Ալիկո Դանգոտե

**Ալիկո Դանգոտե**  (), նիգերիացի գործարար և արդյունաբերող։ Առավել հայտնի է որպես Արևմտյան Աֆրիկայի ամենամեծ արդյունաբերական կոնգլոմերատի՝ Dangote Group-ի հիմնադիր, նախագահ և գործադիր տնօրեն։ Bloomberg Billionaires Index-ը նրա կարողությունը գնահատում է 16,1 միլիարդ դոլար 2023 թվականի նոյեմբերին, ինչը նրան դարձնում է Աֆրիկայի ամենահարուստ մարդը, աշխարհի ամենահարուստ սևամորթ մարդը և ընդհանուր առմամբ աշխարհի 107-րդ ամենահարուստ մարդը։

## Վաղ տարիներ
Դանգոտեն ծնվել է հարուստ Հաուսա մուսուլմանական ընտանիքում 1957 թվականի ապրիլի 10-ին Կանոյում, որն այն ժամանակ եղել է Բրիտանական Նիգերիայի մի մասը։ Մայրը՝ Մարիա Սանուսի Դանթատան, եղել է գործարար Սանուսի Դանտատայի դուստրը։ Հայրը՝ Մուհամեդ Դանգոտեն, Դանտատայի բիզնես գործընկերը։ Մոր կողմից նա Ալհասան Դանտատայի ծոռն է, որը 1955 թվականին՝ իր մահվան պահին, եղել է Արևմտյան Աֆրիկայի ամենահարուստ մարդը։ Դանգոտեի եղբայրը՝ Սանին (1959/60-2021 թվականներ), նույնպես գործարար է եղել։ Դանգոտեն կրթություն է ստացել Շեյխ Ալի Մադրասա Կումասիում, այնուհետև Կանոյի մայրաքաղաքի միջնակարգ դպրոցում։ 1978 թվականին ավարտել է Բիրնին Կուդուի կառավարակ քոլեջը։ Նա իր բակալավրի աստիճանը ստացել է Կահիրեի Ալ-Ազհար համալսարանի բիզնեսի և կառավրման ոլորտում։

## Բիզնես կարիերա
thumb|180px|Դանգոտեն 2011 թվականին
Dangote Group-ը հիմնադրվել է որպես փոքր առևտրային ընկերություն 1977 թվականին, նույն թվականին Dangote-ն տեղափոխվել է Լագոս՝ ընդլայնելու ընկերությունը։ Դանգոտեն իր հորեղբորից 500,000 ֆունտ ստերլինգ վարկ է ստացել՝ սկսելու ապրանքների, ներառյալ պարկերով ցեմենտի, ինչպես նաև գյուղատնտեսական ապրանքների՝ բրնձի և շաքարի առևտուրը։ 1990-ական թվականներին նա դիմել է Նիգերիայի Կենտրոնական բանկին այն մտքով, որ բանկի համար ավելի էժան կլիներ թույլ տալ իր տրանսպորտային ընկերությանը սպասարկող ավտոբուսների ցանց գործարկել, և առաջարկը հաստատվել է։

Այսօր Dangote Group-ը Աֆրիկայի խոշորագույն կոնգլոմերատներից մեկն է, որն ունի միջազգային գրասենյակներ Բենինում, Գանայում, Զամբիայում և Տոգոյում։ Առևտրային ընկերությունից, Dangote Group-ը վերածվել է Նիգերիայի ամենամեծ արդյունաբերական խմբի՝ ունենալով այնպիսի ստորաբաժանումներ, ինչպիսիք են Dangote Sugar, Dangote Cement և Dangote Dangote Flour գործարանները։ Dangote Group-ը գերիշխում է Նիգերիայի շաքարի շուկայում, և դրա նավթավերամշակման բիզնեսը հիմնական մատակարարն է (շուկայի 70%-ը) երկրի զովացուցիչ ըմպելիքների, գարեջրի և հրուշակեղենի գործարանների համար։ Արևմտյան Աֆրիկայում ընկերությունում աշխատում է ավելի քան 11000 մարդ։

2012 թվականի հուլիսին Դանգոտեն դիմել է Նիգերիայի նավահանգիստների մարմնին, որպեսզի վարձակալի լքված հողատարածք Ապապա նավահանգստում, որն էլ հաստատվել է։ Հետագայում այնտեղ շինություններ է կառուցել իր շաքարավազի ընկերության համար։ Դա Աֆրիկայում ամենամեծ գործարանն է և մեծությամբ երրորդն աշխարհում՝ արտադրելով տարեկան 800,000 մետրիկ տոննա շաքարավազ։ Dangote Group-ն ունի աղի գործարաններ և ալրաղացներ, ինչպես նաև հանդիսանում է բրնձի, ձկան, մակարոնեղենի, ցեմենտի և պարարտանյութերի խոշոր ներկրող։ Ընկերությունը մի քանի երկրներ արտահանում է բամբակ, հնդկական ընկույզ, կակաո, քնջութի սերմեր և կոճապղպեղ։ Բացի այդ, ընկերությունը մեծ ներդրումներ ունի անշարժ գույքի, բանկային, տրանսպորտի, տեքստիլի, նավթի և գազի ոլորտներում։

2022 թվականի փետրվարին Դանգոտեն հայտարարել է Նիգերիայում Peugeot հավաքման գործարանի ավարտի մասին՝ Stellantis Group-ի՝ ​​Peugeot-ի մայր ընկերության և Կանո և Կադունա նահանգների կառավարությունների հետ համագործակցության միջոցով։ Նոր ավտոմոբիլային ընկերությունը՝ Dangote Peugeot Automobiles Nigeria Limited (DPAN) գործարանը, որը գտնվում է Կադունայում, իր գործունեության սկիզբը դրել է Peugeot 301, 508, 3008, 5008 և Landtrek մոդելների արտադրությամբ։

Դանգոտեն շահագործման է հանձնել Dangote Refinery գործարանը 2023 թվականի մայիսի 22-ին Նիգերիայի Լեկկի քաղաքում։ Գործարանը նախատեսում է արտահանել ավելցուկային բենզինը՝ Աֆրիկայի խոշորագույն նավթ արտադրող ընկերությունը դարձնելով նավթամթերքների արտահանման կենտրոն։ Դանգոտեի խոսքով, ով ֆինանսավորել է գործարանի շինարարությունը, նա նախատեսում է նաև արտահանել դիզվառելիք։ Զտարանի գործարանը գտնվում է 6,180 ակր (2,500 հեկտար) տարածքում, Լեկկի ազատ առևտրի գոտում, Լեկկի, Լագոս նահանգ։ Նավթը մատակարարվում է աշխարհի ամենամեծ ստորջրյա խողովակաշարով՝ 1100 մետր երկարությամբ (680 մղոն)։

## Հարստություն
Դանգոտեն Նիգերիայի առաջին միլիարդատերն է դարձել 2007 թվականին։ Ըստ Bloomberg Billionaires Index-ի՝ Դանգոտեը 2013 թվականին իր անձնական ունեցվածքին ավելացրել է 9,2 միլիարդ դոլար, ինչը նրան դարձրել է աշխարհի 30-րդ ամենահարուստ մարդը և այդ ժամանակ Աֆրիկայի ամենահարուստ մարդը։ 2015-ին HSBC-ի արտահոսքը բացահայտել է, որ Դանգոտեը HSBC-ի հաճախորդն է եղել և ակտիվներ է ունեցել Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներում գտնվող հարկային դրախտում։

2022 թվականի հունիսի դրությամբ Դանգոտեն եղել է Աֆրիկայի ամենահարուստ մարդը՝ 20 միլիարդ ԱՄՆ դոլար գնահատված կարողությամբ։

## Քաղաքական գործունեություն
Դանգոտեն նշանակալի դեր է խաղացել 2003 թվականին նախագահ Օլուսեգուն Օբասանջոյի վերընտրության ֆինանսավորման գործում, որի համար ներդրել է ավելի քան 200 միլիոն նորզելյա դոլար (2 միլիոն ԱՄՆ դոլար)։ Նա «Friends of Obasanjo and Atiku»-ի հովանավորությամբ N50 միլիոն (500 հազար ԱՄՆ դոլար) ներդրում է կատարել Ազգային մզկիթում։ Դանգոտեն նաև N200 մլն ներդրում է կատարել Նախագահական գրադարանին։ Այս խիստ վիճահարույց նվերները իշխող ԺԴԿ կուսակցության անդամների մոտ լուրջ մտահոգություններ են առաջացրել՝ չնայած Օբասանջոյի երկրորդ ժամկետի ընթացքում լավ հրապարակված հակակոռուպցիոն մղումներին։

2011 թվականին Դանգոտեն նշանակվել է նախագահ Գուդլակ Ջոնաթանի կողմից որպես իր տնտեսական կառավարման թիմի մաս։ 2017 թվականին լուրեր կային, որ Դանգոտեն մտածել է 2019-ի ընտրություններում Նիգերիայի նախագահի պաշտոնում առաջադրվելու մասին։ Դանգոտեն դուրս է եկել ընտրություններից և հայտարարել, որ մտադիր չէ առաջադրվել ընտրովի պաշտոնում։ Փոխարենը Դանգոտեն միացել է Մուհամմադ Բուհարիի վերընտրության հատուկ խորհրդատվական կոմիտեին։

## Այլ գործունեություններ
### Բարերարություն
Դանգոտեն համագործակցում է Բիլ և Մելինդա Գեյթսների հիմնադրամի հետ՝ առողջության հարցերով։ 2014 թվականի օգոստոսին նվիրաբերել է 150 միլիոն ₦ (750,000 ԱՄՆ դոլար)՝ օգնելու Նիգերիայի կառավարությանը Էբոլայի տարածման դեմ պայքարում։ 2016 թվականի մայիսին նա 10 միլիոն դոլար է խոստացել «Բոկո Հարամի» ապստամբությունից տուժած նիգերիացիներին աջակցելու համար։ 2020 թվականի մարտին նվիրաբերել է 200 միլիոն ₦ (500,000 դոլար)՝ Նիգերիայում COVID-19 վիրուսի տարածման դեմ պայքարելու համար։

### Ֆուտբոլ
2019 թվականին Դանգոտեն և Ֆեմի Օտեդոլան խոստացել են Նիգերիայի ֆուտբոլի ազգային թիմին տալ 75,000 դոլար՝ Աֆրիկայի ազգերի գավաթում (AFCON) խփած յուրաքանչյուր գոլի համար։ Նա նաև անգլիական «Արսենալ» ֆուտբոլային թիմի մոլի երկրպագու է և հետաքրքրություն է ցուցաբերել գնելու ակումբը։ 2020 թվականին գումար է նվիրաբերել Նիգերիայի սպորտի նախարարությանը՝ վերանորոգելու Աբուջա՝ երկրի ազգային սպորտային մարզադաշտը։

## Անձնական կյանք
Դանգոտեն ապրում է Լագոսում։ Ունի երկու մասնավոր ինքնաթիռ և, ըստ տեղեկությունների, աշխատում է ամեն օր առավոտյան ժամը 05:00-ից սկսած՝ 12 ժամ, մինչև ժամը 17:00 և գրեթե ամեն օր վազում է 10 մղոն վազքուղու վրա։

Դանգոտեն ամուսնացել է Զեյնաբ Դանգոտեի հետ 1977 թվականին, սակայն նրանք բաժանվել են անհայտ ժամանակաշրջանում։ Ավելի ուշ նա ամուսնացած էր Մարիա Մուհամմադ Ռուֆայի հետ մինչև նրանց ամուսնալուծությունը, թեև հարսանիքի և ամուսնալուծության ժամկետները հայտնի չեն։ Ունի երեք դուստր՝ Հալիման, Մարիան և Ֆաթիմա, և որդեգրված որդի Աբդուլռահմանը։ Հալիման նրան է հետևել՝ դեպի բիզնեսի աշխարհ, և ներկայումս իր բիզնես գործառնությունների ընկերության գործադիր տնօրենն է։ 2023 թվականին երգիչ Դավիդոն հայտարարել է, որ Ալիկոն իր կնքահայրն է։

## Մրցանակներ և անդամագրություններ
### Մրցանակներ և ճանաչում
* Նախկին նախագահ Գուդլակ Ջոնաթանը պարգևատրել է Դանգոտեին Նիգերիայի երկրորդ բարձրագույն պարգևով՝ Նիգերի շքանշանի մեծ հրամանատար (GCON):
* Դանգոտեն Forbes Africa-ի կողմից ճանաչվել է 2014 թվականի տարվա մարդ։
*Վեց տարի անընդմեջ՝ 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 և 2018 թվականներին Forbes-ը նրան ներառել է «Աֆրիկայի ամենահզոր մարդկանց» իր ցուցակում։
*2014 թվականին ընդգրկվել է CNBC-ի «Աշխարհի 25 լավագույն գործարարների» ցուցակում, ովքեր փոխեցին և ձևավորեցին դարը։
*2014 թվականի ապրիլին Թայմ ամսագիրը նրան ներառել է աշխարհի 100 ամենաազդեցիկ մարդկանց ցուցակում։
*2015 թվականի հոկտեմբերին Դանգոտեն *Bloomberg Markets*-ի կողմից ճանաչվել է «Աշխարհի 50 ամենահզոր մարդկանցից մեկը»։
*Հաղթել է The Guardian-ի տարվա մարդ անվանակարգը 2015 թվականին։
*Ստացել է 2016 թվականի Աֆրիկյան բիզնես առաջնորդի մրցանակը, որը կազմակերպել է Աֆրոամերիկյան ինստիտուտը (AAI):
*2015, 2017, 2018 և 2019 թվականներին Դանգոտը *New African* ամսագրի կողմից ճանաչվել է 100 ամենաազդեցիկ աֆրիկացիներից մեկը։

### Անդամակցություններ
Դանգոտեն ծառայում է Աֆրիկայի կորպորատիվ խորհրդի կազմում և ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի «Կրթության առաջին համաշխարհային նախաձեռնության», Քլինթոնի գլոբալ նախաձեռնության և Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի Միջազգային բիզնես խորհրդի ղեկավար կոմիտեի անդամ է։ 2016 թվականի սեպտեմբերին նշանակվել է ԱՄՆ Առևտրի պալատի Ամերիկա-Աֆրիկա բիզնես կենտրոնի համանախագահ։ 2017 թվականի ապրիլին նա միացել է Քլինթոնի առողջապահական հասանելիության նախաձեռնության տնօրենների խորհրդին։ Ինչպես նաև ծառայում է One Campaign-ի տնօրենների խորհրդում։ 2022 թվականի օգոստոսին Նախագահ Բուհարին Դանգոտեին նշանակեց Նիգերիայի մալարիայի վերահսկման խորհրդի հիմնադիր նախագահ։ Նա նաև մալարիայի գլոբալ խորհրդի անդամ է, այլ առաջնորդների հետ միասին, ներառյալ Բիլ Գեյթսը, Ռեյ Չեմբերսը և նախկին նախագահ Էլեն Ջոնսոն Սերլիֆը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Barau, A. S. (2007), *The Great Attractions of Kano. Research and Documentation Directorate*, Government House, Kano
* Fayemiwo, M. A., & M. M. Neal (2013), *Aliko Mohammad Dangote The Biography of the Richest Black Person in the World*, Strategic Book Publishing 
* Ekekwe, N. (2020), *The Dangote System: Techniques for Building Conglomerates*, Tekedia Institute

## Արտաքին հղումներ
*  James Whittington, "Nigerian wealth fails to trickle down", BBC News, 19 April 2007

Կատեգորիա:20-րդ դարի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բարեգործներ
Կատեգորիա:Միլիարդատերեր
Կատեգորիա:Նիգերիացիներ