open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արտագնացություն

**Արտագնացություն**, ունեզուրկների զանգվածային տեղաշարժ դեպի կապիտալիստական զարգացած շրջաններ՝ վարձու աշխատանք փնտրելու համար։ Արտագնացություն հարաբերական գերբնակչության, աշխատավարձի ազգային տարբերությունների և գյուղացիության շերտավորման պրոցեսի հետ կապված երևույթ է, որն անխուսափելի է կապիտալիզմի պայմաններում։ Արտակարգ կարող է առաջանալ նաև ազգային ճնշման, ազգային փոքրամասնությունների նկատմամբ իշխող դասակարգերի բռնությունների պատճառով։ 19-րդ դար 90-ական թվականների սկսած մեծ թվով հայեր Թուրքիայից արտագաղթել են ԱՄՆ։ Արտագնացների մեծ մասը աշխատում է կարճ ժամանակով (սեզոնային)։ Անասնապահության այս կամ այն ձևը հատուկ է կապիտալիստական բոլոր երկրներին։ Մինչհեղափոխական Զանգեզուրից, Ղարաբաղից, Նախիջևանից, Կարսի մարզից արտագնացների հոսքը հիմնականում ուղղվում էր դեպի Բաքու, Թիֆլիս, Բաթում և արտագնացության այլ կենտրոններ։ 1920–1930-ական թվականների Լատինական Ամերիկայի երկրներից արտագնացության էր կատարվում ԱՄՆ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո արտագնացության մեծ չափերի է հասել Ասիայի և Աֆրիկայի մի շարք երկրներից դեպի Անգլիա և Ֆրանսիա, իսկ Թուրքիայից և Իտալիայից՝ Գերմանական Ֆեդերատիվ Հանրապետություն։

Կատեգորիա:Աշխատանք
Լեո Քիաչելի

**Լեո Քիաչելի** (, իսկական անունը՝ *Լեոն Միխայելի Շենգելայա* (), ), վրացի խորհրդային գրող։ Ստալինյան երկրորդ աստիճանի մրցանակի դափնեկիր (1941)։
thumb|Լեո Քիաչելիի գերեզմանը Մտացմինդայում

## Կենսագրություն
Լեո Քիաչելին ծնվել է 1884 թվականի փետրվարի 7-ին (19-ին) Օբուջի գյուղում (ներկայում՝ Ծալենջիխայի մունիցիպալիտետ, Վրաստան), ազնվականի ընտանիքում։ 1904-1905 թվականներին սովորել է Խարկովի ժողովրդական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ Մասնակցել է 1905-1907 թվականների հեղափոխությանը։ 1907 թվականին՝ ձերբակալությունից հետո, փախել է Քութայիսի բանտից, որից հետո ապօրինաբար ապրել ու սովորել է Մոսկվայում։ 1912 թվականից սովորել է Ժնևի համալսարանում։ Անձամբ ծանոթ է եղել Վլադիմիր Լենինի, Գեորգի Պլեխանովի, Անատոլի Լունաչարսկու հետ։ Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո վերադարձել է Ռուսաստան։

Գրական գործունեությամբ զբաղվել սկսել է 1905 թվականին։ Գրել է փոքր պատմվածքներ։ 1917 թվականին լույս է տեսել «Տարիել Գոլուա» (1915) պատմավեպը, որում պատկերված են 1905 թվականին Վրաստանում տեղի ունեցած դեպքերը։ Այդ ստեղծագործությամբ վրացական գրականության մեջ սկիզբ դրվեց սոցիալիստական ռեալիզմին։ 1927 թվականին լույս տեսավ «Արյուն» հեղափոխական վեպի առաջին մասը, որ պատմում է 1905-1907 թվականների հեղափոխությունից հետո Վրաստանի ընդհատակյա աշխատանքի մասին։ «Գվադի Բիգվա» (1938) վեպում պատմում է վրացական գյուղում կոլխոզային կարգերի հաստատման մասին, «Լեռների մարդը» (1945) վեպը նվիրված է Հայրենական մեծ պատերազմին։ «Իշխանուհի Մայա» (1927), «Ալմասգիր Կիբուլան» (1928), «Հակի Աձբա» (1933), «Շմիդտ հածանավը» (1933) և այլ նովելներում պատկերված է ռեակցիոն դասի անկումն ու սոցիալիստական կարգերի հաստատումը։ Լեո Քիաչելին գրել է նաև «Ոսկեփայլ հովիտ» (1937), «Մի երկնքի տակ» (1961) կինոսցենարները։ Հեղինակի ստեղծագործությունները թարգմանվել են նախկին Խորհրդային Միության ժողովուրդների մի շարք լեզուներով։

Լեո Քիաչելին մահացել է 1963 թվականի դեկտեմբերի 19-ին։ Թաղված է Թբիլիսիում՝ Մթածմինդա պանթեոնում։

## Պարգևներ և մրցանակներ
* Ստալինյան երկրորդ աստիճանի մրցանակ (1941) - «Գվադի Բիգվա» (1938) նովելի համար,
* Լենինի շքանշան,
* Երկու այլ շքանշան և մեդալներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Website of historian Aleko Mikaberidze 

Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Մթածմինդա պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Վրացի արձակագիրներ
Լուայետ

**Լուայետ** (), կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Լանյո կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի օկրուգը Բելլեն է։

Կոմունայի կոդը՝ 01224։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 410 կմ հարավ-արևելք, դեպի հյուսիս-արևելք՝ Լիոն քաղաք, 29 կմ է և 50 կմ հարավ-արևմուտք Բուրկ ան Բրեսից։

## Կլիմա
Կլիման ցամաքային է՝ ցուրտ ձմեռներով և տաք ամառներով։ Անձրևներ լինում են հիմնականում ամռանը։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թ. կազմել է 2645 մարդ։

## Տնտեսություն
2010 թ. աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 1701 մարդկանցից 1340-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 361-ը՝ պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 78.8% է, 1999 թվականին՝ 73.2%)։ 1340 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 1188-ը (636 տղամարդ, 552 կին), գործազուրկ է եղել 152 մարդ (74 տղամարդ և 78 կին)։ 361 պասիվներից 125 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 122-ը՝ թոշակառու, 114 պասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Պատկերասրահ

Église de Loyettes.JPG
Mairie de Loyettes.JPG
Monument aux morts Loyettes.JPG
Pont de Loyettes.JPG


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
RWE

**RWE**, գերմանական հասարակական ընկերություն։ Ընկերությունը հիմնադրվել է 1898 թվականին։ Շտաբ-գրասենյակը գտնվում է Էսսենում։ Ընկերության գլխավոր քարտուղարը՝ Յուրգեն Գրոսմանն է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:1898 հիմնադրումներ Գերմանիայում
Կատեգորիա:Գերմանիայի ընկերություններ
Saint-Gobain

**Saint-Gobain**, միջազգային բաց բաժնետիրական ընկերություն։ Հիմնադրվել է 1665 թվականին։ Շտաբ-բնակարանը գտնվում է Փարիզում։ Ընկերության նախագահը և գլխավոր քարտուղարը Պիեռ Անդրե դը Շալանդարն է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի ընկերություններ
Ավտոժիր

մինի
**Ավտոժիր** ( - ինքը և  - կլոր), օդից ծանր, թռչող ապարատ։ Ինքնաթիռից տարբերվում է նրանով, որ հիմնական տանող մակերևույթը հանդիպակաց օդի հոսքի ազդեցության տակ ուղղաձիգ առանցքի շուրջն ազատ կերպով պտտվող օդապտուտակ ռոտորն է։

Ավտոժիրը հնարել է (1922) իսպանացի ինժեներ դե լա Սիերվան։ Այն արտադրությունից դուրս են մղել կատարելագործված թռչող ապարատները՝ ուղղաթիռները։

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Русскоязычный форум по автожирам 
* Русскоязычный форум по автожирам 
* Англоязычный форум по автожирам — теоретическая и практическая информация 
* Статья про достоинства и недостатки автожиров.

Կատեգորիա:Ինքնաթիռների դասակարգում
Կատեգորիա:Օդանավեր ըստ տեսակի
Իծրիա

**Իծրիա** () գյուղ Վրաստանում, մտնում է Բոլնիսի մունիցիպալիտետի կազմի մեջ։ Գյուղը գտնվում է Վրաստանի հարավ-արևելքում։

## Բնակչություն
Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 249 մարդ։ Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը ադրբեջանցիներ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Գերգեմիշի

**Գերգեմիշի** () Գյուղ Աբխազիայում, մտնում է Գուլրիփշի շրջանի կազմի մեջ։ Գյուղը ծովի մակարդակից գտնվում է 550 մետր բարձրության վրա։

## Բնակչություն
Ըստ 1959 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 150 մարդ։ Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը վրացիներ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Աֆրոամերիկացիներ

մինի
thumb
**Աֆրոամերիկացիներ**, **սևամորթ ամերիկացիներ** () — էթնիկ խումբ ԱՄՆ-ում, որը բաղկացած է ԱՄՆ բերված սևամորթ աֆրիկացի ստրուկների ժառանգներից։

Միջինում յուրաքանչյուր աֆրոամերիկացի ունի առնվազն 78 տոկոս արևմտաաֆրիկյան, 19 տոկոս եվրոպական և 3 տոկոս բնիկ ամերիկյան ծագում։

## Աֆրոամերիկյան մշակույթ
Աֆրոամերիկյան մշակույթը զգալի ազդեցություն է ունեցել համաշխարհային մշակույթի վրա։ Աֆրոամերիկացիների ներդրումը երաժշտության մեջ այնքան խորն է, որ ամերիկյան երաժշտության մեծ մասը, ներառյալ ջազը, գոսպելը, բլյուզը, ռոքնռոլը, ֆանկը, դիսկոն, հիփ հոփը, R&B և սոուլը, իր ծագումն ունի կամ մասամբ կամ ամբողջությամբ աֆրոամերիկյան համայնքից։

## Աֆրոամերիկացիների սոցիալական խնդիրները
ԱՄՆ-ում սևամորթների սոցիալական խնդիրների մեծ մասը փոխկապակցված են եւ վերարտադրում են միմյանց։ Նրանց մեջ են.

* Որակյալ կրթության ցածր մատչելիություն
* Համեմատաբար ցածր վարձատրվող աշխատատեղերում զբաղվածություն, աշխատաշուկայում ցածր մրցունակություն և բարձր գործազրկություն (2006 թվականին գործազրկության մակարդակը սևամորթների շրջանում ավելի քան 3 անգամ ավելի բարձր էր, քան ԱՄՆ-ի սպիտակամորթ քաղաքացիների մոտ), կախվածություն պետական ​​սոցիալական աջակցությունից
* Ընտանեկան արժեքների ճգնաժամ. ամուսնալուծությունների բարձր մակարդակ, արտաամուսնական ծնունդներ, մեծ թվով միայնակ ընտանիքներ
* Հանցավորության բարձր մակարդակ, բանտարկյալների մեծ տոկոս, համատարած թմրամոլություն
* ՄԻԱՎ-ով վարակվածների համեմատաբար բարձր տոկոս, արտաքին պատճառներով (ներառյալ բռնի) մահացության աճ, որակյալ բժշկական օգնության ցածր մատչելիություն, կյանքի միջին տևողություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սևամո՞րթ թե աֆրոամերիկացի

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ազգեր
Կատեգորիա:Աֆրոամերիկացիներ
Այծենակաճ

thumb|300px
**Այծենակաճ**, **յափնջի** (), առանց թևերի, ուղղանկյուն ուսերով, լայն քղանցքով երկար թիկնոց։ Հին անվանումն է «տարատոկ»։

## Պատրաստման տեխնոլոգիա
Կարում են այծամազեթաղիքից կամ այծի չխուզած մորթուց։ Կոճակների փոխարեն ունի կրծքի աջ և ձախ եզրերին ամրացված լամբակներ։ Տղամարդկանց, հատկապես հովիվների ավանդական հագուստ է կովկասյան ժողովուրդների մոտ։

## Տարածում
Հայաստանում տարածված էր Արցախում, Լոռիում, Իջևան Տավուշում և Արևելյան Հայաստանի այլ գավառներում, հագել են 1840 թվականներին ռուս-պարսկական պատերազմում մարտնչող հայ կամավորները Այծենակաճը եղել է նաև կազակային հեծյալ զորամասերի համազգեստը։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Հագուստ
Անաբար

**Անաբար** (վերին հոսանքում՝ Մեծ Կուոնամկա), գետ Յակուտիայում։

## Աշխարհագրություն
Երկարությունը 939 կմ, ավազանը՝ 100 հազար կմ2։ Սկիզբ է առնում Միջին Սիբիրական սարահարթի հյուսիսային մասից և թափվում Լապտևների ծովը՝ առաջացնելով Անաբարի խորշը։

## Վտակներ
Գլխավոր վտակներն են՝
* Փոքր Կուոնամկան,
* Ուջան,
* Սուոլաման,
* Խարաբիլը։

Սնումը ձնաանձրևային է։ Սառցակալում է սեպտեմբերից մինչև հունիս։ Հարուստ է ձկներով (նելմա, մաքսուն, սիգ և այլն)։ Անաբարի ավազանում կան ալմաստի հանքեր։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Sanofi

**Sanofi**, հասարակական ընկերություն։ Հիմնադրվել է 1973 թվականին։ 2014 և 2015 թվականներին ընկերությունը Global Fortune 500 վարկանիշային սանդղակում ընդգրկվել է թոփ 5 ընկերությունների ցանկում։ Շտաբ-բնակարանը գտնվում է Փարիզում։ Գլխավոր քարտուղարը՝ Օլիվեր Բրանդիկուրն է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:ՆԱՍԴԱՔ-ում ցուցակված ընկերություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի ընկերություններ
Engie

**Engie** *(նախկին անվանումը՝ GDF Suez)*, ֆրանսիական էներգետիկ խոշոր ընկերություն։ Հիմնադրվել է 2008 թվականին։ Շտաբ-բնակարանը գտնվում է Փարիզի մերձակա Դեֆանս գործարար թաղամասում։ Ըստ 2010 թվականի տվյալների ընկերությունն ունի 236.120 աշխատակից։ 2018 թվականին նրա շրջանառությունը կազմել է 60,6 միլիարդ եվրո։

## Պատմություն
GDF Suez ընկերությունը կազմավորվել է 2008 թվականի հուլիսի 22-ին Gaz de France և Suez ընկերությունների միաձուլման արդյունքում։ 2015 թվականի ապրիլի 24-ին ընկերությունը ռեբրեդինգ է իրականացրել և վերանվանվել *Engie S.A.*:

Ընկերության բաժնետոմսերի 35,7 %-ը պատկանում է Ֆրանսիայի կառավարությանը, մոտավորապես 57 %-ը գտնվում է ազատ շրջանառության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի ընկերություններ
Գոման

մինի|Գոմանը արևելյան կողմից։|314x314փքսմինի|313x313px|Աբուլի պատկերը Գոման գյուղից։

**Գոման** (), գյուղ Վրաստանի Ախալքալաքի մունիցիպալիտետում։ Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 913 մարդ։

Ապրում են ամբողջությամբ հայեր։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 1850 մետր բարձրության վրա։

Գոման (Գոմ) գյուղը Ջավախք աշխարհի նշանավոր շեներից է։ Գյուղը աչքի է ընկնում իր անվանի մարդկանցով, ազգային ավանդույթներով, սերնդաց հայեցի դաստիրակությամբ, աշխատասիրությամբ և չքնաղ գեղեցկությամբ։

## Աշխարհագրություն
Գոմանը հայկական գյուղ է, հայի ձեռքերով կերտված, գտնվում է Ջավախք աշխարհի Ախալքալաք գավառում։ Այն Ախալքալաքից 14 կմ հեռավորության վրա է գտնվում։

Գոման գյուղը ծովի մակարդակից 1850 մ. բարձրության վրա է գտնվում։

## Տնտեսություն
Գյուղն զբաղեցնում է 1293 հա ընդհանուր հողատարածք, որից 540-ը վարելահող է։

Գյուղի տնտեսության գլխավոր ճյուղը գյուղատնտեսությունն է։ Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկային և կարտոֆիլի մշակությամբ։

## Կլիմա
Գյուղի կլիման ցամաքային է, կարելի է ասել նույնիսկ բարեխառն։ Ամառը բավական կարճատև է ու զով, ձմեռը նկատելիորեն տևական, քիչ խոնավ ու ցուրտ արևոտ օրերի առատությամբ։

Միջին ջերմաստիճանը ձմռանը իջնում է մինչև 8-9C, իսկ ամռանը կազմում է 17-18C։

## Պատմություն
Բնակիչների նախնիները եկել են պատմական Հայաստանի Կարնո (Էրզրում) գավառի տարբեր գյուղերից (1830)։ Այժմյան գոմանցիների նախնիները սկզբում բնակություն են հաստատել դարձյալ Էրզրումի Ճինիս գյուղից գաղթած Տեր Մղդեսի վերակերտած Արագովա գյուղում։ Այնուհետև, 1845 թվականի գարնանը, վերաբնակվել են այժմյան Գոման գյուղում։ Գոմանցիները իրենց բնակատեղին հիմնել են նախկինում կիսավեր դարձած Գոմ շենում։

## Գրականություն
* Վանիկ Ավագյան, Գոման գյուղի տարեգրությունը, Ե., ՎՄՎ-ՊՐԻՆՏ, 2006, 408 էջ։ 
* Վանիկ Ավագյան, Գոման գյուղի տարեգրությունը, Ե., ՎՄՎ-ՊՐԻՆՏ, 2007, 479 էջ։

## Տես նաև
*Ախալքալաքի մունիցիպալիտետ
*Վրաստանի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախալքալաքի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Ավտոխթոններ

մինի|Բադակտուց, ավտոխթոնի օրինակ
**Ավտոխթոններ**, ( - բնիկ), օրգանիզմներ, որոնք էվոլյուցիայի ընթացքում առաջացել են տվյալ վայրում և, ի տարբերություն *[[ալոխթոններ]]ի*, այժմ էլ ապրում են այնտեղ։

## Օրինակներ
Ավտխթոնների օրինակներ են՝
* արագածյան գորտնուկը (*Ranunculus aragazii*)՝ հայկական լեռևերի համապատասխան բարձրություններում,
* բադակտուցը,
* էվկալիպտը՝ Ավստրալիայում։

Կատեգորիա:Մարդաբանություն
Շորապան

**Շորապան,** (), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Զեստափոնի շրջանում։

## Պատմություն
1938 թվականին գյուղը ստացել է քաղաքատիպ ավանի կարգավիճակ։ Խորհրդային ժամանակահատվածում Շորապան գյուղում տեղակայված է եղել էլեկտրոէլեմոնտների և շինանյութների գործարան։

## Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 1258 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Զեստափոնի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Ակաուրթա

**Ակաուրթա** (), գյուղ Վրաստանի Բոլնիսի շրջանում։ Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 1174 մարդ։

Գյուղը հիմնականում ադրբեջանաբնակ է։ Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը ադրբեջանցիներն են, իսկ տարածված կրոնը՝ իսլամն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Օրոչներ

**Օրոչներ (ինքնանվանումը՝ նանի)**, ժողովուրդ։ Բնակվում են հիմնականում Ռուսաստանի Դաշնության Խաբարովսկի երկրամասի հարավ–արևելքում։

## Թվաքանակ և վերաբնակեցում
Թիվը մոտ 1000 (2002)։ Լեզուն պատկանում է տունգուսա–մանջուրական ընտանիքին։ Օրոչների կազմում մտել են ոչ միայն տեղական, այլև եկվոր (գլխավորապես տունգուսական) տարրեր։ Նրանք աշխատում են կոլտնտեսություններում։

Զբաղվում են ձկնորսությամբ, որսորդությամբ և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի ազգեր
Անտոն Փուրցելաձե

**Անտոն Փուրցելաձե** (, 6 դեկտեմբերի, 1839, գյուղ Մորեթի, Գորիի գավառ — 3 նոյեմբերի, 1913, գյուղ Արբո), վրացի գրող, հրապարակախոս, քննադատ, սոցիոլոգ, պատմաբան, բանաստեղծ, վիպագիր, դրամատուրգ և տնտեսագետ, ով իր հետքն է թողել XIX դարի վրացական գրականության մեջ։

## Կենսագրություն
Անտոն Փուրցելաձեն ծնվել է 1839 թվականին Գորիի գավառի Մորեթի գյուղում, մանր ազնաուրի ընտանիքում։ Սովորել է Օրյոլ քաղաքում, ուր ուղարկվել է 10 տարեկան հասակում։ 1852 թվականին ջարդել է ոտքը, ինչի պատճառով ողջ կյանքում մնացել է կաղ։ Վնասվածքի պատճառով ստիպված է եղել վերադառնալ Վրաստան, որտեղ մի քանի տարի ապրել է գյուղում։ 1858 թվականին Փուրցելաձեն Թբիլիսիում սկսել է աշխատել որպես գրագիր։ երեք տարի անց նա սկսում է դասավանդել գիմնազիայում։ Շուտով Փուրցելաձեն սկսում է աշխատել «Ցիսկարի» ամսագրում, որի ակտիվ աշխատակիցներից է եղել հետագա տասը տարիների ընթացքում։ 1863 թվականին նա գրել է Դանիել Ճոնքաձե «Սուրամի բերդը» ստեղծագործության մասին քննադատական հոդվածը։

## Ստեղծագործություն
Անտոն Փուրցելաձեի ստեղծագործության մեջ նկատելի են Վիսարիոն Բելինսկու ու Նիկոլայ Չեռնիշևսկու սկզբունքները։ Իր արձակ ստեղծագործություններում Փուրցելաձեն անդրադարձել է սոցիալական խնդիրների։ «Մարթա» պատմվածքում և «Մացի Խվատիա» վեպում Փուրցելաձեն պատկերել է գյուղացիների ծանր դրությունը։ «Քիթեսա» պատմվածքում հեղինակը պատմում է աշխատասեր գյուղացի Քիթես Նացարքվերաձեի ու նրա կնոջ՝ Մարիների մասին, ում թալանում են հողատերն ու պետական պաշտոնյաները։

«Երեքի արկածները» վիպակում նկատելի է Չեռնիշևսկու «Ի՞նչ անել» վեպի ազդեցությունը։ Ըստ վրացի գիտնականների՝ Սիմոն Բադլաձեն Չեռնիշևսկու վեպի հերոսների՝ Ռախմետովի ու Կիրսանովի կրկնօրինակն է։

## Էկրանավորումներ
* Մացի Խվատիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Վրացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Վրացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Վրացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Վրացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Վրացի սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Վրացի քննադատներ
Կատեգորիա:Վրացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Վրացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության քաղաքական գործիչներ
Թրկնա

**Թրկնա** (), հայաբնակ գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Ախալքալաքի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1830 թվականին։

## Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 112 մարդ։ Ապրում են հիմնականում հայեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախալքալաքի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Օրդուի բարբառ

**Օրդուի բարբառ**, հայերենի բարբառ։ Ըստ միահատկանիշ ձևաբանական դասակարգման պատկանում է «կը՚՚՚՚՚՚՚» ճյուղին, ըստ բազմահատկանիշ վիճակագրական դասակարգման արմ․ խմբակցության Փոքր Ասիայի բարբառախմբի Պոլսի միջբարբառի ենթաբարբառներից է։ Միջավայրը կորցրած բարբառ է։ Խոսվել է մերձսևծովյան Օրդու քաղաքում։ Ունի պայթական և կիսաշփական բաղաձայնների երկանդամ խլազուրկ համակարգ։ 
## Արտասանություն
Հին հայերենի ձայնեղներին համապատասխանում են շնչեղ խուլեր, խուլերին՝ ձայնեղներ (բերան–փէրան, կատուս–գադու)։ Կիսաշփականները բաղաձայններին նախորդող դիրքում վերածվում են շփականների, գ, կ՝ յ–ի (տարածվիլ–դարազվիլ, քակվել–քայվէլ)։ Ձայնավոր հնչույթներն են՝ ա, է, ը, ի, օ, ու։ Միավանկ բառերի սկզբում ե–յէ, ո–վօ։ Գրաբարի երկբարբառների դիմաց կան մենաբարբառներ (այ–ա, ոյ–ու, իւ–ու)։ Գոյականի հոգնակին կազմվում է էր, նէր, վընէր, նի(-ս, –թ, –ն), ստան վերջավորություններով։
## Հոլովաձևեր
Ունի 4 հոլովաձև։ Բացառականի վերջավորությունն է է(ն)։ Շուն, դուն բառերը ենթարկվում են ան հոլովման (շունան, դունան)։
## Եղանակաձևեր
*Բայն ունի սահմանական, ըղձական և հրամայական եղանակաձևեր
*Անկատար ներկա և անցյալ ժամանակաձևերի շարունակականը կազմվում է գօր մասնիկով (բադմիմ գօր)
*Ե խոնարհման բայերի խոնարհիչը ռնգայիններին նախորդող դիրքում դառնում է ի (բադմիմ, ըսիմ)
*Անցյալ կատարյալի հոգնակի առաջին դեմքն ունի անք վերջավորություն (մընացանք, ըսանք)
*Ապառնին կազմվում է բի(բ) մասնիկով (բի անիմ, բէրթամ)
*Վաղակատար ժամանակաձևերի ժխտական խոնարհման մեջ օժանդակ բայը կրկնվում է (չէմ դէսէր էմ․ չէյԻ դէսէր էւԻ)։

Կատեգորիա:Հայերենի բարբառներ
Կատեգորիա:Կը ճյուղի բարբառներ
Դյուլա Անդրաշի Ավագ

**Դյուլա Անդրաշի Ավագ** (, ), կոմս, հունգարական քաղաքական հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1823 թվականի մարտի 3-ին։ 1848-1849 թվականների հեղափոխության մասնակից է։ Հեղափոխության պարտությունից հետո տարագրվել է Ֆրանսիա։ 1851 թվականին հեռակա կարգով դատապարտվել է մահվան։ 1857 թվականի համաներումից հետո վերադարձել է Հունգարիա և հավատարմության երդում տվել Ֆրանց Իոսիֆ I կայսրին։ 1861 թվականին ընտրվել է հունգարական սեյմում։ Անդրաշին ավստրո-հունգարական համաձայնության ջատագովն է եղել։ Ավստրո-Հունգարական միապետության ստեղծումից հետո՝ 1867 թվականին դարձել է Հունգարիայի վարչապետ, 1871-1879 թվականներին Ավստրո-Հունգարիայի արտաքին գործերի նախարար։ Աջակցել է 1879 թվականի ավստրո-գերմանական պայմանագրի կնքմանը։ Մահացել է 1890 թվականի փետրվարի 18-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Wertheimer Е., Craf Julius Andrássy, sein Leben und seine Zeit, Bd I-3, Stuttg., 1910-13.* 

## Արտաքին հղումներ
* Андраши Юлий // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—190 

Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ
Կատեգորիա:Հունգարացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետներ
Նյարդաբորբ

**Նյարդաբորբ** կամ **նևրիտ** ( - «նյարդ»), ծայրամասային նյարդային համակարգի բորբոքային հիվանդություն։

## Հիվանդության պատճառներ
Պատճառներն են վնասվածքները, թունավորումները, վարակիչ հիվանդությունները, նյութափոխանակության խանգարումները, նյարդի արյունամատակարարման անբավարարությունը և այլն։

Նյարդաբորբը ընթանում է ցավերով, ընդհանուր թուլությամբ, ախտահարված նյարդով, նյարդավորվող մկանի ծավալի փոքրացմամբ (ապաճում), զգացողության և շարժողության խանգարմամբ։ Կարող են ախտահարվել գանգուղեղային (տեսողական, լսողական, ակնաշարժ, դիմային և այլն) և ողնուղեղային (արմնկային, միջնական, ճաճանչային, ազդրային, նստանյարդի) նյարդերը։ Դիմային նյարդի բորբոքումը սովորաբար կապված է մրսածության, միջին ականջի բորբոքման հետ։ Այդպիսի դեպքերում, որպես կանոն, առաջանում է դեմքի կեսի մկանների լուծանք, դեմքի համապատասխան կողմում ճակատի մաշկը ծալքերի չի հավաքվում, աչքը չի փակվում, բերանի անկյունն իջած է, հիվանդը չի կարողանում ատամները ցույց տալ, հոնքերը կիտել, այտերն ուռեցնել։ Հեղուկ սնունդը հոսում է բերանի անկյունից (ախտահարված կողմում)։ Հաճախ առաջանում են հարականջային շրջանի ցավեր։ Լսողական նյարդի բորբոքումը նկատվում է նյութափոխանակության խանգարումների, նյարդի արյունամատակարարման անբավարարության ժամանակ։

## Ախտանիշներ
Բնորոշ ախտանշաններն են՝ ականջներում աղմուկի զգացումը, գլխապտույտը և լսողության հարաճուն թուլացումը։

Արմնկային, ճաճանչային և միջնական նյարդերի բորբոքումներն առաջանում են ուսահոդի և արմնկահոդի վնասվածքների, նախաբազկի կոտրվածքների ու վնասվածքների, օրգանիզմի թունավորումների (հատկապես՝ ալկոհոլային) ժամանակ։ Նման դեպքերում առավել բնորոշ են մատների, դաստակի շարժողության խանգարումները, բազկի, նախաբազկի, դաստակի շրջանում զգացողության իջեցումը և ցավերը, ձեռքի մկանների ապաճումը։ Իրանի նյարդերի բորբոքումները լինում են հազվադեպ։

Ազդրային նյարդի և նստանյարդի բորբոքումները հաճախ առաջանում են ողնաշարի հիվանդությունների, ինչպես նաև մրսածության ժամանակ, ուղեկցվում են ոտքի ցավերով, մաշկի զգացողության նվազմամբ, ազդրի և սրունքի մկանների ապաճումով և մկանային ուժի թուլացմամբ։

## Բուժում
Բուժումն իրականացվում է բժշկի նշանակմամբ և հսկողությամբ։ Օգտագործվում են ցավերը հանգստացնող և ախտահարված նյարդի ֆունկցիան վերականգնող միջոցներ։

Բուժումը հարկավոր է սկսել որքան հնարավոր է վաղ։ Լայնորեն կիրառվում են բուժում, մարմնամարզությունը, ֆիզիոթերապևտիկ բուժարարողությունները։ Կանխարգելումը պայմանավորված է վնասվածքների, մրսածության բացառումով, վարակիչ հիվանդությունների բուժմամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի հիվանդություններ
Գրեգորի վան դեր Վիլ

**Գրեգորի վան դեր Վիլ**, (նիդ.՝ Gregory van der Wiel, ), հոլանդացի ֆուտբոլիստ։ Ֆրանսիական «Պարի Սեն Ժերմեն»-ի և Հոլանդիայի ազգային հավաքականի աջ պաշտպանը։

## Վիճակագրությունը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքական Սուպերլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Այաքսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2012-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Պարի Սեն-Ժերմենի ֆուտբոլիստներ
Անդիժանի ապստամբություն

**Անդիժանի ապստամբություն**, 1898 թվականի ազգայնական-ֆեոդալական ելույթ Ֆերգանայում (Անդիժանի մոտ), որը առաջ եկավ Միջին Ասիայում ցարիզմի գաղութատիրական քաղաքականության հետևանքով։

## Ապստամբություն
Ապստամբությանը մասնակցում էին ինչպես ուզբեկ և ղրղզներ ունևոր խավերը, այնպես էլ քաղաքային չքավորությունն ու դեհկանները (հողագործները)։ Անդիժանի ապստամբությունը ղեկավարում էր Մաղալի իշխանը։

1898 թվականի մայիսի 18-ի լուսաբացին ապստամբները հանկարծակի հարձակվեցին Անդիժանի ռուսական կայազորի վրա, բայց հաջողություն չունեցան։ Ձախողվեցին նաև նախատեսված ելույթներն Օշում և Մարգելանում։ Ցարական իշխանությունները ճնշեցին ապստամբությունը։

Կատեգորիա:Ապստամբություններ
Կատեգորիա:Ուզբեկստանի պատմություն
Կատեգորիա:Ղրղզստանի պատմություն
Բոհա

**Բոհա**, լեռներ Թուրքիայում, Բյուրակն-Մնձուրյան լեռնահամակարգում։ Կազմում են Ջրբաժան Պաղին և Արածանի գետերի միջև։ Տարածվում են Բալու քաղաքից մոտ 45 կմ հյուսիս-արևելք։ Ձգվում է հյուսիս-արևելքից հարավ-արևմուտք՝ 7 կմ երկարությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Խարբերդի նահանգ
Սվետլանա Ալեքսիևիչ

**Սվետլանա Ալեքսանդրովնա Ալեքսիևիչ** (, ), խորհրդային և Բելառուս գրող, լրագրող։ Գրում է ռուսերեն։ 2015 թվականի Գրականության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրն է։

Առավել հայտնի են Ալեքսիևիչի գեղարվեստավավերագրական ժանրի «Պատերազմը կնոջ դեմք չունի» (), «Չեռնոբիլյան աղոթք» (), «Ցինկե տղաներ» (), «Սեքնդ-հենդի ժամանակը» () արձակ գործերը։ Ալեքսիևիչի ստեղծագործությունները ԽՍՀՄ ուշ և հետխորհրդային շրջաններին են նվիրված, տոգորված են տառապանքով և մարդասիրությամբ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1948 թվականի մայիսի 31-ին Արևմտյան Ուկրաինայի Ստանիսլավ (այժմ՝ Իվանո-Ֆրանկովսկ) քաղաքում։ Հայրը բելառուս էր, մայրը ուկրաինուհի։ Ավելի ուշ ընտանիքը տեղափոխվում է Բելառուս։ 1965 թվականին ավարտել է Գոմելի շրջանի Կոպատկևիչի միջնակարգ դպրոցը։ Աշխատել է դաստիարակ, պատմության և գերմաներենի ուսուցիչ Մոզիրի շրջանում։ Նարովկյայի «Պրիպյացկայա պրայդա» (Прыпяцкая праўда) թերթում լրագրող է աշխատել։ 1972 թվականին ավարտել է Բելառուսի պետական համալսարանի լրագրության բաժինը, սկսել է աշխատել Բրեստի շրջանի Բերյոզա քաղաքի «Կոմունիզմի փարոս» (Маяк коммунизма) թերթում։ 1973-1976 թվականներին աշխատել է«Գյուղական թերթում», 1976-1984 թվականներին ղեկավարել է «Նյոման» ամսագրի ակնարկի և հրապարակախոսության բաժինը։ 1983 թվականին ընդունվել է ԽՍՀՄ գրողների միության շարքերը։

2000-ական թվականների սկզբից ապրել է Իտալիայում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում։ 2003 թվականից ապրում է Բելառուսում։

## Քննադատություն
Սվետլանա Ալեքսիևիչն իր ուսուցիչներ է համարում Ալես Ադամովիչին և Վասիլ Բիկովին։ Բանաստեղծ Վլադիմիր Նիկլյաևը ասել է, որ եթե ողջ ռուսական գրականությունը դուրս է եկել Գոգոլի «Շինելից», ապա Ալեկսիևիչի ստեղծագործությունները՝ Ալես Ադամովիչի «Յանկա Բրիլ» և Վլադիմիր Կոլեսնիկի «Ես բոցավառվող գյուղից եմ» (Я из огненной деревни) վավերագրական գրքերից։

