1991 թվականն Արցախում

Ստորև ներկայացված է **[[1991]] թվականին [[Արցախ]]ում** տեղի ունեցած իրադարձությունները։

## Իրադարձություններ
### Հունվար
* Հունվարի 14 - Ադրբեջանական ԽՍՀ նախագահության հրամանով Շահումյանի շրջանը միացվում է սահմանակից Կասում Իսմայիլովի շրջանին, իսկ վերջինս վերանվանվում է Գերանբոյի շրջան:

### Ապրիլ
* Արցախում գործել է Համակարգող գաղտնի խորհուրդը, որի անդամներին էին՝ Վլադիմիր Բալայանը, Ժաննա Գալստյանը, Գեորգի Պետրոսյանը, Մուրադ Պետրոսյանը, Սերժ Սարգսյանը և Ռոբերտ Քոչարյանը: 
* Ապրիլի 30 - «Օղակ» ռազմական գործողության արդյունքում հայաթափվել են Հյուսիսային Արցախի Գետաշեն ու Մարտունաշեն բնակավայրերը, Հադրութի շրջանի ծայրամասային գյուղերը և Շուշիի շրջանի Բերդաձորի ենթաշրջանը:

### Մայիս
* Մայիսի 4 - Երևանում ստեղծվում է Հայաստանի պաշտպանության կոմիտեն:

### Հուլիս
* Հուլիսի 14 - Խորհրդային և ադրբեջանական զորքերը ներխուժել են Մանաշիդ, Բուզլուխ և Էրքեջ: Նրանց հետագա առաջխաղացումը կասեցվել է Վերինշենի մատույցներում:

### Սեպտեմբեր
* Սեպտեմբերի 2 - Հռչակվել է Արցախի Հանրապետության անկախությունը, որով ադրբեջանական ագրեսիային դիմագրավելու և հայ բնակչության անվտանգություն ապահովելու խնդիրը դրվել է պետական հիմքերի վրա:
* Սեպտեմբերի 14-18 - Շահումյանի շրջանից խորհրդային զորքերի հեռացումից հետո ինքնապաշտպանական շրջանային ուժերը ազատագրել են Բուզլուխ, Մանաշիդ ու Էրքեջ գյուղերը, իսկ Մարտունաշեն գյուղից մոտ 4 կմ հեռավորության վրա գրավել են դիրքեր:
* Սեպտեմբերի 23 - Ռուսաստանի Ժելեզնովոդսկ քաղաքում՝ Ռուսաստանի նախագահ Բորիս Ելցինի և Ղազախստանի նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաևի միջնորդությամբ ստորագրվում է կարգավորման առաջին փաստաթուղթը` Ժելեզնովոդսկի հուշագիրը, որին դիտորդի կարգավիճակով մասնակցում է նաև արցախյան կողմը՝ ԼՂԻՄ մարզկոմի նախագահի պաշտոնակատար Լեոնարդ Պետրոսյանը, հայկական կողմից՝ ԼՂ առաջին գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր Ռոբերտ Քոչարյանը, իսկ ադրբեջանական կողմից՝ Շուշիի քաղաքապետ Վագիֆ Ջաֆարովը:
* Սեպտեմբերի 25 - Ստեփանակերտը առաջին անգամ հրթիռակոծվում է Շուշիից՝ «Ալազան» կայանքով։

### Հոկտեմբեր
* Հոկտեմբերի 30 - Վնասազերծվել է Հադրութի շրջանի Տող գյուղի ադրբեջանական թաղամասի ռազմական հենակետը:

### Նոյեմբեր
* Նոյեմբերի 6 - Հադրութի շրջանում ծավալված մարտերի մարտերի ընթացքում ճնշվում է Հալիֆշա բնակավայրի կրակակետերը:
* Նոյեմբերի 7 - Հադրութի շրջանում ծավալված մարտերի մարտերի ընթացքում ճնշվում է Հախլլու և Սալաքյաթին գյուղերի կրակակետերը:
* Նոյեմբերի 15 - Հադրութի շրջանում ծավալված մարտերի մարտերի ընթացքում ազատագրվել են Սարինշեն և Ծամձոր գյուղերը:
* Նոյեմբերի 19 - Մարտունու շրջանում ծավալված մարտերի մարտերի ընթացքում ճնշվում է Խոջավենդ բնակավայրի կրակակետերը:
* Նոյեմբերի 20
** Մարտունու շրջանի Բերդաշեն գյուղի մերձակայքում կործանվում է Ղազախստանի ու Ռուսաստանի դիտորդներին տեղափոխող Մի֊8 ուղղաթիռը, զոհվում է 22 մարդ, այդ թվում` Ադրբեջանի բարձրաստիճան պաշտոնյաներ, լրագրողներ:
** Ազատագրվում է Հարդութի շրջանի Քարագլուխ գյուղը:
* Նոյեմբերի 26 - Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի նախագահության որոշմամբ լուծարվում է ԼՂԻՄ-ը:

### Դեկտեմբեր
* Դեկտեմբերի 10 - Արցախում անցկացվել է համաժողովրդական հանրաքվե, որով բնակչության մեծամասնությունը քվեարկել է Արցախի Հանրապետության անկախության օգտին:
* Դեկտեմբերի 15 - Վնասազերծվել է Ստեփանակերտին մերձակա Ջամիլլու գյուղը:
* Դեկտեմբերի 16 - Ասկերանի շրջանի Հասանաբադ գյուղի մոտ հայ ազատամարտիկների խումբը բախվել է Ադրբեջանի միլիցիայի հատուկ նշանակության ջոկատի ու վարձկան ռուս զինվորների միացյալ ուժերին: Մի քանի ժամ տևած մարտի արդյունքում վերջիններս մատնվել են փախուստի:
* Դեկտեմբերի 22 - Վնասազերծվել են Մարտակերտի շրջանի ադրբեջանական Իմերեթ-Քերեվենդ և Ումուդլու գյուղերի հենակետերը:
* Դեկտեմբերի 23 - Արցախի ինքնապաշտպանական ուժերը գիշերը սկսել են Կրկժանի ռազմական հենակետերի վնասազերծումը:
* Դեկտեմբերի 25 - Արցախից դուրս է բերվել ԽՍՀՄ ներքին զորքերի հատուկ նշանակության դիվիզիան, ինչից հետո անպաշտպան են մնացել Արցախի բազմաթիվ բնակավայրեր և կարևորագույն օբյեկտներ:
* Դեկտեմբերի 26 - Սահմանագծի ամբողջ երկայնքով ակտիվացել են ադրբեջանական զինված խմբավորումները, ինչը պայմանավորված էր Բաքվից և Աղդամից 300-ական զինյալներ ունեցող 18 գումարտակների, ինչպես նաև ռազմական տեխնիկայի և մեկ ՄԻ-24 ուղղաթիռի Արցախ տեղափոխման հանգամանքով:
* Դեկտեմբերի 30 - Բելառուսի մայրաքաղաք Մինսկում տեղի ունեցած ԱՊՀ երկրների գագաթնաժողովը դիմում է Հայաստանին ու Ադրբեջանին՝ խաղաղ կարգավորման շուրջ բանակցությունները վերսկսելու կոչով:

## Տես նաև
* 1990 թվականն Արցախում
* 1992 թվականն Արցախում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1990-ականներ Արցախում
Կատեգորիա:1991 Ասիայում
Կատեգորիա:1991 Արցախում
Կատեգորիա:1991 Եվրոպայում
Կատեգորիա:20-րդ դարի տարեթվեր Արցախում