Մոնոպոլիզացիա

Միացյալ Նահանգների հակամենաշնորհային օրենսդրության մեջ **մենաշնորհացումը** անօրինական մենաշնորհային վարքագիծ է: Արգելված վարքագծի հիմնական կատեգորիաներն են՝ բացառիկ գործարքները, գնային խտրականությունը, կարևոր օբյեկտի մատակարարումից հրաժարվելը, ապրանքի կապակցումը և գիշատիչ գնագոյացումը։ Մոնոպոլիզացիան դաշնային հանցագործություն է 1890 թվականի Շերմանի հակամենաշնորհային օրենքի 2-րդ բաժնի համաձայն։ Այն ունի որոշակի իրավական իմաստ, որը զուգահեռ է ԵՄ մրցակցային իրավունքում գերիշխող դիրքի «չարաշահմանը»՝ համաձայն ԵՄ մրցակցային պայմանագրի 102-րդ հոդվածի։ Այն նաև անօրինական է Ավստրալիայում՝ համաձայն «Մրցակցության և սպառողների մասին» 2010 թվականի օրենքի (CCA): Շերմանի ակտի 2-րդ բաժինը նշում է, որ ցանկացած անձ, «ով մենաշնորհում է… առևտրի կամ առևտրի որևէ մասը մի քանի նահանգների միջև կամ օտարերկրյա պետությունների հետ, մեղավոր է ճանաչվում ծանր հանցագործության մեջ»։ 2-րդ բաժինը նաև արգելում է «մենաշնորհելու փորձերը» և «մենաշնորհելու դավադրությունները»։ Ընդհանուր առմամբ սա նշանակում է, որ կորպորացիաները չեն կարող գործել այնպիսի ձևերով, որոնք հակասում են նախադեպային գործերին։

## Իրավաբանական նշանակություն
Երկար ժամանակ հաստատված նախադեպի համաձայն, Շերմանի հակամենաշնորհային օրենքի 2-րդ բաժնի համաձայն մենաշնորհացման հանցագործությունն ունի երկու տարր։ Առաջին, որ պատասխանողը մենաշնորհային իշխանություն ունի պատշաճ կերպով սահմանված շուկայում, և երկրորդ, որ պատասխանողը այդ իշխանությունը ձեռք է բերել կամ պահպանել է ապօրինի կերպով բացառող համարվող վարքագծի միջոցով։ Միայն այն փաստը, որ վարքագիծը անբարենպաստ է մրցակիցների համար, առանց որևէ այլ բանի, չի կազմում այն տեսակի բացառող վարքագիծ, որը բավարարում է այս երկրորդ տարրը։ Փոխարենը, նման վարքագիծը պետք է բացառի մրցակիցներին արդյունավետությունից բացի որևէ այլ հիմքով։

Մի քանի տասնամյակ շարունակ դատարանները գիծ էին քաշում արդյունավետ և անարդյունավետ բացառման միջև՝ հարցնելով, թե արդյոք քննվող վարքագիծը «մրցակցություն էության հիման վրա» է։ Դատարանները նման մրցակցությունը ըստ էության հավասարեցրել են միակողմանի վարքագծին, ինչպիսիք են ապրանքի բարելավումը, մասշտաբի տնտեսությունների իրականացումը, նորարարությունը և այլն։ Նման վարքագիծն ինքնին օրինական էր, քանի որ այն կազմում էր տնտեսական ուժերի բնականոն գործունեությունը, որը պետք է խրախուսեր ազատ տնտեսությունը։ Միևնույն ժամանակ, դատարանները դատապարտեցին որպես «անօրինական բացառում» կապող պայմանագրերը, բացառիկ գործարքները և այլ համաձայնագրերը, որոնք անբարենպաստ էին մրցակիցների համար։ Այս տարբերակումը արտացոլում էր այդ ժամանակի տնտեսական տեսությունը, որը որևէ օգտակար նպատակ չէր տեսնում այն պայմանագրերի համար, որոնք պրոֆեսոր Օլիվեր Ուիլյամսոնը անվանել է ոչ ստանդարտ։

