Սնունդ

**Սնունդ**, Սննդամթերքի սպառումն է, որը սովորաբար հետերոտրոֆ օրգանիզմի համար  սննդամթերքի էներգետիկ արժեքն ապահովելու և աճ ապահովելու համար է։

Կենդանիները և այլ հետերոտրոֆները պետք է ուտեն գոյատևելու համար։ Մսակեր կենդանիներն ուտում են այլ կենդանիներ, ֆիտոֆագ կենդանիները՝ բույսեր, բազմակերները սպառում են ինչպես բուսական, այնպես էլ կենդանական ծագման խառնուրդ, իսկ վնասարարները՝ մանրուքներ։ Սնկերը մարսում են իրենց մարմնից դուրս գտնվող օրգանական նյութերը, ի տարբերություն կենդանիների, որոնք իրենց սնունդը մարսում են իրենց մարմնի ներսում։ Մարդկանց համար ուտելը առօրյա կյանքի գործունեություն է։ Որոշ անհատներ կարող են սահմանափակել սննդի ընդունման իրենց քանակը։ Սա կարող է լինել կենսակերպի ընտրության արդյունք, սովի կամ սովահարության պատճառով, որպես դիետայի մի մաս կամ որպես կրոնական` ծոմ պահելու ձև։

մինի|աջից|Ամանդինես Դե Պռովիանս, Աֆիշան Լեոնետտո Կապիելիոից, 1900

## Մարդկանց շրջանում ուտելու պրակտիկա
Շատ տներ ունեն մեծ խոհանոցային տարածք, որը նվիրված է կերակուրների և սննդի պատրաստմանը, և կարող են ունենալ ճաշասենյակ, խոհանոց կամ ուտելու համար նախատեսված այլ տարածք։

Հասարակությունների մեծ մասում կան նաև ռեստորաններ, սննդի կետեր և սննդի վաճառողներ, որպեսզի մարդիկ կարողանան ուտել տնից հեռու, սնունդ պատրաստելու ժամանակ չունենալու կամ որպես սոցիալական առիթ։ Բարդության բարձրագույն մակարդակում այս վայրերը դառնում են «թատերական տեսարաններ» գլոբալ կոսմոպոլիտիզմ և առասպել։ Պիկնիկներում, կաթսաներում և սննդի փառատոններում ուտելը, ըստ էության, սոցիալական հավաքույթի հիմնական նպատակն է։ Շատ սոցիալական միջոցառումների ժամանակ ներկա գտնվողների համար  մատչելի են դառնում սնունդն  և խմիչքները։

Մարդիկ սովորաբար  օրական երկու կամ երեք անգամյա  սնունդ են ընդունում։ Ավելի փոքր քանակությամբ նախուտեստները կարող են սպառվել ուտելու ընթացքում։ Մեծ Բրիտանիայի բժիշկները խորհուրդ են տալիս օրական երեք անգամ ուտել 400-600 կկալ միջև, չորսից վեց ժամ տևողությամբ։ Երեք լավ հավասարակշռված սնունդ ունենալը այդ դեպքում կկազմի մոտ 1800–2000 կկալ, ինչը սովորական մարդու միջին պահանջն է։ Երեք լավ հավասարակշռված սնունդ ունենալը այդ դեպքում կկազմի մոտ 1800–2000 կկալ, ինչը սովորական մարդու միջին պահանջն է։

Շարիաթի օրենսդրության ներքո այն կարող է արգելվել մուսուլման մեծահասակների համար Ռամադանի ցերեկային ժամերին։
մինի|աջից|Անգլիայում կանայք ուտում են թխվածքաբլիթներ

## Մարդկանց միջև զարգացում
Նորածին երեխաները մեծահասակների համար նախատեսված սնունդ չեն ուտում : Նրանք գոյատևում են բացառապես կրծքի կաթով կամ հատուկ մանկան համար նախատեսված հավելումներով։ Փոքր քանակությամբ խյուսով սնունդ երբեմն կերակրում են երկու կամ երեք ամսական երիտասարդ նորածիններին, բայց նորածինների մեծ մասը մեծահասակների սնունդ չի ուտում, մինչև նրանք վեցից ութ ամսական լինեն։ Երիտասարդ նորածիններն ուտում են մանկական պյուրեով սնունդ, քանի որ նրանք ունեն քիչ ատամներ և թչ լիարժեք մարսողական համակարգեր։ 8-ից 12 ամսվա ընթացքում մարսողական համակարգը բարելավվում է, և շատ երեխաներ սկսում են ուտել մատների սնունդ։ Նրանց սննդակարգը, սակայն, դեռևս սահմանափակ է, քանի որ նորածինների մեծամասնության մոտ այս տարիքում սեղանատամ կամ կաթնատամի չկա, և հաճախ ունեն սահմանափակ թվով կտրվածքներ։ 18 ամսվա ընթացքում երեխաները հաճախ ունենում են բավարար ատամներ և բավականաչափ հասուն մարսողական համակարգ ՝ մեծահասակների համար նույն սնունդն ուտելու համար։ Սնվել սովորելը երեխաների համար խառնաշփոթ գործընթաց է, և երեխաները հաճախ չեն տիրապետում կոկիկությանը կամ վարվելակարգին, մինչև հինգ կամ վեց տարեկան չլինեն։
մինի|աջից|Ճապոնացի աղջիկը թորթ ուտելիս

## Ուտելու համար նախատեսված վայրեր
Ուտելու համար նախատեսված վայրերը  տատանվում են ըստ աշխարհի տարբեր տարածաշրջանների, քանի որ մշակույթն ազդում է մարդկանց ուտելու եղանակի վրա։ Օրինակ ՝ Մերձավոր Արևելքի երկրների մեծ մասում հատակին նստած ուտելը ամենատարածվածն է, և ենթադրվում է, որ դա ավելի առողջ է, քան սեղանին նստած ուտելը։

Հին հույները նախընտրում էին նստած վիճակում ուտելը, որը նրանք կոչում էին սիմպոզիում, և այդ սովորույթը ընդունեցին Հին Հռոմեացիները։ Հին Եբրայեցիները նույնպես այս կեցվածքն ընդունեցին Փեսախի ավանդական տոնակատարությունների համար:մինի|աջից|Ռեստորանում պատառաքաղով սնունդ ուտելու ձև

### Հարկադրական շատակերություն
Հարկադրաբար գերհագեցումը կամ հուզական ուտելը «բացասական հույզերին ի պատասխան ուտելու միտում է։  Էմպիրիկ ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ անհանգստությունը հանգեցնում է նորմալ քաշ ունեցող մարդկանց սննդի սպառման նվազման և գեր մարդկանց սննդի սպառման ավելացմանը։ 
մինի|աջից|Ուզբեկստանում ուտելու ավանդական եղանակ
Բազմաթիվ լաբորատոր ուսումնասիրություններ ցույց տվեցին, որ ավելորդ քաշ ունեցող անձինք ավելի հուզականորեն են արձագանքում և հյուծված վիճակում ավելի շատ են հաց ուտում, քան նորմալ քաշ ունեցող մարդիկ։
Էմպիրիկ ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ անհանգստությունը հանգեցնում է նորմալ քաշ ունեցող մարդկանց սննդի սպառման նվազմանը և գեր մարդկանց սննդի սպառման ավելացմանը։

Բազմաթիվ լաբորատոր ուսումնասիրություններ ցույց տվեցին, որ ավելորդ քաշ ունեցող անձինք ավելի հուզականորեն են արձագանքում և հյուծված վիճակում ավելի շատ են հաց ուտում քան նորմալ քաշ ունեցող մարդիկ։ Ավելին, հետևողականորեն պարզվել է, որ գեր մարդիկ ավելի հաճախ և ավելի ինտենսիվ են ունենում բացասական հույզեր, քան նորմալ քաշ ունեցող անձինք։

Լոուի և Ֆիշերի կողմից անցկացված նատուրալիստական ուսումնասիրությունը համեմատել է նորմալ և ավելորդ քաշ ունեցող քոլեջի ուսանողների հուզական ռեակտիվությունն ու հուզական ուտելը։ Ուսումնասիրությունը հաստատեց գեր անհատների գերլարելու հակումը, բայց այդ արդյունքները վերաբերում էին միայն նախուտեստներին, ոչ թե սնունդին։ Դա նշանակում է, որ գեր մարդիկ հակված չէին ավելի շատ ուտել ուտելիս,ավելի շուտ, ուտելիքների միջև ընկած նախուտեստների քանակն ավելի մեծ էր։ Լոուի և Ֆիշերի առաջարկած հնարավոր բացատրություններից մեկը այն է, որ գեր մարդիկ սովորաբար իրենց ուտելիքներն  ուտում են ուրիշների հետ և միջինից ավելին չեն ուտում `այլ մարդկանց ներկայության պատճառով:Մեկ այլ հնարավորինս բացատրություններից մեկն այն է որ գեր անհատները սոցիալական ցանկալիությունից ելնելով չեն ուտում ավելի շատ, քան մյուսները։ Ընդհակառակը, նախուտեստները սովորաբար ուտում են միայնակ։

### Սով ու հագեցածություն
Լրացուցիչ տեղեկություններ.* [[Քաղց]]

[[Պատկեր:Girl with chopsticks at dumpling restaurant.jpg|մինի|Աղջիկը՝ [[Փայտիկներ սննդի համար|սննդի համար նախատեսված փայտիկներով]]]]

Կան բազմաթիվ ֆիզիոլոգիական մեխանիզմներ, որոնք վերահսկում են կերակուրը սկսելը և դադարեցնելը։ Սննդամթերքի ընդունման վերահսկողությունը ֆիզիոլոգիապես բարդ, դրդապատճառված վարքային համակարգ է։ Ապացուցված է, որ հորմոնները, ինչպիսիք են [[խոլեցիստոկինին]]ը, բոմբեզինը, նեյրոթենսինը, անորեկտինը, կալցիտոնինը, էնտերոստատինը, [[լեպտին]]ը և կորտիկոտրոպին ազատող հորմոնը, ճնշում են սննդի ընդունումը։

==== Սննունդի ընդունում ====
Կան բազմաթիվ ազդակներ, որոնք տալիս են [[քաղց]]ը։ Գոյություն ունեն բնապահպանական ազդակներ, [[Ստամոքսաղիքային համակարգ]]ի ազդանշաններ և [[Նյութափոխանակություն|նյութափոխանակության]] ազդակներ, որոնք սով են առաջացնում։ Բնապահպանական ազդակները գալիս են մարմնի զգայարաններից։ Սովի զգացումը կարող է հարուցվել ուտելիքի հոտից և մտածելուց, ափսեի տեսքից կամ ինչ-որ մեկից ով  խոսում է  ուտելուց.  :  Ստամոքսից ստացվող ազդակները սկսվում են գրեպինի պեպտիդ հորմոնի արտանետմամբ։ Գրելինը հորմոն է, որը մեծացնում է ախորժակը ՝ ուղեղին ազդարարելով, որ մարդը սոված է

[[Պատկեր:Ethiopian food.jpg|մինի|աջից|Եթովպիացիները ուտում են ձեռքով]]

Բնապահպանական ազդանշաններն ու գրելինը սովածություն առաջացնող միակ ազդանշանները չեն, կան նաև այլ նյութափոխանակության ազդակներ։ Երբ  ուտելու ժամանակն անցնում է, մարմինը սկսում է սննդանյութեր վերցնել երկարաժամկետ ջրամբարներից :  Երբ բջիջների գլյուկոզի մակարդակը իջնում է (գլյուկոպրիվացիա), մարմինը սկսում է սովի զգացում առաջացնել։ Մարմինը խթանում է նաև ուտելը ՝ բջջային լիպիդների մակարդակի անկում հայտնաբերելով (լիպոպրիվացիա)։  Եվ՛ ուղեղը, և՛ լյարդը վերահսկում են նյութափոխանակության վառելիքի մակարդակը։ Ուղեղը ստուգում է գլյուկոպրիվացիան արյան ուղեղի արգելքի իր կողմում (քանի որ գլյուկոզան դրա վառելիքն է), մինչդեռ լյարդը վերահսկում է մարմնի մնացած մասը և՛ լիպոպրիվացիայից, և՛ գլյուկոպրիվացիայից

==== Վերջնարդյունք ====
Գոյություն ունեն հագեցման կարճաժամկետ ազդակներ, որոնք առաջանում են գլխից, ստամոքսից, աղիքներից և լյարդից։ Հագեցման երկարաժամկետ ազդակները գալիս են ճարպային հյուսվածքից։  Սննդի համն ու հոտը կարող են նպաստել կարճաժամկետ հագեցմանը ՝ թույլ տալով մարմնին սովորել, թե երբ դադարեցնել ուտելը։ Ստամոքսը ընկալիչներ է ընդոունում է, որպեսզի հասկանանք, թե երբ ենք կուշտ։ Աղիքները պարունակում են նաևւ ընկալիչներ, որոնք հագեցածության ազդանշաններ են ուղարկում ուղեղին։ [[Խոլեցիստոկինին]] հորմոնը արտազատվում է տասներկումատնյա աղիքի կողմից, և այն վերահսկում է ստամոքսի դատարկման արագությունը : Ենթադրվում է, որ այս հորմոնը հագեցման ազդանշան է ուղեղի համար։ Peptide YY, 3-36- ը [[բարակ աղիք]]ի կողմից արձակված հորմոն է և այն նաև օգտագործվում է որպես ուղեղի հագեցման ազդանշան :  [[Ինսուլին]]ը նաև ծառայում է որպես հագեցածության ազդանշան ուղեղի համար։ Ուղեղը հայտնաբերում է արյան մեջ ինսուլինը, ինչը ցույց է տալիս, որ սննդանյութերը կլանում են բջիջները, և մարդը կշտանում է։ Երկարաժամկետ հագեցվածությունը գալիս է ճարպային հյուսվածքի մեջ պահվող ճարպից։ Ճարպակալած  հյուսվածքը լեպտին հորմոն է արտազատում, իսկ լեպտինը ճնշում է ախորժակը։ Ճարպակալած  հյուսվածքից երկարատև հագեցման ազդանշանները կարգավորում են կարճաժամկետ հագեցվածության ազդակները։
[[Պատկեր:German Shepherd puppy eating out of a human hand.jpg|մինի|աջից|Գերմանական Շեպարդ տեսակի շունը ուտում է մարդու ձեռքից]]

==== Ուղեղի դերը ====
Ուղեղի ցողունը կարող է վերահսկել սննդի ընդունումը, քանի որ այն պարունակում է նյարդային շղթաներ, որոնք հայտնաբերում են սովի և հագեցածության ազդանշանները մարմնի այլ մասերից։  Առնետների միջոցով հետազոտվել է սննդի ընդունման ուղեղի ցողունի ներգրավվածությունը։ Առնետները, որոնց գլխուղեղի ցողունային շարժիչային նեյրոններն անջատվել են գլխուղեղի կիսագնդերի նյարդային շղթաներից (դեբրեբրացիա), ի վիճակի չեն մոտենալ և ուտել սնունդ : Փոխարենը նրանք ստիպված են իրենց սնունդը ստանալ հեղուկ վիճակում։ Այս հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ ուղեղի ցողունը, իրոք, դեր է խաղում ուտելու մեջ։

[[Հիպոթալամուս]]ում կա երկու պեպտիդներ, որոնք արտադրում են սով, մելանինի խտացնող հորմոն  և օրեքսին։ Մելանինի խտացնող հորմոնն ավելի մեծ դեր ունի սովի առաջացման գործում։ Մկների մոտ մելանինի խտացնող հորմոնն խթանում է կերակրումը, և մելանինի խտացնող հորմոնի գերարտադրություն առաջացնող մուտացիան հանգեցրեց գերհագեցման և ճարպակալման։  Օրեքսինը ավելի մեծ դեր ունի ուտելու և քնելու միջև կապը վերահսկելու գործում։ Հիպոթալամուսի այլ պեպտիդներ, որոնք ուտելու պատճառ են հանդիսանում, նեյրոպրեպտիդի և ագուտի հետ կապված սպիտակուց։

Հիպոթալամուսում հագեցածությունը խթանում է լեպտինը։ Լեպտինը թիրախավորում է աղեղնավոր միջուկի ընկալիչները և ճնշում է  մելանինի խտացնող հորմոնի  և օրեքսինի սեկրեցիան։ Աղեղնավոր միջուկը պարունակում է ևս երկու պեպտիդ, որոնք ճնշում են քաղցը։

== Անկարգություններ ==
*Հիմնական հոդված* ՝ [[Սնման խանգարում]]

Ֆիզիոլոգիապես, ուտելը, ընդհանուր առմամբ, պայմանավորված է [[սով]]ից, բայց կան բազմաթիվ ֆիզիկական և հոգեբանական պայմաններ, որոնք կարող են ազդել [[ախորժակ]]ի վրա և խաթարել ուտելու բնականոն ռեժիմը։ Դրանք ներառում են [[մեծ դեպրեսիվ խանգարում]], սննդային [[ալերգիա]], որոշակի քիմիական նյութերի կլանում, [[նյարդային բուլիմիա]], նյարդոզային անորեքսիա, հիպոֆիզի գեղձի անսարքություն և [[ներզատական համակարգ]] այլ խնդիրներ, ինչպես նաև բազմաթիվ այլ [[հիվանդություններ]] և [[սննման խանգարում]]ներ։

Սննդարար սննդի քրոնիկական պակասը կարող է առաջացնել տարբեր հիվանդություններ, և, ի վերջո, կհանգեցնի [[սովամահություն|սովամահության]]։ Երբ դա տեղի է ունենում զանգվածային մասշտաբով մի վայրում, դա համարվում է սով։

Եթե ուտելն  և խմելը հնարավոր չէ, ինչպես հաճախ լինում է վիրահատությունից հետո ապաքինվելու ընդացքում, այլընտրանքներն են ՝ էնտերալ  սնուցումը և պարանտերալը սնուցում պարանտերալ սնուցում . :

== Այլ կենդանիներ ==
=== Կաթնասուններ ===
[[Պատկեր:Short-beaked echidna in suburban-Sydney backyard.webm|մինի|Կարճ կտուց կտոր էխիդնան միջատների համար]]

Մարմնի բարձր հաստատուն ջերմաստիճանը պահպանելու համար էներգիան թանկ է։ Կաթնասունները, հետեւաբար, սննդարար և առատ դիետայի կարիք ունեն։ Չնայած ամենա սկզբում  կաթնասունները հավանաբար գիշատիչ էին, այնուհետև տարբեր տեսակներ հարմարվել են ՝ տարբեր ձևերով բավարարելու իրենց սննդային պահանջները։ Ոմանք այլ կենդանիներ են ուտում, այն համարվում է [[մսակերներ]] դիետա (և ներառում է միջատակեր դիետաներ)։ Այլ կաթնասուններ, որոնք կոչվում են [[Ֆիտոֆագեր]] կենդանիներ, ուտում են բույսեր, որոնք պարունակում են բարդ [[ածխաջրեր]], ինչպիսիք են ցելյուլոզան։ Խոտակեր դիետան ներառում է ենթատիպեր ՝ գրանդաքար (սերմացու), սաղարթ (տերև ուտել), մրգահյութ (պտղաբուծություն), նեկտարիռոու (նեկտար ուտել), մաստակ (լնդ ուտել) և միկոֆագիա (սնկային սնունդ)։ Խոտակեր կենդանիների մարսողական տրակտը բակտերիաներ է, որոնք խմորում են այս բարդ նյութերը և դրանք մատչելի են մարսելու համար, որոնք կա՛մ տեղավորված են բազմաբջիջ ստամոքսում, կա՛մ  խոշոր աղիքներ։ Որոշ կաթնասուններ են կոֆրոֆագ, սպառում է արտաթորանքները `սնունդը չմարսած սննդանյութերը կլանելու ժամանակ։ Ամենակեր կենդանին ուտում է ինչպես որսը, այնպես էլ բույսերը։ Մսակեր կաթնասուններն ունեն պարզ [[մարսողական համակարգ]], քանի որ մսի մեջ պարունակվող սպիտակուցները, [[լիպիդ]]ները և հանքանյութերը քիչ են պահանջում մասնագիտացված մարսման ճանապարհին։ Սրա բացառությունները ներառում են ծովային կետեր, որոնք նույնպես [[աղիքային ֆլորա]] են պահում բազմախցիկ ստամոքսում, ինչպես երկրային խոտակեր կենդանիները

Կենդանու չափը նույնպես գործոն է դիետայի տեսակը որոշելու համար ըստ Ալենի կանոնի։ Քանի որ փոքր կաթնասուններն ունեն ջերմություն կորցնող հատկություն  և ջերմարտադրող ծավալի մեծ հարաբերակցություն, նրանք հակված են ունենալ մեծ էներգիայի պահանջներ և [[Նյութափոխանակություն|նյութափոխանակության]] բարձր արագություն։ Կաթնասունները, որոնց քաշը մոտ 18 ունցայից պակաս է (510 գ. 1,1 ֆունտ) հիմնականում միջատակեր են, քանի որ նրանք չեն կարող հանդուրժել խոտակեր կենդանու դանդաղ և բարդ մարսողության գործընթացը։ Մինչդեռ ավելի մեծ կենդանիներ ավելի շատ ջերմություն են առաջացնում, և այդ ջերմության պակաս մասը կորչում է։ Հետևաբար, նրանք կարող են հանդուրժել կամ դանդաղ հավաքման գործընթաց (մսակեր կենդանիներ, որոնք սնվում են ավելի մեծ ողնաշարավոր կենդանիներով), կամ դանդաղ մարսողության գործընթաց (խոտակեր կենդանիներ) : Ավելին, կաթնասունները, որոնց քաշը գերազանցում է 18 ունցիան (510 գ. 1,1 ֆունտ) սովորաբար չեն կարող արթնացման ժամերին բավարար միջատներ հավաքել իրենց ինքնուրույնության համար։ Միակ խոշոր միջատակեր կաթնասունները նրանք են, որոնք սնվում են միջատների ([[մրջյուններ]] կամ [[տերմիտներ]]) հսկայական գաղութներով։

Որոշ կաթնասուններ ամենակեր են և ցուցադրում են տարբեր աստիճանի մսակեր և բուսակեր կենդանիներ ՝ հիմնականում հենվելով մեկի օգտին մյուսի համեմատ։ Քանի որ բույսերն ու միսը տարբեր կերպ են մարսվում, նախապատվությունը կա մեկը մյուսի նկատմամբ, ինչպես արջերը, որտեղ որոշ տեսակներ կարող են հիմնականում մսակեր լինել, իսկ մյուսները ՝ հիմնականում խոտակեր։ Դրանք խմբավորված են երեք կատեգորիաների մեջ, հիպերկարմնոտություն (մսի 70% և ավելի) և հիպոկրնարանություն (միս 50% կամ պակաս)։ Հիպոկարնիվորների ատամնաշարը բաղկացած է ձանձրալի, եռանկյուն մարմնավոր ատամներից, որոնք նախատեսված են սնունդ աղալու համար։ Այնուամենայնիվ, հիպերսարոտ կենդանիներն ունեն կոնաձեւ ատամներ և սուր մարմնավորումներ, որոնք նախատեսված են կտրելու, իսկ որոշ դեպքերում ուժեղ ծնոտներ ոսկորները մանրացնելու համար, ինչպես [[բորենիներ]]ի դեպքում ՝ թույլ տալով նրանց ոսկորները օգտագործել : 
Որոշ ֆիզիոլոգիական մսակերներ սպառում են բուսականությունը, իսկ որոշ ֆիզիոլոգիական խոտակեր կենդանիներ ՝ միս։ Վարքագծային տեսանկյունից դա նրանց կդարձնի ամենակեր։ Բայց ֆիզիոլոգիական տեսանկյունից դա կարող է պայմանավորված լինելկենդանաբանական այգու դեղագիտությամբ։ Ֆիզիոլոգիապես կենդանիները պետք է կարողանան ինչպես էներգիա, այնպես էլ սննդանյութեր ստանալ բուսական և կենդանական նյութերից, որպեսզի լինեն  ամենակեր։ 
[[Պատկեր:Blacky.jpg|մինի|[[Հիպոկարնոտ ամերիկյան սեւ արջ]]ը ընդդեմ հիպերսարոտ [[բևեռային արջ]]ի]]
Այսպիսով, նման կենդանիները դեռ կարող են դասակարգվել որպես մսակեր և խոտակեր կենդանիներ, երբ նրանք պարզապես սննդանյութեր են ձեռք բերում աղբյուրներից բխող նյութերից, որոնք առերևույթ չեն լրացնում դրանց դասակարգմանը : Օրինակ, լավ փաստագրված է, որ որոշ սմբակավորներ, ինչպիսիք են ընձուղտները, ուղտերը և խոշոր եղջերավոր անասունները, կրծելու են ոսկորները սպառելով որոշակի հանքանյութեր և սնուցիչներ : Բացի այդ, կատուները, որոնք սովորաբար համարվում են պարտադիր մսակերներ, ժամանակ առ ժամանակ ուտում են խոտ ՝ մարսվող նյութը (օրինակ ՝ մազագնդերը) վերականգնելու համար, օգնելով հեմոգլոբինի արտադրությանը և որպես լուծողական։

Շատ կաթնասուններ, միջավայրում սննդի բավարար պահանջների բացակայության պայմաններում, ճնշում են նրանց նյութափոխանակությունը և էներգիա են խնայում, որը հայտնի է որպես ձմռան համար։ Ձմռանը նախորդող ժամանակահատվածում ավելի մեծ կաթնասունները, ինչպիսիք են արջերը, դառնում են [[պոլիֆագիա]] ՝ ճարպերի պաշարները մեծացնելու համար, մինչդեռ փոքր կաթնասունները նախընտրում են ուտելիք հավաքել և խնայել :  Նյութափոխանակության դանդաղումն ուղեկցվում է սրտի և շնչառության մակարդակի անկմամբ, ինչպես նաև ներքին ջերմաստիճանի անկմամբ, ինչը որոշ դեպքերում կարող է լինել շրջապատող ջերմաստիճանի շուրջ։ Օրինակ ՝ ձմեռան արկտիկական գրունտների ներքին ջերմաստիճանը կարող է իջնել մինչև -2,9&nbsp;°C (26,8&nbsp;°F), բայց գլուխը և պարանոցը միշտ մնում են 0&nbsp;°C- ից բարձր (32&nbsp;°F):Տաք միջավայրում մի քանի կաթնասուններ պահում  են երաշտի կամ ծայրահեղ ջերմության ժամանակ, օրինակ ՝ ճարպոտ պզուկ լեմուրը։

== Թռչուններ ==
*Այս  բաժինը հատված է* [[թռչուններ]] *բժնից'
մինի|Կտուցներով կերակրման հարմարեցումներ
Թռչունների դիետան բազմազան է և հաճախ ներառում է նեկտար, մրգեր, բույսեր, սերմեր, դիակ և տարբեր մանր կենդանիներ, ներառյալ այլ թռչուններ։ Թռչունների մարսողական համակարգը եզակի է։ Պահեստավորմմամբ  և կոկորդով, որը պարունակում է կուլ տված կերեր հղկելու համար և  ատամների պակասը փոխհատուցելու համար։ Թռչունների մեծ մասը հարմարեցված է արագ մարսողության համար՝ թռիչքին օգնելու համար։  Որոշ չվող  թռչուններ հարմարվել են իրենց միգրացիայի ընթացքում որպես լրացուցիչ էներգիա օգտագործելու իրենց մարմնի շատ մասերում պահվո սպիտակուցը, ներառյալ աղիքներից ստացված սպիտակուցը:

Թռչունները, որոնք օգտագործում են բազմաթիվ ռազմավարություններ սնունդ ստանալու կամ տարբեր սննդամթերքներով կերակրելու համար, կոչվում են գեներալիստներ, իսկ մյուսները, որոնք ժամանակ և ջանք են կենտրոնացնում հատուկ սննդամթերքի վրա կամ սնունդ ստանալու մեկ ռազմավարություն ունեն, համարվում են։ Թռչնաբուծության որոնման ռազմավարությունը կարող է տարբեր լինել ըստ տեսակների։ Շատ թռչուններ հավաքում են միջատներից, անողնաշարավորներից, մրգերից կամ սերմերից։ Ոմանք միջատներ են որսում՝ հանկարծակի ճյուղից հարձակվելով։ Այն տեսակները, որոնք փնտրում են Վնասակար օրգանիզմ, համարվում են օգտակար «կենսաբանական հսկողություն» և խթանում են դրանց առկայությունը բույսերի կենսաբանական պաշտպանություն դեմ պայքարում։ Ամբողջը միասին, միջատակեր թռչունները տարեկան ուտում են 400-500 միլիոն մետրային տոննա արտրոպոդներ։

Նեկտար կերակրողներ, ինչպիսիք են կոլիբրի, արևի թռչունները,լորաները և այլ բեկորները, մասնավորապես, ունեն հարմարեցված  լեզուներ և շատ դեպքերում օրինագծեր, որոնք նախատեսված են համահարմարեցված ծաղիկներին համապատասխանելու համար։ Կիվի և ափամերձ թռչուններ անողնաշարավորների համար երկար մուրհակների հետաքննությամբ, ափամերձ թռչունների օրինագծի բազմազան երկարությունը և կերակրման եղանակը հանգեցնում են էկոլոգիական խորշերի առանձնացմանը։  Լոունները, սուզվող բադերը, պինգվինները և ավուկները հետապնդում են իրենց որսին տակ՝ օգտագործելով իրենց թևերը կամ ոտքերը շարժիչ ուժի համար, 52 մինչդեռ օդային գիշատիչները, ինչպիսիք են սուլիդները, թագավորները և ջրասույզները, սուզվում են իրենց որսից հետո։ Ֆլամինգոները, պրիոնի երեք տեսակները և որոշ բադեր զտիչով սնուցող նյութեր են։ Սագերն ու դաբլիկ բադերը հիմնականում արածեցնում են։

Որոշ տեսակներ, ներառյալ ֆրեգատավոր թռչունները, ճայերը, և Ծովահենաորորներ, զբաղվում են կլեպտոպարազիզմով՝ գողանալով սննդային իրեր այլ թռչուններից։ Ենթադրվում է, որ կլեպտոպարազիզմը որսորդությամբ ստացված սննդի հավելում է, այլ ոչ թե ցանկացած տեսակի սննդակարգի զգալի մաս։ Դիմակավորված բոբիկներից գողացող մեծ ֆրիգատու թռչունների ուսումնասիրության արդյունքում հաշվարկվել է, որ ֆրեգատավոր թռչունները գողացել են իրենց սննդի առավելագույնը 40% -ը, իսկ միջին հաշվով՝ միայն 5% -ը։ Սրանցից ոմանք, անգղերի պես, մասնագիտացված դիակակեր են, իսկ մյուսները, ինչպես ճայերը, ագռավնները կամ այլ գիշատիչ թռչուններ, պատեհապաշտ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուտեստ և ըմպելիք
Կատեգորիա:Սնունդ