Ռիսկի պարգևավճար

մինի|267x267փքս|Գծային Ռիսկի և Շահութաբերության Ֆունկցիայի և համապատասխան Ռիսկի Պարգևի օրինակ
**Ռիսկի պարգևավճար** (), չափազանց բարձր եկամտաբերության չափանիշ, որը պահանջվում է անհատի կողմից՝ ռիսկի բարձր մակարդակի ենթարկումը փոխհատուցելու համար։ Այն լայնորեն օգտագործվում է ֆինանսներում և տնտեսագիտության մեջ, ընդհանուր սահմանումը սպասվող ռիսկային եկամտաբերությունից հանած ռիսկից զերծ եկամտաբերությունն է, ինչպես ցույց է տրված ստորև բերված բանաձևով՝

Risk \ premium = E(r) - r_f

Որտեղ E(r) ռիսկային սպասվող եկամտաբերության մակարդակն է, իսկ r_f ռիսկից զերծ եկամտաբերությունը։

Այս փոփոխականներից յուրաքանչյուրի համար մուտքային տվյալները և ռիսկի պարգևավճարի արժեքի վերջնական մեկնաբանությունը տարբերվում են՝ կախված կիրառությունից, ինչպես բացատրված է հաջորդ բաժիններում։ Կիրառությունից անկախ, շուկայական պարգևավճարը կարող է անկայուն լինել, քանի որ երկու բաղադրիչ փոփոխականներն էլ կարող են ազդվել միմյանցից անկախ՝ ինչպես ցիկլիկ, այնպես էլ կտրուկ փոփոխությունների կողմից։ Դա նշանակում է, որ շուկայական պարգևավճարը բնույթով դինամիկ է և անընդհատ փոփոխվող։ Բացի այդ, կիրառությունից անկախ ընդհանուր դիտարկումն այն է, որ ռիսկի պարգևավճարն ավելի մեծ է տնտեսական անկումների և անորոշության աճի ժամանակահատվածներում։

Կան ռիսկի բազմաթիվ ձևեր, ինչպիսիք են ֆինանսական ռիսկը, ֆիզիկական ռիսկը և հեղինակության ռիսկը։ Ռիսկի վճարի հասկացությունը կարող է կիրառվել այս բոլոր ռիսկերի նկատմամբ, և այդ ռիսկերից սպասվող շահույթը կարող է որոշվել, եթե ռիսկի վճարը կարող է քանակականացվել։ Բաժնետոմսերի շուկայում բաժնետոմսի ռիսկայնությունը կարելի է գնահատել միջինից ստանդարտ շեղման մեծությամբ։ Եթե օրինակ՝ երկու տարբեր բաժնետոմսերի գինը գծագրվի մեկ տարվա ընթացքում և յուրաքանչյուրի համար ավելացվի միջին միտման գիծ, ապա այն բաժնետոմսը, որի գինը ավելի կտրուկ տատանվում է միջինի նկատմամբ, համարվում է ավելի ռիսկային բաժնետոմս։ Ներդրողները վերլուծում են նաև ընկերության վերաբերյալ բազմաթիվ այլ գործոններ, որոնք կարող են ազդել նրա ռիսկի վրա, ինչպիսիք են՝ ոլորտի անկայունությունը, դրամական հոսքերը, պարտքը և շուկայական այլ սպառնալիքները։

## Ֆորմալ սահմանումը սպասվող օգտակարության տեսության մեջ
Ակնկալվող օգտակարության տեսության մեջ ռացիոնալ գործակալն ունի օգտակարության ֆունկցիա, որը հաստատուն արդյունքները համեմատում է թվային արժեքների հետ և գործակալը դասակարգում է խաղադրույքները հաստատուն արդյունքների նկատմամբ՝ ըստ դրանց սպասվող օգտակարության։

Թող հնարավոր հարստության մակարդակների բազմությունը լինի՝ \R։ Խաղադրույք Z իրական արժեք ունեցող պատահական փոփոխական է։ Խաղադրույքի **ակտուարային արժեքը** պարզապես դրա սպասելիքն է. \mathbb E [Z]։ Դա անկախ է որևէ գործակալից։

Թող գործակալն ունենա օգտակար ֆունկցիա u: \R \to \R, հարստության մակարդակով w\in \R . Ռիսկի պարգևավճարը Z հարուստ մակարդակի գործակալի համար w է \pi(w, Z), սահմանվում է որպես լուծում՝u(w + \mathbb E[Z] - \pi) = \mathbb E [u(w + Z)].

Նկատի ունեցեք, որ ռիսկի պարգևավճարը կախված է ինչպես խաղադրույքից, գործակալի օգտակարության ֆունկցիայից, այնպես էլ գործակալի հարստության մակարդակից։ Սա կարելի է ինտուիտիվորեն հասկանալ՝ դիտարկելով իրական խաղադրույքը։ Որոշ մարդիկ կարող են բավականին պատրաստակամ լինել ռիսկի դիմելու և, հետևաբար, ցածր ռիսկի վճար ունենալ, մինչդեռ մյուսներն ավելի խուսափում են դրանից։ Ավելին, մարդու հարստության աճին զուգընթաց, նա սովորաբար ավելի քիչ է անհանգստանում խաղադրույքից, որի խաղադրույքները նվազում են մարդու հարստության համեմատ, հետևաբար՝ ռիսկի պարգևավճարը։ \pi(w, Z) հաճախ նվազում է, քանի որ w մեծանում է և պահում Z-ը հաստատուն

## Ռիսկի կիրառումը ֆինանսների ոլորտում
Ռիսկի պարգևավճարը լայնորեն կիրառվում է ֆինանսներում այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են ակտիվների գնագոյացումը, պորտֆելի բաշխումը և ռիսկերի կառավարումը։ Ֆինանսների երկու հիմնարար ասպեկտները՝ բաժնետիրական և պարտքային գործիքները, պահանջում են դրանց հետ կապված ռիսկի պարգևավճարների օգտագործում և մեկնաբանություն՝ ստորև բացատրված յուրաքանչյուրի համար մուտքային տվյալներով։

### Բաժնետիրական գործիքներ
Ֆոնդային շուկայում ռիսկի պարգևավճարը ընկերության բաժնետոմսերի, ընկերության բաժնետոմսերի խմբի կամ ֆոնդային շուկայի բոլոր ընկերությունների բաժնետոմսերի պորտֆելի սպասվող եկամտաբերությունն է՝ հանած ռիսկից զերծ տոկոսադրույքը։ Բաժնետոմսերից ստացված եկամտաբերությունը դիվիդենտային եկամտաբերության և կապիտալի եկամտաբերության գումարն է, իսկ ռիսկից զերծ տոկոսադրույքը կարող է լինել գանձապետական պարտատոմսերի եկամտաբերությունը։

Օրինակ, եթե ներդրողը ընտրության հնարավորություն ունի 3% պարտատոմսային եկամտաբերությամբ ռիսկային պետական պարտատոմսի և ռիսկային ընկերության բաժնետիրական ակտիվի միջև, ներդրողը կարող է ռիսկային ընկերությունից պահանջել ավելի մեծ՝ 8% եկամտաբերություն։ Սա կհանգեցնի 5% ռիսկի պարգևավճարի։ Առանձին ներդրողները սահմանում են իրենց սեփական ռիսկի վճարը՝ կախված իրենց ռիսկից խուսափելու մակարդակից։ Բանաձևը կարող է վերադասավորվել՝ ներդրման ակնկալվող եկամտաբերությունը գտնելու համար՝ տրված նշված ռիսկի պարգևավճարի և ռիսկից զերծ տոկոսադրույքի դեպքում։ Օրինակ, եթե վերը նշված օրինակում ներդրողը պահանջում էր 9% ռիսկի վճար, ապա բաժնետիրական ակտիվի ակնկալվող եկամտաբերությունը պետք է կազմեր 12%:

### Պարտքային գործիքներ
Պարտատոմսերի հետ կապված ռիսկի պարգևավճարը, որը հայտնի է որպես վարկային սփրեդ, ռիսկային պարտատոմսի և ռիսկից զերծ գանձապետական պարտատոմսի միջև տարբերությունն է, որտեղ ավելի մեծ ռիսկը պահանջում է ավելի մեծ ռիսկի պարգևավճար որպես փոխհատուցում։

### Ռիսկի պրեմիումի կիրառումը բանկային ոլորտում
Ռիսկի վճարները կարևոր են բանկային ոլորտի համար և կարող են մեծ քանակությամբ տեղեկատվություն տրամադրել ինչպես ներդրողներին, այնպես էլ հաճախորդներին։ Օրինակ, խնայողական հաշվի ռիսկի վճարը որոշվում է բանկի կողմից՝ հաճախորդների համար իրենց խնայողական հաշիվների վրա սահմանված տոկոսադրույքի միջոցով։ Կենտրոնական բանկի կողմից սահմանված տոկոսադրույքը ապահովում է ռիսկի պարգևավճարը։ Հետաքրքրված կողմերը կարող են մեծ պարգևավճարը մեկնաբանել որպես պարտքերի չվճարման ռիսկի աճի ցուցիչ, որն իր հետ բերում է այնպիսի հետևանքներ, ինչպիսիք են հանրության ֆինանսական համակարգի նկատմամբ վստահության վրա բացասական ազդեցությունը, ինչն ի վերջո կարող է հանգեցնել բանկային փախուստների, ինչը վտանգավոր է տնտեսության համար։

Ռիսկի վճարը նույնքան կարևոր է բանկի ակտիվների համար, քանի որ վարկերի ռիսկի վճարը, որը սահմանվում է որպես հաճախորդներից գանձվող վարկի տոկոսագումար՝ հանած ռիսկից զերծ պետական պարտատոմսը, պետք է բավականաչափ մեծ լինի՝ հաստատությանը վարկի տրամադրման հետ կապված չվճարման ռիսկի աճը փոխհատուցելու համար։

### Ռիսկի պարգևավճարի օգտագործումը գնահատումներ կատարելու համար
Ռիսկի պարգևավճարների ամենակարևոր կիրառություններից մեկը ֆինանսական ակտիվների արժեքի գնահատումն է։ Ֆինանսներում սա որոշելու համար օգտագործվում են մի շարք մոդելներ, որոնցից ամենատարածվածը կապիտալի ակտիվների գնագոյացման մոդելն է կամ CAPM-ը։ CAPM-ը օգտագործում է ներդրումային ռիսկը և սպասվող եկամտաբերությունը՝ ներդրման արժեքը գնահատելու համար։ Ֆինանսների մեջ CAPM-ը սովորաբար օգտագործվում է բաժնետոմսերի համար պահանջվող եկամտաբերության մակարդակը գնահատելու համար։ Այս պահանջվող եկամտաբերության մակարդակը կարող է օգտագործվել բաժնետոմսի գինը գնահատելու համար, որը կարող է իրականացվել մի շարք մեթոդներով։ CAPM-ի բանաձևը հետևյալն է՝

:: CAPM = (Ռիսկից զերծ տոկոսադրույք) +
::: (Արժեթղթի բետա) * (Շուկայական ռիսկի վճար)

Այս մոդելում մենք օգտագործում ենք ենթադրյալ ռիսկի պարգևավճարը (շուկայական եկամտաբերությունը հանած ռիսկից զերծ տոկոսադրույքը) և բազմապատկում ենք այն արժեթղթի բետայով։ Արժեթղթի բետան արժեթղթի անկայունության չափանիշն է ավելի լայն շուկայի նկատմամբ՝ շուկայի համեմատ դրա պատմական բաժնետոմսի գնի տատանումը հասկանալու համար։ Եթե բաժնետոմսի բետան 1.0 է, ապա շուկայի 10% աճը կհանգեցնի բաժնետոմսի գնի 10% աճի։ Եթե բաժնետոմսի բետան 1.5 է, ապա շուկայում 10% աճը կհանգեցնի բաժնետոմսի գնի 15% աճի, իսկ եթե բաժնետոմսի բետան 0.5 է, շուկայի 10% աճը կհանգեցնի բաժնետոմսի գնի 5% աճի, և նույնը կլինի նաև շուկայում անկման դեպքում։ Այս բետա գործակիցը սովորաբար որոշվում է բաժնետոմսի գնի պատմության վիճակագրական վերլուծության միջոցով։ Հետևաբար, CAPM-ը նպատակ ունի տրամադրել պարզ մոդել՝ ներդրման պահանջվող եկամտաբերությունը գնահատելու համար, որն օգտագործում է ռիսկի պարգևավճարների տեսությունը։ Դա օգնում է ներդրողներին պարզ միջոց տրամադրել որոշելու, թե ինչպիսի եկամտաբերություն պետք է լինի ներդրումը՝ համեմատած դրա ռիսկի հետ։

## Ռիսկի պրեմիումի կիրառումը կառավարչական տնտեսագիտության մեջ
Ռիսկի պարգևավճարի հայեցակարգը նույնքան կիրառելի է կառավարչական տնտեսագիտության մեջ։ Ռիսկի վճարը մեծապես կապված է ռիսկից խուսափելու հետ, որքան մեծ է անհատի կամ բիզնեսի ռիսկից խուսափելը, այնքան մեծ կլինի ռիսկի վճարը, որը կողմը պատրաստ կլինի վճարել ռիսկից խուսափելու համար։

Աշխատողների վերաբերյալ ռիսկի վճարը մեծանում է վնասվածքի ռիսկի աճին զուգընթաց և գործնականում դրսևորվում է վտանգավոր աշխատանքներում միջին աշխատավարձի ավելի բարձր լինելու պատճառով։ Ռիսկի պարգևավճարը աշխատողի տեսանկյունից մեկնաբանելու մեկ այլ եղանակն այն է, որ ռիսկը գնահատվում է շուկայի կողմից՝ ռիսկային և պակաս ռիսկային աշխատանքների միջև աշխատավարձի անհամապատասխանության տեսքով, որտեղ աշխատողը կարող է որոշել, թե որքան գումար է պատրաստ հրաժարվել ավելի քիչ ռիսկային աշխատանքում ներգրավվելու համար։ Այս դեպքում ռիսկի հավելավճարը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել ռիսկի և աշխատանքի տեսակի միջին եկամտի միջև կապի ուժգնության մասին, որտեղ ավելի մեծ հավելավճարը կարող է ենթադրել, որ կա ավելի մեծ ռիսկ և/կամ ռիսկի դիմել պատրաստ աշխատողների պակաս։

Ռիսկի պրեմիումի հայեցակարգի հետ կապված ռիսկի մակարդակը պարտադիր չէ, որ լինի ֆիզիկական ռիսկ, բայց այն կարող է նաև ներառել աշխատանքին առնչվող ռիսկեր, ինչպիսիք են աշխատանքի անվտանգությունը։ Գործազրկության ավելի բարձր ռիսկը փոխհատուցվում է ավելի բարձր աշխատավարձով, և սա է պատճառը, որ որոշակի ժամկետով պայմանագրերը սովորաբար ներառում են ավելի բարձր աշխատավարձ։ Բարձր անկայունությամբ ոլորտներում գործադիր տնօրենները ենթակա են աշխատանքից ազատման ավելի մեծ ռիսկի։ Աշխատանքից ազատված գործադիր տնօրենները հաճախ աշխատանքից ազատվելուց հետո անցնում են գործազրկության շրջան և հաճախ աշխատանքի են անցնում փոքր ընկերություններում՝ ավելի ցածր վարձատրությամբ։ Դրա պատճառով, և ենթադրելով, որ աշխատաշուկայում կա պահանջարկի մրցակցություն, նրանք հաճախ պահանջում են ավելի բարձր վարձատրություն, քան ոչ անկայուն ոլորտներում գործադիր տնօրենները՝ որպես ռիսկի վճար։

## Հանրային ապրանքների մեջ
### Ինվազիվ տեսակների կառավարման մեջ
Ինվազիվ տեսակների կարանտինի և/կամ կառավարման մեջ ներդրում կատարելու տարբերակի արժեքը որոշ մոդելներում ռիսկի հավելավճար է։

## Գյուղատնտեսության մեջ
### Բույսերի հարուցիչների մասին
Ֆերմերները տարբեր ձևերով են հաղթահարում բերքի պաթոգենների ռիսկերը և կորուստները, հիմնականում՝ փոխզիջման գնալով կառավարման մեթոդների և ռիսկի պարգևավճարներ ներառող գնագոյացման միջև։ Օրինակ՝ Միացյալ Նահանգների հյուսիսում ֆուզարիումի գլխի բորբոսը մշտական խնդիր է։ Այնուհետև, 2000 թվականին, ցորենի բազմակի դիմացկուն սորտի թողարկումը կտրուկ նվազեցրել է անհրաժեշտ ռիսկի պարգևավճարը։ MR ցորենի ընդհանուր ցանքատարածությունը զգալիորեն ընդլայնվեց՝ նոր սորտի հետ այդ անվճար փոխզիջման շնորհիվ։

### Գենետիկական հետազոտություններում ներդրումների մասին
Նոր մշակաբույսերի գեների և այլ գյուղատնտեսական կենսատեխնոլոգիաների հետազոտության և զարգացման ծախսերի՝ ներառյալ արտոնագրային ծախսերը, գնահատականները պետք է ներառեն այն գեների ռիսկի վճարը, որոնք վերջնականապես չեն ստանում արտոնագրային հաստատում։

## Դիտարկված ռիսկի պարգևավճարի օրինակ
Ենթադրենք, որ խաղ-շոուի մասնակիցը կարող է ընտրել երկու դռներից մեկը՝ մեկը, որը թաքցնում է 1000 դոլար, իսկ մյուսը՝ 0 դոլար։ Ավելին, ենթադրենք, որ հաղորդավարը թույլ է տալիս մրցույթի մասնակցին վերցնել 500 դոլար՝ դուռ ընտրելու փոխարեն։ Երկու տարբերակները (ընտրելով 1-ին և 2-րդ դռների միջև, կամ վերցնելով 500 դոլար) ունեն նույն սպասվող արժեքը՝ 500 դոլար, ուստի դռներն ընտրելու համար ռիսկի վճար չի առաջարկվում՝ երաշխավորված 500 դոլարի փոխարեն։

Ռիսկի մասին անտարբեր մրցակիցը անտարբեր է այս ընտրությունների միջև։ Ռիսկի չդիմող մասնակիցը դուռ չի ընտրի և կընդունի երաշխավորված 500 դոլարը, մինչդեռ ռիսկի սիրահար մասնակիցը օգտակարություն կքաղի անորոշությունից և հետևաբար կընտրի դուռը։

Եթե չափազանց շատ մասնակիցներ խուսափում են ռիսկից, խաղային շոուն կարող է խրախուսել ավելի ռիսկային տարբերակի ընտրությունը (դռներից մեկի վրա խաղադրույք կատարելը)՝ առաջարկելով դրական ռիսկի պարգևավճար։ Եթե խաղային շոուն առաջարկում է 1600 դոլար «լավ դռան» հետևում, ինչը 1-ին և 2-րդ դռների միջև ընտրության սպասվող արժեքը կբարձրացնի մինչև 800 դոլար, ապա ռիսկի պարգևավճարը կդառնա 300 դոլար (այսինքն՝ 800 դոլար սպասվող արժեքից հանած 500 դոլար երաշխավորված գումար): Մրցույթի մասնակիցները, որոնք պահանջում են 300 դոլարից պակաս նվազագույն ռիսկի փոխհատուցում, կընտրեն դուռ՝ երաշխավորված 500 դոլարը ընդունելու փոխարեն։

## Արժեթղթերի շուկաներից ստացված ռիսկի պարգևավճարի էմպիրիկ գնահատականներ
Շրյոդերը գնահատել է, որ Միացյալ Թագավորության և Եվրամիության արժեթղթերի շուկաներում ռիսկի վճարները տատանվում են 4.83-ից մինչև 7.75 տոկոսի սահմաններում՝ բազմաթիվ մոդելների դեպքում, որտեղ գնահատականների մեծ մասը տատանվում է 6.3-ից մինչև 7.2 տոկոսի սահմաններում։

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* Հիմնարար ռիսկն ընդդեմ համակարգային ռիսկի
* Հասմանի ֆոնդեր – Բաժնետոմսերի երկարաժամկետ եկամտաբերության գնահատում – 1998թ. հունիս
* Եկամտի որակը և բաժնետոմսերի ռիսկի հավելավճարը. չափանիշային մոդել
* Ռուբեն Դ. Քոհեն (2002) «Բաժնետոմսերի ռիսկի պարգևավճարի, տևողության և դիվիդենտային եկամտաբերության միջև կապը (ներբեռնել), *Wilmott ամսագիր*, էջ 84–97, նոյեմբերյան համար։
* Ռուբեն Դ. Քոհեն «S&P կոմպոզիտային գնային ինդեքսի երկարաժամկետ վարքագիծը և դրա ռիսկի պարգևավճարը (ներբեռնել) »:

Կատեգորիա:Ապահովագրություն
Կատեգորիա:Բանկային գործ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Ներդրումներ
Կատեգորիա:Ռիսկեր
Կատեգորիա:Ռիսկերի կառավարում
Կատեգորիա:Տնտեսություն
Կատեգորիա:Ֆինանսական մաթեմատիկա
Կատեգորիա:Ֆինանսական շուկաներ
Կատեգորիա:Ֆինանսական տերմիններ
Կատեգորիա:Ֆինանսներ
Կատեգորիա:Ֆինանստնտեսական վերլուծություն