open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Խոսե

**Խոսե** (իսպաներեն` José)` հրեական ծագումով իսպանական անուն, համապատասխանում է հայկական Հովսեփ անվանը։ Նույն ձևով է գրվում նաև անվան պորտուգալական Ժոզե ձևը։

## Անունը կրողները
* **[[Խոսե Անխել Վալդես|Խոսե Անխել Վալդես Դիաս]]** (*1989 թ.) •José Ángel Valdés Díaz• իսպանացի ֆուտբոլիստ
* **[[Խոսե Ալբերտո Մուխիկա Կորդանո]]** (*1935 թ.) •José Alberto Mujica Cordano• 2010 թ.-ից Ուրուգվայի նախագահը
* **[[Խոսե դը Ռիբերա|Խոսե դե Ռիբերա]]**(մականունը՝ Փոքրիկ իսպանացի) (*1591-1652 թթ.) •José de Ribera• իսպանացի նկարիչ
* **[[Խոսե Դիաս]]** (*1895 թ. Սևիլյա (Իսպանիա)-1942 թ.Թբիլիսի) •José Días Ramos• իսպանացի համայնավար
* **[[Խոսե Լուիս Ռոդրիգես Սապատերո]]** (*1960 թ.) •José Luis Rodriguez Zapatero• 2004-2011 եղել է Իսպանիայի վարչապետը
* **[[Խոսե Խոակին Ֆեռնանդես դե Լիսարդի]]** (1776-1827 թթ.) •José Joaquín Fernández de Lizardi• մեքսիկացի գրող
* **[[Խոսե Անտոնիո Կամաչո]]** (*1955 թ.) •José Antonio Camacho Alfaro• իսպանացի ֆուտբոլիստ և մարզիչ
* **[[Խոսե Կառերա|Խոսե Միգել Կարերա]]** (1785-1821 թ.) •José Miguel Carrera• չիլիացի քաղաքական գործիչ
* **[[Խոսե Կարլոս Մարիատեգի]]** (1785-1821 թ.) •José Carlos Mariátegui• պերուացի քաղաքական գործիչ
* **[[Խոսե Հոլեբաս|Խոսե (Իոսիֆ) Հոլեբաս]]** (*1984 թ.) •Χοσέ Λόυντ Χολέμπας• հույն ֆուտբոլիստ
* **[[Խոսե Էռնանդես]]** (1834-86 թթ.) •José Hernández• արգենտինացի բանաստեղծ և քաղաքական գործիչ
* **[[Խոսե Մանուել Ռեյնա]]** (*1982 թ.) •José Manuel Reina Páez• իսպանացի ֆուտբոլային դարբասապահ
* **[[Խոսե Մանուել Պինտո]]** (*1975 թ.) •José Manuel Pinto Colorado• իսպանացի ֆուտբոլիստ
* **[[Խոսե Մարիա Կալյեխոն]]** (*1987 թ.) •José Maria Callejón• իսպանացի ֆուտբոլիստ
* **[[Խոսե Մարիա Ռիվաս]]** (*1958 թ.) •José María Rivas Martínez• 1980-ականների սալվադորցի ֆուտբոլիստ
* **[[Խոսե Մարտի]]** (1853-95 թթ.) •José Julian Martí Pérez• կուբացի քաղաքական գործիչ
* **[[Խոսե Մանսիսիդոր]]** (1894-1956 թթ.) •José Mancisidor Ortiz• մեքսիկացի գրող և հասարակական գործիչ
* **[[Խոսե Մարիա Մորելոս]]** (1765-1815 թթ.) •José María Morelos• Մեքսիկայի ազգային հերոս
* **[[Խոսե Ռաուլ Կապաբլանկա]]**՝ (1888-1942 թթ.) •José Raul y Capablanca• կուբացի շախմատիստ
* **[[Խոսե Սոռիլյա ի Մորալ]]** (1817-1893 թթ.) •José Zorilla y Moral• իսպանացի բանաստեղծ և դրամատուրգ
* **[[Խոսե Սարուխան Կերմեզ]]** (*1940 թ.) •José Sarukhán Kermez• Մեքսիկացի հայազգի կենսաբան
* **[[Խոսե Սան Մարտին]]** (1778-1850 թթ.) •José de San Martin• Արգենտինայի ազգային հերոս
* **[[Խոսե Ֆերրեր]]** (1912-92 թթ.) •José Ferrer• ամերիկացի դերասան և ռեժիսոր

## Որպես ազգանուն
* **[[Միկել Սան Խոսե]]** (*1958 թ.) •Mikel San José Dominguez• բասկյան ծագումով իսպանացի ֆուտբոլիստ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եբրայական անձնանուններ
She Knows

«**She Knows**», ամերիկացի R&B երգիչ-երգահան Նի Յոյի երգն է, համագործակցությամբ ամերիկացի ռեփեր Ջուսի Ջեյի հետ։ Այն թողարկվել է 2014 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Motown Records լեյբլի կողմից, որպես Նի Յոյի «Non-Fiction» անվանումը կրող թվով վեցերորդ ստուդիական ալբոմի երկրորդ սինգլ։

Երգի տեսահոլովակի պրեմիերան կայացել է 2014 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Նի Յոյի VEVO էջում։

## Երգացանկ
;Թվային ներբեռնում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹուբում

Կատեգորիա:2014 երգեր
Կատեգորիա:2014 սինգլներ
Կատեգորիա:Նի Յոյի երգեր
Կատեգորիա:Ջուսի Ջեյի երգեր
Չարենցի կամար հուշարձան (Ողջաբերդ)

**Չարենցի կամար հուշարձան**, Արարատի կամար, Արարատի տաճար, գտնվում է Կոտայքի մարզ, Ողջաբերդ գյուղում, Երևան-Գառնի ճանապարհի աջ կողմում, 1500 մետր բարձրության վրա։ Ընդգրկված է Ողջաբերդի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Պատմություն
Ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանը, անցնելով Գառնի տանող ճանապարհով, ավտոմեքենայից նկատում է Ողջաբերդ գյուղի բլրակի մոտից դեպի Արարատ լեռը նայող հրաշալի տեսարանը։ Ճարտարապետն իջնում է ավտոմեքենայից, բարձրանում բլուրը և որոշում այդ տեղում կամար կառուցել։

Արարատի կամար անունը կրող հուշակոթողը կանգնեցվել է 1957 թվականին ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանի կողմից։ Այստեղից բիբլիական լեռը՝ Արարատը, տեսանելի է օրվա բոլոր ժամերին։
Կամարի երկայնքով փորագրված են հայ մեծանուն բանաստեղծ Եղիշե Չարենցի տողերը «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունից.

Այս պատճառով հուշակոթողը ժողովրդին ավելի հայտնի է «Չարենցի կամար» անվանումով։

## Հեղինակ
* Ճարտարապետ՝ Ռաֆայել Իսրայելյան

## Պատկերասրահ


Արարատը Չարենցի կամարից.jpg|Արարատը Չարենցի կամարից
2024 3 Charents' Arch.gif
Չարենցի կամար5.JPG
Charents Arc 15.jpg
2024 1 Charents' Arch.gif
2024 2 Charents' Arch.gif



## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Ողջաբերդի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Ռաֆայել Իսրայելյանի հուշարձաններ
Վիտորիո Միելե

**Վիտորիո Միելե** (, ), իտալացի նկարիչ։

## Կենսագրություն
Ողբերգական ճակատագրի բերումով մասնակցում է Մոնտեկասինոյի ճակատամարտին՝ այնտեղ կորցնելով հորն ու քրոջը, այնուհետև՝ ստացած ծանր վերքերի հետևանքով, նաև մորը։ Վաթսունականներին մասնակցում է Սան Մարինոյում, Ճապոնիայում, Հարավսլավիայում, Կանադայում և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում կայացած ցուցահանդեսներին։ Իսկ արդեն վաթսունականների վերջերին Իտալիայի մի շարք ցուցահանդեսներին իր մասնակցությունն ունենալուց հետո նրան հրավիրում են Հարավսլավիայի Պոչիտեյ քաղաքի պետական գեղարվեստական միություն։ Հետագայում այս փորձառությունն իր արտացոլումն է գտնում նրա մի շարք հրաշալի պաստելային կտավներում։

Կասինոյի ավերումից երեսունհինգ տարի անց Վիտորիո Միելեն հեղինակում է քաղաքի ավերման տարելիցին նվիրված իր “Վկայություն” (Testimonianza) գործը։ Ստեղծագործական այս ուղին բնորոշվում է մաեստրոյի ներաշխարհում դաջված ցավալի պատկերների արտահայտմամբ, իսկ արդեն 1991 թ.-ին այդ ստեղծագործությունը ներկայացվում է Եվրոպական պառլամենտում։
Վիտորիո Միելեն մահացավ է իր հարազատ Կասինոյում 1999 թ.-ի նոյեմբերի 18-ին։ Նրա մտերիմ ընկերների շարքում էին Ումբերտո Մաստրոյանին, Ալֆրեդո Բոնացին, Կոլյա Միչևվիչը և Պիետրո Անիգոնին, իսկ Դուչիո Տրոմբադորին նրան բնորոշել է որպես “լռության բանաստեղծ”։ Միելեն իրավացիորեն համարվում է անցյալ դարի ամենախորը ներաշխարհով օժտված և ամենանշանավոր իտալացի նկարիչներից մեկը։ Ներկայումս նրա որոշ ստեղծագործություններ ցուցադրվում են Արպինո քաղաքի Ումբերտո Մաստրոյանիի անվան հիմնադրամի թանգարանում։

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագիտություն
* Gavino Còlomo, *Nuovissimo dizionario dei pittori, poeti, scrittori, artisti dei nostri giorni*, Edizioni della Nuova Europa, 1975
* *Studi meridionali*, Anno 5, fasc. 1 (հունվար-մարտ 1972)
* Duccio Trombadori (a cura di), *Vittorio Miele: Il poeta del silenzio*, Comune di Boville Ernica, 2000
* *Vittorio Miele*, Fondazione Umberto Mastroianni, 2009

## Արտաքին հղումներ
* արխիվ Վիտորիո Միելե

Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ
Սլեքլայն

thumb|300px|Սլեքլայն
**Սլեքլայն** ( slack՝ «թույլ», line՝ «գիծ» բառերից), մարզաձև, հատուկ ձգված ժապավենի վրա քայլելու հմտություն, դինամիկ հավասարակշռությունը զարգացվելու վարժություն։ Սլեքլայն է կոչվում նաև մարզաձևում գործածվող ժապավենը։

## Նկարագրությունը
Հարթ, նեյլոնից կամ պոլիէստեթրից հատուկ ժապավենը ձգվում է երկու կայուն օբյեկտների (սովորաբար՝ ծառերի) միջև։ Տարբերվում է լարախաղացությունից, որտեղ գործածվում է առավելագույնս պիրկ ձգված, շրջանաձև հատույթով պարան կամ ճոպան։ Ժապավենի ձգվածությունը կարգավորվում և փոփոխվում է ըստ նպատակահարմարության, երկարությունը և լայնությունը նույնպես տարբեր է լինում՝ նախատեսված տարբեր հնարքների, երկար ճանապարհներ անցնելու, կամ ջրի մակերևույթից բարձր ձգելու համար։

## Տեսակներ
### Ուրբանլայնինգ
Սովորաբար կազմակերպվում է քաղաքային միջավայրում՝ զբոսայգում կամ փողոցում։ Ժապավենը ձգվում է ծառերի միջև։ Ժապավենի լայնությունը սովորաբար մոտավորապես 5 սմ (ավելի ճիշտ՝ 2 մատնաչափ) է, սակայն որոշ սլեքլայներներ գործածում են նաև ավելի նեղ՝ 5/8 կամ 1 մատնաչափ լայնությամբ ժապավեններ։

### Թրիքլայնինգ
Ժապավենի լայնությունը սովորաբար 2 մատնաչափ է, կապվում է համեմատաբար մոտ գետնին, սակայն կարող է բարձր էլ լինել։ Ժապավենի միջոցով տարբեր հնարքներ են կատարվում՝ քայլել , շրջվել, ծունկ դնել, վազել, ցատկել, նստել խաչաձև ծալած ոտքերով և այլն, և այլն։

### Հայլայնինգ
Այս դեպքում սլեքլայնը կապում են գետնից շատ բարձր։ Գերադասելի է, կախված բարձրությունից՝ պարտադիր է քայլել ապահովումով։

### Վոթերլայնինգ
Ժապավենը ձգվում է ջրի վրայով։

### Յոգալայնինգ
thumb|Յոգա՝ սլեքլայնի ժապավենի վրա
Սլեքլայնի այս տեսակը կոչվում է նաև յոգա-սլեքլայն կամ սլեքսանա։ Յոգայի ավանդական դիրքերը տեղափոխվում են ժապավենի վրա։

## Սլեքլայնը Հայաստանում
Հայաստանում մարզաձևով հետաքրքրվողները միավորվել են և փորձում են տարածել սլեքլայնը Հայաստանում։ Խումբը համագործակցում է Ալպինիզմի և լեռնային տուրիզմի հայկական ֆեդերացիայի հետ, պարապմունքներ կազմակերպում նաև մարզերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անհատական մարզաձևեր
Մ.թ.ա. 7-րդ դար

**Մ.թ.ա. 7-րդ դար**, սկսվել է մ.թ.ա. 700 թվականի առաջին օրը և ավարտվել մ.թ.ա. 601 թվականի վերջին օրը։

Ասորեստանը շարունակել է իր գերիշխանությունը Մերձավոր Արևելքում՝ ճնշելով Բաբելոնին, Եգիպտոսին և հարևան այլ երկրներին։ Սակայն, դարի վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում կայսրությունը սկսել է անկում ապրել՝ բոլոր կողմերից բազմաթիվ թշնամիների դաշինքների և պատերազմենրի պատճառով։ Ասորեստանը ի վերջո վերացավ համաշխարհային պատմության թատերաբեմից, երբ մայրաքաղաք Նինվեն կործանվեց մ.թ.ա. 612 թվականին։ Այս իրադարձությունները հիմք դարձան Երկրորդ Բաբելոնյան կայսրության հզորացման համար, որը հաջորդ դարի ընթացքում տարածաշրջանում իշխող ուժ դարձավ։

## Հայտնի մարդիկ
[thumb|right|120px|[Աշուրբանիպալ]]
[thumb|right|120px|[Թալես Միլեթացի]]
[thumb|right|120px|[Ալկման]]

*Անկոս Մարկիոս, Հին Հռոմի արքա
*Արգիշտի Բ, Վանի թագավորության արքա
*Կիաքսար, Մարաստանի արքա
*Երեմիա, հրեա մարգարե
*Եզեկիա, Հուդայի արքա
*Նաբուգոդոնոսոր II, Բաբելոնի արքա
*Նումա Պոմպիլիոս, Հին Հռոմի արքա
*Սինաքերիբ, Ասորեստանի արքա
*Սոլոն, Յոթ իմաստուններից մեկը (Մ.թ.ա. 638–Մ.թ.ա. 558)
*Ալկման, հույն բանաստեղծ
*Արքիլոքոս, հույն բանաստեղծ 
*Կալլինոս, հույն բանաստեղծ
*Միմներմոս, հույն բանաստեղծ
*Սիմոնիդես Ամորգացի, հույն բանաստեղծ
*Ստեսիքոր, հույն բանաստեղծ 
*Թալես Միլեթացի, հույն մաթեմատիկոս 
*Տիրտեոս, հույն բանաստեղծ

## Ծանոթագրություններ
Հունական փոխառությունները հայերենում

**Հունական փոխառություններ**, հայերենի` հունարենից փոխառյալ բառերը։

Գրաբարը հունարենից փոխառություններ է կատարել մ. թ. 3-4-րդ դարերից սկսած մինչ 10-11-րդ դարերը։ Հունական ազդեցությունը հայերենի վրա հիմնականում կատարվել է գրական-գրքային ճանապարհով, գիտության, գրականության, եկեղեցու միջոցով։ Հունարենից գրաբարի փոխառած 918 բառերի մեծ մասամբ գիտական-գրական, մշակութային, տնտեսական, եկեղեցական-կրոնական բնույթի և բուսական ու կենդանական աշխարհին վերաբերող բառեր են, որոնցից ժամանակակից հայերենում գործածական են 130 բառ, այսինքն` մոտ 14 %-ը։

Ըստ գործածության տարբեր ոլորտների՝ հունական փոխառությունները բաժանվում են մի քանի խմբի՝
*Մշակութային կյանքին (արվեստ, ճարտարապետություն, գրականություն), արտադրությանը, բնությանը, կենցաղին վերաբերող բառեր՝ *[[ակադեմիա]], [[ամբիոն]], ամֆիթատրոն, այբ, անդրի, արգասիք, ափսե, ափսինթ, բաղնիք, [[բարբարոս]], [[բեմ]], [[գաղափար]], [[գավաթ]], դստիկոն, եթեր, [[երգեհոն]], զեփյուռ, զմելին, [[զմուռս]], [[թատրոն]], [[Լաբիրինթոս|լաբյուրինթոս]], լամպար, լապտեր, [[լիտր]], [[կաղապար]], [[կամար]], [[կանոն]], [[կարկին]], կեմ, [[կենտրոն]], [[կիթառ]], [[կլիմա]], կղմինդր, հյուլե, [[հյուպատոս]], [[հռետոր]], մաթեմատիկոս, մանյակ, [[մեղեդի]], [[մետաքս]], [[մեքենա]], միմոս, [[մղոն]], պանդոկ, պաքսիմատ, պիտակ, պնակ, պոռնիկ, պոետ, պրակ, [[ռետին]], սավան, սատրապ, սիմինդ(ր), սոփեստ, [[ստամոքս]], [[ստեպղին]] (գազար), [[վրձին]], [[տաղանդ]], տետր(ակ), [[տիպ]], տիտան, [[տոկոս]], [[տոմար]], տոմս, [[րոպե]], քարտ, [[քարտեզ]], քարտուղար, քրոնիկոն, [[օազիս]], [[օվկիանոս]]:*
*Կրոնական-եկեղեցական բնույթի բառեր՝ *[[աբբա]], [[արքեպիսկոպոս]], [[գայիսոն]], [[եկեղեցի]], [[եպիսկոպոս]], [[թեմ]], [[կաթոլիկ]], [[կաթողիկե]], [[կաթողիկոս]], կերոն, կիրակի, կղեր, կոնդակ, [[Հերետիկոսություն|հերետիկոս]], [[մատուռ]], մարտիրոս, [[մեռոն]], մետրոպոլիտ, [[Հռոմի պապ|պապ]] (հայրապետ), պատրիարք, [[սաղմոս]], [[սքեմ]], տարտարոս, [[փիլոն]], [[քղամիդ]], [[Քրիստոնեություն|քրիստոնյա]], օրթոդոքս* և այլն։
*Բուսանուններ՝ *[[անեմոն]], [[անթեմ]], [[անիսոն]], [[դափնի]], [[էբենոս]], [[լիմոն]], [[կեռաս]], [[կիպարիս]], [[կիտրոն]], հագնի, [[հալվե]], հակինթ, մեկոն, մեղրապոպ (ձմերուկ), մոլոշ, [[նարդոս]], [[նարգիզ]], պրաս*։
*Կենդանիների անուններ՝ *[[Դելֆին|դելփին]], [[Կետ (կենդանի)|կետ]], [[կոկորդիլոս]], հիդրա, [[տառեխ]], [[փասյան]], [[փյունիկ]], [[փոկ]]*։
*Հանքանյութերի անուններ՝ *[[ադամանդ]], ակատ, [[բյուրեղ]], [[մետաղ]], [[հակինթ]], [[հասպիս]], պորփյուր, տրապիզոն*։

Ելնելով հայերենի հնչյունական օրինաչափություններից՝ *արգասիք, պոռնիկ, լապտեր* բառերի փոխառությունը միջնորդավորված է համարվում պահլավերենից։
## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Ա. Սուքիասյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Երևան, 2008, էջ 204-205։

Կատեգորիա:Հայերենի բառապաշար
Չափական ոտանավոր

**Չափական ոտանավոր** (մետրական), հնագույն տաղաչափական համակարգ, որի հիմքում ընկած էր տողերի արտասանության ժամանակամիջոցի հավասարությունը։ Տարածված է եղել հին հունարենում, լատիներենում, արաբերենում, պարսկերենում, հնդկերենում։ Չափական (մետրական) ոտանավորը հիմնվում էր այն բանի վրա, որ այդ լեզուներում կային արտասանությամբ երկար և կարճ վանկեր։ Ոտանավորն արտաբերվում էր երգի ձևով, և մեծ տեղ էր հատկացվում երաժշտական տակտին։ Երկար և կարճ վանկերի դասավորության միջոցով բանաստեղծը հասնում էր տողերի արտաբերման հավասար տևողության, ինչն էլ չափական ոտանավորի ռիթմի առաջացման հիմնական պայմանն էր։

Տողի երկարության չափման նվազագույն միավորը կարճ վանկի տևողությունն էր, որ հունարեն կոչվում է մորա ()։ Երկար վանկն իր տևողությամբ հավասար է երկու ամանակի։ Չափական ոտանավորին հատուկ էր նաև բանաստեղծական ոտքի հասկացությունը. դա մեկ երկար և մեկ կամ ավելի կարճ վանկերի տարբեր համադրություններն էին։ Բանաստեղծական ոտքի հասկացությունը չափական համակարգից անցավ ժամանակակից տաղաչափությանը, որտեղ ոտքը շեշտված և անշեշտ վանկերի համադրությունն է։

Հայագիտության մեջ կարծիք կա, որ հեթանոսական շրջանի ժողովրդական երգերը նույնպես ստեղծվել են չափական ոտանավորի սկզբունքով, այսինքն՝ երկար և կարճ վանկերի համադրությամբ։

## Տես նաև

* Տաղաչափական համակարգեր
* Անտիկ տաղաչափություն
* Ռիթմ
* Վանկական ոտանավոր
* Վանկաշեշտական ոտանավոր
* Համաշեշտ ոտանավոր
* Ազատ ոտանավոր

## Աղբյուրներ

* Էդ. Ջրբաշյան, Հ. Մախչանյան, Գրականագիտական բառարան, էջ 237

Կատեգորիա:Գրականագիտություն
Կատեգորիա:Տաղաչափություն
Բորկհայդե

**Բորկհայդե ** (), կոմունա Գերմանիայի Բրանդենբուրգ հողատարածքում։

Գտնվում է Պոտսդամ Միթելմարկ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 1857 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի)։ Տարածքը կազմում է 6,73 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 12 0 67 05220։

{|
| valign="top" |

## Ֆոտոդարան

Պատկեր:Hans-Grade-Museum 03.jpg| 
Պատկեր:Hans-Grade-Museum 02.jpg| 
Պատկեր:Hans-Grade-Museum 04.jpg| 
Պատկեր:Hans-Grade-Museum 05.jpg| 


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Դեբայի ջերմաստիճան

**Դեբայի ջերմաստիճան**, ջերմաստիճան, որի դեպքում պինդ մարմնում գրգռվում են բոլոր տատանումային մոդերը։ Ջերմաստիճանի հետագա աճը չի հանգեցնում նոր տատանումների նոր մոդերի առաջացման, այլ միայն մեծացնում է առկա մոդերի լայնույթը, այսինքն՝ տատանումների միջին էներգիան աճում է էներգիայի աճին զուգընթաց։

Դեբայի ջերմաստիճանը նյութի ֆիզիկական հաստատուն է։ Բնութագրում է պինդ մարմնի բազմաթիվ հատկություններ՝ ջերմունակություն, էլեկտրահաղորդականություն, ջերմահաղորդականություն, ռենտգենյան սպեկտրների գծերի լայնացում, առաձգական հատկությունները և այլն։ Առաջին անգամ ներմուծել է Պետեր Դեբայը իր ջերմունակության տեսության մեջ։

Դեբայի ջերմաստիճանը որոշվում է հետևյալ բանաձևով՝

:  \Theta_D = \frac {h \nu_D}{k_B},

Որտեղ h-ը Պլանկի հաստատունն է, \nu_D-ն՝ պինդ մարմնի ատոմների տատանումների առավելագույն հաճախությունը, k_B-ն՝ Բոլցմանի հաստատունը։

Դեբայի ջերմաստիճանը մոտավորապես ցույց է տալիս այն ջերմաստիճանային սահմանը, որից ներքև սկսվում են ի հայտ գալ քվանտային երևույթները։

## Ֆիզիկական մեկնաբանություն

Դեբայի ջերմաստիճանից ցածր ջերմաստիճաններում բյուրեղացանցի ջերմաստիճանը որոշվում է հիմնականում ակուստիկական տատանումներով, և համաձայն Դեբայի օրենքի, ուղիղ համեմատական է ջերմաստիճանի խորանարդին։

Դեբայի ջերմաստիճանից շատ բարձր ջերմաստիճաններում ճիշտ է Դյուլոնգ-Պտիի օրենքը, ըստ որի ջերմունակությունը հաստատուն է և հավասար է
 3Nrk_B \,, որտեղ  N -ը տարրական բջիջների թիվն է մարմնում,  r &nbsp;-ը՝ ատոմների թիվը տարրական բջջում,  k_B -ն՝ Բոլցմանի հաստատունը։

Միջանկյալ ջերմաստիճաններում բյուրեղացանցի ջերմաստիճանը կախված է այլ գործոններից, ինչպիսիքն են ակուստիկական և օպտիկական ֆոնոնների դիսպերսիան, ատոմների թիվը տարրական բջջում և այլն։ Ակուստիկական ֆոնոնների ներդրումը, մասնավորապես, տրվում է

:  C_V(T) = 3Nk_B f_D(\theta_D/T) 

Բանաձևով, որտեղ  \theta_D &nbsp;-ն Դեբայի ջերմաստիճանն է, իսկ 
:  f_D(x) = \frac{3}{x^3} \int_0^x \frac{t^4 e^t}{(e^t-1)^2}\textrm{d}t 


ֆունկցիան կոչվում է Դեբայի ֆունկցիա։

Դեբայի ջերմաստիճանից շատ ցածր ջերմաստիճաններում, ինչպես նշվեց, ջերմունակությունը ուղիղ համեմատական է ջերմաստիճանի խորանարդին՝

:  C_V(T) = \frac{12 \pi^4}{5} Nk_B (T/\theta_D)^3  
։

## Դեբայի ջերմաստիճանի գնահատականներ

Դեբայի բանաձևի արտածման ժամանակ բյուրեղացանցի ջերմունակության որոշման համար մի քանի ենթադրություններ են արվում. ընդունվում է ակուստիկական ֆոնոնների դիսպերսիայի գծային օրենքը, անտեսվում է օպտիկական ֆոնոնների ներկայությունը և Բրիլյուենի գոտին փոխարինվում է միևնույն ծավալի սֆերայով։ Եթե  q_D -ն այդ սֆերայի շառավիղն է, ապա  \omega_D = q_D s , որտեղ  s -ը լույսի արագություն է,  \omega_D-ն կոչվում է Դեբայի հաճախություն։ Դեբայի ջերմաստիճանը որոշվում է 
:  \hbar \omega_D = k_B\theta_D 
հարաբերությունից։

Աղյուսակում բերված է Դեբայի ջերմաստիճանի արժեքը մի շարք նյութերի համար։

Կատեգորիա:Պինդ մարմնի ֆիզիկա
Գերմանիայի սուպերգավաթ

**Գերմանիայի ֆուտբոլի սուպերգավաթը** () Գերմանիայի ֆուտբոլային մրցույթ է, կազմված 1 խաղից, որում մասնակցում են Բունդեսլիգայի և Գերմանիայի գավաթի նախորդ մրցաշրջանի հաղթողները։

Առաջին երեք մրցանակները խաղարկվել են 1941, 1977, 1983 թվականներին։ Այդ ժամանակ այն կրում էր ոչ պաշտոնական բնույթ։ Պաշտոնական խաղի բնույթ առաջին անգամ ստացել է 1987 թ.: Հետագայում այս մրցաշարի փոխարեն անցկացվել է մեկ այլ մրցաշար՝ Լիգայի գավթը։ 2008 թ.-ից անցում կատարվեց սուպերգավաթին, սակայն մրցաշարը կրում էր կրկին ոչ պաշտոնական բնույթ։ 2010 թ.-ից մրցույթը առ այսօր այն կրում է պաշտոնական բնույթ։
Եթե Գավաթը և Բունդեսլիգան հաղթում է միևնույն թիմը, ապա Սուպերգավաթում նրա դեմ պայքարում է Բունդեսլիգայի երկրորդ հորիզոնականը գրաված թիմը։

## Հաղթողներ

## Ակումբների հաղթանակները
*Հաշվի առնելով միայն պաշտոնական մրցաշարերը*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆուտբոլը Գերմանիայում
Գոլցով (Միթելմարկ)

**Գոլցով** (), կոմունա Գերմանիայի Բրանդենբուրգ հողատարածքում։

Գտնվում է Պոտսդամ Միթելմարկ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 1334 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի)։ Տարածքը կազմում է 39,96 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 12 069 216։

Կոմունան ներառում է 5 գյուղական շրջան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Վերա Մայսներ (շրջան)

**Վերա-Մայսներ ** (), շրջան Գերմանիայում։ Շրջկենտրոնն է Էշվեգե քաղաքը։ Զբաղեցնում է 1024,71 կմ2։ Բնակչությունը՝ 104 292 մարդ։ Բնակչության խտությունը՝ 102 մարդ/կմ2։

Շրջանի պաշտոնական կոդը՝ 06 6 36։ Շրջանում 16 համայնք կա։

## Ծանոթագրություններ
 
մինի|ձախից|Շրջանը մարզի քարտեզին

Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ
Վասիլի Վանին

**Վասիլի Վասիլևիչ Վանին** (, ), ռուս խորհրդային դերասան, ռեժիսոր, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1949)։

1924-1949 թվականներին եղել է Մոսկվայի Արհմիությունների թատրոնի (1938 թվականից՝ Մոսխորհրդի անվան) դերասան, 1950-1951 թվականներին՝ Մոսկվայի Պուշկինի անվան թատրոնի գլխավոր ռեժիսոր։ Լավագույն դերերից են՝ Բրատիշկա (Բիլ-Բելոցերկովսկու «Փոթորիկ» («Շտորմ»), 1926 թվականին), Կարեն (Սֆինոգենովի «Մաշենկա», 1941 թվականին), Ֆայունին (Լեոնովի «Արշավանք», 1943 թվականին, նաև Վ․ Վանինը Ստեպան Կոչետի դերում (կադր «Շրջկոմի քարտուղարը» կինոնկարից, 1942 թվականին) նույնանուն կինոնկարում, 1945 թվականին), Ռասպլյուև (Մուխովո-Կոբիլինի «Կրեչինսկու հարսանիքը», 1949 թվականին), կինոյում՝ Մատվեև («Լենինը հոկտեմբերին», 1937 թվականին և «Լենինը 1918 թվականին», 1939 թվականին), Կոչետ («Շրջկոմի քարտուղարը», 1942 թվականին)։ Բեմադրություններից են՝ Սուրովի «Վիրավորանք» (1948 թվականին), Ֆրանկոյի «Գողացված երջանկություն» (1950 թվականին)։ 1930 թվականից զբաղվել է մանկավարժությամբ։ 1944 թվականից դասավանդել է Կինեմատոգրաֆիայի համամիութենական պետական ինստուտոում (պրոֆեսոր՝ 1949 թվականից)։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակներ (1943 թվականին, 1946 թվականին, 1949 թվականին)։ Պարգևատրվել է Լենինի և 2 այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ
Կատեգորիա:1898 ծնունդներ
Կատեգորիա:1951 մահեր
Կատեգորիա:Ռուս թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Գլեդիչիա

մինի
մինի
**Գլեդիչիա**, ընդավորների ընտանիքի տերևաթափ ծառերի ցեղ։ Բունը և ճյուղերը ծածկված են պարզ կամ ճյուղավորված խոշոր փշերով։ Տերևները բարդ փետրաձև են։ Ծաղիկները երկսեռ և միասեռ են, մանր, կանաչավուն, հավաքված ողկուզանման ծաղկաբույլում։ Պտուղը գորշ-կարմրավուն ունդ է։ Սերմերը փայլուն են, ոսպաձև։ Հայտնի է 12 տեսակ, տարածված Ասիայում, հյուսիսային և հարավային Ամերիկայում, Արևադարձային Աֆրիկայում։ ԽՍՀՄ-ում տարածված է վայրի տեսակներից մեկը (G․ caspia), որն աճում է Թալիշի անտառներում (Արևելյան Անդրկովկաս), իսկ կուլտուրական տեսակներից՝ հյուսիսամերիկյան սովորական գլեդիչիա, տարածված է ԽՍՀՄ հարավային Եվրոպական մասում և Միջին Ասիայի պուրակներում, այգիներում։ Ջերմասեր է, լուսասեր, երաշտադիմացկուն։ Բնափայտն օգտագործվում է ատաղձագործության մեջ։

## Կենսաբանական նկարագիր
Տերևաթափ՝ մինչև 35-40 մ բարձրությամբ ծառ է, ունի մինչև 1 մ բնի տրամագիծ։ Բունը և բազմամյա ճյուղերը պատված են խոշոր, ճյուղավորված փշերով։ Տերևները բարդ են, կրկնակի փետրաձև, 8-15 զույգ ձվաձև կամ նշտարաձև տերևիկներ։

Ծաղիկները դեղնանարնջագույն են։ Պտուղները խոշոր են, երկարավուն՝ մինչև 20-45 սմ երկարությամբ ունդ։ Ծաղկում է մայիսին, պտուղները հասունանում են հոկտեմբերին։ Հայաստանում հանդես է գալիս որպես էկոլոգիապես ճկուն ծառատեսակ։ Հաջողությամբ աճում է հատկապես ցածրադիր շրջաններում՝ մինչև 1400-1600 մ բարձրություններում։

Ունի բարդ տերևներ, կրկնակի փետրաձև 8-15 զույգ ձվաձև կամ նշտարաձև տերևիկներ։ Ծաղիկները դեղնանարնջագույն են, մանր, տարասեռ, հավաքված ծաղկաբույլերում։ Սերմերը մուգ աղյուսագույն են, ունեն ձվաձև տեսք։ Ընձյուղի բնի վրա աճում են 3-ական սրագագաթ ասեղներ։

## Կիրառում
Լայնորեն օգտագործվում է տարբեր տիպի ու կատեգորիայի տնկարկներում, առանձնապես պաշտպանական անտառաշերտեր ստեղծելիս։ Լուսասեր է, չորադիմացկուն, ջերմասեր, ոչ պահանջկոտ հողի նկատմամբ։ Գնահատվում է որպես բարձր գեղազարդ և դիմացկուն ծառատեսակ, հատկապես սլացիկ՝ ուղիղ բնի, նոսր սաղարթի և գեղեցիկ, խոշոր պտուղների շնորհիվ։ Առանձնապես գեղազարդ են գլեդիչիային անփուշ պարտիզային ձևերը։

### Բժշկության մեջ
Տերևների թուրմը օգտագործվում է արյան բարձ ճնշումը իջեցնելու, խոլիցտիրինի, ստամոքսի համար։ Տերևները պարունակում են մեծ քանակույամբ C վիտամին և տրիականտին ալկալոիդ, որը վերացնում է մկանների սպազման։

### Գյուղատնտեսության մեջ
Գլեդիչան՝ ջերմասեր, լուսասեր, հողի նկատմամբ քիչ պահանջկոտ ծառատեսակ է։ Ցածրադիր և միջին գոտու շրջաններում (ծովի մակերևույթից 1600մ բարձրության վրա այն լայնորեն օգտագործվում է կանաչապատման և ցանկապատ ստեղծելու համար։

## Գրականություն

* Ծառագիտություն, Ժ. Հ. Վարդանյան

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Դարմշտադտ-Դիբուրգ (շրջան)

**Դարմշտադտ-Դիբուրգ ** (), շրջան Գերմանիայում։ Շրջկենտրոնն է Դարմշտադ քաղաքը։ Զբաղեցնում է 658,65 կմ2։ Բնակչությունը՝ 289 250 մարդ։ Բնակչության խտությունը՝ 439 մարդ/կմ2։

Շրջանի պաշտոնական կոդը՝ 06 4 32։ Շրջանում 23 համայնք կա։

## Ծանոթագրություններ
 
մինի|ձախից|Շրջանը մարզի քարտեզին

Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ
Գևորգ Պողոսյան

**Գևորգ Արամի Պողոսյան** (), սոցիոլոգ։ Սոցիոլոգիական գիտությունների դոկտոր (2003), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (2014, թղթակից անդամ 2006)։

## Կենսագրություն
1974 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետը։ 1978 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ Փիլիսոփայության, սոցիոլոգիայի և իրավունքի ինստիտուտի գիտաշխատող, 1984-1987 թվականներին` գիտքարտուղար, 1996 թվականից` տնօրեն։ 1992 թվականից՝ Հայկական սոցիոլոգիական ընկերակցության հիմնադիր նախագահ, 1994-1995 թվականներին` ՀՀ վարչապետի խորհրդական, 1997 թվականից` ՄԱԿ-ի հայաստանյան գրասենյակի ազգային փորձագետ, 2000 թվականից՝ ՌԴ «Սոցիոլոգիական հետազոտություններ» (ռուսերեն) ամսագրի խմբագրակազմի անդամ, 2011 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ նախագահության անդամ։

## Անդամակցություն
*Միջազգային սոցիոլոգիական ընկերակցության անդամ, 1992 թվական
*Բնության և հասարակության մասին գիտելիքների միջազգային ակադեմիայի անդամ, 1998 թվական
*Միջազգային փիլիսոփայության ակադեմիայի անդամ, 2004 թվական
*ESOMAR-ի անդամ, 2006 թվական

## Գործունեություն
Աշխատանքները վերաբերում են սոցիոլոգիական մեթոդաբանության, միգրացիայի և հասարակական կարծիքի հիմնախնդիրներին, անցումային շրջանում գտնվող հասարակությունների սոցիոլոգիային։

## Պարգևներ
*Մովսես Խորենացու մեդալ (2011 թվական)
* Ֆրիտյոֆ Նանսենի անվան միջազգային ոսկե մեդալով (2008)
* ՀՀ Ազգային Ժողովի նախագահի «Շնորհակալագիր» (2005)
* ՀԳԱ նախագահության «Գովեստագիր» (1982)
* Ամերիկյան Կենսագրական Ինստիտուտի (*ABI*) կողմից ճանաչվել է «Տարվա մարդ» (1997, 1999, 2005)
* Բրիտանական Միջազգային Կենսագրական Կենտրոնի (*IBC*) կողմից արժանացել է «*Outstanding Scholars of the 21st Century*» կոչման (2001)

## Երկեր
*Метод интервью и достоверность социологической информации / Г. А. Погосян; АН АрмССР Ин-т философии и права. Ереван : Изд-во АН АрмССР, 1985.
*Ինֆորմացիայի հավաքագրման մեթոդները սոցիոլոգիայում, Երևան, 1987։
*Общее миграционное пространство: роль неправительственных организаций / Г. Авакян, Г. Погосян, Р. Сейранян; НАН Армении, Центр социол. исслед. Ереван: Б. и., 1996.
*Conditions of refugees in Armenia / G. Pogosian. Yerevan : Noyan Tapan, 1996.
*Ժողովուրդ, իշխանություն, առաջնորդներ / Գ. Պողոսյան, Ս. Մխիթարյան, Հայաստանի իրավագետների և քաղաքագետների միություն։ Երևան, Մխիթար Գոշ, 1996։
*Հասարակագիտության արդի խնդիրներ (Երիտասարդ գիտ. զեկ.) / ՀՀ ԳԱԱ. Փիլիսոփայության և իրավունքի ինստիտուտ, պատասխանատու խմբագիր՝ Գ. Ա. Պողոսյան, Գ. Մ. Գրիգորյան։ Երևան, Նոյյան տապան, 2000։
*Միայնության տաս տարի։ Երևան, Նոյյան Տապան, 2000։
*Իրավաքաղաքական արդի խնդիրներ։ Երևան, Նոյյան տապան, 2001։
*Migration Processes in Armenia, Y., 2003.
*Армянское общество в трансформации, Е., 2003.
*Современое армянское общество. Особенности трансформации, М., 2005.
*Հայ Հասարակությունը XXI դարասկզբին, Երևան, 2006 թվական։
*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Յոհանես Դիդերիկ վան դեր Վալս

**Յոհանես Դիդերիկ վան դեր Վալս** (), (), հոլանդացի ֆիզիկոս։

## Գործունեություն
Ինքնուրույն ուսումնասիրել է ֆիզիկա, ապա ավարտել Լեյդենի համալսարանը։ Ամստերդամի համալսարանի պրոֆեսոր (1877-1907 թվականներին)։ Աշխատանքները վերաբերում են մոլեկուլային ֆիզիկային և ցածր ջերմաստիճանային երևույթների ուսումնասիրմանը։ 1873 թվականին արտածել է իրական գազի վիճակի հավասարումը, որը հաշվի է առնում մոլեկուլների ծավալն ու դրանց միջև գործող փոխազդեցության ուժերը։ Առաջինն է դիտարկել միջմոլեկուլային ուժերի (Վան-Դեր-Վալսյան ուժեր) հարցը՝ կապված գազանման և հեղուկ վիճակներում նյութի կառուցվածքի հետ։ Առաջարկել է կրիտիկական երևույթների բնույթը որակապես բացատրող տեսություն, մշակել մազականության թերմոդինամիկական տեսությունը։ Ունի նաև էլեկտրոլիտային դիսոցմանն ու հիդրոստատիկային վերաբերող աշխատանքներ։ Փարիզի ԳԱ պատվավոր անդամ (1910 թվականին)։ Նոբելյան մրցանակ (1910 թվականին)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Տեսական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Լեյդենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գիտական հասարակությունների անդամներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի գիտնականներ
Գերմանիայի սուպերգավաթ 2014

**Գերմանիայի սուպերգավաթ 2014** (գերմ.՝ 2014 DFL-Supercup), 5-րդ Գերմանիայի սուպերգավաթի խաղարկությունը այդ անվան տակ։ Սուպերգավաթի եզրափակչում խաղում են նախորդ տարվա Բունդեսլիգայի և Գերմանիայի գավաթի հաղթողները։ Խաղն անցկացվեց 2014 թվականի օգոստոսի 13-ին Սիգնալ Իդունա Պարկ մարզադաշտում։

Սուպերգավաթի գործող չեմպիոնը Բորուսիա Դորտմունդն էր, որը 2013 թվականի սուպերգավաթում 4-2 հաշվով հաղթել էր Բավարիային։

Այս մրցաշարին մասնակցեցին 2013-2014 մրցաշրջանի Բունդեսլիգայի և Գերմանիայի գավաթի հաղթող Մյունխենի Բավարիան և 2013-2014 մրցաշրջանի Բունդեսլիգայում երկրորդ տեղը գրաված Բորուսիա Դորտմունդը։ Բորուսիան հաղթեց 2-0 հաշվով։

## Խաղ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:2014 ֆուտբոլում
Նունիո Գոմես

**Նունիո Գոմես** (իսպ․՝ Nuno Gomez), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Մտնում է Տոլեդո պրովինցիայի Կաստիլիա լա Մանչա կազմի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է *Սեռռա դե Սան Վիսենտե* շրջանի կազմում։ Տարածքը զբաղեցնում է 17 կմ²։ Բնակչությունը 178 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 78 կմ։

Քաղաքի հովանավորներն են համարվում սուրբ Ռոկեն և Նուեստռա Սենոռա դե լա Ասունսիոն։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Քուինս ծառուղի

**Քուինս ծառուղի** (), Քուինսի շրջանի գլխավոր փողոցներից մեկն է, Նյու-Յորքի շրջանում, ԱՄՆ, Նյու-Յորքի № 25 դաշնային մայրուղու մասը : Փողոցը բաց է 20-րդ դարի սկզից։ Փողոցը սկսվում է Քուինսբորո կամրջից, Լոնգ Այլենդ, և ձգվում է մինչև Քուինսի կենտրոն։ Այն Քուինսի ամենաերկար փողոցներից մեկն է։

## Պատմություն
Քուինս ծառուղին կառուցվել է XX դարի սկզբում՝ Քուինսբորոի նոր կամուրջը կենտրոնական Քուինսին միացնելու նպատակով և Մանհեթենից դուրս գալու հնարավորությունը ապահովելու համար։ Դրա համար իրականացվել են լայնածավալ ծրագրեր՝ արդեն առկա փողոցների ընդլայնման և միացման համար, այնպիսին ինչպիսին են Թոմսոն-պողոտան և Հոֆման ծառուղին, որոնց մնացորդները գոյություն ունեն մինչ այժմ։ Միաժամանակ 1920-1930-ական թվականներին կատարվում էին մետրոի թունելի զուգահեռ կառուցման աշխատանքներ Քուինս ծառուղու գծի համար։ Նպատակը, Քուինս ծառուղին վերածել ավտոմայրուղի, Նյու Յորքի նմանությամբ, չիրականացավ։ Նշանակալի լայնությունը, ուժեղ շարժը և առևտրական ձեռնարկությունների մեծաքանակ առկայությունը փողոցի երկայնքով Քուինս ծառուղին դարձրեցի ամենավտանգավոր փողոցներից մեկը ամբողջ Նյու Յորքում։ Այն սկսեցին անվանել «Մահվան ծառուղի» կամ «Կոտրված ոսկորների ծառուղի»։ 1993 թվականից սկսած մինչև 2000 թվականը ծառուղում մահացել է միջինում 10 հետիոտն տարվա ընթացքում, չհաշված բազմաթիվ վնասվածքները։ Դրանից հետո հանձն առան անվտանգության կանոններ՝ հետիոտների անվտանգության ապահովման համար, այդ թվում հատուկ նշանները՝ առավել վտանգավոր խաչմերուկներում. «Հետնյոտնը մահացել է այստեղ անցնելու ընթացքում», ինչը քչացրել է վնասները։
Քուինս-ծառուղով անցնում են Նյու Յորքի մետրոի(Քուինս ծառուղու երթուղի) E, F, M և R երթուղիները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Queens Boulevard Expressway proposals from NYCROADS.com

Կատեգորիա:Նյու Յորքի փողոցներ
Գրոս-Գերաու (շրջան)

**Գրոս Գերաու ** (), շրջան Գերմանիայում։ Շրջկենտրոնն է Գրոս Գերաու քաղաքը։ Զբաղեցնում է 453,05 կմ2։ Բնակչությունը՝ 254 678 մարդ։ Բնակչության խտությունը՝ 562 մարդ/կմ2։

Շրջանի պաշտոնական կոդը՝ 06 4 33։ Շրջանում 14 համայնք կա։

## Ծանոթագրություններ
 
մինի|ձախից|Շրջանը մարզի քարտեզին

Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ
Գյոթեբորգ

**Գյոթեբորգ, Գոթենբուրգ** (), քաղաք և նավահանգիստ Շվեդիայամ, Կատեգատ նեղուցի ափին։ Բնակչության թվով երկրի երկրորդ քաղաքն է 446,9 հազար բնակչություն (1970)։ Տրանսպորտային կարևոր հանգույց է, Շվեդիայի նավաշինության, ավտոմոբիլաշինության, առանցքակալների արտադրության և նավթավերամշակման հիմնական կենտրոնը։ Զարգացած են նաև էլեկտրատեխնիկական, տեքստիլ և թղթի արդյունաբերությունը։ Ունի համալսարան, պոլիտեխնիկական և առևտրական ինստիտուտներ, թանգարաններ։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 17-րդ դարի սկզբին։ Անվանումը () շվեդերենից թարգմանվում է «գոթական ամրոց»։ Այն առաջացել է Շվեդիայի հարավում մեր թվարկությունից առաջ բնակված գոթեր ցեղի անվանումից։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեդիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային ծովի նավահանգստային քաղաքներ
Կատեգորիա:1621 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Լուսինլյոս

**Լուսինլյոս** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Տոլեդո պրովինցիայի *Կաստիլիա Լա Մանչա* ինքնավար համայնքի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Տոռիխոս շրջանում։ Տարածքը կազմում է 60 կմ2, բնակչությունը՝ 671 մարդ (2009 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 60 կմ հեռավորության վրա։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Diputación de Toledo 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Մեծ ձկնկուլ

**Մեծ ձկնկուլ** (), ձկնկուլների ընտանիքի թռչուն, որը գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։ Նստակյաց է, քիչ տարածված։

## Արտաքին տեսք
Մարմնի երկարությունը՝ 80-100 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 130-160 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 1,8-3 կգ։ Գլուխը հիմնականում սպիտակ է, ազդրերին կան սպիտակ, ցայտուն ձվաձև բծեր։ Մարմնի փետրածածկը սև է, մեջքը՝ կանաչ մետաղ, փայլով։ Աշնանը կանաչ փայլը, գլխի, ազդրերի սպիտակ բծերը բացակայում են։ Երիտասարդը վերևից սև-դարչնագույն է, ներքևից՝ աղոտ սպիտակ։ Հաճախ թևերը տարածած նստում է քարերին, ծառերին՝ թաց փետուրները չորացնելու համար։

## Տարածվածություն
1985-1995 թվականներին Հայաստանի տարածքի 22 կետից յուրաքանչյուրում չուի ընթացքում գրանցվել են մինչև 980, բնադրման շրջանում՝ 1-10 թափառող անհատներ։ Տարածված է Եվրոպայում, Ռուսաստանում, Հարավային և Միջին Ասիայում, Հարավային Կովկասում, Աֆրիկայում, Հնդկաստանում, Չինաստանում, Հարավարևելյան Ասիայում, Ավստրալիայում։ Սևանա լճի ավազանում վարում էր նստակյաց կենսակերպ։ Մինչև 1950-ական թվականները ոչնչացվել է որպես ձկնային տնտեսության վնասատու։ Ներկայումս հազվադեպ հանդիպում է Սևանա և Արփի լճերում՝ չուի ժամանակ և ամռանը։ Ձմռանը, ոչ ամեն տարի՝ Սևանա լճում, Ախուրյանի ջրամբարում և Արարատյան հարթավայրի չսառցակալող ջրամբարներում։

## Բնադրում
Բույնը գաղութային է՝ եղեգնուտում։ Դնում է 66 մմ տրամագծով, բաց կանաչ երկնագույն 3-4 ձու։ Բնադրում են գաղութներով, այլ ջրաճահճային թռչունների հետ։ Բույնը տեղադրված է աղուտային, կոնաձև, եղեգից, ջրաճահճային բուսուտներում։ Բազմանում են հունիս-հուլիսին։ Թխսումը՝ 28-30 օր։ Զագերը զարգանում են դանդաղ, սկսում են թռչել 2,5 ամիս հետո։ Չուի շրջանում կարելի է հանդիպել 5-30 առանձնյակներից խմբերի, իսկ ձմռանը, Սևանա լճում՝ առանձին անհատների, Ախուրյանի և Արարատյան հարթավայրի չսառցակալող ջրամբարներում՝ 20-40 առանձնյակների։ 1930-ական թվականներին Գիլլի լճում հաճախ կազմակերպված մեծ ձկնկուլի ձվերի ու ձագերի ոչնչացման միջոցառումների և հետագայում լճի չորացման հետևանքով բնադրագաղութներն իսպառ վերացել են։

## Պահպանություն
Հազվագյուտ տեսակ է, որն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում և գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Չուի շրջանում կարելի է հանդիպել 5-30 առանձնյակներից խմբերի, իսկ ձմռանը, Սևանա լճում` առանձին անհատների, Ախուրյանի և Արարատյան հարթավայրի չսառցակալող ջրամբարներում` 20-40 առանձնյակների։

Վտանգման հիմնական գործոն է հանդիսանում մարդու կողմից Սևանա լճի ավազանում բնադրավայրերի ոչնչացումը։

Պահպանվում է «Սևան» և «Արփի լիճ» ազգային պարկերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թռչուններ
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Ողնաշարավորներ
Կատեգորիա:Քորդավորներ
Գերարյունություն

**Գերարյունություն**, **հիպերեմիա** ( - արյուն, հիպեր...), հյուսվածքների կամ օրգանների տեղական գերարյունալեցում։ Տարբերում են զարկերակային և երակային գերարյունություն։ Զարկերակայինը (ակտիվ) առաջանում է անոթալայնիչ նյարդերի տոնուսի բարձրացման կամ անոթասեղմիչ նյարդերի տոնուսի անկման դեպքում։ Պատճառներն են՝ ֆիզիոլոգիական գրգռիչների, մանրէների թույների, բարձր ջերմության, հյուսվածքների քայքայումից առաջացած նյութերի հանդեպ արյան անոթների զգայնության բարձրացումը և նյարդահոգեկան գործոնները (ամոթ, վախ)։ Արտահայտվում է զարկերակային լայնացումով, արյան ուժեղ հոսքով, տեղական կարմրությամբ, ջերմության բարձրացմամբ։ Ուղեկցվում է նյութափոխանակության պրոցեսների արագացմամբ։ Արյան անոթների ախտահարումների ժամանակ կարող է արյունազեղումների պատճառ դառնալ։ Բուժական նպատակով զարկերակային գերարյունությունը առաջացնում են մանանեխի և բժշկական բաժակների միջոցով։ Երակայինը (պասիվ, կանգային) նկատվում է երակներով արյան ետհոսքի դժվարացման ժամանակ։ Պատճառներն են՝ երակների պատերի վրա երկարատև ճնշումը (սպի, ուռուցք, երակների հանգուցավոր լայնացում, այտուց), սիրտ-անոթային համակարգի անբավարար գործունեությունը։ Բնորոշվում է արյան հոսքի դանդաղումով (երբեմն, ախտահարված հատվածում՝ արյունականգ), հյուսվածքներում թթվածնային քաղցի զարգացմամբ, անոթների պատերի թափանցելիության բարձրացմամբ և այտուցի առաջացմամբ։

Կատեգորիա:Ֆիզիոլոգիա
Արայիկ Գրիգորյան

**Արայիկ Թեմուրի Գրիգորյան** (), քաղաքական գործիչ, ձեռնարկատեր։

## Կենսագրություն
1989 թվականին ավարտել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտը։ 1989 թվականին աշխատել է Արարատի շրջանի հարկային տեսչությունում որպես ավագ տեսուչ։ 1991-1994 թվականներին զբաղվել է մենատնտեսությամբ։ 1995 թվականից՝ Արարատի մարզի Ավշարի գինու գործարանի խորհրդի նախագահ։ 2003-2007 թվականներին՝ ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավոր (համամասնական ընտրակարգ, ՀՅԴ)։ Ազգային ժողովի արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի անդամ։ 2007-2012 թվականներին՝ Ազգային ժողովի պատգամավոր։ 19. 06. 2007-11. 07. 2008 թվականներին՝ Ազգային ժողովի արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի անդամ, 11. 07. 2008-31. 05. 2012 թվականներին՝ Ազգային ժողովի տարածքային կառավարման և տեղական ինքնակառավարման հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։

2012 թվականի մայիսի 6-ին Ազգային ժողովի պատգամավոր է ընտրվել թիվ 18 ընտրատարածքից։ ԱԺ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ Խմբակցություններում չի ընդգրկվել։ Անկուսակցական։

2017 թվականի ապրիլի 2-ին ԱԺ պատգամավոր է ընտրվել ՀՀԿ թիվ 5 ընտրատարածքի տարածքային ընտրական ցուցակով։
2019 թվականից պատգամավոր չէ, հեռացել է քաղաքականությունից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1963 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ավշար գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՊՏՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մայիսի 10 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ ձեռնարկատերեր
Մոխրագույն շահրիկ

thumb|''Cuculus canorus canorus'' + ''Sylvia communis''
**Մոխրագույն շահրիկ** (), շահրիկների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, տարածված։
 
## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը՝ 14 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 18,5-23 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 14-16 գ։ Կոկորդը սպիտակ է, թևերը՝ մուգ, թևավերևը՝ դարչնավուն բծով, ակնօղակը՝ սպիտակ, ոտքերը՝ բաց գույնի։ Հասունի գլուխը բաց մոխրագույն է, թևավերևի բիծը՝ դարչնագույն-նարնջագույն։ Էգի գունավորումն ավելի միատարր է, ներքևից՝ աղոտ սպիտակ, գլուխը՝ մոխրագույնդարչնագույն։ Երիտասարդը նման է էգին, սակայն պոչի եզրային փետուրները խամրած երիզներով են, ծիածանաթաղանթը՝ մուգ, կուրծքը և մարմնի կողքերը՝ ավելի դարչնագույն երանգով։

## Կենսակերպ
Արուն երգում է՝ թփուտի ծայրին նստած կամ հարսանեկան թռիչքի ընթացքում։ Բնակվում է անտառեզրերին, մինչև ենթալպյան գոտի տարածվող թփուտներում, չուի ընթացքում լայնորեն տարածված է։ Գարնանային ամենավաղ վերադարձը՝ մարտի 2-րդ տասնօրյակին, զանգվածային վերադարձը՝ ապրիլ-մայիսին։ Բազմաթիվ արուների երգը լսելի է մինչև հուլիսի վերջը, կրկնակի բնադրման դեպքում՝ հնարավոր է մինչև օգոստոս։ Այդ ընթացքում արուն օդում պարբերաբար մի քանի թռիչքներ է կատարում, ապա ազատ անկմամբ վայր է ընկնում և տեղավորվելով նույն թփուտի վրա՝ շարունակում է երգը։

## Բազմացում
Ձվադրմանը պատրաստ առաջին բները հայտնվում են մայիսից հուլիսի 3-րդ տասնօրյակում։ Բույնը գավաթաձև է (տրամագիծը՝ 105-113 մմ)՝ ցողուններից, պատրաստում են էգը և արուն։ Բնադրում է թփուտներում կամ ցածր բույսերի վրա։ Առաջին ձվերը հայտնվում են նույն ժամկետում։ Դնում է 18 մմ տրամագծով, ձիթապտղագույն-կանաչ՝ կանաչ և դարչնագույն պտերով 4-5 ձու։ Թխսակալում է հավանաբար էգը՝ 11-12 օր։ Ձագերը բնից հեռանում են կյանքի 11-12-րդ օրը։ Աշնանային չուն՝ մինչև սեպտեմբերի 2-րդ տասնօրյակը, առանձին դեպքերում՝ դեկտեմբերի 1-ին կեսը։

## Սննդառություն
Սնվում է անողնաշարավորներով, հատապտուղներով։

Կատեգորիա:Շահրիկներ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի թռչուններ
Մոխրագույն կռունկ

thumb|''Grus grus''

**Մոխրագույն կռունկ** (), կռունկների ընտանիքին պատկանող, բնադրող-չվող և քիչ տարածված թռչուն, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 110-120 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 220-245 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 4-5,5 կգ։ Հասուն կռունկի փետրածածկը մոխրագույն է, գլուխը՝ սև՝ սպիտակ շերտով, որը գլխի կողքով տարածվում է մինչև սև վիզը։ Աչքերն ու գագաթի բիծը կարմիր են, ոտքերը՝ երկար և սև, պոչին կա մեծ փետրածփքերի փունջ։ Երիտասարդ կռունկի գլուխը և վզի վերին մասը նարնջադարչնագույն են։ Թռչում է թևերի հզոր թափահարումներով և երկարատև սավառնումներով, գլուխը, վիզը և ոտքերը ձգած, որոնք թռիչքի ընթացքում մարմնի համեմատ թվում են ներքև խոնարհված։

## Կենսակերպ
Չուի ընթացքում սավառնում և թռչում է սեպաձև երամ կազմած։ Բնակվում է լեռնատափաստաններում, փոքր խոնավ տարածքներում, ցանքադաշտերի կամ մարգագետինների հարևանությամբ։ Հայաստանում մոխրագույն կռունկի բնադրատեղիներում հանդիպում է մարտի վերջ ապրիլի սկզբին։ Յուրօրինակ հարսանեկան խաղերը տեղի են ունենում գարնանը։

## Սննդառություն
Սնվում է բույսերով, որդերով, միջատներով, մանր ողնաշարավորներով։

## Բազմացում
Բնադրում է ճահճուտներում։ Բույնը սաղր է, գավաթաձև և նման է բույսերի կույտի։ Ձվերը բներում հայտնվում են մայիսի առաջին տասնօրյակին։ Դնում է 94 մմ տրամագծով, բաց դեղնադարչնագույն կամ ձիթապտղագույն, կարմրադարչնագույն պտերով 2 ձու (1 ձվի զանգվածը կազմում է էգի միջին կենդանի զանգվածի մոտ 4 %-ը)։ Թխսակալում են էգը և արուն՝ 28-30 օր։ 2 ամսական ձագերը կարողանում են լիարժեք թռչել, սակայն մինչև ձմեռանոցներ չվելը հետևում են ծնողներին։ Ձագերի կորուստը ծնող-թռչունները ծանր են տանում։ Նրանք սուր ողբալի ճչում ու անհանգիստ շրջանաձև թռիչքներ են կատարում բնի սահմաններում։ Հայ մատենագրության էջերում, ավանդապատումներում, գեղարվեստական գրականության մեջ և այլն, կռունկը համարվում է հույսի ու հավատի խորհրդանիշ։

## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայից մինչև Միջին Ասիա։

Հայաստանում մշտապես բնադրել է Սևանա լճի ջրավազանում, գլխավորապես՝ Գիլլի լճի եղեգնուտներում։ Վերջին տարիներին բնադրավայրերը հայտնաբերվել են Աշոցքի, Տավուշի և Ստեփանավանի շրջաններում։

## Պահպանություն
Հայաստանի համար քիչ տարածված տեսակ է, որի թվաքանակը վերջին տարիներին զգալիորեն կրճատվել է։ Տեսակը քիչ մտահոգող կարգավիճակով ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում և գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Աշոցքի շրջանում ամեն տարի բնադրում են 2-3, Տավուշի շրջանում` 4-5, Ստեփանավանի շրջանում` 2 զույգ։ Հայաստանում բնադրում են, հավանաբար, մոխրագույն կռունկի մոտ 10 զույգ։

Թվաքանակի վրա բացասական ազդեցություն են թողնում ճահճացած տարածքների չորացումը և մարգագետինների ինտենսիվ օգտագործումը որպես արոտավայրեր։

Պահպանվում է «Սևան» և «Արփի լիճ» ազգային պարկերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կռունկներ
Կատեգորիա:Քորդավորներ
Կատեգորիա:Ողնաշարավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Թռչուններ
Մոխրագույն ճանճորս

thumb|''Cuculus canorus canorus'' + ''Muscicapa striata''
**Մոխրագույն ճանճորս** (), ճանճորսների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, քիչ տարածված։

## Կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 14,5 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 23 - 25,5 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 12-18 գ։ Հասունի մարմինը վերևից մոխրադարչնագույն է, ներքևից՝ սպիտակավուն, ճակատը և կուրծքը՝ մուգ խայտերով։ Երիտասարդի մարմինը վերևից բաց գույնի պտերով է, թևավերևի փետուրները՝ բաց երիզով։

## Կենսակերպ
Ուղղաձիգ կեցվածքով նստում է երևացող տեղերում՝ ծառերի եզրային ճյուղերին, ցանկապատերին։ Բնակվում է անտառեզրերին, պտղատու այգիներում, պուրակներում, թփուտային մարգագետիններում։ Սնվում է միջատներով, որոնց որսում է թռիչքի ընթացքում։ Գարնանային վերադարձը՝ մարտի 2-րդ տասնօրյակին։

## Բազմացում
Բնադրում է ծառերի ճյուղերի հիմքում, փչակներում, պատերի ճեղքերում, երբեմն՝ բնակելի շենքերում։ Բույնը գավաթաձև է, բարակ ցողուններից, պատրաստում է 4-7 օրվա ընթացքում։ Դնում է 19 մմ տրամագծով, բաց կապույտ՝ կարմրադարչնագույն վրձնախազերով 4-6 ձու։ Թխսակալում է 11-12 օր։ 13-14 օրական ձագերը դուրս են գալիս բնից։ Աշնանային չուն՝ մինչև դեկտեմբերի 2-րդ տասնօրյակը։

Կատեգորիա:Ճանճորսներ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Վիլհելմ Վայթլինգ

**Վիլհելմ Քրիստիան Վայտլինգ** (, ), գերմանացի դերձակ, գյուտարար, արմատական քաղաքական ակտիվիստ և կոմունիզմի («հավասարարական կոմունիզմ») առաջին տեսաբաններից մեկը։

1836 թվականին Փարիզում հարել է «Արդարների միությանը», գրել դրա ծրագրային փաստաթուղթը՝ «Մարդկությունը, ինչպիսին որ կա և ինչպիսին պետք է լինի» (1838)։ 1841-1843 թթ. Շվեյցարիայում պրոպագանդել է «հավասարարական կոմունիզմի» գաղափարներ։ Նրա «Ներդաշնակության և ազատության երաշխիքները» (1842) գիրքը համարվում է գերմանական սոցիալիստական գրականության առաջին խոշոր ստեղծագործությունը։ 1843 թ. բանտարկվել է, 1844 թ. ազատվել և վտարվել երկրից։ 1846 թ. մտել է Բրյուսելի կոմունիստական թղթակցական կոմիտեի կազմի մեջ, որտեղ բացահայտվել են Մարքսի և էնգելսի հետ նրա խորը տարաձայնությունները։ 1846 թ. վերջին տարագրվել է ԱՄՆ, պրոպագանդիստական գործունեություն ծավալել Նյու Յորքի գերմանացի վտարանդիների շրջանում։ 1848-1849 թթ. հեղափոխության ժամանակ վերադարձել է Գերմանիա, 1849 թ. վերջին՝ նորից Նյու Յորք։

Վայտլինգը համարել է, որ անհրաժեշտ հեղափոխական ճանապարհով հաստատել կոմունիստական հասարակարգ, սակայն հեղափոխությունը դիտել է որպես մի տարերային պրոցես, որը գլխավորում են ապադասակարգայնացված տարրերը։

## Աշխատություններ
* *Die Menschheit. Wie Sie ist und wie sie sein sollte* (1838—1839)
* *Garantien der Harmonie und Freiheit* (1842)
* *Das Evangelium eines armen Sünders* auch *Das Evangelium der armen Sünder* (1845)
* *Ein Nothruf an die Männer der Arbeit und der Sorge, Brief an die Landsleute* (1847)
* *Вильгельм Вейтлинг*. Гарантии гармонии и свободы. Человечество, как оно есть и каким оно должно было бы быть / Перевод с нем. В. В. и М. М. Альтман, с комментариями В. В. Альтмана. Вступ. статья В. П. Волгина. — М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1962.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերձակներ
Վահանակիրներ

**Վահանակիրներ** (), կոկցիդների ենթակարգի հավասարաթև միջատների ընտանիք։

## Արտաքին կառուցվածք
մինի|ձախից|''Lepidosaphes gloverii''
Մարմինը կլոր է, ստորակետաձև, տանձաձև, հիմնականում սպիտակ, դեղին, դարչնագույն, գորշ կամ սև, 0,5-2 մմ երկարությամբ։ Մեջքի վրա ունեն թրթուրային 1-2 շապիկներից կազմված, հեշտորեն առանձնացվող վահանիկ (այստեղից՝ անվանումը)։ 
Էգերն արուներից խոշոր են, անթև և անոտ, արուներն ունեն մեկ զույգ թև, բնականոն զարգացած վերջավորություններ, բերանային ապարատը ետ է զարգացած։

Թրթուրները և հասուն էգերը սնվում են բույսերի հյութով։ Հայտնի է վահանակիրների մոտ 1300 (ԽՍՀՄ-ում՝ 130, Հայաստանում՝ 60) տեսակ, տարածված ամբողջ աշխարհում, առավելապես տաք գոտիներում։

Մակաբուծում են սովորաբար ծառերի, թփերի, ավելի հազվադեպ՝ խոտաբույսերի վրա։ Բազմաթիվ վահանակիրներ բույսերի վտանգավոր վնասատուներ են։ ԽՍՀՄ-ում պտղատու ծառերին վնասում են հատկապես կալիֆոռնիական, մանուշակագույն, սալորենու, հայկական ստորակետանման վահանակիրները, ջերմատնային մերձարևադարձային բույսերին՝ դեղին, կռզու, արմավենու, դափնեվարդի և դարչնագույն վանակիրը։

## Հայաստանում
ՀՀ-ում, առավելապես տաք գոտիներում, տարածված է 60 տեսակ (տարեկան տալիս են 1-4 սերունդ), որոնցից խնձորենու բնի և ճյուղերի վրա հանդիպում են շարժուն, բավական խոշոր վահանակիրներ՝ *Phenacoccus aceris*-ը, իսկ ավելի հաստ ճյուղերի վրա՝ *Aspidiotus ostreaeformis* տեսակը։
Խնձորենու երիտասարդ ճյուղերի վրա մակաբուծում են ստորակետանման վահանակիրները։ Դեղին, արմավենու, գիհու, դափնեվարդի և այլ վականակիրների ջերմատնային մերձարևադարձային բույսերի մակաբույծներ են։

## Դասակարգում
մինի|Parlatoria oleae.
մինի
Ընտանիքների կազմում.
* 
** Արևադարձային բազմակեր վահանակիր (*Abgrallaspis cyanophylli*)
* 
** 
* 
** 
* 
* 
** 
* 
* 
** 
* 
* 
* 
* 
** 
* 
* 
** 
* 
** 
* 
* 
** Մանուշակագույն վահանակիր (*Parlatoria oleae*)
* 
* Այլ դասեր

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Римский-Корсаков М. Н., Щитовки // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
*
*
*

## Արտաքին հղումներ
* Diaspididae  at ScaleNet 
*''Aulacaspis yasumatsui'', cycad aulacaspis scale 
*''Comstockiella sabalis'', palmetto scale
*''Diaspis boisduvalii'',  boisduval scale
*''Fiorinia theae'', tea scale
*''Ischnaspis longirostris'', black thread scale
*''Pseudaulacaspis cockerelli'', false oleander scale 
*''Pseudaulacaspis pentagona'', white peach scale

Կատեգորիա:Կոկցիդներ
Կատեգորիա:Միջատներ