Գաղտնիության քաղաքականություն

**Գաղտնիության քաղաքականությունը** գաղտնիության օրենսդրության շրջանակներում հայտարարություն կամ իրավական փաստաթուղթ է, որը բացահայտում է այն բոլոր կամ որոշ եղանակները, որոնցով կողմը հավաքում, օգտագործում, բացահայտում և կառավարում է հաճախորդի կամ այլ անձի տվյալները։ Անձնական տեղեկատվությունը կարող է լինել ցանկացած բան, որը կարելի է օգտագործել անհատին նույնականացնելու համար, և չի սահմանափակվում միայն անձի անունով, հասցեով, ծննդյան ամսաթվով, ամուսնական կարգավիճակով, կոնտակտային տվյալներով, անձը հաստատող փաստաթղթով և դրա ժամկետի լրանալու ամսաթվով, ֆինանսական գրառումներով, վարկային տեղեկություններով, բժշկական պատմությամբ, ճամփորդած վայրերով և ապրանքներ ու ծառայություններ ձեռք բերելու մտադրություններով: Բիզնեսի դեպքում այն հաճախ հայտարարություն է, որը ծանուցում է կողմի քաղաքականությունը այն մասին, թե ինչպես է այն հավաքում, պահպանում և հրապարակում իր կողմից հավաքված անձնական տեղեկատվությունը: Այն տեղեկացնում է հաճախորդին, թե ինչ կոնկրետ տեղեկատվություն է հավաքվում, և արդյոք այն մնում է գաղտնի, կիսվում է գործընկերների հետ, թեվաճառվում է այլ ընկերությունների կամ ձեռնարկությունների։ Գաղտնիության քաղաքականությունը սովորաբար ներկայացնում է ավելի լայն, ընդհանրացված մոտեցում՝ ի տարբերություն տվյալների օգտագործման հայտարարությունների, որոնք հակված են լինելու ավելի մանրամասն և կոնկրետ:

Որոշակի գաղտնիության քաղաքականության ճշգրիտ բովանդակությունը կարող է կախված լինել կիրառելի օրենսդրությունից և կարող է անհրաժեշտություն ունենալ հասցեագրելու պահանջները աշխարհագրական սահմանների և իրավական իրավասությունների միջև: Երկրների մեծ մասն ունի իր սեփական օրենսդրությունն ու ուղեցույցները, թե ով է ընդգրկված, ինչ տեղեկատվություն կարող է հավաքագրվել և ինչի համար կարող է օգտագործվել: Ընդհանուր առմամբ, տվյալների պաշտպանության մասին օրենքները Եվրոպայում տարածվում են ինչպես մասնավոր, այնպես էլ պետական հատվածի վրա: Նրանց գաղտնիության մասին օրենքները վերաբերում են ոչ միայն պետական գործունեությանը, այլև մասնավոր ձեռնարկություններին և առևտրային գործարքներին:

## Պատմություն
1968 թվականին Եվրոպայի խորհուրդը սկսել է ուսումնասիրել տեխնոլոգիաների ազդեցությունը մարդու իրավունքների վրա՝ ճանաչելով համակարգչային տեխնոլոգիայի  նոր սպառնալիքները, որոնք  կարող են կապակցվել և փոխանցվել այնպիսի եղանակներով, որոնք նախկինում լայնորեն հասանելի չէին: 1969 թվականին Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունը (OECD) սկսել է ուսումնասիրել անձնական տեղեկատվության երկրից դուրս տեղափոխման հետևանքները: Այս ամենը հանգեցրել է նրան, որ խորհուրդը առաջարկել մշակել քաղաքականություն՝ մասնավոր և պետական հատվածներում պահվող անձնական տվյալները պաշտպանելու համար, ինչն էլ հանգեցրել է 108-րդ կոնվենցիային: 1981 թվականին ներկայացվել է ա նձնական տվյալների ավտոմատ մշակման հետ կապված անհատների պաշտպանության մասին կոնվենցիան (108-րդ կոնվենցիա): Գաղտնիության մասին առաջին օրենքներից մեկը 1973 թվականի Շվեդիայի «Տվյալների մասին» օրենքն էր, որին հաջորդել են 1977 թվականի Արևմտյան Գերմանիայի «Տվյալների պաշտպանության մասին» օրենքը և 1978 թվականի Ֆրանսիայի «Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, տվյալների բանկերի և ազատությունների մասին» օրենքը:

