Էթան Ֆրոմ

**Էթան Ֆրոմ** ամերիկացի հեղինակ Էդիթ Ուորթոնի 1911 թվականի նովել է։ Այն մանրամասն նկարագրում է մի տղամարդու պատմությունը, որը սիրահարվում է կնոջ զարմիկին և դրան հաջորդող սիրային եռանկյունուց բխող ողբերգությունները։ Վեպը  էկրանավորվել 1993թվակաանին:

## Սյուժե
Անանուն տղամարդ՝ պատմողը աշխատում է էլեկտրակայանում, գործադուլի պատճառով ստիպված է լինում ձմեռն անցկացնել Մասաչուսեթս նահանգի մոտակա (հորինված) Ստարկֆիլդ փոքրիկ քաղաքում: Նա աշխատանքի է անցնում որպես վարորդ Իթան Ֆրոմ անունով մի մարդու մոտ ով շատ լուռ էր ու կաղում էր։ Նա ողջ կյանքում բնակվել էր Ստարկֆիլդ և համայնքի անբաժանելի մասնիկն էր: Պատմողը իմանում է, որ Ֆրոմի կաղությունը առաջացել է վթարի հետևանքով ստացած վնասվածքից: Այնուհետև պատմությունը 24 տարի հետ է մղվում՝ Ֆրոմի անցյալը մանրամասն նկարագրելու համար:

Երիտասարդ Ֆրոմը ամուսնացած է Զինա (Զենոբիա) անունով հիվանդ կնոջ հետ, ով թվում է իր տարիքից մեծ, անբարյացակամ է Իթանի հանդեպ, և որի կյանքը պտտվում է իր տարբեր հիվանդությունների թանկարժեք բուժումներ փնտրելու շուրջ: Չնայած Ֆրոմները սահմանափակ միջոցներ ունեն, նրանք բարեգործաբար ընդունել են Զինայի զարմուհի Մեթիին, որի ընտանիքը աղքատ է: Իթանը սիրահարվում է Մեթիին, նրա կյանքը գլխիվայր փոխվում է, նա դառնում է ավելի պայծառ և երջանիկ, Մեթին նույնպես սիրում է նրան: Չնայած անորոշ է մնում, թե արդյոք Զինան կասկածում է Իթանի անհավատարմությանը, սակայն նա ծրագրեր է կազմում Մեթիին հեռու ուղարկելու համար: Զինան պնդում է, որ իր վատթարացող առողջության պատճառով բժիշկը խորհուրդ է տվել վարձել մի սպասուհու, որը կազատի իրեն տնային գործերից: Զինան արդեն կազմակերպել է, որ վարձված աղջիկը  ժամանելու է  գնացքով, և Մեթին պետք է անմիջապես ազատի իր սենյակը: Իթանը տխրում է Մեթիին կորցնելու մտքից, մտածում է նրա հետ փախչել, բայց նա գումար չունի դա անելու համար և մեղավոր է զգում Զինային ֆերմայում թողնելու համար:

Հաջորդ առավոտյան Իթանը շտապում է քաղաք՝ փորձելով հաճախորդից կանխավճար ստանալ փայտանյութի մի բեռի համար, որպեսզի կարողանա փախչել Մեթիի հետ։ Սակայն նրա ծրագիրը խափանվում է մեղքի զգացումից, երբ հաճախորդի կինը անկեղծ կարեկցանք է հայտնում Իթանի նկատմամբ։ Նա հասկանում է, որ չի կարող խաբել այս բարի կնոջը և նրա ամուսնուն՝ խլելով նրանց գումարը։

Իթանը վերադառնում է ֆերմա և վերցնում Մեթիին, որպեսզի նրան տանի երկաթուղային կայարան։ Նրանք կանգ են առնում մի բլրի վրա, որտեղ մի ժամանակ պլանավորել էին սահնակով սահել, և որոշում են միասին սահնակով սահել՝ իրենց տխուր բաժանումը հետաձգելու համար։ Առաջին վազքից հետո Մեթին առաջարկում է ինքնասպանության պայմանագիր կնքել. նրանք կրկին իջնեն ներքև և սահնակը ուղղորդեն մեծ թեղու վրա, որպեսզի երբեք չբաժանվեն և կարողանան իրենց վերջին պահերը միասին անցկացնել։ Արդյունքում տեղի ունեցած վթարի հետևանքով երկուսն էլ կենդանի են մնում. Իթանը մշտական կաղում է, իսկ Մեթին կաթվածահար է լինում ողնաշարի վնասվածքից։

Վերադառնալով ներկա ժամանակին՝ պատմողը պատմում է, թե ինչպես է ձնաբքի պատճառով ստիպված գիշերել Ֆրոմների տանը՝ դառնալով 20 տարվա ընթացքում տուն մտնող առաջին անծանոթը։ Նա ականատես է լինում Մեթիի և Ֆրոմների միասին ապրելու տխուր տեսարանի, իսկ Զինան Մեթիի խնամակալն է։ Իթանն ու Մեթին իրականացրել են միասին մնալու իրենց ցանկությունը, բայց փոխադարձ դժբախտության և դժգոհության պայմաններում, իսկ Մեթին այժմ զարգացրել է դյուրագրգիռ բնավորություն, և հիվանդ Զինան ընդունում է խնամակալ դառնալու մարտահրավերը։ Զինան մշտապես ներկա է նրանց երկուսի միջև, չնայած անորոշ է մնում, թե արդյոք նա գիտեր նրանց սիրախաղի մասին։

## Զարգացում
Իթան Ֆրոմի պատմությունը սկզբում սկսվել էր որպես ֆրանսերեն լեզվով ստեղծագործություն, որը Ուորթոնը ստիպված էր գրել Փարիզում լեզուն ուսումնասիրելիս, Սակայն մի քանի տարի անց նա վերսկսել է պատմությունը և վերածել այն վեպի, որն այն հիմա է, հիմնվելով Նոր Անգլիայի մշակույթի և տեղի իր զգացողության վրա՝ իր Մասաչուսեթս նահանգի Լենոքս քաղաքում գտնվող իր տանը՝ «Մաունթ»-ում տասը տարվա կյանքի վրա: Նա ամեն օր իր վեպի որոշ հատվածներ էր կարդում իր լավ ընկեր Ուոլթեր Բերիին, որը միջազգային իրավաբան էր: Ուորթոնը, հավանաբար, Իթանի և Մեթիի սահնակով սահելու պատմությունը հիմնել է 1904 թվականին Լենոքսում լսած մի վթարի հիման վրա։ Իրական կյանքում տեղի ունեցած վթարին ընդհանուր առմամբ մասնակցել է հինգ մարդ՝ չորս աղջիկ և մեկ տղա։ Նրանք բախվել են լապտերասյանը՝ Լենոքսի Քորթհաուս Հիլլից սահելիս։ Վթարի հետևանքով զոհվել է Էմիլի Հեյզել Քրոսբի անունով մի աղջիկ։ Ուորթոնը վթարի մասին իմացել է կենդանի մնացած աղջիկներից մեկից՝ Քեյթ Սփենսերից, երբ նրանք ընկերացել են, երբ երկուսն էլ աշխատում էին Լենոքսի գրադարանում։ Քեյթ Սփենսերը վթարի հետևանքով ստացել է ազդրի վնասվածք, ինչպես նաև դեմքի վնասվածքներ։ Սա Ուորթոնի այն քիչ ստեղծագործություններից է, որոնք գյուղական միջավայր ունեն։ Ուորթոնը անդիմադրելի համարեց ողբերգական սահնակով վթարի գաղափարը՝ որպես գաղտնի սիրային կապի սխալների պոտենցիալ ընդլայնված փոխաբերություն։

Լենոքսը նաև այն վայրն է, որտեղ Ուորթոնը շատ էր ճանապարհորդել և շփվել էր վթարի զոհերից առնվազն մեկի հետ. վթարի զոհերը թաղված են Ուորթոն ընտանիքի անդամների տան մոտակայքում գտնվող գերեզմաններում: Վեպի նախաբանում Ուորթոնը խոսում է Նոր Անգլիայից «դուրս եկող գրանիտի», նրա հողերի խստության և նրա ժողովրդի դիմացկունություն ու ներքին ուժի մասին: Հողի և մարդկանց միջև կապը շատ բնորոշ է նատուրալիզմին. շրջակա միջավայրը հզոր գործոն է մարդու ճակատագիրը որոշելու հարցում, և վեպը շեշտում է Ստարկֆիլդի ձմեռների դաժանությունը։

## Ընդունելություն
«Նյու Յորք Թայմս»-ը Իթան Ֆրոմին անվանել է «հմայիչ և հետապնդող պատմություն»։ Ուորթոնը կարողացել է գրել գրավիչ գիրք և այն առանձնացնել իր մյուս ստեղծագործություններից, որտեղ նրա կերպարները՝ Իթան Ֆրոմում, չեն պատկանում էլիտար վերին դասին։ Այնուամենայնիվ, կերպարների կրած խնդիրները դեռևս նույնն են, որտեղ գլխավոր հերոսը պետք է որոշում՝ կատարի՞ իր պարտականությունը, թե՞ հետևի իր սրտին։ Նա սկսել է գրել Իթան Ֆրոմի մասին 1900-ականների սկզբին, երբ դեռ ամուսնացած էր։ Վեպը քննադատվել է Լայոնել Թրիլինգի կողմից՝ որպես բարոյական կամ էթիկական նշանակություն չունեցող։ Թրիլինգը գրել է, որ ավարտը «սարսափելի է մտածելու համար», բայց որ «միտքը ոչինչ չի կարող անել դրա հետ, կարող է միայն դիմանալ դրան»։

Ջեֆրի Լիլբըրնը նշում է, որ ոմանք «Ուորթոնի կերպարների կրած տառապանքը բավականին մռայլ է համարում և դարձնում է այն ձանձրալի ընթերցանություն», բայց մյուսները տեսնում են, որ բարձրացված են դժվար բարոյական հարցեր և նշում են, որ այն «տրամադրում է խորաթափանց մեկնաբանություններ ամերիկյան տնտեսական և մշակութային իրականության վերաբերյալ, որը առաջացրել և թույլ է տվել նման տառապանքներ»: Ուորթոնը միշտ այն անվանում էր կարճ հուշագրություն, այլ ոչ թե վեպ: Քննադատները նկատեցին դա գիրքը վերանայման ժամանակ: Էլիզաբեթ Ամմոնսը նշեց, որ Ուորթոնի վեպը կարդալը ստիպեց իրեն հիշել այն ժամանակները, երբ գրականությունն ավելի գրավիչ էր: Նա գտավ մի պատմություն, որը գործում է որպես «իրատեսական սոցիալական քննադատություն», հիշեցում այն ​​մասին, որ ոմանք պատրաստ են տրվել ձանձրալի արձակի, որը հիմնված է միայն հեղինակի անվան վրա: Չնայած ստեղծագործության հետ իր ակնհայտ վեճերին՝ Ամմոնսը սկսեց վերլուծել տեքստը: Ամմոնսը համեմատում է Մեթի Սիլվերին և Զինա Ֆրոմին՝ ասելով, որ Մեթին մեծանալու է և դառնալու է նույնքան սառնասիրտ և հաշմանդամ, որքան Զինան, քանի որ նման կանայք լինում են մեկուսացված և կախյալ։ Լիլբըրնն ասում է, որ Ուորթոնը հաշմանդամ է դարձնում Մեթիին, բայց նրան կենդանի է թողնում, որպեսզի ցույց տա այդ ժամանակ կանանց շրջապատող մշակույթի դաժանությունը։

## Ադապտացիաներ
Գիրքը էկրանավորվել է 1993 թվականին Ջոն Մեդենի կողմից նկարահանված համանուն ֆիլմի հիման վրա, որի գլխավոր դերերում են Լիամ Նիսոնը, Պատրիսիա Արքեթը, Ջոան Ալենը և Թեյթ Դոնովանը։

Քեթի Մարսթոնը գիրքը Սան Ֆրանցիսկոյի բալետի համար վերափոխել է «Ձյունածածկ» վերնագրով մեկ գործողությամբ բալետի։ Բալետի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2018 թվականին՝ Ուլրիկ Բիրկյերը՝ Իթանի դերում, Սառա Վան Փաթենը՝ Զինայի, իսկ Մաթիլդ Ֆրուստին՝ Մեթիի դերում։

## Ծանոթագրությունների

Կատեգորիա:1911 գրականությունում
Կատեգորիա:1911 վեպեր