open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ակտիվություն (հոգեբանություն)

**Ակտիվություն**, բարձր զարգացած կենդանի օրգանիզմների այն առանձնահատկությունը, որը դրսևորվում է պահանջմունքները բավարարող օբյեկտների և ինֆորմացիայի որոնումներում։ Ակտիվության վերջնական նպատակը պահանջմունքների բավարարումն է և միջավայրի վրա վերահսկողություն սահմանելը։
Ակտիվությունը օրգանիզմի ներքին մոտիվացիայի դրսևորումն է և ցույց է տալիս, որ կենդանիների և մարդու վարքը չի կարելի դիտել լոկ որպես արտաքին դրդիչներին տրվող հակազդումների շարք։

## Անձի (անձնային) ակտիվություն
Անձի հոգեկան այնպիսի ակտիվություն, որի ընթացքում հստակորեն դրսևորվում են նրա խառնվածքը, բնավորությունը,անհատականությունը։ Երբեմն մարդու վարքը(օրինակ՝սոցիալական դերեր կատարելիս) լինում է ծայրահեղորեն պայմանական և անձնային դրսևորումներից գրեթե զուրկ։

## Իմացական ակտիվություն
Մարդկանց իմացական գործունեությունը, որը բխում է նրանց նպատակներից, խնդիրներից, պահանջմունքներից,հետաքրքրություններից և այլ դրդապատճառներից։ Իմացական ակտիվություն իրագործվում է իմացական գործընթացների՝ ընկալման, հիշողության, մտածողության, երևակայության միջոցով։

## Հոգեկան ակտիվություն
Պահանջմունքների բավարարման համար ակտիվություն հանդես բերելիս՝հոգեկան գործընթացների և անձի առանձնահատկությունների, ընդունակությունների, կամքի, հույզերի մասնակցությունն է։ Հոգեկան ակտիվության կարևորագույն տեսակներից մեկը իմացական ակտիվությունն է։ Հոգեկան ակտիվությունը կարող է լինել ինչպես գիտակցված, այնպես էլ՝ անգիտակցական ու ենթագիտակցական։

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Սուրբ Մինաս մատուռ

**Գյումրիի Սուրբ Մինաս մատուռ**, եկեղեցի Հայաստանի Շիրակի մարզի Գյումրի քաղաքում։ Կառուցումն ավարտվել է 2013 թ.-ին։ Մատուռում պատարագներ են տրվում։

## Արտաքին հղումներ

մ
Կատեգորիա:21-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Մատուռներ
Կատեգորիա:Շիրակի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Դոմենիկո Մորելլի

**Դոմենիկո Մորելլի** () (), իտալացի նկարիչ։

Վինչենցո Պետրուցելլիի ուսուցիչը։

Եղել է 1848-1849 թվականների հեղափոխության մասնակից։ Սովորել է Նեապոլի Գեղարվեստի ակադեմիայում (1869 թվականից նույն ակադեմիայի պրոֆեսոր)։ Մորելլիի նկարներին (կրոնական, պատմական և գրական թեմաներով) բնորոշ է սյուժեի դրամատիզմը, կենցաղային մանրամասների հավաստի պատկերումը, կոմպոզիցիոն անսովոր կառուցվածքը, լուսաստվերների հակադրամիասնությունը («Պատկերամարտիկներ», 1854, Կապոդիմոնտե ազգային թանգարան և պատկերասրահ, Նեապոլ, «Քրիստոսի ծաղրումը», 1875, ժամանակակից արվեստի ազգային պատկերասրահ, Հռոմ)։

Դոմենիկո Մորենին և Վինչենցո Պետրոչելին ընտրվեցին Tempio di San Francesco-ում Գաետայում ֆրեսկների շարք ստեղծելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Իտալացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Իտալիայի սենատորներ
Կատեգորիա:Իտալացի փորագրիչներ
Կատեգորիա:Պատմանկարիչներ
Սանկտ Պետերբուրգի օրհներգ

մինի
**Սանկտ Պետերբուրգի օրհներգ**, Ռուսաստանի Դաշնության սուբյեկտ, Սանկտ Պետերբուրգ դաշնային նշանակության քաղաքի խորհրդանիշ։ Տեքստի հետ վերջնականապես հաստատվել է 2003 թվականի մայիսի 13–ին, երբ Սանկտ Պետերբուրգի քաղաքապետը ստորագրեց Սանկտ Պետերբուրգի Սահմանադիր ժողովի ապրիլի 23–ի նոր, № 165-23 փոփոխությունը, այն է՝ «Սանկտ Պետերբուրգի պաշտոնական խորհրդանիշների մանրամասն նկարագրման և դրանց օգտագործման մասին»։

## Օրհներգի ռուսերեն տարբերակը

Державный град, возвышайся над Невою,
Как дивный храм, ты сердцам открыт!
Сияй в веках красотой живою,
Дыханье твое Медный всадник хранит.

Несокрушим — ты смог в года лихие
Преодолеть все бури и ветра!
С морской душой,
Бессмертен, как Россия,
Плыви, фрегат, под парусом Петра!

Санкт-Петербург, оставайся вечно молод!
Грядущий день озарён тобой.
Так расцветай, наш прекрасный город!
Высокая честь — жить единой судьбой!



## Պատմություն
* Սանկտ Պետերբուրգի 250–ամյակի կապակցությամբ Ալեքսանդր Գորոդնիցկին խոսքեր է գրում Ռեյնգոլդ Գլիէրի «Պղնձե ձիավոր»բալետի երաժշտությանը համապատասխան։
* Մինչև 2003 թվականը օրհներգը առանց խոսքերի օգտագործվում էր։
* 2002 թվականին Սանկտ Պետերբուրգի Սահմանադիր ժողովը հայտարարում է մրցույթ՝ քաղաքի օրհներգի նոր տեքստի համար, 2002 թվականի հոկտեմբերի 24–ին մրցութային ժյուրին, որում ներկայացված էին Սանկտ Պետերբուրգի պատվավոր քաղաքացիներ (Ժորես Ալֆյորովը, Ալիսա Ֆրեյնդլիխը, Կիրիլ Լավրովը և ուրիշներ), հաղթող ճանաչեց Օլեգ Չուվրովի տեքստը.
* 2002 թվականի դեկտեմբերի 17–ին Վադիմ Տյուլպանովի գլխավորած հանձնաժողովը օրհներգի հաստատեց ընտրված տարբերակը։ Համապատասխան օրենքը ընդունվում է Սահմանադիր ժողովի կողմից 2003 թվականի ապրիլի 23-ին։
* 2003 թվականի մայիսի 13–ին Սանկտ Պետերբուրգի քաղաքապետը ստորագրվեց և հաստատեց օրենքը.
* Ներկա դրությամբ օրհներգի գործունյա լինելը հաստատվում է Սանկտ Պետերբուրգի կանոնադրության վեցերորդ հոդվածի չորրորդ կետով։.

## Հեղինակներ
* Խոսք՝ Օլեգ Չուպրովի
* Երաժշտություն՝ «Հզոր ժողովրդի օրհներգ»՝ «Պղնձե ձիավոր» բալետից Ռեյնգոլդ Գլիէր, խմբագրող՝ Գրիգորի Կորչմար.

## Քաղաքի ոչ պաշտոնական օրհներգներ
Քաղաքի ոչ պաշտոնական օրհներգներ են համարվում նաև՝
* «Երեկոյան երգը» (), խոսքեր՝ Ալեքանդր Չուրկին, երաժշտություն՝ Վասիլի Սոլովյով-Սեդոյ;
* «Ատլանտների երգը» (), երաժշտություն՝ Ալեքսանդր Գորոդնիցկի, գրված 1963 թվականին։
* «Ապրիր իմ քաղաք, ապրիր» (), Վլադիսլավ Իրխինի երգը՝ գրված 2002 թվականին։

## Տես նաև
* Սանկտ Պետերբուրգի զինանշան
* Սանկտ Պետերբուրգի դրոշ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի խորհրդանիշեր
Կատեգորիա:Օրհներգեր
Եթեր (դիցաբանություն)

**Եթեր** (, [aitʰɛ̌ːr]), Հին հունական դիցաբանության մեջ Սկզբնական դիցերից մեկն է։ Եթերն վերին օդի շերտի, հավերժական Լույսի մարմնավորում է։ 
Այն մարմնավորում է մաքուր վերին օդը, լեռնային թարմ օդը, որ դիցերն են շնչում, ի տարբերություն հասարակ օդին (ἀήρ օդ), որը մահկանացուներն են շնչում։ Ինչպես Տարտարոսն և Էրեբոսն, Եթերն էլ կարող էր ունենալ սրբավայրեր Հին Հունաստանում, բայց նա չուներ տաճարներ, իսկ դա քիչ հավանական է դարձնում նրա պաշտամունքի առկայությունը։

## Դիցաբանություն
Ըստ Հեսիոդոսի Թեոգոնիա ՝ Եթերն (Պայծառություն) Էրեբոսի (խավար) և Նիկտայի (Գիշեր) որդին էր, իսկ Հեմերային (Օր) գալիս էր եղբայրը։

Հիգինոս

Ըստ Հռոմեացի գրող Հիգինոսն, Եթերն Քաոսի և **Caligo** (Darkness) որդին էր։ Յան Բրեմմերի խոսքերով.

