Սուլթան (շուն)

**Սուլթան** (1930-ականների վերջ - 1950-այանների սկիզբ), գերմանական հովվաշուն ցեղատեսակի ծառայողական շուն։ Նա աշխատել է Լենինգրադի քաղաքային ոստիկանության բաժանմունքի որոնողականծառայությունում։ «Արի ինձ մոտ, Մուխթար» ֆիլմի գլխավոր հերոսի նախատիպը։ Սուլթանի կերպարը ցուցադրվում է Ռուսաստանի ՆԳՆ գլխավոր տնօրինության Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքի և Լենինգրադի շրջանի մշակութային կենտրոնում:

## Կենսագրություն
Գերմանական հովվաշուն ցեղատեսակի Սուլթան անունով շունը ծնվել է 1930-ական թվականների վերջին Լենինգրադում՝ ոստիկանական կացարանում։ Լենինգրադի քրեական հետախուզության աշխատակից Պյոտր Սերապիոնովիչ Բուշմինը նրան ընտրել է որպես ծառայողական շուն՝ քաղաքային պայմաններում աշխատելու համար։ Սուլթանը հատուկ քննությունները հանձնել է «գերազանց», որից հետո ընդունվել է ոստիկանության քաղաքային բաժնի քննչական ծառայության։ Շունն աչքի է ընկել գերազանց հոտառությամբ և տիրոջ հանդեպ նվիրվածությամբ։

Սուլթանի մասնակցությամբ բացահայտված առաջին լուրջ հանցագործությունը քաղաքի ծայրամասում գտնվող խանութի կողոպուտն էր։ Հասնելով հանցագործության վայր՝ շունը հետք ի վրա է ընկել։ Մոտ 8 կիլոմետր անցնելուց հետո նա բռնել է հանցագործներին և մասնակցել նրանց ձերբակալությանը։

Խորհրդա-ֆիննական պատերազմի ժամանակ Սուլթանը և Պյոտր Բուշմինը մասնակցեցին թշնամու դեսանտայինների որոնմանը։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին շունը շարունակել է աշխատել շրջափակված Լենինգրադում։ Շատ բնակարաններ դատարկվել են, հաճախակիացել են բնակարանային գողությունները։  Սուլթանն ու տերը պարբերաբար հայտնվում էին ծուղակում մի քանի օր՝ գողերին հանցագործության պահին բռնելու համար։ Նրանց հաջողվել է ձերբակալել երեք դռնապանների, որոնք կողոպտում էին Բալթյան նավատորմի սպաների բնակարանները։

1943 թվականի հուվարի 11-ին «Իսկրա» հարձակողական գործողության մեկնարկից մեկ օր առաջ, որը նախատեսված էր Լենինգրադի պաշարումը ընդհատելու համար, Սոսնովկա ռազմական օդանավակայանի որոշ ինքնաթիռներ կորցրին ռումբի նշանակետը։ Դեպքի վայր են ժամանել Պյոտր Բուշմինը և Սուլթանը։ Ինքնաթիռներից մեկում հայտնաբերվել է բամբակի կտոր, որը օգտագործվել է հանցագործի ինքնությունը պարզելու համար։ Քանի որ օդանավակայանը խիստ հսկվում էր, կասկածն ընկել է նրա աշխատակիցների վրա։ Նույնականացման ժամանակ Սուլթանը ցույց տվեց տեխնիկներից մեկին։ Հարցաքննությունից հետո պարզվել է, որ նա հավաքագրվել է գերմանացիների կողմից։ Անհետացած ռումբերը հայտնաբերվել են ձյան մեջ թաղված նրա  փորվածքի կողքին և նույն օրը վերադարձվել ինքնաթիռներին։

Սուլթանը տաս տարի աշխատել է քրեական հետախուզության բաժնում։ Նա մասնակցել է մոտավորապես չորս հազար գործողությունների։ Սուլթանը տասը տարի աշխատել է քրեական հետախուզության բաժնում։ Նա մասնակցել է մոտավորապես չորս հազար գործողությունների։ Նրա օգնությամբ կալանավորվել են մոտ երեք հազար հանցագործներ, հակառակորդի հետախուզական գործակալներ և դիվերսանտներ։ Սուլթանն օգնել է բացահայտել 996 հանցագործություն։ Նրա շնորհիվ պետությանը վերադարձվել է մոտ երեք միլիոն ռուբլու գողացված գույքը։ Ամենակարևոր առաջադրանքների հաջող կատարման համար Սուլթանը ստանում էր ուժեղացված չափաբաժին։

1949 թվականին Սուլթանը թոշակի անցավ։ 13 տարեկանում նա կորցրել է տեսողությունը, իսկ հետո՝ լսողությունը։ Թոշակի անցնելու ժամանակ Սուլթանը շարունակեց ապրել ոստիկանական կացարանում և իր վերջին ամիսներն անցկացրել Պյոտր Բուշմինի տանը։

Սուլթանի մահից հետո Լենինգրադի քրեական հետախուզության պետի հրամանով նրանից խրտվիլակ է պատրաստվել Լենինգրադի դատաբժշկական թանգարանի համար։  Խրտվիլակը դարձել է Լենինգրադի քրեական հետախուզությունում Սուլթանի աշխատանքին նվիրված ցուցադրության մի մասը։

## Մշակույթի մեջ
1959 թվականին Լենինգրադի քրեագիտության թանգարան այցելեց խորհրդային հայտնի գրող Իսրայել Մեթերը, ով այն ժամանակ աշխատում էր «Դա տեղի ունեցավ ոստիկանական բաժանմունքում» ֆիլմի սցենարի վրա։ Լինելով շների մեծ սիրահար՝ Մետերը հետաքրքրվեց Սուլթանի ճակատագրով և որոշեց նրան նվիրել իր գրական ստեղծագործություններից մեկը։ Գրողը հանդիպեց Պյոտր Բուշմինին, ով պատմեց նրան սուլթանի կենսագրությունը։ 1960 թվականին Իսրայել Մեթերը գրել է «Մուրատ» պատմվածքը, որը որպես առանձին գիրք հրատարակվել է 1961 թվականին 1964 թվականին «Մոսֆիլմ» ստուդիան թողարկեց այս պատմության կինոադապտացիա՝ «Արի ինձ մոտ, Մուխթար» ֆիլմը։

1940-ականների վերջին քանդակագործ Վերա Սեմենովնա Դրաչինսկայան Լենինգրադի ճենապակյա գործարանում կատարեց «հովվաշուն» արձանիկը։ Նրա նախատիպը Սուլթան շունն էր։

## Ծանոթագրություններ