open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Դեմոկրատական խորհրդակցություն

**Համառուսասաանյան դեմոկրատական խորհրդակցություն** (), տեղի է ունեցել 1917 թվականի սեպտեմբերի 14-22-ին, Պետրոգրադում։ Մասնակցել է 1582 թվականի պատգամավոր (սովետներից, արհմիություններից, բանակից ու նավատորմից ), որոնցից 532 Էսէռական, 142 մենշևիկ, 136 բոլշևիկ, 55 տրուդովիկ։ Կոռնիչովշչինայի պարտությունից հետո կորցնելով մեծամասնությունը սովետներում, համաձայնողականները փորձում էին Սովետների համառուսաստանյան 2-րդ համագումարի հրավիրումը նենգափոխել դեմոկրատական խորհրդակցությամբ ստեղծել բուրժուական նոր կոալիցիոն կառավարություն։ Նրանք ձգտում էին երկիրը դնել բուրժուաան պառլամենտարիզմի ռելսերի վրա, կասեցնել բուրժուադեմոկրատական հեղափոխության վերաճումը սոցիալիստականի։ Վլադիմիր Լենինը բոլշնիկյան ֆրակցիային կոչ արեց դեմոկրատական խորհրդակցությունյան ամբիոնն օգտագործել համաձայնողականներին դիմակազերծ անելու համար։ Բոլշևիկյան ֆրակցիայի դեկլարացիան, որ հրապարակվեց սեպտեմբերի 18-ին, խստորեն քննադատեց էսեռամեն-շևիկյան պարագլուխների համաձայնողական քաղաքականությունը և պահանջեց Սովետների համառուսաստանյան համագումարի անհապաղ հրավիրում, ամբողջ իշխանության հանձնում սովետներին, հողի սեփականատիրության վերացում ու հողի հանձնում գյուղացիներին, արդյունաբերության կարևոր ճյուղերի ազգայնացում են։ Քվեարկությունը ցույց տվեց, որ ոչ միայն պրոլետարիատը, այլն գյուղացիության մեծ մասը դեմ է կոալիցիային։ Համաձայնողականների շարքերում ծագած տարաձայնությունների պատճա–ռով դեմոկրատական խորհրդակցություն կանգնեց փակուղու առջև։ Բուրժուազիայի հետ կոալիցիան խրախուսող էսեռամենշևիկյան բանաձնը հավաքեց ընդամենը 183 ձայն (813 դեմ, 80 ձեռնպահ)։ Դեմոկրատական խորհրդակցությունը անզոր գտնվեց լուծելու իշխանության հարցը։ Սեպտեմբերի 20-ին որոշվեց խորհրդակցության բոլոր խմբերից ու ֆրակցիաներից առանձնացնել համեմատական ներկայացուցչություն և կազմել մի մշտական մարմին՝ Դեմոկրատական խորհուրդ, որին պետք է փոխանցվեին դեմոկրատական խորհրդակցությունյան ֆունկցիաները։ Դեմոկրատական խորհրդակցության ձախողումը զինված ապստամբության լենինյան կուրսի ճշմարտացիության մի նոր ապացույց Էր։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Խաչերի կիկլոպյան ամրոց

մինի|Գավառ քաղաքը
**Խաչերի ամրոց**, Հացառատի Բերդի գլուխ ամրոցից մեկ և կես կիլոմետր դեպի հյուսիս, Գավառ քաղաքի արևմտյան ծայրամասում կա մի Հրվանդանաձև ժայրաբլուր, այն դաշտի հյուսիսարևմտյան մասում, որը տեղացիները խաչեր են անվանում։

Խաչերի այդ բարձունքը հանդիսանում է մի ընդարձակ սարահարթի ժայռապատ վերջավարություն, որի հարավային լանջի ահռելի քարերի տակից բխում են բազմաթիվ աղբյուրներ։

## Աղբյուրներ
* Հայաստանի Հնագիտական Հուշարձանները գրքից, հեղինակ՝ Գ. Հ. Միքայելյան

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Ջորջ Դարվին

**Ջորջ Հովարդ Դարվին** (, ), անգլիացի աստղագետ և մաթեմատիկոս։ Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ (1879), Պետերբուրգի ԳԱ թղթանդամ (1907)։ Չարլզ Դարվինի որդին։

Ավարտել է Քեմբրիջի համալսարանը, որի բնափիլիսոփայության ամբիոնի պրոֆեսոր է եղել 1883 թվականից։ Մշակել է ծովային մակընթացությունների նախահաշվարկի մեթոդները, հետազոտել մակընթացությունների ու մակընթացային շփման ազդեցությունը որպես տիեզերածնային գործոն՝ երկնային մարմինների էվոլյուցիայի պրոցեսում։ Առաջարկել է կրկնակի աստղերի գոյացման իր վարկածը և մակընթացային շփման իր տեսության հետ այն կիրառել Երկիր-Լուսին համակարգի նկատմամբ՝ եզրակացնելով, որ Լուսինը գոյացել է Երկրից պոկվելու ճանապարհով։ Զբաղվել է նաև երեք մարմնի խնդրի պարբերական լուծումների ուսումնասիրությամբ, այդ խնդրի մեկ դեպքի համար թվային մեթոդով գտել պարբերական ուղեծրերի մի շարք ընտանիքներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Բերթոլդ Դելբրյուկ

**Բերթոլդ Դելբրյուկ** (, ), գերմանացի լեզվաբան, երիտքերական։ Ենայի համալսարանի սանսկրիտի և համեմատական լեզվաբանության պրոֆեսոր։

«Շարահյուսական հետազոտություններ» աշխատությամբ դարձել է համեմատական շարահյուսության հիմնադիրը։ «Նորագույն լեզվաբանություն», «Լեզվի ուսումնասիրության ներածություն», «Լեզվի ուսումնասիրության հիմնական հարցերը», «Հնդեվրոպական լեզուների համեմատական շարահյուսություն»-ը ուսումնասիրություններում անդրադարձել է հնչյունական և ձևաբանական փաստերի քննությանը, քննադատել օրենքի՝ բացառություն չճանաչելու գաղափարը, փորձել վերականգնել հնդեվրոպական անվանական ու բայական կարգերի իմաստային սահմանները, նախադասությունների զանազան տիպերը, շարադրել շարահյուսական հարցերի ուսումնասիրման պատմությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հնդեվրոպագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանասերներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մանկավարժներ
Հայոց գահի վրա հռոմեական դրածոների դրամներ

**Հայոց գահի վրա հռոմեական դրածոների դրամներ**։ Հռոմի նվաճողական քաղաքականությունը Օգոստոս Օկտավիանոսի իշխանության տարիներին հիմնովին վերացրեց Հայաստանում դրամների ազգային պատկերատիպը։
250px|մինի|Օգոստոս Օկավիանոսի դրամը
Հայոց գահի վրա Կայսերական Հռոմի դրածո՝ Արտավազդ Դ թագավորի (4-6) արծաթյա դրամները, ինչպես իրենց կշռային սիստեմի տվյալներով, այնպես էլ պատկերներով, միանգամայն հռոմեական են։ Նրանց մի կողմին պատկերված է Հռոմի կայսեր՝ Օգոստոս Օկտավիանոսի գլուխը, զարդարված դափնեպսակով. համաձայն հին հռոմեական սովորության, հաղթողներին դափնիներով էին պսակում։ Կայսեր այդ դիմաքանդակի շուրջ արձանագրված է. «**θΕΟΥ ΚΑΙΣΑΡΟΕ ΕΥΕΡΓΕΤΟΥ**», այսինքն՝ «Աստծու կայսեր բարերարի», իսկ դրա հակառակ կողմին ներկայացվում է Արտավազդի դիմանկարը, ըստ որում առանց Արտաշեսյանների հայկական թագի, միայն վարսկալ ժապավենով, որ բնորոշ էր ժամանակի հռոմեական իշխողներին։ Հայոց այդ թագավորի պատկերի շուրջ նշվում է. «**ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΜΕΓΑΛΟΥ ΑΡΤΑΥΑΣΔΟΥ**», այսինքն՝ «արքայի մեծի Արտավազդի» խոսքերը։ Արծաթյա այս դրամի պատկերատիպը ինքնըստինքյան արտացոլում է այն կախյալ քաղաքական վիճակը, որի մեջ գտնվում էր Հայաստանը Արտավազդ Դ-ի օրոք։
## Իրավիճակը թագավորներից հետո
Մեկ տարի անց, երբ Հայաստանում թագավորական իշխանությամբ հանդես եկավ Հրեաստանի Հերովդես Մեծի թոռը՝ Տիգրան Ե անունով (մ.թ.ա.6), թողարկվեցին պղնձյա դրամներ, որոնց վրա այս Տիգրանը պատկերված է գլխին հինավուրց հայկական թագով։ Դրամի հակառակ կողմի պատկերատիպը ներկայացնում է 2 ձիերով լցված մարտակառք, որով թագավորն արշավում է։ Ի նշան հաղթության, նա մի ձեռքին դափնեճյուղ է բռնել։ Այս տեսարանի շուրջ գրված է. «**ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΜΕΓΑΛΟΥ ΤΙΓΡΑΝΟΥ**», այսինքն «արքայի մեծի Տիգրանի»։
## Գրականություն
*  Հայ Ժողովրդի Պատմություն էջ 813

Կատեգորիա:Հելլենիստական Հայաստան
Կատեգորիա:Դրամագիտություն
Մուհամեդ Դաուդ

**[[Սարդար]] Մուհամեդ Դաուդ**, (), աֆղանստանցի քաղաքական գործիչ։ Եղել է Աֆղանստանի 5-րդ վարչապետը (1953—1963), վարել երկրի տնտեսության պլանային զարգացման քաղաքականություն։ Հանրապետական կարգեր հաստատվելուց (1973 թվականի հուլիսի 17) հետո հռչակվել է պետության գլուխ և վարել վարչապետի, արտաքին գործերի նախարարի ու ազգային պաշտպանության նախարարի պաշտոնները։

Դաուդի կառավարությունը հանդես էր գալիս հօգուտ չմիանալու, չեզոքության, «բոլոր ժողովուրդների հետ բարեկամության» քաղաքականության։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆղանստանի նախագահներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Կատեգորիա:Աֆղանստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ
Կատեգորիա:Արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Աֆղանստանի ղեկավարներ
Կատեգորիա:Պետության սպանված ղեկավարներ
Թառափ

մինի|Լճային թառափ (Acipenser fulvescens)

**Թառափ**, թառափը պատկանում է կռճիկային գանոիդների (հուն՝ «գանոս» - փայլուն) ձկնախմբի մեջ մտնող թառափազգիների ընտանիքին։ Տարածված է Սիբիրի գետերում (սիբիրյան թառափ), Կասպից ծովում, Վոլգա և Կուր գետերի ստորին ավազաններում, Ազովի ու Սև ծովերի ավազաններում (ռուսական թառափ)։ Դունչը երկարացած է, ատամներ չունի, կրծքային լողակի առջևի ճառագայթը հաստ փշի տեսքով է։ Թառափի մարմնի երկարությունը հասնում է մինչև 9 մ-ի։ Բազմանում է միայն գետերում՝ քաղցրահամ ջրերում։ Թառափը ձվադրում է գարնանը և ամռանը, ձկնկիթը դնում է ջրի հատակին։ Նրանց մի մասն ապրում է քաղցրահամ ջրերում, մյուսը՝ կիսագաղթող կամ գաղթող է. ձվադրման համար մտնում է գետ, ապա նորից վերադառնում ծով։ Թառափը սնվում է մանր ձկներով և հատակային անողնաշարավոր կենդանիներով։ Արժեքավոր արդյունագործական ձուկ է, ունի համեղ միս և ձկնկիթ՝ սև խավիար։
Թառափի համաշխարհային որսի հիմնական մասը բաժին է ընկնում Ռուսաստանին։

Կատեգորիա:Թառափազգիներ
Դաշթե Քևիր

**Դաշթե Քևիր**,  (, բառացի՝ ցածրավայր «դաշթ»՝ դաշտ, հովիտ, «քևիր»՝ ցածր) կամ **Քևիրե Նամաք** (, բառացի՝ աղի իջվածք), լայնարձակ անապատ Իրանական բարձրավանդակի կենտրոնական մասում։ Երկարությունը հասնում է մինչև 800 կմ, իսկ լայնությունը՝ 320 մետրի։ Տարածքը 77 600 կմ2 է. այդ ցուցանիշով այն 26-րդն է աշխարհում։ Անապատը հյուսիս-արևմուտքում հասնում է Էլբուրսի լեռնաշղթային, հարավ-արևելքում՝ Դաշթե Լութ անապատին։ Տարածքային առումով գտնվում է հինգ նահանգների սահմաններում՝ Հարավային Խորասան, Սեմնան, Թեհրան, Սպահան և Յազդ։

Անապատը կազմված է անհոսք իջվածքներից (բարձրությունը 600—800 մ)՝ մասնատված ոչ բարձր լեռնաթմբերով։ Իջվածքների հատակը ծածկված է աղուտներով, չորացող աղային ճահիճներով։ Հազվադեպ անձրևների ժամանակ հարթավայրը վերածվում է ցեխալճերի։ Բուսական աշխարհից զուրկ է։ Դաշթե Քևիրի եզրամասերում կան մի քանի օազիսներ՝ «կանաչ կղզյակներ»։

## Առանձնաhատկություններ
Անապատի կենտրոնում գտնվում է «Քևիր Բոզորգը» (` Մեծ Քևիր), որն ունի մոտ 320 կմ երկարություն և 160 կմ լայնություն։ Արևմտյան մասում գտնվում է Դարյաչե Նամաք լիճը (՝ աղի լիճ), որի տարածքը կազմում է շուրջ 1800 կմ2, սակայն այդ տարածքի մեծագույն մասը չոր է։

Կատեգորիա:Իրանի անապատներ
Դևալվացիա

**Դևալվացիա**, դրամական միավորի ոսկու պարունակության օրենսդրական պակասեցում կամ օտարերկրյա տարադրամի նկատմամբ նրա պաշտոնական կուրսի իջեցում։ Դևալվացիայի են դիմում ինֆլյացիայի պայմաններում  դրամաշրջանառությունը կայունացնելու համար։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո արևմտյան երկրներում անց է կացվել ավելի քան 400 դևալվացիա, որից ամենանշանակալին ամերիկյան դոլլարի 1972 թվականին դևալվացիան Է։

Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Ռիխարդ Դեդեկինդ

**Յուլիուս Վիլհելմ Ռիխարդ Դեդենկիդ** (, ), գերմանացի մաթեմատիկոս, Բեռլինի Գիտությունների Ակադեմիայի անդամ (1880)։

Աշխատանքները վերաբերում են թվերի հանրահաշվական տեսությանը։ Ստեղծել է ժամանակակից հանրահաշվի մի շարք ընդհանուր ըմբռնումներ։ Դեդենկիդը հայտնի է նաև որպես իրական թվերի տեսության խիստ հիմնավորման առաջին համակարգերից մեկի հեղինակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի գերմանացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի գերմանացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թվերի տեսության մասնագետներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկայի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Դերսիմի լեռնաշղթա

մինի|Դերսիմը 1911 թվականին
**Դերսիմի լեռներ**, Դերսիմի շրջանի կենտրոնական լեռների ընդհանուր անունը։ Երկարությունն ավելի քան 75 կմ է։ Բաղկացած է Դերսիմի լեռնաշղթայից (Մնձուր գետից արևելք) և Պաղրի լեռնավահանից։ Դերսիմի լեռնաշղթան (35 կմ երկարությամբ և 2000 մ միջին բարձրությամբ) կազմված է էոցենի նստվածքային ապարներից, լանջերը զառիթափ են, մասնատված բազմաթիվ ձորերով։ Պաղրի հրաբխային լեռնավահանը (Մնձուրից արևմուտք) ունի 20 կմ լայնություն, 40 կմ երկարություն և 2000—2200 մ միջին բարձրություն, կազմված է պլիոցեն-անթրոպոգենի լավաներից։ Նշանավոր լեռնագագաթներից են Պաղրը և Պալիկանը։ Լեռնավահանը ճառագայթաձև մասնատված է Մնձուրի վտակներով և Թահարջուտ ու Խոզաթ գետահովիտներով։ Դերսիմի լեռներ անտառապատ են։

Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Թունջելիի նահանգ
Դևաստացիա

**Դևաստացիա** ( — ավերում, բնաջնջում), միջոցառումների համալիր, որի նպատակը մարդկանց, կենդանիների և բույսերի վարակիչ ու ճիճվային հիվանդությունների հարուցիչների ոչնչացումն Է՝ նրանց զարգացման բոլոր փուլերում։ «Դևաստացիայի» տերմինն առաջարկել է Կոնստանտին Սկրյաբինը, 1944 թվականին։

Դևաստացիայի նպատակով օգտագործվում են մեխանիկական, ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական գործոններ ու մեթոդներ։ Դևաստացիան լինում է ամբողջական (հարուցիչների լրիվ ոչնչացում) և մասնակի (հարուցիչների ոչնչացում՝ սահմանափակ տարածությունում)։

Դևաստացիան ընդգրկում է ճիճվաթափությունը, քիմիաբուժությունը, անտիբիոտիկաթերապիան, ֆիզիոթերապիան և վարակազերծումը։

Կատեգորիա:Անասնաբուժություն
Չանդոյի բերդ

**Չանդոյի բերդ**ը գտնվում է Չանդոյի ձորից մեկ կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևմուտք, բազմաթիվ ժայռապատ բլուրների մեջ, աչքի ընկնող մի երկարավուն, հարավից դեպի հյուսիս ձգված մի քանի գագաթներով բարձունքի վրա, որտեղ հայտնաբերվել են կիկլոպյան ամրոցի պարիսպների հետքեր։ Ամրոցի շրջապատը ծածկված է բազմաքանակ կառույցների մնացորդներով։ Ամրոցից և բնակավայրից գրեթե ոչինչ չի մնացել բացառությամբ առանձին կանգնած պարսպի մի փոքր հատվածի, բնակատեղիում մնացած առանձին պատերի։

## Աղբյուրներ
* Գ.Հ.Միքայելյան, «Հայաստանի հնագիտական հուշարձանները» Առաջին Հատոր, էջ 29

Կատեգորիա:Նախնադարյան Հայաստան
Գավրիլ Դերժավին

**Գավրիլ Ռոմանովիչ Դերժավին** (), ռուս բանաստեղծ։

Կայսրուհի Եկատերինա II-ի կողմից նշանակվել է Օլոնեցկի (1784 թվական) և Տամբովի (1785-1788 թվականներ) նահանգապետ, կայսրուհու գրասենյակի քարտուղար (1791-1793 թվականներ), սենատոր, ապա՝ արդարադատության մինիստր (1802-1803 թվականներ)։ Դերժավինի ստեղծագործություններից են «Ներբող իշխան Մեշչերսկու մահվան առթիվ» (1779 թվական), «Ներբող Ֆելիցային» (1782 թվական), «Աստված» (1784 թվական), «Իշխողներին և դատավորներին» (1787 թվական), «Մուրզայի տեսիլքը» (1789 թվական), «Աշունը Օչակովի պաշարման ժամանակ» (1798 թվական)։ Դերժավինը միաձուլել է ներբողի և երգիծանքի տարրերը, հաղթահարել կլասիցիզմի պոետիկան, նպաստել ռուս, պոեզիայի զարգացմանը։

**Ընտանիք**

1778 թ.-ի ապրիլի 18-ին Գաբրիել Ռոմանովիչը ամուսնացավ 16-ամյա Եկատերինա Յակովլևնա Բաստիդոնի հետ (նոյեմբերի 8, 1760 - 1594 թ., 1794), Պորտուգալացի նախկին սենեկասպասավոր՝ Պիտեր III-ի Բաստիդոնի դստեր և Մեծ Իշխան Պավել Պետրովիչի ստնտուի հետ։

1794 թվականին, կյանքի 34-րդ տարում, նա հանկարծամահ եղավ։ Նրան թաղեցին Սանկտ Պետերբուրգի Ալեքսանդր Նևսկու  Լազարևսկոյե գերեզմանատանը։

Վեց ամիս անց Գ. Դ. Դերժավինը ամուսնացավ Դարիա Ալեքսեևնա Դյյակովայի հետ։

Դերժավինը իր առաջին և երկրորդ ամուսնությունից զավակներ չուներ։ 1800 թվականին, ընկերոջ՝ Պյոտր Գավրիլովիչ Լազարևի մահից հետո, նա իր խնամքի տակ է վերցնում նրա երեխաներին, որոնց թվում էր Միխայիլ Պետրովիչ Լազարևը. նշանավոր ծովակալ, Անտարկտիդայի հայտնագործողը, Սևաստոպոլի նահանգապետը։

Բացի այդ, տանը դաստիարակվում  էին Դարիա Դյյակովայի որբացած զարմիկները` նրա քրոջ` Մարիայի և բանաստեղծ Նիկոլայ Լվովի երեխաները. Էլիզավետան, Վերան և Պրասկովիան։ Պրասկովիայի օրագիրը հետաքրքիր մանրամասներ է պարունակում Դերժավինի ընտանիքի մասին։

Գավրիիլ Ռոմանովիչ Դերժավինը և նրա երկրորդ կինը՝ Դարիա Ալեքսեևնան (մահ. 1842 թ.) թաղված են Վարլամ-Խուտինսկու վանքի Սպասո-Պրիոբրաժենսկի տաճարում՝  Մեծ Նովգորոդի մերձակայքում։

Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին վանքի շինությունները հրետանու կողմից հրետակոծվել էին և ավելի քան քառասուն տարի փլատակների մեջ էին։ 1959 թվականին Գ. Ռ. Դերժավինի և նրա կնոջ աճյունները վերահուղարկավորվեցին։
ձախից|մինի
1993 թվականին Վարլամ-Խութինսկի վանքի Վերափոխման տաճարի վերականգնումից հետո, Գաբրիել Ռոմանովիչի և Դարիա Ալեքսեևնա Դերժավինի աճյունները Նովգորոդի Կրեմլից վերադարձվեցին վանք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ռուս լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության բանաստեղծներ
Լճափի երեք կիկլոպյան ամրոցներ

մինի|Լճափ գյուղ
**Լճափի երեք ամրոցները** ։ Լճափ գյուղը Նորաշեն գյուղից 10 կիլոմետր դեպի հարավ է։ Գյուղի արևելյան ծայրամասից սկսվում են կիկլոպյան տիպի ընդարձակ բնակատեղիների ավերակները, որոնց զգալի մասը ի Հայտ են եկել լճի մակարդակի ցածրանալուց Հետո։ Հին բնակավայրից դեպի արևելք, երեք բլուրների վրա Հայտնաբերվեցին ու Հանութագրվեցին երեք ամրոցներ կամ միջնաբերդեր, որոնք միմյանցից 300—500 մետր Հեռավորության վրա գտնվելով, շեն միանում պարիսպներով, ուստի և այդ երեք ամրոց-միջնաբերդերը Համարումգագաթ ենք առանձին կառույցներ՝ միևնույն ցեղի առանձին տոհմերին պատկանող։ Այսպիսով, Լճափի երեք ամրությունները միասին կազմել են ամրոցների մի կոմպլեքս Վելիքոլխի երկրի ամենահյուսիսային ծայրամասում։ Բլուրները, որոնց վրա կառուցված են Լճափի ամրոցները, իրենց շրջապատից բարձր են 25—30 մետր, ունեն խիստ ժայռապատ լանջեր, նրանցից յուրաքանչյուրը իր ում ունի 1—2 Հեկտար խորդուբորդ մակերես։ Այս ամրոցանիստ բլուրներից երկուսը՝ կենտրոնականը և Հյուսիսայինը, մինչև ջրի իջնելը եղել են կղզիներ և միայն Հարավային բլուրը իր արևմտյան վերջավորությամբ միացած է եղել մայրցամաքին, կազմելով մի Հըրվանղան։ Հասկանալի է, որ ժամանակին այս երեք ամրոցներն էլ կառուցված են եղել ջրից Հեռու, ինչպես նաև նրանց շրջապատի բնակատեղիները։ Լճափի ամրոցների շինարարական տեխնիկան նույնատիպ է և Համընկնում է Լճաշենի ամրոցի նախաուրարտական ժամանակաշրջանի շինարարության տեխնիկային, սակայն կան նաև նշանակալից տարբերություններ նրանց միջև։

## Հատակագիծ
Այստեղ խոշոր քարերը խիստ Հարմարեցված են միմյանց աննշան Հղկումով։ Ամրոցի վտանգավոր ուղղություններում, որտեղ լանջը ավելի դյուրամատչելի է, պարսպի լայնությունը Հասնում է 6 մետրի և շարված է 3-4 շարք խոշոր քարերից, ապա մեջր լցված են մանր քարեր ու խիճ։ Օրինակ, առաջին ամրոցի մի բնակարանի Հատակագիծը, որի երկու պատերը ընդհանուր են ամրոցի պարսպի Հետ։ Ամրոցների պարիսպները տեղ-տեղ պահպանվել են մինչև չորս մետր բարձրությամբ։ Ամրոցների ներսոլմ կան բազմ՛աթիվ կացարաններ, որոնք անհամեմատ փոքր տարածություն ունեն՝ 3—4 քառակուսի մետր։ Այստեղ հայտնաբերվեցին քարանձավային բնակարաններ, ժայռերի մեջ եղած խորշեր, որոնք նույնպես օգտագործվել են որպես կացարան։ Նրանց առջև շարված են կիսաշրջանաձև պատեր, որոնց հիմքերը պահպանվել են, երևում են սլարսպի շարվածքը և աշտարակների հիմքերը։ Ամրոցներում և շրջակա բնակավայրերում ջուր չկա։ Չկարողանալով պեղումներ կատարել վերոհիշյալ վայրերում, հավաքեցինք խեցեղենի վերերկրյա բեկորներ, որոնց միջոցով դժվար է որոշել ամրոցի թվագրությունը։ Սակայն ամրոցների կառուցման տեխնիկան ցույց է տալիս, որ կարելի է թվագրել մեր թվարկությունից առաջ առաջին հազարամյակի առաջին քառորդով։ Ավերված գյուղի մոտի ամրոցը Լճափ գյուղից բաժանված է բլուրների մի շղթայով, որն ընկած է արևելքից արևմուտք, իսկ նրանց միջանկյալ տարածությունը մեկ և կես կիլոմետր է։

## Աղբյուրներ
Սևանի ավազանի կիկլոպյան ամրոցներ

Կատեգորիա:Ամրոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կիկլոպյան ամրոցներ
Մոլեխաղ (այլ կիրառումներ)

**Մոլեխաղ**, աժիոտաժ ()

* Սպեկուլյատիվ տենդ կապիտալիստական բորսաներում և շուկաներում։ 
* Ծայրահեղ գրգռվածություն, շահերի բախում որևէ գործի, հարցի շուրջ։
Նիկոլայ Դեմյանով

