Այլար Հագի

**Այլար Հագի** (, ), իրանցի ուսանող, որը սպանվել է Իրանի անվտանգության ուժերի կողմից՝ 2022 թվականին Իրանի Թավրիզ քաղաքում տեղի ունեցած բողոքի ցույցերի ժամանակ։

Կառավարության պաշտոնյաներն ու լրատվամիջոցները հերքել են նրա սպանությունը՝ պնդելով, որ նա ցած է ընկել բարձրահակ շենքից։ Սկզբում ճնշում է գործադրվել նրա ընտանիքի վրա, որպեսզի նրանք հայտարարեն, որ Այլարն ինքնասպան է եղել։ Երբ ընտանիքը հրաժարվել է դա ընդունել՝ ուժայինները ձերբակալել են նրա հորը։ Որպես ճնշման ձև՝ նրանք երկու օր ընտանիքին չեն հանձնել նրա մարմինը և թույլ չեն տվել նրան թաղել հայրենի Մալեքանդ քաղաքում:

Հուղարկավորությունը և Այլարիի 40-օրյա հոգեհանգստի արարողությունը տեղի է ունեցել Վադի է Ռահմատ գերեզմանատանը՝ քաղաքացիների մասնակցությամբ: Մասնակիցները իշխանության դեմ կարգախոսներ են հնչեցրել՝ «Մենք բոլորս Այլար ենք, պայքարը շարունակվում է», «Ազատություն, արդարություն, ազգային իշխանություն» և «Ադրբեջանը չի քնում, Այլարի արյունն իզուր չի թափվել»։ Երկու արարողություններն էլ խաթարվել են անվտանգության ուժերի միջամտությամբ։ Այս դեպքերի ժամանակ մարդիկ ծեծի են ենթարկվել և ձերբակալվել։

Այլարի սպանությունից հետո Արևելյան Ադրբեջան նահանգում ակտիվացել են բողոքի ցույցերը։ Բողոքի ցույցեր և ակցիաներ են տեղի ունեցել Թավրիզ, Բինաբ, Մալեքան և Արդաբիլ քաղաքներում, ինչպես նաև Թավրիզի Ազադ համալսարանում, որտեղ սովորել է Այլարը։ Այս ցույցերի ընթացքում ձերբակալվել են մի քանի ցուցարարներ։

2022 թվականի նոյեմբերի 28-ին Ադրբեջանի Հանրապետությունում երիտասարդ աղջիկները ֆլեշմոբ են կազմակերպել՝ ի հիշատակ Իրանում կանանց իրավունքների համար պայքարող մարդկանց և այնտեղ սպանված ադրբեջանցի աղջիկների, այդ թվում՝ Հադիս Նաջաֆիի, Ասրա Փանահիի և Այլար Հագիի հիշատակին։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1999 թվականին Մալեքան քաղաքում՝ ադրբեջանական ընտանիքում։ Հետագայում նա ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Թավրիզ քաղաք։ Մահվան պահին նա Թավրիզի Ազադ համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի չորրորդ կուրսի ուսանողուհի է եղել։

## Սպանություն
Մասնակցել է 2022 թվականի նոյեմբերի 16-ին Թավրիզում տեղի ունեցած հակակառավարական ցույցին, որը տեղի է ունեցել 2022 թվականի Իրանի բողոքի ցույցերի շրջանակներում։ Կառավարական ուժերը սկսել են ցրել ցույցը՝ ցուցարարների նկատմամբ բռնություն գործադրելով։ Ոստիկանների միջամտությունից հետո նա բռնություններից փրկվելու համար պատսպարվել է շենքում։ Նրան հետապնդող մի քանի սպաներ հետևել են նրան, կրակել նրա գլխին և  սպանել։ Այնուհետեւ նրա մարմինը նետվել է բարձրահարկ շենքից։

Ավելի ուշ անվտանգության աշխատակիցները ճնշում են գործադրել նրա ընտանիքի վրա, ստիպելով նրանց հայտարարել, որ նա ինքնասպանության նպատակով դիտավորյալ վայր է ընկել շենքից։ Կառավարությունը նման հայտարարություններ է արել մյուս ցուցարարների մահից հետո։ Այն բանից հետո, երբ նրա ընտանիքը հրաժարվել է ընդունել ինքնասպանության պատմությունը, նրա հայրը՝ Ռաջաբ Հագին ձերբակալվել է անվտանգության ուժերի կողմից։ Հագիի ընտանիքի վրա ճնշում գործադրելու համար կառավարական ուժերը երկու օր պահել են նրա դին։

Իրանական պետական լրատվամիջոցները հրապարակել են շենքի անվտանգության տեսախցիկով ֆիքսված տեսանյութը և պնդել, որ Այլարը մեքենայից իջնելուց անմիջապես հետո ընկել է փոսը և մահացել։ Սակայն այս տեսանյութում երևում է, թե ինչպես է ինչ-որ կին դուրս գալիս մեքենայից։ Իսկ այն կնոջը, որի դեմքն անգամ չի երևում տեսանյութում, անհնար է ճանաչել։

## Հուղարկավորություն
Ընտանիքը ցանկացել է նրան թաղել Մալեքանում, որտեղ նա ծնվել է, սակայն իշխանությունները դա թույլ չեն տվել։ Հորը՝ Ռաջաբ Հագիի հանդեպ ճնշում են գործադրել, որպեսզի թաղման արարողությունը հանգիստ կերպով անցկացվի Թավրիզում և ոչինչ չհրապարակվի։ Այդուհանդերձ լուրը հայտնի է դարձել և մեծ թվով քաղաքացիներ մասնակցել են հուղարկավորությանը։ Հուղարկավորությունը տեղի է ունեցել 2022 թվականի նոյեմբերի 18-ին Թավրիզի Վադի-է Ռահմատ գերեզմանատանը։ Հուղարկավորությանը մասնակցող քաղաքացիները կոչեր են արել Իրանի դեմ, կարգախոսների մեջ եղել են նմանատիպ կոչեր՝  «Մենք բոլորս Այլար ենք, պայքարը շարունակվում է», «Ազատություն, արդարություն, ազգային իշխանություն», սակայն ուժայինները հարձակվել են գերեզմանոցում հավաքված քաղաքացիների վրա՝ սպանել նրանց, հեռացրել տարածքից և ձերբակալել մի քանի հոգու։ Բացի այդ, Թավրիզի բժշկական գիտությունների համալսարանի պրոֆեսոր Շամսի Աբբասալիզադեն հեռացվել է աշխատանքից հուղարկավորությանը մասնակցելու համար։

2022 թվականի դեկտեմբերի 27-ին տեղի է ունեցել Այլար Հագիի հիշատակի 40-օրյա արարողությունը։ Արարողության մասնակիցները կրկին հնչեցրել են հակակառավարական կարգախոսներ՝ «Մենք բոլորս Այլար ենք, մենք ազատություն ենք պահանջում», «Ադրբեջանը չի քնում, Այլարի արյունն իզուր չի թափվել», «Խամենեին մարդասպան է, իշխանությունը անվստահելի է» և «Մահ բռնապետին»։ Արարողության ընթացքում ելույթ է ունեցել նաև Հագիի հայրը։ Այնուհետև անվտանգության ուժերը միջամտել են արարողությանը, որի արդյունքում մասնակիցների և անվտանգության ուժերի միջև կոնֆլիկտ է առաջացել, որտեղ անվտանգության ուժերը մահակներով ծեծի են ենթարկել ներկաներին։ Հագիի ծնողները և մի քանի հոգի ձերբակալվել են։

## Ժառանգություն

Այլարի սպանությունը էլ ավելի է սրացրել բողոքի ցույցերն Արևելյան Ադրբեջան նահանգում։ Թավրիզում, Բինաբում և Մալեքանում տեղի են ունեցել բողոքի ցույցեր։ Բողոքի ակցիաների ընթացքում ձերբակալվել են մի քանի ցուցարարներ։ Հագիի սպանությունից հետո ցույցեր են կազմակերպել նաև Թավրիզի Ազադ համալսարանի բժշկական ուսանողները։

2022 թվականի նոյեմբերի 28-ին Ադրբեջանում երիտասարդ աղջիկները ֆլեշմոբ են կազմակերպել՝ ի հիշատակ Իրանում կանանց իրավունքների համար պայքարողների և այնտեղ սպանված ադրբեջանցի աղջիկների, այդ թվում՝ Հադիս Նաջաֆիի, Ասրա Փանահիի և Այլար Հագիի։ Ֆլեշմոբի ավարտին ցուցադրվել են Հագիի և այլ սպանված ադրբեջանցիների պատկերները՝ «Գիտենք, մենք ձեզ հետ ենք» հաղորդագրության ուղեկցությամբ։

2023 թվականի փետրվարի 20-ին Թավրիզի փողոցների պատերին գրվել են կարգախոսներ՝ «Այլար Հագի», «Դուք կարող եք ջնջել մեր կարգախոսները պատերից, բայց ոչ  արյան հետքերը», «Մահ Խամենեիին», «Մահ բռնապետին»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Իրանի ոստիկանության կողմից սպանված Այլար Հագին հուղարկավորվել է/ İTV
* Այլար Հագիի 40-րդ արարողության ժամանակ ցուցարարները կարգախոսներ են վանկարկել Ալի Խամենեիի դեմ
* Այլար Հագիի 40 արարողությունները
* Ոստիկանները ծեծում են մարդկանց Այլար Հագիի հուղարկավորության ժամանակ
* آیلار حقی را «با گلوله کشتند» اما باز ادعای سقوط از ارتفاع در رسانه‌های حکومتی

Կատեգորիա:Գնդակահարվածներ
Կատեգորիա:Իրանում մահացածներ
Կատեգորիա:Իրանցի կին ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքներն Իրանում
Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