Սուլթանշահ Աբգարյան Թոխաթեցի

**Սուլթանշահ Աբգարյան Թոխաթեցի**, Սուլթան Մարկանտոնիո (մոտավ. 1550 թ. Եվդոկիա (Թոխաթ) - մահվան թվականը անհայտ), հայ տպագրիչ, հասարակական, կրոնական գործիչ։

## Գործունեությունը
Ծնվել է մոտավորապես 1550 թվականին։ 1562 թվականին հոր՝ Աբգար Թոխաթեցու հետ Սեբաստիայից մեկնել է Հռոմ (տեղ է հասել 1564 թվականին)։ Նրան (հոր հետ) ընդունել է Պիոս IV պապը և որդեգրել։ Հռոմում ստացել է լատինական հիմնավոր կրթություն, օծվել սարկավագ։ Պաշտոնավարել է Վատիկանում, եղել Հռոմի հայոց տան (հյուրանոց-հավաքատեղի) կառավարիչ, համարվել Էջմիածնի և Կիլիկիայի Հայոց կաթողիկոսների նվիրակը Վատիկանում։ Պապի և կարդինալների մոտ ջանքեր է գործադրել Հայաստանի ազատագրման և հայոց պետականության վերականգնման համար։ 1583 թվականին նամակ է գրել Էջմիածնի Թադեոս Բ աթոռակից կաթողիկոսին՝ նկարագրելով հոր և իր գործունեությունը, խնդրել գրությամբ հաստատել իր թագավորական ծագումը՝ Հռոմի պապից բերդեր, քաղաքներ, հողամասեր ստանալու, դրանք պանդուխտ հայերի օգնությանը և հայոց պետականության վերականգնման գործին ի սպաս դնելու համար։

## Տպագրական գործունեությունը
Տպագրական գործունեությունը սկսել է 1565 թվականին Հռոմում, Երբ հայրը ու ինքը պապից հայերեն տպագրության իրավունք են ստացել։ Հավանաբար, մասնակցել է աբգարյան տառաձևերի ընտրությանը, տպատառերի պատվիրմանը, Վենետիկում Սաղմոսարանի տպագրությանը։ Սուլթանշահ Աբգարյան Թոխաթեցու հորդորով Գրիգոր 13-րդ պապը 1579 թվականին կարգադրել է հայերեն նոր տառատեսակներ ձուլել՝ Հռոմում հայալեզու տպագրություն սկսելու համար։ Սուլթանշահը 3 տեսակի (10 և 16 կետաչափի բոլորգիր և խոշոր գլխագիր) տպատառեր է պատվիրել ֆրանսիացի գրաձուլիչ Ռոբերտ Գրանժոնին։ Նույն թվականին տառերը պատրաստվել են, որոնցով Հռոմում հայերեն գրքեր են տպագրվել մոտ 200 տարի։ *Սուլթանշահգրանժոնյան* 10 կետաչափի տպատառերը եղան հայերեն ամենատարածված տպագրական տառերի նախանմուշները։ 1580 թվականին ընկերակցել է Հովհաննես Տերզնցուն, վերջինս 1584 թվականին Հռոմի Դոմինիկ Բազա տպարանում տպագրել է «Տոմար գրիգորեան յաւիտենական» գիրքը, իսկ 1586 թվականին Սուլթանշահ Աբգարյան Թոխաթեցին տպագրել է երկու հատված հայոց ծիսարանից (Մաշտոցից)՝ «Կանօն օրենութեան աղի և ջրի» և «Օրհնութիւն աղի և ջրի յաւուրս կիրակէից», իր գրած հիշատակարանով (զետեղված են Մարկանտոնիո Կոլոնացու «Hydragiologia...» լատիներեն գրքի մեջ, Հռոմ 1586, էջ 492-504)։

## Թյուր կարծիք
Որոշ ուսումնասիրողներ կարծել են, թե 14-րդ դարի վերջի և 17-րդ դարի սկզբի գործիչ Բարդուղիմեոս Աբգար քահանան Սուլթանշահ Աբգարյան Թոխաթեցին է։ Այդ կարծիքը վավերական որևէ հաստատում չունի։

## Երկեր
* «Թուղթ առ Թադէոս Բ կաթողիկոս» «ՀԱ» 1906 էջ 322-325

## Գրականություն
* [Գարեգին Զարպհանալեան, Պատմություն հայկական տպագրության, Վենետիկ-Սբ. Ղազար, [1895]։]
* Լէօ, Հայկական տպագրութիւն, հատոր Ա, Թիֆլիս, 1904։
* Զարդարեան, Վահան, Յիշատակարան։ Հտ. 1-2, Կ. Պոլիս, 1910-1911։
* Թէոդիկ, Տիպ ու տառ, Կ. Պոլիս, 1912։
* Վահան Զարդարեան, Յիշատակարան, հատոր Բ, Կոստանդնուպոլիս, 1911, էջ 254-267։
* Գարեգին Լևոնյան, Հայ գիրքը և տպագրության արվեստը, Երևան, 1958։
* Ռաֆայել Իշխանյան, Հայ գրքի պատմություն, հատոր Ա, Երևան, 1977։
* Ռաֆայել Իշխանյան, Հայ գրքի պատմություն, հատոր 1, Հայ տպագիր գիրքը 16-17-րդ դարերում, Երևան, 2012։
* Վարդան Դեվրիկյան, Հայ գիրքը աշխարհի խաչմերուկներում, մասն Ա, Վենետիկից Հռոմ (16-րդ դար), Երևան, 2012։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղում
* Armenology.net, Old printed books in Armenian and their bibliography  

Կատեգորիա:Հայ կրոնական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ տպագրիչներ