Դոբրոդեյա Կիևցի

**Դոբրոդեյա Մստիսլավնա Կիևցի** (կյուրեղագիր՝ Добродея Мстиславна, մկրտության անունը՝ **Եվպրաքսիա** [Εὐπραξία] կամ **Իրենա / Իրինա** [Εἰρήνη]. ), Կիևի մեծ իշխան Մստիսլավ Վլադիմիրովիչի և Քրիստինա Շվեդացու դուստրը, Վլադիմիր Մոնոմախի թոռնուհին: Բյուզանդական կայսրուհի է դարձել՝ 1122 թվականին ամուսնանալով համաթագակիր Ալեքսիոս Կոմնենոսի հետ։ Նա իր անունը թողել է նաև բժշկագիտության մեջ:

## Կենսագրություն
Դոբրոդեյան ծնվել է 12-րդ դարի սկզբին Կիևում: Մստիսլավ I Կիևցու և Քրիստինա Ինգեսդոտեր Շվեդացու դուստրն էր:  1122 թվականին կամ դրանից կարճ ժամանակ անց ամուսնացել է Ալեքսիոս Կոմնենոսի՝  բյուզանդական կայսր Հովհաննես II Կոմնենոսի ավագ որդու և համակայսեր հետ (r. 1118–1143 ): Ստացել է կայսրուհու տիտղոս ( *[[Բասիլևս|basilissa]]* ) և քրիստոնեական «Irene» անունը՝  իր սկեսուրի՝ Իրեն Հունգարացու անունից (այլ աղբյուրներ նրա քրիստոնեական մեկ ուրիշ  անուն են նշում՝ «Eupraxia»)։  Նա և Ալեքսիոսն ունեցել են մեկ դուստր՝ Մարիան, որը ծնվել է c. 1125 թ . 

Կոստանդնուպոլսի կայսերական արքունիքում նա մաս է կազմել կին մտավորականների շրջանակի, որի աչքի ընկնող ներկայացուցիչներն էին Ալեքսիոսի մորաքույր Աննա Կոմնենան և ազնվականուհի Իրենան, ով հայտնի էր որպես աստղագուշակների ու գիտնականների հովանավորուհի։  Դոբրոդեյային քաջալերել են, որ գտնի իր գիտական հետաքրքրությունը, եռանդուն կերպով ուսանի (ռուսական մի ավանդազրույցի համաձայն՝ նա դեռ աղջիկ ժամանակ՝ Կիևում է մարդկանց հիվանդությունները դեղաբույսերով բուժելու փորձեր կատարել, որոշ եղանակներ յուրացրել): Ժամանակակիցներն այսպես են բնութագրել նրան. «Նա չի ծնվել Աթենքում, բայց սովորել է հույների ողջ իմաստությունը»:  Գրող Թեոդոր Բալսամոնը նշել է, որ Իրենը «բուժման սքանչելի եղանակներ է ցուցադրել», և որ նա բանաձևել է բժշկական լուծումներ ու նկարագրել դրանց արդյունավետությունը «Բալասաններ» (հունարեն «Ալիմմա» / Alimma) վերնագրով իր տրակտատում, որը համարվում է բժշկության մասին կնոջ կողմից գրված առաջին տրակտատը։ Այդ աշխատության որոշ հատվածներ պահվում են Ֆլորենցիայի Մեդիչի գրադարանում:  Դոբրոդեյան ուսումնասիրել է հնագույն բժիշկ Գալենին և նրա որոշ գործեր թարգմանել հին արևելյան սլավոներեն:

Նա մահացել է 1131 թվականի նոյեմբերի 16-ին, անհայտ պատճառներով  Ենթադրվում է, որ նրա մահից հետո Ալեքսիոս Կոմնենոսն ամուսնացել է իր հաջորդ կնոջ ՝ վրացուհի Կատայի հետ: 

### «Ալիմմա» ձեռագիր մատյան
Լաուրենցիանայի գրադարանում (Ֆլորենցիա) պահվող 14-րդ դարի մի ձեռագիր մատյան պարունակում է բժշկական տրակտատ, որն անհայտ էր մինչև 20-րդ դարի սկիզբը։ Գրադարանում ձեռագիրը գտած ռուս պատմաբանԽ. Մ. Լոպարևը 1900-ական թվականներին այդ տրակտատը վերագրել է Մստիսլավնային՝ ըստ ձեռագրի գրության՝ անվանելով «Ալիմմա» (ավելի ճիշտ՝ Άλειμμα της χυράς Ζώης βασιλίσσης, այսինքն՝ «Տիկին Զոե թագուհու քսուքներ»։ Ըստ Լոպարևի՝ Մստիսլավնան Բյուզանդիայում կոչվել է Զոյա): Նման վերագրումով այդ տրակտատը կարող է համարվել ռուս կնոջ կողմից գրված առաջին բժշկական աշխատությունը։

Բուժման մեթոդներին ու մոտեցումներին հղումները վկայում են, որ տեքստի հեղինակը ծանոթ է եղել Հիպոկրատի և Իբն Սինայի աշխատանքներին:

Աշխատությունն ունի հինգ մաս.
# Քննարկվում են անձնական հիգիենայի ընդհանուր կանոնները, երեխաների խնամքի, մանկական հիվանդությունների բուժման հարցերը: Պարունակում է տեղեկատվություն մարդու խառնվածքի (սանգվինիկ, խոլերիկ, ֆլեգմատիկ և մելանխոլիկ) մասին:
# Նկարագրվում են ամուսնական հարաբերությունների հիգիենան, հղիության և ծննդաբերության շրջանը։
# Երրորդ մասը նվիրված է սննդի հիգիենային: Բնութագրվում են մթերքների  «սառը» և «տաք» հատկությունները։ Myrtle յուղը բնութագրվում է որպես «սառը», իսկ մեղրը, գինին, միսը և այլ սննդատեսակներ՝ որպես «տաք» մթերքներ: Այստեղ շարադրված են նաև դիետիկ սնուցման հիմունքները և բաղադրատոմսերը:
# Չորրորդ մասը արտաքին հիվանդությունների մասին է: Պարունակում է խորհուրդներ մաշկային հիվանդությունների, ինչպես նաև ատամնացավի բուժման համար քսուքների օգտագործման վերաբերյալ:
# Հինգերորդ մասը նվիրված է բուժական մերսմանը՝ ներառյալ սրտի և ստամոքսի հիվանդությունների բուժմման դեպքում դրա կիրառությունը:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Пападмитриу С. *Брак русской княжны Мстиславны-Добродеи с греческим царевичем Алексеем Комнином*, т. 11 (1-2). — Византийский временник, 1904
* Лопарев Х. *Брак Мстиславны (1122) /*/ Византийский временник. Т. 9. СПб., 1902. С. 418—445
* Лопарев Х. *Русская княжна Евпраксия Мстиславна (XII в.) как вероятный автор медицинского сочинения* // Сборники в честь А. И. Соболевского. СПб., 1905. С. 1- 14.
* Пушкарева Н. Л. «Женщины Древней Руси». М.: Мысль, 1989.

## Աղբյուրներ
* 
*  Varzos, Konstantinos (1984). Η Γενεαλογία των Κομνηνών [The Genealogy of the Komnenoi] (PDF) (in Greek). Vol. A. Thessaloniki: Centre for Byzantine Studies, University of Thessaloniki. OCLC 834784634.

Կատեգորիա:1131 մահեր
Կատեգորիա:12-րդ դարի ծնունդներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Արքայադուստրեր
Կատեգորիա:Բյուզանդացի գրողներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ծննդյան տարեթիվն անհայտ
Կատեգորիա:Կին գիտնականներ
Կատեգորիա:Կոմնենոսներ
Կատեգորիա:Ռյուրիկովիչներ