open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կետավորման եղանակ

**Կետավորման եղանակ**, կետագիծ (, կետերով նշել,  — կետ), մետաղի վրա (առավելապես պղնձի) խորը փորագրման եղանակ։ Կետավորման եղանակով պատկերներ են ստեղծվում կամ անմիջականորեն թիթեղյա շերտի, կամ էլ թթվակայուն մակերեսի վրա (հետագա կետագծման համար)՝ տարբեր մեծության և խորության կետերով։

Կետավորման եղանակով ստեղծված փորագրությունները առանձնանում են լուսաստվերի փափկությամբ ու մեղմությամբ։ Կետավորման եղանակը, որը հայտնի է դեռևս 15-րդ դարի վերջից և տարածվել է 18-րդ դարում, հիմնականում կիրառվել է գեղանկարը գունավոր կամ սև ու ճերմակ վերարտադրելու նպատակով։

Կատեգորիա:Փորագրում
Էլեկտրակայան

thumb|Էլեկտրակայան

**Էլեկտրակայան**, արդյունաբերական ձեռնարկություն, որն արտադրում է էլեկտրաէներգիա՝ էներգիայի այլ տեսակները էլեկտրականի փոխակերպելու միջոցով։ Նայած փոխակերպվող էներգիայի տեսակին, **էլեկտրակայան**ները լինում են՝

* Հիդրոէլեկտրակայան (ՀԷԿ)
* Ատոմակայան (ԱԷԿ)
* Հողմաէլեկտրակայան
* Ջերմաէլեկտրակենտրոններ (ջէկ)
* Գազատուրբինային էլեկտրակայան (գէկ)

Ջերմային էլեկտրակայաններում էլեկտրաէներգիայի է փոխակերպվում տարբեր վառելանյութերի (քարածուխ, նավթ, գազ, տորֆ) ջերմային էներգիան, հիդրոէլեկտրակայանում՝ ջրային հոսքի էներգիան, ատոմային էլեկտրակայանում՝ միջուկային էներգիան, հողմաէլեկտրակայանում՝ օդային հոսքի էներգիան, գազատուրբինային էլեկտրակայաններն ունեն գազատուրբինային շարժիչ, որի այրման խցում այրվում է վառելանյութ։ Ջերմաէլեկտրակենտրոնում կատարվում է էլեկտրաէներգիայի և ջերմության զուգակցված արտադրություն։

Ներկայումս Հայաստանում գործում են 1 ատոմային, 3 ջերմային, 188 ջրային, 4 հողմային, 20 արևային էլեկտրակայաններ, ինչպես նաև կենսազանգվածից էլեկտրաէներգիա արտադրող մեկ կայան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էլեկտրակայաններ
Հայաստանի Հանրապետության արվեստի վաստակավոր գործիչների ցանկ

Ստորև ներկայացված է Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչների ցանկը։ Ներկայացված են միայն այն անձինք, ում պատվավոր կոչումը շնորհվել է Հայաստանի Նախագահ Սերժ Սարգսյանի կողմից (2008 թ. ապրիլի 9-ից առ այսօր)։ Մինչ այդ կոչումը ստացածների ցանկը կտեղադրվի տվյալների ձեռքբերումից հետո։

### 2008 թվական

### 2009 թվական

### 2010 թվական

### 2011 թվական

### 2012 թվական

### 2013 թվական

### 2014 թվական

### 2015 թվական

## Ծանոթագրություններ




Կատեգորիա:Հայաստանի պատվավոր կոչումներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
Կապա

**Կապա**, կանանց և տղամարդկանց վերնազգեստ, առջևում՝ վերից վար բաց։ Կարում էին բրդե, բամբակե, մետաքսե կտորներից։ Վերարկուի տակից երկար, սև կապա են հագել նաև կրոնավորները։ Կանայք սովորաբար ունեցել են ամենօրյա (բամբակե կտորից) և տոնական (բրդե կամ մետաքսե կտորից) կապաներ (հիմնականում՝ կանաչ գույնի)։

Կապաները լինում էր աստառով և բամբակե ներդիրով, եզրերը զարդարվում էին մետաքսե կարմիր կտորի նեղ, երկար շերտով, իսկ ձևավոր թեքաբերանը՝ արծաթե մանր խողովակների շարանով (սուրմա) և գնդաձև կախիկներով։ Փեղկերը միանում էին գոտկամասում՝ արծաթե նշաձև ճարմանդով կամ վրայից կապվող գոտիով։ Կապաներ հագել են Հայաստանի գրեթե բոլոր գավառներում։ Այժմ բոլորովին չի գործածվում։

Կատեգորիա:Հագուստ
Կապելլա (այլ կիրառումներ)

* Կապելլա -  a Կառավարի, հին հայկական անվանումը Ուլ, 0, 1 աստղային մեծության աստղ
* Կապելլա - երգչախումբ
* Կապելլա - կաթոլիկ և անգլիկան ճարտարապետության մեջ փոքրիկ կառույց կամ առանձնացված սենյակ ընդհանուր կառույցում՝ աղոթքի, մասունքներ պահելու, եկեղեցական երգչախմբի համար
Կետաչափ մեքենա

**Կետաչափ մեքենա** ( - կետերով նշել, от  - կետ), քանդակագործության տեխնոլոգիայում կիրառվող չափիչ գործիք, որով բնօրինակը կրկնօրինակելիս ստուգում են համամասների ու ծավալների ճշտությունը։ Կետաչափ մեքենայի գործողությունը հիմնվում է տարածաչափական սկզբունքի վրա։ Կետաչափ մեքենան կիրառվում է նաև գիպսե բնօրինակը քարի փոխադրելիս։

Կատեգորիա:Քանդակագործություն
Կատեգորիա:Սարքեր
Մխիթար Գոշի մեդալակիրների ցանկ

Ստորև ներկայացված է Մխիթար Գոշի մեդալակիրների ցանկը։ Ներկայացված են միայն Հայաստանի Նախագահ Սերժ Սարգսյանի կողմից պարգևատրված անձինք (2008 թ. ապրիլի 9-ից առ այսօր)։ Մինչ այդ պարգևատրվածների ցանկը կտեղադրվի տվյալների ձեռքբերումից հետո։
### 2008 թվական

### 2009 թվական

### 2010 թվական

### 2011 թվական

### 2012 թվական

### 2013 թվական

### 2014 թվական

### 2015 թվական

### 2016 թվական

## Այլ պարգևատրվածներ

* Հակոբ Գեղամի Ղարախանյան – ՀՀ գլխավոր դատախազին առընթեր հատկապես կարևոր գործերի քննիչ, արդարադատության առաջին դասի խորհրդական։ Պարգևատրվել է ՀՀ նախագահի 2007 թ. սեպտեմբերի 18-ի հրամանագրով։
* Գևորգ ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ - Երևան քաղաքի Աջաջնյակ և Դավիթաշեն համայնքների դատախազության ավագ քննիչ։ Պարգևատրվել է 2006 թ. սեպտեմբերի 17-ին Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 15-րդ տարեդարձի առթիվ, օրինականության և իրավակարգի պահպանման գործում ունեցած ավանդի համար։
* Ելենա Միհրանի ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ - ՀՀ տնտեսական դատարանի դատավոր։ Պարգևատրվել է 2006 թ. սեպտեմբերի 17-ին Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 15-րդ տարեդարձի առթիվ, օրինականության և իրավակարգի պահպանման գործում ունեցած ավանդի համար։
*Արամ Հենզելի Դոլինյան-ՀՀ դատախազության Արմավիրի մարզի դատախազի օգնական, առաջին դասի խորհրդական։ Պարգևատրվել է ՀՀ նախագահի 2007 թ. հունիսի 29-ի հրամանագրով։

## Ծանոթագրություններ




Կատեգորիա:Հայաստանի մեդալներ
Էնա (գավառ)

**Էնա** (), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հյուսիսում, անունն ստացել է համանուն գետից։ Սահմանակից է Բելգիային։
* Էնա դեպարտամենտի կարգային թիվն է` 02։

## Բնություն
Համաձայն 2003 թ. գնահատականների, դեպարտամենտի անտառածածկ տարածքների մակերեսը եղել է 123 392 հեկտար, որն ընդհանուր տարածքի ավելի, քան 16.7%-ն է։ Հին անտառների մեծ մասը վնասվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ճակատամարտերի ժամանակ։ Բնապատկերներում գերակշռում են զառիթափ ժայռոտ տեղանքները։ Ժայռերը երևում են ամբողջ տարածաշրջանում, սակայն գլխավոր քաղաք Լանի մոտ դրանք առավել տպավորիչ են։

## Երկաթուղագծեր
Համայնքի տարածքը հատում են Փարիզից եկող երկաթուղային երեք գիծ, երկուսը՝ Հյուսիսային, մեկն Արևելյան կայարաններից։ 1873 թ. Էնա դեպարտամենտում գործել է տասը երկաթուղային ընկերություն՝ 382 կմ ընդհանուր երկարության գծերով։

## Տնտեսություն
Տնտեսության մեջ գերակշռում են գյուղատնտեսական ճյուղերը՝ հացահատիկային բույսերի, մետաքսի, բամբակի, բրդի մշակումը։ Գյուիզը էնայի հյուսիսում գտնվող գյուղատնտեսական կենտրոն է։ Սեն-Գոբենը դեռևս 17-րդ դարից հայտնի է հայելիների արտադրությամբ։

### Խոհանոց
* Խոհանոցը գեղջկական է։ Դեպարտամենտի հյուսիսը անասնապահական տարածք է և շատ են կովի կաթից պատրաստված մթերքները, ինչպես, օրինակ, ''մարոյ պանիրը'' և խտացրած կաթը։ Նաև հանդիպում է Պիկարդիային բնորոշ կրեպի մի տեսակ՝ «ֆիսել»` հալած պանրով, ապուխտով և սնկով։ Այստեղ պատրաստում են նաև բարձր որակի ֆուա-գրա;
* Տոնավաճառները` պանրի (Լա Կապել), արնային նրբերշիկի (Սեն-Քվենտին);

## Էնայի հետ կապ ունեցած նշանավոր մարդիկ
* Ժան դը Լաֆոնտենը (1621-1695 թթ.) եղել է Շատո-Տյերիից;
* Ալեքսանդր Դյուման եղել է Վիլեր-Կոտրեից;
:* Գրական հերոս Ժան Վալժանը ծնվել է Ֆավրոլում, Էնա;
* Անրի Մատիսն իր մանկությունն անց է կացրել Բոեն-ան-Վերմանդուայում;
* Արդյունաբերող և բարերար Ժան Բատիստ Գոդենը (1817-1888 թթ.)
* Փիլիսոփա, մաթեմատիկոս և քաղաքագետ Նիկոլա դը Կոնդորսեն (1743-1794 թթ.) եղել է Ռիբմոնից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պրեֆեկտուրայի պաշտոնական կայք 
* Գերագույն խորհրդի կայք 
[ձախից|220px|[Սետմոնում պահպանված դղյակ։]]

Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կիպրոսյան գիր

**Կիպրոսյան գիր**, Կիպրոս կղզու գծային վանկագիր, օգտագործվել է մ.թ.ա. VI դար - II դար։ Վերծանել են անգլիացի գիտնական Զ. Սմիթը, գերմանացի գիտնականներ Ի. Բրանդիսն ու Մ. Շմիտը XIX դարի վերջին։

Կիպրոսյան վանկային համակարգը կազմված է 55 նշանից, որոնցից յուրաքանչյուրը բաց վանկ է կամ առանձին ձայնավոր։ Բաց վանկի նշանը կարող է օգտագործվել նաև զրո ձայնավորով վերջնավանկի բաղաձայնի համար։ Գրության ուղղությունը աջից ձախ է, սակայն երբեմն տողից տող փոխվել է կամ հերթագայել ()։

Կիպրոսյան գրով մեզ հասած ամենահին արձանագրությունը (սափորի կանթի վրա), որ թվագրվում է մոտավորապես մ.թ.ա. 2400 - 2100 թթ., ամենայն հավանականությամբ գրված է միկենյան ներխուժումից և կիպրա-միկենյան գրի մտցվելուց առաջ՝ Կիպրոս կղզում ապրած անդրենածին բնակչության լեզվով։

## Նշանների ցանկ

## Գրականություն
* Дирингер Д. Алфавит. М. 2004.
* Добльхофер Э. Знаки и чудеса. М. 1963.
* Кондратов А. М., Шеворошкин В. В. Когда молчат письмена։ Загадки древней Эгеиды. Л. 1970.
* Митфорд Т., Массон О. Кипрское слоговое письмо. В кн. Кембриджская история древнего мира. Т. III, ч. 3 Расширение греческого мира. М. Ладомир, 2007.

Կատեգորիա:Կիպրոսի պատմություն
Արխիտեկտոնիկա

մինի
**Արխիտեկտոնիկա** ( - շինարվեստ, ճարտարապետություն), ճարտարապետության մեջ կառուցողական արվեստի գլխավոր սկզբունքը, շինության, նաև կլոր քանդակի կամ դեկորատիվ արվեստի ծավալային ստեղծագործության կոնստրուկտիվ համակարգին հատուկ կառուցվածքային օրինաչափությունների գեղարվեստական արտահայտությունը։ Արխիտեկտոնիկան դրսևորվում է կրող և կրվող մասերի փոխադարձ կապի և փոխդասավորվածության, կոնստրուկցիայի ստատիկ ճիգերը ակներ և դարձնող ռիթմական կարգի, մասամբ նաև համաչափությունների, գույնի միջոցով։ Արխիտեկտոնիկա ասելով լայն առումով հասկանում են գեղարվեստական ստեղծագործության (նկարի, սիմֆոնիայի, կինոնկարի, վեպի և այլն) կառուցիկությունը, որը պայմանավորում է նրա գլխավոր և երկրորդական տարրերի ներդաշնակ հարաբերակցությունը։

Կատեգորիա:Ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Արվեստ
Կատեգորիա:Գեղագիտություն
Կատեգորիա:Դիզայն
Արխիտրավ

**Արխիտրավ** (-ավագ, գլխավոր և -հեծան), քովթար, անտաբլեմենտի 3 հորիզոնադիր մասերից ներքևինը, որ նստում է սյուների խոյակներին և ունի հիմնական կոնստրուկտիվ տարրի նշանակություն։ դորիական և տոսկանական օրդերներում արխիտրավը լայն, հարթ հեծան է։ հոնիական և կորնթական օրդերներում ունի սանդղաձև դասավորված 3 հորիզոնական փոքր ելուստ՝ ֆասցիաներ։

Կատեգորիա:Ճարտարապետական տարրեր
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Արխոնք

**Արխոնք**, Արքոտ, Արխունդ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթում, Սասունի Խիանք գավառակում։

1909 թվականին ուներ 50 տուն հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ, այգեգործությամբ, մեղվաբուծությամբ։

Շրջակայքում կային աղահանքեր։

Արխոնքն ուներ **Ս․ Թովմաս** անունով եկեղեցի։

1895 թ.-ին բնակչության մի մասը կոտորվել է, իսկ 1915 թվականին, Մեծ եղեռնի ժամանակ ամբողջությամբ ավերվել է։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Արծվապտեր

**Արծվապտեր** (), պտերազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 2, ՀՀ-ում՝ 1 տեսակ՝ ։

Հանդիպում է միայն Սյունիքի մարզում (Շիկահողի արգելոցում)։ Առաջացնում է մինչև 2 մ բարձր, բուսուտներ. գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։ Կոճղարմատը հզոր է, սողացող, ճյուղավորվող։ Տերևները կոթունավոր են, կաշեկերպ, կրկնակի, եռակի փետրաբաժան, ներքևից՝ շիկակարմրավուն, թավոտ։ Սպորանգիումները գրեթե անընդմեջ դասավորված են տերևի եզրերին՝ տերևաթիթեղի հետոլորված մասում։ Սպորներն առաջանում են հուլիսի երկրորդ կեսից։ Դեղաբույս է. տերևների և կոճղարմատների պատրաստուկներն օգտագործում են որպես ճիճվամուղ միջոց։

Կատեգորիա:Պտերազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կիսաավտոմատ

**Կիսաավտոմատ**, մեքենա, որն ինքնուրույն կատարում է մեկ լրիվ աշխատանքային ցիկլ և արտաքին միջամտություն պահանջում է միայն ցիկլի կրկնման համար։

Օրինակ, մետաղահատ կիսաավտոմատ հաստոցը կատարում է նախապատրաստուկի մշակման ամբողջ ցիկլը և հաստոցի մշակման մեխանիզմը սկզբնական դիրքի է վերադարձնում ինքնուրույն։ Նախապատրաստուկը տեղադրում, հաստոցը գործարկում և մշակված դետալը հանում է բանվորը։

Կատեգորիա:Սարքեր
Արծակ

**Արծակ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Այրարատի Բագրևանդ գավառում՝ Ալաշկերտի դաշտում։

## Պատմություն
Այն առաջին անգամ հիշատակել է Ղազար Փարպեցին, ըստ որի, Վարդան Մամիկոնյանի հավատարիմ նախարարներն այստեղ բռնելով Զանդաղան մատնիչին՝ նրան քարկոծելով սպանել են մոտակա Բերդակունք գյուղում։ Հետագա դարերում այլևս չի հիշատակվում։ Ենթադրում են, որ Վանա լճի հյուսիսային ափին գտնվող Արծկե քաղաքի անունը առաջացել է Արծակի անունից։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կոնֆիրմացիա

**Կոնֆիրմացիա** (լատ. confirmatio — հաստատում)
# կաթոլիկությունում և ուղղափառությունում օծման խորհուրդը։ Բողոքականությունում՝ հանդիսավոր հրապարակային ակտ (ոչ որպես խորհուրդ), 14—16 տարեկաններին եկեղեցական համայնքին հաղորդակցելու համար։ 
# Քրեական իրավունքում՝ դատարանի դատավճռի հաստատման ընդունված կարգը։

Կատեգորիա:Քրիստոնեություն
Ալյե (գավառ)

մինի|280px|Սիուլ գետը։
**Ալյե** (ֆրանսերեն՝ Allier), գավառ կենտրոնական Ֆրանսիայում, անունն ստացել է համանուն գետից։
* Ալյե դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 03։

## Պատմություն
Ալյեի պատմությունը կապված է Բուրբոնների հետ, որոնց հետ առնչվում է համարյա ամբողջ տարածքը։ Ալյեն 1790 թ. մարտի 4-ին Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ ձևավորված 83 դեպարտամենտներից մեկն է։ Ստեղծվել է նախկին Օվերն և Բուրբոններ գավառներից։
1940 թ. մարշալ Ֆիլիպ Պետենի կառավարությունը Վիշի բնակավայրն ընտրեց որպես մայրաքաղաք։ Վիշին դարձավ նաև դեպարտամենտի երկրորդ ենթապրեֆեկտուրան այն բանից հետո, երբ դեպարտամենտը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գերմանացիների օկուպացրած և ազատ գոտիների դեմարկացիոն գծով բաժանվել էր երկու մասերի։

## Տնտեսություն
Առավել արտահայտիչ տնտեսության բնագավառներն են սննդի արտադրությունը, անտառամշակումը և կահույքի արտադրությունը, քիմիական բնագավառը, մետաղամշակումը և մետաղաձուլությունը, մեքենաշինությունը, էլեկտրատեխնիկայի, կաուչուկի արտադրությունը։

Դեպարտամենտի ՀՆԱ-ում գյուղատնտեսության բաժինը հասնում է 7%-ի։

## Զբոսաշրջություն
[մինի|180px|[Մուլեն]]
[մինի|180px|Միջնադարյան պատկերներով տոնախմբություն [Մոնլուսոնում։]]

Ալյեն գետերի, անտառների և փոքր լեռների երկիր է, որտեղ դրոշմված են Բուրբոններ դուքսերի հետքերը։ Բնաշխարհն իր Տրոսե անտառով և Սիուլ գետի կիրճերով նպաստավոր է բնության գրկում ժամանցի՝ արշավներ և ձկնորսություններ կազմակերպելու համար։ Ջրաբուժությունը՝ Վիշիում գտնվող միջազգային ջրաբուժարանով, այս երկրամասի գլխավոր զբոսաշրջային հատվածն է։ Այստեղի բնության մեջ նաև բազմազան են պահպանված ավելի քան 500 դղյակները, ռոմանական եկեղեցիները և գեղեցիկ բնակատեղիները, որոնցից շատերը ժառանգություն են մնացել Բուրբոններից։ Բուրբոնների խոհանոցն արտացոլված է երկրամասի պատմության մեջ և առաջարկում է բարձրորակ մթերքներ՝ շարոլյան տավարի մսեղենը, Սեն-Պուրսեն () գինիները, Շարուի մանանեխը։ Ալյե գետում հանդիպում է *Thymallus thymallus* ձուկը, որին Ֆրանսիայում ասում են *ombre des rivières* (գետերի ստվերներ). Այն շատ բարձր են գնահատում իր նուրբ համի համար.

Զբոսաշրջային կարևոր վայրերից են՝

;Հուշարձաններ՝
* *Շատո լա Պալեսը* (), Վերածննդի դարաշրջանի իր նշանավոր կեսոնային առաստաղներով;
* Բուրբոն-լ'Արշամբո դղյակը, որը Բուրբոնների օրրանն է։

;Եկեղեցիներ՝
* Մուլենի տաճարը, «Աստվածամայրը փառքի մեջ» եռանկարով;
* Բուրբոների «Սեն-Դենի» եկեղեցին;
* Սեն Վինսեն դը Շանտել աբբայությունը;
;Թանգարաններ՝
* «Բեմական զգեստի ազգային կենտրոնը»
* Մանտենի տունը Մուլենում։
;Գործող տեղեր՝
* Զվարճանքի և կենդանիների *Le PAL* այգին
* *Պալեոպոլիս* վայրը, որն ստեղծվել է հնէաբանության միջոցով երկրի և կյանքի մասին գիտելիքներ ստանալու համար։

;Երեք նշանավոր քաղաքները՝
* Մուլենը 15-րդ դարից ստացած պատմական ժառանգությունով;
* Մոնլուսոնը՝ միջնադարյան հանդիսավոր մի քաղաք իր դղյակներով;
* Վիշին՝ իր նշանավոր ջրաբուժարանով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալյե պրեֆեկտուրայի կայք 
* Ալյեի գերագույն խորհրդի կայք
* Ալյե դեպարտամենտի զբոսաշրջության վարչություն
* Դեպարտամենտի պատմությունը և քարտեզը 1883 թվականի դրությամբ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կիսահաղորդչային լազեր

**Կիսահաղորդչային լազեր**, կիսահաղորդչային քվանտային գեներատոր, կիսահաղորդչային բյուրեղով աշխատող լազեր։ Կիսահաղորդչային լազերի գործողությունը հիմնված է բյուրեղի թույլատրելի էներգետիկ գոտիների միջև առաջացող ճառագայթային քվանտային անցումների վրա։

Կատեգորիա:Կիսահաղորդիչ սարքեր
Կատեգորիա:Լազեր
Արծաթի քլորիդ

**Արծաթի քլորիդ**, AgCl, արծաթի և քլորի քիմիական միացությունը։ Աղաթթվի աղն է։ Բնության մեջ հանդիպում է կերակրգիրիտ միներալի ձևով։ Սպիտակ լոռանման նստվածք, հալման ջերմաստիճանը 457,5&nbsp;°C է, եռմանը՝ 1431&nbsp;°C, խտությունը՝ 5560 կգ/մ³։ Մետաղների նման պլաստիկ է և կարող է գլանվել։ Ջրում գործնականորեն չի լուծվում։Ամոնիակի հետ առաջացնում է կոմպլեքսային միացություններ, օրինակ՝ [Ag (NH3)3]Cl։ Արծաթի քլորիդը լույսի ազդեցությունից քայքայվում է։ Սովորաբար ստացվում է աղաթթվի կամ նատրիումի քլորիդի և արծաթի նիտրատի լուծույթների փոխազդմամբ։ Որպես լուսազգայուն նյութ օգտագործվում է լուսանկարչական թաղանթներ, ռադարների էկրաններ և ինֆրակարմիր ոսպնյակներ պատրաստելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քլորիդներ
Կատեգորիա:Լուսանկարչական ռեակտիվներ
Կոնֆորմ արտապատկերում

մինի
**Կոնֆորմ արտապատկերում** ( — նման), կոնֆորմ ձևափոխություն, f:G \to D փոխմիարժեք արտապատկերում, որի դեպքում G տիրույթի յուրաքանչյուր ներքին կետում երկու կամայական ողորկ կորերի կազմած անկյունը հավասար է D տիրույթում դրանց պատկերների կազմած անկյանը։ կոնֆորմ արտապատկերման պարզ օրինակներ են նմանության ձևափոխությունը, ինվերսիան, ստերեոգրաֆիկ պրոյեկցիան, w:z\to z^2, 0 արտապատկերումը և այլն։ Եռաչափ տիրույթների կոնֆորմ արտապատկերումը հանգում է նմանության ձևափոխության ու ինվերսիայի համադրման և, հետևաբար, այդպիսի արտապատկերման դեպքում ոլորտի ու հարթության պատկերը համապատասխանաբար ոլորտ է և հարթություն։ Առանձին հետաքրքրություն է ներկայացնում հարթ տիրույթների կոնֆորմ արտապատկերումը, որը տիրույթի յուրաքանչյուր կետի բավականաչափ փոքր շրջակայքում մոտավորապես կարելի է համարել նմանության ձևափոխություն՝ զուգակցված պտույտի հետ։ Այն կոնֆորմ արտապատկերումը, որը անկյունները պահպանելուց բացի, պահպանում է նաև անկյունների չափման ուղղությունը, կոչվում է I սեռի կոնֆորմ արտապատկերում։ II սեռի կոնֆորմ արտապատկերման դեպքում անկյունների չափումը կատարվում է հակառակ ուղղությամբ։ Յուրաքանչյուր I սեռի կոնֆորմ արտապատկերումը իրականացվում է անալիտիկ ֆունկցիայի միջոցով և ընդհակառակը՝ տրված տիրույթում անալիտիկ և փոխմիարժեք ֆունկցիան այդ տիրույթը կոնֆորմ ձևով արտապատկերում է մեկ այլ տիրույթի վրա։ Հարթության կամայական երկու տիրույթ միշտ չէ, որ կարող են կոնֆորմ արտապատկերվել մեկը մյուսի վրա։ Օրինակ, R_1 և R_2 (R_1 շառավիղներով համակենտրոն շրջանագծերով սահմանափակված օղակը հնարավոր չէ կոնֆորմ արտապատկերել այն օղակի վրա, որը սահմանափակված է r_1 և r_2 (r_1 շառավիղներով շրջանագծերով, եթե r_1R_2\neq r_2R_1: Սակայն միակապ տիրույթների համար իրավացի է Ռիմանի հետևյալ թեորեմը. 
:*ընդլայնված կոմպլեքս հարթության յուրաքանչյուր միակապ տիրույթ, որի եզրը պարունակում է մեկից ավելի կետ, կարելի է կոնֆորմ արտապատկերել շրջանի վրա*։

Կոնֆորմ արտապատկերման տեսությունը էական կիրառություններ ունի հիդրո- և աերոմեխանիկայում, էլեկտրաստատիկայում, առաձգականության տեսության մեջ։

Կատեգորիա:Ֆունկցիաների տեսակներ
Կատեգորիա:Կոմպլեքս անալիզ
Կատեգորիա:Ռիմանյան երկրաչափություն
Կատեգորիա:Քարտեզագրություն
Արծաթի նիտրատ

