Նիտրատի մենաշնորհ Պերուում

**Նիտրատի մենաշնորհ Պերուում** (), նատրիումի նիտրատի արդյունահանմամբ և վաճառքով պետական ​​մենաշնորհ։

Ստեղծվել էր Պերուի կառավարության կողմից 1875 թվականին և Պերուի նիտրատների ընկերությունը շահագործում էր այն: Պերուն մտադիր էր մենաշնորհն օգտագործել համաշխարհային շուկայում նիտրատների բարձր պահանջարկը, այդպիսով մեծացնելով երկրի ֆինանսական եկամուտները և լրացնելով այն ֆինանսական դերը, որը գուանոյի վաճառքը ապահովել էր երկրի համար Գուանոյի դարաշրջանում (1840-1860-ականներ):

19-րդ դարում Պերուն գործնականում միջազգային մենաշնորհ է հաստատել գուանոյի՝ մեկ այլ պարարտանյութի առևտրում, և 1840-ական թվականներից ի վեր այս աղբյուրից ստացված եկամուտը ֆինանսավորել էր Պերուի գուանոյի դարաշրջանը: 1860-ական թվականներին այս եկամուտները նվազում էին, քանի որ որակի վատթարացումը հանգեցրել էր արտահանման կրճատման: Այս միտմանը զուգահեռ, Պերուի Տարապակա նահանգից նիտրատի արտահանումը աճեց և դարձավ գուանոյի կարևոր մրցակից միջազգային շուկայում: 1873 թվականի հունվարին Մանուել Պարդոյի կառավարությունը սահմանեց էստանկո՝ պետական ​​վերահսկողություն նիտրատի արտադրության և վաճառքի վրա, սակայն սա անիրագործելի դարձավ, և օրենքը չեղյալ հայտարարվեց 1873 թվականի մարտին, նախքան դրա կիրառումը։

1875 թվականին, երբ տնտեսական իրավիճակը վատթարացավ և Պերուի արտասահմանյան պարտքերը մեծացան, կառավարությունը բռնագրավել է  սելիտրայի արդյունաբերությունը և պետական ​​մենաշնորհ սահմանել արտադրության և արտահանման վրա։ Այնուամենայնիվ, Բոլիվիայում և Չիլիում կային նիտրատի հանքավայրեր, և չնայած վերջիններս տնտեսապես կենսունակ չէին, չիլիական Compañía de Salitres y Ferrocarriles de Antofagasta ընկերության կողմից Բոլիվիայից արտահանումը անհնար է դարձրել Պերուի գների վերահսկողությունը։ Պերուում պետության կողմից Եվրոպայից նոր վարկային կապիտալ ներգրավելու ձախողումից հետո՝ իր ազգայնացման ծրագիրը ֆինանսավորելու համար, կառավարությունը սկսել է ձեռք բերել Բոլիվիական լիցենզիաներ՝ նոր հայտնաբերված նիտրատի հանքավայրերը շահագործելու համար, և խրախուսեց Բոլիվիայի կառավարությանը դուրս գալ Չիլիի և Բոլիվիայի միջև 1874 թվականի սահմանային պայմանագրից։ Այս պայմանագիրը 25 տարով սահմանել էր չիլիական սելիտրա ընկերության հարկի դրույքաչափը՝ Չիլիի կողմից Անտոֆագաստա վիճելի տարածաշրջանի նկատմամբ իր ինքնիշխանության պահանջներից հրաժարվելու դիմաց։

1878 թվականին Բոլիվիայի կառավարությունը սահմանեց 0.35 ֆունտ ստեռլինգ մեկ տոննայի համար (10 ցենտ բոլիվիական բոլիվիանոս 100 կգ-ի համար) հարկ Compañía de Salitres y Ferrocarriles de Antofagasta-ի սելիտրայի արտահանման վրա՝ հակասելով Սահմանային պայմանագրի IV հոդվածին։ 

Պատմաբանները համաձայն են, որ Ատակամայի նիտրատային հանքավայրերի նկատմամբ վերահսկողությունը Խաղաղօվկիանոսյան պատերազմի մեկնարկի կենտրոնական պատճառն էր։ Որոշ չիլիացի պատմաբաններ կարծում են, որ Բոլիվիական նիտրատային հանքավայրերի գնի և արտադրության վերահսկման պերուական ծրագիրն էր, որը, ի վերջո, հանգեցրել է Խաղաղօվկիանոսյան պատերազմին (1879-1883): Չիլիի կառավարության կարծիքով, Պերուի գործողությունները 1879 թվականի պատերազմի հիմնական պատճառն էին։ Այնուամենայնիվ, պատմաբանների մեծ մասը կարծում է, որ պատերազմն իրականում հրահրվել է Չիլիի կառավարության ծավալապաշտական ​​արտաքին քաղաքականությամբ և Ատակամայի հանքային հարստության նկատմամբ նրա նկրտումներով Բոլիվիայի և Պերուի տարածքում։

## Բարգավաճում և սնանկացում

Պերուն հարուստ էր գուանոյով, որը բարձր արդյունավետ պարարտանյութ էր՝ նիտրատների, ֆոսֆատների և կալիումի բացառիկ բարձր պարունակության շնորհիվ, որը 1840-ական թվականներից ի վեր կառավարությանը զգալիորեն աճող եկամուտներ էր ապահովում: Գուանոյի համար լավագույն հնարավոր գինը ստանալու համար Պերուն ստեղծել է մասնավոր ընկերություններին կոնսիգնացիոն համակարգ՝ արտադրանքը Եվրոպայում և Միացյալ Նահանգներում վաճառելու համար: Ստացողները կառավարության ֆինանսների կարևոր տարրեր էին, քանի որ նրանք տրամադրում էին կանխիկ գումար և վարկեր կառավարության ծախսերի համար: Գուանոյի արտահանման սկզբից մինչև 1869 թվականը ստացողները պերուացի առևտրականներն էին։

1865 թվականին պետական ​​հեղաշրջումը բերել է նոր պերուացի առաջնորդ՝ Մարիանո Իգնասիո Պրադոյին: Նրա առաջին կառավարման օրոք (1865-1868 թվականներ) ֆինանսների նախարար Մանուել Պարդոն (հետագայում՝ Պերուի նախագահ 1872-1876 թվականներ) նոր եկամուտների կարիք ուներ՝ գուանոյից ստացված եկամտի նվազման փոխարեն, և նոր հարկեր է սահմանել սելիտրայի, բրդի, շաքարի, բամբակի և այլնի, ինչպես նաև ժառանգության և գույքի փոխանցման հարկի վրա: Նոր հարկերի դեմ դիմադրությունը, զուգորդված Պերուի թույլ տնտեսության և դրա բյուրոկրատական ​​անարդյունավետության հետ, նոր հարկերը շատ ավելի քիչ օգուտ են տվել, քան սպասվում էր: Պրադոն հրաժարական է տվել 1868 թվականին, և նրա նոր հարկերի մեծ մասը հետագայում չեղարկվել է:

1869 թվականի հուլիսին նոր կառավարությունը պայմանագիր է կնքել ֆրանսիացի գործարար Օգյուստ Դրեյֆուսի հետ՝ վեց տարվա ընթացքում երկու միլիոն տոննա գուանո վաճառելու համար: Այս պայմանագիրը Պերուին հնարավորություն է տվել մուտք գործել միջազգային ֆինանսական շուկաներ և նախագահ Խոսե Բալտային (1868-1872 թվականներ) հնարավորություն տվե; Եվրոպայում ներգրավել 36 միլիոն ֆունտ ստեռլինգի վարկեր: Այնուամենայնիվ, ստացված եկամուտը ծախսվել է անշահավետ պետական ​​​​ձեռնարկությունների և հեղինակավոր նախագծերի վրա, ինչպիսին էր 1872 թվականի շքեղ Պերուի ցուցահանդեսը: Արդյունքում, Պերուն կուտակել է մեծ ներքին պարտք և լուրջ բյուջետային դեֆիցիտ: Գուանոյի արտահանման որակը և քանակը նույնպես նվազել են այդ տարիների ընթացքում, և 1860-ական թվականներից սկսած սելիտրայի արտահանումը մրցակցել է գուանոյի հետ միջազգային շուկաներում: Ի տարբերություն գուանոյի արտադրության և մարքեթինգի, որը գտնվում էր կառավարության ձեռքում, սելիտրայի արդյունաբերությունը մասնավոր սեփականություն և կառավարում էր:

Ճգնաժամի համար կան մի քանի նշաձողեր կամ ամսաթվեր: Նախագահ Պրադոյի երկրորդ վարչակազմը (1876-1879) ուներ վեց ֆինանսների նախարար, որոնցից ոչ մեկը մեկ տարի չտևեց: Կոնտրերաս Կարանզան 1873 թվականը նշում է որպես ճգնաժամի նշան: Դրեյֆուսի կազմակերպությունը կասեցրեց գուանոյի արտահանման եկամուտների վճարումը Պերու պետությանը, քանի որ ամբողջ գումարը ծախսվել էր պարտքի սպասարկման վրա::83, 101 Գուանոյի արտահանումը 1869 թվականի 575,000 տոննայից նվազել է մինչև 1873 թվականին 350,000 տոննայից պակաս, իսկ Չինչա կղզիները և գուանոյի մյուս կղզիները սպառվել կամ գրեթե սպառվել են: Բացի այդ, գուանոյի որակը (ազոտի պարունակությունը) ընկավ։ Ի տարբերություն դրա, սելիտրան մեծացնում էր իր մասնաբաժինը արտահանման շուկայում. մինչդեռ 1860-1870 թվականներին Տարապակայից առաքվել էր մոտ 1.7 միլիոն տոննա, հաջորդ տասնամյակում այդ թիվը հասավ ավելի քան 4.4 միլիոն տոննայի։

Գուանոյից ստացված եկամտի անկումը գերակշռեց սելիտրի վաճառքի աճող ծավալի և նաև շաքարի արտահանման աճող ծավալի պատճառով. Կոնտրերասը նշում է, որ ճգնաժամի իրական պատճառը 1870-1872 թվականներին կազմված պարտքն էր։ Նա Բալտայի երկաթուղային ծրագրերի ձախողումը նշում է որպես աղետի պատճառ. 1868-1875 թվականներին տասնմեկ երկաթուղային գծերի վրա ներդրվել է 130 միլիոն սոլ, բայց միայն չորսն են ավարտվել առևտրային նշանակության վայրերի միջև, և դրանցից միայն մեկը՝ ըստ պլանի։ 600,000 սոլ տարեկան եկամուտը ներկայացնում էր այդ ժամանակ Հարավային Ամերիկայի ներդրումների համար նախատեսված սովորական տարեկան 5% կամ 6% տոկոսադրույքի ընդամենը մեկ տասներորդ եկամտաբերությունը։

## Էստանկո դել Սալիտրե

Սենատի հանձնաժողովի կողմից առաջարկված նոր հարկից բացի, կառավարությունը պատրաստվում էր ստեղծել նիտրատի վաճառքի պետական ​​մենաշնորհ. 1873 թվականի հունվարի 18-ին ընդունվել է Մենաշնորհի մասին օրենք, որը ուժի մեջ մտավ երկու ամիս անց: Պերուի արտադրողներին կվճարեր 24 սոլ մեկ տոննայի համար, և եթե նիտրատը վաճառվեր 31 սոլից ավելի մեկ տոննայի համար, պետությունը և արտադրողները կկիսեն շահույթը: Օրենքը նաև սահմանում էր արտադրության քվոտաներ՝ հիմնված հզորությունների և առկա արտադրանքի վրա: Չօգտագործված սելիտրայի հանքավայրերը փոխանցվեցին պետությանը, արգելվեցին նիտրատի արդյունաբերության մեջ հետագա մասնավոր ներդրումները: Պերուի չորս բանկեր՝ Nacional-ը, Providencial-ը, Perú-ն և Lima-ն, կձեռնարկեին «Մենաշնորհի մասին» օրենքի կառավարումը: Արտադրողները կարող էին ուղղակիորեն արտահանել իրենց արտադրանքը, բայց նրանք պետք է պետությանը վճարեին 31 սոլից ավելի ցանկացած գնի ավելցուկը մեկ տոննայի համար։

Ինչպես նշել է «Էլ Կոմերսիո» թերթը 1872 թվականի սեպտեմբերի 30-ին, նոր օրենքը կկարգավորեր նիտրատի մատակարարումը, կբարձրացներ գինը, կվերացներ գուանոյի և սալիտրի միջև մրցակցությունը և կվտարեր չիլիացի ներդրողներին Տարապակայից: Մյուս կողմից, այն սպառնում էր արտադրողների անկախությանը, որոնք ստեղծել էին իրենց սեփական անկլավը նոսր բնակեցված և անպտուղ շրջանում, որը ֆիզիկապես մեկուսացված էր Պերուի մնացած մասից: Արդյունաբերությունը հիմնականում կազմակերպված էր օտարերկրացիների կողմից, և զուտ եկամուտը գնում էր արտասահման: Նյութերը, կապիտալը և սարքավորումները բերվում էին Վալպարաիսոյից կամ Եվրոպայից: Ընկերությունները դժգոհ էին քվոտաների բաշխումից և հրաժարվում էին համագործակցել: Փետրվարին, քանի որ ընկերությունները մեծացնում էին արտադրությունը՝ իրենց քվոտաները մեծացնելու համար, սելիտրայի գինը նվազեց մինչև 18.70 սոլ մեկ տոննայի համար, ինչը պակաս է, քան կառավարությունը խոստացել էր վճարել արտադրողներին:

1873 թվականի մարտին կառավարությունը հետաձգել է օրենքի ընդունումը, իսկ աշնանը դադարեցրել է ամբողջ ծրագիրը: Գրինհիլ և Միլլերը նախագծի ձախողման պատճառներ են նշում Լիմայի քաղաքական ճգնաժամը, բարձր վարչական ծախսերը, որակավորված պաշտոնյաների պակասը և Վալպարաիսոյի՝ որպես վաճառքի կենտրոնի ուժեղ կողմը: Աղետից հետո փրկվեցին երկու միջոցառումներ՝ մեկ տոննայի համար 1.50 սոլ արտահանման տուրքերը և «Compañía Administradora del Estanco del Salitre»-ը՝ արտահանման տուրքերը գանձելու համար:

## Սալիտրերաների օտարում
Գուանոյի և սելիտրայի միջև մրցակցությունը սրվեց, և պետական ​​ֆինանսները վատթարացան, չնայած սելիտրայի արտահանման հարկից ստացված նոր գումարին։

1875 թվականի մայիսի 28-ին ընդունվել է ազգայնացման մասին օրենք, որը սահմանում էր, որ Պերուի բոլոր նիտրատային արդյունաբերությունները պետք է բռնագրավվեին, իսկ դրանց սեփականատերերը պետք է փոխհատուցվեին գույքի գնահատման համաձայն։ Այս նպատակով Եվրոպայում պետք է ներգրավվեր 7 միլիոն ֆունտ ստեռլինգի վարկ։ Նոր կազմակերպությունը՝ Compañía Salitrera del Perú-ն (1878 թվականից՝ «Compañía Nacional del Salitre»-ն) պետք է վերահսկեր արտադրությունը, սահմաներ արտադրության քվոտաներ, և արգելք դրվեր հետագա ներդրումների վրա։ Տեխնիկապես սա պարտադիր գնում չէր, այլ օրենքը լիազորում էր պետությանը գնել նիտրատային գույք։ Բոլոր սեփականատերերը պետք է շարունակեին իրենց գրասենյակների աշխատանքը կառավարության համար։ Արտադրողները, որոնք դեմ էին պետության միջամտությանը կամ վստահ էին իրենց կարողություններին, կարող էին շարունակել աշխատել իրենց գույքում, թեև ավելի բարձր արտահանման տուրքի ներքո։

Սակայն Պերուի (և ընդհանրապես Հարավային Ամերիկայի) վարկունակության պակասը և եվրոպական դրամական շուկաների վիճակը խանգարեցին Պերուին Եվրոպայում պահանջվող 7 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ վարկը հայթայթելուն։ Պերուի պետությունը կանխիկ վճարելու փոխարեն ստիպված էր հանքի սեփականատերերին առաջարկել երկամյա վկայականներ՝ 8% տոկոսադրույքով և 4% մարման ֆոնդով՝ գույքի դիմաց, չնայած որոշ փոքր սալիտրերաներ վճարվել են կանխիկով։

Գրինհիլը և Միլլերը համաձայն են, որ «Ֆինանսական ճգնաժամի լրջությունը և Պարդոյի նախագահության մոտալուտ ավարտը չափազանց արագացրել են դրա ավարտը»։ Անբարեխիղճ պաշտոնյաները, կառավարչական փորձագիտության պակասը, սեփականության իրավունքների անորոշությունը, արտադրության և սեփականության կեղծ պնդումները։ Ավելին, տարբեր տեսակի գույքերի համար թողարկվել են հավասար պարտատոմսեր (անշարժ գույք, մեքենաներ, պահեստամասեր, սպառվող նյութեր), որոշ պարտատոմսեր տրվել են կրողի կամ անվանական վճարողի անունով, իսկ որոշ պարտատոմսեր չեն վերագրվել որևէ կոնկրետ գույքի։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

* 

Կատեգորիա:Պերու
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Տնտեսություն
Կատեգորիա:Քիմիական արդյունաբերություն
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