Բորիս Օլեյնիկ

**Բորիս Իլյիչ Օլեյնիկ** (), խորհրդային և ուկրաինացի բանաստեղծ, հասարակական և պետական գործիչ։

ԳԱԱ իսկական անդամ, Ուկրաինայի մշակույթի հիմնադրամի նախագահ։ ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավոր, ԽՍՀՄ ԳԽ Ազգությունների Խորհրդի նախագահի տեղակալ. Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի ժողովրդական պատգամավոր 1992-2006 թվականներին. Եվրոպայի Խորհրդի Խորհրդարանական վեհաժողովում Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի խորհրդարանական պատվիրակության նախկին ղեկավար։ ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1975): Ուկրաինայի Հերոս (2005)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1935 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Զաչեպիլովկա գյուղում (այժմ ՝ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Նովի Սանժարիի շրջան)։

Բորիս Օլեյնիկի առաջին բանաստեղծությունները տպագրվել են, երբ նա դեռ պիոներ էր, տպագրվել տարածաշրջանային թերթում 1948 թվականին։

Միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո 1953 թվականին ընդունվել է Տ.Գ. Շևչենկոյի անվան պետական մանկավարժական համալսարանի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետը, որն ավարտել է 1958 թվականին։ Նա տասնմեկ տարի ղեկավարել է Ուկրաինայի համատեղ ձեռնարկության կուսակցական կազմակերպությունը, և այս ընթացքում ոչ մի գրող չի բացառվել այս կազմակերպությունից։ 1962-1990 թվականներին հրատարակել է քնարական բանաստեղծությունների և պոեմների հետևյալ ժողովածուները ՝ «Պողպատը կոփում են դարբինները» (1962), «Էխո» (1970), «Կանգնած եմ գետնին» (1973), «Կրակի կախարդանքը» (1978), «Խոսքի հայելու մեջ» (1981), «Չափել» (1988), «Ճանապարհ» (1995)։ Վերջին ժողովածուն յուրօրինակ ստեղծագործական հաշվետվություն է իր 60-ամյակի կապակցությամբ։ Օլեյնիկի աշխատանքը բնութագրվում է լավագույն քնարական դրդապատճառների համադրությամբ ' արդիական հումորով, սոցիալիստական իդեալների հաղթանակի համոզմունքով և սովետական և ուկրաինական պատմության հերոսական էջերի շեշտադրմամբ։

ԽՄԿԿ անդամ 1961 թվականից։ Իր ողջ կյանքի ընթացքում մնալով համոզված կոմունիստ ՝ Բորիս Իլյիչ Օլեյնիկը չփոխեց իր քաղաքական համոզմունքները և պահպանեց իր կուսակցական քարտը, մինչդեռ իր գործընկերների մեծ մասը զանգվածաբար լքեց ԽՄԿԿ-ն։ Այնուամենայնիվ, նա երբեք չի վախեցել քննադատել ԽՍՀՄ-ում կոմունիստական հասարակության կառուցման ընթացքում թույլ տրված սխալները։ «Երկու տարի Կրեմլում» էսսեն («Խավարի Իշխանը») արտացոլում է հեղինակի անձնական դիտարկումները Խորհրդային Միության տարածքում էթնիկ հակամարտությունների վայրերից։ 1986 թվականի մայիս-հունիս ամիսներին Բորիս Օլեյնիկն առաջիններից էր, ով այցելեց Չեռնոբիլի միջուկային աղետի վայր, որտեղից ռեպորտաժներ էր վարում ԽՍՀՄ և Ուկրաինական ԽՍՀ Կենտրոնական հեռուստատեսություններում։ «Լիտերատուրնայա գազետա»-ում հրապարակված «Չեռնոբիլի դատավարությունը» հոդվածում նա ուղղակիորեն դատապարտեց վթարի մեղավորներին։ 1988-ի հուլիսին Մոսկվայում ԽՄԿԿ XIX համաժողովում ստալինյան ահաբեկչության մասին զեկույցում 1937-1938 թվականներին առաջին անգամ կանգ առավ սովի վրա 1932-1933 թվականներին։

1990-1991 թվականներին եղել է ԽՄԿԿ Կենտկոմի անդամ։

1992 թվականի նոյեմբերին տեղի ունեցան Ուկրաինայի Գերագույն ռադայի ընտրությունները Զապորոժիեի (№ 191) ընտրատարածքում։ Բորիս Օլեյնիկը գրավեց առաջին տեղը՝  չհավաքելով, սակայն ավելի քան նույն թվականի դեկտեմբերի 6-ին տեղի ունեցավ Դովլաթովի ընտրությունների երկրորդ փուլը, և դրանում Բորիս Օլեյնիկը ընտրվեց Ուկրաինայի խորհրդարանի պատգամավոր ՝ ձայների 56,60% -ով։

Բորիս Իլյիչ Օլեյնիկը կոմունիստական կուսակցության ՝ որպես անկախ ազգային կոմունիստական կուսակցության վերականգնման հիմնական նախաձեռնողներից էր։ 1993-ի հոկտեմբերին նորաստեղծ կոմունիստական կուսակցության գրանցումից հետո Բորիս Օլեյնիկը համարվում էր նրա ազգային կոմունիստական թևի առաջնորդը ՝ բազմիցս հանդես գալով Լ.Դ. Կուչմայի ռեժիմի կոշտ քննադատությամբ։

1994 թվականի մարտին կայացած խորհրդարանական ընտրություններում Բորիս Օլեյնիկը կրկին առաջադրվել է Ուկրաինայի Գերագույն ռադայի պատգամավոր Զապորոժիեի ընտրատարածքում։ Նա կրկին չի հավաքել ձայների կեսից ավելին առաջին փուլում և խորհրդարան է անցել երկրորդ փուլի արդյունքներով, որտեղ ստացել է ձայների 56,14%-ը։

1998-ի մարտին կայացած խորհրդարանական ընտրություններում Բորիս Օլեյնիկը հանդես եկավ կոմունիստական կուսակցության ընտրական ցուցակի 4-րդ համարի ներքո և կրկին ընտրվեց Գերագույն ռադայի պատգամավոր։

Բորիս Օլեյնիկը համակրում էր նախկին Հարավսլավիայի սերբ բնակչության վիճակին, նա այցելում էր Բալկանների քաղաքացիական պատերազմի շրջաններ։ Ուսումնասիրելով Բոսնիայի և Հերցեգովինայի էթնիկ հակամարտության գոտիներում սերբերի ճնշված վիճակը ՝ նա իր մտորումներն արտահայտեց «Ով և ինչ նպատակով է սատանայացնում սերբերին։ Ինչ է դա նշանակում» էսսեում, հրատարակվել է Հարավսլավիայում ուկրաիներեն և Սերբերեն լեզուներով։ Բանաստեղծը դատապարտեց Հարավսլավիայի ռմբակոծությունները ՆԱՏՕ-ի ուժերի կողմից, որոնք ձեռնարկվել էին Կոսովոյում Ալբանական փոքրամասնությանը պաշտպանելու պատրվակով, և անձամբ կանգնած էր «Կենդանի վահաններում», որոնք պաշտպանում էին երկրի կամուրջները ռմբակոծություններից։ Քննադատեց ԱՄՆ քաղաքականությունը նախկին Հարավսլավիայի նկատմամբ իր մտորումներում «Ով է հաջորդը»։ Ընդունելով ուկրաինացի բանաստեղծի արժանիքները խաղաղ կարգավորման գործում ՝ Հարավսլավիայի նախկին Դաշնային Հանրապետությունը նրան պարգևատրեց «Ասպետական փետուր» մրցանակով։

2002 թվականի մարտի 31-ի խորհրդարանական ընտրություններում Բորիս Օլեյնիկը չորրորդ անգամ ընտրվեց Գերագույն ռադայի պատգամավոր։

Բորիս Իլյիչ Օլեյնիկը Ուկրաինայի Կոմունիստական կուսակցությունից միակ ժողովրդական պատգամավորն էր, ով աջակցեց 2004 թվականի Նարնջագույն հեղափոխությանը։ Գտնվելով Լեհաստանում բողոքի ակցիաների մեկնարկի ժամանակ ՝ նա, իրեն համերաշխ զգալով ժողովրդավարական ընդդիմության հետ, շնորհավորանքներ է ուղարկել դրանց մասնակիցներին և շուտով ինքն է մասնակցել դրանց։ 2005 թվականի մարտի 2-ին Յուլիա Տիմոշենկոյի կառավարության նշանակման քվեարկությունից հետո երեք այլ կոմունիստների հետ միասին վտարվեց կոմունիստական կուսակցության կուսակցությունից և խմբակցությունից։

2006 թվականի մարտի 26-ի խորհրդարանական ընտրություններում հանդես է եկել որպես Բորիս Օլեյնիկի և Միխայիլ Սիրոտայի նախընտրական դաշինքի համանախագահներից մեկը, որը բաղկացած էր «Տեղեկատվական Ուկրաինա» կուսակցությունից, առողջության կուսակցությունից և Ուկրաինայի Աշխատավորական կուսակցությունից։ Դաշինքը 45 տեղերից զբաղեցրել է 36-րդ տեղը ՝ հավաքելով 0,08 տոկոս (21 649 ձայն)։ Այսպիսով, Բորիս Օլեյնիկը խորհրդարան չի անցել։

2006 թվականի հուլիսի 27-ին և օգոստոսի 3-ին Բորիս Օլեյնիկը մասնակցեց Ազգային միասնության Ունիվերսալի վերաբերյալ կլոր սեղանին։

2010 թվականի հունվարի 25-ին դիմում է գրել պետական պարգևների հանձնաժողովի նախագահի և անդամի լիազորությունները վայր դնելու մասին ՝ ի նշան բողոքի նախագահ Յուշչենկոյի կողմից Ուկրաինայի հերոսի կոչում Ստեպան Բանդերային շնորհելու դեմ։ 2010 թվականի հուլիսի 5-ին նշանակվել է Ուկրաինայի Տարաս Շևչենկոյի անվան ազգային մրցանակի հանձնաժողովի նախագահ։

Բորիս Իլյիչ Օլեյնիկը պոեզիայի և լրագրության ավելի քան 40 գրքերի հեղինակ է, որոնք հրատարակվել են Ուկրաինայում և ԽՍՀՄ այլ հանրապետություններում։ Ուկրաինացի հեղինակի պոեզիան թարգմանվել է ռուսերեն, իտալերեն, չեխերեն, սլովակերեն, լեհերեն, սերբախորվաթերեն, Ռումիներեն և այլ լեզուներով։

Մահացել է 2017 թվականի ապրիլի 30-ին, կյանքի 82-րդ տարում ՝ ծանր և երկարատև հիվանդությունից հետո։

Ուկրաինայի նախագահը պաշտոնական ցավակցություն է հայտնել բանաստեղծի և հասարակական գործչի մահվան կապակցությամբ։

Թաղվել է մայիսի 3-ին Կիևի Բայկովի գերեզմանատանը։

## Աշխարհայացք
Բորիս Իլյիչը պնդում էր, որ Ուկրաինան միշտ եղել է Եվրոպայի օրգանական մասը, և այն ճանաչելի էր նույնիսկ Խմելնիցկու ժամանակներից առաջ։ Նա հիշեցրել է, որ առաջին սահմանադրություններից մեկը հենց Օրլիկի Ուկրաինական Սահմանադրությունն էր, ինչպես նաև այն, որ Ուկրաինան դարձել Է ՄԱԿ-ի հիմնադիրներից մեկը։ Նա նաև պնդել է, որ Ուկրաինան պետք է ձերբազատվի իր պատմական բարդույթներից, հասկանա, որ աշխարհը ճանաչել է իրեն անկախություն ստանալուց հետո, դիվանագիտական կապեր է հաստատել մեզ հետ, և ուկրաինացիները պետք է օտարերկրյա գործընկերներին ավելի շատ պատմեն իրենց մասին և փորձեն իմանալ նաև նրանց մասին։

## Պարգևներ և մրցանակներ
* մինի|«Մշակույթ և կյանք» թերթը Բորիս Օլեյնիկի վերջին հարցազրույցով2005 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Բորիս Օլեյնիկին շնորհվել է Ուկրաինայի հերոսի կոչում (գրական և պետական ոլորտում Ուկրաինային անձնուրաց ծառայության, ազգային հոգևոր մշակույթի պահպանման գործում նշանակալի ավանդի, Ուկրաինայի միջազգային հեղինակության բարձրացման գործում նշանակալի անձնական դերի համար)։
* ազատության շքանշան (2009 թվականի հունվարի 16)։
* իշխան Յարոսլավ Իմաստուն III-ի շքանշան (2012 թվականի ապրիլի 11), IV (1999 թվականի օգոստոսի 21), V (1995 թվականի օգոստոսի 17)։
* Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան։
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան։
* ժողովուրդների բարեկամության շքանշան։
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1975) - «Կանգնած եմ գետնին» բանաստեղծական ժողովածուի համար (1973)։
* Տ. Գ. Շևչենկոյի անվան Ուկրաինական ԽՍՀ պետական մրցանակ - «Ճերմակ Ծիծեռնակ», «Խոսք հայելու մեջ», «Դումա քաղաքի մասին» բանաստեղծությունների ժողովածուների համար։
* Ն. Ա. Օստրովսկու անվան Ուկրաինական ԽՍՀ պետական մրցանակ (1964)։
* Գ. Սկորովայի անվան միջազգային մրցանակ (1994)։
* «Բարեկամություն» միջազգային մրցանակ (1997)։
* «Ասպետական գրիչ» համայուգոսլավյան մրցանակ (1998):
* Մ. Ա. Շոլոխովի անվան միջազգային մրցանակ գրականության և արվեստի բնագավառում (2001):
* Ուկրաինայի ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի նախագահության պատվոգիր։
* Ուկրաինայի նախարարների կաբինետի պատվոգիր (12 ապրիլի, 2002 թ.)։
* Կիևի պատվավոր քաղաքացի (2002):
* Պատվելի Նեստոր մատենագիր I աստիճանի շքանշան (2006)։
* Ուկրաինայի ԳԱԱ Վ.Ի. Վերնադսկու անվան ոսկե մեդալ (2011):
* «Համագործակցություն» շքանշան (2013 թվականի նոյեմբերի 28, ԱՊՀ Միջխորհրդարանական վեհաժողով) ՝ *Միջխորհրդարանական վեհաժողովի և նրա մարմինների գործունեությանը ակտիվ մասնակցության, Անկախ Պետությունների Համագործակցության մասնակից պետությունների ժողովուրդների միջև բարեկամության ամրապնդման գործում ներդրած ավանդի համար*։

## Գրականություն
* http://www.poetryclub.com.ua/metrs.php?id=53&type=tvorch (произведения в оригинале)
* http://www.poemhunter.com/borys-oliynyk/ (некоторые произведения в англ. переводе)
* Шевченківські лауреати 1962—2007: Енциклопедичний довідник. — Київ, 2007. — С. 439—442.
* Ігор Шаров. 100 сучасників: роздуми про Україну. — К.: АртЕк, 2004. ISBN 966-505-163-6

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Олійник Борис Ілліч, поет, академік НАН України (Київ) — творча біографія
* Олійник Борис Ілліч

Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Կիևի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի գրողներ