Իփսուիչ (Քվինսլենդ)

**Իփսուիչ**, **Իպսվիչ** (), քաղաք Քվինսլենդում, Ավստրալիայում։ Իփսուիչի քաղաքային շրջանի կենտրոնն է։  Բնակչությունը ըստ 2009 թվականի մարդահամարի կազմել է 163000 մարդ։ Քաղաքը մտնում է Բրիսբենի մետրոպոլիայի տարածքի մեջ։ Անվանվել է բրիտանական Իպսվիչ քաղաքի պատվին։

## Պատմություն
ձախից|մինի|200x200փքս|Իպսվիչի դատարանի շենքը (մոտ 1860 թվական)։

### Նախապատմություն
Մինչ եվրոպացիների գալը այս տարածքները բնակեցված էին ավստրալական տյաերկա ցեղով։ Այս վայրերը եվրոպացիները հայտնաբերել են 1826 թվականի դեկտեմբերին, երբ կապիտան Պատրիկ Լոգանը, հանցագործների գաղութ-բնակավայրի կառավարիչ Մորտոն-Բեյը Բրիսբեն գետն ուսումնասիրելիս այստեղ հայտնաբերում են կրաքարի և այլ օգտակար հանածոների հանքավայրեր։ 1827 թվականին այստեղ բերվեցին առաջին բանտարկյալները՝ կրաքար արդյունահանելու համար։ Հանքահանված կրաքարը նավակներով լողում էին գետով դեպի Բրիսբեն։

1828 թվականի ամռանը բրիտանացի բուսաբան և ճանապարհորդ Ալան Կանինգհեմն այցելեց այս վայրերը։ Նրանք հայտնաբերեցին տարբեր բնական գոյացություններ, ինչպիսիք են Կաննինգեմի Կիճը, Դարլինգի Բլուրը և այլն։  Նոր Հարավային Ուելսի նահանգապետ Դարլինգ Ռալֆին ուղղված իր նամակում նա հայտնել է, որ Բրեմեր գետի հովտում՝ կրաքարի արդյունահանման վայրերից ոչ հեռու, հայտնաբերել է ածխի հանքավայրեր։

Հետագա տարիներին այս վայրերը շարունակել են բնակեցվել հանքարդյունաբերությամբ զբաղվող բանտարկյալներով։ Գաղութը վերջնականապես փակվեց 1839 թվականին, բայց բանտարկյալների և պահակների մեծ մասը որոշ ժամանակ շարունակեց մնալ այստեղ։ 1842 թվականի փետրվարի 10-ին Մորթոն Բեյ շրջանը, որը ներառում էր դատապարտյալների բնակավայրը, բացվեց ազատ վերաբնակիչների համար։ Նույն թվականին Նոր Հարավային Ուելսի գլխավոր նահանգապետ Գիպս Ջորջն այցելել է թաղամաս և բնակավայր (որն այն ժամանակ կրում էր Limestone () անվանումը՝ այսինքն կրաքար)։ Նա որոշեց այս վայրում քաղաք հիմնել։

### Քաղաքի հիմնադրումը
1840-ականների սկզբին ածխի արդյունահանումը սկսվեց ժամանակակից Իպսվիչի տարածքում։ Այստեղ արտադրված քարածուխն ու բուրդը գետով տեղափոխվում էին Բրիսբեն։ 1846 թվականին հիմնադրվել է քաղաքը։ Միաժամանակ կազմակերպվել է շոգենավային կապ Բրիսբենի հետ։

### Քաղաքը 19-րդ դարի երկրորդ կեսին
1858 թվականին Բրիսբենում և հարակից քաղաքներում՝ ներառյալ Իփսվիչում, սկսվեց արշավ՝ Նոր Հարավային Ուելսից անջատվելու համար։ Գաղափարի կողմնակիցները հանրահավաքներ ու հանդիպումներ ունեցան իշխանությունների հետ։ Ի վերջո, 1859 թվականին Վիկտորյա թագուհին որոշեց ստեղծել նոր վարչական տարածք՝ Քվինսլենդ։ Հարավային սահմանը գծվել է 28° հարավային լայնության վրա։ Անունը տրվել է թագուհու պատվին ( - թագուհի) և ոչ ի պատիվ Ջեյմս Կուկի (Կուկսլենդ), ով հայտնաբերեց այս հողերը, ինչպես ի սկզբանե առաջարկվել էր։

1860 թվականին ընտրվել է քաղաքի առաջին քաղաքապետ Ջոն Մերֆին ()։ Նույն թվականին մի փոքր ավելի վաղ Իպսվիչը ստացավ առանձին մունիցիպալիտետի կարգավիճակ։ Մեկ տարի անց Իպսվիչում տեղադրվեց հեռագիր։

1873-1876 թվականներին կառուցվել է Իսպուչյան երկաթուղին, որը միացնում է Իպսվիչն ու Բրիսբենը։ Ալբերտի կամուրջը (Ավստրալիա) կառուցվել է երկաթուղու շինարարության շրջանակներում։ (1875 թվական)։ Ճիշտ է, 1893 թվականին այն ավերվել է ջրհեղեղից, սակայն երկու տարի անց վերականգնվել է։

