Ինսուլին (դեղանյութ)

**Ինսուլին**, հորմոն, որն արտադրվում է ենթաստամոքսային գեղձում և կարգավորում օրգանիզմում գլյուկոզի մակարդակը։

Որպես դեղամիջոց՝ ինսուլինը սպիտակուցային ինսուլին հորմոնի դեղագործական պատրաստուկ է, որն օգտագործվում է արյան մեջ գլյուկոզի մակարդակի նվազեցման համար։ Նման պայմանները ներառում են տիպ 1 շաքարային դիաբետը,  տիպ 2 շաքարային դիաբետը, գեստացիոն կամ հղիության շաքարային դիաբետը և որպես հետևանք՝ դիաբետի բարդությունները, ինչպիսիք են դիաբետիկ կետոացիդոզը և հիպերօսմոլյար հիպերգլիկեմիկ վիճակները։ Ինսուլինն օգտագործվում է նաև գլյուկոզի հետ միասին՝ հիպերկալեմիայի (արյան մեջ կալիումի բարձր մակարդակ) բուժման համար։ Սովորաբար այն տրվում է ենթամաշկային ներարկման միջոցով, սակայն որոշ ձևեր կարող են օգտագործվել նաև ներերակային կամ միջմկանային ներարկումների միջոցով: Կան ինսուլինի տարբեր տեսակներ, որոնք հարմար են տարբեր դեպքերում կիրառման համար: Տեսակները հաճախ կոչվում են ինսուլին լայն իմաստով, թեև ավելի ճշգրիտ իմաստով ինսուլինը նույնական է բնական մոլեկուլին, մինչդեռ ինսուլինի անալոգներն ունեն մի փոքր տարբեր կառուցվածք, որոնք թույլ են տալիս կառավարել ինսուլինի ազդեցության ժամանակահատվածը:

Այն գտնվում է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական օգտագործվող դեղամիջոցների ցանկում։ 2022 թվականին ինսուլինը Միացյալ Նահանգներում 192-րդ ամենատարածված դեղամիջոցն էր՝ ավելի քան 2 միլիոն դեղատոմսով։

Ինսուլին կարելի է պատրաստել խոզերի կամ կովերի ենթաստամոքսային գեղձից։ Մարդկանց համար կիրառելի տարբերակները կարող են պատրաստվել կա՛մ խոզից ստացած տարբերակների ձևափոխությամբ, կա՛մ ռեկոմբինացված տեխնոլոգիայով՝ օգտագործելով հիմնականում Աղիքային ցուպիկ (E. coli) կամ Շաքարամիցետներ (Saccharomyces cerevisiae)։ Այն լինում է երեք հիմնական տեսակի՝ կարճատև ազդեցության (օրինակ՝ սովորական ինսուլին), միջին ազդեցության (օրինակ՝ չեզոք պրոտամին Hagedorn (NPH) ինսուլին) և ավելի երկարատև ազդեցության (օրինակ՝ ինսուլին գլարգին)։

## Բժշկական կիրառում
մինի|Ինսուլինի ներարկումը ինսուլինային գրիչով
Ինսուլինը օգտագործվում է մի շարք հիվանդությունների բուժման համար, ներառյալ շաքարային դիաբետը և դրա սուր բարդությունները, ինչպիսիք են դիաբետիկ կետոացիդոզը և հիպերօսմոլյար հիպերգլիկեմիկ վիճակները: Այն նաև օգտագործվում է գլյուկոզի հետ միասին՝ արյան մեջ կալիումի բարձր մակարդակը կարգավորելու համար։ Հղիության ընթացքում օգտագործումը համեմատաբար անվտանգ է երեխայի համար։ Ինսուլինը նախկինում օգտագործվում էր հոգեբուժական թերապիայի մեջ, ինչը կոչվում էր ինսուլինային շոկային թերապիա։

## Կողմնակի ազդեցություններ
Ինսուլինի օգտագործման կողմնակի ազդեցություններ են հիպոգլիկեմիան (արյան մեջ գլյուկոզի ցածր մակարդակ), հիպոկալեմիան (արյան կալիումի ցածր մակարդակ) և ալերգիկ ռեակցիաները։ Ինսուլինի նկատմամբ ալերգիան նկատվել է ստացողների մոտ 2%-ի մոտ, և շատ ռեակցիաները պայմանավորված են եղել ոչ թե հենց ինսուլինով, այլ ինսուլինին ավելացված կոնսերվանտներով, ինչպիսիք են ցինկը, պրոտամինը և մետա-կրեզոլը: Ռեակցիաների մեծ մասը առաջին տիպի գերզգայունության ռեակցիաներ են և հազվադեպ են առաջացնում անաֆիլաքսիա: Ինսուլինի նկատմամբ կասկածվող ալերգիան կարող է հաստատվել մաշկի քերծվածքի թեստով, սպեղանու թեստով և երբեմն մաշկի բիոպսիայով: Ինսուլինի գերզգայունության ռեակցիաների դեմ առաջնահերթ թերապիան ներառում է հակահիստամիններով սիմպտոմատիկ թերապիան: Այնուհետև տուժած անձինք բուժվում են փոխարինող դեղամիջոցով, որը չի պարունակում այն ​​ալերգենը որի հանդեպ նրանք զգայուն են, կամ էլ հիվանդները ենթարկվում են դեզենսիտիզացիայի:

### Մաշկային կողմնակի ազդեցություններ
Այլ կողմնակի ազդեցությունները կարող են ներառել ցավը կամ մաշկի փոփոխությունները ներարկման վայրերում: Կրկնվող ենթամաշկային ներարկումն առանց ներարկման տեղի փոփոխության կարող է հանգեցնել լիպոհիպերտրոֆիայի և ամիլոիդոմայի, որոնք արտահայտվում են որպես պինդ շոշափելի հանգույցներ մաշկի տակ:

### Վաղ օգտագործման հետևանքներ
Ինսուլինային թերապիայի վաղ սկիզբն օրինակ տիպ 2 շաքարային դիաբետի դեպքում, ենթադրում է, որ դրա օգտագործումն ունի յուրահատուկ առավելություններ, սակայն ինսուլինաթերապիայի դեպքում անհրաժեշտ է աստիճանաբար բարձրացնել չափաբաժինը և ռեժիմի բարդությունը: Որպես հետևանք կարող է մեծանալ հիպոգլիկեմիայի զարգացման հավանականությունը, ինչի պատճառով շատ մարդիկ և նրանց բժիշկները վարանում են ինսուլինաթերապիայի սկսումը հիվանդության կառավարման վաղ փուլում։ Առողջական վարքագծի հետ կապված բազմաթիվ խոչընդոտները, ինչպիսիք են՝ մոտիվացիայի բացակայությունը, բուժման հետ ծանոթության կամ փորձի բացակայությունը և ժամանակի սահմանափակումները խանգարում են տիպ 2 շաքարային դիաբետից տառապող հիվանդներին սկսել կամ ուժեղացնել ինսուլինով բուժումը, որովհետև դրանք հանգեցնում են  բարձր հիպերգլիկեմիկ վիճակների: Ահա թե ինչու տիպ 2 շաքարային դիաբետի դեպքում ինսուլինի վաղաժամ օգտագործման հետ կապված կողմնակի ազդեցությունների կառավարումը կարող է լինել թերապևտիկ և վարքային մարտահրավեր։

## Սկզբունքներ

Ինսուլինն էնդոգեն հորմոն է, որն արտադրվում է ենթաստամոքսային գեղձի կողմից։ Ինսուլինի սպիտակուցը մեծապես պահպանվել է էվոլյուցիայի ընթացքում և առկա է ինչպես կաթնասունների, այնպես էլ անողնաշարավորների մոտ: Ինսուլինի/ինսուլինանման աճի գործոնի ազդանշանային ուղին (IIS) լայնորեն ուսումնասիրվել է տեսակների մեջ, ներառյալ նեմատոդ որդերը (օրինակ՝ C. elegans), ճանճերը (Drosophila melanogaster) և մկները (Mus musculus): Դրա գործողության մեխանիզմները շատ նման են բոլոր տեսակների համար։

Ե՛վ տիպ 1, և՛ տիպ 2 շաքարային դիաբետները բնութագրվում են ենթաստամոքսային գեղձի ֆունկցիայի կորստով, չնայած տարբեր չափով: Մարդկանց, ովքեր տառապում են շաքարային դիաբետից, անվանում են դիաբետիկներ: Շատ դիաբետիկներ պահանջում են ինսուլինի էկզոգեն աղբյուր՝ արյան մեջ գլյուկոզի մակարդակն  թիրախային անվտանգ տիրույթում պահելու համար:

1916 թվականին Նիկոլայ Ք. Պաուլեսկուին (1869–1931 թթ.) հաջողվեց ստեղծել ենթաստամոքսային գեղձի ջրային էքստրակտ, ինչն օգնեց իր դիաբետիկ շանը: 1921 թվականին նա Փարիզի Կենսաբանության ընկերությունում հրապարակեց 4 աշխատություն՝ կենտրոնանալով դիաբետիկ շների օրգանիզմում ենթաստամոքսային գեղձի էքստրակտի հաջող ազդեցության վրա:

Պաուլեսկուի կողմից ենթաստամոքսային գեղձի դերի մասին հետազոտությունը սննդի յուրացման գործում հրապարակվել է 1921 թվականի օգոստոսին Բելգիայի քաղաք Լիեժում «Ֆիզիոլոգիայի միջազգային արխիվներ» ամսագրում (Archives Internationales de Physiologie): Սկզբում կլինիկական օգտագործման համար ինսուլին ստանալու միակ միջոցը մեկ այլ արարածի ենթաստամոքսային գեղձից ստանալն էր։ Կենդանիների ենթաստամոքսային գեղձերը հասանելի էին որպես մսի փաթեթավորման արդյունաբերական թափոններ:

Ինսուլինը ստացվում էր հիմնականում կովերից (*Eli Lilly and Company*) կամ խոզերից (*Nordisk Insulin laboratorium*): Ութ բաժին մաքրված ինսուլինի պատրաստումը կարող էր պահանջել մինչև երկու տոննա խոզի գեղձային հյուսվածք։ Այս աղբյուրներից ստացված ինսուլինը արդյունավետ է մարդկանց մոտ, քանի որ այն շատ նման է մարդու ինսուլինին (երեք ամինաթթուների տարբերություն)։ Սկզբում պատրաստման ավելի ցածր մաքրությունը հանգեցրեց ալերգիկ ռեակցիաների՝ ոչ ինսուլինային նյութերի առկայության պատճառով: Մաքրությունը կայունորեն բարելավվել է 1920-ականներից ի վեր՝ ի վերջո հասնելով 99%-ի մաքրության 1970-ականների կեսերին՝ շնորհիվ բարձր ճնշման հեղուկ քրոմատոգրաֆիայի (HPLC) մեթոդների: Սակայն մեղմ ալերգիկ ռեակցիաներ դեռ երբեմն տեղի են ունենում, նույնիսկ սինթետիկ «մարդկային» ինսուլինի տեսակների նկատմամբ։

1982 թվականից սկսած՝ կենսասինթետիկ «մարդկային» ինսուլինը արտադրվել է կլինիկական օգտագործման համար՝ գենետիկական ինժեներիայի տեխնիկայի միջոցով՝ օգտագործելով ռեկոմբինացված ԴՆԹ տեխնոլոգիա: Գենետեխը (*Genentech*) մշակել է տեխնիկան, որն օգտագործվում է  մարդկանց բնական հորմոնի նման ինսուլինի՝ Հումուլինի (*Humulin)* արտադրության համար, բայց իրենք ապրանքը առևտրային շուկայում չեն ներկայացրել: «Էլի Լիլին» (*Eli Lilly*) 1982 թվականին շուկայում ներկայացրեց Հումուլինը։ Հումուլինն առաջին դեղամիջոցն էր, որն արտադրվել է ժամանակակից գենետիկական ինժեներիայի մեթոդներով, որոնցում մարդու իրական ԴՆԹ-ն տեղադրվում է ընդունող (ռեցիպիենտ) բջիջի մեջ (այս դեպքում՝ Աղիքային ցուպիկի (E. coli): Այնուհետև ընդունող (ռեցիպիենտ) բջիջներին թույլատրվում է նորմալ աճել և վերարտադրվել, և ներդրված մարդու ԴՆԹ-ի շնորհիվ դրանք արտադրում են մարդու ինսուլինի սինթետիկ տարբերակը: Արտադրողները պնդում են, որ դա նվազեցնում է բազմաթիվ այլ նյութերի առկայությունը: Այնուամենայնիվ, նման ինսուլիններից պատրաստված կլինիկական պատրաստուկները տարբերվում են մարդու էնդոգեն ինսուլինից մի քանի կարևոր առումներով։ Օրինակ՝ C-պեպտիդի բացակայությունն է, որը վերջին տարիներին ցույց է տվել, որ ինքնին ունի համակարգային ազդեցություններ: Նովո Նորդիսկը (*Novo Nordisk*) նաև գենետիկորեն մշակված ինսուլին է մշակել՝ օգտագործելով սնկերի խմորման պրոցեսը։

Համաձայն հետազոտության, որը շաքարային դիաբետի միջազգային ֆեդերացիան անցկացրել է 2002 թվականին իր անդամ երկրներում ինսուլինի մատչելիության և հասանելիության վերաբերյալ, պարզել է, որ աշխարհում, ներկայումս վաճառվող ինսուլինի մոտավորապես 70%-ը ռեկոմբինացված, կենսասինթետիկ «մարդկային» ինսուլին է։ Այսօր կլինիկորեն օգտագործվող ինսուլինի մեծ մասն արտադրվում է այս կերպ, չնայած կլինիկական փորձերը հակասական ապացույցներ են տվել այն մասին, թե արդյոք այս ինսուլինները ավելի քիչ հավանական են ալերգիկ ռեակցիա առաջացնելու համար: Գրանցվել են նաև անբարենպաստ ռեակցիաներ են, որոնք ներառում են մի շարք նախազգուշացնող նշանների կորուստը, և որ հիվանդները կարող են ընկնել կոմայի մեջ հիպոգլիկեմիայի, ցնցումների, հիշողության վատթարացման և կենտրոնացման կորստի պատճառով։ Այնուամենայնիվ, Շաքարային դիաբետի միջազգային ֆեդերացիայի 2005 թվականի դիրքորոշումը շատ պարզ է, որում ասվում է, որ «Չկան ճնշող ապացույցներ ինսուլինի մի տեսակը մյուսից գերադասելու» և «ժամանակակից, խստորեն մաքրված կենդանական ինսուլինները մնում են միանգամայն ընդունելի այլընտրանք»։

2006 թվականի հունվարից ԱՄՆ-ում և մի շարք այլ երկրներում տարածված բոլոր ինսուլինները սինթետիկ «մարդկային» ինսուլիններ են կամ դրանց անալոգները: ԱՄՆ-ում օգտագործելու համար տավարի կամ խոզի ինսուլին ստանալու համար պահանջվում է Սննդի և դեղերի վարչության (FDA)-ի ներմուծման հատուկ գործընթաց, չնայած կարող են լինել խոզի ինսուլինի որոշ պաշարներ, որոնք արտադրվել են Eli Lilly-ի կողմից 2005թ.-ին կամ ավ ելի վաղ, և խոզի ինսուլինը նույնպես վաճառվում է Վեցուլին (SM) ֆիրմային անվանումով ԱՄՆ-ում՝ անասնաբուժական օգտագործման համար՝ դիաբետով հիվանդ կենդանիների բուժման համար:

### Բազալ ինսուլին (երկարատև ազդեցության ինսուլին)
Տիպ 1 շաքարային դիաբետի դեպքում ինսուլինի արտադրությունը չափազանց ցածր է, և օրգանիզմը ունի էկզոգեն ինսուլինի կարիք: Տիպ 2 շաքարային դիաբետից տառապող որոշ մարդկանց մոտ, հատկապես նրանց, ովքեր հեմոգլոբինի A1c-ի  շատ բարձր մակարդակ ունեն, կարող է նաև պահանջվել ինսուլինի բազալ մակարդակի պահպանում, քանի որ նրանց օրգանիզմում ինսուլինի հանդեպ զգայունությունը էապես նվազած է: Բազալ ինսուլինը կարգավորում է արյան մեջ գլյուկոզայի մակարդակը օրգանիզմում սնունդ ընդունելու միջև ընկած ժամանակահատվածներում, ինչպես նաև գիշերվա ընթացքում: Ինսուլինի գործողության այս բազալ ազդեցությունը սովորաբար ձեռք է բերվում միջին ազդեցության ինսուլինի (օրինակ՝ NPH) կամ երկարատև ազդեցության ինսուլինի անալոգի օգտագործման միջոցով: Տիպ 1 դիաբետից տառապող հիվանդների մոտ այն կարող է ձեռք բերվել նաև արագ գործող ինսուլինի շարունակական ներարկման միջոցով՝ օգտագործելով ինսուլինային պոմպ: Անձի օրական ինսուլինի պահանջարկի մոտավորապես կեսը տրվում է որպես բազալ ինսուլին, որը սովորաբար ընդունվում է օրական մեկ անգամ՝ գիշերը։

### Սննդային (պրանդիալ) ինսուլին
Երբ մարդն օգտագործում է ածխաջրեր և գլյուկոզ պարունակող սնունդ, ինսուլինն օգնում է կարգավորել ածխաջրերի նյութափոխանակությունը օրգանիզմում: Պրանդիալ ինսուլինը, որը նաև կոչվում է ճաշի ժամանակ կամ բոլուս ինսուլին, նախատեսված է որպես ինսուլինի բոլուս չափաբաժին՝ ուտելուց առաջ, որպեսզի կարգավորի արյան մեջ գլյուկոզի քանակի աճը, ինչը տեղի է ունենում ուտելուց հետո: Պրանդիալ ինսուլինի չափաբաժինը կարող է լինել հաստատուն կամ կարող է հաշվարկվել հիվանդի կողմից՝ օգտագործելով արյան գլյուկոզի ներկայիս մակարդակը, ածխաջրերի պլանավորված ընդունումը կամ երկուսը համատեղ: Այս հաշվարկը կարելի է իրականացնել նաև ինսուլինը պոմպի միջոցով ստացող հիվանդների մոտ: Ինսուլինային ռեժիմները, որոնք բաղկացած են այս ձևով հաշվարկված չափաբաժիններից, համարվում են ինսուլինի ինտենսիվ ռեժիմներ։ Պրանդիալ ինսուլինը սովորաբար ընդունվում է ուտելուց ոչ ավելի, քան 15-30 րոպե առաջ՝ օգտագործելով արագ ազդեցության ինսուլին կամ սովորական ինսուլին: Որոշ հիվանդների մոտ կարող է օգտագործվել համակցված ինսուլին, որը պարունակում է և՛ NPH (միջին ազդեցության) ինսուլին, և՛ արագ/կանոնավոր ինսուլին՝ ապահովելու և՛ բազալ, և՛ պրանդիալ ինսուլինն օրգանիզմում։

## Բուժման մարտահրավերներ
Կան մի քանի մարտահրավերներ, որոնք առկա են ինսուլինի որպես շաքարային դիաբետի կլինիկական բուժում օգտագործման մեջ։

* Կառավարման եղանակը։
* Ընտրելով «ճիշտ» դեղաչափը և ժամանակը: Մեկ միավոր ինսուլինի համար ածխաջրերի քանակը շատ տարբեր է տարբեր մարդկանց մոտ և օրվա ընթացքում, սակայն սովորաբար 7-ից 20 գրամը համապատասխամ է 1 ինսուլինի միավորի համար:
* Ինսուլինի համապատասխան պատրաստուկի ընտրություն (սովորաբար «գործողության առաջացման արագության և տևողության» հիման վրա):
* Սննդի ընդունման ժամանակին, քանակին և տեսակներին համապատասխանեցնվող դեղաչափը և ժամանակը:
* Չափաբաժնի և ժամանակի ճշգրտում՝ կատարվող ֆիզիկական աշխատանքին համապատասխանեցնելու համար:
* Չափաբաժինը, տեսակը և ժամանակը կարգավորելը այլ պայմաններին համապատասխանելու համար, օրինակ՝ հիվանդությանը գումարված սթրեսը:
* Արյան մեջ կլանման փոփոխականությունը ենթամաշկային ներարկման ժամանակ։
* Չափաբաժինը ոչ ֆիզիոլոգիական է, քանի որ ինսուլինի ենթամաշկային բոլուսային չափաբաժինը ներառում է միայն ինսուլին, ի տարբերություն ֆիզիոլոգիական ինսուլինի և C-պեպտիդի համակցության, որը ձերբազատվում է աստիճանաբար և ուղղից դեպի դռներակ։
* Մարդկանց անհանգստացնում է ներարկումը, ամեն անգամ երբ նրանք ածխաջրեր են օգտագործում կամ արյան մեջ ստուգում են գլյուկոզի մակարդակը և հայտնաբերում են բարձր:
* Վտանգավոր է սխալի դեպքում, օրինակ՝ «չափից շատ» ինսուլինի կիրառումը:

## Տիպեր
մինի|Իդեալականացված դիագրամը ցույց է տալիս մարդկանց արյան գլյուկոզի (կարմիր) և  ինսուլինի (կապույտ) տատանումները օրվա ընթացքում՝ երեք անգամ սնունդ ընդունելու պարագայում: Բացի այդ, ընդգծվում է շաքարով հարուստ սննդի և օսլայով հարուստ սննդի ազդեցությունը:
Ինսուլինի բժշկական պատրաստուկները երբեք պարզապես ինսուլին չեն ջրի մեջ: Կլինիկական ինսուլինները ինսուլինի և այլ նյութերի խառնուրդներ են, ներառյալ կոնսերվանտները: Սրանք կանխում են սպիտակուցի արագ փչացումը կամ դենատուրացումը, հետաձգում են ինսուլինի կլանումը, կարգավորում են լուծույթի pH-ը, որպեսզի նվազեցնեն ռեակցիաները ներարկման տեղում և այլն։

Ինսուլինի բժշկական պատրաստուկները երբեք պարզապես ինսուլին չեն ջրի մեջ: Կլինիկական ինսուլինները ինսուլինի և այլ նյութերի խառնուրդներ են, ներառյալ կոնսերվանտները: Սրանք կանխում են սպիտակուցի արագ փչացումը կամ դենատուրացումը, հետաձգում են ինսուլինի կլանումը, կարգավորում են լուծույթի pH-ը, որպեսզի նվազեցնեն ռեակցիաները ներարկման տեղում և այլն։

«Մարդկային» ինսուլինի մոլեկուլի աննշան ձևափոխությունները կոչվում են ինսուլինի անալոգներ (տեխնիկապես «ինսուլինի ընկալիչների լիգաններ») այսպես կոչված, քանի որ դրանք տեխնիկապես ինսուլին չեն, այլ անալոգներ են, որոնք պահպանում են հորմոնի ազդեցությամբ գլյուկոզի կառավարման գործընթացը: Նրանք ունեն ներծծման և ակտիվության բնութագրեր, որոնք ներկայումս հնարավոր չէ ենթամաշկային ներարկվող  ինսուլինի դեպքում: Դրանք կա՛մ արագ ներծծվում են՝ փորձելով նմանակել իրական բետա-բջիջների ինսուլինին (ինչպես ինսուլինի լիսպրո, ինսուլին ասպարթ և ինսուլին գլյուլիսին), կամ կայունորեն ներծծվում են ներարկումից հետո՝ «գագաթնակետ (քանակի բարյրացում)» ունենալու փոխարեն, որին հաջորդում է ինսուլինի քիչ թե շատ արագ անկումը: Այնուամենայնիվ, մի շարք մետավերլուծություններ, այդ թվում՝ 2005 թվականին, Քոքրեյնի համագործակցության կողմից արված, ապա 2007 թվականին Գերմանիայի Առողջապահության ոլորտում և Կանադայի դեղերի և տեխնոլոգիաների գործակալությունը (CADTH), որը նույնպես հրապարակվել է 2007 թվականին, ինչը ցույց չի տվել ինսուլինի անալոգների կլինիկական օգտագործման միանշանակ առավելություններ ինսուլինի ավելի սովորական տեսակների նկատմամբ։

Ինսուլինի սովորաբար օգտագործվող տեսակներն են։

### Արագ գործող (արագ գործող)
Ներառում է ինսուլինի անալոգային ասպարտ, լիսպրո և գլյուլիսին: Սրանք սկսում են գործել 5-15 րոպեի ընթացքում և ակտիվ են 3-ից 4 ժամ: Ինսուլինների մեծ մասը ձևավորում է հեքսամերներ, որոնք հետաձգում են ակտիվ ձևով արյան ներթափանցումը. այս անալոգային ինսուլինները չունեն ինսուլինի նորմալ ակտիվություն: Ավելի նոր սորտերը այժմ սպասում են կարգավորող հաստատմանը ԱՄՆ-ում, որոնք նախատեսված են արագ աշխատելու համար, բայց պահպանում են նույն գենետիկ կառուցվածքը, ինչ սովորական «մարդկային» ինսուլինը։

### Կարճատև ազդեցության ինսուլին
Ներառում է սովորական ինսուլին, որը սկսում է գործել 30 րոպեի ընթացքում և ակտիվ է մոտ 5-8 ժամ։

### Միջին ազդեցության ինսուլին
Ներառում է NPH ինսուլին, որը սկսում է գործել 1-ից 3 ժամերի ընթացքում և ակտիվ է մոտ 16-24 ժամ։

### Երկարատև ազդեցության ինսուլին
Ներառում է Գլարգին U100 և Դետեմիր անալոգները, որոնցից յուրաքանչյուրը սկսում է գործել 1-ից 2 ժամվա ընթացքում և շարունակում է ակտիվ լինել՝ առանց մեծ գագաթնակետերի կամ անկումների, մոտ 24 ժամ, թեև շատ անհատների մոտ դա տատանվում է։

### Ուլտրա-երկար ազդեցության ինսուլին
Ներառում է ինսուլին գլարգին ( Կլարգին U300 և Դեդլուդեկ անալոգները), որոնք սկսում են գործել 30-90 րոպեի ընթացքում և շարունակում են ակտիվ լինել ավելի քան 24 ժամ:

### Ինսուլինային դեղամիջոցների կոմբինացիա
Այն իր մեջ երառում է արագ գործող կամ կարճ գործող ինսուլինի համադրություն ավելի երկար գործող ինսուլինի հետ, որը սովորաբար NPH ինսուլին է: Համակցված արտադրանքները սկսում են աշխատել ավելի կարճ գործող ինսուլինի հետ (5–15 րոպե արագ գործողության դեպքում և 30 րոպե կարճ գործողության դեպքում) և ակտիվ են մնում 16–24 ժամ: Կան մի քանի տատանումներ՝ խառը ինսուլինների տարբեր համամասնություններով (օրինակ՝ Novolog Mix 70/30-ը պարունակում է 70% ասպարտի պրոտամին (նման է NPH-ին) և 30% ասպարտ)։

## Վերահսկման մեթոդներ
մինի|Ինսուլինի ներարկման գործիքներ
Ի տարբերություն շատ դեղամիջոցների, ներկայումս ինսուլինը չի կարելի բանավոր ընդունել: Ինչպես գրեթե բոլոր մյուս սպիտակուցները, որոնք ներմուծվում են աղեստամոքսային տրակտ, այն վերածվում է բեկորների (մեկ ամինաթթվի բաղադրիչներ), ինչից հետո ամբողջ ակտիվությունը կորչում է: Որոշ հետազոտություններ են իրականացվել մարսողական տրակտից ինսուլինը պաշտպանելու ուղիների վերաբերյալ, որպեսզի այն հնարավոր լինի ընդունել հաբով: Առայժմ սա ամբողջովին փորձարարական է։

### Ենթամաշկային ներարկում
մինի|Ներկայիս ստանդարտ ինսուլինի ներարկիչ: Սա միանգամյա օգտագործման պլաստիկ ներարկիչ է, որն ունի անբաժանելի ասեղ և նարնջագույն ասեղի գլխարկ (ներդրվել է Բեկտոն-Դիկինսոնի կողմից 1970 թվականին):
Ինսուլինը սովորաբար ընդունվում է որպես ենթամաշկային ներարկումներ ասեղներով՝ մեկանգամյա ներարկիչներով, ինսուլինի պոմպով կամ կրկնակի օգտագործման ասեղներով՝ ինսուլային գրիչներով: Մարդիկ, ովքեր ցանկանում են նվազեցնել ինսուլինի ներարկումների կրկնվող մաշկի պունկցիան, հաճախ օգտագործում են ներարկման պորտը՝ ներարկիչների հետ միասին:

Ինսուլինի ենթամաշկային ներարկումների օգտագործումը նախատեսված է ընդօրինակելու ինսուլինի սեկրեցիայի բնական ֆիզիոլոգիական ցիկլը։  Շատ մարդկանց մոտ ինչպես արագ կամ կարճ ազդեցությամբ ինսուլինը, այնպես էլ միջանկյալ կամ երկարաժամկետ ազդեցության ինսուլինն օգտագործվում են օրական ներարկումների քանակը նվազեցնելու նպատակով: Որոշ դեպքերում ինսուլինի ներարկումները կարող են զուգակցվել այլ ներարկումային թերապիայի հետ, ինչպիսիք են GLP-1 ընկալիչների ագոնիստները: Արդյունավետ ինսուլինային թերապիա ապահովելու համար պահանջվում է ապահովել ներարկման վայրի մաքրությունը և ներարկման տեխնիկաի ճիշտ իմացություն։

### Ինսուլինային պոմպ
մինի|Ինսուլինի պոմպն օգտագործելիս
Ինսուլինի պոմպերը ոմանց համար ողջամիտ լուծում են: Անձի առավելություններն են ինսուլինի ֆոնային կամ բազալ դեղաչափի ավելի լավ վերահսկումը, բուլուսի չափաբաժինները, որոնք հաշվարկվում են միավորի ֆրակցիաների վրա, և հաշվիչներ պոմպի մեջ, որոնք կարող են օգնել որոշել բոլուսի ինֆուզիոն չափաբաժինները: Սահմանափակումներն են՝ ծախսերը, հիպոգլիկեմիկ և հիպերգլիկեմիկ դրվագների պոտենցիալը, կաթետերի հետ կապված խնդիրները և ինսուլինի մատակարարումը վերահսկելու «փակ օղակի» բացակայությունը՝ հիմնված արյան մեջ գլյուկոզյի ներկայիս մակարդակի վրա։

Ինսուլինի պոմպերը կարող են նմանվել «էլեկտրական ներարկիչների», որոնք կցված են ժամանակավորապես տեղադրված կաթետերին կամ կաննուլային: Ոմանք, ովքեր չեն կարող հասնել գլյուկոզյի համարժեք հսկողության սովորական (կամ շիֆթային) ներարկումների միջոցով, կարող են դա անել համապատասխան պոմպով։

Կաթետերը վարակի և խոցերի վտանգ են ներկայացնում, և որոշ մարդիկ կարող են նաև լիպոդիստրոֆիա զարգացնել ինֆուզիոն հավաքածուների պատճառով: Այս ռիսկերը հաճախ կարելի է նվազագույնի հասցնել՝ ինֆուզիոն հատվածները մաքուր պահելով և ախտահանելով: Ինսուլինի պոմպերը պահանջում են խնամք և ջանք՝ ճիշտ օգտագործելու համար։

## Չափաբաժին և ժամանակահատված
### Չափաբաժնի միավորներ
Ինսուլինի մեկ միջազգային միավորը (1 IU) սահմանվում է որպես 34,7 մկգ մաքուր բյուրեղային ինսուլինի «կենսաբանական համարժեք»:

Ինսուլինի միավորի առաջին սահմանումը նապաստակի մոտ հիպոգլիկեմիա առաջացնելու համար պահանջվող քանակությունն էր: Սա սահմանվել է Ջեյմս Կոլիպի կողմից Տորոնտոյի համալսարանում 1922 թվականին: Իհարկե, դա կախված էր նապաստակների չափից և սննդակարգից:

Ինսուլինի միավորը սահմանվել է Տորոնտոյի համալսարանի ինսուլինի կոմիտեի կողմից: Միավորն ի վերջո վերածվեց հին USP ինսուլինի միավորի, որտեղ ինսուլինի մեկ միավորը (U) հավասար էր ինսուլինի քանակին, որն անհրաժեշտ է ծոմ պահող նապաստակի արյան գլյուկոզի կոնցենտրացիան նվազեցնելու համար մինչև 45 մգ/օր լ (2,5 մ մոլ/լ): Երբ հայտնի դարձավ ինսուլինի քիմիական կառուցվածքը և զանգվածը, ինսուլինի միավորը որոշվեց մաքուր բյուրեղային ինսուլինի զանգվածով, որն անհրաժեշտ է USP միավոր ստանալու համար:

Ինսուլինային թերապիայի մեջ օգտագործվող չափման միավորը Միավորների միջազգային համակարգի (կրճատ՝ SI) մաս չէ, որը մետրային համակարգի ժամանակակից ձևն է: Փոխարենը դեղաբանական միջազգային միավորը (IU) սահմանվում է ԱՀԿ կենսաբանական ստանդարտացման փորձագիտական ​​կոմիտեի կողմից։

### Հնարավոր բարդություններ
մինի|Բազալ-բոլուս ինսուլինի սխեման բացատրող դիագրամ: Երկար գործող ինսուլինը տրվում է օրական մեկ անգամ (սովորաբար glargine, Lantus) կամ երկու անգամ (սովորաբար detemir, Levemir) ինսուլինի բազային կամ բազալ մակարդակ ապահովելու համար: Արագ գործող (RA) ինսուլինը տրվում է ուտելուց և նախուտեստներից առաջ: Նմանատիպ պրոֆիլը կարող է տրամադրվել ինսուլինային պոմպի միջոցով, որտեղ արագ գործող ինսուլինը տրվում է որպես բազալ և նախապատրաստված բոլուսային ինսուլին:
Արյան գլյուկոզի ֆիզիոլոգիական կարգավորումը, ինչպես ոչ դիաբետիկների դեպքում, կլինի լավագույնը: Ուտելուց հետո արյան մեջ գլյուկոզի մակարդակի բարձրացումը խթան է ենթաստամոքսային գեղձից ինսուլինի արագ արտազատման համար: Ինսուլինի մակարդակի բարձրացումը հանգեցնում է գլյուկոզի կլանմանը և կուտակմանը բջիջներում, նվազեցնում է գլիկոգենի փոխակերպումը գլյուկոզի, նվազեցնելով արյան մեջ գլյուկոզի մակարդակը և, հետևաբար, նվազեցնելով է ինսուլինի սեկրեցիան: Արդյունքն այն է, որ ուտելուց հետո արյան գլյուկոզի մակարդակը որոշ չափով բարձրանում է, և մոտ մեկ ժամվա ընթացքում վերադառնում է նորմալ «ծոմ պահելու» մակարդակին: Նույնիսկ լավագույն դիաբետիկ բուժումը մարդու սինթետիկ ինսուլինով կամ ինսուլինի անալոգներով, անկախ նրանից, կիրառվել է,թե ոչ, շատ հեռու է ոչ դիաբետիկների մոտ գլյուկոզի նորմալ վերահսկումից։

Հարցն այն է, որ կերած սննդի բաղադրությունն ազդում է աղիքների կլանման արագության վրա: Որոշ սննդամթերքներից գլյուկոզն ավելի արագ է ներծծվում, քան մյուս մթերքներում առկա գլյուկոզի նույն քանակությունը: Բացի այդ, ճարպերն ու սպիտակուցները միաժամանակ կերած ածխաջրերից գլյուկոզի կլանման «հետաձգում» են առաջացնում: Բացի այդ, մարմնամարզանքները նվազեցնում են ինսուլինի կարիքը նույնիսկ այն դեպքում, երբ բոլոր մյուս գործոնները մնում են նույնը, քանի որ աշխատող մկանները որոշակի կարողություն ունեն գլյուկոզը կլանելու՝ առանց ինսուլինի օգնության։

Բարդ և փոխազդող գործոնների պատճառով, սկզբունքորեն, անհնար է որոշակիորեն իմանալ, թե որքան ինսուլին (և որ տեսակի) է անհրաժեշտ որոշակի կերակուրը «ծածկելու» համար՝ ուտելուց հետո մեկ կամ երկու ժամվա ընթացքում արյան գլյուկոզի ողջամիտ մակարդակ պահպանելու համար:  Ոչ դիաբետիկների բետա-բջիջները կանոնավոր և ավտոմատ կերպով կառավարում են դա՝ գլյուկոզի մակարդակի շարունակական մոնիտորինգի և ինսուլինի արտազատման միջոցով: Դիաբետիկ հիվանդի բոլոր նման որոշումները պետք է հիմնված լինեն փորձի և վերապատրաստման վրա և, այնուհետև, հատուկ՝ հիմնված անձի անհատական ​​փորձի վրա: Օրինակ, շաքարային դիաբետ ունեցող որոշ մարդկանց օրգանիզմը յուղազերծված կաթ խմելուց հետո պահանջում է ավելի շատ ինսուլին, քան օրգանիզմին անհրաժեշտ է համարժեք քանակությամբ ճարպեր, սպիտակուցներ, ածխաջրեր և հեղուկներ ընդունելուց հետո: Սա անընդհատ հավասարակշռող միջոց է շաքարային դիաբետ ունեցող բոլոր մարդկանց համար, հատկապես նրանց համար, ովքեր ինսուլին են ընդունում:

Ինսուլինից կախված՝ շաքարային դիաբետով մարդիկ սովորաբար պահանջում են ինսուլինի որոշակի բազային մակարդակ (բազային ինսուլին), ինչպես նաև կարճ ազդեցության ինսուլին՝ կերակուրը «ծածկելու» համար (բոլուսը, որը նաև հայտնի է որպես ճաշի ժամանակ ընդունվող ինսուլին): Բազալային և բոլուսի արագության պահպանումը շարունակական հավասարակշռող գործողություն է, որը ինսուլինից կախված շաքարային դիաբետով մարդիկ պետք է ամեն օր կառավարեն: Սա սովորաբար ձեռք է բերվում արյան կանոնավոր թեստերի միջոցով, թեև շարունակական գլյուկոզայի մոնիթորներ կամ CGM սարքավորումներն այժմ հասանելի են դառնում, ինչը կարող է օգնել կատարելագործել այս հավասարակշռող ակտը, երբ համատարած օգտագործումը կդառնա սովորական:

### Ռազմավարություններ
Երկարատև ազդեցության ինսուլինն օգտագործվում է ենթաստամոքսային գեղձի կողմից ինսուլինի բազալ սեկրեցումը մոդելավորելու համար, որը տատանվում է օրվա ընթացքում։ Քնելուց առաջ NPH-ի թերությունն այն է, որ եթե այն բավական ուշ չընդունվի (մոտ կեսգիշերին) իր գագաթնակետին հասնելու համար լուսաբացից քիչ առաջ, այն կարող է առաջացնել հիպոգլիկեմիա: Գլարգինի և Դետեմիրի տեսական առավելություններից մեկն այն է, որ դրանք պետք է կիրառվեն միայն օրական մեկ անգամ: Դրանք կարող են կիրառվել նաև օրվա ցանկացած ժամի,, սակայն տրվեն ամեն օր նույն ժամին: Երկարատև գործող ինսուլինների մեկ այլ առավելությունն այն է, որ ինսուլինային ռեժիմի բազալ բաղադրիչը (օրվա ընթացքում ապահովելով ինսուլինի նվազագույն մակարդակ) կարող է անջատվել պրենդիալից կամ բոլուսային բաղադրիչից, մինչդեռ, NPH և սովորական ինսուլին օգտագործող ռեժիմներն ունեն այն թերությունը, որ չափաբաժնի ցանկացած ճշգրտում ազդում է ինչպես բազային, այնպես էլ պրանդիալ մակարդակում: Գլարգինը և Դետերմիրը զգալիորեն ավելի թանկ են, քան NPH-ը, Լենտեն և Ուլտրալենտեն, և դրանք չեն կարող խառնվել ինսուլինային այլ ձևերի հետ։

Կարճատև ազդեցության ինսուլինն օգտագործվում է ուտելու ակնկալիքով արտադրվող էնդոգեն ինսուլինի աճը մոդելավորելու համար: Այդ նպատակով կարող են օգտագործվել ռեգուլյար ինսուլին, Լիսպրո, Ասպարթ և Գլյուլիսին: Կանոնավոր ինսուլինը պետք է տրվի ուտելուց մոտ 15-30 րոպե առաջ՝ առավելագույն արդյունավետության և հիպոգլիկեմիայի հավանականությունը նվազագույնի հասցնելու համար: Լիսպրոն, Ասպարտը և Գլուլիզինը հաստատվում են կերակուրի առաջին կծումով դեղաչափերի համար և կարող են նույնիսկ արդյունավետ լինել, եթե տրվեն կերակուրն ավարտելուց հետո: Կարճատև ազդեցության ինսուլինն օգտագործվում է նաև հիպերգլիկեմիայի շտկման համար։

#### Լոգարիթմական կշեռքներ
Լոգարիթմական կշեռքներն առաջին անգամ նկարագրվել են 1934 թվականին։ Այն, ինչ բժիշկները սովորաբար անվանում են սահող մասշտաբի ինսուլին (SSI), միայն արագ ազդեցության ինսուլինն է, որը տրվում է ենթամաշկային ճանապարհով, սովորաբար ուտելու ժամանակ և երբեմն քնելուց առաջ, բայց միայն այն դեպքում, երբ արյան գլյուկոզը գերազանցում է շեմը (օրինակ՝ 10 մմոլ/լ, 180 մգ/դլ): Այսպես կոչված «sliding-scale» մեթոդը լայնորեն ուսուցանվում է, թեև այն բուռն քննադատության է ենթարկվել։ Սահող սանդղակի ինսուլինը (SSI) ծերանոցներում բնակվող անհատների մոտ երկարատև շաքարախտը կառավարելու արդյունավետ միջոց չէ։ Սահող մասշտաբով ինսուլինը հանգեցնում է ավելի մեծ անհանգստության և կերակրման ժամանակի ավելացման։

Նմուշի ռեժիմ՝ օգտագործելով ինսուլին, գլարգին և ինսուլին լիսպրո.

* Ինսուլին գլարգին` 20 միավոր քնելուց առաջ

## Ինսուլին՝  հղիության ժամանակ
Հղիության ընթացքում ինքնաբուխ հիպերգլիկեմիան կարող է զարգանալ և հանգեցնել գեստացիոն շաքարային դիաբետի (GDM), որը հղիության հաճախակի բարդություն է: Աշխարհում հղի կանանց շրջանում 6-20% տարածվածությամբ, գեստացիոն շաքարային դիաբետը (GDM) սահմանվում է որպես գլյուկոզի անհանդուրժողականության ցանկացած աստիճան, որը զարգանում է կամ ի սկզբանե դրսևորվում է հղիության ընթացքում։ Չեզոք պրոտամին Հագեդորն(NPH) ինսուլինը եղել է հղիության ընթացքում ինսուլինային թերապիայի հիմնաքարը, որը կիրառվում է օրական 2-4 անգամ: GDM ունեցող կանայք և տիպ։  շաքարային դիաբետ ունեցող հղի կանայք, ովքեր հաճախ ստուգում են իրենց արյան գլյուկոզի մակարդակը և դրա համար օգտագործում են գլյուկոզի մոնիթորինգի սարքավորումներ, օգտագործում են արագ գործող ինսուլինի անալոգային շարունակական ներարկում, ինչպիսիք են Լիսպրոն և Ասպարտը: Այնուամենայնիվ, մի շարք նկատառումներ են վերաբերում հիվանդներին՝ ինսուլինի կիրառման ռեժիմի ընտրության վերաբերյալ: Հղի կանանց մոտ ԳՇԴ-ն կառավարելիս այս ուղեցույցները կարևոր նշանակություն ունեն և կարող են տարբեր լինել՝ կախված որոշակի ֆիզիոլոգիական և հետաքրքիր՝ նաև սոցիալ-մշակութային միջավայրից: Ներկայիս պերինատալ ուղեցույցները խորհուրդ են տալիս ինսուլինի ցածր օրական չափաբաժին և հաշվի են առնում կնոջ ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունները և ինքնավերահսկման հաճախականությունը: Ընդգծվում է մասնագիտացված ինսուլինային թերապիայի պլանավորման օգտագործման կարևորությունը, որը հիմնված է վերը նշված պարամետրերի վրա, այլ ոչ թե լայն մոտեցման վրա։

Հիպոգլիկեմիայի կանխարգելման համար անհրաժեշտ է գլյուկոզայի մանրակրկիտ մոնիթորինգ, որը կարող է հանգեցնել գիտակցության փոփոխության, նոպաների և վնասների։ Ցածր քաշով ծնվող նորածինները կարող են լինել նաև հիպոգլիկեմիայի հետևանք, հատկապես տիպ 1 շաքարային դիաբետով հղի կանանց շրջանում, քանի որ նրանք հաճախ ավելի զգայուն են ինսուլինի նկատմամբ, քան տիպ 2-րդ շաքարային ունեցող մարդիկ և ավելի հավանական է, որ տեղյակ չեն իրենց հիպոգլիկեմիկ վիճակի մասին: Գլյուկոզայի մանրակրկիտ մոնիթորինգը կարևոր է, քանի որ հղիության 16-րդ շաբաթից հետո շաքարային դիաբետ ունեցող կանայք դառնում են ավելի ինսուլինակայուն, և նրանց ինսուլինի պահանջարկը կարող է տատանվել շաբաթվա ընթացքում: Ինսուլինի կարիքը կարող է աճել մի հղիությունից մյուսը: Հետևաբար, իրատեսական է ակնկալել գլյուկոզայի վերահսկման ավելի մեծ կարիքներ՝ հետագա հղիությունների հետ բազմածին կանանց մոտ։

## Որպես արդյունավետությունը բարձրացնող դեղամիջոց
Ինսուլինի օգտագործման հնարավորությունը՝ փորձելով բարելավել մարզական կատարողականությունը, առաջարկվել է դեռևս 1998 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղերում Նագանոյում, Ճապոնիա, ինչպես հաղորդում է Պիտեր Սյոնկսենը 2001 թվականի հուլիսի էնդոկրինոլոգիայի ամսագրի համարում: Հարցը, թե արդյոք ոչ դիաբետիկ մարզիկները կարող են օրինական կերպով օգտագործել ինսուլին, բարձրացրել է ռուս բժիշկը։ Արդյոք ինսուլինը իսկապես կբարելավի մարզական ցուցանիշները, պարզ չէ, սակայն դրա օգտագործման վերաբերյալ մտահոգությունները ստիպեցին Միջազգային օլիմպիական կոմիտեին արգելել հորմոնի օգտագործումը ոչ դիաբետիկ մարզիկների կողմից 1998 թվականին։

Լրագրողներ Մարկ Ֆայնարու-Վադայի և Լենս Ուիլյամսի «Ստվերների խաղը» (2001) գիրքը ներառում էր պնդումներ, որ բեյսբոլիստ Բարրի Բոնդսը ինսուլին է օգտագործել (ինչպես նաև այլ դեղամիջոցներ)՝ ակնհայտ համոզմունքով, որ այն կբարձրացնի աճի հորմոնի արդյունավետությունը։ Ի վերջո նրա դեմ ցուցմունք տվեցին դաշնային մեծ ժյուրիի առջև՝ BALCO-ի կառավարական հետաքննության շրջանակներում:

