Կորած արահետներ

**«Կորած արահետներ»**, հայ գրող, արձակագիր Սերո Խանզադյանի պատմվածքներից, որը զետեղված է «Կորած արահետներ» ժողովածուի մեջ։ Գրվել է 1964 թվականին։ 

## Գնահատական
60-ական թվականները Սերո Խանզադյանի ստեղծագործության մեջ նշանավորվում են նոր հայտնություններով։ Նա ձեռնամուխ է լինում հասարակությանը հուզող հարցերի՝ գերազանցորեն բարոյական պրոբլեմների արծածումներին։ Այդպիսին են «Կորած արահետներ» (1964) և «Անձրևից հետո» (1969) պատմվածքների ու վիպակների ժողովածուները։ Այս հավաքածուներում քիչ չեն այնպիսի գործերը, որոնք, իրավամբ կարելի է համարել հայրենական արձակի փոքր ձևի իսկական փայլատակումներ։ Հին գյուղի դարավոր էպոսի, բանահյուսական պատառիկների շնչավորման հետ մեկտեղ Խանզադյանը ճշմարտապատում գործերով վերակենդանացրել է Զանգեզուրի ներկան, սեղմ ու խիտ ձևի մեջ ի ցույց հանելով սոցիալ-պատմական մեծ հեղաբեկումների շրջանում մարդկանց կեցության ու հոգեբանության շարժումները։ 

«Կորած արահետներում» Խանզադյանը ի հայտ բերեց իր հարուստ կենսագիտությունն ու ժողովրդագիտությունը, պատկերավոր ու կենդանի խոսքի շռայլությունը, բանահյուսական ակունքների նախասիրությունը։ Նաև բարոյախոսության ուրույն հայեցակետը։  

Գյուղաշխարհի սովորական մարդիկ են «Կարմիր շուշաններ», «Յոթերորդ աղբյուրը», «Կորած արահետներ» պատմվածաշարերի հերոսները` ավանդապաշտ, իրենց հող ու ջրին արմատներով կապված, հեռավոր գյուղերում բնավորված, իրենց պատմությամբ հպարտացող մարդիկ։ Այդ շարքերի պատմվածքներում անցած օրերի կարոտն ու ապագայի անորոշ ապրումները, հոգսն ու ուրախությունը, տառապանքն ու ցավը, մահն ու ծնունդը ապրում են կողք կողքի։ Բարոյական ստույգ արժեքների կրողներ են նրանք, և գրողի գեղարվեստական ծրագիրը հանգում է ժամանակի բարդ ու հակասական խմորումները նրանց տեսանկյունով ներկայացնելու, նրանց կենսափիլիսոփայությամբ իմաստավորելու գաղափարին, ինչը երկրորդական պլան է մղում արտաքուստ չերևացող հեղինակի կերպարը։

## Սյուժե
Պատմվածքն սկսվում է աշնանային օրվա նկարագրությամբ, որտեղ զրուցում էին երկու հարևաններ։ Նրանք, ապրելով հեռավոր գյուղերից մեկում, դասավանդում էին դպրոցում։ Վալյան՝ ռուսերենի ուսուցչուհի էր, իսկ ընկերը՝ հայոց լեզվի, ում անունը չի նշվում։ Նրանք մտերիմ էին, ամբողջ օրը միասին էին անցկացնում, երեկոյան գնում անտառ, զբոսնում, հիանում բնությամբ և վերադառնում տուն։ Նրանց հարևանությամբ ապրում էր նաև որսկան Հակոբը, ով կարծում էր՝ երիտասարդը կնության կառնի Վալյային, քանի որ նկատել էր նրանց մտերմությունը։ Մի առավոտ, երիտասարդները որոշում են գնալ լեռան վրայի լիճը տեսնելու, բայց այդ պահին դպրոցից հայտնում են, որ դասերից հետո կոմերիտականների ժողով է լինելու։ Ժողովի ժամանակ հռետորը բարձրաձայն ասում է, որ այդ դահլիճում թաքնված են երկու թշնամիներ, մեկը՝ գրականության դասատուն՝ մատնացույց անելով երիտասարդին, մյուսը՝ դիրեկտորը։ Տղան այլայլված դուրս է գալիս դահլիճից և ոչինչ չի ասում, բայց հոգում ավելանում է վիշտը։ Նա մտածում է, որ Վալյան չի հավատա և կմեղադրի իրեն։ Այդ մտքերն այնքան են տանջում նրան, որ որոշում է ծածուկ հեռանալ գյուղից։ Վալյայի աչքերի մեջ նայելը թվում էր անհնարին։ Գալիս էր, պատշգամբով մտնում իր սենյակ և երկար արտասվում։ Հանկարծ նկատում է, որ Վալյան իր սենյակ է մտնում, մոտենում իրեն և հանգստացնում։ Վերջինս պնդում է, որ պետք է գնա և բողոքի՝ վերականգնելու սեփական իրավունքները։ Առավոտյան Վալյան ճանապարհում է տղային, խոստանում, որ կրկին միասին են լինելու այս գյուղում։ Երիտասարդը հասնում է քաղաք, բայց նրան ոչ ոք չի լսում․ ոչինչ չի կարողանում անել, անգամ Վալյայից լուր չուներ։ Իր գրած նամակները մնում էին անպատասխան։ Մինիստրության աշխատակից մի կին նրան հայտնում է, որ Վալյային հեռացրել են աշխատանքից։ Տղան մինչ օրս լուր չունի աղջկանից, չի մոռացել նրան, անգամ հույսը չի կտրել, որ մի օր Վալյան կպատասխանի իրեն և գոնե կկարդա այս գրվածքը։

## Կերպարներ

* Վալյա
* որսկան Հակոբ
* հայոց լեզվի ուսուցիչը
* մինիստրության աշխատակիցը

## Տես նաև

* Բարի լույս, Նվարդ
* Ջրաղացը ձայն չունի
* Ուրախ պատմվածք
* Խրտնած գառներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* https://tert.nla.am/archive/NLA%20AMSAGIR/sovetakangrakE/1978(12).pdf
Կատեգորիա:Սերո Խանզադյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1983 գրքեր