Ռադու Լեկկա

**Ռադու Դ. Լեկկա** (, ) ռումինացի լրտես, լրագրող, պետական ծառայող և դատապարտված ռազմական հանցագործ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի վետերան, որը բանտարկվել է Ֆրանսիայում լրտեսության համար 1930-ականների սկզբին, նա հակասեմիտական գաղափարների հայտնի կողմնակից է եղել և 1933 թվականից հետո նացիստական Գերմանիայի ազդեցության գործակալ։ Դառնալով Ռումինիայի հատուկ հետախուզական ծառայության կրկնակի գործակալ՝ Լեկկան ներգրավված է եղել ֆաշիստական քաղաքականության մեջ, կարևորություն է ձեռք բերել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի և հաջորդող բռնապետությունների ժամանակ և ի վերջո մտերմացել է *կոնդուկատոր* Յոն Անտոնեսկուի հետ։

1941թվականից հետո Լեկկան եղել է հանձնակատար, ավելի ուշ՝ գլխավոր հանձնակատար, որին հանձնարարվել է լուծել «Հրեական հարցը» Ռումինիայում՝ կիսելով Ռումինիայի պատասխանատվությունը Հոլոքոստի համար։ Գերմանացի հատուկ բանագնացներ Մանֆրեդ Ֆրեյհեր ֆոն Կիլինգերի և Գուստավ Ռիխտերի խորհրդով և գործելով Անտոնեսկուի համաձայնությամբ՝ նա հիմնել է Կենտրոնական հրեական գրասենյակը (*Centrala Evreiască*, CE), որի միջոցով հալածում, շահագործում և շորթում էր ռումինական հրեական համայնքը, որի գոյությանը վտանգ է  սպառնացել արտաքսմամբ դեպի Մերձդնեստ։ Համակարգը, որը նա ղեկավարել է, հայտնի է եղել կոռումպացված, և կորզված միջոցներից շատերն օգտագործվում էին Լեկկայի կամ նրա քաղաքական գործընկերների անձնական շահերի համար։ Հանձնակատար Լեկկան նաև կարևոր դեր է ունեցել Ռումինիայում վերջնական լուծման կիրառման շուրջ բանակցություններում, մի ծրագիր, որն ի վերջո մերժվել է, մինչդեռ հաշվի էր առնվում զանգվածային արտագաղթը Պաղեստին վճարումների դիմաց։

Այն բանից հետո, երբ 1944 թվականի օգոստոսի հեղաշրջումը հեռացրել է Անտոնեսկուն և Ռումինիան միացրել է դաշնակիցներին, Լեկկան ռումինացի բարձրաստիճան քաղաքական գործիչների թվում էր, որոնք ձերբակալվեցին և տեղափոխվեցին Խորհրդային Միություն։ 1946 թվականին վերադառնալուց հետո Լեկկան եղել է Անտոնեսկուի համաամբաստանյալն  Ժողովրդական տրիբունալի գործով և դատապարտվել է մահվան։ Նրա պատիժը փոխվել է ցմահ ազատազրկման, իսկ ավելի ուշ կոմունիստական ռեժիմը նվազեցրել է նրա պատիժը։ Ազատ արձակվելուց հետո Լեկկան գրել է հուշեր, որոնք ներկայացնում են տարբեր վիճելի պնդումներ և որոնք նվազագույնի են հասցնում նրա և Անտոնեսկուի մասնակցությունը Հոլոքոստի հետ կապված հանցագործություններին։

## Կենսագրություն
### Վաղ կյանք և կարիերա
Ծնվել է Լեկա գյուղում (Բակաու շրջանի Ունգուրենիի մի մասը), Ռադու Լեկկան հողատեր ընտանիքի ժառանգ է եղել։ Կրթություն է ստացել Վիեննայում և Փարիզում և, ըստ ականատեսներից մեկի, եղել է «կատարյալ պոլիգլոտ»։ Լեկկայի եղբայրը՝ Սերգիուն, նույնպես քաղաքական կարիերա է ունեցել՝ մինչ դիվանագիտական ծառայության անցնելը։

Ռադու Լեկկան զորակոչվել է ռումինական բանակ 1915 թվականին և հաջորդ տարի Ռումինիայի պատերազմի մեջ մտնելուց հետո մասնկացել է գործողությունների  տեղական ճակատում։ Վաղ միջպատերազմյան տարիներին աշխատել է որպես կոմերցիոն գործակալ Ֆրանսիայում։ 1931 թվականին ֆրանսիական իշխանությունները ձերբակալել են նրան, իսկ ֆրանսիական դատարանը դատապարտել  նրան լրտեսության համար՝ հիմնվելով այն բացահայտումների վրա, որ նա Ռումինիայի թագավոր Կարոլ II-ին գաղտնի տեղեկատվություն է տրամադրել Ֆրանսիայի կողմից սուբսիդավորվող նշանավոր քաղաքական գործիչների մասին։

1933 թվականին կրելով իր պատիժը՝ Լեկկան մեկնում է Գերմանիա, որտեղ նացիստական բռնապետությունն իր առաջին քայլերն էր անում։ Սկսել է հաճախել նացիստական կուսակցության բարձրաստիճան գործիչներին, եղել է նացիստական գաղափարախոս Ալֆրեդ Ռոզենբերգի ընկերը և շուտով դարձավ կուսակցական *Völkischer Beobachter* թերթի թղթակից։ Ռումինիայում գերմանական շահերը առաջ տանելու առաջադրանքով նա Ռոզենբերգից գաղտնի միջոցներ է փոխանցել երկրի սեփական ֆաշիստական և հակասեմական ուժին՝ Ազգային քրիստոնեական կուսակցությանը։ Լեհ պատմաբան Եժի Վ. Բորեյսան նկարագրում է «ինտենսիվ շփումները» մի կողմից Լեկկայի և Ազգային քրիստոնեական առաջնորդ Օկտավիան Գոգայի միջև՝ արմատապես ֆաշիստական երկաթե գվարդիայի տղամարդկանց կողքին, իսկ մյուս կողմից՝ Ռոզենբերգը՝ եզրակացնելով, որ Ռումինիան մեկն է։ Երկրներ, որտեղ ամենաշատը ներթափանցել են Ռոզենբերգի գործակալները։ Մոտավորապես միևնույն ժամանակ Սերգիու Լեկկան ներգրավված է եղել երկաթե գվարդիայի բեկորային խմբի՝ ռումինականության խաչակրաց արշավանքի հետ։

Թեև ֆինանսավորվում էր նացիստների կողմից, Ռադու Լեկկան նույնպես կապ հաստատել է Ռումինիայի հատուկ հետախուզական ծառայության հետ՝ իրեն հասանելի դարձնելով որպես կրկնակի գործակալ։ Այդ պատճառով նա մշտական կապի մեջ է եղել Բուխարեստում Գերմանիայի դեսպանատան հետ։ Նրա դիրքն այնտեղ պետք է կարևորվեր 1940-1941 թվականներին, երբ Երկաթե գվարդիան ստեղծել է ֆաշիստական ոճի Ազգային լեգեոնական կառավարություն։ Լեկկան մանևրում էր Գերմանիայի կողմից հաստատված քաղաքական առաջնորդ գեներալ Իոն Անտոնեսկուի կողքին՝ տապալելով երկաթե գվարդիայի նախարարներին։ Իր շփումների միջոցով նա հավաքել է տեղեկություններ, որոնց մասին նացիստական պաշտոնյաներն աջակցում էին գվարդիային, և այն փոխանցել է Անտոնեսկուին։ Ըստ իր իսկ վկայությունների՝ Լեկկան իր ուշադրությունը կենտրոնացրել է Կուրտ Գայսլերի վրա՝ *[[ՍՍ (կազմակերպություն)|Շուտցշտաֆելի]]՝* պահակախմբի հետ։ Լեկկան հետևում էր, թե ինչպես էր գվարդիան պատրաստվում Անտոնեսկուին հեռացնելու համար։ Նա պնդում էր, որ Գայսլերի խնդրանքով գվարդիայի լեգեոնական ոստիկանությունը զինված էր մոտավորապես 5000 Walther PPS հրացաններով (Բեռլինի ոստիկանության ավելցուկ) և առաջարկել է, որ Բուխարեստի կանոնավոր ոստիկանության պետը՝ պահակ Շտեֆան Զավոյանը, ազդել է Գայսլերի վրա՝ ստիպելով նրան չվստահել Անտոնեսկին։ Լեկկան նաև պնդում էր, որ Ջիլավայի կոտորածը, որի ընթացքում գվարդիան մաքրել է իր քաղաքական թշնամիներին, հրահրել է Գեյսլերը։ Այս պատմությունը հակասում է այլ տեղեկությունների, ըստ որոնց՝ գվարդիան կամավոր վրեժխնդիր էր լինում իր սպանված հիմնադիր կապիտան Կոռնելիու Զելեա Կոդրեանուի նկատմամբ։

Այս ինտրիգները 1941 թվականի հունվարի գվարդիայի լեգեոնական ապստամբության նախաբանն էին։ Հեղաշրջման փորձը ճնշվել է *կոնդուկտորի* կողմից, որը գործել է Ադոլֆ Հիտլերի թույլտվությամբ։ Հաղթող Անտոնեսկուն հրամայել է Լեկկային կապվել Գերմանիայի նոր դեսպան Մանֆրեդ Ֆրեյհեր ֆոն Կիլինգերի հետ և տեղեկացնել նրան Գայսլերի այլախոհության մասին։ Լեքկան կատարել է իր առաջադրանքը, բայց դա արել է նկատելի դժկամությամբ։ Քիլլինգերը հաճելիորեն տպավորված էր Լեկկայի համագործակցային դիրքորոշմամբ։ Երկուսն էլ ընկերացան, և Քիլինգերը նույնիսկ օգնել է Լեկկայի կարիերայի առաջընթացին։

Կարճ ժամանակում Անտոնեսկուն շրջվել է ռումինական հրեաների դեմ՝ ընդլայնելով երկաթե գվարդիայի կողմից հավանած հակասեմիտական քաղաքականությունը։ Այսպիսով, Ռադու Լեկկան խճճվել է հակասեմիտական ինտրիգում, որը բռնկել է 1941 թվականի հունիսին Յասիի զանգվածային ջարդը։ 1950-ականներին իր բանտարկության և Securitate-ի գաղտնի ոստիկանության կողմից հարցաքննվելու ընթացքում Լեկկան կոտորածի վերաբերյալ որոշ չստուգելի պնդումներ արեց։ Սրանք վկայում են սպանությունների մասին առաջին ձեռքից իմացության մասին, և փորձ է արվում մեղքը շեղել գերմանական ստորաբաժանումների վրա, որոնք այն ժամանակ իբր ներկա էին այդ տարածքում։ Նաև, ըստ Լեկկայի զեկույցների, Անտոնեսկուն տեղյակ չէի եղել ջարդի մասին, քանի որ այն տեղի է ունեցել, և դա արագորեն դատապարտել է այն, երբ այն դարձավ նորություն։ Այնուամենայնիվ, ջարդերի փաստաթղթերը ցույց են տալիս, որ Յունիու (Յունիուս, Յունիուս) Լեկկան, ով աշխատել է Եվգեն Կրիստեսկուի օրոք Ռումինիայի հատուկ հետախուզական ծառայությանում, մեծ դեր է ունեցել խաղալու սպանությունների շարքը պլանավորելու գործում։ Յունիուն հավանաբար եղել է Ռադու Լեկկայի ազգականն էր։

### Կենտրոնական հրեական գրասենյակի հիմնում
[մինի|370x370փքս|''[ՍՍ (կազմակերպություն)|Schutzstaffel* տղամարդիկ ձերբակալում են ռումինացի հրեաներին (դեկտեմբեր 1941)]]
1941 թվականի վերջին Ռադու Լեկկան նշանակվել է հրեական գործերի հանձնակատար և նորաստեղծ Կենտրոնական հրեական գրասենյակի վերահսկիչ։ Այս առաջընթացը կարող էր պայմանավորված լինել Քիլինգերի բարեհաճությամբ։ Կենտրոնական հրեական գրասենյակ-ի ստեղծումը Լեկկային առաջարկված միջոց էր նացիստական հատուկ բանագնացների կողմից, ովքեր ցանկանում էին Ռումինիային ներգրավել իրենց համաեվրոպական *վերջնական լուծման* նախագծում։ Գուստավ Ռիխտերը՝ բանակցություններին անմիջականորեն ներգրավված գերմանացի պաշտոնյան, հույս ուներ, որ Կենտրոնական հրեական գրասենյակը կգործի որպես *Յուդենրատ*՝ ապահովելու հրեական համայնքի ավագ ղեկավարների համապատասխանությունը։ Լեկկան սերտ կապի մեջ է եղել ինչպես Ռիխտերի, այնպես էլ Քիլինգերի հետ՝ ստեղծելով կապի ուղիներ, որոնք տանում էին Քիլլինգերից մինչև կոնդուկտոր Անտոնեսկու և Ռումինիայի փոխնախագահ Միխայ Անտոնեսկու։

Ռիխտերն էր նաև, որ Լեկկային առաջարկել է, որ Նանդոր Գինգոլդը, որը հրեա բժիշկ և կրոնափոխ հռոմեական կաթոլիկ է, նշանակվի Կենտրոնական հրեական գրասենյակ Կենտրոնական կոմիտեի գլխավոր քարտուղար։ Լեկկայի անձնական ընտրությունը Կենտրոնական հրեական գրասենյակ նախագահի համար եղել է Հենրիկ Սթրեյթմանը՝ միջպատերազմյան ժամանակաշրջանի նշանավոր և ընտրողական լրագրող։ Սթրեյթմանը ակամա համագործակցող էր, ով կարծել է, որ համապատասխանությունը գոյատևման ճանապարհ է, և ում հանձնարարությունները հիմնականում արարողակարգային էին։ Գինգոլդը, որը ղեկավարել է Կենտրոնական հրեական գրասենյակ բյուրոկրատիան, իր նշանակումը հիմնավորել է տարբեր պայմաններով։ Նա կարծում էր, որ գրասենյակը կարող է ծառայել այլ ջարդերը հետաձգելու համար, և որ Հիտլերը պարզապես ցանկանում էր հրեաներին վտարել [[Լեհաստանի գերմանա-խորհրդային համատեղ օկուպացիա (1939–1945)|նացիստների կողմից օկուպացված Լեհաստան]], այնուհետև Եվրոպայից դուրս գտնվող տարածքներ։ Գինգոլդը չի նպաստել Մերձդնեստր տեղահանություններին, սակայն, ինչպես նշում է [[Միացյալ Թագավորություն|բրիտանացի]] պատմաբան Դենիս Դելետանտը, նա չի էլ առարկել։ Որպես «Հաստատակամ [[Հակակոմունիզմ|հակակոմունիստ]]», նա նայում էր, թե ինչպես է Անտոնեսկուսը տեղահանվածներին անվանում «կոմունիստական» գործակալներ։

Կենտրոնական հրեական գրասենյակ-ին  սկզբանե հանձնարարված էր առօրյա գործեր կատարել՝ վիճակագրական հետազոտություններ, հատուկ հարկեր կազմակերպում, օտարում, բարեկեցություն և ռումինական հրեաների քաղաքացիական զորակոչում (որպես [[Հայրենական մեծ պատերազմ|արևելյան ճակատում]] և գծերի հետևում ռումինական բանակի անվճար աշխատուժի մատակարարում)։ Արտաքսման ջանքերն ինքնին դեռ պատահական էին։ 1941 թվականի հոկտեմբերին Անտոնեսկուն խնդրել է Լեկկային ուսումնասիրել Դորոհոյ շրջանից արտաքսումների հարցը և հետաքննել տարագրվածների հարազատների բողոքները։ Լեկկան ուսումնասիրել է ընտրովի վերադարձի հնարավորությունը, բայց հանդիպել է [[Բուկովինա]]յի նահանգապետ Կորնելիու Կալոտեսկուի դիմադրությանը։

Լեկկայի մյուս առաջարկն այն էր, որ Կենտրոնական հրեական գրասենյակ-ն փոխարինի բոլոր հրեական քաղաքական մարմիններին։ Արդյունքում, 1942 թվականի հունվարին Անտոնեսկուն օրենքից դուրս է հանել ավանդական հրեական դաշնությունը, որը հիմնադրվել էր ակտիվիստ Վիլհելմ Ֆիլդերմանի կողմից։ Անտոնեսկուի հրամանը նաև խոչընդոտել է աճող [[Սիոնիզմ|սիոնիստական]] շարժմանը, որն իր մուլտիպլիկատոր ուներ Միշու Բենվենիստիին։ Բենվենիստիի սեփական զեկույցների համաձայն՝ Ռիխտերը և Կենտրոնական հրեական գրասենյակ-ն ուղղակիորեն շահագրգռված են եղել Ռումինիայի սիոնիստական կազմակերպությունների ոչնչացմամբ։ Գործնականում Կենտրոնական հրեական գրասենյակ-ն չի կարողացել վաստակել ռումինացի հրեաների մեծամասնության հարգանքը, և Լեկկան դիմել է Կենտրոնական հրեական գրասենյակ ղեկավարության խորհրդի անդամ դաշնության ակտիվիստներին և նույնիսկ որոշ հավատարիմ սիոնիստներին։ Երբ սիոնիստները սպառնում էին վերածվել հակագերմանական դիմադրության շարժման, Լեկկան դժկամությամբ տապալել է Ռիխտերի որոշ հակասիոնիստական միջոցներ։

Լեկկայի նոր առաքելությունները չհեռացրին նրան գերմանական շրջանակներից, և նա առաջին ձեռքից ականատես եղավ գերմանացիների աճող ներգրավվածությանը Ռումինիայի հակասեմական քաղաքականության մեջ։ Նա հայտնվել է իրադարձությունների կենտրոնում, երբ Հորստ Բոհեմը, որը ղեկավարում էր Բուխարեստի Կայսերական անվտանգության գլխավոր վարչություն մասնաճյուղը, հետաքննություն սկսել է Կիպլինգերի բյուրոկրատական աշխատանքի վերաբերյալ։ Դա Կայսերական անվտանգության գլխավոր վարչություն և Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարարության միջև կատաղի հակամարտության տեղական կողմն էր։ Բոհմեն, որը ցանկանում էր արագացնել Վերջնական լուծման նախագիծը, Լեկկան նկարագրում էր որպես ակնառու դաժանությամբ զբաղվող անձնավորություն, որը բարձր գնահատական էր տալիս Բոհեմիա-Մորավիայում իր նախկինում ահաբեկչության կառավարման համար։ Լեկկան պնդում էր, որ և՛ Քիլինգերը, և՛ *Շուտցշտաֆելի* ավագ պատվիրակ Ռիխտերը անհանգստացած էին Կենտրոնական հրեական գրասենյակ-ի հետ իրենց հարաբերությունների վերաբերյալ Բյոմեի հսկողությունից։ Նա գրում է, որ Բյոմեն երկու գործընկերներին էլ մեղադրել է մեղմության և ոչ կոմպետենտության համար՝ դրսևորելով այնպիսի ամբարտավանություն, որ ենթադրություններ են անում, որ ինքը հոգեկան հիվանդ է։ Կայսերական անվտանգության գլխավոր վարչության մասնաճյուղի իր զեկույցներից մեկում Բոհմեն մտահոգություն է հայտնել, որ Քիլինգերը կորցրել է Անտոնեսկուի հարգանքը, և որ ռումինացիների շրջանում Լեկկան միակն էր, ով դեռ հետաքրքրված էր, թե ինչ է ուզում ասել Գերմանիայի դեսպանը։ Ի վերջո, Բեմեի գրառումները զայրացրել են Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարար Յոախիմ ֆոն Ռիբենտրոպին, ով հասել է նրա նշանակմանը ՝ Քիլինգերին անախորժություններից ազատելով։

=== Շորթման մեխանիզմներ և ոչնչացման առաջարկներ ===
Սկսած 1942 թվականի սկզբից Լեկկան գլխավորել է շորթման նախաձեռնությունները։ Նա ստեղծել է հատուկ հրամանագրեր, որոնք պահանջում են բոլոր չաքսորված հրեաներին հատկացնել հատուկ դրամական միջոցներ էթնիկ ռումինացիների օգտին սոցիալական նպատակների համար։ Դեռևս հունվարին նա զեկուցել է Իոն Անտոնեսկուին, որ այս դրույթի թիրախում գտնվող մոտ 20,000 մարդիկ չունեն գումար և այդ պատճառով ենթարկվել են քրեական հետապնդման։ Լեկկան տեղեկացրել է, որ նման կույր խստությունը տապալել է տնտեսական նպատակը։ Հետևաբար, նա առաջարկել է (հաջողությամբ), որ ընդհանուր առմամբ 100 միլիոն [[Ռումինական լեյ|լեյ]] հավաքվի համայնքի ավելի հարուստ անդամներից և ուղղակիորեն անցնի Կենտրոնական հրեական գրասենյակի միջոցով։ Օգոստոսին նա մշակել է նախագիծ՝ 1,2 միլիարդ լեյ գանձելու այն հրեա ձեռնարկատերերից, ովքեր խնայվել էին « ռումինացումից», այն պատրվակով, որ դա կօգնի իրենց զորակոչված համակրոններին։ Նախագիծը հավանության է արժանացել Լեկկայի ղեկավարության կողմից, որը բարձրացրել է ևս 800 միլիոն Լեյի նշաձողը, որի կեսն ուղղվել է պետական բարեգործական կազմակերպությանը, որը ղեկավարում է Յոնա Անտոնեսկուի կինը՝ Մարիան։ Լեկկան այդ ժամանակ նաև մտածում էր հրեաների վտարման ենթակա տարածքներում չօգտագործված [[սինագոգ]]ների քանդման մասին։ Նա հակաստորագրել է արդյունքում առաջացած բեկորները վերամշակելու ծրագիր՝ որպես նյութեր Բուչեայի [[Ռումինական ուղղափառ եկեղեցի|ռումինական ուղղափառ]] եկեղեցու համար։

Մինչև 1942 թվականի սեպտեմբերը գերմանացի պաշտոնյաները կապվեցին Լեկկայի հետ Ռումինիայից, մասնավորապես Հարավային Տրանսիլվանիայից և Բանատից նացիստական ոչնչացման ճամբարներ պլանավորված փոխադրումների վերաբերյալ։ Նա հաստատել է, որ թե Իոնը, թե Միհայ Անտոնեսկուն համապատասխան թույլտվություններ են տվել և սկսել է հրահանգել ռումինական երկաթուղիների վարչակազմին։ Երկու պետությունների միջև կնքված համաձայնագիրը հայտարարվել է բավարարված  Կայսերական անվտանգության գլխավոր վարչության կողմից 1943 թվականի հուլիսին։ Կայսերական անվտանգության գլխավոր վարչության բյուրոկրատները տեղեկացրին, որ սեպտեմբերի 10-ից ռումինացի հրեաներին պետք է բռնի ճանապարհով տեղափոխեն [[Մայդանեկ|Լյուբլին (Մայդանեկ)]]։ Նախապատրաստությունները բուռն ընթացքի մեջ էին, երբ Իոն Անտոնեսկուն հետ վերցրել է իր համաձայնությունը։ Լեկկայի սեփական խոսքերով, նախագիծը մնացել է կասեցված «մինչև հարմար պահը»։

Հետազոտողները նշում են, որ նման կտրուկ փոփոխության պարադոքսալ պատճառը ռումինացիների ազգայնական ծրագիրն էր, ռումինացի քաղաքական գործիչներն իրենց օտարված էին զգում նացիստական Գերմանիայի կողմից Ռումինիայի ներքին գործերի մանր կառավարման պատճառով։ Ավելին, ըստ [[Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ|ամերիկացի]] պատմաբան Մոնթի Նոամ Պենկովերի, Լեկկան Գերմանիա այցելելիս իրեն «ծամածություն» է զգացել Ռիբենտրոպի ենթակաների կողմից։ Հակառակը, [[անգլիա]]ցի հետազոտող [[Դավիդ Չեզարանին|Դեյվիդ Սեզարանին]] խնդիրը գտնում է Կայսերական անվտանգության գլխավոր վարչության հետ, որը «աղետալիորեն չարաշահել է [Լեկկայի] մնալը»։ Սեզարանին վերահրապարակում է Ռիբենտրոպի օգնական Ֆրանց Ռադեմախերի զայրացած մեկնաբանությունները՝ մեղադրելով Կայսերական անվտանգության գլխավոր վարչությանը լկտիության և արձանագրությունը խախտելու մեջ։ Այլ աղբյուրների համաձայն, Լեկկան նաև անզգույշ հյուր էր, ով պնդում էր, որ խոսում է Ռումինիայի կառավարության անունից, բայց երբեք չի ստացել համապատասխան լիազորություններ իր ենթադրյալ առաքելության համար։

Բնաջնջման նախագիծը զուրկ էր գաղտնիությունից, և, հետևաբար, սաբոտաժի ենթարկվել է դրսից։ Վեգվարի բարոն Նեյմանը, բանատացի հրեա արդյունաբերող, վերագրվում է ռումինացի որոշ պաշտոնյաների խաբեությամբ և կաշառք տալու մեջ՝ կենտրոնացնելով իր ջանքերը Լյուբլին բոլոր փոխադրումները որքան հնարավոր է երկար ժամանակով հետաձգելու վրա։  Ըստ պատմաբան Վիկտոր Նեյմանի, բարոնի միջամտությունը միայն մի շարք հատվող իրադարձությունների մի մասն էր։ Դրանք ներառում են Բանաթի այլ հրեական համայնքի ղեկավարների կողմից կազմակերպված քարոզչությունը և պասիվ դիմադրության ջանքերը, ռումինական երկաթուղու աշխատակիցների դժգոհությունը, ռումինական [[Քաղաքացիական հասարակություն|քաղաքացիական հասարակության]] ներկայացուցիչների արդիական քննադատությունը (եպիսկոպոս Բալան, Յուլիու Մանիու) և, որոշ մասով, Անտոնեսկուի սեփական կասկածները պատերազմում հաղթելու Գերմանիայի կարողության մասին։ Այդ համատեքստում ռումինացի հրեա առաջնորդները նույնպես համերաշխություն հայտնեցին ռումինական հողի վրա թակարդված լեհ հրեաների հետ՝ համոզելով Լեկկային չհանձնել նրանց գերմանացիներին։

Քանի որ Լուբլինի նախագիծը փլուզվում էր, Լեկկան պարզեցնում էր իր ԵԽ գործունեության շորթման մասը։ 1943 թվականի մայիսին նա առաջարկել է հավաքել ևս 4 միլիարդ լեյ այն հրեաներից, ովքեր, ինչպես ասվում էր կառավարությանն ուղղված իր զեկույցում, «վայելում են առևտրի ազատությունը և ապրում են պատերազմից պաշտպանված»։ Լեկկան խոսել է իր ծրագրի մասին դեմ առ դեմ հանդիպման ժամանակ գլխավոր ռաբբի Ալեքսանդրու Շաֆրանի հետ, 1942 թվականի *Խանուկայի* մասին։ 1994 թվականին հարցազրույց տված Շաֆրանը հիշել է, որ Լեկկան իրեն «հարգալից» է վերաբերվել։ Նա հայտարարել է. «Ես կասեի, որ թեև կոռումպացված և երբեմն ըմպված, նա երբեմն իմ նկատմամբ կյանքի հավատարիմ ռումինացի բոյարի վերաբերմունք էր ցուցաբերում»։ Սաֆրանի խոսքով՝ Լուկկան ճնշում է գործադրում հրեաների վրա, որպեսզի նրանք ամբողջ ուժով վեր կենան արեւածագից, քանի որ «մեր զինվորները մահանում են ճակատում, իսկ նրանք մնում են տանը»։ Գլխավոր ռաբբին հակադարձել է, որ իր համայնքը երբեք չէր կարողանա իրեն թույլ տալ նման ծախսեր, Բայց Լեկկան պատասխանել է, որ Անտոնեսկուն անդրդվելի է և կրքոտ նախագծի նկատմամբ։

Այնուհետև Շաֆրանը, Ֆիլդերմանը և Բենվենիստին հրավիրվեցին այցելելու ԵԽ, որտեղ Լեքկան կրկին մանրամասնել է իր նախագիծը։ Թեև խոսելով «մեծ մեղմությամբ», նա սպառնաց բոլոր երեք տղամարդկանց անհապաղ ձերբակալությամբ. ծայրահեղ դեպքում Șafran-ը կարողացավ փոխել Լեկկայի կարծիքը։ Շորթման միջոցը դեռևս պաշտպանում էր Անտոնեսկուն, ով որոշում էր կայացրել, որ չներկայացնող հրեաներին անհապաղ արտաքսում են Մերձդնեստր։ Ֆիլդերմանը բարձրաձայն բողոքի ալիք բարձրացրել է և բախվել է հետևանքների հետ. նրան արտաքսեցին Մերձդնեստրի ճամբար։ Բենվենիստին ստանձնել է որպես բողոքի ցույցի առաջնորդ՝ դիմակայելով Լեկկային «երկար և դաժան քննարկման մեջ»։ Այն բանից հետո, երբ մասամբ հանդուրժված ռումինական ընդդիմադիր կուսակցությունները հրապարակեցին իրենց առարկությունները և անցան հրեական համայնքի կողմը, Անտոնեսկուն ստորագրել է Ֆիլդերմանի ազատ արձակումը։

=== Այլընտրանքներ, կոռուպցիա, քաղաքականության փոփոխություն ===
Այդ ժամանակ Ռադու Լեկկան ներգրավված էր Ռումինիայի կողմից վերահսկվող տարածքներից հրեաներին Պաղեստին տեղափոխելու բանակցություններում։ Սկզբում նրան դիմել է առաքելական նվիրակ Անդրեա Կասուլոն, ով խնդրել է նրան միջամտել և թույլ տալ Մերձդնեստրում գտնվող հրեա որբերին անվտանգ երթևեկել։ Հաղորդվում է, որ Լեկկեն համաձայնել է իրենց առաջին հանդիպմանը 1941 թվականի գարնանը, բայց մինչև սեպտեմբեր նման այլ միջոցներ չեն ձեռնարկվել, երբ Կասուլոն որոշել է ուղղակիորեն դիմել ղեկավարին։ Անտոնեսկուն մերժել է նրան՝ ասելով, որ իրեն չի տրամադրվել «ցանկալի երաշխիքներից» որևէ մեկը։

Նացիստների ճնշման համատեքստում, որոնք պահանջում էին Լեհաստանում ռումինական հրեաների ոչնչացումը, Լեկկան կազմակերպել է մոտ 3000 հրեաների փրկությունը և նրանց ուղարկումը Պաղեստին՝ 2 միլիոն Լեյի դիմաց։ 1943 թվականին Ռիխտերը նախազգուշացրել է Լեկկային, որ հավանություն չտա Ֆիլդերմանի ծրագրին՝ Տրանսիստրիայից Պաղեստին 4000-5000 որբ տեղափոխելու համար, չնայած դաշնակիցները հավանություն տվեցին նրանց տեղափոխմանը։ Ինքը ՝ Անտոնեսկուն, թույլատրել է որբերի տեղափոխումը միայն 1944 թվականին, երբ պարզ դարձավ, որ առանցքի տերությունները պարտվում են պատերազմում։ 1942-թվականի վերջին Լեկկան բանակցություններ սկսել է նաև մաքսանենգների և սիոնիստների հետ, ովքեր կազմակերպեցին «Ալիա Բեթ» շարժումը, ինչպես նաև Ֆիլդերմանը, Բենվենիստին և այլք։ Ռումինիայից Ալիայի վրա խաղադրույքը պետք է տեղի ունենար այն բանից հետո, երբ Լեկկան յուրաքանչյուր արտագաղթողի համար կստանա 200,000 լեյ։ Անտոնեսկուի համաձայնությունը ստանալուց հետո Լեկկան նույնիսկ Քիլինգերին տեղեկացրել է գործարքի մասին։ Նրա հաղորդումները տագնապ են առաջացրել Գերմանիայում և նախազգուշացում այն մասին, որ Բուլղարիայում բռնված հրեաները տեղում կձերբակալվեն։

Այդ ժամանակաշրջանի փաստաթղթերն ու վկայությունները վկայում են Լեկկայի կոռումպացվածության մասին։ Նրա ղեկավարությունն օգնել է որոշ ազդեցիկ քաղաքացիական ադմինիստրատորների և զինվորների, ովքեր հարստություն են կուտակել՝ վաճառելով իրենց սեփական հարկադիր աշխատանքի ազատումները։ Լեկկան հայտարարել է, որ ինքը գումար է հավաքել ոչ միայն Մարիա Անտոնեսկուի, այլև Միխայ Անտոնեսկուի և Կիլինգերի համար  Էմիլ Գիլեզանը (Ռումինիա), գործարար և կիսանկուղային ազգային գյուղացիական կուսակցության անդամ, նաև պատմել է, որ պարբերաբար կոմիսարին է վճարել Արդելեանա բանկում իր հրեա ծառայողների ապրուստի միջոցները պաշտպանելու համար։

Հաղորդվում է, որ հանձնակատարը շորթումից ստացված իր միջոցները տեղաբաշխել է չեզոք Շվեյցարիայում՝ Շվեյցարական ֆոլքսբանկում որը հետագայում մտել է Credit Suisse-ի կազմի մեջ)։ Այլ տվյալներով  նա փորձել է յուրացնել այն գումարները, որոնք նա կորզել է Պաղեստին պոտենցիալ ներգաղթյալներից, և 20 միլիոն լեյ է ստացել Յասում փրկվածներից՝ նրանց խոստանալով իր ներողամտությունը:1943 թվականի հուլիսին Լեկկան առաջարկել է հետաձգել Յասիում հրեական գերեզմանատան պլանավորված բռնագրավումը։ Նրա մեկնաբանություններն անտեսվել են քաղաքի հակասեմական տրամադրված քաղաքապետ Կոնստանտին Իֆրիմի կողմից, որի միակ զիջումն այս հարցում հրեական միաբանության հանձնարարությունն էր արտաշիրիմում իրականացնել։ Նույն թվականի սեպտեմբերին Անտոնեսկան նշանակվել է Լեկկային որպես գլխավոր հանձնակատար, իսկ նրա վարչությունը վերաինտեգրվել է աշխատանքի քարտուղարությանը։ Նույն ամիս Ֆրոմը հուշագիր է ուղարկել Լեկոյին՝ պահանջելով հրեաներին արտաքսել Յասայից Տրանսիստրիա կամ Ուկրաինայում Գերմանիայի ռայխսկոմիսարիատ։

Ի վերջո, 1943 թվականի նոյեմբերին, Արևելյան ճակատում տեղի ունեցած իրադարձությունների բեկումից հետո, Ռադու Լեկկան միացել է Անտոնեսկուի վերանայված նախագծին։ Դա վերջին րոպեին փորձ էր՝ ապահովելու Մերձդնեստրից տեղահանված անձանց գոյատևումն ու մարդասիրական պահպանումը Վիժնիցայի նոր ճամբարում (բացառությամբ նրանց, ում Անտոնեսկուն դեռ անվանում էր «կոմունիստական հրեաներ»)։ Մոտավորապես նույն ժամանակ Սերջիու Լեկկան գտնվել է Լիսաբոնում  քննարկելով դաշնակիցների առջև հնարավոր հանձնումը։

Ռադու Լեկկան Անտոնեսկուի նախագահությամբ մասնակցել է կառավարության նիստին, ղեկավարը հանձնարարել է Լեկկային միջոցներ և սննդամթերք հավաքել տեղահանված հրեաների համար, որոնք, նրա խոստովանությամբ, մահացել են «արագ տեմպերով»՝ վախենալով, որ իրենց կընկալեն որպես Հոլոքոստի ռումինական հանցագործությունների միակ մեղավոր։ Լեկկան հրաման ստացավ վերցնել իր իրերը Հին Թագավորության հրեաներից (որոնք, ըստ ինքը՝ Լեկկայի, արդեն 160 միլիոն լեյ էին հատկացրել այդ հատուկ գործողության համար), բայց կարճ ժամանակ անց Անտոնեսկուի հետ հանդիպման իր գրառումները ուղարկել է իր նացիստական ծանոթին։ Նրանց պատճենը՝ Լեկկայի կողմից հաստատված ծանոթագրված թարգմանությունը, գաղտնալսվել է Միացյալ Նահանգների բանակի կողմից և հրապարակվել պատերազմի ավարտից հետո։ Ըստ Լեկկայի մարգինալների՝ Մերձդնեստրում ողջ մնացած հրեաների թիվը 80,000 է՝ հակառակ նրա մյուս գործընկերների գնահատականներին (50,000-ից 60,000)։
[[Պատկեր:1944_Romanian_special_ID_for_Jews,_hand_initialed_by_Radu_Lecca_himself.jpg|մինի|Ռումինական հատուկ նույնականացման քարտ հրեաների համար 1944 թվականին, որն անձամբ ստորագրել է ինքը՝ Ռադու Լեկկան:]]
Նաև 1943 թվականի նոյեմբերին Լեկկան զիջել է վերահսկողությունը հրեաների հարկային եկամուտների 15%-ի նկատմամբ։ Այդ գումարը ԵԽ-ին վերադարձվել է որպես մարդասիրական օգնություն արտաքսված հրեաներին և զինվորական ծառայության զորակոչիկներին։ Նաև այն ժամանակ, ենթադրաբար Քիլինգերի համաձայնությամբ, Լեկկան կարողացել է հասնել Գուստավ Ռիխտերին հրեական բաժնում իր պաշտոնից ավելի կանոնավոր ոստիկանական աշխատանքի տեղափոխելուն՝ ասելով, որ «Ռիխտերն այլևս ղեկավարելու բան չունի կենտրոնական հրեական վարչությունում»։ Թեև Լեկկան գիտեր, որ Ռիխտերի լրտեսական ցանցը դեռ աշխատում է հրեական գործերի դեպարտամենտներում, նա կարծում էր, որ Ռիխտերը սպանության դրդապատճառ չունի։ Նա երիտասարդ էր, ուներ կին և երեխա, և նա գիտեր, որ եթե նա կորցնի իր պաշտոնը դեսպանատանը [դիվանագիտական սկանդալի պատճառով], ապա դա կարող է հանգեցնել նրա մահվան։ Այնուամենայնիվ, և Լեկկան, և Եվգեն Քրիստեսկուն հիշեցին, որ իր նոր կարգավիճակում Ռիխտերը 1944 թվականի հունվարին ձերբակալվել է մի քանի սիոնիստական առաջնորդների (Ֆիլդերմանի, Բենվենիստիի և այլոց), որոնց նա մեղադրել է Գերմանիայի դեմ դավադրության մեջ, նրանք բոլորն ազատ արձակվեցին հաջորդ ամիս, Երբ Միջազգային Կարմիր Խաչը հանդես եկավ նրանց օգտին։

=== Բանտարկություն և վերջին տարիներ ===
1944 թվականի վերջին՝ օգոստոսի 23-ին տեղի ունեցած հեղաշրջումից անմիջապես հետո, որը տապալել է Իոն Անտոնեսկուի ռեժիմը, Ռադու Լեկկան ձերբակալվել է նոր վարչակազմի կողմից։ Այս իրադարձություններին մասնակցած Ռումինիայի կոմունիստական կուսակցությունը կազմակերպել է Անտոնեսկուի և նրա հիմնական ֆունկցիոներների համատեղ պահպանումը Վոտրա Լումինասա թաղամասում գտնվող կոմունիստական ապաստարանում։ Ռումինիայի նոր կառավարությունը գերմանացիներին դուրս մղել է Բուխարեստից, և ներքին գործերի նախարար Աուրել Ալդեան համաձայնել է «Անտոնեսկի ընտանիքը» հանձնել խորհրդային խնամքի։ Ի տարբերություն իր գործընկերների, Լեկկան կարողացել է փախչել կալանքից մինչ դա տեղի ունենալը։ Համաձայն Կոմունիստական կուսակցության թերթի հոդվածի, նոյեմբերի 18-ին «գանգստեր Ռադու Լուպուն» թողել է իր ոստիկանական ուղեկցորդին և կորավ Բուխարեստում ամբոխի մեջ։ Նրան ձերբակալել են ռումինացի հետախույզները միայն չորս օր անց։
[[Պատկեր:Copii_din_Transnistria_1.jpg|մինի|351x351փքս|Մերձդնեստրում սովահար հրեա երեխան լուսանկարվել է մոտ 1943 թվականին:]]
Հանձնվելով Դաշնակից հանձնաժողովին, Լեկկան ձերբակալվել է խորհրդային օկուպացիոն ուժերի կողմից և ի վերջո տեղափոխվել խորհրդային տարածք։ 1945 թվականի հունիսին նա և Անտոնեսկուն տեղափոխվեցին [[Պետական անվտանգության մարմինների շենք Լուբյանկայում|Լուբյանկա շենքի]] խցեր։ Լեկկան բազմիցս հարցաքննվել է ՍՄԵՐՇ-ի գործակալների կողմից՝ նրանց տեղեկացնելով Ռումինիայում նացիստական ցանցի մասին։ «Կլիկա Անտոնեսկուի» կարգավիճակը, ներառյալ Լեկկան, դեռ քննարկվում էր դաշնակիցների միջև։ Հաղորդվում է, որ Միացյալ Նահանգների պետքարտուղարությունն առաջարկել է դրանք ներկայացնել Նյուրնբերգյան տրիբունալի առջև։ Սովետները վետո են դրել այս տարբերակի վրա 1946 թվականի ապրիլին։ Լեկկան Իոն Անտոնեսկուի, Քրիստեսկուի, Մերձդնեստրի նահանգապետ Գեորգե Ալեքսիանուի, գեներալ Կոնստանտին Պանտազիի և գեներալ Կոնստանտին Զ. Վասիլիուի հետ միասին վերադարձվել է Ռումինիայի կալանքի տակ։

Այնուհետև Լեկկան 1946 թվականին Անտոնեսկուի դատավարության համախոհն էր Ժողովրդական տրիբունալի կողմից՝ [[պատերազմական հանցագործություն]]ների, խաղաղության դեմ հանցագործությունների և [[Պետական դավաճանություն|դավաճանության]] մեղադրանքներով, և մայիսի 17-ին դատապարտվել է մահապատժի։ Բուն դատավարության ընթացքում Լեքկան հատկապես բացասական կերպարի թիրախ է դարձել *Scinteia* ամսագրում որը նրան բնութագրել է որպես «սև-կապտույտ դեմքով» մարդ։ Լեկկան օգտվել է բողոքարկման իր իրավունքից՝ հակիրճ դիմելով Ռումինիայի թագավոր Միխայիլ I-ին։

Մայիսի 31-ին նրա դատավճիռը, ինչպես Կրիստեսկուի և Վասիլիուի դատավճիռը, փոխարինվել է ցմահ հարկադիր աշխատանքի՝ թագավորի կողմից արձակված հատուկ հրամանագրով։ Մի քանի աղբյուրներ նշում են, որ, հայտարարելով ներում շնորհելու մասին, Միխայիլ I-ը պատասխանել է կոմունիստների կողմից ղեկավարվող Պյոտր Գրոտի կաբինետի խնդրանքներին։ Կառավարությունը վկայակոչել է «ազգային շահերը», կամ ավելի կոնկրետ՝ «մեր երկրի կարևորագույն շահերը հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը»։  Այնուամենայնիվ, ըստ պատմաբաններից մեկի մեկնաբանության, դեռևս պարզ չէ, թե արդյոք Միխայիլ թագավորը պարզապես ստորագրել է Գրոզայի առաջարկը, թե՞ նա ավելի ակտիվ մասնակցություն է ունեցել որոշման մեջ։

1948 թվականի մայիսին՝ Ռումինիայի հանրապետություն հռչակվելուց մի քանի ամիս անց, Լեկկան կանգնել է նոր մեղադրանքի դեմ՝ [[Մետաղադրամների մետաղներ|մետաղադրամների]] և արտարժույթի առևտրի սահմանափակումները խախտելու համար։ Նա մեղավոր է ճանաչվել ապօրինի եկամուտների մեջ՝ նման իրեր թաքցնելու համար, այդ թվում՝ 3477 ոսկի և 12 կիլոգրամանոց ոսկի։ Ապրանքներն առգրավվել են։ Լեքկան տուգանվել է ևս 4000 լեյով և անվանականորեն 2 տարի ավելացվել է նրա բանտարկության ժամկետին։ Լեկկան մինչ այդ պահվում էր Ջիլավայի բանտում՝ փաստաբան-քաղաքական գործիչ Աուրելիան Բենտուուի և գրականագետ Նիկոլա Շտայնհարդտի հետ միասին։ Ասում են, որ Շտայնհարդտի հրեական ծագումը և նրա ձախ հայացքները սթրեսային գործոն են եղել Լեկկիի համար։ Ինչպես նշել է Սթայնհարդը, Լեկկան անդամալույծ է մնացել [[թութք]]ի անփույթ վիրահատությունից։

Սեկուրիտատում կալանքի տակ գտնվելիս հրեաների գործերի նախկին հանձնակատարը մի քանի հարցաքննությունների է ենթարկվել։  Նրա գրավոր հայտարարությունները պահվում էին փակի տակ, հատուկ թղթապանակներում։ Ռումինական ծագումով իսրայելցի պատմաբան Ժան Անսելը ենթադրում է, որ Սեկուրիտատեն շահագրգռված էր, որ Լեկկան ստեղծի Ռումինիայում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի պատմության իր տարբերակը։ Սեկուրիտատեն, նշում է Անսելը, կիսում էր Լեկկայի նպատակը՝ շեշտը դնելով հեռացնել Հոլոքոստին Ռումինիայի մասնակցությունից։

Ռադու Լեկկան տեղափոխվել է Այուդա բանտ 1958 թվականին։ Այուդի «Զարկա» հիվանդանոցում նրա բուժող բժշկի խոսքով՝ կաթվածը տարածվել է նրա մարմնի այլ մասերում և, ի վերջո, ազդել նրա խոսքի վրա։ Այն բանից հետո, երբ նրա բանտարկությունը կրճատվել է մինչև 18 տարի 6 ամիս, Լեկկան ի վերջո ազատվել է բանտից 1963 թվականին և շուտով սկսել է գրել իր հակասական հուշերը։  Ըստ տեղեկությունների, Լեկկան, հավանաբար, Սեկուրիտատեի ցուցումով, փորձել է հայրենադարձել իր շվեյցարական կարողությունը.ենթադրվում է, որ Շվեյցարիայի ժողովրդական բանկը մերժել է նրա խնդրանքը ՝ պատճառաբանելով, որ այդ ժամանակից ի վեր հաշիվների տվյալները ոչնչացվել են։

== Ազդեցություն ==
1989 թվականի հեղափոխությունից հետո, որի արդյունքում տապալվել է կոմունիզմը, Լեկկայի հուշերը տպագրվեցին վերջերս հիմնադրված ազգայնական «Editura Roza Vânturilor» հրատարակչությունում՝ «Eu i-am salvat pe evreii din România» («Ես եմ փրկել ռումինացի հրեաներին») վերնագրով։  Հրատարակությունը հիմնված է նաև Սեկուրիտատեի ցուցմունքների վրա, և, ըստ Անսելի, հետկոմունիստական Սոցիալ-դեմոկրատական և ազգայնական իշխանությունները հատուկ մտահոգություն են հայտնել գիրքը հասանելի դարձնելու համար։ Գրքում տեղ գտած կոնկրետ միակողմանի հայտարարությունների շարքում կա մեկը, ըստ որի ռասիստ սոցիոլոգ Սաբին Մանուիլան լրտեսել է Միացյալ Նահանգների օգտին։ Լեկկան նաև պնդել է, որ Յաննոս Պանդելիսը և Կոնստանտին Բուրսանը, ովքեր Պաղեստին տեղափոխությունների վերաբերյալ քննարկումներում ներկայացնում էին սիոնիստական կողմը, Միացյալ Թագավորության և Գերմանիայի կրկնակի գործակալներն էին։ Պատմաբան Օտմար Տրաշկան Լեկկայի գիրքն անվանել է «չափազանց հակասական, երբ խոսքը վերաբերում է գիտական ճշմարտությանը», բայց նշել է, որ այն կարող է ճշգրիտ լինել Ռումինիայում նացիստական բանագնացների հիերարխիայի, 1940-ականների սկզբին «երկաթե գվարդիայի» հետ նրանց շփումների և, մասնավորապես, Բուխարեստում Կուրտ Գայսլերի գործունեության մասշտաբների նկարագրության մեջ։

Լեքկայի որոշ պնդումներ Անտոնեսկուի դիրքորոշման վերաբերյալ ռումինական հրեաների նկատմամբ փոխանցվել են Շտայնհարդտի *Jurnalul fericirii* («Երջանկության օրագիր») գրքում, որը հիմնականում կոմունիստական բանտարկության հիշողություն է։ Պատմաբան և Շտայնհարդտի կենսագիր Ջորջ Արդելեանը սա նկարագրում է որպես խնդրահարույց ասպեկտ, քանի որ [[Լիբերալիզմը և արմատականությունը Ռումինիայում|լիբերալ]], [[Եվրոպիզմ|եվրոպագետ]] և մասամբ հրեա Շտայնհարդը վերանայում էր իր նախկին դիրքորոշումը պատերազմի ժամանակաշրջանում հակասեմիտիզմի վերաբերյալ (որի զոհը նա նույնպես էր) և հիմնավորելով իր նոր հիացմունքը։ Անտոնեսկուն կասկածելի ապացույցների մասին Արդելեանուն ասել է. «միայն մեջբերել Ռադու Լեկկային նշանակում է հայտնվել խոցելի [հետազոտական] մատենագրությամբ»։

Ավելի շատ հակասություններ են առաջանում Լեկկայի շորթման միջոցների և դրանց հնարավոր վերականգնման խնդրի շուրջ։ Շվեյցարիայի ժողովրդական բանկի ղեկավարությանն աջակցել է համաշխարհային հրեական կոնգրեսը։ Հաղորդվում է, որ 1996 թվականին շվեյցարական բանկիրների ասոցիացիան նրան մեղադրել է ռումինական հրեաներից Ռադու Լեկկայի շորթած փողի մասին տվյալները թաքցնելու մտադրության մեջ։

== Ծանոթագրություններ ==
<references responsive="1"></references>

== Գրականություն ==
*[https://web.archive.org/web/20070629095556/http://www.inshr-ew.ro/pdf/Final_Report.pdf *Final Report*] of the Wiesel Commission|International Commission on the Holocaust in Romania, Polirom, Iași, 2004. 
*Jean Ancel, *Preludiu la asasinat. Pogromul de la Iași, 29 iunie 1941*, Polirom, Iași, 2005. 
*Mișu Benvenisti, *Sionismul în vremea prigoanei. Publicat în Viața Evreească, Nr. 7-8-9-10*, Imprimeriile Independența, Bucharest, 1944
* Stelean-Ioan Boia, [http://www.revista-studii-uvvg.ro/files/revista_VI_2.pdf "Holocaustul evreilor din Transilvania de Sud între anii 1940-1944"], in the Vasile Goldiș West University of Arad *Studii de Știință și Cultură*, Nr. 2 (17), June 2009, p.&nbsp;73-79
*Dennis Deletant, *Hitler's Forgotten Ally: Ion Antonescu and His Regime, Romania, 1940-1944*, Palgrave Macmillan, London, 2006. 
*Mariana Hausleitner, "Auf dem Weg zur »Ethnokratie«. Rumänien in den Jahren des Zweiten Weltkrieges", in Christoph Dieckmann, Babette Quinkert, Tatjana Tönsmeyer (eds.), *Kooperation und Verbrechen: Formen der »Kollaboration« im östlichen Europa, 1939-1945. Beiträge zur Geschichtes des Nazionalsozialismus 19*, Wallstein Verlag, Göttingen, 2005, p.&nbsp;77-112. 
*Dan Amedeo Lăzărescu, Andrei Goldner, "Opțiuni în politica externă", in Ion Solacolu (ed.), *Tragedia României: 1939-1947. Institutul Național pentru Memoria Exilului Românesc: Restituiri I*, Editura Pro Historia, Bucharest, 2004, p.&nbsp;67-76. 
*Monty Noam Penkower, *The Jews Were Expendable: Free World Diplomacy and the Holocaust*, Wayne State University Press, Detroit, 1988. 
* Ottmar Trașcă, [http://www.history-cluj.ro/Istorie/anuare/AnuarBaritHistorica2007/22OTrasca.pdf "Atașații de poliție SS de pe lângă Legația Germană din București și influența activității lor asupra evoluției relațiilor româno-germane, 1940-1944"] , in *Anuarul Institutului de Istorie George Barițiu, Series Historica'', 2007, Romanian Academy, George Barițiu Institute of History, p.&nbsp;320-383

 
Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:Լրտեսության մեջ մեղադրվող անձինք
Կատեգորիա:Հոլոքոստի ժխտում
Կատեգորիա:Ռումինացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռումինացի քաղծառայողներ