Նիկոտինային կախվածությունից բուժում

thumb
Ծխելը թողնել, ինչպես ծխախոտի օգտագործման այլ ձևերի դեպքում, այն կարող է բարդ լինել նիկոտինից առաջացած կախվածության պատճառով։

Նիկոտինային կախվածություն ծխախոտի օգտագործումից՝  ֆիզիոլոգիական վարքի խանգարում, որը կապված է նյութերի օգտագործման հետ։

## Վիճակագրություն ծխախոտի կախվածության մասին
Ծխողների 70%-ը կցանկանար թողնել ծխելը, իսկ 50%-ը նշում է, որ վերջին մեկ տարվա ընթացքում փորձել է թողնել ծխելը։

Ծխախոտն այն օգտագործողների մոտ 50%-ի մահվան պատճառ է հանդիսանում։ ԱՀԿ-ի տվյալներով՝ 2014 թվականի դրությամբ ծխախոտը տարեկան մոտ 6 միլիոն մարդու մահվան պատճառ է հանդիսացել, որից ավելի քան 600 հազար մարդ մահացել է։ Չծխող մարդիկ, ովքեր ենթարկվում են երկրորդային ծխի ազդեցությանը, մնացած ավելի քան 5 միլիոնն են կազմում  որոնք համարվում են պասիվ ծխողներ։ Աշխարհում կա մոտ 1 մլրդ ծխող նրանց մոտ 80%-ն ապրում է ցածր և միջին եկամուտ ունեցող երկրներում։

## Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության ծխախոտի դեմ պայքարի շրջանակային կոնվենցիա
ԱՀԿ ծխախոտի դեմ պայքարի շրջանակային կոնվենցիայի նախաբանում ասվում է, որ «…ծխախոտը և ծխախոտ պարունակող որոշ այլ ապրանքներ բարձր տեխնոլոգիական արտադրանք են, որոնք նախատեսված են կախվածություն ստեղծելու և պահպանելու համար, և որ դրանց պարունակած բաղադրիչներից շատերը և դրանցից արտանետվող ծուխը դեղաբանորեն ակտիվ են, թունավոր, մուտագեն և քաղցկեղածին…»։

## Ծխելը թողնելու ազդեցությունը առողջության վրա
Քաղցկեղի ուսումնասիրության ամերիկյան ընկերությունը նշում է ծխելը թողնելու հետևյալ հետևանքները՝
* 20 րոպե անց վերջին ծխած ծխախոտի պատճառով արյան ճնշման և զարկերակային ճնշման արագության անկում
* 12 ժամվա ընթացքում արյան մեջ ածխածնի մոնօքսիդի մակարդակը իջնում է նորմայից
* 0,5-3 ամիս անց արյան շրջանառությունը բարելավվում է, և շնչառական համակարգի ֆունկցիոնալ ցուցանիշները բարելավվում են
* 1-9 ամիս հետո հազի և շնչառության հետ կապված դժվարությունները նվազում են, թարթիչավոր էպիթելի ֆունկցիան վերականգնվում է, բրոնխոթոքային վարակների նկատմամբ խոցելիությունը նվազում է
* Ծխելը թողնելուց 1 տարի անց սրտի իշեմիկ հիվանդության ռիսկը կրճատվում է 2 անգամ
* Արդեն 2 տարի ծխախոտից հրաժարվելուց հետո ինսուլտի հավանականությունը կարող է նվազել մինչև սովորական մակարդակ՝ նույնը, ինչ երբեք չծխողների մոտ
* 5 տարի անց բերանի խոռոչի, կոկորդի, կերակրափողի և միզապարկի քաղցկեղի զարգացման ռիսկերը կիսով չափ նվազում են։ Ծխելը թողած կանանց մոտ արգանդի վզիկի քաղցկեղի վտանգը նվազում է։
* 10 տարի անց կիսով չափ (համեմատած ծխողների հետ) թոքերի քաղցկեղից մահվան ռիսկը նվազում է, ինչպես նաև կոկորդի և ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղի հավանականությունը նույնպես նվազում է
* 15 տարի անց սրտանոթային հիվանդության ռիսկը վերադառնում է նույն մակարդակին, ինչ երբեք չծխողների մոտ
Այլ ազդեցությունները ներառում են շաքարախտի ռիսկի նվազեցում, սթրեսի նկատմամբ կայունության բարձրացում, ինքնազգացողության բարելավում,տղամարդկանց մոտ ուժի ավելացում, կանանց վերարտադրողական ֆունկցիայի բարելավում։ Ծխելը թողնելու բուժիչ ազդեցությունը երիտասարդ տարիքում ավելի բարձր է, բայց ցանկացած տարիքում հրաժարվելը թույլ է տալիս փրկել կյանքի այն տարիները, որոնք կկորչեին, եթե շարունակեիր ծխելը։

## Ծխելը թողնելու ուղիներ
### Առանց օգնության ծխելը թողնելը
Ծխելը ինքնուրույն թողնելու ամենատարածված մեթոդը, «cold turkey» (անգլ․՝ «կապել, կոտրել վնասակար հակումով») վերջնական մերժում, ինչպիսին է Ալեն Քարրի մեթոդը։

Ըստ Քաղցկեղի ամերիկյան ընկերության, «մարդկանց միայն 4-ից 7%-ն է կարողանում մեկ փորձից թողնել ծխելը՝ առանց դեղորայքի կամ այլ օգնության»։

### Ծխելը թողնելու դեղորայքային մեթոդներ
Մայոյի կլինիկայի պրոֆեսորների՝ Մուհամմադ էլ Ռաշիդիի եզրակացության համաձայն (*Muhamad Elrashidi*) և Ջոն Էբերտը(*Jon Ebbert*) ծխախոտից կախվածության բուժման երկու ամենաարդյունավետ դեղամիջոցները (2014 թվականի համար)  (օրինակ ՝ կարկատել + մաստակ) նիկոտինի փոխարինող թերապիա նրանք առաջարկեցին այս մեթոդը։

Համաձայն Քոքրեյնի, նվիրված այն հարցին, թե արդյոք հակադեպրեսանտները օգնում են ծխողներին, փորձել թողնել ծխելը, բուպրոպիոնի օգտագործումը մեծացնում է ծխելը թողնելու հաջող փորձի հավանականությունը։ Դրա ապացույցները բարձր որակի են, իրականացվել է 44 փորձարկում՝ 13 հազար մասնակիցների հետ։ Ճիշտ է, դիտարկման ժամկետը սահմանափակվել է վեց ամսով։ Նորտրիպտիլինի օգտագործումը նույնպես մեծացնում է ծխելը թողնելու մակարդակը, բայց այստեղ ապացույցները միայն միջին որակի են, քանի որ եղել են ընդամենը վեց ուսումնասիրություններ։

#### Նիկոտինի փոխարինող թերապիա
Նիկոտինի փոխարինող թերապիայի դեղերը ներառում են, մասնավորապես, «Նիկորետա», «Նիկվիտին»։ 21 մգ պարունակող սպեղաններ, որոնք սովորաբար օգտագործվում են (գործում է մեկ օրվա ընթացքում) կամ 15 մգ նիկոտին (գործում է արթուն ժամանակ 6 ժամ), մաստակ (2 և 4 մգ նիկոտին, օրական մոտ 20 հատ) կամ ներծծվող հաբեր, ինհալատորներ։ Երբեմն օգտագործվում է նիկոտինի փոխարինման տարբեր ձևերի համադրություն, ինչպես նաև այլ դեղամիջոցների հետ համադրություն։
մինի|աջից|Նիկոտինային պատյան
#### Բուպրոպիոն
Բուպրոպիոն (ֆիրմային անվանումներ «Վելբուտրին», «Զիբան») ատիպիկ հակադեպրեսանտ, որն օգտագործվում է նաև նիկոտինային կախվածության բուժման համար։ Թմրամիջոցների ընդունման հայտնի կողմնակի ազդեցությունն է դեպրեսիան և ինքնասպանության մտքերը։ 2014-ին կանադական մամուլում տեղեկություններ հայտնվեցին այն մասին, որ բուպրոպիոնի օգտագործումը շատ ավելի վտանգավոր է, քան կարծում էին նախկինում հենց ինքնասպանության մտքերի պատճառով։

#### Նիկոտինային ընկալիչների մասնակի ագոնիստներ
* Վարենիկլինը 2008-ին շուկա դուրս եկած, որը նիկոտինային ընկալիչների մասնակի ագոնիստ է, մեծ խոստումներ է տալիս, բայց դրա օգտագործումը մի շարք հիվանդների մոտ լիէ կողմնակի ազդեցություններով, ներառյալ նյարդային համակարգի ախտահարումով։
* Ցիտազինը, մեկուսացված ալկալոիդ է։ «Տաբեքս» դեղամիջոցը 60-ական թվականներից ակտիվորեն օգտագործվում է Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի երկրներում ծխելը թողնելու համար։ Սակայն արևմտյան երկրներում դա գործնականում չնկատվեց մեծապես պայմանավորված այն հանգամանքով, որ ուսումնասիրությունների արդյունքները չեն հրապարակվել անգլերենով։ Ժամանակակից հետազոտողները որպես առավելություն նշում են ցիտիզինի հիման վրա դեղերի արտադրության համեմատաբար ցածր արժեքը, որը, ի տարբերություն արհեստականորեն չի սինթեզվում և ստացվում է անմիջապես բուսական նյութերից։Ի տարբերություն Արեւմուտքում արտադրվող և թանկարժեք կլինիկական փորձարկումներ անցած դեղերի, «տաբեկս»-ը երկար ժամանակ մնաց բարենպաստ կլինիկական պատմություն ունեցող դեղամիջոց, բայց իրականում աննկատ մնաց միջազգայնորեն, քանի որ Վարշավայի բլոկի երկրներում 60-70-ական թվականներին հավաքված դրա արդյունավետության ապացույցները բավարար չափով չէին համապատասխանում կլինիկական փորձարկումների արևմտյան չափանիշներին։ 2008թվականի համար մեկ փորձարկում է եղել, որը համեմատել է ցիտիզինի և պլացեբոյի ազդեցությունը և պարզել է, որ երկու տարի անց ծխելը դադարեցնելու էականորեն ավելի բարձր ցուցանիշներ են արձանագրվել։

### Ծխելը թողնելու ոչ դեղորայքային եղանակներ
Ծխելը դադարեցնելու մասին բժշկի խորհուրդը ժամանակակից բժշկության մեջ օգտակար է, նույնիսկ եթե ծխողների փոքր տոկոսը հետևում է այդ խորհրդին։ Ծխելու հետևանքների մասին  բացատրությունը, օգնությունն ու խրախուսումը և մոտիվացիայի աջակցությունը բոլորը նպաստում են ծխելը թողնելուն։

Գործում են նաև տարբեր դասընթացներ և ծրագրեր ինչպես մեկօրյա, այնպես էլ բազմօրյա, որոնք հիմնականում ուղղված են ծխելուց հոգեբանական կախվածության հաղթահարմանը։

Ծխելուց կախվածությունը հաղթահարելու նմանատիպ միջոց է աշխատել հոգեբանի հետ, որը մասնագիտացած է քիմիական կախվածության մեջ։

Ծխելը թողնելու միջոց կա նաև Nicotine Anonymous համայնքային ծրագրի օգնությամբ։ Սա շահույթ չհետապնդող 12 քայլից բաղկացած համայնք է, որն օգնում է միմյանց ապրել առանց նիկոտինի։ Որոշ կազմակերպություններ ողջունում են այն անձանց ովքեր միջոցառումներ են կազմակերպում նիկոտինի քանակը նվազեցնելու դեմ պայքարին։ Նիկոտինից կախված անձանց հիմնական նպատակն է օգնել բոլոր նրանց, ովքեր կցանկանան ցանկացած ձևով հրաժարվել ծխախոտի և նիկոտինային արտադրանքի օգտագործումից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծխելու սովորույթ
Կատեգորիա:Կախվածություններ
Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Առողջապահություն