Իրանի հարվածները Իսրայելին (2024)

**Իրանի հարվածները Իսրայելին** սկսվել է 2024 թվականի ապրիլի 13-ի երեկոյան, երբ Իսրայելի և ՀԱՄԱՍ-ի միջև տեղի ունեցող պատերազմի ժամանակ Իրանի Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը (ԻՀՊԿ)՝ Իրաքի ժողովրդական մոբիլիզացիայի ուժերի, Լիբանանի «Հեզբոլլահ» խմբավորման և Եմենի հութիների հետ համակարգելով, հարյուրավոր ավիահարվածներ է հասցրել Իսրայելի և նրա կողմից բռնազավթված Գոլանի բարձունքների դեմ՝ օգտագործելով անօդաչու թռչող սարքեր, թևավոր ու բալիստիկ հրթիռներ։ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսն իր հարձակումն անվանել է «**Ճշմարիտ խոստում**» գործողություն ()։ Գործողությունն իրականացվել է ի պատասխան ապրիլի 1-ին Սիրիայի մայրաքաղաք Դամասկոսում Իրանի դեսպանատան վրա Իսրայելի կողմից ռմբակոծության, որի հետևանքով զոհվել էր 16 մարդ։ Սա 1979 թվականից ի վեր Իրանի առաջին ուղիղ հարձակումն է Իսրայելի վրա և առաջին ուղիղ հակամարտությունը Իրան-Իսրայել պրոքսի հակամարտությունը սկսվելուց ի վեր։

Մերձավոր Արևելքի մի քանի երկրներ փակել են իրենց օդային տարածքները 2024 թվականի ապրիլի 13-ի կեսգիշերին Իրանի կողմից Իսրայելի դեմ զանգվածային հարձակում սկսելուց մի քանի ժամ առաջ։ Իրանի հարձակմանը ներգրավվել է շուրջ 170 անօդաչու թռչող սարք, ավելի քան 30 թևավոր հրթիռ և ավելի քան 120 բալիստիկ հրթիռ։ Իսրայելը օգտագործել է «Arrow 3» և «Դավթի պարսատիկ» համակարգերը մուտքային զենքերը խոցելու համար։

Ամերիկյան, բրիտանական և հորդանանյան ռազմաօդային ուժերը և դաշնակցային նավատորմը օգնեցին խոցել իրանական անօդաչու թռչող սարքերը, մինչդեռ Ֆրանսիան, որը միջամտեց Հորդանանի խնդրանքով, տեղակայեց իր նավատորմը՝ ռադիոտեղորոշիչ ծածկույթ ապահովելու համար։ Հորդանանը հայտարարում է, որ իր քաղաքացիների անվտանգությունն ապահովելու համար որսացել է իր օդային տարածք թռչող օբյեկտները։

Իսրայելը հայտարարում է, որ անօդաչուների և հրթիռների 99 տոկոսը խոցվել է կոալիցիայի կողմից **«Երկաթե վահան» գործողության** շրջանակներում, մեծ մասը՝ նախքան Իսրայելի օդային տարածք մտնելը, սակայն ավելի ուշ ԱՄՆ բարձրաստիճան պաշտոնյան հայտարարեց, որ առնվազն ինը իրանական հրթիռներ խոցել են իսրայելական երկու ավիաբազաներ։ Բալիստիկ հրթիռների մի մասը խոցվում է տիեզերքում Arrow համակարգի կողմից։ Նախնական տեղեկություններն այն էին, որ միայն մի քանի հրթիռներ չեն խոցվել ու նրանցից մեկը փոքր վնաս է հասցրել Իսրայելի հարավում գտնվող Նևաթիմ ավիաբազային, որը շարունակում է գործել։ Իսրայելում մեկ երեխա՝ 7-ամյա իսրայելցի բեդվին աղջիկը, խոցվել և վիրավորվել է հրթիռի մի մասից։ Եվս 31 մարդ կա՛մ թեթև վնասվածքներ է ստացել պահպանվող տարածքներ շտապելիս, կա՛մ բուժվել է անհանգստությունից։ Հորդանանը հայտնել է, որ որոշ բեկորներ են ընկել իր տարածքում, ինչը էական վնասներ կամ վիրավորներումներ չի պատճառել։ Հաջորդ օրը ՄԱԿ-ում Իրանի ներկայացուցիչը հայտարարում է, որ հարձակումները «կարելի է ավարտված համարել»։

