open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կատարողական վարույթ

մինի|Անշարժ գույքի բռնագանձումը ցույց տվող նշան
**Կատարողական վարույթ**, քաղաքացիական դատավարությունում՝ դատարանի և այլ մարմինների որոշումների կատարման կարգ։ Կատարողական վարույթի միջոցով հարկադիր կատարվում են քաղաքացիական գործերով վճիռներն ու որոշումները, քրեական գործերով գույքային բռնագանձումների վերաբերյալ դատավճիռները, վճիռներն ու որոշումները, զանցանքների համար դատարանի, դատավորի որոշումը գույքային բռնագանձումների վերաբերյալ, հասարակական մարմինների որոշումները, դատարանով հաստատված հաշտարար համաձայնությունները, նոտարական մարմինների կատարողական մակագրությունները, իրավարարության մարմինների որոշումները, ակցեպտավորված, սակայն չվճարված պահանջագրերը, ընկերական դատարանների որոշումները և այլն։ Այդ որոշումների հարկադիր կատարումն իրականացնում են որոշակի մարմիններ (դատական կատարածու, պետական բանկի բաժանմունք, ֆինանսական մարմիններ, պետական ապահովագրական մարմիններ և այլն)՝ կատարողական փաստաթղթերի միջոցով։ Հարկադիր կատարման միջոցներ են՝ պարտապանի գույքի բռնագանձումը (արգելք դնելու և վաճառելու միջոցով), նրա աշխատավարձի, կենսաթոշակի և այլ եկամուտների, այլ անձանց մոտ գտնվող պարտապանի դրամական գումարների և գույքի բռնագանձումը, դատարանի վճռում նշված որոշակի առարկաները պարտապանից առգրավելն ու պարտատիրոջը հանձնելը և այլն։ Դատարանի և մյուս մարմինների վճիռների ու որոշումների կատարման վերահսկողությունն իրականացնում է դատավորը, իսկ ալիմենտի բռնագանձման և սոցիալիստական սեփականության հափշտակումների հետևանքով պատճառված վնասները բռնագանձելու գործերով՝ նաև դատախազը։

Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
Անապատային մորեխ

**Անապատային մորեխ** (), ուղղաթևների կարգի *Acrididae* ընտանիքի միջատ։ Տարածված է հարթավայրերում, անապատային շրջաններում, Հայաստանում՝ ամենուրեք։
## Արտաքին կառուցվածք
Գլուխը եռանկյունաձև է՝ մասամբ ուղղված դեպի ցած։ Ձմեռում է հասուն փուլում, և ձմեռային անձրևների պայմաններում տեղի է ունենում սեռ. հասունացումը, որն ուղեկցվում է գույնի փոփոխմամբ. հասունին անվանում են դեղին մորեխ, ոչ սեռահասունին՝ վարդագույն։
## Կենսակերպ
Դեղին մորեխը ձմռան վերջին տաք երկրներից տեղափոխվում է ցուրտ երկրներ։ Չուի ընթացքում ձվադրում է սովորաբար գետահովիտներում և ցամաքած գետահուների փխրուն ավազներում (հնարավոր է նաև այլ վայրերում)։ Տարվա ընթացքում տալիս է 1-2 սերունդ։ Թրթուրները դուրս են գալիս 20&nbsp;օր անց, հասունները՝ հուլիսին։ Նոր զարգացող սերունդը չվում է նորից դեպի հարավ։ Մեծ վնաս է պատճառում հատիկաընդեղեն բույսերին, առվույտին, ցորենին, գարուն, եգիպտացորենին, կտավատին, ծխախոտին, լոլիկին, կարտոֆիլին, բանջարաբոստանային բազմաթիվ մշակաբույսերի, նաև շատ պտղատու ծառատեսակների ու վայրի բույսերի։
 

Կատեգորիա:Ուղղաթևավորներ
Վաղարշակ Կոտոյան

**Վաղարշակ Ահարոնի Կոտոյան** (), հայ խորհրդային կոմպոզիտոր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1963)։

## Կենսագրություն
1950 թվականին ավարտել է Երևանի կոնսերվատորիան, 1953 թվականին՝ Մոսկվայի Հայկական ԽՍՀ մշակույթի տան կատարելագործման դասընթացները։ Գրել է 9 օպերետ («Փեսացուներ», 1954 թվական, «Սիրո հովիտ», 1956 թվական, «Ոսկե ապարանջան», 1958 թվական և այլն), որոնք նշանակալի տեղ են գրավում հայ խորհրդային օպերետային արվեստում, 2 վոկալ-սիմֆոնիկ սյուիտ, դաշնամուրի 3 կոնցերտ, օրատորիա (Չարենցի խոսքերով), պարային սյուիտ սիմֆոնիկ նվագախմբի համար, ռոմանսներ, երգեր («Սավառնորդի սերը», «Լիրիկական», «Իմ Երեան», «Անծանոթ աղջկան» և այլն), երաժշտություն կինոնկարների համար։

Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Թադևոս Կատարյան

**Թադևոս Գևորգիի Կատարյան** (), խորհրդային այգեգինեգործ։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1966)։

## Կենսագրություն
1928 թվականին ավարտել է Դոնի գյուղատնտեսության և հողաբարելավման ինստիտուտը։ Եղել է ՀԽՍՀ հողժողկոմի տեղակալ (1941-1942), ՀԽՍՀ ԳԱ բուսաբանական ինստիտուտի տնօրեն (1947-1949), ՀԽՍՀ ԳԱ Նախագահության գլխավոր գիտնական քարտուղար (1949-1950), Յալթայի «Մաղարաչ» խաղողագործության և գինեգործության համամիութենական ԳՀԻ-ի տնօրեն (1950-1967)։ Աշխատանքները նվիրված են ցիտրուսային կուլտուրաները, թեյը, եղրիզենին հյուսիսային շրջաններում մշակելու, էկոլոգիական տարբեր գոտիներում խաղողի բերքատվության բարձրացումն ապահովող ագրոտեխնիկական և ագրոքիմիական գործոնների ազդեցության, խաղողագործության շրջանացման, տեղաբաշխման հարցերին։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։ ԽՄԿԿ անդամ 1939 թվականից։

## Երկեր
* Մերձարևադարձային պտղատու կուլտուրաները Հայաստանում, 1949։
* Ձիթենի, 1950։
* Сорт винограда и качество уражай, 1963.
* Нагрузка и уражай винограда, 1964.
* Влияние климатических условий на вегетацию винограда и качество его урожая, Симферополь, 1967. (համահեղինակ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կոտոմ (բերդավան)

**Կոտոմ**, բերդավան Մեծ Հայքի Աղձնիք նահանգում՝ Ասորեստանի Դրունք կիրճի մոտ։ X դարի սկզբին Կոտոմը Զուրարիկներից գրավել է Գագիկ Արծրունին և նրա շինաքարերով վերակառուցել Աղթամարի եկեղեցին։

Կատեգորիա:10-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Հայկական բերդեր և ամրոցներ (Թուրքիա)
Կատեխիզիս

մինի
**Կատեխիզիս** (-խրատ, քարոզ, հորդոր), քրիստոնեական դավանանքի համառոտ շարադրանքը։ «Կատեխիզիս» նշանակել է նաև գիրք, ձեռնարկ՝ շարադրված հարց ու պատասխանի ձևով։ Այս նշանակությամբ կատեխիզիսներ՝ «Գիրք հարցմանց», «Հարցմանց գիրք» և այլ անուններով, հայտնի են հայ մատենագիտության մեջ։ Կատեխիզիսներ ունեն կաթոլիկ, ուղղափառ, բողոքական եկեղեցիները։ Կատեխիզիսի ժանրային ձևն օգտագործվել է զանազան բնույթի աշխատություններում (օրինակ, Գրիգոր Տաթևացու «Գիրք հարցմանց»-ը)։

Կատեգորիա:Կրոնական գրականություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեական աստվածաբանություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Իվան Կոտլյարևսկի

**Իվան Պետրովիչ Կոտլյարևսկի** (), ուկրաինացի գրող, մշակութային-հասարակական գործիչ։ Կարևոր դեր է խաղացել ուկրաինական նոր գրականության ձևավորման ու գրական լեզվի զարգացման գործում։

1818 թվականից կապված է եղել դեկաբրիստական շրջանների հետ։

1798 թվականին լույս է տեսել Կոտլյարևսկու «Էնեական» (մաս 1-3) պոեմը, որը մի նոր փուլ է ուկրաինական նոր գրականության պատմության մեջ։

«Էնեական»-ի լրիվ տեքստը (մաս 1-6, 1842 թվական) դարձավ 18-19-րդ դարերի սկզբի ուկրաինական ժողովրդական կյանքի յուրօրինակ հանրագիտարանը։ Մեծ է Կոտլյարևսկու «Նատալկա-Պոլտավկա» և «Կախարդ զինվորը» պիեսների (բեմադրվել են 1819 թվականին) դերը ուկրաինական դրամատուրգիայի զարգացման մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
# Волинський П. К. Іван Котляревський։ Життя і творчість. — 3. вид., доп. і перероб. — К.։ Дніпро, 1969. — 270 с.
# Іван Котляревський. Бібліографічний покажчик. 1798—1968 / М. О. Мороз (уклад.).— К., 1969. — 287 с.
# Котляревський І.П. Повне зібрання творів. — К.։ Наук. думка, 1969. — 510 с.
# Малий словник історії України / В. А. Смолій (ред.). — К.։ Либідь, 1997. — 464 с.
# Хропко П. П. Іван Котляревський. Біографічний нарис. — К.։ Дніпро, 1969. — 102 с.

Կատեգորիա:Ուկրաինացի գրողներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ուկրաինացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի հասարակական գործիչներ
Կատեպսիններ

**Կատեպսիններ** (՝ մարսել, կրճատ՝ **CTS**), հիդրոլազների խմբի ներբջջային սպիտալուծիչ ֆերմենտ։ Կատալիզում են պեպտիդների և սպիտակուցների պեպտիդային կապերի հիդրոլիզը։ Տարածված են կենդանական և բուսական հյուսվածքներում, միկրոօրգանիզմներում։ Լինում են էնդոպեպտիդազներ և էքսոպեպտիդազներ։ Կատեպսիններն ընդունակ են կատալիզելու նաև այն ռեակցիաները, որոնք կարող են հասցնել պեպտիդային շղթայի երկարացմանը։ Կատեպսիններն ակտիվանում են սուլֆհիդրիլ խմբեր (ցիստեին, գլուտատին) պարունակող միացություններով։

## Կլինիկական նշանակություն
Կատեպսինները նշանակություն ունեն հետևյալ հիվանդություններում՝
* Քաղցկեղ
* Ինֆարկտ
* Ալցհայմերի հիվանդություն
* Արտրիտ
* Էբոլա, Կատեպսին B և ավելի քիչ կատեպսին L-ը մեծ նշանակություն ունեն տեր բջիջներ վիրուսի մուտքում։
* Քրոնիկական օբստրուկտիվ թոքային հիվանդություն
* Քրոնիկական պերիոդոնտիտ
* Պանկրեատիտ
* Որոշ տեսողության խանգարումներ կերատոկոնուս, եղջերաթաղանթի անջատում և գլաուկոմա.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պեպտիդազներ
Կատեգորիա:Սպիտակուցի ընտանիքներ
Կատեգորիա:ՖՀ 3.4
Կոտայքի ջրանցք

**Կոտայքի ջրանցք**, ջրանցք Հայաստանի Կոտայքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Սևան-Հրազդան կասկադի Արգելի ջրաէլեկտրակայանի երրորդ աստիճանի դերիվացիոն ջրանցքից (խոտորումից)։ Կառուցվել է և ահագործման է հանձնվել 1962 թվականին։ Երկարությունը 43 կմ է, թողունակությունը՝ 6 մ³/վրկ։ Ոռոգիչ ցանցը լրիվ երեսապատված է։ Ջրանցքի թողարկումից հետո Ակունքի աղբյուրների բարձրորակ ջրերը օգտագործվում են Երևան քաղաքի ջրամատակարարման համար։ Ոռոգում է Կոտայքի մարզի (8,3 հզ. հա) և Երևանի շրջակա (192 հա) հողատարածքները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի ջրանցքներ
Պիեռ Կոտ

**Պիեռ Կոտ** (, ), ֆրանսիացի քաղաքական գործիչ, կրթությամբ իրավաբան։

1928-1940 թվականներին Ազգային ժողովի պատգամավոր ռադիկալների և ռադիկալ-սոցիալիստների կուսակցությունից։ 1933-1934 թվականներին և 1936-1938 թվականներին ավիացիայի, 1938-1939 թվականներին ՝ առևտրի մինիստր։ 1946-1958 թվականներին և 1964-1968 թվականներին ՝ Ազգային ժողովի պատգամավոր «Առաջադիմական հանրապետականների» միությունից։

1951 թվականից խաղաղության համաշխարհային խորհրդի բյուրոյի անդամ, 1951-1962 թվականներին՝ «Հորիզոն» («Horizons»), ռուսական հրատարակությամբ՝ «B защиту мира» ամսագրի պատասխանատու խմբագիր։

Արժանացել է «Ժողովուրդների միջև խաղաղությունն ամրապնդելու համար» լենինյան միջազգային մրցանակի (1953 թվական)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Le procès de la République*, New York, emf (Editions de la Maison Française), 2 tomes 750 p., 1944

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:1895 ծնունդներ
Կատեգորիա:1939 մահեր
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 20 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 21 մահեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի նախարարներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փաստաբաններ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Գրիգորի Կոտովսկի

մինի|Կոտովսկու դին սպանությունից հետո
**Գրիգորի Իվանովիչ Կոտովսկի** (, , ), խորհրդային պետական և ռազմական գործիչ, Ռուսական քաղաքացիական պատերազմի մասնակից։

1915 թվականից Բեսարաբիայում ղեկավարել է զինված գյուղացիների ջոկատ։ 1917 թվականից կռվել է ռումինական ճակատում։ 1918 թվականի հունվար-մարտին եղել է Տիրասպոլի ջոկատի, 1919 թվականի հուլիսից՝ 45-րդ հրաձգային դիվիզիայի բրիգադի հրամանատար։ Ի. Ցակիրի զորախմբի կազմում մասնակցել է Դնեստրից մինչև Ժիտոմիր ռազմերթին, 1919 թվականի նոյեմբերին 45-րդ դիվիզիայի հետ՝ Պետրոգրադի պաշտպանությանը։ 1920 թվականի հունվարից, որպես հեծյալ բրիգադի հրամանատար, կռվել է հարավում, Ուկրաինայում և խորհրդա-լեհական ճակատում։ 1920 թվականի դեկտեմբերից՝ 17-րդ հեծյալ դիվիզիայի պետ։ 1921 թվականին հեծյալ զորամասերով մասնակցել է հակախորհրդային ապստամբությունների դեմ արշավանքներին։ 1921 թվականի սեպտեմբերից՝ 9-րդ հեծյալ դիվիզիայի պետ, 1922 թվականի հոկտեմբերից՝ 2-րդ հեծյալ կորպուսի հրամանատար։ Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի 3 շքանշանով և Հեղափոխական պատվո զենքով։ Սպանվել է 1925 թվականի օգոստոսի 6-ին՝ ոմն Մեյեր Զեյդերի կողմից։

Խորհրդային տարիներին Կոտովսկու անունով կոչել են մի շարք քաղաքներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Կատյուշա (այլ կիրառումներ)

**Կատյուշա** անվանումը կարող է վերաբերվել

* Եկատերինա անվան փաղաքշական ձև
* Կատյուշա (զենք) -  Հայրենական մեծ պատերազմում օգտագործված դաշտային ռեակտիվ հրետանու անփող համակարգերի ոչ պաշտոնական անվանումը
* Կատյուշա (երգ) - ռուսական երգ
Կոտորուքանետային և կոտորուքաշիթային մշակում

**Կոտորուքանետային և կոտորաքաշիթային մշակում**, դետալների մակերևույթներն ամրապնդող մշակում։ Օգտագործվում է ցիկլով փոփոխվող, ինչպես նաև հարվածային բեռնվածքների պայմաններում աշխատող դետալների կոնստրուկցիոն ամրությունը բարձրացնելու համար։ Կոտորուքանետային և կոտորաքաշիթային մշակումը կիրառվում է սև և գունավոր մետաղներից պատրաստված դետալների մշակման դեպքում, աչքի է ընկնում մեծ արտադրողականությամբ ու տնտեսմամբ։ Կոտորուքանետային և կոտորաքաշիթային մշակումը փոխում է մետաղի արտաքին շերտի ֆիզիկական հատկությունները, մեծացնում ամրությունը, կարծրությունը, ստեղծում լարումների վերաբաշխում են։ Կոտորուքանետային և կոտորաքաշիթային մշակումը մեծացնում է նաև զսպանների, տուրբինների թիակների, դրոշմոցների երկարակեցությունը։ 

Կատեգորիա:Մետաղամշակում
Կոտոր (բերդ)

**Կոտոր**, *Կոտորաց բերդ, Կոտորն, Կոտորոց, Կոտորոց ամրոց, Կոտորք, Կոտուր*, բերդ (ամրոց) Մեծ Հայքի Վասպուրական աշխարհի Անձախիձոր գավառում, Կոտուր գետի ափին, Խոյ քաղաքից արևմուտք, համանուն ավանում։

Թովմա Արծրունին վկայում է «բերդն Կոտորոց», իսկ Ստեփանոս Ասողիկ Տարոեցին՝ «Կոտորոց բերդն» ձևով։ Վկայում է նաև Շապուհ Բագրատունին։

Հետագայում կոչվել է *Կոտու*։ Ըստ ոմանց՝ Կոտորը ծագում է աքքադերեն kudurru բառից, որը նշանակում է «սահման»։ Կոտորը նորոգել են Բագրատունի իշխանները՝ դարձնելով այն սահմանային զորակայան իրենց և Արծրունիների տիրապետությունների միջև։

972 թվականին այստեղ վախճանվել է Ստեփանոս Գ Սևանցի կաթողիկոսը, որին բերդում բանտարկել էր Ապուսահլ Արծրունին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական բերդեր և ամրոցներ (Թուրքիա)
Կատեգորիա:10-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Էժենի Կոտտոն

**ԷԺենի Կոտտոն** () (), ֆրանսիացի գիտնական-ֆիզիկոս, սոցիալիստ, կանանց իրավունքների պաշտպան։

1904 թվականից զբաղվել է մանկավարժությամբ և գիտահետազոտական աշխատանքով։ 1936-1941 թվականներին եղել է իգական մանկավարժական ինստիտուտի (էկոլ նորմալ) տնօրեն, 1945 թվականից՝ պատվավոր տնօրեն։ Գիտական գործունեության համար 1934 թվականին արժանացել է Պատվո լեգեոնի շքանշանի։ Ֆրանսիայի գերմանական օկուպացիայի տարիներին (1940-1944 թվականներ) մասնակցել է Դիմադրության շարժմանը։ 1945 թվականին ընտրվել է Ֆրանսիայի կանանց միության նախագահ։ Եղել է Կանանց միջազգային դեմոկրատական ֆեդերացիայի ստեղծման նախաձեռնողներից (1945 թվականի դեկտեմբեր) և դրա անդրանիկ նախագահը։

Արժանացել է «Ժողովուրդների միջև խաղաղությունն ամրապնդելու համար» Լենինյան մրցանակի (1951)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստ ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կին գիտնականներ
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ
Կորդիամին

**Կորդիամին** (այլ անվանումներ՝ *կորամին*, *նիկամիդ*), դեղանյութ։ Կենտրոնական նյարդային համակարգի խթանիչ, գրգռում է շնչառությունը և բարձրացնում սիրտանոթային համակարգի տոնուսը։

Նիկոտինաթթվի դիէթիլամիդի 25%-անոց լուծույթ է։

Օգտագործում են ներքին ընդունման համար (կաթիլներով), ենթամաշկային և ներերակային ներարկմամբ՝ սրտի թուլության, շնչառության թուլացման, շնչահեղձության, թունավորումների և շոկային վիճակի դեպքերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պիրիդիններ
Կոտուլեյ

thumb|Կոտուլեյի դրոշ
right
**Կոտուլեյ**, **Կարենյան պետություն** (բիրմայերեն՝ ကော့သူးလေ, ), կարենների առաջարկած ազգային ինքնավար պետության անվանումը Մյանմայի կազմում։

Գտնվում է երկրի հարավ արևելյան մասում, Սալուին գետի ստորին հոսանքի ավազանում։ Տարածությունը՝ 30 հազար քկմ։ Գլխավոր քաղաքը՝ Պհաան։

Կատեգորիա:Մյանմա
Կատեգորիա:Չճանաչված կամ մասամբ ճանաչված պետություններ
Լուար (դեպարտամենտ)

**Լուար** (ֆրանսերեն՝ *Loire*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում։ 
* Լուար դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 42։

## Պատմություն
Ստեղծվել է 1793 թվականին, երբ կազմավորումից ընդամենը երեքուկես տարի հետո Ռոն և Լուար դեպարտամենտը բաժանվեց երկու մասերի։ Դա տեղի ունեցավ Լիոնի ակտիվիստների ջանքերով, որը երկրի երկրորդ քաղաքն էր։ Ռոն և Լուարը կիսելով, նրանք ցանկանում էին պոտենցիալ ուժից պաշտպանել Ֆրանսիական մեծ հեղափոխությունը։ 
Մայրաքաղաքը նույնպես տեղափոխվել է տեղից տեղ, սկզբից եղել է Ֆերը (1793-1795), հետո՝ Մոնբրիսոնը (1795-1855), և ներկայումս Սենտ-Էթյենն է (1855 թվականից հետո)։

Բնակչությունը 740.7 հազար մարդ է։

## Աշխարհագրական տվյալներ
մինի|ձախից|160px|Լա Ռոշ դղյակը
Լուարը մտնում է ներկայիս Ռոն Ալպերեր վարչական երկրամասի մեջ և սահմանակցում է Ռոն, Իզեր, Արդեշ, Վերին Լուար, Պյուի դը Դոմ, Ալյե և Սոն է Լուար դեպարտամենտներին։

Դեպարտամենտի հարավից հյուսիս հոսում է Լուար գետը։

Կազմված է երեք արոնդիսմենից՝ 
* Մոնբրիսոն արոնդիսմեն;
* Րոան արոնդիսմեն;
* Սենտ-Էթյեն արոնդիսմեն։
Տարածքը 4 781 կմ² է։

## Ժողովրդագրություն

Ըստ 1999 թվականի տվյալների՝ դեպարտամենտի գլխավոր քաղաքներն են՝
* Սեն Էտիեն - 180 210 բնակիչ, 291 960-ը ագլոմերացիայում
* Սեն Շամոն - 37 378 բնակիչ, 82 535-ը ագլոմերացիայում
* Ռոն - 38 896 բնակիչ, 80 272-ը ագլոմերացիայում
* Սեն Ժու Սեն Ռամբեր - 13 192 բնակիչ, 45 386-ը ագլոմերացիայում

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1793 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Վերին Լուար

**Վերին Լուար** (ֆրանսերեն՝ *Haute-Loire*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում։ 
* Վերին Լուար դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 43։

## Պատմություն
1790 թ. մարտի 4-ին Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ ստեղծված առաջին 83 դեպարտամենտներից մեկն է։

Բնակչությունը 209.1 հազար մարդ է։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Շրջապատված է Լուար, Արդեշ, Լոզեր, Կանտալ և Պյուի-դը-Դոմ դեպարտամենտներով։

Տարածքը 4 977 քառ.կմ է։

## Նշանավոր մարդիկ
*Սեն-Դիդյե-էն-Վելեյում ծնված Կլոդ-Ժան Ալոիզը, Հյուսիսային Ամերիկայում եղել է ճիզվիտական միսիոներ։
* Պոլինյակ ընտանիքի նստավայրը եղել է այստեղ, և տասնիներորդ դարում գեներալ Ժիլբեր Լաֆայեթի տարբեր ժառանգներր եղել են այս տարածաշրջանի սենատորներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Ատլանտյան Լուար

**Ատլանտյան Լուար** (), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հարավ-արևմուտքում։
* Ատլանտյան Լուար դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 44։

## Պատմություն
1790 թ. մարտի 4-ին Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ ստեղծված առաջին 83 դեպարտամենտներից մեկն է։

Բնակչությունը մեկ միլիոն 268.1 հազար մարդ է։

## Աշխարհագրական տվյալներ
մինի|ձախից|160px|Ատլանտյան Լուարի ռելիեֆային քարտեզը
մինի|ձախից|160px|Լը Կրուասիկ

Երեք կողմերից շրջապատված է Մորբիան, Իլ և Վիլեն, Մեն և Լուար և Վանդես դեպարտամենտներով, արևմուտքում Ատլանտյան օվկիանոսն է։

Տարածքը 6 815 քառ.կմ է։

## Լեզուները
Ատլանտյան Լուարան պատմական Բրետան մարզի հինգ տարածաշրջաններից մեկն է, այնպես որ, ինչպես ամբողջ Վերին Բրետանում, այնպես և այս դեպարտամենտում ավանդաբար գործածվել է գալլո լեզուն, սակայն, դեպարտամենտի արևմտյան մասի Գերանդ տարածքում մինչև վերջին ժամանակներս խոսում էին բրետոներեն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կորալյան պոլիպներ

մինի|ձախից|Կորալյան պոլիպներ
**Կորալյան պոլիպներ** (Anhozoa), աղեխորշավորների տիպի անողնաշարավոր կենդանիների դաս։ Գաղութային, հազվադեպ՝ միայնակ ծովային օրգանիզմներ են։ Մյուս աղեխորշավորներից տարբերվում են նրանով, որ առաջացնում են կրաաղային բաղադրությամբ կմախք։ Կմախքում կուտակված հանքերի բնույթից կախված՝ կարող են ունենալ տարբեր գունավորումներ։ Պոլիպները հիմնականում գլանաձև են, հիմքը աճում է գաղութի հետ կամ ունենում է ներբան, որով խրվում է գրունտի մեջ։ Մարմնի հակառակ ծայրում գտնվում է շոշափուկներով շրջապատված բերանային անցքը։ Նյարդային համակարգը կազմված է էկտոդերմում ցրված նյարդային բջիջներից։ Բազմանում են սեռական և անսեռ ճանապարհով։ Հայտնի է մոտ 6 հզ. տեսակ, տարածված համարյա բոլոր աղի ծովերում, Ռուսաստանի հյուսիսային և հեռավոր արևելյան ծովերում՝ 150-ը։ Առանձին տեսակներ օգտագործվում են շինանյութերի արտադրության համար, կարմիր կորալները՝ ակնագործության մեջ։

Կորալյան պոլիպները մյուս աղեխորշավորների տարբերվում են որոշ առանձնահատկություններով։ Նրանք առաջացնում են կրաաղային բաղադրություն ունեցող կմախք։ Կմախքում կուտակված հանքերի բնույթից կախված` կորալյան պոլիպներն ունենում են տարբեր գունավորումներ։

Կարմիր կորալների գաղութները լինում են տաք ծովերում +20&nbsp;°C-ից ոչ ցածր 60-200մ խորության վար, որտեղ լույս գրեթե չի թափանցում։

Կատեգորիա:Աղեխորշավորներ
Կովկասի բոլշևիկների Բաքվի խորհրդակցություն

** Կովկասի բոլշևիկների՝ Բաքվի, խորհրդայնացումը** տեղի է ունեցել 1915 թվականի հոկտեմբերին։ Մասնակցել են Բաքվի, Թիֆլիսի և Քութայիսի բոլշևիկյան կազմակերպությունների ներկայացուցիչները։ Լսվել են զեկուցումներ ընթացիկ իրավիճակի, ազգային հարցի, Կովկասում ազգությունների հարաբերությունների վերաբերյալ, քննարկվել են կազմակերպչական հարցեր։ Հիմնական հարցերի վերաբերյալ զեկուցումով հանդես է եկել Ստեփան Շահումյանը։ Ընթացիկ իրադարձությունների մասին ընդունված բանաձևում խորհրդակցությունը կոչ արեց երկրամասի բանվորներին, գյուղացիներին և մյուս աշխատավոր խավերին՝ նյութական ու բարոյական ոչ մի օգնություն ցույց չտալ կառավարությանը՝ մղած պատերազմում։ Դատապարտեց նացիոնալիստական կուսակցությունների, այդ թվում դաշնակցության վարած քաղաքականությունը՝ կառավարությանը աջակցություն ցույց տալու համար։ Ազգային հարցի վերաբերյալ ընդունված բանաձևում խորհրդակցությունը դատապարտեց մշակութային-ազգային ինքնավարության տեսությունը։ Ելնելով Կովկասի ազգությունների և ժողովուրդների ինտերնացիոնալ դաստիարակության շահերից՝ խորհրդակցությունը գտնում էր, որ անհրաժեշտ է կոչ անել բանվորներին ու բնակչության լայն խավերին՝ չենթարկվել տիրապետող դասակարգերի, նացիոնալիստական կուսակցությունների պրովոկացիաներին և հիշել, որ միայն ազգությունների դեմոկրատական միասնության մեջ է նրանց հաղթանակի և ազատագրման գրավականը և, ընդհակառակը, ազգային թշնամության հետագա բորբոքումը Կովկասը կարող է դարձնել ազգային ընդհարումների արյունալի թատերաբեմ։ Խորհրդակցությունն ընտրեց ՌԽԴԲԿ Կովկասյան բյուրո, որի կազմի մեջ մտան Ստեփան Շահումյանը, Ֆ. Մախարաձեն, Իվան Ֆիոլետովը, Մ. Քավթարաձեն և ուրիշներ։ Խորհրդակցությունը պարզ և հստակ պատասխան տվեց Կովկասի բոլշևիկյան կազմակերպությունների առջև ծառացած բոլոր հարցերին և կարևոր դեր խաղաց նրանց հետագա գործունեության համար։

Կատեգորիա:Բաքու
Կատեգորիա:1915
Կատեգորիա:Ադրբեջանի պատմություն
Կորացում

մինի|Կորացման սխեմա
**Կորացում**, կռման, տաք և սառը դրոշմման գործողություն, երբ նախապատրաստուկը կամ դրա մասերը կորացվում են։ Կորացում ասելով հասկանում են նաև պրոֆիլային նյութերից պատրաստված նախապատրաստուկների փականագործական գործողությունը։ Ծռող մոմենտի ազդեցության տակ նախապատրաստուկը ձևափոխվում է, նրա արտաքին շերտերը ձգվում են, ներքին շերտերը սեղմվում։ Կորացումն իրականացվում է բուլդոզերների, հոլովակավոր և ռոտացիոն կորացման մեքենաների միջոցով։ Լայն տարածում է ստացել ձգմամբ կորացումը, որը վերացնում է նախապատրաստուկների զսպանակելն ու ալիքավորվելը։ Կորացմամբ պատրաստում են մեքենաների, սարքերի դետալներ։

Կատեգորիա:Մետաղամշակում
Սինեկդոխ

**Սինեկդոխ** ( - «հարաբերակցում»), գեղարվեստական պատկերավորության միջոց, այլաբերության տեսակներից մեկը։

Սինեկդոխը ամբողջ առարկայի անունը փոխարինում է նրա մի մասով, հոգնակի թիվը փոխարինում եզակիով կամ ընդհակառակը՝ առարկայի մի մասի փոխարեն տալիս է ամբողջ առարկայի անունը, եզակի թիվը փոխարինում է հոգնակի թվով։

...Կդիմանա՞ր սակայն մինչև օրս մեր բերդը,
Թե չլիներ կյանքում,
Հնդկաչինից *Զանգու*-
Մեր կենդանի հոսումը։
(*Ե. Չարենց*)

(Այստեղ Չարենցը Զանգու գետով ակնարկում է ողջ Հայաստանը։)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեզվի պատկերավորման միջոցներ
Օգյուստ Շառլուա

**Օգյուստ Օնորե Շառլուա** (, ), ֆրանսիացի աստղագետ և աստերոիդների հայտնաբերող, աշխատել է Նիցայի աստղադիտարանում։ 1887&nbsp;-&nbsp;1904 թվականներին հայտնաբերել է ընդհանուր առմամբ 99 աստերոիդ, որոնց մի մասը նա հայտնաբերել է այլ աստղագետների հետ համատեղ. Կարլ Օգյուստենի և Հանս Օլսենի հետ։

## Կենսագրություն
Իր առաջին (267) Տիրզա աստերոիդը նա հայտնաբերել է 1887 թվականին։ 1898 թվականի օգոստոսի 13-ի գիշերը նրան հաջողվեց լուսանկարել (433) Էրոս աստերոիդը, որը նույն գիշերով նրանից անկախ հայտնաբերել էր գերմանացի աստղագետ Կարլ Վիտը։ Սակայն, քանի որ Շառլուան չկարողացավ ժամանակին հայտարարել իր հայտնագործության մասին, այս աստերոիդի հայտնաբերումը վերագրվեց Վիտին։

Շառլուան առաջին աստերոիդները հայտնաբերում էր միայն դիտարկումների հիման վրա։ Հետագայում Մաքս Վոլֆի կողմից աստղալուսանկարչության օգտագործման ժամանակից սկսած աստերոիդների հայտնաբերումը չափազանց արագացավ։ Արդյունքում, հաջորդող տարիներին ինչպես Վոլֆը, այնպես էլ Շառլուան հայտնաբերեցին շատ ավելի շատ աստերոիդներ քան մինչ այդ էր հայտնաբերվել միայն դիտարկումների միջոցով։

46 տարեկան հասակում Շառլուային սպանեց նրա առաջին կնոջ եղբայրը, երկրորդ անգամ ամուսնանալու համար։ Այս արարքի համար մարդասպանը դատապարտվեց ցմահ գաղութային աշխատանքների Նոր Կալեդոնիայում։

Օգյուստ Շառլուայի պատվին է անվանվել (1510) Շառլուա աստերոիդը։

## Տես նաև
* Ջորջ Սիրլ
* Ֆեռնան Կուրտի
* Պոլ Անրի և Պրոսպեր Անրի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աստղագետներ
Կովկասյան լեռնային գորշ մեղուներ

**Կովկասյան լեռնային գորշ մեղուներ** (), մեղրատու մեղուների ցեղերի խումբ։ Տարածված են Կովկասում և Հարավային Կովկասում։ Ունեն գորշ գույն, երկար կնճիթ՝ 7—7, 1 մմ։ Ունի զարգացած հոտառություն, խաղաղասեր է, կուտակում է մեծ քանակությամբ ակնամոմ։ Աշխատավոր մեղվի կենդանի զանգվածը 90 մգ է, մայր մեղվինը՝ 180-200 մգ։ 1 փեթակի միջին բերքը 29 կգ է։ Ցրտադիմացկուն և խաղաղասեր են, բույնը լավ են պաշտպանում թշնամիներից ու վնասատուներից։ Բնական ձագատվության (պարսատվության) ժամանակ գործում են ավելի քիչ մայրաբջիջներ։

Հայաստանում (լեռնաանտառային գոտում) տարածված է այս ցեղի տարատեսակ հայկական գորշ մեղուն։ Կովկասյան գորշ մեղուի մաքրացեղությունը պահպանելու համար արգելված է մեղվի այլ ցեղերի ներմուծումը Հարավային Կովկաս։

Կատեգորիա:Մեղուներ
Էլիա Միլոզևիչ

**Էլիա Ֆիլիպո Ֆրանչեսկո Ջուզեպե Մարիա Միլոզեվիչ** (, ), իտալացի աստղագետ և աստերոիդների հայտնաբերող, աշխատել է Հռոմյան քոլեջի աստղադիտարանում և հիմնականում զբաղվում էր աստերոիդների և գիսաստղերի դիտարկումներով և նրանց ուղեծրերի հաշվարկներով։ երկու ամիսների ընթացքում 1891 թվականին նա հայտնաբերել է երկու աստերոիդ։ Մեկ այլ իտալացի աստղագետ, Վինչենցո Չերուլիի հետ միասին ստեղծել է 1291 աստղ ներառող ցանկ։

## Կենսագրություն
1866 թվականին դպրոցը ավարտելուց հետո, ընտանեկան խնդիրների պատճառով, ստիպված է եղել դադարեցնել ուսանումը, և աշխատանքի է անցել փոստային բաժանմունքում։ Հետագայում ընդունվել է Պադուայի համալսարան, որտեղ ուսանել է աստղագիտություն։ 1872 թվականին ստանձնել է աստղագիտության պրեֆեսորի պաշտոնը Վենետիկի ծովային ինստիտուտում, որը զբաղացրել է յոթ տարի։ Վենետիկում նա կատարում էր իր դիտարկումները ինստիտուտին կից գտնվող փոքր շինությունում։ 1879 թվականին Հռոմյան քոլեջի աստղադիտարանի տնօրեն Պյետրո Տակինին () նրան առաջարկեց Օդերևութաբանության կենտրոնական բաժնի տնօրենի տեղակալի պաշտոնը, իսկ 1891 թվականին Միլոզեվիչը տեղափոխվեց արդեն աստղադիտարանի տնօրենի տեղակալի պաշտոն, իսկ 1902 թվականից Պյետրո Տականիի հեռանալուց հետո, մինչ մահը 1919 թվականին, դարձավ աստղադիտարանի տնօրեն։ 1910 թվականից եղել է Իտալական սպեկտրոսկոպագետների միության նախագահի խորհրդականը։





Ընդհանուր առմամբ Միլոզեվիչը հրատարակել է շուրջ 450 գիտական աշխատություններ, որոնցից նրա աշխատանքները Վեներայի Արեգակի սկավառակի անցման մասին 1874 և 1882 թվականների աշխատանքները լայն ճանաչում ստացան իր ժամանակի աստղագետների շրջանում։ Նրա գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերվում էին մոլորակների, գիսաստղերի և աստերոիդների դիտարկումներին։

## Պարգևներ
(433) Էրոս աստերոիդի ուղեծրի հաշվարկի համաչ 1898 և 1904 թվականներին նրան շնորհվեց Դեի Լինչեի ազգային ակադեմիայի աստղագիտության մրցանակը, իսկ 1911 թվականին ստացավ Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիայի մրցանակը։

Նրա պատվին է անվանվել (69961) Միլոզեվիչ աստերոիդը։

## Տես նաև
* Ջովաննի Ինգիրամի
* Գիլերմո Ռիգինի
* Անջելո Սեկի

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էլիա Ֆիլիպո Ֆրանչեսկո Ջուզեպե Մարիա Միլոզեվիչ (1848, 1919) 
* Էլիա Միլոզեվիչ 
* ILIJA MILOŠEVIĆ — ASTRONOM SVJETSKIH RAZMJERAPOTOMAK BRODOVLASNIKA I POMORSKIH TRGOVACA IZ DOBROTEBIO-BIBLIOGRAFIJA1 

Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Իտալացի աստղագետներ
Կոստան Կոստանյան

**Կոստան Արտավազդի Կոստանյան** (), հայ քիմիկոս։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1968), պրոֆեսոր (1976), ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ (1977), ՀՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1996)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի Կառլ Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտի քիմիատեխնոլոգիական ֆակուլտետը (1948 թ.)։ 1959 թվականից աշխատել է Երևանի քիմիայի գիտահետազոտական համալսարանում, 1969 թվականից՝ տնօրեն։ Կոստանյանի աշխատանքները վերաբերում են հալած ապակիների էլեկտրական հատկությունների ուսումնասիրությանը և ապակիների էլեկտրաեփման տեխնոլոգիայի հարցերին։ Կոստանյանը մշակել է հալած ապակիների էլեկտրահաղորդականության չափման եղանակներ, պարզաբանել սիլիկատային, բորատային և գերմանգանատային հալած ապակիների էլեկտրահաղորդականության փոփոխության հիմնական օրինաչափությունները՝ դրանց բաղադրությունից և ջերմաստիճանից կախված։ Նրա ղեկավարությամբ մշակվել և արտադրության մեջ են ներդրվել էլեկտրական գարնիսաժային վառարաններ դժվարահալ միջանկյալ և դյուրահալ կապարային ապակիների (օրինակ, ապակեցեմենտ) արտադրության համար։

## Աշխատություններ
* Սիլիցիումի քիմիա և սիլիկատների ֆիզիկական քիմիա, Երևան, 1967 թ.
* Электроварка стекла, Երևան, 1962 թ. (համահեղինակ)
* Высококремнеземистые стекла.- Ереван, Гитутюн, 2004, 146 с. 
* Керамические и стеклянные диэлектрики в электронной технике.- Ереван, Изд-во АН АрмССР, 1984, 203 с.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Անտոն Ստաուս

**Անտոն Ստաուս** (, ), գերմանացի աստղագետ։

Երիտասարդ հասակում հայտնաբերել է (335) Ռոբերտա աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կորդվաց լեռնաշղթա

**Կորդվաց լեռներ**, լեռնային համակարգ Հայկական լեռնաշխարհում, Տիգրիսից մինչև Մեծ Զավի վերնագավառը։ Ձգվում է արևմտա-արևելյան, հյուսիսարևելյան ընդհանուր ուղղությամբ, հիմնականում երեք՝

* Բուն Կորդվաց
* Ագարակի
* Աղբակի շղթաներով։

Բարձրությունը մինչև 4000 մ է։ Կազմված են թերթաքարերից, կվարցիտներից, մարմարներից, մերգելներից։

Կորդվաց լեռները խիստ մասնատված են Արևելյան Տիգրիսի վտակների խոր և նեղ ձորերով։ Կլիման մերձարևադարձային է, տարեկան տեղումները հարավ-արևմուտքում՝ 1000-3000 մմ, հարավ-արևելքում՝ 400-700 մմ։ Հարավային լանջերին տիրապետում են մակվիսը, կաղնու և արչայի նոսր անտառները, հյուսիսային լանջերին՝ տափաստաններն ու ֆրիգանան։ Լեռներից է Անիշկոլդաղը (3068 մ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կորդվաց լեռնաշղթա
Կովկասյան բանակի զինվորական պատգամավորների համագումարներ

**Կովկասյան բանակի զինվորական պատգամավորների համագումարներ ** (1917 թ), առաջին համագումարը տեղի է ունեցել ապրիլի 23-ից մայիսի 24-ը, Թիֆլիսում։ Մասնակցել են շուրջ 2 հազար պատվիրակներ և հյուրեր (ճնշող մեծամասնություն՝ էսեռները և մենշևիկները), որոնք ներկայացնում էին Կովկասյան ռազմաճակատի շուրջ 1 միլիոնանոց բանակի և թիկունքային զորամասերի կազմակերպությունները՝ զինվորական սովետներն ու կոմիտեները, սպայական կազմը։ Գործնական նախագահն էր Ե. Դեգեչկորին։ Պատերազմի ու հեղափոխության արմատական հարցերում պատգամավորները պաշտպանում էին ժամանակավոր կառավարությանը։ Նրանց աջակցում էին դաշնակցականները, վրացական ֆեդերալիստները, «ուկրաինական» և կազակների խմբավորումները։ Տատանվող դիրք էին գրավում «անկուսակցականները»։ Համագումարին մասնակցում էին Կովկասյան բանակում գործող 20 ականավոր բոլշևիկներ Գ. Կորզանով (Ղորղանյան), Ս. Քավթարաձե, Մ. Կեդրով, Ի. Մալիգին, Ն. Կուզնեցով, Ս. Բոգդանով, Հ. Հովսեփյան և ուրիշներ, որոնց խնդիրն էր մերկացնել համաձայնողական կուսակցություններին, պրոպագանդել Վլադիմիր Լենինի «Ապրիլյան թեզիսները» և աշխատավորներին նախապատրաստել նոր՝ սոցիալիստական հեղափոխության։ Համագումարն ընտրեց Կովկասյան բանակի երկրային սովետ (նախագահ՝ էսեռ Դ. Դոնսկոյ, 150 անդամներից 100-ը՝ էսեռ, 40-ը՝ մենշևիկ)։ Երկրորդ համագումարը տեղի է ունեցել դեկտեմբերի 10-23-ը, Թիֆլիսում։ Մասնակցել է 350 պատգամավոր։ Ամենախոշորը բոլշևիկյան ֆրակցիան էր (160 մարդ, որոնց թվում՝ Ս. Շահումյանը, Մ. Ցխակայան, Ֆ. Մախարաձեն, Դ. Կորգանովը և ուրիշներ)։ Բոլշևիկներին պաշտպանում էին ձախ էսեռները (15 մարդ) և «անկուսակցականների» մի մասը։ Քննարկված կարևորագույն՝ ընթացիկ մոմենտի և իշխանության հարցում բոլշևիկներն ու նրանց կողմնակիցները ապահովեցին 181, էսեռ-մենշևիկյան և բուրժուա-նացիոնալիստական բլոկը՝ 168 ձայն։ Համագումարը մերկացրեց Անդրկովկասյան կոմիսարիատի ռեակցիոն հրամանատարության և նախկին բանակայիներ կային սովետի հակահեղափոխական գործունեությունը, դատապարտեց բանակի «ազգայնացման» քաղաքականությունը։ Լուրջ ուշադրություն նվիրվեց Կովկասյան ռազմաճակատը դատարկելու և Անդրկովկասի ժողովուրդներին սպառնացող նոր աղետի հարցին։ Ընդունվեց բաաձև «թուրք-հայկական» հարցի մասին, որը համապատասխանում էր «Թուրքահայաստանի մասին» դեկրետի ոգուն։ Դաշնակցականները մերժեցին Ստեփան Շահումյանի և մյուս բոլշևիկների առաջարկը՝ միացյալ ուժերով դիմադրելու թուրք նվաճողներին։ Համագումարը դեկտ եմբերի 21-ին երկրամասում հռչակեց խորհրդային իշխանություն։ Ընտրվեց 100 հոգուց բաղկացած բանակային երկրային նոր սովետ՝ բոլշևիկ Գ. Կորգանովի ղեկավարությամբ։ Սակայն երկրամասում ստեղծված բարդ իրապայմաններում սովետի հեղափոխական ուժերը ի վիճակի չեղան իշխանությունը պահել իրենց ձեռքում և զարգացնել հեղափոխությունը։ Դեկտեմբերի 28-ին ստեղծվեց հեղափոխական երկրային խորհրդի գործադիր օրգան՝ բոլշևիկյան ռազմահեղափոխական կոմիտե, որն իր գործունեության կենտրոն ընտրեց Բաքուն։ 

Կատեգորիա:Պատմական իրողություններ
Կատեգորիա:Համագումարներ
Կորդուիք (օր)

**Կորդուիք**, հայկական հեթանոսական տոմարի ամսվա 22-րդ օրվա անվանումը։ Կապված է Կորդվաց լեռների անվան հետ։
## Անվան ստուգաբանություն
Հայ տոմարագետ Հայկ Բադալյանն իր «Հայոց հին տոմարի ամսանունների և ամսօրերի ստուգաբանությունը» աշխատության մեջ նշել է՝ :
## Տես նաև
* Հնագույն հայկական տոմար
* Հայկական եկեղեցական տոմար
* Հայ դիցաբանություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական օրանուններ
Կորեական նեղուց

**Կորեական նեղուց** (հանգըլ՝ 대한해협, ), Կորեական թերակղզու և ճապոնական Իկի, Կյուսյու, Հոնսյու կղզիների միջև։ Միացնում է Ճապոնական և Արևելա-Չինական ծովերը։ Լայնությունը 180 կմ է, նվազագույն խորությունը՝ 115 մ։

Ցուսիմայի կղզիներով բաժանվում է Արևելյան և Արևմտյան անցումների, Ռուս-ճապոնական պատերազմի (1904-1905) ժամանակ Կորեական նեղուցում տեղի է ունեցել ռուս և ճապոնական հածանավային էսկադրաների խոշոր ծովամարտ (1905, Ցուսիմայի ճակատամարտ)։

Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոսի նեղուցներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Նեղուցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոս
Կովկասյան կոմիտե

[մինի|[Ալեքսանդր Չեռնիշով]]
**Կովկասյան կոմիտե** (), հատուկ միջգերատեսչական մարմին Ցարական Ռուսաստանում, հիմնվել է 1845 թվականին, Կովկասում՝ համառուսական կառավարման կարգ մտցնելու նպատակով։ Կովկասյան կոմիտեին նախորդել է 1840 թվականին կոմս Ալեքսանդր Չեռնիշովի նախագահությամբ ստեղծված հատուկ ժամանակավոր կոմիտեն։ 1846 թվականից Կովկասյան կոմիտեն ղեկավարում էր ցարական վարչության քաղաքացիական գործունեությունը երկրամասում, լուծում այն հարցերը, որոնք վեր էին փոխարքայի և առանձին մինիստրների լիազորությունից։

Կոմիտեի մեջ մտնում էին՝ ռազմական, ներքին գործերի, ֆինանսների, պետական ունեցվածքի, արդարադատության մինիստրները, կայսեր նշանակած անդամները։ Կովկասյան կոմիտեն սկզբնապես ուներ հատուկ նախագահ, իսկ 1865 թվականից նախագահում էր նախարարների կոմիտեի նախագահը։ 1882 թվականին Կովկասի փոխարքայության վերացումով և Կովկասում նոր վարչակազմ մտցնելով Կովկասյան կոմիտեն վերացվեց։

Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության վարչական բաժանում
Մաքս Վոլֆ

**Մաքսիմելիան Ֆրանց Յոզեֆ Կոռնելիուս Վոլֆ** (, ), գերմանացի աստղագետ, աստղալուսանկարչության առաջին օգտագործողը։ 1924 թվականի դեկտեմբերի 6-ից դարձել է Ռուսական գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ (1925 թվականից - ԽՍՀՄ ԳԱ)։ 1902-1932 թվականներին եղել է Հայդելբերգ-Կյոնիգշտուլի լանդային աստղադիտարանի տնօրեն։ Իր ներդրումն է ունեցել 14P/Վոլֆի և Վոլֆի-Հարինգտոնի գիսաստղերի հայտնաբերման գործում։

1930 թվականին պարգևատրվել է Կետրին Բրյուսի մեդալով։ Նրա պատվին են անվանվել 1916 թվականին Յոհան Պալիսայի կողմից հայտնաբերված (827) Վոլֆիանա աստերոիդը և խառնարան Լուսնի տեսանելի կողմի վրա (1935 թվականին)։

Ընդհանուր առմամբ Վոլֆը հայտնաբերել է 248 աստերոիդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի աստղագետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ստրասբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Ֆեռնան Կուրտի

**Ֆեռնան Կուրտի** (, ), ֆրանսիացի աստղագետ և աստերոիդների հայտնաբերող, աշխատել է Բորդոյի աստղադիտարանում, դրա հիմնադրման պահից սկսած 1880 թվականից, որպես աստղագետի օգնական։ 1884 թ. փետրվարին և մարտին հայտնաբերել է երկու աստերոիդ։





Զբաղվել է նաև օդերևութաբանական չափումներով։

## Տես նաև
* Դևիդ Բելեմ
* Պաբլո Կոտենո
* Էժեն Կոջիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աստղագետներ
Fortune Global 500

**Fortune Global 500**, համաշխարհային 500 խոշորագույն ընկերությունների վարկանիշային ցուցակ, որը կազմված է ընկերության տարեկան եկամուտի վրա։ Ցուցակը ամեն տարի կազմում և հրապարակվում է *[[Fortune (ամսագիր)|Fortune]]* ամսագիրը։

## 2013 թվականի ցուցակ
Ստորև ներկայացված է 2013 թվականի հուլիսին հրապարակված ընկերությունների թոփ 10-յակը։ Ընկերություններում ֆինանսական տարին ավարտվել է 2013 թվականի մարտի 31-ին։

† *Fortune*-ը նախկինում նշում էր Shell-ը որպես հոլանդական ընկերություն, բայց 2013 թ. ցուցակում այն նշված է որպես բրիտանական-հոլադնական ընկերություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բիզնես
Կատեգորիա:Ընկերությունների ցանկեր
Կատեգորիա:Թոփ ցանկեր
Կատեգորիա:Տնտեսական գնահատական
Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր բժիշկների ցանկ

Ստորև ներկայացված է Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր բժիշկների ցանկը։ Ներկայացված են միայն այն անձինք, ում պատվավոր կոչումը շնորհվել է ՀՀ Նախագահ Ս. Սարգսյանի կողմից (2008 թ. ապրիլի 9-ից առ այսօր)։ Մինչ այդ կոչումը ստացածների ցանկը կտեղադրվի տվյալների ձեռքբերումից հետո։ 
### 2008 թվական

### 2009 թվական

### 2010 թվական

### 2011 թվական

### 2012 թվական

### 2013 թվական

### 2014 թվական

### 2015 թվական

## Կոչում ունեցող այլ անձինք

* Ալեքսանդր Մինասի ԱՂԱՎԵԼՅԱՆ - «Միքայելյան Վիրաբուժության Ինստիտուտ» ՓԲԸ-ի կոլոպրոկտոլոգիայի բաժանմունքի վարիչ։ Ավելի քան 300 գիտական հոդվածների, ինչպես նաև 1 մենագրության, 2 արտոնագրի, 8 մեթոդական ցուցումների, 6 նորարական առաջարկությունների և 3 հեղինակային վկայագրերի հեղինակ է։ Կոչումը շնորհվել է 2007 թ. առողջապահության բնագավառում ունեցած նշանակալի ձեռքբերումների և ճանաչման համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի պատվավոր կոչումներ
Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր բժիշկներ
Դոմոնկոշ Կորբուլի

**Դոմոնկոշ Կորբուլի**, Քորբուլի (Korbuly, ), հունգարացի հասարակական գործիչ, տնտեսագետ, հայագետ։ Ծագումով՝ հունգարահայ Գորպուլյան (Քորպուլի, Կորբուլի) ազնվական տոհմից։ Ավարտել է (1934) Բուդապեշտի համալսարանը, եղել «Հունգարահայ միության» քարտուղար (մինչև 1945 թվականը), հայ կաթոլիկ թեմի նվիրակության վարչության խորհրդական, Բուդապեշտի «Հայկական ակումբ»-ի կազմակերպիչներից։

Հայագիտությամբ զբաղվել է 1933 թվականից։ Բազմաթիվ հայագիտական հոդվածներ է տպագրել հունգարական, գերմանական ու սփյուռքահայ մամուլում։ 1942 թվականին հրատարակել է «Հայկական հարցը հունգարական հասարակության մեջ» (հունգարերեն) գիրքը։ Սակայն գրաքննությունը ոչնչացրել է ամբողջ տպաքանակը, իսկ Դոմոնկոշ Կորբուլին դատապարտվել ազատազրկման։ Ետպատերազմյան շրջանում բազմաթիվ հոդվածներ է հրատարակել հունգարահայ նշանավոր դեմքերի, հայ-հունգարական պատմական կապերի, հայկական մշակույթի և այլ խնդիրների մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ հայագետներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Բուդապեշտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ արձակագիրներ
Միքայել Կորգանյան

**Միքայել Ալեքսանդրի Կորգանյան** (), հայ խորհրդային դերասան։ Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1960)։

## Կենսագրություն
Միքայել Կորգանյանը ծնվել է 1907 թվականի մայիսի 3-ին Գանձակում։ Բեմական գործունեությունն սկսել է 1927 թվականին Բաքվի հայկական թատրոնում։ Եղել է Ստեփանակերտի Մ. Գորկու անվան թատրոնի հիմնադիրներից (1932), ռեժիսոր, տնօրեն։

Խաղացել է բազմաբնույթ դերեր, սակայն դերասանական անհատականությունը դրսևորվել է առավելապես հերոսառոմանտիկական դերակատարումներով։

Մահացել է 1974 թվականի մայիսի 28-ին Ստեփանակերտում։

## Դերերը թատրոնում

## Գրականություն
* Անդրյան Ժ., Միքայել Կորգանյան, Երևան, 1972։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թատրոնի հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ
Կովկասյան կազմակերպությունների առաջին երկրային համագումար

**ՌՍԴԲԿ Կովկասյան կազմակերպությունների առաջին երկրային համագումար**, տեղի է ունեցել Թիֆլիսում, 1917 թվականի հոկտեմբերի 2-7-ը։ Մասնակցել է 30 պատգամավոր (27-ը՝ վճռական ձայնով, 3-ը՝ խորհրդակցական), որոնք ներկայացրել են կուսակցության 8636 անդամների։ Համագումարին իրենց պատգամավորներն էին ուղարկել Թիֆլիսի, Բաքվի, Ալեքսանդրապոլի (Լենինական), Քութայիսի, Բաթումի, Ելիզավետպոլի (Կիրովաբադ), Փոթիի, Գորիի, Հաղպատի, Ալավերդու, Կարսի, Սարիղամիշի, Տրապիզոնի, Տուապսեի, Եկատերինոդարի (Կրասնոդար), Կիսլովոդսկ-Պյատիգորսկի, Շարաբխանի, Շուշիի, Զուգդիդիի, Չոխատաուրի-Իփդիսթավի-Էրգետայի բոլշևիկյան կազմակերպությունները և Առաջին գնդացրային գնդի բոլշևիկյան խումբը։

Համագումարում լսվեցին մանդատային հանձնաժողովի զեկուցումը, գեկուցում ՌՍԴԲԿ VI համագումարի մասին, զեկուցումներ տեղերից, Սահմանադիր ժողովին ցույց տրվելիք վերաբերմունքի, ընթացիկ իրադարձությունների, կուսակցական ագիտացիոն մամուլի մասին և այլ հարցեր։ Ընտրվեց Կովկասյան երկրային կոմիտե։ Համագումարի կենտրոնական հարցի՝ ընթացիկ իրադարձությունների վերաբերյալ զեկուցումով հանդես եկավ ՌՍԴԲԿ ԿԿ անդամ Ստեփան Շահումյանը։

Շահումյանը պնդում էր, որ Անդրկովկասում ևս առկա են «սոցիալիստական հեղափոխության բոլոր նախադրյալները», և որ «Կովկասի բոլշևիկների առաջնահերթ խնդիրն է կենսագործել զինված ապստամբության վերաբերյալ կուսակցության VI համագումարում ընդունված դիրեկտիվը»։ Պրոռուսական դիրքերից, hամագումարը միաժամանակ գտնում էր, որ «Անդրկովկասի ժողովուրդները չպետք է անջատվեն Ռուսաստանից, այլ համատեղ ուժերով կատարեն սոցիալիստական հեղափոխություն»։ Առաջնորդվելով ՌՍԴԲԿ VI համագումարում ընդունված դիրեկտիվներով, համագումարը համապատասխան բանաձևեր ընդունեց ագրարային հարցի, Սահմանադիր ժողովին ցույց տրվելիք վերաբերմունքի և քննարկված մյուս հարցերի վերաբերյալ։

Կովկասյան բանակում կատարվող հեղափոխական աշխատանքի մասին զեկուցեց Դ. Ն. Կորգանովը։ Բանակում կուսակցական քարոզչությունը բարելավելու նպատակով համագումարը որոշեց Կովկասյան երկրային կոմիտեին կից ստեղծել Կովկասյան բանակի ՌՍԴԲԿ կազմակերպությունների ժամանակավոր բյուրո։ Հանձնարարվեց հրավիրել Կովկասյան բանակի բոլշևիկյան կազմակերպությունների համագումար։ Համագումարն ընտրեց Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրտակուսակցան բանվորական (բոլշևիկների) կուսակցության Կովկասյան երկրային կոմիտե և որոշեց «Կավկազսկի ռաբոչի» («Kавказкий рабочий»), «Բրձոլա» և «Բանվորի կռիվ» թերթերը դարձնել երկրային կոմիտեի օրգաններ։ 

Կատեգորիա:Պատմական իրողություններ
Ալեքսանդր Կորդա

**Ալեքսանդր (Շանդոր) Կորդա** (, իսկական անունը՝ **Շանդոր Լասլո Կելներ** (), , 1956), ռեժիսոր, պրոդյուսեր և սցենարիստ։ Ազգությամբ՝ հունգար։

## Կենսագրություն
Ալեքսանդր Կորդան ծնվել է 1893 թվականի սեպտեմբերի 16-ին, Թուրքեյեյում (Հունգարիա)։ Ծագումով հունգարացի է։ Սովորել է Վիեննայում և Փարիզում։ Բարձրագույն կրթությունը ստացել է Բուդապեշտի թագավորական համալսարանում։ Որոշ ժամանակ Փարիզում աշխատել է որպես թղթակից։ 1916-1919 թվականներին Հունգարիայում կնոջ՝ դերասանուհի Մարիա Կորդայի գլխավոր դերակատարումներով նկարահանել է մի շարք ֆիլմեր, ինչպես «Սպիտակ գիշերներ» (1916), «Մեկ միլիոնի մուրհակը» (1917), Հարիսոն և Բարիսոն» (1918), «Մարի Աննա (1919), «Յամատա» (1919), «Սպիտակ վարդեր» (1919), «Հարյուր տասնմեկերորդը» (1919) և այլն։
Կինոյում աշխատել է 1915 թվականից։ Նկարահանել է շահութաբեր զվարճալի ֆիլմեր և մելոդրամներ։ Հայրենիքից ակամա հեռացած Կորդան շարունակում է իր գործունեությունն Ավստրիայում, Գերմանիայում, ԱՄՆ-ում և Ֆրանսիայում (այդ ժամանակաշրջանի լավագույն ֆիլմերից են «Ծովի կայսրուհին» (1922), «Հաբսբուրգների ողբերգությունը (1923), «Թիկնապահը» (1926), «Տրոյացի Հելենայի անձնական կյանքը» (1927), «Մայերլինգ» (1927), «Լիլի» (1928), «Մարիուս» (1931), «Ձախ ափը» (1931) և այլն։ 1931 թվականից ապրել է Անգլիայում, որտեղ մեկ տարի անց իր եղբայրներ Զոլտանի և Վինսենթի հետ հիմնադրում է  «Լոնդոն ֆիլմս» կինոընկերությունը։ Կորդայի կինոընկերությունում աշխատել են կինոգործիչներ՝ ռեժիսորներ Գեորգ Պաբստը, Ռենե Կլերը, Ժակ Ֆեյդերը, Ժյուլիեն Դյուվիվիեն, Պոլ Սցիները, դերասաններ Կոնրադ Վեյդտը, Վիկտոր Շյոստրոմը, օպերատոր Ժորժ Պերինալը, նկարիչ Լազար Մեերսոնը, պրոդյուսեր Էրիխ Պոմերը և այլոց։  1932 թվականին կազմակերպել է Կադր «Հենրի VIII-ի անձնական կյանքը» կինոնկարից (1933), ռեժիսոր՝ Ալեքսանդր Կորդա «Լոնդոն ֆիլմս» բաժնետիրական ֆիրման, որը նպաստել է անգլիական կինոարվեստի բեմադրական կուլտուրայի բարձրացմանը։ Կինոնկարներից են՝ «Ռեմբրանդ»-ը (1936), «Լեդի Համիլտոն»-ը (1941)։ Անգլիական կինոարվեստին մատուցած ծառայությունների համար Կորդային շնորհվել է սըրի տիտղոս։
Ալեքսանդր Կորդան մահացել է 1956 թվականի հունվարի 23-ին, Լոնդոնում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունգարացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հունգարացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Հունգարացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի կինոռեժիսորներ
Կորդեբալետ

մինի|Կորդոբալետ '''«Կարապի լիճը»''' բալետից
**Կորդեբալետ** (, corps - անձնակազմ և ballet - բալետ), օպերա-բալետային թատրոնում խմբական ու մասսայական պարեր կատարող պարողների և պարուհիների կոլեկտիվ։ 

Կատեգորիա:Բալետ
Կորդելիերներ

[250px|մինի|ֆրանցիսկյան կորդելիերների մենաստանը [1793 թվականին]]
**Կորդելիերներ** (), պաշտոնական անվանում՝ **«Մարդու և քաղաքացու իրավունքների ընկերություն»** (*Société des Amis des droits de l'homme et du citoyen*), Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակաշրջանի քաղաքական ակումբի անդամներ։ Կորդելիերներ են կոչվել իրենց նիստերի տեղավայրի (ֆրանցիսկյան կորդելիերների մենաստանի) անունով։

Ակումբը հիմնվել է 1790 թվականին։ Առավել ազդեցիկ էին ակումբի ձախ ուղղության դեմոկրատները։ Ակումբի անդամներն էին Ժան Պոլ Մարատը, Ժորժ Ժակ Դանտոնը, Կամիլ Դեմուլենը, Ժակ Ռենե Էբերը, Անտուան Ֆրանսուա Մոմորոն և ուրիշներ։

1792 թվականի օգոստոսի 10-ի ժողովրդական ապստամբությունից հետո կորդելիերներն ակտիվորեն մասնակցեցին ժիրոնդիստների դեմ պայքարին։ 1793-1794 թվականների վերջին կորդելիերների ակումբը ձախ յակոբինյանների՝ էբերտիստների կենտրոնն էր, որի ջախջախումից (1794 թվականի մարտ) հետո դադարեց գործել։

Կատեգորիա:Ֆրանսիական մեծ հեղափոխություն‎
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Գրիգոր Կորգանով

**Գրիգոր Նիկոլայի Կորգանով** (Ղորղանյան) ), խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1905)։

Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի պատմա-լեզվագրական ֆակուլտետը (1914)։ Հեղափոխական գործունեությունն սկսել է 1905 թվականից։ Ուսանելու տարիներին գլխավորել է Կովկասյան ուսանողական հայրենակցական ընկերությունը։ Հեղափոխական գործունեության համար 1911 թվականին հեռացվել է համալսարանից։ 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո եղել է բանակային ինքնավար մարմինների կազմակերպիչներից։ Կովկասյան բանակի I համագումարում (1917 թվականի մայիս) ղեկավարել է բոլշևիկյան ֆրակցիան։ Ընտրվել է բանակի ՌՀԿ-ի նախագահ, 1918 թվականի մարտից՝ Բաքվի հեղափոխական պաշտպանության կոմիտեի անդամ, ապրիլից եղել է Բաքվի կոմունայի ռազմական-ծովային գործերի ժողկոմ։ Բաքվի վրա գերմանա-թուրքական զորքերի հարձակման ժամանակ գլխավորել է կոմունայի զինված ուժերը։

Գնդակահարվել է 1918 թվականի սեպտեմբերի 20-ին, Բաքվի 26 կոմիսարների հետ՝ Ախչա-Կումայի ավազուտներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ աթեիստներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ կոմունիստներ
Կատեգորիա:Բոլշևիկներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Մարգար Մարգարյան

**Մարգար Ավետիսի Մարգարյան** (), հայ հայտնի դուդուկահար։ Հայտնի է եղել Ուստա Մարգար անունով։

## Կենսագրություն
Մարգար Մարգարյանը ծնվել է 1894 թվականին Վաղարշապատում։ Նվագել է արևելյան գործիքների անսամբլում, այնուհետև Վարդան Բունու ղեկավարած Արևելյան սիմֆոնիկ նվագախմբում։ 1926 թվականից դարձել է Հայաստանի ժողոգործիքների անսամբլի մենակատար (ղեկավար՝ Արամ Մերանգուլյան)։

## Ստեղծագործական կյանք
Մարգար Մարգարյանը ունեցել է հարուստ երգացանկ՝ պարեղանակներ, հայկական ժողովրդական ու աշուղական երգերի գործիքային փոխադրումներ, մուղամներ; 1939 թվականին մասնակցել է Մոսկվայում կայացած հայկական արվեստի տասնօրյակին։ Ի. Ստալինը պարգևատրել է նրան ոսկե ժամացույց;որը ոչ միայն ընծա է եղել այլ Կրեմլ ազատ ել ու մուտ անելու այցեքարտ։ Ժողգործիքների երաժիշտ կատարողների համամիութենական ստուգատեսում նա արժանացել է երրորդ մրցանակի։ Մարգարյանի կատարողական արվեստը բարձր է գնահատել Արամ Խաչատրյանը։ Մարգար Մարգարյանի կատարմամբ թողարկվել են ձայնապնակներ, գրառվել են «Պեպո», «Զանգեզուր», «Սևանի ձկնորսները», «Լեռնային հեղեղ» և այլ ֆիլմեր։ Դուդուկի կատարելագործմանն առաջինն անդրադարձել է Մարգար Մարգարյանը. նա փոքրացրել է դուդուկի չափսերը և իրար մոտեցրել նվագանցքերը, դուդուկի իրանի գլխամասում բերանոցի համար սարքել կոնաձև մուտք, ինչը հեշտացրել է նվագարանը լարելը։ Այդ կոնաձև մուտքը բնորոշ է միայն հայկական դուդուկներին։ Մ. Մարգարյնի ստեղծած դուդուկի տարատեսակը դարձավ սոպրանո-դուդուկի նախատիպ< ժողովրդական փողային նվագարան`դուդուկ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դուդուկահարներ
Բրիզ

**Բրիզ** (՝ թույլ քամի) կամ **ծովազեփյուռ**, ծովերի, մեծ լճերի, ջրամբարների, լայնահուն գետերի ափերին փչող, տեղական, օրական պարբերական քամի։ Ընդգրկում է օդի մի քանի մետր ուղղաձիգ հաստության շերտ, որից վեր դիտվում է հակառակ հոսանք (հակաբրիզ)։ Ցերեկը փչում է ջրային մակերևույթից դեպի համեմատաբար տաք ցամաքը, գիշերը՝ սառը ցամաքից դեպի ջրային մակերևույթ։
thumb|300px|A: Ծովային բրիզ (ցերեկային),<br>B: Գիշերային բրիզ

## Հայաստանում
Հայաստանում առաջանում է հիմնականում անտիցիկլոնային պարզ եղանակներին՝ Սևանա, Արփի լճերի, Ապարանի և մյուս խոշոր ջրամբարների ափերին։ Սևանա լճի ավազանում (հատկապես Մասրիկի դաշտի հատվածում) դիտվում է ապրիլ-հոկտեմբերին։ Լճից փչող բրիզի արագությունը մինչև 1.8 մ/վ է, ցամաքից փչող բրիզինը՝ 2.4 մ/վ (լեռնային քամու ազդեցությամբ)։
մինի|Ցերեկային բրիզ անտառից դեպի դաշտ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Քամիներ