Ժիլ դե Ռե

**Ժիլ դե Մոնմորանսի-Լավալ, բարոն դե Ռե, կոմս դե Բրիեն, սենիոր դ'Ինգրան ի դե Շանտու** (, ), հայտնի է նաև որպես **Ժիլ դե Ռե** (), կամ **Ժիլ դե Ռեց** (), Մոնոմերսի-Լավալեյ տոհմից ֆրանսիացի բարոն, Ֆրանսիայի մարշալ և ալքիմիկոս, հարյուրամյա պատերազմի մասնակից և Ժաննա դ'Արկի համախոհը: Նա ձերբակալվել և մահապատժի է ենթարկվել սերիական սպանության մեղադրանքով, թեև այս մեղադրանքների իսկությունը ներկայումս վիճարկվում է։ Ծառայել է որպես ժողովրդական բանահյուսական կերպար և հանդիսանում է Կապույտ մորուքի նախատիպը:

## Կենսագրություն
### Մանկություն
Ծնվել է 1405 թվականին Բրետանի և Անժուի սահմանին Մաչեկուլի ամրոցում արիստոկրատական ընտանիքում:

Ժիլ դը Ռայսի ծնողները սերել են ամենահայտնի ֆրանսիական ընտանիքներից՝ Քրաոն (ֆրանսերեն) և Մոնմորենսի, ազնվական բրետոնական ընտանիքի ժառանգներից։ Երեխան ստացել է գերազանց կրթություն, իմացել է հին լեզուներ։ Այս դաստիարակության պտուղները արտահայտվել են Ժիլսի գրքեր ու հնություններ հավաքելու սիրո մեջ, ինչպես նաև նրա մտքի հետաքրքրասիրության մեջ, որը նա դրսևորել է ողջ կյանքի ընթացքում: Չնայած այն հանգամանքին, որ Ժիլ դե Ռեյսն իր կյանքի մեծ մասն անցկացրել է թամբում (բառացիորեն) և մարտի դաշտում, նա դարձել է շատ հարուստ գրադարանի սեփականատեր, որի համար գրքեր գնելու համար ծախսեր չի խնայել։

11 տարեկանում նա որբ է մնացել՝ կորցրել է հորը, որը մահացել է ռազմական գործողությունների ժամանակ (մայրը մահացել է ավելի վաղ)։  Նա ժառանգել է մեծ ունեցվածք, և նրա դաստիարակությամբ զբաղվել է պապը, որը կարծել է, որ սրի վարպետությունը շատ ավելի կարևոր է, քան լատիներեն իմանալը:

Ժիլը սիրահարվել է սուսերամարտին, բազեներին և վայրի ձիարշավներին Տիֆուժի նախնիների ամրոցի շուրջը: Որսի և մրցարշավի համար տարածքը զգալիորեն ավելացել է, երբ նրա պապը ստիպել է 16-ամյա Ժիլսին ամուսնանալ Քեթրին դե Թուարսի հետ (ըստ որոշ կարծիքների՝ առևանգել է նրան): Այս հարցը հեշտությամբ լուծվել է, քանի որ հարսնացուն փեսայի զարմիկն էր, և Եկեղեցին հավանություն չի տվել մերձավոր ազգականների միջև ամուսնություններին:  Ընտանիքի ունեցվածքին ավելացվել է հսկայական կալվածք Բրետանում (հարսի օժիտ)։ Բացի այդ՝ իր կնոջ միջոցով Ժիլը կապվել է ապագա թագավոր Չարլզ VII-ի հետ:

### Մասնակցություն ռազմական գործողություններին
1427 թվականից մասնակցել է ֆրանսիական թագի ռազմական գործողություններին՝ Անգլիայի և Ֆրանսիայի միջև Հարյուրամյա պատերազմի ժամանակ։ Ժիլսը եղել է իր միլիցիայի ռազմական առաջնորդ Ժաննա դ Արկի թիկնապահն ու դաստիարակը։

25 տարեկանում, 1429 թվականի հուլիսին, երբ Ժաննա դ Արկի բանակը մտել է Ռեյմս և Շառլ VII-ը թագադրվել է, Ժիլը ստացել է Ֆրանսիայի մարշալի կոչում։ Բայց հետո տեղի են ունեցել Ժաննա դ Արկի պարտություններն ու մահը: Ժիլը մեծ ջանքեր է գործադրել փրկելու իր սիրելի առաջնորդին, երբ 1431 թվականին Ժաննան գերի էր ընկել: Նա հավաքել է վարձկանների բանակ և շարժվել Ռուան, սակայն ուշացել էր. Ժաննան մահապատժի էր ենթարկվել: Նա հեռացել է իր կալվածք և ներգրավվել ներքին պատերազմներում դե Բյուելի դեմ:

Այնուհետև նա մեծ գումարներ է ծախսել Ժաննա դ’Արկի հերոսացման վրա։ Նա պատվիրել է «Օռլեանի առեղծվածը» և տասը տարի ֆինանսավորել դրա բեմադրությունը թատրոնում։

1432 թվականին նա կարճ ժամանակով վերադարձել է «աշխարհ»՝ օգնելով Չարլզ VII-ին վերացնել Լագնիի պաշարումը։

Մոտ 1432 թվականին Չարլզ VII թագավորի արքունիքում Ժիլ դե Ռայիսի նկատմամբ վերաբերմունքը սկսել է փոխվել դեպի վատը՝ մարշալի անառակ պահվածքի մասին լուրերի պատճառով, ինչը ոչ մի կերպ չի համապատասխանել բարոյականության մասին կաթոլիկ գաղափարներին:

### Թոշակի անցում և ալքիմիայի, նեկրոմանիայի և [[օկուլտիզմ]]ի հետապնդում
Ժիլը թոշակի է անցել, իսկ 1433 թվականից սկսել է մշտապես բնակվել Վանդեի տեղական Տիֆագես ամրոցում (Վենդի, 85): Այստեղ նա ապրել է որպես արքա՝ ունենալով երկու հարյուր ասպետից բաղկացած պահակախումբ, անձնական եկեղեցի և հազվագյուտ ձեռագրերով հարուստ գրադարան։ Այստեղ նա կարողացել է  զբաղվել իր հոբբիներով։ Այդ ժամանակվանից մարշալի շքախմբում սկսել են հայտնվել տարբեր տեսակի երազների թարգմանիչներ, մոգեր, կախարդներ և ալքիմիկոսներ: Վերջիններս, օգտագործելով իրենց վարպետի առատաձեռն ֆինանսավորումը, որոնել են փիլիսոփայական քարը, երիտասարդության էլիքսիրը, հիմնական մետաղները ոսկու վերածելու տեխնոլոգիա և այլն: Ամենայն հավանականությամբ, մարշալը, լինելով շատ գրագետ մարդ, ցանկացել է շփվել արտասովոր մարդկանց հետ։ Tiffauges-ի առաջին հարկի մեծ սենյակները վերածվել են ալքիմիական լաբորատորիայի: Ժիլ դե Ռայսը չի խնայել ծախսերը. Նրա վաճառքի գործակալները հսկայական քանակությամբ բաղադրամասեր են գնել, որոնք անհրաժեշտ են եղել փորձերի համար. Այդ բաղադրիչներից մի քանիսը` շնաձկան ատամները, սնդիկը, մկնդեղը, այն ժամանակ շատ թանկ են եղել:

1439 թվականին Արեցցոյի թեմից մի փոքրամասնական վանական՝ Ֆրանչեսկո Պրելատին, ով տիրապետել է մարդկանց վստահություն ներշնչելու արվեստին, համոզել է բարոնին իր անսահմանափակ կախարդական կարողությունների մեջ և կազմակերպել զարմանալի նիստեր Տիֆոժում, որոնց անվանել է «Բարոն անունով դևը»։ Նա դարձել է մարշալի գլխավոր ալքիմիկոսը։ Չնայած նա մոտ երկու տարի աշխատել է մարշալի աշխատակազմում, միայն ավելի ուշ է կարողացել մի կողմ մղել իր մրցակիցներին՝ ֆրանսիացիներին, և համոզել Ժիլ դե Ռայսին իր անփոխարինելիության մեջ։

Մարշալի նախորդ ալքիմիական խորհրդականները պատրաստվածությամբ կաթոլիկ քահանաներ են եղել, բայց Պրելատին ուղղակիորեն հայտարարել է, որ ինքը կախարդ է, որն իր անձնական ծառայության մեջ ունեցել է Բարոն անունով դև, որի շնորհիվ նա կարողացել է շփվել մահացածների աշխարհի հետ և հրամայել նրանց:

### Հետաքննություն և քրեական հետապնդում
Եպիսկոպոսը պահանջել են, որ բոլոր նրանք, ովքեր ունեն նման հանցագործությունների վերաբերյալ կարևոր տեղեկություններ, պաշտոնապես հայտարարեն իրեն այդ մասին։ Նրա քարոզում արված ակնարկներն ու թաքնված ենթատեքստերը ստեղծել են տպավորություն, թե հավաքված ապացույցները բազմաթիվ և լուրջ են եղել։ Սակայն իրականում, իր քարոզը արտասանելիս, Ժան դը Մալեստրուան հիմնվել է միայն մեկ հաղորդագրության վրա՝ երեխայի անհետացման մասին, որը մեկ ամիս առաջ նրա կանցելյային ներկայացրած են եղել Էյսե ամուսինները։ 1440 թվականի հուլիսի 29-ին արձանագրված Էյսե ամուսինների հայտարարությունը որևէ ուղիղ ապացույց չի պարունակել Ժիլ դե Ռեի դեմ։ Այն ներկայացրել է միայն անուղղակի փաստարկներ, որոնց հիման վրա կարելի էր եզրակացնել, որ նրանց 10-ամյա որդին անհետացած է եղել Մաշկյուլ ամրոցում՝ Ժիլ դե Ռեին պատկանող կալվածքում, երբ մարշալը գտնվել է այնտեղ։ Ամուսինների նկարագրած իրադարձությունները տեղի էին ունեցել 1439 թվականի դեկտեմբերին, այսինքն՝ նրանց հայտարարությունից յոթ ամիս առաջ։ Նման փաստաթղթի իրավաբանական արժեքը գործնականում չնչին է եղել։ Նանթի եպիսկոպոսը դա շատ լավ հասկացել է, ուստի Էյսե ամուսինների հայտարարությունը մեկ ամսից ավելի չի շարժվել ընթացքի։ Քարոզի ավարտից հետո, մարդիկ դիմել են եպիսկոպոսի քարտուղարին, ովքեր պատրաստ են եղել վկայություններ տալ մարշալի կալվածքներում տարբեր ժամանակներում տեղի ունեցած ութ երեխաների՝ տղաների և աղջիկների անհետացումների մասին։ Հաջորդ օրը, երբ քաղաքում տարածվել է խոսակցությունը եպիսկոպոսի քարոզի անսովոր բովանդակության մասին, արվել է ևս մեկ հայտարարություն՝ պատմելով արդեն իններորդ դեպքի մասին։

Եպիսկոպոսը տեղեկացրել է Բրետանի ինկվիզիտորական տրիբունալի ղեկավար Ժան Բլուենին ձեռք բերված արդյունքների մասին։

Մեղադրական եզրակացությունը, որը մի քանի օրվա ընթացքում պատրաստվել է Նանտի եպիսկոպոս Ժան դե Մալեստրոյի և ինկվիզիտոր Ժան Բլուենի կողմից, 47 կետում ամփոփել է եկեղեցուց Ժիլ դե Ռայիսի դեմ ուղղված պահանջների էությունը։ Մեղադրական եզրակացությունը, որը Նանթի եպիսկոպոս Ժան դե Մալեստրուան և ինկվիզիտոր Ժան Բլուենը պատրաստեցին մի քանի օրվա ընթացքում, 47 կետով ամփոփում էր եկեղեցու կողմից Ժիլ դե Ռայի դեմ ներկայացված մեղադրանքների էությունը։ Հիմնական մեղադրանքներն ընդգրկել են՝ տնային դևին մարդկային զոհաբերություն մատուցելը, կախարդություն ու դրա խորհրդանիշների օգտագործումը, անմեղ տղաների և աղջիկների սպանությունը, նրանց մարմինների մասնատումը, այրումը կամ ոչ քրիստոնեական ձևով թաղումը, սեռական այլասերվածությունը, կաթոլիկ եկեղեցու սպասավորի դիրքի չարաշահումը և այլ հանցանքներ։ Այս «47 կետերի» պատճենները ներկայացվել են Բրետոնի դուքս Ժան V-ին և ուղարկվել են Ֆրանսիայի գլխավոր ինկվիզիտոր Գիյոմ Մերիսիին։ Նաև վերոհիշյալ Տիֆուժ ամրոցի մոտ գտնվող անտառում, Լոմբարդիայից Անտուան դե Պալերմ անունով անձը, այլ կախարդների և դևեր կանչողների հետ, զբաղվել է Օրիոն, Բելզեբուղ, Սատանա և Բելիալ անունով չար ոգիների գուշակությամբ։

Մեղադրական եզրակացության 15-րդ կետում նշվում է, որ նախնական մեղադրանքները, որոնք հիմնված են եղել հանրային տեղեկությունների վրա, ավարտվել են Նանթի եպիսկոպոսի կողմից իրականացված գաղտնի հետաքննությամբ՝ ինկվիզիցիայի և նրա ներկայացուցիչների օգնությամբ։ Եպիսկոպոսական դատարանի դատախազը անդրադարձել է հետևյալ հանցագործություններին և եկեղեցական օրենքների խախտումներին, ինչպես նաև բազմաթիվ երկու սեռերի անհատների բողոքներին ու սպառնալիքներին, ովքեր բողոքել են իրենց երեխաների կորստից ու մահից։ Վերոհիշյալ մեղադրյալ Ժիլ դե Ռայիսը և նրա հանցակիցները տարել են անմեղ տղաների և աղջիկների, մորթել, սպանել, մասնատել, այրել և ենթարկել բոլոր տեսակի խոշտանգումների, իսկ Ժիլը՝ մեղադրյալը, բերել է նրանց մարմինները։ Փոքր տղաների հետ անձնատուր է եղել պիղծ սոդոմական մեղքի մեջ և անբնականորեն բավարարել իր ցանկությունը երիտասարդ աղջիկների հետ։ մերժելով զուգակցման բնական ճանապարհը, երբ անմեղ տղաներն ու աղջիկները ողջ էին, իսկ երբեմն՝ մահացած կամ նույնիսկ իրենց մահկանացու ջղաձգումների ժամանակ»։

Թվարկված հանցագործություններից բացի այլ մեղադրանքներ էլ են եղել։ Մեկն ասել է, որ Ժիլ դե Ռայիսը հրամայել է «այրել նշված անմեղ երեխաների մարմինները և նետել ամրոցների շուրջը գտնվող խրամատներն ու փոսերը և Լա Սյուի նշված ամրոցի ջրհորները»։ Մեկ ուրիշը պնդել է, որ դե Ռայսը «նշված երեխաներից մեկի ձեռքը, աչքերը և սիրտը իր արյունով բյուրեղյա գավաթով մատուցել է բարոն դևին՝ որպես հարգանքի և երկրպագության նշան»: Երրորդում Ռյոն քրեական հետապնդման է ենթարկվել մոգության վերաբերյալ արգելված գրքեր ունենալու և կարդալու համար: Ընդհանրապես, դե Ռաիսը դատապարտվել է որպես «հերետիկոս, հավատուրաց, դիվ կանչող և սուրբ եկեղեցու սրբությունը պղծելու համար»:

Արդեն սեպտեմբերի 3-ին, այսինքն՝ մինչ եպիսկոպոսական դատարանում Ժիլ դե Ռայիսի բացատրությունները լսելը, մարշալին տեղեկացրել են, որ Բրետոնի դուքսի ժողովուրդը որոշ տեղերում սկսել է քանդել սահմանային նշանները պատկանող հողերի սահմանների վրա։ Այդ ժամանակ դեռ չդատապարտված Ժիլ դե Ռայիսի ունեցվածքի բաժանման փաստը շատ բան է ասել դատարանի կողմնակալության և ցանկացած դեպքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելու պատրաստակամության մասին։

### Դատավարության սկիզբ
1440 թվականի սեպտեմբերի 13-ին եպիսկոպոսը դատարան է  կանչել դե Ռեին, որը ոչ մի դիմադրություն չի ցուցաբերել։ Այն տեղի է ունեցել եպիսկոպոսի նստավայրում:

Նախնական դատական նիստերը տեղի են ունեցել սեպտեմբերի 28-ին, հոկտեմբերի 8-ին, 11-ին և 13-ին, իսկ պաշտոնական դատաքննությունը սկսվել է հոկտեմբերի 15-ին։

Բրետոնի դուքս Ժան V-ն արտոնել է եպիսկոպոսականին զուգահեռ անցկացնել սեփական դատաքննությունը։  Դատարանն ամեն ինչում աջակցել է դատախազին, և նա պահակախմբի մեծ ջոկատով գնացել է Թիֆուջ՝ ձերբակալելու մարշալի ծառաներին։ Կոպելյոնն իր հետ ունեցել է Ժիլ դե Ռայիսի մերձավոր մարդկանց անունների շատ երկար ցուցակ, որոնց պետք է հարցաքննել։ Այս ցուցակում ներառված են եղել մարդիկ, ովքեր, ըստ էության, շատ բանիմաց են եղել մարշալի գործունեության մասին:

Նման ցուցակի առկայությունը վկայել է մարշալի մերձավոր շրջապատից տեղեկատվության արտահոսքի մասին. ինչ-որ մեկը հստակ տեղեկացրել է Բրետոնի դուքսին այն ամենի մասին, ինչ անրել է Ժիլ դե Ռայսը։ Կոպելիոնի գործողությունները լավ պատրաստված են եղել և հետևաբար արդյունավետ: Նա գերի է վերցրել գլխավոր կախարդներին, և նրանցից բացի՝ Ժիլ դե Ռայսի երկու երիտասարդ թիկնապահներին՝ ոմն Գրիարդին, 26 տարեկան և Կորիլոյին՝ 22 տարեկան։ Այս մարդիկ վերջին մի քանի տարիների ընթացքում գրեթե ամեն օր եղել են մարշալի հետ և տեղյակ են եղել նրա գործունեությանը: Նրանցից բացի ձերբակալվել է նաև ոմն «Մեֆրե տատիկ»՝ կին, ով զբաղվել է մարշալին «կենդանի ապրանքներով», այսինքն՝ երեխաների մատակարարմամբ։

Ժիլ դե Ռայսը, հոկտեմբերի 8-ին ներկայացել է դատարան, հերքել բոլոր մեղադրանքները, փաստաբանից և իր նոտարից պահանջե պահպանել նիստի արձանագրությունները՝ անկախ դատավարությունից։

1440 թվականի հոկտեմբերի 15-ից մինչև հոկտեմբերի 19-ը տեղի են ունեցել դատական նիստեր։ Դե Ռեյը համառորեն չի ճանաչել դատավարության օրինականությունը և հայտարարել է, որ «նա կգերադասի գնալ կախաղան, քան դատարան գնալ, որտեղ բոլոր մեղադրանքները սուտ են, իսկ դատավորները՝ չարագործներ և սիմոնիստներ»։

Հոկտեմբերի 15-ին Ժիլը համաձայնել է ցուցմունք տալ, ավելի ճիշտ՝ համաձայնել է լսել նախապես կազմված մեղադրանքը՝ արդեն 49 հոդվածից բաղկացած։ Մի կողմից, ըստ որոշ պատմաբանների, դա կարող էր պայմանավորված լինել նրանով, որ ի պատասխան Ժիլի վիրավորանքների՝ դատավորները նրան վտարել են եկեղեցուց։ Մյուս կողմից, Ժիլն արդեն մեկ ամիս գտնվել է բանտում, և թեև նրա պայմանները, ըստ երևույթին, ավելի լավն են եղել, քան ծանր հանցագործներինը։ Այսպես թե այնպես, նա «նվաստացուցիչ կերպով, արցունքն աչքերին խնդրել է եկեղեցու ներկայացուցիչներին, որոնց մասին նա այդքան վատ ու անհամեստ է խոսել, ներել իրեն վիրավորանքները»։

Այնուամենայնիվ, իրեն առաջադրված մեղադրանքների ամբողջ ցուցակից Ժիլը խոստովանել է, որ կարդացել է միայն մեկ գիրք ալքիմիայի մասին, որը նրան տվել է Անժուից ոմն Շևալիե, որն այդ ժամանակ մեղադրվել է հերետիկոսության մեջ, և խոսել է ալքիմիայի մասին, կատարել համապատասխան փորձեր։ Ժիլը ժխտել է մնացած ամեն ինչ, հատկապես դևեր կանչելը և սատանայի հետ պայմանագիր կնքելը, իսկ իր անմեղությունն ապացուցելու համար նա դատավորներին առաջարկել է դիմել տաք երկաթով փորձության։ Այս առաջարկի մեջ զարմանալի ոչինչ չի եղել, քանի որ նա, ինչպես ազնվական ծագում ունեցող ցանկացած մարդ, իրավունք է ունեցել պահանջելու, որ իր խոսքերի ճշմարտացիությունն ապացուցվի Աստծո դատաստանով։ Ժիլսի առաջարկը չի լսվել, սակայն դատավորները պատասխանել են՝ որոշելով կիրառել խոշտանգումներ։

Հոկտեմբերի 21-ին Ժիլսին բերել են խոշտանգումների պալատ, որտեղ նա սկսել է «նվաստորեն խնդրել» հետաձգել խոշտանգումները հաջորդ օրը, որպեսզի այդ ընթացքում խոստովանի իր դեմ առաջադրված մեղադրանքը, որպեսզի դատավորները գոհ լինեն, և նրան խոշտանգելու կարիք չլինի»։ Խորհրդակցելուց հետո դատավորները որոշել են, որ «մեղադրյալի հանդեպ ողորմածությունից ելնելով, խոշտանգումները տեղափոխեն օրվա երկրորդ կեսին, իսկ եթե Ժիլը խոստովանի, կտեղափոխեն հաջորդ օր։

Ժիլը խոշտանգումների է ենթարկվել, և անհրաժեշտ մեղադրական ապացույցներ ձեռք բերելու համար խոշտանգումների են ենթարկվել նաև նրա ծառաները և չորս ենթադրյալ հանցակիցները։ 1440 թվականի հոկտեմբերի 21-ին, ժամը 2-ին, աշխարհիկ դատարանի հինգերորդ նիստից հետո դատարանը որոշել է խոշտանգել մարշալին՝ ստիպելու նրան դադարեցնել իր համառ մերժումը ։Ժիլ դե Ռայսը խոշտանգվել է իր չորս ալքիմիկոսների հետ միասին։ Երբ նրան ձգել են «սանդուղքի» վրա, Ֆրանսիայի մարշալը արագ դադարել է դիմադրել ու խոստացել է «կամավոր ու ազատորեն» խոստովանել։

Խոշտանգումների վախը ստիպել է Ժիլսին խոսել. նա համաձայնել է մեղադրանքի բոլոր հոդվածներին, որոնք կարդացել են իրեն։

Հաջորդ օրը՝ հոկտեմբերի 22-ին, նա կրկնել է իր ցուցմունքը՝ այս անգամ դատական կարգով «ազատ», «առանց խոշտանգումների սպառնալիքի»։

### Ականատեսի ցուցմունք
Ընդհանուր առմամբ նիստերի ընթացքում լսվել է 110 վկա, այդ թվում՝ իրազեկողներ։ Նախ քննվել են Ժիլ դե Ռայիսի ալքիմիական հետազոտությունների և չար ոգիների հետ նրա հարաբերությունների հետ կապված մեղադրանքները։ Շատ վկաներ պնդել են, որ իրենց աչքերով տեսել են Տիֆագես ամրոցի առաջին հարկի սենյակները՝ զարդարված կաբալիստական և սատանայական խորհրդանիշներով: Ֆրանսիայի շտաբի ալքիմիկոսների մարշալը խոսել է իր հանձնարարությամբ իրականացված փորձերի էության մասին։ Պրելատին շատ երկար և մանրամասն ցուցմունք է տվել ինչպես Ժիլ դե Ռայիսի հետ իր հարաբերությունների, այնպես էլ մոգության նկատմամբ հատուկ հետաքրքրության մասին։

* Իտալացու հայտարարության համաձայն ՝ Ժիլ դե Ռեն իր արյունով գրել է դև Բարոնի հետ պայմանագրի տեքստը, որում նա իր համար երեք մեծ նվեր է խնդրել ՝ ամենագիտություն, հարստություն և ուժ։  Քանի որ դևը զոհաբերություն է պահանջել, Մարշալը բերել է մեկը։ Դևը չի բավարարել արյան սեփական ծարավը։ Այդ ժամանակ Ժիլ դե Ռեն մահապատժի է ենթարկել տղա երեխայի, որի անունը Ֆրանչեսկո Պրելատին չի կարողացել նշել: Շատ ժամեր տևած իր ցուցմունքներում Պրելատին մանրամասն պատմել է իր "գրպանային" դևի հնարքների, բացահայտ հրաշքների, կանխատեսումների և վերափոխումների մասին:
* Ժիլ դե Ռեյի համար շատ անբարենպաստ են եղել քահանա Ժիլ դե Միլլի վկայությունները։ Նա ոչ միայն Մարշալի ալքիմիկոսներից է եղել, այլև նրա խոստովանահայրը։  Դատարանում հարցաքննության ժամանակ Դե Սիլը խոստովանել է, որ Մարշալը լիովին տեղյակ է եղել իր սեռական հակումների անբնականության մասին։ Խոստովանությունների ժամանակ Ժիլ դե Ռեն միշտ հիշատակել է երեխաների սպանությունների մասին և զղջացել իր արարքի համար։  Բացի այդ, Մարշալը հասկացել է ալքիմիական մանիպուլյացիաների աստվածապաշտությունը, որոնց կատարման համար Նա նույնպես զղջացել է։ Միևնույն ժամանակ, Ժիլ դե Ռեն չի դադարել ոչ երեխաների սպանությունները, ոչ էլ իր դիվաբանական հետազոտությունները։
* Քաղաքացիական դատարանում վկայությունները կապվել են  երեխաների անհետացման հետ։ Տիպական վկայություն է ներկայացրել Թոմա Էյսեն։ «Թոմա Էյսեն և նրա կինը, ովքեր բնակվել են Սեն-Պիտերգեյթում, երդմամբ վկայել են, որ մեկ տարի ապրել են Մաշեկուլում և եղել այնտեղ նախորդ Սուրբ Ծնունդին։ Քանի որ նրանք աղքատ մարդիկ են եղել, իրենց մոտ տասը տարեկան որդուն ուղարկել են Մաշեկուլի ամրոց՝ ողորմություն խնդրելու, երբ այնտեղ գտնվել է սյոր դե Ռեն։ Այդ օրվանից նրանք այլևս չեն տեսել իրենց որդուն և որևէ լուր չեն ստացել նրանից։
* Բարոնին մոտ կանգնած երկու անձինք՝ 26-ամյա Անրի Գրիարը և 22-ամյա Էթիեն Կորիլոն, որոնք հայտնի են եղել որպես Պուատու, 1440 թվականի հոկտեմբերի 19-ին և 20-ին հարցաքննություններից հետո ցուցմունքներ են տվել երկու դատարանների առջև՝ անհետացած երեխաների ճակատագրի վերաբերյալ։ Պուատուն հայտնել է, որ հաշվել է մոտ 36-46 մահացած երեխաների գլուխներ և անձամբ տեսել, թե ինչպես է իր տերը «համագործակցել նշված երեխաների՝ տղաների և աղջիկների հետ անբնական անառակության մեջ»։ 1440 թվականի սեպտեմբերի սկզբին, երբ Ժիլ դե Ռեյի հանցագործությունների հետաքննության վտանգն ավելի իրական է դարձել, նա հրամայել է ոչնչացնել հավաքված գլուխները։ Կորիլոյի մանրամասն, ընդարձակ ցուցմունքները, ով ոչ միայն ականատես է եղել, այլև երբեմն մասնակից դարձել այս սարսափելի հանցագործություններին, ամբողջությամբ հաստատվել են Անրի Գրիարի՝ Ժիլ դե Ռեյի մեկ այլ թիկնապահի կողմից։ Գրիարը, ով Կորիլոյից տարիքով մեծ է եղել և կարծես ավելի մեծ վստահություն է վայելել տիրոջ մոտ, նույնպես հայտարարել է, որ «ցանկանում է ցուցմունք տալ կամավոր» (այսինքն՝ առանց խոշտանգումների) և ճշգրտել է Կորիլոյի հարցաքննության որոշ մանրամասներ։

### Ժիլի կրկնակի խոշտանգումները և նրա ցուցմունքները
Եթե նախկինում Ժիլ դե Ռեյն ինքն է խոստովանել իր «թուլությունը»՝ երեխաների նկատմամբ անբնական կիրքը, ապա նրա թիկնապահների ցուցմունքները բացահայտել են այս մռայլ կրքի իրական բնույթը։ Երբ դատարանը դիմել է մեղադրյալին պարզաբանումների համար, նա, լիովին գիտակցելով արդեն հնչած վկայությունների կործանարար ազդեցությունը, փորձել է շրջանցել հարցերը և խուսափել ուղիղ պատասխաններից։ Սակայն այդ պահին նա արդեն պարտավորված է եղել տրված երդմամբ, որի խախտումը հնարավորություն է տվել դատարանին պահանջելու նոր խոշտանգում։ 1440 թվականի հոկտեմբերի 21-ի առավոտյան նիստում դատարանը որոշել է ենթարկել Ժիլ դե Ռեյին նոր խոշտանգման՝ կեղծ վկայություն տալու համար։ Ճաշից հետո Ժիլ դե Ռեյին կրկին տեղափոխել են խոշտանգման սենյակ և նորից ձգել «սանդուղքի» վրա։ Ինչպես առաջին անգամ, նա արագորեն խնդրել է դադարեցնել խոշտանգումը և հայտարարել, որ պատրաստ է «խոստովանել»։ Դատարան տարվելուց հետո Ժիլ դե Ռեյը ընդունել է իր «մեղքը»։ Իր խոսքի ավարտին նա դիմել է «նրանց հայրերին ու մայրերին, որոնց երեխաները ցավալիորեն սպանվել են», աղաչելով աղոթել իր հոգու փրկության համար։ Նա նաև պահանջել է, որ իր գործած հանցանքները հրապարակայնացվեն՝ դա համարելով միջոց հասարակության կողմից իր մահապատժի անխուսափելիությունը և արդարացիությունը հաստատելու համար։ Նա ինքն է նշել, որ տանջամահ արել է շուրջ 800 երեխայի (մոտավորապես մեկ երեխա ամեն շաբաթ վերջին 15 տարիների ընթացքում)։ Սակայն պետք է նշել, որ Գրիարն ու Կորիլլոն չեն կարողացել հստակություն մտցնել այս հարցում, քանի որ նրանք բավական երկար չեն ծառայել մարշալի մոտ։ Դատարանը հաստատված է համարել 150 զոհված երեխաների թիվը։

### Եթովպիայի ինկվիզիցիոն և հանրային դատի որոշում
Միացյալ եպիսկոպոսական-ինկվիզիտորական դատարանը և աշխարհիկ դատարանը, սերտորեն համագործակցելով միմյանց հետ, հանցագործություններ և մեղադրանքներ են բաժանել միմյանց միջև։ Ինկվիզիտորը բարոնին մեղավոր է ճանաչել հավատուրացության, հերետիկոսության և դևեր կանչելու մեջ, եպիսկոպոսը նրան մեղադրել է սոդոմիայի, հայհոյանքի և եկեղեցու արտոնությունները պղծելու մեջ: Հոգևոր փորձությունները տևել են գրեթե 40 օր և ավարտվել պատժի համար բարոնին աշխարհիկ իշխանություններին հանձնելու որոշմամբ։ Միևնույն ժամանակ, քաղաքացիական դատարանը, որը նախագահել է Բրետոնի խորհրդարանի կանցլեր Պիեռ դե Լ'Հոպիտալը, կրկին մեղադրանք է առաջադրել սպանության համար։

Երկուշաբթի, 1440 թվականի հոկտեմբերի 24-ին, դատարանը հայտարարել է Բրետոնի դքսության բնակիչներին ուղղված հատուկ բողոք, որը հակիրճ ուրվագծել է դատավարության ընթացքում ստացված խոստովանությունների էությունը և պարունակել անուղղակի ցուցում մեղադրյալի առաջիկա դատավճռի վերաբերյալ: Բոլոր ազնիվ կաթոլիկներին հրավիրել են «աղոթել նրա համար»։

Հոկտեմբերի 25-ին մեղադրյալի նկատմամբ դատավճիռը ստորագրել է Բրետոնի խորհրդարանի կանցլեր Պիեռ դե Լ'Հոպիտալը։ Ֆրանսիայի մարշալը դատապարտվել է կենդանի այրելու խարույկի վրա. Նրա հետ պետք է մահանային նրա հանցավոր օրգիաների անմիջական մասնակիցները՝ Անրի Գրիարդը և Էթյեն Կորիյոն։ Ժիլ դե Ռայսին առաջարկել են հաշտվել Եկեղեցու հետ: Սա հնարավորություն է տվել խուսափել ցցի վրա մահից, քանի որ զղջացող հերետիկոսին չէր կարելի ողջ-ողջ այրել։ Նրանք, ովքեր հաշտվել են Եկեղեցու հետ, խեղդամահ են արվել ցցի վրա գարոտով։

Մարշալը համաձայնել է հաշտվել եկեղեցու հետ: 1440 թվականի հոկտեմբերի 26-ի գիշերը լարված բանակցություններ են տեղի ունեցել Ժիլ դե Ռայիսի հարազատների և նրա դատավորների միջև։ Քննարկվել է մարշալի դիակի ճակատագիրը։ Ի վերջո, կողմերը պայմանավորվել են, որ դիակի այրումը կլինի պաշտոնական, այսինքն՝ դահիճը դատապարտյալին տանելու է ցցի մոտ, խեղդամահ անելով նրան այնտեղ։ Հետո ցցի վրայից հանելով դիակը կտային հարազատներին՝ թաղելու համար։

### Կատարում
Հոկտեմբերի 26-ի վաղ առավոտյան Ժիլ դե Ռայիսը հրապարակավ զղջացել է Նանտի տաճարում իր կատարած հանցագործությունների համար՝ մարդկանց մեծ ամբոխի առաջ: Նա ներողություն է խնդրել Եկեղեցուց, թագավորից, իր սպանած երեխաների ծնողներից։ Ասել է, որ վախենում է երկնային դատաստանից և բոլորին, ովքեր լսել են իրեն այդ պահին, խնդրել է աղոթել իր հոգու փրկության համար։

1440 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Նանտում, աղոթքից և ապաշխարությունից հետո, Ժիլ դե Ռայիսը, առավոտյան ժամը 10-ին տեղափոխվել է մահապատժի վայր, Ֆրանսիայի մարշալը խեղդամահ է արվել տեղի ազնվականների և քաղաքաբնակների հսկայական ամբոխի առաջ: Ժիլ դե Ռայսի դիակի հետ միասին նրա նախկին հավատարիմ թիկնապահները՝ Գրիարդն ու Կորիլոն, ողջ են մնացել հսկայական փայտակույտի վրա։ Կրակը վառելուց հետո Ժիլ դե Ռայիսի մարմինը կեռիկներով հանել են փայտակույտից և, ըստ պայմանավորվածության, հանձնել հարազատներին (հորեղբորորդուն և եղբորորդուն)։ Ժիլ դե Ռայսի մարմինը խաղաղություն է գտել Կարմելիտների վանքում, որը գտնվում է Նանտի ծայրամասում։

### Դատարանի օբյեկտիվություն
Ժիլ դե Ռայսը մահապատժի է ենթարկվել աշխարհիկ դատարանի դատավճռով, և եպիսկոպոսական դատարանը շարունակել է վերլուծել նրա գործը, հարցաքննել տարբեր վկաների ևս մեկուկես ամիս։ Ոչ ոք, սակայն, մահապատժի չի ենթարկվել։ Պրելատին ստիպված է եղել հրաժարվել իր բոլոր գաղտնի մոլորություններից, անգիր սովորել Հավատամքը և դիմանալ իրեն պարտադրված ծանր ապաշխարությանը, բայց նա կենդանի է մնացել և մի քանի ամիս եկեղեցական բանտում մնալուց հետո ազատ է արձակվել Անժուի դուքսի կողմից: Աստիճանաբար, Ժիլ դե Ռայիսի մերձավոր այլ անձանց նկատմամբ հետաքննությունները կրճատվել են։

Բարոն դե Ռայիսի դատավարությունը կարծես անօրինական է: Բարոնի 5000 ծառաներից և ոչ մեկին չեն կանչել ցուցմունք տալու, աննշան ցուցմունքներ ընդհանրապես չեն լսվել, իսկ նրա իսկ գործընկերները խոշտանգվել են և, բարոնի դեմ ցուցմունք տալով, ազատ են արձակվել։ Այս պատմության մեջ շատ բան կասկածելի է: Ծառաները և Փերին Մարտինը («Մեֆֆրե տատիկը») հարցաքննվել են այնքան դաժան խոշտանգումների ներքո, որ «կախարդուհին» չի փրկվել դրանից: Մնում է անվիճելի փաստ, որ մարշալի ամրոցներում ոչ մի դիակ չի հայտնաբերվել։ Բացի այդ, պետք է հաշվի առնել, որ այն ժամանակ Ֆրանսիայում ամեն տարի անհետանում էր առնվազն 20 հազար տղա և աղջիկ»։

Դատավորների թվում նշանակվել են բարոնի ամենավատ թշնամիները։ Դրանց թվում են եղել եպիսկոպոս Ժան դե Մալետրոյան, ով երկար ժամանակ թշնամացել է Ժիլսի հետ, և ինքը՝ դուքս Ժան V-ը, ով նույնիսկ հետաքննության ավարտից առաջ բարոնի կալվածքները հատկացրել է իր որդուն: Ժիլ դե Ռայսը խոստովանել է իր հանցանքները, բայց հնարավոր է, որ դա արել է՝ խուսափելու համար այնպիսի քրիստոնյա հավատացյալի համար ամենավատ պատիժից, ինչպիսին է Եկեղեցուց արտաքսվելը։ Նա հեռացվել է այդ գործընթացի ընթացքում, և հետո հեռացվել է նաև մյուս պատիժներից՝ հոգևոր և աշխարհիկ դատաստանը կատարելուց հետո։ Որոշ պատմաբաններ նշել են, որ Ժիլ դե Ռայիսի դատավարությունը նման է տամպլիերների դատավարությանը։ Երկու դեպքերում էլ, ըստ նրանց, հորինվել են մեղադրանքներ, որոնք մշակվել են՝ դատապարտյալների ունեցվածքը զավթելու նպատակով։ Այդ միտումը արտահայտվել է այն բանում, որ մեղադրանքները մի կողմ են դրել  իրավական ու բարոյական հիմնավորումները՝ դրանով իսկ բացահայտելով դրանց ոչ այնքան արդարադատական, որքան տնտեսական ու քաղաքական շարժառիթները։ Ժիլ դե Ռայսի պատմությունը իսկապես լեգենդների և ոչնչացված փաստերի մեջ է խառնվել, ինչի արդյունքում շատ դժվար է դարձել ճշգրիտ հասկանալ նրա իրական հատկանիշները։ Նրա դերակատարությունը Ժաննա դը Արկի հետ, որը սկզբում համակրանք ու հավատք է առաջացրել, հետագայում վերածվել է ահավոր մեղադրանքների և մութ պատմությունների։ Դատավարության ընթացքում ստեղծված լեգենդները, որոնք նրան պատկերացրել են որպես դևերին զոհող մարդ, հակասել են նրա նախկին հերոսական կերպարին, և այսպիսի հակասությունները հաճախ սնել են կարծրատիպերը, չնայած դժվար է բացահայտել նրա իրական խառնվածքը և անձը։

Այնուամենայնիվ, այս մարդը լեգենդ է դարձել «Կապույտ մորուք» մականվամբ, վերածվել է ֆրանսիական հեքիաթների հայտնի կերպարի, ոգեշնչել է բազմաթիվ գիտական ուսումնասիրություններ ու արվեստի ստեղծագործություններ և, հետևաբար, արժանի տեղ է գրավել «մեծ մահապատժի ենթարկվածների» ցուցակում:

## Վերականգնման փորձ
1992 թվականին գրող Ժիլբեր Պրոտոյի նախաձեռնությամբ Ֆրանսիայի Սենատում հավաքվել են նախկին քաղաքական գործիչներից, խորհրդարանականներից և փորձագետներից կազմված տրիբունալ՝ վերանայելու Ժիլ դե Ռայի գործը։ Գործի վերանայումն ավարտվել է արդարացումով, սակայն դատական կոլեգիայի վճիռն ուժի մեջ չի եղել, քանի որ դատարանի հավաքված կազմն իրավունք չի ունեցել վերանայել 15-րդ դարի գործերը։ Այնուամենայնիվ, 15-րդ դարի արխիվները, ըստ երևույթին, թույլ չեն տալիս լիովին հաստատել հատուկ հարաբերություններ երկու զինակիցների միջև։

Որոշ հետազոտողներ Դե Ռայիսի անմեղության վարկածը դիտարկվել է թերահավատությամբ։ Առաջարկվել են տեսություններ, համաձայն որոնց եկեղեցին կարող էր հետաքրքրված լինել Ժիլ դե Ռայիսի ունեցվածքի նկատմամբ, սակայն իրականում եկեղեցին շատ քիչ հնարավորություններ է ունեցել նրա հողերը կամ ունեցվածքը ձեռք բերելու համար։ Այն ժամանակվա սոցիալական ու քաղաքական պայմանները թույլ չեն տվել եկեղեցուն գործնականում լիովին վերահսկել կամ կորզել այնպիսի մեծ տարածքներ ու ռեսուրսներ, ինչպիսիք ուներ Ռեյը։

Մյուս կողմից, Ժիլ դե Ռայի ունեցվածքի կեսը գրավադրված է եղել եկեղեցու կողմից, և նրա մահվան դեպքում այն չէր կարող վերադարձվել, ուստի եկեղեցին ստացել է ամբողջ գրավադրված ունեցվածքը: 1440 թվականի օգոստոսին Սեն-Էտյեն դե Մալմորի ամրոցը բոլոր շրջակա տարածքներով, որը գրավադրվել է Բրետանի դքսի գանձապետ Ժոֆրուա լե Ֆերրոնին, փոխանցվել է դատավարության նախաձեռնողներից մեկի ծառային:

## Ժիլ դե Ռայսը ժողովրդական մշակույթում
Ժողովրդական գիտակցության մեջ Ժիլ դե Ռեյսը վերածվել է լեգենդար Կապույտ մորուքի: Այս պատկերը գրականության մեջ օգտագործել են Շառլ Պերոն, Մորիս Մետերլինկը, Անատոլ Ֆրանսը, Յորիս-Կարլ Հյուսմանսը, Բելա Բալազը, Նիկոլայ Գումիլյովը։ Փոլ Դուկասի և Բելա Բարտոկի երաժշտության մեջ:

### Գրքեր, կոմիքսներ և մանգա
* Ժիլ դը Ռայսը Հայսմանսի «Անհատակ» վեպի ուսումնասիրության հիմնական առարկան է:
* Յարմիլա Լուկոտկովայի «Աստված կամ սատանա» վեպը։
* Ժուլիետ Բենզոնիի «Քեթրին» վեպերի շարքը (Ժիլ դե Ռայսը «La Belle Catherine» վեպի գլխավոր հերոսներից է)։
* Բրիտանացի գրող Էնն Բենսոնի «Հոգի գողացողը» գիրքը մանրամասնում է Ժիլ դե Ռայիսի հրեշավոր արարքները։
* Միշել Տուրնիեի «Ժիլը և Ժաննան» պատմվածքը նվիրված է Ժաննա դը Արկի և Ժիլ դը Ռայի հարաբերություններին։
* Հերման և Թամարա Ռիլսկիների «Hack Death» գրքում սյուժեն կենտրոնանում է Ժիլ դե Ռայիսի հետ ազգակցական կապն ապացուցելու փորձի վրա:
* Յորիս Կարլ Հյուսմանս. Կրակ գեհեն-Մոսկվա, Kron-Press, 1993 թվական, էջ 240: ISBN 5-8317-0037-2։
* Ժիլ դը Ռեյսը Ժաննա դ Արկի հետ միասին «Ուլիսես» լուսավեպի գլխավոր հերոսներն են։
* Ջեյմս Հավոկի «Ռեիզմ» հակավեպը, որը ներառված է «Մսագործական խանութ դրախտում» ժողովածուում, նվիրված է Ժիլ դե Ռայսին, նա նաև ստեղծագործության գլխավոր հերոսն է։
* Դրիֆթեր մանգայում (ドリフターズ) Ժիլ դե Ռայսը Ժաննա դը Արկի հետ միասին հակառակորդներից մեկն է։
* «Անդրաշխարհի արքայազն. դևերը և ռեալիստը» մանգայում նա հանդես է գալիս որպես Անդրաշխարհի դև։

### Ֆիլմեր և անիմե
* Ժաննա դը Արկ (1948) ֆիլմում Ժիլ դը Ռայսի դերը խաղում է Հենրի Բրենդոնը։
* «Սեն Ժոան» (1957) ֆիլմում Դեյվիդ Օքսլիի դերում։
* «Ժաննա դը Արկ» (1999) ֆիլմում Վենսան Կասելի դերում։
* Բահամուտի զայրույթը. Ծննդոց անիմե սերիալում Ժիլ դե Ռայսը գլխավոր հակառակորդն է։
* Fate/Zero անիմե սերիալում Ժիլ դե Ռեյսը անտագոնիստներից մեկն է։
* «Ուլիսես. Ժաննա դ'Արկը Ռենկին նո Կիշիին» անիմե սերիալում Ժիլ դե Ռայսը Ժաննա դ'Արկի գլխավոր հերոսն ու սիրեկանն է:
* «Drifters. Battle in a Brand-new World War» անիմե շարքում Ժիլ դե Ռեյսը Ժաննա դ Արկի հետ միասին հանդիսանում են հակառակորդներից մեկը։

### Երաժշտություն
* Cradle of Filth խմբի իններորդ ալբոմը՝ *Godspeed on the Devil's Thunder,* նվիրված է Ժիլ դե Ռայսին։
* Ամերիկյան դեթ մետալ Brodequin խմբի համանուն երգը նվիրված է Ժիլ դե Ռայսին։
* Շվեյցարական Celtic Frost մետալ խմբի «Into the Crypts of Rays» երգը նվիրված է Ժիլ դե Ռայսին։
* Ամերիկյան The Black Dahlia Murder մեղեդիական դեթ մետալ խմբի «The Window» երգը նվիրված է Ժիլ դե Ռայսին։
* Ժիլ դե Ռայսը «Թեմփլ» թատրոնի «Ժաննա դը Արկ» ռոք օպերայի հերոսներից է։
* Gilles de Rais (ոճավորված որպես G1ll35 d3 R415) Team Grimoire նախագծի ստեղծագործության անվանումն է *Grimoire of Crimson* ալբոմից

## Ծանոթագրություն

## Գրականություն
* Батай Ж. Процесс Жиля де Ре. / Пер. с фр. И. Болдырева. — Kolonna Publications/Митин журнал, 2008, 300 с. ISBN 978-5-98144-108-0.
* Крафт-Эбинг Р. фон Половая психопатия, с обращением особого внимания на извращение полового чувства./ Пер. с нем. Н. А. Вигдорчика, Г. И. Григорьева. — М.: Республика, 1996. — 591 с.
* Ломброзо Ч. Гениальность и помешательство. Женщина преступница и проститутка. Любовь у помешанных — М.: Попурри, 2000. — 576 с. ISBN 985-438-163-3
* Ясинский И. И. Маршал Синяя Борода  // Исторический вестник, 1893. — Т. 54. — № 10. — С. 211—230.
* «Gilles de Rais, maréchal de France» par l’abbé Eugène Bossard, 1886.
* «Chantocé, Gilles de Rays et les ducs de Bretagne» par l’abbé Arthur Bourdeaut, 1924.
* «Gilles de Rais et la littérature» par Michel Meurger, 2003.
* «Gilles de Rais» par Matei Cazacu, 2005.
* «Gilles de Rais, ogre ou serial killer ?» par Jacques Chiffoleau, *L'Histoire*, n° 335, 2008, p.&nbsp;8-16.
* «Vies de Gilles de Rais» par Vincent Petitjean, 2016.

## Արտաքին հղումներ
* Резанова Н. и чудовище: история одного мифа.
* Всё так — передача с Н. И. Басовской о Жиле де Ре
* Сказка о Синей Бороде. Глава из книги: Тогоева О. И. «Истинная правда» Языки средневекового правосудия.

Կատեգորիա:Ալքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Գրական հերոսների նախատիպեր
Կատեգորիա:Հարյուրամյա պատերազմ
Կատեգորիա:Սերիական մարդասպաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի ազնվականություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի զորավարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մարշալներ