Պլաստիկի վերամշակում

**Պլաստիկի վերամշակում,** պլաստիկ թափոնների վերափոխումն այլ արտադրանքների։ Վերամշակումը կարող է նվազեցնել կախվածությունը աղբավայրերից, խնայել ռեսուրսները և պաշտպանել շրջակա միջավայրը պլաստիկով աղտոտումից ու ջերմոցային գազերի արտանետումներից։ Վերամշակման ցուցանիշները հետ են մնում այլ վերականգնվող նյութերի տեմպերից, ինչպիսիք են ալյումինը, ապակին և թուղթը։ Պլաստիկի արտադրության սկզբից մինչև 2015 թվականը աշխարհում արտադրվել է շուրջ 6,3 միլիարդ տոննա պլաստիկ թափոն, որի միայն 9%-ն է վերամշակվել, և միայն մոտ 1%-ն է վերամշակվել մեկից ավելի անգամ։ Մնացած թափոնների 12%-ը այրվել է, իսկ 79%-ը կամ ուղարկվել է աղբավայրեր, կամ արտանետվել շրջակա միջավայր՝ որպես աղտոտիչ։

Գրեթե բոլոր տեսակի պլաստիկները կենսաբանորեն չքայքայվող են և առանց վերամշակման դրանք տարածվում են շրջակա միջավայրում՝ առաջացնելով պլաստիկով աղտոտում։Օրինակ՝ 2015 թվականի դրությամբ տարեկան մոտ 8 միլիոն տոննա պլաստիկ թափոն է լցվում օվկիանոսներ՝ վնասելով օվկիանոսային էկոհամակարգերը և ձևավորելով օվկիանոսային աղբի կղզյակներ։

Գրեթե ամբողջ վերամշակումը մեխանիկական է և ներառում է պլաստիկի հալեցումն ու վերաձևավորումը այլ իրերի։ Սա կարող է առաջացնել պոլիմերների քայքայում մոլեկուլային մակարդակում և պահանջում է, որ թափոնները նախքան մշակումը տեսակավորվեն ըստ գույնի և պոլիմերի տեսակի, ինչը հաճախ բարդ է և թանկարժեք։ Սխալները կարող են հանգեցնել անկայուն հատկություններով նյութի ստացմանը՝ դարձնելով այն ոչ գրավիչ արդյունաբերության համար։ Չնայած մեխանիկական վերամշակման ժամանակ կիրառվող զտումը (ֆիլտրացիա) նվազեցնում է միկրոպլաստիկի արտանետումը, սակայն նույնիսկ ամենաարդյունավետ զտման համակարգերը չեն կարող կանխել միկրոպլաստիկի ներթափանցումը կեղտաջրերի մեջ։

Հումքի վերամշակման ժամանակ թափոն պլաստիկը վերածվում է իր սկզբնական քիմիական նյութերի, որոնք հետո կարող են դառնալ թարմ պլաստիկ։ Սա ենթադրում է ավելի բարձր էներգիայի և կապիտալ ծախսեր։ Այլընտրանքորեն, պլաստիկը կարող է այրվել բրածո վառելիքի փոխարեն էներգիայի վերականգնման կայաններում կամ կենսաքիմիապես վերածվել արդյունաբերության համար այլ օգտակար քիմիական նյութերի։ Որոշ երկրներում այրումը պլաստիկ թափոնների հեռացման գերիշխող ձևն է, հատկապես այնտեղ, որտեղ գործում են աղբավայրերի օգտագործումը սահմանափակող քաղաքականություններ:

Պլաստիկի վերամշակումը թափոնների հիերարխիայում ցածր տեղ է զբաղեցնում, ինչը նշանակում է, որ կրճատումը և վերօգտագործումը կայունության համար ավելի բարենպաստ և երկարաժամկետ լուծումներ են: Այն պաշտպանվել է 1970-ականների սկզբից , սակայն տնտեսական և տեխնիկական մարտահրավերների պատճառով այն էականորեն չի ազդել պլաստիկ թափոնների կառավարման վրա մինչև 1980-ականների վերջը:

## Պատմություն
Չնայած պլաստմասսաները հայտնաբերվել են դեռևս մինչև 20-րդ դարը, դրանց լայնամասշտաբ արտադրությունը չի իրականացվել մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը: Նեյլոնը փոխարինել է մետաքսին անկարգելների (պարաշյուտների) մեջ, իսկ պերսպեքսը (օրգանական ապակին) դարձավ ապակուն փոխարինող թեթև այլընտրանք ինքնաթիռների համար: Պատերազմից հետո այս նյութերը առևտրայնացվեցին: «Պլաստիկի դարաշրջանն» սկսվեց մոտ 1950 թվականին՝ որպես հետպատերազմյան տնտեսական վերելքի մաս:

1960-ական և 1970-ական թվականներին գլոբալ բնապահպանական շարժումները հանգեցրել են ԱՄՆ-ում (EPA, 1970), ԵՄ-ում (DG ENV, 1973), Ավստրալիայում (EPA, 1971) և Ճապոնիայում (JEA 1971) բնապահպանական գործակալությունների ստեղծմանը: Շրջակա միջավայրի վերաբերյալ իրազեկվածությունը վերանայման առարկա է դարձրել պլաստիկ թափոնների հարցը։ Պլաստիկ աղտոտվածությունը նվազեցնելու ամենավաղ ջանքերը, հավանաբար, 1973 և 1978 թվականների MARPOL համաձայնագրերն էին, որոնց V հավելվածն արգելում էր պլաստիկ թափել օվկիանոսներ։

### Արդյունաբերական լոբբինգ
alt=Photograph of Girl Scouts picking up discarded trash in 1970.|մինի|Աղջիկ սկաուտները «Պահպանենք Ամերիկան ​​գեղեցիկ» մաքրման արշավում, 1970 թվականին: «Պահպանենք Ամերիկան ​​գեղեցիկ» արշավը պլաստիկի և այլ աղտոտող արդյունաբերությունների կողմից իրականացվող կանաչ լվացման արշավ էր, որը հիմնադրվել էր 1970-ական թվականներին՝ պլաստիկի աղտոտման և այլ միանգամյա օգտագործման փաթեթավորման աղբի պատասխանատվությունը սպառողների վրա «աղբ» անվանելու փորձ կատարելու համար։
Կանոնակարգերի ընդլայնմանը զուգընթաց, պլաստմասսայի արդյունաբերությունը արձագանքել է լոբբինգով՝ իրենց բիզնես շահերը պահպանելու համար: ԱՄՆ-ում 1970 թվականի «Ռեսուրսների վերականգնման մասին» օրենքը ուղղորդել է երկիրը դեպի վերամշակում և էներգիայի վերականգնում։ Մինչև 1976 թվականը եղել է փաթեթավորումը, այդ թվում՝ պլաստիկը, արգելող կամ հարկելու մասին օրենսդրություն ընդունելու հազարից ավելի փորձ։ Պլաստմասսայի արդյունաբերությունը արձագանքել է՝ լոբբինգ անելով պլաստիկի վերամշակման համար: Տարեկան 50 միլիոն դոլարի արշավ էր իրականացվում այնպիսի կազմակերպությունների կողմից, ինչպիսին է «Պահպանեք Ամերիկան ​​գեղեցիկ» կազմակերպությունը՝ այն ուղերձով, որ պլաստիկը կարող է և պետք է վերամշակվի, ինչպես նաև լոբբինգ՝ ճանապարհեզրերի վերամշակման հաստատման համար։

Սակայն, այդ ժամանակվա տեխնոլոգիաներով պլաստիկը չէր կարող տնտեսապես վերամշակվել։ Օրինակ՝ 1973 թվականի ապրիլին արդյունաբերության գիտնականների կողմից գրված զեկույցում նշվում էր, որ «հնացած արտադրանքից վերականգնում հնարավոր չէ» և որ «խեժի հատկությունների և կատարողականի վատթարացում տեղի է ունենում սկզբնական արտադրության, հնացման և ցանկացած վերականգնման գործընթացի ընթացքում»։ Զեկույցը եզրակացրել էր, որ պլաստիկի տեսակավորումը «անհնար է»։ Ժամանակակից գիտական ​​զեկույցները ընդգծում էին բազմաթիվ տեխնիկական խոչընդոտներ։

Համաշխարհային մակարդակով պլաստիկ թափոնները գրեթե ամբողջությամբ հեռացվում էին աղբավայրերի միջոցով մինչև 1980-ական թվականները, երբ ավելացան այրման ծավալները։ Չնայած ավելի լավ տեխնոլոգիաներն արդեն հայտնի էին, այդ վաղ շրջանի այրման վառարանները հաճախ չունեին առաջադեմ այրիչներ կամ արտանետումների վերահսկման համակարգեր, ինչը հանգեցնում է դիօքսինների և դիօքսինանման միացությունների արտանետմանը։

1980-ական թվականների վերջին պլաստիկը լայնորեն սկսել է  վերամշակվել։ 1988 թվականին ԱՄՆ պլաստիկի արդյունաբերության ընկերությունը ստեղծել է Պինդ թափոնների լուծումների խորհուրդը՝ որպես առևտրային ասոցիացիա՝ հանրության շրջանում պլաստիկի վերամշակման գաղափարը տարածելու համար։ Ասոցիացիան լոբբինգ էր անում ամերիկյան քաղաքապետարաններում՝ պլաստիկ թափոնների հավաքման ծրագրեր մեկնարկելու կամ ընդլայնելու համար, և լոբբինգ էր անում ԱՄՆ նահանգներում՝ պլաստիկ տարաների և արտադրանքի վրա վերամշակման խորհրդանիշներ դնելու պահանջ ներկայացնելու համար։

Արդյունաբերությունը 1988 թվականին ներդրել է խեժի նույնականացման կոդերը, որոնք ապահովում էին ստանդարտ համակարգ նյութերի վերականգնման կայաններում տարբեր պոլիմերների տեսակների նույնականացման համար։

### Համաշխարհային վերամշակման առևտուր
1990-ականների գլոբալացումը ներառում էր պլաստիկ թափոնների արտահանումը զարգացած տնտեսություններից դեպի զարգացող և միջին եկամուտ ունեցող երկրներ, որտեղ դրանք կարող էին տեսակավորվել և վերամշակվել ավելի էժան եղանակով: Պլաստիկ թափոնների տարեկան առևտուրը 1993 թվականից սկսած կտրուկ աճեց՝ դառնալով թափոնների համաշխարհային առևտրի մի մասը։

Շատ կառավարություններ ապրանքները համարում են վերամշակված, եթե դրանք արտահանվել են այդ նպատակով՝ անկախ իրական արդյունքից: Այդ գործելակերպը անվանվել է շրջակա միջավայրի վրա թափոնների թափում, քանի որ շրջակա միջավայրի օրենքներն ու կիրառումը, որպես կանոն, ավելի թույլ են զարգացած տնտեսություններում։  2016 թվականին արտահանվել է մոտ 14 միլիոն տոննա պլաստիկ թափոն, որից Չինաստանը՝ 7.35 միլիոն տոննա: Դրա մեծ մասը ցածրորակ խառը պլաստիկ էր, որը հայտնվել էր աղբավայրերում: Այնուամենայնիվ, վերամշակված պլաստիկը լայնորեն օգտագործվում է Չինաստանում արտադրության մեջ, իսկ ներմուծված պլաստիկ թափոնները հիմնականում վերամշակվել են ցածր տեխնոլոգիական մշակման միջոցով: Բարձր եկամուտ ունեցող երկրները, ինչպիսիք են Գերմանիան, Ճապոնիան, Միացյալ Թագավորությունը և Միացյալ Նահանգները, առաջատար արտահանողներն էին:

2017 թվականին Չինաստանը սկսել է սահմանափակել պլաստիկի թափոնների ներմուծումը «Ազգային սուր» գործողության միջոցով: Արտահանողները, ի վերջո, արտահանում իրականացրել են այլ երկրներ, հիմնականում Հարավարևելյան Ասիայի, ինչպիսիք են Վիետնամը և Մալայզիան, ինչպես նաև Թուրքիա և Հնդկաստան։ Ինդոնեզիան, Մալայզիան և Թաիլանդը արձագանքել են պլաստիկ թափոնների անօրինական ներմուծմանը՝ ուժեղացնելով սահմանային վերահսկողությունը: Անօրինական ներմուծված տարաները վերադարձվել են կամ մերժվել է դրանց մուտքը: Հետևաբար, պլաստիկ թափոնների տարաները կուտակվել են նավահանգիստներում։

Հաշվի առնելով արտահանման սահմանափակ հնարավորությունները, ուշադրությունը կենտրոնացել է տեղական լուծումների վրա: Առաջարկվող արտադրողի ընդլայնված պատասխանատվությունը կհարկեր պլաստիկ արտադրողներին՝ վերամշակողներին սուբսիդավորելու համար։

2019 թվականին պլաստիկ թափոնների միջազգային առևտուրը կարգավորվել է Բազելի կոնվենցիայով: Կոնվենցիայի համաձայն՝ ցանկացած Կողմ կարող է որոշել արգելել վտանգավոր պլաստիկ թափոնների, իսկ 2021 թվականի հունվարի 1-ից՝ որոշ խառը պլաստիկ թափոնների ներմուծումը: Կոնվենցիայի կողմերը պարտավոր են ապահովել իրենց թափոնների էկոլոգիապես մաքուր կառավարումը՝ կամ այլընտրանքային ներմուծողների միջոցով, կամ հզորությունների ավելացման միջոցով։

COVID-19 համավարակը ժամանակավորապես նվազեցրել է պլաստիկ թափոնների առևտուրը, մասամբ՝ թափոնների կառավարման օբյեկտներում գործունեության նվազման, առաքման խափանումների և նավթի ցածր գների պատճառով, որոնք նվազեցրել են մաքուր պլաստիկի արժեքը և վերամշակումը դարձրել են պակաս շահութաբեր։

### Եվրոպական Միության ռազմավարական զարգացումներ
Եվրոպական հանձնաժողովի՝ շրջանաձև տնտեսության «Գործողությունների ծրագիրը», որն ընդունվել է 2015 թվականի դեկտեմբերին, պլաստմասսաները դիտարկում էր որպես ռազմավարական առաջնահերթություն՝ շրջանաձև տնտեսությանն ուղղված քայլերի մշակման համար։ 2017 թվականին Հանձնաժողովն էլ ավելի մեծ ուշադրություն դարձրեց պլաստիկի արտադրությանն ու օգտագործմանը՝ նպատակ դնելով մինչև 2030 թվականը հասնել նրան, որ պլաստիկե բոլոր փաթեթավորումները լինեն վերամշակելի։ Այնուհետև, 2018 թվականի հունվարին, Հանձնաժողովը հրապարակեց ռազմավարական փաստաթուղթ, որը սահմանում էր «հավակնոտ տեսլական» և հնարավորություն ստեղծում պլաստիկի վերամշակմանն ուղղված համաշխարհային գործողությունների համար։

## Արտադրության և վերամշակման մակարդակներ
Աշխարհում երբևէ արտադրված պլաստիկի ընդհանուր քանակը մինչև 2015 թվականը գնահատվում է 8,3 միլիարդ տոննա։ Դրանից մոտ 6,3 միլիարդ տոննան հեռացվել է որպես թափոն, որի շուրջ 79%-ը կուտակվել է աղբավայրերում կամ բնական միջավայրում, 12%-ը այրվել է, իսկ 9%-ը՝ վերամշակվել: Ընդ որում, ամբողջ պլաստիկի միայն մոտ 1%-ն է վերամշակվել մեկից ավելի անգամ։ Վերջերս՝ 2017 թվականի դրությամբ, արտադրված 9 միլիարդ տոննա պլաստիկի միայն 9%-ն էր վերամշակվում։

2015 թվականին համաշխարհային արտադրությունը հասել էր տարեկան մոտ 381 միլիոն տոննայի (ՄՏ)։ Այդ տարի վերամշակման մակարդակը կազմել է 19.5%, մինչդեռ 25.5%-ը այրվել է, իսկ մնացած 55%-ը՝ հեռացվել՝ հիմնականում աղբավայրեր։ Այդ տեմպերը զիջում են այլ վերամշակվող նյութերի, ինչպիսիք են թուղթը, մետաղը և ապակին, ցուցանիշներին։ Չնայած վերամշակված կամ այրված նյութերի տոկոսը տարեցտարի աճում է, մնացորդային թափոնների տոննաները նույնպես շարունակում են աճել։ Արտադրությունը կարող է հասնել տարեկան մոտ 800 միլիոն տոննայի մինչև 2040 թվականը, չնայած բոլոր հնարավոր միջամտությունների իրականացումը կարող է պլաստիկ աղտոտումը կրճատել 40%-ով՝ 2016 թվականի ցուցանիշների համեմատ։

Վերամշակման մակարդակը տարբերվում է պլաստիկի տեսակների միջև։ Ընդհանուր առմամբ օգտագործվում են մի քանի տեսակներ, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր առանձնահատուկ քիմիական և ֆիզիկական հատկությունները։ Դա ազդում է տեսակավորման և վերամշակման ծախսերի վրա, ինչը ազդում է վերականգնված նյութերի արժեքի և շուկայի չափի վրա։ PET-ը և HDPE-ն ունեն վերամշակման ամենաբարձր ցուցանիշները, մինչդեռ պոլիստիրոլը և պոլիուրեթանը հազվադեպ են վերամշակվում։

Պլաստիկի վերամշակման ցածր մակարդակի պատճառներից մեկը թույլ պահանջարկն է՝ հաշվի առնելով նյութերի վատ/անհամապատասխան հատկությունները։ Պլաստիկի այն տոկոսը, որը կարող է լիովին վերամշակվել, այլ ոչ թե վերամշակվել կամ աղբ դառնալ, կարող է մեծանալ, եթե արտադրողները նվազագույնի հասցնեն փաթեթավորման նյութերի խառնումը և վերացնեն աղտոտիչները: Պլաստմասսայի վերամշակողների ասոցիացիան հրապարակել է «Վերամշակման նախագծման ուղեցույց»։

Առավել հաճախ արտադրվող պլաստիկ սպառողական ապրանքներից են LDPE-ից պատրաստված փաթեթավորումը (օրինակ՝ պայուսակներ, տարաներ, սննդի փաթեթավորման թաղանթ), HDPE-ից պատրաստված տարաները (օրինակ՝ կաթի շշեր, շամպունի շշեր, պաղպաղակի տարաներ) և PET-ը (օրինակ՝ ջրի և այլ ըմպելիքների շշեր): Այդ ապրանքները միասին կազմում են պլաստիկի արտադրության մոտ 36%-ը: Պլաստմասսայի օգտագործումը շինարարության, տեքստիլի, տրանսպորտի և էլեկտրական սարքավորումների մեջ կազմում է պլաստմասսայի շուկայի մեկ այլ զգալի մասնաբաժին։

### Տարածաշրջանային տվյալներ
Պլաստիկի սպառումը տարբերվում է ըստ երկրների և համայնքների, թեև այն հանդիպում է գրեթե ամենուր: 2022 թվականի դրությամբ Հյուսիսային Ամերիկայի երկրներին (NAFTA) բաժին է ընկել պլաստիկի համաշխարհային սպառման 21%-ը, որին հաջորդում են Չինաստանը (20%) և Արևմտյան Եվրոպան (18%): Հյուսիսային Ամերիկայում և Եվրոպայում պլաստիկի սպառումը մեկ շնչի հաշվով կազմել է համապատասխանաբար 94 կգ և 85 կգ/տարի: Չինաստանում այդ ցուցանիշը հասել է տարեկան 58 կգ-ի՝ մեկ շնչի հաշվով։

2012 թվականին Եվրոպական միությունում հավաքվել է 25,2 միլիոն տոննա հետսպառողական պլաստիկ թափոն։ Դրանից ավելի քան 60%-ը (15,6 մլն տոննա) օգտահանվել է, իսկ 40%-ը (9,6 մլն տոննա) հեռացվել է որպես քաղաքային պինդ թափոն (MSW)։ Օգտահանված 15,6 մլն տոննա պլաստիկ թափոնից մոտ 6,6 մլն տոննան վերամշակվել է, իսկ մնացած մասը (մոտ 9 մլն տոննա), ամենայն հավանականությամբ, օգտագործվել է որպես թափոններից ստացված վառելիք (RDF) կամ այրվել է քաղաքային պինդ թափոնների այրման կայաններում՝ էներգիայի վերականգնմամբ։ Եվրոպան առաջատար է պլաստիկի վերամշակման ոլորտում՝ վերաօգտագործելով դրա մոտ 26%-ը։

Պլաստիկ թափոնների խոշորագույն արտադրողների վերամշակման գործունեությունն ամենամեծ ազդեցությունն է ունենում համաշխարհային միջին ցուցանիշների վրա: Սրանք զարգացած տնտեսությունների և խոշոր զարգացող երկրների խառնուրդ են: Նրանցից մի քանիսը հրապարակում են պլաստիկի վերամշակման տոկոսադրույքների վերաբերյալ պաշտոնական վիճակագրություն: Մյուսները կարող են թողարկել մասնակի տվյալներ, որոնք սովորաբար սահմանափակվում են միայն խոշոր բնակավայրերով: Սա դժվարացնում է ճշգրիտ համեմատություններ անելը, հատկապես, որ հրապարակված վերամշակման ցուցանիշները տարբերվում են:

Չնայած Եվրոպական միությունը պաշտոնապես երկիր չէ, վերամշակմանը վերաբերող օրենսդրությունը հաճախ ընդունվում է հենց ԵՄ մակարդակով:

## Նույնականացման կոդեր

Շատ պլաստմասե իրեր կրում են խորհրդանիշներ, որոնք նույնականացնում են այն պոլիմերի տեսակը, որից դրանք պատրաստված են: Այս խեժի նույնականացման կոդերը (RIC) օգտագործվում են միջազգային մակարդակով։ Դրանք մշակվել են 1988 թվականին ԱՄՆ-ի Պլաստմասսաների արդյունաբերության միության (այժմ՝ Պլաստմասսաների արդյունաբերության ասոցիացիա) կողմից, սակայն 2008 թվականից ի վեր կառավարվում են ASTM International ստանդարտացման կազմակերպության կողմից։

Խեժի նույնականացման կոդերը (RIC) պարտադիր չեն բոլոր երկրներում, սակայն շատ արտադրողներ կամավոր կերպով մակնշում են իրենց արտադրանքը: ԱՄՆ նահանգների ավելի քան կեսն ընդունել է օրենքներ, որոնք պահանջում են, որ պլաստիկե արտադրանքները լինեն նույնականացվող։ Յոթ կոդերը ներառում են վեցը՝ ամենատարածված սպառողական պլաստմասսաների համար, և մեկը՝ որպես ընդհանուր խումբ մնացած բոլորի համար: Եվրամիությունը կիրառում է նմանատիպ ինը կոդից բաղկացած ցանկ, որը ներառում է նաև Ակրիլոնիտրիլ բուտադիեն ստիրոլ պլաստիկը և պոլիամիդները։  RIC կոդերը առանձնապես կարևոր չեն «մեկ հոսքով»վերամշակման համար, քանի որ այդ գործընթացները գնալով ավելի են ավտոմատացվում: Այնուամենայնիվ, որոշ երկրներում քաղաքացիներից պահանջվում է նախքան հավաքումը տեսակավորել պլաստիկ թափոնները՝ ըստ պոլիմերի տեսակի: Օրինակ՝ Ճապոնիայում PET շշերը վերամշակման համար հավաքվում են առանձին:

## Թափոնների կազմ
Պլաստիկ թափոնները բաղկացած են տարբեր տեսակի պոլիմերներից։ Պոլիօլեֆինները կազմում են պլաստիկ թափոնների գրեթե 50%-ը, և թափոնների ավելի քան 90%-ը պատրաստված է ջերմամեկուսացնող պոլիմերներից, որոնք կարող են վերահալվել

## Հավաքագրում և տեսակավորում

Վերամշակումն սկսվում է թափոնների հավաքումից և տեսակավորումից: Շատ երկրներում գործում է թափոնների հավաքում անմիջապես տների մոտից: Թափոններն ուղարկվում են նյութերի օգտահանման կենտրոն (MRF) կամ կենսամեխանիկական մշակման (MBT) գործարան, որտեղ պլաստիկն առանձնացվում է, մաքրվում և տեսակավորվում՝ վաճառքի համար: Ոչ պիտանի նյութերն ուղարկվում են աղբավայր կամ այրման կայան: Այս գործողությունները կազմում են վերամշակման հետ կապված ֆինանսական և էներգետիկ ծախսերի զգալի մասը:

Պլաստիկի տեսակավորումն ավելի բարդ է, քան վերամշակվող այլ նյութերինը, քանի որ այն հանդես է գալիս ձևերի ավելի մեծ բազմազանությամբ: Օրինակ՝ ապակին բաժանվում է երեք հոսքի (թափանցիկ, կանաչ և սաթագույն), մետաղները սովորաբար լինում են կամ պողպատ, կամ ալյումին և կարող են առանձնացվել մագնիսների կամ մրրկային հոսանքի սեպարատորների միջոցով, իսկ թուղթը սովորաբար տեսակավորվում է որպես մեկ միասնական հոսք:

Պլաստմասսայի թափոնների մոտ 75%-ը կազմում են վեց տեսակի ապրանքային պոլիմերներ, մնացածը ներառում է բազմաթիվ տեսակի պոլիմերներ, այդ թվում՝ պոլիուրեթաններ և սինթետիկ մանրաթելեր՝ տարբեր քիմիական կառուցվածքներով: Նույն տեսակի պոլիմերից պատրաստված իրերը կարող են անհամատեղելի լինել միմյանց հետ՝ կախված դրանց պարունակած հավելանյութերից: Հավելանյութերը պլաստմասսայի մեջ խառնված միացություններ են՝ կատարողականը բարելավելու համար և ներառում են կայունացուցիչներ, լցանյութեր և, ամենակարևորը՝ ներկանյութեր։ Թափանցիկ պլաստմասսաները ունեն ամենաբարձր արժեքը, քանի որ վերամշակումից հետո դրանք կարող են ներկվել, մինչդեռ սև կամ ուժեղ գունավորված պլաստմասան շատ ավելի քիչ արժեքավոր է, քանի որ դրանք ազդում են վերամշակման արդյունքում ստացված արտադրանքի գույնի վրա: Այսպիսով, պլաստմասան սովորաբար տեսակավորվում է և՛ պոլիմերի տեսակի, և՛ գույնի համաձայն:

Մշակվել են տարբեր տեսակավորման մեթոդներ և տեխնոլոգիաներ։ Դրանք կարող են համատեղվել տարբեր ձևերով։ Գործնականում ոչ մի մոտեցում 100% արդյունավետ չէ։ Տեսակավորման ճշգրտությունը տարբերվում է վերամշակողների միջև, ինչը ստեղծում է շուկա, որտեղ ապրանքները վատ են ստանդարտացված։ Այդ անհամապատասխանությունը վերամշակման ճանապարհին ևս մեկ խոչընդոտ է։

### Բաժանում ըստ խտության

Պլաստմասսաները կարելի է առանձնացնել՝ օգտագործելով դրանց խտությունների տարբերությունները: Այդ մոտեցման դեպքում պլաստմասան նախ մանրացվում է նմանատիպ չափի փաթիլների, լվացվում և ենթարկվում է գրավիտացիոն բաժանման։ Դա կարելի է հասնել կա՛մ օդի դասակարգչի, կա՛մ հիդրոցիկլոնի, կա՛մ թաց լողացող-լվացարանային մեթոդի միջոցով։ Այդ մոտեցումները ապահովում են մասնակի տեսակավորում, քանի որ որոշ պոլիմերներ ունեն նմանատիպ խտություն։ Պոլիպրոպիլենը (PP) և պոլիէթիլենը (PE) նման են, ինչպես նաև պոլիէթիլեն տերեֆտալատը (PET), պոլիստիրոլը (PS) և PVC-ն: Բացի այդ, եթե պլաստիկը պարունակում է լցոնիչներ, դա կարող է ազդել դրա խտության վրա։Ավելի թեթև PP և PE ֆրակցիան հայտնի է որպես խառը պոլիոլեֆին (MPO) և կարող է վաճառվել որպես ցածրարժեք ապրանք, ավելի ծանր խառը պլաստիկի ֆրակցիան սովորաբար չի վերամշակվում։

### Էլեկտրաստատիկ տարանջատում
Էլեկտրաստատիկ բաժանիչներում տրիբոէլեկտրական էֆեկտն օգտագործվում է պլաստիկ մասնիկները էլեկտրականորեն լիցքավորելու համար. տարբեր պոլիմերներ լիցքավորված են տարբեր աստիճաններով: Այնուհետև դրանք մղվում են էլեկտրական դաշտի միջով, որը շեղում է դրանք՝ կախված լիցքից, ուղղորդելով դրանք համապատասխան կոլեկտորների մեջ: Ինչպես խտության բաժանման դեպքում, մասնիկները պետք է լինեն չոր, միատարր չափի և ձևի։ Էլեկտրաստատիկ տարանջատումը կարող է լրացնել խտության տարանջատումը՝ թույլ տալով պոլիմերների լրիվ տարանջատում, թեկուզ խառը գույներով։

### Սենսորային բաժանում
Այդ մոտեցումը մեծ մասամբ ավտոմատացված է և ներառում է համակարգչին միացված տարբեր սենսորներ, որոնք վերլուծում են իրերը և ուղղորդում դրանք համապատասխան խողովակների կամ գոտիների մեջ։ Մոտ-ինֆրակարմիր սպեկտրոսկոպիան կարող է օգտագործվել պոլիմերների տեսակները տարբերակելու համար, չնայած սև/խիստ գունավոր պլաստմասսաները, ինչպես նաև կոմպոզիտային նյութերը, ինչպիսիք են պլաստիկապատ թուղթը և բազմաշերտ փաթեթավորումը, կարող են մոլորեցնող արդյունքներ տալ: Օպտիկական տեսակավորումը, ինչպիսիք են գունային տեսակավորիչները կամ հիպերսպեկտրալ պատկերումը, կարող է բաժանվել ըստ գույնի: Սենսորային բաժանման տեղադրումն ավելի թանկ է, բայց ունի վերականգնման լավագույն ցուցանիշներ և արտադրում է ավելի բարձրորակ արտադրանք։

### Գրություն
Պլաստիկ թափոնները կա՛մ արդյունաբերական թափոններ են (երբեմն անվանում են հետարդյունաբերական խեժ), կա՛մ սպառողական թափոններ: Ջարդոնը առաջանում է արտադրության ընթացքում և սովորաբար տարբեր կերպ է մշակվում։ Այն կարող է ներառել ջարդոններ, զարդանախշեր, զսպանակներ և թափոններ: Քանի որ այն հավաքվում է արտադրության վայրում, այն մաքուր է, հայտնի տեսակի և որակի, և արժեքավոր է: Քանի որ ջարդոնը հիմնականում մասնավոր առևտրի առարկա է, այն հաճախ չի ներառվում պաշտոնական վիճակագրության մեջ։

## Մեխանիկական վերամշակում

Պլաստիկ թափոնների մեծ մասը կազմված է թերմոպլաստիկ (ջերմապլաստիկ) պոլիմերներից, որոնք կարող են նորից հալեցվել և վերածվել նոր իրերի մեխանիկական վերամշակման միջոցով: Համաշխարհային մասշտաբով սա վերամշակման ամենատարածված ձևն է, իսկ շատ երկրներում՝ միակ կիրառվող տեսակը: Այն ամենապարզ և տնտեսապես ձեռնտու տեխնիկան է: Այն ունի ածխածնի ավելի փոքր հետք, քան մյուս գործընթացները: Այնուամենայնիվ, մի քանի գործոններ կարող են նվազեցնել արդյունքի որակը, ինչը սահմանափակում է դրա կիրառելիությունը։

Պլաստմասսաները հալվում են 150-320 °C ջերմաստիճանում՝ կախված պոլիմերի տեսակից։ Սա բավարար է անցանկալի քիմիական ռեակցիաներ առաջացնելու համար, որոնք վատթարացնում են վերջնարդյունքի որակը։  Սա կարող է առաջացնել ցնդող, ցածր մոլեկուլային կշիռ ունեցող միացություններ, որոնք կարող են հաղորդել անցանկալի համ կամ հոտ, ինչպես նաև գունաթափում։  Հավելումները կարող են արագացնել այս քայքայումը: Օրինակ՝ օքսո-կենսաքայքայվող հավելումները, որոնք նախատեսված են պլաստիկի կենսաքայքայելիությունը բարելավելու համար, նաև մեծացնում են ջերմային քայքայման աստիճանը: Հակահրդեհային հավելումները նույնպես կարող են ունենալ անցանկալի ազդեցություններ։ Արտադրանքի որակը նաև խիստ կախված է նրանից, թե որքան լավ է տեսակավորվել պլաստիկը։ Շատ պոլիմերներ հալված վիճակում անհամատեղելի են միմյանց հետ և վերամշակման ընթացքում բաժանվում են փուլերի (ինչպես ձեթն ու ջուրը): Նման խառնուրդներից պատրաստված արտադրանքները պարունակում են սահմաններ տարբեր պոլիմերների միջև, որոնք ունեն թույլ կապակցվածություն, ինչը վտանգում է մեխանիկական հատկությունները: Ավելի ծայրահեղ դեպքերում պոլիմերները կարող են քայքայել միմյանց, հատկապես PVC-ի դեպքում, քանի որ այն կարող է առաջացնել քլորաջրածին, որն ուժեղ ազդեցություն է թողնում կոնդենսացիոն պոլիմերների վրա, ինչպիսին է PET-ը։

Այդ խնդիրներից շատերն ունեն տեխնոլոգիական լուծումներ, չնայած դրանք կրում են ֆինանսական ծախսեր: Առաջադեմ պոլիմերային կայունացուցիչները կարող են օգտագործվել պլաստմասսաները ջերմային վերամշակման սթրեսից պաշտպանելու համար։ Ցնդող քայքայման արգասիքները կարող են հեռացվել գոլորշիացման մի շարք մեթոդներով: Հրդեհակայուն նյութերը կարող են հեռացվել քիմիական մշակման միջոցով, մինչդեռ վնասակար մետաղական հավելումները կարող են իներտ դառնալ դեակտիվատորների միջոցով: Վերջապես, խառը պլաստմասսայի հատկությունները կարող են բարելավվել համատեղելիացուցիչների միջոցով։ Դրանք միացություններ են, որոնք բարելավում են պոլիմերների տեսակների միջև խառնվելիությունը՝ ստանալով ավելի միատարր արտադրանք՝ ավելի լավ ներքին կպչունությամբ և բարելավված մեխանիկական հատկություններով։ Դրանք փոքր մոլեկուլներ են, որոնք ունեն երկու քիմիական շրջան, որոնցից յուրաքանչյուրը համատեղելի է որոշակի պոլիմերի հետ։ Դա թույլ է տալիս դրանց գործել որպես մոլեկուլային մեխեր կամ պտուտակներ՝ պոլիմերները միմյանց ամրացնելով։ Արդյունքում, համատեղելիացուցիչները սովորաբար սահմանափակվում են երկու տեսակի պլաստիկով գերակշռող համակարգերով և ծախսարդյունավետ չեն տարասեռ խառնուրդների համար։ Ոչ մի համատեղելիացուցիչ չի լուծում պլաստիկի բոլոր համադրությունները։ Նույնիսկ այդ տեխնոլոգիաների դեպքում, հատկապես դժվար է վերամշակել պլաստիկը, որպեսզի այն համապատասխանի սննդի հետ շփման չափանիշներին։

### Փակ ցիկլի վերամշակում
Փակ ցիկլում, կամ առաջնային վերամշակման դեպքում օգտագործված պլաստիկը անվերջ վերամշակվում է նույն որակի և տեսակի նոր իրերի մեջ: Օրինակ՝ ըմպելիքների շշերը ըմպելիքների շշերի վերածելը: Դա կարելի է համարել շրջանաձև տնտեսության օրինակ: Պլաստիկի շարունակական մեխանիկական վերամշակումը առանց որակի նվազեցման մարտահրավեր է պոլիմերի կուտակային քայքայման և աղտոտիչների կուտակման ռիսկի պատճառով: 2013 թվականին պլաստիկե փաթեթավորման միայն 2%-ն է վերամշակվել փակ ցիկլով: Չնայած փակ ցիկլով վերամշակումը ուսումնասիրվել է շատ պոլիմերների համար, մինչ օրս արդյունաբերական միակ հաջողությունը PET շշերի վերամշակումն է։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ PET-ում պոլիմերի քայքայումը հաճախ վերականգնվող է: PET-ի պոլիմերային շղթաները հակված են կտրվել իրենց էսթերային խմբերում, և դրանից մնացած սպիրտային և կարբօքսիլային խմբերը կարող են կրկին միացվել շղթայի երկարացնող կոչվող քիմիական նյութերի միջոցով։ Պիրոմելիտային դիանհիդրիդը նման միացություններից մեկն է։

### Բաց ցիկլի վերամշակում
Բաց ցիկլով վերամշակման դեպքում, որը հայտնի է նաև որպես երկրորդային վերամշակում կամ վերամշակման կրճատում, պլաստիկի որակը նվազում է ամեն անգամ վերամշակվելիս, այնպես որ նյութը ի վերջո դառնում է չվերամշակվող: Դա ամենատարածված տեսակն է։ PET շշերի վերամշակումը բրդյա կամ այլ մանրաթելերի վերածելը տարածված օրինակ է և կազմում է PET վերամշակման մեծ մասը։ Կյանքի ցիկլի գնահատումը ցույց է տալիս, որ այն էկոլոգիական օգուտ է բերում։ Վերամշակումը կարող է փոխարինել թարմ պլաստիկի պահանջարկը։ Սակայն, եթե այն օգտագործվում է այնպիսի իրեր արտադրելու համար, որոնք այլապես չէին արտադրվի, ապա այն դուրս չի մղում արտադրությունը և քիչ կամ ընդհանրապես օգուտ չի բերում շրջակա միջավայրին։

Պոլիմերի որակի նվազումը կարող է փոխհատուցվել վերամշակված և նոր նյութեր խառնելով: Համատեղելի պլաստմասսաները կարող են օգտագործվել որպես մաքուր նյութի փոխարինող, քանի որ հնարավոր է դրանք արտադրել լավ արդյունքների համար անհրաժեշտ ճիշտ հալման հոսքի ինդեքսով։ Ցածր որակի խառը պլաստմասսաները կարող են վերամշակվել բաց ցիկլով, չնայած նման արտադրանքի պահանջարկը սահմանափակ է: Երբ դրանք խառնվում են վերամշակման ընթացքում, արդյունքը սովորաբար տհաճ մուգ շագանակագույն է: Այդ խառնուրդները օգտագործվում են որպես արտաքին կահույք կամ պլաստիկե փայտանյութ: Քանի որ նյութը թույլ է, բայց ցածր գնով, այն արտադրվում է հաստ տախտակների տեսքով՝ նյութի ամրությունն ապահովելու համար:

### Ջերմակայուն նյութեր
Չնայած ջերմակայուն պոլիմերները չեն հալվում, մշակվել են դրանց մեխանիկական վերամշակման տեխնոլոգիաներ: Դա սովորաբար ներառում է նյութի քայքայումը փոքր մասնիկների (փշրանքների), որոնք այնուհետև կարող են խառնվել կապակցող նյութի հետ՝ կոմպոզիտային նյութ ձևավորելու համար: Օրինակ, պոլիուրեթանները կարող են վերամշակվել որպես վերականգնված փշրանքների փրփուր։

## Հումքի վերամշակում
Հումքի վերամշակման մեջ, որը կոչվում է նաև քիմիական վերամշակում կամ երրորդային վերամշակում, պոլիմերները վերածվում են իրենց քիմիական կառուցվածքային բլոկների (մոնոմերների), որոնք այնուհետև կարող են պոլիմերացվել՝ վերածվելով թարմ պլաստմասսայի։ Տեսականորեն սա թույլ է տալիս գրեթե անվերջ վերամշակում. քանի որ յուրաքանչյուր ցիկլի ընթացքում խառնուրդները, հավելումները, ներկանյութերը և քիմիական թերությունները ամբողջությամբ հեռացվում են։ Գործնականում քիմիական վերամշակումը շատ ավելի քիչ տարածված է, քան մեխանիկական վերամշակումը: Իրականացումը սահմանափակված է, քանի որ դեռևս գոյություն չունեն տեխնոլոգիաներ՝ արդյունաբերական մասշտաբով բոլոր պոլիմերները հուսալիորեն ապապոլիմերացնելու համար, ինչպես նաև այն պատճառով, որ սարքավորումների և գործառնական ծախսերը շատ ավելի բարձր են: 2018 թվականին Ճապոնիան աշխարհում ուներ ամենաբարձր ցուցանիշներից մեկը՝ մոտ 4%՝ մեխանիկական վերամշակման 23%-ի դիմաց: Նույն ժամանակահատվածում Գերմանիան՝ վերամշակող մյուս խոշոր երկիրը հաղորդել էր հումքային վերամշակման 0,2% ցուցանիշի մասին։ Պլաստիկի ապապոլիմերացումը, մաքրումը և վերապոլիմերացումը նույնպես կարող են լինել էներգատար, ինչը հանգեցնում է նրան, որ հումքային վերամշակման ածխածնի հետքը սովորաբար ավելի բարձր է լինում, քան մեխանիկական վերամշակմանը։ ET-ը, PU-ն և PS-ը տարբեր չափով դեպոլիմերացվում են առևտրային նպատակներով, սակայն պոլիօլեֆինների վերամշակումը, որոնք կազմում են բոլոր պլաստմասսաների գրեթե կեսը, շատ ավելի սահմանափակ է։

### Ջերմային դեպոլիմերացում
Որոշակի պոլիմերներ, ինչպիսիք են թեֆլոնն, պոլիստիրոլը, կապրոնը և պոլիմեթիլմետակրիլատը (PMMA), ենթարկվում են ջերմային դեպոլիմերացման, երբ տաքացվում են բավականաչափ բարձր ջերմաստիճաններում։ Ռեակցիաները զգայուն են խառնուրդների նկատմամբ և պահանջում են մաքուր ու լավ տեսակավորված թափոններ՝ որակյալ արտադրանք ստանալու համար: Նույնիսկ այդ դեպքում, ապապոլիմերացման ոչ բոլոր ռեակցիաներն են լիովին արդյունավետ, և հաճախ նկատվում է որոշակի մրցակցային պիրոլիզ. հետևաբար, մոնոմերները նախքան վերաօգտագործումը պահանջում են մաքրում։ Պոլիստիրոլի հումքային վերամշակումը կոմերցիոնացվել է, սակայն համաշխարհային կարողությունները դեռևս բավականին սահմանափակ են:

### Քիմիական դեպոլիմերացում
Խտացվող խմբեր, ինչպիսիք են էսթերները և ամիդները, պարունակող խտացման պոլիմերները կարող են լիովին դեպոլիմերացվել հիդրոլիզի կամ սոլվոլիզի միջոցով: Սա կարող է լինել զուտ քիմիական գործընթաց, բայց կարող է նաև խթանվել այնպիսի ֆերմենտներով, ինչպիսին է PETase-ը։ Նման տեխնոլոգիաները ավելի ցածր էներգիայի ծախսեր ունեն, քան ջերմային դեպոլիմերացումը, բայց հասանելի չեն բոլոր պոլիմերների համար: Պոլիէթիլեն տերեֆտալատը եղել է ամենաշատ ուսումնասիրված պոլիմերը և հասել է առևտրային մասշտաբի։

## Էներգիայի վերականգնում

Էներգիայի վերականգնումը, որը կոչվում է նաև էներգիայի վերամշակում կամ քառորդական վերամշակում, ներառում է թափոնների պլաստիկի այրումը՝ բրածո վառելիքի փոխարեն, էներգիայի արտադրության համար։ Այն ներառված է շատ երկրների կողմից հաղորդված վերամշակման տվյալներում, չնայած ԵՄ-ի կողմից այն չի համարվում վերամշակում։ Այն տարբերվում է այրումից՝ առանց էներգիայի վերականգնման, որը պատմականորեն ավելի տարածված է, բայց որը չի նվազեցնում ո՛չ պլաստիկի արտադրությունը, ո՛չ էլ բրածո վառելիքի օգտագործումը:

Էներգիայի վերականգնումը հաճախ թափոնների կառավարման վերջին միջոցն է, որը նախկինում զբաղեցրել են աղբավայրերը: Քաղաքային տարածքներում նոր աղբավայրերի համար հարմար վայրերի բացակայությունը կարող է հանգեցնել դրան,բայց դա պայմանավորված է նաև կարգավորմամբ, ինչպիսիք են ԵՄ-ի աղբավայրերի մասին հրահանգը կամ աղբավայրերի այլ շրջանցման քաղաքականությունը: Ի տարբերություն վերամշակման մյուս տարբերակների, սրա գրավչությունը հիմնականում տնտեսական է: Եթե օգտագործվում են ճիշտ տեխնոլոգիաներ, ապա պլաստմասսաները կարիք չկա առանձնացնելու միմյանցից կամ քաղաքային այլ պինդ թափոններից (աղբից), ինչը նվազեցնում է ծախսերը: Ի տարբերություն վերամշակվող նյութերի երբեմն տատանվող շուկայի, էլեկտրաէներգիայի պահանջարկը համընդհանուր է և ավելի հասկանալի, ինչը նվազեցնում է ընկալվող ֆինանսական ռիսկը: Որպես թափոնների կառավարման միջոց՝ այն չափազանց արդյունավետ է՝ կրճատելով թափոնների ծավալը մոտ 90%-ով, իսկ մնացորդներն ուղարկվում են աղբավայր կամ օգտագործվում շլակաբլոկներ պատրաստելու համար: Չնայած սրա CO2 արտանետումները բարձր են, սրա ընդհանուր էկոլոգիական նպատակահարմարությունը վերամշակման այլ տեխնոլոգիաների հետ համեմատելը բարդ է։ Օրինակ, մինչդեռ վերամշակումը զգալիորեն նվազեցնում է ջերմոցային գազերի արտանետումները այրման համեմատ, այն թանկ միջոց է այդ կրճատումներին հասնելու համար՝ համեմատած վերականգնվող էներգիայի մեջ ներդրումների հետ։

Պլաստիկ թափոնները կարող են այրվել որպես աղբից ստացված վառելիք (RDF), կամ դրանք կարող են նախ քիմիապես վերածվել սինթետիկ վառելիքի: Երկու մոտեցումներում էլ ՊՎՔ-ն պետք է բացառվի կամ փոխհատուցվի քլորացման տեխնոլոգիաների ներդրմամբ, քանի որ այրման ժամանակ այն առաջացնում է մեծ քանակությամբ ջրածնի քլորիդ (HCl): Սա կարող է քայքայել սարքավորումները և առաջացնել վառելիքի արտադրանքի անցանկալի քլորացում։ Այրումը վաղուց ի վեր ասոցացվում է վնասակար դիոքսինների և դիոքսինանման միացությունների արտանետման հետ, սակայն այդ վտանգները կարող են մեղմվել առաջադեմ այրիչների և արտանետումների վերահսկման համակարգերի օգտագործմամբ: Էներգիայի վերականգնմամբ այրումը մնում է ամենատարածված մեթոդը, մինչդեռ «թափոնից վառելիք» ստանալու ավելի առաջադեմ տեխնոլոգիաները, ինչպիսին է պիրոլիզը, խոչընդոտվում են տեխնիկական և ծախսատար արգելքների պատճառով։

### Թափոնների փոխակերպումը վառելիքի

Խառը պլաստիկ թափոնները կարող են դեպոլիմերացվել՝ սինթետիկ վառելիք ստանալու համար: Սա ունի ավելի բարձր տաքացման արժեք, քան սկզբնական պլաստիկը, և կարող է ավելի արդյունավետ այրվել, չնայած այն մնում է պակաս արդյունավետ, քան բրածո վառելիքները։ Ուսումնասիրվել են տարբեր փոխակերպման տեխնոլոգիաներ, որոնցից պիրոլիզը ամենատարածվածն է։ Փոխակերպումը կարող է տեղի ունենալ որպես այրման մաս՝ IGCC (Ինտեգրված գազիֆիկացման համակցված ցիկլ) փուլում, սակայն հաճախ նպատակը վառելիքը հավաքելն ու վաճառելն է: Խառը պլաստմասսաների պիրոլիզը կարող է տալ քիմիական արտադրանքների բավականին լայն տեսականի (1-ից մինչև 15 ածխածնի ատոմներով), ներառյալ գազեր և արոմատիկ հեղուկներ։ Կատալիզատորները կարող են ապահովել ավելի հստակ բաղադրությամբ և բարձր արժեք ունեցող արտադրանք։ Հեղուկ արտադրանքը կարող է օգտագործվել որպես սինթետիկ դիզելային վառելիք, որի կոմերցիոն արտադրությունն արդեն առկա է մի շարք երկրներում։ Կենսապտույտի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ պլաստիկից վառելիքի ստացումը կարող է փոխարինել հանածո վառելիքին և նվազեցնել ջերմոցային գազերի զուտ արտանետումները (մոտ 15% կրճատում)։

Համեմատած այրման լայնորեն տարածված պրակտիկայի հետ, պլաստիկից վառելիքի վերածվող տեխնոլոգիաները դժվարանում են դառնալ տնտեսապես կենսունակ։

## Այլ օգտագործումներ
### Կոքսի փոխարինում
Պողպատե ջարդոնի վերամշակման մեջ որպես ածխածնի աղբյուր (կոքսի փոխարեն) կարող են օգտագործվել պլաստիկի բազմաթիվ տեսակներ, Ճապոնիայում տարեկան վերամշակվում է մոտ 200,000 տոննա պլաստիկի թափոն:

### Շինարարություն և բետոն
Վերամշակված պլաստիկի օգտագործումը ինժեներական նյութերում գնալով ավելի մեծ տարածում է գտնում։ Աղացած պլաստիկը որոշակի կիրառություններում կարող է օգտագործվել որպես շինարարական լցանյութ կամ մեկուսիչ նյութ։ Չնայած այն հիմնականում պիտանի չէ կառուցվածքային բետոնի համար, պլաստիկի ներառումը ասֆալտբետոնի մեջ (ստեղծելով ռետինացված ասֆալտ), հիմնաշերտերի և վերամշակված մեկուսիչների մեջ կարող է օգտակար լինել։ Դրա օրինակներից է պլաստիկե ճանապարհների կառուցումը: Դրանք կարող են պատրաստվել ամբողջությամբ պլաստիկից կամ ներառել պլաստիկի զգալի քանակություն: Այս պրակտիկան տարածված է Հնդկաստանում, որտեղ մինչև 2021 թվականը կառուցվել է շուրջ 700 կմ մայրուղի: Այնուամենայնիվ, սա կարող է հանգեցնել պլաստիկի հավելումների ներթափանցմանը շրջակա միջավայր։ Ներկայումս շարունակվում են հետազոտությունները՝ պլաստմասսաները տարբեր ձևերով ցեմենտային նյութերի (օրինակ՝ բետոնի) մեջ օգտագործելու ուղղությամբ։ Ուսումնասիրվում են այնպիսի մեթոդներ, ինչպիսիք են պլաստիկի (օրինակ՝ PET շշերի և տոպրակների) խտացումը՝ դրանցով լցանյութը մասնակիորեն փոխարինելու համար, ինչպես նաև PET-ի ապապոլիմերացումը՝ որպես պոլիմերային կապակցիչ օգտագործելու և բետոնի հատկությունները բարելավելու նպատակով։

## Քննադատություն
Պլաստիկի վերամշակման հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ներկայումս պլաստմասսայի մեծ մասը հնարավոր չէ տնտեսապես շահավետ կերպով վերամշակել։ Սա հանգեցրել է դեպքերի, երբ վերամշակման աղբամանների մեջ գցված պլաստիկ թափոնները չեն վերամշակվել և դիտարկվել են որպես սովորական աղբ։Խեժի նույնականացման կոդերը հիմնված են վերամշակման խորհրդանիշի վրա, սակայն քննադատության են ենթարկվել, քանի որ դրանք հուշում են, թե մակնշված իրերը միշտ վերամշակելի են, մինչդեռ դա կարող է իրականությանը չհամապատասխանել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Աղբ
Կատեգորիա:Բնության խնդիրներ
Կատեգորիա:Էկոլոգիական քիմիա
Կատեգորիա:Թափոնների կառավարում
Կատեգորիա:Պլաստմասսաներ
Կատեգորիա:Փաթեթավորում
Կատեգորիա:Քիմիական տեխնոլոգիա