open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մաքսիշուն Ֆիկը

**Մաքսիշուն Ֆիկը** (), Վացլավ Բեդրժիխի նկարահանած չեխոսլովակյան անիմացիոն սերիալը, որը նկարահանվել է «Իրժի Տրնկան և եղբայրները մուլտիպլիկացիայում» ստուդիայում (Պրահա)։

## Սյուժե
Այս անիմացիոն շարքի գլխավոր հերոսը Ֆիկ անունով սենբեռնարն է, որին փոքր տարիքում Այա անունով աղջնակին նվիրել էր իր հայրիկը։ Այան շատ ուրախ էր նոր ընկերոջ համար, բայց Ֆիկը շատակեր էր և շատ արագ էր մեծանում. սկզբում կոշիկի տուփը, որի մեջ նա քնում էր, նրա համար փոքր է դառնում, հետո զամբյուղը և նույնիսկ փայտե տնակը։ Եվ Այայի հուսահատ հայրիկը որոշում է վաճառել Ֆիկին, բայց այդ ժամանակ Ֆիկը փրկում է լճում խեղդվող Այաին, և որոշվում է, որ Ֆիկը կմնա, և հայրիկը բակում նրա համար առանձին տուն է կառուցում։ Մեծ մեծ չափերի համար Ֆիկն ստանում է իր երկրորդ մականունը` Մաքսիշուն։ Մաքսիշուն Ֆիկը բարի և ազնիվ շուն էր, և այն արկածները, որոնց մեջ ընկնում էր, զվարճալի և ուսանելի էին։

## Շարքի առանձնահատկություններ
Մուլտսերիալի շարքի յուրաքանչյուր դրվագ սկսվում է նապաստակի և անհաջող որսորդի մասին կարճ ներածական պատմությամբ, որը փորձում է նապաստակին կրակել, բայց փոխարենը ընկնում է զվարճալի իրավիճակների մեջ, և մինևնույն ժամանակ նապաստակը միշտ ծաղրում է նրան։

## Ստեղծման ժամանակահատված
Սերիալն ստեղծվել է`

* 1975 թվականին՝ առաջին թողարկում (Maxipes Fík)
* 1978 թվականին՝ երկրորդ թողարկում (Divoké sny Maxipsa Fíka)

## Սերիաներ
### Մաքսիշուն ֆիկ
* Zrození Maxipsa Fíka
* Zmoudření maxipsa Fíka
* Maxipes Fík sportuje
* Fík ve škole
* Fík za volantem
* Fík – mistr skoku
* Fík jde do světa
* Maxipes Fík v jižních krajích
* Maxipes Fík polárníkem
* Maxipes Fík u protinožců
* Maxipes Fík objevitelem
* Maxipes Fík se vrací

### Ֆիկի զարմանալի երազները
* O požárnících
* O kopané
* O prázdninách
* O prázdninách
* O žních
* O lupičích
* O lovu
* O vynálezechO vynálezech
* O velké zimě
* O Vánocích
* O hledání pokladu
* O Minifíkovi

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր շների մասին
Մարուոկա ամրոց

**Մարուոկա ամրոց,** ամրոց Ճապոնիայի Ֆուկուի պրեֆեկտուրայում։   

Առաջին ամրոցը կառուցել է Սիամանդատե Սադանագան։ Ժամանակակից շենքի շինարարությունը սկսվել է 1567 թվականին և ավարտվել մետ 1595 թվականին։

Ամրոցն իրենից ենթադրում է 7 մետրանոց քարե հիմքի վրա 30 մետրանոց շինություն, որի զնդանում կույր գյուղացի է եղել։

Ամրոցը նաև անվանում են «Կասումիգա ձյո», որը նշանակում է «ամրոցը մթության մեջ» (սակուրայի ծաղկման ժամանակ ամրոցը կարծես շրջապատված էր  սպիտակ-վարդագույն ամպով)։

## Ընթացիկ իրավիճակ
Մեյջիների իշխանության գալուց հետո՝ Ճապոնիայի գրեթե բոլոր ամրոցները ավերվեցին, սակայն Մարուոկան որոշ չափով կարողացավ պահպանվել։

Ամրոցի նախկին տարածքներն այժմ ներկայացնում են մի փոքր թանգարանի, հանրային այգու միջոցով, որոնք իրենց մեջ պարունակում են ամրոցների և ժայռերի որոշ մնացորդներ։ Այս տարածքում գարնանը ծաղկում են սակուրա խառերը։

## Տես նաև
* Ճապոնիայի ամրոցների ցուցակ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*
*
*
*

## Արտաքին հղումներ
*  Japan Castle
* JNTO site
* https://web.archive.org/web/20080128193541/http://minnakiri.sengoku.ru/docs/cas.htm
* http://www.tourjapan.ru/index/id/1367 

Կատեգորիա:Դղյակներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հուշարձաններ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Ճատարապետություն
Տոյամա ամրոց

**Տոյամա ամրոց** (富山城 Toyama-jō)՝ հայտնի է նաև Աձումի ամրոց (安住城 Azumi-jō), ճապոնական ամրոց Տոյամա քաղաքում։

## Պատմություն
Կառուցվել է 1543 թվականին Միզուկոսի Կատուսուսիգեի կողմից։ 1585 թվականին ամրոցը հարձակման է ենթարկվել և ավերվել Տոյոտոմի Խիդեեսի հարյուրհազարանոց բանակի կողմից։ Հետո Մաեդա Տոսինագան վերականգնել է ամրոցը։ 1609 թվականին ամրոցի մի մասը այրվել է։ 1661 թվականին Մաեդա Տոսինագան  կրկին կառուցեց ամրոցը և դարձրեց այն իր տունը։ 1870 թվականին Մեյձիների հաստատումից հետո ամրոցը ապամոնտաժվել է։ 1959 թվականին այն կրկին վերականգնվել է։

Հիմա Տոյամա ամրոցը հանդիսանում է «Toyama Local History Museum» և «Sato Memorial Museum» թանգարանները, իսկ հարակից տարածքը հանրային այգի է։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*
*
*
*

## Արտաքին հղումներ

*Toyama Castle - Japan Visitor Guide
*Toyama Sightseeing Guide
* Профиль на japanvisitor.com
* Описание замка на сайте Guide to Japanese Castles
Վլադիմիր Կովալյով

**Վլադիմիր Կովալյով** (, ), խորհրդային գեղասահորդ, երկու անգամ աշխարհի չեմպիոն (1977 և 1979), 1975 թ. Եվրոպայի չեմպիոն, 1976 թ. Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր, մարզիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է աշխատավորի ընտանիքում, հայրը եղել է կռունկավար։ Սահել սկսել է Պատանի պիոներների ստադիոնում։ Մարզվել է Տ. Ա. Տոլմաչովայի ղեկավարությամբ։  Առաջին հաջողությունները 1970 թվականին էին. «Московские коньки» մրցաշարում նա երկրորդն էր և ԽՍՀՄ առաջնությունում՝ հինգերորդը։ Գրովելով երկրորդ հորիզոնականը «Московские коньки» մրցաշարում՝ 1971 թվականի դեկտեմբերին ընդգրկվում է հավաքականի կազմ։ 1972 թվականին Աշխարհի գավաթի առաջնությունում անսպասելիորեն զբաղեցնում է երրորդ հորիզոնականը`հաջող կատարելով պարտադիր ֆիգուրները և ազատ ծրագիրը, հիացնելով կանադացի հանդիսատեսին։

1972 թվականի ապրիլին Մինսկում հաղթեց ԽՍՀՄ առաջնությունը։ Սակայն Կովալյովը խախտում է սպորտային ռեժիմը և հեռացվեց 1972/73 մրցաշրջանի մրցույթներից։ 1973 թվականին տեղափոխվում է մարզվելու սկսնակ մարզիչ Սերգեյ Չետվերուխինի ղեկավարությամբ, ով կտրուկ փոխեց իր մարզումների և սահքի ոճը, սակայն դա հաջողություն չբերեց։ Հաջորդ մրցաշրջանում վերադարձավ մարզվելու Տ. Ա. Տոլմաչովայի ղեկավարությամբ։ Մարզվելուն սկսեց օգնել Ե. Ա. Չայկովսկայան։ Այս մարզչական տանդեմը հաջողություն բերեց մարզիկին. 1975 թվականի հունվարին Կովալյովը դարձավ սովետական առաջին Եվրոպայի չեմպիոնը տղամարդկանց մենասահքում։

1977 թվականից մարզիչ Ե. Ա. Չայկովսկայան Կովալյովին հնարավորություն տվեց երկու անգամ հաղթելու Աշխարհի առաջնությունում (1977 և 1979), 1979 թվականին կարճ ծրագրում միակն էր լիդերներից, ով կատարեց կրկնակի ֆլիպի կասկադ/եռակի տուլուպ։ 1980 թվականի Օլիմպիական խաղերում, ֆիգուրներում գրավելով 5-րդ հորիզոնականը, հիվանդության պատճառով դուրս եկավ մրցակցությունից (ամերիկացիները մամուլի ասուլիսում առաջ են քաշել սկանդալի տարբերակ)։