Հատկապես բոդիբիլդերները պնդում են, որ օգտագործում են էկզոգեն ինսուլին և այլ դեղամիջոցներ՝ հավատալով, որ դրանք կբարձրացնեն մկանային զանգվածը: 2008 թվականի զեկույցում ասվում է, որ ինսուլինը երբեմն օգտագործվում է անաբոլիկ ստերոիդների և աճի հորմոնի (GH) հետ համատեղ, և որ «Մարզիկներն իրենց պոտենցիալ վնասի են ենթարկում GH-ի, IGF-I-ի և ինսուլինի մեծ չափաբաժինների ինքնուրույն կիրառմամբ»։ Ինսուլինի չարաշահումը նշվում է որպես բոդիբիլդերներ Գենտ Ուեյքֆիլդի և Ռիչ Պիանայի մահվան հնարավոր գործոն։

Ինսուլինը, մարդու աճի հորմոնը (HGH) և ինսուլինանման աճի գործոն 1-ը (IGF-1) ինքնուրույն կառավարվում են նրանց կողմից, ովքեր ցանկանում են մեծացնել մկանային զանգվածը միայն անաբոլիկ ստերոիդների կողմից առաջարկվող շրջանակներից դուրս: Նրանց հիմնավորումն այն է, որ քանի, որ ինսուլինը և HGH-ը գործում են սիներգետիկորեն՝ խթանելու աճը, և քանի որ IGF-1-ը մկանային-կմախքային աճի առաջնային միջնորդն է, ինսուլինի, HGH-ի և IGF-1-ի «դասավորումը» պետք է առաջարկի սիներգիկ աճի ազդեցություն կմախքային մկանների վրա: Այս տեսությունը վերջին տարիներին հաստատվել է մեծ ճանաչում ունեցող բոդիբիլդերների կողմից, որոնց մրցակցային քաշը գերազանցում է 50 lb (23 կգ) մկանային զանգվածը։

### Ինսուլինի ազդեցությունը ուժի և վարժությունների կատարման վրա
Էկզոգեն ինսուլինը զգալիորեն բարձրացնում է գլյուկոզայի նյութափոխանակության արագությունը մարզվող մարզիկների մոտ, ինչպես նաև V̇O2 գագաթնակետի էական աճի հետ մեկտեղ։ Ենթադրվում է, որ ինսուլինը բարելավում է արդյունավետությունը՝ ավելացնելով սպիտակուցի սինթեզը, նվազեցնելով սպիտակուցների կատաբոլիզմը և հեշտացնելով որոշակի ամինաթթուների տեղափոխումը մարդու կմախքային մկաններում: Ինսուլինով բուժվող մարզիկները ընկալվում են որպես նիհար մարմնի զանգված, քանի որ մարդու կմախքի մկանների ֆիզիոլոգիական հիպերինսուլինեմիան բարելավում է ամինաթթուների տեղափոխման ակտիվությունը, որն իր հերթին նպաստում է սպիտակուցի սինթեզին։ Ինսուլինը խթանում է ամինաթթուների տեղափոխումը բջիջներ և նաև վերահսկում է գլյուկոզայի նյութափոխանակությունը: Այն նվազեցնում է լիպոլիզը և մեծացնում լիպոգենեզը, այդ իսկ պատճառով բոդիբիլդերներն ու մարզիկները օգտագործում են rhGH-ը դրա հետ միասին՝ փոխհատուցելու այս բացասական ազդեցությունը՝ միաժամանակ առավելագույնի հասցնելով սպիտակուցի սինթեզը: Պարզվել է, որ ինսուլինի ընդունումը սպիտակուցային անաբոլիկ է երիկամային քրոնիկ անբավարարության ինսուլինակայուն վիճակում։ Այն արգելակում է պրոտեոլիզը և ամինաթթուների հետ միասին ընդունելիս ուժեղացնում է սպիտակուցի սինթեզը: Էկզոգեն ինսուլինի ներարկումը ստեղծում է in-vivo հիպերինսուլինեմիկ սեղմիչ՝ ուժեղացնելով մկանային գլիկոգենը ինտենսիվ վարժությունների վերականգնման փուլերից առաջ և ընթացքում: Ակնկալվում է, որ դրա արդյունքում ուժը և տոկունությունը կբարձրանան, և դա կարող է նաև արագացնել բուժման գործընթացը՝ ինտենսիվ ֆիզիկական ակտիվությունից հետո: Երկրորդ, ակնկալվում է, որ ինսուլինը կավելացնի մկանային զանգվածը՝ կանխելով մկանային սպիտակուցի քայքայումը, երբ այն օգտագործվում է բարձր ածխաջրածնային սննդակարգի հետ մեկտեղ: Թեև սահմանափակ թվով ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս, որ ինսուլինային դեղամիջոցը կարող է չարաշահվել որպես դեղաբանական բուժում երիտասարդ, առողջ մարդկանց կամ մարզիկների ուժն ու կատարողականությունը բարձրացնելու համար, հետազոտության վերջին գնահատականը պնդում է, որ դա կիրառելի է միայն «դեղերի» փոքր խմբի համար։

## Չարաշահում
Էկզոգեն ինսուլինի չարաշահումն իր հետ բերում է հիպոգլիկեմիկ կոմայի և մահվան ուղեկցող վտանգի, երբ օգտագործվող քանակությունը գերազանցում է ընդունված ածխաջրերի հետ աշխատելու համար պահանջվող քանակությունը: Սուր ռիսկերը ներառում են ուղեղի վնասվածք, կաթված և մահ: Ախտանիշները կարող են ներառել գլխապտույտ, թուլություն, դող, սրտխփոց, ցնցումներ, շփոթություն, գլխացավ, քնկոտություն, կոմա, դիաֆորեզ: Չափից մեծ չափաբաժին ընդունող բոլոր անձինք պետք է ուղեգրվեն բժշկական գնահատման և նրանց կտրվի համապատասխան բուժում, որը կարող է տևել ժամեր կամ օրեր։

ԱՄՆ-ի Թունավոր տվյալների ազգային համակարգի (2013) տվյալները ցույց են տալիս, որ թունավորման կենտրոններ հաղորդված ինսուլինի դեպքերի 89.3%-ը ոչ միտումնավոր են՝ թերապևտիկ սխալի հետևանքով: Դեպքերի 10%-ը դիտավորյալ է և կարող է արտացոլել ինքնասպանության փորձ, չարաշահում, հանցավոր մտադրություն, երկրորդական շահ կամ այլ անհայտ պատճառներ։ Էկզոգեն ինսուլինի կողմից առաջացած հիպոգլիկեմիան կարող է քիմիապես հայտնաբերվել՝ ուսումնասիրելով ինսուլինի և C-պեպտիդների հարաբերակցությունը ծայրամասային շրջանառության մեջ։ Առաջարկվել է, որ այս տեսակի մոտեցումը կարող է օգտագործվել մարզիկների կողմից էկզոգեն ինսուլինի չարաշահումը հայտնաբերելու համար։

## Հայտնաբերում կենսաբանական հեղուկներում
Ինսուլինը հաճախ չափվում է շիճուկում, պլազմայում կամ արյան մեջ՝ շաքարախտով հիվանդ մարդկանց թերապիան վերահսկելու, հոսպիտալացված անձանց մոտ թունավորման ախտորոշումը հաստատելու կամ կասկածելի մահվան բժշկաիրավական հետաքննությանը օգնելու համար: Ստացված ինսուլինի կոնցենտրացիաների մեկնաբանումը բարդ է՝ հաշվի առնելով ինսուլինի բազմաթիվ տեսակները, ընդունման տարբեր ուղիները, ինսուլինից կախված դիաբետիկների մոտ հակաինսուլինային հակամարմինների առկայությունը և դեղամիջոցի ex vivo անկայունությունը: Այլ պոտենցիալ շփոթեցնող գործոնները ներառում են ինսուլինի բիոսինթետիկ անալոգների համար առևտրային ինսուլինի իմունովերլուծությունների լայնածավալ խաչաձև ռեակցիան, ներերակային բարձր չափաբաժիններով ինսուլինի օգտագործումը՝ որպես հակաթույն հակահիպերտոնիկ դեղամիջոցի չափաբաժնի նկատմամբ և ինսուլինի հետմահու վերաբաշխումը մարմնում: Ինսուլինի վերլուծության համար քրոմատոգրաֆիկ տեխնիկայի օգտագործումը կարող է նախընտրելի լինել որոշ հանգամանքներում իմունովերլուծությունից՝ քանակական արդյունքի վրա ազդող խաչաձև ռեակտիվության խնդրից խուսափելու և փորձանմուշում ինսուլինի հատուկ տեսակի որոշմանը նպաստելու համար։

## Համադրում այլ հակադիաբետիկ դեղամիջոցների հետ
Ինսուլինի և այլ հակադիաբետիկ դեղամիջոցների համակցված թերապիան, ըստ երևույթին, առավել շահավետ է այն մարդկանց մոտ, ովքեր դեռևս ունեն ինսուլինի արտազատման մնացորդային կարողություն։ Ինսուլինային թերապիայի և սուլֆոնիլուրայի համադրությունն ավելի արդյունավետ է, քան միայն ինսուլինը տիպ 2 շաքարային դիաբետ ունեցող մարդկանց բուժման համար, բանավոր դեղամիջոցների երկրորդական ձախողումից հետո, ինչը հանգեցնում է գլյուկոզի ավելի լավ պրոֆիլների և/կամ ինսուլինի կարիքների նվազմանը։

## Պատմություն
Ինսուլինն առաջին անգամ որպես դեղամիջոց օգտագործվել է Կանադայում Չարլզ Բեսթի և Ֆրեդերիկ Բանթինգի կողմից 1922 թվականին։

*Ստորև տրված են ինսուլինի բժշկական կիրառման պատմության առանցքային իրադարձությունների ժամանակագրությունը*

* 1921 Հետազոտություն ենթաստամոքսային գեղձի դերի վերաբերյալ սննդարար ձուլման մեջ։
* 1922 Ֆրեդերիկ Բանթինգը, Չարլզ Բեսթը և Ջեյմս Քոլիփը Տորոնտոյում, Կանադա, Կոնաֆ լաբորատորիաներում մարդկանց համար օգտագործում են տավարի ինսուլինի էքստրակտ։
* 1922 Լեոնարդ Թոմփսոնը դառնում է առաջին մարդը, ով բուժվում է ինսուլինով:
* Ջեյմս Դ. Հևենսը՝ նախկին կոնգրեսական Ջեյմս Ս. Հևենսի որդին, դարձավ առաջին ամերիկացին, ով բուժվեց ինսուլինով։
* 11922 Էլիզաբեթ Հյուզ Գոսեթը, ԱՄՆ պետքարտուղարի դուստրը, դարձավ առաջին ամերիկացին, ով (պաշտոնապես) բուժվեց Տորոնտոյում։
* 11923 Էլի Լիլլին արտադրում է ավելի մաքուր  ինսուլինի առևտրային քանակություններ, քան Բանթինգը և այլք։
* 1923 Farbwerke Hoechst-ը, այսօրվա Sanofi Aventis-ի նախորդներից մեկը, Գերմանիայում արտադրում է խոշոր եղջերավոր անասունի ինսուլինի առևտրային քանակություններ։
* 1923 Հանս Քրիստիան Հագեդորնը Դանիայում հիմնում է Nordisk Insulinlaboratorium-ը, որը հանդիսանում է այսօրվա Novo Nordisk-ի նախահայրը։
* 1923 Ստրասբուրգում ինսուլինով հաջողությամբ բուժվելուց հետո Կոնստանս Քոլիերը վերադարձրեց առողջությունը։
* 1926 թվականին Nordisk-ը ստանում է դանիական կանոնադրություն՝ որպես շահույթ չհետապնդող ինսուլին արտադրելու համար։
* 1936 Կանադացիներ Դեյվիդ Մ. Սքոթը և Ալբերտ Մ. Ֆիշերը Տորոնտոյի Connaught Laboratories-ում ձևակերպեցին ցինկի և ինսուլինի խառնուրդ և արտոնագրեցին այն Novo-ին:
* 1936 Հագեդորնը հայտնաբերեց, որ ինսուլինին պրոտամին ավելացնելը երկարացնում է ինսուլինի ազդեցության տևողությունը։
* 1946 Nordisk-ը ձևավորում է Isophane խոզի ինսուլինը, որը կոչվում է Neutral Protamine Hagedorn կամ NPH ինսուլին։
* 1946 Nordisk-ը բյուրեղացնում է պրոտամինի և ինսուլինի խառնուրդը։
* 1950 Nordisk-ը շուկա է հանում NPH ինսուլինը։
* 1953 Novo-ն ձևավորում է Lente խոզի և տավարի ինսուլինները՝ ավելացնելով ցինկ՝ ավելի երկարատև ազդեցության ինսուլինի համար։
* 1955 Ֆրեդերիկ Սանգերը որոշում է ինսուլինի ամինաթթուների հաջորդականությունը։
* 1965 Սինթեզվել է ընդհանուր սինթեզով Վան Յինգլայի, Չեն-Լու Ցոուի և այլոց կողմից:
* 1969 Դորոթի Քրոուֆութ Հոջկինը բնութագրում և նկարագրում է ինսուլինի բյուրեղային կառուցվածքը ռենտգենյան բյուրեղագրությամբ։
* 1973 Ներդրվեց զտված միաբաղադրիչ (MC) ինսուլինը։
* 1973 ԱՄՆ-ը պաշտոնապես «ստանդարտացված» ինսուլինը վաճառվեց ԱՄՆ-ում մարդկանց օգտագործման համար մինչև U-100 (100 միավոր մեկ միլիլիտրում): Մինչ այդ, ինսուլինը վաճառվում էր տարբեր հզորություններով, այդ թվում՝ U-80 (80 միավոր մեկ միլիլիտրում) և U-40 (40 միավոր մեկ միլիլիտրում), ուստի ուժը «ստանդարտացնելու» ջանքերը նպատակ ուներ նվազեցնել դեղաչափի սխալները և հեշտացնելու բժիշկների աշխատանքը։  Այդ օրինակին հետևեցին նաև այլ երկրներ։
* 1978 Genentech-ը արտադրում է կենսասինթետիկ մարդկային ինսուլին Escherichia coli բակտերիաներում՝ օգտագործելով ռեկոմբինացված ԴՆԹ տեխնիկան, արտոնագրելով՝ Էլի Լիլիին:
* 1981 Novo Nordisk-ը քիմիապես և ֆերմենտային կերպով փոխակերպում է խոզի ինսուլինը մարդու ինսուլինի։
* 1982 Genentech սինթետիկ մարդկային ինսուլինը հաստատվել է։
* 1983 Eli Lilly and Company-ն արտադրում է կենսասինթետիկ մարդկային ինսուլին ռեկոմբինացված ԴՆԹ տեխնոլոգիայով՝ Humulin։
* 1985 Axel Ullrich-ը հաջորդականացնում է մարդու բջջային մեմբրանի ինսուլինի ընկալիչը:
* 1988 Novo Nordisk-ը արտադրում է ռեկոմբինացված կենսասինթետիկ մարդկային ինսուլին։
* 1996թ. հաստատվել է Lilly Humalog «lispro» ինսուլինի անալոգը:
* 2000 Sanofi Aventis Lantus ինսուլինի «գլարգին» անալոգը, որը հաստատվել է կլինիկական օգտագործման համար ԱՄՆ-ում և ԵՄ-ում:
* 2004 Sanofi Aventis Apidra ինսուլինի «glulisine» ինսուլինի անալոգը, որը հաստատվել է կլինիկական օգտագործման համար ԱՄՆ-ում:
* 2006 թ. Novo Nordisk Levemir «detemir» ինսուլինի անալոգը հաստատված կլինիկական օգտագործման համար ԱՄՆ-ում:
* 2008 Abbott լաբորատորիաների «FreeStyle Navigator CGM» հաստատվում է
* 2013թ. ԱՄՆ Սննդամթերքի և դեղերի վարչությունը (FDA) պահանջել է ավելի շատ սրտի անվտանգության թեստեր կատարել ինսուլին դեգլուդեկի համար:
* 2015 Insulin degludec-ը հաստատվել է FDA-ի կողմից 2015 թվականի սեպտեմբերին:

## Հասարակություն և մշակույթ
### Տնտեսություն

#### Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Միացյալ Նահանգներում ինսուլինի միավորի գինը 1991 թվականից մինչև 2019 թվականն անշեղորեն աճել է։ 2002-ից 2013 թվականներին այն երեք անգամ աճել է։ Ամսական ծախսերը կարող են լինել մինչև 900 ԱՄՆ դոլար։ 2016 թվականին մտահոգություններ են հնչել, որ դեղագործական ընկերությունները միասին աշխատում են գների բարձրացման ուղղությամբ։ 2019 թվականի հունվարին Միացյալ Նահանգների Ներկայացուցիչների պալատի օրենսդիրները նամակներ ուղարկեցին ինսուլին արտադրող «Eli Lilly and Company»-ին, «Sanofi»-ին և «Novo Nordisk»-ին՝ խնդրելով բացատրություններ տալ ինսուլինի գների արագ բարձրացման համար: 2012-ից 2016 թվականների ընթացքում տիպ 1 շաքարային դիաբետով հիվանդ մարդկանց համար ինսուլինի տարեկան արժեքը ԱՄՆ-ում գրեթե կրկնապատկվել է՝ 2900 դոլարից հասնելով 5700 դոլարի։

2019-ին, ըստ Առողջապահական ծրագրերի միջազգային ֆեդերացիայի, գնահատվել է, որ ԱՄՆ-ում մարդիկ երկուսից վեց անգամ ավելի են վճարում, քան մնացած աշխարհը ապրանքանիշի դեղատոմսով դեղերի համար։

Կալիֆոռնիան, 2022 թվականի հուլիսին հաստատեց բյուջեն, որը 100 միլիոն դոլար է հատկացնում նահանգին՝ ինքնարժեքին մոտ գնով սեփական ինսուլին ստեղծելու համար։

#### Կանադա
Կանադան, ինչպես շատ այլ արդյունաբերական երկրներ, ունի գների վերահսկողություն դեղագործական արտադրանքի արժեքի վրա: Արտոնագրված դեղամիջոցների գների վերանայման խորհուրդը երաշխավորում է, որ Կանադայում վաճառվող արտոնագրված դեղամիջոցի գինը «չափազանց բարձր չէ» և մնում է «համեմատելի այլ երկրների գների հետ»։

#### Մեծ Բրիտանիա
Ինսուլինը և բոլոր այլ դեղամիջոցները Միացյալ Թագավորության երկրների Առողջապահության ազգային ծառայությունների կողմից անվճար տրամադրվում են այն մարդկանց, ովքեր օգտագործում են այն՝ իրենց շաքարային  կառավարելու համար։

### Կարգավորող կարգավիճակ
#### Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
2020 թվականի մարտին FDA-ն փոխեց նոր ինսուլինային արտադրանքի հաստատման կարգավորիչ ուղին։ Ինսուլինը կարգավորվում է որպես կենսաբանական միջոց, այլ ոչ թե որպես դեղամիջոց։ Փոփոխված կարգավիճակը FDA-ին ավելի շատ ճկունություն է տալիս հաստատման և պիտակավորման համար։  2021 թվականի հուլիսին FDA-ն հաստատեց ինսուլին glargine-yfgn (Semglee)՝ կենսանման արտադրանք, որը պարունակում է երկար գործող անալոգային ինսուլին գլարգին։ Ինսուլին glargine-yfgn-ը փոխարինելի է և ավելի էժան, քան ինսուլին գլարգին (Lantus), որը հաստատվել էր 2000 թվականին։ FDA-ն պահանջում է, որ նոր ինսուլինային արտադրանքները չզիջեն առկա ինսուլինային արտադրանքներին՝ կապված հեմոգլոբին A1c-ի նվազման հետ։

## Հետազոտություն
### Ինհալացիա
2006 թվականին ԱՄՆ Սննդամթերքի և դեղերի վարչությունը (FDA) հավանություն է տվել Exubera-ի՝ առաջին ինհալացիոն ինսուլինի օգտագործմանը։ Այն շուկայից դուրս է բերվել իր արտադրողի կողմից 2007 թվականին՝ չընդունվելու պատճառով։

Ինհալացիոն ինսուլինը պնդում էր, որ նույն արդյունավետությունն ունի ներարկվող ինսուլինը, ինչպես գլյուկոզայի մակարդակը վերահսկելու, այնպես էլ արյան մեջ կիսամյակի առումով: Ներկայումս ինհալացիոն ինսուլինը կարճատև է և սովորաբար ընդունվում է ուտելուց առաջ; Գիշերային ժամերին երկարատև գործող ինսուլինի ներարկումը հաճախ դեռևս պահանջվում է։ Երբ մարդիկ ներարկայինից ինհալացիոն ինսուլինի են անցել, երեք ամսվա ընթացքում HbA1c մակարդակներում էական տարբերություն չի նկատվել: Ճշգրիտ չափաբաժինն առանձնահատուկ խնդիր էր, թեև մարդիկ զգալի քաշի ավելացում կամ թոքային ֆունկցիայի անկում չցուցաբերեցին փորձարկման երկարության ընթացքում՝ համեմատած բազային ցուցանիշի հետ։

2005 թվականին Միացյալ Թագավորությունում դրա առևտրային գործարկումից հետո այն (2006 թվականի հուլիսի դրությամբ) չի առաջարկվել Առողջապահության և կլինիկական գերազանցության ազգային ինստիտուտի կողմից սովորական օգտագործման համար, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ առկա է «ապացուցված ներարկման ֆոբիա՝ ախտորոշված ​​հոգեբույժի կամ հոգեբանի կողմից»։

2008 թվականի հունվարին ինսուլինի աշխարհի խոշորագույն արտադրողը՝ Novo Nordisk-ը, նույնպես հայտարարել է, որ ընկերությունը դադարեցնում է ինհալացիոն ինսուլինի ընկերության սեփական տարբերակի հետագա զարգացումը, որը հայտնի է որպես AERx iDMS ինհալացիոն ինսուլինի համակարգ Eli Lilly and Company-ն 2008 թվականի մարտին դադարեցրեց իր ներշնչվող օդային ինսուլինի մշակմանն ուղղված ջանքերը: Afrezza-ն, որը մշակվել է Mannkind-ի կողմից, թույլատրվել է FDA-ի կողմից 2014թ.-ի հունիսին՝ 1-ին և 2-րդ տիպի շաքարախտով մեծահասակների մոտ օգտագործելու համար՝ պիտակի սահմանափակմամբ, որը սահմանափակում է դրա օգտագործումը միայն ասթմայի, թոքերի ակտիվ քաղցկեղի կամ թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդություն ունեցողների համար(COPD)։ Արագ գործող ինհալացիոն ինսուլինը դեղամիջոցի և սարքի համակցված լուծույթի բաղադրիչն է, որն օգտագործվում է յուրաքանչյուր ճաշի սկզբում: Այն օգտագործում է տեխնոսֆերային տեխնոլոգիա, որն, ըստ երևույթին, ունի առաքման ավելի գործնական մեթոդ և չափաբաժնի ավելի ճկունություն, ինչպես նաև ինհալացիոն ինսուլինի նոր ձևակերպում (2,5 մ): Բթամատի չափի ինհալատոր՝ դոզավորման բարելավված ճկունությամբ, օգտագործվում է ինհալացիոն ինսուլին մատակարարելու համար: Այն ներառում է փոշու մեջ լուծված ռեկոմբինացված մարդկային ինսուլին (fumaryl diketopiperazine): Ինհալացիայից հետո տեխնոսֆերային ինսուլինը արագ ներծծվում է թոքերի մակերեսով: Ինհալացիաից հետո 12 ժամվա ընթացքում երկու նյութերը՝ ինսուլինը և փոշին (ֆումարիլ դիկետոպիպերազին) գործնականում դուրս են գալիս առողջ մարդկանց թոքերից։ Ի համեմատ Exubera-ի (8-9%), ինհալացիոն ինսուլինի ընդամենը 0,3%-ը դեռևս առկա էր 12 ժամ հետո թոքերում: Այնուամենայնիվ, քանի որ շիճուկում հակամարմինների մակարդակը բարձրացել է առանց էական կլինիկական փոփոխությունների, ասթմատիկ և COPD հիվանդների մոտ սուր բրոնխոսպազմ, ինչպես նաև ածխածնի մոնօքսիդի թոքերի ցրող հզորության զգալի նվազում, ենթամաշկային ինսուլինի համեմատ, արձանագրվել է դրա կիրառման ժամանակ:

### Ներքթային
Ինսուլինը կարող է առաքվել կենտրոնական նյարդային համակարգ ներքթային (IN) ճանապարհով, առանց համակարգային կլանման կամ հարակից ծայրամասային կողմնակի ազդեցությունների: Ապացուցված է, որ ներռնգային ճանապարհով առաքվող ինսուլինը արագորեն կուտակվում է ՔՀՀ հեղուկում, ինչը ցույց է տալիս արդյունավետ փոխադրում դեպի ուղեղ: Ենթադրվում է, որ այս կուտակումը տեղի է ունենում հոտառական և մոտակա ուղիներով: Թեև բազմաթիվ ուսումնասիրություններ հրապարակել են հուսադրող արդյունքներ, հետագա հետազոտությունները դեռևս իրականացվում են դրա երկարաժամկետ ազդեցությունները հասկանալու համար՝ հաջող կլինիկական կիրառումը սկսելու համար։

### Բանավոր
Բերանով հիպոգլիկեմիկ դեղամիջոցների հիմնական գրավչությունն այն է, որ մարդկանց մեծամասնությունը ներարկումից նախընտրում է հաբը կամ բանավոր հեղուկը: Այնուամենայնիվ, ինսուլինը պեպտիդ հորմոն է, որը մարսվում է ստամոքսում և աղիքներում, և արյան շաքարը վերահսկելու համար արդյունավետ լինելու համար չի կարող ընդունվել բանավոր՝ ներկայիս տեսքով:

Ենթադրվում է, որ ինսուլինի բանավոր ձևի պոտենցիալ շուկան հսկայական է, ուստի շատ լաբորատորիաներ փորձել են ուղիներ մշակել աղիքից մինչև պորտալ երակ տեղափոխելու բավականաչափ անձեռնմխելի ինսուլին, որպեսզի չափելի ազդեցություն ունենա արյան շաքարի վրա։

Ներկայումս իրականացվում են մի շարք դերիվատացման և ձևակերպման ռազմավարություններ՝ փորձելով մշակել բանավոր հասանելի ինսուլին: Այս մոտեցումներից շատերը օգտագործում են նանոմասնիկների առաքման համակարգեր, իսկ մի քանիսը փորձարկվում են կլինիկական փորձարկումներում։

### Ենթաստամոքսային գեղձի փոխպատվաստում
Մեկ այլ բարելավում կլինի ենթաստամոքսային գեղձի կամ բետա-բջիջների փոխպատվաստումը` ինսուլինի պարբերական օգտագործումից խուսափելու համար: Սա կհանգեցնի ինքնակարգավորվող ինսուլինի աղբյուրի առաջացմանը: Ամբողջ ենթաստամոքսային գեղձի փոխպատվաստումը (որպես առանձին օրգան) դժվար է և համեմատաբար հազվադեպ: Այն հաճախ կատարվում է լյարդի կամ երիկամի փոխպատվաստման հետ համատեղ, թեև դա կարող է իրականացվել ինքնուրույն: Հնարավոր է նաև միայն ենթաստամոքսային գեղձի բետա-բջիջների փոխպատվաստում։ Այնուամենայնիվ, կղզյակային բջիջների փոխպատվաստումը երկար տարիներ եղել է խիստ փորձնական, սակայն Կանադայի Ալբերտայում որոշ հետազոտողներ մշակել են տեխնիկա՝ նախնական հաջողության բարձր մակարդակով (մոտ 90% մեկ խմբում): Կղզյակային բջիջների փոխպատվաստում ստացածների գրեթե կեսը վիրահատությունից մեկ տարի անց ինսուլին այլևս չէր օգտագործում, իսկ երկրորդ տարվա վերջում այդ թիվը նվազում է մինչև յոթերորդը: Այնուամենայնիվ, Չիկագոյի Իլինոյսի համալսարանի (UIC) հետազոտողները փոքր-ինչ փոփոխել են կղզյակային բջիջների փոխպատվաստման Էդմոնտոնի արձանագրության ընթացակարգը և հասել են ինսուլինից անկախություն ունեցող դիաբետով հիվանդ մարդկանց մոտ ավելի քիչ, բայց ավելի լավ գործող ենթաստամոքսային գեղձի, կղզյակային նոր բջիջներով։

Բետա-բջիջների փոխպատվաստումը կարող է գործնական դառնալ: Բացի այդ, որոշ հետազոտողներ ուսումնասիրել են ինսուլին արտազատելու համար գենետիկորեն մշակված ոչ բետա-բջիջների փոխպատվաստման հնարավորությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ
Կատեգորիա:Թերապիա
Կատեգորիա:Ներզատաբանություն
Կատեգորիա:Շաքարախտ