### XX դար
ձախից|մինի|250x250փքս|Շտապօգնության մեքենաներ. 1900-ականների սկիզբ
1904 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Իսպուիչը ստացավ քաղաքի կարգավիճակ (): Այդ ժամանակ նրա բնակչությունը կազմում էր 8637 մարդ։ Դեռ 1902 թվականին բրիտանական կառավարությունը որոշեց միավորել բոլոր գաղութների և մետրոպոլիայի տեղական ինքնակառավարման մասին օրենքները։ Փոքր քաղաքները հայտարարվել են ամենափոքր միավորներ () և շրջաններ (): Քաղաք հասկացությունը հստակ սահմանված չէր։ Սա թույլ տվեց մի շարք բնակավայրերի ստանալ այս կարգավիճակը։

1916 թվականին քաղաքում հայտնվեց հեռախոսային կապ։ Էլեկտրականությունը տեղադրվել է 1919 թվականին։ Հաջորդ տարի Ուելսի արքայազնը (ապագա թագավոր Էդվարդ VIII) այցելեց Իսպուիչ։

Հետագա տարիներին քաղաքն ակտիվորեն զարգանում է։ Առաջացան բազմաթիվ արդյունաբերական և առևտրային ձեռնարկություններ։ 1950 թվականին բացվել է Տեխնիկական ուսումնարանը։ 1958 թվականի հունվարի 19-ին Եղիսաբեթ II թագուհին այցելեց Իպսվիչ։ 1975 թվականին քաղաքն ուներ իր ֆուտբոլային ակումբը։ 1970-ականների վերջին և 1980-ականների սկզբին հետզհետե կառուցվեցին մի քանի նոր երկաթուղային կայարաններ։

### XXI դար
21-րդ դարի առաջին տասնամյակը նշանավորվեց քաղաքի համար մի շարք կարևոր օբյեկտների կառուցմամբ՝ հյուրանոցներ, թանգարաններ, առևտրի կենտրոններ, ցուցահանդեսային կենտրոններ և այլն։

2011 թվականի հունվարին երկարատև անձրևների և դրան հաջորդած ուժեղ ջրհեղեղների հետևանքով քաղաքը մասամբ հեղեղվեց վարարած գետով։ Վնասվել է նաև շրջակա ամբողջ շրջանի գյուղատնտեսական նշանակության հողերի մեծ մասը։

## Կլիմա
Քաղաքը գտնվում է խոնավ մերձարևադարձային կլիմայական գոտում։

## Բնակչություն
Քաղաքի բնակչությունը սրընթաց աճում է։ Ենթադրվում է, որ 2026 թվականին այն կարող է հասնել 355 հազար մարդու։  2001-2006 թվականներին աշխատանքով զբաղվածների թիվն աճել է 22,8%-ով (ի տարբերություն Հարավ-արևելյան Քվինսլենդի, որտեղ անալոգային ցուցանիշը կազմել է 19,1%) և կազմել 62786 մարդ։ Մինչև 14 տարեկան բնակչության տեսակարար կշիռը 2006 թվականին կազմել է 23,8%։ Այնուամենայնիվ, Իպսվիչը, ինչպես զարգացած երկրների այլ քաղաքների մեծ մասը, բնութագրվում է բնակչության աստիճանական ծերացմամբ։ Այսպիսով, ակնկալվում է, որ մինչև 2026 թվականը մինչև 14 տարեկանների տեսակարար կշիռը կկազմի ընդամենը 12%, մինչդեռ տարեցների մասնաբաժինը կկրկնապատկվի։

## Տնտեսություն
ձախից|մինի|250x250փքս|Ժամանակակից քաղաքային դատարանի շենք (2009 թվական):
Իպսվիչը ածխի արդյունահանման խոշոր կենտրոն է։ Քաղաքն ունի նաև զարգացած պողպատի և փայտամշակման արդյունաբերություն, մսամթերքի արտադրություն։ Քաղաքը գտնվում է զարգացած գյուղատնտեսությամբ տարածաշրջանում։

Թագավորական Ավստրալիայի ռազմաօդային ուժերի բազան գտնվում է քաղաքին մոտ (1940 թվականից)։ Նաև Իպսվիչում (1999 թվականի փետրվարից) գտնվում է Քվինսլենդի համալսարանի կամպուսը։

Քաղաքի համար առավել զարգացած և տնտեսապես շահավետ են տնտեսության այնպիսի ոլորտներ, ինչպիսիք են արտադրությունը, մանրածախ առևտուրը, առողջապահությունը, կրթությունը, տրանսպորտը և պահեստավորումը և այլն։ Քաղաքն ունի մեծ թվով առևտրի կենտրոններ։
աջից|մինի|250x250փքս|Քաղաքի տեսարան

## Երկվորյակ քաղաքներ
* Ներիմա, Ճապոնիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1843 հիմնադրումներ Ավստրալիայում
Կատեգորիա:1843 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր