open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Յոախիմ Լյով

**Յոախիմ Լյով** (), գերմանացի ֆուտբոլիստ-մարզիչ է, 2006 թվականից Գերմանիայի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչն է, իսկ մինչ այդ 2 տարի եղել է Գերմանիայի ազգային հավաքականի նախկին գլխավոր մարզիչ Յուրգեն Կլիսմանի օգնականը։

## Կենսագրություն
## Խաղային կարիերա
Լյովը կարիերան սկսել է որպես հարձակվողական ոճի կիսապաշտպան։ Հանդես է եկել Ֆրայբուրգ, Շտուտգարտ, Ֆրայբուրգի Այնտրախտ և Կառլսրուե ակումբներում։ Որպես ֆուտբոլիստ հանդես է եկել մինչև 1990 թվականը։

## Մարզչական կարիերա
1995-1996 թվականներին եղել է Շտուտգարտի գլխավոր մարզիչ Ռոլֆ Ֆրինգերի օգնականը։ Այնուհետև Ռոլֆ Ֆրինգերի հեռանալուց հետո դառնալով թիմի գլխավոր մարզիչ իր թիմի հետ նվաճել է Գերմանիայի գավաթը։ Լյովը կարիերան շառունակում է թուրքական Ֆեներբախչեում, բայց այդ թիմում աշխատում է ընդամենը 1 տարի։ 1999-2000 թվականներին աշխատել է գերմանական Կառլսրուե ակումբում, սակայն ոչնչով չկարողանալով օգնել թիմին հեռանում է այդ պաշտոնից։ 2001 թվականին նորից վերադառնում է Թուրքիա, բայց այնտեղ ևս երկար չի աշխատում։ 2001/2002 թվականներին Տիրոլեմ թիմի հետ դառնում է Ավստրիայի չեմպիոն, սակայն թիմը շուտով սնանկ է համարվում։ 2003 թվականին գլխավորել է Վիեննայի Աուստրիա ակումբը։

## Հավաքական
2004 թվականի օգոստոսի 1-ին Լյովը պաշտոնապես դառնում է Գերմանիայի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզչի օգնական։ 2006 թվականին ԱԱ-ից հետո, որտեղ Գերմանիայի հավաքականը զբաղեցրեց 3-րդ հորիզոնականը, գլխավոր մարզիչ Կլիսմանը հրաժարվեց պայմանագիրը երկարացնելու առաջարկից, և նոր գլխավոր մարզիչ նշանակվեց հենց ինքը Լյովը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Այնտրախտ Ֆրանկֆուրտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Շտուտգարտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրայբուրգի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կարլսռուհեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վինտերտուրի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ
Գրիգոր Միքայելյան

**Գրիգոր Գաբրիելի Միքայելյան** (), հայ պատմաբան, մանկավարժ։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1948), պրոֆեսոր (1949)։

## Կենսագրություն
1920-1922 թթ. սովորել է Դոնի Ռոստովի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետում, 1926 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի մանկավարժական (հասարակագիտական) ֆակուլտետի պատմագրական բաժինը։ Ընդհանուր և միջին դարերի պատմության դասընթացներ է կարդացել Երևանի բուհերում։ Եղել է ՀԽՍՀ արխիվային վարչության ավագ գիտաշխատող (1933-1938), Հայկական մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետի դեկան (1938), 1938-1944 թթ.` նույն ինստիտուտի ընդհանուր պատմության ամբիոնի վարիչ, 1944-1953 թթ.` ՀԽՍՀ ԳԱ պատմության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող։ Արժեքավոր է Միքայելյանի «Կիլիկյան հայկական պետության պատմությունը» (1952, ռուսերեն) մենագրությունը, որտեղ նա հանգամանորեն վերլուծել է Կիլիկյան Հայաստանի առաջացման ու անկման սոցիալ-քաղաքական պատճառները, բացահայտել նրա դերը Արևելքի և Արևմուտքի երկրների քաղաքական, տնտեսական և մշակութային փոխհարաբերություններում։

## Գրականություն
* Հայկական համառոտ հանրագիտարան, 1999։ հ. 3:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Գեդեոն Միքայելյան

**Գեդեոն Հայրապետի Միքայելյան** (), Խորհրդային Միության հերոս, գնդապետ, հնագետ։ ԽՄԿԿ անդամ (1928)։

## Կենսագրություն
մինի
1928 թվականին ավարտել է Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան հայկական միացյալ ռազմական դպրոցը։ 1939-1941 թվականներին՝ «Երևան» Պաջըավիաքիմի Հայաստանի Կենտխորհրդի նախագահ։ 1941 թվականի հուլիսին, որպես գնդի հրամանատար, մասնակցել է Տուլայի համար մղված մարտերին։ 1943 թվականին ավարտել է Մ․ Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան և նշանակվել գնդի հրամանատար 2-րդ Ուկրաինական ռազմաճակատում։ 1943 թվականի հոկտեմբերի 26-ին, Դնեպրը գետանցելու և դիրքեր գրավելու համար Գաբրիել Հայրապետի Միքայելյանին շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում։ Հայրենական մեծ պատերազմից հետո եղել է Երևանի համալսարանի ռազմական ամբիոնի պետ, զուգընթաց ավարտել է համալսարանի պատմության ֆակուլտետը (1950 թ.)։ ՀԽՍՀ II գումարման Գերագույն սովետի դեպուտատ, Գերագույն խորհրդի Նախագահության նախագահի տեղակալ (1947-1951 թթ.)։ 1959 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտում։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Լենինի 2, Կարմիր դրոշի շքանշաններով։

## Երկեր
* Սևանի ավազանի կիկլոպյան ամրոցները, Երևան,1968։
* Նոր Բայազետ, Երևան, 1980 («Հայ ազգագրություն և բանահյուսություն», հ. 11):

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հնագետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ գնդապետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
(21417) Կելլեյհարրիս

**(21417) Կելլեյհարրիս **, աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Այս աստերոիդը հայտնաբերվել է 1998 թվականի մարտի 20-ին ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից Սոկոռոյում։

## Տես նաև
* Աստերոիդների ցանկ
* Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
* Աստերոիդների ընտանիքներ
* Աստերոիդների խմբեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  
* (21417) Կելլեյհարրիս աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) 

Կատեգորիա:1998 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ
Կատեգորիա:LINEAR ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ
Կատեգորիա:Անվանված փոքր մոլորակներ
Մազարի Շարիֆ

**Մազարի Շարիֆ** (դարի/), քաղաք Աֆղանստանի հյուսիսում, Բալխի օազիսում։ Բալխ պրովինցիայի վարչական կենտրոնն է, առևտրա-տրանսպորտային կայան Բակտրիական հարթավայրում։ Բնակչությունը՝ 44,5 հազար (1970)։ 2021 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը հասել է 500.207-ի։ Կան բամբակազտիչ և յուղհան գործարաններ, գորգագործություն, մետաղամշակություն։

Ըստ իսլամական ավանդության Մազարի Շարիֆում Ալի խալիֆայի գերեզմանն է։ 15-րդ դարում այստեղ կառուցվել է դամբարան՝ մազար, որը դարձել է շիաների սրբավայրը (արաբերեն՝ *մազարի շարիֆ*՝ աստվածային դամբարան, այստեղից էլ՝ քաղաքի անունը)։

1998-2001 թվականներին քաղաքը գտնվել է թալիբների տիրապետության ներքո, ովքեր այստեղ իրենց իշխանությունը հաստատելուց անմիջապես հետո կազմակերպել են ոչ փուշտու բնակչության կոտորածներ, որոնց զոհ է դարձել երկու հազարից ավելի մարդ։
2001 թվականի նոյեմբերի 25-ին էլ Մազարի Շարիֆի մերձակայքում՝ բանտի վերածված Կալայ-Ջանգի բերդում պահվող գերված թալիբների ապստամբությունը ճնշելիս սպանվել է մոտավոապես 700 մարդ։

Քաղաքի տեսարժան վայրերից է Կապույտ մզկիթը՝ տաճարային եզակի մի համալիր, որտեղ, ըստ ավանդության, մի ժամանակ թաղված է եղել շիաների պաշտելի սրբի՝ Ալի մարգարեի աճյունը, սակայն հետագայում առևանգվել ու տարվել է Իրաք։ Որոշ պատմաբանների կարծիքով տաճարի տեղում թաղված է եղել Զրադաշտը։

Բնակչությունը՝ ։

## Կլիմա
Ունի կիսաչոր, ցուրտ, տափաստանային կլիմա (*Köppen climate classification*-ի դասակարգմամբ՝ *BSk*)՝ շոգ ամառներով ու ցուրտ ձմեռներով:Տեղումները համեմատաբար սակավ են և լինում են հիմնականում դեկտեմբերի ու ապրիլի միջակայքում։ Ամռանը՝ հունիսից օգոստոս, ջերմաստիճանը կարող է բարձրանալ մինչև 40&nbsp;°C: Ձմեռները ցուրտ են, ձյունը կարող է տեղալ նոյեմբերից մինչև մարտ։

## Բնակչություն

## Պատկերասրահ

Mazar-e sharif - Steve Evans.jpg|Կապույտ մզկիթը
Downtown Mazar-e Sharif.png|Տեսարան քաղաքի գործարար մասից
Nowruz in northern Afghanistan-2011.jpg|Նովրուզի տոնակատարություն Մՙազարի Շարիֆում
Mazar sharif street.jpg|Փողոցներից մեկը


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 'The Massacre in Mazar-i Sharif' . Report of Human Rights Watch, November 1998, Vol. 10, No. 7 (C). Retrieved 18 November 2017.
* 
* Noble Shrine or MAZAR-I-SHARIF a pilgrimage city in Afghanistan
* Dupree, Nancy Hatch (1977): *An Historical Guide to Afghanistan*. 1st Edition: 1970. 2nd Edition. Revised and Enlarged. Afghan Tourist Organization.

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Եվգենի Միքելաձե

**Եվգենի Սեմյոնի Միքելաձե** (, ), վրացի խորհրդային դիրիժոր, Վրացական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1936)։

Ավարտել է Լենինգրադի կոնսերվատորիան (աշակերտել է Նիկոլայ Մալկոյին և Ալեքսանդր Գաուկին)։ 1931-1937 թթ.-ին եղել է Վրացական օպերայի և բալետի թատրոնի դիրիժոր (1933 թ.-ից՝ գլխավոր դիրիժոր)։ Միքելաձեի ղեկավարությամբ կատարվել են ռուս և արևմտաեվրոպական կոմպոզիտորների, Զաքարիա Փալիաշվիլու «Աբեսալոմ և Էթերի», «Դաիսի», Ալեքսանդր Սպենդիարյանի «Ալմաստ» օպերաները, Անդրեյ Բալանչիվաձեի «Լեռների սիրտը» բալետը և այլն։ Միքելաձեի կատարողական ոճը բնորոշվել է մեկնաբանության թարմությամբ, գեղեցիկ, արտահայտիչ ժեստով։ Հանդես է եկել նաև որպես սիմֆոնիկ դիրիժոր։ Դասավանդել է Թբիլիսիի կոնսերվատորիայում։ Աշակերտներից են եղել՝ Դ․ Միրցխուլավան, Ա․ Նասիձեն, Դ․ Շիկանյանը և ուրիշներ։

Ամուսնացած լինելով հին բոլշևիկ և 1937 թվականի ստալինյան բռնաճնշումների զոհ Իվան Օրախելաշվիլու դստեր, ձերբակալվել է ԽՍՀՄ Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի (ՆԿՎԴ) կողմից նույն թվականի նոյեմբերին և 48 օր ենթարկվել խոշտանգումների։ Ըստ որոշ վկայությունների, Միքելաձեի հարցաքննություններին մասնակցել և վերջինիս դաժան ծեծի է ենթարկել Լավրենտի Բերիան։ Ի վերջո գնդակահարվել է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Վրացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների զոհեր Վրաստանում
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Միությունների տուն

thumb|220px|Միությունների տունը

**Միությունների տուն** (), հասարակական շենք Մոսկվայում, ռուսական կլասիցիզմի ճարտարապետական հուշարձան։ Կառուցել է ճարտարապետ Մատվեյ Կազակովը (մինչև 1775-ը)՝ իշխան Վասիլի Դոլգորուկով Կրիմսկու համար։ 1784-ին, երբ շենքը դարձել է «Ազնվական հավաքի» ժողովատեղի, Կազակովը այն ընդլայնել է, փոխել հատակագիծը, ներքին բակի փոխարեն կառուցել նշանավոր Սյունազարդ դահլիճը (24,8X39,5մ, բարձրությունը՝ 14,5 մ)։ 1812-ի հրդեհից հետո շենքը վերականգնել է ճարտարապետ Ա․ Բակարյովը, 1903-1908-ին այն վերակառուցել է ճարտարապետ U․ Մեյսները։

1917 թվականինՀոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո, շենքը տրվել է արհմիութենական կազմակերպություններին։ Այն դարձել էր խորհրդային գրականության և արվեստի պրոպագանդայի կենտրոն, որտեղ անցկացվում էին հանդիսավոր երեկոներ, դասախոսություններ և նորարարների երեկոներ, երիտասարդության և պիոներների համար միջոցառումներ։ 1917-ին առաջին անգամ այստեղ անցկացվել էր Նոր տարվա տոնածառի հանդես, որը 1935-ից դարձել էր ավանդական։ Սյունազարդ դահլիճում են գումարվել Սովետների, արհմիությունների, գրողների և կոմպոզիտորների համագումարները։ Այստեղ էին կայացել Կոմինտերնի, ԿԻՄ-ի կոնգրեսները, միութենական խորհրդակցություններ։

1918-1922-ին ավելի քան 40 անգամ ելույթ էր ունեցել Լենինը։ 1924-ի հունվարի 23—27-ը Միությունների տան Սյունազարդ դահլիճում է դրվել Լենինի աճյունը։

Կատեգորիա:Մոսկվայի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Կլասիցիզմի ճարտարապետություն
Միզածորան

**Միզածորան**, երիկամի արտատար ծորան, որով մեզն անցնում է միզապարկ։ Միզածորանը երիկամի ավազանի անմիջական շարունակությունը կազմող խողովակ է, երկարությունը՝ 30-35 սմ, արտաքին տրամագիծը՝ 4-7 մմ։ Գտնվում է որովայնի խոռոչի ետին պատի առաջային երեսին, այնուհետև իջնում է կոնքի խոռոչ ու բացվում միզապարկի մեջ։ Միզածորանի պատերը կազմված են երեք շերտից, արտաքին՝ շարակցահյուսվածքային, միջին՝ մկանային, և ներքին՝ լորձաթաղանթային։ Մկանային շերտի կծկումների շնորհիվ մեզը պարբերաբար անցնում է միզապարկ։ Միզածորանի հիվանդություններից առավել հաճախ հանդիպում են լորձաթաղանթի բորբոքումը (ուրեթրիտ) և միզածորանի քարը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Օրգաններ
Կատեգորիա:Միզային համակարգ
Միություն (թերթ, Հայֆա)

**«Միություն»**, հասարակական, քաղաքական և գրական շաբաթաթերթ։ Պաղեստինահայ ընկերակցության հրատարակություն։ Լույս է տեսել 1945-1947-ին, Հայֆայում (Պաղեստին)։ Խմբագիր՝ Հ․ Մարտիրոսյան (1947-ին՝ խմբագրական կոլեգիա)։ Լուսաբանել է Մերձավոր Արևելքի (հատկապես Պաղեստինի) հայ գաղթավայրերի կյանքը։ Ներկայացրել է ՀՍՍՀ տնտեսության, գիտության ու մշակույթի նվաճումները, ծանոթացրել սովետական մյուս հանրապետությունների կյանքին։ Մեծ տեղ է հատկացրել ներգաղթին։ Հանդես է եկել դաշնակցության դեմ, անդրադարձել միջազգային դրությանը, Պադեստինի քաղաքական կացությանը։ Տպագրել է նաև առողջապահական հոդվածներ, մարզական լուրեր։ Տ․ Վարդանյան

Կատեգորիա:Իսրայելի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Միություն (թերթ, Թիֆլիս)

**«Միություն»**, գրական-գեղարվեստական, հասարակական շաբաթաթերթ։ Ընդհանուր հայ աշակերտական միության օրգան։ Լույս է տեսել 1917-1919 թթ.-ին, Թիֆլիսում։ Խմբագիրներ՝ Գ․ Աբովյան, Ս․ Էլբակյան։ Լուսաբանել է դպրոցական կյանքը Անդրկովկասում, արծարծել կրթության և դաստիարակության հարցեր։ Մեծ ուշադրություն է նվիրել մայրենի լեզվով ծրագրերի ստեղծմանն ու կատարելագործմանը, պարբերաբար անդրադարձել հայոց լեզվի ու գրականության, պատմության, աշխարհագրության և այլ առարկաների ուսուցման խնդիրներին՝ այդ նպատակով մեթոդական օգնություն ցույց տվել ուսուցիչներին։ «Միություն»-ը տպագրել է լուրեր Անդրկովկասի մշակութային, գրական, հասարակական կյանքից, գեղարվեստական ստեղծագործություններ, բանավիճային հոդվածներ։ Աշխատակցել են Գ․ Քացաղյանը, Ա․ Քանանյանը, Ս. Ամիրխանյանը, Հ․ Շեկոյանը և ուրիշներ։ Վ. Մաղալյան

Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Աուտոգեն մարզում

thumb|Պրոֆեսոր Հենրիխ Շուլցի «Աուտոգեն մարզում» գրքի կազմը
**Աուտոգեն մարզում** (հուն. αυτός – ինքը, ինքս, ինքնա, γεννάω – ծնում եմ), հոգեֆիզիոլոգիական վարժությունների համակարգ և դրա կիրառման գործընթացը։ Հոգեբանական վերականգնման ամենակարևոր միջոցներից է։ 
Օգտագործվում է ինքնուրույնաբար սեփական հոգեկան ու ֆիզիոլոգիական գործընթացները կարգավորելու, բնավորության և հմտությունների նպատակասլաց ձևավորման, ախտաբանական երևույթներից ազատվելու համար։

