Անտիկիթիրայի Էֆեբոս

**Անտիկիթիրայի Էֆեբոս** (), հունական բրոնզե արձան, որը թանգարանային հավաքածուներում գրանցված է որպես **Երիտասարդի բրոնզե արձան**։ Արձանը հայտնաբերել են 1900 թվականին սպունգ հայթայթող սուզորդները անտիկ Անտիկիթիրայի նավաբեկության տարածքում՝ Հունաստանի Անտիկիթիրա կղզու հարևանությամբ։  Դա առաջինն էր 20-րդ դարում Եգեյան և Միջերկրական ծովերում հայտնաբերված հունական բրոնզե քանդակների շարքից, որոնք հիմնովին փոխել են հին հունական քանդակագործության վերաբերյալ այդ շրջանում ձևավորված տեսակետը: Խորտակման վայրում, որը թվագրվում է մ.թ.ա. մոտ 70-60 թվականներով, հայտնաբերվել է նաև ''Անտիկիթերայի մեխանիզմը'' (աստղագիտական հաշվարկման սարք), ստոյիկ փիլիսոփային բնորոշ կիասնդրի և մետաղադրամների գանձ։ Մետաղադրամները ներառում են անհամաչափ քանակությամբ պերգամոնյան կիստոֆորական քառադրախմաներ և եփեսոսյան մետաղադրամներ, ինչը գիտնականներին ստիպում էր ենթադրել, որ նավը սկսել է իր ճանապարհորդությունը Հոնիական ափից, հավանաբար Եփեսոսում։ Հայտնաբերված բեռներից և ոչ մեկը չի նույնականացվել մայրցամաքային Հունաստանի հետ:

## Նկարագրություն
Էֆեբոսը, որի բարձրությունը մի փոքր ավելի մեծ է մարդու բնական չափերից՝ 1,96 մ, հայտնաբերվել է բազմաթիվ բեկորներով: Դրա առաջին վերականգնումը կատարվել է 1950-ականներին՝ Խրիստոս Կարուզոսի ղեկավարությամբ։ Փոխվել է աչքերի կիզակետը, որովայնի կոնֆիգուրացիան, իրանի և աջ վերին ազդրի միջև կապը և աջ թևի դիրքը։ Վերականգնումը համընդհանուր համարվում է հաջողված:

## Հնարավոր ծագում
Էֆեբոսը չի համապատասխանում որևէ ծանոթ պատկերագրական մոդելի, և այդ տեսակի հայտնի օրինակներ չկան։ Նա աջ ձեռքում գնդաձև առարկա է պահել և, հավանաբար, կերպարանավորել է Պարիսին, որը Աֆրոդիտեին նվիրում է կռվախնձորը։ Այնուամենայնիվ, քանի որ Պարիսը մշտապես պատկերված է թիկնոցով և փռյուգյան յուրօրինակ գլխարկով, այլ գիտնականներ եզրակացրել են, որ պատկերված է անմորուք, երիտասարդ Հերակլեսը Հեսպերիդների խնձորով։ Ենթադրվում է նաև, որ պատկերված է Պերսևսը՝ բռնած սպանված Գորգոնի գլուխը:  Դա կարող է լինել նաև Ապոլլոն աստվածը, «ուսանած» Հերմեսը, որը ձեռքին կադուսեուսը հայտարարում է, մարզիկի կամ նա բռնել է ինչ-որ մրցանակ՝ գնդաձև լեկիթոս կամ գունդ, ծաղկեպսակ, գավաթ կամ խնձոր: Արձանը կարող է նույնիսկ երիտասարդի հուղակավորման արձան լինել։ 

Արձանը, թվագրված մոտավորապես մ.թ.ա. 340–330 թվականներով, պելոպոնեսյան բրոնզե քանդակի ամենավառ ստեղծագործություններից է։ Նրա ցուցադրած անհատականությունն ու բնավորությունը ենթադրել են տալիս հնարավոր քանդակագործին: Դա, հավանաբար, հայտնի քանդակագործ Եվֆրանորի աշխատանքն է, որը սովորել է պոլիկլիտոսական ավանդույթներով, որը ըստ Պլինիոս Ավագի պատրաստել է Պարիսի քանդակը։ Անտիկիթիրայի Էֆեբոսը պահպանվում է Աթենքի ազգային հնագիտական թանգարանում:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Bronze_statue_of_a_youth_(Antikythera_shipwreck)_at_the_National_Archaeological_Museum_of_Athens_on_16_May_2018.jpg
Պատկեր:Statua_di_giovane,_forse_perseo_o_paride,_in_bronzo,_da_antikythera,_attr._a_euphranor,_340-330_ac_ca._04,_n._x13396.jpg
Պատկեր:Statua_di_giovane,_forse_perseo_o_paride,_in_bronzo,_da_antikythera,_attr._a_euphranor,_340-330_ac_ca._01,_n._x13396.jpg
Պատկեր:Statua_di_giovane,_forse_perseo_o_paride,_in_bronzo,_da_antikythera,_attr._a_euphranor,_340-330_ac_ca._08.jpg


## Գրականություն
*Bol, P. C. 1972. *Die Skulpturen des Schiffsfundes von Antikythera.* (Berlin:  Mann).
* Fraser, A. D. 1928."The Antikythera Bronze Youth and a Herm-Replica", *American Journal of Archaeology* **32**.3 (July–September 1928), pp.&nbsp;298–308. A Roman therm head of similar type; bibliography of early publications.
* Karouzou, S. 1968. *National Archaeological Museum Collection of Sculpture: A Catalogue* (Athens).
*Myers, Elisabeth Susan, 1999. "The Antikythera Youth in its context"  Masters thesis, Louisiana State University (On-line text; pdf format).
*"NAMA" 
*Stais, V., Tsountas, C., and Kourouniotis, K., 1902. "Τὰ εὑρήματα τοῦ ναυαγίου τῶν Ἀντικυθήρων," *Archaiologike Ephemeris*, 145–148.
*Svoronos, I. N., 1911. *Τὸ ἐν Ἀθήναις Ἐθνικὸν Μουσεῖον* (Athens), vol. 1.
*Dafas, K. A., 2019. *Greek Large-Scale Bronze Statuary: The Late Archaic and Classical Periods*, Institute of Classical Studies, School of Advanced Study, University of London, Bulletin of the Institute of Classical Studies, Monograph, BICS Supplement 138 (London), 68–83, pls 58–71.
*Dafas, K. A., 2015. "The Casting Technique of the Bronze Antikythera Ephebe," in Z. Theodoropoulou-Polychroniadis and D. Evely (eds), *Aegis: Essays in Mediterranean Archaeology presented to Matti Egon by the scholars of the Greek Archaeological Committee* (Oxford), 137–146, figs 1–6.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Illustration of the ''Ephebe''
* (Hellenic Ministry of Culture) Bronzes at the National Archaeological Museum, Athens

Կատեգորիա:Բրոնզե արձաններ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 4-րդ դարի քանդակներ
Կատեգորիա:Ստորջրյա հնագիտություն