Հիպերինսուլինիզմ

**Հիպերինսուլինիզմ,** մարդու կամ կենդանու արյան մեջ ինսուլինի նորմայից բարձր մակարդակ: Ինսուլինի արտազատումն ու արյան մեջ դրա մակարդակը սերտորեն կախված են արյան գլյուկոզի մակարդակից, այնպես որ ինսուլինի նույն մակարդակը կարող է նորմալ լինել մեկ դեպքում, բայց համարվել ցածր կամ բարձր՝ մեկ այլ դեպքում։ Հիպերինսուլինիզմը կարող է կապված լինել մի շարք բժշկական խնդիրների հետ, որոնք կարելի է բաժանել երկու մեծ խմբի: Առաջին խմբին պատկանում են այն վիճակները, որոնք բնութագրվում են ինսուլինի նկատմամբ զգայունության նվազումով և հիպերգլիկեմիայի հակվածությամբ, իսկ երկրորդ խմբին՝ ինսուլինի ավելցուկային արտազատմամբ և հիպոգլիկեմիայի հակվածությամբ ուղեկցվող վիճակները։

## Նշաններ և ախտանիշներ
Ինսուլինի նկատմամբ զգայունության նվազման պատճառով հիպերինսուլինիզմը սովորաբար անախտանիշ է։ Ի տարբերություն դրա, հիպերինսուլինեմիկ հիպոգլիկեմիան կարող է առաջացնել հիպոգլիկեմիկ ախտանիշների ամբողջ շարքը՝ դողից և թուլությունից մինչև ցնցումներ կամ կոմա։

## Ախտորոշում
### Նվազած զգայունություն և շաքարային դիաբետի ռիսկ
Ինսուլինի արտազատման վրա ազդում են բազմաթիվ գործոններ, բայց ամենակարևոր վերահսկողությունը արյունից ենթաստամոքսային գեղձի բետա բջիջներ ներթափանցող գլյուկոզի քանակն է: Առողջ մարդկանց մոտ արյան մեջ գլյուկոզի նույնիսկ փոքր աճը հանգեցնում է ինսուլինի արտազատման ավելացման: Քանի դեռ ենթաստամոքսային գեղձի բետա բջիջները կարողանում են զգալ գլյուկոզի մակարդակը և արտադրել ինսուլին, արտազատվող ինսուլինի քանակը սովորաբար այնքան է, որքան անհրաժեշտ է անոթի վիճակում արյան մեջ գլյուկոզի մակարդակը 70-ից 100 մգ/դլ (3.9–5.6 մմոլ/լ) սահմաններում պահելու և ուտելուց հետո գլյուկոզի մակարդակը 140 մգ/դլ-ից ցածր (<7.8 մմոլ/լ) պահելու համար:

Երբ լյարդի բջիջները և արյունից գլյուկոզը զավթող այլ բջիջները դառնում են պակաս զգայուն (առավել ռեզիստենտ) ինսուլինի նկատմամբ, ենթաստամոքսային գեղձը մեծացնում է արտազատումը՝ բարձրացնելով արյան մեջ ինսուլինի մակարդակը: Այս ավելացած արտազատումը կարող է երկար տարիներ փոխհատուցել նվազած զգայունությանը՝ պահպանելով գլյուկոզի նորմալ մակարդակը: Այնուամենայնիվ, եթե ինսուլինային ռեզիստենտությունը վատթարանում է կամ ինսուլինի արտազատման ունակությունը նվազում է, ապա գլյուկոզի մակարդակը սկսում է բարձրանալ: Գլյուկոզի մակարդակի կայուն բարձրացումը կոչվում է շաքարային դիաբետ:

Հիպերինսուլինիզմի դեպքում անոթի ինսուլինի մակարդակը 20 μU/մլ-ից բարձր է: Երբ ռեզիստենտությունն առավել արտահայտված է, ապա մակարդակը կարող է գերազանցել 100 μU/մլ-ը:

2-րդ տիպի շաքարային դիաբետի ռիսկի գործոն լինելուց զատ, ինսուլինային ռեզիստենտության պատճառով հիպերինսուլինիզմը կարող է բարձրացնել արյան ճնշումը և նպաստել զարկերակային գերճնշման՝ անոթային էնդոթելային բջիջների վրա անմիջական ազդեցությամբ: Հիպերինսուլինիզմը համարվում է անդրոգենների ավելցուկային արտադրությանը նպաստող գործոն՝ ձվարանների պոլիկիստոզ համախտանիշի դեպքում:

Ինսուլինային ռեզիստենտության պատճառով հիպերինսուլինիզմի հիմնական բուժումները ինսուլինի նկատմամբ զգայունությունը բարելավող միջոցառումներն են՝ քաշի կորուստը, ֆիզիկական վարժությունները և դեղամիջոցները, ինչպիսիք են թիազոլիդինդիոնները կամ մետֆորմինը:

### Արտազատման անբավարարություն և հիպոգլիկեմիա
Առողջ երեխաների և մեծահասակների մոտ ինսուլինի արտազատումը պետք է լինի նվազագույն քանակով, այն դեպքում, երբ արյան մեջ գլյուկոզի մակարդակը դառնում ​​է 70 մգ/դլ-ից (3.9 մՄ) ցածր: Կան հիպերինսուլինեմիկ հիպոգլիկեմիայի բազմաթիվ ձևեր, որոնք առաջանում են տարբեր պատճառներով առաջացած ինսուլինի ավելցուկից: Նորածինների և փոքր երեխաների մոտ առաջացող որոշ ձևեր կոչվում են բնածին հիպերինսուլինիզմ: Մեծահասակների մոտ ծանր հիպերինսուլինեմիկ հիպոգլիկեմիան հաճախ պայմանավորված է ինսուլինոմայով՝ ենթաստամոքսային գեղձի ինսուլին արտազատող ուռուցքով: 

Ինսուլինի 3 μU/մլ-ից բարձր մակարդակը անտեղի է, երբ գլյուկոզի մակարդակը ցածր է 50 մգ/դլ-ից (2.8 մՄ) և կարող է վկայել հիպերինսուլինիզմի մասին որպես հիպոգլիկեմիայի պատճառ։ Հիպերինսուլինիզմի այս ձևի բուժումը պայմանավորված է հիվանդության առաջացման պատճառներով և դրա ծանրության աստիճանով, ուստի այն կարող է ներառել ինսուլինի աղբյուր հանդիսացող գոյացության վիրաբուժական հեռացում կամ դեղամիջոցների կիրառում, օրինակ՝ դիազօքսիդ կամ օկտրեոտիդ, որոնք նպաստում են ինսուլինի արտազատման նվազեցմանը։

Այն, որ ինքնաբուխ հիպերինսուլինիզմը կարող է լինել ախտանշանային հիպոգլիկեմիայի պատճառ, առաջին անգամ առաջարկել է բժշկական գիտությունների դոկտոր Սիլ Հարիսը 1924 թվականին՝ «Ամերիկյան բժշկական ասոցիացիայի ամսագրում»։ Բժիշկ Սիլ Հարիսն առաջին անգամ հիպերինսուլինիզմը ախտորոշել է 1924 թվականին և հենց նրան են վերագրել ինքնաբուխ հիպոգլիկեմիայի հայտնաբերումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ներզատաբանություն
Կատեգորիա:Ներզատական հիվանդություններ