Ֆեյսալ իբն Աբդուլ-Ազիզ

**Ֆեյսալ իբն Աբդուլ-Ազիզ իբն Աբդ ալ-Ռահման ալ-Սաուդ** (, ), 1964-1975 թվականներին՝ Սաուդյան Արաբիայի 3-րդ թագավորը։ Թագավոր Աբդուլ-Ազիզ Ալ Սաուդի երրորդ որդին։

## Կենսագրություն
### Երիտասարդություն
thumb|150px|left|Ֆեյսալը երիտասարդ տարիքում, 1919 թվական 

Ծնվել է 1906 թվականի ապրիլի 14-ին ալ-Ռիադում։ Թագավոր Աբդուլ-Ազիզ ալ-Սաուդի երրորդ որդին է։ 1925 թվականին նրա հրամանատարությամբ սաուդյան զորքերը վերահսկողություն են հաստատել Հիջազի վրա։ 

### Որպես արտաքին գործերի նախարար և կրոնպրինց
thumb|200px|left|Հակիմովը ուղեկցում է Սաուդյան Արաբիայի ապագա թագավոր Ֆեյսալին։ Մոսկվա, 1932 թվական 

1932 թվականին Սաուդյան Արաբիայի միացյալ թագավորության ստեղծումից հետո Ֆեյսալը նշանակվել է արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնում։ Որոշ ժամանակով ՄԱԿ-ում եղել է Սաուդյան Արաբիայի ներկայացուցիչը։ 1930-ական թվականներին հոր պատվերով եղել է Մոսկվայում և Լենինգրադում։ 

Հոր մահից հետո՝ 1953 թվականին, Ֆեյսալն իր եղբոր՝ Սաուդի հետ հակամարտության մեջ է մտել գահին տիրանալու նպատակով։ Իր եղբայրներ Ֆահդի և Սուլթանի աջակցության շնորհիվ Ֆեյսալը 1964 թվականին գահ է բարձրացել, իսկ նրա եղբայր Սաուդը աքսորվել է Ժնև։ 

### Որպես Սաուդյան Արաբիայի թագավոր
#### Արտաքին քաղաքականություն
[thumb|200px|Թագավոր Ֆեյսալը [Ալ-Ակսա մզկիթ|Ալ-Ակսա մզկիթում, Երուսաղեմ, 1966 թվական]]

Դառնալով թագավոր, Ֆեյսալը չի շարժվել իր եղբոր արտաքին քաղաքական ուղղությամբ։ 1966 թվականին նա դադարեցրել է Պաղեստինի ազատության կազմակերպության ֆինանսավորումը։ 1967 թվականին կայացած Վեցօրյա պատերազմի ժամանակ Ֆեյսալն աջակցել է արաբական երկրներին։ Ֆեյսալի կառավարության օրոք Պարսից ծոցի արաբական երկրները անկախություն են ձեռք բերել։ 1971 թվականին սուլթան Քաբուսի՝ ալ-Ռիադ այցից հետո Սաուդյան Արաբիայի և Օմանի միջև դիվանագիտական հարաբերություններ են հաստատվել։ Չնայած դրան Ֆեյսալը Դոֆարյան շարժումը ճնշելու նպատակով Քաբուսին օգնություն չի ցուցաբերել։ Թագավորը փորձեր է ձեռնարկել Սաուդյան Արաբիային մուսուլմանական աշխարհի առաջատար դարձնելու համար։ 1970 թվականին Ջիդայում մուսուլմանական երկրների միջև տեղի է ունեցել առաջին Կոնֆերանսը (արտաքին գործերի նախարարների մակարդակով)։ Իր կառավարման տարիներին Ֆեյսալը ֆինանսական օգնություններ է ցուցաբերել այլ երկրներին (ընդ որում ոչ միայն մուսուլմանական, այլ նաև Լատինական Ամերիկայի երկրներին և Հարավային Կորեային)։ 1974 թվականի դրությամբ այլ երկրներին ցուցաբերած ֆինանսական օգնությունը կազմել է 2,2 միլիարդ դոլար։

thumb|160px|left|Ֆեյսալը 1971 թվականին

Իսրայելի՝ արաբական երկրների հետ տեղի ունեցած պատերազմից հետո Սաուդյան Արաբիայի հարաբերությունները Արևմտյան երկրների՝ հատկապես ԱՄՆ-ի հետ «սառել» են։ 1973 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Իսրայելին՝ արևմտյան երկրների կողմից ցուցաբերված աջակցության պատճառով Ֆեյսալը սաուդյան նավթի գինը բարձրացնելով 4 անգամ այն հանել է միջազգային շուկայից։

#### Տնտեսական քաղաքականություն
Ֆեյսալի կարավության տարիները նշանավորվել է նավթաարդյունահանման ահռելի աճով։ Եթե 1966 թվականին Թագավորությունում արդյունահանվել է 119,5 միլիոն տոննա նավթ, ապա 1973 թվականին արդեն 375,5 միլիոն։ Նավթի գների աճը աննախադեպ հարստություն է բերել թագավորությանը, ինչը հնարավորություն է ընձեռել երկրում իրականացնել մի շարք հիմնարար բարեփոխումներ և կառուցել նոր ենթակառուցվածքներ: 1972 թվականին թագավորությունը Saudi Aramco ընկերության կողմից ստացացած զեղչը կազմել է 25%, իսկ 1974 թվականի հունիսին այն կազմել է արդեն 60%։

1970-ական թվականներին սաուդյան արդյունաբերության բարելավմանը ուղղված քաղաքականություն է վարել։ 1970 թվականին թագավորական հրամանագրի համաձայն չեղարկվել են ապրանքների և արդյունաբերական պահանջների համար ներկրվող նյութերի տուրքերը։ 1973 թվականի մայիսի 12-ի հրամանագրի համաձայն  Ֆեյսալը չեղարկել է նաև արդյունաբերական մի շարք ապրանքների ինչպես նաև մունիցիպալ ծառայությունների ապրանքների տուրքերը։ 1970 թվականի հրամանագրի համաձայն չեղարկվել է Սաուդյան Արաբիա ներմուծվող գյուղատնտեսական ապրանքների տուրքերը։ Բացի այդ Ֆեյսալի օրոք ընդունվել է տնտեսության հնգամյա պլանավորմումը։     

### Կանայք և երեխաներ
Թագավորի կանանցից մեկը եղել է Իֆատ աս-Սունայանը (1916—2000), որը հայտնի է եղել կրթության ոլորտում կատարած բարեփոխումների, այդ թվում և կանանց համար։ 9 երեխաների մայր է եղել։ Ֆեյսալը ունեցել է 8 որդի և 10 դուստր։

Նրա ավագ որդին՝ Աբդալլան զբաղեցրել է առողջապահության (1923—2007) և ներքին գործերի նախարարների (1949—1950) ինչպես նաև Սաուդյան Արաբիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի նախգահի (1956—1971) պաշտոնները։ Ավելի ուշ լքել է  քաղաքականությունը և զբաղվել է բիզնեսով։

Երկորդ որդին՝ արքայազն Մուհամեդը աշխատել է գյուղատնտեսության նախարարությունում և եղել է խոշոր բիզնեսմեն և ներդրող, մի շարք երկրներում Իսլամական բանկեր է հիմնել։ Երրորդ որդին՝ արքայազն Սաուդը 1975-2015 թվականներին զբաղեցրել է արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնը։

Չորրորդ որդին՝ արքայազն Խալիդը զբաղեցրել է Ասիր (1971—2007) և Մեքքա նահանգի (2007—2013 և 2015-ից մինչև ներկա ժամանակներ) նահանգապետերի պաշտոնները։ 2013-2015 թվականներին զբաղեցրել է կրթության նախարարի պաշտոնը։ Հինգերորդ որդին՝ արքայազն Սաադը աշխատել է պետական ծառայությունում իսկ հետո մարդասեր։

Նրա մյուս որդիներ՝ արքայազն Աբդուլ-Ռահմանը և արքայազն Բանդարը բարձր պետական պաշտոններ չեն զբաղեցրել փոխարենը ռազմական սպաներ են եղել։ Աբդուլ-Ռահմանը թողնելով ծառայությունը բիզնեսմեն է դարձել, իսկ Բանդարը օդաչու։ Որդիներից ամենաերիտասարդը՝ արքայազն Տուրկին 1979 թվականին զբաղեցրել է սաուդյան հետախուզության ղերկավարի պաշտոնը։ 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի դեպքերից 10 օր առաջ անսպասելիորեն պաշտոնազրկվել է։ Դրանից հետո Միացյալ թագավորությունում և ԱՄՆ-ում զբաղեցրել է Սաուդյան Արաբիայի դեսպանների պաշտոնները։

### Սպանություն
1975 թվականի մարտի 25-ին Ֆեյսալը սպանվել է իր զարմիկի՝ արքայազն Ֆեյսալ իբն Մուսաիդի կողմից, որը վրեժխնդիր է եղել սեկուլյարիզացիայի և հեռուստատեսության դեմ միտինգների ժամանակ ոստիկանական ուժերի կողմից սպանված իր եղբոր՝ Խալիդ բին Մուսայիդի համար։ Մահափորձը տեղի է ունեցել քաղաքացիների ընդունելություն ժամանակ։ Ֆեյսալի զարմիկը քուվեյթական պատվիրակության հետ նույնպես այդտեղ են գտնվել։ Ֆեյսալը ճանաչելով իր զարմիկին իր մոտ է կանչել, իսկ վերջինս գրկախառնության ժամանակ հանել է ատրճանակը և երեք անգամ կրակել է նրան։ Թագավորի զարմիկը թիկնապահների կողմից դաժան ծեծի է ենթարկվել։ Թագավորը տեղափոխվել է հիվանդանոց, սակայն նրա կյանքը փրկել չի հաջողվել։

Ֆեյսալին հաջորդել է նրա արյունակից եղբայր Խալիդը։

## Տոհմածառ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* *Պ. Գուստերին* Ֆեյսալի այցը ԽՍՀՄ

Կատեգորիա:Time-ի վարկածով «Տարվա մարդ» ճանաչվածներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ասիացի հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Երկու սուրբ մզկիթների պահապան
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի քաղաքական առաջնորդներ
Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ
Կատեգորիա:Պետության սպանված ղեկավարներ
Կատեգորիա:Սաուդյան Արաբիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Սպանված թագավորական ընտանիքի անդամներ
Կատեգորիա:Վիկտորիանական թագավորական շղթայի ասպետներ