Հարձակումը պատմության մեջ ամենախոշոր անօդաչու թռչող սարքի հարվածն էր, որի նպատակն էր թուլացնել հակահրթիռային պաշտպանությունը, և առաջին անգամն էր, որ Իսրայելը 1991 թվականի իրաքյան հարձակումներից ի վեր հայտնվել է այլ երկրի զինված ուժերի ուղղակի հարձակման տակ։ Իրանի հարձակումները քննադատության են արժանացել ՄԱԿ-ի, մի շարք համաշխարհային առաջնորդների և քաղաքական վերլուծաբանների կողմից, որոնք նախազգուշացրել են, որ դրանք կարող են վերածվել լայնածավալ տարածաշրջանային պատերազմի։

## Նախապատմություն

2023 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Իրանի կողմից աջակցվող «Համաս» զինյալ խմբավորումը հարձակում է իրականացնում Իսրայելի հարավում, որի հետևանքով զոհվում է 1200 մարդ։ Իսրայելը պատասխանել է՝ սկսելով իսրայելական շարունակվող ներխուժումը Գազայի հատված, որը ըստ Գազայի առողջապահության նախարարության, մինչ այժմ հանգեցրել է ավելի քան 33,000 մարդու մահվան։ Իրանը մեղադրել է Իսրայելին Գազայի պաղեստինցիների նկատմամբ ցեղասպանություն իրականացնելու մեջ։

Հոկտեմբերի 7-ից հետո Լիբանանում տեղակայված և Իրանի կողմից աջակցվող Հեզբոլլահը սկսեց հարձակումներ գործել Իսրայելի հյուսիսում։ Պատերազմի սկզբից ի վեր Հեզբոլլահի և Իսրայելի միջև գրանցվել է ավելի քան 4400 բռնության գործադրմամբ միջադեպ, և հակամարտության սկզբից ի վեր մոտ 100,000 իսրայելցի է տարհանվել Իսրայելի հյուսիսային հատվածից։

2024 թվականի ապրիլի 1-ին Սիրիայի մայրաքաղաք Դամասկոսում Իրանի դեսպանատան հարևանությամբ գտնվող Իրանի հյուպատոսության շենքին հարակից իսրայելական ավիահարվածի հետևանքով զոհվեց 16 մարդ, այդ թվում՝ բրիգադային գեներալ Մոհամմադ Ռեզա Զահեդին՝ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի «Ղոդս ուժերի» ավագ հրամանատարը և ԻՀՊԿ-ի յոթ այլ սպաներ։ Հարձակումից անմիջապես հետո Իրանը երդվում է վրեժխնդիր լինել, և հաղորդումները ենթադրում են, որ դա ավիահարվածի հնարավոր դրդապատճառ էր։ Իրանը հայտնում է, որ շենքը դեսպանատան մասն է, մինչդեռ Իսրայելը պնդում է, որ դա շինություն է, որն օգտագործվում է Իրանի հեղափոխության պահապանների կողմից և գտնվում է դեսպանատան պարսպապատ տարածքից դուրս։ Բազմաթիվ երկրներ և միջազգային կազմակերպություններ դատապարտել են հարձակումը, իսկ Միացյալ Նահանգները հերքել է իր մասնակցությունը կամ նախնական իմացությունը, թեև ՄԱԿ-ում Ռուսաստանի ներկայացուցիչը կասկածի տակ է դրել այս պնդումը՝ այն անվանելով «զարմանալի»՝ նշելով, որ ԱՄՆ-ը «միշտ անմիջականորեն տիրապետում է ցանկացած թեմայով տեղեկատվության՝ շնորհիվ իր հետախուզական հնարավորությունների»։

Հյուպատոսության վրա հարձակմանը հաջորդած շաբաթների ընթացքում ԱՄՆ-ը, Ֆրանսիան, Գերմանիան և Մեծ Բրիտանիան նախազգուշացրել են Իրանին՝ չհարձակվել Իսրայելի վրա՝ հայտարարելով, որ նման հարձակումը մեծ էսկալացիա կլինի և կարող է հանգեցնել Արևմուտքի կողմից Իրանի դեմ ռազմական պատասխանի։ Իսրայելը զգուշացրել է Իրանին, որ նման հարձակումը կարող է հանգեցնել իրանական հողի վրա իսրայելական ուղղակի ռազմական պատասխանի։ Հաղորդվում է, որ Սաուդյան Արաբիան, Արաբական Միացյալ Էմիրությունները, Օմանը և Քուվեյթը քայլեր են ձեռնարկել՝ թույլ չտալու ԱՄՆ-ին օգտագործել իրենց տարածքներում գտնվող իր բազաները Իրանի դեմ հնարավոր հարձակման համար։ 2024 թվականի ապրիլի սկզբին Իրանը ԱՄՆ-ում Շվեյցարիայի դեսպանատան միջոցով հաղորդագրություն է ուղարկել՝ սպառնալով հարձակվել տարածաշրջանում Միացյալ Նահանգների ռազմակայանների վրա՝ Իսրայելի հնարավոր հարձակման դեպքում նրանց աջակցության դեպքում։ Ապրիլի 12-ին Իրանի արտաաքին գործերի նախարար Հոսեյն Ամիր Աբդոլլահիանը հայտարարում էր, որ Իրանի պատասխանը կլինի սահմանափակ։ Հոսեյն Ամիր-Աբդոլլահիանի խոսքով, Իրանը մոտալուտ հարձակման մասին 72 ժամ առաջ նախազգուշացրել է տարածաշրջանի այն երկրներին, որոնք հյուրընկալում են ԱՄՆ ռազմակայանները։

## Հարձակում
### Հրթիռների և անօդաչու սարքերի արձակում
2024 թվականի ապրիլի 13-ի երեկոյան Իրանը անօդաչու թռչող սարքերով և հրթիռներով հարձակում գործեց Իսրայելի վրա՝ թիրախավորելով, ի թիվս այլ չհաստատված հետագծերի, Գոլանի բարձունքների և Արադի տարածաշրջանի օբյեկտները և Նեգև անապատում գտնվող երկու ավիաբազաները։ Հարձակումը ստացել է «Ճշմարիտ խոստում» գործողություն () անվանումը՝ *Յա Ռասուլ Ալլահ* () ծածկանունով: Ըստ «Վաշինգտոն Փոստ»-ի՝ այն բաղկացած էր ավելի քան 200 հրթիռներից և անօդաչու թռչող սարքերից, և ներառում էր բալիստիկ հրթիռներ՝ ըստ իրանական «IRNA» լրատվական գործակալության։ Ինչպես «CNN»-ը, այնպես էլ «Reuters»-ը ավելի ուշ հայտնեցին, որ ավելի քան 300 սպառազինություն է արձակվել Իսրայելի ուղղությամբ։ Իսրայելի բանակի ներկայացուցիչը հայտնում է, որ Իրանը արձակել է 170 անօդաչու թռչող սարք, 30 թևավոր հրթիռ և 120 բալիստիկ հրթիռ։ Իսրայելի պաշտպանության բանակի խոսնակ Դանիել Հագարիի խոսքով, Իրանից, Իրաքից, Լիբանանից և Եմենից Իսրայելի ուղղությամբ արձակվել է մոտ 350 հրթիռ։

Ըստ Իրանի գլխավոր շտաբի պետ Մոհամմադ Բաղերիի, առաջնային թիրախներն են եղել Նևաթիմ ավիաբազան, որտեղից Իսրայելը հարձակում է իրականացրել Իրանի հյուպատոսության վրա, ինչպես նաև հետախուզական կենտրոնը Իսրայելի կողմից օկուպացված Հերմոն լեռան մասում, որն ապահովել էր հետախուզական տվյալները։ Գործողությունը սահմանափակվել է Իրանի հյուպատոսության վրա Իսրայելի հարձակման պատասխան գրոհով։ Այլ թիրախների թվում էին Իսրայելի հարավում գտնվող Ռամոնի ավիաբազան, Թել Ավիվը և Դիմոնան, որտեղ գտնվում է միջուկային կենտրոնը։ ԻՀՊԿ-ի «Թասնիմ» լրատվական գործակալության փոխանցմամբ՝ կիրառված մարտավարությունը բաղկացած է եղել «Երկաթե գմբեթը» և «Դավթի պարսատիկը» հագեցնել հարյուրավոր Շահեդ-136 մահապարտ անօդաչու թռչող սարքերի առաջին ալիքով՝ երկրորդ ալիքում տասնյակ բալիստիկ հրթիռների ճանապարհը մաքրելու համար։

