Ազգ

**Ազգ,** սոցիալական կազմակերպման տեսակ, որտեղ կոլեկտիվ նույնականությունը, ազգային նույնականությունը, ի հայտ է եկել տվյալ բնակչության ընդհանուր առանձնահատկությունների համադրությունից, ինչպիսիք են լեզուն, պատմությունը, էթնիկ պատկանելությունը, մշակույթը, տարածքը կամ հասարակությունը: Որոշ ազգեր կառուցված են էթնիկ պատկանելության շուրջ (տե՛ս էթնիկ ազգայնականություն), մինչդեռ մյուսները կապված են քաղաքական սահմանադրություններով (տե՛ս քաղաքացիական ազգայնականություն) ։

Ազգը, ընդհանուր առմամբ, ավելի ակնհայտորեն քաղաքական է, քան էթնիկ խումբը։ Բենեդիկտ Անդերսոնը ազգը սահմանում է որպես «մտացածին քաղաքական համայնք […]. մտացածին, քանի որ նույնիսկ ամենափոքր ազգի անդամները երբեք չեն ճանաչի իրենց համանդամների մեծ մասին, չեն հանդիպի նրանց կամ նույնիսկ չեն լսի նրանց մասին, սակայն յուրաքանչյուրի մտքում ապրում է նրանց միության պատկերը», մինչդեռ Էնթոնի Դ. Սմիթը ազգերը սահմանում է որպես մշակութային-քաղաքական համայնքներ, որոնք գիտակցել են իրենց ինքնավարությունը, միասնությունը և կոնկրետ շահերը։ Բլեքի իրավաբանական բառարանը ազգը նույնպես սահմանում է որպես որոշակի տարածքում բնակվող և անկախ կառավարության ներքո կազմակերպված մարդկանց համայնք։ Այսպիսով, ազգը կարող է լինել պետության կամ երկրի հոմանիշը: Ըստ Թոմաս Հիլանդ Էրիկսենի, ազգերը կոլեկտիվ ինքնության այլ ձևերից, ինչպիսին է էթնիկ պատկանելությունը, տարբերակվում են հենց պետության հետ առնչությամբ։

Գիտնականների շրջանում կարծիք կա, որ ազգերը սոցիալապես կառուցված են, պատմականորեն պայմանավորված, կազմակերպչական առումով ճկուն և հստակորեն ժամանակակից երևույթ են։ Պատմության ընթացքում մարդիկ կապվածություն են ունեցել իրենց ազգի և ավանդույթների, տարածքային իշխանությունների և հայրենիքի հետ, սակայն ազգայնականությունը՝ այն համոզմունքը, որ պետությունն ու ազգը պետք է միավորվեն որպես ազգային պետություն, չի դարձել առաջատար գաղափարախոսություն մինչև 18-րդ դարի վերջը։

## Ստուգաբանություն և տերմինաբանություն
Անգլերեն *nation* բառը, որն առաջացել է միջին անգլերենից մոտ 1300 թվականին, ծագում է *nacioun*-ից՝ «մարդկանց ցեղ, մարդկանց մեծ խումբ՝ ընդհանուր նախնիներով և լեզվով», ծագում է հին ֆրանսերեն *nacion* «ծնունդ (*naissance*), կոչում, ժառանգներ, ազգականներ, երկիր, հայրենիք» (12-րդ դար) բառից և ուղղակիորեն ծագում է լատիներեն nationem-ից ( (nātĭō) անվանական ձևը, nascar «ծնվել» բայի (supine: natum), սուպին), «ծնունդ, ծագում, տեսակ, մարդկանց, ցեղ», բառացիորեն «այն, ինչ ծնվել է», ծագում է natus-ից, nasci «ծնվել» (հին լատիներեն gnasci) բառի անցյալ դերբայից, PIE արմատից՝ *gene- «ծնել»՝ ածանցյալներով, որոնք վերաբերում են սերունդների ստեղծմանը, ընտանեկան և ցեղային խմբերին։

Լատիներենում natio-ն ներկայացնում է նույն ծնունդ ունեցող երեխաներին և նաև նույն ծագում ունեցող մարդկային խմբին։ Կիկերոնը natio-ն օգտագործում է «ժողովուրդ» բառի համար։

## Ազգերը պատմության մեջ
### Նախկին ազգերի գոյություն
Ազգայնականություն ուսումնասիրող գիտնականների շրջանում լայնորեն տարածված կարծիք կա, որ ազգերը վերջերս առաջացած երևույթ են: Այնուամենայնիվ, որոշ պատմաբաններ պնդում են, որ դրանց գոյությունը կարելի է հետագծել միջնադարից, կամ փոքրամասնությունը կարծում է, որ դա նույնիսկ հնագույն ժամանակաշրջանից է։

Ադրիան Հասթինգսը պնդում էր, որ ազգերն ու ազգայնականությունը հիմնականում քրիստոնեական երևույթներ են, որտեղ հրեաները միակ բացառությունն են։ Նա նրանց համարում էր «իսկական նախաազգ», որը նկարագրում էր ազգության սկզբնական մոդելը Եբրայական Աստվածաշնչում՝ հին Իսրայելի հիմնարար օրինակի միջոցով, չնայած գրեթե երկու հազարամյակ կորցնելով իրենց քաղաքական ինքնիշխանությունը։ Սակայն հրեաներն այս ժամանակահատվածում պահպանել են միասնական ազգային ինքնություն, որն, ի վերջո, հանգեցրել է սիոնիզմի ի հայտ գալուն և ժամանակակից Իսրայելի ստեղծմանը։ Էնթոնի Դ. Սմիթը գրել է, որ Երկրորդ տաճարի ուշ շրջանի հրեաները «ավելի մոտ են ազգի իդեալական տեսակին... գուցե հին աշխարհի որևէ այլ վայրում»։

Սյուզան Ռեյնոլդսը պնդում է, որ շատ եվրոպական միջնադարյան թագավորություններ ժամանակակից իմաստով ազգեր էին, բացառությամբ այն բանի, որ ազգայնականությանը քաղաքական մասնակցությունը հասանելի էր միայն սահմանափակ բարգավաճ և գրագետ դասի համար, մինչդեռ Հասթինգսը պնդում է, որ Անգլիայի անգլոսաքսոն թագավորները զանգվածային ազգայնականություն էին մոբիլիզացնում սկանդինավյան ներխուժումները հետ մղելու իրենց պայքարում: Նա պնդում է, որ մասնավորապես Ալֆրեդ Մեծը իր օրենքներում օգտագործել է աստվածաշնչյան լեզուն, և որ նրա գահակալության ընթացքում Աստվածաշնչի ընտրված գրքեր թարգմանվել են հին անգլերեն՝ անգլիացիներին ոգեշնչելու պայքարել սկանդինավյան ներխուժողներին հետ մղելու համար: Հասթինգսը պնդում է անգլիական ազգայնականության ուժեղ վերականգնման օգտին (նորմանդական նվաճումից հետո ընդմիջումից հետո), որը սկսվում է Ուայքլիֆի շրջանակի կողմից 1380-ական թվականներին ամբողջական Աստվածաշնչի անգլերեն թարգմանությունից՝ պնդելով, որ «ազգ» բառի օգտագործման հաճախականությունն ու հետևողականությունը տասնչորսերորդ դարի սկզբից սկսած հստակորեն ենթադրում են, որ անգլիական ազգայնականությունը և անգլիական ազգը շարունակական են եղել այդ ժամանակվանից ի վեր:

Այնուամենայնիվ, Ջոն Բրոյլին քննադատում է Հասթինգսի այն ենթադրությունը, որ «անգլիացի» տերմինի շարունակական օգտագործումը նշանակում է շարունակականություն իր իմաստում: Պատրիկ Ջ. Գիրին համաձայն է՝ պնդելով, որ անունները տարբեր ուժերի կողմից հարմարեցվել են տարբեր հանգամանքների և կարող էին մարդկանց համոզել շարունակականության մեջ, նույնիսկ եթե արմատական ​​անընդհատությունը կենդանի իրականություն էր:

Ֆլորին Կուրտան որպես մեկ այլ հնարավոր օրինակ է բերում միջնադարյան բուլղարական ազգը: Դանուբի Բուլղարիան հիմնադրվել է 680-681 թվականներին՝ որպես Մեծ Բուլղարիայի շարունակություն: 864 թվականին ուղղափառ քրիստոնեության ընդունումից հետո այն դարձել է սլավոնական Եվրոպայի մշակութային կենտրոններից մեկը: Նրա առաջատար մշակութային դիրքը ամրապնդվել է 10-րդ դարի նախօրեին մայրաքաղաք Պրեսլավում կիրիլիկ այբուբենի գյուտով: Հյու Փոլթոնը պնդում է, որ հին եկեղեցական սլավոնական գրագիտության զարգացումը երկրում կանխել է հարավային սլավոնների ձուլումը հարևան մշակույթների մեջ և խթանել է առանձին էթնիկ ինքնության զարգացումը: Սիմբիոզ է իրականացվել թվային առումով թույլ բուլղարների և այդ լայն տարածքում՝ Դանուբից հյուսիս, Եգեյան ծովից հարավ և Ադրիատիկ ծովից արևմուտք, Սև ծովից արևելք ընկած բազմաթիվ սլավոնական ցեղերի միջև, որոնք ընդունել են «բուլղարներ» ընդհանուր էթնոնիմը: 10-րդ դարի ընթացքում բուլղարները ստեղծել են ազգային ինքնության մի ձև, որը հեռու էր ժամանակակից ազգայնականությունից, բայց օգնել է նրանց դարերի ընթացքում գոյատևել որպես առանձին միավոր։

Էնթոնի Կալդելիսը «Հելլենիզմը Բյուզանդիայում» (2008) աշխատության մեջ պնդում է, որ այն, ինչ կոչվում է Բյուզանդական կայսրություն, միջնադարում ազգային պետության վերածված Հռոմեական կայսրությունն էր։

Ազար Գատը նաև պնդում է, որ Չինաստանը, Կորեան և Ճապոնիան եվրոպական միջնադարի ժամանակաշրջանում պետություններ էին։

### Քննադատություն
Ի հակադրություն դրա, Գիրին մերժում է վաղ միջնադարյան և ժամանակակից խմբային ինքնությունների միաձուլումը որպես առասպել՝ պնդելով, որ սխալ է եզրակացնել շարունակականության մասին՝ հիմնվելով անունների կրկնության վրա: Նա քննադատում է պատմաբաններին՝ խմբային ինքնությունների ընկալման վաղ եղանակների և ավելի ժամանակակից վերաբերմունքների միջև եղած տարբերությունները չճանաչելու համար՝ նշելով, որ դրանք «խցանված են հենց այն պատմական գործընթացում, որը մենք փորձում ենք ուսումնասիրել»:

Նմանապես, Սամի Զուբայդան նշում է, որ պատմության մեջ շատ պետություններ և կայսրություններ կառավարել են էթնիկապես բազմազան բնակչության վրա, և «կառավարչի և կառավարվողի միջև էթնիկ պատկանելության ընդհանուր լինելը միշտ չէ, որ հիմք է հանդիսացել օգտին կամ փոխադարձ աջակցության համար»։ Նա շարունակում է պնդել, որ էթնիկ պատկանելությունը երբեք չի եղել այս բազմազգ կայսրությունների անդամների ինքնության հիմնական հիմքը։

Փոլ Լոուրենսը քննադատում է Հասթինգսի կողմից Բեդի «Անգլիական ժողովրդի եկեղեցական պատմությունը» որպես վաղ անգլիական ազգային ինքնության ապացույց, փոխարենը նկատելով, որ այսպես կոչված «ազգային» պատմություններ գրողները, հնարավոր է, «աշխատել են «ազգի» մասին բավականին տարբերվող պատկերացմամբ, քան ժամանակակից ժամանակաշրջանի պատմություն գրողները»։ Լոուրենսը շարունակում է պնդելով, որ նման փաստաթղթերը չեն ցույց տալիս, թե ինչպես են իրենց նույնականացնում սովորական մարդիկ՝ նշելով, որ չնայած դրանք ծառայում են որպես տեքստեր, որոնցում էլիտան սահմանում է իրեն, «դրանց նշանակությունը մեծամասնության մտածածի և զգացածի համեմատ, հավանաբար, աննշան է եղել»։

### «Ազգեր» տերմինի օգտագործումը միջնադարյան համալսարանների և այլ միջնադարյան հաստատությունների կողմից
«Ազգ» տերմինի՝ որպես natio-ի, վաղ շրջանի նշանակալի օգտագործումը տեղի է ունեցել միջնադարյան համալսարաններում ՝ քոլեջի գործընկերներին կամ ուսանողներին, հատկապես Փարիզի համալսարանին, որոնք բոլորը ծնվել էին նույն տարածքում, խոսում էին նույն լեզվով և ակնկալվում էր, որ իրենց կղեկավարեն իրենց սեփական ծանոթ օրենսդրությամբ։ 1383 և 1384 թվականներին, Փարիզում աստվածաբանություն ուսումնասիրելիս, Ժան Ժերսոնը երկու անգամ ընտրվել է ֆրանսիական natio-ի պրոկուրատոր։ Պրահայի համալսարանը ընդունել է ուսանողների բաժանումը nationes-ի. 1349 թվականին բացվելուց ի վեր գործում էր studium generale-ն, որը բաղկացած էր բոհեմական, բավարական, սաքսոնական և լեհական ազգերից։

Նմանապես, ազգերը բաժանվում էին Երուսաղեմի Հիվանդախնամների միաբանություն կողմից, որոնք Հռոդոսում պահպանում էին հանրակացարաններ, որոնցից էլ նրանք ստացել էին իրենց անունը, «որտեղ օտարերկրացիները հավաքվում և ուտում էին, յուրաքանչյուր ազգ՝ առանձին մյուսներից, և ասպետը պատասխանատու էր այդ հանրակացարաններից յուրաքանչյուրի համար և հոգ էր տանում բնակիչների կարիքների մասին՝ համաձայն նրանց կրոնի», ինչպես նշել է իսպանացի ճանապարհորդ Պեդրո Տաֆուրը 1436 թվականին։

## Վաղ ժամանակակից ազգեր
Իր «Մոզաիկ պահը. ազգայնականության մոդեռնիստական տեսության վաղ մոդեռնիստական քննադատություն» հոդվածում Ֆիլիպ Ս. Գորսկին պնդում է, որ առաջին ժամանակակից ազգային պետությունը Հոլանդական Հանրապետությունն էր, որը ստեղծվել է լիովին ժամանակակից քաղաքական ազգայնականության կողմից, որը արմատավորված էր աստվածաշնչյան ազգայնականության մոդելի վրա։ 2013 թվականի «Աստվածաշնչյան ազգայնականությունը և տասնվեցերորդ դարի պետությունները» հոդվածում Դիանա Մուիր Ապելբաումը ընդլայնում է Գորսկու փաստարկը՝ կիրառելով մի շարք նոր, բողոքական, տասնվեցերորդ դարի ազգային պետությունների վրա։ Նմանատիպ, թեև ավելի լայն, փաստարկ է առաջ քաշել Էնթոնի Դ. Սմիթը իր «Ընտրված ժողովուրդներ. ազգային ինքնության սրբազան աղբյուրներ» և «Ազգի առասպելներ և հիշողություններ» գրքերում։

Իր «Ազգայնականություն. Հինգ ճանապարհ դեպի արդիականություն» գրքում Լիա Գրինֆելդը պնդում է, որ ազգայնականությունը Անգլիայում հորինվել է 1600 թվականին: Գրինֆելդի խոսքերով՝ Անգլիան «աշխարհի առաջին ազգն էր»:

Սմիթի համար «ազգերի աշխարհի» ստեղծումը խորը հետևանքներ է ունեցել համաշխարհային պետական համակարգի համար, քանի որ ազգը ներառում է և՛ մշակութային, և՛ քաղաքական ինքնություն: Հետևաբար, նա պնդում է, որ «ազգային ինքնություն ձևավորելու ցանկացած փորձ նաև քաղաքական գործողություն է՝ քաղաքական հետևանքներով, ինչպիսին է աշխարհաքաղաքական քարտեզը վերաձևավորելու կամ քաղաքական ռեժիմների և պետությունների կազմը փոխելու անհրաժեշտությունը»:

## Հասարակագիտություն
Ազգերի զարգացման վերաբերյալ կան երեք նշանակալի տեսակետներ։ Պրիմորդիալիզմը (պերենիալիզմ), որը արտացոլում է ազգայնականության տարածված ընկալումները, բայց մեծ մասամբ կորցրել է իր ժողովրդականությունը գիտնականների շրջանում, առաջարկում է, որ ազգերը միշտ էլ եղել են, և որ ազգայնականությունը բնական երևույթ է։ Էթնոսիմվոլիզմը բացատրում է ազգայնականությունը որպես դինամիկ, զարգացող երևույթ և ընդգծում է խորհրդանիշների, առասպելների և ավանդույթների կարևորությունը ազգերի և ազգայնականության զարգացման գործում։ Արդիականացման տեսությունը, որը որպես ազգայնականության գերիշխող բացատրություն փոխարինել է պրիմորդիալիզմին, ընդունում է կոնստրուկտիվիստական մոտեցում և առաջարկում է, որ ազգայնականությունը ծագել է արդիականացման գործընթացների շնորհիվ, ինչպիսիք են արդյունաբերականացումը, քաղաքայնացումը և զանգվածային կրթությունը, որոնք հնարավոր դարձրին ազգային գիտակցությունը։

Արդիականացման տեսության կողմնակիցները ազգերը նկարագրում են որպես «երևակայական համայնքներ», տերմին, որը հորինել է Բենեդիկտ Անդերսոնը։ Ազգը երևակայական համայնք է այն իմաստով, որ գոյություն ունեն նյութական պայմաններ ընդլայնված և համատեղ կապեր պատկերացնելու համար, և որ այն օբյեկտիվորեն անձնազուրկ է, նույնիսկ եթե ազգի յուրաքանչյուր անհատ իրեն սուբյեկտիվորեն զգում է որպես ուրիշների հետ մարմնավորված միասնության մաս։ Մեծ մասամբ, ազգի անդամները մնում են միմյանց համար օտար և, հավանաբար, երբեք չեն հանդիպի: Հետևաբար, ազգայնականությունը դիտվում է որպես «հորինված ավանդույթ», որտեղ համատեղ զգացմունքները ապահովում են կոլեկտիվ ինքնության մի ձև և կապում են անհատներին քաղաքական համերաշխության մեջ: Ազգի հիմնարար «պատմությունը» կարող է կառուցվել էթնիկական հատկանիշների, արժեքների և սկզբունքների համադրության շուրջ և կարող է սերտորեն կապված լինել պատկանելության պատմությունների հետ:

19-րդ և 20-րդ դարերի սկզբի գիտնականները կոնստրուկտիվիստական քննադատություններ են ներկայացրել ազգերի մասին նախնադարյան տեսությունների վերաբերյալ։ Էռնեստ Ռենանի «Ի՞նչ է ազգը» ականավոր դասախոսությունը պնդում է, որ ազգը «ամենօրյա հանրաքվե» է, և որ ազգերը հիմնված են ոչ միայն այն բանի վրա, ինչ մարդիկ հաճախ մոռանում են, այլև այն բանի վրա, ինչ հիշում են: Կարլ Դարլինգ Բաքը 1916 թվականի իր ուսումնասիրության մեջ պնդում էր. «Ազգությունը, ըստ էության, սուբյեկտիվ է, միասնության ակտիվ զգացողություն բավականին լայն խմբի շրջանակներում, զգացողություն, որը հիմնված է իրական, բայց բազմազան գործոնների վրա՝ քաղաքական, աշխարհագրական, ֆիզիկական և սոցիալական, որոնցից յուրաքանչյուրը կամ բոլորը կարող են առկա լինել այս կամ այն դեպքում, բայց դրանցից ոչ մեկը պարտադիր չէ, որ առկա լինի բոլոր դեպքերում»:

20-րդ դարի վերջին շատ հասարակագետներ պնդում էին, որ կան երկու տեսակի ազգեր՝ քաղաքացիական, որի հիմնական օրինակը ֆրանսիական հանրապետական հասարակությունն էր, և էթնիկ, որը մարմնավորում էին գերմանական ժողովուրդները: Գերմանական ավանդույթը ընկալվում էր որպես 19-րդ դարի սկզբի փիլիսոփաներից, ինչպիսին է Յոհան Գոտլիբ Ֆիխտեն, որը սկիզբ էր առել և վերաբերում էր մարդկանց, որոնք կիսում էին ընդհանուր լեզու, կրոն, մշակույթ, պատմություն և էթնիկ ծագում, որոնք տարբերակում էին նրանց այլ ազգերի մարդկանցից։ Մյուս կողմից, քաղաքացիական ազգը հետագծվում էր մինչև Ֆրանսիական հեղափոխությունը և 18-րդ դարի ֆրանսիացի փիլիսոփաներից բխող գաղափարները: Այն ընկալվում էր որպես կենտրոնացած «միասին ապրելու» պատրաստակամության վրա, ինչը ստեղծում էր մի ազգ, որը բխում էր հաստատման ակտից։ Սա, ի թիվս այլոց, Էռնեստ Ռենանի տեսլականն է։

## Բանավեճ ազգերի հնարավոր ապագայի շուրջ
Ազգերի ապագայի վերաբերյալ շարունակական բանավեճ կա այն մասին, թե արդյոք այս շրջանակը կշարունակի գործել այնպես, ինչպես կա, և արդյոք կան կենսունակ կամ զարգացող այլընտրանքներ։

Քաղաքակրթությունների բախման տեսությունը ուղղակիորեն հակադրվում է ավելի ու ավելի փոխկապակցված աշխարհի մասին կոսմոպոլիտ տեսություններին, որն այլևս ազգային պետությունների կարիք չունի: Քաղաքագետ Սեմյուել Պ. Հանթինգտոնի կարծիքով մարդկանց մշակութային և կրոնական ինքնությունը կլինի հակամարտության հիմնական աղբյուրը սառը պատերազմից հետո ստեղծված աշխարհում:

Այս տեսությունը սկզբնապես ձևակերպվել է 1992 թվականին Ամերիկյան ձեռնարկատիրական ինստիտուտում կայացած դասախոսության ժամանակ որը հետագայում մշակվել է 1993 թվականին «Foreign Affairs»-ում տպագրված «Քաղաքակրթությունների բախումը» վերնագրով հոդվածում՝ ի պատասխան Ֆրենսիս Ֆուկույամայի 1992 թվականի «Պատմության ավարտը և վերջին մարդը» գրքի։ Հանթինգտոնը հետագայում ընդլայնել է իր թեզը 1996 թվականին հրատարակված «Քաղաքակրթությունների բախումը և համաշխարհային կարգի վերակազմավորումը» գրքում։

Հանթինգտոնը սկսեց իր մտածողությունը՝ ուսումնասիրելով Սառը պատերազմից հետո ժամանակաշրջանում գլոբալ քաղաքականության բնույթի վերաբերյալ բազմազան տեսությունները: Որոշ տեսաբաններ և գրողներ պնդում էին, որ մարդու իրավունքները, լիբերալ ժողովրդավարությունը և կապիտալիստական ազատ շուկայի տնտեսագիտությունը դարձել էին Սառը պատերազմից հետո աշխարհում ազգերի համար միակ մնացած գաղափարախոսական այլընտրանքը: Մասնավորապես, Ֆրենսիս Ֆուկույաման «Պատմության ավարտը և վերջին մարդը» աշխատության մեջ պնդում էր, որ աշխարհը հասել է Հեգելյան «պատմության ավարտին»:

Հանթինգտոնը կարծում էր, որ չնայած գաղափարախոսության դարաշրջանն ավարտվել է, աշխարհը վերադարձել է միայն մշակութային հակամարտություններով բնութագրվող բնականոն վիճակին։ Իր թեզում նա պնդում էր, որ ապագայում հակամարտության հիմնական առանցքը կլինի մշակութային և կրոնական գծերի երկայնքով։ Հետազգայնականությունը գործընթաց կամ միտում է, որի միջոցով ազգային պետությունները և ազգային ինքնությունները կորցնում են իրենց կարևորությունը վերազգային և գլոբալ միավորների համեմատ։ Հանթինգտոնի կողմից նշված միտմանը նպաստում են մի քանի գործոններ, այդ թվում՝ տնտեսական գլոբալիզացիան, բազմազգ կորպորացիաների կարևորության աճը, ֆինանսական շուկաների միջազգայնացումը, սոցիալ-քաղաքական իշխանության փոխանցումը ազգային իշխանություններից վերազգային միավորների, ինչպիսիք են բազմազգ կորպորացիաները, Միավորված Ազգերի Կազմակերպությունը և Եվրամիությունը, և նոր տեղեկատվական և մշակութային տեխնոլոգիաների, ինչպիսին է համացանցը, ի հայտ գալը։ Այնուամենայնիվ, քաղաքացիությանը և ազգային ինքնությանը կապվածությունը հաճախ մնում է կարևոր։

Օքսֆորդի համալսարանից Յան Զիելոնկան նշում է, որ «քաղաքական իշխանության ապագա կառուցվածքն ու իրականացումն ավելի շատ կնմանվեն միջնադարյան մոդելին, քան Վեստֆալյանին», որտեղ վերջինս վերաբերում է «իշխանության կենտրոնացմանը, ինքնիշխանությանը և հստակ ինքնությանը», իսկ նեոմիջնադարյանը՝ «համընկնող իշխանություններ, բաժանված ինքնիշխանություն, բազմակի ինքնություններ և կառավարող ինստիտուտներ, և մշուշոտ սահմաններ»։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Mylonas, Harris; Tudor, Maya (11 May 2021). "Nationalism: What We Know and What We Still Need to Know". *Annual Review of Political Science*. **24** (1): 109–132.

Կատեգորիա:Ազգագրագիտություն
Կատեգորիա:Ազգագրություն
Կատեգորիա:Ազգայնականություն
Կատեգորիա:Ազգեր ըստ տեղագրության
Կատեգորիա:Ազգություն
Կատեգորիա:Աշխարհառազմավարություն
Կատեգորիա:Գաղափարախոսություններ
Կատեգորիա:Գոյական
Կատեգորիա:Էթնիկ խմբեր
Կատեգորիա:Էթնիկություն
Կատեգորիա:Էթնոգենեզ
Կատեգորիա:Իրավական եզրեր
Կատեգորիա:Համայնք
Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Կատեգորիա:Հասարակություն
Կատեգորիա:Հումանիտար գիտություններ
Կատեգորիա:Մարդաբանություն
Կատեգորիա:Մշակույթ
Կատեգորիա:Մշակույթի սոցիոլոգիա
Կատեգորիա:Պետական կառուցվածքներ
Կատեգորիա:Պետություն
Կատեգորիա:Սոցիալական դասակարգեր
Կատեգորիա:Սոցիալական փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Քաղաքագիտության տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Քաղաքագիտություն
Կատեգորիա:Քաղաքական աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Քաղաքական կոնցեպտներ
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Քաղաքականություն