Մեդրօքսիպրոգեստերոն ացետատ

**Մեդրօքսիպրոգեստերոն ացետատ (MPA)**,  ներարկային ձևով հայտնի  որպես **դեպո-մեդրոքսիպրոգեստերոն ացետատ (DMPA)** և վաճառվում է ի թիվս այլ անվանումների, **«Depo-Provera»** ապրանքանիշով: Այն պրոգեստինային տիպի հորմոնալ դեղամիջոց է:  Օգտագործվում է որպես հակաբեղմնավորիչ միջոց և  դաշտանադադարի հորմոնալ թերապիայի բաղադրիչ: Այն կիրառվում է նաև էնդոմետրիոզի, արգանդային աննորմալ արյունահոսության, պարաֆիլիայի և քաղցկեղի որոշ տեսակների բուժման համար:  Դեղամիջոցը հասանելի է ինչպես առանձին, այնպես էլ էստրոգենի հետ համակցված ձևերով: Ընդունման եղանակներն են օրալ, ենթալեզվային, միջմկանային կամ ենթամաշկային՝ ճարպային հյուսվածքի մեջ:

Տարածված կողմնակի ազդեցություններից են դաշտանային խանգարումները (օրինակ՝ դաշտանի բացակայությունը), որովայնային ցավը և գլխացավերը: Ավելի լուրջ կողմնակի ազդեցությունները ներառում են ոսկրային հյուսվածքի կորուստը, արյան մակարդուկների առաջացումը, ալերգիկ ռեակցիաները և լյարդի խնդիրները: Հղիության ընթացքում  խորհուրդ չի տրվում օգտագործելը, քանի որ այն կարող է վնասել պտղին: MPA-ն արհեստական պրոգեստոգեն է և, որպես այդպիսին, ակտիվացնում է պրոգեստերոնի ռեցեպտորը՝ պրոգեստերոնի կենսաբանական թիրախը: Այն ունի նաև անդրոգենային ակտիվություն և թույլ գլյուկոկորտիկոիդային ակտիվություն։ Իր պրոգեստոգենային ազդեցության շնորհիվ MPA-ն նվազեցնում է օրգանիզմում գոնադոտրոպինների արտազատումը և կարող է ճնշել սեռական հորմոնների մակարդակները: Այն գործում է որպես հակաբեղմնավորման միջոց՝ կանխելով ձվազատումը:

MPA-ն հայտնաբերվել է 1956 թվականին և բժշկական կիրառության է մտցվել Միացյալ Նահանգներում 1959 թվականին: Այն ընդգրկված է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կենսական կարևորության դեղամիջոցների ցանկում: MPA-ն ամենալայն կիրառվող պրոգեստինն է դաշտանադադարի հորմոնալ թերապիայում և միայն-պրոգեստոգեն պարունակող հակաբեղմնավորման եղանակի մեջ: DMPA-ն հաստատված է որպես երկարատև ազդեցություն ունեցող հակաբեղմնավորման միջոց ավելի քան 100 երկրներում: 2023 թվականին այն ԱՄՆ-ում եղել է 257-րդ ամենահաճախ նշանակվող դեղամիջոցը՝ ավելի քան 1 միլիոն նշանակմամբ:

## Բժշկական կիրառություններ
MPA-ի ամենատարածված կիրառությունը DMPA-ի ձևով է, որպես միայն պրոգեստոգեն պարունակող, երկարատև ազդեցությամբ ներարկային հակաբեղմնավորման միջոց՝ կանանց մոտ հղիությունը կանխելու համար։ Այն չափազանց արդյունավետ հակաբեղմնավորիչ է, երբ կիրառվում է համեմատաբար բարձր դեղաչափերով՝ ձվազատումը կանխելու նպատակով։ MPA-ն օգտագործվում է նաև էստրոգենի հետ համակցված՝ դաշտանադադարի հորմոնալ թերապիայում հետդաշտանադադարային կանանց մոտ՝ դաշտանադադարի ախտանշանների, ինչպիսիք են ջերմային բռնկումները, հեշտոցի ատրոֆիան և օստեոպորոզը, բուժելու և կանխարգելելու համար: Այն դաշտանադադարի հորմոնալ թերապիայում կիրառվում է հատկապես՝ կանխելու էնդոմետրիումի հիպերպլազիան և քաղցկեղը, որոնք այլապես կարող էին առաջանալ երկարատև, չհավասարակշռված էստրոգենային թերապիայի արդյունքում՝ պահպանված արգանդ ունեցող կանանց մոտ:

Բացի հակաբեղմնավորումից և դաշտանադադարի հորմոնալ թերապիայից, MPA-ն օգտագործվում է նաև գինեկոլոգիական և դաշտանային խանգարումների բուժման մեջ, ինչպիսիք են դիսմենոռեան, ամենոռեան և էնդոմետրիոզը: Այլ պրոգեստինների հետ միասին MPA-ն մշակվել է՝ հնարավորություն տալու օրալ պրոգեստոգենային թերապիայի զարգացմանը, քանի որ պրոգեստերոնը (մարդու օրգանիզմում արտադրվող պրոգեստոգեն հորմոնը) երկար տարիներ չէր կարող կիրառվել օրալ եղանակով՝ մինչև միկրոնիզացիայի գործընթացի զարգանալը ու դեղագործական արտադրության մեջ դրա կիրառելի դառնալը: MPA-ն նշանակվել է նաև տրանսգենդեր կանանց ֆեմինիզացնող հորմոնալ թերապիայի շրջանակում՝ իր պրոգեստոգենային և գործառութային հակաանդրոգենային ազդեցությունների շնորհիվ:

DMPA-ն նվազեցնում է սեռական ցանկությունը տղամարդկանց մոտ և օգտագործվում է որպես քիմիական կաստրացիայի միջոց՝ վերահսկելու ոչ պատշաճ կամ անցանկալի սեռական վարքը պարաֆիլիաներ կամ հիպերսեքսուալություն ունեցող անձանց մոտ, այդ թվում՝ դատապարտված սեռական հանցագործների շրջանում: DMPA-ն կիրառվել է նաև շագանակագեղձի բարորակ հիպերպլազիայի բուժման համար, որպես պալիատիվ՝ ախորժակը խթանող միջոց քաղցկեղ ունեցող հիվանդների մոտ, ինչպես նաև բարձր դեղաչափերով (օրական 800 մգ)՝ որոշ հորմոնից կախված քաղցկեղների, այդ թվում՝ էնդոմետրիումի, երիկամի և կրծքագեղձի քաղցկեղի բուժման համար: Այն օգտագործվել է վաղաժամ սեռահասունություն ունեցող երեխաների մոտ սեռահասունության հետաձգման նպատակով, սակայն այս նպատակով համարվում է ոչ բավարար, քանի որ չի կարող ամբողջությամբ ճնշել սեռահասունությունը (մասնավորապես՝ ամբողջությամբ չի կանգնեցնում կմախքի հասունացումը և հետևաբար բավարար կերպով չի կանխում մեծահասակ հասակում հասակի նվազումը): Բարձր դեղաչափերով DMPA-ն համարվում է հաստատապես արդյունավետ նաև հիրսուտիզմի բուժման մեջ:

Չնայած այն չի օգտագործվում որպես էպիլեպսիայի բուժման միջոց, հայտնաբերվել է, որ MPA-ն նվազեցնում է նոպաների հաճախականությունը և չի փոխազդում հակաէպիլեպտիկ դեղամիջոցների հետ։ MPA-ն չի խանգարում արյան մակարդմանը և, ըստ երևույթին, բարելավում է արյան ցուցանիշները մանգաղբջջային անեմիա ունեցող կանանց մոտ։  Նույն կերպով, MPA-ն չի ազդում  լյարդային նյութափոխանակության վրա, բայց կարող է բարելավել առաջնային լեղուղիների ցիռոտիկ և քրոնիկ ակտիվ հեպատիտով հիվանդի վիճակը։ MPA ընդունող կանանց մոտ դեղամիջոցի սկսումից կարճ ժամանակ անց կարող է դիտվել միջդաշտանային արյունահոսություն (spotting), որը սովորաբար այնքան լուրջ չէ, որ պահանջի բժշկական միջամտություն։ Ավելի երկարատև օգտագործման դեպքում կարող են առաջանալ ամենենոռեա (դաշտանի բացակայություն) և դաշտանի անկանոնություն, որոնք հանդիսանում են անհանգստության և գանգատների հիմնական աղբյուր, սակայն երկուսն էլ կարող են նպաստել երկաթի պակասի նվազմանը և կոնքի բորբոքային հիվանդության ռիսկի նվազեցմանը, և դրա համար դեղամիջոցը չենք դադարեցնում:

### Հակաբեղմնավորիչ միջոցներ
DMPA-ն, որը վաճառվում է Depo-Provera և Depo-SubQ Provera 104 ապրանքանիշերով, օգտագործվում է հորմոնալ հակաբեղմնավորման մեջ՝ որպես միայն պրոգեստոգեն պարունակող, երկարատև ազդեցությամբ ներարկումային հակաբեղմնավորման միջոց՝ կանանց մոտ հղիությունը կանխելու համար: Այն ներարկվում է միջմկանային կամ ենթամաշկային ճանապարհով և ձևավորում է երկարատև «դեպո», որից դեղանյութը դանդաղորեն ազատվում է մի քանի ամիսների ընթացքում։ Եթե ներարկումը կատարվում է դաշտանային ցիկլի առաջին հինգ օրերից հետո, ազդեցությունն սկսվում է մեկ շաբաթ անց, իսկ եթե կատարվում է դաշտանի առաջին հինգ օրերի ընթացքում, այն արդյունավետ է անմիջապես։ Առաջին տարվա ձախողման հավանականությունը գնահատվում է մոտ 0.3%:

#### Արդյունավետություն
Տրուսելի կողմից գնահատված՝ DMPA-ի «կատարյալ կիրառման» դեպքում առաջին տարվա ձախողման միջին ցուցանիշը յոթ կլինիկական հետազոտությունների հիման վրա կազմել է 0.3%: Այն համարվել է կատարյալ կիրառման ցուցանիշ, քանի որ կլինիկական փորձարկումները չափել են արդյունավետությունը իրական օգտագործման պայմաններում, երբ ներարկումից հետո անցած ժամանակը չի գերազանցել 14 կամ 15 շաբաթը (այսինքն՝ հաջորդ ներարկման համար ուշացումը եղել է առավելագույնը 1–2 շաբաթ)։

Մինչև 2004 թվականը Տրուսելի կողմից գնահատված «սովորական կիրառման» ձախողման ցուցանիշը DMPA-ի համար նույնն էր, ինչ կատարյալ կիրառման դեպքում՝ 0.3%:
* DMPA-ի առաջին տարվա «սովորական կիրառման» ձախողման գնահատված ցուցանիշը՝ 0.3%, ներկայացված է․
** *Contraceptive Technology*, 16-րդ վերանայված հրատարակություն (1994)
** *Contraceptive Technology*, 17-րդ վերանայված հրատարակություն (1998)
*** 1998 թվականին ընդունվել է ԱՄՆ Սննդի և դեղերի վարչության (FDA) կողմից՝ որպես միասնական հակաբեղմնավորման պիտակավորման ուղեցույց

2004 թվականին, օգտագործելով 1995 թվականի NSFG-ի տվյալները, Տրուսելը «սովորական կիրառման» ձախողման ցուցանիշը DMPA-ի համար բարձրացրել է տասնապատիկ՝ 0.3%-ից մինչև 3%:
* DMPA-ի առաջին տարվա «սովորական կիրառման» ձախողման գնահատված ցուցանիշը՝ 3%, ներկայացված է հետևյալ հրատարակություններում․
** *Contraceptive Technology*, 18-րդ վերանայված հրատարակություն (2004)
** *Contraceptive Technology*, 19-րդ վերանայված հրատարակություն (2007)

