Մուհամմադ Բաննիս

**Մուհամմադ Բաննիս** (, ) մարոկկացի բանաստեղծ և ժամանակակից արաբական պոեզիայի ամենաակնառու գրողներից մեկը։ 1970-ական թվականներից ի վեր նա առանձնահատուկ կարգավիճակ է վայելել արաբական մշակույթում։ Մուհսին Ջ. ալ-Մուսավին նշում է, որ «Բաննիսի արտիկուլյացիաները հակված են առաջին հերթին հաստատել նրա պոեզիան, ամփոփել ժանրերի համընկնումը և մրցակցությունը դիալեկտիկայի մեջ, որը հաշվի է առնում իշխանության քաղաքականությունը, որի տրոպները հատուկ են։ Որպես Արաբական Արևելքի և Մարոկկոյի Արևմուտքի, ավանդույթի և արդիականության միջև դիսկուրսիվ շեմ, ինչպես նաև մրցակցության և կոնֆիգուրացիայի վայր, Մուհամմադ Բաննիսի ինքնաարդարացումները կարող են բացահայտել նաև մեկ այլ բանաստեղծական նախասիրություն»։

## Կենսագրություն
Բաննիսը հաճախել է Ղուրանական դպրոց, որտեղ 1958 թվականին՝ տասը տարեկանում, ընդունվել է պետական ​​տարրական դպրոց։ Նա վաղ տարիքից հետաքրքրվել է գրականությամբ, մասնավորապես՝ քնարական պոեզիայով։

Նա գրականության համալսարանական ուսումը շարունակել է Ֆեսի Դհար Մեհրազի անվան Գրականության և հումանիտար գիտությունների ֆակուլտետում, որտեղից 1972 թվականին ավարտել է արաբական գրականության բակալավրի աստիճան: Ռաբաթի Մուհամմադ V-Ագդալ համալսարանի Գրականության և հումանիտար գիտությունների ֆակուլտետում Բաննիսը 1978 թվականին Աբդելքեբիր Խատիբիի ղեկավարությամբ պաշտպանել է դոկտորական թեզ՝ «Մարոկկոյում ժամանակակից պոեզիայի երևույթը» թեմայով: 1988 թվականին նույն ֆակուլտետում Ջամալ ալ-Դին Բեն Շեյխի ղեկավարությամբ պաշտպանել է երկրորդ դոկտորական թեզը՝ «Ժամանակակից արաբական պոեզիան, կառուցվածքները և մուտացիաները» թեմայով։

Բաննիսը իր առաջին բանաստեղծությունները հրատարակել է 1968 թվականին Ռաբաթի «Ալ Ալամ» թերթում: 1969 թվականին նա իր բանաստեղծությունները ուղարկել է բանաստեղծ Ադունիսին, ով դրանք հրատարակել է «Մավաքիֆ» պոեզիայի ամսագրի 9-րդ համարում: Բաննիսի առաջին բանաստեղծությունների ժողովածուն՝ «Մա Քաբլա ալ-Կալամը» (Խոսքերից առաջ), հրատարակվել է 1969 թվականին։

Նա 1972 թվականին հաստատվել է Մուհամմադիայում, որտեղ դասավանդել է արաբերեն: 1980 թվականից ի վեր նա ժամանակակից արաբական պոեզիայի պրոֆեսոր է Ռաբաթի Մուհամմադ V-Ագդալ համալսարանի Գրականության և հումանիտար գիտությունների ֆակուլտետում: Նա թոշակի է անցել 2016 թվականի սեպտեմբերի 1-ին՝ 44 տարվա դասավանդումից հետո:

## Աշխատանքներ
Նա մոտ քառասուն բանաստեղծությունների, արձակի, էսսեների և թարգմանությունների գրքերի հեղինակ է, այդ թվում՝ 16 բանաստեղծական ժողովածուների, ինչպես նաև մարոկկոյի և ժամանակակից արաբական պոեզիայի վերաբերյալ ուսումնասիրությունների: Բաննիսի ստեղծագործությունները հրատարակվել են արաբական աշխարհի բազմաթիվ թերթերում և ամսագրերում: Նրա որոշ բանաստեղծություններ և տեքստեր թարգմանվել և հրատարակվել են կոլեկտիվ աշխատություններում, ամսագրերում և թերթերում Եվրոպայում, ԱՄՆ-ում և Ճապոնիայում: Նա նաև գրում է գեղանկարչության մասին: Նրա որոշ աշխատանքներ նկարիչների կողմից իրականացվել են որպես գրքեր և ֆոլիո հատորներ Մարոկկոյում, Եվրոպայում, ԱՄՆ-ում և Ճապոնիայում: «Քիթաբ ալ-Հուբբ» («Սիրո գիրքը»), որը հրատարակվել է 1994 թվականին իրաքցի նկարիչ Դիա Ազզավիի հետ համատեղ, ընդհանուր արկածի պատմություն է։

Բաց լինելով հյուրընկալության և երկխոսության համար՝ Բաննիսը թարգմանել է ստեղծագործություններ ֆրանսերենից։ Դրանց թվում են «Անվան վերքը» («Աբդելքեբիր Խատիբի»), «Օդի լուրը» և Բեռնար Նոելի այլ ստեղծագործություններ, «Իբն Արաբիի դամբարանը» («Les 99 Stations de Yale») և «Իսլամի հիվանդությունը» («Աբդելվահաբ Մեդդեբ»), «Զառերի նետում» (Ստեֆան Մալարմեի բանաստեղծությունը, որը հրատարակվել է երկլեզու հրատարակությամբ՝ Իզաբելլա Չեկալինիի և Բեռնար Նոելի հետ միասին, Փարիզի «Իպսիլոն Էդիտեր» հրատարակչությունում 2007 թվականին), Ժորժ Բատայի «Արքանգելիկա» («Archangélique»)՝ 2010 թվականին, և Միշել Դեգուի «Ինչպես սեր, ինչպես կյանք» («As love As life») (ընտրված բանաստեղծություններ)՝ 2018 թվականին։ Համալսարանում սովորելու տարիներին նա ֆրանսերեն տեքստեր է թարգմանել արաբերեն և մասնակցել է արաբական և միջազգային պոեզիայի փառատոների։

Նա եղել է 2008 թվականի արաբական գեղարվեստական ​​գրականության միջազգային մրցանակի ժյուրիի անդամ։ Իսկ 2013 թվականից ի վեր նա Շեյխ Զայեդի գրքի մրցանակի գիտական ​​կոմիտեի անդամ է։

## Պոեզիա և լեզու
Բաննիսը զբաղվել է ժամանակակից Մարոկկոյում մարոկկոյի պոեզիայի և արաբական մշակույթի հարցաքննությամբ։ Նրա էսսեների թվում է «Հադաթհաթ ալ-Սուալ» (Հարցաքննության արդիականություն) (1985) վերնագրով էսսեն։ Այս հարցաքննությունը թույլ տվեց նրան բացել ճանապարհը դեպի արդիականություն և ազատություն և դարձավ դրա պոետիկայի և մշակութային ուղու նշանը։ Ժամանակի ընթացքում այն ​​նաև ընդգրկել է պոեզիան, մշակույթը, արդիականությունը և ազատությունը։

Բաննիսի վերաբերմունքը ֆրանսիական մշակույթի նկատմամբ երկիմաստ է. չնայած նա մերժում է ֆրանկոֆոն քաղաքականության գաղափարախոսությունը (որը նրա համար գաղութացման մի ձև է ներկայացնում), նա բարձր է գնահատում ֆրանսերեն լեզուն։ «Որպես ժամանակակից արաբ բանաստեղծ, ես նվիրված եմ ֆրանսիական մշակույթին և դրա արդիականությանը։ Ֆրանսերենը բանաստեղծական հեղափոխության օրրանն էր և այն իմ արաբերեն լեզվին տվեց բանաստեղծական ուժ, որն ավելի արժեքավոր է, քան մյուս ժամանակակից լեզուներից որևէ մեկը»։ Այսպիսով, նա կապված է լեզվի արդիականացման և արդիականության հիմնարար արժեքների վրա հիմնված արտահայտման ազատության հետքերով։ Նա հետևել է «այն բանաստեղծների հետքերին, ովքեր մարդկային կյանքը՝ իր գաղտնիքներով, ինչպես նաև իր վախերով ու լուսավորություններով, կերտել են իրենց գրելու տարածքը»։

## Ստեղծագործական արվեստ
Բաննիսը ներգրավվել է բազմակի տեքստային պրակտիկայում, որտեղ լեզուն, սուբյեկտը և հասարակությունը շարժման մեջ են դրվում։ Առաջին անգամ նա գրել է գրելու մասին «Բայան ալ-Քիթաբայում» (Գրելիության մանիֆեստ) (1981)։ Հայեցակարգը վերաբերում է եվրոպական (Ֆրիդրիխ Նիցշե, Ստեֆան Մալարմե, Ժակ Դերիդա և Ռոլան Բարտ) և արաբական (Աբու Թամմամ, Իբն Արաբի, անդալուզիա-մաղրիբյան գեղագրություն և ձեռագրեր) տեքստերին՝ դրանք իր սեփական նպատակներին հարմարեցնելու նպատակով։ Բաննիսի համար գրելը ֆիզիկական գործողություն է. այն որբ է, քանի որ «ջնջում է ծագման առասպելը»։ Նա ասում է, որ գրելը լեզուն կողմնորոշում է հաղորդակցական գործառույթից դեպի բառերի վերարտադրությունը և բառերի միջև փոխազդեցությունը։ Դա արվում է մի կողմից՝ տեքստի կառուցման կանոնների փոխանցման, մյուս կողմից՝ եզակի իմաստը հոգնակի իմաստով փոխարինելու միջոցով։ Բաննիսի տված սահմանումներից մեկում գրվածքը «լեզվի, սուբյեկտի և հասարակության քննադատ է, որը հաստատվում է փորձառության և պրակտիկայի մեջ»: «Գրվածքի սուբյեկտը նյութական է», սակայն: Այն առաջանում է պրակտիկայի պահին, ո՛չ դրանից առաջ, ո՛չ էլ ուշ, ուստի այն «ազատագրող գործողություն» է և «կյանքի վրա բացված զգայական սեր»: Այս կերպ գրելը վերացնում է «ես, դու, նա և նա» միջև եղած հեռավորությունը: Այն «խուսափում է պոեզիայի և արձակի միջև եղած սահմանազատումից», վերցնում է տարբեր տեքստային պրակտիկաների միջև բացված հատվածը, ուշադրություն է դարձնում «տեղի գրավչությանը» և հորդորում է ընթերցողին փոխել բանաստեղծության հետ իր փոխազդեցությունը՝ դարձնելով նրա ընթերցանությունը ակտիվ։

Գրվածքի հայեցակարգից ելնելով՝ Բաննիսը կարևորություն է տալիս իր սեփական ռիթմի կոմպոզիցիային: Խոսքը դինամիկ քնարերգություն ստեղծելու մասին է, որը մարմինը և զգայարանները տեղադրում է բանաստեղծության կենտրոնում: Նրա բանաստեղծությունների ձևերը և հեռանկարները, որոնք բացեցին նրա բանաստեղծական մեթոդը, դրա ապացույցն են: Բաննիսը այս կապակցությամբ գրում է. «Բանաստեղծության կառուցումը, որը մշակվել է սուբյեկտիվության անսահմանության, օտարի և անմաքուրի կողմից, ենթարկվում է անկանխատեսելի փոխակերպումների: Եվ այսպես, բանաստեղծական խոսքը, որը գրվել է գրականության լուսանցքում, չի դադարում անկայունացնել շարահյուսությունը, շեղել պատկերը, քայքայել չափանիշները և աղավաղել կարգը՝ դարձնելով իրեն մաքուր և անարատ: Բանաստեղծության ճանապարհը անմաքուրի ճանապարհն է, որտեղ տեսանելին ու անտեսանելին միահյուսվում են: Հարբեցողության սերմի այս անցումը բանաստեղծության մեջ դառնում է իրականություն: Եվ ահա անմաքուրը, որը այսուհետ կրելու է մաքուրի, գեղեցիկի և անծանոթի նշանը»։

Սա արաբերենի և արաբական պոեզիայի արդիականացման նշանակալի մեթոդ է: Այն նկարագրվել է անգլիացի բանաստեղծ Ջեյմս Կիրկուպի կողմից Մուհամմադ Բաննիսին ուղղված նամակում. «Դուք թույլ եք տալիս, որ ձեր բանաստեղծական գիտակցության մեջ մտնող յուրաքանչյուր բառ հասնի իր լիարժեք արտահայտչական ուժին, և դրանք բոլորը դրսևորվում են որպես պոեզիայի սրտից բխող իրական շարժումներ: Դուք նման եք վայրի թռչունի, որը երգում է պարզապես երգելու ուրախությունից: Դուք հիացած եք յուրաքանչյուր բառի ձայնով, որն իրեն նվիրում է ձեր բանաստեղծության յուրաքանչյուր սիրային ժեստին, որը թույլ է տալիս ձեզ խաղալ ձեր մտքերը արձագանքող բառերով և պատկերներով, և այդպիսով դուք հիացնում եք ձեր ընթերցողներին»:

