Վլադիմիր Լոխով

**Վլադիմիր Լոխով** (, ), Խորհրդային հետախույզ, ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի գնդապետ, ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի առաջին գլխավոր տնօրինության «Ս» տնօրինության 1-ին վարչության պետ։ 1957-1991 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ում, 1963-1973 թվականներին հետախուզական գործունեություն է ծավալել արտերկրում։ Այս անձի մասին տեղեկատվությունը պաշտոնապես գաղտնազերծվել է 2020 թվականին։

## Կենսագրություն
### Վաղ տարիներ
Վլադիմիր Լոխովը ծնվել է 1924 թվականի դեկտեմբերի 22-ին ԽՍՀՄ Հարավային Օսիայի Ինքնավար Մարզի (այժմ՝ Հարավային Օսիայի Հանրապետություն) Զնաուրսկի շրջանի Պիչիջին գյուղում։ Հայրը՝ Ասան (Յոզեֆ), մայրը՝ Դոսկա, ունեցել է 2 եղբայր՝ Շոթան և Կազբեկը։ Ընտանիքը նրան անվանում էր Մուրման, նա փոխեց իր անունը հետախուզության ոլորտում աշխատանքի անցնելուց հետո: 1942 թվականի սեպտեմբերից ԽՍՀՄ ՆԿՎԴ զորքերի 30-րդ դիվիզիայի կուրսանտ էր, իսկ ավելի ուշ՝ դասակի հրամանատարի օգնական։ Մասնակցել է թիկունքում օրինականության և կարգուկանոնի ապահովմանը, ավազակապետության և դասալքության դեմ պայքարին, կարևոր ռազմական օբյեկտների պաշտպանությանը։ 1947 թվականի օգոստոսից մինչև 1948 թվականի ապրիլը՝ Զնաուրի շրջանային կուսակցական կոմիտեի հրահանգիչ։

1948-1953 թվականներին սովորել է Ադրբեջանի պետական ​​համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետում, որն ավարտել է գերազանցությամբ։ 1952 թվականի ապրիլին, որպես 4-րդ կուրսի ուսանող, Ադրբեջանի Կոմկուսի Վորոշիլովի շրջանային կոմիտեի առաջարկությամբ ընդունվել է պետական ​​անվտանգության մարմիններ ծառայության։ Աշխատել է Ադրբեջանական ԽՍՀ պետական ​​անվտանգության նախարարության 5-րդ վարչության օպերլիազորի և հետախույզի օգնական։ Փաստաթղթերի և ապացույցների համաձայն՝ նա իրեն դրսևորել է որպես բարեխիղճ և նախաձեռնող աշխատակից, ձեռք է բերել գործակալների հետ աշխատելու մեծ փորձ:

### Նախապատրաստում
1957 թվականից վերապատրաստվել է ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի առաջին գլխավոր տնօրինության «Ս» (ապօրինի հետախուզություն) տնօրինության կազմում, որը զբաղվում էր արտաքին հետախուզությամբ։ Նրա մայրենի լեզուներն էին ռուսերենը, վրացերենը և օսերենը։ Գերմաներեն սովորել է դպրոցում։ Բաքվում սովորել է ադրբեջաներեն, իսկ ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ում ուսուցման ընթացքում՝ արաբերեն։ Լեզուներ սովորելու նրա ընդունակությունը նշել է դպրոցի ուսուցչուհին, որը բնիկ գերմանացի էր։

Անձնական և գործարար որակները ստուգելու համար 1958 թվականի հունվարին Լոխովին ուղարկեցին Մոսկվա՝ պրակտիկայի։ 1958-1959 թվականներին ապրել է Կենտրոնական Ասիայի խորհրդային հանրապետություններից մեկում, որտեղ կատարելագործել է լեզվի իմացությունը։ 1960-1962 թվականներին նա գործուղվել էր արտասահմանյան երկրներից մեկը, ուղևորության ընթացքում նա հիանալի տիրապետում էր տեղական լեզվին այն մակարդակի, որը թույլ էր տալիս իրեն ներկայացնել որպես տեղի բնակիչ։ Նա շատ լավ գիտեր մի քանի ժողովուրդների բարքերը, կենցաղը, սովորույթները, ավանդույթները, կրոնական ու ազգային ծեսերը։ Նա հատուկ պայմաններում աշխատանքի վերապատրաստում է անցել մինչև 1962 թվականի օգոստոսը և ամբողջ վերապատրաստման ընթացքում բարեխիղճ է եղել առաջադրանքները կատարելիս։

### Աշխատանքի սկիզբ արտերկրում
1963 թվականի օգոստոսին վերապատրաստումն ավարտելուց հետո Լոխովը մեկնել է ասիական երկրներից մեկը՝ անօրինական աշխատանք կատարելու։ Իր նախաձեռնողականության և համառության շնորհիվ նա երկար ժամանակով օրինականացվել է նպատակակետ երկրում և ստեղծել անհրաժեշտ պայմաններ՝ որպես անօրինական ներգաղթյալ հետախուզական աշխատանք կատարելու համար։ Իր ընդունող երկրում նա զարգացրեց հաջող առևտրային գործունեություն՝ դառնալով հանքարդյունաբերական ընկերության համասեփականատերերից մեկը, ստեղծեց իր սեփական ֆիլմերի տարածման ընկերությունը և գնեց ավտոմեքենաների վերանորոգման փոքր խանութ։ Օտարերկրյա վաճառականի նրա դիրքը և անձնական հատկանիշները թույլ տվեցին նրան ապահովել մի շարք կապեր տեղական առևտրային շրջանակներում և օտարերկրյա գաղութներում, և նրա հմուտ գործողությունները օգնեցին նրան ստանալ արդի տեղեկություններ:

Լոխովը միշտ արտասահման էր գնում երրորդ երկրի քաղաքացու լեգենդի ներքո, ով ցանկանում էր բիզնես բացել ընդունող երկրում: Մի քանի անգամ նա այս կերպ հանդես եկավ որպես կինոյի սեփականատեր, և որպես ընդլայնված կինոծրագրի մաս նա հաճախ ցուցադրեց Բարբոս շունը և անսովոր մրցավազքը ֆիլմը, որի շնորհիվ նա ակտիվորեն գրավեց տեղի հանրությանը դեպի իր կինոն։

### Լեգենդի ստուգում
Հետևյալ դրվագը հայտնի է Լոխովի արտերկրում աշխատանքի ժամանակաշրջանի կենսագրությունից, որը պատմել է հատուկ ծառայությունների պատմաբան Նիկոլայ Դոլգոպոլովը։ Ըստ պատմաբանի՝ այս գործողության վտանգը չափազանց մեծ էր, և ինքը չէր կարող լիովին հավատալ, որ Լոխովը կարող է հաղթահարել
|псевдоним = *Полковник К.*։ Օտարերկրացիները, ովքեր աշխատում էին Լոխովի հետ, կասկածում էին նրա կենսագրության որոշ փաստերի վրա, չնայած անբասիր լեգենդին։ Ըստ դրա, Լոխովը որոշակի լեռնային արաբական գյուղից էր, քաղաք էր գնացել որպես տղա՝ աշխատանք փնտրելու (քանի որ նա հատուկ սովորել էր մի բարբառ, որով շփվել են գյուղի բնակիչները)։ Իրական անձը, ում կենսագրությունն օգտագործել է Լոխովը, մահացել է. նա աշխատանքի է գնացել ինչ-որ եվրոպական ընկերությունում, որոշ ժամանակ դրամական փոխանցումներ ու նվերներ է ուղարկել, ինչպես նաև մի քանի անգամ եկել է տուն, բայց 16 տարի նրանից ոչ մի լուր չի ստացվել։ Մահվան փաստը հաստատվել է խորհրդային հետախուզության կողմից։ Միաժամանակ, անձամբ արաբի մահը պաշտոնապես չի հաստատվել, իսկ գյուղում նա համարվում էր անհայտ կորած։ Անհայտ կորածի վերադարձին միայն իր մայրն էր հավատում։ Հետախուզության աշխատակցին անհրաժեշտ էր ձեռք բերել իր ինքնությունը հաստատող ապացույցներ:

Լոխովը Կենտրոնին համոզեց թույլ տալ իրեն ռիսկի դիմել. նա պետք է համոզվեր, որ կինը իրեն կճանաչի որպես իր որդի։ Սկզբից նա որոշել է նամակագրության մեջ մտնել հարազատների հետ, քանի որ 15 տարուց ավելի է անցել, ինչ իրական անձը լքել է գյուղը։ Պարզվել է, որ մահացածի մայրն այդ ժամանակ ամբողջովին կուրացել էր։ Լոխովը գնաց իր հայրենի գյուղ. եթե ամբողջ օպերացիան անհաջող ավարտվեր, գյուղից մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա մեքենան սպասում էր հետախույզին, իսկ վարորդը թաքցրել էր փաստաթղթեր այլ անունով և ինքնաթիռի տոմս։ Նա մտավ գյուղ և տեսավ, որ երեք կին նստած են իր հայրական տան մոտ գտնվող նստարանին, բայց չի կարողացել հասկանալ, թե նրանցից ով է անհայտ կորածի մայրը։ Հանկարծ կանանցից մեկը ոտքի է կանգնել՝ ասելով, որ որդին է գալիս. Վլադիմիր Իոսիֆովիչը ծնկի է իջել նրա առջև, և կինը ձեռքերով շոշափել է նրա գլուխն ու դեմքը, որից հետո բարձրաձայն հայտարարել, որ իր որդինվերադարձել է տուն։

Լոխովը մեկ շաբաթ անցկացրել է մոր տանը՝ վերանորոգելով տունը և բավականաչափ գումար տալով նրան։ Հեռանալիս նա խոստացել է, որ նույնիսկ իր բացակայության դեպքում մայրը կստանա անհրաժեշտ օգնությունը. խորհրդային արտաքին հետախուզությունը, կատարելով Լոխովի խոստումները, միջոցներ է ուղարկել կնոջը, մինչև իր օրերի ավարտը և վարձել կանանց՝ խնամելու և տնային տնտեսությունը վարելու համար: Ֆինանսական օգնությունը տրամադրել է արևմտաեվրոպական մի ընկերություն, որի մենեջերներից մեկն անօրինական ներգաղթյալի գործընկերն էր։ Լոխովի բացած ընկերության հաշվին հարազատները նույնպես բազմաթիվ նվերներ են ստացել։ Լոխովը կատարվածի մասին ասում էր, որ այդ ամենից «հոգատարության հոտ» էր գալիս, ոչ թե անարդարության, քանի որ կինը բավականին երկար կյանք է ապրել: Միևնույն ժամանակ, հետախույզի հարազատներն ասել են, որ կինը ոչ թե ամբողջովին կույր էր, այլ կիսատես. գիտակցելով, որ իր որդին դարձել է հարուստ և հարգված տղամարդ, նա կարող էր որոշել, որ «իմաստ չկա փորփրել ճշմարտության հատակը»: Ենթադրվում է, որ ազգակցական կապի հաստատման շնորհիվ Լոխովին հաջողվել է հինգ տարի անցկացնել բարդ քաղաքական ռեժիմով երկրում։

### Գործունեության մանրամասներ
Լոխովը, որպես անօրինական հետախույզ, աշխատել է Ասիայի և Եվրոպայի մի շարք երկրներում և կարևոր հանձնարարություններ կատարելիս այցելել է այս տարածաշրջանների տասնյակ նահանգներ։ Աշխատանքային ժամանակահատվածում նա չի ունեցել ոչ մի ձախողում, դժվար իրավիճակներից ելք է գտել՝ շարունակելով իրականացնել Կենտրոնի առաջադրանքները։ Ենթադրվում է, որ Լոխովին հաջողվել է ձեռք բերել և ԽՍՀՄ ղեկավարությանը փոխանցել ՆԱՏՕ-ի ծրագրերի մասին կարևոր փաստաթղթեր։ Որոշ լրատվամիջոցներ պնդում են, որ հենց Լոխովն է առաջինը զեկուցել Խորհրդային Միության ռազմավարական պաշտպանության նախաձեռնության ծրագրի զարգացման սկզբի մասին Միացյալ Նահանգներում («Աստղային պատերազմներ» ծրագիր): 1994 թվականին տված հարցազրույցում Լոխովն ասել է, որ ինքը շատ սերտորեն աշխատել է ամերիկացիների հետ, և որ ԽՍՀՄ-ն ուներ գործակալներ «ամենախոցելի տեղում», որոնք նրանց կարևոր տեղեկություններ էին մատակարարում. այս տեղեկատվության շնորհիվ՝ բանակցություններից մեկ շաբաթ կամ 10 օր առաջ խորհրդային հետախուզությունն արդեն գիտեր հրահանգների բովանդակությունը, որոնք ամերիկացիները պետք է բանակցեին ռուսների հետ։ Նա նաև ասել է, որ 1990 թվականին ԱՄՆ Սենատի արտաքին հետախուզության հանձնաժողովի ղեկավարի տեղակալը մեկնաբանել է խորհրդային հետախուզության որոշակի օպերացիան․ 1Եթե այս միջոցառումն իրականացրել է ռուսական հետախուզությունը, ուրեմն նրանք մեզնից առաջ են անցել մի քանի քայլ, սա բարձրագույն վարպետության դրսևորում է»:

1965 թվականի նոյեմբերին հաղորդակցության համար Լոխովի մոտ տեղափոխվեց մի հուսալի գործակալ, որի օգնությամբ ժամանակի ընթացքում հնարավոր եղավ ձևավորել արդյունավետ գործակալական ցանց։ Օրինականացման ընթացքում հմուտ գործողությունները թույլ տվեցին Լոխովին, որպես անօրինական բնակիչ, կառավարել նշված գործակալներին և նրանցից ստանալ կարևոր գաղտնի նյութեր։

1966 թվականին Լոխովը վերադարձավ Մոսկվա՝ դառնալով երիտասարդ հետախույզների ղեկավար։ Իր հսկայական փորձառությամբ նա բազմիցս մեկնել է կարճաժամկետ գործուղումների դեպի Արեւմուտք՝ կոնկրետ պատասխանատու հանձնարարություններ կատարելու։ 1968 թվականից նա վերահսկում էր մի քանի անօրինական հետախույզների գործունեությունը, որոնք կարևոր առաջադրանքներ էին կատարում ճգնաժամային իրավիճակում և իրենց կյանքի համար վտանգված տարածքներում։ Նա նաև ակտիվորեն ներգրավված է եղել միջազգային առաջնահերթ խնդրի շուրջ աշխատանքների կազմակերպման գործում։ 1971 թվականին արժեքավոր տեղեկություններ ստանալու համար Լոխովին շնորհվել է ՊԱԿ-ի վկայական։

## Վերադարձ դեպի ԽՍՀՄ
1973 թվականին Լոխովը վերադարձավ ԽՍՀՄ՝ դառնալով ապօրինի հետախույզների մարզիչ և ստանձնելով ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի առաջին գլխավոր տնօրինության բաժանմունքներից մեկի ղեկավարի տեղակալի պաշտոնը։ 1975 թվականին նա ավարտել է Ֆ.Է.Ձերժինսկու անվան Բարձրագույն Կարմիր դրոշի դպրոցի ՊԱԿ-ի ստորաբաժանումների ղեկավարության ուսումնական ճամբարները։ 1979 թվականի հունվարին նա նշանակվել է 1-ին վարչության պետ, «որտեղ աշխատում էին ամենագաղտնի անօրինական ներգաղթյալները» (ՊԱԿ-ի ՊԳՀ «Ս» տնօրինության «կենտրոնի անօրինական ներգաղթյալները») և ղեկավարել այն մինչև 1991 թվականը։ Նա ղեկավարում էր ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի ամենաթանկ անօրինական հետախույզների, այդ թվում՝ հետախույզների լեգենդար զույգ ամուսիններ Գևորգ Վարդանյանի և Գոհար Վարդանյանի գործունեությունը։

Հատուկ պայմաններում և կենտրոնական գրասենյակում աշխատելու տարիների ընթացքում Լոխովն իրեն դրսևորել է որպես գրագետ, նախաձեռնող, խիզախ և վճռական օպերատիվ աշխատող, ինչպես նաև ընդունակ ղեկավար և կազմակերպիչ: Նա ցանկացած իրավիճակում պահպանում էր ինքնատիրապետում, հանգստություն և արդյունավետություն, կարողանում էր սթափ գնահատել զարգացող իրավիճակը, ճիշտ բաշխել ուժերը և նախապատրաստել բոլոր անհրաժեշտ օպերատիվ միջոցառումները։ Ենթադրվում է, որ Խորհրդային Միության հերոսի կոչումը Գևորգ Վարդանյանին շնորհվել է Վլադիմիր Լոխովի առաջարկով. երբ գեներալ-մայոր Յուրի Դրոզդովը հարցրեց Լոխովին, թե ում է համարում ամենաթանկ անօրինական հետախույզը, Վլադիմիր Իոսիֆովիչը անվանեց Գևորգ Վարդանյանի ( «Անրի») և կնոջ՝ Գոհարի («Անիտա») անունները: Ինքը՝ Լոխովը, իր կյանքի ընթացքում երբեք չի ստացել Խորհրդային Միության հերոսի կոչում։

1991 թվականի հուլիսին Լոխովը թոշակի անցավ՝ համաձայն 60-րդ հոդվածի «ա» կետի (տարիքային սահմանը լրանալու պատճառով)՝ զինվորական համազգեստ կրելու իրավունքով։ Կենտրոնում նա փորձ է փոխանցել հետախույզների երիտասարդ սերնդին, ինչպես նաև ակտիվորեն մասնակցել է վետերանների շարժմանը։ Ըստ Պետանվտանգության գնդապետ Ստանիսլավ Կորոլևի՝ Լոխովն իր հետախուզական գործունեության ընթացքում ոչ մի ձախողում չի ունեցել։

Լոխովը մահացել է 2002 թվականին Մոսկվայում և թաղվել Տրոեկուրովսկոյե գերեզմանատանը՝ զինվորական պատիվներով։ Մինչև պաշտոնական գաղտնազերծումը, նա հայտնվել է իր ժամանակակիցների հազվագյուտ պատմություններում և հարցազրույցներում (ինչպես նաև Յուրի Դրոզդովի հուշերում) «Գնդապետ» կամ «Գնդապետ Կ» կեղծանուններով։

## Ընտանիք
Նրա կինը Նոննա Լոխովան է (ծնունդով՝ Տոլստայա), ազնվական Տոլստոյ ընտանիքի ներկայացուցիչ, ում ծնողները 1917 թվականի հեղափոխություններից հետո փախել են Բաքու։ Վլադիմիրը նույնպես այնտեղ հանդիպեց նրան։ Իր սիրելիի ծագման պատճառով Վլադիմիր Իոսիֆովիչը ստիպված էր դիմել ՊԱԿ-ին՝ ամուսնանալու հատուկ թույլտվություն ստանալու համար։ Սկզբում Նոննան ամուսնու հետ աշխատել է որպես անօրինական հետախույզ, սակայն հետագայում վերադարձել է տուն, քանի որ չի անցել բժշկական հանձնաժողովը։

Վլադիմիրն ու Նոննան ունեին երկու երեխա՝ որդի Իգորը և դուստր Ալլան։ Ալլան ծնվել է արտասահմանում, սակայն նրա անձնագրում որպես ծննդյան վայր նշված է Մոսկվան։ Լոխովն ուներ նաև զարմիկ՝ Յուրին։

## Հիշատակ
Չնայած ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի առաջին գլխավոր տնօրինության «Ս» տնօրինության ղեկավար գեներալ-մայոր Յուրի Դրոզդովը, ով մահացել է 2017 թվականին, պնդում էր, որ Լոխովի անունն այդպես է; չգաղտնազերծված կմնա, 2019 թվականի դեկտեմբերին Նրա ծննդյան 95-ամյակի կապակցությամբ Վլադիմիր Իոսիֆովիչ Լոխովին և նրա հարազատներին դիմավորեց ՌԴ-ում Հարավային Օսիայի Հանրապետության դեսպան Զնաուր Գասիևը և ասաց, որ գնդապետի մասին որոշ տեղեկություններ գաղտնազերծվել են և կհրապարակվեն։

2020 թվականի հունվարի 28-ին ՌԴ Արտաքին հետախուզության ծառայության տնօրեն Սերգեյ Նարիշկինը «Ռոսիա սեգոդնյա» ՆԳՆ-ում կայացած մամուլի ասուլիսում հայտարարեց ռուս յոթ անօրինական հետախույզների անունների և կենսագրության մի մասի բացահայտման մասին, ովքեր իրենց հերոսությամբ նշանակալի ներդրում են ունեցել երկրի անվտանգության ապահովման և նրա շահերի պաշտպանության գործում։ Նշված յոթ հետախույզների թվում էր Վլադիմիր Լոխովը:

Շուտով Ռուսաստանի արտաքին հետախուզության ծառայության կայքում տեղադրվեց Լոխովի պաշտոնական կենսագրությունը։

Հարավային Օսիայում նա համարվում է ազգային հերոս։ 2023 թվականի հոկտեմբերին «Վիմպել Ալանիա» պետական ​​անվտանգության մարմինների վետերանների ասոցիացիան առաջարկեց հավերժացնել լեգենդար հետախույզ Վլադիմիր Լոխովի անունը Հարավային Օսիայում՝ կանգնեցնելով հուշարձանն իր հայրենի Պիչիջին գյուղում կամ փողոց անվանակոչել նրա անունով։

2024 թվականի մայիսի 8-ին Ցխինվալիում տեղի ունեցավ Վլադիմիր Լոխովի հուշարձանի բացման արարողությունը, ներկա էին հետախույզի երեխաներն ու զարմիկները։

## Պարգևներ
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1985)
* Կարմիր աստղի շքանշան (1977)
* «Մարտական ​​վաստակի համար» մեդալ (1967)
* Երկար ծառայության մեդալներ և հոբելյանական մրցանակներ
* Կրծքանշան «Պետական ​​անվտանգության պատվավոր սպա» (1970)

## Գրականություն
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 
* 

 
Կատեգորիա:Խորհրդային հետախույզներ
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 3