Նրբոլոք

**Նրբոլոք** ( **fibula**), ոտքի ոսկոր, որը գտնվում է ոլոքից կողմնայնորեն, որի հետ այն կապված է վերևից և ներքևից: Այն սրունքի երկու ոսկորներից փոքրն է և, իր երկարության համեմատ, բոլոր երկար ոսկրերից ամենաբարակը։ Նրա վերին ծայրը փոքր է, գտնվում է ոլոքի գլխի հետևում՝ ծնկան հոդից ցած և չի մտնում հոդի կազմության մեջ։ Ստորին ծայրը թեթևակի թեքված է առաջ։ Այն դուրս է գալիս ոլոքի տակ և մասնակցում սրունք-վեգային հոդի կողմնային մասը:

## Կառուցվածք
Ոսկրը ունի հետևյալ մասերը․
* Կողմնային պճեղ
* Միջոսկրային թաղանթ, որը միացնում է ոլոքը նրբոլոքի հետ, ձևավորելով սինդեսմոզ
* Ոլոքանրբոլոքային վերին հոդը․ կազմավորվում է նրբոլոքի գլխիկով և ոլոքի կողմային կոճի համապատասխան հոդամակերեսով
* Ոլոքանրբոլոքային ստորին հոդը կամ սինդեսմոզը, որ կազմավորվում է նրբոլոքի ստորին ծայրի միջային անհարթ մակերեսով և ոլոքի կողմնային մասով

### Արյունամատակարարում
Արյան մատակարարումը կարևոր է հյուսվածքների փոխպատվաստման պլանավորման համար, քանի որ նրբոլոքը հաճախ օգտագործվում է ստորին ծնոտի ռեկոնստրուկցիայի համար: Միջին երրորդականում նրբոլոքը անոթավորվում է նրբոլոքային զարկերակի խոշոր սնուցող ճյուղով: Արյունը նաև ներծծվում է վերնոսկրով, որը շատ փոքր ճյուղեր է ստանում նրբոլոքային զարկերակից։ Նրբոլոքի մոտակա գլուխը և էպիֆիզը արյուն ստանում են առաջային ոլոքային զարկերակի նրբոլոքային ճյուղերից: Փոխպատվաստման համար անհրաժեշտ ոսկրային նյութը միշտ վերցվում է միջին երրորդականից, իսկ ծայրերը պահպանվում են (4 սմ մոտակա և 6 սմ հեռակա):

### Զարգացում
Նրբոլոքը ոսկրանում է *երեք* կենտրոններում՝ հիմնական երկարությամբ և 2 էպիֆիզներում։ Ոսկրացումը սկսում է նրբոլոքի մարմնում՝ պրենատալ զարգացման 8-րդ շաբաթում, այնուհետև ընդգրկում է էպիֆիզները։ Ծնվելու պահին էպիֆիզները դեռևս աճառային են։

Հեռակա էպիֆիզի ոսկրացումը սկսվում է կյանքի երկրորդ տարուց, իսկ մոտակա էպիֆիզինը՝ չորրորդ տարուց։ Հեռակա էպիֆիզը, որն առաջինն է ոսկրանում, ոսկրի մարմնին միանում է մոտավորապես քսաներորդ տարում, մոտական՝ քսանհինգերորդում։

### Գլուխ
Մոտակա էպիֆիզը կամ **նրբոլոքի գլուխը** անկանոն քառանկյունաձև է և ներկայացված է հարթ հոդամակերեսով, որն ուղղված է վերև, առաջ և միջայնորեն՝ ոլոքի կողմնային կոճի վրա գտնվող համապատասխան հոդամակերեսի հետ հոդավորման համար։ Գլխից կողմնայնորեն գտնվում է հաստ և կոպիտ արտացցում, որը հետևում վերածվում է մախաթաձև ելունի ( *processus styloideus)*։

Այս ելուստի վերին և կողմնային մասերին կպնում է ազդրի երկգլխանի մկանի ջիլը և ծնկան հոդի նրբոլոքային համակողմնային կապանը, որը ջիլը բաժանում է երկու մասի։

Գլխի շրջակա մասերը անհարթ են և նախատեսված մկանների ու կապանների կպման համար։ Առջևի մասում գտնվում է նրբոլոքի թմբկությունը, որտեղից սկսվում են երկար նրբոլոքային մկանի վերին ու առաջային մկանաթելերը, և մակերես՝ գլխիկի առաջային կապանի կպման համար, իսկ հետևում՝ ևս մեկ թմբկություն գլխիկի հետին կապանի կպման և ձկնամկանի վերին մկանաթելերի սկսման համար։

### Մարմին
**Նրբոլոքի մարմինը** ունի 4 սահման՝ առաջակողմնային, առաջամիջային, հետկողմնային, հետմիջային և համապատասխանաբար 4 մակերես՝ առաջային, հետին, միջային, կողմնային։

;Սահմաններ
**Առաջակողմնային սահմանը** սկսում է գլխի առաջային մասից վեր, անցնում է ուղղահայաց վար մինչև ոսկրի միջին մասից քիչ ցած, այնուհետև թեքվում է քիչ կողմնայնորեն և փեղեքվում է՝ ընդգրկելով ենթամաշկային եռանկյունաձև մակերես կողմնային պճեղից անմիջապես վեր։ Այս սահմանը կպնում է միջմկանային միջնապատին, որը իրարից բաժանում է ոտքի առաջային մակերեսի տարածիչները կողմնային մակերեսի երկար ու կարճ մկաններից։

**Առաջամիջային սահմանը** կամ միջոսկրային խաչվածքը, գտնվում է նախորդից միջայնորեն, և անցնում նրան գրեթե զուգահեռ իր երկարության վերին մեկ երրորդականում, իսկ ստորին երկու երրորդականում շեղվում է: Այն սկսվում է վերևում ոսկրի գլխից անմիջապես ներքև (երբեմն այն ընդհանրապես չի երևում գլխի վերին մոտ 2,5 սմ-ին) և ավարտվում եռանկյուն մակերեսի վերին մասում, որը գտնվում է կողմնային պճեղի հոդամակերեսի անմիջապես վերևում: Այն ծառայում է միջոսկրային թաղանթի կպման համար, որը բաժանում է առաջային խմբի տարածիչ մկանները հետևի խմբի ծալիչ մկաններից։

**Հետկողմնային սահմանը** տարբերվում է․ այն սկսում է գագաթից, և ավարտվում կողմնային պճեղի հետևում։ Այն ուղղված է կողմնայնորեն վերևում, հետ՝ իր ընթացքի մեջտեղում, հետ ու քիչ միջայնորեն՝ ներքևում, և կպնում է ջլի, որը բաժանում է կողմնային մակերեսը հետին մակերեսի ծալիչ խումբ մկաններից։

**Հետմիջային ակոս**, երբեմն կոչվում է նաև թեք գիծ, սկսվում է գլխի միջային կողմից և ավարտվում, դառնալով անընդհատ ոսկրի ստորին չորրորդականի միջոսկրային խաչվածքի հետ։ Այն բավականին արտահայտված և նկատելի է ոսկրի վերին և միջին մասերում։ Գծին միանում է ջիլ, որը բաժանում է ոլոքային հետին մկանը ձկնամկանից և բութ մատի երկար ծալիչ մկանից (flexor hallucis longus)։

;Մակերեսներ
**Առաջային մակերեսը** գտնվում է առաջամիջային և առաջակողմնային ակոսների միջև։ Մակերեսի վերին երրորդականը չափազանց նեղ է և հարթ, ստորին երրորդականը՝ ավելի լայն։ Այն ծառայում է 3 մկանների սկսման տեղամաս՝ մատների երկար տարածիչ, բթամատի երկար տարածիչ, նրբոլոքային։

**Հետին մակերեսը** գտնվում է հետմիջային և հետկողմնային ակոսների միջև։ Ներքևում այն համընկնում է կողմնային պճեղի հոդամակերեսի վերևում առկա եռանկյունաձև շրջանի հետ։ Վերևում այն ուղղված է հետ, մեջտեղում՝ հետ ու միջայնորեն, ներքևում՝ միջայնորեն։ Վերին երրորդականը անհարթ է, այստեղից է սկսում ձկնամկանը։ Ստորին մասը եռանկյունաձև մակերես է, միացած ոլոքի հետ ամուր միջոսկրային կապանով։ Միջանյալ մասը ծածկված է բթամատի երկար ծալիչ մկանի սկսվող մկանաթելերով։ Այս մակերեսի գրեթե մեջտեղում գտնվում է սնուցող խողովակը, որը ուղղված է ցած։

**Միջային մակերեսը** գտնվում է առաջամիջային և հետմիջային ակոսների միջև։ Այն ունի թմբկություն ոլոքային հետին մկանի սկսման համար։

**Կողմնային մակերեսը** գտնվում է առաջակողմնային և հետկողմնային ակոսների միջև։ Այն լայն է և անհարթ։ Իր ընթացքի վերին երկու երրորդում ուղղված է կողմնայնորեն, իսկ ստորինում՝ հետ, որտեղ այն համընկնում է կողմնային պճեղի հետին սահմանին։ Այս մակերեսից սկսվում են նրբոլոքային մեծ և փոքր մկանները ( mm. peronaei longus et brevis):


File:Fibula - animation.gif|Նրբոլոքի տեղակայումը (ցուցադրված է կարմիր)
File:Human fibula.stl|3D պատկեր
File:Right fibula - close-up - animation.gif|Նրբոլոքի ձևը (աջ)
File:Gray263.png|Գծապատկեր, որը ցույց է տալիս նրբոլոքի ոսկրացումը
File:Gray262.png|Աջ նրբոլոքի հեռակա էպիֆիզ․ միջային մակերես
File:Slide5CEC4.JPG|Սրունք-վեգային հոդ․ խորը կտրվածք
File:Slide1besa.JPG|Ծունկը և ոլոքանրբոլոքային հոդը. խորը հատում. տեսքը առջևից
File:Fibula Anatomy by Jason Christian.webm|Նրբոլոքի անատոմիա


## Գործառույթ
Ոլոքը չի կրում մարմնի որևէ նշանակալի ծանրաբեռնվածություն (քաշ): Այն հասնում է ոլոքի ստորին ծայրին, մասնակցում սրունքվեգային հոդի կազմությանը և ապահովում հոդի կայունությունը։ Այն ունի ակոսներ մի քանի կապանի կպման համար, որոնք մեծացնում են մկանների ուժը ու կծկման հնարավորությունների սահմանը։

## Կլինիկական նշանակություն
Քանի որ նրբոլոքի զգալի մասը կարող է հեռացվել առանց մարդու քայլելու կարողությունը խախտելու, այն օգտագործվում է որպես ոսկրային նյութի աղբյուր՝ ոսկրային լաթի միջոցով իրականացվող ազատ վիրահատություններում։

### Կոտրվածքներ
Նրբոլոքի կոտրվածքի ամենատարածված տեսակը առաջանում է ոսկրի հեռակա ծայրում և դասակարգվում է որպես կոճի կոտրվածք։ Ըստ Դանիս-Վեբեր դասակարգման՝ կա երեք կատեգորիա։
***A տիպ**․ կողմնային պճեղի կոտրվածք, սինդեսմոզից ցած
***B տեսակ**․ նրբոլոքի կոտրվածք սինդեսմոզի մակարդակին
***C տեսակ**․ նրբոլոքի կոտրվածք սինդեսմոզից վեր

Մեյզոնևի կոտրվածքը նրբոլոքի մոտակա մեկ երրորդականի պարուրաձև կոտրվածքն է, որի ժամանակ վնասվում է հեռակա ոլոքանրբոլոքային սինդեսմոզը և միջոսկրային թաղանթը։ Այս կոտրվածքը հաճախ ուղեկցվում է նաև միջային պճեղի կոտրվածքով կամ դելտայաձև կապանի խորը պատռվածքով։

Նրբոլոքի գլխի ավուլսիոն կոտրվածքը առաջանում է ազդրի երկգլուխ մկանի հանկարծակի կծկման հետևանքով, որը ձգում է դրա կպման հատվածը ոսկրին։ Ազդրի երկգլուխ մկանի ջլի կպման տեղը նրբոլոքի գլխիկի հետ խիստ կապված է ծնկան համակողմնային կապանի միջոցով։ Հետևաբար, այս կապանը ենթարկվում է վնասվածքի ավուլսիոն կոտրվածքների դեպքում:

## Պատմություն
### Ստուգաբանություն
*Fibula* (Նրբոլոք*)* բառը ծագել է մոտ 1670 թվականին, որը լատիներենից թարգմանաբար նշանակում է կրծքազարդ կամ ամրակ։ Անգլերեն լեզվով այս բառը առաջին անգամ գործածվել է 1670 թվականին՝ սրունքի փոքր ոսկրը նկարագրելու համար։ Ոսկրը այդպես է կոչվել, քանի որ այն նման էր ճարմանդին, ինչպես ժամանակակից քորոցը։

**Peroneal** (նրբոլոքային) բառը, որով նկարագրում են նրբոլոքը և նրա շրջակա անատոմիական գոյացությունները, որպես ածական, առաջացել է հունարեն  (perónē) հին հունարեն ճարմանդ բառից։

## Այլ կենդանիներ
Քանի որ նրբոլոքը համեմատաբար փոքր բեռ է կրում ոլոքի համեմատ, այն սովորաբար ավելի նեղ է բոլոր, բացառությամբ ամենապրիմիտիվ քառոտանիների մոտ: Շատ կենդանիների մոտ այն դեռևս հոդավորվում է ազդրոսկրի հեռակա էպիֆիզի հետին մասի հետ, սակայն այդ հատկանիշը հաճախ բացակայում է (ինչպես մարդու մոտ): Որոշ կենդանիների մոտ նրբոլոքի հետաճն ավելի ուժգին է ընթանում, քան մարդկանց մոտ՝ կապված գարշապարային հոդերի կորստով և ծայրահեղ դեպքերում (օրինակ՝ ձիերի մոտ) մասնակի միաձուլմամբ ոլոքի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անատոմիա
Կատեգորիա:Մարդ
Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա
Կատեգորիա:Մարդու մարմին
Կատեգորիա:Ոսկրաբանություն
Կատեգորիա:Ոսկրային համակարգ
Կատեգորիա:Ստորին վերջույթների անատոմիա
Կատեգորիա:Վերջույթներ (անատոմիա)
Կատեգորիա:Օրթոպեդիա