open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գրիգոր Հակոբյան (բանաստեղծ)

**Գրիգոր Արշակի Հակոբյան** (), հայ գրականագետ, բանաստեղծ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (1978), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կարսի մարզի Կաղզվանի օկրուգի Արմըտլու գյուղում։ 1922-1924 թվականներին սովորել է Ալեքսանդրապոլի գավառի Իլխիաբի (այժմ՝ Սարատակ) գյուղի դպրոցում։ 1924-1929 թվականներին որպես ուսուցիչ, դպրոցի վարիչ, լուսհրահանգիչ աշխատել է Լենինականի գավառի 3-րդ գավառամասում։ 1932 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի լեզվագրական ֆակուլտետը։ 1932-1935 թվականներին սովորել է համալսարանի ասպիրանտուրայում։ 1947-1957 թվականներին որպես ուսուցիչ աշխատել է Քանաքեռի Խաչատուր Աբովյանի անվան միջնակարգ դպրոցում։

1957-1981 թվականներին ավագ գիտաշխատող է եղել ՀԽՍՀ ԳԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի հայ հին գրականության բաժնում։ 1958 թվականին «Ներսես Շնորհալու շարականները» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1969 թվականին «12-րդ դարի Կիլիկիայի հայ գրականությունը (Ներսես Շնորհալի, Գրիգոր Տղա, Ներսես Լամբրոնացի)» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ Մահացել է Երևանում։

## Գ. Հակոբյանի երկերի մատենագիտություն
* Առաջին նվագներ, Երևան, Պետհրատ, 1932, 20 էջ։
* Ներսես Շնորհալի, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1964, 298 էջ։
* Ներսես Շնորհալի (բնագրեր), Երևան, «Հայաստան», 1969, 220 էջ։
* Ներսես Լամբրոնացի, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1971, 375 էջ։
* Ներքին Բասենի ազգագրությունը և բանահյուսությունը, Երևան, «Հայաստան», 1974, 396 էջ։
* Հայրենի եզերք. Բասենի պարերգերը, Երևան, «Սովետական գրող», 1978, 200 էջ։
* Շարականների ժանրը հայ միջնադարյան գրականության մեջ (5-15 դդ.), Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1980, 428 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Հիմնարար գիտական գրադարան

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կարլ Սագան

**Կարլ Էդվարդ Սագան** (, ), ամերիկացի աստղագետ, աստղաքիմիկոս, գրող և աստղագիտության, աստղաֆիզիկայի և այլ բնական գիտությունների ականավոր գիտնական։ Նա աստղակենսաբանության ռահվիրաներից է եղել և քաջալերել է Երկրից դուրս կյանքի հայտնաբերման հետազոտությունները։

Ճանաչված է աշխարհում իր գրած գիտահանրամատչելի գրքերի և մրցանակ ստացած 1980 թվականի հեռուստասերիալի՝ *[[Կոսմոս. անձնական թռիչք]]* (անգլ՝ Cosmos։ A Personal Voyage) շնորհիվ, որը դիտել է 500 միլիոնից ավելի անձինք 60 տարբեր երկրներում։ Սերիալի հետ գիրք հրատարակել է նույն անվանմամբ՝ Կոսմոս։ Նա նաև գրել է «Շփում» վեպը, որը հիմք է հանդիսացել 1997 թվականի նույն անվանմամբ ֆիլմի։ Իր ամենավերջին գրքերից մեկն է *[[Գունատ կապույտ կետ]]* (անգլ՝ Pale Blue Dot) վեպը։ Իր կյանքի ընթացքում Սագանը հրատարակել է ավելի քան 600 գիտական գործեր և գիտահանրամատչելի հոդվածներ և ավելի քան 20 գրքերի հեղինակ, համահեղինակ կամ խմբագիր է հանդիսացել։ Իր գործերում նա հաճախ պաշտպանել է թերահավատությունը, աշխարհիկ մարդկայնությունը և գիտական մեթոդը։

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Կարլ Սագանի պորտալ

Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի թերահավատներ
Կատեգորիա:Նյու Յորք քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆանտաստ գրողներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Չիկագոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Կրոնների քննադատներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Աստղաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Պուլիցերյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ոչ գեղարվեստական գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բնագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հումանիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Գիտաֆանտաստիկ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հաղորդավարներ
Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղաֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային գործիչներ
Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Ճահուկ (Սյունիք)

**Ճահուկ**, գավառ Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգում, Նախճավան գետի Ճահուկ (այժմ՝ Ջահրի) և Շահապոնք (այժմ՝ Շահբուզ) վտակների ավազաններում։

## Անվան ստուգաբանություն
Գավառի անվան առաջին ստուգաբանողը եղել է ճահուկցի կաթողիկոս Ղազար Ա Ջահկեցին, որի մասին Ղևոնդ Ալիշանը գրում է.

Անվանահիմքը «ճահ» կամ «ջահ» նշանակում է «ջոկ», «խումբ» կամ «առանձին»։ Երևի գավառանունը Նախիջևանից անջատվելու կապակցությամբ է ստացել այդ անունը, որովհետև նրա մեջ մտնող մի շարք գյուղեր առաջներում եղել են Նախիջևան գավառում։ Շահապունիս քաղաքը հայտնի էր հնուց, որի մասին Ստեփանոս Օրբելյանը գրել է.

Պատմիչի եկեղեցական հարկացուցակում նշված է նաև Ճահուկ գյուղ։ Իսկ միաբան Ա. Սեդրակյանը Ճահուկ գավառի բնակիչներին անվանվել է «ջահկեցիներ»։ Գավառը մինչև 18-րդ դարը ունեցել է 334 հայկական գյուղ։ Ճահուկ գավառ կար նաև Կորճեքում։

## Աշխարհագրություն
Հյուսիսից և հյուսիս-արևելքից և հարավից՝ Երնջակ և Նախճավան, արևմուտքից՝ Այրարատի Շարուր գավառներին։ Կազմված էր Ճահուկ և Շահապոնք վիճակներից՝ համանուն կենտրոններով։ Մակերևույթը լեռնադաշտային է, զգալիորեն անտառավետ, կլիման՝ ցամաքային, հողը՝ բերրի։

## Պատմություն
Արշակունիների ժամանակ (1-5-րդ դարեր) Ճահուկը եղել է Շահապունի իշխանական տան ժառանգական տիրույթը։ 6-րդ դարում Ճահուկը հիշատակվում է որպես բյուզանդական և պարսկական նվաճողների դեմ պայքարող հայկական ուժերի զորաճամբար։ 10-րդ դարում Ճահուկը մտնում էր Սյունյաց գահերից իշխան Սմբատի տիրույթների մեջ։ Սյունյաց իշխանության քաղաքական դերի նվազումից հետո, 12-րդ դարում, Ճակուկը անցնում է Համտունյաց իշխանությանը, ապա՝ Օրբելյան իշխան Ելիկումին, այնուհետև՝ Պռոշյաններին։ Ճահուկ ավանի սուրբ Աստվածածին վանքը 14-18-րդ դարերում եղել է ունիթորների միաբանության կենտրոն։ 16-18-րդ դարերում Ճահուկը Նախիջևանի խանության կազմում էր և կոչվում էր Ջահրի։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսից Ճահուկը մտնում էր Երևանի նահանգի Նախիջևանի գավառի մեջ։

## Տես նաև
* Սյունիք նահանգ

## Արտաքին հղումներ
* Մեծ Հայքի վարչական բաժանումը 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիք նահանգի գավառներ
Աննա Կալանդաձե

**Աննա Կալանդաձե** (վրացերեն՝ *ანა კალანდაძე*, ), վրացի բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի, ակադեմիկոս, վրաց ժամանակակից պոեզիայի կարկառուն դեմքերից։

## Կենսագրություն
Աննա Կալանդաձեն ծնվել է 1924 թվականին, Վրաստանի Ճոխաթաուրիի շրջանի Խիդիսթավի գյուղում։ Ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։

Բանաստեղծական բազմաթիվ գրքերի հեղինակ է, թարգմանված է աշխարհի շատ լեզուներով, այդ թվում՝ հայերեն։ Զբաղվել է եռանդուն թարգմանական աշխատանքով։

Աշխատել է Վրաստանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի լեզվագիտության ինստիտուտում։

Վրաստանի պետական, Շոթա Ռուսթավելու, Գալակտիոն Տաբիձեի և այլ մրցանակների դափնեկիր է։

Մահացել է 2008 թվականին, մարմինն անփոփված է Մթածմինդայի պանթեոնում։

## Աննա Կալանդաձեն հայերեն
* «Ես մի գեղեցիկ ընկեր ունեի...»; «Ձեռքդ պահիր կրծքիս վրա, երկիր վրաց...»; Քյալլա թափա (բանաստեղծություններ)։ Վրացական պոեզիա, Ե., «Արմավ», 2017, էջ 5-7։ Թարգմ.՝ Գագիկ Դավթյան։

250px|մինի|ձախից|Աննա Կալանդաձեի գերեզմանը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Մթածմինդա պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:Վրացի բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Վրացի թարգմանիչներ
Արդաբիլի նահանգ

**Արդաբիլ օսթան** (պարսկերեն՝ استان اردبیل, կարդ.` *Օսթան-է Արդաբիլ*) օսթան (նահանգ) Իրանի հյուսիս-արևմուտքում, Իրանի 31 օսթաններից մեկը։ Հարավ-արևելքից սահմանակից է Գիլան, հարավ-արևմուտքից` Զանջան, արևմուտքից` Արևելյան Ադրբեջան օսթաններին, հյուսիսից` Ադրբեջանին։ Օսթանի տարածքը կազմում է , բնակչությունը վերջին մարդահամարի տվյալներով` ։ Վարչական կենտրոնը Արդաբիլ քաղաքն է։

Օսթանը ձևավորվել է 1993 թվականին՝ Արևելյան Ադրբեջան օսթանի արևելյան շրջանների անջատման արդյունքում։ 2014 թվականից օսթանը մասն է կազմում Իրանի 3-րդ տարածաշրջանի։

## Բնակչություն
2006 թվականի մարդահամարի տվյալներով օսթանի բնակչությունը կազմում էր 1 209 968 մարդ` 281 433 տնային տնտեսություններում։ 2011 թվականի մարդահամարը հաշվառել էր 1 248 488 մարդ, որոնք ապրում էին 337 943 տնտեսություններում։ Ըստ վերջին` 2016 թվականի մարդահամարի տվյալների` բնակչությունը կազմում էր արդեն 1 270 420 մարդ 377 423 տնտեսություններում։

Տասը հազարից ավել բնակչությամբ քաղաքներն են Արդաբիլը (բնակչությունը 2016 թվականի դրությամբ` 529 374 մարդ), Փարսաբադը (93 387 մարդ), Մեշգինշահրը (74 109 մարդ), Խալխալը (39 304 մարդ), Գերմին (28 967 մարդ), Բիլե Սավարը (16 188 մարդ) և Նամինը (13 659 մարդ)։ Ընդհանուր առմամբ քաղաքներում ապրում է 866 034 կամ օսթանի բնակչության 68,2%-ը։

Բնակիչները հիմնականում ադրբեջանցիներ են, բնակվում են նաև թալիշներ և իրանական թաթեր, Խալխալի շրջանում` նաև քրդեր։

## Վարչական բաժանում
Օսթանը բաժանված է 12 շահրեստանների (գավառների).

360px

## Տես նաև
* Իրանական Ադրբեջան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Իրանիկա» հանրագիտարանը Արդաբիլի մասին 

Կատեգորիա:Իրանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Իրանի նահանգներ
Արևիկ (այլ կիրառումներ)

**Արևիկ** կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝

* Արևիկ (գավառ) - Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Արևիք գավառի անվանումներից։
* Արևիկ (Արմավիրի մարզ) - գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում։
* Արևիկ (Շիրակի մարզ) - գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզում։
* Արևիկ (համույթ) - մանկապատանեկան երգի համույթ Երևանում։
* Արևիկ (հեռուստահաղորդում) - մանկական հեռուստածրագիր, որը լույս էր տեսնում 1996-2009 թվականներին։
* Արևիկ (հրատարակչություն) - մանկապատանեկան գրքերի հրատարակմամբ մասնագիտացած հրատարակչություն Երևանում։
* Արևիկ - 1978 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։
* Արևիկ - հայկական իգական և արական անուն
Ծավդեք

**Ծավդեք** (Զավդեք), (ասոր.՝ βίθ Zawdai, , ), Մեծ Հայքի հարավային գավառներից՝ Բզաբդե կենտրոնով։

Հունա-հռոմեական պատմիչները Ծավդեքը հիշատակում են որպես Անդրտիգրիսյան սատրապություն, որը 298 թվականի Մծբինի պայմանագրով Ծոփք, Անգեղ-տուն, Աղձնիք, Կորդուք, Մոկս, Ռեհիմենե սատրապությունների հետ անցել է Հռոմին, իսկ 363 թվականի «ամոթալի դաշնագրով»՝ Սասանյան Իրանին։ Ծավդեքի տեղի կամ դիրքի մասին աղբյուրներում որոշակի տեղեկություններ չկան։ Ս. Կանայանցի կարծիքով Ծավդեքի անունը կապված է Զավ գետի հետ։ Ս. Երեմյանը Ծավդեքը տեղադրում է Հայոց Միջագետքում՝ Տիգրիս գետի և Տուռ-Աբդին լեռնաշղթայի միջև՝ այն նույնացնելով Տուռ-Աբդին անվանը։

Կատեգորիա:Հայոց Միջագետք
Կատեգորիա:Թուրքիայի հռոմեական տեղավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Արևմտյան Ադրբեջան

**Արևմտյան Ադրբեջան** (, կարդ.՝ *Օսթան-է Ազարբայջան-է Ղարբի*), օսթան (նահանգ) Իրանի հյուսիս-արևմուտքում՝ Իրանական Ադրբեջանում, Իրանի 31 օսթաններից մեկը։ Արևելքից սահմանակից է Արևելյան Ադրբեջան, հարավ-արևելքից՝ Զանջան, հարավից՝ Քուրդիստան օսթաններին, հարավ-արևմուտքից՝ Իրաքին, արևմուտքից՝ Թուրքիային, հյուսիսից՝ Ադրբեջանի Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությանը։ Օսթանի տարածքը կազմում է , բնակչությունը վերջին մարդահամարի տվյալներով՝ ։ Վարչական կենտրոնը Ուրմիա քաղաքն է։

Օսթանը ձևավորվել է 1950 թվականին՝ նախկին Ադրբեջան օսթանի արևմտյան և արևելյան մասերի բաժանվելու արդյունքում։ 2014 թվականից օսթանը մասն է կազմում Իրանի 3-րդ տարածաշրջանի։

## Բնակչություն
2006 թվականի մարդահամարի տվյալներով օսթանի բնակչությունը կազմում էր 2 831 779 մարդ՝ 655 260 տնային տնտեսություններում։ 2011 թվականի մարդահամարը հաշվառել էր 3 080 576 մարդ, որոնք ապրում էին 822 152 տնտեսություններում։ Ըստ վերջին՝ 2016 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ բնակչությունը կազմում էր արդեն 3 265 219 մարդ՝ 935 956 տնտեսություններում։

Տասը հազարից ավել բնակչություն ունեցող քաղաքներն են Ուրմիան (բնակչությունը 2016 թվականի դրությամբ՝ 736 224 մարդ), Խոյը (198 845 մարդ), Բուքանը (193 501 մարդ), Մահաբադը (168 393 մարդ), Միանդոաբը (134 425 մարդ), Սալմաստը (92 811 մարդ), Փիրանշահրը (91 515 մարդ), Նեգեդեն (81 598 մարդ), Թաքաբը (49 677 մարդ), Մակուն (46 581 մարդ), Սարդաշտը (46 412 մարդ), Շահինդեժը (43 131 մարդ), Օշնավիեն (39 801 մարդ), Ղարա-Զիաադդինը (26 767 մարդ), Շոթը (25 381 մարդ), Սիաչեշմեն (17 804 մարդ), Ռաբաթը (15 750 մարդ), Փոլդաշտը (11 472 մարդ)։ Ընդհանուր առմամբ 2016 թվականի դրությամբ քաղաքներում ապրում էր 2 136 203 մարդ կամ օսթանի բնակչության 65,4%-ը։

Բնակիչները հիմնականում ազարիներ (իրանական ադրբեջանցիներ) են, որոնց մեծամասնությունը շիա իսլամի հետևորդներ են, հարավային շրջաններում (առավելապես Մահաբադի, Սարդաշտի, Փիրանշահրի, Օշնավիեի և Բուքանի շահրեստաններում) գերակշռում են սուննի իսլամի հետևորդ քրդերը։ Բնակվում են նաև փոքրաթիվ հայեր և ասորիներ։

## Վարչական բաժանում
Արևմտյան Ադրբեջան նահանգը բաժանված է 19 շահրեստանների (գավառների).
400px

## Տես նաև
* Օսթան Արևելյան Ադրբեջան
* Իրանի վարչական բաժանում

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Արևմտյան Ադրբեջան նահանգապետի գրասենյակի պաշտոնական կայք (պարսկերեն)
* Արևմտյան Ադրբեջանի կառավարական պորտալ (պարսկերեն) 
* Ադրբեջանի պատկերներ (պարսկերեն)
* UNESCO Կենսոլորտի Ռեզերվ - Ուրմիա լճի մասին (անգլերեն) 

Կատեգորիա:Արևմտյան Ադրբեջան նահանգ
Կատեգորիա:Իրանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Իրանի նահանգներ
Ջերմուկ (այլ կիրառումներ)

**Ջերմուկ** կարող է վերաբերել՝

* Ջերմուկ (քաղաք) - քաղաք Վայոց ձորի մարզում։
* Ջերմուկ - Ջերմուկ քաղաքում գտնվող հանքային ջրերի աղբյուրը։
* Ջերմուկ - բոլոր հանքային ջրերին տրվող ընդհանուր անվանումը։
* Ջերմուկի բլուր - լեռ (2200 մ) Վայոց ձորի մարզում։
* Ջերմուկի ջրվեժ - ջրվեժ ՀՀ Վայոց ձորի մարզում՝ Ջերմուկ քաղաքում։
* Ջերմուկ - ածխաթթվական, սիլիկատային, հիդրոկարբոնատ-սուլֆատային, նատրիումական, բարձր ջերմաստիճանի հանքային ջուր՝ ՀՀ Վայոց ձորի մարզում, Ջերմուկ քաղաքի տարածքում
* Ջերմուկ - երկօրյա շրջանային թերթ
* Ջերմուկ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Ջերմիկի գավառակում
* Ջերմուկ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում
Արևելյան Ադրբեջան

**Արևելյան Ադրբեջան** (, կարդ.՝ *Օսթան-է Ազարբայջան-է Շարղի*), օսթան (նահանգ) Իրանի հյուսիս-արևմուտքում` Իրանական Ադրբեջանում, Իրանի 31 օսթաններից մեկը։ Հյուսիսից սահմանակցում է Ադրբեջանին և Հայաստանին, արևելքից՝ Արդաբիլ օսթանին, հարավից՝ Զանջան օսթանին, իսկ արևմուտքից՝ Արևմտյան Ադրբեջան օսթանին։ Օսթանի տարածքը կազմում է , բնակչությունը վերջին մարդահամարի տվյալներով` ։ Վարչական կենտրոնը Թավրիզ քաղաքն է։

Օսթանը ձևավորվել է 1950 թվականին՝ նախկին Ադրբեջան օսթանի արևմտյան և արևելյան մասերի բաժանվելու արդյունքում։ 1993 թվականի օսթանի արևելյան շրջաններն առանձնացվել են որպես Արդաբիլ օսթան։ 2014 թվականից օսթանը մասն է կազմում Իրանի 3-րդ տարածաշրջանի, որի կենտրոնական գրասենյակը տեղակայված է Թավրիզում։

## Բնակչություն
2006 թվականի մարդահամարի տվյալներով օսթանի բնակչությունը կազմում էր 3 527 267 մարդ` 911 241 տնային տնտեսություններում։ 2011 թվականի մարդահամարը հաշվառել էր 3 724 620 մարդ, որոնք ապրում էին 1 085 455 տնտեսություններում։ Ըստ վերջին` 2016 թվականի մարդահամարի տվյալների` բնակչությունը կազմում էր արդեն 3 909 652 մարդ` 1 223 028 տնտեսություններում։

Տասը հազարից ավել բնակչություն ունեցող քաղաքներն են Թավրիզը (բնակչությունը 2016 թվականի դրությամբ` 1 558 693 մարդ), Մարաղան (175 255 մարդ), Մարանդը (130 825 մարդ), Ահարը (100 641   մարդ), Միանեն (98 973 մարդ), Բոնաբը (85 274 մարդ), Սահանդը (82 494 մարդ), Սարաբը (45 031 մարդ), Ազարշահրը (44 887  մարդ), Հադիշահրը (34 346 մարդ), Աջաբշիրը (33 606 մարդ), Սարդռուդը (29 739 մարդ), Մալեքանը (27 431 մարդ), Շաբեսթարը (22 181 մարդ), Խոսրովշահը (21 972 մարդ), Բոստանաբադը (21 734 մարդ), Հաշթռուդը (20 572 մարդ), Օսքուն (18 459 մարդ), Իլխչին (16 574 մարդ), Բասմենջը (12 692 մարդ), Մամղանը (11 892 մարդ), Գուգանը (11 742 մարդ), Հերիսը (10 515 մարդ), Յամչին (10 392 մարդ)։ Ընդհանուր առմամբ 2016 թվականի դրությամբ քաղաքներում ապրում էր 2 809 424 մարդ կամ օսթանի բնակչության 71,9%-ը։

## Վարչական բաժանում
Օսթանը բաժանված է 21 շահրեստանների (գավառների).

360px

## Տես նաև
* Օսթան Արևմտյան Ադրբեջան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արևելյան Ադրբեջանի նահանգապետարանի պաշտոնական կայք  (պարսկերեն)
* Ադրբեջան շրջանի պատկերներ (անգլերեն)
* UNESCO-ի Կենսոլորտի Ռեզերվ -Արասբարանի մասին  (անգլերեն)
* UNESCO-ի Կենսոլորտի Ռեզերվ -Ուրմիա լճի մասին  (անգլերեն)
* Արևելյան Ադրբեջանի Հետազոտական Այգու ցանցի պորտալը  (պարսկերեն)

Կատեգորիա:Արևելյան Ադրբեջան նահանգ
Կատեգորիա:Իրանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Իրանի նահանգներ
Բուշեհրի նահանգ

**Բուշեհր** (պարսկերեն՝ بوشهر - կարդ.՝ Բուշեհր), օսթան (նահանգ) Իրանի հարավում` Պարսից ծոցի ափին։ Հյուսիս-արևմուտքից սահմանակից է Խուզեսթան, հյուսիսից` Քոհգիլուե և Բոյեր Ահմադ, արևելքից` Ֆարս, հարավ-արևելքից` Հորմոզգան օսթաններին։  Օսթանի տարածքը կազմում է , բնակչությունը՝ ։ Վարչական կենտրոնը նավահանգստային Բուշեհր քաղաքն է։

Օսթանը  ձևավորվել է 1970-ական թվականներին Ֆարս օսթանից հարավ-արևմտյան ծովափնյա շրջանների անջատման արդյունքում. ի սկզբանե կրել է *Խալիջ-է Ֆարս* անունը,  1977 թվականին անվանափոխվել **Բուշեհր օսթան**։ 2014 թվականից օսթանը մասն է կազմում Իրանի 2-րդ տարածաշրջանի, որի կենտրոնն է Սպահան քաղաքը։

## Բնակչություն
2006 թվականի մարդահամարի տվյալներով օսթանի բնակչությունը կազմում էր 886 490 մարդ` 188 762 տնային տնտեսություններում։ 2011 թվականի մարդահամարը հաշվառել էր 1 032 949, որոնք ապրում էին 246 742 տնտեսություններում։ Ըստ վերջին` 2016 թվականի մարդահամարի տվյալների` բնակչությունը կազմում էր արդեն 1 163 400 մարդ` 321 826 տնտեսություններում։

Տասը հազարից ավել բնակչություն ունեցող քաղաքներն են Բուշեհրը (բնակչությունը 2016 թվականի դրությամբ` 223 504 մարդ), Բորազջանը (110 567 մարդ), Բանդար Գանավեն (73 472  մարդ), Բանդար Կանգանը (60 187 մարդ), Խորմուջը (40 722 մարդ), Ջամը (31 436 մարդ), Բանդար Դեյլամը (25 730 մարդ), Ալիշահրը (23 178 մարդ), Աբփախշը (18 913 մարդ), Նախլ Թաղին (18 837 մարդ), Չողադաքը (18 702 մարդ), Ահրամը (15 198 մարդ), Բանքը (14 126 մարդ), Ասալույեն (13 557 մարդ), Քաքին (12 119 մարդ), Վահդաթիեն (11 222 մարդ)։ Ընդհանուր առմամբ քաղաքներում է ապրում օսթանի բնակչության 71%-ը։

## Վարչական բաժանում
Օսթանը բաժանված է 10 շահրեստանների (գավառների).

360px

## Տես նաև
* Իրանի վարչական բաժանում

## Արտաքին հղումներ
* Բուշերի մշակութային ժառանգության կազմակերպություն  (անգլերեն և պարսկերեն)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Իրանի նահանգներ
Գիլան

**Գիլան** (, *Օսթան-է Գիլան*), օսթան (նահանգ) Իրանի հյուսիս-արևմուտքում, Կասպից ծովի հարավարևմտյան ափին։ Արևելքից սահմանակից է Մազանդարան, հարավից` Ղազվին, հարավ-արևմուտքից` Զանջան, արևմուտքից` Արդաբիլ օսթաններին, հյուսիսից` Ադրբեջանի հանրապետությանը։ Բնակչությունը վերջին մարդահամարի տվյալներով կազմում է , հիմնականում գիլանցիներ, թալիշներ, քրդեր, ազարիներ և պարսիկներ, տարածքը ։ Մայրաքաղաքը Ռաշթ քաղաքն է։

Գիլանը 1950 թվականի Իրանի վարչական ռեֆորմների արդյունքում ձևավորված 10 օսթաններից մեկն է։ 1970-ական թվականներին Գիլանից անջատվել են Զանջան և Քուրդիստան օսթանները։ 2014 թվականից օսթանը մասն է կազմում Իրանի 3-րդ տարածաշրջանի, որի կենտրոնն է Թավրիզ քաղաքը։

## Բնակչություն
2006 թվականի մարդահամարի տվյալներով օսթանի բնակչությունը կազմում էր 2 381 063 մարդ` 669 221 տնային տնտեսություններում։ 2011 թվականի մարդահամարը հաշվառել էր 2 480 874 մարդ, որոնք ապրում էին 777 316 տնտեսություններում։ Ըստ վերջին` 2016 թվականի մարդահամարի տվյալների` բնակչությունը կազմում էր արդեն 2 530 696 մարդ` 851 382 տնտեսություններում։

Քսան հազարից ավել բնակչություն ունեցող քաղաքներն են Ռաշտը (բնակչությունը 2016 թվականի դրությամբ` 679 995 մարդ), Բանդարե Անզալին (118 564 մարդ), Լահիջանը (101 073 մարդ), Լանգարուդը (79 445 մարդ), Հաշթպարը (54 178 մարդ), Աստարան (51 579 մարդ), Սովմե Սարան (47 083 մարդ), Ասթանե Աշրաֆիեն (44 941 մարդ), Ռուդսարը (37 998 մարդ), Ֆումանը (35 841 մարդ), Խոմամը (20 897 մարդ)։ Քաղաքներում է բնակվում օսթանի բնակչության 63,2%-ը։

## Վարչական բաժանում
Օսթանը բաժանված է 17 շահրեստանների (գավառների).

440px

## Արտաքին հղումներ
* Գիլանի մասին Իրանիկա հանրագիտարանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գիլանի նահանգ
Կատեգորիա:Իրանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Իրանի նահանգներ
Ֆարսի նահանգ

**Ֆարս օսթան** (` *Օսթան-է Ֆարս*), օսթան (նահանգ), նաև պատմական երկրամաս Իրանի հարավում, Իրանի 31 օսթաններից մեկը։ Հյուսիսից սահմանակից է Սպահան, հյուսիս-արևելքից` Յազդ, արևելքից` Քերման, հարավ-արևելքից` Հորմոզգան, հարավ-արևմուտքից` Բուշեհր, արևմուտքից` Քոհգիլուե և Բոյեր Ահմադ օսթաններին։ Օսթանի տարածքը կազմում է , բնակչությունը վերջին մարդահամարի տվյալներով` ։ Վարչական կենտրոնը Շիրազ քաղաքն է։

Ֆարսը 1950 թվականի Իրանի վարչական ռեֆորմների արդյունքում ձևավորված 10 օսթաններից մեկն է։ 1970-ական թվականներին Ֆարսից անջատվել են հարավ-արևմտյան ծովափնյա շրջանները, որտեղ ձևավորվել է Խալիջ-է Ֆարս (1977 թվականից` Բուշեհր) օսթանը։ 2014 թվականից օսթանը մասն է կազմում Իրանի 2-րդ տարածաշրջանի, որի կենտրոնն է Սպահան քաղաքը։

այս նահանգը հայտնի է նաև որպես Ֆարսիստան

## Անվանում
Լատինացված «Պերսիա» անվանումը ծագում է այս շրջանի պատմական անունից - **Պարսա**, կամ **Պարսուաշ**։

## Բնակչություն
2006 թվականի մարդահամարի տվյալներով օսթանի բնակչությունը կազմում էր 4 220 721 մարդ` 1 014 690 տնային տնտեսություններում։ 2011 թվականի մարդահամարը հաշվառել էր 4 596 658 մարդ, որոնք ապրում էին 1 250 135 տնտեսություններում։ Ըստ վերջին` 2016 թվականի մարդահամարի տվյալների` բնակչությունը կազմում էր արդեն 4 851 274 մարդ` 1 443 027 տնտեսություններում։

Քսան հազարից ավել բնակչություն ունեցող քաղաքներն են Շիրազը (բնակչությունը 2016 թվականի դրությամբ` 1 565 572 մարդ), Մարվդաշտը (148 858 մարդ), Ջահրոմը (141 634 մարդ), Ֆեսան (110 825 մարդ), Քազերունը (96 683 մարդ), Սադրան (91 863 մարդ), Դարաբը (70 232 մարդ), Ֆիրուզաբադը (65 417 մարդ), Լարը (62 045 մարդ), Աբադեն (59 116 մարդ), Նուռաբադը (57 058 մարդ), Նեյրիզը (49 850 մարդ), Էքլիդը (44 341 մարդ), Էսթաբանը (36 410 մարդ), Գերաշը (34 469 մարդ), Զարքանը (32 261 մարդ), Քավարը (31 711 մարդ), Լամերդը (29 380 մարդ), Սաֆաշահրը (26 933 մարդ), Ղաեմիեն (26 918 մարդ), Հաջիաբադը (21 675 մարդ), Ֆարաշբանդը (20 320 մարդ), Ղիրը (20 010 մարդ)։ Ընդհանուր առմամբ 2016 թվականի դրությամբ քաղաքներում ապրում էր 3 401 675 մարդ կամ օսթանի բնակչության 70,4%-ը։

Բնակչության մեծամասնությունն օսթանում պարսիկները, բնակվում են նաև թյուրքական ցեղեր (քաշքայներ), լոռեր, արաբներ, քրդեր, վրացիներ և չերքեզներ։

## Վարչական բաժանում
Ֆարս օսթանը բաժանված է 37 շահրեստանների (գավառների).
400px

## Տես նաև
* Իրանի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Փերսեփոլիսի պաշտոնական կայք
* Ֆարսի առևտրի կազմակերպություն  (պարսկերեն)
* Ֆարսի Շրջանային Գիտության և Տեխնոլոգիայի Գրադարան (անգլերեն և պարսկերեն)
* Ֆարսի Հատակագծման և Կառավարման գերտեսչություն  (պարսկերեն)
* Շիրազի առևտրի կազմակերպություն  (պարսկերեն և անգլերեն)
* UNESCO-ի կենսոլորտի ռեզերվ - Արջանի մասին  (անգլերեն)

Կատեգորիա:Իրանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Իրանի նահանգներ
Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Կատեգորիա:Ֆարսի նահանգ
Բրազիլիա (այլ կիրառումներ)

**Բրազիլիա** կարող է վերաբերել՝

* Բրազիլիա - պետություն Հարավային Ամերիկայում։
* Բրազիլիա (քաղաք) - Բրազիլիա պետության մայրաքաղաքը։
* Բրազիլական սարահարթ - սարահարթ Հարավային Ամերիկայում։
* Բրազիլական հոսանք - Ատլանտյան օվկիանոսի մակերևութային տաք հոսանք Հարավային Ամերիկայի ափերի մոտ։
Սյունիք (տպատառատեսակ)

**Սյունիք** - Ուղիղ և շեղ մեծատառ տպատառատեսակներ են։ Սրանցից ստացվում է պետիտ-կեգել 8-ից մինչև տպագրական բորձր չափերը։ Սույն տառատեսակները մշակվել և կատուցվել են Սյունիքի մարզի հուշարձանների վիմագրությունների նյութերի ուսումնասիրության հիման վրա։

Սյունիք տառատեսակները դյուրընթեռնելի են նաև ամենափոքր պետիտ-կեգել 8 տպագրական չափով։ Նպատակահարմար է օգտագործել գրականության և արվեստի բնագրերի տպագրության, ինչպես և քարտեզագրության ժամանակ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայկական տպատառատեսակներ
Սյունիք-գրոտեսկ

**Սյունիք-գրոտեսկ** - Հարթ, պարզ ոճավորված մեծատառ տպատառատեսակ է։ Սրանից ստացվում է պետիտ-կեգել 8 տպագրական չափը և բարձր կեգելները։ Այս տառատեսակը մշակվել է Սյունիքի մարզի հուշարձանների վիմագրությունների նյութերի ուսումնասիրության հիման վրա։

Այն նպատակահարմար է օգտագործել ճարտարապետական հուշարձանների, գծագրերի մեջ, նկարչական և կենդանագրական ձևավորումներում, տպագրության բոլոր բնագավառներում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայկական տպատառատեսակներ
Անուշավան Մակարյան

**Անուշավան Մակարի Մակարյան** (, թաղված է Երևանում), հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1939 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Սարուխան գյուղում։ Միջնակարգ դպրոցն ավարտել է 1930 թ.։ 1930-1933 թվականներին աշխատել է որպես ուսուցիչ։ 1938 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Ապա սովորել է ասպիրանտուրայում։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1944 թվականին «Միքայել Նալբանդյանի պոեզիան» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1968 թվականին «Երվանդ Օտյան» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ 1944-1947 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում, 1971-1973 թվականներին՝ արվեստի ինստիտուտում։ Միաժամանակ 1969-1973 թվականներին աշխատել է Կիրովականի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտում։ 1972-1973 թվականներին եղել է նույն ինստիտուտի հայ գրականության ամբիոնի վարիչը։

Ռուսերեն լույս է տեսել նրա «Երգիծանքի մասին» (Մոսկվա, 1967) գիրքը։ Մահացել է Կիրովականում, թաղվել է Երևանում, Զեյթունի գերեզմանատանը։ ԽՄԿԿ անդամ 1942 թվականից։

## Ա. Մակարյանի երկերի մատենագրություն
* Մ. Նալբանդյանը և արևմտահայ դեմոկրատիան, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1946, 170 էջ։
* Երվանդ Օտյան, Երևան, Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի հրատարակություն, 1957, 184 էջ։
* Միքայել Նալբանդյանը իբրև բանաստեղծ, Երևան, Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի հրատարակություն, 1957, 43 էջ։
* Երգիծական հրատարակություն, Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 274 էջ։
* Մ. Նալբանդյանի պոեզիան, 1957, 50 էջ։
* Երվանդ Օտյան, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1958, 90 էջ։
* Հովհ. Շիրազի լիրիկայի հիմնական գծերը, Երևան, Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի հրատարակչություն, 1958, 50 էջ։
*Հայ գրականության պատմության ծրագիր։ Երևան։ Հայպետուսմանկհրատ, 1959։
* Երվանդ Օտյան, «Հայաստան», 1965, 524 էջ։
* Մ. Նալբանդյանը գրող, Երևան, Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի հրատարակություն, 1968, 104 էջ։
* Մ. Մեծարենցի ստեղծագործությունը, Երևան, Երևանի հեռակա մանկավարժական հրատարակչություն, 1968, 61 էջ։
* Երվանդ Օտյանի կյանքը և հրապարակախոսական գործունեությունը, Երևան, «Սովետական գրող», 1977, 355 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Ներդրում (բանկային)

**Ներդրում** կամ **ավանդը** տերմին է, *ինվեստիցիա* (), որը մի քանի մոտ իմաստներ է ներկայացնում ձեռներեցության
կառավարման, ֆինանսական գիտության և տնտեսագիտության մեջ, որոնք կապված են դրամային տնտեսման կամ սպառման հետաձգման հետ։ Ներդրումը ռեսուրսների ակտիվ վերաուղղորդումն է՝ այսօր սպառելուց դեպի ապագայի օգուտ. ունեցվածքի օգտագործումը եկամուտ կամ շահույթ վաստակելու համար։
Ներդրումը գոնե քիչ վերլուծության կամ մտածելուց հետո անձի կամ կենսաթոշակային ֆոնդի պես կազմակերպության կողմից այն ընտրությունն է, ըստ որի փող է տրամադրվում կամ պարտք տրվում մի միջոցի (օրինակ՝ սեփականություն, բաժնետոմսի արժեթղթեր, պարտատոմսեր) մեջ, որը ցածր ռիսկ և ժամանակի ընթացքում վերադարձի առաջացման հնարավորություն է պարունակում։ Դրամը մի միջոցի տրամադրել, որը հիմնական գումարի կորուստն է մեծ ռիսկի տակ դնում կամ հիմնովի չի վերլուծաբանվել չարաշահում (շահարկում) է կոչվում, և բոլորովին ներդրում չէ։ Ներդրումները կարող են լինել ամենաբազմազան ձևերի և տեսակների՝ սկսած սովորական ներդրումային գործարքից և վերջացրած ծրագրերի ֆինանսավորմամբ և մասնագիտացված ներդրումային գործունեությամբ։

## Ներդրումների դասակարգում
Ներդրումները դասակարգվում են.
### Իրական ներդրումներ
* նյութական ակտիվներ /հիմնական միցներ, հողեր/
* կապիտալ վերանորոգում
* ոչ նյութական ակտիվներ
* մարդկային կապիտալ
*Ֆինանսական ներդրումներ*
* արժեթղթեր
* վարկերի տրամադրում
* լիզինգ
*Սպեկուլյատիվ ներդրումնր*
* արժույթ
* թանկարժեք մետաղներ
* արժեթղթեր /բաժնետոմսեր, պարտատոմսեր և այլն/:

### Հիմնական ներդրումներ
* ուղղակի ներդրումներ
* պորտֆելային ներդրումներ
* իրական ներդրումներ և այլն
### Ներդրումներ մարումների ժամկետով
* կարճաժամկետ /մինչև մեկ տարի/
* միջնաժամկետ /1-3 տարի/
* երկարաժամկետ /3-5 տարի/

## Գրականություն
* Зви Боди, Алекс Кейн, Алан Маркус. Принципы инвестиций = Essentials of Investments. — М.: «Вильямс», 2004. — С. 984. — ISBN 978-5-8459-1311-1.
* Петров, Валерий Станиславович. Теория и практика инвестиционного анализа фондовых активов. Информанализ. — М: Маркет ДС, 2008. — С. 480. — ISBN 78-5-7958-0201-5.
* Савенок, Владимир Степанович. Личный финансовый план. Первый шаг к финансовой независимости. — Питер, 2009. — С. 320. — ISBN 978-5-91180-994-2..
* Факторы инвестиционной активности. Глава из книги «Системный мониторинг: Глобальное и региональное развитие». М.: Либроком/URSS, 2010 (ISBN 978-5-397-00917-1). С.259-292.
* Ноам Вассерман. Главная книга основателя бизнеса: Кого брать с собой, как делить прибыль, как распределять роли и другие вопросы, которые надо решить с самого начала = The Founder’s Dilemmas Anticipating and Avoiding The Pitfalls that Can Sink a Startup. — М.: Альпина Паблишер, 2014. — 364 с. — ISBN 978-5-9614-4445-2.
* Федеральный закон от 25 февраля 1999 г. N 39-ФЗ «Об инвестиционной деятельности в Российской Федерации, осуществляемой в форме капитальных вложений»

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ներդրումներ
Կատեգորիա:Մակրոտնտեսագիտություն
Հենրիկ Գասպարյան

**Հենրիկ Մովսեսի Կասպարյան (Գասպարյան)** (), հայ շախմատիստ, շախմատային կոմպոզիցիաների հեղինակ։

## Կենսագրություն
Հենրիկ Կասպարյանը ծնվել է 1910թ․ փետրվարի 27-ին, Թբիլիսիում, Մովսես Կասպարյանի և Շուշան Իսախանյանի ընտանիքում, որոնք Արցախի Հադրութի Թաղասեր գյուղից էին։
Հենրիկ Կասպարյանը շախմատային կոմպոզիցիայի գծով միջազգային գրոսմայստեր է (1972), միջազգային կարգի մրցավար (1956), ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1956), կոմպոզիցիայի գծով Խորհրդային Միության վեցակի չեմպիոն (1947, 1955, 1959, 1967, 1969, 1971), հրապարակել է մոտ 500 կոմպոզիցիա, դրանցից 100-ից ավելին համամիութենական և միջազգային մրցանակաբաշխություններում նվաճել են առաջին մրցանակներ։

Շախմատի Անդրկովկասի չեմպիոն է (1935), հայ շախմատիստներից առաջինն է արժանացել ԽՍՀՄ սպորտի վարպետի կոչման (1936), միջազգային վարպետ (1950), Հայաստանի տասակի չեմպիոն (1934, 1938, 1947, 1948, 1949, 1950, 1951, 1954, 1955, 1956)։

Նրա առջև զենքերը վայր են դրել ժամանակի ուժեղագույն շախմատիստներ Ալեքսանդր Տոլուշը, Գրիգորի Լևենֆիշը, Վլադիմիր Սիմագինը, Անդրե Լիլիենթալը, Իսահակ Բոլեսլավսկին, Իգոր Բոնդարևսկին, Վիկտոր Կորչնոյը, իսկ ԽՍՀՄ առաջնություններից մեկի կիսաեզրափակիչ մրցումներում վստահորեն գրավելով առաջին տեղը՝ աղյուսակի երկրորդ հորիզոնականում թողեց Միխայիլ Բոտվիննիկին։ Նրան անվանել են «Էտյուդների արքա», «Էտյուդների կախարդ», «Աշխարհի ոչ պաշտոնական չեմպիոն»։

Հեղինակ է երկու տասնյակի հասնող գրքերի, որոնք լույս են տեսել հայերեն, վրացերեն, ռուսերեն, անգլերեն, գերմաներեն, իսպաներեն։

Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։

Նախկինում ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության համակարգում գործող շախմատի մասնագիտացած դպրոցը կոչվում էր Հենրիկ Կասպարյանի անունով։ Եվ երբ այդ կրթօջախը միահյուսվեց օլիմպիական մարզադպրոցի հետ, ՀՀ կառավարությունը 2005 թվականի հունիսին որոշում կայացրեց Երևանում գործող շախմատի և շաշկու օլիմպիական մարզադպրոցը կոչել Հենրիկ Գասպարյանի անվամբ։

## Երկեր
*«Դիրքային ոչ-ոքի» (Մոսկվա, 1977)
*«Զինվորի ուժը» (Երևան, 1980)
*«Էտյուդիստի գաղտնիքները» (Երևան, 1984)
*«Էտյուդներ, հոդվածներ, վերլուծություններ» (Մոսկվա, 1988)
*888 Miniature Studies by Genrikh Moiseyevich Kasparian. ISBN 978-86-7686-147-7
*Domination in 2,545 Endgame Studies by Genrikh Kasparyan. ISBN 0-923891-87-0

## Տես նաև
* Հենրիկ Գասպարյանի անվան շախմատի օլիմպիական մարզադպրոց

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Շախմատի Հայաստանի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Վիրահայ շախմատիստներ
Զանջանի նահանգ

**Զանջան** (, *Օսթան-է Զանջան*), օսթան (նահանգ) Իրանի հյուսիսարևմտյան մասում, Իրանի 31 օսթաններից մեկը։  Հյուսիս-արևելքից սահմանակից է Գիլան, արևելքից` Ղազվին, հարավից` Համադան, հարավ-արևմուտքից` Քուրդիստան, հյուսիս-արևմուտքից` Արևմտյան Ադրբեջան և Արևելյան Ադրբեջան, հյուսիսից` Արդաբիլ օսթաններին։ Օսթանի տարածքը կազմում է , բնակչությունը վերջին մարդահամարի տվյալներով` ։ Վարչական կենտրոնը Զանջան քաղաքն է։

Օսթանը ձևավորվել է Գիլան օսթանի հարավ-արևմտյան շրջանների անջատման արդյունքում։ 1996 թվականին օսթանից անջատվել է դրա հարավ-արևելյան շրջանների տարածքում ձևավորված Ղազվին օսթանը։ 2014 թվականից օսթանը մասն է կազմում Իրանի 3-րդ տարածաշրջանի, որի կենտրոնն է Թավրիզ քաղաքը։

## Բնակչություն
2006 թվականի մարդահամարի տվյալներով օսթանի բնակչությունը կազմում էր 942 818 մարդ` 235 771 տնային տնտեսություններում։ 2011 թվականի մարդահամարը հաշվառել էր 1 015 734 մարդ, որոնք ապրում էին 286 806 տնտեսություններում։ Ըստ վերջին` 2016 թվականի մարդահամարի տվյալների` բնակչությունը կազմում էր արդեն 1 057 461 մարդ` 321 983 տնտեսություններում։

Տասը հազարից ավել բնակչությամբ քաղաքներն են Զանջանը (բնակչությունը 2016 թվականի դրությամբ` 430 871 մարդ), Աբհարը (99 285 մարդ), Խորամդարեն (55 368 մարդ), Քեյդարը (34 921 մարդ), Հիդաջը (13 840 մարդ) և Սաինքալեն (12 989 մարդ)։ Ընդհանուր առմամբ քաղաքներում է ապրում 711 177 մարդ կամ օսթանի բնակչության 67,3%-ը։

Բնակչության ավելի քան 90% կազմում են ադրբեջանցիները, ապրում են նաև իրանական թաթեր։

## Վարչական բաժանում
Օսթանը բաժանված է 8 շահրեստանների (գավառների).

400px

## Տես նաև
* Իրանի վարչական բաժանում

## Արտաքին հղումներ
* Զանջանի իսլամական ազատ համալսարան  (պարսկերեն)
* Զանջանի բժշկական գիտությունների համալսարան 
* Թեբյանի մշակութային և տեղեկատվական կենտրոն  (պարսկերեն)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Իրանի նահանգներ
Շիրազ (այլ կիրառումներ)

**Շիրազ** կարող է վերաբերել՝
* Շիրազ - Իրանի քաղաքներից մեկն է։
* Հովհաննես Շիրազ - հայ մեծ բանաստեղծ։
* Արա Շիրազ - հայ քանդակագործ, Հովհաննես Շիրազի որդին։
* Սիփան Շիրազ - հայ բանաստեղծ, Հովհաննես Շիրազի որդին։
* Մասիս Շիրազ- հայ նկարիչ, բանաստեղծ, Հովհաննես Շիրազի որդին։
* Վանանդ Շիրազ- հայ քանդակագործ, գեղանկարիչ, Հովհաննես Շիրազի կրտսեր որդին։
* Շիրազ (խաղող) (Shiraz - Ֆրանսիայից դուրս, Սիրա (Syrah) - ֆրանսիայում) կարմիր խաղողի տեսակ։
Շախմատի Հայաստանի կանանց չեմպիոնուհիների ցանկ

* 1934 Սիրուշ Մակինց, Մարգարիտա Միրզա-Ավագյան
* 1939 Լուսիկ Քալաշյան
* 1941 Սիլվա Կարապետյան
* 1949 Ալիսա Ասլանյան
* 1950 Ռիմա Մանուկյան
* 1951 Մարիետա Մելիք-Փաշայան
* 1952 Մարիետա Մելիք-Փաշայան
* 1953 Նեֆելինա Մարջանյան
* 1954 Նեֆելինա Մարջանյան
* 1955 Ռիմա Մանուկյան
* 1956 Մարլենա Վարդանյան
* 1957 Գալինա Լյապունովա
* 1958 Գալինա Լյապունովա
* 1959 Գալինա Լյապունովա
* 1960 Գալինա Լյապունովա
* 1961 Գալինա Լյապունովա
* 1962 Մարլենա Վարդանյան
* 1963 Վեներա Բոյախչյան
* 1964 Մարլենա Վարդանյան, Թամարա Բոյախչյան
* 1965 Թամարա Բոյախչյան, Վեներա Բոյախչյան
* 1966 Թամարա Բոյախչյան
* 1967 Արմենուհի Մեհրաբյան
* 1968 Թամարա Բայախչյան, Վեներա Բոյախչյան
* 1969 Թամարա Բոյախչյան
* 1970 Նաիրա Աղաբաբյան
* 1971 Թամարա Բոյախչյան
* 1972 Թամարա Բոյախչյան, Աննա Հակոբյան
* 1973 Վերա Ղազարյան
* 1974 Վերա Ղազարյան
* 1975 Էռնա Խալաֆյան
* 1976 Աննա Հակոբյան
* 1977 Հասմիկ Բաբայան
* 1978 Աննա Հակոբյան
* 1979 Էռնա Խալաֆյան
* 1980 Մերի Մանգրյան
* 1981 Էռնա Խալաֆյան
* 1982 Մերի Մանգրյան
* 1983 Էռնա Խալաֆյան
* 1984 Լյուդմիլա Ասլանյան
* 1985 Նունե Աբրահամյան
* 1986 Լյուդմիլա Ասլանյան
* 1987 Լյուդմիլա Ասլանյան
* 1988 Էռնա Խալաֆյան
* 1989 Էռնա Խալաֆյան
* 1990 Էռնա Խալաֆյան
* 1991 Լյուդմիլա Ասլանյան
* 1992 Լյուդմիլա Ասլանյան
* 1993 Էլինա Դանիելյան
* 1994 Էլինա Դանիելյան
* 1995 Լիլիթ Մկրտչյան
* 1996 Գոհար Հլղաթյան
* 1997 Գոհար Հլղաթյան
* 1998 Լիլիթ Մկրտչյան
* 1999 Էլինա Դանիելյան
* 2000 Լիլիթ Մկրտչյան
* 2001 Գոհար Հլղաթյան
* 2002 Էլինա Դանիելյան
* 2003 Էլինա Դանիելյան
* 2004 Էլինա Դանիելյան
* 2005 Լիլիթ Մկրտչյան
* 2006 Սիրանուշ Անդրիասյան
* 2007 Սիրանուշ Անդրիասյան
* 2008 Լիլիթ Գալոյան
* 2009 Լիլիթ Գալոյան
* 2010 Անահիտ Խառատյան
* 2011 Սիրանուշ Անդրիասյան
* 2012 Մարիա Կուրսովա
* 2013 Աննա Հայրապետյան
* 2014 Շուշաննա Սարգսյան
* 2015 Սուսաննա Գաբոյան
* 2016 Մարիա Գևորգյան
* 2017 Մարիա Գևորգյան
* 2018 Մարիա Կուրսովա
* 2019 Մարիա Գևորգյան
* 2020 Մարիա Գևորգյան
* 2021 Սուսաննա Գաբոյան
* 2022 Մարիամ Մկրտչյան
* 2023 Մարիա Գևորգյան
* 2024 Սուսաննա Գաբոյան
* 2025 Սուսաննա Գաբոյան
* 2026 Անահիտ Մկրտչյան

## Աղբյուրներ
Շախմատի Հայաստանի կանանց չեմպիոնուհիներ 

Կատեգորիա:Շախմատ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
Կատեգորիա:Ցանկեր:Սպորտ
Արարատ Այվազյան

**Արարատ Լևոնի Այվազյան** (), հայ բանաստեղծ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1944 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1944 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Վաղարշապատի շրջանի (այժմ՝ Արմավիրի մարզ) Ներքին Զեյվա (այժմ՝ Առատաշեն) գյուղում։ Փոքր հասակում զրկվել է ծնողներից։ 1939 թվականին ավարտել է Վաղարշապատի մանկավարժական ուսումնարանը, 1955 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1939-1940 թվականներին ուսուցիչ է եղել Ներքին Զեյվայի դպրոցում։ 1940-1943 թվականներին աշխատել է որպես հաշվետար։ 1944-1950 թվականներին Ներքին Զեյվա գյուղի ակումբավարն էր, 1955-1957 թվականներին՝ ուսուցիչ հայրենի գյուղի միջնակարգ դպրոցում։ 1957-1960 թվականներին «Էջմիածնի կոլտնտեսական» թերթի պատասխանատու քարտուղարն էր։ 1960-1962 թվականներին Էջմիածնի «Կոմունիզմի ուղիով» շրջանային թերթի խմբագիրը, 1962-1967 թվականներին՝ նույն թերթի խմբագրի տեղակալն ու կուսակցական կյանք բաժնի վարիչը։

Ռուսերեն լույս է տեսել նրա բանաստեղծությունների ժողովածուն՝ «Գյուղի առավոտը»։ Մահացել է 1967 թվականին։

## Երկերի մատենագիտություն
* Թովչանք, Երևան, Հայպետհրատ, 1948, 58 էջ։
* Գյուղի առավոտը, Երևան, Հայպետհրատ, 1955, 83 էջ։
* Արաքսի այս ափին, Երևան, 1959, 166 էջ։
* Հողի ու խաղողի երգեր, Երևան, «Հայաստան», 1967, 138 էջ։
* Մինուճարը, Երևան, «Հայաստան», 1968, 29 էջ։
* Կապույտ աղբյուր, Երևան, «Հայաստան», 1970, 279 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1923 ծնունդներ
Կատեգորիա:1967 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Առատաշեն գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Սոցիալական մեդիա

մինի|Սոցիալական մեդիայի հավելվածներ հեռախոսի վրա
**Սոցիալական մեդիա** (, հաղորդակցման սոցիալական միջոցներ, ցանցային հաղորդակցման ծառայություններ), համացանցի միջոցով զանգվածային հաղորդակցության տեսակ։ Ունի մի շարք էական տարբերություններ ավանդական տեսակներից։ Սոցիալական մեդիան համակարգչային տեխնոլոգիաներն են, որոնք հեշտացնում են տեղեկատվության, գաղափարների, կարիերայի շահերի և արտահայտման այլ ձևերի ստեղծումը և փոխանակումը վիրտուալ համայնքների և ցանցերի միջոցով։ Ներկայումս առկա ինքնավար և ներկառուցված սոցիալական լրատվամիջոցների ծառայությունների բազմազանությունը ներկայացնում է որոշման խնդիրները. սակայն կան որոշ ընդհանուր առանձնահատկություններ։

Ըստ 2021 թ․ հոկտեմբեր ամսվա տվյալների՝ աշխարհի բնակչության 57,6%-ն օգտվում է սոցիալական մեդիա ռեսուրսներից, ներառյալ սոցիալական ցանցերն ու սոցիալական հաղորդակցության միջոցները։ Օգտատերերի կողմից միջին օրական օգտագործումը 2 ժամ 27 րոպե է (2021 թվականի հոկտեմբեր)։

Վերլուծական տվյալների համաձայն՝ կանխատեսվում է, որ 2025 թ․-ին սոցիալական մեդիա հարթակներում օգտատերերի թիվը կհասնի 4․41 մլրդ-ի։

Սոցիալական մեդիաները՝ Web 2.0 ինտերակտիվ առցանց ծրագրեր են։ Սոցիալական մեդիա հարթակների շարքում առանձնացնում են՝

* սոցիալական ցանցեր
* սոցիալական հաղորդակցման ռեսուրսներ և հավելվածներ
* բլոգային և միկրոբլոգային հարթակներ
* կարծիքների հրապարակման ռեսուրսներ և այլն

## Պատմություն
PLATO համակարգը գործարկվել է 1960 թվականին այն բանից հետո, երբ մշակվել է Իլինոյսի համալսարանում և այնուհետև առևտրայնացվել է Control Data Corporation-ի կողմից։ Այն առաջարկում էր սոցիալական ցանցերի վաղ ձևեր 1973 թվականի այնպիսի նորարարություններով, ինչպիսիք են Notes-ը, PLATO-ի message-forum հավելվածը։

1991 թվականին, երբ Թիմ Բերներս-Լին ինտեգրեց հիպերտեքստային ծրագրաշարը ինտերնետի հետ, նա ստեղծեց Համաշխարհային սարդոստայնը՝ սկիզբ դնելով ցանցային հաղորդակցության ժամանակակից դարաշրջանին։ Այս բեկումն օգնեց ձևավորել առցանց համայնքներ և թույլ տվեց, որ անցանց խմբերը պահպանվեն բլոգների, փոստային ցուցակների սերվերների և էլփոստի ծառայությունների միջոցով։ Առցանց ծառայությունների էվոլյուցիան որպես առցանց հաղորդակցման ուղիներ օգտագործելուց տեղափոխվել է առցանց սոցիալական փոխազդեցության ինտերակտիվ հարթակներ՝ Web 2.0-ի գալուստով։

Սոցիալական մեդիան ի հայտ եկավ 1990-ականների կեսերին այնպիսի հարթակների հայտնվելով, ինչպիսիք են GeoCities, Classmates.com և SixDegrees.com: Չնայած այն ժամանակ կային ակնթարթային հաղորդագրությունների հաճախորդներ և չաթեր, SixDegrees-ը եզակի էր նրանով, որ այն առաջին առցանց ծառայությունն էր, որը նախատեսված էր իրական մարդկանց համար, ովքեր շփվում էին իրենց իսկական անուններով։ Այն պարծենում էր այնպիսի հատկություններով, ինչպիսիք են պրոֆիլները, ընկերների ցուցակները և դպրոցական պատկանելությունը, ինչը այն դարձնում էր «առաջին սոցիալական ցանցը», ըստ CBS News-ի։ Պլատֆորմի անվանումը ոգեշնչված է «վեց աստիճանի բաժանման» հայեցակարգից, որը ենթադրում է, որ մոլորակի յուրաքանչյուր մարդ բոլորից հեռու է ընդամենը վեց հանգույցով։

## Ծանոթագրություններ
**11.** ↑ "The Role of AI in Transforming Social Media" . Retrieved September 18, 2025 .

Կատեգորիա:Լրատվամիջոցներ
Կատեգորիա:Մեդիա արդյունաբերություն
Սոցիալական էջանշում

**Սոցիալական էջանշումները** ժամանակակից օն-լայն մեդիա ոլորտի մի մասն են կազմում (social bookmarking)։ Սոցիալական մեդիայի և ինֆորմացիայի փոխանակման մի տարատեսակ, որի միջոցով սոցիալական էջանշումների համակարգերի միջոցով ինտերնետ օգտվողը հիշում է սերվերում հատկացված իր հաշվեհամարում որոշ ինտերնետային կայքերի հղումներ, որոնք նաև տեսանելի են լինում այն օգտվողներին և որոնողական համակարգերին։ Այս մեթոդով տարածվում են բազմաթիվ հոդվածներ, լուսանկարներ, տարատեսակ ֆայլեր և կայքերի գլխավոր էջեր։ Հայկական սոցիալական էջանշումների համակարգ է հանդիսանում www.armlinker.com կայքը, որը առաջինն է հայկական ցանցում։ Համաշխարհային և միջազգային տիպի սոցիալական էջանշումների համակարգերի օրինակներ են՝ digg.com, moemesto.ru, google bookmarks, myfave.link և այլն։

Կատեգորիա:Սոցիալական ցանցեր
Գիրաուտ դը Բորնեյլ

**Գիրաուտ դը Բորնեյլ** (), նշանավոր տրուբադուր։

Գիրաուտ դը Բորնեյլին կոչել են «տրուբադուրների մագիստրոս», իսկ Դանթեն նրան համարել է «արդարության երգիչ»։

Գիրուարտ դը Բորնեյլից պահպանվել է ավելի քան ութսուն բանաստեղծական երկեր, որոնցից հատկապես նշանավոր է նրա ալբան (ցայգերգ)։ Սիրային այս երգատեսակի մեջ պատկերվում է մի որոշակի իրավիճակ։ Սիրահար ասպետը գիշերը ծածուկ այցելում է իր սիրուհուն, իսկ նրանց գիշերային հանդիպումը հսկում է ասպետի ընկերը կամ զինակիցը, որը առավոտ վաղ երգով կանչում է սիրահար ասպետին ՝ ցանկանալով կանխել ընդհարումը խանդոտ ամուսնու հետ։ Ահա ասպետի ընկերոջ և ասպետի երկխոսությունը այս ցայգերգի վերջում.

:«Դուք ինձ երեկ խնդրեցիք, որ հսկեմ ես ձեզ,
:Եվ գիշերից մինչ առավոտ կանգնեցի ես,
:Սակայն իզուր աղոթեցի ու ողբացի,
:Ձեր ախոյանն այժմ վրեժն իր կլուծի,
:Ճառագեց շողն այգաբացի»։
:«Հավատարիմ ընկեր, ինչպես լսեմ ես ձեզ,
:Երբ սիրուհուս ջերմ ու կրքոտ գիրկը այսպես
:Մոռացնել է տվել աշխարհը լիովին,
:Եվ ինձ համար հոգ չէ արդեն բոլորովին,
:Որ ծագեց շողն այգաբացի»։
::(Թարգմ. Հենրիկ Բախչինյան)

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև՝
* Տրուբադուր

Կատեգորիա:Տրուբադուրներ
Շախմատային Հայաստան

**Շախմատային Հայաստան** - Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիայի պարբերականը։ Հրատարակվում է Երևանում 1972-ի հունվարից։

«Շախմատային Հայաստանի» հիմնադիրն ու հրատարակիչը Գագիկ Հովհաննիսյանն է։ Սկզբնական շրջանում ամենամսյա հանդես էր, իսկ վերջին տարիներին լույս է տեսնում որպես շաբաթաթերթ։

Լուսաբանում է հանրապետության շախմատային կյանքը, Հայաստանի և սփյուռքահայ, ինչպես նաև աշխարհի առաջնակարգ շախմատիստների նվաճումներն ու ստեղծագործությունները, մշտապես զետեղվում են խնդիրներ և էտյուդներ։

Հայաստանում հրատարակվող շախմատային միակ պարբերականն է։

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Շախմատային Հայաստան

Կատեգորիա:Հայաստանի ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական մարզական պարբերականներ
Կատեգորիա:Շախմատը Հայաստանում
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
SideJacking

**SideJacking** (անգլերեն «կողմնակի միացում»), սա վեբ հարձակման մեթոդ է, որի էությունը կայանում է օգտագործողի նույնացման համար օգտագործվող տվյլալների ճանկումը, փոխանցման ճանապարհին։ Ի տարբերություն «մարդ արանքում» (man-in-the-middle) մեթոդից, որի իմաստը կայանում էր կոդավորված համակարգերից ինֆորմացիայի գողությունը և այդ ինֆորմացիայի հետագա ապակոդավորումը։ «Կողմնակից միացում» մեթոդի առանձնահատկությունն այն է, որ նրա դեպքում այլևս կարիք չկա ստացված տվյալների ապակոդավորելու, բանալիներ որոնելու և սերտիֆիկատների հետ աշխատելու։

Շատ ցանցային ծառայություններ (օրինակ՝ Gmail, Blog-Spot, Ֆեյսբուք, MySpace և այլն), ապահովագրում են իրենց օգտվողներին համակարգ մուտք գործելու ժամանակ, տվյալների փոխանցումը իրականացնելով SSL սերտիֆիկատով գործող գաղտնագրված HTTPS կանխագրի միջոցով։ Սակայն, հետագա տվյլաների փոխանցումը իրականցվում է չգաղտնագրված HTTP կանխագրով, իսկ օգտագործողի նույնացումը կատավրում է «սեսիայի իդենտիֆիկատորի» (session ID)-ի միջոցով։ Այդ իդենտիֆիկատորը գեներացվում է սպասառկուի կողմից մեկ անգամ և սպասարույի կողմում պահպանվում է քուքիների (cookies) կամ URL-ի միջոցով։

Ահա այս իդենտիֆիկատորն էլ հենց հանդիսանում է SideJacking մեթոդի թիրախը։ Քուքիները գողանալու համար սովորաբար օգտագործում են ցանցային սնիֆերներ (ներկայումս հատկապես WiFi ցանցերի սնիֆերներ)։

Ունենալով սեանսի իդենտիֆիկատորը, հարձակվողը կարող է համակարգին ներկայանալ զոհի անունից և ազատ մուտք գործել տվյալ համակարգ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Տեղեկատվական անվտանգություն
Սիմոնիդես Ամորգացի

**Սիմոնիդես Ամորգացի** (հին հունարեն՝ *Σιμωνίδης Ἀμοργῖνος *), հին հույն բանաստեղծ, Արքիլոքոսի ժամանակակիցը և հետևորդը։

## Ստեղծագործությունը
Սիմոնիդեսին վերագրում են 2 յամբական պոեմ, որոնցից մեկը բաղկացած է 25 ոտանավորից, իսկ մյուսը՝ 118. վերջին ոտանավորները գրված են կանանց մասին։ Նա նկարագրում է կանանց զանազան տիպեր, որոնք տարբեր ծագում ունեն, սակայն բոլորը կենդանիներից՝ խոզից, աղվեսից, կատվից, կապկից և այլն։ Պոեմը սատիրական բնույթ ունի և խոսում է ընդհանրապես կանանց մասին, առանց նկատի առնելու որոշ անհատների։ Սիմոնիդեսը իր պոեմներով մեծ հաջողություն է ունեցել։ Սիմոնիդեսը նկարագրում է մի կնոջ, որն առաջացել է կապկից. *«Մի ուրիշն առաջացել է կապկից։ Սա, ճիշտն ասած, ամենամեծ դժբախտությունն է, որպիսին [[Զևս]]ն ուղարկել է մարդկանց. նրա դեմքը խիստ զարհուրելի է, եթե այդպիսի մի կին փողոցում երևա, ապա ամենքը կծիծաղեն, նա փնթփնթացող է, հայհոյաբան և ոչ ոքի բավականություն չի պատճառում.ամբողջ օրը մի բանի մասին է միայն մտածում, թե ինչպես մեկն ու մեկին խիստ անհանգստացնի ու տանջի»։*

Իսկ մեղվից առաջացած կնոջը այսպես է բնորոշում. *«Երջանիկ է այդպիսի կին ունեցողը, որովհետև նա միայն զերծ է ամեն տեսակ կշտամբանքից։ Նրա ղեկավարած տունը բաժակի է նման. սիրված սիրելի տղամարդուց, նա ապրում է մինչև խորին ծերություն և մայր է շատ գեղեցիկ երեխաների։ Նա աչքի է ընկնում բոլոր կանանց մեջ և օժտված է աստվածային գեղեցկությամբ։ Այդպիսի կանայք մեզ՝ տղամարդկանցս համար Զևսի ողորմածությամբ ուղարկվածների մեջ ամենից լավն ու ամենից խելոքն են»։*

Սիմոնիդեսը գրել է դորեական բարբառով։ Հայտնի է նրա օդաներից մեկը՝ նվիրված Թերմոպիլեի ճակատամարտի հերոսներին։

:Ով ընկել է Թերմոպիլի մարտի դաշտում,
:Փառքն է բաժինը նրանց, բախտը նրանց հրաշալի.
:Սուրբ սեղանը նրանց համար գերեզման.
:Չկա հեծծանք ու հառաչանք,
:Բայց հիշատակը նրանց է կենդանի.
:Նրանց ողբը դարձել է գովք նրանց համար։
:Եվ չի պղծի տապանագիրը նրանց
:Ոչ քայքայում, ոչ թռիչքը ժամանակի
:Ահեղակործան իր ձեռքով։
:Այս սրբազան պատնեշն արանց
:Փառապանծ այս գերեզմանի։

:Պարծամքն է ողջ Հելլադի.
:Եվ Լեոնիդասն ինքն արքան սպարտացոց
:Վկայում է այդ բանին,
:Նա, որ հավիտյան հռչակվեցավ
:Փառքով իր մեծազոր։

Ուժեղ բանաստեղծական զգացումով է գրված և նրա ոտանավորը՝ նվիրված Դանայային։ Դանայան արտահայտում է իր խոր վիշտը, որովհետև նա իր զավակի հետ նետվել է ծովի անդունդը։

:«Երբ որ նա իր հրաշագեղ տապանով
:Նետվեց ծովը փոթորկահույզ,
:Ահից դալուկ և արտասուքն աչքերին,
:Պեսևսին գիրկը առած,
:Այսպես խոսեց լալագին.
:Օ՜, զավակս, ծանր է իմ տառապանքը.
:Դու նիհրում ես մանկական քո մոռացման մեջ
:Պղնձապատ տապանիդ մեջ անմխիթար,
:Խավարի ու մթության մեջ գիշերվա,
:Փույթ չէ քեզ այդ բնավին՝
:Ալիքն է արդյոք դառնաղի
:Ծփում բարձր գլխիդ վրա,
:Թե փոթորիկն է մռնչում։
:Երանավառ քո թիկնոցում
:Պառկած ես դու, գեղեցի՛կ իմ,
:Եվ թե ահին դու լինեիր
:Փոքր-ինչ գիտակ,
:Կլսեիր դու ինձ քնքուշ
:Ականջներով։
:Ասում եմ քեզ. «Ննջի՛ր, մանկի՛կ,
:ՆՆջի՛ր, դո՛ւ ծով,
:Ննջի՛ր և դու, վի՛շտ իմ անծայր։
:Բայց թող լինի փոփոխություն,
:Հա՛յր իմ Զևս։
:Եվ իմ խոսքիս այս համարձակ
:Տուր ներումն, աղերսում եմ,
:Մանկանս համար»։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի գրողներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հին հույն բանաստեղծներ