open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պուգմիլ

** Պուգմիլ ** (), համայնք Բրազիլիայում՝ Տոկանտինս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Արևմտյան Տոկանտինսի մարզում։ Մտնում է Ռիու Ֆորմոզուի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 2669 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 401,689 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 6,6 մարդ/կմ²։

## Վիճակագրություն
*Համախառն ներքին արդյունքը, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 6.636.388,00 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
*Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով, 2003 թվականի դրությամբ, կազմում է 2.815,61 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)։
*Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը, 2000 թվականի դրությամբ, կազմում է 0,671 (տվյալները՝ ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)։

## Արտաքին հղումներ
* Տեղեկություններ Պուգմիլի մասին

Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տոկանտինս նահանգի բնակավայրեր
Սան Պիետրո Կլարենցա

**Սան Պիետրո Կլարենցա** (), կոմունա Իտալիայում, Սիցիլիա մարզում՝ Կատանիայի գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 5858 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 976 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 6 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 95030։ Հեռախոսային կոդը՝ 095։

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Աբդլմսեհ (բլուր)

**Աբդլմսեհ**, բլուր Հայաստանում, Արզնի առողջարանից ոչ հեռու։

Աբդլմսեհում կա ուխտատեղի, որին բնակիչները համարում են անասունների հովանավոր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բլուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի բլուրներ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լեռնագրություն
Սանտա Վեներինա

**Սանտա Վեներինա** ()՝ կոմունա Իտալիայում, Սիցիլիա մարզում՝ Կատանիայի գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 8178 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 438 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 18 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 95010։ Հեռախոսային կոդը՝ 095։

Սուրբ Վեներան հարգվում է որպես կոմունայի հովանավոր։ Տոնակատարությունը տեղի է ունենում հուլիսի 26-ից հետո ամենամոտ կիրակի օրը։

## Արտաքին հղումներ
* http://www.comune.santavenerina.ct-egov.it/ 
* Տվյալների ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Սանտ Ալֆիո

**Սանտ Ալֆիո** () կոմունա Իտալիայում, Սիցիլիա մարզում՝ Կատանիայի գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 1664 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 72 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 23 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 95010։ Հեռախոսային կոդը՝ 095։

## Ժողովրդագրություն

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:4500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 1671
 bar:1871 from:0 till: 1700
 bar:1881 from:0 till: 2012
 bar:1901 from:0 till: 2593
 bar:1911 from:0 till: 2574
 bar:1921 from:0 till: 4094
 bar:1931 from:0 till: 3779
 bar:1936 from:0 till: 3388
 bar:1951 from:0 till: 2175
 bar:1961 from:0 till: 2124
 bar:1971 from:0 till: 2011
 bar:1981 from:0 till: 1742
 bar:1991 from:0 till: 1666
 bar:2001 from:0 till: 1647
PlotData=
 bar:1861 at: 1671 fontsize:S text: 1.671 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 1700 fontsize:S text: 1.700 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 2012 fontsize:S text: 2.012 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 2593 fontsize:S text: 2.593 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 2574 fontsize:S text: 2.574 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 4094 fontsize:S text: 4.094 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 3779 fontsize:S text: 3.779 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 3388 fontsize:S text: 3.388 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 2175 fontsize:S text: 2.175 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 2124 fontsize:S text: 2.124 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 2011 fontsize:S text: 2.011 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 1742 fontsize:S text: 1.742 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 1666 fontsize:S text: 1.666 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 1647 fontsize:S text: 1.647 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:


## Արտաքին հղումներ
* http://www.comune.sant-alfio.ct.it/ 
* Տվյալների ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ելգավա

**Ելգավա** (, պատմական անունը՝ **Միտավա**, ), քաղաք (1573 թվականից), Լատվիայի Հանրապետության տարածքում, 1578-1795 թվականներին եղել է Կուռլանդական դքսության մայրաքաղաքը։ Ըստ 2011 թվականի մարդահամարի տվյալների, քաղաքի բնակչությունը կազմում է 64,5 հազար մարդ։ Գտնվում է Լիելուպե գետի հարևանությամբ։ Քաղաքը գտնվում է Լատվիայի մայրաքաղաք Ռիգայից 42 կմ հեռավորության վրա։

## Քույր քաղաքներ
*  Վայկլ (), Դանիա
*  Ալմակո (), Իտալիա
*  Բարանավիչի (), Բելառուս
*  Բեռլին (), Գերմանիա
*  Հելլեֆորս (), Շվեդիա
*  Մագադան, Ռուսաստան
*  Հարավային վարչական օկրուգ, Ռուսաստան
*  Նոր Օդեսսա (), Բրազիլիա
*  Պյառնու (քաղաք, Էստոնիա)Պյառնու (), Էստքնիա
*  Բելոստոկ (), Լեհաստան
*  Շտաուլյայ (), Լիտվա
*  Սինին (), Չինաստանի Հանրապետություն

## Ծանոթագրություններ

thumb|left|Սբ. Աննա եկեղեցին Ելգավայում

## Արտաքին հղումներ
* Map of Jelgava 
* City paper 

Կատեգորիա:1573 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լատվիայի քաղաքներ
Ազատ եկեղեցականություն

** Ազատ եկեղեցականություն** կամ «նոր», «կենդանի» եկեղեցականություն, շարժում Խորհրդային Ռուսաստանում 1921-1922 թվականներին։ 1923 թվականից արձագանք գտավ ՀԽՍՀ–ում։

Նպատակն էր՝ կրոնական և ներքին վարչական բարեփոխությունների միջոցով պահպանել կրոնի և եկեղեցու ազդեցությունը։ Ազատ եկեղեցյան սոցիալական հենարանը նէպմանական–կուլակային տարրերն էին։ Նրա գաղափարներն էր արտահայտում Երևանում լույս տեսնող «Ազատ եկեղեցի» շաբաթաթերթը (1924-1928)։ Ազատ եկեղեցականությունը հաջողություն չունեցավ և աստիճանաբար մարեց։

Կատեգորիա:Կրոնական նոր շարժումներ
Ազգություն

**Ազգություն**, մարդկանց էթնիկական ընդհանրության պատմական զարգացման ձև։ Հաջորդում է ցեղային ընդհանրությանը, և բնութագրվում հավաքական անվանումով (օրինակ՝ *հայեր*)։ Ազգությունը ունի նույն հատկանիշները, ինչ ազգը, սակայն գտնվում է սոցիալ– տնտեսական զարգացման ավելի ստորին աստիճանում։ Ազգությունը սկիզբ է առնում արդեն իսկ ցեղերի միությունից, սակայն տոհմացեղային կապերի ուղղակի շարունակությունը չէ, այլ մի նոր հանրություն, որի մեջ ձուլվում են ոչ միայն ազգակից, այլև օտար ցեղերի հատվածներ։ Հին աշխարհի ազգությունները ծագել են նախնադարյան համայնական կարգերի քայքայման ու ստրկատիրական հարաբերությունների կազմավորման շրջանում (հին հույներ, հին եգիպտացիներ, հնդիկներ, չինացիներ, հայեր են)։ Մի շարք Ազգեր (հին ֆրանսիական, հին ռուսական) առաջացել են նախնադարյան կարգերից ֆեոդալականին անցնելու հիմքի վրա։ Կապիտալիստական հարաբերությունների ձևավորմամբ քիչ թե շատ խոշոր ազգությունները վերածվել են բուրժուական ազգերի։ Ընդ որում, առանձին Ազգություններ հիմք են ծառայել մի քանի ազգերի կազմավորման համար, երբեմն էլ նոր ազգ է կազմավորվել մի քանի Ազգությունների հատվածների համախմբումից։ Նոր Ազգություններ կազմավորվում են նաև մեր օրերում։ Այդ պրոցեսը շարունակվում է նաև սոցիալիզմի պայմաններում, սակայն շատ փոքրաթիվ (մի քանի հազար մարդ միավորող) Ազգություններն ազգի չեն վերածվում և աստիճանաբար ձուլվում են համեմատաբար ազգերին։ Գրականության մեջ հաճախ Ազգությունը հիշատակվում է *«ժողովուրդ»* տերմինով։ Ազգությունը երբեմն օգտագործվում է մարդկանց բոլոր սոցիալ–էթնիկական ընդհանրությունների (ազգություն, ազգ և նույնիսկ ցեղերի միություն) իմաստով։

Կատեգորիա:Ազգություն
Կատեգորիա:Մարդկանց իրավական կատեգորիաներ
Պեսկարա

**Պեսկարա** (), քաղաք Իտալիայում, Աբրուցո մարզում՝ Ադրիատիկ ծովի ափին։ Պեսկարայի պրովինցիայի վարչական կենտրոնն է։

Տարածաշրջանի հովանավորն է սուրբ Ցետեուս Ամիտերնացին։ Տոնը նշվում է հոկտեմբերի 10-ին։

## Պատմություն
Քաղաքն ունի հին ծագում։ Քաղաքի առաջին բնակիչները հիմնադրել են Պեսկարա գյուղը Հռոմեական կայսրության օրոք՝ այն անվանելով Վիկուս Ատերնո։

1800-ական թվականների ասկզբին քաղաքը եղել է Ֆրանսիայի կազմում և կարևոր հենակետ է եղել Ժոզեֆ Բոնապարտի համար։

1927 թվականի հունվարի 2-ին ձևովորվեց Պեսկարան։ Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ժամանակ քաղաքը մեծ վնաս է կրել։ Քաղաքում զոհվել է 3000 մարդ։ Այդ պատճառով 2001 թվականի փետրվարի 8-ին Հանրապետության նախագահ Կառլո Ազեգիլո Չամպին քաղաքին շնորհել է «Հանուն քաղաքացիական արժանիքների» ոսկե մեդալով։

## Տնտեսություն
Քաղաքն ունի շատ փոքր քիմիական, տեղնիկական և սննդի արդյունաբերություն։ Քաղաքում կատարվում է կերամիկական արտադրություն։ Ինչպես նաև քաղաքն ունի ձկնորսության նավահանգիստ։

## Մշակույթ և սպորտ
Քաղաքը գտնվում է Ռելյատիվիստական աստղաֆիզիկայի միջազգային կենտրոնի ICRANet ցանցի և Պեսկարա ֆուտբոլային ակումբի տնօրինության տակ։

## Պատկերասրահ

Pescara_2005_-Aeroporto_d%27Abruzzo-_by-RaBoe_01.jpg|Օդանավակայան
Pescara_Porto_2002_by-RaBoe_01.jpg|Պեսկարայի նավահանգիստը
Pescara_Marina_di_Pescara_01_(raboe).jpg|Մարինայի մուտքը
Ponte_del_Mare_di_Pescara_2011.jpg|Ծովի կամուրջը
Parrozzo_abruzzo.jpg|Պառոզզո
Pescara_-_veduta_da_Pianacce.JPG|Պեսկարան


## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ 

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Միջերկրական ծովի նավահանգիստներ
Կատեգորիա:Նավահանգստային քաղաքներ
Աերոառանձգականություն

**Աերոարանձգականություն**, մեխանիկայի բաժին, ուսումնասիրում է գազային (հեղուկ) միջավայրում շարժվող առաձգական մարմինների լարվածադեֆորմացիոն վիճակները։

## Նշանակություն
Հիմնականում զբաղվում է միջավայրում գերձայնային արագությամբ շարժվող սարքերի մասերի (ձողեր, սալեր, թաղանթներ) տատանումների և կայունության հարցերով։ Փոքր գրգռումների դեպքում այդ հարցերը հանգում են որոշակի հաստատուն գործակիցներով գծային դիֆերենցիալ հավասարումների սեփական արժեքների ուսումնասիրմանը։

Յուրաքանչյուր թաղանթի կամ սալի համար գոյություն ունի շարժման որոշակի արագություն, որը գերազանցելու դեպքում նրա տատանում ների ամպլիտուդները ժամանակի ընթացքում անվերջորեն աճում են։

## Խնդիրներ
Աերոարանձգականությունյան խնդիրները լուծելիս հարկավոր է միաժամանակ ուսումնասիրել առաձգականության տեսության և աերոհիդրոմեխանիկայի հավասարումները։ Այդ խնդիրները բացառիկ կարևորություն ունեն ավիացիայում և հրթիռային տեխնիկայում։

Կատեգորիա:Մեխանիկա
Ագրեգատային հաստոց

**Ագրեգատային հաստոց**, բազմաիլային մետաղահատ հաստոց՝ նորմալացված հանգույցներից կազմված և անհատական հաղորդակներ ունեցող ուժային գլխիկներով, որոնք կատարում են իրենց վրա տեղակայված մետաղահատ գործիքների (գայլիկոնների, կտրիչների, ֆրեզների և այլն) պտտումն ու մատուցումը։

Միևնույն ուժային գլխիկներով կարելի է կառուցել տարբեր տիպի ու հատուկ նշանակության ագրեգատային հաստոցներ։

## Տեսակներ
ԽՍՀՄ-ում ընդունված են փոքր (ուժային գլխիկների հզորությունը 0,5-3 կվտ), միջին ու խոշոր (ուժային գլխիկների հզորությունը՝ 3,0-28 կվտ) ագրեգատային հաստոցներ։ Խոշոր ագրեգատային հաստոցները պատրաստվում են նաև նորմալացված հորիզոնական և ուղղաձիգ հենոցներով, սյուներով, պտտվող սեղաններով, թմբուկներով և այլն։ Որպես կանոն, իրն անշարժ ամրացվում է հաստոցի սեղանին տեղակայված հարմարանքում և մշակվում մեկ կամ մի քանի կողմերից։

Խոշոր ագրեգատային հաստոցի գործիքը մատուցվում է ուժային գլխիկի՝ ուղղորդիչներին տեղակայված իրանի տեղաշարժմամբ, իսկ փոքր ուժային գլխիկների դեպքում՝ անշարժ իրանի նկատմամբ իլի տեղաշարժմամբ։ Ուժային գլխիկները կարող են աշխատել միաժամանակ (միադիրք ագրեգատային հաստոցի) և հաջորդաբար (բազմադիրք ագրեգատային հաստոց)։

Սրանք կենտրոնացնում են ավելի մեծ քանակությամբ գործողություններ։ Ագրեգատային հաստոցներից հավաքվում են ավտոմատ գծեր։ Ունեն բարձր արտադրողականություն, էժան են, նախագծման ու պատրաստման համար կարճ ժամանակ են պահանջում, հեշտ են ենթարկվում վերակառուցման։

## Կիրառում
Օգտագործվում են մասսայական և խոշոր սերիական արտադրություններում։

Կատեգորիա:Տեխնոլոգիա
Ագրոկլիմայագիտություն

**Ագրոկլիմայագիտություն** (ագրո + կլիմայագիտություն), կլիմայագիտության բաժին, ուսումնասիրում է կլիման՝ որպես երկրագործության գործոն։

Ագրոկլիմայագիտության խնդիրն է՝ ուսումնասիրել գյուղատնտեսական բույսերի բերքատվությունը՝ կապված կլիմայական պայմանների հետ, բացահայտել տերիտորիայի կլիմայական առանձնահատկությունները բույսերի նպատակահարմար տեղաբաշխման համար։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Կլիմայագիտություն
Ադոլիոս

**Ադոլիոս** (ծ. թ. անհայտ - 543), VI դարի բյուզանդական հայազգի ռազմական գործիչ, Հայոց իշխան Ակակիոսի որդին։

Մասնակցել է հայերի 536 թվականի ապստամբության ճնշմանը։ Հետագայում Հուստինիանոս Ա-ի արքունիքում դարձել է սիլենտիարիոս (բարձրաստիճան պաշտոնյա)։ Հայկական զորքի գլուխն անցած մասնակցել է Բելիսարիոսի մղած կռիվներին՝ ընդդեմ Խոսրով Անուշիրվանի։ Պարտություն կրելով Ծաղկոտն գավառի Անգղ գյուղում՝ փախել է և ճանապարհին սպանվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայերը Բյուզանդական կայսրությունում
Ազգագրական շրջան

**Ազգագրական շրջան** (մարզ), աշխարհագրական վայր, ուր պատմականորեն համատեղ բնակվող առանձին ժողովուրդների կամ նույն ժողովրդի տարբեր ազգագրական խմբերի տևական և փոխադարձ շփման հետևանքով առաջանում են որոշակի տնտեսա-մշակութային ընդհանրություններ։

## Պատմա–ազգագրական շրջան
Ազգագրական շրջանը պատմական կատեգորիա է, ուստի սովորաբար կոչվում է պատմա-ազգագրական շրջան կամ մարզ։ Օրինակ, Կովկասը համարվում է պատմա-ազգագրական առանձին շրջան, որի մեջ մտնում են տարբեր լեզվաընտանիքների (իբերո-կովկասյան, հնդեվրոպական, ալթայան և այլն) պատկանող և անցյալում հասարակական զարգացման տարբեր մակարդակ ունեցող մոտ 40 մեծ ու փոքր ժողովուրդներ, որոնք, սակայն, ունեն պատմականորեն կազմավորված տնտեսության, մշակույթի, կենցաղի ու սովորույթների ընդհանրություններ։

Կովկասն ունի նաև միմյանցից զանազանվող երկու ենթամարզ՝
* Հյուսիս–Կովկասյան (ներառյալ Դաղստանը)
* Անդրկովկասյան։

### Հյուսիս–Կովկասյան
Հյուսիս–Կովկասյանը բաժանվում է երկու (բուն Հյուսիս–Կովկասյան և Դաղստանյան), մյուսը՝ երեք (Հայկական, Վրացական և Ադրբեջանական) ազգագրական շրջանի։

Դրանք էլ բաժանվում են ենթաշրջանների։ Հայկական բարձրավանդակի ազգագրական շրջանը ամփոփում է 8 ենթաշրջան՝
* Փոքր Հայք,
* Ծոփք–Աղձնիք,
* Տուրուբերան,
* Վասպուրական,
* Այրարատ,
* Սյունիք-Արցախ,
* Գուգարք,
* Բարձր Հայք։

