Եթովպիայի ազգային բանկ

**Եթոփպիայի ազգային բանկ** (**NBE**; ), Եթովպիայի կենտրոնական բանկը։ Այն գտնվում է մայրաքաղաք Ադիս Աբեբայում։ Բանկի ներկայիս կառավարիչն է Մամո Միհրեթուն։

Բանկը ակտիվորեն խթանում է ֆինանսական ծառայությունների հասանելիության ընդլայնման քաղաքականությունը և հանդիսանում է ֆինանսական ծառայությունների հասանելիության ընդլայնման դաշինքի (AFI) անդամ։

## Պատմություն
Եթովպիայում բանկային գործունեության սկիզբը դրվեց 1906 թվականի փետրվարի 15-ին, երբ կայսր Մենելիք II-ը հանդիսավորությամբ բացեց Աբիսինիայի առաջին բանկը։ Դա մասնավոր բանկ էր, որի բաժնետոմսերը վաճառվում էին Ադիս Աբեբայում, Նյու Յորքում, Փարիզում, Լոնդոնում և Վիեննայում։ Բանկը բազմաթիվ մասնաճյուղեր է բացել, այդ թվում ՝ Հարարում (1906), Դիրե Դաուայում (1908), Գորում (1912) և Դեսում (1920)։ Բանկի կողմից ֆինանսավորվող առաջին նախագծերից մեկը Ֆրանկո-Եթովպական երկաթուղին էր, որը հասավ Ադիս Աբեբա 1917 թվականին։ 1920 թվականին բանկը Ջիբութիում բացեց տարանցիկ գրասենյակ։

1931 թվականին կայսր Հայլե Սելասին բարեփոխումներ է իրականացրել բանկային համակարգում։ Աբիսինիայի բանկը լուծարվել է Եթովպիայի նորաստեղծ բանկը, որն ամբողջությամբ պատկանում է կառավարությանը, ստանձնել է լուծարված բանկի կառավարումը։ Եթովպիայի բանկը տրամադրում էր Կենտրոնական և առևտրային բանկային ծառայություններ երկրում։ Այնուամենայնիվ, 1935 թվականին իտալական ներխուժումը հանգեցրեց Աֆրիկայում բանկային գործունեության առաջին նախաձեռնություններից մեկի փլուզմանը։ Իտալական օկուպացիայի ժամանակ Եթովպիայում ակտիվորեն աշխատում էին իտալական բանկերը։

1943 թվականի ապրիլի 15-ին Եթովպիայի պետական բանկը դարձավ կենտրոնական բանկ և գործում էր մինչև 1963 թվականը։ 1963 թվականին իր գործունեության դադարեցման պահին Եթովպիայի պետական բանկը բացել է 19 ներքին մասնաճյուղ, մասնաճյուղ՝ Խարտումում  և տարանցիկ մասնաճյուղ՝ Ջիբութիում։

Եթովպիայի ազգային բանկը հիմնադրվել է 1963 թվականին, թիվ 206 հրամանագրի հիման վրա և իր գործունեությունը սկսել է 1964 թվականի հունվարին։ Նոր կազմակերպության ստեղծմանը նպաստել է ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի էմիսար Էրլ Օ.Լաթեմը, որը Բոստոնի Դաշնային պահուստային բանկի առաջին փոխնախագահն էր։

Մինչև սույն օրենքի ընդունումը բանկն իրականացրել է երկակի գործունեություն, այն է ՝ առևտրային բանկային գործունեություն և Կենտրոնական բանկի գործունեություն։ Այս օրենքի համաձայն, բանկի կապիտալն ավելացվեց մինչև 10 միլիոն Եթովպական դոլար և տրվեց լայն վարչական ինքնավարություն և իրավաբանական անձի կարգավիճակ։ Այս հռչակումից հետո Եթովպիայի ազգային բանկը ստանձնեց հետևյալ պարտականությունները․

* Կարգավորել փողի և վարկերի առաջարկը, մատչելիությունը և արժեքը,
* Երկրի միջազգային պահուստների կառավարում,
* Բանկերի լիցենզավորման և վերահսկողություն, ինչպես նաև առևտրային բանկերի պահուստների պահպանմուն և նրանց վարկերի տրամադրում,
* Առևտրային բանկերի վարկերը վերահսկելու և տոկոսադրույքները կարգավորելու գործառույթ,
* Թղթային փողի և մետաղադրամների թողարկման գործառույթ,
* Հանդես գալ որպես կառավարության գործակալ,
* Սահմանել և վերահսկել արտարժույթի փոխարժեքները։

Այնուամենայնիվ, 1976 թվականի սեպտեմբերին ուժի մեջ մտավ 1976 թվականի թիվ 99 դրամավարկային և բանկային հռչակագիրը, որը սահմանում էր բանկի դերը երկրում ընդունված սոցիալիստական տնտեսության սկզբունքներին համապատասխան։ Այսպիսով, բանկին թույլատրվել է ակտիվորեն մասնակցել Ազգային պլանավորմանը, մասնավորապես ֆինանսական պլանավորմանը ՝ համագործակցելով շահագրգիռ պետական մարմինների հետ։ Բանկի վերահսկողության շրջանակը ընդլայնվել է նաև ՝ ներառելով այլ ֆինանսական հաստատություններ, ինչպիսիք են ապահովագրական կազմակերպությունները, վարկային կազմակերպություններ և ներդրումների վրա հիմնված բանկերը։ Ավելին, հրամանագրում մտցվել է նոր «Եթովպական բիր» ՝ նախկին Եթովպական դոլարի փոխարեն, որը դադարել է օրինական վճարամիջոց լինելուց։

Հռչակագիրը վերանայեց բանկի հարաբերությունները կառավարության հետ։ Այն ի սկզբանե բարձրացրեց կառավարության չմարված ներքին փոխառության իրավական սահմանները մինչև Կառավարության փաստացի սովորական եկամուտների 25%-ը ընթացիկ երեք բյուջետային տարիների ընթացքում՝ ի տարբերություն 206/1963 հռչակագրի, որը սահմանել էր այն 15%։

Այս որոշումը ուժի մեջ էր մինչև 1994 թ.-ին շուկայական տնտեսական քաղաքականությանը համապատասխան բանկի վերակազմակերպման նոր որոշման ընդունումը, որպեսզի այն կարողանա նպաստել դրամավարկային կայունությանը, հուսալի ֆինանսական համակարգին և վարկավորման և արտարժույթի փոխանակման այլ պայմաններին, որոնք նպաստում են երկրի տնտեսության հավասարակշռված աճին։ Համապատասխանաբար, ստորև ներկայացված են 83/1994 որոշմամբ բանկին վերապահված որոշ լիազորություններ և պարտականություններ։

* Կարգավորել փողի և վարկի մատակարարումն ու հասանելիությունը և կիրառելի տոկոսները և այլ փոփոխություններ։
* Սահմանել սահմանաչափեր ոսկու և արտարժույթի ակտիվների համար, որոնք բանկերը և այլ ֆինանսական հաստատությունները լիազորված են գործարկել արտարժույթով և պահել ավանդներում։
* Սահմանել զուտ արտարժութային դիրքի և բանկերի և այլ ֆինանսական հաստատությունների արտաքին պարտքի պայմանների և չափի սահմանաչափեր։
* Կարճաժամկետ և երկարաժամկետ վերաֆինանսավորման միջոցները հասանելի դարձնել բանկերին և այլ ֆինանսական հաստատություններին։

Ի վերջո, հրամանագրի համաձայն, բանկի վճարված կապիտալի չափը 30,0 միլիոն բիրրից հասցվել է 50,0 միլիոն բիրրի։ 2022 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Ազգային բանկը սահմանեց արժութային սահմանափակումներ ՝ տեղական արժույթը վերահսկելու համար։ Արգելվել է ներմուծել 38 ապրանք, ինչպիսիք են ոգելից խմիչքները, մեքենաները, կահույքը, սնունդը և այլն, եթե դրանք գրանցված չեն ազգային բանկերում ՝ արտարժույթ մուտք գործելու թույլտվություն ստանալու համար։ Սահմանափակումը տարածվում է ավելի քան 3000 Եթովպիական Բիրի և ԱՄՆ դոլարի վրա և տարածվում է  Ջիբութիից բացի Եթովպիայում բնակվող ցանկացած այլ երկրի օտարերկրյա քաղաքացիների վրա։
մինի|289x289փքս|1934թ
մինի|297x297փքս|Եթովպիայի բանկը, 1934թ

## Ֆինանսական ծառայությունների հասանելիություն
Եթովպիայի ազգային բանկը առաջին 17 կարգավորող հաստատություններից մեկն է, որը ստանձնել է ֆինանսական ծառայությունների հասանելիության ընդլայնման հատուկ ազգային պարտավորություններ ՝ համաձայն  ֆինանսական ծառայությունների հասանելիության ընդլայնման դաշինքի (AFI) Մայա հռչակագրի։

## Կառավարիչներ
* Չարլզ Ս. Քոլիեր, բրիտանացի, 1913-1936 թթ
* Ջորջ Բլաուերս, ամերիկացի, 1942-1949 թթ
* Ջեք Բենեթ, ամերիկացի, 1949-1953 թթ
* Walter H. Rozell, Jr., ամերիկացի, 1953-1956 թթ
* Նիլ Փերի, ամերիկացի, 1956 թ
* Ջորջ Ռեա, ամերիկացի, 1956-1959 թթ
* 1-ին` Մենասե Լեմմա, 1959-1974 թթ
* 2-րդ՝ Տաֆարա Դեգեֆե, 1974-1976 թթ
* 3-րդ՝ Լեգես Տիկեհեր, 1976-1978թթ
* 4-րդ՝ Թադեսս Գեբրեքիդան, 1978-1988 թթ
* 5-րդ՝ Բեքելե Թամիրա, 1988-1991 թթ
* 6-րդ՝ Լեյկուն Բերհանու, 1991-1995 թթ
* 7-րդ՝ Դուբալ Ջեյլ, 1995-2006 թթ
* 8-րդ՝ Թեքլյուոլդ Աթնաֆու, 2006-2018թթ
* 9-րդ՝ Յինագեր Դեսի, 2018-2023թթ
* 10-րդ՝ Մամո Միհրեթու, 2023-

## Տես նաև
* Եթովպիայի տնտեսություն
* Կենտրոնական բանկերի ցուցակ

## Ծանոթագրություններ


### Գրականություն
*  See also a WP of the same author on this topic Origins and early development of banking in Ethiopia.
* 
* 
* 
* 

## Հղումներ
* 

Կատեգորիա:1963 հիմնադրումներ Աֆրիկայում
Կատեգորիա:1963 հիմնադրումներ Եթովպիայում
Կատեգորիա:Բանկեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կենտրոնական բանկեր