Առօրյա կյանք

[thumb|[Քուն|Քնել]]
thumb|Ընթերցանություն|Ընթերցել
thumb|Խնամք
thumb|Հեռուստատեսություն|Հեռուստացույց դիտել

**Առօրյա կյանքը** բաղկացած է այն գործողություններից, թե օրվա կտրվածքով մարդիկ ինչ են մտածում, զգում և գործում։ Առօրյա կյանքը բնութագրվում է նաև բնական, ռեժիմ, սովորույթ, ամենօրյա կամ նորմալ բառերով։

Մարդ արարածները ցերեկային կենսակերպ են վարում․ նրանք գիշերը քնում են և ակտիվություն են ցուցաբերում օրվա ընթացքում։Մեծ մասը ճաշում է օրվա ընթացքում երկու կամ երեք անգամ։ Աշխատանքային ժամանակը (բացի հերթափոխից) կազմված է գրաֆիկով և հիմնականում սկսվում է առավոտյան։ Միլիոնավոր մարդիկ աշխատանքի շտապելիս առաջացնում են երթևեկության խցանումներ և դա լավագույն ժամանակահատվածն է ռադիոհաղորդիչներին ուշադրության կենտրոնում պահելու համար։ Երեկոն հաճախ զվարճանքի  ժամանակահատվածն է։Ամեն օր լոգանք ընդունելը շատերի համար սովորություն է։

Այս ընդհանուր հատկանիշներից բացի, մարդիկ միմյանցից տարբերվում են իրենց վարած կենսակերպով։ Քոչվորի կյանքը տարբերվում է նստակյաց մարդու կյանքից, քաղաքաբնակների ապրելակերպը տարբերվում է  գյուղաբնակ մարդկանց կյանքից։ Կյանքի տարբերությունը կայանում է հարստության և աղքատության, բանվորի և մտավորականի կամ նույնիսկ աշխատանքային ժամերի միջև։ Կանանց առօրյան էականորեն տարբերվում է տղամարդկանց վարած կենսակերպից, երեխաներինը՝ մեծահասակներից։

## Սոցիոլոգիական հետազոտություն
[thumb|''[Զիգմունդ Ֆրոյդ|Առօրյա կյանքի հոգեպատոլոգիան*]]

Առօրյա կյանքը առանցքային հասկացություն է [[մշակութաբանության]] մեջ և մասնագիտացված առարկա է հանդիսանում [[սոցիոլոգիա]]յի բնագավառում։ Ոմանք պնդում են, որ  [[կապիտալիզմ]]ի և [[արդյունաբերության]] քայքայիչ ազդեցությունը մարդկանց գոյության և գիտակցության վրա ստիպեց, որ 19-րդ դարի արվեստագետերն ու գրողներն ավելի շատ անդրադառնան [[իքնակենսագրական]]  և առօրյա կյանքին վերաբերվող թեմաներին և իրենց այդ շրջանի գործերում առօրյա կյանքի նկարագրությունն ավելի շատ է, քան նախորդ՝ [[Վերածննդի դարաշրջանի գրականություն]] մեջ ։ Մյուս տեսաբանները վիճարկում են այս փաստը՝ հիմք ընդունելով առօրյա կյանքի մասին գրվածծների երկար պատմությունը, որը կարելի է տեսնել  [[Հին Հունաստան]]ի, [[Միջնադարի արվեստ|միջնադարյան քրիստոնեության]] և [[Լուսավորության դարաշրջան]]ի ստեղծագործություններում ։

Առօրյա կյանքի ուսումնասիրության մեջ գենդերը կարևոր գործոն է հանդիսացել։ Որոշ տեսաբաններ [[կանանց]] դիտարկել են որպես տիպիկ ներկայացուցիչներ և առօրյա կյանքի զոհեր ։

Առօրյա կյանքի իմաստը հաճախ բացասական է ընկալվում և հստակ առանձնանում  [[բազմազանություն (սոցիոլոգիա|բազմազանության]] պակասով և տարբերությամբ, ի վերջո, տարբերակվում է իր շարունակական  [[աշխարհիկ]] գործողությամբ, որն ուրվագծվում է ավելի [[գաղտնի]] փորձերով։ Այն ոչ բանակցային  [[իրականություն]] է, որը գոյություն ունի բոլոր սոցիալական խմբերի մեջ առանց որևէ խտրականության և անխուսափելի հիմք է, որի վրա հիմնված է մարդկային բոլոր ջանքերը ։

Ըստ սոցիալական հոգեբան [[Ջոն Բարղ|Ջոն Ա․ Բարղ]]ի ուսումնասիրության, առօրյա կյանքի մեծ մասն ավտոմատացված է այն իմաստով, որ այն կառավարվում է շրջակա միջավայրի գործոններով, այդ գործոնների անուղղակի ավտոմատ [[ճանաչողություն|ճանաչողական մշակմամբ]] և առանց որևէ միջնորդության գիտակցված ընտրության ։ Առօրյա կյանքն ուսումնասիրվում է նաև սոցիոլոգների կողմից, թե ինչպես է այն կազմակերպվում և իմաստավորվում։ 2000-2004թթ լույս տեսած *Առօրյա կյանքի վարքագծի մասին ամսագիր* սոցիոլոգիական ամսագիրն ուսումնասիրել է առօրյա կյանքի ամենօրյա գործողությունները։

== Զվարճանք ==


Ամենօրյա [[ազատ ժամանակ|ժամանց]]ը հիմնականում բաղկացած է երեկոյան պատմություններ պատմելուց։ Այս [[Կոնվենցիա|սովորությունը]] վերաճեց և դարձավ [[Հին հունական թատրոն]]ի և այլ մասնագիտացված զվարճանքների։ Հետագայում [[ընթերցանություն]]ը դարձավ ոչ այնքան [[գիտնական]]ների մասնագիտություն, այլ սովորական հաճույք այն մարդկանց համար, ովքեր կարող էին  գրքեր ձեռք բերել։ XX դարի ընթացքում [[Զանգվածային լրատվության միջոցներ|ԶԼՄ]]-ները սկսեցին գերակշռել հարուստ երկրներում, ազատ ժամանակի սպառման համար ստեղծելով [[գեղարվեստական գրականություն]] և այլ ստեղծագործություններ։

Մեդիայի տարբեր ձևեր տարբեր նպատակների են ծառայում անհատների առօրյա կյանքում, ինչը հնարավորություն է տալիս մարդկանց ընտրություն կատարել, թե մեդիայի տարատեսակներից որն ընտրել՝  [[հեռուստատեսություն]], [[համացանց]],  [[ռադիո]], թերթերի կամ ամսագրերի ընթերցում ։ Շատերը լրատվամիջոցների ձևերից նախընտրում են համացանցը։ Վախենալով զանգվածային զվարճանքի արդյունքում առաջ բերված փոփոխություններից՝  [[սոցիալական պահպանողական]]ները երկար ժամանակ գրաքննության են ենթարկել գրքերն ու կինոնկարները, հեռուստատեսությունը անվանել [[ընդարձակ անապատ]], և կանխատեսել են, որ [[սոցիալական մեդիա]]ն և այլ կայքեր մարդկանց շեղելու են լավ [[մարդկային հարաբերություն]]ներից կամ այլ արժեքավոր փոխազդեցություններից։ Սակայն այս մտահոգությունները չխանգարեցին այս նորարարությունների պրոգրեսիվ աճելուն և տարածվելուն։

== Լեզու ==
Մարդկանց առօրյա կյանքը ձևավորվում է [[լեզու|լեզվի]] և [[շփում|հաղորդակցության]] միջոցով։ Նրանք ընտրում են, թե ինչ անել իրենց ժամանակի հետ, հիմնվելով այն կարծիքների և իդեալների վրա, որոնք ձևավորվում են  [[տրամասություն|քննարկման]] միջոցով ։ Երկխոսության մեծ մասը, որին ենթարկվում են մարդիկ, գալիս է  [[Զանգվածային լրատվության միջոցներ]]ից, ինչը կարևոր գործոն է հանդիսանում  [[մարդկային փորձ]]ի ձևավորման մեջ ։ Լրատվամիջոցներն օգտագործում են լեզուն՝ ազդեցություն թողնելով մարդու առօրյա կյանքի վրա, լինի դա այնքան աննշան, որքան օգնել որոշում կայացնել, թե որտեղ պետք է ուտել, կամ լինի այնքան կարևոր, որքան կառավարության [[Կառավարություն|ներկայացուցչի]] ընտրությունը։

Մարդկանց առօրյա կյանքը բարելավելու համար, [[Ինդիանայի համալսարան Բլումինգթոնում|Բլումինգթոնի Ինդիանայի համալսարանի]] հաղորդակցության և մշակույթի ամբիոնի [[պրոֆեսոր]] Ֆյոդրա Պեցուլոն ասում է, որ մարդիկ պետք է ձգտեն հասկանալ [[Հռետորություն|հռետորաբանությունը]], որն այնքան հաճախ և աննկատ փոխում է իրենց կյանքը։ Նա այդպես էլ գրում է  «... հռետորաբանությունը մեզ հնարավորություն է տալիս կապեր հաստատել։ . . Խոսքը հասկանալու մասին է, թե ինչպես ենք մենք ներգրավվում աշխարհի հետ»։

== Առօրյա կյանքի գործունեությունը ==
*Առօրյա կյանքի գործունեությունը* (ADL) առողջապահության մեջ օգտագործվող տերմին է, որը ցույց է տալիս ամենօրյա խնամքի գործունեությունը մարդու բնակության վայրում, բացօթյա միջավայրում կամ երկու դեպքում էլ։ [[Առողջապահության ոլորտի մասնագետ]]ներն այս տերմինն օգտագործում են մարդու ֆունկցիոնալ կարգավիճակը նկարագրելու համար, հատկապես [[Հաշմանդամություն|հաշմանդամություն ունեցող անձանց]] և [[Ծերություն|տարեցների]] նկատմամբ։ Առօրյա կյանքի գործունեությունները սահմանվում են որպես «բաներ, որոնք մենք անում ենք...օրինակ՝  [[ուտել|ինքներս մեզ կերակրելը]], լոգանք ընդունելը, հագնվելը, աշխատելը, տնային գործեր կատարելը և ժամանցը»: Ունակությունը և աստիճանը, որով տարեցները կարող են իրականացնել այդ գործողությունները, գտնվում է [[գերոնտոլոգիա]]յի և հետագա կյանքի հասկացությունների ուշադրության կենտրոնում ։ «Ակտիվ հասարակություն»ը, որը շարժունությունը համարում է կարևոր նորմ, մշտական ֆիզիկական ակտիվությունը փոխարինել է հետագա կյանքում անհատական աճի ձգտմանը։

== Տես նաև ==

* *Լինել աշխարհում*
* [[Էկզիստենցիալ]]
* [[Կենցաղային ժանր]]
* [[Ժանրային գեղանկարչություն]]
* [[Կենսակերպ (սոցիոլոգիա)]]
* [[Կյանք]]
* [[Մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիություն|Անձնական կյանք]]
* [[Ռեալիզմ (արվեստ)]]
* [[Շիբուի]]
* [[Ժամանակ և տեխնիկա, 1]]
* *Ժամանակակից կյանքի տեխնոլոգիան և բնույթը*
* *Առօրյա կյանքի պրակտիկան*
* *Առօրյա կյանքի հեղափոխությունը*


== Ծանոթագրություններ ==


== Գրականության ցանկ ==
* Wyer, Robert S.; [[John Bargh|Bargh, John A.]] (1997). [https://books.google.com/books?hl=ja&lr=&id=K_GNA4Du0tYC&oi=fnd&pg=PR7&dq=everyday+life&ots=TVN-TzQaoL&sig=bFiAtMPi42h4XI4D9BQ9YS48l7A#v=onepage&q=everyday%20life&f=false *The Automaticity of Everyday life *]։ 

== Արտաքին հղումներ ==
* [[Sigmund Freud]] (1901), [http://www-ccd.usc.edu/assets/sites/208/docs/Ouellette.Wood.1998.pdf *The Psychopathology of Everyday Life*] , [http://www.answers.com/topic/psychopathology-of-everyday-life-the]
* [[Henri Lefebvre]] (1947), *Critique of Everyday Life*
* [[Raoul Vaneigem]] (1967), *The Revolution of Everyday Life*
* [[Michel de Certeau]] (1974), *The Practice of Everyday Life*
* [[John Shotter|Shotter, John]] (1993), *Cultural politics of everyday life: Social constructionism, rhetoric and knowing of the third kind.*[http://psycnet.apa.org/psycinfo/1993-98490-000]
* [[Erving Goffman]] (2002), *The Presentation of Self in Everyday Life*, in CONTEMPORARY SOCIOLOGICAL THEORY. [https://books.google.com/books?hl=ja&lr=&id=MzGV9A5qLzgC&oi=fnd&pg=PA51&dq=everyday+life&ots=3Dv3y1rSkr&sig=DR_2MFoDe8TATLQw_d2pP34AsKk#v=onepage&q=everyday%20life&f=false]
* [[Kristine Hughes]], *The Writer's Guide to Everyday Life in Regency and Victorian England from 1811-1901* [https://www.scribd.com/doc/33352487/The-Writer-s-Guide-to-Everyday-Life-in-Regency-and-Victorian-England-Kristine-Hughes] 
* [[Candy Moulton]], *Everyday Life Among the American Indians 1800 to 1900*.   
* [[Ágnes Heller]], *Everyday Life ''.  

Կատեգորիա:Անձնական կյանք
Կատեգորիա:Ավանդույթներ
Կատեգորիա:Ժամանակ
Կատեգորիա:Կյանք
Կատեգորիա:Կյանքի փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Կատեգորիա:Հասարակություն
Կատեգորիա:Մշակութային մարդաբանություն
Կատեգորիա:Մշակութային տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Սոցիալական փիլիսոփայության հասկացություններ