open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հան Սոլո

մինի|աջից|Երկրպագուները կրում են Հան Սոլոյի և Չուբակայի կոստյումները

**Հան Սոլո** (), երկրորդ պլանի կերպար «Աստղային պատերազմներ» գիտաֆանտաստիկ սագայի առաջին եռապատումում։ «Հազարամյա բազե» կոչվող տիեզերանավի օդաչու է, որն օգտագործում է իր վուկի ընկերոջ՝ Չուբակայի հետ։ Հան Սոլոյի դերում հանդես է գալիս Հարիսոն Ֆորդը։
 
Մինչև ֆիլմում ներկայանալը, Սոլոն գալակտիկայում զբաղվել է մաքսանենգությամբ։

Եռապտման առաջին՝ «Նոր հույս» ֆիլմում Լյուկ Սքայուոքերը և Օբի-Վան Կենոբին վարձում են Սոլոյին, որպեսզի վերջինս իր տիեզերանավով ուղեկցի նրանց դեպի Մահվան աստղ՝ փրկելու Արքայադուստր Լեային։ Սկզբնապես Սոլոյին միայն հետաքրքրում էր կատարած ծառայությունների դիմաց ստացվելիք վարձավճարը, սակայն ավելի ուշ նա վերադառնում և փրկում է Լյուկին, իսկ ավելի ուշ օգնում նրան հասնել Մահվան Աստղ։ Ավելի ուշ Սոլոն սիրահարվում է արքայդստերը։ Ցուցաբերած քաջությունների դիմաց Սոլոն ստանում է Անջատողականների Միության գեներալի տիտղոս։ Երկրորդ՝ «Կայսրությունը հասցնում է պատասխան հարված» ֆիլմում Սոլոն կյանքը վտանգի ենթարկելով կրկին փրկում է Լյուկ Սքայուոքերին, ով մոլորվել էր ձնամրրիկի մեջ։ Երբ կայսրությունն հարձակվում է ապստամբների բազայի վրա, Հան Սոլոն Չուբակային, Լեային և C-3PO-ին իր հետ տանում է Հետամպային Քաղաք, որի ղեկավարը նրա վաղեմի ընկեր Լենդո Կալրիսիանն էր, սակայն քաղաքում նրանց էր սպասում Դարթ Վեյդերն իր զինվորների հետ։ Վեյդերը հրամայում է Սոլոյին մտցնել կարբոնիտե զանգվածի մեջ և ուղարկել Տատուին մոլորակ՝ հանցագործների առաջնորդ Ջաբբա Հաթի մոտ, ով Սոլոյի գլխի համար խոշոր գումար էր խոստացել գալակտիկայի բնակիչներին։ Հետագայում («Ջեդայի վերադարձը») ընկերները փրկում են Հանին գերությունից և հավաքում ապստամբ բոլոր ուժերին։ Ապստամբների մի մասը վայրէջք է կատարում էնդոր մոլորակ և տեղացի էվոկների հետ ճակատամարտի բռնվում մութ ուժերի ներկայացուցիչների դեմ, իսկ միևնույն ժամանակ Լյուկ Սքայուոքերը կարողանում է ոչնչացնել երկրորդ Մահվան աստղը։ Ապստամբները հաղթում են պատերազմում, իսկ Լեան խոստովանում է իր սերը Հանի հանդեպ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Էջը «Աստղային պատերազմների» կայքում

Կատեգորիա:«Աստղային պատերազմների» կերպարներ
Կատեգորիա:Հորինված հանցագործներ
Խրամ (գետ)

**Խրամ** (, ), գետ Վրաստանում, Կուրի աջ վտակը։ Երկարությունը 220 կմ է, ավազանը՝ 8340 կմ²։

Սկիզբ է առնում Թրիալեթի լեռնաշղթայի հարավային լանջից, 2422 մ բարձրությունից։ Խոշոր վտակներն են Դեբեդը և Մաշավերը։ Ունի խառը սնում, հորդանում է գարնանը։ Ջրերն օգտագործվում են ոռոգման համար։ Խրամի վրա կառուցված են Ծալկայի ջրամբարը և 2 ՀԷԿ։

## Անվանում
Անվանումը վրացերեն բառացի նշանակում է «խորաձոր»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի գետեր
Կատեգորիա:Ասիայի միջազգային գետեր
Կատեգորիա:Կուր գետի վտակներ
Կատեգորիա:Վրաստանի գետեր
Խրատ

**Խրատ**, ժողովրդական իմաստությունը, փորձը, գիտելիքները սերունդներին փոխանցելու նախնական պարզ ձև, որը գեղարվեստական խոսքի արժեք ունի։ Խրատն ընդհանրապես հատուկ է միջնադարյան գեղարվեստական գրականությանը։ Տարածված է եղել Հայաստանում («Խրատք և իմաստութիւն Խիկարայ», «Խոսք իմաստասիրաց» և այլն)։ Խրատը մեծ մասամբ ունի «Որդեակ...» սկիզբը, հաճախ կապվում է որևէ օժանդակ սյուժեի հետ և ուղղվում հորից որդուն կամ ուսուցչից աշակերտին։ Երբեմն, դառնալով պատվիրան, օրենքի ուժ է ստանում։ Խրատը լայն սահմաններում մտնում է առակի ժանրի մեջ, հաճախ կոչվում է և առակ, որից, սակայն, տարբերվում է նրանով, որ չունի այլաբանություն և սեփական սյուժե։ Խրատը, առակը և առածը հաճախ վերաճում են իրար։

Կատեգորիա:Գրական ժանրեր
Խրամ (ավան)

**Խրամ**, ավան Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Նախիջևան գավառում, համանուն քաղաքից հարավ, Արաքսի աջ ափին։

## Պատմություն
Առաջին անգամ հիշատակում է Մովսես Խորենացին, ապա պատմիչներ Սեբեոսը և Ղևոնդը՝ արաբների արշավանքի կապակցությամբ։ 643 թ.-ին, գրում է Սեբեոսը, արաբները պաշարում են Նախիջևանը և, չկարողանալով գրավել, հարձակվում են Խրամի բերդի վրա, ոչնչացնում և գերեվարում մեծ թվով կանանց և երեխաների։ 689 թ.-ին արաբները նորից ներխուժում են Հայաստան, ավերում Խրամը, Ջուղան և բնակիչներին հարկադրում ծանր հարկերով։ Հայկական զորքերին հաջողվում է Աշոտ Բագրատունու գլխավորությամբ երկրից դուրս վտարել արաբներին։

703—704 թթ.-ին Նախիջևան քաղաքը և Խրամը նորից ենթարկվում են Հայաստան ներխուժած արաբական զորքերի ավերածություններին։ Ղևոնդ պատմիչի վկայությամբ, արաբ. զորքերի հրամանատար Կասըմը նենգությամբ ձերբակալում է հայ նախարարներին, լցնում Նախիջևանի և Խրամի եկեղեցիները և ողջակիզում։ Այնուհետև Խրամի մասին հիշվում է 972 թ.-ին, երբ ավերված գյուղից տեղափոխվել է Սբ. Հովհաննես Կարապետի նշխարաց մագաղաթյա հիշատակարանը։

## Գրականություն
* Մելիք-Բախշյան Ս., Հայաստանը VII —IX դարերում, Ե., 1968

Կատեգորիա:Բաբեկի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վասպուրականի բնակավայրեր
Տիխոն Խրեննիկով

**Տիխոն Նիկոլաևիչ Խրեննիկով** (, ), ռուս խորհրդային կոմպոզիտոր և հասարակական գործիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1963)։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1973)։

## Կենսագրություն
1936 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիան։ 1961 թվականից դասավանդել է նույն կոնսերվատորիայում (պրոֆեսոր 1966 թվականից)։ 1948 թվականից ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության վարչության գլխավոր (1957 թ.-ից՝ առաջին) քարտուղար։ Գրել է օպերաներ («Փոթորկի պահին», բեմադրվել է 1939 թ., 2-րդ խմբագրություն՝ 1952, «Ֆրոլ Սկոբեև», 1950, «Մայրը», բեմադրվել է 1957 թվականին և այլն), օպերետներ («Սպիտակ գիշեր», 1965 և այլն), «Մեր բակը» մանկական բալետը (1970)։ Արժանացել է լենինյան (1947), ԽՍՀՄ պետական մրցանակների (1942, 1946, 1952, 1967)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Mapтинов И.И., Tихон Хренников, M., 1967.

Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամներ
Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:«Աշխատանքի վետերան» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի կինեմատոգրաֆիական արվեստների և գիտության ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի 850-ամյակի հուշամեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ռուս երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Խրամատ

մինի|աջից|250px|Ռուս հետևակներով խրամատ
**Խրամատ**, հողե շինություն, որ ծառայում է որպես անձնակազմի և ռազմական տեխնիկայի պարզ թաքստոց և կրակակետ։ Լինում է առանձնացած (մեկ զինվորի) և ջոկի համար, ինչպես նաև գնդացրային, հրանոթային, տանկային և այլն։ Կազմված է բաց խանդակից, հողաթմբից, հրաձիգների խրամաբջիջներից, մթերքներ պահելու որմնախորշերից, զենքի տեղադրման հարթակներից և այլն։ Խրամատի պատերը, մանավանդ թույլ գրունտի դեպքում, ամրակապվում են ճմով, փայտերով, տախտակներով։ Խրամատը կիրառվում է ռազմական բոլոր տիպի գործողությունների և առանձնապես պաշտպանության ժամանակ։

Կատեգորիա:Պաշտպանական կառույցներ
Մարեկ Չեխ (չեխ ֆուտբոլիստ)

**Մարեկ Չեխ** () (), չեխ ֆուտբոլիստ, Պրահայի «Սպարտա» ակումբի դարպասապահը։

## Կարիերա
Սկսել է զբաղվել ֆուտբոլով Սլավիայի ակումբի դպրոցում, որի կազմում հանդես էր եկել նրա հայրը՝ Օլդրժիխ Չեխը, ով ևս դարպասապահ էր։ 14 տարեկան հասակում տեղափոխվեց Օստրավա քաղաքի «Բանիկ» թիմ։ 2004-2007 թթ. հանդես է եկել Չեխիայի բարձրագույն լիգայի Լիբերեց քաղաքի «Սլովան» թիմում։ 2006 թ. կարողացել է անառիկ պահել սեփական դարպասը՝ անցկացրած 720 րոպեների ընթացքում։ 2007 թ. հունվարին Չեխը տեղափոխվեց "Լուչ-Էներգիա" ակումբ 500 հազար դոլարի դիմաց (12 միլիոն չեխական կրոն)։ Գիլերմեի, Լեվենեցի վնասվածքներից հետո, Պելիցոլիի անվստահ խաղի պարագայում Լոկոմոտիվը փնտրում էր նոր դարպասապահի և ընտրությունը կանգ առավ հենց Չեխի վրա։ 2008 օգոստոսի 28-ին նա տեղափոխվեց Մոսկվայի Լոկոմոտիվ։ Պայմանագիրը կնքվել էր 2.5 տարվա համար։ 2010 թ. դեկտեմբերին Լոկոմոտիվի նորանշանակ մարզիչ Յուրի Կրասնոժանը հայտարարեց այն մասին, որ նրանք պատրաստվում են հրաժեշտ տալ թիմի դարպասապահ Չեխին, ում հետ կնքած պայմանագրի ժամկետն արդեն ավարտվել էր։ 2011 թ. հունվարի 14-ին նա ստորագրեց պայմանագիր Ժեմչուժինա-Սոչի ակումբի հետ, բայց երբ թիմը սկսեց անկում ապրել ֆինանսական խնդիրների պատճառով, Չեխը պայմանագիր ստորագրեց Պլզենի Վիկտորիայի հետ, որի կազմում դորս եկավ Չեմպիոնների լիգայի խմբային փուլ։

Ռուսական Պրեմիեր լիգայում անցկացրել է 67 խաղ, բաց է թողել 77 գնդակ։ 2006 նոյեմբերի 15-ին անցկացրել է իր առաջին և միակ հանդիպումը Չեխիայի ազգային հավաքականի կազմում Դանիայի դեմ խաղում, որն ավարտվեց 1։ 1 հաշվով։

## Նվաճումներ
* Սլովակիայի չեմպիոն - 2002 թ.
* Չեխիայի չեմպիոն - 2006 թ.
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չեխ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:Լոկոմոտիվ Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Սլովան Լիբերեցի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սպարտա Պրահայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ժիլինայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վիկտորիա Պլզենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Չեխիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ
Կավարտի հունական եկեղեցի

**Կավարտ գյուղի հունական եկեղեցի** () Հունական ուղղափառ եկեղեցու տաճար Սյունիքի մարզի Կավարտ գյուղում։ Եկեղեցին ներկայումս չի գործում, գտնվում է վթարային վիճակում։

## Պատմություն
Կառուցվել է 19-րդ դարում Կապանի հանքերը շահագործող օտարերկրացիների համար քաղաքից 5-6 կմ հեռավորությամբ, Բաշքենդ (այժմ՝ Կավարտ) գյուղում։ Ըստ ճակատակալ քարի շինարարական արձանագրության՝ եկեղեցին կառուցել են ազգությամբ հույն Կոնդուրով եղբայրները 1865 թվականին։ Գմբեթավոր շինություն է՝ կառուցված ոչ տեղական, մուգ դարչնագույն տուֆաքարի և բազալտի համադրումով։ Քիվերի, պատուհանների շրջանակների և զարդագոտիների համար սպիտակադեղնավուն կրաքարի օգտագործումը հետաքրքրական գունային երանգ են հաղորդել կառույցին։ Եկեղեցու արևմտյան ճակատին կից է զանգակատունը։ Այստեղ է գտնվում նաև եկեղեցու շինարարի դամբարանը։

Ըստ մասնագետների, եկեղեցին յուրօրինակ կառույց է, սակայն այն վթարային վիճակում է գտնվում այսօր։ Եկեղեցու հիմքում շահագործված հանքեր են գտնվում։ Կառույցի հարավարևմտյան և հյուսիսային կողմերում կան խորը փլվածքներ, որի հետևաներով տաճար բոլոր պատերն էլ ճաքեր են տվել, և նույնիսկ չի բացառվում, որ կգա ժամանակ, երբ շինությունը կփլվի։

## Տես նաև
* Կավարտ

## Արտաքին հղումներ
* Եկեղեցիները պաշտպանված չեն անգամ Հայաստանում
* ՀՀ Մշակույթի նախարարություն, «Պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների և պատմական միջավայրի պահպանության ծառայություն» ՊՈԱԿ, Հունական եկեղեցի 

Կատեգորիա:Հայաստանի հույն ուղղափառ եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Կապանի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի հունական վանքեր և եկեղեցիներ
Վինս Քարթեր

**Վինսենթ Լամար Քարթեր** (, ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ։ Առավել հայտնի է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Տորոնտո Ռեպտորս» և «Նյու Ջերսի Նեթս» ակումբներում անցկացրած տարիներից։ Հիմնականում խաղացել է թեթև հարձակվողի և հարձակվող պաշտպանի դիրքերում։ Համարվել է առաջնության պատմության սլեմ դանկի լավագույն վարպետներից մեկը։ Միակ բասկետբոլիստն է, ում 22-ամյա մարզական կարիերան ձգվել է 4 տասնամյակ՝ 1999 թվականից մինչև 2020 թվականը։

Ավագ դպրոցի տարիներին արժանացել է «McDonald's All-American» տիտղոսին, իսկ համալսարանային առաջնությունում 3 տարի ներկայացրել է Հյուսիսային Կարոլինայի համալսարանը։ Համալսարանային տարիներին Կարտերի թիմը երկու անգամ հասել է մինչև NCAA եզրափակիչ քառյակ։ Համալսարանային կարիերայի ավարտից հետո Կարտերն ընտրվել է NBA-ի 1998 թվականի դրաֆթի առաջին ռաունդի հինգերորդ ընտրությամբ՝ «Գոլդեն սթեյթ Ուորիորսի» կողմից, որի ղեկավարությունը Կարտերի հանդեպ ունեցած իրավունքները փոխանցում է «Տորոնտո Ռեպտորսին»։ «Ռեպտորսի» կազմում Կարտերն անցկացրած անդրանիկ մրցաշրջանի ավարտին ճանաչվել է տարվա նորեկ (1999)։ Հաջորդ տարի՝ 2000 թվականին, Կարտերը մասնակցել և հաղթել է «Բոլոր աստղերի ուիքենդի» շրջանակներում անցկացվող «Սլեմ դանկ մրցույթը»։ Նույն տարվա ամռանը ընդգրկվել է Միացյալ Նահանգների բասկետբոլի հավաքականի կազմում և նվաճել ոսկե մեդալ Սիդնեյի օլիմպիական խաղերում։

2004 թվականին Կարտերը «Ռեպտորսից» տեղափոխվել է «Նյու Ջերսի Նեթս», որի կազմում երեք անգամ հասել է մինչև փլեյ-օֆֆ։ 2009 թվականին տեղափոխվել է «Օռլանդո Մեջիք»՝ նոր թիմին օգնելով հասնել մինչև NBA-ի գերեզրափակիչ։ 2010-11 մրցաշրջանն անցկացրել է «Ֆինիքս Սանս» ակումբում։ 2011 թվականի դեկտեմբերին Կարտերը երեք տարվա ժամկետով նոր պայմանագիր է կնքել «Դալաս Մավերիքսի» հետ, որն այդ ժամանակ գործող չեմպիոնն էր։

Բասկետբոլային մանրահատակից դուրս Կարտերը հիմնել է «Հուսո դեսպանատուն» կոչվող հիմնադրամը, որն օգնություն է ցուցաբերում Ֆլորիդայի, Նյու Ջերսիի և Տորոնտոյի անապահով ընտանիքներին։

## Մրցանակներ և այլ նվաճումներ
*8× NBA աստղ&nbsp;-&nbsp;2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007  (վնասվածքի պատճառով բաց է թողել 2002 թվականի բոլոր աստղերի խաղը)
*Օլիմպիական ոսկե մեդալ&nbsp;-&nbsp;Սիդնեյ 2000
*2× All-NBA խորհրդանշական հավաքականի անդամ
**Առաջին թիմ&nbsp;-&nbsp;2001
**Երրորդ թիմ&nbsp;-&nbsp;2000
*NBA Սլեմ դանկ մրցույթի հաղթող։ 2000
*NBA All-Rookie առաջին թիմ&nbsp;-&nbsp;1999
*NBA տարվա նորեկ&nbsp;-&nbsp;1999
*NBA տարվա նորեկ «Սպորտինգ նյուզ» վարկածով&nbsp;-&nbsp;1999

## Տես նաև
* 1000 և ավելի խաղի մասնակցած NBA բասկետբոլիստների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը NBA.com կայում
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում 

Կատեգորիա:1977 ծնունդներ
Կատեգորիա:2000 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ատլանտա Հոքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրուքլին Նեթսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Դալաս Մավերիքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Հունվարի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մեմֆիս Գրիզլիսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Սակրամենտո Քինգսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Տորոնտո Ռեպտորսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Օռլանդո Մեջիքի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆինիքս Սանսի բասկետբոլիստներ
Գիլբերթ Արինաս

**Գիլբերթ Ջեյ Արինաս կրտսեր** (անգլ.՝ *Gilbert Jay Arenas, Jr.*, ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ, պաշտպան։

Ծնվել է Տամպայում (Ֆլորիդա նահանգ)։ Ավագ դպրոցի կարիերան անցկացրել է Գրանտի ավագ դպրոցում (Վելի Գլեն, Կալիֆորնիա), որն ավարտելուց հետո ընդունել է Արիզոնայի համալսարանից ստացված կրթաթոշակային ծրագիրը՝ երկու տարի հանդես գալով համալսարանի բասկետբոլային թիմում (1999–2001)։ Ընտրվել է NBA-ի 2001 թվականին անցկացված դրաֆթի 30-րդ ընտրությամբ (2-րդ ռաունդ)՝ «Գոլդեն սթեյթ Ուորիորս» ակումբի կողմից։

NBA-ում անցկացրած տարիների ընթացքում Արինասը 3 անգամ ճանաչվել է աստղ (*All-Star*), 3 անգամ ընդգրկվել «All-NBA» խորհրդանշական հավաքականներում, ինչպես նաև 2002–03 մրցաշրջանում արժանացել է NBA-ի ամենակատարելագործված խաղացողի մրցանակին։ Առավել հաջող կարիերա է ունեցել «Վաշինգտոն Վիզարդսի» կազմում։

Արինասը որակազրկվել էր գրեթե ողջ 2009–10 մրցաշրջանում՝ ապօրինի զենք պահելու մեղադրանքով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Էջը NBA.com կայում
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում 

Կատեգորիա:1982 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Գոլդեն Սթեյթ Ուորիորսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Մեմֆիս Գրիզլիսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Վաշինգտոն Վիզարդսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Օռլանդո Մեջիքի բասկետբոլիստներ
Խրիսոխիր

**Խրիսոխիր**, Խրիսոքիր (՝ ոսկեձեռնյան, ), պավլիկյանների գլխավոր զորահրամանատարը 863—872 թթ.-ին։ Խրիսոխիրը նույն սպաթար Հովհաննես Խրիսոքիրն է։ Ազգությամբ՝ հայ, որին Փոտ պատրիարքը նամակներ է հղել։ Խրիսոխիրի հայրը նույնպես պավլիկյան էր։ Խրիսոխիրը հաջորդել է հորեղբորորդուն (կամ մորեղբորորդի)՝ Կարբեասին։

Խրիսոխիրի օրոք պավլիկյանների զինվորական հզորությունը հասել է բարձրակետին։ Խրիսոխիրի գլխավորությամբ նրանք ներխուժել են Բյուզանդական կայսրություն՝ հասնելով մինչև Անկյուրա, Նիկիա և Նիկոմեդիա։ Վասիլ I 869 թ.-ին և 871 թ.-ին արշավել է Խրիսոխիրի դեմ և պարտվել։ Խրիսոխիրի և կայսեր դեսպան Պետրոս Սիկիլիացու բանակցությունները (869) Դիվրիգում հաջողություն չեն ունեցել. Բյուզանդիան չի ընդունել Խրիսոխիրի պայմանը՝ հրաժարվել արլ-ում ունեցած տիրապետությունից։ Այնուհետև Խրիսոխիրը ծրագրել է քարոզիչներ ուղարկել քրիստոնեությունը նոր ընդունած (866) Բուլղարիա՝ պավլիկյան գաղափարներն այնտեղ տարածելու նպատակով։ 872 թ.-ին Վասիլ I Արմենիակների և Խարսիանոն բանակաթեմերի զորքերով Խրիսոխիրի դեմ է ուղարկել զորապետ Քրիստափորին, որը Վաթիռիաքս վայրում (Սեբաստիայից հյուսիս-արևմուտք) հաղթել է պավլիկյաններին։ Խրիսոխիրն ընկել է մարտի դաշտում՝ դավաճան Պուլադեսի (Փոլադ) ձեռքով։ Կիսամեռ Խրիսոխիրի գլուխը կտրել և ուղարկել են կայսրին։ Դրանից հետո բյուզանդական զորքերը գրավել են պավլիկյանների կենտրոն Տևրիկը և մի շարք բերդեր։

Խրիսոխիրի կերպարը՝ հանձին «Խրիսոխերպոսի», արտացոլվել է բյուզանդական «Դիգենիս Ակրիտաս» էպիկական պոեմում։

## Գրականություն
* Կոնստանդին Ծիրանածին, Ե., 1970 (Օտար աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին, 6, Բյուզանդական աղբյուրներ, 2)։

Կատեգորիա:Պավլիկյան շարժում
Կատեգորիա:Արաբա-բյուզանդական պատերազմների բյուզանդացի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռազմական գործիչներ
Կալանդր

մինի|Կալանդր
**Կալանդր** (), գլանների (2-20) համակարգից բաղկացած մամլիչ, որոնց արանքով անց են կացնում նյութը (գործվածք, թուղթ, ռետին և այլն)՝ նրա խտությունը, ողորկությունը մեծացնելու կամ նրան փայլ հաղորդելու և կամ վրան նկարներ ու նախշեր տպադրոշմելու համար։

Կալանդրը կիրառում են տեքստիլ, թղթի և ռետինի արտադրության մեջ՝ պլաստմասսայից պոլիմերային թաղանթներ և շինվածքներ պատրաստելիս։

Կատեգորիա:Պոլիմերներ
Կատեգորիա:Հաստոցաշինական դետալներ
Կալիումի կարբոնատ

**Կալիումի կարբոնատը** (ավանդական անվանում՝ պոտաշ, , , ), ածխաթթվի կալիումական աղ է։ Քիմիական բանաձևը՝ K2CO3։ Անգույն բյուրեղ է, խտությունը՝ 2300 կգ/մ3, հալման ջերմաստիճանը՝ 894°С։

Կալիումի կարբոնատը խիստ խոնավածուծ է։ 100 գ ջրում 20°С-ում լուծվում է 113, 5 գ կալիումի կարբոնատ, 100&nbsp;°C-ում՝ 156 գ։ Ջրային լուծույթներն ունեն հիմնային ռեակցիա։

## Ստացումը
Հնում պոտաշն անջատել են ծառերի և խոտաբույսերի մոխրից։ Արտադրության մեջ ստացվում է գլխավորապես կալիումի բնական աղերից։

2KOH + CO2 → K2CO3 + H2O

## Կիրառություն
Կիրառվում է հեղուկ օճառ, դժվարահալ ապակի ու բյուրեղապակի պատրաստելու համար, ներկման գործում, լուսանկարչության մեջ և որպես կալիումական պարարտանյութ։

## Գրականություն
* A Dictionary of Science, Oxford University Press, Նյու Յորք, 2003

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լուսանկարչական ռեակտիվներ
Կատեգորիա:Կալիումի միացություններ
Կատեգորիա:Կարբոնատներ
Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ
Սեքվոյա

**Սեքվոյա**, **Վիթխարածառ**, ճահճանոճազգիների ընտանիքի մշտադալար ասեղնատերև ծառ է։ Հայտնի է 1 տեսակ՝ մշտադալար սեքվոյան։

Աճում է Կալիֆորնիայի և Հարավային Օրեգոնի լեռներում։ Առաջացնում է հսկայական անտառներ։ Եվրասիայում հայտնաբերված է բրածո վիճակում։ Հազվադեպ մշակվում է Սև ծովի մերձարևադարձային ափերին, Հայաստանում՝ Իջևանի դենդրարիումում։

Միատուն, հսկա ծառ է, բարձրությունը՝ մինչև 110 մ, բնի տրամագիծը՝ 8–10 մ։ Բունն ուղիղ է՝ ծածկված մինչև 70 սմ հաստության կեղևի շերտով, սաղարթը նեղ կոնաձև է։ Ասեղնատերևները գծանշտարաձև են՝ երկկողմանի սանրաձև դասավորված։ Բազմանում է սերմերով և կտրոններով։

Բնափայտն արժեքավոր է, օգտագործվում է նավաշինության, կամուրջների և ստորջրյա շինարարության մեջ։ Ինտենսիվ ծառահատումները սեքվոյայի անհետացման վտանգ են առաջացրել, և այն պաշտպանության տակ է վերցված։
thumb|''Sequoia sempervirens''
Ապրում է մինչև 2 հզ. տարի։ Հյուսիսային Ամերիկայի «Սեքվոյա» ազգային պարկում ծառերը 2500–3000 տարեկան են։ Նրանք կարող էին ավելի երկար ապրել, եթե արմատները դիմանային ծառի բնի ծանրությանը (քաշը հասնում է մինչև 1000 տ և ավելի), կամ չլինեին անտառային հրդեհներ ու սողանքներ։

## Արտաքին հղումներ

* Служба национальных парков США 
* Энциклопедия кругосвет
* US National Park Service Redwood

## Գրականություն
* Трифонова В. И. Семейство таксодиевые (Taxodiaceae) // Жизнь растений. В 6-ти т. / Гл. ред. Ал. А. Фёдоров. — М.։ Просвещение, 1978. — Т. 4. Мхи. Плауны. Хвощи. Папоротники. Голосеменные растения. Под ред. И. В. Грушвицкого и С. Г. Жилина. — С. 374—383. — 447 с. — 300 000 экз.
* Preston, Richard. The Wild Trees։ A Story of Passion and Daring, Random House, 2007, ISBN 978-1-4000-6489-2.

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ծառեր
Կատեգորիա:Նոճազգիներ
Կատեգորիա:Մշտադալար բույսեր
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կամչատկայի թերակղզի

**Կամչատկա** (), թերակղզի Ասիայի հյուսիս-արևելքում։ Ողողվում է Օխոտի, Բերինգի ծովերով և Խաղաղ օվկիանոսով։

## Անվան առաջացում
Գոյություն ունեն ավելի քան 20 տարբերակներ «Կամչատկա» անվան առաջացման վերաբերյալ։

Ըստ Բ․ Պ․ Պոլևոյի՝ «Կամչատկա» անվանումն առաջացել է Կամչատկա գետի անվանումից, իսկ գետը անվանվել էր ի պատիվ Իվան Կամչատիյի։ 1965 թվականին տուրք հավաքելու նպատակով ուղարկվել էին դեպի Պենժին գետը Ֆյոդոր Չուկիևը և Իվան Իվանովը «Կամչատիյ» մականունով (մականունը տրվել էր այն պատճառով, որ նա միշտ կրում էր միայն մետաքսյա շապիկ, իսկ այն ժամանակներում մետաքսը կոչում էին «Կամչատյան կտոր» կամ «Դամասկ»)։

## Ռելիեֆ
Ռելիեֆում աչքի են ընկնում Սրեդիննի (Իչինյան Սոպկա հրաբուխը, 3621 մ) և նրան զուգահեռ Արևելյան լեռնաշղթաները, դրանց միջև՝ Կենտրոնական Կամչատկյան ցածրությունը 10-80 կմ լայնությամբ, որով հոսում է Կամչատկա գետը։ Թերակղզում կա 160 հրաբուխ․ 28-ը՝ գործող (Կլյուչևսկայա Սոպկա, 4750 մ ամենաբարձրը կետը, Շիվելուչ և այլն)։ Կամչատկայի հյուսիսում տարածված են տունդրանները, կենտրոնական մասում՝ անտառները, 1000 մետրից վեր՝ ալպյան մարգագետինները, լեռնային տունդրանները։

## Կլիմա
Կլիման ծովային մուսսոնային է, կենտրոնական և հյուսիսայ մասերում՝ չափավոր ցամաքային։ Փետրվարի միջին ջերմաստիճանը արևմուտքում -15&nbsp;°C է, արևելքում՝ -11&nbsp;°C, կենտրոնական մասում՝ -16&nbsp;°C, օգոստոսինը, համապատասխանաբար, 12&nbsp;°C, 12,5&nbsp;°C, 16&nbsp;°C, տարեկան տեղումները՝ 600-1100 մմ։

## Կենդանական աշխարհ
Կենդանիներից կան սամույր, աղվես, գայլ, արջ, ջրասամույր, մշկամուկ, հյուսիսային եղջերու։ Ամենատարածվավծ կենդանին է դարչնագույն արջը։ Կամչատկայի կենդանիների 80% կազմում եմ միջատները, կան շատ տեսակի սարդեր։

## Գրականություն
* Камчатка, полуостров // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Крашенинников С. П. Описание земли Камчатки. — П.։ Академия наук, 1755.

Կատեգորիա:Ասիայի թերակղզիներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Ռուսաստանի թերակղզիներ
Ալբանիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական

**Ալբանիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը** ներկայացնում է Ալբանիան միջազգային ֆուտբոլային մրցաշարերում և ղեկավարվում է ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կողմից։ Հավաքականի ՖԻՖԱ լավագույն արդյունքը վարկանշային աղյուսակում եղել է 37-րդ տեղը իսկ վատագույնը 124-րդ տեղը։

thumb|300px|left|Ալբանիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը (2016)

Կատեգորիա:Ալբանիա
Կատեգորիա:Եվրոպայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականներ
Անդորրայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական

**Անդորրայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական** (), ներկայացնում է Անդորրան միջազգային ֆուտբոլային մրցաշարերում և ղեկավարվում է ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կողմից։ Հավաքականի ՖԻՖԱ լավագույն արդյունքը վարկանշային աղյուսակում եղել է 125-րդ տեղը իսկ վատագույնը 206-րդ տեղը։

Կատեգորիա:Անդորրա
Կատեգորիա:Եվրոպայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականներ
Կաբարե

[260px|thumb|«[Մուլեն Ռուժ» կաբարե, Փարիզ։]]
**Կաբարե** (, բառացի՝ *փոքր գինետուն*), բեմահարթակով փոքր ռեստորան, ուր կազմակերպվում են զվարճալի համերգ-ներկայացումներ։

Կաբարեներ ստեղծվել են XIX դարի 80-ական թթ., Փարիզում։ Մոնմարտրի արտիստական սրճարաններում հանպատրաստից ելույթ են ունեցել դերասաններ, երաժիշտներ, բանաստեղծներ. կարդացվել են ոտանավորներ, խաղացվել երգիծական տեսարաններ, երգվել օրվա հուզող հարցերին նվիրված քառյակներ։ Ծրագիրը վարել է կոնֆերանսիեն։ Ավելի ուշ, այլ երկրների կաբարեների բեմահարթակներում սկսել են ելույթ ունենալ նաև էստրադայի պրոֆեսիոնալ արտիստներ՝ նախապես մշակված ծրագրով։

Ռուսաստանում մեծ համբավ են վայելել 1908 թ-ին Մոսկվայում «Չղջիկ», Սանկտ Պետերբուրգում «Ծուռ հայելի» կաբարեները։

## Հայտնի կաբարեներ
### [[Վրաստան]]
;Թբիլիսի
* ფანტასტიკური ყაბაყი (1917—1919)
* ფარშევანგის კუდი (1920-ական թթ)
* არგონავტების ნავი (1920-ական թթ) 
* ქიმერიონი (1920-ական թթ)

### [[Ռուսաստան]]
;Մոսկվա
* Летучая мышь (1908—1922)
* Нерыдай (1922—1924)
* Странствующий энтузиаст (1922—1925)
;Սանկտ Պետերբուրգ
* Кривое зеркало (1908—1909)
* Бродячая собака (1912—1915)
* Привал комедиантов (1916—1920)
* Би-ба-бо (1917—1918)

### [[Ֆրանսիա]]
;Փարիզ
* Le Chat Noir (1881—1897)
* Moulin Rouge (1889)
* Cabaret du Néant (1892)
* Cabaret dе la Mort (1890-ական թթ)
* Cabaret des Quat’z’Arts (1893)
* Le Cabaret des Arts (1898)
* Cabaret du Ciel et de l'Enfer (1890-ական թթ)
* Cabaret des Éléphants (1890-ական թթ)
* Le Lapin Agile
* Zelli’s Royal Box Clab (1930-ական թթ)
* Bricktop’s Cabaret (1930-ական թթ)
* Chez Florance (1930-ական թթ)
* Harlem in Montmartre (1930-ական թթ)
* So Different (1930-ական թթ)
* Grand Teddy Club (1930-ական թթ)
* Le Perroquet (1930-ական թթ)
* Clover Club (1930-ական թթ)
* Chez O'dett (1935?)
* Folies Bergère

;Նիս
* Belle Meunière
* Eldorado

;Մարսել
* La Cigogne (1889—1891)
* La Lune Rousse (1891 — ?)
* Cabaret Bonnaud (1894—1895)
* Cabaret Stein (1904—1906)
* Le Ouistii (1918—1920)
* Tabaris (1919—1922)
* Pupu’s (1920)
* Le Merle Blanc (1920)
* Cabaret Poupon (1920)

## Տես նաև
* Հիասքանչ դարաշրջան
* Մուլեն Ռուժ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գինետուն
Կատեգորիա:Ռեստորաններ
Ստեփանակերտի ռուսական եկեղեցի

**Ստեփանակերտի ռուսական եկեղեցի**, Ռուս Ուղղափառ եկեղեցու կառուցվող տաճար Արցախի մայրաքաղաք Ստեփանակերտում։

## Պատմություն
Եկեղեցին դեռ գտնվում է կառուցման շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

ռ
Կախարդ

199px|մինի
**Կախարդ**, դյութ, վհուկ, կախարդությամբ զբաղվող անձ։ Երևան է եկել վաղ տոհմատիրական հասարակարգում, մեծ ազդեցություն ունեցել տոհմակիցների մեջ։ Կախարդի կարծեցյալ խորհրդավոր զորությունը վերագրվել է դևերին, ոգիներին, որոնց անունից նա խոսում կամ խաղում է յուրահատուկ պաշտամունքային ներկայացում։ Կախարդի նկատմամբ ժողովրդական սնահավատությունն առաջացել է գլխավորապես հիվանդությունների, բնական և այլ աղետների դեմ պայքարելու անկարողությունից։

## Տես նաև
* Հմայություն
* Սնահավատություն

## Աղբյուրներ
* [](https://hy.wikisource.org/w/index.php?title=Էջ:Հայկական_Սովետական_Հանրագիտարան_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_5.djvu/186)

Կատեգորիա:Սնահավատություն
Կատեգորիա:Մոգություն
Ժամհայր

**Ժամհայր** (ծն. և մահ. թթ. անհտ.), XII դարի հայ ճարտարապետ։ 1181-ին կառուցել է Սանահինի վանքի Ամենափրկիչ եկեղեցու գավիթը, նորոգել եկեղեցու գմբեթը, ծածկը և պատերը։ Ժամհայրի անունը հիշատակված է գավթի հյուսիսարևելյան որմնասյան կամարի արձանագրությունում։

## Գրականություն
* Ղաֆադարյան Կ., Սանահնի վանքը և նրա արձանագրությունները, Ե., 1957։
* Բարխուդարյան Ս., Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ և քարգործ վարպետներ, Ե., 1963։

## Տես նաև
* Սանահինի վանք

Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Ծննդյան թվականն անհայտ անձինք
Կատեգորիա:Մահվան թվականն անհայտ անձինք
Վիքիա

**Վիքիա** (), անվճար հոսթինգային ծառայություն, որը հնարավորություն է տալիս յուրաքանչյուր ցանկացողին ստեղծել իր սեփական թեմատիկ վիքի-ծրագիրը կամ մասնակցել առկա ծրագրերի կոլեկտիվ աշխատանքներին։

## Պատմություն
Վիքիա ծառայությունն ապահովվում է կոմերցիոն 2004 թվականին ստեղծված Wikia, Inc. ընկերության կողմից, որի հիմնադիրներն են Ջիմմի Ուելսն () ու Անջելա Բիզլին ()։ Սկզբում ծրագիրը կրում էր «Wikicities» (ՎիքիՔաղաքներ) անվանումը։

2006 թվականի մարտի 27-ին Wikia, Inc.-ը հայտարարում է, որ կազմակերպությունն ստացել է հսկայական կապիտալային ներդրումներ ամերիկյան 4 միլիոն դոլարի չափով։ Այդ ժամանակ էլ նախագիծը վերանվանվում է «Wikia» (Վիքիա), քանի որ ստեղծողները մտավախություն ունեին, որ մարդիկ կկարծեն, որ վերջինս քաղաքների ուղեցույց է, ոչ թե հանրագիտարան։

Ինը ամիս անց Amazon.com-ը ներդրում է կատարում Wikia, Inc.-ում ամերիկյան 10 միլիոն դոլարի չափով, իսկ Ջեֆ Բլեքբարնը ()՝ բիզնեսի զարգացման ավագ փոխնախագահը, դառնում է Wikia, Inc.-ի տնօրենների խորհրդի անդամ։

## Վիքի-նախագծեր
*  — Վիքիայի կենտրոնական ամբողջ պորտալը
* Community Central — Անգլերեն բաժնի և Wikia, Inc.-ի աշխատակիցների կենտրոնական պորտալ
* ru-Community Central — Վիքիայի ռուսալեզու բաժնի կենտրոնական պորտալ

### Որոշ խոշոր ռուսալեզու վիքի-նախագծեր
*  — Angry Birds խաղի մասին
*  — «Ավատար. Լեգենդ Աանգայի մասին» և «Ավատար. Լեգենդ Կորի մասին» մուլտսերիալների մասին
*  — այլընտրանքային պատմության հանրագիտարան
*  — «Սմեշարիկի» մուլտսերիալի մասին
*  — գիտական հանրագիտարան
*  — Ջ.Ռ. Ռուել Թոլքինի «Մատանիների տիրակալը» վեպի մասին
*  — «Աստղային պատերազմներ»-ի մասին
*  — Հարի Փոթեր-ի մասին
*  — «Dragon Saga» համակարգչային խաղի մասին
*  — վիրտուալ լաբորատորիա
*  — աշխարհի պատմության մասին
*  — Մոսկվայի մետրոյի մասին
*  — «Lost» հեռուստասերիալի մասին («Ողջ մնալ»)
*  — «Fallout» համակարգչային խաղի մասին
*  — «Call of Duty» համակարգչային խաղի մասին
*  — «Dragon Age. Origins» համակարգչային խաղի մասին
*  — Լեդի Գագա երգչուհու մասին
*  — «Halo» համակարգչային խաղի մասին
*  — «Mass Effect» համակարգչային խաղի մասին
*  — սեղանի խաղերի մասին
*  — «S.T.A.L.K.E.R.» համակարգչային խաղի մասին
*  — «Terraria» համակարգչային խաղի մասին
*  — «The Elder Scrolls» համակարգչային խաղի մասին
*  — ռազմական պատմության մասին
*  — MMORPG «World of Warcraft»-ի մասին
*  — հեռուստատեսության մասին
*  — ռուսական պատմության մասին
*  — The Sims-ի մասին
*  — «Քայլող մեռյալներ»-ի մասին

### Հայտնի ռեսուրսներ այլ լեզուներով
* **անգլերեն**
** 
** 
** 
** 
** 
* **գերմաներեն**
** 
** 
** 
* **ֆրանսերեն**
** 
** 
** 
* **իսպաներեն**
** 
** 
** 
** 
* **իտալերեն**
** 
** 
** 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2004 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:Վիքիա
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա
Կատեգորիա:Վիքիպեդիայի պատմություն
Արճեշի գրչության կենտրոն

**Արճեշի գրչության կենտրոն**, գործել է 13–17-րդ դարերում, Մեծ Հայքի Արճեշ քաղաքում։ Հիշատակվող առաջին գրիչը Ստեփանոսն է։ Սակայն գրչության ծաղկումը կապվում է Սիմեոն Արճիշեցու անվան հետ, որը խոր հետք է թողել ոչ միայն Արճեշի, այլև ողջ Վասպուրականի գրչության՝ հատկապես մանրանկարչության արվեստում։ Նրանից պահպանվել է 5 ձեռագիր, 4-ը՝ Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվ․ Մատենադարանում, մեկը՝ ԱՄՆ-ում (Քյուրդյանի հավաքածու)։ Հիշվում է Գրիգոր Տաուշեցի գրիչը (1287)։ 13-րդ դարի վերջերին և 14-րդ դարի սկզբներին Արճեշում ընդօրինակություններ են կատարել, կազմարարությամբ և մանրանկարչությամբ զբաղվել Աբրահամ, Խաչատուր, Ստեփանոս և Հակոբ գրիչները։ Նրանց գործը շարունակել են աշակերտները։ Հայտնի են Սիմեոնի որդի Դեոսկուրոսը և նրա ընկեր Հովհաննեսը, որոնցից մեզ են հասել երկու մեծ ճաշոց։ Արճեշում գրչությունը առավել զարգացման է հասել 15-րդ դարի․ առաջին կեսին, երբ Մեծոփավանքում սկսել է գործել Գրիգոր Տաթևացու հիմնադրած և Թովմա Մեծոփեցու գըլխավորած բարձր տիպի գրչության դպրոցը։ Արճիշեցի Կարապետ գրիչը հետագայում դարձավ Մեծոփավանքի դպրոցի ուսուցիչ։ Նրան աշակերտել են իր որդիներ Ստեփանոսը, Ազարիան, Մանկասարի որդի Հովհաննեսը, որոնք դպրոցն ավարտելուց հետո վերադարձել են Արճեշ։ Այստեղ էին նաև նույն դպրոցի սաներ Մինասը, կազմարար Հերպերը, Խալիֆան և ուրիշներ, որոնց ջանքերով 15-րդ դարում Արճեշը հռչակվեց որպես հայ գրչության արգասավոր կենտրոն։ Հովհաննես Մանկասարենց գրիչը ընդօրինակել է 132 ձեռագիր, որի մեծ մասը՝ Արճեշում։ Մանկասարենցի դպրոցից հայտնի է 10 աշակերտ, որոնց մի մասը Արճեշում շարունակեց իրենց ուսուցչի գործը։ Արճեշի գրչության կենտրոնից մեզ հասած ձեռագրերից մոտ 40-ը պահվում են Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։ Մի քանիսի միայն հիշատակություններն են պահպանվել։

Կատեգորիա:Հայ գրչության կենտրոններ
Ժայռային մողեսներ

300px|մինի|Darevskia rudis
**Ժայռային մողեսներ** (), *Lacertidae* ընտանիքի մողեսների խումբ։ Տարածված են Կովկասյան լեռներում, Ղրիմի հարավային ափերին, Փոքր Ասիայում, Հյուսիսային Իրանում և Հարավարևմտյան Թուրքմենիայում (Կոպետդաղ)։ Գլուխը տափակացած է, մարմնի վերին մասի գունավորումը լինում է շագանակագույն, կանաչադեղնավուն, սրճագույն կամ մոխրագույն։ Հայաստանի լեռներում տարածված L. s. valentini տեսակի և՛ էգը, և՛ արուն միայն կանաչ գույնի են։ Մարմնի կողքերին ունեն երկնագույն, կապույտ կամ մանուշակագույն կետիկներ, որոնք գեղեցիկ տեսք են տալիս մողեսներին։ Հայտնի է 25 տեսակ ու ենթատեսակ, որոնցից 21-ը տարածված է Կովկասում՝ քարքարոտ, ժայռոտ վայրերում։ Սնվում են մանր միջատներով, բազմանում ձվադրությամբ։ Հայաստանում տարածված է ժայռային մողեսի 8 տեսակ, որից 4-ը արուներ չունեն և բազմանում են կուսածնությամբ։

## Տես նաև
*Հայաստանի սողուններ

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մողեսներ
Գվիդո Մազետտի

**Գուիդո Մազետտի** (, ), իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ և մարզիչ, ով հանդես է եկել իտալական Վերոնայում, Ռոմայում և Իտալիայի ազգային հավաքականում։

## Կարիերա
Գուիդոն իր կարիերայի ընթացքում հանդես է եկել Վերոնա և Ռոմա ֆուտբոլային ակումբներում։ Ֆուտբոլային կարիերան ավարտելուց հետո մարզել է տարբեր իտալական ակումբներ, այդ թվում՝ Պալերմո և 3 անգամ Ռոման։

Գուիդո Մազետտին մահացել է Հռոմում 1993 թվականի նոյեմբերի 26-ին

## Վիճակագրություն

## Նվաճումներ
### Ակումբային
15px **[[Սերիա A (Իտալիա)|Իտալիայի չեմպիոն]] (1)՝ ** 1941/42

### Ազգային
 **[[Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն|Աշխարհի չեմպիոն]] (2)՝ ** 1934, 1938

## Արտաքին հղումներ
*Պրոֆիլը transfermarkt.com կայքում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վերոնայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ
Կալիումի սուլֆատ

**Կալիումի սուլֆատը** ծծմբական թթվի կալիումական աղ է։ Քիմիական բանաձևը K2SO4 է։ Անգույն բյուրեղ է, խտությունը՝ 2660 կգ/մ3, հալման ջերմաստիճանը՝ 1074&nbsp;°C։ 100 գ ջրում 20&nbsp;°C-ում լուծվում է 11, 1 գ կալիումի սուլֆատ, 100&nbsp;°C-ում՝ 24, 1 գ։ Մտնում է կալիումի բնական աղերի բաղադրության մեջ, օրինակ, շյոնիտի՝ K2SO4 • MgSO4 • 6H2O, որոնցից էլ ստացվում է։

## Ստացումը
### Արդյունաբերության մեջ
Ստացվում է KCl և տարբեր սուլֆատների միջև փոխանակման ռեակցիաների հետևանքով, ինչի արդյունքում կալիումի սուլֆատը անջանտվում է աղտոտված վիճակում։

2KCl + MgSO4 ⇄ K2SO4 · MgSO4 + MgCl2
K2SO4 · MgSO4 + 2KCl ⇄ 2K2SO4 + MgCl2
2KCl + Na2SO4 ⇄ K2SO4 + 2NaCl
2KCl + CaSO4 · 2H2O ⇄ K2SO4 + CaCl2 + 2H2O
2KCl + FeSO4 ⇄ K2SO4 + FeCl2

### Լաբորատորիայում
Լաբորատոր պայմաններում կալիումի սուլֆատը ստացվում է

* կալիումի օքսիդից

K2O + H2SO4 → K2SO4 + H2O

* դուրս մղելով թույլ և անկայուն թթուներից

K2CO3 + H2SO4 → K2SO4 + CO2 ↑ + H2O

* ալկալիներից և լուծված թթուներից

2KOH + H2SO4 → K2SO4 + 2H2O

* կալիումի հիդրոսուլֆատից

2KHSO4 + KOH → K2SO4 + H2O

### Կիրառություն
Կիրառվում է պաղլեղներ և պոտաշ ստանալու համար, գյուղատնտեսության մեջ՝ որպես խտացրած կալիումական պարարտանյութ։ Կալիումի սուլֆատը ելանյութ է կալիումի այլ միացություններ ստանալու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կալիումի միացություններ
Կատեգորիա:Սուլֆատներ
Կատեգորիա:Պարարտանյութեր
Կալիումի քլորիդ

**Կալիումի քլորիդը** աղաթթվի կալիումական աղ է։ Անգույն բյուրեղ է, խտությունը՝ 1989 կգ/մ3, հալման ջերմաստիճանը՝ 768&nbsp;°C։ 100 գ ջրում 20&nbsp;°C-ում լուծվում է 34, 7 գ, 100&nbsp;°C-ում՝ 56, 6 գ։ Բնության մեջ հանդիպում է սիլվին միներալի ձևով։

## Ստացումը
Լաբորատոր պայմաններում կարելի է ստանալ՝ ռեակցելով կալիումի հիդրօքսիդը քլորաթթվի հետ․

KOH + HCl → KCl + H2O

Կալիումի քլորիդի ստացման համար որպես հումք ծառայում են բնական սիլվինիտը (սիլվինի՝ KCl և հալիտի՝ NaCl խառնուրդը), ինչպես նաև կառնալիտ (KCl MgCl2-6H20) միներալը։

## Կիրառություն
Կիրառվում է որպես կալիումական պարարտանյութ և ելանյութ KOH ու կալիումի այլ միացություններ ստանալու համար։ Բժշկության մեջ կալիումի քլորիդի լուծույթներն օգտագործում են ներքին ընդունման կամ ներերակային ներարկման ձևով՝ օրգանիզմում կալիումի անբավարարության և սրտի ռիթմի խանգարումների դեպքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կալիումի միացություններ
Կատեգորիա:Քլորիդներ
Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ
ՀՀ արդարադատության գեներալ-մայոր

**Արդարադատության գեներալ-մայոր՝** բարձրագույն սպայական հատուկ կոչում։ Այն պատկանում է բարձրագույն հատուկ կոչումների դասին և շնորհվում է ՀՀ Նախագահի կողմից ՀՀ քրեակատարողական ծառայությունում, ՀՀ Դատական ակտերի հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայությունում, իսկ 2014 թվականի հունիսի 28-ից՝ նաև Հայաստանի Հանրապետության քննչական կոմիտեի և Հայաստանի Հանրապետության հատուկ քննչական ծառայության ծառայողներին։ Այն երկրորդ բարձրագույնն է ՀՀ քրեակատարողական ծառայությունում, Հայաստանի Հանրապետության քննչական կոմիտեում և Հայաստանի Հանրապետության հատուկ քննչական ծառայությունում (ցածր է արդարադատության գեներալ-լեյտենանտի հատուկ կոչումից), ՀՀ Դատական ակտերի հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայությունում՝ բարձրագույնը։ Սահմանվել է «Քրեակատարողական ծառայության մասին», «Դատական ակտերի հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայության մասին», «Քննչական կոմիտեի մասին» և «Հատուկ քննչական ծառայության մասին» ՀՀ օրենքներով։ Մինչև 2005 թվականը սահմանադրական փոփոխությունները շնորհվում էր նաև զինվորական դատախազությունում։

Այն ՀՀ քննչական կոմիտեի նախագահի, հատուկ քննչական ծառայության պետի պաշտոնին համապատասխանող կոչումի ստորին, իսկ քրեակատարողական վարչության պետի առաջին տեղակալի, քրեակատարողական վարչության պետի տեղակալի, ՀՀ քննչական կոմիտեի նախագահի տեղակալի, հատուկ քննչական ծառայության պետի տեղակալի, ՀՀ գլխավոր հարկադիր կատարողի, ՀՀ գլխավոր հարկադիր կատարողի տեղակալի պաշտոնին համապատասխանող կոչումի վերին սահմանն է։

## Արդարադատության գեներալ-մայորները

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ արդարադատության գեներալ-մայորներ
Կառավարման վահան (ճարտարագիտություն)

մինի|Հորիզոնական գլանաձև շոգեկաթսայի կառավարման վահանակը
**Կառավարման վահան**, սարք, որը հսկում և շահագործում է կառավարվող օբյեկտը։ Կառավարող վահանի դիմային մասում տեղադրվում են կառավարման օրգանները և ինֆորմացիայի ազդանշանային միջոցները։ Կառավարման վահանը մարդու և մեքենայի փոխազդեցության հիմնական միջոցներից է։ 
Ըստ հիմնական նպատակի, կառավարման վահանները լինում են՝
# օպերատիվ կառավարման (ապահովում է տվյալ իրադրությունում որոշում կայացնելը), 
# ինֆորմացիոն-տեղեկատու (ապահովում է ցանկացած պահին կառավարվող օբյեկտից ինֆորմացիա ստանալը), 
# ֆունկցիոնալ տեխնոլոգիական հսկման (հսկում է կառավարվող ամբողջ համակարգի ճիշտ աշխատանքը), 
# համակցված (ընդգրկում է վերոհիշյալ մի քանի ֆունկցիաները տարբեր զուգակցություններով)։

Կառավարման վահանները լինում են՝
# տեղային (գտնվում են անմիջապես կառավարվող օբյեկտի վրա), 
# հեռակառավարման։

Կառավարման վահանները նախագծելիս տեխնիկական պահանջների հետ միաժամանակ հաշվի են առնվում էրգոնոմիկայի, ինժեներական հոգեբանության և տեխնիկական գեղագիտության պահանջները։

Կատեգորիա:Սարքեր
Կաբալա

մինի|Կաբալայական Կենաց ծառը 10 սֆիրաներով

**Կաբալա** ( — «ստացում», «ավանդաբար ստացված»), հրեական շրջաններում առաջացած գաղտնուսույց թեոսոֆիական համակարգ։ Ձևավորվել է X դարում։ Տերմինը հրեական հին գրականության մեջ վերաբերում էր հուդայականությանը։ X-XI-րդ դդ. այն օգտագործվում էր որպես թեոսոֆիական նոր համակարգի անվանում։ Կաբալան համակցել է գնոստիցիզմի, պյութագորականության և նեոպլատոնականության գաղափարները։ Կաբալայում քննարկված է աստծո էության, աստվածային էմանացիաների (սֆիրաների), աշխարհի, հրեշտակների, մարդու ստեղծման, նրանց ճակատագրի հարցը։ Ըստ Կաբալայի` այս ուսմունքն ամբողջությամբ շարադրված է Աստվածաշնչում, սակայն միայն Կաբալայի գաղտնի տեսությանը տեղյակ ընթերցողը կարող է բառերի, տառերի և դրանց թվային նշանակությունների բարդ համակցումների միջոցով հասկանալ այն։

Կաբալայի հիմնական դրույթներն արտացոլված են «Սեֆեր Եցիրա»-ում («Արարչագործության գիրք», III-VIII-րդ դդ. և «Զոհար»-ում («Լույս», XIII դար)։

Լինելով մեսիական ուսմունք` Կաբալան մեծ դեր է խաղացել քրիստոնեական աստվածաբանական գրականության մեջ, հատկապես վերածննդի դարաշրջանում։

## Արտաքին հղումներ
* Կաբալայի մասին dw-world.de կայքում 

Կատեգորիա:Թեոսոֆիա
Կատեգորիա:Կաբալա
Կատեգորիա:Օկուլտականություն
Կառավարման վահան (այլ կիրառումներ)

**Կառավարման վահան** կամ **Կառավարման վահանակ**, կարող է վերաբերել՝

* Կառավարման վահան (համակարգիչ)
* Կառավարման վահան (ճարտարագիտություն)
Ֆեդերիկո Ռիչչի

**Ֆեդերիկո Ռիչչի** (, ), իտալացի ֆուտբոլիստ, 2013-2014 տարեշրջանում Ռոմա ֆուտբոլային ակումբի կիսապաշտպան։ Հետագայում հանդես է եկել իտալական «Կրոտոնե», «Սասուոլո», «Ջենոա», «Բենևենտո», «Սպեցիա», «Մոնցա», «Ռեջինա» թիմերում։ Խաղացել է նաև Իտալիայի մինչև 21 տարեկանների հավաքականի կազմում։

## Վիճակագրություն
### Ակումբային

**2021 թվականի մայիսի 10-ի դրությամբ**

## Արտաքին հղումներ
* Պրոֆիլը transfermarkt.com-ում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1994 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մայիսի 27 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Դաբստեպ

right|frameless

**Դաբստեպ** (անգլ.՝ *Dubstep*), էլեկտրոնային երաժշտության ենթաոճ։ Ծագել է Հարավային Լոնդոնում՝ 1990-ականների վերջին։ Ենթաոճն իր մեջ ունի ռեգգի, դաբ, գրիմ, թուստեպ և բրեյքստեպ ժանրերի տարրեր, համեմված թմբուկային և բասային հավելումներով։ Դաբստեպային կատարումներում միջին հաշվով մեկ րոպեում լսվում է 138 -ից մինչև 142 հարված (բիթ)։
## Արտաքին հղումներ
* Վավերագրական ֆիլմ նկարահանված BBC-ի կողմից 

Կատեգորիա:Էլեկտրոնային երաժշտության ենթաոճեր
Ամեդեո Կարբոնի

**Ամեդեո Կարբոնի** (, ծնվել է 1965 թվականի ապրիլի 6-ին Արեցցոյում, Իտալիա), իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ, ով հանդես է եկել իտալական մի շարք ակումբներում, իսպանական Վալենսիայում և Իտալիայի ազգային հավաքականում։ 1996-ից մինչև 1997-ը եղել է Ռոմայի ավագը։

## Կարիերա
### Ակումբային

### Միջազգային
## Նվաճումներ
### Ազգային առաջնություն
15px **[[Ֆուտբոլի Իտալիայի գավաթ|Կոպպա Իտալիա]] (2)**՝ 
* Սամպդորիա՝ 1988/89
* Ռոմա՝ 1990/91
15px**[[Կոպա դել Ռեյ]] (1)** ՝ 
* Վալենսիա՝ 1998/99
15px**[[Սուպերկոպա դե Իսպանիա]] (1)**՝ 
* Վալենսիա՝ 1999
15px**[[Լա Լիգա]] (2)**՝ 
* Վալենսիա՝ 2001/02, 2003/04

### Միջազգային առաջնություն
15px **[[ՈՒԵՖԱ|Գավաթակիրների գավաթ]] (1)**՝ 
* Սամպդորիա՝ 1989/90
**[[ՈՒԵՖԱ Ինտերտոտոյի գավաթ|Ինտերտոտոյի գավաթ]] (1)**՝ 
* Վալենսիա՝ 1998
15px **[[ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգա|ՈՒԵՖԱ-ի գավաթ]] (1)**՝ 
* Վալենսիա՝ 2003/04
**[[ՈՒԵՖԱ Սուպեր գավաթ]] (1)**՝ 
* Վալենսիա՝ 2004

## Վիճակագրություն

## Արտաքին հղումներ
*Պրոֆիլը espnfc.com կայքում

Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վալենսիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆիորենտինայի ֆուտբոլիստներ
Կադմոս (առասպելական հերոս)

**Կադմոս** (), հին հունական առասպելական հերոս։ Փյունիկիայի Սիդոն քաղաքի Ագենովրոս թագավորի որդին, Կիլիկոսի, Փյունիկսի և Եվրոպայի եղբայրը։

## Առասպելաբանություն
ձախից|մինի|260px|Կադմոսը և Վիշապ հրեշը
Փյունիկյան արքա Ագենորի (կամ Ագրիոպի), Եվրոպայի, Կիլիկիայի, ֆենիքսի եղբայրը։ Օգնել է աստվածներին մարտնչել Տիփոնի դեմ։ Ըստ հայտնի առասպելի, երբ ցլի կերպարանք առած Զևսը առևանգել է Եվրոպային,Ագենորը որդիներին ուղարկել է նրան փնտրելու՝ պահանջելով առանց նրա չվերադառնալ։ Քրոջը որոնող եղբայրներից երկուսը իրենց անուններով հիմնել են Փյունիկիայի և Կիլիկիայի թագավորությունները։ Սակայն Դելփյան պատգամախոս Ապոլոնը Կադմոսին կոչ է անում չանհանգստանալ Եվրոպայի համար։ Եվ Կադմոսը, Դելփիքի պատգամախոսի հրամանով, գնացել է Բեովտիա, սպանել այդ կողմերի տիրակալ Վիշապ հրեշին՝ Արեսի որդուն, հիմնել Կադմեա միջնաբերդը, որի շուրջը հետագայում ծաղկել է Թեբե քաղաքը։ Արեսի որդու սպանության համար Կադմոսը ութ տարի ծառայել է Արեսին, ապա հռչակվել Կադմեայի թագավոր։ Զևսը Կադմոսին ամուսնացրել է Արեսի և Աֆրոդիտեի դուստր Հարմոնիայի հետ։ Ծերության տարիներին Կադմոսն և Հարմոնիան բնակվել են Իլլիրիայում՝ իբր կերպարանափոխվելով վիշապների։ Կադմոսի անվան հետ է կապվում փյունիկյան գրի ներմուծումը Հունաստան։

Ըստ մեկ այլ առասպելի, Կադմոսի որդի Ակտեոնը համարձակվել է խախտել որսորդության ու կենդանիների դիցուհի Արտեմիսի անդորրը, ինչի համար սպանվել է։

Հունական առասպելը Կադմոսին են վերագրում այբուբենի ստեղծումը։ Արևելքից Հունաստան նավարկելիս նա կանգ է առել Սանտորին կղզում և թողել այդտեղ իր մի քանի ուղեկիցներին։ Հետագայում այս կղզի է գալիս Թերասը, ում պատվին և կոչվել է կղզին։ Հենց այստեղ՝ Թերասում էլ գտնվել է ամենահին (Ք․ա․ XVIII) հունական գրերը։ Կադմոսի պատվին կոչվել են քիմիական կադմիում տարրը և Յուպիտերի արբանյակի Կադմուս գիծը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Vian, F. Les origines de Thébes: Cadmos et les Spartes. Paris, 1963.
* Janakieva, S. Lе Mythe de Cadmos et l’aire ethnolinguistique paleobalkanique. — Thracia, 11, 1995. Studia in honorem Alexandri Fol.

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Վիշապահաղթեր
Կատեգորիա:Աթենասի արարքներ
Ստորոգելի

**Ստորոգելի**, բաղադրյալ ստորոգյալի այն բաղադրիչը, որի միջոցով արտահայտվում է նախադասության ենթակային ստորոգվող-վերագրվող որակը (հատկանիշ կամ առարկա)։ Օրինակ՝ Ի՜նչ *տխուր* են զանգերը, քո՛ւյր, մայրամուտի։ Նա *ոսկի* է, երկինք նետած մի կտոր *ոսկի*։

Ստորոգելին կարող է արտահայտվել՝
# **[[գոյական]]ով**՝ Ասում են՝ ուռին *Աղջիկ* էր ինձ պես։
# **[[ածական]]ով**՝ Քո՛ւյր, վայրկյանը *սրբազան* է։
# **[[դերանուն]]ով**՝ Ես էլ *դու* եմ, ես չկամ։
# **անկախ [[դերբայ]]ով**՝ Դա *կարդալ* չէ (անորոշ դերբայ)։ Այդ ջուրը *խմելու* չէ(անորոշ դերբայ, սեռ. հոլ.)։ Նա արտ *հնձած* չկա (հարակատար դերբայ)։ Թաթուլն *ասմունքող* է (ենթակայական դերբայ)։
# **[[մակբայ]]ով**՝ Կառքի ընթացքը չափազանց արագ էր։
# **փոխանվանաբար գործածված բառով**՝ Նրանք *երկուսն* էին։ Վահանը մեր կուրսի ամենահամեստ *տղան* է։

## Տես նաև
* Նախադասություն
* Ստորոգյալ
* Ստորոգում
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քերականություն
Կալիումի պերմանգանատ

**Կալիումի պերմանգանատը** (կալիումի գերմանգանատը, ) պերմանգանական թթվի կալիումական աղ է։ Քիմիական բանաձևն է KMnO4։ Մուգ մանուշակագույն (համարյա սև), մետաղական փայլով բյուրեղ է, խտությունը՝ 2703 կգ/մ3։ 100 գ ջրում 20&nbsp;°C-ում լուծվում է 6, 4 գ։ Լուծվում է նաև մեթանոլում, քացախաթթվում և ացետոնում։ 240&nbsp;°C-ում առանց հալվելու քայքայվում է՝ անջատելով թթվածին։

## Քիմիական հատկություններ
Ուժեղ օքսիդիչ է. թթվային միջավայրում Mn (VII) վերականգնվում է Mn (II), իսկ հիմնայինում՝ Mn (IV), ալկալիականում՝ Mn (VI)․

* Թթվային միջավայրում՝

2KMnO4 + 5K2SO3 + 2H2SO4 → 6K2SO4 + 2MnSO4 + 3H2O

* Հիմնային միջավայրում՝

2KMnO4 + 3K2SO3 + H2O → 3K2SO4 + MnO2 + 2KOH

* Ալկալիական միջավայրում՝

2KMnO4 + K2SO3 + 2KOH → K2SO4 + K2MnO4 + H2O

* Ալկալիական միջավայրում ցածր ջերմաստիճանի դեպքում՝

KMnO4 + K2SO3 + 2KOH → K2SO4 + K3MnO4 + H2Ենթատողային տեքստO

Խիտ H2SO4-ով և օրգանական որոշ նյութերով (օրինակ, գլիցերինով) մշակելիս պայթում է, սակայն, զգուշորեն միացնելիս սառը թթվին, ռեակցում է՝ առաջացնելով անկայուն մանգանի (VII) օքսիդ.

2KMnO4 + H2SO4 → 2KHSO4 + Mn2O7 + H2O

## Ստացումը
Ստացվում է քիմիական և էլեկրաքիմիական մանգանի միացությունների օքսիդացման հետևանքով․

2MnO2 + 3Cl2 + 8KOH → 2KMnO4 + 6KCl + 4H2O
2K2MnO4 + Cl2 → 2KMnO4 + 2KCl
3K2MnO4 + 2H2O → 2KMnO4 + MnO2 + 4KOH
2K2MnO4 + 2H2O → 2KMnO4 + H2 ↑ +2KOH

Վերջին ռեակցիան տեղի է ունենում խիտ կալիումի մանգանատի էլեկտրոլիզի ընթացքում։

## Կիրառություն
Կիրառվում է օրգանական սինթեզում որպես օքսիդիչ, ինչպես նաև բժշկության և անասնաբուժության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կալիումի միացություններ
Կատեգորիա:Պերմանգանատներ
Կաբարդական ձի

220px|մինի|19-20-րդ դարերի նկար, պատկերված են երկու կաբարդացիներ՝ կաբարդական ձիու հետ
**Կաբարդական ձի** կամ **շաղդի**, հեծկան և բեռնակիր ձիերի հնագույն ցեղատեսակ։ Բուծել են կաբարդացիները։ Հարմարված է Հյուսիսային Կովկասի լեռնային պայմաններին։ Ցեղն ստացվել է Կովկասի տեղական և ներմուծված տափաստանային ձիերից, որոնք բարելավվել են արաբական և այլ ցեղերով։

Ժամանակակից կաբարդական ձին ունի միջին մեծություն, զարգացած կրծքավանդակ, ուղիղ մեջք, ամուր ու չոր ոտքեր, դիմացկուն սմբակներ։ Գույնը՝ աշխետ, սևաթույր և մուգ շագանակագույն։ Մնդավի միջին բարձրությունը 155 սմ է, կրծքի փաթը՝ 180 սմ, դաստակի փաթը՝ 19, 5 սմ։ Բուծվել է Ռուսաստանի Ստավրոպոլի երկրամասում և Կաբարդա-Բալկարիայում։ Կաբարդական ձիու և զտարյուն արագավազի տրամախաչումից ստացված անգլա-կաբարդական խառնացեղ ձիերը (ավելի արագավազ են և ունեն ավելի մեծ չափեր) արտահանվում են շատ երկրներ։

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կովկաս
Կատեգորիա:Ձիեր
Կաբարդա-չերքեզերեն

**Կաբարդա-չերքեզերենը**  կաբարդացիների և չերքեզների լեզուն է։ Պատկանում է կովկասյան լեզուների ընտանիքի աբխազա-ադըղեական խմբին։ Խոսվում են Կաբարդա-Բալկարիայում և Կարաչայ-Չերքեզիայում, Մոզդոկում, մասամբ՝ Ստավրոպոլի երկրամասի հարակից վայրերում և այլուր։ Խոսողների թիվը՝ 274, 5 հզ. (1970)։ Բաղաձայնական համակարգը հարուստ է։ Ձայնավորները երեքն են։ Ունի երեք հոլով, բայը՝ դեմքի, թվի, եղանակի, ժամանակի, անցողական-անանցողականի և այլ կարգեր։ Գիրը ստեղծվել է Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո, նախապես՝ լատինական այբուբենի (1923—1924), իսկ 1936 թ.-ից՝ կիրիլիցայի հիմքի վրա։

## Այբուբեն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Н. Ф. Яковлев, *Грамматика литературного кабардино-черкесского языка*, М.-Л., 1948.
* *Грамматика кабардино-черкесского литературного языка*, М., 1970.
* John Colarusso, *A Grammar of the Kabardian Language*, University of Calgary Press, 1992. ISBN 0-919813-96-8.

Կատեգորիա:Կարաչայ-Չերքեզիա
Կատեգորիա:Կաբարդա-Բալկարիա
Կաբարդացիներ

thumb|260px|Վաղ 1900-ականներին արված կաբարդական ընտանիքի լուսանկար
**Կաբարդացիներ** (նաև՝ կաբարդիններ, կաբարդ.-չերք․՝ Къэбэртайхэр-адыгэ կամ Qăbărtajxăr-adǝgă, արաբ․՝ القبرطاي أو القبردي‎, ), հյուսիսկովկասյան չերքեզական էթնիկ խումբ, Կաբարդա-Բալկարիայի բնիկ ժողովուրդը։ Նաև բնակվում են Կրասնոդարի երկրամասում, Ստավրոպոլի երկրամասում, Կարաչայ-Չերքեզիայում, Ադըղեայի Հանրապետությունում, Հյուսիսային Օսիայում, մասամբ՝ Մերձավոր Արևելքի որոշ երկրներում։ Ընդհանուր թիվը Ռուսաստանում՝ 523 404։ Հավատացյալ կաբարդացիները մուսուլմաններ են (մինչև XVIII դար կաբարդացիների մեջ տարածված էր քրիստոնեությունը, պահպանվում էին հեթանոսական պաշտամունքի մնացորդներ)։ Զբաղմունքը՝ հողագործություն, անասնապահություն և արհեստներ։ Կաբարդացիների հայրենիքը Կաբարդա պատմաաշխարհագրական մարզն է։

2021 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ Կաբարդա-Բալկարիայում նրանք կազմում են բնակչության 60%-ը։ Խոսում են կաբարդա-չերքեզերեն, որը մտնում է հյուսիսկովկասյան լեզվաընտանիքի աբխազա-ադըղեական լեզվախմբի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կովկասի ազգեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ազգեր