Բռնցքամարտիկի կոտրվածք

**Բռնցքամարտիկի կոտրվածք**, նախադաստակի 5-րդ ոսկրի կոտրվածքն։ Երբեմն այս տերմինը օգտագործվում է նաև նախադաստակի 4-րդ ոսկրի կոտրվածքի դեպքում։ Ախտանիշները ներառում են ցավը, այտուցվածությունը, համապատասխան հոդում շարժումների սահմանափակումը։

Հիմնականում նման կոտրվածք առաջանում է բռունցքով պատին կամ ինչ որ բանի հարվածելու հետևանքով։ Ոսկրի կոտրված գլխիկը թեքվում է դեպի ձեռքի ափը։ Ախտորոշումը հաստատվում է ախտանիշների և Ռենտգեն հետազոտության հիման վրա։

Կոտրվածքների մեծամասնության դեպքում, որոնց անկյունը 70 աստիճանից փոքր է, էլաստիկ բինտով ֆիքսումը, կամ պարզապես անշարժացումը տալիս են նույն արդյունքը ինչ շինավորումը, իսկ 70 աստիճանից մեծ, կամ մատի կոտրվածքի դեպքում խորհուրդ է տրվում կատարել շինավորում։

Կազմում են ձեռքի կոտրվածքների 1/5 մասը։ Հիմնականում հանդիպում է տղամարդկանց մոտ։ Ելքը որպես կանոն բարեհաջող է, չնայած որ ոսկրը մի փոքր դեֆորմացված է։

## Նշաններ և ախտանիշներ
Ախտանիշները ներառում են ցավը, այտուցվածությունը և այդ շրջանի փափկությունը, ինչը նորմայում բնորոշ չէ։ Վնասված հատվածում կարող է դիտվել նաև արյունազեղում։ Ձեռքի վրա նկատվում է քերծված կամ պատռված վերք։ Համապատասխան մատի շարժումները ցավի պատճառով սահմանափակված են։

## Պատճառ
Կոտրվածքի հիմնական պատճառը բռունցքով հարվածն է ամուր, անշարժ առարկային, պատին կամ գանգին։ Կոտրվածքն առաջանում է սխալ հարվածելու հետևանքով։

Երբ բռնցքամարտիկը ընտրում է ճիշտ դիրք, հարվածի ուժը ազատ փախանցվում է հոդերով ու ոսկրերով, և կոտրվածք չի առաջանում։ Նախադաստակի երկրորդ և երրորդ ոսկրերի կոտրվածքներ շատ հազվադեպ են առաջանում, այնինչ ավելի հաճախ դիտվում է չորրորդ և հինգերրորդ ոսկրերի կոտրվածք։

## Ախտորոշում
Արտաքին զննմամբ բժիշկը ախտորոշում է կոտրվածքը, որը հաստատվում է ռենտգեն հետազոտության միջոցով։ Ռենտգոնոգրաֆիան կատարվում է կոտրվածքը և կոտրվածքի անկյունը պարզելու համար։ Շատ հազվադեպ կատարվում է ՀՇ հետազոտություն, ավելի մանրակրկիտ պատկեր ստանալու համար։

## Կանխարգելում
Բռնցքամարտիկները և այլ մարզիկները հիմնականում օգտագործում են բինտ, սպորտային ձեռնոցներ, ձեռքի կայունության և հարվածի ժամանակ ցավի ու վնասվածք ստանալու ռիսկը նվազեցնելու համար։ Բռնցքամարտի տանձիկի ճիշտ ձևը նույնպես կարևոր պայման է այս կոտրվածքի կանխարգելման համար։

## Բուժում
Ցավի և այտուցի թեթևացման համար կիրառվում է սառույց։ Ցանկացած բաց վերքերը մշակվում են հետագա ինֆեկցումից խուսափելու համար։

Կոտրվածքների մեծամասնության դեպքում, որոնց անկյունը 70 աստիճանից փոքր է, էլաստիկ բինտով ֆիքսումը, կամ պարզապես անշարժացումը ունեն նույն արդյունքը, ինչը դիտվում է շինավորման ժամանակ։

Հազվադեպ կատարվում է վիրաբուժական միջամտություն, ոսկրաբեկորները մետաղյա թիթեղի կամ մետաղական կոնստրուկցիաների միջոցով ճիշտ դիրքում ֆիքսելու համար։

## Կանխատեսում
thumb|Նախադաստակի 5-րդ ոսկրի վզիկի կոտրվածքը բուժումից հետո:
Այս կոտրվածքների ելքը որպես կանոն բարեհաջող է, բուժման ժամանակը չի գերազանցում 12 շաբաթը։ Առաջի երկու շաբաթում զգալիորեն նվազում է այտուցը և որոշ չափով վերականգնվում ձեռքի ֆունկցիան։ Մատները տարբեր առանցքներով, և բոլոր ուղություններով շարժելու ունակությունը վերականգնվում է դանդաղ ու աստիճանաբար։ Որոշ ժամանակ անց ձգումը և շինաները հեռացվում են, ինչը նպաստում է դրա տակ առկա մաշկի վերականգնման գործընթացին։ Դիտվում է անտանելի ցավ, ինչը երբեմն վնասվածքների մեծամասնության ժամանակ թույլ չի տալիս ճիշտ եզրակացություն կազմել։ Ցավազրկման համար հնարավոր է կիրառել շարքային կամ թմրանյութ պարունակող ցավազրկող դեղամիջոցներ։ 4 ամսյա ադեկվատ վերականգնողական բուժումից հետո, 5 -15% դեպքերում հնարավոր է դիտվի մկանների ատրոֆիա։ Քիչ դեպքերում ամբողջական վերականգնման կարելի է հասնել 3-4 ամսվա ընթացքում։

## Համաճարակաբանություն
Ձեռքի և դաստակի վնասվածքները հայտնաբերվում են հաշմանդամների 15-20 տոկոսի մոտ, որոնց մեջ գերակշռող է նախադաստակի ոսկրերի կոտրվածքները։ Հիմնականում տարածված է 15-35 տարեկան տղամարդկանց շրջանում, և ավելի հաճախ կոտրվում է նախադաստակի 5-րդ ոսկրը։

Տղամարդկանց դեպքում հարվածի հետևանքով ավելի քան 50 տոկոսով ավելի հավանական է կոտրվածքի առաջացումը, քան կանանց մոտ։ Տղամարդկանց պարագայում այս վնասվածքները պայմանավորված են սոցիալական զրկանքներով, իսկ կանանց դեպքում մեծ մասամբ հոգեհուզական վիճակով պայմանավորնած հարվածի հետևանքով։

Տարեկան հաղորդված 1000 ձեռքի վնասվածքներից տղամարդկանց մոտ դիտվել է 3,7, իսկ կանանց մոտ 1,3 դեպք։ Վնասվածքի առաջացման մեխանիզմը կախված է նաև սեռից։ Բուժումը մեկ անձի հաշվարկով բավականին թանկ է, որը պայմանավորված է առաջին բուժօգնության, անշարժացման, վիրաբուժական միջամտության, հետագա բժշկի այցելությունների և այլնի ծախսերով։

## Տերմինաբանություն
Քանի որ սրանք հանդիսանում են խոսակցական եզրույթներ, երբեմն բժշկական տեքստերի հետ չեն համապատասխանում։ Տարբեր մասնագետներ նշում են, որ բռնցքամարտիկի կոտրվածքը երկրորդ կամ երրորդ նախադաստակի ոսկրերի կոտրվածքն է, իսկ այսպես կոչված "ակումբային կոտրվածքը" չորրորդ կամ հինգերրորդ նախադաստակային ոսկրի կոտրվածքն է։ Չնայած, որ որոշ հեղինակներ սրանք համարում են տարբեր կոտրվածքներ, այնուամենայնիվ բուժաշկատողների մեծամասնությունը նախադաստակի ցանկացած կոտրվածք անվանում է բռնցքամարտիկի կոտրվածք տերմինով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Boxer's fracture (Wheeless' Textbook of Orthopaedics)

Կատեգորիա:Կոտրվածքներ