Անդորրայի տնտեսություն

**Անդորրայի տնտեսություն**, զարգացած և ազատ շուկայական տնտեսություն, որը պայմանավորված է ֆինանսներով, մանրածախ առևտրով և զբոսաշրջությամբ։ Երկրի համախառն ներքին արդյունքը 2023 թվականին կազմել է 5,70 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Ֆրանսիայից և Իսպանիայից գնորդների համար Անդորրան գրավիչ է որպես անվճար նավահանգիստ, նաև զարգացրել է ակտիվ ամառային և ձմեռային զբոսաշրջային հանգստավայրեր։ Ունենալով մոտ 270 հյուրանոց և 400 ռեստորան, ինչպես նաև բազմաթիվ խանութներ, զբոսաշրջային առևտուրն աշխատում է ներքին աշխատուժի աճող մասի վրա։ Տարեկան այցելում է մոտ 10 միլիոն զբոսաշրջիկ։

Իրականացվում է սպառողական ապրանքների, այդ թվում՝ ներմուծվող ապրանքների առևտուր, քանի որ դրանք մաքսազերծ են, Անդորրայում ավելի քիչ թանկ են, քան հարևան երկրներում։ Անդորրայի անմաքս կարգավիճակը նույնպես էական ազդեցություն է ունեցել Եվրամիության (ԵՄ) հետ նրա հարաբերությունների վրա։ ԵՄ-ի հետ անմաքս կարգավիճակի և հարաբերությունների վերաբերյալ նրա բանակցությունները սկսվեցին 1987 թվականին՝ Իսպանիայի անդամակցությունից անմիջապես հետո։ Համաձայնագիր, որն ուժի մեջ է մտել 1991 թվականի հուլիսին, սահմանում է առանց մաքսատուրքի քվոտաներ և սահմանափակումներ դնում որոշ ապրանքների վրա՝ հիմնականում կաթնամթերքի, ծխախոտի և ալկոհոլային խմիչքների վրա։ Անդորրային թույլատրվում է պահպանել գների տարբերությունները ԵՄ այլ երկրներից, և այցելուները օգտվում են սահմանափակ անմաքս արտոնություններից։

Անդորրայի ընտրությունների արդյունքները մինչ այժմ ցույց են տալիս, որ շատերն աջակցում են կառավարության բարեփոխումների նախաձեռնություններին և կարծում են, որ երկիրը պետք է որոշ չափով ինտեգրվի Եվրամիությանը, որպեսզի շարունակի վայելել իր բարգավաճումը։ Չնայած վարելահողերը կազմում են երկրի 2%-ից պակասը, գյուղատնտեսությունը Անդորրայի տնտեսության հենարանն էր մինչև զբոսաշրջության աճը։ Ոչխարաբուծությունը եղել է գյուղատնտեսական հիմնական գործունեությունը, սակայն ծխախոտագործությունը ևս շահութաբեր է։ Անդորրայի սննդամթերքի մեծ մասը ներմուծվում է։

Բացի արհեստագործությունից, արտադրությունը ներառում է սիգարներ, ծխախոտ և կահույք ներքին և արտահանման շուկաների համար։ Լես Էսկալդեսում գտնվող հիդրոէլեկտրակայանը՝ 26,5 մեգավատ հզորությամբ, ապահովում է Անդորրայի էլեկտրաէներգիայի 40%-ը, մնացածն ապահովում է Իսպանիան։

## Ընդհանուր ակնարկ
thumb|right|Արտահանումը Անդորրայից 2010-2014 թվականների համար՝ արտահայտված ԱՄՆ դոլարով

Զբոսաշրջությունը Անդորրայի տնտեսության հենարանն է, որը կազմում է ՀՆԱ-ի մոտավորապես 80%-ը։ Տարեկան գնահատվում է մոտ 9 միլիոն զբոսաշրջիկ, որոնց գրավում է Անդորրայի անմաքս կարգավիճակը և նրա ամառային և ձմեռային հանգստավայրերը։ Անդորրայի համեմատական առավելությունը վերջերս զիջել է, քանի որ բացվել են հարևան Ֆրանսիայի և Իսպանիայի տնտեսությունները՝ ապահովելով ապրանքների ավելի լայն հասանելիություն և ցածր մաքսատուրքեր։ Բանկային հատվածն իր «հարկային դրախտի» կարգավիճակով նույնպես էականորեն նպաստում է տնտեսությանը։ Գյուղատնտեսական արտադրությունը սահմանափակված է վարելահողերի սակավությամբ, և սննդամթերքի մեծ մասը պետք է ներմուծվի։ Անասնաբուծության հիմնական գործունեությունը ոչխարաբուծությունն է։ Արտադրությունը հիմնականում բաղկացած է ծխախոտից, սիգարներից և կահույքից։ Անդորրան ԵՄ Մաքսային միության անդամ է։

### Տրանսպորտ
Անդորրան չունի օդանավակայաններ կամ երկաթուղիներ։ Նախատեսվում է Անդորրային սպասարկող օդանավակայան կառուցել իսպանական մոտակա Լա Սեու դե Ուրգել քաղաքում։ Գործում է միայն ավտոմոբիլային տրանսպորտ։ Երկիրը Իսպանիայի հետ կապող առաջին ճանապարհը կառուցվել է 1911 թվականին, իսկ Ֆրանսիայի հետ՝ 1933 թվականին։ Ճանապարհների ընդհանուր երկարությունը 269 կմ է, որից 198 կմ ասֆալտապատ է։

### Բնակչության եկամուտը
2019 թվականի նվազագույն աշխատավարձը կազմել է 991,47 եվրո։ 2022 թվականի հունվարի 1-ից նվազագույն աշխատավարձը կազմում է ժամում 6,68 եվրո և ամսական 1157,87 եվրո։ 2023 թվականի հունվարի 1-ից նվազագույն աշխատավարձը կազմում է ժամում 7,42 եվրո և ամսական 1286,13 եվրո։ 2024 թվականի հունվարի 1-ից նվազագույն աշխատավարձը կազմում է ժամում 7,94 եվրո և ամսական 1376,27 եվրո։

## Վիճակագրություն
ՀՆԱ. գնողունակության համարժեքություն՝ 3,327 միլիարդ ԱՄՆ դոլար (2015)
երկրի համեմատությունը աշխարհի հետ՝ 190

**ՀՆԱ - իրական աճի տեմ**պ՝ 8,95% (2015)
երկրի համեմատությունը աշխարհի հետ՝ 132

**ՀՆԱ - մեկ շնչի հաշվով**. գնողունակության համարժեքություն - 49,900 ԱՄՆ դոլար (2015)
երկրի համեմատությունը աշխարհի հետ՝ 29

**ՀՆԱ - կազմը ըստ ոլորտների** (2015 թ.)
*գյուղատնտեսություն՝ 11.9%
*արդյունաբերություն՝ 33.6%
*ծառայություններ՝ 54,5%

**Ընտանիքի եկամուտը կամ սպառումը** ըստ տոկոսային մասնաբաժնի.
*ամենացածր 10%
*ամենաբարձր 10%

Գնաճի մակարդակը (սպառողական գներ) -0.9% (2015)
երկրի համեմատությունը աշխարհի հետ՝ 225

Աշխատուժ՝ 42230 (2007)
երկրի համեմատությունը աշխարհի հետ՝ 185

**Աշխատուժ՝ ըստ մասնագիտության**՝ 
*գյուղատնտեսություն 0.3%, ա
*րդյունաբերություն 20.8%, 
*ծառայություններ 79% (2007)

Գործազրկության մակարդակը՝ 3,7%
երկրի համեմատությունը աշխարհի հետ՝ 183

Բյուջե
*եկամուտներ՝ 1872 մլրդ ԱՄՆ դոլար
*ծախսեր՝ 2,06 մլրդ ԱՄՆ դոլար (2016)

Արդյունաբերություն՝ զբոսաշրջություն (դահուկային սպորտ), բանկային գործ, փայտանյութ, կահույք

**Արդյունաբերական արտադրության աճի տեմպը**՝ -3.9% (2020)
երկրի համեմատությունը աշխարհի հետ՝ 184

Էլեկտրաէներգիա, արտադրություն ըստ աղբյուրի.
*հանածո վառելիք՝ 0%
*հիդրո՝ 40%
*միջուկային՝ 0%
*այլ՝ 60%-ը ներմուծվել է Իսպանիայից

**էլեկտրաէներգիա ներմուծում**՝ Իսպանիայից և Ֆրանսիայից; Անդորրան արտադրում է փոքր քանակությամբ հիդրոէներգիա։

Գյուղատնտեսություն, ապրանքներ. փոքր քանակությամբ տարեկանի, ցորեն, գարի, վարսակ, բանջարեղեն, ծխախոտ, ոչխար, խոշոր եղջերավոր անասուն։

Արտահանում` 1842 մլրդ ԱՄՆ դոլար f.o.b. (2020)
երկրի համեմատությունը աշխարհի հետ՝ 163

Արտահանում, ապրանքներ՝ ինտեգրալ սխեմաներ, ատամնաբուժական կցամասերի պարագաներ, մեքենաներ, ոսկի, եթերայուղեր (2021)

Արտահանում, գործընկերներ՝ Իսպանիա 40%, Ֆրանսիա 19%, ԱՄՆ 11%, Մավրիտանիա 5% (2019)

Ներմուծում` 1,727 միլիարդ ԱՄՆ դոլար (2020)
երկրի համեմատությունը աշխարհի հետ՝ 178

Ներմուծում, ապրանքներ՝ ավտոմեքենաներ, նուրբ նավթ, օծանելիք, սափրվելու արտադրանք, լիկյորներ (2019)

Ներմուծում, գործընկերներ՝ Իսպանիա 71%, Ֆրանսիա 17% (2019)

Պարտք՝ արտաքին՝ $0 (2016)

**Տնտեսական օգնություն**, ստացող՝ չկա

Արժույթը՝ եվրոն փոխարինել է ֆրանսիական ֆրանկին և իսպանական պեսետային։

Եվրո ԱՄՆ դոլարի դիմաց - 0,845 (2021), 0,6827 (2008), 0,7306 (2007), 0,7964 (2006), 0,8041 (2005), 0,8054 (2004), 0,886 (2006), 0,886 (2006), 0,886 (2006), 0,886 (2006) 2001), 0,9867 (հունվար 2000), 0,9386 (1999)

Ֆինանսական տարի՝ օրացուցային տարի

**Ընկերություններ**

2022 թվականին Անդորրայում գրանցված ամենաշատ ընկերություններ ունեցող ոլորտը ծառայություններն են 2515 ընկերություններով, որին հաջորդում են մանրածախ և մեծածախ առևտուրը՝ համապատասխանաբար 1157 և 1144 ընկերություններով։

## Արտաքին հղումներ
* Справка на сайте МИД РФ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անդորրա
Կատեգորիա:Համաշխարհային տնտեսություն
Կատեգորիա:Տնտեսություններ