Ծծմբի օքսիդ (IV)

**Ծծմբի օքսիդ (IV)** (ծծմբի դիօքսիդ, ծծմբի երկօքսիդ, ծծմբային գազ, ծծմբային անհիդրիդ), SO2։ Նորմալ պայմաններում սուր հոտով անգույն գազ է (վառվող լուցկու հոտ)։ Ճնշման տակ՝ սենյակային ջերմաստիճանում հեղուկանում է։ Լուծվում է ջրում առաջացնելուվ ծծմբային թթու; լուծելիությունը 11,5 գ/100 գ ջրում 20&nbsp;°C ջերմաստիճանում, ջերմաստիճանի աճմամբ լուծելիությունը պակասում է։ Լուծվում է նաև էթանոլում և ծծմբական թթվում։ SO2 հրաբխային գազերի բաղադրամասերից մեկն է։

## Ստացումը
Արտադրական ստացման մեթոդ է ծծմբի այրումը կամ սուլֆիդների թրծումը (հիմնականում պիրիտ)․

:: \mathsf{4FeS_2 + 11O_2 \rightarrow 2Fe_2O_3 + 8SO_2}.

Լաբարատորիայում և բնության մեջ SO2 ստանում են հիդրոսուլֆիտների և սուլֆիտների ուժեղ թթուների հետ փոխազդեցությամբ։ Առաջանում է ծծմբային թթու H2SO3, որը միանգամից քայքայվում է SO2 և H2O․

:: \mathsf{Na_2SO_3 + H_2SO_4 \rightarrow Na_2SO_4 + H_2SO_3},

:: \mathsf{H_2SO_3 \rightarrow H_2O + SO_2\uparrow}.

Բացի դրանից ծծմբի դիօքսիդ ստանում են խիտ ծծմբական թթվի և պասիվ մետաղի փոխազդեցությամբ․

:: \mathsf{Cu + 2H_2SO_4 \rightarrow CuSO_4 + SO_2\uparrow + 2H_2O}.

## Քիմիական հատկությունները
300px|մինի|SO<sub>2</sub> կլանման սպեկտրը ուլտրամանուշակագույն տիրույթում
Ծծմբի երկօքսիդը թթվային օքսիդ է։ Լուծվում է ջրում առաջացնելով ծծմբային թթու (սովորական պայմաններում ռեակցիան հետադարձ է)․

:: \mathsf{SO_2 + H_2O \rightleftarrows H_2SO_3}.

Հիմքերի հետ առաջացնում է սուլֆիտներ․

:: \mathsf{2NaOH + SO_2 \rightarrow Na_2SO_3 + H_2O}.

SO2 քիմիական ակտիվ նյութ է։ Առավել արտահայտված արտահայտված են SO2 վերականգնողական հատկությունները, ծծմբի թթվայնության աստիճանը այսպիսի ռեակցիաներում բարձրանում է․

:: \mathsf{SO_2 + Br_2 + 2H_2O \rightarrow H_2SO_4 + 2HBr},

:: \mathsf{SO_2 + I_2 + 2H_2O \rightarrow H_2SO_4 + 2HI},

:: \mathsf{2SO_2 + O_2 \xrightarrow[V_2O_5]{450^oC} 2SO_3},

:: \mathsf{3SO_2 + 2KMnO_4 + 2H_2O \rightarrow 2H_2SO_4 + MnO_2 + K_2SO_4},

:: \mathsf{Fe_2(SO_4)_3 + SO_2 + 2H_2O \rightarrow 2FeSO_4 + 2H_2SO_4}.

Նախավերջին ռեակցիան հանդիսանում է SO32− իոնի և SO2 որակական ռեակացիան (մանուշակագույն լուծույթի ջրազրկում)։

Ուժեղ վերականգնիչների առկայության դեպքում SO2 ցուցաբերում է օքսիդիչ հատկություններ։ Օրինակ՝ մետաղական արտադրության մեջ ծծումբը թափոններից առանձնացնելու համար օգտագործում են ածխածնի մոնօքսիդ․

:: \mathsf{SO_2 + 2CO \rightarrow 2CO_2 + S}.

Կամ հիպոֆոսֆորային թթու ստանալու համար․
:: \mathsf{PH_3 + SO_2 \rightarrow H_3PO_2 + S}.

## Կիրառությունը
Ծծմբի (IV) օքսիդի մեծ մասը օգտագործվում է ծծմբային թթվի ստացման համար։ Օգտագործվում է նաև գինեգործության մեջ որպես կոնսերվանտ (սննդային հավելուկ E220)։ Քանի որ գազը ունի մանրէասպան հատկություն, դրանով ծխեցնում են բանջարեղենի պահեստները։ Ծծմբի (IV) օքսիդը օգտագործվում է ծղոտի, մետաքսի և բրդի սպիտակեցման համար, այսինքն այն գործվածքներում որոնք չեն կարող սպիտակեցվել քլորով։ Օգտագործվում է նաև որպես լուծիչ լաբորատորիաներում։ Օգտագործվում է նաև ծծմբային թթվի աղերը ստանալու համար։

## Ֆիզիոլոգիական ազդեցությունը
աջից|80px
Ծծմբի (IV) օքսիդը թունավոր գազ է։ Ծծմբային գազի թունավորման նշաններն են՝ հարբուխ, հազ, խռպոտություն, կոկորդի սուր այրոց և յուրահատուկ համ։ Ծծմբի երկօքսիդի ավելի մեծ կոնցենտրացիաների ներշնչման դեպքում թունավորման նշաններն են՝ շնչահեղձություն, խոսքի խանգարվածություն, կլլման դժվարություն, փսխում, հնարավոր է սուր թոքային բորբոքում։

Հետաքրքիրն այն է, որ զգայունությունը SO2 նկատմամբ մեծապես տարբեր է առանձին մարդկանց, կենդանիների և բույսերի մոտ․ Այնպես որ, բույսերից կեչին և կաղնին են ավելի դիմացկուն, իսկ ամենաքիչ դիմացկունությունն ունեն՝ վարդը, սոճին և եղևնին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ахметов Н. С. Общая и неорганическая химия. — М.։ Высшая школа, 2001։
* Карапетьянц М. Х., Дракин С. И. Общая и неорганическая химия. — М.։ Химия, 1994.

Կատեգորիա:Թթվային օքսիդներ
Կատեգորիա:Ծծումբի միացություններ
Կատեգորիա:Թունավոր նյութեր
Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