Մերկուրիի մթնոլորտ

**Մերկուրի**, Արևին ամենամոտ գտնվող մոլորակ, թույլ մագնիսական դաշտով և երկրային մոլորակների ամենափոքր զանգվածն ունեցող մոլորակ, ունի շատ նոսր և խիստ փոփոխական մթնոլորտ (մակերեսով կապված էկզոսֆերա) պարունակում է ջրածին, հելիում, թթվածին, նատրիում, կալցիում, կալիում և ջրային գոլորշի մոտ 10−14 բար համակցված ճնշման մակարդակով։ Էկզոսֆերային տեսակները ծագում են կա՛մ Արեգակնային քամուց, կա՛մ մոլորակային ընդերքից: Արեգակնային լույսը մղում է մթնոլորտային գազերը Արեգակից՝ մոլորակի հետևում ստեղծելով գիսաստղի նմանվող պոչ։

Մերկուրիի մթնոլորտի գոյությունը վիճելի էր մինչև 1974 թվականը, թեև այդ ժամանակ ընդհանուր համաձայնություն էր ձևավորվել, որ Մերկուրին, ինչպես Լուսինը, չունի որևէ էական մթնոլորտ: Այս եզրակացությունը հաստատվեց 1974 թվականին, երբ անօդաչու Մարիներ-10 տիեզերական զոնդը հայտնաբերեց միայն նոսր էկզոսֆերա: Ավելի ուշ՝ 2008 թվականին բարելավված չափումներ ստացվեցին Մեսսենջեռ տիեզերանավի կողմից, որը մագնեզիում հայտնաբերեց Մերկուրիի էկզոսֆերայում։

## Բաղադրություն
Մերկուրիի էկզորսֆերան բաղկացած է մի շարք խարնուրդների տեսակներից, որոնք ծագել են կա՛մ Արեգակնային քամուց, կա՛մ մոլորակների ընդերքներից: Հայտնաբերված առաջին բաղադրամասերն էին ատոմային ջրածինը (H), հելիումը (He) և ատոմային թթվածինը (O), որոնք դիտարկվել են 1974 թվականին Մարիներ-10 տիեզերական զոնդի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման լուսաչափով: Այս տարրերի մերձմակերևութային խառնուրդները գնահատվել են տարբեր կերպ. միջանկյալ խառնուրդով հելիումի հետ 230 սմ−3 ջրածնի համար և մինչև 44000 սմ−3 թթվածնի համար: 2008 թվականին M զոնդը հաստատեց ատոմային ջրածնի առկայությունը, թեև դրա խտությունն ավելի բարձր էր, քան 1974 թվականի տվյալներով: Ենթադրվում է, որ Մերկուրիի էկզոսֆերային ջրածինը և հելիումը գալիս են Արեգակնային քամուց, մինչդեռ թթվածինը, հավանաբար, կեղևային ծագում ունի:

Մերկուրիի էկզոսֆերայում հայտնաբերված չորրորդ տեսակը նատրիումն էր (Na): Այն հայտնաբերվել է 1985 թվականին Դրյու Փոթերի և Թոմ Մորգանի կողմից, ովքեր դիտարկել են նրա Fraunhofer արտանետումների գծերը 589 և 589,6 նմ: Այս տարրի միջին սանդղակի խտությունը մոտավորապես 1 × 1011 սմ−2 է։ Նկատելի է, որ նատրիումը կենտրոնանում է բևեռների մոտ՝ ձևավորելով վառ բծեր։ Դրա առատությունը նույնպես մեծանում է արշալույսի տերմինատորի հետ՝ համեմատած մթնշաղի տերմինատորի հետ: Որոշ հետազոտություններ պնդում են նատրիումի առատության և մակերևութային որոշ հատկանիշների հետ հարաբերակցության մասին, ինչպիսիք են՝ կալորիսը կամ ռադիոպայծառ կետերը, սակայն այս արդյունքները մնում են հակասական: Նատրիումի հայտնաբերումից մեկ տարի անց Փոթերը և Մորգանը հայտնեցին, որ Մերկուրիի էկզոսֆերայում կա նաև կալիում (K), թեև սանդղակի խտությամբ նատրիումի մագնիտուդից երկու կարգով ցածր է: Այս երկու տարրերի հատկությունները և տարածական բաշխումը հակառակը շատ նման են միմյանց: 1998 թվականին մեկ այլ տարր՝ կալցիումը (Ca), հայտնաբերվեց նատրիումից երեք կարգով ցածր սանդղակի խտությամբ: 2009 թվականին մեսսենջեռ տիեզերանավի զոնդի դիտարկումները ցույց են տվել, որ կալցիումը կենտրոնացած է հիմնականում հասարակածի մոտ՝ հակառակ նրան, որ դիտվում է նատրիումի և կալիումի դեպքում: Մեսսենջեռ տիեզերանավի կողմից 2014 թվականին արձանագրված լրացուցիչ դիտարկումները նշում են, որ մթնոլորտը համալրվում է մակերևույթից գոլորշիացված նյութերով, որոնք տեղի են ունենում ինչպես պատահական, այնպես էլ Էնկե գիսաստղի հետ կապված երկնաքարային անձրևի ժամանակ։

2008 թվականին Մեսսենջեռ զոնդի դաշնային տեղեկատվության մշակման ստանդարտները(FIPS) Մերկուրիի շրջակայքում հայտնաբերեց մի քանի մոլեկուլային և զանազան իոններ, այդ թվում՝ H2O+ (իոնացված ջրի գոլորշի) և H2S+ (իոնացված ջրածնի սուլֆիդ): Նրանց առատությունը նատրիումի համեմատ կազմում է համապատասխանաբար մոտ 0,2 և 0,7: Կան նաև այլ իոններ, ինչպիսիք են՝ H3O+ (հիդրոնիում), OH (հիդրօքսիլ), O2+ և Si+։ 2009 թվականին իր թռիչքի ընթացքում Մեսսենջեռ տիեզերանավի վրա գտնվող Մերկուրի մթնոլորտի և մակերեսային սպեկտրոմետրի (MASCS) ուլտրամանուշակագույն և տեսանելի սպեկտրոմետր (UVVS) ալիքն առաջին անգամ բացահայտեց մագնեզիումի առկայությունը Մերկուրիի էկզոսֆերայում: Այս նոր հայտնաբերված բաղադրիչի մերձմակերևութային առատությունը մոտավորապես համեմատելի է նատրիումի հետ։  

## Հատկություններ
Մարիներ-10-ի ուլտրամանուշակագույն ուսումնասիրությունները սահմանել են էկզոսֆերային մակերեսի խտության վերին սահման՝ մոտ 105 մասնիկ՝ մեկ խորանարդ սանտիմետրում: Սա համապատասխանում է 10−12 բարից (1 nPa) մակերևութային ճնշմանը։

Մերկուրիի էկզոսֆերայի ջերմաստիճանը կախված է տեսակից, ինչպես նաև աշխարհագրական դիրքից։ Էկզոսֆերային ատոմային ջրածնի ջերմաստիճանը, ըստ երևույթին, մոտ 420․000 է, մի արժեք, որը ստացվել է ինչպես Մարիներ-10-ի, այնպես էլ Մեսսենջեռ տիեզերանավի ուսումնասիրությունների արդյունքում: Նատրիումի ջերմաստիճանը շատ ավելի բարձր է՝ հասնելով 750–1500-ի հասարակածում և 1500–3500-ի բևեռներում։ Որոշ դիտարկումներ ցույց են տալիս, որ Մերկուրին շրջապատված է կալցիումի ատոմների տաք շերտով, որի ջերմաստիճանը 12․000-ից 20․000 է: 2000-ականների սկզբին իրականացվեց Մերկուրիի Նա էկզոսֆերայի և դրա ժամանակային փոփոխության մոդելավորում ՝ բացահայտելու սկզբնաղբյուրը, որը կեղևներին մատակարարում էր էկզոլորտ: Փորձարկվել են գործընթացներ, ինչպիսիք են՝ գոլորշիացում, ներքին նյութերի դիֆուզիա, ֆոտոնների, էներգետիկ իոնների ցրում, ֆոտոնների կողմից քիմիական նյութերի ցրում և երկնաքարերի գոլորշիացում: Այնուամենայնիվ, գոլորշիացումն ապահովում է ամենաուժեղ համընկնումը,երբ համեմատում են նատրիումի էկզոսֆերայի փոփոխությունները արեգակնային հեռավորության վրա և օրվա տևողությունը Մերկուրիի պոչի 2001 թվականի ուսումնասիրությունների հետ:

### Գիսաստղ
Մերկուրիի Արեգակին մոտ լինելու պատճառով արեգակնային լույսի ճնշումը շատ ավելի ուժեղ է, քան Երկրի մոտ: Արեգակնային ճառագայթումը չեզոք ատոմներին հեռացնում է Մերկուրիից՝ դրա հետևում ստեղծելով գիսաստղի նմանվող պոչ։ Պոչի(գիսաստղի) հիմնական բաղադրիչը նատրիումն է, որը հայտնաբերվել է մոլորակից 24 միլիոն կմ հեռավորության վրա: Նատրիումի այս պոչը արագորեն ընդլայնվում է հասնելով մոտ 20,000 կմ տրամագծի՝ 17,500 կմ հեռավորության վրա: 2009 թվականին Մեսսենջեռ տիեզերանավը պոչում նաև հայտնաբերեց կալցիում և մագնեզիում, թեև այդ տարրերը նկատվել են միայն 8 մետրից փոքր հեռավորությունների վրա։

## Ուսումնասիրությունների բարդություններ
Մերկուրին ներքին Արեգակնային համակարգի ամենաքիչ ուսումնասիրված մոլորակն է՝ դիտարկման բազմաթիվ դժվարությունների պատճառով: Մերկուրիի դիրքը, ինչպես երևում է Երկրից, միշտ շատ մոտ է Արեգակին, ինչը դժվարություններ է առաջացնում այն ​​ուսումնասիրելիս: Հաբբլ տիեզերական աստղադիտակը և Երկրի վրա հիմնված տիեզերական պատկերման այլ համակարգեր ունեն բարձր զգայուն սենսորներ, որպեսզի նրանք կարողանան դիտել խոր տիեզերական օբյեկտները: Նրանք չպետք է ուղղված լինեն դեպի Արեգակը, որպեսզի Արեգակի հզոր ճառագայթումը չկործանի սենսորները: Փոխարենը, դեպի Մերկուրի թռչող և ուղեծրային առաքելությունները կարող են ուսումնասիրել մոլորակը և ստանալ ճշգրիտ տվյալներ: Չնայած Մերկուրին ավելի մոտ է Երկրին, քան Պլուտոնը, Երկրից Մերկուրի փոխանցման ուղեծիրը պահանջում է ավելի շատ էներգիա: Արեգակին այնքան մոտ լինելով, Մերկուրին այնտեղ մեկնող տիեզերական զոնդերը արագանում են, երբ մոտենում են՝ Արեգակի ձգողականության պատճառով: Սա պահանջում է հետադարձ հրթիռների օգտագործում, որոնք օգտագործում են վառելիք, որը պետք է տանի զոնդը՝ ավելի լավ գործիքների փոխարեն:

## Ծանոթագրություններ

### Մատենագրություն

*
*
*
*
*
*
*
*
*

Կատեգորիա:Արեգակնային համակարգ
Կատեգորիա:Մերկուրի մոլորակ
Կատեգորիա:Մթնոլորտ