**Արծաթի նիտրատ**, AgNO3, ազոտական թթվի արծաթային աղը։ Ունի երկու ձևափոխություն՝ անգույն ռոմբային բյուրեղներ (խտությունը՝ 4352 կգ/մ³, որոնք 159, 8&nbsp;°C–ից բարձր տաքացնելիս փոխարկվում են ռոմբոէդրային ձևին (հալման ջերմաստիճանը՝ 208, 6&nbsp;°C)։ Արծաթի նիտրատը լավ լուծվում է ջրում (100 գ ջրում՝ 69, 5 գ, 20&nbsp;°C–ում), սպիրտում, ացետոնում, քացախաթթվում և այլն։ 300°С–ում քայքայվում է՝ առաջացնելով արծաթ, ազոտ, թթվածին և ազոտի օքսիդներ։ Օրգանական խառնուրդներ չպարունակող արծաթի նիտրատը լույսից չի քայքայվում։ Ջրածինը և այլ վրականգնիչներ արծաթի նիտրատի լուծույթից անջատում են արծաթ, իսկ հալոգենները՝ արծաթի համապատասխան հալոգենիդներ։ Արծաթի նիտրատը ստանում են արծաթի և ազոտական թթվի փոխազդմամբ։ Արտադրական արծաթի նիտրատը սովորաբար պարունակում է պղինձ։ Օգտագործվում է արծաթի մյուս միացությունների, լուսանկարչական նյութերի, հայելիների պատրաստման և արծաթապատման համար, նաև քիմիական անալիզում և բժշկության մեջ որպես հականեխիչ և դաբաղող նյութ («լյապիս»)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նիտրատներ
Կատեգորիա:Հականեխիչներ և ախտահանիչներ
Կատեգորիա:Լուսանկարչական ռեակտիվներ
Կապելմայստեր

**Կապելմայստեր ** (գերմ. Kapellmeister< Kapelle, այստեղ՝ երգչախումբ, նվագախումբ, և Meister - վարպետ, ղեկավար), XVI-XVIII դդ.՝ երգեցիկ կամ գործիքային կապելլայի ղեկավար, XIX դ.՝ թատերական, սիմֆոնիկ նվագախմբերի դիրիժոր, խմբավար։ Ներկայումս սիմֆոնիկ և ջազային նվագախմբերի ղեկավարները կոչվում են դիրիժոր, երգչախմբինը՝ խմբավար կամ երգչախմբի դիրիժոր։

Կատեգորիա:Դիրիժորներ
Կապետինգներ

**Կապենինգներ** (ուշ լատ. Capetingi, ֆրանս. Capétiens), թագավորական դինաստիա Ֆրանսիայում (987-1328 թթ.)։ Դինաստիայի հիմնադիրն է Հուգո Կապետը (այստեղից՝ անվանումը), որը թագավոր է ընտրվել Կարոլինգների դինաստիայի վերջին թագավորի մահից հետո։ Կապետինգների օրոք թագավորական իշխանությունը ընտրականից դարձավ ժառանգական։ Նրանց հաջողվեց ընդլայնել թագավորական տիրույթները՝ այդպիսով XIV դարի սկգբին միավորելով Ֆրանսիայի տարածքի 3/4-ը։ Կապետինգների քաղաքականությունը նպաստում էր կենտրոնացված պետության կազմավորմանը։ Անժառանգ Շառլ Գեղեցիկի մահից հետո ֆրանսիական գահն անցավ Վալուաների դինաստիային։ Կապետինգների արքայացանկը.

# Հուգո Կապետ (թագավորել է 987-996 թթ.)
# Ռոբերտ II (996-1031 թթ.)
# Հենրի I (1031-60 թթ.)
# Ֆիլիպ I (1060-1108 թթ.)
# Լյուդովիկոս VI Հաստամարմին (1108-37 թթ.)
# Լյուդովիկոս VII (1137-80 թթ.)
# Ֆիլիպ II Օգոստոս (1180-1223 թթ.)
# Լյուդովիկոս VIII (1223-1226 թթ.)
# Լյուդովիկոս IX Սուրբ (1226-70 թթ.),
# Ֆիլիպ III Խիզախ (1270-85 թթ.)
# Ֆիլիպ IV Գեղեցիկ (1285-1314 թթ.)
# Լյուդովիկոս X (1314-16 թթ.)
# Ֆիլիպ V (Ֆիլիպ IV-ի 2-րդ որդին, 1316-22 թթ.)
# Շառլ Գեղեցիկ (Ֆիլիպ IV-ի 3-րդ որդին, 1322-28 թթ.)


Պատկեր:King Hugh Capet.jpg|Հուգո Կապետ
Պատկեր:Robert II of France (coloured).jpg|Ռոբերտ II
Պատկեր:HendrikIFr.jpg|Հենրի I
Պատկեր:Philippe_Ier.jpg|Ֆիլիպ I
Պատկեր:Louis_VI_le_Gros.jpg|Լյուդովիկոս VI
Պատկեր:Louis VII of France.jpg|Լյուդովիկոս VII
Պատկեր:Louis-Félix Amiel-Philippe II dit Philippe-Auguste Roi de France (1165-1223).jpg|Ֆիլիպ II Օգոստոս
Պատկեր: Louis VIII le Lion.jpg|Լյուդովիկոս VIII
Պատկեր:El_Greco_-_Saint_Louis_roi_de_France_et_un_page_02.jpg|Լյուդովիկոս IX Սուրբ
Պատկեր:Miniature_Philippe_III_Courronement.jpg|Ֆիլիպ III Խիզախ
Պատկեր:Bust of Philippe le Bel SaintDenis.jpg|Ֆիլիպ IV Գեղեցիկ
Պատկեր:Delpech - Louis X of France.jpg|Լյուդովիկոս X
Պատկեր:Philippe_V_Le_Long.JPG|Ֆիլիպ V
Պատկեր:Charles IV le Bel.jpg|Շառլ Գեղեցիկ


## Տես նաև
* Կարոլինգներ
* Վալուաներ

Կատեգորիա:Ֆրանսիական թագավորական ընտանիքներ
Կատեգորիա:Հարստություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատմություն
Կապերի հակազդումներ

**Կապերի հակազդումներ, ** մեխանիկական համակարգին կիրառված կապերը իրագործող մարմինների ազդեցությունն այդ համակարգի կետերի վրա։ Ի տարբերություն ակտիվ ուժերի, կապերի հակազդումները նախապես անհայտ մեծություններ են. դրանք կախված են ոչ միայն կապերի տեսակներից, այլև համակարգի վրա ազդող ակտիվ ուժերից, իսկ շարժման դեպքում՝ նաև համակարգի
շարժման օրենքից, և որոշվում են մեխանիկայի համապատասխան խնդիրները լուծելով։ Կապերի հակազդումների ուղղությունները որոշ դեպքերում որոշվում են կապերի տեսակով։ Այսպես, եթե առկա կապերի հետևանքով համակարգի կետը միշտ պահվում է տրված ողորկ (շփումից զուրկ) մակերևույթի վրա, ապա կապի հակազդումն ուղղված է այդ մակերեույթի նորմալով։ Ողորկ գլանային հոդակավույթի դեպքում կապերի հակազդումներն ունեն երկու բաղադրիչ՝ նորմալ և շոշափող, վերջինս կոչվում է շփման ուժ։

## Տես նաև
* Մեխանիկական կապեր

Կատեգորիա:Մեխանիկա
Արիության մեդալակիրների ցանկ

Ստորև ներկայացված է Արիության մեդալակիրների ցանկը։ Ներկայացված են միայն ՀՀ Նախագահ Ս. Սարգսյանի կողմից պարգևատրված անձինք (2008 թ. ապրիլի 9-ից)։ Մինչ այդ պարգևատրվածների ցանկը կտեղադրվի տվյալների ձեռքբերումից հետո։

### 2008 թվական

### 2009 թվական
{| class="wikitable collapsible collapsed" style="font-size: 100%" align=100 
|-
! style="color: #FFFFFF; background-color: red; border: 1px #aaaaaa solid" colspan=50| **2009 թվական**
|-

### 2010 թվական

### 2011 թվական

### 2012 թվական

### 2013 թվական

### 2014 թվական

### 2015 թվական

### 2016 թվական

## Այլ մեդալակիրներ

* Նիկոլայ Նարինբեկի Քոչարյան - Ազատամարտիկ, Վարդենիսի հատուկ գնդի վաշտի հրամանատար։ Պարգևատրվել է 1998 թ. սեպտեմբերի 19-ին Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակման 17-րդ տարեդարձի առթիվ, զորքերի մարտական պատրաստվածության ապահովման գործում ներդրած նշանակալի ավանդի, ցուցաբերած արիության և խիզախության համար։
* Գարեգին Ռաֆիկի ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ - ազատամարտիկ։ 1989-1994 թթ. «Ազգային լեգեոն» կամավորական ջոկատի և «Արծիվ-4» մահապարտ գումարտակի կազմում մասնակցել է ՀՀ սահմանամերձ շրջաններում և Արցախում մղված ռազմական գործողություններին։
* Խաչիկ Ռոլանդի ՍՏԵՓԱՆՅԱՆ - 27527 զորամասի ժամկետային զինծառայող, շարքային (հետմահու) Պարգևատրվել է 2008 թ. հունվարի 25-ին Բանակի օրվա կապակցությամբ, զորքերի մարտական պատրաստվածության ապահովման գործում ներդրած նշանակալի ավանդի, ինչպես նաև ծառայության ընթացքում ցուցաբերած խիզախության և անձնվիրության համար։
## Ծանոթագրություններ




Կատեգորիա:Հայաստանի մեդալներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
Կապերություն

**Կապերություն** ( - զավթել), մասնավոր նավերի ռազմական գործողությունները բաց ծովում՝ պետության հատուկ լիազորությամբ (կապերային վկայականով)։ Հատկապես տարածվել է միջնադարում։ Կապերությունը համարվել է պատերազմ վարելու օրինական միջոց, սակայն աստիճանաբար վեր է ածվել «օրինականացված» ծովահենության և հաճախ ծառայել հակառակորդի առևտրական մրցակցությունը խափանելուն։ Կապերությունը հատկապես բացասական արտահայտություն է ստացել գաղութային պատերազմների շրջանում, դարձել գաղութային տերությունների հենակետը ծովում։ Հայերի առևտրական գործունեությունը, այդ թվում «մանիլայի հայկական առևտուրը» խոչընդոտելու համար Անգլիան, Հոլանդիան, Պորտուգալիան և գաղութային մյուս պետություններն ամենուր խրախուսել են կապերությունը հայ առևտրական նավերի նկատմամբ, հաճախ կապերային վկայականներով օրինականացրել ծովահենային կողոպուտը։ Ծովահեններ ասպետ դը Գարդանը, Մոլեն, Անդրի դ’Անգլյուր դը Բուրլեմոնը, նավապետ Ջոն Պետրեն, ծովակալ Գրիֆֆին և ուրիշներ, որոնք համաշխարհային օվկիանոսի տարբեր շրջաններում կողոպտում էին հայկական առևտրական նավերը, ունեին կապերային վկայականներ։ Ջոն Ռիչարդի և Սամուել Ուայտի ծովահենային կազմակերպության նավապետ Կոուտսը հայկական «Նոր Երուսաղեմ» նավի զավթումը արդարացնում էր Սիամի թագավորից ստացած լիազորությամբ։ Պայքարի այլ միջոցների թվում հայերը մեծ նշանակություն են տվել իրավական միջոցներին, պայքարել կապերության դեմ միջազգային իրավական ընդհանուր միջոցառում մշակելու օգտին։ 18-րդ դարի վերջից սկսվեց կապերությունը ամբողջությամբ արգելելու պայքարը։ Առաջին օրենսդրական ակտն ընդունվել է 1792 թվականին (Ֆրանսիա)։ 1856 թվականին Փարիզում ընդունվել է կապերությունն արգելելու միջազգային դեկլարացիա։ Ժամանակակից իրավունքի նորմերով ոչ ռազմական նավերի ամեն մի գործողություն, որն ուղղված է հակառակորդի ռազմական կամ առևտրական նավերի դեմ, համարվում է ծովահենություն։

Կատեգորիա:Հանցագործություն
Կապի արբանյակ

մինի|«Իրիդիում» արբանյակը
**Կապի արբանյակ**, կապի տիեզերակայան։ Նախատեսված է Երկրի հեռավոր վայրերի միջև ռադիո-հեռուստատեսային, հեռագրային, հեռախոսային, լուսահեռագրային կապի համար։ Լինում է վերատրանսլյացիոն պասսիվ (ուղղակի անդրադարձնում են ընկնող ալիքները) և ակտիվ (անդրադարձվելուց առաջ ալիքները ուժեղացվում են)։ 1965—1975 թվականներին օգտագործվել են ստացիոնար (սովետական՝ «Մոլնիա-1Մ», ամերիկյան՝ «Ինտելսատ»), էլիպտիկ սինխրոն (սովետական՝ «Մոլնիա-1», «Մոլնիա-2», «Մոլնիա-3», ամերիկյան՝ «Աինկոմ») և ոչ ստացիոնար շրջանային ուղեծիր դուրս բերված կապի արբանյակներ։

## Տես նաև
* Տիեզերական կապ

Կատեգորիա:Արբանյակներ
Կապի էներգիա

**Կապի էներգիա**, մասնիկների համախմբի կապված վիճակի և այդ մասնիկների ազատ վիճակի (մասնիկներն անջատված են և անսահման հեռացված միմյանցից) էներգիաների տարբերությունը։ Մոլեկուլ կազմող ատոմների դեպքում այն կոչվում է *քիմիական կապի էներգիա*, իսկ նուկլոնների դեպքում՝ միջուկի կապի էներգիա։ Վերջինս որոշվում է \triangle W=[m_pZ+m_n(A-Z)-M]c_2 առնչությամբ, որտեղ m_p-ն, m_n-ը և M-ը պրոտոնի, նեյտրոնի և միջուկի հանգստի զանգվածներն են, A-ն միջուկի զանգվածի թիվն է, Z-ը՝ պրոտոնների թիվը, c-ն՝ լույսի արագությունը վակուումում։ Կապի էներգիան այն էներգիան է, որն անհրաժեշտ է համակարգը բաղկացուցիչ մասերի տրոհելու համար։ Այն բացասական մեծություն է, և որքան մեծ է նրա բացարձակ արժեքը, այնքան մասնիկների կապն ամուր է։ Մեկ նուկլոնին բաժին ընկնող կապի էներգիան կոչվում է միջուկի *տեսակարար կապի էներգիա* և որոշվում է E=\frac{\triangle W}{A} առնչությամբ։

Կատեգորիա:Մոլեկուլային ֆիզիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկական քիմիա
Կատեգորիա:Էներգիա (ֆիզիկա)
Վերին Պրովանսի Ալպեր

**Վերին Պրովանսի Ալպեր** (), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հարավում, անունն ստացել է Ալպեր լեռներից։ Նախկինում եղել է Պրովանս գավառի մաս։ Սահմանակից է Իտալիային։

Վերին Պրովանսի Ալպեր դեպարտամենտի կարգային թիվն է` 04։

## Պատմություն
Գտնվում է Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ 1790 թվականի մարտի 4-ին կազմավորված «Հյուսիսային Պրովանս» դեպարտամենտի տարածքում։ Պատմական անունը եղել է «Ստորին Ալպեր», իսկ ներկայիս անունն ստացել է 1970 թվականի ապրիլի 13-ին։

## Վերին Պրովանսի Ալպեր դեպարտամենտի հետ կապ ունեցած նշանավոր մարդիկ
* Պյեր Գասենդի (1592 Շանտերսյե-1655 թթ.)` մաթեմատիկոս, փիլիսոփա, աստվածաբան և աստղագետ;
* Ժան Մարկ Գասպար Իտար (1774 Օրեսոն-1838 թթ.);
* 1991 թ. Նոբելյան մրցանակակիր, ֆիզիկոս, Պյեր Ժիլ դը Ժեն (1932-2007 թթ.)` մանկությունն անց է կացրել Բարսելոնետում։
* Ալեն Պողոսյան (ծնվ.1970, Դին լը Բեն), ֆուտբոլիստ 1998 թ. աշխարհի չեմպիոն։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Digne Gassendi et cathédrale Saint-Jérôme.jpg|Դին լը Բեն
Պատկեր:Vue forcalquier 2402.JPG|Ֆորկալկե
Պատկեր:Sisteron (2452199561).jpg|Սիսթերոն
Պատկեր:Moustiers Sainte Marie 1.jpg|Մուտե Սենտ Մարի
Պատկեր:Gorges du Verdon 2010.jpg|Վերդոնի կիրճ 


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Հայաստանի Հանրապետության ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր գործիչների ցանկ

Ստորև ներկայացված է Հայաստանի Հանրապետության ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր գործիչների ցանկը։ Ներկայացված են միայն այն անձինք, ում պատվավոր կոչումը շնորհվել է Հայաստանի Նախագահ Սերժ Սարգսյանի կողմից (2008 թ. ապրիլի 9-ից առ այսօր)։ Մինչ այդ կոչումը ստացածների ցանկը կտեղադրվի տվյալների ձեռքբերումից հետո։ 
### 2008 թվական

### 2009 թվական

### 2010 թվական

### 2011 թվական

### 2012 թվական
Կոչումը չի շնորհվել։

### 2013 թվական

### 2014 թվական

### 2015 թվական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի պատվավոր կոչումներ
Կեսարիայի բարբառ

**Կեսարիայի բարբառ**, հայերենի բարբառ։

Ըստ հայերենի բարբառների ձևաբանական դասակարգման՝ պատկանում է **«գա»** ճյուղին, ըստ բազմահատկանիշ վիճակագրական դասակարգման՝ Փոքր Ասիայի կամ արևմտյան բարբառախմբին։ Խոսվել է Կեսարիայում, ապա՝ Մունճուսուն, Նիզե, Պալակեսի, Էվերեկ-Ֆենեսե, Թոմարզա և այլ բնակավայրերում։ Կեսարիայի բարբառն ունի **ա, է, ը, ի, ու, օ, ö, ü, ä** ձայնավորները։

Բաղաձայնական համակարգը երկաստիճան է՝ 
*ձայնեղ-շնչեղ 
*խուլ

Գրաբարի **այ>ա** (փայտ>փադ), **ոյ** և **ի>ու** (լոյս>լուս, ալիւր>ալուր), **ութիւն** վերջածանցի **իւ>ը** (զօրութիւն>զօրըթըն)։ 
Անվանական հոլովման մեջ առկա է 4 հոլովաձև, 7 հոլովում՝

* **ի (ն)
* **ու (ն)**
* **ան (ը)**
* **օչ (ը)**
* **վան**
* **ց** 
* **ա**

Բացառականն ընդունում է **էն / մէն / էմէն**)

Գործիականը՝ **օվ** վերջավորություն։

Անձ ցույց տվող գոյականների գործիականը կազմվում է սեռականով և **հէդ (ը)** կապով։

Հոգնակիի վերջավորություններն են՝ 
* **էր, նէր, անք / վանք, դիք / վըդիք, անդիք, նի**

===Դերբայներ===

Դերբայները 4 են՝
*անորոշ
*կատարելի
*հարակատար (կազմում է ժամանակային ձևեր)
*ենթակայական

Ունի **է, ի, ա** և **ու** խոնարհումները (վերջինը միայն սոսկածանցավոր բայերի համար)։ Բաղաձայնով սկսվող բայերի սահմանական եղանակի ներկան կազմվում է **գա** (որը շարունակականի իմաստ չունի) մասնիկով (գա գիրէմ = գրում եմ), դրանց ժխտականի կազմությունը յուրահատուկ է (չի-քամ գիրէմ)։ Անորոշ դերբայի սեռականը կազմվում է կրկնակի՝ **ու** և **ի''' վերջավորությամբ (մընալույի, վասդըգէլույի)։

Կատեգորիա:Գա ճյուղի բարբառներ
Կիսաանապատային հողեր

**Կիսաանապատային հողեր**, առաջանում են չոր տափաստանային և անապատային գոտիների փոխանցման տարածքում, չոր կլիմայի (200-350 մմ տեղումներ) և չորասեր կիսաթփուտային նոսր բուսածածկի ներգործության պայմաններում։ Տարածված են Արևելյան և Հարավ-Արևմտյան Ասիայում, Կենտրոնական Ղազախստանում, Անդրկովկասում։

Հայաստանում գորշ կիսաանապատային հողերը զբաղեցնում են Արարատյան գոգահովտի նախալեռների տարածքը և զանգվածներով հանդիպում են Արմավիրի, Արագածոտնի և Արարատի մարզերում։

Կիսաանապատային հողերը բնութագրվում են վերին հորիզոնների մոխրագորշ կամ հարդագորշ գույնով, հումուսի սակավությամբ (1-2%), հումուսային հորիզոնների մեծ (20-35 սմ) հզորությամբ, փոշեթեփուկային ստրուկտուրայով, մեծ մասամբ պրոֆիլի ուժեղ քարքարոտությամբ և կարբոնատացմամբ, փոխանցման հորիզոնում ցեմենտի առկայությամբ։ Ստորին հորիզոնները հաճախ հարուստ են գիպսով և ջրալույծ աղերով, աղքատ՝ ազոտով և ֆոսֆորով։ Վերին հորիզոններն ունեն կավավազային, իսկ ստորինները՝ ավազային մեխանիկական կազմ։ Բարելավումից հետո, ոռոգման և պարարտացմանպայմաններում, կարող են դառնալ բերքատու։

Կատեգորիա:Հողագիտություն
Վերին Ալպեր

**Վերին Ալպեր** (*[[ֆրանսերեն|ֆր․]]*` Hautes-Alpes), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում, անունն ստացել է Ալպեր լեռներից։ Սահմանակից է Իտալիային։

Վերին Ալպեր դեպարտամենտի կարգային թիվն է` 05։

## Պատմություն
Վերին Ալպերը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ 1790 թ. մարտի 4-ին կազմավորված 83 դեպարտամենտներից մեկն է։ Նրա մեջ են մտնում նախկին Դոֆինե գավառի հարավարևելյան և Պրովանսի հյուսիսային մասերը։
Նապոլեոնն անցել է Գապի միջով, երբ Էլբայի աքսորից հետո վերադառնում էր՝ Ֆրանսիան վերանվաճելու, ինչից հետո այդ ճանապարհի անունը դարձել է «Նապոլեոնի ճանապարհ»։

## Զբոսաշրջություն
Զբոսաշրջային ինուստրիան մեծապես կախված է ձմռանը դահուկամարզության հետ։ Ամռան ամիսներին ալպյան բնապատկերները հրապուրում են ամբողջ ևրոպայից ժամանող այցելուների՝ ժայռամագլցողներ, սավառնորդներ, արշավների սիրահարներ։ Դեպարտամենտի տարածքով պարբերբար անցնում է Տուր դը Ֆրանսի երթուղին, այստեղ հավաքելով մրցարշավը նայելու համար եկած մարզասերների։

Պատկեր:Collégiale Notre-Dame-et-Saint-Nicolas de Briançon.jpg|Բրիանսոն
Պատկեր:La Grave 2.jpg|Լա Գրավ
Պատկեր:Emparis- massif de la Meije depuis le lac Noir.jpg|Մեժե


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կապի լեռնաշղթա

**Կապի լեռներ** (), Աֆրիկայի հարավում, ՀԱՀ-ում, Պորտ Էլիզաբեթ քաղաքի և Օլիֆանտս գետի միջև։ Երկարությունը մոտ 800 կմ է։ Կազմված են մի քանի զուգահեռ լեռնաշղթաներից (բարձրությունը՝ մինչև 2326 մ)։

## Անվանում
Անվանումը ստացել է Բարեհուսո հրվանդանի անունից. հոլանդերեն kaap՝ «հրվանդան» բառից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրիկայի լեռնաշղթաներ
Կապի նահանգ

**Կապի նահանգ** (անգլ. Cape Province), 1910-1994 թվականներին վարչական միավոր Հարավ-Աֆրիկյան Հանրապետությունում։ Տարածությունը 721 հազար կմ2 էր։ Վարչական կենտրոնը՝ Քեյփթաուն։

## Անվանում
Անվանումը ստացել է Բարեհուսո հրվանդանից։ Անգլերեն կոչվում էր Cape Province՝ «Կապի նահանգ», հոլանդերեն՝ Kaapland ― «Հրվանդանի երկիր»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարավաֆրիկյան Հանրապետության աշխարհագրություն
Կատեգորիա:1910 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կիպրոսի աշխատավոր ժողովրդի առաջադիմական կուսակցություն

**Կիպրոսի աշխատավոր ժողովրդի առաջադիմական կուսակցություն** (, [**ԱԿԷԼ**], ), մարքսիստ-լենինիստական և կոմունիստական ուղղվածության քաղաքական կուսակցություն Կիպրոսում։

Կիպրոսի կոմունիստական կուսակցությունը հիմնվել է 1926 թվականին։ 1941 թվականի ապրիլին, ԿԿԿ մի քանի անդամներ հիմնեցին Կիպրոսի աշխատավոր ժողովրդի առաջադիմական կուսակցությունը։ 1955 թվականին անգլիական իշխանություններն արգելեցին ԱԿԷԼ-ի, ինչպես և մի շարք կազմակերպությունների գործունեությունը։ 1959 թվականին կուսակցությունն ստացավ լեգալ գործելու հնարավորություն։ 10-րդ համագումարը (1962) ընդունեց նոր ծրագիր, ըստ որի Կիպրոսի ժողովրդի գլխավոր թշնամին իմպերիալիզմն էր, և պայքարի ժամանակակից փուլը պետք է կրի հակաիմպերիալիստական, ազգային-ազատագրական բնույթ։

1974 թվականի հուլիսի 15-ի զինված հեղաշրջման փորձից և թուրքական զորքերի Կիպրոս ներխուժելուց (1974 թվականի հուլիսի 20) հետո ԱԿԷԼ-ի ԿԿ հայտարարեց, որ կիպրական հարցը պետք է լուծվի Կիպրոսի անկախության, տարածքային ամբողջականության և կիպրական ժողովրդի սուվերեն իրավունքների պահպանման հիման վրա՝ բոլոր օտարերկրյա զորքերը երկրից դուրս բերելու, դեմոկրատական կառավարություն ստեղծելու, բոլոր քաղաքացիների (ինչպես հույների, այնպես էլ թուրքերի) իրավահավասարությունն ապահովելու ճանապարհով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Կիպրոսի կուսակցություններ
Կատեգորիա:Կիպրոսի պատմություն
Կապի ռադիոռելեային գիծ

frameless|աջից
**Կապի ռադիոռելեային գիծ**, ռադիոկապի գիծ՝ գերբարձր հաճախականությունների տիրույթի ռադիոալիքների ռետրանսլյատորների շղթայով հարյուրավոր կամ հազարավոր հեռախոսային-հեռագրական հաղորդումներ կամ հեռուստատեսային ծրագրեր միաժամանակ հաղորդելու համար։ Ռետրանսլյատորների անտենաները տեղադրվում են գծի միջանկյալ կետերում՝ բարձր աշտարակների վրա, որոնք գտնվում են միմյանցից ուղիղ տեսանելիության հեռավորությունների (50—70 կմ) վրա։ Որպես միջանկյալ կետ կամ ռադիոռելեային գծի կայաններ կարող են ծառայել երկրի արհեստական արբանյակները։

Կատեգորիա:Ռադիոկապ
Կիսահաղորդչային դետեկտոր

**Կիսահաղորդչային դետեկտոր**, կիսահաղորդչային սարք, որը մոդուլված բարձրահաճախային տատանումները փոխակերպում է ցածր հաճախականության լսելի կամ տեսանելի ազդանշանի։ Ըստ մոդուլման եղանակի՝ ամենագործածականը ամպլիտուդային կիսահաղորդչային դետեկտոր է, որը բաղկացած է՝ 
*ոչ գծային տարրից
*բեռից։

Իբրև ոչ գծային տարր՝ կիրառվում է կիսահաղորդչային դիոդ կամ տրանզիստոր։ Ավելի լայն տարածում ունեն դիոդային կիսահաղորդչային դետեկտորները, որոնք լավ են աշխատում մուտքի մեծ ազդանշանների դեպքում և համեմատաբար փոքր ոչ գծային աղավաղումներ են առաջացնում։ Լամպային դետեկտորի համեմատությամբ կիսահաղորդչային դետեկտորի էական թերությունը հակադարձ դիմադրության վերջավոր մեծությունն է։ Դա ազդում է սխեմայի պարամետրերի վրա, սահմանափակում մուտքի ազդանշանի ամպլիտուդի թույլատրելի մեծությունը։ Տրանզիստորային կիսահաղորդչային դետեկտորի առավելությունը ազդանշանի ուժեղացման հնարավորությունն է (դետեկամանը զուգընթաց)։

Կատեգորիա:Սարքեր
Կապիչ

**Կապիչ**, նախապատրաստուկները կամ կտրող գործիքները մետաղահատ, փայտամշակող հաստոցների վրա ամրակապելու հարմարանք։ Կապիչները լինում են.
* մեխանիկական՝ առավել տարածված է ինքնակենտրոնադնող խառատային եռաբռունցք կապիչ (նախատեսված է կանոնավոր ձևի նախապատրաստուկներն ամրակապելու և հաստոցի իլի առանցքի նկատմամբ կենտրոնադնելու համար)
* էլեկտրամագնիսական՝ կիրառում են բարակ դետալների ամրակապման համար
* հիդրավլիկական և պնևմատիկ՝ թույլ են տալիս արագ ամրակապել նախապատրաստուկը և հանել մշակված դետալը։

Կատեգորիա:Գործիքներ
Ծովափնյա Ալպեր

մինի|270px|Ծովափնյա Ալպեր ժամանողներին դիմավորող ցուցանակ։
**Ծովափնյա Ալպեր** (*[[ֆրանսերեն|ֆր․]]*` Alpes-Maritimes *Ալպ-Մարիտիմ*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հարավարևելյան ծայրամասում, անունն ստացել է Ալպեր լեռներից։ Սահմանակից է արևմուտքում` Վար և Վերին Ալպերի Պրովանս դեպարտամենտներին, արևելքում՝ Իտալիային Մոնակոյի իշխանությանը, հարավում՝ Միջերկրական ծովին։ Կենտրոնն է Նիս քաղաքը։ Բնակչության քանակով (1 մլն. 85 հազար) Ֆրանսիայում իններորդն է։

Ծովափնյա Ալպեր դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 06։

## Պատմություն
Դեռևս Հռոմի կայսրության ժամանակներում՝ մ.թ.ա. 14 թվականին Օկտավիանոսի որոշմամբ ստեղծվել է Ծովափնյա Ալպեր անունով ռազմական շրջան։ Նույնանուն դեպարտամենտ եղել է 1793-ից 1815 թվականներին, սակայն, մի փոքր այլ սահմաններով, ներկայիս սահմանները ձևավորվել են 1947 թվականին։

## Ժողովրդագրություն
Երբ 1860 թվականին Նիցցան դարձավ Ֆրանսիայի մաս, այն մի փոքրիկ քաղաք էր, դեպարտամենտի բնակչությունը հասնում էր 200 հազարի։ Սակայն բնակչությունն աճում էր արագ և 20-րդ դարի սկզբի 300 հազարից դարձել է մեկ միլիոնից ավելի։ Բնակչության տարիքը բարձր է, որը պայմանավորված է երկրի բնակչության ծովափին մեկուսանալով։ 
Ներկայումս բնակչությունը կենտրոնացված է Անտիբ, Կանն, Գրաս, Նիս և Մենտոն քաղաքային շրջաններում։

INSEE-ի տվյալներով դեպարտամենտում 2011 թվականին ծնված երեխաների 39.5%-ն ունի արտասահմանում ծնված առնվազն մեկ ծնող։ 15.4%-ը հյուսիսային Աֆրիկայում ծնված հորից է։

## Մշակույթ
* Դեպարտամենտի տարածքում անցկացվող մշակութային միջոցառումներն են՝
** Կաննի կինոփառատոնը;
** Պարի միջազգային փառատոնը՝ ամեն երկրորդ տարվա նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին;
** «Խաղերի միջազգային փառատոնը» Կաննում, փետրվարին;
** «Միջազգային գաստրոնոմիական փառատոնը» Մուժենում;
** «Նիսի ջազային փառատոնը»;
** «Գրքի փառատոնը»` ամեն տարվա հոկտեմբերի սկզբին (21-րդը եղել է 2008 թ.);
** «Շագանակի փառատոնը»;
* Նշանավոր թանգարանների մեջ են մտնում՝
** Նիսի «Մոդերն և ժամանակակից արվեստի թանգարանը»
** «Շագալ» և «Մատիս» թանգարանները, նույնպես՝ Նիսում։
** «Պիկասոյի թանգարանը» (Գրիմալդիի տուն) Անթիբում։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Ծովափնյա Ալպեր դեպարտամենտի պատվին իր անունն է ստացել (100122) Ալպ Մարիտիմ աստերոիդը, որպես նրա տարածքից հայտնաբերված հազարերորդը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Ազգային կոնվենտ

**Ազգային կոնվենտ** (), Ֆրանսիայի առաջին հանրապետության օրենսդիր և գործադիր բարձրագույն մարմինը 1792 թվականի սեպտեմբերի 21-ից մինչև 1795 թվականի հոկտեմբերի 26-ը։ Ընտրվել է միապետությունը տապալած 1792 թվականի օգոստոսի 10-ի ապստամբությունից հետո։ Կոնվենտի ընտրությունները երկաստիճան էին, մասնակցում էին 21 տարեկանից բարձր բոլոր տղամարդիկ (բացի տնային ծառաներից)։ Դեպուտատները կազմում էին 3 խմբավորում ժիրոնդիստներ, որոնք փորձում էին արգելակել հեղափոխության առաջընթացը, յակոբինյաններ, որոնք ձգտում էին խորացնել հեղափոխությունը, և «ճահիճ», որը տատանողական էր։

Կոնվենտի պատմությունը բաժանվում է երեք շրջանի։ Ժիրոնդիստական Կոնվենտ, երբ ղեկավարությունը գտնվում էր ժիրոնդիստների ձեռքին։ 1793 թվականի մայիսի 31-հունիսի 2-ի ժողովրդական ապստամբության հետևանքով ժիրոնդիստները վտարվեցին կոնվենտից և ամբողջ իշխանությունն անցավ յակոբինյաններին։ Ցակոբինյան կոնվենտն իրագործել է հեղափոխական կարևոր խնդիրներ։ Կոնվենտը և դրան հաշվետու Հասարակական փրկության կոմիտեն, Հասարակական անվտանգության կոմիտեն և մյուս կոմիտեները կազմում էին յակոբինյանների հեղափոխական կառավարությունը։

1794 թվականի Տերմիդորյան հեղաշրջումը սկզբնավորեց, այսպես կոչված, Տերմիդորյան Կոնվենտ, որը վերացրեց յակոբինյանների լիազորությունները և նախապատրաստեց անցումը դիրեկտորիային։

Կատեգորիա:Ֆրանսիական մեծ հեղափոխություն
Կատեգորիա:Ազգային կոնվենտ
Կատեգորիա:1792 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կապալ

**Կապալ**, քաղաքացիական իրավունքում պայմանագիր, ըստ որի մի կողմը (կապալառուն) պարտավորվում է մյուս կողմի (պատվիրատուի) հանձնարարությամբ կատարել որոշակի աշխատանք, իսկ պատվիրատուն ՝ վճարել դրա դիմաց։ Աշխատանքը կատարվում է կապալառուի կամ պատվիրատուի նյութերով։ Կապալառու կարող են լինել նաև կազմակերպությունները, որոնք աշխատանքներ կատարում են ինչպես հիմնարկությունների, այնպես էլ անհատ քաղաքացիների համար։

Կատեգորիա:Պայմանագրեր
Կապակցանյութ

**Կապակցանյութ**, շինանյութ, որի շաղախն ունի պնդանալու և պինդ նյութերի հետ շաղկապվելու հատկություն։

Լինում են անօրգանական կամ հանքային և օրգանական։ Հանքային կապակցանյութերն ըստ բաղադրության, հիմնական հատկությունների և կիրառման բնագավառի լինում են օդային (պնդանում են միայն օդում), հիդրավլիկական (պնդանում են նաև ջրում) և թթվակայուն։ Օդային կապակցանյութերից են սովորական կիրը, գիպսը, գաջը, մագնեզիումային ցեմենտը և հեղուկ ապակին, հիդրավլիկական կապակցանյութերից են հիդրավլիկական կիրը, պորտլանդ-ցեմենտը, կավահողային ցեմենտը։ Օդային կապակցանյութերն օգտագործվում են միայն ջրի ազդեցությունից զերծ կառույցներում, իսկ հիդրավլիկականը՝ ամեն տեսակի, այդ թվում նաև հիդրոտեխնիկական կառույցներում։ Թթվակայուն կապակցանյութերից են թթվակայուն ցեմենտները։ Օգտագործվում են թթվակայուն ծածկեր պատրաստելու համար։ Օրգանական կապակցանյութերը բարձրմոլեկուլային ածխաջրածինների և դրանց ոչ մետաղական ածանցյալների խառնուրդներ են, որոնք օգտագործելիս փափկացնում են կամ լուծում լուծիչներում։ Օրգանական կապակցանյութերից են բիտումներն ու ձյութերը, որոնք հիմնականում օգտագործվում են ասֆալտբետոնի արտադրության մեջ։

