Յուանի արժութային արժեք

մինի|300x300փքս|Յուրաքանչյուր դոլարի (ԱՄՆ դոլար) դիմաց Յուանի արժեքը 1981 թվականից ի վեր։ Ավելի բարձր արժեքները նշանակում են ավելի թույլ յուան
**Յուանի** **արժութային արժեք**` բանավեճ, որը ազդում է չինական դրամական միավորի՝ *[[Չինական յուան]]ի* վրա: *Յուանը* դասակարգվում է որպես ֆիքսված փոխարժեքով արժույթ՝ «արժույթների զամբյուղի հիման վրա», որը գրավել է ազատ լողացող արժույթներ ունեցող երկրների ուշադրությունը և դարձել է արևմտյան երկրների հետ առևտրային վեճերի աղբյուր:

## Նախապատմություն
*Յուանը* շրջանառության մեջ է մտել 1949 թվականի հոկտեմբերին, այն բանից հետո, երբ կոմունիստները իշխանության գլուխ եբ եկել Չինաստանում և ստեղծել Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունը։ 1978 թվականի չինական տնտեսական բարեփոխումներից ի վեր Չինաստանը դարձել է աշխարհի ամենամեծ արտահանողը, երկրորդ խոշորագույն տնտեսությունը և աշխարհի ամենամեծ արտադրողը։

Իր վաղ պատմության մեծ մասի ընթացքում *յուանը* կապված է եղել ԱՄՆ դոլարի հետ՝ մեկ ԱՄՆ դոլարի դիմաց 2.46 յուան փոխարժեքով։ 1970-ականներին այն վերագնահատվել է և 1980 թվականին հասել 1.50 յուանի մեկ ԱՄՆ դոլարի համար։

Դրա արժեքը աստիճանաբար նվազ ել է, քանի որ Չինաստանը Դեն Սյաոպինի ղեկավարության օրոք նոր տնտեսական ուղի է ընտրել և վերափոխվել ավելի շուկայական կապիտալիստական տնտեսության։

2005 թվականից ի վեր Չինաստանի կառավարությունը չեղյալ է հայտարարել յուանը ԱՄՆ դոլարին կապելու իր նախկին քաղաքականությունը։ Չինական կառավարության կողմից ընտրված արժույթների զամբյուղի համեմատ յուանը այժմ փոքր տարբերությամբ է լողում։ Դա դիտվում է որպես անցում դեպի յուանի ավելի լիարժեք ազատ շուկայի լողացող ռեժիմ։ Յուանի փոխարժեքի 2005 թվականի մեխանիզմի բարեփոխումից ի վեր յուանը աճել է 22 տոկոսով: Սակայն 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամի սկզբում յուանը ոչ պաշտոնապես փոխկապակցված է եղել ԱՄՆ դոլարի հետ։ Այն կրկին կապակցվ ել է դոլարի հետ 2010 թվականի հունիսին։

2010 թվականից հետո փոխարժեքը լողաց հիմնարար ցուցանիշներին համապատասխան՝ մնալով հիմնականում 6-7 յուանի սահմաններում մեկ ԱՄՆ դոլարի համար։ 2018 թվականին յուանը կորցր ել է իր արժեքը, քանի որ Չինաստանի արտահանումը թիրախավորվ ել է ԱՄՆ-ի կողմից սահմանված մաքսատուրքերով, իսկ շուկաները կասկածներ ունեին տնտեսության ուժի վերաբերյալ: Նման արժեզրկումը բնորոշ է այն երկրին, որի արտահանումը վտանգված է, ինչպես ցույց է տալիս Brexit-ից հետո ֆունտի անկումը, իսկ 2019 թվականի հուլիսին Արժույթի միջազգային հիմնադրամը յուանը ճիշտ է գնահատել, մինչդեռ դոլարը՝ գերագնահատվել է: 2019 թվականի օգոստոսին Չինաստանի Ժողովրդական բանկը (PBOC) թույլ է տվել, որ յուանը երեք օրվա ընթացքում անկում ապրի ավելի քան 2%-ով՝ հասնելով 2008 թվականից ի վեր ամենացածր կետին, քանի որ այն տուժել է ԱՄՆ-ի հետագա մաքսատուրքերի սպառնալիքներից հետո ուժեղ վաճառքներից։

## Միջազգային հետևանքներ
Թերարժեքավորված արժույթը լուրջ խնդիրներ է առաջացնում և միջազգային քննադատության արժանանում։ Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) գլխավոր տնօրեն Պասկալ Լամին, ԱՄՆ Դաշնային պահուստային համակարգի նախագահ Բեն Բերնանկեն, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Փոլ Քրուգմանը, Փիթերսոնի միջազգային տնտեսագիտության ինստիտուտի տնօրեն Ֆրեդ Բերգստենը և Կոռնելի համալսարանի պրոֆեսոր Էսվար Պրասադը բազմիցս հայտարարել են, որ Չինաստանի արժույթը թերագնահատված է։

2007 թվականին ԱՄՆ առաջարկվող օրենսդրությունը թերագնահատումը նշանակել է 15%-ից մինչև 40%, իսկ Փիթերսոնի ինստիտուտի 2010 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց տվ ել է, որ յուանը դոլարի նկատմամբ թերագնահատված է 20 տոկոսով:

# Որպես ԱՀԿ-ի և ԱՄՀ-ի անդամ՝ Չինաստանի թերագնահատված *յուանը* կխախտի «Սակագների և առևտրի մասին» գլխավոր համաձայնագրի XV(4) հոդվածը, ԱՀԿ-ի սուբսիդիաների և փոխհատուցման միջոցների մասին համաձայնագրի 1-ին և 3-րդ հոդվածները և ԱՄՀ-ի համաձայնագրի IV հոդվածի 1-ին բաժինը, որն արգելում է երկրներին արժույթի մանիպուլյացիաները։ Սակայն ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը 2018 թվականին Չինաստանին արդարացր ել է արժույթի մանիպուլյացիայի մեղադրանքից Լ
# ԱՄՆ-ի հետ առևտրային վեճը կվատթարանար *յուանի* թերագնահատված լինելու պատճառով:
# Թերարժեքված *յուանը* կարող է գնաճի պատճառ դառնալ։ Յուանի արժեքը համեմատաբար ցածր պահելու նպատակով կառավարությունը ստիպված է օտարերկրյա արժույթներ գնել առևտրային ավելցուկների և ներդրումների միջոցով։ Չինաստանի արտաքին պահուստները, որոնք արդեն իսկ աշխարհի ամենամեծն են, 2010 թվականի վերջին աճել են մինչև 2.8 տրիլիոն դոլար։ Արտարժույթ գնելու համար կառավարությունը պետք է տպի յուանը «կատաղի տեմպերով» և հետևաբար գնաճ առաջացնի։ Այնուամենայնիվ 2012-2019 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում Չինաստանի գնաճը, ըստ հաղորդումների, մշտապես ցածր է՝ մոտ 2%:
# Թերարժեքված *յուանը* կնպաստի պորտֆելային արտասահմանյան կապիտալի շատ մեծ ներհոսքերի, որոնք կհանգեցնեն արագ արժեզրկման սպասումների, ինչը կմեծացնի ճնշումը արժույթի աճի վրա։
# Թերարժեքված *յուանը* կխաթարի ներքին սպառողների գնողունակությունը երկրից դուրս ներմուծվող ապրանքների դեպքում։ Արժույթի թերագնահատված լինելը յուանի նկատմամբ օտարերկրյա ապրանքների գինը դարձնում է ավելի թանկ։

## Չինական ներքին բանավեճ
1970-ականների վերջին չինական տնտեսական բարեփոխումները Չինաստանի տնտեսությունը փակ, կենտրոնացված պլանավորված տնտեսությունից վերածել են օտարերկրյա ներդրումների և կապիտալի համար բաց տնտեսության, որը կենտրոնացած էր էլեկտրական ապրանքների, տեքստիլի, խաղալիքների արտադրության և արտահանման վրա։ Այս բարեփոխումները թույլ են տվել Չինաստանին դառնալ վարկատու երկիր ընթացիկ հաշիվների առումով և ամենամեծը՝ արտաքին պահուստների առումով։

Չինաստանը պնդում է, որ *յուանի* արժեքը պայմանավորված է շուկայական արժեքով։ Չինաստանը հայտարարում է, որ իր բնակչությունը մեծ խնայողություններ է ստանում տնտեսության կառուցվածքից, և որ ներքին սպառման աստիճանական աճը կարևոր է իր սեփական աճի համար։ Մինչ չինացիները պնդում են, որ իրենց փոխարժեքը զուտ ներքին քաղաքականության հարց է, տնտեսագետները սկսել են ենթադրել, որ Չինաստանի քաղաքականությունը շուտով կփոխվի՝ արագացնելով յուանի արժեզրկումը՝ ներքին գնաճը նվազեցնելու և չինացի քաղաքացիների հարստությունը մեծացնելու համար։

Մյուսները Չինաստանում  այս վեճը դիտարկում են որպես փորձ՝ Չինաստանի տնտեսական զարգացումը ներկայացնելու որպես Միացյալ Նահանգների գլխավորած արդյունաբերական աշխարհի տնտեսական իմպերիալիզմի ռազմավարության մաս։ Նրանք այն համեմատել են Բռնցքամարտիկների ապստամբությունից և Առաջին ու Երկրորդ Ափիոնի պատերազմներից հետո կնքված անհավասար պայմանագրերի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արտարժույթի շուկա
Կատեգորիա:Չինաստանի տնտեսություն