open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մորեխ հայկական

**Մորեխ հայկական** (), մորեխների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Թափանցիկ թևերով, կանաչ գունավորմամաբ փոքր չափի մորեխիկ է, որի արուի մարմնի երկարությունը 12,5-17,2 մմ է։ Ճակատը երբեմն խոշոր մուգ պուտով է, ունի կանաչ գունավորում։ Թևերը թափանցիկ են, լավ զարգացած, իսկ վերնաթևերը՝ երկու սեռերի մոտ էլ միագույն, գագաթային հատվածից դեպի առաջ գորշագույն ջղերով և թույլ սպիտակ պուտիկով, էգինը` երբեմն նաև մուգ պտերով։

## Տարածվածություն
Հայաստանի էնդեմիկ է։ Հայտնի է Շիրակի (գյուղեր Վարդաղբյուր, Ջաջուռ, Արթիկ, Փոքրաշեն), Արագածոտնի (գյուղ Քուչակ, Արագած լեռան լանջեր), Կոտայքի (Գեղարդ, Ծաղկաձոր, Հանքավան, Ակնալիճ), Գեղարքունիքի (քաղաք Սևան, գյուղ Շորժա, Արգիճիի գետահովիտ) և Սյունիքի (Ողջի գետի վերին հոսք, Տաշտուն գյուղ շրջակայք) մարզերից։

## Էկոլոգիա
Ապրում են ծովի մակարդակից 1300-1500 մ բարձրությունների վրա, ալպյան և ենթալպյան գոտիներում, մարգագետիններում և գորգերում։ Թրթուրները դուրս են գալիս հունիսի կեսին, հասուն անհատները հանդիպում են հուլիսի սկզբից, զանգվածաբար՝ օգոստոսին, հազվադեպ կարող են հանդիպել նաև սեպտեմբերին։ Հետսաղմնային զարգացումը տևում է 45–55 օր։ Բուսակեր են և բազմակեր։

## Պահպանություն
Սահմանափակ, մասնակի ընդհատված արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով ներկայումս գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Հանդիպում են եզակի առանձնյակներ, թվաքանակի փոփոխության միտումները հայտնի չեն։

Վտանգման հիմնական գործոններն են խոպան հողերի հերկումը, անասունների գերարածեցմամբ պայմանավորված էկոհամակարգերի դեգրադացումը։

Պահպանվում է «Սևան», «Արփի լիճ» և «Արևիկ» ազգային պարկերում և «Զանգեզուր» արգելավայրում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մորեխներ
Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Ցախաքլորաորս

thumb|''Accipiter gentilis''
**Ցախաքլորաորս** (), ճուռակների ընտանիքին պատկանող թռչուն, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Տարածվածություն
Տարածված է Մեծ Բրիտանիայում, Ֆրանսիայում, Դանիայում, Պորտուգալիայում, Հունաստանում և Սիրիայում։ Գրեթե ամբողջ հանրապետությունում հանդիպում է անտառային գոտում։

## Էկոլոգիա
Այս թռչունը գերադասում է խիտ բացատներով անտառները՝ որս կատարելով առավելապես անտառներում, որտեղ և բնադրում է։

## Պահպանություն
Քիչ տարածված, նստակյաց տեսակ է, որն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում «Least Concern» կարգավիճակով և գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։ Նախնական գնահատման համաձայն՝ ներկայումս Հայաստանում բնության մեջ հանդիպում է մոտ 40-60 զույգ։

Վտանգման հիմնական գործոններ են հանդիսանում մարդկանց կողմից ուղղակի հետապնդումը, գիշատիչ թռչունների մերձարևելյան շուկայի զարգացումը, ինչը բերում է որսագողությանը, վաճառքի կամ տնային պայմաններում թռչնին պահելու համար։

«Սևան» և «Դիլիջան» ազգային պարկերում, նաև «Խոսրովի անտառ» արգելոցում բնադրվում է առնվազն 3 զույգ։ Հավանական է այս տեսակի ներկայությունը «Շիկահող» արգելոցում։

## Ծանոթագրություններ
 

Կատեգորիա:Թռչուններ
Կատեգորիա:Ճուռակիներ
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:Հազվագյուտ տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Փոքրասիական մողես

**Փոքրասիական մողես** (), իսկական մողեսների ընտանիքին պատկանող սողուն։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Տարածվածություն
Տարածված է Փոքր Ասիայում։ Հայաստանում հանդիպում է կենտրոնական և հյուսիսային Հայաստանում, միայն Սպիտակի շրջանի դժվարամատչելի և չմշակված տեղամասերում և Շիրակ մարզի Լանջիկ գյուղի շրջակայքում։ Հայտնաբերված է նաև Տավուշի ջրամբարի հյուսիսային ափերին։

## Էկոլոգիա
Բնակվում է քարքարոտ լեռնաքսերոֆիտային տափաստանում՝ երբեմն բարձրանալով լեռների չորասեր նոսր բուսածածկով կմախքային լանջերին։ Ձվադրում է երկու անգամ` հունիս-հուլիսի վերջերին և հուլիս-օգոստոսի սկզբներին։ Ձվակույտում կա 2–5 ձու։ Ձագերը դուրս են գալիս հուլիսի վերջին և սեպտեմբերին։

## Պահպանություն
Խիստ սակավաթիվ, անհետացող տեսակ է, որը ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

1982 թվականին կատարված հաշվառումները ցույց են տվել, որ 1 հա տարածքում հանդիպում է 2-5 առանձնյակ։ Ներկայումս թվաքանակը խիստ կրճատվել է։

Բիոտոպերի քայքայման հիմնական պատճառներն են բնական ապրելավայրերի տնտեսական յուրացումը և պոպուլյացիաների ոչնչացումը ընտանի կենդանիների արածեցմամբ և խոտհունձով։

Պահպանվում է Բեռնի կոնվենցիայով։ Պոպուլյացիայի տարածքը չի պահպանվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սողուններ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Պրիզրենի սանջակ

**Պրիզրենի սանջակ** (, , ), Օսմանյան կայսրության սանջակներից մեկը Պրիզրեն վարչական կենտրոնով։ Այն հիմնադրվել է Օսմանյան կայսրության կողմից Պրիզրենի գրավումից անմիջապես հետո, 1455 թվականին, Սերբական դեպրոտիայում։ Սերբիայի մնացած տարածքը զավթվեց 1459 թվականին Սմեդերևոյի անկումից հետո և բաժանվեց հետևյալ սանջակների. Վուչիտրնի , Կրուշեվացի սանջակ և Սմեդերևոյի սանջակ։ 1912 թվականին Առաջին Բալկանյան պատերազմի սկզբում Սերբիայի թագավորության և Չեռնոգորիայի թագավորության զորքերը գրավեցին Պրիզրենի սանջակի տարածքը։ 1913 թվականի մայիսի 30-ին ստորագրված Լոնդոնի հաշտության համաձայնագրի պայմանների համաձայն, Պրիզրենի սանջակի տարածքը բաժանվել է Սերբիայի և Չեռնոգորիայի միջև։

## Վարչական բաժանում
Օսմանյան կայսրության գրանցամատյանի համաձայն, 1571 թվականին Պրիզենիւ սանջակը բաղկացած էր հինգ նահիյաներից. Պրիզրեն, Հոչա, Ժեժնա, Տրգովիշտե և Բիհոր։

Սանջակին երբևիցե պատկանած տարածքի հիմնական մասը այժմ մտնում է Կոսովոյի (Պրիզրեն և Հոչա), Սերբիայի (Ժեժնա, Նովի Պազար քաղաքից 20 կմ դեպի հարավ-արևելք) և ամենափոքր մասը Չեռնոգորիայի (Բիհոր և Տրգովիշտե, Ռոզաեի մոտ) կազմի մեջ։

## Շկոդեր, Պրիզրեն և Կոսովո վիլայեթներ
1867 թվականին Պրիզենի սանջակը միավորվել է Դիբրինի սանջակի և Սքադարի սանջակի հետ և միասին ձևավորել են Շկոդերի վիլայեթը։ 1871 թվականին Պրիզենի սանջակը մտավ նորից ստեղծված Պրիզենի վիլայեթի կազմի մեջ։ Իր հերթին Պրիզենի վիլայեթը Պրիզենի սանջակի հետ միասին մտել է Կոսովոյի վիլայեթի կազմի մեջ, որը ստեղծվել է 1877 թվականին։ Պրիզենը դարձավ Կոսովոյի վիլայեթի վարչական կենտրոնը։

Նիշի և Պիրոտի սանջակը Վրանեի հետ միասին բաժանվեցին Կոսովոյի Վիլայեթից և դարձան Սերբիայի իշխանության տարածքներ, 1878 թվականի Բեռլինի կոնգրեսի արդյունքներով։ Դրանից հետո Դիբրի սանջակը տեղափոխվել է Մանաստիր վիլայեթ։ Այս բոլոր փոփոխություններից հետո Կոսովոյի վիլայեթը բաղկացած էր երեք սանջակներից՝ Պրիզենի, Սկոպյան և Նովոպազարյան։ Չնայած Բեռլինի կոնգրեսի որոշմանը, Նովոպազարյան սանջակի նկատմամբ վերահսկողությունը Ավստրո-Հունգարիային փոխանցելուն, այն դե ֆակտո մնաց Օսմանյան կայսրության ղեկավարության տակ։

