Փրկիչը

«**Փրկիչը**», Հրաչյա Քոչարի պատմվածքն է, որը գրվել է 1942 թվականի սեպտեմբերին։ Զետեղված է «Ռուս մարդու տունը» պատմվածաշարում։

## Գնահատական
Արձակի ժանրերից պատերազմն ընտրեց ակնարկը, պատմվածքը, գեղարվեստական նամակը։ Պատերազմի ազդեցության պայմաններում տեղի ունեցավ ժանրերի ուժեղ ներթափանցում։ Գրեթե վերացվեցին ակնարկի, պատմվածքի, գեղարվեստական նամակի միջև եղած սահմանները։ Այս ամենը ցայտուն դրսևորվեց Քոչարի ստեղծագործության մեջ։ Խոսքի անմիջականության պահանջը նրա արձակի մեջ մտցրեց խոհական ուժեղ շեշտ, լիրիկական տոն և պատմվածքը մոտեցրեց ակնարկին, ակնարկը՝ գեղարվեստական նամակին։ Քոչարը զգալի տիպականացման է հասել «Փրկիչը» գործում, որը մի տեսակ միջին տեղ է գրավում ակնարկի ու պատմվածքի միջև։

## Սյուժե
Պատերազմ։ Վաղ լուսաբաց։ Հերթական արդեն սովորական դարձած օրերից մեկը։ Հրետանու որոտի ներքո վրանից դուրս է գալիս և իր գործին անցնում վիրաբույժը՝ Պարթև Սմբատյանը՝ կարճահասակ, սև ու խիտ հոնքերով։ Որոտի ձայնի հետ վիրաբույժը գիտեր՝ մարտն սկսվել է, ուրեմն շուտով վիրավորներ են լինելու, պետք է պատրաստ լինել՝ փրկելու նրանց կյանքը։ Եվ ահա վիրահատական սեղանին է հերթական վիրավորը՝ Ցոլակ Նաումովը՝ արյունլվա, ծածկված թշնամու գնդակներով։ Ցոլակը ճանաչում է իրեն վիրահատող բժշկին, նրանք միմյանց հարցնում են ընթացող մարտերի մասին։ Այսպես սկսվում է վիրաբույժի աշխատանքային օրը ճակատում։ Սթափ ուշադրության կողքին վիրաբույժին են այցելում մտքերը մարդկային կյանքի, մարդու արժեքի, բժշկի գործի կարևորության մասին։ Որքա՜ն պատասխանատու է բժշկի գործը. հեղինակը նկարագրում է բժշկի մեկ վիրահատության ընթացքը, որն իր մեջ առավելագույն ուշադրություն ու պատասխանատվություն է ամփոփում. «Ու շունչ է տալիս անշնչացողին, ուժ ու կյանք՝ ուժասպառ ու արյունաքամ եղողներին, ժպիտներ ու պայծառ հայացքներ՝ գերմարդկային տանջանքների մեջ բարձր ջերմից զառանցող հիվանդներին»։
Վիրաբույժի աշխատանքը շատ անգամ ընդհատում են օդային ռմբակոծությունները։ Փշրվում են լուսամուտների ապակիները, պատերից թափվում են ծեփերը, հիվանդն ու գործիքները շուտ տեղափոխվում են ներքնահարկ, իսկ բժիշկը մի վայրկյանով անգամ չի ընդհատում իր աշխատանքը և շատ անգամ այդպիսի պայմաններում այնպիսի վիրահատություններ է անում, «որ գիտնական մարդիկ միայն հնարավոր կհամարեին լավագույն կլինիկաներում»։ Վիրաբույժի վիրահատական դանակի տակ նոր կյանք են առել շատ մարտիկներ՝ Վասիլի Մաշիևը, Նիկոլ Ղարիբյանը, որ հայտարարում էր, թե ինքը անպայման ապրելու է ու վերադառնա Հայաստան։ Ահա ուկրաինացի զինվոր Մաշիևին նոր-նոր են պառկեցրել վիրահատական սեղանին, իսկ նա արդեն մարտի դաշտ վերադառնալու մասին է մտածում, որպեսզի Սովետական միության հերոս դառնա։ Իսկ վիրաբույժը նրան հույս է տալիս, խոստանում, որ այդպես էլ կլինի, ու երկու ամիս անց Մաշիևը, իրոք, վերադառնում է ճակատ։ Կամ՝ կրծքավանդակն ու թիակը վիրահատելուց հետո երբ Նիկոլ Ղարիբյանը սկսում է բայաթի երգել իր բժշկի համար, բժիշկը նրան արգելում է՝ ասելով, որ հենց լավանա, ինքն էլ ջութակով կձայնակցի Նիկոլի երգին, միայն թե հիմա հանգիստ մնա։ Նույնիսկ ռազմաճակատում վիրաբույժը մտածում է իր փորձը գիտական աշխատությունների վերածելու մասին և խաղաղ ժամանակ մտորում այդ ուղղությամբ։ Նա հաճախ է իր ճակատային ընկերներին պատմում տոհմական պատմությունը, որ ինքը որդին է մանկավարժ Սմբատ Սմբատյանի, Մեսրոպ Սմբատյանի թոռն է, «որ առաջինը հավաքեց Հայաստանում ուրարտական բևեռագիր արձանագրությունները և մեր բևեռագրերի պատմության հայրն է համարվում»։ Հպարտությամբ է ասում, թե ինչպես են Սմբատյանի տանը հյուր եղել Կոմիտասը, Մանուկ Աբեղյանը, Ավետիք Իսահակյանը, Ղորղանյանը։ Երբ վիրաբույժ Պարթև Սմբատյանը ավարտում է իր գործը, արդեն կեսգիշեր է լինում։ Վերադառնալով իր վրան՝ բժիշկը իրեն հասցեագրված նամակ է գտնում։ Դա իր հերթական փրկված հիվանդներից էր, որ իր ընտանիքի մոտից էր գրում իր փրկիր բժշկին և շնորհակալ լինում նրան իր գործի համար։ Նամակում զինվորը գրում է, թե ինչպես հայ բժիշկը փրկեց տարբեր ազգերի մարդկանց կյանքեր, ու թեկուզ այդ փաստը կարող է մեր ազգերի անխախտ եղբայրության  ընդհանրացումը լինել։ Այդպիսի նամակներ շատ էր ստանում բժիշկը և իր հուշատետրում գրի առնում բոլորի անուններն ու հասցեները, որ ինքն էլ հիշի ու երբեք չմոռանա։ Վիրաբույժի առօրյան շարունակվում է. նոր վիրավորների են բերում, և շտապ պետք է վիրահատել։ Բժիշկը նորից անցնում է իր գործին։ Նորից լուսաբաց է, նույն վաղորդյան ժամը, և հորիզոնի ծայրերին՝ դեռ չփարատված մշուշը։

## Կերպարներ
* Պարթև Սմբատյան
* Ցոլակ Նաումով
* Վասիլի Մաշիև
* Նիկոլ Ղարիբյան

## Տես նաև
* Հնձվորի սերը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հրաչյա Քոչարի ստեղծագործություններ