Հայ-մոնղոլական դաշինք

**Հայ-մոնղոլական դաշինք**, խաղաղության, բարեկամության ու փոխօգնության պայմանագիր Կիլիկյան Հայաստանի և Մոնղոլական կայսրության միջև։ Կնքվել է Կիլիկյան Հայաստանի արքա Հեթում Ա-ի և Մոնղոլական կայսրության մեծ խան Մանգուի միջև 1254 թվականին Կարակորումում։

## Նախապատմություն
1243 թվականին Չմանկատուկի ճակատամարտում մոնղոլները պարտության են մատնում Իկոնիայի սուլթանին, որին օգնություն էր ցուցաբերում Կիլիկյան Հայաստանի արքա Հեթում Ա-ն։ Վերջինս պատվիրակություն է ուղարկում մոնղոլ զորավար Բաչուի մոտ, որի մեջ առաջարկում է բարեկամություն հաստատել և դաշինք կնքել երկու պետությունների միջև։ Տեղում նման մի պայմանագիր է կնքվում Հեթում Ա-ի և մողոլների միջև՝ Խաչենի իշխանության Հասան Ջալալի միջնորդությամբ։ Հայ-մոնղոլական այս դաշինքի արդյունքում մոնղոլական զորքերը չեն ներխուժում Կիլիկիա։ Դաշինքը ոչ միայն ձեռնտու էր Հայաստանին, այլև Մոնղոլիայի կայսրությանը՝ ընդդեմ սելջուկների, Սիրիայի և Եգիպտոսի։ 1246 թվականին Հեթում Ա-ն իր եղբոր՝ Սմբատ սպարապետի գլխավորությամբ, պատվիրակություն է ուղարկում Կարակորում՝ Գոյուկ մեծ խանի մոտ։ Սմբատը Գոյուկ մեծ խանի կողմից լավ ընդունելության է արժանանում, և Կարակորում մայրաքաղաքում Գոյուկ մեծ խանի և Հեթում Ա-ի միջև հայ-մոնղոլական բարձր հանդիպում է նախապատրաստում։ Հանդիպման ժամանակ Սմբատ սպարապետը խանին հայտնում է, որ՝

* Կիլիկյան Հայաստանը մնում էր Մոնղոլիայի կայսրության դաշնակիցը։
* Հայերը մոնղոլներին հարկեր էին վճարում։
* Մոնղոլները պարտավորվում էին հայերին ցույց տալ ռազմական օգնություն Իկոնիայի սուլթանության դեմ։
* Գոյուկ մեծ խանը, ի նշան պայմանագրի հավաստման, սպարապետ Սմբատին է հանձնում «Սղամիշ յառլախ և փազիաս ոսկիս»։

Սմբատ սպարապետի Կարակորումում կատարած այցի ժամանակ երկու կողմերը պայմանավորվել էին Հեթում Ա-ի Մոնղոլիա կատարելիք այցելության մասին։ Մոնղոլիայում տեղի ունեցող գահակալական կռիվներով պայմանավորված, Հեթում Ա-ի Մոնղոլիա այցն ուշացել էր երկու տարով։ Գահակալական կռիվների արդյունքում հաղթում է Մանգու խանը, որը, Բաթու խանի միջոցով, Կիլիկյան Հայաստանի արքային Կարակորում է հրավիրում։ Հեթումը իր Մոնղոլիա ուղևորությունը սկսում է 1954 թվականի գարնանը, բուն Հայաստանից և Անդրկովկասից։

## Պայմանագրի կնքում
Պայմանագիրը կնքվում է 1254 թվականին Մոնղոլական կայսրության մայրաքաղաք Կարակորումում Կիլիկյան Հայաստանի արքա Հեթում Ա-ի և կայսրության նորըտիր խան Մանգուի միջև։

1254 թվականի կիլիկիո-մոնղոլական պայմանագրի պատմական մեծագույն նշանակությունը կայանում է նրանում, որ դրա շնորհիվ Կիլիկյան Հայաստանը զերծ է մնում մոնղոլական արշավանքների արհավիրքներից, որոնք բաժին էին հասել Անդրկովկասին և այլ երկրների։

## Կետեր
1254 թվականին Կարակորումում կնքված մոնղոլա-հայկական խաղաղության, բարեկամության ու փոխօգնության պայմանագիրը բաղկացած էր հինգ գլխավոր կետերից՝

* Կողմերը պայմանավորվում էին պատերազմի ժամանակ միմյանց օգնել։ Կիլիկյան Հայաստանը օգնում է մոնղոլներին Միջագետքը, Սիրիան ու Պաղեստինը գրավելու գործում, իսկ մոնղոլները պարտավորվում են պաշտպանել Կիլիկյան Հայաստանն Իկոնիայի, Եգիպտոսի և շրջակա իսլամադավան մյուս պետությունների հարձակումներից։
* Միմյանց միջև հաստատվում են հավերժական բարեկամություն և խաղաղություն։
* Առանց Կիլիկյան Հայաստանի պետության համաձայնության ու պահանջի, մոնղոլական զորքն ու պաշտոնյաները իրավունք չէին ունենում անցնելու Կիլիկյան Հայաստանի սահմանները։
* Նախկինում Հայոց պետությանը պատկանած այն հողերը, որոնք այդ ժամանակ գտնվում էին Մոնղոլիայի տիրապետության տակ, վերադարձվում էին Հայաստանին։
* Մոնղոլիան իր կայսրության ամբողջ տարածքում հայոց եկեղեցուն շնորհում էր անձեռնմխելիություն և բոլոր տեսակի հարկերից ազատման արտոնություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մոնղոլական կայսրության ռազմական պատմություն
Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի պայմանագրեր