Ուիլյամ Ուոթերհաուս

**Ուիլյամ Չարլզ Ուոթերհաուս** (), ամերիկացի մաթեմատիկոս էր։ Նա մաթեմատիկայի վաստակավոր պրոֆեսոր էր Փենսիլվանիայի պետական ​​համալսարանում, այնտեղ ավելի քան 35 տարի դասավանդելուց հետո։ Նրա կարիերայի վաղ շրջանը եղել է Կոռնելի համալսարանում։ Նրա հետազոտական ​​հետաքրքրությունների շրջանակը ներառում էր աբստրակտ հանրահաշիվ, թվերի տեսություն, խմբային սխեմաներ և մաթեմատիկայի պատմություն։

## Վաղ կյանք և կրթություն
Ուոթերհաուսը ծնվել է Գալվեստոն, 1941 թվականի դեկտեմբերի 31-ին, Ուիլյամ Թ. Ուոթերհաուսի և Գրեյս Դ. Ուոթերհաուսի որդին, բայց մեծացել է Դենվերում, Կոլորադո։ Նրա հայրը ինժեներ էր, որը աշխատում էր Միացյալ Նահանգների մելիորացիայի բյուրոյում։

Նա սովորել է Դենվերի Արևելյան ավագ դպրոցում։ Կոլորադո, Հարավային Դակոտա և Վայոմինգ նահանգները ընդգրկող ավագ դպրոցի մաթեմատիկայի մրցույթում նա ստացել է մրցույթի պատմության մեջ ամենաբարձր միավորը և օգնել է իր դպրոցին ստանալ ամենաբարձր գնահատականը։ Ավագ դասարանում նա հանձնել է Scholastic Captitude Test-ը և բանավոր մասում ստացել գրեթե կատարյալ 797 միավոր, իսկ մաթեմատիկական մասում՝ կատարյալ 800 միավոր։ Այնուհետև նա ստացել է կատարյալ 800 միավոր քոլեջի խորհրդի երեք տարբեր թեստերից՝ անգլերենի կոմպոզիցիայի, քիմիայի և առաջադեմ մաթեմատիկայի, մի սխրանք, որի մասին Associated Press-ը հոդված է հրապարակել և որը տպագրվել է երկրի մի շարք թերթերում։  *[[Թայմ|Time]]* ամսագիրը նույնպես նրա մասին հոդված է հրապարակել։ Ուոթերհաուսը ստացել է Ազգային արժանիքի կրթաթոշակ և General Motors կրթաթոշակ, նա ավարտել է Արևելյան ավագ դպրոցը 1959 թվականին։ 

Ուոթերհաուսը սովորել է Հարվարդի քոլեջում։ Այնտեղ նա աչքի է ընկել Փութնամի մրցույթում. 1960 թվականի մրցույթի երկրորդ կուրսում նա Հարվարդի երեք հոգանոց թիմի անդամ չէր, որը ընդհանուր հաշվարկով երկրորդ տեղը գրավել է, բայց անհատական ​​միավորներ է հավաքել լավագույն տասնյակի մեջ, 1961 թվականի մրցաշարում որպես կրտսեր կուրսի ուսանող նա հասավ անհատական ​​ամենաբարձր մակարդակին՝ լավագույն հնգյակում տեղ զբաղեցնելուն՝ միաժամանակ օգնելով իր Հարվարդի թիմին ընդհանուր առմամբ զբաղեցնել չորրորդ տեղը, և որպես 1962 թվականի մրցույթի ավագ կուրսի ուսանող, նա կրկին դարձել է Փութնամի կրթաթոշակառու՝ ընդգրկվելով լավագույն հնգյակում և օգնել է իր Հարվարդի թիմին ընդհանուր առմամբ զբաղեցնել երրորդ տեղը։ 

Հարվարդի քոլեջը գերազանցությամբ բակալավրի աստիճանով ավարտելուց և Phi Beta Kappa-ի անդամ ընտրվելուց հետո Ուոթերհաուսը շարունակել է ուսումը Հարվարդի արվեստի և գիտությունների ասպիրանտուրայում, որտեղ ստացել է մագիստրոսի աստիճան։ Ասպիրանտուրայում սովորելու տարիներին նա արժանացել է Ազգային գիտական ​​հիմնադրամի կրթաթոշակի։ Այնուհետև նա 1968 թվականին ստացել է դոկտորի կոչում Հարվարդի համալսարանում՝ Ջոն Թեյթի ղեկավարությամբ գրած «Աբելյան բազմազանություններ վերջավոր դաշտերի վրա» թեզի համար։

## Կարիերա

Ուոթերհաուսը սկսել է դասավանդել Կոռնելի համալսարանում 1968 թվականին։

Նա իր ողջ կարիերայի ընթացքում հետաքրքրություն է ունեցել մաթեմատիկայի պատմության նկատմամբ, և Կոռնելում սովորելու ընթացքում գրել է այդ համալսարանի Օլիվեր ակումբի վաղ տարիների պատմությունը, որը 1890-ական թվականներին Կոռնելի առաջամարտիկ մաթեմատիկոս Ջեյմս Էդվարդ Օլիվերի կողմից հիմնադրված քննարկման ֆորում էր։

Ուոթերհաուսը մնացել է Կոռնելի համալսարանի դոցենտ մինչև 1975 թվականը, որից հետո նշանակվել է Փենսիլվանիայի պետական ​​համալսարանի դոցենտ։ Նա Փենն Սթեյթում հետագայում դարձել է լրիվ պրոֆեսոր։

1980 թվականին նա ամուսնացել է Բեթի Անն Սենկի հետ, ով դոկտորանտ էր և համեմատական ​​գրականության դասախոս Փենսիլվանիայի պետական ​​համալսարանում։ Նրանք ապրում էին Փենսիլվանիայի Սթեյթ քոլեջում։

Ըստ «Centre Daily Times»-ում հրապարակված նրա մահախոսականի՝ իր կարիերայի ընթացքում Ուոթերհաուսը հրապարակել է ավելի քան 250 հոդված գիտական ​​ամսագրերում և այլ հրատարակություններում։ Նա Springer-Verlag հրատարակչության կողմից հրատարակված 1979 թվականի «Ներածություն Աֆինային խմբային սխեմաներին» դասագրքի հեղինակն էր։ Telegraphic Reviews-ը աշխատանքը բնութագրել է որպես թեմայի «բավականին ինտուիտիվ և մատչելի» մշակում, որը հարմար է երկրորդ կուրսի ասպիրանտների համար։ Springer-Verlag-ի 1986 թվականի հատորում նա խմբագրել է Գաուսի «Disquisitiones Arithmeticae»-ի Արթուր Ա. Քլարկի 1966 թվականի թարգմանությունը։ Ուոթերհաուսը և նրա կինը համագործակցել են գերմանացի մաթեմատիկոսների մի քանի աշխատությունների թարգմանությունների վրա։ Նա Ամերիկայի մաթեմատիկական ասոցիացիայի և Ամերիկյան մաթեմատիկական ընկերության անդամ էր։ 

Ուոթերհաուսը վաղուց էր հետաքրքրված դասական ուսումնասիրություններով, որպես այդպիսին, նա Մերձավոր Արևմուտքի և Հարավի դասական ասոցիացիայի անդամ էր։  Նա «Նշումներ և հարցումներ» ամսագրում հրապարակել է լեզվի և դասական գրականությանը վերաբերող մի շարք հոդվածներ, ինչպես նաև «Դասական աշխարհ» ամսագրում՝ Օվիդիոսի «Սիրահարություններ» ստեղծագործությունում հանդիպող անսովոր բառաձևի մեկնաբանումը։ Ուոթերհաուսը նաև հետաքրքրված էր մեջբերումների հետազոտմամբ՝ թե՛ Usenet լրատվական խմբի միջոցով, թե՛ The Skeptics Society-ում հրապարակումներով։

2012 թվականին Ուոթերհաուսը ստացել է վաստակավորի կարգավիճակ։

Ուոթերհաուսը մահացել է 2016 թվականի հունիսի 26-ին Փենսիլվանիա նահանգի Սթեյթ քոլեջում։

## Մրցանակներ և պարգևներ
Ուոթերհաուսը երկու անգամ արժանացել է Ամերիկայի մաթեմատիկական ասոցիացիայի Լեսթեր Ռ. Ֆորդի մրցանակին, որը շնորհվում է բացատրական գերազանցության հոդվածների հեղինակներին։ Առաջին անգամ դա տեղի է ունեցել 1984 թվականին՝ իր «Արդյո՞ք սիմետրիկ խնդիրները ունե՞ն սիմետրիկ լուծումներ» հոդվածի համար, իսկ երկրորդը՝ 1995 թվականին՝ նրա «Հակօրինակ Ժերմենի համար» հոդվածի համար։ Վերջինս բնութագրվել է որպես «պատմական և մաթեմատիկական դետեկտիվ պատմություն», որը հետաքննում է Կարլ Ֆրիդրիխ Գաուսի և Սոֆի Ժերմենի՝ ֆրանսիացի մաթեմատիկոս, որն օգտագործել է կեղծանուն՝ քողարկելու համար իր կին լինելու փաստը։ Ըստ նրա մահախոսականի՝ Ուոթերհաուսը հատուկ հպարտություն էր զգում Լեսթեր Ռ. Ֆորդի անվան երկու մրցանակները շահելու համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  ''Abelian Varieties over Finite Fields''  dissertation, at French Numdam service
* Early History of the Oliver Club at Cornell University

Կատեգորիա:Ամերիկացի մաթեմատիկոսներ