open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Նիկոլ Սաբա

**Նիկոլ Սաբա** (, իսկական անունը՝ Նիկոլ Շաբա Էլիաս, ), լիբանանցի հայտնի փոփ-երգչուհի, դերասանուհի։ Հայրը ծագումով հայ է, իսկ մայրը լիբանանցի է։

1998-2001 թվականներին Նիկոլ Սաբան լիբանանյան The 4 Cats խմբի անդամներից էր։ Նա փոխարինեց Ռուլա Բահնամին, որը նկարահանվել էր խմբի առաջին՝ «Ashra HdashEtnash» տեսահոլովակում։ Խմբի կազմում Նիկոլը ձայնագրվել է 2 ալբոմում՝ «Tic-Tick» և «Layl Nhar», նկարահանվել 4 տեսահոլովակում և LUX Shower Gel գովազդային հոլովակում։ Այնուհետև դարձել է մենակատար երգչուհի, ինչպես նաև զբաղվել դերասանական գործունեությամբ։ Նրա առաջին ալբոմը թողարկվեց 2004 թվականին, իսկ առաջին ֆիլմը էկրան բարձրացավ 2003 թվականին։ Հաջողություն էին վայելում եգիպտական ֆիլմերում խաղացած դերերը։

2004 թվականին Sayyedati ամսագրի կողմից ստացել է մրցանակ՝ որպես լավագույն երգչուհի։

## Ֆիլմագրություն
* 2003 - El Tagroba Al Denemarkeyya (Դանիական փորձ)-ը Նիկոլի առաջին դերասանական փորձն էր։ Նիկոլն ընտրվեց եգիպտացի դերասան Ադել Էմամի կողմից իր հետ նկարահանվելու ֆիլմում։ Նիկոլը մարմնավորում էր Անիտա անունով մի դանիացի աղջկա կերպար, ով որոշ ժամանակ ապրելու էր մի եգիպտական ընտանիքում, որն ամբողջապես փոխում է վերջիններիս կյանքը։ 2003 թվականին ֆիլմը մեծ հաջողություն ունեցավ։
* 2006 - «Tomn Dastet Ashrar»-ը Նիկոլի երկրորդ ֆիլմն է։ Նկարահանվել է այնպիսի կինոաստղերի հետ, ինչպիսիք են Յասմին Աբդել Ազիզը, Մոհամեդ Ռագաբը և Խալեդ Սալեհը։ Նրանք միասին ավազակախումբ են կազմում, միաժամանակ օգնում իրենց ընկերոջը, որը սիրահարվում է։ Նիկոլը մարմնավորում է Լիլիի կերպարը, որը պետք է օգներ ընկերոջն իր սիրո պատմության մեջ։
* 2006 - Kesset el Hai El Shaabi ()-ին Նիկոլի երրորդ ֆիլմն է և առաջին ֆիլմն է, որտեղ գլխավոր հերոսուհու դերն է խաղում։ Այս ֆիլմում Նիկոլը մարմնավորում է մի ծեր երգչի դստեր կերպարը։
* 2008 - Leelet El Baby Doll ()
* 2008 - Amaleyyat Khassa ()
* 2009 - El-Saffah ()
* 2012 - Baba ()
* 2013 - Samir Abul Nil, ()

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ
* "Ya Shaghelni" - 2004

### Սինգլներ
* "Bali Bik Mashghul"
* " Ya Shaghelni Bik"
* "Ana Ma Bahebbak" (Չեմ սիրում քեզ)
* "Fadel Sawani"
* "Wehliftlak Bel ghali"
* "Ash'aak"
* "Law Fel Omr Leela"
* "Kol Lahzet Hob"
* "Khallik Makanak" (Կանգնիր, որտեղ ես դու?)
* "Albak Mosh Ala Had"
* "Ana Tabi Keda" (Սա իմ բնավորությունն է)
* "Berahti" (Համակրում եմ)
* "Fares Ahlami"

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Նիկոլ Սաբայի պաշտոնական կայքը 
* Ֆան ակումբի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1974 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Լիբանանցի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Լիբանանցիներ հայկական սերմամբ
Կատեգորիա:Ծագումով հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հունիսի 26 ծնունդներ
Սևակ Արզումանյան

**Սևակ Հարությունի Արզումանյան** (), հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (1970), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1958 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է ԼՂԻՄ (այժմ՝ Արցախի) Ստեփանակերտի (այժմ՝ Ասկերանի) շրջանի Սեյդիշեն գյուղում։ 1951 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարան|Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի հայոց լեզվի և գրականության բաժինը։ 1952-1954 թվականներին սովորել է նույն համալսարանի ասպիրանտուրայում։ 1954 թվականին «Հայ գրականությունը ռուսական առաջին հեղափոխության էտապում» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1952-1954 թվականներին դասախոսել է համալսարանում։ 1955-1962 թվականներին աշխատել է «Սովետական գրականություն» ամսագրում որպես բաժնի վարիչ, 1962-1968 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում որպես ավագ գիտաշխատող, 1962-1968 թվականներին, համատեղության կարգով, «Հայաստան» հրատարակչությունում՝ գեղարվեստական գրականության խմբագրության բաժնի վարիչ։ 1968-1978 թվականներին եղել է Լենինականի Մ. Նալբանդյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի գրականության ամբիոնի վարիչը, 1972-1975 թվականներին՝ նաև նույն ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետի դեկանը։ 1978 թվականից աշխատել է Երևանի Խ. Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտում։ 1967 թվականին «Սովետահայ վեպը» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան։  ԽՄԿԿ անդամ 1951 թվականից։

## Մրցանակներ
1995 թվականին արժանացել է Միքայել Նալբանդյանի անվան մրցանակի։

## Երկեր
* Վահան Թոթովենց, Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 312 էջ։ 
* Ժամանակակից գրականության հարցեր. սովետահայ գրականությունը 1961-62 թթ. (ժողովածուում տեղ է գտել Ս. Արզումանյանի «Ավանդականն ու նորը (սովետահայ պատմվածքի հարցերից)» հոդվածը), Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1964, 152 էջ։ 
* Զապել Եսայան (կյանքը և գործը), Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1965, 296 էջ։
* Սովետահայ վեպը, գիրք 1, Երևան, «Հայաստան» հրատ., 1967, 584 էջ։
* Հայ նոր գրականության պատմություն, հատոր 5 (հատորի «Զապել Եսայան» գլուխը գրել է Ս. Արզումանյանը), Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատ., 1979, 1016 էջ։
* Սովետահայ վեպը, գիրք 2, Երևան, «Սովետական գրող» հրատ., 1980, 468 էջ։
* Սովետահայ վեպը, գիրք 3, Երևան, «Սովետական գրող» հրատ., 1986, 456 էջ։
* Սովետահայ վեպը, գիրք 4, Երևան, «Սովետական գրող» հրատ., 1990, 580 էջ։
* Սովետահայ վեպը, գիրք 5. Արդի հայ վեպը, Երևան, ՀԳՄ հրատ., 2004, 412 էջ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Հայֆա Ուեհբե

**Հայֆա Ուեհբե** (, լատինատառ՝ *Haifa Wehbe*, , Լիբանան), լիբանանցի արաբ փոփ երաժշտության հայտնի երգչուհի։

## Կենսագրություն
Հալֆան ծնվել և մեծացել է հարավային Լիբանանում, նրա հայրը շիա մուսուլման է, մայրը՝ եգիպտական ղպտի քրիստոնյա ընտանիքից։ Նա երիտասարդ տարիքում դարձել է մոդել և տասնվեց տարեկանում ստացել է «Միսս Հարավային Լիբանան» տիտղոսը։ 2002 թվականին դուրս եկավ նրա առաջին՝ «Ժամանակն է եկել» ալբոմը, 2005 թվականին լույս տեսավ նրա երկրորդ՝ «Ես ուզում եմ ապրել» ալբոմը։ Բացի այդ Հայֆան խաղացել է մի քանի երկրորդական դերեր ֆիլմերում և «Հովիտ» () սերիալում, որը մեծ ճանաչվածություն ձեռք բերեց հատկապես արաբ երիտասարդների շրջանում։ 2006 թվականին Լիբանանի և Իսրայելի միջև պատերազմի ժամանակ ժամանակավոր մեկնում է Եգիպտոս, որտեղ նա իր համերգներից մեկի ժամանակ արտահայտել էր իր աջակցությունը Հասան Նասրալլահին և Հեզբոլլահին՝ Իսրայելին հակընդդեմ լինելու համար։

## Անձնական կյանք
Ուեհբեն ամուսնացած է եղել և ունի դուստր՝ Զեյնաբ Զազան։ Նա նաև ունի երեք քույր՝ Ալիյան, Հաննան և Ռոլան։ Հայֆայի եղբայրը մահացել է լիբանանյան պատերազմի ժամանակ 1982 թվականին։

2009 թվականի ապրիլի 25-ին Հայֆա Ուեհբե կրկին ամուսնացավ եգիպտացի գործարար 36-ամյա Ահմեդ Աբի Հաշեյմի հետ։ Տոոնակատարության համար ծախսեցին 9 միլիոն դոլլար։ Գլխագինը կազմեց 20 միլիոն դոլլար։

## Սկավառակագրություն
* *Howa El Zaman* ( — «Ժամանակն է եկել»), 2002
* *Beddi Eish* ( — «Ես ուզում եմ ապրել»), 2005
* *Habibi Ana* ( — «Իմ սիրելի»), 2008
* *Maliket Jamal El Kon* ( — «Միսս Տիեզերք»),2012

## Սինգլներ
* *Ragab*
* *Hyaat Alby*
* *Yabn El Halal*
* *Fakerni*
* *Maliket Jamal El Kon*
* *Mosh Adra Istanna*
* *80 Million Ehsas*
* *Enta Tani*
* *Leik El Wawa*

## Ֆիլմագրություն
### Ֆիլմեր
* Աստղերի ծով (Պեպսիի հովանավորությամբ) – թողարկվել է 2008 թվականի հուլիսին
* *Dokkan Shehata* – 2009 թվական հունիս

### Հեռուստատեսություն
* *Al Wadi* (2005) – ռեալիթի շոու՝ ֆրանսիական *La Ferme Célébrités* ռեալիթի շոուի հիման վրա

## Մրցանակներ
* 2002- «Ոսկե առյուծ» մրցանակ Եգիպտոսում
* 2004- Եգիպտոսի լավագույն արաբ երիտասարդ երգչուհի
* 2005- «Murex d'Or» մրցանակ «Տարվա լավագույն արտիստ» անվանակարգում
* 2006- «Murex d'Or» մրցանակ «Տարվա լավագույն արտիստ» անվանակարգում
* 2009- «Murex d'Or» մրցանակ «Ամենաճանաչված լիբանանցի երգչուհի»
* 2010- «Murex d'Or» մրցանակ «Լավագույն երգող դերասանուհի» անվանակարգում
* 2010- «ART» մրցանակ իր առաջին եգիպտական «Dokkan Shehata» ֆիլմում դերակատարման համար
* 2011- Աշխարհի ամենացանկալի կանանց ցանկում 49-րդ տեղը
* 2011- Ամենագեղեցիկ արաբ մոդելների և դերասանուհիների ցանկում 2-րդ տեղը
* 2011- «Murex d'Or» մրցանակ «Yama Layaly» երգի համար

## Տես նաև
* Արաբական փոփ երաժշտություն
* Նենսի Աջրամ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Պաշտոնական ռուսական ֆան կայք 

Կատեգորիա:1976 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Արաբ երգիչներ
Կատեգորիա:Լիբանանցի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Մարտի 10 ծնունդներ
Կատեգորիա:Լիբանանցի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Լիբանանի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Արաբ կին արվեստագետներ
Գի Մանուկյան

**Գի Մանուկյան**  (արևմտահայերեն՝ **Կի Մանուկեան** , , ), լիբանանահայ երաժիշտ, դաշնակահար և կոմպոզիտոր։

## Ալբոմներ
* 1999։ *Senses*
* 2003։ *Sarab*
* 2005։ *Live in Cairo*
* 2009։ *Assouman*

## Մրցանակներ
* **Armenian Music Awards** - Best Dance Album (Լոս Անջելես)
* **Music of the Year for «Harem»** - Best Arabic Tune (Բեյրութ 2002)
* **Arabian Music Awards** - Best dance Album (Դուբայ 2003)

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* [Կի Մանուկեանի ալիքը [YouTube] կայքում]

Կատեգորիա:Լիբանանահայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Լիբանանահայ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Լիբանանի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Նենսի Աջրամ

**Նենսի Աջրամ** (արևմտահայերեն՝ Նենսի Աժրամ / Աճրամ, արաբերեն՝ نانسي عجرم լատիներեն Nancy Ajram) (ծնված Նենսի Նաբիլ Աջրամ, ]), լիբանանցի երգչուհի է։

## Կենսագրություն
Նենսի Նաբիլ Աջրամը ծնվել է Լիբանանում՝ մարոնի քրիստոնյայի ընտանիքում և նրա սահմաններից դուրս, ընդհանուր առմամբ համարվում է ամենահայտնին Մերձավոր Արևելքում (վաճառվել է ավելի քան 30 միլիոն ձայնագրություն)։ Տարբեր մրցույթների և մրցանակների դափնեկիր է։ Կոկա-Կոլա-ի «Ընկերության դեմքն» է տեղական շուկայում։

2008 թվականի հոկտեմբերին ամուսնացել է լիբանանցի 34-ամյա ատամնաբույժի հետ։

## Սկավառակագրություն
* 1998։ *[[Mihtagalak]]*
* 2001։ *[[Sheel Oyounak Anni]]*
* 2003։ *[[Ya Salam]]*
* 2004։ *[[Ah W Noss]]*
* 2006։ *[[Ya Tabtab...Wa Dallaa]]*
* 2008։ *[[Betfakkar Fi Eih?!]]*
* 2010։ *[[N7 (album)|N7]]*

## Պարգևներ
* Murex d’or (2003-2005-2007)
* Best Female Singer 2003
* The 11th Cairo International Song Festival
* Oscar best video clip Akhasmak Ah- Arabian Music Award
* Super Star 2005
* Disque d’or 2005 & 2006
* Mobinil Music Award 2007
* World Music Award 2008

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիբանանցի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Արաբ երգիչներ
Կատեգորիա:Մայիսի 16 ծնունդներ
Կատեգորիա:1983 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բեյրութ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի բարի կամքի դեսպաններ
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի բարի կամքի դեսպաններ
Կատեգորիա:Արաբ կին արվեստագետներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Նիկոլայ Բասով

**Նիկոլայ Գենադիևիչ Բասով** (, ), սովետական ֆիզիկոս, քվանտային էլեկտրոնիկայի հիմնադիրներից, ակադեմիկոս, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1964)։

Ավարտել է Մոսկվայի ինժեներատեխնիկական ինստիտուտը (1950)։ 1950-ից աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ ֆիզիկայի ինստիտուտում (1958-1972-ին՝ տնօրենի տեղակալ, իսկ 1973-ից՝ տնօրեն)։ 1963-ից՝ Մոսկվայի ինժեներատեխնիկական ինստիտուտի պրոֆեսոր էր։

Աշխատանքները նվիրված են քվանտային ռադիոֆիզիկայի և նրա բազմազան կիրառությունների հիմնահարցերին։

Հայտնագործել է քվանտային համակարգերի գեներացիայի և ուժեղացման սկզբունքը, մշակել հաճախությունների նմուշների ֆիզիկական հիմունքները, առաջադրել է մի շարք գաղափարներ քվանտային կիսահաղորդչային գեներատորների բնագավառում, կատարել է հետազոտություններ լույսի հզոր աղբյուրների ստացման և նրանց ուժեղացման ուղղությամբ, մշակել է պլազմայի տաքացման մեթոդը կառավարվող ջերմամիջուկային սինթեզի համար, զգալի աշխատանքներ ունի հզոր գազային քվանտային գեներատորների ստեղծման բնագավառում։ Ստեղծել է քվանտային լազերներ, առաջադրել է օպտիկաէլեկտրոնիկայի բնագավառում լազերների կիրառության նոր առաջադիմական գաղափարներ։

1954-ին, Ալեքսանդր Պրոխորովի, ստեղծել է առաջին քվանտային գեներատորը ամիակի մոլեկուկների փնջի օգտագործումով, իսկ 1955-ին առաջարկել է անհավասարակշռված քվանտային համակարգի եռամակարդակ մեթոդը, որը շատ լայն կիրառություն է ստացել քվանտային գեներատորներում և ուժեղացուցիչներում։

Գիտնականի այդ աշխատանքներով, ինչպես նաև ամերիկացի ֆիզիկոս Չարլզ Հարդ Թաունսի հետազոտություններով, փաստորեն, հիմք դրվեց նոր գիտական ուղղության, որն այսօր ողջ աշխարհում հայտնի է քվանտային էլեկտրոնիկա անվանումով։

