Ավգուստ Լյոշ

**Ավգուստ Լյոշ** (, ), գերմանացի տնտեսագետ և աշխարհագրագետ, տնտեսական տարածության կազմակերպման տեսության հեղինակ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Էրինգեն քաղաքում՝ Շվաբիայում։ 1908 թվականից ապրել է Հայդենհայմում, որտեղ 1925 թվականին ավարտել է գիմնազիան և աշխատել որպես աշակերտ ֆիրմաներից մեկում, իսկ 1927-1930 թվականներին սովորել է Թյուբինգենի և Ֆրայբուրգի համալսարաններում։ 1930-1931 թվականներին սովորել է Բոննի համալսարանում, որտեղ նրա դասախոսների թվում են եղել Յոզեֆ Շումպետերը, Վալտեր Օյքենը և Արթուր Շպիտհոֆը։ 1931 թվականին Ֆրայբուրգի համալսարանում ստացել է տնտեսագետի դիպլոմ, իսկ արդեն 1932 թվականին Բոննի համալսարանում ստացել է դոկտորի կոչում։

Ուսումնասիրել է տնտեսական ժողովրդագրությունը և դիտարկել բնակչության բնական աճը և դրա ազդեցությունը աշխատուժի առաջարկի և տարածաշրջանների տնտեսական աճի վրա։ Շուտով սկսել է ուսումնասիրել արտադրության տեղաբաշխման տեսությունը։ Լյոշի աշխատանքները գրավել են ուշադրություն, և Ռոքֆելլերի հիմնադրամի կրթաթոշակի շնորհիվ երկու անգամ այցելել է ԱՄՆ՝ 1934 և 1936 թվականներին, որտեղ ուսումնասիրել է արտադրության տեղաբաշխման այն ժամանակ գոյություն ունեցող տեսությունները և հավաքել նյութեր սեփական հետազոտությունների համար։

1939 թվականից մինչև 1945 թվականներն աշխատել է Քիլի համաշխարհային տնտեսության ինստիտուտում որպես ավագ գիտաշխատող։ 1940 թվականին հրատարակել է «Տնտեսության տարածական կազմակերպումը» գիրքը, որը երկար տարիներ մեծ հետաքրքրություն է առաջացրել գիտական շրջանակներում։ 1944 թվականի հոկտեմբերին ինստիտուտը տարհանվել է Քիլից դեպի Ռատցեբուրգ քաղաք։ Ավգուստ Լյոշի առողջությունը խաթարվել էր և վատթարանում էր պատերազմական իրավիճակով, նա մահացել է քութեշից պատերազմի ավարտից երեք շաբաթ անց՝ 1945 թվականի մայիսի 30-ին։

## Հիշատակ
1970 թվականին Քիլի համալսարանի տարածաշրջանային հետազոտությունների ինստիտուտը հիմնադրել է Ավգուստ Լյոշի մրցանակը, որը կոչված է պարգևատրելու տարածաշրջանային գիտության ոլորտում ակնառու գիտական հետազոտությունները։

## Գիտության մեջ ներդրում
300px|right|thumb|Конус спроса А. Лёша

1940 թվականին լույս է տեսել Ավգուստ Լյոշի «Տնտեսության տարածական կազմակերպումը» գիրքը, որում Լյոշը շարադրել է արտադրության տեղաբաշխման բոլոր հայտնի տեսությունները, ընդլայնել է Վալտեր Քրիստալլերի կենտրոնական տեղերի տեսությունը և մշակել է տնտեսական տարածության կազմակերպման տեսությունը։

### Տնտեսական տարածության կազմակերպման տեսություն
*Հավասարակշռության ընդհանուր ենթադրություններ*՝
* արտադրողների գտնվելու վայրը առավելագույնի է հասցնում ինչպես արտադրողների, այնպես էլ սպառողների օգուտները
* արտադրողները տեղակայված են այնպես, որ տարածքն ամբողջությամբ օգտագործվի
* գները և ծախսերը հավասար են
* շուկայական գոտիներն ունեն վեցանկյունների ձև
* շուկայական գոտիների սահմաններն անցնում են անտարբերության գծերով (իզոգծերով):

Ավգուստ Լյոշի տնտեսական տարածության կազմակերպման տեսությունը հիմնված է **պահանջարկի կոնի** հասկացության վրա՝ սպառման վայրի հեռավորության կախվածությունը արտադրության վայրից, որտեղ P-ն արտադրության կետն է, Q-ն՝ սպառվող ապրանքի քանակը, F-ը՝ զրոյական պահանջարկ ունեցող կետը, PQ-ն՝ արտադրության կետում սպառված ապրանքի քանակը, PF-ը՝ ապրանքի իրացման շառավիղը, որտեղ ապրանքի առաքման ծախսերը շահավետ են սպառողի համար, QPF-ը՝ արտադրողի կողմից ընդհանուր իրացումը, իսկ համաչափ բնակեցման դեպքում այն ներկայացնում է պահանջարկի կոր մասը։

300px|right|thumb|Շուկայական գոտու փոխակերպումը վեցանկյան

Կատարյալ մրցակցությունը և շարունակական բնակեցումը ստեղծում են *շուկայական գոտու ձևափոխումը* մեծ շրջանից փոքր **վեցանկյան**: Բոլոր սպառողները պետք է սպասարկվեն, և շուկայում առկա են առավելագույն թվով արտադրողներ նորմալ շահույթի նորմայի դեպքում, իսկ չզբաղեցված շուկաները կգրավեն նոր արտադրողների մինչև շուկայական գոտիների սեղմումը վեցանկյունների: Վեցանկյան չափը կախված է պահանջարկից, գնից, առաքման արժեքից և շահութաբեր արտադրության նվազագույն ծավալից: Վեցանկյունն ապահովում է մեկ միավոր մակերեսի վրա ամենամեծ պահանջարկը, իսկ անհավասարաչափ բնակեցման դեպքում առավելագույն պահանջարկն ապահովում են այլ պատկերներ, այդ թվում՝ ոչ համաչափ։

Լյոշը բացահայտել է կապը տնտեսական շրջանների և պետության միջև, ինչը ստեղծում է քաղաքների և տարածաշրջանների ժամանակակից մակրոտնտեսական տեսություն։

Լյոշը, հրաժարվելով անընդհատության և բնակեցման միատեսակության ենթադրությունից, թույլ է տալիս բնակվել մանրագույն կետերում (ֆերմաներում), որտեղ հողն ամբողջությամբ ներգրավված է, իսկ արտադրությունը տեղակայված է ֆերմաներում՝ ենթակառուցվածքի վրա խնայողությունների պատճառով։ Արտադրությունը բավարարում է ֆերմայի և հարևան ֆերմաների բնակիչների կարիքները, շուկան ունի վեցանկյան ձև՝ սպասարկվող բնակավայրերի նվազագույն քանակով, ներառելով արտադրությունից հավասար հեռավորության վրա գտնվող բոլոր բնակավայրերը։

Լյոշը ստեղծում է արտադրության տեղաբաշխման իր սեփական, ոչ նման տեսությունը, որում գլխավոր գործոնը տարբեր մակարդակների արտադրողների շուկայական գոտիներն են, որոնք ձևավորում են գոտիների ցանց՝ քաղաքներում հանգույցներով։ Ցանցի իդեալական ձևը վեցանկյուն «բներն» են, իրականում բջիջներն ունեն եռանկյունների կամ քառանկյունների ձև։ Ի տարբերություն Վալտեր Քրիստալլերի նմանատիպ կառույցների, Լյոշի առաջարկած մոդելը հասարակության և նրա տնտեսական կյանքի տարածքային ինքնակազմակերպման շուկայական հավասարակշռության մոդել էր։
մինի|''K'' = 3
մինի|''K'' = 4
մինի|100пкс|''K'' = 7

Այնուհետև Ավգուստ Լյոշը նշել է, որ եթե տարածությունը բաժանվի շրջանների, որոնք ներառում են նախորդ չափի երեք շրջան, ինչպես K=3-ի դեպքում, ապա մի շարք գոտիներ դուրս կմնան թույլատրելի ցուցակից, և լանդշաֆտը կլինի ավելի պարզ, հետևաբար տնտեսությունը կլինի ավելի քիչ արդյունավետ, քանի որ մի շարք ապրանքներ իրենց արտադրողների համար գերշահույթ կբերեն մրցակցության նվազման պատճառով, ինչը կհանգեցնի գների աճի և արտադրության նվազման: Եթե շրջանացումն իրականացվի քառակուսիներով, ապա կդիտվի տրանսպորտային ուղիների ավելի փոքր քանակ (ութ), հետևաբար փոխադրման ծախսերը ավելի բարձր կլինեն, քան վեցանկյուն գոտիների դեպքում (տասներկու ճանապարհ): Լյոշը նաև նշում է, որ վեցանկյուն գոտիների դեպքում այնպիսի քաղաքներում, ինչպիսիք են Բեռլինը, Փարիզը, Լոնդոնը, կան քաղաքից դուրս եկող 12 մայրուղիներ: Սկզբնական ընդհատվող, բայց հավասարաչափ բնակեցման դեպքում արտադրությունը բաշխվում է անհավասարաչափ, ինչը հանգեցնում է բնակչության կենտրոնացմանը՝ ուժեղացնելով արտադրության անհավասարությունը: Հաճախորդից հեռավորությունը որոշվում է արտադրության մասշտաբի տնտեսման և հեռավորության պատճառով ապրանքի փոխադրման ծախսերի միջև տարբերությամբ: Ճանապարհների և տեխնոլոգիաների զարգացման հետ կապված տրանսպորտային ծախսերի նվազումը հանգեցնում է շուկայական գոտիների տարածքի կրճատմանը, քանի որ ապրանքի գինը նվազում է, ինչը թույլ է տալիս արտադրողին ստանալ վաճառքի նվազագույն անհրաժեշտ ծավալը ավելի փոքր տարածքում, իսկ եթե մուտքը շուկա բաց է, նոր արտադրողները սեղմում են շուկայական գոտին մինչև նվազագույն չափերը։

Լյոշն առաջարկել է արտադրության տեղաբաշխման հավասարակշռված մոդել, որտեղ տեղի էր ունենում երկու ուժերի հավասարակշռում.
* պետության շահերը որպես ամբողջություն (տնտեսապես անկախ օբյեկտների առավելագույն քանակը),
* գործարարի շահերը, որտեղ գլխավորը առավելագույն շահույթն է։
Հավասարակշռության կետը տեղաբաշխման կետն է, որը որոշվում է բազմաթիվ գործոնների ուսումնասիրության հիման վրա, ինչպիսիք են պետական կարգավորումը և պետության սահմանները։

## Ժամանակակից շարունակություն
Ներկայումս Ավգուստ Լյոշի մոդելը զարգացում ունի Մ. Քյուբիի, Մ. Սոնիսի և այլ հեղինակների աշխատություններում, իսկ Ռուսաստանում Ա. Գ. Գրանբերգը նշել է մի շարք աշխատություններ, որոնք ուշադրության են արժանի տարածական տնտեսության ոլորտում, որպես Ավգուստ Լյոշի գաղափարների շարունակություն. դրանք Ա. Արմանդի աշխատություններն են աշխարհագրական համակարգերի ինքնակազմակերպման և ինքնակարգավորման մասին, Ա. Վաժենինի՝ բնակեցման համակարգերում էվոլյուցիոն գործընթացների մասին, Վ. Շուպերի՝ քաղաքային բնակեցման ինքնակազմակերպման մասին, Բ. Ռոդոմանի՝ տարածքների և ցանցերի մասին, Բ. Զիմինի՝ արտադրության տեղաբաշխման մասին շուկայական միջավայրում, Ս. Տարխովի՝ տարածական ցանցերի տոպոլոգիական և մորֆոլոգիական վերլուծության մասին, Վ. Բուգրոմենկոյի և Գ. Գոլցի աշխատությունները։

## Լյոշի մեթոդաբանական մոտեցում
«Համեմատությունները պետք են ոչ թե տեսությունը ստուգելու, այլ իրականությունը ստուգելու համար։ Մենք պետք է համոզվենք, որ եղածը նպատակահարմար է». Ա. Լյոշ։

## Ստեղծագործություններ
* Пространственная организация хозяйства. : Наука, 2007. 664 с. ISBN 978-5-02-035367-1 (первое издание — Географическое размещение хозяйства. М.: Госиноиздат, 1959. 455 с) (Die räumliche Ordnung der Wirtschaft: eine Untersuchung über Standort, Wirtschaftsgebiete und internationalem Handel. Jena: Fischer, 1940)
* Was ist vom Geburtenrückgang zu halten? — Heidenheim: Lösch, 1932.
* Bevölkerungswellen und Wechsellagen. — Jena: Fischer, 1936.
* Population cycles as a cause of business cycles // The Quarterly Journal of Economics, 1937, 51 (4), pp. 649—662.
* Eine neue Theorie des internationalen Handels. — Heidenheim, 1939.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Տնտեսական աշխարհագրություն