Հունաստանի տնտեսական կարգավորման երկրորդ ծրագիր

**Հունաստանի տնտեսական կարգավորման երկրորդ ծրագիր**, որը սովորաբար անվանում են **երկրորդ փրկարարական փաթեթ** կամ **երկրորդ հուշագիր**, Հունաստանի Հանրապետությանը ֆինանսական օգնություն տրամադրելու վերաբերյալ փոխըմբռնման հուշագիր՝ Հունաստանի կառավարության պարտքային ճգնաժամը հաղթահարելու նպատակով։

Այն ստորագրվել է 2012 թվականի մարտի 1-ին մի կողմից՝ Հունաստանի կառավարության՝ այն ժամանակվա վարչապետ Լուկաս Պապադեմոսի գլխավորությամբ, մյուս կողմից՝ Եվրոպական հանձնաժողովի՝ Եվրախմբի, Եվրոպական կենտրոնական բանկի (ԵԿԲ) և Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) անունից։

Երկրորդ փրկարարական փաթեթի ժամկետը լրացել է 2015 թվականի հունիսի 30-ին։ Այն փոխարինվել է Հունաստանի համար նախատեսված Երրորդ տնտեսական կարգավորման ծրագրով։

## Պատմություն
### Վաղ նախագիծ (2011 թվականի հուլիս)
2011 թվականի հուլիսի 21-ին եվրոգոտու 17 երկրների առաջնորդները, հանդիպելով ԵՄ գագաթնաժողովում, հաստատել են Հունաստանի համար երկրորդ փրկարարական փաթեթի նախնական նախագիծը՝ լուծելու Հունաստանի առաջին փրկարարական փաթեթի սահմանափակումները։ Երկրորդ փրկարարական փաթեթը եղել է 110 միլիարդ եվրոյի օգնության փաթեթ, որը տրամադրել է նորաստեղծ Եվրոպական ֆինանսական կայունության հիմնադրամը։ Վարկի մարման ժամկետը յոթից երկարաձգվել է մինչև 15 տարի, իսկ տոկոսադրույքը նվազել է մինչև 3.5%:

Առաջին անգամ այս ամենը ներառել է նաև մասնավոր հատվածի մասնակցություն (հայտնի որպես PSI), ինչը նշանակում է, որ մասնավոր ֆինանսական հատվածը համաձայնվել է «կամավոր» վնասների կրմանը։ Համաձայնեցվել է, որ բանկերի և ապահովագրական ընկերությունների զուտ ներդրումը Հունաստանին աջակցելու համար 2014 թվականին ներառվել է լրացուցիչ 37 միլիարդ եվրո։

ԵՄ գագաթնաժողովում նաև հայտարարվել է Հունաստանի վերակառուցման ծրագիր՝ տնտեսական աճը խթանելու նպատակով։ Եվրոպական հանձնաժողովը ստեղծել է «Հունաստանի համար աշխատանքային խումբ»։

;; ԵՄ գագաթնաժողով (2011 թվականի հոկտեմբերի 26)

մինի|Եվրոպական Միության Խորհրդի Լեհաստանի նախագահությունը, 2011 թվական։
Հոկտեմբերի 26-ի լույս 27-ի գիշերը ԵՄ գագաթնաժողովում քաղաքական գործիչները կայացրել են երկու կարևոր որոշում՝ Հունաստանի դեֆոլտի դեպքում այլ հաստատությունների, մասնավորապես՝ Կիպրոսի վրա հնարավոր վարակի ռիսկը նվազեցնելու համար։ Առաջին որոշումը բոլոր եվրոպական բանկերից պահանջելն էր հասնել 9% կապիտալիզացիայի, որպեսզի դրանք բավականաչափ ուժեղ դառնան՝ դիմակայելու այն ֆինանսական կորուստներին, որոնք հնարավոր է առաջանան Հունաստանի դեֆոլտի դեպքում։ Երկրորդ որոշումը վերաբերում էր ԵՄ ֆինանսական կայունության հիմնադրամի (EFSF) լծակային ավելացմանը՝ 500 միլիարդ եվրոյից մինչև 1 տրիլիոն եվրո։ Սա նախատեսված էր որպես պաշտպանական շերտ՝ ֆինանսական կայունությունը պահպանելու համար այն եվրագոտու երկրներում, որոնք կանգնած էին պարտքային ճգնաժամի վտանգի առջև։ Այս լծակային մեխանիզմը նախկինում բազմաթիվ կողմերից քննադատության է արժանացել, քանի որ վերջիվերջո հարկատուներն են ենթարկվում վճարման ռիսկին՝ պայմանավորված հիմնադրամի ստանձնած զգալիորեն աճած ռիսկերով։

Ավելին, եվրոգոտու երկրները համաձայնության են եկել Հունաստանի պարտքը ներկայիս 160%-ից մինչև ՀՆԱ-ի 120%-ը մինչև 2020 թվականը կրճատելու ծրագրի շուրջ։ Այդ ծրագրի շրջանակներում առաջարկվել է, որ Հունաստանի պետական պարտատոմսերի բոլոր սեփականատերերը «կամավոր» համաձայնվեն իրենց պարտատոմսերի 50%-ով կրճատմանը (ինչը կհանգեցնի պարտքի 100 միլիարդ եվրոյի կրճատման), և ավելին՝ ընդունեն տոկոսադրույքների ընդամենը 3.5%-ի կրճատմանը։ Գագաթնաժողովի ժամանակ սա սկզբում պաշտոնապես ընդունվել է Եվրոպայի կառավարական բանկերի կողմից։ Վերջնական համաձայնագրի շուրջ բանակցություններ վարելու խնդիրը, որը կներառեր նաև մասնավոր վարկատուներին, հանձնվել է հույն քաղաքական գործիչներին։

Հունաստանի ներքաղաքական զարգացումների անորոշության պատճառով առաջին վճարումը կասեցվել է, այն բանից հետո, երբ վարչապետ Գեորգիոս Պապանդրեուն 2011 թվականի նոյեմբերի 1-ին հայտարարել է, որ ցանկանում է հանրաքվե անցկացնել եվրոգոտու գագաթնաժողովի որոշումների վերաբերյալ։ Երկօրյա ուժեղ ճնշումներից հետո, մասնավորապես Գերմանիայի և Ֆրանսիայի կողմից, նա վերջապես հրաժարվել է այդ մտքից։ 2011 թվականի նոյեմբերի 11-ին նրան վարչապետի պաշտոնում փոխարինել է Լուկաս Պապադեմոսը, որը պետք է գլխավորեր նոր անցումային կառավարությունը։ Այս ժամանակավոր կառավարության ամենակարևոր խնդիրն էր ավարտին հասցնել Հունաստանի պետական պարտատոմսերի «մազերի կրճատման գործարքը» և ընդունել նոր խնայողության փաթեթ՝ համապատասխանելու Եռյակի պահանջներին՝ 130 միլիարդ եվրոյի չափով երկրորդ փրկարարական վարկը ստանալու համար (ավելացված նախկինում առաջարկված 109 միլիարդ եվրոյի գումարից):

Գերմանացի Եվրոպական ֆինանսական կայունության լծակի քննադատներից մեկը՝ Ֆաբիան Լինդները, այնուհետ համեմատել է Հունաստանի վրա գործադրվող խնայողության ճնշումը 1931 թվականին Գերմանիայի նկատմամբ ԱՄՆ-ի ցուցաբերած վերաբերմունքի հետ։ Այդ նախորդ հանգամանքներում հաջորդել է ավստրիական, ապա նաև գերմանական բանկերի փլուզումը, ինչը հանգեցրել է Մեծ ճգնաժամի վատթարացմանը, քաղաքական փոփոխությունների և, ի վերջո, պատերազմի:

### Վերջնական համաձայնագիր (2012 թվականի փետրվար)
Երկրորդ փրկարարական փաթեթի հետևում կանգնած «Եռյակը» սահմանել է երեք պահանջ, որոնք Հունաստանը պետք է կատարեր՝ գումարը ստանալու համար։ Առաջին պահանջը եղել է համաձայնագրի կնքումն, որի համաձայն պետական պարտատոմսերի բոլոր մասնավոր պահառուները կհամաձայնվեին 50% կրճատման՝ մինչև 3.5% եկամտաբերությամբ, այդպիսով նպաստելով Հունաստանի պարտքի 100 միլիարդ եվրոյի կրճատմանը։ Երկրորդ պահանջն այն է, որ Հունաստանը պետք է իրականացներ ևս մեկ պահանջկոտ խնայողության փաթեթ՝ բյուջեի դեֆիցիտը կայուն մակարդակի հասցնելու համար։ Երրորդ և վերջին պահանջն այն է եղել, որ հույն քաղաքական գործիչների մեծամասնությունը պետք է ստորագրեր մի համաձայնագիր, որը կերաշխավորեր նրանց շարունակական աջակցությունը նոր խնայողության փաթեթին, նույնիսկ 2012 թվականի ապրիլի ընտրություններից հետո։

2012 թվականի փետրվարի 21-ին Եվրախումբը ավարտին է հասցրել երկրորդ փրկարարական փաթեթը։ Բրյուսելում տասներեք ժամ տևած մարաթոնյան հանդիպման ժամանակ ԵՄ անդամ պետությունները համաձայնության են եկել 100 միլիարդ եվրոյի նոր վարկի և փրկարարական ծրագրի տոկոսադրույքների հետադարձ իջեցման շուրջ՝ մինչև Եվրիբորից ընդամենը 150 բազիսային միավոր բարձր մակարդակի։ Արժույթի միջազգային հիմնադրամը պետք է «նշանակալի ներդրում» կատարեր այդ վարկին, բայց դրա չափը պետք է որոշեր միայն մարտի երկրորդ շաբաթում։ ԵՄ անդամ պետությունները նաև Հունաստանին են փոխանցել ամբողջ շահույթը, որը նրանց կենտրոնական բանկերը ստացել են հունական պարտատոմսեր արժեզրկված փոխարժեքով գնելուց մինչև 2020 թվականը։ Մասնավոր ներդրողները համաձայնել են Հունաստանի պետական պարտատոմսերի անվանական արժեքի 53.5%-ի չափով մի փոքր ավելի մեծ կրճատման, ինչը համարժեք է մոտ 75%-ի ընդհանուր կորստի: Գործարքը ենթադրել է, որ նախկին հունական պարտատոմսերի տերերին, նախկին նոմինալ գումարի դիմաց, տրվում է 150 եվրո՝ Եվրոպական ֆինանսական կայունության հիմնադրամի (EFSF) կողմից թողարկված «PSI վճարային պարտատոմսերի» տեսքով և 315 եվրո՝ Հունաստանի Հանրապետության կողմից թողարկված «նոր հունական պարտատոմսերի» տեսքով, այդ թվում՝ «ՀՆԱ-ին կապված արժեթուղթ»։ Վերջինս ներկայացնում է կտրոնի աննշան աճ այն դեպքում, եթե Հունաստանի աճը բավարարի որոշակի պայմանների։ Մինչդեռ բորսայում առաջարկվող պորտֆելի շուկայական գինը կազմում է սկզբնական անվանական արժեքի մոտ 21%-ը (15%՝ EFSF PSI երկու պարտատոմսերի համար՝ 1 և 2 տարի ժամկետով, և 6%՝ նոր հունական պարտատոմսերի համար՝ 11-ից 30 տարի ժամկետով), նոր հունական պարտատոմսերի փաթեթի տևողությունը մի փոքր ցածր է 10 տարուց։

2012 թվականի մարտի 9-ին Միջազգային սվոփերի և դերիվատիվների ասոցիացիան (ISDA) հրապարակել է հաղորդագրություն, որում մասնավոր հատվածի մասնակցությամբ (PSI) պարտքի վերակառուցման գործարքն անվանել է «Վերակառուցման վարկային իրադարձություն», որը կհանգեցնի վարկային լռելյայն սվոփերի վճարմանը։ Forbes ամսագրի տվյալներով՝ Հունաստանի վերակառուցումը նշանակում է դեֆոլտ։ Սա աշխարհի ամենամեծ պարտքի վերակառուցման գործարքն է, որը վերաբերում է մոտ 206 միլիարդ եվրոյի պարտատոմսերին։ Վարկատուներին առաջարկվում է իրենց ներկայիս հունական պարտատոմսերը փոխարինել նոր պարտատոմսերով, որոնց մարման ժամկետը 11-ից 30 տարի է, իսկ միջին եկամտաբերությունը՝ 3.65% (առաջին երեք տարիների համար՝ 2%, հաջորդ հինգ տարիների համար՝ 3% և դրանից հետո՝ 4.2%), այդպիսով նպաստելով Հունաստանի պարտքի 100 միլիարդ եվրոյով կրճատմանը։ Եվրագոտու անդամ պետությունները պարտավորվել են 30 միլիարդ եվրո հատկացնել մասնավոր հատվածի մասնակցությանը։ Եթե բավարար թվով պարտատոմսատերեր չհամաձայնվեին կամավոր պարտատոմսերի փոխանակմանը, Հունաստանի կառավարությունը սպառնաց և ներդրեց հետադարձ կոլեկտիվ գործողությունների կետ՝ մասնակցությունը պարտադրելու համար։

Կանխիկը փոխանցվել է, երբ պարզ է դարձել, որ մասնավոր հատվածի պարտատոմսերի տերերը իսկապես միացել են կրճատմանը, և այն բանից հետո, երբ Հունաստանը ապացույցներ է ներկայացրել այն իրավական շրջանակի մասին, որը ստեղծել է տասնյակ «նախնական գործողություններ» իրականացնելու համար՝ սկսած թերարդյունավետ հարկահավաքներին աշխատանքից ազատելուց մինչև երկրի փակ մասնագիտությունների ազատականացմանն ուղղված օրենսդրության ընդունումը, կաշառակերության դեմ կանոնների խստացումը և մինչև հունիս վաճառքի համար առնվազն երկու խոշոր պետական վերահսկողության տակ գտնվող ընկերությունների պատրաստումը ։ Փրկարարական ծրագրի դիմաց Հունաստանը համաձայնվել է եվրոպացի դիտորդների «ընդլայնված և մշտական ներկայության» հետ։ Այն նաև պետք է սպասարկի իր պարտքերը հատուկ, առանձին էսքրոու հաշվից՝ նախապես գումարներ ներդնելով հաջորդ երեք ամիսների ընթացքում վճարման ենթակա վճարումները կատարելու համար։ Այս գործողությունը հսկվել է Եռյակի կողմից։

2012 թվականի մարտի 3-ին Միջազգային ֆինանսների ինստիտուտը հայտարարել է, որ իր ղեկավար կոմիտեի տասներկու անդամներ կփոխանակեն իրենց պարտատոմսերը և կընդունեն մինչև 75% կորուստ: Երբ մարտի 9-ին բոլոր ընդունված փաստաթղթերը հաշվարկվել են, և այն բանից հետո, երբ Հունաստանի խորհրդարանը որոշել է ակտիվացնել կոլեկտիվ գործողությունների կետը հունական օրենսդրությամբ ընդգրկվող պարտատոմսերի համար, պարտքի փոխանակման ենթակա հունական պետական պարտատոմսերի ընդհանուր բաժինը հասել է 95.7%-ի: Պարտատոմսերի տերերի մնացած 4.3%-ը, որոնք ընդգրկված են եղել օտարերկրյա օրենսդրության մեջ և հրաժարվել են պարտքի փոխանակումից, ստացել են երկու շաբաթվա լրացուցիչ ժամանակ՝ վերանայելու և կամավոր կերպով միանալու փոխանակմանը։

Փոխանակման իրականացման պահին պարտատոմսերի տերերը ստացել են իրենց սկզբնական գումարի 15 տոկոսի չափով դրամական վճարում և կստանան նոր հունական պարտատոմսեր, որոնք կազմել են իրենց հին պարտատոմսերի արժեքի 31.5 տոկոսը (որոնք կկազմվեն 24 նոր արժեթղթերից)։ Ընդհանուր առմամբ, նշանակում է անվանական արժեքի 53.5 տոկոս զեղչ (կրճատում), ինչի արդյունքում Հունաստանի ընդհանուր պետական պարտքը կկրճատվի ներկայիս 350 միլիարդ եվրոյից մինչև մոտավորապես 250 միլիարդ եվրո՝ հասնելով ավելի կայուն մակարդակի։

2012 թվականի մարտի 20-ին Հունաստանի խորհրդարանը վավերացրել է Եվրոպական կայունության հիմնադրամի (EFSF), Հունաստանի Հանրապետության, Հունաստանի ֆինանսական կայունության հիմնադրամի (HSFS) և Հունաստանի բանկի միջև *կնքված ֆինանսական օգնության հիմնական համաձայնագիրը* (MFFA)։

## Տես նաև
* Հունաստանի առաջին տնտեսական կարգավորման ծրագիր
* Կիպրոսի տնտեսական կարգավորման ծրագիր
* Իռլանդիայի տնտեսական կարգավորման ծրագիր
* Հունաստանի երրորդ տնտեսական կարգավորման ծրագիր

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Հունաստանին տրամադրվող ֆինանսական օգնությունը Եվրոպական հանձնաժողովի կայքում
* Հունաստանի երկրորդ տնտեսական կարգավորման ծրագրի վերաբերյալ փոխըմբռնման հուշագրի բնօրինակ փաստաթուղթ (2012 թվական)