open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Լինքոլն Բարոուզ

**Լինքոլն Բարոուզ** (), հորինված կերպար, ամերիկական «Փախուստ բանտից» հեռուստասերիալի երկու գլխավոր հերոսներից մեկւ, որի դերը խաղացել է Դոմինիկ Պյորսելը։ Ամբողջ հեռուստասերիալի սյուժեում պտտվում է դատապարտյալ  Լինքոլն Բարոուզի եղբոր փոխ-նախագահի  սպանության և նրա փոքր եղբոր Մայքլ Սքոֆիլդաի, որը ստեղծել է  Փախուստ բանտից  պլանը, որպեսզի օգնի եղբորը փախչել մահացու դատավճռից։ Էպիզոդներում, դերակատարները հիշում են անցած իրադարձությունների մասին, որտեղ Լինքոլնը խաղում է Մակս Կիրշի դերը։

Ինչպես առաջին գլխավոր հերոսներում, Լինքոլնը  սերիալում խաղում է կարևոր դեր։ Եղբայրների հարաբերությունները գործնականորեն վերանայվում  են ամեն սերիալում, նրանց անձնազոհությունը հանուն միմյանց կազմում է սյուժեի մեծ հատվածը։
Առաջին հարցազրույցի ժամանակ սերիալ ստեղծողը Պոլ Շյորինգը նշում է, որ շատ բարդ է եղել դերասան ընտրել Լիկոլնա և Մայկլա դերի համար։ Դոմինիկ Պյորսելը ընտրված է եղել այդ դերի համար ընդամենը երեք օր առաջ օդաչուները սերիայի նկարահանման համար։

## Կենսագրություն
Լիկոլնը ծնվել է 1970 թվականի մարտի 17-ին։ Մանկության տարիների հայրը հեռացել է ընտանիքից, իսկ մի քանի տարի անց մահացել է մայրը։ Հայտնի է դարձել ավելի ուշ, երկու ծնողներն էլ աշխատել են ընկերությունում, և նրանք երկուսն էլ ողջ են։ Ավելին Լինքոլնը Ալդոի և Քրիստին Բարոուզի հարազատ որդին չէ, նա որդեգրված է եղել, երբ նրա հարազատ ծնողները մահացած են եղել։

Մինչև «մահը» Լինքոլնի մայրը 15 տարեկանում եղել է իր փոքր եղբոր խնամակալը։ Այն ժամանակ երբ նա թողեց դպրոցը և կապվեց հանցավոր աշխանհի հետ- հաճախակի մեղադրում էին գողության, վայրագության, կռիվների և թմրադեղ պահելու մեջ։ Երբ լրացավ Մայքլի 18 տարին, Լինքոլնը  պարտք վերցրեց 90 հազար դոլլար, որպեսզի վճարի եղբոր ուսման վարձը:Երբ լրացավ Լինքոլնի 20 տարին, ծնվեց նրա տղան, որին անվանեցին Լինքոլն Բարոուզ Միջնեկ։

Սերիալի պատմությունը սկսվում է նրանից, որ Լինքոլնը համաձայնվում է սպանությանը նրա համար, որպեսզի վերադարձնի գումարը, որը պարտք էր վերցրել։ Հանցագործությունը նա այդպես էլ չարեց, բայց արդյունքում մատնվեց։ Լինքոլնին դատապարտեցին և բանտարկեցին «Ֆոկս Ռիվեռ» բանտում, սպասելով  մահացու մահապատժի։ Իմանալով այդ մասին Մաիքլ Սկոֆիլդը հանցագործություն է կատարում, բանտ է ընկնում և պլնավորում է եղբոր փախուստը։ Արդյունքում Լինքոլնը և նրա եղբայրը ազատ են։  
 
Փախուստից հետո Լինքոլնը վերանայում է իր գործը և փորձում է ապացուցել, որ նա անմեղ է։ Ամբողջ գործողությունների ընթացքում Մաիքլ Սկոֆիլդը խաղում է վճռական դեր իր եղբոր Լինքոլնի կյանքում։ Արդյունքում Մաիքլին հաջողվում է օգնել Լինքոլնին և  համատեղ գործընթացում նրանք ապացուցում են նրա անմեղությունը, բայց և այնպես Մայքլը ընկնում է Պանամական «Սոնա» բանտը և հիմա Լինքոլնը ստիպված է լինում օգնել եղբորը փախնել:Հանցագործությունների կազմակերպությունը «Ընկերություն» գողանում է Լինքոլնի որդուն և սիրելիին Մաիքլ Սարա Տանկրեդիին, նրանով էլ շանտաժի են ենթարկում Բարոուզին, դրա դիմաց պահանջում են, որ Մաիքլը պլանավորի փախուստը «Ընկերության» գործակալ Ուիստլերին։ Պանամայում Լինքոլնը ծանոթանում է Ուիստլերի ընկերուհու հետ և միասին նրանք փորձում են իրագործել «Կամպանիաին»։ Իրադարձություններից հետո Լինքոլն Բարոուզը և Մաիքլ Սքոֆիլդը մարտնչում են Ընկերությանը վերջում ոչնչացնում նրան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հորինված մարդասպաններ
Կատեգորիա:Հորինված հանցագործներ
Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով
UP10TION

**UP10TION** կամ **U10T** (), հարավկորեական բոյ բենդ, որի կազմում են Ջինհուն, Կունը, Կոգյոլը, Վեյը, Բիտտոն, Ուշինը, Սանյոլը, Կյուչժինը, Հվանհին և Սյաոն։ Խմբի տղաներն իրենց մասին ազդարարել են *Naver TVCast* շոուի ժամանակ, 2015 թվականի հուլիսի 19-ին *T.O.P Media*-ն հայտարարեց նոր շոու-ծաղրանմանակման մասին, որի անունը «King of Masked Rookie» էր, և որի յուրաքանչյուր թողարկման մեջ պիտի բացահայտվեին «UP10TION» խմբի մասնակիցների անունները։ Այդ շուի միջոցով *T.O.P Media*-ն առաջին անգամ աշխարհին ներկայացրեց *UP10TION* խումբը։ Որոշ ժամանակ անց հայտնվեց տղաների նոր շոուն՝ «Rising! Up10tion», որով երկրպագուներին ծանոթացնելու էին խմբին։ Գոյություն ունի այդ շոուի կորեական և չինական տարբերակներըը։ 3-րդ և վերջին «U10TV» շոուի ժամանակ մարդիկ կարող էին ավելի մոտիկից ծանոթանալ տղաների բնավորություններին, տեսնել նրանց՝ դեբյուտին պատրաստվելու առանցքային պահերը և կյանքը դրանից հետո։

## Դեբյուտ
2015 թվականի սեպտեմբերի 2-ին տղաները դեբյուտի ժամանակ հայտնի դարձան ողջ Կորեայով։ 2015 թվականի սեպտեմբերի 9-ին թողարկվեց նրանց մինի ալբոմը՝ «Top Secret» ( ): Սեպտեմբերի 8-ին հայտարարվեց Չինաստանում տղաների պաշտոնական դեբյուտի ամսաթիվը՝ 2015 թվականի սեպտեմբերի 22։ Երկրպագուները սեպտեմբերի 9-ին առաջին անգամ լսեցին, թե տղաները ինչ ոճով պետք է հանդես գան խմբում, երբ ներկայացվեց ալբոմի սնիպետը (փոքրիկ հատված ամեն երգից)։ Դեբյուտի օրը պաշտոնապես բացվեց *Up10tion* երկրպագուների սրճարանը։ Նրանց դեբյուտը ցուցադրվում է «AX Hall» կայքում, որից հետո տղաներն առաջին անգամ ընկնում են *Naver* փնտրողական կայքի ցանկ և գտնվում են 2-րդ տեղում։ Սեպտեմբերի 10-ին կայացավ նրանց դեբյուտային ելույթը «M! Countdown» երաժշտական շոուի ժամանակ։

## Անդամներ

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

* Դորամա թիվի 
* 

Կատեգորիա:Երաժշտական խմբեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հարավկորեական երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Քեյ փոփ երաժշտական խմբեր
Undertale

**Undertale** ( UnderTale կամ UNDERTLAE, բառացի թարգմանությունը ՝ «Ստորերկրյա հեքիաթ» կամ «Ստորերկրյա պատմություն»), համակարգչային դերային խաղ, որը ստեղծել է ամերիկացի ինդի-խաղարտադրող Թոբի Ֆոքսը, և լույս է տեսել 2015 թվականի սեպտեմբերի 15-ին *Steam* համակարգչային դիստրիբունում։ Պատմությունը և սաունդթրեք ստեղծել է միային Թոբի Ֆոքսը, դիզայնով, նրանից բացի զբաղվել է Տեմմի Չանգը։ Տեսախաղում խաղացողը կառավարում է մի երեխայի, որը ուսումնասիրում է ստորերկրյա աշխարհը, մի մեծ փակ տարածություն, որը գտնվում է գետնի տակ։ Այդ ստորերկրյա աշխարհի բնակիչներին անվանում են հրեշներ։ Հրեշները դա բանական էակներ են, որոնք հեռացվել են երկրի մակերևույթից երկարատև պատերազմից հետո։ Երեխան դեպի մակերևույթ տանող ճանապարհին տարբեր եղանակներով շփվում է հրեշների հետ, ընդ որում խաղացողն ունի ընտրություն։ Սպանել, թե ընկերանալ նրանց հետ։ Խաղացողի ընտրությունը մեծ նշանակություն ունի խաղի ելքի վրա, խաղացողի ընտրությունից փոխվում են երկխոսությունները և անգամ խաղի վերջաբանը։ Տեսախաղը ստացել է դրական արձագանք, հիմնականում իր պատմության և գործող անձերի շնորհիվ։ Քննադատները հատկապես նշում են խաղի խելացի հումորի և մռայլ պատմության համաչափությունը, չորրորդ պատի ջարդումը, ինչպես նաև հղումը դեպի ավելի հին դերային խաղեր։

## Խաղային պրոցես
մինի|Մինի-խաղի օրինակ bullet hell ոճում
*Undertale*-ն օգտագործում է ավանդական դերային խաղերի մեխանիկան, ինչպես, օրինակ, կյանքի միավորներ, հնադարյան զենք, ազատ աշխարհ, բայց փոքրիկ տարբերություններով։ Խաղացողն կառավառում է փոքրիկ երեխային, որը ուսումնասիրում է ներքին աշխարհը, որտեղ ապրում են հրեշները, որոնց նա կարող է սպանել, ինչպես նաև կարող է ընկերանալ։ Խաղի ընթացքում խաղացողը հանդիպում է տարբեր տեսակի գլուխկոտրուկների, ինչպես նաև շփվում է տարբեր հրեշների հետ։ Խաղի ժամանակ խաղացողը կարող է հանդիպել պահպանման կետերին, որոնք օգնում են պահպանել խաղը։ Խաղի պայքարները ընդանում են «Bullet Hell» ոճով, որտեղ մենք կառավարում ենք կարմիր սրտիկին, որը խորհրդանշում է մեր երեխայի հոգին։ Խաղացողը պետք է հաշվի հարվածի պահը, որպեսզի հարվածը ավելի մեծ ուժ կրի։ Հաղթանակի դեպքում հերոսը ստանում է ՕՊ () և ոսկի։ Սակայն, խաղացողը կարող է նաև խղճալ հրեշին ՝ նրան ողջ թողնելով և ՕՊ չստանալով։ Խաղը կարելի է ավարտել՝ չսպանելով ոչ մեկին։ Պայքարի ժամանակ հրեշները խոսում են հերոսի հետ՝ ցույց տալով, թե ինչ են նրանք մտածում կամ զգում։ Պայքարի ժամանակ հրեշի ագրեսիվությունը կախված է զենքի կիրառումից։ Եթե չգործադրել ֆիզիկական ուժ, ապա կարելի է ավելի հեշտ անցնել խաղը։ Եթե խաղացողը անցնում է խաղը երկրորդ անգամ, ապա երկխոսությունները փոխվում են կախված դրանից, թե ինչպես է խաղացել խաղացողը նախորդ անգամ։ Վերջին պայքարի բոսսը փոխվում է, կախված սպանության թվից։

## Հիմնական սյուժե
Շատ ժամանակներ առաջ, երկիրը կառավարում էին երկու ռասաներ՝ մարդիկ և հրեշները։ Նրանց միջև սկսվեց պատերազմ, որի արդյունքում հրեշները պարտություն կրեցին։ Յոթ մեծ մոգերը փակել էին հրեշներին գետնի տակ, օգտագործելով մոգական արգելակի կախարդանքը։ Միակ ելքը դա Էբոթ լեռի անցքն է, որտեղ հայտնվողները երբեք չեն վերադառնում։

## Գլխավոր Գործող անձեր

## Գնահատականներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Windows տեսախաղեր
Բեսելի ճառագայթ

**Բեսելի ճառագայթը−**համարվում է էլեկտրամագնիսական,ակուստիկ,նույնիսկ գրավիտացիոն դաշտի ճառագայթում,որի ամպլիտուդը նկարագրված է առաջին կարգի Բեսելի ֆունկցիայում։
մինի|279x279փքս|Ակսիկոնիկ ոսպնյակի դիագրամը եւ դրանից ստացվող Բեսելի ճառագայթը

Բեսելի իրական ճառագայթը չի շեղվում:Դա նշանակում է,որ այն տարածվում է առանց կոտրվելու եւ ցրվելու,ի տարբերություն ասենք սովորական լույսի(կամ ձայնի) ալիքի,որոնք ցրվում են սկսած այն կետից,որի վրա սեւռված էին:Բեսելի ճառագայթը նաեւ ինքնավերականգնվող է,այսինքն ճառագայթը կարող է մի միկետում մասնակի ծածկված (թաքնված) լինի,սակայն տարածման առանցքով շարունակվող կետում ձեւափոխվում է։
մինի|279x279փքս|Բեսելի ճառագայթի լայնակի հատույթը եւ ինտենսիվության գրաֆիկը

Ինչպես հարթ ալիքի դեպքում,Բեսելի իսկական ճառագայթում հնարավոր չէ ստեղծել,քանի որ այն անվերջ է եւ անհրաժեշտ է էներգիայի անսահմանափակ քանակություն:Սակայն,հնարավոր է ստեղծել բավականին մոտ նմանակ,որը կարեւոր է օպտիկայում,քանի որ այն գրեթե չի շեղվում հաշվարկվող վերջնական կետում:Մոտեցված Բեսելի ճառագայթը ստեղծվում է Հաուսի ճառագայթի սեւեռումով ակսիկոնիկ ոսպնյակի միջոցով,որը ստեղծում է Բեսել-Հաուսի ճառագայթը;

Բեսելի ճառագայթի հատկությունները նրան դարձնում են օպտիկական ունելիի ստեղծման համար հիմնական գործիք,քանի որ ճիշտ ընտրված Բեսելի ճառագայթը պահպանում է հաստատուն սեւռման անհրաժեշտ հատկությունները,որոնք համամասնական են բռնելու հատվածին եւ նույնիսկ կարող են մասամբ «կողպել» դիէլեկտրիկի մասնիկները պահպանման ժամանակ:Հնարավոր է նաեւ առանց հավասարակշռության կետի ձգումը ճառագայթի աղբյուրին։
մինի|278x278փքս|Բեսելի ճառագայթի կենտրոնական,պայծառ տիրույթի կրկնակի կազմավորումը արգելքի ետեւում
Vanity Fair

**Vanity Fair**, ամերիկյան ամսագիր, նվիրված քաղաքականության, նորաձևության և զանգվածային մշակույթի այլ ասպեկտներին։ Հրատարակվում է Condé Nast Publications ընկերության կողմից։

## Պատմություն
Ամսագիրը ստեղծվել է 1913 թվականին, երբ Քոնդե Նաստը ձեռք է բերել տղամարդու նորաձևության *Dress* () ամսագիրը և անվանափոխել այն *Dress and Vanity Fair*-ի։ Նույն թվականին այդ անվան տակ հրապարակված էին առաջին չորս համարները։ Որոշ ժամանակ ոչ ակտիվ լինելուց հետո ամսագիրը սկսեց հրապարակվել արդեն որպես Vanity Fair: Ֆրենկ Քրոնիշիլդի () ղեկավարության տակ այն մեծ համբավ նվաճեց։ 1919 թվականին խմբագրական կազմ մտավ Ռոբերտ Բենչլին (), որը աշխատանքի վարձեց ապագա թատերագիր Ռոբերտ Շերվուդին։ Քրոնիշիլդը ամսագրի վրա աշխատանքի մեջ է ներգրավել իր ժամանակների լավագույն գրողներին. Օլդոս Հաքսլի, Թոմաս Սթեռնս Էլիոթ, Ֆերենց Մոլնար, Գերտրուդ Սթայն, Վիլյամ Սիբրուկ, Ջունա Բարնս։

1915 թվականին Vanity Fair-ի էջերում հրապարակվում էր ավելի շատ գովազդ, քան ԱՄՆ-ի ցանկացած մեկ այլ ամսագրում։ Սակայն Մեծ ճգնաժամը նպաստեց գովազդային առաջարկների նվազեցմանը, չնայած այն փաստին, որ հրատարակչության քանակը հասել է իր գագաթնակետին՝ 90.000 պատճեն։ 1935 թվականին Քոնդե Նաստը հայտարարեց, որ Vanity Fair-ը դադարեցնում է գոյությունը և միանում Vogue-ին։

1981 թվականի հունիսին հայտարարված էր, որ Condé Nast Publications ընկերությունը վերսկսում է ամսագրի հրատարակչությունը։ Առաջին համարը հայտնվեց 1983 թվականի փետրվարին։ Նրա խմբագիր է դարձել The New York Times Book Review-ից Ռիչարդ Լոքը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1913 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի թերթեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ում հրատարակվող մշակութային ամսագրեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ամսագրեր
Անտոնիա Մեյմոն

**Անտոնիա Ռուֆինա Մեյմոն Խիմենես** (, ), իսպանացի ռացիոնալիստ մանկավարժ, անարխիստ, ֆեմինիստ, ով տարբեր թեմաներով գրքեր է տպագրել։

## Կենսագրություն
Անտոնիա Ռուֆինա Մեյմոն Խիմենեսը ծնվել է 1881 թվականին Մադրիդում։ Ընտանիքը եղել է Արագոնից։ Որպես ուսուցիչ աշխատել է Սարագոսայի «Escuela Normal Femenina»: Ամուսնացել է անարխիստ, պրոֆեսոր Լորենցո Լագաունի հետ։ Մարոկկոյում պատերազմին ընդդեմ ազգային կոմիտեին անդամագրվելու համար Թերեզա Կլարամանտի և Խոսեֆա Լոպեսի հետ հետապնդվել և դատապարտվել է։ Այդ տարիներին տարբեր անարխիստական ամսագրերում, այդ թվում՝ «La Enseñanza Moderna» (Ժամանակակից կրթություն) և «Cultura y Acción» (Մշակույթ և աշխատանք) տպագրել է իր առաջին հոդվածները։ 1911 թվականին զույգին աքսորել են Բորդո։ Ամուսնու մահից երկու տարի հետո Անտոնիան համաներում է ստացել։ Հայրենիք վերադառնալով՝ ամբողջ երկրում հանդես է եկել հանրահավաքներում և որպես ուսուցիչ աշխատել Բարսելոնայի, Սան Ֆելիու դե Գիշոլսյի, Էլդայի և Բենյախանի դպրոցներում։ Իսպանիայում ղեկավարելով նատուրիստական շարժումը՝ մասնակցել և նախագահել է այդ իդեալների համագումարները Բիլբաոյում և Մալագայում։ Իսպանիայի երկրորդ հանրապետության հռչակումից հետո բնակվել է Բենյախայում, Confederación Nacional del Trabajo-ի համար կազմակերպել է հանրահավաքներ, իր սեփական տանը ձևավորել է դպրոց, մշակել ինտենսիվ սոցիալական ծրագիր կարիքավորների համար։ 1932 թվականին տպագրել է «Estudios Racionalistas», որտեղ նա ներկայացրել է մանուկների կրթության վերաբերյալ իր մտքերն անկախ սոցիալական խավից։ Իսպանական քաղաքացիական պատերազմի վերջում դատապարտվել է և մինչև 1944 թվականն ազատազրկվել։ Երկու տարի հետո մեկ տարով կրկին դատապարտվել է։ Առողջության վատթարացման պատճառով վերադարձել է Բանյախանի իր տուն և մասնավոր դասեր տվել։ Մահացել է տեղական հիվանդանոցում 1959 թվականի դեկտեմբերի 20-ին։

## Ստեղծագործություններ
### Վավերագրական գրականություն
* *Anarquismo y naturismo* (1925)
* *Hacia el ideal* (1927)
* *Amamos* (1932), with others
* *Humanidad libre. Esbozo racionalista*

### Վեպեր
* *Madre* (1925)
* *La perla* (1927)
* *El hijo del camino* (1931)

## Ծանոթագրություններ

### Մատենագիտություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Movimiento de Renovación Pedagógica 'Antonia Maymón'
* Artículo sobre Antonia Maymón en 'Rojo y Negro' (CNT) 

Կատեգորիա:Իսպանացի անարխիստներ
Կատեգորիա:Իսպանացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Իսպանացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Իսպանացի գրողներ
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ
Վոլենդամ (ֆուտբոլային ակումբ)

**«Վոլենդամ»** (), Ֆուտբոլային ակումբ Նիդեռլանդների Վոլենդամ գյուղից։ Հիմնադրվել է 1920 թվականի հունիսի 1-ին՝ «Վիկտորիա» անունով, այժմյան անունը ակումբը ստացել է 1923 թվականին։

2015/2016 մրցաշրջանում ակումբը հանդես եկավ Էրստեդիվիզիում՝ Նիդեռլանդների Առաջին դիվիզիոնում՝ զբաղեցնելով 6-րդ տեղը։

## Պատմություն
thumb|left|Կրաս մարզադաշտը
Ակումբը հիմնադրվել է 1920 թվականի հունիսի 1-ին` «Վիկտորիա» անունով։ Այս ժամանակ թիմը հանդես էր գալիս կարմիր-սև գծավոր շապիկներով և սև շորտերով։ 1923 թվականին թիմը վերանվանվել է «Վոլենդամ», մարզահագուստի գույնը փոխարինվել է նարնջագույնով։ Կապված այն հանգամանքի հետ, որ ակումբը գտնվում էր Վոլենդամ կաթոլիկական գյուղում, թիմը բավականին արագ միացավ Նիդեռլանդների Կաթոլիկական ֆուտբոլային ասոցիացիային։

1935 և 1938 թվականներին «Վոլենդամ»-ը հաղթել է Նիդեռլանդների Կաթոլիկական ֆուտբոլային ասոցիացիայի առաջնություններում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ակումբը հարկադրված միացել է Նիդեռլանդների Արքայական ֆուտբոլային ֆեդերացիային։ 1955 թվականին «Վոլենդամ»-ը մտել է Նիդեռլանդների Բարձրագույն դիվիզիոն, որը պրոֆեսիոնալ լիգայի կարգավիճակ էր ստացել։

Թիմը անմիջապես ակումբի համբավ վաստակեց, որը մեկ լքում էր բարձրագույն դիվիզիոնը, մեկ՝ կրկին վերադառնում էր. այսպես՝ ակումբի ողջ պատմության ընթացքում։ «Վոլենդամ»-ը «աճեցրեց» այնպիսի մարզիկների, ինչպիսիք են Վիմ Յոնկը, Էդվին Զուտեբիրը, ինչպես նաև՝ եղբայրներ Առնոլդ և Գերրի Մյուրենները։ «Վոլենդամ»-ը հիանալի ծրագիր ունի երիտասարդ մարզիկների վերապատրաստման համար։

## Մարզչական շտաբ
* Գլխավոր մարզիչ՝ Ռոբերտ Մոլենար  
* Մարզչի օգնական՝ Յոհան Սթյոր   
* Մարզչի օգնական՝ Բերրի Սմիթ  
* Դարպասապահների մարզիչ՝  Բելա Սենաշի

## Նախկին  խաղացողներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1920 հիմնադրումներ
Աճի սահմաններ

**Աճի սահմաններ**, Հռոմեական ակումբի զեկույց՝ հրապարակված 1972 թվականին (ISBN 0-87663-165-0): Պարունակում է մարդկանց պոպուլյացիայի աճի և բնական ռեսուրսների վերացման մոդելավորման արդյունքներ։ Զեկույցի գրելու աշխատանքների մասնակցել են Դոնելա Մեդոուզը, Դենիս Մեդոուզը, Յորգեն Ռանդերսը և Ուիլյամ Բերենս III-ը։

## 1972 թվականի World3 մոդել
1972 թվականի World3 մոդելը հաշվարկում էր ինը հիմնական փոփոխականներ.

* Չվերականգնվող ռեսուրսներ
* Արդյունաբերական կապիտալ
* Գյուղատնտեսական կապիտալ
* Ծառայությունների բնագավառի կապիտալ
* Ազատ հող
* Գյուղատնտեսական ապրանքներ
* Քաղաքային և արդյունաբերական հող
* Չմաքրվող աղտոտիչներ
* Ազգաբնակչություն։

## 1992 թվականի World3 մոդել
1993 թվականին Դոնելա Մեդոուզը, Յորգեն Ռանդերսը, Դենիս Մեդոուզը հրապարակեցին «Աճի սահմաններից դուրս» աշխատությունը, որը առաջնային մոդելի սցենարների շտկումներն էր պարունակում՝ հիմնված առաջին զեկույցի հրապարակման պահից կատարված 20-ամյա տվյալների վերլուծության վրա։

1990-ական թվականների սկզբին Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունը անցկացնում էր ծնելիության սահմանափակման գիտակցված քաղաքականություն, որը մոտավորապես համապատասխանում էր 8 սցենարին։ Մնացած երկրներում, այդ թվում՝ ամենաաղքատ երկրներում, ծնելիության սահմանափակման արգելքները գրեթե արդյունավետ չէին կամ ընդհանրապես չէին կիրառվում։ Միաժամանակ, առարկայնորեն նվազել էին ատոմային էներգետիկայի վերաբերյալ հետազոտությունները։ Այդ իսկ պատճառով 4-10 սցենարների իրագործման գործընթացը բարդացել էր։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Հարցազրույց Դենիս Մեդոուզի հետ  // «Էքսպերտ» № 16 (799), 23 ապրիլի 2012
* Աճի սահմանները՝ Հռոմի ակումբի առաջին զեկույցը  (Դ. Մ. Գվիշիանի) // Բիոսֆերա էլեկտրոնային ամսագիր № 2 2002, Ռուսաստանի ԳԱ Բնագիտության և տեխնիկայի պատմության ինստիտուտի էկոլոգիական կենտրոն
* YAN Kun(2011). The tendency equation of the total annual energy consumption and its limit value in the United States (Brief annotation of the connection equation(R)), Xi'an: Xi'an Modern Nonlinear Science Applying Institute.

Կատեգորիա:1972 գրքեր
Կատեգորիա:1972 ոչ գեղարվեստական գրքեր
Կատեգորիա:2004 ոչ գեղարվեստական գրքեր
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Գիորգի Սանայա

**Գիորգի Սանայա** (, ), վրացի հեռուստատեսային լրագրող։

## Կենսագրություն
Գիորգի Սանայան ծնվել է Վրաստանի Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթի երկրամասում 1975 թվականի փետրվարի 24-ին։

Ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետը։ Ուսանողական տարիներին իր մի շարք աշխատություններ տպագրվել են շաբաթաթերթերում և ամսագրերում։

Գիորգի Սանայան եղել է շատ սիրված հեռուստատեսային անձնավորություն, որպես իր հեղինակային *«Գիշերային կուրիեր»* լրատվական ծրագրի հեղինակ։ Առավել հայտնի է իր հակակոռուպցիոն հայտարարություններով։

2001 թվականի հուլիսի 26-ին Գիորգին սպանվել է իր իսկ բնակարանում։ Նրա սպանության լուրը հանկարծակիի է բերում վրաց ժողովրդին և այն դառնում է ցույցերի և բողոքների առիթ։ Վրաստանի կառավարությունները հանդես եկավ հայտարարությամբ, որ ամեն գնով կգտնի մարդասպանին։

Որոշ ժամանակ անց սպանության գործով ձերբակալվել է ոմն Գիորգի Խուրթսիլվալա անունով անձ, որին Վրաստանի դատարանը դատապարտել է 13 տարի ազատազրկման։

Գիորգին թաղված է Սաբուրթալոյի վրաց մեծերի պանթեոնում։ Գիորգի Սանայան եղել է ամուսնացած և ունեցել է մեկ որդի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գիորգի Սանայայի պատվին կանգնեցվել է հուշարձան 
* Սպանվել է Գիորգի Սանայան 

Կատեգորիա:Հուլիսի 26 մահեր
Կատեգորիա:2001 մահեր
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Վրացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Ալբերտ Պողոսով

**Ալբերտ Վազգենի Պողոսով** (), հայ հոգեբույժ, թմրաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1992), պրոֆեսոր (1994):

## Կենսագրություն
Ալբերտ Պողոսովը ծնվել է Դուշանբեում։ 1976 թվականին ավարտել է Դուշանբեի բժշկական ինստիտուտը։ 1977-1999 թվականներին աշխատել է Դուշանբեում, 1981-1999 թվականներին՝ Դուշանբեի բժշկական ինստիտուտի հոգեբուժության ամբիոնում։ 1993-1994 թվականներին եղել է Տաջիկական ԽՍՀ առողջապահության նախարարության գիտության, ծրագրավորման և տեխնիկայի բաժնի պետ, 1994 թվականից՝ Կուրսկի (ՌԴ) բժշկական համալսարանի հոգեբուժության և թմրաբանության ամբիոնի պրոֆեսոր։ 1998 թվականից ՌԴ բնական ԳԱ թղթակից անդամ, 1994 թվականից՝ հոգեբույժների և թմրաբանների Կուրսկի մարզային գիտական ընկերության վարչության անդամ։

Աշխատանքները վերաբերում են ալկոհոլամոլության, ափիոնային թմրամոլության, ինհալացիոն թունամոլության կլինիկային, ախտածագմանը, բուժմանը, թմրաբանական ծառայության կազմակերպմանը, տագնապային և հետհոգեվնասվածքային գերհույզային խանգարումների ռիսկի գործոնի, կլինիկայի և բուժման խնդիրներին։

235 գիտական աշխատանքների, գիտական-մեթոդական և ուսումնական հրատարակությունների, այդ թվում՝գրքերի, ամսագրային հոդվածների, ձեռնարկների, գործնական առողջապահության մեթոդական հանձնարարականների, 2 գյուտերի, 15 նորարարական առաջարկությունների հեղինակ է։

## Պարգևներ
* ԽՍՀՄ առողջապահության գերազանցիկ, 1981

## Երկեր
* Наркомания, Душанбе, 1987 (համահեղինակ).
* Опийные наркомании, Москва, 1998 (համահեղինակ).
* Патохимия опийных наркомании, Курск, 2001.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Դուշանբեի բժշկական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ թմրաբաններ
Կատեգորիա:Հայ հոգեբույժներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Ռաֆա Միր

**Ռաֆայել Միր Վիսենտե** (, հունիսի 18, 1997, Մուրսիա, Իսպանիա), իսպանացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող։ Հանդես է գալիս իսպանական «Վալենսիա» ֆուտբոլային ակումբի կազմում։

## Ակումբային կարիերա
### «Վալենսիա»
2012 թվականին Ռաֆա Միրը ընդունվել է «Վալենսիա»-ի ակադեմիա։ Թիմի երիտասարդական կազմում իր դեբյուտը Ռաֆան նշել է 2015 թվականին։

2016 թվականի ամռանը Ռաֆան տեղափոխվել է թիմի հիմնական կազմ։ «Վալենսիա»-ի կազմում իր դեբյուտը Ռաֆա Միրը նշել է 2016 թվականի օգոստոսի 22-ին՝ «Լաս Պալմաս»-ի դեմ խաղում։

## Անձնական կյանքը
Ռաֆա Միրի հայրը՝ Մագին Միրը ևս ֆուտբոլիստ է։ Հանդես է եկել «Մալյորկայի» կազմում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը transfermarkt.com կայքում 
* Էջը bdfutbol.com կայքում 

Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի ֆուտբոլի երիտասարդական հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լաս Պալմասի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուեսկայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նոթինգհեմ Ֆորեստի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սևիլյայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վալենսիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վուլվերհեմպտոն Ուոնդերերսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Երկու թուրքական նավերի հարձակումը «Մերկուրի» բրիգի վրա

**«Երկու թուրքական նավերի հարձակումը «Մերկուրի» բրիգի վրա»** (), հայ ծովանկարիչ Հովհաննես Այվազովսկու կտավներից։  Այն Այվազովսկին ստեղծվել է 1892 թվականին։ Նկարը վրձնել է կտավի վրա յուղաներկով։ Այս ստեղծագործության սյուժեում ընկած է այն պատումը, երբ երկու թուրքական գծանավեր՝  «Սելիմիեն»  և «Ռեալ բեյը» հարձակվում են ռուսական «Մերկուրի» բրիգի՝ երկկայմ առագաստանավի վրա։ Այսօր «Երկու թուրքական նավերի հարձակումը «Մերկուրի» բրիգի վրա» կտավը պահպանվում և ցուցադրվում է հեղինակի ծննդավայրում՝ Ղրիմի Թեոդոսիա քաղաքի Այվազովսկու պատկերասրահում։

## Բրիգի և թուրքական գծանավերի ծովամարտի պատմություն
«Երկու թուրքական նավերի հարձակումը «Մերկուրի» բրիգի վրա» կտավում Այվազովսկին պատկերել է ռուսական «Մերկուրի» բրիգի ծովամարտը թուրքական էսկադրայի գերազանցող ուժերի դեմ։ Դեպքերը տեղի են ունեցել այն ժամանահատվածում, երբ «Մերկուրին» պարեկություն էր անում Սև ծովում և Բոսֆորի նեղուցում:

Կտավում արտացոլված դեպքը կատարվել է 1829 թվականի մայիսի 14-ին, երբ «Մերկուրի» բրիգը կապիտան-լեյտենանտ, ռազմածովային հերոս Ալեքսանդր Իվանովիչ Կազարսկու ղեկավարությամբ, թույլ քամու պատճառով չկարողացավ հեռանալ թուրքական նավերի հետապնդումից։ Հետապնդող նավերը թուրքական էսկադրայի ամենամեծ ու արագընթաց գծանավերից էին։ Թուրքական առագաստանավերից մեկում գտնվում էր ռազմական նավատորմիղի կաբուդան փաշան՝ ծովակալը։ Արդյունքում ռուսական բրիգը ստիպված մենամարտի մեջ մտավ թուրքերի հետ։ Տախտակամածին կային ընդամենը 18 հրանոթներ, այն դեպքում, երբ թուրքական նավերում դրանց թիվը հասնում էր 200-ի։

Մարտի մեջ ներքաշվելու որոշումը ընդունվեց սպայական խորհրդի կողմից և հավանության արժանացավ բոլոր նավաստիների կողմից։ Դիմակայության ժամանակ, որը տևեց երկու ժամ, «Մերկուրիին» հաջողվեց կրակ բաց անելով «Ռեալ փաշայի» վրա՝ վնասազերծել դրա կայմերից մեկը։ Վերջինս ընկավ ու զրկեց նավին մանևրելու հնարավորությունից ու հետագա մարտից։ Մնալով մենակ «Սելիմե» գծանավի հետ, ռուսական բրիգը կարողացավ նույն կերպ վնասել նաև դրան։ Կայմը փլվեց և նավը ստիպված դուրս ելավ ծովամարտից։ «Մերկուրին», հընթացս երկժամյա կատաղի մարտի, շատ լուրջ վնասվածքներ ստացավ։ Արդյունքում անձնակազմից ընդամենը 4 մարդկային զոհեր տվեց։ Բրիգը հաջողությամբ վերադարձավ Սևաստոպոլ։

## Նկար
Հովհաննես Այվազովսկին այս թեմայով վրձնել է երկու կտավներ. 
# **«Երկու թուրքական նավերին հաղթելուց հետո «Մերկուրի» բրիգը հանդիպում է ռուսական էսկադրայի հետ»** (1848)
# **«Երկու թուրքական նավերի հարձակումը «Մերկուրի» բրիգի վրա»** (1892)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Айвазовский, Иван Константинович, Бриг «Меркурий», атакованный двумя турецкими кораблями - 1892 год 
* Айвазовский, Иван Константинович, Бриг "Меркурий" после победы над двумя турецкими судами - 1848 год  
* Ayvazovski iki Türk gemisine saldırıyor.6 ağustos 2007 de güncellendi. 
* İvan Ayvazovski sanatı 7 ağustos 2007 de güncellendi.  
* Brig Mercury.7 Ağustos 2007 güncellendi. 

Կատեգորիա:Հովհաննես Այվազովսկու նկարներ
Կատեգորիա:1892 նկարներ
Կատեգորիա:Նկարներ Այվազովսկու պատկերասրահից
Բագրատ Բատիկյան

**Բագրատ Թեմիկի Բատիկյան** (), հայ մաթեմատիկոս, ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (2004), պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Բագրատ Բատիկյանը ծնվել է 1948 թվականին։ 1966-1969 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի ֆակուլտետում, 1969-1972 թվականներին՝ Մոսկվայի պետական համալսարանի մաթեմատիկայի և մեխանիկայի ֆակուլտետում, 1972-1975 թվականներին՝ նույն համալսարանի ասպիրանտուրայում։ 1976 թվականին ստացել է գիտությունների թեկնածուի կոչում, 2004 թվականին՝ ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորի կոչում։ 1975-2004 թվականներին եղել է ՀՀ ԳԱԱ մաթեմատիկայի ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, 1978-1993 թվականներին՝ ինստիտուտի գիտքարտուղար, 2004 թվականից՝ տնօրեն։

## Տես նաև
* ՀՀ ԳԱԱ մաթեմատիկայի ինստիտուտ

## Երկեր
* Некоторые вопросы теории банаховых алгебр непрерывных функций : автореф. дис ... д-ра физ.-мат. наук: 01.01.01 / Баграт Тумикович Батикян .– Ереван : Б.и., 2004.
* О точках ветвления спектра алгебраического расширения равномерной алгебры, Б. Т. Батикян, Функц. анализ и его прил., 36:2 (2002), 77–80	
* Об алгебраическом расширении A(E), Б. Т. Батикян, С. А. Григорян, Матем. заметки, 72:5 (2002), 649–653	
* Point derivations on algebraic extension of Banach algebra, B. T. Batikyan, Lobachevskii J. Math., 6 (2000), 33–37	
* О равномерных алгебрах, содержащих A(K), Б. Т. Батикян, С. А. Григорян, УМН, 40:2(242) (1985), 169–170	
* О логарифмах модулей обратимых элементов банаховой алгебры, Б. Т. Батикян, Матем. заметки, 23:3 (1978), 373–377	
* Замечание о нелокальных алгебрах, Б. Т. Батикян, Е. А. Горин, Зап. научн. сем. ЛОМИ, 65 (1976), 172–177	
* Ортогональные меры к равномерным алгебрам конечного типа, Б. Т. Батикян, Матем. заметки, 18:1 (1975), 109–114	
* О функциональных алгебрах конечного типа, Б. Т. Батикян, С. А. Григорян, УМН, 29:6(180) (1974), 155–156

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Էլզա Այնշտայն

**Էլզա Այնշտայն** (, ), Ալբերտ Այնշտայնի զարմուհին և երկրորդ կինը։ Ի ծնե Էլզայի ազգանունը Այնշտայն է եղել, բայց փոխել է այն իր առաջին ամուսնու՝ Մաքս Լուենթալի ազգանվամբ, իսկ երբ 1919 թվականին ամուսնացել է Ալբերտի հետ, վերականգնել է այն։

## Կենսագրություն
Էլզան՝ Ռուդոլֆ Այնշտայինի դուստրը, ծնվել է 1876 թվականին Հեխինգենում։ Նա երկու քույրեր ուներ՝ Պաոլան (1878–1955) և Հերմինեն (1872–1942)։ Ռուդոլֆը կտորեղենի արտադրությամբ էր զբաղվում Հեխինգենում։ Մյունխեն կատարած ընտանեկան մշտական այցլելությունների ընթացքում նա հաճախ խաղում էր իր զարմիկ Ալբերտի հետ։ Իր Շվաբական ակցենտով նա Ալբերտին կոչում էր «Ալբերտլ»։
Նրանց ճանապարհները բաժանվեցին, երբ 1894 թվականին Ալբերտը լքեց Գերմանիան՝ հետևելու իր ընտանիքին դեպի Միլան։

## Ամուսնական կյանքը
1896 թվականին Էլզան ամուսնացավ կտորեղենի վաճառքով զբաղվող Մաքս Լուենթալի հետ (1864–1914), ով Բեռլինից էր։ Նրանք երեք երեխա ունեցան՝ Իլսը, Մարգոթը և մի որդի, ով մահացել է ծնվելուց կարճ ժամանակ անց 1903 թվականին։ Նրանք միասին ապրել են Հեխիգենում։ 1902 Մաքս Լուենթալը աշխատանքի անցավ Բեռլինում։ Նա բաժանվեց Մաքսից 1908 թվականի մայիսի 11-ին և իր երկու դստրերի հետ տեղափոխվեց Հաբերլենդտրաս իր ծնողների բննակարանից մի հարկ վերև ապրելու Բեռլինում։
[thumb|left|Էլզա Այնշտայնը ամուսնու՝ [Ալբերտ Այնշտայնի հետ]]
Նա հարաբերություններ սկսեց իր զարմիկ Ալբերտ Այնշտային հետ 1912 թվականին, երբ Ալբերտը դեռևս ամուսնացած էր իր առաջին կնոջ՝ ֆիզիկոս Միլևա Մարիչի հետ։ Ալբերտը Մաիչից վերջնականապես բաժանվեց 1919 թվականի փետրվարի 4-ին և ամուսնացավ Էլզայի հետ 1919 թվականի հունիսի 2-ին։
Էլզայի և Ալբերտի մայրերը քույրեր էին, իսկ նրանց հայրերը՝ զարմիկներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի հրեաներ
Կատեգորիա:Հրեա քաղաքական գործիչներ
Միջավայրում էլեկտրամագնիսական դաշտի հավասարումները

Համարելով միջավայրում կատարվող պրոցեսները տեղակայված և ոչ իներցիոն հաստատենք հետևյալ կապերը

\overrightarrow{D}=\varepsilon_0\varepsilon\overrightarrow{E} (1)

\overrightarrow{B}=\mu_0\mu\overrightarrow{H} (2)

\overrightarrow{j}=\overrightarrow{E}\sigma (3)

Հիշեցնենք, որ \varepsilon և \mu կոչվում են հարաբերական դիէլեկտրիկ և մագնիսական թափանցելիություն, \sigma-ն տեսակարար հաղորդականություն։

(1) - (3) կկոչվեն միջավայրի նյութական հավասարումներ։

Առհասարակ, նյութը ինքնուրույն չի ստեղծում մակրոսկոպիկ հետազոտելի դաշտ(բացառություն է կազմում հաստատուն մագնիսը)։

Դա բացատրվում է ներքին պրոցեսների հավասարակշռությամբ նյութի միկրոսկոպիկ մակարդակում։ Մասնավորապես, դրական և բացասական լիցքերը չեզոք են ։ Բայց արտաքին (կողմնային) դաշտի ազդեցության տակ այդ լիցքերի փոխադարձ կոմպենսացիան այսպես թե այնպես խախտվում է։ Կարելի է ասել , որ արտաքին էլեկտրական դաշտի առկայության դեպքում որոշակիորեն դեֆորմացվում և ապակողմնորոշվում են ատոմներն ու մոլեկուլները, որոնց լիցքերը շարունակում են կապված մնալ նյութի կայուն կառուցվածքում։ Լիցքերի շեղման արդյունքում գոյանում է չկոմպենսացված ներքին դաշտ, որը արտաքինին վերադրվելով բավականաչափ փոփոխում է վերջինիս։ Դա կոչվում է միջավայրի բևեռացում։ Համապատասխան պրոցեսը, կապված մագնիսական դաշտի հետ, կոչվում է մագնիսացում։

Որևէ միջավայրում գոյություն ունեցող դաշտի ինդուկցիաները կլինեն

\overrightarrow{D}=\overrightarrow{P}+\overrightarrow{D_z}

\overrightarrow{B}=\overrightarrow{M}+\overrightarrow{B_z}

\overrightarrow{P} և \overrightarrow{M} ավելացումները կկոչվեն բևեռացվածություն(էլեկտրական բևեռացում) և մագնիսացվածություն (մագնիսական բևեռացում) ։ Այդ երկու պրոցեսները իրարից անկախ են հանդես գալիս , այսինքն առաջինը կապված է միայն էլեկտրական դաշտի հետ , իսկ երկրորդը մագնիսականի ։

\overrightarrow{P}=\overrightarrow{E}\varepsilon_0\chi^e

\overrightarrow{M}=\overrightarrow{H}\mu_0\chi^m

որտեղ չափ ունեցող \chi^m և \chi^e գործակիցները կոչվում են միջավայրի էլեկտրական և մագնիսական ընկալունակություներ։ Նրանք արտահայտում են արտաքին դաշտի ազդեցության միջավայրի պատասխանի չափը։

\varepsilon=1+\chi^e

\mu=1+\chi^m

(1) և(2)  -ում \varepsilon_a=\varepsilon\varepsilon_0  և  \mu_a=\mu\mu_0 - իրական կամ կոմպլեքս թվեր են։ Եվ \overrightarrow{D}\parallel\overrightarrow{E}, \overrightarrow{B}\parallel\overrightarrow{H},  եթե միրավայրը իզոտրոպ է ։ Անիզոտրոպ  միջավայրում \varepsilon_a և \mu_a
 տենզորի տեսք ունեն \parallel\varepsilon_a\parallel, \parallel\mu_a\parallel (նկարագրվում են 9 թվով)։

\mu_a=\begin{Vmatrix} \mu_{x x} & \mu_{x y} & \mu_{x z} \\ \mu_{y x} & \mu_{y y} & \mu_{y z} \\ \mu_{z x} & \mu_{z y} & \mu_{z z}\end{Vmatrix}

Անիզոտրոպական միշտ կապված է այն երևույթի հետ , երբ նյութերում առկա է մի ինչ որ տարածական առավելագույն ուղղություն:այդպիսի նյութի օրինակներ են. քվարցի բյուրեղավանդակը՚ իր մի հատկորոշիչ առանցքի գոյությամբ և ֆեռոմագնետիկ նյութը՚ արտաքին մագնիսական դաշտում։
Apple A10

**Apple A10** (A10 Fusion chip, APL1W24) — 64 բիթանոց, 2016 թվականի 4-միջուկային ARM միկրոպրոցեսորով ARMv8-A Apple ընկերության կառուցվածքով Apple Ax շարքից։ Պատրաստվում է 16 նանոմետրային TSMC արտադրողի FinFET տեխնիկական գործընթացով, այլ արտադրողների մասին տեղեկություններ չկան։

## Նկարագրություն
Չիպը ներկայացված է եղել 2016 թվականի սեպտեմբերին Apple iPhone 7 և iPhone 7 Plus սմարթֆոնների հետ։ Բաղկացած է 3․3 միլիարդ տրանզիստորից 125 կվ/մմ տարածքի վրա։ Ունի չորս ARMv8 պրոցեսորային միջուկ՝ երկուսը բարձր կատարողական Hurricane-ի ընդհանուր նպատակի համար, որոնք կարող են միաժամանակ ընտրել և վերծանել մինչև 6 հրահանգ մեկ ցիկլի ժամանակ, և 2 տնտեսող և էներգաարդյունավետ Hurricane-ի միջուկ։ The Linley Group-ի վերլուծաբանների գնահատմամբ, ովքեր ուսումնասիրել են Apple A10 Fusion չիպի արտադրողականությունը, նոր ARMv8 Apple-ի միջուկները՝ Hurricane-ը և Zephyr-ը, գրավում են տարածքի մեծ մասը, բայց ցույց են տալիս լավագույն արտադրողականությունը, քան որևէ մեկ այլ մրցակցող պրոցեսորի միջուկ։ Պրոցեսորի աշխատանքի հաճախականությունները չեն բացահայտվել։ Ներդրված 6-միջուկային պրոցեսորը (GPU), հավանաբար, հայտնագործված է եղել Imagination Technologies-ի կողմից, ինչպես և Apple Ax-ի հին շարքի չիպերը։
Չիպի համակարգում ներդրված է շարժումների մշակման հատուկ մասնագիտացված պրոցեսոր M10։
InFO տեխնոլոգիայով կառուցված միկրոհավաքածուի կառուցվածքի մեջ մտնում է LPDDR4 ստանդարտով օպերատիվ հիշողություն 4 չիպ քանակով։ Apple-ը պնդում է, որ իր նոր չիպն ունի 40%-ով ավելի շատ CPU-ի արտադրողականություն և 50%-ով GPU-ի, քան թե իր նախնի Apple A9-ը։

## Օգտագործում
Սարքեր, որոնք օգտագործում են Apple A10 պրոցեսոր։
iPhone 7 (սեպտեմբեր 2016)
iPhone 7 Plus (սեպտեմբեր 2016)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էփլ
Կատեգորիա:ARM ճարտարապետություն
Արմենիան փաուեր

**«Արմենիան փաուեր»** (, թարգմանաբար՝ **«Հայկական ուժ»**, հայտնի նաև որպես՝ **«Հայկական մաֆիա»**, կամ **Հայկական խմբավորում**), հանցավոր կազմակերպություն և փողոցային բանդա ԱՄՆ-ում, որի կենտրոնը գտնվում է Կալիֆորնիայի Լոս Անջելես քաղաքում։ Խմբավորումը զբաղվում է թմրամիջոցների շրջանառությամբ, սպանություններով, մեքենայություններով, անհատական ինֆորմացիաների գողությամբ, անօրինական խաղերով, կողոպուտներով և ունի ավելի քան 250 անդամ։ Համաձայն ԱՄՆ դաշնային դատախազության տվյալների` խմբավորման հետ կապի մեջ են մի քանի հարյուր անձ։

## Պատմություն
«Արմենիան փաուեր» խմբավորումը երկարատև կապի մեջ է ռուսական մաֆիայի հետ, քանի որ ինչպես Խորհրդային Միության, այնպես էլ այսօրվա Ռուսաստանի քրեական աշխարհը բազմազգ է։ Խմբավորումն ունի նաև որոշ իսպանալեզու անդամներ։ 1988 թվականի ամռանը խմբավորման երկու տասնյակ անդամներ իրենց ձեռքը վերցրին Արևելյան Հոլիվուդի մինի մարկետներից մեկին կից ավտոկայանատեղին և այն դարձրին իրենց շտաբ-գրասենյակը։ «Արմենիան փաուեր» խմբավորման անդամները սովորաբար կրում են քաղաքի փողոցային բանդաների դասական հագուստ` խակի գույնով լայն, պարկանման շալվարներ, սպիտակ սպորտային վերնաշապիկներ, մազերի համար ցանց, մուգ կապույտ գլխարկ և LOCS ոճով արևապաշտպան սև ակնոց։ Շատերն ունեն դաջվածքներ և կրում են զենքեր։

Համարվում է, որ «Արմենիան փաուերն» է պատասխանատու 1997 թվականին տեղի ունեցած տասնյակ սպանությունների համար, որոնք իրականացվել են շարժվող մեքենայից։

Խմբավորումն ունի ավելի քան 250 անդամ, որն առանձնապես շատ չէ` հաշվի առնելով ԱՄՆ-ի մյուս էթնիկ խմբավորումները։ Խմբի ձևավորմանը նպաստել է Լոս Անջելեսի բազում հանցավոր խմբավորումների առկայությունը։

«Արմենիան փաուերն» իրենից ներկայացնում է ոչ թե փողոցային ավազակություններ, այլ բարձր մակարդակով կազմակերպված հանցավոր խումբ։ 2010 թվականին բացահայտվեց, որ «Արմենիան փաուերը» ներգրաված է դեղերի ապօրինի վաճառքի մեջ։

### Լատինա-հայկական հակամարտություն
2000-ականների սկզբին «Արմենիան փաուերը» հակամարտության մեջ մտավ լատինամերիկյան խմբավորման անդամների հետ, սակայն վերջին տարիներին այդ հակամարտությունը մեղմացել է։ 2000 թվականի մայիսի 22-ին լատինամերիկյան «White Fence» (Սպիտակ ցանկապատ) խմբավորման անդամ Խոսե Արգուետան սպանեց «Արմենիան փաուերի» հիմնադիրներից Արմեն Պետրոսյանին (մականունը՝ «Silent»)։ Նույն թվականի մայիսի 24-ին լատինամերիկյան բանդայի անդամները Հոլիվուդի ռեստորաններից մեկում հայ սպանեցին, որին հետևեց «Արմենիան փաուերի» պատասխանը։ Նշվում է, որ դա մեկ ամսում հայկական և լատինամերիկյան խմբավորումների երրորդ բախումն էր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ARMENIAN GANGS: A COMMUNITY TIME-BOMB
* Armenian Power-ը «նման է իտալական հին մաֆիայի և փողոցային ավազակախմբերի ամուսնության»
* Armenian criminal enterprise dealt serious blow

Կատեգորիա:Ամերիկահայ հասարակական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Կազմակերպված հանցագործություն ըստ էթնիկ խմբի
Ռոզա Դուբովսկի

**Ռոզա Դուբովսկի** (ծննդյան անունը՝ **Ռոզա Չանկովսկի**, ), Ռուսական կայսրությունում ծնված ֆեմինիստ, ակտիվիստ, անարխիստ։ Ներգրավված է եղել Արգենտինայի տարածաշրջանային աշխատանքային ֆեդերացիայում (FORA):

Հիմնադրել է Էմմա Գոլդման գրադարանը։

## Կենսագրություն
Ռոզա Չանկովսկին ծնվել է Ցարական Ռուսաստանում հրեական ընտանիքում։ 1905 թվականին Ռոզայի ամուսինը՝ Ալֆրեդ Դուբովսկին, ներգրավված էր զանգվածային անկարգություններում, որոնք հանգեցրեցին 1905 թվականին ռուսական հեղափոխությանը։ Ռոզան նույնպես ներգրավվել է անարխիստական շարժման մեջ։ Ամուսնական զույգը Ռուսաստանից փախել է Թուրքիա, այնտեղից՝ Ռոզան մեկնել է Ֆրանսիա, ամուսինը՝ Բուենոս Այրես։ 1907 թվականին Ռոսարիոյում նրանք կրկին միավորվել են։ Ռոզա Դուբովսկին եղել է գլխարկ պատրաստող, ամուսինն աշխատել է երկաթուղում։ Ռոզան Արգենտինայում հարել է կանանց ռազմատենչ անարխիստական շարժմանը։ Հիմնադրել է Էմմա Գոլդման գրադարանը, որը մասնագիտացել է կանանց հիմնահարցերով։ 1930 թվականին Արգենտինայում պետական հեղաշրջման ժամանակ Դուբովսկին ամուսնու և վեց երեխաների հետ փախել է Բուենոս Այրես, որտեղ ամուսինը մահացել է 1934 թվականին։ Դուբովսկին սկսել է աշխատել պաստառագործության ոլորտում։ Նա անդամագրվել է Արգենտինայի տարածաշրջանային աշխատանքային ֆեդերացիային։ Նրա դուստրը՝ Սառան, նույնպես ներգրավված է եղել կանանց անարխիստական շարժման մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագիտություն
* Mendes, P. (2014-05-20). Jews and the Left: The Rise and Fall of a Political Alliance. Springer. ISBN 978-1-137-00830-5.

Կատեգորիա:Արգենտինացի անարխիստներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի հասարակական գործիչներ
Թո պալատ

**Թո պալատ** (), պալատ Ֆրանսիայի Ռեյմս քաղաքում, Ռեյմսի արքեպիսկոպոսության պատմական նստավայրը։ Պալատի պատմությունը անխզելիորեն կապված է ֆրանսիական միապետության հետ, քանի որ շատ թագավորներ թագադրվել են պալատին կից Ռեյմսի տաճարում։

Պալատի տեղում արդեն մ. թ. ա. 6-7-րդ դարերում գոյություն է ունեցել հռոմեա-գալլական ոճի վիլլա, որ հետագայում անցել է Կարոլինգների արքայատոհմին։ Պալատի մասին թվագրված առաջին տեղեկությունը վերաբերում է 1131 թվականին, որից պարզվում է, որ պալատը ձևով հիշեցնում է T տառը (հունարեն` թաու), ինչից էլ ծագել է պալատի անվանումը։ Վաղ շրջանի կառույցներից շատերը չեն պահպանվել. պահպանված ամենահին կառույցը 1207 թվականին վերածվել է մատուռի։ 1498-1509 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում այն վերակառուցվել է գոթիկայի ոճով, իսկ բարոկկո ոճով ներկայիս տեսքն ստացել է 1671-1710 թվականների ընթացքում Ժյուլ Արդիեն-Մանսարի և Ռոբերտ դե Կոտայի ջանքերով։ Պալատը 1914 թվականի սեպտեմբերի 19-ին վնասվել է հրդեհից և չի վերականգնվել մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկիզբը։

200px|մինի|ձախից|Պալատի գոբելանազարդ սրահներից մեկը
Պալատում կանգ են առել Ֆրանսիայի ապագա արքաները թագադրման արարողությունից առաջ։ Թագադրումից հետո պալատում սովորաբար կազմակերպվել է խնջույք։ Այդպիսի խնջույքի առաջին հիշատակումը վերաբերում է 990 թվականին, իսկ վերջինը` 1825 թվականին։

1972 թվականից պալատում գործում է Եկեղեցական խորանի թանգարանը, որտեղ ցուցադրվում են տաճարից քանդակներ, գոբելեններ, մասունքներ և այլ առարկաներ, որոնք կապված են եղել Ֆրանսիայի միապետների թագադրության հետ։

Թո պալատը Ռեյմսի տաճարի և Սեն Ռեմի աբբայության հետ 1991 թվականին ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ Տարեկան պալատ է այցելում մոտ 100.000 այցելու։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կայք
* Համաշխարհային ժառանգություն 

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պալատներ
Խորվաթիայի ազգային թատրոն

**Խորվաթիայի ազգային թատրոն** (; հայտնի է նաև **HNK Zagreb** տառանվամբ), ազգային թատրոն Խորվաթիայի Զագրեբ քաղաքում։ Այն Խորվաթիայի ամենահին և գլխավոր թատրոնն է։ Թատրոնը երկրի մշակութային կյանքում ունի մեծ նշանակություն։ Կառուցված է իտալական նեոբարոկկո ոճով։ Ազգային թատրոնը ենթակա է Խորվաթիայի մշակույթի նախարարությանը։

## Պատմություն
Թատրոնը Խորվաթիայի տարածքում ամենահինն է։ Կառուցվել է 1836 թվականին, որը գտնվում է «Հին Ռատուշայի» տարածքում։

Ազգային թատրոնի կարգավիճակ ստացել է 1860 թվականին, իսկ արդեն հաջորդ տարի կառույցը սկսեց ստանալ պետական օժանդակություն, ինչը նրան դարձրեց Ազգային թատրոնների եվրոպական ասոցիացիայի անդամ։

1870 թվականին թատրոնը ունեցավ իր սեփական օպերային թատերախումբը։

1895 թվականին Խորվաթիայի ազգային թատրոնը տեղափոխվել է նորակառույց մասնաշենք, որը գտնվում էր Զագրեբի կենտրոնում՝ մարշալ Տիտոյի հրապարակում, որտեղ էլ գտնվում է մինչ օրս։ Թատրոնի նոր շենքի բացմանը ներկա է եղել ավստրո- հունգարական կայսր Ֆրանց Յոզեֆ I-ը։ Կառույցը նախագծվել է ավստրիացի ճարտարապետներ Ֆերդինանդ Ֆելների և Հերման Հելմերի կողմից, որոնց գլխավորած ճարտարապետական բյուրոն կառուցել է թատրոններ Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայում։ 1995 թվականի հոկտեմբերի 14-ին թատրոնը մեծ շուքով նշել է հիմնադրման 100 ամյակը։

1905 թվականին թատրոնի մուտքի մոտ խորվաթ հայտնի նկարիչ և ճարտարապետ Իվան Մեշտրովիչը քանդակել է «Կյանքի աղբյուր» հուշարձանը։

Խորվաթական ազգային թատրոնում աշխատել են մի շարք առաջատար նկարիչներ։ Այսպես, թատրոնի առաջին տնօրենը եղել է Իվան Զայցը։ 35 տարի թատրոնի օպերային դիրիժոր է եղել Յակով Գոտովացը։ Թատրոնում է աշխատել նաև խորվաթ ռեժիսոր Բրանկո Գավելլան, ինչպես նաև խորվաթ պրիմա- բալետպարուհի Միա Սլավենսկան։

Զագրեբյան թատրոնի բեմում հանդես են եկել մի շարք հայտնի դեմքեր։ Դրանց թվում են Ֆերենց Լիստը, Սառա Բեռնարը, Ֆրանց Լեհարը, Ռիխարդ Շտրաուսը, Ժերար Ֆիլիպը, Վիվիեն Լին, Ժան Լուի Բարոն, Պիտեր Բրուքը, Մարիո դել Մոնակոն, Խոսե Կարրերասը։
## Արտաքին հղումներ
* Զագրեբի խորվաթական ազգային թանգարան  

Կատեգորիա:Խորվաթիայի թատրոններ
Կատեգորիա:Ազգային թատրոններ
Կատեգորիա:1895 կառուցումն ավարտված թատրոններ
Քրիստոֆեր Կոլամբուս

**Քրիստոֆեր Ժոզեֆ Կոլամբուս** (, ), ամերիկյան կինոռեժիսոր, սցենարիստ, պրոդյուսեր և գրող։

## Կենսագրություն
Կոլամբուսը ծնվել է Սպենգլերում, Պենսիլվանիա նահանգում։ Մանուկ ժամանակից հետաքրքրվում էր սարսափ ֆիլմերով և երազել է հետագայում զբաղվել կոմիքսների ստեղծմամբ։ Բայց սովորելով ավագ դպրոցում, նա իր մեջ բացահայտեց կիրք դեպի նկարահանումներ և որոշեց ջանքեր գործադրել իր կինոռեժիսուրայում իր կարիերայի ստեղծման համար։ Նա գնաց Նյու Յորք, որտեղ նա գրանցվեց արվեստի դպրոցում, և սկսեց նկարել կարճամետրաժ ֆիլմեր և գրել սցենարներ։

Շուտով Կոլամբուսը գրեց «Գրեմլիններ»-ի սցենարը, որը լրջորեն հետաքրքրեց Սթիվեն Սփիլբերգին։ 1984 թվականին նկարահանվել է նույնանուն ֆիլմում, որտեղ Սփիլբերգը հանդես եկավ, որպես գործադիր պրոդյուսեր։

Ռեժիսորական դեբյուտով Կոլամբուսի «Դայակի արկածները» դարձավ 1987 թվականի միջին բյուժետային հումոր։ 1989 թվականին նա գրեց «Փոքրիկ Նիմո։ Արկածներ երազների երկրում» մուլտֆիլմի սցենարը։ 1990 թվականին Կոլամբուսը ավարտին հասցրեց Սուրբ ծննդյան հումոր «Տանը մենակը» ֆիլմը, որտեղ գլխավոր դերում Մակոլեյ Կալկինն է։ Համաշխարհային կինովարձույթում ֆիլմը հավաքել է 500 միլիոն դոլար, 1992 թվականի սկզբներին բոլոր ժամանակների ամենահաջողված ֆիլմերից այն զբաղեցրեց երրորդ տեղը։ 1992 թվականին նա նկարահանել է այդ ֆիլմի շարունակությունը - «Տանը մենակ 2։ Նյու Յորքում կորածը»։

2013 թվականին նա գրեց «Գաղտնիքների տունը» վեպը Նեդ Վիզինի համահեղինակությամբ։

Հետագա իր աշխատանքներում Կոլամբուսը ներառում է այնպիսի նշանավոր ֆիլմեր, ինչպիսիք են «Տիկին Դաուտֆայրը» և «Երկհարյուրամյա մարդը»։ Ինչպես նաև նա հանել է Հարի Փոթերի երկու մասերը- «Հարրի Փոթերը և Փիլիսոփայական քարը» (2001) և «Հարրի Փոթերը և Գաղտնիքների սենյակը» (2002)։

Այսօր Քրիստոֆեր Կոլամբուսը ապրում է Սան-Ֆրանցիսկոյում, ամուսնացած է , ունի 4 երեխա։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Շամբ (այլ կիրառումներ)

**Շամբ** անունը կարող է վերաբերել՝
* Շամբ՝ գյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզի Սիսիան համայնքում,
* Շամբ՝ գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Որոտանի ձախ վտակը,
* Շամբ՝ ջրամբար Հայաստանի Սյունիքի մարզում՝ Որոտան գետի վրա,
* Շամբ՝ ջրաէլեկտրակայան Հայաստանի Սյունիքի մարզում, հանդիսանում է Որոտանի կասկադի մաս։
Գագիկ Ստամբոլցյան

**Գագիկ Գրիգորի Ստամբոլցյան** (), հայ պլաստիկ վիրաբույժ։ Հայաստանի առողջապահության նախարար (1997-1998)։ Ռուսաստանի բնական գիտությունների ակադեմիայի անդամ (1999)։

## Կենսագրություն
Գագիկ Ստամբոլցյանը ծնվել է Երևանում։ 1980 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը, 1981 թվականին՝ Երևանի շտապ օգնության թիվ 1 հիվանդանոցի ինտերնատուրան, 1983-1985
թվականներին կլինիկական օրդինատուրան անցել է Մոսկվայի Վիրաբուժության համամիութենական գիտական կենտրոնի Ընդհանուր վիրաբուժության բաժանմունքում։ 1980-1983 թվականներին եղել է Երրորդ կլինիկական հիվանդանոցի ընդհանուր վիրաբույժ, 1985-1990 թվականներին՝ Վիրաբուժության համամիութենական գիտական կենտրոնի վիրաբույժ։ 1990-1991 թվականներին վերապատրաստվել է Յեյլի համալսարանում։

1991-1994 թվականներին աշխատել է Միքայելյան վիրաբուժության ինստիտուտում բաժնի վարիչ, պլաստիկ վիրաբուժության կենտրոնի ղեկավար, 1994-1997 թվականներին՝ «Էրեբունի» բժշկական կենտրոնի բաժնի վարիչ։ 1997-1998 թվականներին եղել է Հայաստանի առողջապահության նախարար։ 1998-2000 թվականներին եղել է Երևանի վերականգնողական վիրաբուժության կենտրոնի տնօրեն, 2000-2003 թվականներին՝ «Սուրբ Ներսես Մեծ» բժշկական համալիրի գործադիր տնօրեն։ 2003 թվականի մայիսի 25-ից դեկտեմբերի 3-ը եղել է Հայաստանի Ազգային ժողովի պատգամավոր, բնապահպանության, առողջապահության, սոցիալական հարցերով մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ։ 2003-2012 թվականներին եղել է «Քանաքեռ-Զեյթուն» բժշկական կենտրոնի տնօրեն։ 2012 թվականին հիմնադրել և ղեկավարում է «Ավանգարդ Մեդ» բժշկական կենտրոնը։ 2013 թվականին կազմակերպել և ղեկավարել է «Պլաստիկ վիրաբուժության տեխնոլոգիական ինովացիաների 4-րդ միջազգային կոնգրեսը»։

## Անդամակցություն
* Հայաստանի պլաստիկ ռեկոնստրուկտիվ և Էսթետիկ վիրաբույժների ասոցիացիայի անդամ (AAPRAS)
* Եվրոպայի պլաստիկ ռեկոնստրուկտիվ և Էսթետիկ վիրաբույժների միության անդամ (ESPRAS)
* Պլաստիկ ռեկոնստրուկտիվ և Էսթետիկ վիրաբուժության միջազգային կոնֆեդերացիայի անդամ (IPRAS)
* Պլաստիկ ռեգեներատիվ վիրաբուժության միջազգային միության անդամ (ISPRES)
* Պլաստիկ էսթետիկ վիրաբուժության եվրոպական ասոցիացիայի անդամ (EAES)
* Ռուսաստանի բնական գիտությունների ակադեմիայի անդամ (1999)

## Պարգևներ
* ԵրՊԲՀ ոսկե մեդալ
* Ֆրիտյոֆ Նանսենի մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ թերապևտներ
Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Բորի կանխադրույթներ

**Բորի կանխադրույթներ,** հիմնական ենթադրական պնդումներ ձևակերպված Նիլս Բորի կողմից 1913 թվականին, որոնք բացատրում են ջրածնի և ջրածնանման ատոմների (Բալմեր-Ռիդբերգի բանաձև) գծային սպեկտրի օրինաչափությունները և լույսի կլանման և արձակման քվանտային բնույթը։ Բորը օգտվել է Ռեզերֆորդի ատոմի մոլորակային մոդելից։

## Կախադրույթներ
մինի|Բորի ատոմի մոդելը
* Ատոմը և ատոմական համակարգերը տևական ժամանակ կարող են մնալ միայն հատուկ ստացիոնար կամ քվանտային վիճակներում, որոնցից յուրաքանչյուրին համապատասխանում է որոշակի էներգիա։ Ստացիոնար վիճակում ատոմը էլեկտրամագնիսկան ալիք չի ճառագայթում։
* Լույսի ճառագայթում տեղի է ունենում, երբ էլեկտրոնը մեծ էներգիայով ստացիոնար վիճակից անցնում է ավելի ցածր էներգիայով ստացիոնար վիճակ։ Ճառագայթված ֆոտոնի էներգիան հավասար է այդ ստացիոնար վիճակների էներգիաների տարբերությանը։Ջրածնի ատոմում էներգիական մակարդակները գտելու համար գրում են Նյուտոնի երկրորդ օրենքը կուլոնյան ձգողության ուժի դաշտում էլեկտրոնի շրջանային ուղեծրով պտույտի համար։
::  {m v^2\over r} = {Zk e^2 \over r^2}, 
որտեղ -ը էլեկտրոնի զանգվածն է, -ն՝ լիցքը, -ը՝ միջուկում պրոտոնների թիվը (ատոմային համար) և -ն՝ կուլոնյան հաստատունը, որը կախված է միավորների համակարգի ընտրությունից։

Այս բանաձևը հնարավորություն է տալիս գտնել էլեկտրոնի արագությունը շառավղից կախված՝

:  v_k = \sqrt{ Zk e^2 \over m r}. 
Էլեկտրոնի էներգիան հավասար է շարժման կինետիկ էներգիայի և նրա պոտենցիալ էներգիայի գումարին։

:  E_k = \frac{m v^2}{2}  - {Zk e^2 \over r} = - { Zk e^2 \over 2r}.  
Բորի քվանտացման պայմանի կիրառմամբ կարելի է գրել՝

: h\nu = E_2 - E_1 
::
որտեղից ուղեծրի շառավիղը արտահայտվում է  քվանտային թվով։ Էներգիայի արտահայտության մեջ շառավղի տեղադրումից ստացվում է՝
::  R_E = { m(k e^2)^2 \over 2 \hbar^2} ≈ 13,6 էՎ,
որը անվանում են Ռիդբերգի հաստատուն։ Այն հավասար է ջրածնի ատոմում հիմնական վիճակի էլեկտրոնի կապի էներգիային, այսինքն այն էներգիային, որն անհրաժեշտ է ստորին (ստացիոնար) էներգիական մակարդակում ջրածնի ատոմի իոնացման համար։

## Փորձնական ապացույց
1913 թվականին Ջեյմս Ֆրանկն ու Գուստավ Հերցը կատարեցին փորձ, որն ապացուցում էր Բորի կանխադրույթները։

## Արտաքին հղումներ
# Բորի մոդելն ու տեսությունը (անգլերեն)
# Ֆրանկի և Հերցի փորձը (անգլերեն)

Կատեգորիա:Քվանտային ֆիզիկա
Կատեգորիա:Ատոմային ֆիզիկա