Վերջին շրջանում դատարանները պահպանել են «մրցակցության արժանիքների վրա հիմնված» վարքագծի պաշտպանիչ կարգավիճակը։ Ավելին, Գերագույն դատարանը պարզաբանել է գիշատիչ գնագոյացման վերաբերյալ պահանջները կարգավորող չափանիշները։ Միևնույն ժամանակ, նրանք մեղմացրել են մոնոպոլիստների այլ վարքագիծը կարգավորող չափանիշները։ Օրինակ, մրցակիցներին բացառող ոչ ստանդարտ պայմանագրերն այժմ օրինական են, եթե դրանք հիմնավորված են «հիմնավոր գործարար պատճառաբանությամբ», եթե հայցվորը չի կարող ապացուցել, որ պատասխանողը կարող է նույն օգուտները ստանալ ավելի քիչ սահմանափակող այլընտրանքի միջոցով։

Մոնոպոլիզացիան սահմանվում է որպես իրավիճակ, երբ ընկերությունը, որն ունի կայուն և նշանակալի շուկայական իշխանություն, Դատարանի համար այն կգնահատի ընկերության շուկայական մասնաբաժինը։ Սովորաբար, մենաշնորհված ընկերությունը որոշակի աշխարհագրական տարածքում ունի ավելի քան 50% շուկայի մասնաբաժին։ Որոշ նահանգային դատարաններ այս սահմանման համար ունեն շուկայական մասնաբաժնի ավելի բարձր պահանջներ։ Դատարանը պետք է խորը վերլուծություն կատարի շուկայի և արդյունաբերության վերաբերյալ, որպեսզի կարողանա գնահատել, թե արդյոք շուկան մենաշնորհված է։ Եթե ընկերությունը մենաշնորհ է ձեռք բերում բիզնես հմտության, նորարարության և բարձրորակ արտադրանքի միջոցով, այն համարվում է օրինական։ Եթե ընկերությունը մենաշնորհի է հասնում գիշատիչ կամ բացառող գործողությունների միջոցով, ապա դա հանգեցնում է հակամենաշնորհային մտահոգությունների։ Գիշատիչ և բացառող տիպիկ գործողությունները ներառում են այնպիսի բաներ, ինչպիսիք են չափազանց շատ գնումն ու մատակարարումը, գնագոյացումը, գործարքից հրաժարվելը։ Բիզնեսը կարող է նաև արդարացնել, եթե դատարանը այն համարի մենաշնորհված։ Օրինակ, բիզնեսը կարող է պաշտպանել, որ իր գործարար վարքագիծը օգուտներ է բերում սպառողներին։ Դրա մոնոպոլիստական հաջողությունը պայմանավորված է իր իշխանության պահպանմամբ և կամային նվաճմամբ։ Դրա շուկայական հզորությունը գալիս է պատմական պատահականությունից, գործարար հմտությունից և գերազանց արտադրանքից։ Հետևաբար, մենաշնորհացումը երբեմն հանգեցնում է բանավեճերի և վեճերի։

### Ավստրալիայի օրենք
Ավստրալիայում մենաշնորհացումը անօրինական է CCA 46-րդ հոդվածի համաձայն։ 46-րդ բաժինը՝ շուկայական իշխանության չարաշահումը, սահմանում է, որ շուկայում զգալի իշխանություն ունեցող կորպորացիաներին արգելվում է օգտագործել իրենց իշխանությունը այդ շուկայում կամ որևէ այլ շուկայում՝ այդ շուկայում մրցակցությունը նվազեցնելու համար։ Սա ներառում է շուկա մրցակցության մուտքի կանխումը, մրցակցային վարքագծի կանխումը և շուկայում կամ իշխանություն ունեցող կորպորացիայի հետ կապված ցանկացած այլ շուկայում մրցակցության վերացումը։ Տրված շուկայում մեկից ավելի կորպորացիաներ կարող են զգալի ազդեցություն ունենալ։

