open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ռոբերտ Գոմես

**Ռոբերտ Գոմես** (*Robert Gomez,* ), ամերիկացի երգիչ, հեղինակ-կատարող, կիթառահար Տեխաս նահանգի Դենտոն քաղաքից։

## Կենսագրություն և ստեղծագործություն
2005 թվականին սեփական ուժերով թողարկել է «*Etherville»* ալբոմը, որից հետո պայմանագիր է կնքել բրիտանական «*Bella Union»* ձայնագրման լեյբլի հետ, որը 2007 թվականին հրապարակել է «*Brand New Towns»* սկավառակը։ Երկրորդ ալբոմը բրիտանական մամուլում, այդ թվում՝ *[[The Guardian]]-ում*, *The Sunday Times-ում* և *[[The Independent]]-ում,*  ընդհանուր առմամբ արժանացել է դրական գնահատականների։  «The Independent»-ից Էնդի Գիլը ալբոմին տվել է 5-ից 5 աստղ՝ անվանելով այն «տարվա առաջին իսկապես ուժեղ ալբոմը»։ Նույն թվականին կայացել է Գոմեսի ելույթը «World Cafe» ծրագրի ստուդիայում, որը թողարկվում էր NPR կայքում։ Գոմեսը «*Nylon»* ամսագրում հիշատակվել է տեղական ուրիշ կատարողների՝ St. Vincent-ի, Midlake-ի, Baptist Generals-ի թվում։ Գոմեսի երրորդ երգը թողարկվել է 2009 թվականին «*Pine Sticks and Phosphorus»* դենտոնական լեյբլով։ Ներկայումս նա ձայնագրում է «*Severance Songs»* վերնագրով սկավառակը՝ ներշնչված Ռոբերտ Օլեն Բաթլերի «*Severance»* գրքով։ Մենահամերգներին զուգահեռ Գոմեսը ելույթ է ունեցել այնպիսի երաժիշտների հետ, ինչպիսիք են Սառա Ջաֆեն, Ջոն Գրանտը և Աննա-Լին Ուիլյամսը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Биография и рецензии на Allmusic

Կատեգորիա:1975 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կիթառահարներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 17 ծնունդներ
Ջեքի Գլիսոն

**Ջեքի Գլիսոն** (, ), ամերիկացի կատակերգական դերասան (1964 թվականին առաջադրվել է «Ոսկե գլոբուս» մրցանակի հեռուստատեսային սերիալում տղամարդու լավագույն դերի համար) և երաժիշտ, որը ձայնագրվել է «Criteria Studios» ստուդիայում։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1916 թվականի փետրվարի 26-ին Բրուքլինում՝ Իռլանդիայից ներգաղթած Հերբերտ և Մեյ Գլիսոնների ընտանիքում։ Մի քանի տարի անց՝ 1925 թվականի դեկտեմբերին, հայրը լքել է ընտանիքը, և Ջեքին ստիպված է եղել աշխատել տրանսպորտային ընկերությունում։

Հոր հեռանալուց հետո երիտասարդ Գլիսոնը մնացել է առանց հսկողության, տեղի ավազակախմբի հետ թափառել է փողոցներով, հազվադեպ է հաճախել դպրոցներ, որոնք այդպես էլ չի ավարտել։ Աշխատանքի փնտրտուքներով շրջել է թատրոններով, ուր երբեմն աշխատել է որպես կոնֆերանսիե և խաղացել է էպիզոդային դերերում (*Halsey Theater* և *Folly Theater*): Ջեքիին դաստիարակել է մայրը, որը մահացել է 1935 թվականին։ Ջեքիի առաջին ընկերուհու ընտանիքն առաջարկել է նրան տանել Նյու Յորքից, բայց նա մնացել է քաղաքում և ընկերոջ հետ, որը թատրոններից մեկի կատակերգու էր, հաստատվել է հյուրանոցային համարում։ Ընկերը Գլիսոնի համար կատակերգուի աշխատանք է գտել Ռեդինգում (Փենսիլվանիա), որտեղ նրա գործակալն ապահովել է աշխատավարձ, որը բավականացրել է Ռեդինգ գնալու և ապրելու համար։ Դա եղել է Գլիսոնի՝ որպես պրոֆեսիոնալ կատակերգակի առաջին աշխատանքը, որ կատարել է փոքր ակումբներում։

thumb|right|250 px|Մուտք Jackie Gleason Theater, Մայամի
Դրան հաջորդել է կատակերգուի մեծ կարիերան՝ աշխատանք շատ հայտնի թատրոնների և կինոստուդիաների հետ, նկարահանումներ հեռուստատեսությունում, գործունեություն՝ որպես երաժիշտ։

1952 թվականին CBS-ը ստեղծել է «Ջեքի Գլիսոնի շոու»-ն։ «Ջեքի Գլիսոնի շոու»-ն եղել է ժամային վարիետե (թեթև ժանրի թատրոն), որին մասնակցել են նաև պարողներ։

Ջեքի Գլիսոնը շատ է ծխել (մի քանի տուփ ծխախոտ մեկ օրում), ինչն ի վերջո հանգեցրել է առողջության հետ խնդիրների։ Նա մահացել է 1987 թվականի հունիսի 24-ին հաստ աղիքի քաղցկեղից Ֆլորիդայի իր տանը։ Թաղվել է Մայամիի «*Our Lady of Mercy* » կաթոլիկ գերեզմանոցում։

Գլիսոնն ամուսնացած է եղել երեք անգամ՝ Ժենևեվ Նալֆորդի (1936-1970), Բևերլի ՄաքՔիթրիկի (1970-1975) և Մերիլին Թեյլորի (1975-1987) հետ։ Առաջին կնոջից ունեցել է երկու դուստր՝ Ջերալդինա (1940) և Լինդա (1942)։

Մայամիի կատարողական արվեստի թատրոնը կրում է Ջեքի Գլիսոնի անունը։

## Ընտրյալ ֆիլմագրություն
* 1941 - «Ամբողջ գիշերվա ընթացքում»
* 1956 - «Նորապսակները» (հեռուստասերիալ)
* 1961 - «Խաբեբան»
* 1977 - «Ոստիկանն ու ավազակը»
* 1980 - «Ոստիկանն ու ավազակը 2»
* 1986 - «Ընդհանուր ոչինչ»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ջեքի Գլիսոն
* Ջեքի Գլիսոն
* Ջեքի Գլիսոն

Կատեգորիա:1916 ծնունդներ
Կատեգորիա:1987 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:«Թոնի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Հունիսի 24 մահեր
Կատեգորիա:Փետրվարի 26 ծնունդներ
Կուկի հին գյուղատնտեսական բնակավայրեր

**Կուկի հին գյուղատնտեսական բնակավայրեր**, Պապուա Նոր Գվինեայի տարածքում գտնվող հնագիտական տարածք, որը ցույց է տալիս գյուղատնտեսության մեկուսացած զարգացումը 7-10 հազարամյակների ընթացքում։

Հուշարձանը գտնվում է Նոր Գվինեա կղզու հարավարևելյան մասում, Արևմտյան լեռնաշխարհի նահանգում՝ ծովի մակարդակից 1․550 մ բարձրության վրա, Վահգիի հովտում։ Հուշարձանի տարածքը 116 հա է։

Այս ճահճոտ տարածքում պահպանվել են հավաքչությունից գյուղատնտեսություն անցնելու հետքերը, տարածքն ուսումնասիրող հնագետների կարծիքով, այս գործընթացը տեղի է ունեցել մ.թ.ա. 5-րդ հազարամյակում, քանի որ այդտեղ հայտնաբերվել է այդ ժամանակահատվածին թվագրվող հնագիտական բլուրներ։ Մ.թ.ա. մոտ 2000 տարի առաջ այստեղ ստեղծվել է մեկ ցանցին միացված ջրահեռացման ջրանցքների համակարգ։

Հիմնականում աճեցվում էին պտղատու և ընկուզազգի ծառեր, ուտելի արմատներով բույսեր` տառո, արոտավայրերի մշակաբույսեր, շաքարեղեգ, կանաչի, տերևավոր բանջարեղեն և բանան։
Հնագիտական պեղումներն ու հետազոտությունները կատարվում են 1960 թվականներից ի վեր, ավստրալիացի հնագետ Ջեք Գոլսոնը այս ոլորտում առաջիններից էր։

Հուշարձանի տարածքում ապրում է «Քավելկա» ցեղը, որոնք 1990 թվականներից ի վեր աճեցնում են բաթաթ, բանան և սուրճ։

2008 թվականին տարածքը ընդգրկվել է Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Golson, J., T.P. Denham, P.J. Hughes, P. Swadling and J. Muke (eds.) 2017. Ten Thousand Years of Cultivation at Kuk Swamp in the Highlands of Papua New Guinea. Terra Australis 46. Canberra: ANU E Press (available online)
* Bayliss-Smith, T, Golson, J, Hughes, P et al 2005, 'Archaeological evidence for the Ipomoean Revolution at Kuk swamp, upper Wahgi Valley, Papua New Guinea', in Chris Ballard, Paula Brown, R. Michael Bourke and Tracy Harwood (ed.), The Sweet Potato in Oceania: a reappraisal, Oceania Publications and University of Pittsburgh, Rosebery, NSW, Australia, pp.&nbsp;109–120.
*Denham, T, Golson, J & Hughes, P 2004, 'Reading early agriculture at Kuk Swamp, Wahgi Valley, Papua New Guinea: the archaeological features (phases 1-3)', Proceedings of the Prehistoric Society, vol. 70, pp.&nbsp;259–97.
* Muke, J. Mandui, H. Oct 2003. "In the shadows of Kuk: Evidence of prehistoric agriculture at Kana, Wahgi Valley, Papua New Guinea," *Archaeology in Oceania.* 38, 3, pp.&nbsp;177–185.
* Bayliss-Smith, T. Golson, J. April 1992. "A colocasian revolution in the New Guinea highlands? Insights from phase 4 at Kuk," *Archaeology in Oceania.* 27,1, pp.&nbsp;1–22.

## Արտաքին հղումներ
* Կուկի հին գյուղատնտեսական բնակավայրեր

Կատեգորիա:Նոր Գվինեա
Կատեգորիա:Հնագիտություն Օվկիանիայում
Կատեգորիա:Պապուա Նոր Գվինեա
Կատեգորիա:Պապուա Նոր Գվինեայի պատմություն
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Պապուա Նոր Գվինեայում
Ժերար դը Ներվալ

** ժերար դը Ներվալ**, (, ), ֆրանսիացի ռոմանտիկ բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ։

## Կենսագրություն և գործունեություն
Ծնվել է Նապոլեոնի բանակի վիրաբույժի ընտանիքում։ Տուրք տալով կլասիցիզմի ավանդույթներին լիբերալ-բոնապարտիստական «Ազգային էլեգիաներ և քաղաքական սատիրաներ»  (Élégies nationales et satires politiques, 1827) հավաքածույում Ներվալը խոնարհվում է ռոմանտիզմի առաջնորդ Հյուգոյին։

Ներվալը ողջունեց և փառաբանեց Հուլիսյան հեղափոխությունը (1830)|, սակայն պատկանելով ինտիլիգենցիայի դասին, որը վախենում էր հետհեղափոխական հասարակական շարժումից ,շատ արագ հիասթափվեց նրանից։
Հիասթափությունից հետո Ներվալը ենթարկվեց Թեոֆիլ Գոթիեի «ոսկյա» բոհեմայի ազդեցության տակ, որը հռչակել էր «արվեստն արվեստի համար» լոզունգը:Այդ լոզունգն արտահայտում էր որևիցէ սոցիալ փոփոխությունից  քաղաքական պայքարի անարդյունավետությունը (դրամա «Léo Burckart», 1839)

Ներվալի վերջին տարիները դառնացել էին կարիքի և հոգեկան տկարության պատճառով։ Գտնվելով դեպրեսիայի և ծայրահեղ  կարիքի մեջ Ներվալը 1855-ի հունվարի 26-ին Փարիզի նրբանցքներից մեկում ինքնասպան է լինում։

Ներվալը ժառանգել է  բանաստեղծությունների մի քանի ժողովածու («Գերմանական բանաստեղծությունների»)  - «Poésies alle «Poésies allemandes», 1830; «Նրբակիրթ բոհեմա»)- «La bohême galante», 1855),մի շարք պատմական դրամաներ և օպերային լիբրետոներ  («Ֆաուստի դատապարտությունը»),- «La damnation de Faust», 1846), մի քանի վիպակների ժողովածու (« Կրակի կույսերը»),- «Les filles de feu»,  1854):Էրտիզմը, ֆանտազիան և նրբակիրթ բոհեմայի «արվեստն արվեստի համար» պաշտամունքը առկա է Ներվալի ստեղծագրծություններում,որն արտահայտվում է իրականությունից կտրվելու միջոցով և որը երմանացի ռոմանտիկ գրողների ազդեցության արդյունք է։   Նրան բնորոշ է անթերի  կնոջ միստիկ կերպարի փնտրտուքը, որ նրբորեն  արտացոլվում է նրա « Երազանք և իրականություն»  ( Le rêve et la vie1855: Այդ վիպակի այլ  ( հետմահու) անվանումն է  « Ավրելիա»։

Ներվալի ճանապարհորդությունները դեպի Արևելք և Գերմանիա  նկարագրված են ՝«Տեսարաններ արևելքի կյանքից»        1848), «Ճանապարհորդություն դեպի Արևելք»  (

Բարձր է գնահատվում «Ֆաուստ»  թարգմանությունը,որը Ներվալը կատարել է դեռևս երիտասարդ տարիներին   և արժանացել է Գյոթեի գնահատականին ։

Այլ գերմանացի գրողներից Ներվալը թարգմանել է Շիլլերին, Կլոպշտոքին , Բյուրգերին և հատկապես Հայնեին:Ներվալը ժառանգել է մի քանի պատմագրական հոդվածներ՝ ՝«Էտյուդներ գերմանացի բանաստեղծների մասին»-«Études sur les poètes allemands», 1830).
՝

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ինքնասպան գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Ինքնասպաններ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Ռոմանտիկ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Սյուրռեալիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրաքննադատներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քննադատներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Թոմաս Քոուլ

**Թոմաս  Քոուլ** (,), ամերիկացի  բնանկարիչ, 19-րդ դարի ԱՄՆ ամենաազդեցիկ գեղանկարչական դպրոցներից մեկի՝ Հուդզոն գետի դպրոցի հիմնադիր։

## Կենսագրություն
Թոմաս Քոուլը ծնվել է 1801 թվականին Անգլիայի Բոլթոն քաղաքում։ 1818 թվականին նրա ընտանիքը գաղթել է Միացյալ Նահանգներ և բնակություն հաստատել Օհայո նահանգի Սթյուբենվիլ քաղաքում, որտեղ Քոուլն սկսել է թափառական դիմանկարիչ Սթեյնից սովորել իր մասնագիտության հիմունքները։ Նա առանձնապես հաջողություն չի ունեցել դիմանկարներ նկարելիս, ուստի շուտով սկսել է ուշադրություն դարձնել բնանկաների ստեղծման վրա։

1825 թվականին Քոուլը տեղափոխվել է Նյու Յորք, որտեղ նա կարողացել է իր գործերից մի քանիսը վաճառել հարուստ գործարար Ջորջ Բրուենին, որը շուտով ֆինանսավորել է  Քոուլիի ամառային ուղևորությունը դեպի Հուդզոնի հովիտ, որտեղ նա նկարել է այնպիսի հայտնի գործեր, ինչպիսիք են «Կաատերսքիլ ջրվեժը» և «Փաթնեմ նավահանգստի տեսարան»։ Վերադառնալով Նյու Յորք՝ նկարիչը գրախանութի պատուհանին ներկայացրել ուղևորության ընթացքում ստեղծված բնանկարները, որոնք արժանացել են Ջոն Թրամբալի, Էշեր Դյուրանի և Ուիլյամ Դանլեպի ուշադրությանը։ Երիտասարդի բնանկարներով հատկապես տպավորվել է նկարիչ Ջոն Թրամբալը, որը, գտնելով Քոուլին, գնել է նրա գործերից մեկը և ծանոթացրել նրան Ռոբերտ Գիլմորի և Դանիել Ուոդսվորթի հետ, որոնք դարձել են  նկարչի հովանավորները։

Բնանկարներից բացի, Քոուլն զբաղվել է այլաբանական գործերի ստեղծմամբ։ Դրանցից ամենահայտնին հինգ նկարների շարքն է՝ «Կայսրության ուղին» (), ինչպես նաև «Կյանքի ճանապարհոդորությունը» () շարքը, որը բաղկացած է  մարդու կյանքի չորս ժամանակահատվածներին նվիրված նկարներից՝ մանկություն, պատանեկություն, հասունություն և ծերություն։

Քոուլը դարձել է Հուդզոն գետի դպրոցի հիմնադիրը, որն ընդգրկել է հիսունից ավելի բնանկարիչներ։ Դպրոցը փառաբանել է Ամերիկայի վայրի բնությունը և կասկածի տակ առել տեխնոլոգիական առաջընթացի նպատակահարմարությունը։ Դպրոցի նկարիչների գործերում բնությունը նկարագրվել է որպես կուսության և մաքրության չափանիշ՝ դրանով իսկ ընդգծելով դրա ծագման աստվածային բնույթը։

Թոմաս Քոուլն ամուսնացած է եղել, ունեցել է 5 երեխա։ Մահացել է 1848 թվականի փետրվարի 11-ին Քեթսկիլում։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Cole Thomas Kaaterskill Falls 1826.jpg|*Կաատերսկիլ ջրվեժը* (1826)
Պատկեր:Cole Thomas The Return 1837.jpg|*Վերադարձ* (1837)
Պատկեր:Cole Thomas Mount Aetna from Taormina 1844.jpg|*Էթնա լեռը Թաորմինայից* (1844)


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The Thomas Cole National Historic Site

Կատեգորիա:19-րդ դարի ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փորագրիչներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռոմանտիստ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Պորոս (այլ կիրառումներ)

**Պորոս**, եզրույթը կարող է նշանակել՝

* Պորոս, հնդիկ արքա,
* Պորոս, Սարոնիկական կղզիներից մեկը,
* Պորոս, գետ Ռուսաստանում՝ Կեմերովոյի մարզում։
FaceTime

**FaceTime**, տեսազանգերի համար նախատեսված տեխնոլոգիա, որը մշակվել է Apple-ի կողմից։ FaceTime-ը համարվում է iPhone-ի, iPad-ի, iMac-ի և MacBook-ի անբաժան մասը, որտեղ մինչ այդ օգտագործվում էր iSight-ը։

## Տեխնոլոգիա
FaceTim-ը թույլ է տալիս կատարել տեսազանգեր այն սարքերի միջև, որոնք ապահովում են այս ֆունկցիան, այսինքն Apple սարքերի միջև։ Ինչպես նաև FaceTime տեսախցիկը կարելի է օգտագործել այլ ծրագրերի համար, ինչպիսին են օրինակ` Skype-ը։ Տեսազանգեր կատարելու համար անհրաժեշտ է ունենալ FaceTime-ի հաշիվ, որի համար կարող է ծառայել Apple ID-ին, որը օգտագործվում է iTunes Store մուտքի համար։ FaceTime-ի ծրագիրը հասանելիություն ունի համակարգչի կամ այլ սարքերի «Հասցեների գրքին», և կարող է ցուցադրել տեսազանգերի համար հասանելի մարդկանց։ FaceTime-ը անկախ զանգահարողի և զանգը ընդունողի գտնվելու վայրի անվճար է։

FaceTime-ը առաջին անգամ ներկայացվել է iPhone 4-ի ցուցադրման ժամանակ։ Ավելի ուշ այս տեխնոլոգիան օգտագործվեց iPod Touch-ի չորրորդ սերնդում և iPad-ի երկրորդ սերնդում։

Բրաուզերի որոնման դաշտում կարելի է գրել հետևյալ երեք հրամանները, FaceTime-ը կանչելու համար․
* facetime://appleid
* facetime://email@address
* facetime://phone#

## Իրադարձություններ
*2010 թվականի հուլիսի 7-11-ին՝ Apple-ը ներկայացրեց FaceTime տեխնոլոգիան WWDC-2010 կոնֆերանսում։
* 2010 թվականի հոկտեմբերի 8-ին՝ Apple-ը պաշտոնապես հայտարարեց այն երկրերի ցանկը, որտեղ FaceTime-ը չի աշխատի։
* 2010 թվականի հոկտեմեբերի 20-ին՝ Apple-ը հայտարարեց Mac համակարգիչների համար նախատեսված FaceTime-ի տարբերակը։
*2012 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Apple-ը հայտարարեց, որ հնարավոր կլինի կատարել զանգեր 3G-ով։
*2018 թվականի հուլիսի 4-ին՝ WWDC18-ի ժամանակ Apple-ը ներկայացրեց FaceTime-ով խմբակային զանգի հնարավորությունը (մինչև 32 մարդ)։ Այս հնարավորությունը հասանելի դարձավ iOS 12 և macOS Mojave-ի համար։ Ինչպես նաև Apple-ը հայտարարեց, որը այս ֆունկցիան հասանելի չի լինի օպերացիոն համակարգի նոր տարբերակների վրա։
*2019 թվականի հունվարի 29-ին՝ օգտատերերը սխալ հայտնաբերեցին FaceTime-ի սերվերում, որը թույլ էր տալի գաղտնալսել զանգերը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ներբեռնել FaceTime

Կատեգորիա:2010 մշակված ծրագրային ապահովում
Կատեգորիա:IOS-ի ծրագրային ապահովում
Կատեգորիա:IPhone
Կատեգորիա:Էփլ
Կատեգորիա:Օժանդակ տեխնոլոգիաներ
Դորիս Իթոն Թրևիս

**Դորիս Իթոն Թրևիս** (, ), ամերիկացի դերասանուհի, պարուհի, Բրոդվեյի աստղ և խորեոգրաֆ։ Եղել է «Զիգֆելդի խենթությունները» շոուի՝ մինչև 2000-ական թվականները կենդանի մնացած աստղերից վերջինը։

## Կենսագրություն
Դորիս Իթոնը դեռևս երեխա ժամանակ բեմում սկսել է հանդես գալ պարային համարներով, իսկ 13 տարեկան հասակում առաջնաելույթ է ունեցել Բրոդվեյում։
Մեկ տարի անց հրավիրվել է Բրոդվեյի հանրաճանաչ՝ «Զիգֆելդի խենթությունները» շոուին՝ դառնալով բազմաթիվ երիտասարդ հայտնի դերասանուհիներից մեկը, որոնց անվանում էին *«Զիգֆելդի աղջիկներ»*։ 1921 թվականին Դորիս Իթոնը մեծ էկրանին առաջնաելույթը է ունեցել համր ֆիլմերից մեկում, իսկ հաջորդ տասնամյակում նկարահանվել է ևս տասը կինոնկարներում։

1930-ականներին շարունակել է հայտնվել Բրոդվեյում, իսկ կարիերան ավարտելուց հետո Արթուր Մյուրեյի հետ Դետրոյթի տեղական հեռուստատեսությունում դարձել է պարի հրահանգիչ։ Մյուրեյի հետ աշխատելու հետագա երեսուն տարիների ընթացքում Դորիս Իթոնը դարձել է ԱՄՆ-ի ամենահայտնի և ազդեցիկ պարուսույցներից մեկը՝ իր ղեկավարման տակ համախմբելով մոտ 20 պարային դպրոց։ Նրա աշակերտներից մեկը՝ Պոլ Թրևիսը, 1949 թվականին դարձել է նրա ամուսինը։

Թոշակի անցնելուց հետո Թրևիսը ամուսնու հետ բնակություն է հաստատել Օկլահոմայի ագարակատանը՝ ժամանակ առ ժամանակ վերադառնալով իրենց դպրոցները երիտասարդ արտիստներին հրահանգելու համար։ 1998 թվականին վերադարձել է Բրոդվեյ, որտեղ հետագա մի քանի տարիների ընթացքում հաղթանակով հանդես է եկել «Easter Bonnet Compilation» երաժշտական շոուում։ Դորիս Իթոն Թրևիսը այդ շոուի յուրահատուկ թալիսմանն էր և 94 տարեկան հասակում նրա պարը ուղեկցվել է բազմաթիվ ծափահարություններով։

1999 թվականին 65 տարվա ընդմիջումից հետո նորից հայտնվել է մեծ էկրանին «Մարդը լուսնի վրա» ֆիլմում խաղացած փոքր դերով։ Կյանքի վերջին տարիներին Դորիս Իթոն Թրևիսը շարունակել է երևալ հանրությանը՝ մասնակցելով հասարակական ելույթներին, ինչպես նաև վավերագրական ֆիլմերի նկարահանումներին։ 2010 թվականի մայիսի 11-ին 106 տարեկան հասակում 1920-ական թվականների Բրոդվեյի աստղերից վերջինը մահացել է անոթալայնանքից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1904 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:2010 մահեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երկարակյացներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պարուհիներ
Կատեգորիա:Թատրոնի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Մայիսի 11 մահեր
Կատեգորիա:Մարտի 14 ծնունդներ
Բաուզեր

**Բաուզերը**  (նաև հայտնի որպես **Թագավոր Կուպա**) տեսախաղերի կերպար  և Մարիո խաղերի շարքի  գլխավոր բացասական հերոսն է ։Ճապոնիայում նրան անվանում են Կուպպա ()։ Նա կուպա կրիաներից ամենաուժեղն  է և դրանց առաջնորդն է։ Հայտնի է արքայադուստր Փիչի իր բազմաթիվ առավանգումներով ինչպես նաև Սնկային թագավուրության գրավման փորձերով։

Բաուզերին ստեղծել է դիզայներ Շիգերու Միյամոտոն Նինթենդո ընկերության համար։ Սկզբում Միյամոտոն կերպարին տվեց Դայմաո Կուպպա () անունը, որը նշանակում է «մեծն դև Կուպա»

## Կերպարի նկարագրություն
Բաուզերը կրում է թագավոր Կուպայի տիտղոսը, կուպաները չար,կրիանման արարածներ են, որոնք ապրում  են սնկային թագավորությունում։Նրա անունը կորեական կուկպապ ուտեստի ճապոնական արտասանությունն է։

Չնայած անվանը Բաուզերը փաստացի կերպով համարվում է կուպա կրիայի և վիշապի խառնուրդ։ S*uper Mario Bros.* ֆրանշիզայի  վաղ խաղերում Բաուզերը ավելի շատ նման էր կրիայի, որը ետևի թաթերի վրա էր կանգնած և օժտված էր վիշապի հատկանիշներով։ Ավելի ուշ նրա դիզայնը փոխվում է, հերոսը ավելի շատ է նմանվում վիշապի (բայց մեջքի պատյանի պատճառով դեռ ակնհայտորեն կրիա է հիշեցնում)։ Հետագայում նա ունենում է զարգացած ետին վերջույթները, շիկակարմիր մազեր և ունքեր, 2 ու կես մետրից ավել հասակ։

Հետագա խաղերում պարզվում է, որ Բաուզերը ունի որդի, որի անունը Բաուզեր կրտսեր է, նա առաջին անգամ հայտնվել է Super Mario Sunshine խաղի մեջ։ Super Mario Bros. 3 ստեղծմանից ի վեր ենթադրվում էր, որ Բաուզերը 7 երեխա էլ ունի հայտնի որպես Կուպալինգներ, բայց հետագայում պարզվում  է, որ Բաուզերը և Կուպալինգները ազգականններ չեն

Բաուզերի առաջնային նպատակն է սնկային թագավորության իշխանության զավթումը, բայց երբեմն նա ավելի լայն ամբիցիաներ է ցուցաբերում ՝ հավակնելով այլ տարածքների, իսկ երբեմն նույնիսկ ողջ աշխարհի գրավմանը։

## Առևանգումներ
Բաուզերը բազմիցս առևանգել է արքայադուստր Փիչին, որին փրկելը դարձել է խաղերի շարքի մեծամասնության գլխավոր նպատակը։։Առևանգման տարբեր պատճառներ են եղել. Սկսած նրանից, որ Փիչը միակն է, ով կարող է ոչնչացնել  Բաուզերի  սև կախարդանքը ՝ ընդհուպ մինչև Բաուզերի անպատասխան սերը արքայադստեր հանդեպ։

## Բաուզերը կինոյում
«Մարիո Սուպերեղբայրներ» ֆիլմում Բաուզերի անալոգն էր նախագահ Կուպան, որը գլխավորում էր զուգահեռ իրականության վերջին քաղաք, որտեղ հակաուտոպիա էր տիրում և բնակեցված էր դինոզավրերի հետնորդներով։Նա ցանկանում էր արքայադուստր Դեյզիին պատկանող բյուրեղի շնորհիվ գրավել մարդկանց աշխարհը։

Բաուզերը ֆիլմում ներկայացված էր որպես դինոզավրերի ուղիղ հետնորդ,որը պահպանել է իր նախնիների վարքագծերը։Նա  սովորական մարդու տեսք ունի, կրակային շնչառության փոխարեն օգտագործում է հրանետ, վիշապի կերպարանքով է լինում մի պահ երբ Մարիոն իրեն դեգրադացնում է

## Քննադատություն
Ըստ IGN կայքի ,  չարագործների տասնյակում նա զբաղեցնում է 10-րդ հորիզոնականը ։ Ըստ Gamepro- ի վարկածի ՝ Բաուզեր- ը 47 տեղից զբաղեցնում է 9-րդ տեղը, համաձայն MMOABC վարկածի 4-րդ տեղը (10-ից), GameSpot- ը նրան տեղադրեց 9-րդ հորիզոնականում ՝ տեսախաղերի առաջին տասնյակում : Empire ամսագիրը Բաուզերին 23-րդ տեղում է զբաղեցրել համակարգչային խաղերի 50 մեծագույն կերպարների ցանկում։

Այս ամբողջ հոդվածը թարգմանություն է ռուսերենից

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հորինված բռնապետեր
Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով
Լենա Չեն

**Լենա Չեն** (), ֆեմինիստ նկարչուհի, գրող և ակտիվիստ, որն ապրում է հիմնականում Բեռլինում և Լոս Անջելեսում։ Չենը Հարվարդի համալսարանում սովորել է սոցիոլոգիա և մասնագիտացել կանանց, սեռաբանության և գենդերային ինքնության ուսումնասիրության մեջ։ Նրա ստեղծագործություններն հասցեագրված են կնոջ ինքնության, ներաշխարհի, մտերմության և ցավերի բացահայտմանը։

## Ստեղծագործություն
### Արձակ աշխատություններ
2006 թվականի օգոստոսին Լենան սկսեց վարել «Սեռը և եղինջը» բլոգը։ Նրա առաջին դեմքով դատողությունները սեռական փորձառության և Ամերիկայի առաջնակարգ ակադեմիական կրթական հաստատության ուսանողուհու կյանքի մասին, առաջ բերեց կրթական ավանի վրդովմունքը և կտրուկ հայտնվեց մեդիայի ուշադրության կենտրոնում։ Արագ վերածվելով հակասական կերպարի, նա  ոմանց կողմից արժանացավ պարսավանքի և քննադատվեց իր բարոյականության համար, ոմանց կողմից էր արժանացավ գովասանքի իր անկեղծ սեռային երկխոսություն վարելու համարձակության համար։ Նրա հոդվածները հայտնվեցին « The American Prospect»-ում, «The Boston Globe»-ում և «The Sydney Morning Herald»-ում։ Շարունակելով իր նախկին ընկերոջ հետ 2009 թվականին հիմնած «Վրեժխնդիր պոռնոյի» հրատարակությունը (առանց հեղինակների համաձայնության նրանց սեռական բնույթի պատկերների կամ տեսանյութերի հրապարակում), Չենը և նրա զուգընկերը դարձան առցանց ահաբեկությունների և հալածանքի առարկա։ Հետագա հինգ տարիներին նա շարունակեց վարել իր բլոգը՝ ի հեճուկս հարձակումների և սպառնալիքների, մինչև 2013 թվականի ապրիլը, երբ հեռացավ ակտիվ ստեղծագործական կյանքից։

### Նկարչություն
2017 թվականին նա բահահայտեց, որ ինքը Բեռլինում ապրել է  մեկ այլ անվան ներքո՝ Էլլե Փերիլ, որպես տառապալից արվեստի կրող՝ Փերֆորմանսի մի տարատեսակ, որտեղ արտահայտվում են դժվարություններ, ինչպիսիք են ցավը, մենությունը կամ ուժասպառությունը։ Որպես «Վրեժխնդիր պոռնոյի» շարունակություն, նա նկարիչների համար մերկ կեցվածք էր ընդունում Բեռլինում և իր կյանքի փաստավավերագրությունը, որպես Էլլե Փերիլ, անհատական ցուցադրության ներկայացրեց S0MA պատկերասրահում։ Նրա աշխատանքները ցուցադրվել են Լոս Անջելեսի «Մարդկային ռեսուրսներ» և «Transmediale» արվեստի և թվային մշակույթի պատկերասրահներում։

### Ակտիվիզմ
2010 թվականին Լենա Չենը մասնակցեց ֆեմինիստական «Դուրս ելնելու օրը» արշավի կազմակերպմանը և «Վերանայելով կուսւոթյունը» կոնֆերանսին։

### Հետագա կյանք
Մինչև 2018 թվականը Չենը հետևում էր թողել իր համալսարանական հայտնիությունը և ըստ Նյու Յորք Թայմսի, «իր ժամանակը նվիրում էր գեղարվեստական ցուցադրություններ և միջոցառումներ կազմակերպելուն, որոնք միտված էին շահագործման ենթարկված կանանց օգնել հաղթահարելու հոգեբանական տրավման»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Lena Chen on Twitter

Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ գրողներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ բլոգերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բլոգերներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Դերբի (պանիր)

**Դերբի** ( Derby), կիսակարծր պանիր, որը պատրաստվում է կովի պաստերացված կաթից Մեծ Բրիտանիայում։ Նրան բնորոշ է սերուցքային համը։

## Պատմություն
Դերբի պանրի մասին առաջին հիշատակումները վերաբերում են 18-րդ դարին։ Պանրի այս տեսակի անվանումը կապված է նրա արտադրման տեղանքի հետ. պանիրը պատրաստում են Դերբիշիր կոմսությունում։

## Նկարագրություն
Պանրի համն ու բուրմունք ուղղակիորեն կախված են նրա հասունացման ժամանակից` որքան այն ավելի երկար է, այնքան դրանք ավելի հագեցած են: Պանիրն ունի միատարր կառուցվածք, նրա կազմությունը հիշեցնում է չեդեր պանիրը, սակայն պատրաստման գործընթացը տարբերվում է։

## Պատրաստում
Դերբի պանրի պատրաստման տեխնոլոգիաները կարող են փոքր-ինչ տարբերվել։ Կա սեյջ դերբի պանիր (Sage Derby,  sage` եղեսպակ) եղեսպակի ավելացումով, կա նաև դերբի պորտվեյնով (Port Wine Derby): Սեյջ դերբին ունի համ, որն ինչ-որ բանով հիշեցնում է անանուխը, իսկ պորտվեյնով դերբիի մոտ գերակշռում է կրեմային համը։

Սեյջ դերբի պանիրը պատրաստում են պանրային զանգվածի մեջ աղացած եղեսպակի ավելացումով։ Դա հաղորդում է պանրին յուրահատուկ բուրմունք։  Պատրաստման ընթացքում եղեսպակի հոտը մեղմացնելու համար ավելացնում են կտրատված սպանախ։ Դա նպաստում է պանրի մեջ բնորոշ բծերի հայտնվելուն։ Այդ բծերը իրենց գույնով մոտ են կանաչավուն մարմարին։ Սպանախի և եղեսպակի համաչափությունները կարող են փոփոխվել` դա ազդելու է պանրի համին և բուրմունքին։ 21-րդ դարում կաթնաշոռացված զանգվածին սկսել են ավելացնել երիցուկ, վաղենակ և մաղադանոսի հյութ։ Պանիրը հասունանում է արագ` 1-3 ամիսների ընթացքում։ Հասունացման գործընթացում պանրի փափուկ կազմությունը դառնում է ավելի խիտ, ուժեղանում է նրա խոտավետ և դառնավուն համը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիական պանիրներ
Կատեգորիա:Բրիտանական խոհանոց
Կատեգորիա:Կիսապինդ պանիրներ
Կատեգորիա:Կովի կաթից պանիրներ
Կատեգորիա:Պանիրներ այբբենական կարգով
Նովա Իգուասու

**Նովա Իգուասու** (պորտուգալերեն՝ **Nova Iguaçu**), քաղաք Բրազիլիայի Ռիո դե Ժանեյրո նահանգում։ Զբաղեցնում է 524 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Բնակչության թվաքանակը 2016 թվականի հուլիսի 1-ի տվյալներով եղել է 797.435: Նահանգում մեծությամբ չորրորդ բնակավայրն է։ Մտնում է Ռիո դե Ժանեյրոյի մետրոպոլիսային շրջանի և Բայշադա Ֆլումինենսեի կազմի մեջ (վերջինս իրենից ներկայացնում է Ռիոյի արվարձանների շարքը՝ մոտավորապես երեք միլիոն ընդհանուր բնակչությամբ)։

Նովա Իգուասուի համայնքային սահմանագծի ներսում են ընկած  *Mata Atlântica* անվանումով հայտնի ջունգլիների շուրջ 200 քառակուսի կիլոմետրը, *Tinguá* կենսաբանական արգելոցը, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի պահպանության ներքո գտնվող *Serra de Madureira* տարածքը, *«Ատլանտյան անտառային խճանկար»* անվանումով հայտնի հատուկ պահպանվող միավորի մի մասը, *Ժասերուբա* բնապահպանական տարածքի 2353 հեկտարը, *Մենդանյա* ազգային պարկի 
4.398 հեկտարը։

## Վիճակագրություն
* Համախառն ներքին արդյունքը, 2005 թվականի դրությամբ, կազմում էր   5.764.270 հազար ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)
* Համախառն ներքին արդյունքը մեկ շնչի հաշվով, 2005 թվականի դրությամբ, կազմում էր 6.939,28 ռեալ (տվյալները՝ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի)
* Մարդկային ներուժի զարգացման ինդեքսը, 2000 թվականի դրությամբ, կազմում էր  0,762 (տվյալները՝ ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի)։

## Անվանի անձինք
* Նիլսե Կարվալյո (* 1969) - կոմպոզիտոր, երաժիշտ, երգիչ
* Դեյվիդ (* 1979) - ֆուտբոլիստ 
* Էրիկ (* 1985) - ֆուտբոլիստ
* Վանդեռլեյ Լյուքսեմբուրգո (* 1952) - ֆուտբոլիստ
* Միլտոն Կամիլյո (* 1970) - պարող արտիստ, խորեոգրաֆ, թատերագիր, նկարիչ
* Զինյու (* 1967) - ֆուտբոլիստ

## Պատկերասրահ

Amotoki NovaIguacu 20060413 SerraDoVulcao.jpg|
Novaiguacu prefeitura.jpg|
Novaiguacu centro.jpg|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Website der Stadtpräfektur, Prefeitura (portugiesisch)
* Website des Stadtrats, Câmara Municipal (portugiesisch)
* Nova Iguaçu no OpenStreetMap

Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Բրազիլիայի քաղաքներ
Վիլյամ Ջոնս (մաթեմատիկոս)

**Վիլյամ Ջոնս** (, ), բրիտանացի մաթեմատիկոս, ով առաջինն է պի թիվը ներկայացրել հունական \pi տառով։

Փիլիսոփա Վիլյամ Ջոնսի հայրն է։

## Կենսագրություն
Վիլյամ Ջոնսը ծնվել է 1675 թվականին, Ջոն Ջորջ Ջոնսի և Էլիզաբեթ Ռոուլանդի ընտանիքում, Անգլիայի Լավինհանգել Տրեր Բեյրդ գյուղում։ Ընտանիքն աղքատ էր, և Վիլյամին ուղարկել էին տեղի Լանվեհելի եկեղեցու բարեգործական դպրոցում սովորելու։ Այնտեղ նրա մաթեմատիկական ունակությունները նկատել էր տեղի հողատերը, որի օգնությամբ  Վիլյամն աշխատանքի էր տեղավորվել լոնդոնյան վաճառականի մոտ, որպես հաշվապահ։ Կարիերայում իր հաջողությունների համար Ջոնսը պարտական էր Հյուսիսային Ուելսի պատվավոր Բաքլի ընտանիքին և կոմս Մակլեսֆիլդին։

1695-1702 թվականներին Ջոնսը եղել է ռազմածովային ծառայության մեջ՝ դասավանդելով մաթեմատիկա ռազմանավերի վրա։ Ծովային նավատորմում ծառայությունը հետաքրքրություն առաջացրեց նավագնացության նկատմամբ և 1702 թվականին հրատարակեց «New Compendium of the Whole Art of Navigation» աշխատությունը՝ նվիրելով այն գրող, գիտնական և անգլիկացի քահանա Ջոն Հարիսին։ Այս աշխատանքում Ջոնսը ուսումնասիրել է ծովային դիրքերի հաշվարկման մեթոդները՝ մաթեմատիկան օգտագործելով տեղորոշման ծրագրում։

## Ներդրում մաթեմատիկայում
Ջոնսի ամենամեծ ներդրումը, որպես մաթեմատիկոս, հանդիսանում է այն, որ նա առաջարկել է շրջանագծի երկարության և տրամագծի հարաբերությունը նշելու համար օգտագործել հունական \pi տառը։ Նա առաջինն է, ով օգտագործել է այդպիսի նշումը 1706 թվականին։

Չնայած նրան, որ մաթեմատիկայում որպես գիտաշխատող այնքան էլ հայտնի չէր, Վիլյամ Ջոնսը լավ հայտնի էր մաթեմատիկայի պատմաբաններին, քանի որ նա նամակագրություն էր հաստատել XVII դարի շատ մաթեմատիկոսների, այդ թվում՝ Իսահակ Նյուտոնի հետ։

## Արտաքին հղումներ
* Уильям Джонс на сайте The Galileo Project.
* Уильям Джонс на сайте Famous Welsh.com

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բրիտանացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի գիտնականներ
Դոն Ամիչի

**Դոն Ամիչի**  (, 1908 թվական մայիսի 31-1993 թվական դեկտեմբերի 6), ամերիկյան դերասան, «Օսկար» մրցանակի դափնեկիր։

## Կենսագրություն
Դոմենիկի Ֆելիքս Ամիչի նախնիները՝ (Իտալիա.՝ Dominic Felix Amici) իտալացիներ, գերմանացիներ և իռլանդացիներ էին։ Ամիչին պատրաստվում էր ուսումնասիրել իրավունքը, սակայն ընտրեց բեմական կարիերան։ Նա սկսել է ելույթ ունենալ վոդևիլներում, իսկ 1935 թվականին նորամուտը նշել է կինոյում՝ տասնամյակի ավարտին դառնալով Հոլիվուդի առաջատար դերասաններից մեկը ։ Նրա վաղ աշխատանքների թվում են «Մեկը միլիոնին» (1936), «Հին Չիկագոյում» (1937), «Երեք հրացանակիրները» (1939) և «Ալեքսանդր Գրեհեմ Բելլի պատմությունը» (1939) ֆիլմերի դերերը։ Նրա համար մեծ բեկումնային է դարձել նաև «Օսկարի» համար առաջադրված "Երկինքը կարող է սպասել" ֆիլմի դերը 1943 թվականին։

Ֆիլմում Ամիչիի դերը այնքան բազմազան և իրական էր, որ կատակերգու Ֆրեդ Ալենը մի անգամ նույնիսկ կատակով ասաց. «Շուտով Դոն Ամիչին կխաղա ինքը Դոն Ամիչին», ինչը նա, իրականում, շուտով կատարեց ՝ հայտնվելով «Դա մի ճամպրուկի մեջ է» ֆիլմում։ (1945)։ Դոն Ամիչին հաջողությամբ ելույթ ունեցավ նաև ռադիոյով, խաղում էր մի քանի նշանավոր դերեր Բրոդվեում և հաճախակի հյուր էր տարբեր հեռուստատեսային շոուներում
մինի|234x234փքս|alt=
1983 թվականին Ամիչին ամերիկյան կինոյի ևս մեկ վետերան Ռալֆ Բելամիի հետ հաջողությամբ վերադարձել է մեծ էկրան՝ Դուկ եղբայրներից մեկի դերում "տեղերով փոխվեք " ֆիլմում։ Հետագայում նա շարունակել է կինոկարիերան՝ հայտնվելով "Կոկոն" (1985) ֆիլմերում, որտեղ իր դերի համար արժանացել է «Օսկար», «Հարրի և Հենդերսոններ» (1987), «Ուղեւորություն Ամերիկա» (1988), "Կոկոն 2.Վերադարձ" (1988) եւ "Օսկար" (1991) մրցանակների։ Նրա վերջին դերերն են եղել Շեդոուի «Ճանապարհ տուն. անհավանական ճանապարհորդություն» (1993) Շեդոուի երգը ֆիլմում և Հարրի պապի դերը «Կորրինա, Կորրինա» (1994) ֆիլմում։ Կինոարտադրության մեջ ունեցած ավանդի համար դերասանը արժանացել է աստղի Հոլիվուդի Փառքի ծառուղում։

Դոն Ամիչին 85 տարեկան հասակում մահացել է Արիզոնայի փոքրիկ քաղաքում՝ շագանակագեղձի քաղցկեղից։

## Մրցանակներ
1986 թվական Օսկար - «Երկրորդ պլանի լավագույն դերասան» («Կոկոն»)

Վենետիկի կինոփառատոն - «Վոլպիի գավաթ լավագույն տղամարդու դերը» («Ամեն ինչ փոխվում է»)

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Երկրորդ պլանի լավագույն դերասան Օսկարի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Սիրի Հուսթվեդտ

**Սիրի Հուսթվեդտ** (, ), ամերիկացի կին գրող, վիպասան, էսսեիստ և բանաստեղծուհի։ Փիլիսոփայության դոկտոր (1986)։ Նա նաև նեյրոնագիտության և հոգեվերլուծության մասնագետ է։ 2019 թվականին գրականության ոլորտում արժանացել է Աստուրիայի արքայադստեր մրցանակի։ «What I Loved» և «The Summer Without Men» միջազգային բեսթսելլերների հեղինակն է։ Թարգմանվել են ավելի քան 30 լեզվով։

## Կենսագրություն
Սիրի Հուսթվեդտը ծնվել է նորվեգացիների ընտանիքում, ունի երեք կրտսեր քույր։ Մեծացել է հայրենի քաղաքում։ 1959 թվականին մոր և քրոջ հետ առաջին անգամ այցելել է Նորվեգիա։ Արդեն մանուկ հասակում որոշել է գրող դառնալ, դպրոցական տարիներին գրել է բանաստեղծություններ և պատմվածքներ։ Ավարտել Է Սուրբ Օլաֆի քոլեջը (պատմության բակալավր, 1977), որտեղ դասավանդել է իր հայրը։ 1980 թվականին դարձել է Սուրբ Օլաֆի (2004 թվականին նա մահացել է) շքանշանի 1-ին դասի ասպետ։ 1986 թվականին Կոլումբիայի համալսարանում ստացել է անգլիական գրականության փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան՝ ներկայացնելով Չարլզ Դիքենսի աշխատանքը։ Առաջին անգամ պոեմ հրատարակել է 1981 թվականին «*The Paris Review*»-ում։ 1982 թվականին լույս է տեսել նրա բանաստեղծությունների «*Reading to You*» ժողովածուն։ 1992 թվականին լույս է տեսել նրա առաջին վեպը՝ «*The Blindfold*»-ը։ Իսկ նրա երրորդ գիրքը՝ «*What I Loved*» (2003), նրան միջազգային ճանաչում է բերել։

Ամսագրերում «*Contemporary Psychoanalysis, Seizure: European Journal of Epilepsy», «Neuropsychoanalysis», «Clinical Neurophysiology»* աշխատանքների հեղինակ է։

Նրա պարգևների թվում են «*Quebec Booksellers Award*»-ը (2004) և «*Gabarron International Prize for Thought and Humanities*»-ը (2014)։ 2015 թվականին Գրենոբլում գտնվող Ստենդալի անվան համալսարանում ստացել է պատվավոր աստիճան, իսկ Մայնցում գտնվող Յոհան Գուտենբերգի համալսարանում՝ պատվավոր դոկտորի կոչում։

1981 թվականին ծանոթացել է Պոլ Օստերի հետ (2006 թվականին գրականության ոլորտում արժանացել է Աստուրիայի արքայադստեր մրցանակի), իսկ հաջորդ տարի արդեն նրանք ամուսնացել են։ Գրողներն ունեն դուստր՝ Սոֆի Օստերը (ծնված 1987 թվականին)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Zones of Focused Ambiguity in Siri Hustvedt’s Works: Interdisciplinary Essays (2016)

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Աստուրիայի արքայադստեր մրցանակ 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ գրողներ
Լորի Փենի

**Լորի Փենի** (, ), բրիտանացի ֆեմինիստ, բլոգեր, լրագրող և գրող։ Նա հոդվածներ է գրել The Guardian-ում և New Statesman-ում, ֆեմինիզմի վերաբերյալ մի քանի գրքերի հեղինակ է։

## Վաղ տարիներ
Պենին ծնվել է Լոնդոնում՝ փաստաբան Ռեյ Բարնեթի ընտանիքում։ Ունի իռլանդական, հրեական և մալթայական արմատներ, նա նկարագրել է իրեն որպես «խաչված հրեայի աթեիստ զավակ և կործանված կաթոլիկուհի»։ Նա մեծացել է Բրայթոնում և Լյուիսում՝ հաճախելով Brighton College-ի անկախ դպրոց՝ կրթաթոշակով։ Պատանեկության տարիներին նա տառապել է անորեքսիայով և հոսպիտալացվել է 17 տարեկան հասակում։

## Կարիերա
Լորին սկսել է իր «Penny Red» բլոգը 2007 թվականին, այն ընդգրկվել է Օրուելա մրցանակում 2010 թվականին։ Նա իր կարիերան սկսել է որպես One in Four ամսագրի խմբագրության աշխատակից և ավելի ուշ աշխատել է որպես լրագրող և խմբագրի օգնական սոցիալիստական Մորնինգ սթար թերթում։ Ավելի ուշ սկսել է հրապարակել իր բլոգի հոդվածներից կազմված գրքեր։ Իր հոդվածներում և գրքերում Փենին քննադատում է ժամանակակից կապիտալիզմն ու լիբերալիզմը, զբաղվում է ժամանակակից կապիտալիստական հասարակության մեջ կանանց դիրքով։

## Գրքեր
* Meat Market: Female Flesh Under Capitalism (Zero Books, 2011)
* Penny Red: Notes from the New Age of Dissent (Pluto Press, 2011)
* Discordia: Six Nights in Crisis Athens (Random House, 2012)
* Cybersexism: Sex, Gender and Power on the Internet (Bloomsbury Publishing, 2013)
* Unspeakable Things: Sex, Lies and Revolution (Bloomsbury Publishing, 2014)
* Everything Belongs to the Future (Tor.com, 2016)
* Bitch Doctrine: Essays for Dissenting Adults (Bloomsbury USA, 2017)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆեմինիստ գրողներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կին բլոգերներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստ ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ բլոգերներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ գրողներ
Վլատադոն

**Վլատադոն** (), Կոստանդնուպոլսի ուղղափառ եկեղեցիների ուղղափառ ստավրոպոիգիական վանք, գտնվում է հին քաղաքային պատերից ոչ հեռու՝ Սալոնիկի Էպտապիրգիու և Ակրոպոլեոս փողոցների անկյունում, Հունսատան։ 1988 թվականին ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության մշակութային օբյեկտների ցանկում։

Վանքի հիմնադիրներ են դարձել Դորոֆեյ և Մարկ Վլատադները՝ Գրիգորյա Պալամայի հետևորդները։ Գլխավոր տաճարի կառուցումն ընթացել է 1351-1354 թվականներին։ Կառուցման աջակցություն է հայտնել Աննա Սավոյսկայա կայսրուհին։ Տաճարի ներսը զարդարվել է 1360-1380 թվականների դարաշրջանի որմնանկարներով։

16-րդ դարում բնակիչների արտոնություններն արմատավորվել են Հովսեփ II և Երեմիա II պատրիարքների կողմից։ 1633 թվականին Կոստանդնուպոլսի պատրիարք Կիրիլլ I Լուկարիսն այն տեղափոխել է աթոսական Իվերական վանքի տիրապետության տակ, միայն 1648 թվականին Յոհաննիկի II բնակիչներին վերադարձրել են նախկին կարգավիճակը։

Գլխավոր մայր տաճարի կառույցն ուժեղ վնասվել է 1978 թվականի երկրաշարժի ժամանակ և ավելի ուշ վերականգնվել։ Հնագույն հատվածներ են հանդիսանում սուրբ Պետրոս և Պողոս առաքյալների մատուռը, տաճարի գմբեթը և ներքին հարավային պատը։ Վանքում պահպանվում է բյուզանդական սրբապատկերների մեծ հավաքածու։

Այժմ վանքն ունի Կալմարիայում Սուրբ Գևորգ մեծ նահատակի և Նիկոլայ Հրաշագործ եպիսկոպոսի վանատները Հալատիստին մոտ։ Վանքի վանատներից մեկը 2017 թվականին դարձել է դատական դատավեճի առարկա Կոստանդնուպոլսի և Էլլադական ուղղափառ եկեղեցիների միջև։

Վանքում գործում է սրբահայրական ուսումնասիրությունների Պատրիարքների համալսարան։

## Վանահայրեր
280px|մինի
* Ստիլիան (Հարկիանակիս) (1966-1974)
* Իեզեկիլ (Ցուկալաս) (1974 օգոստոսի 5-1975 օգոստոս)
* Նիկոդիմ (Անագնոստու) (1975—1977)
* Պանթելեիմոն (Ռոդոպուլոս) (1977 նոյեմբերի 15-1980 հունվարի 25)
* Ֆեոդորիտ (Ցիրիգոտիս) (1980 հունվարի 25-1985)
* Պանթելեիմոն (Ռոդոպուլոս) (1985—2012)
* Նիկիֆոր (Փսիշլուդիս) (2012 օգոստոսի 30-ից)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Հունաստանում
Կատեգորիա:Հունաստանի պատմություն
Հազարասպ

**Հազարասպ** (), քաղաքային ավան (1984-1992 թվականներին՝ քաղաք) Ուզբեկստանում Խորեզմի մարզի վարչական կենտրոնը։ 2008 թվականին ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։

## Պատմություն
### Հին Հազարասպ
Հազարասպը Կենտրոնական Ասիայի ամենահին քաղաքներից մեկն է, որը գտնվում է Ուզբեկստանի Հանրապետության Խորեզմի օազիսի հարավային սահմանին։

Քաղաքի պատմության վաղ շրջանը ներկայացված է տեղական մշակութային շերտերով, որոնց կերամիկական նյութերը վերաբերում են մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակի 1-ին կեսին, ինչպես նաև աշտարակներով պարիսպների մնացորդներով։

Պատերը կտրված են սլաքի տեսքով անցքերով և զարդարված են ուղղանկյուն որմնասյուներով։ Ամրոցի արտաքին պատերն ու անկյունները ամրացված են քառանկյուն և քառակուսի աշտարակներով և որմնասյուներով։

### Միջնադարյան Հազարասպ
Հազարասպը հիշատակվում է պարսկական պատմիչ Աթ Տաբարիի պատմական աշխատության մեջ (IX դար)։ 10-րդ դարի պարսիկ աշխարհագրագետ Ալ Իսթահրին, նկարագրելով Խորեզմի ոռոգման համակարգերը, հիշատակել է Հազարասպի մեծ ջրանցքը, որի երկայնքով նավարկել են մեծ նավեր, ինչպես նաև Հազարասպ քաղաքը, որը գտնվել է Ամուդարի մոտակայքում գտնվող մի հարթավայրում։

Ըստ Ալ-Մաքդիսիի՝ Հազարասպը եղել է առևտրային խոշոր քաղաք, ունեցել է շատ շուկաներ։ Հազարասպը մինչև XIII դարի սկիզբը, այսինքն՝ մոնղոլական արշավանքներից առաջ, 300 տարի շարունակեել է  ծաղկող առևտրային խոշորագույն քաղաքներից մեկը։

XVIII-XIX դարերում Հազարասպը եղել է խանության 2-րդ նշանակալից քաղաքը մայրաքաղաք Խիվայից հետո, որտեղ ապրում էր Խիվա խանի ժառանգներից մեկը։ Այդ տեղեկատվությունը թողել են օտարերկրյա ճանապարհորդներ Թոմսոնը, Եֆրեմովը, Ռուկավկինը և այլք։

XIX դարի սկզբին Հազարասպը բաժանվել է հետևյալ թաղամասերի՝ Կիփչակ-Կունգրադ, Աք Սարայ, Խան Կալաշի, Մայ Ջենգիլ և այլն։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Толстов С. П. Древний Хорезм. М.-Л., 1948.
* 

## Արտաքին հղումներ
* Խորեզմի կայքը

Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ուզբեկստանում
Կատեգորիա:Ուզբեկստանի մշակույթ
Կատեգորիա:Ուզբեկստանի պատմություն
Կատեգորիա:Ուզբեկստանի քաղաքներ
Ջանեթ Ռենկին

**Ջանեթ Պիկերինգ Ռենկին** (, ), ամերիկացի հասարակական և քաղաքական գործիչ, Մոնտանայից ԱՄՆ Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատի անդամ։ ԱՄՆ-ի Կոնգրես ընտրված առաջին կինը։ Կոնգրեսի միակ անդամը, որը դեմ է քվեարկել ԱՄՆ-ի՝ ինչպես Առաջին, այնպես էլ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի միանալուն։

## Կենսագրություն
Ջանեթ Ռենկինը ծնվել է Միզուլայի մոտ գտնվող ագարակում (Մոնտանա տարածք)։ Եղել է Օլիվ Փիքերինգ Ռենկինի և Ջոն Ռենկինի ավագ դուստրը։ 1902 թվականին Ռենկինն ավարտել է Մոնտանայի համալսարանը՝ ստանալով կենսաբանության բակալավրի աստիճան, որտեղ դարձել է սուֆրաժիստների ազգային ամերիկյան ասոցիացիայի անդամ։ Նրա ջանքերի շնորհիվ 1914 թվականին Մոնտանայում կանանց համար ընտրական իրավունք է սահմանվել։

1917 թվականին Ռենկինը հաղթել է ԱՄՆ Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատի ընտրություններում՝ դառնալով Կոնգրեսում առաջին կինը։ Նույն թվականին նա, որպես պացիֆիստ, դեմ է քվեարկել Միացյալ Նահանգների՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմ մուտք գործելուն։ Ռենկինն ասել է. «*Ես ուզում եմ կանգնել իմ երկրի կողքին, բայց չեմ կարող քվեարկել հանուն պատերազմի* »։ Սենատի անհաջող ընտրություններից հետո զբաղվել է հասարակական գործունեությամբ։

1941 թվականին Ռենկինը երկրորդ անգամ ընտրվել է Կոնգրես, որտեղ դեմ է եղել ԱՄՆ-ի ուժերը ուղարկել Արևմտյան կիսագնդի տարածքից դուրս։ Փերլ Հարբորի վրա հարձակումից հետո, երբ Կոնգրեսը քննարկում էր պատերազմին միանալու հարցը, Ռենկինը միակն է եղել, որը դեմ է քվեարկել։ Ջանեթը բացատրել է. «Որպես կին ես չեմ կարող պատերազմել, և ես հրաժարվում եմ այնտեղ ուրիշներին ուղարկել»։ Այսպիսով, Ջանեթը դարձել է Կոնգրեսի միակ անդամը, որը դեմ է քվեարկել ԱՄՆ-ի ինչպես Առաջին, այնպես էլ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմներին միանալուն։

Կոնգրեսում աշխատելուց հետո Ռենկինը պայքարել է հանուն խաղաղության և կանանց իրավունքների։ 1968 թվականին կազմակերպել է բողոքի երթ ընդդեմ Վիետնամի պատերազմի, որին մասնակցել են 5000 մարդ։ Ջանեթ Ռանկինը մահացել է Կարմելում (Կալիֆոռնիա)։

1985 թվականին Կապիտոլիումում տեղադրվել է Ռենկինի արձանը։ 2004 թվականին բեմադրվել է «Մի կին» պիեսը, որը հիմնված է եղել Ռանչինի կենսագրության վրա, իսկ 2009 թվականին`այս պիեսի հիման վրա նկարահանվել է ֆիլմ։ «Time» ամսագիրը Ռենկինին ներառել Է ԱՄՆ-ի 10 ամենաազդեցիկ երիտասարդ քաղաքական գործիչների ցուցակում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սուֆրաժիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երկարակյացներ
Օկտավիա Սպենսեր

**Օկտավիա Լենորա Սպենսեր** (; ), ամերիկացի դերասանուհի։ «Սպասուհի» ֆիլմում երկրորդ պլանի լավագույն դերասանուհի անվանակարգում արժանացել է «Օսկար», «Ոսկե գլոբուս», *[[BAFTA]]* և ԱՄՆ-ի կինոդերասանների գիլդիայի մրցանակների։

## Կյանք և կարիերա
Օկտավիա Սպենսերը ծնվել է Մոնտգոմերիում (Ալաբամա նահանգ)։ Օկտավիան ընտանիքի 7 երեխաներից 6-րդն է։ Ավարտել է Օբերնի համալսարանի հումանիտար գիտությունների բաժինը և ստացել բակալավրի աստիճան։

Սպենսերը իր կարիերան սկսել է կինոյի և հեռուստատեսության մեջ՝ հիմնականում փոքր դերեր խաղալով։ Նրա դեբյուտը կայացել է «Սպանելու ժամանակն է» ֆիլմում՝ 1996 թվականին, որտեղ խաղացել է երկրորդական դեր։ Ավելի ուշ հայտնվել է տասնյակ ֆիլմերում և հեռուստասերիալներում՝ խաղալով երկրորդական դերեր։ Նա հայտնվել է այնպիսի սերիալների դրվագներում, ինչպիսիք են «Նյու Յորքի ոստիկանությունը», «Գաղտնի նյութեր», «Շտապ օգնություն», «Նորաձևության ամսագիր», «Մեդիում», «C.S.I.: Հանցագործության վայր», «Մեծ պայթյունի տեսությունը», «Ուեյվերլի Փլեյսի կախարդները», «Իրավաբանական պրակտիկա», «Տգեղ աղջիկ» և այլն։ Հաջողության է հասել որպես կատակերգու դերասան։ 2009 թվականին *[[Entertainment Weekly]]* պարբերեկանը նրան ընդգրկել է «Հոլիվուդի 25 ամենածիծաղելի դերասանուհիների» շարքում։

2011 թվականին «Սպասուհի» ֆիլմում խաղացել է գլխավոր դերերից մեկը, որի համար արժանացել է մի քանի պարգևների և նոմինացիաների, այդ թվում «Օսկար», «Ոսկե գլոբուս» և *[[BAFTA]]* մրցանակների։ «Օսկար»-ի արժանանալուց հետո Սպենսերը մեծ հաջողության է հասել։ 2013 թվականին խաղացել է «Ֆուրտվեյլի կայարանը» ֆիլմում։ Նրա հաջորդ հաջողված աշխատանքը եղել է «Թաքնված պատկերներ» ֆիլմը (2016)։ Օկտավիա Սպենսերի դերասանական խաղը արժանացել է քննադատների հիացմունքին։ Դրա շնորհիվ արժանացել է «Օսկար» և «Ոսկե գլոբուս» մրցանակների՝ լավագույն երկրորդական դերի համար։ 2017 թվականին Սպենսերը նկարահանվել է Գիլյերմո դել Տորոյի «Ջրի կառուցվածքը» ֆիլմում։ Խաղացել է Զելայդա Դալիլա Ֆուլլերի դերը, որի համար արժանացել է «Օսկար» և «Ոսկե գլոբուս» մրցանակների։

## Ֆիլմագրություն

## Մրցանակներ և նոմինացիաներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Octavia Spencer biography from Comedy Central 
* http://backstage.blogs.com/blogstage/2010/05/perfect-casting.html
* Octavia Spencer Interview with Back Stage
* «The Quip Queen» 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Աուդիոգիրք կարդացողներ
Վիգան

**Վիգան** (, , , թագ․՝ Lungsod ng Vigan), Ֆիլիպինների Հարավային Իլոկոս նահանգի վարչական կենտրոնը։ Քաղաքը ընդգրկում է 11 կմ² տարածք։ Բնակչությունը 53,879 մարդ է (2015)։ Բնակչության խտությունը կազմում է 4,295 մարդ/կմ²։

Քաղաքը գտնվում է Լուսոն կղզու արևմտյան ափին և ուղղված է դեպի Հարավչինական ծովը։ Կառուցվել է տարբեր ոճերով, ճարտարապետության մեջ համակցված են ինչպես իսպանական, այնպես էլ արևելյան տարրեր։

## Պատմություն
Վիգանը գտնվում է մի կղզու վրա, որը ցամաքի հիմնական զանգվածից առանձնացված է երեք գետերով՝ Աբրա, Մեստիսո և Գովանտես։ Դեռ իսպանացիների գալուց առաջ, այս տարածքի բնակչությունը առևտուր է արել չինացի վաճառականների հետ։ Ասիայի երկրներից տարբեր ապրանքներ են բերվել այստեղ՝ լեռնային շրջանների ժողովուրդների կողմից արդյունահանվող ոսկու, մոմի և այլ ապրանքների հետ փոխանակելու համար։ Գեներալ-նահանգապետ Գվիդո դե Լավեսարիսի՝ Իսպանիայի թագավոր Ֆիլիպ II-ին ուղղված երկու նամակներում ասվում է.Լավ կլինի ուղարկել կապիտան Խուան դը Սալսեդոյին 70 կամ 80 զինվորի հետ միասին՝ ուսումնասիրելու իլոկանների հողերը Բիգան կոչվող գետի ափերին։Իսպանացիներն այստեղ են ժամանել 1572 թվականին։ Խուան դը Սալկեդոն հիմնադրել է քաղաքը, որը կոչվել է Վիլյա Ֆերնանդինա դե Վիգան՝ ի պատիվ Ֆիլիպ II-ի որդու՝ արքայազն Ֆերդինանդի։

Սկզբնապես նահանգը, որի կենտրոնը Վիգանն էր, միավորել է մի քանի ժամանակակից նահանգների տարածքները։ Դրանք են Հարավային և Հյուսիսային Իլոկոս, Լա Յունիոն, Աբրա և Լեռնային գավառի մի մասն։ 1576 թվականին, ավգուստինյան վանականների գալուց հետո, սկսվել է շրջանի քրիստոնեացումը։ Այստեղ տեղակայվել է իսպանական կայազոր` հարևան տարածքները վերահսկելու համար։ Սկզբնապես քաղաքը կոչվել է Վիլյա Ֆերնանդինա, այնուհետև՝ Վիլյա Ֆերնադինա դե Վիգան, և վերջում թողել են միայն վերջին մասը։ 17-րդ դարում Վիգանը եղել է Նոր Սեգովիայի արքեպիսկոպոսության կենտրոնը։

## Բնակչություն

## Կրթությունը Վիգանում
Քաղաքն ունի մի շարք բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ։ Հյուսիսային Ֆիլիպինների համալսարանը ամենահինն է Հյուսիսային Լուսոնում։ Հյուսիսային Իլոկոսի Սուրբ Պողոսի քոլեջը ամենահին մասնավոր հիմնարար դպրոցն է, որը հիմնադրվել է Վիգանի Սուրբ Պողոսի վանքի քույրերի կողմից։ Վիգանի աստվածաբանական քոլեջը մարզի երկրորդ ամենահին մասնավոր հիմնարար դպրոցն է, որը հիմնադրվել է Աստվածաբանական միության քահանաների կողմից։

## Քույր-քաղաքներ
*  Ագադիր, Մարոկկո
*  Հոնոլուլու, Հավայի, ԱՄՆ
*  Մալակկա, Մալայզիա
*  Մար դել Պլատա, Արգենտինա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1572 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ֆիլիպիններում
Կատեգորիա:Ֆիլիպինների քաղաքներ