Սոմալիի շիլինգ

**Սոմալիի շիլինգ՝** (նշան։ Sh.So.; սոմալի՝ shilin; ; ; ISO 4217: SOS) Սոմալիի պաշտոնական արժույթնը։ Այն ստորաբաժանվում է 100 սենտի (սոմալի, նաև՝ սենթ), ցենտ (անգլերեն) կամ ցենտեզիմի (իտալ.)։

## Ընդհանուր ակնարկ
### Վաղ պատմություն
Շիլլինգը Սոմալիի որոշ մասերի արժույթն է 1921 թվականից, երբ արևելաաֆրիկյան շիլլինգը ներկայացվեց բրիտանական Սոմալիլենդի նախկին պրոտեկտորատին։ 1960 թվականին բրիտանական Սոմալիլենդի և իտալական Սոմալիլենդի նախկին տարածքների անկախացումից և միավորումից հետո նրանց համապատասխան արժույթները՝ արևելաաֆրիկյան շիլլինգը և սոմալոն (որոնք արժեքով հավասար էին) 1962 թվականին փոխարինվեցին սոմալիական շիլինգով։ Դրա անվանումների համար օգտագործված անուններն էին ցենտ (եզակի՝ centesimo, հոգնակի՝ centesimi) և սենթ (հոգնակի՝ سنتيمات) և շիլինգ (եզակի՝ scellino, հոգնակի՝ scellini)։

### Թղթադրամներ
1962 թվականի հոկտեմբերի 15-ին «Banca Nazionale Somala»-ն (Սոմալիի Ազգային բանկը) թողարկեց 5, 10, 20 և 100 սկելին/շիլինգ թղթադրամներ։ 1975 թվականին «Bankiga Qaranka Soomaaliyeed»-ը (Սոմալիի ազգային բանկ) ներկայացրեց թղթադրամներ 5, 10, 20 և 100 շիլին/շիլլինգով։ Դրանց հաջորդեցին 1978 թվականին նույն անվանական արժեքներով թղթադրամները, որոնք թողարկվեցին Bankiga «Dhexe Ee Soomaaliya»-ի (Սոմալիի Կենտրոնական բանկ) կողմից։ 1983 թվականին ներմուծվել է 50 շիլին/շիլինգ թղթադրամ, որին հաջորդել են 1989 թվականին՝ 500 շիլին/շիլինգ, իսկ 1990 թվականին՝ 1000 շիլին/շիլինգ։ 1990 թվականին փորձ արվեց արժույթը բարեփոխել 100-ից 1-ով, վերանվանման համար պատրաստված նոր 20 և 50 նոր թղթադրամներով։

### Մետաղադրամներ
Սկզբում շրջանառության մեջ դրված մետաղադրամներն էին արևելաաֆրիկյան շիլլինգի և սոմալոյի արժույթները։ 1967 թվականին Սոմալիի Հանրապետության անունով թողարկվել են մետաղադրամներ՝ 5, 10 և 50 ցենտ/ցենտեզիմի և 1 շիլինգ/սկելինո անվանական արժեքներով։ 1976 թվականին, երբ ներմուծվեցին անվանական արժեքների սոմալիական անվանումները, Սոմալիի Դեմոկրատական Հանրապետության անունով մետաղադրամներ թողարկվեցին 5, 10 և 50 սենտի և 1 շիլլինգով։

## Ժամանակակից պատմություն
### Նախաքաղաքացիական պատերազմ
Շիլլինգը կապված էր ստերլինգի հետ՝ 20 շիլլինգ մեկ ֆունտ ստերլինգի փոխարժեքով, ինչը սոմալիի շիլլինգը համարժեք էր դարձնում բրիտանական շիլլինգին։ 1967 թվականին այն փոխեց իր կապը ԱՄՆ դոլարի հետ՝ 1967 թվականի նոյեմբերի 18-ին, երբ ստերլինգը արժեզրկվեց՝ տալով ենթադրյալ փոխարժեք 1 դոլար = 7,14286 շիլլինգ։ 1971 թվականի օգոստոսի 28-ին, Բրետտոն Վուդսի համակարգի փլուզմամբ, շիլլինգը գնահատվել է 0,124414 գրամ ոսկի։ 1971 թվականի դեկտեմբերի 23-ին այն փոխկապակցված էր ԱՄՆ դոլարով, այս անգամ 1 դոլար = 6,57895 շիլլինգ փոխարժեքով։ 1972 թվականի հունվարի 8-ին շիլլինգն արժեզրկվել է 5%-ով՝ մինչև 1 դոլար = 6,92522 շիլլինգ։ 1973 թվականի փետրվարի 24-ին դոլարի հետ կապը դարձավ 6,23272 շիլլինգ։

Երկակի փոխարժեքի համակարգը ստեղծվել է 1981 թվականի հունիսի 30-ին, պաշտոնական փոխարժեքով 6,295 շիլլինգ ԱՄՆ դոլարի դիմաց և երկրորդ փոխարժեքը 12,4654-ից մինչև 12,7146 շիլլինգ մեկ դոլարի դիմաց։

Սոմալիի արժույթը ենթարկվել է մի քանի արժեզրկման՝
*1982 թվականի հուլիսի 1. SDR-ով  կախված  է ԱՄՆ դոլարին = 16,50 շիլլինգ (±7,5 գոտի 1983 թվականի հուլիսի 1-ին)
*1984 թվականի սեպտեմբերի 15։ կախված  է ԱՄՆ դոլարից Դոլլարից = 26 շիլլինգ (պաշտոնական դրույքաչափ)
*1985 թվականի հունվարի 1։ կախված  է ԱՄՆ դոլարից = 36 շիլլինգ (պաշտոնական փոխարժեք)։
*1985 թվականի հունիսի 30. կախված  է ԱՄՆ դոլարից = 40,6083 վhillings (official rate)
*1985 թվականի նոյեմբերի 2.  կախված  է ԱՄՆ դոլարից = 42,50 շիլլինգ (պաշտոնական դրույքաչափ)
*Սոմալիի շիլլինգն արժեզրկվել է 54,50 SOS/USD-ից մինչև 90,50 SOS/USD 1986թ.-ի ընթացքում։ Եղել են բազմաթիվ փոխարժեքներ:s.
*1987 թվականի հոկտեմբերի  կախված  է ԱՄՆ դոլարից 12 = 100 շիլլինգ (պաշտոնական դրույքաչափ)
*

### Չկարգավորում
1990-ական թվականների սկզբին սկսված քաղաքացիական պատերազմին ուղեկցող կենտրոնական իշխանության անկումից հետո սոմալիական շիլլինգի արժեքը ընկավ։ Սոմալիի Կենտրոնական բանկը՝ երկրի դրամավարկային իշխանությունը, նույնպես դադարեցրեց գործունեությունը։ Հետագայում ի հայտ եկան տեղական արժույթի մրցակից արտադրողները, ներառյալ ինքնավար տարածաշրջանային միավորները, ինչպիսիք են Պունտլենդի տարածքը։ Այս արժույթները ներառում էին «Na» շիլլինգը, որը չկարողացավ լայն ընդունելություն ձեռք բերել, և «Balwyn» I և II՝ մինչ 1991 թվականի թղթադրամների կեղծումները։ Արժեթղթերի համար մրցակցությունը իջեցրեց արժեքը մինչև $0,04 մեկ «ShSo» (1000) թղթադրամի համար, որը գրեթե համընկում էր ապրանքի արժեքին։ Սպառողները նաև հրաժարվեցին ընդունել 1991 թվականի անվանական արժեքներից ավելի մեծ թղթադրամներ, ինչը օգնեց դադարեցնել արժեզրկման հետագա աճը։ Մինչև 1991 թվականը թողարկված թղթադրամները և դրան հաջորդած կեղծվածները համարվում էին որպես նույն արժույթի։ Կանխիկ գնումներ կատարելու համար պահանջվում էին մեծ փաթեթներ, և Միացյալ Նահանգների դոլարը հաճախ օգտագործվում էր ավելի մեծ գործարքների համար։

### Կանոնակարգում
2000-ական թվականների վերջին Սոմալիի նորաստեղծ Անցումային դաշնային կառավարությունը վերակենդանացրեց Սոմալիի չգործող Կենտրոնական բանկը։ Դրամավարկային իշխանությունը ստանձնել է դրամավարկային քաղաքականության և՛ ձևակերպման, և՛ իրականացման խնդիրը։ Սոմալիի շիլլինգի նկատմամբ անվստահության պատճառով ԱՄՆ դոլարը լայնորեն ընդունվեց որպես փոխանակման միջոց սոմալական շիլլինգի հետ մեկտեղ։ Չնայած դոլարիզացիային, սոմալիական շիլլինգի մեծ թողարկումն ավելի ու ավելի խթանեց գների աճը, հատկապես ցածրարժեք գործարքների համար։ Սոմալիի նոր Կենտրոնական բանկը ակնկալում է, որ այս գնաճային միջավայրը կավարտվի, երբ Կենտրոնական բանկը լիովին վերահսկի դրամավարկային քաղաքականությունը և կփոխարինի մասնավոր հատվածի կողմից ներդրված ընթացիկ շրջանառվող արժույթը։

Տեղական անվտանգության զգալի բարելավմամբ՝ սոմալիացի արտագաղթածները սկսեցին վերադառնալ երկիր՝ ներդրումային հնարավորությունների համար։ Օտարերկրյա համեստ ներդրումների հետ մեկտեղ միջոցների ներհոսքը օգնեց սոմալիական շիլլինգի արժեքի զգալի աճին։ 2014 թվականի մարտին արժույթը նախորդ 12 ամիսների ընթացքում ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ արժևորվել է գրեթե 60%-ով։ Սոմալիի շիլլինգն ամենաուժեղն էր 175 համաշխարհային արժույթների մեջ, որոնք վաճառվում էին «Bloomberg»-ի կողմից՝ նույն ժամանակահատվածում աճելով գրեթե 50 տոկոսային կետով ավելի, քան հաջորդ ամենաուժեղ համաշխարհային արժույթը։

Միացյալ Նահանգների դոլարը շարունակում է մնալ Սոմալիում օգտագործվող հիմնական արժույթը, որն առավել արդյունավետ է էլեկտրոնային վճարումների մեջ՝ օգտագործելով SMS-ներ, ինչպիսին է «EVC Plus»-ը։

## Պատմական փոխարժեքներ
Ազատ շուկայական գներ Սոմալիում.
*2000 SOS/USD 1991 թվականի հունիսին
*5000 SOS/USD 1993 թվականի հունիսին
*13,400 SOS/USD 2006 թվականի մարտին
*14,406 SOS/USD 2006 թվականի օգոստոսին
*15000 SOS/USD 2007 թվականի փետրվարին
*25000 SOS/USD 2008 թվականի մարտին
*35000 SOS/USD 2008 թվականի հուլիսին
*28250 SOS/USD 2009 թվականի մարտին
*33,300 SOS/USD 2010 թվականի փետրվարին
*27000 SOS/USD 2011 թվականի հոկտեմբերին
*19,000 SOS/USD 2012 թվականի դեկտեմբերին
*15,000 SOS/USD 2013 թվականի մայիսին
*20000 SOS/USD 2014 թվականի մարտին
*22000 SOS/USD 2014 թվականի դեկտեմբերին
*23,000 SOS/USD 2015 թվականի ապրիլին

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

*CIA World Factbook - ''Somalia''
*

## Արտաքին հղումներ
*Սոմալին իսլամական թղթադրամներում
*Սոմալի

Կատեգորիա:Արժույթներ ըստ տարածաշրջանի
Կատեգորիա:Շիլլինգ
Կատեգորիա:Սոմալի