open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սան Մարինո (քաղաք)

**Սան Մարինո** (), Սան Մարինո պետության մայրաքաղաքը, որը գտնվում է Ադրիատիկ ծովից ոչ հեռու տեղակայված Ապենինյան թերակղզու վրա։ Բնակչությունը՝ 4,128 մարդ (2013 թվականի հոկտեմբերի 31-ի դրությամբ)։ Քաղաքը տեղակայված է Մոնթե Տիտանո լեռների վրա։ Քաղաքը հիմնադրվել է 301 թվականին որմնադիր Մարինոյի կողմից, ով Մոնթե Տիտանոյի քարանձավում ստեղծել է ազատ որմնադիրների համայնքը։

Սան Մարինոյում են գտնվում կառավարությունը, պետական հաստատությունները, տպագրությունը, թերթերի խմբագրությունները։

Բժշկական սպասարկումը և դպրոցական կրթությունն անվճար է։ Քաղաքում գործում են մի քանի տարրական և միջնակարգ դպրոցներ, վարժարան, մասնագիտական ուսումնարան։

1932 թվականին այստեղ կառուցվել է էլեկտրական երկաթուղային գիծ (Սան Մարինոն միացնում է իտալական Ռիմինի քաղաքի հետ)։ Երկաթուղու երկարությունը 32 կմ է, որոնցից 17 կմ-ը անցնում է Մոնթե Տիտանո լեռան միջով։

## Վարչական բաժանում
Սան Մարինոն բաժանվում է 7 համայնքների՝
* Կա-Բերլոնե ()
* Կանեպա ()
* Կասոլե ()
* Կաստելարո ()
* Մոնտալբո ()
* Մուրատա ()
* Սանտա Մուստիոլա ()

## Տուրիստական տեսարժան վայրեր
thumb|200px|Պալացցո Պուբլիկո՝ Սան Մարինոյի խորհրդարանի նստավայրը|left
Հիմնական տուրիստական տեսարժան վայրերը գտնվում են Սան Մարինո քաղաքի պատմական կենտրոնում։
* Երեք աշտարակներ (Գուաիտա, Չեստա, Մոնտալե)
* Սան Մարինոյի բազիլիկ
* Պալացցո Պուբլիկո
* Ազատության հրապարակ
* Սան Մարինոյի պետական թանգարան

## Քույր-քաղաքներ

## Տես նաև
* Սան Մարինո
* Սան Մարինոյի ռմբակոծություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:301 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սան Մարինոյի քաղաքներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Սան Մարինոյում
Գյուլիստանի պայմանագիր

**Գյուլիստանի պայմանագիր**, ռուս-պարսկական (1804-1813) պատերազմից հետո ստորագրված հաշտության պայմանագիր՝ Ռուսական կայսրության և Ղաջարական Պարսկաստանի միջև։ Իրադարձությունը տեղի է ունեցել Արցախի Գյուլիստան գյուղում, 1813 թվականի հոկտեմբերի  12-ին։

Գյուլիստանի հաշտության պայմանագիրով ամրագրվեց Արևելյան Վրաստանի (նախկին Քարթլի-Կախեթի թագավորության) միացումը Ռուսաստանին, որը կայացել էր դեռ 1801 թվականին, և կայսրությանն անցան նոր տարածքներ՝ ժամանակակից Դաղստանը, Ադրբեջանը և Արցախը։ Նախքան պատերազմը այդտեղ ձևավորվել էին մի քանի խանություններ՝ Բաքվի, Ղարաբաղի, Շիրվանի, Դերբենդի ու Թալիշի։ Ժամանակակից Հայաստանի Հանրապետության տարածքից Ռուսաստանին են անցել Լոռի-Փամբակը (Լոռու մարզ), Ղազախ-Շամշադինը (Տավուշի մարզ)՝ որպես Քարթլի-Կախեթի թագավորության (Արևելյան Վրաստան) մասեր, Շորագյալը (Շիրակի մարզ՝ Երևանի խանությունից) և Զանգեզուրը (Սյունիքի մարզ՝ Ղարաբաղի խանությունից)։

Ռուսաստանը Կասպից ծովում ռազմական նավատորմ պահելու բացառիկ իրավունք ստացավ։ Երկու երկրների վաճառականներին ազատ առևտրի իրավունք տրվեց։ Պայմանագիրը խաղաղություն բերեց Հարավային Կովկասում. հայերն ու վրացիներն ազատվեցին պարսկական և օսմանյան զավթիչների հարձակումներից, վերջ գտավ ավատատիրական տարանջատվածությունը։ Մեկ տասնամյակ անց մուսուլման բնակիչների հրահրմամբ և արտաքին ճնշման ազդեցության տակ տեղի ունեցավ ռուս-պարսկական ևս մեկ պատերազմ (1826-1828), որը դարձյալ ավարտվեց ռուսների հաղթանակով։ Իրանի Թուրքմենչայ գյուղում կնքված հաշտության պայմանագրով հաստատվեցին Գյուլիստանի պայմանագրի կետերը և առաջ եկան նոր ձեռքբերումներ։

## Տես նաև
* Թուրքմենչայի պայմանագիր

Կատեգորիա:Պայմանագրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս-պարսկական պատերազմ (1804-1813)
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության պայմանագրեր
Կատեգորիա:19-րդ դարը Հայաստանում
Կատեգորիա:Ռուսաստանի խաղաղության պայմանագրեր
Կատեգորիա:19-րդ դարը Վրաստանում
Կատեգորիա:Իրանի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Ռուս-պարսկական պատերազմներ
Կատեգորիա:Դաղստանի պատմություն
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության պատմություն
Կատեգորիա:1813 Եվրոպայում
Գիֆենյան ապրանք

**Գիֆենի ապրանքներ** (), ապրանքներ, որոնք չեն ենթարկվում «պահանջարկի օրենքին», այսինքն գների բարձրացմանը զուգընթաց դրանց սպառման ծավալները մեծանում են։

Արտահայտությունը կիրառվում է Ռոբերտ Գիֆենից հետո, որն այս երևույթն համարում էր «պահանջարկի օրենքի» ժխտում։ Այնուամենայնիվ Գիֆենի ապրանքները ներկայումս դիտարկվում են որպես պահանջարկի վերլուծության հատուկ դեպք, այլ ոչ թե նրա ժխտում։ Գիֆենի ապրանք կարող է լինել ոչ միայն հացը, այլև բնակչության աղքատ խավերի համար լայն սպառման ապրանքներ։ Օրինակ, ին՞չ տեղի ունեցավ ՀՀ–ում, երբ միանգամից բարձրացան հացի և կարտոֆիլի գները։ Պատկերացրեք աղքատ ընտանիքների վիճակը (իսկ այդպիսիք մեզ մոտ կազմում են ընտանիքների առնվազն 3/4-ը), որոնք օգտագործում էին որոշ քանակությամբ հաց, կարտոֆիլ, միս և այլ ապրանքներ։ Նրանք սկսեցին ավելի շատ հաց և կարտոֆիլ գնել, իսկ հետո՝ միայն հաց։ Ինչո՞ւ, որովհետև նրանց եկամուտները այլևս թույլ չէին տալիս միս և այլ ապրանքներ գնել և ամբողջ եկամուտը նրանք ուղղում էին հաց և կարտոֆիլ գնելուն (իսկ ոմանք միայն հաց գնելուն)։ Հետևաբար մեծացավ այս ապրանքների սպառումը և գնորդների կախվածությունը դրանցից։

Ապրանքների սպառումը հետաքրքիր օրինաչափությամբ կախված է նաև եկամտի էֆեկտից (*income effect*) և փոխարինման էֆեկտից (*substitution effect*)։ Եթե ապրանքը ցածրորակ ապրանք է (*inferior good*), ապա նրա նկատմամբ պահանջարկը սպառողների հարստացմանը զուգընթաց ընկնում է։ Այսպիսի ապրանքների գնի բարձրացումը կարող է հանգեցնել նաև պահանջարկի բարձրացման, իսկ գնի ցածրացումը պահանջարկի իջեցման։ Օրինակ, հարուստ երկրների համար ցածրորակ ապրանքներ են հեծանիվը, ապխտած երշիկը, մարգարինը և այլն։

Փոխարինման էֆեկտի ժամանակ, երբ սպառողների եկամուտը մնում է հաստատուն, իսկ տվյալ ապրանքի գինը բարձրանում է, փոխարինող ապրանքների գինը մնալով նույնը փաստորեն դառնում է հարաբերականորեն էժան և սպառողները գնում են հենց այդ ապրանքները։ Իսկ երբ տվյալ ապրանքի գինն ընկնում է, իսկ փոխարինողներինը մնալով նույնը՝ հարաբերականորեն թանկանում, սպառողները սկսում են որպես փոխարինող գնել հենց տվյալ ապրանքը։ Եթե եկամտի էֆեկտը գործում է այնպես, որ պահանջարկի փոփոխությունները տեղի են ունենում նույն ուղղությամբ, ինչ գների բարձրացումը, փոխարինման էֆեկտը պահանջարկի փոփոխությունները տանում է գնի փոփոխմանը հակառակ ուղղությամբ, և երբ առաջին էֆեկտը գերակշռում է վերջինին, ընդհանուր էֆեկտը լինում է այն, որ գումարային պահանջարկի փոփոխությունները տեղի են ունենում նույն ուղղությամբ, ինչ գների փոփոխությունները։ Սա այն հատուկ դեպքն է, որ բացահայտել է Ռ. Գիֆենը։

## Արտաքին հղումներ
* Alfred Marshall Principles of Economics Bk.III,Ch.VI in paragraph III.VI.17 
* Վերջին խոսքը Գիֆենի ապրանքների մասին  
* Գիֆենի ապրանքներ 
* What Do Prostitutes and Rice Have in Common? 

Կատեգորիա:Ապրանքներ
Կատեգորիա:Տնտեսական պարադոքսներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Արտադրական ապրանքներ

**Արտադրական ապրանքներ** (անգլերեն՝ capital goods), ձեռնարկությունների, ֆիրմաների, կազմակերպությունների սպառման համար նախատեսված ապրանքներ (տեխնոլոգիական սարքավորում, ճանապարհաշինարարական տեխնիկա, ընդհանուր օգտագործման տրանսպորտային մեքենաներ, վառելիքա-հումքային ապրանքներ և այլն)։

Արտադրական նշանակման ապրանքների շուկան ունի բնորոշ պարամետրեր ըստ իր կառուցվածքի, սպառման տիպի, (գնորդների ոչ մեծ թիվը), մրցակցության ձևերի, գնումների դրդապատճառի, ապրանքաշարժի ուղիների, ծառայությունների նկատմամբ բարձր պահանջների և այլն։

Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Կատեգորիա:Կապիտալ
Կատեգորիա:Տնտեսական ռեսուրսներ
Հարստության հարկ

**Հարստության հարկ** (անգլերեն՝ wealth tax), սեփականության հարկի տարատեսակ։ Գործում է մի շարք երկրներում (Ավստրիա, Դանիա, Հնդկաստան, Իռլանդիա, Իսպանիա, Նիդեռլանդներ, Նորվեգիա, Շվեդիա, Շվեյցարիա, Ֆինլանդիա)։ Հարստության հարկը, որպես կանոն, տեղական հարկ է, որով հարկվում է զուտ եկամուտը։ Ունեցվածքը գնահատվում է շուկայական արժեքով։ Հարստության հարկ չի գանձվում ավտոմոբիլներից և տրանսպորտի այլ միջոցներից, պատենտներից, հեղինակային իրավունքներից, կահույքից, տնային գույքից, արվեստի ստեղծագործություններից, գրքերի, դրոշմանիշների մասնավոր հավաքածուներից, աննուիտետներից (պետական փոխառության տեսակ, գերմ. Annuitat)։

Կատեգորիա:Անձնական հարկեր
Դեկտեմբերի 13

**Դեկտեմբերի 13**, տարվա 347-րդ (նահանջ տարիներին՝ 348-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 18 օր։

## Դեպքեր
* 1522` Օսմանյան զորքերը գրավում են Հռոդոս կղզին։
* 1577` Անգլիացի ծովագնաց Ֆրենսիս Դրեյկն սկսում է իր շուրջերկրյա նավարկությունը Պլիմութից։
* 1754 - Օսման III-ը դառնում է օսմանյան սուլթան։
* 1862 - Ֆրեդերիկսբուրգի ճակատամարտում (ԱՄՆ Քաղաքացիական պատերազմ) Կոնֆեդերացիայի գեներալ Ռոբերտ Լին պարտության է մատնում հյուսիսայինների զորքերին։
* 1941 - Հունգարիան և Ռումինիան պատերազմ են հայտարարում ԱՄՆ-ին։
* 1949 - Իսրայելի Քնեսեթը Երուսաղեմը հայտարարում է երկրի մայրաքաղաքը։
* 1959` Արքեպիսկոպոս Մակարիոս III-ը դառնում է Կիպրոսի առաջին նախագահը։
* 1974 - Մալթան հայտարարվում է հանրապետություն։
* 1996 - Քոֆի Անանն ընտրվում է ՄԱԿ-ի Ընդհանուր քարտուղար։
* 2003 - Իրաքի Տիկրիտ քաղաքի շրջակայքում ձերբակալվում է Սադդամ Հուսեյնը։

## Ծնունդներ
* 1386 - Դոնատելլո, իտալացի քանդակագործ, Վերածննդի դարաշրջանի քանդակագործության հիմնադիրներից (մ. 1466)
* 1504` Հռոմի Պապ Պիոս V (վ. 1572)։
* 1521 - Հռոմի Պապ Սիքստոս V (վ. 1590)։
* 1533 - Շվեդիայի թագավոր Էրիկ XIV (վ. 1577)։
* 1553 - Ֆրանսիայի թագավոր Հենրիխ IV (վ. 1610)։
* 1797 - Հայնրիխ Հայնե, գերմանացի բանաստեղծ
* 1811 - Ֆրիդրիխ Վինդիշման, գերմանացի նշանավոր արևելագետ (իրանագետ, հայագետ)
* 1873 - Վալերի Բրյուսով, ռուս բանաստեղծ
* 1883 - Հակոբ Կոջոյան, հայ նկարիչ
* 1920 - Ջորջ Շուլց, ԱՄՆ Պետական քարտուղար։
* 1976 - Արտաշ Ասատրյան, հայ երգիչ և երգահան
* 1981 - Էմի Լի, ամերիկացի երգչուհի-երգահան և դաշնակահարուհի
* 1989 - Թեյլոր Սվիֆթ, ամերիկացի երգչուհի, երգահան և դերասանուհի

## Մահեր
* 1048 - Ալ-Բիրունի, պարսիկ գիտնական (ծ. 973)։
* 1124` Հռոմի Պապ Կալիստոս II (ծ. 1065)։
* 1204 - Մայմոնիդ, հրեա փիլիսոփա (ծ. 1135)։
* 1250 - Ֆրիդրիխ II, Գերմանիայի թագավոր (ծ. 1194)։
* 1466 - Դոնատելլո, իտալացի նկարիչ և քանդակագործ (ծ. 1386)։
* 1521 - Մանուել I, Պորտուգալիայի թագավոր (ծ. 1469)։
* 1754 - Մահմուդ I, օսմանյան սուլթան (ծ. 1696)։
* 1940 - Ստեփան Աղաջանյան, հայ դասական գեղանկարիչ և ԽՍՀՄ-ի ժողովրդական նկարիչ (ծ. 1863)։
* 1947 - Նիկոլայ Ռերիխ, ռուս նկարիչ (ծ. 1874)։
Համաս

**Համաս** (՝ حركة حماس; կամ ամբողջական անվանումով **Հարաքաթ ալ-Մուկավամա ալ-Իսլամիյան** (արաբերեն՝ حركة المقاومة الاسلامية), որը արաբերենից թարգմանաբար նշանակում է «Իսլամական դիմադրության շարժում», պաղեստինյան իսլամիստական կուսակցություն է, որը այժմ կառավարում է Գազայի հատվածը։

Համասը հիմնվել է 1987 թ. դեկտեմբերի 14-ին՝ Առաջին Ինթիֆադայի տարիներին, Պաղեստինի Գազա քաղաքում երկու խմբավորումների՝ «Մուսուլման եղբայրների» պաղեստինյան թևի և «Պաղեստինի Իսլամական Ջիհադի» հիմքի վրա (պաշտոնապես գրանցված՝ որպես մշակութային-լուսավորական և բարեգործական կազմակերպություններ) Աբդել Ազիզ առ-Ռանտիսսիյի և շեյխ Ահմեդ Յասինի կողմից, ով հռչակել էր, որ ցանկացած հրեայի կարելի է համարել ռազմական օկուպանտ և իրենց պարտականությունն և ստրատեգիական նպատակն է ազատագրել Պաղեստինը վերգրավելով Իսրայելը ամբողջությամբ և հաստատել պաղեստինյան իսլամական պետություն ծովից մինչև Հորդանան։ Ինչպես հայտարարել էր շեյխ Յասինը, հրեական գերիշխանության ազատագրումից հետո Պաղեստինը կդառնա արաբական և մուսուլմանական աշխարհի կենտրոնը։

Ինքնասպանների միջոցով ահաբեկչական ակտերից և ռմբակոծումներից բացի (հրեա զինվորների և քաղաքացիների վրա) Համասը նաև վարում է ընդարձակ հասարակական ծրագիրներ և դրանով մեծ ժողովրդավարություն է ստացել Պաղեստինում՝ կառուցելով հիվանդանոցներ, ուսումնական հաստատություններ, գրադարաններ և այլն։ Արևմտյան ափում և Գազայում։ Համասի քաղաքական թևը շահել է բազմաթիվ ընտրություններ Գազայում, Քալքիլյայում և Նաբլուսում։ 2006 թվականի հունվարին, Համասը շահել է Պաղեստինյան խորհրդարանական ընտրությունները, ստանալով 76 աթոռ 132-ի վրա, իսկ նախորդ իշխող կուսակցությունը Ֆաթահն՝ 43 աթոռ։ Համասի հաղթանակից իվեր, կոնֆլիկտ ծագել է Համասի և Ֆաթահի միջև։ 2007 թվականի հունիսին Գազայի մարտից հետո, ուր Համասը զենքի ուժով գրավել է Գազան, Ֆաթահն դուրս մղել է ընտրված Համասի պաշտոնյաներին Պաղեստինյան Ազգային Իշխանությունից՝ Արևմտյան ափում, փոխարինելով այլ անդամներով։ Այս գործողությունը դիտարկվել է պաղեստինցի և այլ մտավորականների կողմից իբրև հակաօրինական։ 2007 թ. հունիսի 18-ին, Պաղեստինյան նախագահ և Ֆաթահի անդամ Մահմուդ Աբբասը օրենքից դուրս հայտարարել է Համասը հրամանագրով։

Համասը ճանաչվել է իբրև ահաբեկչական կազմակերպություն ԱՄՆ-ի, Կանադայի, ԵՄ-ի, Իսրայելի և Ճապոնիայի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ահաբեկչական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Իսլամական ահաբեկչական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Համաս
Կատեգորիա:Պաղեստին
Կատեգորիա:Պարտիզանական շարժումներ
Աղբիանոսյաններ

