Պսակային զարկերակների թրոմբոզ

**Պսակային զարկերակների թրոմբոզ** (կորոնար զարկերակների թրոմբոզ, կորոնար կամ պսակային թրոմբոզ)**,** սրտի արյունատար անոթներում արյան թրոմբի առաջացում, որը կարող է սահմանափակել պսակային զարկերակներով արյան հոսքը և հանգեցնել սրտամկանի վնասման և/կամ սրտամկանի ինֆարկտի (հայտնի նաև որպես սրտի կաթված)։ 

Պսակային զարկերակների թրոմբոզն ամենից հաճախ առաջանում է աթերոսկլերոզի՝ զարկերակների պատերում խոլեստերինի և ճարպերի կուտակման հետևանքով։ Նեղացած անոթում նվազում է արյան հոսքը և նպաստում է սրտամկանի ինֆարկտի զարգացմանը։ Պսակաձև թրոմբոզի հիմնական ռիսկի գործոններն են ցածր խտության լիպոպրոտեինների բարձր մակարդակը, ծխելը, նստակյաց ապրելակերպը և զարկերակային գերճնշումը։ 

Սրտի կորոնար թրոմբոզի ախտանիշները միշտ չէ, որ սկզբում ակնհայտ են: Ախտանիշներից են կրծքավանդակի ցավը, շնչառության դժվարությունը և մարմնի վերին հատվածում տհաճության, անհարմարության զգացումը:

Պսակային զարկերակների թրոմբոզը կյանքին վտանգ սպառնացող արտակարգ բժշկական վիճակ է և պահանջում է շտապ բժշկական օգնություն հիվանդանոցում:

## Նշաններ և ախտանիշներ

Սրտի պսակաձև զարկերակների թրոմբը կարող է լինել անախտանիշ մինչև զգալի խցանում առաջացնելը։ Այն կարող է հանգեցնել ստենոկարդիայի տարբեր ձևերի կամ, ի վերջո, սրտամկանի ինֆարկտի: Հաճախակի առաջացող կրծքավանդակի ճնշող ցավը, շնչառության դժվարությունը և մարմնի վերին հատվածում անհարմարության զգացումը կարող են լինել նախազգուշացնող ախտանիշներ:

## Պաթոգենեզ
Սրտի պսակաձև զարկերակների թրոմբոզը և սրտամկանի ինֆարկտը երբեմն օգտագործվում են որպես հոմանիշներ, չնայած սա տեխնիկապես սխալ է, քանի որ թրոմբոզը վերաբերում է արյան անոթների խցանմանը թրոմբով, մինչդեռ սրտամկանի ինֆարկտը վերաբերում է սրտի հյուսվածքի մահվանը՝ արյան հոսքի կորստի պատճառով: Լայնածավալ կոլատերալ (երկարատև իշեմիայի հետևանքով առաջացած անոթներ) շրջանառության պատճառով, պսակաձև թրոմբը պարտադիր չէ, որ հյուսվածքի մահվան պատճառ դառնա և կարող է լինել անախտանիշ:

Պսակային թրոմբոզի առաջացումը, որպես կանոն, առաջանում է նույն մեխանիզմներով ինչ օրգանիզմում առաջացող այլ զարկերակային թրոմբներ: 

Կարևոր է նաև Վիրխովի եռյակը՝ արյունահոսքի կանգ, էնդոթելային դիսֆունկցիա և հիպերկոագուլյացիոն վիճակ: Աթերոսկլերոզը նպաստում է պսակային թրոմբոզի առաջացմանը՝ նպաստելով արյան կանգին, ինչպես նաև առաջացնելով տեղային էնդոթելային դիսֆունկցիա:

Աշխարհում մահվան հանգեցնող սրտամկանի ինֆարկտի դեպքերի մեծ թվի պատճառով, լայնածավալ ուսումնասիրություններ են իրականացվել հատկապես պսակաձև զարկերակներում թրոմբի առաջացման վերաբերյալ։

Ուշադրության են արժանի՝
* Պսակային զարկերակների թրոմբոզը կարող է լինել դեղապատ ստենտների հետ կապված բարդություն: Այս ստենտները, որոնք տեղադրվում են ստենոզված (նեղացած) զարկերակները բացելու համար, հաճախ պատված են դեղորայքով՝ ռեստենոզը (կրկնակի նեղացումը) կանխելու համար: Այնուամենայնիվ, դրանք կարող են հանգեցնել պսակային զարկերակների թրոմբերի առաջացման՝ հյուսվածքային գործոնի էքսպրեսիայի աճի և անոթներում վերականգնման դանդաղման պատճառով: Ավելին, ցույց է տրվել, որ ստենտավորված հատվածից ներքև ընկած վնասված էնդոթելը նույնպես կարող է խթանել թրոմբագոյացումը։ Շարունակվում են հետազոտությունները այն մասին, թե արդյոք այս ռիսկերը գերազանցում են պսակային զարկերակի ստենտավորումից ստացված օգուտը:  
* Բորբոքումը կարող է պատճառական դեր ունենալ սրտանոթային հիվանդության և հետագա սրտամկանի ինֆարկտի մեջ՝ սրտանոթային թրոմբոզի պատճառով: Բորբոքման ուժգնությունը կարող է հանգեցնել արյան մակարդման ավելի բարձր ռիսկի, ինչպես նաև ստենտի հետագա թրոմբոզի ռիսկի բարձրացման: Շարունակվում են բորբոքային բիոմարկերների (կենսացուցիչ) որոնումները, որոնք կարող են օգնել որոշել ռիսկի խմբում գտնվող անհատներին: 
* Սրտի պսակաձև զարկերակների «միկրոէմբոլիզացիան» ուսումնասիրվում է որպես պսակաձև զարկերակների թրոմբերի առաջացման և հետագա հանկարծակի սրտային մահվան առաջացման՝ սուր սրտամկանի ինֆարկտի պատճառով:
* HMGB-1 (*High mobility group box-1)* սպիտակուցները որպես թրոմբերի առաջացման կարևոր միջնորդներ: 
* Պսակային սինուսի թրոմբոզը որպես վիրահատություններից հետո լուրջ բարդություն: Պսակային սինուսը պսակային զարկերակների երակային համարժեքն է, որտեղ երակային արյունը վերադառնում է սրտի հյուսվածքից: Այստեղ մեծ թրոմբը դանդաղեցնում է սրտի հյուսվածքի արյան ընդհանուր շրջանառությունը, ինչպես նաև կարող է մեխանիկորեն սեղմել պսակային զարկերակը:

## Ախտորոշում

Ախտորոշման համար կարևոր են սրտամկանի ինֆարկտի կամ ստենոկարդիայի կլինիկական նշանները։

Սրտի պսակաձև զարկերակների թրոմբների առկայությունը գնահատելու համար օգտագործվող գործիքային մեթոդներ՝ 

* անգիոսկոպիա
* էնդոկորոնար ուլտրաձայնային հետազոտություն
* կորոնար անգիոգրաֆիա
* մագնիսառեզոնանսային շերտագրություն:

Հետմահու փորձաքննողները կարող են փնտրել Զանի գծերը՝ որոշելու համար, թե արդյոք անոթներում թրոմբը առաջացել է մահվանից առաջ, թե հետո։

## Վարում
Սիմպտոմատիկ կորոնար զարկերակների թրոմբոզի վարումը հետևում է սրտամկանի ինֆարկտի համար սահմանված բուժման ալգորիթմներին: Բուժման տարբերակները ներառում են՝  

* կորոնար զարկերակի շունտավորում

* ստենտի իմպլանտացիա
* ինտրակորոնար թրոմբոլիզ (ներպսակային թրոմբալուծում)
* հակակոագուլյանտի կիրառում՝ հեպարին կամ գլիկոպրոտեին IIb/IIIa ինհիբիտոր
* թրոմբի ասպիրացիա, ռեպերֆուզիայի ռազմավարություն
* թրոմբոցիտների P2Y12 ընկալիչների պաշարիչներ։ 2001 թվականին հրապարակված ուսումնասիրությունը պարզել է, որ կլոպիդոգրելի ավելացումը դրական ազդեցություն է ունեցել սիրտանոթային մահացության, ոչ մահացու սրտամկանի ինֆարկտի և ինսուլտի վրա՝ չնայած բարձրացնելով ծանր արյունահոսության ռիսկը։

Կորոնար զարկերակների թրոմբոզի զարգացումը կանխելու նպատակով՝ անախտանիշ պսակային զարկերակների համախտանիշը հայտնաբերելու և բուժելու հնարավորությունը քննարկելու համար՝ 2018 թվականին հրապարակված ուսումնասիրությունը պարզել է, որ միջմաշկային կորոնար միջամտությամբ կանխարգելիչ բուժումը չի հանգեցրել մահացության կամ սրտամկանի ինֆարկտի դեպքերի թվի բարելավմա 15 տարվա ընթացքում։

Ներկայումս ուսումնասիրվում են բուժման տարբեր եղանակներ՝ պսակաձև զարկերակների թրոմբոզի կառավարման և կանխարգելման համար: Ստատինները, բացի իրենց հիմնական խոլեստերինը իջեցնող մեխանիզմներից, ուսումնասիրվել են նաև մի շարք այլ ուղիների վրա ազդեցության նպատակով, որոնք կարող են նվազեցնել սրտի կորոնար զարկերակների բորբոքումը և հետագա թրոմբոզը:

## Տերմինաբանություն
Թրոմբոզը սահմանվում է որպես արյունատար անոթի ներսում թրոմբի առաջացում, որը հանգեցնում է արյան շրջանառության խանգարմանը: Կորոնար թրոմբոզը վերաբերում է սրտի կորոնար զարկերակներում թրոմբների առաջացմանը և առկայությանը: Կորոնար սինուսներ է վերադառնում սրտամկանից դուրս եկող թթվածնող աղքատ երակային արյունը: 

Թրոմբը կարող է նաև էմբոլիզացվել, այն է, պոկվել առաջացման վայրից և խցանել այլ անոթներ։ Աթերոէմբոլիան կամ խոլեստերինային էմբոլիան առաջանում է, երբ աթերոսկլերոտիկ վահանիկը պատռվում է և վերածվում է էմբոլի: Աթերոսկլերոզը բերում է արյունատար անոթների աստիճանական նեղացման, և պսակաձև զարկերակները ախտահարելու դեպքում կարող է հանգեցնել սրտի իշեմիկ հիվանդության:

## Տես նաև
* Սրտամկանի ինֆարկտ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Սրտային հիվանդություններ