open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գործակալներն Ա.Ն.Ք.Լ.-ից

«**Գործակալներն Ա.Ն.Ք.Լ.-ից**» (), 2015 թվականին էկրան բարձրացած բրիտանական/ամերիկյան ֆիլմ, որի ռեժիսորն է Գայ Ռիչին։ Ֆիլմի գլխավոր դերերում հանդես են գալիս Հենրի Քավիլը, Արմի Համեր, Ալիշա Վիկանդերը, Էլիզաբեթ Դեբիկին, Ջարեդ Հարիսը և Հյու Գրանտը։ Ֆիլմը նկարահանվել է համանուն հեռուստասերիալի հիման վրա, որը հեռարձակվել է 1964 թվականից 1968 թվականը NBC հեռուսաալիքով։

## Դերերում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* 

Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների բրիտանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2015 ֆիլմեր
Կատեգորիա:IMAX ֆիլմեր
Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր հասունացման տարիքի մասին
Կատեգորիա:Արկածային մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Բրիտանական մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Գայ Ռիչիի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալիայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լոնդոնում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ահաբեկչության մասին
Կատեգորիա:Pinewood Studios-ում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1963 թվականին
Կատեգորիա:Dune Entertainment ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ԿՀՎ-ի մասին
Գռլավուկ

** Գռլավուկ **, ջրվեժներ Թուրքիայում, Սեբաստիայի նահանգի Շապին Գարահիսար քաղաքից հյուսիս-արևմուտքում, Հազինքար վայրում, ջրվեժներից մեկից մեկի բարձրությունը 150 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ջրվեժներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի ջրվեժներ
Կատեգորիա:Գիրեսուն նահանգ
Բաշյուրդ (լեռ, Կարս)

** Բաշյուրդ **, լեռ Հայկական Պար լեռնաշղթայում, Էրզրումի նահանգի Բայազետի գավառի Կարաքիլիսայի և Կաղզվան գավառակների սահմաններում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական Պար
Կատեգորիա:Կարսի մարզի լեռներ
Բազրգյան (լեռնանցք)

** Բազրգյան **, լեռնանցք Հայկական լեռնաշխարհում, Կոտուր-Զագրոշյան լեռնաշղթայում, Դիլման-Մակու ճանապարհին։ Դիլմանից մոտ 29 կմ դեպի հյուսիս -արևմուտքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնանցքներ
Վարդաշենքի աղբյուր

**Վարդաշենքի աղբյուր**, աղբյուր Թուրքիայի Խարբերդի նահանգում, Խարբերդի դաշտի հարավային կողմում։

## Ավանդություն
Մի հարուստ աղջիկ և աղքատ տղա սիրահարվում են և ուխտում՝ միասին ապրել, միասին մեռնել։ Աղջկա ծնողները գտնում են մի ուրիշ, հարուստ փեսացու։ Նշանդրեքից մի քանի օր առաջ աղջիկը մոր և տան հարսների հետ գնում է Վարդաշենք կոչված բլրաձև բարձունքը՝ դաշտային աշխատանք կատարելու։ Այստեղ նա գտնում է իր սիրած տղային և առանձնանում է նրա հետ։ Մայրը տեսնելով նախատում ու անիծում է նրանց։ Տղան ու աղջիկը հուսահատ դիմում են Աստծուն և խնդրում իրենց վարդի թփեր դարձնել։ Անմիջապես կատարվում է նրանց խնդիրքը։ Աղջկա մայրը վրեժխնդրությամբ լցված դիմում է չար ոգիներին, որոնց կամքով երկու վարդենիների արանքում մի փուշ է բուսնում, խանգարելով նրանց մոտենալ իրար։ Սիրահարների արցունքներից Վարդաշենքում աղբյուր է գոյանում, որին բուժիչ հատկություն է վերագրվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Խարբերդի նահանգ
Բեյդաղ

**Բեյդաղ **, լեռնաշղթա և լեռնագագաթ Անտիտավրոս լեռնահամակարգում, նրա ամենաբարձր լեռնաշղթաներից է, բարձրությունը 3054 մ է։ Արևմտյան տառադարձությամբ՝ Պեյտաղ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտիտավրոս
Կատեգորիա:Կայսերիի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Գառնիձոր

**Գառնիձոր**, *Գիրեսոտ, Թափարիս*, լեռնանցք Հայկական լեռնաշխարհում, Ծաղկանց լեռնաշղթայում, Թոնդրակ լեռնագագաթից մոտ 10 կմ արևելք։ Բարձրությունը 2520 մ։ Այստեղով է անցնում Բերկրի գետի ավազանը Բայազետի շրջանի (Կոգովիտ գավառ) հետ կապող միակ կարճ ճանապարհը։ Ձմռանը փակվում է։ Համապատասխանում է այժմյան Գիրեսուրին։ Թուրքերը հաճախ կոչում են *Թափարիս*։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ծաղկանց լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Վանի մարզի լեռնագրություն
Nightcrawler (երգ)

«**Nightcrawler**», ամերիկացի ռեփեր Թրևիս Սքոթի երգը, որում իրենց մասնակցությունն ունեն նաև ռեփերներ Սուո Լին (Rae Sremmurd-ի) և Չիֆ Քիֆը։ Երգը ընդգրկվել է Թրևիս Սքոթի դեբյուտային «Rodeo» ալբոմում, որը թողարկվել է 2015 թվականի սեպտեմբերին։ Երգը գրվել է Թրևիս Սքոթի, Metro Boomin-ի, Southside-ի, TM88-ի, Մայք Դինի, Ալեն Ռիտերի, Սուո Լիի, Սլիմ Ջիմմիի և Չիֆ Քիֆի կողմից։

## Հիթ շքերթներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեքստը  MetroLyrics կայքում

Կատեգորիա:2015 երգեր
Կատեգորիա:Թրևիս Սքոթի երգեր
Խաթուն Արխ

**Խաթուն Արխ**, ջրանցք նախկին Երևանի խանությունում։ Սիմեոն Երևանցու վկայությամբ՝ 1655-1680 թվականներին Երևանի Սեֆի խանը Մեծամոր գետից անց է կացնում ջրանցք (Ֆարշի ջրանցք)՝ իր կառուցած Սեֆիապատ գյուղի հողերը ոռոգելու համար։ Խանի կին Խաթունը այդ ջրանցքից հանում է նոր ջրանցք, որի անունով կոչում է Խաթունարխ (Խաթունի առու), ապա ջրանցքի վրա կառուցել է տալիս երկու գյուղ, որոնք կոչվել են Վերին և Ներքին Խաթունարխ։

## Ավանդույթ
Առաջներում Խաթունարխ գյուղի տեղում անապատ է եղել, ուր ապրել են միայն օձեր ու կարիճներ։ Ժամանակին այստեղով անցնում է մի ձիավոր երիտասարդ՝ Խաթուն անունով սիրած աղջիկը գավակին։ Աղջիկը սաստիկ ծարավում է։ Երիտասարդը ջուր է փնտրում, բայց ոչ մի տեղ չի կարողանում գտնել, և Խաթունը ծարավից նվազում է սիրածի գրկում։ Երիտասարդը որոշում է նրա հիշատակին ջրանցք կառուցել։ Ծախսում է ամբողջ կարողությունը, կառուցում է ջրանցքը և Խաթունի անունով կոչում Խաթուն-արխ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին Երևան
Շահանդուխտի քերծ

**Շահանդուխտի ժայռ**, *Գյալինգայա, Հարսնավազ, Հարսնաքար, Շահանդուխտի քերծ*, ժայռ և ձոր Հայկական լեռնաշխարհում, Զանգեզուրում, Տաթևի վանքից մոտ 4.5 կմ հարավ, Որոտան գետի ափին։ Հնում՝ Մեծ Հայքի Սյունիք աշխարհի Ծղուկ գավառում։ Երեք լեռնագագաթներ են, միջինը, որ ժայռոտ է, կոչվում է այս անունով։

## Ավանդություն
Շահանդուխտ անունով մի աղջիկ հարս գնալիս ենթարկվել է անօրենների հարձակմանը։ Սրանք կամեցել են հափշտակել Շահանդուխտին։ Թշնամիների ձեռքը չընկնելու համար աղջիկը ձիով թռել է բարձր ժայռի գագաթից և անվնաս իջել Որոտան գետի ափը։ Դրանից հետո այդ ժայռը կոչվել է Շահանդուխտի քերծ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի ժայռեր
Կատեգորիա:Հայաստանի ձորեր
Կատեգորիա:Ձորեր այբբենական կարգով
Հենրիկ Սմբատյան

**Հենրիկ Համազասպի Սմբատյան** (), ջութակահար, մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1974)։ Պրոֆեսոր (1982)։

## Կենսագրություն
1956 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիան։ 1962 թվականից դասավանդում է նույն կոնսերվատորիայում, 1995 թվականից՝ պրոռեկտոր։ Հեղինակ է ձեռնարկների, մեթոդական աշխատությունների և մշակումների։

## Մրցանակներ
*Երիտասարդության և ուսանողների համաշխարհային VI փառատոնի 3-րդ մրցանակ, 1957 թվական, Մոսկվա
*Պագանինի անվան միջազգային մրցույթի դիպլոմ, 1963 թվական, Ջենովա, Իտալիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ ջութակահարներ
1906 թվականը գրականության մեջ

## Իրադարձություններ
* Ռուսական կայսրության մայրաքաղաք Սանկտ Պետերբուրգում հրատարակվում է Բրոքհաուսի և Եփրոնի հրեական հանրագիտարանի առաջին հատորը։

## Մրցանակներ

### Միջազգային
* Նոբելյան մրցանակ — Ջոզուե Կարդուչի, «Ստեղծագործական էներգիայի, ոճի թարմության ու նրա պոետական գլուխգործոցների քնարականության համար»

### Ֆրանսիա
* Գոնկուրյան մրցանակ — Ժան և Ժերոմ Տարո, «Դինգլին՝ ակնառու գրողը»,
* Ֆեմինա — Անդրե Կորտի, Gemmes et moires:

## Գրքեր
* «Պակը Բլուրների երկրից» — Ռեդյարդ Կիպլինգի պատմվածաշարը

### Վեպեր
* «Ոսկե հրաբուխ» — Ժյուլ Վեռնի վեպը,
* «Մայր» — Մաքսիմ Գորկու վեպը (առաջին հրատարակություն),
* «Սըր Նայջել Լորինգ» — Արթուր Կոնան Դոյլի վեպը։

### Վիպակներ
* «Սպիտակ Ժանիք» — Ջեկ Լոնդոնի վիպակը,
* «Թևեր» — Միխայիլ Կուզմինի վիպակը,
* «Անիվների տակ» — Հերման Հեսսեի վիպակը։

### Պիեսներ
* «Թշնամիներ» — Մաքսիմ Գորկու պիեսը,
* «Դեպի աստղերը» — Լեոնիդ Անդրեևի պիեսը։

## Ծնվել են
* 7 հունվարի — Անաստաս Վենցլովա, լիտվացի գրող, արձակագիր, քննադատ (մահացել է 1971 թվականին),
* 22 հունվարի — Ռոբերտ Իրվին Հովարդ, ամերիկացի ֆանտաստ գրող (մահացել է 1936 թվականին),
* 16 հոկտեմբերի — Դինո Բուցատի, իտալացի գրող, լրագրող և նկարիչ (մահացել է 1972 թվականին),
* 29 հոկտեմբերի — Ֆրեդերիկ Բրաուն, ամերիկացի ֆանտաստ գրող (մահացել է 1972 թվականին),
* 2 նոյեմբերի — Դանիիլ Անդրեև, ռուս գրող (մահացել է 1959 թվականին)։

## Մահացել են
* 19 մարտի — Կոստա Խետագուրով, օսեթական գրականության հիմնադիրը, բանաստեղծ, լուսավորիչ, քանդակագործ, նկարիչ (ծնվել է 1859 թվականին),
* 9 դեկտեմբերի — Ֆերդինանդ Բրյունետեր (), ֆրանսիացի գրող, քննադատ (ծնվել է 1849 թվականին)։
Պետրալոնա քարանձավ

**Պետրալոնա քարանձավ** ()՝ քարանձավ Հունաստանում, տեղակայված Պետրալոնի մոտ՝ Խալկիդի թերակղզու մոտ, Սալոնիկ քաղաքից 55 կմ հեռավորության վրա։ Քարանձավը ծագում է Կարստ գետից, գտնվում է Կատսիկա լեռան արևմտյան հատվածում, ծովի մակարդակից 270 մետր բարձրության վրա։ Քարանձավի մուտքի մոտ տեղակայված է Պետրալոնի մարդաբանական թանգարանը։ Պետրալոնը համարվում է հին Եվրոպական մարդկանց մնացորդների գտածոների վայր և համարվում է այն վայրը, որտեղ առաջին անգամ մարդը սովորել է օգտագործել կրակը։

## Ոսումնասիրություններ
thumb
Քարանձավը բացվել է 1959 թվականի մայիս ամսին Պետրալոնի բնակիչ Ֆիլիպ Խադզարդոսկու կողմից։ Քարանձավը համաշխարհային հայտնություն է ստացել, երբ 1960 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Պետրալոնայի մեկ այլ բնակիչ՝ Քրիստոս Սարիյանիդիսը, քարանձավում գտել է հին մարդու գանգ։ Շուտով հնէաբան Արիս Պուլիանոսի ձեռնարկմամբ սկսվեցին հնագիտական և մարդաբանական հետազոտությունները սկսվեցին, այդ հնէաբանը նաև հայտարարեց, որ գտնված իրի տարիքը կազմում է շուրջ 700 հազար տարի, այն համարվում է Եվրոպական հին մարդկանցից։ Նախապատմական մարդու կմախքը հայտնաբերվել է այն ժամանակվա պարզագույն գործիքների կողքին, ինչպես նաև հայտնաբերվել է կրակարան։ Պետրալոնայի քարանձավը նաև համարվում է առաջին մարդկանց կրակի օգտագործման հիմնական վայրը։ Պենրանոլայում հայտնաբերված գանգը մինչև այժմ պահվում է Արիստոտելի ուսումնարանում՝ Սալոնիկում։

Այդ տվյալները հիմնված են քարանձավի ստրատիգրաֆիայի վրա, որոնք կազմում եմ 34 տարբեր հասակի սլոյաներով, միջուկային և ֆացիոնալ հնէաբանության անալիզներով։ Քարացած իրեր ուսումնասիրողները հայնտաբերել են առյուծների, բորենիների, արջերի, հովազների, փղերի, ռնգեղջյուրների, պլեյստոցյան կենդանիների (եղջերավորների ընտանիք), բիզոնների, ինչպես նաև 25 տեսակի թռչունների, 16 տեսակի կրծողների և 17 տեսակի չղջիկների մնացորդներ։ Մի քանի գտածոների տարիքը մոտավորապես 5 միլիոն տարի է։

Պետրալոնայի քարանձավի երկարությունը կազմում է շուրջ երկու կիլոմետր։ Մուտքն արհեստական թունել է, որը շարունակվում է շուրջ 100 մետր (թունելը կառուցվել է 1974 թվականին), այն անցնում է էրոզիաների միջով և ունի հին՝ հիմնական ելք։ Քարանձավի ջերմաստիճանը ամբողջ տարվա մեջ հաստատուն է մոտավոր 17&nbsp;°C: Անցումների կողմնային հատվածներում տեղակայված են ցուցափեղկեր, որոնք կազմված են քարից և ոսկորներից պատրաստված զենքերով, ոսկորներով, ատամներով, ծնոտով՝ տարբեր կենդանիներից պատրաստված, դրանք գտնվել են քարանձավի ներսում։ Զբոսաշրջիկների մեծ ուշադրությանն են արժանացել նաև մի քանի սենյակներ՝ պատված ստալակտիտներով, ստալագմիտներով և ստալագնատներով։

## Պատկերասրահ

Petralona cave tourist path.JPG
Petralona skull covered by stalagmite.jpg
Petralona cave formations.JPG
Petralona1.JPG
Bison schoetensacki.JPG
Macedonian Museums-91-Anthrvpologiko Petralona-411.jpg
Meersburg Neues Schloss April 2010 1020008.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Petralona Cave 
* antropogenez.ru

Կատեգորիա:Քարանձավներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հունաստանի քարանձավներ
Յոն Անդրեեսկու

**Անդրեեսկու Յոն** (, ), ռումինացի նկարիչ։ ՌՍՀ ակադեմիայի պատվավոր անդամ (1948, հետմահու)։

## Կենսագրություն
Սովորել է Բուխարեստի Գեղարվեստի դպրոցում (1869-1872) և Փարիզի ժյուլիանի ակադեմիայում (1879 -1881)։ 1870-ական թվականների վերջերին հարել է Բարբիզոնի դպրոցին։

Անդրեեսկուի ռեալիստական գործերը հիմնականում դիմանկարներ են, բնանկարներ են պատկերներ ռումին գյուղացու կյանքից։ Անդրեեսկուի ծննդյան 100-ամյակի առթիվ հանրապետության նկարչության ազգային մրցանակը վերանվանվեց «Տոն Անդրեեսկու մրցանակ»։

## Վախճան
Անդրեեսկուն մահացել է 1882 թվականի հոկտեմբերի 22-ին, Բուխարեստում։

## Պատկերասրահ

Beechforest.jpg
Ion Andreescu - Strada in Barbizon in timpul verii.jpg
Ion Andreescu - The oak.jpg
Ion Andreescu - Crizanteme.jpg
Ion Andreescu - Broboada rosie.jpg
Ion Andreescu - Peasant Woman with Green Kerchief.jpg
Ion Andreescu - Trandafiri.jpg
Ion Andreescu - Natura moarta.jpg
Ion Andreescu - Interior-de-padure.jpg
Ion Andreescu - UnknownTitle.jpg
Ion Andreescu - Iarna.jpg
Ion Andreescu - PortretDeTaranca.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Բուխարեստ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Բուխարեստ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Կատեգորիա:Իմպրեսիոնիստ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Ռումինացի մանկավարժներ
Բիտուրու

**Բիտուրու**, հնագույն երկիր Հայկական լեռնաշխարհում՝ հիշատակված ասորեստանյան թագավորների սեպագիր արձանագրություններում։ Ճիշտ տեղադրությունը չի նշվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն երկրներ
Կատեգորիա:Վանի թագավորության արձանագրություններ
Բուլղար (լեռ)

**Բուլղար **, լեռնագագաթ Կիլիկիայում։ Հանդիսանում է Բուլղար լեռների բարձր գագաթներից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադանայի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Բուլղար լեռներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Շուշանների դաշտ

**Շուշանների դաշտ**, *Նարգեզի շամբ, Նարգիզլու զամի, Նարգիզների դաշտ, Նարգիզների մարգագետին*, դաշտ, հարթավայր Հայկական լեռնաշխարհում, Սյունիքում, այժմյան Հայաստանի Կապան քաղաքից 15 կմ արևելք, Եղվարդ քաղաքի մոտ։ 1724 թվականին այստեղ տեղի է ունեցել ճակատամարտ Դավիթ Բեկի զորավար Թորոս իշխանի և պարսից Ֆաթհ-Ալի խանի զորքերի միջև։ Ճակատամարտում զոհվածների թվում էին նաև Թորոս իշխանը, ով թաղված է նույն Եղվարդ քաղաքում։

## Ավանդույթներ
Երբ Չավնդուրի Թորոս իշխանը Մելիք-Ֆրանգյուլի դավաճանությամբ սպանվում է Ֆաթալի խանի կողմից, նրա դիակի շուրջը մեծ կռիվ է տեղի ունենում։ Թորոսի զինվորները վիրավորում են Ֆաթալի խանին և սպանում նրա եղբորը՝ Աղասի խանին։ Գիշերը երկու կողմն էլ սկսում են հավաքել իրենց վիրավորներին ու մեռածներին։ Ճակատամարտից հետո կռվի վայրը կոչում են Նարգիսների դաշտ՝ Նարգիզլու ղամի, որովհետև հայ քաջերի թափած արյան կաթիլներից այնտեղ սկսում են շուշաններ և նարգիսներ բուսնել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի հարթավայրեր
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի աշխարհագրություն
Գյումուշխանե (գետ)

**Գյումուշխանե**, Գյումուշխանա, Խարշատ, Խարշիտ, Խարշութ, Խարշուտ, Խորշատ, Խորշուտ, Ծանախ, Ծանախո ձոր, Ծանեխա ձոր, Կյումիշխանայի ձոր, Կյումիշխանե, Սամանսու, Տրիպոլիս, գետ, ձոր և թորահովիտ Հայկական լեռնաշխարհում, Սև ծովի ավազանում։ Սկիզբ է առնում Անտիպոնտական լեռների հարավային լանջերից, մոտ 2340 մ բարձրությունից և հոսելով հյուսիս-արևմուտք Զիբանայի, Տրապիզոնի և Գյումուշխանեի լեռնաշղթաների միջև ընկած գոգահովտով, Տիրեբոլուից արևելք թափվում է ծովը։ Երկարությունը 137 կմ է։ Կոչվում է նաև Խորշատ։ Նախկինում կոչվում էր Ծանախ։ Վերին հոսանքի շրջանում կոչվում է Նիրշուտ։ Նրա հովտում են գտնվում Գյումուշխանեի արծաթի հայտնի հանքերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Սև ծովի ավազանի գետեր
Բիտ Համբան

**Բիտ Համբան**, հնագույն երկրամաս Մարաստանում, Տիգրիսի արևելյան կողմում։ Հիշատակված է Ասորեստանի Նաբուգոդոնոսոր թագավորի կողմից, հարկից ազատված երկրների թվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն երկրամասեր
Կատեգորիա:Վանի թագավորության արձանագրություններ
Բիտ Տարանզայի

**Բիտ Տարանզայ**, հնագույն երկիր Մարաստանում։ Հիշատակված է ասորեստանյան սեպագիր արձանագրություններում, Ումլիաշ և Պարսուա երկրների հետ+։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն երկրներ
Կատեգորիա:Վանի թագավորության արձանագրություններ
Բուլանըղ (դաշտ)

**Բուլանըղ **, դաշտ Հայկական լեռնաշխարհում, Արածանիի միջին հոսանքի շրջանում։ Համապատասխանում է Բիթլիսի նահանգի Մուշի գավառի Բուլանըղի գավառակին։ Ունր եռանկյունու ձև։ Հյուսիս-արևմուտքից և հարավից սահմանափակված է Խամուրի և Բուլանըղի լեռնաշղթաներով, իսկ արևելքից՝ Բլեջանի լեռնահամակարգով։ Ունի արգավանդ և բերրի հողեր, որտեղ այլևայլ կուլտուրաների հետ մշակում էին հատկապես հացահատիկ, զբաղվում էին անասնաբպահությամբ։ Դաշտն ունի ջրի առատ պաշարներ։ Ոռոգման հիմնական աղբյուրը Արածանի գետն է իր վտակներով։ Մասնագետների կարծիքով համապատասխանում է ասուրա-ուրարտական աղբյուրներում հիշատակված Թումմե երկրամասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մուշի մարզի հարթավայրեր
Գառնը Յարըխ Թեփե

**Գառնը Յարըխ Թեփե**, լեռնագագաթ պատմական Կապադովկիայում, Էվերեկ քաղաքի մոտ, Արգեոսից հարավ։ Բարձրությունը 1548 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անտիտավրոս
Կատեգորիա:Կայսերիի մարզի լեռներ
Կոբեկ-Մեյդան

**Կոբեկ-Մեյդան**, *Կոբեկ-մեյդանի, Սախկալ-թութան*, լեռնանցք Հայկական լեռնաշխարհում, Անտիպոնտական լեռնահամակարգում, Չարդակլու լեռնաշղթայի հարավային լանջերին, Երզնկա-Սեբաստիա ճանապարհին, Կամախ գյուղաքաղաքից 32-33 կմ հյուսիս։ Բարձրությունը 2110 մ։

## Ավանդույթներ
Տաթևից Հալիձոր գնալիս Դավիթ Բեկը պատահում է Ֆաթալի-խանի օգնականին։ Սա ծաղրելով Դավթին, ասում է՝ «Դավիթ Բեկ, մորուքդ բռնիր նամազդ արա, վերջդ եկել է»։ Դավիթը պատասխանում է՝ «Մենք այսպիսի տեղերում ոչ նամազ ենք անում, ոչ էլ մորուք բռնում, ենք թրի կոթ ենք բռնում, տղամարդ ես դիմացիր»։ Ասում է, թուրը քաշում, վրա է տալիս խանի ձիավորներին, բոլորին կոտորում է, և դառնալով խանին, ասում՝ «Մորուքդ բռնիր, այ շուն, նամազդ արա, վերջդ եկել է»։ Եվ թռցնելով նրա գլուխը նետում է Որոտան գետի մեջ։ Դրանից հետո այդ ձորի անունը դնում են Սախկալ-թութան՝ Մորուսակալ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Անտիպոնտական լեռնահամակարգ
Գառնո լեռ (լեռ)

**Գառնո լեռ**, լեռ Չլդըր լեռնահամակարգում, Շիրակի դաշտի հյուսիսարևմտյան կողմում։ Շրջագիծը՝ 9 կմ։ Այստեղից է սկիզբ առնում Ախուրյան գետի ակունքներից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շիրակի մարզի լեռներ
Գեչի Գյունեյ

**Գեչի Գյունեյ**, լեռ Թուրքիայի Կարսի նահանգում Օլթի քաղաքից մոտ 22 կմ հարավ-արևելք, Օլթի գետի աջակողմյան վտակներից մեկ աջ կողմում։ Լանջերն անտառապատ են։ Բարձրությունը մոտ 2000 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտիպոնտական լեռնահամակարգ
Կատեգորիա:Էրզրումի մարզի լեռներ
Գյանուտ

**Գյանուտ **, լեռնագագաթ Զանգեզուրի լեռների հարավային կողմում, Արաքսի ձախակողմյան վտակ Գիլան գետի աջափնյա շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Գոուրուշլու

** Գոուրուշլու **, լեռ Ադրբեջանում, Փոքր Կովկասի լեռնահամակարգում, Աղստև և Հասան-գյոլ լեռնագագաթների մոտ։ Գուրուշլու անվան աղավաղված ձևն է, որ հանդիպում է ռուսական քարտեզներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեռներ
Կատեգորիա:Ղազախի շրջան
Բազիրխանա

**Բազիրխանա**, լեռ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Բարգուշատի լեռնաշղթայի հարավարևմտյան մասում, Ողջի գետի ձախ կողմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Բարգուշատի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Բաշկալայի հարթավայր

**Բաշկալայի հարթավայր**, *Աղբակի սարահարթ*, *Բաշկալայի գոգհովիտ*, հարթավայր Հայկական լեռնաշխարհում, Վանա լճից արևելք, Մեծ Զավ գետի վերին հոսանքի շրջանում։ Հարթավայրը եզերող լեռնային սահմաններն են․ արևմուտքից՝ Չոլախդաղը, արևելքից՝ Քրդստանի, հարավից՝ Ջիլոդաղի լեռները։ Ունի մոտ 33 կմ երկարություն և 9-12 կմ լայնություն։ Այստեղ է գտնվում Բաշկալա քաղաքը։

Լեռների խիտ և խոր մասնատված լանջերն ստորոտներում փոխանցվում են խզումնա-աստիճանավոր սարավանդների, որոնցից մեկի վրա է գտնվում Բաշկալա (պատմական Ադամակերտ) ավանը (2250 մ)։ Գոգհովտի հատակը սինկլինալ գրաբենային ծագման լայն դարավանդային հարթավայր է (1900–2100 մ)՝ լցված լճագետային նստվածքներով։ Կլիման ցամաքային է, ուղղաձիգ գոտիականության բնորոշ հակադրություններով։ Տեղումները հարթավայրում 500–600 մմ են, լանջերին՝ 700–800 մմ, իսկ Ջիլոդաղի լանջերին՝ մինչև 1000–1500 մմ։ Հողածածկը սևահողերից մինչև ալպյան լեռնամարգագետնային է՝ տափաստանային, ենթալպյան և ալպյան մարգագետնային բուսականությամբ, լեռնալանջերին՝ սաղարթավոր անտառներ (մինչև 1900 մ)։ Հնում կոչվում էր *Աղբակ*։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի հարթավայրեր
Բուլանըղ (լեռ)

**Բուլանըղ **, *Բուլանըխ, Բուլանըք*, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Մուշի Բուլանըղի գավառակում, նրա կենտրոնական մասում։ Հիմնականում տարածվում է Բուլանըղի գավառակի տարածքում։ Երկարությունը 60 կմ է։ Երկարությունը 2000-2500 մ։ Արևմուտքում նրա շարունակությունը կոչվում է Շերաֆեդդին։ Կազմված է պալեոգենի մերգելա-կրաքարային ապարներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական Տավրոս
Կատեգորիա:Մուշի մարզի լեռներ
Գառնի (դաշտ)

**Գառնի**, դաշտ Հայկական լեռնաշխարհում։ Կ․Գանձակեցու Հուլավու Էլխանը այս դաշտում էր կառուցել Ալադաղ քաղաքը, որը գտնվում էր Թավրիզ-Տրապիզոն ճանապարհի վրա, Արածանիի հովտում, Ծաղկանց լեռների շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վանի մարզի հարթավայրեր
Բաշկաիրտ (գետակ)

**Բաշկաիրտ **, գետակ Հայկական լեռնաշխարհում, Ճորոխի ավազանում, հոսում է Լիվանայի շրջանով։ Ոռոգելով հարակից գյուղերը, աջից միանում է Ճորոխ գետին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Ճորոխ գետի վտակներ
Բիտ Հիրմանի

**Բիտ Հիրմանի**, հնագույն երկրամաս Մարաստանում։ Հիշատակվում է ասորեստանյան սեպագիր արձանագրություններում որպես Կիշեսիմ երկրին միացված շրջան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն երկրամասեր
Կատեգորիա:Վանի թագավորության արձանագրություններ
Գեչիկ Գյադուկի Շոռ աղբյուր

**Գեչիկ Գյադուկի Շոռ աղբյուր**, Հանքային աղբյուր Երևանի նահանգում, նոր Բայազեթ քազաքի մոտ, նրանից մոտ 18 կմ հեռավորության վրա։ Ունի ածխաերկաթաթթվային բաղադրություն։ Հիշատակվում է 19-րդ դարի ռուսական աղբյուրներում, և հավանաբար նկատի են ունեցել այժմյա Լիցքի հանքային ջուրը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի հանքային աղբյուրներ
Բեղլուդաղ

**Բեղլուդաղ **, լեռ Հայաստանում, նախկին Նոր Բայազետի գավառում (Գեղարքունիքի մարզ)։ Բարձրությունը 2631 մ է։ Նշանակված էր Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղամա լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Ավարայրի ճակատամարտ (այլ կիրառումներ)

**Ավարայրի ճակատամարտ** եզրը կարող է վարբերել․
* **[[Ավարայրի ճակատամարտ]]** - Ավարայր գյուղի մոտ 451 թվականի մայիսի 26-ին ապստամբ հայկական ուժերի և պարսկական բանակի միջև տեղի ունեցած ճակատամարտ։
* **[[Ավարայրի ճակատամարտը (կտավ)|Ավարայրի ճակատամարտ]]** - Էդուարդ Իսաբեկյանի կտավը՝ նվիրված Ավարայրի ճակատամարտին։
Գռասար

**Գռասար**, լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Գեղամա լեռնաշղթայի կատարային մասում, Գռիձոր գետի վերնագավառից հարավ։ Բարձրությունը 3182 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Գռավ

thumb|Գռավի աղբյուրը
**Գռավ**, Քոսի ջուր, հանքային աղբյուր Եղեգնաձորի շրջանում, Ագարակաձոր-Բոլորաբերդ ճանապարհին։ Գտնվում է Ագարակաձոր գյուղից 4 կմ հեռավորության վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի հանքային աղբյուրներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի աշխարհագրություն
Բազիրջան (գետակ)

**Բազիրջան**, գետակ Հայկական լեռնաշխարհում, Արածանիի ավազանում։ Հոսում է Բիթլիսի նահանգի Մանազկերտի շրջանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Բիթլիսի նահանգ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի գետեր
Բաշկիչեթ (սարահարթ)

**Բաշկիչեթ**, սարահարթ Երևանի նահանգի Ալեքսանդրապոլի գավառի հյուսիսային մասում, Խոնավ լեռների արևմտյան ստորոտում։ Բարձրությունը 200 մ է։ Կազմում է Շիրակի սարահարթի շարունակությունը։ Կլիման ցուրտ է, տեղումները՝ բավարար։ Ունի լեռնային սևահողեր, և հայտնի է իր արոտավայրերով ու խոտհարքներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի սարահարթեր
Կատեգորիա:Սարահարթեր այբբենական կարգով
Բիտ Սանգի

**Բիտ Սանգի**, հնագույն երկիր Հայկական լեռնաշխարհում, հավանաբար Ուրմիա լճի մոտակայքում։ Հիշատակված է ասորաբաբելոնական արձանագրություններում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն երկրներ
Կատեգորիա:Վանի թագավորության արձանագրություններ
Համլետ Հովսեփյան

**Համլետ Բալաբեկի Հովսեփյան** (), հայ իրավաբան, ՀՀ պետական գործիչ, ՀՀ վարչապետի խորհրդական։

## Կրթություն
*1973-1978 թթ. - սովորել և ավարտել է Խարկովի իրավաբանական ինստիտուտի իրավագիտության ֆակուլտետը։

## Աշխատանքային գործունեությունը
*1978-1979 թթ. - աշխատել է Հայկական ԽՍՀ պետմատակարարման կոմիտեում որպես իրավախորհրդատու։
*1979-1982 թթ. - ՀՀ դատախազության բաժնի դատախազ։ 
*1982-1990 թթ. - Երևան Օրջոնիկիձեի շրջանի ժողովրդական դատավոր։
*1990-1995 թթ. - ՀՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ։
*1996-1999 թթ. - ՀՀ դատախազության նախաքննության և հետաքննության վարչության ավագ դատախազ։
*2000-2003 թթ. - Ազատամարտի վետերանների միության նախագահ։ 
*2003-2005 թթ. - Շիրակի մարզի դատախազ։ 
*2005-2006 թթ. - Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքի դատախազ։ 
*2007 թ. հոկտեմբերի 2-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի խորհրդական։

Արդարադատության գնդապետ է։ ՀՀԿ անդամ, ՀՀԿ խորհրդի անդամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՎՄ անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ արդարադատության գնդապետներ
Կատեգորիա:ՀՀ դատախազներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Գյումուշդաղի լեռնաշղթա

**Գյումուշդաղ**, լեռնաշղթա Անտիպոնտական լեռներում։ Տեղակայված է Թուրքիայում՝ Երզնկա քաղաքից հյուսիս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտիպոնտական լեռնահամակարգ
Կատեգորիա:Էրզինջանի մարզի լեռներ
Գյավալի

**Գյավալի **, լեռ Հայկական Պար լեռնաշղթայում, Իգդիրից մոտ 12 կմ դեպի հարավ։ Բարձրությունը 1443 մ է։ Հարավային լանջով անցնում է խճուղի, որի մոտերրքում կան հանքային աղբյուրներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական Պար
Կատեգորիա:Իգդիրի մարզի լեռներ
Գեչիկալասի

**Գեչիկալասի**, բերդ Զանգեզուրում, հիշատակում է Ղևոնդ Ալիշանը։ Պետք է ենթադրել, որ գտնվում էր Գեղամա լեռնահամակարգի Գեչի կալասի լեռնաճյուղի շրջանում, այժմյան Մարտունու շրջանի տարածքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի բերդեր
Էլեզուսա

**Էլեզուսա**, բլուր Պոնտոսում, Տրապիզոն քաղաքի մոտ։ Հիշատակվում է հայկական ժողովրդական բանահյուսությունում, որ իբր հայոց Արտաշես թագավորը այս վայրը արշավելիս իր զորքերին հրամայել է բարձրանալ բլուրը, ասելով՝ ելեք հուզա և բլուրը այսուհետև կոչվել է Էլեզուսա կամ Էլեքհուզ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բլուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Տրապիզոնի մարզ
Ծծաքար

**Ծծաքար**, լեռ Արցախի Մարտունու շրջանում, Ծովատեղ գյուղի հյուսիսարևմտյան կողմում։ Սրա գագաթին էր գտնվում Ծծքարի Կարան քարայրը։ Այսպես է կոչվել գագաթին կնոջ կրծքի նման քարաժայռ ունենալու պատճառով։

## Ավանդույթ
Ասում են, թե այս քարը կաթ ստանալու հատկություն ունի։ Սակավակաթ կանանք ուխտ են գալիս նրան, մոմ վառում և նրանից կաթացող ջրից քսում ստինքներին, որ իրենց կաթն ավելանա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի լեռներ
Քահանայի առու

**Քահանայի առու**, *Քեշիշ արխի, Քեշի արղ*, առու](ջրանցք) Զանգեզուրում, Որոտան գետի ավազանում, Գորիս քաղաքից 4 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Բռուն գյուղից հարավ։ Հոսում է մինչև Տաթևի վանք։ Կառուցվել է X դարում։

## Ավանդություն
Տաթևի վանքը կառուցում է մի անվանի վարպետ։ Մի կրոնավոր էլ որոշում է վանքի համար ջուր բերել։ Նրանք գրազ են գալիս, թե ով ավելի շուտ կավարտի։ Առուն փորելիս վարդապետը հանդիպում է մի հսկայական քարի, որն անհնար է լինում տեղից շարժել։ Աղոթում է և քարը կտոր-կտոր է լինում։ Տղան զարմանում է հոր չար աչքի վրա, և կրոնավորի մի աչքը կուրանում է։ Շարունակում են աշխատանքը, բայց այս անգամ էլ կանգ են առնում մի մեծ վիհի առաջ։ Ի՞նչ անել։ Իսկ վարպետն արդեն հասնում է աշխատանքի ավարտին։ Կրոնավորը որոշում է խաբել նրան։ Վիհի հակառակ կողմից կախ է տալիս մի մեծ սպիտակ սավան, որը քամու տակ ծածանվում է ալիքաձև և հեռվից թափվող ջրի պատրանք է ստեղծում։ Վարպետը դնում է գմբեթի վերջին քարը. վեր նայելով հանկարծ նկատում է հեռվում երևացող սպիտակ ալիքները և կարծում է, թե գրազը տանուլ է տվել։ Իրեն ցած է նետում գմբեթից և ջարդ ու փշուր լինում։ Վարպետին թաղում են վանքի մոտ։

Մինչև այսօր էլ ցույց են տալիս նրա գերեզմանը։ Խաբեբա կրոնավորի անունով առուն կոչվում է Քահանայի առու՝ Քեշիշ արղ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տաթև գյուղ
Կատեգորիա:Տաթևի վանական համալիր
Շըռռան

**Շըռռան**, ջրվեժ Հայաստանում, Գորիսի տարածաշրջանի Քարահունջ գյուղի հյուսիսային կողմում, Գորիս գետի ավազանում։

## Ավանդություն
Այս ջրվեժը աղմուկ հանելով ցած է թափվում մեծ բարձրությունից։ Տեղական բնակչությունը ջրի հանած բարձր շըռռոցի համար ջրվեժը կոչել է Շըռռան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գորիսի շրջան
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի ջրվեժներ
Կաքավաղբյուր

**Կաքավաղբյուր**, աղբյուր Ադրբեջանի Շահբուզի շրջանում։ Բխում է Կաքավասար լեռան արևմտյան լանջերից և, միախառնվելով այլ ջրերի, ձախից թափվում է Շահապոնքի գետը։

## Ավանդություն
Մի որսկան այստեղ կաքավի բուն է գտնում՝ ձագերը միջին։ Սատանայի թելադրանքով նա քանդում է բունը և ոչնչացնում կաքավի ձագերին։ Մայր կաքավը տեսնելով ավերված բունն ու ոչնչացված ձագերին, սկսում է սուգ ու լաց անել։ Նրա արտասուքներից աղբյուր է գոյանում, ինքն էլ շատ չանցած անշնչանում է։ Բարեխիղճ մարդիկ թաղում են կաքավին, քար գցում գերեզմանին, քարի տակից նով անցկացնում, որից սկսում է հոսել այս սառն աղբյուրը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Շահբուզի շրջան
Յոթնաղբյուր

**Յոթնաղբյուր**, *Եդդիբուլաղ, Եդիբուլաղ, Ետիպուլագ*, աղբյուր և աղբյուրների խումբ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Սյունիքի բարձրավանդակում, Գորիս քաղաքից 5 կմ հարավ-արևմուտք։ Գորիս քաղաքը խմելու ջուր ստանում է այս աղբյուրներից։ Ըստ ավանդության, այստեղ կար յոթ սյուների վրա կառուցված վանք, որը քանդել է Լենկթեմուրը, որից հետո այդ տեղից սկսել է բխել աղբյուր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի ջրագրություն
Մատյան ողբերգության

**Մատյան ողբերգության**, Գրիգոր Նարեկացու աղոթագիրքը ավարտին է հասցվել 1002 թվականին և կազմված է ավելի քան 10 000 տողից։  Պահպանված ամենավաղ ընդօրինակությունը թվագրվում է 1173 թվականով։ Հատվածները լույս են տեսել դեռևս 1513 թվականին Վենետիկում, ամբողջությամբ հրատարակվել է 1673 թվականին Մարսելում։

Առաջին հայտնի փորձը թարգմանել «Մատյան ողբերգության» պոեմը ռուսերեն վերաբերում է 19-րդ դարի սկզբին. 1810 թվականին Իոսիֆ Իոանեսովը՝ Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության» թարգմանիչը (1809 թվական), մի հատված թարգմանեց «Մատյան ողբերգության» պոեմից (12-րդ գլխի երրորդ՝ եզրափակիչ մասը) և հրատարակեց Սանկտ-Պետերբուրգում՝ «Աղոթք ընդդեմ գիշերային սարսափների» խորագրով։

1985 թվականին կոմպոզիտոր Ալֆրեդ Շնիտկեն Գրիգոր Նարեկացու խոսքերով (թարգմանությամբ Նաում Գրեբևի) գրեց «Խառը տիպի երգչախմբի համար քառամաս կոնցերտը»։

1998 թվականին կոմպոզիտոր Արամ Պետրոսյանը՝ սբ. Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» պոեմի գրաբար բնագրից ծաղկաքաղելով՝ մեծակտավ ստեղծագործություն հորինեց —  «ՆԱՐԵԿ» սիմֆոնիա-կանտատ № 1՝  մենակատար բարիտոնի, սիմֆոնիկ մեծ նվագախմբի, երկսեռ և մանկական երգչախմբերի, երգեհոնի և 2 ձայներիզի համար, որը 1999-ին Գլխավոր Մրցանակի արժանացաւ  **«**''Կլաուդիո Աբադո''**»** Վիեննայի Միջազգային Կոմպոզիտորական Մրցույթում, ժյուրի՝ Ֆաբիո Վաչչի (Իտալիա), Պիտըր Էթվոշ (Հունգարիա-Հոլանդիա),  Լոթար Քնեսլ, Ֆրիդրիխ Սեռա (Ավստրիա), մեկենասությամբ՝ աշխարհահռչակ դիրիժոր Կլաուդիո Աբադոի։

2000 թվականի նոյեմբերի 9-ին Վիեննայի  Կոնցերտհաուզի  Մեծ  դահլիճում՝ “Վիեն Մոդեռն” ժամանակակից երաժշտության միջազգային փառատոնի շրջանակներում տեղի ունեցավ  Արամ Պետրոսյանի “ՆԱՐԵԿ” եւ “Ես Ձայն զԱռիւծուն Ասեմ...” սիմֆոնիա-կանտատների համաշխարհային պրեմիերան (Բրուքներ Լինց Նվագախումբ, Սլովակիայի Ֆիլհարմոնիկ Ակադեմիական Երգչախումբ, Վիեննայի ԱՄԱԴԵՈւՍ Մանկական Երգչախումբ, սոպրանո՝ Սոնա Ղազարյան, բարիտոն՝ Սթիվըն Շեշարեգ, դիրիժոր՝ Էռնստ Թայս)։

2001 թվականին Գրիգոր Նարեկացու  «Մատյան Ողբերգության», فغان نامه گرگوار թարգմանել է պարսկերենի Ազատ Մաթյանը։ Թարգմանությունը լայն արձագանք է գտել իրանական մամուլում։ Նարեկացին համեմատական ուսումնասիրության նյութ է դարձել Սպահանի պետական համալսարանում, համաշխարհային հինգ մեծագույն միստիկների շարքում, որը արժանացել է տարվա լավագույն ուսումնասիրություն և ընդունվել որպես դասագիրք։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Մատեան ողբերգութեան - հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարան
*«Մատյան ողբերգության»՝ աշխարհի ամենահին հոգեբուժության գիրքը
*Մատյան ողբերգության (արևելահայերեն)
*Մատյան ողբերգության (գրաբար)

Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:1002 գրքեր
1907 թվականը գրականության մեջ

## Մրցանակներ

### Միջազգային
* Նոբելյան մրցանակ — Ջոզեֆ Կիպլինգ, «Դիտողականության, վառ երևակայությանն, գաղափարների հասունության ու պատմողական բացառիկ տաղանդի համար»

### Ֆրանսիա
* Գոնկուրյան մրցանակ — Էմիլ Մոզելի, «Փղոսկրե ճախարակ»,
* Ֆեմինա — Կոլետ Իվեր, Princesses de science։

## Գրքեր
* «Лимонарь, сиречь луг духовный», Ալեքսեյ Ռեմիզովի գիրքը,
* «Արևընթաց», Ալեքսեյ Ռեմիզովի գիրքը։

### Վեպեր
* «Թոմփսոն և Կ° գործակալությունը» — Ժյուլ Վեռնի վեպը,
* «Պատերազմ օդում» — Հերբերտ Ուելսի վեպը (հրատարակվել է 1908 թվականին),
* «Ոչ Ջորջ Վաշինգտոնը» — Պելեմ Գրենվիլ Վուդհաուսի վեպը,
* «Սեր և զենք» — Ռաֆայել Սաբատինի։

### Վիպակներ
* «Հուդա Իսկարիոտ» — Լեոնիդ Անդրեևի վիպակը,
* «Նիլսի զարմանահրաշ ճանապարհորդությունը վայրի սագերի հետ» (Nils Holgerssons underbara resa genom Sverige) — Սելմա Լագերլյոֆի հեքիաթ-վիպակը։
### Փոքր արձակ
* «Կնճիռ» — Ալեքսեյ Ռեմիզովի հեքիաթը,
* «Երաժշտություն» — ՄԱքսիմ Բոգդաննովիչի պատմվածքը, գրողի գեղարվեստական առաջին նշանակալի ստեղծագործությունը (հրատարակվել է «Наша нива» թերթում),
* «Սատանային» — Ալեքսեյ Ռեմիզովի պատմվածքը։

### Պիեսներ
* «Մարդու կյանքը» — Լեոնիդ Անդրեևի պիեսը,
* «Միսիս Հարիսոն» (Mrs Harrison) — Ջոն Մեյսֆիլդի պիեսը,
* «Քեմպդենի հրաշքը» (The Campden wonder) — Ջոն Մեյսֆիլդի պիեսը։

## Ծնվել են
* 2 փետրվարի — Բերնարդաս Բրազջիոնի, լիտվացի բանաստեղծ (մահացել է 2002 թվականին),
* 4 փետրվարի — Դմիտրի Կեդրին, ռուս խորհրդային գրող (մահացել է 1945 թվականին),
* 21 փետրվարի — Ուիսթեն Հյու Օդեն, անգլիացի բանաստեղծ (մահացել է 1973 թվականին),
* 8 մարտի — Ռոլֆ Յակոբսեն, նորվեգացի բանաստեղծ և լրագրող (մահացել է 1994 թվականին),
* 7 հուլիսի — Ռոբերտ Հայնլայն, ամերիկացի ֆանտաստ գրող (մահացել է 1988 թվականին),
* 27 նոյեմբերի — Լայոն (Լիոն) Սպրեգ դը Կամպ, ամերիկացի ֆանտաստ գրող, ֆենտեզիի ժանրի հիմնադիրներից մեկը (մահացել է 2000 թվականին),
* 13 դեկտեմբերի — Թեոդոր Բույնիցկի, լեհ գրող և լրագրող (մահացել է 1944 թվականին)։

## Մահացել են
* 16 փետրվարի — Ջոզուե Կարդուչի, իտալացի բանաստեղծ, 1906 թվականին արժանացել է Նոբելյան մրցանակի գրականության բնագավառում (ծնվել է 1835 թվականին),
* 7 սեպտեմբերի — Ֆրանսուա Արման Սյուլի-Պրյուդոմ, ֆրանսիացի բանաստեղծ, գրականության բնագավառում Նոբելյան մրցանակի առաջին դափնեկիրը 1901 թվականին (ծնվել է 1839 թվականին),
* 8 դեկտեմբերի — Յոնաս Բիլյունաս, լիտվացի գրող (ծնվել է 1879 թվականին)։
Իշամառոլ դաշտային

**Իշամառոլ դաշտային** (), աստղածաղկազգիների ընտանիքի, երկշաքիլավոր մոլախոտ։ Դասվում է ամենաչարորակ դաշտային մոլախոտերի թվին։ Առատ պտղաբերող է։ Ծլելու առաջին տարին բույսը սերմերով կամ ծլարմատի բողբոջից առաջանում է ոխ մեծ տերևավարդակ ու բարակ առանցքամատ և ձմեռում արդեն ծլելու պատրաստ, բայց քնած բողբոջներով։ Վաղ գարնանը աճման բողբոջներից առաջանում են հորիզոնական ցրուկներ, իսկ այդ ցրուկների վրա գտնվող պտղաբերող բողբոջներից՝ նոր բույսեր։ Որպես կանոն հորիզոնական ծլարմատի վերին մասում գտնվող պտղաբերող բողբոջից բույսի առաջանալուն զուգընթաց, նույն ծլարմատի տակի մասից, բույսի ամենամոտ գտնվող աճող բողբոջից, առաջանում է ոչ թե նոր ծլարմատ, այլ առանցքային արմատ, որը հիմնականում ծառայում է բույսին սնելու համար։ Դաշտային իշամառոլի ծլարմատները դասավորված են ոչ թե հարկերով, այլ վարելաշերտի վերին մասում՝ միահարկ։

## Ցողուն
Ցողունները ուղիղ են, թեթևակի մազապատ, 60-120 սմ բարձրությամբ։ Յուրաքանչյուր ցողունի առաջնային, թե երկրորդային ճյուղավորում վերջանում է բարդածաղկով։

## Տերևներ
Տերևները երկար են, սուր, փետրաձև կտրտված, նստադիր։

## Ծաղիկ
Ծաղիկները հավաքված են զամբյուղներում։ Դրանք լեզվակավոր են ու դեղին։

## Սերմ
Սերմերը երկարավուն են, թռչող հարմարանքներով։ 1000 սերմիկը կշռում է 0.5 գրամ։ Մեկ բույսը կարող է տալ մոտավորապես 6400 սերմ։

## Տարածում
Տարածված է Եվրոպայում, Ասիայում, Հյուսիսային Ամերիկայում, հարավային կիսագնդում։ Աճում և աղբոտում է խոնավ կամ ոռոգվող հողատեսքերը։ Հայաստանում տարածված է հատկապես նախալեռնային ու լեռնատափաստանային գոտիների ցանքերում։

## Գրակունթյուն
* Ռ. Ա. Կարապետյան - Հայաստանում տարածված մոլախոտերի ատլաս, «լույս» հրատարակչություն, Երևան - 1980 թվականի։

Կատեգորիա:Աստղածաղկազգիներ
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Սամվել Զուլոյան

**Սամվել Մկրտչի Զուլոյան** (), հայ բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1956 թվականի դեկտեմբերի 19-ին, Կիրովականում։ Հայրական պապը՝ Զուլոյանց Լևոնը, գաղթել է Կարսից։

1963-1964 ուստարում սովորել է Կիրովականի թիվ 3 գիշերօթիկում, ապա տեղափոխվել թիվ 6 միջնակարգ դպրոցը։

1973 թվականին ավարտելով միջնակարգ դպրոցը՝ ծառայել է ԽՍՀՄ զինված ուժերում։

1982 թվականին աշխատանքի է անցել «Կիրշին» տրեստում որպես պատճենահանող։

1982-1987 թվականներին սովորել է Կիրովականի մանկավարժական ինստիտուտի հայոց լեզվի և գրականության ֆակուլտետի հեռակա բաժնում։

1985-1996 թվականներին աշխատել է «Կիրովականյան կյանք» ռադիոհաղորդումների խմբագրությունում որպես խմբագիր։

1995 թվականից եղել է Հայաստանի գրողների միության անդամ։

1996 թվականից մինչև իր կյանքի վերջը եղել է ՀԳՄ Լոռու մարզային բաժանմունքի նախագահ։

Մահացել է 2000 թվականի հունիսի 14-ին Վանաձորում։ Ժամանակակիցների վկայությամբ՝ ինքնասպան է եղել։

## Ստեղծագործությունը
մինի|Սամվել Զուլոյանի հուշատախտակը Վանաձորում
Ստեղծագործել սկսել է վաղ տարիքից։ Առաջին անգամ տպագրվել է 1979 թվականին «Ավանգարդ» թերթում։ Պարբերաբար տպագրվել է հանրապետական մամուլում։

Հետմահու լույս է տեսել նրա «Մարդը պատի վրա» բանաստեղծությունների ժողովածուն, որի երկրորդ հրատարակությունը ներառում է հեղինակի ողջ, այդ թվում նաև անտիպ գրական ժառանգությունը։

* «Ինձանից մինչև ես», Ե., ԵՊՀ հրատ., 1996
* «Մարդը պատի վրա», Ե., Վան Արյան, 2002։ Վերահրատարակվել է 2008։
* «Վիհից կանչողը», Ե., Նոր Դար, 2008

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պոեզիա-Սամվել Զուլոյան բանաստեղծություններ
* Սամվել Զուլոյան «ՎԻՀԻՑ ԿԱՆՉՈՂԸ» 
* «Ժամանակակից պոեզիա» - ԶՈՒԼՈ (Սամվել Զուլոյան)

Կատեգորիա:Ինքնասպան գրողներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Վանաձորի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Աշխատանքի միջազգային բաժանում

**Աշխատանքի միջազգային բաժանում** **(ԱՄԲ)**.
# տարբերի երկրների մասնագիտացում որոշակի ապրանքների արտադրության ոլորտում, որոնց պատրաստման համար տվյալ երկրում առկա են արտադրության էժան գործոններ և նպատակահարմար պայմաններ՝ ի համեմատ այլ երկրների։ Նման մասնագիտացման դեպքում երկրների պահանջմունքները բավարարվում են սեփական արտադրությամբ, ինչպես նաև միջազգային առևտրի միջոցով։
# Համաշխարհային տնտեսության կազմակերպման ձև, որի դեպքում տարբեր երկրների ձեռնարկությունները մասնագիտանում են որոշակի ապրանքների արտադրության և ծառայությունների մատուցման մեջ՝ փոխանակելով վերջնական արտադրանքը։

**ԱՄԲ զարգացման նախադրյալներ**, աշխարհի երկրների միջև տնտեսական ռեսուրսների տարբերությունները։ ԱՄԲ հիմքում ընկած է աշխարհի երկրների առևտրային փոխանակությունը ապրանքներով, ծառայություններով և կապիտալով։ Երկրների կողմից ԱՄԲ կատարելու հիմնական պատճառը հասարակական պահանջմունքների աճի և այդ պահանջմունքները բավարարելու համար առկա սահմանափակ ռեսուրսների հակասությունն է։

Աշխատանքի միջազգային բաժանման մեջ ունեցած մասնակցության օգուտներն են.
* թույլ է տալիս կենտրոնացնել սեփական ջանքերը այն ապրնքների արտադրության մեջ, որոնց համար առկա են լավագույն պայմանները։
* թույլ է տալիս ընդլայնել այդ ապրանքների արտադրությունը այնպիսի մասշտաբների, որ կարելի լինի բավարարել ոչ միայն սեփական բնակչության, այլև համագործակցող երկրների բնակչությաան պահանջմունքները։
* թույլ է տալիս հրաժարվել այն ապրանքների արտադրությունից, որոնց համար երկիրը չունի արտադրության լավ պայմաններ և կարող է ապահովել դրանց օգտագործումը՝ ի հաշիվ ներմուծման։

## ԱՄԲ ստեղծման և զարգացման գործոններ
# Երկրների բնաաշխարհագրական տարբերությունները,
# Գիտատեխնիկական առաջընթացը,
# Երկրների զարգացվածության տնտեսական և գիտատեխնիկական մակարդակների տարբերությունները,
# Երկրի արտաքին կապերի և կենցաղավարման ձևերն ու բնույթը,
# Վերազգային կորպորացիաների տնտեսական էքսպանսիան,
# Տարածաշրջանային տնտեսական ինտեգրացիայի գործընթացների զարգացումը։

## ԱՄԲ ձևեր
# Ընդհանուր ԱՄԲ, աշխատանքի բաժանում նյութական և ոչ նյութական արտադրության խոշոր ոլորտների միջև (արդյունաբերություն, տրանսպորտ, կապ և այլն)։ Ընդհանուր ԱՄԲ-ի հետ է կապված երկրների՝ ըստ մասնագիտացման բաժանումը՝ վերամշակող, արդյունահանող և գյուղատնտեսական արտադրություն ունեցող երկրներ։
# Մասնակի ԱՄԲ, աշխատանքի բաժանում խոշոր ոլորտների ներսում՝ ըստ ճյուղերի և ենթաճյուղերի (ծանր և թեթև արդյունաբերություն, անասնաբուծություն և հողագործություն և այլն)։ Այն կապված է առարկայական մասնագիտացման հետ։
# Եզակի ԱՄԲ, աշխատանքի բաժանում մեկ կազմակերպության, ձեռնարկության ներսում։ Այդ դեպքում որպես ձեռնարկություն ընդունվում է առավել լայն ընդգրկում ունեցող հասկացությունը՝ որպես վերջնական արտադրանքի ստեղծման պարբերաշրջան։

Եզակի և մասնակից ԱՄԲ-ն նշանակալի չափով իրագործվում են վերազգային կորպորացիաների շրջանակներում, որոնք գործում են միաժամանակ տարբեր երկրներում։

## Տես նաև
* Տնտեսական ինտեգրացիա

## Գրականություն
* UNIDO (1986) World industry: a statistical review, 1985, Industry and Development, 18: Fig. 1; UNIDO database

Կատեգորիա:Համաշխարհային տնտեսություն
Կատեգորիա:Միջազգային առևտուր
Կատեգորիա:Աշխատանք
1908 թվականը գրականության մեջ

## Իրադարձություններ
* Ռուսական կայսրության մայրաքաղաք Սանկտ Պետերբուրգում հիմնադրվեց Հրեական գրական միությունը։

## Մրցանակներ

### Միջազգային
* Նոբելյան մրցանակ — Ռուդոլֆ Էյկեն, «Ճշմարտության լուրջ որոնումների, մտքի ամենաթափանց ուժի, լայն մտահորիզոնի, կենդանի ու համոզիչ լինելու համար, ինչով նա պաշտպանում ու զարգացնում էր իդեալիստական փիլիսոփայությունը»

### Ֆրանսիա
* Գոնկուրյան մրցանակ — Ֆրանսիս Միոմանդր, «Ջրի վրա գրվածը»,
* Ֆեմինա — Édouard Estaunié, La Vie secrète։

## Գրքեր
* «Ժամացույց» — Ալեքսեյ Ռեմիզով,
* «Чёртов лог и полуношное солнце» — Ալեքսեյ Ռևիզովի պոեմների ու պատմվածքների ժողովածուն։

### Վեպեր
* «Էննը Կանաչ Մեզոնիններից» — Լյուսի Մոնտգոմերի,
* «Մրցարշավ ասուպի հետևից» — Ժյուլ Վեռն,
* «Դանուբի լոցմանը» — Ժյուլ Վեռն,
* «Երկաթե կրունկ» — Ջեկ Լոնդոն,
* «Կարմիր աստղ» — Ալեքսանդր Բոգդանով,
* «Պինգվինների կղզին» — Անատոլ Ֆրանս,
* «Լճակ» — Ալեքսեյ Ռեմիզով,
* «Մարդը, ով եղել է Հինգշաբթին» — Գիլբերտ Կիտ Չեսթերտոն։

### Վիպակներ
* «Անպետք մարդու կյանքը» — Մաքսիմ Գորկի,
* «Խոստովանություն» — Մաքսիմ Գորկի։

### Փոքր արձակ
* «Ազնվատոհմ գողը» — Օ. Հենրիի պատմվածքների ժողովածուն,
* «Հին աշտարակը» — Ալեքսեյ Տոլստոյի առաջին պատմվածքը։

### Պիեսներ
* «Կապույտ թռչուն» — Մորիս Մետերլինկ,
* «Նենի ողբերգությունը» — Ջոն Մեյսֆիլդ,
* «Սով արքան» — Լեոնիդ Անդրեև։

## Ծնվել են
* 17 մարտի — Բորիս Պոլևոյ, խորհրդային գրող և լրագրող (մահացել է 1981 թվականին),
* 22 ապրիլի — Իվան Եֆրեմով, խորհրդային ֆանտաստ գրող, պալեոնտոլոգ (մահացել է 1972 թվականին),
* 28 մայիսի — Յան Ֆլեմինգ, անգլիաց գրող, Ջեյմս Բոնդ մասին ստեղծագործությունների հեղինակը (մահացել է 1964 թվականին),
* 27 հունիսի — Ժուան Գիմարայնշ Ռոզա, բրազիլացի գրող (մահացել է 1967 թվականին),
* 8 սեպտեմբերի — Էլի Շեխտման, հրեա գրող (մահացել է 1996 թվականին),
* 19 սեպտեմբերի — Միկա Տոյմի Վալտարի, ֆինն գրող (մահացել է 1979 թվականին)։
*31 օգոստոսի - Վիլյամ Սարոյան, ամերիկահայ գրող (մահացել է 1981 թվականին)։

## Մահացել են
* 7 ապրիլի — Ալեքսեյ Ժեմչուժնիկով, ռուս գրող, երգիծաբան (ծնվել է 1821 թվականին),
* 16 հուլիսի — Պյոտր Վեյնբերգ, ռուս գրող, թարգմանիչ, գրականության պատմաբան (ծնվել է 1831 թվականին),
* 16 հոկտեմբերի — Նիկոլայ Բաժին, ռուս գրող (ծնվել է 1843 թվականին)։
Պրևեսեն Մոեն

**Պրևեսեն Մոեն** () կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Ֆերնե Վոլտեր կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի օկրուգը Ժեկսն է։

Կոմունայի կոդը՝ 01313։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 410 կմ հարավ-արևելք, դեպի հյուսիս-արևելք՝ Լիոն քաղաք, 115 կմ է և 70 կմ արևելք Բուրկ ան Բրեսից։

Կոմունայի տարածքում հոսում է Լյոն գետը։

## Կլիմա
Կլիման ցամաքային է՝ ցուրտ ձմեռներով և տաք ամառներով։ Անձրևներ լինում են հիմնականում ամռանը։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 5980 մարդ։

## Քաղաքապետեր

## Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 4025 մարդկանցից 3056-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 969-ը `պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 75,9% է, 1999 թվականին՝ 66,9%)։ 3056 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 2806-ը (1465 տղամարդ, 1341 կին), գործազուրկ է եղել 250 մարդ (121 տղամարդ և 129 կին)։ 969 պասիվներից 376 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 196-ը՝ թոշակառու, 397 պասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт  
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Կոնդեսիա

**Կոնդեսիա** ()՝ կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Շատիյոն սյուր Շալարոն կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի օկրուգը Բուրկ ան Բրեսն է։

Կոմունայի կոդը՝ 01113։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 370 կմ հարավ-արևելք, դեպի հյուսիս՝ Լիոն քաղաք, 50 կմ է և 13 կմ արևմուտք Բուրկ ան Բրեսից։

Կոմունայի տարածքում կան շատ լճեր։

## Կլիմա
Կլիման ցամաքային է՝ ցուրտ ձմեռներով և տաք ամառներով։ Անձրևներ լինում են հիմնականում ամռանը։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 756 մարդ։

## Քաղաքապետեր

## Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 472 մարդկանցից 384-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 88-ը `պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 81,4% է, 1999 թվականին՝ 69,7%)։ 384 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 361-ը (189 տղամարդ, 172 կին), գործազուրկ է եղել 23 մարդ (13 տղամարդ և 10 կին)։ 88 պասիվներից 31 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 31-ը՝ թոշակառու, 26 պասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Տեսարժան վայրեր
* Սբ. Իուլիանայի եկեղեցի (XIII դար)։
* Նուարի դղյակ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Պլազմիդ

300px|thumb|right|Պատկերում ցուցադրված է բակտերիալ քրոմոսոմային ԴՆԹ-ն և պլազմիդը:
**Պլազմիդ**, բջջում գտնվող ԴՆԹ-ի մոլեկուլ, որը ֆիզիկապես առանձնացված է քրոմոսոմային ԴՆԹ-ից և կարող է ինքնուրույն կրկանապատկվել։ Հիմնականում հանդիպում են բակտերիալ բջիջներում և իրենցից ներկայացնում են փոքր, օղակաձև, երկշղթա ԴՆԹ-ի մոլեկուլներ։ Սակայն պլազմիդներ երբեմն ունեն նաև արքեաներն ու էուկարիոտները։ Պլազմիդները սովորաբար կրում են գեներ, որոնք տվյալ օրգանիզմին օժտում են որոշակի օգտակար հատկություններով, օրինակ հակաբիոտիկների դեմ դիմադրողականությամբ։ Պլազմիդների և բուն քրոմոսոմների ամենաէական տարբերությունն այն է, որ քրոմոսոմները պարունակում են բջջի կենսագործունեության համար ահնհրաժեշտ գեներ, այն դեպքում երբ պլազմիդները բջիջներին ընդամենը օժտում են լրացուցիչ հատկություններով։ Արհեստական պլազմիդներն օգտագործվում են որպես վեկտորներ։

Պլազմիդները համարվում են ռեպլիկոններ, այսինքն ԴՆԹ-ի միավոր, որն ընդունակ է համապատասխան տեր բջջում անկախ կրկնապատկվելու։ Պլազմիդները կարող են փոխանակվել բակտերիաների միջև (նույնիսկ տարբեր տեսակների) երեք մեխանիզմներով՝ տրանսֆորմացիայի, տրանսդուկցիայի և կոնյուգացիայի։ Գենետիկական տեղեկատվության այսպիսի հորիզոնտալ փոխանակման ժամանակ պլազմիդները կարող են համարվել մոբիլոմի մաս։ Ի տարբերություն վիրուսների, ում ժառանգական նյութը շրջապատված է սպիտակուցային թաղանթով, պլազմիդները «մերկ» են։ Նրանք չունեն այնպիսի գեներ, որոնք կկոդավորեին իրենց սեփական սպիտակուցային թաղանթը։ Սակայն որոշ պլազմիդներ կոդավորում են կոնյուգացիայի (հետևաբար և իրենց տեղափոխման) համար անհրաժեշտ «սեռական» պիլիները։ Պլազմիդների չափերը տատանվում են 1000-200,000 նուկլեոտիդային զույգի միջև և առանձին պլազմիդների քանակը բջջում կարող է լինել մեկից մինչև (որոշ գործոնների հետևանքով) մի քանի հազար։

Մանրէների և պլազմիդների միջև փոխհարաբերությունը ոչ մակաբուծային և ոչ էլ մուտուլիստական (երկկողմանի շահավետ հարաբերություն), քանի որ երկուսն էլ նկատի ունեն անկախ տեսակի հարաբերությունը մեկ այլ օրգանիզմի հետ։ Ավելի ճիշտ կլինի պլազմիդներին բնորոշել որպես մանրէային պոպուլյացիաներում գեների հորիզոնական տեղափոխումն ապահովող տարրեր, որոնք ունակ են օժտել մանրէին համապատասխան պայմաններում օգտակար հատկությամբ։ Այդպիսի հատկություններից են հակաբիոտիկային դիմադրողականությունը, այլ օրգանիզմների համար տոքսինների (թույների) արտադրումը և տարբեր միացությունների օգտագործումը մետաբոլիզմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բջջաբանություն
Կատեգորիա:Գենետիկա
Կատեգորիա:Գենետիկական ճարտարագիտություն
Կատեգորիա:Գենոմի կառուցվածք
Կատեգորիա:ԴՆԹ
Կատեգորիա:Կենսաբանություն
Կատեգորիա:Կենսաքիմիա
Կատեգորիա:Մոլեկուլային կենսաբանություն
Կատեգորիա:Օրգանոիդներ
Խազալ կապի աղբյուր

**Խազալ կապի աղբյուր**, աղբյուր Զանգեզուրում, Հայաստանի Գորիսի տարածաշրջանի Խոտ գյուղի ճանապարհին։ Զուլալ և հորդաբուխ աղբյուր է։

## Ավանդություն
Սա զուլալ ու հորդ մի աղբյուր է. մոտը կա «Թաք ծառ» կոչված մի չինարի, որ սուրբ է համարվում։ Իշխանա սարի արոտները գնացող տափաստանի քոչվորները  իրենց քոչերով, աղբյուրի ջրի հույսով, միշտ եկել են այս կողմերը՝ չորացրել արոտները և թալանել շրջակա բնակիչներին։ Քոչվորների ոտքն իրենց կողմերից կտրելու համար՝ Խոտ, Շինուհայր և Քարահունջ գյուղերի բնակիչները հավաքել են իրենց ոչխարների մի տարվա խուզած բուրդը և նրանով խցանել են աղբյուրի ակը։ Զրկվելով ջրից տափաստանի քոչվորները այլևս չեն եկել այս կողմերը և ժողովուրդն ազատվել է նրանց ասպատակությունից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի աղբյուրներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի ջրագրություն
Պլոագե

**Պլոագե** () կոմունա Իտալիայում, Սարդինիայի մարզում՝ Սասսարի գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 4816 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 50,13 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 96,08 կմ² տարածք, փոստային ինդեքս՝ 7017, հեռախոսային կոդ՝ 079:

## Արտաքին հղումներ
* La scheda del comune nel portale ''Comunas'' della Regione Sardegna
* Raccontando Ploaghe