Նիկոտինային փոխարինող թերապիա

**Նիկոտինային փոխարինող թերապիա** (նաև **նիկոտին-փոխարինող թերապիա**, **նիկոտինային փոխարինող թերապիա**, կրճատ՝ **ՆՓԹ**), օրգանիզմում նիկոտինի մատակարարման եղանակներ՝ առանց ծխախոտի օգտագործման: Այն օգտագործվում է ծխախոտի ծխելուց կամ ծամելուց հրաժարվելու պատճառով առաջացած զրկանքի համախտանիշները (կամ հանման համախտանիշը) նվազեցնելու համար: Նիկոտինային փոխարինող թերապիան նիկոտինային կախվածության բուժման առավել ուսումնասիրված մեթոդն է, որի արդյունավետությունն ու անվտանգությունը հետազոտվել է 150 կլինիկական հետազոտություններում։

ՆՓԹ դեղամիջոցները ներառված են թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդության (ԹՔՕՀ) և քրոնիկ բրոնխիտի բուժման գործընթացներում, ինչպես նաև Ռուսաստանի Առողջապահության նախարարության շնչառական օրգանների հիվանդություններ ունեցող հիվանդների մոտ նիկոտինային կախվածության բուժման մեթոդական ցուցումներում: Մեծ Բրիտանիայում ՆՓԹ դեղամիջոց Nicorette-ը ներառված է ծխելու դեմ պայքարի պետական ծրագրում:

Նիկոտինային փոխարինող թերապիան նվազեցնում է ծխախոտի հանդեպ ձգտումը, որն առաջանում է նիկոտինային կախվածությունից, ծխողների և ծխախոտ ծամող մարդկանց մոտ: Սա օգնում է նրանց դադարեցնել ծխախոտի օգտագործումը և խուսափել ծխախոտի ծխելու կամ ծամելու բացասական հետևանքներից: Ծխախոտի ծխելու և ծամելու սովորությունը միաժամանակ ձեռք բերված վարքագիծ է և նիկոտինից ֆիզիկական կախվածություն, ուստի նրանց, ովքեր ցանկանում են թողնել ծխելը, կարող են օգնել խորհրդատվությունը և նիկոտինային փոխարինող միջոցների օգտագործումը։  Նիկոտինային փոխարինող թերապիայի օգտագործումը մեծացնում է ծխելը թողնելու հաջողված փորձերի մակարդակը 50-70%-ով։

Նիկոտինային փոխարինող թերապիան ներառված է ԱՀԿ-ի Հիմնական դեղամիջոցների օրինակելի ցանկում (WHO Model List of Essential Medicines)՝ բազային առողջապահական համակարգում անհրաժեշտ ամենակարևոր դեղամիջոցների ցուցակում։ ԱՄՆ Առողջապահության ծառայությունը թվարկում է ծխախոտի օգտագործումը դադարեցնելու 7 բժշկական միջոց, որոնցից 5-ը նիկոտինային փոխարինող թերապիայի միջոցներ են (նիկոտինային սպեղանիներ, ծամոններ, ծծելու հաբեր, ինհալյատորներ և քթային սփրեյներ) և 2 բերանային միջոց (բուպրոպիոն և վարենիկլին): ՆՓԹ այլ հասանելի միջոցների թվում կարելի է նշել նիկոտինային բերանային սփրեյներ և ենթալեզվային հաբեր:

## Բժշկական օգտագործում
Նիկոտինային փոխարինող թերապիայի (ՆՓԹ) բոլոր ձևերը բարձրացնում են մարդու՝ ծխախոտային արտադրատեսակների օգտագործումը դադարեցնելու հնարավորությունները: Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ նիկոտինային փոխարինող թերապիան օգնում է մարդկանց թողնել ծխելը առնվազն 6 ամսվա ընթացքում նույնքան արդյունավետ, որքան բուպրոպիոն դեղամիջոցները։ Հետազոտությունները նաև ցույց են տվել, որ ՆՓԹ բոլոր ձևերը, ներառյալ նիկոտինային ծամոնները, քթային սփրեյները, ինհալյատորները և ծծելու հաբերը, ունեն մարդու կողմից ծխելը թողնելու գործընթացում հաջողության նման ցուցանիշներ: Սակայն մեթոդների օգտագործման հավանականությունը տարբեր է. առավել հաճախ օգտագործվում են նիկոտինային սպեղանիները, այնուհետև ծամոնները, ինհալյատորները և քթային սփրեյները:

Հարկ է նշել, որ ՆՓԹ մի քանի մեթոդների համակցության օգտագործումը կարող է մեծացնել ծխախոտի օգտագործումը դադարեցնելու հնարավորությունները: Բացի այդ, նիկոտինային փոխարինող թերապիայի օգտագործումը խորհրդատվության հետ համակցությամբ մեծացնում է ծխախոտից ձեռնպահ մնալու ցուցանիշները:

Նիկոտինային փոխարինող թերապիայի դեղամիջոցները առավելագույն գործնական նշանակություն ունեն թունդ ծխողների համար, ովքեր օրական ավելի քան 15 սիգարետ են ծխում:

## Կողմնակի ազդեցություններ
Չնայած չկան ապացույցներ, որ ՆՓԹ-ն կարող է մեծացնել սրտամկանի ինֆարկտի զարգացման ռիսկը, սրտանոթային հիվանդությունների պատմություն ունեցող կամ վերջերս սրտամկանի ինֆարկտ տարած անձինք պետք է խորհրդակցեն բժշկի հետ ՆՓԹ-ի կիրառումից առաջ:

18 տարեկանից ցածր անձինք նույնպես պետք է խորհրդակցեն բժշկի հետ նիկոտինային փոխարինող թերապիան սկսելուց առաջ։

Հղիության ընթացքում նիկոտինի օգտագործումը կարող է հանգեցնել երեխայի մոտ ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշի (ՈՒՊՀ) ի հայտ գալուն և երեխայի ուսումնառության նվազեցմանը: Դա նաև ստեղծում է ապագայում երեխայի նիկոտինային կախվածության վտանգ: Հետևաբար, հղի և կրծքով կերակրող կանայք պետք է խորհրդակցեն բժշկի հետ ՆՓԹ-ի կիրառումը սկսելուց առաջ: Ծամոններին, ծծելու հաբերին և քթային սփրեյներին վերագրվել է C տերատոգենության կատեգորիա; տրանսդերմալ սպեղանուն՝ D կատեգորիա: Տրանսդերմալ սպեղանին համարվում է պտղի համար պակաս անվտանգ, քանի որ նիկոտինը մուտք է գործում օրգանիզմ մշտապես սպեղանու օգտագործման ժամանակահատվածում, ի տարբերություն ծամոնի կամ ծծելու հաբի, որոնք նիկոտինը մատակարարում են պարբերաբար:

## Ազդեցության մեխանիզմ
ՆՓԹ դեղամիջոցները տարբերվում են այն ժամանակով, որը անհրաժեշտ է նիկոտինի՝ արյան մեջ թափանցելու համար, և ընդհանուր ժամանակով, որի ընթացքում նիկոտինը գտնվում է օրգանիզմում:

Մաշկի վրա կիրառվող նիկոտինային սպեղանիները անընդհատ ազատում են նիկոտինի կայուն դեղաչափ 16-24 ժամվա ընթացքում: Ծամոններից, սփրեյներից և ենթալեզվային հաբերից նիկոտինն ավելի արագ է ընկնում օրգանիզմ, սակայն այնտեղ գտնվում է ավելի քիչ ժամանակ:

Նիկոտինային սփրեյները համարվում են ՆՓԹ-ի առավել առաջադեմ ձև՝ շնորհիվ դրանց արագ ազդեցության: Ինչպես բացատրում է Քինգս քոլեջի հոգեբան Գեյ Սազերլենդը, "սիգարետի ծուխը ներշնչելուց հետո նիկոտինը հասնում է ծխողի ուղեղին մոտավորապես 20 վայրկյանում: ՆՓԹ ձևերի մեծ մասը սկսում է գործել 30 րոպեից մինչև երեք ժամ ընթացքում", մինչդեռ սփրեյն ունի նիկոտինը ուղեղին 60 վայրկյանի ընթացքում հասցնելու ապացուցված ունակություն:

## Տարբեր դեղաձևերի արդյունավետություն
Կլինիկական հետազոտությունները մատնանշում են սպեղանիում նիկոտինի բարձրացված դեղաչափի օգտագործման դեպքում պացիենտի՝ ծխելը թողնելու հաջողության հնարավորությունների զգալի աճ: Ծամոնները, ըստ կլինիկական հետազոտությունների, կրկնապատկում են ծխելը թողնելու հնարավորությունները՝ պլացեբոյի հետ համեմատած: Կլինիկական հետազոտությունների արդյունքները ցույց են տվել, որ ենթալեզվային հաբը 91%-ով ավելի արդյունավետ է պլացեբոյի համեմատ 6 ամսվա ընթացքում: Տեղային կիրառման սփրեյը, ըստ կլինիկական հետազոտությունների արդյունքների, ցույց է տվել 2,5 անգամ ավելի բարձր արդյունավետություն՝ պլացեբոյի հետ համեմատած 52 շաբաթների ընթացքում:

Նիկոտինային կախվածության բարձր և շատ բարձր աստիճանի դեպքում թերապիայի արդյունավետությունը մեծացնելու համար խորհուրդ է տրվում նիկոտին պարունակող դեղամիջոցների համակցության օգտագործում (սպեղանի + մաստակ): Համակցված թերապիան էլ ավելի արդյունավետ է ՆՓԹ մոնոթերապիայի համեմատ և գրեթե 3 անգամ բարձրացնում է ծխելը թողնելու հնարավորությունները՝ պլացեբոյի համեմատ:

## Պատմություն
ՆՓԹ առաջին արտադրաբքը եղել է Nicorette-ն, որը արտադրվել է 1970ական թվականների վերջերում AB Leo շվեցարական կազմակերպության կողմից։

## Վաճառքային դրոշմանիշներ
ТNicotex, Nicorette, Nicoderm, Nicogum, Nicotinell, Thrive  և Commit հաբեր։

## Տես նաև
* Նիկոտինային կախվածությունից բուժում
* Առանց ծխախոտի միջազգային օր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* University of Wisconsin Center for Tobacco Research and Intervention
* Recommendations for special populations

Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր
Կատեգորիա:Առողջություն
Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Բուժում
Կատեգորիա:Ծխախոտ
Կատեգորիա:Ծխելու սովորույթ
Կատեգորիա:Կախվածություններ