Քլիվ Բեքսթեր

**Գրովեր Քլիվլենդ «Քլիվ» Բեքսթեր կրտսեր** (, ) Կենտրոնական հետախուզական գործակալության (ԿՀԳ) հարցաքննության մասնագետ էր, որն առավել հայտնի էր 1960-ականներին պոլիգրաֆի գործիքով կատարած բույսերի հետ իր փորձերով, որոնք հանգեցրին նրա տեսությանը։ Նա պնդում էր, որ բույսերը ցավ են զգում և ունեն էքստրասենսորային ընկալում  (ԷՍԸ), որը լայնորեն տարածվեց լրատվամիջոցներում։ Սակայն այս պնդումները հերքվել են գիտական հանրության կողմից։

## Կենսագրություն
Նա ծնվել է 1924 թվականի փետրվարի 27-ին Նյու Ջերսի նահանգի Լաֆայետ թաղամասում։  Բեքսթերը սկսել է իր կարիերան որպես հարցաքննության մասնագետ ԿՀՎ-ում և այնուհետև դարձել Գիտական հարցաքննության ակադեմիայի հետազոտությունների և գործիքների կոմիտեի նախագահ։ Նա Կալիֆոռնիայի Սան Դիեգոյում գտնվող Ստի հայտնաբերման Բեքսթերի անվան դպրոցի նախկին տնօրենն է և պոլիգրաֆիայի ուսուցիչն է եղել նախքան բույսերի վրա իր փորձերը։ Նա ստացել է դոկտորական աստիճան 1996 թվականին Մեդիսինա Ալտերնատիվայի լրացուցիչ բժշկության ոլորտում։ Նա գրել է *Primary Perception: Biocommunication with Plants, Foods and Human Cells* գիրքը, որը նկարագրում է իր աշխատանքային 36 տարին և հրատարակվել է 2003 թվականին։ Նա մահացել է 2013 թվականի հունիսի 24-ին՝ երկարատեւ հիվանդությունից հետո։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից անմիջապես հետո Բեքսթերը հիմնադրեց ԿՀԳ-ի պոլիգրաֆի բաժինը. Ստի հայտնաբերման Բեքսթերի անվան դպրոցը գտնվում է Կալիֆորնիայի Սան Դիեգոյում։ Դպրոցը հիմնադրվել է Նյու Յորքում 1960 թվականին, անմիջապես այն բանից հետո, երբ Բեքսթերը լքեց իր պաշտոնը Կենտրոնական հետախուզական գործակալությունում։ Այն պատրաստում է ոստիկաններին օգտագործել պոլիգրաֆը կամ «ստի դետեկտոր» թեստը։

## Առաջնային ընկալում
### Տվյալներ
Բեքսթերի կողմից բույսերի ուսումնասիրությունը սկսվեց 1960-ականներին, և նա զեկուցեց՝ նկատելով, որ բույսի տերևին կցված պոլիգրաֆիկ գործիքը գրանցում էր էլեկտրական դիմադրության փոփոխություն, երբ բույսը վնասվում էր։ Նրա աշխատանքը ոգեշնչված էր ֆիզիկոս Ջագադիշ Չանդրա Բոուզեի հետազոտությունից, ով պնդում էր, որ հայտնաբերել է, որ որոշ տեսակի երաժշտության նվագարկումն այն տարածքում, որտեղ բույսեր կան, նրանք ավելի արագ են աճում։ Բոուզեն օգտագործել է կրեսկոգրաֆը` չափելու բույսերի արձագանքը տարբեր գրգռիչներին և ցույց է տվել բույսերի զգացողությունը։ Տարբեր հանգամանքներում բույսերի բջջային թաղանթի տատանումների վերլուծությունից նա ենթադրեց, որ բույսերը կարող են «զգալ ցավ, հասկանալ ջերմությունը և այլն»։ Բոուզեն այս թեմայի վերաբերյալ երկու գիրք է գրել 1902 թվականին (Արձագանքը կենդանի և ոչ կենդանի էակների) և 1926 թվականին (Բույսերի նյարդային մեխանիզմը)։

1966 թվականի փետրվարին Բեքսթերը պոլիգրաֆի էլեկտրոդներ կցեց Դրասինա ծառի թփին՝ սկզբում չափելու, թե երբ է ջուրը հասնում տերևներին։ Էլեկտրոդների կիրառմամբ բույսը ցույց է տվել ցուցումներ, որոնք նման են մարդու արձագանքին։ Դա ստիպեց Բեքսթերին փորձել տարբեր մտքեր, և  երբ նա պատկերացրեց տերևի այրումը, ցուցումները դուրս եկան աղյուսակից, քանի որ, ըստ նրա, բույսը սթրեսի ենթարկվեց, երբ վնասելու միտք անցավ։ Նա անցկացրեց մեկ այլ նմանատիպ փորձ, որտեղ նա նկատեց բույսի արձագանքը մեկ այլ սենյակում  ծովախեցգետնի մահվանը։ Արդյունքները համոզեցին նրան, որ բույսերը դրսևորեցին փոխանակվող գիտակցություն։ Նա պնդում էր, որ բույսերը ընկալում են մարդու մտադրությունները, և երբ նա սկսեց հետագա զննումները, նա նաև հայտնեց, որ պարզել է, որ մարդկային այլ մտքերն ու զգացմունքները ռեակցիաներ են առաջացրել բույսերում, որոնք կարող են գրանցվել պոլիգրաֆիկ գործիքի միջոցով։ Նա բույսերի զգայունությունը մտքերի նկատմամբ անվանեց «Առաջնային ընկալում» և 1968 թվականին հրապարակեց փորձերի իր բացահայտումները Պարահոգեբանության միջազգային ամսագրում։ Խորհրդային գիտնականները Բեքսթերին հրավիրեցին 1973 թվականին Պրահայում կայանալիք հոգեթրոնիկ ասոցիացիայի առաջին կոնֆերանսին, և նրա աշխատությունը վերնագրված էր «Բույսերի և կենդանական կյանքում բջջային մակարդակում առաջնային ընկալման ապացույցները»։ 1973 թվականից հետո նա հետագա փորձեր կատարեց յոգուրտի բակտերիաների, ձվերի և մարդու սերմի վրա և պնդեց, որ իր արդյունքները ցույց են տվել, որ «առաջնային ընկալումը» կարող է չափվել բոլոր կենդանի էակների մեջ։

### Գիտական հանրության արձագանքը
Բեքսթերի բացահայտումները փորձել են կրկնօրինակել, սակայն ձախողվել են, և  գիտական մեթոդին  չհետևելու պատճառով նրա տեսությունը չընդունվեց։  Գիտության առաջընթացի ամերիկյան ասոցիացիայի 141-րդ տարեկան հանդիպման ժամանակ կենսաբանները պնդումն անհիմն համարեցին. Արդյունքները կարծես պատահական էին, փորձի կրկնօրինակումը դեռևս խնդիր է իր և կատարողների համար։ Նրա փորձերի վերահսկման բացակայությունը քննադատության ենթարկվեց, և առաջ քաշվեցին այնպիսի բացատրություններ, ինչպիսիք, օրինակ, պոլիգրաֆներն էին արձագանքում ստատիկ ստատիկ էլեկտրականության կուտակմանը և խոնավության փոփոխություններին։ Պոլիգրաֆի թեստի հուսալիությունը կասկածի տակ դրվեց. Բույսերն ունեն ցելյուլոզային բջիջների պատեր, սակայն չունեն զգայական օրգաններ, ինչը բացառում է բույսերի ԷՍԸ ունենալու հնարավորությունը։

Կոռնելի համալսարանի, Անսահման գիտական հետազոտության հիմնադրամի, Սան Անտոնիոյի և Տեխասի գիտնականները չկարողացան գտնել արդյունքներ, որոնք հաստատում էին Բեքսթերի բացահայտումները փորձի ժամանակ, երբ ծովախեցգետնի մահը մեկ այլ սենյակում գտնվող բույսի տերևներում էլեկտրական լարման ժամանակ փոփոխություններ առաջացրեց։ Բեքսթերը բացատրեց նրանով, որ իրենք չեն հետևել ճշգրիտ լաբորատոր մեթոդներին, որոնք նա օգտագործել է բնօրինակ փորձեր ժամանակ, և ինքը նույնպես չի փորձել կրկնել դրանք։

2005թ. Կարի Բայրոնը, Գրանտ Իմահարանը և Թորի Բելլեչին գիտության հիման վրա  Առասպելները կործանիչներ () ծրագրի հյուրերը նույնպես փորձեցին կրկնել առաջնային ընկալման արդյունքները։ Նրանք օգտագործեցին նույն պոլիգրաֆը՝ կիրառելով Էլեկտրաուղեղագրության (ԷՈւԳ) սարքը, սակայն բոլոր փորձերը ձախողվեցին։

## Հանրահայտ մշակույթը և ազդեցությունը
Բեքստերի աշխատանքը հայտնի դարձավ և գրավեց հանրության ուշադրությանը, և նրա բացահայտումները նման էին հինդուների, բուդդայականների և նոր դարի հետևորդների հավատքներին. Որոշ պարահոգեբաններ քննադատում էին իր աշխատանքները՝ համարելով որ արդյունքներն իր սեփական տելեկինետիկ ընդունակությունների շնորհիվ են։ 2007թվականին, հունիսի 27-ին Բեքստերը հյուրընկալվեց «Coast To Coast AM» երեկոյան ռադիոհաղորդման զրույցեթերում, որի ընթացքում նա հաղորդավար Ջորջ Նուրիի և հաղորդման զանգահարողների հետ քննարկեց իր փորձերը՝ առաջնային ընկալման և բոլոր կենդանիների միջև փոխկապակցման բացահայտումների վերաբերյալ։ Նա բազմաթիվ ռադիհաղորդումների հյուրն է եղել և մինչև այժմ ներկայացրել է բազում  հոդվածներ ինչպես նաև ԱՄՆ-ի միջազգային կոնֆերանսներում և հանդիպումներում։

Մարսել Ֆոգելը պնդում էր, որ ինքը կարողացել է կրկնօրինակել այս էֆեկտը «օգտագործելով բույսերը որպես փոխարկիչներ մարդու մտքից դեպի կենսաէներգետիկ դաշտ»։ Բեքսթերի աշխատանքը գրավեց Սայենթոլոգիայի եկեղեցու հիմնադիր Ռոն Հաբարդի ուշադրությունը։ Հաբարդը պաշտոնապես օգտագործեց պոլիգրաֆը որպես «է-մետր», և նա նույնպես հրապարակեց բույսերի հաղորդակցման փորձերը լոլիկի վրա։

Բեքստերի «Առաջնային ընկալում» տեսությունը Discovery Channel *[[MythBusters]]* հեռուստատեթերի թեման է եղել։ Ի վերջո մարդ և միջավայր հանդիսացող բոլոր խթանները, որ կարող էին վերափոխել, հեռացվեցին, առասպելների կործանիչների թիմը կրկնօրինակեցին Բեքսթերի փորձը վիշապածառի բույսի, մածունի, թուքի և ձվերի վրա։ Նրանք կատարեցին այս փորձարկումներից մի քանիսը՝ կիրառելով Բեքսթերի բնօրինակ հետազոտության ժամանակ օգտագործած պոլիգրաֆի նման մի սարք, մինչդեռ մյուս փորձակումներն արված են ԷՈւԳ գործիքով, որը հիմնված է ավելի տարբեր տեխնոլոգիայի վրա, քան պոլիգրաֆը։ Փորձերը դրական արդյունքներ ցույց տվեցին, երբ բույսը արձագանքում է ինչպես իրական վնասին, այնպես էլ վնասի մասին մտքերին։ Դրվագի մեկ այլ հատվածում թիմը փորձարկեց ԷՈւԳ-ով` այն միացնելով բույսին, որպեսզի ստուգի, թե արդյոք այն «տեսնելու է» ձվերը  եռացող ջրի մեջ  ճաքճքելիս։ ԷՈւԳ գործիքը ոչ մի փոփոխություն չգրանցեց բույսի վրա և միֆը կործանվեց։ Երկու տեխնոլոգիաների միջև եղած տարբերությունները, հավանաբար, առանցքային դեր են խաղացել տարբեր արդյունքների մեջ։ Adam Ruins Everything կրթական հեռուստահաղորդումների մի դրվագում  դատաբժշկական գիտության որոգայթների մասին քննարկելիս մի հատվածում քննադատեցին պոլիգրաֆների մասին՝ հղում կատարելով Բեքստերի առաջնային ընկալման փորձը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին աղբյուրներ
* Cleve Backster's website
* Backster School of Lie Detection Website
* "Coast To Coast AM" show with Cleve Backster 
* "The Intelligent Plant: Scientists debate a new way of understanding flora." Michael Pollan

Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ
Կատեգորիա:Պարահոգեբաններ
Կատեգորիա:Իրավաբանական հոգեբանություն
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացիներ