open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Նատրիումի ալյումինատ

**Նատրիումի ալյմինատ**, անօրգանական միացություն, բարդ նատրիումի և ալյումինի օքսիդ NaAlO2 բանաձևով, սպիտակ ամորֆ նյութ, ռեակցիայի մեջ է մտում ջրի հետ։

## Ստացում
* Նատրիումի և ալյումինի օքսիդների փոխազդեցությունը բարձր ջերմաստիճանում՝
::\mathsf{Na_2O + Al_2O_3 \ \xrightarrow{1200^oC}\ 2NaAlO_2 }
* Նատրումի հիդրոքսիդի և ալյումինի օքսիդի փոխազդեցությունը բարձր ջերմաստիճանում՝
::\mathsf{2NaOH + Al_2O_3 \ \xrightarrow{900^oC}\ 2NaAlO_2 + H_2O }
* Նատրիումի կարբոնատի և ալյումինի օքսիդի փոխազդեցությունը բարձր ջերմաստիճանում՝
::\mathsf{Na_2CO_3 + Al_2O_3 \ \xrightarrow{1000^oC}\ 2NaAlO_2 + CO_2 }
* Ալյումինի լուծումը նատրիումի հիդրոքսիդի հալույթում՝
::\mathsf{2(NaOH\cdot H_2O) + 2Al \ \xrightarrow{400^oC}\ 2NaAlO_2 + 3H_2 }
* Նատրիումի տետրահիդրոքսոալյումինատի ջրազրկումը՝
::\mathsf{Na[Al(OH)_4] \ \xrightarrow{800^oC}\ NaAlO_2 + 2H_2O }

## Ֆիզիկական հատկություններ
Նատրիումի ալյումինատը առաջացնում է ռոմբիկ սինգոնիայի սպիտակ բյուրեղներ, վանդակի պարամետրերն են՝ *a* = 0,537 նմ, *b* = 0,521 նմ, *c* = 0,707 նմ, Z = 4։

## Քիմիական հատկություններ
* Փոխազդում է ջրի հետ (տաքի հետ ավելի արագ)՝
::\mathsf{NaAlO_2 + 2H_2O \ \xrightarrow{\ }\ NaOH + Al(OH)_3\downarrow }
* Ջրի հետ հիմնային միջավայրում առաջացնում է նատրիումի տետրահիդրոքսոալյումինատ՝
::\mathsf{NaAlO_2 + 2H_2O \ \xrightarrow{OH^-}\ Na[Al(OH)_4] }
* Թթուների ազդեցությամբ քայքայվում է՝
::\mathsf{NaAlO_2 + 4HCl \ \xrightarrow{\ }\ NaCl + AlCl_3 + 2H_2O }

## Կիրառություն
* Օգտագործվում է ալյումինի օքսիդի ստացման համար
* Օգտագործվում է որպես թունաքիմիկատ կտորների ներկման համար

## Գրականություն
* *Лидин Р.А. и др.* Химические свойства неорганических веществ։ Учеб. пособие для вузов.-3-е изд., испр.-М.։ Химия, 2000.- էջ 480 5-7245-1163-0
* *Химическая энциклопедия*/ Редкол.։ Кнунянц И.Л. и др.- М.։ Советская энциклопедия, 1988.- հատոր 1, էջ 623
* *Рипан Р., Четяну И.* Неорганическая химия. Химия металлов.- М.։ Мир, 1971.- հատոր 1, էջ 561
* *Справочник химика*/ Редкол.։ Никольский Б.П. и др.- 3-е изд., испр- Л.։ Химия, 1971.- հատոր 2, էջ 1168

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Օքսիդներ
Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ
Կատեգորիա:Ալյումինատներ
Նատրիումի աբիետատ

**Նատրիումի աբիետատ,** անօրգանական միացություն, աբիետինաթթվի նատրիումական աղը։ C19H29COONa, անգույն (սպիտակ) պինդ նյութ, լուծվում է ջրում։
                                                                   
## Ստացումը
* Աբիետինաթթվի և նատրիումի հիդրօքսիդի փոխազդեցություն

::\mathsf{ NaOH + C_{19}H_{29}COOH \ \xrightarrow{}\ C_{19}H_{29}COONa + H_2O }

## Ֆիզիկական հատկութունները
Նատրիումի աբիետատ կազմում է անգույն (սպիտակ) նյութ (տեխնիկական արտադրանք՝ բաց–դեղինից մինչև մուգ–շագանակագույն գույներ), լուծվում է ջրում, վատ է լուծվում օրգանական լուծիչներում։

Կազմում է թթու աղ C19H29COONa•3C19H29COOH։

## Քիմիական հատկությունները
* Խտացված ջրային լուծույթներում հիդրոլիզի է ենթարկվում

::\mathsf{ C_{19}H_{29}COONa + H_2O \ \xrightarrow{}\ C_{19}H_{29}COOH + Na^+ + OH^- }

## Կիրառությունը
* Վարակազերծող միջոց։
* Օճառի արտադրության մեջ։
* Թղթի սոսինձ։
* Էմուլգատոր։
* Սիկատիվների արտադրության մեջ։

## Գրականություն
* Химический энциклопедический словарь / Редкол.։ Кнунянц И.Л. и др.. — М.։ Советская энциклопедия, 1983. — 792 с.

Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ
Կատեգորիա:Կարբոնաթթուների աղեր
Նատրիումի արսենիդ

**Նատրիումի արսենիդ**, նատրիումի և արսենի երկտարր միացություն Na3As բանաձևով։ Մանուշակագույն բյուրեղներ, ինքնայրվում է օդում։
 
## Ստացում
* Ռեակցիան վակուումում՝
::\mathsf{ 3Na + As \ \xrightarrow{200-450^oC}\ Na_3As }
* Ռեակցիան ամոնիակում՝
::\mathsf{ 3Na + As \ \xrightarrow{-33^oC}\ Na_3As }

## Ֆիզիկական հատկություններ
Նատրիումի արսենիդը իրենից ներկայացնում է մանուշակագույն բյուրեղներն հեքսագոն բյուրեղացանցով։ Վանդակի պարամետրերն են՝ a = 0,5088 նմ, c = 0,8982 նմ, Z = 2։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Справочник химика/ Никольский Б.П. և այլք
* Руководство по неорганическому синтезу։ В 6-ти томах/ Брауэр Г. և այլք
* Диаграммы состояния двойных металлических систем/ Н. П. Лякишева

Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ
Կատեգորիա:Արսենիդներ
Տեղական պարարտանյութեր

250px|մինի|Տեղական պարարտանյութեր
**Տեղական պարարտանյութեր**, անմիջապես տնտեսությունում ստացվող կամ տեղական հումքերից արտադրվող պարարտանյութերի մեծ մասը՝ գոմաղբը, գոմաղբահեղուկը, զանազան կոմպոստները, թռչնաղբը, մոխիրը, տորֆը, ճահճային և լճային տիղմը։ Տեղական պարարտանյութեր են նաև թթու հողերի կրացման համար տեղում արտադրվող կրաքարերի զանազան հանքատեսակները (կրաքար, մերգել, կրաքարային տուֆ են)։ Տեղական պարարտանյութերում պարունակվող օրգանական նյութերը բարելավում են հողի ֆիզիկական և քիմիական հատկությունները, բարձրացնում խոնավունակությունը և կլանունակությունը (հատկապես թեթե մեխանիկական կազմ ունեցող հողերում)։ 
200px|մինի|Տեղական պարարտանյութեր
Դրանք նպաստում են հողի թթվության չեզոքացմանը, բույսերին մատակարարում անհրաժեշտ սննդատարրեր։ Օրգանական տեղական պարարտանյութեր ակտիվացնում են հողի մեջ տեղի ունեցող մանրէաբանական պրոցեսները։ Տեղական պարարտանյութերի (հատկապես գոմաղբի) արդյունավետ օգտագործումը հանքայինի հետ ապահովում է հավելյալ բարձր բերք։ Տեղական պարարտանյութեր մեծ տեսակարար կշիռ են զբաղեցնում գյուղատնտեսության մեջ օգտագործվող պարարտանյութերի ընդհանուր հաշվեկշռում։

Շատ տեղական պարարտանյութերում սննդատարրերի հարաբերությունը չի համապատասխանում գյուղատնտեսության բույսերի մեծ մասի պահանջին, այսպես՝ գոմաղբահեղուկը առավելապես ազոտակալիումական պարարտանյութ է, վառարանային մոխիրը՝ ֆոսֆորակալիումական (ազոտ չկա), տորֆը աղքատ է կալիումով։ Դրա համար էլ յուրաքանչյուր պարարտանյութ օգտագործելիս հաշվի են առնում հողի վիճակը, առանձին բույսերի պահանջը և համապատասխան հանքային պարարտանյութերի միջոցով բարելավում են սննդատարրերի փոխհարաբերությունը՝ բույսերի սննդառությունը կանոնավորելու համար։

Կատեգորիա:Պարարտանյութեր
Երևանի տեղական շինանյութերի կոմբինատ

**Երևանի տեղական Շինանյութերի Կոմբինատ**, խորհրդային շրջանի արդյունաբերական շինարարության ձեռնարկություն։

Հիմնադրվել է 1930 թվականին, կոչվել Երևանի քաղսովետի գաջի գործարան։ Եղել է ԽՍՀՄ-ում գաջի մեքենայացված արտադրության առաջնեկը։ 1930 թվականին գործարկվել է գաջի պատրաստման առաջին վառարանը, 1935 թվականին՝ երկրորդը։ 1950-ական թվականներին գործարանի ենթակայությանն են հանձնվել Ավանի, Ջրվեժի և Արտաշատի ավազահանքերը, կազմակերպվել է խեցե, երկաթբետոնե և գիպսե իրերի արտադրություն։ 1956 թվականին գործարանը վերանվանվել է Տեղական Շինանյութերի Կոմբինատ։ 1957 թվականին գործող վառարանները վերակառուցվել են, տեղադրվել 3-րդ, 4-րդ, իսկ 1959 թվականից 1973 թվականին՝3-6-րդ տեխնոլոգիական գծերը։ 1984 թվականին կոմբինատն արտադրել է 141 հազար տոննա գաջ, 138 հազար մ2 մանրահատակ, 67 հազար մ2 միջնորմային և 5 հազար մ2 բազալտե ու տուֆե երեսպատման սալեր։

Կատեգորիա:Հայաստանի տնտեսություն
Վուլկանացում

մինի
**Վուլկանացում**, հում կաուչուկից ռետինի ստացման պրոցես, որի ընթացքում կաուչուկի գծային մակրոմոլեկուլները «կարվում» են իրար ընդլայնական քիմիական կապերով, առաջացնելով տարածական ցանց։ Վուլկանացումը մեծացնում է կաուչուկի մեխանիկական կայունությունը, առաձգականությունը, էլաստիկությունը, ջերմադիմացկունությունը և ցրտադիմացկունությունը, փոքրացնում գազաթափանցիկությունը, ուռչելիությունը և լուծելիությունը օրգանական լուծիչներում։ Սովորական կաուչուկները (բնական, բուտադիենային, բուտադիենստիրոլային և այլն) վուլկանացնում են մեծ մասամբ ծծմբով (140— 180&nbsp;°C)։ Ծծմբային վուլկանացմամբ ստացված ռետինում միջմակրոմոլեկուլային կամրջակները պարունակում են ծծմբի (1–4) ատոմներ։ Կաուչուկին 0,5—5% զանգվածով ծծումբ ավելացնելիս ստացվում է փափուկ ռետին (օգտագործվում է դողեր, խողովակներ, գնդակներ պատրաստելու համար), 30—50% ավելացնելիս՝ ոչ առաձգական և կարծր զանգված (էբոնիտ)։ Վուլկանացնող նյութը (ծծումբ և այլն) ավելացնում են կաուչուկային վուլկանացման արագացուցիչների, վուլկանացման ակտիվատորների և ռետինին շահագործման համար անհրաժեշտ հատկություններ հաղորդող այլ հավելանյութերի (մուր, կավիճ, կաոլին, պլաստիֆիկատորներ, հակածերացնողներ և այլն) հետ խառնելուց հետո։ Վուլկանացման արագացուցիչները (2- մերկապտաբենզաթիազոլի սուլֆենամիդային ածանցյալներ և այլն) կրճատում են վուլկանացման տևողությունը, իսկ վուլկանացման ակտիվատորները (ամենից հաճախ՝ 3—5% ZnO) մեծացնում են մակրոմոլեկուլների կարվածության աստիճանը, ստացվում է լավագույն հատկություններ ունեցող և մաշակայուն ռետին։

**Վուլկանացման այն տևողությունը, որի ընթացքում ստացվում է հատկությունների լավագույն համադրությամբ ռետին, կոչվում է օպտիմում։*

Ծծմբային վուլկանացումը արդյունաբերության մեջ իրականացնում են հատուկ կաղապարներում՝ ճնշման տակ տաքացնելով (ստացվում են ռետինի պատրաստի առարկաներ կամ կիսապրոդուկտներ)։ Հատուկ նշանակության ռետիններ ստանալու համար օգտագործում են այլ վուլկանացնող նյութեր կամ իոնացնող ճառագայթներ (ճառագայթային վուլկանացում)։ Օրինակ, սիլիցիումօրգանական և հագեցած էթիլենպրոպիլենային կաուչուկները վուլկանացնում են բենզոիլի, երրորդային բութիլի և այլ գերօքսիդներով, քլորապրենային և կարբօքսիլատային կաուչուկները՝ ցինկի, մագնեզիումի օքսիդներով, ուրետանային էլաստամերները՝ իզոցիանատներով, ֆտորկաուչուկները՝ երկեռֆտորմեթիլերկֆենիլմեթանով և այլն։

Կատեգորիա:Քիմիական պրոցեսներ
Ռոբերտո Բաջո

**Ռոբերտո Բաջիո** (կամ *Ռոբերտո Բաջո*, , ), իտալացի նախկին պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, հարձակողական ոճի կիսապաշտպան (հաճախ՝ հետ քաշված հարձակվող)։ Ֆուտբոլային կարիերայի ընթացքում խաղացել է միայն իտալական ակումբների և Իտալիայի ազգային հավաքականի կազմում։

Համարվում է բոլոր ժամանակների լավագույն ֆուտբոլիստներից մեկը։ 2000 թվականին ՖԻՖԱ-ի կողմից անցկացված ինտերնետ-հարցման արդյունքում զբաղեցրել է 4-րդ տեղը՝ 20-րդ դարի լավագույն ֆուտբոլիստների ցուցակում (Մարադոննայից, Պելեից և Էյսեբիոյից հետո)։ 2004 թվականից մտնում է «ՖԻՖԱ 100»-ի կազմի մեջ։ 1993 թվականի Ոսկե գնդակի մրցանակակիր։

Հայտնի է իր ռմբարկուական հատկանիշներով։ Ազգային թիմի կազմում չորրորդ լավագույն ռմբարկուն է։ Միակ իտալացի ֆուտբոլիստն է, ով գոլ է խփել երեք աշխարհի առաջնություններում (1990, 1994 և 1998), ինչպես նաև աշխարհի առաջնություններում ազգային հավաքականի լավագույն ռմբարկուն է՝ Պաոլո Ռոսսիի և Քրիստիան Վիերիի հետ համատեղ։

Ֆուտբոլիստի կարիերայի ավարտից հետո զբաղվում է բարեգործությամբ։ 2002 թվականից՝ ՄԱԿ-ի «Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության» (FAO) բարի կամքի դեսպան։ 2010 թվականին արժանացել է «World Peace Award» մրցանակի։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը 
* Ֆուտբոլային վիճակագրությունը
* Իտալական կայք՝ նվիրված Բաջիոյին
* Կալչոյի լեգենդները. Ռոբերտո Բաջո

Կատեգորիա:Բոլոնիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրեշիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ինտեր Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Յուվենտուսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ոսկե գնդակի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:ՖԻՖԱ 100
Կատեգորիա:Ֆիորենտինայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վիչենցայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի ակումբների ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալացի գործարարներ
Տեղական սովորույթ հանդիսացող հանցագործություն

**Տեղական սովորույթ հանդիսացող հանցագործություն**, քաղաքացիների կյանքին, առողջությանը և այլ շահերին սպառնացող հանրորեն վտանգավոր արարքներ, որոնցով խախտվում են սոցիալիստ․ հասարակությունում ձևավորված ընտանեկան, կենցաղային հարաբերությունները։ Խորհրդային քրեական օրենսդրությամբ նախատեսված արարքներից շատերը, որպես տեղական մնացուկներ, պահպանվել են Միջին Ասիայի, Ղազախստանի, Կովկասի որոշ շրջաններում, ուր մինչե Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը տարածված էին երկկնությունը (բազմակնությունը), արյան վրեժը։ ՌՍՖՍՀ քրեական օրենսգրքում այդ հանցագործություններին հատկացվել է առանձին գլուխ։ Մի շարք հանրապետությունների քրեական օրենսգրքերում նախատեսված են «Անձի կյանքի, առողջության և արժանապատվության դեմ ուղղված հանցագործություններ» գլուխներում։ Տեղական սովորույթ հանդիսացող հանցագործությունները բաժանվում են երկու խմբի՝ 1․ արյան վրեժի հետ առնչվող հանցագործություններ․ 2․ կենցաղում և ընտանիքում կնոջ իրավահավասարության դեմ ուղղված հանցագործություններ։ ՀԽՍՀ քրեական օրենսգիրքը (գլուխ III) պատժելի է համարում հարսնացուի համար հատոցագին (ղաչիմ) տալը և ընդունելը, կնոջը ամուսնանալուն բռնադատելը կամ ամուսնանալուն արգելք հանդիսանալը, ամուսնական տարիքի կամ արբունքի չհասած անձի հետ փաստական ամուսնական հարաբերությունների մեջ մտնելը, երկկնոթյունը (բազմակնությունը), կնոջ առևանգումը։ Սոցիալիստ, շինարարության հաջողություններին զուգահեռ տեղական սովորույթ հանդիսացող հանցագործությունները վերացել են կամ հանդիպում են հազվադեպ։

Կատեգորիա:Հանցագործություններ
Կատեգորիա:Իրավախախտումներ
Տեղեկատու (օրաթերթ)

**«Տեղեկատու»**, Բաքվի խորհրդի հասարակական-քաղաքական օրաթերթ։

Առաջին համարը լույս է տեսել 1918 թվականի ապրիլի 3-ին, վերջինը՝ հուլիսի 30-ին (ապրիլի 9-ից՝ 4 էջով, 2-ը՝ Ադրբեջանում)։ Խմբագրական կոլեգիա [փաստացի խմբագիրներ՝ Ա․ Միկոյան և Հ․ Կարախանյան։ 1917 թվականի մարտի 30-ից մինչև Բաքվի կոմունայի տապալումը լույս է տեսել «Известия Бакинского Совета депутатов рабочих, солдат и матросов» ռուսալեզու թերթը (խմբագիր՝ Մ․ Հովսեփյան)։ «Տողեկատու»-ի գաղափարական ղեկավարը եղել է Ստեփան Շահումյանը, աշխատակցել են Ա․ Կարինյանը, Ա․ Ամիրյանը, Գ․ Ղազարյանը, Ա․ Բորյանը և ուրիշներ։ Թերթն ամենօրյա ինֆորմացիա է հաղորդել Բաքվի կոմունայի գործունեության մասին, լուսաբանել Կովկասի, մասնավորապես Բաքվի, քաղաքական կացությունը և այլն։ Մշտապես չարախոսել է Անդրկովկասի հակախորհրդային անկախության պայքարողների դեմ, հանդես եկել դաշնակցական, էսէռական, կադետական մամուլի դեմ։

Թերթը տպագրել է Բաքվի ժողկոմսովետի դեկրետները, բոլշևիկ գործիչների հրապարակային ելույթները, հոդվածներ, նամակներ, գրական գործեր։ Ունեցել է «Ռադիոգրեր» «Ռուսաստան», «Արտասահման», «Բանվորական կյանք», «Գյուղացիական կյանք», «Բաքու», «Պարենավորում» անվանումներով մշտական խորագրեր։

Կատեգորիա:Հայերեն օրաթերթեր
Տեխնոկրատիա

**Տեխնոկրատիա** ( - արվեստ, հմտություն և  - իշխանություն, տիրապետություն), հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտների կազմակերպման և կառավարման ձև, որում որոշումներ կայացնելու համար վճռորոշ դեր է հատկացվում պետության հետ սերտորեն կապված ինժեներատեխնիկական մտավորականությանը։ «Տեխնոկրատիան» գործածվում է նաև «տեխնոկրատներ» իմաստով՝ իբրև հենց այդ սոցիալական խավի անվանում։ Տեխնոկրատիան բնութագրվում է ավտորիտար մեթոդներով, դեմոկրատական ազատությունների սահմանափակմամբ, կարող է ի վերջո հանգեցնել դիկտատուրայի։ Արտադրության կառավարման ոլորտում տեխնոկրատիայի դրսևորումներն են մարդու աշխատանքային վարքի անվերապահ ենթարկումը տեխնիկայի և տեխնոլոգիայի պահանջներին (թեյլորիզմը, մենեջմենտի «տեխնոլոգիական բխեցման» դպրոցը), աշխատավորների մեկուսացումը կառավարումից, ֆիզիկական և մտավոր աշխատանքի հակադրումը, տեխնիկայի անվտանգության անտեսումը և այլն։ Իբրև որոշակի աշխարհայացք և գործելակերպ, տեխնոկրատիան տեսական հիմնավորում է ստանում տեխնոկրատական տեսություններում։
Էդուարդ Նապրավնիկ

**Էդուարդ Ֆրանցևիչ Նապրավնիկ**, (), դիրիժոր, կոմպոզիտոր, երաժշտական գործիչ։ Ազգությամբ չեխ։ 1861 թվականից բնակվել է Սանկտ Պետերբուրգում, աշխատել իշխան Ն․ Ցուսուպովի նվագախմբում որպես կապելմայստեր, 1863 թվականից՝ Մարիինյան թատրոնի կապելմայստերի օգնական, 1867 թվականից՝ երկրորդ, 1869 թվականից՝ առաջին կապելմայստեր՝ կես դար ղեկավարելով ռուս, խոշորագույն օպերային թատրոնը։ Նապրավնիկը բարձր վարպետության է հասցրել թատրոնի կատարողական մակարդակը, բեմադրել բազմաթիվ ներկայացումներ։ Հանդես է եկել նաև որպես սիմֆոնիկ նվագախմբի դիրիժոր։ Սակավ նշանակալից է Նապրավնիկի կոմպոզիտորական գործունեությունը (գրել է օպերաներ, նվագախմբային երկեր, խմբերգեր, կամերային գործիքային անսամբլներ, դաշ նամուրային պիեսներ, ռոմանսներ և այլն)։ Ժամանակակից թատրոնների խաղացանկում պահպանվել է միայն «Դուբրովսկի» օպերան (ըստ Ալեքսանդր Պուշկինի, 1895)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Направник Э․ Փ․, Автобиогра фические, творческие материалы, документы, письма, вступ․ ст․ Л․ М․ Кутателадзе, Л․, 1959․

Կատեգորիա:Չեխ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Չեխ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Չեխ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Չեխ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Երաժշտական մանկավարժներ
Նապալմ

[250px|մինի|աջից|Նապալմ՝ [ԱՄՆ-ի կողմից Վիետնամի դեմ պայքարի ժամանակ]]
**Նապալմ**, ( napalm, na-նավթենաթթու և palm-պալմիտինաթթու), այրվող նյութ։ Ստացվում է նավթային հեղուկ վառելանյութերին նավթենաթթվի, պալմիտինաթթվի և այլ օրգանական թթուների ալյումինական աղեր (5-11%) ավելացնելով։ Վերջինների քանակից կախված նապալմը լինում է կպչուն, մածուցիկ հեղուկի կամ չհոսող դոնդողի ձևով։ Հեշտ բռնկվում է, այրվում դանդաղ, խեղդող ծխով։ Բոցի ջերմաստիճանը 900-1100&nbsp;°C է (մագնեզիում և անօրգանական օքսիդիչներ պարունակողինը՝ 1660&nbsp;°C)։ Թեթև մետաղների համաձուլվածքներ ավելացնելիս խառնուրդը՝ սուպերնապալմը, ինքնաբոցավառվում է նպատակակետի վրա, հատկապես եթե այն խոնավ է կամ ձյունածածկ։ Բոցը չի կարելի հանգցնել ջրով։ Նապալմը կիրառվում է ռազմական գործում՝ հակառակորդի կենդանի ուժը և տեխնիկան ոչնչացնելու նպատակով։ Առաջինն օգտագործել է ԱՄՆ-ի բանակը (1942 թվականին), երկրորդ համաշխարհային (1939-1945), ինչպես նաև Կորեայի (1950-1953) և Վիետնամի (1964-1973) դեմ մղվող պատերազմների ժամանակ։

Կատեգորիա:Զենք
Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Նատրիումի ացետիլենիդ

**Նատրիումի ացետիլենիդ**, անօրգանական միացություն, միատեղակալված նատրիումի ացետիլենիդ՝ NaHC2 բանաձևով, անգույն բյուրեղներ, փոխազդում է ջրի հետ։

## Ստացումը
* Ացետիլենի անցկացումը նատրիումի և ամոնիակի լուծույթի միջով․
::\mathsf{ 2Na + 3H_2C_2 \ \xrightarrow{-40^oC}\ 2NaHC_2 + C_2H_4\uparrow }

## Ֆիզիկական հատկությունները
Նատրիումի ացետիլենիդը կազմում է անգույն բյուրեղներ ուղղանկյունանիստի ձևով, տարածական խումբը ***P 4/nmm***, միջուկի տվյալները *a* = 0,382 նմ, *c* = 0,817 նմ, Z = 2։

## Քիմիական հատկությունները
* Քայքայվում է վակուումում տաքացնելիս առաջացնելով դինատրիումի ացետիլենիդ․
::\mathsf{ 2NaHC_2 \ \xrightarrow{145^oC}\ Na_2C_2 + H_2C_2\uparrow }

## Ծանոթագրություններ

## Գրականությունը
* Химическая энциклопедия / Редкол.։ Кнунянц И.Л. и др.. — М.։ Советская энциклопедия, 1992. — Т. 3. — 639 с.
* Справочник химика / Редкол.։ Никольский Б.П. и др.. — 2-е изд., испр. — М.-Л.։ Химия, 1966. — Т. 1. — 1072 с.
* Руководство по неорганическому синтезу։ В 6-ти т. / Ред. Брауэр Г.. — М.։ Мир, 1985. — Т. 3. — 392 с

Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ
Կատեգորիա:Ացետիլենիդներ
Լատվիան Նոր ալիք երգի մրցույթում

**Լատվիան** Նոր Ալիք երգի մրցույթին մասնակցում է 2002 թվականից։ Հանդիսանում է մրցույթի հիմնադիրներից։ Առաջին անգամ Լատվիան այս մրցույթում ներկայացրել է Ջեյն ստիվերը։

## Մասնակցություններ

## Մրցանակներ
### Հանդիսատեսի համակրանք

### Մրցանակ Յուրմալայից

### Ալլա Պուգաչովայի մրցանակ

## Արտաքին հղումներ
* Մրցույթի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Լատվիայի երաժշտություն
Լիտվան Նոր ալիք երգի մրցույթում

**Լիտվան** Նոր Ալիք երգի մրցույթին մասնակցում է 2002 թվականից։ Առաջին անգամ Լիտվան այս մրցույթում ներկայացրել են Ինդրեն և Դեվիդրասը։

## Մասնակցություններ

## Մրցանակներ

## Արտաքին հղումներ
* Մրցույթի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Լիտվայի երաժշտություն
Նատրիումի արսենատ

**Նատրիումի արսենատ**, անօրգանական միացություն, ալկալիական մետաղ նատրիումի աղի և արսենական թթվի աղը՝ Na3AsO4 բանաձևով, անգույն բյուրեղներ, ջրում լուծելի, առաջացնում են բյուրեղահիդրատ։

## Ստացումը
* Արսենի լուծումը նատրիումի հիդրօքսիդի լուծույթի մեջ օքսիդիչների առկայությամբ․
::\mathsf{2As + 6NaOH + 5NaClO \ \xrightarrow{}\ 2Na_3AsO_4 + 5NaCl + 3H_2O }

* Արսենի օքսիդի (III) հալեցումը ալկալու և նատրիումի նիտրատի հետ․
::\mathsf{As_2O_3 + 6NaOH + 2NaNO_3 \ \xrightarrow{400-500^oC}\ 2Na_3AsO_4 + 2NaNO_2 + 3H_2O }

* Արսենի օքսիդի (V) լուծումը ալկալու խիտ լուծույթի մեջ․
::\mathsf{As_2O_5 + 6NaOH \ \xrightarrow{}\ 2Na_3AsO_4 + 3H_2O }

* Նատրիումի մետաարսենատի քայքայում․
::\mathsf{5NaAsO_2 \ \xrightarrow{300-550^oC}\ Na_3AsO_4 + 2NaAsO_3 + 2As }

* կամ դրա օքսիդացում․
::\mathsf{NaAsO_2 + NaClO + 2NaOH \ \xrightarrow{}\ Na_3AsO_4 + NaCl + H_2O }

## Ֆիզիկական հատկություններ

Նատրիումի արսենատը առաջացնում է անգույն բյուրեղներ։

Լավ լուծվում է ջրում անիոնի մասնակի հիդրոլիզմամբ

Առաջացնում է Na3AsO4•12H2O բյուրեղահիդրատը, որը լուծվում է իր բյուրեղաջրում 86,3°С ջերմաստիճանում։

## Քիմիական հատկությունները

* Բյուրեղահիդրատը տաքացնելիս ջուրը դուրս է գալիս․
::\mathsf{Na_3AsO_4\cdot 12H_2O \ \xrightarrow{150^oC}\ Na_3AsO_4 + 12H_2O }

* Ջրային լուծույթներում կլանում է ածխաթթու գազը․
::\mathsf{Na_3AsO_4 + CO_2 + H_2O \ \xrightarrow{}\ Na_2HAsO_4 + NaHCO_3 }

* Արսենական թթվի հետ սառեցումից առաջացնում է թթու աղի բյուրեղահիդրատ․
::\mathsf{Na_3AsO_4 + 2H_3AsO_4 + 3H_2O \ \xrightarrow{}\ 3(NaH_2AsO_4\cdot H_2O) }

* Տեղակալման ռեակցիայի մեջ է մտնում․
::\mathsf{Na_3AsO_4 + 3AgNO_3 \ \xrightarrow{}\ Ag_3AsO_4\downarrow + 3NaNO_3 }

* Հանդիսանում է թույլ օքսիդիչ․
::\mathsf{2Na_3AsO_4 + 4HI + 3H_2SO_4 \ \xrightarrow{}\ As_2O_3\downarrow + 2I_2 + 3Na_2SO_4 + 5H_2O }

## Գրականություն
* Справочник химика / Редкол.։ Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд., испр. — Л.։ Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.
* Лидин Р.А. и др. Химические свойства неорганических веществ։ Учеб. пособие для вузов. — 3-е изд., испр. — М.։ Химия, 2000. — 480 с.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արսենաթներ
Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ
Տելեվիդենիե ի ռադիովեշչանիե

**«Տելեվիդենիե ի Ռադիովեշջանիե»** (, «Հեռուստատեսություն և ռադիոհաղորդում»), Խորհրդային գրական-քննադատական և տեսական պատկերազարդ հանրամատչելի ամսագիր, ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդի հեռուստատեսության և ռադիոհաղորդումների պետական կոմիտեի օրգան։

Առաջին անգամ լույս է տեսել 1952 թվականին, Մոսկվայում։ 1952 թվականից 1956 թվականը հանդես էկել «Վ պոմոշչ մեստնոմու ռադիովեշչանիյու» («*В помощь местному радиовещанию*»), 1957 թվականից 1970 թվականներինին՝ «Սովետսկոյե ռադիո ի տելեվիդենիե» («Советское радио и телевидение»)], 1970 թվականից 1991 թվականը «Տելեվիդենիե ի Ռադիովեշջանիե» անվամբ։

Լուսաբանել է հեռուստատեսության ու ռադիոյի փոխազդեցությունը, դրանց զարգացման ուղիներն ու հիմնահարցերը, արվեստի տարբեր հարցեր։

Պարբերաբար տպագրել է նաև հեռուստադիտողների և ռադիոլսողների նամակներ։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի ամսագրեր
Կատեգորիա:Ռուսական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսական հասարակական պարբերականներ
Բարսելոնա (այլ կիրառումներ)

**Բարսելոնա՝**, կարող է վերաբերել՝
* Բարսելոնա - երկրամաս, որը գտնվում է Իսպանիայում։
* Բարսելոնա - քաղաք Իսպանիայում
* (945) Բարսելոնա - աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում
* Բարսելոնա - քաղաք Վենեսուելայում։
* Բարսելոնա - միջազգային օդանավակայան Բարսելոնա քաղաքին մոտ։
* Բարսելոնա - միջնադարյան կոմսություն, հիմնադրվել է 801 թվականին Բարսելոնա քաղաքի կենտրոնում։
* Բարսելոնա ԲԱ - բասկետբոլային ակումբ Բարսելոնա քաղաքից, Իսպանիա։
* Բարսելոնա ՀԱ - հանդբոլի ակումբ Բարսելոնա քաղաքից, Իսպանիա։
* Բարսելոնա ԴՀԿԱ - դահլիճի հոկեյի ակումբ Բարսելոնա քաղաքից, Իսպանիա։
* Բարսելոնա ՏՀԿԱ - տապօղակով հոկեյի ակումբ Բարսելոնա քաղաքից, Իսպանիա։
* Բարսելոնա ԳՀԿԱ - գնդակով հոկեյի ակումբ Բարսելոնա քաղաքից, Իսպանիա։
* Բարսելոնա ՌԱ - ռեգբիի ակումբ Բարսելոնա քաղաքից, Իսպանիա։
* Բարսելոնա ՋԳԱ - ջրային գնդակի ակումբ Բարսելոնա քաղաքից, Իսպանիա։
* Բարսելոնա ՄՖԱ - մինի-ֆուտբոլի ակումբ Բարսելոնա քաղաքից, Իսպանիա։
* Բարսելոնա ՖԱ - ֆուտբոլային ակումբ Բարսելոնա քաղաքից, Իսպանիա։
* Բարսելոնա Վենեսուելա ՖԱ - ֆուտբոլային ակումբ Բարսելոնա քաղաքից, Վենեսուելա։
* Բարսելոնա Գուայկիլ ՖԱ - ֆուտբոլային ակումբ Գուայկիլ քաղաքից, Էկվադոր։
* Բարսելոնա Տարրաֆալ ՖԱ - ֆուտբոլային ակումբ Տարրաֆալ քաղաքից, Կաբո Վերդե։
* Բարսելոնա Բրազիլիա ՖԱ - ֆուտբոլային ակումբ Ռիո դե Ժանեիրո քաղաքից, Բրազիլիա։
Ադրիանա Ֆոնսեկա

**Ադրիանա Ֆոնսեկա Կաստելլանոս** (, ), մեքսիկացի դերասանուհի, պարուհի։

Ծնվել է մարտի 1979 թվականի մարտի 16-ին Մեխիկոյում։ Նրան մեծ ճանաչում են բերել մի շարք հեռուստանովելներ, հատկապես Տելեմունդոյի «Քաջարի սիրտը» հեռուստասերիալը, որտեղ կերտել է Անխելա Վալդեսի դերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մեքսիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Մոդելներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի պարուհիներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի մոդելներ
Իսրայելը Նոր ալիք երգի մրցույթում

**Իսրայելը** Նոր Ալիք երգի մրցույթին մասնակցում է 2002 թվականից։ Առաջին անգամ Իսրայելը այս մրցույթում ներկայացրել է Էդի Բատլերը։

## Մասնակցություններ

## Մրցանակներ
### Հանդիսատեսի համակրանք

### Մրցանակ Յուրմալայից

## Արտաքին հղումներ
*Մրցույթի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Իսրայելի երաժշտություն
Տարրական երկրաչափություն

**Տարրական երկրաչափություն**, տարրական մաթեմատիկայի բաժին։ Տարրական երկրաչափության շրջանակները այնքան էլ հստակ չեն որոշված, սովորաբար նկատի են ունենում առաջին անգամ Էվկլիդեսի «Սկզբունքներում համակարգված երկրաչափությունը, որը որոշ փոփոխություններով մինչև այսօր էլ ուսուցանվում է միջնակարգ դպրոցում։ Տարրական երկրաչափության պարզագույն հասկացություններն են՝ կետը, հատվածը, անկյունը, հարթությունը և պատկերների հավասարությունը, երկրաչափական մյուս պատկերները որոշվում են վերջավոր թվով այդպիսի պարզագույն պատկերներով։ Տարրական երկրաչափությունը ուսումնասիրում է երկրաչափական պատկերների կամ նրանց տարբեր տարրերի փոխդասավորությունը և հավասարությունը, երկարությունները, մակերեսները, ծավալները։ Տարրական երկրաչափությունը բնորոշվում է նրանով, որ ուսումնասիրում է ոչ թե ընդհանրապես ցանկացած գծեր, մակերևույթներ և այլ պատկերներ, այլ յուրաքանչյուր դեպքում մասնավոր եղանակով տրվող կամ կառուցվող պատկերներ և նրանց՝ նույնպես մասնավոր հատկություններ։ Կամայական պատկերների և նրանց երկարությունների, մակերեսների ու ծավալների ընդհանուր սահմանումները, դրանց ընդհանուր հատկությունների ուսումնասիրումն ու հաշվումների ընդհանուր մեթոդի ստեղծումը տարրական երկրաչափության շրջանակներից դուրս են։ Դրանցով զբաղվում են անալիտիկ երկրաչափությունը, դիֆերենցիալ երկրաչափությունը, դիֆերենցիալ հաշիվը, ինտեգրալ հաշիվը բազմությունների տեսությունը և այլն։

Կատեգորիա:Երկրաչափություն
Այուտու (գետ)

250px|մինի|աջից|Ալթայի հանրապետություն
**Այուտու (գետ) **, գետ Ռուսաստանի Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը գտնվում է Ժասատերի աջ ափից 71 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կիլոմետր է։

## Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ըստ Ռուսաստանի պետական ջրային գրանցամատյանի տվյալների՝ այն պատկանում է Վերին Օբի ավազանի շրջանին, գետի ջրատնտեսության հատվածը՝ Կատուն գետն է, գետի գետային ենթաավազանը՝ Բիա ու Կատուն գետերը, Գետի ավազանը Օբն է մինչև Իրտիշ գետ թափվելը։

Ջրային ռեսուրսների դաշնային գործակալության կողմից պատրաստած Ռուսաստանի Դաշնության տարածքի ջրատնտեսական տարածաբաժանման երկրաբանական համակարգի տվյալներով՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ - **13010100312115100004455**
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) - **115100445**
* Ավազանի կոդը - **13.01.01.003**
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի - **15**
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի - 1

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Նատրիումի բիս(տրիմեթիլսիլիլ)ամիդ

Նատրիումի բիս(տրիմեթիլսիլիլ) ամիդ, քիմիական միացություն NaN[(CH3)3Si]2 բանաձևով, անգույն բյուրեղներ, հեշտ հիդրոլիզվում է։

## Ստացումը
* Հեքսամեթիլդիսիլազանի և նատրիումի ամիդի փոխազդեցությունից․
::\mathsf{ [(CH_3)_3Si]_2NH + NaNH_2 \ \xrightarrow{}\ NaN[(CH_3)_3Si]_2 + NH_3 }։

## Ֆիզիկական հատկությունները
Նատրիումի բիս(տրիմեթիլսիլիլ) ամիդը առաջացնում է անգույն բյուրեղներ, հեշտ հիդրոլիզվում է։

Լուծվում է իներտ օրգաական լուծույթներում։ Լուծվում է իներտ օրգանական լուծիչներում։ Շ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Руководство по неорганическому синтезу։ В 6-ти т. / Ред. Брауэр Г.. — М.։ Мир, 1985. — Т. 3. — 392 с.

Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ
Կատեգորիա:Ամիդներ (անօրգանական)
Կատեգորիա:Սիլիցիումօրգանական միացություններ
Կատեգորիա:Սիլաններ
Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները Նոր ալիք երգի մրցույթում

**ԱՄՆ-ը** Նոր ալիք երգի մրցույթին մասնակցում է 2002 թվականից։ Առաջին անգամ ԱՄՆ-ը այս մրցույթում ներկայացրել է Մարինո Չելոն՝ գրավելով 2-րդ հորիզոնականը։

## Մասնակցություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մրցույթի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի երաժշտություն
Տարրական մաթեմատիկա

**Տարրական մաթեմատիկա**, ոչ լիովին որոշված հասկացություն, որով սովորաբար անվանում են մինչև XX դ․ կեսերը միջնակարգ հանրակրթական դպրոցում դասավանդվող մաթեմատիկան՝ թվաբանությունը, տարրական հանրահաշիվը, տարրական երկրաչափությունը և եռանկյունաչափությունը։ Տարրական մաթեմատիկան ուսումնասիրում է մաթեմատիկական այնպիսի հասկացություններ ու մեթոդներ, որոնք ստեղծվել են հնագույն ժամանակներից մինչև XVII դ․ և, բացառությամբ առանձին դեպքերի, վերաբերում են հաստատուն մեծություններին ու երկրաչափական ձևերին ու նրանց միջև գոյություն ունեցող կայուն հարաբերություններին։ Այս առումով այն անվանում են նաև հաստատուն մեծությունների մաթեմատիկա, ճիշտ է, տարրական մաթեմատիկայում դեռևս վաղ ժամանակներից դիտարկվել են նաև կոնկրետորեն որոշվող փոփոխականներ ու ֆունկցիաներ (օրինակ, եռանկյունաչափական ֆունկցիաները), ինչպես նաև ըստ էության հաջորդականության սահմանի հասկացությանը հանգող կոնկրետ դեպքեր (օրինակ, շրջանագծի երկարության որոշումը ներգծյալ և արտագծյալ կանոնավոր բազմանկյունների պարագծերի հաջորդականությունների միջոցով), սակայն փոփոխականի, ֆունկցիայի, սահմանի, գծի, մակերևույթի, բազմության ընդհանուր՝ վերակված հասկացությունները, որոնք ստեղծվել ու զարգացվել են XVII դ․ հետո, դուրս են գալիս տարրական մաթեմատիկայի շրջանակներից։ Դրանք բարձրագույն մաթեմատիկայի ուսումնասիրման հիմնական առարկան են։ ժամանակի ընթացքում, առանձնապես վերջին տասնամյակներին, դպրոցում դասավանդվող մաթեմատիկա են ներթափանցել մաթեմատիկական անալիզի և բազմությունների տեսության որոշ հասկացություններ, որի հետևանքով ավելի է դժվարանում տարրական մաթեմատիկայի և բարձրագույն մաթեմատիկայի սահմանազատումը։ Այնուամենայնիվ, տարրական մաթեմատիկայի հասկացություններն ու մեթոդները, որոնք շարունակում են զարգանալ ու նոր կիրառություններ գտնել, էապես տարբեր են մաթեմատիկայի անալիզի, բազմությունների տեսության, ժամանակակից հանրահաշվի՝ առավելագույն չափով ընդհանրացված և վերացարկված հասկացություններից ու մեթոդներից։

Կատեգորիա:Տարրական մաթեմատիկա
Իտալիան Նոր ալիք երգի մրցույթում

**Իտալիան** Նոր Ալիք երգի մրցույթին մասնակցում է 2006 թվականից։ Առաջին անգամ Իտալիան այս մրցույթում ներկայացրել է Ջիանի Ֆիորելինոն։

## Մասնակցություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մրցույթի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Իտալիայի երաժշտություն
Ղազախստանը Նոր ալիք երգի մրցույթում

**Ղազախստանը ** Նոր Ալիք երգի մրցույթին մասնակցում է 2002 թվականից։ Առաջին անգամ Ղազախստանը այս մրցույթում ներկայացրել է Դիլնազ Ախմադիևան։

## Մասնակցություններ

## Մրցանակներ
### Հանդիսատեսի համակրանք

### Ալլա Պուգաչովայի մրցանակ

### Մրցանակ Յուրմալայից

## Արտաքին հղումներ
* Մրցույթի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Ղազախստանի արվեստ
Ղրղզստանը Նոր ալիք երգի մրցույթում

**Ղրղզստանը ** Նոր Ալիք երգի մրցույթին մասնակցում է 2008 թվականից։ Առաջին անգամ Ղրղզստանը այս մրցույթում ներկայացրել է Օմարը։

## Մասնակցություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մրցույթի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Ղրղզստանի արվեստ
Ուզբեկստանը Նոր ալիք երգի մրցույթում

**Ուզբեկստանը ** Նոր Ալիք երգի մրցույթին մասնակցում է 2003 թվականից։ Առաջին անգամ Ուզբեկստանը այս մրցույթում ներկայացրել է «Аъло» խումբը։

## Մասնակցություններ

## Մրցանակներ
### Մրցանակ Յուրմալայից

## Արտաքին հղումներ
* Մրցույթի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Ուզբեկստանի արվեստ
Մոլդովան Նոր ալիք երգի մրցույթում

**Մոլդովան Նոր Ալիք երգի մրցույթում,** Մոլդովան Նոր Ալիք երգի մրցույթին մասնակցում է 2003 թվականից։ Առաջին անգամ Մոլդովան այս մրցույթում ներկայացրել է Նելլի Չոբանուն։

## Մասնակցություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մրցույթի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Մոլդովայի երաժշտություն
Դրաստամատ Տեր-Մկրտչյան

**Դրաստամատ Հակոբի Տեր-Մկրտչյան** (1877, գյուղ Փարպի (Աշտարակի շրջանում)-1964, Երևան), հայ խորհրդային մանկավարժ, բժիշկ, հոգեբան։

Ավարտել է Երևանի արական գիմնազիան (1897), Պետերբուրգի համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկա ֆակուլտետի բնագիտական բաժինը։ 1904-1910 թվականներին դասավանդել է Բաքվի և Մայկոպի հայկական դպրոցներում։ 1910-1914 թվականներին Լայպցիգի, Բեռնի և Բազելի համալսարաններում կատարելագործել է բժշկական գիտելիքները։ Այնուհետև բժշկությամբ է զբաղվել Թիֆլիսում, Վաղարշապատում (Էջմիածին), 1916-1918 թվականներին՝ Կովկասյան ռազմաճակատում (Մուշ, Էրզրում), հետագայում՝ Կարմիր խաչի Թիֆլիսի հայկական հիվանդանոցում, Ղարաքիլիսայում (Կիրովական)։ 1925 թվականին տեղաիոխվել է Երևան, աշխատել լուսժողկոմատում որպես գիտխորհրդի քարտուղար, միաժամանակ՝ մանկավարժ, տեխնիկումի տնօրեն։ Դասախոսել է Երևանի համալսարանում, մանկավարժական և բժշկական ինստիտուտներում։ Հեղինակ է մարդու անատոմիային, ֆիզիոլոգիային, դպրոցական առողջապահությանը և սանիտարական հիգիենային վերաբերող քսանից ավելի աշխատությունների, որոնցից արժեքավոր է «Դպրոցական առողջապահության հիմունքներ»ը (1960)։

Կատեգորիա:1877 ծնունդներ
Կատեգորիա:1964 մահեր
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ հոգեբաններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Նաշե էխո (օրաթերթ)

**«Նաշե Էխո»** (, թարգ.՝ «**Մեր արձագանքը**»), բոլշևիկյան պրոպագանդիստական լեգալ օրաթերթ։ Լույս է տեսել 1907 թվականին մարտի 25—ին (ապրիլի 10), 14 համար (վերջին համարը՝ անլեգալ), Պետերբուրգում։ Թերթի հրատարակությունը ղեկավարել է Վլադիմիր Լենինը աշխատակցել են Վացլավ Վորովսկին, Միխայիլ Օլմինսկին և ուրիշներ։

«Նաշե էխո»–յում տպագրվել է Լենինի 10 հոդված։

Քաղաքական նկատառումներով Ռուսաստանի ցարական կառավարությունը թերթի հրատարակումն արգելել է։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի օրաթերթեր
Կատեգորիա:Ռուսական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Ռուսական քաղաքական պարբերականներ
Վահան Տերյանի տուն-թանգարան

մինի
մինի
**Տերյանի տուն-թանգարան**, ստեղծվել է 1957 թվականներին, հայրական տանը (գյուղ Գանձա, Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզում), որտեղ Վահան Տերյանն անցկացրել է մանկությունը և ամառային արձակուրդները՝ Թիֆլիսում, Մոսկվայում և Պետերբուրգում ուսանելիս (1897-1917)։ Այստեղ հյուրընկալվել են Հովհաննես Թումանյանը (1901), Ավետիք Իսահակյանը (1905)։ Ներքին կահավորանքով հանդերձ վերականգնված տանը կից 1973 թվականին կառուցվել է ցուցասրահ, որտեղ ներկայացված փաստաթղթերը, ձեռագրերն ու լուսանկարները պատկերում են Վահան Տերյանի կյանքն ու ստեղծագործական ուղին։ Այստեղ կարելի է տեսնել նաև բանաստեղծի երկերի հայերեն, ռուսերեն, և այլ լեզուներով հրատարակություններ, տերյանագիտական ուսումնասիրություններ, նրա տեքստերով գրված երաժշտության նոտաներ են։ Վահան Տերյանի տուն թանգարանի բակում կանգնեցված է Տերյանի կիսանդրին։ Թանգարանի համալիրի մեջ է մտնում Սուրբ Կարապետ եկեղեցին, որ 1852 թվականին կառուցել է Տերյանի պապը՝ տեր Գրիգորը։ Ամեն տարի Գանձայում անցկացվում են պոեզիայի տերյանական օրեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1957 հիմնադրումներ Վրաստանում
Կատեգորիա:1957 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Վահան Տերյան
Կատեգորիա:Վրաստանի թանգարաններ
Կատեգորիա:Տուն-թանգարաններ
Կայում Նասիրի

**Կայում Նասիրի** (իսկականը՝ **Գաբդելկայում Գաբդեննասիրովիչ Նասիրով**, ), թաթար գիտնական-լուսավորիչ, գրող։

1871–1876 թվականներին ուսուցչություն է արել Կազանում իր բացած առաջին ռուս–թաթարական դպրոցում։ Նասիրիի մանկավարժական հայացքները ձևավորվել են Կ․ Ուշինսկու և Լ․ Տոլստոյի ազդեցությամբ։ Առաջին գործերն են «Շարահյուսություն» և մանուկների համար գրված գիտահանրամատչելի «Ժամանց»-ը (երկուսն էլ՝ 1860 թվական)։ Կազմել և տպագրել է թաթարերենի քերականությունը, ուղղագրության կանոնները, մաթեմատիկայի, աշխարհագրության, պատմության և այլ դասագրքեր։ Գրել է «Կազանի թաթարների հավատալիքներն ու ծեսերը․․․» (1880, ռուսերեն), «Կազանի թաթարների ժողովրդական գրականության նմուշներ» (1896 թվական, ռուսերեն), «Կազանի թաթարների հեքիաթները այլ ժողովուրդների հեքիաթների համադրությամբ» (1900 թվական, Պ․ Պոլյակովի հետ) աշխատությունները։ Կազմել է «Թաթար–ռուսերեն բառարան»-ը (1875 թվական)։ Նասիմովի նովելները նպաստել են թաթարական գեղարվեստական արձակի զարգացմանը և լուսավորական ռեալիզմի ձևավորմանը։

Կատեգորիա:Թաթարներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Թաթար գրողներ
Նավամատույց

մինի|Նավամատույց
**Նավամատույց**, կառույցների և սարքերի համախումբ, որը նախատեսված է նավերը կայանելու և սպասարկելու, ուղևորների նավ բարձրանալու և ափ իջնելու, բեռնելու-բեռնաթափելու և այլ գործողություններ կատարելու համար։ Նավամատույցները լինում են ստացիոնար և լողացող։ Ըստ նշանակման տարբերում են ուղևորների, բեռների, նավանորոգման, ռազմական և այլ նավամատույցներ։ Կառանման կառույցները սարքավորվում են նավամատույց և նավի կողնոցը վնասվածքներից պաշտպանող կառանասյուներով (նավակառանների ամրացման համար) և հետահար հարմարանքներով (պաշտպանական չորսուներով, ալեմեղմիչներով և այլն)։

Կատեգորիա:Ծովագնացության եզրեր
Կատեգորիա:Հիդրոտեխնիկա
Աշոտ Տեր-Մկրտչյան

**Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյան** (), հայ խորհրդային մաթեմատիկոս, ինժեներ-մեխանիկ։ Պրոֆեսոր (1930), ՀԽՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1940)։

## Կենսագրություն
մինի|Աշոտ Տեր-Մկրտչյանի հուշատախտակը Երևանում
1912 թվականին ավարտել է Խարկովի համալսարանը, 1915 թվականին՝ Դոնի (այժմ՝ Նովոչերկասկի) պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1918-1920 թվականներին դասախոսել է Թիֆլիսիի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ 1920-1926 թվականներին աշխատել է Բաքվում (Ադրբեջանի ժողտնտխորհի նախագահի՝ մեքենաշինության գծով խորհրդատու, դասախոսել Բաքվի նավթի ինստիտուտում, Ադրբեջանի պետական համալսարանում)։ 1926 թվականից դասախոսել է Երևանի պետական համալսարանում․ 1930-1959 թվականներին՝ տեսական մեխանիկայի ամբիոնի վարիչ։ 1930-1956 թվականներին դասախոսել է նաև Երևանի պոլիտեխնիկական և մանկավարժական ինստիտուտներում։ Միաժամանակ գլխավորել է Դոնեցկի (1928-1930) և Սվերդլովսկի (1934-1936) լեռնային ինստիտուտների մեխանիկայի ամբիոնները։ Տեր-Մկրտչյանի անմիջական մասնակցությամբ են հիմնադրվել Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի նյութերի դիմադրության և Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտի կիրառական մեխանիկայի ամբիոնները։ Ղեկավարել է Ձորագետի և Քանաքեռի հէկերի կառուցման ու շահագործման աշխատանքները։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
Մանուկյան, Մ. Մ. (1973) Աշոտ Մովսեսի Տեր-Մկրտչյան (1891-1959). Բնագիտության և տեխնիկայի պատմությունից. Գիտական աշխատությունների ժողովածու, № 5. pp.&nbsp;250–257.

Կատեգորիա:Հայ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:1891 ծնունդներ
Կատեգորիա:1959 մահեր
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ մեխանիկոսներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Խարկովի ազգային համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Նավամբարձիչ

[250px|մինի|[Բելգիայի վերելակային ջրանցքներ|Նավամբարձիչ Բելգիայում]]
**Նավամբարձիչ**, նավերը մեկ մակարդակից մյուսը տեղափոխելու համար ծառայող ամբարձիչ կառույց։ Տարբերում են տրանսպորտային նավամբարձիչներ (ներքին ջրային ուղիներում ջրի մակարդակի անկումը հաղթահարելու համար) և նավամբարձիչ կառույցներ (նավաշինական և նավանորոգման ձեռնարկություններում նավերի բարձրացման և իջեցմաև համար)։ Տրանսպորտային նավամբարձիչներում (թեք և ուղղաձիգ) նավը տեղափոխվում է ռելսերով շարժվող խցիկի օգնությամբ, որը լցված է ջրով և ունի մուտքի ու ելքի փակաղակներ։ Թեք նավամբարձիչները լինում են երկայնական և լայնական՝ կախված շարժման ուղղության նկատմամբ նավի դիրքից։ Ուղղաձիգ նավամբարձիչները, ըստ աշխատանքի սկզբունքի, լինում են մեխանիկական, պլունժերային և լողանավոր։ Նավամբարձիչ կառույցներից առավել տարածված են էլինգները (նավերի կառուցման կամ նորոգման համար սարքավորված կառույց) և սահահարթակները (ևավերը ջրի վրա իջեցնելու և ջրից բարձրացնելու համար)։

Կատեգորիա:Հիդրոտեխնիկա
Արմենակ Տեր-Աբրահամյան

**Արմենակ Եփրեմի Տեր-Աբրահամյան** (16 սեպտեմբերի, 1898 - 11 դեկտեմբերի, 1987), հայ խորհրդային երգիչ (տենոր), օպերայի և օպերետի արտիստ։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1954)։

## Կենսագրություն
1908-1910 թվականներին սովորել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, երգել Ս․ Մելիքյանի ղեկավարած երգչախմբում։ Ավարտել է Թիֆլիսի կոնսերվատորիան (1920), կատարելագործվել Մոսկվայի Հայ կուլտուրայի տան մեներգեցողության ստուդիայում (1936-1937)։ Երգել է Երևանի կոնսերվատորիայի երգչախմբում, որպես մեներգիչ մասնակցել Ալեքսանդր Սպենդիարյանի ղեկավարած սիմֆոնիկ համերգներին։ 1937-1941 թվականներին եղել է Երևանի Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի մեներգիչ։

Հանդես է եկել Սարոյի (Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ»), Սեթոյի (Հարո Ստեփանյանի «Լուսաբացին»), Լիստնիցկու (Իվան Ձերժինսկու «Խաղաղ Դոն» օպերա) դերերգերի կատարմամբ։ Եղել է Երևանի Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի թատրոնի կազմակերպիչներից (1942 թվականից) և առաջին արտիստներից, 1941 - 1952 թվականներին՝ Հայաստանի ռադիոյի ժողովրդական գործիքների անսամբլի մեներգիչ։ Որպես երգիչ մասնակցել է նաև Երևանի «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի «Պեպո», «Զանգեզուր», «Քաջ Նազար», «Սևանի ձկնորսները», «Անահիտ» և այլ կինոֆիլմերի նկարահանմանը։

Արմենակ Տեր-Աբրահամյանի ձայնն առանձնանում էր արտակարգ ջերմությամբ, մեծ արտահայտչականությամբ, թավշյա քնքշությամբ։ Նրա կատարմանը բնորոշ էր անմիջականությունը, բնականությունը, զգացմունքային ազատությունը։ Առանձին վարպետությամբ և հմայքով է կատարել ոչ միայն օպերային, այլև հայկական ժողովրդական ու գուսանական երգեր, որոնցից են՝ «Ես սարեն կուգայի», «Պաղ աղբյուրի մոտ», «Առսիրուհիս»), Կոմիտասի «Կռունկ», «Ախ մարալ ջան», «Անտունի», «Ծիրանի ծառ» և այլն։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

## Արտաքին հղումներ
* Արմենակ Տեր-Աբրահամյան, «Հորովել», կոմպոզիտոր՝ Հարո Ստեփանյան
* Արմենակ Տեր-Աբրահամյան, «Գետակի վրա», բանաստեղծ՝ Ավետիք Իսահակյան
* Արմենակ Տեր-Աբրահամյան, «Կռունկ», բանաստեղծ և երգահան՝ Կոմիտաս

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Տենորներ
Կատեգորիա:Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Տերմինաբանական կոմիտե

**Տերմինաբանական կոմիտե**, լեզվի տերմինաշինությունը նորմավորող, տերմինների կազմության, փոխառության ընթացքը կանոնավորող գիտական մարմին։ Ազգային լեզուների տերմինաշինության աշխատանքները գլխավորելու նպատակով ԽՍՀՄ միութենական և ինքնավար հանրապետություններում 1920-1930-ական թվականներին ստեղծվել են տերմինաբանական հանձնաժողովներ (խորհուրդներ, կոմիտեներ)։ Իր գործունեությամբ դրանցից ամենաբեղմնավորն ու ճանաչվածը 1933 թվականից առ այսօր ԽՍՀՄ ԳԱ կազմում գործող տեխնիկական տերմինաբանական կոմիտեն է։ ՀԽՍՀ-ում 1920-ական թվականներին տերմինաշինությունը ղեկավարվել է լուսժողկոմատի կողմից։ 1933 թվականին վերջինիս կազմում ստեղծվել է տերմինաբանական խորհուրդ, հետագայում՝ տերմինաբանական կոմիտե, որը 1955 թվականից գործում է ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդին առընթեր։ Տերմինաբանական կոմիտեի կազմը (նախագահ, տեղակալ, գիտքարտուղար, անդամներ) հաստատում է Մինիստրների խորհուրդը։ Նրա կազմի մեջ մտնում են լեզվաբաններ, տարբեր գիտություններ ներկայացնող գիտնականներ։ Ըստ իր կանոնադրական իրավունքի՝ «Տերմինաբանական կոմիտեն հայոց լեզվի գործող նորմաներին և սկզբունքներին համապատասխան քննարկում և լուծում է հայերենի ուղղագրության, կետադրության, նոր տերմինների և ուղղախոսության վիճելի հարցերը, ընտրություն է կատարում մասնագիտական և տերմինաբանական բառարաններում և առհասարակ լեզվում գոյություն ունեցող զուգահեռ տերմինների ու բառերի միջև, քննարկում այդ առթիվ եղած անհատական ու կոլեկտիվ առաջարկները և ընդունում համապատասխան որոշում․․․» ։ Տերմինաբանական կոմիտեն կոորդինացնում, ամփոփում է մինիստրությունների և ԳԱ-ի կազմում գործող ճյուղային (մաթեմատիկական, լեզվաբանական, բժշկական, գիտատեխնիկական և այլն) տերմինաբանական հանձնաժողովների աշխատանքը։ Տերմինաբանական կոմիտեի որոշումները պարտադիր են ԽՍՀՄ-ում հայերեն գրող և հրատարակող բոլոր անձանց, հիմնարկների ու հաստատությունների համար։ Տերմինաբանական կոմիտեի որոշումները պարբերաբար հրատարակվում են մամուլում և առանձին ուղեցույց տեղեկատուներում։

Կատեգորիա:Լեզվաբանություն
Խալիմա Նասիրովա

**Խալիմա Նասիրովա** (), ուզբեկ խորհրդային երգչուհի (սոպրանո)։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի (1937 թվական)։

Սովորել է Բաքվի թատերական տեխնիկումում (1924-1927 թվականներ), Մոսկվայի կոնսերվատորիայի ուզբեկական օպերային ստուդիայում (1934–1937 թվականներ)։ Բեմական գործունեությունն սկսել է 1927 թվականին, Համզայի անվան թատրոնում որպես դրամատիկ դերասան, ապա՝ երաժշտա-դրամատիկական թատրոնում։ 1939 թվականից եղել է Ա․ Նավոիի անվան ուզբեկական օպերայի և բալետի թատրոնի առաջատար մենակատարուհի։ Լավագույն դերերգերից են՝ Լեյլի, Գյուլսարա (Գլիերի և Սադիկովի «Լեյլի և Մեջնուն», «Գյուլ- սարա»), Զուհրա (Զալիլովի և Բրովցինի «Թահիր և Զուհրա»), Մայսարա (Յուդակովի «Մայսարայի արարքները»), Կարմեն (Բիզեի «Կարմեն»)։ ԽՍՀՄ պետական (1942, 1951 թվականներ) և Ուզբեկական ԽՍՀ Համզայի անվան (1971 թվականներ) մրցանակներ։

Կատեգորիա:Ուզբեկ օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ուզբեկ սոպրանոներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Խորհրդային օպերային երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ
Տերակոտա

[256px|մինի|[Էլիզաբեթ Վիժե լը Բրոն|Էլիզաբեթ լը Բրոնի կիսանդրին]]
**Տերակոտա,** թրծուն, թրծակավ, չջնարակված, գունավոր, ծակոտկեն մակերեսով գեղարվեստական և կիրառական խեցեղեն կերտվածքներ (անոթներ, սկահակներ, քանդակներ, խաղալիքներ, հախճասալեր, ճարտարապետական մանրամասեր և այլն)։ Թրծվելուց հետո տերակոտան ստանում է բնորոշ գույն (բաց դեղնավունից մինչև կարմիր-դարչնագույն, սև) ու մակատեսք (խոշորահատիկից մինչև մանրահատիկ՝ լրիվ կամ մասնակի ողորկությամբ)։ Գեղարվեստական տերակոտայի նմուշները հայտնի են նոր քարի դարից։ Կիրառվում է նաև ժամանակակից քանդակագործության մեջ։

Կատեգորիա:Նյութեր
Նիկոլայ Նասոնով

**Նիկոլայ Վիկտորովիչ Նասոնով** (, ), խորհրդային կենդանաբան, Պետերբուրգի ԳԱ ակադեմիկոս (1906)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը (1879)։ 1889-1906 թվականներին Վարշավայի համալսարանի պրոֆեսոր։ 1906-1921 թվականներին Կենդանաբանական թանգարանի, 1921—1931 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ փորձառական կենդանաբանության լաբորատորիայի տնօրեն։

Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են միջատների, խեցգետնակերպերի, թարթիչավոր որդերի և որոշ ողնաշարավորների մորֆոլոգիային, կարգաբանությանը, էկոլոգիային և սաղմնաբանությանը։ 1911 թվականին կազմակերպել է «Ռուսաստանի և սահմանակից երկրների ֆաունան» (հետագայում՝ «ԽՍՀՄ ֆաունան») կապիտալ աշխատանքի հրատարակությունը։

Նասոնովի նախաձեռնությամբ ԽՍՀՄ ԳԱ կից ստեղծվել է հանձնաժողով Բայկալ լճի ուսումնասիրման և Բայկալյան կենսաբանական կայանի (այժմ՝ ՌԴ ԳԱ Սիբիրյան բաժանմունքի Լիմնոլոգիայի ինստիտուտ) կազմակերպման համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային կենսաբաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային կենդանաբաններ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամներ
Ներսես Տեր-Ներսիսյան

**Ներսես Բաբկենի Տեր-Ներսիսյան** (Արտաշես-Ստեփան Տեր-Ներսիսյան, ), հայագետ, հրապարակագիր, մանկավարժ։ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ (1940 թվականից), ծայրագույն վարդապետ և գավազանակիր 1960 թվականից)։

## Կենսագրություն
Արտաշես-Ստեփան Տեր-Ներսիսյանը ծնվել է Բեռլինում։ Սովորել է Բուխարեստի և Սոֆիայի հայկական դպրոցներում, Վենետիկի Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանում (1933—1939 թթ.), ավարտել Հռոմի Գրիգորյան համալսարանը (1947 թ.)։ Եղել է «Մխիթարյան ընտանիք» ամսագրի խմբագիր (1948-1952 թթ.), «Բազմավեպ»-ի խմբագրապետ (1957-1979 թթ., ընդհատումներով), միաբանության ընդհանուր քարտուղար (1964-1976 թթ., 1982 թվականից առ այսօր), ձեռագրատան տնօրեն (1976-1982 թթ.)։ Երկար տարիներ դասավանդել է Սուրբ Ղազարի ժառանգավորաց դպրեվանքում և Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանում։ Հրատարակել է Առաքել Սյունեցու «Դրախտագիրք»-ը (1956, առաջաբանը, ուսումնասիրությունը և բառարանը՝ Տեր-Ներսիսյանի), Մխիթար Սեբաստացու «Մտածությունք ի վերա բանից փրկչին» (1969, առաջաբանը Տեր-Ներսիսյանի) ժողովածուն և այլն։ Առանձին հոդվածաշարերով անդրադարձել է Դանթեի «Աստվածային կատակերգության» հայերեն թարգմանությանը, Ոսկան Երևանցու քերականական ըմբռնումներին, Մխիթարյան միաբանության պատմությանը, հայոց լեզվի ուղղագրության հարցերին և այլն։ 1991-2005 թթ եղել է Հայ Կաթողիկե եկեղեցու Հայաստանի, Վրաստանի, Ռուսաստանի և Արևելյան Եվրոպայի թեմի առաջին առաջնորդը և այդ ժամանակ Գյումրիում Հայ Կաթողիկե Աթոռանիստ եկեղեցի կառուցելու գաղափարը և առաջին քայլերն է իրականացրել։

Մահացել է 2006 թվականին Գյումրիում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1920 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ կաթողիկե եպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Հայ հայագետներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության անդամներ
Նավատորմ

250px|մինի|Նավատորմ
**Նավատորմ**, որոշակի նշանակության (տրանսպորտային նավատորմ, արդյունագործական նավատորմ, ռազմածովային նավատորմ), տեսակի (առագաստանավային նավատորմ, թիանավային նավատորմ, դիզելային նավատորմ) կամ տեղաբաշխման շրջանի (խաղաղօվկիանոսյան նավատորմ) նավերի համախումբ։

Ռազմածովային նավատորմը նախատեսված է ռազմական գործողություններ կատարելու համար։ Կարևորագույն խնդիրներն են․ վերերկրյա օբյեկտների կործանում, բազաներում և ծովում հակառակորդի տորմիղի ուժերի ոչնչացում, ծովային դեսանտների տեղափոխում և ափհանում, հակառակորդի օվկիանոսային և ծովային հաղորդակցության ուղիների խափանում, ափի պաշտպանություն՝ ծովային ներխուժումից, սեփական հաղորդակցության ուղիների պաշտպանություն, մերձծովային ուղղություններում ցամաքային զորքերի հետ կրակային համագործակցում։ Կազմված է տարբեր տեսակի ուժերի միավորումներից, սուզանավերից․ վերջրյա նավերից, ծովային ավիացիայից, ծովային հետևակից, հրթիռահրետանային առափնյա զորքերից։ Նավատորմ գլխավորում է հրամանատարը, հրամանատարության կազմի մեջ մտնում են շտաբը և կառավարման օրգանները, ինչպես նաև տարբեր ծառայություններ (թիկունքի, կապի, սպառազինման, նավանորոգման և այլն)։

Ոչ մեծ երկրներն ունեն մեկ ռազմածովային նավատորմ, որ կոչվում է այդ երկրի ՌԾՈԻ։ Խոշոր պետությունները (օրինակ, ԱՄՆ, Ռուսաստան և այլն) ունեն մի քանի ռազմածովային նավատորմեր, որոնք մտնում են ՌԾՈԻ կազմի մեջ։ 
## Տես նաև
* ԱՄՆ ծովային հետևակի կորպուս
* Խաղաղօվկիանոսյան նավատորմ,
* Ռուսաստանի ԶՈւ հյուսիսային նավատորմ,
* Սևծովյան նավատորմ,

Կատեգորիա:Նավատորմ
Ֆուադ Նասսար

**Նասսար Ֆուադ** (, ), պաղեստինցի կոմունիստ, Հորդանանի բանվորական շարժման գործիչ։ 1946-1948 թվականներին՝ Ազգային ազատագրության լիգայի (Պաղեստինի արաբների կոմունիստական կազմակերպություն, ստեղծվել է 1943 թվականին, 1951 թվականից կոչվել է Հորդանանի կոմունիստական կուսակցություն՝ ՀԿԿ) ԿԿ անդամ, 1948 թվականից՝ գլխավոր քարտուղար։ 1951 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ առաջին քարտուղար։

1951 թվականին ձերբակալվել և դատապարտվել է 10 տարվա տաժանակրության, 1956 թվականին ազատ է արձակվել Նաբուլսիի կառավարության կողմից, սակայն շուտով ստիպված է եղել լքել Հորդանանը, քանի որ Հուսեյն I Իբն Թալալ թագավորը խստացրել էր բռնաճնշումները կոմունիստական ուժերի դեմ։

1973 թվականին եղել է Պաղեստինի ազգային ժողովի անդամ։

Մահացել է 1976 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հորդանան
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Պաղեստինցի հասարակական գործիչներ