Կաթնաթան

**Կաթնաթան,** ֆերմենտացված կաթնամթերք, ավանդաբար, դա այն հեղուկն է, որն առաջանում է կարագից մշակված սերուցքից հետո: Քանի որ արևմտյան երկրներում ժամանակակից կարագը պատրաստվում է ոչ թե մշակված սերուցքով, այլ չմշակված քաղցր սերուցքով, արևմտյան երկրներում ժամանակակից թանը մշակվում է առանձին: Այն տարածված է տաք կլիմայական վայրերում, որտեղ չսառեցված կաթը արագ թթվում է։

Կարելի է թանը խմել անմիջապես, ինչպես նաև օգտագործել խոհարարության մեջ։ Սոդայից հաց պատրաստելիս թանում առկա թթուն փոխազդում է նյութի՝ նատրիումի հիդրոկարբոնատի հետ՝ առաջացնելով ածխաթթու գազ, որը հանդես է գալիս որպես խմորիչ նյութ: Թանն օգտագործվում է նաև մարինացման մեջ, հատկապես հավի և խոզի միսը։

## Ավանդական թան
Ի սկզբանե թանը վերաբերում էր այն թափանցիկ հեղուկին, որը մնացել է մշակված կամ ֆերմենտացված սերուցքից կարագի թրթռումից: Ավանդաբար, մինչև համասեռացման գալը, կաթը թողնում էին որոշ ժամանակ, որպեսզի սերուցքն ու կաթը բաժանվեն: Այս ընթացքում կաթում բնականաբար առաջացող լակտիկ թթու արտադրող բակտերիաները ֆերմենտացնում էին այն: Սա նպաստում էր յուղի անջատման գործընթացին, քանի որ ավելի ցածր pH ունեցող սերուցքի ճարպն ավելի հեշտորեն միավորվում է, քան թարմ սերուցքը: Թթվային միջավայրը նաև օգնում է կանխել հնարավոր վնասակար միկրոօրգանիզմների աճը, ինչը նպաստում է պահեստավորման ժամկետի երկարացմանը։

## Մշակված թան
Ավանդական թանը դեռևս տարածված է հայկական, արաբական, հնդկական, նեպալական, պակիստանյան, ֆիննական, լեհական, հոլանդական, գերմանական, դանիական և ավստրիական տնային տնտեսություններում, բայց հազվադեպ է հանդիպում արևմտյան այլ երկրներում: Այն սովորական խմիչք է հնդկական և նեպալական շատ տներում և հաճախ մատուցվում է տապակած եգիպտացորենի հետ։ Արաբական մշակույթում թան սովորաբար սառույցով վաճառվում է այլ կաթնամթերքի հետ: Այն հայտնի է Ռամադանի ժամանակ, երբ այն օգտագործում են իֆտարի և սուհուրի ժամանակ:

### Միացյալ Նահանգներ
Մշակված թանը առաջին անգամ առևտրային ճանապարհով ներմուծվեց Միացյալ Նահանգներում 1920-ականներին: Այն սկզբում տարածված էր ներգաղթյալների շրջանում և դիտվում էր որպես մթերք, որը կարող է դանդաղեցնել ծերացումը: Այն հասել է տարեկան 517,000,000 վաճառքի գագաթնակետին կգ (1,14 միլիարդ ֆունտ) 1960 թվականին։ Այդ ժամանակից ի վեր թանի վաճառքը նվազել է, և 2012-ին տարեկան վաճառքը հասել է այդ թվի կեսից պակաս։Այնուամենայնիվ, խտացրած թան և չորացրած թան շարունակում են կարևոր մնալ սննդի արդյունաբերության մեջ։Հեղուկ թանը օգտագործվում է հիմնականում հացաբուլկեղենի և պանրի առևտրային պատրաստման մեջ։ Թանի պինդ զանգվածը օգտագործվում են պաղպաղակի արտադրության մեջ, ինչպես նաև ավելացվում են նրբաբլիթի խառնուրդներին ՝  նրբաբլիթներ պատրաստելու համար։

## Թթվացված թան
Թթվայնացված թանը փոխարինող է, որն ստացվում է կաթին սննդային թթու, օրինակ՝ սպիտակ քացախ կամ կիտրոնի հյութ, ավելացնելով: Այն կարող է պատրաստվել՝ խառնելով 1 ճաշի գդալ (0.5 ամերիկյան հեղուկ ունցիա, 15 մլ) թթու՝ 1 բաժակ (8 ամերիկյան հեղուկ ունցիա, 240 մլ) կաթի հետ և թողնելով այն նստելու, մինչև մոտ 10 րոպե հետո կտրատվի: Կաթի յուղի ցանկացած պարունակություն կարող է օգտագործվել, բայց հաճախ օգտագործվում է լիարժեք կաթ՝ խմորեղեն պատրաստելու համար:

## Սնուցում
Կոմերցիոն կերպով պատրաստված թանը սննդային էներգիայի և ճարպի տեսակետից համընկնում է սովորական կաթի հետ: 1 բաժակ (237 մԼ) լիարժեք կաթը պարունակում է 157 կիլոկալորիա և 8.9 գրամ ճարպ: 1 բաժակ լիարժեք 2 թանը պարունակում է 640 կԺ (152 կկալ) և 8.1 գրամ ճարպ: Առկա է նաև ցածր յուղայնությամբ թան։ Թանը պարունակում է վիտամիններ, կալիում, կալցիում և ֆոսֆոր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Making cultured buttermilk

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսության պատմություն
Կատեգորիա:Դանիական խոհանոց
Կատեգորիա:Կաթնաթթվային մթերք
Կատեգորիա:Կաթնամթերք
Կատեգորիա:Հոլանդական խոհանոց
Կատեգորիա:Ոչ ալկոհոլային խմիչքներ