Աուտոգեն մարզման մեթոդիկան առաջարկվել է գերմանացի հոգեթերապևտ Հենրիխ Շուլցի կողմից։

Զուգորդվում է ինքնաներշնչման հետ։
 
Ներկայումս կիրառվում է նաև մանկավարժության բնագավառում, մասնավորապես դժվար դաստիարակվող երեխաների հետ տարվող աշխատանքի ընթացքում։

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Գիտակցություն
Կատեգորիա:Կիրառական հոգեբանություն
Մասնագիտական հաշվողական մեքենա

**Մասնագիտական հաշվողական մեքենա** թվանշանային, նախատեսված է որոշակի դասի խնդիրների լուծման համար։ Ունիվերսալ թվանշանային հաշվողական մեքենաներից (ԹՀՄ) ավելի պարզ է և էժան, սակայն ունի տրամաբանական և հաշվողական հնարավորությունների ավելի նեղ շրջանակ։ Առավել տարածված են կառավարող (տարբեր իրական օբյեկտների և պրոցեսների կառավարման համակարգի մեջ մւոնող), որոշակի դասի մաթեմատիկական խնդիրների (զույգ արտադրյալների գումարների հաշվում, սովորական դիֆերենցիալ հավասարումների համակարգերի լուծում են) լուծման, ինֆորմացիոն-որոնող (տառա-թվանշանային մեծ ծավալի ինֆորմացիայի մեծ զանգվածների մշակման համար) մեքենաներ։ Մասնագիտական հաշվողական մեքենաները կարող են արդյունավետ օգտագործվել նաև ունիվերսալ ԹՀՄ-ների հետ մեկտեղ, օրինակ, ինֆորմացիայի նախապատրաստման և մշակման մասնակի խնդիրների, ինչպես նաև տարբեր պրոցեսների մոդելավորման խնդիրների լուծման համար։

Կատեգորիա:Համակարգիչներ
Ավագ Պետրոսյան

**Ավագ Գեղամի Պետրոսյան** (), հայ երգիչ, դրամատիկական տենոր։ Հայկական ԽՍՀ (1956), Ադրբեջանական ԽՍՀ (1962) ժողովրդական արտիստ։
[մինի|[Ավագ Պետրոսյանի հուշարձան (Երևան)|Ավագ Պետրոսյանի հուշարձանը Երևանում, ճարտարապետ` Լևոն Ղալումյան, քանդակագործ` Տիգրան Արզումանյան]]

## Կենսագրություն
1940-1941 թվականներին սովորել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայում։ 1942 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիան։ 1934 թվականից եղել է Հայաստանի պետական երգչախմբի երգիչ, 1939 թվականից՝ մեներգիչ։ 1939 թվականին մեծ հաջողությամբ մասնակցել է Մոսկվայում հայ արվեստի և գրականության տասնօրյակին։ 1941-1989 թվականներից եղել է Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի մեներգիչ։ 1949-1950 թվականներին վերապատրաստման է գործուղվել Մոսկվայի Մեծ թատրոն։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Համերգային երգացանկում ընդգրկված են եղել հայ, ռուս, արևմտա-եվրոպական կոմպոզիտորների երկեր, հայկական ժողովրդական երգեր։

Ազգային օպերաներում մի շարք դերերգերի առաջին կատարողն էր։
* Սանթուր, Արմեն Տիգրանյանի «Դավիթ Բեկ»
* Տիրիթ, Տիգրան Չուխաճյանի «Արշակ Բ»
* Կարո, Անդրեյ Բաբաևի «Արծվաբերդ»
* Վահան, Հարո Ստեփանյանի «Հերոսուհին», ԽՍՀՄ պետական մրցանակ՝ 1951
Դերերգերից են՝
* Սարո, Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ»
* Աշուղ և Շեյխ, Ալեքսանդր Սպենդիարյանի «Ալմաստ»
* Ռադամես, Ջուզեպպե Վերդիի «Աիդա»
* Մանրիկո, Վերդիի «Տրուբադուր»

## Կատարումներ
* Սարոյի արիան Ա. Տիգրանյանի «Անուշ» օպերայից
* Գոհար Գասպարյանի և Ավագ Պետրոսյանի զուգերգը Ա. Տիգրանյանի «Անուշ» օպերայից
* Տիրիթի արիան Տ. Չուխաջյանի «Արշակ Երկրորդ» օպերայից
* Սանթուրի արիան Ա. Տիգրանյանի «Դավիթ Բեկ» օպերայից
* Կոմիտաս - Հոյ նազան իմ
* Սայաթ-Նովա - Ես քու ղիմեթն չիմ գիդի
* Գուրգեն Ալեմշահ - Իղձ

## Մրցանակներ
* 1947 ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ
* 1951 ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ
* 1956 Հայկական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ
* 1962 Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ

## Ավագ Պետրոսյանի մասին

## Հիշատակ
2014 թվականի հունիսի 11-ին Երևանի կենտրոնում՝ Սայաթ-Նովայի պողոտայի և Ավագ Պետրոսյան փողոցի խաչմերուկում տեղադրվել է Ավագ Պետրոսյանի հուշարձանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ավագ Պետրոսյանի ծննդյան 100 ամյակին նվիրված հոբելյանական երեկո, Երևանի Օպերային թատրոն, 2013

Կատեգորիա:Հայ երգիչներ
Կատեգորիա:Տենորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Ապրում

**Ապրում**, հոգեկան, առավելապես գիտակցված երևույթների կոնկրետ ընթացքը, որն անմիջականորեն արտացոլվում է, «զգացվում» ինքնադիտման շնորհիվ։

Մարդն անմիջականորեն ապրում է իր հույզերը, ձգտումները, ջանքերը, արտացոլման իմացական, ստեղծագործական գործընթացները և այլն

## Տես նաև
* Հույզեր

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Հուզական գործընթացներ
Վարուժան (այլ կիրառումներ)

**Վարուժան** կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները․

*Վարուժան Այվազյան (ծ. 1958), հայ արձակագիր, խմբագիր
*Վարուժան Եփրեմյան (ծ. 1959), հայ նկարիչ
*Վարուժան Խտշյան (ծ. 1937), հայ ռեժիսոր, դերասան
*Վարուժան Կոզիկյան (ծ. 1936), Ռումինիահայ ջութակահար
*Վարուժան Նալբանդյան (1929-2010), հայ արձակագիր, խմբագիր
-
*Դանիել Վարուժան (1884-1915), 20-րդ դարի արևմտահայ բանաստեղծ։
Մազուխ

**Մազուխ**, կաթնամսաբրդատու կոպտաբուրդ ոչխարների հնագույն ցեղ։

Ստեղծվել է Հայաստանում ժողովրդական սելեկցիայի միջոցով։ Տեղական ոչխարներից ամենախոշորն է. մաքիների կենդանի միջին զանգվածը մոտ 53 կգ, իսկ խոյերինը 85-90 կգ է։ Տարեկան միջին բրդատվությունը 1,3 - 1,5 կգ է։ Բուրդը գունավոր է և ցածրորակ, ունի քստամազի ու մեռած մազի բարձր տոկոս։ Պտղատվությունը ցածր է, զույգ ծնող մաքիների թիվը՝ 3-5%։

Տարածված է գերազանցապես Հայաստանում՝ Գեղարքունիքի, Կոտայքի, Արագածոտնի և Շիրակի մարզերում։ Մաքուր վիճակում չի բուծվում։ Բրդատվությունն ու բրդի որակը բարելավելու նպատակով 1937 թ.-ից տրամախաչվում է նրբագեղմ տարբեր ցեղերով։

Խորհրդային շրջանում, Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի մանր եղջերավոր անասնապահության ամբիոնի աշխատակիցներն Աբովյանի շրջանում Մազուխի նրբագեղմ խառնացեղերի և կիսանրբագեղմ ցեղերի տրամախաչումից ստացել էին «Հայկական կորիդել» տիպը, որն ունի մսատվության լավագույն հատկանիշներ և բարձր բրդատվություն (մաքիների միջին բրդատվությունը մոտ 4,5 կգ է)։

Կատեգորիա:Ոչխարի ցեղեր
Մուլտիպոլ

**Մուլտիպոլ** ((r) համեմատությամբ մեծ հեռավորությունների (R) վրա կարելի է ներկայացնել որպես տարբեր l-կարգի մուլտիպոլների դաշտերի վերադրում։ Զրոյական կարգի մուլտիպոլ լիցքն է, 1-ին կարգինը՝ դիպոլը, 2-րդ կարգինը՝ քվադրուպոլը, 3-րդ կարգինը՝ օկտուպոլը ևն։ Ստատիկ դաշտերի l-կարգի մուլտիպոլի պոտենցիալը R>>r դեպքում նվազում է 1/R^{l+1} ձևով և ունի որոշակի անկյունային կախում։ Ցանկացած կարգի տատանվող մուլտիպոլների փոփոխական (ճառագայթվող) դաշտերը առաքվող ալիքների երկարության համեմատությամբ շատ մեծ հեռավորությունների վրա R-ից կախված են միանման ձևով (1/R) և տարբերվում են միայն անկյունային կախումով, որը նույնն է, ինչ ստատիկ մուլտիպոլների դեպքում։ Մուլտիպոլի դաշտի մեծությունն ու անկյունային բաշխումը, ինչպես նաև արտաքին դաշտերի հետ փոխազդեցության էներգիան որոշվում են մուլտիպոլային մոմենտով։

Լիցքերի ստատիկ համակարգի (e_i) դեպքում հաստատուն էլեկտրական դաշտի \varphi (R) սկալյար պոտենցիալը R կետում որոշվում է \varphi(R)=\sum\limits_{i} \frac{e_i})] առնչությամբ, որտեղ r_i-ն համակարգի i-րդ լիցքի շառավիղ-վեկտորն է։ Եթե r_i ապա պոտենցիալը կարելի է վերածել շարքի ըստ \frac{r_i}{R} աստիճանների։ Պարզագույն դեպքում, դիպոլի դաշտն ստեղծվում է մեծությամբ հավասար երկու տարանուն լիցքերով, քվադրուպոլի դաշտը՝ հավասար մեծության չորս լիցքերով, որոնք տեղավորված են զուգահեռագծի գագաթներում այնպես, որ յուրաքանչյուր կողմը միացնում է տարանուն լիցքերը։ Մագնիսական մուլտիպոլները կիրառվում են համակարգի մագնիսական հատկությունները նկարագրելու համար։ Քանի որ մագնիսական լիցքեր գոյություն չունեն, ուստի վեկտոր-պոտենցիալի շարքի վերածումը (նման է սկալյար պոտենցիալի վերածմանը) սկսվում է մագնիսական դիպոլից։ Փոփոխական դաշտերի համար վերածումը ըստ մուլտիպոլների կարևոր նշանակություն ունի ճառագայթման դասական տեսության, անտենաների տեսության մեջ ևն։ Այն հատկապես օգտակար է ճառագայթման դաշտի քվանտացման դեպքում։ «Մուլտիպոլ» հասկացությունը կիրառվում է նաև փոփոխական ձայնական, գրավիտացիոն և այլ դաշտեր նկարագրելու համար։

Կատեգորիա:Էլեկտրամագնիսականություն
Կատեգորիա:Վեկտորական անալիզ
Կատեգորիա:Պոտենցիալի տեսություն
Մազդակյան շարժում

**Մազդակյան շարժում** կամ **Մազդակիզմ**, գյուղացիության և քաղաքային չքավորության շարժում Սասանյան Իրանում V դարի վերջին-VI դարի 20-ական թվականներին։ Առաջացել է ազնվականության և զրադաշտական հոգևորականության ազդեցության ուժեղացման, կենտրոնական իշխանության թուլացման, արտաքին քաղաքականության անհաջողությունների և երկրում տարածված սովի հետևանքով։ 488 թվականի շարժման ղեկավարը և գաղափարախոսը քուրմ Մազդակն էր։ Մազդակյան շարժման գաղափարախոսության՝ մագդակիզմի հիմքը զրադաշտական դավանանքի չարի և բարու անընդհատ պայքարի դրույթն էր։ Նյութական փոխօգնության մասին Զրադաշտի պատվիրանը մազդակիզմը դիտում էր գույքային ընդհանրության և հավասարության գաղափարի մեջ։ Մազդակը կոչ էր անում սոցիալական անհավասարությունը վերացնել բռնի ուժով։ Սեփականության վերաբաշխումը, գույքային հավասարեցումը, իրավական հավասարությունը մազդաքյանների հիմնական պահանջներն էին։ Ազնվականության և հոգևորականության ազդեցությունը թուլացնելու նպատակով շահ *[[Կավադ I]]* (488-496) հարեց Մազդակյան շարժմանը։ 496 թվականին ազնվականությունը գահընկեց արեց Կավադ I-ին։ 499 թվականին վերագրավելով գահը, Կավադ I Մազդակյան շարժման մասնակիցներին տվեց պետական պաշտոններ, Մազդակը դարձավ մոգպետ։ Մազդակյանները սկսեցին իրագործել գույքային հավասարության գաղափարը։ Վախենալով Մազդակյան շարժման ուժեղացումից՝ Կավադ I մերձեցավ թուլացած ազնվականությանը և սկսեց հալածել Մազդակյան շարժման մասնակիցներին։ VI դարի 20-ական թվականներին Կավադ I-ի որդի *[[Խոսրով I Անուշիրվան]]ը* ճնշեց Մազդակյան շարժումը։

Կատեգորիա:Սասանյան Պարսկաստան
Կատեգորիա:Հերետիկոսություն
Կատեգորիա:Պարսկերեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Կրոնի հիմնադիրներ
Պետեր Ենսեն

**Պետեր Քրիստիան Ալբրեխտ Ենսեն** (, ), գերմանացի արևելագետ, Մարբուրգի համալսարանի պրոֆեսոր։

Ենսենը կարծում էր, որ խեթական մեհենագրությունների լեզուն հայերենի վաղ տարբերակն է։

## Կենսագրություն
Ենսենը ծնվել է Բորդո քաղաքի գերմանա-դանիական ավետարանչական համայնքի հոգևոր հովիվ Կոնրադ Ենսենի ընտանիքում։ Մեծացել է Հոլշտայնում, սակայն 1871 թվականին ընտանիքը տեղափոխվում է Հյուսիսային Շլեզվիգի Nustrup Sogn (de) անունով մի գյուղ։ 1880 թվականին ընդունվում է Լայպցիգի համալսարանի աստվածաբանության ֆակուլտետ։ Հետո տեղափոխվում է արևելագիտության ֆակուլտետի ասորագիտության բաժին Ֆրիդրիխ Դելիչի մոտ։ 1883 թվականին գնում է Բեռլին՝ Էբերխարդ Շրեդերի մոտ։ 1888 թվականին պաշտպանում է դոկտորական ատենախոսություն։ 1892 թվականին աշխատանքի է անցնում Մարբուրգի համալսարանում Յուլիուս Վելհաուզենի փոխարեն, որտեղ 1895-1928 թվականներին դասավանդում է որպես պրոֆեսոր։

### Ուսումնասիրությունները
Ենսենը սկսում է ուսումնասիրել խեթական մեհենագրությունները, որը սկսում է 1898 թվականին հրապարակած «Խեթերը և հայերը» () աշխատությունից։

## Արտաքին հղումներ
* ''Պետեր Քրիստիան Ալբրեխտ Ենսեն''  (կենսագրություն)
* Պետեր Ենսենը «Հայագիտարան» կայքում 
* Պետեր Ենսեն // «Խեթեր և հայեր»  

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի արևելագետներ
Կատեգորիա:Մարբուրգ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Գերմանացի խեթագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հայագետներ
Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանասերներ
Կատեգորիա:Գերմանացի պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Մարբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ասորագետներ
Իվան Մազեպա

**Իվան Մազեպա Ստեպանովիչ** (), Ձախափնյա Ուկրաինայի հետման (1687-1708 թթ.), խոշոր հողատեր։

Տարվելով Ուկրաինայի ինքնուրույնության և այն Ռուսաստանից անջատելու ազգայնական գաղափարներով, Մազեպան գաղտնի բանակցել է լեհ թագավոր Ստանիսլավ Լեշչինսկու, ապա՝ շվեդ, թագավոր Կարլ XII-ի հետ։ 1708 թվականին անցել է Կարլ XII-ի կողմը (տես Հյուսիսային պատերազմ 1700-1721 թթ.)։ 1709 թվականին, Պոլտավայի ճակատամարտում շվեդների պարտությունից հետո, Կարլ XII-ի հետ փախել է թուրքական Բենդերի ամրոցը, որտեղ և մահացել է։

## Կենսագրություն
Մազեպան ամենայն հավանականությամբ ծնվել է 1639 թվականի մարտի 30-ին, ուղղափառ ազնվականների ընտանիքում, Կիևի մարզի Մազեպինցի գյուղում, Բելայա Ցերկով քաղաքի մոտ։ Նրա հայրը Ստեփան Ադամ Մազեպան էր (?-1666 թ.), իսկ մայրը՝ Մարինա Մոկիևսկան (1624-1707 թթ.)։ Իվան Մազեպայի նախնիներից ամենահին հիշատակությունը պահպանվել է նրա նախապապ Նիկոլայ Մազեպա-Կոլեդինսկու մասին, որին լեհական թագավոր Սիգիզմունդ 2-րդ Օգոստոսը մարտական ծառայության համար մի ագարակ է շնորհել Կամենեց գետակի ափին։ Այն, աճելով, հետագայում դարձել է Մազեպինցի գյուղը։ Իվան Մազեպայի պապը՝ Միխայիլ Մազեպան, հավանաբար եղել է ծառայության ռուսական ցարի մոտ՝ պահպանելով Ռուսական կայսրության հարավային սահմանները թաթարների ներխուժումից և, որոշ տեղեկություններով, զոհվել է 1620 թվականին՝ թուրքերի դեմ ճակատամարտի ժամանակ։ Հայրը՝ Ստեփան Ադամ Մազեպան, եղել է Բոգդան Խմելինցկու դաշնակիցներից, մասնակցել է Պերեյասլավսկի պայմանագրի կնքմանը՝ ռուս բոյարների հետ։ Սակայն չի հետևել այդ պայմանագրին և հետագայում Վիգովսկի հետմանի հետ մասնակցել է Ռուսական Մեծ Իշխանության ստեղծմանը, որը, սակայն, ադրյունքներչ չի տվել։ 1662 թվականին նա լեհական թագավորի կողմից պալատական պաշտոն է ստացել Չերնիգովսկում և այն զբաղեցրել մինչև մահը (1665 թ.)։ Մարինա Մոկիևսկան սերում էր Բելայա Ցերկով քաղաքի ազնվականական ընտանիքից, որի տղամարդիկ ղեկավար պաշտոններ էին զբաղեցնում Կիևյան կազակական գնդում, իսկ նրա հայրը մի կազակ էր, ով կողք-կողքի կռվել էր Բոգդան Խմելինցկու հետ։ Ժամանակակից ռուս գիտնական Տ. Գ. Տաիրովա-Յակովլևան իր «Մազեպա» ինքնագրության մեջ տեղեկություններ է հաղորդում այն մասին, որ Մարինայի հայրը և եղբայրը Խմելինցկու գնդում ավագներ են եղել և զոհվել են լեհերի դեմ մարտերի ժամանակ 1655 թվականին։ Մարինան ունեցավ երկու երեխա՝ Իվանը և Օլեքսանդրան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ուկրաինացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի զինվորականներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի ռազմական գործիչներ
Ավետիք Մազլումով

** Ավետիք Լուկիանի Մազլումով** (), խորհրդային կենսաբան, սելեկցիոներ, Վ. Ի. Լենինի անվան ՀամԳԳԱ ակադեմիկոս (1956), պրոֆեսոր (1949)։ ՌՍՖՍՌ գիտությունների վաստակավոր գործիչ (1966)։ Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1965)։ Չեխոսլովակիայի գյուղատնտեսական ակադեմիայի պատվավոր անդամ (1960)։

## Կենսագրություն
1923 թվականին ավարտել է Վորոնեժի գյուղատնտեսական ինստիտուտը։ 1922 թվականից աշխատել է Ռամոնի (Վորոնեժի մարզ) սելեկցիոն փորձակայանում (1959 թվականից՝ Շաքարի ճակնդեղի և շաքարի համառուսաստանյան ԳՀԻ), 1933-1964 թվականներին՝ շաքարի ճակնդեղի սելեկցիայի և գենետիկայի բաժնի վարիչ, իսկ 1967 թվականից՝ գիտությունների խորհրդատու։ Մազլումովը ինքնուրույն և ուրիշ սելեկցիոներների հետ ստեղծել է շաքարի ճակնդեղի 52 սորտ և հիբրիդ, որոնցից 41-ը շրջանացվել են (1972)։ Լավագույն սորտերն են.Ռո-6, Ռո-65, Ռո-36, Ռ-1537, Ռո-23, Ռ-931 և այլն։ Մազլումովի գիտական աշխատանքները վերաբերում են շաքարի ճակնդեղի կենսաբանության, սերմնաբուծության, սելեկցիայի և ագրոտեխնիկայի հարցերին։ ՌՍՖՍՌ VI գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

## Պարգևներ
Պետական (1946, 1952) և լենինյան (1965) մրցանակների դափնեկիր։ Պարգևատրվել է Լենինի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով, ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ ոսկե և գյուղատնտեսական ԺՏՑ ոսկե մեծ մեդալներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կենսաբաններ
Սոֆյա Սայադյան

**Սոֆյա Ռոբերտի Սայադյան** (), հայ օպերային երգչուհի, սոպրանո։

## Կենսագրություն
* 1988 -1998 թվականներին սովորել է Մխիթար Սեբաստացի կրթական համալիրում
* 1991-1998 թվականներին՝ Էմմա Ծատուրյանի անվան երաժշտական դպրոցում (Կարինե Ջալալբեկյանի դասարան)
* 2000 -2005 թվականներին՝ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում (պրոֆեսոր Նելլի Փիրումյանի դասարան)
* 2008 -2010 թվականներին՝ կոնսերվատորիայի մագիստրատուրայում
* 2005 թվականից՝ Երևանի պետական կոնսերվատորիային կից օպերային ստուդիայի մեներգչուհի և Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի մեներգչուհի
* 2014 թվականից՝ Սանկտ Պետերբուրգի Մարիինյան թատրոնի արտիստ
մինի|աջից|250px|Սոֆյա Սայադյանը «Անուշ» օպերայի բեմադրության ժամանակ
մինի|աջից|250px|Սոֆյա Սայադյանը «Անուշ» օպերայի բեմադրության ժամանակ
Համերգներով հանդես է եկել մի շարք երգահանների և նվագախմբերի հետ։

Համերգներով հանդես է եկել հայաստանյան և արտասահմանյան տարբեր բեմերում՝ Լեհաստան (Կատովիցե, Կրակով), Գերմանիա (Համբուրգ, Հանովեր, Ռենսբուրգ, Դրեզդեն, Լյուբեկ), Ռուսաստան (Մոսկվա, Սանկտ Պետերբուրգ, Կալինինգրադ), Թուրքիա (Ստամբուլ), ԱՄՆ, Ֆրանսիա։

## Մրցանակներ
* 2004 թվականին Պրոֆեսոր Թամար Շահնազարյանի անվան մենակատարների մրցույթի 3-րդ մրցանակի դափնեկիր
* 2006 թվականին Տաթևիկ Սազանդարյանի անվան մեներգիչների հանրապետական մրցույթի 2-րդ մրցանակի դափնեկիր
* 2007 - 2008 թվականներին Հայաստանի նախագահի հովանու ներքո կազմակերպված մրցանակաբաշության եզրափակիչ փուլի վկայագիր
* 2008 թվականին Գոհար Գասպարյանի անվան մեներգիչների հանրապետական մրցույթի 2-րդ մրցանակի դափնեկիր
* 2010 թվականին Զարուհի Դոլուխանյանի անվան միջազգային մրցույթ, Կալինինգրադ, «Ժողովրդի համակրանք» մրցանակ

## Երգացանկ
* Մոցարտ «Ռեքվիեմ» (սոպրանո, սոլո)
* Ջոակինո Ռոսսինի, Սևիլյան սափրիչ (Ռոզինա)
* Ջոակինո Ռոսսինի, Մոխրոտը (Կլորինդա)
* Ջոակինո Ռոսսինի, Stabat Mater (սոպրանո սոլո)
* Ջուզեպպե Վերդի, «Ռիգոլետտո» (Ջիլդա)
* Ջուզեպպե Վերդի, «Տրավիատա» (Վիոլետտա)
* Ջակոմո Պուչչինի, «Քույր Անժելիկա» (Ջենեվեվա)
* Ջակոմո Պուչչինի, Ջիանի Սկիկի (Լաուրետտա)
* Ջակոմո Պուչչինի, «Ծիծեռնակ» (Լիզետ)
* Ջակոմո Պուչչինի, «Բոհեմ» (Մյուզետտա)
* Կառլ Օրֆ, Կարմինա Բուրանա (սոպրանո սոլո)
* Գաետանո Դոնիցետտի, «Սիրո ըմպելիք» (Ադինա)
* Գաետանո Դոնիցետտի, Լյուչիա դի Լամերմուր (Լյուչիա)
* Ժորժ Բիզե, «Կարմեն» (Ֆրասկիտա)
* Արմեն Տիգրանյան, «Անուշ» (Անուշ)
* Տիգրան Չուխաջյան, «Արշակ Բ» (Օլիմպիա)
* Սերժ Ավետիքյանի բեմականացմամբ «Անուշ», Հայաստան, Ֆրանսիա, 2013

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սոֆյա Սայադյան 

Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ սոպրանոներ
Կատեգորիա:1981 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունիսի 28 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ օպերային երգչուհիներ
Մաժորիտար համակարգ

**Մաժորիտար համակարգ** ( - մեծամասնություն), ավանդական քաղաքական փիլիսոփայություն կամ օրակարգ, որի պնդմամբ, բնակչության մեծամասնությունը (երբեմն դասակարգվելով ըստ կրոնի, լեզվի, սոցիալական դասի կամ որևէ այլ նույնականացնող գործոնի) հասարակության մեջ ունի որոշակի գերակայության աստիճան և իրավունք ունի մնացյալի հանդեպ որոշումներ կայացնել։

Ըստ մաժորիտար համակարգի ընտրական օկրուգում դեպուտատական տեղեր ձեռք է բերում այն թեկնածուն կամ կուսակցության թեկնածուների խումբը, որը հավաքել է օրենքով նախատեսված ձայների մեծամասնությունը։ Ներկայումս տարածված են բացարձակ կամ հարաբերական (ԱՄՆ, Մեծ Բրիտանիա, Հնդկաստան, Մեքսիկա և այլն) մեծամասնության համակարգերը։ Բացարձակ մեծամասնության դեպքում ընտրվում է ձայների  (կամ պարզ) մեծամասնություն (50%+1) հավաքած թեկնածուն։ Հարաբերական մեծամասնության դեպքում անհրաժեշտ է հավաքել ձայների ավելի մեծ քանակ, քան հակառակորդներից յուրաքանչյուրը։ 
## Տես նաև
* Պոպուլիզմ

Կատեգորիա:Քաղաքական տեսություններ
Կատեգորիա:Մեծամասնություն-փոքրամասնություն հարաբերություններ
Կատեգորիա:Լիբերալիզմ
Միություն (թերթ)

**«Միություն»**, Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության (ՀԲԸՄ) պաշտոնաթերթ։ Լույս է տեսել 1912-1961 թվականներին (1912-1927 թվականներին՝ Կահիրեում, 1928-1940թվականներին՝ Փարիզում, 1947-1961 թվականներին՝ Նյու Յորքում)։

1961 թվականին «Միություն-ի և «Հուշարար»-ի միավորումով ստեղծվել է «Հուշարար-Միություն»-ը, որը պահպանել է «Միություն»-ի համարակալությունը։

Կատեգորիա:ՀԲԸՄ
Կատեգորիա:Եգիպտոսի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայերը Կահիրեում
Միքայել VI Ստրատիոտիկոս

**Միքայել VI Ստրատիոտիկոս** (), կայսր 1056-1057 թթ.-ին։

Ծերակույտին և դեմոսին սիրաշահելու նրա քաղաքականությունն առաջ է բերել բարձրաստիճան զինվորականության ապստամբություն, որի հետևանքով կայսր է հռչակվել Իսահակ Կոմնենոսը։ Միքայելի օրոք հաճախակի են դարձել սելջուկների արշավանքները կայսրության, հատկապես՝ նրա կազմի մեջ մտնող հայկական նահանգների տարածքը։

Կատեգորիա:Մակեդոնական դինաստիա
Մազեր (ուժեղացուցիչ)

256px|մինի|Մազերի նմուշը Վաշինգտոնի ամերիկյան պատմության թանգարանում

**Մազեր** (անգլերեն՝ ***Maser***՝ *«*'M**icrowave **A**mplification by **S**timulated **E**mission of **R*'adiation» - «միկրոալիքների ուժեղացում ստիպողական Ճառագայթման միջոցով»* արտահայտության բառերի սկզբնատառերից), ռադիոհաճախականությունների տիրույթում ստիպողական առաքման սկզբունքով աշխատող կոհերենտ ճառագայթման աղբյուր կամ ուժեղացուցիչ։

Մազերում որպես բանող նյութ օգտագործվում են ատոմային և մոլեկուլային փնջեր կամ բյուրեղներ։ Ջրածնի կամ ցեզիումի ատոմների փնջով աշխատող Մազերի ստիպողական ճառագայթումը տեղի է ունենում գերնուրբ կառուցվածքի ենթամակարդակների միջև անցումների ժամանակ։ Ցեզիումի Մազերը հնարավորություն է տալիս հաճախականության կայունությունը հասցնել մինչև Δν/νΙΟ13։ Այդ Մազերի ճառագայթման ալիքի պարբերությունը 1967 թվականին ընդունվել է իբրև ժամանակի էտալոն։

Սուտակե Մազերի ստիպողական անցումները տեղի են ունենում Сг+++ իոնների՝ արտաքին մագնիսական դաշտի ազդեցությամբ ճեղքված ենթամակարդակների միջև։ Սուտակե Մազերը կարող է ուժեղացնել մի քանի սանտիմետր երկարության ալիքներ։ Տարածում է գտել նաև ամոնիակի (NH3) մոլեկուլներով աշխատող սարքը, որտեղ օգտագործվում է մոլեկուլի դիպոլային մոմենտի փոփոխությունը, երբ ազոտի ատոմն անցում է կատարում՝ հայտնվելով ջրածնի ատոմների հարթության մյուս կողմում։ Գերբարձր զգայնության շնորհիվ Մազերը անփոխարինելի գործիք է դարձել մոլորակային ռադիոլոկացիայի և ռադիոաստղագիտության բնագավառում։

## Արտաքին հղումներ
*The Ammonia Maser - The Feynman Lectures on Physics

Կատեգորիա:Լազեր
Կատեգորիա:Օպտիկական սարքեր
Կատեգորիա:Զարգացող տեխնոլոգիաներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Նարեկ Հախնազարյան

**Նարեկ Սուրենի Հախնազարյան** ), հայ թավջութակահար։ Հայաստանի վաստակավոր արտիստ (2017)։

Ջութակահար Սուրեն Հախնազարյանի որդին։

## Կենսագրություն
Երաժշտական կրթությունը ստացել է պրոֆեսոր Զարեհ Սարգսյանի թավջութակի դասարանում։ 2006 թվականին Նարեկը ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիային կից երաժշտական քոլեջը և ընդունվել է Մոսկվայի Կոնսերվատորիա։ Շրջագայություններով հանդես է եկել աշխարհի տարբեր պետություններում, այդ թվում՝ ԱՄՆ, Գերմանիա, Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիա և այլուր։ Վաշինգտոն Փոստ թերթը նրան անվանել է «ֆենոմենալ թավջութակահար»։ ԱՄՆ-ի Փասադենա քաղաքի սիմֆոնիկ նվագախմբի մենակատարն է։

Հախնազարյանը հաղթել է տարբեր մրցույթներում, այդ թվում՝ 2011 թվականին, հաղթել է Չայկովսկու անվան 14-րդ միջազգային մրցույթում։

## Պարգևներ
* Արամ Խաչատրյանի անվան միջազգային մրցույթի 1-ին մրցանակ և ոսկե մեդալ, 2006
* Չայկովսկու անվան մրցույթի դափնեկիր, 2007
* ՀՀ նախագահի երիտասարդական մրցանակ, 2007
* Նյու Յորքի «Young Concert Artists» մրցույթում արժանացել է 9 Հատուկ մրցանակի, 2008
* Չայկովսկու անվան մրցույթի ոսկե մեդալակիր, 2011
* Մովսես Խորենացու մեդալ (2013)
* Հայաստանի վաստակավոր արտիստ (2017)
* ՀՀ մշակույթի նախարարության շնորհակալագիր, 2017

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նարեկ Հախնազարյան
* Նարեկ Հախնազարյան. Կարևոր է՝ ֆինանսավորումը տեղ հասնի, Հայաստանում դա խնդիրներից գլխավորն է 
* Նարեկ Հախնազարյան, «Գորենշտեյնը անձամբ ներողություն չի խնդրել ինձնից»

Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ թավջութակահարներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Վինցաս Միցկյավիչուս-Կապսուկաս

**Վինցաս Սիմանովիչ Միցկյավիչուս-Կապսուկաս** (Վիկենտի Սեմյոնովիչ Միցկևիչ-Կապսուկաս,  ), լիտվացի կոմունիստ ակտիվիստ, Լիտվայի կոմկուսի կազմակերպիչներից և ղեկավարներից։

Սովորել է Բեռնի համալսարանում(1902-1904 թթ.)։ 1903 թվականին դարձել է Լիտվայի դեմոկրատական կուսակցության անդամ։ Մասնակցել է 1905-1907 թվականների հեղափոխությանը Լիտվայում, 1907 թ.-ից եղել է բանտում և աքսորում։ 1914 թ.-ին Կրակովում կապ է հաստատել Վլադիմիր Լենինի հետ, ապա վտարանդվել է Մեծ Բրիտանիա, ԱՄՆ, խմբագրել է Լիտվայի դեմոկրատական կուսակցության թերթերը։ 1917-ի հունիսին Պետրոգրադում մտել է ՌՍԴԲ(բ) կ շարքերը։ Խմբագրել է լիտվական առաջին բոլշևիկյան «Տիեսա» («ճշմարտություն») թերթը։ Եղել է ՌՍԴԲ(բ) կ VI համագումարի և Սովետների համառուսաստանյան II համագումարի պատգամավոր։ 1917 թ.-ի Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո նշանակվել է սովետական կառավարության կոմիսար լիտվական գործերի գծով, ՌՍԴԲ(բ) կ, ապա ՌԿ(բ) կ Կենտկոմին կից լիտվական սեկցիայի Կենտրոնական բյուրոյի անդամ, 1918-1919 թթ.-ին՝ Լիտվայի առաջին սովետական կառավարության, ապա Լիտվա-Բելառուսական ՍՍՀ-ի ժողկոմխորհի նախագահ։ 1921 թվականին աշխատանքի է անցել Մոսկվայում, 1923-1935 թվականներին՝ Կոմինտերնի Գործադիր կոմիտեում։ Կուսակցության XI, XII, XIV-XVII համագումարների պատգամավոր, VIII համագումարում (1919 թ.) ընտրվել է ՌԿ(բ) կ Կենտկոմի անդամության թեկնածու։ Եղել է Կոմինտերնի II—VI կոնգրեսների պատգամավոր։ Գրել է պատմության, փիլիսոփայության, գրականության հարցերին նվիրված աշխատություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Լիտվայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Կոմինտերնի գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմունիստներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ(բ) 17-րդ համագումարի պատվիրակներ
Մինգեչաուրի հիդրոէլեկտրակայան

**Մինգեչաուրի հիդրոէլեկտրակայան**, էներգետիկ խոշոր կառույց Ադրբեջանի Հանրապետության Մինգեչաուրի շրջանի համանուն քաղաքի մոտակայքում՝ Կուր գետի վրա։ Հիդրոէլեկտրակայանի շինարարությունը սկսվել է 1945 թվականին։ Շահագործման է հանձնվել 1955 թվականին։

## Նկարագիր
Հիդրոէլեկտրակայանի հզորությունը 359 Մվտ է (6 տուրբին)։ Էլեկտրաէներգիայի տարեկան միջին արտադրանքը 1350 միլիոն կվտ.ժ է։ Հիդրոհանգույցի մեջ մտնում են հողային ջրաբերուկ ամբարտակը՝ 80 մ բարձրությամբ (այս տիպի ամբարտակներից աշխարհում ամենաբարձրը), 1550 մ երկարությամբ և 15.6 միլիոն մ³ ծավալով, մակերևութային և հատակային ջրնետները, ջրընդունիչը, առբերիչ ջրտարները, ամբարտակային տիպի ՀԷԿ-ը, ջրտար ջրանցքը։ Ամբարտակը առաջացնում է Մինգեչաուրի ջրամբարը։ Էլեկտրաէներգիան հաղորդվում է 330, 220 և 110 կվ լարման գծերով։

## Տես նաև
* Մինգեչաուրի ջրամբար
* Մինգեչաուրի ջերմաէլեկտրակայան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի հիդրոէլեկտրակայաններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի տնտեսություն
Կատեգորիա:1954
Մինանգկաբաուներ

մինի|Մինանգկաբաու նորապսակներ
**Մինանգկաբաուներ**, ժողովուրդ։ Բնակվում են Սումատրա կղզու արևմտյան և կենտրոնական, ինչպես նաև Ինդոնեզիայի մի շարք այլ շրջաններում ու նրա սահմաններից դուրս (Մալայզիայում)։

Թիվը՝ ավելի մոտ 8 միլիոն (2015)։ Լեզուն մոտ է ինդոնեզերենին, պատկանում է մալայա-պոլինեզյան լեզուներին։ Դավանում են իսլամ։ Այժմյան Սումատրայի ժողովուրդների զգալի մասը ծագմամբ կապված է Մինանգկաբաուների հետ։

19-րդ դարի 1-ին կեսին Մինանգկաբաուները պայքարում էին հոլանդացիների ներխուժման դեմ։ Հիմնականում զբաղվում են բրնձի մշակությամբ, XX դ․ սկզբից՝ տեխնիկական կուլտուրաների (կաուչուկ և այլն) արտադրությամբ, անասնապահությամբ ու զանազան արհեստներով։ Մինանգկաբաուների մոտ բուռն թափով զարգացել են կապիտալիստական հարաբերությունները, միաժամանակ պահպանվում են համայնքն ու մայրատոհմային կարգերի շատ գծեր։ Մինանգկաբաուները խոշոր դեր են կատարում Ինդոնեզիայի քաղաքական և մշակութային կյանքում։

Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի ազգեր
Կատեգորիա:Մալայզիայի ազգեր
Կատեգորիա:Սինգապուրի ազգեր
Խաղաղության մշակույթ

**Խաղաղության մշակույթ**, «Խաղաղություն» բառը այս կոնտեքստում օգտագործվում է այն իմաստով, որը հականիշ է պատերազմին։ Այս հասկացությունը լայնորեն օգտագործվում է ներքին և միջազգային հարաբերություններում։ Լայնորեն կիրառվում է ՄԱԿ-ում։ Խաղաղության մշակույթը ՄԱԿ-ը օգտագործում է, որպես ստրատեգիական զենք, որը նպատակ ունի խաղաղություն հաստատելու ոչ թե պատերազմական հավասարակշռությամբ, այլ մշակութային միջոցներով։ Խաղաղության մշակույթը ունի տարբեր իմաստներ։ 2004 թվականին բերվեց խաղաղության մշակույթի երկու հասկացություն։ «Ավանդական խաղաղության մշակույթ» և «Նոր խաղաղության մշակույթ, որպես ներդաշնակություն»։ Նրանց տարբերությունը հաստատվում է ինդուստրիալ տարբերությամբ և ինֆորմացիոն գերիշխանության տարբերությամբ։ Ժամանակակից հասարակությունը տարբեր երկրներում 60-90%-ով համարվում է ինդուստրիալ, և միայն 10-40%-ով տեղեկատվական, բայց վերջինս ակտիվորեն աճում է։

Ավանդական խաղաղության մշակույթը բնորոշ է ինդուստրիալ հասարակությանը։ Սա քաղաքական և զինված ուժերի հավասարությունն է, որը միշտ անբեկանելի է և բացառում է պատերազմական իրավիճակը։ Հենց այս պատճառով էլ այս մշակույթները չունեն արդյունավետ ինստիտուտներ, որոնք կարող են պատերազմին և ահաբեկչությանը դիմակայել։ Սրանով է պայմանավորված այս պահին աշխարհում ընդացող շուրջ 40 պատերազմների և ահաբեկչական գործողուտյունների առկայությունը։ Դրանց պատճառը հանդիսանում է այն, որ տվյալ ինդուստրիալ հասարակությունները սոցիալական և մշակութային աններդաշնակության մեջ են։ Որովհետև ինդուստրիալ երկրների հիմնական նպատակը շահույթի հետապնդումն է։ Այսպես ասած «ավանդական աշխարհը» համարվում է շատ փխրուն և անկայուն, մշտապես գտնվում է ահաբեկչության և պատերազմական իրավիճակների էպիկենտրոնում։

Նոր խազազության մշակույթը ներդաշնակության մշակույթ է, որը առաջացել է տեղեկատվական հասարակությունում։ Դա սոցիալական ներդաշնակություն է, սոցիալական խմբերի և էթնոսների հավասարակշռության մեխանիզմ, որի գերիշխանությունը կազմում են երեխաները, ծնողները, հատկապես մայրերը, ինչպես նաև՝ ուսուցիչները, դաստիարակները, բժիշկները և այլն, որոնք կազմում են տարբեր երկրների բնակչության 50-80%-ը։ Այս խումբը կրում է հիմնական խաղաղասիրության էներգիան։ Սրանք կազմում են ներդաշնակության մշակույթի սոցիալական հիմնասյունը։

Միայն սոցիալական խաղաղությունը, որը ստեղծում է նոր, ներդաշնակ և կայուն աշխարհ կամ խաղաղություն, կարող է պատերազմը, ահաբեկչությունը և աղքատությունը կանխարգելել։ Տեղեկատվական հասարակությունը կենտրոնանում է հիմնականում խաղաղության վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խաղաղություն
Հովարդ Բերենս

**Հովարդ Բերենս** (, ), ամերիկացի ժամանակակից նկարիչ։

Ծնվել է Չիկագոյում։ Արժանացել է «21-րդ դարի Մոնե» կոչմանը։ Նա միակն է իր ոճի մեջ, քանի որ վրձնի փոխարեն օգտագործում է դանակ։ Սկսել է նկարել դեռևս 17 տարեկանից, երբ ավտովթարի պատճառով գամվել է անկողնուն։ Բարձրագույն կրթությունը ստացել է Մրիլենդի համալսարանի քոլեջ-փարքում։ Ունի գեղանկարչության և քանդակագործության մագիստրոսի աստիճան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարիչներ
Իդիոադապտացիա

մինի|աջից|Ա. Ն. Սևերցով կենդանաբան, բուսաբան, երկրաբան
**Իդիոադապտացիա** (հուն. idios-յուրահատուկ և ադապտացիա), էվոլյուցիայի ընթացքում, բացի խոշոր հարմարանքներից, ինչպիսին են արոմորֆոզները, կենդանի օրգանիզմների մոտ ի հայտ են գալիս նաև միջավայրի պայմանների որոշակի փոփոխությունների հետ կապված ավելի նեղ հարմարանքներ։ Այդպիսի հարմարանքները Ա. Ն. Սևերցովը անվանել է *իդիոադապտացիաներ*։

Իդիոադապտացիաներն օրգանիզմների այնպիսի էվոլյուցիոն փոփոխություններ են, որոնք նպաստում են բնակության միջավայրի որոշակի, կոնկրետ պայմաններին հարմարվելուն (մասնավոր հարմարանքներ)։ Ի հակադրություն արոմորֆոզների՝ իդիոադապտացիաները չեն ուղեկցվում օրգանիզմների կազմավորվածության և կենսագործունեության ուժգնության մակարդակի ընդհանուր բարձրացմամբ։ Դրանք միջավայրի տվյալ պայմաններին հարմարվելու որոշակի ոչ շատ մեծ
փոփոխություններ են։
մինի|ձախից|Սերինոս
## Օրինակներ
Իդիոադապտացիաներ են, օրինակ, Չ.Դարվինի կողմից նկարագրված Գալապագոսյան կղզիներում բնակվող սերինոսների տարբեր տեսակների կտցի ձևերը։ Ունենալով կառուցվածքային միևնույն առանձնահատկությունները՝ սերինոսները տարբեր պայմաններում բնակվելու հետևանքով ձեռք են բերել այդ պայմաններում ապրելու հատկություններ։ մինի|Գեկոն
Սերինոսների որոշ տեսակներ հարմարվել են միջատներով, մյուսները՝ սերմերով սնվելուն, կան նաև բույսերով սնվողներ։ Ծառաբնակ կենսակերպ վարող որոշ երկկենցաղների, ավազուտներում բնակվող մի շարք մողեսների մատները կրում են լայնացումներ, որոնք թույլ չեն տալիս նրանց թաղվելու ավազի մեջ։ Մերձհատակյա կենսակերպ վարող շատ ձկների` տափակաձկների, կատվաձկների մարմնի տափակությունը, հատակի նման գունավորում ունենալը իդիոադապտացիայի ցայտուն օրինակներ են։
[մինի|ձախից|Թռչող [վիշապ]]
Էվոլյուցիայի ընթացքում իդիոադապտացիաների ուղիով են առաջանում տեսակները, ցեղերը, ընտանիքները։ 
Իդիոադապտացիաները նույնպես հանգեցնում են տեսակի թվաքանակի մեծացմանը, արեալի ընդարձակմանը, տեսակառաջացման արագացմանը, այսինքն` 
կենսաբանական առաջադիմությանը։ Ի հակադրություն արոմորֆոզների իդիոադապտացիանները չեն ուղեկցվում օրգանիզմների կազմավորվածության և կենսագործունեության ինտենսիվության մակարդակի ընդհանուր բարձրացմամբ։
մինի|կենտրոն|Երկկենցաղ

## Իդիոադապտացիաների տեսակները
* տեսակ առաջին - ըստ ձևի
(միջատներ, բնորոշ է ջրային կենդանիներին)
* տեսակ երկրորդ - ըստ գունավորման
ա) պաշտպանիչ գունավորում (սողուններ, քամելիոներ, ութոտնուկներ)

բ) նախազգուշացնող գունավորում (կարմիր միջատներ, մեղուներ)

գ)միմիկրիա (ճանճեր, սողուններ)
* տեսակ երրորդ - ըստ վերարտադրության
(կկվի կողմից ձվի նետումը այլ կենդանիների բույնը, խնամք սերնդի նկատմամբ)։

Կատեգորիա:Էվոլյուցիոն կենսաբանություն
Միքայել Պանարետոս

**Միքայել Պանարետոս** (ծնված և մահացած թվականները անհայտ), XIV դարի 2-րդ կեսի և XV դարի 1-ին կեսի բյուզանդական ժամանակագիր և քաղաքական գործիչ։

Ծառայել է Ալեքսիոս III Մեծի (1349-1390) արքունիքում։ Գրել է «Տրապիզոնի կայսրերի՝ Մեծ Կոմնենոսների մասին․․․» ժամանակագրությունը։ Տրապիզոնի կայսրության պատմության հիմնական սկզբնաղբյուրն է, ընդգրկում է 1204-1426-ի ժամանակաշրջանը։ Կարևոր տեղեկություններ է հաղորդում բյուզանդա-վրացական հարաբերությունների, բյուզանդա-թուրքական պատերազմների, ակկոյունլուների, Հայաստանի (մասնավորապես՝ Երզնկայի, Պարխարի լեռների և այլն) վերաբերյալ։ 

Կատեգորիա:Բյուզանդական պատմիչներ
Միննեզինգեր

մինի|աջից|Միննեզինգեր
**Միննեզինգեր** (, *Minne* - սեր և Singer - երգիչ), գերմանական ասպետական բանաստեղծ-երգիչ։

Միննեզինգերների պոեզիան կազմավորվել է XII- XIII դդ․ 2-րդ կեսից՝ պրովանսյան տրուբադուրների քնարերգության ազդեցությամբ։ Միննեզինգերների ստեղծագործությունների թեման ասպետական սերն էր, աստծուն ու սյուզերենին ծառայելը, ասպետների ռազմական կյանքն ու խաչակրաց արշավանքները իդեալականացնելը։ Միննեզինգերների երգերը կատարվել են լարային գործիքների նվագակցությամբ։ Այդ դարաշրջանի խոշորագույն քնարերգուն է Վալտեր ֆոն դեր Ֆոգելվայդեն։ Ասպետական մշակույթի ճգնաժամով և այսպես կոչված գյուղական միննեզանգի երևան գալով՝ միննեզինգերների պոեզիան անկում ապրեց և XIV դ․ փոխարինվեց բյուրգերական մայստերզանգով։

Կատեգորիա:Միննեզինգներ
Մինուսինսկի գոգավորություն

**Մինուսինսկի գոգավորություն**, *Խակասա-Մինուսինսկի գոգավորություն* (), Կրասնոյարսկի երկրամասի հարավում, Մինուսինսկի միջլեռնային իջվածքի հարավային մասը։ Ռելիեֆը բլրահարթավայրային է՝ կտրտված հովիտներով, բարձրությունը՝ 200-700 մ։ Կլիման խիստ ցամաքային է։ Խոշոր գետը Ենիսեյն է։ Կան աղի և քաղցրահամ լճեր։ Մինուսինսկի գոգավորությունը Հարավային Սիբիրի լեռների կարևորագույն գյուղատնտեսական շրջաններից է։ Զարգացած է այգեգործությունը, մսակաթնատու անասնապահությունը, ձիաբուծությունը։ Կան երկաթի, քարածխի և այլ հանքավայրեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իջվածքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսաստանի աշխարհագրություն
Միջազգային գին

**Միջազգային գին**, **համաշխարհային գին**, համաշխարհային շուկայում վաճառվող ապրանքների միջազգային արժեքի դրամական արտահայտում։

Համաշխարհային զարգացած առևտրի պայմաններում միջազգային մասշտաբով ձևավորվում են ապրանքների շուկայական արժեքներն ու գները։ Համաշխարհային շուկայում մրցապայքարի հետևանքով ազգային տարբեր արժեքների և արտադրության գների հիման վրա տարերայնորեն առաջացնում է միջազգային արժեք, իսկ հետագայում՝ միջազգային արտադրության գին և դրան համապատասխան Միջազգային գին։ Կապիտալի միջազգային շարժումը և պայքարը վաճառահանման շուկաների համար, միջազգային մասշտաբով հավասարեցնում են շահույթների նորմաները և առաջացնում արտադրության գին, որը գլխավորապես որոշվում է ապրանքների հիմնական զանգվածն արտահանող երկրում կամ երկրներում դրանց արտադրության պայմաններով։ Պահանջարկի և առաջարկի հարաբերակցության փոփոխության ազդեցությամբ Միջազգային գները տատանվում են միջազգային արտադրության գների շուրջը։

Ապրանքային շուկաների կոնկրետ պայմաններից կախված, միջազգային են համարվում պատրաստի արտադրանքի (մեքենաների և սարքավորման) հիմնական արտահանող-երկրների արտահանման, զարգացող երկրներից արտահանվող հումքի, արևմտաեվրոպական խոշոր շուկաների ներմուծման, համաշխարհային նշանակություն ունեցող բորսաներում, աճուրդային շուկաներում և միջազգային առևտրի այլ խոշոր կենտրոններում առաջացող գները և այլն։ Միջազգային գները պայմանավորված են համաձայնությունների բնույթով։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո միջազգային առևտրում կազմավորվել են Միջազգային գնի նոր տեսակներ՝ սովորական առևտրական գործարքների, քլիրինգյան համաձայնագրերի, «օգնության» ծրագրերի, ներկորպորացիոն գործառնությունների իրականացման և այլն։ 

Կատեգորիա:Տնտեսություն
Միքայել VIII Պալեոլոգոս

**Միքայել VIII Պալեոլոգոս** (), կայսր 1261 թվականից։ Պալեոլոգոսների դինաստիայի հիմնադիրը։

Նիկիայի Լասկարիդների կայսրության զորավարներից էր։ 1258 թվականին ընտրվել է Նիկիայի անչափահաս կայսր Հովհաննես IV Լասկարիսի (1258-1261) կայսերակից, իսկ 1259 թվականի սկզբին՝ կայսր։ 1261 թվականին Միքայել VIII-ի զորքերը գրավել են Կ․ Պոլիսը, վերացրել խաչակիրների հիմնած Լատինական կայսրությունը։ Միքայել VIII հռչակվել է Բյուզանդիայի կայսր՝ վերականգնելով 1204 թվականից ընդհատված Բյուզանդական կայսրությունը։ Երկրի ներքին և արտաքին ծանր վիճակից դուրս գալու ելքը համարել է դաշինքը Արևմուտքի հետ՝ դրա անհրաժեշտ պայման դիտելով եկեղեցիների միությունը, որն իրագործվել է 1274 թվականին (պապի գերիշխանությամբ)։ Սակայն միությունը ձևական բնույթ էր կրում, պապը չէր իրագործում իր պարտավորությունները Բյուզանդիայի հանդեպ, իսկ կայսրության տարբեր խավերի ներկայացուցիչները չէին ընդունում միությունը։ Հ. Բարթիկյան

Կատեգորիա:Պալեոլոգոսներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