Հայերը Պլովդիվում

[մինի|[Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (Պլովդիվ)|սուրբ Գևորգ եկեղեցի, Պլովդիվ]]
**Հայերը Պլովդիվում** 2003 թվականի դրությամբ կազմել են բուլղարահայ համայնքի մեծ մասը, եղել Բուլղարիայի առավել հայահոծ քաղաքը: 1990-ական թվականների սկգբին քաղաքում հաստատվել են Հայաստանից եկած հարյուրավոր հայեր: Համայնքի ազգային կյանքը կազմակերպում է Պլովդիվի հայ եկեղեցական հոգաբարձությունը (ատենապետ՝ Կարո Անդրեասյան): 1990 թվականին վերաբացվել է Պլովդիվի Ազգային վարժարանը, գործում է քաղաքի Հայ մշակութային տունը, գործում է հայկական գերեզմանատուն։

## Պատմություն
Հայերը բնակություն են հաստատել դեռևս 6-րդ դարում, երբ այն մաս է կազմել Բյուգանդական կայսրության, և կայսրության իշխանությունները մերձդանուբյան ամրոցներում տեղաբաշխելեն հայ զորականներից կազմված կայազորներ: Պատմիչների վկայությամբ՝ Ֆիլիպոպոլսում և նրա շրջակայքում հայերի թիվն այնքան է մեծացել, որ բուլղարների հետ նրանք «տիրություն են արել» այդ քաղաքում: 12-րդ դարի երկրորդ կեսին Պլովդիվի հայերն ունեին եկեղեցի և առաջնորդարան:

Պլովդիվահայ համայնքը կազմավորվել է 17-րդ դարի վերջին քառորդին: 18-րդ դարում քաղաքում բնակվել է շուրջ 2 հազար հայ: Հիմնվելէ համայնքային ղեկավար մարմին՝ թաղային խորհուրդ: Հայերը զբաղվել են արհեստագործությամբ և առևարով, ավելի ուշ՝ աշխատել են արդյունաբերական ձեռնարկություններում: 1675 թվականին կառուցվելէ սուրբ Գևորգ եկեղեցին (վերաշինվել է 1828 թվականին, գործում է ցայսօր):

Պլովդիվի հայ համայնքը հատկապես ստվարացել է 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին, երբ այստեղ ապաստան են գտել Օսմանյան կայսրությունում 1894-96 թվականների ջարդերից և Մեծ եղեռնից փրկված հայեր, քաղաքի հայ բնակչության թիվը հասել է 10 հազարի: Աշխուժացել է պլովդիվահայության հասարակական կյանքը, գործել են հայրենակցական, մշակութային, երիտասարդական միություններ և ընկերություններ, հայ ազգային կուսակցությունների տեղական կազմակերպությունները:

## Կրթություն
[մինի|Հայոց ցեղասպանության [Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Պլովդիվ)|հուշարձանը՝ հայկական դպրոցի բակում]]
1828 թվականին հիմնվել է դպրոց, որը 1834 թվականին դարձել է Ազգային վարժարան (գործել է մինչև 1976 թվականը, ապա փակվել, վերաբացվել է 1990 թվականին): Այդտեղ հետագայում տեղադրվել է հայոց ցեղասպանության հուշարձան:

Պլովդիվի վարժարաններից հայտնի են Վարդանանց-Վառվառյան երկսեռ դպրոցը (1974 թվականից կոչվել է Ստեփան Շահումյանի անվան), Մխիթարյան վարժարանը, եղել են և մասնավոր դպրոցներ: 1883 թվականին հիմնվել է «Գրասիրաց եղբայրություն» լուսավորական ընկերությունը:

## Հասարակական կյանք
1910 թվականին հիմնվել է ՀԲԸՄ Պլովդիվի մասնաճյուղը: 1930-ական թվականներին Բուլղարիայում ստեղծված ծանր տնտեսական պայմանների պատճառով հայերի մի մասն արտագաղթել է: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի նախօրեին հայերի թիվը շուրջ 7500 էր:

Կոմունիստական վարչակարգի պայմաններում պլովդիվահայ համայնքի ազգային կյանքը սահմանափակվել է «Երևան» մշակութային միության շրջանակներում: Գործել են նաև «Արամ Խաչատրյան» երգչախումբը, «Էրեբունի» էստրադային նվագախումբը: 1946 թվականին շատ պլովդիվահայեր ներգաղթել են Հայաստան, իսկ 1970-ական թվականներից սկսած՝ արտագաղթել են ԱՄՆ և Արևմտյան Եվրոպայի երկրներ: 

## Մշակույթ
1905 թվականից ի վեր, երբ լույս է տեսել Պլովդիվի հայերեն առաջին «Ռազմիկ» թերթը, համայնքում տարբեր տարիներ հրատարակվել է 17 անուն պարբերական (Բարեգործականի ձայն, Կարմիր լուրեր, Հայաստան, Նոր աշխարհ, Ուսումնագիր, Պարտեզ, Ռահվիրա, Փարոս և այլն): 1991 թվականից լույս է տեսնում «Վահան» շաբաթաթերթը:

Բուլղարահայ մշակույթում մեծ ներդրում են ունեցել ռեժիսոր Պողոս Աֆեյանը և ժողովրդական արտիստ Նադյա Աֆեյանը։ Տարբեր ժամանակներում քաղաքում գործել են ռեժիսոր Գրիգոր Ազարյանը, կոմպոզիտորներ Գեորգի Աթանասովը և Սարգիս Բալթայանը և վերջինիս ժառանգներ Արուսյակ, Կարո և Սարգիս Բալթայանները, դաշնակահարուհի Էմմա Թահմիզյանը, երգիչներ Արման Թոքաթյանը և Արաքս Սվաճյան-Գարագաշյանը, նկարիչներ Մկրտիչ Կասապյանը, Հակոբ Փիլիպոսյանը և Արման Կնյազյանը, ջութակահարուհի Վարդի Մանուելյանը, դիրիժոր Արթո Չիֆթչյանը, մանկավարժ Պերճուհի Պարտիզպանյանը, բանաստեղծ Կիրկոր Փափազյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Հայերը Պլովդիվում