բյուզանդ Կեոզյուպեոյուքյան

**Բյուզանդ Կեոզյուպեոյուքյան** (), հայ կրթական գործիչ, հրապարակախոս, խմբագիր։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Կրթությունն ստացել է տեղի Ռոբերտ քոլեջում։ Իմացել է անգլերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն։ Ուսման ընթացքն ավարտելուց հետո զբաղվել է ուսուցչությամբ։ 1922 թվականին մեկնել է Եգիպտոս, ապրել Կահիրեում, որտեղ շարունակել է ուսուցչական աշխատանքը։ 1927 թվականից հրատարակել է «Հրեղեն սյուն» պարբերականը, իսկ 1936 թվականին տպագրել է «Անգլերեն լեզու» դասագիրքը, որը օգտագործել է Եգիպտոսի հայկական դպրոցներում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1891 ծնունդներ
Կատեգորիա:1955 մահեր
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Շամպայն-Արդեններ

**Շամպայն-Արդեններ** (), մարզ Ֆրանսիայի հյուսիսարևելյան մասում։ Վարչական կենտրոնը Շալոն ան Շամպայն քաղաքն է։ Մարզի բնակչությունը 1,342 միլիոն մարդ է, որով Շամպայն-Արդենները զբաղեցնում է 18-րդ տեղը Ֆրանսիայի մարզերի ցանկում։

## Ծանոթագրություններ

*
Ռեյունյոն

**Ռեյունյոն** (),  հրաբխային կղզի Հնդկական օվկիանոսում, Մադագասկար կղզուց արևելք, Ֆրանսիայի անդրծովյան երկրամասը։ Վարչական կենտրոնը՝ Սեն Դենին։

Տարածությունը 2,5 հզ․ կմ² է, բնակչությունը՝ 500 հզ․ (1981, հիմնականում նեգրեր, մուլատներ); Պաշտոնական լեզուն ֆրանսերենն է, տիրապետող կրոնը՝ կաթոլիկությունը։

## Կառավարման համակարգ
Ռեյունյոնի գործադիր իշխանության գլուխը պրեֆեկտն է, որին նշանակում է Ֆրանսիայի կառավարությունը։ Կա ընտրովի գլխավոր խորհուրդ՝ սահմանափակ իրավունքներով։ Ֆրանսիական պառլամենտում Ռեյունյոնից ընտրվում է 5 պատգամավոր։ Ռեյունյոնում կան ֆրանսիական քաղաքների հիմնական կուսակցությունների բաժանմունքներ։

Ռեյունյոնի կոմունիստական կուսակցությունը (որպես ինքնուրույն կուսակցություն կազմավորվել է 1959 թվականին), Աշխատանքի համընդհանուր կոնֆեդերացիան և մի շարք այլ առաջադիմական կազմակերպություններ մտնում են ինքնորոշման համար պայքարի ճակատի մեջ։

## Ստուգաբանություն
Հայտնագործել են պորտուգալացի ծովագնացները 16-րդ դարի սկզբին և անվանել Սանտա-Ապա, բայց 1642 թվականին զավթել են ֆրանսիացիները և անվանել Բուրբոն՝ ի պատիվ Ֆրանսիայի կառավարող թագավորական տոհմի։ 1793 թվականին անվանվել է Ռեյունյոն (Reunion՝ «միավորում»)՝ ի պատիվ հեղափոխական մարսելցիների ու ազգային գվարդիայի միավորման (1792 թվականի օգոստոսի 10-ին)։ 1806 թվականին, Նապալեոն Բոնապարտի իշխանության գալու կապակցությամբ, կղզին անվանվեց Բոնապարտ։ 1810 թվականին կղզին զավթել է Անգլիան և դրան վերադարձրել Բուրբոն անունը։ 1848 թվականից՝ հանրապետության հռչակումից հետո, կղզուն կրկին վերադարձվեց Ռեյունյոն «հեղափոխական» անունը։

## Արտաքին հղումներ
* ''Reunion'' ԿՀՎ փաստերի գիրք  
* Սեն Դենի մասին տեղեկություններ time and date.com կայքում 

*
Կատեգորիա:Ֆրանսախոս երկրներ
Կատեգորիա:Հնդկական օվկիանոսի կղզի պետություններ
Կատեգորիա:Կղզի պետություններ
Միջին Պիրենեյան մարզ

**Միջին Պիրենեյան մարզ** (, , ), վարչաքաղաքական միավոր Ֆրանսիայի հարավային մասում։ Վարչական կենտրոնը Թուլուզ քաղաքն է (650 000)։ Երկրամասի բնակչությունը 2 903 420 մարդ է (8-րդ տեղ)։

## Աշխարհագրություն
Տարածքի մակերեսը 45 348 կմ² է։ Այնտեղով են հոսում Ադուր, Արյեժ, Գարոնա և Լո գետերը։

## Վարչական բաժանում
Երկրամասն իր մեջ է ներառում Ժեր, Արյեժ, Ավերոն, Վերին Գարոն, Վերին Պիրենեյներ, Լո, Թարն, Թարն է Գարոն դեպարտամենտները։

Երկրամասի հիմնական մասը կազմում են այն շրջանները, որոնք նախկինում մտել են Գասկոն, Լանգեդոկ և Ռուերգ պրովինցիաների կազմի մեջ։

## Բնակչություն
Տնտեսապես ակտիվ բնակչությունը 936 000 մարդ է։ Երկրամասի կենտրոնը Թուլուզ քաղաքն է, որը համարվում է Ֆրանսիայի երրորդ քաղաքն ուսանողների թվով (Փարիզից և Լիոնից հետո)։

Բնակչության զբաղվածությունը՝
* գյուղատնտեսության մեջ՝ 14,4 %
* արդյունաբերության մեջ՝ 26,8 %
* ծառայությունների ոլորտում՝ 58,8 %

Airbus կազմակերպություններում միայն (ընկերության գլխամասը գտնվում է Թուլուզում) աշխատում է ավելի քան 20 000 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երկրամասի խորհրդի պաշտոնական կայք 
* Regional Council of Midi-Pyrénées  
* Midi-Pyrénées, Province of France 
* Holidays in Midi-Pyrenees, France  

*
Նոր-Պա դը Կալե

**Նոր-Պա դը Կալե** () երկրամաս Ֆրանսիայի հյուսիսում։ Վարչական կենտրոնը Լիլ քաղաքն է։ Այս երկրամասում է կառուցված այն թունելը, որը կապում է Մեծ Բրիտանիան մայրցամաքային Եվրոպային՝ Լա Մանշ նեղուցի տակով։

## Ծանոթագրություններ

*
Հովհաննես առաքյալի առաջին թուղթ

**Հովհաննեսի առաջին ընդհանրական թուղթը** Նոր Կտակարանի 27 գրքերից մեկն է, մաս է կազմում Նոր Կտակարանի ընդհանրական նամակների։

մինի|200px|Սուրբ Հովհաննես Ավետարանիչ, Դոնատելլո, 1408/1415, Ֆլորենցիա

## Հեղինակը

Այս նամակի հեղինակն ավանդաբար համարվել է Հովհաննես առաքյալը։ Սակայն որոշ գիտնականներ նամակի հեղինակ են համարում Հովհաննես Երեցին, ով, ըստ այս տեսակետն արտահայտողների, հեղինակն է նաև Հովհաննեսի երկրորդ և երրորդ նամակների։ Գոյություն ունեն նաև այս վարկածին ընդիմացող գիտնականներ, որոնք նամակի հեղինակ են համարում Հովհաննեսի դպրոցի մի ներկայացուցչի, և ոչ թե Հովհաննես առաքյալին, կամ Երեցին։

## Գրության ժամանակը և վայրը

Բոլոր գիտնականները համակարծիք են, որ նամակը գրվել է Եփեսոսում։ Ժամանակի հետ կապված կան տարակարծություններ. ոմանք նամակը թվագրում են 96 թ., ուրիշներ՝ 100-110։ Նամակի բովանդակությունից հայտի է դառնում, որ այդ շրջանում կային հերետիկոսներ, որոնք չէին ընդունում Քրիստոսին մարմնով եկած։ Իրինեոսը վկայում է, որ Հովհաննեսի ժամանակ կար Կիրինթոս անունով մեկը, որ ուսուցանում էր, թե Աստծո Լոգոսը չէր մարմնացել, այլ երևութապես էր մարդ դառել։ Կարելի է կարծել, որ Հովհաննեսը հենց այս աղանդի դեմ էր պայքարում։ Գերմանացի որոշ գիտնականներ կարծում են, որ նամակը գրվել է Ավետարանից առաջ, բայց Հովհաննեսի երկրորդ և երրորդ նամակներից հետո։

## Բովանդակությունը և հասցեատերը

Նամակն ուղղված չէ հատուկ անձի կամ համայնքի։ Այն ավելի ընդհանուր է և ուղղված կարող է լինել Փոքր Ասիայի համայնքներին։ Այս նամակն ի տարբերություն մյուս նամակների, գրված չէ անտիկ շրջանի նամակի ոճով։ Այն ավելի ճառի նման է։ Բաղկացած է հինգ գլուխներից։
Նամակի բովանդակությունը կարելի է հետևյալ մասերի բաժանել.
# Կենաց Բանը
# Աստված լույս է
# Նեռի գալուստը
# Տիրոջ գալուստը և պատվիրանը պահել
# Տարբերել ճշմարտությունը կեղծ ուսմունքից
# Աստծո սիրո բաղդատումը եղբայրական սիրո հետ
# Վկայություն ջրով, արյամբ և Հոգով
# Վստահություն Աստծո նկատմամբ

## Գրականության ցանկ
* Եզնիկ ծ. վրդ. Պետրոսյան, Ներածություն Նոր Կտակարանի, Էջմիածին, 1996, էջ 128։
* Ա. Գայայան, Նոր Կտակարանի ընդհանուր ներածություն, 2003, Էջ 435-440։
* Ուդո Շնելլե, Ներածություն Նոր Կտակարանի, Գյոթինգեն, 2005, էջ 489-503։

## Տես նաև
* Ընդհանրական նամակներ
* Հովհաննես առաքյալի երկրորդ թուղթը
* Հովհաննես առաքյալի երրորդ թուղթը

## Արտաքին հղումներ
*Քրիստոնեական սիրո ընկալումը Հովհաննես առաքյալի թղթում
*Հովհաննես առաքյալի առաջին թուղթը

Կատեգորիա:Նոր Կտակարանի գրքեր
Կատեգորիա:Աստվածաշունչ
Լոմբարդիա

**Լոմբարդիա** (, ), Իտալիայի քսան վարչական շրջաններից (մարզերից) մեկը։ Գտնվում է երկրի հյուսիս-արևմուտքում, զբաղեցնում 23.844 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Այս մարզում է բնակվում Իտալիայի ողջ բնակչության մեկ վեցերորդ մասը, և ստեղծվում երկրի ներքին համախառն արդյունքի շուրջ քսան տոկոսը։ Լոմբարդիան Իտալիայի ամենախիտ բնակեցված և ամենահարուստ մարզն է, և առավել հարուստ տարածաշրջաններից մեկն է Եվրոպայում։ Լոմբարդիայի վարչական կենտրոնը հանդիսացող Միլանը Իտալիայի երկրորդ խոշոր քաղաքն է (մայրաքաղաք Հռոմից հետո) և ամենաընդարձակ տարածքն զբաղեցնող բնակավայրը այդ երկրում։

## Անվանում
Հնում կոչվել է *Ինսուբրիա*՝ ինսուբրներ կելտական ցեղի անունով։ *Լոմբարդիա* անվանումն առաջացել է այստեղ եկած լանգոբարդներ գերմանական ցեղի անունից։ «Լանգոբարդներ» բառը նշանակում է «երկար մորուքով մարդիկ»․ ոմանք այն թարգմանում են «երկար կացիններով մարդիկ»։

## Մշակույթ
Լոմբարդիան հայտնի է իր մշակութային ժառանգությամբ և արվեստի պատմությամբ։ Միլանի «Լա Սկալա» օպերային թատրոնը համարվում է աշխարհի ամենահայտնի երաժշտական բեմերից մեկը և կարևոր դեր ունի եվրոպական օպերային մշակույթի զարգացման մեջ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի մարզեր
Մարմար

thumb|Մարմար
**Մարմար**, **կուճ**, ( «փայլող քար»), միջին կարծրության մետամորֆիկ լեռնային քարատեսակ, որը կազմված է զուտ CaCO3 կալցիտից, որոշ տեսակներ՝ առավելապես դոլոմիտից։ Սովորաբար պարունակում է նաև այլ միներալներ (գրաֆիտ, հեմատիտ, լիմոնիտ, պիրիտ, քվարց և այլն), որոնցով պայմանավորված է մարմարի գույնը։

## Առաջացում
Առաջանում է կրաքարի կամ դոլոմիտի ուժաջերմային փոխակերպման, վերաբյուրեղացման հետևանքով։

## Տարածվածությունը Հայաստանում
Հայաստանում մարմարի հանքավայրերը գտնվում են պալեոզոյան շերտախմբերում և մինչքեմբրի փոխակերպային ապարներում։ Բարձրորակ մարմարի հանքավայրեր կան Հայաստանի Կոտայքի (Արզական, Աղվերան գյուղեր), Արարատի (Մարմարաշեն, Խոր վիրապ գյուղեր), Սյունիքի (Քաջարան քաղաք) մարզերում։ Հայտնի են նաև Իջևանի, Վարդենիսի, Ապարանի հանքավայրերը։ Հայաստանում մարմարի հաշվարկված պաշարները մի քանի մլն․ մ³ են։

Հայկական մարմարները գեղազարդիչ են, ունեն տեխնիկական և շինարարական բարձր հատկություններ։ Հնուց ի վեր օգտագործվում է շինարարության (ինչպես հիմնական շինարարական քար, այնպես էլ երեսապատման համար) և քանդակագործության մեջ։ Մարմարի ալյուրն օգտագործվում է գյուղատնտեսության մեջ։

Կատեգորիա:Ապարներ
Պամֆլետ

**Պամֆլետ** (հունարեն՝ *pamphlet* - pam-լրիվ, phlego-մոխրացնել) - հրապարակախոսական-լրագրողական ժանր, հանրային կյանքի մերժելի երևույթները, առաջընթացին խանգարող արգելքները մերկացնող քննադատական խոսք։

«Եթե չար ծաղրը կրում է քաղաքական բնույթ, ապա այդպիսի ստեղծագործությունը կոչվում է պամֆլետ»/Գուտորով/։
Պամֆլետում երգիծանքի ձևերը զուգորդվում են հրապարակախոսական կրքին և գեղարվեստականությանը։ Սուր սատիրական բնույթի ստեղծագործություն է, որը կտրուկ, մերկացնող ձևով ծաղրում է քաղաքական կարգը, հանրային երևույթները, տարբեր կուսակցությունների գործիչների, առաջնորդների, գաղափարախոսների գործունեությունը։

Այս ժանրը ծնունդ է առել դեռ անտիկ դարաշրջանում։ Դեմոսթենեսի, Կիկերոնի, Յուվենալիսի սատիրայում, Պլուտարքոսի, Լուկիանոսի զայրութ արտահայտող խոսքերում արդեն առկա են պամֆլետի տարրեր։ Առաջին անգամ տերմինը օգտագործվել է անգլիական եկեղեցու գործիչ և հրապարակախոս Ռիչարդ դե Բյորիի կողմից։
Պամֆլետներ են գրել Դեֆոն, Էրազմ Ռոտերդամցին, Սվիֆտը, Վոլտերը, Դիդրոն, Պուշկինը, Գորկին և շատ ուրիշները։
Հայտնի են Միքայել Նալբանդյանի «Երկու տող», Եղիշե Չարենցի «Հանգուցյալ պարոնը կամ պարոն հանգուցյալը» պամֆլետները։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ակնարկային ժանրեր
Հռոմուլոս

thumb|Հռոմուլոսին և Ռեմոսին սնուցող Կապիտոլիումի էգ գայլը
**Հռոմուլոս** (), Հռոմ քաղաքի առասպելական հիմնադիրն ու առաջին թագավորը (մ.թ.ա. 753 - 716 թթ.), Ռեա Սիլվիայի և ռազմի աստված Մարսի որդին, հետագայում աստվածացվել է Քվիրինուս անունով։ Ըստ ավանդության՝ Ամուլիոսը՝ Ռեա Սիլվիայի հորեղբայրը, գահընկեց է անում իր եղբորը՝ Նումիտորին, իսկ նրա դստերը դարձնում է վեստալուհի։ Սակայն Ռեա Սիլվիան հղիանում է Մարս աստծուց և ծնում երկվորյակներ՝ Հռոմուլոսին և Ռեմոսին։ Ամուլիոսը հրամայում է բանտարկել կուսության ուխտը խախտած վեստալուհուն, իսկ ծնված երկվորյակներին գցել Տիբեր գետը։ Սակայն նրանք չեն խորտակվում։ Գետը նրանց տանում է ափ, որտեղ նորածիններին իր կաթով սնուցում է էգ գայլը, իսկ այնուհետև գտնում ու մեծացնում է Ֆաուստուլ անունով մի հովիվ իր կնոջ՝ Ակկա Լարենցիայի հետ։ Հետագայում եղբայրները վրեժ են լուծում Ամուլիոսից, իսկ այն տեղում, որտեղ փրկվել էին որոշում են քաղաք հիմնադրել։ Սակայն շինարարության ընթացքում նրանց միջև վեճ է առաջանում, և Հռոմուլոսը սպանում է Ռեմոսին՝ նոր քաղաքին տալով իր անունը և դառնալով նրա միակ տիրակալը։

Կատեգորիա:Հին Հռոմի արքաներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի առասպելաբանություն
Կատեգորիա:Հռոմեական դիցաբանություն
Լիկուրգոս

մինի
**Լիկուրգոս** (հունարեն՝ Λυκοΰργος, մ.թ.ա. IX-VIIIդդ.), Հին Հունաստանի Սպարտա քաղաքի կիսաառասպելական օրենսդիր։ Հույները նրան էին վերագրում Սպարտայի օրենքները և պետական կառուցվածքը։ Ըստ ավանդության Դելփյան պատգամախոսը հրամայել է Լիկուրգոսին փոխել Սպարտայում կառավարման համակարգը՝ ըստ Կրետեի դորիական պետությունների օրինակի։ Լիկուրգոսի բարեփոխումները ներառում են ավագանու խորհրդի (գերուսիայի) և ժողովրդական ժողովի (ապելլայի) ստեղծումը, Սպարտայի ռազմականացումը, բոլոր տղամարդկանց համար պարտադիր ընդհանուր ճաշկերույթների ներմուծումը և այլն։ Պլուտարքոսի կողմից գրած Լիկուրգոսի կենսագրությունը, չնայած շատ հետաքրքիր ընթերցանություն է, զուրկ է որևէ պատմական հիմքից։

## Արտաքին հղումներ
Լիկուրգոսյան օրենսդրություն 

Կատեգորիա:Հին Հունաստանի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ինքնասպաններ
Կատեգորիա:Հունական հերոսներ
Կատեգորիա:Սովից մահացածներ
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի իրավունք
Նումա Պոմպիլիոս

**Նումա Պոմպիլիոս** (), ըստ ավանդության Հին Հռոմի երկրորդ արքան, գահակալության տարիները՝ մ.թ.ա. 715 առ 673/672 թթ.։ Նրան է վերագրվում օրացույցի կանոնակարգումը, կրոնական ծեսերի համակարգումը և ներմուծումը, քրմային խորհուրդների և մասնագիտական համքարությունների հիմնադրումը։
Դեմոսթենես

**Դեմոսթենես** (), Աթենքի և Հին Հունաստանի նշանավոր հռետոր, աթենական պետական գործիչ։ Հետևողականորեն հանդես էր գալիս Հունաստանի քաղաք-պետությունների նկատմամբ հզորացող Մակեդոնիայի գերիշխանության հաստատման դեմ։ Իր մի շարք ճառերում քննադատել է Մակեդոնիայի թագավոր Փիլիպոս II նվաճողական քաղաքականությունը, դատափետել Աթենքի ներսում մակեդոնամետ հոսանքի գործիչներին, նպաստել Մակեդոնիայի դեմ հունական քաղաքների համախմբմանը և միասնական ճակատով հանդես գալուն։