1959-ին Բասովը և Պրոխորովը արժանացան Լենինյան, իսկ 1964-ին, Թաունսի հետ, լազերների և մազերների ստեղծման համար՝ Նոբելյան մրցանակի։

Բասովին է պատկանում լազերներում կիսահաղորդիչների օգտագործման գաղափարը, նա է զարգացրել կիսահաղորդչային լազերների ստեղծման զանազան մեթոդները։ 1961-ին Բասովը ուշադրություն է դարձրել ջերմամիջուկային սինթեզների օգտագործման հնարավորությունների վրա և նրա հետագա աշխատանքներով ստեղծել է լազերային ջերմամիջուկային սինթեզի մեթոդը։

1978-ից եղել է «Գիտելիք» համամիութենական ընկերության նախագահ, արժանացել է Վոլտայի անվան մեդալի։

Նա «Քվանտային էլեկտրոնիկա» և «Պրիրոդա» հանրահայտ գիտական ամսագրերի գլխավոր խմբագիրն էր։

## Աղբյուրներ
* Պավել Ծատուրյան, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ. 1901-2000, գիրք Ա, Երևան, «ՎՄՎ-Պրինտ» հրատարակչություն, 2007, էջ 210-211։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուս խմբագիրներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 9-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային խմբագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի խմբագիրներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուս նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի ճարտարագիտական գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
Աբրահամ Խտշյան

**Աբրահամ Խտշյան** (), հայ դերասան։

Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է կրթությունը։ Երիտասարդ հասակից նվիրվել է բեմական ասպարեզին։ 1940-ականների վերջերից խաղացել է Ա. Մատաթյանի «Ստուդիո» խմբում։ Նկատելի դեր է կատարել պոլսահայ թատրոնի վերականգնման գործում։ Եղել է Պոլսի հայ «Եևտասարդաց» թատերախմբի ստեղծողներից, որի ռեժիսորը սկզբում եղել է Մատաթյանը։

Լավագույն դերերից են՝ Կույր Վանական («Հին աստվածներ»), Թովմաս Բեկըտ («Տրիլբի»), Ագրիպաս («Չարշըրը Արթին աղա»), Սաղաթել («Պատվի համար») և այլն։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1905 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Հայկուհի Խտշյան

**Հայկուհի Խտշյան** (*Նաթալի Քերյան*), հայ դերասանուհի։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Բեմական ասպարեզ է մտել 1940-ականների վերջերից։ Մի ամբողջ տասնամյակ եղել է փարիզահայ բեմի կենտրոնական ուժերից, խաղալով տարբեր խնբերում և հանդես գալով բացառապես դրամատիկ դերերով։ Զուգահեռ, 1952-ից խաղացել է ֆրանսիական «Կոմեդի դե Պարի» թատրոնում, «Լե րեալիզասիոն թեաթրալում», իսկ 1961-ի աշնանից մասնակցել է «Պարի» թատերախմբի շրջագայություններին ֆրանսիական մի շարք կենտրոններում, որպես խաղընկեր ֆրանսիացի հայտնի դերասան Ժան Դավիին։

Ֆրանսիական բեմում հաջողության է ունեցել հետևյալ դերերում՝ Պոլին («Պոլիեոկտ»), Հերմիոն («Անդրոմաքե»), Դոննա Բեատրիս («Դ'Էստոկ է դ'Օֆրեշ») և այլն։ 1962-ին Շվեյցարիայում հանդես է եկել Ժան Դյուրանի «Սենսերըման» կատակերգությունում։ Ֆրանսիական և հայկական մամուլը հաճախ է անդրադարձել նրա կատարողական արվեստին և բարձր գնահատել։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ֆրանսահայ դերասանուհիներ
Մերի Մակարյան

**Մերի Արտավազդի Մակարյան** (օգոստոսի 12, 1985, Երևան, Հայկական, ԽՍՀ, ԽՍՀՄ ), հայ հաղորդավարուհի, լրագրող, դերասանուհի։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1985 թվականի օգոստոսի 12-ին Երևանում։ Ավարտել է Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանի վոկալ բաժինը։ Աշխատել է «Պարադիզ» ստուդիայում։ «Շանթ» հեռուստաընկերությունում վարել է «Առավոտը Շանթում» հեռուստահաղորդումը, «Հ2» հեռուստաընկերությունում վարել է «Օդից փող» հեռուստախաղը։ «Արմենիա» հեռուստաընկերությունում 2011 թվականից մինչև 2013 թվականի մարտի 1-ը սերիալում խաղացել է Մերիի կերպարը։
*

## Ֆիլմագրություն
*

*
*
*
*
*
*
*

## Արտաքին հղումներ
* Հարցազրույց Մերի Մակարյանի հետ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայ հաղորդավարներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Դերասանուհիներ այբբենական կարգով
Լեռնային Լիբանանի մարզ

**Լեռնային Լիբանանի մարզ**(, ջեբել Լիբնան), Լիբանանի մարզերից մեկը, որի վարչական կենտրոնն է Բաաբդա քաղաքը։ Մարզում գործում է մեխ քանակությամբ իսմայիլականություն։

## Տես նաև
* Լիբանանի վարչական բաժանում

Կատեգորիա:Լիբանանի մարզեր
Սուրբ Քառասնից Մանկանց տաճար

**Սրբոց Քառասնից Մանկանց տաճար** կամ **Մայր Եկեղեցի** ()՝ հայկական եկեղեցի է Սիրիայի Հալեպ քաղաքում։ Կառուցվել է 15-րդ դարում։

Եկեղեցին մասամբ վնասվել է 2023 թվական երկրաշարժի հետևանքով (պատերի ճաք և քարաթափումներ)։

## Ծանոթագրություններ

ք
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հալեպի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Հալեպի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Մուսուլմանների կողմից ավերված եկեղեցիներ
Չարլզ Հարդ Թաունս

**Չարլզ Հարդ Թաունս** (, ), ամերիկացի ֆիզիկոս, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1964), քվանտային էլեկտրոնիկայի հիմնարարներից մեկը։ 1956 թվականից ԱՄՆ-ի Ազգային ակադեմիայի անդամ։ Ծնվել է Գրինվիլին։ Ավարտել է Ֆուրմանի և Կալիֆոռնիայի համալսարանները։ 1939-1947 թվականներին աշխատել է «Բելլ Տելեֆոն լաբորատորիայում», 1948-1961 թվականներին Կոլումբիայի համալսարանում (1950 թվականից պրոֆեսոր), 1961-1966 թվականներին՝ Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի պրոֆեսոր և նախագահ, 1967 թվականից՝ Կալիֆոռնիայի համալսարանի պրոֆեսոր։

Աշխատանքները նվիրված են միկրոալիքային սպեկտրադիտմանը, քվանտային էլեկտրոնիկային, լազերների և մազերների ստեղծմանը և նրանց կիրառությանը, ոչ գծային օպտիկային, ռադիո և ինֆրակարմիր աստղագիտությանը։ Նիկոլայ Բասովի և Ալեքսանդր Պրոխորովից անկախ մշակել է էլեկտրամագնիսական ճառագայթման ուժեղացման և ստեղծման սկզբունքները քվանտային սարքերում, 1954 թվականից ստեղծել է առաջին քվանտային գեներատորը։ 1958 թվականին, Արթուր Շավլովի հետ, առաջարկել է լազերի գործողության սկզբունքները։ Լազերները մեծ ճշտությամբ օգտագործել է հարաբերականության տեսության մեջ և բժշկակենսաբանական բնագավառում կիրառելու սկզբունքները։

Հայտնագործել է Բրիլյուենի-Մանդելշտամի հարկադրական երևույթը, 1964 թվականին ներմուծել է հոսքի կրիտիկական հզորության հասկացությունը, 1964 թվականին կանխատեսել է լուսային փնջի ինքնակիզակետման երևույթի գոյությունը և 1965 թվականին այդ սկզբունքի հիման վրա առաջարկել է ինքնակիզակետվող ալիքատարը։

1964 թվականին Բասովի և Պրոխորովի հետ արժանացել է Նոբելյան մրցանակի՝ մազերների և լազերների ստեղծման և կիրառության համար։

1969 թվականին առաջարկել է տիեզերական լազերը 1, 32 սմ ալիքայի ճառագայթմամբ՝ տիեզերական ջրի մոլեկուլի հետազոտության համար։

Բազմաթիվ ակադեմիաների անդամ է, 1967 թվականին եղել է Ամերիկյան ֆիզիկական ընկերության նախագահ։ Պարգևատրվել է Բ. Ռումֆորդի, Թ. Յունգի, Ն. Բորի ոսկե մեդալներով։

## Աղբյուրներ
* Պավել Ծատուրյան, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ. 1901-2000, գիրք Ա, Երևան, «ՎՄՎ-Պրինտ» հրատարակչություն, 2007, էջ 213-214։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Time-ի վարկածով «Տարվա մարդ» ճանաչվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Եվրոպական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երկարակյացներ
Բուրգունդիա

**Բորգունդիա** (), պատմական տարածք և շրջան Ֆրանսիայի արևելյան հատվածում։ Հյուսիսում սահմանակցում է Իլ դը Ֆրանս և Շամպան-Արդեն, արևմուտքում՝ Կենտրոնական, արևելքում՝ Ֆրանշ-Կոնտե, հարավում՝ Օվերն և Ռոն Ալպերեր շրջանների հետ։ Շրջանի մակերեսը 31 582 կմ² է։ Բնակչությունը՝ 1 642 687 մարդ (2013)։ Վարչական կենտրոնը Դիժոն քաղաքն է։

## Անվանում
Անվանումը ստացել է բուրգունդներ գերմանական ցեղից, որը թափանցել էր հարավ, բնակություն հաստատել ժամանակակից Ֆրանսիայի սահմաններում և 5-րդ դարում հիմնել թագավորություն։

## Վարչական բաժանում
Բուրգունդիայի տարածքում են տեղակայված Կոտ դ'Օր, Սոն է Լուար, Նյևր և Յոն դեպարտամենտները։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Burgundy, What a Story!* by Bernard Lecomte and Jean-Louis Thouart (Ed. de Bourogne, 2004) ISBN 978-2-902650-02-6
* 

## Արտաքին հղումներ
* Burgundy : history in the open air - Official French website  
* Burgundy statistics on INSEE website 

*
Ջուլիա Բուտրոս

**Ջուլիա Բուտրոս** () (ապրիլի 1, 1968, Բեյրութ, Լիբանան), լիբանանցի հայտնի երգչուհի։ Զիադ Բուտրոսի քույրն է և Կրթության նախարար Էլիաս Բու Սաաբի կինը։

## Կենսագրություն
Ջուլիա Բուտրոսը ծնվել է 1968 թվականի ապրիլի 1-ին Բեյրութում՝ քրիստոնյա մարոնականների ընտանիքում։ Հայրը Լիբանանի Տյուրոս քաղաքից էր, մայրը՝ Պաղեստինի հայուհի։ Սովորել է Ռոզարի Սիսթերս դպրոցում, որտեղ երգում էր դպրոցի երգչախմբում։ Մեծանալիս ինքն ու եղբայրը մեծապես ազդվել են Զիադ Ռահբանիի աշխատանքներից։ Երբ 12 տարեկան էր, Էլիաս Ալ Ռահբանի ստուդիայում ձայնագրեց առաջին երգը՝ «A Maman», որից հետո ևս երկուսը՝ «C'est la Vie» և «Viens dans Ma Vie»։

2006 թվականի հոկտեմբերի 11-ին Ջուլիան նոր սինգլ թողարկեց՝ «Սիրելիներս»։ Երգի խոսքերը գրվել են 2006 թվականին Հեզբոլլահի և Իսրայելի միջև սկսված Ամառային պատերազմի ժամանակ Հեզբոլլահի գլխավոր քարտուղարի՝ Հասան Նասրալլահի՝ Հարավային Լիբանանի մարտիկներին ուղարկած նամակի հիման վրա։ Ղասան Մաթար պոետը ադապտացրեց բնօրինակ տեքստը։ Երաժշտությունը գրվել է Ջուլիայի եղբոր՝ Զիադի կողմից, գործիքավորումը կատարել է Միշել Ֆադելը։ Երգի վաճառքից ստացված հասույթը փոխանցվեց Հեզբոլլահի մարտիկների ընտանիքներին և բոլոր այն լիբանանցիներին, որոնք զոհվեցին Իսրայելա-լիբանանյան հակամարտության ժամանակ։ Վաճառքից ընդհանուր առմամբ 3 մլն դոլար փոխանցվեց լիբանանցի քաղաքացիների ընտանիքներին, զինվորներին, պաշտպանության ուժերին և Հեզբոլլահի զինվորականներին, որոնք զոհվել էին Իսրայելա-լիբանանյան հակամարտության ժամանակ։ Գումարը նախատեսվածից 3 անգամ ավել էր։ Նահեր էլ Բարեդ գործողության ժամանակ զոհված լիբանանցի զինվորների ընտանիքները ևս գումար ստացան։

Բացի Հեզբոլլահին աջակցելուց «Al-Haq Silahi» երգով իր աջակցությունն է ցուցաբերել Գազայի ընդդիմացող խմբերին և Սիրիայի նախագահ Բաշշար ալ֊Ասադին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Լիբանանահայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Լիբանանցիներ հայկական սերմամբ
Իլ դը Ֆրանս (երկրամաս)

**Իլ դը Ֆրանս** (), երկրամաս Ֆրանսիայում, Փարիզի ավազանի կենտրոնում՝ Սեն, Մառն և Ուազ գետերի միջև։

## Աշխարհագրություն
Իլ-դը-Ֆրանս շրջանը ընդգրկում է Փարիզ քաղաքը և նրա անմիջական արվարձանները։

Փարիզը շրջապատված է Ֆոնտենբլոյի, Ալատեի (ֆր.), Շանթիլի (ֆր.), Էրմենոնվիլով (ֆր.) Եվ Ռամբույեով (ֆր.), Անտառներով, Վերսալյան պուրակներով և այգիներով, Շանթիլիով, Վոք-լե-Վիկոմտե անտառներով։  Մարզը զբաղեցնում է ազգային տարածքի 2% -ը։

## Տնտեսություն
Ֆրանսիական խոշորագույն կորպորացիաների կենտրոնակայանը գտնվում է Փարիզում. BNP Paribas, Engie SA, Société Générale, AXA, France Télécom, Sanofi, EDF Group, Vivendi, Christian Dior, Danone, CNP Assuranceces, Bouygues, Air Liquide, Veolia Environnement, Peugeot, Lafarge  , PPR, Crédit Industriel et Commercial, Pernod Ricard, Natixis, Unibail-Rodamco, Safran, Publicis Groupe, Alcatel-Lucent, Technip, Capgemini, Gecina, Rexel, Finatis, Valeo:

Երկրի խոշորագույն կորպորացիաներից շատերը հիմնված են մայրաքաղաքի արվարձաններում. Total, Saint-Gobain and Areva (Courbevoie), Crédit Agricole (Montrouge), Vinci and Schneider Electric (Rueil-Malmaison), Renault and Vallourec (Boulogne-Billancourt), L'Oréal (  Կլիշի-լա-Գարեն), Քարֆուր (Էվրի), Ալստոմ (Լեւալուա-Պերետ), Սոդեքսո (Իսի-լե-Մուլինո), SCOR (Պուտո), Eiffage (Ասնիեր-սյուր-Սեն), Թալես (Նոյլի-սյուր-Սեն)  , Air France-KLM (Tremblay-en-France), Essilor (Charenton-le-Pont), Dassault Aviation (Saint-Cloud):

## Տեսարժան վայրեր
Skyscraper Tour First. 231 մետր բարձրությամբ այն զբաղեցնում է 26-րդ տեղը Եվրոպայի ամենաբարձր շենքերի ցուցակում (ներառյալ Ռուսաստանը), 8-րդը ՝ ԵՄ ամենաբարձր շենքերի ցուցակում, և ամենաբարձր շենքն է ոչ միայն տարածաշրջանում  , բայց ամբողջ Ֆրանսիան։

## Անվանում
Անվանումը ֆրանսերեն բառացի նշանակում է «Ֆրանսիայի կղզի»։ Հիշատակվում է 15-րդ դարասկզբից։ Ոմանք անվանման առաջացումը բացատրում են այն բանով, որ այս տարածքը մի քանի կողմից ողողում են Ֆրանսիայի առավել կարևոր գետերը։

Ըստ մեկ այլ կարծիքի՝ անվանման մեջ իր արտացոլումն է գտել այդ տարածքի պատմական այն մեծ դերը, որ նա խաղացել է որպես ֆրանսիական պետության միջուկ։

