Յակոբ Ամման

**Յակոբ Ամման** (, ) շվեյցարացի անաբապտիստ առաջնորդ, Ամիշների կրոնական շարժման հիմնադիր:

## Անձնական կյանքը
Յակոբ Ամմանի անձնական կյանքի մասին ամբողջական փաստերը թերի են և հիմնականում ենթադրություններ են եղել մինչև վերջին տասնամյակները։ 1990-ականների վերջից ավելի շատ հետազոտություններ են իրականացվել, և այժմ կարելի է պատկերացնել նրա կյանքի հիմնական ուրվագիծը:
	
### Վաղ կյանք և ընտանիք
Յակոբ Ամմանը ծնվել է 1644 թվականի փետրվարի 12-ին  Շվեյցարիայի  Բեռնի կանտոնի Էրլենբախ իմ Սիմենտալում, Միքայել և Աննա (ծննունդով Ռուփ) Ամմանների ընտանիքում։ Էռլենբախի եկեղեցական արձանագրությունները նշում են, որ 1644 թվականի փետրվարի 12-ին Յակոբ Ամմանի մկրտվել է։ Նրա պապը ճանաչված էր որպես Ուլրիխ Ամման: Երեք Ամմաններն էլ դերձակներ էին։

Յակոբը երրորդն էր վեց երեխաների ընտանիքում։ Նա հավանաբար ստացել է սահմանափակ կրթություն։ Նրա կողմից ստորագրված 37 պաշտոնական փաստաթղթերում երևում են միայն նրա սկզբնատառերը, որոնցից շատերի մոտ գրություն կա, որ Ամմանը ի վիճակի չէ գրել, ուստի նա միայն «իր նշանն է դրել»: Այնուամենայնիվ, երեք փաստաթղթերի վրա իր ստորագրված անունը երևում է, թեև երկու անգամ այն, հավանաբար, ուրիշի կողմից է գրված։ Մի անգամ, նրա սկզբնատառերի, հայտնվում են               «J. AMME» վատ ձևավորված տառերը, որը ենթադրվում է, որ նրա սեփական գրությունն է։ Նա նամակներ չէր կարդում, խնդրում էր ուրիշներին կարդալ հանդիպումների ժամանակ, ենթադրվում է, որ նա ի վիճակի չէր կարդալու կամ կարող էր դա անել միայն վատ:

Նա ֆինանսապես ավելի լավ վիճակում էր, քան իր ժամանակի միջին մարդը:

Յակոբն ամուսնացած էր Վերենա Ստյուդլերի հետ, բայցնրա անունից զատ, գրեթե ոչինչ հայտնի չէ: Նրանք ունեցել են մեկ դուստր  և մեկ որդի՝ Բալցը։

Յակոբի հայրը և նրա քույրերից մեկը նույնպես միացել են Անաբապտիստական ​​շարժմանը։ Նրա եղբայրը՝ Ուլին՝ իրենից 18 տարով փոքր, նույնպես անաբապտիստ էր և հայտնի է իր Ամիշների և Ռեիստների միջև հաշտեցման փորձերով։

### Անաբատիզմի ընդունում
1671 թվականի մարտի 12-ին Յակոբը նշվում է որպես պետական ​​եկեղեցում մկրտության հովանավոր։ 1680 թվականի հունիսին Օբերհոֆենից ստացված կառավարական նամակը Բեռնի իշխանություններից խորհուրդ է խնդրել, թե ինչպես վարվել Յակոբ Ամմանի հետ, ով «վարակվել էր անաբապտիստական ​​աղանդով»։ Սա Ամմանին որպես անաբապտիստ առաջին հայտնի հիշատակումն է: Սա վկայում է 1671-ից 1680 թվականներին անաբապտիզմին հետևելու մասին։ Այս հիշատակումից հետո մինչև 1693 թվականը ընկած ժամանակահատվածում նա ձեռնադրվեց ծառայության, հավանաբար Հանս Ռեյստի կողմից, ով հետագայում դարձել է նրա ամենամեծ հակառակորդը։

1693 թվականին Ամմանը Շվեյցարիայից տեղափոխվել է Էլզասի Էդոլսայմ համայնք, որտեղ մահացել է նրա հայրը և թաղվել հարևան Բալդենայմ գյուղում։ Ըստ երևույթին, հոր մահից անմիջապես հետո նա տեղափոխվեց հովտի գլուխ Լա Պետիտ Լիեպրում (Կլայն Լեբերաու), Մարկիրխի մոտ (Սենտ-Մարի-օ-Մայնս), այնտեղ մնալով մինչև 1712 թվականի հոկտեմբերը, երբ բոլոր անաբապսիստները վտարվեցին այստեղից Լուի XIV-ի կողմից։ Այս ամսաթվից հետո Յակոբ Ամմանի վերաբերյալ այլ գրառումներ չեն հայտնաբերվել: Նա հավանաբար գնացել է ապրելու ընկերների կամ հարազատների հետ ինչ-որ տեղ Ստորին Էլզասում։

### Մահ
Ամմանի մահվան ամսաթիվն ու վայրը անհայտ են, բայց 1730 թվականին նրա դուստրը մկրտություն խնդրեց Էրլենբախի Բարեփոխված եկեղեցում և հայտարարեց, որ իր հայրը մահացել է։ Անհայտ է,, թե երբ և որտեղ է տեղի ունեցել մահը։

Եկեղեցական հարցերում Ամմանի ներգրավվածությունը զգալիորեն նվազել էր նախքան նրա անհետանալը 1712 թվականին, հավանաբար ծերությունից, քանի որ նա մոտ 70 տարեկան կլիներ, երբ նա հեռացավ Սենտ-Մարի-օ-Մայնս տարածքից:

## Աստվածաբանություն և պրակտիկա
Նյութերի սակավության պատճառով շատ քիչ բան է հայտնի Յակոբ Ամմանի ուսուցման և առօրյա կյանքի մասին: Երեք նամակ ներառում է իր մտքերի մասին առաջին պատմությունները։ Այլ նամակներում Յակոբին մեղադրում են տարբեր տեսակետներ ուսուցանելու կամ ունենալու մեջ, բայց քանի որ այդ նամակներից շատերը գրվել են նրա հակառակորդների կողմից, պարզ չէ, թե որքան կողմնակալություն են պարունակում մեղադրանքները։

Հակոբի նամակներից կարելի է սովորել, որ նա հաստատակամ  էր, կարգապահ։ Անզիջում է այն, ինչ հավատում էր, և ակնկալում էր, որ մյուսները «համապատասխանեն Քրիստոսի և Նրա առաքյալների ուսմունքներին»։ Նրա մերժումը «բարի սրտից» բխում էր նրա համոզմունքից, որ ով ընդունում է «իսկական փրկարար հավատքը», մկրտվելու է այդ հավատքի վրա: Հակոբը պատրաստ էր անտեսել երկարամյա սովորույթներն ու սովորույթները, եթե դրանք հիմնված չլինեին Աստծո Խոսքի վրա։ Նա հերքեց, որ փորձում է «նոր հավատք» սկսել։ Նա հավատում էր ծննդյան նոր փորձին, որն արմատապես կփոխի մարդուն: Նա գրել է.

Գործնական հարցերում նա դեմ էր տղամարդկանց երկար մազերին, սափրած մորուքին և հպարտության դրսևորող հագուստին։ Ստախոսները պետք է հեռացվեին։  Ամմանը, ի տարբերություն այսօրվա ամուսնացած ամիշների մեծամասնության, այնուամենայնիվ, բեղեր ուներ, որը հիմա արգելված է։

## Շիզմա(եկեղեցական պառակտում)
Ջակոբ Ամմանը հայտնի է «Շվեյցարացի եղբայրների» շրջանում 1693 թվականին սկսված պառակտման մեջ իր նշանակալի մասնակցությամբ։ Մինչև վերջին տասնամյակները նրան հաճախ մեղադրել են այս բաժանման համար՝ նկարագրելով որպես խիստ և պահանջկոտ առաջնորդ, ով իր կարծիքները պարտադրում էր մյուսներին։ Այդ ժամանակաշրջանի որոշ նամակագրությունների հրապարակումով (սկսած 1950թ.՝ Մաստի «Ամիշ նամակներով») և նոր ապացույցների բացահայտմամբ, Ամմանի համբավն ավելի դրական գնահատական ​​ստացավ որոշ հետազոտողների շրջանում։ Իրենց նշանավոր դերերի պատճառով Յակոբ Ամմանը և Հանս Ռեյստը օգտագործվել են պառակտման երկու կողմերը բնութագրելու համար, բայց խնդիրներն ավելի լայն էին, քան երկու ամենահայտնի մարդիկ։

## Կենսագրություն
1600-ականների կեսերին նոր հոսք մտավ շվեյցարական անաբապտիզմ: Բուրգդորֆի հովիվը նույնիսկ դժգոհեց, որ իր շրջանի գյուղերի բնակիչների կեսը կա՛մ անաբապտիստ են, կա՛մ խորապես համակրում են իրենց գործին։ Այս նորեկները, որոնք նախանձախնդիր էին իրենց նոր հավատքի համար։ Իրականում, նրանք մի տեսակ նոր շարժում էին շվեյցարական անաբապտիզմում: 1690-ական թվականներին Ամիշների մոտ 200 ազգանուններից միայն շատ քչերն են հայտնաբերվել Ռեյստի կողմում, ինչը ցույց է տալիս, որ երկու կողմերը հիմնականում ձևավորվել են տարբեր ծագում ունեցող մարդկանց երկու խմբի շուրջ։ Հալածանքների պատճառով «Շվեյցարացի եղբայրների» շատ ընտանիքներ գաղթել կամ վտարվել էին շվեյցարական տարածքից դեպի Էլզաս և Պֆալց մինչև բաժանումը: Քաղաքացիական իշխանությունները հակված էին ավելի մեղմ լինել նոր վայրերում, և որոշ դեպքերում ողջունում էին նորեկներին, քանի որ նրանք փնտրում էին մարդկանց իրենց հողերը զարգացնելու համար։

Պառակտման մեկ այլ կարևոր պատճառ էր Օհենհայմի ​​համաժողովը, որը տեղի ունեցավ 1660 թվականին մի քանի «Շվեյցարացի եղբայրների» նախարարների և երեցների կողմից, որտեղ նրանք պաշտոնապես ընդունեցին Դորդրեխտի հավատի խոստովանությունը, որը կազմվել էր հոլանդացի մենոնիտների կողմից: Մինչև այս պահը, «Շվեյցարացի եղբայրները » (որոնք իրենց համար չէին օգտագործում «Մենոնիտ» անվանումը) Շլեյթայմի խոստովանությունից դուրս հավատքի պաշտոնական խոստովանություն չունեին։ Դորդրեխտի խոստովանությունը պարունակում էր երկու կետ, որոնք «Շվեյցարացի եղբայրները» պատմականորեն չէին կիրառում։ «Շվեյցարիայի եղբայրները » կիրառում էին արտաքսում և հրաժարվում էին «ուտել» (Տերունական ընթրիքը ) արգելվածների հետ, սակայն դա չէր ներառում արգելքի մեջ գտնվողների հետ կանոնավոր կերակուրից հրաժարվելը::

## Սկիզբը
1693 թվականին Յակոբ Ամմանը, «նախարարների և երեցների հետ միասին», ընդհանուր նամակ ուղարկեց «Շվեյցարիայի եղբայրների» ժողովների անդամներին՝ խնդրելով հանդիպում կազմակերպել, որտեղ նրանք ցանկանում էր պարզաբանել,  երեք հարցի. 1) Խուսափել նրանցից, ովքեր արգելված են, 2) արդյոք պե՞տք է հեռացնել ստախոսներին, և 3) արդյոք կարող են փրկվել մարդիկ, ովքեր չեն հետևել Աստծո խոսքին։ Այս վերջին թողարկումը վերաբերում էր «բարի սրտերին», նկատի ունենալով նրանց, ովքեր համակրում էին անաբապտիստներին և նույնիսկ նյութապես օգնում էին նրանց հալածանքի ժամանակ, բայց միևնույն ժամանակ չէին գնա վերամկրտության։ Նրանք, ովքեր կողմնակից էին Ամմանին, զգում էին, որ այդ «բարի սրտով» մարդկանց չպետք է դիտել և մխիթարել որպես «փրկված», եթե նրանք չվերցնեն խաչը և չհետևեն Քրիստոսին՝ վերամկրտությամբ և նրա ուսմունքներին հնազանդվելով:

Այս երեք կետերը բաժանման հիմքում էին: Այնուամենայնիվ, հաջորդ տարիների քննարկումների ընթացքում ի հայտ եկան այլ վեճեր, այդ թվում՝ հաղորդության հաճախականությունը և ինչպես պետք է իրականացվի եկեղեցական կարգապահությունը։ Պառակտման ժամանակ հիշատակված մեկ այլ հարց էր հագուստի և մորուքի ոճերի հետ կապված ավելի խիստ կանոնների սահմանումը։

## Նախկին կապեր
Յակոբ Ամմանը և Նիկոլաս Աուգսբուրգերը ընտրվել են նախարարական կոմիտեի կողմից մեկնելու Շվեյցարիա եկեղեցու առաջնորդների հետ հանդիպման՝ պարզելու, վիճելի հարցերը: Սկզբում շվեյցարացի նախարարներից մի քանիսը համաձայնեցին Ամմանի տեսակետի հետ, սակայն ավելի ուշ հանդիպման ժամանակ Հանս Ռեյստը չհամաձայնեց ՝ օգտագործելով Մատթեոս 15։ 17-ը որպես հիմք «այն, ինչ մտնում է բերան, մեղք չէ»։ Մեկ այլ հանդիպում է հրավիրվել, որին Հանս Ռեյստը չի ներկայացել՝ ասելով, որ զբաղված է։ Այդ ժամանակ Յակոբ Ամմանը բարկացավ և հետո հայտարարեց, որ Հանս Ռեյստը վեցերորդ կետով հեռացվել է։ Երբ Ամմանը հարցաքննեց շվեյցարացի մի քանի նախարարների, ովքեր նույնպես կանգնած էին այդ հարցերի շուրջ, նրանք խնդրեցին ժամանակ տրամադրել իրենց ժողովների հետ խորհրդակցելու համար: Ամմանը սա նկատեց որպես շրջադարձ, քանի որ նրանցից ոմանք նախկինում համաձայնություն էին հայտնել իր կողմի հետ: Այնուհետև նա հայտարարեց ներկա նախարարներից վեց հոգու հեռացման մասին։ Այնուհետև Ամմանը և նրա հետ չորս տղամարդիկ հեռացան «առանց որևէ մեկի ձեռքը սեղմելու»: Այս հեռացումները որոշակի ճեղք ստեղծեցին «Շվեյցարիայի եղբայրների» շարժման ներսում: Ռեյստի կողմը ի վերջո արտաքսեց նաև Ամմանի կողմին։

## Հաշտեցման փորձեր
Մի քանի տարվա ընթացքում հաշտեցման մի քանի փորձեր արվեցին։ 1700 թվականի փետրվարին Յակոբ Ամմանը և նրա մի քանի նախարարներ հանեցին շվեյցարացի նախարարների արգելքը և հայտնեցին, ի գիտություն ընդունելով, որ նրանք գործել են չափազանց հապճեպ և «սխալվել են»։ Նրանք չէին կարծում, որ սխալվել են, այլ ավելի շուտ, որ նրանք բավարար ժամանակ չեն տվել, որպեսզի Ռեյստի կողմը քննարկի այդ հարցը նախքան իրենց արտաքսելը: Բացի այդ, նրանք կարծում էին, որ չպետք է տեղում հեռացնեին շվեյցարացի ծառայողներին, այլ պետք է խորհրդակցեին ամբողջ ժողովի հետ՝ շարունակելուց առաջ։ Այնուամենայնիվ, թեև Հանս Ռեյստը և շվեյցարացի նախարարներից ոմանք, ըստ երևույթին, ընդունել են Ամմանի և նրա գործընկերների զղջումը,  սակայն նրանք հաստատակամ են մնացել իրենց դիրքորոշմանը: Որոշ այլ հարցեր ընդունվել էին շվեյցարացի նախարարների կողմից, սակայն Ամիշների հիմնական մարմինը և Ռեիստական ​​կողմը երբեք չկարողացան համաձայնության։

Այսօր Հյուսիսային Ամերիկայում Ամիշներն ու Մենոնիտները կողք կողքի աշխատում են բիզնեսի և բարեգործական օգնության ծրագրերի վրա: Այնուամենայնիվ, ծառայության և հաղորդակցության պաշտոնական փոխանակումը հազվադեպ է կարգավորվում հին կարգերի օրենքներով։: Պառակտվածներում քիչ կամ բացակայում է ազդեցությունը, բացառությամբ եկեղեցիների անունների: Ռեյստի կողմը պառակտումից հետո հայտնի դարձավ որպես Մենոնիտներ:

## Ծանոթագրություններ

*

## Արտաքին հղումներ
* Jakob Ammann at the Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia Online



Կատեգորիա:1644 ծնունդներ
Կատեգորիա:Անաբապտիզմ
Կատեգորիա:Բողոքականներ
Կատեգորիա:Բողոքականություն
Կատեգորիա:Կրոնական առաջնորդներ
Կատեգորիա:Կրոնի հիմնադիրներ
Կատեգորիա:Հոգևորականներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացիներ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական հոգևոր առաջնորդներ
Կատեգորիա:Քրիստոնյաներ