Դեսպերո մկնիկի արկածները

**«Դեսպերո մկնիկի արկածները»** («Մկնիկ Դեսպերոյի արկածները. ավելի ճիշտ՝ հեքիաթ մկնիկի, արքայադստեր, ապուրի ափսեի և թելի կոճի մասին», ), ամերիկացի մանկական գրող Քեյթ Դիքամիլոյի հեքիաթային վիպակը (վեպը), որը պատմում է փոքրիկ մկնիկի մասին, որը փրկեց արքայադստերը առնետներից։ Հրատարակվել է 2003 թվականին։ 2008 թվականին լույս է տեսել Օլգա Վարշավերի ռուսերեն թարգմանությամբ։

Գրքի հիման վրա նկարահանվել է լիամետրաժ անիմացիոն ֆիլմ, թողարկվել է տեսախաղ, ինչպես նաև գրվել է մյուզիքլ:

## Սյուժե
Դոր հեքիաթային թագավորությունում՝ թագավորական դղյակում ապրող մկների ընտանիքում, ծնվում է շատ փոքր, մեծ ականջներով մկնիկ։ Նրա ֆրանսիական արմատներ ունեցող մայրը նրան անվանում է Դեսպերո, քանի որ նրան հիասթափություն է համարում։ Ի տարբերություն այլ մկների՝ Դեսպերոն ամբողջ օրը փշրանքներ չի փնտրում․ նա սիրում է լսել թագավորական սենյակներից եկող երաժշտությունը, իսկ գրադարանում գրքերը կրծելու փոխարեն՝ նա կարդում է արքայազնի մասին հեքիաթը, որը փրկել է արքայադստերը։ Մի օր Դեսպերոն մտնում է Սիսեռ արքայադստեր սենյակ, որի հայրը երգում և նվագում է դստեր համար․ Դեսպերոն ծանոթանում է Սիսեռի հետ և սիրահարվում նրան։ Մարդկանց հետ շփման համար Մկների Խորհուրդը Դեսպերոյին աքսորում է ստորգետնյա առնետների մոտ, սակայն բանտապահ Գրեգորիի օգնությամբ մկնիկը շուտով վերադառնում է։

Դեսպերոյից մի քանի տարի առաջ դղյակի նկուղում ծնվել էր Կյառոսկուրո (Կաղապար:Tr-it) անունով առնետը։ Նրան սովորեցնում են, որ առնետները պետք է ապրեն նկուղում և տառապանք պատճառեն մարդկանց, սակայն Ռոսկուրոն (նրա անվան կրճատ ձևը) ամենից շատ երազում է տեսնել լույսը և դուրս գալ վերև։ Մի օր նա հայտնվում է թագավորական խնջույքի դահլիճում և, ջահի վրայից հետևելով խնջույքին, պատահաբար ընկնում է թագուհու ապուրի մեջ։ Թագուհին մահանում է սարսափից, իսկ նրա դուստրը՝ Արքայադուստր Ոլոռը, ատելությամբ է նայում Ռոսկուրոյին։ Նա վերադառնում է նկուղ՝ հասկանալով, որ իրեն ողջ կյանքում ատելու են և որոշում է վրեժ լուծել արքայադստրից։ Թագավորը ընդմիշտ արգելում է թագավորությունում ապուր պատրաստել և ուտել։

Ամրոցում հայտնվում է մի աղքատ աղջնակ՝ Միգերի Սոու անունով, որի մայրը մահացել էր, իսկ հայրը նրան վաճառել էր որպես աղախին։ Քանի որ տերը մշտապես ծեծում էր նրան, Միգերին վատ էր լսում և առանձնապես խելացի չէր։ Նրան աղախին վերցրին ամրոցում, բայց նրա երազանքն էր դառնալ «արքայադուստր»։ Ռոսկուրոն օգտագործեց Միգերիին իր վրեժի համար. գիշերը, դանակով սպառնալով Ոլոռին, Միգերին Ռոսկուրոյի ղեկավարությամբ արքայադստերը տարավ ստորգետնյա բանտ։ Այդ ժամանակ Դեսպերոն, իմանալով, որ Ոլոռն անհետացել է, հասկացավ, որ ոչ ոք չգիտի, թե որտեղ փնտրել նրան, և միայն ինքը կկարողանա փրկել արքայադստերը։ Նա մենակ գնում է ստորգետնյա բանտ, որտեղ նրան անմիջապես նկատում է ծեր առնետ Բոտիչելի Ուգրիզալոն, որը որոշում է տանջել Դեսպերոյին, իսկ հետո ուտել նրան։ Նա մկնիկին տանում է այնտեղ, որտեղ գտնվում են Ոլոռն ու Միգերին՝ առնետների շրջապատում։ Վեճի ժամանակ Միգերին խոստովանում է, որ ամենից շատ ուզում է մոր մոտ վերադառնալ, այլ ոչ թե արքայադուստր դառնալ, իսկ Ռոսկուրոն, որ ապուրի դեպքի ժամանակ նա պարզապես ուզում էր մնալ այնտեղ, որտեղ լույս կա։ Ոլոռը խոստանում է Ռոսկուրոյին, որ կթույլատրի նրան ապուր ուտել խնջույքի դահլիճում, եթե նա նրանց դուրս բերի ստորգետնյա բանտից։

Արքայադուստրը, Միգգերին, Դեսպերոն և Ռոսկուրոն դուրս են գալիս ստորգետնյա բանտից։ Արքայադուստրը և Դեսպերոն մնում են մտերիմ ընկերներ ողջ կյանքում։ Ռոսկուրոյին թույլատրվում է ազատ տեղաշարժվել դղյակում, և նա ապրում է մերթ այնտեղ, մերթ ստորգետնյա բանտում, սակայն երջանկություն չի գտնում։ Միգգերին գտնում է իր հորը, որը պարզվում է ստորգետնյա բանտում բանտարկվածներից մեկն է, և նրա հայրը հետագայում վերաբերվում է դստերը որպես արքայադստեր։

## Պարգևներ
2004 թվականին «Դեսպերոյի մասին» գրքի համար Դիքամիլլոն ստացել է իր առաջին Ջոն Նյուբերիի մեդալը՝ մանկական ամերիկյան գրականության մեջ ունեցած ներդրման համար։

2007 թվականին Կրթության ամերիկյան ասոցիացիան առցանց հարցման հիման վրա գիրքը ներառել է ուսուցիչների համար լավագույն հարյուր գրքերի ցանկում։ 2012 թվականին գիրքը զբաղեցրել է 51-րդ տեղը *School Library Journal*-ի «Բոլոր ժամանակների լավագույն մանկական վեպեր» ցուցակում (ցուցակում ընդհանուր առմամբ Դիքամիլլոյի երեք գիրք էր ներառված)։

## Կարծիքներ
*The New York Times*-ի գրախոս Ջերի Գրիսվոլդը գրում է, որ Դեսպերոյի մասին գրքում Դիքամիլլոն ցույց է տալիս Լույսի և Խավարի միջև պայքարը, և հրաշալի է ներկայացվել՝ չնայած ծանոթ բաղադրիչների հավաքածուին ()։ Դիքամիլլոն «երկարաձգում է» պարզ սյուժեն սրամտության, հումորի, և հիմնականում պատմողի ձայնի շնորհիվ, որը ուղղակիորեն մեկնաբանում է տեղի ունեցողը։

## Հարմարեցումներ
* 2008 թվականին թողարկվել է «Դեսպերոյի արկածները» լիամետրաժ անիմացիոն ֆիլմը, որը նկարահանվել է գրքի հիման վրա։
* Նույնպես 2008 թվականին թողարկվել է համանուն տեսախաղը։
* 2018 թվականին ամերիկյան PigPen թատերական խումբը բեմադրել է գրքի հիման վրա մյուզիքլ, որի պրեմիերան կայացել է 2019 թվականին Սան Դիեգոյում, հետագայում ներկայացումը ներառվել է Բերքլիի թատրոնի խաղացանկում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Приключения мышонка Десперо» на сайте «Предание»
* Информация о книге на сайте издательства «Махаон»

Կատեգորիա:2003 թվականի ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:2003 վեպեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպեր
Կատեգորիա:Անգլերեն վեպեր
Կատեգորիա:Գրական հեքիաթներ
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մանկական ֆենտեզի վեպեր