Առևտրական բանկ

**Առևտրական բանկ** (merchant bank), պատմականորեն մասնագիտացված բանկեր, որոնք ի հայտ են եկել Մեծ Բրիտանիայում 18-րդ դարումː Սկզբում այս բանկերը զբաղվել են կոմերցիոն վարկերով և ներդրումներով, սպասարկել են առևտրային գործարքները, կազմել են մուրհակների հոժարագրեր, ինչպես նաև  միջնորդել են արժեթղթերի սկզբնական տեղաբաշխման գործում։ Ժամանակակից բրիտանական օգտագործման մեջ դա նույնն է, ինչ ներդրումային բանկ։ 

Առևտրական բանկերը ժամանակակից բանկերի նախաօրինակն են եղել, որոնց սկիզբը դրել են միջնադարյան առևտրականները, որոնք ապրանքների առևտրով էին զբաղվում, մասնավորապես՝ կտորեղենի, կաշվի, մորթու, համեմունքների առևտրով։ Պատմականորեն, առևտրական բանկերի նպատակն է եղել նպաստել կամ ֆինանսավորել ապրանքների արտադրությունն ու առևտուրը, այստեղից էլ՝ *առևտրական բանկ* անվանումը։ Այսօր քիչ բանկեր են սահմանափակում իրենց գործունեությունն այդքան նեղ շրջանակովː

Միացյալ Նահանգներում ժամանակակից օգտագործման մեջ այս տերմինն ստացել է նաև ավելի նեղ իմաստ և վերաբերում է ֆինանսական հաստատության, որը ընկերություններին կապիտալ է տրամադրում բաժնետիրական սեփականության տեսքով՝ վարկերի փոխարեն։ Առևտրական բանկը նաև խորհրդատվություն է տրամադրում կորպորատիվ հարցերով այն ընկերություններին, որոնցում նրանք ներդրումներ են կատարում:

## Պատմություն
Առևտրական բանկերն առաջին ժամանակակից իմաստով բանկերն են եղել։ Դրանք ի հայտ են եկել միջնադարում հացահատիկի և գործվածքի իտալական վաճառականների համայնքից և սկսել են զարգանալ 11-րդ դարում Սուրբ Ժիլսի (Օքսֆորդ) մեծ եվրոպական տոնավաճառի ժամանակ, ապա՝ Շամպայնի տոնավաճառներում (Ֆրանսիա): 

Լոմբարդիայի առևտրականների ու բանկիրների կարգավիճակն աստիճանաբար աճել է Լոմբարդիայի հարթավայրերի հացահատիկային մշակաբույսերի շնորհիվ և իսպանական հալածանքներից փախած շատ տեղահանված հրեաներ ներգրավվել են առևտրի մեջ։ Ֆլորենտական առևտրական բանկային համայնքն իր բացառիկ ակտիվությամբ տարածվել է նոր ֆինանսական մեթոդներով ամբողջ Եվրոպայում։ Ե՛վ հրեա, և՛ ֆլորենտացի վաճառականները կատարելագործել են Մերձավոր Արևելքի առևտրային ուղիներում և Հեռավոր Արևելքի մետաքսի ճանապարհներում օգտագործվող հին մեթոդները։ Սկզբնապես նախատեսված լինելով երկար առևտրային ճանապարհորդությունների ֆինանսավորման համար, այս մեթոդները կիրառվել են միջնադարյան առևտրային հեղափոխությունը ֆինանսավորելու համարː

### Բերքի առևտուր
Հրեաները` Լոմբարդիայի մեծ առևտրային հրապարակներում և սրահներում՝ տեղացի առևտրականների հետ միասին, սկսել են տեղադրել իրենց տաղավարները՝ բերքի առևտուր անելու համար։ Նրանք մի մեծ առավելություն ունեին տեղացիների նկատմամբ։ Քրիստոնյաներին խստիվ արգելում էր տոկոսով ցանկացած տեսակի վարկ տրամադրել, քանի որ նման գործունեությունը կհավասարեցվեր վաշխառության մեղքի հետ։ Իսկ հրեական օրենքն արգելում էր վաշխառությունը հրեաների միջև, բայց չէր արգելում այն դեպքում, երբ վարկառուն հրեա չէր։ Մյուս կողմից, հրեա նորեկները կարող էին գյուղացիներին վարկ տրամադրել դաշտի բերքի դիմաց՝ բարձր ռիսկային վարկ, որը Եկեղեցին կարող էր համարել վաշխառուական տոկոսադրույք, սակայն հրեաները չեն ենթարկվել Եկեղեցու թելադրանքներին։ Այսպիսով, նրանք կարողացել են ապահովել հացահատիկի վաճառքի իրավունքը վերջնական բերքահավաքի դիմաց։ 

