Դոմենի շորթում

**Դոմենի շորթում** կամ **դոմենի գողություն,** դոմենային անվան գրանցումը փոխելու գործընթաց է՝ առանց դրա սկզբնական գրանցողի թույլտվության, կամ  դոմենային հոսթինգի և գրանցող ծրագրային համակարգերի արտոնությունների չարաշահմամբ։

Սա կարող է վնասել իրական դոմենի հեղինակին՝ ոչ միայն ֆինանսապես, քանի որ հնարավոր է դոմենում տեղադրված վեբկայքը լինի եկամտի աղբյուր կամ հնարավոր է դոմենի էլ․փոստի հաշվների միջոցով իրականացվող բիզնես է, այլ նաև ոչ առևտրային կամ գեղարվեստական ​​վեբ հասցեների ընթերցողների և/կամ լսարանի առումով։  Հաջողակ շորթումից հետո հափշտակողը կարող է այն օգտագործել ապօրինի գործողություններ կատարալու համար, ինչպիսին ֆիշինգն է,  որի ժամանակ վեբկայքը փոխարինվում է նույնական կայքով, որը պահպանում է անձնական տվյալները, օրինակ մուտքի գաղտնաբառ, սպամ կամ կարող է տարածել վնասակար ծրագրեր՝ «վստահելի» դոմենով։

## Նկարագրություն
Դոմենի շորթումը կարող է կատարվել տարբեր ձևերով՝ հիմնականում չարտոնված մուտքի կամ դոմենային անունների գրանցման համակարգում սոցիալական ինժեներիայի միջոցով խոցելիության օգտագործման միջոցով, կամ սեփականատիրոջ՝ դոմենի անվան գրանցման հետ կապված էլ․փոստի հաշիվ մուտք գործելով։

Դոմեն շորթողների կողմից հաճախակի  օգտագործվող մարտավարությունն է՝ օգտագործել տիրույթի իրական սեփականատիրոջ մասին ձեռք բերված անձնական տվյալները՝ նրանց անձնավորելու և դոմենի գրանցողին համոզելու փոփոխել գրանցման տեղեկատվությունը և/կամ փոխանցել տիրույթը մեկ այլ գրանցողի․ ինքնության գողության տարատեսակ։ Այս ամենից հետո հափշտակողին է անցնում դոմենի կառավարումը և նա կարող է այն օգտագործել կամ վաճառել երրորդ անձի։

Այլ մեթոդներից են էլ․փոստի խոցելիությունը, դոմենի գրանցման խոցելիությունը, քիլոգեր և ֆիշինգ կայքերը։

Բացահայտված առևանգումների վերաբերյալ արձագանքները տարբեր են. երբեմն գրանցման տեղեկատվությունը կարող է վերադարձվել իր սկզբնական վիճակին ընթացիկ գրանցողի կողմից, բայց դա կարող է ավելի դժվար լինել, եթե դոմենի անունը փոխանցվի մեկ այլ գրանցողի՝ հատկապես եթե գրանցողը գտնվում է այլ երկրում։ Եթե ​​գողացված դոմենի անունը փոխանցվել է մեկ այլ գրանցողի, կորցրած գրանցողը կարող է դիմել ICANN-ին՝ դոմենը վերադարձնելու համար։

Որոշ դեպքերում դոմենը կորցնոցը չի կարողանում վերականգնել վերահսկողությունը, և դոմենի անվան սեփականատերը կարող է պահանջել դատական ​​գործողություններ ձեռնարկել՝ դատարանի որոշմամբ դոմենը վերադարձնելու համար։ Որոշ իրավասություններում ոստիկանությունը կարող է ձերբակալել ներգրավված կիբեռհանցագործներին, կամ դատախազները կարող են մեղադրանքներ ներկայացնել։

Թեև դոմենի շորթման իրավական կարգավիճակը նախկինում համարվում էր անհասկանալի,ԱՄՆ-ի որոշ դաշնային դատարաններ սկսել են ընդունել գողացված դոմեններ վերադարձնելու հայցեր։ Դոմենի շորթումը նման է գողության, քանի որ սկզբնական սեփականատերը զրկված է դոմենի առավելություններից, սակայն գողանում են թանկարժեք իրեր, օրինակ՝ զարդեր և էլեկտրոնիկա, մինչդեռ դոմենը պահվում է միայն թվային վիճակում՝ համակարգիչների ցանցում։ Այդ իսկ պատճառով, գողացված դոմենի անունները վերականգնելու նպատակով դատական ​​հայցերն առավել հաճախ ներկայացվում են համապատասխան դոմենի գրանցված վայրում։ Որոշ դեպքերում տուժածները հետամուտ են եղել գողացված դոմենի անունների վերականգնմանը ICANN-ի միջոցով (Դոմենների անունների վեճերի լուծման միասնական քաղաքականություն (UDRP)), սակայն UDRP-ի մի շարք վահանակներ որոշել են, որ քաղաքականությունը համապատասխան չէ դոմենի գողության դեպքերին։ Բացի այդ, ոստիկանությունը կարող է ձերբակալել ներգրավված կիբեռհանցագործներին։

## Հատկանշական դեպքեր
* Բնօրինակ «dot com boom»-ի ժամանակ լրատվամիջոցների լայնածավալ լուսաբանում եղավ «sex.com»-ի շորթման մասին։
* Բասկետբոլիստ Մարկ Մադսենն անգիտակցաբար գնել է «գողացված» (կամ շորթված) URL eBay-ի աճուրդների միջոցով։
* 2015 թվականին Lenovo-ի կայքը և Google-ի Վիետնամի որոնման հիմնական էջը կարճ ժամանակով շորթվել են։
* 2021 թվականի սկզբին Perl-ի տիրույթը կարճ ժամանակով շորթվեց՝ առաջացնելով համեմատաբար լուրջ խնդիր CPAN-ի հետ։
* 2024 թվականի օգոստոսի 19-ին FurAffinity-ի դոմենը ավելի քան մեկ օրով շորթվել էր՝ օգտատերերին վերաուղղորդելով Washington Post-ի հոդված, այնուհետև կարճ ժամանակ անց KiwiFarms։

## Կանխարգելում
ICANN-ը սահմանում է 60-օրյա սպասման ժամկետ՝ գրանցման տեղեկատվության փոփոխության և մեկ այլ գրանցողի փոխանցման միջև: Սա նպատակ ունի ավելի բարդացնել դոմենի շորթւոմը, քանի որ փոխանցված դոմենը շատ ավելի դժվար է ետ պահանջել, և ավելի հավանական է, որ սկզբնական գրանցողը հայտնաբերի փոփոխությունն այդ ժամանակահատվածում և ծանուցի գրանցողին: Extensible Provisioning Protocol-ը օգտագործվում է բազմաթիվ TLD գրանցողների համար և օգտագործում է թույլտվության ծածկագիրը, որը տրված է բացառապես դոմենի գրանցողին որպես անվտանգության միջոց՝ կանխելու չարտոնված փոխանցումները։

## Տես նաև
* Կիբեռհանցագործություն
* Կիբեսքվոթինգ
* DNS շորթում
* Դոմենի վավերացում
* Անվանական տարածքի անվտանգություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Wall Street Journal: Web-Address Theft Is Everyday Event
* Office of Attorney General - State of New Jersey: First Known Conviction in U.S. of Domain Theft