**Աղբիանոսյաններ**, հոգևորական տոհմ Մեծ Հայքում, 4-5-րդ դարերում։ Հիմնադիրն է Աղբիանոս եպիսկոպոսը։

## Պատմություն
Ըստ Ագաթանգեղոսի, Մեծ Հայքում քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակվելուց հետո քրմի որդի Աղբիանոսը կարգվեց եպիսկոպոս։ Մեծ Հայքի կրոնական կյանքում ունեցած բարձր դիրքն ու հեղինակությունը Աղբիոնոսին արտոնում էին մասնակցելու պալատական խորհրդականներին և երկրի կարևոր հարցերի քննարկմանը։ Աշտիշատը, որը պատկանում էր Աղբիանոսյաններին, հոգևոր կենտրոնի իր առաջնությունը պահպանեց նաև Մեծ Հայքում քրիստոնեությունն ընդունելուց հետո։ Փավստոս Բյուզանդը Աշտիշատի եկեղեցին անվանում է «մեծ և առաջին մայր եկեղեցի», մատնանշում նրա ավագությունը բոլոր հայ եկեղեցիների նկատմամբ։ IV-V դարերում Մեծ Հայքի եպիսկոպոսապետության համար մղող մրցապայքարում Աղբիանոսյանները մնում էին Գրիգոր Լուսավորչի տոհմի գլխավոր հակառակորդները և հաճախ գերակշռության ձեռք բերում։ Հայրապետական գահին Աղբիանոսյանների և Գրիգոր Լուսավորչի հետնորդների աթոռակայելը հիմնականում պայմանավորվել է Մեծ Հայքի իշխանության վարած արտաքին քաղաքականությամբ։ Գրիգոր Լուսավորչի հետնորդները հակված էին դեպի Արևելյան Հռոմեական Կայսրությունը, անհամերաշխ էին Սասանյան Պարսկաստանին և հայ Արշակունի այն թագավորներին, որոնք փորձում էին դաշնակցել Սասանյան Պարսկաստանի հետ։ Աղբիանոսյանները ձգտել են համերաշխ մնալ դրացի Պարսկաստանի հետ և Հռոմեական կայսրության վերահսկողությունից ձերբազատել հայ եկեղեցին։ 373-ին Աղբիանոսյաններից Հուսիկ Բ կաթողիկոս դարձավ Պապ թագավորի նախաձեռնությամբ, առանց Կեսարիայի մեծ եպիսկոպոսապետի ձեռնադրության՝ փաստորեն հիմնելով հայկական անկախ եկեղեցի։ 5-րդ դարի 2-րդ կեսին Աղբիանոսյանները կորցնում են քաղաքական ակտիվությունը։ Դրանից հետո Աղբիանոսյանների մասին տեղեկություններ չեն հաղորդվում։

Կատեգորիա:Աղբիանոսյաններ
Ազատ ապրանքներ

**Ազատ ապրանքներ** (անգլերեն՝ free goods), այն ապրանքներն են, որոնք տնտեսական ապրանքներ չեն։ Ինչպես օդը կամ ծովի ջուրը նրանք գոյություն ունեն այնպիսի մեծ քանակություններով, որ օգտագործելիս ռացիոնավորվելու կարիք չունեն։ Հետևաբար նրանց շուկայական գինը հավասար է զրոյի։

Կատեգորիա:Ապրանքներ
Դեկտեմբերի 20

**Դեկտեմբերի 20**, տարվա 354-րդ (նահանջ տարիներին՝ 355-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 11 օր։

## Դեպքեր
* 1920՝ բանկերի պետականացումը և միասնական բանկի ստեղծումը Խորհրդային Հայաստանում։

## Ծնունդներ
*1864 - Ստեփան Եգիզարով, հայ օպերային երգիչ, բաս - բարիտոն 
*1920 - Քրիստափոր Իվանյան,հայ ռազմական գործիչ, Արցախի հերոս
*1983 - Ջոնա Հիլ,Դերասան, պրոդյուսեր, սցենարիստ, կատակերգու
*1990 - Հակոբ Օրդակյան, հայ թմբկահար և երաժիշտ

## Մահեր
* 1938 - Ստեփան Եգիզարով, հայ օպերային երգիչ, բաս - բարիտոն 
* 1934 - Նիկողայոս Մառ, վրացի արևելագետ, հայագետ, լեզվաբան և հնագետ 
* 1962 - Էմիլ Արթին, հայազգի մաթեմատիկոս 
* 1968 - Ջոն Սթեյնբեք, ամերիկացի նշանավոր գրող, արձակագիր, «Պուլիտցերյան մրցանակի» և «Նոբելյան մրցանակի» դափնեկիր
* 1996 - Կարլ Սագան, ամերիկացի աստղագետ, աստղաքիմիկոս, գրող
Ռշտունիներ

**Ռշտունիներ**, իշխանական տոհմ Հին Հայաստանում։

## Ծագում
Եղել է Գեղամ Հայկազնունու որդի Սիսակի շառավիղներից, որոնց նախարարական կարգն ու աստիճանը մ.թ.ա. II դ. հաստատել է Վաղարշակ թագավորը։

**Ակնարկ**

Ներկայումս հավանական է համարվում այն իրողությունը, որ Ռշտունիների նախարարական տոհմը սերված լինի Վանի թագավորության արքայատան շառավիղներից, իսկ նրանց տոհմանունը ձևավորված՝ ՈՒրարտական վերջին գահակալներ՝ Ռուսա Գ-ի կամ Ռուսա Դ-ի անվանումներից։

Նման վարկածի հիմքում ընակած է մ.թ.ա. (617-598) թթ ժամանակահատվածում ՈՒրարտուի պատմա-քաղաքական իրավիճակը, որտեղ գահակալում էին Ռուսա Գ-ն և նրան հաջոդող որդին՝ Ռուսա Դ-ն։ Հիմնվելով հույն պատմագիրներ Հերոդոտոսի, Ստրաբոնի և  աղբյուրների վրա (ըստ որի Պրոտոթիեսի որդի Մադիեսը /հայկ. աղբյուրներում՝ Պարույր Սկայորդու որդի Հրչե կամ Հրաչյա/ միավորելով Արարատի, Մանայի և Ասքանազի զորագնդերը ջախջախել է Նինվե քաղաքը պաշարած և գրաված Կվաքսարեսին և սպառնացել Բաբելոնին՝ այնուհետև 28 տարի անընդմեջ իշխելով Մերձավոր Արևելքում)՝ ենթադրվում է, որ Ռուսա Գ-ն կամ Ռուսա Դ-ն կորցնելով իրենց իշխանությունը, ապաստանել են Ախթամար կղզու դիմաց  գտնվող պատմական Ուոստան (Ուիշինի կամ Ուասու/Ուաիս/) բերդաքաղաքում։ Հավանաբար նրանց սերունդներն էլ Սիսակյան ծագում ունեցող նոր արքայատոհմի (Պարույրի հետնորդներ համարվող Երվանդունիների) կողմից ճանաչվել են. որպես ազնվատոհմիկ իշխանավորներ։ Այս մասին է վկայում նաև Մ. Խորենացու մոտ հիշատակված այն փաստարկը, որ Ռշտունիներն անկասկած ազգակցական կապեր են հաստատել Սիսակյանների հետ և նրանց կողմից ընդունվել իբրև իրենց տան մի հատված (Մ. Խորենացի > Եր.-1981թ, 133 էջ)։  

## [[Մեծ Հայք]]
Ժառանգական տիրույթն էր Ռշտունիք գավառը։ Ռշտունիների Հայոց զորաբանակում կռվել են 1.000 հեծյալով։ Հնում վարել են Մեծ Հայքի Հարավային զորաթևի հրամանատարությունը։ Մովսես Խորենացին գրում է, որ Տիգրան Մեծ արքան իր տերության հարավային շրջաններում Բարզափրան Ռշտունի նահապետին կարգել էր Հայոց և Պարսից զորքերի սպարապետ, ապա՝ նաև կուսակալ. նրա հրամանատարությամբ, հայոց բանակը գրավել էր Պաղեստինը և Երուսաղեմը։

IV դ. Ռշտունիների նահապետներից հիշատակվում են Հայոց մեծամեծ իշխանների ու գլխավոր նախարարների թվում։ 320-330–ական թթ Մանաճիհի Ռշտունին վարել է Հայոց հարավային զորաբանակի սպարապետությունը։ 350-360–ական թթ Ռշտունիների նահապետն էր Գարեգին Ռշտունին, որն ամուսնացած էր Վարդան Մամիկոնյանի քույր Համազասպուհու հետ։

## Անկում
V դ. հայ ազատագրական շարժումների ժամանակ Ռշտունիները Սասանյան Պարսկաստանի դեմ մարտնչել են հայրենասեր ուժերի շարքերում։ Սասանյան նվաճողների դեմ համառ պայքարում նվազել և թուլացել են։ Ռշտուների շառավիղները վերստին հանդիպում են VII դ առաջին կեսին՝ ի դեմս Հայոց իշխան և մարզպան Թեոդորոս Ռշտունու։ VII դարի վերջին և VIII դարի սկզբին՝ արաբական նվաճողների համատարած գերեվարումներից ու կոտորածներից հետո այլևս չենք հանդիպում Ռշտունիների աշխարհիկ ներկայացուցիչների։ Այնուհետև Ռշտունիք գավառը դառնում է Վասպուրականի հզոր տերերի՝ Արծրունիների սեփականությունը։

## Տես նաև
* Ռշտունիք

Կատեգորիա:Ռշտունիներ
Պարթև Արշակունիներ

**Պարթև Արշակունիներ**՝ Պարթևական թագավորության կառավարող հարստություն մ.թ.ա. մոտ 248 – մ.թ. 224։
Ըստ ավանդության, Արշակունիների հիմնադիր թագավորն ու տոհմապետը եղել է սկյութական *ապարն* կամ *պարն* ցեղի առաջնորդ Արշակը։ *«Արշակ»* անունով պարթևական թագավորի գոյությունը պատմականորեն չի հաստատվում։ Արդի պատմագիտությունը Արշակունիների հիմնադիր թագավոր է համարում Տրդատ I–ին, որից սկսած պարթևական բոլոր թագավորները կրել են *«Արշակ»* (պարսկերեն՝ *Առաշք* կամ *Աշք*) տիտղոսը։ Պարթև Արշակունիներից էին սերում հայ և մազքթաց Արշակունիները։

Պարթև Արշակունիների ճշգրիտ ժամանակագրությունը դեռ վիճելի է։

## Պարթև Արշակունիների ավագ ճյուղի արքայացանկը
# Արշակ Ա Պարթև (մ.թ.ա. 248/247 – մոտ մ.թ.ա. 211)
# Արտավան Ա Պարթև (մ.թ.ա. 211 – մ.թ.ա. 191)
# Պրիապատիուս (մ.թ.ա. 191 – մ.թ.ա. 176)
# Հրահատ Ա (մ.թ.ա. 176/175 – մ.թ.ա. 171/170)
# Միհրդատ Ա Պարթև (մ.թ.ա. 171/170 – մ.թ.ա. 138/137)
# Հրահատ Բ (մ.թ.ա. 138/137 – մոտ մ.թ.ա. 128)
# Արտավան Բ Պարթև (մոտ մ.թ.ա. 128 – մ.թ.ա. 124/123)
# Միհրդատ Բ Պարթև (մոտ մ.թ.ա. 123 – մ.թ.ա. 88/87)
# Գոտարզ Ա (մ.թ.ա. 91 – մ.թ.ա. 81/80), Բռնի տիրացող
# Որոդես Ա (մ.թ.ա. 81/80 – մ.թ.ա. 77/76)
# Սանատրուկ (մ.թ.ա. 77/76 – մ.թ.ա. 70/69)
# Հրահատ Գ (մ.թ.ա. 70/69 – մ.թ.ա. 58/57)
# Միհրդատ Գ Պարթև (մ.թ.ա. 58/57 – մ.թ.ա. 55), մ.թ.ա. 57-ից գահազուրկ թագապահանջ
# Որոդես Բ (մոտ մ.թ.ա. 57 – մ.թ.ա. 37/36)
# Բակուր Ա, Որոդես Բ-ի գահակիցը (մ.թ.ա. 50 – մ.թ.ա. 38)
# Հրահատ Դ (մ.թ.ա. 38/37 – մ.թ.ա. 2)
# Տրդատ Բ Պարթև (մ.թ.ա. 36-ին մի քանի ամիս կամ մինչև մ.թ.ա. 27/26), գահի հավակնորդ
# Հրահատակ (մ.թ.ա. 2 – մ.թ. մոտ 4)
# Որոդես Գ (4 – 6/7)
# Վոնոն Ա (7/8 – 12)

## Պարթև Արշակունիների կրտսեր ճյուղի արքայացանկը
# Արտավան Գ (մոտ 12 – մոտ 38)
# Քինամ (37)
# Գոտարզ Բ (մոտ 38 – 51)
# Վարդան Ա Պարթև (39 – 47/48), բռնի գահակից
# Վոնոն Բ Պարթև (51)
# Վաղարշ Ա Պարթև (51/52 – 79/80)
# Բակուր Բ Պարթև (78 – 115/116), բռնի գահակից
# Արտավան Դ Պարթև (80 – 81)
# Խոսրով Ա Պարթև (109 – 129), բռնի գահակից
# Վաղարշ Բ Պարթև (105/106 – 147)
# Պարթամասատ (116/117)
# Միհրդատ Դ Պարթև (128/129 – 147)
# Վաղարշ Գ Պարթև (147/148 – 192)
# Վաղարշ Դ Պարթև (191/192 – 207/208)
# Վաղարշ Ե Պարթև (207/208 – 222/223)
# Արտավան Ե Պարթև (մոտ 209 – 224), բռնի գահընկեց արված Արտաշիր Սասանյանի կողմից

Կատեգորիա:Պարթև Արշակունիներ
Օքլենդի միջնակարգ դպրոց

**Օքլենդի միջնակարգ դպրոցը** () տղաների համար պետական դպրոց է, որը գտնվում է Նոր Զելանդիայի Օքլենդ քաղաքում։ Այն հիմնվել է 1868 թվականին և հանդիսանում է Նոր Զելանդիայի խոշորագույն դպրոցներից մեկն։ Դպրոցի տարածքի վրա տեղակայված երկու օբյեկտներ՝ դպրոցի գլխավոր մասնաշենքն ու ռազմական հուշարձանը, գտնվում են Նոր Զելանդիայի պատմական վայրերի մասին օրենքի I կատեգորիայում (1993)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դպրոցի ինտերնետային կայք

Կատեգորիա:Նոր Զելանդիայի դպրոցներ
Ֆադեյ Սարգսյան

**Ֆադեյ Տաճատի Սարգսյան** (), գիտնական, ակադեմիկոս, քաղաքական գործիչ, Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի նախկին նախագահ, ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահ, ՀՀ ԱԺ նախկին պատգամավոր, գեներալ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում (1940-1942), Լենինգրադի Ս. Մ. Բուդյոնու անվան ռազմական ակադեմիայում (1942-1946)։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1975), ակադեմիկոս (1977, թղթակից անդամ՝ 1971)։ Հետազոտության հիմնական բնագավառներն էին Էլեկտրոնային հաշվողական տեխնիկան, կառավարման ավտոմատացված համակարգերի և ռադիոլոկացիոն համակարգեր կառավարումը։

Աշխատել է 
* 1946-1959 ԽՍՀՄ Պաշտպանության Նախարարության Հրետանային գիտատեխնիկական կոմիտեի հրթիռահրետանային գլխավոր վարչության տարբեր ղեկավար պաշտոններում, 
* 1963-1977 ԵրՄՄԳՀԻ-ի տնօրեն,
* 1977-1989 Սովետական Հայաստանի Մինիստրների խորհրդի նախագահ,
* 1989-1993 ՀՀ ԳԱԱ ֆիզիկատեխնիկական գիտությունների և մեխանիկայի բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղար, 
* 1993-2006 ՀՀ Գիտությունների Ազգային Ակադեմիայի նախագահ։
2006 թ. ապրիլի 10-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է ՀՀ վարչապետի խորհրդական։
Վախճանվել է 2010 թ. հունվարի 11-ին։

## Աշխատություններ
* Национальная Академия наук Республики Армения за 60 лет.- Ереван, Б. и., 2003, 231 с.
* Уроки жизни.- Ереван, Изд-во "Гитутюн" НАН РА, 2005, 334 с
* Կյանքի դասերը.- Երևան, Գասպրինտ, 2013, 328 էջ։

### Մամուլ
* Հոդվածների մատենագիտություն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆադեյ Սարգսյանի կենսագրությունը ՀՀ կառավարության կայքում

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԶՈՒ հայ գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Բիթլիսի մարզ

**Բիթլիսի մարզ** () կամ **Բաղեշի մարզ**, նահանգ է ներկայիս Թուրքիայի Հանրապետության արևելյան մասում, պատմական Արևմտյան Հայաստանում, Մեծ Հայքի Աղձնիք նահանգում։

## Պատմություն
Իբրև առանձին վարչական միավոր ձևավորվել է 16–րդ դարի սկզբում որպես հյուքյումեթություն (իշխանություն), որի մեջ մտնում էին Սասունը, Մուշը, Խիզանը, Խնուսը, Խլաթը, Արծկեն։ Կենտրոնը Բիթլիսն էր, որ կոչվում էր նաև Բաղեշ։ Որպես նահանգ ձևավորվել է 1875 թ։ Նահանգն ուներ չորս գավառ՝ Բիթլիսի, Մուշի, Սղերդի և Գենջի։ Այդ գավառների 19 գավառակները միասին ունեին 2110 գյուղ և երեք քաղաք՝ Բիթլիս, Սղերդ, Մուշ։ Բիթլիսի նահանգի բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունը, այգեգործությունը և լեռնային շրջաններում, անասնապահությունն էին։ 19-րդ դարի վերջերին և 20-րդ դարի սկզբներին զարգանում էին նաև առևտուրը և արհեստները։ Առաջ էին եկել մանուֆակտուրային բնույթի փոքրիկ ֆաբրիկաներ և գործարաններ, Եղեռնի նախօրեին նահանգի հայության թիվը հասնում էր մոտ 200 հազ-ի, որից միայն 56 հազ փրկվեց կոտորածից։ Սրանք էլ մասամբ բռնի մահմեդականացվեցին, մասամբ էլ գաղթեցին տարբեր երկրներ։

## Աշխարհագրություն
Տարածվում էր Վանա լճի արևմտյան եզերքներից մինչև Տավրոս և Բյուրակնյան լեռները և մինչև Տիգրիս գետը։ Մեծ մասով համապատասխանում էր պատմական Աղձնիք և Տուրուբերան աշխարհներին։ Ընդհանուր տարածությունը 27,3 հազ կմ² էր, որից մոտ 10 տոկոսը՝ մշակելի հողատարածություններ։ Նահանգը արևմուտքիս արևելք ուղղությամբ Տավրոսի լեռնաշղթայով բաժանվում էր նաև հր մասերի։ Հյուսիսային մասը, որ ընկած է Տավրոսի լեռնաշղթայի և Բյուրակնյան լեռնաշղթաների միջև, կազմում է Արածանիի հարթ հովիտը և իր մեջ է առնում Մշո և Մանազկերտի դաշտերը։ Այստեղով հոսում է Արածանին, որի մեջ թափվում են նահանգի այս շրջանը ոռոգող Մանազկերտի, Խնուսի, Մեղրագետ գետերը։ Նահանգի հարավային մասը, որ ընդգրկում է Տավրոսի և Տիգրիսի միջև ընկած շրջանը լեռնային է, այստեղ են ձգվում Սասնա լեռները և Տավրոսի մի քանի այլ ճյուղավորումներ։

## Բնակչություն
1878 - 1879 թթ նահանգի բնակչությունը մոտ 400 հազ էր, որոնցից 250 հազ՝ հայեր։ 19-րդ դարի վերջերին ուներ 382 հազ բնակիչ, որից հայեր՝ 180 հազ, թուրքեր՝ 40 հազ., չերքեզներ՝ 10 հազ., քրդեր՝ 77 հազ., ղզլբաշներ՝ 5 հազ., ասորիներ՝ 15 հազ., եզիդիներ՝ 5 հազ. և այլն։

## Տես նաև
* Թուրքիայի վարչական բաժանում
* Արևելյան Անատոլիա տարածաշրջան

Կատեգորիա:Բիթլիսի մարզ
Կատեգորիա:Թուրքական Քուրդիստան
Դիարբեքիրի մարզ

**Դիարբեքիրի մարզ** (), նահանգ է Արևմտյան Հայաստանում, ներկայիս Թուրքիայի Հարավ-Արևելյան Անատոլիա տարածաշրջանում։

## Պատմություն
Դիարբեքիրի կուսակալությունը տարածված էր Արևմտյան Տիգրիսի վերին հոսանքի ավազանում և շրջակա տարածքներում։ Կազմված էր պատմական Մեծ Հայքի Չորրորդ Հայքից և Աղձնիքի արևմտյան գավառներից։ 17 - 18-րդ դդ. այն հետագա շրջանի համանուն կուսակալության տարածքից բացի իր մեջ էր ընդգրկում նաև Խարբերդի նահանգը և Բիթլիսի նահանգի որոշ մասը։ 17-րդ դարում մասնատված էր 20 գավառի՝ Ամիդ, Խարբերդ, Արզնի, Չմշկածագ, Սղերդ, Նփրկերտ և այլն։ Հիմնականում համապատասխանում է հնագույն Բիտ-Զամանի երկրին։ Սովորական վարչատարածքային միավորներից բացի գոյություն ունեին նաև քրդական հյուքյումեթություններ։ Հետագայում, քրդական ինքնավարությունները վերացնելուց հետո (19-րդ դարի երկրորդ կես), Դիրաբեքիր վիլայեթի տարածքից կազմվեցին նաև Հեքյարի, Խարբերդի ու Բիթլիսի նահանգները։ 20-րդ դարի սկզբներին Դիարբեքիր նահահանգն ուներ 37.500 կմ² տարածք

## Բնակչություն
Բնակչությունը նոր ժամանակներում բազմազգ էր։ 1882 թ. տվյալներով վիլայեթի հայ բնակչությունը հասնում էր 150 հազարի։ 1914 թ. վերջերին նրա ամբողջ բնակչության թիվը հասնում էր 296000 մարդու, որից հայ՝ 105 հազար (1895 թ. ջարդերի ժամանակ սպանվեցին հազարավոր հայեր և շատերն էլ արտագաղթեցին), քուրդ 55000, հույն ու ասորի՝ 60000, այլք՝ 31000։ 1915 թ. Մեծ Եղեռնի ժամանակ թուրքական կառավարությունը Դիարբեքիրի նահանգից տեղահանեց և բնաջնջեց շուրջ 100 հազար հայ։ 1975 թ-ին մարզում ապրում էր մոտ 4000 թրքախոս հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Մինչև ընդհուպ 19-րդ դարը Դիարբեքիր վիլայեթի բնակչությունը զանգվածորեն զբաղվում էր քոչվորական և կիսաքոչվորական անասնապահությամբ, իսկ դրանից հետո սկսեցին կարևոր դեր խաղալ նաև գյուղատնտեսության մյուս ճյուղերը՝ դաշտավարություն, այգեգործություն, տեխնիկական կուլտուրաների մշակություն և այլն։ Մշակում էին ցորեն, բամբակ, ծխախոտ, խաղող, մրգատու ծառեր։ Հայտնի էր հատկապես սեխով։ Նահանգն ունի աղահանքեր, նավթի պաշարներ, գունավոր մետաղների հայտնի հանքավայրեր։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսից աստիճանաբար արմատավորվում է արդյունաբերությունը. գլխավորապես տեքստիլը, որի ձեռնարկությունները տնայնագործականից քիչ են տարբերվում։ Նահանգում բավական զարգացած են գորգագործությունը, կավագործությունը, պղնձագործությունը։ Առևտուր է կատարում հիմնականում գյուղատնտեսական արտադրանքներով՝ բամբակ, ծխախոտ, ցորեն, սեխ, մրգեր, անասուններ և այլն։

## Տես նաև
* Աղձնիք
* Արևմտյան Հայաստան
* Թուրքիայի վարչական բաժանում
* Հարավ-Արևելյան Անատոլիա տարածաշրջան

Կատեգորիա:Վերին Միջագետք
Կատեգորիա:Թուրքական Քուրդիստան
Կատեգորիա:Դիարբեքիրի մարզ
Տրապիզոնի մարզ

**Տրապիզոնի մարզ** (), մարզ Թուրքիայի Հանրապետության հյուսիսարևելյան մասում։ Գավառները 19-ն էին, գավառախմբերը՝ 24։

## Աշխարհագրություն
Համապատասխանում է պատմական Խաղտիքին և Լազիկեի մի մասին։ Տարածքը՝ 32400 կմ, կենտրոնը՝ Տրապիզոն։ Տարածքը լեռնային է, անտառապատ։ Լանդշաֆտի գերակշռող մասը Պոնտոսի լեռներն են և Սև ծովի ափը։ Լեռնային հատվածում շատ են գետերն ու գետակները, գոյություն ունեն լճեր, որոնցից է Այղրգյոլուն՝ Մուսալլա լեռան վրա։

## Պատմություն
Օսմանյան տիրապետության շրջանում գոյություն ուներ Տրապիզոնի նահանգը, որը բաժանված էր 4 գավառի (սանջակ)՝ Սամսոն, Տրապիզոն, Լազիստան և Գյումուշխանե։ Հետագայում ավելացան Օրդուն և Կերասունը։

Ըստ տարբեր աղբյուրների, բնակչության թիվը 1900 թվականին մարդահամարի տվյալներով կազմում էր 1.200.000 բնակիչ, որից կրոնափոխ հայեր 60.000 և հայ քրիստոնյաներ՝ 60.000, 1908 թվականի մարդահամարով՝ 1.387.164 բնակիչ, որից հայեր ու հույներ՝ 46.789։

Ըստ այլ աղբյուրների՝ 1912 թվականին Տրապիզոնի վիլայեթում կար 100.000 հայ բնակիչ, ըստ Թեոդիկի «Ամենուն տարեցոյց»–ի՝ 1915 թվականի Մեծ եղեռնից առաջ այստեղ կար 65000 հայ բնակիչ, սակայն ջարդերից փրկվեց միայն 15 հազարը, ըստ Լեփսիուսի՝ այդ ժամանակ հայերի թիվը հասնում Էր 53 հազ մարդու։ Բնակվում Էին նաև լազեր, հույներ, թուրքեր, չերքեզներ, ասորիներ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում Էին եգիպտացորենի, ծխախոտի, վուշի, կանեփի, պտղատուների, ցիտրուսների մշակությամբ, անասնապահությամբ, ձկնորսությամբ, արհեստներով, առևտրով։ 1970 թվականի մարդահամարի տվյալներով Տրապիզոնի մարզն ուներ 659 000 բնակիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տրապիզոնի մարզ
Սուրեն Աբրահամյան

**Սուրեն Աբրահամյան** (), Ռամկավար Ազատական կուսակցության վետերան անդամ, Վանի հերոսական պաշտպանության ականատես, գրող։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1907 թվին Լեզք գյուղում (Վանից 3 մղոն հեռու)։ Հայոց Ցեղասպանության տարիներին եղել է Վանի հերոսական պաշտպանության ականատես։

Իր կյանքի ընթացքում հետապնդել է Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը օտարների կողմից, բացել է ինտերնետային կայք (ArmenianGenocideSurvivor.com ) հատուկ այդ նպատակի համար։

## Հրատարակություններ
«Վանից Դետրոյթ. Հայկական ցեղասպանությունից մազապուրծ» և «Հուշագրություն Արմենուհու և Ամիրյան ընտանիքի մասին» կենսագրական գրքերի հեղինակն է։ 2007 թ. հրատարակվել է նաև Աբրահամյանի երրորդ գիրքը՝ «Հարյուրամյա ճանապարհորդությունը»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Հարյուրամյա ճանապարհորդություն», Ազգ օրաթերթ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Մաքս Լաուե

**Մաքս ֆոն Լաուե** (, ), գերմանացի նշանավոր ֆիզիկոս. հիմնական աշխատանքները վերաբերում են օպտիկային, հարաբերականության տեսությանը, պինդ մարմնի ֆիզիկային։ Մշակել է բյուրեղներում ռենտգենյան ճառագայթների ինտերֆերենցի տեսությունը, որով դրվել են նյութի հետազոտման ռենտգենակառուցվածքային վերլուծության հզոր մեթոդի հիմքերը։ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1914 թվական)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մյունխենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ստրասբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ավտոճանապարհային վթարներից զոհվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպաներ
Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի դասախոսներ
Ուսամա բեն Լադեն

**Ուսամա բեն Մոհամեդ բեն Աուատ բեն Լադեն** (), ), հայտնի նաև որպես՝ **Ուսամա բեն Լադեն** կամ **Օսամա բեն Լադեն**, «Ալ-Քաիդա» ահաբեկչական կազմակերպության հիմնադիրներից է, հայտնի է 2001 թ. սեպտեմբեր 11-ին Նյու Յորքում իրականացված հարձակումների (9-11) և բազմազան այլ ահաբեկչական գործողությունների կասկածյալ։

## Կենսագրություն
Ուսամա Բեն Լադենը ծնվել է 1957 թվականի մարտի 10-ին Սաուդյան Արաբիայի Ջիդդա քաղաքում։ Եղել է միլիարդատեր Մուհամմեդ բեն Լադենի 17-րդ զավակը։ 1968 թվականին ընդունվել է Al Thagher Model School դպրոց, իսկ 1976 թվականին՝ Ջիդդայի Աբդ ալ Ազիզ թագավորի անվան համալսարան, որտեղ ուսումնասիրել է տնտեսագիտություն և պետական կառավարում։ Համալսարանում սովորելու ժամանակ Բեն Լադենը ծանոթացել է շեյխ Աբդալլահ Ազամի հետ, որի հետ ստեղծել է «Մաքթաբ ալ Խադամաթ» կազմակերպությունը։ Նպատակը արաբների հավաքագրումն էր՝ Աֆղանստանում սովետական զորքերի դեմ կռվելու համար։ 1988 թվականին Բեն Լադենը ստեղծում է «Ալ Կաիդա» (արաբերեն՝ բազա) կազմակերպությունը։ Բեն Լադենն ամուսնացած է եղել 5 անգամ։ Առաջին անգամ ամուսնացել է 1975 թվականին իր հորեղբոր աղջկա հետ, այնուհետ՝ ևս 3 կնոջ հետ։ Զավակների թիվը անհայտ է, տարբեր տվյալներով՝ ունեցել է 12–24 երեխա։ Ըստ ԱՄՆ զինված ուժերի տարածած պաշտոնական հաղորդագրության՝ սպանվել է 2011 թվականկ մայիսի 2-ի առավոտյան Պակիստանի մայրաքաղաք Իսլամաբադից 100 կմ հեռավորության վրա գտնվող Աբոտաբատ քաղաքում, ամերիկացի զինվորների իրականացրած հատուկ գործողությունների ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

բեն Լադեն, Ուսամա
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Ավստրո-հայկական մշակութային հասարակություն

**Ավստրո-հայկական մշակութային հասարակություն** (), հիմնադրվել է 1974, Ավստրիայում։ Կազմակերպությունը օգնում է նպաստել հարաբերության զարգացմանը, ինչպես նաև սովորեցնում է հայերեն լեզուն։

Կատեգորիա:Ավստրիահայ մշակութային կազմակերպություններ
Վիքիպահեստ

**Վիքիպահեստը** (անգլերեն՝ ***Wikimedia Commons*** կամ ***the Commons***) ազատ օգտագործման պատկերների, ձայնային և այլ մեդիաֆայլերի զետեղարան է։ Վիքիպեդիայի պես՝ այն նույնպես Վիքիմեդիա Հիմնադրամի նախագծերից է։ Վիքիպահեստը ֆայլերի ընդհանուր *պահեստ* է Վիքիմեդիայի բոլոր տարբեր կից նախագծերի համար բոլոր լեզուներով։

Վիքիպահեստ բեռնված ֆայլերը  Վիքիմեդիայի սերվերների վրա գտնվող բոլոր նախագծերում բոլոր լեզուներով, ներառյալ՝ Վիքիպեդիան, Վիքիգրքերը, Վիքիբառարանը, Վիքիդարանը և այլն․․․։ Այս ֆայլերը կարող են նաև օգտագործվել համացանցից դուրս, քանի որ կայքի ամբողջ պարունակությունը կա՛մ գտնվում է հասարակական տիրապետման մեջ, կա՛մ էլ թողարկված են ազատ օգտագործման լիցենզիաների տակ, ինչպիսին է օրինակ՝ GNU Ազատ Փաստաթղթերի Լիցենզիան (GNU FDL)։

## Արտաքին հղումներ

* 
* Commonist , Java գործիք Վիքիպահեստ ֆայլեր բեռնելու համար
* CommonsHelper, an online tool for moving files to the Wikimedia Commons
* Mayflower, a gallery-based search engine for Wikimedia Commons 

Պահեստ
Քարի լիճ

**Քարի լիճ**, *Սև լիճ, Քար, Քար լիճ*), լիճ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում, Արագած լեռան լանջին։ Բարձրությունը ծովի մակերևույթից 3207 մ է, հայելու մակերեսը 0,12 կմ²։ Բյուրականից Քարի լիճ երթևեկելի ճանապարհ կա, իսկ արևելյան ափին օդերևութաբանական կայան է տեղակայված, կազմակերպված է հանգստի գոտի։

## Աշխարհագրություն
Քարի լիճը գտնվում է Արագած լեռան վրա, բացարձակ բարձրությունը՝ 3207 մ, հայելու մակերեսը՝ 0,12 կմ2, խորությունը՝ 8 մ։ Առաջացել է սառցե գոյացություններից։ Լիճը երկարատև շրջապատված է լինում ձյունով, ինչի պատճառով ջուրը բավականին սառն է մնում։ Քարի լճի արևմտյան ափից սկիզբ է առնում Արքաշեն գետը։

Լճի հարավային ափին է գտնվում Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտի Առաջնային տիեզերական ճառագայթների գրանցման ու հետազոտման կայանը, որը 1942 թվական հիմնել են Արտեմ Ալիխանյան և Աբրահամ Ալիխանով եղբայրները։

Կայանի ջրամատակարարումն ապահովելու նպատակով լճի հարավային արտահոսքը փակվել է բետոնե պատով, որի հետևանքով բարձրացել է լճի մակարդակը, ձմռանը չի սառցակալում մինչև հատակը, իսկ գարնանն ամբարված ջուրը բավարարում է կայանի կարիքները ողջ տարին։ Լճում Իշխան ձուկ կա, որի քանակը տարեցտարի լրացվում է արհեստական բազմացված մանրաձկով։

## Պատկերասրահ

Քարի լիճ, Արագած լեռ, հարավային գագաթ - Lake Kari, Mount Aragats, southern peak (1920-1930s).png|Քարի լիճն ու Արագած լեռան հարավային գագաթը, 1920-1930-ական թվականներ
Jezero Kari.jpg
Lake Kari.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի լճեր
Զահրատ

մինի

**Զահրատ** (իսկական անուն ազգանունը՝ Զարեհ Յալտըզճյան, ), թրքահայ բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
Զահրատը ծնվել է 1924թ. մայիսի 10-ին  Կոստանդնուպոլսի Նշանթաշ թաղամասում։ 3 տարեկան էր, երբ մեռնում է հայրը, իսկ քսանամյա մայրը կրկին ամուսնանում է։ Նրան խնամել է մորական պապը` Հաճի Լևոնը։ 1942 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի Մխիթարյան լիցեյը և ուսումը շարունակել Ստամբուլի պետական համալսարանի դեղագործական և բժշկական ֆակուլտետներում, որոնք կիսատ է թողել։  Աշխատակցել է պոլսահայ թերթերին, հանդեսներին, եղել «Մարմարա» օրաթերթի գրականության բաժնի վարիչ, «Սան» պարբերականի խմբագիր։

1963 թվականին ամուսնացել է Անաիս Անդրեասյանի հետ։

## Ստեղծագործական ուղի
Առաջին բանաստեղծությունները լույս են տեսել 1943 թվին։ Հաջորդաբար լույս է ընծայել «Մեծ քաղաքը» (1960), «Գունաւոր սահմաններ», «Բարի երկինք», «Բանաստեղծութիւններ», «Ծայրը ծայրին» և այլ ժողովածուներ։ Հայաստանում լույս են տեսել «Մեծ քաղաքը» (1978), «Առանց քարի, առանց խաչի խաչքար» (1998) և «Բառերուն տակի քերթվածը» (2004) ժողովածուները։ Զահրատի բանաստեղծություններին բնորոշ են մեծ քաղաքում ապրող «փոքր» մարդու ողբերգականությունը, թեմաների բազմազանությունը, թարմ արտահայտչաձևերի յուրօրինակությունը։«Ինձ թվում է՝ Զահրատը բանաստեղծություն կարող էր գրել ամեն ինչի մասին, այն ամենի մասին, ինչ կազմում է մարդկային կյանքը; Զահրատը իր բանաստեղծությամբ ապացուցեց, որ մարդկային կյանքում ամեն բան կարևոր է ու էական, որ մարդկային կյանքում ավելորդ ու անհարկավոր ոչինչ չկա: Եվ նա կարողացավ ստեղծել այդ կյանքի ու այդ իրականության համարժեք բանաստեղծական աշխարհը՝ ինքնատիպ, հավաստի գեղարվեստով անթերի ու մշտամնա»:

*Երվանդ Տեր-Խաչատրյան*Զահրատի առանձին գրքեր թարգմանվել են անգլերեն, ֆրանսերեն, հունարեն, վրացերեն, թուրքերեն, լիտվերեն։

Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Վազգեն Ա Հայրապետի կողմից 8/10/1991 պարգևատրվել է «Սուրբ Սահակ - Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանով: ՀՀ նախագահի հրամանագրով 17/5/1999 պարգևատրվել է «Մովսես Խորենացի» շքանշանով:

Ստացել է բազմաթիվ գրական մրցանակներ և հուշամեդալներ:

## Երկեր
*Մեծ քաղաքը, Իսթանպուլ, 1960, 155 էջ։
*Կանանչ հող, Փարիզ, 1976, 24 էջ:
*Մեծ քաղաքը, Երևան, 1978, 188 էջ։
*Մէկ քարով երկու գարուն, Իսթանպուլ, 1989, 192 էջ։
*Մաղ մը ջուր, Իսթանպուլ, 1994, 160 էջ։
*Ծուռ նստինք Կիկօ խօսինք, Իսթանպուլ, 1994, 48 էջ։
*Մէկ քարով երկու գարուն, Պէյրութ, 1997, 192 էջ։
*Առանց խաչի, առանց քարի խաչքար, Երևան, 1998, 232 էջ։
*Ծայրը ծայրին, Իսթանպուլ, 2001, 96 էջ:
*Բառերուն տակի քերթուածը, Երևան, 2004, 128 էջ։
*Ջուրը պատէն վեր, Իսթանպուլ, 2004, 96 էջ:
*Բանաստեղծութիւններ, հատ. Ա.-Բ., Իսթանպուլ, 2006։
*Բառ բառի քով, Երևան, 2007, 420 էջ։
*Կիսաւարտ աղօթք, Երևան, 2010, 74 էջ:
*Դդումի համ, Իսթանպուլ, 2009, 160 էջ։
*Ակնթարթի մը չափը, Թեհրան, 2011, 332 էջ։
*Անտիպ թերթս, Իսթանպուլ, 2012, 430 էջ։
*100 բանաստեղծութիւն, Երեւան, 2024, 168 էջ:
*Հատընտիր, Ստամբուլ, 2024, 184 էջ:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Զահրատի վերջին հարցազրույցը «Ազգին»։ 
*Զահրատի ստեղծագործությունները։

Կատեգորիա:Թուրքահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ
Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված գրողներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Իմ անունն Արամ է

**Իմ անունն Արամ է**, կարճ պատմվածքների ժողովածու–գիրք Վիլյամ Սարոյանի հեղինակությամբ՝ առաջին անգամ տպագրված 1940 թ.։

Պատմվածքները հայ արմատներ ունեցող տղայի՝ Արամ Գարօղլանյանի, և իր հարազատ–բարեկամների մասին են, որոնք բնակվում են ԱՄՆ-ի Ֆրեզնո քաղաքում։

## Գրքի բովանդակությունը
# Գեղեցիկ սպիտակ ձիու ամառը
# Ուղևորություն դեպի Հանֆորդ
# Նռնենիները
# Նա, կարելի է ասել, մեր ապագա բանաստեղծն է
# Հիսուն յարդանոց վազքը
# Հնաոճ սիրավեպ սիրային ոտանավորներով ու այլևայլ բաներով
# Իմ զարմիկ հռետոր Տիգրանը
# Երիցական եկեղեցու երգիչները
# Կրկեսը
# Կրթված նպարավաճառը լողորդ երեք տղայի առջև
# Լոկոմիտիվ—38 օջիբվեյը
# Խորհուրդներ ամերիկացի ճանապարհորդին
# Խեղճուկրակ արաբը
# Ուղերձ չնչահավատներին

## Տես նաև
* Վիլյամ Սարոյան

Կատեգորիա:1940 գրքեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կարճ պատմվածքներ
Կատեգորիա:Վիլյամ Սարոյան
Ջորջ Հ. Ու. Բուշ

**Ջորջ Հերբերտ Ուոքեր Բուշ** (, ), Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների 41-րդ նախագահ. պաշտոնը զբաղեցրել է 1989 թվականի հունվար 20-ից մինչև 1993 թվականի հունվար 20-ը, նաև ԱՄՆ փոխնախագահ 1981-1989 թվականներին։ Հանրապետական կուսակցության անդամ, նախկին կոնգրեսմեն և դեսպան։ Նա ապրող ԱՄՆ նախագահներից և փոխնախագահներից ամենատարեցն է եղել իր կենդանության օրոք։ Նա նաև վերջին ԱՄՆ նախագահն էր, ով Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վետերան է եղել։ Բուշին հաճախ անվանել են **Ջորջ Հ. Ու. Բուշ**, **Բուշ 41**, **Բուշ ավագ**, որպեսզի տարբերեն նրա որդուց՝ ԱՄՆ նախկին նախագահ Ջորջ Ու. Բուշից։ Մինչև իր որդու նախագահ դառնալը, նրան անվանում էին պարզապես **Ջորջ Բուշ** կամ **Նախագահ Բուշ**։

Բուշը ծնվել է Մասաչուսեթսի Միլթոն քաղաքում, սենատոր Պրեսկոտ Բուշի և Դորոթի Ուոլկեր Բուշի ընտանիքում։ 1941 թվականի Պյորլ Հարբորի վրա տեղի ունեցած հարձակումից հետո Բուշը թողեց քոլեջը և անդամագրվեց ԱՄՆ ռազմածովային ուժեր իր 18-րդ տարեդարձի օրը՝ դառնալով ամենաերիտասարդ ռազմածովային օդաչուն այդ ժամանակ։ Նա ծառայեց մինչև պատերազմի ավարտը այնուհետև ընդունվեց Յեյլի համալսարան։ Ավարտելով 1948 թվականին՝ նա իր ընտանիքով տեղափոխվեց Արևմտյան Տեխաս և մտավ նավթային բիզնեսի մեջ՝ դառնալով միլիոնատեր 40 տարեկանում։

Նա մտավ քաղաքականություն սեփական նավթային ընկերությունը հիմնադրելուց քիչ հետո՝ դառնալով կոնգրեսմեն։ Նրան չհաջողվեց 1980 թվականի նախագահական ընտրություններում դառնալ Հանրապետականների թեկնածու, սակայն Ռոնալդ Ռեյգանի ժամանակ դարձավ փոխնախագահ։ Իր պաշտոնավարման ժամանակ Բուշը գլխավորեց նարկոտիկների դեմ պատերազմի ադմինիստրացիան։

1988 թվականի նախագահական ընտրություններում Բուշը ընտրվեց նախագահ՝ հաղթելով դեմոկրատ մրցակից Մայքլ Դուկակիսին։ Բուշի վարած արտաքին քաղաքականության շնորհիվ ԱՄՆ-ի զինված ուժերը մտան Պանամա և ներքաշվեցին Իրաք-քուվեյթյան պատերազմի մեջ, 1989 թվականին ընկավ Բեռլինի պատը և  երկու տարի անց փլուզվեց Խորհրդային Միությունը։ Ներքին քաղաքականության մեջ Բուշը հավատարիմ մնաց իր նախընտրական խոստմանը և կոնգեսի հետ երկար վիճաբանությունից հետո ավելացրեց հարկերը, որոնք կոնգրեսը հաստատեց։ Թույլ տնտեսական քաղաքականության շնորհիվ, որի արդյունքում բյուջեն ունեցավ շարունակական սղաճ,  1992 թվականի նախագահական ընտրություններում Բուշը պարտվեց դեմոկրատ Բիլ Քլինտոնին։

Բուշը լքեց իր պաշտոնը 1993 թվականին։ Բուշի ավագ որդին՝ Ջորջ Ու. Բուշը ավելի ուշ դարձավ Տեխասի նահանգապետը և ԱՄՆ 43-րդ նախագահը (2001–2009), դառնալով այն երկու նախագահներից մեկը (մյուսը եղել է Ջոն Քուինսի Ադամսը), ովքեր եղել են նախկին նախագահի որդիներ։ Նրա երկրորդ որդին՝ Ջեբ Բուշը եղել է Ֆլորիդայի նահանգապետը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Time-ի վարկածով «Տարվա մարդ» ճանաչվածներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Բեռլինի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Քաղաքական ընտանիքներ
ԱՄՆ-ի նախագահների ցանկ

աջից|200px|thumb
**[[ԱՄՆ]]-ի նախագահների ցանկում** ընդգրկված են միայն այն անձինք, որոնք զբաղեցրել են ԱՄՆ-ի նախագահի պաշտոնը սահմանադրության վավերացումից հետո, որն ստորագրվել է 1789 թվականին։

Գույները նշանակում են յուրաքանչյուր նախագահի կուսակցությունը։

## Նախագահներ

## Ողջ նախկին նախագահներ
2025 թվականի հունվարի դրությամբ ողջ են ԱՄՆ նախկին չորս նախագահները։

## Նշումներ

## Աղբյուրներ
* Ֆրանկ Ֆրեյդել և Հյու Սայդի, Սպիտակ Տան պաշտոնական էջը 
* Ռոբերտ Սամերս, Համացանցի Բաց Թանգարան

## Արտաքին հղումներ
* ԱՄՆ նախագահի մասին Սպիտակ Տան կայքում  
* Մանրամասն փաստեր ԱՄՆ-ի բոլոր նախագահների մասին  
* ԱՄՆ նախագահաների ցանկ 
* ԱՄՆ-ի բոլոր նախագահները  

Ամերիկայի Միացիալ Նահանգներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:ԱՄՆ
Միթրաուստես

**Միթրաուստես** (ծննդյան և մահվան թթ. անհայտ), Փոքր Հայքի զորքերի առաջնորդ, ապա՝ թագավոր մ.թ.ա. IV դ. վերջին քառորդներին։ Անտիկ պատմիչները վկայում են, որ Գավգամելայի ճակատամարտում նրա զորքերը Ալեքսանդր Մակեդոնացու զորքի դեմ կռվել են Աքեմենյան Պարսկաստանի բանակի ձախ թևում։ Դարեհ III Կոդոմանոսի պարտությունից հետո Միթրաուստեսը վերադարձել է Փոքր Հայք և այն հռչակել 
անկախ    թագավորություն։

Կատեգորիա:Երվանդունիներ
Կատեգորիա:Փոքր Հայքի արքաներ
Ֆրեզնո (Կալիֆոռնիա)

**Ֆրեզնոն** քաղաք է ԱՄՆ–ի Կալիֆոռնիա նահանգում։ Այն նահանգի բնակչությամբ 5-րդ քաղաքն է։

Բնակչության մարդահամարի տվյալներով 2015 թվականին քաղաքում ապրել են 520159 մարդ, որը նրան դարձնում է Կալիֆոռնիայի խոշոր քաղաքներից մեկը։

Քաղաքը համարվում է մշակութային և տնտեսական կենտրոնը, և իր մեծությամբ երկրորդն է Կալիֆոռնիայի հովտի քաղաքական ագլոմերացիայի ցանկում, 1 002 284 բնակչությամբ։

## Ժողովրդագրություն
ԱՄՆ-ի 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմել է 494665 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմել է 4404,5 մարդ կմ²-ի վրա։ Ռասային կազմը կազմված է. 49,6 % սպիտակամորթներ, 12,6 % ասիացիներ, 8,3 % սևամորթներ, 1,7 % բնիկ ամերիկացիներ, 0,2 % հավայանցիներ կամ օվկիանոսի կղզիներից ներգաղթյալներ, 22,6 % այլ ռասայի մարդիկ։

Քաղաքում կա 171288 տուն, միջին խտությունը կազմում է 588,9 կմ²-ու վրա։ 49,1% տներ ունեն իրենց սեփական տան տերերին (47,6% բնակիչներ), իսկ 50,9% տներ տրված են վարձավճարային պայմաններով, որոնցում ապրում են 50,6% բնակիչներ։ Բացարձակապես դատարկ տները կազմում են 2,6%։

2000 թվականի տվյալներով մի տնային տնտեսության տարվա եկամուտը կազմել է $32236, իսկ մի ընտանիքինը՝ $35892: Տղամարդկանցմիջին եկամուտը եղել է $32279, իսկ կանանցը՝ $26551: Մի հոգու միջին եկամուտը կազմել է $15010:

## Կլիմա

## Եղբայր քաղաքներ
*  Բաակուբա (), Իրաք
*  Վերոնա (), Իտալիա
*  Կոտի (), Ճապոնիա
*  Մյունստեր (), Գերմանիա
*  Թարազ, Ղազախստան
*  Վաղարշապատ, Հայաստան
*  Թայշան (), Չինաստան
*  Նիմ, Ֆրանսիա

## Հայերը Ֆրեզնոյում
Միացյալ Նահանգների Ֆրեզնո քաղաքի պետական համալսարանում գործում է Հայագիտական ամբիոն, որը զբաղվում է Հայաստանի մասին ուսումնասիրություններով, իսկ համալսարանի կենտրոնում կանգնեցված է Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշարձանը։

2018 թվականի օգոստոսի 31-ին՝ Վիլյամ Սարոյանի 110-ամյակի կապակցությամբ Ֆրեզնոյում բացվել է Վիլյամ Սարոյանի տուն-թանգարանը։

### Հայտնի մարդիկ
* Վիլյամ Սարոյան — նշանավոր ամերիկահայ գրող
* Քըրք Քըրքորյան - ամերիկահայ գործարար, բարերար։

## Արտաքին հղումներ
* *Արման Թարջիմանյան* Ֆրեզնոյի պետական համալսարանում ուսանողները Հայաստանի պատմություն են սովորումՏեսանյութ 14 Հոկտեմբեր, 2018 Ամերիկայի ձայն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1872 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համալսարանական քաղաքներ
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի քաղաքներ
Կուլձոր

**Կուլձոր**, քարայր Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Կապանի շրջանում, Կապուտջուղ լեռան հարավային լանջին։ Տեղի հայ բնակիչները համոզված են, թե այս ձոր–քարայրը կուլ է տալիս մարդկային ձայնը (այստեղից էլ Կուլձոր անվանումը) և պահում հազար տարուց ավելի։ Հին ժամանակներում մարդիկ գալիս էին Կուլձորի մոտ և բարձրաձայն հայտնում իրենց սրտի փափագը։ Կուլձորը ձայնադարանի պես իր մեջ պահում է բազմահազար մարդկանց ձայները։ Հենց որ քարի մի կտոր ես նետում Կուլձոր, լսվում է բազմաթիվ ձայների արձագանքը։ Կուլձորը հայկական պաշտամունքի հնադարյան վայրերից է։

## Աղբյուրներ
* Հայկական սովետական հանրագիտարան

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հայաստանի քարանձավներ
Կատեգորիա:Քարանձավներ այբբենական կարգով
Աման Կուլմամեդով

**Աման Կուլմամեդով** (), թուրքմեն խորհրդային դերասան։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1949)։ ՍՄԿԿ անդամ 1940 թվականից։

1929 թվականին ավարտել է Թուրքմենական դրամատիկական ստուդիան և ընդունվել առաջին ազգային դրամատիկական թատրոն (այժմ՝ Աշխաբադի Մոլլանեպեսի անվան թուրքմենական դրամայի թատրոն)։ Ստեղծել է մոնումենտալ, դրամատիկական ռեալիստական կերպարներ՝ Մահտումկուլի (Քերբաբաևի «Մահտումկուլի»), Ալլան (Մուխտարովի «Ալլանի ընտանիքը», ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1951), Օթելլո (Շեքսպիրի «Օթելլո»)։ Կուլմամեդովի երգիծական դերակատարումներից են՝ Յուսովը (Օստրովսկու «Եկամտաբեր պաշտոն»), Իվան Գոռլովը (Կոռնեյչուկի «Ռազմաճակատ»)։

Կատեգորիա:Թուրքմեն դերասաններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կուլմինացիա

**Կուլմինացիա** (կամ **Գագաթնակետ**, լատ. culmen– գագաթ), սյուժեի հիմնական մասերից մեկը, գեղարվեստական երկում գործողությունների զարգացման բարձրակետը, ամենալարված աստիճանը, որը կարևոր դեր է խաղում թեմայի բացահայտման և կերպարների ամբողջացման համար. այստեղ նրանք ամենից ցայտուն կերպով են դրսևորում իրենց էությունը, որին հաջորդում է հանգույցի լուծումը։ Կուլմինացիան հատկապես ցայտուն է սյուժետային ուժեղ բախումներով երկերում։

Կատեգորիա:Գրականագիտություն
Կուլյաբ

**Կուլյաբ** (; ), քաղաք (1934 թ-ից) Տաջիկիստանում, Կուլյաբի մարզի կենտրոնն է, Յախսու գետի հովտում։ 51 հզ. բն. (1977)։ Ունի մանկավարժական ինստ., երաժշտական– դրամատիկական թատրոն։ Նախկինում եղել է Բուխարայի խանության Կուլյաբի բեկության կենտրոնը, առևտրական խոշոր կետ Հյուսիսային հովտի և Աֆղանստանի միջև։

Կատեգորիա:Տաջիկստանի քաղաքներ
Անուշ մայրիկը

**Անուշ մայրիկը**, 1983 թվականին Հայֆիլմի կողմից թողարկված կինոնկար։ Ֆիլմը պատմում է Անուշ մայրիկի (Լիա Ախեջակովա) արկածների մասին, երբ նա փորձում է այցելել իր տղային, որը ծառայում է բանակում։

## Դերերում
* Անուշ մայրիկ – Լիա Ախեջակովա
* Միգուլյա – Լև Դուրով
* Միրտաքար-աթա – Ազատ Շերենց
* Յուրիկ – Տիգրան Ոսկանյան
* Կարինե – Ռ. Դավթյան
* ուղեկցող – Է. Գրիգորյան
* Սեմյոն Սեմյոնովիչ – Ստեփան Կևորկով
* մայոր Զախարով – Ալեքսանդր Խաչատրյան

**Դրվագներում**
Հայկանուշ Երեմյան, Արուս Պապյան, Ռ. Մնացականյան, Կ. Մելքոնյան, Ա. Շիշկին, Ռուդոլֆ Ղևոնդյան, Ռ. Գասպարյան։

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ Անատոլի Գալիև
* Բեմադրող ռեժիսոր - Արայիկ Վահունի
* Բեմադրող օպերատոր - Արմեն Միրաքյան
* Բեմադրող նկարիչ - Գրիգոր Թորոսյան
* Կոմպոզիտոր - Էմմա Միհրանյան
* Հնչյունային օպերատոր - Ի. Մայորով
* Ռեժիսոր - Ջ. Մարտիրոսյան
* Օպերատոր - Կ. Այվազյան
* Զգեստների նկարիչ - Ռ. Սարգսյան
* Նկարիչ-դիմահարդար - Ն. Խաչատրյան
* Ռեժիսորի ասիստենտ - Ն. Պողոսյան
* Օպերատորի ասիստենտ - Գ. Համբարձումյան
* Մոնտաժող - Ս. Գաբրիելյան
* Խմբագիր - Ա. Վաթյան
* Տնօրեն -Մ. Ղազարյան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆիլմը kinopoisk.ru կայքում 
* Ֆիլմը kino-teatr.ru կայքում 
* Ֆիլմը armtorrent.com կայքում 

Կատեգորիա:1980-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1983 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Արա Վահունու ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր