open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Յուրինեա նրբագեղ

**Յուրինեա նրբագեղ** (), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Ճիպոտանման ցողուններով և մինչև 30 սմ բարձրությամբ բազմամյա բույս է։ Զամբյուղներն ունեն 5 սմ տրամագիծ։ Ծածկոցը մերկ է։ Ծաղիկները վարդագույն են։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Նախիջևանի սահմանից մինչև Շվանիձոր)։ Աճում է նաև Նախիջևանում, Արևելյան Անդրկովկասում և Իրանում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 500-1000 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ լանջերին, ժայռոտ տեղերում, ֆրիգանանման համակեցություններում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Տեսակին սպառնացող հիմնական վտանգը կապված է լեռնաարդյունահանող արդյունաբերության ընդլայնման և դրանից բխող ենթակառուցվածքի զարգացման հետ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։ Անհրաժեշտ է ստեղծել նոր ԲՀՊՏ Մեղրու շրջանի Ագարակավանի շրջակայքում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բարդածաղկավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Յուրինեա չնկատված

**Յուրինեա չնկատված** (), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Կոճղարմատավոր բազմամյա բույս է։ Վարդակի տերևները վերևից կանաչ են, տակից՝ մոխրագույն-խավոտ, փետրաձև հատված։ Ցողունները սլաքանման են, ուղիղ կանգնած, երկարամազոտ, զամբյուղի տակ սպիտակ–թաղիքավոր և ունեն 7-20 սմ բարձրություն ։ Զամբյուղները միայնակ են, 2 սմ տրամագծով։ Ծաղիկները վարդագույն են։

## Տարածվածություն
Հայաստանում տարածված է Լոռու (Կուրթան գյուղի շրջակայք) և Իջևանի (Հաղպատ, Դսեղ, Ձորագյուղ, Շահալի, Փամբակ գյուղերի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Արևելյան Անդրկովկասում։

## Էկոլոգիա
Աճում է միջին և վերին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1100-2300 մ բարձրությունների վրա, անտառների ժայռոտ տեղերում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս–հուլիսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Անդրկովկասի էնդեմիկ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²–ից պակաս է։ Տեսակին, աճելավայրերի պայմանների փոփոխության հետ կապված, սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանություն չի իրականացվում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բարդածաղկավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Ռիտա Դոմինիկ

**Ռիտա Ուչենա Նկեմ Դոմինիկ Նվատուրուոչա** (Rita Uchenna Nkem Dominic Nwaturuocha, ), նիգերիացի դերասանուհի։ 2012 թվականին Աֆրիկյան կինոակադեմիայի մրցանակաբաշխության ժամանակ արժանացել է Առաջատար լավագույն դերասանուհի մրցանակին։

## Վաղ կյանք
Ռիտա Դոմինիկը ծնվել է 1975 թվականին Նիգերիայի Իմո նահանգի Մբեզե տարածաշրջանում։ Ընտանիքի չորս երեխաներից կրտսերն է։ Նրա հանգուցյալ ծնողները եղել են բուժաշխատողներ, հայրը բժիշկ էր, մայրը`բուժքույր։ Դոմինիկը նախ սովորել է Ակվա Իբոմ նահանգի Իկոտ Էկպենի անվան դաշնային կառավարության քոլեջը, այնուհետև  1999 թվականին ավարտել է Պորտ Հարկորտի համալսարանի թատերական արվեստի ֆակուլտետը՝ ստանալով բակալավրի աստիճան։

## Գործունեություն
Դոմինիկը նկարահանվել է դեռևս երեխա հասակից. դպրոցում հանդես է եկել պիեսներում և Իմա նահանգում նկարահանվել է մանկական հաղորդումներում։ Առաջին անգամ կինոյում նկարահանվել է 1998 թվականին (*A Time to Kill*): She won the City People Awards in 2004 թվականին Քաղաքացիների մրցանակաբաշխության ժամանակ արժանացել է Ամենաակնառու դերասանուհի մրցանակին։ Նկարահանվել է Նոլիվուդի ավելի քան 100 ֆիլմերում։

## Ֆիլմագրություն

## Մրցանակներ և անվանակարգեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նիգերիացի դերասանուհիներ
Բրամանտե սանդուղք

**Բրամանտե սանդուղք** (), Վատիկանի թանգարանների երկու սանդուղքները։ Օրիգինալ սանդուղքը կառուցվել է 1505 թվականին, ժամանակակից տարբերակը՝ 1932 թվականին։

## Օրիգինալ սանդուղք
[մինի|350px|Բրամանտեի օրիգինալ [սանդուղքը]]
Օրիգինալը կառուցվել է 1505 թվականին իտալացի ճարտարապետ Դոնատո Բրամանտեի նախագծով։
Հուլիոս II պապի հրահանգով՝ Բրամանտեին առաջադրանք էր տրվել՝ միավորելու Բելվեդերի դղյակը Վատիկանի առաքելական պալատի հետ։ Դրա համար նա հիմնադրեց պտուտակաձև սանդուղքը և երկու պատկերասրահներ, որոնք եզերում են Բելվեդերի բակը, որոնց կարելի է հասնել՝ անմիջապես աստիճաններից իջնելով։ Սակայն հետևում գտնվող պատկերասրահի շինարարությունն ավարտվեց միայն կես դար անց։

Բրամենտե սանդուղքը չունի աստիճաններ և ավելի շուտ իրենից ներկայացնում է թեքահարթակ, որը պարուրում է ներքին միջավայրը։ Ներքին դատարկ միջավայրի հաշվին բավականացնում է լույսը՝ վերից վար ձգվող աստիճանը լուսավորելու համար։ Դեպի ներքին անկյունը հստակ դասավորված են դորիական օրդերները, որոնք նեցուկ են ծառայում սանդուղքի 4 ոլորքների համար։ Թեթև զառիվերն այդպես է արված, որպեսզի լծկան կենդանիները կարողանան բեռն անխոչընդոտ հասցնել Վատիկանի առաքելական պալատ։ Բացի այդ, սանդուղքը նախագծված էր կրկնակի պարույրով, որը նման է ԴՆԹ-ի կառուցվածքին, ինչի նպատակն այն է, որ շարժումը միանգամից լինի թե՛ դեպի վեր, թե՛ դեպի վար։ Բրամանտեն ոգեշնչվել է Օրվիետոյում գտնվող սուրբ Պատրիկի հորից, որը կառուցվել է Անտոնիո դա Սանգալլոյի նախագծմամբ։

Այժմ օրիգինալ Բրամանտե սանդուղքը փակ է հանրային այցելությությունների համար՝ բացի հատուկ կազմակերպված տուրերից։

## Ժամանակակից սանդուղք
350px|մինի|Ժամանակակից տարբերակ
Ժամանակակից պտուտակաձև սանդուղքը նույնպես գտնվում է Պիո-Կլեմենտինո թանգարանում, բայց, չնայած կրում է Բրամանտե սանդուղքի անվանումը, կառուցվել է միայն 4 դար անց՝ 1932 թվականին, Ջուզեպպե Մոմոյի նախագծով։ Ինչպես և օրիգինալը, ժամանակակից սանդուղքը ևս կառուցված է կրկնակի պարույրով, որը մարդկային խմբին թույլ է տալիս անխոչընդոտ տեղաշարժվելու տարբեր ուղղություններով։ Սանդուղքի եզրով կառուցված բազրիքները մետաղից են։ Ապակյա գմբեթը, որը գտնվում է սանդուղքի ներքո, թույլ է տալիս, որ լույսը վերևից սփռվի ներքև։

Բրամանտեի ժամանակակից սանդուղքը ծառայում է որպես Պիո-Կլեմենտինո թանգարանի ելք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սանդուղքներ
Կատեգորիա:Վատիկանի շենքեր և կառույցներ
Պրոմեթևսականություն

[250px|մինի|right|«[Լեհական Պրոմեթևս», Օրաս Վերնե (1831)]]
**Պրոմեթևսականություն** (), լեհ քաղաքական գործիչ, 1918-1935 թվականներին Լեհաստանի Երկրորդ Հանրապետության ղեկավար Յուզեֆ Պիլսուդսկու կողմից սկսված քաղաքական նախագիծ։ Նախագծի նպատակն էր Ռուսական կայսրության և դրա իրավահաջորդ ռուսական պետությունների, այդ թվում Խորհրդային Միության թուլացումն ու քայքայումը այդ տարածքների ոչ ռուսական ժողովուրդների անկախական շարժումների աջակցման միջոցով։

Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների միջև ընկած ժամանակահատվածում պրոմեթևսականությունը և Պիլսուդսկու մեկ այլ գաղափարը՝ Ծովամիջյան դաշնությունը, կազմում էին նրա և իր համակիրների իրար փոխլրացնող երկու աշխարհաքաղաքական ռազմավարություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Յոզեֆ Պիլսուդսկի
Կատեգորիա:Պրոմեթևս
Կատեգորիա:Լեհաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Լեհաստանի փիլիսոփայություն
Մորիս Կալլեն

**Մորիս Կալլեն**  (, ), կանադացի բնանկարիչ, նկարել է իմպրեսիոնիզմի ոճով։

## Կենսագրություն
Մորիս Կալլենը ծնվել է Նյուֆաունդլենդ կղզում, Սենտ-Ջոնս քաղաքում։ 1870 թվականին Կալլեն ընտանիքի հետ տեղափոխվում է Մոնրեալ, որտեղ սկսում է գեղարվեստական կրթություն ստանալ Մոնրեալի գեղարվեստա-արդյունաբերական խորհրդին կից գեղարվեստի դպրոցում, քանդակագործ Լուի Ֆիլիպ Էբերի մոտ։ Ինչպես իր սերնդի շատ նկարիչներ, նա տեղափոխվեց Փարիզ գեղարվեստական կրթությունը շարունակելու համար։ 1889 թվականին Փարիզ գալուց հետո նա սովորել է Գեղարվեստի դպրոցում, որտեղ նրա ուսուցիչներն են եղել ակադեմիական ուղղության ֆրանսիացի նկարիչներ Ժան Լեոն Ժերոմը և Էլի Դելոնեն։  Բայց երբ Կալլենը 1985 թվականին վերադարձավ Մոնրեալ, նա արդեն դավանում էր ֆրանսիական իմպրեսիոնիզմի սկզբունքներին։

Բնանկարի ժանրում աշխատելով, նա ժամանակի ընթացքում դարձավ Մոնրեալի իսկական տարեգիր։ Նրա մոտ հատկապես հաջող էր ստացվում մթնշաղի և գիշերային տեսարանները, մշտապես շողշողացող լույսերով։ Կալլենի մոտ հրաշալի էին ստացվում նաև ձմռային բնանկարները, նա ձյունածածկ Կանդայի մեծ նկարիչներից մեկն էր։  Ինչպես իր գործընկեր և ընկեր Ջեյմս Ուիլսոն Մորրիսը, Մորիս Կալլենը ժամանակի ընթացքում դարձավ կանադական արվեստի գլխավոր գործող դեմքերից մեկը։

Նա ռոմանտիկ տաղանդ ուներ, նրան հաջողվում էր «որսալ» լույսը և տրամադրությունը։ Նրա որոշ ստեղծագործությունների վրա ազդեցություն է ունեցել Ուիլյամ Բլեյր Բրյուսը, ում մոտ Գրյոզում, 1892-1894 թվականներին հաճախակի էր լինում Կալլենը։

Կալլենն իր հերթին ազդել է իր շատ աշակերտների վրա, երբ երկար տարիներ դասավանդում էր Մոնրեալի գեղարվեստի ընկերությունում։ Նա հատկապես մեծ ազդեցություն է ունեցել Սյուզոր Կոտեի վրա, որի արվեստանոցը գտնվում էր նույն շենքում, որտեղ Մորիս Կալլենի ստուդիան էր։

## Ցուցահանդեսներ
L'Art français ցուցասրահը ներկայացրել է Կալլենի ստեղծագործությունները։ 2009 թվականի հունվարի 31-ից ապրիլի 19-ը  Վանկուվեր գեղարվեստի պատկերասրահում ներկայացվել է «Կանադական իմպրեսիոնիզմի լեգենդները. երեք ցուցադրություն» ցուցահանդեսը։

## Պարգևներ
* Կանադայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի պարգև
* 1944 թվականին ներառվել է Կանադայի ազգային պատմական նշանակություն ունեցող անձանց ցանկում

## Գրականություն
* Davis, Ann (1992). The Logic of Ecstasy: Canadian Mystical Painting, 1920–1940. Toronto: University of Toronto Press. ISBN 9780802059161; ISBN 9780802068613; OCLC 26256269

## Պատկերասրահ

Maurice Cullen - The Mill Stream.jpg|Գետի վտակ (1905), Կանադայի ազգային պատկերասրահ
Maurice Cullen - Customs Port, Venice.jpg|Մաքսային նավահանգիստ, Վենետիկ (1897), Կանադայի ազգային պատկերասրահ
Maurice Cullen - À la marée montante, Le Pouldu, Bretagne.JPG|«Ծովային մակընթացություն, Le Pouldu, Bretagne (1901)», Քվեբեկի գեղարվեստի ազգային թանգարան
Snowfall, Lac Tremblant.jpg|Ձյան տեղում, Լակ Տրեմբլանտ (1922), մասնավոր հավաքածու
Maurice Cullen - Winter Evening, Quebec.jpg|*Ice Breaking, L'Assomption, (ca 1914)*, Կանադայի ազգային պատկերասրահ
Maurice Cullen - Paysage de l'Ile d'Orléans.jpg|*Ile d'Orleans landscape*, Քաղաքակրթությունների թանգարան, Քվեբեկ
Maurice Galbraith Cullen - No Man's Land.jpg|«Անմարդկային երկիր (Douai plain, Ֆրանսիա) (1920)», Կանադայի ռազմական թանգարան


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իմպրեսիոնիստ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Կանադացի նկարիչներ
Վիկրամ սամվատ

**Վիկրամ սամվատ** (Սամվատի օրացույց), Հնդկաստանում տարածված օրացույց, որում տարվա երկարությունը կապված է լուսնային ամիսների երկարության հետ։ Այս օրացույցի վրա է հիմնված ժամանակակից նեպալյան օրացույցը։

## Տարածում և ծագում
Վիկրամ սամվատը հիմնականում կիրառվել է Հնդկաստանի հյուսիսային և կենտրոնական մասերում։ Տարեգրությունը այս համակարգում սկսվում է Մ.թ.ա. 57 թվականից և կապվում է Վիկրամի անվան հետ, կամ Վիկրակադիտյայի, ում նվիրված են բազմաթիվ լեգենդներ և ասքեր, դրանց մեջ նա բնութագրվում է որպես ազգային հերոս և անթերի տիրակալ։ Նրա մասին ասվում է, որ նա դուրս է վռնդել Հնդկաստանից օտարերկրյա զավթիչներին։ Լեգենդների մեծամասնությունում Վիկրամը նկարագրվում է, որպես տիրակալ, որը պատրաստ էր զոհել իրենով սեփական ազգի բարեկեցության համար։ Վիկրամադիտյայի անունը դարձավ խորհրդանիշ և տիտղոս, նրանից հետո եկած տիրակալների համար։

Հնդկաստանի պատմության մեջ բազմաթիվ տիրակալներ իրենց մետաղադրամների վրա նշում էին «Վիկրամադիտյա» տիտղոսը, և այդ տիրակալներից որն է սկիզբ դրել «Վիկրամ սամվատին» վիճելի հարց է։

Գրիգորյան օրացույցի 1970 թվականին համապատասխանում է Վիկրամ սամվատի 2026—2027 թվականները։

## Տես նաև
* Հին հնդկական օրացույց

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնդկաստանի մշակույթ
Կատեգորիա:Օրացույցներ
Հնդկաստանի միացյալ ազգային օրացույց

**Հնդկաստանի միացյալ ազգային օրացույց**, ստեղծվել է Հնդկաստանում XX դարի 1950-ականներին։ Ընդունվել է 1957 թվականի մարտի 22-ին։ Կիրառվում է հազվադեպ։

Նոր օրացույցի հիմքում ընկած է Սակա դարաշրջանը, որը լայնորեն օգտագործվում էր երկու հազարամյակների ընթացքում Հնդկաստանի բազմաթիվ օրացույցային համակարգերում։ Սակա դարաշրջանի 1892 թվականը համապատասխանում է Գրիգորյան օրացույցի 1970 թվականի մարտի 22-ից մինչև 1971 թվականի մարտի 21-ը ընկած տարուն։

Տարվա երկարությունը հավասար է արևադարձային տարվա երկարությանը, այսինքն 365 օր 5 ժամ 48 րոպե 46 վայրկյան։

Օրացույցը հասարակ տարում պարունակում է 365 օր, իսկ նահանջ տարում՝ 366:

Տարին սկսվում է գարնանային գիշերահավասարի հաջորդ օրից, որը համապատասխանում է Չայտրա ամսվա առաջին օրվան, և համընկնում է մարտի 21-ի հետ։

Տարին բաղկացած է 12 ամիսներից։ Նահանջ տարվա մեջ առաջին վեց ամիսները ունեն 31 օր, իսկ մնացածը՝ 30: Հասարակ տարվա մեջ առաջին ամիսը ևս ունի 30 օր։

ՆԱհանջ տարվա որոշման համար օգտագործվում է հետևյալ կանոնը. Սակա դարաշրջանի տարվան պետք է գումարել 78, և եթե ստացված թիվը բաժանվում է 4-ի առանց մնացորդ, ապա տարին նահանջ է։ Այսպես, Սակա դարաշրջանի 1890 թվականը, որը համապատասխանում է Գրիգորյան օրացույցի 1968—1969 թվականներին, և բավարարում է նշված պայմանին, ապա ամեն հաջորդ չորրորդ տարին նահանջ է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Перевод дат индийского календаря в другие календари 

Կատեգորիա:Հնդկաստան
Կատեգորիա:Օրացույցներ
Ադամանդե ցանց (Ֆաբերժեի ձու)

**«Ադամանդե ցանց»** (), ոսկերչական ձու, որը դարձավ Ֆաբերժեի 52 զատկական ձվերից մեկը՝ պատրաստված Կարլ Ֆաբերժեի ընկերությունում Ռուսաստանի կայսերական ընտանիքի համար։ Այն ստեղծվել է 1892 թվականին Ալեքսանդր III կայսեր պատվերով՝ կնոջ՝ կայսրուհի Մարիա Ֆեոդորովնայի համար։

Ոսկերչական ձուն պատկանում է բիզնեսմեններ Դորոթի և Արթի Մակֆերին ֆոնդին և ցուցադրվում է Հյուսթոնի բնական գիտությունների թանգարանում։ Անակնկալը՝ մեխանիկական փիղը, գտնվում է Լոնդոնում՝ Եղիսաբեթ II թագուհու հավաքածուում։

## Դիզայն
Ձվի «կճեպը» պատրաստված է կիսաթափանցիկ խնձորի կանաչ երանգով բավենիտից։ Այն ամբողջովին պատված է անկյունագծային ցանցով՝ պատրաստված պլատինե երիզներից։ Այդ երիզները ադամանդներով երեսարկված են ոսկու հիմքերի վրա։ Ձվի երկու ծայրերին, ցանցի միացման հատվածներում, երկու խոշոր ադամանդ են ագուցված։ Ձվի մեջ պատված է սպիտակ մետաքսով, որի մեջ դրվել է անակնկալը։ Ձվի պատվանդանը պատրաստված է եղել բաց դեղին ժադեիտից, որի վրա քանդակված են եղել երեք քերովբե, որոնք պահել է ձուն։ Համարվում է, որ դրանք խորհրդանշել են կայսերական ընտանիքի երեք որդիներին՝ Նիկոլային, Գեորգիին և Միխայիլին։ Այս պահի դրությամբ պատվանդը կորսված է։

## Անակնկալ
մինի|Ձվի անակնկալը
Այսօր ձվի հետ չգտնվող անակնկալը առաջին մեխանիզմով աշխատանքն էր, որը պատրաստվել էր Ֆաբերժեի արհեստանոցում։ Այն իրենից ներկայացնում է փղիկ, որի մեխանիզմն աշխատում է, երբ փոքրիկ բանալիով լարում են այն։ Փղիկը, որի մեջքին կա ոսկե աշտարակ, պատրաստված է փղոսկրից, մասամբ պատված էմալով, որն էլ իր հերթին ադամանդներով է երեսապատված։ Փղիկի ճակատին սպիտակ գույնի թանկարժեք քարերով է պատված։ Ժանիքները, կնճիթը և լծասարքը զարդարված են մանր ադամանդներով։ Փիղը նման է Դանիայի զինանշանի վրա պատկերված փղին, որպեսզի Մարիա Ֆեոդորովնան հիշեր իր հայրենիքը։ Փղի տեսքը կրկին օգտագործվել է 1900 թվականին «Սոճու կոն» ձվի համար՝ պատրաստված Վարվառա Կելխի համար։

## Պատմություն
Ոսկերչական ձվի պատրաստմամբ զբաղվել է Ավգուստ Հոլմսթրյոմը, ում արհեստանոցը Կարլ Ֆաբերժեի ֆիրմայի կազմի մեջ էր մտնում։

1892 թվականին ձուն փոխանցվել է Ալեքսանդր III կայսրին, որն այն նվիրեց կնոջը՝ Մարիա Ֆեոդորովնային՝ Զատկի տոնի առթիվ։ Ըստ 1892 թվականի ապրիլի 7-ի Ֆաբերժեի հաշիվների, ձվի գինը կազմել է 4750 ռուբլի։

1917 թվականին հեղափոխականները ձուն հափշտակում և ուղարկում են Կրեմլի զինապալատ։ 1920-ական թվականներին «Антиквариат» գրասենյակի կողմից ձուն վաճառվել է Միշել Նորմանին՝ «Australian Pearl» ընկերությունից։ Ավելի ուշ այն վաճառվում է Էմանուել Սնոումենին՝ բրիտանական «Wartski» ընկերությունից։ 1929 թվականին ձուն գնում է ոմն Թիտսոնը։ 1960 թվականին ձուն հայտնվում է «Սոթբիս» աճուրդի տանը։ 1962-ից 1977 թվականներին և 1983 թվականից ձուն գտնվել է Մեծ Բրիտանիայում՝ մասնավոր հավաքածուներում։

2003 թվականին Նյու Յորքի «Քրիստիս» աճուրդում ձուն հանեց վաճառքի՝ մեկնարկային 3 միլիոն ԱՄՆ դոլարով, սակայն այդպես էլ չվաճառվեց։ Ավելի ուշ այն գնեցին Արթի և Դորոթի Մակֆերին բիզնեսմենները Հյուսթոնից։ Այսօր այն ցուցադրվում է Հյուսթոնի բնական գիտությունների թանգարանում։

## Տես նաև
* Ֆաբերժեի ձվեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Houston couple puts Faberge collection on display — *27 марта 2013 года* 

Կատեգորիա:1892 աշխատություններ
Կատեգորիա:Ոսկերչություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Ֆաբերժե
Թայ-բրեյք

«**Թայ-բրեյք**» (ոչ-ոքիի դադարեցում,  — ոչ-ոքի +  — կոտրել, դադարեցնել), հատուկ կանոններով կրճատված խաղ շախմատում, թենիսում, բադմինտոնում և այլ մարզաձևերում, որի ժամանակ որոշվում է ոչ-ոքի ավարտված խաղի հաղթողը։

## Վոլեյբոլում
### Երբ է խաղացվում
Վոլեյբոլում «թայ-բրեյքը» խաղացվում է 2:2 հաշվի դեպքում։
### Խաղի կանոնները
Վճռական (հինգերորդ) խաղը բաղկացած է 15 միավորից, բայց  հակառակորդի նկատմամբ առավելությունը պետք է հասնի 2 միավորի. խաղը շարունակվում է մինչև դա տեղի ունենա (16:14, 17:15, …):

## Բադմինտոնում
Բադմինտոնում խաղը բաղկացած է 21 միավորից։ 20-20 հաշվի դեպքում խաղը տեղափոխվում է «թայ-բրեյք»։

### Խաղի կանոնները
20-20 հաշվի դեպքում խաղը շարունակվում է և  հաղթում է այն մարզիկը, որը ունենում է երկու միավորի առավելություն։ 29-29 հաշվից հետո հաղթում է այն մարզիկը, որը ավելի շուտ է հասնում 30-ի։

## Շախմատում
### Երբ է խաղացվում
Շախմատում «թայ-բրեյք» խաղացվում է երբ երկու շախմատիստներ վաստակել են հավասար միավորներ։

Շախմատի աշխարհի չեմպիոնի կոչման համար մրցախաղի ժամանակ՝ երբ մրցամարտի  հիմնական հաշիվը հավասար է լինում, խաղը տեղափոխվում է «թայ-բրեյք»․արագ շախմատի (25 րոպե + 10 վայրկյան) չորս պարտիա։ Այն  հավասար հաշվի դեպքում ավարտվելուց հետո տեղի է ունենում  2 բլից (5 րոպե +3 վայրկյան) պարտիայից մրցամարտ։ Եթե այդ պարտիաներից հետո հաշիվը կրկին հավասար է լինում,  կարող է նշանակվել առավելագույնը 5 այդպիսի մրցամարտ՝ երկուական պարտիայով։ Եթե  դրանից հետո էլ գրանցվի հավասար արդյունք, անցկացվում է մեկ «մահվան» պարտիա («արմագեդոն»), որի ժամանակ սպիտակներին տրվում է 5 րոպե՝ սևերին 4 րոպե․ ոչ-ոքի արդյունքի դեպքում հաղթող կողմ է ճանաչվում սևերով խաղացող շախմատիստը։

## Արտաքին հղումներ
* Վոլեյբոլում խաղի կանոնները

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սպորտային եզրույթներ
Օշափի քար

**Օշափի քար**, կամուրջ Արցախի Շուշիի շրջանում, Կանաչ թալա գյուղում, Աղավնո գետի ձախակողմյան վտակներից մեկի վրա։ Կառուցվել է XIII դարում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի կամուրջներ
Կատեգորիա:Շուշիի շրջանի շենքեր և կառույցներ
Ջոն Կորտախարենա Ռեդրուելյո

**Ջոն Կորտախարենա Ռեդրուելո** (, ), իսպանացի մոդել։ Համարվում է մի շարք հայտնի նորաձևության տների դեմքը, ինչպիսիք են՝ Just Cavalli, Versace, El Corte Inglés, Giorgio Armani, Mango, Etro, Trussardi, Diesel, Guess, H&M, Tom Ford:

2009 թվականի հունիսի 26-ին «Forbes» ամսագիրը Կորտախարենային անվանել է ամենահայտնի մոդելը՝ տղամարդ մոդելների մեջ։

## Կարիերա
Ջոն Կորտախարենան աշխարհի ամենահայտնի մոդել տղամարդկանցից մեկն է։ 2009 թվականին նկարահանվել է Թոմ Ֆորդի «Միայնակ տղամարդը» ֆիլմում՝ մարմնավորելով համասեռական-մարմնավաճառ Կառլոսի դերը։

2012 թվականին նկարահանվել է Մադոննայի «Girl Gone Wild», իսկ 2015 թվականին՝ «Bitch I’m Madonna» երգերի տեսահոլովակներում։

2016 թվականին հայտնվել է Ֆերգիի «M.I.L.F. $»  տեսահոլովակում։

## Անձնական կյանք
Կորտախարենան նախընտրում է չխոսել իր անձնական կյանքի մասին։ Նա հանդիպել է Լյուկ Էվանսի, իսպանացի դերասան Ալֆոնսո Բասսավեի և Քայլի Մինոուգի հետ։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* Jon Kortajarena — IMG Models
* Jon Kortajarena — Official Website

Կատեգորիա:Իսպանացի դերասաններ
Կատեգորիա:Իսպանացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Իսպանացի հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Իսպանացի մոդելներ
Արամայիս Աղաջանյան

**Արամայիս Աղաջանյան** (), հայ կենսաքիմիկոս, կենսաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Արամայիս Աղաջանյանը ծնվել է 1937 թվականի փետրվարի 8-ին Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի Դաշուշեն գյուղում։ 1954 թվականին ավարտել է Շուշիքենդի միջնակարգ դպրոցը։ 1955-1960 թվականներին սովորել է Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտում, իսկ արդեն 1961-1964 թվականներին ՝ Երևանի պետական համալսարանի ասպիրանտուրայում՝ կենսաքիմիա մասնագիտությամբ։ 1966 թվականին Արամայիս Աղաջանյանը պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ «Ամինաթթվային կազմի փոփոխությունը թթենու տերևներում և որոշ սելեկցիոն սորտերում շերամի կերակրման տարբեր փուլերում» թեմայով։ 1967-1969 թվականներին աշխատել է ԵՊՀ կենսաքիմիայի ամբիոնում որպես կրտսեր գիտաշխատող, իսկ արդեն 1969-1990 թվականներին եղել է ամբիոնի ավագ գիտաշխատող։ Աղաջանյանը 1998-1990 թվականներին նշանակվել է գիտահետազոտական լաբորատորիայի վարիչի պաշտոնում։ 1990 թվականին պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն՝ «Արգինազան,պրոլինի կենսասինթեզի և կատաբոլիզմի ֆերմենտները համեմետական ասպեկտում» թեմայով։ Նույն տարում ստացել է պրոֆեսորի կոչում։ 1990 թվականից կենսաքիմիայի ամբիոնի պրոֆեսոր է, իսկ 2001-2006 թվականներին եղել է նույն ամբիոնի վարիչ։

## Գիտական գործունեություն
Արամայիս Աղաջանյանը համարվում է ավելի քան 106 գիտական աշխատանքների հեղինակ։ Նրա աշխատությունների շարքում են «Կենսաքիմիայի պրակտիկում», «Կենսաքիմիայի լաբորատոր աշխատանքների ուսումնական ձեռնարկ» աշխատությունները։

Արամայիս Աղաջանյանը հետազոտել է արգինազի և պրոլինի կենսասինթեզի ֆերմենտների փոխադարձ կապը։ Համեմատական էվոլյուցիոն տեսանկյունից ավարտված հետազոտությունները ցույց են տվել, որ էվուլյուցիոն և անհատական զարգացման ընթացքում արգինինից պրոլինի կենսասինթեզը կատալիզող ֆերմենտների և որ ուրեոթելիկ արգինազի ակտիվության միջև գոյություն ունի լրիվ համապատասխանություն։

Մասնակցել է միջազգային մի շարք գիտաժողովների Տաշքենդում, Ռիգայում, Լենինգրադում, Կիևում, Դուբնայում, Դամասկոսում, Բուդապեշտում, Ստամբուլում և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Ցզյու Վենցզյուն

**Ցզյու Վենցզյուն** (, ), չինացի շախմատիստ, գրոսմայստեր (2014)։ Շախմատի կանանց աշխարհի չեմպիոն (2018 թվականից)։

## Կարիերա
Ցզյու Վենցզյունը մանկուց նախընտրել է խաղալ մեծահասակների հետ՝ հաճախ չմասնակցելով շախմատի պատանեկան առաջնություններին։ 13 տարեկանում չինացի շախմատիստուհին նախ զբաղեցնում է Ասիայի շախմատի կանանց առաջնությունում երկրորդ տեղը, ապա հաղթում է ազգային առաջնությունում և դառնում բարձրագույն կարգի մրցաշարերի մասնակից։

2010 և 2014 թվականներին նա դարձել է Չինաստանի շախմատի կանանց առաջնության հաղթող։

2011 թվականի հուլիսին հաղթել է Հանչժոուում կայացած գրոսմայստերների առաջնությունում՝ առաջ անցնելով կանանց աշխարհի չեմպիոն Հոու Յիֆանից։

2011 թվականի հոկտեմբերին Նալչիկում կայացած ՖԻԴԵ-ի Գրան պրիում զբաղեցրել է երկրորդ տեղը՝ զիջելով միայն Ժաո Սյուեին։

2018 թվականի նոյեմբերի 23-ին դարձել է կանանց աշխարհի չեմպիոն՝ թայ-բրեյքում հաղթելով ռուս Եկատերինա Լահնոյին։

2020 թվականի հունվարին չինուհին պահպանել է իր տիտղոսը՝ կրկին թայ-բրեյքում հաղթելով ռուսաստանցի Ալեքսանդրա Գորյաչկինային։

2023 թվականի հուլիսին Ցզյու Վենցզյունը ևս մեկ անգամ պաշտպանել է չեմպիոնի կոչումը՝ մրցախաղում 6,5:5,5 հաշվով առավելության հասնելով իր հայրենակցուհի Լեյ Տինցզեի նկատմամբ։

2025 թվականի ապրիլին Ցզյու Վենցզյունը ևս մեկ անգամ է պաշտպանել իր տիտղոսը՝ ժամանակից շուտ 6,5։2,5 հաշվով հաղթելով չինուհի Թան Չժունյիին։

### Թիմային մրցումներ
Ցզյու Վենցզյունը երրորդ անգամ  Չինաստանի կանանց ազգային հավաքականում է խաղում 2008 թվականից։ Նրա թիմը 2016 թվականին հաղթել է շախմատի 42-րդ օլիմպիադան, 2009 և 2011 թվականներին՝ Աշխարհի կանանց թիմային առաջնությունում, 2012, 2014 և 2016 թվականներին՝ Ասիայի կանանց ազգային գավաթը և 2010 թվականին՝ Ասիական խաղերում։

2013 թվականին Դուբայում Շանհայ թիմի հետ արծաթե մեդալ է նվաճել Ասիայի քաղաքների առաջնությունում։

Նա Շանհայ թիմում մասնակցել է նաև Չինաստանի շախմատային լիգային։

## Վարկանիշի փոփոխության գծապատկեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Շախմատի աշխարհի չեմպիոնուհիներ
Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Շախմատի կանանց գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Չինացի շախմատիստներ
Էննի Քենոն

**Էնի Քենոն** (, ), ամերիկացի աստղագետ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Դովերում (Դելավեր նահանգ), 1884 թվականին ավարտել է Ուելսլի քոլեջը։ 1896 թվականից աշխատել է Հարվարդի աստղադիտարանում։

Հիմնական աշխատությունները եղել են աստղերի սպեկտրալ դասակարգման և աստղերի հետազոտության փոփոխական ոլորտում։ Շարունակել է աստղերի սպեկտրալ դասակարգման մասին աշխատանքները, որը Հարվարդի աստղադիտարանում  Էդուարդ Փիքերինգի ղեկավարությամբ սկսել էին Վ. Ֆլեմինգը և Ա. Մորինը։ Կատարել է Հենրի Դրեպերի գրացուցակի մեջ պարունակվող բոլոր աստղերի դասակարգումը (Հարվարդի տարեգրքերի հ. 91-99), Հենրի Դրեպերի գրացուցակի շարունակությունում, ինչպես նաև Յելի գրացուցակի գոտիների աստղերը։ Ընդամենը Քենին դասակարգել է շուրջ 350 000 աստղերի սպեկտրներ։ Հենրի Դրեպերի գրացուցակի հիման վրա Հառլոու Շեփլիի հետ համատեղ անցկացրել է  աստղերի մեծության բաշխման վիճակագրական հետազոտություն ըստ սպեկտորային դասերի։ 1903 և 1907 թվականներին կազմել է փոփոխական աստղերի կատալոգներ։ Բացել է շուրջ 300 փոփոխական և 5 նոր աստղեր, նրանց մեծ մասը իրենց սպեկտորային բնութագրիչներով։

Լոնդոնի թագավորական աստղագիտական ընկերության պատվավոր անդամ (1914), բազմաթիվ համալսարանների պատվավոր դոկտոր, առաջին կինը, որը ստացել է Օքսֆորդի համալսարանի գիտությունների դոկտորի աստիճան (Անգլիա, 1925)։

Հենրի Դրեյփերի անվան սսկե մեդալ (1931 թվական) և ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի Էդուարդ Ռիչարդսի անվան մրցանակ (1932)։

Նրա պատվին Լուսնի վրա խառնարան է կոչվել և 1934 թվականին Ամերիկյան աստղագիտական ընկերության կողմից սահմանվել է մրցանակ այն կանանց համար, որոնք իրենց նշանակալի ներդրումն են ունեցել աստղագիտության բնագավառում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սուֆրաժիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Կին աստղագետներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Տերեփուկ Թամանյանի

**Տերեփուկ Թամանյանի** (), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Մինչև 80 սմ բարձրությամբ բազմամյա, գեղազարդային բույս է։ Ցողունները ստորին մասում կարմրավուն-ծիրանագույն են։ Տերևները փետրաձև բաժանված են, մոխրագույն-դժգույն-կանաչ, նեղ բլթակներով, կռճիկանման-սղոցաեզր։ Ծաղկաբույլերը փուխր են, վահանիկանման։ Զամյուղները համարյա գնդաձև են և ունեն 20-30 մմ տրամագիծ։ Եզրի ծաղիկներն ունեն պարուրաձև ոլորված բլթակներ։ Սերմնիկը և պապուսը համարյա սև կամ մուգ-դարչնագույն են։

## Տարածվածություն
Հանդիպում է Շիրակի (Կրաշեն գյուղի շրջակայք) և Դարեղեգիսի (Խաչիկ գյուղի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։

## Էկոլոգիա
Աճում է միջին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 1800-1900 մ բարձրությունների վրա, տափաստանում, տափաստանային թփերի մացառուտներում, չոր քարքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

## Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայաստանի էնդեմիկ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Արեալը խիստ մասնատված է և կազմված է 2 լոկալիտետներից։ Գյուղատնտեսական գործունեության պատճառով ենթադրվում է պոպուլյացիաների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։ 
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բարդածաղկավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Abeno Harukas

, երկնաքեր՝ տեղակայված Ճապոնիայի Օսակա պրեֆեկտության Օսակա քաղաքի Աբենո-կու շրջանի Աբենոսուձի-Իտհոմե 1-1-43 հասցեում։ Երկնաքերը կառուցվել է 2010 թվականի հունվարի 9-ից մինչև 2014 թվականի մարտի 7-ը։ Երկնաքերի բարձրությունը 300 մետր է, հարկերի քանակը՝ 60: *Abeno Harukas*-ը հանդիսանում է Ճապոնիայի ամենաբարձր երկնաքերը և Ճապոնիայի առաջին սուպեր-բարձր երկնաքերը (Քաղաքային միջավայրի և բարձրահարկ շենքերի խորհրդի համաձայն՝ 300 մետր և ավելի բարձր երկնաքերներն անվանվում են սուպեր-բարձր)։ 2017 թվականին ստացել է *Good Design Award* մրցանակը։ Երկնաքերում տեղակայված է *Kintetsu Railway* ընկերության Օսակա-Աբենոբաշի կայարանը։ Երկնաքերի մեջ է գտնվում *Kintetsu Department Store* ընկերության գլխավոր խանութը, Marriott International հյուրանոցը և *Sharp* ընկերության նոր շտաբ-բնակարանը։

## Հարկեր
*Abeno Harukas*-ի պաշտոնական կայքից վերցված տվյալներ.

* 58-ից 60-րդ հարկեր՝ դիտահարթակ *«Harukas 300»*
* 38-ից 55-րդ հարկ и 57-րդ հարկ՝ *Osaka Marriott Miyako* հյուրանոց
* 57-րդ հարկ՝ ռեստորաններ
* 21-ից 36-րդ հարկ՝ օֆիսներ
* 19-ից и 20-րդ հարկեր՝ *Osaka Marriott Miyako* (նախասրահ)
* 17-րդ и 18-րդ հարկեր՝ օֆիսներ
* 16-րդ հարկ՝ Abeno Harukas թանգարան
* 2-րդ նկուղից մինչև 14-րդ հարկ՝ *Kintetsu Abeno Harukas Tower Building* հանրախանութ
* 1-ին նկուղ և 1-ին հարկ՝ Օսակա-Աբենոբաշի կայարան
* 4-րդ և 3-րդ նկուղներ՝ ավտոկանգառ


File:Abeno Harukas viewed from the Nakanoshima Festival Tower in 201510 001.JPG| Երկնաքեր Abeno Harukas 
File:Abeno Harukas 20140507-002.jpg|Abeno Harukas (2014 թվականի մայիս)
File:Abeno Harukas construction site 20130503-003.jpg|Abeno Harukas և հետիոտնի հսմար նախատեսված կամուրջ Աբենո
File:Views from Abeno Harukas in 201512 006.JPG|300 մտրի ցուցանակը (58-րդ հարկը՝ բաց օդում), դիտահարթակ *«Harukas 300»*
File:Abeno Harukas on the 60th floor.JPG|thumb|60-րդ հարկ, դիտահարթակ *«Harukas 300»*
File:The interior of Abeno Harukas on the 60th floor.JPG|thumb|60-րդ հարկ, դիտահարթակ *«Harukas 300»*
File:Central Osaka.jpg|Օսակա քաղաքի կենտրոն
File:Views from Abeno Harukas in 201512 013.JPG|Օսակայի գիշերային տեսարանը՝ հյուսիսային ուղղությամբ
File:Views from Abeno Harukas in 201512 014.JPG|Օսակայի գիշերային տեսարանը՝ հարավային ուղղությամբ
File:Views from Abeno Harukas in 201512 016.JPG|Օսակայի գիշերային տեսարանը՝ արևմտյան ուղղությամբ
File:Observavory in Abeno Harukasu 58.jpg|58-րդ հարկը՝ բաց օդում, դիտահարթակ *«Harukas 300»*


## Տես նաև
* Ճապոնիայի ամենաբարձր կառույցների ցանկ
* Օսակայի ամենաբարձր շենքերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

* Kintetsu Press 
* Kintetsu Press release on August 25, 2011 

## Արտաքին հղումներ
* официальный сайт Abeno Harukas
* Takenaka Corporation for Design and Construction of Abeno Harukas
* Kintetsu Department Store 
* Kintetsu Corporation
* http://www.abenoharukas-300.jp/about/outline.html
* http://www.abenoharukas-300.jp/office/ 
* http://www.abenoharukas-300.jp/index.html 
* http://www.abeno.project-takenaka.com/index.php

Կատեգորիա:Երկնաքերներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի շենքեր և կառույցներ
Խինձ գորովանի

**Խինձ գորովանի** (), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
4-14 (18) սմ բարձրությամբ, ձվաձև պալարով և ոստայնանման թավշոտությամբ բազմամյա բույս է։ Տերևները ունեն 6-10 մմ լայնություն, խիստ ալիքավոր-գանգրահեր են և մինչև ծաղկելը սեղմված հողին։ Զամբյուղները նեղ-գլանաձև են, սերմիկները երբեմն մերկ են, 15 մմ երկարության և կողերի երկարությամբ թմբիկավոր։ Պապուսը սպիտակավուն կամ դեղին է։

## Տարածվածություն
Աճում է Երևանի (Գոռավան, Վեդի, Արարատ, Երասխ) և Դարեղեգիսի (Վերնաշեն գյուղի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում, ինչպես նաև Նախիջևանում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 800–1400 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ և խոտածածկ լանջերին, տրագականտային համակեցություններում, կիսաանապատում և ավազային անապատում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս–սեպտեմբերին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Հարավային Անդրկովկասի էնդեմիկ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²–ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²–ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ  նաև CITES–ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվ ածներում։

Պոպուլյացիայի մի մասը աճում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցի՝ «Գոռավանի ավազուտներ» արգելավայրի տարածքում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բարդածաղկավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Դերջանի Ապարանից Ս. Դավիթ վանքի խաչքարերի կրկնօրինակներ

**«Դերջանի Ապարանից Ս. Դավիթ վանքի խաչքարերի կրկնօրինակներ»**, Դերջանի Ապարանից Սուրբ Դավիթ վանքի խաչքարերի կրկնօրինակները էջմիածնի Մայր տաճարի բակում։ Տեղադրվել են 2015 թվականի սեպտեմբերի 28-ին՝ Հայոց ցեղասպանության նահատակների 100-ամյա տարելիցին։

## Նկարագրություն
Մարմարե խաչքարերի բարձրությունը 7 մետր է, յուրաքանչյուրը կշռում են 12-14 տոննա։ Աշխարհի ամենաբարձր և մեկ կտոր քարից կերտված խաչքարերն են։ Արևմտյան Հայաստանում գտնվող բնօրինակների բարձրությունը 4 մետր է։ Պատրաստվելուց հետո խաչքարերը դուրս են բերվել խաչքարագործի արվեստանոցի կտուրից։

## Պատմություն
Խաչքարերի բնօրինակները գտնվում են Արևմտյան Հայաստանի Դերջան գավառի Ապարանից բնակավայրի Սուրբ Դավիթ վանքում։ Կերտվել են 1191 և 1194 թվականներին Տեր Սահակի և Հովհաննես կրոնավորի տեսիլքով և պահպանվել են մինչ այսօր։  Լուսանկարիչ Հրայր Բազե Խաչերյանը խաչքարերի բնօրինակները լուսանկարել է Դերջան այցելության ժամանակ։ Լուսանկարների հիման վրա Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի պատվերով և լոնդոնաբնակ Հակոբ Տիտիզյանի ֆինանսական աջակցությամբ կերտվել են խաչքարերի կրկնօրինակները։

Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի բակում խաչքարերի կրկնօրինակները կանգնեցվել են  Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ-ի օրհնությամբ ու նախաձեռնությամբ և տեր և տիկին Հակոբ և Դոննա Տիտիզյանների բարերարությամբ։ Ամենայն հայոց կաթողիկոսն օծել է խաչքարերը սրբալույս մյուռոնով։ Խաչքարերի բացման արարողությանը ներկա են գտնվել նաև բարերարները։

Խաչքարերի վրայի արձանագրությունների վերծանման հարցում Արտակ Ղուլյանին օգնել են հնագետներ Համլետ Պետրոսյանն ու Արսեն Հարությունյանը։ Անընթեռնելի հատվածները պահպանվել են ըստ բնօրինակի։ Խաչքարերը տեղադրվել են նույն դիրքով, ինչպես Արևմտյան Հայաստանում՝ մեկը մյուսից փոքր ինչ բարձր։ Խաչքարերի ստորին ազատ հատվածներում նոր արձանագրություններ են զետեղվել բարերարի մասին և շարականներից։

## Հեղինակներ
* Խաչքարագործ՝ Լյուդվիգ Ղազարյան (Վազգեն Առաջինի տապանաքարի հեղինակ)
* Նախագծի հեղինակ՝ Արտակ Ղուլյան

## Այլ տվյալներ
* Հակոբ և Դոննա Տիտիզյանները և տեր և տիկին Քրիս Տիտիզյանները եկեղեցանվեր գործունեության համար պարգևատրվել են Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» պատվո բարձրագույն շքանշանով։
## Պատկերասրահ

Khachkars from St David Monastery of Derjan Province (12).jpg
Khachkars from St David Monastery of Derjan Province (9).jpg
Khachkars from St David Monastery of Derjan Province (17).jpg
Khachkars from St David Monastery of Derjan Province (16).jpg
Khachkars from St David Monastery of Derjan Province (15).jpg


## Տես նաև
* Խաչքար-հուշարձան աղոթքի և ուխտի (Էջմիածին)
* Կաթնաղբյուր (հուշաղբյուր, Վաղարշապատ)
* Խրիմյան Հայրիկին նվիրված հուշաղբյուր (Վաղարշապատ)
## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված խաչքարերի օծումը Մայր Աթոռում
* Վեհափառ Հայրապետն օծում է խաչքարերը
* Բարերարները բացում են խաչքարերը
* Դերջանի Ապարանք Վանքը և Աշխարհի Ամենաբարձր Խաչքարերը

Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Վաղարշապատի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:2015 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կովկասյան (Ֆաբերժեի ձու)

**«Կովկասյան»** (), ոսկերչական ձու, որը դարձավ Ֆաբերժեի 52 զատկական ձվերից մեկը՝ պատրաստված Կարլ Ֆաբերժեի ընկերությունում Ռուսաստանի կայսերական ընտանիքի համար։ Այն ստեղծվել է 1893 թվականին Ալեքսանդր III կայսեր պատվերով՝ կնոջ՝ կայսրուհի Մարիա Ֆեոդորովնայի համար։

«Կովկասյան» կայսերական ոսկերչական ձուն գտնվում է Մաթիլդա Գեդինգս Գրեյի () ֆոնդում և 2011 թվականի նոյեմբերի 22-ից մինչև 2021 թվականի նոյեմբերի 30-ը պետք է ցուցադրվի Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանում։

## Դիզայն
Ձու-հուշանվերը պատրաստված է Լյուդովիկոս XV ոճով։ Ձվի վրա կան չորս ձվաձև «պատուհան», որոնցից յուրաքանչյուրը փակվում է մարգարիտներով զարդարված ձվաձև եզրազարդ դռնակով։ Դրսից՝ յուրաքանչյուր փեղկի վրայի կենտրոնական հատվածում գտնվում է ադամանդե դրասանգ՝ թվի տեսքով։ Բոլոր թվերն իրար հետ կարդացվում է 1893: Յուրաքանչյուր դռնակի միջև երկուական ոսկյա ձողիկ կա՝ ադամանդներով դրվագված, որոնք ավարտվում են մարգարտով։ Ամեն մի բացվող դռնակից երևում է Աբասթումանի ապարանքի մանրակերտի մի տեսարան՝ պատրաստված փղոսկրից։ Կովկասում՝ Աբասթումանում, Մեծ Իշխան Գեորգի Ռոմանովն անցկացրել է կյանքի մեծ մասը։ Մանրակերտները պատրաստել է արքունի մանրանկարիչ Կոնստանտին Կրիժիտսկին։ Ձվի վերևի հատվածում զետեղված է մեծ ադամանդ, որի ներքո տեղադրված է Գեորգի Ռոմանովի դիմանկարը։ Դիմանկարային ադամանդը շրջապատված է ադամանդե երեսարկումով և դափնեպսակով։ Ձվի ներքևի գագաթին ավելի փոքր ադամանդ է՝ կրկին դիմանկարով։ Ձվի վերին և ստորին քառորդներում վարդերի եզրազարդ է՝ պատրաստված գունավոր ոսկուց, որոնք կապված են պլատինե ադամանդակուռ ժապավեններով։ Ձուն տեղադրված է տակդիրի վրա՝ պատրաստված ոսկուց։

## Անակնկալ
Ձվի անակնկալը կորսված է։ Անակնկալի մասին փաստաթղթային ոչ մի վկայություն չի պահպանվել։

## Պատմություն
Ոսկերչական ձուն 1893 թվականին Ալեքսանդր III կայսրը նվիրել է կնոջը՝ Մարիա Ֆեոդորովնային՝ Զատկի տոնի առթիվ։ 1917 թվականին հեղափոխականները ձուն հափշտակում և ուղարկում են Կրեմլի զինապալատ։ 1930 թվականին «Антиквариат» գրասենյակի կողմից ձուն վաճառվել է Արմանդ Համմերին, որը ներկայացնում էր Նյու Յորքի Համմեր պատկերասրահը։ 1959 թվականին այն գնում է Մաթիլդա Գեդդինգս Գրեյը։ Նրա մահից հետո՝ 1972 թվականին այն անցնում է Մաթիլդա Գեդինգս Գրեյի () ֆոնդին։

Այս պահին «Կովկասյան» ձուն ցուցադրվում է Մետրոպոլիտեն թանգարանում։

## Տես նաև
* Ֆաբերժեի ձվեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* На сайте музея Метрополитен 

Կատեգորիա:1893 աշխատություններ
Կատեգորիա:Ոսկերչություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Ֆաբերժե
Yokohama Landmark Tower

, Յոկոհամայի ամենաբարձր շենքը և իր բարձրությամբ երրորդը Ճապոնիայում։ Շենքի բարձրությունը 296,3 մետր է։ Երկնաքերը տեղակայված է *Մինատո-Միրայ 21* շրջանում՝ Յոկոհամայի արվեստի թանգարանի առջև։ Շենքի շինարարությունն ավարտվել է 1993 թվականին։ Երկնաքերի վրա տեղակայված է երկրի ամենաբարձր դիտահարթակը։ «Լենդմարկ-թաուեր»-ի շինարարությունն ավարտելու պահին այն համարվում էր ամենաբարձր շենքը, բայց 2003 թվականի դեկտեմբերի 31-ին նրանից առաջ անցավ Թայվանում գտնվող Թայբեյ 101 երկնաքերը։

Երկնաքերի մի մասը՝ 49-ից 70-րդ հարկերը, զբաղեցնում է 603 սենյակից բաղկացած հինգաստղանի հյուրանոցը։ Ներքևի հարկերում տեղակայված են օֆիսներ, ռեստորաններ, կլինիկաներ, խանութներ։ Ընդհանուր առմամբ շենքն ունի 73 վերգետնյա և 3 ստորգետնյա հարկ։ 69-րդ հարկում գտնվում է դիտահարթակը, որը 360° դիտողունակության հնարավորություն է ընձեռում։ Շենքում սարքավորված են վերելակներ, որոնք զարգացնում են մինչև 12,5 մ/վ արագություն (45 կմ/ժ)։ Այդպիսի վերելակը 1-ինից մինչև 70-րդ հարկ բարձրացնում է մոտավորապես 40 վայրկյանում։

71-րդ հարկում տեղակայված են 2 իներցիոն դեպֆերներ։

Շենքը հիմնադրվել է Հյու Ստաբինսի նածագծով՝ *Shimizu Corporation*-ի և Mitsubishi Estate-ի պատվերով։ Երկնաքերը Mitsubishi Estate-ի սեփականությունն է։

## Տես նաև
* Ճապոնիայի ամենաբարձր կառույցների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  
*The Landmark Tower official site 

Կատեգորիա:Երկնաքերներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի շենքեր և կառույցներ
Մեղք (ֆիլմ, 2019)

**«Մեղք»** (), Ռուսաստան-Իտալիա համատեղ արտադրության վիպերգական կինոնկար, որի ռեժիսորն է Անդրեյ Կոնչալովսկին։ Ֆիլմը նկարահանվել է 2018 թվականին և նվիրված է մեծ քանդակագործ և նկարիչ Միքելանջելո Բուոնարոտիի կյանքին։

## Սյուժե
Սյուժեի կենտրոնում Միքելանջելոյի կյանքի մի քանի տարիներն են, որոնք կապված են նրա ամենահայտնի՝ Սիքստինյան կապելլայի և Ֆլորենցիայում՝ «Դավթի» քանդակի ստեղծման հետ։

## Ստեղծում
Ֆիլմի ռեժիսոր Կոնչալովսկին ժապավենի մասին արտահայտվելով՝ նշել է, որ «ցանկացել է ... հաղորդել ոչ միայն Միքելանջելոյի էությունը, այլև հոտերը, գույները և այդ դարաշրջանի կոլորիտը՝ այդքան լի ոգեշնչումով և գեղեցկությամբ, միևնույն ժամանակ արյունալի ու դաժան»:

### Նկարահանումների վայր
Ֆիլմի նկարահանումները տեղի են ունեցել Հռոմում, Ֆլորենցիայում, Կարարայում և Տոսկանայում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «От Микеланджело до Кончаловского»

Կատեգորիա:2010-ականների իտալերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2018 ֆիլմեր
Կատեգորիա:2019 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անդրեյ Կոնչալովսկու ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալական պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուսական պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուսական ֆիլմեր
Հրանտ Բաղդագյուլյան

**Հրանտ Համբարձումի Բաղդագյուլյան**, (), հայ խեցեգործ, բրուտ, նկարիչ, Հայաստանի նկարիչների միության անդամ։

## Կենսագրություն
Հրանտ Բաղդագյուլյանը ծնվել է 1950 թվականի դեկտեմբերի 7-ին, Գորիս քաղաքում։ Նրա նախնիները եղել են բրուտագործներ։ Ճանաչման է արժանացել հիմնականում ինքնուրույն աշխատանքով։ Նա 1985 թվականից նկարիչների միության երիտասարդական բաժանմունքի անդամ էր, իսկ 1995 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ։ Սկսած 1975 թվականից խեցեգործական աշխատանքով մասնակցել է բազմաթիվ ցուցահանդեսների։ Ստեղծագործություններն արժանացել են Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միության Ժողովրդական տնտեսության նվաճումների ցուցահանդեսի (ԺՏՆՑ) ոսկե և արծաթե մեդալների, ինչպես նաև ցուցադրվել են արտերկրում։

Մահացել է 2001 թվականի փետրվարին։

## Աշխատություններ
### Վաղ շրջան
*«Պարուհին» 
*«Հարդարանք»
*«Սկիզբ»

### Ուշ շրջան
*«Ընկերուհիներ»
*«Խորհուրդ»
*«Քաղաք»
*«Զոհաբերություն»
*«Աղաման»

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Էդուադ Զոհրաբյան, Համլետ Միրզոյան, Գորիսի Հանրագիտարան

Կատեգորիա:Հայ խեցեգործներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Անմեղ մեղավորներ (ֆիլմ, 1945)

**Անմեղ մեղավորներ** (ռուս.՝ Без вины виноватые), խորհրդային կինոներկայացում, որը նկարահանվել է 1945 թվականին, ռեժիսոր Վլադիմիր Պետրովի կողմից` Ալեքսանդր Օստրովսկու համանուն կատակերգության մոտիվներով։

## Սյուժեն
Հյուրախաղերով հեռավոր քաղաքներից մեկն է ժամանել հայտնի դերասանուհի Ելենա Կրուչինինան։ Դա նրա հայրենի քաղաքն է, որտեղ ժամանակին նա ուներ սիրած էակ և որդի։ Իր սիրեցյալը լքել էր նրան՝ հանուն հարուստ հարսնացուի, իսկ որդին մահացել էր...

Ահա և անցել է 17 տարի։ Իր խաղով և բարությամբ Կրուչինինան մեծ տպավորություն էր թողել տեղի հասարակության վրա։ Երիտասարդ դերասան Նեզնամովը չի կարողանում հասկանալ, թե ով է իր առջև կանգնած... Իրականում դա ամենալավ կի՞նն է, որ երբևէ հանդիպել է իրեն, թե՞ մի անպատկառ դերասանուհի, որ լքում է իր երեխաներին, ինչպես որ պատմում են նրա մասին։ Նեզնամովը դեռևս չգիտի, որ Կրուչինինան իր մայրն է...

## Դերասանական կազմ

## Նկարահանող խումբ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1940-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1945 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:1940-ականների խորհրդային ֆիլմեր
Կարա Կարաևի տուն-թանգարան

**Կարա Կարաևի տուն-թանգարան** (), ադրբեջանցի խորհրդային կոմպոզիտոր, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1959), Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր (1946, 1948), Լենինյան մրցանակի դափնեկիր (1967), Հոկտեմբերյան հեղափոխության և աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանների դափնեկիր, Ադրբեջանի ԳԱ ակադեմիկոս, սոցիալիստական աշխատանքի հերոս, ԽՄԿԿ անդամ Կարա Կարաևի տուն-թանգարան;

Նշանավոր կոմպոզիտորը այս բնակարանում ապրել է 1918-1946 թվականներին։ Թանգարանը արտացոլում է Կարա Կարաևի կյանքը և գործունեությունը։

Թանգարանը ենթակա է Ադրբեջանի Հանրապետության մշակույթի նախարարությունը։

## Պատմություն
Կարա Կարաևի տուն-թանգարանը բացվել է 2018 թվականի հոկտեմբերի 1-ին `կոմպոզիտորի 100-ամյակի կապակցությամբ։ Թանգարանը գտնվում է Նիզամի 49 փողոցում։ Բացման արարողությանը ներկա էին մշակույթի նախարար Աբուլֆաս Կարաև, փոխվարչապետ Ալի Ախմադովը, Ադրբեջանի կոմպոզիտորների միության նախագահ Ֆիրենգիզ Ալիզադե, Բաքվի երաժշտական ակադեմիայի ռեկտոր Ֆարհադ Բեդելբեկլի, ժողովրդական գրող Անար և բազմաթիվ հասարակական գործիչներ։

## Ցուցահանդես
Կոմպոզիտորի տուն-թանգարանում ցուցանմուշների թիվը 1000-ից ավելի է։ Ցուցասրահում ցուցադրվում են լուսանկարներ, նշումներ, պաստառներ, ծրագրեր, անձնական իրեր ձայնային ձայնագրություններ և այլն, որոնք արտացոլում են Կարա Կարաևի կյանքն ու ստեղծագործությունը։

## Տես նաև
* Նիզամի Գյանջևիի անվան ադրբեջանական գրականության թանգարան
* Ջալիլ Մամեդկուլիզադեի տուն-թանգարան
* Բյուլ-Բյուլի տուն-թանգարան
* Ուզեիր Հաջիբեկովի տուն-թանգարան
* Վագիֆ Մուստաֆա-Զադեի տուն-թանգարան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաքվի թանգարաններ
Կատեգորիա:Տուն-թանգարաններ Ադրբեջանում
Կատեգորիա:2018 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:2018 հիմնադրումներ Ադրբեջանում
Մալինովսկու փողոց (Դոնի Ռոստով)

**Մալինովսկու փողոց** (), փողոց Ռուսաստանի Դոնի Ռոստով քաղաքում։ Այն քաղաքի արևմտյան մասի կենտրոնական տարանցիկ մայրուղին է։ Փողոցը սկսվում է Նոզաձեի փողոցի հետ Վսեսոյուզնայա փողոցի խաչմերուկից և ավարտվում «Դոնի Ռոստով-Կենտրոնական» ռազմական օդանավակայանի շրջանում։ Փողոցը մեծ մասամբ տեղակայված է քաղաքի Խորհրդային շրջանում և միայն երկաթուղային ճանապարհով անցակետի տարածքում փողոցը դառնում է Հոկտեմբերյան և Մյասնիկովի շրջանների սահմանը։ Տների համարակալումն աճում է հարավից հյուսիս։

## Անվանում
Փողոցն անվանվել է խորհրդային զորահրամանատար և քաղաքական գործիչ, Հայրենական մեծ պատերազմի զորավար, Խորհրդային Միության կրկնակի և Հարավսլավիայի ժողովրդական հերոս, 1957-1967 թվականներին ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարար, Խորհրդային Միության մարշալ Ռոդիոն Մալինովսկու անունով

## Տրանսպորտ
Փողոցը հիմնականում օգտագործվում է տարանցիկ երթևեկության համար, սակայն տարբեր հատվածներում ներկայացված է հասարակական տրանսպորտը։

## Զարգացման հեռանկարներ
Մշակվել են երկաթուղային ճանապարհով անցակետի վերակառուցման նախագծի լուծումներ, սակայն իրականացումը հետաձգվել է մինչև 2018 թվականը ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության անցկացման պատճառով։

## Հետաքրքրաշարժ փաստեր
Մալինովսկու փողոցը ճանաչվել է ամենավտանգավորը Ռոստովի մարզում։ Ռուսաստանում վթարայնության առումով այս փողոցը երկրորդն է։ Բացի այդ, ըստ էկոլոգիական քարտեզի, Դոնի Ռոստովի Մալինովսկու փողոցը առավել աղտոտված և բնակվելու համար անբարենպաստ փողոցներից մեկն է։

## Հիշարժան շենքեր և կառույցներ
* Առանցքակալների տասներորդ գործարան
* Սառցակոմբինատ թիվ 3
* «Ֆորտունա» ավտոշուկա 
* «Ոսկե Բաբելոն» առևտրաժամանցային կենտրոն
* «Յոթերորդ երկինք» հյուրանոց

## Հատող փողոցներ
Մալինովսկու փողոցը հարավից հյուսիս հատող նշանակալի փողոցներ.

* Կաշիրյան փողոց
* Կրասնոդարի 2-րդ փողոց
* Կոմունիստական պողոտա
* Ստաչկայի պողոտա
* Ժմայլովի փողոց 
* 339-րդ Հրաձգային դիվիզիայի փողոց 
* Երյոմենկոյի փողոց 
* Դովատորի փողոց
* Մեքենաշինական 1-ին նրբանցք
* Տագանրոգի փողոց

## Պատկերասրահ

ГПЗ-10.JPG|«Առանցքակալների տասներորդ գործարան» ԲԲԸ շենքը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի փողոցներ
Կատեգորիա:Փողոցներ այբբենական կարգով
Կաթնուկ Թախտաջյանի

**Կաթնուկ Թախտաջյանի** (), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
50-70 սմ բարձրությամբ բազմամյա խոտաբույս է։ Տերևները ամբողջական մսալի են։ Զամբյուղները փոքր են, վահանաձև-հուրանային՝ հաճախ փռված ծաղկաբույլերում։ Ծաղիկները կապույտ են։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Երևանի ֆլորիստիկական շրջաններում՝ (Ազատ գետի հովիտ և Ուրծի լեռնաշղթա) և Դարեղեգիսի (Խաչիկ գյուղի շրջակայք)։ Հանդիպում է նաև Նախիջևանում և Հյուսիսարևմտյան Իրանում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1000-1600 մ բարձրությունների վրա, կիսաանապատում, տափաստաններում, գիպսակիր, կավային, խճաքարոտ լանջերին։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-օգոստոսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Գյուղատնտեսական գործունեության ինտենսիվացման հետևանքով առաջացող աճելավայրերի պայմանների փոփոխության հետ կապված՝ տեսակին սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բարդածաղկավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Պսեֆելուս Դեբեդի

**Պսեֆելուս Դեբեդի** (), բարդածաղկավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Բազմամյա բույս է, որի բարձրությունը հասնում է 70-105 սմ-ի։ Արմատամերձ և ստորին ցողունային տերևներն ունեն 24-42 սմ երկարություն և փետրաձև հատված են, միջինները ամբողջական են կամ 3-5 նեղ-նշտարաձև բլթակներով, վերինները՝ ամբողջական։ Զամբյուղները միայնակ են, գագաթնային, եզրային ծաղիկների հետ միասին 3-4 սմ տրամագծով։ Ծաղիկները վարդագույն են, եզրայինները՝ մեծացած, 5 (7) նեղ-բլթակավոր։ Սպին վերևում 2 բթավուն բլթակներով է, ներքևում՝ լայնացած, կարճ մազիկներով։ Սերմնիկների երկարությունը 4-5 մմ է, լայնությունը՝ 2-2,5 մմ, բաց դարչնագույն են, իսկ պապուսի երկարությունը՝ 1-1,5 մմ։

## Տարածվածություն
Աճում է միայն Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում (Իջևանի շրջակայք, Սևանի լեռնանցք, Դեբեդ, Ձորագետ, Դսեղ)։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորինից մինչև վերին լեռնային գոտի՝ ծովի մակարդակից 900-2000 մ բարձրությունների վրա, տափաստանում, մարգագետնատափաստանում, թփուտների մացառուտներում, անտառի եզրերին և բացատներում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հուլիս-սեպտեմբերին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Հյուսիսային Հայաստանի էնդեմիկ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բարդածաղկավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր