Մանգա Աիլտոն

**Աիլտոն Կորրեա դե Արրուդա** (, ), ավելի հայտնի է **Մանգա** անունով (), բրազիլացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ: 1966 թվականի աշխարհի առաջնության մասնակից։ Ըստ ՊՍՀՖՖ-ի, 20-րդ դարի Հարավային Ամերիկայի լավագույն դարպասապահների շարքում զբաղեցնում է 15-րդ տեղը:

## Կարիերա
Մանգան ծնվել է Ռեսիֆիում աղքատ ընտանիքում։ Նա ուներ մեծ ընտանիք, որտեղ բացի իրենից կային ևս երեք եղբայրներ, ովքեր դարձան ֆուտբոլիստներ՝ Մանգիտոն, Դեդեն և Ալեմանը։ Մանգիտոն խաղացել է փոքր ակումբներում, Դեդեն՝ «Սպորտ Ռեսիֆեում», իսկ Ալեմանը՝ «Ամերիկայում»։ Հարցազրույցներից մեկում Մանգան ասել է, որ ունեցել է երկու եղբայր, որոնցից մեկը խաղացել է «Ամերիկայում», մյուսը՝ «Օլարիայում»։ Երբ Մանգան փոքր էր, նա հիվանդացավ ջրծաղիկով, ինչը հետքեր թողեց նրա դեմքին։ Ընտանիքին օգնելու համար Մանգան վաղ մանկությունից աշխատել է՝ ջուր վաճառելով և մանգո հավաքելով, ինչի պատճառով էլ ստացել է իր մականունը։ Սկզբում նրան կոչում էին «Մանգինյա», որը հետագայում վերածվեց «Մանգայի»։ Այլ տեղեկություններով՝ մականունով նա «պարտական է» ջրծաղիկին, որի հետևանքների պատճառով նրա մասին ասել են, որ նրա դեմքին «մանգոյի չափ խառնարաններ» կան։ Երրորդ վարկածն անվանել է ինքը՝ Մանգան, ասելով, որ երբ նա խաղում էր «Սպորտի» երիտասարդական թիմում, դիտողները հավաքվում էին իրենց մարզադաշտի շուրջ։ Այնտեղ աճում էր մանգոյի ծառը, որից ընկավ մեկ պտուղ։ Հանդիսատեսներից մեկը խնդրել է նրան մանգոն նետել, այնտեղից էլ սկսել են այդպես անվանել։ Նա սկսեց խաղալ սիրողական թիմերում Իլհա դու Լեյտեում՝ միաժամանակ աշխատելով գործարանում որպես բանվոր։ Այնտեղ նրան նկատել է «Սպորտ Ռեսիֆե» ակումբի սկաուտ Կապուանոն, ով նրան հրավիրել է ակումբ։

Ի սկզբանե Մանգան խաղացել է «Սպորտ»-ի երիտասարդական կազմում, որտեղ անմիջապես սկսել է լավ խաղ ցուցադրել՝ 1954 թվականին նվաճելով Պեռնամբուկո նահանգի պատանիների չեմպիոնի տիտղոսը՝ մրցույթի ընթացքում ոչ մի գնդակ բաց չթողնելով։ Նրա նորամուտը տեղի է ունեցել 1955 թվականին «Նաուտիկոյի» հետ խաղում, որում նրա ակումբը հաղթել է 5-1 հաշվով, սակայն երկու տարի նա եղել է պահեստայինի կարգավիճակում։ Նա դարձել է «Սպորտի» հիմնական դարպասապահը 1957 թվականից Եվրոպայում շրջագայության ժամանակ։ «Սպորտի» հաստիքային դարպասապահ Օսվալդո Բալիզան առաջին իսկ խաղում վնասվածք է ստացել, ոտքի կոտրվածք և դարպասին է հայտնվել 20-ամյա Մանգան, ինչին նպաստել է մարզիչ Դանթե Բիանկին։ Նույն թվականին նա փորձաշրջան է անցել «Վասկո դա Գամա» ակումբում, բայց անհաջող, 300 հազար Կրուզեյրոյի տրանսֆերի գումարը չափազանց մեծ էր թվում։ Մեկ տարի անց նա մեծահասակների ակումբի հետ նվաճեց պետության չեմպիոնի տիտղոսը՝ դառնալով հաղթանակի գլխավոր «ստեղծողներից» մեկը։ Այդ ժամանակ էլ նա ձեռքի մատների վնասվածք է ստացել. հարձակվողը հարվածել է նրան, երբ դարպասապահը գնդակի հետևից նետվել է նրա ոտքերի տակ. այդ կորությունը նրա հետ է մնացել ողջ կյանքում։ Մանգան «Սպորտում» անցկացրել է 2 տարի, որից հետո տեղափոխվել է «Բոտաֆոգոյի» ճամբար, ակումբի կազմում իր վերջին խաղում՝ «Ֆերովիարիոյի» դեմ, Մանգան դարձել է գոլի հեղինակ։

1959 թվականից Մանգան դարձել է «Բոտաֆոգոյի» խաղացող։ Երբ նա ժամանել է ակումբ, ակումբի հիմնական դարպասապահ Էրնանին հումորով է վերաբերվել նորեկին՝ նրանից մրցակցություն չսպասելով։ Բայց արդյունքում Ռիո դե Ժանեյրո նահանգի 1959 թվականի առաջնությունում Էրնանին խաղաց ընդամենը 4 անգամ։ Դարպասապահի Նորամուտը տեղի է ունեցել Մարականայում «Ֆլամենգոյի» հետ խաղում ժամանումից ընդամենը մի քանի օր անց։ «Բոտաֆոգոյի» հետ Մանգան նվաճեց Ռիո դե Ժանեյրո նահանգի 4 առաջնություն, Ռիո սան Պաուլոյի երեք մրցաշար և Գուանաբարի երկու գավաթ: Ընդհանուր առմամբ 8 տարվա ընթացքում մանգան «Բոտաֆոգոյի» կազմում անցկացրել է 442 հանդիպում, որոնցում բաց է թողել 394 գնդակ։ Ակումբից հեռանալուն նրան ստիպել է կոնֆլիկտը Ժուան Սալդանյայի հետ, ով դարպասապահին մեղադրել է, որ նա «հանձնել է» «Բանգուի» հետ խաղը՝ գնելով այդ ակումբի ղեկավարության անդամ Կաստոր դե Անդրադեին։ Հասել է նրան, որ Մանգան, որը եկել էր Ջուանին ծեծելու, ստիպված է եղել փախչել կատաղած Սալդանյայից, որը հանդիպման է եկել ատրճանակով՝ ցատկելով ակումբի կենտրոնակայանի մոտ գտնվող ցանկապատի վրայով։ Մեղադրանքն այդպես էլ չապացուցվեց։

1968 թվականի հունիսին Մանգան տեղափոխվեց Ուրուգվայի «Նասիոնալ», որը դարպասապահի տրանսֆերի համար վճարեց 30 հազար դոլար։ Նրա հետ բանակցությունները տեղի են ունեցել Ավելի վաղ, երբ ակումբ կարող էր գալ Գարինչան. բրազիլացի հարձակվողը չի մոտեցել ակումբին, այն ժամանակ նրա գործակալ Ամորի Ֆոնսեկան թիմին Մանգային է առաջարկել, ինչը ստացել է ակումբի գլխավոր մարզիչ Զեզե Մորեյրուի հավանությունը։ Ֆուտբոլիստի աշխատավարձը կազմել է 140 հազար պեսո, գումարած բնակարանի վարձը։ Երբ բրազիլացի դարպասապահը եկավ թիմ, կային 4 դարպասապահներ, որոնցից առաջատարը համարվում էր Ռոխելիո Դոմինգեսը, իսկ նրա փոխարինողներ Լուիս Դոլոտին, Պեդրո Գոնսալես Ակունյան և Ռամոն Սոուսա Դուարտեն։ Նա թիմի կազմում նորամուտը նշել է Արգենտինայում կայացած ընկերական մրցաշարում, որտեղ նրան դեմ է եղել «Սանթոս» Պելեն (2:2), այս մրցաշարից հետո նա դարձել է հիմնական կազմի խաղացող և եղել է 6 տարի։ «Նասիոնալի» հետ Մանգան դարձավ Ուրուգվայի քառակի չեմպիոն, սակայն նրա գլխավոր նվաճումները եղան 1971 թվականին։ Այս տարի ակումբը նվաճեց Լիբերտադորեսի գավաթը, իսկ Մանգան մրցաշարի ընթացքում բաց թողեց ընդամենը 4 գոլ 13 խաղում և հետ մղեց 11 մետրանոցը «Համալսարանիոյի» հետ խաղում կիսաեզրափակիչ մրցաշարում, Միջամերիկյան գավաթ և Միջմայրցամաքային գավաթ։ Նույն թվականին ակումբ եկավ Ուրուգվայի հավաքականի դարպասապահ Հեկտոր Սանթոսը, ինչի պատճառով ակումբի հիմնական դարպասապահի դերի համար մրցակցությունն աճեց։ Հանդիպումներից մեկի ժամանակ Մանգան փոխարինվել է, ինչն առաջացրել է նրա դժգոհությունը։ Նա նույնիսկ մի քանի օր չի մարզվել, այնուհետև եկել է ակումբի նախագահի մոտ և պահանջել, որ իրեն ստորագրեն թուղթ, որը երաշխավորում է իր համար մեկ պաշտոնը «Նասիոնալում»։ 1973 թվականի մայիսի 30-ին Մանգան գոլի հեղինակ է դարձել՝ հանդիպման 85-րդ րոպեին Մոնտեվիդեոյի գավաթի «Ռասինգի» հետ խաղում իր դարպասից դուրս մղելով գնդակը, որը հարվածել է մրցակիցների դարպասապահին, թռել է այն և դիպել դարպասին։ «Նասիոնալի» կազմում Մանգան անցկացրել է 200 պաշտոնական հանդիպում, որից 16-ը «չոր» հանդիպումներ «Պենյարոլի» հետ Կլասիկոյում։

«Նասիոնալում» 4 մրցաշրջանից հետո Մանգան վերադարձավ Բրազիլիա։ Ի սկզբանե նա պետք է տեղափոխվեր «Կորինթիանս», սակայն կողմերը չեն կարողացել համաձայնության գալ։ Արդյունքում նա կարողացավ պայմանագիր կնքել «Ինտերնասիոնալի» հետ նրա հետ նա նվաճեց Ռիո Գրանդե դու Սուլ նահանգի երեք առաջնություններ և Բրազիլիայի առաջնություններ 1975 և 1976 թվականներին: Երկու հաղթանակներում էլ դարպասապահը հսկայական դեր է խաղացել. 1975-ի խաղարկությունում նա 30 խաղում բաց է թողել ընդամենը 12 գոլ, իսկ 1976-ին՝ 13, 23 խաղում։ 1975 թվականի «Կրուզեյրոյի» հետ եզրափակիչ խաղից առաջ մանգան չէր պատրաստվում խաղալ. նրա երկու մատները կոտրվել էին, և նա գիպս էր կրում։ Սակայն ակումբի ղեկավարությունը վախենում էր, որ նրա դուբլը լիարժեք փոխարինող չի լինի։ Այնուհետև Մանգան կտրեց գիպսը և կոտրված մատներով դուրս եկավ խաղադաշտ՝ հանդիպման ընթացքում ոչ մի գնդակ բաց չթողնելով, որը նա անվանեց իր կարիերայի լավագույնը։ «Ինտերի» կազմում դարպասապահն անցկացրել է 220 հանդիպում և բաց թողել 120 գնդակ։ 1977 թվականին մանգան տեղափոխվեց «Օպերիո»։ Նա ակումբի հետ նվաճեց Մատո Գրոսո նահանգի չեմպիոնի տիտղոսը։ Սակայն այդ ժամանակահատվածում գլխավոր ձեռքբերումը Բրազիլիայի առաջնության կիսաեզրափակիչ անսպասելի դուրս գալն էր, որտեղ երկու խաղերում ակումբը պարտվեց «Սան Պաուլուին» միայն խփած և բաց թողած գոլերի տարբերությամբ։ Նա նաև խաղացել է «Կորիտիբայում», որի հետ հաղթել է Պարանա նահանգի առաջնությունում։ Առաջնության եզրափակիչ խաղից առաջ Մանգան դիմել է ակումբի տնօրենին, որպեսզի վերջինս մարի իր առջև տարեսկզբից կուտակված պարտքը՝ ասելով. «Մանգինյայի մոտ խնդիր կա: Նա պետք է հեռանա: Եվ Մանգինյան, խնդրով, վախենում է վատ խաղալ վճռական խաղում և վտանգել թիմը»։ Պարտքը արագ վճարվեց, իսկ եզրափակիչ խաղում մանգան հետ մղեց շարքի երկու 11-մետրանոցները։ Այնուհետև նա տեղափոխվեց «Գրեմիո», որտեղ նույնպես հաղթեց նահանգի առաջնությունում։ «Գրեմիոյում» Մանգան իր նորամուտը նշել է 1979 թվականի հունվարի 31-ին իր նախորդ ակումբի՝ «Կուրիտիբայի» հետ ընկերական խաղում, որտեղ նրա ներկայիս թիմը հաղթել է 3-1 հաշվով։ Մարտի 7-ին նա առաջին պաշտոնական հանդիպումն անցկացրեց «Նովու Ամբուրգուի» դեմ, որտեղ նույնպես «Գրեմիոն» ուժեղ էր 3:1 հաշվով: Ընդհանուր առմամբ, նա ակումբի կազմում անցկացրել է 79 հանդիպում և բաց թողել 36 գոլ: Մանգան կարիերան ավարտել է Էկվադորում «Բարսելոնա» ակումբում, որտեղ 1981 թվականին հաղթել է երկրի առաջնությունը։

Խաղային կարիերան ավարտելուց հետո Մանգան մնաց ապրելու Էկվադորում՝ Սալինասում, որտեղ աշխատում էր ֆուտբոլի ֆեդերացիային կից դարպասապահների դպրոցում։ Նրա աշակերտների թվում էր Խոսե Ֆրանցիսկո Սևալյոսը, դարպասապահ, որը դարձավ Էկվադորի հավաքականի դարպասապահ։ Նա աշխատել է նաև «Բարսելոնա», «Էմելեկա», «Դեպորտիվո Կիտո» և «Ֆիլանբանկո» տեղական ակումբների կառույցում։ Դրանից հետո Մանգան մեկնել է Մայամի՝ բնակություն հաստատելով Փոքր Հավանա շրջանում։ Այնտեղ նա ուներ դարպասապահների դպրոց։ Վեցամյա, այլ տվյալներով՝ 13 տարեկան ԱՄՆ-ում բնակվելուց հետո Մանգան 2008 թվականին վերադարձել է Սալինաս։ 2010 թվականին Մանգան եկել է «Ինտերնասիոնալ», որպեսզի աշխատի ակումբում՝ համակարգելով դարպասապահների ուսուցումը Ֆուտբոլի ակադեմիայում։ Այնտեղ նա մնաց մինչև 2012 թվականի մարտը՝ նախքան Էկվադոր վերադառնալը։

Վերջին տարիներին նա տառապում էր երիկամային անբավարարությունից, սուր անեմիայից և տեղաշարժվում էր անվասայլակով։ Տեղի հիվանդանոցում շտապ բուժօգնություն ցուցաբերելուց հետո նրան տուն են ուղարկել տեղ չունենալու պատճառով։ «Նասիոնալի» երկրպագուների խմբի շնորհիվ, որը կոչվում է Campeón Para Toda La História, Մանգան 2019 թվականի սեպտեմբերին կարողացավ մեկնել Ուրուգվայ, ըստ նրա, մահանալու այդ երկրում։ Մոնտեվիդեոյում Մանգան կարողացավ բժշկական օգնություն ստանալ և վիրահատվեց նազոգաստրային խողովակի տեղադրմամբ, որը վճարվեց տեղական Asociación Española կազմակերպության կողմից։ Նաև տեղացի, էկվադորցի և բրազիլացի երկրպագուները կարողացել են գումար հավաքել Ուրուգվայում բրազիլացու բնակության համար։ Բայց 4 ամիս անց Մանգան որոշում կայացրեց վերադառնալ Էկվադոր՝ Կիտոյում ապրելու համար։ Նախկին դարպասապահն արդեն կարող էր ինքնուրույն տեղաշարժվել՝ առանց անվասայլակի։ 2020 թվականի մարտին Մանգան մեկնել է Ռիո դե Ժանեյրո՝ ապրելու Ռետիրո Դոս Արտիստասում, որտեղ ուղարկվում են էստրադայի, հեռուստատեսության և թատրոնի տարեց աստղեր, ովքեր ֆինանսական դժվարություններ ունեն։

## Միջազգային կարիերա
Բրազիլիայի հավաքականի կազմում Մանգան իր նորամուտը նշել է 1965 թվականի հունիսի 6-ին ԳԴՀ-ի հետ խաղում (2:0)։ Մանգան 47 խաղացողների ընդլայնված ցուցակում էր, ովքեր պատրաստվում էին Անգլիա մեկնել աշխարհի գավաթի խաղարկությանը: Ի վերջո, նա մնաց մրցաշարի մեկնած 22 ֆուտբոլիստների ցուցակում։ Երկրորդ խաղից հետո, որում բրազիլացիները պարտվեցին հունգարացիներին, Վիսենտե Ֆեոլան որոշեց ամբողջությամբ փոխել կազմը. Պորտուգալիայի հետ խաղում նախորդ խաղի մեկնարկային կազմում էին միայն երկու խաղացող՝ Լիման և Ժաիրզինյոն: Մանգան փոխարինվեց Ժիլմարի դարպասում: Բրազիլիան պարտվեց 1:3 հաշվով։ Ընդ որում, առաջին գնդակը թիմը բաց է թողել այն բանից հետո, երբ Մանգան գնդակը խփել է անմիջապես Անտոնիո Սիմոյնշուի գլխին, իսկ մնացած երկու գոլերը խփել է Էյսեբիոն։ Դարպասապահը բաց թողած բոլոր երեք գոլերի համար մեղադրել է իրեն։ Այդպես է արձագանքել նաև մամուլը, որը քննադատել է դարպասապահին։ Դրանից հետո Մանգան ևս մեկ հանդիպում անցկացրեց հավաքականում՝ 1967 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Չիլիի հետ (1:0)։ Ընդհանուր առմամբ, ազգային թիմի կազմում նա մասնակցել է 17 հանդիպման, որոնցում բաց է թողել 14 գոլ, որից 13-ը՝ պաշտոնական հանդիպումներում և 11-ը՝ բաց թողած գոլ:

## Միջազգային վիճակագրություն

## Ձեռքբերումներ
մինի|աջից|<center>Մանգան 1971 թվականին</center>
### Թիմային
* Պեռնամբուկո նահանգի չեմպիոն՝ 1955, 1956, 1958
* Ռիո դե Ժանեյրո նահանգի չեմպիոն՝ 1961, 1962, 1967, 1968
* Սան Պաուլոյի հաղթող՝ 1962, 1964, 1966
* Գուանաբարի գավաթակիր՝ 1967, 1968
* Ուրուգվայի չեմպիոն՝ 1969, 1970, 1971, 1972
* Լիբերտադորեսի գավաթակիր՝ 1971
* Միջմայրցամաքային գավաթակիր՝ 1971
* Միջամերիկյան գավաթակիր՝ 1971
* Ռիո Գրանդե դու Սուլ նահանգի չեմպիոն՝ 1974, 1975, 1976, 1979
* Բրազիլիայի չեմպիոն՝ 1975, 1976
* Մատո Գրոսո նահանգի չեմպիոն՝ 1977
* Պարանա նահանգի չեմպիոն՝ 1978
* Էկվադորի չեմպիոն՝ 1981

### Անձնական
* Բրազիլիայի «Արծաթե գնդակի» դափնեկիր՝ 1976, 1978

## Անձնական կյանք
Մանգան երկու անգամ ամուսնացել է։ Առաջին կնոջից (մահացել է 2002 թվականին) ունեցել է երկու երեխա՝ Ադիլսոն Պերեյրան (մահացել է 2011 թվականին) և Վիլսոնը։ Առաջին կնոջ հետ Ֆուտբոլիստը չի շփվել ավելի քան 40 տարի, չնայած նրան, որ նա միշտ աջակցել և պաշտպանել է նրան, նույնիսկ երբ նրանք բաժանվել են։ Երկրորդ կինը եղել է էկվադորցի Մարիա Սեսիլիա Սիսներոս Կաստիլյոն։ Նրանք ամուսնացած են 1980 թվականից։

2013 թվականին մանգան 38 տարվա մեջ առաջին անգամ հանդիպել է Վիլսոնին։ Նա նաև տեսավ իր թոռներին՝ Ռոդրիգոյին և Նատալիին։ Վիլսոնը նաև դարձել է դարպասապահ և պրոֆեսիոնալ հանդես է եկել «Նաուտիկոյում», սակայն հետո փոխել է գործունեության ոլորտը՝ դառնալով բնապահպան։

Մանգայի թերություններից մեկը մոլախաղերի հանդեպ կիրքն էր։ Նա ավելի ուշ ասել է․ «Ես շատ անգամ կորցրել եմ իմ ամբողջ աշխատավարձը կազինոյում: Բայց նաև եղել են դեպքեր երբ շատ գումար եմ շահել»։

Մահացել է 2025 թվականի ապրիլի 8-ին 87 տարեկան հասակում Ռիո դե Ժանեյրոյի Ռիո Բարրա հիվանդանոցում։

## Ծանոթագրություններ

*

Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գրեմիոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ինտերնասիոնալի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կուրիտիբայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նասիոնալ Մոնտեվիդեոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սպորտ Ռեսիֆիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