Յասուսի Ինոուե

**Յասուսի Ինոուե** (ճապոներեն՝ 井上靖. ), ճապոնացի գրող, ժուռնալիստ, բանաստեղծ, էսսեիստ, հետպատերազմյան ժամանակաշրջանի ականավոր գրողներից մեկը, որ մեծ ավանդ է ներդրել ճապոնական արձակում  պատումային ժանրի վերածննդի ապահովման ասպարեզում՝ նկատելիորեն փոխելով Սյովա դարաշրջանի գրականության ուղղությունը: Նրա թողած գրական ժառանգության մեջ գերակշռում են էգո -վեպերը և «հոգեկան տրամադրությունների էսսեները» (心境小説): Դեռահաս տարիքից մինչև ընդհուպ 83 տարեկանը բանաստեղծություններ է գրել նաև: Նրա գլխավոր գեղարվեստական երկերն են համարվում «Ցլամարտ»-ը (1949), «Տեմպյոյի կղմինդրը» (1957) և «Հազարավոր բուդդաների քարանձավները» (1959) գործերը:

## Կենսագրություն
Յասուսի Ինոուեն ծնվել է Ճապոնիայի Հոկայդո նահանգի Ասահիկավա քաղաքում, տոհմիկ բժիշկներ Հայաո Ինուեի և Յայի ընտանիքում: Նա ընտանիքի ավագ երեխան էր։ Նրա զինվորական բժիշկ հոր աշխատանքի ու բնակության վայրը հաճախ էր փոփոխվում, և Յասուսի Ինոուեին վեց տարեկանից  մեծացնում է իր տատիկը՝ Կանոն, որը նախկին գեյշա էր և ապրում էր Սիձուոկա պրեֆեկտուրայի գյուղերից մեկում։

1910 թվականին՝ տատիկի մահից հետո, Յասուսին ընդունվել է Համամացու քաղաքի տարրական դպրոց։ Նումաձուի միջնակարգ դպրոցում սովորելիս նա սկսել է հետաքրքրվել պոեզիայով։ 1924 թվականին հաստատվելով բուդդայական Մյոկոկու-ջի տաճարի տարածքում՝ ընկերացել է մի խումբ գրքասերների հետ։ 1926 թվականին Ինոուեն տեղափոխվել է Կանաձավա քաղաք, որտեղ ապրում էին նրա ծնողները։ Ավագ դպրոցում նա սկսել է զբաղվել ձյուդոյով և գրել բանասեղծություններ՝ դրանք հրատարակելով *Ճապոնական ծովի բանաստեղծ* (日本海詩人) և *Բոց* (焔) կեղծանուններով։ 1929 թվականին հրաժարվել է ձյուդոյի պարապմունքներից։ Չհաջողելով հանձնել Կյուսյուի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի ընդունելության քննությունները՝ 1930 թվականին ընդունվել է բանասիրական ֆակուլտետ (անգլերենի բաժին), բայց շուտով, կորցնելով սովորելու նկատմամբ հետաքրքրությունը և տարվելով գրականությամբ, ընդհատել է ուսումը։ 1932 թվականին տեղափոխվել է Կիոտոյի համալսարան, որտեղ ուսումնասիրել է փիլիսոփայություն և գեղագիտություն։ Այդ ժամանակներից սկսած՝ մրցանակներ է ստացել իր ստեղծագործական գործունեության համար։ 1936 թվականին ավարտել է համալսարանը՝ հաջողությամբ պաշտպանելով Պոլ Վալերիի պոեզիայի վերաբերյալ գրած ավարտական դիպլոմային աշխատանքը:

1935 թվականին Յասուսին ամուսնացել է մարդաբանության պրոֆեսոր Ադաչի Բունտարոյի դստեր՝ Ադաչի Ֆումիի հետ։ Ինոուեն տարբեր ամսագրերում արդեն տպագրել էր մի քանի բանաստեղծություններ ու պատմվածքներ, բայց թողեց գրողի իր կարիերան և դարձավ Օսակայի *Մայնիտի Սիմբուն* շաբաթաթերթի լրագրող: 1937 թվականին՝ չին-ճապոնական երկրորդ պատերազմի ժամանակ, գնացել է ծառայելու Չինաստանի հյուսիսում, սակայն ավիտամինոզի՝ վիտամինային անբավարարության պատճառով ընկել է դաշտային պահեստային հիվանդանոց։ 1938 թվականից Ինոուեն շարունակել է աշխատել *Մայնիտի* թերթի մշակութային բաժնում, որտեղ պատասխանատու է եղել կրոնական թեմաներով նյութերի համար, իսկ 1939 թվականից ղեկավարել է նաև արվեստի բաժինը։ Նա կենտրոնացել է բուդդայական գրականության, բուդդայական արվեստի և գեղարվեստական խումբ-խմբակների ու շրջանների լուսաբանման վրա։ 1945 թվականին շաբաթաթերթի արվեստի բաժինը վերափոխվել է սոցիալական բաժնի։

1951 թվականին Տոկիո տեղափոխվելով՝ Յասուսին ամբողջությամբ նվիրվել է գրական գործունեությանը։ 1964 թվականին դարձել է Ճապոնիայի արվեստների ակադեմիայի անդամ։ 1976 թվականին  արժանացել է ստեղծագործական աշխատանքի համար Ճապոնիայում շնորհվող բարձրագույն պարգևներից մեկին. նրան տրվել է «նինգենկոկուհո» կոչում, որը բառացի նշանակում է «մարդ՝ ազգային գանձ»։ 1984 թվականին նա *Փեն ակումբի* ճապոնական մասնաճյուղի նախագահի պաշտոնում փոխարինել է Կավաբատա Յասունարիին։

Սյովայի ժամանակաշրջանում, երբ դեռ հազվադեպ էր թույլատրվում արտասահման մեկնել, նա բազմիցս ճանապարհորդել է Եվրոպայի և Միացյալ Նահանգների խոշոր քաղաքներով, ԽՍՀՄ-ի, Կենտրոնական Ասիայի և Մերձավոր Արևելքի չուսումնասիրված կամ քիչ ուսումնասիրված տարածաշրջաններով:

Ինոուե Յասուսին մահացել է սուր թոքաբորբից 1991 թվականի հունվարի 29-ին՝ 83 տարեկան հասակում,  Թյուոյի հատուկ շրջանի ուռուցքաբանական ազգային կլինիկայում:

## Գրական ստեղծագործություն
Հետպատերազմյան շրջանում Ինոուեն որպես գրող հայտնի է դարձել «Որսորդական հրացանը» և «Ցլամարտ» պատմվածքներով: Ընդ որում՝ վերջինիս համար 1949 թվականին արժանացել է Ռյունոսկե Ակուտագավայի անվան մրցանակին ։

Ինոուե Յասուսին հեղինակել է վեպեր, որոնք քնարական շնչով պատկերում են հետպատերազմյան Ճապոնիայի մտավորականության մենությունը (*Որսորդական հրացան*, *Ցլամարտ*, *Սառցե պատ* և այլն): Գրել է նաև ինքնակենսագրական գործեր (*Ասունարո Մոնոգատարի*, *Սիրոբամբա* և այլն), պատմավեպեր՝ նվիրված Սենգոկու Ձիդայի դարաշրջանին («*Ֆու Ռինկաձան*», «*Սանադայի ռազմական տարեգրությունները*», «*Յոդոյի ամրոցի տիրուհին*» և այլն) և ուղեգրություններ, որոնցում նկարագրել է իր ճանապարհորդությունները Չինաստանի արևմտյան շրջաններով («Հազարավոր բուդդաների քարանձավները», «Լոուլան», «Տեմպյոյի կղմինդրը» և այլն):

«Սիրոբամբա», «Ամառային խոտաբույսեր և ձմեռային ալիքներ», «Հյուսիսային ծով» ինքնակենսագրական վեպերում հեղինակն ինքն է հանդես եկել որպես մոդել գլխավոր հերոսի՝ Ինոուե Կոսակուի համար, որի կյանքը՝ մանկությունից մինչև պատանեկություն, ծավալվում է եռագրության էջերում։  «Սիրոբամբա»-ում նկարագրվում է  Յուգասիմա քաղաքում գրողի անցկացրած մանկությունը, «Ամառային խոտաբույսեր և ձմեռային ալիքներ»-ում՝ Նումաձուի միջնակարգ դպրոցում սովորելու ժամանակը, «Հյուսիսային ծով»-ում՝ Կոսակուի առօրյա կյանքի մեկ տարին՝ համալսարան ընդունվելու անհաջող փորձից հետո, երբ նրան հրավիրել են մարզվելու թիվ 4 ավագ դպրոցում, որտեղ նա ջանասիրաբար զբաղվել է կոսեն ձյուդոյով։

Հաճախ Ինոուե Յասուսիի ստեղծագործությունների հերոսներ են դարձել նրա իրական միջավայրի մարդիկ։ Մասնավորապես՝ *Սիրոբամբա*-ում նկարագրվում է Կոսակուի կյանքը իր ապուպապի հարճի՝ Օնուիբաասանի (իսկական անունը՝ Օկանո) հետ, ով իր հետ արյունակցական կապ չի ունեցել, սակայն մեծ ազդեցություն է գործել Ինոուեի՝ որպես անձի ձևավորման վրա։

Կյանքի վերջին տարիներին Ինոուե Յասուսին գրել է կարճ եռագրություն՝ նվիրված իր ծերացած մորը: Դրա սյուժեի հիման վրա նկարահանվել է «Մորս քրոնիկները» ֆիլմը, որը Մոնրեալի կինոփառատոնում ստացել է ժյուրիի հատուկ մեծ մրցանակը:

## Մատենագրություն

## Պարգևներ
1936 - *Տիբա Կամեո* մրցանակ «Թափառողը» (流転**Ruten** ) պատմվածքի համար

1950 - Ակուտագավա Ռյունոսկեի անվան մրցանակ «Ցլամարտի» (闘牛**To: gyu:**) համար

1958 - Կրթության նախարարության գրական մրցանակ «Տեմպյոյի կղմինդրը» (天平の甍**Tempyo no iraka** ) երկի համար

1959 - Ճապոնիայի արվեստների ակադեմիայի մրցանակ «Սառցե պատի» (氷壁**Hyo: heki**) համար

1960 - *Մայնիտի* մրցանակ «Հազարավոր բուդդաների քարանձավներ»-ի (敦煌) համար: Ընթերցողների մրցանակ «Կապույտ գայլ»-ի (蒼き狼**Aokiookami**) համար

1961 - առաջադրվել է Նոբելյան մրցանակի: Ստացել է *Նոմա* գրական մրցանակ «Յոդո ամրոցի տիրուհին» (淀どの日記**Yododo no Nikki**) երկի համար

1964 - Յոմիուրիի գրական մրցանակ «Քամի և ալիքներ»-ի (風濤**Fu: to:** ) համար

1969 - Ճապոնական գրականության առաջին կարգի մրցանակ «**Երազներ Ռուսաստանի մասին»** երկի համար

1976 թ.՝ Մշակույթի շքանշան

1980թ.՝ *Կիկուտի Կան* մրցանակ

1981թ.՝ NHK ռադիոյի մշակութային մրցանակ (բուդդայականության մշակութային մրցանակ)

1982 - Ճապոնական գրական մրցանակ «Հոնգակուբոյի նոթերը» (本覚坊遺文**hongakubo:-ibun** ) երկի համար

1985 - Ասահիի մրցանակ

1986թ.՝ Պեկինի համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչում

1989 - *Նոմա* գրական մրցանակ «Կոնֆուցիուս»-ի (孔子**Ko:si** ) համար

## Նոբելյան մրցանակ
1981 թվականի հոկտեմբերին լուրեր տարածվեցին, որ Ինոուե Յասուսին առաջադրվել է Նոբելյան մրցանակի, և լրագրողների ամբոխը շրջապատեց գրողի տունը Սետագայայում: Ինոուեն նրանց հյուրասենյակ հրավիրեց, և երբ հայտարարվեց հաղթողը, հավաքվածների հետ ափսոսանքի զգացումով խմեց։ Այդ ժամանակից ի վեր, ամեն տարի Նոբելյան մրցանակի շնորհման օրը գրողը լրագրողներին հրավիրում էր իր հյուրասենյակ՝ այսպես կոչված «Նոմելյան մրցանակի» համար (ճապոներեն «nomu» - «խմիչք»)՝ լվանալու պարտության դառնությունը:

Տարիների ընթացքում լրագրողները դառնում էին ավելի ու ավելի համառ, բայց Ինոուեն մրցանակ չէր ակնկալում:  Գրողի ընտանիքը սպասում էր, որ նա վերջապես կհաղթի և կարծիք հայտնեց, որ ավելի լավ է լրագրողներին տուն չթողնել։ Սակայն Ինոուեն, իր փորձից իմանալով, որ լրագրողը պարտավոր է տեղեկատվություն հավաքել, նույնիսկ եթե դա անհարմարություն է պատճառում մեկ այլ անձի, միշտ ըմբռնումով ու քաղաքավարությամբ է վերաբերվել մամուլին[3]։

Այն ժամանակ դեռևս անհայտ էր, թե արդյոք Ինոուեն իսկապես առաջադրվել է Նոբելյան մրցանակի, բայց 2020 թվականի հունվարին պարզվեց, որ նա 1969 թվականին իսկապես առաջադրվել է [4]։ Մինչ այդ՝ 2012 թվականի մարտին, Նոբելյան կոմիտեի նախագահ Պեր Վեստբերգը *Յոմիուրի Սիմբուն* թերթին տված հարցազրույցում խոստովանել էր, որ «Ինոուե Յասուսիի թեկնածությունը ամենայն լրջությամբ քննարկվել է»։

## Էկրանավորումներ
* «Սամուրայների դրոշները» - ռեժ.՝ Հիրոսի Ինագակի (Ճապոնիա, 1969)
* «Դունհուանգ » («Մետաքսի մեծ ճանապարհը») - ռեժ.՝ Սատո Ձյունյա (Ճապոնիա, 1988)
* «Թեյի արարողության վարպետի մահը» - ռեժ.՝ Կեի Կումաի (Ճապոնիա, 1989)
* « Երազներ Ռուսաստանի մասին » - ռեժ.՝ Ջունյա Սատո (Ռուսաստան-Ճապոնիա, 1992 թ.)
* «Սամուրայների դրոշները» - ռեժ.՝ Հիմիցու Կաձուհիկո (Ճապոնիա, 2007), հեռուստասերիալ
* «Չինգիզխան. Դեպի երկրի և ծովի ծայրերը» («Չինգիզխան. Մեծ մոնղոլը») - ռեժ.՝ Սինիչիրո Սավաի (Ճապոնիա, 2007)
* «Ռազմիկն ու գայլը» - ռեժ.՝ Չժուանչժուան Տիան (Հոնկոնգ-Չինաստան, 2009)

## Հիշատակ
մինի|Ինոուե Յասուսիի հուշահամալիրը
մինի|Ինոուե Յասուսիի նախկին կեցավայրը։
մինի|Ինոուե Յասուսիի անվան գրականության թանգարանը (Սիձուոկա, Սունտո, Նագաիձումի)
* Ինոուե Յասուսիի հուշասրահ (Հոկայդո, Ասահիկավա)
* Ինոուե Յասուսիի անվան գրականության թանգարան (Սիձուոկա, Սունտո, Նագաիձումի)
* Ինոուե Յասուսիի նախկին կեցավայրը (Ամագի կայարանի մերձակայքում)
* Ասիայի թանգարան. Ինոուե Յասուսիի հուշաթանգարան (Տոտտորի, Յոնագո, Օոսինոձու)
* Ինոուե Յասուսիի հուշաթանգարան Նովակիում (Տոտտորի, Նիտինան)
* Հուշասենյակ (Կանագավայի ժամանակակից գրականության թանգարանում)
* Հուշասենյակ (Ժամանակակից ճապոնական պոեզիայի և գրականության թանգարանում)
* Հուշասենյակ (Նագահամայի *Տակացումա* գրադարանում) [9]

**Այլ.**
* Ինոուե Յասուսիի աջակցությամբ ստեղծվել է ճապոնա-չինական մշակութային փոխանակման ասոցիացիան:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Inoue Yasushi // Encyclopædia Britannica (անգլերեն)
* Յասուսի Ինոուե // Babelio (ֆրանսերեն) - 2007 թ.

## Երկերի ընտրանի
* 1937: *Ryūten* (流転) - պատմվածք
* 1949: *Որսորդական հրացան* (猟銃, *Ryōjū*) - նորավեպ
* 1949: *Ցլամարտը* (闘牛, *Tōgyū*) - նորավեպ
* 1950: *Kuroi Ushio* (黯い潮) - վեպ
* 1950: *Shi to koi to nami* (死と恋と波と) - պատմվածքների ժողովածու
* 1951: *Դրամանենգի կյանքը* (ある偽作家の生涯, *Aru gisakka no shōgai*) - պատմվածքների ժողովածու
* 1953: *Asunaro monogatari* (あすなろ物語) - վեպ
* 1956: *Hyōheki* (氷壁) - վեպ
* 1957: *Տեմպյոյի կղմինդրը* (天平の甍, *Tenpyō no iraka*) - վեպ
* 1958: *Kitaguni* (北国) - բանաստեղծական ժողովածու
* 1959: *Lou-Lan* (楼蘭, *Ro-ran*) - պատմվածքների ժողովածու
* 1959: *Tun-huang* (敦煌, *Tonkō*) - վեպ
* 1960: *Yodo dono no nikki* (淀どの日記) - վեպ
* 1962: *Chikūkai* (地中海) - բանաստեղծական ժողովածու
* 1963: *Քամի և ալիքներ* (風濤, *Fūtō*) - վեպ
* 1967: *Kaseki* (化石) - վեպ
* 1967: *Unga* (運河) - բանաստեղծական ժողովածու
* 1968: *Oroshiyakoku suimutan* (おろしや国酔夢譚) - վեպ
* 1969: *Ճամփորդություն Սամարղանդից այն կողմ* (西域物語, *Seiiki monogatari*) - վեպ
* 1971: *Kisetsu* (季節) - բանաստեղծական ժողովածու
* 1975: *Մորս քրոնիկները* (わが母の記, *Waga haha no ki*) - վեպ
* 1976: *Enseiro* (遠征路) - բանաստեղծական ժողովածու
* 1979: *Zen shishū* (全詩集) - բանաստեղծական ժողովածու
* 1981: *Hongakubō ibun* (本覺坊遺文) - վեպ
* 1989: *Կոնֆուցիուս* (孔子, *Kōshi*) - վեպ
* ^ «朝日賞 1971－2000年度». 朝日新聞社. 2022年9月2日閲覧。
* ^ 『グッドバイ、マイ・ゴッドファーザー』文藝春秋、1991年、p108-116頁。
* ^ 井上靖、ノーベル賞候補だった　川端康成受賞翌年の１９６９年朝日新聞2020年1月21日
* ^ «安部公房は受賞寸前だった…ノーベル委員長語る». YOMIURI ONLINE (2012年3月23日). 2012年3月25日時点のオリジナルよりアーカイブ。2012年5月5日閲覧。
* ^ 株式会社ローソンエンタテインメント. «浦城いくよ｜プロフィール｜HMV&BOOKS online». HMV&BOOKS online. 2021年10月13日閲覧。
* ^ 株式会社ローソンエンタテインメント. «井上卓也｜プロフィール｜HMV&BOOKS online». HMV&BOOKS online. 2021年10月13日閲覧。
* ^ «黒田佳子 おすすめランキング (4作品) — ブクログ». booklog.jp. 2021年10月13日閲覧。
* ^ 『るるぶ滋賀びわ湖'15〰'16』JTBパブリッシング〈るるぶ情報版〉、2015年、51頁。ISBN 9784533101458。

Կատեգորիա:1907 ծնունդներ
Կատեգորիա:1991 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ճապոնացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ճապոնացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Հունվարի 29 մահեր
Կատեգորիա:Ճապոնացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի գրողներ
Կատեգորիա:Մայիսի 6 ծնունդներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:Հոդվածներ Վիքիտվյալներից աղբյուրներով
Կատեգորիա:Տոկիո քաղաքում մահացածներ