Կամբոջա-թաիլանդական հակամարտություն (2025)

**Կամբոջա-թաիլանդական հակամարտություն,** 2025 թվականի մայիսի 28-ին Կամբոջայի և Թաիլանդի սահմանին սկսված հակամարտություն, որը հետագայում՝ հուլիսի 24֊ին, վեր է ածվել զինված բախումների, այն բանից հետո, երբ հուլիսի 23-ի ուշ երեկոյան Թաիլանդը հետ է կանչել իր դեսպանին Կամբոջայից և հայտարարել, որ կարտաքսի Բանգկոկում գտնվող Կամբոջայի դեսպանին։

## Նախապատմություն
2025 թվականի մայիսի 28-ին Կամբոջայի և Թաիլանդի զինվորների միջև նույն երկրների վիճելի սահմանային տարածքում սկսվել է կարճատև հրաձգության, որի ընթացքում մեկ կամբոջացի զինվոր է զոհվել։ Երկու երկրների իշխանությունները հայտարարել են, որ այդ ժամանակվանից իրենց զորքերը հետ են քաշվել և պատրաստ են խնդիրը լուծել դիվանագիտական ճանապարհով։

Իրավիճակը վերածվել է երկու երկրների միջև լայնածավալ դիվանագիտական ճգնաժամի, որը խաթարել է Թաիլանդի կառավարության կայունությունը և հանգեցրել է վարչապետ Փեթոնթհան Շինավատրայի հրաժարականին։ Նրա հեռախոսազրույցը Կամբոջայի նախկին վարչապետ Հուն Սենի հետ, որտեղ նա քննադատել է իր բանակի գործողությունները, հայտնի է դարձել հանրությանը։

2025 թվականի հուլիսի 18-ից֊20-ը, վիճարկվող սահմանային տարածքներում հայտնաբերվել է ռուսական արտադրության 10 նոր տեղադրված «ПМН-2» տիպի հակահետևակային ական, որոնք նախկինում չեն օգտագործվել Թաիլանդի կողմից և չեն պահվել Թաիլանդի ռազմական պահեստներում։ Հուլիսի 21-ին Թաիլանդը մեղադրել է Կամբոջային՝ վիճելի տարածքում ականներ տեղադրելու մեջ։ Թաիլանդի իշխանությունների հաղորդմամբ՝ հուլիսի 16-ին, իրենց երեք զինվորներ վիրավորվել են ականի պայթյունից՝ սահմանային պարեկության ժամանակ։ Կամբոջան հերքել է մեղադրանքները՝ պնդելով, որ զինվորները շեղվել են համաձայնեցված երթուղուց և պայթել հին ականի վրա, որը մնացել էր տասնամյակներ առաջ տեղի ունեցած պատերազմներից։

Թաիլանդը հայտարարել է, որ Կամբոջային պետք է պատասխանատվության կանչել հակահետևակային ականների մասին համաձայնագրի խախտման համար, և բանակը ուժեղացնելու է իր զգոնությունը սահմանային պարեկության ժամանակ։ Կամբոջան, իր հերթին, հայտարարել է, որ վերջին միջադեպը ցույց է տալիս խնդրի միջազգային դատարանի միջոցով կարգավորման անհրաժեշտությունը, սակայն Բանգկոկը հայտարարել է, որ այդ հարցով չի ճանաչում դատարանի իրավասությունը և նախընտրում է հարցը լուծել երկկողմանի բանակցությունների միջոցով։

Հուլիսի 23-ի ուշ երեկոյան Թաիլանդի իշխանությունները հետ են կանչել իրենց դեսպանին Կամբոջայից և հայտարարել են, որ հետ են ուղարկելու Կամբոջայի դեսպանին Բանգկոկից։

## Հակամարտության ժամանակագրություն
2025 թվականի հուլիսի 24-ի գիշերը Թաիլանդի և Կամբոջայի զորքերի միջև զինված բախումներ են տեղի ունեցել Թա Մոան Թոմ հնագույն տաճարի մոտ, որը գտնվում է Թաիլանդի տարածքում՝ Կամբոջայի կողմից վիճարկվող տարածքի հարևանությամբ։ Կողմերը փոխադարձաբար մեղադրել են միմյանց մարտական գործողությունները սկսելու մեջ։

Կամբոջայի տվյալներով՝ վաղ առավոտյան թաիլանդական ուժերը խախտել են պայմանավորվածությունները, բարձրացել են Թա Մոան Թոմ տաճարի տարածք և տաճարի հիմքի մոտ տեղադրել փշալար։ Ավելի ուշ նրանք գործարկել են անօդաչու թռչող սարք՝ մոտ երկու րոպեով։

Թաիլանդի զինվորականների համաձայն՝ մինչ զինուժ ուղարկելը՝ Կամբոջան գործարկել է հետախուզական անօդաչու սարք, ապա Կամբոջայի ուժերը կրակ են բացել սահմանամերձ հատվածների վրա՝ վիրավորելով երկու թաիլանդցի զինվոր։

Կամբոջան կիրառել է զանազան զինատեսակներ, այդ թվում՝ հրթիռային համակարգեր, և «Գրադ» կայանքից հարված է հասցրել Սիսակետ նահանգի սահմանամերձ տարածքին։

Թաիլանդի Արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարել է, որ Կամբոջայի ուժերը գնդակոծել են թաիլանդական ռազմաբազան և հարվածել քաղաքացիական օբյեկտների, ինչի հետևանքով խաղաղ բնակիչների շրջանում եղել են զոհեր։ Ի պատասխան՝ Թաիլանդի վեց F-16 կործանիչներ հարվածներ են հասցրել Կամբոջայի ուժերին, որոնցից մեկը՝ Կամբոջայում գտնվող ռազմական օբյեկտի վրա։

Այնուհետև մարտերը տարածվել են սահմանագծի երկայնքի առնվազն վեց շրջաններում։ Թաիլանդը փակել է իր սահմանը Կամբոջայի հետ՝ զոհերի թվի աճի պատճառով։ Սուրին, Բուրիրամ, Սիսակետ և Ուբոն Ռատչաթանի նահանգների նահանգապետերը կարգադրել են Կամբոջայի հետ սահմանին բնակվող խաղաղ բնակչության տարհանումը։ Տարհանումն իրականացվել է վարչապետի պաշտոնակատար և ներքին գործերի նախարար Փումթամ Վեչայաչայի հրամանով։ Կամբոջան հայտարարել է, որ նվազեցնում է դիվանագիտական հարաբերությունների մակարդակը Թաիլանդի հետ ։ Նույն օրը Թաիլանդի թագավորական բանակը հայտարարել է Կամբոջայի դեմ «Յութթաբադին» գործողության մեկնարկի մասին՝ ինչպես ցամաքային, այնպես էլ օդային հարթակներում։ Բանակի հրամանատարությունը հայտնել է նաև, որ պատրաստվում է կիրառել ծանր սպառազինություն։

2025 թվականի հուլիսի 24-ի առավոտյան թաիլանդցի զինվորները հայտնել են, որ կամբոջական անօդաչու թռչող սարքեր են թռչում Թաիլանդի կողմից կառավարվող Պրասատ Տա Մուեն Թոմ տաճարի դիմացի տարածքում և նկատել են վեց զինված կամբոջացի զինվորների, որոնք մոտենում են թաիլանդական բազայի դիմացի փշալարին: Ազգային անվտանգության խորհուրդը հաստատել է այն հաղորդագրությունները, որոնցում նշվում է, որ կամբոջական զորքերը կրակ են բացել թաիլանդական ուժերի վրա Տա Մուեն Թոմ տաճարից մոտ 200 մետր արևելք:

Նույն օրը Կամբոջան պնդել է, որ թաիլանդական զինվորականները զինված հարձակում են սկսել կամբոջական ուժերի վրա և բռնի կերպով փակել հանրային մուտքը դեպի Տա Մուեն Թոմ տաճար։ Կամբոջիայի պաշտպանության նախարարության խոսնակի խոսքով՝ «Կամբոջական ուժերը գործել են խիստ ինքնապաշտպանության սահմաններում՝ արձագանքելով թաիլանդական զորքերի կողմից մեր տարածքային ամբողջականությունը խախտած չհրահրված ներխուժմանը»։

Ժամը 9:40-ին թաիլանդական բանակը պնդել է, որ Կամբոջան հրթիռային կայանք է արձակել բնակելի թաղամասի մոտ գտնվող Պրասատ Դոն Տուանի ուղղությամբ: Ժամը 9:50-ին Թաիլանդը հայտարարել է, որ կամբոջական ուժերը փորձել են մուտք գործել Թա Կվայ տաճարի մոտ գտնվող Թաիլանդի տարածք, և նրանք պատասխանել են հրետանային կրակով։

Ժամը 10:58-ին Թաիլանդի Թագավորական Ռազմաօդային Ուժերի վեց F-16 ինքնաթիռներ ռմբակոծել են կամբոջական դիրքերը Չոնգ Ան Մա քաղաքում, լրացուցիչ պնդելով, որ կամբոջական ռազմական բազաները ոչնչացվել են։ Փնոմպենում Թաիլանդի Թագավորական դեսպանատունը խնդրել է Կամբոջայում բնակվող Թաիլանդի քաղաքացիներին անհապաղ լքել այն։

Սիսակետ նահանգը Կամբոջիայի կողմից ենթարկվել է ռմբակոծության և եղել են զոհեր, այդ թվում՝ 8֊ամյա տղա։ Ժամը 11:54-ին Կամբոջիան «Գրադ» տեսակի հրթիռահրետանային կայանքից հռթիռակոծել են Փնոմ Դոնգրակ հիվանդանոցը, որի արդյունքում եղել են վիրավորներ, և հիվանդանոցը տարհանվել է։

Ժամը 14:41-ին Թաիլանդի կառավարական զորքերը հայտարարել են, որ Խաո Սաթթասոմում հաջողությամբ ոչնչացրել են երկու կամբոջական տանկ։ Ժամը 15:00-ին թաիլանդական զինված ուժերը իրականացրել են ցամաքային և օդային հարձակում՝ «Յութթա Բոդին» կոդային անվամբ, ի պատասխան սահմանի երկայնքով ներխուժող կամբոջական ուժերի հետ շարունակվող բախումների: Հարձակումը գլխավորել է գեներալ Պանա Կլաևբլաուդտուկը: Նախկին վարչապետ, թագավորական խորհրդի նախագահ Հուն Սենը հայտարարել է, որ Կամբոջան «այլընտրանք չունի, քան հակահարված տալ» Թաիլանդին։ Սենը հայտարարել է, որ չի մեկնել արտասահման, ինչպես հաղորդվել է թաիլանդական լրատվամիջոցներում, և մեղադրել է թաիլանդական զինվորականներին իրավիճակի սրման համար՝ պնդելով, որ թաիլանդցիները պլանավորում են փակել Տա Մուեն Թոմ տաճարի մուտքը։ Նույն երեկոյան Կամբոջայի Օդդար Մինչեյ նահանգի նահանգային վարչակազմը հայտարարել է, որ 5000 քաղաքացի տարհանվել է հակամարտության գոտուց։

Թաիլանդի թագավորական ռազմաօդային ուժերը դատապարտել են Կամբոջայի գործողությունները՝ քաղաքացիական անձանց վրա հարձակվելու համար զենք օգտագործելու վերաբերյալ և հայտարարել, որ «պատրաստ են պաշտպանել ժողովրդին և ինքնիշխանությունը մարդու իրավունքների խախտումներից»։ Այն պնդել է, որ առնվազն երկու օդային հարված է հասցրել կամբոջական դիրքերին, որոնցից մեկը հաստատվել է կադրերով։ Հրապարակվել է տեսանյութ, որտեղ երևում է, թե ինչպես է անօդաչու թռչող սարքը ռումբեր նետում Կամբոջայի մի քանի զինամթերքի պահեստների վրա։

Հուլիսի 25-ի առավոտյան մարտերը վերսկսվել են, և կողմերը շարունակել են կրակոցների փոխանակումը վիճելի սահմանագծի երկայնքով։ Նույն օրը տեղի է ունեցել թեժ բախումներ Թա Մոան Թհոմ և Թա Կրաբի տաճարների տարածքում՝ սահմանին մոտ։ Կողմերը կիրառել եմ հրետանի, տանկեր և ավիացիա։ Թաիլանդական զորքերը սկսել են զանգվածային հարձակման փորձ՝ այդ օբյեկտների վերահսկողությունը գրավելու նպատակով, սակայն կամբոջացիները կարողացել են հետ մղել հարձակումը։ Թաիլանդի բանակի հայտարարությունների համաձայն՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ հանդիսացող Պրեահ Վիհեա տաճարի մերձակայքում, որի նկատմամբ երկու երկրներն էլ հավակնություններ ունեն, սպանվել է ավելի քան 100 քամբոջացի զինվոր։ Նույնպես հայտնի է, որ տաճարը վնասվել է Թաիլանդի կողմից իրականացված ռմբակոծություններից հետո։

Թաիլանդը ռազմական դրություն է հայտարարել Չանտաբուրի նահանգի յոթ և Տրատ նահանգի մեկ շրջանում, որոնք սահմանակից են Կամբոջային։ Երկու օրվա ընթացքում ավելի քան 135․000 թաիլանդացի էվակուացվել է վիճելի տարածքներից, իսկ կամբոջացիների թիվը կազմել է 5․000-ից մինչև 35․000։

Հուլիսի 26-ի առավոտյան կամբոջական զորքերը ներխուժել են Թաիլանդի Տրատ նահանգ, սակայն Թաիլանդի ծովային հետևակը կարողացել է հետ մղել նրանց՝ դուրս մղելով կամբոջական տարածք և բացելով նոր ճակատ։

## Հրադադարի փորձեր
Հուլիսի 25-ին Կամբոջայի վարչապետ Հուն Մանեթը հայտարարել է, որ համաձայնել է Մալայզիայի վարչապետ Անվար Իբրահիմի առաջարկած հրադադարին: Նույն երեկոյան Թաիլանդը հայտարարել թ, որ ընդունում է հրադադարը և կքննարկի այն, բայց որ այն պետք է հիմնված լինի «համապատասխան, իրատեսական պայմանների» վրա, և որ Կամբոջայի շարունակական հարձակումները ցույց են տալիս բարի կամքի բացակայությունը:

Հուլիսի 26-ին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ խոսել է Կամբոջայի և Թաիլանդի վարչապետների հետ՝ անհապաղ հրադադարի հասնելու և պատերազմը դադարեցնելու համար, զգուշացնելով, որ չի կնքի առևտրային համաձայնագրեր որևէ երկրի հետ, եթե հակամարտությունը շարունակվի։ Արդյունքում, երկու երկրների առաջնորդները համաձայնեցին «անմիջապես հանդիպել և արագ աշխատել հրադադարի շուրջ համաձայնության գալու համար»։ Չինաստանը նույնպես առաջարկել է միջնորդել բանակցություններում՝ լինելով հակամարտող կողմերի խոշորագույն առևտրային գործընկերը։

Հուլիսի 27-ի երեկոյան Մալայզիայի արտաքին գործերի նախարարը հաստատել է, որ Կամբոջայի և Թաիլանդի առաջնորդները հաջորդ օրը կմասնակցեն Մալայզիայում կայանալիք հրադադարի բանակցություններին՝ Անվար Իբրահիմի միջնորդությամբ։

2025 թվականի հուլիսի 28-ին Թաիլանդի վարչապետի պաշտոնակատար Փումթամ Վեչայաչայը և Կամբոջայի վարչապետ Հուն Մանեթը հանդիպել են հրադադարի բանակցությունների համար Մալայզիայի նոր վարչական կենտրոն Պուտրաջայայում։ Մալայզիայի վարչապետ Անվար Իբրահիմը հայտարարել է, որ հակամարտությունը կարգավորելու փորձի շրջանակում երկու երկրները համաձայնության են եկել հրադադարի շուրջ։ Մալայզիացի միջնորդների խոսքով՝ այն նախատեսված է սկսել կեսգիշերին։ Հանդիպմանը ներկա են եղել նաև ԱՄՆ-ի և Չինաստանի դեսպանները։

## Միջազգային արձագանք
* Ավստրալիայի Արտաքին գործերի և առևտրի նախարարության ներկայացուցիչը հայտարարել է, որ Ավստրալիայի կառավարությունը խորը մտահոգություն է հայտնել Թաիլանդի և Կամբոջայի սահմանի վրա մարտական գործողությունների, այդ թվում՝ խաղաղ բնակավայրերի գնդակոծությունների կապակցությամբ։
* Բրունեյի Արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարել է, որ Բրունեյը ուշադիր հետևում է իրավիճակին և կոչ է անում կողմերին զսպվածություն ցուցաբերել ու ներգրավվել երկխոսության և խորհրդակցությունների մեջ՝ լարվածությունը նվազեցնելու համար։
* Մեծ Բրիտանիայի Հնդկա-խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի խորհրդարանական պետքարտուղար Քեթրին Ուեսթը մտահոգություն է հայտնել քաղաքացիական բնակչության զոհերի կապակցությամբ և կոչ է արել կողմերին զսպվածություն ցուցաբերել և խաղաղ երկխոսության ուղիներ որոնել։
* Ինդոնեզիայի դեսպանատունը Պնոմպենում կոչ է արել իր քաղաքացիներին զգուշություն ցուցաբերել հակամարտության գոտիներում և հետևել իրավիճակի զարգացմանը։
* Կամբոջաիայի Վարչապետ Հուն Մանեթը հայտարարել է, որ Կամբոջան միշտ ունեցել է խաղաղ լուծման կողմնակից դիրքորոշում, սակայն «զինված ագրեսիայի դեմ այլ ելք չուներ, քան ուժով պատասխանելը»։ Նա նաև պահանջել է հրավիրել ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի արտահերթ նիստ՝ ընդգծելով, որ բռնությունը «լուրջ սպառնալիք է տարածաշրջանային խաղաղության համար»։
* Չինաստանի ԱԳՆ-ն հայտնել է, որ խորապես մտահոգված է հարևանների միջև լարվածության աճով և կարևորել է բարիդրացիական հարաբերությունների պահպանումը։ Արտաքին գործերի նախարարության խոսնակ Գո Ցզյակուն ասել է, որ Չինաստանը կշարունակի խաղալ կառուցողական դեր խաղաղության և երկխոսության խթանման հարցում։ Չինաստանի դեսպանատունը Կամբոջայում բնակվող քաղաքացիներին կոչ է արել խուսափել սահմանամերձ շրջաններից և պահպանել զգոնություն։
* Լաոսի Արտաքին գործերի նախարարությունը նշել է, որ  լրջորեն մտահոգված է Թաիլանդի և Կամբոջայի միջև սահմանային իրավիճակով՝ և կոչ է արել կողմերին զգուշություն ցուցաբերել և խաղաղ ճանապարհով լուծել հակամարտությունը։
* Մալայզիայի վարչապետ Անվար Իբրահիմը մտահոգություն և պատրաստակամություն է հայտնել բանակցություններ վարել կողմերի հետ՝ լարվածությունը թուլացնելու և խաղաղ կարգավորման հասնելու համար։
* ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտեռեշը կոչ է արել առավելագույն զսպվածության։ Հուլիսի 25-ին Անվտանգության խորհուրդը փակ նիստ է անցկացրել՝ քննարկելու Թաիլանդի և Կամբոջայի հարաբերությունների սրացումը։ Նիստից հետո ՄԱԿ-ում Կամբոջայի մշտական ներկայացուցիչ Չհեա Քեոն ընդգծել է, որ իր երկիրը պահանջում է անհապաղ և անպայման հրադադար և հանդես է գալիս խաղաղ լուծման օգտին։
* Ռուսաստանի դեսպանատունը Թաիլանդում կոչ է արել ՌԴ քաղաքացիներին զերծ մնալ Կամբոջայի հետ սահմանամերձ շրջաններ այցելելուց։
* Սինգապուրի ԱԳՆ-ն լուրջ մտահոգություն է հայտնել բախումների կապակցությամբ և կոչ է արել դադարեցնել ռազմական գործողությունները, օգտվել դիվանագիտական ուղիներից և ապահովել խաղաղ բնակչության անվտանգությունը։
* Հարավային Կորեայի ԱԳՆ-ն կոչ է արել խաղաղ ճանապարհով կարգավորել սահմանային վեճը։ Ներկայացուցիչը հայտնել է խորին մտահոգություն և ցավակցություն հայտնել զոհվածների ընտանիքներին։ 
* ԱՄՆ դեսպանատունը Թաիլանդում զգուշացրել է ամերիկացիներին հետևել թաիլանդական իշխանությունների հրահանգներին և խուսափել հակամարտության գոտիներից։  
* Թաիլանդը Կամբոջային մեղադրել է «աննահատելության, դաժանության և պատերազմի ծարավի» մեջ՝ ասելով, որ վերջինս գնդակոծում է քաղաքացիական ենթակառուցվածքները։ Վարչապետը նշել է, որ հարկ է նախ դադարեցնել մարտերը, հետո միայն բանակցել՝ շեշտելով, որ պատերազմ պաշտոնապես չի հայտարարվել, և բախումները չեն տարածվում մյուս նահանգների վրա։  
* ԱԳՆ-ն մտահոգություն է հայտնել և կարևորել բաց հաղորդակցության ուղիները։ Դեսպանատունը Պնոմպենում խորհուրդ է տվել քաղաքացիներին զգուշություն ցուցաբերել և կապ հաստատել դիվանագիտական առաքելության հետ անհրաժեշտության դեպքում։  
*  Ֆրանսիայի կառավարությունը խորին մտահոգություն է հայտնել և ցավակցություն հայտնել զոհերի ընտանիքներին։ Այն կողմերին կոչ է արել անհապաղ դադարեցնել ռազմական գործողությունները և կարգավորել տարաձայնությունները խաղաղ եղանակով՝ միջազգային իրավունքի շրջանակում։  
* Ճապոնիան նույնպես խորին մտահոգություն է հայտնել շարունակվող բախումների կապակցությամբ՝ կոչ անելով կողմերին «առավելագույն զսպվածություն» ցուցաբերել և լարվածությունը հանգուցալուծել երկխոսության միջոցով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Կամբոջայի բանակը հակահարված է հասցրել թաիլանդական ներխուժմանը․ Khmer Times
*Սահմանային հակամարտություն Կամբոջայի հետ. Թաիլանդում 15 մարդ է մահացել
*Թաիլանդը ռազմական դրություն է մտցրել Կամբոջային սահմանակից 8 շրջաններում

Կատեգորիա:2025 Թաիլանդում
Կատեգորիա:2025 Կամբոջայում
Կատեգորիա:2025 միջազգային հարաբերություններում
Կատեգորիա:21-րդ դարի պատերազմներ
Կատեգորիա:Գործող հակամարտություններ
Կատեգորիա:Կամբոջայի պատմություն
Կատեգորիա:Տարածքային վեճեր