Սեմ Կի շենք

**Սեմ Կի շենք** (), որը նաև հայտնի է որպես **Ջեք Չոու ապահովագրական ընկերության շենք**, երկհարկանի առևտրային շինություն Վանկուվերում (Բրիտանական Կոլումբիա, Կանադա)՝ Չայնաթաունի մուտքի մոտ։ Այն առանձնանում է իր նեղ խորությամբ,որը տատանվում է հատակի հանդեպ։ Առաջին հարկի լայնությունը 4 ոտնաչափ 11 դյույմ է (1,50 մ), մինչդեռ վերին հարկի լայնությունը 6 ոտնաչափ է (1,8 մ)՝ շնորհիվ կամարաձև պատուհանների, որոնք դուրս են գալիս շենքից: Բացի այդ, շենքը նաև ունի մառան, որը ձգվում է դեպի մայթը՝ խանութի ճակատի տակ։ Այս անհամապատասխանությունը հանգեցրել է վիճաբանության Փիթսբուրգում՝ Փենսիլվանիա նահանգի «Skinny Building» ընկերության հետ այն մասին, թե որ առևտրային շենքն է ավելի նեղ, քանի որ «Skinny Building»-ի բարձրությունը 5 ոտնաչափ 2 դյույմ է (1,57 մ): Այնուամենայնիվ, Սեմ Կի շենքը գրանցվել Է Գինեսի ռեկորդների գրքում՝ որպես աշխարհի ամենանեղ առևտրային շենք:

Շենքը կառուցվել է 1913 թվականին՝ որպես «նախատինքի տուն» (spite house), ի պատասխան Վանկուվերի քաղաքային խորհրդի որոշման՝ առանց փոխհատուցման ազգայնացնել տեղի գործարար Չանգ Թոյի (հայտնի որպես Սեմ Կի) պատկանող հողամասը։ Շենքը գտնվում է Քերալ և Պենդեր փողոցների խաչմերուկում։ Քաղաքային իշխանությունները Պենդեր փողոցի լայնացման նպատակով կրճատել էին Սեմ Կիին պատկանող հողամասի խորությունը՝ մոտ 30 ոտնաչափից (9.1 մետր) մինչև ընդամենը 6 ոտնաչափ (1.8 մետր)։ Չանգ Թոյը գրազ էր եկել իր գործարար գործընկերներից մեկի հետ, որ կարող է շենք կառուցել այդ նեղ տարածքում, և 1914 թվականին՝ մեկ տարի անց, Սեմ Կի շենքն արդեն ավարտված էր։ Ի սկզբանե այն ուներ առաջին հարկ՝ նախատեսված խանութների համար, վերին հարկ՝ բնակելի և կազմակերպական տարածքների համար, և մառան՝ նախատեսված հանրային լոգարանների համար։thumb|Սեմ Կի շենքի կողային տեսարանը Քերոլ փողոցի կողմից: Ջեք Չոուի ապահովագրական ընկերության ցուցանակն ավելի լայն է, քան շենքը

thumb|Գիշերը Սեմ Կի շենքի ապակյա սալիկները

1985 թվականին տեղի գործարար Ջեք Չոուն գնել է Սեմ Կի շենքը և հաջորդ տարում վերականգնել այն։ Այդ ժամանակից ի վեր շենքը դարձել է զբոսաշրջիկների հետաքրքրության կենտրոն, թեև նրա առաջին հարկում դեռևս գործում է ապահովագրական բիզնես։ Շենքը համարվում է մշակութային ժառանգության վայր՝ Վանկուվերի քաղաքային կառավարության կողմից, և ներառված է Կանադայի Պատմական վայրերի պետական գրանցամատյանում։

