Տեղեկատվության չափման միավորներ

**[[Ինֆորմացիա|Տեղեկատվության]] [[չափման միավորներ]]**, նախատեսված են տեղեկույթի հետ կապված տարբեր բնութագրերի չափման համար։
Առավել հաճախ տեղեկույթի չափումը վերաբերում է համակարգչի հիշողության ծավալի չափմանը՝ հիշող սարքերին և կապի թվային կանալներով փոխանցվող տվյալների ծավալի չափմանը։

## Տեղեկատվության քանակի չափման միավորներ
Կիրառվում են տվյալների ծավալում **ինֆորմացիայի քանակի** չափման համար՝ տեղեկատվական էնտրոպիա։

**Տեղեկույթի քանակի չափման առաջին մոտեցում**

Համակարգչում ցանկացած տեղեկույթ ներկայացվում է երկուական կոդավորմամբ՝ մեկերի և զրոների հաջորդականությամբ (բիթերով)։ Այս դեպքում տեղեկույթի քանակը չափվում է զրոների և մեկերի հաջորդականության երկարությամբ, իսկ այդ հաջորդականության մեկ դիրքը համարվում է տեղեկույթի միավոր։

**Տեղեկույթի քանակի չափման երկրորդ մոտեցում**

Տեղեկույթի բովանդակությամբ է պայմանավորված նրա քանակը։ Վերջինս կապված է տեղեկույթի ստացման արդյունքում անորոշության աստիճանի կրճատման հետ։

Տեղեկույթի այն քանակությունը, որն անորոշությունը կրճատում է երկու անգամ, ընդունվում է որպես **տեղեկույթի քանակի միավոր**։

### Առաջնային միավոր
Տվյալների ծավալի առաջնային բնութագիրը հանդիսանում է **հնարավոր իրավիճակների քանակը**։
Տվյալների ծավալի առաջնային չափման միավորը հանդիսանում է **մեկ հնարավոր իրավիճակը** (արժեք, կոդ)։

### Երկրորդական միավորներ
**Տվյալների ծավալի** երկրորդական բնութագրիչը հանդիսանում է **կարգը**։
Մեկ կարգի տարողունակությունը (ծավալը) կարող է լինել տարբեր՝ կախված կոդավորման համակարգում ընդունված հիմքից։

Երկուական, երեքական և տասական կոդավորման համակարգերում մեկ կարգի տարողունակությունը.

Մեկ երկուական կարգ` (բիթ) ունի 2 **հնարավոր վիճակ** (արժեք, կոդ)։

Մեկ երեքական կարգ` (տրիտ) ունի 3 **հնարավոր վիճակ** (արժեք, կոդ)։

…

Մեկ տասական կարգ` (դեցիտ, դիթ) ունի 10 **հնարավոր վիճակ** (արժեք, կոդ)։

…

### Երրորդային միավորներ
Տվյալների ծավալի երրորդային բնութագրերն ունեն **բազմաթիվ կարգեր**։

**Բազմաթիվ կարգերի** թողունակությունը հավասար է այդ **բազմաթիվ կարգերի** **հնարավոր իրավիճակների քանակին**։ Այն որոշվում է  Կոմբինատորիկայում, հավասար է կրկնողությունների տեղաբաշխմանը և հաշվվում է հետևյալ բանաձևով.

: \bar{A}(c,n)= \bar{A}_c^n =c^n հնարավոր իրավիճակներ (կոդեր, արժեքներ)
որտեղ
: c — մեկ  կարգի (ընտրված կոդավորման համակարգի հիմքը) հնարավոր իրավիճակների քանակը ,
: n —  կարգերի բազմությունում կարգերի քանակը։

**Կարգերի բազմությունում** թողունակությունն իրենից ներկայացնում է Ցուցադրական ֆունկցիա  հիմքերի կարգերի քանակից` հավասար մեկ կարգերի հնարավոր իրավիճակներին։

Օրինակ՝

1 բայթը բաղկացած է 8-ական (n=8) երկուական կարգերից (c=2) և կարող է ընդունել

\bar{A}_c^n =c^n=2^8=256 հնարավոր իրավիճակներ (արժեքներ, կոդեր)։

### Լոգարիթմական միավորներ
384px|մինի|Տեղեկույթի չափման միավորներ
Երբ որոշ մեծություններ, այդ թվում տվյալների ծավալը, իրենցից ներկայացնում են Ցուցադրական ֆունկցիա, ապա նպատակահարմար է օգտվել ոչ թե հենց այդ մեծություններից, այլ նրանց լոգարիթմներից։

Տվյալների ծավալը նույնպես կարելի է ներկայացնել լոգարիթմական տեսքով՝ ինչպես **հնարավոր իրավիճակների քանակի** լոգարիթմ։

Տեղեկույթի ծավալը (տվյալների ծավալը) կարող է չափվել լոգարիթմով։

Երկուական տվյալների ծավալների համար նպատակահարմար է կիրառել երկուական լոգարիթմներ.

: 2^{1}  **հնարավոր իրավիճակներ**, \log_2 2^{1}=1 **երկուական կարգ** = 1 **բիթ**
: 2^{8}  **հնարավոր իրավիճակներ**, \log_2 2^{8}=8=2^{3} **երկուական կարգ** = 1 **բայթ** (Օկտետ)
: 2^{8*2^{10}}  **հնարավոր իրավիճակներ**, \log_2 2^{8*2^{10}}=8*2^{10}=2^{13} **երկուական կարգ** = 1 **Կիբիբայթ** (ԿիբիՕկտետ)
: 2^{8*2^{20}}  **հնարավոր իրավիճակներ**, \log_2 2^{8*2^{20}}=8*2^{20}=2^{23} **երկուական կարգ** = 1 **Մեբիբայթ** (ՄեբիՕկտետ)
: 2^{8*2^{30}}  **հնարավոր իրավիճակներ**, \log_2 2^{8*2^{30}}=8*2^{30}=2^{33} **երկուական կարգ** = 1 **Գիբիբայթ** (Գիբիօկտետ)
: 2^{8*2^{40}}  **հնարավոր իրավիճակներ**, \log_2 2^{8*2^{40}}=8*2^{40}=2^{43} **երկուական կարգ** = 1 **Տեբիբայթ** (ՏեբիՕկտետ)

Նվազագույն ամբողջ թիվը, որի լոգարիթմը դրական է՝ 2-ն է։ Նրան համապատասխան բիթ միավորը հանդիսանում է թվային տեխնիկայում տեղեկույթի հաշվարկման հիմքը։ 
 
Երեքական տվյալների համար նպատակահարմար է կիրառել երեքական լոգարիթմներ։

: 3^{1}=3 **հնարավոր իրավիճակներ**,  \log_3 3^{1}=1 **երեքական կարգ** (**տրիտ)
: <math>3^{6}=729</math> **հնարավոր իրավիճակներ**,  <math>\log_3 3^{6}=6</math> **երեքական կարգ** (**տրիտ**) = 1 **Տրայտ**.
3 թվին համապատասխոնող միավորը՝ [[տրիտ]]ը, հավասար է log<sub>2</sub>3≈1,585 բիթի։

Տասական տվյալների ծավալի համար նպատակահարմար է կիրառել տասական լոգարիթմներ.

: <math>10^{1}=10</math> **հնարավոր իրավիճակներ**, <math>\log_{10} 10^{1}=1</math> **տասական կարգ** = 1 **դեցիտ**
: <math>10^{10^{3}}</math> **հնարավոր իրավիճակներ**, <math>\log_{10} 10^{10^{3}}=10^{3}</math> **տասական կարգ** = 1 **կիլոդեցիտ**
: <math>10^{10^{6}}</math> **հնարավոր իրավիճակներ**, <math>\log_{10} 10^{10^{6}}=10^{6}</math> **տասական կարգ** = 1 **մեգադեցիտ**
: <math>10^{10^{9}}</math> **հնարավոր իրավիճակներ**, <math>\log_{10} 10^{10^{9}}=10^{9}</math> **տասական կարգ** = 1 **գիգադեցիտ**
10 թվին համապատասխանող միավորը՝ **դեցիտ**, հավասար է log<sub>2</sub>10≈3.322 բիթ։

Կապի մետաղալարային տեխնիկայում (հեռագիր, հեռախոս) և ռադիո, ինֆորմացիայի միավորը պատմականորեն առաջին անգամ ստացավ [[բոդ` սիմվոլային արագության չափման միավոր|բոդ]] արժեքը։

== Բիթից ստեղծված միավորներ ==
=== Տետրադա, կիսաբայթ, նիբբլ ===
Հիմնական նշանակություն ունեն չորս երկուական կարգերը՝ 4 բիթ [[տետրադա]], կիսա[[բայթ]], [[նիբբլ]], որոնք իրենց մեջ համատեղում են մեկ [[հաշվարկման տասնվեցական համակարգ]]ի թվում պարունակվող ինֆորմացիայի քանակ՝

1 ** տետրադա (կիսաբայթ, նիբբլ)**= 4 [[բիթ]]

=== Բայթ ===
1 **բայթ'''=8 բիթ
Սկզբունքորեն, բայթը որոշվում է կոնկրետ համակարգչի հիշողության հասցեավորման համար, որպես նվազագույն քայլ։ Հին մեքենաների համար պարտադիր չէր, որ բայթը հավասար լինի 8 բիթի։

Այժմ բայթը հաճախ հաշվում են հավասար 8 բիթի։

### Կիլոբայթ
Մեծ տարողությամբ հիշող սարքերի և մեծ քանակությամբ տեղեկատվության չափման համար կիրառում են չափման ավելի մեծ միավորներ՝ կիլոբայթ։
1 կիլոբայթ=1024 բայթ

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Չափման միավորներ
* Բիթ
* Բայթ
* Կիլոբայթ
* Մեգաբայթ
* Գիգաբայթ
* Տերաբայթ
* Պետաբայթ

Կատեգորիա:Ինֆորմատիկա
Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Կատեգորիա:Տեղեկատվության չափման միավորներ