Սպիտակ ահաբեկչություն (Ռուսաստան)

**Սպիտակ** **ահաբեկչություն** կամ **սպիտակ տեռոր** (), Ռուսական կայսրությունում բռնություն և զանգվածային սպանություններ, որոնք տեղի են ունեցել սպիտակ շարժման և Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի (1917-1923) ընթացքում: 

Բոլշևիկյան կառավարման դեմ ուղղված առանձին գործողությունները, ինչպիսիք են սպանությունները, սկսվել են առնվազն 1917 թվականի վերջին: Սպիտակների մեծածավալ բռնությունը, հավանաբար, սկսվել է 1918 թվականի սկզբին և շարունակվել մինչև 1920-1922 թվականներին Կարմիր բանակի կողմից սպիտակների պարտությունը: 

Ի տարբերություն Կարմիր ահաբեկչության, Սպիտակ ահաբեկչություն սկսելու պաշտոնական հրամանագիր չի եղել: Սպիտակ ահաբեկչությունն առավել սուր բնույթ է կրել Հեռավոր Արևելքում՝ այնպիսի զորավարների օրոք, ինչպիսիք են Գրիգորի Սեմյոնովը և բարոն Ռոման ֆոն Ունգերն-Շտերնբերգը։

Չնայած բոլշևիկների Կարմիր ահաբեկչությունը պաշտոնապես սկսվել է 1918 թվականի սեպտեմբերի 5-ին՝ ի պատասխան բոլշևիկյան առաջնորդների մի քանի պլանավորված սպանությունների, բոլշևիկների և նրանց կողմնակիցների իրականացրած բռնության դեպքերը շարունակվել են Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից ի վեր։ Որոշ ռուս պատմաբանների կարծիքով՝ Սպիտակ ահաբեկչությունը նրանց առաջնորդների ուղղորդված նախապես մտածված գործողությունների շարք էր։ Այս տեսակետը վիճարկում են ռուս պատմաբանները, ովքեր այն համարում են ինքնաբուխ և անկազմակերպ։ Որոշ պատմաբանների կարծիքով՝ Սպիտակ ահաբեկչությունն անկազմակերպ քաղաքականությունից վերածվել է Ռուսաստանի պետության և նրա ռազմական բռնապետության համակարգի կողմից հաստատված քաղաքական բռնաճնշումների համակարգի, որը թիրախավորել է ոչ միայն բոլշևիկներին, այլև այլ կուսակցությունների անդամներին և այլ անձանց։ Որոշ պատմաբաններ կարծում են, որ սպիտակների իրականացրած հակասեմական ջարդերը Սպիտակ ահաբեկչության մի մասն են կազմում։

Պատմաբան Ռոնալդ Սյունիի խոսքով՝ Սպիտակ ահաբեկչության ընդհանուր գնահատականները դժվար է պարզել՝ բազմաթիվ վարչակազմերի դերի և անկազմակերպ, անկախ հակաբոլշևիկյան ուժերի իրականացրած բռնության պատճառով։ Այնուամենայնիվ, Սյունին ընդգծել է սպիտակ ռազմական ուժերի իրականացրած հակասեմական հարձակումների ավելի բարձր համամասնությունը, որոնք պատասխանատու էին Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում տեղի ունեցած ջարդերի 17%-ի համար (կարմիր ուժերի 8.5%-ի համեմատ)։

## Համեմատություն Կարմիր ահաբեկչության հետ

Արևմտյան մի շարք պատմաբաններ, ինչպիսիք են Ռիչարդ Փայփսը և Նիկոլաս Վերթը («Կոմունիզմի սև գիրքը»,  1997), համեմատել են կարմիր և սպիտակ ահաբեկչությունները՝ պնդելով, որ չնայած Կարմիր ահաբեկչությունը քաղաքական ռազմավարություն էր և աշխարհը վերակառուցելու գաղափարական և գործիքային «հեղափոխական» միջոց, Սպիտակ ահաբեկչությունը կորցրածը վերադարձնելու, ինքնակամ և ժամանակավոր միջոց էր, պարզապես «ճնշող բռնություն»՝ նախկին ստատուս քվոն վերականգնելու համար։ Ռոբերտ Քոնքվեսթը համոզված էր, որ «հասարակության զանգվածային և արագ վերափոխմամբ գաղափարապես մոտիվացված փորձերի համար աննախադեպ ահաբեկչությունը անհրաժեշտ միջոց պետք է թվա` հակառակ դրա բնական հնարավորություններին», մինչդեռ Վերթը գրել է.Բոլշևիկյան ահաբեկչության քաղաքականությունն ավելի համակարգված էր, ավելի լավ կազմակերպված և ուղղված էր ամբողջ սոցիալական դասերին։ Ավելին, այն մտածված և գործնականում կիրառվել էր քաղաքացիական պատերազմի սկսվելուց առաջ։ Սպիտակ ահաբեկչությունը երբեք նման ձևով համակարգված չէր։ Այն գրեթե միշտ վերահսկողությունից դուրս գտնվող ջոկատների աշխատանքն էր, որոնք միջոցներ էին ձեռնարկում պաշտոնապես լիազորված չլինելով ռազմական հրամանատարության կողմից, որը փորձում էր առանց մեծ հաջողության գործել որպես կառավարություն։ Եթե անտեսենք ջարդերը, որոնք Դենիկինն ինքը դատապարտել էր, ապա Սպիտակ ահաբեկչությունն ամենից հաճախ ոստիկանության  իրականացրած հաշվեհարդարների շարք էր, որը գործում էր որպես ռազմական հակահետախուզական ուժ: Չեկան և Հանրապետության ներքին պաշտպանության զորքերը բոլորովին այլ կարգի ճնշման կառուցվածքային և հզոր գործիք էին, որոնք աջակցություն ունեին բոլշևիկյան ռեժիմի ամենաբարձր մակարդակում։
Նման տեսակետը հերքում են Պիտեր Հոլքվիստը և Ջոշուա Սանբորնը։ Հոլքվիստը գրել է. 

Սպիտակ ահաբեկչությունը գուցե պակաս կենտրոնացված և համակարգված է եղել, բայց այն զուրկ չէր գաղափարախոսական հիմքերից։ Այստեղ կարելի է առաջարկել համեմատություն գերմանական Ֆրայկորպ կամավորական կորպուսի հետ, որի գաղափարախոսությունն ավելի շատ էթոս [հոգեկերտվածք] և ոճ էր, քան հետևողական դոկտրին, բայց դա չէր նշանակում, որ պակաս գաղափարախոսություն էր։  Դժվար է պատկերացնել, որ քաղաքացիական պատերազմների ընթացքում հակասովետական բանակների իրականացրած տասնյակ հազարավոր հրեաների կոտորածը կարող էր տեղի ունենալ առանց որևէ գաղափարախոսության, և մասնավորապես՝ հրեաների և կոմունիստների միջև եղած դաժան կապի։ Հակասովետական հրամանատարները հավասարապես հավատում էին, որ գիտեն, թե ովքեր են իրենց թշնամիները։ Սպիտակ հրամանատարները տեսկավորում էին իրենց ռազմագերիներին՝ ընտրելով նրանց, ում համարում էին անցանկալի և անուղղելի (հրեաներ, բալթիկցիներ, չինացիներ, կոմունիստներ), և հետագայում խմբերով մահապատժի ենթարկում, մի գործընթաց, որը սպիտակները նկարագրում էին որպես «զտում»։Սանբորնի խոսքերով՝ Ռուսական կայսերական բանակի և սպիտակամորթների կողմից իրականացվող ահաբեկչությունը նույնքան «հեղափոխական» էր, որքան նրանց կարմիր համարժեքը....հրեաների դեպքում մենք տեսնում ենք ոչ միայն ահաբեկչական գործելակերպերի զարգացում (ինչպիսիք են պատանդ վերցնելը, մահապատիժը, զանգվածային վրեժխնդրությունը, զանգվածային տեղահանությունը, բռնաբարությունը, կողոպուտը և սադիստական, տպավորիչ դաժան բռնությունը), այլև սոցիալական մտադրությունը։ Առավել նշանակալից է բանակում հրեական վարքագծի վերաբերյալ նյութեր հավաքելու Յանուշկևիչի ստավկայի գործադրած  ջանքերը, որոնք ընդգծում էին, որ հրամանատարները պետք է հավաքեին սա՝ ապացուցելու համար  բանակին և ազգին հրեաների հասցրած ողջ «վնասը»։ Հաշվի առնելով պատերազմից առաջ և պատերազմական հակասեմական դիսկուրսի երանգապնակը և բացառող ֆանտազիաները, հրեական ահաբեկչության մեջ մենք տեսնում ենք Սպիտակ ահաբեկչության մի կողմ, որը չի կարող պարզապես դիտվել որպես ռազմական դիկտատուրայի մեթոդ, պատերազմական արտակարգ իրավիճակի պահանջ կամ նույնիսկ ամենադաժան հակաապստամբական ռազմավարություն։ Սրանք գործընթացներ էին, որոնք արդարացված էին պատերազմական մթնոլորտով, բայց որոնց տեսլականը տարածվում էր նաև հետպատերազմյան շրջանում։ Արդյունքում, Սպիտակ տեռորը, ինչպես կայսերական բանակի 1914-1917 թվականների ահաբեկչական արշավը, հեղափոխական էր հրեաների դեմ իր ահաբեկչական ակտով, և ո՞վ գիտի, կարող էր այս էությունն ավելի խորը տարածվել, եթե նրանք հաղթանակ տանեին Քաղաքացիական պատերազմում։Բրիտանացի պատմաբան Ռոնալդ Հինգլին կարծում է, որ Կարմիր ահաբեկչության հետ կապված կորուստների գնահատականը չափազանցված են Սպիտակ բանակի քարոզչությամբ. 50,000-ը «պետք է ավելի մոտ լինի իրականությանը», քան «1,700,000-ը, որը, կարծես, բավականին չափազանցված է»:

Մի շարք ռուս պատմաբաններ կարծում են, որ ի տարբերություն բոլշևիկների կողմից իրենց քաղաքական գերիշխանությունը հաստատելու միջոց հռչակված Կարմիր ահաբեկչության, «Սպիտակ ահաբեկչություն» տերմինը քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ սպիտակ շարժման մեջ ո՛չ օրենսդրական, ո՛չ էլ քարոզչական հավանության չի արժանացել։ Պատմաբաններն ընդունում են, որ սպիտակ բանակներին խորթ չէր պատերազմին բնորոշ դաժանությունը, սակայն նրանք կարծում են, որ սպիտակ բանակների «սև էջերը» հիմնարար կերպով տարբերվում էին բոլշևիկների քաղաքականությունից։

* Սպիտակները չեն ստեղծել բոլշևիկյան արտակարգ հանձնաժողովների և հեղափոխական տրիբունալների նման կազմակերպություններ։
* Սպիտակ շարժման առաջնորդները երբեք կոչ չեն արել զանգվածային ահաբեկչության, մահապատժի, պատանդներ վերցնելու։
* Սպիտակ շարժման անդամները չեն տեսել զանգվածային ահաբեկչություն իրականացնելու ո՛չ գաղափարական, ո՛չ էլ գործնական անհրաժեշտություն։ Նրանք համոզված էին, որ սպիտակների ռազմական գործողությունների նպատակը որոշ լայն զանգվածների կամ սոցիալական դասերի դեմ պատերազմը չէր, այլ պատերազմը մի փոքր կուսակցության հետ, որը զավթել էր իշխանությունը Ռուսաստանում և ի շահ իրենց օգտագործել էր սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական իրավիճակը, ինչպես նաև շուկայական պայմանները՝ նպատակին հասնելու համար, ինչպես նաև մանիպուլյացիաներ անելով ռուսական հասարակության ստորին խավերի տրամադրությունների փոփոխությունների հետ

Մի շարք հետազոտողներ կարծում են, որ Սպիտակ ահաբեկչության առանձնահատկությունը դրա անկազմակերպ, ինքնաբուխ բնույթն էր, և որ այն չի հասել պետական քաղաքականության մակարդակի, չի գործել որպես բնակչությանը վախեցնելու միջոց և չի ծառայել որպես սոցիալական դասերի կամ էթնիկ խմբերի (կազակներ, կալմիկներ) ոչնչացման միջոց, ինչն արել են բոլշևիկները:

Միևնույն ժամանակ, մի շարք ռուս պատմաբաններ նշում են, որ Սպիտակ շարժման բարձրաստիճան պաշտոնյաների կողմից տրված հրամանները, ինչպես նաև Սպիտակ կառավարությունների օրենսդրական ակտերը վկայում են ռազմական և քաղաքական իշխանությունների կողմից բոլշևիկների և նրանց աջակցող բնակչության դեմ բռնաճնշումների և ահաբեկչության ակտերի թույլատրման, ինչպես նաև վերահսկվող տարածքների բնակչությանը վախեցնելու գործում նրանց դերի մասին։

Պատմական գիտությունների դոկտոր Գ.Ա. Տրուկանը նշում է, որ խորհրդային հեղինակները հիմնականում կենտրոնացել են Սպիտակ ահաբեկչության վրա, մինչդեռ շատ ժամանակակից հեղինակներ, ովքեր աջակցում են Սպիտակ շարժմանը, գործում են հակառակ կերպ: Սակայն, ըստ Տրուկանի, սպիտակների գրաված տարածքներում տեղի են ունեցել ոչ պակաս վայրագություններ և բռնություններ, քան բոլշևիկների կողմից վերահսկվող տարածքում։

## Մահացածների թիվ
Դիտրիխ Բեյրաուն գնահատում է Սպիտակ ահաբեկչության զոհերի թիվը 20․000-ից մինչև 100․000 մարդ՝ բացառությամբ ջարդերի զոհերի՝ համեմատած Կարմիր ահաբեկչության «մինչև 1.3 միլիոնի» հետ, մինչդեռ Ջոնաթան Սմելեն մեջբերում է ռուս պատմաբան Վ. Էրլիխմանի գնահատականները՝ Սպիտակ ահաբեկչության 300․000 զոհերի՝ համեմատած Կարմիր ահաբեկչության 1․200․000 զոհերի հետ։

Ռուս պատմաբան Նիկիտա Ռատկովսկին կարծում է, որ Սպիտակ ահաբեկչության զոհերի թիվը կարող է գերազանցել 500․000-ը՝ չհաշված ջարդերը, և նշում է, որ ըստ 1920 թվականին Կոլչակի նախարարների դատավարության ժամանակ ներկայացված գնահատականի՝ 1918-1919 թվականներին միայն Եկատերինբուրգի նահանգում Կոլչակի ռեժիմը մահապատժի է ենթարկել առնվազն 25․000 մարդ։

Սունին նշել է, որ Սպիտակ ահաբեկչության զոհերի թիվը կգերազանցի Կարմիր ահաբեկչության զոհերի թիվը, եթե զոհերի թվի մեջ ներառվեն նաև հակասովետական բռնությունները և հրեական ջարդերը։

## Հարավային և Արևմտյան Ռուսաստան
Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում բազմաթիվ ջարդեր են իրականացվել, այդ թվում՝ սպիտակների կողմից։ Միավորված Ազգերի Կազմակերպության 1985 թվականի Ուիթաքերի զեկույցում նշվում է, որ ավելի քան 2000 ջարդերի ժամանակ 100․000-ից 250․000 հրեաներ են սպանվել սպիտակների, կազակների և ուկրաինացի ազգայնականների կողմից։ Տասնյակ հազարավոր հրեաներ մնացել են անօթևան, իսկ հազարավորները դարձել են լուրջ հիվանդությունների զոհ։ 

Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ հրեաների մահվան ժամանակակից գնահատականները ցածր են. 1918-1921 թվականներին Ուկրաինայի 524 քաղաքներում հրեաների դեմ իրականացվել է ընդհանուր առմամբ 1236 ջարդ։ Այս ջարդերի ժամանակ զոհված հրեաների թիվը գնահատվում է 30․000-ից մինչև 60․000։ Գրանցված 1236 ջարդերից և անկարգություններից 493-ը իրականացվել են Սիմոն Պետլյուրայի հրամանատարության ներքո գտնվող Ուկրաինայի Ժողովրդական Հանրապետության զինվորների կողմից, 307-ը՝ անկախ ուկրաինացի զորավարների կողմից, 213-ը՝ Դենիկինի բանակի, 106-ը՝ Կարմիր բանակի, իսկ 32-ը՝ լեհական բանակի կողմից։ Ռոնալդ Սունին գնահատում է, որ Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ մահացել է 3․000-ից 150․000 հրեա, որոնցից մոտ 17%-ը վերագրվում է սպիտակ բանակներին, մնացածը՝ 40%-ը վերագրվում է Սիմոն Պետլուրայի գլխավորությամբ ուկրաինացիներին, 25%-ը՝ ուկրաինական այլ ուժերին և 8.5%-ը՝ բոլշևիկներին։

Լավր Կորնիլովի սպանությունից հետո՝ 1918 թվականի ապրիլին, Կամավորական բանակի ղեկավարությունն անցել է Անտոն Դենիկինին։ Դենիկինի ռեժիմի ժամանակ մամուլը պարբերաբար կոչ էր անում բռնություն գործադրել հրեաների նկատմամբ։ Օրինակ՝ Դենիկինի գեներալներից մեկի հայտարարությունը մարդկանց կոչ էր անում «զինվել»՝ «հրեա-կոմունիստների սրտերում ապրող չար ուժը վերացնելու» համար։ Միայն Ֆաստով փոքրիկ քաղաքում Դենիկինի Կամավորական բանակը սպանել է ավելի քան 1500 հրեայի, հիմնականում՝ տարեցների, կանանց և երեխաների։  

Դոնի մարզում խորհրդային կառավարությունը տապալվել է Պյոտր Կրասնովի գլխավորած կազակական ռեժիմի կողմից։ Մոտավորապես 25․000-ից 40․000 մարդ մահապատժի են ենթարկել Կրասնովի սպիտակ կազակները, ինչը շարունակվել է մինչև Կարմիր բանակի կողմից տարածաշրջանի նվաճումը։

1918 թվականին, երբ սպիտակներն էին վերահսկել Հյուսիսային տարածքը՝ մոտ 400․000 բնակչությամբ, ավելի քան 38․000 մարդ բանտ է նետվել։ Նրանցից մոտ 8․000-ը մահապատժի են ենթարկվել, իսկ հազարավորները մահացել են խոշտանգումներից և հիվանդություններից։

## Արևելյան Ռուսաստան
1918 թվականի նոյեմբերին, Սիբիրում իշխանությունը զավթելուց հետո, ծովակալ Ալեքսանդր Կոլչակը վարել է հեղափոխականների, ինչպես նաև մի քանի խմբակցությունների սոցիալիստներին հետապնդելու քաղաքականություն: Կոլչակի կառավարությունը 1918 թվականի դեկտեմբերի 3-ին հրապարակել է լայն ձևակերպմամբ հրամանագիր, որով վերանայվել է Ռուսաստանի կայսրության քրեական օրենսգրքի հոդվածները: 99-րդ և 100-րդ հոդվածները սահմանում էին մահապատիժ Գերագույն տիրակալի դեմ մահափորձերի և իշխանությունը տապալելու փորձի համար: 103-րդ հոդվածի համաձայն՝ «գրավոր, տպագիր և բանավոր վիրավորանքները պատժվում են ազատազրկմամբ»: 329-րդ հոդվածի համաձայն՝ բյուրոկրատական դիվերսիան պատժվում էր 15-20 տարի ժամկետով հարկադիր աշխատանքով։

1919 թվականի ապրիլի 11-ին Կոլչակի կառավարությունն ընդունել է 428-րդ կանոնակարգը՝ «Բոլշևիկյան ապստամբության հետ կապերի պատճառով հասարակական կարգի վտանգների մասին», որը հրապարակվել է Օմսկի թերթում: Այն նախատեսում էր 5 տարվա ազատազրկում «հասարակական կարգի համար սպառնալիք համարվող անձանց համար՝ բոլշևիկյան ապստամբության հետ իրենց որևէ կապի պատճառով»։ Աքսորից անօրինական վերադարձի դեպքում կարող էր կիրառվել 4-ից 8 տարի տևողությամբ հարկադիր աշխատանք։ 99-101 հոդվածները թույլ էին տալիս մահապատիժ, հարկադիր աշխատանք և ազատազրկում, ինչպես նաև ռազմական դատարանների կողմից բռնաճնշումներ։

Աջակողմյան սոցիալիստ հեղափոխականների Կենտրոնական կոմիտեի անդամ Դ. Ռակովը գրել է Կոլչակի զորքերի ահաբեկչության մասին.Օմսկը պարզապես սարսափից քարացավ։ Այն ժամանակ, երբ զոհված ընկերների կանայք, օր ու գիշեր, ձյան մեջ դիակներ էին փնտրում, ես տեղյակ չէի պահակատան պատերի ետևում տիրող սարսափից։ Առնվազն 2500 մարդ սպանվեց։ Մարմիններով լի ամբողջ սայլեր տեղափոխվեցին քաղաք։ Տուժողները հիմնականում կայազորի զինվորներ և բանվորներ էին։Նույնիսկ չեխ-սլովակները, որոնք գլխավորել էին Սիբիրում հակաբոլշևիկյան ապստամբությունը, սարսափել են Օմսկում Կոլչակի ռեժիմից։ 1919 թվականի նոյեմբերի 15-ին նրանք հուշագիր են հանձնել Վլադիվոստոկում գտնվող դաշնակիցների ներկայացուցիչներին.Օմսկի կառավարության ռազմական իշխանությունները թույլատրում են հանցավոր գործողություններ, որոնք կցնցեն ամբողջ աշխարհը։ Ամեն օր տեղի են ունենում գյուղերի հրկիզումներ, խաղաղ բնակիչների զանգվածների սպանություններ, ժողովրդավարական համոզմունքներ ունեցող հարյուրավոր մարդկանց, ինչպես նաև միայն քաղաքական անհավատարմության մեջ կասկածվողների գնդակահարություններ։Երկու օր անց գեներալ Ռադոլա Գայդան գլխավորել է Վլադիվոստոկում Կոլչակի իշխանության դեմ ապստամբությունը։

Ուրալում, Սիբիրում և Հեռավոր Արևելքում մի քանի զորավարներ՝ Բ. Աննենկովը, Ա. Դուտովը, Գ. Սեմյոնովը և Ի. Կալմիկովը, արտակարգ դաժանություններ են դրսևորել: Աննենկովի դեմ դատավարության ժամանակ ցուցմունքներ կային գյուղացիների թալանման և վայրագությունների մասին, որոնք կատարվել էին հետևյալ կարգախոսի ներքո. «Մենք սահմանափակումներ չունենք: Աստված մեզ հետ է. թրատեք աջ ու ձախ»: 1918 թվականի սեպտեմբերին, Սլավգորոդի շրջանում գյուղացիական ապստամբությունների ճնշման ժամանակ, Աննենկովը տանջանքների է ենթարկել և սպանել մինչև 500 մարդու: Սև Դոլ գյուղը այրել են, որից հետո գյուղացիներին տանջել և գնդակահարել են, այդ թվում՝ կանանց ու երեխաներին: Սլավգորոդի և շրջակա տարածքների աղջիկներին տարել են Աննենկովի գնացքը, բռնաբարել, ապա գնդակահարել: Ականատեսի վկայությամբ՝ Աննենկովը դաժան տանջանքներ է կիրառել. զոհերի աչքերը հանել, լեզուներն ու մեջքից շերտեր կտրել, կենդանի թաղել կամ կապել ձիերին: Սեմիպալատինսկում Աննենկովը սպառնացել է գնդակահարել յուրաքանչյուր հինգերորդ բնակչին, եթե քաղաքը հրաժարվի փոխհատուցումները վճարել։ 

1918 թվականի մայիսի 9-ին, երբ ատաման Դուտովը գրավել է Ալեքսանդրով Գայ գյուղը, մոտ 2000 Կարմիր բանակի զինվորների ողջ-ողջ թաղել են։ Գյուղից ավելի քան 700 մարդ մահապատժի է ենթարկվել։ Տրոիցկը, Օրենբուրգը և այլ քաղաքներ գրավելուց հետո հաստատվել է ահաբեկչության ռեժիմ՝ ավելի քան 6000 մարդու նկատմամբ, որոնցից 500-ը սպանվել են հարցաքննությունների ժամանակ։ Չելյաբինսկում Դուտովի մարդիկ մահապատժի են ենթարկել կամ աքսորել են սիբիրյան բանտեր ավելի քան 9000 մարդու։ Տրոիցկում Դուտովի մարդիկ քաղաքի գրավումից հետո առաջին շաբաթներին գնդակահարել են մոտ 700 մարդու։ Իլեկայում նրանք սպանել են ավելի քան 400-ի։ Այս զանգվածային մահապատիժները բնորոշ էին Դուտովի զորքերին։ Դուտովի 1918 թվականի օգոստոսի 4-ի գործադիր հրամանագրով մահապատիժ էր սահմանվում զինվորական ծառայությունից խուսափելու համար։ 1918 թվականի հունվարին Ուրալի մարզի մի շրջանում Դուտովի մարդիկ սպանել են ավելին քան 1000 մարդ։ 1919 թվականի ապրիլի 3-ին զորավարը հրամայել է իր զորքերին կրակել և պատանդներ վերցնել դիմադրության ամենափոքր դրսևորման համար։

## Գրականությունում
Սպիտակ ահաբեկչության դեմ պայքարում ռուս ժողովրդի հերոսության մասին գրել են բազմաթիվ խորհրդային հեղինակներ։ Վեպերի թվում են Ֆուրմանովի «*[[Վասիլի Չապաև|Չապաև]]»-ը*, Սերաֆիմովիչի «*Երկաթե ջրհեղեղը»* և Ֆադեևի «*Պարտությունը*»։ Շոլոխովի, Լեոնովի և Ֆեդինի վաղ շրջանի պատմվածքներից և վեպերից շատերը նվիրված են  այս թեմային։

Նիկոլայ Օստրովսկու ինքնակենսագրական *[[Ինչպես էր կոփվում պողպատը (վեպ)|Ինչպես էր կոփվում պողպատը]]* վեպը պատմում է Արևմտյան Ուկրաինայում հակասովետական ստորաբաժանումների իրականացրած Սպիտակ ահաբեկչության դրվագների մասին։

## Տես նաև
* Կարմիր ահաբեկչություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 
* 

**Ռուսաստանում**
* А. Литвин. Красный и белый террор 1918–1922. — М.: Эксмо, 2004 [revised second edition; first edition published 1995] [A. Litvin. *Red and White Terror of 1918-1922*. Eksmo, 2004] 
* д. и. н. Цветков В. Ж. Белый террор — преступление или наказание? Эволюция судебно-правовых норм ответственности за государственные преступления в законодательстве белых правительств в 1917—1922 гг. [Tsvetkov, J. *White Terror - Crime or Punishment? The evolution of judicial and legal norms of responsibility for crimes against the state in the legislation the White governments in 1917-1922.*] 
* И. С. Ратьковский. Красный террор и деятельность ВЧК в 1918 году. СПб.: Изд-во С.-Петерб. ун-та, 2006. [Ratkovsky, IS. *The Red Terror and the Activities of The Cheka in 1918.* Izd-vo c.Peterb. un-ta, 2006. .] 
* П. А. Голуб. Белый террор в России (1918—1920 гг.). М.: Патриот, 2006. 479 с. . [Golub, P. *White Terror in Russia (1918–1920 years)*. Moscow: Patriot, 2006. .5-7030-0951-0.] 
* Зимина В. Д. Белое дело взбунтовавшейся России: Политические режимы Гражданской войны. 1917—1920 гг. М.: Рос. гуманит. ун-т, 2006. 467 с (Сер. История и память) [Zimin, VD. *Whites in Russia: Political regimes of the Civil War. 1917-1920*. Humanitarian. Univ, 2006. ] 

Կատեգորիա:Ահաբեկչություն
Կատեգորիա:Հակասեմականություն
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքները Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմ
Կատեգորիա:Սպիտակ շարժում
Կատեգորիա:Քաղաքական և մշակութային մաքրագործում