open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վայրի ոճ (գրաֆիտի)

**Վայրի ոճ** (), բարդ գրերով գրաֆիտիի ձև։ Վայրի ոճի գրաֆիտին գրեթե անընթեռնելի է անիրազեկների համար, քանի որ տառերը համընկնում և միահյուսվում են բարդ ձևերով և լրացուցիչ զարդարված են սլաքներով, հասկերով և այլ դեկորատիվ տարրերով՝ կախված նկարչի նախընտրությունից։

Վայրի ոճը համարվում է գրաֆիտիի շատ բարդ ձև, որը հասանելի է միայն իսկական արհեստավորներին։

## Ոճեր
Վայրի ոճի գրաֆիտին հիմնականում գրություն է։ Միևնույն ժամանակ տառերը ենթարկվում են բարդ փոխակերպումների՝ շրջադարձ, կորագիծ, թեքություն, շողշողում և լրացուցիչ միահյուսվում, պոկվում և դրվում են միմյանց վրա։ Նոր աշխատանքները կարող են նաև փոխել տառերի հարաբերական համամասնությունները, օգտագործել սուր ծալքեր և կիրառել եռաչափության փոխակերպումներ («եռաչափության վայրի ոճ»)։

Լրացուցիչ ձևավորման համար դեկորատիվ տարրերը հատուկ մշակված են՝ սլաքներ, կոր և կոտրված գծեր, գալարներ։ Լրացուցիչ գեղարվեստական տարրը գույնն է։ Տարրերի համադրության արդյունքում կոմպոզիցիան զարդարված տեքստ է, որը գրեթե ոչ ոք չի կարող կարդալ, բացի հեղինակից։ Այնուամենայնիվ, սա վերջնական նպատակը չէ։ Վայրի ոճով գրաֆիտին հիմնականում գնահատում են իր էֆեկտի և գեղարվեստական ներդաշնակության համար։

Բազմաթիվ շերտերի ու ձևերի արդյունքում չափազանց դժվար է կրկնել այս ոճը, այդ իսկ պատճառով այս ոլորտում ինքնատիպ ոճի զարգացումը դիտվում է որպես գրաֆիտիի ամենամեծ գեղարվեստական մարտահրավերներից մեկը։

Չնայած իր ժողովրդականությանը՝ վայրի ոճը չի ընդունվում բոլոր նկարիչների կողմից, օրինակ, DONDI-ն սովորաբար օգտագործում է ընթեռնելի տառեր, չնայած որ նա ստեղծել է վայրի ոճով մի քանի աշխատանք։ Փաստարկն այն է, որ գրաֆիտիի հիմնական նպատակն է աշխարհին ասել նկարչի անունը, որի համար վայրի ոճն անընդունելի է։

## Պատմություն
Ոճի ծագումը, ըստ նկարիչ Fab 5 Freddy, տեղի է ունեցել 1970-ական թվականների վերջին, երբ հյուսիսային Մանհեթենի և Բրուքլինի Նյու Յորքյան գրաֆիտիի ոճերը սկսեցին խառնվել։ Բայց ոճի նախադրյալները տեսանելի են 1970-ական թվականների սկզբի փուլում՝ PHASE 2-ի հետ աշխատանքում, որն առաջինը հեռացավ պարզ ձևերից և սկսեց նոր տառատեսակներ որոնել։

«Վայրի ոճ» () անվանումը հայտնի է դարձել Բրոնքսի (Նյու Յորք) համանուն գրաֆիտի թիմի շնորհիվ։ Այն կազմակերպվել է Tracy 168-ի կողմից։ Ներառում էր նաև Cope2, T-Kid 170, Lava I&II, Taki 183, Daze, Comet, Blade, Futura 200, Dan Plasma, Jimmy Ha-Ha և Yip: Գոյություն ունեն վայրի ոճի բազմաթիվ տարբերակներ. «մեխանիկական տառեր» ()՝ ստեղծված Rif, Phase II և Stan 153-ի կողմից, «համակարգիչ-ռոք» ()՝ ստեղծված Kase II-ի կողմից, և աստիճանաբար ոճը տարածվել է ամբողջ Նյու Յորքում։ Գրաֆիտիի բարդ ձևի բազմաթիվ ոճային տատանումները, որոնք կատարվել են նույն թիմի ներկայացուցիչների կողմից, ի վերջո սկսեցին նշվել այս թիմի անունով։

1983 թվականին թողարկվեց «Վայրի ոճ» ֆիլմը՝ նվիրված հիփ-հոփ-մշակույթին և գրաֆիտիին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Subway Art online 
* Graffiti glossary
* FatCap, Worldwide graffiti blog
* Streetpins.com — Graffiti Community with more than 100.000 Photos 
* Art of graffiti — Wildstyle section 
* Wildstyle Graffiti as Artwork
* https://web.archive.org/web/20110510011124/http://burnerzgroupaustralia.wetpaint.com/
* Վայրի ոճը գրաֆիտիում

Կատեգորիա:Գրաֆիտի
Կատեգորիա:Հիփ հոփ
Չժու Դա

**Չժու Դա** (չին.՝ 朱耷, փին.՝ *Zhū Dā,* ), չինացի նկարիչ, բանաստեղծ և Ցին կայսրության գեղագիր, որը հայտնի է *Բադա Շանժեն* (չին.՝ 八大山人) կեղծանունով, *մի մարդ Բադ լեռից:*

## Կենսագրություն
1644 թվականին Չժու Դան մանջուական զորքերից պաշտպանվել է բուդդայական վանքում, իսկ 1648 թվականին դարձել է վանական։ 1672 թվականին նա լքել է վանքը և վարել թափառող վանական-նկարչի կյանք։ Նա առանձնանում էր տարօրինակ վարքով, տրամադրության կտրուկ փոփոխություններով։ Նա Շիտաոյի ընկերն էր, նրա հետ նամակագրական կապ էր հաստատում։ 54 տարեկան հասակում խզել է վանական կյանքը և ամուսնացել։ Նրա կյանքի մասին շատ լեգենդներ կան։

Մերկուրիի խառնարանը կոչվել է Չժու Դայի անունով։

## Ստեղծագործություններ
Չժու Դան բնանկարի, ծաղիկների ու թռչունների նկարչության վարպետ է։


Պատկեր:Chu Ta 001.jpg
Պատկեր:Chu Ta 002.jpg
Պատկեր:Chu Ta 003.jpg|*Թռչուններ ճյուղի վրա*, «*Բարի երեկո*» ալբոմից (*《安晩帖》*, 1694): Sumitomo Collection, Սեն-օկու Հակուկո կան 


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Cheng F.* Chu Ta, 1626—1705, le génie du trait.Paris: Phébus, 1986
* *Wang F.* Master of the lotus garden: the life and art of Bada Shanren, 1626—1705. New Haven: Yale University Art Gallery; Yale UP, 1990

## Արտաքին հղումներ
* Աշխատանքներ աշխարհի թանգարաններում
* Կենսագրություն, աշխատանքներ առցանց
* ''Բադաշանժեն'' (''Չժու Դա''):《Բարի երեկո》(《安晩帖》) ալբոմ, մոտավոր. 1694-1702թվականներ,  թուղթ, ստվերաներկ; 31,7 X 27,5 սմ; 22 թերթ, Սեն-օկու Հակուկո կան թանգարանային հավաքածուից (Sumitomo Collection, Կիոտո/ Տոկիա)՝ առցանց դիտում և արվեստի պատմության նկարագրություն (*ճապոներեն*) 
** Բադաշանժեն թանգարանի կայքում Սեն-օկու Հակուկո կան 
* Ալբոմ《安晚册》(《Բարի երեկո》) - մանրամասն նկարագրություն (*չին.*)

Կատեգորիա:Չինացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Չինացի գրողներ
Կատեգորիա:Չինացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Յոհաննա Հելենա Հերոլտ

**Յոհաննա Հելենա Հերոլտ** (, օրիորդական ազգանունը՝ Գրաֆֆ (, ), գերմանական ծագմամբ հոլանդացի նկարիչ, հոլանդական նկարչության «Ոսկե դարի» ներկայացուցիչ, դիզայներ և նկարազարդող։

## Կենսագրություն
280px|thumb|left|«Նատյուրմորտ մրգերով և միջատներով» (1690)
Յոհաննա Հելենան ծնվել է Ֆրանկֆուրտ քաղաքում 1668 թվականի հունվարի 5-ին։ Նկարիչ Յոհան Անդրեաս Գրաֆի (1637-1701) ավագ դուստրն է, նկարչուհի Մարիա Սիբիլլա Մերիանի (1647-1717), նկարիչ Դորոթեա Մարիա Հենրիետայի (1678-1743) քույրը։ Երկու դուստրերն էլ նկարելու արվեստը սովորեցրել է իրենց մայրը։

1670 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Նյուրնբերգ՝ քաղաք, որտեղ ծնվել է նրա հայրը։ 1681 թվականին մայրն ու դուստրերը վերադարձել են Ֆրանկֆուրտ՝ ծեր մոր մոտ։ Նրա ամուսինը՝ նկարիչ Յակոբ Մարելը, մահացել էր։ Հետագայում հայրը միացել է ընտանիքին։ Այնուամենայնիվ, 1686 թվականին մայրը կրկին լքել է ամուսնուն և դուստրերի հետ տեղափոխվել Վյուվերտի (Ֆրանսիա) բողոքական լաբադիստական համայնք։ Հաշտեցման անօգուտ փորձերից հետո հայրը վերադարձել է Նյուրնբերգ։ 1691 թվականին՝ համայնքի վերացումից հետո, Յոհաննա Հելենան տատի, մոր ու քրոջ հետ տեղափոխվել է Ամստերդամ։ Այստեղ 1692 թվականի հունիսի 28-ին նա ամուսնացել է ծագումով Վյուվերտից նախկին վաճառական Յակոբ Հենդրիկի Հերոլտի հետ (ծնված 1660 թվականին), որն առևտրային հետաքրքրություններ ուներ Նիդեռլանդների Գվիանայում։ Այս ամուսնության ընթացքում ծնվել է մեկ կամ երկու երեխա։

Ամստերդամում Յոհաննա Հելենան իր քրոջ՝ Դորոթի Մարիայի հետ աշխատել է Աննա Մարիա Սիբիլլա Մերիանի մոր ստուդիայում։ Նկարչուհիները նկարում էին բույսեր, թռչուններ և միջատներ։ Նրանք ստեղծել են ջրանկարներ «Թրթուր գիրք»-ի համար, որտեղ թրթուրներ և թիթեռներ են պատկերված իրենց զարգացման բոլոր փուլերում։

Ագնես Բլոկի պատվերով նկարչուհին մայրիկի հետ նկարել է հաճախորդի պարտեզից բույսեր պատկերող նկարների շարք։ Բացի այդ, նրան առաջարկել են Ամստերդամի բուսաբանական այգուց էկզոտիկ և հազվագյուտ բույսեր նկարել։ Նրա աշխատանքներին բնորոշ է քանդակագործական տեսքը, որն ընդգծում է շինարարության պատրանքը։ 1711 թվականին նա մեկնել է Նիդերլանդական Գվիանա՝ տեղական ֆաունան ուսումնասիրելու և «Թրթուր գրքի» երրորդ հատորի համար ջրանկարներ անելու։ Գիրքը պարունակում է նրա մոր աշխատանքների շուրջ կես հարյուրյակը։ Եվրոպացի կոլեկցիոներների պատվերով ստեղծել են տեղի միջատների, ձկների և սողունների մի շարք պատկերներ։ Երբ 1714 թվականինին մայրը կաթվածահար է եղել, Յոհաննա Հելենան կարճ ժամանակով վերադարձել է Ամստերդամ, որտեղ մի քանի նկար է ստեղծել Աննա Մարիա Սիբիլի Մերանի անվան տակ։ Որոշ աշխատանքներ պարունակում են երկուսի ստորագրությունը։ Նկարչուհու մահվան ճշգրիտ ժամանակը և վայրը հայտնի չէ։ Նա, հավանաբար, մահացել Է Նիդեռլանդների Գվիանայում 1723 թվականին։

## Պատկերասրահ


Պատկեր:Crown imperial (Fritillaria imperialis), two bluebells (Scilla non-scripta), and insects.jpg
Պատկեր:Farmer's Peony.jpg
Պատկեր:Two Tulips and Two Irises.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Graff, Johanna Helena (1668-na 1723) // Nederlandse Geschiedenis 
* Maria Sibylla Merian & Daughters: Women of Art and Science // The Getty 

Կատեգորիա:Հոլանդացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Կին արվեստագետներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի դիզայներներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի գրաֆիկներ
Դեյվ Կոզ

**Դեյվ Կոզ** (, ), հրեական ծագմամբ ամերիկացի սաքսոֆոնիստ, որը կատարում է ջազ ոճի երաժշտություն։ Տարբեր տարիների համագործակցել է շատ հայտնի կատարողների հետ։ Բացի երաժշտի կարիերայից, նա երկար ժամանակ վարել է սեփական ռադիոհաղորդումը։ 2009 թվականի սեպտեմբերի 22–ին «Հոլիվուդյան փառքի ծառուղում» արժանացել է սեփական աստղի։

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ

### Համատեղ սինգլներ
* *Castle of Dreams*, (1990)
* *[[:ru:Emily (Dave Koz composition)|Emily]]*, (1990)
* *Nothing But the Radio On*, (1990)
* *[[:ru:You Make Me Smile|You Make Me Smile]]*, (1993)
* *Faces of the Heart* (General Hospital Theme Song), (1993)
* *Lucky Man*, (1994)
* *[[:ru:Together Again (Dave Koz song)|Together Again]]*, (1999)
* *[[:ru:Careless Whisper|Careless Whisper]]*, (2000)
* *Somewhere/Summer of '42*', (2006)
* *It Might Be You*, (2007)

### Սինգլներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Dave Koz official website
* The Dave Koz Radio Show
* The Dave Koz & Friends Cruise
* The beauty of coming out, by Dave Koz Personal essay in The Advocate
* Audio interview recorded February 2007
* Dave Koz discography at Discogs.
* Listen to Dave Koz radio show online  — A partial list of radio stations carrying the Dave Koz radio show, with scheduled broadcast times and streaming links.
* Interview Saxophonist Dave Koz Warns People of the «American Idol Mentality»

Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սաքսաֆոնահարներ
Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Our Love

***Our Love*** (հայերեն՝ Մեր սերը), կանադացի երգիչ Կարիբուի վեցերորդ ստուդիական ալբոմը (իրական անունը Դենիել Վիկտոր Սնեյթ)։ Այն թողարկվել է 2014 թվականի հոկտեմբերի 6-ին՝ City Slang լեյբլով ողջ աշխարհում, բացի Ամերիկայից) և 2014 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Merge Records լեյբլով (Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկաներում)։

2015 թվականի դեկտեմբերի 7-ին առաջադրվել է Գրեմմի մրցանակաբաշխությանը՝ «Գրեմմի լավագույն պարային էլեկտրոնային ալբոմի համար» կատեգորիայում։

## Ստեղծագործությունների ցուցակ

;Expanded edition

## Չարթեր

## Մրցանակներ և առաջադրումներ

## Ծանոթագրություններ
Էմիլիա Փրայեր

**Էմիլիա Փրայեր** (, ), գերմանացի նկարչուհի, նատյուրմորտի վարպետ։

## Կենսագրություն
Էմիլիա Փրայերը ծնվել է Դյուսելդորֆում, գեղարվեստական հնագույն ավանդույթ ունեցող ընտանիքում։ Նկարչության առաջին դասերը ստացել է հորից` նկարիչ Յոհան Վիլհելմ Պրայերից (1803-1889), ով դասավանդել է Դյուսելդորֆի արվեստի թագավորական ակադեմիայում և Գերմանիայում համարվել է 19-րդ դարի նատյուրմորտի առաջատար վարպետ։ Հորեղբայրը և հորաքույրը՝ Գուստավ Պրեյերը և Լուիզ Պրեյերը, նույնպես գեղանկարիչներ են եղել։ Էմիլին իր առաջին նատյուրմորտը նկարել է 1867 թվականին։ Էմիլին աշխատել է նույն մանրակրկիտ տեխնիկայով, ինչ հայրը։ Քանի որ այդ ժամանակ կանայք իրավունք չեն ունեցել բարձրագույն կրթություն ստանալու, նա ոչ պաշտոնապես հաճախում էր Դյուսելդորֆի գեղարվեստական դպրոց։ Առաջին անգամ ցուցադրվել է 18 տարեկան հասակում և միջազգային ճանաչման է հասել 21 տարեկանում։

Գեղանկարչական տեխնիկան կատարելագործելու նպատակով Էմիլի Պրայերը շրջագայել է Եվրոպայում, այցելել Դրեզդենի, Անտվերպենի և Հոլանդիայի տարբեր քաղաքների թանգարաններ։

Մասնակցել է Բեռլինում, Դրեզդենում և Դյուսելդորֆում կազմակերպված գեղարվեստի ցուցահանդեսներին։

Էմիլի Պրեյերը մահացել է 1930 թվականի սեպտեմբերի 23-ին, Դյուսելդորֆում։

## Ստեղծագործություն
Էմիլի Պրեյերը հիմնականում նկարել է մրգային նատյուրմորտներ։ Աշխատանքի սկզբնական շրջանում ստեղծել է նաև մի շարք ծաղկային նատյուրմորտներ։ Հայտնի է յուղաներկ կտավներով, որտեղ պատկերել է մրգերի, խաղողի վազերի շարքեր։ Ստեղծագործելու  ընթացքում Էմիլի Պրայերը նկարել է շուրջ երկու հարյուր հիսուն նկար, որոնք այժմ գտնվում են Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանում և Ֆիլադելֆիայի արվեստի թանգարանում։ Էմիլի Պրայերի աշխատանքները գտնվում են նաև անգլիական և ամերիկյան մասնավոր հավաքածուներում։

