Աթենասի բու

**Աթենասի բու** *()* կամ **Միներվայի բու**, մի կողմից խորագիտության և իմաստության հաստատական խորհրդանիշ, մյուս կողմից՝ որպես գիշերային բու` հին, փիլիսոփայական իմացաբանության ժխտական փոխաբերություն։

Հունական դիցաբանության մեջ փոքրիկ բու, բվիկ *()* ավանդաբար ներկայացնում կամ ուղեկցում է Աթենասին՝ իմաստության հունական կույս աստվածուհուն կամ Միներվային՝ հռոմեական դիցաբանության մեջ նրա սինկրետիկ մարմնավորումն է։ Նման կապի պատճառով թռչունը, որը հաճախ կոչվում է **«Աթենասի բու»** կամ **«Միներվայի բու»**, օգտագործվել է փիլիսոփայական խոսույթում` որպես գիտելիքի, իմաստության, խելամտության և խորամանկության խորհրդանիշ ողջ արևմտյան աշխարհում։

## Դասական աշխարհում
[մինի|297x297փքս|[Աթենաս աստվածուհին սաղավարտ ու նիզակ բռնած, բվի հետ։ Վերագրվում է Բրիգոս նկարչին (մոտ 490–480 մ.թ.ա.)Մետրոպոլիտեն արվեստի թանգարան|ձախից]]

### Հունաստանում

Աթենասի հետ բվի ասոցիացիայի պատճառներն անորոշ են։ Որոշ առասպելագետներ, ինչպիսիք են Դեյվիդ Քինսլին և Մարտին Պ. Նիլսոնը, ենթադրում են, որ նա կարող է սերել Մինոսյան դարաշրջանի` մինոսյան կրոնի պալատական աստվածուհուց, որը կապված է թռչունների հետ, իսկ Մ. Գիմբուտասը պնդում է, որ Աթենասի ծագումը հետևում է որպես հին եվրոպական թռչունների և օձերի աստվածուհի։

Մյուս կողմից, Սինթիա Բերգերը տեսություն է ներկայացնում բուերի որոշ առանձնահատկությունների գրավչության մասին, ինչպիսիք են մթության մեջ տեսնելու նրանց կարողությունը, որոնք կարող են օգտագործվել որպես իմաստության խորհրդանիշ, մինչդեռ մյուսները, օրինակ՝ Ուիլյամ Ջեֆրի Առնոտը, առաջարկում են պարզ ասոցիացիա հիմնադիր առասպելների և Աթենքի և տարածաշրջանի փոքր բուերի մեծ քանակի միջև (փաստ, որը նշվել է դեռ հնուց` Արիստոփանեսի «Թռչունները» և «Լիսիստրատա»  կատակերգություններում)։

Արիստոփանեսը «Թռչուններ»ում  հորինել է **«Բվեր Աթենք տանել»** դարձվածք՝ որպես ավելորդ, անիմաստ գործողություն:

Ամեն դեպքում, Աթենք քաղաքը, կարծես, որդեգրել է բուն՝ որպես իր հովանավոր կույս աստվածուհուն հավատարմության ապացույց, որը, ըստ Պարթենոնի հայտնի էթոլոգիական (ծագման) առասպելի, ապահովել է իր քաղաքացիների բարեհաճությունը՝ տրամադրելով նրանց ավելի գայթակղիչ նվերով, քան Պոսեյդոնը։

#### Աթենական դրամներ
[մինի|250x250փքս|Արծաթե քառադրախմա մետաղադրամ [Լիոնի գեղարվեստի թանգարանումԱթենաս (ձախ) և *Աթենասի բու* (աջ) (մոտ 480-420 մ.թ.ա.)։ *«ΑΘΕ»* մակագրությունը *ΑΘΗΝΑΙΩΝ*-ի հապավումն է, որը կարող է թարգմանվել որպես «աթենացիներ»:]]

Աթենքը շատ հարուստ քաղաք էր Լաուրիոնի առևտրի և արծաթի արդյունահանման շնորհիվ։ Բվերը սովորաբար պատկերվել են աթենացիների կողմից ծաղկամանների, գեմմաների, կշեռքների և մրցանակային ամֆորաների վրա Պանաթենյան խաղերի ժամանակ։

Մ.թ.ա. 510 թվականից հետո մեծ քանակությամբ ստանդարտ մետաղադրամներ են հատվել Աթենք քաղաքի աստվածուհի Աթենասի և նրա բվի պատկերով։ Դրանք աթենական քառադրախմա արծաթադրամներ ( - տետրադրախմաներ = 4 դրախմա) էին, որոնք, ըստ Ֆիլոխորոսի, խոսակցական լեզվով կոչվում էին *գլաուկներ* ( γλαῦκες, «փոքրիկ բուեր») ողջ հին աշխարհում և *գլաուկ* - «բու»՝ ներկայիս դրամագիտության մեջ։

Այնուամենայնիվ, բուերը չեն օգտագործվել բացառապես Աթենասին ներկայացնելու համար, օգտագործվել են նաև հունական այլ քաղաքների մարտերի ժամանակ, ինչպես օրինակ՝  Ագաթոկլես Սիրակուզացու հաղթանակը կարթագենացիների նկատմամբ մ.թ.ա. 310 թվականին, որտեղ շարքերով թռչող բուերը մեկնաբանվել են որպես Աթենասի օրհնություն, նաև Սալամինայի ճակատամարտում, որը նկարագրված է Պլուտարքոսի Թեմիստոկլեսի կենսագրության մեջ։

### Հռոմ

[մինի|[Էտրուսկներ|Էտրուսկյան ռազմի աստվածուհի *Մենրվայի* բուն վահանի վրա է]]Հռոմեական դիցաբանության Միներվան նույնացվում էր Աթենայի հետ։ Հռոմեական մշակույթին նախորդող Էտրուսկյան *Մենրվա* (Menrva) ռազմի աստվածուհու ատրիբուտն էլ էր բուն։ Տարածված կարծիք կա, որ էտրուսկական Մենրվա աստվածուհին հետագայում ընդունվել է հռոմեացիների և այլ իտալական մշակույթների կողմից որպես Միներվա։

Բվի և աստվածուհու միջև կապը շարունակվել է Միներվայի միջոցով, թեև վերջինս երբեմն պարզապես ընդունում է այն որպես սուրբ կամ սիրելի թռչուն։ Օրինակ, Օվիդիսի *Կերպարանափոխություններ* (Metamorphoses) պոեմում Կորոնե ագռավը բողոքում է, որ աստվածուհու սուրբ թռչունի իր տեղը զբաղեցնում է *բուն*, որը տվյալ պատմության մեջ պարզվում է, որ Նիկտիմենին է՝ Լեսբոս կղզու Էպոպեոս թագավորի անիծված դուստրը։

Իսկ հին հռոմեական ժողովրդական բանահյուսությունում բուերը համարվում էին մահվան ավետաբեր, եթե նրանք բարձրանում ու նստում էին տանիքին, իսկ բվի փետուրներից մեկը եթե դնում էին քնած մարդու մոտ, ապա նա կարող էր իրենից անկախ խոսել և բացահայտել իր գաղտնիքները։

## Որպես փիլիսոփայական փոխաբերություն
Հին ժամանակներում բուի խորհրդանշական բովանդակությունը բազմազան էր։ *Կեսգիշերային բուն*` որպես Միներվա/Աթենայի թռչուն, բառացիորեն` գլխի ծնունդ, եղել է իմաստության, խելացիության, խորաթափանցության փիլիսոփայական փոխաբերություն։

### Արիստոտել
Բուն օգտագործվել է վաղնջական ժամանակներից, այնքան վաղ, որքան Արիստոտելի *Մետաֆիզիկայում* ցերեկվա լույսի նկատմամբ չղջիկների կույր աչքերի և մարդկային ինտելեկտի միջև անալոգիան։ Արիստոտելը դրանք օգտագործել է իր *Մետաֆիզիկայում* որպես ճանաչողական դժվարությունների համեմատական պատկեր, քանի որ գիշերային բուերը վատ են տեսնում ցերեկը։  Միևնույն ժամանակ բուից վախենում էին որպես չար բախտի և մահվան թռչուն։

### Աքվինացի
*Կեսգիշերային բուի* այս մահ, չար բախտ խորհրդանշող ավելի բացասական իմացաբանական փոխաբերությունը երկար ժամանակ փոխանցվել է փիլիսոփայական ավանդույթի միջոցով, օրինակ. Թովմա Աքվինացու «Գիրք կաթոլիկ հավատքի ճշմարտության մասին անհավատների սխալների դեմ» գրքում։

### Հեգել
19-րդ դարի գերմանացի իդեալիստ-փիլիսոփա Հեգելը Միներվայի բուն անվանել է **մթնշաղային բու**։ Նա նշում է, որ «Միներվայի բուն իր թևերը բացում է միայն մթնշաղի ժամանակ». *Փիլիսոփայությունը* նման է բուի, որը միայն մթնշաղի ժամանակ է սկսում թռչել. *այն* կարող է բացատրություններ տալ միայն, երբ բացատրվող երևույթներն արդեն պատմություն են: Փիլիսոփաները կարող են միայն մեկնաբանել անցյալը։ Փիլիսոփայությունը հայտնվում է միայն «իրականության հասունության» մեջ, քանի որ այն հասկանում է հետադարձ հայացքով։ Հետևաբար, փիլիսոփայությունը ենթադրում է իրականության փորձ և չի կարող ինքնուրույն զարգացնել ուտոպիստական երևակայությունները. նա միշտ մտահոգված է եղածի իմացությամբ։

Որպես Հեգելի ընդլայնված փոխաբերական համատեքստ՝ սև-սպիտակ-մոխրագույն գունային սիմվոլիկան փիլիսոփայական նշանակություն ունի որպես տեսողական հարաբերությունների դիալեկտիկա և փիլիսոփայության՝ որպես շրջված աշխարհ՝ Հեգելի գնահատական։ Այս գաղափարների պատմության հետքերով հետազոտությունը փորձել է գտնել թե, որտեղից Հեգելը կարող էր ոգեշնչվել այս փոխաբերությունը օգտագործելիս։ Ժակ դ'Հոնդը հղում է անում հեղափոխության մասին տեղեկացնող ամսագրին, որը կոչվում է «Միներվա», իսկ Կլաուս Վյուեգը հղում է անում Աթենենաս Պալասի քանդակին՝ Հայդելբերգի հին կամրջի վրա։ Այնուամենայնիվ, երկու մեկնաբանություններն էլ ուղղված են աստվածուհուն և ոչ թե գիշերային բուին, որը սեմանտիկ իմաստով իրական կերպար է։

Կլաուս Վյուեգը Հեգելի կենսագրության մեջ *բուն* նկարագրում է որպես «փիլիսոփայության պատմության ամենագեղեցիկ փոխաբերություններից մեկը»։ Ավելի ուշ ուսումնասիրություններից պարզվել է, որ Հեգելի հաստատական (աֆիրմատիվ) փոխաբերությունը, ի հակադրություն փիլիսոփայական ավանդույթի, կարծես թե սկիզբ է առել Գյոթեի և համեմատաբար անհայտ, փիլիսոփա-գրող Յակոբ Հերման Օբերեյթի միջև 1795 թվականին Ենայում, որտեղ էլ դրանից հետո եղել է Հեգելը կարճատև դասախոսություններով։ Ոչ միայն ժամանակագրական և տեղային առումով շատ մոտ է նրան, ոչ միայն հաստատական բու փոխաբերությունով, այլ նաև շրջված աշխարհի մասին խոսելու ձևով. «Իմաստուն խավարի գիշերային բու, ով տեսնում է լույսը մթության մեջ և ալեկոծում է [...] դիտորդին նույնիսկ մթության մեջ՝ փայլող հեռատես աչքերով» (Avertissement: vi) »: Բարի գալուստ Գիշերային բու, որը տեսնում է լույսը մթության մեջ, և մութը լույսի մեջ շրջված աշխարհը։ Միներվայի հրաշալի թռչուն»։

#### Հեգելի այլաբանության գնահատականներ
Ըստ Էռնստ Սայմոն Բլոխի՝ Հեգելի մեջբերումը համաշխարհային գրականության խոշոր այլաբանություններից է, որն «համարժեք է Շեքսպիրին»։ 1827 թվականին Հեգելի հետ երկխոսությունում հեգելական Կարլ Լյուդվիգ Միշելետն ավելացրել է. փիլիսոփայությունը ոչ միայն բուի թռիչքն է, այլ նաև «նոր արշալույսի աքաղաղի կանչը [...], որն ազդարարում է աշխարհի երիտասարդացած ուրվագիծը»։

Հերբերտ Մարկուզեն օգտագործում է Հեգելի բուի փոխաբերությունը՝ քննադատելով նրա փիլիսոփայությունը, որն այլևս չի համարձակվում փոխել աշխարհը։ Լուի Ալտյուսերը հայտարարությունը հասկանում է որպես գոյություն ունեցողի թվացյալ հավերժության փոխաբերություն. Հեգելի փիլիսոփայությունը միայն իր ներկայի ինքնառեֆլեքսիա, ներհայեցողություն է, որը նա երբեք չի կարողացել ինտելեկտուալ կերպով գերազանցել։

## Այլ կիրառություններ
### Իլյումինատներ

Նոր ժամանակներում գերակշռել է Միներվայի բվի կապը ինտելեկտուալության և ռացիոնալության հետ։ Բավարական Իլյումինատներ  արմատական լուսավորչական գաղտնի կազմակերպությունը, որը գոյություն է ունեցել 1776-1785 թվականներին, իր զինանշանում օգտագործել է *Միներվայի բուն*, որը նստած էր բաց գրքի վրա` որպես իմաստության խորհրդանիշ։

### Դրամագիտություն
մինի|400x400փքս|Աջից` Միներվայի պատկերը իր բուի հետ (ոտքերի մոտ). 100 ԱՄՆ դոլար արժողությամբ թղթադրամ, առաջին սերիա, թողարկված 1861 թվականին
Չորս դրախմա արժողությամբ հունական մեկ եվրո մետաղադրամի վրա պատկերված է Միներվայի բուն։

Բվի հետ մետաղադրամը Տնտեսական մտքի պատմության եվրոպական միության () տարբերանշանի մի մասն է, որը հիմնադրվել է 1995 թվականին։

1861թվականին Ամերիկայի համադաշնային նահանգները թողարկել են առաջին 100 դոլարանոց թղթադրամը, որի վրա պատկերված է Միներվան` ոտքերի մոտ իր բուն։ 1861-1864 թվականներին եղել են 72 տարբեր տեսակներ, որոնք թողարկվել են բազմաթիվ տեսակներով։

### Հերալդիկա
Շվեյցարական Մոնտագնոլա քաղաքի զինանշանում կա Միներվա բու։ Նա նստած է կողմնացույցի վրա՝ որի համապատասխան անկյունում Կոլինա դ՛Օրո քաղաքապետարանի զինանշանն է, որի մի մասն է Մոնտանյոլան։ Այնուամենայնիվ, Միներվայի բուն, կողմնացույցներն ու անկյունաչափերը, որպես մասոնության խորհրդանիշներ, կապված են քաղաքի անցյալի հետ, որտեղ ապրում էին շատ ազատական մտածողներ, այդ թվում` քաղաքական գործիչ Դեմետրիո Կամուցին։

## Պատկերասրահ

## Տես նաև
* Տնային բվիկ (*Աթենաս գիշերային*)
* Նիկտիմենի
* Կորոնե (ագռավ)

## Նշումներ



## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The Owl of Minerva Էկզիստենցիալ կոմիքս թիվ 2939 թողարկում

Կատեգորիա:Աթենասի արարքներ
Կատեգորիա:Բվեր
Կատեգորիա:Դիցաբանական թռչուններ
Կատեգորիա:Թռչուններ
Կատեգորիա:Խորհրդանիշներ
Կատեգորիա:Հայտնի թռչուններ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության կերպարներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Փոխաբերություններ
Կատեգորիա:Հունահռոմեական անտիկ աշխարհը արվեստում և մշակույթում