Оտոլովո

**Оտոլովո** (**Օտտոլով**, **Օտտոլովո**, ), Բելառուսի Վիտեբսկի մարզի Ուշաչի շրջանի լիճ։ Մտնում է լճերի Ուշաչի խմբի մեջ։ Գտնվում է Դիվա գետի ավազանում։ Ջրի ծավալը կազմում է 0,02786 կմ³, մակերևույթի մակերեսը՝ 8,2 կմ²։ Ծովի մակարդակից բարձր է՝ 128,6մ։

## Ստուգաբանություն
«Օտոլովո» անվանումը գալիս է հին «օտուլյատ» բառից, որը նշանակում է «որևէ բան ընդգրկել»: Այս դեպքում նկատի ունենալով կոտլովինի բարդ ձևը, որը առատ է ծովածոցերով և թերակղզիներով։

Գոյություն ունի տեղանունային լեգենդ, որ լիճն իր անունը ստացել է «Օտո լով!» բացականչությունից։ Այդ խոսքերն իբր ասել են Ստեփան Պոբոդայլոյի կազակները, Խմելնիցկու շրջաններից մեկում, պարտվելով Յանուշ Ռադզիվիլի զորքին Պոլոցկի մոտ և նահանջի ժամանակ դուրս գալով լճի մոտ։ Առասպելը կապված է նրա հետ, որ լճում մինչ օրս պահպանվում է ձկների շատ հարուստ ֆաունան։

## Ֆիզիկաաշխարհագրական բնութագիր
Ջրամբարը գտնվում է Ուշաչի քաղաքատիպ ավանից 16 կմ արևելք, Ուշաչի լճերի խմբի կենտրոնում։ Լճի ափին գտնվում են՝ Զագորիե, Կոզյանի, Պիլյատովշչինա, Գուբինկա, Կուգոնի, Զարեչե և Կոսովշչինա գյուղերը։

Ջրային մակերևույթի բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 128,6 մ։ Ջրահավաք ավազանը ունի բարդ ռելիեֆ, ճահճային դաշտերը հերթագայվում են՝ 15-20 մ բարձրությամբ ձգվող լեռնաշղթաների և մեկուսի բլուրների հետ, որոնք ծածկված են նոսր անտառներով և թփերով։  Հյուսիսային և հյուսիսարևմտյան լճափի երկայնքով ձգվում է՝ Բաբի Գորի Օզեր լեռնաշղթան, որը կազմված է կարմրա-շագանակագույն մորենային կավերից։

Հայելու մակերեսը կազմում է՝ 8,2կմ², երկարությունը՝ 9,4 կմ, ամենամեծ լայնությունը՝ 2,2 կմ։ Ափագծի երկարությունը՝ 38,8 կմ։ Ափագծի ոլորունության գործակիցը հավասար է՝ 3,5։ Ամենամեծ խորությունը՝ 16,4 մ, միջինը՝ 3,5 մ։ Ջրի ծավալը ծովում՝ 27,86մլն մ³։ Ջրահավաք ավազանի մակերես՝ 325 կմ²։

## Կազմաբանություն
Կոտլովինը բարդ է, խիստ ձգված արևելքից արևմուտք և բաղկացած է մի քանի լայն լողափներից։ Հարավարևելյան լողափը կրում է՝ Կուգոն անունը։ Լիճն ունի ափագծի բարդ ժանյակային նախշ, որը Բելառուսի լճերի շարքում ամենաերկարներից մեկն է և երկարությամբ զիջում է միայն Նարոչ լճին։ Կոտլովինի նմանատիպ տեսակին համապատասխանում է հատակի բարդ կառուցվածքը և խորությունների զգալի տարբերությունը։ Առավելագույն խորությունները գտնվում են հյուսիսարևմտյան լողափում, 8-12 մ խորությամբ գոգերը՝ լճի հարավում և ծայր արևելքում։ Կան յոթ կղզիներ, որոնցից ամենամեծը ունի 16 հա մակերես։