Այնուհետև հրեաները սկսել են կանխավճար տալ հեռավոր նավահանգիստներ ուղարկվող հացահատիկի ապագա մատակարարման դիմաց։ Երկու դեպքում էլ նրանք իրենց շահույթն ունեին` ներկա զեղչ ապագա գնի դիմաց։ Այս երկկողմանի առևտուրը շատ ժամանակատար լինելու արդյունքում շուտով առաջացել է վաճառականների մի դաս, որոնք հացահատիկի փոխարեն առևտուրն արել են հացահատիկի պարտքով։

### Պալատական ծառայություն
[մինի|Յոհան Հինրիխ Գոսլեր, 18-րդ դարի ականավոր [Համբուրգ|համբուրգցի առևտրական բանկիր]]Հրեաների մի դաս էլ է առաջացել, որը փող էր տրամադրում եվրոպական թագավորական և այլ ազնվական ընտանիքներին կամ կառավարում էր նրանց ֆինանսները։ Նրանք կոչվել են պալատական հրեա կամ հոֆֆակտոր (գերմաներեն՝ Hofjude, Hoffaktor)ː Իրենց ծառայությունների համար արքունիքի հրեաներին շնորհվել են տարբեր արտոնություններ, իսկ որոշ դեպքերում նրանց նույնիսկ շնորհել է ազնվականական կոչում։ Արքունիքի հրեաները շատ անհրաժեշտ են եղել միապետներին, քանի որ հրեաներին արգելված չէր վաշխառությամբ զբաղվելը՝ ի տարբերություն քրիստոնյաների։

Այսպիսով, պալատական հրեան (*Court Jew*) կատարում էր և՛ ֆինանսավորման (վարկային), և՛ անդերռայթինգի (ապահովագրական) գործառույթներ։ Ֆինանսավորումը տեղի էր ունենում այսպես. գյուղացին աճեցման սեզոնի սկզբում բերքի վարկ էր ստանում, որը թույլ էր տալիս գյուղացուն մշակել և արտադրել (ցանքի, աճեցման, մոլախոտերի հեռացման և բերքահավաքի միջոցով) իր տարեկան բերքը։ Բերքի կամ ապրանքի ապահովագրության տեսքով անդերռայթինգը երաշխավորում էր բերքի մատակարարումը գնորդին, որը սովորաբար առևտրային մեծածախ վաճառողն էր։ Բացի այդ, առևտրականները կատարում էին վաճառականի գործառույթը՝ պայմանավորվածություններ ձեռք բերելով բերքի անհաջողության դեպքում բերքի գնորդին մատակարարել այլընտրանքային աղբյուրների՝ օրինակ՝ հացահատիկի պահեստների կամ այլընտրանքային շուկաների միջոցով։ Նա կարող էր նաև ֆերմերին (կամ այլ ապրանք արտադրողին) նեցուկ լինել բիզնեսում երաշտի կամ այլ բերքի անբավարարության ժամանակ՝ իր բերքի անբավարարության վտանգի դեմ բերքի (կամ ապրանքի) ապահովագրություն տրամադրելով։

### Թղթային գործարքներ
Այսպիսով, առևտրական բանկային գործունեությունը զարգացում է ապրել՝ սեփական անունով առևտրի ֆինանսավորումից մինչև ուրիշների համար գործարքների կարգավորում, ապա՝ «բիլետների» կամ թղթադրամների կարգավորման համար ավանդների պահպանում, որոնք գրվել էին դեռևս հացահատիկի միջնորդությամբ զբաղվող մարդկանց կողմից։ 

Եվ այսպես, հացահատիկի խոշոր շուկաներում վաճառականների «նստարանները» ( *բանկ* բառը ծագում է իտալերեն նստարան բառից, *banco* բառից՝ որպես վաճառասեղան) դարձել են թղթադրամի (*ապրանքագիր*, նշում, փոխանակման մասին գրություն, ավելի ուշ՝ փոխանակման մասին մուրհակ, իսկ ավելի ուշ՝ չեկ) դիմաց գումար պահելու կենտրոններ։

Այս ավանդադրված միջոցները նախատեսվել են հացահատիկի առևտրի կարգավորման համար, բայց այդ ընթացքում հաճախ օգտագործվել են նաև *նստարան* սեփական առևտրի համար։ «Սնանկ» կամ բանկրոտ տերմինը իտալական *«banca rotta»* կամ «կոտրված նստարան» բառի աղավաղված տարբերակն է, որը տեղի էր ունենում, երբ մեկը կորցնում էր իր առևտրականների ավանդները։ «Կորտված լինելը» (*banca rotta-ից broken*) նույն ենթատեքստն ունի։

Շուտով մշակվել է ավանդատուների տոկոսը զեղչելու խելամիտ եղանակ՝ ըստ գումարն այդ գործարքում ներդնելու հնարավորության. կարճ ասած՝ *հաճախորդին* վաճառվել է որոշակի գործարքի նկատմամբ «հետաքրքրություն», այդպիսով հաղթահարելով վաշխառության դեմ առարկությունները։ Սա նույնպես իրենից ներկայացնում է ապրանքները երկար հեռավորությունների վրա տեղափոխման ֆինանսավորման հին մեթոդի պարզապես զարգացրած տեսակը։

### Բանկային գործունեության շրջանակի ընդլայնում
Միջնադարյան իտալական շուկաները փլուզվել են պատերազմների պատճառով և, ընդհանուր առմամբ, սահմանափակված են եղել իտալական պետությունների մասնատվածության պատճառով։ Եվ այդուհետ, բանկիրների հաջորդ սերունդն աճել է Գերմանիայի և Լեհաստանի հիմնականում ցորենի մշակությամբ զբաղված շրջաններում ապրող հրեա միգրանտ առևտրականներից։ Ընդ որում այս վաճառականներից շատերը նույն այն ընտանիքներից էին, որոնք մասնակցել էին Իտալիայում բանկային գործընթացի զարգացմանը։ Այդ գործում կարևոր է եղել նաև կապը ընտանիքի անդամների հետ, ովքեր դարեր առաջ Իսպանիայից փախել էին Իտալիա և Անգլիա։ [մինի|Նյու Ջերսի Ջանկշն երկաթուղային ընկերության [պարտատոմս, թողարկված 1886 թվականի հունիսի 30-ին, դարձերեսին՝ Ջոն Պիերպոնտ Մորգանի և Հարիս Ս. Ֆահնեստոկի ստորագրություններն են՝ որպես հոգաբարձուներ]]Ոչ գյուղատնտեսական հարստության ծավալմանը զուգընթաց, ոսկերիչների շատ ընտանիքներ (մեկ այլ բիզնես, որը արգելված չէր հրեաների համար) նույնպես աստիճանաբար անցել են բանկային գործունեությանը։ Իրադարձությունների այս ընթացքը հիմք է հանդիսացել հրեական ընտանեկան բանկային ընկերությունների վերելքի համար, որոնց անունները մինչ օրս հնչում են, ինչպիսիք են Վարբուրգները և Ռոտշիլդները։
Սակայն բողոքականության վերելքը շատ եվրոպացի քրիստոնյաների ազատել է Հռոմի՝ վաշխառության դեմ կիրառվող կանոններից։ 18-րդ դարի վերջին բողոքական առևտրական ընտանիքները սկսել են ավելի ու ավելի շատ ներգրավվել բանկային գործունեության մեջ, հատկապես զարգացած առևտրային երկրներում, ինչպիսիք են Միացյալ Թագավորությունը (Բարինգների բանկ), Գերմանիան (Շրյոդերների, Բերենբերգների) և Նիդեռլանդները (*Hope & Co., Gülcher & Mulder)*: 

### Տարածում տնտեսության բոլոր ոլորտներում
Միևնույն ժամանակ, ֆինանսական գործունեության նոր տեսակների արդյունքում սկսել է ընդլայնվել բանկային գործունեության շրջանակը` շատ ավելի հեռանալով դրա ակունքներից: Առևտրա-բանկային ընտանիքները զբաղվել են ամեն ինչով՝ սկսած պարտատոմսերի անդեռայթինգից (ապահովագրություն) մինչև արտասահմանյան վարկերի տրամադրումը։ Օրինակ՝ Ռոտշիլդների մասնագիտացումներից երկուսն են եղել ձուլակտորների առևտուրը և պարտատոմսերի թողարկումը։ Վառ օրինակներից է` 1803 թվականին *Barings* *բանկը* համագործակցել է *Hope & Co. բանկի* հետ՝ Լուիզիանայի գնումը հեշտացնելու համար, գործարք, որի համաձայն Միացյալ Նահանգները 1803 թվականին ձեռք է բերել ֆրանսիական տիրույթները Հյուսիսային Ամերիկայում։

## Անցյալի և ներկայի առևտրային բանկերի ցանկ
19-րդ դարում ԱՄՆ-ում առևտրի և արդյունաբերության վերելքը հանգեցրել է նոր հզոր մասնավոր առևտրային բանկերի ստեղծմանը, որոնց գագաթնակետը *J.P. Morgan & Co.* բանկն էր (1871): Սակայն 20-րդ դարի ընթացքում ֆինանսական աշխարհը սկսել է գերազանցել ընտանեկան սեփականության և մասնավոր կապիտալի բանկային գործունեության այլ ձևերի ռեսուրսները: Կորպորացիաները սկսել են գերիշխել բանկային բիզնեսում։ Նույն այդ պատճառներով էլ առևտրային բանկային գործունեությունը ժամանակակից բանկերի հետաքրքրության ոլորտներից միայն մեկն է դարձել։

## Առևտրական բանկը ժամանակակից շուկայում
Առևտրական բանկերը Մեծ Բրիտանիայում հայտնի են որպես «ընդունող և թողարկող ընկերություններ», իսկ ԱՄՆ-ում՝ «ներդրումային բանկեր»ː Ժամանակակից առևտրական բանկերն առաջարկում են գործունեության լայն շրջանակ, ներառյալ թողարկման կառավարումը, պորտֆելի կառավարումը, վարկային սինդիկացիան, ընդունող վարկը, միաձուլումների և ձեռքբերումների վերաբերյալ խորհրդատվությունը և ապահովագրությունըː

Առևտրական բանկերի երկու դասերից (Ներդրումային և Առևտրային) ԱՄՆ տարբերակը նախաձեռնում է վարկեր, ապա վաճառում դրանք ներդրողներինː Այս ներդրողները կարող են լինել մասնավոր ներդրումային ընկերություններ։ Չնայած այս ընկերություններից մի քանիսն իրենց անվանում են «Առևտրական բանկեր», դրանք քիչ են, որոնք ընդհանուր առմամբ ունեն նախկին առևտրական բանկերի բնութագրերըː

Ներկայումս առևտրային բանկերի գործունեությունը խիստ դիվերսիֆիկացված է և կրում է ներդրումային և առևտրային բանկերի գործառույթներ, մասնավորապես.

* Բանկային հաշիվ
* Արտաքին առևտրի ֆինանսավորում
* ձեռնարկությունների կամ դրանց գործառնական ստորաբաժանումների սեփականության փոխանցում կամ մեկ այլ ընկերության հետ միավորման գործընթացներ
* բաժնետոմսերի թողարկում և տեղաբաշխում
* Ֆոնդային բորսաների, արտարժույթի և ոսկու շուկայի գործարքներ
* արժեթղթերի շուկայում անդերռայթինգ
* Վենչուրային ֆինանսավորում
* ապահովագրական ընկերությունների կառավարում
* ապրանքային գործարքներː

### Միացյալ Նահանգներում
Այսօր, ըստ ԱՄՆ Դաշնային ավանդների ապահովագրության կորպորացիայի (FDIC), «առևտրային բանկային գործունեություն» տերմինը ընդհանուր առմամբ հասկացվում է որպես ֆինանսական հաստատությունների կողմից բանակցային մասնավոր կապիտալի ներդրումներ մասնավոր կամ հանրային ընկերությունների չգրանցված արժեթղթերում»ː Առևտրային բանկային գործունեությամբ կարող են զբաղվել ինչպես առևտրային, այնպես էլ ներդրումային բանկերըː

2016 թվականին Դաշնային պահուստային համակարգը առաջարկել է արգելել առևտրային բանկային գործունեությունը որպես «ռիսկի չդիմելու» կարգավորման ռազմավարության մասː

## Տես նաև
* Ներդրումային բանկ
* Առևտրային բանկ
* Ներդրումային բանկերի սինդիկատ
* Ներդրումային ընկերություն

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ


## Գրականություն
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Բանկային գործ
Կատեգորիա:Բանկային եզրեր
Կատեգորիա:Ներդրումային բանկեր