open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Դենիս Ֆոնվիզին

**Դենիս Իվանովիչ Ֆոնվիզին** (, ), ռուս արձակագիր, դրամատուրգ, ռուս գրականության մեջ կենցաղային կատակերգության ժանրի հիմնադիր, ծագումով ազնվական։

1755–1762 թվականներին սովորել է Մոսկվայի համալսարանին կից գիմնազիայում, ապա տեղափոխվել Պետերբուրգ, ծառայել արտաքին գործերի կոլեգիայում։ 1760-ական թվականներին ձևավորվել է նրա լուսավորական աշխարհայացքը՝ համընդհանուր ուսուցում, գյուղացիության աստիճանական ազատագրում։ Քաղաքացիական կառուցվածքի նրա իդեալն է եղել լուսավորյալ միապետությունը։ Այդ շրջանում էլ հանդես է եկել երգիծական գործերով՝ «Ուղերձ իմ ծառաներ Շումիլովին, Վանկային ու Պետրուշկային» (հրատարակվել է 1769 թվականին), «Բրիգադիրը» (1768–1769 թվականներ, հրատարակվել է 1792–1795 թվականներին, բարքագրական կատակերգություն) և այլն։ 1769 թվականին դարձել է արտաքին գործերի կոլեգիայի ղեկավար Ն․ Պանինի քարտուղարը։ 1777–1778 թվականներին այցելել է Ֆրանսիա («Առաջին ճանապարհորդության գրառումներ», հրտ․ 1800-ական թթ․)։

Ֆոնվիզինի ամենանշանակալի ստեղծագործությունը «Տհասը» (բեմ․ 1782 թ., հրտ․ 1783 թ.) կատակերգությունն է, որտեղ բացահայտված է ճորտատիրության սոցիալական էությունը։ 1783 թվականին հրապարակել է մի շարք երգիծական երկեր։ Մասնավորապես հասարակական մեծ արձագանք է գտել «Մի քանի հարցեր, որոնք կարող են խելացի և ազնիվ մարդկանց առանձնակի ուշադրությունը գրավել» գործը։ Այդ հարցերին ջղագրգռությամբ պատասխանել է կայսրուհին ինքը։ Քաղաքական երգիծանքի փայլուն օրինակ է «Համընդհանուր պալատական քերականություն»-ը, որի տպագրությունն արգելվեց (տարածվել է ձեռագիր)։ «Կալիսթենես» (1786 թ.) վիպակը տպագրվեց անանուն։ 1789 թվականին Ֆոնվիզինը սկսել է գրել «Անկեղծ խոստովանություն իմ գործերի ու մտածումների» (անավարտ, հրտ․ 1830 թ.) երկը։

Ֆոնվիզինը ռուսական լուսավորական ռեալիզմի խոշոր ներկայացուցիչներից է, ռուսական ազգային առաջին կատակերգության ստեղծողը։

## Երկեր
* Собр․ соч․, т․ 1–2, М․–Л․, 1959; 
* Избранное, М․, 1983․

## Գրականություն

* Ցասինսկայա Զ․, Դ․ Ի․ Ֆոնվիզին (1745–1792), Ե․, 1947։ 
* Рассадин С․ Б․, Фонвизин, М․, 1980․

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղծառայողներ
Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Իվան Կռիլով

[աջից|270px|մինի|Իվան Կռիլովի դիմանկարը (նկարիչ` [Կառլ Բրյուլով)]] 
**Իվան Անդրեևիչ Կռիլով** (, ), ռուս բանաստեղծ, առակագիր, թարգմանիչ։ Կռիլովը ավելի քան 200 առակների հեղինակ է, որոնք լույս են տեսել 1809 առ 1843 թվականները։ Կռիլովի առակները («Գայլն ու գառը», «Կապիկն ու ակնոցը», «Ճպուռն ու մրջյունը», «Կարապը, խեցգետինը և գայլաձուկը» և այլն) օժտված են ժողովրդական ոգով, երգիծանքով, սուր ու դիպուկ լեզվով, որի պատճառով էլ առ այսօր լայն ժողովրդայնություն են վայելում։ Կռիլովի առակներից մի քանիսը թարգմանվել են նաև հայերեն տարբեր հեղինակների կողմից։

Գրել է զվարճալի պիեսներ, համարձակ ամսագրերի հեղինակ է։

## Կենսագրություն
Ռուս գրող է, առակագիր, Պետերբուրգի Գիտությունունների Ակադեմիայի ակադեմիկոս։

Ծնվել է 1769 թվականի փետրվարի 13-ին Մոսկվայում՝ բանակի հրամանատարի աղքատիկ ընտանիքում։ Շատ է սիրել կարդալ, մանկուց զբաղվել է ինքնակրթությամբ։ Համարվել է ժամանակի ամենազարգացած մարդկանցից մեկը։ Հոր մահից հետո Իվանը մոր հետ տեղափոխվում է Պետերբուրգ։

Մայրաքաղաքը Կռիլովի համար դառնում է գրականությամբ զբաղվելու լավագույն միջավայրը։ «Կլեոպատրա», «Ֆիլոմելա» ողբերգություններն ու «Կատաղած ընտանիքը» կատակերգությունը երիտասարդ Իվանին մեծ ճանաչում են բերում թատերական և գրական միջավայրում։ 

Աշխարհում հրաշալի առակագիրներ քիչ չեն եղել։ Ռուսաստանում այդպիսի առակագիր էր Կռիլովը։ Կռիլովը միշտ գրում էր իր ժամանակների համար ամենակարևոր թեմաներով։ Նրա առակների հերոսներն են ագահ գայլերը, անպաշտպան գառները, խորամանկ ու կեղծավոր աղվեսները, հիմար սագերն ու ամենահզոր առյուծը։ Իսկ մեծ առակագրի ժամանակակիցները այդ կերպարների շնորհիվ հեշտությամբ ճանաչում էին ցարական անիրավ անգետներին, պարծենկոտներին։ 

Պարզ ու հասկանալի են նրա առակները։ «Գայլն ու գառը», «Կապիկն ու ակնոցը», «Ճպուռն ու մրջյունը», «Կարապը, խեցգետինը և գայլաձուկը» և մյուս առակները սիրելի են բոլորի համար։ 

Գրել է զվարճալի պիեսներ, համարձակ ամսագրերի հեղինակ է։

Մահացել է 1844 թվականին՝ Սանկտ Պետերբուրգում

### Մամուլ
* «Գառն և գայլ»։ Ռուսերենից գրաբար թարգմանությունը՝ Երեմիա Իսահակյանցի։ «Արարատ», 1851, № 18։

## Գրականություն
* Դմիտրի Բլագոյ, Ժողովրդական իմաստության գիրքը (Ի. Ա. Կռիլովի 200-ամյակի առթիվ)։ «Գրական թերթ», 1969, № 7։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տեր-Գրիգորյան, Ռ. Ա. (2006) Գաբրիել արքեպիսկոպոս Այվազովսկին Ի. Կռիլովի առակների թարգմանիչ. Լրաբեր Հասարակական Գիտությունների, № 3, էջ 94-105

Կատեգորիա:Ռուս առակագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուս լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ռուս հրատարակիչներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկագիրներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Յանդեքս

**Յանդեքս**, ռուսական հայտնի որոնողական համակարգ։ Համարվում է 4-րդը աշխարհի որոնողական համակարգերի շարքում իր տարածվածությամբ։

Յանդեքս որոնողական համակարգը պաշտոնապես իր օգտագործողներին է ներկայացվել 1997 թ.-ի սեպտեմբերի 23-ին։ Որպես առանձին որոնողական համակարգ ձևավորվել է 2000 թ.-ին։ Յանդեքս որոնողական համակարգի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Մոսկվայում։ Այն նաև գրասենյակներ ունի Ուկրաինայում, Բելառուսում, Թուրքիայում, Գերմանիայում և Շվեյցարիայում։

### Ղեկավար անձնակազմը
[մինի|[Տիգրան Խուդավերդյան — Յանդեքս ընկերությունների գլխավոր գործադիր տնօրեն]]
Տիգրան Խուդավերդյան - գլխավոր տնօրեն։

## Բոլոր ծառայությունները
### Վեբ-ծառայություն
#### Որոնողական-տեղեկատվական
* **Որոնում** և **ya.ru**
* **Կատալոգ** - վեբ կայքերի կատալոգ։
* **Նորություններ** - օրվա գլխավոր նորությունները, որոնք ստացվել են հիմնական Զլմ-ներից։ Հնարավոր է նաև նորության որոնում համակարգում։
* **Յանդեքս ինքնաթիռիկներ** - օնլայն սերվեր, որը թույլ է տալիս գտնել ցանկացած ինքնաթիռի գտնվելու վայրը օնլայն ռեժիմով։
* **Յանդեքս գնացքիկներ** - օնլայն սերվեր, որը թույլ է տալիս գտնել ցանկացած գնացքի գտնվելու վայրը օնլայն ռեժիմով։
* **Որոնում բլոգերում և ֆորումներում** - բլոգերի և ֆորումների որոնում։
* **Մարկետ** - տարբեր ապրանքների որոնում և վաճառք։
* **Բառարաններ** - հանրագիտարաններ, տեղեկագրքեր, բառարան-թարգմանիչներ։
* **Նկարներ** - նկարների որոնում։
* **Վիդեո** - տեսահոլովակների որոնում, վիդեոհոսթինգ։
* **Քարտեզներ** - աշխարհի քարտեզ։ Ընդ որում ՌԴ խոշոր քաղաքների քարտեզները ներկայացված են ամենայն մանրամասնությամբ։
* **Ժողովրդական քարտեզ** - ծառայություն, որի շնորհիվ օգտագործողը կարող է ստեղծել իր սեփական քարտեզները։
* **Աֆիշա** - տեղեկատվություն միջոցառումների մասին՝ կինո, թատրոն, համերգներ, սպորտ, ակումբներ և այլն։
* **Եղանակ** - եղանակի տեսություն։
* **Հեռուստածրագիր** - տեղական եթերային, կաբելային և արբանյակային ալիքների հեռուստածրագիր։
* **Չվացուցակ** - ինքնաթիռների, գնացքների մանրամասն չվացուցակ։
* **Ավտո** - վաճառվող ավտոմեքենաների որոնում։
* **Աշխատանք** - թափուր աշխատատեղերի որոնում։
* **Անշարժ գույք** - վաճառվող անշարժ գույքի որոնում։
* **Գրքեր** - գրքերի, հրատարակչությունների, հեղինակների որոնումներ։
* **Ժամանակ** - ժամանակը աշխարհի տարբեր քաղաքներում։
* **Դզեն** - մեդիտատիվ որոնում
* **Երաժշտություն** - երաժշտության որոնում և լսում (Հայաստանում հասանելի չէ)

#### Անձնական
* **Փոստ** - էլեկտրոնային փոստ
* **Ֆոտո** - ֆոտոհոսթինգ
* **Ժողովուրդ** - անձնական կայքերի ստեղծում և անվճար հոսթինգ։
* **Փող** - վճարային համակարգ, որը հնարավորություն է տալիս վճարումներ կատարել։
* **Անդամագրում** - նորությունների համար անդամագրում։
* **Լենտա** - օնլայն RSS-դիտարկիչ։
* **Իմ գտածոները** - օգտագործողի որոնումների պատմություն։
* **Իմ շրջապատը** - սոցիալական կայք, որը գնեց Յանդեքսը 2007 թ-ի մարտ ամսին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մոսկվայի ընկերություններ
Կատեգորիա:ՆԱՍԴԱՔ-ում ցուցակված ընկերություններ
Կատեգորիա:Որոնողական համակարգեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ապրանքանիշեր
Papier d'Arménie

«Papier d'Arménie» կամ «Հայկական թուղթ», սենյակային օդորակիչ է, որը վաճառվում է տրցակի տեսքով՝ կազմված տասներկու թղթյա թերթիկների երեք փնջից։ Թերթիկները պատված են բենզոինի խեժով (ստացվում է Styrax benzoin ծառից)։ Օգտագործվում է Եվրոպայում՝ հատկապես Ֆրանսիայում։
մինի|Papier d'Armenie

## Պատմություն
19-րդ դարի վերջում Օգյուստ Պոնսոն (Auguste Ponsot) հայտնաբերեց, որ հայկական տնային տնտեսությունները վառում են ստիրաքսը որպես սենյակային անուշահոտություն և ախտահանիչ միջոց։ Պոնսոն ադապտացրեց այս սովորույթը դեղագործ Անրի Ղիվիեղի (Henri Rivier) օգնությամբ՝ բենզոինային խեժը լուծվում էր ալկոհոլի մեջ, ապա ներծծվում է թղթերի մեջ։ «Ալքիմիան», որին տրվեց «Papier d'Arménie» անվանումը («Հայաստանի թուղթ»), կայուն արտադրվել է Մոնղուժում (Montrouge), Ֆրանսիա, սկսած 1885 թ-ից։ Այն ունեցել է մեծ հաջողություն հիգիենայի 1888 և 1889 թթ. ցուցահանդեսների ժամանակ։

## Օգտագործում
Սովորաբար, մի շերտ «Papier d'Arménie» պատռվում է տրցակից, ծալվում է հարմոնի պես և տեղադրվում է ջերմակայուն նեցուկի մեջ։ Այրելիս թուղթը շերտը չի բոցավառվում, այլ միայն շիկանում է և ծխում՝ արձակելով վանիլի հոտին բնորոշ խեժի բույր։ Այն կիրառվում է որպես օդորակիչ (նաև ծխախոտի և կենդանիների հոտի դեմ), նաև որպես հակացեցային միջոց։

2006 թին «Ինչ անել» (Que Choisir) ամսագրում ներկայացված համեմատություններում վնասակար համարվող նյութեր բենզենի (benzene) և ֆորմալդեհիդի (formaldehyde) պարունակությունը հետազոտված 72 նմանատիպ նյութերից «Papier d'Arménie»-ում ամենաթույլն է եղել։

Կատեգորիա:Պարֆյումերիա
Կյուրոս Կրտսեր

**Կյուրոս Կրտսեր** (ծն. թ. անհտ. - մ.թ.ա. 401), պարսից արքա Դարեհ II-ի կրտսեր որդին է։ 408 թվականից՝ փոքրասիական սատրապությունների (Լիդիա, Մեծ Փռյուգիա, Կապադովկիա) փոխարքան էր։ Հոր մահից (404 թվական) հետո ապստամբել է թագավոր հռչակված եղբոր՝ Արտաքսերքսես II-ի դեմ գահին տիրելու նպատակով։ 401 թվականին Սարդես քաղաքից, բազմահազարանոց զորքով (այդ թվում՝ 10 հզ հույն վարձկաններ) արշավել է եղբոր դեմ, սակայն Բաբելոնի մոտ, Կունաքսա վայրում, պարտություն է կրել և սպանվել։

Կյուրոսին օժանդակած 10 հզ հույները Հայաստանի վրայով դուրս են եկել Սև ծով և մեկնել հայրենիք։ Այս դեպքերը մանրամասն շարադրված են Քսենոփոնի «Անաբասիս» երկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աքեմենյան պետություն
Կատեգորիա:Աքեմենյան Պարսկաստանի կայսրեր
Black Holes and Revelations

**Black Holes and Revelations`** բրիտանական Muse խմբի չորրորդ պաշտոնական ձայներիզն է, թողարկվել է 2006 թ. հուլիսի 3-ին Warner Bros.-ի կողմից։ Ձայնագրման աշխատանքները կատարվել են Նյու Յորքում ու Ֆրանսիայում։ Ալբոմը ընդգծեց խմբի երաժշտության հնչյունային փոփոխությունները, որը զգալիորեն տարբերվում է նախորդ ալբոմներից։ Թողարկման օրվանից մեկ շաբաթվա ընթացքում Մեծ Բրիտանիայում վաճառվեց 115,144 օրինակ։ Ալբոմը երկու անգամ ստացել է պլատինե կարգավիճակ։ Ալբոմից 5 երգեր թողարկվեցին առանձին սինգլներով։ 2008 թվականին, ըստ "Q" ամսագրի XXI դարի լավագույն ալբոմների ալբոմների ցանկում ալբոմը զբաղեցրել է 34-րդ տեղը։

Երգերի տեքստերը ունեն քաղաքական ենթատեքստ։ Ալբոմը սկսվում է «Take a Bow» երգից, որը, ըստ երաժշտական քննադատների, համարվում է «հարձակում գրեթե անվանված քաղաքական առաջնորդի վրա»։ Դա առավել զգացվում է «Corrupt, уou’re corrupt,
bring corruption to all that you touch» տողում։ Հակաքաղաքական թեման շարունակվում է նաև «Exo-Politics» և «Assassin» երգերում։ Ալբոմում հաճախակի շեշտվում են վիճաբանական հարցեր, ինչպիսիք են անօրեն պատերազմները, գերտերությունների իշխանավորների դավադրությունները, ժողովուրդների զայրույթը։ Որոշ երգերը նվիրված են հուզական թեմաներին՝ սիրո, ներողամտության և ցավի մասին։

## Երգացանկ
Բոլոր երգերի հեղինակն է Մեթյու Բելլամին։

## Սինգլներ

## Արտաքին հղումներ
* Ալբոմը խմբի պաշտոնական կայքում 
* [Ալբոմը MuseWiki կայքում](http://musewiki.org/Black_Holes_and_Revelations_(album)) 

Կատեգորիա:2006 ալբոմներ
Կատեգորիա:Muse ալբոմներ
Խուճապի վանք

**Խուճապի վանք**, 13-րդ դարի հայկական ճարտարապետական հուշարձան է պատմական Գուգարքի Բողնոփոր գավառում, այժմ Հայաստանի Լոռու մարզի Տաշիրի շրջանում։

## Նկարագիրը
Խուճապի վանքը (XIII դ) գտնվում է Լոռու մարզի Պրիվոլնոյե գյուղի մոտակայքում, Լալվար լեռան հյուսիսային լանջին։ 9-10 դարերում կառուցվել է համալիրի ամենահին եկեղեցին, որը միանավ բազիլիկ կառույց է և հիմնադրման առաջին տարիներին գործել է որպես հայադավան մենաստան, իսկ XIII դ Զաքարյանների տիրապետության շրջանում վերածվել է քաղկեդոնի վանքի։ Վանքը կառուցված է ֆելզիտային տուֆի սրբատաշ քարից։ Զույգ մույթով գմբեթավոր հորինվածք է։ Մույթերը միակտուր քարից են, ութանիստ։ Խոր նախաբեմով աբսիդն ունի եռանկյունաձև խորշերով մշակված, արևելյան ճակատում բացվող երեք լուսամուտ։ Մուտքերը երեքն են՝ արևմուտքից, հյուսիսից և հարավից։ Գմբեթի 12 նիստանի կամարաշարով զարդարված բարձրադիր թմբուկի յուրաքանչյուր նիստում նեղ և բարձր լուսամուտ է։ Եկեղեցու արևմտյան ճակատի ողջ երկարությամբ կից է սրահ գավիթը։ Հուշարձանը ունի դեկորատիվ հարուստ հարդարանք։

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
*Խուճապի վանք

Կատեգորիա:13-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Հայ քաղկեդոնական վանքեր և եկեղեցիներ
Խորակերտի վանք

**Խորակերտի վանք** (Խոջիկ վանք), 13-րդ դարի ճարտարապետական հուշարձանախումբ Լոռու մարզի Ջիլիզա գյուղում՝ տեղակայված Լալվար լեռան արևմտյան փեշերին։ Վանական համալիրը ներկայում գտնվում է Վրաստանի սահմանապահների վերահսկողության գոտում։

## Պատմություն
Խորակերտի վանքի շրջակայքի հնագույն շինությունների հետքերը թույլ են տալիս ենթադրել, որ այդտեղ է եղել Խորակերտ կամ Խոռակերտ քաղաքը, որի հիմնադրումը Վարդան պատմիչը վերագրում է Հայկի որդի Խոռին։ Քաղաքը 9-րդ դարի Սմբատ Բ թագավորի հրամանով ժառանգել է Աշոտ Գ Ողորմածի որդի Գուրգենը։ Երբեմնի պարսպապատ համալիրից պահպանվել են միջնադարյան եկեղեցին, կիսավեր գավիթը, մատուռների, սեղանատան ավերակները, քանդակազարդ գերեզմանաքարերը։

Ըստ եկեղեցու արևմտյան ճակատի արձանագրության, վանքը և գավիթը կառուցվել են 1251 թվականին։ Ըստ Ա. Յակոբսոնի ճարտարապետական ոճական վերլուծության՝ եկեղեցին հիմնականում XI դարի կառույց է, որի վերին մասը լրացվել է 1251 թվականին։

## Կառուցվածք
Արտաքուստ 9,6 մ X 14,6 մ չափերի, ուղղանկյուն, արևելքից երկու «հայկական խորշերով» եկեղեցին ներքուստ խաչաձև է՝ երկարած արևմուտք-արևելք առանցքով և չորս անկյուններում ավանդատներով, արևմտյան և հարավային մուտքերով։ Առանձնահատուկ է եկեղեցու գմբեթը (հայկական ճարտարապետության նմանատիպ միակ օրինակը), որի ութանիստ թմբուկը կեսից ցած կազմված է 30 վեցնիստանի սյուներից (բարձրությունը՝ 2 մ), որոնք շատ խիտ տեղադրված, ստեղծում են նեղլիկ բացվածքների տպավորություն։ Նրանց խարիսխներն ու խոյակները կիպ են իրար։ Գմբեթը հիմնվում է 6 փոխհատվող կամարներից կազմված կառուցվածքային հիմնակմախքին և կենտրոնում ավարտվում շթաքարով ձևավորված ավելի փոքր գմբեթով։

Եկեղեցու ճակատները պարզ են, գրեթե զուրկ հարդարանքից։ Ներսում տեղ-տեղ պահպանվել են սվաղի մնացորդներ։ Գավիթը (13,1 մ X 13,1 մ չափերի) պատկանում է 2 զույգ խաչաձևվող կամարներով ծածկվող տիպին։ Կամարների փոխհատումից առաջացած կենտրոնական քառակուսին ծածկված է եղել ութնիստ բրգաձև ծածկով։ Անցումը քառակուսուց ութանկյունին իրականացված է եռանկյունաձև չորս «կախված» նիստերի միջոցով։ Խաչաձևվող կամարները կազմում են ոչ միայն կառուցվածքային, այլև ողջ ճարտարապետական հորինվածքի հիմքը։

Պատկեր:Khorakert 30.jpg
Պատկեր:Khorakert 13.jpg
Պատկեր:Khorakert 34 (cropped).jpg
Khorakert 8.jpg


## Տես նաև
* Խորակերտի վանքի վիմական արձանագրությունների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Apмянские монастыри XIII в. Xopaкерт и Мшкаванк, Сов. археология, XIV, 1950
* Мнацаканян C.X., Apхитектура армянских npитворов, E., 1952.

## Արտաքին հղումներ
* Լոռու մարզ․ պատմամշակութային կոթողներ և հուշարձաններ
* Հայ-վրացական սահմանին գտնվող անտառի գեղեցկուհին՝ Խորակերտի վանքը (լուսանկարներ)

Կատեգորիա:13-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Հայկական առաքելական չգործող վանքեր և եկեղեցիներ (Հայաստան)
Օրփեոս և Էվրիդիկե

**Օրփեոս և Էվրիդիկե** (), ավստրիացի երգահան Քրիստոֆ Վիլիբալդ Գլյուկի օպերա (azione teatrale) երեք գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետոն՝ Ռանիերի Կալցաբիջիի ըստ հին հունական առասպելների։ Առաջին անգամ բեմադրվել է Վիեննայի թատրոնում (Burgtheater) 1762 թվականի հոկտեմբերի 5-ին։ Ֆրանսիայում բեմադրվելու նպատակով հեղինակի կողմից 1770-ական թթ. օպերան ենթարկվել է էական վերամշակման։ Ֆրանսերեն տարբերակի առաջնախաղը կայացել է 1774 թ. օգոստոսի 2-ին։ Օպերան համարվում է Գլյուկի լավագույն ստեղծագործություններից մեկը՝ ներկայումս մերթ ընդ մերթ բեմադրվելով աշխարհի հայտնի օպերային թատրոններում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1762 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Պիպա Միդլթոն

**Ֆիլիպա Շարլոտա «Պիպա» Միդլթոն** (, ), բրիտանացի գրող։

Քեմբրիջի դքսուհի Քեյթի հարազատ քույրն է։

մինի|Քեյթի Պիպայի ծնողնորը - Մայքլ Ֆրենսիս Միդլթոնը և Քերոլ Էլիզաբետ

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ռեդինգ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Էդինբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի գրողներ
Կատեգորիա:Սյունակագիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բարեգործներ
Մյոլնիր

[thumb|250px|[Թորը՝ Մյոլնիրը ձեռքում։]]
Ըստ նորվեգական առասպելաբանության, **Մյոլնիրը** (կամ **Մյոլներ**) մուրճն է Թորի, նորվեգական աստված որը կապված է որոտի հետ։ Եզակի ձևավորված, Մյոլնիրը պատկերված է նորվեգական դիցաբանությունում որպես սարսափելի զենք, որը կարող է քանդել լեռները և խորհրդանշում է տիեզերքի պաշտպանությունը քաոսի ուժերի դեմ, հատկապես Հսկաները որոնք ամենամեծ թշնամիներն են աստվածների և ովքեր պարբերաբար սպանվում են Թորի կողմից նրա մուրճի օգնությամբ։ Թեև ընդհանուր առմամբ ճանաչվում և պատկերված է որպես մուրճ, Մյոլնիրը երբեմն նույնացվում է որպես կացին կամ մահակ։ 13-րդ դարի Արձակ Եդայում, Սնոռի Ստուրլուսոնը առնչվում է որ Սվարտալֆար Սինդրին և Բրոքրը կազմել են Մյոլնիրը Լոքիի հրամանին տակ։

thumb|left|200px|Մյոլնիրի գծագրություն

## Աղբյուրներ

## Գրականություն
* Օրչարդ, Անդի (2002). *Norse Myth and Legend*. Լոնդոն։ Cassell.

Կատեգորիա:Դիցաբանական զենքեր
Կատեգորիա:Մուրճեր
Կատեգորիա:Գերմանական հեթանոսություն
Հարի Մուլիշ

**Հարի Մուլիշ** (, ), նիդերլանդացի ականավոր գրող, դրամատուրգ, բանաստեղծ։ Համարվում է հետպատերազմյան Նիդերլանդների ամենաազդեցիկ երեք գրողներից մեկը (մյուսներն են Ֆրեդերիկ Հերմանսը և Խերարդ Ռեյվեն)։

Մուլիշը մեծացել է Երկրորդ Աշխարհամարտի տարիներին, որի հուշերը խորը կնիքն են թողնել նրա հետագա գրական ժառանգության վրա։ Նա իր հրեա մոր հետ փրկվել է համակենտրոնացման ճամբարներից շնորհիվ նրա հոր՝ գերմանացիների հետ համագործակցության։

Առավել հայտնի են նրա «Հարձակումը» (1982) և «Երկնքի հայտնագործությունները» (1992) վեպերը։ Վերջինս 2007 թ. ճանաչվել է «Հոլանդերեն գրականության լավագույն նմուշ»։

«Հարձակումը» (հոլանդ.՝ *De Aanslag*) պատմություն է պատերազմի վերջին օրերին իր ընտանիքը կորցրած մի տղայի մասին, որը տասնամյակների ընթացքում փորձում է պարզել իր հարազատների կորստի իրական պատճառը և գտնել իրական մեղավորներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլանդացի գրողներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հոլանդացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:Հոլանդացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Խաղային թերապիա

մինի|Երեխաները հոգեբանի հետ խաղային թերապիայի մասնակցելիս
**Խաղային թերապիա**, զանազան հուզական խանգարումներով, նևրոզներով, վախով և այլ հիվանդություններով տառապող երեխաների և մեծահասակների վրա բուժամանկավարժական ազդեցություն։

Խաղային թերապիայի տարբեր միջոցների հիմքում ընկած է խաղի ճանաչումը որպես անձի զարգացման կարևոր գործոն։

Կատեգորիա:Հոգեբանական խաղեր
Սանգվինիկ

thumb|200px|«Սանգվինիկ» արձանը, հեղինակ՝ Յոհան Գոթֆրիդ (1715—1779)
**Սանգվինիկ** (, *sanguis* - «արյուն», «կյանքի ուժ»), խառնվածքի չորս տիպերից մեկ՝ ըստ Հիպոկրատի (օրգանիզմում գերակշռությում է արյունը)։ Սանգվինիկ խառնվածքի տեր մարդկանց կարելի է բնութագրել որպես աշխույժ, շարժուն, անհաջողություններին և տհաճություններին համեմատաբար հեշտությամբ վերաբերվող անձ։ Այսպիսի խառնվածք են ունեցել Ալեքսանդր Իվանովիչ Գերցենը, ավստրիացի կոմպոզիտոր Մոցարտը, ինչպես նաև՝ Նապոլեոն Բոնապարտը։

Սանգվինիկը հոգեբանական բարձր ակիվությամբ, էներգիայով, աշխատունակությամբ, արագ և աշխույժ շարժումներով, հարուստ և փոփոխվող դիմախաղով, խոսքի բարձր տեմպով անձինք են։ Սանգվինիկը ձգտում է հաճախակի փոփոխվող տպավորությունների, հեշտ և արագ արձագանքում է շրջապատող իրադարձություններին, շփվող է։ Էմոցիաները սանգվինիկների մոտ գերազանցապես դրական են, դրանք արագ առաջանում են և արագորեն փոխվում։ Նա շատ արագ հարմարվում է նոր միջավայրին և արագ մտերմանում մարդկանց հետ։ Նրա զգացմունքները հեշտությամբ առաջանում են և արագ փոխարինվում են նորերով, նրան բնորոշ է արտահայտչականությունը, երբեմն նաև անկայունությունը։

Իվան Պավլովը համարել է, որ սանգվինիկների մոտ գրգռման և արգելակման գործընթացները բավականին ուժեղ են, նրանք  հավասարակշռված և շարժուն են։ Պավլովը այս խառնվածքը դասել է ուժեղ տիպերի շարքում։ Անբարենպաստ իրավիճակներում և բացասական դաստիարակության դեպքում այդ շարժունությունը կարող է հանգեցնել կենտրոնացման բացակայության, չհիմնավորված շտապողականության և անլրջության։

## Տես նաև
* Խառնվածք
* Բնավորություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Большая советская энциклопедия: В 30 т. — М.: «Советская энциклопедия», 1969—1978.
* Краткий психологический словарь. — Ростов-на-Дону: «ФЕНИКС». Л. А. Карпенко, А. В. Петровский, М. Г. Ярошевский, 1998.
* Словарь практического психолога. — М.: АСТ, Харвест. С. Ю. Головин, 1998.
* *И. М. Кондаков*. Психологический словарь. — 2000.
* Большой Энциклопедический словарь. — 2000.

Կատեգորիա:Խառնվածքներ
Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Սերմնահեղուկ

150px|մինի|Սերմնահեղուկ
**Սերմնահեղուկ** կամ **սերմը** (նաև **սպերմա**) օրգանական հեղուկ է, որը պարունակում է սպերմատոզոիդներ։

Սերմնաբշտիկները և շագանակագեղձը մշակում են սերմնահեղուկ, որը միախառնվելով սպերմատոզոիդներին՝ ձևավորում է սպերման։ 1 խ.սմ սպերմայում պարունակվում է քսանից վաթսուն միլիոն սպերմատոզոիդ։

Սերմնահեղուկը դուրս է գալիս սեռական հարաբերությունների կամ ձեռնաշարժության ժամանակ, դուրս գալու գործընթացը անվանում են սերմնաժայթքում կամ էյակուլյացիա՝ երբ տղամարդու առնանդամից դուրս է թափվում սերմնահեղուկը։

Սերմնահեղուկը սովորաբար ունի կիսաթափանցիկ սպիտակ կամ նույնիսկ դեղնավուն գույն։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ տղամարդու սերմնաժայթքման ժամանակ արտազատվում է 3,4 մլ սերմնահեղուկ, մեկ այլ ուսումնասիրություն ցույց է տալիս որ ամենաշատը արտադրվում է 4,99 մլ իսկ ամենաքիչը 1,5 մլ սերմնահեղուկ։

Մարդու սերմնահեղուկը հաճախ ուսումնասիրվում է նաև դատաբժշկական տեսանկյունով, քրեական տարբեր հարցեր (բռնաբարություններ, սեռական աղավաղումներ ևն) պարզելու նպատակով, ինչպես նաև քաղաքացիական առումով (ալիմենտ, ամուսնալուծություն ևն)։ 

Կատեգորիա:Մարդու սեռականություն
Կատեգորիա:Մարդու վերարտադրողականություն
Կատեգորիա:Առնանդամ
Աշխեն Աբազյան

**Աշխեն Մեխակի Աբազյան** (), հայ բանաստեղծ, արձակագիր։ Հայաստանի գրողների միության անդամ (1989)։

## Կենսագրություն
Աշխեն Աբազյանը ծնվել է Ղալաչա (այժմ՝ Բերդավան) գյուղում, ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Աշխատել է Նոյեմբերյանի «Ծիածան» թերթում։ 1981-1982 թվականներին նրա «Արևային հովտի երգը» և «Հողի զինվորները» հեռուստատեսային վավերագրական ֆիլմերի սցենարները լավագույնն են ճանաչվել Երևանում անցկացվող համամիութենական վավերագրական ֆիլմերի ցուցադրման ժամանակ։ Նոյեմբերյանի պատուհասած արհավիրքների (պատերազմ, երկրաշարժ) թեմայով երկու գիրք է հրատարակել՝ «Կանաչ, կարմիր որոտներ» (1999 թվական) և «Կանաչ կանգառ» (2003)։ Առաջինը արժանացել է ՀՀ Պաշտպանության նախարարության և Հայաստանի լրագրողների միության համատեղ «Ես զինվորն եմ հայրենիքի» մրցանակին, իսկ երկրորդը՝ «Վահագն» մրցանակին (2002)՝ որպես վերջին տասը տարիներին տպագրված արձակ ստեղծագործություն։

Մահացել է 2023 թվականի հունվարի 6-ին, Նոյեմբերյանի Նիկոլայ Նասիբյանի անվան բժշկական կենտրոնում՝ թոքերի հետ կապված ծանր առողջական խնդրի պատճառով։ Հանգչում է հայրենի Բերդավան գյուղի գերեզմանոցում։

## Մրցանակներ
* «Պիոներ» մանկապատանեկան ամսագրի սահմանած «Տարվա լավագույն գեղարվեստական ստեղծագործություն» մրցանակ, 1984
* ՀՀ պաշտպանության նախարարության և Հայաստանի Լրագրողների միության համատեղ «Ես զինվորն եմ հայրենիքի» մրցանակ, 1999
* «Վահագն» մրցանակ՝ որպես վերջին տասը տարիներին տպագրված արձակ ստեղծագործություն, 2002

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Բերդավան գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Ալբանիան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

**[[Ալբանիա]]ն** Եվրատեսիլ երգի մրցույթին մասնակցում է 2004 թվականից. Մինչ 2012 թ. Ալբանիայի լավագույն ցուցանիշը եղել է 5-րդ հորիզոնականը (2012 թ.), իսկ վատագույն ցուցանիշը 17-րդ հորիզոնականը կիսաեզրափակչում (2007 թ.).

2012 թ, որոշվեց, որ Ալբանիան Եվրատեսիլ երգի մրցույթին կներկայացնի Ռոնա Նիշլիուն «Suus» («Անձնական») երգով. Եզրափակչում նա զբաղեցրեց 5-րդ հորիզոնականը, ինչը բերեց նրա երկրին նոր լավագույն արդյունք։ 2013 և 2014 թթ. Ալբանիան եզրափակիչ չանցավ։ 2015 թ. Ալբանիան ներկայացրեց Էլհաիդա Դանին և կարողացավ անցնել եզրափակիչ։ Նա Զբաղեցրեց 17-րդ հորիզոնականը 34 միավորով։

[մինի|220px|[Ռոնա Նիշլիուն կատարում է "Suus" երգը Բաքվում (2012)]]

## Մասնակիցներ
:  *Հաղթող*
:  *Երկրորդ հորիզոնական*
:  *Երրորդ հորիզոնական*
:  *Չորրորդ հորիզոնական*
:  *Հինգերորդ հորիզոնական*
:  *Վերջին հորիզոնական*
:  *Ավտոմատ անցնելը եզրափակիչ*
:  *Չանցնելը եզրափակիչ*
:  *Չի մասնակցել կամ որակազրկվել է*

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Anjeza Shahini - Albania 2004 Final.jpg| Անյեզա Շահինի Ստամբուլում (2004)
Պատկեր:Ndoci 2007 Eurovision.jpg| Ֆրեդերիկ Նդոչին Հելսինկիում (2007)
Պատկեր:Albania, Olta Boka, semi-final, Eurovision 2008.jpg| Օլթա Բոկա Բելգրադում (2008)
Պատկեր:Juliana Pasha, Albania.jpg| Յուլիանա Փաշան Օսլոյում (2010)


## Տես նաև
* Ալբանիան Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալբանիայի էջը Eurovision.tv կայքում

Կատեգորիա:Ալբանիան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Գնել Մեջլումյան

**Գնել Մեջլումյան** (), հայ ըմբիշ, ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ (1985 թ.), ԽՍՀՄ չեմպիոն (1988, 1989 թթ.), Երիտասարդների աշխարհի (1987 թ.) և Եվրոպայի (1986, 1987 թթ.) չեմպիոն, մեծահասակների Եվրոպայի չեմպիոն (1989 թ.), աշխարհի բրոնզե մեդալակիր (1989 թ.), «Բարի կամքի» խաղերի արծաթե մեդալակիր (1990 թ.), աշխարհի գավաթակիր (1990 թ.)։

1974-1981 թթ. սովորել է Բերդի № 2 միջնակարգ դպրոցում։ 1981-1984 թթ. սովորել է Երևանի մարզական թեքումով №10 գիշերօթիկ դպրոցում։ 1988-1993 թվականներին ընդունվել և ավարտել է Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտը։

1986 թ-ին Օրջոնիկիձեում (Օսեթիա) անցկացված ԽՍՀՄ առաջնությունում Գնել Մեջլումյանը նվաճեց արծաթե մեդալ։

1987 թ-ին Կանադայում Գնել Մեջլումյանը դարձավ երիտասարդների աշխարհի նորընծա չեմպիոն։ 1988 թ-ին Կրասնոյարսկում անցկացված ԽՍՀՄ առաջնությանը Մեջլումյանը նվաճեց ԽՍՀՄ չեմպիոնի տիտղոսը։ 1989 թ. Անկարայում անցկացված Եվրոպայի առաջնությանը Գնելի վերջին մրցակիցը թուրք Շյուքրու Օղլին էր։

48 կգ քաշային կարգում Մեջլումյանը դարձավ ԽՍՀՄ կրկնակի չեմպիոն։

1989 թ-ին Շվեյցարիայի Մարտինի քաղաքում անցկացված աշխարհի առաջնությանը Մեջլումյանը դարձավ բրոնզե մեդալակիր։

1990 թ-ին ԱՄՆի Տոլիդոյում ԽՍՀՄ հավաքականը թիմային հաշվարկով նվաճեց աշխարհի գավաթը, իսկ Գնել Մեջլումյանը դարձավ աշխարհի գավաթակիր։

2005 թվականի մարտի 30-ին Գնել Մեջլումյանը զոհվեց ավտովթարից։

Բերդ քաղաքի մարզադպրոցը և հարակից փողոցը 2005 թվականի հուլիսի 20-ին անվանակոչեցին նրա անունով։ 2006-2012 թթ-ին անցկացվեցին նաև Գնել Մեջլումյանի անվան հուշամրցաշարերը։

## Արտաքին հղումներ
* Մեջլումյան Գնել

Կատեգորիա:Հայ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Ավտոճանապարհային վթարներից զոհվածներ
Ամիտոզ

**Ամիտոզ** բաժանման ժամանակ քրոմոսոմները կամ բաժանման իլիկի թելերը չեն ձևավորվում։

Սկզբում կիսվում է կորիզը (կարիոկինեզ)(առաջանում է սեղմվածք, որը գնալով փոքրանում է), այնուհետև՝ ցիտոպլազման (ցիտոկինեզ)։ Սա բաժանման ոչ լիարժեք ձևն է, քանի որ ժառանգական նյութը կարող է անհավասարաչափ բաշխվել դուստր բջիջների միջև։ Երբեմն միայն կորիզն է բաժանվում, որի հետևանքով առաջանում են բազմակորիզ բջիջներ։ Ամիտոզ հանդիպում են նախակենդանիների, միաբջիջ բուսական օրգանիզմների, բազմաբջիջ օրգանիզմների որոշ (լյարդի, էնդոսպերմի, էպիթելի) բջիջներում։, ինչպես նաև չարորակ ուռուցքների, ախտաբանական պրոցեսնների ժամանակ։

Ամիտոզի ոչ մեծ առավելություններն են՝
# էներգիայի քիչ ծախսի պահանջում
# կատարվում է արագ
# առաջանում են մեծ քանակությամբ դուստր բջիջներ
Իսկ բացասական կողմերն են՝
# ժառանգական նյութը հավասարաչափ չի բաշխվում
# դուստր բջիջները նման չեն մայր բջջին և իրար։

Կատեգորիա:Բջջաբանություն
Կատեգորիա:Բջջային պարբերաշրջան
Գազպրոմ Արմենիա

**«Գազպրոմ Արմենիա»** (նախկին անվանում՝ *«ՀայՌուսգազարդ»*), ռուսական փակ բաժնետիրական ընկերություն, որը զբաղվում է Հայաստանում բնական գազի մատակարարմամբ և իրացմամբ։

Ստեղծվել է Հայաստանի էներգետիկայի նախարարության, բաց բաժնետիրական ընկերություն «Գազպրոմ»-ի, «ԻՏԵՌԱ» Միջազգային էներգետիկ ՍՊԸ-ի կողմից՝ համաձայն 1997 թվականի օգոստոսի 30-ի հուշագրի, Հայաստանի Հանրապետության գործող օրենսդրության, Մոսկվայի և Հայաստանի Հանրապետության կառավարության միջև 18.01.1997 համապատասխան պայմանագրի։

## նկարներ


Центральный офис Газпром Армения 2.gif|
Hrazdan5.jpg|
Iran-Armenia.jpg|
KompleksGA.jpg|
Marriott.jpg|



## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ-ռուսական հարաբերություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի էներգետիկա
The Black Eyed Peas

**The Black Eyed Peas** (հաճախ նաև անվանում են պարզապես TBEP՝ խմբի անվան առաջին տառերով), ամերիկյան հիփ հոփ խումբ։ Ստեղծվել է 1995 թվականին Միացյալ Նահագների Կալիֆորնիա նահանգի Լոս Անջելես քաղաքում։ Խումբի անդամներն են will.i.am-ը, Ֆերգին, Taboo-ն և apl.de.ap-ը։

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ
#### Ստուդիական ալբոմներ

#### Հավաքածու ալբոմներ

#### Մինի ալբոմներ

### Սինգլներ
#### Որպես գլխավոր կատարող

#### Խմբի մասնակցությունը այլ կատարողների սինգլներում

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1995 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Interscope Records-ի արտիստներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան հիփ հոփ խմբեր
Ռուսաստանը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

Առաջին անգամ **[[Ռուսաստան]]**ը հայտարարել է իր մասնակցությունն մրցույթին 1994 թվականին։

## Մասնակիցներ

* XX կիսաեզրափակիչներում նշանակում են ավտո-որակավորում։ Սա կարող է լինել արդյունք հետևյալ երկու պատճառներից։ Եթե երկիրը հաղթել է նախորդ տարվա մրցույթը, հաջորդ տարի նա չի մրցելու որևէ կիսաեզրափակչում։ Մյուս պատճառն այն է, որ Մեծ Քառյակի (Հնգյակի) երկիր-անդամները չեն մասնակցում որևէ կիսաեզրափակիչ փուլում։
* XX եզրափակիչներում նշանակում է, որ երկիրը չի անցել եզրափակիչ փուլ։

## Տես նաև
* Ռուս-ուկրաինական հարաբերությունները Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

## Պատկերադարան

Պատկեր:Julia Savicheva - Russia 2004.jpg|Յուլիա Սավիչևան Ստամբուլում
Պատկեր:ESC 2007 Russia - Serebro - Song No 1.jpg|Serebro խումբը Հելսինկիում
Պատկեր:Russia in the 2008 Eurovision Song Contest.jpg|Դիմա Բիլանը Բելգրադում
Պատկեր:Anastasiya Prykhodko.jpg|Անաստասիա Պրիխոդկոն Մոսկվայում
Judas (երգ)

**«Judas»** (*Հուդա*), ամերիկացի երգչուհի Լեդի Գագայի Born This Way ալբոմի 2-րդ սինգլն է։ Երգի համաշխարհային թողարկման պրեմիերան տեղի է ունեցել 2011 թ ապրիլի 15-ին։ Երգը պարային հիթ է, որը ներկայացնում է կնոջ դժբախտ սերը դեպի մի տղամարդու, որը և հետո դավաճանում է այդ կոնջը։ Թեման նույնն է, ինչպես մի քանի նախորդ երգերում՝ LoveGame, Bad Romance և Alejandro։ Լեդի Գագան հաստատել է, որ երգը հորինված է հիմնվելով Նոր Կտակարանում նկարագրված դեպքերին, և երգում օգտագործված է Հուդա Իսկարիովտացու, Մարիա Մագդաղենացու և այլ ուրիշ կերպարներ։ Լեդի Գագան ներկայանում է Մարիա Մագդաղենացու կերպարով, Նորման Ռիդսը՝ Հուդա Իսկարիովտացու, իսկ Ռիկ Գոնսալեսը՝ Հիսուսի կերպարով։

## Երգացանկ
; թվային ներբեռնում
# «Judas» — 4:10

; CD single
# 1 «Judas» — 4:10
# 2 «Born This Way» (Twin Shadow Remix) — 4:19

; Judas — The Remixes
# 1 «Judas» (Goldfrapp Remix) — 4:42
# 2 «Judas» (Hurts Remix) — 3:57
# 3 «Judas» (Mirrors Une Autre Monde — Nuit) — 6:14
# 4 «Judas» (Guéna LG Club Remix) — 7:41
# 5 «Judas» (John Dahlbäck Remix) — 6:01
# 6 «Judas» (Chris Lake Remix) — 5:09
# 7 «Judas» (R3HAB Remix) — 4:56

; Judas — The Remixes Part 1
# 1 «Judas» (Goldfrapp Remix) — 4:42
# 2 «Judas» (Hurts Remix) — 3:56
# 3 «Judas» (Mirrors Une Autre Monde Mix — Nuit) — 6:14
# 4 «Judas» (Guena LG Club Remix) — 7:40

; Judas — The Remixes Part 2
# 1 «Judas» (Röyksopp's European Imbecile Mix) — 3:51
# 2 «Judas» (John Dahlbäck Remix) — 6:00
# 3 «Judas» (Chris Lake Remix) — 5:09
# 4 «Judas» (R3HAB Remix) — 4:56
# 5 «Judas» (Mirrors Une Autre Monde Mix — Jour) — 4:17

; Bonus track single
# 1 «Judas» (Thomas Gold Remix) — 5:32

## Հիթ-շքերթներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի պաշտոնական տեսահոլովակը Յութուբում

Կատեգորիա:2011 սինգլներ
Կատեգորիա:Լեդի Գագայի սինգլներ
Սերբիան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

**[[Սերբիա]]ն** առաջին անգամ մասնակցել է Եվրատեսիլ երգի մրցույթին 2007 թ.։ Նախկինում նա մասնակցել է որպես Հարավսլավիայի մի մաս (1961-1991) և որպես Սերբիա և Չեռնոգորիայի մաս։

## Մասնակիցներ
[220px|մինի|աջից|[Ժելյկո Յոքսիմովիչը կատարում է "Nije Ljubav Stvar" երգը Բաքվում (2012)]]

;**Նմուշներ**։
:1.  2009-ին Սերբիան չանցավ եզրափակիչ, քանի որ ժյուրին նրա փոխարեն ընտրել էր Խորվաթիային։

## Եվրատեսիլը Սերբիայում

## Պատկերադարան

Պատկեր:ESC 2007 Serbia - Marija Serifovic - Molitva.jpg| Մարիա Շերիֆովիչը Հելսինկիում (2007)
Պատկեր:Jelena Tomasevic.jpg| Ելենա Տոմաշևիչը Բելգրադում (2008)
Պատկեր:Esc serbia.jpg| Մարկո Կոնը և Միլան Նիկոլիչը Մոսկվայում (2009)


## Տես նաև
* Սերբիան Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

## Արտաքին հղումներ
* Սերբիայի էջը Eurovision.tv կայքում
Նիկիտա Խրուշչով

**Նիկիտա Սերգեևիչ Խրուշչով** (, ), խորհրդային պետական գործիչ, ԽՄԿԿ ԿԿ առաջին քարտուղար 1953-1964 թթ., ԽՍՀՄ մինիստրների խորհրդի նախագահ 1958-1964 թթ., Խորհրդային Միության հերոս, Սոցիալիստական աշխատանքի եռակի հերոս։

1930-ական թվականներին սկսել է զբաղեցնել բարձր պաշտոններ։ Եղել է Ուկրաինայի կոմկուսի առաջին քարտուղար։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*) տարիներին (1941-1945) եղել է տարբեր ռազմաճակատների ռազմական խորհրդի անդամ։

1953 թ.՝ Իոսիֆ Ստալինի մահից հետո, հաղթել է իշխանության համար մղվող պայքարում։ Իշխանության գալուց հետո հանդես է եկել ստալինյան բռնությունների սուր քննադատությանբ, չնայած որ ինքն էլ ժամանակին հատուկ դաժանությամբ էր աչքի ընկել հակակոմունիստական զանգվածների դեմ պայքարելիս։ Խրուշչովի նախագահության տարիներին բռնությունների ծավալն անհամեմատ նվազել է, մեծ քանակությամբ բռնադատվածների ներում է շնորհվել, բազմաթիվ կալանավորներ ու աքսորյալներ ազատ են արձակվել և նույնիսկ տեղի են ունեցել դատավարություններ բռնություններն իրականացնողների նկատմամբ։

Միևնույն ժամանակ, «Խրուշչովյան ձնհալի» տարիներին մեղմացան խորհրդային գաղափարախոսական գրախոսության պահանջները, որոշ թույլտվություններ ու ազատություններ ստացան գյուղացիները, փոքր-ինչ ավելացավ մասնավոր տնտեսություն ունենալու նրանց իրավունքը, տեղաշարժվելու հնարավորությունները։

Իշխանությունից հեռացվել է 1964 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի աթեիստներ
Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 20-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 21-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ առաջին քարտուղարներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ գլխավոր քարտուղարներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ղեկավարներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Ստալինգրադի ճակատամարտի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ(բ) 18-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Պետության ղեկավարներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ(բ) 17-րդ համագումարի պատվիրակներ
Արևելյան Անգլիայի թագավորների ցանկ

մինի|200px|աջից|Արևելյան Անգլիայում թագավորական դիմակ
Ստորև ներկայացվում է Անգլիայի արևելյան մասի թագավորների ցանկը։
* ? - 571 Վեխա
* 571 - 578 Վուֆա
* 578 - 593 Տիտլա
* 593 - 624 Ռեդվալդ
* 617 - 618 Էնի
* 624 - 627 Էորպվալդ
* 627 - 629 Ռիկբերտ
* 629 - 634 Սիգեբերտ
* 634 - 636 Էգրիկ
* 636 - 654 Աննա
* 654 - 655 Էտելխեր
* 655 - 664 Էտերվոլդ
* 664 - 713 Էլդվուլֆ
* 713 - 749 Էլդվալդ
* 749 - ? Խուն
* 749 - մոտ.758 Բեորնա
* 749 - ? Ալբերտ (Էտելբերտ I)
* մոտ.758 - 779 Էտելրեդ I
* 779 - 794 Էտելբերտ II
* Սկսած 794 - 796 Մերսիի կառավարության տակ
* 796 - 798 Էդվալդ
* Սկսած 798 - 827 Մերսիի կառավարության տակ
* 827 - 839 Էտելստան
* 839 - 855 Էտելվերդ
* 855 - 870 Էդմունդ

## Սկանդինավիային հպատակ թագավորներ
* 870 - 876 Օսվալդ
* 876 - 879 Էտելրեդ II

## Սկանդինավյան կառավարիչներ
* 879 - 890 Գուտրում I
* 890 - 902 Էորիկ
* 902 - 918 Գուտրում II
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Անգլիայի թագավորներ
Կատեգորիա:Անգլիայի պատմություն
Գաճաճային դասակարգում

**Գաճաճային դասակարգում**, որը սկզբնապես առաջարկվել էր Համիդ Սաբազի-Ազադի կողմից 2000 թ.-ին և կոչվել է ‹‹հիմար›› դասակարգում, որից հետո նկարագրվել է Դիք Գրյունի կողմից և անվանվել գաճաճային, դասակարգման ալգորիթմ է, որը հատուկ է ներդրմամբ դասակարգմանը, բացառությամբ էլեմենտի տեղաշարժելը ավարտվում է բազում փոխանակումներով, ինչպես պղպջակայինում է։

Շատ պարզ է, պարունակում է ոչ խճճված հանգույցներ (loop)։ Գործողություն կատարելու ժամանակը O(*n*²) է, բայց ձգտում է O(*n*), ի, եթե ցանկը սկզբնապես գրեթե դասակարգված է։ Գործնականում ալգորիթմը կարող է գործել այնպես արագ ինչպես ներդրմամբ դասակարգումը. Գործողություն կատարելու միջին ժամանակը O(n^2).

Ալգորիթմը միշտ գտնում է առաջին տեղամասը, որտեղ 2 կից էլեմենտներ սխալ հերթականությամբ են դասավորված և տեղափոխում դրանք։ Դա առավելություն է վերցնում այն փաստից, որ տեղափոխություն իրականացնելը կարող է առաջացնել մի նոր դասավորությունից անկախ ու կից զույգ, որը կգտնվի 2 տեղափոխված էլեմենտներից անմիջապես առաջ կամ հետո։ Չի ենթադրվում, որ տվյալ դիրքից առաջ գտնվող էլեմենտները դասակարգված են, այսպիսով պետք է միայն ստուգվի տեղափոխված էլեմենտներից անմիջապես առաջ գտնվող դասավորությունը։

## Նկարագրություն
Ահա և գաճաճային դասակարգման pseudocode ը, որը օգտագործում է zero-based array։

`
 procedure gnomeSort(a[])
     pos := 1
     while pos < length(a)
         if (a[pos] >= a[pos-1])
             pos := pos + 1
         else
             swap a[pos] and a[pos-1]
             if (pos > 1)
                 pos := pos - 1
             else
                 pos := pos + 1
             end if
         end if
     end while
 end procedure
`

### Օրինակ
Տրված է ոչ դասակարգված հերթականություն՝ a = [5, 3, 2, 4], գաճաճային դասաակարգումը պետք է կատարի հետևյալ քայլերը while/loop հրամանի ժամանակ։ ‹‹Ընթացիկ դիրքը›› գրված է **bold**-ով։

## Օպտիմիզացում
Գաճաճային դասակարգումը կարող է օպտիմիզացվել ներկայացվելով փոփոխական մեծության տեսքով, որպեսզի պահպանի իր դիրքը մինչ տեղաշարժվելը դեպի ցանկի սկիզբ։ Դա ‹‹գաճաճին›› թույլ կտա teleport կատարի հետ` իր նախկին դիրքին։ Այս օպտիմիզացիայի շնորհիվ գաճաճային դասակարգումը կդառնա ներդրմամբ դասակարգման։

Ահա և օպտիմիզացված գաճաճային դասակարգման pseudocode ը, որը օգտագործում է zero-based array։
`
 procedure optimizedGnomeSort(a[])
     pos := 1
     last := 0
     while pos < length(a)
         if (a[pos] >= a[pos-1])
             if (last != 0)
                 pos := last
                 last := 0
             end if
             pos := pos + 1
         else
             swap a[pos] and a[pos-1]
             if (pos > 1)
                 if (last == 0)
                     last := pos
                 end if
                 pos := pos - 1
             else
                 pos := pos + 1
             end if
         end if
     end while
 end procedure
`

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Gnome sort

Կատեգորիա:Դասակարգման ալգորիթմներ
Նիշապուր

**Նիշապուր, Նորշապուհ** ( - *Neyšâbur*), քաղաք Իրանի հյուսիս-արևելքում՝ Ռազավի Խորասան օսթանում (նահանգում), Նիշապուր շահրեստանի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը վերջին մարդահամարի տվյալներով կազմում է ։ Նախկինում կարևոր դեր է խաղացել երկրի մշակութային կյանքում. Աթթարի և Օմար Խայամի ծննդավայրն է։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Ռազավի Խորասան օսթանի կենտրոնական մասում` օսթանի վարչական կենտրոն Մաշհադից մոտ 60 կմ արևմուտք։ Տեղադրված է Բինալուդի լեռնաշղթայից հարավ-արևմուտք տարածվող բարեբեր հարթավայրում` ծովի մակարդակից մոտ 1200 մետր բարձրության վրա։ Երկաթգծով և ավտոմայրուղիներով կապված է Մաշհադի և երկրի մայրաքաղաք Թեհրանի հետ։

## Բնակչություն
Բնակչությունը 2016 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմում էր 264 375 մարդ, որոնք կազմում էին 83 143 տնտեսություն։ Նիշապուրը Ռազավի Խորասան օսթանի բնակչությամբ երկրորդ ամենախոշոր քաղաքն է օսթանի վարչական կենտրոն Մաշհադից հետո։ Քաղաքի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում բերված է աղյուսակում ստորև.

## Պատկերասրահ


|Օմար Խայամի գերեզմանը
Image:Kamal-al-molk-ghabr.jpg|Քամալ ալ-Մուլկի գերեզմանը




## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Ալֆոնս Դոդե

**Ալֆոնս Դոդե** (, ), ֆրանսիացի վիպասան և թատերագիր, Պրովանսի կյանքից վերցրած վառ պատմվածքների հեղինակ, պարծենկոտ Տարասկոնցի Տարտարենի կերպարի ստեղծողը։ Գրական ճանաչման է արժանացել «Նամակներ իմ հողմաղացից» (1869) պատմվածքների ու ակնարկների գրքով։ 1870-ական թվականներին հարել է Էմիլ Զոլայի գլխավորած նատուրալիստական դպրոցին, ստեղծել սուր քննադատական վեպեր՝ «Ֆրոմոն Կրտսերը և Ռիսլեր Ավագը» (1874), «Նաբաբը» (1877), «Նումա Ռումեստան» (1881), «Սաֆո» (1884), որտեղ մերկացված են բարձր խավի բարքերը։

## Ստեղծագործությունների հայերեն թարգմանություններ
Հայերեն են թարգմանվել և հրապարակվել նրա հետևյալ ստեղծագործությունները.

* «Ջեկ» (վեպ)
* «Պստիկը» (վեպ)
* «Ֆրոմոն Կրտսերը և Ռիսլեր Ավագը» (վեպ)
* «Տարասկոնցի Տարտարենը» (վիպակ)
* «Նամակներ իմ հողմաղացից» (Տպավորություններ Պրովանսից)
* «Լրտես տղան» (պատմվածք)
* «Կորնել պապի գաղտնիքը» (պատմվածք)
* «Պատմվածքների ընտրանի»
* «Խոչընդոտ» (L'obstacle, կատակերգություն 4 արարով)
* «Գեղեցիկ Նիւերնեզա» ։

## Վեպեր
* «Ֆրոմոն Կրտսերը և Ռիսլեր Ավագը» (Fromont jeune et Risler aîné, 1874)
* «Սաֆո» (Sapho, 1884)
* «Ջեք» (Jack, 1876)
* «Նաբոբ» (Le Nabab, 1877)
* «Արտաքսված արքաներ» (Les Rois en exil, 1879)
* «Տարասկոնցի Տարտարենի արտասովոր արկածները» (Tartarin de Tarascon, 1872)
* «Տարտարենը Ալպերում» (Tartarin sur les Alpes, 1885)
* «Անմահը» (L’Immortel, 1888)
* «Տարասկոն նավահանգիստը» (Port-Tarascon, 1890)։

## Պիեսներ
* «Առլեցի աղջիկը» 1872 
* «Պայքար գոյության համար» 1889
*«Խոչընդոտ»։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Alphonse Daudet 3.jpg|Ալֆոնս Դոդե 1860-ականներ
Պատկեր:7DNR2346.jpg|Ալֆոնս Դոդեի գերեզմանը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալֆոնս Դոդեի ստեղծագործությունների հայերեն աուդիոտարբերակը 

Կատեգորիա:Ինքնակենսագիրներ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Մերի Շելի

**Մերի Շելի** (, ի ծնե՝ Մերի Ուոլսթոնքրաֆթ Գոդվին, , ), անգլիական գրող, Պերսի Բիշի Շելլիի կինը, Ֆրանքենսթայն վեպի հեղինակ։ Նրա հայրը քաղաքական փիլիսոփա Ուիլյամ Գոդվինն էր, մայրը ֆեմինիստ Մարի Վոլստոնքրաֆտը։ Մերիի մայրը մահանում է, երբ նա տասնմեկ տարեկան էր։ Նրան ու խորթ քրոջը մեծացրել է հայրը։ Գոդվինը աղջկան ապահովում է բարձր և խրախուսում նրա ազատ քաղաքական հայացքները։ 1814 թվականին Մերի Գոդվինը ռոմանտիկ հարաբերություններ է սկսում հոր քաղաքական հետևորդներից մեկի Պերսի Շելլիի հետ, ում հետ էլ հետագայում ամուսնանում է։ Նրանք միասին Մերիի քրոջ հետ մեկնում են Ֆրանսիա։ Այնտեղից ճամփորդում են ամբողջ Եվրոպայով։ Անգլիա վերադառնալու ժամանակ նա արդեն Պերսիի երեխային էր սպասում։ Հաջորդ երկու տարիների ընթացքում նա ու Պերսին բազմաթիվ խնդիրների են բախվում. շարունականան, պարտքեր, բնակության վատ պայմաններ, մահանում է նրանց վաղաժամ ծնված դուստրը։ Նրանք ամուսնացել էին 1816 թվականին, Պերսիի առաջին կնոջ ինքնասպանությունից հետո։ 1816 թվականի ամառը զույգը անցկացնում է Բայրոնի ու Ջոն Վիլիամ Պոլիդերի հետ Ջենովայի մոտ, Շվեցարիայում, որտեղ էլ Մերի Շելլին հղանում է «Ֆրանկենշտեյն» վեպի գաղափարը։ 1818 թվականին Շեյլիները մեկնում են Իտալիա, որտեղ մահանում են նրանց երկրորդ և երրորդ երեխաները և ծնվում Փերսի Ֆլորենս Շելլին, չորրորդ երեխան։ 1822 թվականին մահանում է նրա ամուսինը, խողդվելով փոթորկի ժամանակ։ Մի տարի անց Մերի Շելլին վերադառնում է Անգլիա և ամբողջովին նվիրվում տղայի դաստիարակությանն ու գրական կյանքին։ Կյանքի վերջին տարիներին տառապում էր ուղեղի ուռուցքով, ինչն էլ դառնում է հիսուներեք տարեկանում մահվան պատճառ։ «Ֆրանկենշտեյն» վեպը գրելիս Մերի Շեյլին ընդամենը տասնութ տարեկան էր։ Մերի Շելլին մահացել է 1851 թվականի փետրվարի մեկին։ Ջեյն Շելլիի հավաստմամբ Մերի Շելլին ուզում էր որ իրեն թաղեն մոր ու հոր կողքին, բայց Ջեյնն ու Փերսին որոշում են նրան հուղարկավորել իրենց տան մոտ Բոսկոմբում։ Մերի Շելլիի մահվան հինգերորդ տարելիցի ժամանակ որդին ու հարսը բացում են նրա անձնական իրերի արկղը, որտեղ գտնում են մահացած երեխաների մազափնջերը, իր և ամուսնու նոթատետրը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի անգլիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Գիտաֆանտաստիկ գրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կին վիպասաններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Անգլիացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Պատմվածքագիրներ
Սիմետրիկ բանալիով ալգորիթմներ

**Սիմետրիկ բանալիով ալգորիթմները** ալգորիթմների դաս են կրիպտոգրաֆիայի համար որոնք օգտագործվում են գրեթե անկախ, հաճախ նույնանման են, կրիպտոգրաֆիկ բանալիներ են և' կոդավորման, և' ապակոդավորման համար և այլն։

Կոդավորման բանալին աննշան կապ ունի ապակոդավորման բանալու հետ, ընդ որում նրանք կարող են լինել միատեսակ կամ կա պարզ ձևափոխություն երկու բանալիների միջև։ Բանալիները գործնականում ներկայացնում են ընդհանուր գաղտնիք երկու կամ ավելի կողմերի միջև, որը կարող է օգտագործվել գաղտնի ինֆորմացիոն կապը հաստատելու համար։

Սիմետրիկ բանալիով գողտնագրման այլ տերմիններ են՝ **գաղտնի բանալիով**, **եզակի բանալիով**, **ընդհանուր բանալիով**, **մեկ բանալիով**, և **մասնավոր բանալիով** գաղտնագրումը։ Առաջին և վերջին տերմինների օգտագործումը կարող ` պարունակել երկիմաստություն հանրային բանալիով կրիպտոգրաֆիայով, օգտագործվող նմանատիպ տերմինալոգիայի հետ։

## Սիմետրիկ բանալիով ալգորիթմների տեսակներ
Սիմետրիկ բանալիով ալգորիթմները կարող են բաժանվել հոսքային շիֆրերի և բլոկային շիֆրերի։ Հոսքային շիֆրերը գաղտնագրում են հաղորդագրությունը բիթ առ բիթ, իսկ բլոկային շիֆրերը վերցնում են բիթերի խումբ և գաղտնագրում են միաժամանակ։ Սովորաբար օգտագործվում են 64 բիթանոց բլոկներ։ 2001 թ.-ի դեկտեմբերին ՍՏԱԻ-ի (NIST) կողմից ընդունված Զարգացած գաղտնագրման ստանդարտ (ԶԳՍ, AES) ալգորիթմը օգտագործում է 128 բիթանոց բլոկներ։

Սիմետրիկ ալգորիթմների հայտնի և ընդունված օրինակներ են պարունակում Twofish-ը, Serpent-ը, AES (Rijndael)-ը, Blowfish-ը, CAST5-ը, RC4-ը, 3DES-ը, և IDEA-ը։

## Սիմետրիկ շիֆրերի վրա հիմնված կրիպտոգրաֆիկ պրիմիտիվներ

Սիմետրիկ շիֆրեր ավելի հաճախ օգտագործվում են այլ կրիպտոգրաֆիկ պրիմիտիվներ արխիվացնելու համար, քան սովորական գաղտանգրման։

Հաղորդագրությունը գաղտնագրելը չի երաշխավորում, որ հաղորդագրությունը չի փոխվում գաղտնագրման ընթացքում։ Ուստի հաճախ հաղորդագրության վավերագրող կոդ է ավելացվում ծածկագրի վրա, որպեսզի հավաստի, որ ծածկագրի փոփոխությունները կնկատվեն ստացողի կողմից։ Հաղորդագրությունների վավերացման կոդեր կարող են կառուցվել սիմետրիկ շիֆրերից (օրինակ` CBC-MAC).

Ինչևէ, սիմետրիկ շիֆրեր են նաև օգտագործվում անժխտելիության նպատակներով ISO 13888-2 ստանդարտի կողմից։

## Սիմետրիկ շիֆրերի կառուցումը

Շատ ժամանակակից բլոկային շիֆրեր հիմնված են Հորստ Ֆեյստելի կողմից առաջարկված կառույցի վրա։ Ֆեյստելի կառույցը հնարավորություն է տալիս կառուցել հակադարձ ֆունկցիաներ այլ ոչ շրջվող ֆունկցիաներից։

## Սիմետրիկ շիֆրերի անվտանգությունը

Սիմետրիկ շիֆրերը պատմականորեն դյուրազգաց են եղել հայտնի պարզ տեքստի հարձակումների , ընտրված պարզ տեքստի հարձակումների, դիֆերենցիալ գաղտնավերլուծությունների և տողային գաղտնավերլուծությունների նկատմամբ։ Յուրաքանչյուր օղակի համար ֆունկցիաների ուշադիր կառուցումը կարող է զգալիորեն կրճատել հաջող հարձակման հնարավորությունները։

## Բանալու գեներացումը

Բանալիների փոխանցաման համար ասիմետրիկ շիֆրերի օգտագործման ժամանակ, պատահական թվեր գեներացնողները գրեթե միշտ օգտագործվում են սիմետրիկ բանալիներ գեներացնելու համար. Ինչևէ, այդ գեներատորներում պատահականության սակավությունը անցյալում հանգեսրել է կրիպտոգրաֆիկ ձախողումների։ Ուստի ակնհայտ է, որ պետք է օգտագործել բարձր էնտրոպիա ունեցող սկզբնաղբյուր"։

Կատեգորիա:Ծածկագիտական ալգորիթմներ