**Նիկոլայ Յակովլևիչ Դեմյանով** (, մարտի 15 (27), 1861, Տվեր, Ռուսաստանի Դաշնություն - մարտի 19, 1938 (76 տարեկան), Մոսկվա, ՌԽՍՖՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային քիմիկոս։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1929 թ.), պրոֆեսոր (1894 թ.)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը (1886 թվական)։ Մշակել է (1895 թ.) նորմալ հագեցած գլիկոլների և չհագեցած սպիրտների ու դրանց իզոմեր օքսիդների ստացման ընդհանուր եղանակ։

Պարզել է (1899 թ.), որ N2O5 և չհագեցած ածխաջրածինների փոխազդմամբ ստացվում են գլիկոլների էսթերներ։ Առաջինն է ստացել և ուսումնասիրել մեթիլցիկլոպրոպանը։ Հայտնաբերել է (1903 թ.) կարբոցիկլային միացությունները և մի քանի հետերոցիկլային առաջնային ամինների իզոմերացումը, որի հետևանքով ածխածնային օղակում ավելանում կամ պակասում է մեկ ատոմ ածխածին (Դեմյանովի վերախմբավորում)։ Զբաղվել է նաև բույսերի քիմիայի և ագրոքիմիայի հարցերով։

## Մրցանակներ
Արժանացել է Վլադիմր Իլիչ Լենինի անվան (1930 թ.) և Ա․ Մ․ Բուտլերովի անվան (1924 թ.) մրցանակների։

## Գրականություն
* Академик Н. Я. Демьянов. К сорокапятилетию научной и педагогической деятельности, 1934.
* *Фаворский А. Е.* Академик Н. Я. Демьянов // В кн.: Демьянов Н. Я. Сборник избранных трудов. -, 1936. — С. 5—7.
* *Успенский А. Е.* Академик Н. Я. Демьянов // Успехи химии, 1938, т. 7, вып. 5.
* *Онищенко А. С.* Н. Я. Демьянов — классик советской химии / Успехи химии, 1948, т. 17, вып. 5
* Демьянов Н. Я. Биография // Химики о себе / сост. Ю. И. Соловьев.: ВЛАДМО, ГРАФ-ПРЕСС, 2001. — С. 80—82.
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Let There Be Rock (ալբոմ)

**Let There Be Rock**, Ավստրալիական AC/DC ռոք խմբի 4-րդ ստուդիոն ալբոմն է։ Ձայնասկավառակի ավստրալիական տարբերակը թողարկվել է 1977 թվականին «Albert Productions» լեյբլում, իսկ համաշխարհային տարբերակը՝ 1977 թվականի հունիսին «Atlantic records» լեյբլում։ Համաշխարհային տարբերակը տարբերվում է ավստրալիականից միայն մեկ երգով՝ «Crabsody in Blue»-ը փոխարինված է «Problem Child» երգով (Այն նախկինում ներառված էր «Dirty Deeds Done Dirt Cheap» ալբոմում 2009 թվականին)։

## Ալբոմի մասին
«Let Tere Be Rock»-ը խմբի վերջին ձայնագրությունն է, որում մասնակցում է բաս-կիթառահար Մարկ Էվանսը (ավելի ուշ նրան կոչել են Քլիֆ Ուիլյամս)։

1977 թվականի ապրիլին խումբը ձայնագրեց «Dog Eat Dog» երգի կենդանի կատարումով տարբերակը ավստրալիական «Հետհաշվարկ» հեռուստահաղորդման ժամանակ, իսկ նույն տարվա հուլիսին նկարահանվեց ալբոմի համանուն երգի հիման վրա։

1980 թվականին խումբը թողարկեց «AC/DC: Let There Be Rock» տեսահոլովակը, որը պարունակում էր 1979 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Փարիզում կայացած համերգը և խմբի մասնակիցների հետ հարցազրույց։ «Let There Be Rock: The Movie» համերգի ձայնային տարբերակը թողարկվել է 1997 թվականին՝ որպես «Ձայնասկավառակ 2» և «Ձայնասկավառակ 3»՝ «Bonfire» հավաքածուի համար։

Ձայնասկավառակը ԱՄՆ-ի հիթ-շքերթներում բարձրացել է 154-րդ, իսկ Մեծ Բրիտանիայի՝ 17-րդ հորիզոնականը։ ԱՄՆ-ում ալբոմը հասավ վաճառքի ամենաբարձր ցուցանիշին և RIAA-ից նրան շնորհվեց երկակի պլատինե կարգավիճակ 1997 թվականին։

## Երգացանկ
## Ավստրալիական տարբերակ

## Համաշխարհային տարբերակ

## Ձայնագրման մասնակիցներ
* Բոն Սքոթթ՝ Վոկալ
* Անգուս Յանգ՝ Կիթառահար
* Մալքոլմ Յանգ՝ Ռիթմ-կիթառահար և Բեք Վոկալ
* Քլիֆֆ Ուիլիամս՝ Բաս կիթառ և Բեք վոկալ
* Ֆիլ Ռադդ՝ Հարվածային գործիքնոր

## Հորիզոնականներ հիթ-շքերթներում

### Երգեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռոք ալբոմներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Դեյլի ուորլդ (օրաթերթ)

**«Դեյլի ուորլդ»** ( - «Ամենօրյա աշխարհ»), ամերիկյան մարքսիստական ուղղվածության օրաթերթ։ Լույս է տեսել 1968-1986 թթ., Նյու Յորքում։ Հրապարակել է տեղեկություններ երկրի ներքին կյանքի և միջազգային հարաբերությունների մասին, ԱՄՆ-ի կոմկուսի պաշտոնական փաստաթղթեր, դրա ղեկավարների և «առաջադեմ» համարվող հասարակական գործիչների ելույթներ, ըևթերցողների նամակներ։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի օրաթերթեր
Կատեգորիա:Անգլերեն թերթեր
Թեոֆիլ Դելկասե

**Թեոֆիլ Դելկասե** (, ), ֆրանսիացի պետական գործիչ, դիվանագետ։ 1894—1896 թվականներին եղել է գաղութների նախարար, նպաստել ֆրանսիական գաղութային էքսպանսիային Աֆրիկայում, 1898—1905 թվականներին՝ արտաքին գործերի նախարար։ Նկատի ունենալով Գերմանիայի հետ բախվելու հնարավորությունը՝ ձգտել է ամրապնդել ֆրանս-ռուսական դաշինքը։ Նպաստել է 1904 թվականի անգլո-ֆրանսիական համաձայնագրի կնքմանը։ 1911—1913 թվականներին եղել է ծովային նախարար, 1913 թվականին՝ դեսպան Պետերբուրգում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ դարձյալ զբաղեցրել է արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնը (1914—1915)։

Պատերազմավարության հարցերում քաղաքական և ռազմական ղեկավարության հետ ունեցած տարաձայնությունների պատճառով հրաժարական է տվել և հեռացել քաղաքական ասպարեզից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարարներ
Դարչնածառ

**Դարչնածառ**, դափնազգիների ընտանիքի դարչնենիների (Cinnamomum) ցեղի մշտադալար ծառեր կամ խոշոր թփեր։ Ունի ամուր, հաստակևղև տերևներ, դեղնականաչավուն կամ սպիտակավուն մանր ծաղիկներ։ Պտուղները երկարավուն, միասերմ են։ Առավել արժեքավոր են մշակվող երկու տեսակները՝ *C․ cassia* և *C․ zeylanicum*։ Առաջինը մշակվում է հարավային Չինաստանում, Վիետնամում, Լաոսում, Շրի Լանկայում, Ինդոնեզիայում, Լատինական Ամերիկայում, երկրորդը՝ Ասիայի, Աֆրիկայի, Ամերիկայի արևադարձային գոտում։

## Հիշատակումներ
Սրա մասին հիշատակվում է գրեթե բոլոր հույն պատմագիրների մոտ, որոնք անվան էլ են կոշտ ոսկի։ Անունը լատիներենից է՝ cinna բառից է, որը նշանակում է անոթ։

## Պատմություն
Դասական ժամանակներում առանձնացվում էին չորս տեսակի դարչնածառեր․
**Cassia* գալիս է Արաբիայից և Եթովպիայից, գրականորեն «Բույսի կեղևը» առանձնացված է ծառից։
*Ճշմարիտ դարչնենի (קִנָּמוֹן), C. zeylanicum-ի կեղևը Շրի լանկայից։
* Մալաբաթրում կամ մալոբաթրում (Սանսկրիտից) իր մեջ ընդգրկում է *C. tamala* Հյուսիսային Հնդկաստանից։ 
* C. cassia, Սերեսից, Չինաստան։

Դարչինը անտիկ դարաշրջանից հայտնի է եղել։ Առաջինը հայտնի է եղել Եգիպտոսում ՔԱ 2000 թվականից և նրանք, ովքեր ասում են սրա ծագումը Չինաստանից է, սա շփոթում են բամբուկի հետ։

Հեբրյույի սուրբ գրքում մի քանի անգամ հիշատակվում է այս բույսը, առաջինը երբ Մոսեսը որոշում է օգտագործել երկու քաղցր Դարչին և սուրբ յուղ, պրովերբներում, որտեղ սիրահարնորի մահճակալները համեմված է միրթերով, ալոեներով, և դարչիններով, և Սողոմոնի երգում։

Այս բույսը գնահատված էր բոլոր անտիկ երկրների կողմից։

## Կիրառություն
Դարչնի կեղևը օգտագործվում է որպես համեմունք։ այն օգտագործվում է թխվածքների համեմունքի հունք։ Նրանից շոկոլադ են ստանում, Մեքսիկայում։ Սա օգտագործվում է նաև շատ աղանդերում, ինչպես խնձորի կորիզները, նուշը։

Մերձավոր արևելքում սա հաճախ օգտագործվում է, որպես համեղ միացում հավի և լամայի հետ։

ԱՄՆում սա օգտագործվում է որպես շաքար։ Թուրքիայում նույնպես այն օգտագործվում է որպես շաքար, ուղղակի արդեն մանրացված տարբերակով։

Այն օգտագործվում է որպես ալկոհոլ ևս։ Ալկոհոլի չափը հասնում է մինչև 80 տոկոսի։ Նրանից պատրաստում վիսկի և կոնյակ։

Սա ունի նաև բուժական գործառույթ։ Բուժում է բոլոր տեսակի վարակիչ վիրուսային հիվանդությունները։

## Աղբյուրներ

* 
* 
* 
* Department of Export Agriculture, Sri Lanka
* Weerasinghe K D N, Liyanage M D S, Silva M A T D; "Present and future trends of cinnamon industry in Sri Lanka", discussion paper, University of Ruhunu, Sri Lanka. (2006)
* Weerasinghe K D N, "A way forward for poverty alleviation for socially deprived areas in the cinnamon industry", monograph, University of Ruhunu, Sri Lanka.
*
* Wijesekera R O B, Ponnuchamy S, Jayewardene A L, "Cinnamon" (1975) monograph published by CISIR, Colombo, Sri Lanka

## Պատկերասրահ

Saigoncinnamon.jpg|
CinnamonLeaves.jpg|
Cinnamomum verum - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-182.jpg|
Cinnamomum Verum vs Cinnamomum Burmannii.jpg|


Կատեգորիա:Դափնազգիներ
Կատեգորիա:Մշտադալար բույսեր
Զենոն-Արտաշեսի շքադրամներ

**Զենոն-Արտաշեսի շքադրամներ**։ Զենոնի թագադրության հանդիսավոր արարողությունը կատարվեց Արտաշատում մ. թ. 18 թվականին, Տիբերիոս կայսեր որդեգիր, զորավար Գերմանիկոսի ձեռքով։ Զենոնը կոչվեց հայերի համար նվիրական Արտաշես անունուվ։ Այդ առթիվ կայսրությունը արծաթյա շքադրամներ թողարկեց, որոնք իրենց վրա ունեցած պատկերների և լատիներեն արձանագրությունների դրոշմով միանգամայն հռոմեական էին, չնայած կշռային տվյալներովմնում էին իբրև ատտիկյան դիդրախմանոցներ (երկդրամյաններ)։ Դրանցից յուրաքանչյուրի վրա մեկ կողմից պատկերված էր Գերմանիկոսի գլուխը և շուրջը գրված՝ «GERMANICVS CAESAR. TI. AVG. F. COS. II» («Գերմանիկոս, կեսար, Տիբերիոս Օգոստոսի որդի, երկրորդ անգամ հյուպատոս»), մյուս կողմից, պատկերներով ներկայացված էին հայոց թագավոր Զենոն-Արտաշես և Գերմանիկոսը, կանգնած կողք-կողքի։ Գերմանիկոսը ձախ ձեռքով հենվել է իր նիզակին, իսկաջով ցույց է տալիս հայոց արքային, որը պատիվ է բռնել։ Երկուսն էլ պատկերված են հռոմեական ռազմի տարազով, կարճ անդրավարտիքներով։ Յուրաքանչյուրի կողքին լատինատառ արձանագրված է. ձախից՝ «ARTAXIAS» («Արտաշես»), աջից «GERMANICVS» («Գերմանիկոս»), և այդ ամենը վերցված է կետավոր շրջանակի մեջ։

Շրջանառության մեջ այդ շքադրամները լայն տարածում չեն ունեցել և ավելի քիչ օրինականերով են պահպանվել, քան հայ-հռոմեական հարաբերություններին նվիրված մեզ հայտնի մյուս դրամները։

## Գրականություն
* Հայ Ժողովրդի Պատմություն

Կատեգորիա:Դրամագիտություն
Կատեգորիա:Հելլենիստական Հայաստան
Դեկրետ Թուրքահայաստանի մասին

250px|մինի|Կովկասի արտակարգ գործերի ժամանակավոր կոմիսար Ստեփան Շահումյան
**«Թուրքահայաստանի մասին» դեկրետ**, Արևմտյան Հայաստանի ինքնորոշման վերաբերյալ օրենք, որն ընդունել է Խորհրդային Ռուսաստանի ժողովրդական կոմիսարների խորհուրդը 1917 թվականի դեկտեմբերի 29 (1918 թվականի հունվարի 11)-ին, ելնելով Հոկտեմբերյան խորհրդային մեծ հեղափոխության՝ ազգային հարցի լենինյան սկզբունքներից (անջատման և ինքնորոշման իրավունք ծայրամասերի բոլոր ժողովուրդներին՝ ուկրաինացիներին, ֆինլանդացիներին, էստոնացիներին և այլն)։ Հրապարակվել է «Պրավդա» թերթի 1917 թվականիի դեկտեմբերի 31-ի «Բանվորի կռիվը» թերթի 1918 թվականի հունվարի 25-ի»։ Հաստատվել է 1918 թվականի հունվարի 15(28)-ին, Խորհուրդների համառուսաստանյան 3-րդ համագումարում։ 
## Դեկրետի հեղինակները
Դեկրետը կազմվել է Հայկական հարցը բնութագրող և նրա լուծման ուղիները մատնանշող զեկուցագրի հիման վրա, որը մշակվել էր Վլադիմիր Իլիչ Լենինի հանձնարարությամբ։ Զեկուցագրի հեղինակներն էին Վ․ Ավանեսովը, Վ․ Տերյանը, Ս․ Լուկաշինը, Պ․ Մակինցյանը և ուրիշներ։ Հավանաբար, դեկրետի մշակմանը մասնակցել է նաև Ստեփան Շահումյանը, որը բազմիցս հանդես էր եկել Արևմտյան Հայաստանի ազատ ինքնորոշման իրավունքի պաշտպանությամբ և որպես Կովկասի գործերի արտակարգ ժամանակավոր կոմիսարի՝ նրա վրա էր դրվելու դեկրետի իրականացումը։ 
## Դեկրետի կետերը
Դեկրետով Խորհրդային Ռուսաստանի կառավարությունը պաշտպանում էր առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ռուս, զորքերի գրաված «Թուրքահայաստանի» հայերի ազատ ինքնորոշման իրավունքը՝ ընդհուպ մինչև լիակատար անկախություն։ ժողկոմխորհուրդը գտնում էր, որ այդ իրավունքի իրագործումը հնարավոր Էր միայն մի շարք նախնական երաշխիքևերի պայմաններում, որոնք Էին․ 
*Զորքերի դուրսբերումը «Թուրքահայաստանից» և հայկական ժողովրդական միլիցիայի անհապաղ կազմակերպումը՝ բնակիչների անձնական և գույքային անվտանգությունը ապահովելու նպատակով, 
*Տարբեր երկրներում ցրված հայ գաղթականության, վտարանդի հայերի, ինչպես և պատերազմի ընթացքում թուրքական իշխանությունների կողմից բռնի կերպով Թուրքիայի խորքերն արտաքսված հայերի անարգել վերադարձը «Թուրքահայաստան», 
*Վերջինիս ժամանակավոր ժողովրդական կառավարչության կազմակերպումը՝ հայ ժողովրդի դեմոկրատական հիմունքներով ընտրված դեպուտատների խորհրդի ձնով։ 
*«Թուրքահայաստանի» աշխարհագրական սահմանները պետք է որոշեին հայ ժողովրղի՝ դեմոկրատականորևն ընտրված ներկայացուցիչները, խառը ն վիճելի (մուսուլմանական և այլն) օկրուգների դեմոկրատականորեն ընտրված ներկայացուցիչների համաձայնությամբ՝ 
ի հետ միասին, որին և հանձնարարվում Էր դեկրետի իրականացման հսկողությունը։ 
Դեկրևտը ստորագրել են ժողկոմսովետի նախագահ Վ․ Քհլյանովը (Լենին) ն Ազգությունների գործերի ժողովրդական կոմիսար Ի․ Զուղաշվիլին (Ստալին)։ «Թուրքահայաստանի» մասին դեկրետը բոլշևիկյան կուսակցության լևնինյաև ազգային քաղաքականության վառ դրսևորումներից մեկն Էր, որը արդարացի հողի վրա Էր դնում Հայկական հարցի լուծումը, ազդարարում Արևմտյաև Հայաստանի անկախությունը և հռչակում արևմտահայությաև ազատ ինքնորոշման իրավունքը։ Հայ ժողովուրդը մեծ գոհունակությամբ ընդունեց այդ փաստաթուղթը։ Սակայն հետագա իրադարձությունները՝ Գերմանիայի և նրա դաշնակիցների հարձակումը Խորհրդային Ռուսաստանի վրա, թուրքական զորքերի ներխուժումը Անդրկովկաս և երկրամասի ներքին ու արտաքին բարդ իրավիճակը թույլ չտվեցին կենսագործելու դևկրետը։

Կատեգորիա:Օրենքներ
Դեսպանական իրավունք

**Դեսպանական իրավունք**, միջազգային իրավունքի մաս, որով կարգավորվում են պետությունների դիվանագիտական մարմինների ու նրանց ներկայացուցիչների իրավական վիճակն ու գործունեությունը։ Դեսպանական իրավունքի հարցերը կարգավորվել են 1815 թվականի Վիեննայի և 1818 թվականի Ախենի կոնգրեսների արձանագրություններով, ապա 1928 թվականի Հավանայի տարածաշրջանային կոնվենցիայով։

Դեսպանական իրավունքի զարգացմանը նպաստել են նաև սովորույթները, մի շարք հիմնական նորմեր (օրինակ, Մանուի հնդկական օրենքներում դեսպանի անձեռնմխելիությունը) առաջացել են սովորույթներից։

Կատեգորիա:Դիվանագիտական իրավունք
Դեհիդրոգենացում

մինի|Ամոնիակի բորանի դեհիդրոգենացում
**Դեհիդրոգենացում**, դեհիդրում (  - ջրածին), քիմիական միացություններից ջրածնի պոկում։ Հիդրոգենացման հակադարձ ռեակցիան է։ Կատարվում է բարձր ջերմաստիճաններում և կատալիզատորների առկայությամբ։ Որպես կատալիզատորներ օգտագործվում են մետաղներ (օրինակ, Cu, Pd, Pt, մետաղների օքսիդներ (օրինակ, ZnO, NiO, Cr_2O_3) և խառը կատալիզատորներ (օրինակ, Pt-ածուխ, Pt_2O_3)։ Դեհիդրոգենացումը լայնորեն կիրառվում է մոնոմերների, ալդեհիդների, բենզինների, նավթի և այլ արտադրություններում։ Դեհիդրոգենացումը կատարվում է նաև օրգանիզմում՝ դեհիդրազներ ֆերմենտների միջոցով։

Կատեգորիա:Օրգանական ռեակցիաներ
Բրաչանո

**Բրաչանո** (), քաղաք Իտալիայում, Լացիո մարզի Հռոմ գավառում, համանուն լճի ափին, Հռոմից 30 կմ հյուսիս-արևմուտք։

Բնակչությունը 2012 թվականի դրությամբ՝ 19290 մարդ։

## Պատմություն
250px|մինի|ձախից|Բրաչիանոյի ամրոց
Լճի ափին կանգնած է գեղեցիկ պահպանված ամրոցը, որը կառուցվել է 13-րդ դարում Օրսիններ իշխանների կողմից և նրանց կողմից ընդլայնվել է Վերածննդի դարաշրջանի սկզբում։ Ամրոցում 1481 թվականին Հռոմում մոլեգնած համաճարակից ապաստան է գտել Հռոմի Պապ Սիկստ IV-ը, իսկ 16 տարի անց նա դիմադրեց պապական զորքերի՝ Գվիդոբալդո դա Մոնտեֆելտրո և Հռոմի Պապ Ալեքսանդր VI-ի որդի Ջովանի Բորջայի գլխավորությամբ, պաշարմանը։

1558 թվականին Պաոլո Ջորդանո Օրսինին Կոզիմո Մեդիչի դստեր հետ իր ամուսնության կապակցությամբ ստացել է Բրաչիանոյի դուքս։ Նրա անմտությունների և անկարգությունների մասին լեգենդներ են պտտվել, որոնք իրենց մարմնավորումն են ստացել Ջոան Վեբստերի «Սպիտակ սատանան» երկում։

17-րդ դարում դուքսերի նստավայրը հայտնվեց անմխիթար վիճակում, իսկ 1696 թվականին այն վաճառվեց Հռոմի Պապ Ինոկենտի XI-ի եղբորորդի՝ իշխան Օդեսկալչին, որի ժառանգների ենթակայության տակ է մնում մինչ օրս։ 1971 թվականին ամրոցում նկարահանվել է «Լուչիա դի Լամերմուր» ֆիլմ-օպերան։ 2006 թվականին ամրոցում տեղի է ունեցել Թոմ Քրուզի և Քեթի Հոլմսի հարսանեկան արարողությունը։

## Օրսին-Օդեսկալչի ամրոցը
Ամրոցի և նրա բնակիչների մասին գրել է ռուս հեղինակ Պավել Մուրատովը («Իտալիայի պատկերներում»)։ Նա նշել է, որ այն միակ տեղն է, որտեղ կարող ես զգալ Վերածննդի դարաշրջանի մարդկանց սենյակային հարմարավետությունը, քանզի այստեղ և ոչ այլուր պահպանվել են կահույքի և այլ իրերի կահավորանքները, ինչպես նաև որմնանկարներ, որոնց վրա կարելի է տեսնել Բրաչիանոյի հին տերերի կյանքը արտացոլող նկարներ՝ շախմատ խաղալիս, որսորդության, կարդալու, միրգ հավաքելով, լճում նավակով զբոսնելիս։

## Պատկերասրահ

File:Orsini Odescalchi.jpg|Պատմական ամրոց
File:Bracciano-CastelloOrsini-Odescalchi.jpg|Բրաչիանո ամրոցից պատկեր
File:BraccTown.jpg|Բնակելի տներ
File:Bracciano Trittico.jpg|Նկար Պիզանելի դպրոցից
File:Bracciano Affreschi Romano.jpg|Նկար Ռոման Անտոնիազո դպրոցից
File:Lago Bracciano.JPG|Լիճ
File:Bracciano Lago.jpg|Պատմական կենտրոնի լիճը
File:Stazione Bracciano.JPG|Կայարան
File:Orsini Odescalchi.jpg|Հիվանդանոց կայանատեղի ամրոցը
File:Lake Bracciano, seen from Largo Falcone and Borsellino.jpg|Բրաչիանո ամրոցի լիճը


## Կլիմա

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկություն՝ զբոսաշրջինկերին 
* Օրսինի-Օդեսկալչի ամրոց
* Ռոբերտո Պիպեռնո, "Բրաչիանո"

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Արիչչա

**Արիչչա** (, ), քաղաք Իտալիայում, տեղակայված է Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 18 053 մարդ 2005 թվականի դեկտեմբերի 31-ին, բնակչության խտությունը կազմում է 1003 մարդ/քկմ։ Տարածքը կազմում է 18 կմ²։ Փոստային ինդեքսը - 40։ Հեռախոսային կոդ - 00006։

Քաղաքի տոնը նշվում է փետրվարի 9-ին։ Քաղաքի օրը նշվում է ամեն տարի փետրվարի 9-ին։

Այս վայրերի բնիկները եղել են Վոկոնիևների պլեբեյների ընտանիքի ներկայացուցիչներ, որոնք կարևոր դեր են խաղացել Հին Հռոմի պատմության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Բյուզանդիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Իռլանդական ռագու

**Իռլանդական ռագու** (իռլանդերեն՝ stobhach / stobhach Gaelach, անգլերեն՝ Irish stew), իռլանդական խոհանոցի ազգային կերակուր։ Համարվում է երկրի ազգային ու հայտնի ուտեստներից։

Դասական ռագուի բաղադրության մեջ մտնում են ոչխարի միս, կարտոֆիլ, սոխ, ինչպես նաև մաղադանոս ու չաման։ Ավելի հաճախ միսը կտրատում են փոքր կտորների, իսկ բանջարեղենները ընդհակառակը ավելի մեծ կտորների՝ 2 կամ 4 մասի։ Բաղադրամասերը լցնում են խորը ամանի մեջ, որից հետո վրան ավելացնում են ջուր և եփում մոտ 1 ժամ։

## Գրականության մեջ
Իռլանդական ռագուին է նվիրված Ջերոմ Կ. Ջերոմի հումորային պատմությունը՝ «Երեքը նավակում, չհաշված շունը»։ Հեղինակը կատակում է մի քանի պահպանողականների վրա, ովքեր օրինակ ասում են որ, ռագուի մեջ այնպիսի բանջարեղեններ ավելացնելը, ինչպիսին է գազարը, միայն փչացնում է ռագուի համը։ 
225px|մինի|ձախից|Իռլանդական հոդված
Այս պատմության հերոսները երկար ժամանակ քաղցած մնալուց հետո, որոշում են պատրաստել իռլանդական ռագու ուտելիքների մնացորդներից։ Այդ ամենը գլխավորում էր Ջորջը, և նա չիմանալով իսկական բաղադրատոմսը, որոշում է մեջն ավելացնել օրինակ՝ պուդինգ, սաղմոն, բեկոն, կարտոֆիլ, կաղամբ, ոլոռ, ձու և այլն։ Շունը, ում հետ ճանապարհորդում էին հերոսները, բերում է սատկած ջրային առնետ, որի վրա շատ երկար լուրջ մտածում էին ավելացնել, թե՞ ոչ։ Իսկ վերջում չնայած այդ ամենին ռագուն բոլորը հավանում են։


Հին ու ծեծված ուտեստներից արդեն կշտացել էինք, իսկ այստեղ հիմա մենք փորձեցինք այնպիսի համային փունջ, որից երբեք չենք ուտի։


Կրիստինա Ագատայի «Moving Finger» ստեղծագործության մեջ հերոսուհին հրաժարվում է իռլանդական ռագուից ասելով. «Իռլանդական ռագու»։ Դա ավելի շուտ շների ճաշն է։ Ես գիտեմ դրա հիմքը կարտոֆիլն է ինչ-որ սոուսի մեջ։»

Կատեգորիա:Գառի մսից ուտեստներ
Կատեգորիա:Իռլանդական խոհանոց
Դենուդացիա

**Դենուդացիա** ( - մերկացում), ապարների հողմնահարման արդյունքների հեռացում։ Լեռնային շրջաններում դենուդացիան ծանրության ուժի ազդեցության տակ ապարների բեկորները գլորվում են փոսորակները, քշվում, տարվում են մակերեսային ջրահոսքերի, գետերի, շարժվող սառցադաշտերի և ձյունահոսքերի, ինչպես նաև քամու միջոցով։ Ստորգետնյա ջրերը լուծում են մեծ քանակությամբ նյութեր, առաջացնում հսկայական դատարկություններ (կարստեր) այս երևույթը նույնպես դենուդացիա է։ Դենուդացիան տեղի է ունենում ծովերի և օվկիանոսների հատակում ստորջրյա սողանքների ժամանակ, ծովային հոսանքների, մակընթացություն-տեղատվության և ցունամիների միջոցով, ինչպես նաև ջրավազանների ափերին, ալեբախության հետևանքով։

Ներկայումս Հայաստանի տարածքի մեծ մասը ենթարկվում է դենուդացիայի։ Այն առավել ինտենսիվ է ընթանում Վեդի գետի ավազանում, Վայքում և Զանգեզուրում։

Կատեգորիա:Երկրաբանական գործընթացներ
Կատեգորիա:Գեոմորֆոլոգիա
Դափնեկեռաս

**Դափնեկեռաս**, ( ձվաղենի), վարդազգիների ընտանիքի մշտադալար ծառերի կամ թփերի ցեղ։ Տերևները կոթունավոր են, մեծ մասամբ՝ կաշեկերպ, սղոցաեզր, ատամնավոր կամ ամբողջական։ Ծաղիկները մանր են, սպիտակ, հավաքված նեղ ողկույզներում։ Պտուղը հյութալի կորիզապտուղ է։ Միջուկը քաղցր է կամ դառը, որոշ տեսակներինը՝ ուտելի։ Հայտնի է մոտ 25 տեսակ, որոնք աճում են տաք և չափավոր տաք շրջանևերում, մեծ մասամբ Ամերիկայում և Եվրասիայում։ Կիրառակաև նշանակություն ունի դեղատու դափնեկեռասը (Լ․ officinalis), որի ծառի բարձրությունը 6-10 մ է։ Պտուղները խոշոր են, ուտելի։ Սերմերը թունավոր են, պարունակում են կապտաթթու։ ՈւԽՍՀ հարվում, Կովկասում Անդրկովկասում աճեցվում է որպես դեղորայքային, դեկորատիվ և պտղատու ծառատեսակ։ Պտուղներն օգտագործվում են սննդի մեջ՝ թարմ և չորացրած վիճակում։ Թարմ տերևներից ստաևում են դափնեկեռասի ջուր ցավերը հանգսացնող միջոց)։ Դափնեկեռասը բազմացվում է սերմերով, կտրոններով և ճյուղերով։

## Պատկերասրահ

Prunus laurocerasus fruit.jpg
Köhler's Medizinal-Pflanzen in naturgetreuen Abbildungen mit kurz erläuterndem Texte (Plate 143) (8232799824).jpg
Karayemiş-3.jpg
Karayemiş-2.JPG
Karayemiş-6.jpg
Karayemiş-meyve.JPG


Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Կատեգորիա:Վրաստանի բուսական աշխարհ
Երվանդ Դեմիրճյան

**Երվանդ Դեմիրճյան** (), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
1885-1890 թվականներին սովորել է Պոլսի Գեղարվեստի դպրոցում, 1893-1894 թվականներին՝ Փարիզի Ժյուլիանի ակադեմիայում։ 1896 թվականից հաստատվել է Եգիպտոսում։ 1934 թվականին ցուցադրվել է Կահիրեի Սալոնում։ Ստեղծել է բնանկարներ և ժաևրային պատկերներ։ «Արվեստանոցի մուտքի մոտ, Կահիրե» (1897), «Նեղոս գետի տեսարան» և «Փարիզի շրջակայքը» (1908) կտավները գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

Եգիպտահայ շատ նկարիչներ աշակերտել են նրան, այդ թվում և Գառզուն։

## Մատենագրություն
* Ռ. Շիշմանյան, Բնանկարն ու հայ նկարիչները։ Երևան,1958 2., Ա. Չոպանյան, Երվանդ Դեմիրճյան, «Անահիտ», 1938, № 6։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Տիմոֆեյ Դեդեօղլու

**Տիմոֆեյ Վլադիմիրի Դեդեօղլու** (, ), խորհրդային զինվորական, գվարդիայի գեներալ-մայոր (1942 թվական), ԽՄԿԿ անդամ (1921)։

## Կենսագրություն
1922 թվականին ավարտել է Կարմիր հրամանատարների դպրոցը (Խարկով), 1940 թվականին՝ Նովոչերկասկի բարձրագույն հեծելազորային, 1942 թվականին՝ Կ․ Վորոշիլովի անվան բարձրագույն ռազմական ակադեմիայի (Ուֆա) դասընթացները։ 1918-1920 թվականների քաղաքացիական պատերազմի տարիներին կռվել է Դենիկինի, Վրանգելի, սպիտակ լեհերի դեմ։ Ծառայել է Ի․ Ցակիրի 45-րդ դիվիզիայում, ապա՝ Գ․ Կոտովսկու բրիգադում։ 1939 թվականին մասնակցել է Արևմտյան Ուկրաինայի և Բելառուսիայի, 1940 թվականին՝ Բեսարաբիայի վերագրմանը։ Խորհրդա-գերմանական ռազմաճակատի գործողությունների ժամանակ մարտնչել է Հարավ-Արևմտյան, Կենտրոնական, Հարավային և Առաջին բելառուսական ռազմաճակատներում։ Եղել է հեծյալ դիվիզիայի հրամանատար, հեծյալ կորպուսի հրամանատարի տեղակալ։ Ետպատերազմյան տարիներին ծառայել է Օդեսայի ռազմական օկրուգում։ Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի 5-րդ, Սուվորովի 2-րդ, «Հայրենական պատերազմի» 1-ին աստիճանի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի, Կարմիր աստղի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեներալ-մայորներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Դեշիֆրատոր

**Դեշիֆրատոր**, ապավերծանիչ, հաղորդագրությունը վերծանող (ապակոդավորող) և ինֆորմացիան ընդունող համակարգի լեզվով (կոդ) թարգմանող սարք։ Կիրառվում է ինֆորմացիայի մշակման և հաղորդման տարբեր սարքերում, հեռուստամեխանիկայում (վերծանում է հաղորդագրությունը ըստ ընդունվող ազդակների կառուցվածքի), հաշվողական տեխնիկայում (մեքենայի հանգույց, փոխակերպիչ), ռադիոտեխնիկայում (վերականգնում է ռադիոազդանշանով հաղորդվող հաղորդագրությունը), չափիչ տեխնիկայում, կապի հեռախոսային և հեռագրային համակարգերում, ինչպես նաև ծածկագրերը վերականգնող սարքերում։

Կատեգորիա:Էլեկտրոնիկա
Կատեգորիա:Տրամաբանական սարքեր
Սուլեյման Դեմիրել

**Սուլեյման Դեմիրել** (, ), թուրք պետական և քաղաքական գործիչ։ Կրթությամբ ինժեներ-հիդրոշինարար։

## Կենսագրություն
1949 թվականին ավարտել է Ստամբուլի տեխնիկական համալսարանի ինժեներաշինարարական ֆակուլտետը (1949-1950) և 1954-1955 թվականներին ստաժավորվել է ԱՄՆ-ում։ 1945-1960 թվականներին եղել է Թուրքիայի ջրային տնտեսությունների պետական կառավարման գլխավոր նախագահը։ 1960-1964 թվականներին դասավանդել է Մերձավոր Արևելյան տեխնիկական համալսարանում։ 1961-1965 թվականներին աշխատել է ամերիկյան «Morrison-Nadsen» ընկերությունում, որը կառուցում էր ՆԱՏՕ-ի ռազմական օբյեկտեները Թուրքիայիում։

## Գործունեություն
Սուլեյման Դեմիրելը հանդիսանում է «Արդարություն» կուսակցության հիմնադիրներից մեկը։ 1964 թվականի հոկտեմբերից կուսակցության գլխավոր նախագահն է եղել։ 1964 թվականին դարձել է պառլամենտի անդամ։ 1965 թվականի փետրվարին վարչապետի փոխարինողն է եղել, իսկ 1965-1993 թվականներին հաճախակի զբաղեցրել է վարչապետի պաշտոնը (1965-1971, 1975-1977, 1977-1978, 1979-1980, 1991-1993)։

1975-1980-ական թվականներին ընդմիջումներով աշխատել է կոալիցիոն հանրապետության վարչապետի տեղակալի պաշտոնում։ 1980 թվականին քաղաքացիական անկարգությունները սեպտեմբերի 12-ին հանգեցրեցին զինված հեղաշրջման, որի արդյունքում Սուլեյմանը պաշտոնանկ եղավ։ Նա հեռացավ քաղաքականությունից և մինչև 1987 թվականն ամբողջովին հեռու էր քաղաքականությունից։

1987 թվականին դարձել է Ճիշտ ճանապարհ կուսակցության նախագահ։

1990-1993 թվականներին կրկին եղել է վարչապետ, իսկ 1993-2000 թվականներին՝ նախագահ։

2015 թվականի մայիսի 3-ից գտնվել է հիվանդանոցում սուր շնչադիմակային վարակով և սրտանոթային անբավարարությամբ։ Մահացել է 2015 թվականի հունիսի 17-ին։

Դեմիրալի անունով կա համալսարան Ղազախստանում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Сулейман Демирель
* Кто есть кто в мировой политике / Отв. ред. Л. П. Кравченко. — М.: Политиздат, 1990. — С. 24.

Կատեգորիա:Նոյեմբերի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:1924 ծնունդներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի նախագահներ
Կատեգորիա:2015 մահեր
Կատեգորիա:Հունիսի 17 մահեր
Կատեգորիա:Ստամբուլի տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թուրք քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական կուսակցությունների առաջնորդներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի փոխվարչապետներ
Կատեգորիա:Անձինք Անկարայից
Կատեգորիա:Թուրքիայի ընդդիմության առաջնորդներ
Կատեգորիա:Թուրք սուննի մուսուլմաններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի նախարարներ
Կատեգորիա:Թուրք պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ալբանական ծագմամբ թուրքեր
Կատեգորիա:Վրացական «Ոսկե գեղմ» շքանշանի ասպետներ
Իվան Դելյանով

**Իվան Դավիթի Դելյանով** (), հայազգի պետական գործիչ Ռուսական կայսրությունում, կոմս (1888 թվականից)։

Դելյանովների ազնվական տոհմից, Դավիթ Դելյանովի որդին։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը (1838)։ 1857-1897 թվականներին զբաղեցրել է պետական կարևոր պաշտոններ։ 1874 թվականից պետական խորհրդի անդամ էր։ 1861-1882 թվականներին եղել է Պետերբուրգի Կայսերական հանրային գրադարանի (այժմ՝ Սալտիկով-Շչեդրինի անվան) տնօրեն, 1882-1897 թվականներին՝ ժողովրդի լուսավորության մինիստր։ Դելյանովի օրոք մտցվեց (1884) համալսարանական նոր կանոնադրություն, որը համալսարաններին զրկում էր նախկին ինքնավարությունից, փակվեցին (1886) կանանց բարձրագույն դասընթացները։ 1887 թվականի հունիսի 18-ին նրա հրապարակած շրջաբերականով սահմանափակվում էր ազնվական ծագում չունեցող երեխաների մուտքը գիմնազիաներ, իսկ «կառապանների, լվացարարուհիների, մանր խանութպանների երեխաները» չէին կարող ընդունվել միջնակարգ ուսումնական հաստատությունները։ Սահմանվեց տոկոսային չափ ուսումնական հաստատություններ ընդունվող հրեաների համար։ Նրա օրոք փակվեցին (1885) հայկական բազմաթիվ դպրոցներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայերն Աստրախանում
Դաշտաձորի կիկլոպյան ամրոց

**Դաշտաձորի ամրոց**, Գեղհովիտ գյուղից 4 կմ դեպի հարավ-արևելք կա ավերակ միջնադարյան մի գյուղ, որի անունը մեզ հայտնի չէ։ Ավերակ գյուղի դիմաց՝ Դաշտիձոր և Մարտունի գետերի միացման տեղում մի բարձունք կա, որի կատարին՝ գետի հունից շուրջ 150 մետր բարձրության վրա, կառուցված է մի հսկա կիկլոպյան ամրոց՝ Դաշտիձորի բերդ կամ պարզապես Բերդի գլուխ անունով։
Այս ամրոցը շատ կողմերով նման է Սանգար ամրոցին։ Կառուցված է ոչ շատ թեք լանջի վրա և գրավում է ավելի քան 2 հեկտար տարածություն, որից միջնաբերդը՝ մոտ կես հեկտար։ Ամրոցի դիրքը գերիշխող է, արևմուտքից անառիկ՝ և չնայած դրան, բոլոր կողմերից այն շրջապատված է 4 մետր լայնություն ունեցող պարիսպներով, որոնց հիմքերը մի քանի շարք քարերի բարձրությամբ տեղ-տեղ պահպանվել են։ Բացի հիմնական պարիսպից միջնաբերդը հարավում ունի կիսաշրջանաձև կրկնապարիսպ։ Ամրոցի հյուսիսարևմտյան անկյունից, որտեղ հավանաբար եղել է գլխավոր մուտքը, անցնում է մի երկրորդ՝ ավելի թույլ պարիսպ, որի բարձունքի հյուսիսային ստորին լանջով ձգվում է դեպի արևելք, ապա դառնում հարավ ու վերջանում միջնաբերի մուտքի մոտ։ Այդ պատնեշի ներսի կողմով անցնում է ճանապարհը և ծածկված կերպով հասնում մինչև միջնաբերդի մուտքը։
Պարիսպների վրա հայտնաբերվեցին տարբեր մեծության 14 քարաբուրգ, որոնք դասավորված են միմյանցից հավասար հեռավորության վրա, միջնաբերդի հարավային մուտքի աջ և ձախ կողմերում։ Չորս աշտարակ միմյանցից 80-90 մետր հեռավորության վրա գտնվում են հյուսիսային և արևելյան պարսպի վրա։ Մեկ աշտարակ գտնվում է ամրոցի մուտքի ձախակողմյան պարսպի վերջավորության վրա։ Մի խոշոր (13×10 մետր) քարաբուրգի հիմք գտնվում է ամրոցի պարսպի հյուսիսարևմտյան անկյունում, որտեղից պարիսպը լեռան ջրբաժան կատարով, մոտ 110 մետր երկարությամբ, իջնում է մինչև ամրոցի ընդհանուր մուտքը, որի աջ և ձախ կողմերում երևում են երկու հսկա (13×10 մետր) աշտարակների հիմքեր։
Ամրոցի մուտքը՝ 12 մետր լայնությամբ, գտնվում է նրա հարավարևմտյան անկյունում։ Աշտարակների այսպիսի դասավորությունը ապահովում է ամրոցի խոցելի կողմերի պաշտպանությունը։ Ամրոցն ու նրա շրջապատը հարուստ են բնակատեղիների հետքերով, նրանցից դուրս կան բոլորաձև դամբարաններ։
Ամրոցը հավանաբար ապահովված է եղել Վարդենիսի լեռներից հոսող գետակների ջրերով։

## Գրականություն
* Միքայելյան Գ.Հ., Սևանի ավազանի կիկլոպյան ամրոցներ, Երևան 1968 թ.,էջ 35

Կատեգորիա:Կիկլոպյան ամրոցներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Բորիս Դաուգուվետիս

**Բորիս Ֆրանցևիչ Դաուգուվետիս** (), լիտվացի խորհրդային ռեժիսոր, դերասան, դրամատուրգ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1948 թվական)։

Բեմադրել է Շեքսպիրի «Օթելլո» (1924 թվական), Ֆրիդրիխ Շիլլերի «Ավազակներ» (1928 թվական), Չեխովի «Բալենու այգին» (1937 թվական)։ 1944-1949 թվականներին՝ Լիտվիայի ԽՍՀ Դրամայի թատրոնի (Վիլնյուս) ռեժիսորը, լիտվական նոր թատրոնի ստեղծողներից։ Բեմադրել է Մաքսիմ Գորկու «Թշնամիներ»-ը (1947 թվական), «Եգոր Բուլչովը և ուրիշները» (1948 թվական), Պոգոդինի «Կրեմլյան կուրանտներ»-ը (1947 թվական)։

Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1947 թվական)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիտվացի դերասաններ
Կատեգորիա:Լիտվացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թատերական մանկավարժներ
Կատեգորիա:Լիտվացի դրամատուրգներ