Ալֆոնս Պենո

**Ալֆոնս Պենո** (;), ֆրանսիացի գյուտարար և հետազոտող, ավիացիայի ռահվիրա։ Փորձեր է անցկացրել օդից ծանր ինքնաթիռների մոդելներով։ Մշակել է ինքնաթիռի թռիչքի կայունությունն ապահովելու մեթոդներ։ 1876 թվականին Պ. Գոշոյի հետ համատեղ մշակել է փակ խցիկով, աշխատող թևի երեսպատումով, հավաքվող շասսիով, փոփոխվող քայլի պտուտակներով երկկենցաղ ինքնաթիռի նախագիծ։

Հեղինակ է ավիացիայի և օդագնացության վերաբերյալ գիտական հրապարակումների։

## Կենսագրություն
### Մանկություն և երիտասարդություն
Ալֆոնս Պենոն ծնվել է Փարիզում, ֆրանսիական նավատորմի փոխծովակալի ընտանիքում։ Ա. Պենոյի եղբայրը նույնպես ծառայել է որպես ռազմածովային սպա։ Մանկության տարիներին ստացած ազդրի վնասվածքը խանգարեց Ա. Պենոյին ընդունվել Ռազմածովային ակադեմիա (այլ աղբյուրների համաձայն՝ նա ընդունվել է Ռազմածովային ակադեմիա, բայց վնասվածքի պատճառով չի կարողացել ավարտել այն)։

### Փորձարկումներ ինքնաթիռների մոդելների հետ
ձախից|մինի|190x190փքս|Պենոյի ուղղաթիռը
մինի|«Պլանոֆոր»
ձախից|մինի|197x197փքս|Պենոյի արհեստական թռչուն
Մոտավորապես 1870-1876 թվականներին Ալֆոնս Պենոն գիտական նպատակներով պատրաստել է ռետինե և զսպանակավոր շարժիչներով թռչող սարքերի մի քանի մոդելներ, այդ թվում՝ 15 մետր բարձրության վրա բարձրացող կոաքսիալ պտուտակներով ուղղաթիռի մոդել, ինքնաթիռի մոդել (հեղինակի կողմից անվանվել է «Պլանոֆոր») և օրնիտոպտերի մոդել («Օրթոպտեր»): Պենոյի գյուտերից մեկը ոլորված ռետինե ժապավենի օգտագործումը որպես շարժիչ մոդելային ինքնաթիռների համար էր (նախկինում օգտագործվում էին ձգված ռետինի վրա հիմնված շարժիչներ):Նման շարժիչ օգտագործելով՝ Պենոն ստեղծեց «Պլանոֆոր» ինքնաթիռի մոդելը, որի հանրային մեկնարկը առաջին անգամ իրականացվեց 1871 թվականի օգոստոսի 18-ին՝ Ֆրանսիական ավիացիոն ընկերության ներկայացուցիչների ներկայությամբ Թյուիլրիի այգում։ Մոդելը մոնոպլան էր, պատրաստված սովորական աերոդինամիկ սխեմայով, 450 մմ թևերի բացվածքով և 16 գ քաշով: Առավելագույն թռիչքի հեռավորությունը հասնում էր 40 մ-ի: Հորիզոնական պոչը կարող էր կարգավորվել նախքան մոդելը փորձարկողի կողմից պահանջվող անկյան տակ նետելը: «Պլանոֆորի» օգնությամբ Պենոն ուսումնասիրեց ինքնաթիռի ստատիկ կայունությունն ապահովելու միջոցները: Փորձերի ընթացքում նա պարզեց, որ հորիզոնական պոչի տեղադրումը թևի տեղադրման անկյունից փոքր անկյան տակ ապահովում է ինքնաթիռի երկայնական կայունությունը (ինքնաթիռին երկայնական կայունություն տալու այս մեթոդը հիմնականն էր ամբողջ 20-րդ դարում): Հաստատվեց նաև թևի ծայրի վերև ուղղված կորության դրական ազդեցությունը կողմնային կայունության և ուղղահայաց պոչի առկայության դրական ազդեցությունը ուղղության կայունության վրա։ 

### Օդանավի երկայնական կայունության սկզբունքի բացահայտման առաջնահերթություն
Հորիզոնական պոչի մակերեսների միջոցով ինքնաթիռին երկայնական ստատիկ կայունություն հաղորդելու սկզբունքը, ներառյալ հորիզոնական պոչի մակերեսները բացասական (թևի հարթության նկատմամբ) անկյան տակ դնելը, նկարագրվել է Ջորջ Քեյլիի կողմից 1852 թվականին։ Պենոն, ըստ որոշ հետազոտողների, վերագտել է այս սկզբունքը Քեյլիից անկախ։ Բացի այդ, Պենոյի արժանիքը կայանում է այս սկզբունքի տեսական հիմնավորման մեջ՝ օգտագործելով մաթեմատիկա։ Ավելի ուշ Պենոն առաջարկեց հորիզոնական պոչ չունեցող ինքնաթիռի երկայնական կայունությունն ապահովելու մեթոդ՝ օգտագործելով S-աձև թևի պրոֆիլ։

### Երկկենցաղ ինքնաթիռների նախագիծ
մինի|Պենոյի ինքնաթիռ
մինի|Պենոյի առաջին գնացքը
1876 թվականին Ալֆոնս Պենոն, մեխանիկ Պոլ Գոշոյի հետ միասին, ստացավ արտոնագիր (համար 111.574) ուղևորատար երկկենցաղ ինքնաթիռի նախագծի համար։ Ինքնաթիռը պոչ չունեցող մոնոպլան էր՝ բարձր թևով։ Ինքնաթիռի երկայնական հավասարակշռությունը պետք է ապահովվեր S-աձև թևի պրոֆիլի միջոցով, իսկ թեքության կառավարումը՝ թևի հետևի եզրին տեղադրված վերելակի միջոցով։ Օդանավը իր ընթացքի ընթացքում կայունացնելու և կառավարելու համար տրամադրվել էր ուղղահայաց կայունացուցիչ՝ ղեկով։ Ինչպես 19-րդ դարում մշակված ինքնաթիռների մեծ մասի նախագծերի դեպքում, այստեղ նույնպես գլորման կառավարում ընդհանրապես նախատեսված չէր։ Նախագծի հեղինակները կարծում էին, որ թևի ծայրերի վերև թեքությունը և դրա բարձր դիրքը սարքին կապահովեին բավարար կողմնային կայունություն: Նախագծի համաձայն՝ թևն ուներ մետաղական թաղանթ, որը մասնակցում էր բեռների ընկալմանը: Ինքնաթիռի ֆյուզելաժը, որը պարունակում էր անձնակազմի և ուղևորների համար փակ խցիկ, նավակ էր, ինչը նշանակում էր, որ ինքնաթիռը պետք է կարողանար վայրէջք կատարել ջրի վրա և թռիչք կատարել դրանից։ Հողին վայրէջքի համար կար չորս սյունակով վայրէջքի մեխանիզմ՝ ցնցումների կլանմամբ, որը կարող էր հետ քաշվել ֆյուզելաժի մեջ։ Ինքնաթիռի նախագծային քաշը պետք է լիներ մոտ 1200 կգ: Էլեկտրակայանները բաղկացած էին ֆյուզելաժի ներսում տեղադրված գոլորշու շարժիչից, թևի առաջատար եզրին տեղակայված երկու չորս թևանի պտուտակներից, որոնց թեքությունը անձնակազմը կարող էր փոխել թռիչքի ընթացքում, և փոխանցման տուփից: Ջերմասռկի շարժիչի հզորությունը նախագծի համաձայն պետք էր կազմել 20-30 ձիաուժ: Բացի այդ, նախագծում նախատեսված էր բարձրության և ուղղության ղեկերի կառավարումը մեկ ձեռքով, ավտոպիլոտի օգտագործումը էլեկտրական կատարողական մեխանիզմներով, ինչպես նաև օդանավի վրա լինելու էին թռիչքային գործիքների հավաքածու՝ մագնիսական կողմնացույց, բառոմետրիկ բարձրաչափ, արագության ցուցիչ և թեքության ցուցիչ։ Նախագծված ինքնաթիռը կառուցելու համար (որը շատ թանկ ձեռնարկություն էր), Ալֆոնս Պենոն դիմեց Ֆրանսիական ավիացիոն ընկերության օգնությանը։ Սակայն շարժիչի անբավարար հզորությունը (20-30 ձիաուժ մոտ 1.2 տոննա քաշով) նախագծի քննադատության պատճառ դարձավ, որի արդյունքում Պենոյին մերժվեց օգնությունը 1880 թվականին նա դիմեց Անրի Ժիֆարդին՝ նախագծի իրականացման համար օգնություն խնդրելու համար: Լինելով օդից թեթև ինքնաթիռների կողմնակից՝ Ժիֆարդը նույնպես մերժեց Պենոյի օգնությունը։

### Պենոյի դիագրամա (Պենոյի կորեր)
Արտասահմանյան պրակտիկայում ինքնաթիռի թռիչքային կատարողականի բնութագրերի հաշվարկման համար օգտագործվող անհրաժեշտ և հասանելի հզորությունների դիագրամը երբեմն կոչվում է Պենոյի դիագրամ ԽՍՀՄ-ում, մինչև մոտավորապես 1950-ական թվականները, այս դիագրամը կոչվում էր նաև «Պենոյի կորեր» Սակայն, հետպատերազմյան շրջանում որոշ հայրենի հետազոտողներ սկսեցին կարծիք հայտնել, որ այս դիագրամի իրական հեղինակը Ն. Է. Ժուկովսկին է, Արդյունքում, «Պենոյի կորեր» տերմինը դուրս է եկել ներքին պրակտիկայից։

### Մահ
Ալֆոնս Պենոյի մահվան հանգամանքները լիովին հայտնի չեն։ Ամենատարածված կարծիքն այն է, որ նա ինքնասպան է եղել (կրակել է ինքն իրեն ատրճանակով) Փարիզի իր տանը։ Ինքնասպանության պատճառները, հավանաբար, հետևյալն էին՝ վերը նկարագրված ինքնաթիռի խափանումը (մահից առաջ Պենոն Ժիֆարդին փոստով ուղարկել էր մանկական դագաղ, որի մեջ նա տեղադրել էր իր ինքնաթիռի նկարները), ինչպես նաև նրա արագ վատթարացող առողջությունը (1870-ականների վերջին)։ Պենոն այլևս չէր կարողանում տեղաշարժվել առանց հենակների։ Թեոդոր ֆոն Կարմանը գրել է, որ կյանքի վերջում Պենոն կաթվածահար էր, անկարող էր լիարժեք աշխատել, աղքատ էր և մոռացված, ինչը նրան հանգեցրեց ինքնասպանության։

## Արտացոլում գեղարվեստական գրականության մեջ
Որոշ ֆրանսիացի գրականագետների կարծիքով՝ Ալֆոնս Պենոն Ժյուլ Վեռնի «Ռոբուր նվաճող» և «Աշխարհի տիրակալ» վեպերի հերոս Ռոբուրի նախատիպն է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Чертёж к патенту Пено и Гошо на Викискладе 
* 
* 

## Տես նաև
* Բաուեր, Մելխիոր
* Հենսոն, Ուիլյամ
* Ստրինգֆելլոու, Ջոն
* Լուվրիե, Շառլ դը
* Տելեշով, Նիկոլայ Աֆանասևիչ
* Մոժայսկի, Ալեքսանդր Ֆյոդորովիչ
* Մաքսիմ, Հայրեմ Սթիվենս
* Ադեր, Կլեմենտ