Հայաստանում արտադրվում են պորտլանդ-ցեմենտ (Արարատ), կիր (Արարատ, Ջաջուռ), գաջ (Երևան) և այլ կապակցանյութեր։ 

Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
Կիսահաղորդչային նյութեր

**Կիսահաղորդչային նյութեր**, էլեկտրոնային սարքերի պատրաստման համար կիրառվող կիսահաղորդիչներ։ Լինում են՝ 
*իոնային 
*էլեկտրոնային

## Իոնային կիսահաղորդչային նյութեր

Հաղորդականությունը պայմանավորված է իոններով, և էլեկտրական հոսանքի առկայության դեպքում փոխվում են նյութի կազմությունն ու կառուցվածքը։ Այդ պատճառով իոնային կիսահաղորդչային նյութերը սարքերի պատրաստման համար պիտանի չեն։

## էլեկտրոնային կիսահաղորդչային նյութեր
Հոսանքակիրներն էլեկտրոններն են, ուստի նրանցում էլեկտրական հոսանքը չի ուղեկցվում նյութի տեղափոխությամբ։

Կիսահաղորդչային նյութերը բաժանում են մի քանի հիմնական տարատեսակների՝
#Պարզ/ատոմական պարզ կիսահաղորդչային նյութեր. Մենդելեևի պարբերական աղյուսակի միայն 12 տարրերն են, որոնցից մեծ կիրառություն ունեն գերմանիումը (Ge) և սիլիցիումը (Si)։ Այս կիսահաղորդիչներում էլեկտրոնների շարժունությունը բավական մեծ է (սիլիցիումինը 1400 սմ^2/վ*վրկ. գերմանիումինը՝ 3600 սմ^2/վ*վրկ) ։ 
Սիլիցիումից և գերմանիումից պատրաստում են դիոդներ, տրանզիստորներ, ինտեգրալային միկրոսխեմաներ և այլն։ Մոլեկուլային ցանցով պարզ կիսահաղորդչային նյութերից մեծ կիրառություն ունեն 6-րդ խմբի տարրերը՝ ծծումբը (Տ), սելենը (Se) և թելուրը (Te), իսկ 5-րդ խմբից՝ ֆոսֆորը (P) և արսենը (As)։ 
Սելենը, որը խոռոչային կիսահաղորդիչ է, սպեկտրալ զգայնությամբ մոտ է մարդու աչքին և ֆոտոէլեմենտներում գործածվող հիմնական նյութերից է։ 
#Կիսահաղորդչային նյութեր են նաև A^XB^8-X տեսակի միացությունները, որտեղ A-ն X խմբի տարր է, B-ն՝ (8— X) խմբի։ Այսպիսի միացություններից A^1B^v11 տեսակին են պատկանում AgCl, CuBr, KBr, LiF ևն նյութերը, որոնք դեռևս լայն կիրառություն չունեն։ 
#A^11B^Vi տեսակի միացությունների խմբին են պատկանում երկրորդ խմբի մետաղների սուլֆիդները, թելուրիդները, սելենիդները և օքսիդները։ Այս կիսահաղորդչային նյութերը օգտագործվում են զգայուն ֆոտոդիմադրություններ, ֆոտոէլեմենտներ, տարրական մասնիկների դետեկտորներ և այլ սարքեր պատրաստելու համար։ 
#A^IIIB^v տեսակի միացությունները կիսահաղորդչային ամենակարևոր նյութերից են։ Սրանք երրորդ խմբի երկրորդ ենթախմբի տարրերի անտիմոնիդները, արսենիդները, ֆոսֆիդներն ու նիտրիդներն են։ Այս նյութերի բյուրեղային ցանցն ունի տետրաէդրական փուլեր։ 
#Կարևոր նշանակություն ունեն նաև A^IVB^IV (SiC, SiGe), AIvBvI (PbS, PbSe, PbTe), AnBv1 (CuS, CuO, Cu20), AnBVI (CdSb, ZnSb) և այլ միացությունները։ 
#Կիրառման մեծ հեռանկարներ ունեն ավելի բարդ՝ A^XB1^8-XB2^8-x, A1^XA2^XB^8-X տեսակի միացությունները և պինդ լուծույթները (GaAsP, InGaSb, ZnCdSeTe)։ 
#Կիսահաղորդչային էլեկտրոնիկայում լայն կիրառություն ունեն հեղուկ կիսահաղորդիչները։ 

Կատեգորիա:Կիսահաղորդչային նյութեր
Արամ Գրիգորյան (գրող)

**Արամ Ռուբենի Գրիգորյան** (), հայ գրող, արձակագիր, գրականագետ։ Բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1939 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1914 թվականին Կարս քաղաքում։ 1941 թվականին ավարտել է Լենինականի մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը, ապա՝ Մոսկվայի Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի գրականության բարձրագույն դասընթացները։ Մինչև 1970 թվականը աշխատել է Մոսկվայի Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտում։

Ռուսերեն լույս են տեսել նրա «Շիրվանզադեի ռեալիզմը» (Երևան, 1960), «Սոցիալիստական ռեալիզմի ակունքների մոտ» (Երևան 1963) գրքերը։ Ապրում ու աշխատում է Մոսկվայում։

## Երկեր
* Արևի ուժը, Երևան, Պետհրատ, 1939, 64 էջ։
* Կյանքի ճանապարհը (նովելներ և լեգենդներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1946, 121 էջ։
*Պատումներ Շիրազի կյանքից։ Սովետական գրող, 1987։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կոնվեյեր

մինի|Կոնվեյերի աշխատանքը «Hyundai» ավտոգործարանում

**Կոնվեյեր** ( - փոխդարել), փոխակրիչ, հատային բեռի փոխադրման անընդհատ գործողության մեքենա։ Դասակարգման հիմնական հատկանիշը քարշիչ և բեռնակիր օրգանների տեսակն է։ Տարբերում են կոնվեյերներ փակ առաձգական քարշիչ օրգանով (շղթա, ժապավեն, ճոպան) և առանց քարշիչ օրգանի (պտուտակային, իներցիոն, թրթռային, հոլովակային)։ Կոնվեյերները լինում են ժապավենային (ռետինե կամ պողպատե բեռնակիր ժապավենով), թիթեղնավոր (հոդակապերով միակցված առանձին թիթեղներից բաղկացած պողպատե պաստառով), քերակավոր (շղթային ամրացված կերակներով), կախովի բեռնակիր (շղթային խուլ ամրացված սայլակներով) և հրող (շղթայից առանձնացող սայլակներով), սայլակավոր (քարշիչ շղթայով միացված, ռելսերով շարժվող սայլակներով), շերեփավոր և ճոճանավոր (շղթայից կախված շերեփներով կամ ճոճաններով), պտուտակային (խողովակում պտտվող և բևեռ տեղաշարժող պտուտակով), ճոճվող իներցիոն (հետադարձ-համընթաց շարժման միջոցով բեռների տեղափոխման համար), թրթռային (միախողովակ կամ երկխողովակ), հոլովակային՝ գրավիտացիոն (հոլովակները շարժվում են բեռի ծանրության ուժի ազդեցությամբ) և այլն։ Հայտնի են կոնվեյերների մի քանի մասնագիտացված տեսակներ (էլևատորներ, շարժասանդուղքներ և այլն)։ Կոնվեյերները կարևոր դեր են խաղում հոսքային արտադրության մեջ, դրանց միջոցով է իրականացվում արտադրության կոմպլեքս մեքենայացումն ու ավտոմատացումը։

Կատեգորիա:Տրանսպորտ
Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Շիբասաբուրո Կիտազատո

**Շիբասաբուրո Կիտազատո** (, ) (), ճապոնացի մանրէաբան։ Սովորել է Տոկիոյի և Կումամուտոյի բժշկական դպրոցներում։ Բժշկի դիպլոմն ստացել է 1883 թվականին։

## Գիտական գործունեություն
1885-1891 թվականներին աշխատել է Գերմանիայում, Ռ. Կոխի ինստիտուտում։ 1893 թվականից՝ Տոկիոյի Բակտերիալոգիական ինստիտուտի տնօրեն։

1889 թվականին անջատել է փայտացման բացիլի մաքուր մշակույթը։ 1890 թվականին է. Բերինգի հետ ստացել է փայտացման և դիֆթերիայի անտիտոքսինը և շիճուկային բուժման հիմքը դրել։

1894 թվականին Աոյամի հետ (Իերսենի հետ միաժամանակ) բացահայտել է ժանտախտի հարուցիչը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճապոնացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Տոկիոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