open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (Ղարադաղլու)

**Սուրբ Գևորգ եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Գորանբոյի շրջանի (նախկին Կասում Իսմայիլովի շրջանի) Ղարադաղլու (en) գյուղում։

## Պատմություն
Բազմաթիվ վավերագրերում (1847, 1849, 1852) հիշատակվող Ղարադաղլուի Սբ. Գևորգ հողաշեն-փայտածածկ եկեղեցու հիմնադրման ստույգ տարեթիվն անհայտ է, սակայն 1861 թ-ից նույն անվամբ եկեղեցին արդեն հիշվում է որպես քարաշեն կառույց։

Հայտնի է, որ Սուրբ Գևորգ եկեղեցում էին պահվում Սբ. Գևորգի և Սբ. Մինասի մասունքները.

Հայտնի է նաև, որ եկեղեցին կառուցողի մարմինը ամփոփվել է տաճարի ներսում։

Ինչպես Սբ. Գևորգ եկեղեցին, այնպես էլ գյուղից 200 մ հարավ՝ Կուրակ գետի ձախ ափին գտնվող Սբ. Նահատակ ուխտատեղիի մատուռը 1905 թ. նոյեմբերին թուրքերը կողոպտել ու ավերել են։

1911 թ. Գանձակի հոգևոր վարչությունը որոշել էր տուժած եկեղեցուն նվիրաբերել եկեղեցական գրքեր։

### Քահանաներ
1869 թվականին քահանա է ձեռնադրվել «Սարգիս քհնյ. Տէր Առաքելեանց ղարադաղլուեցի, ի վերայ սբ. Գէորգ եկեղեցւոյն հայոց Ղարադաղլու գեղջ»։

Հայտնի է, որ Սարգիս Տեր-Առաքելյանցը քահայանայագործել է առնվազն մինչև 1910 թ., ընդ որում հովվելով Խոյլար գյուղի հասարակությանը։

## Ճարտարապետություն
Բարեբախտաբար, ժամանակին եկեղեցու շինարարական արձանագրությունն ընդօրինակվել ու հրատարակվել է, որի շնորհիվ էլ պարզվում է, որ հողաշեն հին եկեղեցին քարաշեն նոր կառույցով փոխարինվել է 1855 թվականին։

## Տես նաև
* Գերանբոյի շրջան
* Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Խոյլու)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գորանբոյի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
գ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Աննա Մայիլյան

**Աննա Լեոնիդի Մայիլյան** (), հայ երգչուհի (սոպրանո), ազգային և միջազգային բազմաթիվ մրցույթների դափնեկիր, ՀՀ վաստակավոր արտիստ։

## Ուսումնառությունը
Ծնվել է Երևանում, 1970 թվականի հոկտեմբերի 23-ին։ Ավարտել է Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանը (1992), Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան (1996)։ Կատարելագործվել է «Մոցարտ» ակադեմիայում (1997-1998, Լեհաստան), «Վիլլեքրոզ» ակադեմիայում (Ֆրանսիա), «Հարիկլեա Դարկլե» ակադեմիայում (Ռումինիա)։ Վարպետաց դասեր է ստացել Արաքս Դավթյանի, Քերսթին Մայերի (Շվեդիա), Աննա Դեյնոլդսի (Գերմանիա), Էլլա Բլահովայի (Չեխիա), Մարիաննա Նիկոլեսկուի (Ռումինիա), Քերոլ Սմիթի (Շվեյցարիա) մոտ։

## Գործունեությունը
1995 թվականից մեներգել է Ջրվեժի Սբ. Կաթողիկե եկեղեցում։ 1998 թվականից դասավանդում է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի դասական երգի ամբիոնում, 2010 թվականից դոցենտ է։ Երևանում 2000 թվականին հիմնել է «Սաղմոս» մշակութային կենտրոնը և «Վարպետներ» վոկալ անսամբլը։ 2006 թվականին հիմնել և ղեկավարում է «Էթնո» վոկալ եռյակը։ Մասնակցել է համերգային փառատոների, մրցույթների (Ֆրանսիա, Գերմանիա, Բելգիա, Կանադա և այլն)։

## Մրցանակները
1994 թվականին Երևանում «Կոմիտաս-125» վոկալ մրցույթում արժանացել է 1-ին մրցանակի, 1996 թվականին Ավստրոգերմանական և հայ երգի հանրապետական մրցույթում՝ 1-ին մրցանակի, 2000 թվականին Ռումինիայում Հարիկլեա Դարկլեի անվան միջազգային մրցույթում՝ ոսկե մեդալի և դափնեկրի կոչման։ 2001 թվականին Իտալիայում «Իբլա-Գրանդ Պրայզ» միջազգային մրցույթում արժանացել է դափնեկրի կոչման՝ հայ և արևմտագերմանական երգի յուրահատուկ մատուցման համար։

## Պարգևները
2003 թվականին արժանացել է Հայաստանի մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալի։

2008 թվականին արժանացել է Հայաստանի վաստակավոր արտիստի կոչմանը։

## Երգացանկ
Երգացանկում են հոգևոր և ժողովրդական երգեր, դասական և ժամանակակից հայ և արևմտյան կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Կենսագրությունը zarkfoundation.com կայքում

Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:1970 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 23 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ռոմանոս Մելիքյանի անվան պետական երաժշտական քոլեջի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ սոպրանոներ
Կարեն Աղամյան

**Կարեն Գուրգենի Աղամյան** (), հայ նկարիչ։ 1998-2018 թվականներին եղել է Հայաստանի նկարիչների միության նախագահը։ Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1946 թ., Երևանում։ 1969 թ. ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը և նույն թվականից սկսել դասավանդել այդ բուհում։ 1974 թվականից՝ ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ։ 1981-1983 թթ.՝ Հայաստանի արվեստի հիմնադրամի գլխավոր նկարիչ։ 1983 թ. պարգևատրվել է ԽՍՀՄ արվեստների ակադեմիայի և ԽՍՀՄ նկարիչների միության դիպլոմներով։ 1974 թվականից՝ ԽՍՀՄ դիզայներների միության անդամ։ 1988-1993 թթ.՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դիզայնի ֆակուլտետի դեկան։ 1991 թվականից՝ Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի պրոֆեսոր։ 1998-2018 թվականներին եղել է Հայաստանի նկարիչների միության նախագահը։

## Պարգևներ և կոչումներ
* Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2008)։
* 2011 թ. մարտի 31-ին Հայաստանի վարչապետի որոշմամբ Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի հիմնադրման 65-ամյա հոբելյանի առթիվ, մշակույթի և կրթության բնագավառներում ներդրած ավանդի ու երկարամյա գործունեության համար պարգևատրվել է Հայաստանի վարչապետի հուշամեդալով։
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ, 2017

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Կարեն Աղամյան 

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ վարչապետի հուշամեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության նախագահներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Խոյլու)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Գորանբոյի շրջանի (նախկին Կասում Իսմայիլովի շրջանի) Խոյլու (en) գյուղում։

## Պատմություն
Մինչև 1850-ական թթ. սկզբները գյուղը եկեղեցի չի ունեցել, և ծիսական արարողությունները կատարվում էին Ղարադաղլուի եկեղեցում, կամ էլ քահանա էր հրավիրվում հարևան գյուղերից։

1861 թ. մի վավերագրում արդեն հիշվում է Սբ. Աստվածածին անվամբ եկեղեցին։ Այստեղից հետևում է, որ այն կառուցվել է 1850-ական թթ. 2-րդ կեսին։

1905 թ. նոյեմբերին թուրք խուժանը հրդեհում է գյուղը, կողոպտում ու ավերում եկեղեցին։ Հետագայում, երբ իրավիճակը խաղաղվում է, բնակիչները վերադառնում են գյուղ, նորոգում եկեղեցին։

Գանձակի հոգևոր վարչությունը 1911 թ. եկեղեցական գրքեր է տրամադրել նաև Սբ. Աստվածածին եկեղեցուն։ 1935 թ-ից եկեղեցին օգտագործվել է որպես գրասենյակ։ 1980-ական թթ. սկզբներին այն արդեն կիսավեր էր։
 
### Նորոգություն
Արդեն 1886 թ. հարց էր բարձրանում «մթին, անշուք և խարխուլ» եկեղեցու նորոգության վերաբերյալ։
1914 թ. Սբ. Աստվածածին եկեղեցին հերթական նորոգության ենթարկվելուց հետո օծել է թեմի առաջնորդ Լևոն եպիսկոպոսը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գորանբոյի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
ա
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Արմեն Թութունջյան

**Արմեն Գրիգորի Թութունջյան** (հայտնի է նաև որպես *Չիկո*, ), հայ ջազային երաժիշտ, *«Չիկոն և ընկերները»* ջազային խմբի գեղարվեստական ղեկավար, թմբկահար, հեռուստահաղորդավար։ Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ։ Երևանի պետական կոնսերվատորիայի դոցենտ։ Հարվածային գործիքներ նվագելու ակադեմիական ուսուցման հիմնադիրը Հայաստանում։

## Գործունեություն
1986-1992 թվականներին նվագել է Կոնստանտին Օրբելյանի ղեկավարած Հայաստանի պետական էստրադային նվագախմբում։ 1994 թվականին ԱՄՆ Պետական դեպարտամենտի «Open competition» մրցույթի ժամանակ ճանաչվել է հաղթող։

1992 թվականին մի խումբ երիտասարդ երաժիշտների հետ ստեղծել է «Չիկոն և ընկերները» խումբը, որտեղ նվագել են Հանրապետության մի շարք հայտնի ջազային երաժիշտներ։ Խումբը գործում է ցայսօր։

1996-1998 թվականներին «Հայ FM» ռադիոկայանով վարել է «Սիրված երգիչներ» և «Ջազ» հաղորդումները։ 1998-2017 թվականներին վարել է «Ջազի ժամ» հաղորդումը նախ՝ «Ա1+», «ԱՐ», «Նոր ալիք», «Արարատ», «Երկիր Մեդիա» հեռուստաընկերությամբ։

2008 թվականին Հայաստանի Ազգային երաժշտական մրցանակաբաշխության ժամանակ արժանացել է Հատուկ մրցանակի՝ «Ջազի ժամ» հաղորդաշարի համար։ 2008 թվականին ՀՀ Նախագահի հրամանգրով նրան շնորհվել է ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործչի պատվավոր կոչումը։ 2009 թվականից եղել է Վահագն Հայրապետյանի եռյակի և քառյակի թմբկահարը։ 2011 թվականին լույս է տեսել նրա թմբկահարների առաջին հայերեն լեզվով «Ռիթմ և շարժում» ձեռնարկը։

Մահացել է 2017 թվականի հունիսի 8-ին։

## Սկավառակագրություն
* «The Quartet» (2001 թ.)
* «To my friends with love» (2009 թ.)
* «VEM –Session» սկավառակ (2010 թ.)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ թմբկահարներ
Կատեգորիա:Հայ ջազմեններ
Արմեն Մանուկյան

**Արմեն Փայլակի Մանուկյան** (), հայ դաշնակահար, երաժշտական պրոդյուսեր։ Մեկ ազգ, մեկ մշակույթ հիմնադրամի գեղարվեստական ղեկավար։ Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Երևանի Չեխովի անվան թիվ 55 միջնակարգ դպրոցում, Սայաթ-Նովայի և Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցներում, Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի դաշնամուրային բաժնում։ 1967 թվականից սկսել է մանկավարժական գործունեությունը։ 1984 թվականին եղել է «Հայհամերգ» միավորման համերգա-հյուրախաղային բաժնի գեղարվեստական ղեկավար, գլխավոր տնօրենի ստեղծագործական հարցերով տեղակալ։ 1989-1992 թթ. եղել է Գեղագիտության ազգային կենտրոնի գլխավոր տնօրենի տեղակալ։ 1996-2001 թթ. հանդես է եկել որպես Երևանի պետական ֆիլհարմոնիայի հիմնադիր տնօրեն և գեղարվեստական ղեկավար, 2005-2011 թթ.՝ ՀՀ կառավարության «Մեկ ազգ, մեկ մշակույթ» հիմնադրամի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր պրոդյուսեր։ 2011 թվականից ՀՀ մշակույթի նախարարի խորհրդականն է։

Հանդես է եկել Հայաստանի Հեռուստատեսության և ռադիոյի պետական կոմիտեի երաժշտական գլխավոր խմբագրության գեղարվեստական խորհրդի անդամ, ՀՀ ոստիկանության հասարակական խորհրդի անդամ։ Ստեղծագործական և կազմակերպչական աշխատանքի ընթացքում տեղ են գրավել մի շարք փառատոներ, մրցույթներ, անվանի մշակութային գործիչների հոբելյաններ և հուշ-երեկոներ։

## Պարգևներ
* ՀՀ կառավարության շնորհակալագիր
* ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ
* ՀՀ պաշտպանության նախարարության «Անդրանիկ Օզանյան» մեդալ
* ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2008)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Երաժշտական պրոդյուսերներ
Մուրադ Հակոբյան

**Մուրադ Մակեդոնի Հակոբյան** (), ՀՀ Պաշտպանության նախարարության սպայի տան «Սարդարապատ» պարի անսամբլի գեղարվեստական ղեկավար։ Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ։

## Կենսագրություն
Մուրադ Մակեդոնի Հակոբյանը ծնվել է 1955 թվականին Երևանում։

1961 թվականին ընդունվել է և 1971 թվականին ավարտել է Հովսեփ Շամամյանի պարարվեստի դպրոցը։ 1973-1975 թվականներին որպես պարող ծառայել է Կարմիր դրոշի Բալթյան նավատորմի երգի-պարի անսամբլում։

1976 թվականին Հակոբյանը պարարվեստի իր առաջին դպրոցն է հիմնել Երևանի Մռավյանի անվան դպրոցում, իսկ 1978 թվականին դպրոցը տեղափոխել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերի կայազորի Սպայի տուն։ Մշակույթի նախարարության որակավորման հանձնաժողովը 1986 թվականին նրան շնորհել է առաջին կարգի պարուսույցի որակավորում։

## Պարգևներ
2005 թվականին Հակոբյանին շնորհվել է ՀՀ մշակույթի նախարարության արծաթե մեդալ, իսկ 2015 թվականին՝ ոսկե մեդալ։ Մուրադ Հակոբյանը ստացել է ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործչի պատվավոր կոչում։

2009 թվականին նա պարգևատրվել է Մովսես Խորենացու մեդալով։ 2010 թվականին պարգևատրվել է «Մարշալ Բաղրամյան» մեդալով, 2012 թվականին՝ «Անդրանիկ Օզանյան» մեդալով, 2016 թվականին՝ «Վալերի Բրյուսով» մեդալով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պարարվեստի գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պարուսույցներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Արման Մկրտումյան

**Արման Յուրիկի Մկրտումյան** (), ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի նախագահ, Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր իրավաբան, իրավաբանական գիտությունների թեկնածու։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1960 թվականին Երևան քաղաքում։
* 1984 թվականին ավարտել է ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետը։
* 1989 թվականից մինչև 1996 թվականն աշխատել է ՀՀ Դատախազությունում՝ որպես բաժնի պետ։
* 1996 թվականից մինչև 1998 թվականն աշխատել է ՀՀ Ազգային ժողովի իրավաբանական ծառայության ղեկավարի տեղակալի պաշտոնում։
* 1998 թվականից մինչև 2008 թվականը հանդիսացել է ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական և վարչական պալատի նախագահ։
* 2008 թվականի սեպտեմբերի 17-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի նախագահ։
* 2008 թվականին ՀՀ Նախագահի կողմից Արման Մկրտումյանին շնորհվել է Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր իրավաբանի պատվավոր կոչում։

## Տես նաև
* ՀՀ Վճռաբեկ դատարան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1960 ծնունդներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի դատավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ դատավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր իրավաբաններ
Բարեկամություն (անսամբլ)

**Բարեկամություն**, լրիվ անվանումը՝ «Հայաստանի պարարվեստի «Բարեկամություն» պետական անսամբլ»։ Գեղարվեստական ղեկավար՝ Նորայր Մեհրաբյան։

2008 թվականի հուլիսի 24-ի Հայաստանի Հանրապետության նախագահի (Սերժ Սարգսյան) հրամանագրով անսամբլին շնորհվել է Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր կոլեկտիվի պատվավոր կոչում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ պարային համույթներ
Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր կոլեկտիվներ
Սևան Դավթյան

**Սևան Պարույրի Դավթյան** (), հայ քիմիկոս, գիտնական։ Քիմիական գիտությունների դոկտոր (1976 թ.), ԽՍՀՄ-ի ԳԱ Քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի պրոֆեսոր (1988 թ.), թղթակից անդամ (2006 թ.)։ Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի տեսական քիմիայի ամբիոնի վարիչ, քիմիական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ Հայաստանի Հանրապետության գիտության վաստակավոր գործիչ (2008 թ.)։

## Գործունեություն
1965 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1966-1968 թթ. եղել է ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի ասպիրանտ, 1969-1970 թթ.՝ ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի գիտաշխատող, 1970-1977 թթ.՝ ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի ազատ պոլիմերների կինետիկ հետազոտությունների գիտական խմբի ղեկավար, 1977-1991 թթ.՝ ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի պոլիմերային լաբորատորիայի վարիչ, 1992-2002 թթ.՝ Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի պոլիմերային հետազոտությունների լաբորատորիայի վարիչ, 2002-2006 թթ.՝ ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի ընդհանուր և անօրգանական քիմիայի ինստիտուտի տնօրեն, 2006 թվականից՝ Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի տեսական քիմիայի ամբիոնի վարիչ, ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի թղթակից-անդամ, պոլիմերային կենտրոնի տնօրեն։

Պոլիմերներին և նանոտեխնոլոգիաներին վերաբերող մի շարք գիտական հոդվածների հեղինակ է։

## Պարգևներ, մրցանակներ
* 2008 թ. հոկտեմբերի 16-ին Հայաստանի Նախագահի հրամանագրով շնորհվել է Հայաստանի գիտության վաստակավոր գործչի պատվավոր կոչում։
* 2016 թվականին Անահիտ Տոնոյանի հետ միասին արժանացել է Հայաստանի նախագահի 2015 թվականի մրցանակի՝ «Ադիաբատ և ֆրոնտալ պոլիմերացման տեսությունը և պրակտիկան» (ռուսերեն) մենագրության համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Պողոսյան մրցանակի դափնեկիրներ
Ժիրայր Ալթունյան

**Ժիրայր Թաթուլի Ալթունյան** (), Թաթուլ Ալթունյանի անվան երգի-պարի պետական համույթի գեղարվեստական ղեկավար։ Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ։

Հայ խմբավար, մանկավարժ, ԽՍՀՄ (1965) և ՀԽՍՀ (1945) ժողովրդական արտիստ Թաթուլ Ալթունյանի որդին է, Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ Ռուբեն Ալթունյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Ժիրայր Ալթունյանը ծնվել է Երևանում։ 1967 թվականին ավարտել է դպրոցն ու ընդունվել Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի երգչախմբային դիրիժորական բաժին։ 1972 թվականին ավարտել է կոնսերվատորիան՝ ստանալով դիրիժոր-խմբավարի որակավորում։ 1973 թվականին աշխատել է Հայաստանի երգչախմբային ընկերությունում՝ որպես գլխավոր դիրիժոր, 1974-1990 թվականներին՝ Հայաստանի Թաթուլ Ալթունյանի անվան երգի-պարի պետական համույթում՝ որպես գլխավոր խմբավար։ 1990-2002 թվականներին Ժիրայր Ալթունյանին հրավիրել են աշխատելու արտերկրում՝ Սիրիա, Իրան։ Ղեկավարել է Հալեպի «Սպենդիարյան», Դամասկոսի «Քնար», Թեհրանի «Արարատ» երգչախմբերը։ Միաժամանակ, աշխատել է մանկական երաժշտական դպրոցների բազմաթիվ երգչախմբերում։ 2004-2020 թվականներին եղել է Հայաստանի Թաթուլ Ալթունյանի անվան երգի-պարի պետական համույթի գեղարվետսական ղեկավարը։ Հեղինակել է համույթի բազմաթիվ երգերի, պարերի գործիքավորումներ։

## Պարգևներ
* Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ, 2008։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Հայ խմբավարներ
Հայկուհի Խուդավերդյան

**Հայկուհի Ռուբենի Խուդավերդյան** (), հայ դերասանուհի։ Հայաստանի վաստակավոր արտիստ (2008)։

## Կենսագրություն
Հայկուհի Խուդավերդյանը ծնվել է 1943 թվականին, Արտաշատի շրջանի Ոստան գյուղում։ Մեկ տարեկան հասակից տեղափոխվել է Երևան։ Ավարտել է Երևանի Հ. Հակոբյանի անվան միջնակարգ դպրոցը։ 1961-1965 թթ. սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում (Ա. Հովսեփյանի արվեստանոց)։ Ուսանողական տարիներին խաղացել է Երևանի Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնում։ Առաջին դերը եղել է Սեդան՝ Գ. Բորյանի «Կամրջի վրա» ներկայացման մեջ։ 1965-1967 թթ. եղել է Լենինականի Մռավյանի անվան դրամատիկական թատրոնի դերասանուհի։ 1967 թվականից աշխատում է Երևանի Հրաչյա Ղափլանյանի անվան դրամատիկական թատրոնում։

## Դերերը թատրոնում
* *Լեդի Աննա*՝ Ու. Շեքսպիրի «Ռիչարդ III»
* *Ռայնա*՝ «Շոկոլադ ուտող զինվորը»
* *Դայակ*՝ Եվրիպիդեսի «Մեդեա»
* *Լիլիթ*՝ Դ. Ալիգիերիի «Աստվածային կատակերգություն»
* *Ջոնիի տատիկ*՝ Վ. Սարոյանի «Իմ սիրտը լեռներում է»
* *Գիքոր*` «Գիքոր»
* *Էվա*` «Մի բուռ մանրուք»
* *Սարոյի մայր*` «Անուշ»
* *Ջոնիի տատ*` «Իմ սիրտը լեռներում է»
* *Էրիտա*` «Մոռանալ Հերոստրատին»
* *Մելյա*` «Վճարովի պատրանք»
* *Սոկոռո*` «Ցիանակալիում կաթով… կամ առանց կաթի»

## Դերերը կինոյում
* 2000 - «Սովորական բնազդ» - *տատիկ*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր արտիստներ
Կարպիս Շամլյան

**Կարպիս Հակոբի Շամլյան** (), հայ դերասան։ Հայաստանի վաստակավոր արտիստ։

## Կենսագրություն
Կարպիս Շամլյանը ծնվել է Ալեքսանդրիայում։ 1947 թվականին հայրենդարձել է, բնակվել է Լենինականում, այնուհետև հրավիրվել է «Հայֆիլմ» կինոստուդիային կից կինոդերասանի ստուդիա՝ առանց քննությունների։ Ուսմանը զուգահեռ նկարահանվել է «Նվագախմբի տղաները» (1960 թ.), «Ճանապարհ» (1961 թ.), «Գիշերվա ժամադրություն» (1961 թ.) և այլ ֆիլմերում։ 1965 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դերասանական ֆակուլտետը՝ Արտաշես Հովսեփյանի արվեստանոցը։ 1964 թվականից հանդես է եկել Լենինականի պետական թատրոնում 1971 թվականից Երևանի Հրաչյա Ղափլանյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոնի դերասան է։

## Ներկայացումներ
* Տեր Բարսեղ՝ Երվանդ Օտյանի «Սեր և ծիծաղ» 
* Ալդոմիրցի՝ Ս. Ստրատիևի «Ավտոբուս»
* Քրիսիփ՝ Գ. Գորինի «Մոռանալ Հերոստրատին»
* Ժերոնտ՝ Մոլիերի «Ակամա բժիշկ»
* Գենոլե Մաշու՝ Ի. Ժամյակի «Վճարովի պատրանք»
* Հայր Մոնտեգյու՝ Ուիլյամ Շեքսպիրի «Ռոմեո և Ջուլիետ» 
** Գերեզմանափոր՝ «Համլետ» 
** Բժիշկ՝ «Մակբեթ» 
** Կարդինալ՝ «Ռիչարդ 3-րդ» 
* Փարիսեցի՝ Պերճ Զեյթունցյանի «Հիսուս Նազովրեցին և նրա երկրորդ աշակերտը» 
* Միգելե՝ Է. դե Ֆիլիպպոյի «Ֆիլոմենա Մարտուրանո»
* Գենոլե Մարշո՝ Ի. Ժամյակի «Մսյո Ամիլկար»

## Ֆիլմեր
«Ընկեր Փանջունի», 1993 թ.

## Պարգևներ
* ՀՀ վաստակավոր արտիստ, 2008 թ.
* ՀԹԳՄ ոսկե մեդալ, 2012, 2015 թթ.
* ՀԹԳՄ «Արտավազդ» մրցանակ, 2015 թ.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հրաչյա Ղափլանյանի անվան դրամատիկական թատրոնի դերասաններ
Վարուժան Աբելյան (իրավաբան)

**Վարուժան Սամսոնի Աբելյան** (), հայ իրավաբան, Հայաստանի Հանրապետության վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական և վարչական պալատի պաշտոնաթող դատավոր։ Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր իրավաբան։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1950 թվականի հուլիսի 9-ին Երևան քաղաքում։ 1977 թվականին ավարտել է ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետը։ 
1969 թվականից մինչև 1975 թվականը հանդիսացել է Լենինյան շրջխորհրդի գործկոմին կից անչափահասների գործերի հանձնաժողովի քարտուղար։ 1975 թվականից մինչև 1979 թվականն աշխատել է Լենինյան շրջխորհրդի գործկոմի բնակտնտեսության վարչության իրավախորհրդատու, այնուհետև՝ շրջգործկոմի իրավախորհրդատու։ 1979 թվականից մինչև 1990 թվականն աշխատել է Երքաղխորհրդի գործկոմի բնակֆոնդի հաշվառման-բաշխման և բնակարանների փոխանակման վարչությունում՝ որպես իրավախորհրդատու, ադմինիստրացիայի անդամ։ 1990 թվականից մինչև 1991 թվականն աշխատել է ՀՀ Թեթև արդյունաբերության նախարարության իրավաբանական բաժնի պետ և գլխավոր արբիտր։ 1991 թվականից մինչև 1998 թվականը հանդիսացել է ՀՀ Գերագույն դատարանի անդամ։ 1998 թվականից մինչև 2015 թ. հուլիսի 10-ը աշխատել է որպես ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական պալատի դատավոր։ 2015 թ. հուլիսի 10-ին ՀՀ Նախագահի կարգադրությամբ լիազորությունները 2015 թվականի հուլիսի 10-ից համարվել են դադարած՝ 65 տարին (պաշտոնավարման առավելագույն տարիքը) լրանալու կապակցությամբ։

## Պարգևներ և կոչումներ
*Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր իրավաբան։
*Մխիթար Գոշի մեդալ (2015)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1950 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 9 ծնունդներ
Կատեգորիա:ՀՀ դատավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր իրավաբաններ
Կատեգորիա:Մխիթար Գոշի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ
Վահան Բիչախչյան

**Վահան Վարդանի Բիչախչյան**, ծանրամարտի մարզիչ։ Հայաստանի Հանրապետության ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր գործիչ։ Եվրոպայի չեմպիոն, օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր Տիգրան Վարդանի Մարտիրոսյանի առաջին մարզիչը։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ մարզիչներ
Ռասյոմոն

**Ռասյոմոն** (ճապոներեն 羅生門), ճապոնական գեղարվեստական ֆիլմ, նկարահանված 1950 թվականին ռեժիսոր Ակիրա Կուրոսավայի կողմից։ Ռյունոսկե Ակուտագավայի «Թավուտում» ( 薮の中) և «Ռասյոմոնի դարպասները» պատվածքների էկրանավորում։

## Սյուժե
Ֆիլմը պատմություն է մի սամուրայի սպանություն մասին, ինչը պատմվում է ֆիլմի տարբեր հերոսների կողմից՝ սամուրայի սպանության համար մեղադրվող ավազակի, սամուրայի կնոջ, փայտահատի (ով ականատես է եղել սպանությանը) և մեռած սամուրայի հոգու (նա խոսում է մի վհուկի միջոցով)։ Սակայն նշված 4 անձինք յուրաքանչյուրը առանձին պատմում է իր պատմությունը, որոնք չեն համապասխանում մեկը մյուսին, ընդ որում յուրաքանչյուր հերոս իր պատմության մեջ մեղադրում է հենց իրեն սամուրայի սպանության մեջ, իսկ մեռած սամուրայի հոգին ասում է, որ ինքնասպան է եղել։

Ֆիլմը ավարտվում է այդպես էլ չլուսաբանելով իրական եղելության մասին։

## Դերերում
* Տոսիրո Միֆունե - ավազակ Տաձոմարու
* Մատիկո Կե - Մասակո Կանաձավա
* Մասայուկի Մորի - Տակեհիրո Կանաձավա
* Տակասի Սիմուրա - փայտահատ
* Մինորու Տիակի - հոգևորական
* Կիտիձիրո Ուեդա - գյուղացի
* Նորիկո Հոնմա - վհուկ
* Դայսուկե Կատո - ոստիկան

## Մրցանակներ
Ընդհանուր թվով ֆիլմը ստացել է 7 մրցանակ և ներկայացվել ևս 2-ի, որոնցից
* 1951 թ. - Օսկար լավագույն օտարերկրյա ֆիլմի համար
* 1951 թ. - Վենետիկի կինոփառատոնի 2 մրցանակ
* 1951 - ԱՄՆ-ի կինոքննադատների ազգային միություն և այլն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1950 ֆիլմեր
Կատեգորիա:1950-ականների ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ակիրա Կուրոսավայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Ճապոնական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ճապոնական թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ճապոներեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Օսկարակիր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ամուսնական դավաճանության մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 8-րդ դարում
Կատեգորիա:1950-ականների ճապոներեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր բռնաբարության մասին
Հայաստանի թագավորական կուսակցություն

**Հայաստանի թագավորական կուսակցություն**, հայկական հասարակական-քաղաքական կազմակերպություն։ 1988-1992 թվականներին գործել է առանց գրանցման, 1992-2006 թվականներին` գրանցումով։ Գործունեությունը դադարեցվել է 2006 թվականին՝ դատարանի որոշմամբ։ Կուսակցության առաջին և վերջին նախագահն էր Տիգրան Պետրոսյանցը։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1988 թվականի մայիսին համախոհների կողմից՝ Անբերդի ֆոնդ հասարակական կազմակերպության հիմքի վրա։ 1991 թվականի փետրվարի 26-ին գումարված հիմնադիր ժողովում կուսակցության նախագահ է ընտրվել Տիգրան Պետրոսյանցը։ Ծրագրով, որ առաջին անգամ հրատարակվել է Անբերդի ֆոնդ հասարակական կազմակերպության «Անբերդ» պաշտոնաթերթում (1989 թ.), նախատեսվում էր Հայաստանում վերականգնել միապետական կառավարման վարչաձևը։ 1991 թ.-ի վերջին ծրագիրը և կանոնադրությունը ներկայացվել է Հայաստանի արդարադատության նախարարություն՝ գրանցման համար։ Գրանցվել է 1992 թվականի ապրիլի 15-ին։ Հայտարարություններով, քաղաքական ակցիաներով մասնակցել է Հայաստանում ծավալված քաղաքական գործընթացների, տարբեր մակարդակների ընտրությունների։

Կուսակցության որոշ անդամներ ընտրվել են շրջխորհուրդների պատգամավորներ, գյուղապետեր։ Այդ թվում նաև կուսակցության նախագահ Տիգրան Պետրոսյանցը, ով 1991-ին ընտրվել է Ապարանի շրջանային խորհրդի պատգամավոր։ Կուսակցությունից Երևան քաղաքի տարբեր ընտրատարածքներում Տիգրան Պետրոսյանցը, Վարդգես Հայրապետյանը, Գագիկ Սարգսյանցը առաջադրվել են Գերագուն խորհրդի պատգամավորության թեկնածուներ։ 1995-ին կուսակցությունը, համամասնական ցուցակով հայտ է ներկայացրել Ազգային ժողովի ընտրություններին մասնակցելու համար։ Պահանջվող 18 հազարի դիմաց հավաքել է ավելի քան 26 հազար ստորագրություն, բայց նկատված սխալների պատճառով հանվել է ընտրապայքարից։ Կուսակցությունն իր գաղափարախոսությունը տարածել է «Անբերդ» պաշտոնաթերթի միջոցով։

2003 թվականի դեկտեմբերի 3-ին արդարադատության նախարարությունը մերժեց կուսակցության վերագրանցումը։ 2004-ին կուսակցությունը վերագրանցման հայտ չի ներկայացրել և 2006-ին դատարանի որոշմամբ փակվել է։

## Գաղափարախոսություն
Կուսակցության կանոնադրության մեջ այն նկարագրվում էր որպես «ազգային-պահպանողական-քրիստոնեական-կենտրոնամետ-ազատական կուսակցություն», որի նպատակն էր Հայաստանում բացարձակ միապետության հաստատումը։ Այն պետք է լիներ հանրաքվեի միջոցով, ինչպես նաև Հայաստանի առաջին միապետը պետք է որոշվեր համաժողովրդական քվեարկությամբ, որից հետո իշխանության փոխանցումը պետք է տեղի ունենար արքայատոհմական սկզբունքով։ Կուսակցության նախագահ Տիգրան Պետրոսյանցը Հայաստանում միապետության հաստատումը նախատեսում էր 2008 թվականին։

## Նախագահներ
* 1988-1993՝ Տիգրան Պետրոսյանց
* 1993-2002՝ Մելանյա Պետրոսյանց
* 2002-2006՝ Տիգրան Պետրոսյանց

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տիգրան Պետրոսյանցի էջը

Կատեգորիա:Հայաստանի կուսակցություններ
Անբերդի ֆոնդ

**Անբերդի ֆոնդ**, հասարակական կազմակերպություն, գործել է 1987-2004 թվականներին։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1987 թվականի ապրիլին համախոհների կողմից։ Նույն տարվա մայիսին կայացած հիմնադիր ժողովում նախագահ է ընտրվել Տիգրան Պետրոսյանցը (1987-2004 թվականներին)։ Կազմակերպության հիմնական նպատակն էր միջնադարյան Ամբերդ բերդաքաղաքի ամբողջական նորոգումը և այդտեղ հայ ժողովրդի պատմության թանգարանի հիմնումը և տուրիզմի կենտրոն դարձնելը։ 1988 թվականին կազմակերպության կանոնադրությունը գրանցել է Երևան քաղաքի Սպանդարյան շրջանի գործադիր կոմիտեն, 1989 թվականին՝ ՀԽՍՀ մինիստրների խորհուրդը, 1991 թվականին՝ Հայաստանի արդարադատության նախարարությունը։ Ամբերդի պալատի, բերդատարածքի վերականգնման խնդիրներին զուգահեռ կազմակերպությունը հանդես էր գալիս Հայաստանի պատմաճարտարապետական այլ հուշարձանների պահպանության առաջարկներով։ Կազմակերպություը դիմել է բերդաքաղաքի տարածքն իրեն հատկացնելու խնդրանքով, ինչը օրենսդրական անկատարության պատճառով չի իրականացել։

Իր նպատակների պրոպագանդման նպատակով կազմակերպությունը 1987-1988 թվականներին ինքնահրատ եղանակով տպագրել է «Անբերդի ֆոնդ» հանդեսի 5 համար (100-ական օրինակ), իսկ 1989-1991 թվականներին՝ «Անբերդ» թերթի 9 համար (1000-ական օրինակ)։

Հետագա տարիներին հանդես է եկել բազում առաջարկներով, այդ թվում Զվարթնոց տաճարի ամբողջական վերականգնման առաջարկով, որի խնդրով լուրջ բանավեճ է ծավալվել «Երեկոյան Երևան» թերթի մեկ տասնյակից ավելի բանավեճային էջերում։ 2004 թվականին կազմակերպությունը վերագրանցման հայտ չի ներկայացրել Հայաստանի արդարադատության նախարարություն և դադարեցրել է գործունեությունը։

## Գրականություն
* «Անբերդի ֆոնդ» հանդես
* «Անբերդ» պաշտոնաթերթ
* Տիգրան Հայազն. կենսամատենագիտություն։ Երևան, 2006 թ., էջ 96, 108-110։

Կատեգորիա:Հասարակական կազմակերպություններ
Ծիրանավոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի

**Ծիրանավոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի** (նաև՝ **Կրծանիսի Ծիրանավոր Սուրբ Աստվածածին**, **Գեղարդավանք** (), բնակելի տան վերածված հայկական առաքելական եկեղեցի Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիի Կրծանիս թաղամասում։

## Անվանում
Կրծանիսի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին ունի մի քանի ժողովրդական անվանում։ Թիֆլիսահայերի շրջանում այն հայտնի է նաև Ծիրանավոր և Գեղարդավանք անուններով։ Առաջին անվանումը կապված է Մարիամ Աստվածածնի կարգավիճակի հետ, իսկ երկրորդը՝ ժամանակավորապես Հայաստանից Վրաստան տեղափոխված քրիստոնեական մասունք համարվող գեղարդի, որով հռոմեացի զինվորներից մեկը խոցել է խաչված Հիսուս Քրիստոսի կողը։ Քրիստոնեական մասունքը որոշ ժամանակ գտնվել է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում։

## Պատմություն
Ծիրանավոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու մասին քիչ տեղեկատվություն է հայտնի։ 1436 թվականի հայերեն ձեռագրերից մեկում գրված է, որ այն գրվել է Վրաց երկրի մայրաքաղաք Տփղիսին հարակից Կրծանիս գյուղի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում։ Այստեղից կարելի է ենթադրել, որ եկեղեցին արդեն գոյություն է ունեցել մինչ նշված թվականը։

Հայտնի է, որ եկեղեցին վերանորոգվել է 1778 թվականին։ 18-րդ դարի Թիֆլիսի և հարակից բնակավայրերի գրանցամատյանում այն ունեցել է 33-րդ համարը։ Նկարագրության մեջ նշված է հետևյալը. «Կառուցվել է (նկատի ունի վերանորոգվել է) քաղաքի բնակիչների միջոցներով 1778 թվականին...»: Այս տեղեկատվությունը հավանաբար վերցված  է եկեղեցու պատին արձանագրությունից, որը չի պահպանվել մինչև մեր օրեր։ Մինչև վերջին տասնամյակները պահպանված միակ արձանագրությունը հանդսիացել է մկրտարանի վրայի հայերեն գրությունը. «Այս մկրտարանը Գեղարդավանքի Ծիրանավորին որպես հիշատակ Գրիգոր Մամուլյանցի, 1861 թ.»:

## Վրացականացման փորձ
Խորհրդային տարիներին փորձ է արվել եկեղեցին դարձնել վրացական։ Մասնավորապես հայտնի է, որ այդ նպատակով եկեղեցու մկրտարանը հանվել է եկեղեցուց։ Այն հետագայում տեղացի հայերի կողմից փոխադրվել է Խոջիվանքի գերեզմանատան մի փոքր անկյունում խորհրդային տարիներին ստեղծված Թբիլիսիի հայ հասարակական գործիչների պանթեոնի տարածք։ Ըստ հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանի՝ մկրտարանը ներկայումս կոտրված է։

## Ներկա կարգավիճակը
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին ներկայումս օգտագործվում է որպես բնակելի տուն։

## Արտաքին հղումներ
* Циранавор.

Կատեգորիա:Հայկական առաքելական գոյություն չունեցող վանքեր և եկեղեցիներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:Թբիլիսիի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Հին Թբիլիսի
Կատեգորիա:15-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Ալիխանյան եղբայրներ (այլ կիրառումներ)

**Ալիխանյան եղբայրներ**, ֆիզիկայի բնագավառում մեծ ներդրում կատարած գիտնականներ։ Նրանք էին՝

* Աբրահամ Ալիխանով (1902-1970)
* Արտեմ Ալիխանյան (1908-1978)
Մամքան Դոփյան

**Մամքան** (), Խաչենի Դոփյանների իշխանական տան Ծարա ճյուղի իշխանուհի։

Քուրդ Ա Վաչուտյանի և Խորիշահի դուստրը։

## Գործունեությունը
Ամուսնանալով Դոփի՝ Զաքարե Բ և Իվանե Ա Զաքարյանների քրոջ թոռ, Խաչենի, Ականի, Հանդաբերդի, Ծարի գահակալ իշխանաց-իշխան Հասան Բ-ի հետ, Մամքանն աչքի է ընկել որպես իր դարի մեծահարուստ բարերարներից մեկը։ Ամենայն հավանականությամբ նա ամուսնացել է 1287 թվականից առաջ, քանի որ այդ թվականին Հասան Բ-ն մահացել է։ Հայրենի տիրույթներում նա կանգնեցրել է խաչքարեր, նվիրատվություններ կատարել վանքերին։ Մամքանը և որդին՝ Գրիգոր Ա-ն, 1310 թվականին նվերներ են տվել Դադի վանքին։ Այս արձանագրությունը առաջինն է, որ թվակիր է։ Կան այլ արձանագրություններ, որ թվագրված չեն։ Արձանագրությունների մեջ Մամքանն իրեն միշտ կոչում է «ամուսին արիականին Հասանայ» կամ ուղղակի «ամուսին Հասանայ»։ Հասան Բ-ի հիշատակին Մամքանն ու Գրիգոր Ա-ն Դաշքենդի Աստվածածին եկեղեցուն ջրաղաց, հող և այլ նվերներ են տվել։ Մամքանը մահացել է 1315 թվականին և թաղվել հայրենի Դադի վանքի իշխանական տապանատանը։

## Գրականություն
Տիգրան Հայազն, Տիկնայք փափկասուն Հայոց աշխարհի։ Երևան, 2005 թ., էջ 76-77։

Կատեգորիա:Դոփյաններ
Քարհանի վանք

**Քարհանի վանք** (նաև՝ **Սուրբ Աստվածամոր վանք**, **Միրզիկի անապատ**), հայկական վանք Արևելյան Հայաստանում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Գյոյգյոլի շրջանի (նախկին Խանլարի) Միրզիկ գյուղի մոտ։

## Պատմություն
### Հիմնադրում
Վանքի հիմնադրումը որոշ մասնագետները վերաբերում են 16-17-րդ դարերին։

### 19-րդ դար

Քարհանի վանքը ժամանակին ունեցել է բազմանդամ միաբանություն։ Գործել է մինչև 1870-ական թվականները։ Ունեցել է կալվածքներ, որոնցից հիմնականում զրկվել է 19-րդ դարի կեսերից հետո։

Վանքի պատմության ուսումնասիրության առումով բացառիկ հետաքրքրություն է ներկայացնում 1853 թվականին կազմված սույն տեղեկագիրը. 

### Վանահայեր
Առկա տվյալների համադրմամբ մասամբ հնարավոր է ներկայացնել Քարհանի վանքի վանահայրերի ժամանակագրական հետևյալ ցանկը. 
* Եղիազար եպիսկոպոս. վախճ. 1713 թ.
* Հովսեփ վարդապետ
* Սարգիս եպիսկոպոս. հիշ. 1770-1773 թթ.
* Մկրտիչ վարդապետ
* Պողոս վարդապետ
* Աբեղա (անունն անհայտ է). հիշ. 1857 թ.
* Վարդապետ (անունն անհայտ է). հիշ. 1862 թ.

## Ճարտարապետություն
Վանական համալիրի մեջ մտել է եկեղեցին՝ արևմուտքից կից փոքր գավթով, և միաբանության սենյակները։ Վանքն ունեցել է շրջապապարիսպ, որոնք դեռևս անցյալ դարավերջին կիսավեր էին։ Բոլոր շինությունները կառուցված են անմշակ քարով, կրաշաղախով։
 
## Կալվածքներ
Հիշյալ երկու վտակների միջև ընկած ողջ տարածքը՝ «մի քանի օրավար պատուական հողեր», պատկանելիս է եղել վանքին։ 1886 թվականին վանքի կալվածքը բաղկացած էր վարելահողից և անտառից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գյոյգյոլի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:16-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Հասան Բ Դոփյան

**Հասան Բ Դոփյան** (ծննդյան թվականն անհայտ է - 1287 թ.), Խաչենի, Ականի, Հանդաբերդի, Ծարի գահակալ, իշխանաց-իշխան։

## Գործունեությունը
Հասան Բ-ն Զաքարե և Իվանե Զաքարյանների քրոջ՝ Դոփի թոռն է (նրա անունով է իշխանական այդ տոհմին տրվել Դոփյաններ անվանումը), Գրիգոր Ա-ի որդին։ Հասան Բ-ն մասնակցել է Հուլավյան տիրակալների արշավանքներին և քաջության շնորհիվ վերանվաճել իր հայրենի տիրույթները։ Նրա որդի Գրիգոր Ա-ն հոր հիշատակին կանգնեցրած խաչքարի պատվանդանին փորագրել է տվել, որ իր հայրը հայրենի տարածքները նվաճել է որպես,, պարգև քաջութեան,,։ Հասան Բ-ի կինն էր Արարատյան կողմնակալության կողմնակալ-հրամանատար, այդ ժամանակի ամենաազդեցիկ անհատներից մեկի իշխանաց-իշխան Քուրդ Ա Վաչուտյանի դուստր Մամքանը։

## Գրականություն
* Բագրատ Ուլուբաբյան, Խաչենի իշխանությունը 10-14-րդ դարերում։ Երևան, 1975 թ.։
* Տիգրան Հայազն, Տիկնայք փափկասուն Հայոց աշխարհի։ Երևան, 2005 թ., էջ 76։
* ՊետրոսՅանց Տիգրան, Վաչուտյաններ, Ե., 2023:

Կատեգորիա:Դոփյաններ
Խուանդ խաթուն

**Խուանդ Խաթուն** (*Խոյա*, ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), Վաչուտյան իշխանատոհմի իշխանուհի։

Իվանե Ա Զաքարյանի որդի Ավագ աթաբեկի թոռ Ամիրպեկի դուստր։

## Գործունեությունը
Գործել է 14-րդ դարի առաջին կեսին, եղել է դարի ամենաազդեցիկ իշխանավորներից մեկի, Արարատյան կողմնակալության կողմնակալ-հրամանատար, իշխանաց-իշխան Քուրդ Բ Վաչուտյանի կինը։ Նրա անունը 1329 թվականին առաջին անգամ հիշատակվել է Ուշի գյուղի եկեղեցու պատին փորագրված Հոռոմ երեցի արձանագրության մեջ։ Մասնակցել է ամուսնու ձեռնարկումներին, զորավար ամուսնու բացակայությամբ իրականացրել է իշխանատիրույթի կառավարումը։ Քուրդ Բ-ի և Խուանդ խաթունի օրոք է վերականգնվել մոնղոլների կողմից ավերված Ամբերդի բերդը իր նոր պարսպահատվածներով, վերականգնվել Կարբի գյուղի բերդն իր նոր բուրգերով ու վերածվել իշխանատիրույթի մայրաքաղաքի, կառուցվել Կարբիի հաղթակամար-եկեղեցին, որ բացառիկ է հայկական եկեղեցաշինության ասպարեզում։ 1340-ական թվականներին, Քուրդ Բ-ի մահից հետո, թեև իշխանությունն անցել է հոր գահակից որդուն՝ իշխանաց-իշխան Թեոյդոս Չրքինին, սակայն Խուանդ խաթունն ունեցել է գահերեցության իրավունք, քանզի, երբ Թեոյդոսը 1350 թվականին նվիրատվական արձանագրություն է փորագրել Հովհաննավանքում, արձանագրության վերջնամասում մոր անունից ավելացված է., , ես՝ Խուանդ խաթուն, ամուսին Ամբերդեցի Քրդին, մայր Չրքընին... հաստատեցի զվերոյ գրեալս, , ։ Այս արձանագրությունը թե Խուանդ խաթունի, թե Վաչուտյան տոհմի մասին վերջին տեղեկությունն է։

## Գրականություն
*Տիգրան Հայազն, Տիկնայք փափկասուն Հայոց աշխարհի, Երևան, 2005 թ., էջ 58-59։

Կատեգորիա:Հայ իշխանուհիներ
Կատեգորիա:Վաչուտյաններ
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (Պարտավ)

**Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի**, հայկական եկեղեցի ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Պարտավ (այժմ՝ Բարդա) քաղաքում։

## Պատմություն
Պարտավի Սուրբ Գրիգոր մեծ եկեղեցու մասին հիշում է Մովսես Կաղանկատվացին, երբ 711 թվականին Աբդլ-Ազիզ իշխանը Պարտավում ազատների տոհմից սերված Մանկիկին նահատակեց քրիստոնեությունը չուրանալու համար, քաղաքաբնակ հայերը նրա մարմինը ամփոփեցին հիշյալ եկեղեցում.

## Տես նաև
* Պարտավ
 
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բարդայի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
գ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Սուրբ Ամենափրկիչ վանք (Նուկզար)

**Սուրբ Ամենափրկիչ վանք**, հայկական առաքելական վանական համալիր ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Շամքորի շրջան Նուկզար գյուղի հարավարևմտյան մասում։

## Պատմություն
Սուրբ Ամենափրկիչ վանքի հիմնադրման ստույգ ժամանակը հայտնի չէ։ Ժամանակակից տեղագրական գրականության մեջ թվագրվում է ԺԲ դարով։

Վանական համալիրի վերաբերյալ չի պահպանվել մատենագրական ոչ մի տեղեկություն։ Միայն նախկինում հրատարակված արձանագրությունները հիմք են տալիս ենթադրելու, որ արդեն ԺԷ դարում վանքը եպիսկոպոսանիստ էր։
 
1984 թվականին ՀՃՈւԿ-ի մասնագետների մի խմբի այցելության ժամանակ վանքում գտնվել միայն մեկ արձանագրություն, բարեբախտաբար, մյուս երկու վիմագրերը նախկինում հրատարակվել էին։

1853 թ. սեպտեմբերի 28-ին վանքի մասին կազմված տեղեկագրից պարզվում է, որ վանքն արդեն չէր գործում և գտնվում էր անմխիթար վիճակում.

Վանքի կիսավեր վիճակը մատնանշել են նաև տեղագիր հեղինակները ԺԹ դարի վերջին.

## Ճարտարապետություն
Համալիրը բաղկացած է եղել եկեղեցուց, կից գավթից, միաբանության խցերից, օժանդակ կառույցներից ու շրջապարսպից, ինչպես նաև՝ հիմնական հուշարձանախմբից ոչ հեռու՝ բլրալանջին տարածվող գերեզմանոցից, որտեղից մի քանի խաչքարեր տեղափոխվել և ագուցվել են եկեղեցու ու գավթի որմերի մեջ։ 1984 թվականի դրությամբ վանքի մյուս շինություններն ավերված էին։

## Կալվածքներ
ԺԹ դարասկզբին Սբ. Ամենափրկիչ վանքի իրավասության տակ էին գտնվում Գյուլամբար գյուղի Կարմիր վանքը և մոտակա գյուղերը։

1840 թ. վանքի դրության և կալվածքների մասին նշվել է. 

1853 թ. կազմված մի վկայագրում կարդում ենք.

 
1860-1862 թթ. վանքի կալվածքը բաղկացած էր վարելահողից և անտառից։ Նույն դրությունն էր նաև 1886 թվականին։

1910 թ. կազմված Գանձակի վանական կալվածքների տեղեկագրում նշված է.

## Ծանոթագրություն

Կատեգորիա:Շամքորի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
ա
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Ալեքսանդր Թաքլչյան

**Ալեքսանդր Առաքելի Թաքլչյան** (), Երևանի պետական տիկնիկային թատրոնի դերասան, Հայաստանի վաստակավոր արտիստ։

## Կենսագրություն
Ալեքսանդր Թաքլչյանը ծնվել է 1938 թվականի նոյեմբերի 13-ին Երևանում։ Դպրոցական տարիքում Ալեքսանդրը կազմակերպում է թատերական խմբակ դպրոցում, այնուհետև 1956 թվականին՝ դպրոցն ավարտելուց հետո սկսում է աշխատել Գ․ Սունդուկյանի անվան թատրոնում, իսկ 1960 թվականից՝ Հեռուստատեսության դրամատիկական հաղորդումների խմբագրությունում։ 1962 թվականին Թաքլչյանը ընդունվում է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դերասանական բաժինը։ Ուսանողական տարիներին ընկերների հետ ստեղծում է «Արշալույս» երիտասարդական թատրոնը, ապա 1967 թվականին ակտիվորեն մասնակցում Հայաստանի թատերական ընկերությանը կից թատրոն-ստուդիայի ստեղծմանը։

Թաքլչյանը երկար տարիներ աշխատել է Երևանի Հովհաննես Թումանյանի անվան պետական տիկնիկային թատրոնում` որպես դերասան։ 1995 թվականին նկարահանվել է Դմիտրի Կեսայանցի «Անիծվածները» ֆիլմում։

## Պարգևներ
* Հայաստանի մշակույթի նախարարության պատվոգիր (2008)։
* Հայաստանի վաստակավոր արտիստ (2009)։

## Դերերը կինոյում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Միքայել Հովակիմյան

**Միքայել Երջանիկի Հովակիմյան** (), օպերային դերասան։ Հայաստանի վաստակավոր արտիստ (2009)։

## Կենսագրություն
Միքայել Հովակիմյանը ծնվել է Երևանում։ 1977-1982 թվականներին սովորել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի օպերային երգեցողության բաժնում,Միհրան Երկաթի դասարան։ 1986 թվականից Երևանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի մեներգիչ է։ 2000 թվականից դասավանդում է Երևանի Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայի վոկալ-տեսական ամբիոնում, 2011 թվականից՝ պրոֆեսոր։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել Ռուսաստանում, Վրաստանում, ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Իսպանիայում, Հնդկաստանում և այլուր։ Մահացել է 2023 թվականի հոկտեմբերի 30-ին, Երևան քաղաքում։

## Դերերգեր
* Դոն Բազիլիո՝ Ռոսսինիի «Սևիլյան սափրիչ»
* Նորթոն՝ «Ամուսնական օրինագիծ»
* Եգիպտոսի թագավոր՝ Ջուզեպպե Վերդիի «Աիդա»
*Մոնտանո՝ «Օթելլո»
*Ֆերրանդո՝ «Տրուբադուր»
* Բենոտ՝ Պուչչինի «Բոհեմ» 
* Ծեր գնչու՝ Սերգեյ Ռախմանինովի «Ալեկո» 
* Ռենե՝ Պյոտր Չայկովսկու «Իոլանտա» 
*Սուրին՝ «Պիկովայա դամա»
* Զունիգա՝ Ժորժ Բիզեի «Կարմեն»
* Խան՝ Արմեն Տիգրանյանի «Դավիթ Բեկ»
*Քյոխվա՝ «Անուշ»
*Նադիր շահ՝ Ալեքսանդր Սպենդիարյանի «Ալմաստ»  
*Ներսես՝ Տիգրան Չուխաջյանի «Արշակ Երկրորդ» 
*Հոր-Հոր աղա՝ «Լեբլեբիջի»
* Իրակլի՝ Ա.Հարությունյանի «Սայաթ-Նովա» 
* Կալիստենե՝ Դոնիցետիի «Պողիկտոս» 
* Օրովեսո՝ Վինչենցո Բելլինիի «Նորմա»

## Պարգևներ
* Երևանի քաղաքապետարանի պատվոգիր
* ՀՀ մշակույթի նախարարության պատվոգիր
* ՀՀ մշակույթի նախարարության «Գրիգոր Նարեկացի» հուշամեդալ, 2014
* ՀՀ վաստակավոր արտիստ, 2009

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ երգիչներ
Կատեգորիա:Հայ օպերային երգիչներ
Լուսինե Համլետի Սարգսյան

**Լուսինե Համլետի Սարգսյան**, Երևանի խամաճիկների պետական թատրոնի դերասանուհի։ Հայաստանի վաստակավոր արտիստուհի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Սուրբ Խաչ եկեղեցի (Դոնի Ռոստով)

**Սուրբ Խաչ եկեղեցի, Դոնի Ռոստով** քաղաքում գտնվող կրոնական կառույց ()։ Պատկանում է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Ռուսաստանի և Նոր Նախիջևանի հայոց թեմին, գտնվում է Ռուսաստանի Ռոստովի մարզում։ Համակարգում է Դոնի Ռոստովում բնակվող առաքելական ռուսահայության հոգևոր կյանքը։ Դոնի Ռոստովի ժամանակակից սահմաններում պահպանված ամենահին կառույցն է, դրա տարածքում են գտնվում հայ գրողներ Ռաֆայել Պատկանյանի և Միքայել Նալբանդյանի շիրիմները։

## Պատմություն
Սուրբ Խաչ եկեղեցին կառուցվել է 1786-1792 թվականներին։ 1972 թվականի նոյեմբերի 14-ին բացվել է Ռոստովի ռուս-հայկական բարեկամության թանգարանը, որը ունի ավելի քան 10 հազար ցուցադրանմուշ։ 2000 թվականից եկեղեցում վերսկսվել են ժամերգությունները։

## Շրջակայքը
Այժմ տաճարը շրջապատված է բնակելի թաղամասերով։ Եկեղեցին և իր պարսպատած այգին գտնվում է երկու Տեմերնիկ ձորակի Հյուսիսային ջրամբարներից մեկի բարձր աջ ափին։ Երեսի կողմով եկեղեցին նայում է հենց այդ ձորակին, այսինքն՝ դեպի հարավ։ Ձորակ է տանում հին քարե աստիճանը, որից կամրջով կարելի է ընկնել ջրամբարի մեջտեղում գտնվող մի փոքր կղզի։ Աստիճանից դեպի արևելք բլրի տակից, որի վրա կանգնած է տաճարը, մի աղբյուր կա։ Աղբյուրի մոտ լողարան և հանգստի գոտի է կազմակերպված։

Եկեղեցու հյուսիսային մասում է գտնվում «Բարեկամության զբոսայգին»։
## Պատկերասրահ

File:Surb Khach monastery in Rostov-Don 4.jpg|Վանքի ընդհանուր տեսարան 
File:Surb Khach monastery in Rostov-Don 1.jpg|Ներքին տեսք
File:Surb Khach monastery in Rostov-Don 2.jpg|Եկեղեցու գմբեթի ներքին տեսքը
File:Surb Khach monastery in Rostov-Don 3.jpg|Խաչքարը բերվաց Ղրիմի վանքից  Սուրբ Խաչ 


## Տես նաև
* Դոնի Նախիջևան

Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
խ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսահայ առաքելական վանքեր և եկեղեցիներ (Ռուսաստան և Նոր Նախիջևան)
Ալլա Վարդանյան

**Ալլա Վազգենի Վարդանյան** (), Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնի դերասանուհի։ Հայաստանի վաստակավոր արտիստ։

Հայաստանի վաստակավոր արտիստ Արմեն Մարությանի կինը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1959 թվականի հունվարի 6-ին, Գերմանիայի Պոտսդամ քաղաքում։ 1976 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 122 միջնակարգ դպրոցը և ընդունվել Երևանի Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնին կից դերասանական ստուդիա՝ Խորեն Աբրահամյանի կուրս։

1981 թվականից աշխատում է նույն թատրոնում՝ որպես դերասանուհի։ Խաղացած դերերից են՝
* Հասմիկ՝ «Հացավան»
* Մագդա՝ «Իմ տունը քո տունը չէ»
* Սոֆի՝ «Մեծապատիվ մուրացկաններ»
* Հասմիկ՝ «Խաչմերուկ»
* Բլանշ՝ «Ջոն արքա»
* Սյուզան՝ «Ութ սիրագորով կանայք»
* Աննա՝ «Կինն անձրևից հետո»
* Ամելիա՝ «Բեռնարդա Ալբայի տունը»
* Ջեյն՝ «Սեր, փող, սատանա»
* Ցուպավինա՝ «Գայլեր և ոչխարներ»
* Անուշ՝ «Անվերադարձ ապագա»
* Արուս՝ «Իմ ծաղկած դեղձենի»
* Լեոկադիա՝ «Գոյա»
* Օլիմպիա՝ «Արշակ թագավոր»
* Կոնստանս՝ «Ջոն արքա» և այլն։

Երկար տարիներ Հայաստանի Ազգային հեռուստաընկերությամբ վարել է «Բարի գիշեր, երեխաներ» հաղորդումը։

## Ֆիլմագրություն
*

## Պարգևներ
* ՀԹԳՄ «Արտավազդ» մրցանակ, 2003
* Հայաստանի վաստակավոր արտիստ (2009)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Մարսել Դեսայի

**Մարսել Դեսային** (ֆրանս. արտասանությունը՝ **[maʁsɛl dəsaji]**, ), Գանայում ծնված ֆրանսիացի նախկին ֆուտբոլիստ է և ֆրանսիայի ազգային հավաքականի աստղերից մեկը, որի կազմում էլ նա դարձել է 1998 թ.-ի աշխարհի առաջնությունում և 2000 թ.-ի Եվրոպայի առաջնության չեմպիոն։ Հաջողությունների է հասել նաև ակումբային մակարդակով՝ հանդես գալով եվրոպական մի շարք առաջնակարգ ակումբներում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացիներ
Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գանացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի բարի կամքի դեսպաններ
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի բարի կամքի դեսպաններ
Կատեգորիա:Նանտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Չելսիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Օլիմպիկ Մարսելի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՖԻՖԱ 100
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Եվրոպայի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ
Լավը, վատը, չարը

«**Լավը, վատը, չարը**» (, ), հայտնի ռեժիսոր Սերջիո Լեոնեի նկարահանած վեստեռն ժանրի ֆիլմ, կինոյի պատմության ամենադասական վեստեռն ֆիլմերից է։

Ֆիլմում հնչող Էնիո Մորիկոնեի երաժշտությունը կարելի է ասել ավելի հանրահայտ է, քան ինքը ֆիլմը։

250 լավագույն ֆիլմեր (ըստ IMDb վարկածի) ցանկում ֆիլմը 10-րդն է (2024 թվականի սեպտեմբերի 4-ի դրությամբ)

## Սյուժե
Ֆիլմի գործողությունները ծավալվում են ԱՄՆ-ի Նյու Մեքսիկո նահանգի տարածքում՝ քաղաքացիական պատերազմի տարիներին։
Գլխավոր հերոսները՝ 3 արկածախնդիր, տարբեր բնավորության և պաշտոնի մարդիկ, փորձում են գտնել հայտնի ավազակներից մեկի թաքցրած ոսկին։

## Դերերում
* «Լավ» - խորհրդավոր միայնակ հրաձիգ Շիկահեր մականունով (Քլինթ Իսթվուդ)
* «Վատ» - Հրեշտակի աչքեր մականունով, ցինիկ բնավորությամբ մարդասպան Սենտենցա (Լի Վան Կլիֆ)
* «Չար» - ավազակ և գող Տուկո (Էլի Ուոլլակ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1966 ֆիլմեր
Կատեգորիա:United Artists ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան վեստերն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գերմանական վեստերն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իսպանական վեստերն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալական վեստերն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սերջիո Լեոնեի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Էնիո Մորիկոնեի
Կատեգորիա:1960-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Մեքսիկոյում
Կատեգորիա:Հռոմում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1862 թվականին
Ջիգրաշեն Ավետյաց

**Ջիգրաշեն Ավետյաց եկեղեցի** ոչնչացված հայկական առաքելական եկեղեցի ներկայիս Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիի Հին Թբիլիսի թաղամասում։ Ոչնչացվել է 1937-38 թվականների ընթացքում Լավրենտի Բերիայի հրամանով այլ 10 հայկական եկեղեցիների հետ միասին։

## Պատմություն

Հիմնադրման նվիրված կան երկու պատմություններ։

Ըստ Սիմեոնի քահանայի (1815 թ.)՝ Բարսեղ և Դավիթ անունով քահանաները առանձնանում են Սուրբ Նշան եկեղեցին կառուցողներից և կառուցում մի այլ եկեղեցի՝ ապագա Ջիգրաշեն Ավետյացը։ Սակայն երկար ժամանակ եկեղեցին մնում էր անավարտ։ Ստանալով 60 թուման՝ նրանք շաուրնակում են կառուցումը։ Սակայն շուտով աղա Ամատունի անունով մեկը քանդում է այս եկեղեցին և մոտակայքում սկսում նորի կառուցումը։ Նրա գործը շաուրնակում են նրա հետնորդները։ Եկեղեցին ավարտվում է 7 տարվա ընթացքում։ Շինարարության համար ծախսում են 1700 թուման։ Ըստ Սիմեոն քահանայի՝ եկեղեցու անունն առաջացել է "ջիգյար" բառից։

Ըստ մեկ այլ պատմության եկեղեցին կառուցվել է 1729 թվականին Հակոբջան Ամատունովի օգնությամբ։

19-րդ դարի կեսերին եկեղեցու քահանան Սայաթ-Նովայի թոռն էր՝ Մովսես Սայաթնյանցը։

## Ավերում

1937-1938 թվականներին եկեղեցին ոչնչացվել է իշխանությունների կողմից։ Եկեղեցու քանդումն ուղեկցվեց բազմաթիվ բողոքներով տեղի բնակիչների կողմից։ Եկեղեցին երկար ժամանակ չէին կարողանում քանդել և բնակիչներն ասում էին "Այն կառուցված է ջիգյարով և այդ պատճառով չի քանդվում."։ Վերջիվերջո եկեղեցին պայթեցվեց պայթուցիկով։

## Պատկերասրահ

Ջգրաշենի Ավետյաց եկեղեցի (Թբիլիսի) - Jigrashen Avetyats Armenian Church (Tbilisi).jpg|Ջգրաշենի Ավետյաց եկեղեցի


## Ծանոթագրություններ
* Թիֆլիսի հայկական եկեղեցիները - Ջիգրաշեն Ավետյաց

## Տես նաև
*Հայերը Թբիլիսիում
*Վրաստանի հայկական տաճարների ցանկ

Կատեգորիա:Հայկական առաքելական գոյություն չունեցող վանքեր և եկեղեցիներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Հին Թբիլիսի
Կատեգորիա:Թբիլիսիի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով