Կորեական թվականներ

Կորեական լեզվում հաշվելու համար օգտագործվում են թվականների երկու տեսակ` բուն **կորեական թվականներ** և չինական ծագման թվականներ։

## Թվականների կազմությունը
Բուն կորեական և չինական թվականների համար 11-ից մինչև 19-ը գործում են միևնույն օրենքը` թվերը կազմվում են 10 թվի և միավորի թվի գումարման միջոցով։ Օրինակ`
: 15 = 10 + 5 = 십 (շիպ)+ 오 (о) = 십오 (շիբո) չինական թվականների համար
: 15 = 10 + 5 = 열 (յոլ) + 다섯 (թասսոդ) = 열다섯 (յոլթասսոդ) կորեական թվականների համար

20-99 թվերի համար գործում է նույն օրենքը, որի ընթացքում ավելանում է միավոր թվանշան, միայն տասնյակ նշանակող թվերի կազմը այլ է. չինական թվականները կազմվում են թվի մեջ 10 քանակի բազմապատկմամբ, երբ բուն կորեական թվականներում յուրաքանչյուր տասնյակ ունի իր անունը։ Օրինակ`
: 66 = 6 × 10 + 6 = 육 (յուկ; սեվերն. 륙) × 십 (շիպ + 육 (յուկ) → 육십육 (յուկսիմնյուկк; սեվերն. 륙십륙) չինական թվականների համար
: 66 = 60 + 6 = 예순 (յեսուն) + 여섯 (յոսոթ) = 예순여섯 (յեսունյոսսոթ) կորեական թվականների համար

Այն դեպքում, երբ թվանշանակարգում (տասնյակ, հարյուրավոր, հազարավոր և այլն) բազմապատկիչը միավոր է (10, 11…; 100, 101…; 1000, 1001…), ապա այն սղվում է։ «15» — 십오 «շիբո» (10 + 5), բայց ոչ 일십오 «իլշիբո» (1 × 10 + 5): Ինչպես չինական, այնպես էլ կորեական մեծ թվերը բաժանվում են 4 խմբի`
հարյուր հազար - 100 000 = 10 × 10 000 = 십만 (շիմման), այլ ոչ 100 × 1000 (백천, փեգչան)։

Կարևոր է տարբերակել չինական և կորեական թվականները, քանի որ այդ թվականների կիրառելիության սահմանները համարյա երբեք չեն հատվում։ Օրինակ, չինական ծագման թվերը կարող են օգտագործվել դասական թվականներ` 
: 십번 (շիպ թոն, հանչա 十番, «տասներորդ համար»);
: 열번 (յոլ բոն, չի օգտագործվում հանչա բառը, «տաս անգամ»)։

Բուն կորեական թվականներում տարիքի մատնանշման համար օգտագործվում է սայլ (살), իսկ փոխառյալ բառերի դեպքում` սե (세):
: 25 лет: 20 + 5 + «սայլ» = 스물다섯 살 (սիմուլթասսոդ սայլ),
: 25 лет: 2 × 10 + 5 + «սե» = 이십오 세 (իշիբօ սե)։

Չինական թվականները օգտագործվում են նաև րոպեների հաշվման ժամանակ։
: 35 րոպե = 3 × 10 + 5 + «փուն» (րոպե) = 삼십오 분 (սամշիբո բուն)։

Բուն կորեական թվանշանները օգտագործվում են ժամերը տասներկուժամյա համակարգում հաշվելու համար, ինչպես նաև 0:00 մինչև 12:00 24-ժամյա համակարգում ժամերը հաշվելու համար: 13:00 մինչև 24:00 ընկած ժամանակահատվածի ժամերը կարող են անվանվել միևնույն թվով։
: 세 시 (սե շի, գիշերվա կամ ցերեկվա ժամը 3),
: 십칠 시 (շիփջիլ շի си) или 열일곱 시 (յոլիլգոփ շի) — 17:00:

Հարյուրավոր թվի հաշվման ժամանակ օգտագործվում են չինական թվականներ` երբեմն կորեական թվականների հետ միախառնված.

101 կարող է կարդացվել ինչպես 백하나 (փեգհանա), այնպես նաև 백일 (փեգհիլ)։
Որոշ կորեական թվականներ փոփոխվում են հաշվային բառերից առաջ.

1, 2, 3, 4, և 20 թվերը հաշվելու համար օգտագործվում են հատուկ ձևեր, որոնք կազմվում են վերջին տառի սղությամբ։

* 한 번 հան փոն (մի անգամ),
* 두 개 թու քե (երկու իրեր),
* 세 시 սե շի (երեք ժամ), Հյուսիասային Կորեայում այս դեպքերում օգտագործվում են չինական 삼 «սամ» թվականը. 삼시 «սամ շի»,
* 네 명 նե մյոն (չորսը),
* 스무 마리 սիմու մարի (քսան կենդանի)։

Նմանօրինակ գործընթաց տեղի է ունենում չինական թվականների հետ.
* 오뉴월 օնյուվոլ (մայիս և հունիս)
* 유월 յուվոլ (հունիս)
* 시월 շիվոլ (հոկտեմբեր)

Մի քանի բառերից առաջ բուն կորեական «3» և «4» թվականները ունեն յուրահատուկ տեսք.
* 석 달 սոք տալ (երեք ամիս)
* 넉 잔 նոք չան (չորս բաժակ)

## Թվեր

Ծանոթություն.
* Ծանոթություն 1. այստեղ գործում են կորեական հնչյունաբանության օրենքները։
* Ծանոթություն 2. այս թվականները համարվում են հնացած և չեն օգտագործվում։
* Ծանոթություն 3. այս թվերի անվանումները բուդդայական տեքստերի խոսքեր են, հասարակ կյանքում դրանք չեն օգտագործվում։ Գիտնականները հաճախ վիճում են այդ բառերի թվային հստակ իմաստների շուրջ։ 
* Ընդհանրապես, 1020-ից բարձր թվականները հիմնականում չեն օգտագործվում։

## Արտասանություն

Հաշվային բառերի և թվերի սկզբնական բաղաձայնները, որոնք հաջորդում են բուն կորեական «յոդոլ» (ութ) և «յոլ» (տաս) թվականներին, հնարավորին չափով դառնում են լարված։

* 열 셋 յոլսեթ (13) արտասանվում է ինչպես 열쎗 յոլսսյոթ;
* 여덟 권 յոդոլկվոն (ութ գիրք) արտասանվում է ինչպես 여덜꿘 յոդոլկկվոն

Մի քանի թվականներ ունեն երկար ձայնավորներ (2։ 둘, 3: 셋, 4:넷), բայց այլ թվականների հետ զուգորդման կամ բառակապակցությունների հետ դրանք դառնում են կարճ (12, 13, 14…):
Թվականների մեջ գործում են նաև բոլոր հասարակ հնչյունաբանական փոփոխությունները. 66 (예순 여섯) արտասանվում է 예순녀섣 (յեսուննյոսոթ), իսկ 70 (칠십)`  칠씹 չհիլսսիփ։

## Կորեական թվականների հետ օգտագործվող վերջածանցները

번(番), 호(號), 차(次), 회(回) վերջածանցները միշտ օգտագործվում են չինական թվականների և արաբական թվերի հետ.

Մետրոպոլիտենի համար երկու գիծ - (이호선, հանչա 二號線, իհոսան),
Ուղի համար 37 (37번국도, հանչա 37番國道):
Առանց համարի և համարով թվերը չեն կարող փոխարինել միմյանց, օրինակ 906호(號) նշանակում է «906 բնակարան»` որպես փոստային հասցե, իսկ 906 առանց «호» չի կարող նշանակել գրասենյանկ կամ բնակարան։ (제, 第)` «չէ» բառը հիմնականում օգտագործվում է մի քանի դեպքերի հաջորդականությունը կազմելու համար, օրինակ` Օլիմպիադան։

## Ֆինանսական թվեր

Վաճառականության մեջ օգտագործվում են թվեր, որոնք գրված են հանչայում, որպեսզի կեղծումներից ու միարժեքությունից հնարավոր լինի խուսափել

Հեռախոսահամարների և այլ հաջորդական թվերի  թելադրման ժամանակ թվերի չինական 1 և 2 թվերի անվանումները փոխարինվում են բուն կորեականով։
Օրինակ` 
: 555—1212 արտասանվում է *о-о-о, հանա-թուլ-հանա-թուլ* (오오오 하나둘하나둘) *о-о-о, իլ-ի-իլ-ի* փոխարեն  (오오오 일이일이), քանի որ չինական թվերը հեշտ է շփոթել։

## Տես նաև
* Կորեերեն

## Գրականություն
J.J. Song *The Korean language: Structure, Use and Context* (2005 Routledge) pp. 81ff.

Կատեգորիա:Կորեերեն
Կատեգորիա:Թվաբանություն