Կովալյովը շատ հաջող հանդես էր գալիս պարտադիր ֆիգուրներում, իսկ ազատ ծրագրերում քիչ ավելի թույլ (նրա հաղթած Աշխարհի երկու առաջնություններում նա ցուցադրականում  3-րդ և 4-րդ տեղերում էր)։ Տիրապետում էր երեք տարբեր եռակի թռիչքների (տուլուպ, սալխ, ռիտտբերգեր)։ Չայկովսկայան միշտ փորձել է ստեղծել պայծառ, հետաքրքիր ծրագրեր, հագուստներ։

1980 թվականին կարիերան ավարտելուց հետո սկսում է զբաղվել մարզչական գործունեությամբ՝ չդադարեցնելով համագործակցությունը Չայկովսկայայի հետ։ Ամենահայտնին Կիրա Իվանովայի հետ աշխատանքն է, ում հետ էլ որոշ ժամանակով եղել է ամուսնացած։ Կարճ ժամանակ մարզել է Մարիա Բուտիրսկայային։

1990-ականներին նա հեռացել է Ռուսաստանից և աշխատել որպես մարզիչ Հունաստանում։ Նա ապրել և աշխատել է որպես մարզիչ Լոս Անջելեսում (ԱՄՆ)։ 28 տարվա արտագաղթից հետո վերադարձել է և ապրում է Ռուսաստանում իր երկրորդ ամերիկացի կնոջ հետ։

ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1975)։ Եղել է ՍՄԿԿ անդամ.

### Սպորտային ձեռքբերումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Գեղասահքի Եվրոպայի չեմպիոններ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Կատեգորիա:Ռուս գեղասահորդներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական չեմպիոններ
Բրասեմպուիի Վեներա

**Բրասեմպուիի Վեներա** ( - "Բրասեմպուիի տիկին", կամ  - *Կապյուշոնով տիկին*),   առաջին հայտնաբերված «պալեոլիթյան Վեներան» է: Այն փղոսկրե արձանիկի մի հատված է՝ Վաղ պալեոլիթի դարաշրջանից, որ հայտնաբերվել է 1892 թվականին ֆրանսիական Բրասեմպուզի գյուղի մոտ քարանձավում։ Այն համարվում է Գրավետյան մշակույթի գործ է,  թվագրվում է 26-24 հազար տարի առաջ։ Սա մարդու դեմքի ամենավաղ համեմատաբար իրատեսական պատկերներից մեկն է։ Հավանաբար ավելի մեծ արձանիկից կոտրված հատված է։

## Պատմություն
Բրասեմպույը Ֆրանսիայի հարավ-արևմուտքում գտնվող Լանդեսի դեպարտամենտի փոքրիկ գյուղ է։ Գյուղի մերձակայքում, միմյանցից 100 մ հեռավորության վրա գտնվող երկու քարանձավներ, Ֆրանսիայում հետազոտված առաջին պալեոլիթյան բնակավայրերից են։ Դրանք հայտնի են որպես Բորենու սրահ (s) և Հռոմի պապի քարանձավ (): Բրասեմպուիի Վեներան ևս ութ մարդկային արձանիկների հետ միասին հայտնաբերվել է Հռոմի պապի քարանձավում 1894 թվականին։

## Նկարագիր
մինի|250px|Բրասեմպուիի Վեներան դիմացից և կողքից
Բրասեմպուիի Վեներան փորագրված էր մամոնտի փղոսկրից։ Հնագետ Պոլ Բահնի խոսքով ՝ գլուխը «սեռը անհասկանալի է, չնայած այն սովորաբար կոչվում է« Վեներա կամ տիկին».: Գլուխը 3,65 սմ բարձրություն ունի, 2,2 սմ խորություն և 1,9 սմ լայնություն։ Դեմքը եռանկյունաձև է և  հանգիստ դիմագծերով։ Մինչ ճակատը, քիթը և թերթիկները փորագրված են ռելիեֆային, բերանը բացակայում է։ Դեմքի աջ կողմում գտնվող ուղղահայաց ճեղքը պայմանավորված է փղոսկրների ներքին կառուցվածքով։ Գլխի վրա վանդակաձև պատկեր կա, որը ձևավորվում է ուղիղ անկյան տակ երկու շարք փոքր կտրվածքներից. այն ներկայացվել է որպես կեղծամ, երկրաչափական նախշերով կնգուղ կամ պարզապես մազեր։

Ռանդալ Ուայթը 2006 թվականի դեկտեմբերին Journal of Archaeological Method and Theory ամսագրում գրել է, որ չնայած արձանիկը ըստ էության իրատեսական է, բայց գլխի համամասնությունները չեն համապատասխանեցնում ներկայիս կամ անցյալի որևէ հայտնի մարդկային ռասսայի։

## Գրականություն
* H. Delporte, *Brassempouy — la grotte du Pape, station préhistorique*, Association culturelle de Contis, 1980
* H. Delporte, *L’image de la femme dans l’art préhistorique*, éd. Picard, 1993 (ISBN 2-7084-0440-7)
* C. Cohen, *La femme des origines — images de la femme dans la préhistoire occidentale*, Belin — Herscher, 2003 (ISBN 2-7335-0336-7)
* P. Perrève, *La dame à la capuche* — roman historique — Ed. Olivier Orban, 1984, (ISBN 2-85565-244-8)

## Ծանոթագրություններ

## Նշումներ

Կատեգորիա:Եվրոպական հնագիտություն
Կատեգորիա:Եվրոպայի պալեոլիթ
Կատեգորիա:Պալեոլիթ
Կատեգորիա:Քանդակագործության պատմություն
Կատեգորիա:Քանդակներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատմություն
Խնդիր, որի հետ ապրում ենք բոլորս

**«Խնդիր, որի հետ ապրում ենք բոլորս»** (), ամերիկացի նկարիչ Նորման Ռոքուելի նկարը՝ ստեղծված 1964 թվականին։

## Սյուժե
Նկարում պատկերված է Ռուբի Բրիջեսը՝ աֆրոամերիկացի վեցամյա աղջիկ, առաջին սևամորթ ուսանողներից մեկը, որն ընդունել է սովորելու բացառապես «սպիտակների» դպրոցում՝ դպրոց գնալով 1960 թվականի նոյեմբերի 14-ին՝ ԱՄՆ-ի մարշալների ծառայության աշխատակիցների ուղեկցությամբ։ Աղջիկա հետևի պատերին երևում են «ԿԿԿ» գրությունը (ռասիստական Կու-կլուքս-կլան ահաբեկչական խմբավորման հապավումը) և «նեգր» (աֆրոամերիկացիների նկատմամբ նվաստացնող վերաբերմունք), ինչպես նաև երևում է Ռուբիի վրա նետված լոլիկի հետք։ Դիտման անկյունն ընտրվում է այնպես, կարծես դիտողը կանգնած է ամբոխի մեջ։ Նկարը նկարված է կտավի վրա յուղաներկով, որի չափերն են 91,44 × 147,32 սմ։

## Հրատարակում
Նկարն առաջին հրապարակվել է 1964 թվականի հունվարի 14-ին ՝ Look ամսագրի շապիկի վրա։ Դրանից առաջ նկարիչը պայմանագիր ուներ The Saturday Evening Post-ի հետ, որը թույլ չէր տալիս հրապարակել քաղաքական նկարներ, իսկ Look-ը Նորմանին տրամադրել է հարթակ՝ իր քաղաքական հայացքները արտահայտելու համար։ Ռոքուելն արդեն իսկ բարձրացրել էր իր աշխատանքներում ռասայական տարանջատման թեման։ Ի տարբերություն Նորմանի նախորդ գործերի, նորերում սևամորթ մարդիկ գլխավոր դերեր են խաղում, իսկ նախորդներում նրանք միայն դիտում են կամ ստվերում են։ Ինչպես իր մեկ այլ աշխատանքում ՝New Kids in the Neighborhood, «Խնդրում» գլխավոր հերոսը սևամորթ երեխան է, ինչպես և Southern Justice-ում, ծանր լույսը ավելի լուսավոր է ներկայացնում ռասայական խնդիրները։

## Նախապատմություն
Պատկերված տեսարանը վերաբերում է տարանջատման համակարգի փլուզման առանցքային կետերից մեկին և ԱՄՆ հարավային նահանգներում ռասայական հավասարության հաստատման գործընթացին։ Նկարագրված տեսարանը կրկնվում էր ամեն օր Ռուբի Բրիջի ուսումնառության առաջին տարվա ընթացքում՝ Ուիլյամ Ֆրանցի դպրոցում։ Մարշալների ծառայության պահակախումբը ԱՄՆ նախագահ Էյզենհաուերի հրամանով հսկել է աշակերտուհուն՝ սպիտակ բնակչության կողմից բռնաճնշման բազմաթիվ սպառնալիքների պատճառով։ Նկարագրվածը տեղի է ունեցել Լուիզիանա նահանգի Նոր Օռլեան քաղաքում 1961 թվականի ընթացքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* President Obama talking with Ruby Bridges, ''The Problem We All Live With'' painting (YouTube.com-The White House channel)
* Detailed record of the painting via the Norman Rockwell Museum website 
*  2020 Vox.com article about Rockwell and the painting

Կատեգորիա:1964 նկարներ
Վլադիմիր Լենինի տուն-թանգարան (Ուֆա)

**Վլադիմիր Լենինի տուն-թանգարան,** թանգարան, որը գտնվում է Ուֆա քաղաքի Կիրովի շրջանում՝ Դոստոևսկու փողոցում։

## Պատմություն
Վլադիմիր Լենինը երկու անգամ այցելել է Ուֆա՝ 1900 թվականի փետրվարին և հունիսին։ Երկրորդ այցի ժամանակ նրա կինը՝ Նադեժդա Կրուպսկայան, Ուֆայի Ոստիկանական (այժմ՝ Կրուպսկայա) և Բանտային (այժմ՝ Դոստոևսկի) փողոցների անկյունում մի տուն է վարձել, որտեղ Լենինն ապրել է գրեթե երեք շաբաթ։

Լենինի՝ Ուֆայում գտնվելու պատվին որոշել են թանգարան կառուցել։ Այդ նպատակով Լենինի ապրած տան կողքին ընտրվել է երկհարկանի տուն։ Նախագծի ճարտարապետը Գ. Ադամովիչն էր։ 1938 թվականի ապրիլին նախագիծն արդեն պատրաստ էր։ Աշխատանքներն իրականացվել են 1938-1941 թվականներին՝ Կրուպսկայայի հսկողությամբ։ Վերակերտվել է այն ժամանակվա իրավիճակը, իսկ Կրուպսկայայի պնդմամբ՝ այստեղ կազմակերպվել է նաև Լենինի կյանքն ու հեղափոխական գործունեությունն արտացոլող ցուցահանդես։

Տուն-թանգարանը բացվել է 1941 թվականի հունվարի 21-ին։ Երեք ամիս անց այցելուների թիվը գերազանցել է 12 հազարը, իսկ թանգարանի գործունեության ընթացքում այնտեղ այցելել է ավելի քան չորս միլիոն մարդ՝ 87 պետություններից։ Թանգարանի առաջին տնօրենը Շ. Խանաֆինն էր։ 1943 թվականից սկսած՝ ավելի քան քառասուն տարի,  թանգարանը ղեկավարել է Հայաթ Ահմետովան։

1980-ական թվականներին թանգարանի շուրջը կառուցվել է հուշահամալիր։ Թանգարանի հարևանությամբ վերստեղծվել է նախահեղափոխական Ուֆայի մի մասը։ Այստեղ կառուցվել են կարմիր աղյուսով տներ, գլաքարե կամրջով փողոցներ, տեղադրվել են փողոցային լապտերներ։ Այդ տարածքը հռչակվել է ճարտարապետական հուշարձան՝ պետության պահպանության ներքո։

Թանգարանային համալիրը գոյատևել է մինչև 2002 թվականը։ Հին շինությունների հետ այն քանդվել է 19-20-րդ դարերում, իսկ դրա փոխարեն 2003-2005 թվականներին կառուցվել է էլիտար բնակելի համալիր։ Այնուամենայնիվ, հին տուն-թանգարանը գոյատևել է և շարունակում է գործել։

## Տես նաև
* Վլադիմիր Լենին
* Նադեժդա Կրուպսկայա
* ԽՍՀՄ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:1941 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:1941 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ուֆայի թանգարաններ
Կատեգորիա:Ուֆայի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի տուն-թանգարաններ
Կատեգորիա:Վլադիմիր Լենին
Կոսովոյի միջազգային իրավական կարգավիճակ

450px|thumb|right|
2008 թվականի փետրվարի 17-ին Կոսովոյի անկախության միակողմանի հռչակումը ոչ միանշանակ արձագանք է առաջացրել միջազգային հանրության շրջանում։ Սույն ցանկում թվարկված են ինքնիշխան պետություններ, որոնք հայտարարել են տվյալ իրադարձության նկատմամբ իրենց վերաբերմունքի մասին։

Այս պահին Կոսովոյի անկախությունը ճանաչել են Միավորված ազգերի կազմակերպության (ՄԱԿ) 193 անդամներից 97 (50 %) պետություններ, Եվրամիության (ԵՄ) անդամ 27 երկրներից 22-ը (81 %), ՆԱՏՕ-ի անդամ 30 երկրներից 26-ը (87%), իսկ Իսլամական համագործակցության կազմակերպության (ԻՀԿ) անդամ 57 պետություններից 34-ը (60%)։ Միևնույն ժամանակ ՄԱԿ-ի մյուս անդամ պետությունները (ավելի քան 1/3), այդ թվում ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի երկու մշտական անդամները (Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունը և Ռուսաստանի Դաշնությունը) հրաժարվել են ճանաչել Կոսովոյի անկախությունը կամ հայտարարել են չեզոքության մասին։ Ընդ որում, 15 պետություններ չեղարկել են ճանաչումը։ ՄԱԿ-ում տեղ գրավելու համար երկիրը պետք է ունենա ՄԱԿ-ի անդամ պետությունների 2/3-ի աջակցությունը (այսինքն՝ 193-ից 129-ը) և ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի հավանությունը, մասնավորապես, Անվտանգության խորհրդի որևէ մշտական անդամի վետոյի բացակայությունը։

Սերբիայի կառավարությունը Կոսովոն չի ճանաչում որպես ինքնիշխան պետություն։ 2013 թվականին Սերբիան Բրյուսելի համաձայնագրին համապատասխան սկսել է Կոսովոյի կառավարության հետ հարաբերությունների կարգավորման գործընթացը, սակայն գործընթացը 2018 թվականի նոյեմբերին կանգ է առել, այն բանից հետո, երբ Կոսովոն 100 տոկոսանոց հարկ է մտցրել Սերբական ապրանքների ներմուծման համար։

## ՄԱԿ-ի անդամ պետությունների դիրքորոշում
***Թավատառով** նշված են ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի մշտական անդամ պետությունները։
*Վարդագույն հատվածով նշված երկրները հետագայում չեղարկել են ճանաչումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սերբիայի քաղաքականություն
LastPass

**LastPass**, անվճար ծրագրային ապահովում, որը նախատեսված է գաղտնաբառերի պահպանման համար, մշակված է LastPass ընկերության կողմից։ Այն հասանելի է որպես հավելված  Internet Explorer, Google Chrome, Mozilla Firefox, Opera, Maxthon, Apple Safari, և Microsoft Edge բրաուզերների համար։ Ինչպես նաև այն հասանելի է այլ բրաուզերների համար։ LastPass-ը գաղտնաբառերը կոդավորում է AES-256 ալգորիթմով, պահպանվում է օնլայն պահոցում և ունի հնարվորություն համաժամանման տարբեր սարքերի միջև։  LastPass կարող է ինքնավար կերպով լրացնել ֆորմաներ գաղտնաբառերի և մուտքանունների համար։ Հավելվածը ունակ է գեներացնել գաղտնաբառեր, կոդավորել տվյալները և մատյանագրել կայքերի մուտքը։

2015 թվականի հոկտեմբերի 9-ին ծրագրի վրա աշխատող թիմը հաստատեց, որ միանում է LogMeIn։

## Հնարավորություններ
* Մեկ գլխավոր գաղտնաբառ։ 
* Բրաուզերի միջով համաժամեցում։ 
* Գաղտնաբառերի գեներացիա։ 
* Գաղտնաբառերի կոդավորում։ 
* Ֆորմաների լրացում։ 
* Գաղտնաբառերի ներմուծում և արտածում։ 
* Երկաստիճանային վավերացում։ 
* Google Authenticator։ 
* Տեղափոխում։ 
* Բջջային հասանելիություն դիտարկչի կողմից։

## Նվաճումներ
* PC Magaznie-ի կողմից ընտրվել է որպես լավագույն մատյան գաղտնաբառերի պահպանման համար։

## Քննադատություններ
Գաղտնաբառերի պահպանումը առցանց պահողցում կարող է իրենից ներկայացնել որոշոկի վտանգ։ Քանի-որ առցանց ավելի հեշտ է հաշվը բացել քան ստանալ հասանելիություն լոկալ ծրագրերին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* LastPass
* LastPass Ֆորում
* LastPass տեսանյութ
* Firefox LastPass հավելված
* Առցանց խանութ Chrome — LastPass

Կատեգորիա:2008 ծրագրային ապահովումներ
Կատեգորիա:Ազատ ծրագրային ապահովում
Կատեգորիա:Առցանց ծառայություններ
Ռոբերտ Միստրիկ

**Ռոբերտ Միստրիկ** (սլովակերեն՝ **Robert Mistrík**, ), սլովակ գիտնական, քիմիկոս, գործարար, քաղաքական գործիչ

## Կենսագրություն
Ռոբերտ Միստրիկը ծնվել է 1966 թվականի օգոստոսի 13-ին, Բանսկա Բիստրիցայում, որտեղ անց է կացրել նաև իր մանկությունն ու պատանեկությունը։ Հայրենի քաղաքի Յոզեֆ Գրեգոր Տայովսկու անվան գիմնազիան ավարտելով՝ ուսումը շարունակել է Բրատիսլավայում՝ սլովակյան տեխնիկական համալսարանի քիմիական տեխնոլոգիայի ֆակուլտետում, դարձել անալիտիկ (վերլուծական) քիմիայի բնագավառի բարձրակարգ մասնագետ։ 1994 թվականին Վիեննայի համալսարանում պաշտպանելով իր պատրաստած ատենախոսությունը՝ ստացել է քիմիական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ Միստրիկն իր գիտական գործունեությունը շարունակել է ԱՄՆ-ի Մերիլենդ նահանգի Գեյթրսբուրգ քաղաքում գործող Ստանդարտների և տեխնոլոգիայի ազգային ինստիտուտում՝ իբրև այցելու գիտնական։

1998 թվականին վերադարձել է Սլովակիա, հիմնադրել մետաբոլոմիկների և քիմիական վերլուծությունների *HighChem* ընկերությունը, որի աշխատանքները ղեկավարում է առ այսօր։ Միաժամանակ անդամակցել է *METACancer* կոնսորցիումի գիտական կոմիտեին, որի առջև խնդիր էր դրված հետազոտություններ կատարել կրծքի քաղցկեղի կախարգելման և բուժման միջոցների հայտնաբերման ուղղությամբ։ Ռոբերտ Միստրիկն ընդգրկված է նաև Մետաբոլոմիկնրի ընկերության տնօրենների խորհրդի կազմում։

Գիտական աշխատանքների հետ մեկտեղ՝ նա եռանդուն կերպով մասնակցել ու մասնակցում է Սլովակիայի քաղաքական կյանքին. 2012 թվականին դարձել է «*Ազատություն և համերաշխություն*» աջ կենտրոնամետ կուսակցության հիմնադիր անդամներից մեկը։ 2018 թվականի մայիսի 15-ին Միստրիկը հայտարարել է, որ դնելու է իր թեկնածությունը Սլովակիայի նախագահի պաշտոնում ընտրվելու, 2019 թվականի ընտրապայքարին մասնակցելու համար, սակայն հետագայում հանել է իր թեկնածությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքէջ 

Կատեգորիա:Սլովակ գիտնականներ
Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Քիմիկոսներ
Տայխի

**Տայխի** (սլովակերեն՝ Tajchy, եզակի թվ.՝ tajch, գերմաներեն Teich բառից), արհեստական ջրամբարներ Սլովակիայի կենտրոնական մասում՝ Շտյավնիցա լեռներում։ Դրանց մեծ մասը կառուցվել է 19-րդ դարում, Բանսկա Շտյավնիցայի (*Banská Štiavnica*) արծաթի հանքերին ջրով ու էներգիայով ապահովելու նպատակով։ Տայխին փաստացի իրենից ներկայացնում է 60 ջրամբարներից կազմված, լավ մտածված մի համակարգ (ջրամբարները միմյանց հետ կապված են մոտավորապես 100 կիլոմետր ընդհանուր երկարություն ունեցող ջրանցքներով ու թունելներով)։ 
thumb|right|250px|Պոչուվալդո արհեստական լիճը, որը Տայխիի համակարգից պահպանված ջրամբարներից մեկն է:
Բանսկա Շտյավնիցայի տարածաշրջանը զուրկ է մակերևութային ջրերի նշանակալի պաշարներից։ Հենց այդ հանգամանքը նկատի առնելով է, որ ստեղծել են տայխին։ 72 կիլոմետր ընդհանուր երկարություն ունեցող ջրանցքները ծառայել են անձրևների ու ձնհալի ջրերը կուտակելու և արհեստական ջրամբարներ հասցնելու նպատակին։ Համակարգն իր ամբողջության մեջ կարողություն է ունեցել ընդհանուր առմամբ կուտակելու յոթ միլիոն խորանարդ մետր ջուր։ Կուտակված ջուրն այնուհետև 57 կիլոմետր ընդհանուր երկարությամբ ջրանցքներով հոսել է դեպի ջրանիվները, որոնց սպասարկել են ճոճանակավոր յոթ պոմպեր։ Պոմպերը հեռացրել են գրունտային ջրերի ավելցուկը, որից հետո ջրանիվները էներգիայով ապահովել են հանքերը, մետաղաձուլարանները, մետաղամշակման արհեստանոցներն ու գործարանները։

Տայխիի համակարգից առ այսօր պահպանվել են  24 արհեստական լճեր, որոնք մեր օրերում հիմնականում օգտագործվում են որպես առողջարանային և հանգստի գոտիներ։ Արժևորելով դրանց պատմական դերն ու նշանակությունը՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն 1993 թվականի դեկտեմբերի 11-ին տայխին, շրջակա պատմական տեխնիկական հուշարձանների և Բանսկա Շտյավնիցա քաղաքի հետ մեկտեղ, ներառել է «Համաշխարհային ժառանգության տեսարժան վայրերի» ցանկում։

Արհեստական լճերից ամենամեծը Պոչուվալդոն է, որն ունի 12,13 հեկտար մակերես, 11 մետր խորություն. ջրի ծավալը կազմում է 745.000 մ3։ Այս ջրամբարի ամբարտակն ունի 195 մետր երկարություն, 19 մետր հաստություն։ Ափերին զբոսաշրջիկների համար ստեղծված հարմարությունների շնորհիվ Պոչուվալդոն դարձել է ամենագրավիչը պահպանված արհեստական լճերից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Slovakia in the UNESCO Treasury

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Սլովակիայում
Կատեգորիա:Սլովակիայի ջրամբարներ
Ուշտալ

**Ուշտալ** (), նախկին հայաբնակ, այժմ ադրբեջանաբնակ գյուղ ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության Իսմայիլիի շրջանում։

## Բնակչություն
1861 թվականին գյուղն ուներ 60 տուն հայ բնակչություն։ 1890 թվականին այն կազմում էր 139 տուն՝ 1071 բնակչով։ 1914 թվականի հունվարի 1֊ին գյուղն ուներ 1465 հայ բնակիչ։ 1984 թվականին Ուշտալն ուներ 294 բնակիչ, որից 291-ը հայեր (125 արական, 166 իգական)։

Գյուղը մինչև 1984 թվականն ունեցել է ութնամյա հայկական դպրոց։

## Հուշարձաններ
Գյուղում է գտնվել Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, որը ներկայումս գոյություն չունի։ Ուշտալ գյուղի հարավային ծայրին է գտնվում հին գերեզմանոցը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի գյուղեր
Բյուջետային հաշվառում

**Բյուջետային հաշվառում** (), հավաքագրման կայուն համակարգ, ֆինանսական և ոչ ֆինանսական ակտիվների և պարտավորությունների կարգավիճակի վերաբերյալ դրամական առումով տեղեկատվության գրանցում և ընդհանրացում, գործառնությունների հաշվառում, տնտեսվարողի կողմից սահմանված ակտիվների և պարտավորությունների փոփոխում։

## Սահմանում
Ըստ Սովետական մեծ հանրագիտարանի` բյուջետային հաշվառումը հաշվապահական հաշվառման կատարման գործընթաց է և բյուջետային ծախսի նախահաշիվ, տնտեսական հաշվառման հիմնադրման ու կազմակերպման մաս։ Հաշիվը կառուցված է միասնական համակարգի վրա, ապահովում է անհրաժեշտ տեղեկատվություն բյուջեի եկամուտների և ծախսերի վերաբերյալ, ինչպես նաև աջակցում է եկամտի ռացիոնալ բաշխմանը և վերաբաշխմանը` ընդլայնված վերարտադրության համար։ Բյուջեի հաշվառման միջոցով իրականացվում է բյուջեի պլանավորված գործընթացի կատարման կառավարում, ֆինանսա-բյուջետային կարգապահություն, միջոցների ծախսերի խնայողության ռեժիմ։

«Ֆինանսակրեդիտային հանրագիտարանը» սահմանում է բյուջեի հաշվապահությունը` որպես բոլոր մակարդակներում բյուջեի կատարման ընթացքի վերաբերյալ տեղեկատվության հավաքման, գրանցման և ամփոփման համակարգ՝ բիզնեսի հաշվառման համակարգի մի մասը, ներառյալ դրա երեք տեսակը՝ գործառնական, հաշվապահական և վիճակագրական, հաշվապահության հիմնական դերով։ Բյուջեի հաշիվն ընդգրկում է բյուջեի կատարման գործընթացին առնչվող բոլոր ֆինանսական և տնտեսական գործողությունները։

## Բյուջետային հաշվառման նպատակ
Բյուջետային հաշվառման նպատակն է ընկերության գործադիր մարմնին ժամանակին տեղեկատվություն տրամադրել բյուջեի եկամուտների և ծախսերի կատարման վերաբերյալ՝ բյուջեի կատարման գործընթացը կառավարելու և այն վերահսկելու համար (ներառյալ եկամուտների և ծախսերի հաշվառումն ընդհանուր առմամբ և ըստ գործունեության տեսակի բյուջետային միջոցների հաշվառումը)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բյուջե
Աիձուվակամացու ամրոց

**Աիձուվակամացու ամրոց** (հայտնի է նաև Վակամացու ամրոց անվամբ), ճապոնական միջնադարյան ամրոց Աիձուվակամացու քաղաքում, Ֆուկուսիմա պրեֆեկտուրայում։ Հաճախ նաև անվանում են Ցուգուրա ամրոց։ Միջնադարյան փաստաթղթերում նշված է որպես Կուրուկովա ամրոց։

Աիձուվակամացու ամրոցը մտնում է Ճապոնիայի ազգային պատմական հուշարձանների ցանկում։

## Պատմություն
Ամրոցը կառուցվել է 1384 թվականին Ասինա Նաոմորիի ղեկավարությամբ։

Մինչև 1868 թվականը հանդիսացել է Այդզու տարածաշրջանի վարչական և ռազմական կենտրոնը։

16-րդ և 17-րդ դարերում ամրությունը անցել է Դաատե, Գամո և Կատո իշխանությունների ձեռքը։

Դաթե Մասամունեն հինգ տարի մարտեր է մղել Ասինի իշխանության դեմ և միայն 1589 թվականին է կարողացել հաղթանական տանել և դղյակը վերցրել իր իշխանության տակ։

Բայց կարճ ժամանակ անց, հաջորդ տարի ամրոցը հայտնվեց Տոյոտոմի Հիդեեսի տիրապետության տակ։1592 թվականին հաջորդ սեփականատերը դարձավ Գամո Ուդզիսատոն, որն ավարտեց յոթ հարկանի գլխավոր աշտարակի վերանորոգումը, վերանորոգեց նաև ողջ աշտարակը և ամրոցին տվեց Ցուրուգու անվանումը։ Սակայն նա չի ապրել ամրոցում, իսկ ամրոցը հանվանվել է Վակամացու։

1643 թվականին Վակամացու ամրոցը դարձել է Մացուդայրի իշխանության նստավայրը և մնացել է նրա տիրապետության տակ մինչև 1868 թվականը։

Մի որոշ ժամանակ Էդո ամրոցը կատարում էր Հանա Այդզուի կենտրոնի դերը։ Պատերազմի ընթացքում ամրոցը վնասվել է կառավարական զորքերի պատճառով։ Քանի որ Խան Այդզուն կռվում էր կայսրի դեմ, ամրոցի գլխավոր աշտարակը քանդվեց 1874 թվականին։

1950-60-ական թվականներին Աիձուվակամացու քաղաքի բնակիչների նախաձեռնությամբ ամրոցը վերանորոգվել է։

Ներկա պահին ամրոցը օգտագործվում է իբրև թանգարան։ Վերջին հարկում կա բաց տարածություն, որտեղից բացվում է քաղաքի գեղեցիկ տեսարանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт

Կատեգորիա:Դղյակներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ճապոնիայի ամրոցներ
Յոզեֆ Մուրգաշ

**Յոզեֆ Մուրգաշ** (սլովակերեն՝ **Jozef Murgaš**, ), սլովակ գյուտարար, ճարտարապետ, նկարիչ, հավաքորդ (կոլեկցիոներ), կաթոլիկ քահանա։ Եղել է առաջիններից մեկը անլար հեռագրի կիրառության բնագավառում, մեծ ավանդ ներդրել շարժական կապի, տեղեկատվության և մարդկային ձայնի անլար հեռահաղորդման ապահովման գործում։ Առաջիններից մեկն է կիրառել հաճախությունների մոդուլացիան ռադիոհեռագրության ասպարեզում։ Ժամանակակիցները նրան անվանել են *Վերածննդի մարդ*, կոչել *Ռադիոքահանա*։

## Կենսագրություն
Յոզեֆի նկարչական ձիրքը դրսևորվել է դեռ հայրենի քաղաքի տարրական դպրոցում նրա սովորելու տարիներին։ Միջնակարգն ավարտելուց հետո նա ուսումը շարունակել է Բրատիսլավայի կաթոլիկ ճեմարանում, այնուհետև՝ Հունգարիայի Էստերգոմ քաղաքում։ 1888 թվականին ձեռնադրվել է կաթոլիկ քահանա։ 1889-1890 թվականներին խորամուխ է եղել կերպարվեստի նրբությունների ու գաղտնիքների մեջ՝ ուսանելով Բուդապեշտում ու Գերմանիայում։ 1896-ին մեկնել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ, Փենսիլվանիայի հանքագործական շրջաններից մեկում ծառայել որպես քահանա, միաժամանակ եռնդուն կերպով նախաձեռնել ու մասնակցել համայնքային դպրոցի, գրադարանի, խաղահրապարակի, եկեղեցու, գերեզմանատան, հասարակական զուգարանների կառուցման աշխատանքներին։  Բացի այդ՝ ձեռնամուխ է եղել բույսերի, միջատների, ապարների հավաքածուների ստեղծմանը, շարունակել է խորացնել ֆիզիկայի իր գիտելիքները, շատ ու շատ փորձեր անել։ Գիտական գործունեության համար անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցները հայթայթել է իր ստեղծած նկարները վաճառքի հանելով։ Այդ կերպ Յոզեֆ Մուրգաշը 1904-ից 1916 թվականն ընկած ժամանակամիջոցում շուրջ երկու տասնյակ գյուտեր է արել, որոնցից տասներկուսի համար նրան հաջողվել է արտոնագրեր ձեռք բերել (դրանց թվում՝ անլար հեռագրահաղորդման սարք, որին կցված էին հաղորդագրությունների փոխանցման ռեժիմն ապահովող և ալիքները չափող հարմարանքներ)։

Երբ Միացյալ Նահանգները ներգրավվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի մեջ, ռադիոհեռագրման մասնավոր կայանների գործունեությունն արգելվել է։ Դրա հետ կապված՝ արգելվել է նաև Մուրգաշի հետազոտական աշխատանքը։ Վերջինս 1920 թվականին եկել է նորաստեղծ Չեխոսլովակիա, փորձել է աշխատանքի անցնել միջնակարգ դպրոցներից մեկում՝ որպես էլեկտրատեխնոլոգիայի ուսուցիչ, սակայն կրթության նախարարությունում այդպես էլ չեն ըմբռնել գործի կարևորությունը և մերժել են անվանի գյուտարար-գիտնականին։ Չորս ամիս անց նա հարկադրված է եղել լքելու հայրենի եզերքն ու վերադառնալու Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ։

Յոզեֆ Մուրգաշը վախճանվել է 1929 թվականի մայիսի 11-ին, ԱՄՆ-ի Փենսիլվանիա նահանգի Ուիլքես-Բար քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Jozef Murgas - The Forgotten Radio Genius
*Slovak Academy of Sciences - Mathematical Institute - Jozef Murgas - The source for this article. (Slovak)
*The  Murgas  System  of  Wireless  Telegraphy, *Electrical World and Engineer*, July 15, 1905, pages 100–101.
*The  Murgas  System  of  Wireless  Telegraphy by Josef Murgas, *Electrical Review*, December 2, 1905, pages 849–852.
*Communication Technology Forum's article on Murgaš
*Murgas Amateur Radio Club, Wilkes-Barre, PA
*Jozef Murgaš at Monoskop.org 

Կատեգորիա:Կաթոլիկ քահանաներ
Կատեգորիա:Ռադիոհեռագրություն
Կատեգորիա:Սլովակ գիտնականներ
Կատեգորիա:Սլովակ գյուտարարներ
Կատեգորիա:Սլովակ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Սլովակ նկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Սահականուշ Գրիգորյան

**Սահականուշ Սեդրակի Գրիգորյան** (), գիտնական-լեզվաբան, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ, հայտնի ճարտարապետ Սասուն Գրիգորյանի քույրը։

## Կենսագրություն
Սահականուշ Գրիգորյանը միջնակարգ կրթությունը ստացել է Գյումրիի թիվ 2 ռուսական դպրոցում։ 1969թ ավարտել է Երևանի Վ․ Բրյուսովի անվան ռուսաց և օտար լեզուների ինստիտուտի անգլերեն լեզվի բաժինը։ 1979թ մասնակցել է Մոսկվայի մանկավարժական ինստիտուտին կից դասախոսների Բարձրագույն մանկավարժական երկամյա դասընթացներին և ստացել բուհի ավագ դասախոսի որակավորում։ 1987թ ընդունվել է մեկամյա ասպիրանտուրայի դասընթացներ Մոսկվայում, 1988թ պաշտպանելով թեկնածուական թեզը անգլերեն լեզվից և ստանալով բանասիրական գիտությունների թեկնածուի գիտական կոչում։

## Աշխատանք և գիտական գործունեություն
1969 թվականից Սահականուշ Գրիգորյանը աշխատել է  Գ.Սունդուկյանի անվան թիվ 20 դպրոցում և Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի Լենինականի մասնաճյուղում՝ դասավանդելով անգլերեն լեզու։ 1972 թվականին նրան հրավիրել են Լենինականի Մ.Նալբանդյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտ որպես օտար լեզուների ամբիոնի դասախոս։ 1990 թվականին ընտրվել է նույն ինստիտուտի օտար լեզուների ամբիոնի վարիչ։ 2003-2013 թվականները եղել է օտար լեզուների ֆակուլտետի դեկան։
Ս.Գրիգորյանը 22 գիտական աշխատությունների հեղինակ է։

## Հասարակական գործունեություն
Սահականուշ Գրիգորյանի ավանդը նշանակալի է միջբուհական միջազգային կապերի հաստատման գործում։ 1998թ IREX «Համայնքային կապեր» ծրագրի շրջանակներում նա անցկացրել է ԱՄՆ-ի բուհերում դասընթացներ, այնուհետև վերադարձել Գյումրի և Շիրակի մարզի գյուղերի ուսուցիչների համար կազմակերպել և համակարգել կիրակնօրյա դպրոցի աշխատանքը։

1999- 2013 թվականներին Լենինականի Մ.Նալբանդյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտը նրա  անմիջական ջանքերի շնորհիվ փոխհամագործության եռամյա պայմանագիր կնքեց Ֆլորիդայի նահանգի մայրաքաղաք Թալահասիի Գյուղատնտեսության և մեքենայացման համալսարանի հետ։ Այդ պայմանագրի շնորհիվ Գյումրիի մանկավարժական ինստիտուտի պատմաբանասիրական ֆակուլտետի հայոց լեզվի ամբիոնի լրագրության բաժնում ստեղծվեց բարձրակարգ հեռուստառադիոստուդիա ուսանողների համար, ինչպես նաև 1000 կտոր  մասնագիտական գրականություն ունեցող գրադարան և ժամանակակից համակարգիչներով համալրված լսարան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
# https://en.168.am/2013/11/09/624.html University Rector Urged to Apologize.

Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Ռուսական արվեստի թանգարան (Նյու Ջերսի)

**Ռուսական արվեստի թանգարան / MoRA** (), ժամանակակից ռուսական արվեստի թանգարան, որը բացվել է 1980 թվականին Պաուլյուս Հուկում՝ Նյու Ջերսիում (ԱՄՆ, Նյու Ջերսի նահանգ)։
2010 թվականին շագանակագույն քարից պատմական շենքը, որում գտնվում էր թանգարանը, վերանորոգվել և վերաբացվել է այցելուների համար։

## Պատմություն
Թանգարանը նվիրված է ռուսական արվեստին և մասնավորապես ԽՍՀՄ նոնկոնֆորմիստական արվեստին։ Այն ստեղծվել է 1980 թվականին որպես *CASE Museum of Contemporary Russian Art* (անունը իր մեջ ներառել է Խորհրդային արտագաղթյալների կլանման հանձնաժողով հապավումը՝ **''C**ommittee for the **A**bsorption of **S**oviet **E**migres'')։

Թանգարանի հատուկ ուշադրությունը կենտրոնացված է հիմնականում 20-րդ և 21-րդ դարերի ռուսական արվեստի և մշակույթի վրա․ սկսած ԽՍՀՄ 1950-ականների վերջից մինչև 1980-ականների վերջը նոնկոնֆորմիստական (ոչ պաշտոնական) արվեստից  և մինչև ռուսական ժամանակակից արվեստի վերջին իրադարձությունները և մշակութային կյանքը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Веб-сайт выставок MoRA
* Two Different but Complementary Painting Styles Featured in Museum of Russian Art’s Current Exhibition

Կատեգորիա:1980 հիմնադրումներ ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:1980 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ժամանակակից արվեստի թանգարաններ
Ինույամա ամրոց

**Ինույամա ամրոց** (ճապ՝ 犬山城 *инуяма-дзё:*), ամրոց Ճապոնիայի Ինույամա քաղաքում։ Գտնվում է Քիսո գետի մոտակայքում գտնվող բլրի վրա, որով անցնում է Այթի և Գիֆու պրեֆեկտուրաների սահմանը։ Ինույամա ամրոցը հաճախ անվանում են ճապոնիայի ամենահին ամրոցներից մեկը։ Ամրոցի գլխավոր աշտարակը ընդգրկվել Է Ճապոնիայի ազգային գանձերի ցանկում։

## Պատմություն
Ինույամա բառը ճապոներենից թարգմանաբար նշանակում է շան լեռ։ Ամրոցն ունի նաև երկրորդ անվանումը։ Այն է՝ Հակուտեի ամրոց («սպիտակ կայսեր ամրոց»)։ Այդ անվանումը տվել է գիտնական Օգյու Սորայեմը։

Ենթադրվում է, որ ամրոցը կառուցվել է 1440-ական թվականներին։ Ամրոցի հիմնական աշտարակները կառուցվել են 1537 թվականին Օդո Նոբույասի կողմից։

1891 թվականին ամրոցը երկրաշարժից տուժեց: 1895 թվականին Ճապոնիայի կառավարությունը որոշում է կայացնում ամրոցը վերադարձնել Նարուսե ցեղին, ավելի լավ վիճակում պահելու համար։

1965 թվականին ամրոցը քանդվել է կապիտալ վերանորոգման համար։ Փայտե ճառագայթների ուսումնասիրությունից հետո պարզվել է, որ ամրոցի ստորին հարկերը շատ ավելի վաղ են կառուցվել։

## Ամրոցի կառուցվածքը
200px|thumb|Ինույամա ամրոցից բացվող տեսարան, որտեղից երևում է Քիսո գետը:
Ինույամա ամրոցը պատկանում է հին լեռնային ամրոցների դասին։ Ունի 3 շատ մեծ միջանցքներ, 4-րդ ներքին հարկ և երկու նկուղային հարկեր։  Ամրոցի կառուցվածքը բավականին շատ փոփոխվել է։ Ժամանակակից աշտարակները կառուցվել են 1537 թվականին։ 1617 թվականին կառուցվել է 3-րդ մեծ միջանցքը։ Գլխավոր աշտարակաը կառուցված է Աձուտի-Մոմոյամա ոճով։

Առաջին հարկում զորանոց է դայմեի զորքերի համար։ Դրանք բաժանված են չորս մասի և ունեն շրջանաձև տեսք։ Երկրորդ հարկը հանդիսանում է զենքի պահուստի, դրա պահպանման վայրը, սիկ երրորդ հարկում անձնական օգտագործման տարախքներ են։ Ամրոցի վերին դիտահարթակից տեսարան է բացվում դեպի Քիսո գետը։

## Տես նաև
*Ճապոնիայի ամրոցներ ցանկ
*Մարուոկա ամրոց

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Описание замка на сайте Guide to Japanese Castles
* Фотографии замка

Կատեգորիա:Ամրաշինական կառույցներ
Կատեգորիա:Դղյակներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ճապոնիայի ճարտարապետություն
Յոզեֆ Կարոլ Հել

**Յոզեֆ Կարոլ Հել** (սլովակերեն՝ *Jozef Karol Hell*, գերմաներեն՝ *Josef/ph Karl Hell*, հունգարերեն՝ *Hell József Károly*), ), հունգարական ծագմամբ սլովակ ինժեներ և գյուտարար, որի՝ 1749 թվականին ստեղծած պոմպի կառուցվածքայն սկզբունքները հիմնականում կիրառվում են մինչև օրս։ Այդպիսի կառուցվածք ունեցող պոմպերը եթե նախկինում օգտագործվել են խոր ջրհորներից ջուրը դուրս մղելու նպատակով, ներկայումս գործադրվում են գլխավորապես նավթի արդյունահանման բնագավառում։ Բացի այդ, հենց նա է դեռ 18-րդ դարի կեսերին առաջարկել սլովակյան Բանսկա Շտյավնիցա քաղաքի մերձակայքի արծաթի հանքերի շահագործմանն անհրաժեշտ ջուրն ապահովելու նպատակով մոտակա լեռներում՝ Սելմեքբանյա-Շեմնից-Շտյավնիցայում  ստեղծել արհեստական լճերի, ամբարտակների, ջրանցքների ու թունելների ինքնատիպ մի համակարգ՝ տայխի, որը, թեկուզ մասնակիորեն, գործում է նաև մեր օրերում և ներառված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհայի ժառանգության օբյեկտների ցանկում՝ որպես պատմական տեխնիկական հուշարձան։

Վերոնշյալ պոմպը, որի գյուտը Յոզեֆ Կարոլ Հելը կատարել է 1749 թվականին, առաջին անգամ գործադրվել է 1753 թվականին։ Առաջին այդ պոմպի հզորությունը թույլ էր տալիս ջուրը դուրս մղել մինչև 212 մետր խորությունից։ Հետագայում՝ մինչև 1768 թվականը գյուտարարը ջրամղիչ նորանոր պոմպեր է ստեղծել՝ անընդհատ կատարելագործելով դրանց կառուցվածքը։ Այդ պոմպերն իրենց տեխնոլոգիայով լավագույնն են եղել ամբողջ աշխարհում։

Յոզեֆ Կարոլ Հելը, ով համարվում է հավասարապես երկու ժողովուրդների՝ սլովակների ու հունգարացիների պանծալի գյուտարար-գիտնականը, 1737 թվականին աշակերտոել է հունգարացի անվանի մաթեմատիկոս, ինժեներ, քարտեզագրող Սամուել Միկովինիին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Jozef Karol Hell – významný  konštruktér a vynálezca (in Slovak) 
* Berechnung der Luftmaschine, welche in der Niederungarischen Bergstadt zu Schemnitz bey der Amalia Schacht, vom Herrn Joseph Karl Höll, Oberkunstmeistern erfunden, erbauet und im Jahre 1753, den 23. März ist angelassen worden. Wien 1771.

Կատեգորիա:Ինժեներներ
Կատեգորիա:Հունգարացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Սլովակ գիտնականներ
Կատեգորիա:Սլովակ գյուտարարներ
Կատեգորիա:Սլովակ ճարտարագետներ
Burn (էներգետիկ ըմպելիք)

**Burn** («Բըրն»), ոչ ալկոհոլային էներգետիկ ըմպելիք, որն արտադրում է «Monster Beverage» ընկերությունը։ Մինչև 2015 թվականն ըմպելիքը թողարկել է «Coca Cola» ընկերությունը։ 2018 թվականի վերջի դրությամբ՝ ըմպելիքը թողարկվել է աշխարհի շուրջ 96 երկրում և տարածաշրջանում։

## Բաղադրություն
Ըմպելիքը պարունակում է ջուր, շաքար, թթվայնության կարգավորիչներ (կիտրոնաթթու, նատրիումի ցիտրատ), ածխածնի երկօքսիդ, բնական ներկանյութեր (անտոցիանին, շաքարի ներկ), բնական և նույնական բուրահաղորդիչներ, կոֆեին, կոնսերվանտ կալիումի սորբատ, գլյուկորոնոլակտոն, տաուրին, ինոզիտ, գուարանի էքստրակտ, ասկորբինաթթվի հակաօքսիդիչ։
### Բաղադրությունը 100 միլիլիտրանոցում

## Երաժշտություն
մինի|317x317px|Burn (485 միլիլիտր)
«Burn»-ի մասնակցությունը երաժշտական ինդուստրիայում ներառում է նախաձեռնություններ՝ ուղղված էլեկտրոնային պարային երաժշտության ոլորտում խոստումնալից տաղանդների աջակցմանն ու զարգացմանը։

### Burn Studios
«Burn Studios»-ը երաժշտական հարթակ է, որը մեկնարկել է Իբիցայի միջազգային երաժշտական գագաթնաժողովում։ Դրա նպատակն է նոր տաղանդների որոնումն ու առաջխաղացումը, երաժշտական մշակույթի և նորարարական գաղափարների արտադրման մեջ մեծ ներդրում ունենալը։ «Burn Studios»-ը մի քանի մրցույթ է անցկացրել հեռանկարային կատարողների համար՝ նրանց հնարավորություն ընձեռելով սովորելու, ստեղծագործական աճի և տաղանդների ցուցադրման համար։

## Սպորտ
«Burn»-ը մասնակցություն ունի մի շարք էքստրեմալ մարզաձևերում, այդ թվում՝ սնոուբորդ, սքեյթբորդինգ, սերֆինգ, «Ֆորմուլա 1»-ի մրցումներ, ինչպես նաև պարկուր։ «Burn»-ը հովանավորում է մի շարք հայտնի մարզիկների և միջոցառումների, որոնք ֆինանսավորվում են ամբողջ աշխարհում։

## Արտադրանքի տեսակներ
* Կրակի պատկերով սև գույնի տարա,
* Գազի պատկերով սպիտակ, ինչպես նաև կանաչ տարա

## Կոֆեինի պարունակություն
Կոֆեինի պարունակությունը 100 միլիլիտրանոց տարայում 30 միլիգրամ է։

## Տես նաև
* Jaguar (խմիչք)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Էներգետիկ ըմպելիքներ
Կատեգորիա:Ոչ ալկոհոլային խմիչքներ
Կատեգորիա:2001 հայտնված արտադրանքներ
Սանտա Անա ամրոց

**Սանտա Անա ամրոց**, ամրոց կառուցված 16-րդ և 17-րդ դարերում։ Գտնվում է Ռոկեթաս դե Մար քաղաքում (Ալմերիա), որը փախստականների համար օգտագործվել է: Ունի երկարավուն տեսք: նավահանգստից ոչ հեռու ապրող բնակիչներին։ Ամրոցի շրջակայքում կա փարոս։

1804 թվականին տեղի ունեցած երկրաշարժը քանդեց ամրոցի մեծ մասը և կանգուն մնաց աշտարակներից մեկը և վերին հարկերը, որը պահպանվել և վերականգնվել է։

Ներկայումս ամրոցում անցկացվում են լուսանկարչական և գեղարվեստական ցուցահանդեսներ, համերգներ, ելույթներ և զրույցներ։

Սանտա Անա ամրոցը նաև օգնում է զբոսաշրջության զարգացմանը։ Այն ստուգվել է ավագ Լիզարագայի կողմից 1960 թվականին, որն այցելել է Ռոկետաս դե Մար բնակելի թաղամաս։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 

Կատեգորիա:Անդալուսիայի ամրոցներ
Կառլ Բեռնշտեյն

**Կառլ Բեռնշտեյն** (, ), ռուս իրավագետ, Հումբոլդտի համալսարանի պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Կառլ Բեռնշտեյնը ծնվել է 1842 թվականի հունվարի 1 (13)-ին, Օդեսայի հրեական հարուստ ընտանիքում, ավարտել է տեղի գիմնազիան, իսկ բարձրագույն կրթությունն ստացել է Գերմանիայում։ 1864 թվականին Հումբոլդտի համալսարանում պաշտպանել է դոկտորական թեզը (նա եղել է առաջին հրեան, ում թույլատրվել է դոկտորական թեզ պաշտպանել Հումբոլդտի համալսարանում)։

1864-1865 թվականներին աշխատել է Հալլեի շրջանային դատարանում` իրավական համակարգին գործնականում ծանոթանալու համար։

Տպագրվել է «Ռուսական դատական տեղեկագրում», «Քաղաքացիական և առևտրային իրավունքի ամսագրում», Գերմանիայի իրավաբանական ամսագրում` գերմաներեն լեզվով։

## Ընտրված աշխատանքներ
* Հռոմեական իրավունքի գործունեության մասին (О существе делегации по римскому праву), Սանկտ Պետերբուրգ, 1871 թվական, 63 էջ։
* Հետազոտություն հռոմեական իրավունքի և նորագույն օրենսդրության բաժանարար պարտավորությունների վերաբերյալ (Учение о разделительных обязательствах по римскому праву и новейшим законодательствам), Սանկտ Պետերբուրգ, 1871 թվական, 328 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Критико-биографический словарь русских писателей и ученых (от начала русской образованности до наших дней), т.3 (1889—1904)

Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս իրավագետներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Դեբետային քարտ

thumb|Դեբետային քարտ
**Դեբետային քարտ** (), բանկային վճարային քարտ, որն օգտագործվում է ապրանքների և ծառայությունների դիմաց վճարելու, ինչպես նաև բանկոմատներից կանխիկ գումարի ստացման համար։ Նման քարտը հնարավորություն է տալիս կառավարել միջոցները միայն ձեր անձնական հաշվին (ընթացիկ հաշիվ) առկա մնացորդի սահմաններում, որին այն կցված է։ Դեբետային քարտերի գործառույթը հիմնականում շրջանառության մեջ գտնվող թղթային փողերը փոխարինելն է և հաճախորդի՝ սեփական միջոցներով անկանխիկ վճարումներ կատարելը։ Ի տարբերություն վարկային քարտերի, ինչպես նաև թույլատրված օվերդրաֆտ (մնացորդի ավելցուկը) ունեցող դեբետային քարտերի, դեբետային քարտերը թույլ չեն տալիս բանկային գումարներով վարկավորում։ Այնուամենայնիվ, որոշ դեպքերում հնարավոր է չհաստատված (տեխնիկական) օվերդրաֆտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ներկառուցված համակարգեր
Կատեգորիա:Էլեկտրոնային առևտուր
Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Բանկային գործ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Հենրի գեղարվեստի պատկերասրահ

**Հենրի գեղարվեստի պատկերասրահ** () կամ պարզապես «**Հենրի**» (), գեղարվեստի թանգարան, որը գտնվում է Սիեթլ քաղաքի Վաշինգտոնի համալսարանի կամպուսի արևմտյան մասում։ ԱՄՆ-ի հյուսիս-արևմուտքի ժամանակակից արվեստի գլխավոր կենտրոններից մեկն է։ Հիմնադրված լինելով 1927 թվականի փետրվարին՝ հանդիսանում է Վաշինգտոն նահանգի գեղարվեստի առաջին թանգարանը։

## Ստեղծում
Թանգարանը կրում է տեղացի գործարար Հորաս Հենրիի անունը, որը համոզված էր, որ արվեստը խթանում է հետազոտությունը, նպաստում է գիտելիքների զարգացմանը և թույլ է տալիս կառուցել առողջ հասարակություն։ 1926 թվականին նա Վաշինգտոնի համալսարանին նվիրաբերել է 152 նկար և 100 000 դոլարի չափով գումար գեղարվեստի պատկերասրահի կառուցման համար։

## Շենք
Սկզբում թանգարանը գտնվել է շենքում, որը նախագծել է ամերիկացի ճարտարապետ Կարլ Գոուլդը։ Պատկերասրահի հանդիսավոր բացումը կայացել է 1927 թվականի փետրվարի 10-ին։ 1997 թվականին 154 տեղանոց հանդիսադահլիճ կառուցելու շնորհիվ պատկերասրահի տարածքը մեծացել է չորս անգամ և հասել 3700 կմ²-ի։

2003 թվականին Ջեյմս Թարելի նախագծով պատկերասրահի կողքին կառուցվել է այսպես կոչվող «երկնային տարածություն» (), որը տանիքին կլոր պատուհանով և անփայլ ապակուց լուսավորվող պատերով իմերսիվ շինություն է։ Բացումից անմիջապես հետո այն դարձել է Սիեթլի ուսանողներին, բնակիչներին և հյուրերին ձգող կենտրոն։

## Հավաքածու
Պատկերասրահի հավաքածուն ներառում է ավելի քան 28 500 ցուցանմուշ։ Դրանց թվում են ինչպես պատմական, այնպես էլ ժամանակակից լուսանկարներ, տեսահոլովակներ, նկարներ և քանդակներ։ 1982 թվականին  Վաշինգտոնի համալսարանին կից կոստյումների և մանածագործվածքի ուսումնասիրության կենտրոնի լուծարումից հետո նրա ցուցանմուշների զգալի մասը ժառանգել է Հենրի պատկերասրահը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1927 հիմնադրումներ ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:1927 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի թանգարաններ
Կատեգորիա:Ժամանակակից արվեստի թանգարաններ
Գյուլշանի համայնքային մզկիթ

**Գյուլշանի համայնքային մզկիթ** (հայտնի է նաև որպես **Գյուլշանի համայնքային Ջեյմ մասջիդ**), մզկիթ Դաքքայի հարևանությամբ գտնվող Բանանի Մոդել Թաուն մասում։ Այն նախագծել էր Քաշեֆ Չոուդհուրին, իսկ կառուցումն ավարտվել է 2017 թվականին։

## Ճարտարապետություն
Յոթհարկանի ժամանակակից այս շենքը կառուցվել է այնպես, որ նայողի մոտ մոնոլոիտի տպավորություն ստեղծվի։ Այն պատրաստվախ է սպիտակաթույր բետոնից։ Շենքի կողմերի միջնորմերը ապահովում են օդափոխությունն ու լույսի ներթափանցումը։ Սա «Շահադայի»՝ իսլամում միաստվածության հավատամքի աբստրակտ պատկերումն է։ Նախատեսված էր, որ մզկիթը պետք է տեղավորեր մինչև 2500 անդամից բաղկացած միաբանություն։ Բայց քանի որ հողակտորը, որի վրա պետք էր կառուցվեր մզկիթը, բավականաչափ մեծ չէր այդ չափ բազմության համար դասական աղոթասրահով մզկիթ կառուցելու համար, ճարտարապետը գործնական մոտեցում է ցուցաբերում և և փոխում է մզկիթի ավանդական դասավորությունը այնպես, որ մուտքից աստիճաններն ուղիղ տանում էին դեպի հիմնական նախասրահ և աղոթասրահ։ Մզկիթի վերջին հարկեր կարելի է բարձր կա՛մ աստիճաններով, կա՛մ վերելակով։

## Պատմություն
Գյուլշանի համայնքային մզկիթը բազմաթիվ նշանավոր մարդկանց այցելության վայր է։ 2018 թվականի փետրվարին Ալ-Ակսա մզկիթի գլխավոր իմամը Բանգլադեշով անցնող իր մեկշաբաթյա երկար ուղևորության ընթացքում աղոթքներ էր կարդացել և սեմոններ էր մատուցել մզկիթում։ 2019 թվականի սեպտեմբերին Բանգլադեշում Ավստրալիայի գերագույն հանձնակատար Ջուլիա Նիբլեթը և Բանգլադեշում Նոր Զելանդիայի գերագույն հանձնակատար Ջոաննա Քեմփքերսը այցելել են համայնքային այս մզկիթ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2017 հիմնադրումներ Բանգլադեշում
Կատեգորիա:Բանգլադեշի կրոնական կառույցներ
Կատեգորիա:Բանգլադեշի մզկիթներ
Կատեգորիա:Մզկիթներ այբբենական կարգով
Մանցուե ամրոց

**Մանցուե ամրոց**,  ամրոց Ճապոնիայի Սիմանե պրեֆեկտուրայի Նիձիկո քաղաքում։ Հայտնի է որպես Սև և Զույկա ամրոց անվանումներով։ Հենց Մանցուե անվանումը նշանակում է սոճիների ծովախորշ։

Այս ամրոցը համարվում է Ճապոնիայի երկրորդ ամենամեծ, երրորդ ամենաբարձր և վեցերորդը ամենահին ամրոցներից։

Ճապոնական ամրոցների մեծ մասը վնասվել կամ ավերվել է պատերազմների, երկրաշարժերի կամ այլ պատճառներով։ Ամրոցների համար մեծ վտանգ էր հանդիսանում ծառերը, որոնք կարող էին հրդեհի պատճառ դառնալ։ Մացուե ամրոցը կառուցվել է Ճապոնական ֆեոդալական պատերազմների ավարտից հետո, ուստի այն երբեք չի օգտագործվել մարտերի ժամանակ, թեև կառուցվել է բացառապես որպես ռազմական հենակետ։

Գրող և արևելագետ Լաֆկադիո Հեռնի «Անծանոթ Ճապոնիայի շողերը» գրքում Մացուեի դղյակը նկարագրվել է որպես «հսկայական և չարագուշակ ուրվականներ ունեցող»։

## Պատմություն
Մացուե ամրոցի շինարարությունը սկսվել է 1607 թվականին և ավարտվել 1611 թվականին ՝ Իձումո - Յոսիհարու Խորիոյի նահանգի դայմեի ղեկավարությամբ։ 1638 թվականին կալվածքն ու ամրոցը տիրացել են Մացուդայրի իշխանությունները։ Հաջորդ 234 տարիների ընթացքում (10 սերունդ) ամրոցը պատկանել է Մացուդայրի իշխանությանը։

Վերանորոգումից հետո Մեյձի ամրոցը բռնագրավվել է նախկին տերերից։1875 թվականին ամրոցի շրջակա միջակայքը քանդվել ու ապամոնտաժվել են, ամրոցի գլխավոր աշտարակը մնացել է անձեռնամխելի։ 1950-1955 թվականներին տեղի է ունեցել ամրոցի ամբողջական վերանորոգում։

Ներկայումս ամրոցի ներսում գտնվում է սամուրայների զենքի և զրահի թանգարանը։

## Կառուցվածք
Ամրոցի կառուցվածքը բավականին բարդ է։ Արտաքնապես ունի հինգ հարկ, բայց ներսից ունի վեց հարկ։ Ամրոցի պատերը ներկված են սև գույնով։

## Տես նաև
* Ճապոնիայի ամրոցների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Описание замка на сайте Guide to Japanese Castles
* Фотографии замка

Կատեգորիա:Հուշարձաններ