## Մոնոպոլիզացիայի դատական գործեր
* **Միացյալ Նահանգներն ընդդեմ Kodak-ի,** 1900-ականների սկզբին Kodak-ը մենաշնորհեց ամերիկյան կինոարդյունաբերությունը՝ վերահսկելով շուկայի 96%-ը։ Ամերիկյան դաշնային կառավարությունը պահանջել էր, որ նրանք դադարեցնեն մանրածախ խանութներին հարկադրելը՝ իրենց հետ բացառիկ պայմանագրեր կնքելու համար, քանի որ նրանք տիրում էին շուկայի մեծ մասին։ Սա խոչընդոտեց այլ կորպորացիաների մուտքը շուկա, հետևաբար Kodak-ը օգտագործում էր իր շուկայական իշխանությունը՝ շուկայում մրցակցությունը նվազագույնի հասցնելու համար։ Kodak-ը նույնպես խախտել էր հակամենաշնորհային օրենքը 1930-ականներին։ Kodak-ը թողարկեց աշխարհի առաջին գունավոր ժապավենային տեսախցիկը, որը պահանջում էր, որ սպառողները իրենց ժապավենը մշակեին Kodak պրոցեսորով։ Ավելի ուշ ուժի մեջ մտավ այն օրենքը, որ գունավոր պատկերները պետք է մշակի երրորդ կողմը՝ այլ կորպորացիաներին շուկա մուտք գործելու հնարավորություն տալու համար։
* **Միացյալ Նահանգներ ընդդեմ Microsoft Corp.** Microsoft-ը մեղադրվում էր ծրագրային ապահովման և սարքավորումների մրցակից IBM-ի նկատմամբ մենաշնորհի ակտի մեջ։ Microsoft-ը օգտագործեց իր սուպերմարկետները և համակարգում գերիշխող դիրքը՝ մրցակիցներին բացառելու համար։ Հետևաբար, մյուս օպերացիոն համակարգերի մատակարարներին արգելվել է տեղադրել իրենց ծրագրակազմը։ Microsoft-ը պահպանում է իր գերիշխող դիրքը օպերացիոն համակարգերում՝ օգտագործելով Microsoft Internet Explorer-ը, Windows օպերացիոն համակարգը և վաղ արտադրողականության հավելվածները։ Ավելին, Microsoft-ը իր օգտատերերին տրամադրում էր անվճար լիցենզիա, եթե նրանք օգտագործում էին իր օպերացիոն համակարգը։ Այն նաև մշակեց մի շարք լրացուցիչ ծրագրային ապահովում՝ ապահովելու համար, որ իր շուկայական մասնաբաժինը առաջատար լինի ոլորտում։ Հետևաբար, դատարանը որոշեց, որ Microsoft-ը իր շուկայական մասնաբաժինը ձեռք է բերել մենաշնորհի միջոցով։
* **Միացյալ Նահանգներ ընդդեմ Apple Inc.** Apple-ը, ենթադրաբար, դավադրություն է կնքել հինգ գրքերի հրատարակչությունների հետ՝ մտադրվելով խաթարել Amazon-ի դիրքերը էլեկտրոնային գրքերի շուկայում։ Հրատարակչությունը, իբր, դժգոհ էր Amazon-ի կողմից իրենց էլեկտրոնային գրքերի վաճառքի համար առաջարկվող գնից, և որ դա նվազեցնում էր կոշտ կազմով կազմերի արժեքը։ Apple-ը, օգտվելով առիթից, հրատարակիչներին առաջարկեց գործարք, որը թույլ էր տալիս հրատարակիչներին սահմանել մինչև 14.99 դոլար գին, ընդ որում՝ պայմանագիրը ներառում էր առավել մատչելի գնով ապրանքի գինը սահմանելու կետ, որը թույլ էր տալիս Apple-ին համապատասխանեցնել գինը, եթե այլ հարթակում առաջարկվում էր ավելի ցածր գին։ Հրատարակիչները կդադարեն իրենց գրքերը Amazon-ում վաճառել, թույլ տալով Apple-ին խուսափել Amazon-ի հետ մրցակցության վերաբերյալ մտահոգություններից։ Apple-ը մեղավոր ճանաչվեց գնային դավադրության մեջ և պարտավորվեց վճարել 450 միլիոն դոլար փոխհատուցում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի իրավունք