Տիգրան Խզմալյան

**Տիգրան Էդուարդի Խզմալյան** (), հայ քաղաքական գործիչ, գրականագետ և կինոռեժիսոր։  Հայաստանի Եվրոպական կուսակցության վարչության նախագահ, «ՊանԵվրոպա» ինտեգրման միության հոգաբարձուների խորհուրդ նախագահ։ Բանասիրական գիտությունների թեկնածու (1990)։

## Կրթություն և մանկավարժական գործունեություն
1979–1984 թվականներին Խզմալյանը ուսանել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում։ 1990 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ նվիրված Լև Տոլստոյի «Իվան Իլյիչի մահը» վիպակի պոետիկային։

1990–1992 թվականներին սովորել է գործող Բարձրագույն սցենարիստական և ռեժիսորական դասընթացներում՝ Գրիգորի Չուխրայի, Ալեքսանդր Միտտայի և Կոնստանտին Խուդյակովի արվեստանոցում։

Խզմալյանը մինչև 2008 թվականին ենթադրյալ քաղաքական դրդապատճառներով աշխատանքից ազատվելը դասավանդել է Երևանի պետական համալսարանում՝ վարելով «Փաստագրական կինո» առարկան լրագրության ֆակուլտետում։ 2010 թվականից եղել է դասախոս և առաջին ստեղծագործական արվեստանոցի ղեկավար «Կինո և հեռուստատեսություն» ուղղությամբ՝ Ռուս-Հայկական (Սլավոնական) համալսարանի տուրիզմի և գովազդի ֆակուլտետում։

## Քաղաքական գործունեություն
1988–1990 թվականներին Տիգրան Խզմալյանը մասնակցել է Ղարաբաղյան շարժմանը։ 1991–1993 թվականներին աշխատել է որպես ռազմական թղթակից՝ լուսաբանելով Լեռնային Ղարաբաղի պատերազմը հայկական և միջազգային լրատվամիջոցների համար («Ա1+», BBC և ՎԳՏՌԿ)։

1993–1996 թվականներին Խզմալյանը աշխատել է Ամերիկայի Հայկական համագումարում՝ որպես քաղաքական վերլուծաբան։ 1997–1998 թվականներին նշանակվել է ՄԱԿ-ի Զարգացման ծրագրի (UNDP) փոխտնօրեն Հայաստանում, հանդես է եկել որպես ազգային փորձագետ և հեղինակել Հայաստանի վերաբերյալ զեկույցներ։

1997–2005 թվականներին եղել է «Երևան» կինոստուդիայի գլխավոր տնօրեն։

2009 թվականին Ժիրայր Սեֆիլյանի, Վարդան Խաչատրյանի և Ալեք Ենիգոմշյանի հետ հիմնադրել է «Սարդարապատ» շարժումը։

2012 թվականի սկզբին Խզմալյանը եղել է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան պուրակի պաշտպանների շարժման առաջնորդներից մեկը։ 2014 թվականից դադարեցրել է իր մասնակցությունը «Սարդարապատ» շարժմանը։

2018 թվականի նոյեմբերի 6-ին Տիգրան Խզմալյանը իր համախոհների հետ հիմնադրել է  Հայաստանի Եվրոպական կուսակցությունը և ընտրվել կուսակցության նախագահ։

2020 թվականի հոկտեմբերին՝ 44-օրյա պատերազմի ընթացքում, Խզմալյանը որպես կամավոր միացել է Հայաստանի զինված ուժերին և մասնակցել մարտական գործողություններին Մարտակերտի շրջակայքում։

2020 թվականի մայիսին միացել է Ազգային ժողովրդավարական բևեռին, սակայն 2021 թվականի մայիսի 10-ին Խզմալյանը հայտարարել է, որ Հայաստանի Եվրոպական կուսակցությունը դուրս է գալիս դաշինքից և խորհրդարանական ընտրություններին կմասնակցի ինքնուրույն։

2022–2023 թվականներին Խզմալյանը որպես դիտորդ անդամ մասնակցել է Ազգային ժողովի Եվրոպական ինտեգրման մշտական հանձնաժողովի աշխատանքներին։

Խզմալյանը հայտնի է որպես Ուկրաինայի աջակից։ 2022 թվականի փետրվարի 24-ին՝ Ռուսաստանի լայնածավալ ներխուժման օրը, նա և  Հայաստանի եվրոպական կուսակցության անդամները կազմակերպել են հակապատերազմական ցույց Ռուսաստանի դեսպանատան դիմաց Երևանում։ 2023 թվականին Խզմալյանը Ռուբեն Հախվերդյանի հետ, այցելել է Կիև և մասնակցել համերգի՝ Ուկրաինայի զինված ուժերին աջակցելու համար։

Երևանի ավագանու 2023 թվականի ընտրություններից առաջ  Հայաստանի Եվրոպական կուսակցությունը առաջադրել է Խզմալյանի թեկնածությունը քաղաքապետի պաշտոնում։ Ընտրություններում կուսակցությունը ստացել է 1.11% քվեն և չի անցել ավագանի։

Խզմալյանը հետևողականորեն պաշտպանում է Հայաստանի եվրոպական ինտեգրումը և համահեղինակ է «Եվրաքվե» նախաձեռնության։ Ժողովրդավարական ուժերի հարթակի հետ միասին նա և Եվրոպական Հայաստանի կուսակցությունը հավաքել են շուրջ 52 000 վավեր ստորագրություն՝ Հայաստանի՝ Եվրոպական միությանը միանալու վերաբերյալ օրենսդրական նախաձեռնության օգտին, որը 2025 թվականին ընդունվել է Ազգային ժողովի կողմից։

Խզմալյանը կտրուկ քննադատում է Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին՝ պնդելով, թե նա գիտակցաբար խոչընդոտում է Հայաստանի անդամակցությունը Եվրոպական միությանը և վտանգում է երկրի ժողովրդավարությունը։

## Անձնական կյանք
Խզմալյանը ամուսնացած է բժշկական գիտությունների դոկտոր, Երևանի պետական բժշկական համալսարանի կլինիկական ֆարմակոլոգիայի ամբիոնի վարիչ Նարինե Միրզոյանի հետ։ Զույգը ունի երկու երեխա։

Խզմալյանը տիրապետում է հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն և ֆրանսերեն լեզուներին։

## Ֆիլմեր
* 1992 – «Դաս»
* 1996 – «Սև-սպիտակ»
* 1998 – «Արարատ 1973»
* 1998 – «Արքայի մահը»
* 2000 – «Պյերլեկինո կամ օդից թեթև»
* 2001 – «5165»
* 2001 – «Լեդի Քոքս՝ գթության քույր»
* 2001 – «Մի անգամ Հայաստանում»
* 2002 – «Մարինա Վ. – Վագինա Մ.»
* 2003 – «33 րոպե Փելեշյանի մասին»
* 2003 – «Փոստատար Ռուբեն Հախվերդյան*»*
* 2003 – «Արամ Խաչատրյանի դարը*»*
* 2004 – «Լովեմբեր»
* 2005 – «Արմին Վեգներ` ցեղասպանության լուսանկարիչ»
* 2006 – «Բեկոր»
* 2006 – «Արաքսից՝ Քուռ, Արցախից՝ Ջավախք»
* 2007 – «Երևանի գլխավոր գաղտնիքը»
* 2007 – «Խորհրդային արխիմանդրիտ» / «*Советский архимандрит*» (հեղինակային խմբով՝ Յուրի Զուբկովի և Ալեքսեյ Գորովացկու հետ)
* 2008 – «Օպերա»
* 2008 – «Սարդարապատ դեժավյու»
* 2009 – «Քրիստոսի կենդանագիր պատկերը»
* 2009 – «Հայաստան մինուս A1+»
* 2010 – «Տիգրանակերտ»
* 2010 – «Դեպի Արարատ»
* 2013 – «Ամբողջովին մենակ»` կամեո (*Օլեգ*)
* 2014 – «Հայոց թագուհիներ»
* 2016 – «Մոռացված Փետրվար – 88»
* 2021 – «Գողացված դարը»

## Մրցանակներ
* 1993 թ**.** – Առաջին հայկական կինոփառատոնի հատուկ մրցանակ՝ «Դասը» ֆիլմի համար։
* 1996 թ. – «Ոսկե նարնջ» միջազգային Անթալիայի կինոփառատոնի Գրան-պրի և Համբուրգի միջազգային կինոփառատոնի մրցանակ՝ «Սև և սպիտակ» ֆիլմի համար։
* 1997 թ. – Ռեգենսբուրգի կարճամետրաժ ֆիլմերի փառատոնի երկրորդ մրցանակ՝ «Սև և սպիտակ» ֆիլմի համար։
* 1998 թ. – «Կինոշոկ» կինոփառատոնի լավագույն կարճամետրաժ ֆիլմի մրցանակ՝ «Սև և սպիտակ» ֆիլմի համար։
* 2000 թ. – Յալթայի միջազգային հեռուստակինոֆորումի ժյուրիի հատուկ մրցանակ՝ «Թագավորի մահը» ֆիլմի համար։
* 2001 թ. – Ստամբուլի միջազգային կինոփառատոնի ժյուրիի մրցանակ՝ «Մասնագիտական ռեժիսորական աշխատանքի համար», «Կինոյի կախարդանքը» կինոքննադատների մրցանակ, ԱՊՀ երկրների հատուկ մրցանակ և լավագույն տղամարդու դերի մրցանակ (Վլադիմիր Մսրյան) «Կինոշոկ» կինոփառատոնում՝ «Պիեռլեկինո կամ օդից թեթև» ֆիլմի համար։
* 2005 թ. – Լավագույն մուլտիմեդիա նախագծի մրցանակ Բահրեյն–Թունիս միջազգային մուլտիմեդիա մրցույթում՝ «Արամ Խաչատրյանի դարը» ֆիլմի համար։
* 2007թ. – Սրբազան Սերգի Ռադոնեժցու անվան արծաթե մեդալ՝ «Ռադոնեժ» XII միջազգային կինոֆիլմերի և հեռուստածրագրերի փառատոնում (համատեղ՝ Յուրի Զուբկովի և Ալեքսեյ Գորովացկու հետ)՝ «Խորհրդային արխմանդրիտ» ֆիլմի համար։

* 2009 թ. – Ոսկե դիպլոմ՝ ճարտարապետության և ճարտարապետների մասին լավագույն ֆիլմի համար՝ Ռուսաստանի ճարտարապետների միության «Ճարտարապետություն–2009» միջազգային փառատոնում՝ «Երևանի գլխավոր գաղտնիքը» ֆիլմի համար։

## Գրականագիտություն
### Գրքեր
Լաո Ցզի: Դաո դե Ցզին՝ բնական հունի ուսմունք / Լաո Ցզի ; Հայ. թարգմ.՝ Տ.Խզմալյան. – Եր. : Նոյյան տապան, 2007. – 92 էջ 

Хзмалян Т.Э. "В поднебесной", "Генезис" – режиссерские сценарии", "Игра на флейте" – рассказ и др. («Երկնային կայսրությունում», «Գենեզիս»` ռեժիսորական սցենարներ», «Ֆլեյտայի խաղը»` փատմվածք և այլն), Մոսկվա, 1992

### Գիտական հոդվածներ
Хзмалян Т.Э. Поэтика повести Л. Н. Толстого «Смерть Ивана Ильича» (Լև Տոլստոյի «Իվան Իլյիչի մահը» վիպակի պոետիկան) | «Բանբեր Երևանի համալսարանի», 3 (60), Եր. 1986թ., էջ 124-129

Хзмалян Т.Э. «Фаэтонщик» - стихотворение О. Мандельштама о Нагорном Карабахе («Ֆաեթոնավարը»՝ Օսիպ Մանդելշտամի բանաստեղծությունը Լեռնային Ղարաբաղի մասին») | «Բանբեր Երևանի համալսարանի», 1, Եր. 1996թ., էջ 89-92 

Хзмалян Т.Э. Два перевода Ахматовой из Чаренца в свете воздействия поэзии Мандельштама («Ախմատովայի երկու թարգմանությունը Չարենցից Մանդելշտամի պոեզիայի ազդեցության լույսի ներքո») | Ցարստվեննոե սլովո` Ախմատովյան ընթերցումներ, Նասլեդիե, 1, Մոսկվա 1992թ., էջ 194-202

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The amazing vanishing movie by BBC News
* 30th Montpellier Mediterranean Film Festival 

Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի եվրոպական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Հիմնադիր խորհրդարան