Քրիստինա Ֆարֆան

**Քրիստինա Ֆարֆան**(), մեքսիկացի մանկավարժ և գրող, նպաստել է կանանց կրթության գործին և մասնակցել Մեքսիկայում ֆեմինիստական շարժման առաջին ալիքի առաջացմանը։ Նա Մեքսիկայում կանանց գրական լրագրության հիմնադիրներից էր։

## Կյանք և գործունեություն
Մարիա Քրիստինա Ֆարֆան Մանզանիլան ծնվել է 1846 թվականի հուլիսի 24-ին Մերիդայում(Յուկատան, Մեքսիկա)` Կանդելարիա Մանզանիլայի և Խոսե Մարիա Ֆարֆանի ընտանիքում։ Նա մեծացել է խիստ միջավայրում և կրթվել տանը փաստաբան և ուսուցիչ Խոսե Մարիա Խեսուս Ապոլինարիո Գարսիա Մոնտերոյի կողմից, որը հայտնի է որպես Խոսե Գարսիա Մոնտերո

Գարսիա Մոնտերոյի օգնությամբ նա ուսուցչի պաշտոն ստացավ *Colegio La Encarnación*-ում։ 1870 թվականի մայիսի 3-ին Գերտրուդիս Տենորիո Զավալայի և Ռիտա Սետինա Գուտիերեսի հետ միասին Ֆարֆանը հիմնեց *La Siempreviva* (Հավերժականը) կազմակերպությունը, որն իր մեջ ներառում էր Մեքսիկայի առաջին աշխարհիկ դպրոցը աղջիկների համար, ինչպես նաև արվեստի քոլեջ երիտասարդ կանանց համար, գիտական և գրական ընկերակցություն, ինչպես նաև թերթ, որը հատուկ գրված էր կանանց կողմից և կանանց համար։ Դպրոցի ուսուցիչները, Չեթինայի ղեկավարությամբ, իրենց ուսումնական ծրագրերը հիմնեցին գիտության և ռացիոնալիզմի վրա՝ պնդելով, որ կանայք ընդունակ են աշխատելու և մտավոր գործունեություն ծավալելու։ Ֆարֆանը, Չեթինան և Տենորիոն առաջին խումբն էին, որոնք հրապարակայնորեն խրախուսեցին Յուկատանում կանանց կրթությունը։

Ամսագիրը շեշտը դրեց ֆեմինիստական գրվածքների վրա և առաջին անգամ մեքսիկացի կանանց ծանոթացրեց եվրոպական ֆեմինիզմին, սկսեց հրատարակվել հրատարակվեց *Palacio del Gobernador*-ի կողմից (նահանգապետական պալատ)։ Ամսագիրը խմբագրելուց բացի, երեք ընկերները հրապարակեցին բանաստեղծություններ՝ նվիրված կանանց կատարելագործմանը և նրանց կրթությանը։

Ֆարֆանի առաջին հրատարակված աշխատությունը *La Aurora*-ն էր՝ Չետինայի, Տենորիոյի և իր ստեղծագործությունների հավաքածուն, որը հրապարակվել է 1870 թվականին։ 1870-1872 թվականներին Ֆարֆանի աշխատանքները հայտնվել են *La Siempreviva* ամսագրում, իսկ 1874 թվականին նա հրատարակել է էսսեների և բանաստեղծությունների *La Primavera* ժողովածուն։

1877 թվականի հուլիսի 1-ին Ֆարֆանը Մերիդայում ամուսնացավ իր նախորդ հրահանգիչ Գարսիա Մոնտերոյի հետ և տեղափոխվեց Տաբասկո։

1879 թվականին նա հիմնեց և դարձավ Տաբասկոյում *El Recreo del Hogar* (Վերականգնելով տունը) ամսագրի տնօրենն ու գլխավոր խմբագիրը՝ համագործակցելով այլ ֆեմինիստների հետ, ինչպիսիք են Դոլորես Կորեա Զապատան ։

1880 թվականին նա հիմնադրել է դպրոց՝ *Colegio del Porvenir*(Ապագայի քոլեջ)։ Թե՛ ամսագիրը, և թե՛ դպրոցը հիմնված էին գիտական թեմաների վրա, որոնք նա նախկինում իրականացրել էր Մերիդայում։

Ֆարֆանը մահացավ ծննդաբերության ժամանակ 1880 թվականի օգոստոսի 22-ի առավոտյան՝ գնացքով ճանապարհորդելուց հետո, երբ Մեխիկոյից ժամանել էր Սան Խուան Բաուտիստա դե լա Վիլլա Հերմոսա, Տաբասկո, Մեքսիկա։ Նրա նորածին դուստրը մահացավ կարճ ժամանակ անց։
 
Հուղարկավորության գրքույկը, որը գրվել է ժամանակաշրջանի ամենահայտնի հեղինակների կողմից, հիշատակի տուրք է  Ֆարֆանին՝ որպես առաջամարտիկ մանկավարժի և գրական լրագրողի նրա ունեցած ներդրումների։ Նրա մահից երեք տարի անց *El Dominguero* ամսագիրը նրան շնորհեց *Misionera de la Civilización* (Քաղաքակրթության միսիոներ) տիտղոսը՝ արժևորելով, թե ինչպես է նրա գրական ներդրումը փոխել հասարակության ընկալումը և կանանց հնարավորությունները։

1885 թվականին նրա ամուսինը տեղափոխեց Ֆարֆանի աճյունը Տաբասկոյից և վերաթաղեց իր ընտանեկան դամբարանում՝ հայրենի Մերիդա քաղաքում։ Թաղման  արարողությանը մասնակցում էին բարձրաստիճան պաշտոնյաներ, ընկերներ և գործընկերներ։

## Ընտիր երկեր
*
* 1870–1872 տարբեր բանաստեղծություններ *La Siempreviva* ամսագրում
* 1874 *La Primavera: Poesía y ensayo*
*

## Գրականություն

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Արտաքին հղումներ
* ''La Educación de la mujer'', Cristina Farfán Manzanilla. Yucatán, México

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մեքսիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիզմ և կրթություն
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ գրողներ