open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Լուկա Անտոնինի

**Լուկա Անտոնինի** (, ), իտալացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան, Ջենոա ակումբի խաղացող։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Անտոնինիի պրոֆիլը ESPN կայքում

Կատեգորիա:1982 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 10 ծնունդներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Սամպդորիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Էմպոլիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ջենոայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պեսկարայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մոդենայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անկոնայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրատոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սիենայի ֆուտբոլիստներ
Քևին Ստրոտման

**Քևին Ստրոտման** (, ), հոլանդացի ֆուտբոլիստ, Մարսել ֆուտբոլային ակումբի և Նիդեռլանդների ազգային հավաքականի կիսապաշտպան։

## Կարիերա
### Ակումբային
Քևինը իր ֆուտբոլային կարիերան սկսել է Ռոտերդամի Սպարտայում, հաջող ելույթներից հետո տեղափոխվել է Ուտրեխտ։ Ուտրեխտում նա քիչ ժամանակ անցկացրեց քանի որ նրան արագ նկատեցին ՊՍՎ-ի գործակալները։

2011 թվականի հունիսի 28-ին Ստրոտմանը պայմանագիր ստորագրեց ՊՍՎ-ի հետ։

2013 թվականի հուլիսի 17-ին իտալական Ռոման 5 տարվա պայմանագիր ստորագրեց հոլանդացի կիսապաշտպանի հետ։

### Ազգային
Հանդես է եկել Նիդեռլանդների տարբեր տարիքային խմբերի հավաքականներում, որից հետո 2011-ին առաջին անգամ հրավիրվել է ազգային հավաքական։

## Նվաճումներ
 **[[ՊՍՎ Էյնդհովեն]]**
* Նիդեռլանդների գավաթի հաղթող՝ 2011/12
* Նիդեռլանդների սուպերգավաթի հաղթող՝ 2012

## Արտաքին հղումներ
* «'Voetbal International»-ի վիճակագրությունը  
* «Voetbalstats.nl»-ի վիճակագրությունը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1990 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2012-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՊՍՎ Էյնդհովենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սպարտա Ռոտերդամի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Փետրվարի 13 ծնունդներ
Պերսեպտրոն

**Պերսեպտրոն**, պերցեպտրոն (անզլ․ perception, գերմ․ Perzeptron, < լատ․ perceptio - ճանաչում, ընկալում), ընկալումը մոդելավորող սարք։ Ուսուցվող ճանաչող համակարգ է։ 1957 թվականին ամերիկացի գիտնական Ֆրենկ Ռոզենբլատը, ուսումնասիրելով գլխուղեղի և տեսողական զգայարանների կառուցվածքը, մշակել է ընկալման ընթացքի մաթեմատիկական մոդել, որն անվանել է «Մարկ-Ա Պ»։ 
մինի|պերցեպտրոնի աշխատանքի տարրական սխեման
Պերսեպտրոնը կազմված է նեյրոնները մոդելավորող երեք տեսակի տարրերից․ 
* S ընկալիչներից (ռեցեպտորներ), որոնք կազմում են ցանցաթաղանթը, 
* A ձևափոխիչներից (ասոցիատիվ տարր)՝ բազմամուտք միաելք շեմային տրամաբանական լուծող և հիշող տարրեր են
* R հակազդող տարրերից։

Հավանականությունների բաշխման օրենքով A տարրերը պատահական ձևով գրգռող և արգելակող կապերով կապված են ցանցաթաղանթի հետ։ Հակազդող R տարրը նույնպես շեմային տարր է, որի մուտքը կապված է բոլոր A տարրերի ելքերի հետ, իսկ ելքը՝ պերսեպտրոնի ելքի հետ։ Պերսեպտրոնն աշխատում է երկու ռեժիմով՝ սովորելու (ուսուցչի՝ օպերատորի օգնությամբ և ինքնուսուցմամբ) և ճանաչելու։ Առանց նախնական ծրագրավորման ուսուցմամբ պերսեպտրոնը կարող է ճանաչել պատկերներ և ընդունել որոշումներ։ Ուղեղի այլ մոդելներից և ճանաչող համակարգերից պերսեպտրոնը տարբերվում է նրանով, որ նրանում թույլատրվում է կապերի մեծ ընտրություն, և վարքը չի սահմանափակվում նախօրոք տրված տրամաբանական ալգո- րիթմով, այլ աստիճանաբար, ուսուցմամբ բարելավվում է ճիշտ որոշում ընդունելու ունակությունը։ Պերսեպտրոնն աշխատում է նաև անսարք բաղադրիչի և մուտքում աղմուկի առկայության դեպքում։ Պերսեպտրոնը կարևոր դեր է խաղացել պատկերների ճանաչման տեսության, բանական վարքի մոդելավորման, արհեստական ինտելեկտի, ուսուցվող և ինքնասացվող համակարգերի, ինքնահարմարվող համակարգերի ստեղծման գործում։

## Գրականություն
* Ֆրենկ Ռոզենբլատ (1958), The Perceptron: A Probabilistic Model for Information Storage and Organization in the Brain, Cornell Aeronautical Laboratory, Psychological Review, v65, No. 6, pp.&nbsp;386–408. .
* Ֆրենկ Ռոզենբլատ (1962), Principles of Neurodynamics. Washington, DC: Spartan Books.

Կատեգորիա:Սարքեր
Կատեգորիա:Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ
Պահլավական գիր

**Պահլավական գիր**, պահլավերենի (միջին պարսկերենի) համար օգտագործված արամեական գիրը, որը գործածվել է երկու տարբերակով՝ արձանագրությունների և գրքային։ Ունի 22 հնչյունագիր գրանշան և գաղափարագրեր։ Հնչյունագրերից երեքն օգտագործվել են նաև որպես գաղափարագրեր։ Կարճ ձայնավորները առանձին տառ չեն ունեցել, երբեմն նրանք արտահայտվել են դիակրիտիկ նշաններով։ Գրությունը աջից ձախ է։ Բառի մեջ տառերը հանդես են գալիս իրար միացած։ Սեմական գրի կիրառումը առաջացրել է տառերի և նշանների բազմանշանակություն։ Հիմնական գաղափարագրերը արտահայտվել են արամեական բառերով, որոնց սովորաբար կցվել են պահլավական ածանցներ, գրվել են սեմական հնչմամբ, բայց կարդացվել են միջին պարսկերենով։ Այսպիսի խառը գրությունը կոչվել է հուզվարեշ։

## Գրականություն
* Նալբանդյան Գ․ Մ․, Միջին պարսկերեն (պահլավերեն), Ե․, 1962
* Молчанова Е․ К․, Среднеиранские языки, в кн․։ Языки Азии и Африки, т․ 2, М․, 1978․

Կատեգորիա:Պահլավերեն
Պերգոլա

[մինի|180px|Պերգոլա [Վրոցլավ այգում]]
**Պերգոլա** (), բուսական, կանաչապատ զրուցարան կամ թեթև սյուներով, ճաղակամարներով պատատաճաղ միջանցք։ Ծառայում է որպես հովանոց՝ շոգից պատսպարվելու համար։ Պերգոլաները XVI դարի ստվերազուրկ դարավանդային պարտեզներում և XVII - XVIII դդ․ կանոնավոր պուրակներում ուղիղ պատ-ծառաշարքի տեսքով խուզված տնկարկների ֆոնին եղել են ծավալային շերտեր։ Նաև կիրառվում են ժամանակակից պուրակներում։ Մասնավորապես պերգոլայի դեր են կատարում նաև խաղողի թարմաները։

Կատեգորիա:Զբոսայգիներ
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Չարլզ Հյուբերտ Հեյսթինգս Պերրի

**Չարլզ Հյուբերտ Հեյսթինգս Պերրի** (, ), անգլիացի կոմպոզիտոր, մանկավարժ, երաժշտագետ։

Անգլիական ազգային երաժշտության մշակույթի վերածննդի շարժման նախաձեռնողն է։ 1883-1908 թվականներին դասավանդել է Լոնդոնի թագավորական երաժշտական քոլեջում (1891 թվականից՝ պրոֆեսոր, 1894 թվականից՝ տնօրեն), միաժամանակ (1900-1908 թվականներին) եղել է Օքսֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր։ Եղել է անգլիական երաժշտական բազմաթիվ ընկերությունների նախագահ։ Անտիկ և աստվածաշնչյան սյուժեներով իր օրատորիաներում, կանտատներում, խմբերգերում (տեսարաններ Պ․ Բ. Շելլիի «Ազատագրված Պրոմեթևս»-ից, «Հուդիթ», «Սավուղ արքա» և այլն) շարունակել է Գ․ Ֆ․ Հենևի ավանդույթները։ Գրել է նաև 5 սիմֆոնիա, նախերգանքներ, գործիքային և վոկալ անսամբլներ, եկեղեցական խմբերգեր, դրամատիկ թատրոնի երաժշտություն։ Հեղինակ է «Ուսումնասիրություններ մեծ կոմպոզիտորների մասին» (1886), «Երաժշտության արվեստը», «Երաժշտության արվեստի էվոլյուցիան» և այլ աշխատությունների։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Graves Ch․ Լ․, Hubert Parry, v․ 1-2, Լ․, 1926․

Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Անգլիացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Անգլիացի երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Անգլիացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Օրհներգերի հեղինակներ
Կատեգորիա:Երաժշտական մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ինֆեկցիոն հիվանդություններից մահացածներ
Պողոս VI

**Պողոս VI** [*Paulus*, աշխարհիկ անունը՝ **Ջովանի Բատիստա Մոնտինի** (*Giovanni Battista Montini*)] (), Հռոմի պապ 1963 թվականից։ Իրականացրել է մի շարք չափավոր բարեփոխություններ, ընդլայնել կարդինալների կոլեգիան, վերակառուցել կուրիան, փոփոխություն մտցրել պապի ընտրության կանոնադրության մեջ։ «Պոպուլորում պրոգրեսսիո» էցիկլիկայով (1967) հռչակել է պատմության նոր պայմաններին հարմարեցված կաթոլիկության սոցիալական ուսմունքը։ Ի տարբերություն նախորդների, Պողոս VI այցելել է բազմաթիվ երկրներ, հանդես եկել խաղաղության և եկեղեցիների մերձեցման պաշտպանությամբ։ 1970 թվականին Վատիկանում Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգեն Ա և Պողոս VI քննարկել են եկեղեցիների մերձեցման և հայ ու կաթոլիկական եկեղեցիների փոխհարաբերության հարցերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Յուլիուս Ռաաբ

**Յուլիուս Ռաաբ** (, ), Ավստրիայի պետ․ գործիչ։ 1938 թվականին եղել է առևտրի և տրանսպորտի մինիստր։

Ֆաշիստական Գերմանիայի կողմից Ավստրիայի զավթումից (1938 թվականի մարտ) հետո հեռացել է քաղ․ գործունեությունից։ Ավստրիայի ազատագրումից (1945) հետո մասնակցել է Ավստրիայի ժող․ կուսակցության (ԱԺԿ) ստեղծմանը։ 1945 - 1951 թվականներին ԱԺԿ-ի փոխնախագահն էր, 1951 - 1960 թվականներին՝ նախագահը։ 1953 - 1961 թվականներին՝ Ավստրիայի ֆեդերալ-կանցլեր։ 1955 թվականին գլխավորել է ավստր․ կառավարական պատվիրակությունը Մոսկվայում սովետական կառավարության հետ բանակցությունների ժամանակ, որտեղ համաձայնություն կայացվեց անկախ և դեմոկրատական Ավստրիայի վերականգնման վերաբերյալ պայմանագրի ստորագրման հետ կապված առավել կարևոր հարցերի շուրջը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրիայի կանցլերներ
Կատեգորիա:Ավստրիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ավստրիայի նախարարներ
Գրիգորի Պերեդերի

**Պերեդերի Գրիգորի Պետրովիչ** (), կամրջաշինության և շինարարական մեխանիկայի բնագավառի սովետական գիտնական, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1943)։

Ավարտել է Պետերբուրգի հաղորդակցության ճանապարհների ինժեներների ինստիտուտը (1897)։ Հիմնական աշխատությունները նվիրված են կամուրջների տեսությանը և հաշվարկին։ Հեղինակ է բազմաթիվ կամուրջների և ուղեկամուրջների։ Ղեկավարել է Նևա գետի վրա Վոլոդարսկու անվան կամրջի կառուցման, լեյտենանտ Շմիդտի անվան կամրջի վերակառուցման աշխատանքները։

ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր է (1943)։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուս ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Պողազլյան

**Պողազլյան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կեսարիայի վիլայեթում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին ուներ մոտ 2000 հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ, արհեստներով։ Գյուղում կար եկեղեցի և դպրոց։ Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ Սակավաթիվ փրկվածներն ապաստանել են տարբեր երկրներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Պողանց

**Պողանց**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Թիմարի գավառում։ Գտնվում էր Վան քաղաքից 15 կմ հյուսիս, Սև ջուր գետի հովտում։

## Պատմություն
Հնում Պղվանք անվանումով մտել է Մեծ Հայքի Վասպուրական աշխարհի Պալունիք գավառի մեջ։ Տեղի հայերը եռանդագին մասնակցություն են ունեցել 1915 թվականի Վանի ինքնապաշտպանական կռիվներին։

Բնակիչները տեղահանվել են 1915 թվականին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ Փրկվածներն ապաստանել են Արևելյան Հայաստանում։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 50 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Պողանցն ուներ Ս. Ստեփանոս անունով եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր հայկական դպրոց։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ժան Բատիստ Պերրեն

**Ժան Բատիստ Պերրեն** (, ), ֆրանսիացի ֆիզիկոս, Փարիզի ԳԱ անդամ (1923)։

1898 թվականից աշխատել է Փարիզի համալսարանում (1910 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ 1940 թվականին մեկնել է ԱՄՆ։ Պարզել Է, որ կաթոդային ճառագայթը էլեկտրոնների հոսք Է։ Բրոունյան շարժման նրա հետազոտությունները վերջնականապես հաստատեցին մոլեկուլի գոյությունը, դարձան Էյնշտեյն-Սմոլուխովսկու տեսության փորձնական ապացույցը։ Փորձերի միջոցով Պերրենը որոշեց ''N''<sub>A</sub> Ավոգադրոյի հաստատունը, որը մեծ ճշտությամբ համընկավ այլ եղանակներով որոշված *N*A-ի արժեքի հետ։ Պարզել է, որ օճառի պղպջակի ամենաբարակ թաղանթն ունի երկմոլեկուլային կառուցվածք։ Ուսումնասիրել է նաև ռենտգենյան ճառագայթները և ֆլորեսցենցման երևույթը։ Արժանացել է Նոբելյան մրցանակի (1926)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Տեսական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Փարիզի ԳԱ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
ՈՒԵՖԱ Գավաթ 2006-07

**ՈՒԵՖԱ Գավաթ 2006/07**, 49-րդ գավաթի խաղարկությունն է։ Եզրափակիչ խաղը տեղի ունեցավ «Հէմպդեն Պարկ» մարզադաշտում որը գտնվում է Շոտլանդիայի մայրաքաղաք Գլազգոյում, եզրափակիչը եղավ 2007 թվականի մայիսի16-ին։ Գավաթի հաղթողը երկու տարի անընդմեջ եղավ իսպանական «Սևիլյան», որը հաղթեց «Էսպանիոլին» 11 մ.ներով 3։1 (1։1 հաշվով վերջացավ հիմնական ժամանակը իսկ 2։2 հաշվով ավարտվեց ավելացրած ժամանակը)։

Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգայի մրցաշրջաններ
Ռազմական փող

**Ռազմական փող**, **ռազմական արժույթ**, թղթադրամի հատուկ տեսակ, որ մի պետության զինվորական իշխանությունները, որպես վճարման պարտադիր միջոց, շրջանառության մեջ են դնում մյուս երկրի (երկրների խմբի) տարածքում։ Ռազմական փողը (օկուպացիոն փողը) կատարում է միայն շրջանառության ու վճարման միջոցի ֆունկցիաներ և չի կարող լինել արժեչափ, գանձակուտակման միջոց ու համաշխարհային փող։ Թղթադրամից տարբերվում է առանձնահատուկ ու ինֆլյացիոն բնույթով, շրջանառման կարճատևությամբ ու տարածքի սահմանափակությամբ, որևէ ապահովվածության բացակայությամբ, տեղական վալյուտայի նկատմամբ հարկադրական կուրսով։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին ռազմական փող թողարկել է պատերազմող երկրների մեծ մասը։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Ռազմական փող է բաց թողել Նացիստական Գերմանիան (Լեհաստանում, Բելգիայում, Նիդերլանդներում, Լյուքսեմբուրգում, Ֆրանսիայում, Հարավսլավիայում, Հունաստանում, Արևելյան Եվրոպայի և Խորհրդային Միության օկուպացված տարածքներում), իսկ պատերազմի վերջին շրջանում և դրա ավարտից հետո՝ ԱՄՆ-ն ու Մեծ Բրիտանիան (Ֆրանսիայում, Իտալիայում, Բելգիայում, Նիդերլանդներում, Արևմտյան Գերմանիայում և այլուր) և Խորհրդային Միությունը (Ավստրիայում, Գերմանիայում և այլուր)։ 
## Պատկերասրահ

Պատկեր:OST 50 Mark obv.jpg|50 օտսմարկ, 1918 թվական
Պատկեր:10 rpf reverse 1.jpg|10 ռայխսփֆենինգ, 1940 թվական
Պատկեր:Japanese One Gulden note- Occupation currency Dutch East Indies- now Indonesia.jpg|1 գուլդեն, 1942 թվական
Պատկեր:Japanese One Pound note- Occupation currency Oceania.jpg|1 ֆունտ, 1942 թվական
Պատկեր:UkraineP55-50Karbowanez-1942 f.jpg|50 կարբովանեց, 1942 թվական
Պատկեր:HUP 1 1944 obverse.jpg|1 պենգյո, 1944 թվական
Պատկեր:1000 Mark 1944 AV.jpg|1000 մարկ, 1944 թվական
Պատկեր:20 A-Yen.JPG|20 իեն, 1945 թվական


Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Գյումրու արտեզյան ավազան

**Գյումրու (Շիրակի) արտեզյան ավազան**, գտնվում է Շիրակի դաշտում և զբաղեցնում մոտ 300 - 320 կմ2 տարածք։ Նրա ուղղաձիգ կտրվածքում առանձնացվում են գրունտային և ճնշումային ջրերի մի քանի հորիզոն։ Գրունտային ջրերը բաժանվում են վերտուֆային և ենթատուֆային հորիզոնների։ Առաջին հորիզոնը գերազանցապես կրում է տեղական բնույթ, իսկ երկրորդի ջրերը, որոնք ձորակներում բեռնաթափվում են աղբյուրների ձևով, օգտագործվում են ջրամատակարարման նպատակով։

Հիդրոերկրաբանական տեսակետից նրա սահմաններում առանձնացված են հյուսիսային՝ անուշահամ ջրերի և հարավային՝ հանքային ջրերի տարածման տեղամասերը։ Հյուսիսային տեղամասի վերին ճնշումային ջրատար հորիզոնը կապված է 10 - 12, 5 մ հզորության ավազա-գլաքարային նստվածքների և անդեզիտա-բազալտների հետ։ Հորատանցքերով ստացվող ջրի տեսակարար ծախսը կազմում է 10 - 13 մ/վրկ, իսկ ջրատար ապարների ծծանցման գործակիցը՝ 110 - 120 մ/օր։ Երկրորդ (ստորին) հորիզոնի ճնշումային ջրերը կապված են լճա-գետային նստվածքների կտրվածքում գտնվող խիստ ճեղքավոր անդեզիտաբազալտների հետ։ Հորատանցքերի տեսակարար ծախսը հասնում է 50 - 55 մ/վրկ, իսկ ջրատար ապարների ծծանցման գործակիցը՝ 230 - 250 մ/օր։

Քաղցրահամ ջրերը կուտակված են խճերից, կոպիճներից, կավավազներից ու բազալտային անդեզիտներից կազմված վերտուֆային և ենթատուֆային հորիզոններում։ Ջրերը հիդրոկարբոնատային են, հանքայնացումը՝ 0, 3-0, 5 գ/լ, ջերմաստիճանը՝ 8-10&nbsp;°C։ Քաղցրահամ ջրապարունակ հորիզոնները կարևոր նշանակություն ունեն Գյումրու ջրամատակարարման համար։ Նախկինում ջրերն օգտագործվել են ջրհորերի ու քահրիզների միջոցով։ Քահրիզների ջրաքանակը մեծացնելու նպատակով փորվել են (1937) հորատանցքեր և հայտնաբերվել ճնշումային քաղցրահամ ջրեր (ծախսը՝ 15-20 լ/վ)։ Դրանց ամենամեծ քանակությունը կուտակված է Արևիկ գյուղի բազալտային անդեզիտների ջրապարունակ հորիզոնում։

Շիրակի արտեզյան ավազանի հանքային ջրերի տեղամասը զբաղեցնում է Ախուրյան գյուղից հյուսիս-արևմուտք և Ախուրիկ ու Իսահակյան գյուղերի միջև գտնվող տարածքը։ Հանքային ջրերը հարուստ են ծծմբաջրածնային և ածխաջրածնային գազերով, բարձր ճնշումային են, հանքայնացումը՝ 1, 2-4, 8 գ/լ, ջերմաստիճանը՝ 12֊ 21&nbsp;°C։ Ջրապարունակ հորիզոնները հանդիպում են տարբեր հաստության (2-17 մ) ավազային և ավազախճային շերտերում։ Հորատանցքերը շատրվանում են մինչև 10-12 մ, ծախսը՝ 1-15 լ/վ։

Ջրատար հորիզոնները սնվում են Շիրակի դաշտը եզրափակող լեռնաշղթաներից ներծծվող մթնոլորտային և մակերևութային ջրերից։ Գյումրու արտեզյան ավազանի ստորերկրյա ջրերը բարձրորակ են, անուշահամ, պիտանի խմելու համար, ունեն մեծ պաշարներ և լայն հեռանկարներ ջրամատակարարման բնագավառում։

Կատեգորիա:Հայաստանի արտեզյան ավազաններ
Լենինականի բամբակեղենի արտադրական միավորում

մինի|աջից|250px|Լենինանականի տեքստիլ գործարանի շենքը
**Լենինականի բամբակեղենի արտադրական միավորում**, խորհրդային շրջանի թեթև արդյունաբերական ձեռնարկությունների համախումբ Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի)։ Ստեղծվել է 1975 թվականին։ Ներառել է Լենինականի «Մայիսյան ապստամբության» անվան տեքստիլ կոմբինատը, Լենինականի տեքստիլ կոմբինատի մանվածքային արտադրամասում Արթիկի, Կիրովականի (այժմ՝ Վանաձոր), Ալավերդու մասնաճյուղերը։ Ունեցել է ուսումնա-արաադրական կոմբինատ։ Արտադրել է մանվածք և գործվածք։ 1980 թվականի դրությամբ արտադրանքն իրացվել է միութենական բոլոր հանրապետություններում։

Միավորման գլխամասային ձեռնարկությունը Լենինականի «Մայիսյան ապստամբության» անվան տեքստիլ կոմբինատը, որը հանդիսանում էր ՀԽՍՀ տեքստիլ արդյունաբերության առաջնեկը և ամենախոշոր ձեռնարկությունը։ Հիմնադրվել է 1924 թվականին Իվանովո-Վոգնեսենսկի նահանգի Վիչուգա քաղաքի տեքստիլագործների օգնությամբ։ Նույն տարում կոմբինատը տվել է առաջին արտադրանքը։ Կոմբինատի կազմավորման և ամրապնդման տարիներին (1920-30-ական թվականներ) այնտեղ են այցելել խորհրդային քաղաքական գործիչներ Վալերիան Կույբիշևը, Միխայիլ Կալինինը, Ալեքսանդր Մյասնիկյանը, Սերգո Օրջոնիկիձեն, Անաստաս Միկոյանը, Սարգիս Լուկաշինը, Աղասի Խանջյանը, Ս. Համբարձումյանը, Ասքանազ Մռավյանը։

1942 թվականին շահագործման է հանձնվել կոմբինատի ներկման ֆաբրիկան։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Լենինականի կոմբինատն արտադրել է շուրջ 20 000 տ մանվածք և 104 միլիոն մ գործվածք։ Պաշտպանական ֆոնդի օգտին կոմբինատը հավաքել է ավելի քան 7 միլիոն ռուբլի։ 2500 տեքստիլագործներ պարգևատրվել են «Հայրենական մեծ պատերազմում աշխատանքային արիության համար» և «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալներով։ Կոմբինատի մանվածքային, գործվածքային, չթի, ներկման ֆաբրիկաները և այլ օժանդակ արտադրամասերը տարեկան թողարկել են ավելի քան 11 000 տ մանվածք և 81 միլիոն մ գործվածք (1977)։

Արտադրանքի շատ տեսակներ ստացել են որակի պետական նշան։ Կոմբինատի կոլեկտիվի օգնությամբ Խորհրդային Հայաստանի մի շարք քաղաքներում և շրջաններում հիմնվել են տեքստիլ ձեռնարկություններ։ Կոմբինատի կոլեկտիվը բազմիցս արժանացել է ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդի, ՀԱՄԿԽ-ի, ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի ու ՀԱՄԽ-ի փոխանցիկ դրոշներին։ Հարյուրավոր առաջավոր համարվող աշխատակիցներ պարգևատրվել են շքանշաններով ու մեդալներով։ Մի քանիսն ընտրվել են ԽՍՀՄ և ՀՍՍՀ Գերագույն սովետների դեպուտատ, ջուլհակուհի Ա. Պետրոսյանը, հրահանգիչ-ենթավարպետ Գ. Տոնոյանը արժանացել են սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչման։ Ենթավարպետ Մ. Ստեփանյանը եղել է պետական մրցանակի դափնեկիր։ Կոմբինատում լույս էր տեսնում «Տեքստիլագործ» բազմատիրաժ թերթը։ Կոմբինատն ունեցել է իր մշակույթի պալատը, «Արագած» սպորտային ակումբը, մսուր-մանկապարտեզները, հանգստի պրոֆիլակտորիումը։ Կոմբինատը պարգևատրվել է «Աշխատանքային կարմիր դրոշի» (1966), «ժողովուրդների բարեկամության» (1974) շքանշաններով։

Հայաստանի անկախացումից հետո գործարանը դադարեց իր գործնեությունը։ Գործարանի մասնաշենքերի մի մասը վաճառվել է։ Գործարանի տարածքի մի մասում կառուցվել է Հանթսմանի թաղամասը։

Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով պարգևատրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:1975 հիմնադրումներ Հայաստանում
Լենինականի գավառ

**Լենինականի գավառ**, վարչական միավոր Խորհրդային Հայաստանում, 1924 - 1930 թթ.։ Մինչ այդ, Ալեքսանդրապոլի գավառ անվամբ եղել է Երևանի նահանգի (1849 - 1918), Հայաստանի Հանրապետության (1918 թվականի մայիս - 1920 թվականի նոյեմբեր) և ՀԽՍՀ (1920-ի դեկտեմբեր - 1924 թվականի փետրվար) կազմում։ Լենինականի գավառն իր մեջ միավորում էր ՀԽՍՀ Ախուրյանի (Դուզքենդի), Ամասիայի (Աղբաբայի), Անիի (Աղինի), Արթիկի, Թալինի, Ղուկասյանի (Ղզըլ-Ղոչի), Սպիտակի (Համամլուի) շրջանների և Լենինական (այժմ՝ Գյումրի), Արթիկ, Սպիտակ քաղաքների շրջագծերի մեջ մտնող բնակավայրերը։

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ վարչական բաժանում
Շիրակի գոգավորություն

**Շիրակի գոգավորություն**, բնամարզ Հայաստանում։ Ընդգրկում է Ախուրյանի շրջանը, Արթիկի և Անիի շրջանների մի մասը։ Շրջանակված է Շիրակի, Փամբակի լեռնաշղթաներով և Արագած լեռնազանգվածով։ Արևմուտքում միանում է Կարսի սարահարթին։

Հատակը գտնվում է 1550-1600 մ բարձրության վրա։ Հայաստանի սահմաններում ունի 25—30 կմ երկարություն և 18—20 կմ լայնություն։ Թեքված է դեպի հարավ-արևմուտքում։ Տեկտոնական իջվածք է, լցված պլիոցենի և պլեյստոցենի մոտ 300—350 մ հզորության լճային, հրաբխային և նորագույն ալյուվիալ, պրոլյուվիալ և այլ նստվածքներով։ Տարածված են տուֆերը։

1978 թվականի դրությամբ բնակչությունն զբաղվում էր հացահատիկի, շաքարի ճակնդեղի մշակությամբ, բանջարաբուծությամբ, անասնապահությամբ։ Զարգանում էր պտղաբուծությունը։

Կատեգորիա:Հայաստանի գոգավորություններ
Դարբնոցամամլիչային սարքավորումների գործարան

**Դարբնոցա-մամլիչային սարքավորումների գործարան**, արդյունաբերական ձեռնարկություն ՀՀ Շիրակի մարզկենտրոն Գյումրիում (նախկինում՝ Լենինական)։

Հիմնադրվել է 1912 թվականին, Հեքիմյանների մեխանիկական արհեստանոցի բազայի վրա։ Մինչև 1958 թվականը կոչվել է «մեխանիկական գործարան», թողարկել է մետաղե մահճակալներ և կենցաղային առարկաներ։ Վերակառուցվելով որպես մեքենաշինական ձեռնարկության, զգալիորեն ընդարձակվել է և 1980 թվականի դրությամբ ունեցել է հավաքման, մեխանիկական արտադրամասեր, նախապատրաստական, գործիքաշինական, փորձարարական, լայն սպառման առարկաների արտադրության, փաթեթավորման և ձուլման տեղամասեր։ Հիմնական արտադրանքը 25 տոննանոց դարբնոցա-մամլիչ մեքենաներն էին։

Արտադրանքի մի մասն արտահանվել է։ Խորհրդային ժամանակաշրջանում բազմաթիվ անգամներ արժանացել է համամիութենական և հանրապետական մրցանակների ու պարգևների։ Գործարանի 30-ից ավելի աշխատողներ պարգևատրվել են ԽՍՀՄ շքանշաններով ու մեդալներով։

2005 թվականի դրությամբ գործարանի շատ փոքր մասն է գործում։ Ուներ մոտ 20 բանվոր։

Կատեգորիա:Գյումրու գործարաններ
Կատեգորիա:Հայաստանի արտադրող ընկերություններ
Կատեգորիա:Չվավերացված պնդումներով հոդվածներ
Կատեգորիա:1912 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կապույտ մզկիթ (այլ կիրառումներ)

**Կապույտ մզկիթ** անվանումը կարող է վերաբերել՝

* Կապույտ մզկիթ - շիադավան մզկիթ Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում
* Կապույտ մզկիթ - սուննիադավան մզկիթ Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքում
* Կապույտ մզկիթ - շիադավան մզկիթ Իրանի Թավրիզ քաղաքում
Պահեստատուփային զենք

**Պահեստատուփային զենք**, հետևակային հրազեն, որում փամփուշտները հրաձգության համար փող են մատուցվում ավտոմատ եղանակով՝ զենքին ամրացված, փոխվող կամ չփոխվող պահեստատուփից (հատուկ տուփ, թմբուկ կամ սկավառակ)։ XIX դ․ 2-րդ կեսին պահեստատուփի գյուտը նպաստեց զենքի արագաձգության կտրուկ բարձրացմանը, իսկ բանակի սպառազինությունում պահեստատուփային զենքի ներդրումը մեծ փոփոխություններ առաջացրեց մարտավարությունում։

Կատեգորիա:Զենք
Աշակերտական խորհուրդ

**Աշակերտական խորհուրդ,** դպրոցական կամ արտադպրոցական գործունեություն է աշակերտների համար ամբողջ աշխարհում։ Այն կազմվում է մի խումբ աշակերտներից, որոնց գլխավորում է Աշակերտական խորհրդի նախագահը։ Խորհուրդը հիմնականում առաջնորդվում է կանոնադրությամբ։
## Աշակերտական խորհրդի դերը
Աշակերտական խորհուրդն օգնում է աշակերտներին կիսվել իրենց կարծիքով, հետաքրքրություններով ու մտքերով ուսուցիչների կամ տնօրենի հետ։ Աշակերտական խորհուրդն օգնում է նաև կազմակերպել համադպրոցական միջոցառումներ և կատարել դպրոցական բարեփոխումներ։
## Աշակերտական խորհուրդները տարբեր երկրներում
### Հայաստան

Հայաստանում աշկերտական խորհուրդները յուրաքանչյուր դպրոցում ընտրվում են ամեն տարի, դրանց ընտրում են աշակերտները, թեկնածուները նույնպես առաջադրվում են աշակերտների միջից։
### Մեծ Բրիտանիա
Մեծ Բրիտանիայում Աշակերտական խորհրդի անդամներին հիմնականում ընտրում են ուսուցիչները։ Գոյություն ունի կապ մարզերի դպրոցների միջև։

### Ինդոնեզիա
Աշակերտական խորհուրդներն Ինդոնեզիայում պաշտոնապես ստեղծում է կառավարությունը և կոչվում է OSIS։ Ամեն տարի ամեն դպրոցից ընտրվում է 36 աշակերտ, ովքեր մասնակցում են OSIS-ի որակավորման։ Նախագահը ընտրվում է քվեարկության միջոցով։
### Ֆիլիպիններ
Աշակերտական խորհուրդների մասնակիցները Ֆիլիպիններում ընտրվում են աշակերտների կողմից քվեարկության միջոցով։ Ֆիլիպիններում աշակերտներին հարկադրում են քվեարկել ժողովրդավարական եղանակով։
### Իսրայել
Իսրայելում աշակերտական խորհուրդները գործում են 1993 թվականից սկսած։ Մասնակիցներն ընտրվում են քվեարկության միջոցով։ Նրանք մասնակցում են խորհրդարանի զանազան հանդիպումներին, որոնք կապ ունեն երիտասարդության հետ։ Օրինակ՝ երեխաների իրավունքների, բռնության և այլ վտանգների մասին։ 2012 թվականին Իսրայելի Ազգային Աշակերտական խորհուրդը անցկացրեց Միջազգային Երիտասարդական Առաջնորդության Համաժողով «Առաջնորդությունը վերցրեք» կարգախոսով։

Կատեգորիա:Կրթություն
Թոմաս Ստիլտյես

**Թոմաս Յոհանես Ստիլտյես** (, ), նիդերլանդացի մաթեմատիկոս։

Ավարտել է Դելֆթի պոլիտեխնիկական դպրոցը։ 1877-1883 թվականներին աշխատել է Լեյդենի աստղադիտարանում, 1886 թվականից՝ Թուլուզի համալսարանում։ 1894 թվականին ընտրվել է Պետերբուրգի ԳԱ թղթակից անդամ։ Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են ֆունկցիոնալ անընդհատ կոտորակներին, մոմենտների պրոբլեմին, օրթոգոնալ բազմանդամների տեսությանը, մոտավոր ինտեգրմանը և դասական անալիզի այլ հարցերի։

Ստիլտյեսը հանգել է ինտեգրալի մի ընդհանրացման, որը կոչվել է իր անունով (տես Ռիման-Ստիլտյեսի ինտեգրալ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլանդացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի աստղագետներ
Ջեյսոն Սիգել

**Ջեյսոն Ջորդան Սիգել** (անգլ.՝ *Jason Jordan Segel*, ), ամերիկացի դերասան, սցենարիստ, երգիչ, երգերի հեղինակ և երաժիշտ։

Նախնական ճանաչման արժանացել է կարճատև «Խելառներ և խելագարներ» հեռուստասերիալից։ Սիգելի մասնակցությամբ առավել հայտնի ֆիլմերից են «Մոռանալ Սառա Մարշալին», «Մի քիչ հղի», «Սիրում եմ քեզ, ախպերս», «Գուլիվերի ճանապարհորդությունները», «Վատ ուսուցչուհին», «Մափետները» և այլն։

Սիգելի կերտած առավել հայտնի հեռուստատեսային դերերից է Մարշալ Էրիկսենը՝ «Ինչպես հանդիպեցի ձեր մայրիկին» հեռուստասիթքոմից (CBS հեռուստաալիքով)։

Սիգելի հասակը կազմում է 193 սմ։ Բարձր դասարաններում զբաղվել է բասկետբոլով և թիմակցել NBA-ի նախկին երկվորյակ բասկետբոլիստներ Ջեյսոն և Ջերոն Քոլինզներին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ջեյսոն Սիգել - Էջը IMDb կայքում
* Հարցազրույց Ջեյսոն Սիգելի հետ (տեսահոլովակ) 

Կատեգորիա:1980 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Երգերի հեղինակներ
Կատեգորիա:Լոս Անջելես քաղաքում ծնվածներ
Հարկադրական ճառագայթում

աջից|300 px|Հարկադրական ճառագայթման սխեման
**Հարկադրական ճառագայթում**, **ստիպողական ճառագայթում**, մակածված ճառագայթում, արտաքին էլեկտրամագնիսական ալիքի ազդեցությամբ տեղի ունեցող ճառագայթում։ Այս երևույթը տեսականորեն բացահայտել է Ալբերտ Այնշտայնը, 1917-ին։

Հարկադրական ճառագայթումը բնորոշ է ինչպես քվանտային համակարգերին (ատոմ, մոլեկուլ և այլն), այնպես էլ ազատ լիցքավորված մասնիկներին։ Ճառագայթված քվանտներն ունեն նույն հաճախականությունը, տարածման ուղղությունը և բևեռացումը, ինչ արտաքին դաշտի քվանտները, որով և պայմանավորված է հարկադրական ճառագայթման կոհերենտությունը։ Կոհերենտության շնորհիվ հարկադրական ճառագայթման ինտենսիվությունը խիստ աճում է՝ ինքնակամ ճառագայթման ինտենսիվության համեմատությամբ։ Ազատ շարժվող լիցքավորված մասնիկների ճառագայթումը, որ կարող է տեղի ունենալ տարբեր պատճառներով, արտաքին էլեկտրամագնիսական ալիքի առկայությամբ նույնպես կրում է ստիպողական բնույթ (օրինակ, ստիպողական չերենկովյան, սինխրոտրոնային, արգելակման ճառագայթում և այլն)։

## Կիրառություններ
Հարկադրական ճառագայթման երևույթն ընկած է էլեկտրամագնիսական ալիքների ուժեղացուցիչների և քվանտային գեներատորների (մազերներ, լազերներ) աշխատանքի հիմքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ատոմային ֆիզիկա
Կատեգորիա:Էլեկտրամագնիսական ճառագայթում
Կատեգորիա:Լազեր
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի հասկացություններ
Մայք Թոմփքինս

**Մայք Թոմփքինս** (, ), կանադացի երաժիշտ։

Ձայնագրում է տարբեր երգերի ակապելա քավր կատարումներ՝  օգտագործելով վոկալը և բերանը։

## Սկավառակագրություն
**2013**

*I Knew You Were Trouble
*Thinkin' Bout You
*Suit And Tie
*Secrets
*Shake The Ground
*When I Was Your Man

**2012**

*Stand Up
*°We Are Young
*Starships
*Harder Better Faster Stronger
*Stars Align
*Feel Again / Dog Days
*Locked Out of Heaven
*Cinema

**2011**

*°Firework
*Misery
*Teenage Dream/Just The Way You Are
*Rolling In The Deep
*P.Y.T. (Pretty Young Thing)
*Forever
*All Night Long
*Paradise
°The Christmas Rush

**2010**

*Party in USA
*Fireflies
*Honesty
*Dynamite
*Only Girl

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Youtube-ի պաշտոնական ալիք

Կատեգորիա:Անգլիացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Կանադացի երգիչներ
Կատեգորիա:Կանադացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Կանադացի երաժիշտներ
Գյումրու Կարա-Մուրզայի անվան պետական երաժշտական քոլեջ

**Գյումրու Կարա-Մուրզայի անվան պետական երաժշտական քոլեջ**, Հայաստանի կրթության և գիտության նախարարության երաժշտական միջին մասնագիտական ուսումնական հաստատություն Գյումրիում։

Հիմնադրվել է 1934 թվականին, մինչ այդ (1924) ստեղծված երաժշտական ստուդիայի հիման վրա։ Ուսումնարանի հիմնադիրներն են եղել կոմպոզիտորներ Դանիել Ղազարյանը և Մուշեղ Աղայանը։ Ուսումնարանը 1977-1978 ուսումնական տարում ուներ դաշնամուրային, լարային, տեսական, փողային գործիքների, խմբավարական, վոկալ բաժիններ (400 ուսանող), սիմֆոնիկ նվագախումբ։

Ուսումնարանում դասավանդել են կոմպոզիտորներ Դանիել Ղազարյանը, Մուշեղ Աղայանը, Արտեմի Այվազյանը, Գրիգոր Եղիազարյանը, Ալեքսանդր Դոլուխանյանը։ Ուսումնարանի անվանի շրշանավարտներից են կոմպոզիտոր Գեղունի Չթչյանը, Երևանի պետական կոնսերվատորիայի դասախոսներ Ե. Աբաշյանը, Աննա Բարսամյանը, Մարգարիտ Բրուտյանը, Կիևի կոնսերվատորիայի դասախոս, համամիութենական մրցանակաբաշխության դափնեկիր, ֆագոտիստ Ա. Աբաշյանը, երաժշտագետ Սուսաննա Ամատունին և ուրիշներ։

2004 թվականին «Գյումրու Կարա-Մուրզայի անվան երաժշտական ուսումնարանը» դարձել է «Գյումրու Կարա-Մուրզայի անվան պետական երաժշտական ուսումնարան» պետական ոչ առևտրային կազմակերպություն:

2006 թվականին «Գյումրու Կարա-Մուրզայի անվան պետական երաժշտական ուսումնարան» ՊՈԱԿ-ը վերանվանվել է «Գյումրու Կարա-Մուրզայի անվան պետական երաժշտական քոլեջ» ՊՈԱԿ:

ՀՀ Կրթության և գիտության նախարարության միջին մասնագիտական ուսումնական հաստատությունների ընդունելությունն իրականացնում են ընդունելության կանոնակարգի համաձայն (քննությունները հանձնում են մասնագիտական առարկաներից) :

Քոլեջը համագործակցում է Գյումրու և Շիրակի մարզի երաժշտական դպրոցների հետ:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երաժշտական դպրոցներ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի ուսումնական հաստատություններ
Կատեգորիա:1934 հիմնադրումներ Հայաստանում
Լենինականի թռչնաբուծական ֆաբրիկա

**Լենինականի թռչնաբուծական ֆաբրիկա**, խորհրդային շրջանի թռչնաբուծական մթերք արտադրող արդյունաբերական ձեռնարկություն, Լենինականից (այժմ՝ Գյումրի) 3  կմ հարավ-արևմուտք։ Կառուցվել է 1955 թվականին Լենինականի ինկուբատորա-թռչնաբուծական կայանի բազայի վրա։ Քաղաքի բնակչությանը ապահովել է դիետիկ ձվով և թարմ մսով։ Պահվածքը եղել է վանդակային, աշխատատար պրոցեսները՝ հիմնականում մեքենայացված։

Ըստ Հայկական սովետական հանրագիտարանի, 1976 թվականի հունվարի 2-ի դրությամբ ունեցել է 477 000 թռչուն, արտադրել 27 միլիոն ձու, միջին ձվատվությունը՝ 185 հատ, մսի տարեկան արտադրությունը՝ 502 տ։

1988 թվականի ավերիչ երկրաշարժից հետո այլևս չի գործում։

Կատեգորիա:Հայաստանի թռչնաբուծական ֆաբրիկաներ
Լենինականի կարի արտադրական միավորում

**Վ. Չկալովի անվան Լենինականի կարի արտադրական միավորում**, խորհրդային շրջանի արդյունաբերական ձեռնարկությունների համախումբ Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի)։

Հիմնադրվել է 1977 թվականին։ Ներառել է Լենինականի Վ. Չկալովի անվան կարի ֆաբրիկան (գլխամասային), կարի երկրորդ ֆաբրիկան։ Մասնաճյուղեր է ունեցել Ախուրյանի շրջանի Ախուրյան, Ոսկեհասկ գյուղերում, Արթիկի շրջանի Պեմզաշեն և Փանիկ գյուղերում։ Թողարկել է մանկական շրջազգեստներ, կոստյումներ և վերնաշապիկներ՝ 40 միլիոն խորհրդային ռուբլի արժողությամբ։

Վ. Չկալովի անվան կարի ֆաբրիկան հիմնվել է 1932 թվականին։ 1941 թվականի հունվարից նրան է միացվել սպիտակեղենի կարի ֆաբրիկան։ 1960 թվականից ձեռնարկությունը մասնագիտացել է մանկական հագուստեղենի կարի գծով։ Տարեկան թողարկվում էր շուրջ 30 միլիոն ռուբլու մանկական հագուստեղեն։

Ձեռնարկությունը քանիցս արժանացել է ՀԽՍՀ թեթև արդյունաբերության մինիստրության և ՀԱՄԽ-ի ճյուղային արհմիության կոմիտեի փոխանցիկ դրոշների, Հայկական ՍԱՀ Գերագույն սովետի պատվոգրերի։ Ունեցել է երկու մսուր-մանկապարտեզ և պրոֆիլակտորիում։

1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժի պատճառով կարի ֆաբրիան փլվել է, և գործարանը դադարեցրել է իր գործունեությունը։

Կատեգորիա:Գյումրու գործարաններ
Կատեգորիա:Հայաստանի արտադրող ընկերություններ
Կատեգորիա:1977 հիմնադրումներ Հայաստանում
Լենինականի հեծանիվի գործարան

**Լենինականի հեծանիվի գործարան**, արդյունաբերական ձեռնարկություն Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի)։

Հիմնադրվել է 1965 թվականին։ Ունեցել է գալվանա-լաքապատման, մամլման, հավաքման, փայտամշակման արտադրամասեր։ Տարեկան թողարկել է «Մալիշ», «Լենինական», «Շիրակ» մակնիշի 330 000 մանկական հեծանիվ։

«Մալիշ» հեծանիվը, որն արժանացել էր որակի պետական նշանի, արտահանվել է Հարավսլավիա, Ռումինիա, Կուբա, Մոնղոլիա և այլ երկրներ։

1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժից հետո գործարանն այլևս չի գործում։

Կատեգորիա:Գյումրու գործարաններ
Կատեգորիա:Հայաստանի արտադրող ընկերություններ
Կատեգորիա:1965 հիմնադրումներ Հայաստանում
Գյումրու ջրաէլեկտրակայան

**Ակադեմիկոս Ա. Լ. Մնջոյանի անվան Գյումրիի հիդրոէլեկտրակայան**, հիդրոէլեկտրակայան Հայաստանի Շիրակի մարզկենտրոն Գյումրի քաղաքի մոտ։ Շահագործման է հանձնվել 1928 թվականին։ Գտնվում է Գյումրիից 11 Կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք։ Օգտագործում է Ախուրյան գետի ջրերը։ Կայանում տեղադրված են չորս ագրեգատ՝ 5,3 հզ. կվտ ընդհանուր հզորությամբ։ Դերիվացիայի հաշվարկային ծախսը 7,5 մ3/վրկ է, ՀԷԿ-ինը՝ 6,4 մ3/վրկ։ Հաշվարկային նորմալ ճնշումը՝ 114,0 մ։ Հաստատված հզորությունը՝ 5,28 հզ. կվտ։ Ամբարտակը գրավիտացիոն է։ Ջրթափի բարձրությունը՝ 4,0 մ/, երկարությունը՝ 34,8 մ։ 1980 թվականի դրությամբ Լենինականի հիդորէլեկտրոկայանն աշխատում էր միայն ձմռանը։ Ջուրն օգտագործվում է ոռոգման համար։

Կատեգորիա:Շիրակի ջրաէլեկտրակայաններ
Լենինականի մանկական երկաթուղի

**Լենինականի մանկական երկաթուղի**, ներկայումս չգործող մանկական հանգստավայր Գյումրի քաղաքի արևմտյան մասում՝ Չերքեզի ձորի կանաչ գոտու և բարձունքների շրջանում։ Գործել է 1969 թվականից մինչև 1988 թվականը։

Կառուցումն սկսվել է դեռևս 1937 թվականին, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ընդհատվել է։ Լենինականի մանկական երկաթուղին ունեցել է 2700 մ երկարություն, երեք կայարան (Շողեր, Շուշան, Այծեմնիկ)։ Տարվա ընթացքում գործում էր մայիսի 1-ից մինչև նոյեմբերի 8-ը։ Ըստ Հայկական սովետական հանրագիտարանի, մեկ սեզոնում սպասարկել է 10 000 ուղևոր։

1988 թվականի ավերիչ երկրաշարժից հետո մանակական երկաթուղին չի գործում։ Գնացքն իր վագոններով վաճառված է, իսկ Շողեր կայարանի տարածքում հիմա գտնվում է «Ոսկե բլուր» կոչվող ռեստորանային համալիրը։

Կատեգորիա:Գյումրու տեսարժան վայրեր
Գյումրու երկաթուղային հանգույց

մինի|աջից|250px|Գյումրու երկաթուղային կայարան
**Գյումրու երկաթուղային հանգույց**, Հայաստանի երկաթուղային տրանսպորտի հնագույն և ամենախոշոր կենտրոնը։ Հիմնադրվել է 1897 թվականին։ Առաջին գնացքը Թիֆլիսից Ալեքսանդրապոլ (Գյումրի) է ժամանել 1899 թվականի փետրվարի 7-ին։ Հետագայում (մինչև 1902) երկաթուղին հասել է Կարս, Երևան, իսկ մի փոքր ավելի ուշ՝ Ջուղա, ապա՝ Թավրիզ։ Երկաթուղային հանգույց. ունի լոկոմոտիվային և վագոնային դեպոներ, կայարան, գծի ուղեմաս, մատակարարման և կապի տեղամասեր, կապիտալ շինարարության ու նորոգման ծառայություններ, ուր կատարվում է շոգեքարշերի ու էլեկտրաքարշերի միջին, ընթացիկ նորոգում, ապրանքատար վագոնների հիմնական և ընթացիկ նորոգում և տեխնիկական հատուկ սպասարկում։

Գյումրու երկաթուղային հանգույց ունեցել է հեղափոխական հերոսական ավանդույթներ։ Այստեղ են ստեղծվել Հայաստանում սոցիալ-դեմոկրատական առաջին խմբակները. 1905-1907 թթ.-ի ռուսական առաջին հեղափոխության տարիներին տեղի են ունեցել բանվորական գործադուլներ։ Այստեղ է 1920 թվականի մայիսի 10-ին սկսվել Մայիսյան ապստամբությունը Հայաստանում։ Գյումրու երկաթուղային հանգույցի կոլեկտիվները գործուն մասնակցություն են ցուցաբերել 1920 - 1940-ական թթ. երկրի քայքայված տնտեսության վերականգնման, հարևան շրջաններում կոոպերատիվ շարժման, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ավերված երկաթգծերի վերականգնման աշխատանքներին։ Ետպատերազմյան տարիներին Գյումրու երկաթուղայինները շուրջ հարյուր անգամ հաղթող են ճանաչվել համամիութենական, հանրապետական և անդրկովկասյան երկաթուղայինների սոցիալիստական մրցություններում։ Գյումրու երկաթուղային հանգույցի ավելի քան չորս հազար բանվոր ծառայողներ պարգևատրվել են ԽՍՀՄ շքանշաններով և մեդալներով, իսկ Ա. Խաչատրյանը, Ս. Միքայելյանը և Ս. Գևորգյանը արժանացել են սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչման։ Տասնյակ երկաթուղայիններ ընտրվել են ԽՍՀՄ և ՀԽՍՀ Գերագույն սովետների դեպուտատներ, ՍՄԿԿ և ՀԿԿ համագումարների պատգամավորներ։

2013 թվականի դրությամբ Գյումրիից գնացքներ կան դեպի Երևան և Բաթում քաղաքներ։


1.ЖД вокзал Александрополь, нач. ХХ века.png|
1.Веерное депо при станции Александрополь.png|



## Պատկերասրահ


Gyumri station 2024 7.gif
File:ԿայարանԵրկ2.jpg| Երկաթուղային կայարան
Gyumri station 2024 6.gif
Gyumri station 2024 5.gif
Gyumri station 2024 3.gif
File:ԿայարանԵրկ.JPG| Կառամատույց
Open-air museum near Gyumri station 10.gif|Շոգեքարշ (երկաթուղային թանգարան)
Open-air museum near Gyumri station 12.gif



Կատեգորիա:Հայաստանի երկաթուղային կայարաններ
Շիրակի երկրագիտական թանգարան

**Շիրակի երկրագիտական թանգարան**, երկրագիտական թանգարան Գյումրիում։

## Պատմություն
Ստեղծվել է ՀԽՍՀ ժողկոմսովետի 1930 թվականի հուլիսի 5-ի որոշմամբ։ Ունեցել է հնագիտության-ազգագրության, քաղաքի և Շիրակի պատմության, մշակույթի, սոցիալիստական շինարարության, Հայրենական մեծ պատերազմի պատմության բաժիններ։ Հնագիտության և ազգագրության բաժինների ցուցանմուշները հիմնականում ձեռք են բերվել Կումայրի հնագույն բնակավայրի պեղումներից։ Հնագիտության բաժինն ունի քարի, բրոնզի, երկաթի դարերի աշխատանքային գործիքների ցուցանմուշներ, բազմատեսակ հնագույն զենքեր և այլն։ Ազգագրության բաժինը նվիրված է Գյումրի - Ալեքսանդրապոլ - Լենինականի և Շիրակի հարթավայրի բնակիչների կենցաղին և արհեստներին։

## Ցուցանմուշներ
Շիրակի հարթավայրի Քեթի, Ոսկեհասկ, Մարմաշեն, Տիրաշեն, Վահրամաբերդ գյուղերի մոտակայքում կատարված պեղումները (1970 թվականից) զգալիորեն հարստացրել են Լենինականի երկրագիտական թանգարանի նյութերը։ 1977 թվականի վերջին թանգարանում կար 2000-ից ավելի հնագիտական ցուցանմուշ։ Թանգարանի գեղանկարչական բաժնում պահպանվում և ցուցադրվում են շուրջ 150 կտավ, որոնց շարքում ներկայացված են Հովհաննես Այվազովսկու, Գևորգ Բաշինջաղյանի, Վարդգես Սուրենյանցի, Մարտիրոս Սարյանի, Ստեփան Աղաջանյանի, Գաբրիել Գյուրջյանի, Դմիտրի Նալբանդյանի, Հրաչյա Ռուխկյանի, Հ. Անանիկյանի և այլ նկարիչների գործեր։ Թանգարանն ունի նաև հնագույն դրամների հարուստ հավաքածու (5000-ից ավելի)՝ հայկական, իրանական, ռուսական, թուրքական, հունական դրամների հազվագյուտ նմուշներով։

2013 թվականի դրությամբ թանգարանը գտնվում է Գյումրու գեղարվեստի ուսումնարանին հարակից, մասնակի վերանորոգված վթարային փոքրիկ շենքում։ Չկան պայմաններ ողջ նմուշները ցուցադրվելու համար։ Գյումրու ավագանին Հայաստանի վարչապետին դիմել է հայցով, որ թանգարանին տրամադրվի «Գյուլբենկյան» վիրաբուժական հիվանդանոցի ազատ շենքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գյումրու թանգարաններ
Կատեգորիա:1930 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:1930 հիմնադրված թանգարաններ
Լենինականի մսի-պահածոների կոմբինատ

**Լենինականի մսի-պահածոների կոմբինատ**, խորհրդային շրջանի սննդի արդյունաբերության ձեռնարկություն Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի)։

Հիմնադրվել է 1935 թվականին։ Ունեցել է սպանդի, ենթամթերքների, աղիքի, ճարպի, էնդոկրինային, կաշվի աղաբռնվածքի, օգտաթափոնքաալբումինային, երշիկեղենի կիսաֆաբրիկատների, պահածոների (թիթեղյա և փայտյա տարաների բաժիններով) արտադրամասեր, սառնարան։ Արտադրել է միս, երշիկեղենի և ապուխտեղենի՝ ավելի քան 80, կիսաֆաբրիկատների՝ 12, պահածոների 22 տեսակ, մսոսկրային, արյան, ոսկրային ալյուր, ալբումին, տեխնիկան և սննդի ճարպ, պեպսին։

1935 թվականին ապրանքային արտադրության ծավալը կազմել է 8 228 000, 1976 թվականին՝ 37 108 000 խորհրդային ռուբլի։ Արտադրանքն իրացվել է Հայաստանում, հում ապխտած երշիկն առաքվել է նաև Մոսկվա, Թբիլիսի և այլ քաղաքներ։

1971 թվականին արժանացել է ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ-ի բրոնզե մեդալի (երշիկեղենի նոր «Խճողակած ռուլետ» տեսակի համար), իսկ 1976 թվականին՝ ՀՍՍՀ ԺՏՆՑ-ի I աստիճանի դիպլոմի։ 1975 թվականին (Բուդապեշտում) և 1976 թվականին (Պրահայում) «Հողը՝ կերակրողը» ցուցահանդեսում ստացել է պատվոգիր և դիպլոմ։ 1974 թվականին կոմբինատին տրվել է հեղինակային արտոնագիր՝ երշիկեղենի գունավորման նոր (առանց նիտրիտի կիրառման) մեթոդի համար։

1988 թվականի Սպիտակի երկրաշարժից հետո գործարանն այլևս չի գործում։

Կատեգորիա:Գյումրու գործարաններ
Կատեգորիա:Հայաստանի արտադրող ընկերություններ
Վիկտոր Հովսեփյան

**Վիկտոր Հակոբի Հովսեփյան** (սեպտեմբերի 4, 1947, գյուղ Հեշտիա, Վրաստանի Բոգդանովկայի (այժմ՝ Նինոծմինդա) շրջանում&nbsp;-&nbsp;օգոստոսի 27, 1996, գյուղ Հեշտիա), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, մանկավարժ։ ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ (1981), Վրաստանի և Հայաստանի Գրողների միությունների անդամ (1991)։

## Կենսագրություն
Վիկտոր Հովսեփյանը ծնվել է Վրաստանի Նինոծմինդայի շրջանի Հեշտիա գյուղում Հակոբ Հովսեփյանի և Մարիամ Գրաբսկայի (լեհ կոմս Ալեքսանդր Գրաբսկու թոռնուհին է) ընտանիքում։ Ավարտել է Հեշտիայի միջնակարգ դպրոցը, 1973 թվականին՝ Վանաձորի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը։  1973-1996 թվականներին դասավանդել է հայրենի գյուղում։ Հեղինակ է 16 չափածո և արձակ ժողովածուների։ Ստեղծագործությունները թարգմանվել են վրացերեն, ռուսերեն, գերմաներեն, ուզբեկերեն։ Հովսեփյանը վրացերենից թարգմանել է Տերենտի Գրանելուն, գերմաներենից՝ Ռայներ Մարիա Ռիլկեին, ռուսերենից Իննոկենտի Անենսկուն և ուրիշների։

## Հիշատակ
Վիկտոր Հովսեփյանի անունով են կոչվել դպրոց Հեշտիայում և փողոց Նինոծմինդայում։ 1997 թվականին Հեշտիայում հիմնադրվել է Վիկտոր Հովսեփյանի տուն-թանգարանը։

## ՏՊԱԳՐՎԱԾ ԳՐՔԵՐ
* «Թափառող աստղեր», բանաստեղծություններ, «Սովետական գրող», Երևան, 1978։
* «Արևածաղկի գիշեր», բանաստեղծություններ, «Մերանի», Թբիլիսի, 1979։
* «Լուսապսակ», բանաստեղծություններ, պոեմ («Սիրտ նռան մեջ»), «Մերանի», Թբիլիսի, 1985։
* «Արևադարձ», բանաստեղծություններ, «Սովետական գրող», Երևան, 1986։
* «Չալ գոմեշի հեքիաթը», մանկական բանաստեղծություններ, հեքիաթներ, «Արևիկ», Երևան, 1989։
* «Հոգետուն», արձակ բանաստեղծություններ, պոեմներ, «Մերանի», Թբիլիսի, 1990։
* «Ձևաթովում», բանաստեղծություններ, թարգմանություններ, «Արշալույս», Նինոծմինդա, 1993։
* «Ձուկն ու երիցուկը», մանկական բանաստեղծություններ, հեքիաթներ, «Մերանի», Թբիլիսի, 1996։
* «Ութ իմաստունները», պոեմ, Ախալքալաքի, 1997։
* «Վարք զորականի», պոեմ, «Անահիտ», Երևան, 1997։
* «Կորուսյալ Եդեմ, կամ որտեղից է սկսվում Արաքսը», վեպ (վիպասք), «Մծիգնոբարի», Թբիլիսի, 2013։
* «Երազի գունավոր ծիածանը», բանաստեղծություններ (անտիպ), պոեմներ, «Մծիգնոբարի», Թբիլիսի, 2014։
* «Նանե՛, նանե՛, կրա՛կ տուր ինձ», մանակական բանաստեղծություններ, հեքիաթներ, պիես, «Վերնատուն», Թբիլիսի, 2018։

#### ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
* Виктор Овсепян, «Меланхоличный день» (Մելանխոլիկ օր),  բանաստեղծություններ, հայերենից ռուսերեն թարգմանությունը՝ Գլան Օնանյանի, Գենադի Գրիգորևի, Նիկոլայ Ալեշկովի, «Արշալույս», Նինոծմինդա, 1993։
* Տերենտի Գրանելի, «Բանաստեղծություններ», վրացերենից հայերեն թարգմանությունը՝ Վիկտոր Հովսեփյանի, «Մերանի», Թբիլիսի, 2007։
* "დიალოგი პოეზიის ენით" - «Երկխոսություն քնարերգության լեզվով», Վիկտոր Հովսեփյան, բանաստեղծություններ, հայերենից վրացերեն թարգմանությունը՝ Գիվի Շահնազարի, Մաղվալա Գոնաշվիլու։ Տերենտի Գրանելի, բանաստեղծություններ, վրացերենից հայերեն թարգմանությունը՝ Վիկտոր Հովսեփյանի, «Մերանի», Թբիլիսի, 2020։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Վիրահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Վիրահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Վրաստանի գրողների միության անդամներ
Արամայիս Հովսեփյան

**Արամայիս Ազիզբեկի Հովսեփյան** (ծնված մայիսի 9, 1931, գյուղ Ղշլաղ (ԼՂՀ Ասկերանի շրջանում)), հայ փիլիսոփա։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1975), պրոֆեսոր (1976)։

Ավարտել է ՄՊՀ փիլիսոփայան ֆակուլտետը (1956)։ 1956-1963 թվականներին աշխատել է ԼՂԻՄ-ում։ 1963 թվականից գիտամանկավարժական աշխատանքի է ԵՊՀ-ում, 1983 թվականից՝ փիլիսոփայության և բարոյագիտության ամբիոնի վարիչ։

Գիտական հետազոտությունները վերաբերում են սոցիալական համակարգերի գործառնության, վերարտադրության ու զարգացման դիալեկտիկայի և սոցիալական հոգեբանության հարցերին։

## Երկեր
* Բացասման բացասումի օրենքը։ Դասախոսություն, Հովսեփյան Արամայիս Ազիզբեկի, Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 1963։ 
* Հասարակական հոգեբանության հարցի շուրջը։ Երևան, «Հայաստան», 1970 (համահեղինակ)։ 
* Սոցիոլոգիական ուսմունքների պատմություն։ Ուսումնական օժանդակ ձեռնարկ, Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 1971 (համահեղինակ)։ 
* Սոցիալականի և հոգեբանականի հարաբերակցությունը։ (Պրոբլեմի տեսական վերլուծ. սոցիալ. հոգեբան. տեսանկյունից), Ա. Ա.Հովսեփյան, Երևանի պետական համալսարան, Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 1973։
* Հասարակական գիտակցության կառուցվածքը։ Դասախոս, Երևանի պետական համալսարա, Երևան, Ա. հ., 1976 (համահեղինակ)։
* Անձի քաղաքական կուլտուրան։ Ձևավորման ուղիներն ու դաստիարակման միջոցները, Երևան, «Գիտելիք», 1984 (համահեղինակ)։ 
* Հասարակական հարաբերությունների վերարտադրության սոցիալ-փիլիսոփայական պրոբլեմները։ Երևան, «Հայաստան», 1986 (համահեղինակ)։ 
* Социально-философские аспекты воспроизводства общественных отношений и личности / Ред. А. Овсепян. Ереван, Изд-во Ерев. ун-та, 1987.
* Փիլիսոփայության հիմունքներ։ Ուսումնական ձեռնարկ, Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 1994 (համահեղինակ)։
* Փիլիսոփայություն։ Ուսումնական ձեռնարկ երեք գրքով, Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 2000 (համահեղինակ)։ 
* Անցումային հասարակությունը որպես տրանսֆորմացիոն գործունեության համակարգ։ Երևան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 2000 (համահեղինակ)։ 
* Հովսեփյան Ա. Ա., Սոցիալական փիլիսոփայության հիմունքներ, բուհական ձեռնարկ, 2003։ 
* Հայաստանը սոցիալ-փիլիսոփայական ակնարկներում։ Արամայիս Հովսեփյան, Երևան, Դե-ֆակտո, 2003։ 
* Փիլիսոփայության պատմության համառոտ դասընթաց։ Հովսեփյան Արամայիս Ազիզբեկի, 1931-2006։
* Սոցիալ-հոգեբանական տեղաշարժերը վերափոխվող Հայաստանում / Արամայիս Հովսեփյան, Երևան, Դե-ֆակտո, 2004։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Մայիսի 9 ծնունդներ
Կատեգորիա:1931 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Բրայան Սկալաբրինի

[մինի|աջից|Սկալաբրինին տաքացնող վարժություններ է կատարում [2011 թ. Արևելյան կոնֆերենցիայի եզրափակչի 5-րդ խաղին ընդառաջ]]

**Բրայան Դեյվիդ Սկալաբրինի** (անգլ.՝ *Brian David Scalabrine*, ), իտալական ծագմամբ ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ, հարձակվող։ Ներկա պահին հանդիսանում է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Բոստոն Սելտիքս» ակումբի մարզական մեկնաբանը։

Ծնվել է Կալիֆորնիայի Լոնգ Բիչ քաղաքում, սակայն պատանեկությունն անցկացրել է Իմամքլոու ավանում (Վաշինգտոն նահանգ)։ Տեղի դպրոցն ավարտելուց հետո հաճախել է Հայլայնի հասարակական քոլեջ, որտեղից էլ ստացել սպորտային կրթաթոշակային ծրագիր Հարավային Կարոլինայի համալսարանից։ Համալսարանային թիմում Սկալաբրինին եղել է առաջատար մարզիկ՝ նետման արդյունավետության և անդրադարձների կատեգորիայում։ Համալսարանային տարիներին երբեմն խաղացել է կենտրոնականի դիրքում։

2001 թվականի NBA դրաֆթում Սկալաբրինին ընտրվում է 2-րդ ռաունդում՝ ընդհանուր 34-րդ ընտրությամբ՝ « Նյու Ջերսի Նեթսի» կողմից (այժմ՝ *«Բրուքլին Նեթս»*)։ «Նեթսի» կազմում Սկալաբրինին անցկացնում է չորս խաղաշրջան, որից հետո՝ 2005 թվականին, պայմանագիր է կնքում «Բոստոն Սելտիքսի» հետ։ «Սելտիքսի» կազմում Սկալաբրինին հաղթում է NBA-ի առաջնությունը 2008 թվականին, չնայած փլեյ-օֆֆի ոչ մի ռաունդում մարզիչ Դոք Ռիվերսը նրան և Սկոտ Պոլարդին խաղադաշտ չէր հանում։ 2010 թվականին Սկալաբրինին նոր պայմանագիր է կնքում «Չիկագո Բուլսի» հետ։ Չնայած Սկալաբրինիի րոպեները թիմում չափազանց սահմանափակ էին, նա միշտ ջերմ ընդունելության էր արժանանում չիկագոյացի երկրպագուների կողմից, ովքեր նրան էին կնքել **«Սպիտակ Մամբա»** (հակառակվելով Կոբի Բրայանտի **«Սև Մամբա»** մականվանը) մականվամբ։

Ողջ մասնագիտական կարիերայում Սկալաբրինին կատարել է պահեստային հարձակվողի դեր։

2012 թվականին Սկալաբրինին հրաժարվում է աշխատել որպես «Բուլսի» մարզչի օգնական՝ պատճառաբանելով, որ ցանկանում է ուժերը փորձել հեռուստատեսության բնագավառում։ 2013-ին «Գոլդեն սթեյթ Ուորիորսի» գլխավոր մարզիչ Մարկ Ջեքսոնը հայտարարում է, որ Սկալաբրինին&nbsp;կմիանա ակումբի մարզչական կազմին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը NBA.com կայում
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում 

Կատեգորիա:1978 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