Կոռուպցիան Թուրքիայում

**Կոռուպցիան Թուրքիայում,** հանգամանք, որն ազդում է Եվրամիությանը Թուրքիայի անդամակցությանը։ «Թրանսփարենսի ինթերնեշնլ»-ը 180 երկրի կոռուպցիայի ընկալման ինդեքսը գնահատում է ըստ հանրային հատվածի կոռուպցիայի ընկալման մակարդակի՝ 0-ից (շատ կոռումպացված) մինչև 100 (շատ ազնիվ) սանդղակով։ Ներկայիս սանդղակի 2012 թվականին ներդրումից ի վեր Թուրքիայի գնահատականը իր ամենաբարձր՝ 50 գնահատականից (2013) իջել է մինչև ամենացածր՝ ներկայիս 34 գնահատականը (2023 և 2024), որը նրա ամենացածր գնահատականն է ինդեքսի ներկայիս տարբերակի 2012 թվականից ի վեր։ Երբ ինդեքսի 180 երկրները դասակարգվում էին իրենց գնահատականներով (որտեղ ամենաազնիվ համարվող երկիրը դասակարգվում էր 1-ին հորիզոնականով), Թուրքիան 2024 թվականին զբաղեցրել է 107-րդ տեղը։ Տարածաշրջանային գնահատականների հետ համեմատության համար, Արևելյան Եվրոպայի և Կենտրոնական Ասիայի երկրների շրջանում լավագույն գնահատականը 53 էր, միջին գնահատականը՝ 35, իսկ ամենավատ գնահատականը՝ 17։ Համաշխարհային միավորների հետ համեմատության համար լավագույն միավորը 90 էր (դասակարգված 1-ին), միջին միավորը՝ 43, իսկ ամենավատ միավորը՝ 8 (դասակարգված 180-րդ):

## Կոռուպցիոն դեպքեր
1998 թվականի «Թուրքբանկ»-ի սկանդալը հանգեցրել է Մեսութ Յըլմազի հանդեպ անվստահության քվեի և նրա հրաժարականի։ Չնայած Յըլմազի գործը հետաքննվել է խորհրդարանի կողմից, հնգամյա վաղեմության ժամկետի պատճառով գործը կարճվել է։ 2013 թվականի դեկտեմբերի 17-ին երեք թուրք նախարարների և բազմաթիվ հայտնի գործարարների որդիները ձերբակալվել և մեղադրվել են կոռուպցիայի մեջ։

1998 թվականին «Բարեկեցություն» կուսակցության փակումից հետո դրա առաջնորդները պարտավորվել են պետությանը վերադարձնել իրենց մոտ պահվող 896 միլիարդ թուրքական լիրան։ Գործով քննիչները պնդում էին, որ գումարը կեղծ փաստաթղթերի օգնությամբ ներկայացվել է որպես ծախսված գումար։ Գործի արդյունքում «Բարեկեցություն» կուսակցության առաջնորդ Նեջմեթթին Էրբաքանը դատապարտվել է 2 տարի 4 ամիս ազատազրկման կոռուպցիայի համար։ «Բարեկեցութուն» կուսակցության վաթսունութ առաջնորդներ ազատազրկվել են։

Մեկ այլ նշանակալի կոռուպցիոն սկանդալ կապված էր 2025 թվականին ձերբակալման հետ ընդդիմադիր Հանրապետական-ժողովրդական կուսակցության (ՀԺԿ) ավելի քան 120 պաշտոնյաների, այդ թվում՝ Իզմիրի նախկին քաղաքապետ Թունչ Սոյերի և Ստամբուլի քաղաքապետ Էքրեմ Իմամօղլուի հետ: Պաշտոնյաները մեղադրվել են քաղաքային պայմանագրերում ենթադրյալ մրցույթների կեղծման և խարդախության մեջ: Սակայն ընդդիմադիր կուսակցությունը ձերբակալությունը համարել է քաղաքական դրդապատճառներով պայմանավորված: Իզմիրը համարվում է Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի դեմ ընդդիմության հենակետ:

Մեկ այլ խոշոր սկանդալ կապված է Հյուսիսային Կիպրոսում խաղատների մագնատ Հալիլ Ֆալյալի սպանության և նրա նախկին ֆինանսական մենեջեր Ջեմիլ Օնալի հետագա բացահայտումների հետ: Օնալը պնդել է, որ Ֆալյալին միլիոնավոր դոլարների կաշառք է փոխանցել թուրք պաշտոնյաներին, այդ թվում՝ Էրդողանի մերձավոր շրջապատի անդամներին։ Հալիլ Ֆալյալին սպանել են 2025 թվականի փետրվարի 5-ին Հաագայում:

## Հակակոռուպցիոն օրենսդրություն
Թուրքիայի քրեական օրենսգիրքը ներառում է Կոռուպցիայի դեմ պայքարի օրենսդրություն, որը քրեականացնում է կոռուպցիոն գործունեության տարբեր ձևեր, այդ թվում՝ ակտիվ և պասիվ կաշառակերությունը, կոռուպցիայի փորձը, շորթումը, օտարերկրյա պաշտոնյային կաշառելը, փողերի լվացումը և պաշտոնեական լիազորությունների չարաշահումը: Այնուամենայնիվ, կոռուպցիայի դեմ պայքարի օրենքները վատ են կիրառվում, և կոռուպցիայի դեմ պայքարի մարմինները համարվում են անարդյունավետ: Կոռուպցիայի մասին իրազեկողների պաշտպանությունը բացակայում է:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Turkey Corruption Profile from the Business Anti-Corruption Portal

Կատեգորիա:Թուրքիայի իրավունք
Կատեգորիա:Թուրքիայի հասարակություն
Կատեգորիա:Թուրքիայի պետական կառուցվածք
Կատեգորիա:Թուրքիայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Իրադարձություններ Թուրքիայում
Կատեգորիա:Կաշառակերություն