Հերսա

**Հերսա** (՝ «ցող»), հին հունական դիցաբանության կերպար, Ատտիկայի թագավոր Կեկրոպի դուստրը։

Այն կապված է երկու առանձին դիցաբանական թեմաների հետ, որոնք տարածված են եղել նկարչության մեջ։ Առաջինը վերաբերում է Էրիխթոնիոսի մանկությանը, որին Աթենասը արկղի մեջ հանձնել է Կեկրոպսի երեք դուստրերին՝ այն չբացելու հրամանով։ Աղջիկների հետաքրքրասիրությունը գերակշռել է և արդյունքում նրանց պատժել են աստվածները։

Մեկ այլ առասպել պատմում է, թե ինչպես է աստվածների սուրհանդակ Հերմեսը սիրահարվել Հերսային։ Երբ նա գնացել է իր սիրելիի տուն, հանդիպել է նրա քրոջը՝ Ագլավրոսին, որին թունավորել է Նախանձի աստվածուհին և նրան քարի է վերածել։

Դասականները ենթադրում են, որ Հերսան սկզբում եղել է տեղական ատտիկական աստվածուհի, որը պատասխանատու է եղել դաշտերը առավոտյան ցողով ոռոգելու համար։

## Լեգենդներ
Եղել է Ատտիկայի առաջին թագավոր Կեկրոպսի և Ագլավրայի դուստրը՝ նախորդ թագավոր Ակտեոսի դուստրը։ Նա ունեցել է երկու քույր՝ Պանդրոսոսան (ում անունը նույնպես կապված է եղել ցողի հետ՝ և «ամբողջովին թաց») Ագլավրան և եղբայր՝ Էրիսիխտոն։

Որպես ցողի նույնականացում՝ անտիկ բանաստեղծ Ալկմանը նրան անվանել է Զևսի և Լուսնի աստվածուհի Սելենայի դուստր։

### Մանուկ Էրիխտոնիոս
Հերսայի հետ է կապված Աթենքի լեգենդար թագավոր Էրիխթոնիուսի մանկության առասպելը։ Ըստ առասպելի դասական տարբերակի՝ տղան ծնվել է շատ անսովոր հանգամանքներում։ Աթենասը գնացել է դարբնության աստծո՝ Հեփեստոսի մոտ հատուկ զենք պատրաստելու համար։ Աֆրոդիտեի կողմից մերժված Հեփեստոսը ցանկացել է անարգել Աթենասին։ Նա եղել է մաքրաբարո, մերժել է  ցանկասեր Աստծուն, որը սերմ է թափել աստվածուհու ոտքի վրա։ Այդ հողի մեջ նետված սերմից էլ ծնվել է Էրիխթոնիոսը, այսպիսով դառնալով երկրի աստվածուհի Գեայի և Հեփեստոսի որդին։

Աթենան, որը որոշակի կապ է ունեցել երեխայի ծննդյան հետ՝ երեխային դրել է տուփի մեջ և հանձնել կա՛մ Կեկրոպսի դուստրերից մեկին՝ Պանդրոսային, կա՛մ բոլոր երեք քույրերին՝ այն պահպանելու համար և խստորեն արգելել է նրանց բացել տուփը։ Հետաքրքրասիրությունից մղվելով՝ Հերսան և Ագլավրոսը (Պանդրոսայի հետ կամ առանց նրա) բացել են արկղը։ Ըստ առասպելի տարբեր վարկածների, նրանք նրա մեջ տեսել են կա՛մ օձերով փաթաթված երեխա, կա՛մ կես երեխա, կես օձ:

Ըստ մի վարկածի՝ օձերն անմիջապես սպանել են հետաքրքրասեր քույրերին, ըստ մեկ այլ վարկածի՝ Աթենասը զրկել է Ագլավրին և Գերսային բանականությունից և նրանք Ակրոպոլիսից նետվել են անդունդը։

### Սիրային կապ Հերմեսի հետ
Օվիդիուսի «Մետամորֆոզների» (II գիրք, 708-832) մեջ նկարագրված առասպելի մեկ այլ տարբերակի համաձայն՝ քույրերը ողջ են մնացել, միայն ագռավ Կորնիքսն է պատմել Աթենասին հրամանի այս խախտման մասին, որը զայրույթից նրա փետուրները սպիտակից դարձրել է սև։

Հետագայում Հերսային է սիրահարվել Հերմեսը։ Գիշերը Հերմեսը գնացել է նրա տուն, որտեղ նրան դիմավորել է իր սիրելիի քույրը՝ Ագլավրան, որի սենյակը եղել է մոտակայքում։ Հերմեսը Ագլավրային խնդրել է չխանգարել՝ խոստանալով, որ հավատարիմ կլինի իր քրոջը։ Սկզբում Ագլավրան խնդրել է վճար իր ծառայության համար, ինչին Հերմեսը համաձայնվել է։

Այդ ժամանակ Աթենասն իմանալով կատարվածի մասին՝ խնդրել է նախանձի աստվածուհուն թունավորել Ագլավրոսին իր թույնով, ինչը նա արել է։ Տանջվելով քրոջ հնարավոր երջանկության գիտակցումից՝ նա նստել է Հերսայի սենյակի շեմին և հայտարարել, որ չի շարժվի իր տեղից։ Հերմեսը, ասելով «Կհամաձայնվենք այս պայմանի հետ»՝ նրան քարի է վերածել։

Առասպելի մի տարբերակի համաձայն՝ Հերսան և Հերմեսը ունեցել են որդի՝ Կեփալոսը։

## Պաշտամունք
Հիմնվելով ստուգաբանության վրա ( — «ցող», ՝ «ամբողջությամբ ոռոգող», «ամբողջությամբ խոնավ»), դասականները ենթադրել են, որ սկզբում Հերսեն և Պանդրոսան եղել են մեկ կերպար, որը պատասխանատու է եղել դաշտերը ոռոգելու համար, բայց հետո նրանց պաշտամունքը բաժանվել է երկու մասի։ Արեֆորիայի ծեսը, այսինքն՝ աղջիկների կողմից չբացվող փակ անոթների փոխանցման ծեսը, որի նպատակն է եղել դաշտերի վրա ցող բերելը՝ հստակ հղումներ ունի Էրիխթոնիոսի և Կեկրոպիդների առասպելին։

Հնարավոր է՝ Ագլավրոսը, Պանդրոսոսը և Հերսան ատտիկական քարիտներ են եղել՝ ուրախության և երջանկության աստվածուհիներ, շնորհի և գրավչության մարմնացումներ։

Հերսայի անունով է կոչվել նաև Ակրոպոլիսի աղբյուրը։

## Արվեստում
Հին կերպարվեստում Հերսայի և նրա քույրերի առասպելները արտացոլվել են Հեփեստոսը և Պարթենոնը զարդարող քանդակագործական կոմպոզիցիաներում, ինչպես նաև ծաղկամաններում։

Հերսայի առասպելներին անդրադարձել են Նոր ժամանակների նկարիչները: Համապատասխան սյուժեներով նկարները ստեղծել են, մասնավորապես՝ Ռուբենսը, Յակոբ Յորդանսը, Վիլեմ վան Հերփը, Յոհան Բոկհորստը, Ժոան-Էրազմ Կվելինը, Ժան-Բատիստ-Մարի Պիեռը, Նիկոլա Պուսենը և այլք։





## Աստղագիտություն
Հերսայի անունով անվանվել են Յուպիտերի երկու արբանյակ՝ Հերսե և Էրսա, ընդ որում երկրորդի անվանումն ընտրվել է Twitter-ում անցկացված մրցույթ-քվեարկության արդյունքում։

## Ծանոթագրություն

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
*