open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կոլկվիցիա հիանալի

**Կոլկվիցիա հիանալի** (), Ցախեկեռասազգիների ընտանիքի, Կոլկվիցիա ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 2 մետր բարձրությամբ։ Երիտասարդ ընձյուղները խիտ և կարճ մազմզուկապատ են, դարչնակարմրավուն կեղևով, որը անջատվում է շերտերով։ Տերևադասավորությունը հակադիր է։ Տերևները լայն-ձվաձև են, 3-8 սմ երկարությամբ, 1,5-2 սմ լայնությամբ, սրածայր գագաթով և կլորավուն հիմքով, ամբողջաեզր կամ ատամնավոր, թարթիչաեզր, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, ծածկված մանր մազմզուկներով, ներքևի կողմից՝ կանաչ, ծածկված խիտ աղվամազով (հատկապես ջղերի անկյուններում)։ Տերևակոթունները մազմզուկապատ են՝ 0,1-0,3 սմ երկարությամբ։ Ծաղիկները զույգերով կողմնային ընձյուղների վրա առաջացնում են վահանաձև ծայրային ծաղկաբույլեր՝ 5-7 սմ տրամագծով։ Բաժակը կազմված է 5 նեղ, աղվամազապատ, տարածված բաժակաթերթիկներից։ Պսակը զանգականման է, հնգաբլթակ, 1,5 սմ տրամագծով, արտաքին կողմից՝ վարդագույն, ներքևի կողմից՝ դեղին, աղվամազապատ։ Պտուղը չոր է, ձվաձև, սերտաճած ծաղկապատով, 0,7 սմ երկարությամբ և 0,3 սմ լայնությամբ, խոզանանման մազմզուկապատ, վերևի մասում բաժակաթերթիկների նեղ-խողովակաձև մնացորդով։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին։

## Տարածվածություն
Տարածված է կենտրոնական Չինաստանում ( Շանսի, Հուբեյ)։ Աճում է բարձր լեռնային շրջաններում։ Առանց վնասվելու դիմանում է մինչև -25&nbsp;°C սառնամանիքներին։ Մեր հանրապետության տարածքում առայժմ սահմանափակ քանակությամբ է մշակվում (Երևան, Բյուրական, Վանաձոր, Իջևան)։ Հեռանկարային է ցածրադիր շրջանների համար։

## Կիրառություն
Էկոլոգիական խումբը՝ IV: Մշակության հավանական շրջանները՝ 9-1 0, 1 8, 20,
25, 32:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տորոնածաղկավորներ
Կատեգորիա:Ցախեկեռասազգիներ
Թխկի հովհարանման

**Թխկի հովհարանման** (), թխկազգիների ընտանիքի, թխկի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ, թուփ կամ փոքր ծառ է՝ մինչև 8 մ բարձրությամբ, որն իր հայրենիքում հասնում է 15 մ-ի, 70 սմ բնի հաստությամբ։ Ճյուղերը նուրբ են, մերկ։ Տարեկան
ընձյուղները տարբեր գույնի են, կանաչավունից մինչև ծիրանագույն։ Տերևները ամենաբազմազան ձևի են՝ 5-9 խոր, թաթաբլթակավոր կտրտված, կամ բաժանված առանձին մասերի, 4-10 սմ երկարությամբ և 5-12 սմ լայնությամբ, թեթևակի սրտանման հիմքով, ուրվագծում` կլորավուն։ Բլթակները ձվաձև-նշտարաձև են, կամ երկարավուն նշտարաձև (որոշ տեսակներինը՝ գծանման), այլ տեսակներինը` փետրաբաժան), սրածայր, կրկնակի թաթաձև, մերկ, տիպիկ տեսակներինը` վառ կանաչ։ Տերևակոթունը մերկ է, բարակ, 1,5-4,5 սմ երկարությամբ։ Ծաղիկները ծիրանագույն են և սպիտակ, 0,6-0,8 սմ տրամագծով, հավաքված դեպի ցած հակված սակավածաղիկ վահանանման հուրաններում։ Բաժակաթերթիկները կրկնակի անգամ երկար են պսակաթերթիկներից, թարթիչաեզր են։ Երկթևիկները մերկ են, մոտ 1-2 սմ երկարությամբ, տարբեր ձևի, միմյանցից հեռանում են բութ անկյան տակ, համարյա հորիզոնական դիրք ունեն։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են հոկտեմբեր-նոյեմբերին։

Բավականին ջերմասեր տեսակ է, ցրտահարվում է -25&nbsp;°C-ից ցածր սառնամանիքների դեպքում։ Լուսասեր է, բայց լավ է աճում նաև ստվերում։ Արժանի է ուշադրության, որպես դեկորատիվ բարձրարժեք ծառատեսակ։ Պարտիզային ձևերը ավելի ջերմասեր են, հետևաբար մշակության համար պահանջում են առավել բարենպաստ պայմաններ։
## Տարածվածություն
Տարածված է Ճապոնիայում, Կորեայում, արևելյան և կենտրոնական Չինաստանում։ Մեր հանրապետությունում մշակվում է միայն մերձարևադարձային տաք շրջաններում։ Երևանում (կանաչ գոտում) եղել են մի քանի խոշոր թփեր, որոնք ոչնչացել են 1963-1964 թվականներին ձմռան սառնամանիքների հետևանքով։
## Կիրառություն
Հնուց ի վեր մշակվում է Ճապոնիայում որպես արժեքավոր պարկային կուլտուրա։ Հայտնի են մի շարք պարտիզային ձևեր, որոնք տարբերվում են տերևների կտրտվածությամբ, նրա առանձին մասերի ատամնաեզրությամբ, ինչպես նաև գարնան-ամառային և աշնանային գունավորման բնույթով։
## Պատկերասրահ

Acer palmatum Atropurpureum JPG1fuA.jpg|
Acer palmatum sango kaku.jpg|
Acer palmatun 'Garnest' 01.jpg|
Acer palmatum Shigitatsu-sawa 2.jpg|


## Ծանոթագրություններ
Լեսպեդեցիա երկնագույն

**Լեսպեդեցիա երկնագույն** (), բակլազգիների ընտանիքի, լեսպեդեցիա ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Թուփ է` մինչև 2,5 մ բարձրությամբ, բարակ, ամուր, ոսպնյակներով ծածկված առանցքներով։ Ճյուղերը ճիպոտանման են, դեպի վեր ուղղված, ընձյուղները անկյունավոր են, կանաչ, ցրված-հպված աղվամազապատ, տարեկան ընձյուղները կարմրագորշավուն են, մերկ։ Տերևները եռամասն են, տերևիկները էլիպսաձև են կամ հակառակ ձվաձև, գագաթում կլորավուն կամ փոսիկավոր, հաճախ` փոքրիկ, կարճ փշիկով, հիմքում սեպաձև, 2—5 սմ երկարությամբ և 1,5—3 սմ լայնությամբ, ամբողջաեզր, նոր բացված ժամանակ ծածկված մետաքսանման աղվամազով, ավելի ուշ` համարյա մերկ, վերևից` բաց կանաչավուն, ներքևից` կապտավուն, ծածկված սպիտակ, պառկած մազմզուկներով (հատկապես ջղերի ուղղությպմբ)։

Ծաղիկները կարմիր են կամ ծիրանավարդագույն, ծայրերում` մուգ ծիրանագույն, հազվադեպ` սպիտակ, նավակների ծիրանագույն ծայրերով, հավաքված 4—8 սմ երկարությամբ ծոցային ողկույզներում, որոնք առաջացնում են ծայրային բրգաձև ծաղկաբույլեր։ Ողկույզները տերևներից երկար են, գտնվում են երկար, նոսր ծաղկակիրների վրա։ Բաժակը խողովակազանգականման է, 3,5—4 մմ երկարությամբ, 4 ատամիկներով, որոնցից ներքևինը ավելի երկար է, գծանման, վերինը` փոսիկավոր։ Պսակն ունի 0,9—1,3 սմ երկարություն, նավակից ավելի կարճ թևիկներով, ծաղկակիցները 2-ն են, գծանման։ Ունդերը լայն, թեք էլիպսաձև են, տափակ, 5—7 մմ երկարությամբ, կարճ, սուր քթիկով, ծածկված ջղերի ցանցով, պարունակում են 1 սերմ։ Սերմերը երիկամաձև են, մոտ 2,5 մմ երկարությամբ, գրեթե սև, բաց դարչնագույն բծերով ծածկված։ Ծաղկում է հուլիսից մինչև սեպտեմբեր, պտղաբերում է սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Դահուրիայում (Արևելյան Սիբիր), Հեռավոր Արևելքում, արևելյան Մոնղոլիայում, հյուսիսարևելյան Չինաստանում, Կորեայում։ Աճում է խառը և տերևավոր անտառների ենթանտառներում, քարքարոտ վայրերում։ Ապրում է 50—55 տարի։ ձեռավոր Արևելքում տերևակալում է մայիսի վերջերին։ Առատ արմատային մացառներ է տալիս, լավ է տանում խուզումը։ Ներկայումս մշակվում է միայն Երևանի բուսաբանական այգում և Վանաձորում։

## Ծանոթագրություններ
Բռնչի բուրումնավետ

**Բռնչի բուրումնավետ** (), ցախեկեռասազգիների ընտանիքի, բռնչի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն

Մշտադալար թուփ է` մինչև 4 (երբեմն` 8) մet8 բարձրությամբ և մինչև 12 սմ առանցքների տրամագծով։ Ընձյուղները մերկ են, դարչնակարմրավուն, դուրս ցցված ոսպնյակներով։ Տերևները երկարավուն-էլիպսաձև են, 7-16 սմ երկարությամբ և 3.5-8 սմ լայնությամբ, սուր գագաթով, սեպաձև հիմքով, ալիքավոր ու ամբողջաեզր, վերևի կողմիc` ինտենսիվ կանաչ, որոշ չափով փայլուն, ներքևի կողմից` բաց կանաչ, 4-7 զույգ կողմնային ջղերով։ Կոթունները հաստ են, 1.5-3 սմ երկարությամբ։ Ծաղկաբույլը լայն կոնաձև հուրան է, մինչև 15 սմ երկարությամբ և 8 սմ լայնությամբ, մոտ 7 սմ երկարությամբ ընդհանուր կոթունով։ Ծաղիկները սպիտակ են, կարմրավուն երանգով, խիստ բուրումնավետ։ Պսակի մասերը երկարավուն-ձվաձև են, խողովակից մի փոքր կարճ։ Միայն առէջների փոշանոթներն են դուրս գալիս պսակի խողովակից։ Պտուղը էլիպսաձև է, հասունանալիս սկզբում կարմիր է, հետագայում` սև։ Կորիզը էլիպսաձև է, սուր ծայրերով, ներքևի կողմից խոր ահոսով։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբերի։

## Տարածվածություն

Տարածված է Ճապոնիայում, Կորեայում, Հնդկաստանում (Կխասիայի լեռներում)։ Ջերմասեր բույս է, բավականին խոնավասեր, պահանջկոտ է հողի նկատմամբ։ Ծաղիկները օգտագործում են թեյին բույր տալու համար։ Չափազանց դեկորատիվ է, մշտադալար սաղարթի, գեղեցիկ ծաղիկների ու պտուղների շնորհիվ։ Մեր հանրապետությունում մշակվում է միայն մերձարևադարձային շրջաններում։ Իջևանում առատորեն ծաղկում և պտղաբերում է, թեթևակի ցրտահարվելով միայն արտակարգ ցուրտ ձմեռների դեպքում, երբ օդի ջերմաստիճանը իջնում է -15&nbsp;°C-ից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ցախակեռասազգիներ
Թխկի ճապոնական

**Թխկի ճապոնական** (), թխկազգիների ընտանիքի, թխկի ցեղի բույս։
 
## Նկարագրություն
Փոքր ծառ է։ Երիտասարդ ընձյուղները մերկ են։ Տարեկան ընձյուղները ծիրանագույն են կամ մուգ կարմիր։ Տերևները 7 -11 բլթականի են, կլորավուն ուրվագծով,
8-15 սմ տրամագծով, սրտաձև հիմքով և ձվաձև Աղացումներով, կրկնակի ատամնաեզր բլթակներով, սկզբնական շրջանում երկու կողմից ծածկված են խիտ, մետաքսանման մազմզուկներով, ավելի ուշ' վերևի կողմից մերկացող, վառ կանաչ, ներքևի կողմից միայն ջղերի ուղղությամբ քիչ մազմզուկապատ։ Աշնանը գունավորվում են նարնջակարմրավուն։ Տերևակոթունները թեթևակի մազմզուկապատ են, 2-4 սմ երկարությամբ։ Ծաղիկները ծիրանագույն են, 1-1,5 սմ տրամագծով, հավաքված 15-20 ծաղկավոր երկարակոթուն, դեպի ցած կախված վահանանման ծաղկաբույլերում։ Բաժակաթերթիկները և պսակաթերթիկները ծիրանագույն են, ընդ որում վերջիններս համարյա կրկնակի անգամ կարճ են բաժակաթերթիկներից։ Երկթևիկները բութ անկյուն են կազմում, մի փոքր կորացած են, 2-2,5 սմ երկարությամբ, սկզբում մազմզուկապատ, ավելի ուշ` մերկ։ Ունի ավելի քան 20 պարտիզային ձևեր, որոնք տարբերվում են տերևների կտրտվածությամբ, չափերով և գունավորմամբ։ Էկոլոգիական խումբը՝ IV:

## Տարածվածություն
Տարածված է Ճապոնիայում (Հոկայդո և Հոնսյու կղզիներ)։ Աճում է լեռնային անտառներում, ծովի մակարդակից 600-1500 մետր բարձրությունների վրա։ Մշակվել է Երևանում (ոչնչացել է 1963-64 թվականների ձմռան սառնամանիքների հետևանքով)։ Հեռանկարային է մեր հանրապետության տաք, մերձարևադարձային շրջանների համար։ Մշակության հավանական շրջանները՝ 9, 20ա, 28, 32։

## Ծանոթագրություններ
Եղրևանի պարսկական

**Եղրևանի պարսկական** (), ձիթազգիների ընտանիքի, եղրևանի ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն
Թուփ է՝ մինչև 3 մ բարձրությամբ, նուրբ, ուղղաձիգ կամ աղեղնաձև թեքված
մոխրադարչնագույն ճյուղերով։ Միամյա շիվերը անկյունավոր են, խոնարհված, մերկ կամ գեղձամազմզուկապատ, ծածկված ոսպնյակներով։ Բողբոջները ձվաձև են, սրածայր։ Տերևները նշտարաձևից մինչև ձվաձև-նշտարաձև են, 3-6 սմ երկարությամբ և 1-3 սմ լայնությամբ, աստիճանաբար սրվող գագաթով և հիմքով, երբեմն նույն բույսի վրա կան ամբողջական և փետրակտրտված տերևներ, բարակ են, ամուր, մերկ, ներքևի կողմից լավ արտահայտված ջղերով։ Կոթունները բարակ են, 1-1,3 սմ երկարությամբ։
Ծաղկաբույլերը բազմածաղիկ են, 5-10 սմ երկարությամբ և 5-7 սմ լայնությամբ, ձվաձև, ճյուղավորված, նուրբ առանցքներով։ Ծաղիկները բուրումնավետ են։ Բաժակը զանգականման է, քառատամ, մերկ։ Պսակի խողովակը գլանաձև է, ձվաձև կամ ձվաձև-նշտարանման պսակաթերթիկներով, կապտակարմիր են և վարդագույն կապտակարմիր։ Տուփիկը քառանկյուն է, հարթ, մերկ, գորշաշիկավուն։ Բաժակը պտուղների վրա մնում է հաճախ կիսված վիճակում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին (սովորական եղրևանուց մի քանի օր ուշ)։ Պտուղները հասունանում են հուլիս-օգոստոսին։

Երաշտադիմացկուն է և ցրտադիմացկուն, պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ։ Մեր հանրապետության տարածքում հաճախ է հանդիպում, ամենուրեք ձմեռնադիմացկուն
է և աչքի է ընկնում դեկորատիվ բարձր առանձնահատկություններով։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կասպից ծովի հարավարևմտյան շրջաններում (Լենքորան)։ Անհիշելի ժամանակներից մշակվում է Պարսկաստանում, Հնդկաստանում, Հայաստանում։

## Գեղարվեստական գրականության մեջ
* Պարսկական յասաման։ Աննա Սաքսե, «Հեքիաթներ ծաղիկների մասին», Ե., Դարակ, 2020, էջ 34-36։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ձիթենազգիներ
Կատեգորիա:Ծառեր
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Աֆրիկայի ծառեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Մորմ քաղցրադառնավուն

**Մորմ քաղցրադառնավուն** (), մորմազգիների ընտանիքի, մորմ ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ 2,5-3 մ բարձրությամբ։ Բունը ներքևի մասում փայտացած է, 2-2,5 (երբեմն՝ մինչև 5) սմ տրամագծով, մագլցող, ծածկված մոխրագույն կեղևով։ Երիտասարդ ընձյուղների կեղևը օքրադեղնավուն է։ Ընձյուղները ծածկված են նոսր, հպված աղվամազով կամ համարյա մերկ են։ Տերևները ձվաձև են կամ ձգված ձվաձև, երկարավուն սրածայր, ոչ խոր սրտաձև կամ հատված կլորավուն, երբեմն սրտաձև հիմքով, վերին տերևները հիմքում ունեն 1 -3 զույգ բլթակներ, երբեմն ամբողջ տերևը եռաբաժան է, 4-1 0 (մինչև 1 2) սմ երկարությամբ, 2,5-6 սմ լայնությամբ, ամբողջաեզր, հազվադեպ կարճ աղվամազապատ կամ մերկ։

Տերևակոթուններն ունեն 1 -3 սմ երկարություն։ Ծաղիկները մանուշակագույն են, հազվադեպ սպիտակ կամ վարդագույն, 1,2-1,8 սմ տրամագծով։ Պսակը հնգաբաժան է, նեղ բաժիններով, հետ շրջված, հիմքում 2 կանաչ, սպիտակաերիզ բծերով։ Բաժակը 5 ատամնավոր է, ծաղկաբույլը խոնարհված հուրան է, կազմված 6-25 (երբեմն՝ 30) ծաղիկներից։ Հատապտուղը վառ կարմիր է, երբեմն՝ կանաչադեղնավուն, փայլուն, ձվաձև կամ սրածայր, 1 -1,5 սմ երկարությամբ, թունավոր է, պարունակում է բազմաթիվ կամ սակավաթիվ սերմեր, որոնք տափակ են, կլորաերիկամաձև։ Ծաղկում է հունիս-օգոստոս ամիսներին, պտուղները հասունանում են հուլիս-հոկտեմբերին։
## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայում և Հյուսիսային Աֆրիկայում։ Ունի մի շարք պարտիզային ձևեր, որոնք աչքի են ընկնում սպիտակ ծաղիկներով, խայտաբղետ կամ փետրաձև կտրտված տերևներով։ Մեր հանրապետությունում մշակվում է հիմնականում ցածրադիր և միջին լեռնային գոտում։ Երևանում բազմանում է ինքնացանով։

## Կիրառություն
Արժեքավոր դեկորատիվ փաթաթվող բույս է։ Հեշտությամբ է բազմանում սերմերով և կոճղարմատներով։ Արմատային համակարգը խիստ մակերեսային է, հողին թույլ է ամրացած։ Պահանջկոտ չէ աճման պայմանների նկատմամբ։ Բավականին ցրտադիմացկուն է և խոնավասեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Ասիայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Ադամածառ թաղիքանման

**Ադամածառ** **թաղիքանման** (), ադամածառազգիների ընտանիքի ադամածառ ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ, խոշոր ծառ է՝ մինչև 25 մ բարձրությամբ, վրանաձև սաղարթով, հզոր, հաստ ճյուղերով։ Ընձյուղները սկզբում խիտ մազմզուկապատ են, այնուհետև՝ մերկ։ Տերևադասավորությունը հակադիր է։

Տերևները լայն ձվաձև են կամ ձվաձև, 15-30 սմ երկարությամբ (հոռաշիվերի վրա մինչև 45-50 սմ), սրածայր գագաթով և սրտանման հիմքով, ամբողջաեզր, հազվադեպ թույլ եռաբլթակ, վերևի կողմից՝ կանաչ, մազմզուկապատ, ներքևի կողմից՝ ավելի բաց գույնի, ծածկված խիտ, շիկավուն կամ թաղիքանման մազմզուկներով։

Ծաղիկները թեթևակի բուրումնավետ են, հավաքված գագաթնային, ուղղաձիգ, բրգաձև 20-30 սմ երկարությամբ հուրաններում։ Բաժակը լայն զանգականման է, 5 խոր-բլթակավոր, շիկաթաղիքամազմզուկապատ, բլթակները ձվաձև են։ Պսակը խողովակազանգակաձև է, 5 թեք, հետ շրջված բլթակներով, բաց մանուշակագույն, ներսի կողմում մուգ բծերով և դեղին շերտիկներով, արտաքին կողմից մազմզուկապատ։ Առէջները 4-ն են։

Սերմնարանը վերնադիր է, երկբուն։ Պտուղը ձվաձև, կտուցիկավոր, փայտացած, շագանակագույն, բազմասերմ տուփիկ է 3-4 սմ երկարությամբ, բացվում է 2 փեղկերով։ Սովորաբար ծառի վրա մնում է մինչև հաջորդ տարվա գարունը և նույնիսկ ամառը։ Սերմերը մանր են, թևանման։ Ծաղկում է մայիսին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-նոյեմբերին։

էկոլոգիական խումբը՝ II: Մշակության հավանական շրջանները՝ 9, 20ա, 32։

## Տարածվածություն
Տարածված է Չինաստանում։ Չափազանց արագ է աճում հատկապես երիտասարդ տարիքում։ Հողի նկատմամբ պահանջկոտ չէ։ Լուսասեր է։ Հեշտությամբ է բնային մացառներ առաջացնում, որոնք բարենպաստ պայմաններում հասնում են մինչև 2-3, երբեմն՝ 4 մետր բարձրության։ Դիմանում է մինչև - 25&nbsp;°C-ի սառնամանիքներին։ Հայաստանում մշակվում է Կապանում, Մեղրիում, Իջևանում և Բագրատաշենում, որտեղ երբեք չի ցրտահարվում, ուժեղ է աճում, առատորեն ծաղկում և պտղաբերում է։

Երբեմն տարեկան աճը անցնում է 1,5-2 մետրից։ Երևանի պայմաններում լավ է աճում քաղաքի ցածրադիր, տաք շրջաններում։ Արտակարգ ցուրտ ձմռան դեպքում լուրջ ցրտահարվում է, սակայն հաջորդ վեգետացիոն շրջանի ընթացքում սաղարթը լրիվ վերականգնվում է։ Բուսաբանական այգու պայմաններում, ցուրտ ձմռան դեպքում լրիվ ցրտահարվում է։	

Արտակարգ դեկորատիվ բույս է, խիստ արևադարձային տեսքով, որը սակայն հեռանկարային է միայն հանրապետության ցածրադիր, տաք շրջանների համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադամածառազգիներ
Կատեգորիա:Հայաստանի բույսեր
Իլենի ելունդավոր

**Իլենի ելունդավոր** (), Իլենազգիներ ընտանիքի, իլենի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Փոքր ծառեր են, մինչև 5-6 մ բարձրությամբ, որոնք հաճախ թփանման տեսք են
ունենում։ Կտրվածքում՝ երիտասարդ ճյուղերը կլորավուն են, խիտ, սևագորշավուն
ելունդներով։ Բազմամյա ճյուղերը մոխրագույն են կամ սևավուն։ Բողբոջները կոնաձվաձև են։ Տերևները՝ երկարավուն ձվաձև կամ երկարավուն էլիպսաձև, 1,5-9 սմ երկարությամբ և 0,8-4,5 սմ լայնությամբ, սրածայր, երկարավուն սրածայր, հազվադեպ՝
բութ գագաթով և կլորավուն կամ կլորասեպաձև հիմքով, մանր սուր սղոցաեզր, թաղանթանման, բաց կանաչավուն, մերկ կամ ներքևից շղերի ուղղությամբ կարճ մազմզուկապատ, 1 -3 սմ երկարությամբ կոթուններով։ Կիսահովանոցները ծոցային են,
պարզ կամ կրկնակի եղանանման ճյուղավորված, 3-7 ծաղիկներից կազմված։ Վերջինները 4 անդամանի են, 0,6-1 սմ տրամագծով։ Պսակաթերթիկները կանաչագորշավուն են կամ դարչնամանուշակագույն բծավոր, համարյա կլորավուն։ Տուփիկը խոր,
4 բլթականի է՝ 0,7-1 սմ լայնությամբ, 0,5-0,8 սմ բարձրությամբ, անթև, հարթ, հասուն վիճակում՝ դեղնավուն կամ կարմրավուն, տափակ, կլորա եռանկյուն ի բլթակներով։ Սերմերը ձվաձև են, սև, փայլուն մինչև կեսը շրջափակված մսալի, աղյուսակարմիր սերմնապատով։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտուղները հասունանում
են օգոստոս-սեպտեմբերին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Ղրիմում, հարավային Եվրոպայում, Սկանդինավյան
թերակղզու հարավային շրջաններում։ Հայաստանի տարածքումում հանդիպում է հյուսիսային
և կենտրոնական շրջաններում, Սևանի ավազանում, Ջանգեզուրում, որտեղ աճում է
գրեթե ամենուրեք, կաղնու և կաղնաբոխային անտառներում։
Ստվերատար, քչապահանջ բույս է։ Դանդաղ է աճում։ Արմատակեղևում պարունակում է մինչև 32 % գուտապերչ, իսկ սերմերում՝ մինչև 54 % չչորացող յուղ։
Էկոլոգիական խումբը՝ XIIբ։

## Ծանոթագրություններ
Ամպելոպսիս ակոնիտոտերև

**Ամպելոպսիս ակոնիտոտերև** (), խաղողազգիների ընտանիքի, ամպելոպսիս ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Լիանա է՝ 2-3 մ բարձրությամբ։ Ընձյուղները մերկ են։ Տերևները 3-5 բլթականի են, խոր, թաթաձև կտրատված։ Բլթակները նույնպես իրենց հերթին խոր փետրաձև կտրատված և նոսր են՝ խոշոր ատամներով։ Վերևի կողմից մերկ են, ներքևի կողմից նույնպես մերկ կամ շղերի ուղղությամբ մազմզուկապատ, հաճախ՝ կարմրավուն։ Վահանիկները մանր են, մերկ։ Պտուղները սկզբում բաց նարնջագույն են, այնուհետև՝ դեղին, հասունները՝ կապույտ, 0,6 սմ տրամագծով։ Ծաղկում է օգոստոսին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին։

## Տարածվածություն
Վայրի վիճակում հանդիպում է հյուսիսային Չինաստանում։ Երևանում մշակվում է 1966 թվականից։ Աչքի է ընկնում արագ աճով և բարձր դիմացկունությամբ։ Հաջողությամբ է աճում նաև Վանաձորում։ Հեռանկարային է Հայաստանի ստորին և միջին լեռնային գոտիների համար։

## Կիրառություն
Առատորեն ծաղկում և պտղաբերում է, դեկորատիվ բարձրարժեք բույս է։ Էկոլոգիական խումբը' VI: Մշակության հավանական շրջանները' 7, 9-10, 18-20,
23-25, 27-28, 31-32:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խաղողազգիներ
Կատալպա բիգնոնիանման

**Կատալպա բիգնոնիանման** (), փողածաղկազգիների ընտանիքի, կատալպա ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ ծառեր են` մինչև 1 5 (երբեմն` 20) մ բարձրությամբ և 1-1,2 մ բնի տրամագծով, լայն, վրանաձև սաղարթով։ Ընձյուղները սկզբում կանաչ են, ծիրանագույն, թույլ մազմզուկապատ, փայլուն, թույլ կապտավուն խավով, այնուհետև նարնջագույն կամ մոխրադարչնավուն։ Բնի և բազմամյա ճյուղերի կեղևը բաց դարչնագույն է, ճաքճքված բարակ թեփուկներով։ Բողբոջները ծածկված են շագանակադարչնագույն, լայն, ձվաձև, կլորավուն, կղմինդրաձև դասավորված, թույլ մազմզուկապատ թեփուկներով։ Տերևները լայն ձվաձև են, 10-20 սմ երկարությամբ և 10-1 5 սմ լայնությամբ, սրավուն, երբեմն կլորավուն գագաթով, սրտաձև կամ սեպաձև հիմքով, ամբողջաեզր կամ երբեմն` 2 փոքր բլթակավոր, նոր բացվելիս երկու կողմից էլ մազմզուկապատ։ Տերևաթափ ծառեր են` մինչև 1 5 (երբեմն` 20) մ բարձրությամբ և 1-1,2 մ բնի տրամագծով, լայն, վրանաձև սաղարթով։ Ընձյուղները սկզբում կանաչ են, ծիրանագույն, թույլ մազմզուկապատ, փայլուն, թույլ կապտավուն խավով, այնուհետև նարնջագույն կամ մոխրադարչնավուն։ Բնի և բազմամյա ճյուղերի կեղևը բաց դարչնագույն է, ճաքճքված բարակ թեփուկներով։ Բողբոջները ծածկված են շագանակադարչնագույն, լայն, ձվաձև, կլորավուն, կղմինդրաձև դասավորված, թույլ մազմզուկապատ թեփուկներով։ Տերևները լայն ձվաձև են, 10-20 սմ երկարությամբ և 10-1 5 սմ լայնությամբ, սրավուն, երբեմն կլորավուն գագաթով, սրտաձև կամ սեպաձև հիմքով, ամբողջաեզր կամ երբեմն` 2 փոքր բլթակավոր, նոր բացվելիս երկու կողմից էլ մազմզուկապատ,

## Տարածվածություն
Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայի հարավ-արևելքում, Ջորջիայից մինչև Ֆլորիդա և Միսսիսիպի։ Սովորաբար աճում է գետափերին։ Ջերմասեր է, սակայն լավ է տանում մինչև -20-25&nbsp;°C-ի սառնամանիքները։ Բավականին լուսասեր է, պահանջկոտ է հողի նկատմամբ, խոնավասեր է, արագ է աճում։

## Կիրառություն
Տերևներում 11 մգ/տոկոս C վիտամին է պարունակում։ Պտուղները բուժիչ հատկություն ունեն, օգտագործվում են սրտային հիվանդությունների դեմ։ Կեղևը ճիճվաթափի միջոց է։ Լայնորեն է օգտագործվում կանաչապատման բնագավառում։ Հայաստանում մշակվում է ամենուրեք, բացի բարձր լեռնային շրջաններից։ Էկոլոգիական խումբը՝ VI: Մշակության հավանական շրջանները՝ 7, 9-10, 18-20, 23-28, 31-32:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Փողածաղկազգիներ
Գազ ձիթենատերև

**Գազ ձիթենատերև** (), բակլազգիների ընտանիքի, գազ ցեղի բույս։
## Նկարագրություն
Թոսի է, 30-40 սմ բարձրությամբ։ Տերևները չափազանց խոշոր են, 30-40 սմ երկարությամբ, կազմված 8-12 զույգ խոշոր, օվալաձև, համարյա մերկ տերևիկներից, որոնք ունեն 2,5-3 սմ երկարություն և 1-1,3 սմ լայնություն, վերջանում են սուր ծայրով։ Տերևների առանցքներն ավարտվում են 0,5 սմ երկարությամբ փշերով։ Ցողունը խիստ կարճ է (բույսը թվում է անցողուն)։ Ծաղիկները հավաքված են շատ խոշոր, օվալաձև կամ գլխիկանման ծաղկաբույլերում, որոնք տեղավորված են գրեթե անմիջապես արմատավզիկի վրա։ Բաժակը ծածկված է խիտ, սպիտակ մազմզուկներով։ Պսակը վառ դեղին է։ Դրոշակաթիթեղը փոքր-ինչ երկար է եղունգից։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Արևմտյան Հայաստանում, Փոքր Ասիայում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է Արագածում, Արարատյան դաշտում, Զանգեզուրում, Մեղրիում, Վայքում։ Աճում է միջին լեռնային գոտում, չոր, քարքարոտ թեքությունների վրա։ Էկոլոգիական խումբը՝ VIII:
:
## Ծանոթագրություններ
Աղտոր բուրավետ

**Աղտոր բուրավետ** , Սատապազգիներ ընտանիքի, աղտոր ցեղի բույս։
## Նկարագրություն
Մինչև 3 մ բարձրությամբ տերևաթափ սողացող բույս է, մերկ, կարմրադարչնագույն ճյուղերով և մազմզուկապատ ընձյուղներով, յուրահատուկ հաճելի բուրմունքով։ Տերևները կազմված են 3 նստադիր ձվաձև տերևիկներից 2,5-7 (երբեմն' 1 0) սմ երկարությամբ և 1,5-4 սմ լայնությամբ, կոպիտ-աղեղնաեզր, սկզբում մազմզուկապատ, ավելի ուշ' միայն ներքևի կողմից մազմզուկապատ, կոթունավոր։ Ծաղկում է մինչև տերևների բացվելը։ Ծաղիկները նարնջադեղին են, բուրումնավետ, հավաքված խիտ հասկիկներում, որոնք միայնակ են կամ խմբված կոմպակտ հուրաններում՝ 5-20 սմ երկարությամբ։ Կորիզապտուղները գրեթե գնդաձև են, դեղնակարմիր, աղվամազապատ։ Ծաղկում է մարտ-ապրիլ ամիսներին, պտուղները հասունանում են հուլիս- օգոստոսին։
## Տարածվածություն
Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում՝ Վերմոնտից և Օնտարիոյից մինչև Մինեսոտա, Ֆլորիդա և Լուիզիանա։

Հայաստանի տարածքում մշակվում է Երևանի բուսաբանական այգում, Արարատյան դաշտի մի շարք բնակավայրերում, Բյուրականում, Գյուլագարակում («Սոճուտ»)։ Պիտանի է հանրապետության ստորին և միջին լեռնային գոտիների համար, որպես արժեքավոր դեկորատիվ բույս։
## Ծանոթագրություններ
Ժողովածու (2215)

**Ժողովածու** (2215), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2215 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 18-րդ դար։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 21X16,5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 114 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրգիրով։ Կազմը՝ կաշվեպատ տախտակ դրոշմազարդ։
## Բովանդակություն
* Սիմ․ Երևանցւոյ Քարոզք։
* Պաղտասարի Դպրի Յաղագս տրամաբանութեան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Կտտկենի սև

**Կտտկենի սև** (), ցախեկեռասազգիներ ընտանիքի, կտտկենի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 2—6 մ բարձրությամբ (հաճախ ծառանման տեսք է ունենում, հասնելով մինչև 10 մ-ի)։ Ճյուղերը մոխրավուն են, ծածկված բազմաթիվ ոսպնյակներով։ Երիտասարդ ընձյուղները կանաչ են, մերկ կամ ծածկված նոսր մազմզուկներով։ Միջուկը լայն է, սպիտակ։ Տերևները բարդ են, մինչև 32 սմ երկարությամբ, կազմված 5-7 (երբեմն՝ 3-9) տերևիկներից, որոնք ձվաձև-էլիպսաձև են կամ երկարավուն-ձվաձև, 4-12 սմ երկարությամբ և 1,5-6 սմ լայնությամբ, գագաթում կտրուկ սեղմված, սրածայր, կլորավուն կամ սեպաձև հիմքով, սղոցաեզր, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, ջղերի ուղղությամբ կարճ մազմզուկներով, ներքևի կողմից՝ ավելի բաց գույնի, մերկ կամ նոսր մազմզուկապատ՝ ջղերի ուղղությամբ, տրորելիս տհաճ հոտ է արձակում։

Ծաղկաբույլերը գագաթնային, խիտ բազմածաղիկ, տափակ հովանոցանման հուրաններ են 10-20 սմ տրամագծով։ Պսակը համարյա սպիտակ է, 0,5—0,8 սմ տրամագծով։ Փոշանոթները դեղին են։ Սերմնարանը 3 բնանի է, գնդաձև։ Պտուղը փայլուն-սև է, 0,5-0,8 սմ տրամագծով։ Ձմռանը մնում է թփի վրա, որպես կեր ծառայում թռչունների համար։ Ծաղկում է մայիս-հուլիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են օգոստոս-սեպտեմբերին։ Բնափայտը սպիտակադեղնավուն է, ամուր ու թեթև։ Բավականին ստվերատար է և խոնավասեր։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Արևմտյան Եվրոպայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Ղրիմում։ Հայաստանում հանդիպում է հյուսիսային շրջաններում և Զանգեզուրում, անտառային գոտիներում և հատկապես թավուտներում։

## Կիրառություն
Ճոռաշիվերից պատրաստում են չիբուխ, շվի և այլ մանր իրեր։ Բույսի բոլոր օրգանները օգտագործվում են ժողովրդական բժշկության մեջ, միզամուղ, լուծողական և փսխեցնող դեղամիջոցներ պատրաստելու համար։ Պտուղներից ստանում են զանազան ներկանյութեր, դրանք պարունակում է վիտամին E, կարոտին։ Ծաղիկները պարունակում են 0,3 տոկոս եթերայուղեր, խոլին, աստին, վալերիանաթթու, քացախաթթու։ Բազմանում է սերմերով, անդալիսով և կիտրոններով։ Օգտագործվում է խմբերում, ենթանտաոռում։ Առանձնապես մեծ կիրառում ունի կտրտված տերևավոր այլատեսակը (լատ.՝ f. laciniata (Լ.) Zabel), որը լայնորեն, տարածված է Հայաստանում, հիմնականում ստորին և միջին լեռնային գոտիներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ցախակեռասազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Փափկապտղիկ կրիտմոտերև

**Փափկապտղիկ կրիտմոտերև** (), զուգատերևազգիների ընտանիքի, փափկապտղիկ ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն
Թուփ է՝ ցրված, տարածված ճյուղերով, մինչև 1 մ բարձրությամբ, ծածկված թաղանթաձև անջատվող, սպիտակավուն կեղևով։ Առանցքների և բազմամյա ճյուղերի վրա կեղևը գորշամոխրավուն է։ Բնափայտը դեղին է։ Տերևադասավորությունը հերթադիր է, տերևները նստադիր են, ձվաձև ուրվագծով, մինչև 6 սմ երկարությամբ, անկանոն հատվածքով գծանշտարաձև, ամբողջական կամ կտրատված, մերկ։ Տերևակիցները նշտարաձև են կամ կտրատված, մանր։ Ծաղիկները միայնակ են, տերևների նկատմամբ հակադիր դասավորությամբ, բաժակաթերթիկները և պսակաթերթիկները 5-ական են։ Վերջինները սպիտակ են, նշտարաձև։ Առէջները, որոնք 15 հատ են, թելիկների հիմքում լայնացած են, սերմնարանը 2-4 բնանի է։ Հատապտուղը գնդաձև է, 0.6-1 սմ տրամագծով, գորշակարմրավուն, պտղի վրա պահպանվող սռնակով։ Սերմերը համարյա ձվաձև են, մուգ գորշավուն։ Ծաղկում է ապրիլին, պտուղները հասունանում են հունիսին։

Էկոլոգիական խումբը  VIII: Մշակության հավանական շրջանները՝ 23-25, 27-28:

## Տարածվածություն
Տարածված է Կասպից ծովի արևելյան ափի երկարությամբ մինչև Արալի ծով (Մանգիշլակ, Ուստյուրտ, արևմտյան Կարակում), արևմտյան Կոպետ-Դաղ, Հյուսիսային Իրան։ Աճում է ժայռուտներում, քարքարոտ լանջերում, մանր խճաքարային բերվածքներում։ Կարելի է մշակել անապատակիսաանապատային այն շրջաններում, որտեղ այլ թփատեսակներ չեն աճում կամ դժվարությամբ են աճում։
## Ծանոթագրություններ
Ժերար Դարմոն

**Ժերար Դարմոն** ( ),  թատրոնի և կինոյի ֆրանսիացի դերասան, երգիչ։

## Կենսագրություն
Ժերարը ծնվել է Ալժիրից գաղթած հրեական ընտանիքում։ Թողնելով միջնակարգ դպրոցը Ժերար Դարմոնը սովորել է դերասանական վարպետություն Բեռնար Բիմոնի մոտ։ Շուրջ տասը տարի աշխատել է սրճարան-թատրոնում։ Կինոյում առաջին անգամ նկարահանվել է սպասավոր Ֆարեսի փոքրիկ դերով Ժերար Ուրիի «Ռաբբի Ժակոբի արկածները» ֆիլմում (1973)։

## Ֆիլմագրություն

## Սկավառակագրություն
* 2003- Au milieu de la nuit
* 2006- Dancing
* 2008- On s’aime

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Թատրոնի ֆրանսիացի դերասաններ
Հազազ թուրքմենական

**Հազազ թուրքմենական** (), մորմազգիների ընտանիքի, հազազ ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 1,5-2,5 մ բարձրությամբ, ամուր, հանգուցավոր ճյուղերով և ճիպոտանման, փշավոր ընձյուղներով։ Փշերը մանր են կամ խոշոր, 0,5-6 սմ երկարությամբ։ Դրանք մեծ մասամբ կրում են բողբոջներ, տերևներ և ծաղիկներ։ Տերևները երկարավուն, հակառակ նշտարաձև են, մեծ մասամբ տափակ գագաթով, 2-6 սմ երկարությամբ և 0,2-0,8 սմ լայնությամբ, կապտականաչավուն են, մսալի։ Ծաղիկները բաց մանուշակագույն են, հավաքված փնջերում, 2-6-ական հատ։ Հատապտուղը ձվաձև գնդաձև է, 0,4-0,8 սմ երկարությամբ, կարմիր։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են մայիս-հուլիսին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Իրանում, Միջին Ասիայում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է Մեղրիում, որտեղ աճում է չոր, քարքարոտ լանջերում, ծ. մ.-ից 1 000 մ բարձրությունների վրա։

## Կիրառություն
Աչքի է ընկնում երաշտադիմացկունությամբ, շոգադիմացկունությամբ, աղադիմացկունությամբ։ Պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ, ցրտադիմացկուն է և լուսասեր։

Առատ արմատային մացառներ տալու շնորհիվ խորհուրդ է տրվում օգտագործել հակաէրոզիոն տնկարկներում։ Բազմանում է սերմերով, կտրոններով և արմատային մացառներով։ Կանաչապատման բնագավառում կարելի է օգտագործել չոր, քարքարոտ, անբերրի լանջերի ձևավորման, ինչպես նաև քարապարտեզներում, ալպինարիաներում մշակելու համար։
## Ծանոթագրություններ
Ցախակեռաս բուրումնավետ

**Ցախակեռաս բուրումնավետ** (), ցախակեռասազգիների ընտանիքի, ցախակեռասների ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն
Կիսամշտադալար թուփ է՝ մոտ 2 մ բարձրությամբ, լայն տարածված ճյուղերով։ Խոզանականման մազմզուկներով են ծածկված միայն ուժեղ, երիտասարդ ընձյուղները։ Բողբոջներն ունեն 2 արտաքին թեփուկներ։ Ծայրային բողբոջները բացակայում են։ Տերևները էլիպսաձևից մինչև լայն ձվաձև են, 3-7 սմ երկարությամբ և 1,5-4,5 սմ լայնությամբ, սրածայր, կլորավուն հիմքով, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, մերկ, ներքևի կողմից՝ կապտավուն, մեծ մասամբ կենտրոնական ջղի ուղղությամբ խոզանակամազմզուկապատ, շատ կարճ կոթունով։ Ծաղիկները երկշուրթ են, սպիտակ կամ սպիտակ վարդագույն, հաճելի բուրմունքով։ - 20-22&nbsp;°C սառնամանիքների դեպքում տերևները ցրտահարվում են։ Այս դեպքում ծաղկում է մինչև նոր տերևների բացվելը՝ մարտ-ապրիլին։ Առանձնապես տաք ձմռան դեպքում ծաղկում է ավելի շուտ, երբեմն՝ փետրվարին։ 1966 թվականին, երբ ձմեռը Երևանում արտակարգ տաք էր, բուրումնավետ ցախակեռասը սկսեց ծաղկել հունվարի 26-ին։ Պտուղները արնակարմիր են, հասունանում են։

Էկոլոգիական խումբը՝ IV: Մշակության հավանական շրջանները՝ 9, 18—19, 20ա, 25-32։

## Տարածվածություն
Տարածված է Արևելյան Չինաստանում։ Մեր հանրապետությունում հաջողությամբ է աճում միայն ցածրադիր գոտում։ Սահմանափակ քանակությամբ հանդիպում է Երևանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ցախակեռասազգիներ
Կատեգորիա:Թփեր
Սապինդուս Դրումոնդի

**Սապինդուս Դրումոնդի** (), Օճառազգիներ ընտանիքի, Սապինդուս ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափի ծառ է՝ մինչև 15 մ բարձրությամբ և 30 սմ բնի տրամագծով, կարմրագորշավուն, թեփուկավոր կեղևով։ Ճյուղերը մոխրագույն են, ծածկված ոսպնյակներով։ Ընձյուղները ծածկված են սպիտակավուն թավշանման մազմզուկներով, որոնք վաղ են թափվում։ Ծաղկակիր ընձյուղների վրա տերևների երկարությունը հասնում է 15֊20, վեգետատիվ ընձյուղների վրա մինչև 40 սմ-ի, կազմված 12֊18 (հազվադեպ՝ 8) տերևիկներից։ Տերևի առանցքը սկզբում աղվամազապատ է, ավելի ուշ՝ մերկ։ Տերևիկների դասավորությունը հերթադիր է կամ հակադիր, առանց կոթունի, միջին չափով 6 սմ երկարությամբ և 2,5 սմ լայնությամբ, երբեմն՝ գծանշտարաձև, 1֊1.5 սմ լայնությամբ, հոռաշիվերի վրա մինչև 14 սմ երկարությամբ և 4 սմ լայնությամբ, անհավասարակողմ, ձգված սրածայր, վերևի կողմից՝ մերկ, փայլուն, ներքևի կողմից՝ անփայլ, ծածկված սպիտակավուն մազմզուկներով։ Ծաղկաբույլերը նոսր են, ծայրային հուրաններ են, 15֊25 սմ երկարությամբ, մազմզուկապատ ճյուղիկներով։ Ծաղիկները դեղնասպիտակ են, բաժակաթերթիկները սրավուն են, թարթիչաեզր, պսակաթերթիկները հակառակ ձվաձև են, բաժակաթերթիկներից զգալի չափով երկար, ներսի կողմից՝ մազմզուկապատ։ Սկավառակը և վարսանդը մերկ են։ Սռնակը կարճ է։ Կորիզապտուղը համարյա գնդաձև է, 1.2 սմ տրամագծով, սկզբում դեղին, հասունանալիս' սև, կպչուն պտղամսով։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում է սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։ ==
## Տարածվածություն
Տարածված է ԱՄՆ-ում (Արկանզաս, Լուիզիանա, Տեխաս, Մխաուրի, Կանզաս,
Նյու Մեքսիկո, Արիզոնա), Հյուսիսային Մեքսիկայում։
 
Մինչև 1970-ական թվականները մշակվել է Բագրատաշենում։ Ոչնչացել է անհայտ պատճառներով (հաջողությամբ է դիմացել 1963֊64 թվականների ցուրտ և երկարատև ձմռանը)։ Խորհուրդ է տրվում մշակել հանրապետության մերձարևադարձային շրջաններում, ծ. մ. մինչև 1 000 մ բարձրության վրա։

## Կիրառություն
Էկոլոգիական խումբը՝ I: Մշակության հավանական շրջանները՝ 9.32:
:
## Ծանոթագրություններ
Նարդոս հասկավոր

**Նարդոս հասկավոր** (), շրթնածաղիկների ընտանիքի, նարդոս ցեղի բույս։
## Նկարագրություն
Մշտադալար կիսաթփեր են` 0,2-1 մ բարձրությամբ, խիստ ծռմռված ու ոլորված
փայտացած առանցքներով։ ճյուղավորված բազմաթիվ երիտասարդ ընձյուղները ծածկված են մոխրագույն աստղաձև մազմզուկներով, հետագայում` գորշավուն կեղևով, որը
շերտերով անջատվում է։ Տերևները գծանման են, կամ գծանշտարաձև, 2-6 սմ երկարությամբ և 0,2-0,6 սմ լայնությամբ, նստադիր, երկու ծայրերից սեղմված, բութ գագաթով, դեպի ցած ոլորված եզրերով, երիտասարդները` մոխրաթաղիքանման, աստղաձև մազմզուկներով ծածկված, որոնց միջև կան թեփուկանման գեղձեր և գլխիկավոր
մազիկներ։ Ծաղիկները 5-10-ական հավաքված են կեղծ օղակներում, որոնք իրենց
հերթին առաջացնում են հասկանման բազմաթիվ ծաղկաբույլեր` 1 0-1 5 սմ երկարությամբ։ Հասուն բույսերը կրում են մինչև 1 000 ծաղկաբույլեր։ Ծաղկակիցը ռոմբաձվաձև է, սրածայր, 3-5 մմ երկարությամբ։ Բաժակը ձվաձև խողովակաձև է, 4-5 մմ երկարությամբ, մոխրամանուշակագույն, ներսի կողմից ծածկված գեղձային մազմզուկներով։ Ընկուզիկները դեղնագորշավուն են, հարթ, փայլուն մակերեսով։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոս ամիսներին (Իջևանում` մինչև հոկտեմբեր)։

## Տարածվածություն
Տարածված է Միջերկրածովյան ֆլորիստիկական մարզի արևմուտքում, արևելքում հասնում է մինչև Ալբանիա և Հունաստան։ Աճում է չոր, տաք լանջերում, 400 մ
բացարձակ բարձրությունից ցած չի իջնում։
Երաշտադիմացկուն և ցրտադիմացկուն բույս է։ Լավ է աճում սննդանյութերով
հարուստ, լավ ջրաթափանց և օդաթափանց, կրակավային հողերում։ Լուսասեր է, Իջևանի պայմաններում ոռոգում չի պահանջում։ Եթերայուղատու է։ Ամենաշատ հումքը
պարունակվում է ծաղիկներում (10,5-11,3 %), ավելի պակաս` տերևներում։ Ցողունում միայն հետքեր կան։ Օգտագործվում է օծանելիքի արտադրության և բժշկության
մեջ։ Ներկայումս մեր հանրապետությունում մշակվում է միայն Իջևանում, այն էլ խիստ
սահմանափակ քանակությամբ, որպես դեկորատիվ բույս։ Անհրաժեշտ է լայնորեն մշակել հյուսիսարևելյան շրջաններում, Մեղրիում ու Զանգեզուրում։ Կարելի է Փորձել
աճեցնել նաև Վայքում ու Արարատյան դաշտում, որպես արժեքավոր եթերայուղատու
և դեկորատիվ բույս։
Էկոլոգիական խումբը` III:
## Ծանոթագրություններ
Դեղնածաղիկ անդրկովկասյան

**Դեղնածաղիկ անդրկովկասյան** (), բակլազգիների ընտանիքի, կիպրոս ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ կիսաթփիկ է, 20—30 սմ բարձրությամբ։ Առաջացնում է խիտ, մազմզուկապատ ցողուններ, որոնց մի մասն ամեն տարի չորանում է։ Տերևները գծանշտարաձև են, 2—2,2 սմ երկարությամբ և 2—3 մմ լայնությամբ, սրածայր, խիտ մազմզուկապատ կամ գրեթե մերկ։ Ծաղիկները դեղին են, հավաքված բազմաթիվ ողկույզներում։ Ունդերը մերկ են։ Ծաղկում է մայիսին, պտուղները հասունանում են հուլիսին։ Չափազանց լուսասեր է, պահանջկոտ է խոնավության նկատմամբ, գերադասում է հզոր, սննդանյութերով հարուստ, պարարտ հողերը, բավականին ցրտադիմացկուն է։ Բազմանում է սերմերով, որոնք աչքի են ընկնում բարձր ծլունակությամբ։ Բնափայտը դեղնավուն է, պրակտիկ կիրառում չունի։ Էկոլոգիական խումբը՝ 9:

## Տարածվածություն
Հանդիպում է Կովկասում։ Հայաստանի պայմաններում տարածված է Զանգեզուրում և Մեղրիում, որտեղ աճում է միջին լեռնային գոտում, թփուտներում և անտառների եզրերին, կավային լանջերի վրա։ Մշակության հնարավոր շրջանները' 3, 6—10, 12—14, 17-32:

## Կիրառություն
Հնուց ի վեր օգտագործվում է որպես ներկաբույս։ Հրաշալի կեր է այծերի և ոչխարների համար։ Արժեքավոր մեղրատու է։ Պիտանի է կանաչապատման համար (հատկապես քարապարտեզներում և ալպինարիաներում)։
## Ծանոթագրություններ
Ֆոնտանեզիա Ֆորչունի

**Ֆոնտանեզիա Ֆորչունի** (), ձիթենազգիների ընտանիքի, ֆոնտանեզիա ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Խոշոր, տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 5 մ բարձրությամբ, բարակ, ուղիղ, մերկ ճյուղերով։ Տերևները նշտարաձև են կամ ձվաձև-նշտարաձև, 3-6 սմ երկարությամբ և 0,8-1,5 սմ լայնությամբ (հոռաշիվերի վրա մինչև 11 սմ երկարությամբ), երկարավուն սրածայր, սեպաձև հիմքով, ամբողջաեզր, վառ կանաչ, կարճ (1-3 մմ) կոթունավոր։ Ծայրային հուրաններն ունեն 3-5 սմ երկարություն, ծոցայինները ավելի կարճ են։ Ծաղիկները կանաչասպիտակ են, 3 մմ երկարությամբ, կարճ ծաղկակոթերով։ Պտուղը էլիպսոիդ է, գագաթին թեթևակի փոսիկով, 0,8 մմ երկարությամբ։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։

## Տարածվածություն
Տարածված է արևելյան Չինաստանում, Հայաստանում մշակվում է ցածրադիր շրջաններում։ Բավականին ջերմասեր է, պահանջկոտ չէ խոնավության նկատմամբ, սակայն մեր պայմաններում առատ ոռոգում է պահանջում։ Բավականին ստվերատարր։ Պահանջկոտ է հողի նկատմամբ, լավ է աճում սննդանյութերով հարուստ ստրուկտուրային, լավ օդաթափանց և ջրաթափանց, հզոր սևահողերում։ Բավականին շոգադիմացկուն է։ Լավ է տանում ձմեռային երաշտը։ Խիստ ցրտահարվում է ծ. մ. 1600 մ-ից ավելի բարձրության վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ձիթենազգիներ
Կատեգորիա:Թփեր
Կատեգորիա:Ասիայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի բուսական աշխարհ
Կամպսիս արմատակալող

**Կամպսիս արմատակալող** (), փողածաղկազգիների ընտանիքի, կամպսիսների ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Տերևաթափ լիանա է՝ մինչև 15 մ երկարությամբ։ Ունի օդային արմատներ։ Տերևները կենտ փետրաձև են, կազմված 9-11 (երբեմն՝ 13) տերևիկներից, որոնք կարճ կոթունավոր են, ձվաձև կամ ձվաձև երկարավուն, 3-6 սմ երկարությամբ, սրածայր սեպաձև հիմքով, սղոցաեզր, վերևի կողմից՝ մուգ կանաչ, մերկ, ներքևի կողմից՝ ավելի բաց գույնի, համատարած, կամ միայն ջղերի ուղղությամբ մազմզուկապատ։ Ծաղիկները հավաքված են գագաթնային ողկույզներում։ Բաժակը կարճ է պսակի խողովակից, փողականման զանգակաձև է' 5 եռանկյունի մասերով։

Պսակը խողովակաձագարաձև է, 7-9 սմ երկարությամբ, 5 բլթակներով, դրսի կողմից նարնջագույն, ալ կարմիր, ծռվածքով, 4-5 սմ լայնությամբ և բաժակից 3 անգամ լայն փողակով։ Տուփիկը երկարավուն գլանաձև է, 8-12 սմ երկարությամբ, կարի վրա կեռիկով և գագաթին կտուցիկով։

Սերմերը բազմաթիվ են, տափակ, 2 խոշոր թևիկներով։ Ծաղկում է հունիս-սեպտեմբեր ամիսներին, պտուղները հասունանում են հոկտեմբեր-դեկտեմբերին։

Էկոլոգիական խումբը՝ VI: Մշակության հավանական շրջանները՝ 7, 9—10, 18—20, 23-25, 28, 32:

## Տարածվածություն
Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկայում՝ Փենսիլվանիայից մինչև Միսսուրի, Ֆլորիդա և Տեխաս։ Դիմանում է մինչև -25&nbsp;°C-ի սառնամանիքներին։ Երևանի պայմաններում շատ լավ է աճում, առատորեն ծաղկում և պտղաբերում է, մինչև 5—6 մ բարձրությամբ խիտ կենդանի ցանկապատ է առաջացնում։

Հրաշալի է աճում նաև Ռուսաստանի Դաշնության հյուսիսարևելյան շրջաններում։ Լուսասեր է, լավ է տանում խուզումը։ Երևանի պայմաններում թեթևակի ցրտահարվում է միայն արտակարգ ցուրտ և երկարատև ձմռան դեպքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Փողածաղկազգիների
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Change the World

**«Change the World»**, Թոմի Սիմսի, Գորդոն Քենեդիի ու Ուեյն Կիրկպատրիկի երգը, որն առավել հայտնի է Էրիկ Քլեփթոնի կատարմամբ՝ «Ֆենոմեն» ֆիլմից։ Արժանացել է «Գրեմմի» մրցանակի՝ «*Տարվա ձայնագրություն*», «*Տարվա երգ*» և «*Լավագույն տղամարդկային վոկալով փոփ կատարում*» անվանակարգերում։ Բացի այդ, երգը RIAA-ի կողմից դասվել է «Դարի երգեր» շարքում՝ ցանկում գրավելով 270-րդ հորիզոնականը։ «Change the World» երգի մեջ երաժիշտը ցանկություն է հայտնում պատմել «վերացական» կնոջ հանդեպ իր սիրո մասին (նրա ինքնությունը գաղտնի է մնում)։ Բայց նա վախենում է, որ այդ սերը կարող է անպատասխան լինել և դա ոչինչ չի փոխի իր կյանքում։

## Երգի մասին
Սինգլը 1996 թվականի ամռանը Billboard Hot 100 հիթ-շքերթում զբաղեցրել է 5-րդ հորիզոնականը։ Ինչպես նաև, այն 13 շաբաթ գլխավորել է *Hot Adult Contemporary Tracks* հիթ-շքերթ ու այդ հիթ-շքերթում եղել է մոտավորապես կես տարի (80 շաբաթ), որն այդ ժամանակների համար բացառիկ արդյունք էր։ Հետագայում շատ երգեր են հասել այդ արդյունքին. դա առիթ է հանդիսացել *Adult Contemporary Tracks*-ի ստեղծման համար, որտեղ հիշատակվում են երգեր, որոնք երկար ժամանակ ընդգրկվել են հիթ-շքերթներում։

Թեև զանգվածային հաջողություն ստացել է երգի ակուստիկ տարբերակը, Քլեփթոնն այն կատարեց նաև էլեկտրական տարբերակով. դրանցից մեկը տեղ է գտել Բեյբիֆեյսի *Babyface MTV Unplugged NYC* համերգային ալբոմում։ Քլեփթոնը զուգերգ է կատարել Բեյբիֆեյսի հետ ու նվագել երգը էլեկտրական կիթառով։

Քլեփթոնի ձայնագրումից հետո երգը ձայնագրել է նաև քանթրի երգիչ Վայնոննա Ջադդը՝ իր *Revelations* ալբոմի համար։

## Կոմպոզիցիաների ցուցակ
# «Change the World» (LP Version) (3:57)
# «Danny Boy» (Non-LP Track) (4:14)
# «Change the World» (Instrumental) (3:57)

## Հիթ-շքերթ և հավաստագրում

### Շաբաթական չարթեր

### Ամենամյա չարթեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի բառերը MetroLyrics կայքում 

Կատեգորիա:1996 սինգլներ
Կատեգորիա:Գրեմմի մրցանակակիր երգեր
Կատեգորիա:Գրեմմի մրցանակակիր ձայնագրություններ
Կատեգորիա:Երգեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սինգլներ այբբենական կարգով
Գետնամայրի կալիֆոռնիական

**Կալիֆոռնիական** (), սոճազգիների ընտանիքի, մայրի ցեղի բույս։
## Նկարագրություն

thumb|''Calocedrus decurrens''
Խոշոր ծառեր են' մինչև 40- 50 մ բարձրությամբ և 1-2 մ բնի տրամագծով, նեղբրգաձև սաղարթով, որը ծեր տարիքում ստանում է լայն-բրգաձև, իսկ երբեմն էլ գնդաձև տեսք։ Խիտ տնկարկներում բունը չափազանց բարձր է լինում և զրկվում է ճյուղերից։ Կեղևը կարմրադարչնագույն է, անջատվում է լայն շերտերով։ Արագ է աճում։ Ապրում է 600-700 տարի։ Բողբոջները մերկ են։ Արական հասկիկները հիմնադրվում են աշնանից, զարդարելով սաղարթը ոսկեգույն երանգով մինչև գարնան կեսերը։ Կոները կազմված են 3 զույգ կղմինդրաձև դասավորված թեփուկներից։ Ներքևինները եռանկյուն են, ստերջ և 3-4 անգամ կարճ են միջիններից։ Միջինները երկարավուն-նշտարաձև են, բութ, պտղաբերում են։ Վերինները սերտ աճում են թիթեղի ձևով և տեղադրված են պտղաբերողների միջև։ Յուրաքանչյուր պտղաբերող թեփուկ կրում է 2-ական սերմ, որոնք ունեն խոշոր թևիկներ։ Սերմերը հասունանում են օգոստոսի վերջին կամ սեպտեմբերի սկզբին և այդ ժամանակ էլ պետք է ցանվեն։ Ծագում է Հյուսիսային Ամերիկայից (Օրեգոն, Սանտիան գետի ավազանում, Կասկադյան լեռների երկարությամբ և Սիերրա-Նևադա լեռների արևմտյան լանջերին, ներքին և միջին Կալիֆոռնիաի լեռներում)։ Աճում է մաքուր տնկարկներով կամ Դուգլասի կեղծթսուգայի, հսկայական թույայի, հսկա սեքվոյայի միասին, 1500֊2700 մ բարձրության վրա։ Այս վայրերում տեղումների տարեկան քանակը անցնում է 1000 մմ-ից, իսկ նվազագույն ջերմաստիճանը կազմում է -30&nbsp;°C: Լավ է աճում գետերի հովիտներում կամ լանջերում, որտեղ օդը բավականին խոնավ է, խոր, սննդանյութերով հարուստ, կրային հողերի վրա։ Հողի եւ օդի չորությունը վատ է տանում։

Առաջին անգամ Եվրոպա է բերվել 1852 թվականին։ Ռուսաստանում մշակվում էր 1858 թվականին։ Լավ է աճում Հայաստանի խոնավ մերձարևադարձներում։ Առաջին անգամ Հայաստան է ներմուծվել 1965 թվականին, Սոչիի դենդրոպարկից, 4 տարեկան սերմնաբույսերով։ Առանց վնասվելու տանում է Իջևանին բնորոշ ամենաուժեղ սառնամանիքները։ Այստեղ օդի հարաբերական խոնավության պակասությունից չի տուժում, սակայն պահանջում է ամսական 2-3 ոռոգում։ Կյանքի առաջին տարիներին դանդաղ է աճում, տարեկան տալով ընդամենը 25-30 սմ միջին աճ։ Լիովին պահպանում է իրեն բնորոշ կենսական ձևը։ Իջևանի դենդարիում 8 տարեկան ծառերը ունեն 1,85 սմ բարձրություն և 6,0 սմ բնի տրամագիծ։ Հայաստանի կիսաչոր մերձարևադարձային դենդրոլոգիական շրջանի ոռոգելի պայմաններում կարելի է օգտագործել ծառուղային, խմբային և սոլիտերային տնկումների ձևով։

## Տարածվածություն
Ծագում է Հյուսիսային Ամերիկայից (Օրեգոն, Սանտիան գետի ավազանում, Կասկադյան լեռների երկարությամբ և Սիերրա-Նևադա լեռների արևմտյան լանջերին, ներքին և միջին Կալիֆորնիա լեռներում)։

## Կիրառություն
Էկոլոգիական խումբը՝ II: Մշակության հավանական շրջանը 9։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նոճազգիներ
Կիպրոս Իբոտի

**Կիպրոս Իբոտի** (), ձիթազգիների ընտանիքի, Կիպրոս ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն
Մշտադալար փոքր ծառ է մինչև 10 մ բարձրությամբ։ Բնի տրամագիծը հասնում է մինչև 1 մետրի։ Ճյուղերը մերկ են, ծածկված ոսպնյակներով։ Ընձյուղները կտրվածքում կլորավուն են կամ թույլ քառանկյուն, մերկ, մոխրագույն։ Տերևները լայն ձվաձևից մինչև օվալաձև են, հազվադեպ՝ համարյա շեղանկյունաձև և կլորավուն, 3-7 սմ երկարությամբ և 1-3 սմ լայնությամբ, կիսակաշվեկերպ, վերևի մասում սեղմված, սրածայր, լայն-սեպաձև հիմքով, ներքևի կողմից կապտավուն կամ դեղնականաչ, 3-5 սմ երկարությամբ մերկ տերևակոթուններով։ Ծաղկաբույլերը գագաթնային են կամ ծոցային, բրգաձև, 5-10 սմ երկարությամբ և 3-6 սմ լայնությամբ, մազմզուկապատ առանցքով։ Ծաղիկները կրեմասպիտակ են, համարյա նստադիր, անդուր հոտով։ Պսակի խողովակը գլանաձև է, վերևի մասում լայնացած, բաժակից 3 անգամ երկար, պսակի մասերը 2-3 անգամ կարճ են խողովակից և հետ են ոլորված։ Փոշեպարկերը դուրս են գալիս պսակաթերթիկների վրա։ Պտուղը սև է, կլորավուն 0,5-0,7 սմ տրամագծով։ Ծաղկում է հուլիսին, պտուղները հասունանում են հոկտեմբեր-նոյեմբերին։
## Տարածվածություն
Տարածված է Ճապոնիայի միջին և հարավային շրջաններում։ Ունի մի շարք պարտիզային ձևեր, որոնք աչքի են ընկնում ոսկեգույն-խայտաբղետ, դեղին, դեղնավուն
եզրերով, վարդագույն, սպիտակ խայտաբղետ և ոսկեդեղին խալավոր տերևներով։

Մեր հանրապետությունում հաջողությամբ է աճում ցածրադիր շրջաններում, որտեղ համեմատաբար ցուրտ ձմռան դեպքում տերևները թափվում են։

Երևանի պայմաններում վերերկրյա զանգվածը ամբողջովին ցրտահարվում է և հաջորդ տարի սաղարթը վերականգնվում է, սակայն հազվադեպ է ծաղկում։ Ամենուրեք թփանման տեսք ունի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Հազազ ռուսական

մինի
**Հազազ ռուսական** (), մորմազգիների ընտանիքի, հազազ ցեղի բույս։ 
## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ 0,5-2 մ բարձրությամբ, հանգուցավոր, տարածված, ամուր, մերկ, դեղնասպիտակ, խիստ փշավոր ճյուղերով։ Փշերը ունեն 0,3-2 սմ երկարություն, բարակ են, առանց տերևների։ Տերևների ձևը խիստ բազմազան է։ Դրանք մեծ մասամբ գծանման են, 0,5-3,5 (երբեմն՝ 5) սմ երկարությամբ, 0,7-3 մմ լայնությամբ, կապտականաչ, մսալի, համարյա նստադիր։ Ծաղիկները միայնակ են կամ 2-3-ական հավաքված փնջերում։ Բաժակը նեղ զանգականման է, 2-3 անհավասար բլթակներով, հազվադեպ՝ անհավասար, 5 ատամնանի, 2,5-4,5 մմ երկարությամբ։ Պսակը 0,3-1,3 (երբեմն 1,5) սմ երկարություն ունի, ձագարաձև, սպիտակավուն խողովակով և երկարավուն, 5 (երբեմն՝ 4-6) կտրտված ծռվածքով։ Առէջները անհավասար երկարություն ունեն։ Հատապտուղն ունի 0,4-0,8 սմ տրամագիծ, բազմասերմ է, սև։ Սերմերը երիկամաձև են, անկյունավոր։ Ծաղկում է սեզոնում 2 անգամ՝ ապրիլին և հուլիսին։ Պտուղները հասունանում են հունիս-հոկտեմբեր ամիսներին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Միջին Ասիայում, Իրանում, Մոնղոլիայում, Չինաստանում, Տիբեթում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է Մեղրիում և Վայքում, աղակալած հողերում, չոր լանջերում, ծովի բարձրությունից 1100 մ բարձրությունների վրա։
## Ծանոթագրություններ
Բակխարիս կարապատերև

**Բակխարիս կարապատերև** (), աստղածաղկազգիների ընտանիքի, բակխարիս ցեղի բույս։
## Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 4 մ բարձրությամբ։ Տերևները կարճ կոթունավոր են,
հակառակ ձվաձևից մինչև երկարավուն ձև ունեն, 4-7 սմ երկարությամբ և 2-3 սմ
լայնությամբ, խոշոր ատամնաեզր, հիմքում սեպաձև սեղմված։ Վերին տերևները համարյա նստադիր են, նեղ էլիպսաձև, 2-3 սմ երկարությամբ և 0,5-0,8 սմ լայնությամբ, ամբողջաեզր, երկու ծայրերից սեղմված։ Զամբյուղները 3-5-ական հավաքված
են փնջերում, կոթունավոր են, առաջացնում են նոսր հուրաններ։ Փաթաթոցը կազմված է 3-4 շարք աղյուսաձև դասավորված տերևիկներից։ Սերմնապտուղներն ունեն
1 -1,5 մմ երկարություն։ Ծաղկում է օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին, պտուղները
հասունանում են հոկտեմբեր-նոյեմբերին։
Տալիս է դեղին ներկ և բակխարին ալկալոիդը, որն ունի բուժիչ հատկություն։

## Տարածվածություն
Տարածված է հյուսիսային Ամերիկայում, Տեխասում և Միսսիսիպիի ստորին հոսանքի ավազանում։ Մշակվում է Երևանում, որտեղ միանգամայն դիմացկուն է, հազվադեպ է ցրտահարվում, առատորեն ծաղկում և պտղաբերում է, ինքնացանք է տալիս։
Խիստ վարակվում է գայլուկով։ Հեռանկարային է հանրապետության ստորին լեռնային գոտու համար։
Էկոլոգիական խումբը՝ IV:
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կտտկենի սովորական

**Կտտկենի սովորական** (), ցախեկեռասազգիներ ընտանիքի, կտտկենի ցեղի բույս։

## Նկարագրություն
Թուփ կամ փոքր ծառ է՝ մինչև 5 մ բարձրությամբ, խիստ ճյուղավորված սաղարթով։ Բունը հիմքի մոտ հաստացած է։ Ընձյուղները բաց դարչնագույն են, մերկ, ծածկված բաց գույնի ոսպնյակներով։ Միջուկը փափուկ է, սպունգանման, բաց գորշավուն։ Բնի կեղևը գորշ է, ծածկված երկարավուն կնճիռներով։ Բողբոջները խոշոր են, 1-1,2 սմ երկարությամբ, գնդաձև կամ ձվաձև։ Տերևները կազմված են 3-8 ձվաձև, երկարավուն-ձվաձև կամ էլիպսաձև տերևիկներից, որոնք գագաթում երկարավուն սրված են, 5-8 սմ երկարությամբ և 3-4 սմ լայնությամբ, մերկ, երբեմն ներքևի կողմից մազմզուկապատ, հիմքի մոտ սղոցաատամնաեզր։ Դեղնասպիտակ ծաղիկները հավաքված են խիտ, ձվաձև կամ կոնաձև ծաղկաբույլերում, ունեն 5-7 սմ երկարություն։

Պսակը սպիտակ է կամ դեղնականաչ, 4-5 մմ տրամագծով։ Սռնակը գնդաձև է, 3 կարմիր սպիներով։ Պտուղը կարմիր է, մոտ 0,5 սմ տրամագծով, հավաքված խիտ ողկույզներում, 3 կնճռոտ կորիզակներով։ Սերմերը տափակացած են, բաց դեղնավուն։ Ծաղկում է մայիսին, պտուղները հասունանում են հուլիս-նոյեմբեր ամիսներին։

## Տարածվածություն
Տարածված է Ռուսաստանի եվրոպական մասում, Արևմտյան Եվրոպայի լեռներում, որտեղ աճում է անտառներում և թփուտներում։ Աճում է Բբավարար խոնավ, բերրի, ավազակավային հողերում։

## Կիրառություն
Առատ բնային մացառներ է տալիս։ Պտուղները թռչունների համար հրաշալի կեր են։ Բարձր է գնահատվում որպես հողապաշտպան թփատեսակ։ Տերևները շատ հարուստ են մոխրանյութերով։ Ծաղկաբույլերը և ծաղիկները ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործվում են որպես քրտնաբեր միջոց, իսկ կեղևը և պտուղները՝ որպես լուծողական։

Պտուղներից սպիրտ են ստանում։ Լավ մեղրատու է։ Օգտագործվում է որպես դեկորատիվ թուփ, որն առանձնապես գեղեցիկ է պտղաբերման շրջանում։ Ունի մի շարք այլատեսակներ և պարտիզային ձևեր, որոնք բարձր են գնահատվում կանաչապատման բնագավառում (կտրտված տերևավոր, ծաղիկները բացվելիս ծիրանագույն են, պտուղները դեղին են, ծաղկումը երկարատև է և այլն)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ցախակեռասազգիներ
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Կատեգորիա:Հատապտուղներ