Հովտի հյուսիսային և հյուսիսարևմտյան լանջերի բարձրությունը հասնում է 30-35 մ։ Հարավային և հարավարևմտյան լանջերը ավելի մեղմ են, մասամբ տեռասավորված։ Կուգոնսկի լճակի լանջերը ցածր են, ճահճացած։ Բարձր ափեր, թփուտներով և անտառով ծածկված, տեղ-տեղ ճահճացած։ Հյուսիսային և հյուսիսարևմտյան հատվածները միաձուլվում են լանջերին։

Հատակը հիմնականում ծածկված է բարձր մոխրային սիլիցիումի երկոքսիդների սապրոպելներով, որոնք պարունակում են մինչև 35-37% օրգանական նյութ։ Հյուսիսարևմտյան լողափում խորության վրա գերակշռում է կավային տիղմը, հարավարևելյանում՝ կոպիտ դետրիտային սապրոպելը՝ օրգանական նյութի բարձր պարունակությամբ։ Տիղմի և սապրոպելի նստվածքների միջին հզորությունը կազմում է՝ 5 մ, առավելագույնը հասնում է՝ 11 մ։ Սապրոպելների պաշարները՝ 30,4 մլն մ³։ Մակերեսը ավազոտ է և ավազակավային, հյուսիսարևմտյան մասում՝ ավազաքարային և քարքարոտ։ Փոսերի զառիթափ լանջերը ծածկված են ավազակավային նստվածքներով։

## Ջրագրություն
Լիճը ջրի ընդունիչ է, որը հոսում է հարավից։ Ջրի հիմնական հոսքը ապահովում է Դիվա գետը, որը հոսում է լճով։ Դիվայի վերևում և ներքևում գտնվում են Ուրոդա և Տուրոսա լճերը։ Հարավում լայն (20-25 մ) ջրանցքով միացված է Տուրոսի լճին։ Բացի այդ, Օտոլովոն կապված է գետակներով և ջրանցիկներով յոթ փոքր լճերի հետ, այդ թվում հարավում՝ Չերնայա Ուրոդա լճի հետ և հարավ-արևելքում՝ ջրանցիկով՝ Լիպնո լճի հետ։

Սակայն, չնայած այլ ջրամբարների հետ կապերի մեծ քանակին, Օտոլովո լիճը, ավազանի բարդ կառուցվածքի հետևանքով, թույլ հոսող լիճ է։ Հյուսիսարևմտյան լողափում ամռանը նկատվում է ջերմաստիճանի և թթվածնի կտրուկ շերտավորում։ Խորության վրա թթվածնի պակասը դրսևորվում է ինչպես ձմռանը, այնպես էլ ամռանը։

Ջրի հանքայնացումը հասնում է 300 մգ/լ, թափանցիկությունը՝ 2 մ։ Ջրի գունավորությունը փոքր է։ Ջրում օրգանական նյութերի պարունակությունը՝ 6-10 մգ/լ է։ Ջրի ռեակցիան ամռանը թույլ հիմնային է, ձմռանը՝ չեզոք։ Լճի ջուրը համարվում է բավականաչափ մաքուր։

## Բուսական աշխարհ
Էվտրոֆ լիճ է։ Բուսականությունը հյուսիսարևմտյան և հարավային մասերում ձևավորում է մինչև 200 մ լայնությամբ շերտ։ Լճում աճում է ջրընկույզ՝ ռելիկտային բույս, որը գրանցված է Բելառուսի Հանրապետության Կարմիր գրքում։ Տիղմային նստվածքներում գերակշռում են լողացող տերևներով բույսերը (ջրաշուշաններ, նունուֆար) և ընկղմված (եղեգնուտ, շերեփուկախոտ)։ Կղզիների շուրջ ավազի վրա և բարձր, զառիթափ լանջերի երկայնքով աճում են թրթնջուկն ու եղեգը, որոնք ձևավորում են մինչև 100 մ լայնությամբ շերտեր։ Դրանց կողքին հանդիպում են նոսրացված եղեգնուտի (լողացող, անցքատերև) շերտեր, երկկենցաղ հնդկացորեն։

Լճի ֆիտոպլանկտոնը տարբերվում է տեսակային բազմազանությամբ։ Դրա կազմի մեջ մտնում է 117 տեսակի ջրիմուռ, որոնց մեջ տեսակների առավելագույն քանակով ներկայացված են կանաչ և կապտականաչ ջրիմուռները։ Ֆիտոպլանկտոնի կենսազանգվածի կոնցենտրացիան կազմում է 27,6 գ/մ³։

## Կենդանական աշխարհ
Կենդանական պլանկտոնի կազմում հայտնաբերվել է 19 տեսակ, նրա կենսազանգվածի կոնցենտրացիան կազմում է 2 գ/մ³։ Կենսազանգվածի ցուցանիշներով առաջին տեղը զբաղեցնում են թիավարոտ խեցգետինները։ Կենդանական բենթոսի կազմում գերակշռում են քիրոնոմիդների թրթուրները։ Նրա կազմը՝ 25 տեսակ, կենսազանգվածի կոնցենտրացիան՝ 2 գ/մ²։

Լճի իխտիոֆաունան առանձնանում է հարստությամբ և բազմազանությամբ։ Հանդիպում են՝ գետային լոքո, ձուկ, բրամ, յազ, գայլաձուկ, գետածածան, ծածան, լոքո, կարաս, լին, շերեփաձուկ, կարմրակն, կարմրալողակ և այլ ձկնատեսակներ։ Ջրամբարը բազմիցս ձկնացվել է։ Կան խեցգետիններ։

## Տնտեսական օգտագործումը և էկոլոգիական իրավիճակը
Լճում իրականացվում է ձկնորսական արդյունագործական որս։ Կազմակերպված է վճարովի սիրողական ձկնորսություն։ Թույլատրվում է ծովային որս։ Տեղի բնակիչները հավաքում են՝ խնկեղեգ,ջրաշուշանի և այլ դեղաբույսեր։ Լճով անցնում է Ուշաչի լճերով անցնող հայտնի զբոսաշրջային երթուղին։

Մարդու գործունեությունը նկատելի բացասական ազդեցություն է թողնում լճի վիճակի վրա։ Էական վնաս են հասցնում ինչպես մոտակա գյուղերից կեղտաջրերի հավաքումը, այնպես էլ անտառահատումը և լանջերի վարելը գրեթե մինչև ջրի եզրը։ Դա հանգեցնում է ջրի ինտենսիվ աղտոտմանը, այդ թվում՝ հողի մասնիկների լվացման ավելացման հաշվին։ Արդյունքում լճի ծածկույթի տարածքը մեծանում է, իսկ ձկների և խեցգետինների քանակը նվազում է։

## Պատմության մեջ
Արևմտյան և հարավային ափերին հայտնաբերվել են նախապատմական մարդկանց կայանների հետքեր։

Լիվոնյան պատերազմի ժամանակ ռուսական զորքերը կառուցեցին մի ամրոց ափին, որը ստացավ «Կրեչետ» անվանումը։ Բոգդան Խմելնիցկու ապստամբության ժամանակ մարտական գործողություններ են տեղի ունեցել նաև լճի մոտ։ Գոյություն ունի լեգենդ, որ Կազացկի անունով կղզիներից մեկում գնդապետ Պոբոդայլոյի զինակիցները թաղել են գանձ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мінск: БелСЭ, 1983. — Т. 1. Ааліты — Гасцінец. — С. 176. — 575 с. (бел.)
* *Якушко О. Ф. и др.* Отолово // Озёра Белоруссии. — Минск: Ураджай, 1988. — 216 с. — ISBN 9785786003278.
* *Иванов-Смоленский В. Г.* Отолово // Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия (электронная версия). — 2011. — Т. 5 (Обабье — Рясно).
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Минск, 2010. — С. 29. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5.

Կատեգորիա:Բելառուսի լճեր
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ջրային մարմիններ