open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ծվվան սագ

thumb|Anser erythropus
**Ծվվան սագ** (), բադերի ընտանիքին պատկանող թռչուն։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրասիայի տունդրայի գոտում՝ Սկանդինավյան երկրներից մինչև Չուկոտիա։ Ձմեռում է Եվրոպայում, առավել հաճախ՝ Բալկանյան թերակղզում, Փոքր Ասիայում, Իրանում, Չինաստանի հարավում, Կորեայում, Ճապոնիայում և Հարավային Կովկասում։ Հայաստանում հանդիպում է գարնանային և աշնանային չուի ժամանակ Սևանա լճում և Արաքսի հովում (ձմռանը, սակայն ոչ ամեն տարի)։

## Էկոլոգիա
Բնադրման շրջանում հանդիպում է ոչ միայն տունդրայում, այլև լեռնային լճերում, լեռնային գետերի ստորին մասերում, զառիթափ լեռնային լանջերին։ Ձմռանը գերադասում է կերով հարուստ, լայն տեսադաշտով տարածքները, դաշտերը, տափաստանները և ջրավազանների	ափերը։

Բնադրման համար գերադասում են խոտաբույսերով և թփուտներով պատված վայրերը, ժայռուտները։ Բնի ցամքարը լցված է աղվափետուրներով ծածկված չոր խոտաբույսերից։ Ձվերը 4-8 հատ են, սպիտակադեղնավուն, 69-87 մմ։ Թխսումը 26-28 օր է։

## Պահպանություն
Չվող, բնադրող, ձմեռող, քիչ տարածված, հազվագյուտ տեսակ է, որն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում և գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։ Գրանցված է Բեռնի կոնվենցիայի Հավելված 2-ում։

Թվաքանակը միշտ եղել է սակավաթիվ։ Չուի և ձմեռման ընթացքում՝ 5-10 առանձնյակ սագերի խմբում։

Վտանգման հիմնական գործոններն են Սևանա լճի ավազանում և Արաքսի հովտում անհանգստացման գործոնն ու որսագողությունը։

Անհրաժեշտ է ձմեռման և չուի շրջաններում կազմակերպել թվաքանակի հաշվառում և ապահովել դրանց պահպանումը, ուժեղացնել պայքարը որսագողության դեմ։

Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թռչուններ
Կատեգորիա:Բադեր
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Օրելյակի արգելոց

**Օրելյակի արգելոց** (), բնական արգելոց Բուլղարիայի հարավ-արևմուտքում գտնվող Պիրին լեռնաշղթայի կենտրոնական հատվածում։ Այն գտնվում է Գոցե Դելչևի համայնքում, Բլագոևգրադի մարզ։ 1985 թվականի փետրվարի 22-ին հայտարարվեց Կենտրոնական Պիրինի ամենաբարձր գագաթ Օռելյակ լեռան (2.099 մ) հարևանությամբ հաճարենու հին անտառների պաշտպանության մասին։ Այն զբաղեցնում է 757 հա կամ 7.57 կմ² տարածք։

## Աշխարհագրական նկարագրություն
Արգելոցի սահմանը ձգվում է հիմնական լեռնաշղթայից դեպի Օռելյակ լեռան հյուսիսային մասը։ Լեռնաշղթան ինքնին արգելոցի բուֆերային գոտում է։ Արևելյան հատվածը գտնվում է Մարեվո գետի վտակ Լաժնիչկա գետի հովտում։ Օռելյակի արգելոցը գտնվում է 900 մ-ից մինչև 1800 մ բարձրության վրա։ Ժայռե հիմքը ձևավորվել է մարմարից։ Կլիման մայրցամաքային միջերկրածովյան և ալպիական է բարձրադիր բարձրության վրա։

## Բուսաշխարհ
Եվրոպական հաճարենու անտառները (*Fagus sylvatica*) պահպանման կարևորագույն նշանակություն ունեն։ Նրանց միջին տարիքը ավելի քան 150 տարի է, և չնայած մեծ տարիքին, անտառները շատ խիտ են մնացել։ Արգելոցի ստորին հատվածներում հաճարենու անտառները փոխարինվել են այլ տերևաթափ ծառերով, ինչպիսիք են եվրոպական բոխին (*Ostrya carpinifolia*, սովորական բոխի) և Հարավ-եվրոպական ծաղկող հացենին (*Fraxinus ornus*, հացենի սպիտակ)։ Արևմտյան հատվածներում, մոտ 1700 մ բարձրության վրա, կան նաև մակեդոնական սոճու (*Pinus peuce*, ռումելիական սոճի) փոքր տարածքներ։

Օռելյակի արգելոցում աճում են բուլղարական և բալկանյան էնդեմիկ խոտաբույսերի տեսակներ, այդ թվում՝ Պիրինի թեյ (*[[Sideritis scardica]]*), *[[Draba scardica]]*, *[[Achillea chrysocoma]]*, *[[Saxifraga ferdinandi-coburgi]]*, *[[Viola grisebachiana]]*, *[[Polygala rhodopaea]]*, *[[Arabis ferdinandi-coburgii]]*, *[[Thymus perinicus]]* և այլն։

## Կենդանական աշխարհ
Չնայած արգելոցի փոքր տարածությանը, կենդանական աշխարհը շատ բազմազան է։ Տիպիկ կենդանիները ընդգրկում են գորշ արջը, գորշ գայլը, կարմիր աղվեսը, վայրի խոզը, այծյամը, հունական գետի գորտը, հրային սալամանդրան և այլն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 
* 

Կատեգորիա:1985 հիմնադրված բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի ազգային պարկեր
Կատեգորիա:Բուլղարիայի բնություն
Կատեգորիա:Բուլղարիայի լեռներ
Կիսաատամ մրջյուն

**Կիսաատամ մրջյուն** (), մրջյունների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Մանր մրջյուններ են, որոնց աշխատավոր առանձնյակների մարմնի երկարությունը 2,8–3,1 մմ է։ Գլուխը և առաջնամեջքը բաց կարմրագորշագույն են, իսկ փորիկը` մուգ կարմրագորշագույն։

## Տարածվածություն
Տարածված են Թուրքիայում, Անդրկովկասում, Իրանում, Աֆղանստանում, Միջին Ասիայում, Հարավային Ղազախստանում Հայաստանում հայտնի է Երևան քաղաքից և Մեղրի քաղաքի շրջակայքից (Սյունիքի մարզ)։

## Էկոլոգիա
Երևանում հանդիպում է այգիներում, Մեղրիում հայտնաբերվել է Մեղրի գետի գետամերձ ցենոզում` ծովի մակարդակից 700 մ բարձրություններում։ Հասարակական միջատներ են, գաղութները կարող են պարունակել մի քանի հարյուր առանձնյակ։ Բները պատրաստում են ծառերի մահացած բներում, ճյուղերում և սաղարթավոր ծառերի կեղևի տակ։ Հայաստանի պայմաններում թևավոր սեռական առանձնյակների հայտնվելու ժամկետները հայտնի չեն։ Սնվում են անողնաշար կենդանիներով և նրանց դիերով։

## Պահպանություն
Հանրապետությունում սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Հայտնաբերված են մի քանի գաղութներ։

Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոն է հանդիսանում չորացած ծառերի, մահացած բների և ճյուղերի հատումը։

Պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկում։

## Ծանոթագրություններ
 

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Մրջյուններ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Հազվագյուտ տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Մոսկովյան փողոց (Դոնի Ռոստով)

**Մոսկովյան փողոց** (), փողոց Ռուսաստանի Դոնի Ռոստով քաղաքում։ Փողոցում կա 66 հայտնի շենք։ Գտնվում է Տեմեռնիցկայա, Սերաֆիմովիչի, Տուրգենևի, Օբորոնայի, Շահումյան, Բաումանի, Նիժնեդոնսկայա փողոցների, Սոլյանոյ Սպուսկ նրբանցքի և Դումսկի անցուղու մոտակայքում։

## Պատմություն
Մոսկովյանը եղել է քաղաքի գլխավոր փողոցը, սակայն հետո գլխավոր է դարձել Բոլշայա Սադովայա փողոցը։ Իսկ Մոսկովյանը, հատկապես հին շուկայի դիմաց, մնացել է որպես առևտրային փողոց՝ դառնալով քաղաքի տրանսպորտային մայրուղիներից մեկը։

Այս ոչ երկար փողոցում 1914 թվականին գործել են «Ինտերնացիոնալ» հյուրանոցը, Մ. Ֆ. Շկիտկոյի մասնավոր ռեալական դպրոցը և Գ. Պ. Բելովոլսկու մասնավոր արական գիմնազիան. այս երկու ուսումնական հաստատությունները գտնվել են ներկայիս Գազետնի նրբանցքի մոտ։ Մնացած շինությունները խանութ-պահեստներ էին, որտեղ վաճառվում էին մշակաբույսերի սերմեր, սպասք, բյուրեղապակի, պատրաստի հագուստ, գրքերի և գրենական պիտույքներ, կահույք, եկեղեցական կայք, գաղութային երկրներից բերված ապրանքներ և այլն։

Մոսկովյանն ամենաբանուկ փողոցներից մեկն էր։ Ազդեցություն ունեին և՛ հին շուկայի հարևանությունը, և՛ մեծ առևտուրը Սոբորնի և Նիկոլաևյան (այժմ՝ Սեմաշկոյի) նրբանցքներում։ Բայց կարևոր դեր էր խաղում նաև առևտուրը հենց Մոսկովյան փողոցում։

Մոսկովյան փողոցում, որը երբեք չի փոխել իր անվանումը, ապրել է դոնցի հայտնի լրագրող Վիկտոր Սևսկին (Վենիամին Կրասնուշկին)։ Թիվ 9 տունը, որտեղ եղել է նրա բնակարանը, պահպանվել է մինչև այսօր։

## Պատկերասրահ

Доходный дом А. и Ю. Леванидовых.JPG|Ա. և  Յ. Լևանիդովների եկամտաբեր տուն (Մոսկովյան, 34)
Филиал ВГИК.JPG|Կինոյի և հեռուստատեսության տեխնիկում (Մոսկովյան, 43/26)
Доходный дом наследников В.Р. Максимова.jpg|Վ. Ռ. Մաքսիմովի ժառանգների եկամտաբեր տուն
Ростов-на-Дону, Московская, 64.jpg|Եկամտաբեր տուն, 19-րդ դարի վերջ (Մոսկովյան փողոց, 64)
Админ здание 1950 гг.JPG|«Կավէլեկտրոմոնտաժ» տրեստի վարչական և բնակելի շենքերի համալիր (Մոսկովյան, 53)
Корпус торговых рядов 1810 г, реконстр 1950 г.JPG|Առևտրային շարքերի համակառույց
Здание городских торговых корпусов (РнД).jpg|Քաղաքային առևտրային համակառույցի շենք (Մոսկովյան փողոց, 56)
Админ-торговые здания к 1940 гг.JPG|1940-ական թվականների վերջի վարչական և առևտրային շենքեր (Մոսկովյան փողոց, 57, 59)


## Գրականություն
* Вера Волошинова. Ростов -на-Дону: улица Московская// газета «Молот». — 18.05.2012. № 65-66 — с. 6.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Улица Московская, дом 72
* Организации и фирмы по Московской улице 
* Краснушкин, Вениамин Алексеевич 
* Почтовый индекс улица Московская, г. Ростов-на-Дону
Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի փողոցներ
Գենադի Տարասով

**Գենադի Տարասով** (, ), ռուսական դիվանագետ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը (1970)։ Նույն թվականից աշխատանքի է անցել ԽՍՀՄ ԱԳՆ-ում։

*1982—1986 թվականներին՝ Նյու Յորքում ՄԱԿ-ին առընթեր ԽՍՀՄ մշտական ներկայացուցչության խորհրդական։ (Հետաքրքիր է իսրայելցի դիվանագետ Աննա Ազարիի վկայությունը. «Բանակցություններն ընթացել են Գենադի Տարասովի միջոցով»)
*1989—1990 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԱԳՆ Մերձավոր Արևելքի և Հյուսիսային Աֆրիկայի երկրների վարչության պետի տեղակալը, գլխավորում Էր Իսրայելի և Պաղեստինի բաժինը։
*1990—1991 թվականներին՝ Սաուդյան Արաբիայում ԽՍՀՄ արտակարգ և լիազոր դեսպան։
*1991—1996 թվականներին՝ Սաուդյան Արաբիայում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։
*1996—1998 թվականներին՝ ՌԴ ԱԳՆ տեղեկատվության և մամուլի դեպարտամենտի տնօրեն։
*1998—2002 թվականներին՝ Պորտուգալիայում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։
*2002—2007 թվականներին՝ Իսրայելում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։
*2007—2008 թվականներին՝ ՌԴ ԱԳՆ հատուկ հանձնարարություններով դեսպան։

2008 թվականից՝ ՄԱԿ-ի հատուկ համակարգող՝ Պարսից ծոցում պատերազմի ընթացքում անհայտ կորածների ճակատագիրը պարզելու համար։

Ամուսնացած է։ Ունի դուստր։

## Պարգևներ
* Անդրեյ Պերվոզվաննի հիմնադրամի պատվավոր անդամի նշան (2003 թվականի օգոստոսի 6)
* Բարեկամության շքանշան (2007 թվականի դեկտեմբերի 6)
* Ռուսաստանի Դաշնության դիվանագիտական ծառայության վաստակավոր աշխատող (2012 թվականի դեկտեմբերի 16)

## Դիվանագիտական աստիճան
* 1-ին դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (1990 թվականի հոկտեմբերի 18)
* Արտակարգ և լիազոր դեսպան (1993 թվականի հունվարի 27)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Большая биографическая энциклопедия — Тарасов, Геннадий Павлович
* «Великая Россия. Имена» — Электронный энциклопедический справочник — Тарасов, Геннадий Павлович 

Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Հարթ մրջյուն

**Հարթ մրջյուն** (), մրջյունների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Մանր մրջյուններ են, որոնց աշխատավոր առանձնյակների մարմնի երկարությունը 1,8-2,2 մմ է։ Գունավորումը բաց դեղնադարչնագույն է, գլուխը և կուրծքը՝ շատ բաց գույնի, փորիկը՝ փոքր-ինչ մուգ։

## Տարածվածություն
Տարածված են Հարավային Կովկասում և Թուրքմենստանի հարավում (Կոպետդաղի լեռներ)։ Հայաստանում հայտնի է միայն Սյունիքի մարզից (Մեղրի քաղաքի և Լեհվազ գյուղի շրջակայք)։

## Էկոլոգիա
Ապրում են գիհու նոսրանտառներում՝ ծովի մակարդակից 2000-2500 մետր բարձրություններում։ Հասարակական միջատներ են, գաղութները կարող են պարունակել մի քանի հարյուր առանձնյակ։ Բները պատրաստում են քարերի տակ։ Սեռական առանձնյակները հայտնաբերվել են մրջնանոցում հունիս ամսին։ Սնվում են անողնաշար կենդանիներով և նրանց դիերով։

## Պահպանություն
Հանրապետությունում խիստ սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

Հայտնի են եզակի գաղութներ։

Թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոնները պարզված չեն։

Պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Մրջյուններ
Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:Հազվագյուտ տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Ալեքսանդր Սուվորովի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Ալեքսանդր Սուվորովի հուշարձան** հասկացությունը կարող է վերաբերել.

* Ալեքսանդր Սուվորովի հուշարձան (Մոսկվա)
* Ալեքսանդր Սուվորովի հուշարձան (Սանկտ Պետերբուրգ)
* Սուվորովի հուշարձան (Նովոչերկասկ)
Լեոն Ռոբել

**Լեոն Ռոբել** (, ), ֆրանսիացի սլավոնագետ, գրականագետ, լեզվաբան, թարգմանիչ, բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
Լեոն Ռոբելը ծնվել է 1928 թվականի փետրվարի 15-ին Փարիզում։

Սորբոնում սովորել է դասական բանասիրություն և ռուսերեն։ 1952-1959 թվականներին ֆրանսիական լիցեյում դասավանդել է ռուսերեն։

Եղել է ավագ դպրոցի թարգմանության պրոֆեսոր (1960—1970), Արևելյան լեզուների և մշակույթի (INALCO, Փարիզ) ազգային ինստիտուտի հաստիքային պրոֆեսոր (1964—1968), ներկայումս՝ վաստակավոր պրոֆեսոր։ 1970-1988 թվականներին եղել է Համեմատական պոետիկայի կենտրոնի տնօրեն (Պալիվանովի շրջանակ) INALCO-ի մոտ, որոնք գործել են միջազգային գիտական կոմիտեի հովանու ներքո։

Լեոն Ռոբելը տարբեր տարիների եղել է Սորբոնի համալսարանի, Սլավոնական ուսումնասիրությունների համալսարանի, Պոետիկայի և ոճաբանության միջազգային կոմիտեի, Սլավոնագետների միջազգային կոմիտեի գիտական խորհրդի անդամ, ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի սլավոնական ծրագրի փորձագետ, Սլավոնական մշակույթի ուսումնասիրման և տարածման միջազգային ասոցացիայի քարտուղար։

Եղել է «Europe», «Համեմատական պոետիկայի տետրեր» ամսագրերի խմբագրական կոլեգիաներում, *MEZUMA* (Publications Langues O) գիտական սերիայի խմբագիր։

Գիտական հետաքրքրությունների ոլորտի մեջ մտնում են ռուսական և խորհրդային գրականությունները, ֆրանսիական պոեզիան, խորհրդային մշակույթը, լեզվաբանական պոետիկան, թարգմանության տեսությունը։

Թարգմանել է Մաքսիմ Գորկու ստեղծագործությունները, Ալեքսանդր Սոլժենիցինի արձակը, Սեմյոն Կիրսանովի, Անդրեյ Վոզնեսենսկու, Վլադիմիր Բուրիչի, Օլժաս Սուլեյմենովի բանաստեղծությունները։ Չուվաշական քնարերգության «Դաշտերի աչքերը» () անթոլոգիայի համակարգող, հիմնական թարգմանիչ, խմբագիր, հրատարակվել է 1996 թվականին ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի հովանու ներքո։ Ռոբելի թարգմանությամբ հրատարակվել են ինը բանաստեղծական ժողովածուներ և Գենադի Այգիի էսսեների գիրքը։

## Մրցանակներ և կոչումներ
* «Պատվո նշան» մեդալ (16.12.1967)
* Palmes academi ues մեդալ (Արմավենու ճյուղ)
* Վ. Միտի անվան մրցանակների և կոչումների դափնեկիր (1996)
* Ռուսական ֆուտուրիզմի հայր Դավիթ Բուրլյուկի անվան միջազգային կոչում

## Մատենագրություն
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

### Քննադատություններ
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրականագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լեզվաբաններ
Ավետարան (4837)

**Ավետարան** (4837), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 4837 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1463 թվականին Մարգարե գրիչի կողմից Բերդաձոր վանքում (Ռշտունիք)։ Ծաղկողը եղել է Կարապետը։ Ստացողը եղել է Աստուածատուր տանուտերն։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 26,5x18 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 360 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգրով։ Ունի տերունական 15, ավետարանիչ 4, խորան 9, կիսախորան և լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը՝ կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ դրոշմազարդ կտավ։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 356բ, ծաղկողի՝ 1բ, հետագայի՝ 356բ (1866թ․):

## Ծանոթագրություններ
Ավետարան (4838)

*'Ավետարան* (4838), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 4838 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1604 թվականին Կարապետ և Սահակ գրիչների կողմից Կտուցում։ Ստացողը եղել է Խոջայ Սպանդիարն։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 26,5x18.5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 250 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգրով։ Ունի տերունական 26, ավետարանիչ 4, խորան 10, կիսախորան և լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը՝ կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ դրոշմազարդ կտավ։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 125ա, 247բ, 248ա։

## Ծանոթագրություններ
Կեղծ քաղաքակրթություն (երաժշտական ֆիլմ)

**Կեղծ քաղաքակրթություն (երաժշտական ֆիլմ)** ( / *Krivorazbranata tsivilizatsiya*), 1974 թվականին Բուլղարիայի ազգային հեռուստատեսությամբ թողարկված երգիծական հեռուստատեսային երաժշտական ֆիլմ է, որը նկարահանվել է Հաչո Բոյաջիևի կողմից, դերասաններ Գեորգի Պարցալևի, Գեորգի Կալոյանչևի, Ռուժա Դելչևայի, Նիկոլա Անաստասովի, Լորա Կերանովայի և Զորկա Դիմիտրովի մասնակցությամբ։ Աշխատանքը երաժշտական հարմարեցում է, որը հիմնված է բուլղարական դրամատուրգ Դոբրի Վոյնիկովի 1871 թվականի դասական պիեսի վրա։ Երաժշտության հեղինակը Դեչո Տարալեժկովն է։

Կեղծ քաղաքակրթություն հեռուստատեսային երաժշտական ֆիլմը թողարկվել է «Հեռուստատեսության թատրոն» կոչվող հաղորդման շրջանակներում, որը հայտնի ծրագիր է և իրականացվել է բուլղարական հեռուստատեսությունում 1970-ական և 1980-ական թվականների ընթացքում։ Ժողովրդական վարվելաձևով երաժշտական ֆիլմը ժխտում է օտար ձևաչափիի վարքի և նմանակման «նորաձև» միտումները։ Ճշգրտորեն ընտրված դերասանական կազմը, որում ընդգրկված են բուլղարական առաջատար երգիծական դերասաններից ոմանք, վառ բեմանկարչությունը, ինչպես նաև անմոռանալի երաժշտությունը, այդ ստեղծագործությունը վեր են ածել բուլղարական կատարողական արվեստի դասական օրինակի։

## Դերերում
*Գեորգի Պարցալև՝ Հաջի Կոստա, ընտանիքի ղեկավարը,
*Ռուժա Դելչևա՝ Զլատա, Հաջի Կոստայի կինը, 
*Զորկա Դիմիտրովա՝ Անկա, Հաջի Կոստայի և Զլատայի դուստրը,
*Գեորգի Կալոյանչև՝ Մարգարիդի, Անկայի երկրպագուն, պճնամոլ, օտար ձևերի նմանակող,
*Նիկոլա Անաստասով՝ Դիմիտրակի, Անկայի եղբայրը,
*Լորա Կերանովա՝ Ստոյնա տատիկ, ամուսնության միջնորդ,
*Մարիանա Ալամանչևա՝ Մարիյկա, Անկայի ընկերը,
*Իլիյա Դոբրև՝ Միտյու, Անկային սիրահարված ամաչկոտ երիտասարդ,
*Վասիլ Պոպով՝ Գեորգի, Միտյուի ընկերը,
*Հինդո Կասիմով՝ Պենչո, Միտյուի ընկերը,
*Կոստա Կարագեորգիև՝ Ռայչո, տան տկարամիտ սպասավորը,
*Եվստատի Ստրատև՝ Մայստոր Ստանյու, Միտյուսի հայրը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 

## Արտաքին հղումներ
* ''The Phoney Civilization'' at the Bulgarian National Television
* ''The Phoney Civilization'' play web page

Կատեգորիա:1974 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բուլղարական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բուլղարերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Երաժշտական ֆիլմեր
Մարդու իրավունքները Բուլղարիայում

Թեև Բուլղարիան ԵՄ-ին անդամակցել է 2007 թվականին, պետության նորմերի պահպանումը մարդու իրավունքների ոլորտում անկատար է. այսպես, նախ, չնայած երկրի ԶԼՄ-ները, ընդհանուր առմամբ, համարվում են օբյեկտիվ և անկախ, Բուլղարիայում բացակայում են օրենքներ, որոնք պաշտպանում են նրանց պետության միջամտությունից։ Երկրորդ կարևոր խնդիրը բանտերի գերբնակվածությունն է։

Ոստիկաններին երբեմն մեղադրում են կալանավորներին ծաղրելու և քննություն վարելու ընթացքում ապօրինի մեթոդներ կիրառելու մեջ։

Երկրի սահմանադրությունը երաշխավորում է դավանանքի ազատությունը, թեև տեղական իշխանությունների կողմից որոշակի կրոնական խմբերի համար հատուկ գրանցման պահանջներ կիրառելու փորձեր են տեղի ունեցել։ Դատական իշխանության մարմինների աշխատակիցների դատավարական ուշացումներն ու աշխատանքի անարդյունավետությունն առանձին դեպքերում խնդրահարույց են դարձնում սահմանադրական իրավունքների պաշտպանությունը։

Ոստիկաններին երբեմն մեղադրում են կալանավորներին ծաղրելու և քննություն վարելու ապօրինի մեթոդներ կիրառելու մեջ։

Երկրի սահմանադրությունը երաշխավորում է դավանանքի ազատությունը, թեև տեղական իշխանությունների կողմից որոշակի կրոնական խմբերի համար հատուկ գրանցման պահանջներ կիրառելու փորձեր են տեղի ունեցել։ Դատական իշխանության մարմինների աշխատակիցների դատավարական ուշացումներն ու աշխատանքի անարդյունավետությունն առանձին դեպքերում խնդրահարույց են դարձնում սահմանադրական իրավունքների պաշտպանությունը։

## Գնչուական փոքրամասնություն
Երկրում տեղի են ունենում  բուլղարական ոստիկանության կողմից գնչուական բնակչության ներկայացուցիչների հետ անպատշաճ վերաբերմունքի բազմաթիվ դեպքեր։ Երկրում գոյություն ունի բուլղարական հասարակության մեջ գնչուների նկատմամբ խտրականության լայն տարածված պրակտիկա, և այս պահին բուլղարական կառավարությունը չի ընդունել գնչուների խտրականության դեմ որևէ օրենք։ Բուլղարիայի պետական անվտանգության աշխատակիցները հաճախ կամայականորեն ձերբակալում և դաժանորեն են վարվում գնչուական ազգության անտեր երեխաների հետ։ Գնչու երեխաների մեծ մասը դպրոց չի հաճախում ինչպես աղքատության, այնպես էլ իրենց մայրենի լեզվով խոսող ուսուցիչների պակասի պատճառով։

## Դավանանքի ազատություն
Սահմանադրությունը նախատեսում է դավանանքի ազատություն, սակայն օրենքը նաև արգելում է չգրանցված խմբերի կողմից կրոնական ծիսակատարությունների հրապարակային կատարումը։ Սահմանադրությունը նաև ամրագրում է ուղղափառության կարգավիճակը որպես ավանդական կրոն։ Կան հաշվետվություններ կրոնի վրա հիմնված խտրականության մասին։ Հասարակության անհանդուրժողականության դրսևորումները, մասնավորապես ԶԼՄ-ներում, որոշ կրոնական խմբերի նկատմամբ շարունակում են պարբերաբար առաջացող խնդիր լինել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարդու իրավունքները Բուլղարիայում
Ալեքսանդր Մացեգորա

**Ալեքսանդր Մացեգորա** (,), ռուսական դիվանագետ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է ԽՍՀՄ ԱԳՆ Մոսկվայի Միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը՝ միջազգային տնտեսական հարաբերությունների ֆակուլտետը (1978)։ Տիրապետում է կորեերեն և անգլերեն լեզուներին։ Դիվանագիտական գործունեությամբ սկսել է զբաղվել 1999 թվականից։

*2005 — 2006 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ Ասիայի առաջին դեպարտամենտի բաժնի պետ։
*2006 — 2011 թվականներին՝ ԿԺԴՀ-ում Ռուսաստանի դեսպանատան դեսպանորդ խորհրդական։ 
*2011 — 2014 թվականներին՝ Ռուսաստանի ԱԳՆ Ասիայի առաջին դեպարտամենտի փոխտնօրեն։
* 2014 թվականի դեկտեմբերի 26-ից՝ Կորեայի Ժողովրդադեմոկրատական Հանրապետությունում Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։ Հավատարմագրերն հանձնվե են 2015 թվականի մարտի 9-ին։

## Դիվանագիտական աստիճան
* 2-րդ դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (2011 թվականի ապրիլի 28)
* 1-ին դասի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդ (2016 թվականի հուլիսի 8)

## Պարգևներ
* Բարեկամության շքանշան (2018 թվականի սեպտեմբերի 10)՝ *Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին քաղաքական կուրսի իրականացման գործում ունեցած մեծ ավանդի և երկարամյա անբասիր պետական ծառայության համար*
* Բարեկամության I աստիճանի շքանշան (Հյուսիսային Կորեա, 2015)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրությունը Ռուսաստանի ԱԳՆ կայքում

Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Ժողովածու (4836)

**Ժողովածու** (4836), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 4836 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1641 թվականին Թաթեոս գրիչի կողմից Լիմում։ Ստացողը եղել է Ստեփաննոս վարդապետն։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 27x19,5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 348 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգրով։ Ունի կիսախորան և լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը՝ կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ դրոշմազարդ կտավ։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 23բ, 247բ, ստացողի՝ 250բ, 348ա, հետագայի՝ 250բ, 348ա (17-րդ դար)։
## Բովանդակություն
* Մովսես Երզնկացւոյ Մեկնութիւն ժամակարդութեան
* Գրիգոր Սկեռացւոյ Ներբող յաղագս վարուց Ներսես Լամբրոնացւոյ
* Ներսես Լամբրոնացւոյ Ատենաբանութիւն, Խորհրդածութիւն, Քննութիւն կարդաց եկեղեցւոյ, Մեկնութիւն պատարագին
* Յովհաննես Արճիշեցւոյ Մեկնութիւն պատարագին
* Հարցումն Արձանայ և պատասխանիք Եզնկայ
## Ծանոթագրություններ
Բալթյան բլրաշար

**Բալթյան բլրաշար** ( или ), մոտավորապես 200 կիլոմետր երկարությամբ ծովային լեռների շղթա։ Ունի 80-90 կմ լայնություն և գերակշռող բարձունքները 200-300 մետր են։ Այն սահմանակից է Բալթիկ ծովի հարավային ափին, Յուտլանդիայից մինչև Էստոնիա։

## Աշխարհագրություն
329 մ բարձրություն ունեցող բլուրը կազմում է Արևելյան Եվրոպայի հարթավայրի արևմտյան մասը (Վեժիցա լեռ)։ Հյուսիսում այն ուղիղ անցնում է Ֆիննական ծոցով։ Արևելքում այն  միանում է Բելոռուսի բլրաշարին. դեպի հարավ-արևելք աստիճանաբար գնում է դեպի Պոլեսիեի դաշտավայր։ Հյուսիսում տարածքը հարակից է Վիսլայի ավազանին։ Արևմուտքից բլրաշարը սահմանակից է Հյուսիս-Գերմանական հովտին։

Բալթյան բլրաշարը հատում է Օդրա, Վիստուլա, Նեման և Արևմտյան Դվինա գետերը։ Նեման գետը Բալթյան բլրաշարը հատելիս առաջացնում է սահանքներ։  Նրա հիմնական տարածքներն են արևմուտքից արևելք Անգել (կամ Անգլիա Գերմանիայում), Շվանզեն, Հյութենը, Դանիական Վալդը, Հոլտստանի Շվեյցարիան, Փոքր Շվեյցարիան, Պոմոր Օզոն լեռնաշղթան (Վեժիցա (329 մետր) լեռան հետ), Մազուր լճի շրջանը (Շեյսկի բլուրի հետ) և Ստորին Լիտվայի բլրաշարքը։

## Տնտեսություն, տուրիզմ և լանդշաֆտ
մինի|Աշբերգ քաղաք՝ Բալթյան բլրաշար
Ցածր ծովային լանդշաֆտը բավական բեղմնավոր է և նպաստում է բարձր արդյունավետություն գյուղատնտեսության համար։ Լճերի և ծովերի բլրաշարը հայտնի հանգստյան վայրեր են։ Որոշ տարածքներ հիմնականում անտառապատված են (Շորֆյան անտառ, Տուխոլյան բորի, Ռոմինտեկյան անտառ)։ Բնորոշ են շերտավոր և խառը անտառները։

Բալթյան բլրաշարին հարավից շրջապատում են ավազոտ ավազանները, իսկ հյուսիսում՝ դաշտային հարթությունները։

## Տես նաև
* Արևելյան Եվրոպայի հարթավայրեր

## Ծանոթագրություն

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Գերմանիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Դանիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Եվրոպայի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Լատվիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Լեհաստանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Լիտվայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի աշխարհագրություն
Ահմադ Ավադ իբն Աուֆ

**Ահմադ Ավադ իբն Աուֆ** (,)), Սուդանի պետական, քաղաքական ու ռազմական գործիչ։ Սուդանի առաջին փոխնախագահ 2019 թվականի փետրվարի 23-ից մինչև ապրիլի 11-ը։ Նաև զբաղեցրել է Սուդանի պաշտպանության նախարարի պաշտոնը (2015 թվականի օգոստոսի 23-ից մինչև 2019 թվականի ապրիլի 14-ը)։

## Կենսագրություն
Աուֆը զբաղեցնում էր ռազմական հետախուզության պետի, ինչպես նաև շտաբների պետերի միացյալ կոմիտետի նախագահի պաշտոնը, մինչև 2010 թվականի հունիսին աշխատանքից չազատվեց խոշոր ռազմական վերադասավորումների արդյունքում։ Բանակում ծառայությունից հետո աշխատել է ՆԳՆ-ում։ 2011 թվականին մասնակցել է Էրիթրեայի հետ բանակցություններին, Եգիպտոսում եղել է հյուպատոս դեսպանատանը, սկսած 2012 թվականի հոկտեմբերից զբաղեցրել է Օմանում Սուդանի դեսպանի պաշտոնը։

Աուֆը այն մարդկանց ցանկում էր, որոնց վրա 2007 թվականին Միացյալ Նահանգները սանկցիաներ կիրառեցին, քանի որ նրանց մեղադրում են Դարֆուրի պատերազմի ժամանակ ջանջավիդների հետ կապ ունենալու մեջ։

2019 թվականի փետրվարի 23-ին Աուֆը նշանակվեց Սուդանի առաջին փոխնախագահ, մասսայական ցույցերի հետևանքով նախագահ Բաշիրի կողմից կառավարության լուծարման արդյունքում, այդ պաշտոնում հաջորդելով Բաքրի Հասան Սալեհին։

Ապրիլի 11-ին երկրում Աուֆի գլխավորությամբ տեղի ունեցավ ռազմական հեղաշրջում։

Ապրիլի 12-ին հրաժարական է տվել զինված ուժերի միասնության պահպանման համար, գեներալ Աբդել Ֆաթթահ Բուրհանին անվանելով իր իրավահաջորդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:XXI դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ուրիշ երկների դեսպանները Օմանում
Կատեգորիա:Սուդանի նախագահներ
Կատեգորիա:Սուդանի պաշտպանության նախարարներ
Կատեգորիա:Սուդանի փոխնախագահներ
Կատեգորիա:Սուդանում ծնվածներ
Վասիլի Կոլոմասով

**Վասիլի Մաքսիմովիչ Կոլոմասով** (), էրզիացի խորհրդային գրող և բանաստեղծ, դրամատուրգ, թարգմանիչ։ ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ (1938)։

## Կենսագրություն
Վասիլի Կոլոմասովը ծնվել է Սիմբիրսկի նահանգի Արդատովսկի շրջանի մորդովական Նայմանի գյուղում (այժմ՝ Մորդովիայի Բոլշեբերեզնիկովսկի շրջանի Ստարիե Նայմանի)  գյուղացու ընտանիքում։ 1933 թվականին սովորել է Մորդովական խորհրդային կուսակցական դպրոցում, այնուհետև աշխատել է «Էրզյան կոմունա» թերթում և «Սյատկո» («Կայծ») ամսագրում որպես գրական աշխատակից, «Մոլնիա» կոլտնտեսության նախագահ, զբաղվել է մանկավարժությամբ։ Ավարտել է Մորդովական մանկավարժական ինստիտուտի հեռակա բաժինը։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) գործողություններին, 1943 թվականին ծանր վիրավորվել է և զորացրվել։ 1956 թվականին տեղափոխվել է Սարանսկ, աշխատել Մորդովական գրահրատարակչությունում։ Կյանքի վերջին տարիները (1970-1987) անցկացրել է Մոլնիա ավանում։

## Ստեղծագործություն
Որպես բանաստեղծ՝ հանդես է եկել 1931 թվականից։ Նա գրականություն մտավ որպես արձակագիր և դրամատուրգ։ Գրելու հումորային ոճը դրսևորվեց նրա առաջին ստեղծագործություններում՝ «Պրոկոպիչ» (1935) պատմվածքում և «Յահիմ Լավգինով» (1936) վիպակում, որոնցից էլ ծնվեց նրա հիմնական աշխատանքը, «*Лавгинов*» (1941-1956) վեպը։ Վեպի գլխավոր թեման մորդովական գյուղի կոլեկտիվացումն էր, գյուղացու վերադաստիարակումը կոլտնտեսային կոլեկտիվում։ Վեպի հերոսի անունը դարձավ հարգված Մորդովիայում։ Վեպը իրավամբ մտավ մորդովական գրականության ոսկե ֆոնդ։ 1962 թվականին «Լավգինով»-ը բեմականացվեց և ցուցադրվեց հեռուստատեսությամբ։ Լ. Ելիսեևի թարգմանությամբ վեպը հրատարակվել է ռուսերեն (1959):

## Ընտրյալ ստեղծագործություններ
* «Яхим Лавгинов» (վիպակ, 1936)
* «Прокопыч» (պիես, 1940)
* «Норовава» (դրամա, 1945։ 1946 թվականին բեմադրվել է Մորդովական դրամատիկական թատրոնում)
* «Каракужонь свадьба» (պիես «Հարսանիք Կարակուժայում», 1960)
* «Пайстомо пиштяка» (պատմվածք «Դժբախտը», 1956)
* «Кавто церынеть» (պատմվածք «Երկու տղա», 1957),
* «Телень ки» (պատմվածք «Ձմեռային ճանապարհ», 1984)

Էրզիական լեզվով թարգմանել է բուլղարացի գրողների ստեղծագործությունները, Նիկոլայ Գոգոլի «Ռևիզոր» կատակերգությունը, Հայնրիխ Հայնեի մի շարք բանաստեղծություններ, Միխայիլ Շոլոխովի «Մարդու ճակատագիր» պատմվածքը և այլն։

## Պարգևներ
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ
* Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշան
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Выставка в память о мордовском писателе В. М. Коломасове

Կատեգորիա:Էրզիացի գրողներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Սուդանի անցումային ռազմական խորհուրդ

**Սուդանի անցումային ռազմական խորհուրդ,** կառավարական մարմին, որը կազմվել է զինվորական խունտայի կողմից՝ ապրիլի 11-ին տեղի ունեցած ռազմական հեղաշրջման ժամանակ։ Խորհրդի նախագահ դարձավ երկրի ռազմական ուժերի հրամանատար Աբդել Ֆաթահ ալ-Բուրհանը՝ այն բանից հետո, երբ հեղաշրջման հաջորդ օրը հրաժարական տվեց փոխնախագահ Ահմեդ Ավադ իբն Աուֆը։

Խորհրդի ղեկավարի տեղակալն է Արագ աջակցման ուժերի հրամանատար, գեներալ-լեյտենանտ Մոհամեդ Համդան «Հեմեդի» Դագալոն։ ԱԱՈՒ-ն համարվում է Ջանջավիդ աշխարհազորի անուղղակի իրավահաջորդը։

Խորհրդի մամլո խոսնակը՝ գեներալ-մայոր Շամս ադ-դին Շանթոն է։ Խորհրդի այլ հայտնի անդամներից են գեներալ Գալայեդին Ալշեիխը ու Խորհրդի քաղաքական կոմիտետի ղեկավար, գեներալ-լեյտենանտ Օմար Զային ալ-Աբիդին։

Խորհրդի նպատակն է ընդդիմադիրների ու Սուդանի ցուցարար ուժերի աջակցությամբ ժամանակավոր քաղաքացիական կառավարության ստեղծումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սուդանի քաղաքականություն
Մանյունյա

**«Մանյունյա»** (), ռուսաստանաբնակ հայազգի գրող Նարինե Աբգարյանի գիրքը, որը հրատարակվել է 2010 թվականին, «Աստրել» հրատարակչության կողմից։ 2 տարվա ընթացքում գրքի 200․000-ից ավելի օրինակ է վաճառվել։ Գիրքը թարգմանվել է 9 լեզվով, այդ թվում նաև հայերեն՝ Newmag հրատարակչության կողմից։ «Մանյունյան» հայերեն է թարգմանել լրագրող, թարգմանիչ Նարինե Գիժլարյանը, որը, ինչպես և գրողը, ծնունդով Բերդ քաղաքից է։ 

Հայերեն գրքի շնորհանդեսը տեղի է ունեցել 2017 թվականի նոյեմբերի 11-ին Երևանի պետական կամերային թատրոնում։

Գիրքը բեմականացվել է «Սամարտ» պատանի հանդիսատեսի թատրոնում։ Հեղինակն այդ գրքով *դարձել է Ռուսաստանի ազգային գրական մրցանակի՝ «Տարվա ձեռագրի» դափնեկիր «Լեզու» անվանակարգում*։

## Սյուժե
«Մանյունյան» պատմություն է մի ամբողջ սերնդի՝ Բերդում ծնված երկու ընկերուհիների՝ Նարինեի ու Մանյունյայի, մանկության մասին, որտեղ առանցքային անձերից մեկը խիստ ու բարի Տան է՝ Մանյունյայի տատիկը, ինչպես նաև հանդիպում ենք շարունակ շիլաշփոթ իրավիճակներում հայտնվող բազմաթիվ ազգականների։ Պատմությունն առավելապես հասցեագրված է չափահաս մանուկներին, պատմում է այն հերոսական մարդկանց մասին, որոնց հաջողվել է մեծանալ առանց նորարարական տեխնիկայի։

Հեղինակը վեպում ներկայացնում է մանկության բոլոր զգացմունքները, հաղթանակների ուրախությունը և երիտասարդ օրերի հիասթափությունների դառնությունը։

Գրքի հայերեն թարգմանությունը կարդալուց հետո Նարինե Աբգարյանը նշել է․ 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պրեմիերա․ Նարինե Աբգարյանի «Մանունյան»՝ «Կինոտավրում»
*Նարինե Աբգարյանի «Մանյունյա»-ի հայերեն տարբերակը հանձնվեց ընթերցասերների դատին

Կատեգորիա:Newmag հրատարակչության գրքեր
Կատեգորիա:Ռուսերեն վեպեր
Կատեգորիա:Վեպեր այբբենական կարգով
Ատյան ողբերգություն

**«Ատյան ողբերգություն»** հայ ժամանակակից գրող Վահրամ Սահակյանի վեպը։ Այն գրվել է 2019 թվականի հունվար, փետրվար ամիսներին և հրապարակվել է 2019 թվականի մարտին։ Շնորհանդեսը տեղի է ունեցել նույն թվականի մարտի 18-ին։ Գիրքը նվիրված է հայ արվեստի և մշակույթի հիշատակին։ Գրքի վրա նշված է, որ այն 28+ է։ Վեպի գլխավոր հերոսը հենց ինքը, ով հանդիպում է տարբեր շերտի մարդկանց հետ և զրուցում նրանց հետ

## Վեպի մոտավոր ատյանները
* Հպարտ վարկառածներից մինչև ճահճակուղբի հայտնություն
* Փող և քաղաքացիական դիրքորոշում պահանջող ճահճակուղբը, նրա մորմոքները և նրա ատյանը
* Փոքրասիական ծառագորտի սողոսկումը և ազգի պառակտման հոգեվերլուծությունը
* Եղիշեի, Ղազար Փարպեցու, գրանտակեր Վասակ Սյունիի եւ կուսանոցների թշնամի Պապ թագավորի խլրտումները
* Տաքսիստ Տաքսան, Արա Լուսոն և նմանները
* Բալաբեկը, ում փողերը լափել էին իշխանությունները, նրա քաշած գաջը, ձեւական ժպտացող արտասհմանցիները և Բալաբեկի ատյանը
* Ներգաղթյալ հնդիկները և աշխատասիրությունից մահացած հայերը
* Վասպուրը որպես երկճղկավոր, միաշերտ բայց հպարը կենդանի
* Ինչ էր անում Վասպուրի նախապապը Էվկալիպտի ծառին, ինչու էր դա անում և ինչու էր լավ անում
* Երեք ռեվանշիստ հրացանակիրները և նրանց դատող Դ'Արտանյանը
* Պատերազմի ակնթարթ
* Արգիշտիի և նրանց հարբած զինակիցների անհամ հանաքները
* Թրթուրը, ճպուռը, Փշագլուխը եւ Սպունգը որպես նորարար-հեղափոխական
* Զոհրապւ հույսերը, Թալեաթի համբերությունը և Մանդելայի սիրած անվադողը
* Իսկական երիտասարդի հայտնություն
* Չապրած մարդու ճակատագիրը
* Գեղաճկունը և նրա բնույթը
* Հայ Կովը, նրա մորմոքները և նրա պատմած անպարկեշտ պատմությունը Ջաբրայիլի մասին
* Մեր մեծերը և mer poxer@ lapel en գրողների պես դեպի այդ մեծերը
* Ինչեր կխոսեր Կոմիտասը, եթե դուք չխոսեիք
* Ավանդաշեղվածները կլպած Կրիան, Լոռեցի Սաքոյի վնասարար տատը և Մարոն ու նրա մրոտված անունով հայրը
* Անդաստիրակողները
* Մարդասպանները և տիկին Բակտերիան
* Գլխոտանի Խխոնջ որպես երիտասարդ իրավապաշտպան, նրա մոր բարի համբավը և նրա անփառունակ վերջաբանը Լամբադա կամուրջի մոտ
* Ազգասեր Հմայակ Աթագուլյանի ֆեյբուքի պատի տակի ay senc tarerov մեկնաբանություն գրող տիկին Փշաքաղը, իմ հինգերորդ մոլեգնությունը և այս ամենը՝ գրված նախամաշտոցյան հայոց գրերով
* Ղասաբաքյուքջօղյանը, նրա բոզ (գորշ) նապաստակը և նրա հազար բոզ (գորշ) ձիավորները
* Հայու տեսակը, փողի քսակը և Հարուցիչը
* Այն սխալի մասին, որ ժողովուրդը չի սխալվում
* Հիասթափվողներև և հիասթաեցնողները որպես պատմություն կերհողներ
* Գիրքը որպես վտանգ, կրոնի տարածները, Անասը, լորիսը ր Տեր Խառնակի չկայացած նզովքը 
* Տատասեր, տառապաշտ, աղոթասեր գրողներ Օրիորդ Ռազմիկի, նետահար անող Աշոտ Հայկազի, ազգությամբ և էությամբ գոթ Հրուշ Քնարի և մյուսների գրական շնորհանդեսը
* Միջակ, միջատ սարից իջաք
* Կիրթ մարդկանց մասին takanqner u vijvacqner գրող տականքներն ու վիժվածքները
* Մարդ, որին խաբել էին ծնվելուց մինչև մահ
* Ընտրակաշառառվածների խրախճանքը
* Ինքնավստահությունը որպես մահվան պատճառ, քծնանքը որպես արժեհամակարգ և սուտը որպես կենսահյութ
* Ձրի երկիր ուզողներից մինչև վերջ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* http://vahramsahakyan.com/ 

Կատեգորիա:2019 գրքեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայերեն վեպեր
Զուղուլբա

**Զուղուլբա նստավայր**  (), Ադրբեջանական Հանրապետության նախագահի պաշտոնական քաղաքամերձ նստավայր։ Գտնվում է Ապշերոնյան թերակղզում՝ Կասպից ծովի ափին, Բաքու քաղաքից 35,3 կմ դեպի արևելք հեռավորության վրա։

## Կարգավիճակ
Համաձայն ԱՀ նախագահի 2005 թվականի հրամանագրի Զուղուլբա և մի շարք այլ կառույցներ կազմում են Ադրբեջանական Հանրապետության նախագահի գրասենյակի մաս և ենթարկվում են Ադրբեջանական Հանրապետության աշխատակազմին։ Զուղուլբա նստավայրից բացի նախագահի գրասենյակի մաս են կազմում Գյանջլիկ և Գաբալա նստավայրերը, Ուլդուզ, Գյանջլիկ և Ազադլըղ հյուրատները, Սաադեթ և Գյուլիստան պալատները, նախագահական գրադարանը, քաղաքական փաստաթղթերի արխիվը, Մարքսալ առողջարանային համալիրը։

## Ճարտարապետություն
Նստավայրը կառուցված է իտալական ոճով, այդ իսկ պատճառով առկա է իտալական ճարտարապետությանը բնորոշ անֆիլադա։ :Անֆիլադաների միջով, որպես կանոն, կարելի է անցնել դեպի ցանկացած սենյակ։ Կառույցը ունի նաև մի քանի պատշգամբ, որոնցից ամեն մեկը կրում է ինքնաբավ բնույթ։ Շենքի ճակատը զարդարված է սյունաշարով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի պաշտոնական նստավայրեր
Կատեգորիա:Ադրբեջանի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Նախագահական նստավայրեր
Էդուարդ Նազարեթյան

**Էդուարդ Եղիշեի Նազարեթյան** (), հայ թերապևտ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1985), պրոֆեսոր (1988): ՀՀ առողջապահության նախարարության և Հայկական բանակի գլխավոր թերապևտ (1997-2001)։

## Կենսագրություն
Էդուարդ Նազարեթյանը ծնվել է 1944 թվականի հուլիսի 22-ին Լենինական (այժմ՝ Գյումրի) քաղաքում։ 1967 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1985 թվականից եղել է Երևանի քաղաքային կլինիկական 8-րդ հիվանդանոցի բաժանմունքի ղեկավար։ 1997 թվականից՝ «Մալաթիա» և «Էրեբունի» Բժշկական կենտրոնների բաժանմունքների ղեկավար, 1993-1997 թվականներին, միաժամանակ՝ Երևանի պետական բժշկական համալսարանի ներքին հիվանդությունների N3 ամբիոնի վարիչ և ՀՀ առողջապահության նախարարության թոքաբանական ծառայության ղեկավար։ 1997 թվականին՝ Երևանի պետական բժշկական համալսարանի ներքին հիվանդությունների N1 ամբիոնի վարիչ և Պարբերական հիվանդության հանրապետական կենտրոնի ղեկավար։ 1997-2001 թվականներին եղել է ՀՀ առողջապահության նախարարության և Հայկական բանակի գլխավոր թերապևտ։ 1999-2001 թվականներին եղել է ՀՀ ՊՆ ռազմաբժշկական վարչության պետ։ 2013 թվականից Քանաքեռ-Զեյթուն բժշկական կենտրոնի ղեկավար։

Աշխատանքները վերաբերում են սրտաբանության, ստամոքսաաղիքաբանության, նեֆրոլոգիայի, ռևմատոլոգիայի, պարբերական հիվանդության, ներզատաբանության հիմնախնդիրներին։ Համահեղինակ է «Ներքին հիվանգությունների կլինիկական դասախոսություններ» (2000) դասագրքի։

## Անդամակցություն
* Տեղեկատվական միջազգային ակադեմիայի անդամ (1998):
* ՌԴ բժշկատեխնիկական ակադեմիայի անդամ (1999):

## Երկեր
* 
*Պարբերական հիվանդություն, Երևան, 1993 (համահեղինակ)։
* Ներքին օրգանների հազվագյուտ հիվանդություններ։ Ուս. ձեռնարկ բժշկ. ինստիտուտի ուսանողների համար, Հարությունյան Վիլեն Միլիտոսի, Գրիգորյան Գագիկ Արմենակի, Նազարեթյան Էդուարդ Եղիշի, Եգանյան Գագիկ Ազատի, Չալիկյան Է. Պ, Նիկողոսյան Լ. Վ., Երևան, Լույս, 1995։
* Ներքին օրգանների հազվագյուտ հիվանդություններ, ուսումնական ձեռնարկ, Երևան, 1995 (համահեղինակ)։
* Ներքին հիվանդությունների կլինիկական դասախոսություններ, դասագիրք, 2000 (համահեղինակ)։
* Ներքին հիվանդությունների կլինիկական դասախոսություններ։ Ուսումնական ձեռնարկ բժշկական համալսարանի ուսանողների, ինտերիերի, կլինիկական օրդինատորների և բժիշկների համար, Նազարեթյան Էդուարդ Եղիշի, Գասպարյան Արմեն Յուրիի, Երևան, ԵՊԲՀ, 2002։
* Ներքին հիվանդություններ։ Ձեռնարկ ուսանողների, ինտերների, կլինիկական օրդինատորների և բժիշկների համար, Նազարեթյան Էդուարդ Եղիշի, Գասպարյան Արմեն Յուրիի, Երևան, Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարան, 2004։
* Ներքին հիվանդություններ։ Ձեռնարկ բակալավրերի, մագիստրոսների, ռեզիդենտների և պրակտիկ բժիշկների համար, Նազարեթյան  Էդուարդ Եղիշի, Գասպարյան Արմեն Յուրիի, Երևան, ԵՊԲՀ, 2008։
* Становление и развитие терапии в Армении, Ереван, 2002 (соавтор).

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ թերապևտներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Ֆրիդա Գուստավսոն

**Ֆրիդա Գուստավսոն** (; , Ստոկհոլմ, Շվեդիա), շվեդ մոդել։

## Կարիերա
Գուստավսոնը տեղական մակարդակում սկսեց մոդելային կարիերան 2008 թվականին և նույն տարում նա տեղափոխվեց Ճապոնիա մոդելային վարպետություն ձեռք բերելու նպատակով։ Նա բացեց Valentino Haute Couture 2013 թվականի աշնան ցուցադրությունը Փարիզում։ Դրանից հետո, նա քայլեց Shiatzy Chen-ի, Louis Vuitton-ի, Chanel-ի, Lanvin-ի, Carolina Herrera-ի, Fendi-ի, Christian Dior-ի, Jil Sander-ի, Alexander McQueen-ի, Anna Sui-ի, Marc Jacobs-ի, Michael Kors-ի, Calvin Klein-ի, Oscar de la Renta-ի, Emilio Pucci-ի, Celine-ի, Hermès-ի, Jean Paul Gaultier-ի, Dolce & Gabbana-ի, Givenchy-ի, Yves Saint Laurent-ի, Ralph Lauren-ի, Blumarine-ի, և Versace-ի ցուցադրություններին։ Նա նաև քայլեց Victoria's Secret Fashion Show 2012-ին։ Գուստավսոնը նաև Maybelline-ի նոր դեմքն է, նա սկսեց աշխատել նրանց համար գովազդներում 2013 թվականի վերջից։ Նա չորրորդ ամենապահանջված մոդելն էր 2010 շրջանի, Կասիա Ստրուսից, Լյու Վենից, և Կոնստանս Յաբլոնսկիից հետո։

Գուստավսոնը եղավ *[[Elle (ամսագիր)|Elle]]*, *[[W (ամսագիր)|W]]*, *[[Numéro]]*, ամերիկյան, իտալական, ֆրանսիական, բրիտանական, գերմանական և ճապոնական *[[Վոգ]]*, *[[L'Officiel]]*, *Crash*, և այլ ամսագրերում։ 2010 թվականի մարտին, նա հայտնվեց գերմանական *Vogue-ի* կազմում։ Նա հայտնվեց Marc Jacobs-ի, Jill Stuart-ի, Anna Sui-ի, H&M-ի, Max Mara-ի, Tiger of Sweden-ի և Prada-ի գովազդային արշավներում։ 2011 թվականին Գուստավսոնը հաղթել է *Elle* Շվեդիայի տարվա մոդել մրցանակը։

Նա հայտնվել է Nina Ricci-ի գովազդներում։

## Անձնական կյանք
2011 թվականի հունիսին, Գուստավսոնը ավարտել է St Martins գիմնազիան Սունդբյուբերգում, Շվեդիա։ Նա հույս ունի նորաձևության ոճաբան դառանալու և հետաքրքրված է ձևանմուշների և արտադրանքի դիզայնով։ Նա նաև ցուցաբերել է հետաքրքրություն դերասանական կարիերա սկսելուն, 2014 թվականին ասելով որ, նա հնարավոր է տեղափոխվի թատրոն կամ կինո։ Գուստավսոնը ամուսնացել է լուսանկարիչ Յալմար Ռեխլինի հետ 2015 թվականի մայիսի 30-ին Շվեդիայում։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆրիդա Գուստավսոնը Style.com-ում
* Ֆրիդա Գուստավսոնը  *[[New York (ամսագիր)|New York]]* ամսագրում
* Ֆրիդա Գուստավսոնը Design Scene-ում
* 
* 

Կատեգորիա:1993 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Շվեդ մոդելներ
Կատեգորիա:Շվեդ դերասանուհիներ
Ասիագո-DLR աստերոիդների հետազոտություն

**Ասիագո-DLR աստերոիդների հետազոտություն** (), աստղագիտական հետազոտությունների ծրագիր, որն անց է կացվում 2001 թվականից։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է աստերոիդների և գիսաստղերի որոնումը, հատուկ ուշադրություն դարձնելով Երկրին մոտեցող աստերոիդների վրա։ Փոքր մոլորակների կենտրոնի տվյալներով ADAS ծրագիրը գրանցված է որպես ավելին քան 200 աստերոիդների հայտնաբերող։

Հետազոտությունը համատեղ անց է կացվում Պադուայի համալսարանի Աստղագիտության բաժին (օգտագործելով Ասիագո աստղադիտարանի Սիմա Էկարի դիտարկումների կայանը) և Գերմանական ավիա-տիեզերական կենտրոնի *Տիեզերական տվիչների տեխնոլոգիայի և մոլորակային հետազոտությունների ինստիտուտի* կողմից։ ADAS ծրագրին շնորհվել է «209» ՄԱՄ կոդը։ Հիմնական հետազոտողներն են Սեզարե Բարբերին (Պադուա/Ասիագո) և Գերհարդ Հանը (Բեռլին/DLR): Հետազոտությունը համագործակցում է Ուպսալա-DLR աստերոիդների հետազոտություն (UDAS) ծրագրի հետ։

## Կիրառվող գործիքներ
* 67/92-սմ Շմիդտի աստղադիտակ (F=215 սմ, f/3,2) — այս տիպի ամենամեծ աստղադիտակը Իտալիայում

## Հետազոտությունների ուղղություններ
* Նոր աստերոիդների և գիսաստղերի որոնում
* Աստերոիդների և գիսաստղերի աստղաչափական հետազոտություններ

## Հիմնական նվաճումներ
* Հայտնաբերվել է 176 աստերոիդ 2001-ից սկսած։
* Հրապարակվել են 15367 աստղաչափական դիտարկումների տվյալներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հետազոտության պաշտոնական էջ 

**Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում հրապարակումներ՝**
* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումներ
* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումներ

**NASA ADS տվյալների բազայում հրապարակումներ:**
* Որոնում «Cima Ekar-ADAS» բառերով

Կատեգորիա:Փոքր մարմինների որոնման ծրագրեր
Ուպսալա-ԷՍՕ աստերոիդների և գիսաստղերի հետազոտություն

**Ուպսալա-ԷՍՕ աստերոիդների և գիսաստղերի հետազոտություն** (), աստղագիտական հետազոտությունների ծրագիր, որն անց էր կացվում 1992-ից 1993 թվականները Եվրոպական հարավային աստղադիտարանում (Չիլի) և Ավստրալիական աստղադիտարանում (Սայդինգ Սփրինգի աստղադիտարան, Ավստրալիա)։ Ստացված արդյունքները մշակվում էին  Ուպսալայի աստղադիտարանում։ Հետազոտությունների մասին աշխատությունը հրատարակվել է 1996 թվականին։

Հետազոտության ընթացքում հայտնաբերվել են բազմաթիվ նոր աստերոիդներ, կատարվել է ավելին քան 15 000 աստղաչափական դիտարկումներ և հաշվարկվել են 2500 նոր աստերոիդների ուղեծրերը։

Հետազոտության ընթացքում նաև կատարվել են Յուպիտերի փոքր արբանյակների դիտարկումներ։

Ծրագիրը ղեկավարում էր Կլաս-Ինգվար Լագերկվիստը։

## Կիրառվող գործիքներ
* 1,2-մ Շմիդտի խցիկ - Սայդինգ Սփրինգի աստղադիտարան - Ավստրալիա
* 1-մ Շմիդտի աստղադիտակ ESO - Լա Սիլյա աստղադիտարան - Չիլի

## Հետազոտությունների ուղղություններ
* Յուպիտերի արբանյակների աստղաչափական հետազոտություններ
* Յուպիտերի նոր արբանյակների որոնում
* Նոր աստերոիդների և գիսաստղերի որոնում
* Աստերոիդների և գիսաստղերի աստղաչափական հետազոտություններ

## Հիմնական նվաճումներ
* Հայտնաբերվել է 1112 աստերոիդ 1992-ից 1993 թվականները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հետազոտության պաշտոնական էջ 

**NASA ADS տվյալների բազայում հրապարակումներ:**
* Որոնում «Uppsala-ESO Survey of Asteroids and Comets» բառերով

Կատեգորիա:Փոքր մարմինների որոնման ծրագրեր
Ուպսալա-DLR աստերոիդների հետազոտություն

**Ուպսալա-DLR աստերոիդների հետազոտություն** (), աստղագիտական հետազոտությունների ծրագիր, որն անց էր կացվում 1999-ի սեպտեմբերից մինչև 2005 թվականը։ Հետազտության հիմնական նպատակն է աստերոիդների և գիսաստղերի որոնում և հետազոտություններ, հատուկ ուշադրություն դարձնելով Երկրին մոտեցող աստերոիդների վրա։ Ծրագիրը իրականացվում էր Կվիստաբերգի աստղադիտարանում, որը հանդիսանում է Ուպսալայի աստղադիտարանի (UAO) մասնաճյուղ, և Գերմանական ավիա-տիեզերական կենտրոնի (Deutschen Zentrum für Luft- und Raumfahrt, DLR) հետ համատեղ։

Հետազոտությունների ծրագիրը շարունակում է ODAS ծրագրի աշխատանքը, որը ավարտվել էր ֆինանսական միջոցների բացակայության պատճառով։

UDAS-ից մի քանի տարի առաջ նույն աստղադիտարանում կատարվել է մեկ այլ հետազոտություն Ուպսալա-DLR տրոյացիների հետազոտություն (UDTS):

## Կիրառվող գործիքներ
* Շմիդտի աստղադիտակ (D = 100/135 սմ, F = 300 սմ)

## Հետազոտությունների ուղղություններ
* Նոր աստերոիդների և գիսաստղերի որոնում
* Աստերոիդների և գիսաստղերի աստղաչափական հետազոտություններ

## Հիմնական նվաճումներ
* Հայտնաբերվել է 209 աստերոիդ 1999-ից 2005 թվականները։
* Հրապարակվել են 38754 աստղաչափական դիտարկումների տվյալներ։
* Մերձերկրյա 2001 FX9 աստերոիդի հայտնաբերում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հետազոտության պաշտոնական էջ 

Կատեգորիա:Փոքր մարմինների որոնման ծրագրեր
Ցուտոմու Հիոկի

**Ցուտոմու Հիոկի** (, ), ճապոնացի աստղագետ, աստերոիդների հայտնաբերող, աշխատում է Տոկիոյի պրեֆեկտուրայի Օկուտամա քաղաքում։

Ընդհանուր առմամբ այլ աստղագետների հետ համատեղ հայտնաբերել է 56 աստերոիդ, որոնցից 38-ը համատեղ Շուջի Հայակավայի հետ։

Նրա պատվին է անվանվել (5072) Հիոկի աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի աստղագետներ
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ կաթողիկե եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

**Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ կաթողիկե եկեղեցի** անունով հայ կաթողիկե կառույցներ կան հետևյալ քաղաքներում.

* Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ կաթողիկե եկեղեցի, Լիբանանի մայրաքաղաք Բեյրութում
* Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ կաթողիկե եկեղեցի, ԱՄՆ-ի Գլենդել քաղաքում (Կալիֆոռնիա)
* Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ կաթողիկե եկեղեցի, Իրանի մայրաքաղաք Թեհրանում

## Տես նաև
* Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)
Արարատ մարզադաշտ

**Արարատ մարզադաշտ**, գտնվում է Իրանի մայրաքաղաք Թեհրանի հայաշատ Վանք թաղամասում՝ Արարատ մարզավանում։ Կառուցվել է 1971 թվականին՝ 10,000 նստատեղերով։ Կոչված է ի պատիվ Հայկական լեռնաշխարհի ամենաբարձր գագաթի՝ Արարատ լեռան։ Համալիրը պատկանում է Հայ Մշակութային Արարատ Կազմակերպությանը, որը հիմնադրվել է 1944 թվականին։ Մարզադաշտը օգտագործվում է «Արարատ Թեհրանի», ինչպես նաև կանանց ազգային հավաքականի կողմից։

## Ճարտարապետություն
Համալիրը ընդգրկում է 74.000 քառակուսի մետր տարածք։ Գտնվում է Արարատ, Ռաշիդ Յասեմի և Քորդեստան փողոցների միջև ընկած եռանկյունաձև հատվածում։ Արարատ Թեհրանի ֆուտբոլային մարզադաշտը կառուցվել է 1971 թվականին ճարտարապետ Ռոստոմ Ոսկանյանի (1932-2013) նախագծով։ Համալիրի հարավարևելյան մասում գտնվող մարզադաշտի մոտ գոյություն ունի 1987 թվականին նույն ճարտարապետի կողմից կառուցված սուրբ Խաչի մատուռը։ Վերջինս կառուցված է ի հիշատակ Իրան-իրաքյան պատերազմում (1980-88) զոհված հայ զինվորների։ ի«Արարատ» մարզահամալիրը ունի նաև երկու լողավազաններ, բասկետբոլային փակ դաշտեր, բիլիարդի սեղաններ, բադմինտոն կորտեր, թենիսի դաշտեր եւ սպորտային թանգարան։

## Մշակութային կյանք
Մարզադաշտում շատ միջոցառումների մատչելիությունը սահմանափակվում է քրիստոնյաների համար։ Քանի դեռ մուսուլմաններ ներկա չեն, քրիստոնյա տղամարդիկ և կանայք միասին են դիտում միջոցառումները, և կանանցից գլխաշոր կապել չի պահանջվում։ Մասնակիցների կարծիքով, սպորտային համալիրն ունի իր սեփական հայկական մթնոլորտը, որը շատ տարբեր է դրսի իսլամադավան աշխարհից։ Նույնիսկ մասնակիցների կողմից խոսվող գերիշխող լեզուն հայերենն է, և ոչ պարսկերենը։

Այնուամենայնիվ, կան միջմշակութային միջոցառումներ, օրինակ՝ ֆուտբոլային հանդիպումներ, որտեղ պետք է հետեւել ընդհանուր իսլամական կանոնակարգերին։ 2016 թվականի սեպտեմբերին Թեհրանի «Արարատ» համալիրում անցկացվեցին համահայկական խաղեր, որին մասնակցեցին մոտավորապես 800 հայ մարզիկներ Իրանից, Հայաստանից և Վրաստանից։ Բացման արարողությանը ներկա էր կրոնական փոքրամասնությունների հարցերով Հասան Ռուհանիի օգնական Ալի Յունեսին։ Համահայկական խաղերի սկիզբը դրվել էր 1968 թվականին՝ Թեհրանում։

## Հայտնի մարզիկներ
«Արարատ» մարզադաշտում խաղում ամենակարևոր սպորտային ակումբը «Արարատ Թեհրանն» է, որը գոյություն ուներ 1944-2009 թվականները (այժմ՝ լուծարված՝ սնանկ հայտարարվելու պատճառով)։ Այն վերականգնվել է 2014 թվականին, իսկ 2015 թվականին մասնակցել է Թեհրանի մարզային լիգայում։ Թեև երբեք իրանական ֆուտբոլում գերիշխող դեր չի խաղացել, այն ներկայացրել է առնվազն երեք հայտնի ֆուտբոլիստ։ Անդրանիկ Էսկանդարյանը հետագայում հանդես է եկել Թաջի (ներկայիս Էստեղլալ ՖԱ) համար։ Մարգար Աղաջանյանը Իրանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի մարզչական անձնակազմի կազմում է, ինչպես նաև 2014 թվականից ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթի ժամանակ մարզիչի օգնականը։ Անդրանիկ Թեյմուրյանը, որը սկսել է իր կարիերան «Արարատ» մարզադաշտում, այնուհետեւ հանդես է եկել «Բոլթոն Ուորդերս ՖԱ» Անգլիայի Պրեմիեր լիգայում, ապա Էստեղլալ ՖԱ-ում և 2015 թվականին նշանակվել է Իրանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի նոր կապիտան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թեհրանի մարզադաշտեր
Կատեգորիա:Իրանահայ սպորտ