Արժույթի մանիպուլյատոր

**Արժույթի մանիպուլյատոր** (), ԱՄՆ կառավարության մարմինների (ինչպիսին է ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը) կողմից կիրառվող սահմանում՝ այն երկրների նկատմամբ, որոնք զբաղվում են այսպես կոչված «անարդար արժութային գործելակերպով», որը նրանց առևտրային առավելություն է տալիս։ Այդպիսի գործելակերպերը կարող են լինել արժութային միջամտություններ կամ դրամավարկային քաղաքականություն, որի դեպքում կենտրոնական բանկը գնում կամ վաճառում է արտարժույթ՝ փոխանակելով այն ներքին արժույթի հետ, ընդհանուր առմամբ՝ փոխարժեքի և առևտրային քաղաքականության վրա ազդելու մտադրությամբ։ Քաղաքականության մշակողները կարող են տարբեր պատճառներ ունենալ արժութային միջամտությունների համար, ինչպիսիք են գնաճի վերահսկումը, միջազգային մրցունակության պահպանումը կամ ֆինանսական կայունությունը։ Շատ դեպքերում կենտրոնական բանկը թուլացնում է իր սեփական արժույթը՝ արտահանումը սուբսիդավորելու և ներմուծման գինը բարձրացնելու համար, երբեմն մինչև 30-40%-ով, ինչը պրոտեկցիոնիզմի մեթոդ է։

1988 թվականի Արտաքին առևտրի և մրցունակության մասին համընդհանուր օրենքի համաձայն՝ Միացյալ Նահանգների ֆինանսների նախարարը պարտավոր է «տարեկան հիմունքներով վերլուծել օտարերկրյա պետությունների փոխարժեքի քաղաքականությունը… և քննարկել, թե արդյոք երկրները մանիպուլյացիաներ են անում իրենց արժույթի և ԱՄՆ դոլարի միջև փոխարժեքի վրա՝ վճարային հաշվեկշռի արդյունավետ կարգավորումները կանխելու կամ միջազգային առևտրում անարդար մրցակցային առավելություն ստանալու նպատակով» և որ «Եթե նախարարը համարում է, որ նման մանիպուլյացիա տեղի է ունենում այն երկրների նկատմամբ, որոնք (1) ունեն էական գլոբալ ընթացիկ հաշվի ավելցուկներ և (2) ունեն զգալի երկկողմ առևտրային ավելցուկներ Միացյալ Նահանգների հետ, ֆինանսների նախարարը պետք է միջոցներ ձեռնարկի նման օտարերկրյա երկրների հետ արագացված կարգով բանակցություններ սկսելու համար՝ Արժույթի միջազգային հիմնադրամում կամ երկկողմանի կարգով, որպեսզի ապահովվի, որ նման երկրները պարբերաբար և արագորեն կարգավորեն իրենց արժույթների և ԱՄՆ դոլարի միջև փոխարժեքը՝ վճարային հաշվեկշռի արդյունավետություն ապահովելու համար»։

Համաձայն 2015 թվականի «Առևտրի խթանման և առևտրի կիրարկման մասին» օրենքի՝ ֆինանսների նախարարը պետք է հրապարակի կիսամյակային զեկույց, որում վերանայվում են միջազգային տնտեսական և փոխարժեքի քաղաքականության զարգացումները։ Եթե այս օրենքի համաձայն որևէ երկիր համարվում է արժութային մանիպուլյատոր՝ «Նախագահը, ֆինանսների նախարարության միջոցով, պետք է ձեռնարկի որոշակի շտկողական միջոցներ այն երկրների նկատմամբ, որոնք չեն կարողանում քաղաքականություն ընդունել իրենց արժույթի թերագնահատումը և Միացյալ Նահանգների հետ առևտրային ավելցուկը շտկելու համար»։

Պնդվել է, որ «արժույթի մանիպուլյացիայի» հայեցակարգը երեսպաշտական է, հաշվի առնելով, որ ԱՄՆ-ն արդեն իսկ ունի աշխարհի հիմնական պահուստային արժույթն ունենալու արտոնությունը, որն անհրաժեշտ է միջազգային առևտրի համար։ 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամից ի վեր Դաշնային պահուստային համակարգի զանգվածային միջամտությունները, ինչպիսիք են քանակական մեղմացումը և REPO շուկայում միջամտությունները՝ մեջբերվել են որպես ԱՄՆ-ի կողմից արժութային մանիպուլյացիաների ենթադրյալ օրինակներ։

## Նշանակումներ 1988 թվականի օրենքի համաձայն
1988 թվականի օրենքի ընդունումից ի վեր Միացյալ Նահանգների ֆինանսների նախարարությունը հետևյալ երկրները որակել է որպես արժութային մանիպուլյատորներ՝

* Հարավային Կորեան 1988 թվականին։
* Թայվանը 1988 թվականին և կրկին 1992 թվականին։
* Չինաստանը 1992-ից 1994 թվականներին։
* Հնդկաստանը ցուցակում ավելացվել է 2017 թվականին՝ «կասկածելի արտարժույթի քաղաքականության» համար։ Հայտարարվել է, որ Հնդկաստանը 2017 թվականի վերջին երեք եռամսյակների ընթացքում ավելացրել է արտարժույթի գնումները, չնայած ռուփին դեռևս արժեզրկվել է։ Հնդկաստանի արտարժույթի զուտ գնումները 2017 թվականին ընդհանուր առմամբ կազմել են 56 միլիարդ դոլար (ՀՆԱ-ի 2.2%-ը)։

2019 թվականի մայիսին ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը հան ել է Հնդկաստանը և Շվեյցարիան իր արժույթի մոնիթորինգի ցանկից, սակայն ցանկում մնացին Չինաստանը, Ճապոնիան, Հարավային Կորեան, Գերմանիան, Իտալիան, Իռլանդիան, Սինգապուրը, Մալայզիան և Վիետնամը։ Հնդկաստանը հանվել է ցուցակից, երբ այն բավարարել է մոնիթորինգի ցուցակում ընդգրկվելու համար անհրաժեշտ երեք չափանիշներից մեկին, այն է՝ ԱՄՆ-ի հետ զգալի երկկողմանի ավելցուկ։ Հնդկաստանը նաև նվազեցր ել է իր արտարժույթի պահուստների մակարդակը՝ մինչև ՀՆԱ-ի 0.2%-ը։ *[[The Economist|The Economist-]]* ի 2017 թվականի վերլուծության մեջ նշվում է, որ Շվեյցարիան իր արժույթը 2009 թվականից ի վեր ավելի շատ է մանիպուլյացիաներ անում, քան Չինաստանը, իսկ Թայվանն ու Հարավային Կորեան՝ 2014 թվականից ի վեր։

* 2019 թվականի օգոստոսին Թրամփի վարչակազմը որպես Չինաստան-ԱՄՆ առևտրային պատերազմի մաս կրկին Չինաստանը որակել է որպես արժութային մանիպուլյատոր, որակում, որը չի աջակցվում Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կողմից։ Չինաստանի դեմ պատկանելությունը չեղյալ հայտարարվ ել է 2020 թվականի հունվարին, այն բանից հետո, երբ Չինաստանը համաձայնվ ել է զերծ մնալ իր արժույթի արժեզրկումից՝ իր սեփական ապրանքները արտասահմանյան գնորդների համար ավելի էժան դարձնելու համար։ Երկու երկրները շուտով ստորագրել են «ԱՄՆ-Չինաստան առևտրային համաձայնագրի 1-ին փուլ», որը ներառում է մի դրույթ, որը թույլ չի տալիս Չինաստանին մանիպուլյացիաներ կատարել իր արժույթի հետ՝ առևտրային առավելություններ ստանալու համար։
* 2020 թվականի դեկտեմբերին Թրամփի վարչակազմը Շվեյցարիան և Վիետնամը որակ ել է որպես արժութային մանիպուլյատորներ։ 2021 թվականի ապրիլին Բայդենի վարչակազմը վերաորակ ել է Վիետնամը և Շվեյցարիան. դրանք հանվեցին արժույթի մանիպուլյատորների ցանկից և տեղափոխվեցին ուժեղացված մոնիթորինգի ցանկ։

2020 թվականի դեկտեմբերին Հնդկաստանը, Թաիլանդը և Թայվանը ավելացվել են մոնիթորինգի ցանկին։ Չինաստանը, Ճապոնիան, Հարավային Կորեան, Գերմանիան, Իտալիան, Սինգապուրը և Մալայզիան շարունակել են մնալ ցուցակում։

## Գնահատման չափանիշներ

## Ազդեցությունը արտադրության վրա
Արժույթի մանիպուլյացիաները անհամաչափ ազդեցություն ունեն տնտեսության երկրորդային հատվածի վրա և ԱՄՆ արտադրական ոլորտի լոբբիստները պարբերաբար Չինաստանին անվանում են արժութային մանիպուլյատոր։ Կառլոս Ռամիրեսի կողմից 2013 թվականին անցկացված վերլուծությունը ցույց է տվել, որ «կոնգրեսական շրջանի աշխատուժի մասնաբաժնի մեկ տոկոսային կետով աճը արտադրության մեջ կապված է շրջանային օրենսդիր մարմնի կողմից մայրցամաքային Չինաստանը արժութային մանիպուլյատոր անվանելու հավանականության 19.6%-ով աճի հետ»:

## Արձագանքներ
2020 թվականին COVID-19 համավարակը սրել է ԱՄՆ առևտրային դեֆիցիտը մի շարք երկրների, այդ թվում՝ Շվեյցարիայի և Վիետնամի հետ։ Մինչ Շվեյցարիայի ազգային բանկը շարունակում էր կիրառել արժութային միջամտություններ ՝ տնտեսական ճգնաժամի ընթացքում օտարերկրյա փողի հոսքը կանխելու համար, Վիետնամի պետական բանկը նույնպես հայտարար ել է, որ իր արտարժույթի փոխարժեքի քաղաքականությունը «ինֆլյացիան զսպելու, մակրոկայունությունն ապահովելու և անարդար առևտրային առավելություն չստեղծելու միջոց է»։ ԱՄՆ ֆինանսների նախարարության բարձրաստիճան պաշտոնյան ասել է, որ ԱՄՆ-ն նպատակ ունի «լուծել մեր խնդիրները» Վիետնամի և Շվեյցարիայի հետ մեկ տարվա ընթացքում։ Նա հավել ել է, որ Բայդենի վարչակազմը չի տեղեկացվել այս հարցի վերաբերյալ և որ «նրանք ներգրավված չեն դրանում»։

Այն բանից հետո, երբ Բայդենի վարչակազմը 2021 թվականի ապրիլին Շվեյցարիան, Վիետնամը և Թայվանը տեղափոխ ել է ուժեղացված ներգրավվածության կարգավիճակի, ԱՄՆ գանձապետարանի պաշտոնյաները հաստատել էն, որ COVID-19 համավարակը մեծածավալ խեղաթյուրումներ է առաջացրել առևտրում և կապիտալի հոսքում, ինչը մեծացրել է արժութային միջամտությունների անհրաժեշտությունը այդ արտահանման կողմնորոշված երկրներում։ Թայվանի և վիետնամի պաշտոնյաները ողջունեցին նրանց արժութային մանիպուլյատորների շարքին չդասակարգելու քայլը, քանի որ ԱՄՆ իշխանությունները հասկանում էին նրանց «հատուկ իրավիճակը»։ Վիետնամի պետական բանկը և Շվեյցարիայի ազգային բանկը շարունակում են կիրառել արժութային միջամտություններ՝ գնաճը զսպելու և մակրոտնտեսական կայունությունն ապահովելու համար։

## Տես նաև
* Պրոտեկցիոնիզմ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկա-չինական հարաբերություններ
Կատեգորիա:Արտարժույթի շուկա
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Երկրներրի տնտեսական դասակարգումներ