Կաշյապա (հինդուիզմ)

**Կաշյապա** (), վեդայական և հինդուիստական դիցաբանության մեջ Աստվածային իմաստունը (Ռիշի), «Ռիգվեդա» մի քանի օրհներգերի հեղինակ։ Համարվում է աստվածների, դևերի և շատ այլ արարածների հայր։

Քաշյապան սովորական հին անուն է, որը վերաբերում է հին հինդուական և բուդդայական տեքստերում տարբեր անհատականությունների բազմությանը։

## Դիցաբանության մեջ
Ըստ «Մահաբհարաթա» ՝ Քաշյապայի հայրը Մարիչին էր ՝ Բրահմայի տասը հոգևոր որդիներից մեկը։ Ուստի իմաստունի անուններից մեկը Մարիչի հովանավորն է։ Կաշյապան հայտնվել է Կարդամայի և Դևահուտիի դստեր ՝ կոլայի հետ Մերիի ամուսնությունից։ Բայց արդեն Ռամայանայում Քաշյապան կոչվում է Մարիչիի կրտսեր եղբայր և, Հետևաբար, Բրահմայի որդի։ Պուրանում հանդիպում են ռիշիի ծագման երկու տարբերակները։

«Շատապատա-բրահմաններ» տեքստում Քաշյապան նույնացվում է կրիայի հետ, որի կերպարը Պրաջապատին ընդունել է աշխարհի ստեղծման ժամանակ, և, համապատասխանաբար, բոլոր կենդանի էակները համարվում են նրա սերունդ։ Հետագայում նա ընդգրկվեց յոթ հին իմաստունների (սապտարիշի) շարքում։

«Մահաբհարատան» և ավելի ուշ աղբյուրները հայտնում են, որ Քաշյապան ամուսնացել է Դաքշայի 13 (երբեմն 8, 10 կամ 21) դուստրերի հետ։ Հենց այս ամուսնությունից է, ըստ լեգենդի, առաջացել բոլոր կենդանի էակները։ Այսպիսով, Ադիտիից և Քաշյապայից առաջացել են 33 աստվածություններ (12 ադիտև, 8 վասու, 11 ռուդր և Աշվինա), այդ թվում ՝ Վամանը ՝ որպես Վիշնուի և Վիվասվատի ավատար։ Վերջինիս որդուց ՝ Մանուից, մարդիկ են առաջացել։ Երբեմն հետնորդների թվում կոչվում են միայն 12 ադիտյաններ, որոնք իրենց հերթին արդեն ծագում են տվել մնացած աստվածներին։ Դիթիի կնոջից հայտնվեցին դեյթին, Վինատա-Գարուդաից և Արունայից, Կադրու-նագիից, Դանու-դանավայից, Մունի-ապսարայից և այլն։ Ռիշին այս կերպ դարձավ բոլորի հայրը և, հետևաբար, երբեմն որոշ տեքստերում կոչվում է Պրաջապատի։

Համարվում էր նաև Ռամայի և Պարաշուրամայի քահանա։ Վերջինս, ոչնչացնելով բոլոր քշատրիաններին, ամբողջ երկրի վրա իշխանությունը փոխանցեց հենց Քաշյապեին, որը կանգնած էր բոլոր քահանաների գլխին։

## Կաշյապային վերագրվող տեքստեր
Քաշյապան հարգված է հինդուական ավանդույթի մեջ, և միջնադարում կազմված բազմաթիվ լեգենդների և տեքստերի հեղինակությունը հարգանքով վերագրվում է նրան հինդուական տարբեր ավանդույթներում։ Նրա անունով և նրան վերագրվող որոշ տրակտատներ ներառում են։

* Կաշյապա-սամխիտան, որը կոչվում է նաև Վրիդադջիվակիա Տանտրա կամ Ջիվակիա Տանտրա, այուրվեդիկ մանկաբուժության, գինեկոլոգիայի և մանկաբարձության ձեռնարկ է։ Լրամշակվել է Վատսիաի կողմից։ Տրակտատը գրված է որպես ուսումնական ուղեցույց բժշկական իմաստուն Քաշյապայի և Վրիդհաջիվակա անունով նրա աշակերտի միջև և հիմնականում վերաբերում է նորածինների խնամքին և մանկական հիվանդություններին։
* Քաշյապա-ջնանա Կանդա կամ Քաշյապայի իմաստության գիրքը 9-րդ դարի վայշնավիզմի ավանդույթի տեքստ է։
* Կաշյապա-դհարմասուտրան, հավանաբար, հնագույն տեքստ է, բայց այժմ համարվում է կորած։ Տեքստի գոյության մասին են վկայում միջնադարյան Հնդիկ գիտնականների մեջբերումները։
* Կաշյապա-սանգիտան, հավանաբար, ևս մեկ նույնքան կորած հին տեքստ է։ Սա երաժշտության մասին տրակտատ է, որը մեջբերում է շիվաիզմի հետևորդը և ադվայտա Աբինավագուպտան, որում նա մեջբերում է իմաստուն Կաշյապայի բացատրությունը յուրաքանչյուր ցեղի և բհավայի Վինի յոգայի մասին։ Հինդուական երաժշտության մեկ այլ հին հետազոտող ՝ Հրդանյանգամա անունով, նշում է Քաշյապայի ներդրումը ալանկարայի տեսության մեջ (երաժշտական նոտաների զարդեր)։
* Կաշյապա Շիլպան, որը կոչվում է նաև Ամսումադ-ագամա, Կաշյապիա կամ Silpasastra Kashyapi, սանսկրիտական տրակտատ է ճարտարապետության, պատկերագրության և դեկորատիվ արվեստի վերաբերյալ, որը հավանաբար ավարտվել է 11-րդ դարում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առասպելական կերպարներ
Կատեգորիա:Դիցաբանական կերպարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էպոսների կերպարներ
Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հինդուիզմ
Կատեգորիա:Սանսկրիտ եզրույթներ