Ազատեք պտուկը

**Ազատեք պտուկը** (), Topfreedom քաղաքական շարժման քարոզարշավ, որը ստեղծվել է 2012 թվականին՝ 2014 թվականին նկարահանված համանուն ֆիլմի նախաարտադրական շրջանում։ Քարոզարշավը ընդգծում է, որ ընդհանուր համաձայնությամբ տղամարդկանց թույլատրվում է կիսամերկ երևալ հասարակական վայրերում՝ միաժամանակ կանանց նույնն անելը համարվում է սեքսուալ կամ անպարկեշտ և պնդում է, որ այդ տարբերությունը խտրական է և հակասում է կանանց իրավունքներին: Քարոզարշավը պնդում է, որ իրավական և մշակութային առումով ընդունելի պետք է լինի, որ կանայք հանրության առաջ մերկացնեն պտուկները՝ որպես գենդերային հավասարության ձև։

## Պատմություն
Պատմականորեն կանայք երբեմն ձերբակալվել կամ մեղադրվել են հասարակական  պարկեշտության կանոնները, անդորրը խախտելու կամ անառակ պահվածքի՝ հանրության առաջ իրենց կուրծքը մերկացնելու համար, նույնիսկ այն իրավական տարածքներում, որտեղ չի եղել դա բացահայտորեն արգելող օրենք: Նյու Յորք նահանգում կանանց կիսամերկ լինելը օրինականացվել է մոտ 1990 թվականին, և երբ 2005 թվականին մի կին ձերբակալվել է այնտեղ՝ հանրության մեջ բաց կրծքով հայտնվելու համար, դատարանը վճիռը կայացրել է նրա օգտին, և նա ավելի ուշ ստացել է 29,000 ԱՄՆ դոլար փոխհատուցում:

2012 թվականին կինոռեժիսոր Լինա Էսկոն վավերագրական ֆիլմ է ստեղծել, որտեղ նա կիսամերկ վազում է Նյու Յորքի փողոցներով։ Վավերագրական ֆիլմի նկարահանման ընթացքում նա հրապարակել է թիզերի հոլովակներ #FreeTheNipple հեշթեգով: 2013 թվականին Ֆեյսբուքը հեռացրել է այս հոլովակները իր կայքից՝ իր ուղեցույցները խախտելու համար։ 2014 թվականին մի քանի հայտնի անձինք՝  Մայլի Սայրուսը, Լենա Դանհեմը, Չելսի Հենդլերը, Ռիհաննան և Քրիսի Թեյգենը բաց կրծքով լուսանկարներ են հրապարակել սոցիալական ցանցերում՝ ցույց տալու իրենց աջակցությունը Էսկոյի նախաձեռնությանը:
alt=A topless woman, with her nipples covered with adhesive tape crosses and "Free the Nipple" written on her torso.|մինի|305x305փքս|2015 թվականի հունիսին Լոնդոնում անցկացվող «Համաշխարհային մերկ հեծանվարշավի» արշավի մասնակից
2016 թվականի մարտի 23-ին՝ երկու ցուցարարներ՝ Տիերնան Հեբրոնը և UCSD-ի ասպիրանտ Աննի Ման ձերբակալվել են սենատոր Բեռնի Սանդերսի նախընտրական ելույթին անպարկեշտ տեսքով մասնակցելու համար։ Նրանք համրության առաջ հայտնվել են թոփլես, բացառությամբ պտուկների վրայի ժապավենի կտորներները, և կրծքավանդակի վրա գրված է եղել «Free the Nipple», «Equality» և «Feel the Bern»: Լոս Անջելեսի ոստիկանության աշխատակիցները խնդրել են նրանց ծածկել կուրծքը, իսկ երկու կանայք հրաժարվել են և ձերբակալվել։ Նրանք 25 ժամ բանտում են եղել, սակայն որևէ հանցագործության մեղադրանք չի առաջադրվել։ Ազատ արձակվելուց հետո Ման դաշնային հայց է ներկայացրել Լոս Անջելեսի ոստիկանության դեմ: Ման ասել է, որ իր արարքն անպարկեշտ չի եղել, քանի որ կաթնագեղձերը սեռական օրգաններ չեն, այլ ավելի շուտ երեխաներին կրծքով կերակրելու նպատակ ունեն, և ասել է, որ կարծում է, որ ինքը որևէ պահի ցույց չի տվել իր «սեռական օրգանները» կամ «գաղտնի մասերը»: Նրա փաստաբանը պնդել է, որ իր պաշտպանյալը երբեք «մերկ» չի եղել, և որ Կալիֆոռնիայի անպարկեշտության բացահայտման օրենքը վերաբերում է միայն սեռական օրգաններին, այլ ոչ կրծքերին: Նրա հայցում նաև ասվում էր, որ խախտվել են նրա սահմանադրական իրավունքները, որ նա ենթարկվել է ապօրինի գենդերային խտրականության և որ խախտվել են քաղաքացիական իրավունքների դաշնային օրենքները: Նա կիսամերկ է եղել Բեռնի Սանդերսի քարոզարշավի հանրահավաքի ժամանակ՝ 2016 թվականի մարտի 19-ին, Արիզոնա նահանգի Ֆենիքս քաղաքում, և նրան տարել են հավաքի անցկացման վայրի հետնամաս՝ առանց միջադեպերի:  2016 թվականի հունվարի 23-ին Անի Ման, որպես Ֆեմենի ակտիվիստուհի, Քարլի Միտչելը, Չելսի Դյուքոթը և Մարսթոնը բողոքի ակցիա են անցկացրել Սան Ֆրանցիսկոյի քաղաքապետարանում և Քաղաքացիական կենտրոնում անցկացվող «Walk For Life» միջոցառման ժամանակ:[մինի|240x240փքս|«Ազատեք պտուկը» բողոքի ցույց 2017 թվականի [Էդինբուրգի Ֆրինջ փառատոն|Էդինբուրգի Ֆրինջ փառատոնի ժամանակ]]«Ազատեք պտուկը» արշավի միջոցառումներն անցկացվել են Անգլիայի Բրայթոն քաղաքում, 2016, 2017 և 2018 թվականներին «Ազատեք պտուկը Բրայթոն» խումբը գլխավորում են Բի Նիքոլսը և Միկի Էֆը՝ երկուսն էլ Բրայթոնից։ «Ազատեք պտուկը» միջոցառում է անցկացվել Արևմտյան Վիրջինիայի Չարլսթոնում 2017 թվականին և մեկն էլ անցկացվել է Հալլում, 2017 թվականի օգոստոսի 26-ին: Այս ամսաթիվը նշվում է որպես Կանանց հավասարության և Կիսամերկ լինելու օր։ Այդ օրը 1920 թվականի Միացյալ Նահանգների Սահմանադրության տասնիններորդ փոփոխության տարեդարձն է, որը ԱՄՆ կանանց տվել է ընտրելու իրավունք:

## Դատական գործեր
ԱՄՆ-ում տարբեր դատական գործեր վերաբերում են այն հարցին, թե արդյոք կանայք կարող են հրապարակայնորեն մերկացնել իրենց կուրծքը: Երկու օրինակ են «*Էրին ընդդեմ Պապ Ա.-ի»* և «*Բարնսն ընդդեմ Գլեն թատրոնի»*։ Դրանք անդրադարձել են որոշումներին, որոնք սահմանափակել են կանանց օրինական հայտնվելը հանրության մեջ՝ կենտրոնանալով կանանց կրծքի ցանկացած հրապարակային մերկացման արգելքին: Հայց է ներկայացվել որպես ««*Ազատեք պտուկն» ընդդեմ Ֆորտ Քոլինզ քաղաքի»*, որը փորձել է հեռացնել Կոլորադոյի Ֆորտ Քոլինսի քաղաքային օրենսգրքի դրույթը, որն արգելել է կանանց բացել իրենց կուրծքը։ Դաշնային դատը շահել է վերաքննիչ մակարդակով: 2019 թվականի սեպտեմբերին, ավելի քան 300,000 դոլար ծախսելուց հետո, Ֆորտ Քոլինզը որոշել է դադարեցնել քաղաքային օրենսգրքի որոշումը և չեղյալ համարել այն: Դա ընարավորություն է տվել բոլոր տարիքի կանանց թոփլես հայտնվել 10-րդ շրջանի իրավասության տարածքում (Վայոմինգ, Յուտա, Կոլորադո, Նյու Մեքսիկո, Կանզաս և Օկլահոմա նահանգներ, ներառյալ նրանց բոլոր քաղաքները): 

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում երկու նահանգ կա, որտեղ կանանց կուրծքը ցուցադրելը անօրինական է՝ Ինդիանան և Թենեսին:

## Սոցիալական լրատվամիջոցներում
Սոցիալական մեդիայի յուրաքանչյուր խոշոր հարթակ ունի իր ուղեցույցներն ու քաղաքականությունը՝ կապված մերկության և պտուկների բացման հետ: Ֆեյսբուքը թույլ է տալիս տեղադրել պտուկներիի լուսանկարներ միայն այն դեպքում, երբ դա վերաբերում է «կրծքով կերակրելուն, ծննդաբերությանը և հետծննդաբերական պահերին, առողջությանը, (օրինակ՝ հետմաստէկտոմիա, կրծքագեղձի քաղցկեղի իրազեկում կամ սեռը փոխելու վիրահատություն համատեքստում կամ բողոքի ակցիա է։

Ինստագրամը հիմնականում գրաքննում է կանանց մարմնի խուլերը: Մերկության վերաբերյալ Instagram-ի ուղեցույցում ասվում է. «Մենք գիտենք, որ կան դեպքեր, երբ մարդիկ կարող են ցանկանալ կիսվել մերկ նկարներով, որոնք գեղարվեստական կամ ստեղծագործական բնույթ ունեն, սակայն տարբեր պատճառներով մենք թույլ չենք տալիս մերկություն Instagram-ում: Սա ներառում է լուսանկարներ, տեսանյութեր և թվային ձևով ստեղծված բովանդակություն, որը ցույց է տալիս սեռական ակտը, սեռական օրգանները և ամբողջովին մերկ լուսանկարները, ինչպես նաև իգական սեռի հետույքի որոշ լուսանկարներ: Նկարների և քանդակների լուսանկարներում մերկությունը թույլատրելի է։ Սա Ինստագրամի պատմական համայնքի ուղեցույցի թարմացումն է, որը ներառում էր «մնացեք հագնված» () երկիմաստ արտահայտությունը։  Ինստագրամի նախկին գործադիր տնօրեն Քևին Սիսթրոմն ասել է, որ Apple-ի App Store-ի կանոնակարգերի պատճառով յուրաքանչյուր հավելված տարիքային վարկանիշի կարիք ունի։ Եթե հավելվածը պարունակում է մերկություն, ապա այն պետք է գնահատվի 17+: Գործադիր տնօրենը կնախընտրեր, որ Ինստագրամը մնա իր ներկայիս վարկանիշում՝ 12+՝ ավելի երիտասարդ լսարան գրավելու համար: 

Pinterest-ը թույլ է տալիս գեղարվեստական և ոչ սեքսուալ մերկություն:

Այլ սոցիալական լրատվամիջոցների կողմից կիրառվում են տարբեր կանոններ, որոնք ժամանակի ընթացքում փոխվում են: 2014 թվականին ՅուԹյուբը չի ունեցել հատուկ քաղաքականություն, որն արգելեր պտուկների ցուցադրությունը, սակայն հարթակը թույլ չի տվել բացահայտ սեռական բնույթի նյութեր: Google+-ն ունեցել է պտուկներ ցույց չտալու քաղաքականություն՝ եթե դրանք մուլտֆիլմերում չլինեն: Flickr-ը և Tumblr-ը օգտատերերին թույլ են տվել վերահսկել, թե որքան մերկություն են ուզում տեսնել, բայցֆիլտրումն անջատվել է, և որևէ սահմանափակում չի մնացել: Twitter-ը սահմանափակումներ չի դրել կանանց մերկության վրա։  2018 թվականին Tumblr-ը փոխեց իր կանոնները՝ արգելելով «պտուկները ներկայացնող կանաց» և այլ մերկություն, չնայած 2022 թվականին այդ սահմանափակումները մեղմացվել են Google+-ը փակվել է 2019 թվականին։

Ակտիվիստների կողմից կիրառված մարտավարությունը #FreeTheNipple հեշթեգի օգտագործումն է: Այս թեգը օգտագործվել է Ֆեյսբուքում, Ինստագրամում և Twitter-ում, որտեղ այն կարող է օգտագործվել տվյալների բազաներում նույն պիտակով գրառումների որոնման համար։

## Կինո և հեռուստատեսություն
2014 թվականին ռեժիսոր Լինա Էսքոն նկարահանել է ամերիկյան գեղարվեստական ֆիլմ*՝ [[Ազատեք պտուկը (ֆիլմ)|«Ազատեք պտուկը»]]*։ Ֆիլմը ներկայացնում է մի խումբ երիտասարդ կանանց, որոնք դուրս են գալիս Նյու Յորքի փողոցներ՝ բողոքելով կանացի կրծքերի վերաբերյալ իրավական և մշակութային տաբուների դեմ՝ գովազդային հնարքների, գրաֆիտիներ տեղադրելու և իրավաբանների օգնությամբ Սահմանադրության առաջին փոփոխությունը փոխելու միջոցով: 2012 թվականին՝ ֆիլմը նկարահանելուց հետո, Էսքոն դժվարացել է հասնել ֆիլմի լայնածավալ ցուցադրության, ինչը դրդել է  նրան 2013 թվականի դեկտեմբերին սկսել է «Ազատեք պտուկը» քարոզարշավը։

*«Մեծատառով»* հեռոստատեսային սերիալի () 106-րդ դրվագում գլխավոր հերոսը՝ Քեթը, մասնակցում է արշավին սոցիալական ցանցերում՝ դեմ գնալով Ինստագրամի ուղեցույցներին՝ հրապարակելով նկարներ, որոնցում կանացի մարմնի վրա փակցված են տղամարդու պտուկներ: Կերպարն ասում է, որ պտուկը ազատելը ավելին է, քան պարզապես Ինստագրամը և ավելի շատ հավասարության մասին է:

## Պտուկով կրծկալ
2023 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Քիմ Քարդաշյանի կազմվածքը ուղղող, տնային հագուստ և ներքնազգեստ արտադրող ընկերությունը՝ Skims-ը թողարկել է «Պտուկներով կրծկալներ» ()։ Թողարկման մասին նա հայտարարել է Ինստագրամում վաճառքից ընդամենը մի քանի օր առաջ։

Ըստ *[[Վաշինգտոն Փոստ|The Washington Post-ի]]*, գնորդներին դուր է եկել, որ կրծկալը կարող է «առաջարկել մի տեսակ վերահսկվող կրծկալի բացակայություն», ինչը նշանակում է, որ «այն մեծացնում է կուրծքը այնպես, որ թվում է, թե դու շապիկ ես կրում առանց կրծկալի»։

## Դրես կոդ
«Ազատեք պտուկը» շարժումը մարտահրավեր է նետում հասարակական նորմերի երկակի ստանդարտներին՝ միաժամանակ պաշտպանելով գենդերային հավասարությունը դրես կոդի միջոցով: Այս կանոնակարգերը հաճախ թույլ են տալիս տղամարդկանց հանրային տարածքում լինել առանց վերնաշապիկի կամ առնվազն կրել վերնաշապիկ առանց ներքնազգեստի, մինչդեռ կանանց հաճախ արգելվում է հաճախել դպրոց՝ չպահպանելով այս կանոնները: Այն ուղղված է տղամարդկանց և կանանց դրես կոդի հավասարեցման: Այս դրես կոդը խթանում է մաշկի և պտուկների ցուցադրությունը, հագուստի լայն բացվածքը: «Ազատեք պտուկը»-ը պնդում է, որ աղջիկները չպետք է ենթարկվեն սեքսուալացման կամ ոստիկանական վերահսկողության իրենց բնական անատոմիայի պատճառով: Ոմանք ընկալում են դրես կոդը որպես մի բան, որն անհրաժեշտ է դպրոցում գենդերային ավանդական նորմերը և աշխատավայրում արհեստավարժությունն ամրապնդելու համար, մյուսները պնդում են, որ հագուստի խիստ կանոնները նպաստում են երիտասարդ աղջիկների սեքսուալացմանը և հավերժացնում այն գաղափարը, որ կանանց մարմինը ի սկզբանե սադրիչ կամ շեղող է ուրիշների համար:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կանանց իրավունքները Միացյալ Թագավորությունում
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Կատեգորիա:Սեռական հավասարություն
Կատեգորիա:Քաղաքացիական անհնազանդություն
Կատեգորիա:Ֆեմինիզմը Միացյալ Թագավորությունում