Միացյալ Նահանգներում գաղտնիության քաղաքականության վերաբերյալ մտահոգությունները, որոնք սկսվել էին 1960-ականների վերջից և 1970-ական թվականներից, հանգեցրել են «Արդար վարկային հաշվետվությունների մասին» օրենքի ընդունմանը: Չնայած այս օրենքը նախատեսված չէր որպես գաղտնիության մասին օրենք, այն սպառողներին հնարավորություն է տվել ուսումնասիրել իրենց վարկային գործերը և ուղղել սխալները: Այն նաև սահմանափակումներ էր դնում վարկային գրառումներում տեղեկատվության օգտագործման վրա: 1960-ականների վերջին մի քանի կոնգրեսական ուսումնասիրական խմբեր ուսումնասիրել են ավտոմատացված անձնական տեղեկատվության հավաքագրման և այլ տեղեկատվության հետ համապատասխանեցման աճող հեշտությունը: Այդպիսի խմբերից մեկը Միացյալ Նահանգների Առողջապահության և մարդկային ծառայությունների նախարարության խորհրդատվական հանձնաժողովն էր, որը 1973 թվականին մշակել է սկզբունքների օրենսգիրք, որը կոչվում էր «Արդար տեղեկատվական պրակտիկա»: Խորհրդատվական հանձնաժողովի աշխատանքը հանգեցրել է 1974 թվականի գաղտնիության մասին օրենքի ընդունմանը: Միացյալ Նահանգները 1980 թվականին ստորագրել է Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության ուղեցույցները:

Կանադայում Կանադայի գաղտնիության հանձնակատարը ստեղծվել է 1977 թվականին Կանադայի՝ մարդու իրավունքների մասին օրենքի համաձայն: 1982 թվականին գաղտնիության հանձնակատարի նշանակումը նոր գաղտնիության մասին օրենքի մաս էր կազմում: Կանադան 1984 թվականին ստորագրել է OECD ուղեցույցները:

## Արդար տեղեկատվության պրակտիկա
Եվրոպական Միության (ԵՄ) տվյալների պաշտպանության և ԱՄՆ տվյալների գաղտնիության օրենքների միջև կան էական տարբերություններ: Այս չափանիշներին պետք է համապատասխանեն ոչ միայն ԵՄ-ում գործող բիզնեսները, այլև ցանկացած կազմակերպություն, որը փոխանցում է ԵՄ քաղաքացիների վերաբերյալ հավաքված անձնական տեղեկությունները: 2001 թվականին Միացյալ Նահանգների առևտրի վարչությունը աշխատել է ապահովելու օրինական համապատասխանությունը ԱՄՆ կազմակերպությունների համար «opt-in» «Անվտանգ նավահանգստի» ծրագրի շրջանակներում: Առևտրի դաշնային հանձնաժողովը (FTC) հաստատել է «eTRUST»-ը՝ ԱՄՆ-ԵՄ «Անվտանգ նավահանգստի» հետ արդյունավետ համապատասխանությունը հավաստագրելու համար:

## Ընթացիկ կիրառում
1995 թվականին Եվրոպական Միությունը (ԵՄ) իր անդամ պետությունների համար ներկայացրել է Տվյալների պաշտպանության մասին հրահանգը: Արդյունքում, ԵՄ-ում գործունեություն ծավալող շատ կազմակերպություններ սկսել են մշակել քաղաքականություն՝ այս հրահանգին համապատասխանելու համար: Նույն թվականին ԱՄՆ Դաշնային առևտրի հանձնաժողովը (FTC) հրապարակել է արդար տեղեկատվության սկզբունքներ, որոնք սահմանում էին անձնական տեղեկատվության առևտրային օգտագործման համար պարտադիր չհանդիսացող կարգավորող սկզբունքների մի շարք: Չնայած քաղաքականություն չսահմանելուն՝ այս սկզբունքները ուղեցույց են հանդիսացել գաղտնիության քաղաքականություն մշակելու վերաբերյալ զարգացող մտահոգությունների համար:

Միացյալ Նահանգները չունի որևէ հատուկ դաշնային կանոնակարգ, որը սահմանում է գաղտնիության քաղաքականության համընդհանուր կիրառումը: Կոնգրեսը երբեմն քննարկել է առցանց տեղեկատվության հավաքագրումը կարգավորող համապարփակ օրենքներ, ինչպիսիք են «Սպառողների ինտերնետային գաղտնիության բարելավման մասին» օրենքը և 2001 թվականի «առցանց գաղտնիության պաշտպանության մասին» օրենքը, բայց դրանցից ոչ մեկը դեռևս չի ընդունվել: 2001 թվականին FTC-ն հայտարարել է «ավելի շատ իրավապահ մարմինների, այլ ոչ թե ավելի շատ օրենքների» նկատմամբ իր նախընտրության մասին և խրախուսել է ոլորտի ինքնակարգավորման վրա շարունակական ուշադրությունը:

Շատ դեպքերում, FTC-ն գաղտնիության քաղաքականության պայմանները կիրառում է որպես սպառողներին տրված խոստումներ՝ օգտագործելով FTC օրենքի 5-րդ բաժնով տրված լիազորությունները, որն արգելում է անարդար կամ խաբուսիկ մարքեթինգային գործելակերպը: FTC-ի լիազորությունները որոշ դեպքերում օրենքով սահմանափակված են. օրինակ՝ ավիաընկերությունները ենթարկվում են Դաշնային ավիացիոն վարչության (FAA) լիազորություններին,  իսկ բջջային կապի օպերատորները՝ Դաշնային կապի հանձնաժողովի (FCC) լիազորություններին:

Որոշ դեպքերում, մասնավոր կողմերը կիրառում են գաղտնիության քաղաքականության պայմանները՝ խմբային հայցեր ներկայացնելով, որոնք կարող են հանգեցնել հաշտության կամ դատական որոշումների: Այնուամենայնիվ, նման դատական հայցերը հաճախ հնարավոր չեն՝ գաղտնիության քաղաքականության կամ այլ ծառայությունների մատուցման պայմանագրերում առկա արբիտրաժային կետերի պատճառով:

## Կիրառելի օրենք
### Միացյալ Նահանգներ
Չնայած ընդհանուր առմամբ կիրառելի օրենք գոյություն չունի, որոշ դաշնային օրենքներ կարգավորում են գաղտնիության քաղաքականությունը որոշակի հանգամանքներում, ինչպիսիք են՝
* «Երեխաների առցանց գաղտնիության պաշտպանության մասին» օրենքը (COPPA) վերաբերում է այն կայքերին, որոնք գիտակցաբար հավաքում են տեղեկատվություն 13 տարեկանից փոքր երեխաների մասին կամ նրանց ուղղված են:  Նման կայքերը պետք է հրապարակեն գաղտնիության քաղաքականություն և հետևեն տեղեկատվության փոխանակման թվարկված սահմանափակումներին։ «COPPA»-ն ներառում է «անվտանգ նավահանգստի» դրույթ՝ արդյունաբերության ինքնակարգավորումը խթանելու համար:
* «Գրեմ-Լիչ-Բլայլիի» օրենքը պահանջում է, որ ֆինանսական գործունեությամբ «նշանակալիորեն ներգրավված» հաստատությունները տրամադրեն «հստակ, ակնհայտ և ճշգրիտ հայտարարություններ» իրենց տեղեկատվության փոխանակման գործելակերպի վերաբերյալ: Օրենքը նաև սահմանափակում է ֆինանսական տեղեկատվության օգտագործումը և փոխանակումը։ 
* «Առողջության ապահովագրության փոխանցելիության և հաշվետվողականության մասին» օրենքի (HIPAA) գաղտնիության կանոնները պահանջում են գրավոր ծանուցում առողջապահական ծառայությունների գաղտնիության պրակտիկայի մասին, և այս պահանջը կիրառվում է նաև այն դեպքում, եթե առողջապահական ծառայությունը էլեկտրոնային է։ 
* Կալիֆոռնիայի սպառողների գաղտնիության մասին օրենքը (CCPA) սպառողներին ավելի մեծ վերահսկողություն է տալիս բիզնեսների կողմից իրենց մասին հավաքված անձնական տեղեկատվության նկատմամբ, իսկ CCPA կանոնակարգերը ուղեցույց են տալիս օրենքը կիրառելու վերաբերյալ։ 
* 2020 թվականի Կալիֆոռնիայի գաղտնիության իրավունքների մասին օրենքը (CPRA) ընդլայնում է Կալիֆոռնիայում գործունեություն ծավալող գործատուների մեծ մասի գաղտնիության և տեղեկատվական անվտանգության պարտավորությունները:
Որոշ նահանգներ ավելի խիստ կանոնակարգեր են կիրառել գաղտնիության քաղաքականության համար: 2003 թվականի Կալիֆոռնիայի Օնլայն գաղտնիության պաշտպանության օրենքը – Բիզնեսի և մասնագիտությունների օրենսգրքի 22575-22579 բաժինները*,* պահանջում են, որ «ցանկացած առևտրային կայքէջ կամ առցանց ծառայություն, որը կայքի միջոցով հավաքում է Կալիֆոռնիայի բնակիչների մասին անձնական տեղեկություններ, կայքում ակնհայտորեն տեղադրի գաղտնիության քաղաքականություն»: Նեբրասկան և Փենսիլվանիան ունեն օրենքներ, որոնք կայքերում հրապարակված գաղտնիության քաղաքականություններում մոլորեցնող հայտարարությունները համարում են խաբուսիկ կամ խարդախ բիզնես պրակտիկա:

### Կանադա
Կանադայի մասնավոր հատվածին վերաբերող դաշնային գաղտնիության մասին օրենքը պաշտոնապես կոչվում է «Անձնական տեղեկատվության պաշտպանության և էլեկտրոնային փաստաթղթերի մասին» օրենք (PIPEDA): Օրենքի նպատակն է սահմանել կանոններ, որոնք կարգավորում են անձնական տեղեկատվության հավաքագրումը, օգտագործումը և բացահայտումը՝ առևտրային կազմակերպությունների կողմից: Կազմակերպությանը թույլատրվում է հավաքել, բացահայտել և օգտագործել տեղեկատվության այնքան քանակություն այն նպատակներով, որոնք բանական անձը կհամարի նպատակահարմար տվյալ հանգամանքում:

Օրենքը Կանադայի գաղտնիության հարցերով հանձնակատարին սահմանում է որպես օմբուդսմեն (մարդու իրավունքների պաշտպան)՝ կազմակերպությունների դեմ ներկայացված ցանկացած բողոք քննարկելու համար: Հանձնակատարը աշխատում է խնդիրները լուծել կամավոր համապատասխանության միջոցով, այլ ոչ թե խիստ կիրառման միջոցով: Հանձնակատարը հետաքննում է բողոքները, անցկացնում աուդիտներ, խթանում է գաղտնիության հարցերի վերաբերյալ իրազեկվածությունը և իրականացնում հետազոտություններ:

### Եվրոպական Միություն
Գաղտնիության իրավունքը Եվրոպայում իրավունքի բարձր զարգացած ոլորտ է: Եվրոպական Միության (ԵՄ) բոլոր անդամ պետությունները նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի (ՄԻԵԿ) ստորագրող կողմ են: ՄԻԵԿ-ի 8-րդ հոդվածը նախատեսում է անձի «անձնական և ընտանեկան կյանքի, նրա բնակարանի և նամակագրության» նկատմամբ հարգանքի իրավունք՝ որոշակի սահմանափակումներով: Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը իր դատական պրակտիկայում այս հոդվածին տվել է շատ լայն մեկնաբանություն:

1980 թվականին՝ Եվրոպայում տվյալների պաշտպանության համապարփակ համակարգ ստեղծելու ջանքերի շրջանակներում, Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունը (OECD) հրապարակել է իր «Խորհրդի առաջարկությունները անձնական տվյալների գաղտնիության և սահմանային հոսքերի պաշտպանության կարգավորման ուղեցույցների վերաբերյալ»: OECD- ի անձնական տվյալների պաշտպանության վերաբերյալ առաջարկությունները կարգավորող յոթ սկզբունքներն էին.

# Ծանուցում՝ տվյալների սուբյեկտներին պետք է ծանուցում տրվի, երբ նրանց տվյալները հավաքագրվում են։
# Նպատակ՝ տվյալները պետք է օգտագործվեն միայն նշված նպատակով և ոչ թե որևէ այլ նպատակով։
# Համաձայնություն՝ տվյալները չպետք է բացահայտվեն առանց տվյալների սուբյեկտի համաձայնության։
# Անվտանգություն՝ հավաքված տվյալները պետք է պահվեն անվտանգ՝ ցանկացած հնարավոր չարաշահումից խուսափելու համար։
# Բացահայտում՝ տվյալների սուբյեկտները պետք է տեղեկացված լինեն, թե ով է հավաքում իրենց տվյալները։
# Հասանելիություն՝ տվյալների սուբյեկտները պետք է կարողանան մուտք գործել իրենց տվյալներ և ուղղումներ կատարել ցանկացած անճշտության մեջ։
# Հաշվետվողականություն՝ տվյալների սուբյեկտները պետք է ունենան մեթոդ, որը թույլ կտա նրանց պատասխանատվության ենթարկել վերոնշյալ սկզբունքներին չհետևելու համար։

Այնուամենայնիվ, OECD ուղեցույցները պարտադիր չէին, և տվյալների գաղտնիության օրենքները դեռևս լայնորեն տարբերվում էին Եվրոպայում: ԱՄՆ-ը, մինչդեռ հավանություն էր տալիս OECD-ի խորհրդարկություններին, սակայն ոչինչ չի արել դրանք Միացյալ Նահանգներում իրականացնելու համար: Այնուամենայնիվ, բոլոր յոթ սկզբունքները ներառվել են ԵՄ հրահանգում:

1995 թվականին ԵՄ-ն ընդունել է «Տվյալների պաշտպանության մասին» հրահանգը, որը կարգավորում է անձնական տվյալների մշակումը ԵՄ-ում: ԵՄ տվյալների պաշտպանության և ԱՄՆ համարժեք տվյալների գաղտնիության մասին օրենքների միջև կային էական տարբերություններ: Այս չափանիշներին պետք է համապատասխանեն ոչ միայն ԵՄ-ում գործող բիզնեսները, այլև ցանկացած կազմակերպություն, որը փոխանցում է ԵՄ քաղաքացու վերաբերյալ հավաքված անձնական տեղեկատվությունը: 2001 թվականին ԱՄՆ Առևտրի նախարարությունը աշխատել է ապահովել ԱՄՆ կազմակերպությունների իրավական համապատասխանությունը՝ «Անվտանգ նավահանգստի» ծրագրի շրջանակներում: ԱՄՆ առևտրի դաշնային հանձնաժողովը (FTC) հաստատել է մի շարք ամերիկյան մատակարարների՝ ԱՄՆ-ԵՄ «Անվտանգ նավահանգստի» համապատասխանությունը հավաստագրելու համար: 2010 թվականից ի վեր «Անվտանգ նավահանգիստը» քննադատության է ենթարկվել հատկապես Գերմանիայի հանրային նշանակության գաղտնիության պաշտպանների կողմից, քանի որ FTC-ի՝ սահմանված կանոնները պատշաճ կերպով չկիրառելու կամքը, նույնիսկ անհամապատասխանությունների բացահայտումից հետո, պատշաճ կերպով չի իրականացվել:

2018 թվականի մայիսի 25-ից ուժի մեջ մտած Տվյալների պաշտպանության մասին հրահանգը փոխարինվել է Ընդհանուր տվյալների պաշտպանության կանոնակարգով (GDPR), որը ներդաշնակեցրել է գաղտնիության կանոնները ԵՄ բոլոր անդամ պետություններում: GDPR-ը սահմանում է ավելի խիստ կանոններ ԵՄ տվյալների սուբյեկտներին պատկանող անձնական տեղեկատվության հավաքագրման վերաբերյալ, ներառյալ գաղտնիության քաղաքականությունների ավելի հակիրճ, հստակ ձևակերպված և թափանցիկ լինելու պահանջը՝ անձնական տվյալների հավաքագրման, մշակման, պահպանման կամ փոխանցման ցանկացած բացահայտման հարցում: Տվյալների վերահսկիչները պետք է նաև հնարավորություն տան իրենց տվյալները փոխադրելի դարձնել ընդհանուր ձևաչափով և որոշակի հանգամանքներում դրանք ջնջել:

### Ավստրալիա
1988 թվականի «Գաղտնիության մասին» օրենքը սահմանում է Ավստրալիայում անձնական տվյալների պաշտպանության իրավական շրջանակը։ Այն ներառում է մի շարք ազգային անձնական տվյալների պաշտպանության սկզբունքներ։ «Գաղտնիության մասին» օրենքում կան տասներեք անձնական տվյալների պաշտպանության սկզբունքներ։ Այն վերահսկում և կարգավորում է մարդկանց անձնական տվյալների հավաքագրումը, օգտագործումը և բացահայտումը, ապահովում է, թե ով է պատասխանատու խախտման դեպքում, և անհատների իրավունքները՝ մուտք գործելու իրենց տեղեկատվությանը։

### Հնդկաստան
2008 թվականի «Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մասին» օրենքը էական փոփոխություններ է կատարել 2000 թվականի նույն օրենքում՝ ներմուծելով «43A» բաժինը: Այս բաժինը նախատեսում է փոխհատուցում այն դեպքում, երբ իրավաբանական անձը անփույթ է վարվում ողջամիտ անվտանգության պրակտիկաների և ընթացակարգերի ներդրման և պահպանման հարցում և դրանով իսկ որևէ անձի պատճառում է անօրինական կորուստ կամ անօրինական շահույթ: Սա վերաբերում է այն դեպքերին, երբ իրավաբանական անձը տիրապետում, գործ ունի կամ մշակում է իրեն պատկանող, վերահսկվող կամ շահագործվող համակարգչային ռեսուրսում առկա որևէ զգայուն անձնական տվյալի կամ տեղեկատվության:

2011 թվականին Հնդկաստանի կառավարությունը սահմանել է «Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների (հիմնավոր անվտանգության գործելակերպեր և ընթացակարգեր, ինչպես նաև զգայուն անձնական տվյալներ կամ տեղեկատվություն) 2011 թվականի կանոնները»՝ հրապարակելով այն «Պաշտոնական տեղեկագրում»։ Այս կանոնները պահանջում են, որ իրավաբանական անձը տրամադրի գաղտնիության քաղաքականություն անձնական տեղեկատվության, այդ թվում՝ զգայուն անձնական տվյալների կամ տեղեկատվության մշակման կամ դրանց հետ գործ ունենալու համար։ Նման գաղտնիության քաղաքականությունը պետք է ներառի հետևյալ տեղեկատվությունը կանոններին համապատասխան՝

# Իր գործելակերպի և քաղաքականության հստակ և հեշտությամբ մատչելի հայտարարություններ։
# Հավաքված անձնական կամ զգայուն անձնական տվյալների կամ տեղեկատվության տեսակը։
# Նման տեղեկատվության հավաքագրման և օգտագործման նպատակը։
# Տեղեկատվության բացահայտում, ներառյալ զգայուն անձնական տվյալներ կամ տեղեկատվություն։
# Անվտանգության ողջամիտ պրակտիկա և ընթացակարգեր։

Գաղտնիության քաղաքականությունը պետք է հրապարակվի կորպորատիվ մարմնի կայքում և հասանելի լինի տեղեկատվության այն մատակարարների համար, ովքեր անձնական տեղեկատվություն են տրամադրել օրինական պայմանագրի համաձայն։

## Առցանց գաղտնիության հավաստագրման ծրագրեր
Առցանց հավաստագրման կամ «կնիք» ծրագրերը գաղտնիության քաղաքականության արդյունաբերական ինքնակարգավորման օրինակ են: Կնիքի ծրագրերը սովորաբար պահանջում են հավաստագրման ծրագրով սահմանված արդար տեղեկատվական պրակտիկայի իրականացում և կարող են պահանջել համապատասխանության շարունակական մոնիթորինգ: TRUSTArc-ը (նախկինում TRUSTe)՝ առաջին առցանց գաղտնիության կնիքների ծրագիրը, 2007 թվականի դրությամբ ընդգրկում էր ավելի քան 1800 անդամ։ Այլ առցանց կնիքների ծրագրերից են «Trust Guard Privacy Verified» ծրագիրը, «»-ը և Webtrust-ը։

## Տեխնիկական իրականացում
Որոշ կայքեր իրենց գաղտնիության քաղաքականությունը սահմանում են նաև «P3P»-ի կամ Ինտերնետային բովանդակության գնահատման ասոցիացիայի (ICRA) միջոցով, որը թույլ է տալիս դիտարկիչներին ավտոմատ կերպով գնահատել կայքի կողմից առաջարկվող գաղտնիության մակարդակը և մուտք գործել միայն այն դեպքում, երբ կայքի գաղտնիության քաղաքականությունը համապատասխանում է օգտատիրոջ գաղտնիության կարգավորումներին: Այնուամենայնիվ, այս տեխնիկական լուծումները չեն երաշխավորում, որ կայքերը իրականում հետևում են հայտարարված գաղտնիության քաղաքականությանը: Այս իրականացումները նաև պահանջում են, որ օգտատերերը ունենան տեխնիկական գիտելիքների նվազագույն մակարդակ՝ իրենց սեփական զննարկչի գաղտնիության կարգավորումները կարգավորելու համար։ Այս ավտոմատացված գաղտնիության քաղաքականությունները ժողովրդականություն չեն վայելում ո՛չ կայքերի, ո՛չ էլ դրանց օգտատերերի շրջանում։ Անհատական գաղտնիության քաղաքականությունների մեկնաբանման բեռը նվազեցնելու համար Յյոսանգի, Ֆրիչի և Մալերի (հետազոտողներ են, ովքեր համագործակցել են գաղտնիության քաղաքականության (privacy policy) ոլորտում) կողմից առաջարկվել են քաղաքականության սերվերից հասանելի վերաօգտագործելի, հավաստագրված քաղաքականություններ։

## Քննադատություն
Շատ քննադատներ քննադատել են ինտերնետում առկա գաղտնիության քաղաքականության արդյունավետությունն ու օրինականությունը: Մտահոգություններ կան ոլորտի կողմից կարգավորվող գաղտնիության քաղաքականության արդյունավետության վերաբերյալ: Օրինակ՝ 2000 թվականի «FTC»-ի «Գաղտնիությունը առցանց. արդար տեղեկատվական պրակտիկա էլեկտրոնային շուկայում» զեկույցում պարզվել է, որ չնայած հարցված կայքերի մեծ մասն ուներ գաղտնիության բացահայտման որոշակի ձև, դրանց մեծ մասը չէր համապատասխանում «FTC» սկզբունքներում սահմանված չափանիշին: Բացի այդ, շատ կազմակերպություններ իրենց համար վերապահում են հստակ իրավունք՝ միակողմանիորեն փոխելու իրենց քաղաքականության պայմանները: 2009 թվականի հունիսին «EFF TOSback» կայքը սկսել է հետևել նման փոփոխություններին 56 հայտնի ինտերնետային ծառայություններում, այդ թվում՝ վերահսկել Amazon-ի, Google-ի և Facebook-ի գաղտնիության քաղաքականությունը:

Կան նաև հարցեր այն մասին, թե արդյոք սպառողները հասկանում են գաղտնիության քաղաքականությունը և արդյոք դրանք օգնում են սպառողներին ավելի տեղեկացված որոշումներ կայացնել: Սթենֆորդի տեխնոլոգիաների լաբորատորիայի 2002 թվականի զեկույցում պնդվում էր, որ երբ սպառողները գնահատում են կայքի հավաստիությունը, կայքի տեսողական դիզայնն ավելի մեծ ազդեցություն ունի, քան կայքի գաղտնիության քաղաքականությունը: Կարնեգի Մելոն համալսարանի 2007 թվականի ուսումնասիրությունը պնդում է, որ «երբ նրանց չի ներկայացվում գաղտնիության վերաբերյալ ակնհայտ տեղեկատվություն...», սպառողները «...հավանաբար գնումներ կկատարեն ամենացածր գնով վաճառողից՝ անկախ այդ կայքի գաղտնիության քաղաքականությունից»: Նույն ուսումնասիրությունը նաև ցույց է տվել, որ երբ գաղտնիության պրակտիկայի մասին տեղեկատվությունը հստակ ներկայացված է, սպառողները նախընտրում են այն մանրածախ վաճառողներին, որոնք ավելի լավ են պաշտպանում իրենց գաղտնիությունը, և որոշները պատրաստ են «վճարել լրացուցիչ գումար՝ գաղտնիությունը առավել պաշտպանող կայքերից գնումներ կատարելու համար»: Ավելին, Կալիֆոռնիայի Բերքլիի համալսարանում 2007 թվականին անցկացված ուսումնասիրությունը պարզել է, որ «սպառողների 75%-ը կարծում է, որ քանի դեռ կայքը ունի գաղտնիության քաղաքականություն, նշանակում է, որ այն չի կիսվի տվյալներով երրորդ կողմերի հետ»՝ շփոթելով գաղտնիության քաղաքականության գոյությունը գաղտնիության լայնածավալ պաշտպանության հետ: Այս թյուրըմբռնման տարածված բնույթի հիման վրա՝ հետազոտող Ջոզեֆ Թուրոուն ԱՄՆ Դաշնային առևտրի հանձնաժողովին պնդել է, որ «գաղտնիության քաղաքականություն» տերմինը, հետևաբար, խաբուսիկ առևտրային պրակտիկա է, և դրա փոխարեն պետք է օգտագործվի այլընտրանքային ձևակերպում, ինչպիսին է «ինչպես ենք մենք օգտագործում ձեր տեղեկատվությունը»։

Գաղտնիության քաղաքականությունները, ընդհանուր առմամբ, տուժում են ճշգրտության պակասից, հատկապես՝ համեմատած տվյալների օգտագործման հայտարարության ի հայտ եկող ձևի հետ: Մինչդեռ գաղտնիության հայտարարությունները տրամադրում են տվյալների հավաքագրման և օգտագործման ավելի ընդհանուր պատկերացում. տվյալների օգտագործման հայտարարությունները ներկայացնում են շատ ավելի կոնկրետ մոտեցում: Արդյունքում, գաղտնիության քաղաքականությունը կարող է չբավարարել տվյալների օգտագործման հայտարարությունների կողմից ապահովվող թափանցիկության աճող պահանջարկը:

Քննադատները նաև կասկածի տակ են դնում, թե արդյոք սպառողները ընդհանրապես կարդում են գաղտնիության քաղաքականությունը կամ կարող են հասկանալ կարդացածը։ 2001 թվականին «Գաղտնիության առաջնորդության նախաձեռնություն» կազմակերպության կողմից անցկացված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ սպառողների միայն 3%-ն է ուշադիր կարդում գաղտնիության քաղաքականությունը, իսկ 64%-ը՝ կարճ հայացք է գցել կամ երբեք չի կարդացել գաղտնիության քաղաքականությունը։ Միջին կայքի օգտատերը, մեկ անգամ գաղտնիության հայտարարությունը կարդալուց հետո, կարող է ավելի շատ անորոշություն ունենալ կայքի հուսալիության վերաբերյալ, քան նախկինում։ Հնարավոր խնդիրներից մեկը քաղաքականությունների երկարությունն ու բարդությունն է։ 2008 թվականի Կարնեգի Մելոն համալսարանի ուսումնասիրության համաձայն՝ գաղտնիության քաղաքականության միջին երկարությունը 2500 բառ է և կարդալու համար միջինում պահանջվում է 10 րոպե։ Ուսումնասիրությունը նշել է, որ «գաղտնիության քաղաքականությունը դժվար է կարդալ» և, որպես արդյունք, «հազվադեպ է կարդացվում»։ Այնուամենայնիվ, տեղեկատվությունը ավելի ներկայանալի դարձնելու ցանկացած ջանք այնքան է պարզեցնում տեղեկատվությունը, որ այն չի փոխանցում, թե որքանով են օգտատերերի տվյալները տարածվում և վաճառվում։ Սա հայտնի է որպես «թափանցիկության պարադոքս»։

Հետազոտողները բազմաթիվ ուսումնասիրություններ են անցկացրել՝ ընկերությունների կայքերի գաղտնիության քաղաքականությունը գնահատելու համար: Մի ուսումնասիրություն օգտագործում է բնական լեզվի մշակումը և խորը ուսուցումը որպես առաջարկվող լուծում՝ ընկերությունների գաղտնիության քաղաքականության արդյունավետությունը ավտոմատ կերպով գնահատելու համար՝ օգտատերերին ավելի իրազեկ դարձնելու համար:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Gazaleh, Mark (2008)     *[https://www.academia.edu/31116853/Online_trust_and_perceived_utility_for_consumers_of_web_privacy_statements Online trust and perceived utility for consumers of web privacy statements]*, WBS London, 35pp.
* 

Կատեգորիա:Ինֆորմատիկա
Կատեգորիա:Համաշխարհային սարդոստայն
Կատեգորիա:Համացանց
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Կատեգորիա:Տեղեկատվական անվտանգություն
Կատեգորիա:Տեղեկատվական իրավունք
Կատեգորիա:Տվյալների կառավարում
Կատեգորիա:Քաղաքականություն ըստ ուղղությունների
Կատեգորիա:Քաղաքացիաիրավական պայմանագրեր