Մարի Յուխաչ

**Մարի Յուխաչ** (, ի ծնե՝ **Գոլկե** (), ), Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության ակտիվիստ, սոցիալական բարեփոխումների և կանանց իրավունքների պաշտպան։

## Կենսագրություն
thumb|left|Հոշատախտակ Կյոպենիկում՝ Շմաուսշտրասսե , 83 հասցեում
Մարի Յուխաչը ծնվել է 1879 թվականի մարտի 15-ին Լանդսբերգ-նա-Վարտեում։ 1893 թվականին՝ Լանդսբերգ-նա-Վարտեի ութամյա դպրոցն ավարտելուց հետո, Մարին եղել է սպասուհի, իսկ դրանից հետո որոշ ժամանակ աշխատել է գործարանում։ 1896-1898 թվականներին աշխատել է որպես սանիտարուհի։ Այնուհետև՝ սովորելուց հետո, սկսել է աշխատել որպես դերձակուհի և դրանով զբաղվել մինչև 1913 թվականը։ 1903-1906 թվականներին ամուսնացած է եղել դերձակ Բերնհարդ Յուխաչի հետ։ 1903 թվականին ծնվել է նրանց դուստր Լոտեն։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Աննա Մարիա Շուլտի, Էլիզաբեթ Ռյոլի և Էլզա Մեերֆելդի հետ աշխատել տնագործական աշխատանքների տրամադրման կենտրոնում, ինչպես նաև ընդգրկված է եղել պարենամթերքի հանձնաժողովի կազմում։

Սոցիալիստ Ավգուստ Բեբելի «Կինը և սոցիալիզմը» և պացիֆիստ Բերտա ֆոն Զուտների «Կորչի զենքը» գրքերի ազդեցությամբ հետաքրքվել է քաղաքականությամբ։ 1908 թվականից եղել է Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության (ԳՍԴԿ) անդամ։ 1917 թվականին՝ այն բանից հետո, երբ Կլարա Ցետկին՝ որպես ձախ թևի անդամ, որ ստեղծել էր ԳԱՍԴԿ-ն (Գերմանիայի անկախ սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցություն), դուրս եկավ ԳՍԴԿ-ից, Յուխաչը Ֆրիդրիխ Էբերտի առաջարկությամբ զբաղեցրեց կուսակցության կանանց հարցերով քարտուղարի պաշտոնը, ինչպես նաև Ցետկինին փոխարինեց *Die Gleichheit* կանանց ամսագրի գլխավոր խմբագրի պաշտոնում։

1919 թվականին Յուխաչը եղել է Վեյմարի հիմնադիր ժողովում ընտրված 37 կանանցից մեկը (ԳՍԴԿ-ի պատգամավորների թվում ընտրվել է նաև Մարի Յուխաչի քույրը՝ Էլիզաբեթ Ռյոլը)։ Փետրվարի 19-ին Յուխաչը հանդես է եկել ելույթով, որն սկսել է հետևյալ խոսքերով.

Պարոնա՛յք և տիկնա՛յք (Աշխուժացում սրահում:) Սա առաջին դեպքն է, որ կինն իրավունք է ստացել խորհրդարանում խոսելու ազատ և տղամարդկանց հետ հավասար իրավունքներով, և ես կարող եմ լիարժեք օբյեկտիվությամբ փաստել, որ սա հեղափոխություն է և այն բանի նշանը, որ Գերմանիան հաղթահարում է հին նախապաշարմունքները:

Մարի Յուխաչը եղել է Հիմնադիր ժողովի սահմանադրական հանձնաժողովի միակ կինը։

1919 թվականի դեկտեմբերի 13-ին հիմնել է *Arbeiterwohlfahrt* (AWO) բանվորական բարեգործական կազմակերպությունը և այն ղեկավարել մինչև 1933 թվականը։

1920-1933 թվականներին եղել է ռայխստագի անդամ։

Նացիստների իշխանության գալուց հետո նրանց կողմից այրվել է Յուխաչի «Բարեգործական օգնություն բանվորներին» գիրքը, իսկ Յուխաչը ներգաղթել է Սաար։ Այն բանից հետո, երբ 1935 թվականի հունվարի 13-ին Սաարի բնակչությունը քվեարկել է Գերմանիայի հետ վերամիավորման համար, Յուխաչը տեղափոխվել է Էլզաս, իսկ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո՝ Փարիզ, այնուհետև՝ Մարսել։ 1941 թվականին անօրինական մեկնել է ԱՄՆ։

1949 թվականին վերադարձել է Գերմանիա և դարձել *AWO* պատվավոր նախագահ։

## Հիշատակ
Ի պատիվ Յուխաչի անվանվել են փողոցներ և մի քանի քաղաքներ։ 1969 թվականին *AWO* կազմակերպությունը ստեղծել է Մարի Յուխաչի անվան մեդալ։ Նրա անունն է կրում բունդեսթագի շենքի այն սրահը, որտեղ նիստ է անում ԳՍԴԿ խմբակցության ղեկավարությունը։ 2003 թվականին գերմանական փոստը «Գերմանական պատմության կին գործիչներ» նամակնիշների շարքում թողարկել է Յուխաչի դիմանկարով նամականիշը, որն ունի 1 եվրո անվանական գին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Schumacher, Martin; Lübbe, Katharina; Schröder, Wilhelm Heinz. M.d.R. Die Reichstagsabgeordneten der Weimarer Republik in der Zeit des Nationalsozialismus. Politische Verfolgung, Emigration und Ausbürgerung, 1933—1945. Eine biographische Dokumentation. — 3. Auflage. — Düsseldorf: Droste, 1994. — ISBN 3-7700-5183-1.

## Արտաքին հղումներ
* Speech before the National Assembly  
* Archive of Marie Juchacz Papers at the International Institute of Social History
* Կենսագրություն 1  
* Կենսագրություն 2 
* Կենսագրությունը FemBio հանրագիտարանում
* Կենսագրությունը Archiv der deutschen sozialen Demokratie (Friedrich-Ebert-Stiftung) կայքում 
* Կենսագրությունը ԳՍԴԿ-ի բեռլինյան կազմակերպության կայքում

Կատեգորիա:20-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կին ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