Սուրբ Հակոբ եկեղեցի (Սիմֆերոպոլ)

**Սուրբ Հակոբ եկեղեցի, Սիմֆերոպոլ** քաղաքում գտնվող կրոնական կառույց։ Պատկանում է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Ռուսաստանի և Նոր Նախիջևանի հայոց թեմին, գտնվում է Ղրիմի Սիմֆերոպոլ քաղաքում։ Համակարգում է քաղաքում բնակվող առաքելական ղրիմահայության հոգևոր կյանքը։ Տեղակայված է հայկական գերեզմանատան տարածքում։

## Պատմություն

Սիմֆերոպոլի (13-18-րդ դարերում՝ «Աքմեչիթ») հայկական համայնքը ձևավորվել է 15-րդ դարում: 1778 թվականին Սիմֆերոպոլից Ռուսաստան է արտագաղթել 259 հայ: Ղրիմը Ռուսաստանին միացնելուց (1783) և Սիմֆերոպոլը նահանգային կենտրոն դառնալուց հետո շարունակ աճել է նաև նրա հայ բնակիչների թիվը՝ 1897 թվականին կազմելով մոտ 5 հազար: 20-րդ դարի առաջին երկու տասնամյակներին հայ համայնքը անընդհատ մեծացել է Արևմտյան Հայաստանից տեղահանված հայ գաղթականների հաշվին:

Սիմֆերոպոլի հայ առևտրական, արդյունագործական և խոշոր հողատերերի դասերի ներկայացուցիչները (Սպենդիարյաններ, Թոփալովներ, Թումանովներ, Բուռնազյաններ և ուրիշներ) տնտեսական և քաղաքական շահախնդրություններով 19-20-րդ դարերում միահյուսվել են նահանգային իշխանությունների և տեղական վերնախավի հետ, նկատելիորեն խթանել քաղաքի տնտեսական առաջընթացը: Միաժամանակ, նրանք զորավիգ են եղել ղրիմահայության ազգային-մշակութային կյանքին, կանոնավոր նյութական օժանդակություն կազմակերպել նրա աղքատ խավերին:

Տեղի հայ մեծահարուստ վաճառականները եղել են ռուսական տոնավաճառների մշտական այցելուներ: 19-րդ դարի վերջին ավելի քան 70 հայ վաճառականներ ընդգրկվել են քաղաքի առևտրական գիլդիաներում: Մանրածախ առևտրի ոլորտում և գիլդիաներում հայերի ներդրած դրամագլուխը կազմել է մի քանի միլիոն ռուբլի: Հայ վաճառականները 1850-ական թվականներից արդեն առևտուր են արել կապիտալիստական կացութաձևին համապատասխանող եղանակով՝ պահել են մասնագիտացված խանութներ ու կրպակներ, դիմել գովազդի օգնությանը և այլն: Սիմֆերոպոլի հայերը եղել են համբավավոր արհեստավորներ, հիմնել են ֆաբրիկաներ, 1901 թվականին առաջին անգամ քաղաքի փողոցներում անցկացրել են արտաքին էլեկտրական լուսավորություն, զարգացրել կաշվի, օճառի, մոմի, կոշիկի արտադրությունը: Մեծ պահանջարկ է վայելել Սրապիոնյանի կոշիկի ֆաբրիկայի արտադրանքը:

1897 թվականից Սիմֆերոպոլի սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման եկեղեցուն առընթեր կազմակերպվել է աղքատ ծխականների հոգաբարձություն: Նրա միջոցները զգալի չափով գոյացել են Սպենդիարյանների, Ս. Միսիրյանի, Վ. Թումանյանի, Սելինյանի և այլոց դրամական նվիրատվություններից: 20-րդ դարի սկզբին գործել են երկու հայկական ծխական դպրոցներ՝ 8 ուսուցիչով և 82 աշակերտով, այստեղ նախնական կրթություն է ստացել հայ մեծանուն կոմպոզիտոր Ալեքսանդր Սպենդիարյանը: Սիմֆերոպոլում ծնվել և տեղի գիմնազիան է ավարտել հանրաճանաչ ջութակահար, Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր Հովհաննես Նալբանդյանը (1871-1942):

1920-30-ական թթվականներին Սիմֆերոպոլում հայ ազգային կյանքն աստիճանաբար մարել է: 1944 թվականին տեղի հայերին նույնպես արտաքսել են թերակղզուց: 1990-91 թվականներից սկսվել է հայերի վերադարձի և համայնքի վերստեղծման գործընթացը: Բացվել է հայկական կիրակնօրյա դպրոց, գործում է Ղրիմահայոց ընկերությունը: Հրատարակվում է «Մասյաց աղավնի» թերթը: Սիմֆերոպոլը դարձել է ղրիմահայության հասարակական-մշակութային կյանքի կենտրոնը:

## Եկեղեցի
Սուրբ Հակոբ եկեղեցին Ղրիմի ամենաերիտասարդ հայկական կրոնական կառույցն է, կոչվում է Հակոբ Մծբնացու անունով։ Կառուցվել և օծվել է 1997 թվականին Ղրիմի երկու բարերարների՝ Ալեքսանդր Ամատունու և Սուրեն Ամիրխանյանի հաշվին։ Եկեղեցու ճարտարապետն է Ուկրաինայի և Ղրիմի վաստակավոր ճարտարապետ Վլադիմիր Կրավչենկոն։ 1997 թվականի օգոստոսի 14-ին Սիմֆերոպոլի հայկական հուշահամալիրում տեղի ունեցավ Սուրբ Հակոբ տաճարի հիմնարկեքի լուսավորության և տասնվեց քար դնելու արարողությունը։ Յուրաքանչյուր քար կոչվում է առաքյալի անունով: Արարողությանը մասնակցում էին Ղրիմի հայկական ընկերության պատվավոր նախագահ Անուշավան Դանելյանը և ԳՈՍԿՈՄՆԱՑ-ի նախագահի առաջին տեղակալ Օլեգ Գաբրիելյանը։ Վերջին քարը, որ դրվել է հիմքում, ամենափոքր քարն էր, որը դուրս է բերվել Արարատ լեռից։ Օծման արարողությունը վարել է Ուկրաինայի Հայ առաքելական եկեղեցու առաջնորդ Նաթան եպիսկոպոս Ղուկասյանը՝ Տեր Երեմիա Մակիյանի ուղեկցությամբ։

1997 թվականի դեկտեմբերի 13-ին եկեղեցու դռների բացման և ամբողջական օծման արարողությունը կատարվեց Հայ առաքելական եկեղեցու Ուկրաինայի թեմի առաջնորդ Նաթան եպիսկոպոս Հովհաննիսյանի կողմից։ Արարողությանը ներկա էին Թեոդոսիայի սրբոց Հրեշտակապետաց եկեղեցու առաջնորդ Տեր Երեմիա Մակիյանը, Յալթայի սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցու ռեկտոր Տեր Սուքիաս քահանա Տերտերյանը, Օդեսայի սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու առաջնորդ, վարդապետ Արամ Ղազարյանը, պատվավոր հյուրերի թվում էին Սիմֆերոպոլի և Ղրիմի արքեպիսկոպոս Վլադիկա Լազարը, «Սփյուռք» կոմիտեի (Հայաստան) փոխնախագահ Ջիվան Մովսեսյանը, Կիևի, Կրասնոդարի, Լուգանսկի, Մակեևկայի, Օդեսայի հայ համայնքների ներկայացուցիչներ։ Ալեքսանդր Ամատունուն և Սուրեն Ամիրխանյանին հանձնվել են Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի պատվոգրերը։

2019 թվական եկեղեցում բացվել է կիրակնօրյա ծխական դպրոց՝ հայոց լեզվի և հարակից առարկաների ուսումնասիրության համար։ Այստեղ մատուցվում են շաբաթական պատարագներ, եկեղեցական ծառայություններ, կրոնական տոներ ու միջոցառումներ։ 2022 թվականի դրությամբ Սուրբ Հակոբ եկեղեցին Սիմֆերոպոլում Հայ Առաքելական եկեղեցու ծխականների միակ աղոթատունն է։

## Տես նաև
* Հայերը Թեոդոսիայում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ղրիմահայ առաքելական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Սիմֆերոպոլի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