Մեսրովբ Սեթ

**Մեսրովբ Հակոբ Սեթ** (**Սեթյան** կամ **Սեթյանց**, ), հնդկահայ գրող, պատմաբան, ուսուցիչ և հասարակական գործիչ, գրաբարի ու արդի հայերենի քննող Կալկաթայի համալսարանում։ Հայտնի է հնդահայերի պատմության վերաբերյալ իր բազմաթիվ հետազոտություններով։

## Կենսագրություն
Մեսրովբ Հակոբ Սեթը ծնվել է Նոր Ջուղայում 1871 թվականի մարտի 15-ին։ Նրա հայր Հակոբը նշանավոր գրող ու մանկավարժ Մեսրոպ Թաղիադյանի աներձագն էր։ Նախնական ուսումն է առել հայրենի քաղաքի բողոքական միսիոներների դպրոցում։ 1889 թվականին մեկնել է Հնդկաստան Կալկաթայի հայկական վարժարանում ուսանելու համար։ Վարժարանը ոսկե մեդալով ավարտելուց հետո ընդունվել է Կալկաթայի համալսարան։ Նա հաջողությունների է հասել որպես գիտնական, հատկապես գրաբարի՝ իր սիրելի առարկայի, որի ջերմեռանդ սիրահարն ու նշանավոր ներկայացուցիչն էր։

Թեև Սեթը բիզնեսով էր զբաղվում, սակայն այս զբաղմունքը համարում էր ապրուստի միջոց և գրեթե ողջ ուշադրությունը նվիրում էր գրական գործունեությանը։ Նա արտասովոր հակում ու հետաքրքրություն էր ցուցաբերում պատմական և հնագիտական հետազոտությունների նկատմամբ և շատ տասնամյակներ եռանդուն կերպով զբաղվում էր հին ձեռագրերի, նամակների, դամբանագրերի և հուշատախտակների ուսումնասիրությամբ ամբողջ Հնդկաստանի եկեղեցիներում և գերեզմանատներում և դրանք միասին ու խելամտորեն ներկայացնելով իր հայրենակիցներին և նրանց, ովքեր հետաքրքրված էին այդ ուսումնասիրություններով։ Նրա հոդվածները տպագրված են Կալկաթայի իր ժամանակի մամուլում։

1920 թվականի մայիսի 18-ին, Հայաստանի Հանրապետության անկախության երկրորդ տարեդարձի կապակցությամբ Կալկաթայում կազմակերպված միջացառման ժամանակ Մեսրովբ Սեթը գեղեցիկ, հայրենաշունչ ճառ է արտասանել գրաբարով։

1921 թվականին պատմաբան Աշոտ Հովհաննիսյանը նամակով դիմել է Սեթին՝ խնդրելով Հայաստանի նորանկախ հանրապետությանը վավերագրեր տրամադրել անցյալի հնդկահայ նշանավոր գործիչներ Հովսեփ Էմինից, Մովսես Բաղրամյանից և Շահամիր Շահամիրյանից։ Սեթը մեծ սիրով արձագանքել է այդ նամակին և տրամադրել անհրաժեշտ նյութերը, ինչպես նաև կցել է սեփական նամակները և Հայաստանի Հանրապետության անկախության երկրորդ տարեդարձի կապակցությամբ Կալկաթայում արտասանած ճառը։

Կյանքի վերջին տարիներին Սեթը մնացել է միայնակ, և մահից հետո նրան խնամող հնդիկ կինն այրել է նրա բոլոր աշխատությունները։

Մեսրովբ Սեթը թաղված է Կալկաթայի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու բակում։

## Մատենագիտություն
Կենդանության օրոք Սեթը գրել և հրատարակել է հետևյալ գրքերն ու աշխատությունները.

* «Հայերի պատմությունը Հնդկաստանում» (անգլերեն՝ History of the Armenians in India), 1895
* «Արդյոք մեռա՞ծ է գրաբարը» (անգլերեն՝ Is Classical Armenian Dead?), 1923
* «Հայաստանի Հանրապետությունը»  (անգլերեն՝ The Republic of Armenia), 1924
* «Մխիթարյան միաբանությունը», (անգլերեն՝ The Society of Mekhithar), 1924
* «Գրիչ Ոսկեգրիչ Մատենագրին», 1926
* «Հայերը և Արևելյան Հնդկաստանի ընկերությունը», (անգլերեն՝ Armenians and the East India Company), 1926
* «Հնդիկներ Հայաստանում», (անգլերեն՝ Hindoos in Armenia), 1927
* «Գորգին խան», (անգլերեն՝ Gorgin Khan), 1928
* «Խոջա Պետրոս», (անգլերեն՝ Khoja Petrus), 1929
* «Հայերը Ագրայում և Գվալիորում», (անգլերեն՝ Armenians at Agra and Gwalior), 1930
* «Աղա Խաչիկ Առաքել», (անգլերեն՝ Agah Catchick Arrakiel), 1931
* «Հայերը Չանդերնագորում», (անգլերեն՝ Armenians at Chandernagore), 1931
* «Հնագույն քրիստոնյա գերեզմանը Կալկաթայում» (անգլերեն՝ Armenians at Chandernagore), 1932
* «Հնությամբ երկրորդ քրիստոնյա եկեղեցին Բենգալիայում» (անգլերեն՝ The Second Oldest Christian Church in Bengal), 1936
* «Հայերն իբրև քաղաքական աստիճանիկներ» (անգլերեն՝ Armenians as Political Stepping-Stones), 1936
* «Հայերը Հնդկաստանում վաղագույն ժամանակներից մինչև մեր օրերը» (անգլերեն՝ Armenians in India from the Earliest Times to the Present Day), 1937
* «Մադրաս՝ հայ լրագրության ծննդավայր» (անգլերեն՝ Madras, the Birthplace of Armenian Journalism), 1937
Նաև բազմաթիվ գիտական հոդվածներ է հրապարակել «Բազմավեպ» և «Հանդես ամսօրյա» ժուռնալներում, թղթակցել տարբեր հայկական թերթերի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Works by or about Mesrovb Jacob Seth at Internet Archive
* Armenian Churches in India (official Church website)
* Armenians in India genealogy and historical website

Կատեգորիա:Հայերը Կալկաթայում
Կատեգորիա:Հնդկահայ գրողներ