open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Պահեստներ

**Պահեստներ**, շենքեր և կառույցներ, որոնք նախատեսված են նյութերի, հումքի, սարքավորումների, արտադրանքի և այլ իրերի պահպանման համար։ Լինում են բազային, արտադրական, առևտրաարտադրական, առևտրական, փոխաբեռն ման, բաշխման, ունիվերսալ, մասնագիտացված։ Կառուցվում են հիմնական բեռնահոսքերի ուղիներում, անծածկ՝ բաց տարածություններում, կիսածածկ՝ միա և բազմահարկ, ծածկով (վերգետնյա, կիսա֊ստորգետնյա, ստորգետնյա)՝ միա և բազմահարկ, ջեռուցվող և չջեռուցվող։ Հատային կամ փաթեթավորված բեռները պահպանվում են դարսակներում և դարակաշարերում, հեղուկը՝ մետաղե կամ երկաթ բետոնե ռեզերվուարներում, սորուն նյութերի պահպանման համար կառուցվում են անծածկ կամ ծածկով, իսկ հացամթերքների, ցեմենտի և արժեքավոր այլ նյութերի համար՝ սիլոսային պահեստներ։ Պահեստներում կիրառվում են կոնվեյերներ, էլեկտրա և ավտո ամբարձիչներ, կռունկ-դարսակներ են։ Դրանցում հաճախ իրականացվում են նախապատրաստման և արտադրական որոշ օպերացիաներ (կոմպլեկտավորում, կշռաբաշխում և այլն)։

Կատեգորիա:Պահեստներ
Հեմերա

**Հեմերա** ( [hɛ ː Mera] *օր*) Հին հունական դիցաբանության մեջ օրվա մարմնացումն էր, Սկզբնական աստվածություններից մեկն էր։ Նա ցերեկվա, օրվա ժամանակի, օրվա լույսի աստվածուհի է, ըստ Հեսիոդի՝ Էրեբոսի և Նիկտայի (գիշերվա աստվածուհի) դուստրն է։ Հեմերան նշված է **Cicero**-ի *De Natura Deorum*, որտեղ տրամաբանորեն որոշված է, *Dies*ը (Հեմերա) աստված է այն դեպքում, եթե Ուրանոսն էլ աստված է։

* Բանաստեղծ Բաքիլիդեսը նշում է, որ նրա ծնողները Կրոնոսն և Նիկտա են 
* Սակայն Հիգինոսը նշում էր, որ նրա մայրը / հայրը եղել է Քաոսը, իսկ Նիկտան՝ քույրն էր։
* Ըստ Ալոմանի՝ Էրեբոսի դուստրն է։

Հեմերան, նրա եղբայր Եթերի (Լույս) համ՝ կին, համ՝ քույրն է եղել, չնայած վերջինն ոչ մի դեր չի խաղացել նրա պաշտամունքի մեջ։ 
Ըստ Հիգինոսին նրա երեխաներն էին՝ Ուրանոսը, Գեան և Տարտարոսը, Սկզբնական աստվածություններ, բայց Հեսիոդը նշում է միայն Տալլասային։

Համաձայն Հեսիոդի *Թեոգոնիա*ին, Հեմերան լքում է Տարտարոսը, երբ Նիկտան գալիս է, իսկ երբ Հեմերան վերադառնում է, Նիկտան է հեռանում.
:"Երբ Հեմերան է իջնում է տուն, Նիկտան է  դուրս է գալիս։"

Պավսանիասցին կարծես շփոթում նրան Էոսի հետ, երբ ասում է, որ նա (Էոսն) է փախցրել Կեփալոսին և իրենից ծնել Փաեթոնին։ 
Պավսանիասցին Աթենքի արքայական սյունասրահի կղմինդրի ծածկի վրա պատկերված Էոսին, Կեֆալոսի հետ, նույնականացմում է Հեմերային հետ։ Նա կատարում է այդ նույնականացումը կրկին Ամիկլայում և Օլիմպիայում (որտեղ համարվում է Մեմնոսի մայրը), հիմնվելով Էոսի արձանների և նկարազարդումների վրա։
* Հռոմեական պանթեոմում հայտնի էր **Դիես** անվամբ։ 
* Համարվում էր Հելիոսի ուղեկիցը։

### Այլընտրանքային անվանումների ուղղագրությունը

### Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Theoi Project - Հեմերա

Կատեգորիա:Հին հունական աստվածներ
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով
Թոմաս Մորգան

**Թոմաս Հանտ Մորգան** (, ), ամերիկացի կենսաբան, գենետիկայի հիմնադիրներից, ԱՄՆ-ի ազգային ԳԱ պրեզիդենտ (1927-1931)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Կենտուքիի (1886) և Ջ․ Հոփքինսի (1891, Բալթիմոր) համալսարանները։ Եղել է Բրին-Մորի Կանանց կոլեջի (1891-1904) և Նյու Յորքի Կոլումբիայի համալսարանի (1904-1928) պրոֆեսոր, Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտի կենսաբանության լաբորատորիայի ղեկավար (1928-1945)։ Սկզբնական աշխատանքները վերաբերում են փորձարարական սաղմնաբանությանը, կենդանիների օրգանիզմի ռեգեներացիայի և սեռի որոշման հարցերին։ 1910 թվականից ուսումնասիրել է մուտացիաների ժառանգումը գենետիկական նոր օբյեկտի՝ դրոզոֆիլ պտղաճանճի մոտ։ Դրա հիման վրա Մորգանը փորձնականորեն հիմնավորել է (աշխատակիցների հետ) ժառանգականության նյութական հիմքի մասին պատկերացումները և վերջնականորեն ապացուցել ու ավարտել ժառանգականության քրոմոսոմային տեսությունը։ Մորգանի և նրա աշխատակիցների կողմից հաստատված գենի շղթայակցման և կրոսինգովերի օրինաչափությունները բացահայտեցին Մենդելի օրենքների բջջաբանական մեխանիզմները և խթան հանդիսացան բնական ընտրության տեսության գենետիկական հիմքերի մշակման համար։ Մորգանը նոբելյան մրցանակի դափնեկիր է (1933), ԽՍՀՄ ԳԱ պատվավոր անդամ 1932 թվականից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Բժշկության կամ ֆիզիոլոգիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կենդանաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ոչ գեղարվեստական գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գենետիկներ
Մորդվական լեզուներ

**Մորդվական լեզուներ** (), **[[մոկշաներեն|մոկշամորդվերեն]]** (մոկշաներեն) և **[[էրզյաներեն|էրզյա-մորդվերեն]]** (էրզյաներեն), պատկանում են ուգրա-ֆիննական լեզվաընտանիքի վոլգա-մերձբալթյան խմբին։ Խոսվում են ՌԴ Մորդովիայի, Բաշկորտոստանի, Թաթարստանի, Չուվաշիայի հանրապետություններում, Նիժնի Նովգորոդի, Օրենբուրգի և այլ մարզերում։ Խոսողների թիվը՝ մոտ 432 հազար (2010)։ Ձևաբանական համակարգը կցական է։ Գոյականն ունի 3 հոլովում, 10 հոլով, բայը՝ 2 խոնարհում, 7 եղանակ։ Բառակազմության մեջ մեծ դեր ունեն ածանցումն ու բառաբարդումը։ Բառապաշարի մեջ շատ են թուրքաբանություններն ու ռուսաբանությունները։ Գրական մորդվական լեզուները ձևավորվել են 20-րդ դարի 30-ական թվականներին։ Այբուբենը՝ նախ լատինագիր, ապա՝ ռուսագիր (18-րդ դարի կեսերից)։

Կատեգորիա:Մորդվական լեզուներ
Կատեգորիա:Մորդովիա
Ազատության հրապարակ (Երևան)

**Ազատության հրապարակ**, հայտնի է նաև որպես **Օպերայի հրապարակ**, մինչև 1991 թվականը **Թատերական հրապարակ**, հրապարակ Երևանում, Կենտրոն վարչական շրջանում։ Քաղաքի հասարակական կենտրոններից մեկը։ Հանրապետության հրապարակի հետ միասին քաղաքի երկու գլխավոր հրապարակներից մեկն է։ Ազատության հրապարակը հարում է Օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի շենքի հարավային ծայրին։ Հրապարակի մյուս սահմաններն են Տերյան և Թումանյան փողոցները և Մաշտոցի և Սայաթ-Նովայի պողոտաները։

## Պատմություն
Հրապարակը կառուցվել է Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի շենքի հետ միասին։ Ալեքսանդր Սպենդիարյանի գերեզմանը գտնվում է հրապարակը շրջապատող պուրակում։

1957 թվականին հրապարակում տեղադրվել են Հովհաննես Թումանյանի և Ալեքսանդր Սպենդիարյանի բրոնզե և գրանիտե հուշարձանները։ 

2008 թվականի օգոստոսի 28-ին ՀՀ կառավարությունը որոշում ընդունեց հրապարակի տակ ստորգետնյա ավտոկայանատեղի կառուցել՝ հարակից փողոցների ծանրաբեռնվածությունը թոթափելու նպատակով։ 500 մեքենաների համար նախատեսված եռահարկ ավտոկայանատեղին բացվել է 2010 թվականի մայիսի 24-ին Երևանի քաղաքապետ Գագիկ Բեգլարյանի և նախագահ Սերժ Սարգսյանի մասնակցությամբ։ Ավտոկայանատեղիի կառուցման արժեքը կազմել է մոտ 4 մլրդ դրամ։

## Պուրակ
Հրապարակի արևելյան կողմում՝ Թումանյան-Տերյան փողոցների խաչմերուկում, 1960-ականների սկզբին կառուցվել է Կարապի լիճը։ 

2003 թվականի հուլիսի 4-ին հրապարակի հարևանությամբ՝ Կարապի լճի ափին, կանգնեցվեց հայ և խորհրդային ականավոր կոմպոզիտոր Առնո Բաբաջանյանի հիշատակը հավերժացնող հուշարձան։ 

2019 թվականի մարտին Երևանի քաղաքապետարանը ապամոնտաժել է հրապարակի կանաչապատ տարածքում կառուցված մի շարք սրճարաններ։ 

2022 թվականի նոյեմբերի 4-ին, ի պատիվ դիրիժոր Օհան Դուրյանի ծննդյան 100-ամյակի, հրապարակի այգու մոտ բացվեց նրա հուշարձանը։ Հուշարձանի հեղինակը քանդակագործ Գետիկ Բաղդասարյանն է։

## Քաղաքականության մեջ
Հրապարակում ցույցեր անցկացնելու ավանդույթի պատճառով այն կոչվում է «ժողովրդավարության խորհրդանիշ»։ Ազատության հրապարակը կարող է ընդունել մինչև 50000 մարդ։

### Արցախյան շարժում

1988 թվականի փետրվարին արցախյան շարժումից հետո Ազատության հրապարակը դարձավ ժողովրդական ցույցերի կենտրոն։ Ցույցերը ճնշելու համար 1988 թվականի ընթացքում հրապարակը մի քանի անգամ փակվել է խորհրդային ոստիկանության և զինված ուժերի կողմից։

### Հետընտրական բողոքի ցույցեր

Հայաստանի անկախացումից ի վեր՝ 1991 թվականին, հրապարակը եղել է հակակառավարական ցույցերի հիմնական վայր, հատկապես 1996, 2003, 2008 և 2013 թվականների նախագահական ընտրություններից հետո։

## Պատկերասրահ

Հրապարակի համալիր. Ազատության հրապարակը, ArmAg (1).jpg|Հրապարակի ընդհանուր տեսքը
Opera House (1).JPG|Հրապարակը` գիշերը
Swan Lake, Yerevan-12.jpg|Կարապի լիճը
Parc-opera.jpg|Օպերայի պուրակը
Hovhannes Tumanyan statue Yerevan MA13.jpg|Հովհաննես Թումանյանի հուշարձանը
Հուշարձան` Ալեքսանդր Սպենդիարյանի11.JPG|Ալեքսանդր Սպենդիարյանի հուշարձանը
Arno Babajanian, Yerevan, June 2016.jpg|Առնո Բաբաջանյանի հուշարձանը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ազատության հրապարակ
Ֆերենց Ռակոցի II

**Ֆերենց Ռակոցի II** (, ), Հաբսբուրգների դեմ հունգար ժողովրդի 1703-1711 թվականների ազատագրական պայքարի ղեկավար։

1704 թվականին ընտրվել է Տրանսիլվանիայի իշխան։ Ստեղծել է Հունգարիայում կանոնավոր բանակ, կապ է հաստատել Ռուսաստանի հետ։ Անկախության պատերազմի պարտությունից հետո վտարանդվել է Ռուսաստան։ Հետագայում ապրել է Ֆրանսիայում և Թուրքիայում։ 1906 թվականին Ռակոցի աճյունը Թուրքիայից տեղափոխել են Հունգարիա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1676 ծնունդներ
Կատեգորիա:1735 մահեր
Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքական գործիչներ
Վանաձորի մորթու-մուշտակի ֆաբրիկա

**Վանաձորի մորթու-մուշտակի ֆաբրիկա**, խորհրդային և մասնակիորեն՝ հետխորհրդային շրջանի նախկին թեթև արդյունաբերական ձեռնարկություն։ Հիմնադրվել է 1925 թվականին Կիրովականում (այժմ՝ Վանաձոր)։ Սկզբնապես թողարկել է գորգ և օսլա։

Մորթու և մուշտակի զանգվածային արտադրությունը սկսել է 1934 թվականից։ Ունեցել է հումքի նախնական ու վերջնական մշակման, ներկման, ձևման, կարի և այլ արտադրամասեր։

1980 թվականին, 1934 թվականի համեմատ, արտադրանքի ծավալն աճել է 22 անգամ, կազմել 11 միլիոն ԽՍՀՄ ռուբլի։ Թողարկվող արտադրանքի (12 տեսակ) 10%-ն իրացվել է Խորհրդային Հայաստանում, 90%-ը՝ խորհրդային մյուս հանրապետություններում։ Համագործակցել է Մորթու արդյունաբերության համամիութենական ԳՀԻ-ի հետ։

ԽՍՀՄ փլուզումից հետո սեփականաշնորհվել է «ՎԱԲԱ» ՍՊԸ-ի կողմից, որը պատկանում է ՀՀ ԱԺ նախկին հանրապետական պատգամավոր Վահրամ Բաղդասարյանին։ Մասնակիորեն վերագործարկվել է 2002 թվականին (նախկին հզորության 30%-ի չափով)։

2021 թվականի դրությամբ ֆաբրիկայի արտադրական շենքերի մի մասը վերակառուցվել է որպես հանգստյան, հյուրանոցային և ռեստորանային գոտի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թեթև արդյունաբերություն
Կատեգորիա:Վանաձորի գործարաններ
Լեսլի Մորիս

**Լեսլի Մորիս** (Morris) (), ուելսցի և կանադացի կոմունիստ քաղաքական գործիչ, լրագրող։

Ծնվել է Մեծ Բրիտանիայում (Ուելս), 1920 թվականին տեղափոխվել է Կանադա։ 15 տարեկան հասակում առաջին անգամ մասնակցել է երկաթուղայինների գործադուլին։ 1921 թվականին դարձել է Կանադայի կոմունիստական կուսակցության (ԿԿԿ) անդամ։ 1924-1925 թվականներին եղել է Կանադայի կոմերիտմիության առաջին ազգային քարտուղարը։ Եղել է Կոմինտերնի VII կոնգրեսի (1935) պատվիրակ։ Բազմիցս ձերբակալվել է։ 1956-1957 թվականներին ակտիվ պայքար է մղել ռևիզիոնիստների և լիկվիդատորների դեմ։ 1962 թվականի հունվարից ԿԿԿ գլխավոր քարտուղարն էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կանադացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Կանադայի քաղաքական գործիչներ
Եղրևանի

**Եղրևանի** (), *յասաման*, *լելակ*, ձիթենազգիների ընտանիքի տերևաթափ թփերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 30, Հայաստանում՝ 2 տեսակ՝ եղրևանի սովորական (*Syringa vulgaris*) և եղրևանի պարսկական (Syringa persica)՝ բազմաթիվ սորտերով։ Աճեցվում է տնամերձ պարտեզներում։
## Նկարագրություն
Տերևները հակադիր են, ամբողջաեզր, սրածայր։ Ծաղկաբույլը հուրան է, ծաղիկները՝ մանր, բուրավետ, մանուշակագույն, վարդագույն կամ սպիտակ։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիսին։ Պտուղը երկփեղկ տուփիկ է։ 
## Բազմացում
Բազմանում է սերմերով, կտրոններով և պատվաստով։ 
## Կիրառություն
Թարմ ծաղիկները պարունակում են եթերայուղեր (կիրառում են օծանելիքի արտադրության մեջ)։ Եղրևանին օգտագործում են գեղազարդիչ տարբեր ձևավորումներում, նաև կտրած ծաղիկներ ունենալու և վաղ ծաղկեցման համար։
## Տարավածությունը Հայաստանում
Հայաստանում հայտնի է 2 տեսակ՝ եղրևանի սովորական (*Syringa vulgaris*) և եղրևանի պարսկական (Syringa persica)՝ բազմաթիվ սորտերով։ 
Երևանի բուսաբանական այգում ստեղծվել է եղրևանու տեսակային և սորտային հարուստ հավաքածու (ավելի քան 70 անուն)։

Կատեգորիա:Ձիթենազգիներ
Տիկնիկների թանգարան (Սանկտ Պետերբուրգ)

**Սանկտ Պետերբուրգի տիկնիկների թանգարան** (ռուսերեն՝ *Санкт-Петербургский музей кукол*), թանգարան Սանկտ Պետերբուրգում` նվիրված տիկնիկներին։

## Պատմություն
Ռուսաստանի առաջին ոչ պետական թանգարաններից է։ Հիմնադրվել է 1998 թվականին Ռուսական ժողովրդագրական թանգարանի գիտամեթոդական ղեկավարությամբ։ Ներկայումս թանգարանում ցուցադրվում է տիկնիկների պատմությունը՝ հնագույն ժամանակներից մինչև մեր օրերը։ Թանգարանի ցուցանմուշները մշտապես ցուցադրվում են 8 սրահներում, այդ թվում՝ հեքիաթային հերոսների, ռուսական ազգային տիկնիկների, ավանդական հագուստի, ինչպես նաև «Անտառային թագավորություն» և «Թատրոն և դիմակահանդես» ցուցասրահները։ Առանձին սրահում ցուցադրվում է հուշանվեր-տիկնիկի պատրաստման արվեստը։ Թանգարանն ունի ևս երկու ցուցասրահ, որտեղ անցկացվում են ժամանակավոր ցուցադրություններ ու տոներ։

Թանգարանի գտնվելու վայրը (Թանգարանը գտնվում է Սանկտ Պետերբուրգ, Կամսկայա փողոց, տուն 8 հասցեում) համարվում է Սանկտ Պետերբուրգի սրբավայրերից մեկը։

## Ցուցադրություններ
Թանգարանում մշտապես կազմակերպվում են տարատեսակ ցուցադրություններ։ Թանգարանը համաքաղաքային մշակութային ծրագրերի մշտական մասնակիցներից է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թանգարանի պաշտոնական վեբկայքը 
*Տիկնիկների թանգարան Պետերբուրգում

Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի թանգարաններ
Կատեգորիա:1998 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:1998 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Խաղալիքների թանգարաններ
Ջորդան Բելֆորտ

**Ջորդան Ռոս Բելֆորտ** (, ծնվ.` հուլիսի 9, 1962 թ.), ամերիկացի մոտիվացիոն խոսնակ, նախկին արժեթղթային բրոքեր, «Stratton Oakmont» բրոքերային գրասենյակի հիմնադիր։ Եղել է «Ուոլ սթրիթի» խոշորագույն մագնատներից։ Զեղծարարության մեղադրանքներով դատապարտվել է 22 ամսվա ազատազրկման՝ արժեթղթերի շուկայում կատարած մանիպուլյացիաների համար։

Բելֆորտի կերպարն առկա է Մարտին Սկորսեզեի 2013 թվականին նկարահանած «Ուոլ սթրիթի գայլը» գեղարվեստական ֆիլմում, որտեղ նրան մարմնավորում է Լեոնարդո ԴիԿապրիոն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1962 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 9 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նյու Յորք քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի հրեաներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի հանցագործներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի հրեաներ
Ջամբո

**Ջամբո** (՝ մոտավորապես 1860 թվականի դեկտեմբեր, Էրիթրեա - 1885 -ի սեպտեմբերի 15, Սեյնթ-Թոմաս, Օնտարիո, Կանադա)՝ սավանայան փիղ () (համարվում է աֆրիկական փղերի (*Elephas africanus rotschildi*) անցյալում անհայտ տեսակ) , պատմության մեջ համաշխարհային ճանաչում ստացած առաջին կենդանաբանական այգու և կրկեսային կենդանին։ 1862 թվականին բերվել է Աֆրիկայի փարիզյան բուսաբանական այգու մոտ գտնվող գազանանոց։ 1865 թվականից պահվում էր Լոնդոնի կենդանաբանական այգում, որտեղից 1882 թվականին վաճառվել է ամերիկացի ձեռնարկատեր և հաղորդավար Ֆինաես Թեյլոր Բարնումին։ Մահացել է երկաթուղու վրա դժբախտ պատահարի պատճառով։ 19-րդ դարի վերջից մինչ օրս Թաֆթսա համալսարանի (ԱՄՆ) թալիսմանն է։

## Կենսագրություն
Մինչև 19-րդ դարը աֆրիկյան ծագման փղերը Եվրոպայում հայտնվում էին հազվադեպ. եվրոպական գրավոր աղբյուրներում հիշատակվում է Ջամբոյի ընդամենը 3 նախորդների մասին։ 13-րդ դարում Թաուերի գազանանոցում պահվում էր մի աֆրիկյան փիղ, որին 1255 թվականին Անգլիայի Հենրիխ III թագավորին նվիրել էր Ֆրանսիայի Լյուդովիկոս IX թագավորը։ 15-րդ դարի եվրոպական նկարազարդումների շարքում, այդ թվում՝ գերմանացի նկարիչ Մարտին Շոնհաուերի «Փիղ» (մոտ 1485) հայտնի փորագրության մեջ հանդիպում են աֆրիկական փղերի պատկերներ, որ Պորտուգալիայի արքա Ժունար III-ի կողմից ուղարկվել էին Հռոմեական Սրբազան կայսրության Ֆրիդրիխ III կայսերը։ 1668 թվականին Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս XIV-ը նույնպես աֆրիկական փիղ է նվեր ստացել Պորտուգալիայից։

1862 թվականի փետրվարին Սետիտե գետի ափին՝ Աբիսինիում (ներկայիս Էրիթրեայի տարածք) խամրան ցեղի արաբ որսորդները, որոնց վարձել էր կոլեկցիոներ Յոհան Շմիդտը (), որսացին աֆրիկյան փղի ձագ, որի հասակը կազմում էր մոտավորապես 1 մետր։ Նույն թվականին Շմիդտը փղին վաճառեց Աուստերլից կայարանին կից բուսաբանական այգու գազանանոցին։ 1865 թվականի հուլիսի 28-ին փիղը և զույգ եքիդնաներ փոխանակվեցին Լոնդոնի կենդանաբանական այգուց բերված ռնգեղջյուրի հետ և տեղափոխվեցին Լոնդոն։ 
Լոնդոն տեղափոխվելու շնորհիվ կենդանիները փրկվեցին բռնի մահից. Ֆրանկո-պրուսական պատերազմների (1870-1871 թթ.) ընթացքում գերմանացիների կողմից Փարիզի պաշարման ժամանակ Փարիզի քաղցած բնակիչները սպանեցին ու կերան գազանանոցում պահվող բոլոր կենդանիներին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Francis Storrs.* The Great Barnum Fire: An Oral History. January 17, 2017 

Կատեգորիա:Հայտնի փղեր
Ռուսական օղու թանգարան (Սանկտ Պետերբուրգ)

**Ռուսական օղու թանգարան** (ռուսերեն՝ Музей русской водки), օղու թանգարան Սանկտ Պետերբուրգում։

## Պատմություն
Ցուցանմուշները բաժանված են ըստ ժամանակագրության։ Թանգարանի հավաքածուում ընդգրկված են հին շշեր, խցաններ, պիտակներ, փաստաթղթեր, այլ պարագաներ։ Թանգարանի ամեանաարժեքավոր նմուշներն են համարվում հատկապես մոմե երկու ֆիգուրները։

Թանգարանում անցկացվող էքսկուրսիան ներառում է ինչպես ցուցանմուշների դիտումը, այնպես էլ ռուսական օղու` 11-րդ դարից մինչև մեր օրերն անցած պատմության ներկայացումն անգլերեն ու ռուսերեն լեզուներով։ Էքսկուրսիայի վերջում այցելուներին հյուրասիրում են մի քանի տեսակի օղի ռուսական ավանդական խորտիկների հետ։

Ռուսական օղու թանգարանին կից գործում է «Ռուսական օղետուն № 1» () ռեստորանը՝ 19-րդ դարի վերջերին հատուկ ինտերիերով։ Ռեստորանում անցկացվում է օղու ժամանակակից տեսակների համտեսում։

## Պատկերասրահ

St. Petersburg (8372410440).jpg
St. Petersburg (8372410262).jpg
St. Petersburg (8372410138).jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռուսական օղու թանգարանի կայքը.
* Վիրտուալ էքսկուրսիա ռուսական օղու թանգարանում

Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի թանգարաններ
Օսվալդ Մոսլի

**Օսվալդ Էռնալդ Մոսլի** (, ), բարոնեյտ, բրիտանական ֆաշիստների պարագլուխ, Հիտլերի հետևորդ, մոլի հակակոմունիստ և ռասիստ։ 1918 թվականին ընտրվել է պառլամենտի դեպուտատ պահպանողական կուսակցությունից (1922 թվականին դուրս է եկել այդ կուսակցությունից), 1924-1931 թվականներին՝ լեյբորիստներից (1931 թվականին հեռացել է լեյբորիստներից և այլն)։ 1932 թվականին հիմնել է ֆաշիստների բրիտանական միությունը։ Կողմնակից էր ֆաշիստական Գերմանիայի և Իտալիայի հետ համագործակցությանը և Մեծ Բրիտանիայում ֆաշիստական կարգեր հաստատելուն։ 1940- 1943 թվականներին ներկալվել է։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից (1939-1945) հետո նորից աշխուժացրել է ֆաշիզմի պրոպագանդան՝ 1948 թվականին հիմնելով այսպես կոչված Յունիոնական շարժումը ()։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆաշիստներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Լոնդոն քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Կուսակցության հիմնադիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայում մահացածներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի քաղաքական առաջնորդներ
Մորնինգ սթար

**«Մորնինգ Սթար»** (, «Առավոտյան աստղ»), բրիտանական օրաթերթ, հիմնականում լուսաբանում է սոցիալական, քաղաքական և արհմիութենական հարցեր։

Ստեղծվել է 1930 թվականին, Լոնդոնում։ Մինչև 1966 թ. ապրիլը լույս է տեսել «Դեյլի ուորքեր» («Daily Worker») անունով։ 1945 թվականին թերթը Մեծ Բրիտանիայի կոմունիստական կուսակցությունից անցավ անկախ սպառողական կոոպերատիվի։

Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի օրաթերթեր
Մոպեդ

[260px|մինի|«Garelli» մակնիշի մոպեդ ([1973)]]

**Մոպեդ** (շվեդերեն **mo**tor - *շարժիչ* և **ped**al - *ոտնակ* բառերից), մինչև 49,8 սմ³ աշխատանքային ծավալ ունեցող ներքին այրման շարժիչով ու ետևի անվի ոտնակային շղթայական հաղորդակով երկանիվ փոխադրամիջոց։ Զարգացնում է մինչև 2000 կմ/ժ արագություն։ Սովորական մոպեդի շարժիչի հզորությունը 1,62−1,84 կվտ (2,2−2,5 ձիաուժ) է։ Փոխանցումների փոփոխումը կատարվում է ղեկի ձախ ծայրում գտնվող ղեկալծակի օգնությամբ։ Ոտնակները ծառայում են շարժիչն աշխատեցնելու և արգելակելու համար։ Գոյություն ունեն էլեկտրական կուտակիչային շարժիչով մոպեդներ։

Մոպեդների զանգվածային արտադրությունը սկսվել է 1940-ական թվականների վերջում։

Կատեգորիա:Մեքենաներ
Մոսկվայի հայկական թատրոն

**Մոսկվայի հայկական թատրոն**, ազգային փոքրամասնությունների թատերական կոլեկտիվ։ Գոյություն է ունեցել 1922-1930 թվականներին։ խաղացանկում են եղել դրամաներ, կատակերգություններ, երաժշտական ներկայացումներ (Ա․ Տիգրանյանի «Անուշ», բեմադրված Ա․ Առուստամյանի, 1924 թ., Ա․ Աթայանի «Սասունցի Դավիթ», 1925 թ., «Լեյլի և Մեջնուն» և այլն)։ Թատերախումբը ղեկավարել են՝ Կարլ Դեյկը, Հարություն Թրագոշը, երաժշտական մասը՝ Ի․ Թարխանովը, նկարիչն էր Աղբալյանը, բալետմայստերը՝ Ե․ Ալեքսանովան։ Մոսկվայի հայկական թատրոնում տարբեր տարիներ աշխատել են Աշոտ և Վարսիկ Առուստամյանները, Ռուզան Արմենյանը, Լյուսի Թառայանը, Անահիտ Մասչյանը, Ադրիկ և Մարիամ Մոճոռյանները, Անժելի-Թ․ Կիրբիթյանը, Ս․ Բեկնազարյանը, Պ․ Դարագաշյանը և ուրիշներ։ Ներկայացումներ է ավել Հայաստանի կուլտուրայի տանը, շրջանային թատրոններում և ակումբներում։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի թատրոններ
Կատեգորիա:Հայերը Մոսկվայում
Պավել Մոչալով

մինի|Մոչալով Պավել
**Պավել Ստեպանովիչ Մոչալով** (), ռուս դերասան։

Առաջին անգամ հանդես է եկել Պոլինիկի դերով (Վ․ Օզերովի «Էդիպը Աթենքում»), ապա 1817 թվականին ընդունվել Մոսկվայի կայսերական թատրոն (1824 թվականից՝ Փոքր թատրոն)։ Գործունեությունն սկսելով դեկաբրիստական ռոմանտիզմի գեղագիտության ձևավորման շրջանում՝ Մոչալովը իր ընկալած ազատագրական տրամադրություններին հաղորդել է վառ Պ․Մոչալովը Ֆինգալի դերում (Վ․ Օզերովի «Ֆինգալ», գործ՝ Ն․ Բարինովի) դեմոկրատական, տարերային-խռովարարական բնույթ։ Հորացիոսի (Պ․ Կոռնելի «Հորացիոս») և Տանկրեդի (Վոլտերի «Տանկրեդ») անձնավորումներով Մոչալով ոչ միայն խախտել է կլասիցիստական ողբերգության կատարման ոճը, այլև իր մեկնաբանություններն օժտել նոր, ռոմանտիկական տիպի ողբերգականությամբ։ Մելոդրամաներում և ռոմանտիկական դրամաներում խաղացած լավագույն դերերից են՝ Ֆինգալ, Դիմիտրի Դոնսկոյ (Վ․ Օզերովի «Ֆինգալ», «Դիմիտրի Դոնսկոյ»), Ժերմանի (Դյուկանժի «Երեսուն տարի կամ Խաղամոլի կյանքը»), Քին (Դյումա հոր «Քին»), Բիդերման (Պոլևոյի «Մահ կամ Պատիվ»)։ Ազատախոհ մարդու բողոքը հասարակության դեմ առանձնապես ի հայտ է եկել շիլլերյան խաղացանկում՝ Կարլ Մոորի («Ավազակներ», 1828) և Ֆերդինանդի («Սեր և խարդավանք», 1829) անձնավորումներում։

Մոչալովի արվեստում կարևոր տեղ է գրավել Շեքսպիրի հերոսների մարմնավորումը՝ Օթելլո, Լիր, Ռիչարդ III, Ռոմեո («Օթելլո», 1837, «Արքա Լիր», 1839, «Ռիչարդ III», 1839, «Ռոմեո և Ջուլիետ», 1841)։ 1830-ական թթ․ ռեակցիայի պայմաններում Մոչալովը Համլետի («Համլետ») կերպարը մեկնաբանել է որպես հումանիստական ձգտումների և ռեալ իրականության միջև ահռելի ճեղքվածքը գիտակցող ուժեղ և միայնակ անհատի ողբերգություն։

Բանաստեղծական խոր զգացողությամբ է Մոչալովը խաղացել Քերիմ-Գիբեյի և Ալեկոյի (Պուշկինի «Բախչիսարայի շատրվանը», «Գնչուներ») դերերը։ Պուշկինի «Սև շալ» Պ․ Ս․ Մոչալով Գի դը Մոպասան բանաստեղծության հիման վրա Մոչալով ստեղծել է դրամատիկական կոմպոզիցիա (երաժշտ․՝ Ա․ Ն․ Վերստովսկու) և հանդես եկել համերգներում։ Մոչալովի նշանավոր դերերից էր նաև Չացկին (Դրիբոյեդովի «Խելքից պատուհաս», 1831)։ Ռուսական բեմարվեստի դեմոկրատացման և ազգային ինքնորոշման, հետ կապված գաղափարա-գեղագիտական սուր պայքար է ծավալվել Մոչալովի ստեղծագործության շուրջ։ Մոչալովի արվեստի երկրպագուներից և պրոպագանդողներից էր Վ․ Դ․ Բելինսկին, նրա տաղանդը բարձր են գնահատել Ն․ Վ․ Գոգոլը, Մ․ Յու․ Լերմոնտովը, Ի․ Ս․ Տուրգենևը, Ա․ Ն․ Օստրովսկին, Ա․ Ի․ Դերցենը, Կ․ Ս․ Ստանիսլավսկին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Վագանկովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Սուրճի թանգարան (Սանկտ Պետերբուրգ)

**Սուրճի թանգարան** (), թանգարան Սանկտ Պետերբուրգում` նվիրված սուրճ ըմպելիքին ու նրա պատմությանը։ Թանգարանը բացվել է 2008 թվականի նոյեմբերին։ Այն Ռուսաստանում բացված առաջին նմանատիպ թանգարանն է։
thumb|Սուրճի հատիկի վերարտադրություն
Թանգարանի մեջ ընդգրկված են ցուցասրահը, համտեսման սրահը և այլն։ Թանգարանում անցկացվող էքսկուրսիայի ընթացքում ներկայացվում է սուրճի պատմությունը, նրա տեսակները, սուրճի պատրաստման գործընթացը, սուրճ խմելու` տարբեր ժամանակների ու տարբեր ժողովուրդների մոտ առկա ավանդույթները, տնային պայմաններում սուրճ պատրաստելու տարածված բաղադրատոմսերն ու դրանց պատրաստման եղանակները։

Թանգարանում անցկացվում են նաև սուրճի պատրաստման վարպետության դասեր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Թանգարանի պաշտոնական կայքը
* 

Կատեգորիա:2008 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:2008 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի թանգարաններ
Կատեգորիա:Սուրճի մշակույթ
Մորդվաներ

մինի|Մորդվա աղջիկներ
**Մորդվաներ**, ազգ, Մորդովիայի հիմնական բնակիչներ։ Բնակվում են նաև ՌԴ Սարատովի, Պենզայի, Ուլյանովսկի, Գորկու, Օրենբուրգի, Կույբիշևի մարզերում, Թաթարական, Չուվաշական, Բաշկիրական հանրապետություններում, Սիբիրում, Միջին Ասիայում և եռավոր Արևելքում։ Ընդհանուր թիվը՝ 850 հզ․ (2020)։ Բաժանվում են 2 հիմնական խմբի՝ մորդվաներ-էրզյաներ և մորդվաներ-մոկշաներ, որոնցից յուրաքանչյուրը պահպանում է իր ինքնանվանումը, նյութական մշակույթի և ժող. ստեղծագործության որոշ առանձնահատկություններ։ Նրանց լեզուները գրական են, կազմում են ուզրա-ֆիննական լեզուների հատուկ խումբ, որոնցով հրատարակվում են գիտական ու գեղարվեստական գրականություն, թերթեր և այլն (դպրությունը ստեղծվել է խորհրդային շրջանում)։ Հավատացյալ մորդվաներն ուղղափառներ են։ Խորհրդային իշխանության տարիներին մորդվաները ստացան ինքնավարություն (1930)։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի ազգեր
Կատեգորիա:Ուգրո-ֆիննական ազգեր
Նիկոլայ Մորդվինով

**Նիկոլայ Դմիտրևիչ Մորդվինով** (), ռուս խորհրդային դերասան։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1949)։

1925 թվականվին ընդունվել է Յու․ Ա․ Զավադսկու ղեկավարած ստուդիան, որը 1927 թվականին վերակազմավորվել է թատրոն-ստուդիայի։ 1936 թվականից խաղացել է Դոնի Ռոստովի Մ․ Գորկու անվան, 1940 թվականից՝ Մոսկվայի Մոսսովետի անվան թատրոններում։ Առաջին դերերից են՝ Ռիչարդ (Շոուի «Սատանայի աշակերտը»), Պետրուչչո (Շեքսպիրի «Անսանձ կնոջ սանձահարումը»)։ Մորդվինովը ստեղծել է հերոսաողբերգական և ուժեղ մարդկանց կերպարներ՝ Օթելլո, Լիր (Շեքսպիրի «Օթելլո», «Լիր արքա»), Օգնև (Կոռնեյչուկի «Ռազմաճակատ»), Զաբրոդին (Շտոկի «Լենինգրադյան պողոտա»)։ Լավագույններից է Արբենինի դերակատարումը, որը խաղացել է կինոյում (1941), ապա՝ թատրոնում (1952, 1963, լենինյան մրցանակ, 1965)։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակներ (1942, 1949, 1951)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուս թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Ղազախական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Ֆեռնանդո Ռեդոնդո

**Ֆեռնանդո Կառլոս Ռեդոնդո Ների** (, ), արգենտինացի նախկին ֆուտբոլիստ, հարձակվողական ոճի կիսապաշտպան։ ՈւԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եռակի հաղթող (1998 և 2000 - Ռեալ Մադրիդ, 2003 - Միլան)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1969 ծնունդներ
Կատեգորիա:Արգենտինայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արգենտինոս Խունիորսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հունիսի 6 ծնունդներ
Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Արկադի Մորդվինով

**Արկադի Գրիգորևիչ Մորդվինով ** (, իսկական ազգանունը՝ **Մորդվիշև** (), ), խորհրդային ճարտարապետ։ ԽՄԿԿ անդամ 1919 թվականից։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանի ինժեներական-շինարարական ֆակուլտետը (1930 թ.)։ ՎՕՊՐԱ-ի անդամ (1929-1932 թթ.)։ ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդին կից ճարտարապետական և շինարարական գործերի կոմիտեի նախագահ (1943-1947 թթ.)։ ԽՍՀՄ ճարտարապետական ակադեմիայի նախագահ (1950-1955 թթ.)։

Մոսկվայում հոսքային-արագընթաց մեթոդով բնակելի տների շինարարության նախաձեռնողը (Գորկու փողոցում, 1937-1939 թթ., Մեծ Կալուժսկայա փողոցում, այժմ՝ Լենինի պողոտայի սկզբում, 1939-1940 թթ., ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1941 թ.)։

Մորդվինովի այլ գործերից են Մոսկվայում՝ «Ուկրաինա» հյուրանոցը (Վ․ Օլտարժևսկու և ուրիշների հետ, 1957 թ., նախագիծը՝ ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1949 թ.), Նովիե Չերյոմուշկի շրջանի կենտրոնի հատակագծումն ու կառուցապատումը (հեղինակակիցների հետ, 1956-1964 թթ.), Կոմերիտմիության պողոտայի հիմնումն ու կառուցապատումը (հեղինակակիցների հետ, 1958-1965 թթ.)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս ճարտարապետներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Կոնստրուկտիվիստ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Մոդեռնիստ ճարտարապետներ
Արթուր Լեսլի Մորտոն

**Արթուր Լեսլի Մորտոն** (, ), անգլիացի մարքսիստ պատմաբան, գրականագետ և հրապարակախոս։

1929 թվականին անդամագրվել է Մեծ Բրիտանիայի կոմունիստական կուսակցությանը։ Եղել է կոմկուսին կից մարքսիստ-պատմաբանների խմբի ղեկավարներից։ Մորտոնը հայտնի է դարձել «Անգլիայի պատմություն» (1937) մարքսիստական աշխատության համար։

Մորտոնի ուսումնասիրությունները («Անգլիական ուտոպիա», 1952, «Սոցիալիզմը Անգլիայում», 1963, «Անգլիական բանվորական շարժման պատմություն, 1770-1920», 1956) նվիրված են Մեծ Բրիտանիայի պատմությանը։

Գրել է նաև հոդվածներ անգլիական քաղաքական մտքի և գրականության պատմության վերաբերյալ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրականագետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի հրապարակախոսներ
Մորու-մանգբետուներ

**Մորու-մանգբետուներ**, ազգակից ժողովուրդների (մորու, մադի, լուգբարա և այլն) խումբ։ Բնակվում են հիմնականում Զաիրի Հանրապետությունում, ինչպես և Ուգանդայում ու Սուդանի Հանրապետության հարավում։ Խոսում են Կենտրոնական սուդանյան խմբի մորու-մանգբետու լեզուներով։ Ընդհանուր թիվը՝ 1,3 միլիոն (1973)։ Մեծամասնությունը պահպանում է հին հավատալիքները (գլխավորապես նախնիների պաշտամունքը), աննշան մասը քրիստոնյա է (կաթոլիկներ)։ Զբաղվում են հիմնականում արորային երկրագործությամբ։ Զարգացած են արհեստները (դարբնություն, փայտի և փղոսկրի փորագրություն, բրուտագործություն)։

Կատեգորիա:Աֆրիկայի ազգեր
Մոոսի սանդղակ

**Մոոսի սանդղակ**, միներալների հարաբերական կարծրության տասբալանոց սանդղակ։ Առաջարկել է գերմանացի գիտնական Ֆ․ Մոոսը (Ֆ․ Մոս, F․ Mohs)՝ 1811 թվականին։ Բաղկացած է կարծրության 10 ստուգանմուշից, տալկ՝ 1, գիպս՝ 2, կալցիտ՝ 3, ֆլյուորիտ՝ 4, ապատիտ՝ 5, օրթոկլազ՝ 6, քվարց՝ 7, տոպազ՝ 8, կորունդ՝ 9, ալմաստ՝ 10։ Հարաբերական կարծրությունը որոշվում է Մոոսի սանդղակի ստուգանմուշով փորձարկվող օբյեկտի մակերևույթը խազելու օգնությամբ։ Ընդ որում, եթե 5 կարծրություն ունեցող ստուգանմուշը խազում է փորձարկվող նմուշը, իսկ վերջինս հետք է թողնում 4 կարծրությամբ ստուգանմուշի մակերևույթի վրա, ապա միներալի կարծրությունը մոտավորապես կազմում է 4,5։ Մոոսի սանդղակը կիրառվում է միներալներն արագ ճանաչելու համար։

Կատեգորիա:Հանքաբանություն
Կատեգորիա:Սանդղակներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական մեծություններ
Կատեգորիա:Ամրություն
Սանկտ Պետերբուրգի թանգարաններ

Սանկտ Պետերբուրգում գործում են ավելի քան 200 թանգարաններ ու թանգարանների մասնաճյուղեր։

Ցանկում ընդգրկված են Սանկտ Պետերբուրգի՝ հասարակությանը հասանելի թանգարանների մեծ մասը (բացառություն են կազմում առանձին կազմակերպությունների, ուսումնական հաստատությունների, զորամասերի ու հասարակական կազմակերպությունների պատմությանը նվիրված թանգարանները)։

Հենց Սանկտ Պետերբուրգում են բացվել Ռուսաստանի առաջին հասարակական թանգարանները։ 1702 թ-ից հրապարակվել են Պետրոս Ι-ի հրամանները մոդելների ու հազվագյուտ տարբեր իրերի հավաքման ու պահպանման մասին։ 1714 թ. հիմնվել է հասարակական առաջին պետական թանգարանը՝ Կունտսկամերա, որի կազմի մեջ ընդգրկված էին «Կունսկաբինետը» (Ռուսաստանի առաջին գեղարվեստական թանգարանը) ու «Մյունսկաբինետը» (դրամագիտական առաջին թանգարանը)։

## Գեղարվեստական թանգարաններ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Վավերագրական ֆիլմեր, հաղորդումներ Սանկտ Պետերբուրգի թանգարանների մասին «Искусство ТВ» համացանցային հեռուստաալիքով
* Սանկտ Պետերբուրգի թանգարաններ։ նկարագրություն, լուսանկարներ, ինչպես հասնել 
* [Սանկտ Պետերբուրգի ու [Լենինգրանդի մարզ]ի թանգարանները]
* Սանկտ Պետերբուրգի թանգարանները «Музеи России» կայքում
* Պետերբուրգի թանգարաններու ու ցուցադրությունները «Городовой. СПб.ру» կայքում 

Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի թանգարաններ
Էտիեն-Գաբրիել Մորելլի

**Էտիեն-Գաբրիել Մորելլի** (, ), 18-րդ դարի ֆրանսիացի ուտոպիստ և արձակագիր։ Ապրել և աշխատել է Վիտրի լը Ֆրանսուա քաղաքում, եղել է ուսուցիչ։

Կենսագրական տեղեկություններ չեն պահպանվել։ Մորելլիի հայացքները շարադրված են «Բազիլիադա» (1753) պոեմում և «Բնության կոդեքսը կամ նրա օրենքների ճշմարիտ ոգին» (1755) տրակտատում։ Քննադատելով ժամանակի հասարակական կարգերի ենթադրյալ այլասերվածությունն ու թշվառությունը՝ Մորելլին գտնում էր, որ դրանք մասնավոր սեփականության ծնունդ են և հակասում են բանականությանն ու բնությանը, հետևաբար, մարդիկ պետք է բանականորեն հրաժարվեն անհավասարությունից և վերադառնան կորցրած բնական վիճակին։ Ապագա հասարակության մասին գաղափարները Մորելլին շարադրել է օրենսդրական նախագծերի ձևով, որն արտահայտվում էր հետևյալ հիմնական սկզբունքներում՝ մասնավոր սեփականության վերացում, բոլոր քաղաքացիներին աշխատանքով ապահովելու իրավունք, յուրաքանչյուր քաղաքացու հանրորեն օգտակար աշխատանքով զբաղվելու պարտականություն՝ «իրենց ուժերին, ձիրքերին և տարիքին համապատասխան»։ Մորելլին ենթադրում էր, որ նոր հասարակարգը պետք է իրականանար ոչ թե առանձին փոքր համայնքներում, ինչպես կարծում էին վաղ ուտոպիստները, այլ ամբողջ երկրում։ Մորելլին ավելի հստակ, քան 16-18-րդ դարերի մյուս ուտոպիստները, արտահայտեց ֆիզիկական և մտավոր աշխատանքների հակասության վերացման գաղափարը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կոմունիստներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մանկավարժներ
Մորոներ

մինի|Մորո կանայք (վաղ 1900-ականներ)
**Մորոններ**(< իսպ․ moro-մավր), ժողովուրդների խումբ։ Բնակվում են Սուլու կղզեխմբում և Մինդանաո, Պալավան ու Բասիլան կղզիներում (Ֆիլիպիններ)։ Ընդհանուր թիվը՝ մոտ 5 միլիոն (2013)։ Մորոնների լեզուները պատկանում են մալայա-պոլինեզյան լեզուներին։ Կրոնը մահմեդականությունն է։ XIX դարում մորոններին նվաճեցին իսպանացիները։ Զբաղվում են հողագործությամբ, զարգացած են արհեստները, ծովագնացությունն ու առևտուրը։ Մշակույթով մոտ են Ինդոնեզիայի մալայական ժողովուրդներին։

Կատեգորիա:Ֆիլիպինների ազգեր
Էնդրյու Ուիգինս

**Էնդրյու Քրիստիան Ուիգինս** (անգլ.` *Andrew Christian Wiggins*, ), կանադացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ։ Ներկա պահին հանդես է գալիս Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Գոլդեն Սթյեթ Ուորիորս» ակումբում, որպես թեթև հարձակվող և հարձակվող պաշտպան։

Ծնվել է Տորոնտոյում։ Երկու տարի հաճախել է Վոն (Օնտարիո նահանգ, Կանադա) քաղաքի համանուն ավագ դպրոցը, իսկ այնուհետև տեղափոխվել Հանթինգթոնի նախապատրաստական դպրոց (Արևմտյան Վիրջինիա նահանգ, ԱՄՆ)։ Դպրոցական կարիերայից հետո ընդունել է Կանզասի համալսարանի կրթաթոշակային ծրագիրը և 2013-14 մրցաշրջանն անցկացրել համալսարանի բասկետբոլային թիմում։ Անցկացրած մրցաշրջանից հետո Ուիգինսի միջին ցուցանիշներն էին 17,1 միավոր (մ/խ), 5,9 անդրադարձ (ա/խ), ինչպես նաև երեքմիավորանոց նետումների 34,1% արդյունավետություն։ 2013 թվականին համարվել է համալսարանային առաջնությունում հանդես եկող լավագույն սիրողական բասկետբոլիստը։

Ընտրվել է NBA-ի 2014 թվականի դրաֆթի առաջին ընտրությամբ՝ դառնալով երկրորդ անընդմեջ կանադացին, ով ընտրվում է դրաֆթի 1-ին համարով։ 2014 թվականի օգոստոսի 23-ին «Կլիվլենդ Կավալիերսի», «Մինեսոտա Թիմբերվուլվզի» և «Ֆիլադելֆիա Սևնթի Սիքսերսի» միջև տեղի ունեցած եռակողմ փոխանակման շրջանակներում Ուիգինսը և թիմակից Էնթոնի Բենեթը, «Ֆիլադելֆիայի» բասկետբոլիստ Թադեուս Յանգի հետ տեղ են գտնում «Մինեսոտայում», Քևին Լավը տեղը է գտնում «Կլիվլենդում», իսկ «Ֆիլադելֆիան» իր հերթին ձեռք է բերում Ալեքսեյ Շվեդին, Լյուկ Ռիչարդ Մ՛Բահ ա Մուտեին և հաջորդ տարվա դարֆթի առաջին ռաունդի ընտրության իրավունք։ ABA-ի և NBA-ի միավորումից ի վեր Ուիգինսը Քրիս Ուեբերից հետո դառնում է երկրորդ բասկետբոլիստը, ով ընտրվելով դրաֆթի առաջին ընտրությամբ և ընդհանրապես հանդիպում չանցկացնելով ընտրող թիմի կազմում տեղափոխվում է մեկ այլ թիմ։

Մասնակցել է նաև ՖԻԲԱ-ի մինչև 17 (2010) և մինչև 18 (2012) տարեկանների աշխարհի առաջնություններին՝ ներկայացնելով Կանադայի երիտասարդական հավաքականը և յուրաքանչյուր առաջնության ժամանակ նվաճելով բրոնզե մեդալ։ 2010 թվականի առաջնության ժամանակ թիմակցել է նախորդ տարվա դրավթի առաջին ընտրություն Էնթոնի Բենեթի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Կանզասի համալսարանի սպորտային կայքում
* Անձնական էջը Թվիթեր կայքում

Կատեգորիա:1995 ծնունդներ
Կատեգորիա:Կանադացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Մինեսոտա Թիմբերվուլվզի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 25 ծնունդներ
Մորֆինամոլություն

**Մորֆինամոլություն**՝ օփիոիդային կախվածության ձև է, որը կապված է մորֆինի երկարատև օգտագործման հետ։ Ժամանակակից բժշկության մեջ այն հաճախ ներառվում է «opioid use disorder» (օփիոիդների օգտագործման խանգարում) հասկացության մեջ, որը բնութագրվում է հանդուրժողականության զարգացմամբ, դադարեցման ախտանիշներով և նյութի նկատմամբ հոգեբանական կամ ֆիզիկական կախվածությամբ։ Մորֆինի կրկնակի սրսկումներից ցավազրկմանը մշտապես ուղեկցող էյֆորիան (տրամադրության բարձրացում) պատճառ է դառնում այդ երևույթը նորից զգալու ձգտմանը և արագորեն հանգեցնում ընտելացման։ Մորֆինամոլը մորֆինի կամ դրան փոխարինող այլ նարկոտիկների նոր դոզա ժամանակին չստանալիս ընկնում է նարկոտիկային քաղցի կամ աբստինենցիայի վիճակի մեջ, որը կարող է արտահայտվել հազի, գերքրտնարտադրության, տարազգայնությունների, զանազան ցավերի, գլխապտույտների, սրտխառնոցի, ինչպես նաև ընդհանուր թուլության, արյան ճնշման բարձրացման և այլ երևույթներով։ Հիվանդի տրամադրությունն ընկնում է, որի ֆոնի վրա հաճախակի առաջացող աֆեկտիվ բռնկումներն ու հոգեշարժական անհանգիստ վիճակները շատ հաճախ հասցնում են հակահասարակական վտանգավոր գործողությունների։ Կարող են առաջանալ նաև կոլապսի հասնող սրտային խիստ անբավարարություն, ցնցումային նոպաներ, սուր հոգեկան խանգարումներ ևն։ Մորֆինամոլի մոտ աստիճանաբար հանդես են գալիս մարմնային, նյարդային և հոգեկան խանգարումներ։ Նա խիստ նիհարում է, մաշկը չորանում ու թորշոմում։ Իջնում կամ լրիվ բացակայում են սեռական հակումներն ու կարողությունը։ Աստիճանաբար փոխվում է աշխատանքի ու հասարակական կյանքի նկատմամբ մորֆինամոլի ունեցած հետաքրքրությունը։ Հիմնական նպատակը դառնում է թմրադեղեր ձեռք բերելը։ Խիստ թուլանում են մտավոր ունակությունները, հիշողությունը։ Հիվանդը դառնում է կամազուրկ, հեշտ ներշնչվող։ Բուժումը․ հոգեբուժական ստացիոնարում՝ խիստ մեկուսացման պայմաններում (դրսից թմրադեղեր ստանալու հնարավորությունը կանխելու նպատակով)։ Բուժումը հիմնականում կատարվում է 2 մեթոդով․ 
# մորֆինի ընդունումը դադարեցվում է միանգամից (կիրառվում է ֆիզիկապես ավելի առողջ ու երիտասարդ հիվանդների մոտ)։ 
# մորֆինային քաղցի ծանր հետևանքներից խուսափելու նպատակով մորֆինի դոզան իջեցվում է աստիճանաբար։ Բուժիչ միջոցառումների հիմնական նպատակը մորֆինային քաղցի երևույթները թեթևացնելն է, որի համար կիրառում են նեյրոլեպտիկ տարբեր դեղամիջոցներ, հանգստացնողներ (ամինազին, էտապերազին, տերալեն, սոնապաքս, սեդուքսեն և այլն)։ Կարևոր դեղամիջոց է պիրոքսանը։ Լավ արդյունք է ստացվում ինսուլինային բուժումից (սուբկոմատոզ վիճակներ)։ Օրգանիզմը թունազերծող միջոցներ (գլյուկոզ, ծծմբաթթվային մագնեզիում, վիտամիններ և այլն), պսիխոթերապիա, ինչպես նաև աշխատանքային բուժում։ Մեծ նշանակություն ունի հիվանդանոցից դուրս գրվելուց հետո հիվանդի միկրոսոցիալական միջավայրի բարելավումը, աշխատանքային հարցերի կարգավորումը և պահպանիչ բուժման ճիշտ կազմակերպումը։ Ժամանակակից բուժման մեթոդները ներառում են մեթադոնային և բուպրենորֆինային փոխարինող թերապիաներ, ինչպես նաև հոգեսոցիալական աջակցություն։

Կատեգորիա:Թմրամոլություն
Ալեքսանդր Մոժայսկի

**Ալեքսանդր Ֆեոդորովիչ Մոժայսկի** (, մարտի 9 (21), 1825, Կոտկա, Ֆինլանդիայի մեծ իշխանություն, Ռուսական կայսրություն - մարտի 20 (ապրիլի 1), 1890, Սանկտ Պետերբուրգ), ռուս հետազոտող և օդից ծանր թռչող ապարատների բնագավառի գյուտարար է։

## Կենսագրություն
Մոժայսկին ծնվել է ռուս հայտնի ծովակալ Ֆյոդոր Տիմոֆեևիչ Մոժայսկու ընտանիքում։ Գերազանց կերպով ավարտելով նախնական կրթությունը 1841 թվականին, մեկ տարի անց ստանում է նավատորմային առաջին կոչումն ու սկսում ծառայությունը Ռուսական նավատորմում։ 7 տարի Բալթիկ և Սպիտակ ծովերում տարբեր նավերով նավարկելուց հետո 1849 թվականին ստանում է լեյտենանտի կոչում։

Ավարտել է ծովային կադետական դպրոցը (1841)։ 1841-1862 թվականներին և 1879-1882 թվականներին ծառայել է ՌԾՆ-ում։ 1882 թվականին պաշտոնաթող է եղել գեներալ մայորի կոչումով (1886 թվականից փոխծովակալ)։

1876 թվականին հաջողությամբ ցուցադրել է իր մոդելների թռիչքը։ 1881 թվականի նոյեմբերի 3-ին, Ռուսաստանում առաջինը, արտոնություն է ստացել իր հնարած «թռչող արկի» (ինքնաթիռի) համար։

Մինչև 1882 թվականին նա որոշ ընդհատումով ծառայել է Ռուսական նավատորմում՝ հասնելով գեներալ-մայորի կոչմանը, իսկ արդեն ծառայությունը լքելուց հետո այդ կոչումը փոխարինվեց «կոնտր-ադմիրալ»-ով։ 1882 թվականին հիմնականում ավարտել է 20 և 10 ձիաուժ հզորության 2 շոգեմեքենայով ինքնաթիռի կառուցումը։ Մոժայսկիի թռչող ապարատը կառավարվող ինքնաթիռների ստեղծման առաջին փորձերից է։

## Առաջին ռուսական օդանավի նախագծում
1882 թվականի հուլիսի 20-ին առաջին անգամ փորձարկվեց նրա նախագծած թռչող սարքը, որը նա պատրաստել էր իր սեփական միջոցներով։ Այդ փորձարկման ժամանակ ինքնաթիռն արագություն հավաքելով կտրվեց գետնից, սակայն այնուհետև արագությունը կորցնելով վայր ընկավ թևի վրա և վնասվեց։ Սակայն արդեն 1876 թվականից նա սկսել էր աշխատել իր վաղեմի երազանքի՝ «օդից ծանր» (միջին խտությամբ օդից ավելի խիտ) թռչող սարքի նախագծման վրա։ Ծառայության ընթացքում նա օգտագործում էր հայտնի գիտնականների հետ հանդիպելու բոլոր հնարավորություններն ու անընդհատ կատարելագործում իր նախագիծը։ Մոժայսկին փորձեց այն վերանորոգել, սակայն արդեն միջոցները չբավարարեցին։ Արդյունքում ինքնաթիռը երկար տարիներ մնաց բաց երկնքի տակ, իսկ այնուհետև «ապամոնտաժվեց»։ Նրա մահից հետո Մոժայսկու որդին փորձեց ինքնաթիռի մնացորդները վաճառել կառավարությանը, սակայն մերժում ստացավ։

## Մրցանակներ
* Ա. Ֆ. Մոժայսկին 1859 թվականին արժանացել է Սուրբ Վլադիմիր 4-րդ աստիճանի շքանշանի։
* Սուրբ Ստանիսլավի 2-րդ աստիճանի շքանշան։

## Գրականություն
* В.Малков. У села Можайского // Вологодский комсомолец. — 1979. — 14.01
* Ю.Никулин. Александр Федорович Можайский. — Вологда, 2006
* Ю.Арсеньева. Любовь// Русский Север. — 1996. — 16.04

Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ռուս ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ռուս զինվորականներ
Կատեգորիա:Աերոտիեզերական ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Գուստավո Մոդենա

**Գուստավո Մոդենա** (), իտալացի դերասան։

Պադուայի համալսարանում ստացել է իրավաբանական կրթություն։ Բեմական գործունեությունն սկսել է 1824 թ.-ին։ Ելույթ է ունեցել տարբեր թատերախմբերում, այնուհետև կազմակերպել սեփականը։ Մոդենան մասնակցել է 1831 թ.-ի Բոլոնիայի ապստամբությանը, սերտ կապերի մեջ եղել «Երիտասարդ Իտալիա» գաղտնի հանրապետական ընկերության և նրա հիմնադիր Զ. Մաձինիի հետ։ Ձգտել է թատրոնը զենք դարձնել հանուն իր ժողովրդի ազատության և անկախության պայքարի։ Լավագույն դերերից են՝ Ադելգիզ (Մանձոնիի «Ադելգիզ»), Բրուտոս, Աավուղ, Փիլիպոս (Ալֆիերիի «Բրուտոս», «Աավուղ», «Փիլիպոս») ևն։ Մոդենայի գործունեությունը նպաստել է դերասանական արվեստի իտալական ռեալիստական դպրոցի ստեղծմանը։ Եղել է դերասաններ Ա. Ռիստորիի, է. Ռոսիի, Թ. Աալվինիի ուսուցիչը։ 1888 թ.-ին լույս են տեսել Մոդենայի նամակները, որոնք մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում թատրոնի ուսումնասիրման համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի դերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Իգոր Մոիսեև

**Իգոր Ալեքսանդրովիչ Մոիսեև** (), բալետի սովետական արտիստ և բալետ-մայստեր, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1953)։ Համարվում է խորհրդային բեմական ժողովրդական պարի հիմնադիրներից։ 1924 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պարարվեստի ուսումնարանը։

Մինչև 1939 թվականը եղել է Մեծ թատրոնի բալետային խմբի մենապարող, բեմադրել է Օրանսկու «Ֆուտբոլիստը» (Լև Լաշչիլինի հետ), Դերտելի «Ապարդյուն նախազգուշություն» (Ասաֆ Մեսսերերի հետ, երկուսն էլ՝ 1930 թվականին), Արամ Խաչատրյանի «Սպարտակ» (1958 թ.) և այլն։ 1937 թվականին ստեղծել և ղեկավարել է ԽՍՀՄ ժողովրդական պարի անսամբլը (1991-ին վերանվանվել է Ժողովրդական պարի պետական ակադեմիական անսամբլ՝ Իգոր Մոիսեևի ղեկավարությամբ, 2007-ից՝ Իգոր Մոիսեևի անվամբ)։

Մոիսեևի բեմադրություններից են՝ ԽՍՀՄ ժողովրդական պարի պետական ակադեմիական անսամբլը ելույթի պահին (բալետ-մայստեր՝ Իգոր Մոիսեև) «ԽՍՀՄ Ժողովուրդների պարերը» (1937-1938 թթ.), «Սլավոնական ժողովուրդների պարերը» (1945 թ.), «Խաղաղություն և բարեկամություն» (1953 թ.)։ Ստեղծել է նաև ժանրային խորեոգրաֆիկ ներկայացումների շարք՝ «Աշխարհի երկրներով», «Պարտիզանները», «Վիվա, Կուբա», «Ճանապարհ դեպի պարը» (լենինյան մրցանակ, 1967 թ.) և այլն։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետականի մրցանակներ (1942 թ., 1947 թ., 1952 թ.)։

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Խորհրդային բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ռուս հուշավիպագիրներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:«Տրիումֆ» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ գրականության և արվեստի բնագավառում
Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային խորեոգրաֆներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս բալերինաներ
Կատեգորիա:Խորհրդային արվեստագետներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Լևոն Թյությունջյան

**Լևոն Թյությունջյան** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
Լևոն Թյությունջյանը ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Սեբաստիա նահանգի Ամասիա քաղաքում մանկավարժների ընտանիքում։

* 1923 թվականից հաստատվել է Փարիզում
* 1929 թվականից Թյությունջյանը սկսում է ստեղծագործել սյուրռեալիզմի շրջանակներում։ Այս ուղղությանը հարող մի քանի արվեստագետների՝ Հելիոնի, Վանցի ու Քարսլուի հետ հիմնում է այդ շրջանում նորաձև և բնականոն երևույթ դարձած գեղագիտական-գեղարվեստական խումբ
* 1930 թվականից Թյությունջյանը հայտնի արդի նկարիչներ Արփի, Գլեյզի, Ջակոմետտիի, Հերբենի, Դելոնեի ու շատ այլ հանրաճանաչ դեմքերի հետ հիմնում է «Վերացապաշտություն և ստեղծում» շարժումը
* 1950-ական թվականներից զբաղվել է խեցեգործությամբ, արժանացել միջազգային մրցանակների

Գործերից պահվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, արտասահմանյան թանգարաններում։

## Ստեղծագործություններ
Ֆրանսիայի նոր արվեստի ստեղծողներից է, գերիրապաշտական ուղղության ներկայացուցիչներից։ Ստեղծել է հիմնականում նատյուրմորտներ և դիմանկարներ, որոնք աչքի են ընկնում պլաստիկայի նուրբ զգացողությամբ ու կառուցվածքի խորիմաստությամբ։

«Դեղին դիմակ» և «Կարմիր դիմակ» աշխատանքները, որոնք Հայոց Ցեղասպանության ժամանակ տիրող սարսափի, արյունահեղության, կորստի, ապա դատարկության և հայրենիքի նկատմամբ կարոտի զգացումների մարմնացումն են։
* «Նատյուրմորտ», 1940
* «Սեղան և աթոռ», 1940
* «Դիմանկար», 1925
* «Կոմպոզիցիա», 1967
* «Կոմպոզիցիա»

## Ցուցահանդեսներ
1925 թվականին անհատական ցուցահանդես է ունեցել Փարիզում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ֆրանսահայ նկարիչ Լևոն Թյությունջյանի կտավները Նյու Յորքի Ռոզենբերգ պատկերասրահում

Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գծանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ խեցեգործներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ղազար կղզու միաբանության շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության նկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ նկարիչներ
Մոզլիի օրենք

մինի|Հենրի Մոզլի
**Մոզլիի օրենքը** կապ է հաստատում քիմիական տարրի ռենտգենյան բնութագրական ճառագայթման սպեկտրալ գծերի հաճախականության և ճառագայթող տարրի Z կարգաթվի միջև։ Փորձնական ճանապարհով հայտնաբերել է անգլիացի ֆիզիկոս Հենրի Մոզլին (1887—1915) 1913 թվականինին։ Ըստ Մոզլիի օրենքի՝ համապատասխան բնութագրական գծի հաճախականության քառակուսի արմատը գծային ֆունկցիա է Z-ից, այսինքն՝ յ/ v-ի (կամ V Vx-ի, X-ն ալիքի երկարությունն է) կախումը Z-ից պատկերվում է ուղիղ գծով։ Այս օրենքից հետևում է, որ Z-ի աճին զուգընթաց, ռենտգենյան ճառագայթման բնութագրական սպեկտրը շեղվում է դեպի փոքր երկարության ալիքների կողմը։ Հետագայում, ավելի ճշգրիտ փորձերն ի հայտ բերեցին որոշ շեղումներ գծային կախումից, որոնք դրսևորվում են M, N և Օ թաղանթների համար։ Մոզլիի օրենքը հնարավորություն է տալիս որոշել միջուկի լիցքը, եթե չափված է բնութագրական ռենտգենյան ճառագայթման ալիքի երկարությունը(հաճախականությունը)։

Կատեգորիա:Միջուկային ֆիզիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի օրենքներ
Ուայնապուտինա

**Ուայնապուտինա** ( <  — «երիտասարդ», ** — «հրաբուխ»), խոշոր հրաբուխ, գտնվում է հարավային Պերուի հրաբխային բարձրավանդակում։

Հրաբուխը չունի սարի ընդգծված ուրվագիծ, դրա փոխարեն իրենից ներկայացնում է հսկայական խառնարան։ Հայտնի է 1600 թվականի փետրվարի 19-ի ժայթքումով, որը պատմության ընթացքում Լատինական Ամերիկայում ամենահզորն էր։

Ենթադրվում է, որ ժայթքումը կարող է Փոքր սառցե շրջանի կլիմայական խոշոր փոփոխությունների հետևանք լինել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ակտիվ հրաբուխներ
Կատեգորիա:Հրաբուխներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պերուի հրաբուխներ
Կատեգորիա:Ստրատոհրաբուխներ