open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Իռլանդական գրականություն

250px|մինի|աջից|Իռլանդացի գրողներ
**Իռլանդական գրականություն**, իռլանդացի ժողովրդի գրականությունը։ Զարգանում է իռլանդերեն և անգլերեն։

Հնագույն գրական հուշարձանը հերոսական էպոսն է՝ գրառված 8-9-րդ դարերում։ Միջին դարերում բարձր մակարդակի է հասել բարդերի պոեզիան։ Իռլանդիայի պատմությունը և գրականությունն արմատական փոփոխություն են կրել 16-18-րդ դարերում։ Աշխարհիկ ու կրոնական գրականությունում գերիշխել է հայրենասիրության թեման։ 17-րդ դարում հավաքվել և արտագրվել են ոչնչացման վտանգի տակ եղած հին ձեռագրերը, որի հիման վրա ստեղծվել է բազմահատոր «Չորս մագիստրոսների տարեգրությունները» (1632-1936)։ 18-րդ դարի վերջերից ավելի մեծ տեսակարար կշիռ է ստացել անգլերենով իռլանդական գրականությունը։ 1840-ական թվականներին ծաղկել է հեղափոխական բնույթի ռոմանտիզմը՝ կապված ազգային-ազատագրական շարժման հետ (Թոմաս Դեյվիս, Ջեյմս Կլերենս Մանգան, Ջերալդ Գրիֆին, Ջոն Բեյնիմ, Մարիա էջուորթ, Ուիլյամ Կառլտոն)։ 19-րդ դարի վերջի «Իռլանդական վերածնունդ» մշակութային շարժումը զգալի հաջողությունների հասավ պոեզիայի ու դրամայի ասպարեզում։ Այդ շարժման ոգեշնչողն էր Ուիլյամ Բաթլեր Եյթսը (1865-1939)։

Առանձնահատուկ տեղ է գրավում անգլիացի գրող (ծագումով իռլանդացի) Բեռբարդ Շոուի (1856-1950) ստեղծագործությունը։ 1920-30-ական թվականներին հանդես են եկել ազգային-ազատագրական շարժման մասնակից գրողներ, որոնցից է Շոն Օ՛ Քեյսին (1880-1964), որի դրամաներում և վեց հատորանոց ինքնակենսագրականում փորձ է կատարվում ռեալիստորեն ներկայացվնել իռլանդական իրականությունը։ 1950-60-ական թվականների 2-րդ կեսի գրականության որոշ հատվածին բնորոշ էր ազգայնական գաղափարների մերժումը և ուշադրությունը սոցիալական խնդիրների նկատմամբ (Օսթին Կլարկ (1896–1974), Յուարտ Միլն (1903-1987), Պատրիկ Կավանա (1905-1967), Բրենդան Բիեն (1923-1964), Ռիչարդ Մերֆի (1927-2018), Ջwn Մոնտեգյու (1929-2016), Շեյմաս Հինի (1939-2013) և ուրիշներ)։

Կատեգորիա:Իռլանդական գրականություն
Նյասա լիճ

thumb|left|Նյասա լիճ
**Նյասա լիճ** (также **Мала́ви**,  կամ , ), մեծությամբ երրորդ լիճը Աֆրիկայում։ Տեղակայված է Արևելա-Աֆրիկյան ռիֆտային հովտում։ Լճի մակերեսը կազմում է 29․604 կմ.²։ Լիճն ընկած է երեք երկրների տարածքում՝ Մալավի, Մոզամբիկ և Տանզանիա։ Ձգվում է միջօրեականի ուղղությամբ և ունի 584 կմ երկարություն, իսկ լայնությունը տատանվում է 16 կմ-ից 80 կմ-ի սահմաններում։ Խորությունը՝ 706 մ։

Լճի հատակը ծածկված է նստվածքային ապարների հաստ, տեղ-տեղ 4 կմ հաստությամբ։

Լիճը ամբողջ տարին սնում են 14 գետեր, որոնց մեջ նշանակալից են՝ Ռուխուխուն, Սոնգվեն, Ռուկուկուն, Դվանգվան, Բուան և Լիլոնգվեն։ Լճի միակ ներքին հոսքը հանդիսանում է Շիրե գետը, որը դուրս գալով լճից՝ հոսում է հարավ՝ դեպի Զամբեզի։ Չնայած լճի մեծ ծավալին, նրա հոսքի ծավալը այնքան էլ մեծ չէ։ Լիճն ամեն տարի ընդունում է 63 կմ³ ջուր, որի միայն 16%-ն է հոսում Շիրե գետով, իսկ մնացածը գոլորշանում է լճի վերին մակերևույթից։

Նյասա լճի ավազանը այնքան էլ խիտ չէ բնակեցված, ինչպես որ Վիկտորիա և Տանգանիկա լճերի շրջակայքը։ Վերջիններս նույնպես գտնվում են Արևելա-Աֆրիկյան ռիֆտային հովտում։

## Տնտեսական նշանակություն
Լճից դուրս եկող միակ գետի՝ Շիրե գետի, վրա կառուցված է հիդրոէլեկտրակայան։ Վերջինս հանդիսանում է Մալավիի էլեկտրաէնգիայի հիմնական աղբյուրը։ Երկրի էներգետիկան շատ է տուժում լճի մակարդակի տատանումներից, դրա հետ է կապված Շիրե գետի անկայուն հոսքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրիկայի լճեր
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մալավիի լճեր
Կատեգորիա:Մոզամբիկի լճեր
Կատեգորիա:Սահմանային լճեր
Կատեգորիա:Տանզանիայի լճեր
Ռելյացիոնիզմ

**Ռելյացիոնիզմ**, ռելյացիոնալիզմ, հարաբերապաշտություն, փիլիսոփայական-իմացաբանական ըմբռնում, որը բացարձակացնում է իրերի հարաբերությունը։ Ըստ ռելյացիոնիզմի՝ իրը (երևույթը) չունի այլ էություն՝ մի ինչ-որ թաքնված «մետաֆիզիկական» բովանդակություն, բացի այն հատկությունների համախմբությունից, որոնք դրսևորվում են ուրիշ իրերի հետ նրա ունեցած հարաբերությունների մեջ, կամ էլ՝ բացի այն մաթեմատիկական-տրամաբանական կապերից ու հարաբերություններից, որոնցով այն նկարագրվում է գիտական տեսության մեջ։

Ներկայացուցիչներն են Կանտը, Բերգսոնը, Պուանկարեն, տրամաբանական պոզիտիվիստները և այլն։

## Տես նաև
* Ռելյատիվիզմ

Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տեսություններ
Տոռիկո

**Տոռիկո** () բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Տոլեդո պրովինցիայում (Կաստիլիյա Լա-Մաչնա մարզում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Լա Կամպանա դե Օլոպեսա շրջանի կազմում։ Տարածքը 34 կմ² է։ Բնակչությունը 850 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 117 կմ։

## Բնակչություն

## Պատկերասրահ

Plaza_de_Espa%C3%B1a._Torrico._Toledo_(Espa%C3%B1a).jpg
Panor%C3%A1mica_del_entorno_de_Torrico,_Toledo_(Espa%C3%B1a).jpg
Torrico_en_primavera_con_la_Sierra_de_Gredos_al_Fondo._Toledo_(Espa%C3%B1a)..JPG
Arquitectura_tradicional_VI_en_Torrico,_Toledo_(Espa%C3%B1a)..JPG
Parroquia_de_San_Gil._Torrico._Toledo._Espa%C3%B1a.jpg
Arquitectura_tradicional_I_en_Torrico,_Toledo_(Espa%C3%B1a)..jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Diputación de Toledo 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Եգիպտական երաժշտություն

մինի|Հին Եգիպտոսի երաժշտական ավանդույթները
**Եգիպտական երաժշտություն**, ժամանակակից եգիպտական երաժշտությունը Մերձավոր Արևելքի մի շարք ժողովուրդևերի երաժշտակաև մշակույթի փոխազդեցության արդյուևք է։ Արաբների նվաճումից հետո տարածվել են մեղեդիներ, որոնցում օգտագործվում են հնչյունների քառորդ-տոն հարաբերություններ, հատկապես՝ մակամները (վոկալ-գործիքային սյուիտներ)։ Միջնադարի նշանավոր տեսաբաններից և կատարողներից էին Իբն ալ-Հայթանը (11-րդ դար), Իբն Սանա ալ-Մուլքը (14-րդ դար), ալ-Մահրազին (15-րդ դար) և ուրիշներ։ 16-րդ դարից օտարերկրյա երկարատև տիրապետության պատճառով դադարել է երաժշտության զարգացումը։ 18-րդ դարի վերջին և 19-րդ դարի սկզբին եվրոպական երաժշտության ազդեցությամբ կազմակերպվել են երաժշտական դպրոցներ, զինվորական նվագախմբեր։ 1869 թվականին Կահիրեում բացվել է օպերայի թատրոնը (գործում էր օտարերկրյա խմբերի ուժերով)։ 1920-ական թվականներին ճանաչում են գտել եգիպտական նոր երաժշտության հիմնադիր Սեյիդ Դերվիշի ստեղծագործությունները։ 1927 թվականին հիմնադրվել է երաժշտական ընկերություն, 1929 թվականին բացվել է Արաբական երաժշտական ինստիտուտ, 1935 թվականին՝ երաժշտական իգական ինստիտուտ։ 1952 թվականի հեղափոխությունից հետո ազգային մշակույթի զարգացման պայմաններ են ստեղծվել։ ԽՍՀՄ ն մյուս սոցիալիստական երկրների արվեստի վարպետների օգնությամբ պատրաստվել են ազգային կադրեր։ Նշանավոր կոմպոզիտորներից են Աբդ ալ-Վահհաբը, Ֆարիդ ալ-Ատրաշը, Ահմեդ Սաադ-ադդինը, Աբու Բաքր Հայրաթը, Աբդ ալ-Հաքիմ Հաֆիզը, Ռաշիդը և ուրիշներ։ Կահիրեում գործում են երաժշտական բարձրագույն կոմիտե, պրոֆեսիոնալ երաժիշտների միություն (հիմնադրվել է 1955), ժողովրդական արվեստի անսամբլ (հիմնադրվել է 1962), պարի պետական անսամբլ, ազգագրական պարի անսամբլ, երաժշտական ակադեմիա (կոնսերվատորիա, հիմնադրվել է 1959), բալետի բարձրագույն ինստիտուտ (հիմնադրվել է 1966), երաժշտական և պարարվեստի դպրոցներ, երաժշտական բարձրագույն դպրոց (ազգայիև երաժշտական ուսումնասիրմաև կեևտրոնը)։

Կատեգորիա:Եգիպտական երաժշտություն
Ուեկաս

**Ուեկաս** (), մունիցիպալիտետ՝ Իսպանիայում, գտնվում է Տոլեդո պրովինցիայում (Կաստիլիյա Լա Մանչա ինքնավար մարզում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Տորրիոս շրջանի կազմում։ Տարածքը 27² կմ է։ Բնակչությունը 617 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 25 կմ։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Diputación de Toledo

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Ռոբեր Մերլ

**Ռոբեր Մերլ** (, ), ֆրանսիացի գրող։

## Կենսագրություն
Ռոբեր Մելը ծնվել է Ալժիրում սպայի ընտանիքում։ 1918 թվականին տեղափոխվել է Ֆրանսիա, որտեղ ավարտել է գրականության ֆակուլտետը։ Մասնակցություն է ունեցել Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմին, երեք տարի անցկացրել է ռազմագերիների ճամբարում։ Ֆրանսերեն է թարգմանել Ջոն Վեբստերի, Ջոնաթան Սվիֆտի, Էրսկինա Կոլդուելայի ստեղծագործությունները։ Մերլը, իր սեփական կենսափորձի վրա հիմնվելով, գրել է իր «Հանգստյան օրեր օվկիանոսի ափին» վեպը, որը գրել է 1949 թվականին և ստացել է Գոնկուրի անվան գրական մրցանակ։ Այդ վեպի հիման վրա նկարահանվել է ֆիլմ։ Մահացել է 89 տարեկան հասակում սրտամկանի ինֆարկտից սեփական տանը՝ ոչ հեռու Փարիզից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Robert Merle (1908—2004), կենսագրությունը (ֆրանս.)

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ալժիրցիներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտա-ֆանտաստիկ գրողներ
Կատեգորիա:Գոնկուրյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Կենսագիրներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Triple F Life: Friends, Fans & Family

«**Triple F Life: Friends, Fans & Family**», ամերիկացի ռեփեր Վակա Ֆլոկա Ֆլեյմի երկրորդ ստուդիական ալբոմն է, որը թողարկվել է 2012 թվականի հունիսի 8-ին։ Ալբոմը Billboard 200 ալբոմների հիթ շքերթում զբաղեցրել է 10-րդ հորիզոնականը, իսկ թողարկման առաջին շաբաթում վաճառվել է 33,000 օրինակով Միացյալ Նահանգներում։ Ալբոմը ներառում է 15 երգ, որից 11-ը համագործակցություններ են տարբեր կատարողների հետ։ Ալբոմի 3 սինգլներն են՝ «Round of Applause», «I Don't Really Care» և «Get Low»։

## Հիթ-շքերթներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վակա Ֆլոկա Ֆլեյմի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:2012 ալբոմներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Ուերտա դե Վալդեկարաբանոս

**Ուերտա դե Վալդեկարաբանոս** (), քաղաքապետարան Իսպանիայում, մտնում է Տոլեդո գավառի և Կաստիլիյա՝ Լա-Մաչա ինքնավար համայնքի մեջ։ Քաղաքապետարանը գտնվում է Մեսա-դե-Օկանիա շրջանի կազմում։ Տարածքը 83 կմ² է։ Բնակչությունը 1963 մարդ (2010 թվականին)։ Հեռավորությունը գավառական համայնքից 40 կմ է։

Քաղաքի հովանավորներն են Նիկոլաս դե Բարին և սուրբ կույս դել Ռոսարիո դե Պաստորեսը։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Diputación de Toledo

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Իսլանդական գրականություն

[200px|մինի|աջից|«[Կրտսեր Էդդա|Կրտսեր էդդա» հրատարակվել է 18-րդ դարում]]
200px|մինի|աջից|էդդա
**Իսլանդական գրականություն**, գրականությունը սերում է հին սկանդինավյան բանահյուսությունից, որը մեզ է հասել ոչ վաղ, քան 13-րդ դարի գրառումներով (էդդա)։ Համաշխարհային գրականության մեջ Իսլանդիայի ամենակարևոր ավանդը սագաներն են, որոնցից առավել հետաքրքրականը, այսպես կոչված, տոհմական սագաներն են կամ «իսլանդացիների մասին սագաները» («Մագա Նյալի մասին», «Սագա էգի լի մասին»)։ Զարգացել է նաև քրիստոնեական պոեզիան, որն իր բարձրակետին է հասել 14-րդ դարի կեսերին՝ է. Աուսգրիմսոնի «Շուշան» պոեմում։ Կրոնական երկերի հետ հիմնական գրական ժանրն են դարձել (ընդհուպ մինչև 19-րդ դար), այսպես կոչված, ռիմերը՝ բազմատեսակ սյուժեների չափածո վերապատումները։ Իսլանդիայի գրականությունը վերածնունդ է ապրել 19-րդ դարում ռոմանտիզմի շրջանում՝ սերտորեն կապված ինքնուրույնության համար մղվող քաղաքական պայքարի հետ (Յո. Հալլգրիմսոն, 1807-1845, Բ. Տորարենսեն, 1786-1841)։ Իսլանդական առաջին վեպը Յո. Թորոդսենի (1818-1868) «Պատանին ու աղջիկը» (1850) է։ Իսլանդիայի անկախության ձեռքբերումը (1918) խթանեց գրականության զարգացումը։ Հասարակական գիտակցության ձևավորման գործում զգալի դեր խաղացին Թ. Թոուրդարսոնի (1889) քաղաքականապես կրքոտ «Նամակներ Լաուրային» (1924) երկը և վեպերը («Իսլանդական ավագանի», 1938, «Քարերն են խոսում», 1956)։ Հ. Կ. Լաքսնեսը (1902) «Սալկա Վալկա» (հ. 1-2, 1931-1932) վեպում նկարագրել է բանվորական շարժման առաջին քայլերը Իսլանդիայում։ 40-ական թվականների գրականության մեշ արտացոլվել է Իսլանդիայի անկախ հանրապետություն հռչակելու (1944) համար պայքարի հետ կապված հասարակական վերելքը։ Ռեալիզմի ուղիով է զարգանում Իսլանդիայի Ստեֆաունսոնի (1892), Օ. Սիգուրդսոնի (1918), Յոունասոն ուր Կյոտլումի (1899), Գ. Բյոդվարսոնի (1904) և Ս. Հյարտարսոնի (1906) ստեղծագործությունը։ Իսլանդական արդի պոեզիայում ակնառու դեր է խաղացել Ս. Ստեյնարը (1908-1958)։ ճանաչված են արձակագիր Թ. Վիլհյաումսոնը (1925), դրամատուրգ Ա. Բոգասոնը (1917), հրապարակախոս Աուրնասոնը (1922)։

Կատեգորիա:Իսլանդական գրականություն
Տոռալբա դե Օրոպեսա

**Տոռալբա դե Օրոպեսա** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Տոլեդո պրովինցիայում (Կաստիլիա Լա-Մանչա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Լա Կամպանա դե Օլոպեսա շրջանի կազմում։ Տարածքը 23 կմ² է։ Բնակչությունը 272 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 104 կմ։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Diputación de Toledo 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Շտեխով Ֆերխեզար

**Շտեխով Ֆերխեզար** (), կոմունա Գերմանիայի Բրանդենբուրգ երկրամասում։

Գտնվում է Հաֆելլանդ շրջանի կազմում։ Գտնվում է Նենհաուզենի ենթակայության տակ։ Բնակչությունը 916 մարդ է (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալների)։ Զբաղեցնում է 51,05 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ *12 0 63 293*։

Կոմունան ստորաբաժանվում է 3 գյուղական շրջանի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Շյոնվալդե Գլին

** Շյոնվալդե Գլին** (), կոմունա Գերմանիայի Բրանդենբուրգ երկրամասում։

Գտնվում է Հաֆելլանդ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը 8931 մարդ է (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալների)։ Զբաղեցնում է 96,56 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ *12 0 63 273*։

Կոմունան ստորաբաժանվում է 7 գյուղական շրջանի։

## Պատկերներ

Պատկեր:Wappen Gruenefeld.png|Գրյունեֆելդ 
Պատկեր:Wappen Paaren im Glien.png|Պաարեն Գլինի վրա 
Պատկեր:Wappen Pausin.png|Պաուզին 
Պատկեր:Wappen Perwenitz.png|Պերվենից 
Պատկեր:Wappen Schoenwalde-Dorf.png|Շյոնվալդե Դորֆ և Շյոնվալդե Զիդլունգ
Պատկեր:Wappen Wansdorf.png|Վանսդորֆ 


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Գերմերսհայմ (շրջան)

**Գերմերսհայմ ** (), շրջան է Գերմանիայում։ Շրջանի կենտրոնն է Գերմերսհայմ քաղաքը։ Զբաղեցնում է 463,26 կմ2։ Բնակչությունը 125 231 մարդ է։ Բնակչության խտությունը 270 մարդ/կմ2։

Շրջանի պաշտոնական կոդը 07 3 34 է։ Շրջանում 31 համայնք կա։

## Ծանոթագրություններ

մինի|ձախից|Շրջանը մարզի քարտեզին

Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ
50-րդ հյուսիսային զուգահեռական

**50-րդ հյուսիսային զուգահեռականը** Երկրի կենտրոնով և հասարակածի վրայի համապատասխան 
կետերի հետ 50°-ի անկյուն կազմող կետերից կազմված շրջագիծն է։ 

## Ցերեկվա տևողությունը
Անցնում է Խաղաղ օվկիանոսով, Ասիայով, Եվրոպայով, Ատլանտյան օվկիանոսով և Հյուսիսային Ամերիկայով։
Երկրի վրա գտնվող այս լայնության կետերից նայելիս արևը հորիզոնից վերև է գտնվում 16 ժամ 22 րոպե՝ ամառային 
և 8 ժամ 04 րոպե՝ ձմեռային արևադարձերի ժամանակ։

## Բնութագրական տվյալներ
Հորիզոնից Արեգակի ամենաբարձր դիրքը հունիսի 21-ին կազմում է 63.83°, դեկտեմբերի 21-ին՝ 16.17°։
Հեռավորությունը հյուսիսային բևեռից 4444 կմ է։

## Քաղաքներ
[մինի|ձախից|160px|50-րդ հյուսիսային զուգահեռականի նշանը [Մայնցում։]]
* Մայնց, Գերմանիա
* Խարկով, Ուկրաինա

## Աշխարհի շուրջ
Ամսաթվի սահմանից սկսած դեպի արևելք՝ 
:

## Տես նաև
* 49-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 51-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 50-րդ հարավային զուգահեռական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հյուսիսային զուգահեռականներ
James while John had had had had had had had had had had had a better effect on the teacher

**«James while John had had had had had had had had had had had a better effect on the teacher»**, անգլերեն նախադասություն, որի նպատակն է ընդգծել լեզվական անորոշությունները, ինչպես նաև ընդգծել կետադրական նշանների անհրաժեշտությունը, որոնք ցույց են տալիս ինտոնացիայի փոփոխությունների, շեշտերի, դադարների անհրաժեշտությունը բանավոր խոսքում։

## Կիրառությունը
Նախադասությունը կարող է օգտագործվել որպես լեզվական առաջադրանք կամ թեստ, որում, ստուգվողից պահանջվում է ճիշտ տեղադրել կետադրական նշանները և հասկանալ նախադասության իմաստը։

Բացի այդ նախադասությունը պարզորեն ցուցադրում է *had* բառի իմաստաբանական անորոշությունն ու նրա արտահայտած իմաստի ու կիրառության տարբերությունը (տե՛ս *[[:en:Use–mention distinction|Use–mention distinction]]* թեմայով)։ Դրա հետ մեկտեղ նախադասությունը ցուց է տալիս, թե ինչպես կարող է նման դժվար հասկանալի նախադասությունը քերականորեն ճիշտ լինել ու ամբողջական միտք արտահայտել։

*James* և *John* գոյականներև, ինչպես նաև *«a better effect on the teacher»* արտահայտությունները հաճախ փոխարինվում են այլ բառերով։ Նաև *while*-ը հաճախ փոխարինվում է *where*-ով կամ *whereas*-ով։

## Նշանակությունը
Արտահայտությունն առավել պարզ ու հասկանալի է դառնում որոշ կետադրական նշաններ ավելացնելու դեպքում՝
::*James, while John had had «had», had had «had had»; «had had» had had a better effect on the teacher*.
Հայերեն թարգմանությունը՝
::*Ջեյմսը, այն ժամանակ, երբ Ջոնն օգտագործում էր «had»-ը, օգտագործեց «had had»; «had had»-ը ուսուցչի վրա մեծ տպավորություն թողեց։*

## Տես նաև
* Buffalo buffalo Buffalo buffalo buffalo buffalo Buffalo buffalo
* Շի Շի շի շի շի
* That that is is that that is not is not is that it it is

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլերեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Բառախաղեր
Առնոլդ

**Առնոլդ**, հին գերմանական անձնանուն։ Գերմաներենից թարգմանաբար նշանակում է «արծվի ուժ» (գերմ.՝ arn - արծիվ, wald - ուժ, իշխանություն)։

Ինչպես նաև գոյություն է ունեցել Առնոլդներ իշխանական տոհմը։

## Արտաքին հղումներ
* Арнольд. Значение имени и характер Арнольда

Կատեգորիա:Արական անձնանուններ
Ֆրիզակ

**Ֆրիզակ** (), քաղաք Գերմանիայի Բրանդենբուրգ երկրամասում։

Գտնվում է Հաֆելլանդ շրջանի կազմում։ Գտնվում է Ֆրիզակի ենթակայության տակ։ Բնակչությունը 2541 մարդ է (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալների)։ Զբաղեցնում է 83,67 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ *12 0 63 088*։

Քաղաքը ստորաբաժանվում է 2 քաղաքային շրջանի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Վիզենաուե

**Վիզենաուե** (), քաղաք Գերմանիայի Բրանդենբուրգ երկրամասում։

Գտնվում է Հաֆելլանդ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը 777 մարդ է (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալների)։ Զբաղեցնում է 46,74 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ *12 0 63 142*։

Քաղաքը ստորաբաժանվում է 4 քաղաքային շրջանի։

մինի|աջից|300px|Քաղաքի քարտեզ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
51-րդ հյուսիսային զուգահեռական

**51-րդ հյուսիսային զուգահեռականը** Երկրի կենտրոնով և հասարակածի վրայի համապատասխան 
կետերի հետ 51°-ի անկյուն կազմող կետերից կազմված շրջանագիծն է։ 
Անցնում է Խաղաղ օվկիանոսով, Ասիայով, Եվրոպայով, Ատլանտյան օվկիանոսով և Հյուսիսային Ամերիկայով։

## Ցերեկվա տևողությունը
Երկրի վրա գտնվող այս լայնության կետերից նայելիս արևը հորիզոնից վերև է գտնվում 16 ժամ 33 րոպե՝ ամառային 
և 7 ժամ 55 րոպե՝ ձմեռային արևադարձերի ժամանակ։

## Բնութագրական տվյալներ
Հեռավորությունը հյուսիսային բևեռից 4334 կմ է։
Երկարությունը 25175 կմ է, որը կազմում է հասարակածի երկարության 63%-ը։

## Քաղաքներ
* 132px 120px
* Վրոցլավ, Լեհաստան
* Դյունքերք, Ֆրանսիա

## Աշխարհի շուրջ
Ամսաթվի սահմանից սկսած արևելք՝
:

## Տես նաև
* 50-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 52-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 51-րդ հարավային զուգահեռական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հյուսիսային զուգահեռականներ
Գրավիմետր

մինի
**Գրավիմետր** ( — ծանր + meter), գործիք ծանրության ուժի արագացման հարաբերական արժեքը չափելու համար։ Ժամանակակից գրավիմետրի մեծ մասը կառուցված են Գոլիցինի ուղղաձիգ սեյսմոգրաֆի սխեմայով և ներկայացնում են ճշգրիտ զսպանակավոր կշեռքներ։ Գրավիմետրի զգայուն մասը m մասսա ունեցող բեռիկն է, որի կշիռը՝ P=mg, հավասարակշռված է առաձգական ուժով (զսպանակի լարվածությամբ)։ Յուրաքանչյուր ցանկացած կետում ուժերի հավասարակշռությունը համապատասխանում է մարմնի դիրքին տարածության մեջ, և նրա շեղումը իր սկզբնական դիրքի նկատմամբ որոշվում է գործիքի սանդղակի հաշվարկով։ Ծանրության ուժի մեծությունը չափվում Է գաչերով։ Լավագույն գրավիմետրի զգայունությունը հասնում է մգչ մի քանի տասնորդական մասի։ Գրավիմետրը կիրառվում է գրավիհետախուզության, գեոդեզիական, ստորջրյա և վերջրյա չափումների ժամանակ։ Խորհրդային Սոցաիլիստական Հանրապետությունների Միությունում լայն կիրառություն ունեն քվարցային Գրավիմետրերը, որոնց ճշտությունը տատանվում է 0,05—0,3 մգչ-ի սահմաններում, իսկ չափման ընդգրկումը 80 – 3000 և ավելի մգչ է։

Կատեգորիա:Գրավիմետրիա
Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Ռատենով

**Ռատենով** (), քաղաք Գերմանիայի Բրանդենբուրգ երկրամասում, Բեռլինից 70 կմ հեռավորության վրա։

Գտնվում է Հաֆելլանդ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը 25&nbsp;301 մարդ է (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալների)։ Զբաղեցնում է 105,68 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ *12 0 63 252*։

Քաղաքը ստորաբաժանվում է 6 քաղաքային շրջանների՝ Բյոնե, Գյոթլին, Գրյուց, Նոյ Ֆրիդրիխսդորֆ և Շտեկելսդորֆ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Քաղաքի կենտրոնում տեղադրված տեսախցիկներ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Շվեդտ

**Շվեդտ ** (), կոմունա Գերմանիայի Բրանդենբուրգ երկրամասում։

Գտնվում է Ուկերմարկ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 34&nbsp;035 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի)։ Տարածքը կազմում է 200,11 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ * 12 0 73 532*։

Քաղաքը, որը հնում ծառայում էր Հոհենցոլլորի շվեդական ճյուղի հատուկ նստավայրը, բաժանվում է 5 քաղաքային շրջանի։

## Քաղաքի ռուսախոս բնակիչները
2000 թվականի սկզբին նախկին ԽՍՀՄ-ի հանրապետություններից քաղաք են ներգաղթում վերջին միգրանտները։ 2000 թվականի վերջին քաղաքում կար 300-ից ավել ռուսախոս ընտանիք։ Հիմնականում չեն հաստատվել գերմանական համայնքում, գործազուրկ են։

Ընտանիքներին օգնող պետական ծրագրի բաժանած նպաստների շնորհիվ մինչև 2003 թվականին կյանքը բարեկեցիկ է դառնում։ Երեխաները և երիտասարդները ուսում են ստանում, ձեռք բերում մասնագիտություն, այսինքն՝ աշխատանք։

Քաղաքում լույս է տեսնում ռուսական թերթ՝ «Պալեզնայա գազետա», ստեղծվում է կայք և ֆորում։ 2007 թվականին ռուսական քրիստոնեկան Եկեղեցում անցկացնում են առաջին մկրտությունը։

## Ժողովրդագրություն
Քաղաքը հետաքրքիր է նրանով, որ վերջին ութ տարիների ընթացքում նրա հին շրջաններից մեկն ամբողջովին
ապամոնտաժվել է, որովհետև այնտեղ բնակչություն չկար։

1981-2008 թվականներին գրեթե 52 000 բնակիչներից մնում է միայն կեսը՝ մոտավորապես 35 000 մարդ։ Աշխատունակների բնակիչների հիմնական մասը տեղափոխվում է արևմտյան Գերմանիա։

Գերմանիայի միավորումից հետո քաղաքում փակվում են մի քանի խոշոր արտադրամասեր։ Այդ թվում նաև հինավուրց թութունի գործարանը, որը հիմնադրվել էր 1800 թվականին։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Schwedt, Blick vom Markt in Richtung Raffinerie.jpg| 
Պատկեր:Schwedt, Berlischky-Pavillon.jpg| 
Պատկեր:Hohensaaten-Friedrichsthaler Wasserstrasse.jpg| 
Պատկեր:Schwedt.jpg
Պատկեր:Schwedt, Stadtkirche St. Marien und Amtsgericht.jpg
Պատկեր:Uckermärkische_Bühnen_Schwedt.jpg


## Գրականություն
* Шведт, город // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քաղաքի պաշտոնական կայք
* Քաղաքի ռուսական կայք

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Պրոպին

**Պրոպին** (մեթիլացետիլեն), C3H4 քիմիական բանաձևով ալկին, նորմալ պայմաններում տհաճ հոտով հեշտ բռնկվող անգույն գազ է։ Օգտագործվում է հրթիռների վառելիքի մեջ։

## Ստացում
Արդյունաբերությունում պրոպին ստանում են մագնեզիումի կարբիդի հիդրոլիզից
: Mg2C3 + 4 H2O = C3H4 + 2 Mg(OH)2

Պրոպին հնարավոր է նաև ստանալ կալիումի հիդրօքսիդի սպիրտային լուծույթով 1,2-դիբրոմպրոպանի CH3CHBr—CH2Br դիդեհիդրոհալոգենացումից։

## Քիմիական հատկություններ
Պրոպինին բնորոշ են ալկինների բնութագրական ռեակցիաները։ Պրոպինը հեշտությամբ տալիս է միացման ռեակցիաներ։ Պրոպինը հեշտությամբ հիդրատացվում է սնդիկի աղերի ներկայությամբ (Կուչերովի ռեակցիա) և արդյունքում առաջանում է ացետոն։
կենտրոն|600px

Պրոպինին բնորոշ են նաև թթվային հատկություններ, օրինակ՝ Ag(I) և Cu(I) աղերի ամոնիակային լուծույթներով անցկացնելիս առաջանում են ացետիլենիդներ։

Սիլիկատների ներկայությամբ պրոպինը կարող է իզոմերվել ալլենի։

Կոնցենտրիկ ծծմբական թթվի ազդեցությամբ պրոպինը տրիմերվում է՝ առաջացնելով 1,3,5-տրիմեթիլբենզոլ։
: 3С2Н(СН3) → С6Н3(СН3)3

Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներով ճառագայթելու դեպքում պրոպինը ենթարկվում է պոլիմերման։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* NIST Chemistry WebBook
* German Aerospace Center 
* Nova Chemicals 
* CDC - NIOSH

Կատեգորիա:Ալկիններ
Նունե (գետ)

**Նունե** (գերմ.` Nuhne), գետ Գերմանիայում։ Հոսում է Հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆալիա և Հեսսեն երկրների միջև։ Գետի ավազանի տարածքը կազմում է 156,888 կմ2։ Գետի ընդհանուր երկարությունը կազմում է 36,4 կմ։ Ակունքի երկարությունը` 468 մ է։ Գետաբերանի երկարությունը կազմում է 267 մ։

Գետի գետային համակարգը Վեզերն է։

## Արտաքին հղումներ
* Գետի նկարագրումը 

Կատեգորիա:Գերմանիայի գետեր
Էդուարդ

**Էդուարդ** կամ **Էդվարդ**, տղամարդու անուն։ Հին անգլերեն՝ Ēadweard - հարստության, բավարարվածության և երջանկության պահակ (ead - երջանիկ, weard - պահակ)։

## Օտարալեզու տարբերակներ
* հայ.` Էդվարդ - Էդվարդ
* անգլ.` Edward - Էդվարդ
* հուն.` Εδουάρδος - Էդուարդոս
* իսպ.` Eduardo - Էդուարդո
* իտալ.` Edoardo - Էդոարդո
* լատ.` Eduardus - Էդուարդուս
* լատիշ.` Eduards - Էդուարդս
* գերմ.` Eduard - Էդուարդ
* հոլ.` Eduard - Էդուարդ
* նորվ.` Edvard - Էդվարդ
* լեհ.` Edward - Էդվարդ
* պորտ.` Eduardo или Duarte - Էդուարդու կամ Դուարտի
* ֆր.` Édouard - Էդուար(դ)
* չեխ.` Edvard - Էդվարդ
* շվեդ.՝ Edvard - Էդվարդ

## Արտաքին հղումներ
* Էդուարդ անունը gramota.ru կայքում

Կատեգորիա:Արական անձնանուններ
Մարգարիտա

**Մարգարիտա,** ռուսական անուն հունական ծագումով (ռուս.` Маргарита, հին հուն.` μαργαρίτης)։ Թարգմանաբար նշանակում է մարգարիտ։ Աթենասի կեղծանուններից մեկը։ Ռուսական ամենասիրուն անունն է։ Մարգարիտա անունով աղջիկները ամենասիրունն են։

## Օտարալեզու տարբերակներ
* անգլ.` Margaret, Maggie
* բելառուս.` Маргарыта
* հունգ.` Margit
* իտալ.` Margherita
* լատ.` Margherita
* գերմ.` Margarete, Margarethe, Grete
* լեհ.` Małgorzata
* ֆինն.` Marketta, Maarit, Reetta
* ֆր.` Marguerite, Margot, Margaux
* չեխ.` Markéta, Margita
* դան.` Margrethe
* նորվ.` Margrete
* սլովակ.` Marjeta
* սլովեն.` Margaréta
* շվեդ.` Margareta
* ուկր.` Маргарита

## Արտաքին հղումներ
* Մարգարիտա անունով սրբերը

Կատեգորիա:Իգական անձնանուններ
53-րդ հյուսիսային զուգահեռական

**53-րդ հյուսիսային զուգահեռականը** Երկրի կենտրոնով և հասարակածի վրայի համապատասխան կետերի հետ 53°-ի անկյուն կազմող կետերից կազմված շրջագիծն է։ 
Անցնում է Հյուսիսային Ամերիկայով, Ատլանտյան օվկիանոսով, Եվրոպայով, Ասիայով, և Խաղաղ օվկիանոսով։

## Ցերեկվա տևողությունը
Երկրի վրա գտնվող այս լայնության կետերից նայելիս արևը հորիզոնից վերև է գտնվում 16 ժամ 56 րոպե՝ ամառային և 7 ժամ 34 րոպե՝ ձմեռային արևադարձերի ժամանակ։

## Բնութագրական տվյալներ
Հեռավորությունը հյուսիսային բևեռից 4127 կմ է, հասարակածից` 5875 կմ։
Երկարությունը 24169 կմ է, որը կազմում է հասարակածի երկարության 60.3%-ը։

## Սահմաններ
Կանադայում համընկնում է Նյուֆաունդլենդ և Լաբրադորը Քվեբեքից բաժանող սահմանի մի մասի հետ։

## Աշխարհի շուրջ
Ամսաթվի սահմանից սկսած արևելք`
:

## Տե'ս նաև`
* 52-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 54-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 53-րդ հարավային զուգահեռական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հյուսիսային զուգահեռականներ
Սուրբ Կարապետ եկեղեցի (Հորդանան)

**Սուրբ Կարապետ եկեղեցի**, հայ առաքելական եկեղեցի Հորդանանում։

## Պատմություն
Սուրբ Կարապետ եկեղեցին կառուցվել է Երուսաղեմի հայ համայնքի, Երուսաղեմի հայոց պատրիարքության շնորհիվ։ Եկեղեցու հիմնադրման հանդիսավոր արարողությունը տեղի է ունեցել 2009 թվականին, Հորդանան գետի ափին, որին մասնակցել են հոգևորականներ, համայնքի բարձրաստիճան ղեկավարներ։

Եկեղեցու օծման արարողությունը տեղի է ունեցել 2014 թվականի հոկտեմբերի 30-ին, որին մասնակցել են ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը, ՀՀ Արտաքին գործերի նախարար Էդվարդ Նալբանդյանը, Երուսաղեմի Հայոց պատրիարք Նուրհան արքեպիսկոպոս Մանուկյանը, Սևան արքեպիսկոպոս Ղարիբյանը, Հորդանանի հոգևոր առաջնորդ Վահան արքեպիսկոպոս Թոփալյանը և այլք։

Եկեղեցու հեղինակն է Հայաստանի վաստակավոր ճարտարապետ Արտակ Ղուլյանը։ Եկեղեցին կոչվում է Սուրբ Կարապետ՝ ի հիշատակ բանաստեղծ Կարո Կարապետյանի։ Եկեղեցու կառուցումն իրականացրել է բանաստեղծի որդին՝ Վիգեն Կարապետյանը։

## Ծանոթագրություններ

կ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայերը Հորդանանում
Կատեգորիա:Երուսաղեմի հայոց պատրիարքության վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Հորդանանի եկեղեցիներ
Ինքնակատալիզի ռեակցիաներ

250px|մինի|աջից|քացախաթթու
**Ինքնակատալիզի ռեակցիաներ**, ինքնակատալիզ, քիմիական ռեակցիայի արագացում ռեակցիային մասնակցող նյութերից որևէ մեկի շնորհիվ, օրինակ, CH3COOC2H5+ H2O→CH3COOH+C2H5OH։ Քացախաթթուն և նրա էլեկտրոլիտային դիսոցումից ստացվող H+ իոնը արագացնում են ռեակցիան։ Ինքնակատալիզի ռեակցիաների արագությունը սկզբում աճում է վերջնանյութի քանակի ավելացման, իսկ հետո ընկնում՝ ելանյութերի ծախսման պատճառով։ Ռեակցիան սկսվում է սկզբնական պահին քիչ քանակով վերջնանյութի, այլ կատալիզատորի շնորհիվ կամ կատալիտիկ ռեակցիայի հետ զուգահեռ ընթացող դանդաղ ոչ կատալիտիկ ռեակցիայի հաշվին։ Եթե կատալիզատորի սկզբնական կոնցենտրացիան շատ փոքր է, ապա ինքնակատալիզի ռեակցիան այնքան դանդաղ է, որ գործնականում չի հայտնաբերվում։ Իրենց բնույթով ինքնակատալիզի ռեակցիաներին նման են շղթայական ռեակցիաները։

Կատեգորիա:Ինքնակատալիզի ռեակցիաներ
Կատեգորիա:Քիմիական ռեակցիաներ
Չոսաս դե Կանալես

**Չոսաս դե Կանալես** (իսպ.՝ Chozas de Canales) մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Տոլեդո պրովինցիայի կազմի մեջ, Կաստիլիա ինքնավար համայնքում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Լա Սագրա շրջանում։ Զբաղեցնում է 33 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը` 3858 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Գտնվում է պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 36 կմ հեռավորության վրա։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Խարա (այլ կիրառումներ)

**Խարա** անվանումը կարող է վերաբերել.

* Խարա – Վանի թագավորության դիցարանի աստված,
* Խարա – գյուղ Կարսի նահանգի Կաղզվան քաղաքի մոտ։
Իտալա-ֆրանս-ավստրիական պատերազմ (1859)

[250px|մինի|[Սոլֆերինոյի ճակատամարտը (նկարիչ՝ Էռնեստ Մեյսոնիե)]]
**Իտալա-Ֆրանս-Ավստրական պատերազմ**, **Իտալիայի անկախության երկրորդ պատերազմ** (; ), Պիեմոնտի (Սարդինիայի թագավորություն) և Ֆրանսիական երկրորդ կայսրության պատերազմն ընդդեմ Ավստրիայի, որն իր տիրապետության տակ էր պահում Լոմբարդա-Վենետիկյան մարզը։ Ուղղված է եղել միացյալ իտալական պետության ստեղծմանը։

Պատերազմից մեկ տարի առաջ՝ 1858 թվականի հուլիսին, Պլոմբիերյան համաձայնագրով, Ֆրանսիան համաձայնեց աջակցել Սարդինիայի ջանքերին ՝ Ավստրիան Իտալիայից վտարելու համար՝ Սավոյայի դքսության և Նիսի շրջանի տեսքով տարածքային փոխհատուցման դիմաց։ Նապոլեոն III-ը ձգտում էր ամրապնդել ֆրանսիական ազդեցությունը Հյուսիսային Իտալիայում։

Պատերազմն սկսվեց ապրիլի 29-ին։ Ավստրիական զորքերը (զորահրամանատար Ֆերենց Դյուլայի) պարտություն կրեցին Մոնտերելլայի (մայիսի 20) և Մաշենտայի (հունիսի 4) մոտ, որից հետո ավստրիական զորքերի հրամանատարությունը ստանձնեց Ֆրանց Յոզեֆ I կայսրը։ Հունիսի 25-ին Սոլֆերինո գյուղի մոտ տեղի ունեցած վճռական ճակատամարտում դաշնակիցները (120 հազար մարդ) պարտության մատնեցին ավստրիացիներին (122 հազար մարդ)։ Սակայն Նապոլեոն III-ը, որին անցանկալի էր Իտալիայի վերածվելը ուժեղ միացյալ պետության և անհանգստացած էր Իտալիայում ազգային-ազատագրական պայքարի թափից ու Պրուսիայի սպառնալիքից, հանկարծակի ընդհատեց ռազմական գործողությունները։ Հուլիսի 11-ին նա Ավստրիայի հետ կնքեց այսպես կոչված Վիլլաֆրանկյան զինադադարը, որի համաձայն Ավստրիան հրաժարվեց միայն Լոմբարդիայից, Վենետիկը մնաց նրա տիրապետության տակ։ 1860 թվականին Պիեմոնտի հետ կնքած Թուրինի պայմանագրով Ֆրանսիան ստացավ Պիեմոնտին պատկանող Սավոյը և Նիցցան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Ավստրիայի պատերազմներ
Ուիա (այլ կիրառումներ)

**Ուիա** անվանումը կարող է վերաբերել.

* Ուիա – Վանի թագավորության դիցարանի աստվածուհի,
* Ուիա – գյուղ գյուղ Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Կիպու շրջանում։
Տոռեսիլյա դե լա Խարա

**Տոռեսիլյա դե լա Խարա** () բնակավայր և մունիցիպալիտետ՝ Իսպանիայում, գտնվում է Տոլեդո պրովինցիայում (Կաստիլիյա Լա Մանչա ինքնավար մարզում)։ մունիցիպալիտետը գտնվում է Լա Խառա շրջանի կազմում։ Տարածքը 71 կմ² է։ Բնակչությունը 302 մարդ (2010 թվականին)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 92 կմ։

Հովանավոր քաղաքը համարվում է Նտրա Սրա Վիպխեն դել Վալյեն։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Diputación de Toledo 
* Página del pueblo de Torrecilla de la Jara 
* Otra página del pueblo de Torrecilla de la Jara 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Իսլանդական երաժշտություն

մինի|Իսլանդիայի սիմֆոնիկ նվագախմբի պատկերանշանը
**Իսլանդական երաժշտությունը** Քրիստոնեություն ընդունելուց հետո տարածվել է գրիգորյան, ապա՝ բողոքական խորալը։ Եկեղեցական երաժշտությանը զուգընթաց զարգացել է ժողովրդական երաժշտությունը (հիմնականում առանց նվգակցության երգը)։ Երաժշտական գործիքներից են լանգշպիլը (աղեղնավոր) և ջութակը։ 19-րդ դարի վերջին զարգացել է պրոֆեսիոնալ երաժշտությունը, հիմնադիրն է ազգային հիմնի հեղինակ Ս. Սվեյնբյոռնսոնը։ 20–րդ դարի կոմպոզիտորներից են Պ. Իսոուլֆսոնը, է. Տորոդսենը, Ա. Սնորասենը, երգչուհիներից՝ Ֆ. Պալդոաը, Գ. Սիմոնարը, երգիչներից՝ Ս. Իսլանդին, Ֆ. Վեյսգասապելը դաշնակահարներից՝ Ա. Բեյնտենենսոնը։ Ռեյկյավիկում գործում են Իսլանդական պետական սիմֆոնիկ նվագախումբը (հիմնադրվել է 1950 թվականին), երգչախմբեր, կամերային անսամբլներ, երաժշտական ընկերություններ։

Կատեգորիա:Իսլանդիայի երաժշտություն
Կատեգորիա:Իսլանդիայի մշակույթ
Ֆուենսալիդա

**Ֆուենսալիդա** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Տոլեդո պրովինցիայում (Կաստիլիա Լա Մանչա ինքնավար մարզում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է *Տորրիխոս* շրջանում։ Զբաղեցրած տարածքը 68 կմ² է։ Բնակչությունը՝ 11042 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 30 կմ։

Քաղաքի հովանավորն է համարվում սուրբ Բլասը։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Web oficial de Fuensalida
* Diputación de Toledo 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Խարա (աստվածություն)

**Խարա**, Վանի թագավորության աստվածություն, ըստ «Մհերի դռան» արձանագրության՝ 26-րդը դիցարանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վանի թագավորության աստվածներ
54-րդ հյուսիսային զուգահեռական

**54-րդ հյուսիսային զուգահեռականը** Երկրի կենտրոնով և հասարակածի վրայի համապատասխան կետերի հետ 54°-ի անկյուն կազմող կետերից կազմված շրջագիծն է։ 
Անցնում է Հյուսիսային Ամերիկայով, Ատլանտյան օվկիանոսով, Եվրոպայով, Ասիայով, և Խաղաղ օվկիանոսով։

## Ցերեկվա տևողությունը
Երկրի վրա գտնվող այս լայնության կետերից նայելիս արևը հորիզոնից վերև է գտնվում 17 ժամ 09 րոպե՝ ամառային և 7 ժամ 22 րոպե՝ ձմեռային արևադարձերի ժամանակ։

## Բնութագրական տվյալներ
Հեռավորությունը հյուսիսային բևեռից 4016 կմ է, հասարակածից` 5986 կմ։
Երկարությունը 23607 կմ է, որը կազմում է հասարակածի երկարության 58.9%-ը։

## Աշխարհի շուրջ
Ամսաթվի սահմանից սկսած դեպի արևելք`
:

## Տե'ս նաև`
* 53-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 55-րդ հյուսիսային զուգահեռական
* 54-րդ հարավային զուգահեռական

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հյուսիսային զուգահեռականներ
Ուխենա

**Ուխենա** (), մունիցիպալիտետ՝ Իսպանիայում, Տոլեդո պրովինցիայում (Կաստիլիյա Լա Մանչա ինքնավար մարզում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Լա Սագրա շրջանի կազմում։ Տարածքը 15 կմ² է։ Բնակչությունը 5120 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 39 կմ։

Հովանավոր քաղաքը համարվում է սուրբ Խուան Բաուտիստան։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Ածանցում

**Ածանցում**, բառակազմության եղանակ, երբ հիմնական ձևույթին, արմատին կամ բառին բառակազմական երկրորդական ձևույթ՝ ածանց, ավելացնելով՝ կազմվում է բառ (նոր բառ)։ Նախածանց ավելացնելու դեպքում այն կոչվում է նախածանցում (օրինակ՝ *ան+վախ - անվախ*), վերջածանցի դեպքում՝ վերջածանցում (օրինակ՝ *համառ + ություն - համառություն*), իսկ երբ ածանցը ներմուծվում է արմատի մեջ՝ միջածանցում (օրինակ՝ *պ+լ+ոկել - պլոկել*)։

Ածանցը, կցվելով բառարմատին կամ հիմքին, փոխում է նրա իմաստը, կազմում է նոր բառ, նոր իմաստով. ածանցման շնորհիվ լեզվում եղած բառերից ստեղծվում են նորանոր բառեր, որոնք հարստացնում են լեզվի բառային կազմը։

Բառի՝ մինչև ածանցն ընկած մասը (վերջածանցման դեպքում) կամ ածանցից հետո ընկած մասը (նախածանցման դեպքում) կոչվում է *ածանցող կամ սերող հիմք*։ Վերջինս կարող է լինել՝
* պարզ, երբ ներկայանում է մեկ հիմնական ձևույթով (օրինակ՝ *խնձոր-ենի, ան-կարգ, սիր-ելի* և այլն),
* բաղադրյալ, երբ իր կազմում ունի մեկից ավելի ձևույթներ, ընդ որում՝ բաղադրյալը կարող է լինել՝
** ածանցավոր (օրինակ՝ սկզբունք-ային, լուսավոր-ություն, գլխավոր-ել*),
** բարդ (օրինակ` *ան-կարգապահ, տպագր-ություն* և այլն),
** բարդածանցավոր (օրինակ` *անկարգապահ-ություն, հայերենագիտ-ություն* և այլն)։

Ածանցումը կարող է իրացվել մեկ ածանցով (մենածանցում) և մեկից ավելի ածանցներով (բազմածանցում), օրինակ` *բան-ավոր, ամենա-համառ, աշխատ-անք-ային, գր-ական-ություն*։ Երկրորդ դեպքում կարող է գոյանալ աստիճանակարգություն, համապատասխանաբար` մենածանց, երկածանց, եռածանց և այլ կարգերով, օրինակ` *սկզբ+ունք - սկզբունք+ային - սկզբունքայն+ություն - ան+սկզբունքայնություն*։ Առաջին աստիճանում ածանցող հիմքն է` *սկզբ-*, երկրորդում` *սկզբունք-*, երրորդում` *սկզբունքայն-*, չորրորդում` *-սկզբունքայնություն*։ Դրանք համապատասխանաբար կոչվում են առաջնային հիմք, երկրորդային, երրորդային և այլն։ Առաջնային հիմքը կոչվում է նաև *նախատիպ հիմք (նախահիմք, բացարձակ հիմք)*։ Նշված բոլոր հիմքերն իրենց հերթին ածանցման տվյալ աստիճանում ածանցող հիմքեր են։

Ածանցող հիմքը կարող է`
* համընկնել արմատի, հիմնական ձևույթի հետ (արմատական հիմք), օրինակ` *գիր-ք, հակա-գրոհ, սեր-ունդ* և այլն,
* սերել բառակապակցական բաղադրություններից, կայուն բառակապակցություններից, օրինակ` *փոքրասիական, հարավարևելյան, միջինարևելյան* և այլն,
* ներկայանալ ձևաբանորեն կամ հնչյունաբանորեն վերակազմավորված և կամ հնչյունաբանորեն-հնչյունաբանորեն վերակազմավորված տարբերակներով, օրինակ` *կին - կանացի, գարուն - գարնանային, յոթ - յոթանասուն, ասացող, գնացք'' և այլն։

## Տես նաև
* Ածանց
** Նախածանց
** Վերջածանց
** Միջածանց
* Բառակազմություն
## Աղբյուրներ
* Ա. Սուքիասյան, Ժամանակակից հայոց լեզու, Երևան, 2008, էջ 253-259։
* Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, 1987, էջ 18-20։

## Գրականություն
* Ս. Գալստյան, Ածանցումը և ածանցները ժամանակակից հայերենում, Երևան, 1978։
* Մ. Աբեղյան, Հայոց լեզվի տեսություն, Երևան, 1965։

Կատեգորիա:Բառակազմություն
Կեցին

**Կեցին** (), կոմունա Գերմանիայի Բրանդենբուրգ երկրամասում։

Գտնվում է Հաֆելլանդ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 6405 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի)։ Տարածքը կազմում է 92,78 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ * 12 0 73 148*։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Paretz_Gotisches_Haus.jpg| 
Պատկեր:Ketzin_Church.jpg| 


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*   Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Իտալա-ավստրիական պատերազմ (1848-1849)

**Իտալա-ավստրիական պատերազմ 1848-1849**, ավստրիական տիրապետությունից Իտալիան ազատագրելու համար պատերազմ, որը սերտորեն կապված էր 1848-1849 թվականներին իտալական պետություններում ծավալված բուրժուական հեղափոխության հետ։ 1848 թվականի մարտին ժողովրդական ապստամբության հաղթանակի հետևանքով ավստրիական զորքերը վտարվեցին Լոմբարդիայից և Վենետիկից (Ավստրիայի իշխանության տակ էին գտնվում 1815 թվականից)։ Մարտին Մարդինիայի (Պիեմոնտի) թագավոր Կառլ Ալբերտը պատերազմ սկսեց Ավստրիայի դեմ։ Սակայն իտալական պետությունների կառավարող շրջանների և անձամբ Կառլ Ալբերտի դավաճանական քաղաքականության (վախենում էին հեղափոխական շարժման խորացումից) հետևանքով իտալական զորքերը 1848 թվականի հուլիսի 25-ին Կուստոցայի մոտ պարտվեցին։ Օգոստոսի 6-ին ավստրիական զորքերը մտան Միլան, իսկ 3 օր անց Կառլ Ալբերտը զինադադար կնքեց, որը առաջ բերեց մասսաների դժգոհությունը։ Լոմբարդիան նորից միացվեց Ավստրիային։ Հեղափոխական նոր վերելքը Կառլ Ալբերտին ստիպեց 1849 թվականի մարտի 20-ին վերսկսել ռազմական գործողությունները։ Սակայն արդեն մարտի 23-ին Նովարայի գլխավոր ճակատամարտում իտալական զորքերը գլխովին ջախջախվեցին։ Կառլ Ալբերտը փախավ Իտալիայից։ Նրա որդի Վիկտոր էմանուել 2-րդը մարտի 26-ին զինադադար կնքեց։ Ավստրիական զորքերը նորից օկուպացրին Լոմբարդիան և Վենետիկը։ Օգոստոսի 6-ին Միլանում կնքվեց հաշտություն, որով Մարդինիայի թագավորությունը Ավստրիային վճարեց 65 մլն. ֆրանկ ռազմատուգանք։

Կատեգորիա:Իտալիայի պատերազմներ
Կատեգորիա:Ավստրիայի պատերազմներ
Նատերերի գիշերաչղջիկ

**Թարթիչավոր գիշերաչղջիկ** կամ **Նատտերերի գիշերաչղջիկ** (), չղջիկների ենթակարգի հարթաքիթ չղջիկների ընտանիքի կաթնասուն կենդանի։ ՀՀ-ում հանդիպում է հարավային մարզերում (որտեղ կան արհեստ, ջրամբարներ), Արաքս գետի հովտում։

## Կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 42-52 մմ է, պոչինը՝ մոտ 39-44 մմ, նախաբազկինը' 36-48 մմ, կենդանի զանգվածը՝ 7 գ մորթին մեջքի մասում դեղնամոխրավուն է, դեպի փորը վերածվում է սպիտակադեղնավունի։ Բնակվում է ծառերի փչակներում, բնակելի տների ձեղնահարկերում, տանիքներում, պատերի ու ժայռերի ճեղքերում։ Որսի է դուրս գալիս մթնշաղին, թռչում է ցածր, պոչը՝ իջեցրած։ Ոչնչացնում է մեծ քանակությամբ մոծակներ և մլակներ (1 գիշերվա ընթացքում՝ 700-850)։ Գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Չղջիկներ
Մորսիլյա

**Մորսիլյա**, () իսպանական կարմիր նրբերշիկ։ Կան մորսիլյայի պատրաստման մի քանի տարածաշրջանային բաղադրատոմսեր։ Առավել նշանավոր են բուրգոսյան մորսիլյան, որը պատրաստվում է խոզի արյունով, խոզի մսով, յուղով, սոխով և բրնձով, ինչպես նաև՝ կանաչ մորսիլյան, որտեղ բրնձի փոխարեն ավելացնում են կանաչ սոխ։ Կանարյան կղզիներում պատրաստվում է քաղցր մորսիլյա՝ չամիչով, նուշով և դարչինով։ Մորսիլյան հանդիպում է նաև այլ իսպանալեզու երկրներում։ Մորսիլյան պատրաստում են գրիլի վրա, տապակում են, ավելացնում են լոբով, ոսպով և սիսեռով ապուրներին և մատուցում ինչպես տապասը։

## Տես նաև
* Morcilla de Aranda 
* Morcilla de Burgos 

## Պատկերասրահ

Morcilla-burgos_2.jpg
Morcilla_de_pan_Zamorana_001.JPG
Image-Wurstebrot_mit_aufgeschnittenen_Kloessen-01.jpg
Vari%C3%A9t%C3%A9s_de_boudins_sur_une_assiette.JPG


## Արտաքին հղումներ
* Introduction to Morcilla  

Կատեգորիա:Իսպանական խոհանոց
Կատեգորիա:Երշիկեղեն
Կատեգորիա:Արյունով ուտեստներ
Վիլյովիեկո

**Վիլյովիեկո** (), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում՝ Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքի Պալենսիա պրովինցիայի *Տեռռա դե Կամպոս* շրջանում։ Բնակչությունը՝ 89 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Ներինգի կուրամուկ

**Ներինգի կուրամուկ** (), կուրամկների ընտանիքի կրծող կենդանի։

## Կառուցվածք
Մարմնի երկար, մինչև 260 մմ է, կենդանի զանգվածը՝ մինչև 450 գ։ Հայաստանում հանդիպում է Շիրակի, Ամասիայի և Աշոցքի սարահարթերում, Լոռու մարզի հարավային, Արագածոտնի մարզի արևմտյան և հյուսիս-արևմտյան շրջաններում, ունի մոտ 3000 կմ տարածման մակերես։ Բնի խորությունը մինչև 135 սմ է, ընդհանուր երկարությունը՝ մինչև 245 Մ, ունի բարդ կառուցվածք և 10-ից ավելի խուցեր։ Գործունյա է կլոր տարին, գրեթե ողջ օրվա ընթացքում, շոգ և ցուրտ եղանակին՝ առավոտյան և երեկոյան։ Սնվում է բույսերի ստորգետնյա մասերով, երբեմն բնում պահեստավորում է մինչև 4 կգ կեր։ Բազմանում է տարին 1 անգամ, ունենում մինչև 6 ձագ։ Բարենպաստ պայմաններում խտությունը հասնում է մինչև 25 անհատ/հա։ Վնաս է հասցնում բազմամյա մշակովի խոտաբույսերի դաշտերին։

Կատեգորիա:Կուրամկներ
Ֆրեչիլյա

**Ֆրեչիլյա** (), բնակավայր և համայնք Իսպանիայում՝ *Կաստիլիա և Լեոն* ինքնավար համայնքի Պալենսիա պրովինցիայի *Տեռա դե Կամպոս* շրջանում։ Բնակչությունը՝ 197 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Խերինդոտե

**Խերինդոտե** (իսպ.՝Gerindote ), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Տոլեդո պրովինցիայի կազմի մեջ, Կաստիլիա ինքնավար համայնքում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Տորիխոս շրջանում։ Զբաղեցնում է 44 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը` 2441 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Գտնվում է պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 32 կմ հեռավորության վրա։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Diputación de Toledo 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Ալֆրեդ Սիսլեյ

**Ալֆրեդ Սիսլեյ** (, ), ֆրանսիացի գեղանկարիչ-բնանկարիչ, իմպրեսիոնիզմի վառ ներկայացուցիչ։ Կյանքի մեծ մասն ապրել է Ֆրանսիայում։

## Կենսագրություն
Սիսլեյը ծնվել է Փարիզում՝ բրիտանացու ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Վիլյամ Սիսլեյը ունեցել է մետաքսի բիզնես, իսկ նրա մայրը՝ Ֆելիցիա Սելը եղել է երաժշտության բնագավառում գիտակ։

1857 թվականին 18 տարեկանում Սիսլեյը ուղեվորվում է Լոնդոն ֆինանսական կարիերա ստեղծելու։ 1861 թվականին վերադառնում է Փարիզ։ 1866 Սիսլեյը սկսում է հարաբերություններ հաստատել Էուջենի Լեսաուցեսի հետ ()։

1866 թվականին Սիսլեյի նկարները դրվում են ցուցահանդեսում, բայց դրանից Սիսլեյը ֆինանսական հաջողությունների չի հասնում։

1857 թվականին Ալֆրեդի ծնողները նրան ուղարկում են Լոնդոն։ 1862 թվականին վերադառնում է Փարիզ։ Վերադառնալով Փարիզ՝ նա մտերմանում է Կլոդ Մոնեի, Կամիլ Պիսսարոյի, Օգյուստ Ռենուարի և Ֆրեդերիկ Բազիլի հետ, որոնց հետ նա շուտով վայելում է այդ իմպրեսիոնիստների ընկերությունը։ 1866 թվականին Ալֆրեդ Սիսլեյնն ամուսնանում է Մարի Էժենի Լեկուեզեկի հետ և ունենում են 2 երեխա։ Հետագայում Ալֆրեդ Սիսլեյի ընտանեկան դիմանկարն է անում նկարչի ընտանիքի ընկեր Օգյուտ Ռենուարը։

Սիսլեյի ուսանողական տարիներին արած նկարները չեն պահպանվել։ Նրա վաղ շրջանի նկարներն աչքի են ընկնում իրենց թեթևությամբ ու նրբագեղությամբ։

Սիսլեյը մահացել է 1899 թվականի հունվարի 29-ին Ֆոնտենբլո քաղաքին մոտ գտնվող Մորե-սյուր Լուենում կոկորդի քաղցկեղից և ռևմատիզմից։
## Պատկերասրահ

File:'Barges at Billancourt' by Alfred Sisley, 1877, Hermitage.JPG|Բեռնանավերը Բիանկուրում 
File:'Riverbank at Saint-Mammès', by Alfred Sisley, 1884, The Hermitage.JPG|Սեն Մամեսի ափերը
File:'Windy Day at Véneux', by Alfred Sisley, 1882, The Hermitage.JPG|Քամոտ օր Վենյոյում
File:Alfred Sisley 016.jpg|Մարգագետինները գարնանը
File:Vue de Montmartre, depuis la Cité des Fleurs aux Batignolles.jpg|Տեսարան Մոնմարտրից
File:Alfred Sisley 066.jpg|Առագաստանավերով մրցույթ Հեմփթոն-Կորտեում


## Սիսլեյի աշխատանքներ
* Մարգագետինները գարնանը(1880-1881), Ազգային պատկերասրահ, Լոնդոն
* Առագաստանավերով մրցույթ Հեմփթոն-Կորտեում
* Տեսարան Մոնմարտրից ծաղկած կղզուց (1869)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իմպրեսիոնիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Իմպրեսիոնիստ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Փարիզի գեղարվեստի ազգային բարձրագույն դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Իմպրեսիոնիստ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կլեսեն Գյորնե

** Կլեսեն Գյորնե **(), կոմունա Գերմանիայի Բրանդենբուրգ երկրամասում։

Գտնվում է Հաֆելլանդ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 393 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի)։ Տարածքը կազմում է 42,01 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ * 12 0 73 161*։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Մեծ արոս

**Մեծ արոս** (Otis tarda), արոսների ընտանիքի թռչուն։ Գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում։

## Բնակություն
Չվող է, հազվագյուտ։ ՀՀ թռչնաշխարհի ամենախոշոր ներկայացուցիչն է։ Հանդիպում է Սարդարապատի (Արմավիրի մարզ) չոր լեռնատափաստաններում։ 
Երբեմն պատսպարվում է ընտանի կենդանիների (խոշոր եղջերավոր անասուններ, ձիեր և այլն) հարևանությամբ։ Բնակվում է ցածրաճ, նոսր բուսականությամբ տափաստաններում, լայնատարած հարթություններում, առվույտի ցանքերում։

## Արտաքին տեսք
Մարմնի երկարությունը 75-105 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 190-260 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 4-16 կգ (կախված սեռից)։ Գլուխը և վիզը մոխրագույն են, մարմնի վերին մասը՝ մոխրագույնդեղին՝ բարակ, սև գոլերով, ստորինը՝ սպիտակ։ Թևերի ծածկող փետուրներն սպիտակ են՝ բարակ սև ծայրերով, արտաքին թևերը՝ մոխրագույն։ Բնադրման շրջանում արուի գլուխն ավելի մեծ է, վիզը՝ հաստ ու երկար, այտի վրա ունի երկար, սպիտակ փետրափունջ՝ նման բեղերի, և դարչնագույն-շիկակարմիր լայն օձիք։ Հետբնադրման շրջանում արուի բեղերը բացակայում են, վիզը բարակում է։ Հիմնականում լռակյաց է, զգույշ, կազմում է ոչ մեծ երամներ, վտանգի դեպքում արագ վազում է բավական տարածություն, ապա թևերի համաչափ թափահարումներով թռչում։

մինի|ձախից|Մեծ արոսի փետուր

## Սննդառություն
Սնվում է կանաչ բույսերով, սերմերով, միջատներով, գորտերով, մանր կաթնասուններով։

## Բնադրում
Բնադրում է գետնին։ Դնում է ձիթապտղականաչավուն՝ թույլ նկատելի գորշավուն պտերով 2-4 ձու։ Թխասկալում է էգը՝ 27 օր։ Համարվում է արժեքավոր որսի թռչուն։ ՀՀ տարածքում կարիք ունի անհատ, պաշտպանության։

## Տարածվածություն
Տեսակի հիմնական մասը բնակեցնում է Իբերիան, Մարոկկոն, Թուրքիան, Հարավային և Հարավարևելյան Եվրոպան դեպի արևելք՝ մինչև Կենտրոնական Սիբիր։ Հայաստանում հանդիպում է միայն չուի շրջանում, հիմնականում՝ հանրապետության արևմուտքում։

## Պահպանություն
ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Թվաքանակի արդի վիճակը գնահատելու համար տվյալները բավարար չեն։ Բավականին կանոնավոր է հանդիպում չուի շրջանում։ 2008 թվականի տվյալներով Կենդանաբանական այգիների և ակվարիումների Եվրասիական տարածաշրջանային ասոցացիայի կենդանաբանական այգիներում պահվում են 36 առանձնյակ։

Վտանգման հիմնական գործոններից է թվաքանակի վրա բացասաբար ազդող ապօրինի որսը։

Գրանցված է CITES–ի Հավելված 2–ում, Բեռնի կոնվենցիայի Հավելված 1–ում։

## Պատկերասրահ

Otis tarda (Kiev zoo).jpg
Portrait of great bustard.png
Dropii la Baia Veche.jpg
Step1.JPG
Avutarda (Otis tarda) in Spain fields.jpg
BustardDisplay.jpg
Bundesarchiv Bild 183-Z1024-002, Großtrappen.jpg
Çêlika betê.jpg
Bet.jpg
Otis tarda MHNT.ZOO.2010.11.71.4.jpg |Museum specimen 


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քորդավորներ
Կատեգորիա:Ողնաշարավորներ
Կատեգորիա:Կռունկանմաններ
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:Արոսներ
Կատեգորիա:Թռչուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