Երկլեզու կրթություն

**Երկլեզու կրթություն**, երբ ուսանողները սովորում են երկու կամ ավելի լեզուներով։

Այն տարբերվում է երկրորդ լեզվի ուսուցումից նրանով, որ երկու լեզուներն էլ գործածվում են ուսուցման համար տարբեր բովանդակության ոլորտներում, ինչպիսիք են մաթեմատիկան, գիտությունը և պատմությունը: Յուրաքանչյուր լեզվով անցկացրած ժամանակը կախված է մոդելից: Մի մասը կենտրոնանում է աշակերտի ողջ ուսուցման ընթացքում երկու լեզուներով կրթություն տրամադրելու վրա, մինչդեռ մյուսները աստիճանաբար անցնում են միայն մեկ լեզվով կրթությանը: Երկլեզու կրթության վերջնական նպատակը երկու լեզուների սահուն և գրագետ իմացությունն է թարգմանելու և փոխադրելու համար։

## Երկլեզու կրթական ծրագրերի մոդելներ
Երկլեզու կրթության մոդելները դասակարգելու մի քանի եղանակ կա, որոնցից ամենատարածված մոտեցումներից մեկը ծրագրերն իրենց վերջնական նպատակներով առանձնացնելն է: Սա ստորև օգտագործված մոտեցումն է, թեև միակը չէ։

### Շարունակական երկլեզու կրթություն
Շարունակական երկլեզու կրթական ծրագրում նպատակն այն է, որ ուսանողներն իրենց կրթության ընթացքում շարունակեն սովորել երկու լեզուներով։ Երկլեզու կրթական այս ծրագրի ուսանողները ավարտելուց հետո պետք է կարողանան քննարկել յուրաքանչյուր ոլորտի բովանդակության մասին ցանկացած լեզվով։ Շարունակական երկլեզու կրթության երկու տարածված ձևերն են՝ երկկողմանի/երկակի լեզվական ընկալումը և զարգացման երկլեզու կրթությունը: Երկու ծրագրերն էլ համարվում են լեզվի ընկալման ծրագրեր:

#### Երկակի լեզվական ծրագիր
Ըստ մեթոդի, որը հայտնի է երկակի լեզվական ծրագիր անվամբ, օգտագործվում է երկու լեզու, սովորաբար իրենց մայրենի լեզուներին տիրապետող ուսանողներին դասասենյակներում տեղավորում են խառը: Ծրագրի տարածված մոտեցումներից մեկը 90/10 մոդելն է, որտեղ տարրական դասարաններում ուսուցման 90%-ն անցկացվում է աշակերտի մայրենի լեզվով, իսկ 10%-ը՝ երկրորդ լեզվով:

Երբ ուսանողն առաջադիմում է, այս տոկոսային տարբերությունը փոխվում է այնքան ժամանակ, մինչև երկու լեզուներին հավասար ժամանակ հատկացվի: Մեկ այլ մոտեցման՝ 50/50 մոդելի դեպքում ուսուցման ժամանակի հավասարաչափ բաշխում լինում է երկու լեզուների միջև հենց ուսանողի կրթության սկզբից։

#### Ուշ ելքի ծրագիր
Ուշ ելքի կամ զարգացման ծրագրում ուսանողները բոլորն ունեն նույն մայրենի լեզուն: Նրանք հակված են հետևել վերը նկարագրված 90/10 մոդելին և աստիճանաբար անցում կատարել իրենց մայրենի լեզվով ուսուցումից դեպի լեզուների միջև ավելի հավասարակշռված բաժանման այնքան ժամանակ, մինչ նրանք կառաջադիմեն տարրական դպրոցում։

#### Երկմոդալ-երկլեզու ծրագիր
Երկմոդալ-երկլեզու ծրագրում ուսանողներին ուսուցանվում են երկու լեզուներ երկու տարբեր եղանակներով, սովորաբար՝ բանավոր/գրավոր և ժեստերի լեզու: Այս տեսակի ծրագրերը տարածված են խուլ և թույլ լսողությամբ աշակերտներին սպասարկող դպրոցներում։

### Անցումային երկլեզու կրթություն
Անցումային (վաղ ելք) երկլեզու կրթական ծրագրերում նպատակը երեխայի մայրենի լեզվով կրթություն տալն է՝ ապահովելով այն, որ ուսանողները հետ չմնան բովանդակային ոլորտներից, ինչպիսիք են մաթեմատիկան, գիտությունը և սոցիալական ուսումնասիրությունները, մինչ նրանք սովորում են նոր լեզուն։ Ի տարբերություն շարունակական երկլեզու կրթական ծրագրերի, երբ երեխայի երկրորդ լեզվի իմացությունը բավարար է համարվում, այս դեպքում ուսանողն անցնում է միայն այդ լեզվի օգտագործմանը։ Այս մոտեցումը հիմնված է երկլեզվության տիրապետման ընդհանուր մոդելի վրա, որը ենթադրում է, որ մայրենի լեզվով սովորած շատ հմտություններ կարող են հեշտությամբ փոխանցվել երկրորդ լեզվին ավելի ուշ։ Թեև նման ծրագրերի լեզվական նպատակը օգնելն է ուսանողներին անցնել հիմնական, միալեզու դասասենյակներ, այնուամենայնիվ աշակերտի հիմնական լեզվի գործածումը՝ որպես գրագիտության հմտություններ զարգացնելու և ակադեմիական գիտելիքներ ձեռք բերելու միջոց, նույնպես կանխում է երեխայի մայրենի լեզվի վատթարացումը։

### Անգլերենը որպես երկրորդ լեզու
Անգլերենը որպես երկրորդ լեզու (ԱԵԼ) ծրագրերը չեն համարվում երկլեզու կրթական ծրագրեր, քանի որ դրանք նպատակ չունեն ուսանողներին երկու (կամ ավելի) լեզուներով գրագետ դարձնելու: *Անգլերենը որպես երկրորդ լեզու* ծրագրերի նպատակն է անգլերեն սովորողներին սովորեցնել այդ լեզուն մեկ կամ մի քանի մայրենի լեզուներ ձեռք բերելուց հետո: ԱԵԼ-ը անգլերենի ուսուցման լրացուցիչ, համապարփակ ծրագիր է, որը տարածված է անգլիախոս և այն երկրներում, որտեղ անգլերենը կարևոր դեր ունի հաղորդակցության մեջ՝ գաղութատիրության կամ գլոբալացման արդյունքում։

## Երկլեզու կրթության ռազմավարություններ
### Տրանսլեզվություն
Տրանսլեզվությունը կամ լեզուների խառնուրդը ռազմավարություն է, որն ընդգծում է աշակերտի իմացած բոլոր լեզուների օգտագործումը՝ իր ուսմանն աջակցելու համար: Դրա օրինակներից մեկն ուսանողներին թույլ տալն է արտահայտվել մեկ կամ երկու լեզուներով ակադեմիական տարբեր բովանդակություններ քննարկելիս։

Տրանսլեզվության պրակտիկան կարող է օգնել ուսանողներին ավելի հեշտությամբ անցում կատարել լեզուների միջև։

### Լեզվի տարանջատում
Դասարանում լեզվի տարանջատումը վերաբերում է որոշակի ժամանակի, բովանդակության կամ գործունեության համար երևէ լեզվի հատկացմանը՝ նպատակ ունենալով օգնել ուսանողներին կենտրոնանալ այդ լեզվով իրենց հմտությունները զարգացնելու վրա: Երկլեզու ծրագրերը հաճախ համատեղում են լեզվի տարանջատման և տրանսլեզվային մոտեցումները՝ հեշտացնելու համար ուսանողների երկու լեզուներով գրագիտ լինելը։

### Վերաձևակերպում
Երկլեզու կրթության ընթացքում ուսուցիչները կարող են օգտագործել տարբեր մեթոդներ՝ ուղղելու աշակերտների լեզվական սխալները: Այդպիսի մեթոդներից մեկը վերաձևակերպումն է, որը ներառում է աշակերտի խոսքերի կրկնությունը՝ ուղղելով քերականական կամ արտասանական սխալները, ինչը նման է նրան, թե ինչպես են ծնողներն օգնում իրենց երեխաներին սովորել իրենց առաջին լեզուն: Մեկ այլ տեխնիկա է բացահայտ ուղղումը, որի ժամանակ ուսուցիչը ուղղակիորեն մատնանշում է աշակերտի կատարած սխալը։

## Երկլեզու կրթության հետևանքներ
մինի|''Dr Seuss Day'' մանկական երկլեզու թատրոն
մինի|Երկլեզու ֆրանսախոս ''Trung Vuong'' դպրոցը

### Երկլեզու կրթության առավելություններ
Երկլեզու կրթության ամենից ակնհայտ առավելությունը երկու (կամ ավելի) լեզուների գրագետ իմացությունն է։ Բազմաթիվ լեզուների լավ իմացությունը կարող է հանգեցնել զբաղվածության հնարավորությունների ավելացմանը, ինչպես նաև ստեղծել միջմշակութային հաղորդակցության ավելի շատ հնարավորություններ։

Երկլեզու կրթությունը կարող է նաև աջակցել ազգային փոքրամասնությունների լեզուներով խոսողներին՝ ցույց տալով իրենց տան կամ ժառանգական լեզվի արժեքը, ինչի արդյունքում բարձրանում է ինքնագնահատականը։ Բացի այդ՝ երկլեզու կրթության մոդելները ցույց են տվել, որ բարելավում են աշակերտների զբաղվածությունը և հաճախումը ծնողների դպրոցական գործունեության մեջ ներգրավվածությամբ։

Երկլեզու կրթությունն օգնում է ուսանողներին գրագետ դառնալ երկու լեզուներով, ինչը ցույց է տվել, որ բարձրացնում է ուսանողների երկու լեզուներով ընթերցանության մակարդակը։ Հետազոտողները ենթադրում են, որ դա կարող է պայմանավորված լինել ուսանողների՝ լեզուների և դրանց գրավոր համակարգերի մասին ավելի մեծ տեղեկացվածությամբ։

Թեև զգալի հետազոտություններ են կատարվել «երկլեզու ուղեղի» վերաբերյալ, այնուամենայնիվ բավականին սահմանափակ են այն հետազոտությունները, թե ինչպես է երկլեզու կրթությունն ազդում ուղեղի կառուցվածքի և ակտիվացման վրա։ Չնայած երկլեզուների վերաբերյալ հետազոտությունների մեծ մասը ցույց է տալիս, որ երկլեզվության առավելությունները շատ են, երբ երեխաները վաղ տարիքում դառնում են երկլեզու, և նրանք կան բազմաթիվ երկլեզու կրթական ծրագրերում, այնուամենայնիվ, որոշ նախնական հետազոտություններ ցույց են տվել, որ երկլեզու կրթական ծրագրերում նախադպրոցական տարիքի երեխաները, ի պատասխան ծանոթ և անծանոթ լեզուների, ունեն ուղեղի ակտիվացման այնպիսի ձևեր, ինչպես մեծահասակները, որոնք մի քանի տարի սովորում են երկրորդ լեզու։

### Երկլեզու կրթության թերություններ
Անգլախոս շատ երկրներում ստանդարտացված թեստերն անգլերեն են, ուստի անգլերեն սովորելու համար հատկացվող ժամանակը առավելագույնի է հասցվում: Այս ծրագրի կողմնակիցները պաշտպանում են այն հանգամանքը, որ ուսանողներն իրենց օրվա մեծ մասն անցկացնում են անգլերենի մասին սովորելով անգլերեն, որոնք հիմնված են իրենց անգլերենի ներկայիս գիտելիքների վրա։

Երկլեզու կրթությունը ուսուցիչներից պահանջում է վարժ և գրագետ տիրապետել երկու լեզուներին՝ ի տարբերություն անգլերենի՝ որպես երկրորդ լեզվի ծրագրերի, որոնք ուսուցիչներից պահանջում են միայն անգլերենի սահուն իմացություն և գրագիտություն։

### Երկլեզու ծրագրեր լեզվի վերականգնման համար
Երկլեզու կրթությունը կարող է նաև օգնել լեզուների վերականգնման ջանքերին այն երկրներում, որոնցում վտանգված է լեզուն։ Այս լեզուները մեծապես միահյուսված են համայնքի մշակույթի, վայրի և ինքնության հետ, ուստի երկլեզու ծրագրերի ստեղծումը, որոնք կօգնեն վերականգնել վտանգված լեզուները, չափազանց շահավետ է: Ընդհանրապես, երկրի պաշտոնական հիմնական և երկրորդական լեզուները նախընտրելի են երկլեզու ծրագրերի համար, սակայն գոյություն ունեն երկլեզու ծրագրեր՝ վտանգված լեզուն համայնքում նորից վերականգնելու համար։ Այս կրթական քաղաքականությունը էական նշանակություն ունի համայնքների և հաջորդ սերնդի ինքնության զարգացման համար: Այս ամենին խանգարող օրինակ էին Կանադայի ծխական դպրոցները։ Երեխաները խստորեն պատժվում էին իրենց մայրենի լեզվով խոսելու համար, ինչը սերնդային տրավմա է առաջացրել բնիկ մարդկանց մեծ մասի մոտ, որոնք հաճախում էին ողջ երկրով տարածված այդ դպրոցները։ Այնուամենայնիվ, նման իրադարձություններից սովորելը նպաստել է լեզվի վերականգնման մասին իրազեկվածության տարածմանը:

Լեզվի վերականգնման համար երկլեզու ծրագրերը բարդ են. յուրաքանչյուր լեզու տարբեր է, և կա կրթական ռեսուրսների և ուսուցիչների վերապատրաստման պակաս այդ լեզվով: Ավելին, բավականաչափ հետազոտություններ չկան, թե որն է երկլեզու ծրագրերի նպատակը՝ մշակութային ճանաչումը՞, թե՞ երկլեզվությունը։ Շատ հաճախ բախում է տեղի ունենում կառավարության կրթական քաղաքականության և նշված քաղաքականության փաստացի իրականացման միջև։ Այդուհանդերձ, երկլեզու ծրագրերում հսկայական առաջընթաց է գրանցվել, որոնցից մեկը Նոր Զելանդիայում է: Te Kōhanga Reo տարածաշրջանի Մաորի համայնքը ստեղծել է վաղ լեզվի մանկական ծրագիր, որը ներառում է մշակույթի ավանդական սովորույթները։ Ծրագիրն օգտվում է բնիկ լեզվակիրներ ունենալու հնարավորությունից՝ միաժամանակ գիտակցելով, որ նոր և գալիք լեզվակիրները կարող են օգնել լեզվին հարմարվել ավելի նոր ժամանակների։

Լեզուների վերականգնման զարգացող ծրագրերի շնորհիվ ավելի շատ համայնքներ կարող են ազատվել հարմարեցնող նորմերից։ Նման օրինակ է մայրենի լեզվով խոսելու սպառնալիքի զգացողությունը քաղաքական լարվածության պատճառով, ինչպիսին է գաղութատիրությունը, որը դեռ պահպանվում է շատ ազգերում։ Հարցը, թե ում լեզուն և գիտելիքն է ավելի արժեքավոր, այլևս չպետք է մնա այս երկլեզու ծրագրերի շնորհիվ։

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագրություն
* Anderson, Barbara A., and Brian D. Silver, "Equality, Efficiency, and Politics in Soviet Bilingual Education Policy, 1934–1980." *American Political Science Review,* Vol. 78, No. 4 (December 1984), pp.&nbsp;1019–1039
* Baldauf, R.B. (2005). Coordinating government and community support for community language teaching in Australia: Overview with special attention to New South Wales. *International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 8* (2&3): 132–144
* Carter, Steven (November 2004). "Oui! They're only 3." Oregon Live.com
* Crawford, J. (2004). Educating English Learners: Language Diversity in the Classroom (5th edition). Los Angeles: Bilingual Educational Services (BES).
* Cummins, J. & Genzuk, M. (1991). Analysis of Final Report: Longitudinal Study of Structured English Immersion Strategy, Early Exit and Late-Exit Transitional Bilingual Education Programs for Language-Minority Children. USC Center for Multilingual, Multicultural Research.
* Dean, Bartholomew (ed.) (2004), "Indigenous Education and the Prospects for Cultural Survival", *Cultural Survival Quarterly*, (27) 4.
* del Mazo, Pilar (2006). "The Multicultural Schoolbus: Is Bilingual Education Driving Our Children, and Our Nation, Towards Failure?" [2006 Education Law Consortium]. The article is available at: https://web.archive.org/web/20160303214202/http://www.educationlawconsortium.org/forum/2006/papers/delMazo2006_1.pdf
* Dutcher, N., in collaboration with Tucker, G. R. (1994). *The use of first and second languages in education: A review of educational experience.* Washington, DC: World Bank, East Asia and the Pacific Region, Country Department III.
* Gao, Helen. (November 2004). "Fight over bilingual education continues." The San Diego Union-Tribune.
* Gonzalez, A. (1998). Teaching in two or more languages in the Philippine context. In J. Cenoz & F. Genesee (Eds.), *Beyond bilingualism: Multilingualism and multilingual education* (pp.&nbsp;192–205). Clevedon, England: Multilingual Matters.
* Grimes, B. F. (1992). *Ethnologue: Languages of the world* Dallas, TX: Summer Institute of Linguistics.
* Hakuta, K. (1986).*Mirror of language: The debate on bilingualism.* New York: Basic Books.
* Harris, S. G. & Devlin, B. C. (1996). "Bilingual programs involving Aboriginal languages in Australia". In Jim Cummins and David Corso (eds), *Encyclopedia of language and education*, vol 5, pp.&nbsp;1–14. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers.
* Hult, F.M. (2012). Ecology and multilingual education. In C. Chapelle (Gen. Ed.), *Encyclopedia of applied linguistics* (Vol. 3, pp.&nbsp;1835-1840). Malden, MA: Wiley-Blackwell.
* Kalist, David E. (2005). "Registered Nurses and the Value of Bilingualism." Industrial & Labor Relations Review, 59(1): 101–118.
* Kloss, Heinz (1977, reprinted 1998). *The American Bilingual Tradition.* (Language in Education; 88) McHenry, IL: Center for Applied Linguistics and Delta Systems. 
* Krashen, S. D. (1999). *Bilingual Education: Arguments for and (Bogus) Arguments Against*  University of Southern California professor's article is available online at &nbsp;
* Parrish, T.; Perez, M; Merickel, A.; and Linquanti, R.(2006). "Effects of the Implementation of Proposition 227 on the Education of English Learners, K-12, Findings from a Five-Year Evaluation: Final Report." Washington, DC: AIR and San Francisco: WestEd. The complete report is available free at http://www.WestEd.org/cs/we/view/rs/804. An abbreviated, more accessible summary of the findings is available at http://www.WestEd.org/cs/we/view/rs/825
* Seidner, Stanley S.(1981–1989) *Issues of Language Assessment.* 3 vols. Springfield, Il.: State Board of Education.
* Summer Institute of Linguistics. (1995). *A survey of vernacular education programming at the provincial level within Papua New Guinea.* Ukarumpa, Papua New Guinea: Author.
* Swain, M. (1996). Discovering successful second language teaching strategies and practices: From program evaluation to classroom experimentation." *Journal of Multilingual and Multicultural Development*, 17," 89-104.
* Thomas, W. P., & Collier, V. P. (1997). Two languages are better than one. *Educational Leadership,* 55(4), 23–26.

## Արտաքին հղումներ
* U.S. Department of Education Office of English Language Acquisition
* National Clearinghouse for English Language Acquisition
* PACE recommendation 1740 (2006) The place of the mother tongue in school education

Կատեգորիա:Բազմալեզվություն
Կատեգորիա:Գիտություն
Կատեգորիա:Դպրոցներ
Կատեգորիա:Երկրորդ լեզվի յուրացում
Կատեգորիա:Լեզուներ
Կատեգորիա:Լեզվական իրավունքներ
Կատեգորիա:Կրթություն
Կատեգորիա:Կրթություն ըստ առարկայի
Կատեգորիա:Հանրալեզվաբանություն
Կատեգորիա:Մանկավարժություն