## Կազմավորում
Այդ ենթաշրջանները կազմավորվել են հիմնականում գլխավոր բնաերկրագործական գոտիների շուրջը՝ հնագույն տոհմա-ցեղային խմբավորումների հիման վրա։ Հայկական բարձրավանդակի ենթաշրջանների մեջ անցյալում, հայերի հետ մեկտեղ, մտել են նաև քրդեր, հույներ, ասորիներ, վրացիներ, թուրքեր, պարսիկներ և ուրիշներ, որոնք ընդհանուր առմամբ կրել են տվյալ ենթաշրջանի պատմա-մշակութային ազդեցությունը՝ որպես տևական համատեղ բնակության արգասիք (տնտեսական զբաղմունքների, նյութական, մասամբ նաև հոգևոր մշակույթի համանուն տարրերի առկայությունը, մայրենի լեզվից բացի, համատեղ բնակվող մեկ կամ ավելի ժողովուրդների լեզվին տիրապետելը և այլն)։ Ինչպես տվյալ ենթաշրջանի հայերը, այնպես էլ այլազգիները միաժամանակ ունեցել են իրենց ուրույն մշակութային ու կենցաղային առանձնահատկությունների ամբողջությունը և մայրենի լեզվի բարբառը։

Կատեգորիա:Ազգագրություն
Կատեգորիա:Ազգագրագիտություն
Աերոդինամիկ ուժ

մինի
**Աերոդինամիկ ուժ**, գազային միջավայրում (մասնավորապես՝ օդում) շարժվող պինդ մարմնի (օրինակ, ինքնաթիռի թևի) մակերևույթի վրա տվյալ միջավայրի ընդհանուր ազդեցությունը (ուժը)։

Շարժվող մարմնի մակերևույթի բոլոր կետերում կիրառված աերոդինամիկ ուժերի գումարը կոչվում է *լրիվ աերոդինամիկ ուժ* (R), իսկ նրա առաջացրած մոմենտը՝ *լրիվ աերոդինամիկական մոմենտ*։

## Լրիվ Աերոդինամիկ ուժ
Լրիվ Աերոդինամիկ ուժ կարելի է վերածել 3 բաղադրիչների,
* *աերոդինամիկ դիմադրություն* (X)՝ շարժման արագությանը (V) հակառակ,
* *վերամբարձ ուժ* (V)՝ շարժման արագությանն ուղղահայաց
* *կողմնային ուժ* (2)՝ X և V բաղադրիչներին ուղղահայաց։

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Աերոդինամիկա
Ազատ դաստիարակություն

**Ազատ դաստիարակություն**, մանկավարժական տեսություն, որ տարածվեց Եվրոպայում, 19-րդ դարի կեսերից մինչև XX դարի սկիզբը։

Դաստիարակության մեջ մերժելով խստավարժությունը, ուսուցման քարացած, սխոլաստիկ ձևերը՝ ազատ դաստիարակության ջատագովներն առաջ էին քաշում երեխայի բնածին հակումների, հետաքրքրությունների, ընդունակությունների ազատ ու անկաշկանդ զարգացման սկզբունքը։ Սակայն ազատ դաստիարակությունը իդեալականացնում էր երեխային իբրև «ճշմարտության, բարու և գեղեցկության նախատիպարի», գերագնահատում նրա բնածին ուժերը։

## Կողմնակիցներ
Ազատ դաստիարակության որոշ ծայրահեղ կողմնակիցներ (Էդուարդ Քեյ, Մ. Մոնտեսորի և ուրիշներ) բացասում էին նույնիսկ դպրոցը և դասավանդումը՝ հանգելով ինքնազարգացման գաղափարին։ Ազատ դաստիարակության տեսությունը սերտորեն կապված է Ժան Ժակ Ռուսոյի «բնական իրավունքի» և «*բնական դաստիարակության*» ուսմունքի հետ։ Լև Նիկոլայի Տոլստոյը Յասնայա Պոլյանայում հիմնած իր դպրոցում (1859) այդ տեսությունը կիրառել է յուրովի։

Կատեգորիա:Մանկավարժություն
Հուա Մուլան

**Հուա Մուլան** (), չինական պոեմի հերոսուհի, որը իր տարեց հոր փոխարեն գնաց պատերազմ, չնայած նրան, որ բանակը կազմված էր միայն տղամարդկանցից։ Պոեմը գրվել է VI դարում, բնօրինակ տարբերակը պահպանված չէ, ի տարբերություն մյուս տարբերակների հավաքածուի, որը ստեղծել է XII դարում Գո Մաոցյանեմը։ Արդյոք կա Մուլանի իրական նախատիպը, թե ոչ՝ դեռ հայտնի չէ։

## Անուն
«Մուլան» անունը նշանակում է «Մագնոլիա»(«mù»-ն նշանակում է ծառ, իսկ «lán»-ը նշանակում է «Օրքիդեա»)։ Մուլան անվանը ավելացրել են նաև «Huā» ազգանունը, որը նշանակում է «ծաղիկ»։

## Սյուժե
Մուլանն իրեն ներկայացնում է տղամարդ և զբաղեցնում է այն տեղը, որը հատկացված էր հոր համար։ Ապա կայսրը նրան է տալիս իր պաշտոնը։ Հետո նա վերադառնում է տուն, և երբ նրան այցելում են իր ընկերները, տեսնում են Մուլանին կանացի հագուստով։

Մասնագետները վիճում են իրադարձությունների ժամանակաշրջանի վերաբերյալ․ մի մասը հակված է այն կարծիքին, որ դեպքերը կատարվել են Հյուսիսային Վեյում (մ․թ․ա․ 425-445), մյուսները գտնում են, որ այն Սու Յան դի կայսրի ժամանակաշրջանն է (604-617 թվականներ)։
 
Պոեմում հանդիպում են անոմատոպեյաներ։

## Մշակույթում
### Գրականություն
Մին դինաստիայի գահակալման ժամանակաշրջանում գրվեց Մուլանի մասին պոեմը։ Մի շարք հետագա ստեղծագործություններում նա հանդես է գալիս որպես կերպար։

## Ծանոթագրություններ

### Անիմացիա
1998 թվականին Walt Disney ընկերությունը նկարահանեց համանուն մուլտֆիլմ, 2004 թվականին՝ դրա շարունակությունը։

Կատեգորիա:Դիսնեյի հարսնացուներ
Կատեգորիա:Չինական գրականություն
Գ. Դավթյանի անվան հիդրոպոնիկայի պրոբլեմների ինստիտուտ

**Երևանի ագրոքիմիական խնդիրների և հիդրոպոնիկայի ինստիտուտ ՀՍՍՀ ԳԱ**, գիտահետազոտական հիմնարկություն Երևանում։ Կազմակերպվել է 1966 թվականի մայիսին՝ Հայկական ՍՍՀ ԳԱ Ագրոքիմիայի լաբորատորիայի հիմքի վրա, ակադեմիկոս Գ. Ս. Դավթյանի ղեկավարությամբ։ 1947 թվականից գործող լաբորատորիան մշակել է հողերի բերրիության և նրանց ագրոքիմիական բնութագրման, բույսերի արմատային և արտարմատային սննդառության, լեռնային շրջաններում հացահատիկային կուլտուրաների ու մարգագետինների պարարտացման հարցերը, կազմել ՀՍԱՀ հողածածկի ագրոքիմիական առաջին քարտեզը (1962 թվականին)՝ բնութագրելով գլխավոր հողատիպերը։

Ինստիտուտի կազմակերպումից հետո ընդլայնվեց ուսումնասիրվող պրոբլեմների շրջանակը։ Ինստիտուտում զարգանում են կենսաոլորտի ագրոքիմիայի և բույսերի արդյունաբերական, անհող արտադրության բնագավառի նոր ուղղություններ, լուծվում պրոբլեմներ՝ կապված կենսաոլորտի հետազոտության, պահպանման և շահագործման միջազգային ծրագրի հետ, մշակվում կարևոր սննդատարրերի միգրացիայի, բնության մեջ նրանց շրջանառության ու հաշվեկշռի, դրանց բարելավման ուղիների հարցերը, ինքնամեքենայացմամբ կարգավորվող արհեստական պայմաններում բույսերի անհող՝ հիդրոպոնիկ արտադրության ագրոքիմիական, ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական հիմունքները։ Ինստիտուտը ունի (1973 թվական) 6 լաբորատորիա՝ բույսերի սննդառության և մթերատվության, հիդրոպոնիկ միջավայրի միկրոֆլորայի և միաբջիջ ջրմուռների սննդառության, մթնոլորտային տեղումների և ոռոգման ջրերի ագրոքիմիայի, սննդատարրերի միգրացիայի, ռադիացիոն ագրոքիմիայի, փորձնակոնստրակտորական մշակումների։ Գործում են նաև Փորձարարական հիդրոպոնիկ կայանը, Դիլիջանի անտառային ագրոքիմիական կայանը, Արագածի ագրոքիմիական հենակետը, ստացիոնար դիտումների ցանց և օժանդակ արհեստանոց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենսաբանություն
Կատեգորիա:Հայաստանի գիտահետազոտական ինստիտուտներ
Ազդանշանային համակարգ

**Ազդանշանային համակարգ**, գլխուղեղում արտաքին և ներքին ազդեցություններից առաջացող նյարդային պրոցեսների և ժամանակավոր կապերի համակարգ։ Ապահովում է օրգանիզմի հարմարվողականությունը շրջապատի պայմաններին։ Ազդանշանային համակարգ հասկացությունը սահմանել է Իվան Պավլովը։ Բարձրագույն նյարդային գործունեությունը խարսխվում է ազդանշանային համակարգի վրա։ Ստորաբաժանվում է առաջինի և երկրորդի։ Առաջին ազդանշանային համակարգի շնորհիվ կենդանական աշխարհի պայմանառեֆլեկտորային գործունեությունը հիմնվում է միայն կոնկրետ, բացարձակապես առարկայական բնույթի ազդանշանների՝ ձայնային, տեսողական, լսողական, շոշափելիքի և այլ գրգռիչներից ստացված ինֆորմացիայի վրա։ Այս խմբի պայմանական ոեֆլեքսներին բնորոշ են՝ շրջապատի տարբեր իրավիճակներ արտահայտող սննդային, պաշտպանական կամ սեռական կոնկրետ ազդանշանների ոչ պայմանական ամրացումը և նպատակադրված հարմարվողական ռեակցիայի կենսաբանական բնույթը։ Երկրորդ Ազդանշանային համակարգ կապված է մարդկային խոսքի, մտածողության և լեզվի հետ։ Երևույթի կոնկրետ ազդանշանին փոխարինող մարդկային խոսքը վերացական ազդանշան է և ազդում է ոչ թե ձայնային էֆեկտով, այլ դրա գիտակցական բովանդակությամբ։ Խոսքի միջոցով առաջացող պայմանական ռեֆլեքսները կապված են մարդկային գիտակցական գործունեության հետ։ Մարդու բարձրագույն նյարդային գործունեության մեջ ազդանշանային համակարգերի տարբեր փոխհարաբերությունների հիման վրա Ի. Պ. Պավլովն առանձնացնում է նյարդային գործունեության երկու տիպ՝ գեղարվեստական և մտածող։ Նյարդային գործունեության երկրորդ տիպի մոտ ազդանշանային համակարգ ավելի ցայտուն է արտահայտված։

Կատեգորիա:Կենտրոնական նյարդային համակարգ
Սեբու

**Սեբու** (), քաղաք և նավահանգիստ Ֆիլիպիններում, Սեբու կղզում։ Համանուն նահանգի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը 2010 թ-ի տվյալներով կազմում է 866 հզ.մարդ։ Իր մեծությամբ Ֆիլիպինների չորրորդ քաղաքն է, երկրի տնտեսական և մշակութային երկրորդ (Մանիլայից հետո) կենտրոնը, առևտրա-բաշխիչ կետը։ Կա սննդի, մետաղամշակման և նավթավերամշակման արդյունաբերություն, միջազգային օդանավակայան։ 1595 թվականից ունի համալսարան։

## Ստուգաբանություն
«Սեբու»  անունը եկել է հին սեբուերեն sibu or sibo (առևտուր) բառից և նշանակում է «առևտրի վայր»։ Այն ի սկզբանե եղել է Sugbo (Սեբուի հին անվանումը) անունով նավահանգիստ։
Կա տեսակետ, որ անվանումը առաջացել է հին սեբուերեն և նշանակում է «մեծ կրակ» կամ «վառված երկիր»։

## Կրոն
Սեբուի բնակչության 90% հետևում են քրիստոնեության հռոմեական կաթոլիկության ուղղությանը։ Մնացած մասը պատկանում են տարբեր բողոքական ուղղությունների՝ բապտիստական, Եհովայի վկաների, Մորմոնների և այլ քրիստոնեական խմբերի։ Քաղաքում կան նաև ոչքրիստոնիական կրոնական խմբեր՝ իսլամ, հինդուիզմ, բուդդիզմ։

## Կրթություն
Ներկայումս Սեբու քաղաքն ունի տասը մեծ համալսարաններ իրենց բազմաթիվ քոլեջ-մասնաճյուղերով, տասնյակ այլ դպրոցներ, որոնք իրականացնում են տարբեր դասընթացներ։ Այդ ուսումնական հաստատությունների մեջ է Սան Կարլոսի համալսարանը։ Այն ունի չորս մասնաճյուղ այդ տարածաշրջանում։
Սեբուն ունի 68 հանրային տարրական դպրոցներ, 23 ազգային և 28 երեկոյան ավագ դպրոցներ։ Այս ավագ դպրոցները գործում են և հովանավորվում են քաղաքային կառավարության կողմից։
Սեբուի քաղաքային գրադարանը և տեղեկատվական կենտրոնը միակ հանրային գրադարանն է քաղաքում։

## Զբոսաշրջություն
Զբոսաշրջությունը Սեբուի տնտեսության զարգացող ճյուղերից է։ 1998 թվականին այն հյուրընկալել է զբոսաշրջային ֆորումին։ 2002 թվ-ի օգոստոսին քաղաքում անցկացվել է նաև արևելաասիական զբոսաշրջային ֆորումը, որի անդամ է հանդիսանում Սեբուն։ Քաղաքում կան ֆիլիպինաիսպանական ժամանակների կառույցներ՝ Սանտո Նինոն, Սան Պեդրոյի ամրոցը, Մագելանի խաչը և այլ։

Magellan's Cross Cebu.jpg|Մագելանի խաչի կրպակը

Provincial Capitol, Cebu, Philippines.JPG|Սեբուի կառավարական շենք
Fort San Pedro, Cebu, Philippines.jpg|Սան Պեդրոյի ամրոց
Cebu City Sports Complex.jpg|Սեբուի սպորտային համալիր
Cebu-Business-Park-Marriott-2.jpg|Սեբուի բիզնես կենտրոն
City Hall of Cebu.JPG|Սեբուի քաղաքապետարան


## Աղբյուրներ
* ՀՍՀ
* «Աշխարհագրական անունների բառարան» Հ.Ղ.Գրգեարյան, Ն.Մ.Հարությունյան։ Երևան։ «Լույս»

## Արտաքին հղումներ
* Սեբուի պաշտոնական կայք 

* Տեղեկություններ Սեբուի մասին

* Սեբուի պատմությունը

Կատեգորիա:Ֆիլիպինների բնակավայրեր
Fun (երգ, Պիտբուլ)

«**Fun**», ամերիկացի ռեփեր Պիտբուլի երգը, որում իր մասնակցությունն ունի նաև ամերիկացի R&B երգիչ Քրիս Բրաունը։ Այն թողարկվել է 2015 թվականի ապրիլի 21-ին՝ որպես Պիտբուլի «Globalization» կոչվող թվով ութերորդ ստուդիական ալբոմի վեցերորդ սինգլ։ Երգը գրվել է Պիտբուլի, Ջեյսոն Էվիգանի, The Monsters and the Strangerz ստեղծագործական թիմի, Քրիս Բրաունի և Al Burna-ի կողմից։

## Տեսահոլովակ
### Նախապատմություն
Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն է Գիլ Գրինը, նկարահանվել է 2015 թվականի մայիսին Մայամիում։ Տեսահոլովակը նկարահանվել է 1980-ականների ամերիկյան «Մայամիի ոստիկանություն» () հեռուստասերիալի մոտիվներով։ Նկարահանման ընթացքի առաջի լուսանկարները համացանցում հայտնվել են 2015 թվականի մայիսի 28-ին։

Մինչև պաշտոնական տեսահոլովակի պրեմիերան, հունիսի 2-ին Պիտբուլի VEVO ալիքում տեղադրվել է երգի բառերով հոլովակը։ Պաշտոնական տեսահոլովակը ներկայացվել է հունիսի 19-ին։

### Քննադատական արձագանքներ
Տեսահոլովակը դրական ընդունելության է արժանացել հանդիսատեսի և երաժշտական քննադատների կողմից։ «Hollywood Life» կայքի լրագրող Քրիստոֆեր Ռոջերսը տեսահոլովակը անվանել է «սեքսուալ», ինչպես նաև գրել է, որ այս տեսահոլովակը ունի այն ամենը, ինչ հանդիսատեսը կցանկանա տեսնել ամառային տեսահոլովակում։ «Idolator»-ի բլոգեր Մայք Վասը նույնպես դրական գնահատական է տվել տեսահոլովակին՝ այն անվանելով «զվարճալի» և «արևոտ» տեսահոլովակ։

## Երգացանկ
;Թվային ներբեռնում - Ռեմիքսների մինի ալբոմ
# «Fun» [Damaged Goods Remix] - 4։19
# «Fun» [Noodles Remix] - 4։39
# «Fun» [Wallem Brothers 808 Remix] - 3։46
# «Fun» [Kassiano Remix] - 3։49
# «Fun» [Jerome Price Radio Mix] - 4։40
# «Fun» [Jerome Price Club Mix] - 4։39
# «Fun» [G-Wizard Remix] - 3։52
# «Fun» [Jump Smokers Radio Mix] - 3։48
# «Fun» [Jump Smokers Remix] - 4։18
# «Fun» [Xenia Ghali Radio Mix] - 3։26
# «Fun» [Xenia Ghali Remix] - 4։37

## Հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹյուբում

Կատեգորիա:2014 երգեր
Կատեգորիա:2015 սինգլներ
Կատեգորիա:Պիտբուլի երգեր
Կատեգորիա:Քրիս Բրաունի երգեր
Աերոդինամիկա

**Աերոդինամիկա** աերոմեխանիկայի բաժինը ուսումնասիրում է օդի և այլ գազային միջավայրերի շարժման օրենքները, այդ միջավայրերի ու նրանցում շարժվող մարմինների միջև եղած փոխազդեցությունները։ Աերոդինամիկան սերտորեն կապված է հիդրոդինամիկայի հետ, և հաճախ նրանց միացյալ ձևով անվանում են աերոհիդրոդինամիկա։ Աերոհիդրոդինամիկայում գազերը երբեմն անվանվում են սեղմելի, իսկ կաթիլավոր հեղուկները՝ անսեղմելի հեղուկներ։ Գազերի ու կաթիլավոր հեղուկների շարժման միջև կան ինչպես ընդհանուր գծեր, այնպես էլ էական տարբերություններ, և այդ պատճառով հաճախ մի խմբի համար ստացված օրինաչափությունները ճիշտ չեն լինում մյուսի համար։ Շարժման օրինաչափությունների միջև եղած տարբերություններն ավելի ցայտուն են դառնում երբ.

# շարժվող միջավայրի (մարմնի) մասնիկների արագությունները մոտ են կամ մեծ տվյալ միջավայրում ձայնի տարածման արագությունից։ Խնդիրների այս խումբն անվանում են մեծ արագությունների Աերոհիդրոդինամիկա։
# Շարժվող միջավայրը կամ այն միջավայրը, որում շարժվում է մարմինը, չափազանց նոսր է։ Այս բաժինն անվանում են դիսկրետ մասնիկների միջավայրի դինամիկա կամ սուպերաերոդինամիկա։
# Գոյություն ունեցող փոխազդեցությունը հաստատված է մագնիսական դաշտում շարժվող իոնացված միջավայրի կամ իոնացված միջավայրում շարժվող էլեկտրահաղորդիչ մարմնի միջև։ Այս բաժինն անվանում են մագնիսական Աերոհիդրոդինամիկա։
# Հետազոտվող գազային միջավայրն ունի տարածական մեծ չափեր (Երկրի չափերի հետ համեմատած)։ Այս բաժինն անվանում են օդերևութաբանության։

Ընդհանուր Աերոդինամիկաի մի շարք գործնական նշանակություն ունեցող խնդիրներ կազմում են կիրառական Աերոդինամիկաի մասնաճյուղը, որի հիմնական բաժիններն են՝ թևի տեսությունը, պտուտակի տեսությունը, ինքնաթիռի դինամիկան, թռչող մեքենաների կայունության և աերոդինամիկ թրթռումների տեսությունները։

Փորձարարական Աերոդինամիկաի խնդիրն է հատուկ ապարատներում, աերոդինամիկ լաբորատորիաներում փորձեր դնելու կամ ուսումնասիրվող օբյեկտներն անմիջապես թռիչքում հետազոտելու միջոցով օդի շարժման և նրա ուժային ազդեցության ուսումնասիրումը։ Այդ լաբորատորիաներում հիմնական ապարատն աերոդինամիկ խողովակն է։ Աերոդինամիկաի կողմից հաստատված օրինաչափությունները կիրառվում են տեխնիկայի տարբեր բնագավառներում, սկսած ամենապարզագույն մեքենայից՝ հողմաղացից մինչև միջմոլորակային տարածության մեջ շարժվող ժամանակակից ամենաբարդ սարքերը.

Կատեգորիա:Աերոդինամիկա
Ալաթաուսյան տավարի ցեղ

**Ալաթաուսյան տավար**, կաթնամսատու տավարի ցեղ, ստացվել է խորհրդային շրջանում՝ Կիրգիզական և Ղազախական ԽՍՀ-ներում՝ տեղական տավարի, շվիցի և կոստրոմյան ցեղերի տրամախաչումից։

Հաստատվել է 1950 թվականին։ Հարմարված է լեռնային պայմաններին, ունի զարգացած ոսկրակազմ ու մկաններ, ամուր կճղակներ, լայնախոր կուրծք, հիմնականում գորշ գույն։ Ցուլերի կենդանի քաշը՝ մոտ 800 կգ, կովերինը՝ 500–550, սպանդային ելքը՝ 54-62%, կաթնատվությունը՝ 4000-5000 կգ, կաթի յուղայնությունը՝ 3,8-3,9%:

Բուծվում է Ալմաթիի և Արևելաղազախական մարզերում։

Կատեգորիա:Խոշոր եղջերավոր կենդանիներ
Կատեգորիա:Տավարի ցեղեր
Սկրատ (մուլտհերոս)

**Սքրեթ,** (, ) «Blue Sky Studios» անիմացիոն ստուդիայի կողմից արտադրված «Սառցե դարաշրջան» անիմացիոն ֆիլմերի մուլտհերոսներից մեկը, որի ցեղատեսակը անորոշ է։ Հայտնի է, որ նա արական սեռի ներկայացուցիչ է, քանի որ մի սերիայում նա սիրահարվում է իր ցեղակից մեկ այլ սկյուռանման առնետի հետ։ Կրատը հանդիսանում է «Gone Nutty», «No Time for Nuts» և «Scrat’s Continental Crack Up» կարճամետրաժ անիմացիոն ֆիլմերի գլխավոր հերոսը, ինչպես նաև «Սառցե դարաշրջան», «Սառցե դարաշրջան 2. Գլոբալ տաքացում», «Սառցե դարաշրջան 3. դինոզավրերի դարաշրջան» և «Սառցե դարաշրջան 4. Կոնտինենտալ տեղաշարժ» մուլտֆիլմերի հերոսներից մեկը։

Բոլոր ֆիլմերում Սքրեթի կերպարը մշակել է Քրիս Ուեջը։ Սքրեթի անվանումը ծագել է անգլերեն երկու բառերի երկու արմատներից։ Նրա անվան սկզբնամասը վերցված է «squirrel» () բառից, իսկ վերջնամասը «rat» () բառից։ Սքրեթը կենսաբանական տեսանկյունից նման չէ որևէ կենդանու։ Նա ունի որոշ հատկություններ, որոնք նման են և սկյուռներին, և առնետներին։ Նա ունի այնպիսի երկար և փափլիկ պոչ՝ որը նման է սկյուռներին, սակայն նաև ունի երկար սուր առնետային քիթ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Фан-сайт по теме
* Официальная страница фильма «Ледниковый период 2» 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Մուլտֆիլմերի կերպարներ
Կատեգորիա:Սառցե դարաշրջան (մուլտֆիլմեր)
Ալահվերդի Խան

**Ալահվերդի Խան** (), Սեֆյան շահ Աբբաս անվանի զորավարներից, Ֆարս նահանգի բեգլարբեկի (կառավարիչ), 1603–08-ի թուրք–պարսկական պատերազմների մասնակից, ազգությամբ Վրաստանի հայ մարդ։ Մեծ դեր է խաղացել ղզլբաշների նոր բանակի կազմավորման գործում։ 1604-ին Ալահվերդի Խան արշավել է մինչև Արճեշ՝ խստագույնս հրահանգելով իր զինվորներին չդիպչել խաղաղ բնակչությանը։ 1605-ին Թավրիզի մոտ պարտության է մատնել Ջղալ–օղլի Սինան փաշայի բանակը և հալածել մինչև Վան։ Ալահվերդի Խան իր բեգլարբեկության շրջանում կատարել է շինարարական աշխատանքներ Շիրազում և Սպահանում (կամուրջ Սպահանի Զայենդերուդ գետի վրա ևն)։ Մահացել է Սպահանում և թաղվել Մաշհադի իմամ–Ռիզայի սրբավայրին կից կառուցված հատուկ դամբարանում։

## Ծանոթագրություններ
*# Armen Ayvazyan , p. 13**^** The Armenian Rebellion of the 1720s and the Threat of Genocidal Reprisal,by Armen Ayvazyan,page 13,Yerevan,

* Ayvazyan,Armen (ed.1997).

. "The Armenian Rebellion of the 1720s and the Threat of Genocidal Reprisal". 

Կատեգորիա:17-րդ դարի անձինք
Կատեգորիա:Զորավարներ
Կատեգորիա:Իսլամ ընդունած քրիստոնյաներ
Կատեգորիա:Իրանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իրանցի գեներալներ
Կատեգորիա:Իրանցի զորավարներ
Կատեգորիա:Քրիստոնեությունից ընդունել է շիա իսլամ
Ադամսիտ

**Ադամսիտ**, քլորհիդրոֆենարսազին, C_{12}H_9NAsCl, թունավոր, անհոտ, ջրում չլուծվող, կայուն, դեղին բյուրեղական նյութ (հալման ջերմաստիճանը՝ 195&nbsp;°C, եռմանը՝ 410&nbsp;°C)։ Վատ է լուծվում նաև օրգանական լուծիչներում (բացառությամբ ացետոնի)։ Հեշտությամբ ցնդում է՝ Առաջացնելով կայուն ծուխ։ Որպես այդպիսին և վերին շնչառական օրգանները գրգռող մարտական թունավոր նյութ առաջարկվել է առաջին համաշխարհային պատերազմի վերջում։ Ադամսիտով կարելի է լիցքավորել արկեր և ռումբեր։ Իրերի վրա նստած Ադամսիտի փոշին մաքրում են ացետոնով թրջած լաթով, հագուստը՝ թափ տալով։ Գործնական կիրառություն չունի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արսենօրգանական միացություններ
Կատեգորիա:Քլորօրգանական միացություններ
Կատեգորիա:Ազոտ պարունակող օրգանական միացություններ
Կատեգորիա:Արոմատիկ միացություններ
Կատեգորիա:Քիմիական զենք
Ֆեռնանդո Ալբա

**Ֆեռնանդո Ալվառես դե Տոլեդո ի Պիմենտել** (, ), իսպանացի զորավար և պետական գործիչ, դուքս։

Եղել է մոլեռանդ կաթոլիկ և միապետական, վայելել է Ֆիլիպ 2-րդ թագավորի վստահությունը։ 1567 թվականին նշանակվել է փոխարքա ապստամբ Նիդերլանդներում, ճնշելով հեղափոխական շարժումը։

Այնուամենայնիվ Ալբայի դաժան քաղաքականությունն ու մտցրած հարկերը 1572 թվականին առաջ բերեցին նոր ապստամբություն, որը ջախջախելու փորձերը հաջողություն չունեցան, և 1573 թվականին նա ետ կանչվեց Իսպանիա։ 1580 թվականին նրա հրամանատարությամբ իսպանական բանակը նվաճեց Պորտուգալիան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իսպանացի դիվանագետներ
Ալբերտ (լիճ)

**Ալբերտ** (), լիճ Արևելյան Աֆրիկայում՝ Ուգանդա և Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության սահմանագլխին՝ Կենտրոնաֆրիկյան իջվածքների գոտում։ Կոնգոյում, 1973-1997 թվականներին, այն կոչվել է  ի պատիվ Մոբութու-Սես-Սեկոյի ()   նախագահ-դիկտատոր Մոբուտուի։ Երբեմն անվանում են նաև Ալբերտ Նյանզա լիճ ():

Լիճը գտնվում է 619 մ բարձրության վրա։ Մակերեսը 5300 կմ²  է, իսկ խորությունը մինչև 58 մ։ Պատկանում է Արևելաաֆրիկական Մեծ բեկվածքային գոտու տեկտոնական լճերի շարքին։ Ափերը քիչ են կտրտված,  մեծամասամբ զառիթափ են, հատակը՝ հարթ։ Լճի մեջ են թափվում  Սեմլիկի  (Էդվարդ լճի ավազան), Վիկտորիա -Նեղոս (Վիկտորիա լճի ավազան) և Նկուսի գետերը, իսկ  լճից սկիզբ է առնում , Նեղոսի վտակներից մեկը՝ Ալբերտ-Նեղոս գետը։  Լճի ջրային հաշվեկշռում միջին տարեկան մուտքի 4,6 կմ³ տեղումներից է, իսկ  ջրի հոսքը այլ ավազաններից։ Արտահոսքի  24.9 կմ³ -ը տեղի է ունենում գոլորշացման միջոցով, իսկ հոսքը դեպի այլ ավազաններ ՝ 22 կմ³, Մակերևութային ջրերի ջերմաստիճանը ՝ մինչև 30&nbsp;°C է։ Հարուստ է ձկներով (40-ից ավելի տեսակներ ՝ Նեղոսի պերճ, վագր ձուկ և այլն)։ Նավագնացություն։ Հիմնական նավահանգիստներն են  Բութիաբան Ուգանդայում և Կասենին՝ Կոնգոյում։

Հայտնաբերվել է 1864-ին անգլիացի ճանապարհորդ Սամուել Բեյքերի կողմից և անվանվել  է Վիկտորիա թագուհի ամուսնու (Ալբերտ Սաքս-Կոբուրգ-Գոթա)  անունով։ Իսկ  թագուհու պատվին անվանվել է հարևանությամբ գտնվող, Աֆրիկայի Մեծ լճերի համակարգին պատկանող՝ Վիկտորիա լիճը։

## Աշխատություններ
Ալբերտ լիճը գտնվում է Նեղոսի վերին ավազանի բարդ ջրավազանային համակարգին պատկանող Ալբերտին ռիֆտային հովտում։ Լիճ թափվող հիմնական գետերն են  Վիկտորիա-Նեղոսը, որը սկիզբ է առնում հարավ-արևելքում գտնվող Վիկտորիա լճից, որն անցնում է նաև Կյոգա լճի միջով և Սեմլիկի գետը, որը գալիս է  հարավ-արևմուտքում գտնվող Էդուարդ լճից։ Վիկտորիա-Նեղոսի ջուրը ավելի քիչ աղ  է պարունակում, քան Ալբերտ լճի ջուրը։ Ալբերտ լճի հյուսիսային մասից սկիզբ առնող Ալբերտ-Նեղոսը, հետագայում դեպի հյուսիս հոսելով վերածվում  է Սպիտակ Նեղոսի։

Լճի հարավը, որտեղ թափվում է Սեմլիկի գետը, ճահճակալված է։ Դեպի հարավ ձգվում է Ռուվենզորի լեռնաշղթան, իսկ հյուսիսարևմտյան ափով՝ Կապույտ լեռները ( անգ.՝. The Blue Mountains): Լճի ափին գտնվում են մի քանի ավաններ, այդ թվում նաև Բութիաբա և Կասենի նավահանգիստները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրիկայի լճեր
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության լճեր
Կատեգորիա:Ուգանդայի լճեր
Կատեգորիա:Սահմանային լճեր
Հակոբ Փափազյան (հայագետ)

**Հակոբ Դավթի Փափազյան** (), խորհրդային հայագետ, արևելագետ, պատմաբան։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1968), պրոֆեսոր (1972)։ 
մինի

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի արևելյան բաժինը (1950)։ 1954-1959 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ պատմության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող։ 1959 թվականից Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանի միջնադարյան մատենագրության և դիվանական վավերագրերի ուսումնասիրության բաժնի վարիչն է։ 1956 թվականից դասավանդել է Երևանի համալսարանում։ 1962 թվականին ընտրվել է ԽՍՀՄ ԳԱ արևելյան բնագրագիտության կենտրոնական հանձնաժողովի անդամ։ Գիտական ուսումնասիրությունները վերաբերում են XV-XVIII դարերի Արևելյան Հայաստանի սոցիալ–տնտեսական և քաղաքի պատմությանը, ազատագրական շարժմանը, հայ–իրանական հարաբերություններին, պատմական աղբյուրագիտությանը։ Հրապարակել է պարսկական, արաբական, թուրքական, պատմության վավերագրերի բնագրեր և հայերեն ու ռուսերեն, թարգմանություններ («Մատենադարանի պարսկերեն վավերագրերը», 1956-1959, 1968), Լ․ Ս․ Խաչիկյանի հետ՝ «Հովհաննես Տեր-Դավթյան Ջուղայեցու հաշվետոմարը» (1984)։ Մասնակցել է Հայ ժողովրդի պատմության ակադեմիական բազմահատորյակի ստեղծմանը։

## Երկեր
* Օտար տիրապետությունը Արարատյան երկրում (ԺԵ-ԺԷ դարեր), Տեղեկագիր ՀԽՍՀ ԳԱ», 1960, համար 7-8, ԼՀԳ, 1973, համար 6, 1977, համար 15։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ արևելագետներ
Կատեգորիա:Հայ հայագետներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Ալգոլ (աստղ)

**Ալգոլ**, \beta  Պերսեոսի աստղ, որի տեսանելի է պայծառությունը փոփոխվում է 2,2–3,5 աստղային մեծությաև սահմաններում։ Ալգոլը խավարուն–կրկնակի աստղ է, որի բաղադրիչները 2 օր 20 ժամ 49 րոպե պարբերությամբ ծածկում են մեկը մյուսին։ Նման փոփոխական աստղերը կոչվում են «ալգոլի» տիպի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստղեր
Փափազյան թատերախումբ

**«Փափազյան թատերախումբ»**, Բեյրութի հայ թատերասիրաց ընկերակցության թատերախումբը։ Կազմակերպվել է 1959 թվականին։ Նպաստում է հայ մշակույթի և, մասնավորապես, մայրենի լեզվի պահպանությանը, հասարակության գեղագիտական դաստիարակությանը։ Թատերախումբը Վահրամ Փափազյանի անունով կոչվել է 1960 թվականին։ «Փափազյան թատերախմբ»ի գործունեության առաջին փուլը կապված է դերասան և ռեժիսոր Պ․ Ֆազլյանի անվանը, որը 1959 թվականից այդտեղ բեմադրել է Շանթի «Հին աստվածներ», Մ․ Քոչարյանի «Մուսա լեռան քառասուն օրը», Մոլիերի «ժորժ Դանդեն», «Տարտյուֆ», Շեքսպիրի «Ամառային գիշերվա երազ», Դոլդոնիի «Ստախոս», Պանյոլի «Տոպազ» և այլ պիեսներ։ Այնուհետև թատրոնը ղեկավարել է Լոնդոնում թատերական կրթություն ստացած դերասան և ռեժիսոր Դ․ Աաթամյանը։ Նրա բեմադրությամբ ժ․ Ֆեյտոյի «Կասկածը կնոջ մտքին մեջ» կատակերգությունը 1972 թվականին թատերախումբը ներկայացրել է նաև Երևանում՝ հյուրախաղերի ժամանակ։ Այլ բեմադրություններից են՝ Պարոնյանի «Մեծապատիվ մուրացկաններ», Կամսարականի «Վարժապետին աղջիկը», Շեքսպիրի «Բազում աղմուկ վասն ոչնչի» և այլնն։ 1977 թվականից թատրոնի ղեկավարն էր Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի շրջանավարտ Վ․ Ատրունին։ Նրա բեմադրությամբ ներկայացվել են՝ Պսաֆսի «Ստախոս կուզվի» և այլ պիեսներ։ «Փափազյան թատերախմբ»-ի գործունեությանը իրենց երկարամյա ու բեղմնավոր աշխատանքով նպաստել են Լ․ Դույումճյանը, Զ․ Ներսեսյանը, Զ․ Դալուստյանը, Թ․ Աարգսյանը, Դ․ Աողոմոնյանը, Հ․ Տատուրյանը, Հ․ Թումյանը, Վ․ Ցուրնեշլյանը, Հ․ Վարդիվառյանը, Լ․ Մելքոնյանը, Պ․ Տեր-Սահակյանը և ուրիշներ, որոնք արժանի ավանդ ունեն լիբանանահայ թատրոնի պատմության մեջ։
Ալմագեստ

**«Ալմագեստ»** ( ալ-Մաջիստ—լատինացված Almagestum,  Μεχίστη Σύυτξιε-«մեծ կառուցում»), հույն գիտնական Պտղոմեոսի «Աստղագիտության մաթեմատիկական մեծ կառուցվածքը» (13 գրքով) աշխատության արաբականացված անվանումը։ Գրվել է II դարի երկրորդ կեսին։ Ամփոփում է հին հույների աստղագիտական գործերը և հեղինակի հետազոտությունների արդյունքները։ Այն արաբերեն է թարգմանվել IX դարում։ «Ալմագեստ»-ում տրված է աշխարհի երկրակենտրոն համակարգի շարադրանքը, որը երկնային մարմինների
տեսանելի շարժումների բացատրման տիրապետող ուսմունքն էր մինչև 16-րդ դար։ Ալմագեստը պարունակում է մեզ հասած ամենահին աստղացուցակը (1022 աստղերի՝ հիմք ընդունելով Հիպարքոսի դիտարկումները), ինչպես նաև հիշատակում է վեց աստղակույտեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստղագիտության պատմություն
Կատեգորիա:Արաբական բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Աստղագիտական կատալոգներ
Ազդր

199px|մինի
**Ազդր**, մարմնի ստորին վերջույթի վերին հատվածը՝ կոնքազդրային և ծունկի հոդերի միջև։ Ազդրի կմախքը ազդրոսկրն է, որը գլխիկով հոդավորվում է կոնքոսկրի, կոճերով՝ ծնկոսկրի ու մեծ ոլոքի հետ։ Ազդրի մկանները բաժանվում են 3 խմբի՝ *ազդրը առբերող, ծունկը ծալող և տարածող*։ Վերջիններից ամենամեծը *քառագլուխ* մկանն է։ Ազդրը սնվում է ազդրային զարկերակով, նյարդավորվում ազդրային, փակողական և նստային նյարդերով։

Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա
Ալբերտ Մեծ

**Ալբերտ Մեծ**, իսկական անունը՝ **Ալբերտ ֆոն Բոլշտեդտ** (, ), գերմանացի փիլիսոփա, աստվածաբան, բնագետ, ուղղափառ սխոլաստիկայի ներկայացուցիչ։

Ծագումով եղել է գերմանական նշանավոր տոհմից։ Սովորել է Պադովայի համալսարանում։ 1223 թ.-ին անդամակցել է Դոմինիկյան միաբանություն։ Շուրջ քսան տարի Ալբերտ Մեծը դասավանդել է Քյոլնի համալսարանում։ Իսկ արդեն 1245 թ.-ից Փարիզում դարձել է աստվածաբանության ֆակուլտետի մագիստրոս։ 1260 թ.-ից հետո նա երկու անգամ վերադարձել է Քյոլնի համալսարան։ Ալբերտ Մեծը իր ընդարձակ գիտելիքների համար կոչվել է «բազմակողմանի դոկտոր»։ Ալբերտ Մեծը լինելով աշխատասեր հասել է մեծ բարձունքների։ Նա ոչ միայն եղել է Դոմինիկայն միաբանության քարոզիչը Գերմանիայում, այդ թվում նաև Ռեգենսբուրգի եպիսկոպոսը։ Եղել է *[[Թովմա Աքվինացի|Թովմա Աքվինացու]]* ուսուցիչը։ Նա ուսումանսիրել է Արիստոտելի, Ավիցեննայի, Ալ–Ֆարաբիի, Ավիցեբրոնի (Շլոմո իբն Գաբիրոլ), Երանելու, «Արեոպագիտիկան»։ Սակայն Ալբերտ Մեծի վրա ամենամեծ ազդեցությունն է թողել Արիստոտելի աշխատությունները։ Դրանց հիման վրա գրել է մի շարք աշխատություններ, դրանց թիվը 1980 թ․–ին հասնում է 38–ի։ Ալբերտ Մեծը արիստոտելյան «առաջին շարժիչ» հասկացությունը փոխարինեց աստծո գաղափարով և փորձեց այն հաշտեցնել աստվածաբանության դրույթների հետ ու ստեղծել կաթոլիկական աստվածաբանության միասնական համակարգ։ Նա Աքվինացու հետ միասին պայքարում էր Իբն Ռուշդի (լատ.` Ավեռոեսի) կողմնակիցների դեմ Փարիզի համալսարանում ` նպաստելով նրանց վտարմանն այնտեղից։ Մեզ հասել են նրա հետևյալ աշխատությունների հայերեն թարգմանությունները. «Համառօտ հաւաքումն աստուածաբանական ճշմարտաթեան» (հրատարակված 1715), «Դբախտ հոգւոյ» (հրատարակված 1729), «Ցաղագս բնութեան խոտից, ականց և կենդանեաց» (Անկյուրիայի Կարմիր–վանքի ձեռագիր № 2), «Յաղագս գաղտնեաց կանանց» (Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվ. Մատենադարան, ձեռագիր № 4607), «Ցաղագս գաղտնեաց արանց» (Անկյուրիայի Կարմիր–վանքի ձեռագիր № 2)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Գևորգյան Աղասի «Փիլիսոփայություն բոլորի համար». - Եր.: Էդիտ Պրինտ հրատ. 2004թ. - 284 էջ. ISBN 99941-36-33-X
* Соколов В.В. "Средневековая философия։ Учеб․ пособие для филос․ фак․ и отделений ун–тов․" - М.: Высш. школа, 1979г.- 448с., ил.

Կատեգորիա:13-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Գերմանացի աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի բնագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բուսաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Եկեղեցու ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Աստվածաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ եկեղեցու սրբեր
Ռիդիկյուլ

thumb
**Ռիդիկյուլ** ( < ), կանացի, ասեղնագործությամբ զարդարված, երկար մետաքսե քուղով պայուսակ։ Նախատեսված է ձեռքին կրելու համար։

Ռիդիկյուլը հայտնվել է 19-րդ դարի սկզբին։ Կանանց զգեստները գրպաններ չունեին և մանր իրերը կրելու համար ստեղծվեցին զամբյուղի կամ տոպրակի տեսքով փոքր պայուսակներ, որոնք լատիներենից ստացան «ռետիկյուլ»՝ ցանց անվանումը, բայց նրանց սկսեցին հեգնանքով անվանել «ռիդիկյուլ», որ ֆրանսերեն նշանակում է «ծիծաղելի»։

## Աղբյուրներ
* Барсукова С. Яркий ридикюль. Идеи декора. Школа шитья. — Журнал «Осинка», 21 октября 2005 г.  
* Please Don't Ridicule My Reticule!  
* Ридикюль: история и современность  

Կատեգորիա:Պայուսակներ
Փափկամորթեր

**Փափկամորթեր** (Mollusca), փափկամարմիններ, անողնաշարավոր կենդանիների տիպն ունի 7 դաս՝ զրահավորներ, ակոսափորայիններ, մոնոպլակոֆորներ, երկփեղկանիներ, փորոտանիներ, թիոտանիներ և գլխոտանիներ։ Չհատվածավորված, երկկողմ համաչափ կենդանիներ են, սակայն փորոտանիների մոտ երկրորդաբար առաջացել է անհամաչափություն, իսկ զրահավորները, ակոսափորայինները և մոնոպլակոֆորները պահպանել են հատվածավորությունը։ Մարմինը կազմված է գլխից, իրանից, ոտքից և խեցուց։ Երկփեղկանիները սակավաշարժության և պասիվ սնման հետևանքով կորցրել են գլխային հատվածը։ Իրանը կամ ընդերային պարկը պարունակում է ներքին օրգանների մեծ մասը և առաջացնում մաշկային ծալք՝ թիկնոց, որն իր արտաքին մակերեսին առաջացնում է խեցի։ Թիկնոցի և իրանի միջև առաջանում է թիկնոցի խոռոչ, որտեղ տեղավորված են թիկնոցային օրգանները՝ խռիկները և քիմիական զգացողության օրգանները՝ օսֆրադիումները․ այստեղ են բացվում նաև արտաթորության, սեռական անցքերը և հետանցքը։ Նստակյացները և մակաբույծները ոտք չունեն (ոստրեներ և այլն), լողացողների ոտքը վերածվել է լողակների (թևոտանիներ)․ գլխոտանիներինը՝ բերանը շրջապատող շոշափուկների և ձագարի, որը դարձյալ շարժման օրգան է։ Զրահավորների խեցին կազմված է 8 թիթեղիկներից, երկփեղկանիներինը՝ 2 կողքային փեղկերից, մնացածներինը ամբողջական է․ կազմված է օրգանիզմի հիմքից ու կալցիումի կարբոնատից և կատարում է արտաքին կմախքի դեր։ Աղիքը կազմված է առաջնաղուց, միջնաղուց և վերջնաղուց։ Կլանում կա փափկամարմիններին բնորոշ քերիչ։ Ունեն թքագեղձեր և լյարդ։ Շնչառության օրգանները 1 կամ մի քանի զույգ առաջնային խռիկները կամ քտենիդներն են։ Ցամաքային փափկամարմինները շնչում են թիկնոցի խոռոչի հաշվին առաջացած թոքերով։ Փափկամարմինների արյունատար համակարգը բաց է (գլխոտանիներինը՝ համարյա փակ)։ Սիրտը հաճախ կազմված է զույգ նախասրտերից և փորոքից։ Անհամաչափ փորոտանիներն ունեն միայն 1՝ ձախ նախասիրտ։ Արտաթորության օրգանները 1 կամ մի քանի զույգ երիկամներն են։ Զրահավորների, մոնոպլակոֆորների և ակոսափորայինների նյարդային համակարգը կազմված է գլխային աղեղից և զույգ կողքային ու փորային նյարդաբներից, մյուսներինը՝ մարմնի տարբեր մասերում ցրված զույգ հանգույցներից, որոնք իրար միացած են երկայնական և լայնական նյարդաբներով։ Բարձրակարգ փորոտանիներն ու գլխոտանիներն ունեն բավական բարդ գլխուղեղ։ Փորոտանիները բազմանում են միայն սեռական ճանապարհով։ Կան բաժանասեռ և հերմաֆրոդիտ տեսակներ։ Ցածրակարգ փորոտանիներին բնորոշ են տրոխոֆորա կամ վելիգեր թրթուրները, իսկ թոքաշունչ փորոտանիները և գլխոտանիները զարգանում են առանց կերպարանափոխության։ Փորոտանիների մեծամասնությունն ապրում է ծովերում, օվկիանոսներում, կան նաև աղի և քաղցրահամ ջրերում ապրող և ցամաքային տեսակներ։ Փորոտանիները սնունդ են ծառայում ձկների, թռչունների, կաթնասունների համար։ Օգտագործվում են նաև մարդու սննդում (ոխարե, ծովային սանր, կաղամար, այգու խխունջ և այլն)։ Մարգարտախեցուց և այլ երկփեղկանիներից ստանում են մարգարիտ, սադափ։ Նավաորդը վնասում է նավերի փայտյա մասերը։ Խխունջներն ու կողինջները մշակովի բույսերի վնասատուներ են։ Որոշ փորոտանիներ մարդու և կենդանիների մակաբույծ որդերի միջնորդ տերեր են։ Հայտնի է ժամանակակից փորոտանիների մոտ 107 հազար տեսակ։

Կատեգորիա:Կենդանիների տիպեր
Կատեգորիա:Փափկամարմիններ
Պյոտր Ալեքսեև

**Պյոտր Ալեքսեևիչ Ալեքսեև** (), ռուս առաջին բանվոր-հեղափոխականը։ Հեղափոխական գործունեության համար 1875 թվականի ապրիլին ձերբակալվել է, իսկ, 1877 թվականին՝ «50-ի դատավարությամբ» դատապարտվել 10 տարվա տաժանակիր աշխատանքի Յակուտիայում։ Դատարանում արտասանած՝ «Կբարձրանա միլիոնավոր բանվոր մարդկանց մկանուտ ձեռքը, և զինվորների սվիններով պաշտպանված դեսպոտիզմի լուծը հողմացրիվ կլինի» վերջին խոսքը Վլադիմիր Իլյիչ Լենինն անվանել է «... ռուս բանվոր-հեղափոխականների մեծ մարգարեությունը»։ Ալեքսեևը Յակուտիայից վերադառնալիս՝ ճանապարհին սպանվել է ավազակի ձեռքով։

Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Վադիմ Ալեքսեևսկի

**Վադիմ Վսեվոլոդովիչ Ալեքսեևսկի**, (), սովետական գիտնական և ինժեներ։ ՀԽՍՀ ԳԱ թդթակից-անդամ (1960)։ ՀԽՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1967)։

Ծնվել է հոկտեմբերի 1-ին, Խարկովում։ 1940-ին ավարտել է Մոսկվայի էներգետիկական ինստիտուտը։ 1961-ից Երևանի կոմպլեքսային էլեկտրասարքավորումների համամիութենական գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրենն է։ Ալեքսեևսկու աշխատությունները նվիրված են էլեկտրասարքաշինության մեջ երկմետաղների օգտագործման, սինխրոն գեներատորների, ուժային բաշխիչ տրանսֆորմատորների կատարելագործման հարցերին։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով (1966)։ ԽՄԿԿ անդամ 1959 թվականից։

## Երկեր
* Применение биметаллов в электроаппаратостроении, Е., 1953.

### Մամուլ
* Հոդվածների մատենագիտություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Սովետական գիտնականներ
Ալեքսիանոս Բժիշկ

**Ալեքսիանոս Բժիշկ** (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ), միջնադարի հայ բժիշկ։ Ունի 80 գլուխներից բաղկացած դեղաբանական մի անտիպ երկ (Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան, ձեռագիր № 8185)։ Ձեռագիրը ընդօրինակված է XVI-XVII դդ.։ Ընդգրկում է ներքին («Վասն սրտացաւի», «Վասն ստամոքացաւի», «Վասն լերդացաւի» և այլն), նյարդային («Վասն գլխացաւի», «Վասն մոռացկոտի», «Վասն կապած մարդոյ» և այլն), վիրաբուժական («Վասն որ մարդոյ կողն կոտրի», «Վասն որ թրի զարկած լինի», «Վասն կրակով այրածի» և այլն), մաշկային («Վասն քոսի և չոր քորի», «Վասն կոծիծի» ևն) հիվանդությունները։ Ձեռագրում տեղեկություններ կան նաև անասունների հիվանդությունների մասին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Անասյան Հ. Ս., Հայկական մատենագիտություն, հ. 1, Ե., 1959, էջ 403 – 05։

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Վլադիմիր Ալեքսի-Մեսխիշվիլի (դերասան)

**Վլադիմիր Սարդիոնի Ալեքսի-Միսխիշվիլի** (, **Ալեքսեև-Մեսխիև**, **Լադո Մեսխիշվիլի**, ), վրացի դերասան և ռեժիսոր։ ՎԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1930 թվական, հետմահու)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է փետրվարի 16 (28)-ին, Թիֆլիսում։ 1890-1896 թվականներին ղեկավարել է Թիֆլիսի, 1897-1906 թվականներին Քութայիսի վրացական դրամատիկական թատրոնները։ Ալեքսի-Մեսխիշվիլիի արվեստին բնորոշ էր հերոսական-ռոմանտիկական ուղղվածությունը։ Նա արտահայտել է հասարակության առաջավոր խավերի ձգտումները։

Բեմադրել է Շիլլերի «Ավազակներ»-ը, Հաուպտմանի «Ջուլհակներ»-ը։ Հովհաննես Աբելյանի, Վ. Աբաշիձեի հետ պայքարել է հայ և վրաց ազգային թատրոնների գոյատևման համար։ Ալեքսի-Մեսխիշվիլիյի անունով է կոչվում Քութայիսի դրամատիկական թատրոնը։ Մահացել է նոյեմբերի 24-ին, Թիֆլիսում։

## Դերեր
* Լևան Խիմշիաշվիլի (էրիսթավիի «Հայրենիք») 
* Գոչա (Ծերեթելիի «Խարդախ Թամար») 
* Ռասպլյուն (Սուխովո-Կոբիլինի «Կրեչինսկու հարսանիքը») 
* Կարլ Մոոր, Ֆրանց Մոոր (Շիլլերի «Ավազակներ») 
* Համլետ, Օթելլո, Ուրիել Ակոստա, Տարտյուֆ (Շեքսպիրի, Գուցկովի, Մոլիերի համանուն պիեսներում) 

Կատեգորիա:Թատրոնի վրացի դերասաններ
Կատեգորիա:Վրացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Թատերական ռեժիսորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դիդուբեի պանթեոնում թաղվածներ