Գրեգոր Գիզի

**Գրեգոր Ֆլորիան Գիզի** (, )**,** գերմանացի փաստաբան, Եվրոպայի փախակողմյան կուսակցության նախկին նախագահ և «Ձախակողմյան» քաղաքական կուսակցության ականավոր քաղաքական գործիչ։

Պատկանում է իշխող Գերմանիայի սոցիալիստական միասնական կուսակցության բարեփոխական թևին՝ այն ժամանակվա խորհրդային առաջնորդ Միխայիլ Գորբաչովից ոգեշնչված ժողովրդավարամետ անցման ժամանակ։ Կտրականապես հերքել է այն մեղադրանքները, որ օգնել է Շտազիին՝ Արևելյան Գերմանիայի գաղտնի ոստիկանությանը։ Գերմանիայի Սոցիալիստական Միասնության կուսակցության վերջին առաջնորդն է և ղեկավարել է այն աշխատանքները, որոնց շնորհիվ այն վերածել են Դեմոկրատական սոցիալիզմի հետկոմունիստական կուսակցության, որը հանդիսանում է ձախակողմյանների նախորդը։

## Ընտանեկան ծագում
Գիզին ծնվել է Բեռլին-Լիխտենբերգում (Արևելյան Բեռլին, Գերմանիայի խորհրդային գոտի)։ Նրա հայրը եղել է Կլաուս Գիզին՝ Արևելյան Գերմանիայի բարձրաստիճան պաշտոնյա, որը 1966 թվականից 1973 թվականներին եղել է մշակույթի նախարար։ Նրա մայրը՝ Իրենե Օլգա Լիդիա Գիզին (ծննդյան վայր*՝* Լեսինգ*,* 1912–2007 թվականներ), քաղաքական ակտիվիստ Գոտֆրիդ Լեսինգի քույրն էր, որը Հարավային Ռոդեզիայում աքսորի ժամանակ ամուսնացած է եղել բրիտանացի գրող և Նոբելյան մրցանակակիր Դորիս Լեսինգի հետ։ «Գիզի» ազգանունը շվեյցարա-գերմանական ծագում ունի։  Նա մասամբ հրեական ծագում ունի՝ հայրական տատիկը հրեա է եղել, ինչպես նաև նրա մայրական նախապապերից մեկը։  Նրա մայրական նախատատիկներից մեկը եղել է ռուս։ Նրա քույրը՝ Գաբրիելը դերասանուհի է, որը 1985 թվականին լքել է Արևելյան Գերմանիան։ Այժմ նա Բեռլինի Ֆոլքսբյունեի գլխավոր դրամատուրգն է։

## Կարիերա
### Մինչև 1989 թվականը
Գիզիի քաղաքական կարիերան սկսվել է այդ ժամանակվա իշխող Արևելյան Գերմանիայի սոցիալիստական միասնական կուսակցությունում, որտեղ նա ընդունվել է 1967 թվականին։ 1971 թվականին նա դարձել է լիցենզավորված փաստաբան, իսկ 1970-ական և 1980-ական թվականներին պաշտպանել է մի շարք հայտնի այլախոհների, այդ թվում՝ Ռուդոլֆ Բահրոյին, Ռոբերտ Հավեմանին, Ուլրիկե Պոպպեին և Բարբել Բոհլիին։

Իրավաբանական աշխատանքից բացի՝ 1980-ականների վերջին Սոցիալ-դեմոկրատական ​​կուսակցության շրջանակներում դարձել է Արևելյան Գերմանիայում Գորբաչովի քաղաքականությունից ոգեշնչված քաղաքական բարեփոխիչներից մեկը։ 1989 թվականին նա և մի խումբ փաստաբաններ ներկայացրել են կառավարության «Ճանապարհորդության մասին» օրինագծի հակաօրինագիծ, որը մի շարք զանգվածային հանրային ցույցեր է առաջացրել։ Այն հանգեցրել է նոյեմբերի 4-ին Արևելյան Բեռլինի Ալեքսանդրպլացում զանգվածային հանրահավաքի, որի ժամանակ նա ելույթ է ունեցել և կոչ արել սկսել բարեփոխումներ, այդ թվում՝ ազատ ընտրությունների։ 1989 թվականի դեկտեմբերին նա դարձել է Սոցիալ-դեմոկրատական ​​կուսակցության հատուկ նիստի անդամ, որը հետաքննել է պաշտոնյաների կոռուպցիան և իշխանության չարաշահումը։

### Կոմունիզմի անկումը
2011 թվականին տված հարցազրույցում Գիզին նշել է, որ 1989 թվականի վերջին ինքը դարձել է առաջին հանրային բողոքի ակցիաների ժամանակ ձերբակալված մի քանի անձանց փաստաբանը։ Այդպիսով նա հայտնի է դարձել Արվեստի և մշակույթի միությունների առաջատար դեմքերին և մի խումբ դերասանուհիներ կապ են հաստատել նրա հետ՝ մեծ ցույցի օրինականության հարցով։ Նա նշել է, թե ինչպես է ուսումնասիրել օրենքները և խորհուրդ տվել նրանց, որ կարող են դիմել ոստիկանություն նման թույլտվության համար և ամենավատ արդյունքը կլինի այն, որ իրենց խնդրանքը կարող է մերժվել, բայց նրանք չեն խախտի որևէ օրենք կամ չեն անի որևէ անօրինական բան։ Նա նաև պատմել է, թե ինչպես է օգնել խմբին նման թույլտվության համար անհրաժեշտ համապատասխան ձևաթղթերն ու փաստաթղթերը խնդրելու և լրացնելու հարցում։

1989 թվականի դեկտեմբերին Արևելյան Գերմանիայի վերջին կոմունիստ առաջնորդ Էգոն Կրենցը հրաժարական է տվել իր բոլոր պաշտոններից։ Գիզին ընտրվել է կուսակցության նախագահ։ Սակայն նա չի դարձել Արևելյան Գերմանիայի առաջնորդ։ Սոցիալ-դեմոկրատական ​​կուսակցությունը դեկտեմբերի 1-ին հրաժարվել է իշխանության իր մենաշնորհից։ Իր առաջին ելույթում Գիզին խոստովանել է, որ Սոցիալ-դեմոկրատական ​​կուսակցությունը երկիրը կործանման է հասցրել։ Նա հայտարարել է, որ կուսակցությունը պետք է ընդունի սոցիալիզմի նոր ձև։

Այդ նպատակով նա անմիջապես սկսեց Սոցիալիստական ժողովրդավարական կուսակցությունը վերափոխել Ժողովրդավարական սոցիալիստական կուսակցության։ Մինչև տարվա ավարտը Սոցիալիստական կուսակցության ղեկավարության վերջին կոշտ վարքագծի ներկայացուցիչները կամ հրաժարական են տվել, կամ հեռացվել։ Դեկտեմբերի 16-ին Սոցիալիստական կուսակցությունը վերանվանվել է Սոցիալիստական միասնություն կուսակցություն, իսկ ավելի ուշ այն դարձել է պարզապես Դեմոկրատական սոցիալիստական կուսակցություն։ Գիզին մնացել է կուսակցության նախագահի պաշտոնում, իսկ 1990 թվականի մարտին ընտրվել է որպես Ֆոլկսմեյքեր այդ մարմնի առաջին ազատ ընտրություններում։ Ֆոլկսմեյքերը հեռացվել է 1990 թվականի հոկտեմբերի 3-ին տեղի ունեցած Գերմանիայի վերամիավորումից հետո, սակայն 1987 թվականի հունվարին 144 անդամ, որոնց թվում է եղել նաև Գիզին, ընտրվել են 11-րդ Բունդեսթագին միանալու համար։ Մոտ 10 շաբաթ անց՝ 1990 թվականի դեկտեմբերին, անցկացվել են Բունդեսթագի առաջիկա համագերմանական հերթական ընտրությունները։

### Միավորումից հետո
Վերամիավորումից հետո առաջին համագերմանական ընտրություններում ընտրվել է Բունդեսթագում՝ Բեռլինի Հելերսդորֆ-Մարզան ընտրատարածքից և այնտեղ աշխատել է մինչև 2000 թվականը։ ԺԴԿ-ի նախագահի պաշտոնում մնացել է մինչև 1998 թվականը, իսկ այնուհետև 1998-2000 թվականներին եղել է կուսակցության խորհրդարանական խմբակցության նախագահ։

1992 թվականին մեղադրանքներ են առաջ քաշվել, որ Գիզին Արևելյան Գերմանիայի Պետական անվտանգության նախարարության (Շտազի) լրտես է եղել։ Նա հերքել է այդ մեղադրանքները և գործը մեծ մասամբ կարճվել է իր պատգամավորական անձեռնմխելիության պատճառով։ 1995 թվականին Համբուրգի նահանգային դատարանը որոշում է կայացրել Գիզիի օգտին՝ Գիզիի նախկին հաճախորդի՝ Բարբել Բոհլիի դեմ հայցով, որը նրան մեղադրել է Շտազիի հետ համագործակցության մեջ։ Սակայն մեղադրանքները կրկին բարձրացվել են 1996 թվականին և այս անգամ Բունդեսթագը քվեարկել է նրա անձեռնմխելիությունը չեղյալ համարելու և հետաքննությունը շարունակելու օգտին։

1998 թվականին Բունդեսթագի անձեռնմխելիության հանձնաժողովը եզրակացրել է, որ Գիզին 1978 թվականից 1989 թվականներին համագործակցել է Շտազիի հետ՝ Ի.Մ. Նոտար անվամբ և տուգանել է նրան 8000 գերմանական մարկով։ Սակայն և՛ Ազատ դեմոկրատական կուսակցությունը, և՛ ԺԴԿ-ն վիճարկել են դատավճիռը, և Գիզին բողոքարկել է որոշումը։ Չնայած այդ սկանդալին՝ նա 1998 թվականի ընտրություններում պահպանել է Բունդեսթագում իր տեղը։

2000 թվականին նա հրաժարական է տվել ԺԴԿ-ի խորհրդարանական խմբակցության նախագահի պաշտոնից, բայց շարունակել է մնալ կուսակցության ակտիվ անդամ։ 2001 թվականի Բեռլինի նահանգային ընտրություններում «ԺՍԿ-ԺԴԿ» կոալիցիայի հաղթանակից հետո ընտրվել է տնտեսագիտության, աշխատանքի և կանանց հարցերով սենատոր և փոխքաղաքապետ։ Նա շեշտը դնում է գործնական հարցերի վրա և պաշտպանում է Արևելյան Գերմանիայի համակարգի որոշ առավելությունների վերականգնումը, ինչպիսիք են երեխաների խնամքի երկարացված ժամերը և դպրոցական օրվա երկարացումը։ Բունդեսթագի անդամի պաշտոնում իր ճանապարհորդությունների ժամանակ ձեռք բերած ավիաընկերության «բոնուսային մղոնների» օգտագործման հետ կապված սկանդալից հետո նա 2002 թվականի հուլիսի 31-ին հրաժարական է տվել Բեռլինի քաղաքային կառավարությունից։ Հրաժարականը հարված է եղել նրա հանրային «կարող եմ անել» կերպարին, բայց նա որոշ չափով վերականգնվել է դրանից՝ դաշնային կառավարության մի շարք նոր քաղաքականության նկատմամբ հանրային դիմադրության աճից հետո, ինչպիսիք են «Հարթցի բարեփոխումները», որոնք իջեցրել են գործազրկության նպաստները հասցնելով այն զուտ կենսաապահովման մակարդակի, որին նա կտրականապես դեմ է եղել։

2004 թվականի վերջին նա ունեցել է գլխուղեղի վիրահատություն և սրտի կաթված։ Նախկինում մոլի ծխող Գիզին թողել է ծխելը սրտի կաթվածից ապաքինվելու համար։

Գիզին շատերի մտքում մնում է որպես ԺԴԿ-ի անվիճելի առաջատար և շարունակում է հայտնվել հանրության մեջ։ 2005 թվականի մայիսին դաշնային կանցլեր Գերհարդ Շրյոդերը պլանավորել է սեպտեմբերին արտահերթ ընտրություններ անցկացնել, ԺԴԿ-ի շատ ականավոր առաջնորդներ, այդ թվում՝ նախագահ Լոթար Բիսկին, կոչ են արել Գիզիին գլխավորել իրենց քարոզարշավը։ Նա ԺԴԿ-ի առաջատար թեկնածուներից է եղել և վերադարձել է Բունդեսթագ որպես Բեռլին-Տրեպտով-Կյոպենիկ շրջանի անդամ։ ԺԴԿ-ն ընտրություններին մասնակցել է արևմտյան նոր «Ընտրական այլընտրանք» կուսակցության հետ դաշինքով, որը ստացել է «Ձախակողմյան կուսակցություն» անվանումը, որտեղ Գիզին երբեմն կիսել է ղեկավարի պաշտոնը Օսկար Լաֆոնտենի հետ, որը նախկինում եղել է ֆինանսների նախարար (Շրյոդերի կառավարության առաջին ամիսներին) և ԺԴԿ-ի նախկին կուսակցության առաջնորդ։ 2007 թվականի հունիսին ԺԴԿ-ն և Ընտրական այլընտրանքը պաշտոնապես միավորվել են՝ ստեղծելով «Ձախակողմյան» անվամբ միասնական կուսակցություն։

2014 թվականին Գիսին Ուկրաինայի ճգնաժամի վերաբերյալ իր վերլուծությունն է հրապարակել «Israel Journal of Foreign Affairs» ամսագրում, որտեղ նա նկարագրեցլ է միջազգային իրավունքի խախտումների հարցում Միացյալ Նահանգների և Ռուսաստանի միջև նմանությունները: Գիսին կոչ է արել  սկսել «նոր Օսթպոլիտիկա»՝ կանխել պատերազմը և «խթանել Ռուսաստանում ժողովրդավարությունն ու ազատությունը»: 2015 թվականին Գիսին Հունաստանի առաջատար կողմնակիցներից մեկն է եղել կառավարության պարտքային ճգնաժամի ժամանակ: Նա այն ժամանակվա Գերմանիայի կառավարությանը անվանել է «շանտաժիստներ»:

Գիզին Միավորված Ազգերի Կազմակերպության Խորհրդարանական Ասամբլեայի ստեղծման արշավի ակտիվ կողմնակից է, որը Միավորված Ազգերի Կազմակերպության ժողովրդավարական բարեփոխումների համար պայքարող կազմակերպություն է։ Սա պայմանավորված է «գործուն և ժողովրդավարականորեն օրինական համաշխարհային քաղաքականության» անհրաժեշտության հանդեպ նրա համոզմամբ։

2021 թվականի Գերմանիայի դաշնային ընտրություններում Գիզին կրկին հաղթանակ է տարել Բեռլին-Տրեպտով-Կյոպենիկ ընտրատարածքում։ Չնայած ձախերը չեն կարողացել հաղթահարել հինգ տոկոս ընտրական շեմը, այնուամենայնիվ, Սյորեն Պելմանի հաղթանակի հետ միասին նրանց կուսակցությունը հնարավորություն է ստացել ձեռք բերել իր ձայներին համամասնական ցուցակային տեղեր։ Գերմանիայի երկարամյա օրենսդրության համաձայն՝ կուսակցությունը կարող է շրջանցել ընտրական շեմը՝ հաղթելով երեք ընտրատարածքային մանդատի շեմը։

## Մեդիա գործունեություն
Գիզին գերմանական ժամանցային լրատվամիջոցների ամենաակտիվ քաղաքական գործիչներից մեկն է։ Նա պարբերաբար հայտնվում է քաղաքական ժամանցային թոք-շոուներում և ինքն էլ հարցազրուցային հաղորդումների վարող է։

2019 թվականին Գրեգոր Գիզին Բունդեսթագի վարչակազմին հայտարարել է, որ վարձատրվել է գրեթե 90 դասախոսությունների, քննարկումների և զրույցների համար։ Միջին հաշվով՝ նա շաբաթական մեկ անգամ է ելույթ ունենում։ Նաև գումար է վաստակում որպես իրավաբան և գրքերի հրատարակչությամբ զբաղվելով։

## Հակասություններ
### Շտազիի տեղեկատու «Ի. Մ. Նոտար»
Գիզին շարունակում է հերքել 1992 թվականին առաջին անգամ ի հայտ եկած մեղադրանքները առ այն, որ ինքը Շտազիի լրտես է եղել («inoffizieller Mitarbeiter»): 2017 թվականին նրան հրավիրել են պարզաբանելու, թե իրենից բացի ով կարող է լինել «Ի.Մ. Նոտարը» և նա պատասխանել է, որ ունի լուրջ կասկածներ, որոնք հիմնավորվում են հսկայական քանակությամբ տեղեկատվությամբ՝ հավելելով, որ երբ դատարան են ներկայացվել այն մեղադրանքները, որ ինքը «Ի.Մ. Նոտար» է՝ նա «միշտ հաղթել է» այդ գործերը: Հստակ ապացույցների բացակայության դեպքում նա պատրաստ չէ բացահայտել իրական «Ի.Մ. Նոտարի» ինքնությունը:

### «Toiletgate» (2014 թվական)
2014 թվականի նոյեմբերին լրագրողներ Մաքս Բլումենտալը և Դեյվիդ Շինը, որոնք նույնպես «Ձախակողմյան» (Die Linke) կուսակցության անդամներ են եղել՝ հրավիրվել են Բունդեսթագի զրույցներին և լրագրողները տեղեկացել են, որ Գիզին փորձել է չեղարկել հանդիպումները՝ պատճառաբանելով, որ Բլումենտալը և Շինը արմատական ​​հայացքներ ունեն, որոնք հակասում են կուսակցության սկզբունքներին։

Միջադեպի ժամանակ Գիզին միջանցքով փախչում է դեպի զուգարան, որին հետևում են երկու տղամարդ և այլ խորհրդարանականներ։ Այդ միջադեպը հայտնի է որպես «Toiletgate»։ Այս իրադարձությունից հետո Բլումենտալին և Շինին արգելվել է ոտք դնել Բունդեսթագ։

### Մեկնաբանություններ գերմանացիների և ներգաղթի վերաբերյալ (2015 թվական)
2015 թվականի հարցազրույցում Գիզին նշել է, որ «Ամեն տարի ավելի շատ գերմանացիներ են մահանում, քան ծնվում։ Բարեբախտաբար, դա պայմանավորվում է նրանով, որ նացիստները լավ չեն բազմանում, ուստի մենք կախվածություն ունենք այլ երկրներից ներգաղթյալներից»։ Ողջ գերմանացիների համեմատությունը նացիստների հետ և այն հայտարարությունը, որ լավ է, որ գերմանացիների ծնելիության մակարդակը նվազում է՝ հանրության կողմից զգալի քննադատության է արժանացել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Արդյո՞ք Գերմանիան երես կթեքի ձախակողմյաններից՝ Մարկուս Դեգերիչ, *Der Spiegel*, 25 սեպտեմբերի, 2009
* Ձախակողմյան խմբակցության կայքը
* Կենսագրությունը «Deutsches Historisches Museum» կայքում

Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Քաղաքական գործիչներ