Դիասպորոլոգիա

**Դիասպորոլոգիա** կամ **կարպոէկոլոգիա**, բուսաբանության բաժին, որն ուսումնասիրում է դիասպորների տարածման օրինաչափությունները։

## Դիասպոր

**Դիասպորը** ( ՝ ցրում եմ, տարածում եմ)  կամ **պրոպագուլը** (լատիներեն՝ propago՝ տարածում եմ) բույսի մարմնի մաս է , որը կարող է բնականոն ճանապարհով տարանջատվել նրանից և ծառայել բազմացմանը։

Տարբերում են․
* վեգետատիվ դիասպորներ՝ պալարներ, պալարասոխուկներ, սոխուկներ և այլն
* գեներատիվ դիասպորներ՝  սերմնավոր բույսերի սերմեր և պտուղներ,սպորավոր բույսերի սպորներ։

## Կարպոլոգիա

540px|մինի
Երբեմն կարպոէկոլոգիան հասկանում են ավելի նեղ իմաստով, որպես կարպոէկոլոգիայի բաժին (գիտություն պտուղների և սերմերի մասին), որն ուսումնասիրում է պտուղների և սերմերի տարածմաան օրինաչափությունները։

## Դիասպորների տարածման եղանակները
200px|մինի|աջից
[200px|մինի|աջից|[Կռատուկին (վերևում) բնորոշ է էրիոքորիան, իսկ իլենուն (ներքևում)՝ օրնիտոքորիան]]
Դիասպորների տարածման եղանակների բազմազանությունը կարող է տարանջատված լինել երկու մեծ խմբերում՝արտաքին միջավայրի գործոնների օգտագործմամբ և առանց դրա (այդ եղանակները համապատասխանաբար կոչվում են ալոքորիա և ավտոքորիա)։
Իսկ արտաքին գործոնները կարելի է բաժանել բիոտիկ՝ կենսածին (այսինքն այլ օրգանիզմների կենսագործունեության հետ կապված) և աբիոտիկ՝ ոչ կենսածին։
Այս եղանակներից շատերի համար գոյություն ունեն հատուկ եզրույթներ, որոնք ավարտվում են **«քորիա»** վերջավորությամբ (  (choreo) ՝ «առաջ եմ ընթանում», «տարածվում եմ»)։

**Հատուկ անվանումների ցանկ**։
* **ավտոքորիա** ( «ինքնա» և **«***քորիա*'»*** բառերից) — դիասպորների տարածում առանց որևիցե միջնորդի,
**'''ավտոմեխանաքորիա''' (  «ինքնա»,  « գործիք» և )[[#-քորիա|''']] — սերմերի տարածում դրանց բացվող պտուղների ցրելու արդյունքում (մյուս անվանումը՝ մեխանաքորիա), ինքնամեխանաքորիան բնորոշ է օրինակ, [[ալստրոմերիա]]յին ()
**'''մեխանոքորիա''' ( «գործիք» և ''քորիա'') — սերմերի տարածում դրանց բացվող պտուղների ցրելու արդյունքում(մյուս անվանումը՝ ավտոմեխանոխորիա)*** ( «ծանրություն» և *քորիա*) — սերմերի թափումը սեփական  զանգվածի ազդեցությունից,  **''
****ալոքորիա** ( «ուրիշ» և ''քորիա'') — դիասպորների տարածում արտաքին գործոնների, օրինակ՝ մարդու, կենդանիների, քամու կամ ջրի օգնությամբ։
****անեմոքորիա** ( «քամի» և ''քորիա'') — դիասպորների տարածում քամու միջոցով։ 
*****անեմոաէրոքորիա** ( «քամի»,  «օդ» և ''քորիա''), որի ժամանակ դիասպորները տարածվում են օդով։
*****անեմոգեոքորիա** ( «քամի»,  «երկիր» և ''-քորիա'')-անեմոքորիայի տարատեսակ է, որի ժամանակ դիասպորները տարածվում են քամու օգնությամբ՝ հողի մակերևույթով, օրինակ՝ ցմախի (սապնարմատ) մոտ 
*****անեմոհիդրոքորիա** ( «քամի»,  «ջուր» և ''քորիա'') — անեմոքորիայի տարատեսակ է, որի ժամանակ դիասպորները տարածվում են տեղաշարժվելով ջրի մակերևույթով՝ քամու օգնությամբ, օրինակ՝ բոշխի դեպքում։ 
*****անեմոխինոքորիա** ( «քամի»,  «ձյուն» և ''քորիա'') անեմոքորիայի տարատեսակ է, որի ժամանակ դիասպորները տարածվում են ձյունածածկի մակերևույթով՝ քամու օգնությամբ, օրինակ՝ բոշխը։  
****անթրոպոքորիա** ( «մարդ» և ''քորիա'') — դիասպորների տարածում, որը կատարվում է մարդու գործունեության հետևանքով։ 
***** չկանխատեսված անթրոպոքորիա** կամ ** պատահական անթրոպոքորիա**, անթրոպոքորիայի տարատեսակ՝դիասպորների տարածում,որն հանդիսանում է մարդու գործունեության կողմնակի հետևանք։
******ագեստոքորիա,** դիասպորների տարածում փոխադրամիջոցներով։ 
******սպեյրոքորիա** [[մոլախոտեր]]ի դիասպորների չկանխատեսված տարածում, որը կատարվում է սերմացու նյութի մոլախոտերով աղտոտելու ճանապարհով։
****** էրգազիոքորիա** ( «գործուն»  ''քորիա'') մոլախոտերի դիասպորների չկանխատեսված տարածում գյուղատնտեսական գործիքների միջոցով։
*****կանխատեսված անթրոպոքորիա** դիասպորների մարդու կողմից կանխատեսված տարածում։
**** բալիստոքորա** (от  «նետում եմ» և ''քորիա'')  սերմերի տարածում դրանք որոշակի գործոնների կողմից (քամու, կենդանիների) ճոճելով ցրելու  ճանապարհով, օրինակ, բալիստոքորիան հատուկ է զանգակածաղիկայինների  ընտանիքի ներկայացուցիչներին։
****հիդրոքորիա** ( «ջուր» և''քորիա'') դիասպորների տարածում ջրի (ջրային հոսանքների) օգնությամբ։
****զոոքորիա** ( «կենդանի» և ''քորիա'') դիասպորների տարածում կենդանիների օգնությամբ։
*****էնդոզոոքորիա** ( «ներսում»,  «կենդանի» և ''քորիա'') զոոքորիայի տարատեսակ է, երբ կենդանիներն ուտում են ամբողջական պտուղներ, և դրանց մեջ գտնվող սերմերն անցնելով կենդանիների մարսողական համակարգով, հայտնվում են արտաքին միջավայրում՝ արտաթորանքների հետ միասին, ենթադրվում է, որ զոոքորիայի այս տարատեսակը հանդիսանում է ամենահնագույնը։
*****էպիզոոքորիա** ( տվյալ դեպքում՝ «հետո», նկատի ունենալով «ինչ որ մեկին, կամ ինչ որ բանին հետևելը»,  «կենդանի» և ''քորիա'')  զոոքորիայի տարատեսակ է, որի դեպքում պտուղները և սերմերը տարածվում են կենդանիների միջոցով՝ հատուկ հարմարանքներով (խոզաններ, փշեր, կեռիկներ) ամրանալով վերջինների մարմնիններին կամ էլ սոսնձվելով նրանց։
*****էրիոքորիա** ( — «բուրդ» և ''քորիա'') զոոքորիայի տարատեսակ է, երբ պտուղներն ու սերմերը տարածվում են կենդանիների բրդին ամրացած։
*****սինզոոքորիա** ( — «միասին»,  «կենդանի» և ''քորիա'' բառերից) զոոքորիայի տարատեսակ է, որի դեպքում պտուղներն ու սերմերը տարածվում են կենդանիների օգնությամբ՝ նրանց բների  շինանյութերի հետ միասին, կամ էլ տեղակայվելով թաքստոցներում՝ որպես սննդի պաշար։  
*****զաուրոքորիա** ( — «մողես» և ''քորիա'' բառերից) սողունների միջոցով դիասպորների տարածման եղանակ է, օրինակ՝ [[Գալապագոսյան կղզիներ]]ում մի շարք կակտուսների պտուղներ տարածվում են կրիաների միջոցով։
*****իխտիոքորիա** ( — «ձուկ» և''-քորիա'') ձկների միջոցով դիասպորների տարածման եղանակ․ նման եղանակը բնորոշ է,  օրինակ, [[մուսկուսային ադոքս]]ին ։ Պտուղների հասունացման պահին ցողունը թուլանում է և թեքվում, և քանի որ այդ բույսն աճում է ջրամբարի կողքին, պտուղները հայտնվում են ջրի մակերևույթին։
*****էնտոմոքորիա** ( — «միջատ»  և ''քորիա'') միջատների միջոցով դիասպորների տարածման եղանակ։  
*****միմեկոքորիա** (  — «մրջյուն» և ''քորիա'')  մրջյունների միջոցով դիասպորների տարածման եղանակ, որն էնտոմոքորիայի  տարատեսակ է, սովորաբար մրջյունների միջոցով տարածվող բույսերի սերմերն ունենում են [[արիլոիդ]]ներ՝ սերմնային հավելումներ, որոնցով սնվում են մրջյունները, միմեկոքորիան բնորոշ է մանուշակներին (), ռաֆլեզիաներին և այլնին։
*****Օրնիտոքորիա** ( — «թռչուն» և ''-քորիա'') թռչունների միջոցով դիասպորների տարածման եղանակ։  
****դիպլոքորիա*' ( «կրկնակի» և *քորիա* բառերից) միաժամանակ կամ հաջորդաբար գործող արտաքին միջավայրի մի քանի գործոնների միջոցով դիասպորների տարածման եղանակ։

== Տես նաև ==
* [[Բույսերի բազմացում]]

== Գրականություն ==
* 
* 

== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
* 
* [http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/pages/fruit-seed-dispersal.htm *Fruit and seed dispersal'' на сайте CAS (The Council for the Advancement of Standards in Higher Education): набор фотографий с пояснениями]  Проверено 9 апреля 2009 г.

Կատեգորիա:Բուսաբանության բաժիններ
Կատեգորիա:Բուսաբանություն