Գորոդսկիե Գորկի

**Գորոդսկիե Գորկի** (), միկրոշրջան Ռուսաստանի Պերմ քաղաքի Մոտովիլիխինսկի շրջանում։ Միկրոշրջանի և նրա տարածքում գոյություն ունեցած բնակավայրերի պատմությունը կապված է 18-րդ դարում Պերմի առաջացման, 1920-1930-ական թվականներին Պերմի և Մոտովիլիխայի միավորման և 1950-1960-ական թվականներին քաղաքի զարգացման հետ։

*Գորոդսկիե Գորկի* անվանումն առաջին անգամ հանդիպել է Վ. Ս. Վերխոլանցևի 1913 թվականին հրատարակված գրքում, որտեղ նա նշել է 1880-ական թվականներին *[[Կամա|Կամայի]] ձախ բարձրադիր և զառիթափ ափին* (քաղաքի սահմաններում) կառուցված գյուղի մասին՝ *Գորոդսկիե Գորկի* ժողովրդական անվանումով։ Միևնույն ժամանակ, Պերմ քաղաքի հատակագծերում նման անվանում հայտնվել է ավելի ուշ՝ 1926 թվականի հատակագծում։ Ավելի վաղ բնակավայրը այս վայրերում, բայց ի սկզբանե քաղաքից դուրս, կոչվել է Գորկի գյուղ։ Գորոդսկիե Գորկի անվանումը պաշտոնական է դարձել 1918 թվականին գյուղը Պերմ քաղաքի կազմում ընդգրկվելուց հետո։

## Աշխարհագրություն
Միկրոշրջանի սահմանները. Եգոշիխայի հունը մինչև Պարկովայա փողոց (մինչև Եգոշիխայի վրայով անցնող հին կամուրջը), Կրասնայա (Եգոշիխինսկայա) լեռան ստորոտը՝ դեպի երկաթուղի ելքով (մոտավորապես Գագարինի բուլվարի ուղղությամբ), բայց չհասնելով դրան, այնուհետև դրա երկայնքով մինչև Վագանովների փողոցի առանցքը և դրա երկայնքով մինչև Ուրալսկայա փողոց, Տուրգենևի փողոց, ԿԻՄ փողոց, Խալտուրինի փողոց, Իվա գետը, Ուինկա գետը, Ուինսկայա փողոց, Պուշկարսկայա փողոց, Ստարցևի փողոց, սահմանը Հարավային գերեզմանատան հետ, այնուհետև Եգոշիխինսկի ձորակի եզրով՝ հետագա իջեցմամբ դեպի Եգոշիխայի հունը։ Կա միկրոշրջանի սահմանների այլ տարբերակ։

Միկրոշրջանի մակերեսը 5,26 կմ² է։

## Պատմություն
Ըստ հետազոտող-երկրագետ Բ. Պ. Կիրիլովի, «մի ժամանակ 9-րդ դարում Յագոշիխա գետի գետաբերանում, բարձրադիր ափին, ներկայիս Կրասնովիշերսկայա փողոցի տեղում, գտնվել է լոմովատովյան և ռոդանովյան մշակույթների հնագույն բնակավայրը, որը ներկայիս կոմի-պերմյակների նախահայրերն են եղել։ Հնագիտության մեջ այս հուշարձանը հայտնի է «Պերմի աշտարակ» անվամբ։ Այն գոյություն է ունեցել մինչև 15-րդ դարը»։ Կիրիլովի կողմից հիշատակված «բարձրադիր ափը» Պերմի պատմական հատակագծերում կոչվում է Կարմիր լեռ, աղբյուրներում հանդիպում է նաև Եգոշիխինսկայա լեռ անվանումը։

### 18-19-րդ դարեր
Կա պնդում,ըստ որի 1647 թվականի վոեվոդ Պրոկոպի Ելիզարովի մարդահամարի գրքում կան տեղեկություններ Գորի գյուղի մասին։ Սակայն Ստրոգանովների տոհմի տարբեր ներկայացուցիչների տիրույթներին վերաբերող երկու գրառումներում միայն նշվել է «բնակավայր Կամա գետի և Եգոշիխա գետակի վրա»։ Հետագայում բնակավայրից աճել է գյուղ, որը 1680-ական թվականներին ստացել է Եգոշիխա անվանումը, նրա ճշգրիտ գտնվելու վայրը հայտնի չէ։

1784 թվականի Պերմի հատակագծում Գորի գյուղը նշված է քաղաքային շինություններից այն կողմ, Եգոշիխա գետի մյուս կողմում, մոտավորապես այնտեղ, որտեղ նրան է միանում «Կլյուչևոյ առվակը»։ Ա․ Ա․ Դմիտրիևն իր ակնարկներում մեջբերել է Պետրոպավլովսկի տաճարի քահանա Գավրիիլ Սապոժնիկովի (1759-1808) տարեգրությունը, որտեղ խոսվել է «Գորի կոչվող գյուղի մասին, որը գտնվում է Յագոշիխա գետի մյուս կողմում, նրա գետաբերանից մեկ ու կես վերստ հեռավորության վրա, Կամա գետի վերևում», և այս գյուղի գոյության մասին դեռևս 1723 թվականին Եգոշիխայի գործարանի կառուցումից առաջ։ Սապոժնիկովի տարեգրությունը նաև պատմում է, որ գյուղացիները, նրանցից մեկին սուրբ մեծ նահատակ Եվստաֆիոսի հայտնվելու պատճառով, սյան վրա, որը տարել է դեպի լեռ, Եգոշիխա գետից մեկ վերստ հեռավորության վրա, տեղադրել են մեծ նահատակի պատկերը, և ամեն տարի սեպտեմբերի 20-ին *շրջակա գյուղացիները* հավաքվել են այդ պատկերի մոտ։ Գործարանի մոտ եկեղեցու կառուցումից հետո (հետագայում՝ Պետրոպավլովսկի տաճար), մեծ նահատակի պատկերը և տոնակատարության ավանդույթը տեղափոխվել են այնտեղ։
մինի|274x274փքս|1784 թվականի Պերմի հատակագիծը
Սապոժնիկովի տարեգրությունը նաև պատմում է, որ գյուղացիները, նրանցից մեկի Սուրբ Մեծ նահատակ Եվստաթիոսի հայտնության պատճառով, Եղոշիխա գետից մեկ մղոն հեռավորության վրա, կանգնեցրել են սյուն՝ Մեծ նահատակ կերպարի սյուն, և ամեն տարի սեպտեմբերի 20-ին շրջանի բնակիչները հավաքվում են այդ սյան մոտ: 

1800 թվականի Պերմի հատակագծում Եգոշիխայի աջ ափին նշված են ևս երկու գյուղեր՝ Երմոլինան, որը գտնվում էր Եգոշիխայի հոսանքից մի փոքր վերև և Գորի գյուղից վերև ձորի լանջին (ապագա Հյուսիսային պատվարի և Ուրալսկայա փողոցի հատման կետի շրջանում), և Սուխանովան (Սուխանկի)՝ տրանսպորտի ապագա «Պերմի տոնավաճառ» կանգառի շրջանում։ Կռասնայա լեռան վրա, որը նշված է 1822 թվականի Պերմի հատակագծում, դեռևս ոչ մի կառույց չի եղել։ Եգոշիխայից այն կողմ (Եգոշիխայի լճակից այն կողմ) ցույց են տրված *«վիսել»* գրությամբ երկու շինություններ, որոնք գտնվում են քաղաքի սահմանից դուրս, և մեկը՝ *«վիսելոկ, որը պատկանում է քաղաքին»* գրությամբ։

1882 թվականի իրադարձությունների նկարագրության մեջ Դմիտրիևը նշել է. «Եգոշիխա գետից այն կողմ, բարձր լեռան վրա, Կամա գետին զուգահեռ, աստիճանաբար կառուցվում է նոր բնակավայր, որը ժողովուրդը անվանում է Գորկի, հարևան հին գյուղի անունով։ Բնակիչները քաղաքային բանվորներ են և գյուղացիներ»։ Վ. Ս. Վերխոլանցևը 1913 թվականին հրատարակված Պերմի պատմության ավելի ուշ շրջանի մասին գրքում Կամա գետի բարձր և զառիթափ ափին գտնվող բնակավայրն անվանել է Գորոդսկիե Գորկի գյուղ, որտեղ հիմնականում ապրել են Մոտովիլիխինսկի գործարանի արհեստավորները։ Բնակավայրի արևելյան սահմանը գտնվել է Գագարինի ապագա պողոտայի տարածքում (թիվ 15 տուն)։
ձախից|մինի|Գորկա բնակավայրը Պերմի 1898 թվականի հատակագծում
1893 թվականի Պերմի հատակագծում Կռասնայա լեռան վրա, քաղաքի սահմաններում, նշված է Գորկա անվանումով բնակավայր, իսկ Եգոշիխայի մոտ գտնվող գյուղը, Մոտովիլիխայի շրջանի գյուղացիների տիրապետության տարածքում, կոչվում է Գորկի. այս անվանումը հայտնվել է մինչև 1870 թվականը, երբ միավորվել են երկու աճող գյուղեր՝ Գորի և Երմոլինան։ Գորկի գյուղով անցել է Սոլիկամսկի փոստային ուղին։ Քաղաքից ճանապարհը ձգվել է Ստիքս առվակի երկայնքով։ 

### 20-21-րդ դարեր
1908 թվականի Պերմի հատակագծում Կռասնայա լեռան վրա գտնվող բնակավայրը, քաղաքի սահմաններում, ցույց է տրված առանց անվանման, իսկ Գորկի գյուղը զգալիորեն ընդարձակվել է՝ մնալով քաղաքից դուրս, և դրա հարավային կողմում մի շարք շինություններ են հայտնվել, բայց գտնվում են քաղաքի սահմաններում։ XX դարի սկզբի *Պերմի նահանգի բնակավայրերի ցուցակներում* գյուղն ունի Մեծ Գորկի անվանումը, ժողովրդի մեջ այն կոչվում էր Գորոդսկիե Գորկի՝ քաղաքին մոտ լինելու պատճառով, ի տարբերություն Փոքր Գորկի գյուղի, որը ժողովրդի մեջ կոչվել է Գործարանային, Գյուղացիական կամ Մոտովիլիխինյան Գորկի։

1917 թվականի Պերմի հատակագծում Կռասնայա լեռան բնակավայրը կոչվել է Գորկի, իսկ Գորկի գյուղը կոչվել է Երմիլինա գյուղ, այն և Սուխանկի գյուղը գտնվում են «Վերխնե-Մուլինսկի շրջանի Գորինսկի գյուղական համայնքի գյուղացիների բաժնի» տարածքում։ 1918-1919 թվականներին Գորկի (Երմիլինա) գյուղը եղել է Պերմի կազմում (այս պահից Գորոդսկիե Գորկի անվանումը դարձել է պաշտոնական)։ Մոտովիլիխայի վարչական վերափոխումների ժամանակահատվածում (1920-1938) Գորկի և Սուխանկի գյուղերը 1924-1930 թվականներին եղել են Պերմի կազմում։

1925 թվականին ինժեներ Ն.Գ. Սլաուտինի նախագծով կառուցվել է Եգոշիխայի վրայով փայտամետաղական կամուրջը, որով 1926 թվականին բացվել է երթևեկությունը քաղաքում առաջին ավտոբուսային երթուղով՝ «Պերմ II-Մոտովիլիխա», իսկ 1929 թվականին սկսել են երթևեկել առաջին տրամվայները։ Այսպիսով, 1925 թվականին Պերմի և Մոտովիլիխայի միջև շահագործման է հանձնվել Հոկտեմբերյան մայրուղին, որն ունեցել է կոշտ ծածկույթ։ Եգոշիխայի հովտում այն ուղղել է Երմոլինո գյուղով ձգվող երկար վերելքը՝ օձագալարներով։ 1926 թվականի Պերմի հատակագծում Կռասնայա լեռան բնակավայրը և Գորկի գյուղը միավորվել են «Գորոդսկիե Գորկի գյուղ» ընդհանուր անվան տակ։ 1920-ական թվականներին այն կարծես քաղաքի շարունակությունն է եղել, նույնիսկ նրա փողոցներից մեկը (Կրասնայա լեռան վրա) սկսել են անվանել Կոմունիստական, քանի որ այն շարունակել է քաղաքային փողոցը նույն անունով։ 

1928 թվականին Պերմի շրջանի գործադիր կոմիտեն որոշում է կայացրել Պերմում օդանավակայան կառուցելու մասին, և որպես հարմար հարթակ ընտրվել է Գորոդսկիե Գորկի շրջանը (Սուխանկի գյուղը): Օդանավակայանը կառուցվել է 1928-1933 թվականներին, իսկ 1939 թվականին շահագործման է հանձնվել Մոլոտով օդանավակայանի օդային կայանը։ 1940 թվականին այստեղ ձևավորվել է 207-րդ Պերմի ավիաջոկատը և բացվել է Մոլոտով-Սվերդլովսկ առաջին կանոնավոր երթուղին։ Թռիչքուղին մի կողմից գրեթե հասել է ներկայիս Լեբեդևի փողոցին, իսկ մյուս կողմից հենվել է դաշտին և սոճու անտառին։ Մոլոտով օդանավակայանը դադարեցրել է իր գործունեությունը 1950-ական թվականներին, երբ բացվել է Բախարևկա օդանավակայանը։

Մոտովիլիխայի վերջնական մուտքից հետո Պերմի կազմի մեջ 1938 թվականին, համաձայն Պերմի համալիր հատակագծման նախագծի (մշակված 1928-1929 թվականներին), Գորոդսկիե Գորկին պետք է դառնար միավորված քաղաքի կենտրոնը։ Ինչպես գրել է «Զվեզդա» թերթը 1937 թվականի օգոստոսի 11-ին, «կասկած չկա, որ մոտ ապագայում անհրաժեշտություն կառաջանա քաղաքի վարչական և հասարակական կազմակերպությունների խոշոր շենքերի կառուցման համար։ Դրանք կլինեն քաղաքային խորհրդի տունը, Կուսակցական կազմակերպությունների տունը, Մամուլի տունը, Կարմիր բանակի տունը, Տեխնիկայի տունը և այլն։ Այս շինարարության իրականացման համար չափազանց ձեռնտու է Կամա գետի ափին գտնվող Գորոդսկիե Գորկիի տարածքը»։ Ծրագրի իրականացմանը խանգարել է Հայրենական մեծ պատերազմը։

Միկրոշրջանի կառուցապատման պատմության որոշ կարևոր իրադարձություններ.
* 1952 թ․ պաշտոնապես բացվել է մեծ պերմյան ցատկահարթակը Եգոշիխինսկի ձորում, հայտնվել է Կրուպսկայայի փողոցը։
* 1958 թ․ առաջացել է Բարեկամության փողոցը, որը միացրել է Գագարինի պողոտան և Բարեկամության հրապարակը Կոմսոմոլսկայա փողոցի հետ (1963 թվականից՝ Տուրգենևի փողոց), 3803 կմ նախագծով կառուցվել է 180 մետրանոց հեռուստաաշտարակը, սկսվել է կանոնավոր հեռուստատեսային հեռարձակումը։
* 1959 թվականին Եգոշիխինսկի ձորի վրայով բացվել են Հյուսիսային և Հարավային պատվարները երթևեկության համար։
* 1960 թվականին ավարտին է հասցվել Պերմի գետային ուսումնարանի նոր շենքի շինարարությունը։
* 1962 թվականին Ստուդենչեսկայա փողոցում կառուցվել է Պերմում առաջին «խրուշչովկան»։
* 1964 թվականին շահագործման է հանձնվել «Աստղ» հրատարակչական-տպագրական համալիրը։
* 1966 թվականին Պերմի մարզային պետական արխիվը տեղափոխվել է Ստուդենչեսկայա փողոցում հատուկ կառուցված նոր շենք։
* 1967 թվականին Պատրիս Լումումբայի փողոցում կառուցվել է քաղաքում առաջին 9-հարկանի շենքը։
* 1968 թվականին բացվել է Պերմի պլանետարիումը։
* 1970 թվականին կառուցվել է կրկեսի շենքը։
* 1985 թվականին Բարեկամության հրապարակում (Կրուպսկայա փողոց, 42) կառուցվել է Պերմում առաջին 16-հարկանի բնակելի համալիրը գրախանութով։
* 2003 թվականին կառուցվել է կամրջային անցում Եգոշիխինսկի ձորի վրայով («Միջին պատվար»), միջքաղաքային հեռախոսակայանի տարածքում տեղադրվել է 180 մետրանոց աշտարակային-ալեհավաքային հենարան՝ Սամարայից հետո աշխարհում երկրորդ աշտարակը սկզբունքորեն նոր կառուցվածքով։
* 2008 թվականին Գորոդսկիե Գորկի միկրոշրջանը միացել է Բալատովո միկրոշրջանին ուղիղ մայրուղով։

## Ծանոթագրություններ
**Նշումներ**

**Աղբյուրներ**

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պերմի երկրամաս