Լիպիդային պրոֆիլ

**Լիպիդային պրոֆիլ,** արյան թեստերի տեսակ է, որն օգտագործվում է արյան լիպիդների (օրինակ՝ խոլեստերինի և տրիգլիցերիդների) կոնցենտրացիաների անոմալիաները հայտնաբերելու համար։ Այս թեստի արդյունքները կարող են բացահայտել որոշակի գենետիկ հիվանդություններ և կարող են որոշել սրտանոթային հիվանդությունների, պանկրեատիտի որոշ ձևերի և այլ հիվանդությունների մոտավոր ռիսկերը։

Լիպիդային քննությունը սովորաբար արվում է որպես ֆիզիկական քննության մի մաս, ինչպես նաև այլ քննություններ, ինչպիսիք են արյան ընդհանուր քննությունը և արյան կենսաքիմիական քննությունը։

## Բաղադրիչներ
Լիպիդային պրոֆիլը սովորաբար ներառում է։
* Ցածր խտության լիպոպրոտեիններ (ՑԽԼ)
* Բարձր խտության լիպոպրոտեիններ (ԲԽԼ)
* Ընդհանուր տրիգլիցոերիդներ
* Ընդհանուր խոլեստերիններ

ՑԽԼ-ն սովորաբար իրականում չի չափվում, այլ հաշվարկվում է մյուս երեքից՝ օգտագործելով *Ֆրիդեվալդի հավասարումը*։ Լաբորատորիան կարող է ընտրովի հաշվարկել երկու լրացուցիչ արժեքները նույնպես։

* Շատ ցածր խտության լիպոպրոտեիններ 
* Խոլեստերին:ԲԽԼ հարաբերակցությունը։

## Ընթացակարգը և նշումը
Խոլեստերինի փորձարկման վերաբերյալ առաջարկությունները բխում են Մեծահասակների բուժման III ուղեցույցներից և հիմնված են բազմաթիվ խոշոր կլինիկական հետազոտությունների վրա, ինչպիսիք են Ֆրամինգհեմյան սրտի ուսումնասիրությունը։

Առողջ մեծահասակների համար, առանց սրտանոթային ռիսկի գործոնների, Մեծահասակների բուժման III ուղեցույցները խորհուրդ են տալիս սքրինինգ կատարել հինգ տարին մեկ անգամ։ Լիպիդային պրոֆիլը կարող է պատվիրվել նաև կանոնավոր ընդմիջումներով՝ գնահատելու լիպիդը իջեցնող դեղամիջոցների հաջողությունը, ինչպիսիք են ստատինները։

Երեխաների և դեռահասների շրջանում լիպիդային թեստավորումը կանոնավոր կերպով չի կատարվում։ Այնուամենայնիվ, *Ամերիկյան մանկաբուժության ակադեմիան* և *Սրտի, թոքերի և արյան ազգային ինստիտուտը* *(NHLBI)* խորհուրդ են տալիս 9-11 տարեկան երեխաներին տարին մեկ անգամ ստուգել խոլեստերինի ծանր շեղումների համար։ Այս սկրինինգը կարող է արժեքավոր լինել գենետիկական հիվանդությունների հայտնաբերման համար, ինչպիսին է ընտանեկան հիպերխոլեստերինեմիան, որը կարող է մահացու լինել, եթե ժամանակին չբուժվի։

Ավանդաբար, լաբորատորիաներից շատերը պահանջում են, որ հիվանդները չսնվեն 9-12 ժամ սկրինինգից առաջ։ Այնուամենայնիվ, ուսումնասիրությունները կասկածի տակ են դրել լիպիդային պրոֆիլի ստուգումից առաջ չսնվելու օգտակարությունը, և որոշ ախտորոշիչ լաբորատորիաներ սովորաբար չեն օգտագործում դա։

## Մեթոդներ
### Ֆրիդեվալդ
Սովորաբար լաբորատորիան չափում է միայն երեք բաղադրիչի քանակություն. ընդհանուր խոլեստերին, ԲԽԼ, տրիգլիցերիդներ *NHANES* 2004-ի կողմից օգտագործված տիպիկ ընթացակարգը օգտագործում է հետևյալ չափման մեթոդները.

* Ընդհանուր խոլեստերինը չափվում է ֆերմենտների խառնուրդի միջոցով։ Սկզբում էսթերազը խոլեստերինի եթերները վերածում է խոլեստերինի և ազատ ճարպաթթվի։ Այնուհետև օքսիդազը օքսիդացնում է խոլեստերինը՝  արտադրելով H2O2 կողմնակի արդյունք, որը փոխում է ներկի գույնը։ Օքսիդացման քանակը կարելի է ճշգրիտ չափել լույսի կլանման միջոցով`  500նմ։
* Տրիգլիցերիդի կոնցենտրացիան նույնպես չափվում է ֆերմենտային խառնուրդի միջոցով։ Լիպազն ազատում է գլիցերինը մոլեկուլներից, որը օքսիդանում է մեկ այլ ֆերմենտի կողմից՝ H<sub>2</sub>O<sub>2</sub>  արտադրելով։ Որին հետևում է նույն գույնի փոփոխությունը։
* ԲԽԼ-ն չափվում է երկու քայլով. նախ շիճուկին ավելացվում է հատուկ ռեագենտ, որը կապում է ԱպոB պարունակող լիպոպրոտեինի մասնիկները՝ հաջորդ քայլում դրանք պաշտպանելով ֆերմենտներից։ Այնուհետև ներկանյութով ավելացվում է պեգիլացված ֆերմենտների խառնուրդ։ Քիմիական ռեակցիան նույնն է, ինչ ընդհանուր խոլեստերինի չափումամ դեպքում, բացառությամբ, որ ֆերմենտները արգելափակվում են ոչ ԲԽԼ-ն  լիպոպրոտեինների վրա ազդելու համար ռեագենտի և իրենց սեփական PEG պոչիկներկողմից։

Այս երեք տվյալներից կարելի է հաշվարկել ՑԽԼ-ն։ Ֆրիդեվալդի հավասարման համաձայն՝

* [ՑԽԼ]  [Ընդհանուր խոլեստերին] - [ԲԽԼ] -

Առաջարկվել են ՑԽԼ-ի այլ հաշվարկներ այդ նույն երեք տվյալներից, որոնք տալիս են զգալիորեն տարբեր արդյունքներ։

ՇՑԽԼ-ն կարող է սահմանվել որպես ընդհանուր խոլեստերին, որը ոչ ԲԽԼ է, ոչ էլ ՇՑԽԼ։ Այդ սահմանմամբ Ֆրիդեվալդի հավասարումը տալիս է.

* [VLDL] 

Վերը նշված այլընտրանքային հաշվարկները կարող են զգալիորեն տարբեր արժեքներ տալ ՇՑԽԼ-ի համար։

Ֆրիդեվալդի մեթոդը վստահելի է հիվանդների մեծամասնության համար, բայց հատկապես ճշգրիտ չէ հիպերտրիգլիցերիդեմիա ունեցող հիվանդների մոտ ( > 400 մգ/դլ կամ 4,5 մմոլ/լ)։ Այն նաև թերագնահատվում է ՑԽԼ-ի ցածր մակարսակ ունեցող հիվանդների մոտ ( < 25 մգ/դլ կամ 0,6 մմոլ/լ)։ Այն հաշվի չի առնում նաև  միջին խտության լիպոպրոտեինները։

### Ուղղակի
Լիպիդային պրոֆիլի յուրաքանչյուր մաս կարող է ուղղակիորեն չափվել ուլտրակենցետրացման միջոցով, որը ոսկե ստանդարտ է :Չափման այս տեսակը չի պարունակում գնահատման սխալներ և կարող է նաև չափել ՑԽԼ-ն և ԼՊ(а) մակարդակները։ Այնուամենայնիվ, ամբողջովին ուղղակի չափումը ավելի թանկ է։

Լաբորատորիաները կարող են նաև օգտագործել սեփականության թեստեր «ուղղակի քիմիական ՑԽԼ»-ի համար, որոնք չեն պահանջում նախնական տարանջատում ցենտրիֆուգման միջոցով։ Այս թեստերը դեռ ստանդարտացված չեն ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում և չունեն վավերացում։ Այնուամենայնիվ, թեստի ճիշտ տարբերակը հայտնի է Ճապոնիայում։ ՑԽԼ-ի որոշման մի շարք այլ մեթոդներ նախկինում օգտագործվել են կամ առաջարկվել են ապագա օգտագործման համար։

## Հետևանքներ
Այս թեստն օգտագործվում է դիսլիպիդեմիայի (խոլեստերինի և տրիգլիցերիդների մակարդակի տարբեր խանգարումներ) հայտնաբերելու համար, որոնցից շատ ձևեր սիրտ-անոթային հիվանդությունների և հազվադեպ նաև պանկրեատիտի համար ճանաչված ռիսկի գործոններ են։

Ընդհանուր խոլեստերինի ցուցանիշը կարող է օգտագործվել՝  գնահատելու անհատի սրտանոթային հիվանդության ռիսկը. սակայն, պետք չի  հիմնվել միան այդ ցուցանիշի վրա։ Առանձին բաղադրիչները, որոնք կազմում են ընդհանուր խոլեստերինի ցուցանիշները՝ ՑԽԼ-ն, ԲԽԼ-ն և ՇՑԽԼ-ն, նույնպես կարևոր են ռիսկի չափման համար։

Օրինակ, ինչ-որ մեկի ընդհանուր խոլեստերինը կարող է բարձր լինել, բայց դա կարող է պայմանավորված լինել ԲԽԼ-ի («լավ խոլեստերին»)  շատ բարձր մակարդակով, որը կարող է օգնել կանխել սրտանոթային հիվանդությունը (թեստի արդյունքենրի վրա հիմնականում հիմնվում են բարձր ՑԽԼ-ի կամ «վատ խոլեստերինին» մակարդակերի դեպքում)։ Այսպիսով, չնայած ընդհանուր խոլեստերինի բարձր մակարդակը կարող է օգնել ցույց տալ, որ խոլեստերինի մակարդակի հետ կապված խնդիր կա, այն բաղադրիչները, որոնք կազմում են ընդհանուր խոլեստերինը, նույնպես պետք է չափվեն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիպիդներ
Կատեգորիա:Շաքարախտ
Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Բժշկական ախտորոշում