Դրոստեի էֆեկտ

**Դրոստեի էֆեկտ**, արվեստում հայտնի նաև որպես *mise en abyme* ֆենոմենի օրինակ, նկարի էֆեկտ է, ըստ որի պատկերը ռեկուրսիվ կերպով հայտնվում է իր ներսում: Սրա միջոցով ստեղծվում է մի օղակ, որը տեսականորեն կարող է շարունակվել ընդմիշտ, բայց գործնականում շարունակվում է միայն այնքան, որքան թույլ է տալիս պատկերի լուծաչափը:

Էֆեկտը կոչվում է հոլանդական կակաոյի Droste ապրանքանիշի անունով, որի պատկերը մշակվել է Յան Միսսի կողմից՝ 1904 թվականին: Այդ ժամանակից ի վեր Դրոստեի էֆեկտն օգտագործվում է տարբեր ապրանքների փաթեթավորման մեջ: Գովազդից բացի, այս էֆեկտը կարելի է տեսնել նաև հոլանդացի նկարիչ Մ. էշերի 1956 թվականի «Փորագրությունների պատկերասրահ» վիմագրի մեջ, որում պատկերված է հենց ինքը՝ պատկերասրահը: Այս էֆեկտը լայնորեն օգտագործվել է կոմիքսների շապիկների վրա, հիմնականում 1940-ականներին:

## Ծագում
*Դրոստեի* *էֆեկտն* անվանվել է *Droste* կակաոյի փոշու տուփերի վրայի պատկերից, որում բուժքույրը պահում է սկուտեղ՝ մեկ բաժակ տաք շոկոլադով և տուփով, որի վրա պատկերված է նույն բուժքրոջ պատկերը, և այդպես շարունակ։ Պատկերը մշակվել է Յան Միսեթի կողմից: Նմանատիպ պատկեր ներկայացվել է 1904 թվականին և տասնամյակներ շարունակ պահպանվել է՝ 1912 թվականից ենթարկվելով չնչին փոփոխությունների տարբեր նկարիչների կողմից, որոնցից է Ադոլֆ Մոուրոնը: Բանաստեղծ և սյունակագիր Նիկո Շիփմեյքերը տերմինի ավելի լայն կիրառություններ է մտցրել 1970-ականների վերջին:

## Մաթեմատիկա
 Դրոստեի էֆեկտի հիմքում ընկած է ռեկուրսիան. պատկերի փոքր տարբերակը պարունակում է իրենից ավելի փոքր տարբերակ և այլն: Միայն տեսականորեն դա կարող է շարունակվել ընդմիշտ, ինչպես բնորոշ է ֆրակտալներին․գործնականում, այն շարունակվում է այնքան, որքան թույլ է տալիս պատկերի լուծաչափը, այսինքն այն սահմանափակ է, քանի որ յուրաքանչյուր կրկնություն երկրաչափորեն նվազեցնում է նկարի չափը:

## Կիրառում
### Միջնադարյան արվեստ
Դրոստեի էֆեկտը Ջոտտոն օգտագործել է 14-րդ դարի սկզբին իր *«Ստեֆանեսկի եռապատկերում»*: Զոհասեղանի կենտրոնում պատկերված է կարդինալ Ջակոմո Գաետանի Ստեֆանեսկին, որը հանձնում է նույն եռապատկերը Սուրբ Պետրոսին: Կան նաև միջնադարյան ժամանակաշրջանի գրքերի մի քանի օրինակներ, որոնցում պատկերված են նույն գիրքը պարունակող պատկերներ կամ եկեղեցիների պատուհանների վահանակներ, որոնք պատկերում են հենց պատուհանի վահանակի մանրանկարչական պատճենները: 

### Մաուրից Էշեր
Հոլանդացի նկարիչ Մաուրից Էշերն օգտագործել է Դրոստեի էֆեկտը 1956 թվականի իր «*Փորագրությունների պատկերասրահ» վիմագրում*, որը պատկերում է պատկերասրահը, որում պարունակվում են փորագրություններ, որոնք պատկերում են նույն պատկերասրահը՝ ամեն անգամ փոքրանալով և պտտվելով, բայց պատկերի կենտրոնը բացակայում է: Աշխատանքը գրավել է մաթեմատիկոսների ուշադրությունը, այդ թվում՝ Հենդրիկ Լենստրայի։ Նրանք մշակել են արվեստի գործի կենտրոնական դատարկությունը լրացնելու մեթոդ Դրոստեի էֆեկտի լրացուցիչ կիրառմամբ՝ հաջորդաբար պտտելով և փոքրացնելով պատկերը:

### Գովազդ
20-րդ դարում Դրոստեի էֆեկտն օգտագործվել է տարբեր ապրանքների գովազդման նպատակով: «Land O'Lakes» կարագի փաթեթավորման վրա պատկերված է եղել բնիկ ամերիկուհի, որի ձեռքին կարագի փաթեթ է՝ իր նկարով:  *Մորթոն Սոլթ* ընկերությունը նույպես օգտագործել է էֆեկտը իր արտադրանքների փաթեթավորման վրա: Pink Floyd-ի 1969 թվականի *[[Ummagumma|«Ummagumma»]]* վինիլային ալբոմի շապիկին խմբի անդամները նստած են տարբեր վայրերում, իսկ պատից կախված նկարում պատկերված է նույն տեսարանը՝ սակայն խմբի անդամների դիրքերի փոփոխմամբ: *The Laughing Cow* պանրի ապրանքանիշի լոգոն պատկերում է ականջօղերով կով: Ավելի ուշադիր ուսումնասիրելիս պարզ է դառնում, որ այդ ականջօղերը պանրի փաթեթի պատկերներ են, որոնցից յուրաքանչյուրը կրում է նույն կովի պատկերը:

### Կոմիքսի շապիկ
Երկար տարիներ կոմիքսների շապիկները մշակվել են Դրոստեի էֆեկտի մոտիվներով, որոնք հայտնի են որպես «անսահմանության շապիկ»։ Նման շապիկները հատկապես տարածված են եղել 1940-ական թվականներին։ Օրինակները ներառում են *Բեթմեն* #8-ը (1941 դեկտեմբեր-1942 հունվար), *Action Comics* #500-ը (1979 հոկտեմբեր) և *Bongo Comics Free For All!-ը* (2007 թվական): Ենթադրվում է , որ *Little Giant Comics* #1-ը (հուլիս, 1938 թվական) անսահմանության շապիկի առաջին հրատարակված օրինակն է:

### Վիդեոխաղ
*The Stanley Parable* վիդեխաղի հիմնական մենյուի էկրանը, որը հայտնի է իր ինքնաբերական հումորով և տեսախաղերի մասին մեկնաբանություններով, ցույց է տալիս գլխավոր հերոսի սեղանը, որի վրա համակարգչային մոնիտորը ցուցադրում է հիմնական ընտրացանկի էկրանը: Սա Դրոստեի էֆեկտի հազվագյուտ օրինակ է, որն ընդլայնում է մյուս ուղղությունը իր միջավայրից դեպի իրական աշխարհ, քանի որ խաղացողը նույնպես ենթադրաբար նստած է իր սեղանի հետևում և նայում է համակարգչի մոնիտորին։

## Տես նաև
* Ֆրակտալ
* Մատրյոշկա
* Անվերջություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումեր

* Escher and the Droste effect 
* The Math Behind the Droste Effect 
* Droste Effect with Mathematica
* Droste Effect Wolfram Demonstrations Project

Կատեգորիա:Ընկալում
Կատեգորիա:Պատկերի թվային մշակում
Կատեգորիա:Ռեկուրսիա
Կատեգորիա:Սիմետրիա
Կատեգորիա:Տեսողական համակարգ