Ռամին Դեքո

**Ռամին Դեքո** (լրիվ անունը՝ **Ռամին Ջեբրայըլզադե**, (, ), ադրբեջանցի լրագրող և քաղբանտարկյալ։ 2008-2023 թվականներին աշխատել Azadliq (Ազատություն) թերթում և «Ազատություն» ռադիոկայանի ադրբեջանական ծառայությունում։

2023 թվականից աշխատում է Meydan TV- ում։

2024 թվականի դեկտեմբերի 6-ին ձերբակալվել է Meydan TV-ի լրագրողների դեմ հարուցված քրեական գործի շրջանակներում: Դեկտեմբերի 8-ին Խաթայիի շրջանային դատարանը որպես խափանման միջոց նշանակել է նրա կալանքը: Նրան և այս գործով ձերբակալված մյուսներին մեղադրանք է առաջադրվել Ադրբեջանի քրեական օրենսգրքի 206.3.2 հոդվածով (մաքսանենգություն, որը կատարվել է մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ): Ռամին Դեքոն հերքել է մեղադրանքները և ընդհանուր առմամբ իր կալանքը կապել է իր մասնագիտական լրագրողական գործունեության հետ:

Մի շարք տեղական և միջազգային մարդու իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվող կազմակերպություններ դատապարտել են Ռամին Դեքոյի ձերբակալությունը՝ այն որակելով քաղաքական, և կոչ են արել Ադրբեջանի իշխանություններին անհապաղ ազատ արձակել նրան։

Այժմ գտնվում է Արդարադատության նախարարության քրեակատարողական ծառայության Շուվալան գյուղի թիվ 3 նախնական կալանքի վայրում:

## Վաղ տարիներ և լրագրողական գործունեություն
Ռամին Ջեբրայըլզադեն ծնվել է 1987 թվականի փետրվարի 18-ին Լիման քաղաքում։ 2004 թվականին ընդունվել է Ադրբեջանի հասարակական-քաղաքական համալսարան և ավարտել այն 2008 թվականին։

Ռամին Դեքոն իր լրագրողական կարիերան սկսել է 2008 թվականին՝ որպես «Azadliq» (Ազատություն) թերթի թղթակից։ 2016 թվականի սեպտեմբերին թերթի փակվելուց հետո Դեքոն սկսել է համագործակցել « Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայանի (RFE/RL) ադրբեջանական ծառայության հետ։ 2016-ից մինչև 2023 թվականը Ռամին Դեքոն աշխատել է որպես լրագրող «Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոկայանում, իսկ 2023 թվականից՝ Meydan TV-ում։ Իր լրագրողական կարիերայի ընթացքում նա լուսաբանել է տասնյակ հանրահավաքներ, ակցիաներ և ցույցեր դեպքի վայրից, լուսաբանել է օրենքի խախտումները նախագահական, խորհրդարանական և քաղաքային ընտրություններում, ինչպես նաև հանրաքվեներում։ Պատրաստել է բազմաթիվ նյութեր մարդու և սոցիալական իրավունքների վերաբերյալ։ Իր կարիերայի ընթացքում մի քանի անգամ ենթարկվել է ճնշման և սպառնալիքների:

2011 թվականի ապրիլի 3-ին նրան առևանգել և սպառնացել են անհայտ անձինք, իսկ մեկ օր անց՝ ապրիլի 4-ին, նրան ծեծի են ենթարկել անհայտ անձինք։

2015 թվականի սեպտեմբերին նրան հարցաքննել է գլխավոր դատախազության ծանր հանցագործությունների քննչական վարչությունը որպես վկա՝ № 142006023 քրեական գործով, որը հարուցվել է Meydan TV-ի մի շարք պաշտոնյաների դեմ 2014 թվականի մայիսի 12-ին:

2019 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Բաքվի կենտրոնում ընդդիմության հանրահավաքի ժամանակ նրան ձերբակալել է ոստիկանությունը՝ իր մասնագիտական գործունեությունն իրականացնելիս, ապա ազատ է արձակվել:

2020 թվականի փետրվարի 11-ին, Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի (ԿԸՀ) վարչական շենքի դիմաց պատգամավորության թեկնածուների բողոքի ցույցը լուսաբանելիս, Ռամին Դեքոյին ձերբակալել է ոստիկանությունը: «Լրագրողներ առանց սահմանների» (RSF) կազմակերպությունը և ԵԱՀԿ-ի լրատվամիջոցների ազատության հարցերով ներկայացուցիչ Հարլեմ Դեզիրը խստորեն դատապարտել են միջադեպը և հայտարարել, որ Ադրբեջանի իշխանությունները ոչնչացնում են բազմակարծությունը:

2020 թվականի մարտի 18-ին Ռամին Դեքոն ֆիզիկական ճնշման է ենթարկվել իր մասնագիտական գործունեությունը կատարելիս Բաքվում Թուրքիայի դեսպանատան առջև տեղի ունեցած բողոքի ակցիայի ժամանակ։ Ռամին Դեքոն ասել է, որ իրեն ծեծի են ենթարկել, իսկ բջջային հեռախոսը, որով նա նկարահանել է բողոքի ակցիան, խլել ու կոտրել են։ «Ոստիկանությունը սկզբում հանգիստ է եղել, բայց մի քանի րոպե անց, հրաման ստանալով, հարձակվել է լրագրողների վրա և սկսել է ծեծել նրանց։ Նրանք խլել են հեռախոսը իմ ձեռքերից և նետել ասֆալտին։ Նրանք ինձ գետնին են գցել և սկսել են հարվածել ու հարվածել։ Ես վնասվածքներ ունեմ ձեռքիս և ոտքիս, ինչպես նաև կապտուկներ դեմքիս», - ասել է Դեքոն։

2023 թվականի փետրվարին հայտարարել է, որ լրատվամիջոցների մասին նոր օրինագիծը, մասնավորապես՝ միասնական գրանցամատյանի ստեղծման վերաբերյալ, լայն հնարավորություններ է ստեղծում խոսքի ազատության և լրատվամիջոցների գործունեության սահմանափակման համար։ Դարձել է այն 40 լրագրողներից մեկը, ովքեր ստորագրել են Ադրբեջանի անկախ լրագրողների և լրատվամիջոցների փորձագետների կողմից պատրաստված դիրքորոշումը հաստատող փաստաթուղթը:

## Հարձակում (2011)
2011 թվականի ապրիլի 2-ին Բաքվի կենտրոնում Հանրային պալատի հանրահավաքից հետո, ապրիլի 3-ի առավոտյան մոտավորապես ժամը 10:00-ին, Ռամին Դեքոն տուն վերադառնաիս է եղել կրպակից թերթ գնելուց հետո, նրան մոտեցել են քաղաքացիական հագուստով երեք տղամարդիկ և ասել, որ կուղեկցեն նրան: Ռամին Դեքոյի խոսքով՝ իրեն ուղեկցողները խորհուրդ են տվել աղմուկ չբարձրացնել: Նրանք ասալ են, որ միևնույն է տանելու են նրան. «Ես հարցրի, թե ովքեր են նրանք, նրանք պատասխանեցին. «հետո կիմանաս», և ինձ նստեցրին սպիտակ ՎԱԶ-2107 մեքենայի մեջ։ Երբ փորձեցի զանգահարել, նրանք խլեցին հեռախոսս և անջատեցին։ Ճանապարհին նրանք քննարկեցին, թե ինչու եմ ես այդքան ակտիվ, կոչ եմ անում մարդկանց ապստամբել և սոցիալական ցանցերում հակակառավարական ստատուսներ գրում, որ դա լավ չէ և վնասում է պետությանն ու պետականությանը։ Այնուհետև նրանք ինձ տարան Մաշտաղա գյուղ (քաղաքի կենտրոնից 20-25 կմ հեռավորության վրա)»։ Նրա խոսքով՝ նրանք խորհուրդ են տվել «խելացի» լինել. «Ինձ խորհուրդ են տվել աշխատել կառավարամետ թերթերում, ինչպիսիք են «Նոր Ադրբեջան»-ը (իշխող «Նոր Ադրբեջան» կուսակցության թերթը) և «Ժողովրդական թերթ»-ը, այլ ոչ թե ընդդիմադիր «Azadliq» թերթում»։ Այնուհետև, մոտավորապես ժամը 18:00-ին, նրան ազատ են արձակել։

