open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մալոնդիալդեհիդ

thumb|240px|Մալոնդիալդեհիդի հավասարակշռության խառնուրդը ենոլի (վերևում) և ալդեհիդի տեսքով:

**Մալոնդիալդեհիդ**, **մալոնային դիալդեհիդ** (MDA), ալդեհիդ՝ CH2(CHO)2 բանաձևով։ Այն տեղի է ունենում մարմնում, Երբ պոլիհագեցած ճարպերը քայքայվում են թթվածնի ակտիվ տեսակների կողմից, ծառայում է որպես ճարպերի պերօքսիդացման մարկեր (ներառյալ ճառագայթման ազդեցության տակ) և օքսիդատիվ սթրես։

Ցույց է տրվել, որ MDA-ն ի վիճակի է արձագանքել ԴՆԹ-ի հետ՝ ձևավորելով ԴՆԹ հավելումներ, հիմնականում մուտագեն M1G։

MDA-ն, այլ թիոբարբիտուր ռեակտիվների հետ միասին (), ռեակցիայի մեջ է մտնում թիոբարբիտուրաթթվի հետ՝ առաջացնելով կարմիր լյումինեսցենտային բաղադրություն, ինչը թույլ է տալիս MDA-ի պարունակության մոտավոր սպեկտրոմորֆոմետրիկ վերլուծություն։ Ավելի ընտրովի ռեագենտ-1-մեթիլ-2-ֆենիլինդոլ։

## Դերը բժշկության մեջ
MDA-ի պարունակությունը եղջերաթաղանթում ավելանում է կերատոկոնուսի և բուլոզային կերատոպաթիայի դեպքում, համաձայն մեկ ուսումնասիրության։ Մի աշխատություն հաղորդում է MDA-ի մակարդակի բարձրացման մասին երկարաժամկետ մեթամֆետամին օգտագործող անհատների ուղեղի հետմահու նմուշներում։ Կան տվյալներ շաքարախտի MDA մակարդակի բարձրացման վերաբերյալ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Диальдегид малоновый - humbio.ru

Կատեգորիա:Ալդեհիդներ
Կատեգորիա:Ռադիոկենսաբանություն
Վահագն Սարգսյան

**Վահագն Մկրտչի Սարգսյան** (), հայ հրատարակիչ, գրականագետ։ Բանասիրական գիտությունների թեկնածու (1990 թվական)։ Մկրտիչ Սարգսյանի որդին, Դավիթ Սարգսյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
1984 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1984–1991 թվականներին աշխատել է «Հայաստան» հրատարակչությունում, 1988–1990 թվականներին և 1998 թվականից՝ տնօրեն, 1991–1998 թվականներին՝ Հայաստանի Կառավարության տեղեկատվության վարչության գլխավոր խմբագիր։

1992 թվականին հիմնադրել է «Գիր գրոց» հրատարակչությունը (գործել է մինչև 1998 թվականը), 2000 թվականին՝ «Գրական հայրենիք» թերթը։ 2000 թվականին Երևանի պետական համալսարանի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետում հիմնադրել և վարում է «Հրատարակչական գործ» դասընթացը։

Լույս է տեսել Սարգսյանի «Քաջ Նազարի գրական հետագիծը» (1991 թվական) աշխատությունը։

2021 թվականի հոկտեմբերին ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարի հրամանով նշանակվել է Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի տնօրենի պաշտոնում։

## Պարգևներ
* Հայաստանի կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության պատվոգիր, 2022։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հրատարակիչներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Արտավազդ Սարեցյան

**Արտավազդ Հայկի Սարեցյան** (), խմբագիր, բանաստեղծ, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Աբխազիայի պետական համալսարանը (1983 թվական)։ 1991 թվականից՝ «Համշեն» պարբերականի հիմնադիր-խմբագիր։

Լույս են տեսել Սարեցյանի «Արևաքամի» (1989 թվական), «...Որ մաքուր մնամ» (2001 թվական), «Ափացխա» (2002 թվական), «Էլեգիաներ երևույթների մեջ» (2012 թվական) բանաստեղծությունների ժողովածուները, «Համշեն-20» (2012 թվական) մատենագիտական գրքույկը, կազմել է «Սուխումի հայկական դպրոց» (2006 թվական) գիրքը, «Գրական Համշեն» (2012 թվական) ալմանախը, թարգմանել և հրատարակել է աբխազ հեղինակների գործերից, «Աբխազական առածանի» (2003 թվական) ժողովածուն։
Ամալյան

**Ամալյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Դավիթ Վարդանի Ամալյան (ծնվ․ 1974), երգիչ, երգահան։
* Հայկ Մեսրոպի Ամալյան (ծնվ․ 1924), լեզվաբան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Մականվանական հիմքով ազգանուններ
Լուիս Աբել

**Լուիս Գրենվիլ Աբել** (անգլ.՝ **Louis Grenville Abell.** ), ամերիկացի թիավարող մարզիկ, ով մասնակցել է 1900 թվականի  և 1904 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերին։

1900 թվականին նա եղել է ամերիկյան Vesper Boat Club-ի ութնյակների թիմի ղեկորդը, որի վարած մակույկի անձնակազմը նախ հաղթանակ է տարել ԱՄՆ-ի առաջնությունում, ապա ոսկե մեդալ է նվաճել տղամարդկանց ութնյակների մրցումներում, որոնք անց են կացվել Փարիզում՝ Սեն գետում։ Երկրորդ տեղը գրավել է բելգիական Royal Club Nautique de Gand ակումբի թիմը, երրորդը՝ հոլանդական «Միներվա Ամստերդամ» թիմը։ Չորս տարի անց Լուիս Աբելը, դարձյալ նույն մրցաձևում և նույն դերում, նվաճել է իր օլիմպիական երկրորդ ոսկե մեդալը։ Ընդ որում՝ օլիմպիական մրցումներն այս անգամ ամց են կացվել Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում՝ Սենթ Լուիս քաղաքւմ։

Ակտիվ սպորտին հրաժեշտ տալուց հետո Լուիս Աբելը շուրջ 40 տարի պաշտոնավարել է Նյու Ջերսի նահանգի իր հայրենի Էլիզաբեթ քաղաքի առողջապահական խորհրդում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Профил на databaseOlympics.com
* Профил Луис Абела на sports-reference.com 
* 

Կատեգորիա:Մարզիկներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:1962 մահեր
Կատեգորիա:1884 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Ակադեմիական թիավարություն
Ամբակումյան

**Ամբակումյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Աննա Ալեքսանդրի Ամբակումյան (1919-1999), դաշնակահարուհի, մանկավարժ։

## Գրական հերոսներ
* *Երվանդ Ամբակումյան*, Խաժակ Գյուլնազարյանի «Հետքեր գետնի վրա և գետնի տակ» վիպակի հերոսներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Եբրայերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Հունարեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Սարգիս Խաչենց

**«Սարգիս Խաչենց»**, հրատարակչություն։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1993 թվականին Երևանում։ Հիմնադիր-տնօրեն՝ Սերգեյ Խաչիկօղլյան։

2004 թվականից համագործակցում է «Փրինթինֆո» հրատարակչության հետ։ Հրատարակում է «Իմացություն» գրադարան, «Արվեստ», «Երաժշտություն» մատենաշարեր։ «Գրական կոթողներ», «Ժառանգություն» մատենաշարով տպագրվել են Վիկտոր Հյուգոյի, Ալֆրեդ դը Մյուսեի, Պրոսպեր Մերիմեի ստեղծագործություններից, «Ռոլանդի երգը», «Հին եգիպտական պոեզիա» գրքեր։ «Ժամանակ և խոսք», «Ars Poetica» մատենաշարերով լույս է ընծայում ժամանակակից հայ և օտարազգի գրողների, արվեստագետների երկեր։

Կատեգորիա:Հայաստանի հրատարակչություններ
Սարգիս Րաբունապետ

**Սարգիս Րաբունապետ**, Սարգիս վարդապետ Ապրակունեցի (), եկեղեցական և մշակույթի գործիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Գլաձորից Հերմոնի վանք տեղափոխված համալսարանում։

Ձեռնադրվելով վարդապետ՝ 1369 թվականին համալսարանի սաների մի մասի հետ հաստատվել է Երնջակ գավառի Ապրակունյաց վանքում. պայքարել է Քռնայում գործող միարարական դպրոցի դեմ։

Համագործակցել է Հովհան Որոտնեցու հետ։

Աստապատում իր շուրջն է հավաքել մոտ 60 աշակերտի (Թովմա Մեծոփեցի, Գրիգոր Խլաթեցի, Կիրակոս Ա Վիրապեցի) և ծավալել ուսումնագիտական բուռն գործունեություն։

Հայտնի են Սարգիս Րաբունապետի խմբագրած «Մեկնութիւն գործոց առաքելոց» (ընդօրինակել ու ավարտել է նրա սան Մատթեոս վարդապետը 1411 թվականին), «Մեկնութիւն Յոհաննու Աւետարանին» (ավարտել է Գրիգոր Խլաթեցին) երկերը։
Ամրոյան

**Ամրոյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Էլմիրա Արտաշեսի Ամրոյան (ծնվ․ 1940), դեղաբան։
* Սևակ Ամրոյան (ծնվ․ 1990), երգիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Լոուրենս Քինլան

**Լոուրենս Քինլան** (), իռլանդացի դերասան։ Առավել հայտնի է Էլմո դերով «Սեր/Ատելություն» սերիալում։

## Կարիերա
Լոուրենսի առաջնելույթը կինոյում կայացել է 14 տարեկան հասակում «Փափուկ ավազ, կապույտ ծով» ֆիլմում կերտած Դևիդի դերով։ Ֆիլմում պատմվում է լքյալ երեխաների մասին։ Նրանք որբ չեն, բայց ծնողները նրանցով չեն հետաքրքրվել, այդ պատճառով երեխաները, լինելով չսիրված և մերժված, իրենց վրա են կրում այդ հետքերը։ Քինլանը ստացել է այդ դերը բաց ունկնդրումների ժամանակ` չունենալով ոչ մի դերասանական փորձ։

Նրա ամենաականավոր դերը` Էրիկ «Էլմո» Կրիդի դերն է «Raidió Teilifís Éireann» արտադրության «Սեր/Ատելություն» իռլանդական սերիալում։

Քինլանի կարիերայում այլ կարևոր դերերից է ռեժիսոր Գրեգոր Ջորդանի «Քելլի հրոսակախումբ» ֆիլմում կերտած Դեն Քելլի դերը։ Լոուրենսի կողքին այդ ֆիլմում նկարահանվել են Օրլանդո Բլումը, Ջեֆրի Ռաշը և Նաոմի Ուոթսը։

Լոուրենսը նաև խաղացել է այնպիսի ֆիլմերում, ինչպիսիք են «Վերոնիկա Գուերին»-ը, «Պառակտում»-ը և այլն։

## Մրցանակներ
* 2006 թվական` «Irish Times Theatre Awards»-ի շրջանակներում «Երկրորդ պլանի լավագույն դերասան»  
* 2011 թվական` «Irish Times Theatre Awards»-ի շրջանակներում «Երկրորդ պլանի լավագույն դերասան»

## Անձնական կյանք
Լոուրենսի ծնողներն են Լարի և Մերի Քինլանները։ Ընտանիքը ապրել է Դուբլինում։ Լոուրենսի հայրը մահացել է հերոինի կախվածությունից, երբ տղան տաս տարեկան էր։

Լոուրենսը դուրս է եկել դպրոցից 16 տարեկան հասակում դերասանական վարպետություն սովորելու համար։ Ունի որդի` Օրենը։

## Ընտրված ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Lisa Richards Agency: Laurence Kinlan page
* Abbey Theatre: Laurence Kinlan in Abbey Productions

Կատեգորիա:Իռլանդացի դերասաններ
Կատեգորիա:Իռլանդացի կինոդերասաններ
Քեյթ Դենալի

**Կատրինա «Քեյթ» Դենալի** (, ), ամերիկացի գրող Ստեֆանի Մայերի «Մթնշաղ» վիպաշարից հորինված կերպար։ Հայտնվում է սագայի վերջին գրքում՝ Լուսաբաց, երբ իր ազգականների հետ գնում է Բելլայի և Էդվարդի հարսանիքին։ Վերադառնում է վեպի վերջում և հանդես է գալիս որպես վկա Կալլենների համար՝ Վոլտուրիների դեմ պայքարում։ Ֆիլմերում Քեյթին մարմնավորել է Քեյսի Լաբոուն։

## Պատմություն
Կատրինան, որն առավել հայտնի է որպես Քեյթ՝ «բուսակեր» վամպիր է և «օրիգինալ» Դենալի քույրերից մեկը։ Նա և իր քույրերը միշտ սիրել են տղամարդկանց, այդ թվում նաև հասարակ մարդկանց։ Ամուր հարաբերություններ ունի իր կլանի, ինչպես նաև Կալենների կլանի հետ։ Քեյթը հայտնի է իր սրամտությամբ և մարմնի միջով էլեկտրական հոսանք հաղորդելու շնորհով, ինչի շնորհիվ նա կարող է հոսանքահարել իր հետ ֆիզիկական շփում ունեցող անձանց։

## Բնութագիր
Ունի շեկ մազեր, որոնց գույնը նման է եգիպտացորենի հասկի գույնին, վամպիրի աչքերը ոսկեգույն և սև են, ունի հոսանքահարման հատուկ շնորհ, որը նակարող է օգտագործել ֆիզիկական շփման արդյունքում։ Դա կապված է բարձր զարգացվածությամբ պաշտպանական ունակությունների հետ։

## Սիրային հարաբերություններ
Ունի ամուր կապվածություն Գարեթի հետ, որն ի վերջո դառնում է նրա զուգընկերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հորինված ամերիկացիներ
Կատեգորիա:Մթնշաղ
Կատեգորիա:Վամպիր կերպարներ
Կատեգորիա:Վամպիրները գրականությունում
Լիամ Կանինգհեմ

**Լիամ Կանինգհեմ** (, ), իռլանդացի դերասան։

## Կենսագրություն
Լիամ Կանինգհեմը ծնվել է 1961 թվականի հունիսի 2-ին Իռլանդիայի Դուբլին քաղաք-կոմսությունում, կաթոլիկական ընտանիքում։ Նա ունի երեք քույր և մեկ եղբայր։ Ներկա պահին ապրում է Դուբլինում իր կնոջ` Կոլեթի, դստեր` Էլենի և որդիների` Շոնի և Լիամ-կրտսերի հետ։

Լիամ Կանինգհեմը առավել հայտնի է Դավոս Սիվորտի (Ստաննիս Բարատեոն թագավորի աջ ձեռքը) դերով «Գահերի խաղը» հեռուստասերիալում։ Nաև խաղացել է «Մերլին» հեռուստասերիալի վերջին եթերաշրջանում։

2012 թվականին Լիամ Կաննինգեմը նկարահանվել է իռլանդական ինդի-ռոք Kodaline խմբի «High Hopes» երգի տեսահոլովակում։

## Ֆիլմագրություն

## Մրցանակներ և անվանակարգեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Իռլանդացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Այանյան

**Այանյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Էդուարդ Մելիքի Այանյան (1919-1994), Խորհրդային Միության հերոս, հրետանավոր։ 
* Էդուարդ Մելիքի Այանյան (ծնվ․ 1971), հրապարակախոս, հեղինակային խոսքի մարզիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Հայերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Արաբերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Բենջամին Ինգրոսո

**Բենջամին Դանիելե Վալգրեն Ինգրոսո** (, ), շվեդ երգիչ և երգահան։ Մանուկ հասակում մի քանի մյուզիքլներում խաղացել է գլխավոր դերեր, իսկ 2006 թվականին հաղթել է Lilla Melodifestivalen-ում «Hej Sofia»-երգով։ Հաղթել է «Let's Dance 2014» պարային հեռուստաշոուում և երկու անգամ մասնակցել Մելոդիֆեստիվալենին՝ համապատասխանաբար 2017 և 2018 թվականներին։ 2018 թվականին հաղթել է մրցույթը և ներկայացրել Շվեդիան Լիսաբոնում կայացած Եվրատեսիլ 2018 երգի մրցույթում «Dance You Off» երգով։

## Անձնական կյանք
Ինգրոսսոն ծնվել է Դանդերիդում և նախկին պարող, այժմ ռեստորատոր Էմիլիո Ինգրոսոյի և երգչուհի Պերնիլա Ուոլգրենի որդին է։ Օլիվեր Ինգրոսոյի և Բիանկա Ինգրոսոյի կրտսեր եղբայրն է և Թեոդոր Վալգրենի ավագ եղբայրը, դերասաններ Հանս Ուոլգրենի և Քրիստինա Շոլլինի թոռն է և դերասաններ Նիկոլաս Ուոլգրենի և Լինուս Ուոլգրենի եղբոր որդին։ Նաև Swedish House Mafia-յի անդամ Սեբաստիան Ինգրոսոյի զարմիկն է։ Ինգրոսսոն իտալական ծագում ունի ինչպես հոր, այնպես էլ մոր կողմից։

## Սկավառակագրություն
### Սինգլներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեդ երգիչներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Շվեդ դերասաններ
Կատեգորիա:Շվեդ երաժիշտներ
Արի Օլաֆսոն

**Արի Օլաֆսոն** (; ), իսլանդացի երգիչ։ Ներկայացրել է Իսլանդիան Եվրատեսիլ 2018 երգի մրցույթում «Our Choice» երգով։

## Կենսագրություն
Մանկության մի մասն անցկացրել Է ԱՄՆ-ում։ 11 տարեկան հասակում համերգային բեմում իր դեբյուտն է կատարել «Օլիվեր!» Իսլանդիայում հայտնի երգչուհի Սելմա Բյորնսդոտիրի նախագծում։ 2011 թվականից հանդես է եկել նորվեգացի երգչուհի Սիսելի հետ։

Եղել է Լոնդոնի Երաժշտության թագավորական ակադեմիայի ուսանող է։ 2015 թվականին մասնակցել է The Voice of Iceland երաժշտական նախագծին։ 2017 թվականին, որպես բեք-վոկալիստ, մասնակցել է Իսլանդիայի Եվրատեսիլ 2017 երգի մրցույթի ազգային ընտրությանը։

## Եվրատեսիլ 2018
2018 թվականի մարտին Արի Օլաֆսոնը հաղթել է Söngvakeppnin 2018 ազգային ընտրությունում, սակայն բուքմեյքերները նրան կանխատեսում էին միայն 40-րդ հորիզոնականը 43 մասնակցից։ 2018 թվականի մայիսի 9-ին, հանդես գալով առաջին կիսաեզրափակչում, չի անցել մրցույթի եզրափակիչ և զբաղեցրել է վերջին։

## Եվրատեսիլից հետո
Կորոնավիրուսի համաճարակի ժամանակ Արի Օուլավսոնը փոքրիկ համերգներ է կազմակերպել իր հարևանների համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆեյսբուքի հղումը
* Ինստագրամի հղումը

Կատեգորիա:Իսլանդացի երգիչներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Իսլանդացի երաժիշտներ
Ռաշ Ստոկթոն

**Ռիչարդ Սթտոկթոն Ռաշ  III** (; ), ամերիկացի դիզայներ և ձեռնարկատեր, OceanGate, Inc. ընկերության հիմնադիր և գլխավոր տնօրեն։ Մահացել է 2023 թվականի հունիսի 23-ին «Տիտան» բատիսկաֆի վթարի հետևանքով։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1962 թվականի մարտի 31-ին ԱՄՆ Կալիֆորնիա նահանգի Սան Ֆրանցիսկո քաղաքում, հարուստ ընտանիքում։ Մանուկ հասակում Ստոկթոնը երազել է դառնալ Մարսի վրա առաջին մարդը, բայց, հասունանալով, որոշել է, որ դա շահույթ չի բերի, և դարձել է գործարար։

1981 թվականին, 19 տարեկան հասակում, ստացել է առևտրային օդաչուի լիցենզիա։ Մոտավորապես նույն ժամանակ ավարտել է Ֆիլիպս Էքսեթերի ակադեմիան։ Ավելի ուշ նրան տեղեկացրել են, որ տեսողության սրության պատճառով չի կարողանա ռազմական օդաչու դառնալ, և Սան Ֆրանցիսկոյից տեղափոխվել է Սիեթլ՝ աշխատելու McDonnell Douglas-ում  որպես F-15 Eagle ինքնաթիռների թռիչքների փորձարկման ինժեներ։

1984 թվականին ավարտել է Փրինսթոնի համալսարանը օդատիեզերական ինժեների մասնագիտությամբ, ապա 1989 թվականին ավարտել է Կալիֆոռնիայի համալսարանը Բերքլի քաղաքում։

1986 թվականից ամուսնացած է Վենդի Վեյլի՝ Տիտանիկի խորտակման հետևանքով զոհված ուղևորների՝ Իսիդոր և Իդա Շտրաուսների ծոռնուհու հետ ունեցել է երկու երեխա։

1989 թվականին Ռաշը կառուցել է փորձարարական ինքնաթիռ, որով ինքն էր թռչում։

2009 թվականին հիմնադրել է OceanGate, Inc ընկերությունը, որն աշխատում է ստորջրյա զբոսաշրջության ոլորտում, գիտական խորը ծովային արշավախմբերի կազմակերպում, ինչպես նաև ապահովում է անձնակազմի ստորջրյա սուզման լուծումներ արդյունաբերության, հետազոտությունների և հետախուզության համար։

2012 թվականին գործարարը հիմնել է OceanGate Foundation ոչ առևտրային կազմակերպությունը, որը կոչված է նպաստելու օվկիանոսագիտության, պատմության և հնագիտության ոլորտում հայտնագործություններին։

2021 թվականից նրա OceanGate ընկերությունը զբաղվում է զբոսաշրջային ուղևորություններով դեպի «Տիտանիկ» նավի կործանման վայր, և այդ ընթացքում այն խորտակված հանրանավի բեկորների մոտ է հասցրել մոտ 60 առևտրային ուղևորների և մինչև 20 գիտնականների։

### Մահ

Մահացել է 2023 թվականի հունիսի 23-ին «Տիտան» բատիսկաֆի վթարի հետևանքով:Բատիսկաֆում եղել է հինգ մարդ, այդ թվում՝ երեք զբոսաշրջիկ։

Կարծում եք, որ ձեր սարքը գործնականում անխոցելի է ?

«Ըստ մեր թեստերի, նա գործնականում անխոցելի է», - հանգիստ պատասխանել է OceanGate-ի հիմնադիր Սթոքթոն Ռաշը։

- Գրեթե նույնն էին ասում Տիտանիկի մասին ...

Ռաշը պարզապես քմծիծաղ տվել։

## Ընտանիք
Նրա կինը՝ Վենդի Վեյլը (Ռաշ) որի հետ ամուսնացել է 1986 թվականին, OceanGate-ի հաղորդակցության տնօրենն է և Տիտանիկի խորտակման հետևանքով զոհված ուղևորների՝ Իսիդոր և Իդա Շտրաուսների ծոռնուհին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Աստրախանի հայկական տպարան

**Աստրախանի հայկական տպարան**, Նոր Նախիջևանի հայկական տպարանն է, որը 1796 թվականին Նոր Նախիջևանից տեղափոխվել է Աստրախան՝ քաղաքի և թեմի կրթական կարիքները հոգալու նպատակով։

## Պատմություն
Տպարանը գործել է մինչև 1800 թվականը Հովսեփ արքեպիսկոպոս Արղությանի տնօրինությամբ։ Հայտնի է նաև որպես Արղությանի տպարան։ Տպագրել է 8 գիրք՝ Եկատերինա II-ի «Հրովարտակը» (հայերեն, ռուսերեն, 1796), «Ժամագիրք» (1796), Հովսեփ Արղությանի «Խօսք ասացեալ ի վերափոխման աստուածածնայ յեկեղեցւոջն Հայոց» և «Կոնդակ օրհնութեան» (երկուսն էլ՝ 1796), «Էֆիմէրտէ» (1797–1799), Վարդան Բարձրբերդցու (Արևելցու) «Մեկնութիւն սաղմոսաց Դաւթի» (1797), «Տարեցոյց և օրացոյց» (1797), «Թարգմանութիւն Պրիվէլէկացն Հայոց» (1800)։

Կատեգորիա:Ռուսահայ մամուլ
տ
Ատրուշան (հանդես)

«**Ատրուշան**», գրական, գիտական և գեղարվեստական կիսամսյա հանդես։

## Պատմություն
Լույս է տեսել Զմյուռնիայում 1919 թվականին։ Տնօրեն-խմբագիր՝ Միքայել Բարթիկյան, խմբագիրներ՝ Ռուբեն Մինասյան, Անտոն Կազել։ Զգալի տեղ է հատկացրել Մեծ եղեռնին։ «Գրական հորիզոն» բաժնում գրախոսել է Հարություն Ալփիարի, Տիգրան Սյուրմեյանի և ուրիշների ստեղծագործություններ։

Տպագրել է նաև թարգմանություններ ֆրանսիացի գրողների երկերից։
## Արտաքին հղումներ
*Թերթի որոշ համարներ tert.nla.am կայքում

Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Արահետ (թերթ)

«**Արահետ**», գրական-գեղարվեստական պարբերաթերթ։

## Պատմություն
Ֆրանսահայ գրողների ընկերակցության պաշտոնաթերթ։ Լույս է տեսել 1975-86 թվականներին Փարիզում (1975-ին՝ «Տեղեկատու»)։ Տնօրեններ՝ Շահան Էլեկյան, Կարիկ Պասմաճյան, Ավետիս Ալիքսանյան, խմբագիր՝ Սարգիս Քեչյան (Զանգու)։ Տպագրել է ժամանակակից հայ, մասնավորապես՝ ֆրանսահայ հեղինակների գործեր, էջեր հայ դասական գրականությունից, անդրադարձել գրական աշխարհի նորություններին, լուսաբանել ընկերակցության առօրյան։
## Արտաքին հղումներ
*Թերթի որոշ համարներ tert.nla.am կայքում

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Անջելյան

**Անջելյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Բորիս Հովհաննեսի Անջելյան (ծնվ․ 1928), հիգիենիստ։
* Գեորգի Հովհաննեսի Անջելյան (1930-2012), բժիշկ, անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգ։
* Վլադիմիր Հովհաննեսի Անջելյան (1931-2006), բժիշկ, ակնաբույժ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իտալերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Ռոզա Չուդի

**Ռոզա Չուդի** (, ), շվեյցարացի խոհարար և հեղինակ։ *[[Tages-Anzeiger]]* ազգային օրաթերթը նրան անվանել է շվեյցարական գաստրոնոմիայի «Գրանդ Դամա»։ Շվեյցարիայի նորարար-խոհարար Չուդին իր 70-ամյա կարիերայի ընթացքում արժանացել է «Միշլեն»-ի մի քանի աստղերի և 1991 թվականին ճաշեր է պատրաստել թագուհի Եղիսաբեթ II-ի համար։

## Կարիերա
1968-1981 թվականներին Ռոզա Չուդին եղել է Շվեյցարիայի Գոտլիբեն քաղաքում գտնվող «Կորոնա» հյուրանոցի սեփականատերը։ Այնուհետև գնել է Նյուրենսդորֆում գտնվող «Արջեր» ռեստորանը և Դյուբենդորֆի «Չուդի» ռեստորանը, որը կոչվել է իր անունով։ 1995 թվականին Ռոզան Ցյուրիխում բացել է «Ջան Գրոսսի» հաստատությունը, որը ղեկավարել է մինչև իր թոշակի անցնելը՝ 1997 թվականը։

1998 թվականին Ռոզա Չուդին այցելել է Ռուսաստան։

## Անձնական կյանք
Ռոզա Չուդին եղել է խոհարարուհի և իր բիզնեսի սեփականատերը՝ հրապուրված իր  աշխատանքով։ Չնայած աղտոտում էր ձեռքերը խոհանոցում, բայց միշտ սիրում էր պրոֆեսիոնալ, խնամված տեսք ունենալ կատարյալ դիմահարդարմամբ և հետևում էր իր կազմվածքին։ Չուդին սիրում էր Էմիլիո Պուչիի զարդերն ու զգեստները, որոնք նա կրում էր միայն խոհանոցից դուրս։

Արձակուրդի ընթացքում Ռոզա Չուդին ճամփորդում էր տարբեր երկրներում՝ այցելելով իր ընկերներին։ Նրա սիրեցյալը Հենրի Լևին էր Բեռլինից՝ լեգենդար «Մետր» ռեստորանի սեփականատերը։ Չուդին հաճախ էր ճանապարհորդում նաև աշխատանքի բերումով և սիրում էր ընդունել հրավերներ հինգ աստղանի հյուրանոցներից, որոնք միշտ ընդունում էին նրան որպես ամենաբարձր կարգի հայտնի խոհարարի։

Ռոզա Չուդին մահացել է 2015 թվականի հոկտեմբերի 17-ին՝ 91 տարեկան հասակում։

## Հրատարակված գրքեր
* *Erfolgsrezepte aus meiner Küche.* AT Verlag, Aarau 1999, . Լեզու՝ գերմաներեն։ Ռոզա Չուդին 1999 թվականին՝ թոշակի անցնելու ժամանակ, հրատարակել է իր խոհարարական գիրքը։ Գիրքը դեռևս լայն տարածում ունի խոհարարության սիրահարների շրջանում։ Բաղադրատոմսերը հեշտ է կրկնօրինակել տանը, որոնց թվում են Grande Cuisine-ից մինչև մի շարք ձկան ուտեստներ, ապուրներ, մարինացված տապակներ, հորթի գլուխ, և Չուդիի տխրահռչակ եվրոպական թառի ֆիլեն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեյցարացի գործարարներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի խոհարարներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի գործարարներ
Կատեգորիա:Հյուրանոցատերեր
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
MacOS Catalina

**macOS Catalina**, օպերացիոն համակարգ նախատեսված անհատական համակարգիչների և սերվերների համար, որը մշակվել է Apple ընկերության կողմից։ Այս տարբերակը համարվում է թվով 16-րդ տարբերակը և ցուցադրվել է 2019 թվականի հուլիսի 3-ին WWDC 2019-ի ժամանակ։

## Անվանում
Օպերացիոն համակարգը անվանվել է ընկերության կողմից ավանդական տարբերակով՝ խոշոր աշխարհագրական տարածքի պատվին։ Այս տարբերակը իր անունը ստացել է Խաղաղ օվկիանոսում տեղակայված Սանտա Կատալինա կղզու պատվին։

## Փոփոխություններ և նորամուծություններ
* 32-բիթային հավելվածներն արդեն պաշտոնապես սկսեցին չաջակցել օպերացիոն համակարգի կողմից։ 
* Հայնվեցին «Փոդքասթ», «Երաժշտություն» և «TV» հավելվածները, որոնք փոխելու էին եկել արդեն հնացած iTunes-ին։ 
* Ավելացավ Sidecar փունկցիան, որը թույլ է տալիս օգտագործել iPad-ը որպես երկրորդ էկրան։ 
* Օպերացիոն համակարգի այս տարբերակը ստացավ ձայնային կառավարման (Voice Cantrol) ֆունկցիա։ 
* «Գտնել ընկերներին» և «Գտնել iPhone» հավելվծները միավորվեցին մեկ ընդհանուր հավելվածում` «Տեղորոշիչ», որում ավելացավ նոր ֆունկցիա, որը թույլ է տալիս բլոկավորել գողացված դյուրակիր համակարգիչը։ 
* Փոփոխություններ էին կրել «Նշուներ» և «Լուսանկարներ» հավելվածները։ 
* Մշակողների համար հայտնվել էր նոր ֆունկցիա, որը թույլ է տալիս ստեղծել առցանց պլանշետ մշակումների և դյուրակիրացման համար։ 
* Բարելավել էին API-ի հիման վրա աշխատող հավելվածները, որոնք նախատեսված են macOS հավելվածների մշակման համար Core ML 3 և Create ML, Metal և այլն։ 
* Վիրտուալ իրականության մշակումով զբաղվողների համար ավելացել է նոր Reality Composer և RealityKit հավելվածները։

## Աջակցվող համակարգիչներ
macOS Catalina օպերացիոն համակարգը հասանելի է հետևյալ սարքերի համար․
* Mac mini (2012 թվականի կամ ավելի նոր)
* iMac (2012 թվականի կամ ավելի նոր)
* MacBook (2015 թվականի կամ ավելի նոր)
* MacBook Air (2012 թվականի կամ ավելի նոր)
* MacBook Pro (2012 թվականի կամ ավելի նոր)
* iMac Pro (2017 թվականի կամ ավելի նոր)
* Mac Pro (2013 թվականի կամ ավելի նոր)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք Apple macOS Catalina. // Apple.
* Apple представила macOS 10.15 Catalina. Что нового? // iPhones.ru

Կատեգորիա:Համակարգչային ծրագրեր
Կատեգորիա:Օպերացիոն համակարգեր
Ջեյմի Անդերսոն

**Ջեյմի Անդերսոն** (, ), ամերիկացի սնոուբորդիստուհի, ով արդեն իսկ 21 տարեկանում ակնառու նվաճումների է հասել հատկապես սլոփսթայլի մրցաձևում:։ Դարձել է TTR 2008 և 2011 թվականների աշխարհի չեմպիոն, 2014 և 2018 թվականների օլիմպիական չեմպիոն, ձմեռային X խաղերում 3 հաղթանակ տարել։

Մարզական նվաճումների հետ մեկտեղ նա համբավվել է կլիմայական ճգնաժամի դեմ իր մղած պայքարով։ Նա աշխատում է «Պաշտպանեք մեր ձմեռները» (POW) անվանումը կրող կլիմայի պաշտպանության կազմակերպության համար։ Որպես ձմեռային մարզաձևի ներկայացուցիչ՝  Ջեյմին գտնում է, որ իր ընտրած մարզաձևը ուղղակիորեն ազդվում է գլոբալ տաքացման հետևանքներից։ Նա 2019 թվականի աշխարհի գավաթի խաղարկությունում իր նվաճած բրոնզե մեդալը նվիրել է կլիմայի պաշտպանության POW կազմակերպությանը՝  նպատակ ունենալով ընդգծել գլոբալ տաքացման աճող սպառնալիքը ձմեռային մարզաձևերի համար։

## Մարզական նվաճումներ
### Օլիմպիական խաղեր

* Ոսկե մեդալ սլոփսթայլ մրցաձևում՝  2014 թվականին Սոչիում անցկացված ձմեռային օլիմպիական խաղերում
* Ոսկե մեդալ սլոփսթայլ մարզաձևում՝  2018 թվականին Փյոնգչանգում անցկացված ձմեռային օլիմպիական խաղերում
* Արծաթե մեդալ big air մրցաձևում՝  2018 թվականին Փյոնգչանգում անցկացված ձմեռային օլիմպիական խաղերում

### Աշխարհի առաջնություններ
* Park City - Mondiaux 2019  :
** Բրոնզե մեդալ սլոփսթայլում
* Aspen - Mondiaux 2021  :
** Արծաթե մեդալ սլոփսթայլում.

### Աշխարհի գավաթի խաղարկություն
* **1** մեծ բյուրեղյա գլոբուս ։
** Ազատ ոճի մրցաձևի հաղթող 2016թ .
* **3** փոքր բյուրեղյա գլոբուս ։
** Սլոփսթայլ մրցաձևի հաղթող 2016 և 2017 թվականներին։
** 2016 թվականի big air մրցաձևի հաղթող.
* **12** անգամ բարձրացել է պատվո հարթակ, այդ թվում՝ **7 անգամ՝ որպես** հաղթող.

### Ձմեռային X խաղեր

### TTR Word Snowboard Tour
* Աշխարհի չեմպիոն 2008 և 2011 թթ.
* 2007 թվականի աշխարհի փոխչեմպիոն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Ջեյմի Անդերսոնի պաշտոնական կայքէջը
* Джейми Андерсон — профиль на сайте Сочи-2014.
* 
* Twitter-аккаунт
* Interview après sa victoire aux X Games

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կանայք
Կատեգորիա:Ամերիկացի մարզուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի օլիմպիական չեմպիոններ
Լեռները ծխում են (ֆիլմ)

**«Լեռները ծխում են»** (, ), 1989 թվականի խորհրդային ուկրաինական երկսերիանոց հեռուստաֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Բորիս Նիբիերիձեն Յարոսլավ Գալանի համանուն պատմվածքի հիման վրա։

## Սյուժե
20-րդ դարի 30-ական թվականներ, Արևմտյան Ուկրաինայի և Ռումինիայի սահման։ Սյուժեի կենտրոնում ազատամիտ և ճնշվածների պաշտպան Իվան Սեմենյուկն է, որն ամուսնացած է Մարիչկայի հետ։ Մի օր նա հանդիպում է լեհ պարետի կնոջը՝ Օլգային և սիրահարվում նրան։ Նրանք հասկանում են, որ չեն կարող ապրել իրարից առանձին և որոշում են փախչել, բայց Մարիչկան նրանց մասին հայտնում է Օլգայի ամուսնուն։

## Դերերում
* Իվան Գավրիլյուկ – *Իվան Սեմենյուկ
* Օլգա Բիտյուկովա – *Օլգա
* Ալեքսանդր Սերդյուկ – *Մարտին Պոգոդնյակ
* Նատալյա Սումսկայա – *Մարիչկա
* Պյոտր Բենյուկ – *Տոլստյակ
* Յուրի Դուբրովին – *Պալաշչուկ
* Տարաս Դենիսենկո – *Յուրա
* Իգոր Կրիկունով – *գնչու Դմիտրի
* Լարիսա Բելոգուրովա – *բարոնուհի ֆոն Շտեյնբերգ
* [[Իգոր Դմիտրիև]] – *բարոն ֆոն Շտեյնբերգ
* Լև Դուրով – *փաստաբան Ախիլեսկու
* Կոնստանտին Ստեպանկով – *Վավժակ
* Վալենտին Մակարով – *Ժոլտանսկի
* Ալեքսանդր Իոսելիանի – *Պետրեսկու
* Մերաբ Բոցվաձե – *Վասկուլ
* Լ. Կրեչկովսկի – *Օլգայի հայրը
* Էպիզոդներում՝ Իգոր Ստարիկով, Օսիպ Նայդուկ, Բորիս Ռոմանով, Ս. Օղլու, Տատյանա Միտրուշինա, Յուրի Միսենկով, Վ. Արենդաշ, Ա. Պոլոդնի, Դավիթ Բաբաև, Վլադիսլավ Կուդիևսկի, Ելենա Դրանիշ, Օ. Սվիդ, Վլադիմիր Ալեքսեենկո, Դմիտրի Նալիվայչուկ, Ա. Մացակ, Վասիլի Շերշուն
* Կասկադյորների խումբ՝ Ալեքսանդր Մարչուկի գլխավորությամբ

### Վոկալ
* Նինա Մատվիենկո

### Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ՝ Ռոման Ֆուրտակ
* Բեմադրող ռեժիսոր՝ Բորիս Նեբիերիձե
* Բեմադրող օպերատոր՝ Կիրիլ Ռոմիցին
* Բեմադրող նկարիչ՝ Օլեգ Կոստյուչենկո
* Կոմպոզիտոր՝ Օլեգ Կիվա
* Դիրիժոր՝ Վլադիմիր Կոժուխար
* Հնչյունային օպերատոր՝ Գեորգի Ստրեմովսկի
* Ռեժիսոր՝ Ի. Իվաշչենկո
* Օպերատորներ՝ Յուրի Խորև, Յուրի Գալչենկո
* Նկարիչ-դեկորատոր՝ Վ. Ռուդկո
* Նկարիչ-դիմահարդար՝ Ա. Ռատուշնայա
* Մոնտաժող՝ Լիդիա Կրյուկովա
* Համակցված նկարահանումներ.
** Օպերատոր՝ Ա. Կագան
** Նկարիչ՝ Վ. Ռուդկո
* Երաժշտական խմբագիր՝ Ի. Բոնիտենկո
* Խմբագիր՝ Ա. Գապոնենկո
* Ֆիլմի ռեժիսոր՝ Ալեքսանդր Շեխտեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Լեռները ծխում են» ֆիլմը *ruskino.ru* կայքում

Կատեգորիա:1989 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կոլետ Մազ

**Կոլետ Մազ (**) (), ֆրանսիացի դաշնակահարուհի։ 2023 թվականին՝ 108 տարեկանում, նա դասական ստեղծագործությունների ձայնագրություններով ալբոմ է թողարկել, ինչը նրան դարձրել է աշխարհի ամենատարեց ձայնագրվող դաշնակահարներից մեկը։

## Կենսագրություն
Կոլետ Մազը ծնվել է 1914 թվականի հունիսի 16-ին Փարիզում։ Նրա հայրը պարարտանյութերի գործարանի մենեջերն է եղել, իսկ Կոլետը մինչև 15 տարեկան կրթություն էր ստացել տանը։ 15 տարեկանից սովորել է Փարիզի Էկոլ Նորմալ դը Մյուզիքում (ֆր.՝ École Normale de Musique de Paris): Նրա ուսուցիչներն են եղել Ալֆրեդ Կորտոն և Նադիա Բուլանգերը։ Կոլետ Մազը պնդում է, որ 100 տարեկանը բոլորելուց հետո նա դաշնամուր է նվագում՝ հիշողությունը պահպանելու համար։ Մազը աշխատել է որպես դաշնամուրի ուսուցիչ։ Նա թողարկել է վեց դասական ձայնագրություն՝ սկսած 1998 թվականից։ Նրա չորրորդ ձայնասկավառակը ձայնագրվել է 2017 թվականին և նվիրված էր Կլոդ Դեբյուսիին։ 2021 թվականին՝ 107 տարեկանում, նա թողարկել է վեցերորդ ալբոմը, իսկ 2023 թվականին թողարկել է ալբոմ, որը ներառել է Ջորջ Գերշվինի, Ռոբերտ Շումանի, Աստոր Պիացոլայի և Կլոդ Դեբյուսիի ստեղծագործությունները։

## Դիսկոգրաֆիա
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
*
*

Կատեգորիա:Փարիզ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Յան Շենկման

**Յան Ստիվի Շենկման** (), ռուս բանաստեղծ, լրագրող, գրական և երաժշտական քննադատ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1973 թ.։ Սովորել է Մոսկվայի Մ․ Գորկու անվան թիվ 204 դպրոցում (այժմ՝ Գորկու անվան թիվ 1484 ուսումնական կենտրոն՝ մաթեմատիկայի խորացված ուսումնասիրությամբ)։ Ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետը։ Հեղինակ է բանաստեղծությունների չորս գրքի և «Կյանքի հաշվառման գիրք» կարճ արձակի ժողովածուի։ Բանաստեղծությունները տպագրվել են «Նովի միռ», «Արիոն» և «Օկտյաբր» ամսագրերում։ Ապրում է Երևանում։
Ըստ բանաստեղծ Օլգա Սուլչինսկայայի՝ Շենկմանի պոեզիային բնորոշ է «սեփական արդարության մեջ կասկածը»։

## Լրագրողական գործունեությունը
Շենկմանն աշխատել է որպես թղթակից «Օգոնյոկ» ընկերությունում, որպես գլխավոր խմբագրի տեղակալ «Russia Beyond»-ում, «Մեդվեդ» ամսագրում և որպես գլխավոր խմբագիր՝ «Ռամբլեր» ընկերությունում։ Սյունակագիր է «Նովայա գազետա»-ում։

«Նոյյան Տապան» գործակալության «Տեղահանված անձինք» հաղորդաշարի հեղինակն ու վարողն է։

## Արտաքին հղումներ
* Հրապարակումները «Журнальный зал»-ում   
* Բանաստեղծություններ  
* Ян Шенкман: Проект "Живые поэты", Москва24, 2017.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1973 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս գրաքննադատներ
Գյուլամբար

**Գյուլամբար**, լքված ավերակ գյուղ Արևելյան Հայաստանում՝ պատմական Ուտիք նահանգի Գարդման գավառում։ Հայտնի էր Դասնո վանքով։ Ռուսական տիրապետության ժամանակ ընդգրկված է եղել Ելիզավետպոլի նահանգի համանուն գավառում։ 1886 թվականի դրությամբ ուներ 7 տուն բնակիչ։ 1908 թվականի տվալներում և դրանից հետո ևս չի հիշատակվում։

Այժմ ավերակները գտնվում են Ադրբեջանի Շամքորի շրջանում։

## Աշխարհագրութուն
Գյուղը տեղակայված է եղել Շամքոր գետի աջափնյա ձորակում՝ հայկական մեկ այլ՝ Նուկզար գյուղից ոչ հեռու։ Ունեցել է համանուն կամուրջ։ Այժմ շրջակայքում գտնվում է Շամքորի ջրամբարը։

## Պատմություն
Ավանդության համաձայն՝ գյուղում կառուցված Դասնո կամ Կարմիր վանքը կառուցել են Հունաստանից այստեղ տեղափոխված այլ ազգի ներկայացուցիչներ, որոշ տվյալներով՝ հայեր՝ 751 թվականին։ Վանքը հարկատու էր Նուկզարի Ամենափրկիչ եկեղեցուն։ 19-րդ դարի վերջին կամ 20-րդ դարի սկզբին հայերը լքում են գյուղը, որն այլևս չի բնակեցվում։ Նույն շրջանում ավերակի է վերածվում նաև եկեղեցին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Արաս (հրատարակչատուն)

**«Արաս»**, Ստամբուլում հիմնադրված հրատարակչատուն։
## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1993 թվականին Ստամբուլում, հայ գրող Մկրտիչ Մարկոսյանի գլխավորությամբ։ Տպագրում է հայկական և թուրքական երկեր (տարեկան 8–10 անուն). նպատակը հայ գիրքը թուրքախոս հայությանը և ընդհանրապես թուրքալեզու ընթերցողին հասցնելն է։

«Արաս» հրատարակչատունը լույս է ընծայել Ա. Անտոնյանի «Բալկանեան պատերազմը» (1999), Ա. Փեհլիվանյանի «Անկախութիւնը երկու քայլ այն կողմ չէ» (1999 թվական), Ր. Քեպապճյանի «Խօսիր Հալիլ Բէյ» (2000 թվական), Հ. Մնձուրու «Աթէնք, աղ ունես» (2000 թվական), Հ. Ասլանյանի «Անունս Յակոբ է, ծննդավայրս՝ Թոքատ» (2005 թվական), Զահրատի «Դդումի համ» (2009 թվական), Զ. Եսայանի «Աւերակներուն մէջ» (2010 թվական), Զ. Մինդանօղլու «Հայ պարբերական մամուլը 1794–2000 թվականները » (թուրքապկան., 2014 թվական) և այլ գրքեր։
MacOS Mojave

**macOS Mojave**, անհատական համակարգիչների և սերվերների համար նախատեսված օպերացիոն համակարգ մշակված Apple ընկերության կողմից։ Օպերացիոն համակարգի այս տարբերակը թվով 15-րդն է։ Այն առաջին անգամ ցուցադրվել է 2018 թվականի հուլիսի 4-ին,  WWDC 2018-ի ժամանակ։ Օպերացիոն համակարգի համար շեշտադրում կատարվել էր ֆունկցիաների բարելավման վրա, որոնք ցուցադրվել էին macOS High Sierra տարբերակում։ Այս տարբերակը առաջինն էր, որն իր մեջ ներառում էր iOS օպերացիոն համակարգի հավելվածներ, ինչպիսք են՝ «Նորություններ», «Ակցիաներ», «Ձայնագրիչ» և «Տուն», ինչպես նաև օպերացիոն համակարգի այս տարբերակում ցուցադրվեց «մուգ թեմաները»։ Mojave-ն դարձավ macOS շարքի վերջին տարբերակը, որն ապահովում էր 32-բիթային հավելվածների աշխատանքը։

Օպերացիոն համակարգը թողարկվեց 2018 թվականի սեպտեմբերի 24-ին։

## Անվանում
Համաձայն արդեն ավանդույթ դարձած անվանակարգման, օպերացիոն համակարգի այս տարբերակը նույնպես անվանվել է ի պատիվ ԱՄՆ-ի տեսարժանի վայրի՝ Մոհավի անապատի, որը գտնվում է ԱՄՆ-ի հարավարևելյան հատվածում։

## Փոփոխություններ և նորամուծություններ
* Օպերացիոն համակարգում առաջին անգամ ներկայացվեց մուգ թեման, որը թույլ է տալիս փոխել օգտատիրոջ միջերեսը այն դարձնելով մուգ, իսկ էլեմենտներն ավելի նկատելի։ Բացի հիմանական միջավայրից այն կարելի է օգտագործել նաև մի շարք ներքին հավելվածների համար։ 
* Դինամիկ հետնանկար, որը փոփոխվում է կախված օրվա ժամից։ 
* Նույն ֆորմատի ֆայլերը կարելի է խմբավորել մի թղթապանակում, ինչի շնորհիվ հնարավոր է դառնում ազատել տեղ աշխատանքային սեղանի համար։ 
* Այս տարբերակում հայտնվեցին մի անգամից 4 հավելված iOS համակարգից։ 
* Տարբերակում ավելացավ FaceTime-ով խմբային զանգերի հնարավորություն մինչև 32 մասնակից։
* Ամբողջովին փոփոխված և կատարելագործված Mac App Store։ 
* Էկրանի նկարահանման նոր հավելված, որը թույլ է տալիս կատարել մի քանի կադր, ինչպես նաև տեսաձայնագրության հնարավորություն։ 
* Continuity Camera հավելվածի շնորհիվ կարելի է նկարել կամ սկանավորել փաստաթուղթ  iPhone կամ iPad-ի միջոցով, որից հետո հեշտությամբ այն տեղափոխել համակարգիչ։

## Աջակցվող սարքեր
macOS Mojave օպերացիոն համակարգի աշխատանքի համար անհրաժեշտ է Mac, որոնք ունեն  Metal (API)-ի աջակցում․ 
* iMac (2012 թվականի կամ ավելի նոր)
* MacBook  (2015 թվականի կամ ավելի նոր)
* MacBook Pro  (2012 թվականի կամ ավելի նոր)
* MacBook Air  (2012 թվականի կամ ավելի նոր)
* Mac Mini  (2012 թվականի կամ ավելի նոր)
* Mac Pro  (2013 թվականի կամ ավելի նոր)
* iMac Pro  (2017 թվականի կամ ավելի նոր)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք Apple macOS Mojave

Կատեգորիա:Համակարգչային ծրագրեր
Կատեգորիա:Օպերացիոն համակարգեր
Արամեան լեզուին գանձ

«**Արամեան լեզուին գանձ**», Յոախիմ Շրյոդերի գրաբարի և աշխարհաբարի լատիներեն քերականության գիրք։

## Պատմություն
Տպագրվել է 1711 թվականին Ամստերդամում՝ առանց տպարանի հիշատակության (570 էջ, 40, 14 x 10 սմ)։ Հեղինակը փորձել է հայերենը ձերբազատել լատինաբանության խորթ երևույթներից։ Հետագայում նրան հետևել են Մխիթար Սեբաստացին («Դուռն քերականութեան։ Բառգիրք», 1727 թվական, «Քերականութիւն գրաբառի լեզուի», 1730 թվական), Պաղտասար Դպիրը («Քերականութիւն», 1736–1738 թվականները), Միքայել Չամչյանը («Քերականութիւն հայկազեան լեզուի», 1779 թվական) և ուրիշները։

Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Օքսանա Մալայա

**Օքսանա Ալեքսանդրովնա Մալայա** (, ), ուկրաինացի աղջիկ, որը հայտնի է դարձել շան նման պահվածքի շնորհիվ։ Օքսանան մի շարք վավերագրական ֆիլմերի, հարցազրույցների և դեղին մամուլի ուշադրության կենտրոնում էր՝ որպես «շների կողմից դաստիարակված» վայրի երեխա, չնայած անհասկանալի է, թե արդյոք նա երբևէ ապրել է մարդկանցից առանձին։

## Կենսագրություն
Օքսանան ծնվել է Ուկրաինական ԽՍՀ Խերսոնի մարզի Գորնոստաևկայի շրջանի Նովայա Բլագովեշչենկա գյուղում՝ բազմազավակ ընտանիքում և, հավանաբար, տառապել է զարգացման խանգարումներով։ Վաղ տարիքում Օքսանային հարբեցող ծնողներից մանկատուն են տարել՝ աղջկան անտեսելու պատճառով։

Մանկատանը նա էմոցիոնալ կապի մեջ է մտել տեղի կիսաթափառող շների հետ և աստիճանաբար ձեռք է բերել շան սովորություններ, որոնք կանխում էին լեզվական կարողությունների և մարդկային նորմալ սոցիալական և հուզական հմտությունների զարգացումը։ Այնուամենայնիվ, ըստ այլ աղբյուրների, Օքսանան դեռ մանկատուն մտնելուց առաջ մնացել էր առանց ծնողների հսկողության, և նրան դաստիարակել էին շները։ Օքսանան ի վերջո տեղափոխվել է Օդեսայի զարգացման արատներ ունեցող երեխաների համար գիշերօթիկ հաստատություն։ Բրիտանական 4-րդ ալիքի և պորտուգալական SIC ալիքի վավերագրական ֆիլմերում Օքսանայի բժիշկները պնդում էին, որ լիարժեք վերականգնումը «նորմալ» հասարակության մեջ քիչ հավանական է, սակայն բուժման և վերապատրաստման կուրսից հետո Օքսանան սովորեց ազատ խոսել, և նրա վարքագծի խնդիրների մեծ մասը վերացվեց։

2001 թվականից Օքսանան ապրում և աշխատում է Բարաբոյ գիշերօթիկ հաստատությունում՝ հոգ տանելով կովերի և ձիերի մասին։ 2012 թվականին նրան առաջարկեցին ընտանիք կազմել և նոր աշխատանք կատարել։ Քաղաքական իրավիճակից ելնելով՝ բնակության վայրի և քաղաքացիական կարգավիճակի փոփոխության հարցը մնաց կասեցված։

## Տես նաև
* Վայրենացած երեխաներ
* Ջինի (վայրենացած աղջիկ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայրենացած երեխաներ
Գալիփ Բալքար

[thumb|200px|Գալիփ Բալքարի գերեզմանը [Անկարայում Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարության ներկայացուցիչների հիշատակի գերեզմանատանը։]]
**Գալիփ Բալքար** (, ), թուրք դիվանագետ։ Սպանվել է 1983 թվականին երկու հայ մարտիկների կողմից, երբ զբաղեցնում էր Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետությունում Թուրքիայի դեսպանի պաշտոնը։

## Կենսագրություն և կարիերա
Գալիփ Բալքարը ծնվել է 1936 թվականին Ստամբուլում։ Ավարտել է Անկարայի համալսարանի իրավագիտության դպրոցը։ 1959 թվականին աշխատանքի է անցել Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարությունում։ 1981 թվականին նշանակվել էր Հարավսլավիայում Թուրքիայի դեսպանի պաշտոնին։

## Սպանություն

Երկու հայ մարտիկներ փոքր հրազենից կրակ են բացել Թուրքիայի դեսպանի ավտոմեքենայի ուղղությամբ, երբ վերջինս Բելգրադի կենտրոնական հատվածում մեքենան կանգնեցրել էր կարմիր լույսի տակ։ Թուրք 47-ամյա դեսպան Բալքարը և նրա վարորդը՝ Քայա Նեջեթը վիրավորվել էին, դեսպանը գտնվում էր կրիտիկական ծանր վիճակում։ Անվտանգության հարավսլավցի երկու աշխատակիցները հետապնդել են կրակն արձակած հայ մարտիկներին, որից հետո փոխհրաձգություն էր սկսվել։ Մարտիկներից մեկը վիրավորել էր անվտագության աշխատակիցներից մեկին՝ Սլոբոդան Բրաժևիչին։ Վերջինիս ուղղությամբ արձակված մեկ այլ կրակոց էլ շեղվել է դեպի պատը և թեթևակի վիրավորել գրասենյակային աշխատակից Զորիցա Սոլոտիչին։ Փոխհրաձգության ժամանակ զոհվել է հարավսլավցի ուսանող Ժելկո Միլիվոևիչը։

Ավելի ուշ, հարձակում գործած անձինք ձերբակալվում են։ Պարզվում է նաև նրանց ինքնությունը՝ Հարություն Գրիգորի Լևոնյան և Ալեքսանդր Էլբեկյան։ Նրանք Բեյրութից Հարավսլավիա էին ժամանել մարտի 6-7-ը և երկուսն էլ ունեին Լիբանանի քաղաքացիություն։ Ծանր վիրավորում ստացած Լևոնյանը հայտնաբերվել էր հարձակումից շատ չանցած, իսկ Էլբեկյանը ձերբակալվեց միայն 8 ժամ անց։ Նույն օրը անանուն անձը զանգահարեց Աթենքում Associated Press-ի խմբագրություն և հայտարարեց, որ «Հայկական ցեղասպանության արդարության մարտիկներ» կազմակերպությունն իր վրա է վերցնում հարձակման պատասխանատվությունը։ Այս կազմակերպությունը 1975-1978 թվականներին տասնյակ հարձակումներ էր գործել թուրքազգի գործիչների և հատկապես դիվանագետների վրա։ Փարիզում և Բեյրութում տեղակայված լրատվամիջոցների խմբագրություններ զանգահարած անձինք ևս նշում է, որ ՀՑԱՄ-ն է պատասխանատու այդ հարձակման համար։ Նրանց խոսքով՝ հարձակման նպատակն աշխարհի ուշադրության գրավում էր «հայ ժողովրդի ազգային խնդրի» վրա։

## Տես նաև
*Հայկական ռազմաքաղաքական կազմակերպությունների կողմից սպանված թուրք դիվանագետների ցանկ
*Գալիփ Բալքարի սպանություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրք դիվանագետներ
Կատեգորիա:Սպանված թուրք դիվանագետներ
Սերվեյոր 2

***Սերվեյոր-2***, (), ԱՄՆ ՆԱՍԱ-ի Սերվեյոր ծրագրի շրջանակներում իրականացված առաքելություն, որով նախատեսվում էր Լուսնի մակերևույթին կատարել փափուկ վայրէջք, և ուսումնասիրել Լուսնի մակերևույթը պատրաստվելով Ապոլոն ծրագրի իրականացմանը։ Արձակվել է 1966 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս Կենտավր կրող հրթիռով։ Սերվեյոր ծրագիրը ղեկավարվում էր Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայի կողմից, իսկ կայանը կառուղցվել էր Հյուզ էյրքրաֆք ընկերության կողմից։

Ուղղիչ իմպուլսի գործադրման ժամանակ տեղի ունեցավ վթար, որի հետևանքով կայանի նկատմամբ վերահսկողությունը կորցվեց։ Կայանի հետ կապն ընդհատվեց սեպտեմբերի 22-ին։

## Կայանի կառուցվածք
Կայանը բաղկացած էր շարժիչային (հետագծի ուղղման 3 հեղուկահրթիռային շարժիչներ և պինդ վառելիքով աշխատող արգելակման շարժիչ) և էներգետիկ, (արևային և քիմիական մարտկոցներ) տեղակայանքներից, ռադիոտեխնիկական սարքավորումներից, կողմնորոշման և թռիչքի կառավարման համակարգից։

Կայանի վրա տեղակայված էր Լուսնի վրա վայրէջք կատարելուց հետո նկարահանումներ կատարելու հեռուստատեսային խցիկներ։

Կայանի առավելագույն տրամագիծը ըստ վայրէջքի բացված շասսիի հենարանների 4,27 մ էր, բարձրությունը (հավաքված շասսիի դեպքում) մոտ 3 մ, մեկնարկային զանգվածը՝ 995,2 կգ, վայրէջքից հետո՝ 292 կգ։

## Թռիչք
Սերվեյոր 2-ը արձակվել է 1966 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս Կենտավր կրող հրթիռով։ Կայանը արձակվել է ուղիղ դեպի Լուսինը հետագծով, առանց միջանկյալ ուղեծրերի դուրս բերելը։

Թռիչքի նպատակն էր Կենտրոնական ծովածոցը։ Կրող հրթիռը ուղղել էր Սերվեյոր 2-ը դեպի Լուսին, սակայն ըստ հետագծի վայրէջքի վայրը նպատակակետից 130&nbsp;կմ հեռու էր։ Ուղղիչ իմպուլսի գործադրման ժամանակ, շարժիչներից մեկը չաշխատեց, որի հետևանքով կայանը սկսեց անկանոն պտտվել։ Առաքելության փրկության փորձերը ձախողվեցին։ Կայանի հետ կապն ընդհատվեց սեպտեմբերի 22-ի առավոտյան 9:35-ին: Կայանը բախվեց Լուսնին Կոպեռնիկ խառնարանում։ Բախման պահին կայանի արագությունը կազմում էր 2,6&nbsp;կմ/վ։

## Տես նաև
* Լունա ծրագիր
* Լունար օրբիտեր ծրագիր
* Ռեյնջեր ծրագիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Labeled Lunar Orbiter 4 photograph showing the Surveyor 2 crash site: IV-114-H1 
*Surveyor 2 flight performance Final report - Jan 1967 (PDF)
*Surveyor Program Results (PDF) 1969

Կատեգորիա:1966 թվականին արձակված տիեզերանավեր
Կատեգորիա:Սերվեյոր ծրագիր
Մարտին Գերի վերադարձը

**«Մարտին Գերի վերադարձը»** (), ֆրանսիական գեղարվեստական ֆիլմ։ Սյուժեն հիմնված է 16-րդ դարի իրական ինքնակոչության մի դեպքի պատմության վրա։

## Սյուժե
Փոքր գյուղի բնակիչ Մարտին Գերը լքում է իր երիտասարդ կնոջը և գնում է պատերազմելու և ճանապարհորդելու։ Ութ կամ ինը տարի անց Մարտինը վերադառնում է տուն։ Սկզբում նրան ճանաչում և ողջունում են կինը, ընտանիքը և ընկերները, քանի որ նա գիտի իր նախկին կյանքի ինտիմ մանրամասները։

Մի որոշ ժամանակ հետո երկու թափառաշրջիկներ Մարտինին ճանաչում են որպես հարևան Տիլհ գյուղի բնակիչ Առնոյի, սակայն գյուղացիները չեն հավատում այս պնդումներին։ Բայց երբ Մարտինը հորեղբորից պարտքի վճարում է պահանջում, հորեղբայրը վրդովված հարձակվում է Մարտինի վրա։ Սա հանգեցնում է նրա ինքնությունը պարզելու համար դատավարության։

Դատարանում Մարտինը լավ վիճում է, և գյուղացիները բաժանվում են այն հարցի շուրջ, թե իրականում այդ մարդը Մարտինն է։ Դատը հասնում է մինչև պառլամենտը, և դատավորը պատրաստվում է արդարացնել Մարտինին հիմնականում կնոջ՝ Բերտրանդայի ցուցմունքի հիման վրա։

Վերջին պահին դատարան է հայտնվում ևս մեկ վկա, որ էլ ավելի նման է երիտասարդ Մարտինին և ևս մեկ անգամ կասկածի տակ է դնում բոլոր փաստերը։ Ինքնակոչիկը խոստովանում է, որ ինքը իրական մարտինի մարտական ընկերն է եղել։ Մարտինը նրան ասել է, որ երբեք չի վերադառնա իր գյուղ, ինչից հետո ինքնակոչիկը որոշել է զբաղեցնել նրա տեղը։ Նույնիսկ Բերտրանդան փոխում է իր միտքը և ասում, որ նոր վկան Մարտինն է։ Առնոն դատապարտվում է մահապատժի։

Որոշ ժամանակ անց դատավորը այցելում է գյուղ և Բերտրանդային ասում է, որ նա արդարացվել է Արնոյի հետ դավադրության մեջ։ Բայց դատավորը եզրակացրել է, որ Բերտրանդան հենց սկզբից ճանաչել է ինքնակոչիկին և հարցնում է նրան, թե ինչու է նա պնդում, որ ինքնակոչիկը Մարտինն է։ Բերտրանդան ասում է, որ նա ավելի լավ ամուսին ու տղամարդ է եղել, և նրանք միասին լավ կյանք են ունեցել։ Դատավորը հարցնում է նրան, թե ինչու վերջին պահին փոխեց իր միտքը։ Բերտրանդան ասում է, որ Առնոյի աչքերի մեջ տեսել է, որ գործն անհույս է դարձել, և որ հենց ինքն ուզում է, որ Բերտրանդան անգիտություն ձևացնի, որպեսզի ապրի իր և իր երեխաների համար։

Առնոյին տանում են դեպի կախաղան։ Ամբողջ ընթացքում նա զղջում է իր արարքի համար։ Վերջում նշվում է, որ դատավորը հետագայում մահապատժի է ենթարկվել իր բողոքական հավատքի համար։

## Դերակատարներ

* Ժերար Դեպարդյե - «Մարտին Գեր» (Առնո դյու Տիլհ)
* Նատալի Բայե - Բերտրանդա դը Ռոլս
* Մորիս Բառիեր - հորեղբայր
* Բեռնար-Պիեռ Դոնադիե - Մարտին Գեր
* Իզաբել Սադոյան - Քեթրին Բոեր
* Ռոզ Թիերի - Ռայմոնդա դը Ռոլս
* Շանտալ Դերուազ - Ժաննա
* Մորիս Ժակմոն - դատավոր Ռիյե
* Ռոժեր Պլանշոն - դատավոր Ժան դը Կորաս
* Դոմինիկ Պինոն - Անտուան
* Ֆիլիպ Բաբին - Ժակ
* Վալերի Շասինյե - Գիյեմետ
* Ադրիեն Դյուկեն - Սանշի Գեր
* Չեկի Կարյո - Օգոստին

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:1982 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական կենսագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:1980-ականների ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:1980-ականների ֆրանսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 16-րդ դարում
Աշուղյան

**Աշուղյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Գևորգ Ալեքսանդրի Աշուղյան (1911-2006), դերասան։
* Կարինե Արամայիսի Աշուղյան (1962-2019), բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի, հրապարակախոս։
* Հրաչյա Գևորգի Աշուղյան (1938-2019), բեմադրիչ։

## Տես նաև
* Խորեն Աշըգյան (1842-1899), բանասեր, խմբագիր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արաբերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Մականվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Օքթար Ջիրիթ

**Օքթար Ջիրիթ** (, ), թուրք դիվանագետ, որն սպանվել է Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակի կողմից, երբ Բեյրութի թուրքական դեսպանությունում զբաղեցնում էր առաջին քարտուղարի պաշտոնը։ Սպանության պահին Ջիրիթը եղել է 30 տարեկան։

## Սպանություն
1976 թվականի փետրվարի 16-ին Ջիրիթը թիկունքից ստացել է ատրճանակից հրազենային մահացու հարված, երբ գտնվում էր Բեյրութի Համրա փողոցում։ Սպանությունից հետո հարձակում գործած անձն իր փոխադրամիջոցով փախել էր դեպքի վայրից։ Հարձակման համար պատասխանատվությունն ստանձնել էր «Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակը» (ԱՍԱԼԱ)։

Լիբանանում Թուրքիայի դեսպանությանը հրաժեշտի արարողությունը կայացավ 1976 թվականի փետրվարի 19-ին, իսկ նրա դագաղն ուղարկվեց Թուրքիայի մայրաքաղաք Անկարա։

## Տես նաև
*Հայկական ռազմաքաղաքական կազմակերպությունների կողմից սպանված թուրք դիվանագետների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրք դիվանագետներ
Կատեգորիա:Սպանված թուրք դիվանագետներ
Սերվեյոր 3

***Սերվեյոր-3***, (), ԱՄՆ ՆԱՍԱ-ի Սերվեյոր ծրագրի շրջանակներում իրականացված առաքելություն, որով նախատեսվում էր Լուսնի մակերևույթին կատարել փափուկ վայրէջք, և ուսումնասիրել Լուսնի մակերևույթը պատրաստվելով Ապոլոն ծրագրի իրականացմանը։ Արձակվել է 1967 թվականի ապրիլի 17-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս Կենտավր կրող հրթիռով։ Սերվեյոր ծրագիրը ղեկավարվում էր Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայի կողմից, իսկ կայանը կառուղցվել էր Հյուզ էյրքրաֆք ընկերության կողմից։

Սա ծրագրի առաջին առաքելությունն էր, որի ընթացքում կատարվել է գրունտի ուսումնասիրություն։

1969 թվականի նոյեմբերին Սերվեյոր 3 կայանին այցելել են Ապոլոն 12-ի աստղագնացներ Պետ Կոնրադը և Ալան Բինը։ Այս կայանը միակն է մինչ այս պահը, որին այցելել են մարդիկ այլ աստղագիտական մարմնի վրա։ Աստղագնացները Սերվեյոր 3 կայանից վերցրել են որոշ մասեր և վորադարձրել Երկիր, այդ թվում հեռուստատեդսային խցիկը։

## Կայանի կառուցվածք
Կայանը բաղկացած էր շարժիչային (հետագծի ուղղման 3 հեղուկահրթիռային շարժիչներ և պինդ վառելիքով աշխատող արգելակման շարժիչ) և էներգետիկ, (արևային և քիմիական մարտկոցներ) տեղակայանքներից, ռադիոտեխնիկական սարքավորումներից, կողմնորոշման և թռիչքի կառավարման համակարգից։

Կայանի վրա տեղակայված էր Լուսնի վրա վայրէջք կատարելուց հետո նկարահանումներ կատարելու հեռուստատեսային խցիկներ։

Կայանի առավելագույն տրամագիծը ըստ վայրէջքի բացված շասսիի հենարանների 4,27 մ էր, բարձրությունը (հավաքված շասսիի դեպքում) մոտ 3 մ, մեկնարկային զանգվածը՝ 1026 կգ, վայրէջքից հետո՝ 296 կգ։

## Թռիչք
Սերվեյոր 3-ը արձակվել է 1967 թվականի ապրիլի 17-ին Քանավերալ տիեզերակայանից, Ատլաս Կենտավր կրող հրթիռով։ Կայանը արձակվել է ուղիղ դեպի Լուսինը հետագծով, առանց միջանկյալ ուղեծրերի դուրս բերելը։

Կայանը վայրէջք է կատարել Լուսնի Մրրիկների օվկիանոսում, փոքր խառնարանի մեջ, որը հետագայում կոչվեց Սերվեյոր։ Կայանը ուղարկել է 6315 լուսանկարներ, ներառյալ առաջին Երկրի լուսանկարը այլ երկնայյին մարմնից։

Սերվեյոր 3 վայրէջք էր կատարում խառնարանի մեջ, որտեղ մակերևույթը բավականին քարքարոտ էր, ինչի արդյունքում կայանի բարձրաչափը սխալվեց և արգելակող շարժիչները չանջատվեցին ինչպես դա պլանավորված էր։ Արդյունքում կայանը երկու անգամ ցատկեց մակերևույթին։ Առաջին ցատկի բարձրությունը կազմեց 11 մետր, իսկ երկրորդը մոտ 3,4 մետր։

## Տես նաև
* Լունա ծրագիր
* Լունար օրբիտեր ծրագիր
* Ռեյնջեր ծրագիր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Surveyor Program Results (PDF) 1969
* Analysis of Surveyor 3 material and photographs returned by Apollo 12 (PDF, 24 MB) 1972
* Surveyor 3 images at Lunar and Planetary Institute
* Surveyor Site III Lunar Map at Lunar and Planetary Institute
* Surveyor Site III Lunar Photomap at Lunar and Planetary Institute

Կատեգորիա:1967 թվականին արձակված տիեզերանավեր
Կատեգորիա:Սերվեյոր ծրագիր