open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Աշոցք

**Աշոցք** (նախկին անվանումը՝ *Ղուկասյան*, մինչև 1958 թ.՝ *Վերին Ղուկասյան*, մինչև 1938 թ.՝ *Ղզըլղոչ*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Աշոցքի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից մոտ 22 կմ հյուսիս, Աշոցքի սարահարթում, Ախուրյանի ձախակողմյան վտակ Աշոցք գետի ափերին։ **Աշոցք** է վերանվանվել 1990 թ-ի նոյեմբերի 14-ին։

## Աշխարհագրություն
Աշոցքը գտնվում է Հայաստանի հյուսիս-արևմուտքում, Ախուրյան գետի վերին հոսանքի ավազանում։ Բնակավայրը ծովի մակերևույթից բարձր է 2006-2039 մետր։

Տարածքի ռելիեֆը բարդ է, տարածքի ամենացածր կետը 1969 մետր է, առավելագույնը՝ 2750 մետր։ Գյուղը գտնվում է 8-10 բալանոց սեյսմիկ ակտիվ գոտում։

Աշոցք գյուղով է անցնում Գյումրի-Նինոծմինդա (Վրաստան) միջպետական նշանակության ավտոճանապարհը։ Համայնքն ուղիղ գծով հեռու է Վրաստանի սահմանից 12 կմ, իսկ Թուրքիայի սահմանից՝ 22 կմ։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1829 թվականին՝ հիմնականում Արևմտյան Հայաստանի Մուշ և Ալաշկերտ գավառներից գաղթված բնակչության կողմից։ Բնակավայրը սկզբում կոչվել է Ղզլղոչ, ապա՝ Ղուկասյան (բոլշևիկյան գործիչ Ղուկաս Ղուկասյանի անունով) և միայն 1990 թվականից վերանվանվել Աշոցք։ Գյուղում պահպանվել է XIX դարի եկեղեցի (Սուրբ Ղևոնդյանց), հին գերեզմանոց։ Մինչև Հայաստանի վերջին վարչատարածքային բաժանումը Աշոցքը համանուն շրջանի շրջկենտրոնն էր (1995 թ.-ին ընդունված օրենքի համաձայն Աշոցքի շրջանը լուծարվեց)։

## Կլիմա
Կլիման բարեխառն է, բնորոշ կարճատև զով ամառով և երկար ու ցուրտ ձմեռով։ Օդի տարեկան միջին ջերմաստիճանը 4,1&nbsp;°C է, բացարձակ առավելագույնը՝ 32&nbsp;°C, բացարձակ նվազագույնը՝ -36&nbsp;°C։ Սառնամանիքների տևողությունը 167 օր, ձյունածածկի տևողությունը 154 օր։ Մթնոլորտային տեղումների տարեկան միջին քանակը կազմում է 619 մմ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Աշոցքի մշտական բնակչությունը կազմել է 2132, առկա բնակչությունը՝ 1945 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
alt=|մինի|Տապանաքար խոյաձև
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

Խորհրդային տարիներին Աշոցքում կար ժողովրդական սպառման ապրանքների գործարան, կինոթատրոն, հյուրանոց, հիվանդանոց, պոլիկլինիկա, կուլտուրայի տուն, կապի բաժանմունք, պրոֆտեխնիկական ուսումնարան, սանիտարահամաճարակային կայան, միջնակարգ և երաժշտական դպրոցներ, մսուր-մանկապարտեզ, գրադարան, կենցաղսպասարկման կոմբինատ և այլն։

1988 թ-ի երկրաշարժից հետո, Հռոմի Հովհաննես Պողոս II պապի նվիրատվությամբ, Աշոցքում կառուցվել է «Տիրամայր Նարեկ» հիվանդանոցը, որն սպասարկում է ոչ միայն տեղի, այլ նաև Ջավախքի բնակչությանը։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Աշոցքում կա եկեղեցի, մատուռ, իսկ հարավարևելյան մասում՝ հին բնակավայրի մնացորդներ։

## Տես նաև
* Աշոցքի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տարածաշրջանի քարտեզ
* Աշոցք գյուղի էջը CAA կայքում 

Կատեգորիա:1825 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Աշոցք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Աշոցքի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Այրարատի բնակավայրեր
Եղեգնուտ (Լոռու մարզ)

**Եղեգնուտ**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Փամբակ համայնքում։

Գտնվում է Փամբակ գետի աջ ափին։ Բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1 000 մ։ Տեղակայված է մարզկենտրոն Վանաձորից 21-23 կմ հյուսիս-արևելք։

Հիմնադրվել է 1856 թվականին։ **Եղեգնուտ** է վերանվանվել 1935 թվականին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքների՝ Եղեգնուտի մշտական բնակչությունը կազմել է 893, առկա բնակչությունը՝ 788 մարդ։
1831 թվականից ի վեր բնակիչները հայեր են։

Եղեգնուտի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Կլիմա
Ձմեռվա տևողությունը միջինում 140 օր է։ Ձմեռը մեղմ է, ամառը՝ զով։ Անտառները հարուստ են հատապտուղներով։

## Տնտեսություն
Գյուղում հիմնականում զբաղվում են կարտոֆիլի, կաղամբի և այլ բանջարաբոստանային կուլտուրաների արտադրությամբ, ինչպես նաև անասնապահությամբ։ Արտադրվում է կաթ, միս, բուրդ, ձու։ Զարգացած է նաև մեղվաբուծությունը։

## Պատմամշակութային կառույցներ

Գյուղը շատ հարուստ է պատմամշակութային կառույցներով։ Գյուղում կան 22 խաչքար և 10 գերեզմանոց։ Գյուղի հարավային կողմում պահպանվել են Մ.թ.ա. 2-1-ին հազարամյակների ամրոցի պատերի մնացորդներ։ Կան Մ.թ.ա. 4-3-րդ հազարամյակների երկու բնակատեղի և մի ամրոց, ինչպես նաև միջնադարյան 6 գյուղատեղի։ Գործում են մեկ մատուռ և մեկ եկեղեցի։ Գյուղի տարածքում են գտնվում Մ.թ.ա. 2-1-ին հազարամյակների մեկ դամբարանատեղի, տապանաքար և թևավոր խաչ։ Փամբակ գետի վրա է գտնվում 19-րդ դարում կառուցված երկաթուղու կամուրջ։ Գյուղի սկզբնամասում՝ ճանապարհի ձախ կողմում է գտնվում Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածներերին նվիրված հուշարձան։

## Պատկերասրահ

Yeghegnut village, Lori Province, Armenia 01.jpg
Yeghegnut village, Lori Province, Armenia 02.jpg|Հուշարձան Երկրորդ աշխարհամարտում զոհվածներին
Yeghegnut village, Lori Province, Armenia 03.jpg
Yeghegnut village, Lori Province, Armenia 05.jpg
Yeghegnut village, Lori Province, Armenia 06.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1856 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Փամբակ համայնքի բնակավայրեր
Վոդևիլ

մինի|Վոդևիլյան ներկայացման աֆիշ

**Վոդևիլ** (ֆրանսերեն՝ *vaudeville, Vau de Vire* - Նորմանդիայում տեղանք, որտեղ ծնվել է այս ժանրը), դրամատիկական սեռի ժանր, կատակերգության տեսակ՝ գրավիչ ինտրինգով, խաղիկ-երգերով և պարերով թեթև պիես։

Որպես ինքնուրույն թատերական ժանր վոդևիլը ձևավորվեց ֆրանսիական մեծ հեղափոխության ժամանակ։ Հետագայում վոդևիլը դարձավ զվարճալի ժանր և տարածվեց Եվրոպայում։

Վոդևիլներ է գրել Գաբրիել Սունդուկյանը. «Գիշերվա սաբրը խեր է», «Օսկան Պետրովիչը էն կինքումը», «Եվ այլն կամ նոր Դիոգենես»։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Դրամատիկական սեռի ժանրեր
Վյաչեսլավ Աղաբալյան

**Վյաչեսլավ Ռուբենի Աղաբալյան** (), հայ բժիշկ, վիրաբույժ։ ԼՂՀ առաջին առողջապահության նախարար (1992–1995), ԼՂՀ առողջապահության և ռազմական բժշկության ծառայության կազմակերպիչներից։ Բժշկական ծառայության պահեստի ավագ լեյտենանտ (1972)։

## Կենսագրություն
Վյաչեսլավ Աղաբալյանը ծնվել է Արցախի Աստղաշեն գյուղոմ։ 1970 թ. ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետը։ Վերապատրաստվել է Բաքվի, Լենինգրադի, Կիևի, Երևանի և Մինսկի բժիշկների կատարելագործման ինստիտուտներում։
1970-1972 թթ. ծառայել է ԽՍՀՄ սահմանապահ զորքերում։ 1972 թվականից աշխատել Լեռնային Ղարաբաղում։ 1976-1979 թթ. եղել է ԼՂԻՄ-ի մարզային հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկը։ 1992 թ. ընտրվել է ԼՂՀ առաջին Գերագույն խորհրդի առողջապահության և սոցիալական հարցերի հանձնաժողովի նախագահ՝ միաժամանակ գլխավորելով հանրապետական հիվանդանոցը, ապա և առողջապահության նախարարությունը՝ մինչև 1997 թ.։ 1997 թվականին եղել է առողջապահության փոխնախարարի պաշտոնակատար, 2002-2004 թթ.՝  ԼՂՀ դատաբժշկական փորձաքննության բյուրոյի պետ։
 
Պատերազմի հենց սկզբից ստեղծել և ղեկավարել է առաջին զինվորական հոսպիտալը, այնուհետև երկրորդը։ 1992 թ. սեպտեմբերից գործուն մասնակցություն է ունեցել ԼՂՀ պաշտպանության բանակի բուժծառայության ստեղծման և կայացման գործին։

Հիմք ընդունելով իր աշխատանքային բազմամյա փորձը և հատկապես՝ հայ-ադրբեջանական հակամարտության ընթացքում կուտակված փաստերը, Վյաչեսլավ Աղաբալյանը գիտական բարեխղճությամբ ձեռնամուխ է եղել մի ուսումնասիրության «Ետպատերազմյան սինդրոմ»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1946 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Գոգհովիտ

**Գոգհովիտ** (նախկին անվանումը՝ *Թաքնալի*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Աշոցքի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից մոտ 11 կմ հյուսիս։

**Բնակչություն**

տ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Գոգհովիտի մշտական բնակչությունը կազմել է 390, առկա բնակչությունը՝ 365 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է կաթնաանասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գոգհովիտում կա 1860 թ.-ին կառուցված Սբ. Աստվածածին եկեղեցի։

## Տես նաև
* Գոգհովիտի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տարածաշրջանի քարտեզ
* Գոգհովիտի էջը CAA կայքում 

Կատեգորիա:Աշոցքի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Թալինի Կաթողիկե եկեղեցի

**Թալինի Կաթողիկե եկեղեցի** (մասնագիտական գրականության մեջ հիշատակվում է նաև որպես **Թալինի մեծ տաճար**), եռախորան գմբեթավոր բազիլիկ տիպի եկեղեցի Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Թալին բնակավայրի հյուսիսարևելյան եզրամասում։ Բազիլիկ և խաչաձև եկեղեցիների յուօրինակ զուգորդական նմուշ է։ Տաճարի կառուցման վերաբերյալ մատենագրական և վիմագրական վկայություններ չեն պահպանվել, սակայն հատակագծային և ծավալատարածական հորինվածքների, ճարտարապետագեղարվեստական արտահայտչամիջոցների ու շինարարական առանձնահատկությունների վերլուծությունը ենթադրել են տալիս, որ այն կառուցվել է 7-րդ դարի երկրորդ կեսին։ Շինարարությունը վերագրվում է Կամսարական տոհմին։

## Ճարտարապետություն
Թալինի տաճարի արտաքին չափսերն են 17,8 x 34,3 մետր, աղոթասրահի չափսերն են՝ 15,80 x27,0 մետր։ Տաճարն ունի ընդարձակ ու հանդիսավոր, սակայն գմբեթավոր մույթերով մասնատված ներքին տարածություն։ Ներսի պատերը ծեփված են եղել կրաշաղախի բարակ շերտով, որի վրա տեղ-տեղ պահպանվել են երբեմնի որմնանկարների պատառիկներ։

## Պատկերասրահ

Dome of Cathedral of Talin 22-10-2018.jpg|Կաթողիկե եկեղեցու փլված գմբեթը
Talini S Katoxike plan.jpg|Եկեղեցու հատակագիծը


## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Վ. Հարությունյան, Հայկական ճարտարապետության պատմություն, Երևան, 1992։

## Արտաքին հղումներ
* Թալինի Կաթողիկե եկեղեցին նորոգվում ու վերականգնվում է

Կատեգորիա:7-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Հայկական առաքելական չգործող վանքեր և եկեղեցիներ (Հայաստան)
Կատեգորիա:Թալինի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Նեմրութ (հրաբուխ)

**Նեմրութ**, *Նեմրուդ, Սարակն*, բազմածին հրաբուխ Հայկական լեռնաշխարհում, Վանա լճի մոտակայքում։ Այժմ էլ գործում է, սակայն լավաներ չի արտավիժում։ Խառնարանից ու լանջերից դուրս են գալիս տաք գազեր, ջրեր ու գոլորշիներ։ Խառնարանը 2500 մետրի վրա է, ամենամեծը ողջ Հայկական լեռնաշխարհում՝ տրամագիծը 8 կմ, որի արևմտյան մասում խառնարանային լիճն է 9 քառ. կմ մակերեսով։ Խառնարանի պատերը կախված, զառիթափ լանջերով են՝ մինչև 300 մ բարձրությամբ, կազմված թթու կազմի լավաներից։ Դուրս եկող գազերը վկայում են նրա մարման մասին։ Առաջներում Նեմրութը արտավիժել է բազալտային լավաներ, նույնիսկ հալոցենում ու պատմական շրջաններում։ Վերջին ժայթքումը ենթադրվում է 1692 թվականին։ Այժմ խառնարանում գոյություն ունեն մանր սոպկաներ-պարազիտ կոներ։

Նեմրութ Դաղի ամենահզոր ժայթքումները տեղի են ունեցել պլեյստոցենի դարաշրջանում, արդյունքում բազմաթիվ ոչ շատ հզոր ժայթքումներ են տեղի ունեցել հոլոցենում, որոնցից վերջին երկուսը 1692 թվականին։ Հրաբխի գագաթը իրենից ներկայացնում է խոշոր կալդերա, որի մեջ լիճ է գոյացել։ Նեմրութ Դաղ հրաբուխը (Նեմրութ) երբեմն շփոթում են Նեմրութ Դաղ (Նեմրութ) լեռան հետ, որը նույնպես գտնվում է Թուրքիայում և լայնորեն հայտնի է հելլենիստական ժամանակաշրջանի քարե արձանների մնացորդներով։ Բարձրությունը 2935 մ է։

## Ընդհանուր տեղեկություններ
Նեմրութ-Դաղը իրենից ներկայացնում է ստրատոհրաբուխ և գտնվում է Արաբական և Եվրասիական տեկտոնական սալաքարերի բախման գոտում, որը կանխորոշում է տարածաշրջանի սեյսմիկ և հրաբխային ակտիվությունը։ Այդ սալերի բախումը սկսվել է միջին էոցենում և վերջնականապես փակել է ջրային տարածությունը, որը մեզոզոյան դարաշրջանում գոյացնում էր հնադարյան Թետիս օվկիանոսը։ Նեմրութ-Դաղը արևելյան Թուրքիայի երեք այլ հանգած Արարատ, Թոնդրակ, Սիփան հրաբուխների հետ, գտնվում է Հայկական լեռնաշխարհի տարածքում և համարվում է այդ հրաբուխներից ամենաարևմտյանը, և միակը նրանցից, որը պահպանում է իր ակտիվությունը, ինչպես նաև Անատոլիայի միակ հրաբուխը, որը ժայթքել է պատմական ժամակաշրջանում։ Նեմրութ-Դաղը գտնվում է Դատվան քաղաքից 10 կմ դեպի հյուսիս, Վանա լճի հյուսիսարևմտյան ափին։
Նեմրութ-Դաղը, հնարավոր է, որ գոյացել է վաղ չորրորդական դարաշրջանում, մոտ 1 միլիոն տարի առաջ, ամենամեծ ակտիվությունը ցուցաբերել է պլեյստոցենի դարաշրջանում, պարբերաբար ժայթքել է նաև հոլոցենի ժամակաշրջանում։ Միջին պլեյստոցենի դարաշրջանում, մոտ 250 հազար տարի առաջ, Նեմրութ-Դաղի խոշոր ժայթքման արդյունքում առաջացել է 60 կիլոմետրանոց լավայի հոսք, որն արգելափակել է Վանա գոգավորությունից ջրի հոսքը դեպի Մուշի գոգավորություն, որը պատկանում է ոչ հեռու գտնվող Արածանի գետի ավազանին, ինչն էլ դարձել է Վանա լճի առաջացման պատճառ։ Այդ նույն ժամանահատվածում հրաբխի գագաթը ներս է ընկել՝ առաջացնելով խոշոր կալդերա 8,3x7 կմ շառավղով։ Հետագայում կալդերայի մեջ գոյացել է քաղցրահամ Նեմրութ լիճը (մեծությամբ երկրորդ կալդերային լիճը աշխարհում), որից հետագա ժայթքումների արդյունքում առանձնացվել է ևս մեկ ոչ շատ մեծ Ըլը լիճը։ Ներկայումս Նեմրութ-Դաղի ամենաբարձր կետը 2935 մ է։ Հրաբուխը էլիպսաձև է, հիմքի մոտ նրա չափսերը կազմում են 27×18 կմ, հրաբխային կենտրոնը բաղկացած է 377,5 կմ³ հրաբխային նյութերից։ Նեմրութ-Դաղի կալդերան ամենամեծն է Թուրքիայում, Եվրոպայում՝ չորրորդն է և աշխարհում՝ 16-րդը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բիթլիսի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հրաբուխներ
Կատեգորիա:Հրաբուխներ այբբենական կարգով
Սիփան

**Սիփան**, *Նեխ Մասիք, Ծիփան, Սուփխան*, այլ լեզուներով՝ , ), հանգած հրաբուխ Հայկական լեռնաշխարհում՝ Վանա լճի հյուսիսում։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից 4058 մ է։ Հայկական լեռնաշխարհի հինգերորդ գագաթն ըստ բարձրության՝ Արարատից (5165 մ), Սաբալանից (4811 մ), Ջիլոյից (4168 մ) և Արագածից (4090 մ, Հյուսիսային գագաթ) հետո։

## Աշխարհագրություն
Բազմածին է, շառավղաձև մասնատված է կատարից իջնող գետահովիտներով ու ձորակներով։ Սիփանի լանջերը ծածկված են մարգագետիններով։ Սիփանը անտառներ չունի, սակայն լանջերը ծածկված են ալպիական կանաչությամբ և գույնզգույն ծաղիկներով։

Գագաթային մասը ծածկված է հավերժական ձյունով։ Կան կախված փոքր ֆիոնային սառցադաշտեր։ Սիփանի անդեզիտադացիտային լավային հաստվածքը տեղադրված է էոցենի ծալքավորված կորալային կրաքարերի և օլիգոցեն–միոցենի կոնգլոմերատների դենուդացիոն մակերևույթի վրա։ Հիմքը կազմող ապարները մերկանում են ինչպես ստորոտում, այնպես էլ լանջերում։ Հիմքը բեկորազատված է հարավ–արևմուտքից հյուսիս–արևելք ձգվող (Նեմրութ– Սիփան–Ծաղկանց – Թոնդուրեկ – Արարատ) խորքային հզոր բեկվածքով և նրան հարող երիտասարդ խզվածքներով, որոնց տեկտոնական ակտիվացմամբ է պայմանավորված հրաբխականությունը։ Լավաների թթվայնության պատճառով լավային հոսքերը լեռան ստորոտից հեռու չեն տարածվել։ Հյուսիսում նրանք խորասուզված են Բադնոցի դաշտի լճային նստվածքների, հյուսիս–արևելքում Ծաղկանց լեռների անդեգիտային լավային հոսքերի տակ։ 

3800 մ–ից բարձր մերձգագաթային սարահարթ է (հնագույն խառնարանը), լցված լիպարիտաօբսիդիանային թթու լավայով, կազմավորելով Սիփանի երեք խոշոր՝ արևմտյան (4434 մ), արևելյան (4300 մ) և հարավային (4150 մ) գագաթները։ Մերձգագաթային սարավանդի արևելյան մասում կան 15 գազապղպջակային ծագման լավային «բշտիկներ» կամ պայթած հոռնիտոսներ, արևմտյան մասում՝ ձնհալքային երկու լճակներ, որոնց ջրերը Ծաղկանց լեռներից հոսող գետակների հետ սնում են Վանա լիճը։

Սիփանում լավ արտահայտված է բարձունքային գոտիականությունը։ Կլիման ցամաքային է, տարեկան տեղումները՝ 400–1000 մմ։ Հողաբուսական ծածկույթը ներկայացված է տափաստանային և լեռնամարգագետնային տեսակներով։

Սիփան լեռան ստորոտում Աղվերան գյուղի շրջակայքում գտնվում է հովիտ Աղվերան։

Հարավ-արևելյան ստորոտում կա Արեն լիճը։

## Արվեստում
Հայ նշանավոր նկարիչ Փանոս Թերլեմեզյանը Մեծ եղեռնից առաջ այցելել է իր ծննդավայրը՝ Արևմտյան Հայաստանի Վան քաղաքը։ Նա հիացել է Սիփան սարի գեղեցկությամբ և նկարել է այն Վանա լճում գտնվող Կտուց կղզուց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի հրաբուխներ
Կատեգորիա:Բիթլիսի մարզի լեռներ
Գևորգ Ե Սուրենյանց

**Գևորգ Ե Սուրենյանց** (Տփղիսեցի), (, ամփոփվել է Մայր տաճարի բակում), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 1911 թ.-ից առ 1930 թվականը։ Հաջորդել է Մատթեոս Բ Կոստանդնուպոլսեցուն։ Նա նաև ունի հայրենասիրական կոչ` ուղղված հայ զինվորներին, բայց այն ամբողջությամբ մեզ չի հասել։ 1914 թվականի դեկտեմբերին Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գևորգ Ե-ի որոշմամբ ստեղծվեց Եղբայրական օգնության Էջմիածնի կոմիտեն հենց իր` կաթողիկոսի գլխավորությամբ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Թիֆլիսի դասական գիմնազիայում (1865–1868 թթ.)։ Ձեռնադրվել է վարդապետ՝ 1872 թվականին, եպիսկոպոս՝ 1882 թվականին։ 1874 թվականին նշանակվել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի ուսուցիչ, 1875 թվականին՝ Արցախի թեմի առաջնորդ և դպրոցների տեսուչ։ 1877 թվականին ստանձնել է Ագուլիսի Սբ. Թովմա առաքյալ վանքի վանահայրությունը, 1878 թվականից՝ առաջնորդական փոխանորդ Ալեքսանդրապոլում, 1881 թվականին նշանակվել է Երևանի փոխթեմակալ։ 1886 թ.-ից՝ Աստրախանի թեմի առաջնորդ։ 1894 թվականին նշանակվել է Վրաստանի թեմի առաջնորդ։ 1907 թ. նշանակվել է կաթողիկոսական տեղապահ, 1911 թ.՝ ընտրվել կաթողիկոս։ 1912 թվականին, երբ Հայկական հարցը վերստին մտնում է միջազգային դիվանագիտության օրակարգ, նրա նախաձեռնությամբ կազմվել է Հայ ազգային պատվիրակությունը (Պողոս Նուբարի ղեկավարությամբ), որի վրա դրված էր Հայ դատը եվրոպական կառավարությունների առջև պաշտպանելու առաքելությունը։

Նրա ջանքերով թեմում նորոգվել են եկեղեցիներ, կառուցվել նորերը, բացվել են նոր դպրոցներ, ուսումնական հաստատություններ, ստեղծվել է «Թիֆլիսի հայ քահանաների միաբանությունը»։ Հովանավորել է Մակար Եկմալյանին և նրա մշակած քառաձայն պատարագը մտցրել եկեղեցի։

մինի|ձախից|Գևորգ Ե Սուրենյանց Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ծննդյան 170-ամյակին նվիրված նամականիշ, 2017

Մեծ եղեռնի ժամանակ և հետագա տարիներին հասարակական կազմակերպությունների հետ մեկտեղ Հայ եկեղեցին օգնել է բազմահազար աղետյալների։ 1914 թվականի դեկտեմբերի 28-ին Գևորգ Ե Սուրենյանցի կոնդակով և նրա անմիջական նախագահությամբ ստեղծվել է Եղբայրական օգնության կոմիտեն, որն զբաղվել է վիրավոր հայ կամավորներին և տասնյակ հազարավոր փախստական հայերին օգնություն ցուցաբերելու խնդիրներով։ Եղբայրական օգնության կոմիտեի բաժանմունքներ են ստեղծվել Երևանում, Ալեքսանդրապոլում, Թիֆլիսում, Պետրոգրադում, Մոսկվայում և այլուր։

1918 թվականի մայիսին զգալի դեր է խաղացել թուրքական զավթիչների դեմ հայ ժողովրդի մղած հերոսամարտերի կազմակերպման գործում։ Սարդարապատի ճակատամարտի բախտորոշ օրերին, չնայած զինվորական ղեկավարության պահանջին, Ամենայն հայոց կաթողիկոսությունը և Գևորգ Ե Սուրենյանց կաթողիկոսը չեն տեղափոխվել ապահով վայր, իսկ Մայր Աթոռի միաբաններն իրենց անմիջական մասնակցությամբ հայ մարտիկներին քաջալերել են ռազմաճակատի առաջին գծում։ Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո նա կոնդակներով համայն հայությանը կոչ է արել նեցուկ լինել կառավարությանը հայրենաշեն գործում։

Կաթողիկոսական գահին Գևորգ Ե Սուրենյանցին հաջորդել է Խորեն Ա Մուրադբեկյանը։

2017 թվականի դեկտեմբերի 28-ին շրջանառության մեջ է դրվել «Կրոն. Տ.Տ. Գևորգ Ե Սուրենյանց Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ծննդյան 170-ամյակը» թեմային նվիրված նամականիշ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Վիրահայոց թեմի առաջնորդներ
Սուրբ Հովհաննես տաճար (Բագավան)

**Բագավանի Սուրբ Հովհաննես տաճար**, գմբեթավոր բազիլիկ տիպի եկեղեցի Մեծ Հայքի պատմական Բագրևանդ գավառի Բագավան բնակավայրում (ներկայումս Թուրքիայի տարածքում)։ Կառուցվել է VII դարի առաջին կեսին՝ 631-639 թթ ճարտարապետ Իսրայել Գոռաղճեցու մտահղացմամբ։

Բագավանի տաճարն իր չափսերով (27,0x46,0մ) ամենախոշորներից էր ոչ միայն գմբեթավոր բազիլիկ տիպին պատկանող հայկական եկեղեցիներից, այլև ընդհանրապես մնացած տիպերի համեմատությամբ։

հ
Կատեգորիա:Հայաստանի տաճարներ
հ
հ
Անիպեմզա

**Անիպեմզա**, գյուղ Անիի տարածաշրջանում, մարզկենտրոնից գտնվում է 49 կմ հեռավորության վրա։ Նախկինում մտել է Երևանի նահանգի Ալեքսանդրապոլի գավառի մեջ, 1938 թվականին դարձել է քաղաքատիպ ավան, 1995 թվականի վարչատարածքային ռեֆորմից հետո դասվում է Հայաստանի գյուղական բնակավայրերի շարքը։ Գյուղը գտնվում է Ախուրյան գետի ձախ ափին, հարթավայրում՝ ծովի մակարդակից 1430 մ բարձրության վրա։

## Կլիմա
Կլիման բարեխառն լեռնային է, ձմեռը տևական, ցուրտ, հաստատուն ձնածածկույթով։ Ամառը տաք է, համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան տեղումների քանակը 500-600 մմ։ Բնական լանդշաֆտները սևահողային լեռնատափաստանները։

## Բնակչություն
Գյուղի բնակչության նախնիների մի մասը տարբեր ժամանակներում այստեղ են տեղափոխվել Հայաստանի Թալինի, Անիի, Արթիկի Ախուրյանի շրջաններից։ Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների՝ համայնքը 2013 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ ունեցել է 392 մարդ։
մինի|Անիպեմզա գյուղի բնակելի շենքերից
Սեռային կազմում տղամարդիկ կազմում են 49 %, կանայք՝ 51 %։ Տարիքային խմբերը բաշխված են հետևյալ կերպ. մինչաշխատունակներ՝ 32%, աշխատունակներ՝ 53 %, հետաշխատունակներ՝ 15 %։ Ունի 38 տնտեսություն։ Ունի դպրոց, գրադարան, բուժկետ, կապի հանգույց։

Անիպեմզայի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Տնտեսության մասնագիտացման ուղղությունը արդյունաբերությունն է։ Զարգացած է շինանյութերի արտադրությունը։ Արդյունահանվում է պեմզա, կարմիր տուֆ։ Ունի պեմզա ջարդող-տեսակավորող, անդեզիտի փոշի արտադրող գործարան։

Հողային ֆոնդի մոտ 10% հանդիսանում են բնակավայրի հողերը, իսկ արդյունաբերական հողերը՝ 12%։ Պետական նշանակության գյուղատնտեսական հողահանդակներում մեծ տեսակարար կշիռ ունեն արոտավայրեր՝ կազմելով համայնքի հողային ֆոնդի 72% (477հա)։ Զբաղվում են խոշոր և մանր եղջերավոր անասնապահությամբ, մեղվաբուծությամբ։ Զբաղվում են բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Անիպեմզայի մոտ է գտնվում Երերույքի տաճարը, որը կառուցվել է 5-րդ դարում կարմիր տուֆով, ներկայումս կիսավեր է։ Անիպեմզային ափամերձ Ախուրյան գետի մյուս ափին գտնվում է Անիի ավերակները։

## Տես նաև
* Անիպեմզայի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Քույր քաղաքներ
*  Անի, Հայաստան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անիի շրջան
Կատեգորիա:Հայ-թուրքական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Ամատի

thumb|Ամատի ընտանիքի տոհմածառը
**Ամատի** (իտալերեն՝ Amati), Կրեմոնա քաղաքում բնակված աղեղնավոր գործիքների վարպետների ընտանիք (շուրջ 1520–1740)։ Տոհմի հիմնադիրն է Անդրեա Ամատին (շուրջ 1520 – շուրջ 1580 թթ.)։ Նրա ուսուցիչներն անհայտ են։ Անդրեայի ժամանականիցները Բրեշիայից երկու վարպետներ էին՝ Գասպարո դի Սալոն և Ջովանի Մաջինին։ Այս երեք վարպետները համարվում են ժամանակակից տիպի առաջին ջութակների ստեղծողները։ Անդրեա Ամատին համարվում է Կրեմոնայում ջութակների պատրաստման ֆաբրիկայի հիմնադիրը։ Նրա որդիները՝ Անտոնիոն և Իերոնիմոն (Ջերոլամոն) շարունակել են իրենց հոր գործը։ Վերջինիս զավակներից Նիկոլոն կատարելության է հասցրել աղեղնավոր երաժշտական գործիքների պատրաստման գործը, ներգրավել է նաև այլ վարպետների, այդ թվում՝ իտալական ուրիշ քաղաքներից։

Ամատիների տոհմին պատկանող վարպետների պատրաստած ջութակներն իրենց արժևորությամբ դրվում են Բերգոնցիների, Գվարներիների, Ստրադիվարիուսների պատրաստած երաժշտական գործիքներին հավասար բարձրության վրա։ Համբավավոր աճուրդներում դրանց գինը կազմում է մոտավորապես 600 հազար ամերիկյան դոլար։ Չափազանց մեծ հնությունն ու հազվագյուտությունը նկատի առնելով՝ դրանց հիմնականում պահում են թանգարաններում կամ մասնավոր հավաքածուներում և հազվադեպ են օգտագործում հանրային միջոցառումների, համերգների ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Andrea Amati: Violin, Heilbrunn Timeline of Art History, The Metropolitan Museum of Art
*Instruments of the Amati family on the online database MIMO, website mimo-international.com.
* Скрипки Амати на выставке "Миф Страдивари" в музее музыкальной культуры им. М. И. Глинки в Москве в ноябре 2017 г.

Կատեգորիա:Երաժիշտների ընտանիքներ
Կատեգորիա:Երաժշտական գործիքների վարպետներ
Բլյուզ

**Բլյուզ** (), ԱՄՆ աֆրոամերիկացիների ժողովրդական երաժշտություն, 20-րդ դարի երաժշտական մշակույթի հիմնական ձևերից մեկը։ Մեծ ազդեցություն է գործել համաշխարհային երաժշտության վրա՝ դառնալով այնպիսի ուղղությունների հիմք, ինչպիսիք են՝ ջազն ու ռոքնռոլը։

Բլյուզը սպեցիֆիկ երգային ձև է, որը ձևավորվել է ամերիկյան հողում սևամորթ ստրուկների աֆրիկյան երաժշտական ավանդույթների ձևափոխման արդյունքում։

Բլյուզի կարևոր առանձնահատկությունը, որը տարբերում է այն աֆրոամերիկյան երաժշտության այլ ձևերից, դա նրա ներանձնական բնույթն է, մեկ մարդու երաժշտություն լինելն է։

Բլյուզի դասական բանաձևը տեսք է ստացել 19-րդ դարի վերջին – 20-րդ դարի սկզբին։ Այն իրենից ներկայացնում է 12-տակտային կուպլետների շղթա, որոնց հարմոնիկ հիմքը կազմում է տոնիկայի, սուբդոմինանտի և դոմինանտի հաջորդականությունը։ Տեքստը ավանդական տարբերակում կառուցվում է հետևյալ կերպ. մեկ տողը կրկնվում է որոշ ձևափոխումներով երկու անգամ, իսկ հետո հանրագումարի է բերվում եզրափակիչ տողով, որը հաճախ պարունակում է նախորդ տողերում նկարագրվող պատմության մեկնաբանություն։

Ավանդական բլյուզի ականավոր կատարողներից է կիթառահար և երգիչ Ռոբերտ Ջոնսոնը (Robert Johnson)։ 27 տարեկանում մահացած կատարողը 1920-ական թթ վերջերին- 1930-ական թթ սկզբներին ձայնագրել է շուրջ 30 երգ, այդ թվում «Խաչմերուկ» երգը (Crossroad), որն իր հաստատուն տեղն է զբաղեցրել հաջորդ սերնդի բլյուզմենների երգացանկում։ Այլ հայտնի կատարողներն են՝ Չարլի Պատտոնը (Charley Patton), Բլայնդ Լեմոն Ջեֆֆերսոնը (Blind Lemon Jefferson), Ջոն Սլիփի Իսթիսը (John Sleepy Eastes), Բիգ Բիլ Բրունզին (Big Bill Broonzy) և այլն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Բլյուզը imusic.am-ում

Կատեգորիա:Բլյուզ
Բենջամեն Բրիտտեն

**Բենջամեն Բրիտտեն**, ավելի հայտնի որպես՝ **բարոն Բրիտտեն** (, ), բրիտանացի երգահան, դիրիժոր և դաշնակահար։ Բրիտտենի գրած բազմաթիվ ստեղծագործություններից կարելի է առանձնացնել «Պատերազմական ռեքվիեմը» (War Requiem), «Փիթեր Գրայմս» (Peter Grimes, 1945 թ.), «Ալբերթ Հերրինգ» (Albert Herring, 1947 թ.), «Բիլլի Բադդ» (Billy Budd, 1951 թ.), «Պտուտակի պտույտը» (The Turn of the Screw, 1954 թ.) օպերաները։ 1973 թվականին կայացավ Բրիտտենի վերջին՝ «Մահը Վենետիկում» (Death in Venice) օպերայի պրեմիերան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Brit Awards մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երգահաններ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական գործիչներ
Մեծ Ղարամուրատ

**Մեծ Ղարամուրատ** (), գյուղ, ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության Գետաբեկի շրջանում, պատմական Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Գարդման գավառում։

## Տես նաև
* Հարանց վանք

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Գետաբեկի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Նախկին հայաբնակ բնակավայրեր Ադրբեջանում
Մարտվիլ

**Մարտվիլ** (), քաղաք Վրաստանի Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթի երկրամասում։ Բնակչությունը՝ ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Martvili45.jpg|
Պատկեր:Martvili monastery.jpg|
Պատկեր:Martvili monastery4.jpg|
Պատկեր:Martvili monastery6.jpg
Պատկեր:Martvili monastery5.jpg|


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարտվիլի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Սենակ

**Սենակ** (), քաղաք Վրաստանի Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթի երկրամասում։ Սենակիի մունիցիպալիտետի վարչական կենտրոնն է։ Գտնվում է Թբիլիսիից 294 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Բնակչությունը՝ ։ 1998 թվականի ռազմական խռովության կենտրոնն էր։

## Անվանումը
Քաղաքի անվանումը թարգմանաբար նշանակում է «վանախուց»։

Սենակը քաղաքի կարգավիճակ ստացավ 1980 թվականին։ 1935 թվականի հունիսի 8-ից մինչև 1976 թվականը քաղաքն ուներ Միխա Ցխակայա անվանումը՝ ի պատիվ վրացի հեղափոխական, խորհրդային և կուսակցական գործիչ Միխա Ցխակայայի (1865-1950)։ 1976 թվականին անվանումը փոխվեց Ցխակայա, իսկ 1989 թվականին քաղաքին վերադարձվեց պատմական անվանումը։

## Հայտնի անձինք
* Գուրամ Բատիաշվիլի, (1938) - վրացի գրող և դրամատուրգ։
* Վլադիսլավ Վետրով (1964) - թատրոնի և կինոյի դերասան, Ռուսաստանի վաստակավոր արտիստ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սենակի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի ռազմական բազաներ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Խոբ

**Խոբ** (), քաղաք Վրաստանի հյուսիսարևմտյան մասում՝ Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթի երկրամասում։ Ընկած է Կոլխիդայի դաշտավայրում, Խոբիսծղալի գետի ափին։ Նույնանուն մունիցիպալիտետի վարչական կենտրոնն է։ Երկաթուղային կայարան Արմավիր-Սամտրեդիա երկաթգծի վրա։ Գործում են թեյի և պահածոների գործարաններ։ 2014 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 4.242: Մերձակայքում գտնվող Նոջիխևի գյուղում կա 7-րդ դարում կառուցված եկեղեցի։

1961 թվականին Խոբը, որը մինչ այդ դեռ գյուղ էր, քաղաքատիպ ավանի կարգավիճակ է ստացել։ Դրանից քսան տարի անց էլ քաղաքի կարգավիճակ է ստացել։

## Ժողովրդագրություն
2014 թվականի տվյալներով քաղաքի բնակչության թվաքանակը եղել է 4242։

## Անվանի խոբեցիներ
* Գրիգոլ Չիկովանի (1910—1981) — վրաց խորհրդային արձակագիր, սցենարիստ, թատերագիր
* Մանուչար Ցխադայա (ծնվ. 1985) — հունահռոմեական ոճի ըմբիշ, Լոնդոնի ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Խոբի վարչակազմի պաշտոնական կայքէջը

Կատեգորիա:Խոբի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Ծալենջիխա

**Ծալենջիխա** (), քաղաք Վրաստանի Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթի երկրամասում։ Բնակչությունը՝ ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծալենջիխայի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Ամբրոլաուր

**Ամբրոլաուր** (), քաղաք Վրաստանի Ռաչա-Լեչխումի և Քվեմո Սվանեթի երկրամասում։ Այդ երկրամասի (կամ մարզի) և Ամբրոլաուրի շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Քաղաքի կարգավիճակ է ստացել 1966 թվականին։ 2014 թվականին  բնակավայրինշնորհվել է ինքնակառավարվող քաղաքի կարգավիճակ։ Գտնվում է Ռիոն գետի ափին, ծովի մակերևույթից մոտավորապես 550 մետր բարձրության վրա։ Զբաղեցնում է 1.6&nbsp;km2. տարածք։ Բնակչությունը՝ ։

Քաղաքում զարգացած է սննդի արդյունաբերությունը, այդ թվում՝ գինու արտադրությունը։ Կա նաև կարի ֆաբրիկա։ Ամբրոլաուրից ոչ հեռու գտնվող Շաորի լճի ափերին ստեղծվել է հանգստի և առողջարանային գոտի, որը շարունակում է զարգանալ։ 2017 թ. հունվարին շահագործման է հանձնվել օդանավակայանը, որը նախատեսված է փոքր (մինչև 20 ուղևոր տեղափոխող) ինքնաթիռների համար և միաժամանակ կարող է սպասարկել շուրջ 50 մարդու։ Ամբրոլաուրն ունի գեղարվեստի հարուստ թանգարան, թատրոն...

## Պատմություն
Հնագիտական պեղումների արդյունքները վկայում են, որ քաղաքի ներկայիս տարածքում բնակավայր գոյություն է ունեցել առնվազն վաղ միջնադարյան ժամանակներից։ Ենթադրվում է, որ մերձակայքում գտնվող Նիկործմինդա վանքի արձանագրություններից մեկում հիշատակված Մետեխարա գյուղը եղել է հենց Ամբրոլաուրի տեղում։ Իսկ Ամբրոլաուր տեղանունը վկայված է 17-րդ դարից (այդ շրջանում բնակավայրը եղել է Իմերեթի արքաների նստավայրերից մեկը. մերձակայքում արքայական ամրոցն էր վեր խոյանում)։ 1934-1937 թթ. բնակավայրը կրել է Ենուկիձե անվանումը՝ ի պատիվ խորհրդային կուսակցական գործիչ Ա. Ս. Ենուկիձեի։ Բայց երբ վերջինիս 1937 թվականին որպես տրոցկիստի գնդակահարել են, բնակավայրին վերադարձրել են իր պատմական անվանումը։

Քաղաքը զգալի չափով վնասվել է 1991 թվականի Ռաճա-Ջավյան ուժգին երկրաշարժից։

## Ժողովրդագրություն
Ամբրոլաուրի բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.

## Անվանի ամբրոլաուրցիներ
* Մանուչար Մաչաիձե (ծնվ. 1949) — ֆուտբոլիստ, Թբիլիսիի «Դինամո» թիմի և ԽՍՀՄ հավաքականի կիսապաշտպան
* Գոչա Մաչաիձե (ծնվ. 1950) — ֆուտբոլիստ, Թբիլիսիի «Դինամո» թիմի և ԽՍՀՄ հավաքականի պաշտպան

## Պատկերասրահ

Ambrolauri (G.N. 2009).jpg|Քաղաքի համայնապատկերը
Aghmashenebeli Street, Ambrolauri (Photo A. Muhranoff, 2011).jpg|Մերաբ Կոստավա փողոցը
Ambrolauri Museum of Fine Arts (Photo A. Muhranoff, 2011).jpg|Գեղարվեստի թանգարանը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամբրոլաուրի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Թելավ

**Թելավ** (), քաղաք Վրաստանի Կախեթի մարզում։ Բնակչությունը՝ ։

## Անվանում
Հայտնի է մ․թ․ա 1–ին դարից։ Անվանումը վրացերեն բառացի նշանակում է «թեղուտ»։

## Բնակչություն
1893 թվականին քաղաքում բնակվել է 11 214 մարդ, որոնցից 9182-ը հայեր էին, 1883-ը վրացիներ և 106-ը ռուսներ։

Բնակչությունը՝ ։

## Տրանսպորտ
Քաղաքում տեղակայված է Թելավի օդանավակայանը։

Քաղաքում կա նաև երկաթգծի կայարան, որը կապում է քաղաքին Թբիլիսիի հետ։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Թելավը խորհրդային հայտնի «Միմինո» ֆիլմի նկարահանման վայրերից մեկն է։ Նկարահանումներն իսկապես տեղի են ունեցել Թելավում, օդանավակայանի տարածքում։
* Թելավում է թաղված Վիսարիոն Ջուղաշվիլին՝ Իոսիֆ Ստալինի հայրը։

## Տեսարժան վայրեր
* Տիրակալների ամրոց՝ XVII—XVIII դարեր,
* 800-ամյա սոսի,

Մոտակայքում.

* Շուամտայի վանքերի համալիր (V—XVI դարեր)
* Իկալտո ակադեմիայի ավերակները (XI—XII), որտեղ սովորել է Շոթա Ռուսթավելին։

## Հայտնի բնակիչներ
* Հենրիկ Սուրենի Մալյան (1925&nbsp;-&nbsp;1988), ռեժիսոր, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1982
* Ասատիանի, Կախի Շալվովիչ (1947—2002), սովետական վրացի ֆուտբոլիստ, մարզիչ։
* Չիկվանայա, Գիվի Պետրովիչ (1939—2018), սովետական մարզիչ, կրկնակի օլիմպիական արծաթե մեդալակիր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թելավի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Լագոդեխ

**Լագոդեխ** (), քաղաք Վրաստանի Կախեթի մարզում, Ալազանի վտակ Լագոդեխ գետակի ափին, Թբիլիսի-Թելավ երկաթուղու ճյուղավորման վերջին կետը համարվող Ցնորիս Ծղալի կայարանից 38 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևելք։ Մերձակայքում տարածվում է դեռևս 1912 թվականին կազմավորված, մոտավորապես 24 հազար հեկտար տարածք զբաղեցնող Լագոդեխի արգելոցը (հետագայում ստացել է ազգային պարկի կարգավիճակ)։ Բնակչությունը՝ ։

## Պատմություն
Քաղաքի ներկայիս տարածքում 8-րդ դարում էրիսմթավար Արչիլ 1-ինի կարգադրությամբ բերդ է կառուցվել և գյուղ հիմնվել։ 9-րդ դարի վերջերին-10-րդի սկզբներին բերդի մոտ՝ սարալանջին կառուցվել է բազիլիկ եկեղեցի, որը հետագայում վանքի կարգավիճակ է ստացել։ 1890 թվականի դրությամբ քաղաքում գործելիս է եղել նաև հայ առաքելական եկեղեցի։

## Պատկերասրահ

Azeri-GeorgiaBorderZaqatala.jpg|
Lagodekhi, Georgia.jpg|Քաղաքի փողոցներից մեկը
Lagodekhi National Park. Entrance.jpg|Ազգային պարկում
Lagodekhi National Park. Forest.jpg|Ազգային պարկում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Քաղաքի պաշտոնական կայքէջը
* Авторский сайт о Лагодехи (История города, современность, новости. Сайт обновляется).

Կատեգորիա:Լագոդեխի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Սագարեջո

**Սագարեջո** (), քաղաք (1962-ից) Վրաստանի Կախեթի մարզում՝ մայրաքաղաք Թբիլիսիից 31 կմ արևելք, Թբիլիսի-Սղնախ մայրուղու վրա հարավահայաց լեռնալանջին։ Հանդիսանում է համանուն շրջանի վարչական կենտրոն։ Բնակչությունը՝ ։

## Տես նաև
* Սագարեջոյի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սագարեջոյի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Ծնոր

**Ծնորի** (), քաղաք Վրաստանի Կախեթի մարզի Սիղնաղի շրջանում։ Բնակչությունը՝ ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կախեթի մարզ
Կատեգորիա:Սիղնաղի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Խաշուր

**Խաշուր** (), քաղաք (1921 թվականից) Վրաստանի Շիդա Քարթլի երկրամասում։ Երկաթուղային և ավտոմոբիլային ճանապարհների հանգույց է։ Բնակչությունը՝ ։

Կան երկաթուղային տրանսպորտի ձեռնարկություններ, տեքստիլ-գալանտերեայի ֆաբրիկա, ապակե տարայի, մեխանիկական, պահածոների գործարաններ, մսի-կաթի կոմբինատ, հայրենագիտական թանգարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1872 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Խաշուրի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Կասպ

**Կասպ** (), քաղաք Վրաստանի Շիդա Քարթլի երկրամասում՝ Կուր գետի ափին։ Բնակչությունը՝ ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կասպի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Ղվարել

**Ղվարել** (), քաղաք Վրաստանի արևելքում՝ Կախեթի մարզում։ Քաղաքի կարգավիճակ ստացել է 1964 թվականին, իսկ մինչ այդ ունեցել է ավանի կարգավիճակ։ Հանդիսանում է Ղվարելի շրջանի վարչական կենտրոնը։ Նախկինում եղել է Վրացական ԽՍՀ-ի Ղվարելի շրջանի կենտրոնը։

[thumb|left|160px|[Իլյա Ճավճավաձե]]
Քաղաքը գտնվում է Ալազան ձորում, 19 կմ երկաթուղային կայարանից հյուսիս, Մուկուզանի գյուղում։

Արդյունաբերությունը Ղվարելում ներկայացված է գյուղատնտեսական արտադրանքի վերամշակմամբ. գինու գործարաններ, կոնյակի սպիրտի գործարաններ, եթերայուղային գործարաններ և այլն։

Ղվարելում ծնվել են ռեժիսոր Կոնստանտին Մարջանիշվիլին և գեներալ Նիկոլայ Չավչավաձեն։

1972 թվականին քաղաքում կար գրող Իլյա Ճավճավաձեի անունը կրող թանգարան, Կոնստանտին Մարջանիշվիլիի տուն-թանգարան, ժողովրդական թատրոն։

Քաղաքի բնակչությունը աստիճանաբար նվազում է։ Բնակչությունը՝ ։

## Պատկերասրահ

Kvareli.jpg|Ղվարելի բերդ
ილია ჭავჭავაძის სახლ–მუზეუმის ეზო.jpg
Kvareli Iliaoba Nov 2010.JPG
Church_of_John_the_Baptist.jpg
Kvareli_Church_of_Dubi.jpg


## Արտաքին հղումներ
* კახეთის რეგიონის ოფიციალური საიტი
* ტურიზმი საქართველოში – ყვარელი // საინფორმაციო პორტალი "დავისვენოთ"
* ადგილწარმოშობის დასახელების ღვინო "ყვარელი” 
* სასკოლო პროექტი "ყვარელი, კახეთის თვალი"

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ղվարելի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Արես

**Արես** (հին հունարեն՝ Ἄρης), հին հունական դիցարաբանության ռազմի աստված, Զևսի և Հերայի որդին։ Արեսը համարվում էր Աֆրոդիտեի սիրեկանը կամ ամուսինը։ Նա դասվում է օլիմպիական 12 աստվածների շարքում։ Ի տարբերություն Աթենաս Պալասի՝ ռազմի արդար և ազնիվ աստվածուհու, Արեսը աչքի էր ընկնում ուխտադրժությամբ և խորամանկությամբ։ Կատաղի, մոլեգին և ուժեղ է Արեսը, բայց հաղթանակը միշտ չէ, որ ուղղեկցում է նրան։ Նրա դեմ հաճախ դուրս է գալիս Զևսի ռազմատենչ դուստր Աթենաս-Պալլասը։ Արեսը Հռոմում նույնացվում էր Մարս աստծո հետ։

## Ծագումը
Նախապես կարծում էին, որ Հերան ծնել է Արեսին կախարդական ծաղիկի հետ հպումից։ Առավել ուշ առասպելներում Արեսը հանդես էր գալիս որպես Զևսի որդի, որը նրան անվանել է աստվածներից ամենա ատելի և պնդում, որ եթե Արեսն իր որդին չլիներ վաղուց արդեն գցել էր Տարտարոս։ Մոլեգին Արեսի սրտին հրճվանք էին բերում միայն դաժան մարտերը։

Կան վկայություններ նրա ոչ հունական, այլ թրակիական ծագման մասին։ Սոֆոկլեսը նրան անվանում է ծնված Թրակիայում։ Արեսը հիշատակվում է միքենյան շրջանից․ այդ ժամանակաշրջանում հայտնի ռազմի աստված Էնիլիայի անունը հետագայում դարձել է Արեսի անվան մակդիր։

## Բնութագիրը
250px|մինի|ձախից|Արես և Աֆրոդիտա, Ժակ Լուի-Դավիդ
Անտիկ գրականության մեջ կարելի է հանդիպել հիշատակություններ, որ Արեսը ամուսնացել է ամենագեղեցիկ դիցուհիներից Աֆրոդիտայի հետ, երբեմն նաև հիշատակվում են երեխաների անուններ (Էրոս, Անտերոս(ատելություն), Հարմոնիա, Ֆոբոս (ահ), Դեյմոս (սարսափ)), որոնք ծնվել են այդ ամուսնությունից։ Նրանց սիրո և Աֆրոդիտայի դավաճանության մասին շատ հաճախ հիշատակվում է հունական դիցաբանությունում։
Արեսի օգնականներն ու ուղեկիցներն էին Դեյմոս  և Ֆոբոս զավակները, Էրիս (գժտություն) դիցուհին, կործանումի, արյունահեղության դևերը,շներն ու անգղները։ Հին Հունաստանում Արեսի պաշտամունքը քիչ էր տարածված։ Հոմերոսյան էպոսում պատմվում է տրոյացիների կողմում Արեսի մասնակցության մասին։ Ըստ ավանդության, Պոսեյդոնի որդին առևանգեց Արեսի դստերը, որի համար Արեսը սպանեց նրան։ Պոսեյդոնը աստվածների բարձրագույն դատարանից պահանջեց Արեսին պատժել։ Ատյանը գումարվեց Աթենքի Ակրոպոլսից ոչ հեռու բլրի վրա, գիշերը (որպեսզի դատավորները չազդվեն ամբաստանյալի կամ ամբաստանողի արտաքինից)։ Դատարանը ազատ ու անպարտ ճանաչեց Արեսին։ Այնուհետև այդ բլուրը Արեսի անունով կոչվեց Արեոպագոս (Արեսի բլուր), իսկ դատավորները՝ Արեոպագոսյանք։ Զինվորական մարզահրապարակները կոչվել են «Արեսյան դաշտեր»։

Արեսին զոհաբերում էին ավանակ։ Երբ փախել է Եգիպտոս վերածվել է ձկան։ Նրան պաշտել են Եգիպտոսում և ասոցացրել Գոռի հետ։

Իր բացասական որակների «շնորհիվ» Արեսը մեծ դժվարությամբ է ամրապնդվել օլիմպոսի մյուս աստվածների շարքում, այդ իսկ պատճառով նրա կերպարում ակնհայտորեն  երևում է տարբեր ժամանակաշրջանների շերտավորումներ։

## Արեսի կողմից սպանվածներ
* Ադոնիս
* Հալիրիոտուս
* Միմանտ (հսկա)
* Պելոր (հսկա)

## Արեսի մակդիրները
* Հերմես․ Միքենյան դարաշրջանում Արեսի մակդիր e-ma-a2 a-re-ja (Հերմես Արես)։
* Կանդաոն։ Նույնպես Արեսի անվանում։
* Մեմերտ։ Նույնականացվում է Արեսի հետ։
* Էնիալի (Արես Էնիալի)։

## Գրականության մեջ
*Նրան է նվիրված Հոմերոսի VIII հիմնը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական աստվածներ
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պատերազմի աստվածներ
Սիղնաղ

**Սիղնաղ** (, նաև Սղնախ), քաղաք Վրաստանում, լեռան լանջին, Կախեթի մարզ պատմական շրջանում։ Քիզիղի պատմաշխարհագրական շրջանի կենտրոնն է։ Փուլփուլ դասավորված է՝ միացնելով ոլորուն դիք փողոցները։ Բնակչությունը՝ ։

Հայտնի է համանուն ամրոցով, որը մտնում է Վրաստանի ամենահայտնի և խոշոր ամրոցների ցանկում։ Սիղնաղի ամրոցի պատերը հրաշքով պահպանվել են և այսօր շրջապատում են քաղաքի հին հատվածը և դուրս գալիս քաղաքից դուրս։ Ամրոցի պատն ունի 28 աշտարակ, որտեղից բացվում է հիանալի տեսարան Ալազանի հովիտ։

Քաղաքում կա վրացի օպերային երգիչ Վանո Սարաջիշվիլուն նվիրված հուշարձան։ Բոդբեի վանքը գտնվում է Սիղնաղից 2 կմ հեռավորության վրա։

## Անվանի սիղնաղցիներ
* Բիձինա Կվեռնաձե (1928–2010), վրացի կոմպոզիտոր, ՎԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1968)։
* Գևորգ Բաշինջաղյան (1857–1925), հայ գեղանկարիչ-բնանկարիչ, հայկական ռեալիստական բնապատկերի հիմնադիրն է։
* Վանո Սարաջիշվիլի (1879–1924), վրացի երգիչ, Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ։

## Պատկերասրահ

Old_walls_of_Sighnaghi_under_reconstruction.JPG|Սիղնախիի ամրոցի դարպասը
Sighnagi 2009.jpg|քաղաքի պատմական կենտրոնը
Sighnaghi1.jpg|քաղաքի փոքր փողոցները
Sighnaghi_(სიღნაღი)_(1).jpg|Սիղնախիի գյխավոր փողոցը
A_statue_of_a_woman_in_Sighnaghi,_Georgia.JPG |կնոջ արձան Սիղնախիում
19_cent._balconies_in_Sighnaghi,_Georgia.JPG |19-րդ դարի պատշգամբներ Սիղնախիում
Bodbe Monastery.JPG|Բոդբե վանքը
Sighnaghi (სიღნაღი) (11).jpg|Սիղնախիի փողոցները


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1762 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:1762 հիմնադրումներ Վրաստանում
Կատեգորիա:Սիղնաղի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Հարավային Բուգ

մինի|250px
**Հարավային Բուգ** (ուկրաիներեն՝ *Південний Буг*), գետ Ուկրաինայում։

Սկիզբ է առնում Պոդոլյան բարձրավայրի ճահիճներից և թափվում Սև ծովի Բուգի լիմանը։ Երկարությունը 806 կմ է, նավարկելի է մինչև Վոզնեսենսկ քաղաքը։ Հարավային Բուգի ափին են Խմելնիցկի, Վիննիցա, Պերվոմայսկ, Նիկոլաև քաղաքները։ Հունի միջին թեքությունը  0,4 մ/կմ է։

Դասվում է սրծովյան ավազանի խոշոր գետերի շարքին և համարվում է Ուկրաինայի մեծ գետերից միակը, որ ամբողջությամբ հոսում է նրա տարածքով։

## Պատկերասրահ

File:Southern Bug under ice.JPG|Կիսով չափ սառած Հարավային Բուգը Նիկոլաևում:
Image:Rika Ploska vpadaye v Pivdenny Bug, Khmelnitsky, 2005 07 28.jpg|Պլոսկա վտակի միախառնվելը Հարավային Բուգին
Image:South_Bug_Vinnitsa_2006_G1.JPG|Գետը Վիննիցայում
File:South bug08.jpg|Խմելնիցկիում
File:Yujni bug 2.jpg|
File:Меджибізький замок (травень 2011).jpg|Մեջիբիժում
Sunset S Bug Vinnitsa 2007 G1.jpg|Երեկոյան
Varvarovskiy Bridge-1.JPG|Վարվառովսկի կամուրջը Նիկոլաևում


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* *[[Сапожников, Игорь Викторович|Сапожников И. В.]]*. Хозяйство и культура населения Южного Побужья в позднем палеолите и мезолите. — Одесса — СПб., 1995. — 199 с. — Соавт. Г. В. Сапожникова и Г. Ф. Коробкова
* *Медведев Д. Н.* На берегах Южного Буга / Послесл. В. Н. Немятого. — Киев: Политиздат Украины, 1987. — 382 с., портр. (о ВОВ)
* *[[Даниленко, Валентин Николаевич|Даниленко В. Н]]*. Археологические исследования в зонах строительства ГЭС на Южном Буге в 1959—1960 гг. // КСИА АН УССР. — Вып. 12. — Киев, 1962. — С. 23-27.
* 
* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. — Т. 6. Украина и Молдавия. Вып. 1. Западная Украина и Молдавия (без бассейна р. Днестра). — Л., Гидрометеоиздат, 1978. — с. 8, 15 (табл. 4), 19-21, 25-26, 129—137.
* 

## Արտաքին հղումներ
* Southern Buh rafting
*  Boh in the Geographical Dictionary of the Kingdom of Poland (1880)
*  Photos of the Southern Buh coasts 
*  Southern Buh rafting, photo 

Կատեգորիա:Ուկրաինայի գետեր
Ոդիսևս

մինի|400px|Ջոն Ու. Ուոթերհաուս՝ Ոդիսևսը և սիրենները։
**Ոդիսևս** (, , Ուլիսես կամ , Ուլիքսես), հունական առասպելաբանության մեջ Իթակե կղզու արքա, Լաերտեսի որդին, խորամանկության ու հնարամտության մարմնացում, Հոմերոսի «Ոդիսական» էպիկական պոեմի գլխավոր հերոս, «Իլիականի» գլխավոր կերպարներից։

## Ոդիսևսի դեգերումները
Ոդիսևսի դեգերումներն սկսվել են Տրոյայի պատերազմից վերադառնալու պահից և տևել մինչև հարազատ Իթաքե հասնելը։ Դրանք տևեցին տասներկու տարի և ուղեկցվեցին անասելի դժվարություններով և դաժան փորձություններով։ «Ոդիսական» բառը դարձել է նպատակին հասնելու համար դժվար ճանապարհորդություն և այլ գործունեություն բնորոշող գոյական։

### Աստվածների ցասումը
Տրոյան գրավելուց հետո նավերով ծով դուրս եկած հույներին դաժանաբար պատժեցին այն նույն՝ Աթենաս և Պոսեյդոն աստվածները, որոնք օգնել էին հույներին՝ հաղթանակի հասնելու։ Պատճառը հույների՝ խելագարության աստիճանի հասնող ուրախությունն էր և այն, որ նրանք համարյա մոռացել էին, որ հաղթանակի համար պարտական են աստվածներին։
Պոսեյդոնի ուղարկած վիթխարի ալիքները կործանեցին Ագամեմնոնի նավերը, իսկ Մենելաոսին քշեցին մինչև Եգիպտոս։ Ոդիսևսը փրկվեց, սակայն նրան բաժին հասան նոր տառապանքներ՝ մինչև իր ընտանիքին միանալը նա պետք է անցներ բազում փորձությունների միջով։

### Կալիպսոյի կղզում
Ոդիսևսի նավի մնացորդները հասնում են մի կղզի, որի տիրուհին էր չքնաղ նիմփ Կալիպսոն։ Իր հմայքներով Կալիպսոն Ոդիսևսին պահում է յոթ տարի, որոնք Ոդիսևսի համար անցնում են աննկատ։ Աթենասը համոզում է Զևսին, որ նա ստիպի Կալիպսոյին Ոդիսևսին բաց թողնելու։ Զևսի այդ պահանջը Կալիպսոյին է հասցնում նրա բանբեր Հերմեսը։
Ոդիսևսը քսան հաստաբուն ծառերից պատրաստում է մի լաստանավ և հեռանում է Կալիպսոյի կղզուց։

## Տես նաև
* Ոդիսական
* Ոդիսևս (ֆիլմ, 1997)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հունական հերոսներ
Կատեգորիա:Իլիականի հերոսները
Կատեգորիա:«Ոդիսական»-ում գործող անձինք
Կատեգորիա:Աթենասի արարքներ
Օլիմպոս (լեռ, Հունաստան)

**Օլիմպոս** կամ **Ոլիմպոս**, հնում՝ **Ողիմպոս** (հունարեն՝ Ὄλυμπος), Հունաստանի ամենաբարձր լեռնային զանգվածը (2917.727 մետր)։ Ազգային արգելանոց 1։ Լեռը տեղակայված է Թեսսալիայի հյուսիս-արևելքում և հնում ծառայել է որպես Հունաստանի ու Մակեդոնիայի միջև բնական սահման։ Օլիմպոսի երեք ամենաբարձր գագաթներն են՝ Միտիկասը (2917 մ), Սկոլիոն (2912 մ) և Ստեփանին (2909 մ)]։

Հին հույների մոտ համարվում էր սրբազան լեռ, աստվածների նստավայր։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հունաստանի լեռներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկ
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Պետության ամենաբարձր կետեր
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության աշխարհագրություն
Լևոն Կերտան

**Լևոն Կերտան (Կյումյուշկերտանյան)** (), հայ ֆրանսիագիր գրող։

Ծնվել է Պոլսում։ Սովորել է Վերսայլի Հոշ լիցեյում (Ֆրանսիա)։ 1906 թվականին բնակություն է հաստատել Փարիզում, զբաղվել թանկագին քարերի առևտրով։ Միաժամանակ ֆրանսիական մամուլում տպագրել է արձակ երկեր։ 1930 թվականին Փարիզում լույս է տեսել նրա «Կշեռքի սխալ ծանրությունը» ֆրանսերեն վեպը, ապա՝ «Բերտրան Բերնոյի պատրանքները»։ Անգլերենից ֆրանսերեն է թարգմանել գեղարվեստական երկեր, որոնք տպագրվել ե ֆրանսիական մամուլում։ Եղել է Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության անդամներից։ 1936 թվականին հրատարակել է Տիգրան Երկաթի մասին մի գիրք, որն արժանացել է ֆրանսիական ակադեմիայի գնահատմանը։ Հետագայում մեկնել է ԱՄՆ, այնտեղ լույս ընծայել «Բոլորին էլ ճանաչում եմ» գիրքը, որտեղ խոսվում է իր ճանաչած նշանավոր մարդկանց մասին։ Նրա վերջին վեպն է՝ «Մինարեթներից դեպի երկնասլացներ»։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ ֆրանսագիր գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ արձակագիրներ
Կեշա

**Կեշա Ռոուզ Սեբերտ** (, ), ամերիկացի երգչուհի, երգերի հեղինակ և ռեփեր։ 2005 թվականին ստորագրել է պայմանագիր պրոդյուսեր Dr. Luke-ի Kemosabe Records ձայնագրման լեյբլի հետ և դարձել է դրա անդամ։ Նա մեծ ճանաչում ձեռք բերեց 2009 թվականին, երբ իր մասնակցությունն ունեցավ ռեփեր Ֆլո Ռայդայի «Right Round» սինգլում, որը Միացյալ Նահանգների Billboard Hot 100 հիթ շքերթում զբաղեցրեց առաջին հորիզոնականը։ 2010 թվականի հունվարին թողարկվեց երգչուհու առաջին՝ «Animal» կոչվող ստուդիական ալբոմը, որը գլխավորել է Billboard 200 հիթ շքերթը և վաճառվել է միլիոնավոր օրինակներով։ Այդ ալբոմի «Tik Tok» սինգլը գլխավորեց միջազգային հիթ շքերթներ, այդ թվում՝ Billboard Hot 100-ը։ 2010 թվականին թողարկվեց նաև «We R Who We R» սինգլը, որը նույնպես գլխավորեց Billboard Hot 100-ը՝ դառնալով նրա երրորդ երգը, որն այդ հիթ շքերթում զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը։

2012 թվականի նոյեմբերին վաճառքի դուրս եկավ Կեշայի երկրորդ ստուդիական ալբոմը, որը կրում է «Warrior» անվանումը։ 2013 թվականին երգչուհին իր մասնակցությունն ունեցավ ռեփեր Պիտբուլի «Timber» սինգլում, որը Billboard Hot 100-ում և միջազգային մի շարք հիթ շքերթներում զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը։

## Անձնական կյանք
Կեշան բիսեքսուալ է։ Նա երաժշտական կատարումներով է հանդես եկել թե՛ հետերոսեքսուալ և թե՛ հոմոսեքսուալ զույգերի հարսանեկան արարողությունների ժամանակ։

## Սկավառակագրություն

;Ստուդիական ալբոմներ
*«Animal» (2010)
*«Warrior» (2012)
*«Rainbow» (2017)

;Մինի ալբոմներ
*«Cannibal» (2010)
*«Deconstructed» (2013)

;Հավաքածու ալբոմներ
*«I Am the Dance Commander + I Command You to Dance: The Remix Album» (2011)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1987 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:RCA Records-ի արտիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ լեհական սերմամբ
Կատեգորիա:Բուսակերներ
Կատեգորիա:Գինեսի գրքի ռեկորդակիրներ
Կատեգորիա:Էլեկտրոփոփ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Լոս Անջելես քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Կին ինքնակենսագիրներ
Կատեգորիա:Մարտի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ երաժիշտներ
Մենելայոս

**Մենելայոս** (հունարեն՝ Μενέλαος), հին հունական առասպելական հերոս, Ագամեմնոնի կրտսեր եղբայրը, Սպարտայի արքան, գեղեցկուհի Հեղինեի ամուսինը։ Մասնակցել է Տրոյական պատերազմին, Հոմերոսի Իլիականի գործող անձանցից մեկն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Իլիականի հերոսները
Նեկտար (առասպելաբանություն)

**Նեկտար** (հունարեն՝ νέκταρ), հին հունական առասպելաբանությունում՝ աստվածների ըմպելիք, որը պարգևում էր անմահություն և հավերժական երիտասարդություն։ Այն, ինչպես և ամբրոսիան, մեռած մարմինը պահպանում էր քայքայումից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության առարկաներ
Հերա

**Հերա** (հին հունարեն՝ Ἥρα), հին հունական աստվածուհի, ամուսնության և ընտանիքի հովանավոր, մայրության, բարոյական մաքրության սրբազան դիցուհի։ Քրոնոսի և Հռեայի երրորդ դուստրը, Զևսի կինը և քույրը։ Նաև Դեմետրայի, Հեստիայի, Աիդեսի և Պոսեյդոնի քույրը։ Համարվել է վրիժառու, խանդոտ և կռվարար կին։ Նրան այնքան էլ շատ չէին սիրում Օլիմպոսում։ Ամուսինը մշտապես դավաճանում էր նրան, ինչի պատճառով ապօրինի երեխաների մեծ քանակ էր առաջացել։ Հենց որ Զևսի կողմից պարտված Քրոնոսը բերնից դուրս թափեց մեծ աստվածուհի Հերային իր եղբայրների ու քույրերի հետ միասին, մայրը՝ Հռեան, տարավ երկրի ծայրը՝ ալեհեր Օվկիանոսի մոտ։ Այնտեղ Հերային դաստիարակեց Թեմիսը։ Երկար ապրեց Հերան Օլիմպոսից հեռու, անդորրության ու լռության մեջ։ Շանթարձակ մեծն Զևսը տեսավ նրան, սիրեց և փախցրեց Թեմիսի մոտից։

Մեծ աստվածուհի Հերային, հենց որ նրան իր եղբայրների ու քույրերի հետ միասին, բերանից դուրս թափեց Զևսի կողմից պարտված Քրոնոսը, մայրը` Հռեան, տարավ երկրի ծայրը` ալեհեր Օվկիանոսի մոտ, այնտեղ Հերային դաստիարակեց ` Թեմիսը։

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Հերա
Կատեգորիա:Հին հունական աստվածներ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Հեկտոր

**Հեկտոր** (հունարեն՝ Ἕκτωρ), հին հունական առասպելական հերոս, տրոյացիների զորապետը, Տրոյա քաղաքի արքա Պրիամոսի ավագ որդին, Անդրոմաքեի ամուսինը, հույների գլխավոր հակառակորդը Տրոյական պատերազմում, Հոմերոսի «Իլիականի» գլխավոր գործող անձանցից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Իլիականի հերոսները