Էլին Պելին (գրող)

**Էլին ՊԷլին** () **Դմիտր Իվանով Ստոյանով** (, ), բուլղարացի գրող, հայտնի է գյուղական թեմաներով ստեղծագործություններով։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Բուլղարիայի Բայլովո գյուղում։ Պատանեկան տարիքից սիրել է գրել և կարդալ։ 1895 թվականին դասավանդել է իր հայրենի գյուղի դպրոցում։ Առաջին անգամ հրատարակվել է 1901 թվականին։ 1903 թվականին տեղափոխվել է Սոֆիա, եղել համալսարանի գրադարանի գրադարանավար։ Հենց այս տարիներին նա իր համար ընտրեց «պԷլին» (օշինդր) կեղծանունը։ 1906-1907 թվականներին ապրել է Ֆրանսիայում` կատարելագործելով լեզվական հմտությունները։

1910-1916 թվականներին եղել է Ազգային գրադարանի հատուկ հավաքածուների տնօրեն, միաժամանակ եղել է տարբեր ամսագրերի խմբագիր, այդ թվում մանկական *Veselushka* ամսագրի խմբագիրը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղել է պատերազմական թղթակից։

Իր ստեղծագործություններում Պիլինն անդրադառնում է հին Բուլղարիայում տիրող գյուղական մթնոլորտին։ **Pizho and Penda* 
**Yan Bibiyan* 
**Earth* (*Zemya*, 1922)
**The Gerak Family* (*Geratsite*, 1911)

1924-1944 թվականներին աշխատել է Իվան Վազովի անվան թանգարանում` միաժամանակ շարունակելով գրել, մասնավորապես մանուկների համար, և հրատարակել։ 1940 թվականին եղել է Բուլղարիայի գրողների միության նախագահ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո նա կարողանում է դուրս սողոսկել Բուլղարիայի կոմունիստական կառավարության արգելված գրողների սև ցուցակից։ Ռեժիմը նրա ստեղծագործությունները համարել է ռեալիստիկ, ՊԷլինին համարելով քննադատ գրող, սոցիալական ռեալիզմի ավետաբեր, գրող, ով գիտի՝ ինչպես ներկայացնել շահագործվող գյուղացիների կենսակերպն ու անհատական ապստամբությունները։

«Երկիր» և «Գերակ ընտանիք» ստեղծագործությունները ի թիվս այլ ստեղծագործությունների մի քանի անգամ էկրանավորվել են (1930, 1957, 1958).

## Սոֆիայում
[մինի|«Ռազվիգոր» խմբակը 1921-1924 թվականներին (ձախից աջ) [Թոդոր Բորով, Դ.Ստոյանով, Ա. Բալաբանով, Դ.Միտով]]
1904-1905 թվականներին Դիմիտր Ստոյանովը Սամոկովում հրատարակել է «Գյուղական զրույց» ամսագիրը: Իվան Շիշմանովի միջնորդությամբ նա ստացել է գրադարանավարի աշխատանք Համալսարանի գրադարանում (1903-1907), 1906 թվականին նրան գործուղել են Ֆրանսիա, որի ընթացքում այցելել է Փարիզ և Նանսի: 1905 թվականին Ալեքսանդր Բոժինովի հետ համատեղ Դիմիտր Ստոյանովը քսանօրյա շրջագայությամբ այցելել է Իտալիա, եղել Վենետիկում և Ֆլորենցիայում: 1910-1916 թվականներին Պեյո Յավորովի հետ միասին եղել է Ազգային գրադարանի պահոցի խնամատարը: 1924 թվականին նշանակվել է Իվան Վազովի տուն-թանգարանի տեսուչ, որտեղ աշխատել է քսան տարի մինչև թոշակի անցնելը։ 1944 թվականի հոկտեմբերին՝ սեպտեմբերի 9-ի հեղաշրջումից հետո, Ստանիսլավ Վիրխովը մահափորձ է կատարել միապետության կողմնակից Էլին ՊԷլինի դեմ, բայց նրա փոխարեն սպանել է Բորիս Ռումենովին։ 1940 թվականին դարձել է Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ, նույն թվականին դարձել է Բուլղարիայի գրողների միության ղեկավար։ Դիմիտր Ստոյանովը մահացել է 1949 թվականի դեկտեմբերի 3-ին Սոֆիայում՝ 72 տարեկան հասակում։

## Ստեղծագործություններ
Էլին ՊԷլինը սկսել է գրել դեռևս դպրոցական տարիքում՝ Բայլովոյում: 1895 թվականին հրատարակել է իր առաջին պատմվածքները՝ «Սիրելի՛ հայրենիք» պատմվածքը՝ «Զինվորի հավաքածու» ամսագրում, «Մոր գերեզմանը» պատմվածքը, «Ձմեռ» և «Ողջույններ» բանաստեղծությունները «Իզվոր» ամսագրում: 1897 թվականի նոյեմբերին «Հանգիստ վիշտ» վիպակն առաջին անգամ հրատարակվել է Էլին ՊԷլին (օշինդր) կեղծանվամբ: Դիմիտր Ստոյանովի վաղ շրջանի ստեղծագործություններին բնորոշ են բանաստեղծական երկերը: Իր հետագա ստեղծագործություններում գրողն ավելի հաճախ է դիմել պատմվածքների և վիպակների ժանրերին՝ շարունակելով գրել բանաստեղծություններ երեխաների համար: Էլին ՊԷլինը համարվում է բուլղարացի խոշոշագույն գյուղական գրողներից մեկը: Գյուղական կյանքի ոգով են ներծծված նրա «Աստծո պատուհասը», «Հողմաղացը», «Այն աշխարհում», «Ուրվականը», «Անդրեշկո», «Խաբեության գարունը» և մյուս պատմվածքները: Հեղինակ է մի շարք հումորային պատմվածքների, որոնցում բուլղարացի գյուղացին պատրաստ է կատակներ անել իր կյանքի ամենադժվար պահերին, որոնք ընդգրկված են «Պիժո և Պենդո» ժողովածուում: Նրա «Ուսուցչի ոգին», «Կեղտը» և «Միայնության մեջ» պատմվածքները ներծծված են գյուղական ուսուցչի մասին մեծ կարեկցանքով: Դիմիտր Ստոյանովը մեծ ուշադրություն էր դարձնում եկեղեցու հարցերին՝ նա բացահայտում էր որկրամոլությունը, հարբեցողությունը, ագահությունը և կեղծավորությունը՝ արատներ, որոնց մեջ թաղված էին վանականներն ու քահանաները («Աստծո պատուհասը», «Եղբայրություն» «Գայթակղություն»): Էլին ՊԷլինը հմտորեն է նկարագրում քնարական բնապատկերները, որտեղ բնության գեղեցկությունը կապվում է մարդկանց աշխատանքի և զգացմունքների հետ: 

Իր «Գերացիտե» (1911) վիպակում, որը համարվում է բուլղարական գրականության ամենանշանակալի ստեղծագործություններից մեկը, Էլին ՊԷլինը նկարագրում է նահապետական գյուղացիական հասարակության քայքայումը և նոր կապիտալիստական հարաբերությունների ձևավորումը: Գյուղում մարում է հին կենսակերպը՝  փոխարինվելով նոր սոցիալական խմբերով և նոր սոցիալական կերպարներով: «Հողը» վիպակում (1922) գրողը պատկերում է մասնավոր սեփականատիրական հարաբերությունների կործանարար ազդեցությունը, որը բարոյալքում և բարոյապես խեղում է մարդկանց: Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Էլին ՊԷլինը գրել է մի շարք հայրենասիրական ստեղծագործություններ, որոնք ամփոփվել են «Ծաղկեփունջ հերոսի համար» (1917) ժողովածուում: 20-րդ դարի 20-ական և 30-ական թվականներին գրել է բազմաթիվ մանկական պատմվածքներ: Նրա մանկական պատմվածքները լի են հումորով և կյանքի հանդեպ անվրդով սիրով։ Դրանցից ամենանշանավորներն են «Յան Բիբիյան» (1933), «Յան Բիբիյանը լուսնի վրա» (1934), «Ոսկե ճանապարհորդություններ» (1908), «Կում գայլը և Կումա աղվեսը» (1918), «Հեռավոր և սառը անտառներ» (1919), «Ճշմարտություն և անարդարություն» (1920), «Երգեր» (1927), «Արագահոս  առվակներ» (1931), «Հեքիաթներ և առակներ» (1949): Էլին ՊԷլինի ստեղծագործությունները բնութագրվում են որպես մարդու հոգևոր բնավորության, ներաշխարհի, բնական ու սոցիալական միջավայրի հետ նրա շփումների ուսումնասիրություն։ Բուլղարացի գրողի ստեղծագործությունները թարգմանվել են ավելի քան քառասուն լեզուներով և հայտնի են ամբողջ աշխարհում:

## Հիշատակ
* Էլին ՊԷլին քաղաքն անվանվել է ի պատիվ գրողի,
* Հարավ Շեթլանդ կղզիների Սմիֆ կղզու Էլին ՊԷլին կետն անվանվել է ի պատիվ գրողի,
* Ամերիկայում կա մի գեղեցիկ վայր, որ կոչվում է Էլին ՊԷլին վայր, որտեղ կարելի է զմայլվել գրողի հուշարձանով։

## Մատենագիտություն
մինի|Էլին ՊԷլինի հուշարձանը համանուն քաղաքում, Բուլղարիա
thumb|right|Էլին ՊԷլինի գերեզմանը Սոֆիայի կենտրոնական գերեզմանատանը
* *„Разкази“, т. I* (1904)
* *„Пепел от цигарите ми“* (1905—1910)
* *„От прозореца“* (1908)
* *„Златни люлки“* (1909)
* *„Разкази“, т. II* (1911)
* *„Гераците“* (1911)
* *„Китка за юнака“* (1917)
* *„Пижо и Пендо“* (1917, 1918)
* *„Гори Тилилейски“* (1919)
* *„Петльо герест златоперест]]“* (1919)
* *„Сладкодумна баба“* (1919)
* *„Правдата и кривдата“* (1920)
* *„Избрани разкази“* (1922)
* *„Сборник от разкази“* (1923)
* *„Сватбата на Червенушко“* (1924)
* *„Цар Шишко“* (1925)
* *„Песнички“* (1927)
* *„Земя“* (1928, повест)
* *„Черни рози“* (1928)
* *„Поточета бистри“* (1931)
* *„Ян Бибиян. Невероятни приключения на едно хлапе“* (1933)
* *„Ян Бибиян на луната“* (1934)
* *„Аз, ти, той. Мили родни картинки“* (1936)
* *„Под манастирската лоза“* (1936)
* *„Дядовата ръкавичка“* (1937)
* *„Кумчо Вълчо и Кума Лиса“* (1939)
* *„Три баби“* (1940)
* *„Щурче-свирче. Весели стихчета за момичета и момчета“* (1940)
* *„Страшен вълк“* (1944)
* *„Антология“* (1945)
* *„Избрани разкази“* (1946)
* *„Мили родни картинки. Весели разкази“* (1946)
* *„Избрани разкази“* (1949)
* *„Приказки и басни“* (1949)

## Աղբյուրներ
* Енциклопедия България. Т. 2., София, БАН, 1981 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Virtual Library of Bulgarian Literature Slovoto - library of online Bulgarian literature in Bulgarian and a number of other languages.

Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Կատեգորիա:Բուլղարացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի գրադարանավարներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի գրողներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