Հայտնի է եղել մասնավորապես ամերիկացի և գերմանացի հավաքորդների շրջանում, որոնք բարձր են գնահատել նրա Բիդերմայեր ոճը։

## Գրականություն
* Preyer, Emilie. In: Friedrich von Boetticher: Malerwerke des 19. Jahrhunderts. Beitrag zur Kunstgeschichte. Band 2/1, Bogen 1–32: Mayer, Ludwig–Rybkowski. Fr. v. Boetticher’s Verlag, Dresden 1898, S. 324–325 (archive.org).
* Hans Paffrath (Hrsg.): Lexikon der Düsseldorfer Malerschule 1819–1918. Band 3: Nabert–Zwecker. Herausgegeben vom Kunstmuseum Düsseldorf im Ehrenhof und von der Galerie Paffrath. Bruckmann, München 1998, ISBN 3-7654-3011-0.
* Siegfried Weiß, Hans Paffrath (Hrsg.): Preyer: Johann Wilhelm 1803–1889 und Emilie 1849–1930 : mit den Werkverzeichnissen der Gemälde von Johann Wilhelm und Emilie Preyer. Wienand Verlag, Köln 2009, ISBN 978-3-86832-003-9.

## Պատկերասրահ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Գերմանացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Կին արվեստագետներ
Խոսքի խանգարում

**Խոսքի խանգարում**, խոսողության լիակատար կամ մասնակի խանգարում, շեղում կամ խախտում նորմայից՝ կապված խոսքային կենտրոնների գործունեության խախտման հետ, ինչպես և արտասանական ապարատի այս կամ այն օրգանի վթարի, դեֆեկտի հետ։ Բնորոշ խախտումներից է անխոսությունը։ Այսպես Վերնիկեի կենտրոնի գործունեության խանգարման հետ, գոյանում է զգայական աֆազիա, այսինքն՝ խոսքային խլություն, երբ անձը կորցնում է իր և ուրիշի խոսքի բովանդակությունը ըմբռնելու ունակությունը։

## Խոսքի խանգարման տեսակներ
Դրա հետ նվազում է տառերը տեսնելու և ճանաչելու կարողությունը։
Գրելու ունակության լրիվ խաթարումը կամ դրա կորուստը կոչվում է ագրաֆիա կամ գրելազրկություն, իսկ կարդալու ունակության կորուստը, որ ուղեկցվում է գրելազրկությամբ, կոչվում է կարդալազրկություն։
Բրոկայի կենտրոնի խաթարվելու դեպքում առաջանում է շարժողական աֆազիա։ 
Մարդն ըմբռնում է լսածի բովանդակությունը, բայց չի կարողանում խոսել, բառերը արտաբերել, ճիչ է արձակում և անխոս երգում։ Բառերը հիշելու կարողության անկումը և առհասարակ խոսքային հիշողության կորուստը կոչվում է ամնեզիա։
Լինում է նաև անկապ խոսողություն, երբ առկա է տառերի, վանկերի կամ բառերի անբաժանահնչյուն կամ խառնահնչյուն արտասանություն, մինչդեռ խոսելու պերֆերիկ ապարատները (բերանի կամ կոկորդի ներվերը) վնասված չեն լինում։ Սա կոչվում է անարթրիա Իսկ այն երևույթը, երբ ծայրամասային մկանների կամ ներվերի հետ կապված խոսողը դժվարանում կամ չի կարողանում արտասանել առանձին վանկեր, հնչյուններ,  բառեր, կոչվում է դիզարբրիա։
Ժամանակավոր կամ մշտական անխոսություն կարող է գոյանալ անձայնության հետ կապված, երբ խախտվում է ձայնալարերի կամ արտասանական խոռոչի որոշ օրգանների գործունեությունը։

## Խոսքի խանգարման մասնավոր դրսևորումներ
Խոսքի խանգարման մասնավոր երևույթներ են թոթովախոսություն, թլիկություն, թլվատություն, դիզարթրային թլվատություն, բառարտաբերական աղավաղումներ, սակավախոսություն և արագախոսություն, անխոսության դրսևորումներ, կակազություն,, ռնգախոսություն, խուլուհամրություն
:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոգոպեդիա
Վայոտապու

**Վայոտապու** կամ **Վայ Օ Տապու** (Wai-O-Tapu, մաորիերեն՝ «Սուրբ ջրեր»), Նոր Զելանդիայի Տաուպո հրաբխային գոտում գտնվող երկրաջերմային աղբյուրներով բարձր ակտիվությամբ տարածք Օկատաինա հրաբխային կենտրոնի հարավային ծայրում՝ Ռեպորոա Կալդերայից անմիջապես հյուսիս։ Այն գտնվում է Ռոտորուայից 27 կիլոմետր հարավ։

Երկրի ընդերքում գտնվող երկրաջերմային կտրուկ պայմանների պատճառով այս տարածքում կան շատ տաք աղբյուրներ, որոնք հայտնի են իրենց գունագեղ տեսքով, լրացնելով Լեդի Նոքս Գեյզերի, «Շամպայնի լողավազան»ը, Արտիստի ներկապնակը, Primrose Terrace ը և եռացող ցեխավազանները։ Հիմնականում դրանք կարելի է տեսնել ոտքով քայլելով, և ինչպես նաև վճարովի և խնամքով ընտրված փորձառու ծառայությունների միջոցով՝ բնական տաք աղբյուրների մոտ հայտնվելով։ Երկրաջերմային տարածքն ընդգրկում է 18 քառակուսի կիլոմետր : Մինչ եվրոպական օկուպացիան, այդ տարածքում բնակվում էր Նգատի Վհաոա ցեղը, որը սերում է արավա վակա (կանոեով տեղափոխված) ցեղից։

Հինավուրց ժամանակներից Վայ Օ Տապու տարածքը հայտնի էր զբոսաշրջիկների շրջանում։ 1931 թվականից ի վեր տարածքը պաշտպանված էր, բայց մասամբ մնում էր գեղատեսիլ արգելոց։ Այն գործում է Վայ Օ Տապու «Ջերմային հրաշքների վայր» անվամբ։ Այս վայրի բիզնեսը գնվել է 2012 թվականին Te Arawa Group Holdings- ի կողմից՝ տեղական մաորի բիզնես տոհմի, Sewell / Leinhardt ընտանիքից, որը ղեկավարում էր այն նախորդ 30 տարիներին։

Նոր Զելանդիայի Պետական մայրուղի 38-ը սկսվում է Վայ Օ Տապուից։ Այն անցնում է Կայնգարոայի անտառով, Մուրուպար քաղաքով, ապա որպես լեռների միջով փակված ճանապարհ շարունակում Թե Ուրեվերա լեռներով  ձգվել Վայկարեմոանա լճի երկայնքով դեպի Ուայրոա՝ Հավկե ծոցի սահման։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Echo Lake Wai-o-tapu.-.jpg|Վայ օ Տապու լճի կրկնօրինակը
Պատկեր:Wai-o-tapu panorama.jpg|Վայ օ Տապուի կենտրոնական լողավազաններ
Պատկեր:Wai-o-tapu.- Rotorua (NZ).jpg|Նագակորո լճի ջրվեժը Վայոտապուում
Պատկեր:Ngakoro Lake Wai-o-tapu.-.jpg|Նագակորո լիճը Վայոտապուում
Պատկեր:ArtistsPalette.jpg|Արտիստի ներկապնակը
Պատկեր:Waiotapu Artist's Palette, « Champagne pool »Nouvelle Zélande.jpeg|Վայոտապու Արտիստի ներկապնակը, «Շամպայնի լողավազանը» Նոր Զելանդիայում
Պատկեր:Sulfurous pond at Waiotapu.jpg|Լիճը դեղնել է ծծմբից


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Wai-O-Tapu Thermal Wonderland website
*Wai-O-Tapu images and movies  (requires QuickTime)

Կատեգորիա:Ակտիվ հրաբուխներ
Կատեգորիա:Նոր Զելանդիա
Կատեգորիա:Նոր Զելանդիայի աշխարհագրություն
Էսկալոնա դել Ալբերչե

**Էսկալոնա դել Ալբերչե** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայի  Կաստիլիա-Լա Մանչա ինքնավար համայնքի Տոլեդո պրովինցիայի Մոնտես դե Տոլեդո շրջանում։ Տարածքը կազմում է 73 կմ2, բնակչությունը՝ 3523 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 54 կմ հեռավորության վրա։

## Տեղանվան ստուգաբանություն
Տոլեդոյի պրովինցիայի խորհրդի մեկնաբանության համաձայն՝ քաղաքի անվանումը առնչվում է պաղեստինյան հնագույն Աշկելոն բնակավայրի անվան հետ, մինչդեռ իսպանացի պատմաբան Ֆեռնանդո Խիմենես դե Գրեգորիոյի կարծիքով՝ «*Escalona*» անվանումը ծագել է լատիներեն *scala*, *escalón* (*քայլ, սանդուղք, աստիճան*) բառից։

## Պատմություն
Հնագիտական պեղումների արդյունքները վկայում են, որ Էսկալոնա դել Ալբերչեի ներկայիս տարածքում ու շրջակայքում մարդիկ բնակություն են հաստատել  վաղնջական ժամանակներից։ Հայտնաբերվել են կելտական, հինհռոմեական, վեստգոթական բնակավայրերի մնացորդներ;

Քաղաքի կարևորագույն պատմամշակութային հուշարձանը միջնադարյան ամրոցն է, որը մեր օրերն է հասել բավականին լավ պահպանված վիճակում։

## Բնակչություն

## Քույր քաղաքներ
* Վիլենա (Ալիկանտե պրովինցիայում), (1982 թվականից)
* Պենյաֆիել (Վալյադոլիդ պրովինցիայում), (1982 թվականից)
* Պլասենսիա (Կասերես պրովինցիայում) (1248 թվականից)

## Պատկերասրահ

Escudo Ayuntamiento de Escalona (Toledo).png|Համայնքապետարանի դրոշմակնիքը
CastilloDeEscalona20120108131449P1140473.jpg|Էսկալոնայի ամրոցի ժամանակակից տեսքը
1886, España, sus monumentos y sus artes, su naturaleza e historia, Castilla La Nueva, vol 3, Arco y torre de San Miguel, Escalona, Pascó.jpg|Ամրոցի Սան Միգել աշտարակի կամարաձև դարպասը
1886, España, sus monumentos y sus artes, su naturaleza e historia, Castilla La Nueva, vol 3, Castillo de Escalona, Pascó.jpg|Էսկալոնայի ամրոցը 1886 թվականի գծանկարում


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Fancy You

***Fancy You***, հարավկորեական գըրլ բենդ Twice-ի յոթերորդ մինի ալբոմը։ Թողարկվել է 2019 թվականի ապրիլի 22-ին` JYP Entertainment-ով։ Այս ալբոմը հեևտում է նրանց վեցերորդ *[[Yes or Yes]]* մինի ալբոմին։ Այս ալբոմով խումբը դարձավ Հարավային Կորեայում ամենաշատ վաճառվող գըրլ խումբը` գերազանցելով *S. E. S* և *Girls Generation* խմբերի ալբոմների վաճառքը։

## Թրեք լիստ

## Չարթեր
### Ամենշաբաթյա չարթ

### Տարեկան ամփոփիչ չարթ

## Մրցանակներ և առաջադրումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2019 մինիալբոմներ
Կատեգորիա:Twice ալբոմներ
Կատեգորիա:Կորեերեն մինիալբոմներ
Կատեգորիա:Քեյ փոփ մինիալբոմներ
Մակքայ լիճ

**Մակքայ լիճ** (, պիտ․՝ Վիլկինկարա), Արևմտյան Ավստրալիայում  և Հյուսիսային տարածքում գտնվող հարյուրավոր էֆեմերալ աղի լճերից ամենամեծը։ Լիճն ամենամեծն է Արևմտյան Ավստրալիայում և ունի 3494 կմ² (1349 քառակուսի մղոն) մակերես։ Հաշված ծովի մակարդակից, նրա բարձրությունը տատանվում է 355 մ-ից (1165 ոտնաչափ) միչև 370 մ (1210 ոտնաչափ ) ():

## Նկարագրություն
Մակքայ լիճը մեծությամբ չորրորդ լիճն է Ավստրալիայում։ Արևելքից արևմուտք և հյուսիսից հարավ երկարությունը մոտավորապես 100 կիլոմետր է։ Լճի հատակի ավելի մութ տարածքներում երևում են անապատային բուսականության կամ ջրիմուռների որոշ տեսակներ։ Լճի չոր հողերում կա որոշակի խոնավություն և ամենացածր բարձրություններում, որտեղ տեղի են ունենում ջրի կուտակումներ։ Այս արիդ միջավայրում, աղերը և այլ օգտակար հանածոները գոլորշացման հետևանքով առաջացած մազական երևույթների հաշվին դուրս են գալիս մակերևույթ, դրանով իսկ ստեղծելով սպիտակ անդրադարձնող մակերևույթ։ Լճի արևելյան կեսի երկայնքով նկատվում են ցրված դարչնագույն բլուրներ և լճի հարավից դեպի արևմուտք ավազոտ լեռնաշղթաներ։

Մակքայ լիճը, որը տեղաբնակներին հայտնի է որպես *Վիլկինկարա*, մեծ տեղ է գրավում Արևմտյան անապատի երազատեսությունների մասին աբորիգենական դիցաբանական պատմվածքներում։ Դրա ծագման հիմնական առասպելական հեքիաթները կարելի է բաժանել երեք առանձին թեմաների, որոնցից յուրաքանչյուրում խոսվում է ամենակուլ  անտառային հրդեհի մասին, որը ամայացրել է երկիրը և որից ձևավորվել է լիճը։

Հետազոտող Դավիթ Քարնեգին 1897 թվականին մտահանգություն է արել, որ այդտեղ գոյություն ունի լիճ, երբ անցել էր լճի կողքով դեպի արևմուտք, ինչպես մեջբերված է իր *Spinifex and Sand* գրքում։

Այն իր ներկայիս անունը ստացել է ավստարլիացի զբոսաշրջիկ Դոնալդ ՋորՋ Մակքայի հայտնաբերումից (1870-1958) հետո, ով մի քանի արշավախմբեր է առաջնորդել դեպի Ավստրալիայի մայրցամաքի ամենահեռավոր շրջաններ և քարտեզագրում կատարել։

Լիճը ականավոր տեղաբնիկ նկարիչ Լինդա Սիդդիկ Նապալտջարիի ծննդավայրն է և այն տարածքը, որտեղ մեծացել է նկարիչ Ռոնի Տյամպիտջինպան։

## Անվանակիցներ
Հյուսիսային տարածքի բնակավայրերից մեկը 2007 թվականին ստացել է Մակքայ լիճ անունը ի պատիվ Մակքայ լճի, որի սահմաններում էլ գտնվում լիճը։

Մակքայ Լակուսը, Սատուրնի Տիտան արբանյակի լճերից մեկն է, որը կոչվել է Մակքայ լճի անունով։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Lake MacKay Australia.jpg|2017 թվականին  Copernicus Sentinel-2B- ի կողմից արված արբանյակային լուսանկարը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղի լճեր
Կատեգորիա:Ավստրալիայի լճեր
Կատեգորիա:Անհոսք լճեր
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լճերի խմբեր
Կատեգորիա:Մեծ ավազային անապատ
Կատեգորիա:Պիլբարայի լճեր
Բլանկա Լիպինսկա

**Բլանկա Լիպինսկա** (), լեհ կոսմետոլոգ և գրող, առավել հայտնի է իր էրոտիկ եռերգությամբ՝ *«365 օր»*-ով։ Առաջին վեպի հիման վրա 2020 թվականին նկարահանվել է նույնանուն ֆիլմը։ Նա ֆիլմի սցենարի համահեղինակն է, որտեղ նա ունեցել է կամեո։

## Կենսագրություն
Բլանկա Լիպինսկան ծնվել է Պուլավիում՝ հարավարևելյան Լեհաստանում, Մալգորզատա և Գժեգոժ Լիպինսկաների դուստրն է։ Ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո ստացել է կոսմետոլոգիայի բակալավրի աստիճան։

Նախքան գրող դառնալը Լիպինսկան աշխատել է որպես հոգեթերապևտ-հիպնոսացնող։ Նա սիրում է սպորտ և ֆիթնես, ինչպես նաև ծովագնացություն։

## Երկեր
Լիպինսկի երեք գրքերը եռերգության մասեր են։ Առաջին անգամ հրատարակվել է լեհերեն, ինչից հետո դրանք պաշտոնապես դեռ չեն թարգմանվել անգլերեն։ Բոլոր երեք գրքերում իրադարձությունները տեղի են ունենում մի քանի ամսվա ընդմիջումից հետո։ Լիպինսկան ասել է, որ իր էրոտիկ եռերգությունը գրելու համար ոգեշնչվել է «Մոխրագույնի հիսուն երանգները» գրքից և դեպի Սիցիլիա կատարած անձնական ուղևորությունից։

**365 dni*, Wydawnictwo Edipresse Polska, Warszawa 2018
**Ten dzień*, Wydawnictwo Edipresse Polska, Warszawa 2018
**Kolejne 365 dni*, Wydawnictwo Agora, Warszawa 2019

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհ գրողներ
Կատեգորիա:Լեհ սցենարիստներ
Հին Հայաստանի գլխավոր ճանապարհներ

**Հին Հայաստանի գլխավոր ճանապարհներ**, ցամաքային և ջրային ճանապարհներ Հին Հայաստանում, որոնց միջոցով տեղի է ունեցել հաղորդակցություն։ Հայաստանի համար առաջնակարգ նշանակություն են ունեցել ցամաքային ճանապարհները։ Նա իր աշխարհագրական դիրքով կարևոր կապող օղակ և կամուրջ է եղել Հնդկաստանի ու Պարսկաստանի և Սև ու Միջերկրական ծովերի, ինչպես նաև Միջագետքի և Սև և Կասպից ծովերի միջև։ Իայկական լեռնաշխարհն ունեցել է ստրատեգիական-քաղաքական նշանակություն։

VI դարում և հետագայում Դվինց դուրս էին գալիս հինգ գլխավոր ճանապարհներ, որոնք տրված ե «Մղոնաչափք»ում, նաև Ղևոնդ Ալիշանի մոտ։ 
Առևտրի և հաղորդակցության Հայաստանն արտակարգ դեր է ունեցել մանավանդ  IX դարի վերջերից մինչև մոնղոլական արշավանքն ընկած շրջանում։ Հայկական լեռնաշխարհը, գտնվելով Արևելքի և Արևմուտքի միջև, հանդիսացել է նրանց կապող օղակը։

## Արտաշեսյանների և Արշակունիների ժամանակաշրջան
Արտաշեսյանների և Արշակունիների թագավորության մեջ մտնող ծայրագավառները (Փայտակարան, Տայք և այլն), որոնք մոտ էին Կասպից և Սև ծովերին, հաճախ դուրգս էին գալիս Հայկական պետության շրջանակներից և, տնտեսական, առևտրական ու կուլտուրական առումով լինելով համեմատաբար թույլ զարգացած, շատ թե քիչ ուժեղ ազդեցություն չէին կարողանում երկրի ընդհանուր դրության վրա։

## Ցամաքային ճանապարհներ
Հայաստանի համար առաջնակարգ նշանակություն ունեցող ճանապարհները ցամաքային ճանապարհներն էին, իսկ նրանց ուղղությունները և հարմար լինելն էլ կախված էր տվյալ շրջանի ռելիեֆից ու տեղական այլ պայմաններից։ Այն շրջանում, որտեղ ռելիեֆը լեռնային է, ճանապարհները դժվարամատչելի էին, և փոխադրական ամենալավ միջոցներն այդպիսի վայրերում հանդիսանում էին բեռնակիր անասունները՝ ձի, ջորին, էշը։
Ավելի տափարակ վայրերում՝ սարահարթերում և դաշտերում, գետերի լայն ու խոր ձորերում, ճանապարհներն այնքան հարմար էին որ նրանցով անցնում էին անիվավոր փոխադրական միջոցները։ Փոքրաթիվ դաշտային ճանապարհները մի դաշտից մյուսին անցնելիս հանդիպում էին լեռնային բարձր շղթաների՝ անցնելով վերջիններիս համեմատաբար հարմար անցքերով՝ լեռնանցքներով։ Հայկական լեռնաշխարհի լեռնանցքներն ունեն մոտ 1200-2000 մ բարձրություն (ծովի մակերևույթից), ձմռանը ծածկվում են խոր ձյունով, և նրանց մեծագույն մասը դառնսւմ է բոլորովին անանցանելի։
Հաղորդակցության ուղիները Արցախ, Սյունիք, Գուգարք, Սասուն, Մոկք, Չորրորդ Հայքի որոշ շրջաններում եղել են գլխավորապես նեղ ու փոքրիկ լեռնային կածանները
:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տրանսպորտ
Կատեգորիա:Աքեմենյաններ
Կատեգորիա:Արտաշեսյաններ
Կատեգորիա:Արշակունիներ
P/F

**«P/F»**, Արամ Պաչյանի վեպը, որը լույս է տեսել 2020 թվականի սեպտեմբերի 26-ին «Էջ» հրատարակչության կողմից, վեպի վերջաբանը գրել է կոմպոզիտոր, դաշնակահար, երաժշտագետ Արթուր Ավանեսովը։ Հեղինակը վեպն ընծայագրել է Ձեն-բուդդայական դպրոցի իր ուսուցիչներին։ 2021 թվականին «P/F»-ը արժանացել է Եվրոպական միության գրական մրցանակին

## Վեպի մասին
«P/F»-ը գրված է հատվածային, փորձարարական արձակի ոճով, նաև Ձեն-բուդդայական կոաններին բնորոշ հնչերանգով։ Գրքում հանդիպում են հին ու նոր Երևանը, քաղաքի բանտարկված գետը՝ Գետառը, 2000-ականներին շահագործումից հանված տրամվայը և մենակ մարդը, որ փնտրում է իր ներկան ու անցյալը արդեն իսկ անհետացող հիշողությունների մայրաքաղաք Երևանում։ 
 
Վեպում P/F ծածկանունով համանուն հերոսը, ով տարբեր իրավիճակներում և հատվածներում ներկայանում է նաև այլ անուններով՝ Սև, Ֆիլ, Արամ, իր հիշատակարանը ավարտում է մենախոսական ձոներգով առ Գետառը։ 
«P/F»-ի շուրջ մտորող իր էսսեում արվեստաբան, երաժշտագետ Մարինե Կարոյանը գրում է՝ «Հետզհետե խտացող անցյալի, ներկայի ու վարագույրի ետևից թափանցող ապագայի կտորտանքները Պաչյանն ամրացնում է ճապոնական Քինցըգի տեխնիկայով։ Ու այդ ոսկեջրած մածուկն այս անգամ Գետառն է։ Հայնե/Շուման-ի պոետի նման («Պոետի սերը») Պաչյանի անսպասելի պոստլյուդիան ձոն է մի գետի, որի մեջ նա թողնում է իր հիշողությունները, սերն ու երգերը։ Սա ասերգ է աղբի մասին, որին ամեն մի Հռենոս կնախանձեր։ Սեփական վերքերը լիզող կատվի նման, իրեն Գետառին նույնացրած հեղինակը անցավ ապրում է իր էկզիստենցիալ միայնությունը։ Ու այդ միայնության մեջ Պաչյանն «օգնություն չի խնդրում»։ Նա դրա կարիքը չունի։ Ես հանգիստ եմ նրա համար»։

Տիգրան Ամիրյանը՝ «Վերադարձրեք տրամվայը Երևանին» հոդվածում գրում է՝ «Հիշողությունը՝ իր թերությունների, տրավմաների ու մոռացության օվկիանոսների հետ միասին, դառնում է պաչյանական արձակի գլխավոր շարժիչը, իսկ «P/F»-ը վերածվում է նման արձակ ստեղծելու տասնամյա փորձառության պոստֆակտումի։ Պատմողը հրաժեշտ է տալիս իր նախկին տեքստերին, ինչը կրկնօրինակում է և ուժգնացնում վեպի ինքնապատումայնությունը։ Նոր տեքստը երևան է գալիս որպես ժամանակակից բանահյուսության power factor, որ հետարդիական իրականության վիճակում փորձում է վերհիշել սեփական անցյալը՝ միաժամանակ արձանագրելով հարափոփոխ ու մտապահելու համար մեզ ոչ մի վայրկյան չտվող ներկայի բեկորները»

«P/F» վեպի դեռևս անտիպ տեքստերի հիման վրա 2015 թվականի Փետրվարի 22-ին «DILIJAN CHAMBER MUSIC»-ի շրջանակներում ԱՄՆ-ի Լոս Անջելոս քաղաքի «Zipper Hall» սրահում կատարվել է շվեյցարաբնակ կոմպոզիտոր Արամ Հովհաննիսյանի վոկալի, ջութակի և հարվածային գործիքների համար գրված «Pachyan Fragments» ստեղծագործությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 7 Eastern European authors win the 2021 European Prize for Literature
* “Return the Tramway to Yerevan:” About Aram Pachyan’s Novel “P/F”
* PRESENTATION OF ARAM PACHYAN'S NEW NOVEL P/F
* «բուդդան ցած է նետվում կիեւյանից»․ փոքրատառ պատմության ֆրագմենտ
* 22 սպտ 2020 «P/F. Արամ Պաչյանի «սափորած ասելիքը»
* Aram Hovhannisyan - Pachyan Fragments (2015) - World Premiere

Կատեգորիա:2020 գրքեր
Կատեգորիա:2020 վեպեր
Կատեգորիա:Արամ Պաչյանի վեպեր
Կատեգորիա:Հայերեն վեպեր
Միքայել Ագրիկոլայի հուշարձան

**Միքայել Ագրիկոլայի հուշարձան** (), հումանիստ և ֆիննական գրերի հիմնադիր, լյութերական եպիսկոպոս Միքայել Ագրիկոլայի նվիրված հուշարձան Վիբորգի լյութերական տաճարի մուտքի մոտ։ Կանգնեցվել է 1908 թվականին։ Ոչնչացվել է խորհրդաա-ֆիննական պատերազմի (1939-1940) ընթացքում, վերականգնվել է 2009 թվականին և տեղադրվել Թատերական հրապարակում` Վիբորգի Պողոս Պետրոսի լյութերական տաճարի մոտ։ Հուշարձանի կրկնօրինակները տեղադրված են Ֆինլանդիայի մի շարք քաղաքներում։

## Պատմություն
Միքայել Ագրիկոլայը նախնական կրթությունը ստացել է Վիբորգում։ Ենթադրվում է, որ եպիսկոպոսը թաղվել է Վիբորգի տաճարներից մեկում։ Եպիսկոպոսի վիբորգյան հուշարձանը ստեղծել է քանդակագործ Էմիլ Վիկստրյոմը (1864-1942)։
left|thumb|240px|Հուշարձանի նախնական տեսքը

Միքայել Ագրիկոլայի իրական պատկերը չի պահպանվել, և նրա տեսքն անհայտ է։ Այդ պատճառով էլ Վիբորգի հուշարձանի կրկնօրինակները լայն տարածում են գտել Ֆինլանդիայում։ Նման կիսանդրիներ են տեղադրվել են Տուրկուում (1910), Լահտիում (1953) և Պերնայայում (1959)։

Էմիլ Վիկստրյոմը բաց գրքով է պատկերել քարոզչի և ուսուցչի կերպարը։ Պատվանդանին, որը եկեղեցական ամբիոն էր հիշեցնում, տեղադրված է երկու պատկերի  կոմպոզիցիա, մի ծեր մարդ լսում է իր համար գիրք կարդացող աղջկան։ Կոմպոզիցիան խորհրդանշում է կյանքի շրջապտույտը և գրագիտության իմաստը։ Պատվանդանի վրա կա հին ֆիննական մակագրություն, որտեղ նշված է.

Խորհրդա-ֆիննական պատերազմի ժամանակ (1939-1940) հուշարձանն անհետացել է։ Ֆիննական մամուլում տեղեկություններ են հրապարակվել  այն մասին, որ քանդակը թաքցրել են հողի տակ, բայց որոնումներն արդյունք չեն տվել։

1993 թվականին Վիբորգի քաղաքային գրադարանի ճեմասրահում տեղադրվել է Ագրիկոլայի բնօրինակ քանսակներից մեկի կրկնօրինակը։ 2009 թվականից կիսանդրին տեղադրվել է Վիբորգի Պողոս Պետրոս լյութերական տաճարում։ Ընդ որում, պատվանդանին, որն իր նախկին տեսքով չի վերականգնվել, աստվածաշնչյան ասույթը գրված է երեք լեզվով. «Երանի խաղաղարարներին» (այդ մակագրությունը տեղադրված է կողային մասում)։ Ճակատային մասուում, ինչպես նախկինում, տեղադրված է ֆիններենով բանաստեղծական տող՝ «*Kylle se kwle Somen kielen ioca ymmerdä Kaikein mielen*»:

## Պատկերասրահ

Mikael Agricola bust Lahti 3.jpg|Հուշարձան Լահտիում
Mikael Agricola, Pernå.jpg|Հուշարձան Պերնայայում
Mikael Agricola, byst i Åbo domkyrka, den 27 juni 2007.jpg|Հուշարձան Տուրկուում


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
Կատեգորիա:Վիբորգի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի հուշարձաններ
Քրիստոֆ Հայնրիխ Հիրցել

**Քրիստոֆ Հայնրիխ Հիրցել** (, ), շվեյցարացի և գերմանացի քիմիկոս, դեղագետ, մանկավարժ, գիտությունների դոկտոր (1852), Լայպցիգի համալսարանի պրոֆեսոր (1865), գյուտարար, խմբագիր, հրատարակիչ։

## Կենսագրություն

1845-1849 թվականներին քիմիա է դասավանդել Ցյուրիխի համալսարանում։ Հետագայում որպես օգնական է աշխատել Լայպցիգի համալսարանի քիմիական լաբորատորիայում, 1851 թվականին դարձել է փիլիսոփայության դոկտոր, 1852 թվականին՝ Լայպցիգի համալսարանի դեղագործական քիմիայի որակավորված դոկտոր։

1850-1860 թվականներին եղել է «Zeitschrift für Pharmacie» դեղագործական ամսագրի և «Jahrbuchs der Erfindungen und Fortschritte» տարեգրքի համախմբագիրը։

1867 թվականին ստացել է Սաքսոնիայի թագավորության քաղաքացիություն։ 1880 թվականից նա ներկայացրել է Շվեյցարիայի շահերը Գերմանական կայսրությունում` որպես սաքսոնյան պետությունների հյուպատոս։

1890 թվականին եղել է Լայպցիգում քիմիատեխնիկական միջոցների արտադրության ընկերության հիմնադիր ու անդամ, հայտնագործել լաբորատոր սարքավորումների մի շարք իրեր և գործիքներ։ Արտոնագիր է ստացել բոլոր տեսակների Արգանտի լամպերում վառվող գազերի անծուխ այրման և լուսավորող գոլորշիների համար։

Քիմիա է դասավանդել Լայպցիգի համալսարանում, դասեր տվել բնական գիտությունների ոլորտում, Լայպցիգի մի քանի դպրոցներում և ինստիտուտներում։

Քիմիայի ոլորտի աշխատությունների և դասագրքերի հեղինակ է։

## Ընտրված հրատարակություններ
* «Führer in die Chemie» (1852—1854);
* «Das Hauslexicon» (1858—1864);
* «Katechismus der Chemie» (6 изд. 1889);
* «Toilettenchemie» (4 изд. 1890);
* «Das Steinöl u. seine Producte» (1864);
Գրեշտելի հետ համատեղ 1865-1874 թվականներին հրապարակվել է «Jahrbuchs der Erfindungen und Fortschritte» (1905–1909) պարբերականը։

## Անդամակցություն գիտական ընկերություններ

* Վյուրցբուրգի պոլիտեխնիկական ընկերության թղթակից-անդամ,
* Լայպցիգի գիտական ընկերության անդամ,
* Hall Nature գիտական ընկերության անդամ,
* Պոլիտեխնիկական ընկերության քարտուղար,
* Գերմանական դեղագործական ընկերության խորհրդի անդամ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Prof. Dr. phil. Christoph Heinrich Hirzel.

Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հրատարակիչներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի տպագրիչներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Դասագրքերի հեղինակներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ձեռնարկատերեր
Դասակարգային կազմը Հին Հայաստանում

**Դասակարգային կազմը Հին Հայաստանում**, վաղ ֆեոդալիզմի շրջանում գոյություն ունեցող հակադիր դասակարգեր՝ ազնվական կամ ֆեոդալ-նախարարական (որի մեջ մտնում էր նաև բարձր հոգևորականությունը)  և գյուղացիական կամ շինականների։ իրավական տեսանկյունից առաջինը ազատների կամ շահագործողական դասակարգն էր, իսկ երկրորդը՝ անազատների կամ շահագործվողների։

## Ազնվականական դասակարգի կառուցվածքը
Ազնվականական դասակարգը բաժանվում է երկու մեծ խմբերի՝ աշխարհիկ ֆեոդալների (հոգևորականների) և հոգևոր ֆեոդալների։ Դրանցից յուրաքանչյուրի մեջ կար վասալական աստիճանավորություն կամ հիերարխիա։
Նախարարների դիրքն այդ հիերարխիայի մեջ որոշվում էր թագավորին տրվող զորքերի թվով։

ազնվականը ֆեոդալական սանդուղքի ամենաբարձր աստիճանն բռնում էր հայոց թագավորը՝ հանդիսանալով բոլոր նախարարներին գլխավորող սյուզերենը։ Թագավորից հետո կային հետևյալ աստիճանները՝ բդեշխներ, ավագ նախարարներ, կրտսեր նախարարներ, ազատներ, շինականներ, առևտրականներ, արհեստավորներ։

Բդեշխներ, որոնք Հայաստանի չորս ծայրամասային նահանգների կառավարիչներն էին, որոնք արտաքին վտանգից պահպանում էին երկրի հյուսիսային, հարավային, արևելյան և արևմտյան սահմանները։

Ավագ նախարարներ, որոնք ունեին տոհմային ծագում, մեծ քանակությամբ զորք և հողերի ընդարձակ տիրույթներ, քաղաքական մեծ կշիռ։ Կրտսեր նախարարները ավելի աննշան էին քաղաքական դիրքով, տոհմական ծագումով և կալվածքների ծավալով։ Ազատները մանր կալվածատերեր էին, նրանցից կազմվում էր հայկական զորաբանակի հեծելազորը։ Գյուղացիությունը ամենամարդաշատ և շահագործվող դասակարգն էր։ Շինականները կոչվում էին անազատ, պարտավոր էին կալվածատիրոջը վճարել աշխատապարտ և արդյունավճար ռենտա։ Քաղաքներում առանձին դաս էին կազմում առևտրականները և արհեստավորները։ Քաղաքային անազատ բնակչությունը և գյուղացիությունը միասին կոչվում էին ռամիկներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մեծ Հայքի կառավարում
Beko

**Beko**, թուրքական Koç Holding կորպորացիայի կենցաղային տեխնիկայի ապրանքանիշերից մեկն է (ինչպես և Arçelik-ը, Grundig-ը և այլ)։
ձախից|մինի|213x213փքս| Beko լվացքի մեքենա
Տվյալ ապրանքանիշով արտադրվող արտադրանքի հիմնական տեսակները ՝ խոշոր խոհանոցային տեխնիկա (սառնարաններ, խոհանոցային վառարաններ, սպասք լվացող մեքենաներ), լվացքի և չորացման մեքենաներ, օդորակիչներ։ Արտադրանքը տարածվում է աշխարհի ավելի քան 133 երկրներում։

Beko Հայաստանյան միակ և պաշտոնական ներկայացուցիչն է «ԷԴ-ՍՊՈ» սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությունը։

Ընկերությունը հիմնադրվել է 1996 թվականին և շուրջ 18 տարի ներկայացնում է հանրահայտ Beko ապրանքանիշը Հայաստանում և հանդիսանում է նրա պաշտոնական ներկայացուցիչը։ Այսօր արդեն Բեկո ապրանքանիշը ներկայացված է Հայաստանի բոլոր մարզերում և տարիների ընթացքում ձեռք է բերել կայուն դիրք հայաստանյան շուկայում։

Որոշ երկրներում արտադրությունը տեղայնացված է, մասնավորապես Ռուսաստանում, որտեղ մակնիշը հայտնվել է 1997 թվականին, 2006 թվականի հոկտեմբերին գործարկվել է Կիրժաչում սեփական գործարանը։

Այս ապրանքանշանի գովազդի առանձնահատկություններից մեկը մասնագիտացումն է բասկետբոլի և ֆուտբոլի միջոցառումների ոլորտում։ Ապրանքանիշն այնպիսի երկրների բասկետբոլի առաջնությունների հովանավորն է, ինչպիսիք են Թուրքիան, Գերմանիան, Իտալիան և Լիտվան, 2014 թվականին Koç կորպորացիան ֆինանսական աջակցություն է ցուցաբերել բասկետբոլի աշխարհի առաջնությանը։ Նաև հովանավորում է իսպանական Բարսելոնա ֆուտբոլային թիմին, թուրքական Բեշիկթաշին, թուրքմենական Եդիգենին, ինչպես նաև 2008-ից Անգլիայի Պրեմյեր լիգայի խոշորագույն գովազդատուն և ֆուտբոլի Անգլիայի գավաթի պաշտոնական հովանավորն է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1967 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Թուրքական կենցաղային տեխնիկա
Անջելո Դանդի

**Անջելո Դանդի** (, ծնյալ **Անջելո Միրենա**, ), բռնցքամարտի ամերիկացի նշանավոր մարզիչ, որն իր կարիերայի ընթացքում աշխարհի մեկ տասնյակից ավելի չեմպիոններ է պատրաստել այդ մարզաձևի տարբեր քաշային կարգերում։ Ընդ որում՝ բազմաթիվ նշանավոր բռնցքամարտիկների թվում մարզել է նաև Մոհամեդ Ալիին, Շուգար Ռեյ Լեոնարդին, Ջորջ Ֆորմանին, Թոմաս Փինքլոնին, Կարմեն Բազիլիոյին, Վիլֆրեդո Գոմեսին, Վիլլի Պաստրանոյին։ Ի տարբերություն Ֆիլադելֆիայում ծնված ու հասակ առած մարզիչների մեծ մասի՝ Դանդին գերադասում էր բռնցքամարտի դասական (գործնականում՝ եվրոպական) տեխնիկան և մեղմ վերաբերմունք էր դրսևորում բռնցքամարտիկների հետ աշխատելիս։ Մուհամեդ Ալին իր նախկին մարզիչներին համեմատում էր ստրկատերերի հետ և հատուկ շեշտում, որ նրանց հակառակ՝ Անջելո Դանդին իրենց համատեղ բազմամյա աշխատանքի ընթացքում ոչ մի անգամ իր ձայնը չի բարձրացրել։

## Հիշատակ
* 1994 թվականին Անջելո Դանդիի անունը հավերժացվել է Բռնցքամարտի միջազգային փառքի սրահում։
* «Ալի» կինոնկարում Դանդիի դերը կատարել է դերասան Ռոն Սիլվերը։
* «Մեծագույնը» կինոնկարում Դանդիի դերը կատարել է դերասան Էռնեստ Բորգնայնը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* My View From the Corner: A Life in Boxing (2009) (ինքնակենսագրություն)

## Արտաքին հղումներ
* Angelo Dundee Video Interview
* Dundee Signs With Golden Boy Promotions
* Angelo Dundee Talks Heavyweights

Կատեգորիա:Ամերիկացի բռնցքամարտի մարզիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բռնցքամարտիկներ
Կատեգորիա:Բռնցքամարտիկներ այբբենական կարգով
Վաչիկ Դարբինյան

**Վաչիկ Միքայելի Դարբինյան (Դարենց** ), հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1963): «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ (1968): ԽՄԿԿ անդամ (1940): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) գործողությունների մասնակից։

## Կենսագրություն
Վաչիկ Դարբինյանը ծնվել է 1915 թվականին Արթիկի շրջանի Հոռոմ գյուղում։ Լենինականի Ասքանազ Մռավյանի անվան մանկավարժական տեխնիկումում ուսանելու տարիներին Դարբինյանը սովորել և ավարտել է նաև քաղաքի պետական թատրոնի ստուդիան։ 1934 թվականին Հոռոմի միջնակարգ դպրոցում նշանակվել է հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ։ 1936 թվականին եղել է այդ դպրոցի ուսմասվարը։ Միաժամանակ ավարտել է Երևանի պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։

1939 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Մասնակցել է Արևմտյան Ուկրաինայի ազատագրմանը։ 1940 թվականի աշնանը հրաձգային գումարտակի ԼԿԵՄ բյուրոյի քարտուղար Դարբինյանը ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ Բանակից մեկնել է սովորելու, զորամաս է վերադարձել կրտսեր լեյտենանտի կոչումով։ Մասնակցել է Մոսկվայի պաշտպանության ահեղ մարտերին, մարտնչել է  Սևաստոպոլի հերոսական պաշտպանների շարքերում։ Պարգևատրվել է Փառքի երրորդ աստիճանի շքանշանով և մարտական մեդալներով։

Դարբինյանը բանակից զորացրվել է 1946 թվականին և նշանակվել հայրենի գյուղի դպրոցի տնօրեն։ 1963 թվականին Դարբինյանն արժանացել է հանրապետության վաստակավոր ուսուցչի կոչման, 1968 թվականին՝ «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ» կրծքանշանի, իսկ 1980 թվականին՝ Խաչատուր Աբովյանի անվան մեդալի։ Դարբինյանը եղել է Հոռոմի միջնակարգ դպրոցի հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչը, այդ առարկայի մեթոդմիավորման նախագահը։

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1963)
* «Ժողովրդական կրթության գերազանցիկ կրծքանշան (1968)
* Փառքի երրորդ աստիճանի շքանշան
*Խաչատուր Աբովյանի անվան մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դպրոցի տնօրեններ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Սարիբեկ Դարբինյան

**Սարիբեկ Ղազարի Դարբինյան** (), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) գործողությունների մասնակից։

## Կենսագրություն
Սարիբեկ Դարբինյանը ծնվել է 1918 թվականին Մարտունու շրջանի Մարտունի ավանում, չքավոր գյուղացու ընտանիքում։ 1938 թվականին ավարտել է Մարտունու շրջկենտրոնի Ս. Մ. Կիրովի անվան միջնակարգ դպրոցը։ Միջնակարգ դպրոցի բարձր դասարաններում սովորելուն զուգընթաց դասավանդել է դպրոցին կից գործող լիկկայանում։ 1941 թվականին ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ 1941 թվականի նոյեմբերից մինչև 1942 թվականի փետրվարն աշխատել է Անիի շրջանի Ձիթհանքով գյուղի միջնակարգ դպրոցում՝ որպես ուսումնական մասի վարիչ։

1942 թվականի հունվարի 25-ին Դարբինյանը զորակոչվել է կարմիր բանակ։ 409-րդ հրաձգային դիվիզիայից գործուղվել է Բաքու՝ ռազմական ուսումնարանում սովորելու։ 1942 թվականի հոկտեմբերին 165-րդ հետևակային հարվածային բրիգադի հետ մեկնել է ռազմաճակատ, կռվել Տուապսեից հյուսիս-արևմուտք ընկած լեռներում։ 1942 թվականի նոյեմբերին մարտերից մեկում Դարբինյանը ծանր վիրավորվել է, փոխադրվել հոսպիտալ։ Բուժվելուց հետո զորացրվել է։ Մարտական ծառայությունների համար Դարբինյանը պարգևատրվել է «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի շքանշանով, «Կովկասի պաշտպանության համար», «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար», 1941-1945 թթ. թիկունքի քաջարի աշխատանքի համար, «Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալներով ու պատվոգրերով։

Զորացրվելուց հետո Դարբինյանն աշխատել է Մարտունու շրջժողկրթբաժնում, որպես դպրոցական տեսուչ։ 1948-1950 թվականներին եղել է Մարտունու Ս. Մ. Կիրովի անվան միջնակարգ դպրոցի ուսումնական մասի վարիչը։ 1950 թվականից տնօրենի պաշտոն է վարել շրջկենտրոնի դպրոցներում։

## Պարգևներ
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ
* 1941-1945 թթ. թիկունքի քաջարի աշխատանքի համար մեդալ
* «Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Դպրոցի տնօրեններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Արտակ Պետրոսյան

**Արտակ Հակոբի Պետրոսյան** (), հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Արտակ Պետրոսյանը ծնվել է 1911 թվականին Երևան քաղաքում։ 1936 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Տիմիրյազևի անվան ակադեմիայի քիմիական-հողագիտական ֆակուլտետը, նշանակվել Տաշքենդի № 124 միջնակարգ դպրոցի տնօրեն։

Հայրենական մեծ պատերազմի հենց սկզբից զորակոչվել է կարմիր բանակ, լեյտենանտի կոչումով։ 1941 թվականի հուլիս ամսին մասնակցել է Պետրոպավլովսկում 1078-րդ հետևակային գնդի կազմավորմանը։ 1941 թվականին Պետրոսյանը մեկնել է Լենինգրադի մարզ, որտեղից և սկսվել է նրա մարտական ուղին։ Օգոստոսի 25-ին մեկնել է 3-րդ գումարտակ, ստանձնել հրամանատարությունը, գրավել է «Սախարնայա գորան» բարձունքը։  1943 թվականի հունվարի 12-18-ին մասնակցել է Լենինգրադի ազատագրման մարտերին, թշնամին դուրս է շպրտվել Լադոգա լճից շուրջ 13 կիլոմետր հարավ, որի հետևանքով Լենինգրադը ազատագրվել է շրջափակումից։ Պետրոսյանը պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։ 1943 թվականի հունիսից սովորել է Վորոշիլովի անվան ռազմական ակադեմիայի բարձրագույն սպայական դասընթացներում։ 1943 թվականին նշանակվել է Չիրչիկի տանկային ուսումնարանի դասատու, միաժամանակ աշխատելով Թուրքեստանյան ռազմական օկրուգի շտաբում, որպես բաժնի ավագ ինժեներ։

1946 թվականի սկզբներին Պետրոսյանը զորացրվել է և վերադարձել Երևան։ Նշանակվել է Չկալովի անվան դպրոցի ուսուցիչ, իսկ հետո՝ գյուղատնտեսական ինստիտուտի դասախոս՝ աշխատելով այնտեղ մինչև 1948 թվականը։ Աշխատել է ՀԽՍՀ լուսավորության նախարարությունում որպես բուհերի բաժնի ավագ տեսուչ, միաժամանակ՝ № 7 միջնակարգ դպրոցի քիմիայի ուսուցիչ։ 1952 թվականին ավարտել է Երևանի քաղկոմին կից մարքսիզմ-լենինիզմի համալսարանը, ինչպես և Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի ասպիրանտուրան՝ քիմիական գիտությունների գծով։ 1953 թվականից մինչև 1971 թվականը դասախոսել է Մոսկվայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի Երևանի մասնաճյուղում։ Պետրոսյանն անցել է կենսաթոշակի, բայց շարունակել է մանկավարժական աշխատանքը Եղվարդի № 2 միջնակարգ դպրոցում։

## Պարգևներ
*Կարմիր աստղի շքանշան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դպրոցի տնօրեններ
Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Ադելաիդա թագուհու թագ

thumb|Թագի վիմատպություն
**Ադելաիդա թագուհու թագ** (), Մեծ Բրիտանիայի իշխող թագավոր Վիլհելմ IV-ի կին Ադելաիդա Սաքսեն Մեյնինգենցու թագը։ Կիրառվել է 1831 թվականին Վիլհելմի և Ադելաիդայի թագադրման արարողության ժամանակ։

## Պատմություն
Սկսած Մարիա Մոդենացուց (թագադրվել է 1685 թվականին)՝ Մեծ Բրիտանիայի ուղեկից թագուհիները կրել են Մարիա Մոդենացու թագը։ Սակայն 1831 թվականին Վիլհելմ IV-ի և նրա կնոջ՝ ուղեկից թագուհի Ադելաիդա Սաքսեն Մեյնինգենցու թագադրման պատրաստության ժամանակ Մարիա Մոդենացու թագը «Նորին Մեծության օգտագործման համար համարվել է ոչ պիտանի»՝ նկատի ունենալով մաշվածությունը և չափսերը։ Որոշում է կայացվել Ադելաիդայի համար նոր թագ պատրաստել։ Թագադրման արարողությունից հետո Ադելաիդան այլևս երբեք չի կրել այդ թագը, իսկ թագի թանկարժեք քարերը հանվել են։ Հետագայում Մեծ Բրիտանիայի ոչ մի ուղեկից թագուհի չի կրել Ադելաիդայի թագը, 1902 թվականին Ալեքսանդրա Դանիացու, 1911 թվականին Մարիա Թեքցու և 1937 թվականին Եղիսաբեթ Բոուզ-Լայոնի համար պատրաստվել են նոր թագեր։

Ադելաիդա թագուհու թագը թանկարժեք քարերը հեռացվելուց և թագավորական ընտանիքի հրաժարվելուց հետո Ամհերսթ ընտանիքի կողմից 1933 թվականից մինչև 1985 թվականը փոխառության է տրվել Լոնդոնի թանգարանին։

## Նկարագրություն
Ադելաիդա թագուհու թագը պատրաստվել է բրիտանական արքայական թագերին բնորոշ ոճով, ունեցել է չորս կիսակամար, որոնք պսակվել են գնդով՝ վերևում խաչ։ Թագուհու կարգադրությամբ թագը զարդարվել է թանկարժեք զարդերի իր սեփական հավաքածուի ադամանդներով։ Թագադրման արարողությունից հետո ադամանդները թագից հեռացվել են, իսկ թագը պահպանվել է որպես թանկարժեք զարդերի պարունակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թագեր
Կատեգորիա:Անհատական թագեր
Արևելյան Վեյ

**Արևելյան Վեյ (東魏 —Դուն Վեյ)**, 534-550 թվականներին գոյություն ունեցող պետություն Հյուսիսային Չինաստանի տարածքում՝ Նան-բեյ-չաոյի ժամանակաշրջանում։

Արևելյան Վեյի կայրսրությունն առաջացել է 534 թվականին Հյուսիսային Չինաստանի Հյուսիսային Վեյ թագավորության փլուզումից հետո։ Այդ ժամանակ ներքին անկարգությունների արդյունքում հյուսիսում իշխող Յուան (Տոբա) կայսերական ընտանիքը կորցրել էր իշխանությունը, որը գտնվում էր հրամանատար Գաո Հուանի (高歡) ձեռքում։ Սյաո Ու-Դի կայսրը ներկայացավ նրա դեմ, բայց ոչնչացվեց և ստիպված եղավ փախչել Գուանչժուն, որն այդ ժամանակ դարձել էր Արևմտյան Վեյ կայսրության կենտրոնը։ Նույն տարում Գաո Հուանը Արևելյան Վեյի թագավորության գահ բարձրացրեց Յուան տոհմի իշխաններից մեկին՝ Յուան Շանջյանին, որը կայսր Սյաո Ցզին-դին (孝靜帝) էր՝ Արևելյան Վեյի առաջին և միակ կայսրը։ Այնուամենայնիվ նա ոչ մի իրական իշխանություն չուներ։ Մի քանի արշավանքներ էին ծրագրված Արևմտյան Վեյի դեմ՝ նպատակ ունենալով վերամիավորել Հյուսիսային Վեյի կայսրությունը, բայց նպատակը չիրականացավ։

547 թվականին Գաո Հուանը մահացավ։ Նրա որդիներ Գաո Չենը (高澄) և Գաո Յանը (高洋) պահպանեցին կայսրի վրա վերահսկողությունը, բայց 550 թվականին Գաո Յանը հեռացավ Սյաո Ցզին-դի կայսեր մոտից, իրեն հռչակեց կայսր և հիմնադրեց նոր Ցի կայսրություն (պատմության մեջ հայտնի որպես Հյուսիսային Ցի)։

## Բուդդայական արվեստը
Արևելյան Վեյի բուդդայական արվեստը արտահայտում էր Գանդհարայի և Կենտրոնական Ասիայի հունա-բուդդիստական ազդեցության համադրությունը (ներկայացված է հունական ոճի ծաղկեպսակների գործվածքների մեջ) չինական գեղարվեստական ավանդույթներ հետ։

## Արևելյան Վեյի կայսրը

Կատեգորիա:Ասիայի պատմական երկրներ