Սինգապուր (գետ)

**Սինգապուր գետ,** գետ Սինգապուրում, հոսում է անմիջապես Ալեքսանդրա ճանապարհի երկայնքով և թափվում է Մարինա ջրամբարը, որը գտնվում է Սինգապուրի հարավային մասում։ Սինգապուր գետի անմիջական վերին ջրբաժանը մտնում է **Սինգապուր գետի պլանավորման տարածքի** մեջ, չնայած ջրբաժանի արևմտյան մասը դասակարգվում է Ռիվր Վելլի (Գետի հովիտ) պլանավորման տարածքի ներքո։

Սինգապուր գետի պլանավորման տարածքը գտնվում է Սինգապուրի Կենտրոնական շրջանի կենտրոնական տարածքում, ինչպես սահմանված է Քաղաքային վերակառուցման մարմնի կողմից։ Պլանավորման տարածքը սահմանակցում է Գետի հովտին և թանգարանին, Աուտրամի տարածքին՝ հարավում, Տանգլինի և Բուկիտ Մերահի պլանավորման տարածքներին՝ արևմուտքում և Կենտրոնական շրջանին՝ արևելքում։

2008 թվականից ի վեր Սինգապուր գետը համարվում է քաղցրահամ՝ Մարինա Սաութում Մարինա պատվարի կառուցումից հետո։

## Աշխարհագրություն

Սինգապուր գետի երկարությունը ակունքից՝ Կիմ Սեն կամրջից մինչև Մարինա Բեյ, մոտ 3.2 կմ է․ այն ձգվում է ավելի քան 2 կմ իր սկզբնաղբյուրից այն կողմ՝ որպես Ալեքսանդրա ջրանցք և հասնում Քամնուելֆ պողոտա (Commonwealth Avenue)։

## Պատմություն
Սինգապուր գետի գետաբերանը Սինգապուրի հին նավահանգիստն էր, պաշտպանված հարավային կղզիներով։ Պատմականորեն Սինգապուր քաղաքն ի սկզբանե զարգացել է նավահանգստի շուրջը, հետևաբար գետաբերանը դարձել էր առևտրի և ֆինանսների կենտրոնը։

Գետի հին քարտեզները ցույց են տալիս, որ այն սկիզբ է առնում Բուկիտ Լարանգանից (ներկայումս Ֆորտ Քենինգ Հիլլ)։

### Ծանրաբեռնված երթևեկություն

Սկսած 1819 թվականից երթևեկությունը Սինգապուր գետի վրա բավականին ծանրաբեռնված էր՝ արագ ընթացող քաղաքաբնակեցման (ուրբանիզացիա) և ընդլայնվող առևտրի պատճառով։ Միևնույն ժամանակ այն հանգեցրեց ջրի աղտոտվածության, որն առաջանում էր գետի ափերին գտնվող աղբի, կոյուղու և արդյունաբերության այլ ենթամթերքների արտանետման հետևանքով։ Սինգապուր գետի և Կալանգ ավազանի ջրի աղտոտման պատճառներից էին խոզերի և բադերի ֆերմաների թափոնները, կոյուղի չունեցող տարածքները, փողոցային առևտրականները և բանջարեղենի մեծածախ վաճառք իրականացնողները։ Սինգապուր գետի երկայնքով ընթանում էին նաև մի շարք գործողություններ, ինչպիսիք են տրանսպորտը, նավաշինությունը և նավերի վերանորոգումը։

1977 թվականին Սինգապուր գետի և Կալանգ ավազանի երկայնքով երթևեկում էին մոտ 750 բեռնանավակներ։ Այդ բեռնանավակներից արտանետվող թափոնները, նավթի արտահոսքը և կեղտաջրերը մեծացրին գետերի աղտոտումը։ 1977 թվականին վարչապետ Լի Կուան Յուն կոչ արեց մաքրել Սինգապուրի գետերը, որոնց մեջ էին Սինգապուր գետը և Կալանգ գետը։ Մաքրման աշխատանքների համար կառավարությունն այն ժամանակ ծախսեց 300 միլիոն դոլար՝ ներառյալ մոտ 4000 գաղթականների տեղափոխում, փողոցային առևտրականների և բանջարեղեն վաճառողների հետ միասին, որոնց ամենօրյա աղբը արտանետվում էր գետ։ Գաղթականներին տրամադրվեցին հանրակացարաններ, իսկ վաճառականներին հորդորեցին տեղափոխվել սահմանված վաճառակետեր։ Կառավարությունն այնուհետև ամբողջությամբ հանեց գարշահոտ ցեխն ափերից և գետի հատակից՝ մաքրելով բեկորներն ու մնացյալ աղբը։

### Սինգապուր գետն այսօր
Լայնածավալ մաքրման աշխատանքների շնորհիվ Սինգապուր գետը մեծապես վերափոխվել է՝ ծանրաբեռնված և աղտոտված գետից դառնալով մաքուր ջրային տարածք ծովային կենդանիների համար։ Սինգապուր գետում վարանների և ջրասամույրների վերաբնակեցումը վերագրվում է գետի մաքրմանը։

Չնայած Սինգապուր գետը սկզբնապես՝ նախքան  հողերի խոշոր մելիորացիան, լցվում էր Սինգապուրի նեղուց և նրա հարավային կղզիներ՝ այն այժմ թափվում է Մարինա ծովածոց՝ ջրային տարածք, որը մասամբ ներառված է մելիորացիայի աշխատանքներում։

Սինգապուրի նավահանգիստն այժմ գտնվում է կղզու արևմուտքում՝ օգտագործելով հարավ-արևմտյան ափի մեծ մասը, և Սինգապուր մեկնող մարդատար նավերն այժմ սովորաբար հանգրվանում են Սինգապուրի նավարկության կենտրոնում՝  Հարբրֆրոնտում (Harbourfront): Այսպիսով, Սինգապուր գետի տնտեսական դերը փոխվել է առևտրայինից՝ իր հարակից տարածքը դարձնելով ավելի շատ զբոսաշրջային և գեղագիտական գոտի։ Այժմ գետով կարելի է երթևեկել՝ օգտվելով ջրային տաքսիներից։

Այն բանից հետո, երբ Սինգապուր գետի դեպի ծով ելքը պատնեշվեց՝ քաղցրահամ ջրի նոր ջրամբար ստեղծելու համար, գետը դարձավ Մարինա ջրամբարի մի մասը։ Պատնեշը հայտնի է Մարինա ամբարտակ անունով։

## Քանդակներ
Սինգապուր գետի երկայնքով կարող ենք տսնել մի շարք քանդակներ։ Նրանցից շատերը պատկերում են Սինգապուրի վաղ շրջանում գետի մոտ ապրող և աշխատող մարդկանց կյանքը։

Հռչակավոր քանդակների շարքում են՝
**«Առաջին սերունդ», հեղինակ [[Չոնգ Ֆահ Չոնգ]]*  
**«Ձկնորսություն Սինգապուր գետում», հեղինակ [[Չերն Լիան Շան]]* 
**«Գետի վաճառականները», հեղինակ [[Աու Թի Հոնգ]]*  
**«Մեծ կայսրություն», հեղինակ Մալքոլմ Կոհ*  
**«Չեթիարներից մինչև ֆինանսիստներ», հեղինակ [[Չերն Լիան Շան]]* 
**Սինգապուրյան կատուներ, հեղինակները տարբեր են*

## Կամուրջներ և թունելներ

1819 թվականին Սինգապուր գետի վրա կառուցվեց առաջին փայտյա  նավամատույցը և կամուրջը, իսկ հետո 2015 թվականին գետի վրա կառուցվեց 14 կամուրջ (կամ 17, չնայած Մարինա ջրամբարը, որտեղ այժմ գտնվում է գետաբերանը, համարվում է Սինգապուր գետը)։ Մինչ 1819 թվականը գետն անցանելի էր միայն նավակների և լաստանավերի համար։ Ոորոշ կամուրջներ ոչնչացվեցին և վերակառուցվեցին կամ փոփոխվեց դրանց նշանակությունը։

Սինգապուրի առաջին կամուրջը կառուցվել է Սինգապուր գետի վրա 1819 թվականին, որտեղ այժմ գտնվում է Էլգին կամուրջը։ Ինչ-որ ժամանակ եղել են երկու Էլգինի կամուրջներ։ Առաջին երկաթե Էլգին կամուրջը կառուցվել է 1862 թվականին և կոչվել Լորդ Էլգինի անունով։ Ավելի ուշ այն քանդվեց և փոխարինվեց ներկայիս Էլգին կամրջով 1926 թվականին։ Գետի մյուս կամուրջներից են Քոլմանի կամուրջը (1840 թ.), Կիմ Սենգի կամուրջը (1862 թ.), Քավենա կամուրջը (1869 թ.) և Ռիդ կամուրջը (1889 թ.): Վերջերս կառուցվածների թվում են Հիլիքս (2010), Բեյֆրոնթ (2010) և Ջուբլի (2015) կամուրջները։

*Քոլման կամուրջ (1840/1985) 
*Կիմ Սեն կամուրջ (1862) 
*Էլգին կամուրջ (1862/1926) 
*Քավենա կամուրջ (1870) 
*Օրդ կամուրջ (1886) 
*Ռիդ կամուրջ (1889) 
*Պուլաու Սայգոնի կամուրջ (1890) 
*Անդերսոնի կամուրջ (1910) 
*Կլեմանսոյի կամուրջ (1940) 
*Բենջամին Շիրեսի կամուրջ (1981) 
*Արևելք-Արևմուտք զանգվածային արագընտաց անցումը և Հյուսիս-Հարավ անցումը Սիթի Հոլի և Ռեյֆլս Փլեյսի միջև (1987/1989)
*Չին Սուի թունելը, որը տանում է Կենտրոնական արագընթաց մայրուղին (1991) 
*Էսպլանադե կամուրջ (1997) 
*Ռոբերտսոն կամուրջ (1998) 
*Ջիակ Կիմ կամուրջ (1999) 
*Ալկաֆի կամուրջ (1999) 
*Հյուսիս-Հարավ անցումը Քլարկ Քիի և Դոբի Գաուի միջև (2003) 
*Հիլիքս կամուրջ (2010) 
*Բեյֆրոնթ կամուրջ (2010) 
*Կենտրոնական զանգվածային արագընտաց անցումը և Շրջանաձև զանգվածային արագընտաց անցումը Փրոմնեյդի և Բեյֆրոնթի միջև (2012) 
*Ջուբլի կամուրջ (2015) 
*Կենտրոնական զանգվածային արագընտաց անցումը Ֆորտ Քենինգի և Չայնաթաունի միջև (2017) 
*Թոմսն-Իսթ Քոսթ զանգվածային արագընտաց անցումը Գրեյթ Ուորլդի և Հեվլոքի միջև (2022) 

## Տեսադարան


Պատկեր:Bird Sculpture in front of UOB Plaza, Dec 05.JPG|*Թռչնի քանդակ*, հեղինակ Ֆերնանդո Բոտերո
Պատկեր:Singapore River Stamford Raffles Statue.jpg|Ստեմֆորդ Ռամֆլսի արձանը
Պատկեր:A Great Emporium (2002) by Malcolm Koh, Asian Civilisations Museum, Singapore - 20060114.jpg|*Մեծ Կայսրություն,* հեղինակ Մալքոլմ Կոհ
Պատկեր:The First Generation (2000) by Chong Fah Cheong, Cavenagh Bridge, Singapore - 20051203.jpg|*Առաջին Սերունդ,* հեղինակ Չոնգ Ֆահ Չոն
Պատկեր:Dalhousie Obelisk 2, Jan 06.JPG|Դելհաուսի Օբելիսկ 
Պատկեր:The River Merchants (2003) by Aw Tee Hong, Cavenagh Bridge, Singapore - 20060530.jpg|*Գետի վաճառականները,* հեղինակ Աու Տի Հոնգ


## Ծանոթագրություններ

## Այլ աղբյուրներ
*

Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ջրային մարմիններ
Կատեգորիա:Սինգապուր
Կատեգորիա:Սինգապուրի աշխարհագրություն