Յան Մատեյկո

**Յան Մատեյկո** (, ), լեհ նկարիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Կրակովի Գեղեցիկ արվեստների դպրոցում (1825-1858 թվականներ, 1873 թվականից՝ տնօրեն), Մյունխենի (1859 թվական) և Վիեննայի (1860 թվական) Գեղարվեստի ակադեմիաներում։ 1860 թվականից ստեղծագործել է Կրակովում։ Նկարել է հիմնականում Լեհաստանի պատմության շրջադարձային դեպքերին նվիրված բազմաֆիգուր կոմպոզիցիաներ՝ ձգտելով արձագանքել մոտ ժամանակների և արդի քաղաքական իրադարձություններին։ Սկզբնական աշխատանքներում ազգային շահերին դավաճանող շլյախտային հակադրել է հայրենասերների պաթետիկ ողբերգական կերպարներ («Ստանչիկ», 1862 թվական, «Ռեյտան», 1866 թվական), այլաբանորեն պաշտպանվել պաշտոնական քննադատությունից («Մատեյկոյի դատապարաումը», 1867 թվական, բոլորն էլ Ազգային թանգարան, Վարշավա)։ 1870-1880-ական թվականներին. մարտանկարներում և պատմական կոմպոզիցիաներում իշխում է գործողության տպավորիչ դրամատիզմը («Գրյունվալդի ճակատամարտը», 1878 թ., Ազգային թանգարան, Վարշավա, «Պրուսական տուրք», 1882 թվական, Ազգային թանգարան, Կրակով)։ Ստեղծել է նաև դիմանկարներ և բնանկարներ, որմնանկարներ (Կրակովի Կույս Մարիամ կոստյոլում, 1889-1891 թթ.)։

1979 թվականին՝ Կրակովի գեղարվեստի ակադեմիայի հիմնադրման 100-ամյակին, ակադեմիան անվանակոչվել է իր հիմնադիր և առաջին նախագահ Յան Մատեյկոյի անունով։

## Ուշագրավ փաստեր
* Յան Մատեյկոյի նկարներում երբեմն հանդիպում են պատմական անճշտություններ։ Այսպես. «Ստեֆան Բատորին Պսկովի մոտ» կտավում պատկերված է քաղաքի հանձնումը, այն դեպքում, երբ իրականում լեհ արքային չի հաջողվել գրավել այդ ամրացված բնակավայրը։
* Լվովի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի գլխավոր մասնաշենքի նիստերի դահլիճը զարդարում են 11 փոքրածավալ յուղաներկ նկարներ, որոնք 19-րդ դարի 80 -ական թվականներին վրձնել է Յան Մատեյկոն։

## Պարգևներ, պատվավոր կոչումներ
* 1865 թվականի փարիզյան ցուցահանդեսի ոսկե մեդալ՝ «Սկարգայի քարոզը» կտավի համար
* 1866 թվականի փարիզյան ցուցահանդեսի ոսկե մեդալ՝ «Ռեյտանը 1773 թվականի սեյմում» աշխատանքի համար
* Ֆրանց Իոսիֆի շքանշան՝ կոմանդորյան խաչով
* Պատվո Լեգեոնի շքանշանի ասպետ
* Պիոս IX պապի շքանշան
* Մյունխենի գեղարվեստի ակադեմիայի ոսկե մեդալ
* Լեո XIII պապի ոսկե մեդալ
* Կրակովի պատվավոր քաղաքացու կոչում
* Պշեմիսլի պատվավոր քաղաքացու կոչում
* Լվովի պատվավոր քաղաքացու կոչում
* Ստանիսլավի (Իվանո-Ֆրանկովսկի) պատվավոր քաղաքացու կոչում
* Ստրիյի պատվավոր քաղաքացու կոչում
* Բերեժանի պատվավոր քաղաքացու կոչում

## Հիշատակի հավերժացում
* Հուշարձաններ Վարշավայում, Կրակովում
* Յան Մատեյկոյի անունով է կոչվել Կրակովի գեղարվեստի ակադեմիան։
* Անվանի նկարչի պատվին են անվանակոչվել մեկ կայարան Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզում,
փողոցներ՝ Իվանո-Ֆրանկովսկում, Լվովում, Ստրիյում։

## Գրականություն
* 
*  JSTOR

## Պատկերասրահ

Jan Matejko-Astronomer Copernicus-Conversation with God.jpg|Կոպեռնիկոս. զրույց Աստծո հետ  
Kazanie Skargi.jpg|Սկարգայի քարոզը
Image:Jan Matejko-Poisoning of Queen Bona.jpg|Թագուհի Բոնայի թունավորումը
Image:The_First_Sejm_1182.jpg|1182 թվականի առաջին սեյմը
Image:Baptism of Lithuania.PNG|Լիտվայի մկրտությունը 1387 թվականին
Image:Jan Matejko, Bitwa pod Grunwaldem.jpg|Գրյունվալդի ճակատամարտը 1410 թ.
Image:Baptism of Władysław III of Poland 18 02 1425.PNG|Վլադիսլավ III-ի մկրտությունը 1425 թ.
Image:HOŁD-PRUSKIbcbcvb.jpg|Պրուսական տուրքը 1525 թ.
Image:Konstytucja 3 Maja Sejm Czteroletni Komisja edukacyjna Rozbior.jpg|1795 թ. քառամյա սեյմը
Image:Konstytucja 3 Maja.jpg|1791 թ. մայիսի 3-ի սահմանադրությունը
Image:Rejtan Upadek Polski Matejko.jpg|Ռեյտան: Լեհաստանի անկումը
Image:Sobieski pod Wiedniem Matejko.jpg|Յան Սոբեսկի արքան Վիեննայի մերձակայքում
Image:Jan Matejko, Stańczyk.jpg|Ստանչիկը
Image:Jan Matejko-Batory pod Pskowem.jpg|Ստեֆան Բատորին Պսկովի մոտ
Bracia Szujscy na Sejmie Warszawskim.jpg|Լեհաստան-1863 (Շղթայված Լեհաստանը)
Jan Matejko - Ociemniały Wit Stwosz z wnuczką.jpg|Ֆեյտ Շտոսն ու նրա թոռնուհին
Bracia Szujscy na Sejmie Warszawskim.jpg|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* A gallery of paintings with links to biography (289 words) and bibliographical pages (12 books).
* Matejko gallery, wawel.net
* Matejko gallery, malarze.com
* Jan Matejko, culture.pl
* "Clothing and Costumes..." From the Collection of Jan Matejko 
* "Artists from the School of Jan Matejko"
* www.Jan-Matejko.org  A website dedicated to Matejko

Կատեգորիա:Լեհ նկարիչներ
Կատեգորիա:Կրակովի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պատմանկարիչներ
Կատեգորիա:Լեհ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա