Ֆրանսիշկու Ստրոմպ

**Ֆրանսիշկու Ստրոմպ** (; ), պորտուգալացի ֆուտբոլիստ, Լիսաբոնի «Սպորտինգի» հիմնադիրներից և առաջին գլխավոր մարզիչ, նաև ակումբի փոխնախագահ։ Ուսման, զինվորական ծառայության, 1910 թվականի հեղափոխությանը հաջորդած իրադարձություններին մասնակցելու, բանկային ոլորտում աշխատելու հետ կապված ընդհատումներով, Ստրոմպը «Սպորտինգի» կազմում խաղացել է 16 մրցաշրջան՝ հանդես գալով աջ կիսապաշտպանի և հարձակվողի դիրքերում։

## Կենսագրություն
### «Սպորտինգի» վաղ տարիները և հիմնադրումը

Ֆրանսիշկու Ստրոմպը ծնվել է Լիսաբոնում, բայց երեք տարեկան հասակում, բժիշկների պնդմամբ, ծնողները մաքուր օդի կարիք ունեցող տղային տեղափոխել են քաղաքից դուրս՝ Լումիար կոչվող տեղանք, որտեղ էլ նա մեծացել է։ Այնտեղ էլ ընկերացել է իր ապագա ուղեկից Ժոզե Ալվալադեի՝ վիկոնտ դի Ալվալադեի թոռան հետ։ Ֆրանսիշկուն կրթությունը ստացել է Կամոյշի լիցեյում (Escola Secundária de Camões), այնուհետև բարձրագույն տեխնիկական ինստիտուտում (Instituto Superior Técnico) ինժեներական դասընթացներում։ Վերջին ուսումնական հաստատությունում սկսվեց Ստրոմպի կիրքը ֆուտբոլ խաղալու համար, և շուտով նա բռնկվեց ֆուտբոլային ակումբ ստեղծելու գաղափարով։ 1906 թվականի ապրիլի 12-ին լույս աշխարհ եկավ «Կամպո Գրանդի» ֆուտբոլային ակումբը, որն այդպես կոչվեց Պորտուգալիայի մայրաքաղաքի շրջանի պատվին։ Շատ շուտով ակնհայտ դարձավ, որ ֆուտբոլային ակումբի տարբեր հիմնադիրներ տարբեր կերպ էին պատկերացնում դրա նպատակները. ոմանք սպորտային ակումբի ինստիտուտը համարում էին քաղաքական ակումբի լավագույն ձևը և կարծում էին, որ դրա առաջին նպատակը հասարակական միջոցառումներին մասնակցելն է (քաղաքական իրավիճակն այս պահին անսովոր սրված էր՝ Պորտուգալիան հեղափոխության եզրին էր), իսկ մյուսները սպորտից բացի այլ բան չէին նկատի ունենում։ Տարաձայնությունների պատճառ են դարձել նաև այլ հարցեր, օրինակ՝ ակումբի կենտրոնակայանի գտնվելու վայրը։ «Կամպո Գրանդիի» 14-ից 22 տարեկան 18 հիմնադիրներ՝ 14-ամյա Ֆրանսիշկու Ստրոմպի և 21-ամյա Ժոզե Ալվալադեի գլխավորությամբ, Գավացո եղբայրների անմիջական ազդեցության ներքո, Մասնավորապես՝ Ժոզեն, դուրս եկան այս գործից և, ստանալով վիկոնտ դի Ալվալադեի ֆինանսական աջակցությունը, հիմնեցին ևս մեկ ակումբ՝ այս անգամ բացառապես սպորտային բնույթի։ այս ակումբի հիմնադիրները, ովքեր 1990-ականների սկզբին տեղափոխվեցին «Կամպո Գրանդիի» գլխավոր տնօրեն, իսկ 1990-ականների սկզբին։ Չի կարելի չնշել, որ նախկին անվանապես ֆուտբոլային պրոֆիլից որոշվել է հրաժարվել՝նոր ակումբի հետաքրքրությունների ոլորտը ներառում էր ֆուտբոլ, թենիս, կրիկետ, ինչպես նաև մարմնամարզություն, սուսերամարտ, հոկեյ խոտածածկի վրա և նույնիսկ պարանների ձգում։ 1906 թվականի հուլիսի 1-ը համարվում է «Սպորտինգ» (Sporting Clube de Portugal) բազմապրոֆիլ մարզական ակումբի հիմնադրման պաշտոնական ամսաթիվը։ Բացի երկու հարյուր հազար Ռեալից, վիկոնտ դի Ալվալադեն ակումբի մարզական օբյեկտների կառուցման համար հող է հատկացրել իր ֆերմաներից մեկում, իսկ ինքը դարձել է ասոցիացված պաշտպան, այնուհետև տնօրենների խորհրդի նախագահ և պատվավոր նախագահ։

### Ֆուտբոլային թիմ
Ֆուտբոլային թիմի առաջին հանդիպումը տեղի է ունեցել 1907 թվականի փետրվարի 3-ին՝ Ալկանտարայի «Կրուզ Նեգրան» 5։ 1 հաշվով ջախջախել է «Սպորտինգին»։ «Պորտուգալիայի մարզական ակումբի» և «Լիսաբոնի մարզական ընկերության» միջև հանդիպումը, որը հաջորդ տարվանից հայտնի է «Բենֆիկա» անունով, ավարտվեց առաջինների հաղթանակով ՝ 2:1 հաշվով և նշանավորվեց սկանդալով՝ «Սպորտինգի» ֆուտբոլիստները 1:1 հաշվի ժամանակ լքեցին խաղադաշտը՝ պատճառաբանելով հորդառատ անձրևը, սակայն մեղադրվելով խաղը շարունակելու պատրաստ «Բենֆիկայի» խաղացողների վախկոտության մեջ, վերադարձան և խաղն ավարտին հասցրին՝ խփելով հաղթական գոլը։ Այս դրվագը միայն ամրապնդեց «Սպորտինգի» հեղինակությունը որպես միջին խավի և էլիտայի վրա կենտրոնացած ակումբ՝ ի տարբերություն «Բենֆիկայի», որը հենվում էր աշխատողների և աղքատների վրա։ Ֆրանսիշկա Ստրոմպն ակումբի գործունեության այս շրջանում որևէ մասնակցություն չի ունեցել նրա մարզական գործունեությանը, թեև հույս ուներ ինչ-որ պահի միանալ ֆուտբոլային թիմին, որի նկատմամբ ի սկզբանե անտարբեր չէր։ Իսկ մինչ այդ նա զբաղվում է կազմակերպչական, տեղեկատվական, նույնիսկ դիզայներական հարցերով՝ նրա ուսերին մի շարք գործեր կան՝ նշվում էր երիտասարդի ոգևորությունը այն ամենում, ինչ վերաբերում էր ակումբին, որի հետ նա որոշեց կապել իր կյանքը և որը հետագայում անվանեց իր «գլխավոր կիրքը»։ Հենց Ստրոմպն է համարվում «Սպորտինգի» խաղային, կանաչ-սպիտակ համազգեստի հեղինակը կամ հեղինակներից մեկը՝ ամեն դեպքում, այս համազգեստը պատմության մեջ մտավ Stromp Kit անվան տակ (հայտնի է նաև, որ Ստրոմպը հագնում էր թիմի համար կարված կանաչ-սպիտակ սվիտեր նաև առօրյա կյանքում)։ Չնայած ակումբում լուրջ զբաղվածությանը, նա շարունակում է ինժեներական կրթություն ստանալ, թեև նախապատվությունը տալիս է «Սպորտինգում» աշխատելուն։ Մինչդեռ 1907/1908 թվականների իր դեբյուտային մրցաշրջանը ֆուտբոլային թիմը, որը նրա ընթացքում համալրվեց «Բենֆիկայի» ուժեղ խաղացողներով, ավարտում է Լիսաբոնի առաջնության երկրորդ հորիզոնականում։

1908 թվականին 16-ամյա Ստրոմպն իր նորամուտը կնշի «Սպորտինգ» ֆուտբոլային թիմում։ Հետագայում նա կդառնա հիանալի խաղացող և կճանաչվի ակումբի ամենահայտնի ֆուտբոլիստը։ Երիտասարդ տարիքից խաղադաշտում նրա պահվածքը բացառապես պարկեշտ և հարգալից էր մրցակցի նկատմամբ՝ կարելի է ասել, որ Ստրոմպը Պորտուգալիայում որոշակի մոդա է մտցրել ֆուտբոլում ջենթլմենական վարքի ոճի համար։ Բավականին արագ Ստրոմպը դառնում է թիմի կենտրոնական դեմքը, իսկ 1913 թվականից՝ նրա ավագը։ Քանի որ հենց ավագներն էին այդ ժամանակ կատարում մարզչական պարտականությունները, հենց Ստրոմպն էր, որ 1916 թվականին դարձավ «Սպորտինգի» առաջին պաշտոնական գլխավոր մարզիչը։ Այնուամենայնիվ, արդեն հաջորդ տարի թիմում հրաժարվեցին մարզչական հատուկ պաշտոնից, և Ստրոմպը վերադարձավ իր պարտականությունների կատարմանը՝ որպես թիմի անմիջական ղեկավար՝ խաղադաշտում կամ դրա սահմաններից դուրս։ Ժամանակակիցների հուշերում նշվում է Ֆրանչիշկուի նորարարությունը խաղերից առաջ խաղացողներին մոտիվացնելու գործում՝ նա ամբողջ ներկայացումներ էր կազմակերպում հանդերձարաններում՝ դիմելով թիմակիցներին ոգեշնչող ելույթներով ընդգծված հուզական ոճով, «միացնելով» նրանց և համապատասխանեցնելով անհրաժեշտ տրամադրությանը՝ «հաճախ արցունքներով լի աչքերով»։ Ստրոմպը նաև զբաղվել է սկաուտական գործունեությամբ՝ հրավիրատոմսեր ուղարկելով իրեն հետաքրքրող այլ ակումբների ֆուտբոլիստներին, և անձամբ լուծել է նրանց աշխատանքի տեղավորման հարցերը՝ վերաբերում էր նրա վարմանը և սելեկցիոն աշխատանքին։ Այս տարիներին Ստրոմպը «Սպորտին» ֆուտբոլային նախագծի գլխավոր ոգեշնչողն է, խորանում է բոլոր մանրամասների մեջ և իրեն պատասխանատու է զգում իր գործունեության բոլոր ասպեկտների համար։ Ըստ տարածված արտահայտության՝ «Սպորտինգը» դառնում է Ստրոմպի «ընտանիքի մի մասը»։ Սակայն 1910-ականների սկզբի Պորտուգալիայում և մասնավորապես Լիսաբոնում բուռն հասարակական-քաղաքական կյանքը մերթ ընդ մերթ կտրվում էր և ֆուտբոլից, և ինստիտուտից։

### Հաղթանակից առաջ և հետո
1910 թվականի հեղափոխությունը ֆինանսական լուրջ վնաս հասցրեց ակումբին՝ նրա հիմնական հովանավոր վիկոնտ դի Ալվալադեն, որը չէր թաքցնում իր միապետական համակրանքը, ստիպված է լքել երկիրը։ Ինչ վերաբերում է հենց Ստրոմպին, ապա զինվորական ծառայության ընթացքում նա մասնակցեց հեղաշրջման նախապատրաստմանը, որի նպատակը միապետության վերականգնումն էր։ Սակայն բանը չհասավ՝ դավադրությունը ձախողվեց, և դրա մասնակիցները տարբեր ժամկետներով գնացին բանտ։ Կապիտան Ստրոմը չորս ամիս բանտում էր։ Միևնույն ժամանակ, նախկին Viscount Farm-ի անապատը վերածվում է մեծ սպորտային համալիրի՝ տարբեր թիմային խաղերի դաշտերով, վազքուղիներով, տարբեր խաղահրապարակներով և, որն ավտոմատ կերպով այն վերածում էր այն ժամանակվա եզակի կառույցի՝ ցնցուղախցիկներով։ Միևնույն ժամանակ, «Սպորտինգի» թենիսի թիմը ակումբի համար շահում է իր առաջին տիտղոսները, պոչինին աջակցում են մարմնամարզիկները (Ֆրանսիսկայի եղբայրը՝ Անտոնիո Ստրոմպը, հաղթում է Պորտուգալիայի սկավառակի նետման առաջնությունը), և ակնհայտ է դառնում, որ «Պորտուգալիայի մարզական ակումբի» հետ ձեռնարկումն իրեն արդարացրեց։ Գործը մնում էր Ստրոմպի սիրելի մտահղացմանը՝ ֆուտբոլային թիմին։ 1915 թվականին «Սպորտինգն» առաջին անգամ հաղթեց Լիսաբոնի առաջնությունում և առաջին անգամ դարձավ Լիսաբոնի Պատվո գավաթակիր։ Այդ պահից սկսած «Սպորտինգը» Պորտուգալիայի մարզական ավանգարդում է։

Չորս անգամ Ֆրանսիշկու Ստրոմպը «Սպորտինգի» կազմում հաղթում է Լիսաբոնի առաջնությունում, նույնքան էլ դառնում է Պատվո գավաթակիր (ընդ որում մեկ անգամ հաղթում է այդ մրցաշարում նաև որպես գլխավոր մարզիչ)։ 1920-ականների սկզբից թիմը մոտենում է պատմական հաջողությանը և իր առաջին մեծ հաղթանակին։ 1922 թվականին «Սպորտինգը» խաղում է Պորտուգալիայի նորաստեղծ գավաթի եզրափակչում, որն այդ ժամանակ խաղարկվում էր գլխավոր և միակ ազգային մրցաշարը (այն ժամանակ այն կոչվում էր ազգային առաջնություն, բայց այժմ այն չի ճանաչվում և հավասարեցվում է ազգային գավաթին)։ 1923 թվականին «Սպորտինգը» խաղում է Պորտուգալիայի գավաթի խաղարկությունում, իսկ 1924 թվականին՝ Պորտուգալիայի գավաթի խաղարկությունում։ Հունիսի 4-ին, 11-ին և 18-ին կայացած երեք հանդիպումներից բաղկացած շարքում ընդհանուր հաղթանակ տարան «Պորտուի» ֆուտբոլիստները (2:1, 0:2 և 3:1 դ.վ.): 1923 թվականի հունիսի 24-ին «Սպորտինգը» Պորտուգալիայի Գավաթի եզրափակչում 3:0 հաշվով ջախջախում է «Ակադեմիկային» և առաջին անգամ նվաճում բաղձալի գավաթը։ 1923 թվականի հունիսի 24-ին «Սպորտինգը» Պորտուգալիայի Գավաթի եզրափակչում 3։ 0 հաշվով ջախջախում է «Ակադեմիկային» և առաջին անգամ նվաճում է նվաճած գավաթը։ 1924 թվականին, լինելով երկրի գլխավոր ֆուտբոլային մրցաշարի գործող հաղթող, 31-ամյա Ստրոմպը պաշտոնապես ավարտեց ֆուտբոլիստի կարիերան։ Հետագայում նա կենտրոնացավ կառավարման գործունեության վրա՝ ստիպված այն համատեղելով Banco Nacional Ultramarino-ում աշխատանքի հետ, որն առաջացնում է անհրաժեշտ եկամուտ։ 1925 թվականի փետրվարի 19-ից մինչև 1926 թվականի փետրվարի 23-ը Ֆրանսիշկու Ստրոմպը զբաղեցրել է «Սպորտինգի» փոխնախագահի պաշտոնը, իսկ մինչ նշանակումը և հրաժարականից հետո մասնակցել է ակումբի ղեկավարմանը տարբեր վարչական, հասարակական և տնտեսական պաշտոններում։

### Հավաքական
Խստորեն ասած, Ստրոմպը երբեք չի խաղացել Պորտուգալիայի ազգային հավաքականում, սակայն նա 25 խաղ է անցկացրել Պորտուգալիայի ակումբների ազգային հավաքականում («պորտուգալական ֆուտբոլի դեմքը միջազգային ասպարեզում»), որի կազմում նա մասնակցել է արտասահմանյան տարբեր հավաքականների դեմ խաղերին։ Հատկապես հայտնի դարձավ Պորտուգալիայի ակումբային հավաքականի ճանապարհորդությունը դեպի Բրազիլիայի մրցաշար 1913 թվականին։ Պորտուգալացիների մրցակիցը Բրազիլիայի ազգային հավաքականն էր, որը դեռ ոչ մի կապ չունի Բրազիլիայի ֆուտբոլի կոնֆեդերացիայի հետ (այն պաշտոնապես կդառնա նրա անդամ հաջորդ տարի՝ 1914 թվականին), և, հետևաբար, ոչ այնքան պաշտոնական։ Ըստ որոշ տվյալների՝ բրազիլացիների դեմ հանդիպումը Ստրոմպի առաջին միջազգային փորձն էր, ըստ մյուսների՝ նա մասնակցել է նաև 1910 թվականի իսպանական շրջագայությանը, այդ թվում՝ «Հուելվայի» դեմ խաղին (4:0), երբ, ինչպես ենթադրվում է, երկու անգամ գրավել է մրցակցի դարպասը։

### Կործանում
Ֆրանսիշկա Ստրոմպը ինքնասպան եղավ երեսունութ տարեկան հասակում 1930 թվականի հուլիսի 1-ին՝ դրա համար միտումնավոր ընտրելով իր կյանքի միակ կրքի՝ «Սպորտինգի» հիմնադրման տարեդարձը։ Սարսափելի հիվանդությունը, որը նրան ստիպել է նման քայլի դիմել, սիֆիլիսը նրա մոտ ախտորոշել է սեփական հայրը՝ մասնագիտությամբ բժիշկ։ Տեղի ունեցածի պատկերը նկարագրվում է հետևյալ կերպ՝ հուլիսի 1-ին, վաղ առավոտյան, Banco Nacional Ultramarino-ում աշխատանքի գնալու փոխարեն, Ստրոմպը գնաց Սետե Ռիուշ երկաթուղային կայարան՝ հաշվարկելով գնացքի մոտենալու պահը, նա հանեց վերարկուն և ձեռքերը տարածելով՝ նետվեց դրա տակ։

«Սպորտինգի» հիմնադրի և առաջին մեծ ֆուտբոլիստի ողբերգական մահը ցնցեց Պորտուգալիան և ուժեղ հուզական ազդեցություն ունեցավ ակումբի հետ այս կամ այն կերպ կապված մարդկանց վրա, էլ չեմ ասում այն ֆանտաստիկների մասին, ովքեր կռապաշտում էին Ստրոմպին։ 1930 թվականից նրա կերպարը սկսում է իդեալականացվել և գերաճել լեգենդներով՝ Լիսաբոնի թիմի առաջին ավագն ու առաջին գլխավոր մարզիչը աստիճանաբար վերածվում են իդեալական անհատականության, իդեալական մարդու, իդեալական մարզիկի։ Երրորդ համարը, որով Ստրոմն ավարտում էր խաղային կարիերան, ընդմիշտ ամրագրված է նրա համար՝ նա «Սպորտինգի» ֆուտբոլիստների բոլոր սերունդների հավերժական ակումբակիցն է։

## Հիշատակ
1990 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Ֆրանսիշկու Ստրոմպը հետմահու պարգևատրվել է կառավարության մեդալով՝ Պորտուգալիային մատուցած մարզական ծառայությունների համար։ 

Նրա անունով փողոց է կոչվել Լիսաբոնի Լումիար թաղամասում, որը միայն գյուղական բնակավայր էր, երբ 1895 թվականին այնտեղ է տեղափոխվել Ստրոմպների ընտանիքը, և որտեղ մեծացել է Ֆրանսիշկան։ Նույն տեղում, Rua Francisco Stromp-ում, ի հիշատակ նրա, քարե պատվանդանի վրա տեղադրված է բրոնզե կիսանդրին՝ Ստրոմպը պատկերված է ակումբի խաղային համազգեստով։ Բացի այդ, նրա անունով է կոչվում մի շարք գավաթներ (Troféu Francisco Stromp), որոնք խաղարկվում են Լիսաբոնի մի քանի մարզաձևերի մրցաշարերի շրջանակներում։ Ստրոմպի անունով են կոչվում «Պորտուգալիայի մարզական ակումբի» կողմից ամեն տարի տարբեր մարզական առարկաներից տրվող մրցանակները։

## Ձեռքբերումներ
### Որպես խաղացող

 **Սպորտինգ**
* Պորտուգալիայի գավաթակիր՝ **(1)** 1922/23
* Լիսաբոնի չեմպիոն՝ **(4)** 1914/15, 1918/19, 1921/22, 1922/23
* Լիսաբոնի Փառքի գավաթակիր՝ **(4)** 1914/15, 1915/16, 1916/17, 1921/22
* Պորտուգալիայի գավաթի եզրափակչի մասնակից՝ 1921/22

### Որպես մարզիչ
 **Սպորտինգ**
* Լիսաբոնի Փառքի գավաթակիր՝ **(1)** 1916/17

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Pereira, Luís Miguel. Caretas do Sporting. - Editora PRIMEBOOKS, 2007
* História do Sporting no Sítio oficial do Sporting Clube de Portugal
 
Կատեգորիա:Պորտուգալացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Պորտուգալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սպորտինգ Լիսաբոնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով