Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիա

**Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիա (AHA),** ԱՄՆ-ում գործող հասարակական կազմակերպություն, որի գլխավոր նպատակը սիրտ-անոթային հիվանդությունների և կաթվածի հետևանքով առաջացող մահացության ու հաշմանդամության նվազեցումն է։ Այդ առաքելությունն իրագործելու համար ասոցիացիան ֆինանսավորում է գիտական հետազոտություններ, հանրության շրջանում քարոզում առողջ ապրելակերպ և նպաստում սրտաբանական պատշաճ խնամքի զարգացմանը։ Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիան հայտնի է նաև իր լայնածավալ հանրային ծառայություններով, որոնք սկիզբ են առել դեռևս 1970-ականներից։ Կազմակերպությունը պարբերաբար իրականացնում է տարբեր բարեգործական միջոցառումներ։

Ասոցիացիան հիմնադրվել է 1924 թվականին՝ Չիկագոյում։ Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիայի կենտրոնական գրասենյակը ներկայումս Տեխաս նահանգի Դալաս քաղաքում է, թեև ի սկզբանե այն է եղել Նյու Յորքում***'։ Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիան առողջապահական ոլորտի համազգային կամավորական կազմակերպություն է։ 2018 թվականին կազմակերպության նպատակն է դառնում որ աշխարհում մարդկանց կօգնի ապրել ավելի երկար և առողջ։ Կազմակերպության աշխատանքը ծավալվում է հինգ հիմնական բնագավառներում՝ գիտահետազոտական գործունեություն, սրտի և ուղեղի առողջության պահպանում, բոլորի համար հասանելի բուժօգնություն, հանրային շահերի պաշտպանություն և մասնագիտական վերապատրաստում։

== Պատմություն ==
=== 1924–1980 թվականներ ===
[[Պատկեր:US_Navy_090205-N-0807W-026_Hospital_Corpsman_2nd_Class_Genell_Cody_checks_a_Sailor's_blood_pressure_during_a.jpg|աջից|մինի|250x250փքս|Սասեբոյի նավատորմի գործունեության կենտրոնի առողջության պահպանման համակարգողը, ով ծնունդով Ջորջիա նահանգի Օգաստա քաղաքից է չափում է նավաստու զարկերակային ճնշումը։]]
1924 թվականին սրտաբաններ Փոլ Դադլի Ուայթը, Հյու Դ. Մակքալոկը, Ջոզեֆ Սեյլերը, Ռոբերտ Հ. Հելսին, Ջեյմս Բ. Հերիկը և Լյուիս Ա. Քոները հիմնադրում են կազմակերպությունը․ սրտի հիվանդությունների կանխարգելման և բուժման ասոցիացիան հիմնադրվել է որպես բժիշկների մասնագիտական միություն։ 1949 թվականին Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիան ստացավ 1,5 միլիոն դոլարի նվիրատվություն համազգային ռադիոմրցույթի մասնակիցներից։ ''Քայլող մարդը'' կոչվող այդ դրամահավաքը հեռարձակվում էր հանրահայտ «Ճշմարտություն կամ հետևանքներ» հաղորդման ընթացքում, որի հովանավորն էր [[Պրոկտեր Էնդ Գեմբլի|Procter & Gamble]]-ի Duz սպասք լվացող հեղուկը։ Ռադիոունկնդիրներն ուղարկել էին ավելի քան երկու միլիոն նամակ, որոնցից յուրաքանչյուրում կար միջինը 70 ցենտի նվիրատվություն։ Աջակցության մեծ հոսքը նպաստավոր եղավ ասոցիացիայի համար՝ հնարավորություն տալով ֆինանսավորել գիտական հետազոտություններ և սկսել առողջապահական համազգային ծրագրեր։ 1949 թվականից ի վեր կազմակերպությունը ավելի քան 6,1 միլիարդ դոլար է հատկացրել սիրտ-անոթային և ուղեղի անոթային հիվանդությունների, ինչպես նաև ուղեղի առողջության հետազոտություններին։ Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիա հայտնի կազմակերպությունը միավորում է ավելի քան 33 միլիոն կամավորների, որոնց նպատակը սրտի առողջության բարելավումն ու սիրտ անոթային հիվանդություններից մահացության նվազեցումն է։

1950-ական և 1960-ական թվականներին Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիան հրապարակեց մի շարք զեկույցներ և ուղեցույցներ՝ ուղղված սիրտ-անոթային առողջության բարելավման համար առաջարկվող ապրելակերպին: Սա ներառում էր 1957 թվականի զեկույցը, որտեղ նշվում էր (1) սննդակարգը կարող է կարևոր դեր խաղալ աթերոսկլերոզի զարգացման գործում, (2) Սննդակարգում ճարպերի պարունակությունը և ընդհանուր կալորիականությունը, կարևոր գործոններ են, (3) Հագեցած և չհագեցած ճարպերի հարաբերակցությունը որը կարող է լինել հիմնական որոշիչ գործոնը և (4) Բացի ճարպերից, կարող են կարևոր լինել բազմաթիվ այլ գործոններ՝ թե՛ սննդային, թե՛ ոչ սննդային։

1956 թվականին Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիան հրապարակեց իր առաջին գիտական հայտարարությունը ծխելու և սրտային հիվանդությունների վերաբերյալ՝ նշելով ծխախոտի օգտագործման և սիրտ-անոթային մահացության միջև հնարավոր կապի ապացույցները։ Ավելի ուշ՝ 1960-ականներին, ԱՄՆ-ի գլխավոր վիրաբույժի ծխելու և առողջության մասին զեկույցում արձանագրվել է, որ AHA-ն այն բժշկական կազմակերպությունների թվում էր, որոնք հրապարակավ ճանաչեցին ծխելը որպես առողջության համար վտանգավոր կարևոր գործոն՝ կապված սրտի և թոքերի հիվանդությունների հետ։

Մինչև 1961 թվականն այս բացահայտումներն էլ ավելի ամրապնդվեցին, ինչը հանգեցրեց Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիայի 1961 թվականի նոր հանձնարարականներին՝ (1) Պահպանել մարմնի պատշաճ քաշ, (2) զբաղվել չափավոր ֆիզիկական վարժություններով, օրինակ՝ քայլքով, քաշի նվազեցմանը նպաստելու համար, (3) կրճատել ընդհանուր ճարպերի, հագեցած ճարպերի և խոլեստերինի օգտագործումը, ավելացնել բազմաչհագեցած ճարպերի մասնաբաժինը, (4) [[աթերոսկլերոզ]]ի արտահայտված ընտանեկան պատմություն ունեցող տղամարդիկ պետք է առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնեն սննդակարգի փոփոխմանը և (5) Սննդակարգի փոփոխությունները պետք է իրականացվեն բժշկական հսկողության ներքո։ Այս հանձնարարականները 1957-ից 1980 թվականներին շարունակաբար դարձել են ավելի ճշգրիտ, սակայն պահպանել են ընդհանուր հետևողականությունն ու փոխկապակցվածությունը։

1966 թվականին Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիայի հովանավորությամբ անցկացված հետազոտությունները հաստատեցին բարձր զարկերակային ճնշման կապը կյանքի տևողության կրճատման և այնպիսի բարդությունների հետ, ինչպիսիք են սրտամկանի [[հիպերտրոֆիա]]ն և անոթային վնասվածքները։ Այս տվյալների շնորհիվ զարկերակային [[գերճնշում]]ը դասվեց սիրտ անոթային հիվանդությունների առաջնային ռիսկի գործոնների շարքին։

=== 1990–2000 թվականներ ===
1994 թվականին բարեգործական ոլորտի մասնագիտացված պարբերականը՝ Chronicle of Philanthropy-ն, ներկայացրեց շահույթ չհետապնդող կազմակերպությունների վարկանիշի և վստահության վերաբերյալ լայնածավալ հետազոտության արդյունքները։ Ուսումնասիրված ավելի քան 100 կազմակերպությունների շարքում Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիան ճանաչվեց Ամերիկայի հինգերորդ ամենահեղինակավոր բարեգործական կառույցը։ Հատկանշական է, որ 12 տարեկանից բարձր ամերիկացիների 95%-ի կարծիքը կազմակերպության նկատմամբ եղել է դրական։

1998 թվականին Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիան (AHA) հիմնադրեց Ամերիկյան կաթվածի ասոցիացիան, որի նպատակն է կանխարգելել կաթվածները, բարելավել բուժումը և առավելագույնի հասցնել ապաքինման արդյունքները։ 2003 թվականին այս երկու կազմակերպությունները համատեղ ստեղծեցին Գործիր ըստ ուղեցույցների ծրագիրը՝ ուղղված կաթվածի դեմ պայքարին։ Այն կամավոր հիմունքներով գործող գրանցամատյան է, որից հիվանդանոցները կարող են օգտվել՝ բուժման վերաբերյալ գիտական ուղեցույցները ստանալու համար։ Ծրագիրը նաև տվյալներ է հավաքագրում բուժառուների մասին, հիվանդանոցների կողմից ուղեցույցների պահպանման և բուժման արդյունքների վերաբերյալ։

2004 թվականին Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիան հիմնադրեց «Կրիր կարմիր՝ հանուն կանանց» արշավը։ Այն հատուկ ուղղված է կանանց՝ տրամադրելով տեղեկատվություն հիվանդությունների ռիսկերի և այն քայլերի մասին, որոնք նրանք կարող են ձեռնարկել սեփական առողջությունը պահպանելու համար։ Համազգային արշավներից ստացված ողջ հասույթն ուղղվում է իրազեկման բարձրացմանը, հետազոտությունների ֆինանսավորմանը, կրթական և համայնքային ծրագրերին՝ ի նպաստ կանանց առողջության։

2008 թվականին Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիան առաջարկեց սրտի անուղղակի մերսում իրականացվող սիրտ-թոքային վերակենդանացման (ՍԹՎ) մեթոդը՝ որպես հնարավորություն այն ականատեսների համար, ովքեր ցանկանում են օգնել պահպանել սրտի կանգ ունեցող անձի կյանքը։ Այս մեթոդը բացառում է արհեստական շնչառության իրականացումը և հիմնված է բացառապես կրծքավանդակի սեղմումների վրա։

2009 թվականի նոյեմբերի 30-ին Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիան հայտարարեց սրտի կանգի վերաբերյալ իրազեկման նոր արշավի մեկնարկի մասին, որը կոչվում էր դարձի՛ր ռիթմը։ Արշավի նպատակն է զվարճալի և հետաքրքիր մեթոդներով 12-ից 15 տարեկան դեռահասներին սովորեցնել սիրտ-թոքային վերակենդանացման (ՍԹՎ) հիմունքները։ Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիան նաև ուսուցանում է նրանց, թե ինչպես օգտագործել դեֆիբրիլյատորը։

=== 2012 թվականից մինչ օրս վերջին իրադարձություններ ու գործունեություն ===
[[Պատկեր:Martha_Roby_with_American_Heart_Association_representatives.jpg|մինի|Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիայի ներկայացուցիչները հանդիպում են ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատի անդամ Մարթա Ռոբիի հետ։]]
2012 թվականին Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիան կրկին իր ուշադրության կենտրոնում պահեց սրտի անուղղակի մերսում իրականացվող սիրտ-թոքային վերակենդանացման մեթոդը՝ իրականացնելով համազգային արշավ՝ ավելի շատ մարդկանց այդ հմտությունն ուսուցանելու նպատակով։ Դերասանուհի [[Ջենիֆեր Քուլիջ]]ը հանդես եկավ որպես արշավի պաշտոնական ներկայացուցիչ։

Այն նաև 2012 թվականին իրականացրեց արշավ՝ նպատակ ունենալով ավելի մեծ թվով մարդկանց սովորեցնել, թե ինչպես կիրառել սիրտ-թոքային վերակենդանացման մեթոդը։ 2012 թվականի արշավը, որը մեկնարկեց Նյու Յորքում, ներկայացնում էր Ջենիֆեր Քուլիջը՝ որպես արշավի պաշտոնական դեմք։

2013 թվականին Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիան հրապարակեց համատեղ ուղեցույց, որով [[ճարպակալում]]ը ճանաչվեց որպես հիվանդություն և առաջարկվեց դրա բուժումը՝ քաշի նվազեցման միջոցով։

2014 թվականին Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիան հրապարակեց կանանց շրջանում կաթվածների կանխարգելմանն ուղղված իր առաջին ուղեցույցները։ Ինչպես սրտի կաթվածի ախտանիշներն են տարբերվում տղամարդկանց և կանանց մոտ։ Կանանց պարագայում կաթվածի կանխարգելման ուղեցույցները կենտրոնանում են այնպիսի գործոնների վրա, ինչպիսիք են [[Հակաբեղմնավորիչների պատմություն|հակաբեղմնավորիչներ]]ի օգտագործումը, հղիությունը և [[դեպրեսիա]]ն։

2015 թվականին Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիան պաշտոնապես սատարեց Tobacco 21 արշավը՝ հորդորելով նահանգային և համազգային իշխանություններին բարձրացնել ծխախոտի և նիկոտինի վաճառքի տարիքային շեմը՝ 18-ից դարձնելով 21։

2016 թվականին Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիան, Verily Life Sciences և AstraZeneca ընկերությունները 75 միլիոն դոլար ներդրեցին մեկ խիզախ գաղափար ծրագրում։ Այս միջոցները հատկացվեցին այն հաստատություններին, որոնք հետազոտում են նոր բիոմարկերներ՝ օրինակ՝ գենետիկական և մոլեկուլային գործոններ, որը անհատների մոտ բարձրացնում են [[աթերոսկլերոզ]]ի զարգացման ռիսկը։ Նպատակն այն է, որ հետազոտությունը կօգնի Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիային հասնել իր նպատակներին, այն է՝ մինչև 2020 թվականը 20%-ով բարելավել սիրտ-անոթային առողջության ցուցանիշները և 20%-ով նվազեցնել սիրտ անոթային հիվանդություններից մահացությունը։

2017 թվականի նոյեմբերին Ամերիկյան սրտաբանական ասոցիացիան և Ամերիկյան սրտաբանության քոլեջը, ինը այլ մասնագիտական խմբերի հետ համատեղ, հրապարակեցին նոր ուղեցույցներ, որոնցով զարկերակային բարձր ճնշման ախտորոշման շեմը 140/90 մմ/սս համեմատ նվազեցվեց մինչև 130/80 մմ/սս։ Այս փոփոխությունը, որն առաջինն էր վերջին տասնչորս տարիների ընթացքում, նպատակ է ավելի վաղ փուլում հայտնաբերել սիրտ անոթային ռիսկերը և խթանել անհրաժեշտ միջամտությունը դեռևս այն փուլում, երբ դեղորայքային բուժման կարիք չկա***'։ 2018 թվականին կազմակերպությունների կողմից վերանայված խոլեստերինի վերահսկման ուղեցույցներում բժիշկներին առաջարկվեց ներդնել կորոնար զարկերակների կալցիֆիկացիայի որոշման մեթոդը: Այս հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս առավել հստակ գնահատել աթերոսկլերոտիկ թիթեղիկների առկայությունը և մշակել թիրախային բուժում։

Սրտաբանների ամերիկյան ասոցիացիան և սրտաբանության ամերիկյան քոլեջը 2018 թվականին վերանայեցին խոլեստերինի վերահսկման ուղեցույցները՝ նպատակ ունենալով կանխել ինֆարկտներն ու կաթվածները: Նոր փաստաթղթում ավելացվել է կորոնար զարկերակների կալցիումի որոշման մեթոդը: Այն բժիշկներին օգնում է կողմնորոշվել արդյոք անհրաժեշտ է ստատիններով բուժում, թե՞ հնարավոր է սահմանափակվել միայն կենսակերպի փոփոխությամբ։

COVID-19 համավարակի պատճառով 2020 և 2021 թվականներին կազմակերպության ամենամյա գլխավոր համաժողովն անցկացվեց առցանց ձևաչափով, իսկ 2022-ին վերսկսվեց առկա հանդիպումների ձևաչափը։ 2024 թվականի հունիսին սրտաբանների ամերիկյան ասոցիացիան նշեց իր հիմնադրման 100-ամյակը։ Ասոցիացիան ճանաչվեց որպես սրտի հիվանդությունների և կաթվածի դեմ պայքարող ամենահին ու խոշոր կամավորական կառույցը երկրում։ Ասոցիացիան կազմակերպեց սիրտ-թոքային վերակենդանացման դասընթացներ, որոնց ընթացքում բազմաթիվ վայրերում առաջին մոտ հարյուր մասնակիցները, որոնք անցան 5-րոպեանոց վարժանքը, ստացան ՍԹՎ-ի պարագաների հավաքածուներ։

## Առաջնահերթ ոլորտներ
Սրտաբանների ամերիկյան ասոցիացիայի որոշ հետազոտություններ, արշավներ և այլ նախաձեռնություններ ներկայացված են այստեղ՝

