open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Նարուհիտո

**Նարուհիտո**  (, ), Ճապոնիայի կայրսը` սկսած 2019 թվականի մայիսի 1-ից, ով հաջորդում է իր հորը՝ Ակիհիտոյին։ Ըստ ճապոնական թագաժառանգման ավանդական կարգի` նա աշխարհի ամենահին միապետութան 126-րդ կայսրն է։ Նա նաև առաջին կայսրն է, ով ծնվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո։ Իր ղեկավարման ժամանակաշրջանը կոչվում է Ռեյվա։

## Վաղ կյանք
thumb|left|Նարուհիտոն 1961 թվականի փետրվարին

Նարուհիտոն ծնվել է 1960 թվականի փետրվարի 23-ին ժամը 16:15-ին Տոկիոյի կայսերական հիվանդանոցում։ Նա հետագայում նշել է, որ ծնվել է ախոռում։ Նրա մայրը փոխեց սեփական հավատքը կաթոլիկությունից սինտոիզմ։ Նախքան Նարուհիտոյի ծնունդը այն ժամանակվա թագաժառանգ արքայազն Ակիհիտոյի և Միչիկո Շոդայի նշանադրությունը (հետագայում Միտիկո) մեծ ընդդիմության արժանացավ ավանդապաշտ խմբերի կողմից, քանի որ Միտիկոն սերում էր կաթոլիկների ընտանիքից։ Չնայած նա երբեք չէր մկրտվել, նա սովորել է կաթոլիկ դպրոցում և ինչպես երևում էր, կիսում էր իր ծնողների հավատքը։ Խոսակցություններ էին պտտվում, որ կայսրուհի Կոջունը դեմ էր նշանադրությանը։ 2000 թվականին Կոջուն Կայրուհու մահից հետո Reuters-ը հայտարարեց, որ նա եղել է իր որդու ամուսնությանը ամենից շատ դեմ եղողներից մեկը և 1960-ականներին նա հասցրել է իր հարսին և թոռներին դեպրեսիայի՝  անընդհատ մեղադրելով հարսին, որ նա չի համապատասխանում իր որդուն։

## Կրթություն
Երբ Նարուհիտոն 4 տարեկան էր, նա սկսել է հաճախել էլիտար Գակուշին կրթահամալիրը, որտեղ ճապոնացի էլիտար շատ ընտանիքների և մեծահարուստների երեխաներն էին հաճախում։ Հասուն տարիքում Նարուհիտոն անդմակցում է աշխարհագրական ակումբին։ Նարուհիտոն ավարտում է Գակուշին կրթահամալիրը 1982 թվականի մարտին պատմության բակալավրի աստիճանով։ Նույն տարվա հուլիսին նա սկսում է անգլերենի եռամսյա ինտենսիվ դասընթաց, մինչև Միացյալ Թագավորության Օքսֆորդի համալսարանի Մերթոնի քոլեջը ընդունվելը,, որտեղ նա սովորել է մինչև 1986 թվականը, չնայած Նարուհիտոն չպաշտպանեց իր թեզը մինչև 1989 թվականը։

## Անձնական կյանքը
#### Ամուսնություն
Իր կնոջ՝ Մասակա Օվադայի հետ Նարուհիտոն առաջին անգամ հանդիպել է 1986 թվականի նոյեմբերին Իսպանական դքսուհու տանը թեյելիս։ 1993 թվականի հունիսի 19-ին նրանք նշանադրվեցին։ Հարսանիքը տեղի ունեցավ հունիսի 9-ին կայսերական Սիտնոյի պալատում, որին մասնակցեցին 800-ից ավել հյուրեր` ներառյալ եվրոպական արքայական շատ տոհմերի ներկայացուցիչներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի կայսրեր
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքական գործիչներ
Մումինջոն Գադոյբոև

**Մումինջոն Գադոյբոև** (, ), տաջիկ ֆուտբոլիստ, «Պարվոզ» ֆուտբոլային ակումբի դարպասապահ։

## Կարերիան ակումբում
2011 թվականի հոկտեմբերի 15-ին Մումիջոնը «Խուջանդ» ակումբում իր նորամուտն է նշել «Ռավշան» ակումբի դեմ խաղում։ Դա եղել է նրա միակ հանդիպումը խաղաշրջանի ընթացքում։ Հաջորդ խաղաշրջանում երիտասարդ դարպասապահը մնացել է պահեստայինների նստարանին` հաճախ հայտնվելով Աբդուազիզ Մախկանովի ստվերի տակ։ Հինգերորդ փուլում «ՑՍԿԱ-Պամիր» ակումբի դեմ խաղի ժամանակ Մախանովը վնասվածք է ստացել, և Մումինջոնը անց է կացրել երկրորդ խաղը երկրի առաջնությունում։ Երիտասարդ խաղացողը մասնակցել է առաջնության ևս հինգ խաղի, սակայն դրանից հետո նորից հայտնվել է պահեստայինների նստարանին։ 2013 թվականի խաղաշրջանում Մումինջոնը նորից երկար ժամանակ մնացել է Մախկանովի ստվերի տակ և խաղադաշտ է վերադարձել միայն չորս անգամ։ 2014 թվականին ֆուտբոլիստին ձեռք է բերել «Պարվոզ» ակումբը։ Այստեղ Մումինջոնը դարձել է երրորդ դարպասապահը, խաղերին հիմնականում մասնակցել են դարպասապահներ Ումարովը և Կոլոտեյը։ 2014 թվականի մրցաշրջանում նրա միակ հանդիպումը եղել է մայիսի 13-ին, «Վախշ» ակումբի դեմ։
 
## Կարերիան հավաքականում

Մումինջոնը եղել է Տաջիկստանի երիտասարդական հավաքականի հիմնական ֆուտբոլիստը 2014 թվականի Բարեկամության գավաթի առաջնությունում։ Օլիմպիական հավաքականի կազմում նա մասնակցել է ամառային ասիական խաղերին Ինչոնում, սակայն այնտեղ եղել է միայն պահեստային դարպասապահ։ Տաջիկստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչ Մուհսին Մուհամադիևը Մումինջոնին հրավիրել է խաղալու Բելառուսի և Պաղեստինի հավաքականների դեմ խաղերին, սակայն ֆուտբոլիստը խաղադաշտ դուրս չի եկել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Պրոֆիլը Sportbox կայքում

Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Ճպուռ տափակաոտ

**Ճպուռ տափակաոտ** (), պլատիքնեմիդների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետուտյան Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
35-37 մմ երկարությամբ մանրաչափի գեղակազմ ճպուռ է։ Արուն բաց երկնագույն է, էգը` կրեմագույն կամ կանաչավուն շողշողյունով դեղին։ Փորիկի 1–6–րդ հատվածների հետին եզրին կան փոքր սև բծեր, 7–9–րդ հատվածները վերևից սև են` նեղ, երկնագույն  միջին զոլով, 10–րդ հատվածը երկնագույն է` երբեմն  կողքերին զույգ սև բծերով։ Բաց գունավորված երկու զույգ երկայնական զոլերով կուրծքը վերևից մուգ գույնի է։ Ոչ սեռահասուն առանձնյակներն ունեն շատ բաց գունավորում, իսկ փորիկի մուգ զարդանախշը թույլ է արտահայտված։

## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայում՝ Անգլիայից դեպի արևելք մինչև Ենիսեյ գետը, Փոքր Ասիայում, Կովկասում և Անդրկովկասում։

## Էկոլոգիա
Ապրում են դանդաղ հոսող կամ կանգնած ջրերով ջրավազաններում և արհեստական ջրամբարներում` ջրանցքներում և ձկնաբուծական լճակներում։ Բազմանում են խիտ բուսականությամբ ծածկված, թույլ հոսող և կանգնած ջրով ջրամբարներում։ Ձվադրում են լողացով բուսականության վրա։ Թռչում են հունիսին–հուլիսի սկզբին, ավելի քիչ քանակներով հանդիպում են նաև օգոստոսին։ Զարգացման ցիկլը տևում է 1 տարի։

## Պահպանություն
Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով ներկայումս գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակի փոփոխության միտումները պարզված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններն են ջրավազնների հիդրոլոգիական ռեժիմի խախտումը և աղտոտումը։

Պահպանության միջոցառումները չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Պլատիքնեմիդներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Թեյբլ-Մաունթին աստղադիտարան

**Թեյբլ-Մաունթին աստղադիտարան** (, աստղադիտարանի կոդը` — «673»), աստղադիտարան ԱՄՆ-ի Կալիֆոռնիա նայանգի Ռայթվուդ քաղաքի մոտ, ղեկավարվում է ՆԱՍԱ-յի Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայի կողմից (Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտ)։

Աստղադիտարանի ամենահայտնի հետազոտողն է Ջեյմս Յանգը։

Աստերոիդների հիմնական գոտու (84882) Թեյբլ Մաունթին աստերոիդը անվանվել է աստղադիտարանի պատվին։

## Աստղադիտարանի գործիքներ
* 0,6-մ Ռիչի-Կրետյեն աստղադիտակ, տեղադրվել է 1966 թվականին
* 1,2-մ Կասսգրեյնի ռեֆլեկտոր աստղադիտակ (Պոմոնա քոլեջի աստղադիտակ), տեղադրվել է 1985 թվականին, իսկ 1996 թվականին տեղադրվել են նոր հայելիներ

## Հիմնական նվաճումները
* Հայտնաբերվել են 390 աստերոիդ 2002-ից 2008 թվականները
* 7998 աստղաչափական դիտարկումներ հրապարակված 1968-ից 2011 թվականները
* Ապոլոն ծրագրի տիեզերանավերի թռիչքի հետևումը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
**Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները**
* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները
* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները

**NASA ADS տվյալների բազայում աստղադիտարանի ներդրումը**
* Որոնում «Table Mountain Observatory» բառերով

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ ԱՄՆ-ում
Լյաենե-Նիգուլա (Էստոնիայի շրջան)

**Լյաենե-Նիգուլա շրջան** (), շրջան Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգում։ Շրջանի կենտրոնն է Տաեբլա գյուղական ավանը։

Ստեղծվել է 2013 թվականի հոկտեմբերին, միավորելով Օռու, Ռիստի և Տաեբլա շրջանները։

2017 թվականին վարչական նոր բարեփոխման արդյունքում Կուլլամաա, Լյաենե-Նիգուլա, Մառտնա, Նիվա և Նոառոոցի շրջանները միավորվեցին մեկ միավորի մեջ դառնալով Լյաենե-Նիգուլա շրջան։

Շրջանի մակերեսն է 1428,2 կմ²։

## Բնակչություն
2017 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ շրջանում բնակվում էին 7052 մարդ։

## Տես նաև
* Էստոնիայի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Շրջանի վարչության պաշտոնական վեբ կայքը 

Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Նառվա-Յիեսուու (քաղաք, Էստոնիա)

**Նառվա-Յիեսուու** (), քաղաք Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգում։

Քաղաքի պատմական անվանումներ՝
* Նարվա-Մյունդունգ ()
* Գունգերբուրգ մինչև 1914 թվականը
* Ուստ-Նարովա 1914-ից 1917 թվականները
* Գունգերբուրգ () մինչև 1922 թվականը
* Նառվա-Յիեսուու (Narva-Jõesuu) — 1921-ից 1923 թվականները
* 1923-ից 1928(?) թվականը *Նարոովա-Յիեսուու* ()
* Նառվա-Յիեսուու (Narva-Jõesuu) — 1928(?) մինչև այսօր։

## Բնակչություն
2007 թվականի փետրվարի 1-ի դրությամբ քաղաքում բնակվում էին՝
* 3011 գրանցված բնակիչներ, որից 76,2 % — ռուս, 13,2 % — էստոնացի և 10,6 % — այլ ազգություններ։

## Տես նաև
* Էստոնիայի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի կայքը 
* 1905 թվականի քաղաքի շրջակայքի պլանը  
* Նառվա-Յիեսուույի պաշտոնական նուդիստական լողափ 

Կատեգորիա:Էստոնիայի քաղաքներ
Ավրորինա դեղնաթիթեռ

**Ավրորինա դեղնաթիթեռ** (), ճերմակաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Միջին չափի թիթեռ է։ Արուների առջևի թևի երկարությունը 25–35 մմ է, թևերի ստորին մասը հիմնականում դեղին գույնի է, իսկ էգերինը 35–40 մմ է։ Արուների թևերի ընդհանուր գուներանգը օքրագույն է, հաճախ ուժեղ մանուշակագույն փայլով, էգերը սպիտակ կամ նարնջագույն են, առջևի թևերի գագաթը և հետին թևերի արտաքին եզրը և դիսկալ պուտը սև են, իսկ հետին թևերինը` նարնջագույն։

## Տարածվածություն
Տարածված է Փոքր Ասիայում, Կովկասում, Իրանում, Հարավարևմտյան Թուրքմենստանում։ Հայաստանում ունի լայն տարածում, հայտնի է Գեղարքունիքի (քաղաք Սևան, գյուղ Շորժա), Կոտայքի (Ջրվեժ, Գեղադիր, Մեղրաձոր, Արզական, Գառնի), Վայոց ձորի (Գնիշիկ), Սյունիքի (Լիճք, Շվանիձոր, Գուդեմնիս, Վանք և Կալեր լքված գ.) մարզերում, Արագածի և Արայի լեռներից, «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցից։

## Էկոլոգիա
Ապրում են քսերոֆիտներում և անտառի ու տրագանտների վերին սահմանում գտնվող տափաստանացած հատվածներում` տրագանտների ինտրուզիաներով։

Մայիսի վերջից մինչև հուլիսի վերջը տալիս են մեկ սերունդ։ Թրթուրները զարգանում են տրագանտային աստրագալի վրա։ Ձմեռում են երրորդ, չորրորդ հասակի թրթուրները։

## Պահպանություն
Հազվագյուտ տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Թվաքանակը և դրա փոփոխության միտումները բավականաչափ բարձր է` զգալի տատանումներով տարբեր տարիներին։

Վտանգման հիմնական գործոններն են արոտների համար տրագանտային ֆորմացիաների խարակումը, տափաստանների հերկումը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում և «Սևան» և «Արևիկ» ազգային պարկերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Ճերմակաթիթեռներ
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Մոմախոտի մեղու

**Մոմախոտի մեղու** (), մեգախիլիդների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Կոշտացած հաստացումով այտեր ունեցող, երեսկալի կողքերին երկար, եղջերանման ելուստներով, առջևի եզրի միջնամասում եռանկյունաձև ատամիկով էգի փորիկի 1-3-րդ տերգիտները պատված են շիկակարմիր, 6-րդը սև, իսկ գլուխը և կուծքը՝ գորշագույն մազիկներով։ Սև երեսով, դեղնամոխրագույն մազիկներով պատված կրծքով արուի 6-րդ տերգիտի գագաթնային եզրը ուղիղ է, 7-ինը՝ կլորավուն։

## Տարածվածություն
Տարածված է Արևելյան Միջերկրայքում և Անդրկովկասում։ Հայաստանում հայտնի է Երևանից, այստեղ հավանաբար անհետացել է։ Հայտնաբերված է Արագածոտնի (Բյուրական գյուղի շրջակայք), Կոտայքի (Արզնի գյուղի մոտակայք) մարզերից և «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցից, Գառնիի հատվածից։

## Էկոլոգիա
Միայնակ մեղուներ են, որոնք ապրում են լեռնատափաստաններում և գետամերձ հովիտներում։ Թռիչքը մայիս-հուլիս ամիսներին է, բնակալում են պատրաստի խոռոչներում։ Այցելում են գլխավորապես սրոհունդ, հասմիկ, առյուծատամ սեռերին պատկանող բույսերի ծաղիկներին։

## Պահպանություն
Ոչ մեծ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Հանդիպում են հազվադեպ՝ եզակի առանձնյակներով։ Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններն են հողերի յուրացումը, գերարածեցումը, ոչ ընտրողական ազդեցությամբ միջատասպանների օգտագործումը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Մեգախիլիդներ
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Ձմեռային բնապատկեր (նկար)

**Ձմեռային բնապատկեր**, Վարդան Մախոխյանի նկարներից է, բնապատկեր, որին բնորոշ է սպիտակ և կապույտ գույների նոր երանգավորումը, այսինքն` սպիտակն ավելի տաք է, իսկ կապույտը հակված է դեպի մանուշակագույնը։

## Նկարագրություն
Արևոտ դաշտում միմյանցից հեռու տեղավորված են փայտյա միհարկանի տնակներ` անսովոր բարձրության թեք կտուրներով, որոնցից մեկը մեծ չափերով առանձնացված է առջևի բնագծի վրա։  Նրա կողքին կան նաև հարակից կառույցներ՝ տնտեսական կարիքների համար։ Հասարակ, աղքատիկ տան տեսքը մոռացության է տրվում՝ շնորհիվ գեղանկարի հմայիչ ներգործության։ Տնակների կտուրներին նստած ձյունը պատկերված է նրբանկատ դիտողականությամբ։ Ձյունը լուսավոր մասերում կաթնագույն սպիտակ է, ստվերոտ մասերում` կապույտ, որոնք, միասին վերցրած, ներդաշնակվում են տնակների փայտյա պատերի սրճագույն երանգների հետ, իսկ դրանք իրենց հերթին գեղանկարչորեն շաղկապված են գետնին գոյացած կապույտ ստվերների հետ։

Պատկերի կոմպոզիցիան լրացվում և իմաստավորվում է մեծ ճաշակով ընտրված մանրամասներով։

Բակի ամբողջ համալիրը, պատկերացում տալով գյուղական այդ աղքատիկ տան բնակիչների մասին, միաժամանակ դիտվում է նաև որպես գեղանկարչորեն հարուստ պատկեր։ Անզուգական է բնապատկերի միջին բնագիծը՝ կաթնագույն ձյան ֆոնի վրա մեղմ կապտամանուշակավունով գեղանկարված խոտի դեզով, ավելի հեռուն կանգնած տնակով, նորատունկ ծառերով, մացառուտներով, գետնին ընկած կապտավուն ստվերներով, որոնք և' նկարչական են, և' գեղեցիկ։

## Արձագանքներ
Մախոխյանի ձմեռային տեսարանները հիացրել են նաև եվրոպացի քննադատներին։ Ֆիլիպ Պերկեզը գրել է. «Դաշտագետիններու ձյունապատ անտառներեն տիեզերքի մեծությունն ու խորությունը դիտողին կը թափանցե ու զայն կը ցնցե։ Սկզբնական ներգործության գաղտնիքը, որ արվեստեն կը ծագի, արվեստագետի անսանձելի ավյունն է»։

Ջերմ է արտահայտվել նաև Ադոլֆ Սքարսելլին.«Մախոխյանը տարբեր երկրներ կատարած այցելություններով կը փնտրե բնության զանազան տպավորություններ, սակայն իր կորովի խառնվածքը չի փոխվիր, այլ իր բարեշրջումին կը հետևի ու կսուզվի ձմեռային տեսարանին մեջ, ինչպես ծովին։ Ու ծովին պես մեր առջև կը պատկերացնե ձյունը։ Միայն անիկա կարող է գնահատել անոր բարձր արժանիքները, ով տեսած է ձմեռային տեսարանները, այն արագ զննությունները, զոր մարդ կրնա ընել տենդային անձկության վայրկյանին մեջ` միջոցներու սովորական պարզությունով, արվեստի զգացումի սովորական լայնամիտ տեսությունովը»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վարդան Մախոխյանի նկարներ
Ինդիանայի համալսարանի աստերոիդների ծրագիր

**Ինդիանայի համալսարանի աստերոիդների ծրագիր** (), ավարտված աստերոիդների հետազոտությունների ծրագիր, որը իրականացվում էր 10-դյույմանոց եռակի-օբյեկտիվով խցիկով, Գոթե Լինկի աստղադիտարանում 1949-ից 1967 թվականները։ Ծրագիրը սկսել էր Ինդիանայի համալսարանի գիտնական Ֆրենկ Էդմոնդսոնը։

Ծրագրի նպատակներն էին՝
* վերագտնել աստերոիդներ, որոնք գտնվում էին իրենց կանխատեսված ուղեծրերից դուրս;
* կատարել ուղեծրերի նոր հաշվարկներ և վերանայել ու ճշգրտել արդեն հայտնիները;
* աստղային մեծության ճշգրտումը մինչև 0,1 միավորի ճշտության;
* ուսանողների ուսուցում։

Երբ աստղադիտարանի 0.91 մետրանոց ռեֆլեկտոր աստղադիտակը այլևս հնարավոր չէր օգտագործել, համալսարանի գիտնական Ջեյմս Կաֆին կազմակերպեց Ցինցինատիի համալսարանից բերված 0,254 մետրանոց ոսպնյակների փոխառությամբ օգտագործումը։ Այս ծրագրում կատարված բոլոր հայտնագործությունները կատարվել են հենց այս փոխառված ոսպնյակների օգտագործմամբ։

1958 թվականին ծրագրի շրջանակներում արդեն ստեղծվել էին 3500 լուսա-թիթեղներ, 12 000 աստերոիդների լուսանկարներով, և Փոքր մոլորակների կենտրոնի ամսագրում արդեն իսկ տպագրվել էին աստերոիդների մոտ 2000 ճշգրիտ տեղաբաշխման տվյալներ։ Ծրագրի ավարտին, 1967 թվականին, ընդհանուր առմամբ հայտնաբերվել էր 119 աստերոիդ։ Վերջին հայտնաբերված աստերոիդն էր (30718) Ռեքորդսը, որը հայտնաբերվել էր 1955 թվականին, և մինչև 2007 թվականի նոյեմբեր ամիսը չէր անվանվել։

Ծրագիրը ավարտվեց, երբ Ինդիանապոլիս քաղաքի լուսավորությունը սկսեց խանգարել դիտարկումներին։ Ծրագրի ընթացքում ստեղծված մոտ 7000 լուսանկարչական թիթեղները այս պահին պահվում են Լոուելի աստղադիտարանի պահոցում։

Ինդիանայի համալսարանի աստերոիդների ծրագրի շրջանակներում, 1949-ից 1966 թվականները, հայտնաբերվել են 119, որոնց հայտնաբերումը Փոքր մոլորակների կենտրոնը վերագրում է *Ինդիանայի համալսարանին*, առանց հղում կատարելու ծրագրին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Փոքր մարմինների որոնման ծրագրեր
Եկատերինա Զախարիևա

**Եկատերինա Սպասովա Գաչևա-Զախարիևա** (, ), բուլղարացի քաղաքական գործիչ և իրավաբան, Բուլղարիայի արտաքին գործերի ներկայիս նախարարը (2017 թվականի մայիսի 4-ից)։ Նախկինում Մարին Ռայկովի, Բոյկո Բորիսովի և Գեորգի Բլիզնաշկու կառավարությունների օրոք զբաղեցրել է տարբեր պաշտոններ, այդ թվում՝ Բուլղարիայի տարածքային կառավարման և զարգացման նախարարի, Բուլղարիայի տարածքային զարգացման նախարարի և Բուլղարիայի երկարատև ներդրումների նախագծման նախարարի։ 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ից մինչև 2017 թվականի հունվարի 27-ը եղել է Բուլղարիայի արդարադատության նախարարը։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Պազարջիկի Բերտոլդ Բրեխտի անվան լեզվաբանական գիմնազիան՝ գերմաներեի խորացված ուսուցմամբ և Պլովդիվի Պայսի Հիլենդարցու անվան համալսարանը (իրավունքի մագիստրոս)։ 2001-2003 թվականներին աշխատել է դատապաշտպան, 2003 թվականին՝ իրավախորհրդատու, 2007 թվականին եղել է Բուլղարիայի շրջապատող միջավայրի և ջրային ռեսուրսների նախարաության իրավական-նորմատիվ և վարչական սպասարկման տնօրեն։ 2009 թվականի օգոստոսից եղել է Բուլղարիայի տարածքային կառավարման և զարգացման նախարարի՝ օրենսդրական, տարածքների և նախագծերի կազմակերպման, պետական սեփականության, բնակարանային քաղաքականության, կոնցեսիայի, տարածքային զարգացման, առևտրային կազմակերպությունների և պետական ձեռնարկությունների հարցերով տեղակալ։

Մասնագիտացումներն են՝ «Օրենսդրության և քաղաքականության ազդեցության գնահատականի հնարավորության զարգացում» («Հասարակական լավ կարգավորման համար. պետական կառավարման ազդեցության գնահատման գործընթացի սահմանում» նախագիծ, *Jacobs and Associates Europe Limited* կոնսորցիում (խոշոր բանկերի միավորություն)), եվրոպական իրավունք, «Մարդու և շրջապատող միջավայրի իրավունք» (Վենետիկյան հանձնաժողով, Տրիեստ, Իտալիա), «Օրենսդրության և քաղաքականության ազդեցության ռազմավարական նախագծում և գնահատման համաձայնեցում, հասարակության մասնակցությունը վարչական որոշումների ընդունման մեջ» (Հասարակական վարչության ինստիտուտ, Դուբլին, Իռլանդիա, Վարչության ազգային դպրոց, Փարիզ, Ֆրանսիա)։

2012 թվականի հունվարի 23-ին Բուլղարիայի նախագահի հրամանով նշանակվել է գլխավոր քարտուղար։ 2017 թվականի մայիսի 4-ին *ГЕРБ* և Միացյալ հայրենասերներ կուսակցությունների կոալիցիոն կառավարության օրոք նշանակվել է Բուլղարիայի արտաքին գործերի նախարար։
### Անձնական կյանք
2006 թվականին ամուսնացել է ճարտարապետ Անգել Զախարիևի հետ։ Տիրապետում է անգլերենի և գերմաներենի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի իրավաբաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Արդարադատության կին նախարարներ
Կատեգորիա:Արտաքին գործերի կին նախարարներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Բուլղարացի կին դիվանագետներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի նախարարներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի քաղաքական գործիչներ
Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման եկեղեցի (Աստվածածնի Վերափոխման եկեղեցի, Վերափոխման եկեղեցի, Վերափոխման տաճար)** հասկացությունը կարող է վերաբերել.

* Վերափոխման մայր տաճար (Մոսկվա)
* Աստվածածնի Վերափոխման տաճար (Մոզդոկ)
* Վերափոխման տաճար (Վլադիմիրովսկայա)
* Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման եկեղեցի (Կուրգան)
* Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման եկեղեցի (Գրիգորևկա)
* Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման եկեղեցի (Նեդվիգովկա)
* Աստվածածնի Վերափոխման եկեղեցի (Յալթա)
* Վերափոխման եկեղեցի (Սվյատիցա)
* Վերափոխման եկեղեցի (Լվով)
Հին Կիոտոյի մշակույթի հուշարձաններ (Կիոտո, Ուձի և Օցու)

**Հին Կիոտոյի մշակույթի հուշարձաններ (Կիոտո, Ուձի և Օցու քաղաքներում)**, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։ Ներառում է 17 առանձին օբյեկտ Ճապոնիայի երեք քաղաքում՝ Կիոտոյում և Ուջիում (երկուսն էլ մտնում են Կիոտոյի վարչատարածքային միավորի կազմում), ինչպես նաև Օցույում (Սիգայի պրեֆեկտուրա)։ Դրանցից 13-ը բուդդայական տաճարներ են, երեքը՝ սինտոիստական, իսկ մեկն էլ՝ ամրոց։ Օբյեկտի շինություններից 38–ն ունեն «Համաժողովրդական սեփականություն» կարգավիճակը, 160-ը՝ «Մշակութային ժառանգության կարևոր օբյեկտ», 8 այգի՝ «Լանդշաֆտային արվեստի գլուխգործոց» և 4 այգի՝ «Բարձր գեղարվեստական արժեքի ճարտարապետական համալիր»։ Օբյեկտը Համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկվել է 1994 թվականին։

## Ընտրության չափանիշներ
Կիոտոյի պատմական կառույցների մեծ մասը զերծ է մնացել ավերումից. այստեղ չի եղել ո՛չ պատերազմ, ո՛չ արշավանք։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին, երբ ճապոնական խոշոր քաղաքները համատարած ռմբակոծվում էին դաշնակիցների օդուժի կողմից, Կիոտոն զերծ է մնացել ավիահարվածներից՝ հետագայում ատոմային ռմբահարության նշանակետ դարձնելու նկատառումով։ Ի վերջո, ԱՄՆ-ի ռազմական նախարար Հենրի Սթիմսոնի միջամտությամբ, որը նախկինում իր դիվանագիտական ծառայության ընթացքում բազմիցս եղել էր Կիոտոյում և ցանկացել է փրկել քաղաքի մշակութային հարուստ ժառանգությունը, Կիոտոն հանվել է ատոմային ռմբահարման ենթակա ճապոնական քաղաքների ցուցակից և փոխարինվել Նագասակիով։  Ներկայումս այս քաղաքում ավելի շատ մշակութային ժառանգության օբյեկտներ կան, քան Ճապոնիայի որևէ այլ վայրում։ Հին Կիոտոյի մշակույթի հուշարձանները (Կիոտո, Ուջի և Օցու քաղաքներում) թվագրվում են 10-19-րդ դարերին։ Դրանք արտացոլում են իրենց դարաշրջանի մշակույթն ու կենցաղը։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ընտրության գործընթացում ևս նշվել է այս վայրերի պատմական կարևորությունը տարածաշրջանի զարգացման մեջ։

## Օբյեկտների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities) — UNESCO World Heritage Centre
* World Heritage Historic Monuments of Ancient Kyoto
* Welcome to Kyoto — World Heritage Map

Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգություն
Աշոտ Մկրտչյան (ճարտարապետ)

**Աշոտ Ավետիքի Մկրտչյան** (), հայ ճարտարապետ։ Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամ (1976)։ Երիտասարդ ճարտարապետների 1977 թվականի և 1981 թվականի համամիութենական ստուգատեսների դափնեկիր։

## Կենսագրություն
Աշոտ Ավետիքի Մկրտչյանը ծնվել է 1950 թվականի ապրիլի 14-ին, Երևան քաղաքում։ 1972 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1972-1992 թվականներին աշխատել է Հայպետնախագիծ ինստիտուտում, 1988 թվականից, միաժամանակ՝ ճարտարապետական արվեստանոցի ղեկավար։ 1994 թվականից բնակվում է ԱՄՆ-ում։

Կազմել է (համահեղինակությամբ) Սևան քաղաքի կենտրոնի մանրամասն հատակագիծը համար 4 միկրոշրջանի կառուցապատման նախագիծը (1980-1988), Վանաձորի «Տարոն 1-3» բնակելի համալիրի (ԽՍՀՄ Ճարտարապետների միության «Տարվա լավագույն նախագիծ» մրցանակ 1990), «Տարոն 1-4» առևտրային կենտրոնի մանրամասն հատակագծերը (1989-1995): Մկրտչյանի (համահեղինակությամբ) նախագծերով Դիլիջանում իրականացվել են հանգստյան տների համալիր (1975), պանսիոնատ (1975), պրոֆիլակտորիում, հանրակացարան (երկուսն էլ՝ 1975), Կինեմատոգրաֆիստների ստեղծագործական տան քոթեջներ (1984), Գորիսում՝ բնակելի համար 5 թաղամասի կառուցապատումը (1975-1986, Սոֆիայի «Բիենալե-85»-ի Մեծ մրցանակ և ոսկե մեդալ), Աբովյանում՝ ավտոկայարան (1980, ՀԼԿԵՄ մրցանակ՝ 1985), Գյումրիում՝ կենտրոնական հրապարակի վերակառուցում և բարեկարգում (1980-1988, 1978 թվականի նախագիծն արժանացել է 1-ին մրցանակի), Երևանում և արտերկրում՝ էլիտային մենատներ, չորս վիլլա՝ ԱՄՆ-ի Քոնեքթիքութի, Նյու Յորքի, Նյու Ջերսիի նահանգներում, (1995-2000), 1000-տեղանոց «Շերատոն» հյուրանոցը՝ Հայնան կղզում (Չինաստան), առևտրա-զվարճանքների կենտրոնով էլիտային բնակելի համալիր (60 վիլլա)՝ Շանհայում, բժիշկ Նալբանդյանի քաղաքային նստավայրի, Աֆրիկյան երկրների օգնության Ռոկֆելլերյան կենտրոնի (երկուսն էլ՝ Նյու Յորքի Մանհեթենում) վերակառուցումները (բոլորը՝ 2000-2001), Նյու Ջերսիի Ջերսի Սիթիում և Ռոշել պարկում՝ բնակելի համալիրներ, Նյու Յորքում՝ առևտրի կենտրոն և 150 բնակելի տներով համալիր (բոլորը՝ 2003-2004) և այլն։

## Մրցանակներ
* Երիտասարդ ճարտարապետների 1977 թվականի և 1981 թվականի համամիութենական ստուգատեսների դափնեկիր
* ՀԼԿԵՄ մրցանակ, 1985
* «Բիենալե-85»-ի Մեծ մրցանակ և ոսկե մեդալ, Սոֆիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Համամիութենական ստուգատեսների դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ճարտարապետների միության անդամներ
Անդրեյ Կուտորկին

**Անդրեյ  Դմիտրևիչ Կուտորկին** (, կեղծանունը՝ Ա. Յոնդոլ), էրզիացի բանաստեղծ, արձակագիր։

## Կենսագրություն
Անդրեյ Կուտորկինը ծնվել է Ալաթիրի գավառի Ստուդենեց գյուղում (այժմ՝ Չուվաշիայի Հանրապետության Պորեցկի շրջանի Նապոլնոե գյուղի կազմում)։ 1934 թվականից եղել է ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ, եղել է նաև խորհրդային գրողների 1-ին Համամիութենական համագումարի պատվիրակ։

## Աշխատանքներ
* «*Раужо палмань*» («Սև սյուն», 1934)
* «*Ламзурь*» (բանաստեղծական վեպ, 1941 թվականին նրա մոտիվներով ստեղծվել է առաջին մորդովական օպերան)
* «*Покш ки лангсо умарина*» («Մեծ ճանապարհի խնձորենին», 1958)
* «*Лажныця Сура*» («Փոթորկոտ Սուրան», 3 գրքով 1969, 1979, 1987)

## Պարգևներ  և կոչումներ
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (22.08.1986)
* 2  «Պատվո  Նշան» շքանշան (09.01.1950, 23.03.1976)
* Մեդալներ
* Մորդովական ԻԽՍՀ Վաստակավոր գրող (1966)
* Մորդովական ԻԽՍՀ Ժողովրդական գրող (1984)
* Մորդովական ԻԽՍՀ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1987)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Статья в Чувашской энциклопедии
* Биографические сведения 

Կատեգորիա:Էրզիացի գրողներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Մորդովիայի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Մորդովիայի ժողովրդական գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Նիկոլայ Իշուտկին

**Նիկոլայ Իվանովիչ Իշուտկին** (), ռուս- էրզիացի բանաստեղծ և լրագրող։ Էրզյան «Չիլիսեմա» մանկապատանեկան ամսագրի գլխավոր խմբագիր, Մորդովիայի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1999):

## Կենսագրություն
Նիկոլայ Իշուտկինը ծնվել է 1954 թվականի մայիսի 28-ին, Մորդովիայի Բոլշեբերեզնիկիսկի շրջանի Սիմկինո գյուղում, ուսուցչի և կոլտնտեսուհու ընտանիքում։ 1961 թվականին հաճախել է հայրենի գյուղի ութամյա դպրոցի առաջին դասարան։ 1971 թվականին ավարտել է հարևան Շուգուրովո գյուղի միջնակարգ դպրոցը, որից հետո ընդունվել է Մորդովիայի Նիկոլայ Օգարյովի անվան պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետ։ Համալսարանն ավարտելուց հետո աշխատել է «Էրզյան պրավդա» թերթի թղթակից, ավագ թղթակից, այնուհետև՝ բաժնի վարիչ։  1984 թվականին մասնակցել է Երիտասարդ գրողների VIII Համամիութենական  խորհրդակցությանը։ 1987 թվականին դարձել է էրզյան մանկապատանեկան «Չիլիսեմա» ամսագրի գլխավոր խմբագիր։ 1989-1991 թվականներին սովորել է Մոսկվայի սոցիալ-քաղաքական ինստիտուտի լրագրության հեռակա բաժնում։ 1995 թվականին դարձել է Ռուսաստանի գրողների միության անդամ։

## Ստեղծագործություններ
Նիկոլայ Իշուտկինը սկսել է բանաստեղծություններ գրել ուսանողական տարիներից։ 1973 թվականին «Սյատկո» ամսագրում հրապարակում է էրզյան լեզվով իր առաջին բանաստեղծությունները` «*Од пора*» և «*Килейне*»: «Էրզյան պրավդա» թերթում աշխատելու տարիներին շարունակել է ակտիվ ստեղծագործական գործունեությունը։ Եղել է «Տեշտինե» գրական միավորման անդամ, որը ղեկավարել է էրզիացի գրող Վասիլի Ռադաևը։

1989 թվականին Իշուտկինը հրատարակել է բանաստեղծությունների իր առաջին ժողովածուն՝ «*Валскень теште*» («Վաղորդյան աստղ») վերնագրով։ Նույն թվականին ռուսերենով լույս է տեսել բանաստեղծությունների նրա առաջին ժողովածուն՝ «Ոգու բնապատկեր» վերնագրով։

Իշուտկինը համարվում է բազմաթիվ մանկական բանաստեղծությունների հեղինակ, որոնք լույս են տեսնում «Սյատկո» և«Չիլիսեմա» ամսագրերում։ 1994 թվականին լույս է տեսել մանուկների համար գրված «*Ютко шкасто*» («Ժամանց») բանաստեղծությունների ժողովածուն, որտեղ ընդգրկված են նաև զանազան խաղեր, գլուխկոտրուկներ և հումոր։

## Պարգևներ և մրցանակներ
* ԽՍՀՄ տպագրության գերազանցիկ
* Մորդովիայի հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1999)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Писатели Мордовии : биографический справочник / сост.: Т. С. Баргова, Е. М. Голубчик. - Саранск : Мордов. кн. изд-во, 2004. - 127 с.

Կատեգորիա:Էրզիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Մորդովիայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային խմբագիրներ
Զելյոնի Կուտ (գյուղ, Միրգորոդի շրջան)

**Զելյոնի Կուտ** (), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Միրգորոդի շրջանում։

1982 թվականի տվյալներով Զելյոնի Կուտ գյուղում բնակվում էր 317 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրերի ամբողջական ցանկը Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում, www.rada.gov.ua 
* 2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները, ukrcensus.gov.ua 
* Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարներ և քարտեզներ, maps.vlasenko.net 

Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Միրգորոդի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Յակուբ Նեչաս

**Յակուբ Նեչաս** (, ), չեխ ֆուտբոլիստ, Պրահայի «Սպարտա» ակումբի կիսապաշտպան, որը վարձավճարային հիմունքներով հանդես է գալիս «Բոհեմիանս 1905» ակումբում։

## Ակումբային կարիերա
Նեչասը Պրահայի «Սպարտա» ակումբի սան է։ 2010 թվականին խաղային պրակտիկա ստանալու համար վարձավճարային հիմունքներով տեղափոխվել է «Պարդուբիցե» ակումբ։ Օգոստոսի 2-ին «Սելե և Բելլո» ակումբի դեմ խաղում նա կատարել է իր նորամուտը Չեխիայի երկրորդ լիգայում։ 2015 թվականի ամռանը Նեչասը նորից վարձավճարով տեղափոխվել է «Սելե և Բելլո»։ Օգոստոսի 1-ին՝ Չեսկե Բուդյովիցեի «Դինամո» ակումբի դեմ խաղում կատարել է իր նորամուտը նոր թիմում։ 2016 թվականի մայիսի 21-ին «Ֆրիդեկ Միստեկ» ակումբի դեմ հանդիպման ժամանակ Նեչասը ձևակերպել է դուբլ՝ հեղինակելով իր առաջին գոլերը «Սելե և Բելոյում»։

2017 թվականի սկզբին Յակուբը վարձավճարով տեղափոխվել է «Մլադա Բոլեսլավ» ակումբ։ Փետրվարի 19-ին՝ «Կարվինա» ակումբի դեմ խաղում նա կատարել է իր նորամուտը Գամբրինուս լիգայում։ Փետրվարի 27-ին «Տեպլիցե» ակումբի դեմ հանդիպման ժամանակ Նեչասը խփել է իր առաջին գոլը «Մլադա Բոլեսլավ» ակումբում։

## Միջազգային կարիերա
2017 թվականին Չեխիայի երիտասարդական հավաքականի կազմում Նեչասը մասնակցել է Եվրոպայի երիտասարդական առաջնությանը Լեհաստանում։ Մրցաշարում նա եղել է պահեստային և խաղադաշտ դուրս չի եկել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆուտբոլիստի էջը «Բոհեմիանսի» կայքում  
* Վիճակագրությունը soccerway կայքում
* Ֆուտբոլիստի էջը sports.ru կայքում
* Jakub Nečas official international statistics
* Jakub Nečas  profile on the AC Sparta Prague official website
* Ֆուտբոլիստի էջն Առաջին լիգայի կայքում 
* 

Կատեգորիա:Բոհեմիանս 1905-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գրաֆին Վլաշիմի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Չեխ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Սպարտա Պրահայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սլովան Լիբերեցի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրիբրամի ֆուտբոլիստներ
Աստոր

**Աստոր** (**Անդրանիկ Շավարշի Արաբաջյան**, ), կրկեսի բուլղարահայ արտիստ, աճպարար։

## Կենսագրություն
Անդրանիկ Արաբաջյանը ծնվել է 1943 թվականի նոյեմբերի 18-ին, Բուլղարիայի Շումեն քաղաքում։ Իլյուզիոնիզմի նրա առաջին բացահայտումը տատիկից էր։ 12 տարեկանում թաղային այգում կրկես է կազմակերպել, որտեղ ցույց է տվել իր սովորածը։ Ինքնուս իլյուզիոնիստը 18 տարեկանից սկսեց զբաղվել այս մասնագիտությամբ։ Նրա առաջին պաշտոնական աշխատանքը եղել է շրջիկ թատերախմբում, որտեղ նա նվագել է կոնտրաբաս։

Սոֆիայում Աստորը հասցրեց ծանոթանալ Սենկոյի և Ֆակիրա Միտինի հետ։ Եղել է Astor Magic Theatre-ի սեփականատերը, որտեղ գտնվում է նաև Սենկոյի տունը։ Կատարել է ավելի քան 16000 շոու ամբողջ աշխարհում։

## Ստեղծագործություն
Աստորը եվրոպացի միակ աճպարարն է, ով արժանացել է մոգերի միջազգային ընկերության «Ոսկե Օսկար» մրցանակի (1981)։ Նա բացել և տնօրինում է «Աստորի մոգական թատրոն»-ը, որտեղ բազմիցս հյուրախաղերով հանդես է եկել բուլղարացի հանրաճանաչ աճպարար Միստր Սենկոն՝ Եվստատի Խրիստով Կարայոնչևը (): Ինքը՝ Աստորը, նույնպես բազմաթիվ հյուրախաղային ելույթներ է ունեցել՝ հանդես գալով աշխարհի տարբեր երկրների կրկեսներում։ Նրա ելույթների քանակն անցնել է 1600-ից։

2008 թվականին Աստորն արժանացել է Բուլղարիայի արտիստների միության «Իկար» մրցանակի՝ «Էստրադային արվեստ» անվանակարգում, իր կատարած  «Ալի Բաբա» աճպարարական համարի ինքնատիպության և գրավչության համար։

## Անձնական կյանք
Նախկին կնոջ՝ Պեպայի հետ ամուսնությունից ունի դուստր՝ Արուսը, ով երկար տարիներ իր երեխաներ Մելիդորսի ու Անդրեայի հետ բնակվում է ԱՄՆ-ում։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Աճպարարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բուլղարահայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ աճպարարներ
Կատեգորիա:Հայերը Սոֆիայում
Կելե (մուլտֆիլմ)

**Կելե** (), խորհրդային կարճամետրաժ մուլտֆիլմ, որը նկարահանվաել է 1988 թվականին, ըստ Կելեի և աղջիկների մասին չուկչայական հեքիաթի մոտիվների։ Մուլտֆիլմում օգտագործվել է չուկչայական ազգային երաժշտություն։

## Սյուժե
Չուկչայական բնակատեղից երկու աղջիկ որոշում են տայգայից հատապտուղներ հավաքել և լսում են, թե ինչպես է հրեշ Կելեն սրինգ նվագում։ Թողնելով սրինգը` Կելեն գնում է հատապտուղ ուտելու, այդ ժամանակ աղջիկները գտնում են սրինգը և սկսում նվագել։ Շատ տարվելով` նրանք չեն նկատում, թե ինչպես է աղմուկով նրանց մոտենում Կելեն։ Բռնելով աղջիկներին` նա որոշում է հանգստանալ և նրանց կախում է ծառից։ Աղջիկները խնդրում են թռչուններին ազատել իրենց, թռչունները ազատում են նրանց, և նրանք փախչում են։ Արթնանալով` Կելեն վազում է նրանց փնտրելու։ Հասնելով լայն գետին` նա հարցնում է մյուս ափն անցած աղջիկներին, թե ինչպես հասնել նրանց։ 
Նրանք խորհուրդ են տալիս հրեշին խմել գետի ջուրը և, չորացնելով այն, անցնել գետի հատակով։ Հիմար Կելեն այդպես էլ վարվում է, բայց շատ ջուր խմելով` պայթում է։ Աղջիկները երջանիկ վերադառնում են տուն, իսկ Կելեն, կարելով իր տաբատի պատռվածքը, մխիթարվում է սրինգի նվագով։

## Նկարահանող խումբ

## Փառատոններ և պարգևներ
1991-«ФесАн» կինոփառատոն, «Պոլկան» մրցանակ։

## Վերաթողարկում DVD ձևաչափով
Մուլտֆիլմը DVD ձևաչափով վերաթողարկվել է «Masters of Russian Animation Volume 4» մուլտֆիլմերի ժողովածուում։ Ժողովածուում ընդգրկված են եղել հետևյալ մուլտֆիլմերը. «Դուռը» (1986), «Ազատագրված Դոն Կիխոտը» (1987), «Մարտինկո» (1987), «Ստորգետնյա մեծ պարահանդես» (1987), «Կատուն և ծաղրածուն» (1988), «Կելե» (1988), «Երազ» (1988), «Երկրորդ ես» (1989), «Ընկերուհին» (1989), «Կվաժդի կվա» (1990), «Կատուն և Կոն» (1990)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* Михаил Алдашин — Энциклопедия отечественного кино 
* Мультфильм «Келе» на сайте myltik.ru
* Энциклопедия отечественной мультипликации (авт. Сергей Капков, «Алгоритм», 2006)

Կատեգորիա:1988 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Գիլբերտ Ադեր

**Գիլբերտ Ադեր**, (, ), բրիտանացի գրող, կինոքննադատ, սցենարիստ և թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Գիլբերտ Ադերը ծնվել է 1944 թվականին դեկտեմբերի 29–ին, Էդինբուրգում, Շոտլանդիա։ Նրա մանկության և երիտասարդության մասին գրեթե փաստեր չկան, հայտնի է միայն, որ Ադերը վաղ է հեռացել ծնողներից։

Դպրոցում նա սովորել է ֆրանսերեն և 1960 թվականին Ֆրանսիայի մշակույթի հանդեպ մեծ հետաքրքրություն ունենալով` տեղափոխվել է Փարիզ։ Այնտեղ նա աշխատել է որպես անգլերենի ուսուցիչ։ Այս շրջանը ներառում է Ադերի առաջին բանաստեղծական հրատարակությունները։ Նրա փարիզյան կյանքի կարևոր մասն էր ֆրանսիական կինեմատոգրաֆիան, որը նրա համար դարձել է ոչ միայն «հոգևոր ապաստարան», այլև քաղաքական և էրոտիկ կայացման վայր։ 1979 թվականին Ադերը վերադարձել է Մեծ Բրիտանիա` իրեն գրական գործունեությանը նվիրելու մտադրությամբ։

Հայրենիքում Ադերն արագորեն ճանաչվում է որպես լրագրող և կինոքննադատ` հիշվելով մասնավորապես Sight & Sound ամսագրում տպագրած կինոգիտական հոդվածներով։ Նրա հրատարակած առաջին գրքերից էին Վիետնամի պատերազմին և բրիտանական կինեմատոգրաֆիային նվիրված հոլիվուդյան ֆիլմերի մասին գրքերը։ Ադերի գրական հաջողությունը Ռաուլ Ռուիսի կողմից էկրանավորված «Տարածք» քաղաքական թրիլլերի սցենարն էր։ Որպես լրագրող Ադերը տրագրվել է բազմաթիվ բրիտանական թերթերում և ամսագրերում. նա չի թողել լրագրությունը նույնիսկ հայտնի գրող դառնալուց հետո, օրինակ, 1992-1996 թվականներին նա մշակութային սյունակ է վարել The Sunday Times-ում։

Որպես գրող իր նորամուտն է նշել «Ալիսա» և «Փիթեր Պեն» (1987) սիկվելներով։

## Մատենագրություն
### Վեպեր
* Եվ ոչ ոք չի մնացել / And Then There Was No One (2009)
* Ոճային սպանություն / A Mysterious Affair of Style (2008)
* Ռոջեր Մարգաթրոյդի քայլը / The Act of Roger Murgatroyd (2006)
* Բուենոս նոչես, Բուենոս Այրես / Buenas Noches Buenos Aires (2004)
* Փակ գիրքը / A Closed Book (1999)
* Աշտարակի բանալին /The key of the tower (1997)
* Հեղինակի մահը / The Death of the Author (1992)
* Սերը և մահը Լոնգ Այլենդում / Love and Death on Long Island (1990, էկրանավորվել է 1997 թվականին)
* Երազողները / The Holy Innocents (1988, էկրանավորում)
* Փիթեր Պենը և միակ երեխաները / Peter Pan and the Only Children (1987)
* Ալիսան ասեղի անցքի միջով / Alice through the Needle’s Eye (1984)

### Թարգմանություններ
Թարգմանել է «Զազին մետրոյում» վեպը, Տրյուֆոյի նամակները և այլն։

## Սցենարներ
* Ադերի սցենարներով երկու անգամ ֆիլմ է նկարահանել Ռաուլ Ոուիսը (Տարածք, 1981, Կլիմտ, 2006)
* Իր «Երազողները» վեպի և ևս երկու գրքի հիման վրա նա գրել է համանուն ֆիլմի սցենարը, որը էկրանավորել է Բեռնարդո Բերտոլուչին (2003)։

## Ճանաչում
Արժանացել է Սքոթ Մոնկրիֆի մրցանակի` Ժորժ Պերեկի «Անհետացում» վեպի թարգմանության համար (1995)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի գրողներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի գրողներ
Կատեգորիա:Սցենարիստներ այբբենական կարգով
Դմիտրի Տագանով

**Դմիտրի Անատոլևիչ Տագանով** (, հայտնի է նաև **Միտյո Տագանոն**  ծականունով, ), ռուս էրզիացի բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
Դմիտրի Տագանովը ծնվել է  1971 թվականի հունվարի 2-ին Ստարոբորիսկինո գյուղում (Օրենբուրգի մարզի Հյուսիսային շրջան)։ 9 տարեկան հասակում տեղափոխվել է Նիժնեկամսկ, որտեղ ավարտել է միջնակարգ դպրոցը։ 1990 թվականին ավարտել է Բուգուռուսլանի բժշկական ուսումնարանը, այնուհետև ընդունվել Օրենբուրգի պետական բժշկական համալսարան, ստացել «Անզգայացում և վերակենդանացում» մասնագիտացում։ Սովորելու ընթացքում 1992 թվականից հաճախել է Վ. Ի. Դալյայի անվան մարզային գրական միավորման դասընթացներին և հրապարակել բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն սարանսկի «*Сятко*» («Կայծ») ամսագրում և «Օրենբուրգ» թերթում։ 1998 թվականին ավարտել է Օրենբուրգի պետական բժշկական համալսարանը և աշխատել Օրենբուրգի և Բուգուռուսլանի հիվանդանոցներում։ 2001 թվականից Դմիտրի Տագանովը համարվում է  Բուգուռուսլանի կենտրոնական շրջանային հիվանդանոցի վերակենդանացման բաժանմունքի վարիչը։

Տագանովը Ռուսաստանի գրողների միության անդամ է։ Նրա բանաստեղծությունները հրապարակվում են այնպիսի ամսագրերում, ինչպիսիք են՝ «Չիլիսեմա», «Ճամփորդ» և «Դոն», օրենբուրգյան «Քարվանսարա» ալմանախում, «Էրզյան պրավդա», «Էրզյան մաստոր», «Երեկոյան Օրենբուրգ», «Հարավային Ուրալ», «Օրենբուրժիե», «Օրենբուրգյան շաբաթ», «Նոր սերունդ» և այլ թերթերում։  Տագանովի բանաստեղծությունները ներառվել են «*Красный угол*», «*И с песней молодость вернётся*», «*Внуки вещего Бояна*» (Օրենբուրգ), «*О любви — Кельгомать колга - Вечкемадо*» (Սարանսկ), «*Пöсь öö*» («»Տաք գիշեր, Տալլին) ժողովածուներում։ Էրզիական լեզվով լույս են տեսել Տագանովի «*Сола вал*» («Նուրբ բառ», Սարանսկ, 1997) և «Седейсэ тарка» («Տեղ սրտում», 2009) բանաստեղծական ժողովածուները։ Բանաստեղծությունները ռուսերեն թարգմանել են Եվգենի Սեմիչևը, Դիանա Կանը և Լյուդմիլա Էսաուլովան (Սեմիչևի թարգմանությունները 2008 թվականին ընդգրկվել են սամարական «*Аргуван*» հավաքածուում)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էրզիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս անեսթեզիոլոգներո
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գրողների միության անդամներ
Էլիզաբեթի դիտարկումների աշտարակ

**Էլիզաբեթի դիտարկումների աշտարակ** (), կառուցվել է Յանոշ լեռան գմբեթաձև գագաթին, որը գտնվում է ծովի մակարդակից 527 մետր բարձրության վրա և համարվում է Բուդապեշտի ամենաբարձր կետը։

## Պատմություն
Դիտարկումների աշտարակը, որտեղից գեղեցիկ տեսարան է բացվում դեպի հունգարական մայրաքաղաքը և նրա շրջակայքը, հայտնի է դեռևս վաղեմի ժամանակներից։ 1882 թվականին այստեղ է բարձրացել Էլիզաբեթ Բավարացին։ 1902 թվականին հյուրանոցատերերի կոնգրեսում ձեռնարկատեր Ֆրեդերիկ Գլյուկը առաջարկեց աշտարակի փայտե հարթակը վերակառուցել որպես դիտարկման հրապարակ և լիարժեք տեսարժան վայր, որն էլ  կարող էր գրավել բազմաթիվ զբոսաշրջիկների։ 1907 թվականին հավաքագրվեցին անհրաժեշտ միջոցներ և դիտարկման աշտարակի վերակառուցման նախագծումը հանձնարարվեց հունգարացի պատմական կառույցների վարպետ Ֆրիդեշ Շուլեկին, որը մինչ այդ վերակառուցել էր Մատյաշի եկեղեցին և կառուցել Ձկնորսի ամրոցը։

1908 թվականի գարնանը սկսվեց աշտարակի շինարարությունը, և այն դարձավ Հունգարիայում առաջին երկաթբետոնե կոնստրուկցիաներով կառույցը։ Վերակառուցման համար անհրաժեշտ կրաքարերը լեռան վրա բարձրացնելու համար կառուցվեց հատուկ ճոպանուղի։ Ջրի մատակարարման նպատակով կառուցվեց ժամանակավոր ջրատար։ 1910 թվականի սեպտեմբերի 8-ին բացվեց դիտարկման աշտարակը և, ի պատիվ թագուհի Ելիզավետա Բավարացու, կոչվեց նրա անունով։ Շինարարության ընթացքում աշտարակը դարձավ ամենամեծերից մեկը Եվրոպայում։

Նեոռոմանական ոճով կառուցված աստիճանաձև չորսօթյականոց աշտարակն ուներ շրջանաձև տեսք։ Աշտարակի բարձրությունը կազմում է 23,5 մետր, դիտարկման հրապարակի վերին օթյակ կարելի է հասնել հարյուրմեկ աստիճանավոր շրջանաձև սանդուղքով։ Աշտարակի նախասրահում Ֆրեդերիկ Գլյուկի նախաձեռնությամբ և միջոցներով տեղադրվեց Ելիզավետա թագուհու մարմարե արձանը։ Պատերի վրա կատարվել են խճանկարային նկարազարդումներ Վիկտոր Տարդոշ-Կրենների էսքիզներով։ Պարզ եղանակային պայմաններում աշտարակի վերևից բացվում է մինչև 75-80 կիլոմետր հեռավորությամբ համայնապատկեր, իսկ հազվագյուտ օրերի կարելի է տեսնել Բարձր Տատրաների ձյունածածկ գագաթները։

Սոցիալիզմի տարիներին աշտարակի վերին հրապարակը զարդարում էր հսկայական կարմիր աստղը, որը տեսանելի էր բավականին հեռավորությունից։ 21-րդ դարի սկզբին  խարխլված աշտարակը վերակառուցվեց։

Դիտարկման աշտարակը այցելուների համար բաց է ամեն օր, ժամը 8-ից մինչև 20-ը, մուտքն անվճար է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 95 лет Башне Елизаветы на горе Яноша ''(венг.)''

Կատեգորիա:Աշտարակներ
Կատեգորիա:Բուդապեշտի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Բուդապեշտի տեսարժան վայրեր
Երկարալեզու մեղու

**Երկարալեզու մեղու** (), անթոֆորիդների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
10-13 մմ երկարությամբ միջին չափի մեղու է։ Մարմինը խիտ մազածածկով է, փորիկի 2-3-րդ տերգիտների վրա կան խիտ մազերից կազմված բաց գույնի տրամակապեր, էգի 6-րդ տերգիտը սովորաբար ծածկված է շիկակարմիր մազիկներով։ Արուների մարմինը ծածկված է մեջքի վրա ավելի երկար դեղնագորշավուն մազիկներով, երեսկալի գագաթնային եզրը բաց գույնի է, 6-7-րդ տերգիտների կողքերն ատամնավոր են։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կենտրոնական և Հարավային Եվրոպայում, Անդրկովկասում։ Հայաստանում հայտնի է միայն Երևանի շրջակայքից (հին հավաքներ) և Գեղարքունիքի մարզից (Արեգունի գյուղի շրջակայք)։

## Էկոլոգիա
Ապրում են տարբեր տեսակի կիսաանապատներում և չոր լեռնատափաստաններում։

Միայնակ մեղուներ են, թռիչքը հունիս-օգոստոս ամիսներին է, հանդիպում են փիփերթազգիներ, բարդածաղկավորներ ընտանիքներին պատկանող բույսերի ծաղիկների վրա։

## Պահպանություն
Շատ փոքր, կտրտված արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Շատ հազվադեպ է հանդիպում, հայտնի են եզակի առանձնյակներ, թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոնները բացահայտված չեն։

Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Անթոֆորիդներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Իշամեղու դաղստանյան

**Իշամեղու դաղստանյան** (), իսկական մեղուների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Առաջնամեջքը, վահանիկը, և փորիկի 1-2-րդ տերգիտները ծածկված են սպիտակ մազիկներով, իսկ միջնամեջքն ունի սև տրամակապ։ Էգի և աշխատավոր առանձնյակների 4-5-րդ տերգիտները դեղնանարնջագույն մազիկներով են, իսկ երեսկալը և ճակատը՝ սպիտակ մազիկների փնջով։ Արուի 3-րդ տերգիտը սև մազիկներով է, 5-6-րդը՝ նարնջագույն։

## Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում և Անդրկովկասում։ Հայաստանում հանդիպում է Հայաստանի հյուսիսային և կենտրոնական մասում, հայտնի է Շիրակի (Գյումրի քաղաքի շրջակայք), Գեղարքունիքի (Սևան քաղաք, Զոլաքար գյուղ մոտակայք) և Կոտայքի (Ծաղկաձոր քաղաքի և Լեռնանիստ գյուղի մոտ) մարզերից։

## Էկոլոգիա
Հասարակական, բազմակեր միջատներ են, ապրում են լեռնատափաստաններում և տափաստաններում, կենսական ցիկլով նման են Հայկական իշամեղուներին։ Թռիչքը դիտվում է հունիս-սեպտեմբեր ամիսներին։

## Պահպանություն
Ոչ մեծ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով ներկայումս գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Մեծաքանակ չէ, հանդիպում է տեղ-տեղ։ Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններն են հողերի գյուղատնտեսական յուրացումը և անասունների գերարածեցումը։

Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Դեսեպտորիա (մեղու)

**Դեսեպտորիա (մեղու )** (), մեգախիլիդների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
12-13 մմ երկարությամբ միջին չափի մեղու է։ Սպիտակ մազիկներով ծածկված էգի երեսկալի եզրը ուղիղ է։ Գլխի գագաթն աչքերի հետևի հատվածում պատված է ցրված կետերով, փորիկի 1-2 տերգիտներն ունեն երկար բաց գույնի մազիկներ, 2-5 րդ տերգիտների եզրերը` կարճ մազիկներից կազմված զոլ և 6-րդը` կլորավուն սպիտակ թաղիքե պուտ։ Արուի 2-րդ տերգիտն ունի սպիտակ մազիկներով ծածկված կողային բծեր, իսկ կոպիտ քարթավոր 6-րդ տերգիտը՝ եռանկյունաձև կամ փոքր–ինչ կլորավուն կտրվածք։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հարավային Եվրոպայում, Հարավային Կովկասում և Միջին Ասիայում։ Հայաստանում հայտնի է Երևանից, Մուսալեռ գյուղի շրջակայքից (Արմավիրի մարզ) և «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցից։

## Էկոլոգիա
Ապրում են տարբեր տեսակի անապատներում և կիսաանապատներում, բլուրների քսերոֆիտ լանջերում, մարգագետիններում, անտառեզրերում և գետամերձ հովիտներում։

Միայնակ մեղուներ են, որոնց թռիչքը նկատվում է մայիսից մինչև օգոստոս, բնակալում են պատրաստի խոռոչներում, որտեղ սերունդը կերակրելու համար տերևների կտորներից պատրաստում են խորշեր։

## Պահպանություն
Ոչ մեծ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Թվաքանակը մեծ չէ և հանդիպում են եզակի առանձնյակներ։ Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Սպառնացող վտանգներից են հողերի հերկումը և միջատասպանների ոչ խելամիտ օգտագործումը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում։

## Ծանոթագրություններ
 

Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Միջատներ
Մազոտ մեղու

**Մազոտ մեղու** (), մեգախիլիդների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
15-17 մմ երկարությամբ, խոշոր մեղու է։ Էգի երեսկալը գրեթե երկու անգամ լայն է իր երկարությունից։ Երեսկալը, երեսի կողքերը, ճակատկալի եռանկյունաձև բիծը և աչքերի հետևի բծերը դեղին են։ Տերգիտները կողային դեղին բծերով են, իսկ միջնակրծքի կողքերն՝ անկյունաձև դեղին բծերով։ 
Արուի փորիկի 6–րդ տերգիտը ունի ձգված կողմնային անկյուններ, 7–րդ տերգիտը՝ եռոտնուկի տեսք, իսկ ճակատկալը և միջնակրծքի կողքերն առանց դեղին բծերի են։

## Տարածվածություն
Տարածված է Արևելյան Միջերկրայքում, Անդրկովկասում, Թուրքմենստանի հարավային շրջաններում, հավանաբար նաև Հյուսիսային Իրանում։ Հայաստանում հայտնի է միայն Արագած լեռան հարավային լանջից (Անտառուտ և Բյուրական գյուղերի և Ամբերդ ամրոցի փլատակների մոտ)։

## Էկոլոգիա
Ապրում է ծովի մակարդակից 1800-2200 մ բարձրությունների վրա՝ լեռնատափաստաններում, քսերոֆիտ նոսրանտառներում և թփուտներում։

Միայնակ մեղուներ են, թռիչքը հուլիսին է։ Հանդիպում են շրթնածաղիկների ընտանիքի բույսերի ծաղիկների վրա։

## Պահպանություն
Հանրապետությունում ծայրահեղ սահմանափակ, մեկուսացած արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով հայկական պոպուլյացիան գնահատվում է որպես անհետացող տեսակ։

Հանդիպում է հազվադեպ, հայտնի են եզակի հայտնաբերումներ։

Վտանգման հիմնական գործոններն են անասունների չկարգավորված արածեցմամբ պայմանավորված էկոհամակարգերի դեգրադացումը, կերաբույսերի ծաղկման շրջանում իրականացվող խոտհունձը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Մեգախիլիդներ
Կատեգորիա:Անհետացող տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Իշամեղու ձնափայլ

**Իշամեղու ձնափայլ** (), իսկական մեղուների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Էգի և աշխատավոր առանձնյակների մեջքի առջևի մասը, վահանիկը և փորիկի 1-2-րդ տերգիտները ծածկված են սպիտակ, մեջքի միջնամասը և 3-րդ տերգիտը` սև, 4-5-րդ տերգիտները` նարնջագույն մազիկներով։ Երեսկալի վրա սպիտակ մազիկների փնջով արուի գլուխը սև մազիկներով է։ Մեջքի առջևի մասը, վահանիկը, փորիկի 1-2 տերգիտները ծածկված են սպիտակ մազիկներով, մեջքի միջնամասը և 3-րդ տերգիտը` սև, փորիկի ծայրը` կարմրավուն կամ նարնջագույն մազիկներով։

## Տարածվածություն
Կովկասի տարածաշրջանի էնդեմիկ տեսակ է, հայտնի է Հյուսիսային Թուրքիայից, Հյուսիսարևմտյան Իրանից, իսկ Հայաստանում՝ Գեղարքունիքի (քաղաք Սևանի մոտակայք), Կոտայքի (գյուղ Արտավազ), Սյունիքի (Մեղրի քաղաքի մոտակայք) մարզերից և «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցից։

## Էկոլոգիա
Ապրում են տափաստանային գոտիում` ծովի մակարդակից 1000-2000 մ բարձրություններում։ Հասարակական կյանք վարող միջատներ են, կենսական ցիկլով նման են Հայկական իշամեղվին։ Պոլիֆագ են։ Թռիչքը դիտվում է մայիս-օգոստոս ամիսներին։ Բները պատրաստում են հողում։

## Պահպանություն
Ոչ մեծ, ընդհատված արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։ Հազվադեպ է ամբողջ արեալում։

Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններ են հանդիսանում անասունների գերարածեցումը, տեսակի՝ կերաբույսերով զբաղեցրած տարածքների մշակումը լայն ազդեցությամբ միջատասպաններով։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում և «Սևան» ազգային պարկում։

## Ծանոթագրություններ
 

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:Հազվագյուտ տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