Իսպանիայի զինանշան

**Իսպանիայի զինանշան** (), հերալդիկ խորհրդանիշ, որը ներկայացնում է Իսպանիան և իսպանացիներին, ներառյալ նրանց ազգային ինքնիշխանությունը և երկրի կառավարման ձևը՝ սահմանադրական միապետությունը։

## Նկարագրություն
Ներկայումս Իսպանիայում ընդունված զինանշանը հաստատվել է 1981 թվականի հոկտեմբերի 5-ին *33/1981* օրենքով։ Օրենքում զինանշանը նկարագրված է հետևյալ կերպ.

Իսպանիայի զինանշանում պատկերված է վահան, որ բաժանված է չորս մասի, որի ներքևի հատվածները փոքր-ինչ կլորավուն են։ Առաջին մասում կարմիր ֆոնին պատկերված է երեք աշտարակներով ոսկեգույն ամրոց` կապույտ պատուհաններով ու դարպասներով։ Երկրորդ քառորդում արծաթագույն ֆոնին պատկերված է հետևի ոտքերին կանգնած վարդագույն առյուծ` ոսկեգույն թագով։ Երրորդ քառորդում ոսկեգույն ֆոնին պատկերված են կարմիր գույնի չորս ուղղահայաց շերտեր։ Չորրորդ քառորդում կարմիր ֆոնին պատկերված են ոսկեգույն շղթաներ, որոնք խաչ են ձևավորում` կենտրոնում զմրուխտ։ Վահանի բացվածքին ներքևում նուռ է պատկերված` կարմիր միջուկով, երկու կանաչ տերևներով։

Վահանի երկու կողմերում պատկերված են արծաթագույն սյուներ, որոնք հենվում են ոսկեգույն ֆոնին և լազուր ալիքներին։ Սյուները պսակված են կայսերական ու թագավորական ոսկեգույն թագերով։ Սյուները փաթաթված են կարմիր ժապավենով, որի վրա ոսկեգույն տառերով մակագրություն կա` ձախից` «Plus», աջից` «Ultra» (լատիներեն` «Plus Ultra» - «Սահմաններից դուրս»)։ Զինանշանի վերին մասը պսակված է սրքայական թագի պատկերով, որն իրենից ներկայացնում է թանկարժեք քարերով շրջան` ութ մարգարիտներով պսակված ութ վարդակներով, որոնք վերևից փակված են ութ կիսաշրջաններով, որոնցից տեսանելի են հինգը. դրանք նույնպես զարդարված են մարգարիտներով և պսակված խաչով, ինչը խորհրդանշում է երկիրը։ Թագի ներքին հատվածը կարմիր գույնի է։

**Հոդված երկրորդ**։ Իսպանիայի զինանշանի վահանի կենտրոնում, որ նկարագրված է նախորդ հոդվածում, տեղադրված է լազուր շրջանակ` կարմիր շրջանագծի մեջ ներառված, որում պատկերված են երեք ոսկեգույն ջրաշուշաններ` երկուսը մեկի վերևում, ինչը խորհրդանշում է կառավարող Բուրբոն-Անժու դինաստիան։

Զինանշանի նշանաբանն է «Plus Ultra» ( *Սահմանից այն կողմ*, մինչև Քրիստափոր Կոլումբոսի կողմից Ամերիկայի հայտնաբերումը նշանաբանը եղել է` , բառացի` *Այլևս ոչ մի տեղ*, քանի որ համարվում էր, որ Հերկուլեսյան սյուները աշխարհի վերջն էին)։

Հետագայում ընդունվել են թագավորական երկու որոշումներ, որոնք ճշգրտում են մտցրել զինանշանի դիզայնի, չափսի, գունային երանգների և Իսպանիայում զինանշանի կիրառման կարգի մասին։
* 1981 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թագավորական որոշում *2964/1981*: Սահմանում է իսպանական զինանշանի պաշտոնական դիզայնը, կիրառումն ու չափսերը։
* 1982 թվականի սեպտեմբերի 3-ի թագավորական որոշում *2267/1921*: Ներկայացնում է գույների տեխնիկական նկարագիրը։

## Պաշտոնական դիազայն
### Գունային գամմա
Իսպանիայի զինանշանի գույները պաշտոնապես որոշվել են 1982 թվականի սեպտեմբերի 3-ի 2267 որոշմամբ միջազգային *LAB* և *CIE-1931* համակարգերով։ Իսպանական պետության արարողակարգաին ծառայությունը սահմանում է, որ «զինանշանի գույների նախընտրելի ձևը հիմնվում է ութ գույների շրջանակներում, որը պետք է կիրառվի` կախված միջավայրից ու դիմացկունությունից»։

## Զինանշանի գերբագիտական տարրեր և նշանակություն

Պատկեր:Arms of Castile.svg|Առաջին մաս: Կաստիլիայի թագավորության զինանշան
Պատկեր:Arms of León- Coat of Arms of Spain Template.svg|Երկրորդ մաս: Լեոնի թագավորության զինանշան
Պատկեր:Arms of the Former Crown of Aragon-Coat of Arms of Spain Template.svg|Երրորդ մաս: Արագոնի թագավորության զինանշան
Պատկեր:Arms of Navarre-Coat of Arms of Spain Template.svg|Չորրորդ մաս: Նավառայի թագավորության զինանշան
Պատկեր:Arms of Granada- Coat of Arms of Spain Template.svg|Ներքևի ներդիր: Գրանադայի թագավորության զինանշան
Պատկեր:Arms of Anjou- Coat of Arms of Spain Template.svg|Կենտրոնի ներդիր: Իսպանական Բուբոնների դինաստիայի զինանշան 
Պատկեր:Heraldic Royal Crown of Spain.svg|Վերին մաս: Իսպանիայի արքայական թագ. խորհրդանշում է ազգային ինքնավարությունը:
Պատկեր:Pillars of Hercules (Heraldry of Charles V).svg|Վահանի երկու կողմերում:Հերկուլեսյան սյուներ` *[[Plus ultra]]* մակագրությամբ: Սյուները պսակված են Կառլոս Մեծի կայսերական և համապատասխանաբար Իսպանիայի Թագավորության արքայական թագերով, որոնք երկրի պատմությունը ներկայացնում են և' որպես կայսրություն, և' որպես թագավորություն:


## Զինանշանի պատմություն
### Կաստիլիա և Լեոնի արքա Ֆերնանդո  III-ի զինանշան (1230)
thumb|160px|right|Ֆերնանդո III-ի զինանշան
Ֆերնանդո III Կաստիլացին, միավորելով Կաստիլիան, Լեոնը և Գալիսիան, ձևավորել է մեկ միասնական թագավորություն` Կաստիլիա և Լեոնի թագավորությունը և 1230 թվականին հաստատել Կաստիլիա և Լեոնի զինանշանը։ Ֆերնանդո III-ը գերբագիտության մեջ ներմուծել է վահանի բաժանումը չորս մասի։ Նրա օրինակին են հետևել Արագոնի և Նավառայի արքաները, նաև եվրոպական այլ միապետներ։

### Կաթոլիկ արքաներ (1469-1516)
220px|մինի|ձախից|Կաթոլիկ արքաների զինանշան (մինչև 1492)

Իսպանացի երկու կաթոլիկ միապետների` Իզաբելլա I Կաստիլացու (1451-1504) և Ֆերդինանդ II Արագոնցու (1452-1516) ամուսնությունը, որը կայացել է 1469 թվականին, հիմք է դրել Արագոնի և Կաստիլիա Լեոնի թագավորությունների միավորմանը, ինչն իր հերթին հանգեցրել է ժամանակակից Իսպանիայի ստեղծմանը։ Այս իրադարձությունը իր արտացոլումն է գտել նաև գերբագիտության մեջ։ 1475 թվականին Ֆերդինանդ II-ն ու Իզաբելլա I-ը ընդունել են նոր զինանշան, որտեղ նeրկայացված են եղել 15-րդ դարավերջի Պիրենեյան թերակղզու երկու խոշորագույն պետական միավորները` Կաստիլիայի թագավորությունը, որը ներառում էր ներկայիս Գալիսիան, Աստուրիան, Կանտաբրիան, Բասկերի Երկիրը, Ռիոխան, Կաստիլիա և Լեոնը, Մադրիդը, Էստրեմադուրան, Կաստիլիա-Լա Մանչան, Մուրսիան, Անդալուզիան և Կանարյան կղզիները, և Արագոնի թագավորությունը, որը ներառում էր ներկայիս Արագոնը, Կատալոնիան, Վալենսիան, Բալեարյան կղզիները, ինչպես նաև Միջերկրական ծովի ավազանի այլ տարածքներ։

Կաթոլիկ արքաների զինանշանի վահանը բաժանված էր չորս մասի, որոնցում պատկերված էին Կաստիլիայի թագավորության (կարմիր ֆոնին պատկերված է ոսկեգույն ամրոց` երեք աշտարակներով, դարպասներով ու պատուհաններով), Լեոնի թագավորության (հետևի ոտքերին բարձրացած վարդագույն առյուծ), Արագոնի թագավորության (ոսկեգույն ֆոնին կարմիր գույնի չորս շերտեր) և Երկու Սիցիլիաների թագավորության (ոսկեգույն ֆոնին կարմիր գույնի չորս շերտեր` երկու արծիվների պատկերով) զինանշանները։ Հետագայում` 1492 թվականին Գրանադայի նվաճումից հետո, զինանշանին ավելացվել է նռան պատկեր` երկու կանաչ տերևներով։ Վահանից ձախ եղել են գորդյան հանգույցով լուծ և ամուսինների միասնության նշանաբանը` «Tanto monta» (բառացի` ամեն ինչ միասնական է), որի վերևում դաջված է եղել **F** տառը` Ֆերնանդոյի անվան սկզբնատառը։ Վահանից աջ պատկերված է եղել նետերի կապոց, որի վրա դաջված է եղել **Y** տառը` Իզաբելլա թագուհու անվան սկզբնատառը։ Այս զինանշանում առաջին անգամ վահանը բռնողի կերպարում հայտնվում է Սան Խուան արծիվը։

### Ավստրիական տուն (1516-1700)
150px|մինի|Կառլոս I-ի, նույն Կառլոս V-ի զինանշանը, որ եղել է Հռոմեական սրբազան կայսրության կայսր
[150px|մինի|[Ֆիլիպ II Հաբսբուրգ|Ֆիլիպ II-ի զինանշան, 1580]]

Ֆերնանդո II-ի մահից հետո Իսպանիայի (Կաստիլիա և Արագոն) գահն անցնում է նրա թոռ Կառլոս V-ի, ով Խուանա I-ի և Ֆիլիպ I-ի որդին էր, կայսր Մաքսիմիլիան I-ի թոռը հայրական գծով։

Կառլոս I-ի զինանշանը ներառում էր նախորդ զինանշանի վահանին պատկերված խորհրդանիշերը` Կաստիլիա և Լեոնի, Արագոնի, Երկու Սիցիլիաների և Գրանադայի թագավորությունների զինանշանները, սակայն այն լրացվել է Ավստրիայի (արծաթագույն գծեր կարմիր ֆոնին), Բուրգունդիայի (լազուր վահան` ոսկեգույն շուշաններով և արծաթագույն ու կարմիր գծերով), Բրաբանտի հերցոգության (հետևի ոտքերին կանգնած ոսկեգույն առյուծ` գլխին թագով), Ֆլանդրիայի (հետևի ոտքերին կանգնած ոսկեգույն առյուծ` կարմիր եզրազարդով), Տիրոլի (կարմիր արծիվ ոսկեգույն ֆոնին) զինանշանների պատկերներով։ Կառլոս I-ը զինանշանի մեջ է ներառել նաև Հերկուլեսյան սյուները` «Plus Ultra» մակագրությամբ, որ խորհրդանշում էր անդրօվկիանոսյան կայսրությունը, և Ոսկեգեղմի օրդենի շղթաները։

Երբ Կառլոս I-ը 1519 թվականին թագադրվել է որպես Հռոմեական սրբազան կայսրության կայսր Կառլոս V, նա վահանի մեջ ներառել է կայսերական թագի և կայսրության երկգլխանի արծվի պատկերները, որը հանդես էր գալիս վահանը բռնողի դերում։ 1520 թվականից վահանին նաև ավելացվում են Նավառայի և Նեապոլի թագավորությունների զինանշանների պատկերներ։

Կառլոս I-ի հետնորդները զինանշանին ավելացրել են մի քանի դետալներ, փոխել են կայսերական թագի պատկերը թագավորական թագի պատկերով և ավելացրել են կախազարդի պատկեր` Ոսկեգեղմի պատկերով, որը մնացել է զինանշանի հետագա տարբերակներին։

1580 թվականին Իսպանիայի թագավոր Ֆիլիպ II-ը իրեն հռչակել է նաև Պորտուգալիայի արքա, ինչից հետո զինանշանում նոր փոփոխություններ են կատարվել. ավելացվել է Պորտուգալիայի փոքր զինանշանը, որտեղ վահանի սպիտակ ֆոնին պատկերված են արծաթագույն հինգ բեզանտներ։ Այս փոփոխությունները պահպանվել են մինչև Պորտուգալիայի անկախության հռչակումը 1668 թվականին, երբ թագավորում էր Կառլ II-ը։

### Ֆրանկոյական բռնատիրություն և անցում դեմոկրատիայի (1939-1981)
200px|մինի|ձախից|Ֆրանկոյական Իսպանիայի զինանշան
1945-1977 թվականներին Իսպանիայի զինանշանը պատկերում էր հինգ մասի բաժանված վահան` պսակված թագով, որը խորհրդանշում էր Իսպանիայի` միապետական երկիր լինելը։ 1-ին և 4-րդ դաշտերը նույնպես բաժանված էին չորս մասերի և ունեին տրամագծով կրկնվող պատկերներ. ամրոցի աշտարակը Կաստիլիայի զինանշանն էր, և հետևի ոտքերին կանգնած առյուծը` Լեոնի զինանշանը։ 2-րդ և 3-րդ դաշտերը բաժանված են ուղղահայաց։ Աջ հատվածի մասերում կային չորս գծեր, որոնք խորհրդանշում էին Արագոնի զինանշանը։ Ձախ հատվածներում կար շղթաներով զարդանախշ` Նավառայի զինանշանը։ Վահանի վերջավորության վրա` ռոմբոյանման դաշտում, պատկերված է նուռ` Գրանադայի խորհրդանշանը։ Վահանի կողմերում երկու սյուներ են, որնցից մեկը պսակված է արքայական, մյուսը` կայսերական թագով։ Սյուները խորհրդանշում են Հերկուլեսյան սյուները` Ջիբրալթարը, որը ժամանակին համարվում էր աշխարհի ծայրը։ Սյուները փաթաթված են ժապավենով, որոնց վրա մակագրություն կա` "Plus Ultra " (բառացի` Սահմանից այն կողմ)։ Վահանը պահում է արծիվը, որի գլուխը պարուրված է լուսապսակով ու ժապավենով, որի վրա գրություն է` "Una Grande Libre " — «Միասնական, մեծ, ազատ»։ Արծվի պոչի կողմերում կան Ֆերդինանդ և Իզաբելլա կաթոլիկ արքաների խորհրդանշաններ` լուծ (jugo) և հինգ նետի խուրձ (flechas). վերջինս համարվում էր ֆրանկոյական «Ֆալանգա» կազմակերպության խորհրդանշանը։

## Իսպանիայի պետական հաստատությունների զինանշաններ


Պատկեր:Coat of Arms of the Senate of Spain.svg|Իսպանիայի Սենատի զինանշան
Պատկեր:Coat of Arms of the Congress of Spain.svg|Իսպանիայի Կոնգրեսի զինանշան
Պատկեր:Coat of Arms of the Spanish Council of State.svg|Իսպանիայի Պետական խորհրդի զինանշան
Պատկեր:Coat of Arms of the General Council of the Judicial Power of Spain.svg|Իսպանիայի Գերագույն դատական խորհրդի զինանշան
Պատկեր:Coat of Arms of Spanish Judiciary Badges (Magistrates, Judges and Attorneys).svg|Դատարանների, մագիստրատների, հարկային մարմինների զինանշան
Պատկեր:Coat of Arms of the Spanish Legal Representatives of the State.svg|Պետական ծառայողների կորպուսի զինանշան
Պատկեր:Badge of the National Police Corps of Spain.svg|Ազգային ոստիկանության զինանշան
Պատկեր:Emblem of Spanish Customs Surveillance Service.svg|Մաքսային ծառայության զինանշան
Պատկեր:Coat of Arms of the General Council of Spanish Lawyers.svg|Մարդու իրավունքների գլխավոր խորհրդի զինանշան
Պատկեր:Coat of Arms of the General Council of Spanish Solicitors.svg|Սոլիսիտորների գլխավոր խորհրդի զինանշան



## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Símbolos de España*, Madrid, Centro de Estudios Políticos y Constitucionales, 2000. ISBN 978-84-259-1110-1.
* Manso Porto, Carmen y Luis Suárez Fernández (dirs.), ''Isabel la Católica en la Real Academia de la Historia'', Real Academia de la Historia, 2004. ISBN 978-84-95983-54-1. Cfr. para la heráldica de Isabel y Fernando las págs. 72-73.
* Menéndez Pidal de Navascués, Faustino, «Los Reyes Católicos», *El escudo de España*, Madrid, Real Academia Matritense de Heráldica y Genealogía; Ediciones Hidalguia, 2004, pág. 207 y ss. ISBN 978-84-88833-02-0

## Արտաքին հղումներ
* Ley 33/1981, de 5 de octubre, del Escudo de España. Իսպանիայի զինանշանի մասին պետական օրենք, 5 հոկտեմբերի, 1981

Կատեգորիա:Իսպանիայի պետական խորհրդանիշեր