Աստրոտուրիզմ

**Աստրոտուրիզմ,** երկնային մարմինների և տիեզերական իրադարձությունների ճանաչողությանն ուղղված ճանապարհորդություն, ինչպիսիք են արևի և լուսնի խավարումները։ Ներառում է ճամփորդություններ դեպի այնպիսի վայրեր, որտեղ առկա է լուսային աղտոտվածության նվազագույն մակարդակ։ Այս տուրիզմի տեսակը զգալի ճանաչում ձեռք բերեց Հյուսիսային Ամերիկայում 2024 թվականի Արեգակի լրիվ խավարումից հետո։

## Պատմություն
Երկնային մարմինները դիտելու նպատակով ճամփորդելու գաղափարը սկիզբ է առել դեռևս վաղ աստղագիտական դիտարկումների ժամանակներից։ Հնագույն քաղաքակրթությունները կառուցել են աստղագիտական բազում հուշարձաններ, որոնք այցելուներ էին ներգրավում, օրինակ՝ Սթոունհենջի նման վայրերը ծառայել են ինչպես ծիսական, այնպես էլ աստղագիտական նպատակների՝ շարունակելով գրավել զբոսաշրջիկներին առ այսօր։

Այնուամենայնիվ, աստրոտուրիզմի ժամանակակից զարգացումը սկսվել է 20-րդ դարում։ 1988 թվականին Արիզոնա նահանգի Թուսոն քաղաքում հիմնադրվեց Միջազգային մութ երկնքի ասոցիացիան: Այս շահույթ չհետապնդող կազմակերպությունն առանցքային դերակատարություն ունեցավ աստրոտուրիզմի ձևավորման գործում՝ 2001 թվականին ստեղծելով Միջազգային երկնքի վայրեր ծրագիրը։

21-րդ դարում ամբողջ աշխարհում արձանագրվեց աստրոտուրիզմի ենթակառուցվածքների զարգացման աճ։ 2023 թվականին Ուելսյան մի կղզի ստացավ Մութ երկնքի հավաստագրում, իսկ 2024 թվականին Սաուդյան Արաբիան բացեց Մերձավոր Արևելքում առաջին երկնային աստղադիտարանը։ COVID-19 համավարակը նպաստեց այս գործունեության նկատմամբ հետաքրքրության բարձրացմանը, քանի որ այն հնարավոր է իրականացնել սոցիալական հեռավորություն պահպանող անձանց կողմից։

Ըստ DarkSky International կազմակերպության տվյալների՝ 2024 թվականի դրությամբ ավելի քան 220 վայրեր ճանաչվել են որպես Միջազգային մութ երկնքի վայրեր։ 2025 թվականի դրությամբ Յուտա նահանգն ունի աշխարհում նմանատիպ վայրերի ամենամեծ քանակը։

## Ոլորտներ
Բևեռափայլը համարվում է աստրոտուրիզմի առավել տարածված ենթաճյուղերից մեկը՝ 2023 թվականին կազմելով 834.5 միլիոն ԱՄՆ դոլարի շուկայական ծավալ։

Արեգակի խավարումների տուրիզմի նկատմամբ հետաքրքրությունն աճեց 2017 և 2024 թվականների Արեգակի խավարումներից հետո, ինչի արդյունքում բարձրացավ ճամփորդելու հետաքրքրությունը՝ դիտելու համար 2026 թվականին Իսլանդիայում և 2027 թվականին Եգիպտոսում սպասվող Արեգակի խավարումները։

Բացի այդ, 2023 թվականի դրությամբ Հնդկաստանում աճում է հետաքրքրությունը դեպի աստղադիտարաններ և պլանետարիումներ կազմակերպվող զբոսաշրջության նկատմամբ։

## Կայուն զարգացում և էթիկա
Քանի որ աստրոտուրիզմն առավել լայն ճանաչողություն ստացավ, գիտնականներն իրենց մտահոգությունն են հայտնել, որ նմանատիպ ճամփորդությունները կարող են վտանգել տվյալ տարածքի՝ լուսային աղտոտման տեսանկյունից։

## Հայտնի նախաձեռնություններ և թվային հարթակներ
Astronomitaly-ն իտալական նախաձեռնություն է, որը հիմնադրվել է 2013 թվականին և նվիրված է աստրոտուրիզմին։

Այս նախագիծը խթանում է երկնքի պահպանությունը, կայուն զբոսաշրջությունը և աստղագիտական կրթությունը՝ իրականացնելով «I Cieli più Belli d’Italia» («Իտալիայի ամենագեղեցիկ երկինքները») անունով ազգային հավաստագրման ծրագիրը։ Այս ծրագրի միջոցով բացահայտվում են այն ուղղությունները, որոնք ունեն ցածր լուսային աղտոտվածություն։

Գիտական ուսումնասիրությունները Astronomitaly-ն նկարագրում են որպես նշանակալի միջազգային դեպքային ուսումնասիրություն աստրոտուրիզմի զարգացման և մութ երկնքի տարածքների թվային առաջխաղացման ոլորտներում՝ ընդգծելով նրա դերը բնապահպանության, աստղագիտության լուսաբանման և զբոսաշրջային նորարարության փոխկապակցման գործում։

Astrotourism.com-ը նախաձեռնության հետ կապված թվային հարթակն է։ Այն ծառայում է որպես առցանց կենտրոն՝ մութ երկնքի վայրերը, հավաստագրված դիտակետերը և աստղագիտական փորձառությունները բացահայտելու համար։ Հետազոտությունները կարևորում են հարթակը որպես աստրոտուրիզմի առաջարկները ազգային և միջազգային մասշտաբով կազմակերպելու և առաջխաղացնելու վաղ կառուցվածքային փորձերից մեկը։

Ե՛վ Astronomitaly-ն, ե՛ւ Astrotourism.com-ը լուսաբանվել են իտալական խոշորագույն լրատվամիջոցների կողմից, ներառյալ RAI-ն, SkyTG24-ը, Vougue Italia-ն, la Repubblica-ն և Il Sole 24 Ore-ն, լուսային աղտոտվածության և մութ երկնքի պահպանության վերաբերյալ հանրային իրազեկման գործում ունեցած իրենց ներդրման համար։

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Աստղագիտություն
Կատեգորիա:Զբոսաշրջություն