Տրուսելը 1995 թվականի NSFG-ի տվյալները չի օգտագործել որպես «սովորական կիրառման» ձախողման ցուցանիշներ այն ժամանակ նոր հասանելի դարձած երկու այլ երկարատև հակաբեղմնավորման մեթոդների համար՝ Norplant իմպլանտի (2.3%) և ParaGard պղնձե T 380A ներարգանդային պարույրի (3.7%) դեպքում, որոնք (ինչպես նաև DMPA-ն) կլինիկական փորձարկումների տվյալների համեմատ ունեին մի կարգով ավելի բարձր ձախողման ցուցանիշներ։ Քանի որ Norplant-ը և ParaGard-ը չեն ենթադրում օգտատիրոջ սխալ կիրառման հնարավորություն, դրանց բարձր ձախողման ցուցանիշները Տրուսելը վերագրել է հակաբեղմնավորման գերազեկուցմանը՝ հղիության և կենդանածնության գրանցման ժամանակ:

#### Առավելություններ
DMPA-ն ունի մի շարք առավելություններ
* Հղիության կանխարգելման բարձր արդյունավետություն 
* Ներարկվում է յուրաքանչյուր 12 շաբաթը մեկ։ Շարունակական գործողությունը սահմանափակվում է հաջորդ ներարկումների ժամանակին պլանավորմամբ և կողմնակի ազդեցությունների վերահսկմամբ՝ բժշկական միջամտության անհրաժեշտությունը գնահատելու համար
* Չի պարունակում էստրոգեն։ Չկա խորանիստ երակային թրոմբոզի, թոքային էմբոլիայի, ինսուլտի կամ սրտամկանի ինֆարկտի ռիսկի ավելացում։
* Դեղերի նվազագույն փոխազդեցություններ (այլ հորմոնալ հակաբեղմնավորիչների համեմատ)
* Էնդոմետրիումի քաղցկեղի ռիսկի նվազում։ DMPA-ն նվազեցնում է էնդոմետրիումի քաղցկեղի ռիսկը մոտ 80%-ով: Սա համարվում է պայմանավորված ինչպես պրոգեստոգենի անմիջական հակաբջջաճնշիչ ազդեցությամբ էնդոմետրիումի վրա, այնպես էլ էստրոգենի մակարդակի անուղղակի նվազումով՝ ձվարանային ֆոլիկուլների զարգացման ճնշման արդյունքում
* Երկաթ պակասուրդային անեմիայի, կոնքի բորբոքային հիվանդության (PID) և արտարգանդային հղիության ռիսկի նվազում
* Էնդոմետրիոզի ախտանշանների նվազում
* Առաջնային դիսմենոռեայի, օվուլյացիոն ցավի և ֆունկցիոնալ ձվարանային կիստաների հաճախականության նվազում
* Էպիլեպսիայով կանանց մոտ նոպաների հաճախականության նվազում։ Բացի այդ, ի տարբերություն շատ այլ հորմոնալ հակաբեղմնավորիչների, DMPA-ի արդյունավետությունը չի նվազում ֆերմենտներ հարուցող հակաէպիլեպտիկ դեղամիջոցների ազդեցությամբ
* Մանգաղաբջջային հիվանդությամբ կանանց մոտ ճգնաժամերի հաճախականության և ծանրության նվազում

Միացյալ Թագավորության Առողջապահության նախարարությունը 2008 թվականից ակտիվորեն խթանում է երկարատև վերականգնելի հակաբեղմնավորման մեթոդների կիրառումը, հատկապես երիտասարդների շրջանում, շարունակելով 2005 թվականի հոկտեմբերին հրապարակված Առողջապահության և կլինիկական գերազանցության ազգային ինստիտուտի (NICE) ուղեցույցները: Այս հակաբեղմնավորման մեթոդների վերաբերյալ խորհրդատվությունը ներառվել է նաև առաջնային բուժօգնության համար նախատեսված 2009 թվականի Quality and Outcomes Framework ծրագրի «լավ պրակտիկա» բաժնում:

### Համեմատություն
Բիոիդենտիկ հորմոնալ թերապիայի կողմնակիցները կարծում են, որ համեմատած MPA-ի հետ, պրոգեստերոնը ունի ավելի քիչ կողմնակի ազդեցություններ և ապահովում է կյանքի  որակի բարելավումը: Սակայն այս տեսակետի ապացույցները վիճարկվել են, քանի որ MPA-ն օրալ ընդունման դեպքում ավելի լավ է ներծծվում և ունի արտազատման շատ ավելի երկար կիսաքայքայման շրջան, ինչի հետևանքով արյան մեջ ապահովում է ավելի կայուն մակարդակներ, թեև կարող է հանգեցնել կրծքագեղձերի ավելի մեծ զգայունության և ավելի անկանոն հեշտոցային արյունահոսությունների: Երկու միացություններն էլ չեն տարբերվում էնդոմետրիումի հիպերպլազիայի ճնշման ունակությամբ, և ոչ մեկն էլ չի մեծացնում թոքային էմբոլիայի ռիսկը: Այս երկու դեղամիջոցները դեռևս բավարար չափով չեն համեմատվել ուղղակի կլինիկական փորձարկումներում՝ անվտանգության և գերազանցության վերաբերյալ հստակ եզրակացություններ անելու համար:

### Հասանելի ձևեր
Depo-subQ Provera 104-ը մկանային DMPA-ի փոփոխված տարբերակն է, որը պարունակում է 104 մգ միկրոբյուրեղային դոզա և կիրառվում է ենթամաշկային ներարկմամբ։ Այն պարունակում է սկզբնական մկանային DMPA-ի MPA-ի 69%-ը։ Ներարկումը կատարվում է ավելի փոքր ասեղով՝ դեղանյութը ներարկելով մաշկի տակ, այլ ոչ թե մկանի մեջ, որովայնի կամ ազդրի շրջանում։ Ենթամաշկային այս տարբերակը նպատակ ունի նվազեցնել DMPA-ի կողմնակի ազդեցությունները՝ միաժամանակ պահպանելով մկանային ձևի բոլոր առավելությունները։

MPA-ն հասանելի է առանձին՝ 2.5, 5 և 10 մգ օրալ կիրառման դեղահատերի ձևով, ինչպես նաև որպես 150 մգ/մլ (1 մլ) կամ 400 մգ/մլ (2.5 մլ) միկրոբյուրեղային ջրային սուսպենզիայի՝ միջմկանային ներարկման համար, և 104 մգ (0.65 մլ՝ 160 մգ/մլ) միկրոբյուրեղային ջրային սուսպենզիա՝ ենթամաշկային ներարկման համար: Այն վաճառվել է նաև 100, 200, 250, 400 և 500 մգ օրալ կիրառման դեղահատերի, 500 և 1,000 մգ օրալ սուսպենզիաների, ինչպես նաև 50 մգ/մլ միկրոբյուրեղային ջրային սուսպենզիայի ձևով՝ միջմկանային ներարկման համար: Նախկինում հասանելի է եղել նաև 100 մգ/մլ միկրոբյուրեղային ջրային սուսպենզիա՝ մկանային ներարկման համար: IԲացի մեկ դեղանյութ պարունակող ձևերից, MPA-ն հասանելի է նաև բերանային դեղահատերի տեսքով՝ համակցված կոնյուգացված էստրոգենների (CEE), էստրադիոլի և էստրադիոլ վալերատի հետ՝ դաշտանադադարի հորմոնալ թերապիայի համար, ինչպես նաև համակցված էստրադիոլ ցիպիոնատի հետ՝ միկրոբյուրեղային ջրային սուսպենզիայի ձևով՝ որպես համակցված ներարկային հակաբեղմնավորման միջոց:

Depo-Provera-ն DMPA-ի 150 մգ միկրոբյուրեղային ջրային սուսպենզիայի ապրանքային անվանումն է, որը կիրառվում է միջմկանային ներարկմամբ։ Ներարկումը կատարվում է ազդրի, նստատեղի կամ դելտայաձև մկանի մեջ՝ տարեկան չորս անգամ (յուրաքանչյուր 11–13 շաբաթը մեկ) և առաջին ներարկումից հետո անմիջապես ապահովում է հղիությունից պաշտպանություն: Depo-subQ Provera 104-ը մկանային DMPA-ի փոփոխված տարբերակն է, որը պարունակում է 104 մգ միկրոբյուրեղային դոզա և կիրառվում է ենթամաշկային ներարկմամբ։ Այն պարունակում է սկզբնական մկանային DMPA-ի MPA-ի 69%-ը։ Ներարկումը կատարվում է ավելի փոքր ասեղով՝ դեղանյութը ներարկելով մաշկի տակ, այլ ոչ թե մկանի մեջ, որովայնի կամ ազդրի շրջանում։ Ենթամաշկային այս տարբերակը նպատակ ունի նվազեցնել DMPA-ի կողմնակի ազդեցությունները՝ միաժամանակ պահպանելով մկանային ձևի բոլոր առավելությունները։

## Հակացուցումներ
MPA-ի օգտագործումը սովորաբար խորհուրդ չի տրվում եթե վնասում է առողջությանը կամ համապատասխան ցուցումը բացակայում է:

Վիճակներ երբ տեսական կամ ապացուցված ռիսկի գործոնները սովորաբար գերազանցում են DMPA-ի կիրառման առավելութձուններին:
* Սրտանոթային հիվանդությունների բազմաթիվ ռիսկային գործոնների առկայություն
* Գործող խորանիստ երակային թրոմբոզ կամ թոքային էմբոլիա
* Աուրայով ուղեկցվող միգրենային գլխացավ DMPA-ի օգտագործման ընթացքում
* Չբացատրված հեշտոցային արյունահոսություն, որի գնահատումը դեռ չի իրականացվել և որը կասկածվում է որպես լուրջ հիվանդության նշան
* Կրծքագեղձի քաղցկեղի պատմություն՝ վերջին հինգ տարիների ընթացքում հիվանդության ընթացիկ նշանների բացակայության դեպքում
* Գործող լյարդային հիվանդություն (սուր վիրուսային հեպատիտ, ծանր դեկոմպենսացված ցիռոզ, լյարդի բարորակ կամ չարորակ ուռուցքներ)
* Conditions of concern for estrogen deficiency and reduced HDL levels theoretically increasing cardiovascular risk:Վիճակներ, որտեղ էստրոգենի պակասը և HDL մակարդակի նվազումը տեսականորեն կարող են բարձրացնել սիրտ-անոթային հիվանդութձունների ռիսկը
** Հիպերտոնիա՝ անոթային հիվանդության առկայությամբ
** Սրտի իշեմիկ հիվանդության առկայություն կամ անցյալում ունեցած պատմություն
** Նախկինում տարած կաթված
** Շաքարային դիաբետ՝ ավելի քան 20 տարվա տևողությամբ, կամ ուղեկցվող նեֆրոպաթիայով, ռետինոպաթիայով, նեյրոպաթիայով կամ անոթային հիվանդությամբ

Վիճակներ որոնք ներկայացնում են կյանքի համար անընդունելի ռիսկեր DMPA-ի օգտագործման դեպքում

* Գործող կամ վերջերս հայտնաբերված կրծքագեղձի քաղցկեղ (հորմոնազգայուն ուռուցք)

Վիճակներ որոնց դեպքում կիրառումը ցուցվաած չէ և չպետք է սկսել
* Հղիություն

MPA-ի օգտագործումը խորհուրդ չի տրվում մինչև մենարխեի սկսվելը, ինչպես նաև վիրահատությունից առաջ, վիրահատության ընթացքում կամ վիրահատությունից հետո վերականգնման շրջանում:

## Կողմնակի ազդեցություններ
Կանանց մոտ MPA-ի ամենատարածված անցանկալի ազդեցություններն են ակնեն, դաշտանի փոփոխությունները և քնկոտությունը, ինչպես նաև այն կարող է առաջացնել բնածին արատներ, եթե ընդունվի հղիության ընթացքում։ Այլ հաճախ հանդիպող կողմնակի ազդեցություններն են կրծքագեղձերի զգայունությունը, դեմքի մազածածկույթի ավելացումը, գլխամաշկի մազերի քանակի նվազումը, քնելու հետ կապված խնդիրները, ստամոքսի ցավը, ինչպես նաև քաշի նվազումը կամ ավելացումը: Կանանց մոտ MPA-ի կողմնակի ազդեցությունների շարքում հաղորդվել է նաև լիբիդոյի նվազումը: DMPA-ն կարող է ազդել դաշտանի վրա։ Օգտագործման մեկ տարվա ընթացքում կանանց մոտավորապես 55%-ի մոտ զարգանում է ամենոռեա (դաշտանի բացակայություն), իսկ երկու տարվա ընթացքում այդ ցուցանիշը բարձրանում է մինչև 68%։ Օգտագործման առաջին ամիսներին արձանագրվել են անկանոն կամ անկանխատեսելի արյունահոսություն կամ միջդաշտանային կաթիլային արյունահոսություն (spotting), իսկ հազվադեպ դեպքերում՝ առատ կամ շարունակական արյունահոսություն:  MPA-ի կիրառումը  կապված չէ վիտամին B12-ի պակասի հետ: DMPA-ի օգտագործման դեպքում քաշի փոփոխությունների վերաբերյալ տվյալները նույնպես հակասական են:

Կրծքագեղձի քաղցկեղի բուժման համար կիրառվող բարձր դեղաչափերով MPA-ն կարող է առաջացնել քաշի ավելացում և վատթարացնել շաքարային դիաբետի ընթացքը, ինչպես նաև առաջացնել այտուցներ (հատկապես՝ դեմքի շրջանում)։ Անցանկալի ազդեցությունները առավելագույն արտահայտված են լինում հինգ շաբաթ անց և նվազում են ավելի ցածր դեղաչափերի կիրառման դեպքում։ Ավելի հազվադեպ կողմնակի ազդեցություններից են թրոմբոզը (չնայած հստակ չէ՝ արդյոք սա իրական ռիսկ է, այն ամբողջությամբ բացառել հնարավոր չէ), ցավոտ միզարձակումը, գլխացավը, սրտխառնոցը և փսխումը։ Տղամարդկանց մոտ, երբ MPA-ն կիրառվում է որպես անդրոգենային հատկանիշները ճնշող թերապիա: Ավելի հաճախ հանդիպող գանգատներն են լիբիդոյի նվազումը, իմպոտենցիան, սերմնահեղուկի ծավալի նվազումը և  երեք օրվա ընթացքում՝ բերել քիմիական կաստրացիայի։ Չափազանց բարձր դեղաչափերով (կիրառվող քաղցկեղի բուժման նպատակով, ոչ թե հակաբեղմնավորման համար) MPA-ն կարող է առաջացնել մակերիկամների ճնշման և խանգարել ածխաջրային նյութափոխանակությանը, սակայն այն չի առաջացնում շաքարային դիաբետ:

Ներարկումային հակաբեղմնավորման ձևով կիրառման դեպքում դիտվում է վերարտադրողական համակարգի հետ կապված մի շարք խնդիրներ։ Պտղաբերության վերականգնման միջին ժամանակը վերջին ներարկումից հետո կազմում է 9–10 ամիս, ընդ որում՝ ավել քաշ կամ գիրություն ունեցող կանանց մոտ այն կարող է ավելի երկար տևել։ Վերջին ներարկումից 18 ամիս անց պտղաբերությունը համեմատելի է այլ հակաբեղմնավորման մեթոդների նախկինում օգտագործած կանանց պտղաբերության հետ: Պտղի վրա պրոգեստոգենների ազդեցության դեպքում արձանագրվել են սեռական օրգանների անոմալիաների ավելի բարձր հաճախականություն, նորածնի ցածր  քաշ և արտարգանդային հղիության ռիսկի աճ, հատկապես երբ MPA-ն օգտագործվում է որպես երկարատև ներարկումային հակաբեղմնավորման միջոցի ձևով։ Թաիլանդում աղքատ կանանց շրջանում իրականացված պատահական հղիությունների ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ այն նորածինների մոտ, որոնք հղիության ընթացքում ենթարկվել էին DMPA-ի ազդեցությանը, նկատվել է ծնվելիս ցածր  քաշի բարձր ռիսկ և կյանքի առաջին տարվա ընթացքում մահվան հավանականության մոտ 80%-ով բարձրացում: Բուժում ստացած անձանց մոտ արձանագրվել են նաև սրտանոթային համակարգի նկատելի անցանկալի ազդեցություններ:Բացի այդ, բուժման դադարեցումից հետո դիտվել են ոսկրային խտության փոփոխություններ: Մենինգիոմաների ձևավորումը DMPA-ի օգտագործման արդյունքում դարձել է դատական հայցերի առարկա: Ոսկրային խտության փոփոխություններին զուգահեռ դիտվել են նաև արյան ճնշման փոփոխություններ:

### Տրամադրության փոփոխություններ
Կան մտահոգություններ պրոգեստինների, այդ թվում՝ MPA-ի, օգտագործման դեպքում դեպրեսիայի և տրամադրության փոփոխությունների հնարավոր ռիսկի վերաբերյալ, ինչը որոշ բժիշկների և կանանց մոտ առաջացրել է դրանց կիրառման հանդեպ զգուշություն: Չնայած լայնորեն տարածված կարծիքներին հակառակ՝ հետազոտությունների մեծ մասը ցույց է տալիս, որ պրոգեստինները չեն առաջացնում բացասական հոգեբանական ազդեցություններ, ինչպիսիք են դեպրեսիան կամ անհանգստությունը: 2018 թվականի համակարգված ակնարկը, որը ուսումնասիրել է պրոգեստինների վրա հիմնված հակաբեղմնավորման և դեպրեսիայի կապը, ներառել է DMPA-ի վերաբերյալ երեք խոշոր հետազոտություն և որևէ կապ չի հայտնաբերել DMPA-ի և դեպրեսիայի միջև: 2003 թվականի ակնարկի համաձայն՝ հրապարակված կլինիկական հետազոտությունների մեծ մասը ցույց է տալիս, որ DMPA-ն կապված չէ դեպրեսիայի հետ, և ընդհանուր տվյալները հաստատում են այն գաղափարը, որ դեղամիջոցը էականորեն չի ազդում տրամադրության վրա:

Մինչ օրս MPA-ի և դեպրեսիայի միջև կապը գնահատած ամենախոշոր հետազոտության ընթացքում, որի մեջ ներառվել է ավելի քան 3,900 կին, որոնք մինչև 7 տարի ստացել են  DMPA, դեպրեսիայի առաջացման հաճախականությունը եղել է հազվադեպ՝ 1.5%, իսկ դեպրեսիայի պատճառով բուժման դադարեցման ցուցանիշը կազմել է 0.5%: Այս հետազոտությունը չի ներառել դեպրեսիայի ելակետային տվյալները, և ուսումնասիրության ընթացքում արձանագրված դեպրեսիայի դեպքերի պատճառով ԱՄՆ Սննդի և դեղերի վարչությունը (FDA) պահանջել է DMPA-ի փաթեթային ցուցումներում նշել, որ դեպրեսիա ունեցող կանայք պետք է ուշադիր հսկվեն, և որ դեղամիջոցը պետք է դադարեցվի դեպրեսիայի կրկնության դեպքում: Հետագա ուսումնասիրությունը, որի ընթացքում 495 կին մեկ տարվա ընթացքում ստացել է DMPA, ցույց է տվել, որ շարունակական օգտագործողների ամբողջ խմբում դեպրեսիայի միջին գնահատականը փոքր-ինչ նվազել է՝ 7.4-ից մինչև 6.7 (նվազում՝ 9.5%), իսկ ելակետում ամենաբարձր դեպրեսիայի գնահատականներ ունեցող հնգորդականի մոտ՝ 15.4-ից մինչև 9.5 (նվազում՝ 38%): Այս և այլ հետազոտությունների արդյունքների հիման վրա ձևավորվել է համաձայնություն, ըստ որի՝ DMPA-ն իրականում չի մեծացնում դեպրեսիայի ռիսկը և չի վատթարացնում առկա դեպրեսիայի ծանրությունը:

Նմանատիպ է հորմոնալ հակաբեղմնավորման դեպքում DMPA-ի ազդեցությանը, Heart and Estrogen/Progestin Replacement Study (HERS) հետազոտությունը, որը ներառել է 2,763 հետդաշտանադադարային կին և ուսումնասիրել է օրական 0.625 մգ օրալ կոնյուգացված էստրոգենների (CEE) և 2.5 մգ օրալ MPA-ի կամ պլացեբոյի կիրառումը 36 ամիսների ընթացքում՝ որպես դաշտանադադարի հորմոնալ թերապիա, չի հայտնաբերել դեպրեսիվ ախտանշանների փոփոխություններ: Այնուամենայնիվ, որոշ փոքրածավալ հետազոտություններ հաղորդել են, որ MPA-ի նման պրոգեստինները կարող են չեզոքացնել էստրոգենների՝ դեպրեսիայի դեմ ունեցած բարենպաստ ազդեցությունները:

### Երկարաժամկետ ազդեցություններ
Կանանց առողջության նախաձեռնություն (Women’s Health Initiative, WHI) հետազոտությունը ուսումնասիրել է օրալ կերպով կոնյուգացված էստրոգենների (CEE) և MPA-ի համակցված կիրառումը՝ համեմատելով պլացեբոյի հետ։ Ուսումնասիրությունը վաղաժամ դադարեցվել է, երբ հայտնաբերվել են նախկինում չսպասված ռիսկեր։ Մասնավորապես պարզվել է, որ թեև հորմոնալ թերապիան չի ազդել բոլոր պատճառներից մահացության ընդհանուր մակարդակի վրա, դաշտանադադարի հորմոնալ թերապիայի առավելությունները (ազդրոսկրի կոտրվածքների, հաստ աղու և էնդոմետրիումի քաղցկեղի, ինչպես նաև այլ պատճառներից մահացության ռիսկի նվազում) չեզոքացվել են սրտի իշեմիկ հիվանդության, կրծքագեղձի քաղցկեղի, ինսուլտների և թոքային էմբոլիայի ռիսկի աճով:

CEE-ների հետ համակցված կիրառման դեպքում MPA-ն կապվել է կրծքագեղձի քաղցկեղի, դեմենցիայի և աչքի ներսում թրոմբների առաջացման ռիսկի աճի հետ։ Ընդհանուր առմամբ էստրոգենների հետ համակցված կիրառման դեպքում MPA-ն կարող է մեծացնել սրտանոթային հիվանդությունների ռիսկը, հատկապես այն հետդաշտանադադարային կանանց մոտ, ովքեր միաժամանակ ընդունում են CEE-ներ։ Այս չսպասված փոխազդեցությունների պատճառով Women’s Health Initiative ուսումնասիրությունը վաղաժամ դադարեցվել է՝ դաշտանադադարի հորմոնալ թերապիայի լրացուցիչ ռիսկերի պատճառով, ինչի հետևանքով արձանագրվել է հորմոնալ թերապիայի ինչպես նոր, այնպես էլ կրկնակի նշանակումների կտրուկ նվազում:

DMPA օգտագործողների երկարաժամկետ ուսումնասիրությունները ցույց են տվել կրծքագեղձի քաղցկեղի ընդհանուր ռիսկի փոքր աճ կամ դրա բացակայություն։ Սակայն ուսումնասիրված պոպուլյացիայում դիտվել է կրծքագեղձի քաղցկեղի ռիսկի փոքր աճ վերջին օգտագործողների շրջանում (վերջին չորս տարիների ընթացքում DMPA օգտագործած) մինչև 35 տարեկան կանանց մոտ, ինչը նման է համակցված օրալ հակաբեղմնավորիչների օգտագործման դեպքում դիտվող ռիսկին:

#### Արյան մակարդուկներ
Բազմաթիվ հետազոտություններում DMPA-ն կապվել է երակային թրոմբոէմբոլիայի (VTE) բարձր ռիսկի հետ, երբ այն կիրառվում է որպես միայն պրոգեստոգեն պարունակող հակաբեղմնավորման միջոց նախադաշտանադադարային կանանց մոտ: VTE-ի հաճախականության աճը տատանվում է 2.2-ից մինչև 3.6 անգամ: DMPA-ի հետ VTE-ի բարձր ռիսկը անսպասելի է, քանի որ DMPA-ն քիչ կամ ընդհանրապես չի ազդում մակարդելիության և ֆիբրինոլիզի գործոնների վրա,իսկ պրոգեստոգենները ինքնին սովորաբար չեն մեծացնում թրոմբոզի ռիսկը: Ենթադրվել է, որ DMPA-ի դեպքում բարձր հաճախականությունը կարող է արտացոլել դրա նախընտրելի նշանակումը այն կանանց, ովքեր արդեն համարվում են VTE-ի բարձր ռիսկ ունեցող: Այլընտրանքային բացատրությունն այն է, որ MPA-ն կարող է բացառություն լինել պրոգեստինների շարքում՝ VTE-ի ռիսկի տեսանկյունից: 2018 թվականի մետավերլուծությունը ցույց է տվել, որ MPA-ն կապված է VTE-ի 2.8 անգամ ավելի բարձր ռիսկի հետ՝ համեմատած այլ պրոգեստինների հետ: Հնարավոր է, որ MPA-ի գլյուկոկորտիկոիդային ակտիվությունը նպաստում է VTE-ի ռիսկի աճին:

#### Ոսկրային խտություն
DMPA-ն կարող է առաջացնել ոսկրային խտության նվազում նախադաշտանադադարային կանանց և տղամարդկանց մոտ, երբ կիրառվում է առանց էստրոգենի, հատկապես բարձր դեղաչափերով, թեև սա, ըստ երևույթին, դարձելի  է և նույնիսկ տարիներ շարունակ օգտագործումից հետո կարող է վերականգնվել նորմալ մակարդակի։

2004 թվականի նոյեմբերի 17-ին ԱՄՆ Սննդի և դեղերի վարչությունը (FDA) դեղամիջոցի պիտակի վրա ավելացրել է «սև շրջանակով նախազգուշացում»՝ նշելով ոսկրային հանքային խտության կորստի հնարավոր անցանկալի ազդեցությունները: Թեև այն առաջացնում է ժամանակավոր ոսկրային կորուստ, կանանց մեծ մասը դադարեցումից հետո լիովին վերականգնում է ոսկրային խտությունը: Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ) խորհուրդ է տալիս օգտագործումը չսահմանափակել: Ամերիկյան մանկաբարձների և գինեկոլոգների քոլեջը նշում է, որ ոսկրային հանքային խտության վրա հնարավոր բացասական ազդեցությունները պետք է հավասարակշռվեն անցանկալի հղիության հայտնի բացասական հետևանքների հետ, հատկապես դեռահասների շրջանում։

Երեք ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ DMPA-ի դադարեցումից հետո ոսկրային կորուստը դարձելի է: Այլ ուսումնասիրություններ ենթադրում են, որ DMPA-ի ազդեցությունը հետդաշտանադադարային ոսկրային խտության վրա նվազագույն է, հնարավոր է՝ այն պատճառով, որ DMPA օգտագործող կանանց մոտ դաշտանադադարի ընթացքում ոսկրային կորուստը ավելի քիչ է: Ոսկրային զանգվածի գագաթնակետից հետո կիրառումը կապված է ոսկրային շրջանառության աճի հետ, բայց ոչ ոսկրային հանքային խտության նվազման հետ:

FDA-ն խորհուրդ է տալիս DMPA-ն չկիրառել երկու տարուց ավելի, եթե չկա այլ կենսունակ հակաբեղմնավորման մեթոդ՝ ոսկրային կորուստի վերաբերյալ մտահոգությունների պատճառով: Չնայած 2008 թվականին Ամերիկյան մանկաբարձների և գինեկոլոգների կոնգրեսի (ACOG) հանձնաժողովի եզրակացությունը խորհուրդ է տալիս, որ ոսկրային հանքային խտության կորստի վերաբերյալ մտահոգությունները չպետք է խոչընդոտեն DMPA-ի նշանակմանը կամ շարունակմանը երկու տարուց ավելի:

### ՄԻԱՎ-ի ռիսկ
Կա անորոշություն DMPA օգտագործողների շրջանում ՄԻԱՎ-ի ձեռքբերման ռիսկի վերաբերյալ․ որոշ դիտարկումային ուսումնասիրություններ ենթադրում են ռիսկի աճ, մինչդեռ այլ ուսումնասիրություններ նման կապ չեն հայտնաբերում: ԱՀԿ-ն 2012 թվականի փետրվարին և 2014 թվականի հուլիսին հայտարարել է, որ տվյալները չեն արդարացնում իրենց առաջարկությունների փոփոխությունը, և DMPA-ի օգտագործումը բարձր ՄԻԱՎ-ռիսկ ունեցող կանանց համար մնում է առանց սահմանափակման (Medical Eligibility Criteria՝ 1-ին կատեգորիա): 2015 թվականի հունվարին ենթասահարական Աֆրիկայում իրականացված դիտարկումային ուսումնասիրությունների երկու մետավերլուծություններ ցույց են տվել ՄԻԱՎ-ի ձեռքբերման 1.4–1.5 անգամ ավելի բարձր ռիսկ DMPA օգտագործողների մոտ՝ համեմատած հորմոնալ հակաբեղմնավորում չօգտագործողների հետ: 2015 թվականի հունվարին Մեծ Բրիտանիայի Մանկաբարձների և գինեկոլոգների թագավորական քոլեջի Սեռական և վերարտադրողական առողջության ֆակուլտետը վերահաստատել է, որ նույնիսկ «բարձր ռիսկ» ունեցող կանանց մոտ չկա պատճառ DMPA-ի օգտագործման դեմ: 2015 թվականի աշնանը հրապարակված համակարգված ակնարկը և մետավերլուծությունը նշել է, որ «համաճարակաբանական և կենսաբանական ապացույցները համոզիչ հիմք են տալիս այն տեսակետին, որ DMPA-ն էականորեն ավելացնում է տղամարդուց կնոջ ՄԻԱՎ փոխանցման ռիսկը: Սակայն 2019 թվականի պատահականացված վերահսկվող ուսումնասիրությունը չի հայտնաբերել նշանակալի կապ DMPA-ի օգտագործման և ՄԻԱՎ-ի միջև:

## Կրծքով կերակրում
MPA-ն կարող է օգտագործվել կրծքով կերակրող մայրերի կողմից։ Ծանր արյունահոսությունը հնարավոր է, եթե այն կիրառվում է անմիջապես ծննդաբերությունից հետո, ուստի խորհուրդ է տրվում հետաձգել մինչև ծննդից վեց շաբաթ անց։ Այն կարող է կիրառվել ծննդից հինգ օրվա ընթացքում, եթե կինը չի կերակրում կրծքով։ Մի ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ «ծննդական քաշի կամ բնածին արատների հաճախականության էական տարբերություն չի եղել», ինչպես նաև «DMPA պարունակող կրծքի կաթով պայմանավորված վարակիչ հիվանդությունների նկատմամբ իմունիտետի էական փոփոխություն չի արձանագրվել»։ Սակայն այն ենթախմբում, որտեղ մայրերը սկսել էին DMPA-ն ծննդից երկու օր անց, նորածինների մոտ կյանքի առաջին տարում վարակիչ հիվանդությունների պատճառով բժշկի այցելությունների հաճախականությունը եղել է 75%-ով ավելի բարձր:

Ավելի մեծ և երկարատև հետևմամբ ուսումնասիրությունը եզրակացրել է, որ «հղիության կամ կրծքով կերակրման ընթացքում DMPA-ի օգտագործումը բացասաբար չի ազդում երեխաների երկարաժամկետ աճի և զարգացման վրա»։ Միևնույն ժամանակ նշվել է, որ «DMPA-ի ազդեցության ենթարկված երեխաների մոտ արձանագրվել է հասակի ենթաօպտիմալ աճի ավելի բարձր ռիսկ», սակայն սոցիալ-տնտեսական գործոնների հաշվառմամբ բազմակի լոգիստիկ ռեգրեսիայի արդյունքում աճի խանգարման ռիսկի ավելացում չի հայտնաբերվել։ Հետազոտությունը նաև նշել է, որ սեռահասունացման վրա DMPA-ի ազդեցությունը պահանջում է լրացուցիչ ուսումնասիրություն, քանի որ 10 տարեկանից բարձր երեխաների թիվը փոքր է եղել:

## Գերդոզավորում
MPA-ն ուսումնասիրվել է «ծայրահեղ» բարձր դեղաչափերով՝ մինչև օրական 5,000 մգ օրալ ընդունմամբ և մինչև 2,000 մգ օրական միջմկանային ներարկմամբ՝ առանց լուրջ տանելիության կամ անվտանգության խնդիրների նկարագրման: Ներարկային MPA-ի (Depo-Provera կամ Depo-SubQ Provera 104) FDA պիտակներում գերդոզավորումը նկարագրված չէ: Օրալ կիրառման MPA-ի (Provera) պիտակում նշվում է, որ էստրոգենի և պրոգեստինի չափից մեծ դոզավորումը կարող է առաջացնել սրտխառնոց, փսխում, կրծքագեղձերի զգայունություն, գլխապտույտ, որովայնային ցավ, քնկոտություն, հոգնածություն և դադարեցման արյունահոսություն: Ըստ պիտակի՝ չափից մեծ դոզավորման բուժումը պետք է ներառի MPA-ի դադարեցումը և սիմպտոմատիկ խնամքը:

## Փոխազդեցություններ
MPA-ն, երբ կիրառվում է CEE-ների հետ համակցված՝ դաշտանադադարի ախտանշանների բուժման համար, մեծացնում է կրծքագեղձի քաղցկեղի, դեմենցիայի և թրոմբոզի ռիսկը: Որպես հակաբեղմնավորման միջոց կիրառման դեպքում MPA-ն սովորաբար չի փոխազդում այլ դեղամիջոցների հետ: Կրծքագեղձի քաղցկեղի մետաստազների բուժման նպատակով MPA-ի և ամինոգլուտեթիմիդի համակցումը կապվել է դեպրեսիայի աճի հետ: Արևքուրիկ սովորականը (St John’s wort) կարող է նվազեցնել MPA-ի հակաբեղմնավորիչ արդյունավետությունը՝ արագացնելով դրա նյութափոխանակությունը:

## Դեղագիտություն
### Ֆարմակոդինամիկա
Մեդրօքսիպրոգեստերոն ացետատը (MPA) գործում է որպես պրոգեստերոնային, անդրոգենային և գլյուկոկորտիկոիդային ռեցեպտորների (համապատասխանաբար PR, AR և GR) ագոնիստ՝ ակտիվացնելով այդ ռեցեպտորները մոտավորապես 0.01 նՄ, 1 նՄ և 10 նՄ EC50 արժեքներին համապատասխան: Այն ունի աննշան կապակցում էստրոգենային ռեցեպտորի հետ: Դեղամիջոցը հարաբերականորեն բարձր կապվածություն ունի միներալոկորտիկոիդային ռեցեպտորի նկատմամբ, սակայն չունի ոչ միներալոկորտիկոիդային, ոչ էլ հակամիներալոկորտիկոիդային ակտիվություն: PR և AR ռեցեպտորների ակտիվացման ներքին ակտիվությունը համարժեք է համապատասխանաբար պրոգեստերոնի և դիհիդրոտեստոստերոնի (DHT) ակտիվությանը, ինչը ցույց է տալիս, որ MPA-ն այս ռեցեպտորների լիարժեք ագոնիստ է:

#### Պրոգեստոգենային ակտիվություն
MPA-ն պրոգեստերոնային ռեցեպտորի (PR) ուժեղ ագոնիստ է՝ պրոգեստերոնին համեմատելի կապման ունակությամբ և արդյունավետությամբ: Թեև ինչպես MPA-ն, այնպես էլ նրա դեացետիլացված անալոգը՝ մեդրօքսիպրոգեստերոնը, կապվում և ակտիվացնում են PR-ը: MPA-ն ունի մոտավորապես 100 անգամ ավելի բարձր կապման աֆինություն և տրանսկտիվացման պոտենցիալ: Այդ պատճառով, ի տարբերություն MPA-ի, մեդրօքսիպրոգեստերոնը կլինիկական բժշկության մեջ չի կիրառվում, թեև որոշ կիրառություն ունի անասնաբուժության մեջ: Օվուլյացիան արգելակելու համար անհրաժեշտ MPA-ի օրալ դեղաչափը (այսինքն՝ արդյունավետ հակաբեղմնավորիչ դեղաչափը) կազմում է 10 մգ/օր, մինչդեռ 5 մգ/օր դեղաչափը բոլոր կանանց մոտ բավարար չէ օվուլյացիան ճնշելու համար: Համապատասխանաբար, նախկինում օրալ հակաբեղմնավորիչներում օգտագործվող MPA-ի դեղաչափը մեկ հաբում կազմում էր 10 մգ: Համեմատության համար՝ պրոգեստերոնի օվուլյացիան արգելակող դեղաչափը կազմում է 300 մգ/օր, մինչդեռ 19-նորտեստոստերոնի ածանցյալների՝ նորեթիստերոնի և նորեթիստերոն ացետատի դեպքում անհրաժեշտ դեղաչափը ընդամենը 0.4–0.5 մգ/օր է:

Միայն պրոգեստոգեն  պարունակող հակաբեղմնավորիչների, ինչպիսին է DMPA-ն, ազդեցության մեխանիզմը կախված է պրոգեստոգենային ակտիվությունից և դեղաչափից։ Բարձր դեղաչափով միայն պրոգեստոգեն  պարունակող հակաբեղմնավորիչները, ներառյալ DMPA-ն, իրենց հիմնական ազդեցությունը իրականացնում են ֆոլիկուլների զարգացման արգելակման և օվուլյացիայի կանխման միջոցով: Պրոգեստոգենը նվազեցնում է հիպոթալամուսից գոնադոտրոպին-արտազատող հորմոնի (GnRH) արտազատման պուլսացիոն հաճախականությունը, ինչի հետևանքով նվազում է հիպոֆիզի առաջային բլթից ֆոլիկուլոխթանիչ հորմոնի (FSH) և լյուտեինացնող հորմոնի (LH) արտազատումը։ FSH-ի մակարդակի նվազումը արգելակում է ֆոլիկուլների զարգացումը և կանխում է էստրադիոլի մակարդակի բարձրացումը։ Պրոգեստոգենի բացասական հետադարձ կապը և էստրոգենի դրական հետադարձ կապի բացակայությունը LH-ի արտազատման վրա կանխում են LH-ի ալիքը։ Ֆոլիկուլների զարգացման արգելակումը և LH-ի ալիքի բացակայությունը կանխում են օվուլյացիան: Պրոգեստոգեն պարունակող բոլոր հակաբեղմնավորիչների երկրորդային ազդեցության մեխանիզմը հանդիսանում է սերմնաբջիջների ներթափանցման արգելակումը՝ արգանդի վզիկի լորձի հատկությունների փոփոխման միջոցով: DMPA-ի օգտագործման ընթացքում ձվարանների ֆունկցիայի արգելակումը հանգեցնում է էնդոմետրիումի բարակացման և ատրոֆիայի։ Այս փոփոխությունները տեսականորեն կարող են կանխել իմպլանտացիան։ Սակայն, քանի որ DMPA-ն չափազանց արդյունավետ է օվուլյացիայի և սերմնաբջիջների ներթափանցման արգելակման հարցում, բեղմնավորման հնարավորությունը գործնականում աննշան է։ Առկա տվյալները չեն հաստատում, որ իմպլանտացիայի կանխումը հանդիսանում է DMPA-ի ազդեցության մեխանիզմ:

#### Հակագոնադոտրոպ և հակակորտիկոտրոպ ազդեցություններ
MPA-ն (մեդրոքսիպրոգեստերոն ացետատ) բավարար դեղաչափերի դեպքում ճնշում է հիպոթալամուս–հիպոֆիզ–մակերիկամային (HPA) և հիպոթալամուս–հիպոֆիզ–գոնադային (HPG) առանցքները, ինչի հետևանքով նվազում են գոնադոտրոպինների, անդրոգենների, էստրոգենների, ադրենոկորտիկոտրոպ հորմոնի (ACTH) և կորտիզոլի մակարդակները, ինչպես նաև սեռական հորմոն կապող գլոբուլինի (SHBG) մակարդակը: Կան ապացույցներ, որ MPA-ի ճնշող ազդեցությունները HPG առանցքի վրա միջնորդվում են հիպոֆիզում պրոգեստերոնային ռեցեպտորի (PR) և անդրոգենային ռեցեպտորի (AR) ակտիվացմամբ: Անդրոգենների մակարդակի վրա ունեցած ազդեցության պատճառով MPA-ն կարող է առաջացնել ուժեղ ֆունկցիոնալ հակաանդրոգեն ազդեցություններ և օգտագործվում է անդրոգենից կախված վիճակների բուժման համար, ինչպիսիք են տղաների մոտ վաղ սեռահասունացումը և տղամարդկանց մոտ հիպերսեքսուալությունը: Բացի այդ, քանի որ դեղամիջոցը ճնշում է նաև էստրոգենների մակարդակը, MPA-ն կարող է առաջացնել ուժեղ ֆունկցիոնալ հակաէստրոգեն ազդեցություններ և կիրառվել է էստրոգենից կախված վիճակների բուժման համար, օրինակ՝ աղջիկների մոտ վաղ սեռահասունացման և կանանց մոտ էնդոմետրիոզի դեպքում։ Էստրոգենի ցածր մակարդակների պատճառով MPA-ի կիրառումը առանց էստրոգենի կարող է մեծացնել ոսկրային հանքային խտության նվազման և էստրոգենային դեֆիցիտի այլ ախտանիշների ռիսկը:

Պարզվել է, որ տղամարդկանց մոտ օրալ կիրառման MPA-ն 20 մգ/օր դեղաչափի դեպքում ճնշում է տեստոստերոնի մակարդակը մոտ 30%-ով (831 նգ/դլ-ից մինչև 585 նգ/դլ), 60 մգ/օր դեղաչափի դեպքում՝ մոտ 45–75%-ով (միջինը՝ 60%, մինչև 150–400 նգ/դլ), իսկ 100 մգ/օր դեղաչափի դեպքում՝ մոտ 70–75%-ով (832–862 նգ/դլ-ից մինչև 214–251 նգ/դլ): Բերանային MPA-ի 2.5–30 մգ/օր դեղաչափերը էստրոգենների հետ համակցությամբ կիրառվել են տրանսգենդեր կանանց մոտ տեստոստերոնի մակարդակի ճնշման համար: Բարորակ շագանակագեղձի հիպերպլազիա ունեցող տղամարդկանց մոտ ներարկային MPA-ի վերաբերյալ մեկ ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ 150 մգ մեկանգամյա դոզան 7 օրվա ընթացքում իջեցնում է տեստոստերոնի մակարդակը տղամարդկանց կաստրացիայի սահմանված միջակայքի մեջ (A ռեցեպտորի ալոստերիկ մոդուլացիա ====
Պրոգեստերոնը՝ նեյրոստերոիդների (օրինակ՝ 5α-դիհիդրոպրոգեստերոն, 5β-դիհիդրոպրոգեստերոն, ալոպրեգնանոլոն և պրեգնանոլոն) վերափոխման միջոցով, որոնք կատալիզացվում են 5α- և 5β-ռեդուկտազների և 3α- ու 3β-HSD-ների կողմից, հանդիսանում է GABAA ռեցեպտորի դրական ալոստերիկ մոդուլատոր։ Այս հատկության միջոցով պայմանավորված են տարբեր ազդեցություններ, ներառյալ գլխապտույտը, սեդացիան, հիպնոտիկ վիճակները, տրամադրության փոփոխությունները, անհանգստության նվազեցումը և ճանաչողական ու հիշողության խանգարումները, ինչպես նաև դրա արդյունավետությունը որպես հակացնցումային միջոց կատամենյալ էպիլեպսիայի բուժման մեջ: Բացի այդ, կենդանիների մոտ պարզվել է, որ բավարար բարձր դեղաչափերի դեպքում այս ազդեցության միջոցով կարող է առաջացնել անեսթեզիա: Պարզվել է, որ MPA-ն զգալիորեն նվազեցնում է ցնցումների հաճախականությունը, երբ ավելացվում է արդեն գոյություն ունեցող հակացնցումային բուժման սխեմաներին՝ չվերահսկվող էպիլեպսիա ունեցող 14 կանանցից 11-ի մոտ, և նաև հաղորդվել է, որ այն կենդանիների մոտ կարող է առաջացնել անեսթեզիա, ինչը ենթադրում է, որ MPA-ն կարող է GABAA ռեցեպտորը մոդուլացնել պրոգեստերոնի նման ձևով:

MPA-ն կիսում է պրոգեստերոնի որոշ մետաբոլիկ ուղիներ և կարող է վերափոխվել նմանատիպ մետաբոլիտների, ինչպիսիք են 5α-դիհիդրո-MPA-ն (DHMPA) և 3α,5α-տետրահիդրո-MPA-ն (THMPA): Սակայն, ի տարբերություն պրոգեստերոնի վերականգնված մետաբոլիտների, DHMPA-ն և THMPA-ն չեն մոդուլացնում GABAA ռեցեպտորը: Ընդհակառակը, ի տարբերություն պրոգեստերոնի, հենց MPA-ն է մոդուլացնում GABAA ռեցեպտորը, սակայն ոչ նեյրոստերոիդների կապման տեղում: Սակայն MPA-ն գործում է ոչ թե որպես ռեցեպտորի պոտենցիատոր, այլ որպես բացասական ալոստերիկ մոդուլատոր: Եթե պրոգեստերոնի վերականգնված մետաբոլիտները in vitro պայմաններում ուժեղացնում են բենզոդիազեպին ֆլունիտրազեպամի կապումը GABAA ռեցեպտորին, ապա MPA-ն կարող է մինչև 40%-ով մասամբ արգելակել ֆլունիտրազեպամի կապումը՝ կեսառավելագույն արգելակմամբ 1 μM կոնցենտրացիայի դեպքում: Սակայն այս արգելակման համար պահանջվող MPA-ի կոնցենտրացիաները բարձր են՝ համեմատած թերապևտիկ կոնցենտրացիաների հետ, և, հետևաբար, այս ազդեցությունը, հավանաբար, ունի փոքր կամ բացակա կլինիկական նշանակություն: GABAA ռեցեպտորի պոտենցիացիայի բացակայությունը MPA-ի կամ նրա մետաբոլիտների կողմից զարմանալի է՝ հաշվի առնելով վերոնշյալ հակացնցումային և անեսթեզիական ազդեցությունները, և մնում է չբացատրված:

Կլինիկական ուսումնասիրություններում, որտեղ առաջադեմ կրծքագեղձի քաղցկեղ ունեցող կանանց մոտ կիրառվել են չափազանց բարձր դեղաչափեր՝ մինչև 5,000 մգ/օր բերանային MPA և 2,000 մգ/օր ներմկանային MPA 30 օրվա ընթացքում, հաղորդվել է «ոչ մի նշանակալի կողմնակի ազդեցության» մասին, ինչը վկայում է, որ MPA-ն մարդկանց մոտ նույնիսկ ծայրահեղ բարձր դեղաչափերի դեպքում չունի նշանակալի ուղիղ ազդեցություն GABAA ռեցեպտորի վրա:

#### Ախորժակի խթանում
Թեև MPA-ն և նրան նման դեղամիջոցը՝ մեգեստրոլ ացետատը, շատ բարձր դեղաչափերի դեպքում արդյունավետ ախորժակ խթանողներ են, դրանց ազդեցության մեխանիզմը ամբողջությամբ պարզ չէ: Սակայն ենթադրվում է, որ գլյուկոկորտիկոիդային, ցիտոկինային և հնարավոր է նաև անաբոլիկ մեխանիզմները կարող են ներգրավված լինել։ Նշվել են նաև մի շարք հետագա փոփոխություններ, ներառյալ հիպոթալամուսում նեյրոպեպտիդ Y-ի արտազատման խթանումը, վենտրոմեդիալ հիպոթալամուսում կալցիումական ալիքների մոդուլացիան և պրոբորբոքային ցիտոկինների (IL-1α, IL-1β, IL-6 և TNF-α) սեկրեցիայի արգելակումը, որոնց բոլորն էլ կապվել են ախորժակի բարձրացման հետ:

#### Այլ ակտիվություն
MPA-ն in vitro պայմաններում թույլ կերպով խթանում է MCF-7 կրծքագեղձի քաղցկեղային բջիջների պրոլիֆերացիան, և այս ազդեցությունը անկախ է դասական պրոգեստերոնային ռեցեպտորներից (PR) ու միջնորդվում է պրոգեստերոնային ռեցեպտորի թաղանթային բաղադրիչ-1-ով (PGRMC1): Որոշ այլ պրոգեստիններ նույնպես ակտիվ են այս փորձարկման մեջ, մինչդեռ պրոգեստերոնը ցուցաբերում է չեզոք ազդեցություն: Անհայտ է՝ արդյոք այս արդյունքները կարող են բացատրել կլինիկական ուսումնասիրություններում դիտված կրծքագեղձի քաղցկեղի տարբեր ռիսկերը պրոգեստերոնի, դիդրոգեստերոնի և այլ պրոգեստինների, ինչպիսիք են մեդրոքսիպրոգեստերոն ացետատը և նորետիստերոնը, կիրառման դեպքում:

### Ֆարմակոկինետիկա
#### Կլանում
Զարմանալիորեն քիչ ուսումնասիրություններ են իրականացվել MPA-ի ֆարմակոկինետիկայի վերաբերյալ հետմենոպաուզային փոխարինող դեղաչափերի դեպքում: Օրալ ընդունման ժամանակ MPA-ի կենսահասանելիությունը կազմում է մոտավորապես 100%: Պարզվել է, որ 10 մգ MPA-ի մեկանգամյա օրալ  դեղաչափը ռադիոիմունային անալիզի միջոցով առաջացնում է MPA-ի գագաթային մակարդակներ՝ 1.2–5.2 նգ/մլ, ընդունումից 2 ժամ անց: Այնուհետև MPA-ի մակարդակները 12 ժամ անց նվազում են մինչև 0.09–0.35 նգ/մլ: Մեկ այլ ուսումնասիրությունում 10 մգ օրալ MPA-ի ընդունումից 1–4 ժամ անց գրանցվել են 3.4–4.4 նգ/մլ գագաթային մակարդակներ՝ նույնպես ռադիոիմունային անալիզի միջոցով: Հետագայում MPA-ի մակարդակները 24 ժամ անց նվազել են մինչև 0.3–0.6 նգ/մլ: IԵրրորդ ուսումնասիրությունում MPA-ի մակարդակները կազմել են 4.2–4.4 նգ/մլ՝ 5 մգ օրալ MPA-ի դեպքում, և 6.0 նգ/մլ՝ 10 մգ օրալ MPA-ի դեպքում:

Հետմենոպաուզային կանանց բուժումը 2.5 կամ 5 մգ/օր MPA-ով՝ էստրադիոլ վալերատի հետ համակցությամբ երկու շաբաթվա ընթացքում, հանգեցրել է շրջանառվող MPA-ի մակարդակների արագ բարձրացման։ Կայուն վիճակի կոնցենտրացիաները ձեռք են բերվել երեք օր անց, իսկ գագաթային կոնցենտրացիաները դիտվել են ընդունումից 1.5–2 ժամ անց: 2.5 մգ/օր MPA-ի դեպքում դեղամիջոցի մակարդակները կազմել են 0.3 նգ/մլ (0.8 նմոլ/լ)՝ 60 տարեկանից ցածր կանանց մոտ, և 0.45 նգ/մլ (1.2 նմոլ/լ)՝ 65 և բարձր տարիք ունեցող կանանց մոտ։ 5 մգ/օր MPA-ի դեպքում մակարդակները կազմել են 0.6 նգ/մլ (1.6 նմոլ/լ)՝ ինչպես 60 տարեկանից ցածր, այնպես էլ 65 և բարձր տարիք ունեցող կանանց մոտ: Հետևաբար, դեղամիջոցի «կոնցենտրացիա–ժամանակ» կորի տակ գտնվող մակերեսի (AUC) արժեքները 1.6–1.8 անգամ ավելի բարձր են եղել 65 և բարձր տարիքի կանանց մոտ՝ համեմատած 60 և ցածր տարիքի կանանց հետ: Այսպիսով, պարզվել է, որ MPA-ի մակարդակները փոփոխվում են տարիքից կախված, և տարեց հետմենոպաուզային կանանց մոտ կարող է աճել կողմնակի ազդեցությունների ռիսկը: Նշված ուսումնասիրությունում MPA-ի մակարդակները չափվել են հեղուկ քրոմատոգրաֆիա–զույգ զանգվածային սպեկտրոմետրիա (LC–MS/MS) մեթոդով, որն ավելի ճշգրիտ է արյան կոնցենտրացիաների որոշման համար:

MPA-ի օրալ հաբերն հնարավոր է ընդունել նաև ենթալեզվային եղանակով:Ուսումնասիրվել է նաև MPA-ի ուղիղաղիքային(ռեկտալ) կիրառումը:

150 մգ միկրոբյուրեղային MPA-ի ներմկանային կիրառման դեպքում (ջրային սուսպենցիայով) դեղամիջոցը հայտնաբերվում է արյան շրջանառությունում արդեն 30 րոպե անց, իսկ շճային կոնցենտրացիաները տատանվում են, սակայն ընդհանուր առմամբ պահպանվում են մոտ 1.0 նգ/մլ (2.6 նմոլ/լ) մակարդակում շուրջ 3 ամիս: Դրանից հետո նկատվում է MPA-ի մակարդակների աստիճանական նվազում, և դեղամիջոցը կարող է հայտնաբերվել արյան շրջանառությունում մինչև 6–9 ամիս ներարկումից հետո: MPA-ի բյուրեղների մասնիկների չափը էականորեն ազդում է դրա կլանման արագության վրա տեղային հյուսվածքային պահոցից ներմկանային կիրառման ժամանակ: Ավելի փոքր բյուրեղները լուծվում են ավելի արագ և ավելի արագ են կլանվում, ինչի արդյունքում ազդեցության տևողությունը կարճանում է։ Մասնիկների չափերը կարող են տարբեր լինել տարբեր MPA ձևակերպումների միջև, ինչը կարող է ազդել կլինիկական արդյունավետության և տանելության վրա:

#### Բաշխում
MPA-ի պլազմային սպիտակուցների հետ կապման աստիճանը կազմում է 88%: Այն թույլ կերպով կապվում է ալբումինին և չի կապվում սեռական հորմոն կապող գլոբուլինին (SHBG) կամ կորտիկոստերոիդ կապող գլոբուլինին:

#### Մետաբոլիզմ
Օրալ ընդունման դեպքում MPA-ի հեռացման կիսաժամկետը հաղորդվել է որպես 11.6–16.6 ժամ կամ 33 ժամ, մինչդեռ միկրոբյուրեղային MPA-ի ներմկանային և ենթամաշկային ներարկման դեպքում կիսաժամկետները համապատասխանաբար կազմում են 50 և 40 օր: MPA-ի մետաբոլիզմը հիմնականում իրականացվում է հիդրօքսիլացման միջոցով, ներառյալ C6β, C21, C2β և C1β դիրքերում, հիմնականում CYP3A4-ի մասնակցությամբ, սակայն ձևավորվում են նաև MPA-ի 3- և 5-դիհիդրո և 3,5-տետրահիդրո մետաբոլիտներ: Ոչ մարդկային պրիմատների վրա կատարված հետազոտություններում նկատվել է MPA-ի և նրա մետաբոլիտների դեացետիլացում (օրինակ՝ դեպի մեդրոքսիպրոգեստերոն) զգալի չափով՝ մոտ 30–70%: MPA-ն և/կամ նրա մետաբոլիտները ենթարկվում են նաև կոնյուգացիայի միջոցով մետաբոլիզմի: MPA-ի C6α մեթիլ և C17α ացետօքսի խմբերը այն դարձնում են ավելի դիմացկուն մետաբոլիզմի նկատմամբ և ապահովում են ավելի բարձր կենսահասանելիություն՝ համեմատած բերանային պրոգեստերոնի հետ:

#### Արտազատում
MPA-ն ներերակային կիրառման դեպքում արտազատվում է 20–50% չափով մեզով և 5–10%՝ կղանքով: Դեղաչափի 3%-ից պակասն է արտազատվում չկոնյուգացված ձևով:

#### Մակարդակ–ազդեցություն հարաբերակցություններ
Ներմկանային կիրառման դեպքում արյան մեջ MPA-ի բարձր մակարդակները մի քանի ամիս ճնշում են լյուտեինացնող հորմոնը և օվուլյացիան՝ ուղեկցվելով շճային պրոգեստերոնի մակարդակի նվազմամբ մինչև 0.4 նգ/մլ-ից ցածր: Օվուլյացիան վերականգնվում է, երբ արյան մեջ MPA-ի մակարդակները իջնում են 0.1 նգ/մլ-ից ցածր: Շիճուկային էստրադիոլի մակարդակները մնում են մոտավորապես 50 պգ/մլ շուրջ չորս ամիս ներարկումից հետո (երկարատև օգտագործման դեպքում՝ 10–92 պգ/մլ տիրույթում) և բարձրանում են, երբ MPA-ի մակարդակները իջնում են 0.5 նգ/մլ-ից ցածր:

Տաք բռնկումները հազվադեպ են, երբ MPA-ն պահպանվում է օրգանիզմում նշանակալի արյան մակարդակներով, իսկ հեշտոցի լորձաթաղանթը մնում է խոնավ և ծալքավորված։ Էնդոմետրիումը ենթարկվում է ատրոֆիայի՝ փոքր, ուղիղ գեղձերով և դեցիդուալացված ստրոմայով։ Արգանդի վզիկի լորձը մնում է մածուցիկ։ Երկար ժամանակահատվածում արյան կայուն մակարդակների և բեղմնավորումը կանխող բազմաթիվ ազդեցությունների շնորհիվ MPA-ն հանդիսանում է շատ արդյունավետ հակաբեղմնավորիչ միջոց:

#### Ժամանակ-կոնցենտրացիայի կորեր


## Քիմիա
MPA-ն սինթետիկ պրեգնանային ստերոիդ է և պրոգեստերոնի ու 17α-հիդրօքսիպրոգեստերոնի ածանցյալ: Մասնավորապես, այն մեդրոքսիպրոգեստերոնի 17α-ացետատ էստերն է կամ հիդրօքսիպրոգեստերոն ացետատի 6α-մեթիլացված անալոգը: Քիմիական տեսանկյունից MPA-ն հայտնի է որպես 6α-մեթիլ-17α-ացետօքսիպրոգեստերոն կամ 6α-մեթիլ-17α-ացետօքսիպրեգն-4-են-3,20-դիոն, իսկ նրա ընդհանուր անվանումը կրճատում է 6α-մեթիլ-17α-հիդրօքսիպրոգեստերոն ացետատ արտահայտությունը:  MPA-ն սերտորեն կապված է 17α-հիդրօքսիպրոգեստերոնի այլ ածանցյալների հետ, ինչպիսիք են քլորմադինոն ացետատը, ցիպրոտերոն ացետատը և մեգեստրոլ ացետատը, ինչպես նաև մեդրոգեստոնի և նոմեգեստրոլ ացետատի հետ:  9α-ֆտորոմեդրոքսիպրոգեստերոն ացետատը (FMPA), որը MPA-ի C9α ֆտորային անալոգն է և անգիոգենեզի ինհիբիտոր՝ MPA-ի համեմատ մոտ երկու կարգով ավելի բարձր պոտենցիալով, ուսումնասիրվել է քաղցկեղների հնարավոր բուժման նպատակով, սակայն երբեք շուկա չի հանվել:

## Պատմություն
MPA-ն անկախ հայտնաբերվել է 1956 թվականին Syntex ընկերության և Upjohn ընկերության կողմից: Այն առաջին անգամ ներկայացվել է 1959 թվականի հունիսի 18-ին Upjohn-ի կողմից Միացյալ Նահանգներում՝ Provera ապրանքային անվան տակ (2.5, 5 և 10 մգ հաբեր)՝ ամենորեայի, մետրոռագիայի և կրկնվող վիժումների բուժման համար: MPA-ի ներմկանային ձևակերպումը, որն այժմ հայտնի է որպես DMPA (400 մգ/մլ MPA), ներկայացվել է 1960 թվականին ԱՄՆ-ում Depo-Provera ապրանքային անվան տակ՝ էնդոմետրիումի և երիկամների քաղցկեղի բուժման համար: MPA-ն էթինիլէստրադիոլի հետ համակցությամբ ներկայացվել է 1964 թվականին ԱՄՆ-ում Upjohn-ի կողմից՝ Provest ապրանքային անվան տակ (10 մգ MPA և 50 μգ էթինիլէստրադիոլ հաբեր) որպես բերանային հակաբեղմնավորիչ, սակայն այս ձևակերպումը դադարեցվել է 1970 թվականին: Նույն ձևակերպումը ԱՄՆ-ից դուրս վաճառվել է Provestral և Provestrol ապրանքային անվանումներով, իսկ Cyclo-Farlutal (կամ Ciclofarlutal) և Nogest-S ապրանքանիշերը ունեցել են այլ դեղաչափեր (5 մգ MPA և 50 կամ 75 μգ էթինիլէստրադիոլ):

1950-ականների վերջին մշակվելուց հետո DMPA-ն առաջին անգամ գնահատվել է կլինիկական փորձարկումներում որպես ներարկային հակաբեղմնավորիչ 1963 թվականին: Upjohn-ը 1967 թվականին դիմել է ԱՄՆ Սննդամթերքի և դեղերի վարչությանը (FDA)՝ Depo-Provera (150 մգ/մլ MPA) ապրանքային անվան տակ երկարատև հակաբեղմնավորման նպատակով ներմկանային DMPA-ի հաստատման համար, սակայն դիմումը մերժվել է: Այնուամենայնիվ, այս ձևակերպումը 1969 թվականին առաջին անգամ հաջողությամբ ներկայացվել է ԱՄՆ-ից դուրս գտնվող երկրներում և 1992 թվականին հասանելի է եղել ավելի քան 90 երկրում: Upjohn-ը կրկին փորձել է FDA-ի հաստատում ստանալ 1978 և 1983 թվականներին, սակայն երկու դիմումներն էլ մերժվել են՝ նման կերպ, ինչպես 1967 թվականին: Վերջապես, 1992 թվականին դեղամիջոցը FDA-ի կողմից հաստատվել է Depo-Provera ապրանքային անվան տակ՝ հակաբեղմնավորման համար օգտագործման նպատակով: DMPA-ի ենթամաշկային ձևակերպումը ներկայացվել է ԱՄՆ-ում 2004 թվականի դեկտեմբերին՝ Depo-SubQ Provera 104 ապրանքային անվան տակ (104 մգ/0.65 մլ MPA), և հետագայում հաստատվել է նաև էնդոմետրիոզի հետ կապված կոնքի ցավի բուժման համար:

MPA-ն աշխարհում լայնորեն վաճառվում է նաև բազմաթիվ այլ ապրանքային անվանումներով, ներառյալ Farlutal, Perlutex և Gestapuran:

## Հասարակություն և մշակույթ
### Ընդհանուր անվանումներ՝
Մեդրօքսիպրոգեստերոն ացետատը(Medroxyprogesterone acetate) դեղամիջոցի ընդհանուր անվանումն է և հանդիսանում է նրա միջազգային ոչ սեփական (INN), ԱՄՆ ընդունված (USAN), բրիտանական (BAN) և ճապոնական (JAN) անվանումը, մինչդեռ *medrossiprogesterone*-ը DCIT-ն է, իսկ *médroxyprogestérone*-ը՝ DCF-ը նրա անվանումն է ազատ ալկոհոլային ձևի համար:Այն հայտնի է նաև որպես 6α-մեթիլ-17α-ացետօքսիպրոգեստերոն (MAP) կամ 6α-մեթիլ-17α-հիդրօքսիպրոգեստերոն ացետատ:

### Ապրանքային անվանումներ
Բերանային MPA-ն և DMPA-ն լայնորեն հասանելի են ամբողջ աշխարհում: Նրա ամենահայտնի ապրանքանիշերն են Provera-ն՝ օրալ հաբերի ձևով, և Depo-Provera-ն՝ ներմկանային ներարկման համար նախատեսված՝ ջրային սուսպենզիայի ձևով: MPA-ի ենթամաշկային ներարկման ձևակերպումը ԱՄՆ-ում հասանելի է Depo-SubQ Provera 104 ապրանքային անվան տակ: Միայն MPA պարունակող այլ ապրանքանիշեր են «Farlutal»-ը և «Sayana»-ն՝ կլինիկական կիրառման համար, ինչպես նաև «Depo-Promone», «Perlutex», «Promone-E» և «Veramix» ապրանքանիշերը՝ անասնաբուժական օգտագործման համար: Բացի այդ, MPA-ն վաճառվում է նաև էստրոգենների (CEEs, էստրադիոլ, էստրադիոլ վալերատ) հետ համակցված ձևակերպումներով: CEEs-ի հետ համակցված բերանային հաբերի ապրանքային անվանումներն են Prempro, Premphase, Premique, Premia և Premelle: Էստրադիոլի հետ համակցված ձևակերպումները վաճառվում են Indivina և Tridestra ապրանքային անվանումներով:

### Հասանելիություն
Օրալ MPA-ն և DMPA-ն լայնորեն հասանելի են ամբողջ աշխարհում: Օրալ MPA-ն հասանելի է ինչպես առանձին, այնպես էլ էստրոգենների՝ CEE-ների, էստրադիոլի և էստրադիոլի վալերատի հետ համակցված ձևերով։ DMPA-ն գրանցված է որպես հակաբեղմնավորման միջոց ավելի քան 100 երկրում: Ներարկային MPA-ի և էստրադիոլ ցիպիոնատի համակցությունը հաստատված է որպես հակաբեղմնավորման միջոց 18 երկրում:

#### Միացյալ Նահանգներ
2016 թվականի նոյեմբերի դրությամբ MPA-ն ԱՄՆ-ում հասանելի է հետևյալ ձևերով
* Բերանային հաբեր․ Amen, Curretab, Cycrin, Provera — 2.5 մգ, 5 մգ, 10 մգ
* Ներմկանային ներարկման ջրային սուսպենզիա․ Depo-Provera — 150 մգ/մլ (հակաբեղմնավորման համար), 400 մգ/մլ (քաղցկեղի բուժման համար)
* Ենթամաշկային ներարկման ջրային սուսպենցիա․ Depo-SubQ Provera 104 — 104 մգ/0.65 մլ (հակաբեղմնավորում)

Այն հասանելի է նաև էստրոգենների հետ համակցությամբ՝
* Բերանային հաբեր․ CEEs + MPA (Prempro, Premphase և այլք) — 0.3 մգ/1.5 մգ; 0.45 մգ/1.5 մգ; 0.625 մգ/2.5 մգ; 0.625 մգ/5 մգ

Հետևյալ ձևակերպումները դադարեցվել են․
* Բերանային հաբեր․ էթինիլէստրադիոլ + MPA (Provest) — 50 μգ / 10 մգ
* Ներմկանային սուսպենցիա․ էստրադիոլ ցիպիոնատ + MPA (Lunelle) — 5 մգ / 25 մգ

Լուիզիանա նահանգում թույլատրվում է սեռական հանցագործներին պատժելու համար կիրառել MPA

### Սերունդ
Հակաբեղմնավորիչ հաբերում օգտագործվող պրոգեստինները երբեմն դասակարգվում են ըստ սերունդների: Մինչ 19-նորտեստոստերոնի պրոգեստինները սովորաբար հստակ խմբավորվում են ըստ սերունդների, պրեգնանային պրոգեստինները հաճախ դուրս են մնում նման դասակարգումներից կամ ընդգրկվում են «այլ» կամ «պրեգնաններ» խմբում: Այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով, որ MPA-ն այս ձևակերպումներում ներկայացվել է 1964 թվականին, այն կարող է համարվել «առաջին սերնդի» պրոգեստին:

### Վիճաբանություն
#### Միացյալ Նահանգներից դուրս
* 1994 թվականին, երբ DMPA-ն հաստատվեց Հնդկաստանում, *India’s Economic and Political Weekly* պարբերականը հաղորդեց, որ «FDA-ն վերջապես արտոնագրեց դեղամիջոցը 1990 թվականին՝ ի պատասխան երրորդ աշխարհի երկրներում բնակչության աճի վերաբերյալ մտահոգությունների և այն հանգամանքի, որ երրորդ աշխարհի կառավարությունները դժկամությամբ էին արտոնագրում մի դեղամիջոց, որը չէր արտոնագրվել դրա ծագման երկրում»: Հնդկաստանում որոշ գիտնականներ և կանանց խմբեր շարունակում են ընդդիմանալ DMPA-ին: 2016 թվականին Հնդկաստանը հանրային առողջապահական համակարգում ներդրեց DMPA depo-medroxyprogesterone-ի ներմկանային (IM) ձևը:
* Depo-Provera-ի Կանադական կոալիցիան, որը կանանց առողջության մասնագետների և շահերի պաշտպանության խմբերի միավորում է, դեմ էր Կանադայում DMPA-ի հաստատմանը: DMPA-ի Կանադայում հաստատումից հետո՝ 1997 թվականից ի վեր, DMPA օգտագործած և օստեոպորոզ զարգացրած կանայք Pfizer ընկերության դեմ ներկայացրել են 700 միլիոն դոլարի հավաքական հայց։ Ի պատասխան՝ Pfizer-ը հայտարարել է, որ կատարել է իր պարտականությունը՝ Կանադայի բժշկական համայնքին բացահայտելու և քննարկելու DMPA-ի ռիսկերը:
* Զիմբաբվեում կանանց մասնակցությամբ այս դեղամիջոցի կլինիկական փորձարկումները վիճահարույց էին՝ մարդու իրավունքների խախտումների և Աֆրիկայում բժշկական փորձարկումների համատեքստում։
* Իսրայելում նույնպես հակասություն առաջացավ, երբ կառավարությանը մեղադրեցին եթովպացի ներգաղթյալներին DMPA տրամադրելու մեջ՝ առանց նրանց համաձայնության։ Որոշ կանայք պնդում էին, որ իրենց ասել էին, թե դա պատվաստում է։ Իսրայելի կառավարությունը հերքեց մեղադրանքները, սակայն հանձնարարեց առողջապահական ապահովման չորս կազմակերպություններին դադարեցնել DMPA ներարկումների կիրառումը կանանց մոտ, «եթե առկա է նույնիսկ ամենափոքր կասկածը, որ նրանք չեն հասկացել բուժման հետևանքները»:

#### Միացյալ Նահանգներում
DMPA-ի հաստատման գործընթացը ԱՄՆ Սննդամթերքի և դեղերի վարչության (FDA) կողմից ուղեկցվել է երկարատև և վիճահարույց պատմությամբ։ Սկզբնական արտադրողը՝ Upjohn ընկերությունը, բազմիցս դիմել է հաստատման համար։ FDA-ի խորհրդատվական հանձնաժողովները միաձայն առաջարկել են հաստատել դեղամիջոցը 1973, 1975 և 1992 թվականներին, ինչպես նաև նույն կարծիքին է եղել FDA-ի մասնագիտական բժշկական անձնակազմը, սակայն FDA-ն բազմիցս մերժել է հաստատումը։

Վերջապես, 1992 թվականի հոկտեմբերի 29-ին FDA-ն հաստատեց DMPA-ն որպես հակաբեղմնավորիչ միջոց։ Այդ ժամանակ դրան արդեն օգտագործել էին ավելի քան 30 միլիոն կին՝ սկսած 1969 թվականից, և այն հաստատված ու կիրառվող էր մոտ 9 միլիոն կնոջ կողմից ավելի քան 90 երկրներում, ներառյալ Միացյալ Թագավորությունը, Ֆրանսիան, Գերմանիան, Շվեդիան, Թաիլանդը, Նոր Զելանդիան և Ինդոնեզիան:

Վիճաբանության հիմնական կետերն էին՝
* Կենդանիների վրա կատարված փորձարկումներ քաղցկեղածնության վերաբերյալ – DMPA-ն շների մոտ առաջացրել է կրծքագեղձի քաղցկեղային ուռուցքներ : Ուսումնասիրության քննադատները պնդել են, որ շները ավելի զգայուն են եղել արհեստական պրոգեստերոնին հանդեպ, և այդ դեղաչափերը շատ բարձր էին մարդու վրա կիրառելու համար: FDA-ն նշել է, որ բոլոր այն նյութերը, որոնք քաղցկեղածին են մարդկանց համար, քաղցկեղածին են նաև կենդանիների համար, և եթե նյութը չի առաջացնում քաղցկեղ, այն չի գրանցվում որպես քաղցկեղածին բարձր դոզաներում: Շներին առաջացած քաղցկեղային կրծքագեղձի ուռուցքները առաջացել են DMPA-ի այն մակարդակներով, որոնք հավասար էին շների նորմալ լուտեալ փուլում պրոգեստերոնի 25 անգամին։ Այս ցուցանիշը ցածր է շների հղիության պրոգեստերոնի մակարդակից և տեսակային է:DMPA-ն առաջացրել է էնդոմետրիալ քաղցկեղ կապիկների մոտ – փորձարկված 12 կապիկներից 2-ում հայտնաբերվել են քաղցկեղի առաջին դեպքերը: Սակայն հետագա ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ մարդկանց մոտ DMPA-ն նվազեցնում է էնդոմետրիալ քաղցկեղի ռիսկը մոտ 80%-ով:FDA-ի Դեղերի բյուրոյի անդամներից մեկը, խոսելով կենդանիների վրա կատարված քաղցկեղածնության ուսումնասիրությունների մասին, նշել է․ «Այս դեղի կենդանիների վրա ստացված տվյալների արդյունքները ավելի մտահոգիչ են, քան ցանկացած այլ դեղի, որը մենք գիտենք, որ նախատեսված է առողջ մարդկանց համար»։
* Upjohn/NCI ուսումնասիրություններում արգանդի վզիկի քաղցկեղ։ Արտադրողի և Ազգային քաղցկեղի ինստիտուտի կողմից գրանցված առաջին մարդկային ուսումնասիրություններում արգանդի վզիկի քաղցկեղի առաջացման հավանականությունը մինչև 9 անգամ մեծացել է: Այնուամենայնիվ, հետագա բազմաթիվ ավելի մեծ ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ DMPA-ի օգտագործումը չի մեծացնում արգանդի վզիկի քաղցկեղի առաջացման ռիսկը:
* Հարկադրանք և տեղեկացված համաձայնության բացակայություն: DMPA-ի թեստավորումը կամ օգտագործումը գրեթե բացառապես կենտրոնացած էր զարգացող երկրների կանանց և Միացյալ Նահանգների աղքատ կանանց վրա, ինչը լուրջ հարցեր էր առաջացնում հարկադրանքի և տեղեկացված համաձայնության բացակայության վերաբերյալ, մասնավորապես՝ անգրագետների և մտավոր խնդիրներ ունեցող անձանց մոտ, որոնց որոշ դեպքերում DMPA-ն երկարատև տրվել է «դաշտանային հիգիենայի» նկատառումներից ելնելով, չնայած նրանք սեռապես ակտիվ չէին:
* Ատլանտա/Գրեյդիի ուսումնասիրություն – Upjohn-ը 11 տարի ուսումնասիրել է DMPA-ի ազդեցությունը Ատլանտայում, հիմնականում սևամորթ կանանց վրա, ովքեր ստանում էին պետական ​​օգնություն, բայց FDA-ին չի ներկայացրել որևէ պահանջվող հետագա հետազոտությունների զեկույց: Հետազոտողները, որոնք ի վերջո այցելել էին, նշել են, որ հետազոտությունները անկազմակերպ էին: «Նրանք պարզել են, որ տվյալների հավաքագրումը կասկածելի էր, բացակայում էին համաձայնության ձևերը և արձանագրությունը, որ այն կանայք, որոնցից համաձայնություն էր ստացվել, ընդհանրապես չէին տեղեկացվել հնարավոր կողմնակի ազդեցությունների մասին: Կանայք, որոնց հայտնի բժշկական վիճակը ցույց էր տալիս, որ DMPA-ի օգտագործումը կվտանգի իրենց առողջությունը, ստացել են պատվաստումը: Հետազոտության մեջ ընդգրկված կանանցից մի քանիսը մահացել են. ոմանք քաղցկեղից, ոմանք՝ այլ պատճառներով, օրինակ՝ ինքնասպանություն՝ դեպրեսիայից: Հետազոտության մեջ ընդգրկված 13,000 կանանց կեսից ավելին կորցրել են իրենց մասնակցությունը հետազոտություններին՝ անփույթ գրառումների վարման պատճառով»: Հետևաբար, այս ուսումնասիրության ոչ մի տվյալ օգտագործելի չէր:
* ԱՀԿ-ի վերանայում – 1992 թվականին ԱՀԿ-ն Սննդի և դեղերի վարչությանը (FDA) ներկայացրեց չորս զարգացող երկրներում DMPA-ի վերանայում: Կանանց առողջության ազգային ցանցը և այլ կանանց կազմակերպություններ լսումների ժամանակ վկայեցին, որ ԱՀԿ-ն օբյեկտիվ չէ, քանի որ ԱՀԿ-ն արդեն տարածել էր DMPA-ն զարգացող երկրներում: DMPA-ն հաստատվել է Միացյալ Նահանգներում օգտագործման համար՝ հիմնվելով ԱՀԿ-ի կողմից նախկինում Թաիլանդի նման երկրներից ներկայացված ապացույցների վերանայման վրա, որոնք FDA-ն նախորդ լսումների ժամանակ համարել էր անբավարար և չափազանց վատ մշակված քաղցկեղի ռիսկի գնահատման համար:
* Ալան Գուտմախերի համալսարանը ենթադրել է, որ DMPA-ի հաստատումը Միացյալ Նահանգներում կարող է բարձրացնել դրա մատչելիությունն ու ընդունելիությունը զարգացող երկրներում:
* 1995 թվականին մի քանի կանանց առողջության հարցերով զբաղվող խմբեր խնդրեցին FDA-ին դադարեցնել DMPA-ի կիրառումը և սահմանել ստանդարտացված տեղեկացված համաձայնության ձևեր:

## Հետազոտություն
DMPA-ն ուսումնասիրվել է Upjohn ընկերության կողմից որպես միայն պրոգեստերոնային ներարկվող հակաբեղմնավորիչ կանանց համար՝ ամսական 50 մգ դոզայով, սակայն դա առաջացրել է ցիկլի անկանոնություն և այդ դոզայով չի արտադրվել ու չի շուկա հանվել: DMPA-ի և polyestradiol phosphate-ի (էստրոգեն և էստրադիոլի երկարատև պրոդրագ) համակցությունը ուսումնասիրվել է որպես համակցված ներարկվող հակաբեղմնավորիչ՝ երեք ամիսը մեկ ներարկումով:

Բարձր դեղաչափով MPA-ի մոնոթերապիա՝ օրալ կամ ներմկանային, ուսումնասիրվել է շագանակագեղձի քաղցկեղի բուժման համար, սակայն այն ավելի ցածր արդյունավետություն է ցուցաբերել, քան ցիպրոտերոն ացետատով-ով(CEE) կամ դիէթիլստիլբեստրոլ-ով մոնոթերապիան: Բարձր դոզայով MPA-ն ուսումնասիրվել է նաև համակցված՝ դիէթիլստիլբեստրոլի և CEE-ի հետ՝ պրոստատայի քաղցկեղի բարձր դոզայով էստրոգեն թերապիայի լրացուցիչ միջոցի կարգավիճակով, սակայն ավելի լավ արդյունավետություն չի ցույց տվել  դիէթիլստիլբեստրոլի համեմատ:

DMPA-ն ուսումնասիրվել է նաև որպես պոտենցիալ արական հորմոնալ հակաբեղմնավորիչ՝ համակցված անդրոգենների/անաբոլիկ ստերոիդների՝ տեստոստերոնի և նանդրոլոնի (19-nortestosterone) հետ, տղամարդկանց մոտ: Սակայն երբեք չի հաստատվել այս ցուցանիշի համար:

MPA-ն ուսումնասիրել են նաև որպես պոտենցիալ հակաբորբոքային դեղամիջոց՝ հետևյալ հիվանդությունների բուժման համար՝  իմունային հեմոլիտիկ անեմիա, Կրոնի հիվանդություն, իդիոպատիկ թրոմբոցիտոպենիկ պուրկուրա և խոցային կոլիտ: Սակայն կլինիկական զարգացումը չի ավարտվել և երբեք չի հաստատվել այս ցուցանիշների համար: Այն մշակվել է որպես օրալ դեղամիջոց՝ շատ բարձր դեղաչափերով, և ենթադրվում էր, որ այն արգելակում է բորբոքային ցիտոկինների, ինչպիսիք են ինտերլեյկին 6-ը և ուռուցքի նեկրոզի գործոն ալֆան, ազդանշանային ուղին, որի գործողության մեխանիզմը, ինչպես ասում էին, նման է կորտիկոստերոիդներին: Այս նպատակներով MPA-ի փորձնական ապրանքային անուններն էին Colirest և Hematrol

MPA-ն արդյունավետ է ճանաչվել նաև բիպոլյար խանգարում ունեցող կանանց մանիակալ ախտանիշների բուժման համար:

## Կենդանիների համար նախատեսված օգտագործում
MPA-ն օգտագործվել է արու կատուների մոտ ագրեսիայի և միզարձակման վարքագծերի նվազեցման համար: Այն կարող է հատկապես օգտակար լինել նման վարքագծերը վերահսկելու համար ստերջացված արու կատուների մոտ: Դեղը կարող է կատուներին ներարկվել ամսական մեկ անգամ:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գլյուկոկորտիկոիդներ
Կատեգորիա:Ծնելիության կարգավորում
Կատեգորիա:Կանանց առողջություն
Կատեգորիա:Հորմոնալ բեղմնականխիչ միջոցներ