Դիսնեյի վերածնունդ

**Դիսնեյի վերածնունդն** ընդգրկում է 1989-1999 թվականներն ընկած ժամանակահատվածը, որի ընթացքում Walt Disney Feature Animation ստուդիան վերադարձավ կոմերցիոն հաջողություն ունեցող կամ քննադատների կողմից ճանաչված անիմացիոն ֆիլմերի արտադրությանը։ Այս շրջանի տասը լիամետրաժ մուլտֆիլմերն են՝ ''«Ջրահարսը»'' (1989), ''«Փրկարարներն Ավստրալիայում»'' (1990), ''«Գեղեցկուհին և հրեշը»'' (1991), ''«Ալադին»'' (1992), ''«Առյուծ արքան»'' (1994), ''«Պոկահոնտաս»''(1995), *[[Կուզիկը Նոտր Դամից (մուլտֆիլմ)|«Կուզիկը]] [[Կուզիկը Նոտր Դամից (մուլտֆիլմ)|Նոտր Դամից»]]* (1996), ''«Հերկուլես»'' (1997), ''«Մուլան»'' (1998) և ''«Տարզան»''-ը  (1999)։

Մուլտֆիլմերը հիմնականում հայտնի պատմությունների երաժշտական ադապտացիաներ էին, նման 1930-1960-ական թվականներին Ուոլթ Դիսնեյի արտադրած մուլտֆիլմերին։ Այս վերածնունդը թույլ տվեց Դիսնեյի անիմացիոն ֆիլմերին հաջողությունների հզոր աղբյուր դառնալ թե՛ ներքին, թե՛ արտասահմանյան շուկայում՝ ապահովելով շատ ավելի մեծ եկամուտ։

## Մուլտֆիլմեր

## Նախապատմություն (մինչև 1898 թվականը)

Ուոլթ և Ռոյ Օ. Դիսնեյների մահից հետո (համապատասխանաբար 1966 և 1971 թվականներին) Ուոլթ Դիսնեյ ընկերության ղեկավարումը անցավ Դոն Թեյթումին, Քարդ Ուոքերին և Վոլթի փեսա Ռոն Միլլերին։ Նրանց հսկողության ներքո լիամետրաժ անիմացիոն ֆիլմերի ստեղծագործական ղեկավարությունը մեծապես ընկավ Վոլֆգանգ Ռայթերմանի վրա։

Թեև որոշ մուլտֆիլմեր, ինչպես օրինակ ''«Փրկարարները»'' (1977), կոմերցիոն առումով հաջողություն ունեցան և արժանացան քննադատների դրական արձագանքին, ընդհանուր առմամբ Դիսնեյ եղբայրների մահից հետո հաջորդած 18 տարիների ընթացքում թողարկված մուլտֆիլմերը այնքան հաջող չեղան, որքան ստուդիայի նախորդ աշխատանքները։ Խնդիրներից մեկը այն էր, որ Վոլֆգանգ Ռայթերմանը վճռական էր արտադրել միայն ընտանեկան դիտման համար նախատեսված և շահույթ ապահովող մուլտֆիլմեր, և դրա հետևանքով նա մեղմացրեց Դիսնեյի չարագործների կերպարները՝ նրանց դարձնելով ավելի զավեշտալի կամ խղճահարություն առաջացնող, քան վախեցնող։ Հատկապես ծանր հարված էր, երբ ''«Աղվեսն ու որսաշունը»'' (1981) մուլտֆիլմի արտադրության ժամանակ երկար տարիներ աշխատող անիմատոր Դոն Բլութը լքեց Դիսնեյի անիմացիոն բաժինը՝ ստեղծելու իր մրցակցային ստուդիան՝ Don Bluth Production-ը, և իր հետ տարավ Դիսնեյի 65 անիմատորներից 11-ին։ Անիմատորների 17%-ի հեռանալուց հետո «Աղվեսն ու որսաշունը» մուլտֆիլմի արտադրությունը հետաձգվեց վեց ամիսով։ Don Bluth Productions-ը թողարկեց *The Secret of NIMH [[(ՆԻՄՀ-ի գաղտնիքը)|(«]]*ՆԻՄՀ-ի գաղտնիքը») (1982) մուլտֆիլմը, որի սյուժեն ի սկզբանե մերժվեց Դիսնեյի կողմից չափազանց խավար լինելու պատճառով, և 1980-ականներին և 1990-ականների սկզբին ընկերությունը դարձավ Դիսնեյի գլխավոր մրցակիցը անիմացիոն արդյունաբերության մեջ:

1980-ականների կեսերին Դիսնեյը խոշոր կազմակերպչական փոփոխություններ իրականացրեց այն բանից հետո, երբ հազիվ խուսափեց գործարար և ֆինանսիստ Սոլ Սթայնբերգի կողմից նախաձեռնված թշնամական հարձակման փորձից: 1984 թվականին Մայքլ Այզները, որը նախկինում աշխատում էր Paramount Pictures-ում, դարձավ գործադիր տնօրեն, Paramount-ի նրա գործընկեր Ջեֆրի Կատցենբերգը ստանձնեց ստուդիայի նախագահի պաշտոնը, իսկ Ֆրենկ Ուելսը, որ նախկինում աշխատում էր Warner Bros. Pictures-ում, դարձավ նախագահ։ 1985 թվականին Փիթեր Շնայդերը նշանակվեց Դիսնեյի լիամետրաժ անիմացիոն բաժնի նախագահ, որը շուտով վերանվանվեց Walt Disney Feature Animation։

1985 թվականի փետրվարի 1-ին՝ խաղարկային ֆիլմարտադրության համար ավելի շատ տարածք ապահովելու նպատակով, անիմացիոն բաժինը  Բերբենքի Դիսնեյի գլխավոր ստուդիայից տեղափոխվեց ենթադրյալ ժամանակավոր տարածք, մոտ 2 մղոն (3,2 կմ) դեպի արևելք՝ Գլենդելի մոտակայք, որտեղ կային տարբեր օդանավակայաններ, պահեստներ և կցասայլեր, այստեղ այն մնալու էր հաջորդ տասը տարիների ընթացքում։ Դիսնեյի Վերածննդի ֆիլմերի մեծ մասը նկարահանվել է հենց այնտեղ ՝ նախկին Grand Central օդանավակայանում, որն այն ժամանակ կոչվում էր Grand Central Business Centre։

PG վարկանիշ ունեցող ''«Սև կաթսա»'' (1985) մուլտֆիլմի տոմսարկղերում ձախողումից հետո անիմացիոն բաժնի ապագան վտանգված էր: Հակառակ ստուդիայի 30-ամյա քաղաքականությանը՝ ընկերությունը հիմնեց հեռուստատեսային անիմացիոն բաժին (այժմ ՝ Disney Television Animation), որը թողարկեց, օրինակ, ''«Բադային պատմություններ»'' շարքը։ Ստուդիայի հիմնական գործառույթը փրկելու նպատակով Ռոյ Է. Դիսնեյը, որը 1984 թվականին հեռացել էր ընկերությունից, համոզեց Այզներին թույլ տալ իրեն վերադառնալ և ղեկավարել անիմացիոն բաժինը՝ հույս ունենալով բարելավել դրա վիճակը։

### 1986-1988: «Մեծ մուկ դետեկտիվը», Disney-ն ընդդեմ Դոն Բլութի, Հայաո Միյաձակիի ազդեցությունը և «Օլիվերն ու ընկերները»

1986 թվականին Դիսնեյը թողարկեց ''«Մեծ մուկ դետեկտիվը»''՝ Դոն Բլութի *An American Tail* *(*«Ամերիկյան պոչը») (1986) թողարկելուց ամիսներ առաջ։ Այն գերազանցեց «Մեծ մուկ դետեկտիվ»-ին և դարձավ այդ ժամանակի ամենաշատ եկամուտ բերած անիմացիոն ֆիլմը։ Չնայած *An American Tail*-ի ավելի մեծ հաջողությանը, *«Մեծ մուկ դետեկտիվը»* նույնպես բավականաչափ հաջողված էր (նույնիսկ քննադատների գնահատմամբ և կոմերցիոն առումով) Դիսնեյի անիմացիոն բաժնի ղեկավարությանը վստահություն ներշնչելու համար։ ''«Օլիվերն ու ընկերները»'' (1988) թողարկվեց այն նույն օրը, ինչ *The Land Before Time*-ը (1988)(«Երկրագունդը մինչ մեր ժամանակները»)։ Չնայած նրան, որ վերջինս դարձավ մինչ այդ ամենաբարձր եկամուտ ապահոված անիմացիոն ֆիլմը ամբողջ աշխարհում՝ գերազանցելով *An American Tail*-ի ռեկորդը, *«Օլիվերն ու ընկերները»* գերազանցեցին այն Միացյալ Նահանգներում ՝ սկիզբ դնելով Դիսնեյի կինոթատրոնների հաճախելիության ավելացման շրջանին:

1980-ականներին Դիսնեյը համագործակցեց *An American Tail* և The Land Before Time մուլտֆիլմերի պրոդյուսեր և անիմացիայի երկրպագու, ռեժիսոր Սթիվեն Սփիլբերգի հետ, որպեսզի ստեղծեն ''«Ո՞վ է դավել Ռոջեր ճագարին»'' (1988) մուլտֆիլմը, որը խաղարկային ֆիլմարտադրության խառնուրդ էր և ներառում էր 1930-ականների և 1940-ականների անիմացիոն կերպարներ տարբեր ստուդիաներից։ Մուլտֆիլմը մեծ հաջողություն ունեցավ քննադատների և հանդիսատեսի շրջանում, արժանացավ երեք «Օսկար» մրցանակի, ինչպես նաև հատուկ «Օսկար» մրցանակի հատուկ նվաճումների համար և վերակենդանացրեց հետաքրքրությունը կինոթատրոնների անիմացիոն ֆիլմերի նկատմամբ: Բացի բուն մուլտֆիլմից, Սփիլբերգը նաև օգնեց Դիսնեյին արտադրել երեք կարճամետրաժ մուլտֆիլմեր Ռոջեր ճագարի մասին։ 1988 թվականին Դիսնեյը տոմսարկղերի առաջին հորիզոնականում էր, իսկ *«Ո՞վ է դավել Ռոջեր ճագարին»-ը* դարձավ ամռան խոշորագույն հաջողությունը։

Դիսնեյի վերածնունդը պայմանավորված էր Դոն Բլութի անիմացիոն արտադրությունների հետ մրցակցությամբ, ինչպես նաև արտասահմանյան անիմացիայի զարգացմամբ, հիմնականում ճապոնացի անիմատոր Հայաո Միյաձակիի Ghibli ստուդիայի անիմե արտադրություններով: Նրա *Lupin the Third* *(*«Լյուպին III») անիմացիոն հեռուստասերիալի ֆիլմային ադապտացիան՝ հիմնված Կատո Կաձուհիկոյի կոմիքսների վրա, ''«Քալիոստորո դղյակը»'' (1979), ազդեցություն ունեցավ «Մեծ մուկ դետեկտիվը» մուլտֆիլմի հաջողության գագաթնակետին հասնելու գործում, որը, իր հերթին, ճանապարհ բացեց Դիսնեյի վերածննդի համար։ Երկու րոպե տևողությամբ կուլմինացիոն տեսարանում օգտագործվել են համակարգչով ստեղծված պատկերներ (CGI)՝ այս ֆիլմը դարձնելով Դիսնեյիի առաջին ֆիլմը, որը լայնորեն օգտագործում էր համակարգչային անիմացիան, և Դիսնեյն օգտագործեց այդ փաստը՝ ֆիլմը շուկայավարման միջոցով խթանելու համար: Դիսնեյի մուլտֆիլմերի գլխավոր անիմատոր Գլեն Կինը նաև նշել է, որ Միյազակիի աշխատանքը «զգալի ազդեցություն» է ունեցել Դիսնեյի անիմացիոն ֆիլմերի վրա։

## Ժամանակագրություն (1989<small>–</small>1999)

### 1989․ «''Ջրահարսը»''
''«Ջրահարսը»'' (1989) մուլտֆիլմի վրա Դիսնեյը սկսել էր աշխատել դեռևս 1930-ականներին, և 1988 թվականին, Touchstone Pictures ստուդիայի *«Ո՞վ է դավել Ռոջեր ճագարին»* մուլտֆիլմի հաջողությունից հետո, ստուդիան որոշեց այն վերածել անիմացիոն մյուզիքլի՝ նման իր նախորդ բազմաթիվ անիմացիոն ֆիլմերին, սակայն ավելի արտահայտված բրոդվեյյան ոճով։ Երգերի խոսքերի հեղինակ Հովարդ Էշմանը և երաժշտության հեղինակ Ալան Մենկենը, որոնք տարիներ առաջ Off-Broadway բեմում աշխատել էին *Little Shop of Horrors* («Սարսափների փոքրիկ խանութը») մյուզիքլի վրա՝ ներկայիս Walt Disney Feature Animation-ի նախագահ Փիթեր Շնայդերի հետ միասին (որը բեմական մյուզիքլում ընկերության մենեջերն էր), միացան ֆիլմի ստեղծման աշխատանքներին՝ գրելով երգեր և երաժշտություն մուլտֆիլմի համար։ Էշմանը ձգտում էր, որպեսզի երգերը միաձուլվեն մուլտֆիլմի կառուցվածքին և երաժշտական ներկայացման ավանդույթերը տեղափոխվեն Դիսնեյ։

Թողարկումից հետո «Ջրահարսը» մեծ հաջողություն ունեցավ քննադատների և հանդիսատեսի շրջանում և առաջին հանգստյան օրերին տոմսարկղերում հավաքեց ավելին, քան Դոն Բլութի նույն օրը թողարկված ''«Բոլոր շներն ընկնում են դրախտ»'' (1989) մուլտֆիլմը, ի վերջո գերազանցելով *The Land* *Before Time*'s մուլտֆիլմի՝ մինչ այդ ամենաբարձր եկամուտ ապահոված անիմացիոն ֆիլմի ռեկորդը։

Ֆիլմը արժանացավ երկու «Օսկար» մրցանակի՝ «Լավագույն երգ» անվանակարգում (Under the Sea («Ծովի խորքում»)) և «Լավագույն ֆիլմի երաժշտություն» անվանակարգում, ինչպես նաև լրացուցիչ «Լավագույն  երգ» անվանակարգ՝ Kiss the Girl («Համբուրիր աղջկան») երգի համար։ Այն նաև նշանակալի շրջադարձ էր ստուդիայի համար՝ վերադարձ դեպի ավելի գորշ և վախեցնող բացասական կերպարների, որոնք բնորոշ էին Ուոլթ Դիսնեյի մահից առաջ ստեղծված մուլտֆիլմերին։

### 1990<small>–</small>1991․ «''Փրկարաներն Ավստրալիայում»'' և ''«Գեղեցկուհին և Հրեշը»''
''«Փրկարարները Ավստրալիայում»'' (1990) մուլտֆիլմը թողարկվել է որպես Walt Disney Feature Animation-ի առաջին սիքվել։ Մուլտֆիլմը հիմնականում դրական արձագանքներ է ստացել, բայց ֆինանսապես այնքան հաջող չի եղել, որքան *«Ջրահարսը»*: Այնուամենայնիվ, այն ուշագրավ էր նրանով, որ դարձավ առաջին մուլտֆիլմը, որն ամբողջությամբ ստեղծվեց Դիսնեյի նոր համակարգչային անիմացիոն համակարգի (CAPS) միջոցով: Այս ժամանակահատվածում ավանդական անիմացիոն տեխնիկայով ստեղծված մնացած մուլտֆիլմերը, նույնպես արտադրվեցին CAPS համակարգի օգտագործմամբ։

Դիսնեյի հաջորդ մուլտֆիլմը *[[Գեղեցկուհին և Հրեշը (մուլտֆիլմ)|«Գեղեցկուհին և Հրեշը»]]-*ն (1991) էր, որն առաջացրեց հսկայական քննադատական ու կոմերցիոն արձագանք։ Այն առաջին անիմացիոն ֆիլմն էր, որն առաջադրվել Էր «Օսկար» մրցանակի «Լավագույն ֆիլմ» անվանակարգում, և շարունակում է մնալ միակ անիմացիոն ֆիլմը,  որն առաջադրվել է «Lավագույն ֆիլմ» անվանակարգում այն ժամանակ, երբ անվանակարգում ընդամենը հինգ ֆիլմ կար (1944–2008)։ Մուլտֆիլմը արժանացել է «Ոսկե գլոբուս» մրցանակի՝ «Լավագույն կինոնկարի համար՝ մյուզիքլ կամ կատակերգություն»  և երկու «Օսկար» մրցանակի՝ Ֆիլմի «Լավագույն երաժշտության» և «Լավագույն երգի» համար («Գեղեցկուհին և Հրեշը»)։ «Գեղեցկուհին և Հրեշը» մուլտֆիլմը նաև արժանացել է «Օսկար» մրցանակի՝ «Լավագույն ձայն» անվանակարգում, ինչպես նաև երկու լրացուցիչ անվանակարգ՝ «Լավագույն երգ»-ի համար։  Բացի այն, որ այն ժամանակ Դիսնեյի ամենաշատ եկամուտ ունեցող անիմացիոն մուլտֆիլմն էր, այն դարձավ առաջին անիմացիոն ֆիլմը, որը ԱՄՆ-ում հատեց 100 միլիոն դոլարի տոմսերի վաճառքի սահմանը։ Տոմսերի վաճառքի գրանցած հաջողությունը նաև հնարավորություն ստեղծեց շահութաբեր ապրանքայնացման արշավի համար։ 1994 թվականին այն դարձավ առաջին Դիսնեյի Վերածննդի մուլտֆիլմը, որը արժանացավ Բրոդվեյյան մյուզիքլի բեմադրման։

### 1992<small>–</small>1994․ «''Ալադին» և'' ''«Առյուծ արքան»''
Համապատասխանաբար հաջորդեցին ''«Ալադին»'' (1992) և *[[Առյուծ արքան|«Առյուծ]] [[Առյուծ արքան|արքան»]]* (1994) մուլտֆիլմերը, և երկուսն էլ իրենց թողարկման տարիներին ունեցան համաշխարհային ամենաբարձր հասույթը։ «Ալադին»-ը իր թողարկման պահին հանդիսանում էր ամենաբարձր եկամուտ բերող անիմացիոն ֆիլմը, սակայն հետագայում երկրորդ տեղը գրավեց՝ զիջելով «Առյուծ արքան» մուլտֆիլմին, որը դարձավ իր ժամանակի ամենաշատ եկամուտ բերող անիմացիոն ֆիլմը և պատմության մեջ մնում է ավանդական անիմացիայով ամենաշատ եկամուտ բերող մուլտֆիլմը։

Մահից առաջ Հովարդ Էշմանը մի քանի երգ էր գրել «Ալադին»-ի համար, սակայն ֆիլմում օգտագործվել են ընդամենը երեքը։ Թիմ Ռայսը վերջապես միացավ նախագծին և Ալան Մենկենի հետ միասին ավարտին հասցրին ֆիլմի երաժշտությունն ու երգերը։ Ավելի ուշ, երբ ABBA խումբը հրաժարվեց «Առյուծ արքա»-ի համար երգեր գրելու առաջարկից, Ռայսը շարունակեց համագործակցել Էլթոն Ջոնի և Հանս Ցիմերի հետ։ Երկու մուլտֆիլմերն էլ արժանացել են «Օսկար» մրցանակի «Լավագույն երգ»-ի («A Whole New World», «Can You Feel the Love Tonight») և «Լավագույն երաժշտության» համար, նաև ինչպես «Գեղեցկուհին և հրեշը», այս մուլտֆիլմերը ևս ստացել են «Ոսկե գլոբուս» մրցանակ «Լավագույն կինոնկարի համար՝ մյուզիքլ կամ կատակերգություն»։ «Ալադին»-ը նաև ստացել է «Օսկար» մրցանակի լրացուցիչ անվանակարգ «Լավագույն երգ», «Լավագույն ձայն» և «Լավագույն ձայնային էֆեկտների մոնտաժ» անվանակարգերում՝ ընդհանուր առմամբ հինգ անվանակարգերում: «Առյուծ արքան» «Օսկար» մրցանակի ևս երկու անվանակարգի է արժանացել «Լավագույն երգ» անվանակարգում ՝ ընդհանուր առաջադրվելով «Օսկար»-ի չորս անվանակարգերում։

Երկու սեփական արտադրությունների միջև Դիսնեյը ընդլայնեց անիմացիոն մեթոդները և Դիսնեյի նախկին անիմատոր Թիմ Բարթոնի հետ թողարկեց ''«Մղձավանջ Սուրբ Ծննդից առաջ»'' (1993) ստոպ-կադր անիմացիոն ֆիլմը, որը նկարահանվել է Դիսնեյի նախկին անիմատոր Հենրի Սելիքի կողմից։ Այս մուլտֆիլմը առաջադրվել է «Օսկար» մրցանակի «Լավագույն վիզուալ էֆեկտներ անվանակարգում»՝ դառնալով առաջին անիմացիոն ֆիլմը, որն արժանացել է նման պատվի, բայց զիջել է Սփիլբերգի 1993 թվականի ''«Յուրայի դարաշրջանի այգին»'' մարտաֆիլմին։ Վերածննդի շրջանի վաղ ֆիլմերի հաջողության շնորհիվ Դիսնեյի ղեկավարությունը կարողացավ բավարար միջոցներ հատկացնել՝ Feature Animation ստուդիան տասնամյա տարագրությունից հետո վերադարձնել Գլենդել։ 1994 թվականի դեկտեմբերի 16-ին Բերբենքում՝ Դիսնեյի գլխավոր տարածքի դիմաց բացվեց Ռոբերտ Ա. Մ. Ստերնի նախագծած 240 000 քառակուսի մակերեսով շենքը։

### 1995<small>–</small>1997․ ''«Պոկահոնտասը», «Կուզիկը Նոտր Դամից»'' և ''«Հերկուլես»''

Դիսնեյի հաջորդ անիմացիոն ֆիլմը ՝ «Պոկահոնտասը» (1995), ստացել է խառը արձագանքներ, չնայած համաշխարհային մասշտաբով վաստակել է 346 միլիոն դոլար և արժանացել է երկու «Օսկար» մրցանակի՝ «Լավագույն կինոնկար»-ի համար՝ մյուզիքլ կամ կատակերգություն և «Լավագույն երգ» («Colors of the Wind») անվանակարգերում։ Այնուամենայնիվ, նրա տոմսարկղային հասույթը զգալիորեն ցածր էր նախորդ տարվա «Առյուծ արքան» մուլտֆիլմի ցուցանիշներից։ Հաջորդ տարի Դիսնեյի առաջին անիմացիոն ֆիլմը՝ «Կուզիկը Նոտր Դամից»-ը (1996), որի բյուջեն գերազանցել էր 100 միլիոն դոլարը, արժանացավ «Պոկահոնտաս»-ից ավելի դրական արձագանքների, սակայն  ընդհանուր ստացավ ավելի ցածր եկամուտ՝ 325 միլիոն դոլար։ Երկու ֆիլմերում էլ երաժշտության հեղինակն էր Սթիվեն Շվարցը (այժմ միայն որպես երգերի բառերի հեղինակ՝ Մենկենի երաժշտության համար)։

Երբ «Հերկուլես»-ը (1997), որի երգերի հեղինակներն էին Մենքենը և Դեյվիդ Զիպելը, հավաքեց 252 միլիոն դոլար՝ 73 միլիոնով պակաս, քան «Կուզիկը Նոտր Դամից»-ը, լրատվամիջոցները բացահայտ սկսեցին ենթադրել, որ Դիսնեյի անիմացիոն ֆիլմերի թողարկումների համար անկումային շրջան է։ Թեև այն արժանացավ ավելի դրական գնահատականների, քան «Պոկահոնտաս»-ը և «Կուզիկը Նոտր Դամից»-ը, այն դեռ խոցելի էր մնում DreamWorks Animation և Փիքսար ընկերությունների մրցակցության նկատմամբ։

### 1998<small>–</small>1999․ «''Մուլան''» և ''«Տարզան»''
Դիսնեյի վերածննդի նախավերջին մուլտֆիլմը «Մուլան»-ը (1998)՝ երաժշտությունը գրված Ջերի Գոլդսմիթի կողմից և երգերը Մեթյու Ուայլդերի և Դեվիդ Զիպպելի կողմից, համաշխարհային մասշտաբով վաստակեց 304 միլիոն դոլար՝  վերականգնելով Դիսնեյի արտադրանքի վերաբերյալ կոմերցիոն և քննադատական վարկանիշը։

«Տարզան»-ի թողարկումը հետադարձ հայացքով համարվում է Վերածննդի դարաշրջանի ավարտը։ Երաժշտությունը գրված Մարկ Մանչինայի և երգերը Ֆիլ Քոլինզի կողմից, Տարզանը արժանացել է «Օսկար» մրցանակի «Լավագույն երգ» («You'll Be in My Heart») անվանակարգում, և դարձել է կոմերցիոն առումով Դիսնեյի ամենահաջողակ մուլտֆիլմը «Առյուծ արքա»-ից հետո՝ վաստակելով 448 միլիոն դոլար եկամուտ և լայն տարածում գտած դրական քննադատական կարծիքներ։

## Արձագանք
### Քննադատական և հասարակական արձագանք
Վերածննդի դարաշրջանում Դիսնեյի կողմից թողարկված մուլտֆիլմերի մեծ մասը ջերմ ընդունելության արժանացավ: Ըստ Rotten Tomatoes կայքի տվյալների՝ վեց մուլտֆիլմեր՝ *[[Ջրահարսը (մուլտֆիլմ, 1989)|«Ջրահարսը»]], [[Գեղեցկուհին և Հրեշը (մուլտֆիլմ)|«Գեղեցկուհին և հրեշը»]], [[Ալադին (մուլտֆիլմ)|«Ալադինը»]], [[Առյուծ արքան|«Առյուծ]] [[Առյուծ արքան|արքան»]], [[Մուլան (մուլտֆիլմ)|«Մուլանը»]]* և ''«Տարզանը»'', ստացել են ավելի քան 85% հավանության ցուցանիշներ, ընդ որում առաջին չորսը 1997 թվականին Ռոջեր Էբերթի կողմից բնութագրվել են որպես «մեծ քառյակ»։ Դիսնեյի վերածննդի մուլտֆիլմերի մեջ ամենացածր գնահատականը ունի «Պոկահոնտաս»-ը՝ միջինում 54% դրական արձագանքով։

Չկա տվյալ

### Տոմսարկղային ցուցանիշներ

**Ուղեցույց**

* **(A)՝** ցույց է տալիս ճշգրտված ընդհանուր գումարը՝ հիմնվելով տոմսերի ընթացիկ գների վրա (հաշվարկված է The Numbers-ի կողմից):

## Մրցանակներ
*[[Փրկարարներն Ավստրալիայում|«Փրկարարներն Ավստրալիայում»]]* մուլտֆիլմը Դիսնեյի Վերածննդի միակ անիմացիոն ֆիլմն է, որը չի առաջադրվել ոչ «Էննի», ոչ էլ «Օսկար» մրցանակաբաշխություններում։  Դիսնեյի Վերածննդի տասը մուլտֆիլմերից ինը առաջադրվել են «Օսկար»-ի, որոնցից վեցը ստացել են առնվազն մեկ մրցանակ ՝ վեցը ՝ «Լավագույն երգ» և հինգը ՝ «Լավագույն երաժշտություն» անվանակարգերում, ընդ որում առաջին հինգ մուլտֆիլմերը երկու անվանակարգերում էլ մրցանակների են արժանացել։ Դիսնեյի Վերածնունդը նշանավոր է նաև նրանով, որ *«Գեղեցկուհին և հրեշը»* դարձավ առաջին անիմացիոն ֆիլմը պատմության մեջ, որը առաջադրվեց «Լավագույն ֆիլմ» անվանակարգում։ Ութ մուլտֆիլմ առաջադրվել է «Էննի» մրցանակի, որոնցից յոթը շահել են առնվազն մեկ մրցանակ․

## Երաժշտություն
### Սաունդթրեք (ձայնային ուղի)
Բոլոր սաունդթրեքներն ի սկզբանե թողարկվել են Walt Disney Records լեյբլի ներքո՝ CD և ձայներիզների ձևաչափով։ 

### Սինգլներ

## Վերլուծություն
Շատերը Դիսնեյի Վերածննդի հաջողությունը վերագրում են մի շարք հիմնական նմանությունների, որոնք առկա էին 1989-ից 1999 թվականներին թողարկված մուլտֆիլմերի մեծ մասում, եթե ոչ բոլորում։ Մուլտֆիլմերում օգտագործվել են Բրոդվեյյան ոճով երաժշտական համարներ, որոնք նպաստել են բազմաթիվ մուլտֆիլմերի սյուժեի զարգացմանը։ Հերոսները երգերի միջոցով արտահայտում էին իրենց ներքին զգացումները։ Վերածննդի շրջանի մուլտֆիլմերից շատերում առկա էին երգեր, որոնցում գլխավոր հերոսը երգում է իր կյանքի ձգտումների մասին, ինչպես նաև կային երկրորդական դերասանական կազմի մասնակցությամբ խմբերգային կատարումներ։ Քննադատները նաև նշում են, որ վերածննդի մուլտֆիլմերի երաժշտական ոճը մուլտֆիլմից մուլտֆիլմ տարբեր է։ Օրինակ՝ «Ջրահարսը»-ում կային կալիպսո ոճի երաժշտական համարներ, իսկ «Հերկուլես»-ի սաունդթրեքում օգտագործվել է Motown լեյբլին բնորոշ ոճ։

CAPS տեխնոլոգիայի կիրառումը, գործողություններով հագեցած տեսարանները և հայտնի դերասանների ձայնային կրկնօրինակումը, նույնպես հանդիսատեսին գրավելու միջոցներ են եղեl։ Ռոբին Ուիլյամսի կատարումը «Ալադին»-ում՝ Ջինի դերում, այն պատճառներից մեկն է, որի հետևանքով շատերը կարծում են, որ այլ ստուդիաներ նույնպես սկսել են իրենց անիմացիոն ֆիլմերում հայտնի անձանց ընտրել որպես ձայնային դերասաններ։

Քանի որ Դիսնեյը երբևէ պաշտոնապես չի հաստատել իր Վերածննդի շրջանի մուլտֆիլմերի ժամանակագրությունը, վիճելի է, թե որ մուլտֆիլմով է ամփափվում այդ շրջանը։ Ոմանք կարծում են դա «Դինոզավր»-ն (2000) է՝ CGI տեխնոլոգիայի կիրառման պատճառով, իսկ մյուսները՝ «Կայսրի նոր արկածները» (2000)՝ իր կատակերգական երանգի պատճառով։ Հաշվի առնելով, որ" «Ֆանտազիա 2000»-ը թողարկվել է 1999 թվականին, այն ընդգրկվում է ֆիլմերի ցանկում, եթե «Դինոզավրը» կամ «Կայսրի նոր արկածները» համարվում են շրջանի ավարտ։  Comic Book Resources-ի Բրենդոն Զաքերիի խոսքով՝ մեծ հաշվով «Տարզան»-ն է համարվում Վերածննդի շրջանը եզրափակողը, քանի որ դա Դիսնեյի մուլտֆիլմերի շարքի վերջին մուլտֆիլմն էր, որը «շարունակում էր հավատարիմ մնալ շրջանի բազմաթիվ բնորոշ հատկանիշներi, այդ թվում՝ մի շարք երգեր, նորարարական տեսողական լուծումներ և հայտնի դերասանների կարճատև մասնակցություններ»։

## Հաջորդող մասեր
Disney MovieToons-ը, որը հետագայում հայտնի դարձավ Disneytoon Studios, հիմնադրվել է Disney-ի կողմից՝ Վերածննդի շրջանի բազմաթիվ մուլտֆիլմերի շարունակություններ արտադրելու համար՝ (որոնք նախատեսված էին ոչ թե կինոթատրոններում ցուցադրման, այլ անմիջապես տնային դիտման կամ վաճառքի համար) ընդգրկելով իր հեռուստատեսային անիմացիոն ստուդիաների անձնակազմին: Առաջին թողարկված մուլտֆիլմը եղավ «Ջաֆարի վերադարձը» (1994), որը «Ալադին» մուլտֆիլմի շարունակությունն է։ Վերածննդի շրջանի մուլտֆիլմների հետագայում թողարկված մասերն են՝ «Գեղեցկուհին և հրեշը։ Հրաշալի Սուրբ ծնունդ» (1997), «Պոկահոնտաս 2. Ճանապարհորդություն դեպի նոր աշխարհ» (1998), «Առյուծ արքան 2։ Սիմբայի հպարտությունը» (1998), «Ջրահարսը 2։ Վերադարձ դեպի ծով» (2000),«Կուզիկը Նոտր Դամից 2» (2002), «Տարզանը և Ջեյնը» (2002), «Մուլան 2» (2004) և «Տարզան 2» (2005):

## Ազդեցությունը այլ ստուդիաների վրա
Դիսնեյի Վերածննդի հաջողությունը գրավել է բազմաթիվ անիմացիոն և կինոստուդիաների ուշադրությունը։ Խոշոր կինոստուդիաները ստեղծեցին նոր անիմացիոն ստորաբաժանումներ, ինչպիսիք են Fox Animation Studios-ը, Warner Bros. Feature Animation-ը և DreamWorks Animation-ը՝ կրկնելու Դիսնեյի հաջողությունը՝ իրենց անիմացիոն ֆիլմերը վերածելով Դիսնեյի ոճի մյուզիքլների: Նման մյուզիքլների վառ օրինակներ են՝ «Կատուները չեն պարում» (1997), «Անաստասիա» (1997),*[[:en:Quest for Camelot|Quest for Camelot]]* (Կամելոտի որոնումները) (1998) և «Եգիպտոսի արքայազնը» (1998):

## Զարթոնքի շրջան (2009–2019)
Հեռուստադիտողների կողմից ջերմ ընդունվել են Walt Disney Animation Studios-ի կողմից թողարկված 2009 թվականից *([[Արքայադուստրը և գորտը|«Արքայադուստրը և գորտը»]]*) մինչև 2019 թվականը     (''«Սառցե սիրտը 2»'') լիամետրաժ մուլտֆիլմերը՝ որպես վերադարձ նախկին ձևաչափին՝ անվանելով Դիսնեյի պատմության այս շրջանը «Դիսնեյի Զարթոնք» կամ Դիսնեյի նոր Վերածնունդ: Վերածնունդի մուլտֆիլմերի մեծ մասն օգտագործում է համակարգչային անիմացիա ՝ ներկայացնելու պատմությունների շարք երևակայական միջավայրերում՝ օգտագործելով Վերածննդի շրջանի Բրոդվեյյան մյուզիքլների ոճը: Վերածննդի շրջանի թիմի մի քանի անդամներ վերադարձան ՝ օգնելու Զարթոնքի շրջանի մուլտֆիլմերի ստեղծմանը: Ռոն Քլեմենթսը և Ջոն Մասքերը վերադարձան ''«Արքայադուստրը և գորտը»'' (2009) և ''«Մոանա»'' (2016) մուլտֆիլմերը նկարահանելու համար: Ալան Մենկենը գրեց ''«Ռապունցել։ Խճճված պատմություն»'' (2010) մուլտֆիլմի երաժշտությունը և դարձավ ''«Ռալֆն ընդդեմ ինտերնետի»'' (2018) մուլտֆիլմի երգերի հեղինակ։

Զարթոնքի շրջանը Դիսնեյի անիմացիայի պատմության մեջ ամենաեկամտաբեր ժամանակահատվածն էր: Օրինակ ՝ ''«Սառցե սիրտը»'' (2013) մուլտֆիլմը աշխարհի մակարդակով վաստակել է ավելի քան 1,2 միլիարդ դոլար։ 2013 թվականին մուլտֆիլմը կրում էր ամենաբարձր եկամուտ բերած անիմացիոն ֆիլմի, բոլոր ժամանակների հինգերորդ ամենաբարձր եկամուտ բերած ֆիլմի և Walt Disney Studios-ի երկրորդ ամենաբարձր եկամուտ բերած մուլտֆիլմի (''«Վրիժառուները»-ից'' հետո) տիտղոսները։ «Սառցե սիրտը» նաև դարձավ Walt Disney Animation Studios-ի «Տարզան»-ից ի վեր «Օսկար» մրցանակի արժանացած առաջին լիամետրաժ մուլտֆիլմը։

Հետզարթոնքյան շրջանն սկսվեց ''«Ռայան և վերջին վիշապը»'' (2021) մուլտֆիլմի թողարկմամբ և ֆինանսապես ավելի քիչ հաջողություններ գրանցեց, բացառությամբ ''«Մոանա 2»'' (2024) և ''«Կենդանապոլիս 2»'' (2025) մուլտֆիլմերի։ Խառը քննադատական արձագանքը վերագրվում է COVID-19 համավարակին, բյուջետային խնդիրներին և բացասական կարծիքներին, ինչի արդյունքում այնպիսի մուլտֆիլմեր, ինչպիսիք են ''«Տարօրինակ աշխարհ»'' (2022) և *[[:en:Wish (film)|Wish]] («Փափագ»)* (2023), վաճառքի առումով ձախողումներ գրանցեցին:

## Վերաթողարկումեր
Բիլ Կոնդոնի նկարահանած «Գեղեցկուհին և հրեշը» ֆիլմը թողարկվել է 2017 թվականի մարտի 17-ին և դարձել է կենդանի դերասանների մասնակցությամբ առաջին ադապտացիան Դիսնեյի Վերածննդի շրջանում։ Ալան Մենկենը Թիմ Ռայսի հետ վերադարձան նոր երաժշտություն և նոր երգեր գրելու համար։ Ֆիլմի եկամուտը ամբողջ աշխարհի մակարդակով կազմեց ավելի քան 1,2 միլիարդ դոլար՝ դառնալով ամենաբարձր եկամուտ ունեցող խաղարկային մյուզիքլը, 2017 թվականի երկրորդ ամենաբարձր եկամուտ բերած ֆիլմը և բոլոր ժամանակների տասներորդ ամենաբարձր եկամուտ գրանցած ֆիլմը։ Ֆիլմը արժանացավ դրական արձագանքների քննադատների կողմից․ շատերը գովեցին այն բնօրինակ անիմացիոն ֆիլմին հավատարիմ մնալու համար՝ առանձնացնելով Բրոդվեյյան մյուզիքլից փոխառված տարրերը, դերասանական խաղը, տեսողական ոճը, երաժշտությունը, երգերը, զգեստների ձևավորումը և արտադրական որակը, չնայած քննադատության արժանացան կերպարները, երգիչների ձայների թվային մշակումը, Մենքենի նոր երգերի ներառումը, որոնք տոնայնությամբ տարբերվում էին նրա նախորդ ստեղծագործական հաջողությունների հասած շրջանի երգերից։

«Ալադին» ֆիլմը, որի ռեժիսորն ու սցենարիստը Գայ Ռիչին է, Դիսնեյի Վերածննդի շրջանի երկրորդ կենդանի դերասանական ադապտացիան է, որը ԱՄՆ-ի կինոթատրոններում թողարկվել է 2019 թվականի մայիսի 24-ին։ Ալան Մենկենը կրկին վերադարձավ՝ Բենջ Պասեկի և Ջասթին Փոլի հետ նոր երաժշտություն և երգեր գրելու համար։ Այն ամբողջ աշխարհում հավաքեց 1 միլիարդ դոլար, դառնալով 2019 թվականի իններորդ ամենաշատ եկամուտ ստացած ֆիլմը։ Ֆիլմը արժանացավ խառը արձագանքների քննադատների կողմից․ գովասանքի արժանացան երաժշտությունը, զգեստների ձևավորումը և դերասանական կատարումները, սակայն քննադատության ենթարկվեցին Ռիչիի ռեժիսորական մոտեցումը և սցենարը։

Դիսնեյի Վերածննդի շրջանակներում երրորդ ադապտացիան «Առյուծ արքան» ֆիլմն էր, որի ռեժիսորն ու պրոդյուսերն  Ջոն Ֆավրոն էր։ Այն թողարկվեց ԱՄՆ-ում 2019 թվականի հուլիսի 19-ին։ Հանս Ցիմերը վերադարձավ որպես կոմպոզիտոր, իսկ Էլթոն Ջոնը և թիմ Ռայսը վերադարձան Բիյոնսեի հետ նոր երգեր գրելու համար։ Ֆիլմը աշխարհի մակարդակով հավաքեց ավելի քան 1,6 միլիարդ դոլար՝ դառնալով բոլոր ժամանակների ամենաշատ եկամուտ բերած անիմացիոն ֆիլմը, բոլոր ժամանակների ամենաշատ եկամուտ բերած մյուզիքլը, բոլոր ժամանակների ամենաշատ եկամուտ բերած ադապտացիան, Walt Disney Pictures ստուդիայի բոլոր ժամանակների ամենաշատ եկամուտ բերած ֆիլմը, 2019 թվականի երկրորդ ամենաշատ եկամուտ բերած ֆիլմը և բոլոր ժամանակների յոթերորդ ամենաշատ եկամուտ բերած ֆիլմը։ Ֆիլմը քննադատներից ստացավ խառը արձագանքներ՝ գովեստի արժանանալով իր տեսողական էֆեկտների, երաժշտության և  վոկալային կատարումների համար, սակայն քննադատվեց ինքնատիպության պակասի և կերպարների դեմքերին հույզերի բացակայության համար։

Դիսնեյի չորրորդ կենդանի դերասանական ադապտացիան «Մուլան»-ն է, որը թողարկվել է 2020 թվականի սեպտեմբերի 4-ին։ Ֆիլմի ռեժիսորն էր Նիկի Կարոն, իսկ Հարի Գրեգսոն-Ուիլյամսը դարձավ ֆիլմի նոր կոմպոզիտորն ու երգահանը։ Ի սկզբանե 2020 թվականի մարտին նախատեսված էր ֆիլմի մեծ ցուցադրություն կինոթատրոններում, ի վերջո թողարկումը չեղարկվեց Միացյալ Նահանգներում՝ COVID-19 համաճարակի պատճառով բազմիցս հետաձգվելուց հետո։ Փոխարենը, Դիսնեյ ֆիլմի պրեմիերան կայացավ 2020 թվականի սեպտեմբերի 4-ին Disney+ հարթակով՝ հավելավճարով այն երկրներում, որտեղ ծառայությունն արդեն հասանելի էր։ Այն երկրներում, որտեղ Disney+-ը դեռ հասանելի չէր, և կինոթատրոնները վերաբացվել էին, ֆիլմը ցուցադրվեց ավանդական կինոթատրոններին բնորոշ ձևաչափով։ 200 միլիոն դոլար արտադրական բյուջեով ֆիլմը ֆինանսական առումով հիասթափեցնող արդյունք գրանցեց (մասամբ՝ համավարակի պատճառով)՝ հավաքելով ընդամենը 70 միլիոն դոլար՝ չներառելով Disney+-ում թվային վաճառքի եկամուտները։ Արևմտյան քննադատների կողմից ֆիլմը ընդհանուր առմամբ դրական արձագանքներ ստացավ․ գովասանքի արժանացան մարտական տեսարանները, տեսողական լուծումները և դերասանական խաղը, սակայն քննադատվեց սցենարը։ Չինացի հանդիսատեսի շրջանում արձագանքը հիմնականում բացասական էր․ քննադատվեց կերպարների զարգացումը, չինական պատմության ոչ ճշգրիտ ներկայացումը և չինական մշակութային տարրերի ոչ պատշաճ մեկնաբանությունը։

«Ջրահարս»-ը Դիսնեյի հինգերորդ կենդանի դերասանական ադապտացիան է, որը թողարկվել է 2023 թվականի մայիսի 26-ին (ռեժիսոր ու պրոդյուսեր՝ Ռոբ Մարշալ): Ալան Մենկենը ևս վերադարձավ՝ ֆիլմի կոմպոզիտորի դերում, և պրոդյուսեր Լին-Մանուել Միրանդայի հետ միասին գրեց նոր երգեր։ Ֆիլմը ԱՄՆ-ում և Կանադայում հավաքեց 298.2 միլիոն դոլար, այլ երկրներում՝ 271.4 միլիոն դոլար եկամուտ, իսկ համաշխարհային ընդհանուր եկամուտը կազմեց 569.6 միլիոն դոլար։ Քննադատները բարձր գնահատեցին դերասանական խաղը և երաժշտական համարները, բայց քննադատեցին տեսողական էֆեկտներն ու կերպարների տեսքը: *[[:en:/Film|/Film]]-ից* Վանեսա Արմսթրոնգը ֆիլմը բնութագրեց որպես «գերազանց աշխատանք», որը գերազանցում է բնօրինակին, և նշեց, որ վստահ է՝ «այն կդառնա բազմաթիվ երեխաների մանկության անբաժանելի մասը, և ես անհամբերությամբ սպասում եմ, թե երբ դիտելու այն դստերս հետ»։  '''«'''Վաշինգտոն Փոստ»-ից  Ann Hornaday-ը այն անվանեց «հակասական զգացողություն առաջացնող ֆիլմ», որը մեծ, գունային հագեցած լուծումներով վերարտադրում է բնօրինակը, սակայն համոզված չէ, որ դրա ստեղծման անհրաժեշտությանը կար։

«Հերկուլես»-ի խաղարկային ադապտացիան ներկայումս մշակման փուլում է, որի ռեժիսորը կլինի Գայ Ռիչին։

## Տեսախաղեր
Բացառությամբ «Փրկարարներն Ավստրալիայում» մուլտֆիլմի, Դիսնեյի վերածննդի մուլտֆիլմերի համար 1990-ականներին թողարկվել են տեսախաղեր, ինչպիսիք են՝ «Ջրահարսը» (1991), «Ալադին» (1993), «Գեղեցկուհին և հրեշը» (1994), «Առյուծ արքան» (1994), «Պոկահոնտաս» (1996), «Կուզիկը Նոտր Դամից» (1996), «Հերկուլես» (1997), «Մուլան» (1998) և «Տարզան» (1999):

## Տես նաև
* *[[:en:Waking Sleeping Beauty|Waking Sleeping Beauty]]*&nbsp;– 2009 թվականին նկարահանված վավերագրական ֆիլմ, որը ներկայացնում է Դիսնեյի Վերածննդի շրջանի սկիզբն ու հաջողությունը՝ 1984–1994 թվականներին։
* Kunze, Peter C. *Staging a Comeback: Broadway, Hollywood, and the Disney Renaissance*. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press, 2023.

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* Decent Films: Notes on the End of the Disney Renaissance

Կատեգորիա:Դիսնեյ ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Դիսնեյի հարսնացուներ
Կատեգորիա:Դիսնեյի մուլտսերիալներ
Կատեգորիա:Դիսնեյի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Դիսնեյյան ֆիլմեր