### Հետազոտություն
Սկսած 1949 թվականից՝ կազմակերպությունը հատկացրել է շուրջ 6,1 միլիարդ դոլար՝ սրտի և ուղեղի անոթների հետազոտությունների աջակցման նպատակով։

#### Առաջնահերթ հետազոտությունների իրականացման ցանկ
2014 թվականին Սրտաբանների ամերիկյան ասոցիացիան հիմնեց առաջնահերթ հետազոտությունների իրականացման ցանկ, որպեսզի ուղղվածությունը լինի ամենակարևոր բժշկական հարցերի շուրջ: Այս ծրագրի շրջանակում գիտնականներն ուսումնասիրում են այնպիսի լուրջ խնդիրներ, ինչպիսիք են բարձր ճնշումը, սրտային անբավարարությունն ու սրտի հիվանդությունները, ինչպես նաև մշակում են նորագույն տեխնոլոգիաներ բժշկության ոլորտում։

### Սրտի և ուղեղի առողջություն
#### Կրիր կարմիրը հանուն կանանց
Արշավի նպատակն էր կոտրել այն կարծրատիպը, թե սրտի հիվանդությունները սպառնում են միայն տղամարդկանց։ Այն օգնեց հասարակությանը գիտակցել, որ կանայք նույնպես ռիսկի գոտում են։ 2016-2021 թվականներին հետազոտական կազմակերպեւթյունը ստացավ զգալի ֆինանսական աջակցություն.։ Սրտաբանների ամերիկյան ասոցիացիան ներդրեց 20 միլիոն դոլար, իսկ Առողջապահության ազգային ինստիտուտները հավելյալ 52 միլիոն դոլար հատկացրեցին կանանց սրտի առողջությանն ուղղված գիտական աշխատանքներին։

2017 թվականին հիմնադրվեց Go Red ազգային առաջնորդության խորհուրդը, որի նպատակն էր արշավում ներգրավել կին ղեկավարներին: Նախաձեռնության շրջանակում իրականացվող հավելյալ ծրագրերից են Գիտությունը դառնում է կարմիր (Research Goes Red) նախագիծը և Կարմիր կրելու ազգային օրը (National Wear Red Day)։

2023 թվականի դրությամբ ավելի քան 900․000 կին է միացել արշավին՝ պարբերաբար ստանալով տեղեկություններ այն մասին, թե ինչպես կարող են բարելավել իրենց սրտի առողջությունը: 2022 թվականի տվյալներով՝ նախաձեռնության սոցիալական մեդիա հարթակների լսարանը գերազանցել է 5,3 միլիոնը։

2023 թվականին «Միսս Ամերիկա» կրթաթոշակային հիմնադրամը ստանձնեց եռամյա հանձնառություն՝ սատարելու կանանց սրտի առողջությանն ուղղված Go Red for Women արշավին։ 2018 թվականին ավելի է կարևորվում ֆիթնեսն ու առողջ ապրելակերպը՝ որպես կանացի գեղեցկության և ուժի նոր չափանիշ։

#### Եղի՛ր ռիթմը
Այս նախաձեռնության նպատակն է յուրաքանչյուրին հնարավորություն տալ տիրապետելու սրտի վերակենդանացման հմտություններին և պատրաստ լինելու փրկել դիմացինի կյանքը։

#### Սրտաբանների ամերիկյան ասոցիացիա
Հիմնադրվել է 2013 թվականին՝ նպատակ ունենալով աշխատավայրերում ներդնել առողջության պահպանման գիտականորեն հիմնավորված մեթոդներ։ Այս դաշինքի ազդեցությունն ավելի մեծացավ 2020 թվականին, երբ ասոցիացիային միացան այնպիսի ընկերություններ, ինչպիսիք են CVS Health-ը, Walgreens Boots Alliance-ը և US Foods-ը։

#### Կաթվածի ամերիկյան ասոցիացիա
1998 թվականին Ասոցիացիան հիմնադրեց կաթվածի ամերիկյան ասոցիացիան՝ նպատակ ունենալով կանխարգելել կաթվածները, կատարելագործել բուժման մեթոդները և ապահովել բուժառուների վերականգնումը։ Արդեն 2003 թվականին այս երկու կառույցները համատեղ մշակել են Get With The Guidelines ծրագիրը, որը սահմանում է կաթվածի բուժման արդի չափորոշիչները։ Սա կամավոր հիմունքներով գործող գրանցամատյան է, որից օգտվելով՝ հիվանդանոցները ստանում են բուժման վերջին գիտական ուղեցույցները և կիրառում գործնականում։ Ծրագիրն իրականացնում է տվյալների հավաքագրում՝ վերլուծելով բուժառուների առանձնահատկությունները և բուժման վերջնարդյունքները։

2024 թվականի հոկտեմբերին Սրտաբանների ամերիկյան ասոցիացիան հայտարարեց նոր դրամաշնորհի մասին, որն ուղղված է գյուղական համայնքների սրտի առողջության բարելավմանը։ Այս նախաձեռնությունը ֆինանսավորում է բժշկական օգնության հասանելիության և կրթական ծրագրերի ընդլայնումը՝ նպատակ ունենալով հզորացնել սիրտ-անոթային հիվանդությունների կանխարգելման ու բուժման հնարավորությունները թերզարգացած տարածքներում։

#### R.A.P.I.D.O. արշավ
Այս իսպանալեզու արշավը սկսվել է 2023 թվականին՝ օգնելու իսպանախոս ամերիկացիներին արագ ճանաչել ինսուլտի նշանները: R.A.P.I.D.O**.** հապավումը հուշում է, թե ինչին պետք է ուշադրություն դարձնել. դրա յուրաքանչյուր տառը համապատասխանում է ինսուլտի մի ախտանիշի։

* **R**ostro caído (Դեմքի թեքվածություն)
* **A**lteración del equilibrio (Հավասարակշռության խանգարում)
* **P**érdida de fuerza en el brazo (Թևի թուլություն)
* **I**mpedimento visual repentino (Տեսողության կտրուկ վատացում)
* **D**ificultad para hablar (Խանգարված խոսք)
* **O**btén ayuda, llama al 911 (Դիմի՛ր օգնության)

Կաթվածի ամերիկյան ասոցիացիան նոր իսպանալեզու համակարգ է ստեղծել։ Դա նրա համար է, որ իսպանախոս մարդիկ կարողանան իրենց լեզվով սովորել ինչպես հասկանալ, որ մարդու մոտ կաթված է և ինչպես փրկվել։

#### Շաքարային դիաբետ և սիրտ
Սա Սրտաբանների ամերիկյան ասոցիացիայի և Շաքարային դիաբետի ամերիկյան ասոցիացիայի համատեղ նախաձեռնությունն է։ Այն նպատակ ունի բարձրացնել իրազեկվածությունը շաքարային դիաբետի և սրտանոթային հիվանդությունների միջև եղած սերտ կապի մասին։ Ըստ Սրտաբանների ամերիկյան ասոցիացիայի տվյալների՝ դիաբետ ունեցող մեծահասակների մոտ սրտի հիվանդություններից մահանալու հավանականությունը 2-ից 4 անգամ ավելի բարձր է, քան նրանց մոտ, ովքեր չունեն դիաբետ։

#### Ստուգի՛ր, փոխի՛ր, վերահսկի՛ր
«Ստուգի՛ր, փոխի՛ր, վերահսկի՛ր» ծրագիրը գիտականորեն հիմնավորված նախագիծ է՝ ուղղված զարկերակային գերճնշման կառավարմանը, որը խրախուսում է մարդկանց ինքնուրույն վերահսկել սեփական արյան ճնշումը։ 2019 թվականին այս ծրագրից արդեն օգտվել է ավելի քան 315․000 մարդ.

#### Փրկարարներ
Այս ծրագիրը մեկնարկել է 2023 թվականին՝ նպատակ ունենալով կրթել և նախապատրաստել դեռահասներին ու մեծահասակներին, որպեսզի նրանք վստահ լինեն և կարողանան կյանքեր փրկել սրտի կանգի դեպքում։ Ամեն տարի ավելի քան 350․000 մարդու մոտ սրտի կանգը տեղի է ունենում հիվանդանոցից դուրս և այս նախաձեռնությունը նպատակն է բարձրացնել նրանց ողջ մնալու հավանականությունը։

Հագի՛ր կարմիր ազգային օրվա (National Wear Red Day) շրջանակներում, NFL-ի Buffalo Bills թիմի խաղացող Դամար Հեմլինը միացավ Սրտաբանների ամերիկյան ասոցիացիային Էմփայր Սթեյթ Բիլդինգում՝ բարձրացնելու սրտի առողջության մասին իրազեկվածությունը։ Հեմլինը հրաշքով փրկվեց սրտի կանգից 2023 թվականի հունվարին կայացած խաղի ժամանակ։ Շատ կարևոր է հետևել սրտի առողջությանը և արտակարգ իրավիճակներում ճիշտ կողմնորոշվելը։ Ժամանակին արված հետազոտությունները կարող են կանխել սրտային պատահարները, ինչպես նաև կա ցավ կրծքավանդակում, շնչարգելություն կամ սրտի հետ կապված որևէ այլ կասկածելի նշան պետք է անհապաղ դիմել բժշկի։

2025 թվականի հունվարին Հեմլինը միացավ Սրտաբանների ամերիկյան ասոցիացիային ու մի տեսահոլովակ նկարեց «Փրկարարներ» ծրագրի համար։ Շատ կարևոր է սրտի արագ մերսում անելն ու դեֆիբրիլյատորից օգտվելը։ Հեմլինն ասում է՝ եթե այդ պահին իր կողքին այդ սարքն ու արագ արձագանքող մարդիկ չլինեին, ինքն այսօր ողջ չէր լինի։

#### Կյանքի 8 գլխավոր կանոնները
Սրտի առողջության 8 հիմնական ցուցանիշներն են, որոնք առաջարկում է Սրտաբանների ամերիկյան ասոցիացիան։ Նախկինում դրանք 7-ն էին (LE7), բայց 2022 թվականին մասնագետները ավելացնում են նաև քունը։ Մյուս կետերը վերաբերում են քաշին, արյան ճնշմանը, խոլեստերինին, շաքարին, ծխելուն, շարժվելուն ու ճիշտ սնվելուն։

### Առողջապահական հավասարություն
Սրտաբանների ամերիկյան ասոցիացիայի 2024 թվականի գլխավոր նպատակն է, որ ամեն մարդ արժանի է ապրելու լիարժեք ու առողջ կյանքով։ Որպես արդար առողջապահության ջատագովներ՝ մինչև 2024 թվականը պետք է անել այնպես րպեսզի սրտի առողջությունը հասանելի լինի բոլորին։ Պետք է հասկանալ բոլոր այն խոչընդոտները, որոնք թույլ չեն տալիս մարդկանց ստանալ որակյալ ու մատչելի բժշկական օգնություն։

#### Սոցիալական հիմնադրամ
Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիայի Սոցիալական հիմնադրամը համազգային նախաձեռնություն է, որը ներդրումներ է կատարում ինչպես նաև հիմնարար լուծումներ առաջարկում։ Հիմնադրամի նպատակն է վերացնել այն սոցիալական ու տնտեսական պատնեշները, որոնք մարդկանց զրկում են առողջ լինելու իրավունքից։ Սա ենթադրում է համապարփակ մոտեցում՝ սկսած մատչելի բնակարանից և առողջ սննդի հասանելիությունից, մինչև կրթական հնարավորություններ, որակյալ բուժօգնություն և նույնիսկ աջակցություն նախկին դատապարտյալներին՝ նպաստելով նրանց վերաինտեգրմանը և հասարակության տնտեսական բարելավմանը։

Այն կազմակերպություններն են, որոնց հիմնադրամն օգնել է։

* Համայնքային աջակցության կենտրոն
* Հմոնգ ամերիկյան ֆերմերների ասոցիացիա
* Ավելի լավ ապագա Մինեսոտայում
* Սայդքիք մոբայլ տեխնոլոգիաներ
* Սուիթ Փոթեյթո Փաթչ (Sweet Potato Patch)

#### Իսպանախոս համայնքներին սպասարկող հաստատությունների գիտնականների ծրագիր
Այս կրթաթոշակային ծրագիրը նախատեսված է այն ուսանողների համար, որոնք սովորում են հանրային առողջապահության և բժշկության ոլորտներում։ Այն գործում է հատուկ ընտրված իսպանախոս 18 համայնքներին սպասարկող քոլեջներում և համալսարաններում՝ նպատակ ունենալով աջակցել ապագա մասնագետներին իրենց կրթական միջավայրում։ Ծրագրի հիմնական նպատակն է՝ մեծացնել տարբեր համայնքների ներգրավվածությունը առողջապահության ոլորտում։ Ծրագրի մասնակից ուսանողներն աշխատում են կամավոր փորձագետների հետ, որոնք ուղղորդում են նրանց ողջ ընթացքում։ Նրանք մշակում և ներկայացնում են սեփական գիտական հետազոտությունները, որոնք վերաբերում են բժշկության կլինիկական և կրթական ոլորտներին։ Ուսանողները ստանում են դրամական աջակցություն և մասնակցում մասնագիտական վերապատրաստման դասընթացների, ինչն օգնում է նրանց կայանալ որպես ապագա մասնագետներ։

#### Պատմականորեն սևամորթների համար նախատեսված քոլեջների և համալսարանների գիտնականների ծրագիր
Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիայի հետազոտողների հետ անմիջական կապ ստեղծելով՝ HBCU Scholars ծրագիրը նպատակ ունի խթանել ազգային փոքրամասնությունների ներգրավածությունը բժշկության և գիտության ոլորտներում։ Այս նախաձեռնությունը կոչված է օգնելու սևամորթ և այլ փոքրամասնությունների պատկանող ուսանողներին՝ ավելի վստահ դիմելու և ընդունվելու բարձրագույն բժշկական ու կենսաբանական գիտական հաստատություններ։ Ծրագրի շրջանակում ուսանողներն ու հետազոտողները ուսումնասիրում են սրտանոթային հիվանդությունների ազդեցությունը իրենց համայնքներում։ Նրանք վերլուծում են այն գործոնները, որոնք առավել խոցելի են դարձնում մարդկանց, որի արդյունքում փորձ են ձեռք բերում գիտական հետազոտությունների տարբեր ուղղություններում։ Որի համար ուսանողները ստանում են կրթաթոշակ։

#### HeartCorps
ՀարթՔորփսը (HeartCorps) Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիայի հանրային առողջապահական ծրագիրն է, որն իրականացվում է AmeriCorps-ի հետ համատեղ։ Այն նպատակաուղղված է ԱՄՆ-ի գյուղական բնակավայրերում առողջապահական արդարության հաստատմանը։ 2022 թվականի նոյեմբերի դրությամբ ծրագրին արդեն անդամակցում էր ԱՄՆ 26 նահանգ:

### Շահերի պաշտպանություն
#### Մաքուր օդ փակ տարածքներում
Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիան աջակցում է այնպիսի օրենսդրական նախաձեռնություններին, որոնք ուղղված են աշխատավայրերում և հասարակական վայրերում ծխախոտի ծխից զերծ միջավայրի ստեղծմանը։ 2014 թվականից սկսած՝ Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիան (AHA) պահանջել է խստացնել էլեկտրոնային սիգարետներ**ի** վերահսկողությունը։ Հիմնվելով գիտական հետազոտությունների վրա՝ նրանք նախազգուշացրել են, որ վեյփերը կարող են դառնալ առաջին քայլը դեպի ծանր թմրանյութեր և կոչ են արել կանխել երիտասարդների շրջանում նիկոտինային կախվածության տարածումը։

#### Չնախատեսված բժշկական հաշիվների կանխում
Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիան այս ծրագրի նպատակն է որ կնպաստի բժշկական ծախսերի և ապահովագրավճարների նվազեցմանը։ Ըստ կազմակերպության՝ սա կխրախուսի ավելի շատ մարդկանց՝ ժամանակին դիմել բժշկական օգնությանը՝ չվախենալով չնախատեսված ֆինանսական բեռից։

#### Սնունդը դեղամիջոց է
2022 թվականին Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիան, Ռոքֆելլեր հիմնադրամը (Rockefeller Foundation), Kroger ընկերությունը և այլ գործընկերներ հայտարարեցին Սնունդը դեղամիջոց է համազգային հետազոտական նախաձեռնության մեկնարկի մասին։ Ծրագրի նպատակն է հավաքագրել գիտական հստակ ապացույցներ այն մասին, որ սննդային հատուկ ծրագրերը էականորեն բարելավում են բնակչության առողջական վիճակը։

2023 թվականի սեպտեմբերին Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիան մի շարք առաջատար կազմակերպությունների, այդ թվում՝ Ամերիկյան քաղցկեղի ընկերության և Ամերիկյան դիաբետի ասոցիացիայի հետ համատեղ, մեկնարկեց Nourish My Health համազգային կրթական արշավը։ Ծրագիրն իրականացվում է Թաֆթս համալսարանի Food is Medicine ինստիտուտի հետ գիտական համագործակցությամբ և նպատակ ունի հանրությանը ներկայացնել սննդարար սննդի չօգտակար նշանակությունը տարբեր հիվանդությունների կանխարգելման գործում։

#### You're the Cure
Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիայի շահերի պաշտպանության (Advocacy) հիմքում ընկած է You’re the Cure համազգային ցանցը։ Այն հնարավորություն է տալիս հասարակության լայն շերտերին անմիջականորեն մասնակցել առողջապահական քաղաքականության ձևավորմանը՝ դառնալով իրական փոփոխությունների շարժիչ ուժը։

#### Պայքար շաքար պարունակող ըմպելիքների դեմ
2016 թվականին Կալիֆոռնիայի Սան Ֆրանցիսկո, Օքլենդ և Ալբանի քաղաքների ընտրողները հավանություն տվեցին քաղցրացված ըմպելիքների համար մեկ ունցիայի դիմաց մեկ ցենտ հարկ սահմանելու նախաձեռնությանը, իսկ Կոլորադոյի Բոուլդեր քաղաքում այն սահմանվեց երկու ցենտ։ Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիան (AHA) սատարեց այս ծրագրին՝ որպես ճարպակալման և հարակից հիվանդությունների դեմ պայքարի արդյունավետ գործիք։ Ամերիկյան ըմպելիքների ասոցիացիան (ABA) դեմ եղավ հարկերին՝ դրանք համարելով անարդյունավետ ու սպառողների համար բեռ և առաջարկեց նվազեցնել շաքարի պարունակությունը և արտադրանքի վերաձևակերպմանը։

2017 թվականին Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիան հանդես եկավ SNAP (Լրացուցիչ սննդային օգնության ծրագիր) շահառուների սննդակարգի որակի բարելավման նախաձեռնությամբ։ Առաջարկը ներառում էր պետական նպաստների շրջանակում շաքար պարունակող ըմպելիքների գնման սահմանափակումը։ Հիմնավորելով առողջապահական ռիսկերի նվազեցմամբ և բյուջետային միջոցների խնայողությամբ՝ AHA-ն ստացավ որոշ օրենսդիրների աջակցությունը, սակայն հանդիպեց մանրածախ առևտրի ներկայացուցիչների դիմադրությանը։ Ակնկալվում է, որ այս հարցը կքննարկվի Գյուղատնտեսության մասին օրենքի (Farm Bill) առաջիկա վերանայման ժամանակ։

Ամերիկյան մանկաբուժության ակադեմիան և Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիան հանդես են եկել համատեղ հայտարարությամբ՝ կոչ անելով ներդնել քաղաքականություն, որը կնվազեցնի երեխաների կողմից շաքար պարունակող ըմպելիքների սպառումը։ Առաջարկվող միջոցառումները ներառում են լրացուցիչ հարկերի սահմանումը, գովազդային սահմանափակումները և առավել հստակ մակնշումը։ Որպես հիմնավորում կազմակերպությունները նշում են ճարպակալման և դիաբետի հետ կապված առողջապահական ռիսկերը։ Ի պատասխան սրան՝ Ամերիկյան ըմպելիքների ասոցիացիան դեմ է արտահայտվել այս առաջարկներին՝ շեշտը դնելով շաքարի պարունակության նվազեցմանն ուղղված ոլորտային ջանքերի և սպառողների ընտրության իրավունքի պահպանման վրա։

2024 թվականին Կալիֆոռնիայի Սանտա Կրուս քաղաքում ըմպելիքների արտադրության ոլորտի ընկերությունները ծախսեցին շուրջ 1,2 միլիոն դոլար՝ ընդդիմանալով Measure Z նախաձեռնությանը, որը նախատեսում է հարկ սահմանել շաքար պարունակող ըմպելիքների սպառողների համար։ Մինչ արդյունաբերողները վկայակոչում են նման հարկերն արգելող 2018 թվականի նահանգային օրենքը, փորձագետները պնդում են, որ հարկն օրինական է, իսկ նահանգային արգելքը կարող է հակասահմանադրական ճանաչվել։ Measure Z-ի նպատակն է նվազեցնել քաղցր ըմպելիքների սպառումը և ստացված միջոցներով ֆինանսավորել համայնքային ծրագրերը՝ վերականգնելով վերահսկողությունը հանրային առողջապահական քաղաքականության նկատմամբ։

2025 թվականի մայիսին Սանտա Կրուսը կիրառության մեջ դրեց շաքար պարունակող ըմպելիքների համար մեկ ունցիայի դիմաց 2 ցենտ հարկը՝ դառնալով Կալիֆորնիայի առաջին քաղաքը, որը նման ծրագիր է իրականացնում 2018 թվականին նահանգային մակարդակով սահմանված օրենքից հետո։ Նախաձեռնությունը ստացավ Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիայի լիակատար աջակցությունը։ Կազմակերպությունը բարձր գնահատեց քաղաքի ջանքերը հանրային առողջապահության պաշտպանության գործում և ընդգծեց նման քայլերի կարևորությունը՝ ըմպելիքների արտադրության ոլորտի կողմից իրականացվող ապատեղեկատվական արշավներին հակազդելու համար։

### Մասնագիտական կրթություն և զարգացում
Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիան հրապարակում է առողջապահական ուղեցույցներ, հայտարարություններ և գործունեության գնահատման չափանիշներ։ Մասնագիտական կրթության և զարգացմանն ուղղված այդ ռեսուրսների փոքր ընտրանին ներառում է՝

* Ուղղված ինսուլտների կանխարգելմանը, բուժման մեթոդների բարելավմանը և վերականգնողական գործընթացի արդյունավետության առավելագույն բարձրացմանը։
* Կենսակերպի բարելավում՝ սրտանոթային առողջության բարելավման նպատակով։
* Կանանց շրջանում կաթվածի կանխարգելման ուղեցույցներ։
* Զարկերակային գերճնշման սահմանումը։
* 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետ ունեցող մեծահասակների շրջանում սրտանոթային ռիսկի գործոնների նվազեցմանն ուղղված ուղեցույցներ։
* Գիտական զեկույցներ հիվանդությունների վերաբերյա**լ**։
* Սիրտանոթային սուր պատահարների կանղարգելման և բուժման ուղեցույցներ։
* Գիտական զեկույցներ՝ ուղղված առողջապահական գործելակերպին, ինչպիսին է որոշումներ համատեղ կայացնելը։

Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիան իրականացնում է նաև մասշտաբային գիտական միջոցառումներ, այդ թվում՝ ամենամյա գիտական համաժողովը, որը տևում է մի քանի օր և ընդգրկում բժշկական ու առողջապահական թեմաների լայն շրջանակ։ Բացի այդ, կազմակերպությունը հյուրընկալում է Կաթվածի միջազգային կոնֆերանսը, որը հանդիսանում է աշխարհի առաջատար հարթակներից մեկը՝ նվիրված ուղեղի անոթային առողջությանն ու կաթվածի բուժման նորագույն ձեռքբերումներին։

#### Գիտության երկրորդ դարաշրջան
Գիտության երկրորդ դարաշրջան նախաձեռնության մասին հայտարարվեց 2023 թվականին՝ որպես Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիայի (AHA) 100-ամյակի տոնակատարությունների բաղկացուցիչ մաս։ Այս նախաձեռնության շրջանակներում AHA-ն 20 միլիոն դոլարի դրամաշնորհներ հատկացրեց ԱՄՆ-ի ավելի քան 100 գիտնականների։ Ֆինանսավորումը տրամադրվեց երեք հիմնական անվանակարգերում՝ *Գիտության ներդրման երկրորդ դարաշրջան*, *Երկրորդ դարաշրջանի երիտասարդ դասախոսների անկախության մրցանակ* և *Կլինիկական օրդինատորների հետազոտական կրթական ծրագիր*։

#### Գործե՛ք ուղեցույցների համաձայն
2003 թվականին Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիան (AHA) և Ամերիկյան կաթվածի ասոցիացիան (ASA) հիմնադրեցին Get With The Guidelines (GWTG)-Stroke ծրագիրը։ Նպատակն էր ապահովել, որ կաթվածով հիվանդները ստանան բուժում՝ հիմնված վերջին գիտական տվյալների և ապացուցողական բժշկության վրա։ Ստեղծման պահից ի վեր ծրագիրը դարձել է հիվանդանոցային որակի բարձրացման առաջատար հարթակ՝ նպաստելով մահացության նվազեցմանը և հիվանդների վերականգնման արդյունքների բարելավմանը։ Սա կամավոր համակարգ է, որը հիվանդանոցներին հնարավորություն է տալիս մշտապես ձեռքի տակ ունենալ բուժման նոր գիտական մեթոդներն ու չափանիշները։ Ծրագիրը նաև տվյալներ է հավաքագրում բուժառուների բնութագրերի, ուղեցույցների նկատմամբ հիվանդանոցների բուժման վերջնարդյունքների վերաբերյալ։

## Անդամակցություն
մինի|Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիայի Ինսուլտի խորհրդի պատվավոր անդամակցություն
Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիայի (AHA) պատվավոր անդամակցությունը բաց է բժշկական ոլորտի տարբեր մասնագետների՝ բժիշկների, գիտնականների և այլ փորձագետների համար: Գլխավոր պահանջն այն է, որ թեկնածուն ունենա զգալի ձեռքբերումներ և ակտիվ գործունեություն սրտանոթային հիվանդությունների կամ կաթվածիբնագավառում։ Ասոցիացիայի կազմում գործում է 16 մասնագիտական խորհուրդ: Կարող են դիմել այն մասնագետները, ովքեր արդեն իսկ այդ խորհուրդներից որևէ մեկի անդամ են): Կարևոր է նշել, որ բոլոր դիմորդները, անկախ իրենց նեղ մասնագիտացումից կամ խորհրդից, գնահատվում են միևնույն խիստ չափանիշներով: Պատվավոր անդամակցության արժանացած մասնագետներն իրավունք ունեն իրենց անվան կողքին օգտագործել FAHA հապավումը: Այս տիտղոսը ոչ միայն վկայում է նրանց բարձր մասնագիտական կարգավիճակի մասին, այլև ընդգծում է նրանց մատուցած արժեքավոր ծառայությունները ասոցիացիային և իրենց ընտրած մասնագիտական խորհրդին։

### Գործադիր տնօրեն
Նենսի Բրաունը զբաղեցնում է Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիայի գլխավոր գործադիր տնօրենի (CEO) պաշտոնը 2009 թվականից սկսած։

Քիթ Բ. Չըրչվելը զբաղեցրել է Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիայի կամավոր նախագահի պաշտոնը մեկ տարի ժամկետով՝ 2024 թվականի հուլիսի 1-ից մինչև 2025 թվականի հունիսի 30-ը։

Դոկտոր Սթեյսի Է. Ռոզենը Ամերիկյան սրտաբանների ասոցիացիայի գործող կամավոր նախագահն է: Նրա պաշտոնավարման ժամկետը սկսվել է 2025 թվականի հուլիսի 1-ին և կշարունակվի մինչև 2026 թվականի հունիսի 30-ը.։

## Տես նաև
* Ավտոմատացված արտաքին դեֆիբրիլիատոր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* "Historical Timeline of the American Heart Association" on the American Heart Association website
* Go Red for Women

Կատեգորիա:1924 հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Բժշկական և առողջապահական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ոչ առևտրային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Սրտաբանություն