Անմար կրակ

[մինի|300x300փքս| [Նիժնի Նովգորոդում գտնվող անմար  կրակը։ Նվիրված է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կորուստների հիշատակին։]]
**Անմար կրակ,** կրակի բոց, լամպ կամ ջահ, որը անվերջ վառվում է: Անմար կրակների մեծ մասը միտումնավոր են բոցավառվում և այրվում, բայց որոշները բնական երևույթներ են, որոնք առաջանում են բնական գազի արտահոսքի, տորֆի և ածխի կարի հրդեհների հետևանքով, որոնք ի սկզբանե կարող են բռնկվել կայծակի, պիեզոէլեկտրականության կամ մարդկային գործունեության հետևանքով, որոնցից որոշները վառվում են հարյուրավոր կամ հազարավոր տարիներ:

Հին ժամանակներում անմար կրակը վառվում էին փայտի կամ ձիթապտղի յուղի օգնությամբ, իսկ ժամանակակիցները սովորաբար օգտագործում են պրոպանի կամ բնական գազի խողովակ: Մարդու կողմից ստեղծված անմար կրակներն հիմնականում ստեղծվում են ազգային նշանակություն ունեցող անձի կամ իրադարձություն հիշատակման նպատկով։ Դրանք համարվում են մնայուն բնույթի խորհրդանիշ, ինչպիսին է կրոնական հավատքը, կամ հիշեցում ընդհանուր նպատակին նվիրվածության մասին, ինչպիսին է դիվանագիտությունը:

## Կրոնական և մշակութային նշանակություն
մինի|Սուրբ Մատթեոսի գերմանական ավետարանական լյութերական եկեղեցու խորանի վերևում կախված լամպ
Հավերժական կրակը դարավոր ավանդույթ է բազմաթիվ մշակույթներում և կրոններում: Հին Իրանում *աթարը* խնամվում էր հատուկ քահանայի կողմից և ներկայացնում էրզրադաշտականության մեջ «աստվածային կայծերի» կամ *[[Ամեշա Սպենտա]]* գաղափարը: Բազմաթիվ աղբյուրներ ցույց են տալիս, որ պարսկական պատմության Աքեմենյան դարաշրջանում գոյություն են ունեցել երեք «մեծ կրակներ», որոնք միասին համարվում են մշտապես վառվող համայնքային կրակներ ստեղծելու պրակտիկայի ամենավաղ հիշատակումը։

Ավանդական քրիստոնեական դավանանքներում, ինչպիք էն կաթոլիկությունը և լյութերականությունը, խորանի լամպը մշտապես վառվում է՝ որպես Եկեղեցու խորհուրդների ընթացքում Քրիստոսի ներկայության նշան։

Չերոկի ազգը կրակ էր պահպանել իր կառավարական նստավայրում մինչև 1830 թվականի *Բնիկ Ամերիկացիների Տեղահանման Ակտի* ընդունումը, որի պատճառով նրանք ստիպված էին լքել տարածքը: Այդ ժամանակ վերջին կրակից գորշացած ածուխները տեղափոխվեցին դեպի արևմուտք՝ դեպի ազգի նոր բնակավայր՝ Օկլահոմայի տարածք։ Օկլահոմայում պահպանվող կրակը հետ է տարվել Չերոկիների կառավարության վերջին նստավայր՝ Ռեդ Քլեյ նահանգի հարավարևելյան Թենեսիի պուրակ՝ Չերոկի հնդկացիների թանգարան Հյուսիսային Կարոլինայում և Չերոկի ազգ ցեղային համալիր։

Չինաստանում երբեմն ընդունված է եղել նախնիների պաշտամունքի տեսանելի դրսևորման համար հավերժ վառվող լամպ տեղադրել. այն տեղադրվում էր ընտանիքի նախնիների զոհասեղանի վրա գտնվող տախտակի առջևում։

## Ներկայիս մարդաստեղծ հավերժական կրակներ
### Եվրոպա

#### Բելառուս
* Մինսկ, Հաղթանակի հրապարակ, 1961թ.
* Բարանովիչի, Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ զոհվածների հուշահամալիր, 1964 թ.
* Բրեստը, Ինժեներական Վարչության շենքի ավերակների մոտ, 1972 թ.
* Վարշավա, անհայտ զինվորի գերեզմանի մոտ

#### Բոսնիա և Հերցեգովինա
[մինի| Անմար կրակ [Սարաևոյում]]

* Բաքու, նահատակների նրբանցքում, ի հիշատակ «Սև հունվար» -ի զոհերի։
* Աթեշգահ

#### Բուլղարիա
* Սոֆիա, Անհայտ զինվորի հուշարձանին կից
* Պազարջիկ, *Անմար Կրակի Ծաղիկի* մոտ

#### Իտալիա
* Մադոննա դել Գիսալո, Կոմո լճի մոտ, բոլոր մահացած հեծանվորդների պատվին:
* Հռոմ, Altare della Patria- ում, անհայտ զինվորի պատվին:

#### Լիտվա
* Կաունաս, Միասնության հրապարակ, անհայտ զինվորի գերեզմանի մոտ

#### Լյուքսեմբուրգ
* Լյուքսեմբուրգ, կենտրոնական հրապարկ, ի հիշատակ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում զոհված բոլոր լյուքսեմբուրգցիների

#### Մալթա
* Ֆլորիանա, 2012 թ. Երկու անմարկ կրակ են դրված Պատերազմի հուշահամալիրի կողքին, որը նվիրված է Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի բոլոր մալթացի զինվորներին։

#### Մոլդովա
* Քիշնև, Հավերժության հուշահամալիր, կրակ նվիրված Քիշնևի անհայտ զինվորներին, ովքեր զոհվել են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում։

#### Լեհաստան
* Վարշավա, անհայտ զինվորի գերեզմանի մոտ
* Կիև, Փառքի այգի, անհայտ զինվորի գերեզմանի մոտ, նվիրվածէ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի զոհվածների հիշատակին:
* Չերնիգով, Բոլդինի Հիլզ, Փառքի հուշահամալիր:
* Վիննիցա, Փառքի հուշահամալիր։
* Օդեսա, անհայտ նավաստու հուշարձան։
* Սարաևո, Սարաևոյի անմար կրակ (Vječna vatra), ի հիշատակ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի զոհերի:
* Նեֆելս, Սուրբ Հիլարիուս ծխական եկեղեցի, ի հիշատակ 14-րդ դարում տեղի ունեցած  սպանության։

#### Մերձդնեստր
* Տիրասպոլ, կրակ նվիրված Մերձդնեստրյան պատերազմի զոհերին։

#### Ուկրաինա
[մինի| Անմար կրակ [Վիննիցայում]]

* Կիև, Փառքի այգի, Փառքի օբելսկի և անհայտ զինվորի գերեզմանի մոտ, ի պատիվ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի զոհվածներին 
* Չերնիգով, Բոլդինի Հիլզ, Փառքի հուշահամալիրում
* Վիննիցա, Փառքի հուշահամալիր
* Օդեսա, անհայտ նավաստու հուշարձան.

### Հարավային Ամերիկա
[մինի| ''Pira da Liberdade'', բրազիլական անմար կրակ, [Սան Պաուլոյում]]
մինի|''Հայրենիքի և ազատության պանթեոն, Տանկրեդո Նևես, Բրազիլիա''

#### Արգենտինա
* Բուենոս Այրեսի, Բուենոս Այրեսի կենտրոնական եկեղեցի։ Վառվել է 1947 թվականի օգոստոսի 17-ին՝ գեներալ Խոսե դե Սան Մարտինի գերեզմանին հարգանք ցուցաբերելու նպատակով։ Կրակը նաև հարգում է այն զինվորների հիշատակը, ովքեր կռվել և զոհվել են Արգենտինայի, Չիլիի և Պերուի համար՝ իսպանական թագից անկախանալու համար մղվող պատերազմներում։
* Ազգային դրոշի հուշահամալիր, Ռոսարիո Սանտա Ֆե
* Բուենոս Այրես, Մար դել Պլատա, Մալվինյան պատերազմի զոհվածների հուշարձան (Caidos en Malvinas)

#### Բրազիլիա
* Սան Պաուլո, Անկախության այգի, ի պատիվ  Բրազիլիայի անկախության 
* Հայրենիքի և ազատության պանթեոն, Տանկրեդո Նևես, աշտարակի գագաթ։ Ի պատիվ ժողովրդի ազատության և երկրի անկախությունը:
* Սան Սեպե,  Ռիո Գրանդե դու Սուլ նահանգի կենտրոնական շրջան, ռանչոյի ներսում։ Սիմոս Պիրեսը ընտանիքը, պահպանում է կրակը 1800 թվականից մինչև այսօր։

#### Չիլի
* Llama de la Libertad, ի հիշատակ 1973 թվականի Չիլիի պետական հեղաշրջման։ Այն մարվել է 2004 թվականին բյուջեի կրճատումների պատճառով։
* Պունտա Արենաս, հիշատակ Լա Կոնսեպսիոնի ճակատամարտի հերոսների։ Այն մարվել է 2013 թվականին բնական գազի պակասի պատճառով։

#### Կոլումբիա
* Բոյաչայի ճակատամարտի հուշահամալիր, Բոյաչա

#### Վենեսուելա
* Կարաբոբոյի ճակատամարտի հուշարձան, Կարաբոբոյի հուշահամալիր

### Ասիա
#### Հայաստան

* Երևան, Հայոց ցեղասպանության հուշահամալիրի կենտրոն. 1915-ին Հայոց ցեղասպանության ժամանակ առնվազն 1,5 միլիոն հայերի կորուստների հիշատակի պատվին.
* Էջմիածին, «Անմար կրակ» հուշահամալիր

#### Ադրբեջան
#### Վրաստան

* Թբիլիսի, Հերոսի հրապարակի  գետնանցումում։

աջից|մինի| Զրադաշտական հավերժական կրակը Յազդի հրե տաճարում,  Իրան

* Յազդ Աթաշ Բեհրամ, Յազդ, զրադաշտական կրակի տաճար

#### Իսրայել
* Թել Ավիվ, Ռաբին հրապարակում սպանված վարչապետ Յիցհակ Ռաբինի պատվին
* Երուսաղեմում,  Յադ Վաշեմ Իսրայելի Հոլոքոստի ազգային հուշահամալիրում
* Երուսաղեմ, Յադ Քենեդի, Իսրայելի հուշահամալիրը ԱՄՆ նախագահ Ջոն Քենեդիի պատվին

#### Ճապոնիա
մինի|Խաղաղության կրակ Խաղաղության հուշահամալիրի թանգարանում, Հիրոսիմա, Ճապոնիա

* Դաիշո-ին Բուդդայական տաճար, Իցուկուսիմա, Միսեն լեռ։ Կրակը վառվում է 806 թվականից՝ ավելի քան 1200 տարի
* Հիրոսիմայի խաղաղության հուշահամալիր, ԱՄՆ-ի կողմից արձակված ատոմային ռումբի պայթյունից մնացած կրակը: Այրվում է 1945 թվականից։ Այն այժմ խաղաղության խորհրդանիշն է և վառ կմնա այնքան ժամանակ, քանի դեռ ամբողջ աշխարհում միջուկային զենքերը չեն վերացել։

#### Ղազախստան
* Ալմաթի, անհայտ զինվորի հուշարձան, Պանֆիլովի պուրակ

մինի|Բիշքեկի հավերժական կրակ

* Բիշքեկ, Հաղթանակի (Պոբեդի) հուշարձան Հաղթանակի հրապարակում

#### Նեպալ
* Հավերժական խաղաղության կրակ Լումբինիում, Գաուտամա Բուդդայի ծննդավայրում, 1986 թ.

#### Հարավային Կորեա
* Օլիմպիական այգու Խաղաղության դարպասի մոտ, Սեուլ, Հարավային Կորեա

#### Թուրքմենստան
* Թուրքմենբաշի, Հաղթանակի հուշարձան

### Աֆրիկա
#### Քենիա

* Նայրոբի, Քենիա, Ուհուրու այգիների հավերժական կրակ

#### Գանա
* Աքրա, Գանա, Աֆրիկայի ազատագրման պատվին հավերժական կրակ

#### Զիմբաբվե
* Հարարե, Զիմբաբվե, հավերժական կրակ՝ ի հիշատակ անկախության:

#### Հարավային Աֆրիկա
* Պրետորիա, Հարավային Աֆրիկա, Վոորթրեկկերի հուշարձան
* Յոհաննեսբուրգ, Հարավային Աֆրիկա, սահմանադրության բլուր, 2011 թ.
* Քեյփթաուն, Հարավային Աֆրիկա. Խորհրդարան, ի հիշատակ զինվորների և հերոսների

### Կարիբյան ավազան
#### Տրինիդադ և Տոբագո

* Պորտ օֆ Սփեյն, Կարմիր տուն, ի հիշատակ 1990-ի հեղաշրջման փորձի ժամանակ կորցրած կյանքերի։

#### Կուբա
* Հավանա, Խորհրդային ինտերնացիոնալիստ զինվորի հուշահամալիր
* Հավանա, Հեղափոխության թանգարան Գրանմա համալիր
* Սանտա Կլարա, Չե Գևարայի դամբարան
* Սանտա Կլարա, Չե Գևարա դամբարան համալիրի կողքին գտնվող գերեզմանատուն

## Ոչ մարդածին վառվող կրակներ
### Բնական գազով վառվող կրակներ
[մինի| [Թուրքիա, Չըրալի, Յանարտաշ քաղաք]]
մինի|Հավերժական կրակի ջրվեժ, Չեսթնութ Ռիջ պարկ, Նյու Յորքի, ԱՄՆ
[մինի| Թուրքմենստան, Դարվազա, [Դժոխքի դարպասներ|Դարվազա գազային խառնարան]]
մինի|Էքսկուրսավարը բլիթներ է պատրաստում բնական կրակի վրա Մուրչիսոնում, Նոր Զելանդիա

* Թուրքիա, Օլիմպոս ազգային պարկ, Յանարտաշ։ Բնական գազը այրվում է լեռան կողքին գտնվող բազմաթիվ օդանցքներից: Համարվում է, որ դա հնագույն Կիմերա լեռան վայրն է: Սա երկրագնդի մակերևույթի վրա հնարավոր աբիոգեն մեթանի ամենամեծ արտանետումն է և այրվում է ավելի քան 2500 տարի։ Կրակը հին ժամանակներում օգտագործվել է որպես խութանշան
* Հավերժական կրակի ջրվեժ, բնական գազով վառվող կրակ, ԱՄՆ, Արևմտյան Նյու Յորք, Չեստնուտ Ռիջ զբոսայգի
* Flaming Geyser State Park Վաշինգտոն, Միացյալ Նահանգներ
* Լոպատարի, Բուզաու, Ռումինիա
* Հնդկաստան, Մեծ Հիմալայներ
* Դարվազա գազային խառնարան, Թուրքմենստան։ Բնական գազի արտահոսքի մեծ փոս, որը այրվում է 1971 թվականից
* Իրաք, Քիրքուկ։ Տեղացիներին հայտնի է որպես Բաբա Գուրգուր
* Ադրբեջանի Յանար Դաղ ցեխային հրաբխի անմար կրակ
* Ինդոնեզիա, Մանգարմաս գյուղ։ Մրապեն բնական գազի վառելիքով վառվող հայտնի հավերժական կրակ, որն բռնկվել է 15-րդ դարից առաջ: Այն չի մարել մինչև 2020 թվականի սեպտեմբերը, չնայած ինտենսիվ անձրևներին և քամիներին։ Ասում են, թե այս կրակի մեջ է ստեղծվել Դեմակ սուլթանության սուրբ քրիս ժառանգական դաշույնը։ Մրապենի կրակը, որը համարվում է սուրբ ճավայական մշակույթում, օգտագործվում է ամենամյա Վայսակ բուդդայական արարողության ժամանակ և բերվում Մենդուտ և Բորոբուդուր տաճար: Այն նաև բազմիցս օգտագործվել է ջահերի փոխանցման արարողություններում սպորտային իրադարձությունների ժամանակ ինչպիսիք են Pekan Olaraga Nasional-ը, որն անցկացվում են չորս տարին մեկ անգամ, 1997 թվականի Հարավարևելյան Ասիայի խաղերը, 2008 թվականի Ասիական լողափային խաղերը, 2011 թվականի Հարավարևելյան Ասիայի խաղերը և 2018 թվականի Ասիական խաղերը:
* Նեպալ, Հիմալայներ, Ջոմսոմ։
* Նոր Զելանդիա, Մուրչիսոն, 1922 թ.

### Ածուխով սնուցվող կրակներ
* Ավստրալիայում ածուխով վառվող հավերժական կրակ, որը հայտնի է որպես «Այրվող լեռ» և վառվում է ավելի քան 6000 տարի, համարվում է աշխարհի ամենաերկար այրվող կրակը։
* Փենսիլվանիա նահանգի Սենտրալիա քաղաքում ածխահանքում 1962 թվականին հրդեհ է բռնկվել, որը չի մարվում:
* Հնդկաստանի Ջարխանդ նահանգի Ջհարիա քաղաքում ածխի դաշտում բռնկված հրդեհ, որը այրվում է գրեթե մեկ դար:
* Laurel Run հանքավայրի հրդեհ, բռնկվել է 1915 թվականին։
* Նյու Սթրեյթսվիլի հանքի հրդեհ, բռնկվել է 1884 թվականին։

## Տես նաև
* Կրակի պաշտամունք
* Օլիմպիական կրակ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդանիշներ
Կատեգորիա:Կոթողներ
Կատեգորիա:Կրակ