Կիրկուպը հավելում է. «Դուք բանաստեղծական լեզուն օգտագործում եք այնպես, կարծես այն ինչ-որ տարրական նյութ լինի, որը դուք քանդակում եք ինչպես քանդակագործը՝ այն նկարիչը, որը, ինչպես կույրը, կարող է իր քերիչի տակ զգալ մարմարի կամ գրանիտի բլոկներից մուրճով մշակված ձևերը: Եվ դուք բացահայտում եք ձեր բանաստեղծության կարգավիճակը առանց նախնական մտորումների՝ լույս բերելով և փորագրելով յուրաքանչյուր տող, յուրաքանչյուր տող, որը ներկառուցված է գիտակցության ժայռի մեջ, երազների մթության մեջ»։

Նույն կերպ, իսպանացի բանաստեղծ Անտոնիո Գամոնեդան գրում է. «Մուհամմադ Բաննիս, տարօրինակ հրեշտակ, որը մտնում է իմ երակների մեջ և հոսում դրանց մեջ ինչպես պահերի ջրերը, և դու բորբոքում ես լույսի բարեկամությունը. տար ինձ քեզ հետ մեռյալների այգիներ, արմավենիների տեղը, որը երևում է երկու փախստական ​​անդունդների միջև: Մտիր իմ կրծքավանդակի անցքից և ցույց տուր ինձ շիկացած դատարկության պարգևը և կենդանիների բիբերը, որոնք ծնվել են լաց լինելով, նրանք, ովքեր գալիս են հարբեցողության դռների մոտ՝ մեզ ներարկելու լույսի կիրքը, այն նյութը, որը թռչունները հատում են և մեզ խելագարեցնում մահվան քաղցր խորհրդածության երջանկության մեջ»։

## Բանաստեղծը քաղաքում
Բաննիսը վկայում է բանաստեղծի դերի մասին քաղաքում։ 1970 թվականին, գիտակցելով այս դերը, նա միացավ Մարոկկոյի գրողների միությանը և 1973 թվականին դարձավ դրա գործադիր խորհրդի անդամ։ Սակայն նա արագորեն առարկեց, երբ նկատեց քաղաքականության ազդեցությունը և հետագայում լքեց միությունը։ 1974 թվականին Մոստաֆա Մեսնաուիի հետ նա հիմնադրեց «Attakafa El Jadida» (Նոր մշակույթ) ամսագիրը, որը ակտիվ դեր խաղաց Մարոկկոյի մշակութային կյանքում։ Ամսագիրը արգելվեց և փակվեց տասներեքերորդ համարից անմիջապես հետո Ներքին գործերի նախարարության կողմից 1984 թվականի հունվարին Կասաբլանկայում տեղի ունեցած անկարգությունների ժամանակ։ Արգելքը նրան ստիպեց ընդունել մարտահրավերը և ստեղծագործել։ 1985 թվականին գրողներ և գիտնական ընկերներ Մուհամմադ Դիուրիի, Աբդ ալ-Լատիֆ Մանունիի և Աբդ ալ-Ջալիլ Նադիմի հետ հիմնադրել է «Դար Տուբկալ» հրատարակչությունը՝ նպատակ ունենալով նպաստել մարոկկոյի մշակույթի արդիականացմանը։

Բաննիսը նաև Մուհամմադ Բենտալհայի, Հասան Նեջմիի և Սալահ Բուսրիֆի հետ միասին 1996 թվականին «Մարոկկոյի պոեզիայի տան» հիմնադիր անդամներից էր և մինչև 2003 թվականը եղել է դրա նախագահը: Մտահոգված լինելով պոեզիայի միջազգային վիճակով՝ 1998 թվականին նա կոչ է արել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գլխավոր գործադիր տնօրեն Ֆեդերիկո Մայորին՝ պաշտպանելով Պոեզիայի համաշխարհային օրը: Այս նախաձեռնության շնորհիվ 1999 թվականի նոյեմբերի 15-ին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն մարտի 21-ը հայտարարեց Պոեզիայի համաշխարհային օր: Տասը տարի անց, երբ քաղաքական գործիչները գրավեցին «Մարոկկոյի պոեզիայի տունը», նա հրապարակեց բաց նամակ՝ «Իմաստի վախը» վերնագրով, որում դատապարտում էր բանաստեղծների և պոեզիայի ազատության դեմ ուղղված գործողությունները: Նա նաև «Փետրվարի 20-ի շարժման» պահանջին ի պատասխան՝ մարոկկացի մտավորականների կողմից հրապարակված «Դեմոկրատական ​​մանիֆեստի» ստորագրողներից մեկն էր։

## Ներկայություն
1970-ական թվականներից ի վեր Բաննիսը մասնակցել է արաբական պոեզիայի փառատոների, իսկ 1980 թվականից՝ բազմաթիվ միջազգային պոեզիայի փառատոների Եվրոպայում, Կանադայում, ԱՄՆ-ում, Լատինական Ամերիկայում, Թուրքիայում, Չինաստանում և Հնդկաստանում։ Նրա աշխատանքների մասին հոդվածներ են հրապարակվել Ars plus-ում (ալբանական գրական ամսագիր), al Shu'arae ամսագրում, The Poets-ում (Ռամալլահի Պոեզիայի տան եռամսյակային մշակութային ամսագիր) և Banipal գրական ամսագրում։ Փարիզի գրական ամսագիրը՝ Europe-ը, 2013 թվականի նոյեմբերին իր 1015/1016 համարում հրապարակել է նրա հետ նախաբան։

Միևնույն ժամանակ, նրան մի քանի օր նվիրված են եղել ուսումնասիրություններ՝ «Սֆաքսի գրական ուսումնասիրությունների ասոցիացիաներ» (Թունիս, 1991)։ «Սուսի լույսերի ասոցիացիան մշակույթի և արվեստի համար Ագադիրում», 1991; «Լեզվի և գրականության երիտասարդ հետազոտողների ասոցիացիան Մեքնեսում», 2006; «Մարոկկոյի գրականության մարդկանց ասոցիացիան» Ռաբաթում, 2006; «Միջերկրածովյան մշակույթի ասոցիացիան Տանժերում», 2007; «Ֆրանսիական ինստիտուտը» Տանժերում, 2013; Բուսելեմի ստեղծագործությունների Մաղրիբի ասոցիացիան Թունիսում, 2014; Գրքի փառատոնը Մարակեշում, 2015; Գրականության և մարդկային ուսումնասիրությունների ֆակուլտետը Ռաբաթում, 2015; Մեհդիայի արաբական պոեզիայի փառատոնը Թունիսում, 2016; Ասիլա ֆորումի հիմնադրամը, 2016, միջազգային հարգանքի տուրք մատուցեց նրան, իսկ Փարիզի պոեզիայի տունը նրա համար պոեզիայի երեկո կազմակերպեց 2017 թվականի մարտի 21-ին՝ Պոեզիայի համաշխարհային օրը։

## Մրցանակներ
* 1993 - Մարոկկոյի գրքի մրցանակը «Դատարկության նվեր» ստեղծագործության համար։ 2006 Միջերկրածովյան գրականության մրցանակ՝ «Կալոպեցցատի» մրցանակ՝ Ֆաուզի Ալ Դելմիի «Դատարկության պարգևը» (Dono Del Vuoto) իտալերեն թարգմանության համար։
* 2000 - «Le Prix Grand Atlas of translation» (Ռաբաթ)՝ «Երկու հուղարկավորությունների միջև» բանաստեղծական ժողովածուի համար, որը ֆրանսերեն է թարգմանել Մոստաֆա Նիսաբուրին 2003 թվականին։
* 2007 - «Il Primeo Feronia International» գրականության մրցանակ (Իտալիա)։
* 2008 - «Ալ Օվայս» մրցանակ (Դուբայ)՝ իր ամբողջ բանաստեղծական ստեղծագործության համար։
* 2010 - Մաղրիբի մշակույթի մրցանակ (Թունիս) 2010 թվականին։
* 2011 - «Premio Letterario International Ceppo Pistoia» մրցանակ՝ «Il Meditteraneo e la parola» վեպի համար, որը հրատարակվել է 2009 թվականին՝ Ֆրանչեսկա Կորաոյի և Մարիա Դոնզելիի թարգմանությամբ։
* 2014 - Ֆրանսիայի Մաքս Ջեյքոբի «Անծանոթ» մրցանակ։
* 2018 - Ֆրանսիայի արաբական մշակութային շրջանակի գրական ստեղծագործության մրցանակ։

## Պարգևներ
2002 թվականին Ֆրանսիայում նրան շնորհվել է Արվեստի և գրականության շքանշանի ասպետի կոչում։ Նա նաև Ճապոնիայում Հայկոուի համաշխարհային ասոցիացիայի պատվավոր անդամ է։ 2017 թվականին Պաղեստինի նախագահ Մահմուդ Աբբասից նրան շնորհվել է Մշակույթի, ստեղծագործության և արվեստի մեդալ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արաբներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի արաբներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Մարոկկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Մարոկկացի գրողներ