Սեյլեմ (Մասաչուսեթս)

**Սեյլեմ** կամ **Սալեմ** (), քաղաք Մասաչուսեթս նահանգի Էսեքս շրջանում, մինչև 1999 թվականը շրջանի վարչական կենտրոններից մեկը։ Բոստոնի արվարձաններից է և ընդգրկված է Մեծ Բոստոնի ագլոմերացիայի մեջ։

## Ժողովրդագրություն

Բնակչությունը՝ 40 407 մարդ (2000 թ․ մարդահամարի տվյալներով), որոնցից 85,37%-ը սպիտակամորթներ, 3,15 %-ը աֆրոամերիկացիներ, բնակիչների մոտ 2%-ն  էլ ունեն ասիական ծագում։ Բնակչության 24,2 %-ը մինչև 18 տարեկան են, 11,5 %-ը՝ մեծահասակներ։ Քաղքացիների 9,7%-ն ապրում է աղքատության մակարդակից էլ ցածր կենսակերպով։

## Պատմություն
[alt=|ձախից|մինի|220x220փքս|[1820 թվականի Սեյլեմի քարտեզը]]
Սեյլեմը Նոր Անգլիայի ամենահին քաղաքներից մեկն է, բնակավայրը հիմնադրվել է 1626 թվականին Քեյփ Էնն թերակղզու հարավ-արևմուտքում։ Անվանվել է Երուսաղեմի պատվին։ Երեք տարի անց քաղաքում հիմնադրվեց Նոր ախարհում առաջին միաբանական եկեղեցին, որտեղ որպես հոգևոր հովիվ ծառայեց Ռոդ Այլենդյան գաղութի հիմնադիր Ռոջեր Վիլյամսը։

Հին Սեյլեմը հայտնի էր իր պուրիտանական հայացքների խստությամբ։ Պուրիտանական անհանդուրժողականության ամենավառ դրսևորումը դարձան «վհուկների» դեմ հաշվեհարդարները, որը կատարվել է տեղի բնիկների կողմից՝ 1692-1693 թվականներին։ Այսպիսով, քաղաքի գլխավոր խնդիրը հայտարարվեց «վհուկների որսը», որը տևեց մոտ մեկ ու կես դար։ Այս ժամանակաշրջանում սալեմցիների բարքերի մասին պատմում է այս քաղաքում ծնված գրող Նաթանիել Հոթորնն իր "Ալ-նամակ" վեպում (1850)։

18-րդ և 19-րդ դարերում Սալեմը Նոր Անգլիայի ծովային առևտրի և նավաշինության խոշորագույն կենտրոնն էր։ Անգլիայի հետ կոնֆլիկտի ժամանակ այն դարձավ կապերական գործունեության կենտրոն։ Քաղաքի բարեկեցությանը լուրջ հարված հասցրեց Մեծ Բրիտանիայի հետ առևտրային կապերի խզումը և նավահանգստի  չափազանց նեղությունը։

1914 թվականին քաղաքում խոշոր հրդեհ բռնկվեց։

Այսօր քաղաքում զարգանում է զբոսաշրջությունը (հիմնականում զբոսաշրջիկներին գրավում է "Սալեմյան Վհուկների" նկատմամբ պատմական գործընթացի շուրջ ստեղծված առեղծվածային լուսապսակը։ Որպես ժառանգություն, քաղաքում այժմ կան մոտ 15 հազար "վհուկներ"։)։ Սալեմում է գտնվում Սալեմ Սթեյթ քոլեջը՝ նահանգի խոշորագույն պետական քոլեջը։

## Տրանսպորտ
ձախից|մինի|220x220փքս|Սեյլեմի երկաթուղին

### Ճանապարհներ
Սեյլեմի և Բեվերլիի միջև կապը իրականացվում է Դանվեր գետի և Բեվերլի նավահանգստի ողջ տարածքով, երեք կամուրջներով ՝ Քերնվուդով, Էսեքսով և Կոլինս Կովայով։

### Երկաթուղի
ձախից|մինի|220x220փքս|Մասաչուսեթսի Ծոցի Տրանսպորտային Վարչության 455-րդ ավտոբուսը Սեյլեմում
Սեյլեմն նաև  ունի երկաթուղային կայան։ Երկաթուղային գծերը միացված են բեռնափոխադրման գծերի կիսավեր լքված հատվածին, իսկ Մարբլեհեդի նախկին գիծն այժմ վերափոխվել է հեծանիվների ճանապարհի։

### Ավտոբուս
Մասաչուսեթսի Ծոցի Տրանսպորտային Վարչության ավտոբուսների մի քանի երթուղիներ անցնում են քաղաքով։

### Օդանավակայան
Մոտակա ընդհանուր ավիացիոն օդանավակայանը Բևեռլի քաղաքային օդանավակայանն է, իսկ ազգային և միջազգային թռիչքների համար ամենամոտ առևտրային ավիաընկերությունը գտնվում է Բոստոնի Լոգանի միջազգային օդանավակայանում։
alt=|մինի|220x220փքս|Վետերանների հուշահամալիր կամուրջը Սեյլեմի և Բեվերլիի միջև

### Ծովային տրանսպորտ, Սեյլեմի լաստանավը
*Նաթանիել Բոուդիչը* 92 ֆուտ (28 մ) երկարությամբ արագընթաց կատամարան է, որը մայիսից հոկտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում 50 րոպեում ուղևորվում է Սալեմից Բոստոն, իսկ իր առաջին ուղևորությունը կատարել է 2006 թվականի հունիսի 22-ին։ Սալեմի լաստանավը անվանվել է Նաթանիել Բոուդիչի պատվին, որը ծնունդով Սալեմից էր և գրել է «Ամերիկացի Գործնական Ծովագնաց» գիրքը։ Լաստանավը ձեռք է բերվել Սեյլեմ քաղաքի դրամաշնորհային գումարներով, որոնք ծածկում էին 2,1 միլիոն դոլարի գնման գնի 90 տոկոսը։

2011 թվականի ընթացքում կատարված ծառայությունների կրճատումների պատճառով, այժմ քաղաքապետ Քիմ Դրիսքոլն այժմ փնտրում է նոր օպերատոր, ով կկարողանա մայիսից հոկտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում շաբաթը 7 օր լաստանավը վարել։

## Տեսարժան վայրեր
Սեյլեմում պահպանվել են գաղութային և վաղ դաշնային դարաշրջանի մեծ թվով հին շենքեր և այլ կառույցներ․

* Վհուկների տուն (մոտ 1670), որտեղ կատարվել է «Վհուկների դատավարությունը»;
* Պիկերքինգի տունը (1651), ԱՄՆ-ի ամենահին տունը որն այժմ զբաղեցնում է հենց Պիկերքինգի ընտանիքը;
* Հոթորնի տուն թանգարանը, դա հենց այն տունն է որտեղ նա ծնվել ու մեծացել է (կառուցվել է մոտ 1740 թվականին);
* Յոթ ֆրոնտոնների մասին տունը (1668)՝ փառավորվում է Հոթորնի նույնանուն վեպում;
* Պալլադական ոճի շինությունները, որոնք նախագծվել են 1780-ական թվականներից 1810-ական թվականներին, Սալեմ քաղաքի ճարտարապետ Սամուել Մաքինթայրի կողմից;
* Պիոներների գյուղը(*Pioneer Village*) ՝ քաղաքի այն մանրակերտն է, ինչպիսիսն նա եղել է իր գոյության առաջին տասնամյակում;
* Էսեքսի Պիբոդի թանգարանը՝ նախկին Սեյլեմի Պիբոդի թանգարանը;
* Սեյլեմի ուռենիների պարկը;
* Ֆիլիպսի գրադարանը Էսեքսի Պիբոդի թանգարանում։

Պատկեր:SalemMassCustomHouse1ty13531.jpg|Այն մաքսատունը, որտեղ ծառայել է Նաթանիել Հոթորնն
Պատկեր:House of the Seven Gables (front angle) - Salem, Massachusetts.jpg|Յոթ ֆրոնտոնների մասին տունը
Պատկեր:House of the Seven Gables Before Restoration.jpg|Յոթ ֆրոնտոնների մասին տունը
Պատկեր:Crowninshield-Bentley House - Salem, Massachusetts.JPG|Վիլյամ Բենթլիի տունը  (կառուցվել է մոտ 1730 թվականին)
Պատկեր:John Ward House.jpg|Ջոն Վարդի տունը
Պատկեր:The Peabody Essex Museum in Salem, MA.jpg|Էսեքսի Պիբոդի թանգարանի գլխավոր մուտքը
Պատկեր:Hamilton Hall (Salem).jpg|Համիլթոնի սրահը  (1805), հասցե՝ Չեսթնաթի փողոց - 9
Պատկեր:Stephen Phillips House.jpg|Սթիվեն Ֆիլիպսի տունը, հասցե՝ Չեսթնաթի փողոց - 34
Պատկեր:Salem Willows Path.jpg|Ուռնենիների պարկը
Պատկեր:Peabody Essex Museum Collection Center and Phillips Library, Rowley, MA.jpg|Ֆիլիպսի գրադարանը


## Նշանավոր մարդիկ
Սեյլեմում է ծնվել նկարչուհի Ֆիդելյա Բիջեսը, Սթիվեն Հենրի Ֆիլիպսը, իրավաբան, քաղաքական գործիչ, պետական գործիչ, Մասաչուսեթս նահանգի գլխավոր դատախազը։

*Նաթանիել Հոթորն (1804–1864) - ամերիկացի ականավոր գրող;
*Էլիաս Հասքեթ Դերբի (1739–1799) - վաճառական, քաղաքի առաջին միլիոնատեր;
* Ջոն Էնդիքոթ (1588–1665) - մարզպետ;
* Ֆրեդերիկ Լենդեր(1821–1862) - քաղաքացիական պատերազմի գեներալ, վագոնի արահետի և երկաթուղու գծագրաշար, բանաստեղծ;
*Ֆրենկ Բենսոն (1862–1951),իմպրեսիոնիստ նկարիչ և մանկավարժ;
*Դենիել Ուեբստեր (1782–1852) - քաղաքական գործիչ և խոսնակ;
*Մերի Լոու Լորդ () - երգիչ, երգահան, մեծացել է Սեյլեմում;
*Սարահ Պարկեր Ռեմոնդ (1826–1894) - աբոլիցիոնիստ;
*Հարիեթ Հեմենվայ (1858–1960) - Ազգային Օդյուբոնական Հասարակության  Մասաչուսեթսի մասնաճյուղի հիմնադիր;
*Լիդիա Լուիզա Աննա Վերի (1823–1901) - ամերիկացի գրող և ծաղկող։
Պատկեր:Nathaniel Hawthorne.jpg|Նաթանիել Հոթորն
Պատկեր:Frothingham EliasHasketDerby.jpg|Էլիաս Հասքեթ Դերբի
Պատկեր:JohnEndecottPortrait.jpg|Ջոն Էնդիքոթ
Պատկեր:FWLander.jpg|Ֆրեդերիկ Լենդեր
Պատկեր:Frank W Benson artist headshot-crop.jpg|Ֆրենկ Բենսոն
Պատկեր:Daniel Webster 1.jpg|Դենիել Ուեբստեր
Պատկեր:Mary Lou Lord.jpg|Մերի Լոու Լորդ
Պատկեր:Sarah Parker Remond.jpg|Սարահ Պարկեր Ռեմոնդ
Պատկեր:Harriet Lawrence Hemenway.jpg|Հարիեթ Հեմենվայ
Պատկեր:LYDIA LOUISA ANNA VERY A woman of the century (page 743 crop).jpg|Լիդիա Լուիզա Աննա Վերի


## Քույր քաղաքներ
*  Օրովիլ, Կալիֆոռնիա (ԱՄՆ) 2007
*  Օտա (Ճապոնիա) 1991

## Տես նաև
* Պորտալ։ԱՄՆ
* Էսեքս շրջան
* Մասաչուսեթս

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* salemweb.com
* salemwomenshistory.com
* The Cabot Family 
* 

Կատեգորիա:1626 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մասաչուսեթսի քաղաքներ