Դեպքի մասին նրա հայտնելուց հաջորդ օրը՝ ապրիլի 4-ին, ժամը 21:00-ի սահմաններում, երկու անհայտ տղամարդիկ բռնել են նրան և սկսել ծեծել՝ հարվածելով դեմքին և մարմնին։ Դեքոյի խոսքով՝ նրանք «խորհուրդ են տվել» նրան չմասնակցել ընդդիմադիր կուսակցության հանրահավաքներին:

Ռամին Դեքոյի վրա հարձակումը խստորեն դատապարտել է Ադրբեջանի քաղաքացիական հասարակութունը, որը պահանջել է պատասխանատվության ենթարկել մեղավորներին: Ապրիլի 5-ին Մամուլի խորհուրդը դիմել է երկրի Ներքին գործերի նախարարությանը՝ միջադեպը հետաքննելու համար: Դեպքի առթիվ հարուցվել է քրեական գործ, սակայն մեղավորները չեն բացահայտվել:

## Նովրուզալի Ասլանովի դատական գործ (2012 թվական)
2011 թվականի դեկտեմբերին Իսմայիլիի թիվ 86 ընտրատարածքից Ադրբեջանի խորհրդարանի անդամ և Ադրբեջանի Կարմիր մահիկի ընկերության նախագահ Նովրուզալի Ասլանովը դատական հայց է ներկայացրել Ռամին Դեքոյի դեմ: Դատական հայցի պատճառն եղել է 2011 թվականի հոկտեմբերի 26-ի *«Նախարարը 80 հազարով տներ է գնում Իվանովկայում»* վերնագրով Azadliq» թերթում հրապարակված հոդվածը: Ասլանովը նշել է, որ ենթադրաբար անվստահելի աղբյուրներին հղումով գրված հոդվածները նպատակ ունեին վնասել իր գործարար համբավը և արատավորել իր խորհրդարանական գործունեությունը: Լենքորանի շրջանային դատարան ուղարկված հայցում Ռամին Դեքոյին պարտավորեցրել են վճարել 10,000 մանաթ փոխհատուցում և ներողություն խնդրել: Ասլանովը նաև խնդրել է, որ հայց ներկայացնելուց 10 օրվա ընթացքում տրամադրվեն Իվանովկա գյուղի այն բնակիչների անունները, ովքեր լրագրողին տեղեկատվություն են տրամադրել: Ռամին Դեքոն նշել էր, որ պատգամավորին իրենց հետ շփված անձանց անունները տրամադրելը հակասում է լրագրության սկզբունքներին:

## Ձերբակալություն և դատավարություն (2024 թվական)
Ռամին Դեքոն և ևս վեց լրագրողներ՝ Meydan TV-ի գլխավոր խմբագիր Այնուր Էլգունեշը, Meydan TV-ի աշխատակիցներ Այթաջ Թափդիգը, Խայալա Ագաևան, Այսել Ումուդովան, Նաթիգ Ջավադլին, ինչպես նաև Բաքվի ժուռնալիստիկայի դպրոցի (BJM) փոխտնօրեն Ուլվի Թահիրովը, ձերբակալվել են 2024 թվականի դեկտեմբերի 6-ին՝ Meydan TV-ի դեմ հարուցված քրեական գործի շրջանակներում: Նրանցից յուրաքանչյուրին մեղադրանք է առաջադրվել Ադրբեջանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 206.3.2 հոդվածով (մաքսանենգություն, որը կատարվել է մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ): Նրանք հերքում են մեղադրանքները և կապում են ձերբակալությունները իրենց մասնագիտական գործունեության հետ:

Դեկտեմբերի 8-ին քննարկվել է Ռամին Դեքոյի նկատմամբ խափանման միջոց ընտրելու վերաբերյալ քննչական մարմնի ներկայացրած դիմումը: Հաթայի շրջանային դատարանում, դատավոր Սուլխանա Գաջիևայի նախագահությամբ, քննարկվել են կալանքի տեսքով խափանման միջոց ընտրելու վերաբերյալ գործի վերաբերյալ ներկայացրած դիմումները: Ներկայացվել են քննչական մարմնի ներկայացրած դիմումները, և կալանավորվածներից յուրաքանչյուրի, այդ թվում՝ Ռամին Դեքոյի նկատմամբ ընտրվել է 4 ամսվա խափանման միջոց կալանք:

Ռամին Դեքոն բողոքարկում է ներկայացրել Խաթայի շրջանային դատարանի 2024 թվականի դեկտեմբերի 8-ի որոշման դեմ: Դեկտեմբերի 13-ին, Բաքվի վերաքննիչ դատարանում դատավոր Էլբեյ Ալլահվերդիևի նախագահությամբ կայացած նիստում, Ռամին Դեքոյի վերաքննիչ բողոքը մերժվել է: Դատարանում Ռամին Դեքոն չի ընդունել իր մեղքը: Ռամին Դեքոյի փաստաբան Նեմաթ Քարիմլին, սակայն, նշել է Դեքոյի պաշտպանության իրավունքի խախտումը: «Այսօր ուղեկցորդուհին միջամտել է Դեքոյի հետ մեր գաղտնի շփմանը: Բացի այդ, օրենքի խախտմամբ, Դեքոյին արգելվել է ինձ հետ նամակագրություն վարել նախնական կալանքի կենտրոնից: Սա պաշտպանության իրավունքի խախտում է», - ասել է Քարիմլին:

2025 թվականի փետրվարի 4-ին Խաթայիի շրջանային դատարանը քննարկել է պաշտպանության կողմի միջնորդությունը՝ Ռամին Դեքոյին տնային կալանքի տակ ազատ արձակելու վերաբերյալ: Դատարանը մերժել է միջնորդությունը և չի փոխել Դեքոյի նկատմամբ խափանման միջոցը: Փաստաբան Նեմաթ Քարիմլիի խոսքով՝ միջնորդությունը հիմնված է եղել Դեքոյի նկատմամբ քննչական գործողությունների բացակայության վրա: «Խափանման միջոցն ինքնին ընտրվել է առանց որևէ ապացույցի: Ներկայումս քննչական գործողություններ չեն իրականացվում: Մենք կարծում ենք, որ այս դեպքում Ռամին Ջաբրաիլզադեին կալանքի տակ պահելու հիմքեր չկան: Դժբախտաբար, դատարանը չբավարարեց մեր միջնորդությունը», - ընդգծել է փաստաբան Նեմաթ Քարիմլին:

Փետրվարի 12-ին Բաքվի վերաքննիչ դատարանում տեղի է ունեցել Խաթայիի շրջանային դատարանի 2025 թվականի փետրվարի 4-ի որոշման դեմ բողոքարկման վերաբերյալ լսում: «Լսումների ժամանակ Ռամին Դեքոն հայտարարեց, որ ինքը որևէ հանցագործություն չի կատարել և որ ձերբակալվել է իր լրագրողական գործունեության համար», - հավելել է փաստաբան Նեյմաթ Քարիմլին: Արդյունքում, դատարանը չի բավարարել վերաքննիչ բողոքը, և Դեքոն շարունակել է մնալ կալանքի տակ:

2025 թվականի մարտի 14-ին Խաթայի շրջանային դատարանը քննարկել է քննչական մարմնի միջնորդությունը՝ Ռամին Դեքոյի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանքը, երկարաձգելու վերաբերյալ։ Դատարանի որոշմամբ Դեքոյի կալանքի ժամկետը երկարաձգվեց ևս 3 ամսով։

2025 թվականի հունիսի 24-ին Խաթայի շրջանային դատարանը, քննչական մարմինների խնդրանքով, երրորդ անգամ է երկարաձգել Ռամին Դեքոյի խափանման միջոցը:

2025 թվականի հուլիսի 4-ին Բաքվի վերաքննիչ դատարանը քննել է կալանքի տեսքով խափանման միջոցի երկարաձգման վերաբերյալ որոշման դեմ բողոքը (ամսաթիվը՝ հունիսի 24): Վերաքննիչ բողոքը մերժվել է դատավոր Ալի Մամեդովի նախագահությամբ կայացած դատական նիստում:

## Միջազգային ուշադրություն
Meydan հեռուստաընկերության լրագրողների կալանավորումը խիստ քննադատության է արժանացել։ Ազդեցիկ միջազգային կազմակերպությունները կոչ են արել Ադրբեջանի իշխանություններին ազատ արձակել լրագրողներին։ Ադրբեջանի ընդդիմադիր կուսակցությունների՝ Ադրբեջանի ժողովրդական ճակատ կուսակցության (ԱԺՃԿ), «Մուսավաթ» կուսակցության, Հանրապետական այլընտրանքային կուսակցության (ՀԱԱԿ) և Ժողովրդավարական ուժերի ազգային խորհրդի առաջնորդները հայտարարություններ են տարածել՝ դատապարտելով «Meydan» հեռուստաընկերության լրագրողների կալանավորումը։

«Amnesty International»-ը դատապարտել է «Meydan TV»-ի լրագրողների ձերբակալությունները: «Մենք դատապարտում ենք այս վերջին ձերբակալությունները և կոչ ենք անում Ադրբեջանի իշխանություններին անհապաղ ազատ արձակել լրագրողներին և լրատվամիջոցների աշխատակիցներին: Մենք վախենում էինք COP29-ից հետո հնարավոր հաշվեհարդարներից և այժմ կոչ ենք անում ՄԱԿ-ի անդամ պետություններին արձագանքել Ադրբեջանում շարունակվող ճնշումներին, որը դեռևս նախագահում է COP29-ում», - ասվում է կազմակերպության հայտարարության մեջ: Անկախ լրագրողների, այդ թվում՝ «Meydan TV»-ի աշխատակիցների վերջին ձերբակալությունները մեկ տարի առաջ սկսված ճնշումների մի մասն են, ընդգծել է «Amnesty International»-ը:

«Լրագրողներ առանց սահմանների» մամուլի պաշտպանության խումբը նույնպես դատապարտել է Meydan TV-ի աշխատակիցների ձերբակալությունները: ԼԱՍ-ի Platform X էջում տեղադրված գրառման մեջ ասվում է. ««Լրագրողներ առանց սահմանների» կազմակերպությունը դատապարտում է այս նոր ձերբակալությունները և կոչ է անում անհապաղ ազատ արձակել նրանց, ինչպես նաև կեղծ մեղադրանքներով ամոթալի պայմաններում պահվող մյուս 13 լրագրողներին»:

Նյու Յորքում գտնվող Լրագրողների պաշտպանության կոմիտեն (CPJ) դատապարտել է Meydan TV-ի աշխատակիցների կալանավորումը: «Ադրբեջանի իշխանությունները պետք է անհապաղ ազատ արձակեն Նաթիք Ջավադլիին, Խայալա Ագաևային, Այթաջ Թափդիգին, Այնուր Էլգունեշին, Այսել Ումուդովային և Ռամին Դեքոյին, ինչպես նաև վերջին ամիսներին նմանատիպ մեղադրանքներով ձերբակալված տասնյակից ավելի այլ առաջատար լրագրողների, և դադարեցնեն անկախ մամուլի վրա իրենց աննախադեպ հարձակումը», - ասել է CPJ-ն:

«Article 19» միջազգային մարդու իրավունքների կազմակերպությունը նույնպես դատապարտել է լրագրողների ձերբակալությունները: «Կլիմայի գագաթնաժողովից հետո անցած շաբաթների ընթացքում Բաքվում ձերբակալվել է առնվազն յոթ լրագրող՝ մեծ մասը Meydan TV-ից: Այս ճնշումները հիշեցում են այն մասին, որ Ադրբեջանը չի հանդուրժում քննադատությունն ու այլախոհությունը: Մենք պետք է շարունակենք պայքարել մամուլի ազատության վրա ճնշման դեմ», - գրել է կազմակերպությունը իր X սոցիալական ցանցում:

Freedom Now իրավապաշտպան կազմակերպությունը նույնպես միացել է Ադրբեջանում անկախ մամուլի վրա ճնշումները դադարեցնելու պահանջներին. «Ադրբեջանը շարունակում է դաժանորեն հետապնդել անկախ լրագրողներին։ Վերջին բռնաճնշումների ակտը Meydan հեռուստաալիքի հինգ լրագրողների կալանավորումն էր՝ ակնհայտորեն քաղաքական դրդապատճառներով։ Մենք կոչ ենք անում նրանց անհապաղ ազատ արձակել և դադարեցնել այս հետապնդումները»։ Այս մասին ասվում է կազմակերպության X հարթակում տեղադրված գրառման մեջ։

Women Press Freedom կազմակերպությունը հայտարարություն է տարածել՝ աջակցելով Meydan TV-ին և Ադրբեջանի բոլոր լրագրողներին, ովքեր շարունակում են վտանգել իրենց անվտանգությունը՝ ճշմարտությունը հաղորդելու համար: «Մամուլի լռեցումը հարձակում է ժողովրդավարության վրա», - ասվում է WFF-ի հայտարարության մեջ:

Ադրբեջանում Մեծ Բրիտանիայի դեսպան Ֆերգուս Օլդը նույնպես կտրուկ քննադատել է ձերբակալությունները. «Meydan TV-ի լրագրողների ձերբակալությունը COP29 կլիմայական համաժողովի ավարտին ապտակ է ժողովրդավարական կառավարությունների դեմքին», - գրել է նա իր պաշտոնական X էջում:

### ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի արձագանք
2024 թվականի դեկտեմբերի 11-ին ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինքենը հատուկ հայտարարություն է տարածել Ադրբեջանում ակտիվիստների և լրագրողների ձերբակալությունների վերաբերյալ և կոչ է արել երկրի իշխանություններին ազատ արձակել նրանց: Բաքուն մեղադրել է Բլինքենին կողմնակալության մեջ՝ մերժելով քաղաքացիական ազատությունները ճնշելու պնդումները: Իր «Ադրբեջանի քաղաքացիական հասարակության և լրատվամիջոցների նկատմամբ ճնշումների սրում» հայտարարության մեջ Բլինքենը հատուկ հիշատակել է Ռուֆաթ Սաֆարովին, Սևինջ Վագիֆգըզիին, Ազեր Գասիմլիին, Ֆարիդ Մեհրալիզադեին, Բախտիյար Հաջիևին, վերջերս ձերբակալված «Meydan» հեռուստաընկերության աշխատակիցներին, «և շատ ուրիշների, որոնք ձերբակալվել են իրենց մարդու իրավունքների պաշտպանության գործունեության համար»: Միացյալ Նահանգները կոչ է անում Ադրբեջանի կառավարությանը անհապաղ ազատ արձակել նրանց, ասել է Բլինքենը: «Միացյալ Նահանգները խորապես մտահոգված է ոչ միայն այս ձերբակալություններով, այլև Ադրբեջանում քաղաքացիական հասարակության և լրատվամիջոցների նկատմամբ ճնշումների սրմամբ», - ասվում է ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի հայտարարության մեջ: Ադրբեջանի Արտաքին գործերի նախարարությունը արձագանքել է Բլինքենի հայտարարությանը՝ մեղադրելով ԱՄՆ Պետդեպարտամենտին երկրի ներքին գործերին միջամտելու մեջ: Ըստ նախարարության հայտարարության՝ նման միջամտությունը տեղի է ունեցել «վերջին չորս տարիների ընթացքում», և այս անգամվա ընթացքում «կորսված տարիներ են եղել ադրբեջանա-ամերիկյան հարաբերությունների համար»:

## Տես նաև
* Ուլվիա Ալի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ադրբեջանի կալանավորներ և ձերբակալվածներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի լրագրողներ