## Երիտթուրքերի հեղաշրջում
1908 թվականին Երիտթուրքերի հեղաշրջումից հետո Օսմանյան կայսրությունում տեղի են ունեցել առաջին խորհրդարանական ընտրությունները, այդ թվում նաև Պրիզրենի սանջակում։

## Վերացում
Մինչև 1912 թվականի հոկտեմբերի վերջը Առաջին Բալկանյան պատերազմի ժամանակ Սերբիայի թագավորության և Չերնոգորիայի զորքերը գրավեցին Պրիզրենի սանջակը։ 1913 թվականի Լոնդոնի կոնֆերանսի ժամանակ ստորագրված Լոնդոնի հաշտության համաձայնագրի պայմանների համաձայն, նրա տարածքը բաժանվել է Սերբիայի և Չեռնոգորիայի միջև։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* ''године (Detailed register of the prizren sancak from 1571.)'' (in Serbian), Belgrade: Istorijski Institut, ISBN&nbsp;978-86-7743-081-8, OCLC&nbsp;[//www.worldcat.org/oclc/712374230 712374230]&nbsp;
* &nbsp;

Կատեգորիա:1913 կազմալուծումներ Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:1913 կազմալուծված պետություններ և տարածքներ
Նիկո Ալմ

**Նիկո Ալմ** (, ), ավստրիացի գործարար և քաղաքական գործիչ։ «Եկեղեցու արտոնությունների դեմ նախաձեռնություն» հանրահավաքի կազմակերպիչն է և Ջորդանո Բրունո ֆոնդի հիմնադիրը, 2011 թվականի մայիսից` Կոնֆեսիայից ազատների կենտրոնական խորհրդի նախագահ։ 2013 թվականի հոկտեմբերից Ավստրիայի ազգային խորհրդի պատգամավոր է` NEOS կուսակցության կողմից։ Հայտնի է դարձել այն բանից հետո, երբ վարորդական իրավունքի համար նկարվել է` քամիչը գլխին, հիմնավորելով այդ անհրաժեշտոթյունը նրանով, որ ինքը պաստաֆարինիստ է, և իր կրոնը պահանջում է նմանատիպ «գլխարկ»։ Այսպիսով նա դեմ է արտահայտվել Ավստրիայի կառավարության կողմից «կրոնական պատճառներով» տարբեր գլխաշորերով նկարվելու թույտվությանը։

## Կենսագրություն
Կրթությամբ լրագրող Ալմը 2001 թվականին հիմնադրել է «Sufer-Fi» ընկերությունների խումբը՝ զբաղեցնելով նաև դրա գործադիր տնօրենի պաշտոնը։ 2005 թվականին դարձել Է «The Gap» ամսագրի պատասխանատու խմբագիրը, իսկ 2007 թվականին՝ «Vice» ամսագրի ավստրիական հրատարակության պատասխանատու խմբագիրը։

Ավստրիական ԶԼՄ-ներում Ալմը հայտնի է որպես աթեիստ և կրոնների քննադատ։ Նա կողմ է եկեղեցու անջատմանը պետությունից՝ դրանով իսկ աջակցելով աշխարհիկացմանը։ Նրա կարծիքով՝ նման տարբաժանման արդյունքը կդառնա եկեղեցական բոլոր արտոնությունների վերացումն ու Վատիկանի հետ բոլոր պայմանագրերի վերանայումը։ 2009 թվականին Ալմը նախատեսում էր վիեննական ավտոբուսների վրա փակցնել «Աստված չկա» կարգախոսով գովազդ, սակայն քաղաքի տրանսպորտային վարչությունը մերժել է նրան, քանի որ վարչությունը չէր պատրաստվում տրանսպորտն օգտագործել, քաղաքական կամ կրոնական քարոզչության նպատակով։

2010 թվականին «Հավատի ազատությո՞ւն. թույլ տվեք մեզ ինքնուրույն որոշել» կարգախոսով դեմ է արտահայտվել դպրոցականների կրոնական դաստիարակությանը մինչև նրանց կրոնական հասունության տարիքը (14 տարեկան), երբ անհատն ինքն ինքնուրույն կարող է որոշել իր կրոնական պատկանելիությունը։ Ակցիան անց է կացվել գերմաներեն և թուրքերեն լեզուներով։ 2011 թվականի մայիսին Կոնֆեցիայից ազատների կենտրոնական խորհրդի նախագահի պաշտոնում փոխարինել է ֆիզիկոս և աստղագետ Հայնց Աբերխումերին։
2013 թվականի ապրիլին Ալմը հանրաքվե է կազմակերպել, որն ստացել է «Նախաձեռնություն եկեղեցու արտոնությունների դեմ» անվանումը։ Նա հավաքել է 56.660 հազար ստորագրություն, ինչը կազմել է ընտրողների 0,89 տոկոսը. այս հանրաքվեն դաձել է Ավստրիայի պատմություն ամենաքիչ հաջողված հանրաքվեն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրիացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ավստրիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի լրագրողներ
Վայրի հնդկահավ

**Վայրի հնդկահավ** (), փասիանների ընտանիքին պատկանող թռչուն։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Տարածվածություն
Ենթատեսակը տարածված է Հարավային և Արևելյան Թուրքիայում, Փոքր Կովկասի և Հարավային Կովկասի լեռներում, ինչպես նաև Ադրբեջանում և Հյուսիսարևմտյան Իրանում։ Հայաստանում հանդիպում է համարյա բոլոր բարձրալեռնային լանդշաֆտներում, որտեղ կան ժայռային օջախներ։

## Էկոլոգիա
Հանդիպում է ծովի մակարդակից 2500-3500 մ բարձությունների վրա, բարձր լեռներում՝ բնակեցնելով ժայռային բեկորներով թեք լանջերը։ Բնադրում է հողի վրա, ժայռաբեկորների և քարերի ծածկի տակ։ Տարեկան ձվադրում է մեկ անգամ՝ դնելով 5-8 ձու։ Սնվում  է բուսականությամբ՝ կերը հայթայթելով լանջերին։

## Պահպանություն
Սակավաթիվ խոցելի տեսակ է։ Գրանցված էր ԽՍՀՄ Կարմիր գրքում։ ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Ներկայիս թվաքանակի գնահատման համար տվյալները բավարար չեն։

Զանգեզուրի լեռնաշղթայում խտությունը կազմում է միջին հաշվով 0,05 թռչուն 1 հա-ին, իսկ Վարդենիսի, Փամբակի և Բազումի լեռնաշղթաներում՝ մոտ երկու անգամ պակաս։

Ուլարի թվաքանակի վրա բացասական կարող են ազդել վայրի բույսեր հավաքողների և հովիվների շների կողմից անհանգստացնելը, անասունների գերարածեցումը, ինչպես նաև ապօրինի որսը։

Ապրելավայրերի մի մասը գտնվում  է «Խոսրովի անտառ» և «Շիկահող» պետական արգելոցներում։ Գրանցված է CITES-ի Հավելված 1-ում։

## Ծանոթագրություններ
 

Կատեգորիա:Թռչուններ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կոսովոյի երկաթուղային տրանսպորտ

300px|մինի|աջից|Կոսովոյի երկաթուղային ցանցը
300px|մինի|աջից
300px|մինի|աջից
**Կոսովոյի երկաթուղային տրանսպորտ**, երկաթուղային տրանսպորտ, որը հանդիսանում է տարածաշրջանի տրանսպորտային համակարգի կարևոր բաղադրիչը։ Կոսովոյի երկաթուղային ճանապարհների ընդհանուր երկարությունը 333 կմ է։ Երկաթուղագիծը ստանդարտ է 1435 մմ լայնությամբ։ Կոսովոյի մասամբ ճանաչված հանրապետությունը երկաթուղին համարում է պետական հատվածի սեփականությունը։ Կոսովոյի երկաթուղու օպերատորը *Trainkos* ընկերությունն է։

## Պատմություն
Կոսովոյի տարածքում առաջին երկաթգիծը տեղադրվել է 1874 թվականին, այն անցնում էր Ջեներալ Յանկովիչ քաղաքից մինչև Կոսովո-Պոլե և Միտրովիցա։ Սա Կոսովոյի շուրջ երկաթուղային ցանցի զարգացման սկիզբն էր և կարևոր էր տարածաշրջանի տնտեսության համար։ 1934 թվականին այս գծի կառուցումը շարունակվել է տարբեր ուղղություններով։ Կառուցվել են Միտրովիցա-Լեշակ, 1934 թվականին Կոսովո Պոլե-Պրիշտինա, 1936 թվականին Կոսովո-Պոլե-Պեչ, 1949 թվականին Պրիշտինա-Պոդուևո-Լիվադիցա, իսկ 1963 թվականին՝ Կլինա-Պրիզրեն ճյուղերը։

Մինչև 1990-ական թվականները տարածաշրջանի երկաթուղային ցանցի սպասարկմամբ զբաղվում էր հարավսլավական երկաթուղին։ 2008 թվականին Սերբիայի երկաթուղային ճանապարհները վերականգնել են Կոսովոյի տարածաշրջանի հյուսիսային հատվածի մի մասի որոշ երթուղիներ։

## Ժամանակակից դրություն
2014 թվականին երկաթուղային ճանապարհները ծածկում են Կոսովոյի տարածքի զգալի մասը, բացառությամբ երկու քաղաքների՝ Գնիլան և Ջյակովիցա քաղաքների։ Նախատեսվում է կառուցել երկաթուղային ճյուղ դեպի Ալբանիա։

Կոսովոյի երկաթգծի վրա աշխատում են դիզել-էլեկտրական լոկոմոտիվները։ Երկաթուղային տրանսպորտը կարևոր դեր ունի զբոսաշրջիկների տեղափոխման գործում։

Կոսովոյի ներքին փոխադրումներն ունեն հետևյալ ժամանակացույցը. գնացքներն ամեն օր երթևեկում են Պեչ և Պրիշտինա, Կոսովո Պոլե և Ջեներալ Յանկովիչ, Կոսովո Պոլե և Գրաչանիցա քաղաքների միջև։ Ինչ վերաբերում է միջազգային փոխադրումներին, ապա արագընթաց գնացքը օրական մեկ անգամ մեկնում է Պրիշտինայից մինչև Սկոպյե և հակառակը։

## Միջազգային կապեր և ծառայություններ
Կոսովոյի երկաթուղին Պրիշտինան կապում է Սկոպյեին (Մակեդոնիա) հարավում, իսկ հյուսիսում Սերբիայի երկաթուղին Միտրովիցան կապում է Կռալյևոյի հետ (Սերբիա)։ Միտրովիցայի և Ֆուշե Կոսովեի (Պրիշտինայի արևմուտք) միջև ընկած հատվածը ներկայումս չի սպասարկվում որևէ գնացքի կողմից։

* Ալբանիա - Կապ չկա
* Մոնտենեգրո - Կապ չկա
* Մակեդոնիա - բաց է
* Սերբիա - բաց է

## Վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկաթուղային տրանսպորտ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Երկաթուղիներ
Կատեգորիա:Կոսովոյի Հանրապետություն
Շիդլովսկու դաշտամուկ

**Շիդլովսկու դաշտամուկ** (), համստերանմանների ընտանիքին պատկանող կաթնասուն կենդանի, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Տարածվածություն
Տարածված են Կենտրոնական Վրաստանում։ Հայաստանում հայտնի է Արագածոտնի մարզի արևմտյան և հյուսիսային մասերում, Շիրակի մարզի կենտրոնական և հարավային, Փամբակի լեռնաշղթայի արևմտյան և կենտրոնական մասերում՝ ծովի մակարդակից 1400-1700 մ բարձրություններում։

## Էկոլոգիա
Ապրում են չոր-լեռնային, լեռնային և մարգագետնային խոպան տափաստաններում, դաշտերի միջակոսներում, ցանքատարածություններում, այգիներում և բանջարանոցներում։

Գաղութային տեսակ է, Հայաստանում բնակվում է նոմինատիվ ենթատեսակը, որը մի փոքր խոշոր է Վրաստանում ապրող ենթատեսակից։ Արտաքնապես շատ նման է Փոքր Ասիայում հանդիպող հարթալեռնային դաշտամկանը։ Բներն ավելի հասարակ են, քան հասարակական և սովորական դաշտամկներինը։ Սնվում է վայրի խոտաբույսերով, կարող է սնվել նաև հացահատիկային, տեխնիկական և բանջարանոցային կուլտուրաներով։ Բազմացումը, կապված եղանակային պայմաններից, դիտվում է փետրվարի վերջից մինչև ապրիլի սկիզբը։ Հասուն էգը տարեկան կարող է ծննդաբերել մինչև 4 անգամ` բերելով միջինը 7-8 ձագ։ Առաջին սերնդի երիտասարդ էգերը կարող են միանալ բազմացմանը և ունենալ մինչև 2 սերունդ։

## Պահպանություն
էնդեմիկ, նեղ արեալային, կրճատվող թվաքանակով տեսակ է, որն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում և գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Սկսած անցած դարի 80-ականնների վերջից և հատկապես 90-ականների կեսերին արեալի սահմաններում թվաքանակը զգալիորեն կրճատվել է։ Միայն 2003 թվականին է տեսակի թվաքանակն առանձին բիոտոպերում մոտ եղել թվաքանակի երկարամյա միջին ցուցանիշներին։ 1970-ական թվականներին կայուն համարվող որոշ պոպուլյացիաներ (օրինակ` Մաստարինի հարթակում) համարյա անհետացել են։

Վտանգման հիմնական գործոններ են հանդիսանում մարդու տնտեսական գործունեությունը և վաղ գարնանը հորդ անձրևներով և ամռանը երաշտներով ուղեկցվող  կլիմայի փոփոխությունները, որն ազդում է դաշտամկների կերային բազայի վրա։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համստերանմաններ
Կատեգորիա:Էնդեմիկ կենդանիներ
Կատեգորիա:Հազվագյուտ տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Փոքր ջրածիծառ

thumb|''Sternula albifrons albifrons''
**Փոքր ջրածիծառ** (), ջրածիծառների ընտանիքին պատկանող թռչուն։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հարավային և Միջին Եվրոպայում, Հյուսիսային Ամերիկայում, Կենտրոնական և Հարավային Ասիայում, Ավստրալիայում և Պոլինեզիայում։ Հայաստանում բնադրում է Արմավիրի և Արարատի (Արմաշի ձկնաբուծական տնտեսության տարածք) մարզերում։

## Էկոլոգիա
Ապրում է ջրավազանների մոտ գնտվող աղուտներում, աղային և կավային տեղամասերում։

Գաղութային տեսակ է։ Հայասատանում չվող է, հանդիպում է ապրիլ-մայիս ամիսներից մինչև սեպտեմբեր-հոկտեմբեր։ Բնադրում է հողի վրա։ Ձվադրումը մայիսի վերջից մինչև հուլիսի կեսերն է։ Դնում են 1-3 ձու։ Զարգացումը տևում է 18-22 օր։

## Պահպանություն
Հայաստանում սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է, որը ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում ընդգրկված է քիչ մտահոգող կարգավիճակով և գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Բնադրավայրերում հանդիպում են առանձին զույգերով, երբեմն 4-6 զույգերից կազմված փոքր գաղութներով, հաճախ՝ կտցարների հետ խառը գուղութներում։ Արարատյան հարթավայրի համար բիոտոպերում ամենուրեք հազվադեպ է։

Վտանգման հիմնական գործոններն են փոքր թվաքանակը և անասունների արածեցումը ենթադրվող բնադրավայրերի մոտ։

Տեսակը խիստ պահպանման կարիք ունի։ Բազմացման շրջանում մարդկանց և անասունների մուտքը կանխելու համար անհրաժեշտ է ցանկապատել բնադրավայրերը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թռչուններ
Կատեգորիա:Ջրածիծառներ
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Բրատինա

մինի|Կայսր Ա․ Միխայլովիչի բրատինան։ Մոսկվա, Կրեմլ 17-րդ դար
**Բրատինա** (եղբայրության թաս), ռուսական գնդաձև անոթ է, որը նախատեսված է ալկոհոլային խմիչքների (գարեջուր, մեղր, գինի) հյուրասիրության համար։ Օգտագործվել է 16-19-րդ դարերում՝ խրախճանքների և հիշատակի արարողության ժամանակ։

## Նկարագրություն
Բրատինան կոնաձև կափարիչով լայնեզր թաս էր, հիմնականում մատուցվում էր սկուտեղի վրա։ Կենցաղում կիրառելու համար պատրաստվում էր պղնձից կամ փայտից, իսկ բարձրաշխարհիկ տոնակատարությունների ժամանակ՝ ոսկուց կամ արծաթից զարդարված հղկված նախշերով։ Ծավալը հիմնականում համապատասխանում էր դույլի ծավալին։ Բրատինաներն ունեցել են տարբեր չափեր, բայց միջինը, փոքր բրատինաներն ունեն մոտավորապես 11/2 բաժակ տարողություն։

Փոքր բրատինաները կոչվում էին բրատինկաներ և օգտագործվում էին նույնիսկ  սովորական բաժակների փոխարեն, այն դեպքում, երբ մեծերից խմում էին շերեփի կամ կռճամանի օգնությամբ։ Երբեմն բրատինաները լինում էին ոսկե կամ արծաթե՝ զարդարված թանկարժեք քարերով (ինչպես նաև հասարակ զարդանախշերով և խոտերով) և օգտագործվում էին որպես թանկարժեք նվերներ։ Այսպես, 1637 թվականին բոյարական Ռուսաստանի բարձրաստիճան մի պաշտոնյայի կողմից լեհ թագավորին նրա ամուսնության կապակցությամբ նվիրված բրատինան պատրաստված էր ոսկուց, ուներ կափարիչ, զարդարված էր հակինթով, սուտակով, զմրուխտով և մարգարիտով՝  2000 ռուբլի ընդհանուր արժողությամբ ։

## Լրացուցիչ տեղեկություն
Բրատինան պատկերված է Մոսկվայի «Բրատեևո» շրջանի զինանշանի և դրոշի վրա։

Մինչև 2017 թվականը հոկեյի բարձրագույն լիգայում գլխավոր մրցանակը «Բրատինա» գավաթն էր։


Պատկեր:The Soviet Union 1964 CPA 3146 stamp (Kremlin Armoury. Silver bratina).jpg|Նամականիշ ԽՍՀՄ, 1964թվական, Կրեմլ
Պատկեր:Stamp of Russia 1995 No 237 Fabergé Winebowl.jpg|Նամականիշ 1995թ․ Ռուսաստան


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* *Зданович Л. И.* Братина // Кулинарный словарь — : Вече, 2001. — 400 с. — ISBN 5-7838-0923-3
* 

Կատեգորիա:Սպասք
Իցխակ Ահարոնովիչ

**Իցխակ Ահարոնովիչ** (, ), հրեա քաղաքական գործիչ, Քնեսեթի 17-րդ, 18-րդ և 19-րդ գումարման պատգամավոր «Իսրայել, մեր տուն» կուսակցությունից։ Նաև զբաղեցրել է Իսրայելի Տուրիզմի նախարարի (2007-2008) և Իսրայելի ներքին անվտանգության նախարարի (2009-2015) պաշտոնները։

## Կենսագրություն
Իցխակ Ահարոնովիչը ծնվել է 1950 թվականի օգոստոսի 22-ին Երուսաղեմում, Հերցլ և Հոլդ Ահարոնովիչների ընտանիքում։ Հետագայում ընտանիքը տեղափոխվել է Դիշոն բնակավայր (Գալիլեա), որտեղ նա անցկացրել է իր կյանքի մեծ մասը։ Սովորել է Հայֆայի համալսարանի պատմության ֆակուլտետում, որտեղ ստացել է բակալավրի աստիճան։

### Կարիերան անվտանգության ոլորտում

Իցխակ Ահարոնովիչը ծառայել է Իսրայելի պաշտպանության բանակի օդադեսանտային ուժերում։ Նա ծառայելով հասել է փոխգնդապետի պաշտոնի, այնուհետև մի քանի տարի աշխատել է Իսրայելի ոստիկանությունում։ 1993–1995 թվականներին հրամանատար է եղել սահմանային պահպանության գոտիներում, երկու տարի ներկայացրել է Իսրայելական ոստիկանությունն ԱՄՆ–ում, Հորդանան գետի արևմտյան ափում, այնուհետև` Հարավային շրջանում ծառայել է որպես ոստիկանության հրամանատար։ 2002–2004 թվականներին Ահարոնովիչը եղել է Ոստիկանության գլխավոր տեսուչի տեղակալ։

## Հասարակական գործողություն

2002-2004 թվականներին Իցխակ Ահարոնովիչը եղել է «Դան» հասարակական տրանսպորտային կազմակերպության գլխավոր տնօրեն։

2006 թվականին Քնեսեթի 17-րդ գումարման ընտրություններին «Մեր տուն՝ Իսրայել» կուսակցության կողմից առաջադրվել է և ընտրվել է որպես պատգամավոր։

### Քնեսեթում
* Քնեսեթ 17
2006 թվականի ապրիլի 17–ից մինչև 2009 թվականի փետրվարի 24-ը
* Քնեսեթ 18 
2009 թվականի փետրվարի 24

### Քնեսեթի նախագահություն
* Քնեսեթ 17
** Քնեսեթի փոխնախագահ

### Պաշտոններ հանձնաժողովներում
* Քնեսեթ 17
* Արտաքին գործերի և անվտանգության հանձնաժողովի անդամ 
* Ներքին գործերի և շրջակա միջավայրի պահպանության հանձնաժողովի անդամ 
* Թմրանյութերի դեմ պայքարի հանձնաժողովի անդամ
* Ֆինանսական հանձնաժողովի անդամ
 
### Այլ պաշտոններ

* Քնեսեթ 17
** Հանրային լոբբիի անդամ
** Երուսաղեմի լոբբիի անդամ
** Դրուզների և չերքեզների լոբբիի անդամ

### Ֆրակցիա
* Քնեսեթ 17 «Մեր տուն` Իսրայել»
* Քնեսեթ 18 «Մեր տուն` Իսրայել»

### Գործունեություն կառավարությունում

* Քնեսեթ 17, 2007 թվականի մարտի 21-ից մինչև 2008 թվականի հունվարի 18
** Տուրիզմի նախարար 
* Քնեսեթ 18, 2009 թվականի փետրվարի 24-ից
** Ներքին անվտանգության նախարար

## Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի չորս երեխա։ Ապրում է Էվեն Իեգուդա քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ицхак Ааронович на сайте кнессета
* Ицхак Ааронович на сайте партии «Наш дом — Израиль»

Կատեգորիա:Հայֆայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Իսրայելի նախարարներ
Կատեգորիա:Իսրայելի հրեաներ
Կատեգորիա:Հրեա քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իսրայելի քաղաքական գործիչներ
Ջյակովիցայի օդանավակայան

300px|մինի|աջից|Հուշարձան 1999 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Իտալիայի ռազմաօդային ուժերի կողմից ''G 222'' ինքնաթիռով իրականացված  Ջյակովիցայի օդանավակայանի առաջին թռիչքին
300px|մինի|աջից|Ջյակովիցայի օդանավակայանի թռիչքուղին
**Ջյակովիցայի օդանավակայան**, օդանավակայան Կոսովոյի արևմտյան մասում գտնվող Ջյակովիցա քաղաքի մոտակայքում։ Ենթադրվում է, որ օդանավակայանը կարող է դառնալ քաղաքացիական և ոչ թանկ կոմերցիոն ավիաընկերությունների և բեռների թռիչքների համար։

## Տեղակայություն
Ջակովիցայի օդանավակայանն անմիջապես գտնվում է Ջյակովիցա քաղաքի մոտակայքում, որը 4 կմ հարավ է Ռադոնիչ լճից։

## Պատմություն
Օդանավակայանը կառուցվել է KFOR-ի համար 1999 թվականի Կոսովոյի պատերազմից հետո, գոյություն ունեցող օդանավակայանի կողքին, որն օգտագործվել է գյուղատնտեսական կարիքների համար։ Ժամանակակից օդանավակայանը հիմնականում օգտագործվել է ռազմական և մարդասիրական թռիչքների համար։ Գտնվել է իտալական պատասխանատվության գոտում։ Օդանավակայանում վայրէջք կատարած ամենամեծ ինքնաթիռը Բոինգ 737-ն էր։

2013 թվականի դեկտեմբերի 18-ին օդանավակայանը Իտալիայի օդային ուժերից հանձնվել է Կոսովոյի Հանրապետության կառավարությանը։ Իտալական շահագործման ժամանակաշրջանում Ջյակովիցայի օդանավակայանով անցել են ավելի քան 27,000 ինքնաթիռներ, 220,000 ուղևոր և ավելի քան 40,000 տոննա բեռ։

Տեղական և ազգային կառավարությունները նախատեսում են Ջյակովիցայի օդանավակայանից ստեղծել քաղաքացիական և առևտրային օդանավակայան։ 2015 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ օդանավակայանը փակվել է Կոսովոյի իշխանությունների կողմից։ Այն կարող էր մրցակից դառնալ ծանրաբեռնված Պրիշտինայի օդանավակայանի համար։ Բացի այդ, Ջյակովիցայի օդանավակայանը կունենա առավելություն, քանի որ մառախուղները ձմռանը այնքան հաճախ չեն լինում, որքան Պրիշտինայի օդանավակայանում։ Օդանավակայանի վերակառուցման նախագիծը նախատեսում է թռիչքուղու երկարացում ներկայիս 1800 մետրից մինչև 2400 մետր և դրա ընդլայնումը 30 մետրից դարձնել 45 մետր։ Այսպիսով, Քաղաքացիական ավիացիայի միջազգային կազմակերպության (ICAO) չափանիշները կպահպանվեն։

2015 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ օդանավակայանը փակվել է Կոսովոյի Հանրապետության իշխանությունների կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ջյակովիցայի օդանավակայան 
* Իտալիայի օդային ուժերը Կոսովոյում
Կատեգորիա:Եվրոպայի օդանավակայաններ
Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցի (Ղազվին)

**Սուրբ Հռիփսիմե**, հայ առաքելական եկեղեցի Իրանի Ղազվին քաղաքում։ Պատկանում է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Թեհրանի թեմին։ Գտնվում է Թալեղանի պողոտայում՝ Խայամ եռուղի, Ռաֆի փակուղի։

## Պատմություն
Ղազվինում առաջին հայերի մասին վկայություններ կան դեռ 16-րդ դարից, երբ այն Սեֆյան Պարսկաստանի մայրաքաղաքն էր (1555-1598)։ Մի քանի ընտանիքներ այստեղ են հաստատվել շահ Աբբաս I Սեֆիի կազմակերպած բռնագաղթի հետևանքով։ Հայերի հիմնական քանակությունը Ղազվինում հաստատվել են 1880-ական թվականներին՝ տեղափոխվելով Սպահանից, Համադանից, նաև՝ Թավրիզից։ Հայերի առաջին եկեղեցին կոչվել է սուրբ Սարգիս (1897), որը քանդվել է։

20-րդ դարի սկզբում վաճառական Միքայել խան Բարխուդարյանը քաղաքի կենտրոնում 5900 մետր2 հողամաս է տրամադրում, որտեղ կառուցում են դպրոց, թատերասրահ, մարզադաշտ, գրադարան և 12 խանութներ։ Սուրբ Հռիփսիմեն կառուցվել է 1936 թվականի դեկտեմբերին՝ ռուսական (1905) և ասորական (1915) եկեղեցիներից հետո։ Եկեղեցին Օծվել է 1937 թվականի հունիսի 27-ին։ Սուրբ Հռիփսիմեն կառուցվել էր Ղազվինի այն Ժամանակվա հայոց հոգևոր հովիվ տեր Հարություն քահանայի առաջարկով՝ ի հիշատակ Հովհաննես Բարսեղյանի վաղամեռիկ դստեր՝ Հռիփսիմեի, որը վախճանվել էր 1934 թվականին։ 1947 թվականին փոքրիկ Հռիփսիմեի աճյունը փոխադրվեց և ամփոփվեց եկեղեցու գավթում, իսկ եկեղեցու բարերարը ընտանիքով Ղազվինից տեղափոխվեց Խորհրդային Հայաստան։

Հայ բնակչությունը զգալիորեն ավելացել է հատկապես երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ 1970-ական թվականներին հասնելով 450-500 ընտանիքի (մինչև 2000 բնակիչ)։ Իսլամական հեղափոխությունից և Իրան-իրաքյան պատերազմից հետո Ղազվինի հայերի գերակշիռ մեծամասնությունը տեղափոխվել է Թեհրան կամ արտասահման։ 1990 թվականի հունիսի 20-ին Գիլանում տեղի ունեցած 7.4 մագնիտուդով երկրաշարժը զգալի վնաս էր հասցրել զանգակատանը, որը վերանորգվել է։ Տարեկան մեկ անգամ՝ սուրբ Հռիփսիմե կույսի տոնին (մայիսի 31), Թեհրանի հայոց թեմի առաջնորդ տեր Սեպուհ արքեպիսկոպոս Սարգսեանի տնօրինութեամբ այդտեղ ուխտագնացություն է կատարվում։ Եկեղեցու ութսունամյակի առիթով սուրբ Հռիփսիմե է այցելել ՀՀ դեսպան Արտաշես Թումանյանը։

## Ճարտարապետություն
Սուրբ Հռիփսիմեն ուղղանկյունաձև կառույց է՝ 18.2x11.8 մետր չափերով։ Բարձրությունն ավելի քան 5 մետր է։ Շինությունը կառուցված է աղյուսից, ներսից պատերը գաջված են։ Արևմուտքում կառուցված է ցածր զանգակատուն։ Հիմնական գմբեթի թմբուկն ունի ութ պատուհան։

Խորանի նկարում պատկերված է սուրբ Երրորդությունը։ Աջ ու ձախ կողմերում դրված են սուրբ Թադևոս և սուրբ Բարդուղիմեոս առաքյալների մեծ պատկերներ։ Աղոթասրահում՝ չորս սյուներից ներս, դրված են փայտե նստարաններ։ Սյուների վրա նույնպես պատկերներ են դրված, այդ թվում՝ Մեսրոպ Մաշտոցի և Սահակ Պարթևի։

Եկեղեցու տարածքում է «Րաֆֆի» դպրոցը, որի շենքն օգտագործվում է որպես հանրակացարան՝ հայ ուսանողների համար։ Դդպրոցն ուներ գրադարան, որտեղ այժմ պահվում են մեծաթիվ գրքեր, արխիվներ։

## Տես նաև
* Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցի, Մուժումբար

## Ծանոթագրություններ

Հռիփսիմե
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Հռիփսիմե
Հռիփսիմե
Արուսյակ Ջուլհակյան

**Արուսյակ Թովմասի Ջուլհակյան** (), Հայաստանի Հանրապետության Ազգային Ժողովի 7-րդ գումարման պատգամավոր, հանրային կառավարման մագիստրոս։

## Կենսագրություն
Արուսյակ Ջուլհակյանը ծնվել է 1983 թվականի հունվարի 21-ին Երևանում։

Միչև 2003 թվականը սովորել է Հայաստանի Պետական Ճարտարագիտական Համալսարանի սոցիալ-քաղաքական առարկաների և ընդհանուր տնտեսագիտության ֆակուլտետում, իսկ 2005 թվականին ավարտել է Հայաստանի Պետական Ճարտարագիտական Համալսարանի նույն ֆակուլտետի մագիստրատուրան։ Ստացել է հանրային կառավարման մագիստրոսի կոչում։ 2010 թվականին Լեհաստանում ավարտել է Վարշավայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը՝ մարդու իրավունքներ մասնագիտացմամբ։

2005-2013 թվականներին դասախոսել է Հայաստանի Պետական Ճարտարագիտական, իսկ 2007-2009 թվականներին՝ Տնտեսագիտության և իրավագիտության (USEL) համալսարաններում։ 2011-2014 թվականներին եղել է Խոսքի ազատության պաշտպանության կոմիտեի ծրագրի օգնական, ապա իրավական փորձագետ։ 2014-2018 թվականներին աշխատել է «Իրավունքի Եվրոպա միավորում» իրավապաշտպան հասարակական կազմակերպության մի շարք ծրագրերում։

2015-2018 թվականներին անդամակցել է «Քաղաքացի դիտորդ» նախաձեռնության իրավաբանական թիմին։ 2015-2018 թվականներին «Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ հակակոռուպցիոն կենտրոն» հասարակական կազմակերպության մի շարք ծրագրերում որպես իրավաբան։

2010 թվականի մարտից միչև հունիս համագործակցել է Լեհաստանի «Մարդու իրավունքների հելսինկյան հիմնադրամ»-ի հետ։ 2016 թվականին մասնակցել է Վրաստանի խորհրդարանական ընտրությունների դիտարկմանը («Ժողովրդավարական ընտրությունների եվրոպական հարթակ» (European Platform for Democratic Elections) դիտորդական կազմակերպությունների միջազգային կոալիցիա), իսկ 2018 թվականի հոկտեմբերից միչև նոյեմբեր ԱՄՆ-ում՝ «ԱՄՆ ընտրական գործընթացներ» ծրագրին (International Visitors Leadership Program):

«Իմ քայլը» կուսակցությունների դաշինքի կազմում 2018 թվականի սեպտեմբերի 23-ից միչև 2019 թվականի հունվարի 11-ը եղել է Երևանի ավագանու անդամ, Երևանի ավագանու իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ։

2018 թվականին եղել է «Իրավունքի զարգացման և պաշտպանության» հիմնադրամի համահիմնադիր։

## Քաղաքական գործունեություն
Արուսյակ Ջուլհակյանը 2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ին համապետական ընտրական ցոցակով ընտրվել է Ազգային ժողովի պատգամավոր «Իմ քայլը» կուսակցությունների դաշինքի կազմում։

## Ընտանիք
Արուսյակ Ջուլհակյանը ամուսնացած չէ։

## Գիտական գործունեություն
Արուսյակ Ջուլհակյանը համահեղինակ է ընտրական իրավունքի ոլորտի երկու ձեռնարկի։ Հեղինակել է նաև մի շարք հոդվածներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Անյա Շովագովիչ-Դեսպոտ

**Անյա Շովագովիչ-Դեսպոտ** (, ), կինոյի և թատրոնի խորվաթ դերասանուհի։

## Գործունեություն
Անյա Շովագովիչը ծնվել է խորվաթ դերասան Ֆաբյան Շովագովիչի և Մայա Բլաշկովի ընտանիքում։ Եղբոր՝ Ֆիլիպ Շովագովիչի պես դերասանական կարիերային հետամուտ է եղել վաղ տարիքից։ Ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Զագրեբի  դրամատիկական արվեստի ակադեմիա, որտեղ 1981 թվականին թատերական ռեժիսոր Կրեշիմիր Դոլենչիչի հետ հիմնել են "*Lift*" թատերական խումբը։ Երկու տարի անց միացել է Զլատկո Վիտեզին և նրա "*Histrion*" թատերախմբին։ 1986 թվականին միացել է Բրանկո Գավելլայի անվան դրամատիկական թատրոնի կազմին։

## Անձնական կյանք
Շովագովիչն ամուսնացած է խորվաթ դերասան Դրագան Դեսպոտի հետ։ Նրանք համատեղ ունեն երկու երեխա։

Անյա Շովագովիչ-Դեսպոտը սատարում է Խորվաթիայի ժողովրդավարական միության քրիստոնեա-ժողովրդավարական կուսակցությանը։

## Ֆիլմագրություն
**Stela* (1990)
**Slow Surrender* (2001)
**Below the Line* (2003)
**What Iva Recorded* (2005)
**Behind the Glass (2008)
**Kotlovina'' (2011)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Խորվաթ դերասանուհիներ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Անզալի)

**Սուրբ Աստվածածին**, հայ առաքելական եկեղեցի Իրանի Բանդարե Անզալի քաղաքում։ Պատկանում է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Թեհրանի թեմին։ Գտնվում է Մոթահարրի պողոտայի վրա՝ իմամ Խոմեյնիի անվան հրապարակից ոչ հեռու։

## Պատմություն
Հայ բնակչությունը ծովափնյա Գիլանում սկսել է հաստատվել ուշ միջնադարում, մասնավորապես կենտրոնացել են ծովափնյա Բանդարե Անզալիում ու Ռաշթում։ 1840-ական թվականներին այստեղ ապրել են 70 տուն հայեր, որոնց մեծագույն մասը ժանտախտի համաճարակի ժամանակ հեռացել է։ Բանդարե Անզալիում եղել է հայկական եկեղեցի՝ սուրբ Ստեփանոս անունով, որն ավերվել է հրդեհի հետևանքով։

19-րդ դարում Ագուլիսից, Շամախուց, ինչպես նաև Աստրախանից և Հյուսիսային Իրանի հայաբնակ գյուղերից այստեղ հաստատվում են հայերի նոր խմբեր. Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ՝ 1934 թվականին, քաղաքն ունեցել է 775 հայ բնակիչ։ 1855 թվականից գործում էին սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, 1895 թվականից՝ սրբոց Վարդանանց դպրոցը։ Իսլամական հեղափոխությունից հետո հայերի քանակը նվազել է մինչև 200։

21-րդ դարում տարեկան մտկ անգամ Թեհրանի հայոց թեմի առաջնորդ տեր Սեպուհ արքեպիսկոպոս Սարգսեանը սուրբ Աստվածածնի վերափոխման տոնին երկօրյա այցելություն է կատարում Ռաշթ և Բանդարե Անզալի։ Տոնը համընկնում է սուրբ Աստւածածին եկեղեցու անվանակոչության տօնին, և երկրորդ օրը նույն եկեղեցում մատուցվում է պատարագ, Խաղողօրհնեքի արարողություն։

## Ճարտարապետություն
Շինությունը երեսպատված է սպիտակ մարմարով, ունի միայն մեկ՝ զանգակատան գմբեթ։ Վերջինս կառուցված է արևմտյան կողմում՝ մուտքի վրա և ունի վեց պատուհան։ Խորանն ունի երեք կամար, կենտրոնում Մարիամ Աստվածածինն է՝ մանուկ Հիսուսը ձեռքին։

Եկեղեցուցոչ հեռու երկսեռ դպրոցն է՝ «սրբոց Վարդանանց» անունով։

## Տես նաև
* Սուրբ Մեսրոպ եկեղեցի, Ռաշթ

## Ծանոթագրություններ

Աստվածածին
Աստվածածին
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Աստվածածին
Միխայիլ Եֆրեմով (այլ կիրառումներ)

**Միխայիլ Եֆրեմով**, կարող է վերաբերել՝
* Միխայիլ Եֆրեմով, խորհրդային զորապետ, գեներալ-լեյտենանտ,
* Միխայիլ Եֆրեմով, խորհրդային և ռուսական կինոյի և թատրոնի դերասան, թատերական ռեժիսոր, հեռուստահաղորդավար։ Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր որտիստ (1995)։
Բոսնիա և Հերցեգովինայի զինված ուժեր

**Բոսնիա և Հերցեգովինայի զինված ուժեր** (, , ), Բոսնիա և Հերցեգովինայի անվտանգությունը, պաշտպանությունը և տարածքային ամբողջականությունը, նրա սահմանների անձեռնմխելիությունը պաշտպանող պետական ռազմական կառույց։

## Պատմություն
Բոսնիա և Հերցեգովինայի զինված ուժերը կազմավորվել են 2005 թվականին Բոսնիա և Հերցեգովինա Ֆեդերացիայի բանակի և Սերբիայի Հանրապետության բանակի հիման վրա։ Դրան նախորդել է Դեյոթյան համաձայնագրով ընդունված 1995 թվականի Բոսնիա և Հերցեգովինայի Հանրապետության բանակի և Խորվաթիայի պաշտպանության խորհրդի միաձուլումը։

## Ընդհանուր տեղեկություններ
Բոսնիա և Հերցեգովինայի զինված ուժերում հաշվվում են 16 000 մարդ։ Նրանցից 10 000 պրոֆեսիոնալ զինծառայող, 5 000 պահեստային և 1 000 քաղաքական գործիչ։ Բանակի 45,9 %-ը բոսնիացիներ են, 33,6 %-ը՝ սերբեր, 19,8 %-ը՝ խորվաթներ, 0,7 %-ը՝ այլ զինծառայողներ։

## Զորքի տեսակներ

Բոսնիա և Հերցեգովինայի զինված ուժերը կազմված են զորքի հետևյալ տեսակներից՝
* **[[Հետևազոր]]**
* **[[Հրետանի]]**
* **Ավիացիա**
* **Ինժեներական զորքեր**
* **Ռազմական հաղորդակցությունների զորքեր**
* **Ռադիացիոն, քիմիական, կենսաբանական պաշտպանության զորքեր**
* **[[Ռազմական հետախուզություն]]**

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* подполковник К. Бочкарев. О ходе подготовки Боснии и Герцеговины к интеграции в НАТО и Евросоюз // "Зарубежное военное обозрение", № 2, 2016. стр.17-22

## Արտաքին հղումներ
* Բոսնիա և Հերցեգովինայի պաշտպանության նախարարության պաշտոնական կայքէջ     
* Բոսնիա և Հերցեգովինայի բանակի կառուցվածք 

Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինա
Կատեգորիա:Զինված ուժեր ըստ երկրի
Վայզ աստղադիտարան

**Վայզ աստղադիտարան** (, աստղադիտարանի կոդը` — «097»), աստղադիտարան Իսրայելում, Նեգև անապատում գտնվող Ռամոն խառնարանի եզրին, գտնվում է Միցպե-Ռամոն քաղաքից 5 կմ արևմուտք։ Հիմնադրվել է 1971 թվականին։

Աստղադիտարանը հիմնադրվել է Թել Ավիվի համալսարանի և Սմիթսոնյան ինստիտուտի միջև համագործակցության արդյունքում, և անվանվել է դոկտոր Ջորջ Վայզի պատվին, ով հանդիսանում էր Թել Ավիվի համալսարանի նախագահ։

Աստղադիտարանը հանդիսանում է Թել Ավիվի համալսարանի հետազոտական լաբորատորիա։ Այն պատկանում է համալսարանի Աստղագիտության և աստղաչափության բաժնին։ Ավանդաբար աստղադիտարանի տնօրենին նշանակում է Թել Ավիվի համալսարանի Ճշգրիտ գիտությունների բաժնի դեկանը, և նշանակվում է Աստղագիտության և աստղաչափության բաժնի գիտնականներից։

## Աստղադիտարանի ղեկավարներ
Աստղադիտարանի ղեկավարներն են եղել՝
* Ուրի Ֆելդման (1971—1973)
* Աշեր Գոտեսման (1973—1975)
* Դրոր Սադե (1975—1977)
* Յեշայահու Լեյբովից (1977—1980), (1983—1988), (1991—1998)
* Հագայ Նեցլեր (1980—1983), (1990—1991)
* Ցեվի Մազե (1988—1990), (2006—2007), (2011—2012)
* Դեն Մաոզ (1998—2000) (2012—այժմ)
* Նոյ Բրոշ (2000—2006), (2007—2009)

## Աստղադիտարանի գործիքներ
* «Բոլեր և Ցիվենս» ընկերության աստղադիտակ — 1-մ Ռիչի-Կրետյեն համակարգի (F/7) (1973 թվական)
* Ցենտուրիոն-18 — 46-սմ աստղադիտակ, 2004 թվական, այժմ կարող է կառավարվել հեռահար
* CONCAM — ամբողջ երկնքի խցիկ
* HAT — Հունգարական ավտոմատ աստղադիտակ (D=10սմ) — էկզոմոլորակների որոնման համար, օբյեկտիվը Canon 200մմ f/1,8 և ԼԿՍ-խցիկը Apogee AP10 2048x2048 pix, տեսադաշտը 8.2x8.2 աստիճան

## Հետազոտությունների ուղղություններ
* Փոփոխական աստղերի հետազոտություններ
* Աստերոիդների աստղաչափություն
* Լուսաչափություն և սպեկտրերի հետազոտություններ
* Գերնորերի որոնում
* Էկզոմոլորակների որոնում

## Հիմնական նվաճումները
* Հայտնաբերվել են 17 աստերոիդ 1999-ից 2007 թվականները
* Հայտնաբերվել և հետազոտվել է Օզիրիս էկզոմոլորակը HD 209458 աստղի մոտ
* Պլուտոնի մթնոլորտի առաջին հայտնաբերումը, 1985 թվականի օգոստոսի 19-ին աստղի ծածկումի ընթացքում (չնայած, տվյալների ցածր որակի պատճառով այս հայտնաբերման առաջնությունը տալիս են այլ հետազոտությանը):

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աստղադիտարանի կայք
* Sky & Telescope ամսագրում հոդված, 1972 փետրվար

**Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները**
* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները

**NASA ADS տվյալների բազայում աստղադիտարանի ներդրումը**
* Որոնում «Wise Observatory» բառերով

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Իսրայելում
Ռոքսբուրգ ամրոց

thumb|right|Ռոքսբուրգ ամրոցի ավերակները Ֆլորզ ամրոցի ֆոնին
**Ռոքսբուրգ ամրոց** (), ավերված թագավորական ամրոց Շոտլանդիայի Սքոթիշ Բորդերս շրջանում։

Կառույցից տեսարան է բացվում դեպի Թվիդ և Թեվիոթ գետերի միախառնման կետը։ Ամրոցին կից բնակավայրը աճելով կազմել է Ռոքսբուրգ թագավորական քաղաքը։ 1460 թվականին շոտլանդացիների կողմից տարածքի գրավման ժամանակ ամրոցն ու քաղաքը ավերվել են։ Այժմ Ռոքսբուրգի ավերակները գտնվում են Ռոքսբուրգի դքսի նստավայր հանդիսացող Ֆլորզ ամրոցին պատկանող տարածքում՝ Քելսո քաղաքի գետի հակառակ կողմից։

## Պատմություն
Ըստ ավանդույթի, ամրոցը հիմնադրել է թագավոր Դավիթ I Շոտլանդացին, քանի որ այն առաջին անգամ հիշատակվել է մոտավորապես 1128 թվականին՝ վերջինիս իշխանության օրոք։  1174 թվականին Ռոքսբուրգը հանձնվել է Անգլիայի թագավորությանը՝ Ալնիքում Ուիլյամ Առյուծի գերեվարումից հետո, և դրանից հետո պարբերաբար գտնվել անգլիացիների տիրապետության տակ։ Շոտլանդացիները շատ են փորձել վերանվաճել ամրոցը։ Անգլիայի Էդուարդ I թագավորը 1306-1310 թվականներին ամրոցից կախված մի վանդակի մեջ բանտարկած է պահել շոտլանդացի արքայադուստր Մերի Բրյուսին։ 1314 թվականի փետրվարի 19-ին շոտլանդացի ասպետ սըր Ջեյմս Դուգլասը (ով հայտնի է որպես *Սև Դուգլաս*), ում զինվորները կովեր էին ձևացել, վերանվաճվել է ամրոցը, սակայն շուտով կրկին կորցրել այն։ Ամրոցի գրավումից հետո շոտլանդացիները քանդել են այն, և, ինչպես ներկայացված է Լեյներքոսթի ժամանակագրությունում. «այդ ամբողջ գեղեցիկ ամրոցը հավասարեցրին գետնին, ինչպես և այն մյուս ամրոցները, որ հաջողել էին գրավել, որպեսզի հանկարծ այլևս անգլիացիները երբևէ ամրոցները գրավելով տարածքների չտիրանան»։

1334 թվականի ձմռանը ամրոցը հանդիսացել է շոտլանդացիների դեմ Անգլիայի թագավոր Էդուարդ III-ի արշավի ռազմակայան։ 1417 թվականի շոտլանդացիների պաշարումից հետո ամրոցը գտնվում էր կիսավեր վիճակում։ 1460 թվականի շոտլանդացիների կողմից ամրոցի հերթական պաշարման ժամանակ հրանոթներից մեկի պայթյունից առաջացած մետաղական բեկորներից զոհվել է Շոտլանդիայի թագավոր Ջեյմս II-ը։ Սակայն, այնուամենայնիվ, շոտլանդացիները գրոհել և գրավել են ամրոցը, որից հետո Ջեյմսի կինը՝ Մերի Գուելդերս թագուհին հրամայել է հիմնովին ոչնչացնել ամրոցը։

1545 թվականին Կոպիտ սիրահետում անվանում ստացած Շոտլանդիայի ու Անգլիայի միջև պատերազմի ժամանակ Ռալֆ Բալմերի գլխավորած անգլիական զորամասը այդ վայրում կոմս Հերթֆորդի հրամանով կառուցել է մի ուղղանկյուն ամրոց։ Բոլոնիայի համաձայնագրի համաձայն 1550 թվականին այդ նորակառույց ամրոցը ևս կազմաքանդվել է։

Այժմ Ռոքսբուրգի ավերակները գտնվում են Ռոքսբուրգի դքսի նստավայր հանդիսացող Ֆլորզ ամրոցին պատկանող տարածքում՝ Քելսո քաղաքի գետի հակառակ կողմից։ Ամրոցից պահպանվել է միայն մեկ թումբ՝ հազիվ երևացող մի պատաշարով։

## Հետաքրքիր փաստեր
Հայտնի է, որ ամրոցի 1314 թվականի գրավումը Ջեյմս Հոգգի «Մարդու երեք ռիսկ» գրքի ներշնչման աղբյուրներից մեկն է եղել։

## Տես նաև
*Սքոթիշ Բորդերսում գտնվող վայրերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ամրոցի պատկերներըCANMORE/RCAHMS կայքում 
*Ամրոցի պատկերները SCRAN կայքում

Կատեգորիա:12-րդ դարի ճարտարապետություն
Կատեգորիա:12-րդ դարում կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Շոտլանդիայի դղյակներ
Սեմուել Բյորչ

**Սեմուել Ջոն «Լամորնա» Բյորչ** (; ), անգլիացի նկարիչ-պոստիմպրեսիոնիստ, Նյուլինյան դպրոցի խոշոր ներկայացուցիչ։ Հայտնի է եղել Լամորնա Բյորչ կեղծանվամբ։

## Կյանք և ստեղծագործական գործունեություն
Եթե չհաշվենք փարիզյան Կոլարոսի ակադեմիայում կարճ ժամանակ մնալը, Ս. Բյորչը ինքնուս նկարիչ էր։ Նրա համար ավելի բեղմնավոր տարիներ էին  (սկսած 1902 թվականից) ձկնորսական Լամորնա գյուղակում ՝ անգլիական Կորնուոլ կոմսության հարավ-արևմուտքում, անցկացրած տարիները։ Նրա հայտնի կտավներից շատերն ստեղծվել են այստեղ և պատկերում են Լամորնա ծովախորշի տարբեր տեսարաններ։ Իր ընկերոջ՝ գեղանկարիչ Ստենհոուպ Ֆորբսի առաջարկով նա վերցրեց Լամորնա Բյորչ գեղարվեստական կեղծանունը։ Բյորչը Լամորնա գեղարվեստական խմբի ստեղծողն ու ղեկավարն էր։ Խումբը բաղկացած էր Նյուլինյան դպրոցի մի քանի գեղանկարիչներից, որոնք բնակվել և նոր գաղութ էին ստեղծել Լամորնայում։ Նա զբաղվել է նաև ուսուցմամբ։

Առաջին անգամ Բյորչն իր նկարը ցուցադրել է 1892 թվականին Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում։ 1906 թվականին Գեղարվեստի միությունում կայացել է նրա առաջին անհատական ցուցահանդեսը։ 1924 թվականին նա դարձել է Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի թղթակից-անդամ, 1932-ին՝ ակադեմիայի լիիրավ անդամ։ Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում նկարիչը ցուցադրել է 200-ից ավելի կտավ, մասնակցել է նաև Անգլիայի և Եվրոպայի թանգարանների և տարբեր պատկերասրահների ցուցահանդեսներին։ Ստեղծագործական երկար կարիերայի ընթացքում Բյորչի ստեղծած նկարների քանակը հասնում է մի քանի հազարի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Работы С. Дж. Бёрча

Կատեգորիա:Պոստիմպրեսիոնիզմ
Կատեգորիա:Կոլարոսի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Անգլիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Իմպրեսիոնիստ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Մաունթ Ջոն համալսարանի աստղադիտարան

**Մաունթ Ջոն համալսարանի աստղադիտարան** (, աստղադիտարանի կոդը` — «474»), աստղադիտարան Նոր Զելանդիայի Քենթերբերի տարածաշրջանում գտնվող Տեկապո լճի մոտ, Ջոն լեռան վրա, ծովի մակերևույթից 1029 մետր բարձրության վրա։ Հիմնադրվել է 1965 թվականին։

Աստղադիտարանը Նոր Զելանդիայում ամենախոշորն է և պատկանում է Քենթերբերիի համալսարանին։

Աստղադիտարանը 1963-ից 1969 թվականները ղեկավարել է Ֆրանկ Բեթսոնը, ով էլ մասնակցել է աստղադիտարանի տեղաբաշխման ընտրությանը։ Այժմ աստղադիտարանի ղեկավարն է դոկտոր Կարեն Պոլլարդը։ Աստղադիտարանի հայտնի աշխատակիցներից են Ալան Գիլմորը և Պամելա Կիլմարտինը։

2012 թվականի հունիսին աստղադիտարանին շրջապատով 430 000 հեկտար տարածքը հայտարարվել է Աորակի Մակնեզիի միջազգային մութ երկնքի արգելոց, որը մեկն է աշխարհում նմանատիպ չորս արգելոցներից։ Այս տարածքում Բորտլի սանդղակի ցուցանիշը կազմում է 2։

## Աստղադիտարանի գործիքներ
* 1.8-մ աստղադիտակ միկրոոսպնյակավորման դիտարկումների համար (2004 թվական)
* 1-մ Դել-Կիրկհամ, ՄակԼիլլի ռեֆլեկտոր (f/7.7 և f/13.5)
* 0.61-մ «Optical Craftsmen» ընկերության Կասսգրեյնի աստղադիտակ (f/16) - AAVSO ցանցի ռոբոտացված աստղադիտակ։ Օգտագործվում է միայն ԼԿՍ աստղաչափության համար։
* 0.6-մ Բոլլեր և Չիվենս ընկերության աստղադիտակ (f/13.5 և f/6.25)
* 0.41-մ MEADE LX200 «Earth & Sky» (f/10) - այցելուների համար աստղադիտակ

## Հիմնական նվաճումները
* Էկզոմոլորակների նոր դասի (առանց կենտրոնական աստղի, տիեզերքում ազատ տեղաշարժվող մոլորակներ) հայտնաբերում։ Հայտնաբերվել է միկրոոսպնյակավորման դիտարկումների արդյունքում։
* Ամենափոքր էկզոմոլորակներից մեկի հայտնաբերում MOA-2007-BLG-192Lb
* Հայտնաբերվել են 40 աստերոիդ 1981-ից 1994 թվականները
* 15357 աստղաչափական դիտարկումներ հրապարակված 1973-ից 2011 թվականները

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մաունթ Ջոն համալսարանի աստղադիտարան
* Մաունթ Ջոն համալսարանի աստղադիտարանի վեբ կայք 

**Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները**
* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները

**NASA ADS տվյալների բազայում աստղադիտարանի ներդրումը**
* Որոնում «Mount John Observatory» բառերով

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Նոր Զելանդիայում
Կոճակ (մուլտֆիլմ)

**«Կոճակ»** (), խորհրդային նկարված մուլտֆիլմ, որ ստեղծել է ռեժիսոր Վլադիմիր Տարասովը «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում 1982 թվականին։ Նկարահանվել է Հերբերտ Ուելսի «Հերինգեյի գայթակղությունը» պատմվածքի հիման վրա։

## Սյուժե
Դժգոհ լինելով իր վերնաշապիկի պոկված կոճակից՝ նկարիչը նորից  է նկարում իր ինքնադիմանկարը։ Այժմ կտավից նայում է թանկարժեք կոստյումով երիտասարդ տղամարդ, որ կանգնած է նոր ավտոմեքենայի և առանձնատան ֆոնին։ Ցանկանալով պարծենալ ստացված արդյունքով՝ նա նկարը ցույց է տալիս իր սիրելիին։ Նկարված տղամարդը կենդանանում է և սկսում համառորեն սիրահետել աղջկան։ Շփոթված նկարչից մեծ ջանքեր են պահանջվում իր հակառակորդին հաղթելու համար։

## Ֆիլմի վրա աշխատել են
* Սցենարի հեղինակ՝ Վիկտոր Սլավկին
* Ռեժիսոր՝ Վլադիմիր Տարասով
* Բեմադրող նկարիչ՝ Նիկոլայ Կոշկին
* Օպերատոր՝ Քաբուլ Ռասուլով
* Հնչյունային օպերատոր՝ Վլադիմիր Կուտուզով
* Նկարիչ-մուլտիպլիկատորներ՝
** Յուրի Կուզյուրին
** Ալեքսեյ Բուկին
** Ալեքսանդր Մազաև
* Խմբագիր՝ Ելենա Նիկիտկինա
* Տնօրեն՝ Լյուբով Բուտիրինա
* Ֆիլմում հնչում է Միշել Լեգրանի երաժշտությունը։ Գործիքավորումը և կատարումը՝ Ստաս Նամինի խմբի։

## Մրցանակներ
* 1983 – 16-րդ Համամիութենական կինոփառատոն (Լենինգրադ) – դիպլոմ մուլտֆիլմերի բաժնում

## Արձագանքներ
1970-80-ական թվականներին «Սոյուզմուլտֆիլմում» բազմաթիվ ռեժիսորներ արդեն մշակում են սեփական թեմատիկ և ժանրային ուղղություններ. Վլադիմիր Տարասովը՝ ֆանտաստիկան («Ժամանակի հայելի», 1976, «Շփում», 1978, «Կոճակ», 1982, «Lեռնանցք», 1988 և այլն)։ 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Владимир ТАРАСОВ: «Анимация» — от слова «душа» Беседовал Андрей ЩЕРБАК-ЖУКОВ, Журнал «Если»
* «Пуговица» на сайте animator.ru
* Пуговица (мультфильм) на сайте youtube

Կատեգորիա:1980-ականների խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:1982 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:1982 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Սեռո Էլ Ռոբլեի աստղագիտական կայան

**Սեռո Էլ Ռոբլեի աստղագիտական կայան** (, աստղադիտարանի կոդը` — «805»), աստղադիտարան Չիլիում Սեռո Էլ Ռոբլե լեռան գագաթին։ Հիմնադրվել է 1968 թվականին։ Աստղադիտարանը պատկանում է Չիլիի համալսարանին։

Սեռո Էլ Ռոբլեի աստղագիտական կայանը ստեղծվել է համաձայն Չիլիի համալսարանի և Պուլկովոյի աստղադիտարանի միջև կնքված պայմանագրի։ Մինչ այս աստղադիտարանի շինարարության սկիզբը խորհրդային աստղագետները դիտարկումներ էին կատարում «Սեռո Կալան աստղադիտարանում» (ՄԱՄ կոդը՝ 806):

1973 թվականի սեպտեմբերի 11-ից աստղադիտարանում դադարեցվել են դիտարկումները, սա պայմանավորված էր երկրում տեղի ունեցած ռազմական հեղաշրջումով, որը ղեկավարում էր Աուգուստո Պինոչետը։ Խորհրդային գիտնականները ստիպված էին հեռանալ երկրից, Չիլիում թողնելով տեխնիկան։

## Կայանի աշխատակիցներ
Աստղադիտարանի հայտնի աշխատակիցներից էին՝ 
* Կառլոս Տոռես — չիլիացի աստղագետների արշավախմբի ղեկավար
* Ս. Կոֆրե
* Ջ. Պետիտ
* Ս. Բարոս
* Ա. Ն. Դեյչ
* Հեյնո Պոտեր
* Յու. Ա. Բելյաև
* Գուրի Պիլյուգին
* Միտրոֆան Զվերև — խորհրդային աստղագետների արշավախմբի ղեկավար

## Աստղադիտարանի գործիքներ
* АЗТ-16 — Մաքսուտովի համակարգի երկումենիսկանի աստղաչափ (D=700/1000 մմ, F=2076 մմ, տեսադաշտը 5x5 աստիճան)։ Կառուցված 1964 թվականին ЛОМО-ում, նախագծող Դմիտրի Մաքսուտովի ղեկավարությամբ։

## Հիմնական նվաճումները
* Հայտնաբերվել են 40 աստերոիդ և 4 գերնոր։
* 4753 աստղաչափական դիտարկումներ հրապարակված 1968-ից 1987 թվականները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Խորհրդային աստղադիտակը Չիլիում
* Ռուսական աստղադիտակը Չիլիում
* Minor planet positions obtained at Cerro EL Roble astronomical station
* Խորհրդային աստղագետները Չիլիում
* Սեռո Կալան Պուլկովյան արշավախումբ
* Սեռո Կալան աստղադիտարան 

**Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները**
* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները

**NASA ADS տվյալների բազայում աստղադիտարանի ներդրումը**
* Որոնում «Cerro El Roble» բառերով

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Չիլիում
Հիբիսկուս աստղադիտարան

**Հիբիսկուս աստղադիտարան** (, աստղադիտարանի կոդը` — «F84»), աստղադիտարան Ֆրանսիական Պոլինեզիայի մայրաքաղաք Պապեետեյի արվարձանում։

## Հիմնական նվաճումները
* Հայտնաբերվել են 3 աստերոիդ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
**Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները**
* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները

**NASA ADS տվյալների բազայում աստղադիտարանի ներդրումը**
* Որոնում «Hibiscus» բառով

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Ֆրանսիական Պոլինեզիայում