Համաձայն Հիգինոսին, Եթերի և Հեմերայի երեխաներն էին՝ Երկիրը, Երկինքը, և Ծովը, իսկ Եթերի և Երկրի երեխաներն էին. Վիշտը, Նենգութունը, Բարկութունը, Ողբը, Կեղծիքը, Երդումը, Վրեժխնդրությունը, Անզսպությունը, Կռիվը, Մոռացկոտությունը, Ծուլությունը, Վախը, Հպարտությունը, Արյունապղծությունը, Պայքարն, Օվկիանոսն, Թեմիսն, Տարտարոսը, Պոնտոսը, և Տիտաններ՝ Բրիարոս, Գիգես, Ստերոպս, Ատլաս, Հիպերիոն և Պոլուս, Սատուրն, Օպս, Մոնետա, Դիոնա և երեք Էրինիաներ՝ Տիսիփոնե, Ալեկտո և Մեգերա։

### Այլընտրանքային անվանումների ուղղագրությունը

## Օռփեական Հիմն
Արիստոփանեսը նշում էր, որ Եթերն Էրեբոսի որդին էր։ Սակայն, Դամասկիուսը ասում էր, որ Եթերն, Էրեբոսն ու Քաոսը բարեկամ էին և հանդիսանում էին Քրոնոսի ժառանգներ (Հայր ժամանակի)։ Ըստ Եփիփանիոսի, աշխարհը ստեղծվել է որպես տիեզերական ձու, շրջապատված Ժամանակով ու Անխուսափելիությամբ (հավանաբար Քրոնոս և Անանկե) օձի տեսքով։ Միասին նրանք սեղմում են ձու, բաժանելով աշխարհը երկու կիսագնդերին։ Դրանից հետո, ատոմները տեսակավորվում են՝ թեթև ու բարակ ատոմները լողում են վերև և դառնում են Լուսավոր Օդ (Եթեր / կամ Ուրանոս) և նոսրացված Քամի (քաոս), իսկ ծանր և կեղտոտ ատոմները խորտակվում են ու դառնում են Երկիր (Գեա) և Օվկիանոս (Պոնտոս և / կամ Օվկիանոս)։

Հինգերորդ Օռփեական օրհներգում Եթերը նկարագրվում է որպես "բարձր թագավորության, երբեմն  Զևսի անխորտակելի ուժի նյութ",լավագույն տարր", և "բոլոր արարածների  կյանքի փայլը":

## Աղբյուրներ
* Н.А. КУН "ЛЕГЕНДЫ И МИФЫ ДРЕВНЕЙ ГРЕЦИИ"
* Hesiod, *Theogony*, in *The Homeric Hymns and Homerica with an English Translation by Hugh G. Evelyn-White*, Cambridge, MA.,Harvard University Press; London, William Heinemann Ltd. 1914.
* Ուիլյամ Սմիթ (lexicographer)|Smith, William; *[[Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology]]*, London (1873). "Aether" 
* Hammond, N. G. L., and H. H. Scullard (editors), *[[The Oxford Classical Dictionary]]*, Second Edition, Oxford University Press. (1992).

Կատեգորիա:Հին հունական աստվածներ
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով
Ծովինար Բեքարյան

**Ծովինար Արայի Բեքարյան** (), հայազգի նկարչուհի, Ռուսաստանի նկարիչների և Սանկտ Պետերբուրգի ակվարելիստների միության անդամ։

## Կենսագրություն
Ծովինար Բեքարյանը ծնվել է 1940 թվականին Լենինգրադում, նկարիչներ Արա և Դիա Բեքարյանների ընտանիքում։ Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի տարիներին մոր հետ տարհանվել է Լենինգրադից Սարատովի շրջան, իսկ հետո կարճ ժամանակով տեղափոխվել Հայաստան։ Պատերազմի ավարտից հետո վերադարձել են Լենինգրադ։ Մորը կորցրել է վաղ տարիքում։ Սկզբում ավարտել է Ռեպինի անվան գեղարվեստի ինստիտուտին կից դպրոցը, իսկ 1964 թվականին Գեղարվեստի ակադեմիայի գեղանկարի բաժինը (Ա․ Ա․ Միլնիկովի արվեստանոց)։ Ավարտական տարուց սկսել է ցուցադրվել։ Մասնակցել է Ռուսաստանի և արտասահմանյան բազմաթիվ ցուցահանդեսների։

## Ստեղծագործական կյանք
Մասնակցում է «Պետերբուրգի հոգին» (), «Պետերբուրգի գեղեցկուհի» (), Պետերբուրգի սպիտակ գիշերները (), Պետերբուրգյան կավճաներկ (), «Պետերգոֆի պալատներն ու զբոսայգիները կավճարվեստում» () նախագծերին։ Տարբեր պատկերասրահներում ունեցել է յոթ անհատական ցուցահանդես։ Ծովինար Բեքարյանը դասավանդում է StArt_Ակադեմիայում ակադեմիայում։

## Անդամություն
* Նկարիչների միության Լենինգրադյան բաժանմունքի անդամ (1964), 
* ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ (1966), 
* Ռուսաստանի նկարիչների միության անդամ (1968),
* Սանկտ Պետերբուրգի ակվարելիստների միության անդամ (1998),
*

## Նկարները ցուցադրվում են
Ծովինար Բեքարյանի ստեղծագործությունները մշտական ցուցադրվում են մի շարք պատկերասրահներում և թանգարաններում։
* Տրետյակովյան պատկերասրահ,
* Ռուսական թանգարան,
* Սանկտ Պետերբուրգի պատմության թանգարան,
* Վոլոգդայի պատկերասրահ,
* Կոմսոմոլսկ Ամուրի կերպարվեստի թանգարան,
* Նովգորոդի Պետական միացյալ թանգարան-արգելոց,
* Պսկովի Պետական թանգարան-արգելոց, 
* Բուլղարիայի, Գերմանիայի, Ռումինիայի ԱՄՆ, Ֆրանսիայի մասնավոր հավաքածուներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1940 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 23 ծնունդներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի նկարիչների միության անդամներ
Ջուր, գազ և էլեկտրականություն

**Ջուր, գազ և էլեկտրականություն**, դասական մաթեմատիկական գլուխկոտրուկ, կոչվում է նաև **Երեք կոմունալ ծառայությունների խնդիր** կամ **Երեք խրճիթների խնդիր**։ Գլուխկոտրուկը բացատրված է ստորև.

*Ենթադրենք, հարթության(կամ սֆերայի) մեջ կա 3 խրճիթ, որոնցից ամեն մեկը պետք է միացված լինի ջրի, գազի, և էլեկտրականության ընկերություններին։ Օգտագործել երրորդ հարթություն արգելվում է։ Հնարավո՞ր է արդյոք ստեղծել բոլոր 9 կապերը առանց կապերի հատման?*

Այս խնդիրն աբստրակտ մաթեմատիկական հանելուկ է, որը սահմանում է այնպիսի խոչընդոտներ, որոնք չէին հանդիպի գործնական ճարտարագիտական իրավիճակում։

## Պատմություն
Հենրի Դուդնեն նշում է, որ խնդիրը «հին է ինչպես բլուրները, շատ ավելի հնօրյա քան  էլեկտրական լուսավորությունը, քան անգամ ջեռուցման գազը»։ Այս խնդրի տեսությունը տալիս է Կուլլմանը, ով նույնպես նշում է խնդրի շատ հին լինելու փաստը։

## Լուծում
Պատասխանը վերը նշված հարցին «ոչ» է։ Հնարավոր չէ միացնել բոլոր երեք խրճիթները կոմունալ ծառայություններին առանց կապերի հատման։ thumb|180px | Թոմսենի գրաֆը կամ ''K''<sub>3,3</sub>-ն

## Ընդհանրացումներ
K3,3-ը Թորոյդալ է, որը նշանակում է, որ այն կարող է ներդրվել երկրաչափական մարմնի՝ Թոռուսի վրա։ Այս խնդրի պարագայում դա նշանակում է, որ խնդիրը կարելի է լուծել հարթության (կամ սֆերայի) մեջ երկու անցք փորելով և միացնելով նրանց խողովակով։ Այդ դեպքում կկարողանանք լուծել խնդիրը առանց կապերի հատումների, սակայն կփոխենք տարածության հատկությունները։

## Տես նաև
* Երեք բաժակների խնդիր ()

## Արտաքին հղումներ
* 3 Utilities Puzzle at Cut-the-knot
* The Utilities Puzzle explained and "solved" at Archimedes-lab.org
* 

Կատեգորիա:Մաթեմատիկական գլուխկոտրուկներ
Մաուրիցի Մոշկովսկի

**Մաուրիցի Մոշկովսկի** (, ), լեհ դաշնակահար, կոմպոզիտոր, մանկավարժ։ Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամ (1899)։ Սովորել է Դրեզդենի և Բեռլինի կոնսերվատորիաներում։ Առաջին ելույթը կայացել է 1873 թվականին համերգներ է տվել Բեռլինում, Փարիզում, Վարշավայում, Լոնդոնում, հանդես է եկել նաև որպես դիրիժոր։ 1897 թվականից ապրել է Փարիզում։ Որպես կոմպոզիտոր և կատարող հայտնի է եղել իր սալոնային-վիրտուոզ ստեղծագործություններով, որոնցից ամենանշանավորը դաշնամուրային զուգանվագի համար գրված «Իսպանական պարեր»-ն է։ Մանկավարժական պրակտիկայում իրենց նշանակությունը պահպանել են Մոշկովսկու «15 վիրտուոզ էտյուդներ»-ը։ Գրել է նաև օպերա, բալետ, «ժաննա դ’Արկ» սիմֆոնիկ պոեմը, երգեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Լեհ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Լեհ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հրեաներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Լեհ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի երաժշտական մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հրեա արվեստագետներ
Ջերմային պոմպ

256px|մինի|Կլանիչ ջերմային պոմպ

**Ջերմային պոմպ**, սարք, որի միջոցով ջերմային էներգիան ցածր ջերմաստիճանի ջերմատուից (սովորաբար, շրջապատող միջավայրից) հաղորդվում է բարձր ջերմաստիճանի ջերմընդունիչին։ Ջերմային պոմպի աշխատանքի համար անհրաժեշտ է արտաքին էներգիայի (օրինակ, մեխանիկական, էլեկտրական, քիմիական) ծախս։ Ջերմային պոմպում տեղի ունեցող պրոցեսները նման են սառնարանային մեքենայում կատարվող պրոցեսներին։ Որպես ջերմային պոմպի աշխատանքային մարմին սովորաբար ծառայում է եռման ցածր ջերմաստիճան ունեցող հեղուկը (ֆրեոն, ամոնիակ)։ Կատարվող արտաքին աշխատանքին համարժեք ջերմությունից բացի ջերմային պոմպի ջերմ ընդունիչը ստանում է ջերմատուից (օրինակ, գետի ջրից) փոխադրված ջերմությունը։ Հետևաբար, ջերմային պոմպում էներգիայի փոխակերպման գործակիցը միշտ մեծ է մեկից, և այդպիսի պրոցեսն ավելի շահավետ է, քան էլեկտրական, մեխանիկական կամ քիմիական էներգիայի անմիջական փոխակերպումը ջերմայինի։ Սակայն, էներգետիկայի զարգացման պայմանները, որոնք նախատեսում են ջերմության և էլեկտրաէներգիայի համատեղ արտադրում, սահմանափակում են ջերմային պոմպ կիրառման ոլորտը։ Երբեմն ջերմային պոմպ օգտագործում են ջեռուցման նպատակով։

Կատեգորիա:Պոմպեր
Կատեգորիա:Ջերմատեխնիկա
Չամիչ

մինի
**Չամիչ**, արևի տակ կամ ստվերում չորացրած խաղող։ Չորացնում են 20%-ից ոչ ցածր շաքարայնությամբ խաղողի տեսակները։ Սերմերով խաղողի չորացումից ստանում են չամիչ (գերմիան, վասարգա, չիլյաղի), իսկ անսերմերից՝ քիշմիշ (սաբզա, սոյաղի, շիգանի և այլն)։ Չորացման ժամկետը կրճատելու և գույնը բացելու համար խաղողի որոշ տեսակներ չորացնելուց առաջ մի քանի վայրկյան եփում են թույլ հիմնային լուծույթի մեջ։ Չամիչին գեղեցիկ գույն տալու համար խաղողի սպիտակ սորտերը ծխահարում են ՏՕ2-ով։ Չամիչի արտադրությունը տարածված է Եվրոպայի հարավում, Հարավային Աֆրիկայում, Ավստրալիայում, Միջին Ասիայում և այլուր։ Հայաստանում պատրաստվում է հնագույն ժամանակներից։

Կատեգորիա:Մրգեր
Կատեգորիա:Հատապտուղներ
Մոսիներ

մինի|Մոսի տղամարդիկ
**Մոսիներ**, ժողովուրդ Արևմտյան Աֆրիկայում։ Կազմում են Վերին Վոլտա Հանրապետության բնակչության 50%-ից ավելին։ Բնակվում են նաև Գանայի հյուսիսում։ Ընդհանուր թիվը՝ մոտ 7,5 միլիոն (2020)։ Խոսում են մորե լեզվով։ Մեծամասնությունը պահպանում է ավանդական հավատալիքները, մի մասը քրիստոնյաներ և մուսուլմաններ են։ Հիմնականում զբաղվում են արորային երկրագործությամբ։

Կատեգորիա:Բուրկինա Ֆասոյի ազգեր
Կատեգորիա:Գանայի ազգեր
Մոմաթուղթ

մինի|Մոմաթուղթ
**Մոմաթուղթ**, մեղրամոմով, պարաֆինով և վազելինի յուղով ներծծված բարակ թուղթ։ Օգտագործվում է տրաֆարետային տպագրության տպաձև պատրաստելու համար։ Մոմաթուղթը խիստ զգայուն է ջերմության և մեխանիկական ներգործության նկատմամբ։

Կատեգորիա:Թղթյա արտադրանքներ
Կատեգորիա:Խոհանոցային գործիքներ
2001 թ. NBA դրաֆթ

[right|thumb|200px|Առաջինն ընտրված [Քվոմե Բրաունը]]

**[[2001]] թ. [[NBA դրաֆթներ|NBA դրաֆթ]]ը** տեղի է ունեցել 2001 թվականի հունիսի 27-ին՝ Նյու Յորքի «Մեդիսոն Սքուեր Գարդեն» մարզապալատում։ Պաշտոնական ցուցադրումը կատարվել է «ESPN» սպորտային հեռուստաալիքով։

Առաջինն ընտրելու իրավունքը ձեռք բերած «Վաշինգտոն Վիզարդս» ակումբը որոշում է ընտրել Քվոմե Բրաունին, ով այդ կերպ դառնում է առաջին և թերևս միակ դպրոցական բասկետբոլիստը, ում ընտրել են դրաֆթի առաջին համարով։ Բրաունին ընտրելու որոշումն հետագայում չի արդարացվում, քանի որ նրանից ավելի ցածր համարներով ընտրված մարզիկներն ունենում են առավել հաջող մասնագիտական կարիերաներ, ինչի պատճառով էլ Բրաունն համարվում է վերջին ժամանակների վատագույն դրաֆթային ընտրությունը (դրաֆթային ձախողում)։ Մի շարք եվրոպացի մարզիկներ, ինչպիսիք են Պաու Գասոլը (Իսպանիա), Թոնի Պարկերը (Ֆրանսիա) և Մեհմեթ Օկուրը (Թուրքիա) NBA-ում անցկացրած տարիներին արժանացել են աստղի (*NBA All-Star*) կոչման։

Ակումբի առավելագույն բյուջեի չափաքանակի անցման պատճառով «Մինեսոտա Թիմբերվուլվզը» զրկվում է դրաֆթում ընտրություն կատարելու իրավունքից։

Մրցաշրջանի ավարտին Պաու Գասոլը ճանաչվում է տարվա նորեկ։

## Դրաֆթ
### Պատկերասրահ

Պատկեր:Tyson Chandler cropped.jpg|Թայսոն Չենդլեր` 2-րդ ընտրությունը «Լոս Անջելես Կլիպերսի» կողմից, ավելի ուշ տեղափոխվում է «Չիկագո Բուլս»
Պատկեր:Pau Gasol 2010-01-26.jpg|Պաու Գասոլ` 3-րդ ընտրությունը «Ատլանտա Հոքսի» կողմից, ավելի ուշ տեղափոխվում է «Վանկուվեր Գրիզլիս»
Պատկեր:Eddy Curry in Jan 2007.jpg|Էդդի Քըրրի` 4-րդ ընտրությունը «Չիկագո Բուլսի» կողմից
Պատկեր:Jason Richardson.jpg|Ջեյսոն Ռիչարդսոն` 5-րդ ընտրությունը «Գոլդեն սթեյթ Ուորիորսի» կողմից
Պատկեր:Shane Battier Houston.jpg|Շեյն Բատիե` 6-րդ ընտրությունը «Վանկուվեր Գրիզլիսի» կողմից
Պատկեր:Joe Johnson Atlanta Hawks 2008-9 season.jpg|Ջո Ջոնսոն` 10-րդ ընտրությունը «Բոստոն Սելտիքսի» կողմից
Պատկեր:DeSagana Diop Cavaliers.jpg|Դեսագանա Դիոպ՝ 8-րդ ընտրությունը «Կլիվլենդ Կավալիերսի» կողմից
Պատկեր:Vladimir Radmanovic.jpg|Վլադիմիր Ռադմանովիչ՝ 12-րդ ընտրությունը «Սիեթլ Սուպերսոնիքսի» կողմից
Պատկեր:Zach Randolph 20131118 cropped.jpg|Զաք Ռենդոլֆ` 19-րդ ընտրությունը «Պորտլենդ Թրեյլ Բլեյզերսի» կողմից
Պատկեր:Gerald Wallace March 2012.jpg|Ջերալդ Ուոլաս` 25-րդ ընտրությունը «Սակրամենտո Քինգսի» կողմից
Պատկեր:Eva Longoria Parker and Tony Parker.jpg|Թոնի Պարկեր` 28-րդ ընտրությունը «Սան Անտոնիո Սփըրսի» կողմից
Պատկեր:Gilbert arenas 2008.jpg|Գիլբերթ Արինաս` 30-րդ ընտրությունը «Գոլդեն սթեյթ Ուորիորսի» կողմից

### Պայմանանշաններ

### Բուն Դրաֆթը

## Նշմարելի չդրաֆտացված բասկետբոլիստներ
Դրաֆթում չընտրված մի շարք բասկետբոլիստներ նույնպես կատարեցին իրենց մեկնարկային խաղաշրջանները NBA-ում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* NBA.com` Դրաֆթ 2001
* 2001 NBA դրաֆթ, Basketball-Reference.com 

Կատեգորիա:Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի դրաֆթներ
Հաղորդակցման ընդունակություններ

**Հաղորդակցման ընդունակություններ**, ընդունակություններ, որոնք ապահովում են մարդու արդյունավետ շփումը, հաղորդակցումը այլ մարդկանց հետ։

Դրանցից գլխավորներն են.

ա)այլ մարդկանց ճիշտ ընկալելու և հասկանալու, սոցիալական դիտողականության ընդունակությունը, որը պայմանավորված է մարդկանց նկատմամբ ունեցած հետաքրքրությամբ,

բ)արտահայտչական, ինքնադրսևորման ընդունակությունը, իր մտքերն ու զգացմունքները արտահայտել կարողանալը,

գ)հաղորդակցվելու ձևերին ու պայմանականություններին տիրապետելը, նրբանկատությունը և այլ սոցիալական հմտություններ։

Հաղորդակցման ընդունակությունն երբեմն անվանում են նաև սոցիալական ձեռնահասություն (կոմպետենտություն)։ Այն հատկապես անհրաժեշտ է ղեկավարներին, մանկավարժներին, բժիշկներին և մարդկանց հետ ամենօրյա աշխատանք կատարող այլ մասնագետների։

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Համոզմունք

**Համոզմունք**, մարդու գիտելիքները, նրա գիտակցության մեջ խորապես արմատացած բարոյական սկզբունքները, նորմերը, աշխարհայացքը, իդեալները և այլ իմացական կառուցվածքները, որոնց նա իրեն պարտավորված է զգում հետևել կյանքում, որովհետև համարում է ինքնըստինքյան հասկանալի և բնական։ Համոզմունքները դառնում են գիտակցված դրդապատճառներ և որոշակի ուղղվածություն են հաղորդում անձի գործունեությանը։ Այդ ուղղվածության բնույթն ու անձի կողմից առաջ քաշվող նպատակների բովանդակությունը պայմանավորված են նրա համոզմունքների բովանդակությամբ ու ճշմարտացիությամբ։

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Մոնղոլներ

**Մոնղոլներ** (, ), լայն առումով՝ մոնղոլական լեզուներով խոսող բոլոր արևելաասիական ժողովուրդների (Մոնղոլիայի, Չինաստանի Մոնղոլիա, դունսյան, տու, դաուրներ, Աֆղանստան, բուրյաթներ, կալմիկներ) պատմական անվանումը։ Մարդաբանական առումով մոնղոլները գլխավորապես մոնղոլոիդ ռասայի կենտրոնական-ասիական տիպի ներկայացուցիչներն են։ Մոնղոլական էթնիկական ընդհանրությունը ձևավորվել է Մոնղոլիայի և Հյուսիս-Արևելյան Չինաստանի տարածքում՝ հնագույն տեղաբնիկների հիման վրա։

13-րդ դարում մի շարք ցեղեր և խանություններ միավորվեցին Չինգիզ խանի գերիշխանության տակ, և ստեղծվեց միասնական մոնղոլական պետությունը։ 15-րդ դարում մոնղոլներ բաժանվեցին արևելյան և արևմտյան խմբերի, իսկ 16-րդ դարում արևելյանը բաժանվեց հյուսիսայինի և հարավայինի։ Արևմտյան մոնղոլները, որ հայտնի էին *օյրաթներ* անվանմամբ, 16-րդ դարի 30-ական թվականներին ստեղծեցին Օյրաթական խանությունը։ Նրանց հետնորդները մասամբ մտան Մոնղոլիայի, Չինաստանի մոնղոլների և կալմիկների կազմում։ Արևելյան խմբի հյուսիաային մասը 15-րդ դարում ընդունեց «խալխա» անվանումը։ Վերջինիս հետնորդների մի մասը Մոնղոլիայի, իսկ մյուս մասը՝ Չինաստանի այժմյան մոնղոլներն են։ Հարավային մոնղոլները մեծամասնությամբ մտան Չինաստանի մոնղոլների կազմում՝ 1636 թվականին ընդունելով մանջուրական դինաստիայի գերիշխանությունը։ Հետագայում Չինաստանի կազմում եղած մոնղոլական հողերը կոչվեցին Ներքին Մոնղոլիա։ Օյրաթները Չինաստանի տարածքում հայտնվեցին 18-րդ դարի 2-րդ կեսին։ 16-րդ դարի վերջին-17-րդ դարի սկզբին մոնղոլներն ընդունեցին լամայականություն։ Մոնղոլական բոլոր խմբերի հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն էր, հնում՝ վաչկատուն, այժմ՝ կիսանստակյաց։ Օժանդակ դեր էին կատարում՝ հողագործությունն ու անասնապահությունը։ Պատմության ընթացքում խալխաներին ձուլվել են նաև մի շարք էթնիկական խմբեր։ Խալխաների շուրջն են համախմբվում նաև արևմտյան մոնղոլները, որոնք պահպանել են լեզվի և մշակույթի առանձնահատկությունները։ Խալխաների լեզուն մտնում է մոնղոլական լեզուների արևելյան խմբի մեջ և ընկած է մոնղոլների ժամանակակից լեզվի հիմքում։ Չինաստանի մոնղոլների (մի քանի մոնղոլական ազգություններ) ընդհանուր թիվը՝ 1․680 հզ․ (1953 թ., հետագայում պաշտոնական տվյալներ չէր հրապարակվել)։ Խոսում են մոնղոլական լեզուների հարավային, արևմտյան և արևելյան խմբերի զանազան բարբառներով։

Կատեգորիա:Մոնղոլներ
Կատեգորիա:Մոնղոլիայի ազգեր
Կատեգորիա:Չինաստանի ազգեր
Մո Ցզի

**Մո Ցզի, Մո Դի** (մ․ թ․ ա․ 479—400), հին չինական փիլիսոփա և քաղաքական գործիչ, մոիստների դպրոցի հիմնադիր։ Մո Ցզին և նրա հետևորդները արտահայտել են չինական հասարակության ազատ ստորին դասերի՝ հողագործների, արհեստավորների, առևտրականների շահերը, գաղափարական պայքար են մղել կոնֆուցիականության դեմ։ Նրանց ուսմունքում հիմնականը մարդկանց միջև «համընդհանուր սիրո և փոխշահավետության» սկզբունքով հարաբերություններ հաստատելն է։ Մո Ցզին չինական փիլիսոփայության մեջ առաջադրել է պատճառի կատեգորիան (գու), գիտելիքների դասակարգման սկզբունքներ (լեյ) և ճշմարտության գնահատման երեք չափանիշ։ Ուշ մոիստները զբաղվել են գիտելիքների դասակարգման հարցերով և մշակել ժամանակի համար տրամաբանության բավական ամբողջական կատեգորիաների համակարգ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Իրավունքի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Չինացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփաներ
Մոնոմերներ

**Մոնոմերներ** ( «մեկ» +  - «մաս»), ցածրամոլեկուլային նյութեր, որոնց մոլեկուլները ռեակցիայի մեջ են մտնում իրար կամ այլ մոլեկուլների հետ և առաջացնում սյուիմերներ։ Պոլիմերվող մոնոմերնորը հիմնականում մոլեկուլում կրկնակի, եռակի քիմիական կապեր C=C,  C \equiv C, C=O, C \equiv N  (օլեֆիններ, դիենային և ացետիլենային ածխաջրածիններ, ալդեհիդներ և այլն) կամ ցիկլային խմբավորումներ՝ C-C, C-C-C=O, C-C-C=O (օլեֆինների օքսիդներ, լակտամներ և այլն) պարունակող խմբեր են։ Պոլիկոնդենսացող մոնոմերների մոլեկուլներն ունեն երկու կամ ավելի ռեակցունակ (ֆունկցիոնալ) խմբեր, օրինակ, երկամիններ, երկկարբոնաթթուներ, ամինաթթուներ, գլիկոլներ և այլն։ Եթե մոնոմերներն ունեն երկու ֆունկցիոնալ խումբ, ապա դրանց պոլիկոնդենսացումից առաջանում են գծային, երկուսից ավելի դեպքում՝ ճյուղավորված և ցանցային պոլիմերներ։

## Տես նաև
* Պոլիմերացում
* Պոլիկոնդեսացում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ածխածնի միացություններ
Կատեգորիա:Կենսաբանություն
Կատեգորիա:Կենսաքիմիա
Կատեգորիա:Մոնոմերներ
Կատեգորիա:Նյութագիտություն
Կատեգորիա:Պոլիմերներ
Կատեգորիա:Սպիտակուցներ
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ
Կատեգորիա:Քիմիական տեխնոլոգիա
Կատեգորիա:Օրգանական միացություններ
Կատեգորիա:Օրգանական քիմիա
Մոուրավի

[մինի|[Իլյա Ճավճավաձեն կնոջ հետ]]
**Մոուրավի**, **մովրով**, պաշտոնյա միջնադարյան Վրաստանում։ Մոուրավի բառը ծագել է հին վրացերեն «ուրվա» (ուրվա-վարել, հոգալ) բառից, նշանակել է քաղաքի, արքունի գյուղերի կամ գավառի կառավարիչ, երբեմն օգտագործվել է նաև հոգաբարձու, խնամակալ իմաստով։

XI — XIV դարերում մոուրավին ընդհանրապես որևէ պաշտոն էր (արքունի կամ տեղական վարչության), իսկ XV դարում սկսած կոնկրետ պաշտոն էր և ժառանգական։ Մոուրավին ստանում էր հօգուտ արքունիքի կամ ֆեոդալի գանձվող հարկերի 1/10 մասը և օգտվում իր ենթակայության բնակչության սպասարկումից։ XVI—XVIII դդ․ մոուրավություն կարևոր պաշտոն էր Քարթլ-Կախեթի թագավորությունում։ Մոուրավին կատարում էր թագավորի կամ ֆեոդալի կարգադրությունները, հավաքում հարկերը, իր իրավասության սահմաններում իրականացնում արդարադատություն, հետևում էր տնտեսվարությանը և այլն։ Թիֆլիսի և այլ քաղաքների մոուրավները կառավարում էին իրենց ենթակա քաղաքները, իրականացնելով վերը նշված պարտավորությունները։ XIX դարի սկզբին Վրաստանում ռուս, վարչակարգ մտցվելուց հետո մոուրավի պաշտոնը աստիճանաբար վերացվեց։

Կատեգորիա:Վրաստանի տիտղոսներ
Կատեգորիա:Վրացերեն բառեր և արտահայտություններ
Արթուր Փինաջյան

**Արթուր Փինաջյան** (), ամերիկացի հայազգի նկարիչ։ Նրա մահից 8 տարի անց, երբ տան ձեղնահարկում հայտնաբերվել  է մոտ 3000 նկար, Փինաջյանը դասվել է աբստրակտ էքսպրեսիոնիզմի ներկայացուցիչների շարքին։

## Կենսագրություն
Արթուր Փինաջյանը ծնվել է 1914 թվականին Նյու Ջերսիում, ցեղասպանությունից մազապուրծ եղած, Նյու-Յորքում բնակություն հաստատած ընտանիքում։
1930-ական թվականներին աշխատել է որպես անիմատոր՝ ստեղծելով կոմիքսներ։ Նրա աշխատանքների մեծ մասը տպագրվել է «New York Daily News»-ում։
Մասնակցել է Երկրորդ աշխարհամարտին և արժանացել է «Բրոնզե աստղի» արիության համար։

## Ստեղծագործական ուղի
Նրա աշխատանքները կարելի է բաժանել երկու ժամանակաշրջանի՝ Վուդսթոքյան (1950 - 1973) և Բելփորթյան (1974 - 1999)։ Առաջին շրջանի աշխատանքներն աչքի են ընկնում ավելի հագեցած գունային գամմայով, իսկ երկրորդ շրջանը՝ ավելի նոսր և թույլ գույներով։

2013 թվականին ԱՄՆ-ի Կալիֆոռնիա նահանգի Սուրբ Լևոն հայկական եկեղեցու Զորյան թանգարանում բացվելու է գեղանկարչի կտավների ցուցահանդես-վաճառքը։

## Հետմահու հռչակ
Փինաջյանի արվեստը համաշխարհային ճանաչում է ստացել նրա մահվանից տասնյակ տարիներ անց։ Նկարիչը քրոջն ասել է իր մահից հետո դեն նետել բոլոր նկարները, բայց քույրը չի գնացել այդ քայլին։ Իսկ 2005 թվականին քրոջ մահից հետո նկարչի հարազատները որոշել են տունը վաճառել։ Գնորդներ Թոմաս Շուլցն ու Լորենս Ջոզեֆը դրա համար վճարել են 300 հազար դոլար։ Տունը գնելուց հետո ձեղնահարկում ու ավտոտնակում նրանք հայտնաբերել են Փինաջյանի՝ 3000-ից ավելի ստեղծագործություններ, որոնք միլիոնավոր դոլարներ են գնահատվում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տան նկուղում ամերիկացին հայտնաբերել է Արթուր Փինաջյանի նկարները, որոնք գնահատվել են 30 միլիոն դոլար
* Արթուր Փինաջյան... Անհայտության մեջ մնաց մինչև մահը

Կատեգորիա:Ամերիկահայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կատեգորիա:Հայ դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:Նյու Ջերսի քաղաքում ծնվածներ
Հայկական աղ

**Հայկական աղ** (sal armenicum), այլալեզու և հայերեն ալքիմիական ձեռագրերում հանդիպող արտահայտություն։ Որոշ ալքիմիկոսներ (Ջաբիր, Վ․ Վալենտինիուս, Ի․ Հոլանդ), հայկական աղը համարել են «փիլիսոփաների արևը», այն նուրբ ոգին, առանց որի անհնար է պատրաստել անմահության էլիքսիրը։

Տարբեր հեղինակներ հայկական աղ են անվանել սովորական կերակրի աղը, անուշադրը, պաղլեղը, մալաքիտը, լազուրիտը և այլ նյութեր, որոնք հավանաբար արտահանվում էին Հայաստանից։

Հայկական ձեռագրերում հանդիպում է նաև հայատառ *սալարմենիկում* ձևը։ Չի բացառվում նաև, որ վերջինս «սալամոնիակում» բառի աղավաղված ձևն է *(սալամոնիակում-սալարմոնիակում-սալարմենիակում)։*

Կատեգորիա:Ալքիմիա
Կեչուտ

**Կեչուտ** (նախկին անվանումը՝ *Ղուշչի*), գյուղ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի Վայքի տարածաշրջանում, Արփա գետի վերին հոսանքում, նրա ձախ ափին։ Գտնվում է Ջերմուկ քաղաքից 3 կմ հարավ։

Կեչուտի ջրամբարի կառուցման պատճառով գյուղը տեղափոխվել է փոքր-ինչ վերև։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Կեչուտի մշտական բնակչությունը կազմել է 944, առկա բնակչությունը՝ 884 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիների մի մասը տարբեր ժամանակներում այստեղ են տեղափոխվել Նախիջևանի Զնաբերդ և Զանգեզուրի տարբեր գյուղերից։ Կեչուտի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Տնտեսությունը զբաղվում է հացահատիկային և կերային կուլտուրաների մշակությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կեչուտն ունի 3 եկեղեցիներ և 2 մատուռ։

## Կեչուտցիներ
* Ռաֆիկ Աբրահամյան

## Պատկերասրահ


Պատկեր:Empty Ketchut Reservoir.JPG|Ջրամբար
Պատկեր:Rock that has a face, Gndevazs ketchut road.JPG|«Ջրանլու» գյուղատեղին
Պատկեր:Ketchout, Arpa.JPG|Արփա գետը
Embalse de Kechut, Armenia, 2016-10-01, DD 60-63 PAN.jpg


## Տես նաև
* Կեչուտի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Վայոց ձորի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ջերմուկ համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գյուղեր
Մոտազդեցություն

**Մերձազդեցություն**, պատկերացում, ըստ որի՝ միմյանցից հեռու գտնվող մարմինների փոխազդեցությունն իրագործվում է միջանկյալ օղակների (կամ միջավայրի) օգնությամբ, որոնք վերջավոր արագությամբ հաղորդում են փոխազդեցությունը կետից կետ։ Մինչև 19-րդ դարի 60-ից 80-ական թվականներին ֆիզիկայում գոյություն է ունեցել պատկերացում հեռազդեցության մասին, ըստ որի՝ մարմինների փոխազդեցությունը դատարկության միջով ակնթարթորեն հաղորդվում է որքան ասես մեծ հեռավորության վրա։ Էլեկտրամագնիսական դաշտի հայտնագործումը ցույց տվեց, որ հեռազդեցության մասին պատկերացումը սխալ է։

Կատեգորիա:Ֆիզիկայի հասկացություններ
Սեսիլ Ջոն Ռոդս

**Սեսիլ Ջոն Ռոդս** () (), անգլիական գաղութային գործիչ։

19-րդ դարի 1980-1990-ական թվականների սահմանագծին Սեսիլ Ջոն Ռոդսը ոգեշնչել և կազմակերպել է անգլիական գաղութարարների նվաճումները Հարավային և Կենտրոնական Աֆրիկայում, զավթած հսկայական տարածքների մի մասը կազմելով գաղութ (1895)՝ նրա անունով կոչվել է Ռոդեզիա։ Ռոդսը եղել է ալմաստ և ոսկի արդյունահանող հարավաֆրիկյան մի շարք կոմպանիաների հիմնադիրներից և համատերերից։ 1890-1896-ին Կապի գաղութի պրեմիեր մինիստրն էր։ 1899-1902 թվականների անգլո-բուրական պատերազմի նախաձեռնողներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Հայկական աշխարհագրական ընկերություն

**Հայկական աշխարհագրական ընկերություն**, գիտական-հասարակական կազմակերպություն։ Զբաղվում է գիտական, լուսավորական, բնապահպանական, քարտեզագրական գործունեությամբ։

## Պատմություն
Հիմնվել է 1935 թ., Երևանում։ 1947-1995-ին գործել է ՀՀ ԳԱԱ նախագահությանն առընթեր (1995-ից՝ ինքնակառավարվող)։

## Խնդիրներ
Միավորում է աշխարհագրության, բնապահպանության և բնօգտագործման ու հարակից բնագավառների մասնագետների, գիտության, կրթության, մշակույթի ու այլ ոլորտների գործիչների և կազմակերպությունների։

Հիմնական խնդիրներն են նպաստել աշխարհագրական գիտությունների զարգացմանը, ուսումնական հաստատություններում աշխարհագրության դասավանդմանը, բնակչության բնապահպանական դաստիարակությանը, կոորդինացնել աշխարհագրական ԳՀ աշխատանքները, մասսայականացնել ու պրոպագանդել աշխարհագրական գիտությունների նվաճումները և այլն։

## Կառուցվածք
1999 թվականին ուներ մարզային ու քաղաքային բաժանմունքներ, մոտ 300 իսկական, 14 կոլեկտիվ անդամ։

Բարձրագույն մարմինը համագումարն է, որը հրավիրվում է 5 տարին մեկ։

## Պատվավոր անդամներ
* Ավետիք Իսահակյան
* Դերենիկ Դեմիրճյան
* Հովհաննես Իսակով
* Զ․ Խանզադյան
* Ա․ Գաբրիելյան
* Վիկտոր Համբարձումյան
* Սերո Խանզադյան և այլք։

## Կից մարմիններ
Ընկերությանը կից գործում են ֆիզիկական, տնտեսական աշխարհագրության ու այլ բաժանմունքներ, հանձնաժողովներ (ֆենոլոգիական և այլն), քարանձավագիտության կենտրոն, աշխարհագրական գրադարան։

## Հրատարակություններ
Հրատարակում է մենագրություններ (Հովհաննես Ստեփանյան, «Հայ քարտեզագրական հրատարակությունները 260 տարում», 1955), գիտական ժողովածուներ («Հայկական ՍՍՀ հանգստի ռեսուրսները», 1977, «Աշխարհագրություն», 1978, «Հայրենագիտական հարցեր», 1984, և այլն), «Անդրկովկասի բնօգտագործման էկոլոգիական և բժշկաաշխարհագրական պրոբլեմները» (հայերեն և ռուսերեն, 1990), աշխարհագրական ատլասներ («Հայկական ՍՍՀ ատլաս», հայերեն և ռուսերեն, 1961), ուսումնական քարտեզներ, կազմակերպում գիտաժողովներ, դասախոսություններ։

## Նախագահներ
* Ա․ Եղիազարյան
* Բ․ Մարտիրոսյան
* Ա․ Թախտաջյան
* Ա․ Պաֆենհոլց
* Ս․ Մկրտչյան
* Ա․ Բաղդասարյան
* Լեմվել Վալեսյան (1976-ից)։

Կատեգորիա:Գիտական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Հասարակական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Աշխարհագրական ընկերություններ
Կատեգորիա:1935 հիմնադրված կազմակերպություններ
Մոսե Խոնելի

**Մոսե Խոնելի** (), վրացի գրող, 12-րդ դարի «Ամիրանդարեջանիանի» արկածային-հերոսական պատմվածքների ենթադրյալ հեղինակը։ Դյուցազն Ամիրանի ֆանտաստիկ արկածներում և սխրագործություններում արտացոլված են 12-րդ դարի վրաց հասարակության ռազմաասպետական դասի սոցիալ-քաղաքական և բարոյական իդեալները։

Կատեգորիա:Միջնադարյան վրացիներ
Կատեգորիա:Վրացի արձակագիրներ
Մոսկվայի հաղթանակի դարպասներ

**Մոսկվայի հաղթանակի դարպասներ** (), հաղթանակի կամար, կառուցվել է 1834-1838 թվականներին Սանկտ Պետերբուրգում՝ Վասիլի Ստասովի նախագծով։ Նվիրված է ռուս-թուրքական պատերազմում Ռուսաստանի հաղթանակին, ինչպես նաև լեհական ապստամբության ճնշմանը 1831 թվականին։ Գտնվում է Մոսկվայի և Լիգայի պողոտաների խաչմերուկում՝ Մոսկվայի դարպասների հրապարակում։

## Պատմություն
1936 թվականին Մոսկվայի դարպասները տեղափոխվել էին՝ քաղաքի կենտրոնը հարավ տեղափոխելու նպատակով, որտեղ սրտում պետք է լիներ Մոսկվայի հրապարակը՝ Խորհուրդների տան մոտ։

Մոսկվայի դարպասների շուրջ պետք է լիներ քաղաքային զբոսայգի։

1959-1960 թվականներին դարպասները վերականգնվեցին և վերադարձվեցին նախկին վայրը՝ ինչպես 1936 թվականից առաջ՝ որպես ճարտարապետական հուշարձան։

1965 թվականի մայիսին Մոկվայի դարպասներին կից հրապարակը կոչվեց Մոսկվայի հրապարակ։
1968 թվականի հոկտեմբերին վերականգնվել է պատմական անունը՝ հրապարակը կրկին սկսել է կոչվել **Մոկվայի դարպասներ**։

«Մոկվայի դարպասներ» անունով է կոչվում նաև 1961 թվականին կառուցված մետրոկայարանը, որի մուտքը գտնվում է հրապարակում՝ քառահարկ շինության մեջ։


Moscow Triumphal Gates top.jpg|Դարպասների վերին մասը
The Rainbow Moscow Triumphal Gate In Saint-Petersburg.jpg|Դարպասները լուսավորության մեջ
IvanSmelov-VOROTA.jpg|Դարպասները՝ հրապարակի հետ համատեղ


## Տես նաև
* Նարվայի հաղթանակի դարպասներ
* Հաղթանակի դարպասներ (Մոսկվա)
* Մոսկվայի դարպասներ (Իրկուտսկ)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Гусаров А.Ю., Памятники воинской славы Петербурга․ СПб,2010

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Հաղթական կամարներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի դարպասներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի ճարտարապետական հուշարձաններ
Մոն-քխմերի լեզուներ

**Մոն-քխմերի լեզուներ**, մոնք մեր լեզուներ, ցեղակից լեզուների խումբ, մտնում է ավստրալա-ասիական լեզվաընտանիքի մեջ։ Խոսվում է Հնդկաչին թերակղզում, Չինաստանի հարավում, Հնդկաստանի հյուսիս-արևելքում և Նիկոբարյան կղզիներում։ Տրոհված է 4 ճյուղի՝ հարավարևելյան (Կամպուչիա, Վիետնամ, Թաիլանդ, Լաոս, Բիրմա)՝ քմերերեն, մոներեն, պոար, ստիենգ, մնոնգ, սրեմա, տրաու և այլն։ Հյուսիս-արևմուտքում (Լաոս, Թաիլանդ, Բիրմա, Չինաստան)՝ պալաունգ, քմու, լամետ և այլն, հյուսիսարևմտյան (Հնդկաստանի Ասսամ նահանգ)՝ քասի, հարավ-արևմուտք (Նիկոբարյան կղզիներում)՝ նիկոբարերեն։ Մոն-քխմերի լեզուներին բնորոշ է ձայնավորական համակարգի հարստությունը, երկբարբառների առատությունը, վանկակազմության սահմանափակ հնարավորությունը, ուժեղ և թույլ վանկերի առկայությունը, ածանցումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կցական լեզուներ
Կատեգորիա:Ասիայի լեզուներ
Կատեգորիա:Լեզվաընտանիքներ այբբենական կարգով
Հայկական աշխարհ

thumb|right|220px
«**Հայկական աշխարհ»**, գրական, մանկավարժական և կրոնական ամսագիր, որը լույս է տեսել 1864-1871, 1874-1879 թվականներին, Թիֆլիսում, Շուշիում, Գանձակում, Բաքվում, Երևանում։ Խմբագիր-հրատարակիչ Խորեն Ստեփանե (Ստեփան Ստեփանյան)։

## Պատմություն
Ծանոթացրել է գրական կյանքի իրադարձություններին, տպագրել նյութեր Հայաստանի պատմության, աշխարհագրության, հայոց լեզվի ու գրականության վերաբերյալ։ Աջակցել և ուղղություն է տվել հայ մանկավարժների գործունեությանը, անդրադարձել կանանց կրթության ու դաստիարակության հարցերին։ Ներկայացրել է Վիսարիոն Բելինսկու, Նիկոլայ Դոբրոլյուբովի, Դ․ Պիսարևի և այլոց մանկավարժական հայացքները։

Հանդեսում տեղ են գտել Գրիգոր Արծրունու հոդվածներն ու հաղորդումները, Մկրտիչ Պեշիկթաշլյանի, Պ․ Մադաթյանի (Սեյադ) բանաստեղծությունները, ռուս և եվրոպական հեղինակների գործեր։

Լայն տեղ է հատկացրել հայ եկեղեցուն, նրա պատմությանը, հայ աստվածաբանության հարցերին, շեշտել կրթված հոգևորականներ ունենալու անհրաժեշտությունը։ Աշխատակցել են Զ․ Գրիգորյանը, Ռուբեն Հասան-Ջալալյանը, Հ․ Քուչուբեկյանը, Հ․ Առաքելյանը և այլք։

1864-1965-ին կոչվել է «Հայկական աշխարհի կռունկ»։ «Կռունկ հայոց աշխարհին» ամսագրի շարունակությունն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական կրոնական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական ամսագրեր
Յինդրժիխ Մոշնա

**Ցինդրժիխ Մոշնա**(, ), չեխ դերասան։

Համարվում է ազգային ռեալիստական դերասանական դպրոցի հիմնադիրներից։ 1856-1859 թվականներին արդեն հանդես է եկել որպես պրոֆեսիոնալ դերասան։ 1864 թվականին ժամանակավոր, 1883 թվականից՝ Ազգային թատրոնների (երկուսն էլ՝ Պրահայում) դերասան։

Եղել է ռեալիստական խաղացանկի ակտիվ պրոպագանդիստ (խաղացել է Տետերյովի դերը Մ․ Գորկու «Քաղքենիներ» պիեսում, բեմադրել Ն․ Գոգոլի «Ամուսնությունը»)։ Մի քանի չեխ դրամատուրգ հատուկ դերեր են ստեղծել Մոշնաի համար՝ Դիվիշեկ, Գրուշկա (Իրասեկի «Հայր», «Վոյնարկա»)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չեխ դերասաններ
Գուս Հիդինգ

**Գուս Հիդինգ** (, ), հոլանդացի նախկին ֆուտբոլիստ և մարզիչ։ Հայտնի է իր եվրոպական առաջատար ակումբերի և ազգային հավաքականներ հետ հաջող մարզչական գործունեությամբ։ Ռուսաստանի վաստակավոր մարզիչ է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Անժիի պաշտոնական կայքում 
* rfs.ru կայքում 
*  Sports.ru կայքում
* Գուս Հիդինգի բլոգը 

Կատեգորիա:1946 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դե Գրաֆսխապի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՆԵԿ-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 8 ծնունդներ
Կատեգորիա:Չելսի ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:ՊՍՎ Էյնդհովենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի մարզիչներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդ ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Վարուժան Խտշյան

**Վարուժան Բարդուղիմեոսի Խտշյան** (), հայ ռեժիսոր, դերասան։

## Կենսագրություն
*1963 թվականին ավարտել է Բեյրութի համալսարանի պատմության բաժինը
*1966 թվականին՝ Լոնդոնի արվեստների թագավորական ակադեմիայի թատերական բարձրագույն դպրոցը 
*1971-1999 թվականներին դասավանդել է Բեյրութի համալսարանում
*1967 թվականից աշխատել է «Լևոն Շանթ» թատերախմբում, ապա ղեկավարել (մոտ 20 տարի) իր ստեղծած «Թատրոն-67»-ը, «Գասպար Իփեկյան», 1996-1999 թվականներին՝ մանկական թատերախմբերը

## Գործունեություն
Բեմադրություններից են՝ 
*Լևոն Շանթի «Կայսր»
*Հակոբ Պարոնյանի «Պաղտասար աղբար»
*Հենրիկ Իբսենի «Մեծ վարպետ Սոլնես»
*Ֆրիդրիխ Դյուրենմաթի «Մեծն Ռոմուլ»
*Հակոբ Օշականի «Երկնքի ճամփով» 
Հայաստանում`
* Սայմոնի «Զբոսայգում ոտաբոբիկ» (1979, ԵԴԹ)
*Պարոնյանի «Ալաֆրանկա» (1980, Լենինականի դրամատիկական թատրոն)
*Էդուարդ Օլբիի «Ո՞վ է վախենում Վիրջինիա Վուլֆից» (1982, Երևանի Սունդուկյանի անվան թատրոն)
*Համաստեղի «Հայաստանի լեռներու սրնգահարը» (1983, հեռուստաթատրոն, Գրիգորի դերում՝ Խտշյան)

Նկարահանվել է «Ձորի Միրոն» (1980, Հայֆիլմ) ֆիլմում։

## Ծանոթագրություններ

= Հղումներ =
*Վարուժան Խտշյանին արժանի մեծարանք մայր հայրենիքում

Կատեգորիա:1937 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 7 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բեյրութ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Փանես

**Փանես** (հին հուն.՝ Φάνης «հայտնություն», որը ծագել է φαίνω phainō բառից, «Լույս բերող»), հին հունական դիցաբանության մեջ, ըստ օրփեոսական տիեզերածնության, Սկզբնական աստվածություններից մեկն էր, սերումի և նոր կյանքի արարիչ-աստվածություն։

Փանեսը չորսակնանի, ոսկե թևերով, ցլի գլուխներով, օձը գլխին հերմաֆրոդիտ կենդանի արարած էր։ 
Դասական հունական օրփեոսական հայեցակարգը ներառում էր նաև **Հրիկապեուս** (Ἠρικαπαῖος կամ Ἠρικεπαῖος «իշխանություն») և Մետիս («միտք») անունները։ 

Փանեսը ծնունդ էր առել համաշխարհային ձվից (սկզբնական տարրերի խառնուրդ),երբ այն բաժանվել էր բաղկացուցիչ մասերի, հնագույն աստվածներ Քրոնոսի (Ժամանակ) և Անանկեի (Անխուսափելիություն), կամ Նիկտայի (սև քամու / թռչնի տեսքով) կողմից։ 

Այլ առասպել.
Ժամանակ Էիոն, ստեղծվում է տիեզերական արծաթե ձու, որից դուրս է գալիս Փանեսը, որին նույնացնում են կամ կոչում են Դիոնիսոս։ Փանեսը ուրոբորիկ՝ արական, իգական, լույսի և բարության աստվածություն է, անունը նշանակում է «լույսի փայլ» կամ «փայլ»։ Նա առաջին ծնված լույսի աստվածն է, որը դուրս է գալիս դատարկությունից / ջրային անդունդից և ստեղծում է տիեզերքը։

Նիկտան նրան կոչում էր Protogenus։ Նիկտան ստեղծում է գիշերը, իսկ Փանեսը՝ օրը և արարչագործության համադրության մեթոդը։
Փանեսը տիեզերքի և աստվածների առաջին թագավորն էր, մարդկանց Ոսկե Սերնդի արարիչը։ Թագավորական գավազանը փոխանցել էր իր դուստր կամ կին Նիկտային, որն իր հերթին այն հանձնել էր իր որդուն՝ Ուրանոսին (երկինք)։ Նրանից այն առաջին անգամ խլեց Կրոնոսը, հետագայում այն խլում է Զևսը և վերջնական հաստատում իր իշխանությունը տիեզերքում։

Ոմանք ասում են, որ Զևսը կուլ էր տվել Փանեսին, որպեսզի ստանձնի նրա Սկզբնական տիեզերական իշխանությունը, և այն վերաբաշխելով նոր օլիմպոսյան աստվածների սերնդի շրջանում՝ հաստատի իր իշխանությունն ու կառավարումը։

## Ծագում
* Համաշխարհային ձու, որը ստեղծել էին Քրոնոսը (Ժամանակ) և Անանկեն 
* Քրոնոսի (Ժամանակ) և Անանկեի սերունդ 
* Հիդրոսի և Գեայի սերունդ

## Այլընտրանքային անվանումները և կոչումները

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրները
*Theoi Project: Phanes

Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գերագույն աստվածներ
Կատեգորիա:Կրոնը Հին Հունաստանում
Կատեգորիա:Հին հունական աստվածներ
Մոքալաքներ

**Մոքալաքներ** (վրացերերեն մոքալաքե - քաղաքացի), քաղաքային բնակչության խավ Վրաստանում։ Ձևավորվել է XVII դարում, հիմնականում Հայաստանից գաղթած և Թիֆլիսում ու Գորիում բնակություն հաստատած հայերից (մինչև XIX դ․ սկիզբը մոքալաքները գրեթե միայն հայերն էին)։ Սկզբում մոքալաքներ էին կոչվում բոլոր քաղաքաբնակները։ Բայց հետագայում մոքալաքներ դառնում է մի տեսակ պատվանուն, որ շնորհում էին վրաց թագավորները Թիֆլիս և Գորի քաղաքների այն բնակիչներին, որոնք ունեին քաղաքային հին ծագում և վճարում էին հատուկ հարկ՝ մախթա։ Մոքալաքների իրավունքները ձևակերպվել են Վախթանգ VI թագավորի կազմած օրենսգրքում։ Մոքալաքները հիմնականում առևտրականներ էին և արհեստավորներ (նաև պետական պաշտոնյաներ), որոնք մեծ դեր էին խաղում երկրի տնտեսական կյանքում, կազմում էին քաղաքային բնակչության հիմնական հարկատու զանգվածը։ Վրաստանը Ռուսաստանին միանաւուց (1801) հետո Մոքալաքների խավը աստիճանաբար վերացել է։

Կատեգորիա:Վրաստանի հասարակություն
Մուղնու Ավետարան

**Մուղնու ավետարան**, 11-րդ դարի հայկական մագաղաթյա ձեռագիր Ավետարան։

«Մուղնու ավետարան» է կոչվում հարյուր տարի՝ 1822—1922 թվականներին Թիֆլիսի Մուղնու Սուրբ Գևորգ եկեղեցում գտնվելու համար։ Մինչ այդ, մի քանի հարյուր տարի, Հաղպատում էր, որի պատճառով համարվում էր այնտեղ գրված և նկարազարդված։ Այժմ պահպանվում է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։ Հայ ձեռագրական մշակույթի գլուխգործոցներից է, 42 սմ X 32,5 սմ մեծությամբ 380 բարձրորակ մագաղաթյա թերթերի վրա երկաթագրով գրված և բազմերանգ նկարազարդված։

Գրիչն ու նկարիչը Մարիամի և Դավթի որդի Հովհաննես Սանդղկավանեցին է, որի արվեստանոցը գտնվում էր Արշարունյաց գավառի Կաղզվան քաղաքին մոտ՝ Սանդղկավանքում։ «Մուղնու ավետարանը» գրվել և նկարազարդվել է, ամենայն հավանականությամբ, մինչև 1060 թվականը։ Մինչ այդ մեզ հայտնի ամենահարուստ նկարազարդված ձեռագրերից է։ Բազմերանգ են 10 խորանները և 12 տերունական նկարները, ինչպես նաև չորս ավետարանիչներն ու ավետարանառաջները, որոնք գտնվում են յուրաքանչյուր Ավետարանի սկզբում։

Այս ձեռագրում առաջին անգամ հանդիպում ենք գլխազարդերի և զարդագրերի։ Հովհաննես Սանդղկավանեցու 1053 թվականի ձեռագրի հիշատակագրություններում պահպանվել են ներկեր, մագաղաթ պատրաստողների և այլ արհեստավորների անուններ, որոնք ցույց են տալիս, որ Սանդղկավանքում եղել է գրչության և մանրանկարչության խոշոր արվեստանոց, ուր նկարազարդվել են բազմաթիվ ձեռագրեր։ Դրանցից մեզ հասածները, ըստ Լիդիա Դուռնովոյի, «ցույց են տալիս, որ նրանք սկիզբ են առնում մի մեծ, «ակադեմիական» կարգի արվեստանոցից, որտեղ ստեղծվել են ամենաբազմազան նշանակալից գործեր՝ իրենց տարբերակներով, և որ այդ աշխատանքներին իրենց մասնակցությունն են բերել վարպետ նկարիչներ»։

 
Պատկեր:Евангелие Мугни.jpg



## Տես նաև
* Մուղնու Սուրբ Գևորգ եկեղեցի

## Արտաքին հղումներ
* Հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ, Երևան, Մատենադարան, 1988
* Մուղնու ավետարանի մասին

Կատեգորիա:Աստվածաշունչ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու գրքեր
Վահան Խորենյան

**Վահան Սուրենի Խորենյան** (), հայ նկարիչ։

Նկարիչ Սուրեն Խորենյանի հայրն է։

## Կենսագրություն
*1944-1948 թվականներին սովորել է Թիֆլիսի նկարչական ուսումնարանում
*1948-1949 թվականներին՝ Լենինգրադի գեղարվեստի ակադեմիայում
*1954 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը

## Ստեղծագործություններ
Ստեղծել է դասական գեղանկարչության ավանդույթներն ու ժամանակի թարմ արտահայտչաձևերը միավորող մեծածավալ և բազմաֆիգուր կոմպոզիցիաներ («Կարմիր առավոտ», 1954, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ, հայ պատմիչների, կրոնական և մշակութային գործիչների շարք, 1996, Նյու Յորքի Սուրբ Վարդան եկեղեցում, «Վարդանանք», 2002 և այլն)։

Դիմանկարներ՝
*«Անահիտ», 1973 թ.
Բնանկարներ՝
*«Աշտարակ։ Շաղվերտի ուռենիները», 1982 թ.
*«Գարուն», 1963 թ., ՀԱՊ

## Մրցանակներ
Մոսկվայի միջազգային երիտասարդական (1957), Ավստրիայի 7-րդ երիտասարդական (1959, արծաթե մեդալ) փառատոների դափնեկիր է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1928 ծնունդներ
Կատեգորիա:2004 մահեր
Կատեգորիա:Աշտարակ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թիֆլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունիսի 23 մահեր
Մյունատիի Էրճիաս

**«Մյունատիի էրճիաս»** (*«Շեփոր այգաբացի»*), երկօրյա, այնուհետև շաբաթական հայատառ թուրքերեն թերթ։ Լույս է տեսել 1858—1862 թվականին, Կ․ Պոլսում։ Խմբագիր՝ Կ․ Փանոսյան։ Ունեցել է շեշտված դեմոկրատական ուղղություն, պաշտպանել Միքայել Նալբանդյանի գաղափարները։

Բազմիցս հետապնդվել և վերջնականապես արգելվել է Զեյթունի դեպքերի մեկնաբանությունների պատճառով։

Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայատառ թուրքերեն պարբերականներ
Մյունստերյան կոմունա

245px|մինի|Անաբապտիստների առաջնորդի մոտ բերված ձերբակալվածները (պատկերազարդում)
**Մյունստերյան կոմունա** (, 1534-1535), հեղափոխական անաբապտիստական իշխանություն Մյունստեր քաղաքում (Վեստֆալիա), քաղաքի սենյորի դեմ քաղաքացիների զինված պայքարի հաղթանակի հետևանքով։ 1534 թվականի փետրվարին անաբապտիստները, հենվելով քաղաքի պլեբեյության վրա, քաղաքային մագիստրատում ձեռք բերեցին մեծամասնություն և գրավեցին իշխանությունը (գլխավորել են սկզբում Ցան Մատիսը, իսկ նրա զոհվելուց հետո՝ Հովհան Լեյդենցին)։ Մի շարք ուսումնասիրողների կարծիքով՝ վերջինս իշխանության գլուխ անցնելուց հետո իրեն արքա է հռչակել և թույլատրել բազմակնությունը։ Սակայն որոշ ուսումնասիրողներ էլ գտնում են, որ բազմակնության մասին դրույթը հորինել են անաբապտիստների հակառակորդները՝ շարժումը վարկաբեկելու նպատակով։

Անաբապտիստները Մյունստերը հայտարարեցին «իսկական քրիստոնյաների» միասնական համայնք (կոմունա), անցկացվեցին մի շարք միջոցառումներ․ եկեղեցա-վանքապատկան ունեցվածքն ու թանկարժեք մետաղները բռնագրավվեցին հօգուտ հանրության, դրամը վերացվեց, սպառման ապրանքները բաշխվեցին հավասարապես, բոլոր բնակիչները պարտավորվեցին աշխատել և մասնակցել պաշարված քաղաքի պաշտպանությանը։ Մյունստերյան կոմունաի միջոցառումներն ու ծրագիրը դուրս չեկան ֆեոդալիզմի տապալման և բուրժուկան վերափոխությունների շրջանակներից։ 14-ամսյա համառ պաշտպանությունից հետո Մյունստերյան կոմունան ընկավ։  Այն համարվում է ուտոպիական սոցիալիզմի և «մեսիական կոմունիզմի» գործնական մարմնավորման վաղ դրսևորումներից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Carl Alfred Cornelius, *[https://archive.org/details/geschichtedesmn01corngoog Geschichte des Münsterischen Aufruhrs]* ("Historia de los Disturbios de Münster"), 1855.
# Чистозвонов А. Н., Реформационное движение и классовая борьба в Нидерландах в первой половине XVI в., М., 1964;
# Brendler G., Der Täuferreich zu Münster 1534/35, В., 1966.
# Фридрих Рек-Маллечевен, Bockelson. Geschichte eines Massenwahns.* Schützen, Berlin 1937. Neuausgaben: Droemer, Wiesentheid 1946; Goverts, Stuttgart 1968 (mit einem Vorwort von [[Фест, Иоахим|Joachim Fest]]). (*Historischer Roman; das Täuferreich von Münster als Allegorie des Massenwahns der Nazidiktatur.'')
#Норман Кон. Коммунистический Апокалипсис анабаптистов Мюнстера
## Արտաքին հղումներ
* The Ana-Baptists of Münster

Կատեգորիա:Գերմանիայի պատմություն
Կատեգորիա:Հեղափոխություններ
Միություն (հանդես)

**«Միություն»**, հասարակական, քաղաքական և ուսումնական կիսամյա հանդես։ Զմյուռնիայի Հաշտենից ընկերության հրատարակություն։ Լույս է տեսել 1860 թվականին, Զմյուռնիայում։ Խմբագիր՝ Ս․ Վանանդեցի։ Պաշտպանել է Ազգային սահմանադրությունը, ձգտել գաղթավայրի միաբանության։ Նպաստել է ազգային լուսավորությանն ու առաջադիմությանը, դրականորեն վերաբերվել Ա․ Ոսկանյանի «Արևմուտք» դիրքորոշմանը։ Լուսաբանել է Զմյուռնիայի վարժարանների, «Վասպուրական» թատրոնի գործունեությունը, ներկայացրել եվրոպական գրականությունը։ Աշխատակցել են Տ․ Սավանալյանը, Գ․ Կոստանդյանը, Հ․ Տետեյանը, Մ․ Մամուրյանը, Ա․ Պալապանյանը, Ղ․ Մամուրյանը, Ա․ Չելեքյանը, Ա․ Ղոնճայանը, Ս․ Փափազյանը և ուրիշներ։ 1861-1862 թվականներին հրատարակվել է «Միություն սահմանադրական» անունով։ Մ․ Հակոբյան «Միություն», Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության պաշտոնաթերթ։ Լույս է տեսել 1912-1961 թվականներին (1912-1927 թվականներին՝ Կահիրեում, 1928-1940 թվականներին՝ Փարիզում, 1947-1961 թվականներին՝ Նյու Յորքում)։ 1961 թվականին «Միություն»-ի և «Հուշարար»-ի միավորումով ստեղծվել է «Հուշարար-Միություն»-ը, որը պահպանել է «Միություն»-ի համարակալությունը։

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով