Վարչական կառույց Զարյադիեում

**Վարչական կառույց Զարյադիեում** («ութերորդ քույր»), Մոսկվայի Զարյադիեում ճարտարապետ Դմիտրի Չեչուլինի կողմից կառուցվող բարձրահարկ շենքի չիրականացված նախագիծ, որը մայրաքաղաքի 800-ամյակի օրը հիմնադրված «ստալինյան երկնաքերներից» վերջինն էր։ Շենքի նախագծային բարձրությունը 275 մետր է։ Բարձրահարկ շենքի կառուցումը սկսվել է 1947 թվականին, իսկ 1953 թվականին դրա ստիլոբատը գրեթե ավարտվել է։ Բարձրահարկ շենքը չի ավարտվել Ի. Վ. Ստալինի մահվան և Ն. Ս. Խրուշչովի օրոք քաղաքաշինական քաղաքականության փոփոխության պատճառով։

Ութերորդ բարձրահարկ շենքը պետք է տեղակայեր վարչական բաժիններից մեկը։ Սկզբում այն ​​հատկացվել էր ծանր արդյունաբերության ժողովրդական կոմիսարիատի կարիքների համար, իսկ ավելի ուշ նախատեսվում էր այստեղ տեղակայել Ներքին գործերի նախարարությունը։

1964-1967 թվականներին «Ռոսիա» հյուրանոցը կառուցվել է գոյություն ունեցող հիմքի վրա՝ Չեչուլինի նախագծով (վերջնականապես ապամոնտաժվել է 2008-2009 թվականներին) և ընդգրկվել է Գինեսի ռեկորդների գրքում։ Դրա համամասնությունները թույլ են տվել տեսողականորեն գնահատել նախատեսված կառույցի մասշտաբները. հյուրանոցի չափերը համեմատելի են բարձրահարկ շենքի ստորին՝ հինգհարկանի բեմի ծավալների հետ։

## Պատմություն
### Զարիադյեի օգտագործման ծրագրեր
250 px|մինի|Զարյադիեի տեսարանը Իվան Մեծի զանգակատան աշտարակից, 1880-ական թվականներ
1930-ական թվականներին Զարյադիե շրջանը, որը 19-րդ և 20-րդ դարերում վերածվել էր ետնախորշերի, զգալի փոփոխությունների ենթարկվել է Մոսկվայի վերակառուցման գլխավոր պլանի շրջանակներում։ 1936-1937 թվականներին Զարյադիե շրջանում սկսվել է հին ցածրահարկ շենքերի քանդումը, վերակառուցվել է Մոսկվորեցկայա ամբարտակը, և ոչնչացվել են որոշ հուշարձաններ, այդ թվում՝ Կիտայգորոդի պարսպի մի մասը։

1934 և 1936 թվականներին ծանր արդյունաբերության ժողովրդական կոմիսարիատի շենքի նախագիծը ստեղծելու համար անցկացվել էին երկու մրցույթներ, որոնց մասնակցել էին խորհրդային ականավոր ճարտարապետներ՝ Վեսնին եղբայրները, Կոնստանտին Մելնիկովը, Բորիս Իոֆանը, Իվան Լեոնիդովը, Ալեքսեյ Շչուսևը, Արկադի Մորդվինովը։ Հաղթել էր Իվան Լեոնիդովի նախագիծը, սակայն շենքի շինարարությունը երբեք չի սկսվել 1939 թվականին կոմիսարիատի վերացման պատճառով։ 1940 թվականին Ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի համար երկրորդ շենքի կառուցման համար անցկացվել էր նոր մրցույթ, որտեղ Վեսնին եղբայրների մշակած 17-հարկանի շենքի նախագիծը ճանաչվել էր լավագույնը։ Շինհրապարակի նախապատրաստման աշխատանքները շուտ են սկսվել, բայց երբեք չեն ավարտվել Հայրենական մեծ պատերազմի սկսվելու պատճառով։

### Ութ ստալինյան երկնաքերներ
230 px|մինի|Արտաքին գործերի նախարարության շենքը ստալինյան յոթ երկնաքերներից մեկն է
1947 թվականի հունվարի 13-ին ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհուրդը ընդունել է «Մոսկվայում բազմահարկ շենքերի կառուցման մասին» բանաձևը, որում նկարագրված էին Մոսկվայի ութ բարձրահարկ շենքերի կառուցման ծրագրերը։ Փաստաթղթի կետերից մեկը Զարյադիեում 26-հարկանի վարչական շենքի կառուցումն էր՝ «Ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի տան ենթադրվող կառուցման վայրում»։ Վարչական շենքը պետք է տեսողականորեն «աջակցեր» Սովետների պալատին և Մոսկվայի մյուս բարձրահարկ շենքերը միացներ մեկ անսամբլի։ 1931 թվականին պայթեցված Քրիստոս Փրկչի տաճարի տեղում Սովետների պալատ կառուցելու վեհաշուք նախագիծը երբեք չի իականացվել. դրա հիմքի կառուցման մեջ օգտագործված նյութերն ու կառույցները օգտագործվել են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։

Երկնաքերերի կառուցման նախաձեռնողը Իոսիֆ Ստալինն էր, այդ պատճառով շենքերը կոչվում էին «Ստալինյան երկնաքերներ»։ Նրա գաղափարի համաձայն՝ շինարարությունը նախատեսված էր համընկնելու Մոսկվայի 800-ամյակի հետ. երկնաքերներից յուրաքանչյուրը խորհրդանշում էր Մոսկվայի պատմության մեկ դարը։ Արտասահմանյան ուղեցույցներում կառուցված բարձրահարկ շենքերը կոչվում էին «քույրեր»։ Մշակութային փորձագետ Նատալյա Շաշկովայի խոսքով՝ քաղաքաշինության քաղաքականության մեջ գլխավոր քարտուղարի գաղափարների «դիրիժորը» եղել է 1945-1949 թվականներին մայրաքաղաքի գլխավոր ճարտարապետ Դմիտրի Չեչուլինը։ Ճարտարապետը բարձրահարկ շինարարության խնդիրները ձևակերպում է հետևյալ կերպ. 

«Ութ քույրերի» հիմնադրումը տեղի է ունեցել միաժամանակ 1947 թվականի սեպտեմբերին։ «Օգոնյոկ» ամսագրում հրապարակվել է 1947 թվականի սեպտեմբերի 7-ի իրադարձությունների վերաբերյալ հետևյալ հաղորդագրությունը.  Մոսկվայի բարձրահարկ շենքերի նախագծման և շինարարության համար պատասխանատու էին Ներքին գործերի նախարարությունը, Ռազմական և ռազմածովային ձեռնարկությունների շինարարության նախարարությունը, Երկաթուղիների նախարարությունը և Ավիացիոն արդյունաբերության նախարարությունը։

## Նախագծի նկարագրություն
250px|մինի|Խորհրդային նամականիշ «Զարյադիեում 32 հարկանի վարչական շենքի նախագիծ»
Զարյադիեի վարչական շենքի վերջնական նախագիծը պատրաստ էր և հրապարակվել էր 1949 թվականին, որի ժամանակ դրա երկու հեղինակները՝ ճարտարապետ Դմիտրի Չեչուլինը և ինժեներ Ի.Մ. Տիգրանովը, դարձան Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ։ Նախնական նախագծման փուլում աշխատանքներին մասնակցել է «Մոսգորպրոեկտ» արհեստանոցի մասնագետներից կազմված խումբը, այդ թվում՝ ինժեներներ Յու. Ե. Երմակովը, Ա. Գ. Նայդենովը, Գ. Ն. Պրոզորովը, Վ. Ս. Նիկոլաևը, ճարտարապետներ Ա. Ֆ. Տարխովը, Մ. Ի. Բոգոլեպովը, Ա. Վ. Արգոն, Լ. Մ. Նաումիչևան, Յու. Ս. Չուպրինենկոն, Ի. Ա. Սինևան, Ա. Գ. Ռոգաչովը։

Զարյադիեում վարչական շենքի կառուցման համար հատկացվել է 15 հեկտար հողատարածք։ Այն արևմուտքից սահմանակից էր Կարմիր հրապարակին (այժմ՝ Վասիլևսկի Սպուսկի հրապարակ), հյուսիսից՝ Ռազին փողոցին (Վարվարկա), արևելքից՝ Կիտայգորոդսկի պրոեզդին, իսկ հարավից՝ Մոսկվորեցկայա ափին։ 1947 թվականի հրամանագրում նշված էր, որ շենքի բարձրությունը պետք է լիներ 26 հարկ։ Հետագա աղբյուրներում և նախագծի նկարագրություններում դրա բարձրությունը հասել է մինչև 32 հարկ։

Նախագծի հեղինակների առջև ծառացել էր դժվարին խնդիր՝ 32 հարկանի բարձրահարկ շենքը տեղավորել պատմական զարգացման մեջ և այն ներդաշնակեցնել Մոսկվայի կենտրոնի՝ Կրեմլի, Սուրբ Բասիլի տաճարի և Լենինի դամբարանի «ճարտարապետական ​​բնույթի» հետ։ Զարյադիեի վարչական շենքը, այլ բարձրահարկ կառույցների հետ մեկտեղ, պետք է ծառայեր որպես սոցիալիստական ​​Մոսկվայի և Ստալինի դարաշրջանի մեծության խորհրդանիշ։ Ինչպես նշում են 1951 թվականի «Բարձրահարկ շենքեր Մոսկվայում» ալբոմի հեղինակները, «Չեչուլինը ընտրել է հակադրությունների ուղին, որում հին անսամբլի զարմանալի գեղեցկությունը մնում էր անձեռնմխելի և անկախ, իսկ նոր շենքի ուրվագիծը կարձագանքեր Կրեմլի մյուս կողմում գտնվող ապագա Սովետների պալատի ուղղահայացին։ Շենքը կլիներ սոցիալիստական ​​Մոսկվայի նոր համայնապատկերի մի մասը, որը կբացվեր գետի ափերի երկայնքով, որտեղ բարձրահարկ շենքերը կընդգծեին նրա գեղատեսիլ գալարները»։

Կառույցը սիմետրիկ էր և ուներ աստիճանաձև կառուցվածք։ Արտաքին գործերի նախարարության շենքի նման, վարչական բարձրահարկ շենքը սկսվում էր հինգհարկանի շենքերից՝ շրջակա ցածրահարկ շենքերին տեղավորվելու համար։ Շենքերը տեղակայված էին միմյանց նկատմամբ անկյունագծով և հագեցած էին վերելակներով։ Շենքի ստորին հատվածում նախատեսվում էր կազմակերպել մոտ 2000 աշխատանքային սենյակներ և գրասենյակներ՝ նախատեսված բաժնի աշխատակիցների համար։ Հեղինակները ձգտել են շենքի ստորին հատվածն ավելի պաշտոնական դարձնել՝ ի տարբերություն մյուս շենքերի հասարակ ձևավորման։

Շենքի բարձրահարկ մասը ստորին հատվածից բաժանված էր երկու միջանկյալ հարկերով։ Դրանցից առաջինը պետք է լիներ երեք հարկանի, իսկ հաջորդը՝ վեց հարկանի, ծառայում էր որպես մի տեսակ անցում դեպի բարձրահարկ աշտարակ։ Այդ կառույցը, որը պատված էր ոսկեզօծ բազմակողմանի վրանով՝ սրածայրով և ԽՍՀՄ խորհրդանիշներով, կազմում էր շենքի հիմնական մասը: Բարձրահարկ մասի վերին հարկերը հատկացված էին չորս տաղավարներով ցուցադրական դահլիճի համար: Վարչական շենքի ճառագայթային համակարգը նպաստում էր ներքին տարածքների հարմար կազմակերպմանը, քամու բեռի միատարր բաշխմանը և կառուցվածքային կապերի ամրությանը, ինչը մեծացնում էր շենքի կայունությունը։

Նախագծի համաձայն՝ շենքի գլխավոր ճակատային մասը ուղղված էր դեպի Կարմիր հրապարակ։ Բակը, որտեղ գտնվում էր գլխավոր նախասրահի մուտքը, պետք է տեսանելի լիներ սյունաշարի միջով։ Կիտայգորոդսկի Պրոզդի կողմից նախատեսված էր կայանատեղի, իսկ շենքի շուրջը կային լանդշաֆտային հրապարակներ՝ Զարյադիեի պահպանված ճարտարապետական ​​հուշարձաններով։ Շենքը պետք է ունենար երեք մուտք. գլխավոր մուտքը՝ լայն աստիճաններով, ուղղված էր դեպի Կարմիր հրապարակ, երկրորդը՝ Մոսկվա գետի ափին, իսկ երրորդը՝ Ռազին փողոցից։ Բարձրահարկ շենքի ստորին հատվածն ավելի երկար էր՝ Մոսկվորեցկայա ափի երկայնքով։

Շենքի գլխավոր նախասրահի նախագծումը ենթադրում էր ծիսական կրկնակի բարձրությամբ դահլիճի ստեղծում, որը սյուների շարքերով բաժանված էր երեք նավի։ Կողմնային նավերում կազմակերպվել էին 1700 մարդու համար նախատեսված հանդերձարաններ, իսկ վերելակի դահլիճը ծառայում էր որպես կենտրոնական նավի շարունակություն։ Շենքը նախատեսված էր նաև առանձին շենքում տեղակայելու մեծ հավաքների դահլիճ, հանդերձարաններ, բուֆետներ և ճաշասենյակ։

## Շինարարության և աշխատանքների դադարեցում
250px|մինի|Զարյադիեի «ստալինյան երկնաքերի» ստիլոբատի վրա կառուցված «Ռոսիա» հյուրանոցի տեսարանը, 2004 թվական
Ութերորդ և վերջին բարձրահարկ շենքի կառուցումը սկսվել է մյուս բարձրահարկ շենքերից ավելի ուշ և ընթացել է շատ ավելի դանդաղ։ Դրա պատճառները հիդրոերկրաբանական պայմաններն էին, ինչպես նաև հսկայական շինհրապարակ պատրաստելու անհրաժեշտությունը։ 1953 թվականի գարնանը հիմքը և ստիլոբատն ավարտվել են, և մեկ տարի անց կառույցը հասել է 15 հարկի։

Ստիլոբատի տակ կառուցվել են տեխնիկական հատակ և երկաստիճան բետոնե բունկեր, որը, պատմաբան Նիկոլայ Կրուժկովի կարծիքով, կարող էր օգտագործվել որպես ռմբապաստարան։ Հետազոտողը նաև նշում է, որ նկուղների կառուցումը պայմանավորված էր գործնական նկատառումներով. շենքի փլուզումը կանխելու համար բարձրահարկ մասի ճնշումը գետնին պետք է հավասարակշռվեր հիմքի սալը խորացնելով։

1954 թվականին երկնաքերի շինարարությունը դադարեցվել է կառավարության կողմից, ինչը դարձել է անձնական ողբերգություն Դմիտրի Չեչուլինի համար։ Ճարտարապետի փորձերը՝ փոխել շենքի նախագիծը՝ հիմնվելով գոյություն ունեցող հիմքի վրա, չեն ընդունվել։ Պատմաբան Կրուժկովի խոսքով՝ շինարարության դադարեցման պատճառն այն էր, որ Չեչուլինը չէր աջակցել ԽՄԿԿ Կենտկոմի առաջին քարտուղար Նիկիտա Խրուշչովի կողմից սկսված ճարտարապետական ​​չափազանցությունների դեմ արշավին, որը արմատապես փոխել էր երկրի քաղաքաշինական քաղաքականության ուղղությունը։ 1950-ական թվականների կեսերից սկսած՝ ճարտարապետական ​​հիմնական ուղղությունը բնակարանային հարցի լուծումն էր, ինչը հանգեցրել էր ստանդարտ բնակարանների զանգվածային շինարարությանը, որոնք ժողովրդի մեջ կոչվում են «Խրուշչովկաներ»։ Այս պայմաններում բարձրահարկ շինարարությունը դարձել էր ոչ ակտուալ, վարչական շենքի կառուցված կմախքը ապամոնտաժվել է, և դրա տարրերը օգտագործվել են այլ օբյեկտների շինարարության մեջ։

1960-ական թվակնների սկզբին որոշվել էր բարձրահարկ շենքի հիմքը և առկա հողատարածքը օգտագործել նոր շինարարության համար, և առաջ էր քաշվել Զարյադիեում հյուրանոց կառուցելու գաղափարը: 1964-1967 թվականներին բարձրահարկ շենքի հիմքի վրա կառուցվել էր «Ռոսիա» հյուրանոցը, որի ծավալը համեմատելի էր նախորդ նախագծի հինգհարկանի մասնաշենքի չափերի հետ։ Հյուրանոցի նախագիծը մշակել են Դմիտրի Չեչուլինի գլխավորած մասնագետները: Շինարարության ավարտի պահին «Ռոսիա»-ն աշխարհի ամենամեծ հյուրանոցն էր և 1970-ական թվականներին ընդգրկվել է Գինեսի ռեկորդների գրքում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
*