Կոնփեյտո

**Կոնփեյտոն** (japonais|***konpeitō*** ou ***kompeitō***|金平糖/金米糖/金餅糖) ճապոնական փոքրիկ, փշոտ գնդիկի տեսքով կոնֆետ է, որը պատրաստված է ներկված և մեղմ բուրումնավետ շաքարից։

## Ստուգաբանություն
Kompeitō անունը ծագում է պորտուգալերեն *confeito* բառից, որը նշանակում է քաղցրավենիք։ Ճապոներենում դրա սովորական գրառումը ավանդաբար օգտագործում է  նշանները, որոնք բառացիորեն կարող են թարգմանվել որպես «ոսկե հարթ շաքար»։ Սակայն, այս հիերոգլիֆները ընտրվել են հիմնականում որպես պորտուգալական տերմինի հնչյունային համապատասխանություն (Ateji)։ Նույնը վերաբերում է այլ տարբերակներին, ինչպիսիք են  («ոսկե բրինձ-շաքար») և  («ոսկե մոչի-շաքար»)։

Հակառակը վերաբերում է  («շաքարե ծաղիկ») տարբերակին, որը Jukujikun օրինակ է, այս դեպքում նշանակությունը համապատասխանում է արտահայտությանը, սակայն հնչյունաբանական կապ չկա, և դրա համար ընտրվել է *Kompeitō* ընթերցումը։

Ժամանակակից օգտագործման մեջ Kompeitō-ն երբեմն գրվում է նաև մաքուր ֆոնետիկ կերպով Katakana  կամ Hiragana  գրությամբ։

## Պատմություն
«Կոնփեյտո» (Konpeitō) բառը փոխառվել է պորտուգալական confeito տերմինից (որը կապված է իտալական confetto բառի հետ) և նշանակում է շաքարապատ կոնֆետ։ Այսպիսի կոնֆետները Ճապոնիա են ներմուծվել 15-16-րդ դարերում եվրոպացի վաճառականների կողմից, հավանաբար առաջին անգամ՝ 1549 թվականին, այն ժամանակ, երբ Սուրբ Ֆրանցիսկոս Խավիերը (San Francesco Saverio) ժամանեց Կագոշիմա։ Այդ ժամանակ Ճապոնիայում դեռևս շաքարի վերամշակման տեխնոլոգիա գոյություն չուներ։

1569 թվականին պորտուգալացի միսիոներ Լուիս Ֆրոիշը (Luís Fróis) նվիրեց Կոնփեյտոյի շշով մի նվեր Օդա Նոբունագային (Oda Nobunaga), որպեսզի ստանա քրիստոնեության տարածման թույլտվություն։

## Արտադրություն
Կոնփեյտոն սովորաբար ունի 5-ից 10 մմ (0.20-ից 0.39 դյույմ) տրամագիծ և արտադրվում է՝ շաքարային օշարակը բազմակի շերտերով պատելով միջուկի վրա, որը կազմված է կոշտ շաքարի հատիկից։ Սկզբում որպես միջուկ օգտագործվում էր կակաչի սերմը։ Արտադրության գործընթացը որոշ չափով նման է *dragée* կոնֆետների պատրաստման մեթոդին, սակայն Կոնփեյտոն ստեղծվում է շաքարային օշարակով պատման և դանդաղ պտտվող, տաքացվող, գոնգի ձև ունեցող մեծ անոթի (*dora*, 銅鑼) ներսում մշակման միջոցով։

Շարունակական պտտման, տաքացման և օշարակի ավելացման շնորհիվ միջուկային շաքարի հատիկները մի քանի օրվա ընթացքում մեծանում են և պատվում փոքրիկ ուռուցիկ կետերով։ Կոնփեյտոյի պատրաստումը սովորաբար տևում է 7-ից 13 օր, և դրանք մինչև այսօր պատրաստվում են վարպետների կողմից։

## Օգտագործում
### Շաքար զինվորների համար
Սկզբում կայսերական բանակը զինվորներին ապահովում էր չորացրած արիշտայով, որի մեջ ավելացվում էր բրնձի շաքար, որպեսզի նրանք ավելի արագ վերականգնեին իրենց էներգիան: Սակայն ժամանակի ընթացքում քաղցր արիշտան փոխարինվեց կոնֆետներով։ Սկզբում դրանք պարզապես սպիտակ էին, բայց Սիբիր ուղարկված զինվորներին դա դուր չեկավ, քանի որ սպիտակ գնդիկները հիշեցնում էին սառույց։ Այդ պատճառով բանակը սկսեց օգտագործել հստակորեն սահմանված հինգ գույներով կոնֆետներ՝ դեղին, կապույտ, մանուշակագույն, վարդագույն և կանաչ։ Գույները հետագայում փոփոխվեցին, և այժմ ճապոնական ռազմական շտապ օգնության փաթեթները ներառում են նաև Կոնփեյտո (konpeitó) կոնֆետների պահածո: Ըստ նախարարության հրամանագրի, յուրաքանչյուր 150 գրամանոց ռազմական կոնֆետների փաթեթում պետք է լինի 8 սպիտակ, 3 կարմիր, 2 դեղին և 2 կանաչ կոնֆետ։

### Շաքարի փոխարինող
Այս կոնֆետների հիմնական բաղադրիչը բյուրեղային շաքարն է։ Այդ պատճառով որոշ բիզնեսներ օգտագործում են Կոնփեյտոն որպես հետաքրքիր շաքարի փոխարինող և մատուցում այն ըմպելիքների, առավել հաճախ՝ թեյի հետ։

### Նվերներ
Ավելի վաղ ավանդույթ էր տարբեր կոնֆետներ բերել որպես հիկիմոնո (հատուկ տեսակի նվեր, որը բաժանվում էր տոնակատարությունների ժամանակ) կայսերական ընտանիքին։ 19-րդ դարի վերջից Կոնփեյտոն սկսեց ներառվել դասական կոնֆետների շարքում։

Ժամանակի ընթացքում դրանք դարձան համընդհանուր նվեր՝ հարմար տարբեր հանդիսավոր առիթների համար, և այսօր Կոնփեյտոն նվիրում են հարսանիքների, երեխայի ծնունդի ժամանակ, ինչպես նաև կրոնական արարողությունների ընթացքում՝ որպես աղոթքի նվեր։

### Մանկական երգեր
Կոնփեյտոն հաճախ հայտնվում է որպես թեմա մանկական հաշվարկային երգերում։ Դրանց մեջ մեծ դեր են խաղում կոնֆետների վառ գույներն ու ձևերը։

## Այլ կիրառություն
Ճապոնիայի Պաշտպանության նախարարության արտակարգ սննդի պահպանման պահածոները և Ճապոնիայի ցամաքային ինքնապաշտպանության ուժերի մարտական ռացիոնների պահածոները, հացիքամ կոշտ բիսկվիթների և այլ սննդամթերքի հետ միասին, պարունակում են Կոնփեյտո (Konpeito) կոնֆետներ։ Այս կոնֆետները ոչ միայն ավելացնում են անհրաժեշտ կալորիաները ֆիզիկական ակտիվության համար, այլ նաև խթանում են թքարտադրությունը, ինչը հեշտացնում է չոր հաց ուտելը։ Պաշտպանության նախարարության չափանիշների համաձայն՝ «յուրաքանչյուր սպիտակ արտակարգ ռացիոնային փաթեթ պետք է պարունակի 150 գ փոքր չոր հաց, ինչպես նաև 8 սպիտակ, 3 կարմիր, 2 դեղին, 2 կանաչ կոնֆետ՝ ընդհանուր առմամբ 15 գ կամ ավելի քաշով»: Կարծում են, որ «գունավոր և հաճելի» Կոնփեյտոն նաև կօգնի նվազեցնել աղետների ժամանակ առաջացող սթրեսը։

Կոնփեյտոն հաճախ օգտագործվում է տոնակատարությունների՝ օրինակ՝ ամուսնության և երեխայի ծննդի առիթով, և ներկայացվում է բարդ ձևավորումներով կոնֆետների արկղերում, որոնք կոչվում են բոնբոնիեր (ボンボニエール)՝ ֆրանսերեն *bonbonnière* բառից, որը նշանակում է «կոնֆետների արկղ»։ Այն նաև տրվում է նվեր՝ տաճարներում և սրբավայրերում աղոթքների համար։ Բոնբոնիեր նվիրելու ավանդույթը սկիզբ է առել 1889 թվականին՝ Մեյձիի սահմանադրության հռչակման արարողության ժամանակ, և այնուհետև համարվել է բարի բախտի խորհրդանիշ։ Ճապոնիայի կայսերական ընտանիքը 130 տարուց ավելի օգտագործում է այս *Onshino Konpeitō* կոնֆետները որպես պաշտոնական «Բարի գալուստ» նվեր։

## Ժողովրդական մշակույթում
«Սեն և Չիհիրոյի խորհրդավոր արկածները»  անիմեում(*Le Voyage de Chihiro*), կերպար Լինը () փոքրիկ, գունավոր աստղանման կոնֆետներ է տալիս *Susuwatari* կոչվող սև արարածներին, որոնք շատ նման են Կոնփեյտո կոնֆետներին։

Վիդեոխաղերում՝

* *Super Mario Galaxy* և *Super Mario Galaxy 2* խաղերում Մարիոն հավաքում է աստղային բեկորներ, որոնք ոգեշնչված են Կոնփեյտո կոնֆետներից։ *Super Mario Galaxy*-ի պատմության գրքում նշվում է, որ այս բեկորները ունեն մեղրի նման քաղցր համ։
* *Super Mario Odyssey*-ում Լուսնի աշխարհի մանուշակագույն մետաղադրամները նույնպես ձևով հիշեցնում են Կոնփեյտո։
* *Dragon Quest* խաղաշարի որոշ տարբերակներում հայտնվում է Slurperstar անունով հրեշը, որը ճապոներենում կոչվում է Konpeitō։ Այս կերպարը աստղի տեսք ունի և սիրում է քաղցրավենիք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոնֆետ
Կատեգորիա:Ճապոնական խոհանոց
Կատեգորիա:Ճապոներեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Ճապոնիա
Կատեգորիա:Ուտեստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վագասի