«Հեզբոլլահը» հայտարարում է, որ տասնյակ «Գրադ» հրթիռներ է արձակել Իսրայելի կողմից բռնազավթված Գոլանի բարձունքներում գտնվող իսրայելական հակաօդային պաշտպանության տեղակայման ուղղությամբ։ Խմբավորումը հայտնում է, որ հարձակումը տեղի է ունեցել տեղական ժամանակով կեսգիշերից անմիջապես հետո։

Հարձակմանը նախապատրաստվելու համար Իսրայելը, Իրաքի, Հորդանանի, Լիբանանի, Սիրիայի և Քուվեյթի հետ միասին, ապրիլի 13-ին փակում է իր օդային տարածքը, մինչդեռ Իրանի օդային տարածքը փակ էր միայն VFR թռիչքների համար, իսկ Եգիպտոսն իր հակաօդային պաշտպանությունը դրել էր բարձր պատրաստվածության։

Իսրայելի պետական հեռուստաընկերությունը հայտարարում է, որ Իրանը հարձակում է սկսել Իսրայելի դեմ։ Իրանի կողմից հարձակումը հաստատում է նաև Իսրայելի պաշտպանության բանակը։ Իսրայելի պաշտպանության բանակի մամուլի խոսնակ Դանիել Հագարին հայտարարում է, որ իրանական անօդաչու թռչող սարքերը Իսրայելի տարածք կհասնեն 7-9 ժամում։

«The Jerusalem Post»-ը գրում է, որ Իրանը հարյուրավոր անօդաչու թռչող սարքեր է ուղարկել Իսրայելի ուղղությամբ։ Իսրայելի պաշտպանության բանակը հայտարարել է, որ պատրաստ է դրանք ոչնչացնելուն։

Հարձակման սպառնալիքի պատճառով Իսրայելում փակվել են բոլոր կրթական հաստատությունները։ Երկրի պաշտպանության բանակի խոսնակը հայտարարել է, որ առաջիկա օրերին կրթական հաստատությունները չեն գործի, պլանավորված ճամփորդությունները չեն կայանա, չեն թույլատրվի նաև 1000 հոգուց ավել մարդկանց մասնակցությամբ հանրային միջոցառումները։ Իսրայելի իշխանությունները քաղաքացիներին հրահանգել են զգոն լինել և օդային տագնապի ազդանշանը լսելուց անմիջապես հետո գնալ ապաստարաններ։

Իրանի հարձակման մասին լուրերի տարածումից որոշ ժամանակ անց հայտարարությամբ է հանդես եկել Իսրայելի վարչապետ Բենյամին Նեթանյահուն՝ հայտարարելով, որ Իսրայելի պաշտպանական համակարգերը պատրաստ են դիմակայել Իրանի հարձակմանը։ Նեթանյահուն շեշտել է, որ իրենք պատրաստ են ցանկացած սցենար՝ թե պաշտպանողական, թե հարձակվողական։ Իսրայելի վարչապետը նաև շնորհակալություն է հայտնել ԱՄՆ-ին, Մեծ Բրիտանիային, Ֆրանսիային և այլ երկրների՝ իրենց կողքին լինելու համար։

### Իսրայելի պատասխանը
[thumb|Գլխավոր շտաբի պետ, փոխգնդապետ [Հերզի Հալևին Իսրայելի ռազմաօդային ուժերի օպերատիվ կենտրոնում իրավիճակային գնահատում է անցկացնում։]]
Իսրայելը օգտագործեց «Arrow 3» և «Դավթի պարսատիկ» համակարգերը մուտքային զենքերը խոցելու համար և խցանեց էլեկտրոնային ուղղորդման համակարգերը՝ հրթիռների նավիգացիան խափանելու համար։ Բազմաթիվ անօդաչուներ են խոցվում Սիրիայի վրայով թռչելիս։ Իսրայելը հայտնում է, որ զենքի 99%-ը հաջողությամբ որսացել է։

## Ծանոթագրություններ

### Նշումներ


Կատեգորիա:2024 Իսրայելում
Կատեգորիա:2024 Իրանում
Կատեգորիա:2024 հակամարտություններ