Մ.թ.ա 338 թ. մակեդոնական զորքերը ջախջախում են Աթենքի և նրա դաշնակիցների միասնական ուժերը Քերոնեայի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում, ինչի հետևանքով Հունաստանն անցնում է Մակեդոնիայի փաստացի գերիշխանության տակ։ Փիլիպոս II-ի որդին Ալեքսանդր Մակեդոնացին իր ուշադրությունը կենտրոնացնում է Աքեմենյան Պարսկաստանի նվաճման վրա, ինչը թույլ է տալիս Դեմոսթենեսին մնալ Աթենքում և շարունակել իր հակամակեդոնական գործունեությունը։

Ալեքսանդր Մակեդոնացու մահից հետո Աթենքը նորից ընդվզում է, սակայն մ.թ.ա. 322 թ. Կրանոնի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում հակամակեդոնական կոալիցիայի զորքերը ջախջախվում են մակեդոնական զորավար Անտիպատրոսի կողմից, որն Աթենքից պահանջում է իրեն հանձնել դիմադրության առաջնորդներին, այդ թվում՝ նաև Դեմոսթենեսին։ Հռետորը սկզբում փախնում է քաղաքից, բայց, տեսնելով Անտիպատրոսի կողմից իրեն հետապնդելու համար ուղարկված մարդկանց, ինքնասպան է լինում։

Դեմոսթենեսի անվան տակ մեզ է հասել 61 քաղաքական և դատական ճառ, որոնցից առավել նշանավորներն են՝ օլիմպոսյան երեք ճառերը, Փիլիպոս արքայի դեմ ուղղված երեք ճառերը, «Պսակի մասին» ճառը։ Ճառերն արտահայտիչ են, գրված են պարզ լեզվով, ձևը ենթարկվում է բովանդակությանը, փաստարկները տրամաբանված են, զգացմունքները՝ հուժկու։ Կիկերոնն ու Քվինտիլիանոսը նրան ճանաչել են առաջին և մեծագույն հույն հռետոր։ Դեմոսթենեսի ճառերը մեծ ժողովրդականություն էին վայելում Բյուզանդիայում, Վերածննդի դարաշրջանում և Նոր ժամանակների Եվրոպայում, դրանց ոճը նմանակում էին Բոսյուեն, Ֆենելոնը, Մոնտեսքյոն և Միրաբոն։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Античные писатели, словарь, СПб., 1999

Կատեգորիա:Հին Հունաստանի հռետորներ
Կատեգորիա:Հռետորներ
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի պետական գործիչներ
Գիսանե

**Գիսանե**, հայկական պանթեոնի աստված։ Ավանդազրույցների համաձայն՝ Գիսանեի անունը բացատրվում է գես (ծամ, մազ) բառով, այսինքն՝ իբր նա և իր տաճարի սպասավորներն ունեցել են երկար մազեր։ Ըստ որոշ տեղեկությունների՝ Գիսանեն և նրա եղբայր Դեմետրը Հնդկաստանից Հայաստան փախած ու Տարոն գավառում հաստատված արքայորդիներ էին։ Նրանք իրենց հետնորդների կողմից պաշտվել ու աստվածացվել են, նրանց պատվին արձաններ ու տաճարներ են կառուցվել։

Ըստ ներկայիս առավել իրատեսական համարվող տեսակետների․ Դեմետրը և Գիսանեն/Գիսաննան (եղբայր և քույր), որպես հին հայկական պանթեոնի դիցեր՝ հավանաբար իրենցից ներկայացնում են շումերական արձանագրություններում հիշատակված՝ Միջագետքի տիրուհի Ինաննայի և Արատտայի իշխանավոր՝ Դումուզիի և նրա քրոջ՝ Գեշտինաննայի մասին ավանդազրույցի արտացոլումը Հայոց դիցարանում։

## Տես նաև

* Արատտա
* Նանե

## Աղբյուրներ
* Տ. Ի. Լագունովա, Լեգենդներ, ավանդազրույցներ, առասպելներ, Երևան, «Անտարես», 2010, էջ 20։

Կատեգորիա:Հայկական աստվածներ
Ֆրանշ-Կոնտե

**Ֆրանշ-Կոնտե** (), երկրամաս Ֆրանսիայի արևելքում, որը միավորում է 4 դեպարտամենտ՝ Դու, Յուրա, Վերին Սոնա և Բելֆորը։ Երկրամասի մակերեսը 16 202 կմ² է, որը կազմում է Ֆրանսիայի տարածքի մոտ 3%-ը։ 2 ամենախոշոր քաղաքային ագլոմերացիաներն են երկրամասի վարչական կենտրոնը՝ Բեզանսոն քաղաքը և տնտեսական կենտրոնը՝ Բելֆոր-Մոնբելյարը։

## Աշխարհագրություն
Ֆրանշ Կոնտեն զբաղեցնում է ընդամենը 16 202 կմ² տարածք։ Ֆրանսիայի ամենափոքր մետրոպոլ շրջաններից մեկն է, եթե հաշվի չառնենք այն շրջանները, որոնք մտնում են, այսպես կոչված, «Փարիզի կենտրոն»-ի մեջ։

## Արտաքին հղումներ
* Le conseil régional de Franche-Comté  
* Site officiel Tourisme Franche-Comté 
* Franche-Comté sur Wikivoyage 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի երկրամասեր
Լուարի երկիր

**Լուարի երկիր** (, հայերեն հնչողությամբ՝ **Պեի դը լա Լուար**), Ֆրանսիայի 18 երկրամասերից մեկը; Գտնվում է այդ երկրի մայրցամաքային մասի արևմուտքում, Ատլանտյան օվկիանոսի Բիսկայան ծոցի ափին։ Զբաղեցնում է 32 082 կմ² տարածք։ 2011 թվականի հունվարի 1-ի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 3 601 113 (այդ ցուցանիշով հինգերորդ տեղն է զբաղեցնում Ֆրանսիային երկրամասերի շարքում)։ Վարչական կենտրոնը Նանտն է՝ Ֆրանսիայի խոշոր քաղաքներից մեկը, և երկրամասը 1950-ական թվականներին կազմավորվել է, որ ծառայի որպես նրա ազդեցության գոտի։ Երկրամասի կազմի մեջ մտնում են Մայեն, Ատլանտյան Լուար, Մեն և Լուար, Սարթ և Վանդեա դեպարտամենտները։ Նրա տարածքով հոսում են Լուարա, Լուար, Սարթ և Մայեն գետերը։ Մասամբ այս երկրամասում է ընկած Լուարի հովիտը, որը հայտնի է իր պատմական դղյակներով ու խաղողի այգիներով և 2000 թվականին ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։

## Պատկերասրահ

Chateau Montsoreau Loire.jpg|Մոնսորո դղյակը
Chauteau Saumur 2.jpg|Սոմյուրի դղյակը
Vignebrem.JPG|Խաղողի այգի Լուարի հովտում՝ Բրեմ համայնքում
Angers Oisellerie.jpg|Պատմական շինություններ Անժե քաղաքում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Pays de la Loire: a place with a thousand and one faces—Պաշտոնական կայքէջը (անգլ.)
* Պաշտոնական կայքէջը
* Զբոսաշրջային կայքը 
* Նանտի զբոսաշրջային կայքը
* Լը Մանի զբոսաշրջային կայքը 
* Երկրամասի տեղեկատվական էջը
*  Ատլանտյան Լուարի տեղեկատվական էջը
* Maine et Loire Information Page
* Mayenne Information Page
* Sarthe Information Page
* Vendee Information Page
* National Institute of Statistics and Economic Studies of France
* France Census Search Engine

*
Գեթսեմանի մատուռ

**Գեթսեմանի մատուռ**, Հին Երևանի նշանավոր եկեղեցիներից մեկը։ Նրա տեղում է կառուցվել Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի շենքը։ Մատուռի շուրջն է եղել հին Երևանի գերեզմանոցը՝ օրորոցաձև և տապանաձև բազմաթիվ գերեզմանաքարերով։ Ենթադրվում է, որ մատուռի տեղում նախապես եղել է փոքրաչափ, Կաթողիկե (Սուրբ Աստվածածին) եկեղեցու նմանությամբ, 11 - 13-րդ դարերի կառուցված մի գմբեթավոր եկեղեցի։

1679 թվակյանի երկրաշարժից ավերվելուց հետո, այդ տեղում, նույն դարի վերջին, կառուցվում է մատուռը։ Այն իր հորինվածքով պատկանում էր միանավ թաղածածկ եկեղեցիների տիպին։ Աղոթասրահի արևելյան կողմում տեղավորված էր կիսաշրջան խորանը, առանց ավանդատների։ Պատերին ագուցված խաչքարերի վերևում եղած հիշատակությունները վերաբերում են 17-րդ դարի վերջին, որը և համարվում է նրա կառուցման ժամանակը։ 1901 թվականին մատուռը նորոգվել է, կտուրը թիթեղապատվել՝ Երևանի քաղաքագլուխներ Իսահակ և Հովհաննես Մելիք-Աղամալյանների նվիրատվությամբ։

Մատուռը քանդվել է օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի՝ այն ժամանակ Ժողովրդական տան կառուցման նպատակով։ Ալեքսանդր Թամանյանը որոշել էր Մատուռը այլ տեղում վերակառուցել, որը սակայն չի իրականացել, քարերի կորստի պատճառով։

## Հետաքրքիր
2007 թվականին Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի շենքում տեղադրվել է խաչքար՝ ի հիշատակ Գեթսեմանի մատուռին։

## Պատկերասրահ

Fragment of Gethsemane Chapel, Yerevan.png|Գեթսեմանի մատուռից փրկված միակ սրբատաշ բեկորը Երևանի Սուրբ Աննա եկեղեցու բակում
Fragment of Gethsemane Chapel, Yerevan 01.png|Բեկորի նկարագրությունը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գեթսեմանի մատուռը՝ Երևանում

Կատեգորիա:11-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
գ
Կատեգորիա:Հայկական առաքելական գոյություն չունեցող վանքեր և եկեղեցիներ (Հայաստան)
Կատեգորիա:Մատուռներ
Ռուդոլֆ Մյոսբաուեր

**Ռուդոլֆ Լյուդվիգ Մյոսբաուեր** (, ), գերմանացի ֆիզիկոս-փորձարար, Բավարիայի ԳԱ անդամ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1961)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Մյունխենում։ Ավարտել է Մյունխենի համալսարանը և Բարձրագույն տեխնոլոգիական դպրոցը։ 1955-1957 թվականներին աշխատել է Մ. Պլանկի անվան ինստիտուտում (Հարդելբերգ), 1958-1960 թվականներին՝ Մյունխենի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցում, 1960-1967 թվականներին՝ Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում (1961 թվականից՝ պրոֆեսոր), 1964-1972 թվականներին Մյունխենի տեխնոլոգիական ինստիտուտի պրոֆեսոր, 1972 թվականից՝ Գրենոբլում Մ. Լաուեի ինստիտուտի տնօրեն։

Նրա աշխատանքները նվիրված են սպեկտրադիտմանը, միջուկային ֆիզիկային, պինդ մարմնի ֆիզիկային։ Իր դոկտորական ատենախոսության մեջ, հետազոտելով քվանտային ռեզոնանսային կլանումը և ցրումը, 1958 թվականին հայտնագործել է միջուկային ռեզոնանսի երևույթը՝ առանց միջուկի ետհրման։ Այդ երևույթը ստացել է Մյոսբաուերի երևույթ անվանումը և ներկայումս լայնորեն կիրառվում է գիտության և տեխնիկայի տարբեր բնագավառներում։ Իր անունը կրող երևույթի հայտնագործման համար 1961 թվականին արժանացել է Նոբելյան մրցանակի։

Ընտրվել է աշխարհի բազմաթիվ ակադեմիաների անդամ։ Ստացել է Է. Գրեսսոնի անվան մեդալ։ Արժանացել է Վ. Ռենտգենի անվան մրցանակի (1961)։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Պավել Ծատուրյան, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ. 1901-2000, գիրք Ա, Երևան, «ՎՄՎ-Պրինտ» հրատարակչություն, 2007, էջ 216։

Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գիտության ոլորտում ունեցած վաստակի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:Եվրոպական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Մյունխենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպաներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Բեզանսոն

**Բեզանսոն** (, դաս. լատ.՝ *Bysantium*, միջնադարյան , ), քաղաք Ֆրանսիայի արևելքում, Դու գետի գետապտույտի մոտ։ Դու դեպարտամենտի և Ֆրանշ-Կոնտե տարածաշրջանի վարչական կենտրոնն է։ Քաղաքում զարգացած է մեքենաշինությունը, ժամագործությունը, տեքստիլ և կարի արտադրությունները։ 2012 թվականի դրությամբ բնակչության թիվը կազմել է 116 353 մարդ։

## Պատմություն
[thumb|left|Բեզանսոնի պաշարումը [Լուի Արև արքա|Լյուդովիկոս XIV-ի կողմից 1674 թվականին]]
Հին ժամանակներում կոչվել է *Vesontio* և որպես գալլական սեկվաններ ցեղերի կենտրոն գրավվել էր մ.թ.ա. 58 թվականին Հուլիոս Կեսարի կողմից։ IV դարից հայտնի են բեզանսոնյան եպիսկոպոսները, ովքեր ժամանակի ընթացքում դարձել են արքեպիսկոպոսներ և քաղաքի կառավարումը իրենց ձեռքն են վերցրել։ Ընդհուպ մինչև 1654 թվականը այն ազատ քաղաք էր համարվում՝ մտնելով Սրբազան Հռոմեական կայսրության կազմի մեջ։

Բեզանսոնը բավականին զարգացել է Հաբսբուրգների օրոք, երբ տեղաբնիկներից մեկը՝ կարդինալ Գրանվելան ղեկավարում էր կայսրության արտաքին քաղաքականությունը։ Երեսնամյա պատերազմի արդյունքում անցել է ֆրանսիացիների մոտ և Լյուդովիկոս XIV-ի հրամանով հիմնովին ամրապնդվել է Սեբաստիան Վոբանի կողմից։ Հսկա ամրոցի շինարարությունը տևել է 30 տարի, 1814 թվականին այդ գնդակոծվել է ավստրիացիների կողմից, սակայն Վոբանի կառույցը մինչ մեր օրերը հասել է լավ պահպանված վիճակում։

1676 թվականին Դոլից այստեղ են տեղափոխվել Ֆրանշ-Կոնտեի կառավարման մարմինները։ 1671 թվականին Դոլից Բեզանսոն տեղափոխվեց Ֆրանշ-Կոնտե համալսարանը, որը բացվել է դեռևս XV դարին որպես «Երկու Բուրգունդիաների համալսարան»։

XVIII դարում Շվեյցարիայից փախստականները հիմնել են Բեզանսոնի ժամագործության արդյունաբերությունը։ XIX դարում քաղաքը համարվում էր խոշոր արդյունաբերական կենտրոն։

## Կլիմա
Բեզանսոն քաղաքը գտնվում է երկու կլիմայական գոտիների՝ օվկիանոսայինի և ցամաքայինի ազդեցության տակ, որոնց բնորոշ են ցուրտ ձմեռները և տաք, չոր ամառները։ Ամենատաք ամիսը հուլիսն է՝ 20&nbsp;°C, իսկ ամենացուրտը՝ հունվարը՝ 2,1&nbsp;°C: Տեղումների տարեկան քանակը կազմում է մոտ 1,059 մմ։ Ամենախոնավ ամիսը մայիսն է (108,4 մմ), իսկ ամենաչորը՝ օգոստոսը (75,9 մմ)։ Բեզանսոնի պատմության մեջ գրանցված ամենաբարձր ջերմաստիճանը դիտվել է 1921 թվականի հուլիսի 28-ին (40,3&nbsp;°C), իսկ ամենացածրը՝ 1985 թվականի հունվարի 1-ին (-20,7&nbsp;°C):

## Տրանսպորտ
Քաղաքում գործում են ավտոբուսային և տրամվայի փոխադրամիջոցներ։ Քաղաքից ոչ հեռու (ավտոմեքենայով երկու ժամվա ճանապարհ) գտնվում են երկու միջազգային օդանավակայաններ։

## Հայտնի բնակիչներ
* Կոնստանտ Մայեր - ֆրանսիացի ծագմամբ ամերիկյան գեղանկարիչ
* Վիկտոր Հյուգո - ֆրանսիացի հայտնի գրող
* Պիեռ Ժոզեֆ Պրուդոն - տնտեսագետ, փիլիսոփա, հրապարակախոս
* Շառլ Ֆուրիե - ֆրանսիացի փիլիսոփա, սոցիոլոգ

## Քույր քաղաքներ


*  Տվեր (ՌԴ)
*  Ֆրայբուրգ (Գերմանիա)
*  Կուոպիո (Ֆինլանդիա)
*  Հադերսֆիլդ (Մեծ Բրիտանիա)
*  Բելսկո Բյալա (Լեհաստան)
*  Նյովշատել (Շվեյցարիա)
*  Բիստրիցա (Ռումինիա)
*  Պավիա (Իտալիա)
*  Հադերա (Իսրայել)
*  Դուրուլա (Բուրկինա Ֆասո)
*  Ման (Կոտ դ'Իվուար)
*  Շարլոտսվիլ, Վիրջինիա (ԱՄՆ)


## Պատկերասրահ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ
Էպրոս Կեոմրյուքճյան

**Էպրոս Կեոմրյուքճյան** (), հայ դերասանուհի։

Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է կրթությունը։ Բեմական ասպարեզ է մտել 1862 թվականին։ Խաղացել է հայ առաջին պրոֆեսիոնալ «Արևելյան թատրոնում» և համարվել այդ խմբի լավագույն ուժերից մեկը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Պրովանս-Ալպեր-Լազուր ափ

**Պրովանս-Ալպեր-Լազուր ափ** (, ), երկրամաս Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում։ Գլխավոր քաղաքն է Մարսելը։ Բնակչությունը՝ 4 916 069 մարդ (3-րդը երկրամասերի շարքում)։

## Աշխարհագրություն
Տարածքի մակերեսը կազմում է 31 400 կմ²։ Այստեղով են հոսում Դյուրանս, Վար և Ռոնա գետերը։

Երկրամասը հայտնի է իր Լազուրե ափով, որտեղ գտնվում են հայտնի տուրիստական կենտրոնները Նիսը, Կաննը և Սեն Թրոպեն։ Երկրամասում կան լեռնաին կազմավորումներ Ալպերից, դաշտավայրեր և ծովափնյա շրջաններ ինչպես Նիսը և Մարսելը։ Ընդհանուր այն կազմված է 6 դեպարտամենտից։ Այն ունի Միջերկրածովյան շրջան, որն ամենաբնակեցված շրջանն է։ Արևելքում սահմանակից է Իտալիային, հյուսիսում Ռոն Ալպերեր և արևմուտքում Լանգետոկ-Ռուսիլիոն ֆրանսիական երկրամասերին։

## Ժողովրդագրություն
### Բնակչություն
Մեծագույն քաղաքը Մարսելն է 850.636 բնակչությամբ։ Քաղաքային ագլոմերացիայի բնակչությունը կազմում է 1.720.941։ Մարսելը քաղաքային բնակչությամբ երկրորդն է Ֆրանսիայում (զիջում է միայն Փարիզին), ագլոմերացիոն բնակչությամբ երրորդն (զիջում է Փարիզին և Լիոնին)։

Նիսը երկրամասում երկրորդն է՝ 344,875 քաղաքային և 1,005,230 ագլոմերացիոն բնակչությամբ։ Այս տվյալներով Նիսը Ֆրանսիայւմ հինգերորդն է։
### Ներգաղթ
2009 թվականի տվյալներով, 2007 թվականին ծնված նորածիններից 40%ի ծնողներից գոնե մեկը ունեցել է ոչ ֆրանսիական ծագում։ Այս ցուցանիշով Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ երկրամասը, ֆրանսիական երկրամասերից զիջում է միայն Իլ դը Ֆրանսին (այստեղ ցուցանիշը 56% է)

## Վարչական բաժանում
Երկրամասն իր մեջ է ներառում Վերին Ալպերի Պրովանս, Ծովափնյա Ալպեր, Բուշ դյու Ռոն, Վար, Վերին Ալպեր և Վոքլյուզ դեպարտամենտները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* Maison du Tourisme de la Provence d’Azur 
* Provence-Alpes-Côte d’Azur sur Wikivoyage 

*