open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հովսեփ Գենեսիոս

**Հովսեփ Գենեսիոս** (, ), X դարի բյուզանդական մատենագիր։ Ենթադրվում է, որ ծագումով հայ է։ Կայսր Կոստանդին VII Ծիրանածնի հրամանով 945-959 թթ.-ին գրել է «Թագավորությանց» (հայերեն հրատարակություն «Գիրք թագավորաց», 1834) երկը, որը բովանդակում է կայսրեր Լևոն Ե Հայկազնի (813-820), Միքայել II-ի (820-829), Թեոփիլոսի (829-842), Միքայել III-ի (842-867) և Բարսեղ Ա-ի (867-886) ժամանակաշրջանի պատմությունը։ Կարևոր տեղեկություններ է հաղորդում հայ-բյուզանդական հարաբերությունների, IX դարում Բյուզանդիայում հայերի խաղացած դերի մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բյուզանդական պատմիչներ
Կատեգորիա:Հայ պատմիչներ
Կատեգորիա:Հայերը Բյուզանդական կայսրությունում
Կատեգորիա:Մատենագիրներ
Հովսեփ (Աղվանից կաթողիկոս)

**Հովսեփ** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ), Աղվանից կաթողիկոս XI դարի 1-ին կեսին։ 1038 կամ 1039-ին Անիում հրավիրել է ժողով, որը Հայոց կաթողիկոսական աթոռին վերահաստատել է Պետրոս Ա Գետադարձին (նրան տապալել էր 1022-ի Տրապիզոնի պայմանագրից դժգոհ Հայոց թագավոր Հովհաննես Սմբատը)։ Աջակցել է Հայոց և Աբխազաց գահակալներին՝ ընդդեմ Դվինի ամիրա Աբուլ Ասվարի։

Կատեգորիա:Գանձասարի կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:11-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Հովսեփ (գրիչ)

**Հովսեփ** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ), հայ գրիչ և մանրանկարիչ։ Ապրել և ստեղծագործել է XV դարի վերջին - XVI դարի սկզբին՝ Վասպուրականում։ Հոր անունը Ավագ է, մորը՝ Մեհրիաթ։ Մատենադարանում են Հովսեփի նկարազարդած ձեռագրերից երեքը՝ № 158 (1497 թ.), 3534 (1497 թ.) և 6326 (1499 թ.)։ Ենթադրվում է, որ նա է ծաղկել նաև № 5398 Գանձարանը (XV դարի վերջ)։ Հովսեփի արվեստում նկատելի է Վասպուրականի մանրանկարչության դպրոցի «դասական» շրջանի (XIV դարի և XV դարի 1-ին կես) ոճական և պատկերագրական սկզբունքների վերասերումը։ Սակայն շնորհալի մանրանկարչի արվեստում ավանդականի կորուստը փոխարինվել է ջրաներկային թեթևությամբ արված մեղմ, նրբագեղ գույների առինքնող խաղով։ Զուսպ և հակիրճ է պատկերագրական շարքը։

Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան հայեր
Յան Ֆիշեր

**Յան Ֆիշերը** (, ), Չեխիայի Ֆինանսների նախարար (2013 թ.)։ Պաշտոնավարում է 2013 թվականի հուլիսի 10-ից։ Եղել է նաև Չեխիայի վարչապետը 2009 թ. մայիսի 8-ից մինչև 2010 թ. հուլիսի 13-ից։ 2010 թ.-ց Եվրոպական զարգացման բանկի փոխնախագահ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չեխ գրողներ
Կատեգորիա:Չեխիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Չեխիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Չեխ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Ֆինանսների նախարարներ
Կատեգորիա:Չեխ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Չեխ գիտնականներ
Տուապսե

**Տուապսե** (, ), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասում, հանդիսանում է Տուապսեի շրջանի վարչական կենտրոնը և Տուապսեի քաղաքային համայնքի միակ բնակավայրը։

Բնակչությունը 2016 թվականի տվյալներով կազմում էր 63 058 մարդ։

Տուապսեն նավահանգիստ է և առողջարանային գոտու կենտրոն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք  
* Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում 

Կատեգորիա:1838 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Զինվորական փառքի քաղաքներ
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Տուապսեի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի քաղաքային բնակավայրեր
Հովսեփ Աղթամարցի

**Հովսեփ Աղթամարցի** (), հայ մշակութային և կրթական գործիչ, գրիչ, ծաղկող, բանաստեղծ։ Վարդապետ (1533)։ Աղթամարի նկարչական դպրոցի հիմնադիր, ուսուցիչ։ Գրչության և մանրանկարչության արվեստն ուսանել է Արգելանի վանքում՝ Տեր Կարապետ Բերկրեցու մոտ։ Ապրել և գործել է Աղթամարի վանքում, նաև՝ Լիմում, որտեղ նկարազարդել ու ընդօրինակել է գրչագիր ավետարաններ, տոնացույց, շարակնոց, մաշտոց։ Հովսեփ Աղթամարցուն տաղեր են նվիրել Գրիգորիս Աղթամարցին և Զաքարիա Գնունեցին։ Վերջինիս Հովսեփ Աղթամարցուն աջակցել է Պղնձե քաղաքի պատմությունը կաֆաներով հարստացնելու գործում։ Հովսեփ Աղթամարցուց հայտնի են «Երկու վնաս կա ահագին» (Մատենադարան, ձեռագիր № 5837) ու «Խրատ գրքերը լաւ պահելուն» բանաստեղծությունները և «Գերի Ադամայ որդի» սկսվածքով կաֆան (Վիեննայի մատենադարան, ձեռագիր № 977, Մատենադարան, ձեռագիր № 5622, 6485, 10275)։ Հովսեփ Աղթամարցու՝ 1512 թվականին գրած երկու հիշատակարաններով Մ. Պոտուրյանը ճշտել է Գրիգորիս Աղթամարցու կաթողիկոս դառնալու տարեթիվը (1512)։ Հովսեփ Աղթամարցու աշակերտներից են Մարգարե Արճիշեցին ու Սարգիս գրիչը։

## Գրականություն
* Ակինյան Ն․, Գրիգորիս Ա կաթողիկոս Աղթամարի, Վնն․, 1958։ 
* Գրիգորիս Աղթամարցի, ուսումնասիրություն, քնն․ բնագրեր և ծանոթագրություններ Մ․ Ավդալբեգյանի, Երևան, 1963։  
* Սիմոնյան Հ․, Հայ միջնադարյան կաֆաներ, Երևան, 1975։ 
* Կոստանյան Կ․, Նոր ժողովածու, հ․ 4, Վաղարշապատ, 1903։ 

Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան հայեր
Արշակունիների դամբարան

300px|մինի|Արշակունիների դամբարան, մուտք
**Արշակունիների դամբարան**, դամբարան է Արագածոտնի մարզի Աղցք (Ձորափ) գյուղում, ուր ամփոփված էին հեթանոս և քրիստոնյա հայ Արշակունի թագավորների աճյունները։ Թվագրված է 4-րդ դարի երկրորդ կեսով։ 5-րդ դարում դամբարանին կից կառուցվել է մի բազիլիկ եկեղեցի, որը վերակառուցվել է 19-րդ դարում։

## Պատմություն
Փավստոս Բուզանդի վկայությամբ պարսից Շապուհ Բ արքան, 364 թվականին գրավելով Անի-Կամախը, բացել է այնտեղ թաղված հայ թագավորների գերեզմանները և փորձել աճյունները Պարսկաստան փոխադրել, որովհետև հեթանոս պարսիկների պատկերացմամբ այդ թագավորների ոսկորների հետ միասին իրենց աշխարհը կփոխադրեին նրանց «փառքը, բախտն ու քաջությունը»։ Սակայն Վասակ Մամիկոնյան սպարապետը, Այրարատ նահանգում հաղթելով պարսիկներին, խլել է այդ մասունքներն ու թաղել Աղցքում։

## Դամբարանի կառույցը
1973-1974 թվականներին դամբարանի շրջապատում կատարված պեղումներով բացվել են դամբարանի վերգետնյա մասի աստիճանաձև (5 աստիճաններից բաղկացած), արևելյան կողմից հարավային կողմը շրջանցող հիմնապատվանդանը և եռանավ բազիլիկ եկեղեցու մնացորդներ։

Ենթադրվում է, որ դամբարանը եղել է երկհարկանի՝ բաղկացած կիսագետնափոր տապանատնից և վերնահարկից (չի պահպանվել)։

Բարավորով ծածկված ու կամարով պսակված մուտքը արևմտյան կողմից է, որով մտնում են ուղղանկյուն խաչաձև հատակագիծ ունեցող քարաշեն երկհարկանի գետնափոր դամբարանի ստորերկրյա մասը (երկարությունը՝ 3,75 մ, լայնությունը՝ 2,65 մ, բարձրությունը՝ 2,60 մ)։ Արևմտյան մուտքի երկու կողմերի և ուղղանկյուն խորշերի ճակատների քարերը հարդարված են հեթանոսական և քրիստոնեական վաղ շրջանի զարդաքանդակներով (առյուծ, շուն, եղջերու, վարազ, այծյամ, ցուլ և այլն)։ Դամբարանը հյուսիսային և հարավային կողմերում ունի որմնախորշեր, իսկ արևելքում՝ կիսաշրջանաձև խորան (աբսիդ)։ Խորշերի ճակատների ստորին մասերում միակտուր, քանդակազարդ սալեր են կանգնեցված, հետևի կողմում առաջացնելով արկղաձև տարածություններ (սարկոֆագներ), որոնք ծառայել են թագավորական մասունքների ամփոփմանը։ Ոսկորները մինչև մեր օրերը չեն պահպանվել։

Աջ՝ հարավային կողմում պատկերված է աստվածաշնչյան հերոս Դանիելը առյուծների գբում (փոսում), ինչպես նաև խոյերի քանդակներ, որոնք ներկայացնում են Հայաստանի դժվարին կացությունը Սասանյանների ճնշման տակ։ Ձախ՝ հյուսիսային կողմում պատկերված են զարմանահրաշ առասպելական կերպարներ կամ աստվածներ՝ թռչունների ոճավորված խորհրդապատկերներով. մի հորթուկ՝ խաղողի վազերի մեջ, շրջանակի մեջ վերցված մի խաչ՝ վերնամասում երկու թռչնաքանդակներով և մի որսորդ՝ երկու շների օգնությամբ վայրի վարազի վրա հարձակվելիս։

## Պատկերներ

File:Arshakunyats Dambaran and Chapel, Aghdzk, Armenia.jpg|Արշակունիների դամբարան
File:Arshakunyats Mausoleum 02.jpg|Արշակունիների դամբարան, մուտք
File:Arshakunyats Mausoleum 03.jpg|Արշակունիների դամբարան, մուտքի աստիճանները
File:Arshakunyats Mausoleum 05.jpg|Արշակունիների դամբարան, խուց
File:Arshakunyats Mausoleum 01.jpg|Արշակունիների դամբարան, Խուց


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:5-րդ դարում կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Հայաստանի դամբարաններ
Կատեգորիա:Հայաստանի վանքեր
Կատեգորիա:Հայկական ճարտարապետություն
Լուքսոր տաճար

right|thumb|200px|Լուքսոր տաճարի մուտքը
right|thumb|200px|Տաճարի մուտքի արձանը
**Լուքսոր տաճար,** Հին Եգիպտական տաճար համալիր, որը գտնվում է Նեղոս գետի արևելյան ափին՝ այսօր հայտնի որպես Լուքսոր (հնում՝ Ֆիբիս) քաղաքում 7 հիմնադրվել է մ.թ.ա. 1400 թ.: Լուքսոր համալիրը բաղկացած է վեց մեծ տաճարներից, չորսը՝ ձախ ափին, ճանապարհորդներին և ընթերցողներին որպես Գումահ, Դեյր-ել-Բահրի, Ռեյմեսում, և Մեդինետ Հաբու, և երկու տաճար աջ կողմում՝ հայտնի որպես Կարնակ և Լուքսոր։

## Պատկերասրահ

Image:Entrance of Luxor Temple.JPG|Լուքսոր տաճարի մուտքը
Image:Egypt.LuxorTemple.06.jpg|Լուքսոր տաճարը Նեղոսի արևելյան ափից
Image:Avenue towards Karnak.JPG|Սֆինքսների շարքը Կառնակի մոտակայքում 
Image:Sphinx 1.JPG|Սֆինքս
Image:Egypt.LuxorTemple.05.jpg|
Image:Luxor Temple Obelisk.JPG|Կարմիր գրանիտից կոթող
Image:Luxor temple 2.JPG|տաճարի կենտրոնական միջանցքը
Image:Egypt.LuxorTemple.04.jpg|Փարավոնյան տաճարում մուսուլմանական մզկիթ 
Image:LuxorTemple4.jpg|Պատերի գրառումներ
Image:Luxor_Temple_R04.jpg|Հյուսիսարևմտյան հատվածը
Image:Abu_el-Haggag_R03.jpg|Աբու-էլ-Հագագ մզկիթը տաճարի ներսում



## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին Եգիպտոսի տաճարներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 14-րդ դարում կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Ազատ արվեստներ

[մինի|250px|Յոթ ազատ արվեստները՝ նկար [Հերարդ ֆոն Լանդսբերգի (12 դար) «Hortus deliciarum» գործից]]
**Ազատ արվեստներ** (), հմտությունների կամ առարկաների ցանկ, որոնց իմացությունը ազատ մարդու (քաղաքացու) համար դասական հնադարում համարվում էր էական՝ քաղաքացիական կյանքին մասնակցելու համար։ Հին Հունաստանում սա ընդգրկում էր մասնակցությունը հասարակական քննարկումներին, պաշտպանությունը դատարանում, որպես երդվյալ ատենակալ հանդես գալը և ամենակարևորը՝ ռազմական ծառայությունը (ստրուկներին և օտարերկրացիներին քաղաքացու պարտականություններն ու պատասխանատվությունները չէին վերաբերում)։ Այս արվեստների ուսումնասիրության նպատակն էր ձևավորել առաքինի, գիտակ և մտքերը հստակ արտահայտելու ունակ անձնավորություն։ Քերականությունը, ճարտասանությունը և տրամաբանությունը հիմնական ազատ արվեստներն էին, որոնք կազմում էին արվեստների եռյակ (trivium)։ Միջին դարերում, երբ կրթությունը հայտնվեց Եկեղեցու ազդեցության ոլորտում, այս առարկաների ցանկը լրացվեց ևս չորսով (quadrivium), որոնք էին՝ թվաբանությունը, երկրաչափությունը, երաժշտությունը և աստղագիտությունը (որը ներառում էր նաև աստղագուշակությունը)։ Այս եռյակն ու քառյակը միասին կազմել են միջնադարյան համալսարանական կրթության *յոթ ազատ արվեստները*։

Արդի ժամանակներում ազատ արվեստների կրթությունը կարող է ընկալվել տարբեր իմաստներով։ Այն կարող է վերաբերել գրականության, լեզուների, փիլիսոփայության, պատմության, մաթեմատիկայի, հոգեբանության և այլ գիտությունների հատուկ բնագավառների ուսումնասիրությանը կամ ազատ արվեստների կոչման ծրագրի սահմաններում ուսմանը։ Օրինակ Հարվարդի համալսարանը ունի Ազատ Արվեստների Մագիստրոսի կոչման տանող ուսման ծրագիր, որն հումանիտար գիտությունների ոսումնասիրությանը մեկտեղ ընդգրկում է կենսաբանական և հասարակական գիտությունների ոսումնասիրությունը։ Երկու մեկնաբանումներով էլ եզրը սովորաբար արտահայտում է այնպիսի նյութերի ընդգրկումը, որոնք չեն վերաբերվում մասնագիտական, արհեստների կամ տեխնիկական ուսումնական ծրագրին։

Մ․Թ․ 5րդ դարում Մարցիանուս Կապելան յոթ Ազատ Արվեստները սահմանել է որպես քերականություն, դիալեկտիկա, ճարտասանություն, թվաբանություն, երկրաչափություն, երաժշտություն, և աստղաբաշխություն։ Միջնադարյան համալսարաններում յոթ ազատ արվեստները բաժանված էին երկու մասի․
* Եռյակ (*Trivium*)

քերականություն
տրամաբանություն
ճարտասանություն

* քառյակ (*Quadrivium*)

թվաբանություն
երկրաչափություն
երաժշտություն
աստղագիտություն


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրթություն
Անդրեա Պոլի

**Անդրեա Պոլի** (, ), իտալացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան, Միլան ակումբի խաղացող։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պոլիի պրոֆիլը Միլան ակումբի պաշտոնական կայքում 

Կատեգորիա:1989 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բոլոնիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Թուրքական Սուպերլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ինտեր Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 29 ծնունդներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Լիվորնո ՖԱ

**Լիվորնո ֆուտբոլային ակումբ** կամ **Լիվորնո** (), իտալական պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային ակումբ Լիվորնո քաղաքից, հիմնադրվել է 1915 թվականին։ Լավագույն արդյունքը եղել է 1919/20 և 1942/43 մրցաշրջաններում գրաված 2-րդ տեղը։

Կատեգորիա:Իտալական ֆուտբոլային ակումբներ
Սամպդորիա (ֆուտբոլային ակումբ)

**Սամպդորիա** (), իտալական պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային ակումբ Ջենովա քաղաքից։ Ակումբը հիմնադրվել է 1946 թվականին և ներկայումս հանդես է գալիս Սերիա A-ում։

Սամպդորիան 1 անգամ հաղթել է Իտալիայի առաջնությունը, 4 անգամ՝ Իտալիայի գավաթը և 1 անգամ՝ Իտալիայի սուպերգավաթը։ Բացի այդ, 1989-90 մրցաշրջանում ակումբը նվաճել է ՈՒԵՖԱ Գավաթակիրների գավաթը, իսկ 1991-92 մրցաշրջանում՝ հասել Եվրոպական գավաթի եզրափակիչ, որտեղ 1-0 հաշվով պարտվել է Բարսելոնային։

## Նվաճումներ

### Ազգային
* **[[Սերիա A (Իտալիա)|Սերիա A]]**
** **Հաղթող (1)․** 1990–91
* **[[Ֆուտբոլի Իտալիայի գավաթ|Իտալիայի գավաթ]]**
** **Հաղթող (4)․** 1984–85, 1987–88, 1988–89, 1993–94
* **[[Ֆուտբոլի Իտալիայի սուպերգավաթ|Իտալիայի սուպերգավաթ]]**
** **Հաղթող (1)․** 1991
* **[[Սերիա B (Իտալիա)|Սերիա B]]**
** **Հաղթող (2)․** 1933–34, 1966–67

### Եվրոպական
* **[[ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգա|Եվրոպական գավաթ]]**
** *Երկրորդ տեղ (1)․* 1991–92
* **[[ՈՒԵՖԱ Գավաթակիրների գավաթ]]**
** **Հաղթող (1)․** 1989–90
** *Երկրորդ տեղ (1)․* 1988–89

### Այլ
* **[[Ամստերդամի առաջնություն]]**
** **Հաղթող (1)․** 1988
* **[[Ժուան Գամպերի գավաթ]]**
** **Հաղթող (1)․** 2012

## Արտաքին հղումներ
* Սամպդորիայի պաշտոնական կայքը
* Սամպդորիայի պաշտոնական Տվիտերի էջը
* Սամպդորիայի պաշտոնական Ֆեյսբուքի էջը
* Սամպդորիայի պաշտոնական Ինստագրամի էջը
* Սամպդորիայի պաշտոնական ՅուԹյուբի էջը
* Սամպդորիայի պաշտոնական Գուգլ Պլուսի էջը
* Սամպդորիան transfermarkt-ում
* Սամպդորիան futbol24.com-ում
* Սամպդորիան soccerway.com կայքում
* Սամպդորիան ՈՒԵՖԱ-ի պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:Իտալական ֆուտբոլային ակումբներ
Կատեգորիա:1946 հիմնադրումներ Իտալիայում
I’m with You (ալբոմ)

***I’m with You***, ամերիկյան Red Hot Chili Peppers ռոք-խմբի տասներորդ ստուդիական ալբոմն է, թողարկվել է 2011 թվականի օգոստոսի 23-ին Warner Bros. Records ձայնագրման լեյբլի կողմից։ Խմբի առաջին ալբոմն է Ջոն Ֆրուշանտեին փոխարինման եկած կիթառահար Ջոշ Կլինգհոֆերի մասնակցությամբ։ Սկավառակը բաղկացած է 14 երգերից, տևողությունը՝ 59 ր. 24 վ.։ Ալբոմից թողարկվել է չորս սինգլ։

## Երգացանկ
Ալբոմի երգացանկը հրապարակվել է 2011 թ. հունիսի 12-ին:Բոլոր երգերի հեղինակներն են խմբի մասնակիցները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2006 ալբոմներ
Կատեգորիա:Red Hot Chili Peppers ալբոմներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Կևին Կոնստան

**Կևին Կոնստան** (, ), ծնունդով Ֆրանսիայից գվինեացի ֆուտբոլիստ, թուրքական «Տրաբզոնսպոր» ակումբի պաշտպան (խաղում է նաև որպես կիսապաշտպան)։

## Կարիերա
## Նվաճումներ

## Արտաքին հղումներ
*Կոնստանի պրոֆիլը ՖԻՖԱ-ի պաշտոնական կայքում 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1987 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բոլոնիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Թուրքական Սուպերլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մայիսի 15 ծնունդներ
Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տրաբզոնսպորի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Թուլուզի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ջենոայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գվինեայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կիևոյի ֆուտբոլիստներ
Հովսեփ Դինիբեկյան

**Հովսեփ Խատինի Դինիբեկյան** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ), XVIII դարի 2-րդ կեսի հայ դիվանագետ, ճանապարհորդ, ազատագրական շարժման մասնակից։ Հինգհարյուրապետի պաշտոնով ծառայել է Վրաստանի թագավորներ Հերակլ II-ի (1744-1798) և Գեորգի XII-ի (1798-1800) արքունիքներում, պաշտոնական ուղևորություններ կատարել Իրաք, Հնդկաստան, այլ երկրներ։ Հովսեփ Դինիբեկյանի միջոցով Հերակլ II, Հայոց կաթողիկոսներ Հակոբ Ե Շամախեցին և Սիմեոն Ա Երևանցին նամակագրական կապ են պահպանել հայ ազատագրական շարժման գործիչ Շահամիր Շահամիրյանի հետ։ 1782 թվականին Հովսեփ Դինիբեկյանն Էջմիածին է բերել վերջինիս պատվերով 1778 թվականին Վենետիկում տպագրված «Աշխարհացոյց Հայաստանեայցը», ապա Հնդկաստան՝ Շահամիրյանին հասցրել Հերակլ II-ի 1786 թվականի հրովարտակը՝ նրան իշխանական կոչում շնորհելու մասին։

## Գրականություն
* Գրիգորյան Վ. Ռ., Նոր տեղեկություններ Հովսեփ Դինիբեկյանի մասին, ՊԲՀ, 1979, № 1:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ ճանապարհորդներ
UTC+3

**UTC+3**, ժամային գոտի, որում ժամանակը 3 ժամով առաջ է ընկնում UTC-ից։

## Ամբողջ տարվա ընթացքում
* ։
:* Կալինինգրադ
*  (2011 թ.-ի մարտի 11-ից)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  ()
* 
* 
* 
* 
* 

## Ամռան
* 
*  ()
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* UTC+3 գոտում գտնվող քաղաքներ

Կատեգորիա:Ժամային գոտիներ
Հելլաս Վերոնա

**Հելլաս Վերոնա** կամ պարզապես **Վերոնա** (), իտալական պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային ակումբ Վերոնա քաղաքից։ Հիմնադրվել է 1903-ին և ներկայումս հանդես է գալիս Սերիա A-ում։ Ակումբը 1984-1985 մրցաշրջանում հաղթել է Իտալիայի առաջնությունը։ Տնային խաղերն անցկացնում է Ստադիո Մարկ'Անտոնիո Բենտեգոդի մարզադաշտում

## Նվաճումներ
* **[[Սերիա A (Իտալիա)|Սերիա A]]**
** **Հաղթող (1)․** 1984–85
* **[[Սերիա B (Իտալիա)|Սերիա B]]**
** **Հաղթող (3)․** 1956–57, 1981–82, 1998–99
* **[[Ֆուտբոլի Իտալիայի գավաթ|Իտալիայի գավաթ]]**
** *Երկրորդ տեղ (3)․* 1976, 1983, 1984

## Արտաքին հղումներ
* Վերոնայի պաշտոնական կայքը
* Վերոնայի պաշտոնական Տվիտերի էջը
* Վերոնայի պաշտոնական Ինստագրամի էջը
* Վերոնայի պաշտոնական ՅուԹյուբի էջը
* Վերոնան transfermarkt-ում
* Վերոնան futbol24.com-ում
* Վերոնան soccerway.com կայքում

Կատեգորիա:Իտալական ֆուտբոլային ակումբներ
Ֆեյսալ I

**Ֆեյսալ I**, (որոշ աղբյուրներում նաև՝ **Ֆայսալ**, , ), Սիրիայի (1920-ին) և Իրաքի (1921-1933) թագավոր Հաշիմյանների դինաստիայից։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-1918 թթ.) ժամանակ ամիրա Ֆեյսալը գլխավորել է արաբական ապստամբների հյուսիսային բանակը, որը 1918 թվականին թուրքերից ազատագրել է Սիրիայի և Անդրհորդանանի տարածքը։ Փարիզի խաղաղության վեհաժողովի ընթացքում ստորագրել է արաբա-հրեական համաձայնագիր Խայիմ Վեյցմանի հետ։

1918-1920 թթ. Ֆեյսալը գլխավորել է Սիրիայի արաբական վարչությունը, 1920 թվականի մարտին հռչակվել Սիրիայի թագավոր։ Սիրիայի ֆրանսիական օկուպացիայից հետո, 1920 թվականի հուլիսի վերջին, վտարվել է երկրից։ 1921 թվականի օգոստոսին անգլիական գաղութային իշխանությունների աջակցությամբ հռչակվել է Իրաքի թագավոր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրաքի թագավորներ
Կատեգորիա:Անկախության ակտիվիստներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Վիկտորիանական թագավորական շղթայի ասպետներ
Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետներ
Թուրքն Իտալիայում (օպերա)

**«Թուրքն Իտալիայում»** (), իտալացի կոմպոզիտոր Ջոակինո Ռոսսինիի կոմիկական օպերա (opera buffa) երկու գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոն՝ Ֆելիչե Ռոմանիի։ Առաջին անգամ կատարվել է Միլանի «Լա Սկալա» թատրոնում 1814 թ. օգոստոսի 14-ին։

Օպերան արժանացել է բազմաթիվ բեմադրությունների և ձայնագրությունների։ Օպերայի գլխավոր կանացի՝ Ֆիորիլլայի դերերգը կատարել է Մարիա Կալլասը, որը նաև ձայնագրել է այն 1954 թ.։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Ֆեյսալ II

**Ֆեյսալ II** (որոշ աղբյուրներում **Ֆայսալ** , ), Իրաքի թագավոր 1939 թվականից Հաշիմյանների դինաստիայից։

Մինչև չափահաս դառնալը՝ 1953 թվականը երկիրը կառավարել է խնամակալ Աբդուլ Իլլահը։ Ֆեյսալ II-ը գտնվել է Աբդուլ Իլլահի և հետադեմ պետական գործիչ Աաիդ Նուրիի անգլիամետ հետադեմ խմբավորման ազդեցության տակ։ Սպանվել է 1958 թվականի իրաքյան հեղափոխության ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրաքի թագավորներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Կատեգորիա:Վիկտորիանական թագավորական շղթայի ասպետներ
Տրապիզոնի Ավետարան

«Տրապիզոնի Ավետարան», XI դարի հայկական ձեռագիր մատյան, քառավետարան։ Պահպանվում է Վենետիկի Սուրբ Ղազար վանքի մատենադարանում (ձեռ․ N1400/108)։ Հայ գրչության և մանրանկարչության գլուխգործոցներից է, գրված է ընտիր բոլորագիծ երկաթագրով։ Գրչության վայրը, գրիչը և ծաղկողը՝ անհայտ։ 1803 թվականին Իգնատիոս Փափազյանի ձեռքով Ս․ Ղազար է բերվել Տրապիզոնից (այստեղից էլ անունը՝ «Տրապիզոնի Ավետարան»)։

Պահպանված առաջին հիշատակարանը ուշ է գրվել (մինչև 1196 թ․)։ Վերակազմվել է XIII դ․։ Մի քանի մանրանկարված էջեր չկան։ Ձեռագիրը Ս․ Ղազարի ամենամեծ մատյանն է (37 x 46 սմ), սկսվում է ճոխ պատկերազարդված խորաններով, դրանց հաջորդում են տերունական պատկերներ («Ծնունդ», «Մկրտություն», «Տյառնընդառաջ», «Պայծառակերպություն»), նստած ավետարանիչների նկարները մի թերթի վրա, ապա առանձին՝ Մատթեոս Ավետարանիչի նկարը, «Դեիսուսը», «Քրիստոս- Ամենակալը» և մյուս ավետարանիչների նկարները՝ իրենց ավետարաններից առաջ։ Յուրաքանչյուր ավետարան բացվում է անվանաթերթով, որի գլխազարդը նման է խորանների գլխազարդերին։

Ենթադրվում է, որ ձեռագիրը պատկերազարդել են երկու մանրանկարիչ։ Տերունական նկարներում կան հունարեն վերնագիր-մակագրություններ, որոնք (ինչպես և այլ տարրեր) վկայում են հայ-բյուզանդական արվեստի փոխառնչությունները։ Ոճը «բյուզանդամետ» է, սակայն հայկական մանրանկարչությանը բնորոշ ինքնատիպությունն արտահայտված է ցայտուն։ Զարդամոտիվները յուրահատուկ են ու հարուստ։ Գործող անձինք պատկերված են արտահայտիչ ու կենդանի։

«Տրապիզոնի Ավետարանի» խորանների ու անվանաթերթերի կոլորիտով, բուսական զարդամոտիվներով, ոսկու նուրբ օգտագործմամբ ընդհանրություն ունի Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվ․ Մատենադարանի №275 և №10434 ավետարանների հետ, ընդ որում վերջին երկու ձեռագրերի ընդօրինակողը Հովհաննես Գրիչն է, ժամանակը՝ XI դ․ 2-րդ կեսը։ Ենթադրվում է, որ Գագիկ Աբասյանի պատվիրած «Կարսի Ավետարանին» հաջորդել են վերոհիշյալ ձեռագրերը։

## Գրականություն
* Հայկական մանրանկարչություն, հ․ 1, Վնտ․, 1966, էջ 28 - 33 (առաջաբան Ս․ Տեր- Ներսեսյանի, կազմ․ Մ․ ճանաշյան)։

Կատեգորիա:Հայկական ձեռագրեր
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու գրքեր
Հակածին

thumb|255px|Հակածին-հակամարմին փոխազդեցության սխեմա
**Հակածիններ** կամ **անտիգեններ** ((Ag), ՝ հակամարմին ստեղծող), բարձրմոլեկուլային միացություններ (սպիտակուցներ, պոլիսախարիդներ), որոնք, հանդիսանալով որպես կառուցվածքորեն օտարածին, ունակ են կոնկրետ օրգանիզմում առաջացնել իմուն պատասխան, միանալով T- կամ B- լիմֆոցիտների, կամ էլ վերջիններիս կողմից սինթեզած հակամարմինների ընկալիչների հետ։ Այդպիսի օտարածին նյութերի կրողներ են բակտերիաները, վիրուսները, սնկերը, տրանսպլանտատները, ուռուցքային բջիջները, առանձին դեպքերում՝ նաև սեփական օրգանիզմի բջիջները և այլն։

Պոլ Էրլիխը օգտագործել է հակածին () տերմինը իր կողմնային շղթայի տեսության մեջ 19-րդ դարում։ Ընդհանրացնելով՝ հակածինները հակամարմինների յուրահատուկ ռեցեպտորներին միացող մոլեկուլներ են, որոնք օրգանիզմում առաջացնում են իմունային պատասխան։

Ներթափանցելով օրգանիզմ՝ հակածինները խթանում են յուրահաատուկ հակամարմինների սինթեզը և այնուհետև միանում հենց այդ հակամարմինների հետ։

Հակածիններին բնորոշ են հետևյալ հիմնական հատկությունները. *յուրահատկություն* (սպեցիֆիկություն) և *իմունոգենություն*։ Հակածնի ունակությունը օրգանիզմում առաջացնել իմունային պատասխան անվանում են իմունոգենություն, իսկ նրա միացումը սպեցիֆիկ հակամարմնի կամ T-լիմֆոցիտի յուրահատուկ ընկալիչների հետ պայմանավորում է հակածնի սպեցիֆիկությունը։

Հակածինները ընդունված է բաժանել 2 խմբի, *լիարժեք* և *ոչ լիարժեք*։ Լիարժեք հակածիններն ընդունակ են ինքնուրույն գոյացնել հակամարմիններ, իսկ ոչ լիարժեք հակածինները՝ հապտենները, ակտիվ փոխազդեցության մեջ են մտնում առաջացած հակամարմինների հետ, սակայն չեն գոյացնում նման հակամարմիններ։ Հապտենները միացություններ են, որոնք հակածիններին բնորոշ առանձնահատկություն են ձեռք բերում որոշակի սպիտակուցների հետ միանալուց հետո։ Որոշ դեղանյութեր (անտիպիրին, քինին, յոդ և այլն) օրգանիզմում կարող են միանալ սպիտակուցի հետ և ձեռք բերել հակածինային հատկություն։

Ախտաբանության մեջ էական նշանակություն ունեն ախտաբանական հակածինները, որոնց առկայությունն ապացուցված է քաղցկեղի, այրվածքների, ճառագայթային հիվանդության և այլ ժամանակ։ Հակածինները լայնորեն կիրառվում են վարակիչ հիվանդությունների ախտորոշման համար։ Այդ նպատակով կիրառվող հակածինները կոչվում են ախտորոշիչ գործոններ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Անտիգեններ.ընդհանուր բնութագիր
* Հակածինները և նրանց հատկությունները 

Կատեգորիա:Իմունաբանություն
Տասնմեկ րոպե

**«Տասնմեկ րոպե»** (), բրազիլացի գրող Պաուլո Կոելիոյի վեպն է, գրված 2003 թվականին։ Սեփական ճշմարտության որոնման մասին այս վեպը շարունակում է հեղինակի նախկին մի քանի աշխատություններում արծարծված «կանացի» թեման։ Տասնմեկ րոպե. գլխավոր հերոսուհու կարծիքով հենց այսքան է տևում միջին վիճակագրական սեռական ակտը։

## Սյուժե
Մարմնավաճառ Մարիան մտորում է կյանքի, սեքսում խնդիրների մասին, որոնք համարում է հիմնական և անգամ հիմնարար այն բանում, ինչը տեղի է ունենում իրեն շրջապատող աշխարհում։ Մարիան գիտակից մարմնավաճառ է, քանի որ գտնում է, որ հենց այսպիսի կյանքի ուղին թույլ կտա իրեն լուծել ներքին կոնֆլիկտը։ Իր նպատակներին հասնելու համար Մարիան անցնում է բոլոր հնարավոր փորձությունները՝ սեքսից ապրելով ցավ, տանջանք և հաճույք՝ այս ամենը համարելով «իսկական տղամարդկային սիրո» դրսևորում։

Կատեգորիա:2003 վեպեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պաուլո Կոելիոյի ստեղծագործություններ
Ասիեր Իլիարամենդի

**Ասիեր Իլյարամենդի** (իսպաներեն՝Asier Illarramendi Andonegi, ), իսպանիայի հավաքականի և Ռեալ Սոսիեդադի կիսապաշտպան։

## Կարիերա
2008 թվականից 2011 թվականների ընթացքում հանդես է եկել «Ռեալ Սոսյեդադ Բ»-ի կազմում, իսկ դեբյուտն առաջին թիմի կազում նշել է 2009-2010 մրցաշրջանի վերջում։ Դեբյուտը կայացել է 2010 թվականի հունիսի 19-ին՝ «Էլչե ՖԱ»-ի դեմ խաղում։ 2011 թվականի հունվարի 23-ին Իլյարամենդին դեբյուտը նշել է Պրիմերայում՝ «Վիլյառեալ ՖԱ»-ի դեմ խաղում։ 2011/2012 մրցաշրջանում խաղացել է «Ռեալ Սոսյեդադի» առաջին թիմի կազմում։
2013 թվականի հուլիսի 12-ին 6-ամյա պայմանագիր է կնքել Մադրիդի «Ռեալի» հետ։ Իլյարամենդիի տրանսֆերի համար մադրիդյան ակումբը վճարել է 38.9 միլիոն եվրո։ 30 միլիոնը վճարվել է խաղացողի համար իսկ 8.9 միլիոն ԱԱՀ-ը նույնպես վճարել է «Ռեալը»։
2014 թվականի փետրվարի 22-ին Էլչե ՖԱ-ի դեմ խաղում առաջին անգամ դարձավ գոլի հեղինակ «Ռեալ Մադրիդի» կազմում՝ իսպանական Լա Լիգայում։

### Կարիերան հավաքականում
Իլյարամենդին հանդես է եկել Իսպանիայի պատանեկան և երիտասարդական հավաքականներում։ Մինչև 17 տարեկանների Աշխարհի առաջնության ժամանակ նվաճել է արծաթե մեդալներ։ Իսպանիայի երիտասարդական հավաքականի կազմում հաղթել է 2013 թվականի Եվրոպայի երիտասարդական առաջնությունը։

## Նվաճումներ
Իսպանիայի գավաթակիր։ 2014 թ.

Չեմպիոնների Լիգայի գավաթակիր (1)։ 2013/2014

ՈՒԵՖԱ-ի սուպերգավաթակիր։ 2014 թ.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1990 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բասկ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի ֆուտբոլի երիտասարդական հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մարտի 8 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Սոսիեդադի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Հովսեփ Արցախեցի

**Հովսեփ Արցախեցի** (**Տեր-Ավագյան**) (ծննդյան թվականն անհայտ, Շուշի - մահվան թվականն անհայտ), XIX դարի 1-ին կեսի հայ կրոնական գործիչ և փիլիսոփա։ Եղել է Շուշիի, Գանձասարի թեմերի վարդապետ։ Դասավանդել է մայրենի լեզու, աստվածաբանություն, տրամաբանություն։ Հրատարակել է «Համառօտ բառգիրք ի գրաբառէ յաշխարհաբառն» (1830) և «Առաջին մասն փիլիսոփայութեան, որ ասի տրամաբանութիւն» (1840)։

Փիլիսոփայական հարցերում հետևելով ֆրանսիացի աստվածաբան Ա. Գովդինին՝ Հովսեփ Արցախեցին գտնում է, որ տրամաբանության արդյունքները չպետք է հակասեն աստվածաբանության սկզբունքներին։ Տրամաբանությունը գիտություն է, որն զբաղվում է ոչ միայն ճշմարտության բացահայտմամբ, այլև բացահայտվածի հիմնավորմամբ, այսինքն՝ նա հաստատում է ոչ միայն օրենքներն ու մեթոդները, որոնց միջոցով բացահայտվում են նոր ճշմարտություններ, այլև դրանք ապացուցման միջոցով դարձվում են ուրիշների սեփականություն։ Առաջին դեպքում տրամաբանությունն իր վրա է վերցնում մեթոդաբանական գիտության ֆունկցիա, երկրորդ դեպքում՝ ապացուցման։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու թեմական առաջնորդներ
Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հայ կրոնական գործիչներ
Ultimate Mortal Kombat 3

**«Ultimate Mortal Kombat 3»**, մենամարտային վիդեոխաղ, որը մշակվել և թողարկվել է «Midway» ստուդիայի կողմից՝ 1995 թվականին՝ Արկադային պլատֆորմայի համար, որը հետագայում նույնպես փոխանցվեց տնային խաղային համակարգերի համար։ Խաղը «Mortal Kombat» խաղաշարերում հաջորդում է «Mortal Kombat 3»-ին։

Նախատեսված է ինչպես մեկ, այնպես էլ երկու ջոյստիկով խաղալու համար։ Առանձնանում են խաղալու երեք բաժիներ, որոնք են՝ խաղ երկու հոգով, խաղ չորս հոգով և խմբակային ութ հոգանոց խաղ։ Այս խաղի կարևոր առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ բացի նրանից որ խաղացողներ թվայնացված են իսկական վիդեո նկարահանումներից, համակարգիչը հակառակորդին դժվարացնում է ըստ հաղթելու աստիճանով, ինչը բացակայում է «Mortal Kombat»-ի նախորդ տարբերակներում։ Առանձնանում է մենամարտի նոր վերջնարդյունք՝ *Brutality* (հայերեն՝ *կոշտություն կամ դաժանություն*), որն իրենից ներկայացնում է տվյալ կերպարի բոլոր կոմբինացիաների համադրում, ինչը տանում է հակառակորդին ոչնչացմանը։ Մյուս կարևոր առանձնահատկությունը նոր կերպարների ավելացումն է։ Այս տարբերակում բացակայում է **Շիվան**, ավելացվել են նոր մարտադաշեր, որոնցից երեքում առկա են ֆոնային առանձնահատկություններ

## Սցենարը

Արտաքին աշխարհի կայսր **Շաո կանը** խախտելով մահացու գոտեմարտի կանոնը՝ կայսրուհի **Սինդելի** օգնությամբ դուրս է գալիս մեր աշխարհ, վերջնականապես երկիրը գրավելու նպատակով։ Երկրային պաշտպան **Ռեյդենը** հավաքելով երկրային լավագույն զինվորներին, ամեն ինչ անում է **Շաո Կաննին** կանգնեցնելու համար։ Սկսվում է մահացու կռիվը երկրի և արտաքին աշխարհի միջև։ (Խաղի սյուժեն համընկնում է «Mortal Kombat 3»-ի սյուժեին։)

## Կերպարներ

Խաղում բացի Շիվայից առկա են նախորդ՝ MK 3-ի բոլոր կերպարները։ Նոր կերպարներն են **Ռեպտայլը**, **Էռմակը**, **Սկորպիոնը**, **Սաբ-Զիրոն** (դիմակով), **Կիտանան**, **Ջեյդը**, **Միլենան**, **Ռեյնը** և **Նուբ-Սայբոտը**։ Բացի հիմնական կերպարներից կան նաև գաղտնի կերպարներ, որոնց խաղի մեջ ներառելու համար անհրաժեշտ են որոշ չիտ-կոդեր։ Այդ կերպարներն են **Սմոկ-մարդը** և **Քամելեոնը**։ Բոսսային կերպարներն են **Մոտառոն** և **Շաո Կանը**։

## Արտաքին հղումներ
* «Ultimate Mortal Kombat 3»-ը - Մորտալ Կոմբատ Վիքիում
* «Ultimate Mortal Kombat 3»-ը «Մորտալ Կոմբատ օնլայն» կայքում 

Կատեգորիա:1995 տեսախաղեր
Կատեգորիա:Sega Genesis տեսախաղեր
Կատեգորիա:IOS խաղեր
Գիտությունների դոկտոր

**Գիտությունների դոկտոր,** երկրորդ կարգի (ամենաբարձր) գիտական աստիճան (առաջինը՝ Գիտությունների թեկնածու) նախկին ԽՍՀՄ-ում, Ռուսաստանում, ԱՊՀ-ի որոշ երկրներում և Հայաստանում։ Այս որակավորումը համապատասխանում է «Habilitation» ակադեմիկական որակավորմանը Գերմանիայում։

Գիտությունների դոկտորի աստիճանը բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում ցանկալի պայման է պրոֆեսորի կոչմանն ու համապատասխան պաշտոնին արժանանալու համար։

ԽՍՀՄ-ում այն ​​ստեղծվել է (գիտական ​​աստիճանների և կոչումների ամբողջ համակարգի հետ միասին) ԽՍՀՄ Ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի 1934 թվականի հունվարի 13-ի հրամանագրով։ Ռուսական բուհերում գիտությունների դոկտորի կոչում ունենալը պրոֆեսորի պաշտոնի համար մրցույթին մասնակցելու, ինչպես նաև համանուն գիտական ​​կոչում ստանալու պայմաններից մեկն է։

Կատեգորիա:Գիտական աստիճաններ և կոչումներ
Դենիել Ուելբեք

**Դե՛նիել Նիի՛ Թա՛քի Մե՛նսա Ուե՛լբեք** (, ), առավել հայտնի որպես **Դե՛ննի Ուե՛լբեք** (), անգլիացի ֆուտբոլիստ՝ արմատներով Գանայից, անգլիական «Մանչեսթեր Յունայթեդի» և Անգլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի հարձակվող։

Հասակի և խաղաոճի համար նրան հաճախ համեմատում են Էմանուել Ադեբայորի և Նվանկվո Կանուի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արսենալի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրայթոն ընդ Հոուվ Ալբիոնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2012-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուոթֆորդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սանդերլենդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Հոբոս

**Հոբոս** (Հովհաննես) (ծննդյան թիվն անհայտ է - 1860-ական թվականներ), ժողովրդական առակախոս։

## Գործունեություն
Առակախոսի մասին շատ քիչ տվյալներ են պահպանվել։ Նրա մասին տվյալներ է տվել հայ ազգագրագետ և բանահավաք Երվանդ Լալայանը իր աշխատություններում։ Լալայանը առակախոսի անունով հայտնի զվարճախոսությունները հավաքել է և 1903 թվականին Թիֆլիսում լույս է ընծայել «Հոբոս» վերնագրով։ Ըստ Լալայանի՝ Հովհաննեսը սկզբում ապրել է Լոռու մարզի Ճոճկան գյուղում, ապա՝ Շնողում, որտեղ և մահացել է։ Նրա զվարճախոսությունները տարածված են Լոռու տարբեր գյուղերում։ Նրան վերագրվող անեկդոտները հաճախ այլ բանասացների հորինվածքներ են։ Լոռեցի առակախոսը մահացել է 1860-ական թվականներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ առակագիրներ
Պրեմիեր Լիգա 2013-14 (Անգլիա)

**Պրեմիեր Լիգա 2013-14-ը** Անգլիայի Պրեմիեր Լիգայի 22-րդ մրցաշրջանն էր։ Մասնակցում է 20 ակումբ։ Չեմպիոնական տիտղոսը պաշտպանում էր «Մանչեսթեր Յունայթեդը»։
Այս մրցաշրջանի նորեկներն էին՝ «Կարդիֆ Սիթին», «Կրիստալ Պելասն» ու «Հալլ Սիթին»։

## Փոփոխությունները համեմատած նախկին մրցաշրջանի հետ

## Մասնակից ակումբներ
### Մարզադաշտեր

### Մարզիչներ, ավագներ, համազգեստ և հովանավորներ

### Մարզչական փոփոխություններ

## Մրցաշարային աղյուսակ

 

 

 

 

## Առաջնության առաջատարները

ImageSize = width:959 height:80
PlotArea = left:3 right:30 bottom:40 top:0
Period = from:1 till:38.9
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1
TimeAxis = orientation:horizontal
Colors =
  id:ManCity  value:rgb(0.0,0.8,0.9)
  id:ManUtd  value:black
  id:Chelsea value:blue
  id:Liverpool value:red
  id:Arsenal  value:yellow
 
PlotData=
  bar:Position width:15 color:white align:center

  from:1 till:2 shift:(0,19) text:"ՄՍ" color:ManCity
  from:2 till:3 shift:(0,19) text:"ՉԵԼ" color:Chelsea
  from:3 till:5 shift:(0,19) text:"ԼԻՎ" color:Liverpool
  from:5 till:17 shift:(0,19) text:"ԱՐՍԵՆԱԼ" color:Arsenal
  from:17 till:18 shift:(0,19) text:"ԼԻՎ" color:Liverpool
  from:18 till:23 shift:(0,19) text:"ԱՐՍ" color:Arsenal
  from:23 till:24 shift:(0,19) text:"ՄՍ" color:ManCity
  from:24 till:25 shift:(0,19) text:"ԱՐՍ" color:Arsenal
  from:25 till:32 shift:(0,19) text:"ՉԵԼ" color:Chelsea
  from:32 till:37 shift:(0,19) text:"ԼԻՎ" color:Liverpool
  from:37 till:38.9 shift:(0,19) text:"ՄՍ" color:ManCity
  

## Արդյունքներ

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Կատեգորիա:Անգլիայի Պրեմիեր Լիգայի մրցաշրջաններ
Կատեգորիա:2013 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:2014 ֆուտբոլում
Թին Եդվայ

**Թին Եդվայ** (, ), խորվաթ ֆուտբոլիստ, գերմանական Բայեր 04 ֆուտբոլային ակումբի և Խորվաթիայի հավաքականի պաշտպան։

## Կարիերա
### Դինամո Զագրեբ
Եդվայը իր պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային կարիերան սկսել է 2013 թվականին Դինամո Զագրեբի կազմում։ Իր անդրանիկ հանդիպումը անցկացրել է Օսիեկի դեմ խաղում, որտեղ զբաղեցրել է պաշտպանության կենտրոնը Յոսիպ Շիմունիչի հետ։
Իր առաջին գնդակը խփել է Սիբալիայի դեմ խաղում։

### Ռոմա
Իր առաջին պրոֆեսիոնալ մրցաշրջանից հետո Եդվայը տեղափոխվեց իտալական Ռոմա2013 թվականի հուլիսի 10-ին կողմերը հաստատեցին Թին Եդվայի տեղափոխությունը Հռոմ։

2014 թվականի հունիսի 11-ին Եդվայը վարձավճարով տեղափոխվել է գերմանական «Բայեր 04»՝ թիմի հետ ստորագրելով երկու տարվա պայմանագիր։

2015 թվականին խորվաթ ֆուտբոլիստը պայմանագիր է ստորագրել «Բայերի» հետ։

## Անձնական կյանք
Նրա հայրը նախկին բոսնիացի ֆուտբոլիստ Ժդենկո Եդվայն է։ Նրա ընտանիքը ծագումով Բոսնիա և Հերցեգովինայի Մոստար քաղաքից է։

## Ձեռքբերումններ
;  **«[[Դինամո Զագրեբ|Դինամո (Զագրեբ)]]»**
* Խորվաթիայի չեմպիոն - 2012/13

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Ֆուտբոլիստի էջը soccerway.com կայքում
* 
* 

Կատեգորիա:1995 ծնունդներ
Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Կատեգորիա:Բայեր Լևերկուզենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Դինամո Զագրեբի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Խորվաթ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 28 ծնունդներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Լոկոմոտիվ Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Աուգսբուրգի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Խորվաթիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պանաթինաիկոսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Զագրեբի ֆուտբոլիստներ
Լուկաշ Սկորուպսկի

**Լուկաշ Սկորուպսկի** (, ), լեհ ֆուտբոլիստ, Ռոմա ֆուտբոլային ակումբի դարպասապահ։

## Կարիերա
### Գուրնիկ Զաբժե

### Ռոմա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լուկաշ Սկորուպսկի 
*  Լուկաշ Սկորուպսկի 
* Լուկաշ Սկորուպսկի  

Կատեգորիա:Լեհ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:1991 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մայիսի 5 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բոլոնիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2024-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Վիքիմեդիա տարածքային կազմակերպություններ

**Վիքիմեդիա տարածքային կազմակերպությունները** ազգային կամ ենթա-ազգային շահույթ չհետապնդող կազմակերպություններ են, որոնք նպատակ ունեն նպաստել Վիքիմեդիա նախագծերի իրականացմանը տեղերում։ Տարածքային կազմակերպությունները Վիքիմեդիա Հիմնադրամից իրավաբանորեն անկախ են։ Նրանք Վիքիմեդիա Հիմնադրամի հետ համաձայնագիր են ստորագրում։ Վիքիմեդիա կազմակերպությունները Վիքիմեդիա Հիմնադրամի կայքերի վրա ոչ մի վերահսկողություն չեն կարող իրականացնել։ Տարածքային կազմակերպությունները Վիքիմանիային համապատասխան տարածաշրջանային կոնֆերանսներ, գլոբալ միջոցառումներ են կազմակերպում։ 2013 թ. ապրիլի դրությամբ 39 Վիքիմեդիա կազմակերպություն է ճանաչված։
}
|-
| 
| Wikimedia Canada
| wikimedia.ca
| 
|-
| 
| Wikimedia Chile
| wikimedia.cl
| 
|-
| 
| Wikimedia Česká republika
| wikimedia.cz
| 
|-
| 
| Wikimedia Danmark
| wikimedia.dk
| 
|-
| 
| Wikimedia Eesti
| [//et.wikimedia.org/ et.wikimedia.org]
| 
|-
| 
| Wikimedia Suomi
| [//fi.wikimedia.org/ fi.wikimedia.org]
| 
|-
| 
| Wikimédia France
| wikimedia.fr
| 
|-
| 
| Wikimedia Deutschland
| wikimedia.de
| 
|-
| 
| 香港維基媒體協會
| wikimedia.hk 
| 
|-
| 
| Wikimédia Magyarország
| wikimedia.hu
| 
|-
| 
| Wikimedia India
| wikimedia.in 
| 
|-
| 
| Wikimedia Indonesia
| wikimedia.or.id
| 
|-
| 
| Wikimedia Israel
| wikimedia.org.il
| 
|-
| 
| Wikimedia Italia
| wikimedia.it
| 
|-
| 
| 澳門維基媒體協會
| wikimedia.org.mo 
| 
|-
| 
| Викимедија Македонија
| [//mk.wikimedia.org/ mk.wikimedia.org]
| 
|-
| 
| Wikimedia México
| [//mx.wikimedia.org/ mx.wikimedia.org]
| 
|-
| 
| Wikimedia Nederland
| [//nl.wikimedia.org/ nl.wikimedia.org]
| 
|-
| 
| Wikimedia Norge
| [//no.wikimedia.org/ no.wikimedia.org]
| 
|-
| 
| Wikimedia Philippines
| wikimedia.org.ph
| 
|-
| 
| Wikimedia Polska
| [//pl.wikimedia.org/ pl.wikimedia.org]
| 
|-
| 
| Wikimedia Portugal
| wikimedia.pt
| 
|-
| 
| Викимедиа РУ
| 
| 
|-
| 
| Wikimedia Serbia
| [//rs.wikimedia.org/ rs.wikimedia.org]
| 
|-
| 
| Wikimedia South Africa
| wikimedia.org.za
| 
|-
| 
| Wikimedia España
| wikimedia.org.es
| 
|-
| 
| Wikimedia Sverige
| wikimedia.se
| 
|-
| 
| Wikimedia CH
| wikimedia.ch
| 
|-
| 
| 台灣維基媒體協會
| wikimedia.tw
| 
|-
| 
| Вікімедіа Україна
| wikimedia.org.ua 
| 
|-
| 
| Wikimedia UK
| wikimedia.org.uk
| 
|-
| 
| Wikimedia Venezuela
| wikimedia.org.ve 
| 
|-
| Նյու Յորք
| Wikimedia New York City
| [//nyc.wikimedia.org/ nyc.wikimedia.org]
| 
|-
| Վաշինգտոն ԿՇ
| Wikimedia District of Columbia
| wikimediadc.org
| 
|}

## Արտաքին հղումներ

### Մատենագրություն
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Վիքիմեդիա տարածքային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա
Էդոարդո Պացցալյի

**Էդոարդո Պացցալյի** (, ), իտալացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, դարպասապահ։ Հանդես է գալիս իտալական Սերիա D-ում ելույթ ունեցող «Պիստոյեզե» ակումբում։

## Արտաքին հղումներ
* Պացցալյիի պրոֆիլը figc.it կայքում 
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆիորենտինայի ֆուտբոլիստներ
Ռոզետայի քար

**Ռոզեթյան արձանագրություն**, *ռոզեթյան քար*, Ալեքսանդրիայից ոչ հեռու գտնվող Ռոզետա քաղաքում (այժմ՝ Ռաշիդ) հայտնաբերված գրանոդիորիտե արձանագրություն՝ հին եգիպտերեն (հիերոգլիֆ կամ մեհենադրոշմ և հանրամատչելի դեմոտիկյան գրերով) և հին հունարեն նույնիմաստ արձանագրություններով բազալտե սալաքար։ Հայտնաբերել է նապոլեոնյան բանակի սպա Պիեր Ֆրանսուա Բուշարը՝ Եգիպտոսում, ռազմական ամրաշինության ժամանակ (1799 թ.), Ռոզեթ (այժմ՝ Ռաշիդ) քաղաքի (Նեղոսի դելտայի բազկին) մոտ։

Պահպանվում է Բրիտանական թանգարանում (Լոնդոն)։ Արձանագրությունը երեք նույնիմաստ տեքստերով է, այդ թվում՝ երկու հին եգիպտական հիերոգլիֆներով և մեկ հին հունարենով։ Հին հունարենը բավականին հասկանալի էր լեզբավաններին, այդ իսկ պատճառով վերջինս ելակետ դարձավ մյուս երկու հիերոգլիֆները վերծանելու համար։ Բնագրերը (փորագրվել են մ․թ․ա․ 196-ին) եգիպտական քրմերի երախտագիտական մաղթանքներ են Պտղոմեոս V Եպիփանեսին (իշխել է մ․թ․ա․ 204—180 թթ.)։ Եգիպտական բնագրերը փորձել են վերծանել ֆրանսիացի արևելագետ Սիլվեստր դը Սասին, շվեդ դիվանագետ Յոհան Դավիդ Օկերբլադը և անգլիացի ֆիզիկոս Թոմաս Յունգը։ 1822 թվականին մեհենադրոշմ բնագիրը վերծանել է Ժան Ֆրանսուա Շամպոլյոնը՝ սկիզբ դնելով եգիպտական մեհենադրոշմ գրությունների ուսումնասիրմանը։

Կատեգորիա:Բրիտանական թանգարան
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոսի մշակույթ
Կատեգորիա:Հին հունարեն
Կատեգորիա:Հնագիտություն
Կատեգորիա:Նապոլեոնի արշավանքը Եգիպտոս և Սիրիա
Կատեգորիա:Նեղոսի դելտա
Հաբլի օրենք

մինի|Հաբլի օրենքը ներկայացնող գրաֆիկ, Հաբլի բաշխումը
**Հաբլի օրենք**, գալակտիկայի կարմիր շեղման և գալակտիկայից ունեցած հեռավորության միջև գծային կապով տրվող օրենք։ Ձևակերպել է Էդվին Հաբլը՝ 1929 թ․։ Տրվում է հետևյալ բանաձևով՝
: cz=H_0 D,
որտեղ z -գալակտիկայի կարմիր շեղումն է, D-նրանից ունեցած հեռավորությունը,H_0-համեմատականության գործակից է, որը անվանում են Հաբլի հաստատուն։ *H*0-ի միավորը Միավորների միջազգային համակարգում վ−1 է, սակայն ավելի հաճախ բերվում է (կմ/վ)/Մպկ տեսքով՝ այսպիսով տալով գալակտիկայի՝ 1 Մպկ հեռանալու արագությունը կմ/վ-ով։  *H*0-ի հակադարձ մեծությունը Հաբլի ժամանակն է։

Փոքր z-երի գործում է հետևյալ առնչությունը 
:cz=V_r,
որտեղ V_r գալակտիկայի տեսագծային արագությունն է, c-ն՝ լույսի արագությունը։

Ըստ Հաբլի օրենքի՝
# Արտագալակտիկական տիեզերքում  (10 մեգապարսեկ (Մպկ) կամ ավելի) դիտվող օբյեկտները ունեն դոպլերյան շեղում, որը բացատրվում է Երկրից հեռանալու հարաբերական արագությամբ, 
# Երկրից հեռացող տարբեր գալակտիկաների դոպլերյան շեղումով չափվող արագությունը մի քանի հարյուր մեգապարսեկ հեռու գալակտիկաների համար մոտավորապես ուղիղ համեմատական է Երկրից ունեցած հեռավորությանը
Հաբլի օրենքը համարվում է տիեզերքի ընդարձակման՝ դիտումներով առաջին փաստարկված հիմքը  և այսօր մեծ պայթյունի օգտին ամենից շատ մեջբերվող վկայությունն է։
Զուտ այս ընդարձակումոբ պայմանավորված աստղագիտական օբյեկտների շարժումը հայտնի է որպես **հաբլյան լայնացում**։

Չնայած այս օրենքը լայնորեն վերագրվում է Էդվին Հաբլին, առաջին անգամ այն հարաբերականության ընդհանուր տեսության հավասարումներից արտածել է Ջորջ Լեմետրը 1927 թվականի հոդվածում, որտեղ առաջ է քաշում տիեզերքի ընդլայնման գաղափարը և գնահատում է ընդլայնման արագության մեծությունը, որն այժմ կոչվում է **Հաբլի հաստատուն** Երկու տարի անց Էրվին Հաբլը հաստատեց այդ օրենքի գոյությունը և այժմ իր անունը կրող հաստատունի համար ավելի ճշգրիտ արժեք որոշեց։. 
Հեռացող օբյեկտների արագությունները Հաբլը հաշվարկել է նրանց կարմիր շեղումներից, որոնցից շատերը ավելի վաղ չափել էր Վեստո Սլայֆերը  1917 թվականին։

## Տիեզերքի տարիք
Օգտվելով Հաբլի օրենքից, կարելի է գնահատել տիեզերքի տարիքը՝ 
:t_H = \frac{r}{V} = \frac{1}{H_0},

տեղադրելով H_o-ի արժեքը t_H-ի համար, կստանանք 13․798 միլիարդ տարի արժեքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստղագիտություն
Կատեգորիա:Տիեզերագիտություն
Վիկտոր Ֆանարջյան

**Վիկտոր Բարդուղիմեոսի Ֆանարջյան** (), հայ ֆիզիոլոգ, ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1982), ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (1984), ՀԽՍՀ ԳԱ փոխնախագահ (1978 թվականից), Վրացական ԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1980), Բարդուղիմեոս Ֆանարջյանի որդին։ Ավելի քան 370 գիտական աշխատությունների և 5 մենագրությունների հեղինակ։

## Գործունեություն
[մինի|Վիկտոր Ֆանարջյանի հուշատախտակը [Լևոն Օրբելու անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտի պատին]]
Ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը 1951 թվականին։ 1955 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտում, 1965 թվականից տնօրենի տեղակալ, 1967 թվականից կենտրոնական նյարդային համակարգի լաբորատորիայի վարիչ, ապա տնօրեն (1974-1978 թթ. և 1983 թվականից)։

1978-1990 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ փոխնախագահը, իսկ 1994 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ նախագահության անդամ։

Գիտական աշխատանքները վերաբերվում են նյարդային գործունեության, մասնավորապես ուղեղիկի և ուղեղաբնի գոյացությունների ինտեգրատիվ մեխանիզմների հետազոտմանը։ Վիկտոր Ֆանարջյանը ժամանակակից մեթոդական մակարդակով էապես լրացրել և վերանայել է մի շարք հիմնարար հարցեր, որոնք վերաբերում են ուղեղիկի կենտրոնաձիգ և կենտրոնախույս համակարգերի կազմակերպմանը, նրա սեփական ինտեգրատիվ գործունեությանը, ուղեղաբնային մի շարք շարժիչ զգացությունների՝ կարմիր կորիզի, անդաստակային կորիզների, դիմային նյարդի կորիզի, տեսաթմբային կորիզների և ենթակեղևային այլ կառուցվածքների սինապտիկ կազմակերպմանը։

Առաջ է քաշել պայմանական կապի ռեցեպտորային տարբերակումը և կենտրոնախույս մասնագիտացումն ապահովող երկու անջատ համակարգերի առկայության վարկածը։ Ցույց է տվել սկզբունքորեն նոր՝ ուղեղիկ-կեղևային ուղու առկայությունը, պայմանավորված տեսաթումբ-կեղևային ոչ առանձնահատուկ պրոյեկցիաների ակտիվացմամբ։ Ուսումնասիրել է ուղեղիկի և ուղեղաբնի մի շարք կառուցվածքների փոխհարաբերությունների բջջային մեխանիզմները։

Վիկտոր Ֆանարջյանը եղել է ուղեղի ուսումնասիրության գծով Միջազգային կազմակերպության Սովետական ազգային կոմիտեի (ԻԲՐՈ) անդամ, «Ինտերմոզգ» պրոբլեմային հանձնաժողովում թեմայի ազգային կուրատորը, Իվան Պավլովի անվան համամիութենական ֆիզիոլոգիական ընկերության կենտրոնական խորհրդի նախագահության, մարդու և կենդանիների ֆիզիոլոգիայի կոմպլեքսային պրոբլեմների վերաբերյալ ԽՍՀՄ ԳԱ գիտական խորհրդի բյուրոյի անդամ, «Ուղեղիկի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ կազմակերպումը» խնդրով պարբերաբար հրավիրվող Համամիութենական սիմպոզիումի կազմակերպիչ ու ղեկավար։

## Աշխատություններ
* Մարդու ֆիզոլոգիայի հիմունքները, Երևան, 1998 (համահեղինակ)։
* Регуляторные механизмы восходящего влияния мозжечка, Е., 1966; 
* О нейронной организации эфферентных систем мозжечка, Л., 1975; 
* Интегративные механизмы мозжечка, в кн. Частная физиология нервной системы, Л., 1983; 
* Das Kleinhim und das unsperifische thalamo-kortikale System., Hett. 3, Lpz., 1966; 
* Mechanisms Regulating the Activity of, Facial Nucleus Motoneurones - 2.
* Synaptic Activation from the Caudal Trigeminal Nucleus, «Neuroscience*, vol. 9, № 4,
* Нейронная организация ядра лицевого нерва. Физиологические аспекты (1992)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Ֆլաբիոլ

**Ֆլաբիոլ** (անգլերեն flabiol), փոքրիկ փողային ժողովրդական գործիք է, որը հիմնականում օգտագործվում է Կատալոնիայում և բասկերի երկրում (հարավային Ֆրանսիա)։

## Կառուցվածքը և օգտագործումը
Ֆլաբիոլը նեղ երկարավուն խողովակ է, որը մոտավորապես կազմում է 25 սանտիմետր։ Նրա վրա արված են փոքրիկ անցքեր (5-6)։ Այն ունի երկու օկտավայի դիապազոն և պատրասվում է տարբեր փայտերից. ցանկալի է որ այն լինի բավականին պինդ։

Ֆլաբիոլ նվագողը գործիքը նվագում է միայն ձախ ձեռքով և աջով սովորաբար հարվածում է փոքր տամբուրին, որը կախված է իր պարանոցից։ 
Այս գործիքը լայն գործառություն ունի կատալոնական և բասկ ժողովրդի ազգային երաժշտության մեջ։ Նրա համար գրվել են բազմաթիվ ստեղծագործություններ։

Ժամանակի ընթացքում վարպետները ստեղծել են նաև ֆլաբիոլներ, որոնք հնարավոր են նվագել երկու ձեռքով։

Կատեգորիա:Ֆլեյտաներ
Ֆլաժոլետ

**Ֆլաժոլետ** (ֆրանսերեն և անգլերեն՝ *flageolet*), փոքրիկ փողային երաժշտական գործիք։ Այն հիմնականում լինում է երկու տեսակի՝ անգլիական և ֆրանսիական։ Առաջին անգամ ֆլաժոլետի մասին հիշատակվում է 13-րդ դարում։ Այն իր կառուցվածքով շատ նման է իռլանդական ազգային երաժշտության մեջ օգտործվող վիսթլ գործիքին։

## Կառուցվածքը և օգտագործումը
Ֆրանսիական ֆլաժոլետը դիմացից ունի չորս, իսկ ետևից երկու անցք, իսկ անգլիականը դիմացից վեց, պատկանող իսկ ետևից մեկ անցք։ Այն որոշ նմանություններ ունի տարբեր նույն կարգին պատկանող փողային գործիքների հետ, օրինակ՝ ֆրանսիական լարիգոն։ Այս գործիքի մասին հիշատակվում է բավական վաղ ժամանակաշրջաններից, բայց մեր օրերում օգտագործվող գործիքի նմանը առաջին անգամ ստեղծվել է 1581 թվականին Ֆրանսիայում։ Չորդ հարյուր տարվա պատմության ընթացքում գործիքը ենթարկվել է բազմաթիվ փոփոխությունների։ Գոյություն ունեն այս գործիքի տարբեր չափսեր։ Չափազանց փոքր ֆլաժոլետները օգտագործվում են թռչուններին երգել սովորացնելու նպատակով։ Այս գործիքին տիրապետել են տարբեր նշանավոր կոմպոզիտորներ որոնցից են Հեկտոր Բերլիոզը, Սամուել Պեպիսը, Հենրի Պյորսելը, Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդելը և նույնիսկ Ֆրեդերիկ Շոպենը։ Ֆլաժոլետը ունի երկու օկտավայի դիապազոն։ Այն ունի շատ հաճելի և նուրբ հնչողություն, իսկ գործիքի նվագը իրենից ոչ մի դժվարություն չի ներկայացնում, բայց ցավոք այսօր այն չունի լայն կիրառություն։ Չնայած այս փաստին գրվել են բազմաթիվ ֆլաժոլետի մեխանիզմին և նվագին նվիրված գրքեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆլեյտաներ
Ֆանգ

մինի|Քրիստոնեա ֆանգեր
**Ֆանգ**, այլ գործածությամբ՝ **պանգվե**, **պախուին**, ազգակից ժողովուրդների (յաունդե, բուլու, բենե, բետի և այլն) խումբ Աֆրիկայում։

Բնակվում են Կամերունի հարավում, Հասարակածային Գվինեայում և Գաբոնի հյուսիսային շրջաններում։ 
Ընդհանուր թիվը՝ մոտ 2, 8 միլիոն (1983)։ Լեզուն պատկանում է բանտու լեզվաընտանիքի հյուսիս արևմտյան խմբին։

Կատեգորիա:Գաբոնի ազգեր
Կատեգորիա:Կամերունի ազգեր