Գերի Ռիջուեյ

**Գերի Լեոն Ռիջուեյ** (, ), որն առավել հայտնի է որպես **Գրին Ռիվերի մարդասպան** կամ **Գրին Ռիվերի խեղդող**, ամերիկացի սերիական մարդասպան, որը մեղավոր է ճանաչվել 1982-1998 թվականներին ԱՄՆ-ի հյուսիս-արևմուտքում 49 կնոջ սպանության մեջ։ 2001 թվականին ձերբակալվելու պահին նա, ըստ հաստատված սպանությունների թվի, համարվում էր ԱՄՆ պատմության ամենաարյունարբու սերիական մարդասպանը։ Ռիջուեյի թիրախում հիմնականում հայտնվում էին սեռական աշխատողներ կամ սոցիալապես անպաշտպան այլ կանայք, այդ թվում՝ տնից փախած անչափահասներ։ Լրատվամիջոցները նրան կնքել էին «Գրին Ռիվերի մարդասպան» անունով, քանի որ նրա առաջին հինգ զոհերի մարմինները հայտնաբերվել էին Վաշինգտոն նահանգի Գրին Ռիվեր գետի ափին։ Ռիջուեյը զոհերին խեղդամահ էր անում սեփական ձեռքերով կամ լարերով։ Նա դիակները թողնում էր անտառապատ ու խիտ թփուտներով ծածկված վայրերում՝ հաճախ վերադառնալով դրանց մոտ՝ նեկրոֆիլիկ գործողություններ իրականացնելու համար։ Թեև Ռիջուեյը դեռ 1982 թվականից գտնվում էր քննիչների ուշադրության կենտրոնում, սակայն այդ տարիներին նրա մեղքն ապացուցող փաստեր չկային։ Միայն տասնամյակներ անց, ԴՆԹ փորձաքննության նորագույն մեթոդների շնորհիվ հնարավոր եղավ նրան վերջնականապես կապել կատարված ոճրագործությունների հետ։ Նա ձերբակալվեց 2001 թվականի նոյեմբերի 30-ին՝ Վաշինգտոնի Ռենտոն քաղաքում գտնվող բեռնատարների գործարանից դուրս գալիս։ Քննության հետ համագործակցելու և դեռևս չգտնված զոհերի գտնվելու վայրերը մատնանշելու դիմաց Ռիջուեյի հետ կնքվեց պայմանագիր, որով նա խուսափեց մահապատժից՝ դատապարտվելով ցմահ ազատազրկման՝ առանց ներման իրավունքի։

## Վաղ տարիներ
Գերի Ռիջուեյը ծնվել է 1949 թվականի փետրվարի 18-ին Յուտա նահանգի Սոլթ Լեյք Սիթի քաղաքում։ Նա Թոմաս և Մերի Ռիջուեյների երեք որդիներից երկրորդն էր։ Նրա մանկությունն անցել է բավականին խռովահույզ մթնոլորտում. հարազատները հետագայում նկարագրում էին մորը որպես տիրապետող կնոջ, ով աննշան զանցանքների համար որդիներին ենթարկում էր դաժան ֆիզիկական պատիժների։ Ռիջուեյն ինքը հետագայում դատական հոգեբաններին խոստովանել է, որ պատանի հասակում մոր հանդեպ ունեցել է իրարամերժ զգացումներ՝ միաժամանակ թաքնված զայրույթ և սեռական հրապուրանք՝ նույնիսկ երազելով նրան սպանելու մասին։ Ռիջուեյի հայրը, ում ամուսնական կյանքը կնոջ հետ աչքի էր ընկնում մշտական կոնֆլիկտներով, աշխատում էր որպես ավտոբուսի վարորդ և հաճախ էր դժգոհում իր երթուղու վրա հանդիպող սեռական աշխատողներից։ Ռիջուեյը տառապում էր դիսլեքսիայով, ինչի պատճառով ավագ դպրոցում մնացել էր նույն դասարանում։ Նրա մտավոր զարգացման գործակիցը (IQ) գնահատվել է 80-ի սահմաններում, ինչը համարվում է միջինից ցածր ցուցանիշ։ 16 տարեկան հասակում Ռիջուեյը մի վեցամյա տղայի խաբեությամբ տարել է անտառապատ տարածք և դանակով հարվածել կողերի շրջանում՝ վնասելով լյարդը. երեխային հրաշքով հաջողվել է ողջ մնալ այդ հարձակումից։

## Չափահաս կյանք
մինի|329x329փքս|Ռիջուեյ, 1982 թվական
Ռիջուեյը 1969 թվականին ավարտել է Թայ քոլեջը և ամուսնացել իր դպրոցական սիրո՝ 19-ամյա Կլաուդիա Քրեյգի հետ։ Նա ծառայության է անցել ԱՄՆ ռազմածովային ուժերում և գործուղվել Վիետնամ, որտեղ ծառայել է մատակարարման նավի վրա և մասնակցել մարտական գործողությունների։ Զինվորական ծառայության ընթացքում Ռիջուեյը հաճախակի սեռական հարաբերություններ է ունեցել սեռական աշխատողների հետ և վարակվել սուսամեզով (գոնորեա)։ Չնայած սա զայրացրել էր Քրեյգին, նա շարունակել է իր գործողությունները՝ առանց պաշտպանիչ միջոցների կիրառման։ Նրա ամուսնությունը Քրեյգի հետ տևեց ընդամենը մեկ տարի։ Ձերբակալությունից հետո Ռիջուեյի մասին հարցված ընկերներն ու հարազատները նրան նկարագրում էին որպես ընկերասեր, բայց տարօրինակ մարդու։ Նրա առաջին երկու ամուսնությունները լուծարվել են երկու կողմերի դավաճանությունների պատճառով։ Նրա երկրորդ կինը՝ Մարսիա Ուինսլոուն, պնդում էր, որ Ռիջուեյը փորձել է խեղդել իրեն։ Երկրորդ ամուսնության ընթացքում Ռիջուեյը դարձավ չափազանց կրոնասեր. նա տնետուն շրջելով քարոզչություն էր անում, աշխատավայրում և տանը բարձրաձայն Աստվածաշունչ էր կարդում և պարտադրում կնոջը հետևել իրենց հովվի խիստ ուսմունքներին։ Աստվածաշունչ կարդալիս կամ քարոզներ լսելիս նա հաճախ էր արտասվում։ Չնայած իր հավատքին՝ Ռիջուեյը շարունակում էր օգտվել սեռական աշխատողների ծառայություններից և կնոջից պահանջում էր սեռական հարաբերություն ունենալ հանրային կամ անհամապատասխան վայրերում, երբեմն նույնիսկ այնտեղ, որտեղ հետագայում հայտնաբերվեցին նրա զոհերի մարմինները։ Նրա կյանքում եղած կանանց վկայությամբ՝ Ռիջուեյն ուներ անհագ սեռական ախորժակ։ Նրա երեք նախկին կանայք և մի քանի ընկերուհիներ հայտնել են, որ նա օրական մի քանի անգամ սեռական հարաբերություն էր պահանջում իրենցից։ Հաճախ նա ցանկանում էր սեռական հարաբերություն ունենալ հասարակական վայրերում կամ անտառում։ Ռիջուեյն ընդունել է, որ սևեռված է եղել սեռական աշխատողների վրա, որոնց հետ ուներ «սեր-ատելություն» հակասական հարաբերություններ։ Նա հաճախ էր դժգոհում իր թաղամասում նրանց ներկայությունից, բայց միևնույն ժամանակ պարբերաբար օգտվում էր նրանց ծառայություններից։ Դատարանում ընթերցված իր հայտարարության մեջ Ռիջուեյն ասել է, որ ատում էր մարմնավաճառներին և չէր ցանկանում և ներքուստ դեմ էր նրանց վարձատրելուն։ Որոշ վերլուծաբաններ ենթադրում են, որ Ռիջուեյը տառապում էր իր կրքերի և խիստ կրոնական համոզմունքների միջև առկա հակասություններից։ Իր երկրորդ կնոջից՝ Մարսիայից, Ռիջուեյն ունեցել է մեկ որդի։

## Սպանություններ
1980-ական և 1990-ական թվականներին Ռիջուեյը, ըստ վարկածի, սպանել է առնվազն 71 դեռահաս աղջիկների և կանանց Վաշինգտոն նահանգի Սիեթլ և Թաքոմա քաղաքների մոտակայքում։ Դատարանում տված իր ցուցմունքներում Ռիջուեյը հետագայում խոստովանել է, որ սպանվածների թիվն այնքան մեծ էր, որ ինքը կորցրել էր հաշիվը։ Սպանությունների մեծ մասը տեղի է ունեցել 1982-1984 թվականների միջակայքում։ Զոհերը հիմնականում սեքս-աշխատողներ կամ տնից փախած աղջիկներ էին, որոնց նա հանդիպում էր Խաղաղօվկիանոսյան հարավային մայրուղու երկայնքով։ Ռիջուեյը հաճախ կանանց ցույց էր տալիս իր որդու լուսանկարը՝ խաբեությամբ նրանց վստահությունը շահելու համար։ Սեռական հարաբերությունից անմիջապես հետո նա նրանց խեղդամահ էր անում՝ թևով սեղմելով պարանոցն ու ամուր հետ քաշելով։ Նա զոհերի մեծ մասին սպանել է իր տանը, բեռնատարում կամ ամայի վայրերում։ Մարմինների մեծ մասը նետվել են Գրին Ռիվեր գետի հարակից անտառներում, Սիեթլ-Թաքոմա միջազգային օդանավակայանի մոտակայքում և Հարավային Քինգ շրջանի այլ վայրերում։

Բացի այդ, Օրեգոն նահանգի Պորտլենդ քաղաքի տարածքում հայտնաբերվել են ևս երկու հաստատված և երկու ենթադրյալ զոհեր։ Մարմինները հաճախ թողնվում էին խմբերով, որոշակի դիրքերով և հիմնականում՝ մերկ։ Նա երբեմն վերադառնում էր հանցավայր և զբաղվում նեկրոֆիլիայով։ Ռիջուեյը հետագայում բացատրել է, որ դա իրեն լրացուցիչ սեռական բավարարվածություն չէր պատճառում, սակայն նվազեցնում էր նոր զոհ փնտրելու անհրաժեշտությունը՝ այդպիսով փոքրացնելով բռնվելու հավանականությունը։ Ոստիկանությանը մոլորեցնելու նպատակով Ռիջուեյը երբեմն դիակների մոտ թողնում էր այլոց պատկանող իրեր՝ մաստակներ, սիգարետներ կամ գրառումներ, իսկ որոշ զոհերի մնացորդներ նույնիսկ տեղափոխում էր հարևան Օրեգոն նահանգ։

### 1982–1984: Առաջին հայտնի զոհեր
ձախից|մինի|296x296փքս|1983 թվականի կասկածյալ մարդասպանի նկարված դիմանկարՌիջուեյի առաջին հայտնի զոհի մարմինը հայտնաբերվեց 1982 թվականի հուլիսին: Զոհի պարանոցին փաթաթված հագուստի վրա հայտնաբերվել էր ցողացիր ներկի (spray paint) եզակի տեսակ, սակայն այդ նմուշը շուրջ 20 տարի լաբորատոր հետազոտության չէր ենթարկվել: Եթե փորձաքննությունն իրականացվեր ժամանակին, ապա սպանությունը Ռիջուեյի հետ կապելն անհամեմատ ավելի հեշտ կլիներ: Եվս չորս զոհերի հայտնաբերումից հետո, Քինգ շրջանի շերիֆի գրասենյակը ձևավորեց «Գրին Ռիվեր» հատուկ օպերատիվ խումբը՝ սպանությունները հետաքննելու նպատակով:

Օպերատիվ խմբի անդամների թվում էին Ռոբերտ Քեփելը և Դեյվ Ռայխերտը, ովքեր 1984 թվականին պարբերաբար հարցազրույցներ էին անցկացնում արդեն իսկ բանտարկված սերիական սպանող Թեդ Բանդիի հետ: Բանդին ներկայացնում էր իր մասնագիտական պատկերացումները մարդասպանի հոգեբանության, դրդապատճառների և վարքագծի վերաբերյալ: Նա ենթադրեց, որ հանցագործը վերադառնում է դիակների նետման վայրեր՝ զոհերի հետ սեռական հարաբերություն ունենալու նպատակով (ինչը հետագայում հաստատվեց), և խորհուրդ տվեց ոստիկանությանը՝ թարմ գերեզման հայտնաբերելու դեպքում դարանակալել և սպասել նրա վերադարձին: Հետաքննությանը նշանակալի աջակցություն ցուցաբերեց նաև ՀԴԲ-ի (FBI) հատուկ գործակալ Ջոն Է. Դուգլասը, ով կազմեց կասկածյալի հոգեբանական դիմանկարը (պրոֆայլը):

Ռիջուեյը ձերբակալվել էր 1982 և 2001 թվականներին՝ մարմնավաճառության հետ կապված մեղադրանքներով: Նա Գրին Ռիվերի սպանությունների գործով կասկածյալի կարգավիճակ ստացավ 1983 թվականին, երբ անհետացավ 18-ամյա Մարի Մալվարը: Վերջինիս ընկերն ու կավատը հետագայում Ռիջուեյի տան դիմաց նկատեցին մի բեռնատար, որը, նրանց համոզմամբ, հենց այն մեքենան էր, որը Մարին նստել էր անհետացման օրը: Ռիջուեյը հարցաքննվեց այդ միջադեպի շրջանակներում, և ոստիկանությունը ստացավ նաև այլ օպերատիվ տվյալներ, որոնք մատնանշում էին նրան: Այդուհանդերձ, 1984 թվականին նրան հաջողվեց անցնել ստի դետեկտորի (պոլիգրաֆ) թեստը:

### 1985–2001. ամուսնություն Ջուդիթ Մոսոնի հետ և ձերբակալություն սպանության մեղադրանքով
Մոտավորապես 1985 թվականին Ռիջուեյը սկսեց ժամադրվել Ջուդիթ Մոսոնի հետ, ով 1988-ին դարձավ նրա երրորդ կինը։ 2010 թվականի հեռուստատեսային հարցազրույցում Մոսոնը հայտնել է, որ երբ իրենց մտերմության շրջանում տեղափոխվել է նրա տուն, այնտեղ գորգեր չեն եղել։ Հետագայում քննիչները նրան պարզաբանել են, որ Ռիջուեյը, ամենայն հավանականությամբ, զոհերից մեկի մարմինը փաթաթել էր հենց այդ գորգի մեջ։ Նույն հարցազրույցում նա նկարագրել է, թե ինչպես էր ամուսինը երբեմն վաղ առավոտյան տնից դուրս գալիս՝ պատճառաբանելով արտաժամյա աշխատանքի վարձատրությունը։ Մոսոնը ենթադրում էր, որ նա սպանությունների մի մասը կատարել է հենց այդ ժամերին՝ աշխատանքի պատրվակով։ Նա պնդում էր, որ չի կասկածել Ռիջուեյի հանցավոր գործունեության մասին մինչև 1987 թվականը՝ իշխանությունների հետ առաջին առնչությունը, և նույնիսկ լսած չի եղել Գրին Ռիվեր մարդասպանի մասին, քանի որ լուրերին չէր հետևում։ Ռիջուեյը նշել է, որ Մոսոնի հետ հարաբերությունների ընթացքում իր հանցագործությունների հաճախականությունը նվազել է, և որ նա իսկապես սիրել է կնոջը։ Նրա հայտնի 49 զոհերից միայն երեքն են սպանվել Մոսոնի հետ ամուսնությունից հետո։ Մոսոնը տեղական լրագրողին ասել է. «Ես զգում եմ, որ կյանքեր եմ փրկել․․․ լինելով նրա կինը և նրան երջանկացնելով»։

1987 թվականի ապրիլին ոստիկանությունը Ռիջուեյից վերցրեց մազի և թքի նմուշներ։ Հավաքված նմուշները տարիներ անց ենթարկվեցին ԴՆԹ-ի պրոֆիլավորման, ինչն էլ դարձավ նրան ձերբակալելու օրդերի հիմնական ապացույցը։ 2001 թվականի նոյեմբերի 30-ին Ռիջուեյը գտնվում էր Քենվորթ բեռնատարների գործարանում, որտեղ աշխատում էր որպես ներկարար, երբ իրավապահները ժամանեցին նրան ձերբակալելու։ Սկզբնական մեղադրական եզրակացության մեջ նշված էին չորս զոհեր՝ Մարսիա Չապմանը, Օփալ Միլսը, Սինտիա Հինդսը և Քերոլ Էն Քրիստենսենը։ Եվս երեք զոհեր՝ Ուենդի Քոուֆիլդը, Դեբրա Բոները և Դեբրա Էսթեսը, ավելացվեցին մեղադրանքին այն բանից հետո, երբ դատաբժշկական փորձագետը նույնականացրեց ներկի մանրագիտակային գնդիկները։ Դրանք համապատասխանում էին Քենվորթ գործարանում օգտագործվող ներկի կոնկրետ ապրանքանիշին և բաղադրությանը հենց այն ժամանակահատվածում, երբ տեղի էին ունեցել այդ սպանությունները։

## Մեղքի ընդունման գործարք և խոստովանություններ
2003 թվականի օգոստոսի սկզբին Սիեթլի հեռուստատեսային լրատվամիջոցները հայտնեցին, որ Ռիջուեյը Քինգ շրջանի բանտի խիստ ռեժիմի մեկուսարանից տեղափոխվել է Էյրուեյ Հայթսի (Airway Heights) միջին-ցածր վտանգավորության գոտի։ Զուգահեռաբար շրջանառվող լուրերի համաձայն՝ նրա փաստաբանական թիմը՝ Էնթոնի Սևիջի գլխավորությամբ, ավարտին էր հասցնում դատական գործարքի գործընթացը։ Ըստ այդ համաձայնության՝ Ռիջուեյը պետք է խոստովաներ Գրին Ռիվերի սպանությունների շարքը՝ մահապատժից խուսափելու դիմաց։

Գործարքը նրան հնարավորություն տվեց խուսափել մահապատժից՝ քննության հետ համագործակցելու, զոհերի մնացորդների գտնվելու վայրերը մատնանշելու և այլ մանրամասներ տրամադրելու պայմանով։ Իր խոստովանական հայտարարության մեջ Ռիջուեյը պարզաբանեց, որ բոլոր սպանություններն իրականացրել է Վաշինգտոն նահանգի Քինգ շրջանում, իսկ երկու զոհերի մարմինները տեղափոխել ու թողել է Պորտլենդի մոտակայքում՝ բացառապես ոստիկանությանը մոլորեցնելու նպատակով։

Դատախազի տեղակալ Ջեֆրի Բերդը դատարանում ընդգծեց, որ համաձայնագիրը ներառում է «զոհերի 41 անուն, որոնք առանց այս գործարքի երբեք չէին դառնա «Նահանգն ընդդեմ Ռիջուեյի» դատական գործի մաս»։ Քինգ շրջանի դատախազ Նորմ Մալենգն այսպես հիմնավորեց գործարքի գնալու իր որոշումը.

«Մենք կարող էինք դատարան ներկայանալ ընդամենը յոթ մեղադրական եզրակացությամբ, սակայն դա այն առավելագույնն էր, ինչ երբևէ կարող էինք հույս ունենալ բացահայտելու։ Այդ դատավարության ավարտին, անկախ դրա արդյունքից, մնացած բոլոր հանցագործությունների վերաբերյալ մշտապես մնալու էին տանջալից կասկածներ։ Այս համաձայնագիրը ճշմարտությանը հասնելու միակ ուղին էր։ Ի վերջո, հենց հանուն ճշմարտության որոնման էլ գոյություն ունի մեր քրեական արդարադատության համակարգը... Գերի Ռիջուեյը մեր գթասրտությանը չի արժանի։ Նա արժանի չէ ապրելու։ Գթասրտությունը, որն ընձեռվեց այսօրվա որոշմամբ, ուղղված է ոչ թե Ռիջուեյին, այլ այն ընտանիքներին, որոնք այդքան շատ են տառապել...»։

2003 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Քինգ շրջանի գերագույն դատարանի դատավոր Ռիչարդ Ա. Ջոնսը Ռիջուեյին դատապարտեց 48 ցմահ ազատազրկման՝ առանց պայմանական վաղաժամկետ ազատման հնարավորության, որոնք պետք է կրվեն հաջորդաբար։ Բացի այդ, Ռիջուեյը դատապարտվեց լրացուցիչ 10 տարվա ազատազրկման՝ յուրաքանչյուր 48 զոհի գործով ապացույցները կեղծելու համար՝ իր ցմահ ժամկետներին ավելացնելով ևս 480 տարի։ Հետագայում նրան տրվեց ևս մեկ ցմահ ազատազրկման դատավճիռ, երբ հայտնաբերվեցին նրա 49-րդ զոհի մնացորդները։ 2003 թվականին Ռիջուեյը քննիչներին ուղեկցեց դեպի երեք մարմինների գտնվելու վայրեր։ Նույն տարվա օգոստոսի 16-ին Վաշինգտոնի Ինամքլո քաղաքի մոտակայքում՝ 410-րդ պետական մայրուղուց ընդամենը 12 մետր հեռավորության վրա հայտնաբերված 16-ամյա աղջկա մնացորդները նույնականացվեցին որպես Փեմմի Անետ Ավենթի մարմին, ով վաղուց համարվում էր «Գրին Ռիվերի մարդասպանի» զոհը։ Մարի Մալվարի և Էյփրիլ Բաթրամի մնացորդները հայտնաբերվեցին 2003 թվականի սեպտեմբերին։ 2005 թվականի նոյեմբերի 23-ին «Ասոշիեյթեդ Պրես» (Associated Press) գործակալությունը հայտնեց, որ մի զբոսաշրջիկ հայտնաբերել է այն զոհերից մեկի գանգը, որոնց սպանության մեջ Ռիջուեյը խոստովանել էր 2003 թվականի դատական գործարքի ժամանակ։ Մեկ այլ զոհի՝ 19-ամյա Թրեյսի Ուինսթոնի գանգը, ով անհետացել էր 1983 թվականի սեպտեմբերի 12-ին, հայտնաբերվել էր 2005-ի նոյեմբերի 20-ին Սիեթլից հարավ-արևելք գտնվող Իսաքուա քաղաքի մոտակայքում։ Հենց այս բացահայտումը հիմք հանդիսացավ Ռիջուեյին 49-րդ ցմահ ազատազրկման դատապարտելու համար։ Տասնամյակներ անց՝ 2023 թվականին, դեռևս 1985-ին հայտնաբերված և որպես «Ոսկորներ 17» հայտնի մնացորդները նույնականացվեցին որպես 15-ամյա Լորի Էն Ռազպոտնիկի մարմին, ում ընտանիքը վերջին անգամ տեսել էր 1982 թվականի նոյեմբերին։

Ռիջուեյը խոստովանել է ավելի շատ հաստատված սպանություններ, քան ամերիկյան որևէ այլ սերիական մարդասպան։ Ոստիկանության և դատախազության հետ հինգ ամիս տևած հարցազրույցների ընթացքում նա խոստովանեց 48 սպանություն, որոնցից 42-ն արդեն իսկ գտնվում էին «Գրին Ռիվերի մարդասպանի» հավանական զոհերի ցուցակում։ 2004 թվականի փետրվարի 9-ին դատախազությունը սկսեց հրապարակել Ռիջուեյի խոստովանությունների տեսագրությունները։ Տեսաձայնագրված հարցազրույցներից մեկում նա նախապես քննիչներին հայտնել էր, որ պատասխանատու է 65 կնոջ մահվան համար։ Իսկ արդեն 2003 թվականի դեկտեմբերի 31-ի հարցազրույցում նա պնդեց, թե սպանել է 71 զոհի։ Նա նաև խոստովանեց, որ սեռական հարաբերություն է ունեցել նրանց հետ նախքան սպանելը. մի մանրամասն, որը նա գաղտնի էր պահել մինչև դատավճռի կայացումը։ Իր խոստովանության մեջ Ռիջուեյն ընդունել է, որ թիրախավորում էր սեռական աշխատողներին, քանի որ նրանց «հեշտ էր մեքենա նստեցնել», և որ ինքը «ատում էր նրանց մեծ մասին»։

**Բանտարկություն**

2004 թվականի հունվարին Ռիջուեյը տեղափոխվեց Վաշինգտոն նահանգի Ուոլա Ուոլա քաղաքի ուղղիչ հիմնարկ (WSP), որտեղ նրան սկզբնապես պահում էին մեկուսարանում: 2015 թվականի մայիսի 14-ին նա տեղափոխվեց Կոլորադո նահանգի Ֆլորենս քաղաքի բարձր անվտանգության դաշնային բանտ (USP Florence High): Սակայն 2015-ի սեպտեմբերին, հանրային բողոքի մեծ ալիքից և նահանգապետ Ջեյ Ինսլիի հետ քննարկումներից հետո, ուղղիչ հիմնարկների նախարար Բեռնի Ուորները հայտարարեց, որ Ռիջուեյը կվերադարձվի Վաշինգտոն՝ չավարտված սպանությունների հետաքննությունների համար «հեշտ հասանելի» լինելու նպատակով: 2015 թվականի հոկտեմբերի 24-ին նա հատուկ չարտերային չվերթով վերադարձվեց Ուոլա Ուոլայի բանտ:2024 թվականի սեպտեմբերին Ռիջուեյը մի քանի օրով անսպասելիորեն տեղափոխվեց Քինգ շրջանի բանտ, որից հետո նորից վերադարձվեց WSP: Իշխանությունները սկզբում հրաժարվում էին որևէ բացատրություն տալ այս տեղափոխության վերաբերյալ: Տեղափոխման հրամանագիրը հրապարակվեց միայն 2025 թվականի մարտին, որտեղ պարզ դարձավ, որ Ռիջուեյը ժամանակավորապես տեղափոխվել էր՝ օգնելու քննիչներին գտնել զոհերի նոր մնացորդներ:

2025 թվականի դեկտեմբերին Թաքոմայի «KIRO-FM» ռադիոկայանը, հղում անելով հինգ անանուն աղբյուրների, հայտնեց, որ Ռիջուեյը բանտում ստանում է «կյանքի վերջին փուլի խնամք» (hospice care): Սակայն, խոսելով «Fox 13 Seattle – KCPQ»-ի հետ, Ուղղիչ հիմնարկների դեպարտամենտի (DOC) տնօրենը հերքեց այս տեղեկությունները՝ նշելով, որ Ռիջուեյի առողջական վիճակում որևէ փոփոխություն չի եղել:

Մեկ այլ պաշտոնյա ևս հերքեց այս պնդումները «Us Weekly»-ի հետ զրույցում՝ հավելելով, որ չնայած առողջական խնդիրներին, նա հոսպիսային խնամքի տակ չէ: Քինգ շրջանի նախկին շերիֆ Դեյվ Ռայխերտը նշել է, որ այս ենթադրությունները հավանաբար առաջացել են 2024 թվականի մի լուսանկարից, որտեղ Ռիջուեյը պատկերված էր անվասայլակի մեջ: Ռայխերտը Ռիջուեյին անվանել է «պաթոլոգիկ ստախոս, ով երբեմն չէր տարբերում ճշմարտությունը ստից», և հաստատել է, որ Քինգ շրջանը շարունակում է աշխատել անհետ կորածների և «սառեցված» (չբացահայտված) գործերի վրա, որոնք ենթադրաբար կապված են Ռիջուեյի հետ:

## Զոհեր
Մինչ Ռիջուեյի մեղայականը, իրավապահ մարմինները Գրին Ռիվեր մարդասպանին վերագրում էին 49 սպանություն: Սակայն Ռիջուեյը խոստովանեց, որ սպանել է առնվազն 71 զոհի:

### Հաստատված սպանություններ
2003 թվականի դեկտեմբերի 18-ին՝ Ռիջուեյի դատավճռի կայացման պահին, իրավապահներին հաջողվել էր հայտնաբերել առնվազն 48 զոհի մասունքներ, այդ թվում՝ նրանց, ովքեր ի սկզբանե չէին վերագրվել Գրին Ռիվեր մարդասպանին։ Ռիջուեյը դատապարտվեց այս բոլոր 48 զոհերի սպանության համար՝ մեղքի ընդունման մասին համաձայնագրի շրջանակներում, ըստ որի՝ նա պարտավորվում էր «իրեն մեղավոր ճանաչել Քինգ շրջանի բոլոր ապագա գործերով, որոնցում նրա խոստովանությունը կհիմնավորվի հավաստի ապացույցներով։

* «Մինչ Ռիջուեյի ինքնախոստովանական ցուցմունքը, իրավապահները Գրին Ռիվեր մարդասպանի հանցագործությունների շարքին չէին դասում Ռուլի, Բարչակի, Հեյսի, Ռիվսի, Յելոուրոուբի և Ջեյն Դոու Բ-20-ի մահվան դեպքերը։ 
* «2010 թվականի դեկտեմբերի 21-ին Վաշինգտոն նահանգի Օբերն քաղաքի Վեսթ Վալի մայրուղու մոտակայքում զբոսնողները հայտնաբերեցին մարդկային գանգ՝ այն նույն վայրի հարևանությամբ, որտեղ 2003-ին գտնվել էին Մարի Մալվարի մասունքները։ Փորձաքննությամբ հաստատվեց, որ գանգը պատկանում էր Մարերոյին, ում վերջին անգամ տեսել էին 1982-ի դեկտեմբերի 3-ին՝ Հարավային 168-րդ փողոցի և Փասիֆիկ մայրուղու խաչմերուկում գտնվող «Western Six» մոթելից դուրս գալիս։ Քինգ շրջանի դատախազությունը հաստատեց, որ 2011-ի փետրվարի 11-ին Ռիջուեյին պաշտոնապես մեղադրանք կառաջադրվի նաև այս սպանության համար։ Փետրվարի 18-ին նա իրեն մեղավոր ճանաչեց Ռեբեկա Մարերոյի սպանության մեջ՝ իր նախկին 48 ցմահ դատավճիռներին ավելացնելով 49-րդը։ Թեև Ռիջուեյը խոստովանել էր Մարերոյի սպանությունը դեռևս նախնական քննության ժամանակ, սակայն ապացույցների անբավարարության պատճառով այն ժամանակ մեղադրանք չէր առաջադրվել։ Հետևաբար, նրա ներկայիս կալանքի կարգավիճակում փոփոխություն տեղի չունեցավ։
* Ուինսթոնի մասունքները հայտնաբերվել էին 1986 թվականի մարտին՝ Քենթի Բարդիների պուրակում, սակայն առանց գանգի։ Ուինսթոնի գանգը հայտնաբերվեց միայն 2005 թվականի նոյեմբերին՝ Թայգեր լեռան մոտ՝ մարմնի մյուս մասերի գտնվելու վայրից մղոններ հեռու։ Ոստիկանությունը ենթադրում է, որ ինչ-որ մեկը գանգը միտումնավոր տեղափոխել է այդ վայր։
* Մեյջորի ինքնությունը չէր պարզվել մինչև 2012 թվականի հունիսը: Ընտանիքի անդամներից մեկը դիմել էր Քինգ շրջանի շերիֆին՝ խնդրելով հետաքննություն անցկացնել Ռիջուեյի մասին հեռուստաֆիլմ դիտելուց հետո: ԴՆԹ փորձաքննությունը հաստատեց Մեյջորի ինքնությունը: 
* Ուենդի Սթիվենսը, ով նախկինում հայտնի էր որպես Ջեյն Դոու, երկար ժամանակ մնում էր չնույնականացված: Ռիջուեյը պնդում էր, որ նա մոտ 20 տարեկան սպիտակամորթ կին էր՝ հավանաբար շագանակագույն մազերով: Սակայն մասունքների հետազոտությունը ցույց տվեց, որ նա իրականում 12-ից 18 տարեկան էր, ամենայն հավանականությամբ՝ մոտ 15: Հետագայում հաստատվեց, որ նա 14 տարեկան էր: Զոհի կմախքի վերլուծությունը պարզեց, որ նա հավանաբար ձախլիկ էր և կյանքի որոշակի փուլում ունեցել էր ձախ քունքի գանգային կոտրվածք, որը հետագայում լավացել էր:
* Ջեյն Դոու Բ-17-ի մասունքները հայտնաբերվել էին 1986 թվականի հունվարի 2-ին. ավելի ուշ պարզվեց, որ դրանք համընկնում են 1984 թվականի փետրվարի 18-ին մեկ այլ վայրում գտնված մնացորդների հետ։ 2003 թվականին Ռիջուեյը ստանձնեց նրա սպանության պատասխանատվությունը։ 2023 թվականի դեկտեմբերին Պարաբոն Նանո լաբորատորիայում կատարված ԴՆԹ թեստավորման շնորհիվ զոհը նույնականացվեց որպես Լորի Էն Ռազպոտնիկ, ով 1982 թվականին՝ 15 տարեկան հասակում, փախել էր տնից։ 
* Ջեյն Դոու Բ-20-ի մասունքները հայտնաբերվել էին 2003 թվականի օգոստոսին։ Քանի որ մնացորդները ոչ ամբողջական էին, նրա դեմքը հնարավոր չեղավ վերականգնել, իսկ ռասայական պատկանելությունը հնարավոր չեղավ որոշել, սակայն ենթադրվում էր, որ նա մահվան պահին եղել է 13-ից 24 տարեկան։ Ըստ հաշվարկների՝ նա սպանվել էր 1970-ից 1993 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում, բայց քննիչները հակված էին կարծելու, որ դա տեղի է ունեցել Ռիջուեյի սպանությունների շարքի առաջին տասնամյակում։ 2024 թվականի հունվարին ԴՆԹ թեստավորման միջոցով զոհը նույնականացվեց որպես Լայլս։ Հատկանշական է, որ Լայլսի մասունքների մեկ այլ հավաքածու հայտնաբերվել էր Օրեգոնում դեռևս 1985 թվականին և նույնականացվել 1988-ին՝ ատամնաբուժական տվյալների հիման վրա։

### Օպերատիվ խմբի զոհերի ցուցակը
Ռիջուեյը կասկածվում է, սակայն նրան մեղադրանք չի առաջադրվել «Գրին Ռիվեր» մարդասպանին վերագրվող սկզբնական ցուցակի մնացած վեց զոհերի սպանության համար**։**

*Ռիջուեյը հերքել է Ագիշևի սպանությունը, որն իր տարիքի պատճառով չէր համապատասխանում Գրին Ռիվեր մարդասպանի զոհերից որևէ մեկի բնութագրին, բացի այդ, նա մարմնավաճառ կամ տնից փախած դեռահաս չէր:
* Թեև նրան երբևէ մեղադրանք չի առաջադրվել վերջինիս սպանության համար, 2003 թվականի ոստիկանական հարցաքննությունների ժամանակ Ռիջուեյը խոստովանել է Լիի սպանությունը: Նա հայտարարել է, որ 1982 թվականին խեղդամահ է արել Լիին և նրա մարմինը թողել Սի-Թաք Սթրիփի մոտակայքում գտնվող բացօթյա կինոթատրոնի հարևանությամբ: Իրավապահ մարմիններին չի հաջողվել գտնել Լիի աճյունը Ռիջուեյի մատնանշած վայրում:
* Առկա են ապացույցներ, որոնք թույլ են տալիս ենթադրել, որ Ռիջուեյը սպանել է ՄաքԳինիսին: Անհետացումից կարճ ժամանակ առաջ Սիեթլի նավահանգստի ոստիկանության սպան հարցաքննել էր ՄաքԳինիսին, երբ վերջինս «ժամադրության» մեջ էր Ռիջուեյի հետ Սի-Թաք Սթրիփի (Sea-Tac Strip) մոտակայքում: Ավելին, 2003 թվականի ամռանը Ռիջուեյն իշխանություններին ուղեկցել է իր մի քանի զոհերի մարմինների գտնվելու վայրերը: Այդ մարմիններից մեկը, որը հետագայում նույնականացվեց որպես Էյփրիլ Բաթրամի մարմին, Ռիջուեյն ի սկզբանե նույնականացրել էր որպես ՄաքԳինիսինը: Ըստ Ռիջուեյի՝ նա հաճախ էր շփոթում ՄաքԳինիսին Բաթրամի հետ՝ նրանց նմանատիպ կազմվածքի պատճառով:
* Ռիջուեյը կասկածյալ է համարվում Գիրդների մահվան գործով, որի աճյունը հայտնաբերվել է արդեն հայտնի զոհեր Շերիլի, Բուշի և Լայլսի մարմիններից մեկ մղոն հեռավորության վրա: Գիրդները մնացել էր չնույնականացված մինչև 2009 թվականի հոկտեմբերը։

#### Կասկածյալ

* Ռիջուեյը կասկածվում է, սակայն նրան պաշտոնական մեղադրանք չի առաջադրվել «Գրին Ռիվեր» մարդասպանին վերագրվող սկզբնական ցուցակի մնացած վեց զոհերի սպանության համար։
* ՄաքԳուիրքը NBA-ի բասկետբոլիստ Մարտել Ուեբստերի մայրն էր: Նրան վերջին անգամ տեսել են, երբ իր երեք երեխաներին թողնում էր մորաքրոջ խնամքին: Նրա ավտոմեքենան հետագայում հայտնաբերվել է  Ավրորա Ավենյու Նորթի (Aurora Avenue North) մոտակայքում: Թեև նրա մարմինը երբեք չի գտնվել, համարվում է, որ Ռիջուեյն է պատասխանատու նրա սպանության համար:  
* Ռիջուեյը երկար ժամանակ կասկածվում էր 16-ամյա թմրամոլ և մարմնավաճառ Քուրանի 1987 թվականի սպանության մեջ, սակայն հետագայում նրա կասկածանքը հերքվել է (նա դուրս է եկել կասկածյալների ցանկից)։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Keppel, Robert. *The Riverman: Ted Bundy and I Hunt for the Green River Killer*. 2004, paperback (rev. ed.). 624 pages, , . Updated after the arrest and confession of Gary Ridgway.
* Rule, Ann. *Green River, Running Red*. Pocket, 2005, paperback. 704 pages, .
* Guillen, Tomas. *Serial Killers: Issues Explored Through the Green River Murders*. Pearson Prentice Hall, 2007, paperback. 186 pages.

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի հանցագործներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սերիական մարդասպաններ
Կատեգորիա:Սերիական մարդասպաններ այբբենական կարգով