Ջոն Դաուլենդ

**Ջոն Դաուլենդ** կամ **Դոուլենդ** (, ), անգլիացի կոմպոզիտոր և լյուտնիստ։

## Անվան ստուգաբանություն
Դատելով XVI-XVII դարերի որոշ վկայություններից «Դաուլենդ» (Dowland) բառի առաջին վանկի բնօրինակի (հին) արտասանությունը ենթադրել է դիֆթոնգ «oու» (ինչպես **' բառում)։ Ժամանակակից անգլախոս աշխարհում հաստատվել է անվան արտասանությունը [[երկբարբառ]] «աու» հնչեղության միջոցով (ինչպես **' բառով)։ Հետագայում տեքստում օգտագործվում է ժամանակակից ձևը։

## Կենսագրություն
Դաուլենդի մանկության և պատանեկության մասին գրեթե ոչինչ հայտնի չէ։ 1580 թվականին ծառայել է Փարիզում Մեծ Բրիտանիայի դեսպանին, այնտեղ էլ մկրտվել է որպես կաթոլիկ։ 1584 թվականից մինչև 1588 թվականը Օքսֆորդի համալսարանում (Christ Church քոլեջում) ստացել է երաժշտության բակալավրի աստիճան։ 1594 թվականին անհաջողությամբ ելիզավետայի բակում հավակնում էր լյուտնիստի պաշտոնին, որից հետո մեկնել է Հռոմ, որտեղ հույս ուներ շփվել հայտնի կոմպոզիտոր (և լյուտնիստ) Լուկա Մարենցիոյի հետ։ Իտալիա տանող ճանապարհին այցելել են գերմանական արիստոկրատական մի շարք բակեր՝ Վոլֆենբյուտելում և Կասելում։ Ֆլորենցիա գալով՝ նա ներքաշված է եղել անգլիացի կաթոլիկների շրջանում աքսորի մեջ, որոնք դավադրություն են հյուսել ընդդեմ Եղիսաբեթ թագուհու։ Դաուլենդը նրանց հետ ոչ մի ընդհանուր բան չի ցանկացել ունենալ։ Նա հրաժարվել է Հռոմում Մարենցիոյի հետ հանդիպելու գաղափարից և անմիջապես գնացել է ետ՝ կանգառ անելով Նյուրնբերգում։ Հավանաբար, 1596 թվականին նա կրկին հայտնվել է Անգլիայում։ 1597 թվականին տպագրվել է Դաուլենդի «*The First Booke of Songes*» ստեղծագործությունների առաջին ժողովածուն, որի տիտղոսաթերում հեղինակը իրեն ներկայացնում է «երկու համալսարանների երաժշտության բակալավր»։

1598-1606 թվականներին Դաուլենդը զբաղեցրել է Դանիայի թագավոր Քրիստիան IV-ի արքունիքում գտնվող լյուտնիստի պաշտոնը, որտեղ առատորեն վարձատրվել է։ 1609 թվականին Լոնդոնում հրատարակվել է լատիներենից Դաուլենդի թարգմանած Անդրեաս Օրնիտոպարխուսի «Միկրոլոգը մասնագիտացված երաժշտության մասին» տրակտատը (, 1517)։ 1612 թվականից մինչ օրվա վերջը, Դաուլենդ-լյուտնիստը եղել է Հակոբ Առաջինի արքունիքում։ 1621 թվականից նա սկսել է վկայակոչել որպես «դոկտոր Դաուլենդ», սակայն, թե որտեղ և ինչ հանգամանքներում է կոմպոզիտորը գիտական աստիճան ստացել, պարզ չէ։

## Ստեղծագործություն
Դաուլենդի երգերի մեծ մասը ստեղծվել է լյութնայի համար։ Դրանք եղել են անհատական պիեսների մի քանի ժողովածուներ (հիմնականում պարային հիմքերով՝ պավանաներ, գալյարդներ, ալլեմանդաներ, ժիգիներ, գրաունդներ և այլն, ընդամենը՝ 110-ից ավելի), երգեր («արիաներ») ձայնի և լյուտնյայի համար, կոնսորտներ (այդ թվում՝ լյուտնյայի մասնակցությամբ)։ Դաուլենդի գործիքային երաժշտության մեջ հաճախ չեն գործածվել հայտնի («ժողովրդական») մեղեդիները, օրինակ, այն ժամանակ չափազանց հայտնի «Une jeune fillette» և «Susanne un jour» մեղեդիները։

Դաուլենդի երաժշտության մեղեդայնությունն ընդհանուր առմամբ տխուր է, երազական, նույնիսկ մելամաղձոտ։ Հատկանշական է նրա պիեսներից մեկի անունը «Միշտ Դաուլենդ, միշտ սգացող» (լատ՝ Semper Dowland, semper dolens) խորագիրը հիմնված է *Dowland* և ** հարանուն նմանությա վրա։

Դաուլենդի ամենահայտնի «Արցունքներ» (լատ.՝ *Lachrimae*) ստեղծագործությունը հեղինակի կողմից ստեղծվել է երեք հրապարակումով, սկզբնական տարբերակը լյուտնյայի համար, որից հետո որպես երգ «Հոսեք, իմ արցունքներ»֊ը (*Flow my teares*, 1600) և վերջապես երրորդ տարբերակը մշակվել է կոնսորտ երաժշտական գործիքի համար։ 1604 թվականին նա հրատարակել է կոնսորտ գործիքի համար գրված երաժշտական հավաքածու՝ *Lachrimae or Seaven Teares* (21-րդ պիես) վերնագրով, որը բացվում է յոթ «լալկան» պավանաներով, նմանատիպ լատինական անվանումներով (1) *Lachrimae antiquae* (նույն թեմայով, ինչ *Flow my tears*֊ն է), (2) *Lachrimae antiquae novae*, (3) *Lachrimae gementes*, (4) *Lachrimae tristes,* (5) *Lachrimae coactae*, (6) *Lachrimae amantis*, (7) *Lachrimae verae։*

Դաուլենդը հիմնականում եղել է աշխարհիկ կոմպոզիտոր։ Մի քանի հոգևոր ստեղծագործությունների մեջ առավել հետաքրքրական է սոլո և անսամբլային երգերի ժողովածուն (*[[Անգլերեն|անգլ]].՝ part-songs*) «Օտարականի մխիթարություն» (*A pegrimes solace,* 1612): Սաղմոսների մշակումը (38, 100, 104, 130, 134), պարզեցված մոնորիտային ֆակտուրայով կարճ պիեսներ են, որոնք նախատեսված են պաշտամունքային (անգլիկան) առօրյա կյանքի համար։ Նույն ոճով է նաև «Պարոն Հենրի Նոելի լամենտացիաները» ժողովածուն (*Mr. Henry Noell Lamentations,* վոկալ անսամբլի համար, 1597), որը ներառում է անգլերեն մետրիկական (ազատ)  Miserere, De profundis և այլ սաղմոսների հետ համադրումը։

Դաուլենդի ստեղծագործությունների ամբողջական թեմատիկ-համակարգված կատալոգ (ապրիլի 2018-ի դրությամբ) գոյություն չունի։ Դաուլենդի լյուտնյայով ստեղծագործություններն ընդունված են նույնականացնել ըստ Դիանա Պուլթոնի (օրինակ, Melancholy Gallimard, P25)։

## Փոխադրումներ
Դաուլենդի երաժշտությունը XX դարի ընթացքում վերապրել է երկրորդ ծնունդ՝ ինչպես Վերածննդի և բարոկկոյի երաժշտական մշակույթի նկատմամբ հետաքրքրության ընդհանուր աճի, այնպես էլ լյուտնյայի երաժշտության շնորհիվ ակադեմիական կիթառի խաղացանկի ընդլայնման շնորհիվ։ 1976-1980 թվականներին Դաուլենդի ստեղծագործությունների ամբողջական հավաքածուն ձայնագրել Է բրիտանացի Էնթոնի Ռուլին (*Rooley*)՝ «*The Consort of Musicke*» անսամբլի հետ՝ հրավիրված երաժիշտների մասնակցությամբ։

Դաուլենդի երաժշտությունը բազմիցս օգտագործել է Բենջամեն Բրիտտենը։ Նա երկու անգամ մշակել է Դաուլենդի հանրահայտ «*Lachrimae*» երգը (դաշնամուրի, ալտի և նվագախմբի համար)։ Որպես «Նոկտյուրն» (կիթառի համար, 1963, նվիրված է կիթառահար և լյուտնայիստ Ջուլիան Բրիմին), Բրիտտենը դրել է Դաուլենդի մեկ այլ՝ «*Come, heavy sleep*» երգը։ 2006 թվականին Սթինգը եղել է բոսնիացի լյութնայիստ, նա Է․ Կարամազովի հետ համատեղ թողարկել է *Songs from the Labyrinth* ալբոմը, որի ծրագիրը կազմել են Դաուլենդի առավելապես լյուտնյային ստեղծագործությունները։

Ի պատիվ Դաուլենդի Մերկուրիի խառնարանը կոչվել է նրա անունով։

## Ստեղծագործություններ
* The collected lute music of John Dowland, ed. D. Poulton and B. Lam. London, 1974։
* John Dowland: Complete consort music, ed. E. Hunt. London, 1985։
* John Dowland: Ayres for four voices, ed. D. Greer // Musica Britannica, VI (2000)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Olshausen U.* Das lautenbegleitete Sololied in England um 1600. Frankfurt, 1963
* *Ward J.M.* A Dowland Miscellany // Journal of the Lute Society of America 10 (1977), 5—153
* *Poulton D.* John Dowland. 2nd revised ed. Berkeley: University of California Press, 1982.
* *Ward J.M.* Music for Elizabethan Lutes. Oxford, 1992
* *Pinto D.* Dowland’s Tears: Aspects of Lachrimae // The Lute, xxxvii (1997), 44—75
* *Holman P.* Dowland: Lachrimae (1604) (Cambridge, 1999)
* *Spring M.* The Lute in Britain: a History of the Instrument and its Music. Oxford, 2001

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:1626 մահեր
Կատեգորիա:Անգլիացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Անգլիացի երգիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վերածննդի կոմպոզիտորներ