## Ծանոթագրություններ

*
Արտաշես Ծերունյան

**Արտաշես Ծերունյան** (), հայ դերասան։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է կրթությունը։ Բեմական ասպարեզ է մտել 1876 թվականին։ Կարճ ժամանակ խաղացել է Հակոբ Վարդովյանի թատերախմբում, հետագայում՝ 1880-ականների սկզբներից, Մնակյանի խմբում։ Եղել է նաև հուշարար։ Հավասար հաջողությամբ խաղացել է թե՛ հայերեն, թե՛ թուրքերեն։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Դոմիցիանոս

**Տիտոս Փլավիոս Դոմիտիանոս** (լատիներեն՝ *Titus Flavius Domitianus*, ), Հռոմի կայսր (81–96 թթ.):

Վեսպասիանոս կայսեր կրտսեր որդին։

## Գործունեությունը
Դոմիցիանոսը ժառանգել է իշխանությունը իր եղբայր Տիտոսի մահից հետո 81 թ.։ Նրա օրոք շարունակվում է կայսրի ձեռքում իշխանության կենտրոնացման գործընթացը։ Դոմիցիանոսը ընդլայնում է սենատի կազմը՝ ներառելով դրա մեջ հեծյալների դասին պատկանող անձանց և պրովինցիաների ազնվականներին՝ դրանով ուժեղացնելով սենատի նկատմամբ իր վերահսկողությունը։ Երկրի փաստացի կառավարումը կենտրոնացնում է պրինցեպսի խորհրդի (consilium principis) ձեռքում, որը կազմված էր Դոմիցիանոսի անձնական օգնականներից ու ազատարձակներից։

Դոմիցիանոսի կողմից սենատի արհամարհումը առաջացրեց Հռոմի հին ազնվականության դժգոհությունը, որը վերաճեց ատելության, չնայած նրան, որ նա բավականին շրջահայաց և խելացի էր վարում կառավարման գործերը՝ նշանակելով լավ կուսակալներ ու պատժելով վատերին։ Դոմիցիանոսը վերահսկում էր պետական ապարատի գործունեությունը՝ խստիվ պատժելով չարաշահումների համար։

## Արտաքին քաղաքականությունը
Դոմիցիանոսի արտաքին քաղաքականությունն ուղղված էր գոյություն ունեցող սահմանների պաշտպանությանն ու ամրապնդմանը։ Հաջող պատերազմներ է վարել գերմանական ցեղերի դեմ (83 թ.)։ խոշոր ռազմարշավներ են անցկացվել ստորին Դանուբի շրջաններում՝ դակերի դեմ։ 89 թ. Դոմիցիանոսը խաղաղություն է կնքում դակերի առաջնորդ Դեկեբալոսի հետ Հռոմի համար նպաստավոր պայմաններով՝ այդ խաղաղությունը Հռոմում նշելով տրիումֆով։ Դոմիցիանոսի իշխանության տարիներին նրա զորավարներից մեկը՝ Ագրիկոլան հաջող պատերազմներ էր վարում Բրիտանիայի հյուսիսում, սակայն 84 թ. այդ զորավարը հետ է կանչվում Հռոմ, հնարավոր է՝ նրա հաջողությունների նկատմամբ կայսեր խանդի պատճառով։

## Սպանությունը
Դոմիցիանոսի կառավարման տարիները բաժանվում են երկու շրջանների։ Մինչև 88 թ. նա խիստ, սակայն չափավոր էր։ 89 թ. սկզբներում նրա դեմ ապստամբեցին Վերին Գերմանիայում տեղակայված զորքերը՝ երկրամասի կուսակալ Լուկիոս Անտոնինոս Սատուրնինոսի ղեկավարությամբ։ Ճնշելով ապստամբությունը Դոմիցիանոսը սկսեց վարել սենատական ազնվականության նկատմամբ հալածանքների քաղաքականություն, որը գնալով ավելի էր ուժգնանում։ Սովորական երևույթ էին դարձել գաղտնի ամբաստանությունների վրա հիմնված դատավարությունները, որոնք ավարտվում էին մահապատիժներով։ Կայսեր հիվանդագին կասկածամտությունը ամրապնդում էր այն հանգամանքը, որ նա չուներ թագաժառանգ երեխա։ Դավադրության յուրաքանչյուր փորձին հետևում էին նոր մահապատիժներ, որոնք իրենց հերթին ավելացնում էին դժգոհությունը՝ ծնելով նոր դավադրություններ։ Վերջիվերջո, կայսեր կինը՝ Դոմիցիան, վախենալով իր կյանքի համար, դավադրություն կազմեց պրետորիական գվարդիայի երկու պրեֆեկտների հետ, որը հանգեցրեց Դոմիցիանոսի սպանությանը 96 թ.։ Ժողովուրդն անտարբեր մնաց նրա մահի նկատմամբ, սենատն այն ընդունեց մեծ խանդավառությամբ, իսկ բանակը՝ դժգոհությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Կատեգորիա:Փլավիոսներ
Տիտոս

**Տիտոս** (, ), Փլավիոսների դինաստիայից երկրորդ Հռոմի կայսր (79 - 81)` հաջորդելով հորը` Վեսպասիանոսին: Նրա լրիվ ծննդյան անունը հոր նման եղել է **Տիտոս Ֆլավիոս Վեսպասիանոս**։ Որպես կայսր՝ նա օգտագործել է *Կայսր Տիտոս Կեսար, աստվածային Վեսպասիանոսի՝ Վեսպասիանոս Օգոստոսի որդին* անունըː

69 թվականին հոր իշխանության գալուց հետո, որպես գերագույն հրամանատար, Տիտոսը վերջ է դրեց Հրեական պատերազմին, ոչնչացնելով Երուսաղեմը և նրա Տաճարը։ Իր հաղթանակի համար նրան Հռոմում պատվել են հաղթական երթով. Վիա Սակրա ճանապարհի վրա տեղադրվել էր Տիտոսի հաղթակամարը և Մաքսիմուսի կրկեսում տեղադրվել էր երկրորդ կամարը։ Ֆլավիոսները պատերազմական ավարն օգտագործել են Հռոմում իրենց շինարարությունը ֆինանսավորելու համար, և Տիտոսն ինքը ավարտել է հոր սկսած Կոլիզեյի կառուցումը։

Իր գահակալության ընթացքում, որը տևել է մի փոքր ավելի քան երկու տարի, նա շարունակել է իր հոր՝ Վեսպասիանոսի քաղաքականությունը։ Հին պատմաբանները գովաբանում են Տիտոսին որպես իդեալական կառավարիչ։ Բացի Սենատի և կայսեր միջև բացառիկ լավ հարաբերություններից, որոնք նրան տարբերակում էին իր կրտսեր եղբորից և իրավահաջորդ Դոմիցիանոսից, Տիտոսի բարեգործությունը նույնպես կարևոր դեր է կատարել այս բարենպաստ կերպարի մեջ։ Վեզուվ հրաբխի ժայթքումից հետո՝ 79 թվականին, նա նախաձեռնել է օգնության ջանքեր, նույնը նաև հաջորդ տարի Հռոմում հրդեհից հետո։ Ժամանակակից գիտական ​​աշխատություններում մասնավորապես քննարկվում են Երուսաղեմի տաճարի ոչնչացման գործում նրա դերը։

## Գործունեություն
Զինվորական ծառայությունը սկսել է Գերմանիայում և Բրիտանիայում, 66 թվականին հոր հետ մեկնել է Պաղեստին՝ այնտեղ ծագած հրեական ապստամբությունը ճնշելու նպատակով։ 69 թվականին Վեսպասիանոսը դարձել է կայսր՝ Պաղեստինում պատերազմական գործողությունների վարումը թողնելով որդու վրա։ 70 թվականին Տիտոսը հաջողությամբ ավարտել է ռազմարշավը՝ գրավելով ու քարուքանդ անելով Երուսաղեմը։

Վերադառնալով Հռոմ՝ Տիտոսը Վեսպասիանոսի հետ համատեղ արժանացել է տրիումֆի, որից հետո փաստորեն կիսել է իշխանությունը հոր հետ՝ ստանալով պրոկոնսուլի և տրիբունի լիազորությունները, միանձնյա ղեկավարելով պրետորիական գվարդիան։ 79 թվականին հոր մահից հետո առանց որևէ բարդության ժառանգել է գահը։

Իշխանության տարիներին վայելել է ժողովրդի հարգանքն ու սերը, անձամբ օգնել է 79 թվականին Վեզուվիուս հրաբխի ժայթքման և 80 թվականին Հռոմում հրդեհի ու համաճարակի հետևանքով տուժած մարդկանց։ Մահից հետո Սենատն անմիջապես աստվածացրել է նրան։ Նրա կարճ գահակալումը ժամանակակիցների կողմից գնահատվեց որպես «ոսկեդար», իսկ նրա մահը համընդհանուր վիշտ է առաջացրել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Կատեգորիա:Փլավիոսներ
Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Կատեգորիա:Հռոմի կայսրեր
Հակակու

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ

**Հակակու**, գյուղ Արցախի Հադրութի շրջանում։ Տեղաբաշխված է հանրապետության հարավային հատվածում։ Հադրութ շրջկենտրոնից գտնվում է 23 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 66 կմ հեռավորության վրա։

## Աշխարհագրություն
Համայնքը լեռնային է, ունի 398,5 հա տարածք, որից 184,86 հա գյուղատնտեսական նշանակություն, 191,11 հեկտար անտառային հողեր։

## Պատմություն
### Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020)

2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։

### Պատմամշակութային հուշարձաններ
Համայնքի պատմամշակութային հուշարձաններն են՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (1621 թ.), գերեզմանոց (17-19-րդ դարեր), խաչքար (17-րդ դար), ջրաղաց (19-րդ դար), հաշվառված է 11 հուշարձան։

Գյուղի տարածքում առկա են թվով 2 աղբյուրներ` «Շենին» և «Քյուլակեն»։

#### Հուշարձանների ոչնչացում
Համաձայն «Արցախի մշակութային ժառանգության մշտադիտարկում» ծրագրի հրապարակման՝ ադրբեջանցիներն ավերել են Արցախյան ազատամարտում զոհված հայ զինծառայողների գերեզմանոցը։ Հրապարակման մեջ նշված է, որ գերեզմանոցի ոչնչացման հստակ ամսաթվի մասին հայտնի չէ, սակայն 2024 թվականին հունվարի սկզբին ադրբեջանցիների կողմից նկարված տեսանյութում երևում է, թե ինչպես են  նրանք ինքնաձիգներով հարվածում արդեն կոտրված տապանաքարերին, որոնց վրա կան կրակահերթի հետքեր։

## Բնակչություն
Հակակու համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 142 մարդ, կա 39 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

## Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում են գյուղապետարան, մշակույթի տուն, բուժկետ, հիմնական դպրոց, որտեղ սովորում են 38 աշակերտներ։

## Արտաքին հղումներ
* Հակոբ Ղահրամանյան, ՏԵՂԵԿԱՏՈւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երևան, Ճարտարագետ, 2015 թ.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմից բռնազավթված տարածքներ
Գևորգ Բաշինջաղյան

**Գևորգ Զաքարի Բաշինջաղյան** (), հայ նկարիչ, գրող, հասարակական գործիչ, ազգային ռեալիստական բնանկարչության հիմնադիր։

Տնտեսագետ Զաքար և լեզվաբան Լևոն Բաշինջաղյանների հայրն է, այգեգործ, գինեգործ Սերգեյ Բաշինջաղյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
1876-1878 թթ. սովորել է Թբիլիսիի գեղանկարչության և քանդակագործության դպրոցում, 1879-1883 թթ.՝ Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայում, աշակերտել նշանավոր գեղանկարիչ Մ. Պ. Կլոդտին։ 1884 թվականին մեկնել է Իտալիա, ծանոթացել Վերածննդի և հետագա շրջանների եվրոպական արվեստին, ճանապարհորդել Շվեյցարիայում։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Բաշինջաղյանի նկարների (շուրջ 1000) մեծ մասը հայկական բնապատկերներ են, որոնց բնորոշ են բնության մանրազնին պատկերումը՝ ակադեմիզմի որոշ տարրերով («Արարատ», 1883, «Խաչատուր Աբովյանի տունը Քանաքեռում», 1884)։ 1890-ական թթ. ստեղծել է վառ անհատականությամբ բնորոշվող հայրենասիրական կտավներ («Արարատ», 1895, «Դիլիջանի ճանապարհը», 1895, «Սևան», 1896, «Սևան։ Անձրևային օր», 1899)։ Բաշինջաղյանի նկարներն աչքի են ընկնում քնարերգականությամբ։ Իր կյանքի ընթացքում ստեղծել է մոտ 2000 կտավ։
thumb|Գերեզմանը
Բնանկարչությունը ինքնուրույն ժանրի նշանակություն է ստացել Բաշինջաղյանի էպիկական և մոնումենտալ գործերում, որոնցում գեղարվեստական մեծ ընդհանրացումներով, համոզչականությամբ է վերարտադրված հայրենի բնությունը («Արարատ», 1912, «Վաղ գարուն»)։

Բաշինջաղյանը նաև պատմվածքների, նորավեպերի, ակնարկների, ուղեգրությունների, պիեսնեիի, հոդվածների հեղինակ է։ Զբաղվել է Սայաթ-Նովայի տաղերի հավաքման ու հրատարակման, հայկական ճարտարապետական կոթողների նորոգման խնդիրներով։

Բաշինջաղյանի գործերի մեծ մասը պահվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Մրցանակներ
«Կեչիների պուրակ» ( 1883) նկարի համար արժանացել է Սանկտ Պետերբուրգի ակադեմիայի արծաթե մեդալի։

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Թիֆլիսում (1883), նաև Ռուսաստանի հայաբնակ քաղաքներում, Փարիզում (1899, 1900) և այլուր։

## Հիշատակ
Բաշինջաղյանի անունով է կոչվում Երևանի Աջափնյակ համայնքի փողոցներից մեկը։

## Պատկերասրահ

Bashindzhagian ararat.jpg
Bashinjaghyan. Caucasian Mountains.jpg|«Կովկասյան լեռներ»
Բաշինջաղյան Գևորգ Առավոտը Սևանում (1920).jpg|«Առավոտը Սևանում»
Բաշինջաղյան Գևորգ Սևան (1904).jpg|«Սևան»
Gevork Bashindzhagian. Armenian village at sunrise.jpg
Արագած (1905) Գևորգ Բաշինջաղյան.jpg|«Արագած»


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գևորգ Բաշինջաղյան 

Կատեգորիա:19-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Վիրահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Վիրահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Վիրահայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Վիրահայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Վիրահայ գրողներ
Տիգրան Կամսարական

**Տիգրան Խաչատուրի Կամսարական** (), հայ արձակագիր, «Վարժապետին աղջիկը» վեպի հեղինակը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Կադը գյուղի Արամյան վարժարանում։ Պատանեկան հասակից ֆրանսերենից կատարել է թարգմանություններ, որոնք տպագրվել են Մինաս Գաբամաճյանի «Լույս» շաբաթաթերթում։ Ապա գրել է ակնարկներ, պատմվածքներ։

1886-1887 թթ. «Մասիս» շաբաթաթերթում տպագրվել են նրա մի քանի նոր պատմվածքները, որոնք հետաքրքրություն են առաջացրել երիտասարդ գրողի անվան շուրջը։ 1888 թ. «Արևելք» օրաթերթում որպես թերթոն տպագրվել է նրա գլուխգործոց «Վարժապետին աղջիկը» վեպը, որը նույն թվականին լույս է տեսել նաև առանձին գրքով։ 1892-1893 թթ. Գրիգոր Զոհրապի խմբագրած «Մասիս» շաբաթաթերթում տպագրել է «Հարո», «Հովկուլը» և «Ընկուզին կողովը» պատմվածքները։

Լինելով մեծահարուստ ծխախոտի վաճառականի որդի՝ նյութապես ապահովված է եղել և գրականությունը չի դարձրել հիմնական զբաղմունք։ 1894 թ. Կամսարականները Կ. Պոլսից տեղափոխվել են Եգիպտոս։ Այստեղ գրեթե լքել է գրականությունը, զբաղվել ծխախոտի արդյունաբերությամբ, մերթ ընդ մերթ ծածկանուններով երևալով հայ մամուլում։

1910 թվականին օսմանյան սահմանադրության օրերին վերադարձել է ծննդավայր, նոր պատմվածքներով, նորավեպերով աշխատակցել պոլսահայ մամուլին, տարեցույցներին։ Նրա ամենամոտիկ մասնակցությամբ Կ. Պոլսում լույս է տեսել շքեղ մի ժողովածու, նվիրված Շիրվանզադեի գրական գործունեության 30-ամյակին։ Այնուհետև դարձյալ քաշվել է գրական աշխարհից։ Հետագա 30 տարիներին գրել է ընդամենը մի քանի պատմվածք և ակնարկ, ինչպես նաև «Փրկանք» խորագրով մի պիես, որը 1920-ականներին բեմադրվել է Կ. Պոլսում և Ֆրանսիայում։ «Վարժապետին աղջիկը» վեպը վերահրատարակվել է Երևանում, 1956 թ.:

## Երկեր
* Վարժապետին աղջիկը։ Պոլսական բարքեր, Կ. Պոլիս, 1888, 532 էջ։
* Վարժապետին աղջիկը, Կ. Պոլիս, 1921, 336 էջ։
* Վարժապետին աղջիկը, Գահիրէ, 1941, 400 էջ։
*Էջեր հայ գրականութենէն։ Տիգրան Կամսարական (պատմուածքներ), 1942, 31 էջ։
* Վարժապետին աղջիկը, Երևան, 1956, 324 էջ։
* Վարժապետին աղջիկը, Պէյրութ, 1957, 320 էջ։
* Կամսարական Տիգրան, Չյոկյուրյան Տիգրան, Երկեր, Երևան, 1984, էջ 28–348:

## Գրականություն
* Հակոբ Մարգարյան, Տիգրան Կամսարական։ Կյանքը և ստեղծագործությունը, ՀԽՍՌ ԳԱ Հրատարակչություն, 1964 - 307 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Կամսարականներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Microsoft Office Word

մինի|250x250փքս|Մայքրոսոֆտ Վորդի լոգո
**Microsoft Word** (հաճախ՝ **MS Word**, **WinWord** կամ պարզապես **Word**), տեքստային խմբագրիչ է, որը նախատեսված է տեքտերը տեսնելու, խմբագրելու և ստեղծելու համար։ Microsoft կորպորացիայի կողմից ստեղծված տեքստային խմբագրիչը մտնում է Microsoft Office փաթեթում։ Առաջին տարբերակը 1983 թ. գրվել է Ռիչարդ Բրոդիի կողմից IBM PC ընկերության համար՝ նախատեսված DOS ծրագրային միջավայրի համար։ Ավելի ուշ թողարկվել են Apple Macintosh-ի (1984), SCO UNIX-ի և Microsoft Windows-ի (1989) համար նախատեսված տարբերակները։

## Տարբերակներ
### Microsoft Windows-ի համար

* *Word for Windows 1.0*, Windows 2.x-ի համար, հրապարակվեց 1989 թ.-ին։
* *Word for Windows 1.1*, Windows 3.0-ի համար, հրապարակվեց 1990 թ.-ին։
* *Word for Windows 1.1a*, Windows 3.1-ի համար, հրապարակվեց 1990 թ.-ի հունիսին։
* *Word for Windows 2.0*, հրապարակվեց 1991 թ.-ին։
* *Word for Windows 6.0*, հրապարակվեց 1993 թ.-ին։
* *Word for Windows 95 (Word 7)*, հրապարակվեց 1995 թ.-ին։
* *Word 97 (Word 8)*, հրապարակվեց 1997 թ.-ին։
* *Word 2000 (Word 9)*, հրապարակվեց 1999 թ.-ին։
* *Word 2002 (Word 10 կամ Word XP)*, հրապարակվեց 2001 թ.-ին։
* *Word 2003 (Word 11)* հրապարակվեց 2003 թ.-ին։
* *Word 2007 (Word 12.0)* հրապարակվեց 2006-2007 թթ.-ին։
* *Word 2010 (Word 14.0)* հրապարակվեց 2010 թ.-ին։
* *Word 2013 (Word 15.0)*, հրապարակվեց 2013 թ.-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  2016 թվականի  տարբերակի բեռնում
*  Տեքստային խմբագրիչը Google Play խանութում

Կատեգորիա:Մայքրոսոֆթ Օֆիս
Կատեգորիա:Տեքստային խմբագրիչներ
Շեյմաս Հինի

**Շեյմաս Հինի** (, ), իռլանդացի բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1995)։

Ծնվել է Հյուսիսային Իռլանդիայի Դերրի կոմսությունում։ Հայրը հողագործ է եղել։ Սովորել է Սուրբ Կոլումբոսի քոլեջում, ապա Բելֆաստի թագավորական համալսարանում։ Ավարտելուց հետո դասավանդել է դպրոցում, ինչպես նաև նույն համալսարանում։ Օլստերի արյունալի իրադարձություններից մի քանի տարի անց՝ 1973 թվականին, տեղափոխվում է Իռլանդիա։

Հինին Օքսֆորդի համալսարանում ընտրվել է պոեզիայի պրոֆեսոր։

## Մրցանակներ
Գրական վաստակի համար արժանացել է Ս. Մոեմի, Ջ. Ֆեյրերի, Դ. Դեյվինի և այլ մրցանակների, իսկ 1995 թվականին՝ Նոբելյան մրցանակի։

## Հրատարակած գրքեր
* Բնապաշտի մահը (1966)
* Խավարի դուռը (1969)
* Ձմեռում ենք (1972)
* Հյուսիս (1975)
* Դաշտային աշխատանքներ (1979)
* Զղջումի կղզի (1984)
* Ալոճենու լապտերը (1987)
* Իրերի տեսիլքը (1991)
* Հոգու մակարդակ (1996) և այլն

## Թարգմանական գործունեություն
2000 թվականին՝ երկարամյան ճգնումից հետո, Հինիի թարգմանությամբ լույս է տեսնում «Բեովուլֆ» անգլոսաքսոնական միջնադարյան էպոսը, որը դարձավ բեսթսելլեր։

## Շեյմաս Հինին հայերեն
* Բանաստեղծություններ (գրքում տեղ է գտել նաև «Տուրք պոեզիային» նոբելյան բանախոսությունը), Երևան, «Գրական էտալոն» հրատարակչություն, 80 էջ (թարգմանեց, կազմեց և ծանոթագրեց Շանթ Մկրտչյանը)։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Շեյմաս Հինի, Բանաստեղծություններ, Երևան, «Գրական էտալոն» հրատարակչություն, էջ 78։

Կատեգորիա:Իռլանդացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի թղթակից-անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Եվրոպական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի գրողներ
Կատեգորիա:Իռլանդացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բրիտանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի ակադեմիկոսներ
Ստորին Հռենոս

**Ստորին Հռենոս** (), գավառ Ֆրանսիայի հյուսիս-արևելքում։ 1 115 226 մարդ (2010) բնակչությամբ հանդիսանում է Էլզաս երկրամասի 2 ամենախիտ բնակեցված գավառներից մեկը։ Վարչական կենտրոնը Ստրասբուրգ քաղաքն է։

## Աշխարհագրություն
Տարածքի մակերեսը 4755 կմ² է։ Գավառով է հոսում Հռենոս գետը, որը միշտ հանդիսացել է երկրամասի կարևոր բաղկացուցիչը և Ստորին Հռենոսի արևելյան սահմանը։ Դեպարտամենտում են տեղակայված նաև Վոգեզներ նախալեռները։

Հյուսիսում Ստորին Հռենոսը սահմանակցում է Պֆալցի անտառի հետ՝ գերմանական Ռեյնլանդ-Պֆալց դաշնային երկրամասի տարածքում, արևելքից՝ Բադեն Վյուրտեմբերգ երկրամասի հետ, հարավում են գտնվում Վերին Հռենոս և Էլզաս, իսկ արևելքում՝ Լոթարինգիա դեպարտամենտները։

Գավառն իր մեջ է ներառում 7 շրջան, 44 կանտոն և 526 կոմունա։

## Պատմություն
Ստորին Հռենոսը 83 գավառներից առաջիններից մեկն է, որը ստեղծվել է 1790 թվականի մարտի 4-ին Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության ժամանակ։ 1790-ական թվականների կեսերին Հռենոսի ձախ ափի՝ ֆրանսիական օկուպացիայի ժամանակ, գավառի հյուսիսային սահմանը տեղափոխվեց Լաուտեր գետից այն կողմ՝ Կբայխ գետի մոտ և ներառեց Անվայլեր Տրիֆելսե, Լանդաու, Բադ Բերգցաբերն և Վյորտ Հռենոսի վրա քաղաքները։ Սակայն Նապոլեոնի երկրորդ պարտությունից հետո 1815 թվականին Վիեննայի վեհաժողովը որոշեց Լաուտերից վերև ընկած տարածքները փոխանցել Բավարիային։ Այժմ այդ տարածքները հանդիսանում են Ռայնլանդ Պֆալցի դաշնային երկրամասի մի մասը։

Իր ստեղծումից ի վեր 2 անգամ Ստորին Հռենոսը հայտնվել է Գերմանիայի կազմում՝ առաջին անգամ՝ (1871-1918) ֆրանկոպրուսական պատերազմի պարտության արդյունքում, երկրորդ անգամ՝ (1940-1945)՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի արդյունքում։

## Արտաքին հղումներ
* Préfecture
* Conseil général 
* Ստորին Հռենոսի բնակավայրերը

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Հայկավան (Հադրութի շրջան)

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ

**Հայկավան** գյուղ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Հադրութի շրջանում։ Այն մտնում է Խանձաձոր համայնքի կազմի մեջ։ Գյուղում գործում է հիմնական դպրոց` 15 աշակերտներով և 4 ուսուցիչներով։

### Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020)

2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։

## Բնակչություն
2015 թվականի դրությամբ Հայկավան գյուղում բնակվում է 70 մարդ, կա 15 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Ծանոթագրություներ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմից բռնազավթված տարածքներ
Վիք (Իսլանդիա)

**Վիքը** ( կամ Vík í Mýrdal), Իսլանդիայի ամենահարավային գյուղն է, որը գտնվում է 180 կմ դեպի հարավ-արևելք հեռավորության վրա Ռեյկյավիկից, շրջանային ճանապարհի վրա։ Վիքը Իսլանդիայի ամենախոնավ վայրն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսլանդիայի բնակավայրեր
Վաքըֆ

**Վաքըֆը** կամ **Վաքըֆլըն** () Թուրքիայի ժամանակակից տարածքում գտնվող հայաբնակ գյուղ։ Գտնվում է Մուսա լեռան լանջին Հաթայի մարզում, Սիրիայի սահմանի մոտ և Միջերկրական ծովի ափին։ Վաքիֆում բնակվում է 135 մարդ, որից 35 հայկական օջախներ են, 1 թուրքական և 1 քրդական։

## Տես նաև
* Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Վաքըֆ)

## Պատկերասրահ

File:Vikafli 5.jpg|Գյուղի մշակութային կենտրոնի ցուցանակ
File:Vikafli 1.jpg|Եկեղեցու ներքին տեսք
File:Vikafli 2.jpg| խաչքարեր
File:Vikafli 3.jpg|Գյուղի աղբյուր
File:Vikafli 7.jpg|Գյուղում
File:Vikafli 4.jpg|Մուսա լեռ ռեստորան
File:Vikafli 8.jpg|Մուսա լեռ ռեստորան  ներսում
File:Vikafli 6.jpg| Տեսարան Մուսա լեռան Վաքըֆլայից


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիլիկիայի հայաբնակ բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հաթայի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Պելյանի գավառակի բնակավայրեր
Ալֆրեդ Կաստլեր

**Ալֆրեդ Կաստլեր** (, ), ֆրանսիացի ֆիզիկոս, Փարիզի ակադեմիայի անդամ (1964 թվականից), Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1966)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Գյուբվիլերում։ 1926 թվականին ավարտել է Փարիզի հայտնի Նորմալ դպրոցը։ 1931-1936 թվականներին աշխատել է Բորդոյում, 1936-1938 թվականներին՝ Կլերմոն-Ֆերրանում, 1938-1941 թվականներին՝ Նորմալ դպրոցում։

Աշխատանքները նվիրված են օպտիկային, ատոմային սպեկտրադիտմանը, քվանտային էլեկտրոնիկային։ Հետազոտել է ատոմների գրգռված օպտիկական վիճակները օպտիկական ռեզոնանսի մեթոդով։ 1951 թվականին ցույց է տվել ընդհանուր տեսքով սպին-ցանցային ռելաքսացիայի հետազոտության հնարավորությունը մագնիսաօպտիկական մեթոդի օգնությամբ (Ֆարադեյի երևույթ)։ Ուսումնասիրել է ատոմների բազմաթիվ քվանտային անցումները։ Նրա աշխատանքները ընկան մազերների և լազերների ստեղծման հիմքում, որոնք նրան 1966 թվականին բերեցին Նոբելյան մրցանակ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Պավել Ծատուրյան, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ. 1901-2000, գիրք Ա, Երևան, «ՎՄՎ-Պրինտ» հրատարակչություն, 2007, էջ 213-214։

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բանդոլ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գիտական հասարակությունների անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Հայնրիխ Հյուբշման

**Հայնրիխ Հյուբշման** (, (Յոհան Հայնրիխ)  ), գերմանացի լեզվաբան, հայագետ, իրանագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1872 թ.)։

## Կենսագրություն
Պատմահամեմատական լեզվաբանության մեջ երիտքերականական ուղղության Լայպցիգի դպրոցի ներկայացուցիչ։ 1868 թվականին Ենայի համալսարանում աշակերտել է Ա. Շլայխերին, ապա՝ հայագիտական բնագավառում Ենայի և Տյուբինգենի համալսարանների պրոֆեսոր Ա. Մերքսին։ Ավարտել է Մյունխենի համալսարանի արևելագիտության բաժինը (1872 թ.)։ «Զրադաշտական մի երգ» (1872 թ.) ուսումնասիրության մեջ նրա ուշադրությունը գրավել է նաև հայերենը։ 1873-1875 թվականներին Վիեննայի Մխիթարյան միաբանությունում ուսումնասիրել է այն և հետագայում հիմնականում զբաղվել միայն հայերենով։ 1875 թվականին Լայպցիգի համալսարանում դասախոսի պաշտոն ստանալու համար ներկայացրել է «Հայոց պատմության և արաբների առաջին պատերազմների մասին՝ ըստ Սեբեոսի հայերենի (բնագրի)» աշխատությունը, որը ներառնում է Սեբեոսի պատմության որոշ հատվածներ՝ գերմաներեն թարգմանությամբ և ծանոթագրություններով։ Հայոց լեզվի զարգացման մեջ մեծ տեղ է հատկացրել ոչ լեզվական երևույթներին՝ մշակույթին, մշակութային փոխազդեցություններին, տարածքային նվաճումներին։

## Գործունեություն
Լեզուների համեմատական ուսումնասիրության համար կարևոր է համարել բացառություններ չճանաչող հնչյունական օրենքների, ինչպես նաև լեզվի պատմության մեջ համաբանության գործոնի ազդեցության բացահայտումը։ Հնդեվրոպական լեզուների փոխհարաբերության հարցում Հյուբշմանն ընդունել է Յոհան Շմիդտի «ալիքների տեսությունը»։ «Հնդեվրոպական լեզուների շրջանում հայերենի դիրքի մասին» (1875 թ.) հոդվածում, հայերենը համեմատական քննության ենթարկելով մյուս հնդեվրոպական լեզուների հետ, Հյուբշմանն ապացուցել է, որ հայերենին իրանական բնույթ տվող բառերը պարսկական փոխառություններ են, իսկ հայերենը իր բնիկ բառապաշարով, հնչյունական և քերականական կառուցվածքով անկախ դիրք է գրավում հնդեվրոպական լեզվաընտանիքում։ Հետագայում Հյուբշմանն ավելի մանրամասն քննության է ենթարկել հայերենի հնչյունական, քերականական համակարգերը և բառապաշարը։

## Հիմնական աշխատությունները
* «Zur Casuslehre», Münch., 1875
* Über die Stellung des Armenischen im Kreise der indogermanischen Sprachen, «Zeitschrift fur vergleichende Sprachforschung der indogermanischen Sprachen», 1877, Bd 23
* Iranische Studien, 1879, Bd 24
* «Armenische Studien», 1883«Հայագիտական ուսումնասիրություններ»
* «Das indogermanische Vokalsystem», Stras., 1885
* «Etymologie und Lautlehre der ossetischen Sprache», Stras., 1887
* «Persische Studien», Stras., 1895
* «Armenische Grammatik», 2 Aufl., Lpz., 1897«Հայերենի քերականությունը»
* «Altarmenische Ortsnamen», 1904«Հին հայոց տեղվո անունները

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Landeshauptstadt Erfurt, Stadtverwaltung 

Կատեգորիա:Գերմանացի հայագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի իրանագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ենայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանասերներ
Կատեգորիա:Մյունխենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի արևելագետներ
Կատեգորիա:Թյուբինհեմի համալսարանի շրջանավարտներ