## Պարգևներ
* Հերդերի մրցանակ,
* Գերմանական գրավաճառների խաղաղության պարգև,
* «Պատվո նշան» շքանշան,
* Համամիութենական Լենինյան Կոմերիտմիության մրցանակներ,
* Կենտրոնական Եվրոպայի «Անգելուս» գրական մրցանակ,
* ԽՍՀՄ գրողների միության Ն. Օստրովսկու անվան գրական մրցանակ (1984),
* ԽՍՀՄ գրողների միության Կ. Ֆեդինի անվան գրական մրցանակ,
* Տուխոլսկու մրցանակ,
* Գրականության Նոլբելյան մրցանակ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սվետլանա Ալեքսիևիչի անձնական էջը 
* Հատված Սվետլանա Ալեքսիևիչի «Պատերազմը կնոջ դեմք չունի» գրքից՝ նրա անձնական էջում 
* Սվետլանա Ալեքսիևիչի նոբելյան ճառը 

Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Բելառուս կին գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի կին դափնեկիրներ
Օքսալատներ

thumb|150px|Օքսալատի անիոնի կառուցվածքը
**Օքսալատներ**, թրթնջկաաներ, թրթնջկաթթվի թթու և չեզոք աղերի անվանումը։ Բյուրեղական նյութեր են։ Ալկալիական մետաղների չեզոք աղերից բացի մյուս օքսալատները ջրում վատ են լուծվում։

## Բնության մեջ
Լայնորեն տարածված են բնության մեջ․ թթու կալիումական աղը՝ KOOCCOOH•(COOH)2•2H2O, պարունակում է ավելուկի և թթվառվույտի տարատեսակներում, տարներ բույսեր պարունակում են Са-ի, Na-ի և Mg-ի օքսալատներ։

Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ
Կատեգորիա:Կարբոնաթթուների աղեր
Կատեգորիա:Կարբոնաթթուների էսթերներ
Ամֆիպրոստիլ

մինի|Նիկեի տաճար
**Ամֆիպրոստիլ** ( - երկու կողմից +  - առջևի կողմից սյուներ ունեցող), ուղղանկյուն հատակագծով հին հունական տաճարի տիպ, որի լայնակի երկու ճակատներում կային նախասրահներ (սովորաբար չորսական սյուներով)։

Ամֆիպրոստիլի երկայնական պատերը սովորաբար կառուցվում էին հարթ քարերով։ Նմանատիպ տաճարներից առավել հայտնի է Աթենքի Ակրոպոլիսում Կալիկրատեսի կառուցած (մ. թ. ա. 5-րդ դարեր) Նիկեի տաճարը։

## Տես նաև
* Պերիպտեր

Կատեգորիա:Հին Հունաստանի ճարտարապետություն
Ավստրալիայի քաղաքների ցանկ

Ցանկում ներառված են **[[Ավստրալիա]]յի քաղաքները**.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրալիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Ավստրալիա
Կատեգորիա:Քաղաքների ցանկեր ըստ երկրի
Կալինինո (Գարդաբանի մունիցիպալիտետ)

**Կալինինո** () Գյուղ Վրաստանում, մտնում է Գարդաբանի մունիցիպալիտետի կազմի մեջ։ Գտնվում է Վրաստանի հարավ-արևելքում։

## Բնակչություն
Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 1156 մարդ։ Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը ադրբեջանցիներ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գարդաբանի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Օրթիտ

**Օրթիտ** ( - ուղիղ, ալլանիտ անգլիացի՝ հանքաբան  Թ․ Ալլանի () ազգանվամբ), միներալ, բյուրեղագիաական համակարգը մոնոկլինային է։ Կիրառվում է ապարների բացարձակ հասակը կապարային մեթոդով որոշելու և հազվագյուտ տարրեր (Ce, V և այլն) կորզելու համար։

## Հատկություններ
[thumb|left|Օրթիտի բյուրեղներ [Ռաուխտոպազ|ծխագույն քվարցիծխագույն քվարցի վրա, Նոր Մեխիկո, ԱՄՆ (2.7 × 1.8 × 1.7 սմ)]]
Քիմիական կազմը՝ (Ce, Ca)2(Fe2+, Fe3+), Al2 [O/OH|Si04/Si2O7/]։ Բյուրեղագիտական համակարգը մոնոկլինային Է։

Առաջացնում է պրիզմատիկ բյուրեղներ, հատիկավոր ագրեգատներ, անկանոն անջատումներ։ Գույնը՝ գորշ, սև։ Կարծրությունը՝ մինչե 6, խտությունը՝ 3200-4000 կգ/մ3։

## Կիրառում
Կիրառվում է ապարների բացարձակ հասակը կապարային մեթոդով որոշելու և հազվագյուտ տարրեր (Се, V են) կորզելու համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Օրթիտը միներալների պատկերասրահում 
* Օրթիտի բնութագիրը 

Կատեգորիա:Քարեր
Կատեգորիա:Միներալներ
Կատեգորիա:Կալցիումի միներալներ
Կատեգորիա:Ալյումինի միներալներ
Գարուսար

**Գարուսար**, *Արփա բերդ, Արփաթափա*, լեռ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Սյունիքի բարձրավանդակում, Աղուդի գյուղից 2,5 կմ հյուսիս-արևելք։ Բարձրությունը 1941 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Օրդինատոր

**Օրդինատոր** ( – կարգի բերող, կարգադրող), բուժկանխարգելիչ հիմնարկներում աշխատող բժիշկ, որն անմիջականորեն զբաղվում է բուժկանխարգելիչ աշխատանքներով՝ բաժանմունքի վարիչի ղեկավարությամբ։

Հիվանդանոցում օրդինատորը ինքնուրույն այցելում է հիվանդներին, հետևում բժշկական պրոցեդուրաներին, նշանակում է բուժում, ներկայացնում է հիվանդության պատմությունը, հերթապահում հիվանդանոցում։

Պոլիկլինիկայում օրդինատորը որպես տեղամասային բժիշկ կամ բժիշկ-մասնագետ ընդունում է հիվանդներին, նշանակում բուժում, լրացնում ամբուլատոր հիվանդների բժշկական քարտը, իրականացնում դիսպանսերացում։

## Գրականություն
* Большая советская энциклопедия
* Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона

Կատեգորիա:Բժշկական մասնագիտություններ
Ռոբերտ Շավլակաձե

**Ռոբերտ Շավլակաձե** (, ), խորհրդային թեթև ատլետ, ցատկորդ։ Օլիմպիական չեմպիոն, ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1933 թվականի ապրիլի 1-ին, Թբիլիսիում։

Ավարտել է Վրաստանի «ГИФК» (1955), Թբիլիսիի պետական համալսարանը (1961), մարզիչ-ուսուցիչ։ Մանկավարժական գիտությունների թեկնածու։

Հանդես է եկել Թբիլիսիի «Դինամոյում»։ 1959 թվականին խորհրդային մարզիկներից առաջինը կարողացավ ԱՄՆ-ի դրոշի տակ հանդես գալով հաղթանակ տանել։ Օլիմպիական խաղերին երկու անգամ ներկայացրել է ԽՍՀՄ-ը (1960 և 1964 թվականներին, համապատասխանաբար 1-ինը և 5-րդ տեղերը)։ Անձնական ռեկորդը՝ 2 մ 17 սմ (1964)։

Սպորտի վաստակավոր վարպետ (1960)։ Լենինի շքանշանի դափնեկիր։

## Սպորտային ձեռքբերումներ
* Օլիմպիական չեմպիոն (1960, 2 մ 16 սմ-օլիմպիական ռեկորդ)։
* Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր (1962, 2 մ 09 սմ)։
* ԽՍՀՄ չեմպիոն (1964)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Կատեգորիա:Վրացի աթլետներ‎
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Մանկավարժական գիտությունների թեկնածուներ
Պանտա

**Պանտա** կամ **Բաբիշ-Իաշտա** (աբխազերեն` Бабыш-Иашта, ), գյուղ Աբխազիայի Գուլրիփշի շրջանում, Կոդոր գետի ափին։ Գտնվում է Գուլրիփշից 40 կմ հեռավորության և ծովի մակարդակից 500 մետր բարձրության վրա։

## Բնակչություն
Ըստ 1959 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղում բնակվում էր 42 մարդ` հիմնականում հայեր։ 1989 թվականին, գյուղում բնակվում էր 1 մարդ, կրկին հայ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազիայի գյուղեր
Կատեգորիա:Աբխազիայի հայաբնակ գյուղեր
Փարիզի (Բոլնիսի մունիցիպալիտետ)

**Փարիզի** (), Գյուղ Վրաստանում, մտնում է Բոլնիսի մունիցիպալիտետի կազմի մեջ։ Գտնվում է Վրաստանի հարավարևելյան մասում։

## Բնակչություն
Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 1205 մարդ։ Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը ադրբեջանցիներ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Ջլաբունոցաբորբ

**Ջլաբունոցաբորբ**, **ջլաձուսպաբորբ**, **ջլաբունոցի բորբոքում**, **տենդովագինիտ**, **տենոսինովիտ**՝ ջլերի ձուսպային բունոցների բորբոքում։

## Նկարագրություն
Յուրաքանչյուր բունոց իրենից ներկայացնում է շարակցահյուսվածքային թաղանթ, որի երկու թերթիկները, գոյացնելով փակ խոռոչ, շրջապատում են մկանների ջլերը։ Ընդ որում՝ ներքին թերթիկը սերտաճած է ջլին։ Խոռոչում՝ թերթիկների միջև, կա ձուսպային հեղուկ, որը թեթևացնում է ջլի սահումը։

## Առաջացման պատճառներ
200px|ձախից|մինի Ջլաբունոցաբորբը առաջանում է հիմնականում դաստակի, ճաճանչադաստակային, հազվադեպ՝ ծնկային և արմնկային հոդերում, ավելի հազվադեպ՝ ոտնաթաթի շրջանում։ Բորբոքումն առաջանում է ջլաբունոցների մեջ թարախածին մանրէների ներթափանցման հետևանքով՝ շրջապատող հյուսվածքների վերքերի, թարախային հիվանդությունների ժամանակ։ Ջլաբունոցաբորբը կարող է առաջանալ նաև առանց վարակի մասնակցության՝ ջլի գերբեռնվածությունից։ Դա լինում է կայուն՝ մասնագիտության հետ կապված (ջութակահարի, մեքենագրողների դաստակի և մատների ջլաբունոցաբորբ), կամ կարճատև, անսովոր (օրինակ՝ ճաճանչ-դաստակային հոդի ջլաբունոցաբորբ՝ լվացք անելուց հետո, և այդ աշխատանքին անսովոր մարդկանց ձեռքերի ջլաբունոցաբորբ՝ լվացքը քամելիս)։

## Ընթացք
Սուր թարախային ջլաբունոցաբորբն առավել հաճախ ախտահարում է ձեռքի մատները։ Դա բունոցային մատնաշունչն է, որի դեպքում թարախակալումը կարող է արագ տարածվել ափի ջլաբունոցի և նախաբազկի վրա՝ սպառնալով ծանր բարդություններ՝ մինչև արյան վարակում, լավագույն դեպքում՝ մատների կռկվածություն։ Թարախային ջլաբունոցաբորբի ախտանշաններն են սուր ցավերը, որոնք խիստ ուժեղանում են չնչին շարժումներից, ուռածությունը՝ ջլի ընթացքով, տենդային վիճակը։

Գերբեռնվածության հետ կապված ջլաբունոցաբորբի ժամանակ ցավերը սուր չեն, բայց շարժումները ցավոտ են, ուղեկցվում են հոդերում խրթխրթոցով կամ ճռթճռթոցով կամ չխկոցով (տե'ս Չխկացող մատ), ընդհանուր վիճակը չի խանգարվում։ Սակայն առանց ճիշտ բուժման, այդ ջլաբունոցաբորբը կարող է հանգեցնել շարժումների կայուն սահմանափակման կամ անցնել քրոնիկական ձևի։

## Բուժում
Բուժում է բժիշկը, ժամանակին սկսած բուժումն ավելի արդյունավետ է.
* Թարախային ջլաբունոցաբորբի ժամանակ, առանձին դեպքերում, պահանջվում է վիրահատական միջամտություն։
* Գերբեռնվածության հետևանքով առաջացած ջլաբունոցաբորբի ժամանակ վիրահատական միջամտության կարիք չի զգացվում, և բժիշկը սահմանափակվում է ջերմային և այլ բուժարարողություններ ու հանգիստ նշանակելով։
* Չխկացող մատի բուժումը տե'ս այստեղ։

## Կանխարգելում
* Վարակային ջլաբունոցաբորբի կանխարգելման համար անհրաժեշտ է արտադրության մեջ ձեռքի միկրովնասվածքների կանխում, ձեռքերի մաքրության պահպանում, միկրովնասվածքների ժամանակին բուժում (հակաբիոտիկներով) և անձնական հիգիենայի կանոնների պահպանում։
* Մասնագիտական ջլաբունոցաբորբը կանխելու համար աշխատանքի ժամանակ պետք է ընդմիջումներ անել, ձեռքերին հանգիստ տալ, իսկ աշխատանքը վերջացնելուց հետո՝ կատարել ձեռքերի լոգանքներ, նախաբազուկների մերսում։

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Ախտանիշներ
Կատեգորիա:Բորբոքումներ
Փառնաութ

**Փառնաութ** (նաև` Բառնաութ, աբխազերեն՝ Парнаут, ), գյուղ Աբխազիայի Գուլրիփշի շրջանում։ Գտնվում է Գուլրիփշից 9 կմ հյուսիս-արևելք և ծովի մակարդակից 320 մ բարձրության վրա։

## Բնակչությունը
Ըստ 1959 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղում բնակվում էր 650 մարդ, հիմնականում հայեր։ 1989 թվականին գյուղն ուներ 130 բնակիչ, հիմնականում կրկին հայեր, մասամբ նաև վրացիներ։

Բնակիչներն զբաղվում են ծխախոտի, եգիպտացորենի և ցիտրուսային կուլտուրաների մշակությամբ, այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղն ուներ հայկական միջնակարգ և վրացական տարրական դպրոցներ, ակումբ, սղոցարան և բուժկայան։

Գյուղը հիմնադրվել է 1878 թվականին, իսկ հայերը եկել են 1903 թվականին՝ Տրապիզոնի շրջակայքի գյուղերից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազիայի գյուղեր
Կատեգորիա:Աբխազիայի հայաբնակ գյուղեր
Դանիել Օրտեգա

**Խոսե Դանիել Օրտեգա Սաավեդրա** (, ), նիկարագուացի հասարակական-քաղաքական գործիչ, Նիկարագուայի 29-րդ և 33-րդ (ներկայիս) նախագահ։

1964 թվականին մտել է Ազգային ազատագրության սանդինակաէ ճակատի շարքերը։ Մանագոայի կենտրոնաամերիկյան համալսարանում ուսումնասիրել է իրավունք։ 1970–1974 թվականներին գտնվել է ազատազրկության մեջ։ Նիկարագուայում հեղափոխության հաղթանակից (1979 թվականի հուլիսի 19) հետո մտել է Ազգային վերածննդի կառավարության ղեկավար խորհրդի կազմի մեջ, իսկ 1981 թվականի մարտին նշանակվել այդ խորհրդի կոորդինատոր։ Ունի բարձրագույն զինվորական կոչում՝ *հեղափոխության կոմանդանտե*։

1984 թվականի նոյեմբերի 4-ին ընտրվել է նախագահ։ Վերընտրվել է 2007 թվականին։

2021 թվականի նոյեմբերին Դանիել Օրտեգան վերընտրվեց չորրորդ հնգամյա ժամկետով՝ ձայների 75%-ով, համաձայն Գերագույն ընտրական խորհրդի հրապարակած առաջին մասնակի պաշտոնական արդյունքների։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրությունը cidob.org կայքում

Կատեգորիա:Նիկարագուացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Նիկարագուացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:1945 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 11 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նիկարագուայի նախագահներ
Կատեգորիա:Պետության գործող ղեկավարներ
Բիձինա Կվեռնաձե

**Բիձինա (Ալեքսանդր Ալեքսանդրովիչ) Կվեռնաձե** (, ), վրացի կոմպոզիտոր։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1968)։

## Կենսագրություն
1953 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի կոնսերվատորիայի, կոմպոզիցիայի բաժինը (Ա. Մ. Բալանչիվաձի դասարան)։ 1953-1968 թվականներին եղել է Թբիլիսիի երաժշտական դպրոցի տեսական առարկաների ուսուցիչ։ 1958 թվականին՝ Թբիլիսիի կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի ամբիոնի դասախոս։

## Մեծ աշխատանքներ
* օպերա՝ «Ութերորդ տարին..»
* բալետներ՝ «խորեոգրաֆիկ նովելներ» (Թբիլիսի 1965), «Բերիկաօբա» (Թբիլիսի 1974)
* օպերետներ՝ «Տղամարդիկ և կանայք» (Թբիլիսի 1970), մենակատարի, նվագախմբի և երգչախմբի համար
* կանտատներ և վոկալ-սիմֆոնիկ պոեմներ՝ «1905» (1955), «Անմահություն» (1971), «Իմ աղոթքը» (1971, երկրորդ ձև 1977), վոկալ սիմֆոնիկ ցիկլ «Հին վրացական մակագրություն» (1978)
* սիմֆոնիկ նվագախմբի համար՝ պոեմ «Լուսաբաց» (Ն. Բարատիշվիլու ստեղծագործության մոտիվներով, 1953), «Պար-ֆանտազիա» (1959), «Սիմֆոնիա» (1961), խորեոգրաֆիկ նովելներ «Սերաֆիտա» (1965)
* Հանդիսավոր նախերգանքներ՝ առաջին (1974), Երկրորդ (1977), «Համերգ» (1977)
* Դաշնամուրի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար կոնցերտներ՝ Առաջին (1955), երկրորդ (1956)
* Ջութակի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար՝ «Կոնցերտ» (1956)
* Լարային նվագախմբի համար՝ «Սպասում» (1968)
* Փողային նվագախմբի համար՝ «Սյուիտ» (1949)
* Դաշնամուրի համար՝ «Պոեմ» (1956), երգ
* Դաշնամուրի և վոկալիստի համար՝ ռոմանսներ, երգեր, երաժշտական ներկայացումներ, այդ թվում նաև Գ. Նախուցրիշվիլու «Չինչերկա»-ն (1955), «Ինչ-որ զինվոր այստեղ է» Բ. Բրեխտա (1961), «Ամառային գիշերվա երազ» Վ. Շեքսպիր (1962), երաժշտություններ ֆիլմի համար՝ «Դատավճիռ» (1959), «Հանդիպում լեռներում» (1961)

## Մրցանակներ և ճանաչում
* Վրացական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1979)
* Վրացական ԽՍՀ պետական մրցանակ (1981, 1985)

## Ֆիլմագրություն
* 2001 Antimoz iverieli
* 1996 Qva (Short)
* 1995 Tsarsulis achrdilebi
* 1991 Premiera (TV Movie)
* 1990 Omi kvelastvis omia
* 1990 White Banners
* 1985 Ert patara qalaqshi
* 1985 Christmas tree of Neilon
* 1983 Andredzi (Short)
* 1983 Tsigni pitsisa
* 1983 Tsigni pitsisa (TV Movie)
* 1981 Me davbrundebi
* 1979 Salamuras tavgadasavlebi (Short)
* 1977 Data Tutashkhia (TV Series)
* 1977 The Wishing Tree
* 1977 Sikvaruli, khandzari da pompiero
* 1975 Chiriki da Chikotela
* 1967 Qalaqi adre igvidzebs
* 1966 Shekhvedra mtashi
* 1961 Chiakokona
* 1961 Mgeris Borjomis nadzvi (TV Short)
* 1961 Udiplomo sasidzo
* 1960 Levana (Short)
* 1959 Ganacheni

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://www.musdic.ru/html/k/kvernadze.html
* http://www.kino-teatr.ru/kino/composer/ros/28132/bio/
* http://www.apsny.ge/2010/soc/1278711575.php 

Կատեգորիա:Վրացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Դիդուբեի պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Վրացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պատվավոր քաղաքացիներ
Հերակլ Երկրորդի հուշարձան (Թելավ)

**Հերակլ Երկրորդի հուշարձան**, (), Հերակլ Երկրորդի ձիարձանը Թելավում։

## Պատմություն
Հուշարձանը նվիրված է վրաց արքա Հերակլ II-ին։ Տեղադրվել է 1971 թվականին՝ Թելավի Հերակլ II արքայի պալատի տարածքում։ Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից, ունի 8.5 մետր բարձրություն (առանց պատվանդանի)։

Ձիարձանի համար քանդակագործ Մերաբ Մերաբիշվիլին արժանացել է հանրապետական մրցույթի 1-ին մրցանակի։

## Հեղինակ
*Քանդակագործ՝ Մերաբ Մերաբիշվիլի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թելավի շրջան
Կատեգորիա:Կախեթի մարզի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Վրաստանի հուշարձաններ
Վլադիմիր Ալեքսի-Մեսխիշվիլի

**Վլադիմիր (Լադո) Ալեքսի-Մեսխիշվիլի** (, ), խորհրդային շրջանի մրցանակակիր վրացի ճարտարապետ։

## Կենսագրություն
Վլադիմիր Ալեքսի-Մեսխիշվիլին ծնվել է Թիֆլիսում, իրավաբան, քաղաքական գործիչ Շալվա Ալեքսի-Մեսխիշվիլու ընտանիքում։ Նրա պապը՝ Լադո Ալեքսի-Մեսխիշվիլին, եղել է թատրոնի դերասան։ Վլադիմիրն ամուսնացել է երկու անգամ։ Երկրորդ կինը ռեժիսոր Լանա Ղողոբերիձեն է (1958)։ Ունեցել է չորս երեխա, այդ թվում ԱՄՆ-ում բնակվող դիզայներ Գոգի Ալեքսի-Մեսխիշվիլին։

1939 թվականին ավարտել է Վրաստանի արդյունաբերական ինստիտուտը։ 1955 թվականից դասավանդել է Վրաստանի տեխնիկական համալսարանում։

Ալեքսի-Մեսխիշվիլու կառուցած շենքերից են՝
* Ծղալտուբոյում «Իմերեթի» առողջարանը (համահեղինակ՝ Լ. Ջանելիձե, 1948–1957)
* Առանձնատներ Ծղալտուբոյում (1956–1962)
* Թբիլիսիի մարզապալատը (համահեղինակ՝ ճարտարապետ Ի. Կասրաձե և ինժեներ՝ Դ. Կաջարիա, 1961)
* «Իորի» ռեստորանը Թբիլիսիի ջրամբարի մոտ (1962)
* Կառավարության հանգստյան տների համալիրը Պիցունդայում (1962)
* Վրաստանի ագրարային համալսարանը (Գ. Գաբաշվիլիի հետ, 1967)
* Թբիլիսիի մետրոյի «Ազատության հրապարակ» կայարանը (1967)
* Թբիլիսիի շախմատի պալատը (Գ, Գուդուշաուրիի հետ, 1974)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1915 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 15 ծնունդներ
Կատեգորիա:1978 մահեր
Կատեգորիա:Հունիսի 21 մահեր
Կատեգորիա:Վրացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (ԽՍՀՄ)
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Օրնիթին

**Օրնիթին**, քիմիական բանաձևը՝ H2N(CH2)3СН(NH2)СООН, երկամինավալերիանաթթու, ջրում և սպիրտում հեշտությամբ լուծվող ամինաթթու։

Ունի ածխածնի մեկ ասիմետրիկ ատոմ։ Գոյություն ունի երկու օպտիկապես ակտիվ (D, Լ) և մեկ ռացեմիկ ձևերով։ L–Օ․ պարունակվում է կենդանիների և մարդու հյուսվածքներում․ կարևոր դեր է կատարում միզանյութի կենսասինթեզում․ առաջանում է արգինինից և α-ամինա-y-ֆոլմիլկարագաթթվից։

center|thumb|600px

Կարող է վերածվել պրոլինի։ Ազատ L–Օ․ հանդիպում է բույսերում, կապվածը մտնում է որոշ պեպտիդային անտիբիոտիկների (բացիտրային, գրամիցիդին) կազմության մեջ։ Բնական սպիտակուցներից օրնիթինը չի անջատվել։

## Ծանոթագրություններ
Պոլինոզ

350px|մինի|աջից
**Պոլինոզ**, ալերգիկ հիվանդություն, առաջանում է բույսերի ծաղկափոշու ազդեցությունից։ Ավելի հաճախ դրսևորվում է հարբուխով, արցունքահոսությամբ և աչքերի այրոցով, երբեմն՝ բրոնխային հեղձուկի նոպայով։
## Նկարագրություն
Հիվանդությունն ունի սեզոնային բնույթ և առաջանում է բույսերի ծաղկման շրջանում, երբ օդում պարունակվում է մեծ քանակությամբ ծաղկափոշի։ Սովորաբար զանգվածային հիվանդացություն է առաջացնում քամու միջոցով փոշոտվող բույսերի ծաղկափոշին (տրամագիծը՝ մինչև 35 մկմ), որն օժտված է յուրահատուկ, ալերգիածին հատկությամբ։ Ուժեղ ալերգիածին հատկություն ունի ամբրոսիա մոլախոտի ծաղկափոշին։
## Առաջացման եղանակները
Հիվանդության առաջացման համար անհրաժեշտ է ծաղկափոշու մոտ 40-50 հատիկ, բայց երբեմն այն կարող է առաջանալ քթի լորձաթաղանթի կամ աչքի շաղկապենու վրա 3-5 հատիկ ընկնելիս։
## Հիվանդության աշխարհագրական տարածվածությունը
Յուրաքանչյուր կլիմայաաշխարհագրական գոտում գերակշռում են որոշակի բուսատեսակներ, որոնց ծաղկափոշին ավելի հաճախ է պոլինոզի առաջացման պատճառ դառնում։ Հայաստանում ալերգիածին են բարդու սերմեր (քամու միջոցով տարածվող), սոսին, ընկուզենին, փշատենին, լորենին, որոշ մոլախոտեր և այլ բույսեր։ Չնայած ավելի շատ ծաղկափոշի պարունակվում է գյուղական վայրերի օդում, բայց պոլինոզով առավելապես հիվանդանում են քաղաքաբնակները, որը բացատրվում է քաղաքի օդային ավազանի բարձր աղտոտվածությամբ։ Քաղաքի օդում պարունակվող փոշին և տարբեր քիմիական նյութերը գրգռում են շնչուղիների լորձաթաղանթները և բարձրացնում ծաղկափոշու թափանցելիությունը։

## Բուժում
Պոլինոզի բուժման հիմնական եղանակը օրգանիզմի զգայնության իջեցումն է ծաղկափոշու նկատմամբ կամ թերզգայնացումը, որը կատարում է ալերգիաբանը։ Վերջինս նախապես, հատուկ մաշկային փորձանմուշների և այլ հետազոտությունների միջոցով պարզում է հիվանդությունն առաջացրած ծաղկափոշու տեսակը։
## Պոլինոզից խուսափելու միջոցներ
*Բույսերի ծաղկման շրջանում հիվանդները պետք է խուսափեն ծաղկափոշու հատիկները շնչուղիներ և աչքերն ընկնելուց։ Խորհուրդ է տրվում կրել հատուկ պաշտպան, ակնոց կամ հնարավորության սահմաններում երեսը ծածկել։
*Ծանր դեպքերում խորհուրդ է տրվում մեկնել այլ վայր։

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:Հիվանդություններ
Հա Նոի ՖԱ

**«Հա Նոի ՖԱ»**՝ վիետնամական ֆուտբոլային ակումբ՝ Հանոյում։ Հանդես է գալիս V-լիգայում։

Ակումբը ստեղծվել է 2006 թվականին, այն անվանվել է վիետնամական տուրիստական բիզնեսային կազմակերպության անունով։ Երեք սեզոնի ընթացքում ակումբը գրավել է 3-րդ տեղը, 2-րդ և 1-ին դիվիզյոններում, իսկ 2009 թվականին առաջին անգամ հանդես է եկել V-լիգայում։ Ակումբը մեծ հայտնություն ունի Վիետնամում և բավականին բյուջե վիետնամական ամենահզոր խաղացողներին իր թիմ կանչելու համար։ Այսպես, երբ ակումբը հանդես էր գալիս 1-ին դիվիզյոնում, պայմանագիր է կնքում Վիետնամի հավաքականի դարպասապահ՝ Զիոնգ Հոնգ Շոնի հետ, իսկ 2009 թվականին T&T եկավ երկրի լավագույն ֆուտբոլիստ Լե Կոնգ Վինը։ Թիմի անհամեմատ ուժեղացումը թույլ է տալիս T&T-ին դառնալ 2010 թվականի չեմպիոն և հաջորդ տարի առաջին անգամ ելույթ ունենալ ԱՖկ գավաթի խաղերին։

## Նվաճումներ
* **[[Վիետնամի մրցաշար]]:**
: **Չեմպիոն** (6)։ 2010, 2013, 2016, 2018, 2019, 2022
: **Արծաթե մեդալակիր** (4)։ 2011, 2012, 2014, 2015

* **[[Վիետնամի սուպեր գավաթ]]:**
: **Հաղթողներ**։ 2010

## Վիետնամի մրցաշարերի մասնակցություն

## ԱՖԿ մրցաշարերի մասնակցություն
* **[[ԱՖԿ գավաթ]]:**
:: 2011: *խմբային փուլ*

## Հայտնի խաղացողներ
* ՝ Լե Կոնգ Վին
* ՝ Զիոնգ Հոնգ Շոն
* ՝ Ֆամ Տհալ Լիոնգ
* , ՝ Ֆրանսուա Անդեն
* ՝ Լուկաս Կանտորո
* ՝ Քրիստիանո Ռոլանդ

## Արտաքին հղումներ
* Сайт фан-клуба T&T 
* T&T на официальном сайте V-лиги 

Կատեգորիա:Վիետնամական ֆուտբոլային ակումբներ
Սլավա Մետրևելի

**Սլավա Մետրևելի** (; մարտի 30, 1936, Սոչի, Ազովո-Չերնոմորսկի երկրամաս, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ — հունվարի 7, 1998, Թբիլիսի, Վրաստան), խորհրդային ֆուտբոլիստ, հարձակվող։ ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում Եվրոպայի չեմպիոն (1960), Մոսկվայի «Տորպեդոյի» և Թբիլիսիի «Դինամոյի» կազմում ԽՍՀՄ կրկնակի չեմպիոն (1960 և 1964)։

ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1960)։ Վրացական ԽՍՀ-ի վաստակավոր մարզիչ (1976)։

## Կենսագրություն
Կարիերայի սկզբում խաղացել է Ադլերի «Թրուդ» ակումբի պատանեկան թիմում։ 1953-1954 թվականներին խաղացել է Սոչիի «Սպարտակում»։ 1955 թվականին խաղացել է «Տորպեդոյում»՝ 49 խաղում խփելով 19 գնդակ։ 1956-1962 թվականներին Մոսկվայի «Տորպեդոյում» խաղալով 138 խաղ՝ խփել է 31 գոլ։ Ավելի ուշ՝ 1963-1971 թվականներին խաղացել է Թբիլիսիի «Դինամոյում», անցկացրել 237 խաղ և խփել 52 գոլ։

Խաղային կարիերայի ավարտից հետո աշխատել է «Դինամոյի» մարզչի պաշտոնում (1976—1977)։ Սոչիում իր պատվին անվանվել է Կենտրոնական մարզադաշտը և բացվել է հուշարձան։

## Հավաքական
* ԽՍՀՄ ազգային հավաքականում խաղացել է 48 խաղ և խփել 11 գոլ։
* ԽՍՀՄ օլիմպիական հավաքականում խաղացել է 4 խաղ և խփել 1 գոլ։
* ԽՍՀՄ հավաքականում խաղացել է մեկ ոչ պաշտոնական խաղ։
* ԽՍՀՄ հավաքականում դեբյուտը կայացել է 1958 թվականի սեպտեմբերի 28-ին՝ Հունգարիայի հավաքականի դեմ (3-1, հօգուտ ԽՍՀՄ հավաքականին)։
* ԽՍՀՄ հավաքականում վերջին խաղն անցկացրել է 1970 թվականի մայիսի 6-ին՝ Բուլղարիայի հավաքականի դեմ (0-0)։
* ԽՍՀՄ հավաքականում մասնակցել է 1962 և 1966 թվականների աշխարհի առաջնությունների խաղարկությանը։
* 1968 թվականին խաղացել է ՖԻՖԱ հավաքականի կազմում (Բրազիլիայի դեմ)։

## Մարզչական կարիերա
* «Դինամո» Թբիլիսի (1976-1977)
* «Դիլա» Գորի (1978-1979 հունիս)

## Ձեռքբերումներ
* ԽՍՀՄ չեմպիոն՝ 1960, 1964
* ԽՍՀՄ գավաթի հաղթող՝ 1960
* ՈՒԵՖԱ Եվրո 1960-ի հաղթող (Եզրափակչում առաջին գոլի հեղինակը)
* Չորրորդ տեղը Մունդիալ 1966-ում (Երրորդ տեղի համար խաղում խփել է գոլ)
* Վրաստանի լավագույն մարզիկ՝ 1964 
* ԽՍՀՄ «Պատվո նշան» շքանշանի դափնեկիր (1966), Վրաստանի Պատվո շքանշանի դափնեկիր (1996)
* ԽՍՀՄ մրցաշրջանների լավագույն երեսուներեք ֆուտբոլիստների ցուցակում 9 անգամ (№ 1-1958-1962, 1964, 1965, 1968; № 2-1957)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պրոֆիլը «Сборная России по футболу» կայքում 
* Պրոֆիլը zatorpedo.narod.ru կայքում
* Վիճակագրությունը Բ. Վալիեվի «Սովետական սպորտ» ամսագում (2006 մայիսի 30-ից)

Կատեգորիա:1998 մահեր
Կատեգորիա:Դինամո Թբիլիսիի մարզիչներ
Կատեգորիա:Դինամո Թբիլիսիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ֆուտբոլի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հունվարի 7 մահեր
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:Սոչի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ-ի վաստակավոր մարզիչներ
Կատեգորիա:Վրացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Տորպեդո Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տորպեդո-Վիկտորիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Եվրոպայի չեմպիոններ
Գբեր

**Գբեր**, լեռ Թուրքիայում, Պոնտական լեռնահամակարգում, պատմական Տայք աշխարհի Խոտորջրի շրջանում։ Բարձրությունը 3150 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էրզրումի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Պոնտոսի լեռնային համակարգ
Անգստրեմ

thumbnail|right|200px|Անդերս Անգստրեմ
**Անգստրեմ**, երկարության միավոր, մետրի տասը միլիարդերորդական մասը։ Անվանվել է անգստրեմ՝ Անդերս Անգստրեմի անունով։ Նշանակվում է Å։

10−10&nbsp;մ (1&nbsp;Å = 0,1&nbsp;նմ = 100&nbsp;պմ; 10&nbsp;000&nbsp;Å = 1&nbsp;մկմ

Օգտագործվում է գլխավորապես օպտիկայում, սպեկտրոսկոպիայում, ատոմային և մոլեկուլային ֆիզիկայում։

## Տես նաև
* Միավորների միջազգային համակարգ
* Նանոմետր
* Պիկոմետր

Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Բերդուջ (լեռ)

**Բերդուջ**, լեռ  Ախթալայից արևելք, Վիահայոց լեռներում։ Հիշատակված է միջնադարի վրաց հեղինակների կողմից, որոնք այս լեռան շրջանում տեղադրում են 2 վանք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վիրահայոց լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռներ