Գեորգի Չալտիկյան

**Գեորգի Յակովի Չալտիկյան** (), հայ խորհրդային ճարտարապետ։ Մոսկվայի Պերվոմայսկի շրջանի գլխավոր ճարտարապետ։

Ճարտարապետ, գեղանկարիչ Արմեն Չալտիկյանի հայրը։

## Կենսագրություն
Գեորգի Չալտիկյանը ծնվել է 1908 թվականի հոկտեմբերի 6-ին, Կարսում, աշխղեկի ընտանիքում։ Մանկության տարիներին նա շատ ժամանակ է անցկացրել հոր հետ շինհրապարակներում։

1920-ականների վերջին մեկնել է Մոսկվա և ընդունվել Մոսկվայի ճարտարապետության ինստիտուտ։ 1929 թվականին մասնակցել է Իվանովո-Վոզնեսենսկում կառուցվող Մելանժի գործարանի շինարարությանը։ 1932 թվականին ավարտել է Մոսկվայի ճարտարապետության ինստիտուտը և մինչև 1937 թվականը աշխատել որպես նախագծային ամբիոնի ասիստենտ։ Պրոֆեսոր Իվան Սերգեևիչ Նիկոլաևի (1901-1979) և Եվգենի Միխայլովիչ Պոպովի (1901–1965) հետ զբաղվել է մանկավարժական գործունեությամբ, որը համատեղել է «Քաղշիննախագիծ» նախագծային ինստիտուտում աշխատանքի հետ։
մինի|«Строитель» մշակույթի տուն
1933 թվականին Ստալինսկում (այժմ՝ Նովոկուզնեցկ) նախագծել է երեք բնակելի շենք։ Մասնակցել է Նիժնի Տագիլի Կրասնի Կամեն շրջանի նախագծմանը և կառուցապատմանը։ Մասնավորապես, 1934 թվականին Նիժնի Տագիլում կառուցել է երկու բնակելի շենք և մեկ ակումբ։

1935 թվականին, ակադեմիկոս Ալեքսանդր  Թամանյանի խորհրդով, հանդիպել է ճարտարապետ Իվան Վլադիսլավովիչ Ժոլտովսկուն։ Չալտիկյանը Ժոլտովսկու հետ աշխատել է Սոչիում Համառուսաստանյան Կենտգործկոմի լիազորի տան նախագծման վրա (այժմ՝ Սոչիի գեղարվեստի թանգարան)։ 1939 թվականից աշխատել է Մոսկվայի քաղաքային գործադիր կոմիտեի համակարգում, Սադոյի մի մասի կառուցապատման 6-րդ պլանավորման արհեստանոցում։

Աշխատել է ԽՍՀՄ ժողովրդական տնտեսության նվաճումների ցուցահանդեսի նախագծային արհեստանոցում։ 1939 թվականին նախագծել է «Վորոնեժի, Կուրսկի և Տամբովի մարզերի» տաղավարը և Համամիութենական գյուղատնտեսական ցուցահանդեսի գլխավոր ռեստորանը։

Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1941 թվականին զորակոչվել է բանակ,, եղել սակրավորական զորքերի լեյտենանտ, ականապատել է Մոսկվայի մատույցները։ Բանակի շտաբի կարիքների համար նախագծել և  կառուցել է հավաքովի տներ, որոնք տեղափոխվել են զորքերի տեղաշարժին զուգընթաց: Զորացրվել է 1944 թվականին: 

1946-1952 թվականներին Չալտիկյանը եղել է Մոսկվայի Ստալինյան շրջանի գլխավոր ճարտարապետը։ Հետպատերազմյան Իզմայլովոյի տեսքը մեծապես պայմանավորված է նրա գործունեությամբ։ Կառուցապատման յուրաքանչյուր նախագիծ դիտարկվել է գլխավոր ճարտարապետի կողմից, ով ներկայացրել է մեկնաբանություններ և առաջարկություններ, հաճախ կազմել է փողոցների հատակագծեր, որոնք ծառայել են որպես ուղեցույց այնտեղ շենքեր նախագծող մյուս ճարտարապետների համար։ Սակայն այդ ժամանակահատվածում Չալտիկյանը ոչ միայն ղեկավարել և վերահսկել է շրջանի ճարտարապետական և շինարարական գործընթացը, այլև հանդես է եկել որպես նախագծերի հեղինակ։ Իզմայլովոյում ներկայացված է նրա շենքերի լայն տեսականին՝ փայտե երկհարկանի տներից մինչև շրջանային ակումբ-կինոթատրոն և գլխավոր փողոցի շքեղ շենքեր։ Իր անձնական գործում ճարտարապետը նշել է, որ Իզմայլովոյում կառուցել է ընդհանուր առմամբ 28 բնակելի շենք։ Դրանցից ոչ բոլորն են պահպանվել, իսկ որոշները դեռևս նույնականացված չեն։ Չալտիկյանի հեղինակությամբ նախագծված  շենքերի մեծ մասն առանձնանում են ոճական միասնությամբ, մանրուքների նկատմամբ մանրակրկիտ ուշադրությամբ և շենքերիի ենթակառուցվածքների ամբողջականությամբ, շենքերի մուտքի տարածքների ձևավորմամբ, որոշակի ստանդարտ տարրերի օգտագործմամբ, ինչպիսին է պատուհանների միջև ընկած որմնասյուները։ 

Հետագա տարիներին Իզմայլովոյում Չալտիկյանի նախագծով կառուցվել են հետևյալ շենքերը՝ շրջանի գլխավոր հասարակական շենքը՝ «Շինարար» մշակույթի տունը (1952, նախագիծը արժանացել է հանրապետական մրցանակի), մետրոյի աշխատակիցների տունը (1952, Պերվոմայսկայա փողոց, շենք 4), Մոսկվայի էլեկտրական լամպերի գործարանի աշխատակիցների տները (1951-1953, Պարկովայա փողոց 2, շենք 11, շենք 18, Պերվոմայսկայա փողոց, շենք 30), Տարածքային կառավարման գլխավոր վարչության  թիվ 14 գործարանի բանվորների տունը, որը հայտնի է գլոբուսների արտադրությամբ (1950, Պարկովայա փողոց 4, շենք 11), Մետալուրգիական արդյունաբերության նախարարության «Գիպրոցվետմետ» ինստիտուտի տունը (1953, Պարկովայա փողոց 4, շենք 9/21) և նույն նախագծով կառուցված ևս երկու տուն (Նիժնյայա) Պերվոմայսկայա փողոց, շենք 10, Պարկովայա փողոց 13, շենք 11), երկու բնակելի շենք Պարկովայա փողոց 13-ում (շենքեր 2, 4), երեք արդեն քանդված շենքեր Սրեդնյայա Պերվոմայսկայա փողոցում:

1953 թվականից Չալտիկյանն աշխատել է «Մոսնախագիծ» ինստիտուտում, ղեկավարել արհեստանոցի նախագծային խումբը և մասնակցել մայրաքաղաքի Դավիդկովո և Կունցևո շրջանների նախագծմանը: Լենինի պողոտայի վրա 19-հարկանի բնակելի շենքերի թաղամասի և Վերնադսկու պողոտայի վրա 16-հարկանի շենքերի հեղինակներից մեկն է: Չալտիկյանի նախագծերով Գագարինի հրապարակում կառուցվել է բնակելի թաղամաս՝ «Կոշիկի տուն», «Գործվածքի տուն» և «Ճենապակու տուն» խանութներով: Ուդալցովի փողոցի բազմահարկ բնակելի շենքերի (1961-1963), ինչպես նաև Հարավարևմտյան թաղամասի 32-35 զանգվածների կառուցապատման հեղինակներից մեկն է, Ռադիոէլեկտրոնիկայի Կենտրոնական տան շենքի, Մոսկվայի պետական համալսարանի ուսանողների և ասպիրանտների համար նախատեսված 24-հարկանի հանրակացարանի, Վերնադսկու  պողոտայի վրա գտնվող «Զվյոզդնի» կինոթատրոնի (1971–1975), Վավիլով փողոցի վրա գտնվող հիվանդանոցային համալիրի և Հարավարևմտյան թաղամասի 25-րդ զանգվածում գտնվող լողավազանի նախագծերի հեղինակ։ Դավիդկովոյում 19-հարկանի բնակելի շենքերի կառուցման համար արժանացել է ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդի մրցանակի։

1932 թվականից եղել է ԽՍՀՄ ճարտարապետների միության անդամ, 1950 թվականից՝ ԽՄԿԿ անդամ, Մոսկվայի Ստալինյան շրջանային խորհրդի պատգամավոր (1950-1953)։ Զբաղվել է հասարակական աշխատանքով, եղել Ճարտարապետների միության տեսության և քննադատության բաժնի անդամ, արհեստանոցային կոմիտեի նախագահ, պատի թերթի գլխավոր խմբագիր և պրոպագանդիստ։

Ինստիտուտն ավարտելուց հետո ապրել է Պեսչաննայա փողոցի 18ա հասցեում (երկհարկանի փայտե տուն, որը չի պահպանվել)։ 1940-ականների երկրորդ կեսին տեղափոխվել է Իզմայլովո՝ Պերվոմայսկայա փողոցի 25Ժ հասցեում գտնվող երկհարկանի փայտե տուն, որը գտնվել է Պարկովայա փողոցների 5-րդ և 6-րդ զանգվածների միջև (հետագայում համարակալվել է 6-րդ Պարկովայա փողոց 27Ա): 

Մահացել է 1971 թվականի օգոստոսի 9-ին, թաղվել է Մոսկվայի Հայկական գերեզմանատան 2-րդ տեղամասում։

## Ընտանիք
* Առաջին կին՝ Մոնիկա Դանիլովնա Կաֆրիելյանց (1906-1980), գծագրող կոնստրուկտորական բյուրոյում,
* Դուստր՝ Սյուզաննա Գեորգիի Չալտիկյան (ծնված 1936 թվական), ֆրանսերենի թարգմանիչ,
* Որդի՝ Արմեն Գեորգիի Չալտիկյան (1937-1994), ճարտարապետ, նկարիչ, քանդակագործ, Մոսկվայի նկարիչների միության անդամ,
* Թոռնուհի՝ Դարյա Արմենի Չալտիկյան (ծնվ․՝ 1969), նկարիչ-մոդելավորող, նկարազարդող, Մոսկվայի նկարիչների միության անդամ,
* Երկրորդ կին՝ Ելենա Անտոնի Չալտիկյան։

## Նվաճումներ
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան,
* Կարմիր աստղի շքանշան,
* ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդի մրցանակ (1973, հետմահու)՝ Մոսկվայի Դավիդկովո շրջանի կառուցապատման համար,
* Մեդալ «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար»,
* Մեդալ «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում անձնվեր աշխատանքի համար»,
* Մեդալ «Մոսկվայի 800-ամյակի հիշատակին»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի հայկական գերեզմանատանը թաղվածներ