## Ճարտարապետություն
Սեմ Կի շենքը երկհարկանի շենք է՝ պողպատե շրջանակով և անսովոր նեղ դասավորությամբ։ Առաջին հարկի խորությունը 4 ոտնաչափ 11 դյույմ է (1,50 մ): Վերին հարկի բարձրությունն ավելացել է 6 ֆուտով (1,8 մ)՝ դեպի դուրս տարածվող պատուհանների պատճառով: Այդպիսի պատուհանները 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին Չայնաթաունի արևմտյան շենքերի առանձնահատկությունն էին (Սեմ Կի շենքը կառուցվել է 1913 թվականին), քանի որ դրանք ավելացնում էին ներքին տարածք: Շենքն ունի նաև նկուղ, որն անցնում է 10 ոտնաչափը (3,0 մ) Պենդեր փողոցի մայթի տակ: Երեք հարկերը միացված են ապակե աստիճաններով, որոնց քաղաքային իշխանությունները հավանություն չեն տվել, քանի որ դրանք ներկայացնում էին հրդեհի հավանական վտանգ:

thumb|ձախից|Սեմ Կի շենքը 1937 թվականին|242x242փքս

### Վեճ Վանկուվերի քաղաքային խորհրդի հետ
Տեղական պատմաբանները Սեմ Կի շենքը նկարագրել են որպես «չարության տուն» (spite house)՝ շինություն, որը կառուցվել կամ վերափոխվել է՝ հարևաններին կամ այլ շահառուներին զայրացնելու նպատակով։ Քաղաքային իշխանությունները նախկինում շենքի տերերից՝ «Սեմ Կի» ընկերությունից, իսկ հետագայում՝ Ջեք Չոու ապահովագրական ընկերությունից, տարեկան գանձում էին ներխուժման (օգտագործման) վճար այն օդային տարածքի համար, որը զբաղեցված էր դեպի դուրս տարածվող պատուհաններով, ինչպես նաև փողոցի տակ գտնվող նկուղի տարածքի համար։

1996 թվականի նոյեմբերին Վանկուվերի քաղաքային խորհուրդը քվեարկել է՝ հետադարձ ուժով նվազեցնելու այդ վճարները, սակայն Ջեք Չոու ապահովագրական ընկերությունը հրաժարվել է վճարել և դիմել է այդ վճարները ամբողջությամբ չեղարկելու խնդրանքով։ Դիմումի մեջ ընկերությունը վկայակոչել էր շենքի պատմական արժեքը, զբոսաշրջային նշանակությունը և Գինեսի ռեկորդների գրքում ընդգրկված լինելը։ 1998 թվականի նոյեմբերին քաղաքային խորհուրդը քվեարկեցլ է չեղարկել նկուղի համար սահմանված 2,500 կանադական դոլարի վճարը, իսկ դեկտեմբերին՝ պատուհանների համար սահմանված 260 դոլարը։ Ջեք Չոուի որդին՝ Ռոդ Չոուն, վերջին որոշումը բնութագրել է որպես «քաղաքային խորհրդի բարոյական աջակցություն» շենքին և հնարավոր ավարտ մի «85-ամյա հակամարտության»։ Քվեարկությունից առաջ քաղաքային խորհուրդը ընդունել է ընդդիմադիր հիմնական փաստարկը՝ այն, որ քանի որ Ջեք Չոու ապահովագրական ընկերությունը «օգտագործել է ներխուժման տարածքը եկամուտ ստանալու նպատակով», ապա վճարի չեղարկումը կարող էր հակասել «նմանատիպ դեպքերի միջև արդարության սկզբունքներին՝ կապված քաղաքային տարածքում առևտրային գործունեության իրականացման հետ»։

## Պատմություն
20-րդ դարի սկզբին Վանկուվերի Չայնաթաունը Կանադայի ամենամեծ չինական համայնքի տունն էր, որտեղի բնակիչների թիվը 1911 թվականի ազգային մարդահամարում արձանագրվել է 3,559 բնակիչ։ 1907 թվականին հիմնվել էր Վանկուվերի «Ասիացիների դեմ բողոքող» լիգան («Vancouver Asiatic Exclusion League»)՝ միայն եվրոպացիներից բաղկացած լոբբիստական խումբ, որի նպատակն էր Ասիայից ներգաղթը դադարեցնել և ասիացիներին դուրս հանել քաղաքից։ 1912 թվականին լիգան համոզել է Վանկուվերի քաղաքային խորհրդին լայնացնել Պենդեր փողոցը (այն ժամանակ Չայնաթաունի գլխավոր փողոցը)՝ նպատակ ունենալով չինացիներին պատկանող հողամասերն անպիտան դարձնել առևտրային գործունեության համար։ Այդպիսի հողամասերից մեկը՝ Կարալ և Պենդեր փողոցների խաչմերուկում, պատկանել է տեղի գործարար Չանգ Թոյին (, 1857 - 1921 թվականներ), որը եվրոպական համայնքում հայտնի էր «Սեմ Կի» (三記) անունով։

1903 թվականին Չանգը ձեռք է բերել այդ ստանդարտ չափսերով հողամասը՝ իր հիմնական բիզնեսի՝ «Սեմ Կի ընկերության» համար։ Սկզբնական հողամասը ունեցել է թեքանկյուն ձև՝ 30 x 88.71 x 30.94 x 96.04 ոտնաչափ (9.14 x 27.04 x 9.43 x 29.27 մ)։ Նրա հարավային և արևելյան կողմերն ավելի երկար էին, քան հյուսիսայինն ու արևմտյանը։ 1907 թվականին «Սեմ Կի ընկերություն»-ը դարձել է Չայնաթաունում գործող չորս գլխավոր ընկերություններից մեկը։ Ընկերությունը զբաղվում էր լայնածավալ ներմուծման-արտահանման գործունեությամբ և համագործակցում էր անգլո-եվրոպական բիզնես շրջանակների ներկայացուցիչների հետ։

1912 թվականին քաղաքային խորհուրդը բռնագրավել է հողամասի մեծ մասը՝ Չանգին որևէ փոխհատուցում չտրամադրելով։ Հողամասի լայնությունը նվազեցվել է մոտ 30 ոտնաչափից (9.1 մ) մինչև 6 ոտնաչափ (1.8 մ), ինչի հետևանքով մնացած տարածքը դարձել է ոչ պիտանի սովորական առևտրային օգտագործման համար։ Սակայն Չանգը իր գործընկերներից մեկի հետ հասկացել է, որ նույնիսկ այդ փոքր տարածքում կարելի է շենք կառուցել։

thumb|1917 թվականի քարտեզը, որը ցույց է տալիս հողամասի չափերը բռնագրավումից առաջ և հետո: Մնացած հատվածը պիտակավորված է որպես «BAL OF 1»|ձախից

Չանգը աշխատանքի է ընդունել ճարտարապետներ Քեներլի Բրայանին և Ուիլյամ Սի. Ֆ. Գիլլամին՝ «Bryan & Gillam» ճարտարապետական ընկերության համանուն գործընկերներին, որպեսզի նրանք նախագծեն շենք՝ իր նեղ հողամասի համար։ 1913 թվականի մարտի 27-ին շինթույլտվություն է տրվել շենքի համար, որի չափերն էին՝ 6.19 ոտնաչափ լայնությամբ և 96.04 ոտնաչափ երկարությամբ։ Սեմ Կի շենքի շինարարությունը ավարտին է հասել նույն տարվա ընթացքում և, ըստ տեղեկությունների, արժեցել է 8,000 կանադական դոլար։ Հաջորդ կես դարում շենքը օգտագործվել է խառը առևտրային և բնակելի նպատակներով։ Առաջին հարկում գործել են մանրածախ խանութներ, իսկ վերին հարկը ծառայել է որպես բնակարանային և կազմակերպական տարածք։ Նկուղում գործել են հանրային լոգարաններ։

1985 թվականին տեղի գործարար Ջեք Վինգ Չոուն (周永職, 1930 - 2021 թվականներ) գնել է Սեմ Կի շենքը։ Նա հրավիրել է ճարտարապետ Սորեն Ռասմուսենին՝ շենքը վերականգնելու համար։ Վերանորոգումը, որն արժեցել է 250,000 կանադական դոլար, ավարտվել է 1986 թվականին։ Վանկուվերի քաղաքային խորհրդի համաձայնությամբ՝ շենքի դիմացի մայթին տեղադրվել են ամրացված ապակյա սալիկներ։ Գիշերային ժամերին նկուղում տեղադրված լույսերը լուսավորում են վերևի մայթը՝ ընդգծելով Չայնաթաունի մուտքը։ Շենքի վերականգնման նախաձեռնության համար Չոուն հետագայում արժանացել է մի շարք ժառանգական պարգևների։

Ներկայումս շենքի առաջին հարկը օգտագործվում է ապահովագրության վաճառքի համար՝ Ջեք Չոու ապահովագրական ընկերության կողմից, իսկ վերին հարկն ու նկուղը հիմնականում զբոսաշրջային նպատակների են ծառայում։ Շենքի ներսի գրեթե բոլոր կահույքն ու դեկորները «բարակ» կամ «փոքր չափի» են՝ համապատասխանելու նրա՝ «աշխարհի ամենանեղ շենք»-ի տիտղոսին։ 2013 թվականին շենքում կատարվել է միլիոնավոր դոլարների վերանորոգում, որի ֆինանսավորումը տրամադրվել է Ջեք Չոուի կենսաթոշակային ֆոնդից և Վանկուվերի քաղաքապետարանի կողմից հատկացված 100,000 կանադական դոլարի դրամաշնորհից։ 2016 թվականին շենքի ճակատին տեղադրվել է ապակյա պատուհանով սպասարկման սեղան, որը հնարավորություն է տալիս հաճախորդներին սպասարկվել շենքի դիմացի մայթից՝ կրկնապատկելով բիզնեսի հաճախորդահոսքը։

## Ճանաչում
thumb|Գինեսի ռեկորդների գրքում գրանցված Սեմ Կի շենքի ֆիզիկական կրկնօրինակը

Սեմ Կի շենքը հանդիսանում է Գինեսի համաշխարհային ռեկորդակիր՝ որպես աշխարհում ամենանեղ առևտրային շենք։ Միաժամանակ, *Ripley's Believe It or Not!* կազմակերպությունը այն ճանաչել է որպես աշխարհի ամենանեղ շենք։ Սակայն այս տիտղոսները վիճարկվել են ԱՄՆ Փենսիլվանիա նահանգի Փիթսբուրգ քաղաքում գտնվող «Skinny Building»-ի սեփականատերերի կողմից։ Այդ շենքը բոլոր հարկերում ունի 5 ոտնաչափ 2 դյույմ (1.57 մ) խորություն, մինչդեռ Սեմ Կի շենքի խորությունը տատանվում է ըստ հարկերի՝ ստորին հարկը՝ 4 ոտնաչափ 11 դյույմ (1.50 մ), իսկ վերին հարկը՝ 6 ոտնաչափ (1.8 մ)։

2003 թվականի հունվարի 14-ին Վանկուվերի քաղաքային իշխանությունները Սեմ Կի շենքը պաշտոնապես ճանաչել են որպես մշակութային ժառանգության օբյեկտ։ Այն ներառված է Կանադայի պատմական տեղերի ռեեստրում՝ թիվ 2814 համարով։ Վանկուվերի քաղաքային խորհրդի «Չայնաթաունի ժառանգության կառավարման խումբը» Սեմ Կի շենքը բնութագրել է որպես «Չայնաթաունի մշակութային ժառանգության առանցքային մաս», իսկ Ջեք Չոու ապահովագրական ընկերությունը՝ որպես «ժառանգական բիզնես»։

Սեմ Կի շենքը 2017 թվականի Վանկուվերի ժառանգության մրցանակաբաշխության «Ժողովրդի ընտրանի» մրցանակի երկու հաղթողներից մեկն էր (մյուսը՝ «Mah Society Building»-ն էր)։ Մրցանակաբաշխության կողմից Սեմ Կի շենքի նկարագիրը հետևյալն էր․

## Արտաքին հղումներ
* Ջեք Չոուի ապահովագրական ընկերություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1910-ականների ճարտարապետություն
Կատեգորիա:1913 Կանադայում
Կատեգորիա:1913 ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Կանադայի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Ռեկորդներ