Էլզա Մաքսվել

**Էլզա Մաքսվել** () ամերիկացի բամբասանքների սյունակագիր, գրող, երգահան, սցենարիստ, ռադիոհաղորդավար և մասնագիտացված հյուրընկալող, որը հայտնի էր իր կազմակերպած երեկույթներով, որոնց մասնակցում էին թագավորական անձինք և բարձր հասարակության ներկայացուցիչները։

Մաքսվելին վերագրում են ժամանակակից դարաշրջանում խուզարկու խաղերի և գանձերի որոնման խաղերի ներմուծումը որպես երեկույթների խաղեր։ Նրա ռադիոհաղորդումը՝ *«Elsa Maxwell's Party Line»*, սկսվել է 1942 թվականին, ինչպես նաև նա գրել է սինդիկացված բամբասանքների սյունակ։ Մաքսվելը հանդես է եկել որպես ինքն իրեն ֆիլմերում՝ *«Stage Door Canteen»* (1943) և *«Rhapsody in Blue»* (1945), ինչպես նաև խաղացել է գլխավոր դերերից մեկը *«Hotel for Women»* (1939) ֆիլմում, որի համար գրել է սցենարն ու երգերից մեկը։

## Կենսագրություն
Չնայած տարածված լուրին, թե Էլզա Մաքսվելը ծնվել է թատրոնում՝ Այովայի Կիոկուկ քաղաքում, *«Մինյոն»* օպերայի ներկայացման ժամանակ, նա իր կյանքի վերջում խոստովանել է, որ այս արտառոց պատմությունը հորինվածք է եղել, որին ինքը պարզապես համաձայնել էր։ Իրականում նա ծնվել է նույն քաղաքի իր մորական տատի տանը։ Նա մեծացել է Սան Ֆրանցիսկոյում, որտեղ հայրը ապահովագրություն էր վաճառում և ազատ գրող էր *New York Dramatic Mirror* թերթում։ Մաքսվելը երբեք չի ավարտել տարրական դպրոցը, քանի որ հայրը չէր հավատում պաշտոնական կրթության անհրաժեշտությանը և անձամբ էր նրան ուսուցանում տանը։ Նրա հետաքրքրությունը երեկույթների հանդեպ սկսվել է, երբ 12 տարեկանում իմացել է, որ իրեն չեն հրավիրել մի երեկույթի, քանի որ նրա ընտանիքը աղքատ էր։ Նա զարգացրել է խաղեր կազմակերպելու ու զվարճանքներ կազմակերպելու տաղանդ, որոնք դուր էին գալիս բարձր խավի ներկայացուցիչներին։ Ավելի ուշ նա սկսել է գումար վաստակել՝ կազմակերպելով գանձերի որոնման խաղեր, «գալ՝ հակառակ կերպարով» երեկույթներ և այլ յուրօրինակ միջոցառումներ։ 1927 թվականին Փարիզում կազմակերպած խուզարկու խաղը պատահաբար անկարգություններ էր առաջացրել ամբողջ քաղաքում։

1920-ականների սկզբին Վենետիկում Մաքսվելը արդեն գրավել էր այնպիսի աստղերի, ինչպիսիք էին Քոուլ Փորթերը, Թալուլա Բենքհեդը, Նոել Քաուարդը և Ֆենի Բրայսը՝ հրավիրելով նրանց Վենետիկի Լիդոյի ափամերձ գոտի՝ վայելելու ցերեկային ժամանցն ու գիշերային երեկույթները։ Ավելի ուշ Մոնակոյի իշխանությունը օգտվել էր Մաքսվելի ծառայություններից, որպեսզի այն հայտնի դարձնի որպես տուրիստական ուղղություն՝ այնպես, ինչպես նա արդեն արել էր Լիդոյի համար։ Մաքսվելն ու Փորթերը մինչև կյանքի վերջ ընկերներ էին մնացել, և նա մի քանի երգերում հիշատակել էր Մաքսվելին, այդ թվում՝ «I'm Throwing a Ball Tonight» երգում՝ Panama Hattie մյուզիքլից (երգում էր Էթել Մերմանը), և «I'm Dining with Elsa (and her ninety-nine most intimate friends)» երգում։ Նա հիշատակվել է նաև Ռոջերսի և Հարթի «I Like to Recognize the Tune» երգում *Too Many Girls* մյուզիքլից, Իրվինգ Բեռլինի «The Hostess With the Mostes' on the Ball» երգում Call Me Madam մյուզիքլից, ինչպես նաև «Listen, Cosette!» երգում Sherry! մյուզիքլից։

IՎերադառնալով ԱՄՆ՝ Մաքսվելը փորձել էր աշխատել կարճամետրաժ ֆիլմերի վրա Դեպրեսիայի տարիներին, սակայն անհաջողության էր մատնվել։ «Նրա սոցիալական ընդունելիության կնիքն այնքան ազդեցիկ էր, որ *Waldorf Astoria-ն* նրան անվճար համար էր հատկացրել, երբ 1931 թվականին, Մեծ դեպրեսիայի գագաթնակետին, այն բացվեց Նյու Յորքում, հույս ունենալով նրա միջոցով հարուստ հաճախորդներ ներգրավել»։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո նա միլիոնավոր լսարան էր ձեռք բերել՝ դառնալով թերթային բամբասանքների սյունակագիր։ 1942 թվականից սկսած նա վարել էր նաև ռադիոհաղորդում՝ *«Elsa Maxwell's Party Line»*, որի համար Էսթեր Բրեդֆորդ Արեստին հանդես էր եկել որպես սցենարիստ և պրոդյուսեր։

Մաքսվելը վճռորոշ դեր էր խաղացել որովայնախոս Էդգար Բերգենի հաջողության մեջ։ Բերգենը 17 տարի շարունակ ելույթ էր ունեցել փոքր թատրոններում, սակայն երբ որոշել էր դիմել Մաքսվելի օգնությանը, այնքան համառ էր եղել իր հեռախոսազանգերով, որ Մաքսվելը վերջապես համաձայնել էր հանդիպել նրա հետ։ Երբ Բերգենը ժամանել էր, Մաքսվելը հարցրել էր, թե նա երգիչ է արդյոք։ Բերգենը պատասխանել էր, որ որովայնախոս է և ասել, որ ցանկանում է նրան ներկայացնել Չարլի Մաքքարթիին։ Չարլիի հանդիպումը Մաքսվելի հետ ակնթարթորեն հաջողված էր եղել. Մաքսվելը խնդրել էր երգիչ Ռուդի Վալեին նրան տեղ գտնել իր ռադիոհաղորդման մեջ։

Մաքսվելը գաղտնի լեսբուհի էր, որը հրապարակայնորեն դատապարտել էր նույնասեռ սերը, չնայած որ շուրջ 50 տարի համատեղ կյանք էր վարել շոտլանդացի երգչուհի Դորոթի Ֆելոուս-Գորդոնի («Դիկի») հետ։ Նրանք հանդիպել էին 1912 թվականին և միասին մնացել մինչև Մաքսվելի մահը։ 

1950-ականներին Մաքսվելի ընկերությունը Վինձորի դուքսի և Ուոլլիս Սիմփսոնի՝ Վինձորի դքսուհու հետ մեծ ուշադրություն էր գրավել ԱՄՆ-ում, ինչպես նաև նրա երկար տարիների հակամարտությունը դքսուհու հետ։ Մաքսվելը դուքսին հանդիպել էր մի քանի անգամ, երբ նա դեռ Ուելսի արքայազն էր, սակայն ավելի մտերմացել էր նրա և դքսուհու հետ 1946 թվականին, երբ նրանք բոլորը բնակվում էին Նյու Յորքի *Waldorf Astoria* հյուրանոցի բնակարաններում։ 

Էլզա Մաքսվելի և Ուոլիս Սիմփսոնի միջև տարաձայնությունների մասին առաջին անգամ հաղորդվել էր 1953 թվականի մայիսին։ Ըստ լուրերի՝ դա սկսվել էր նախորդ հունվարին բարեգործական միջոցառման ժամանակ, թեև այդ իրադարձությունից ստացված հաղորդագրությունները ցույց էին տալիս, որ նրանք դեռևս բարեկամական հարաբերությունների մեջ էին։ Հաջորդ տարիներին նրանց հակամարտությունը մանրամասնորեն լուսաբանվում էր ամերիկյան բամբասանքների սյունակներում։ 1957 թվականի ապրիլին Չոլի Նիքերբոքերը հայտարարեց, որ նրանց միջև «հաշտության պայմանագիր» էր կնքվել։ Դրան նախորդել էր Էլզայի հաշտեցնող նամակը, որն ուղարկվել էր այն բանից հետո, երբ թերթերը նրան մեղադրել էին Ուոլիսին ստվերելու դիտավորյալ փորձի մեջ։ Մասնավորապես, Մաքսվելը Ուոլիսին հրավիրել էր երեկույթի, սակայն հետո Մերիլին Մոնրոյին կազմակերպել էր ուշ ժամանման «մեծ մուտք», ինչի հետևանքով բոլորի ուշադրությունը շեղվել էր Ուոլիսից։

Մաքսվելը վերագրել էր իրեն Ռիտա Հայուորթին արքայազն Ալի Խանին ներկայացնելու նախաձեռնությունը 1948 թվականի ամռանը։ 1953 թվականին նա հրատարակել էր իր ամսագրի՝ *Elsa Maxwell's Café Society-ի* միակ համարը, որի շապիկին պատկերված էր Ժա Ժա Գաբորը։ Անն Էդվարդսի «Callas» (2001) կենսագրական գրքում, ինչպես նաև Փիթեր Էվանսի Արիստոտել Օնասիսի կենսագրության մեջ նշվում էր, որ Մաքսվելը ծանոթացրել էր Մարիա Կալլասին և Օնասիսին։ Էդվարդսը նաև պնդել էր, որ Մաքսվելը մոլագարորեն սիրահարվել էր Կալլասին, որը 40 տարի փոքր էր իրենից։ Կալլասի կենսագիր Ստելիոս Գալատոպուլոսը ներկայացրել էր Մաքսվելի կողմից Կալլասին ուղարկված սիրային նամակները, սակայն Կալլասը, ըստ աղբյուրների, շատ սառն էր արձագանքել դրանց։ 

1957 թվականին Էլզա Մաքսվելը Մայք Ուոլլեսի հետ հարցազրույցում ասել էր.

1950-ականների վերջում Լորետա Սուիթը աշխատել էր որպես Մաքսվելի անձնական քարտուղար։

Նա մահացել էր սրտային անբավարարությունից Մանհեթենի հիվանդանոցում։ Մաքսվելի վերջին հրապարակային ելույթը տեղի էր ունեցել մահվանից մեկ շաբաթ առաջ․ նա մասնակցել էր *«April in Paris Ball»* ամենամյա միջոցառմանը, որի հիմնադրմանը ինքն էլ մասնակցել էր, սակայն արդեն անվասայլակով։ Նրա միակ ժառանգը Դորոթի Ֆելոուս-Գորդոնն էր։ Մաքսվելը թաղված է *Ferncliff Cemetery* գերեզմանատանը, Հարտսդեյլ, Նյու Յորք։

## Հղումներ ժողովրդական մշակույթի մեջ
*«Action Comics-ի»* 3-րդ համարում (1938), որը գրել էին Ջերոմ Սիգելը և Ջո Շուստերի, երեկույթի մասնակիցներից մեկը մեկնաբանել էր. «Ելզա Մաքսվելը ոչինչ չունի Բլեյքլիի համեմատ, երբ խոսքը նորարարական երեկույթներ կազմակերպելու մասին է»։ Երգերի տեքստերի հեղինակ Թոմ Ադերը Մաքսվելին հիշատակել էր «Will You Still Be Mine» երգում, որը առաջին անգամ ձայնագրել էր Թոմի Դորսին 1941 թվականին։ Երգի չորրորդ կրկներգում առկա են հետևյալ տողերը.

*«The Second Confession»* (1949) վեպում, որը գրել էր Ռեքս Ստաուտը, Ներո Վուլֆի օգնական Արչի Գուդվինը հիշատակել էր Ելզա Մաքսվելին այն բանից հետո, երբ նրան շնորհավորել էին՝ ավելի նիհար կնոջը լողավազանից դուրս բերելու համար։

*«Teahouse of the August Moon»* (1956) ֆիլմում, որտեղ խաղում էին Մարլոն Բրանդոն և Գլեն Ֆորդը, Հիգա Ջիգայի այծը, որը փորձարկման համար օգտագործել էին քաղցր կարտոֆիլի կոնյակի վրա, կրում էր Ելզա Մաքսվել անունը։

*«I Love Lucy»* սերիալի «Housewarming» (1957 թվականի ապրիլի 1) սերիայում Էթել Մերթզը (Վիվիան Վանս) արհամարհանքով Բեթի Ռեմզիին (Մերի Ջեյն Քրոֆթ) անվանել էր «Ուեսթպորտի Ելզա Մաքսվել»։

*«The Spy Went Dancing»* (1991) գրքում, որը գրել էր Ալին, Ռոմանոնեսի կոմսուհին, Մաքսվելը նկարագրվում է որպես բարձրաշխարհիկ հյուրընկալող, որը 1947 թվականի Նյու Յորքում «հրաշալի երեկույթներ» էր կազմակերպել։

*«The Adventures of Ozzie and Harriet»* սերիալի 1-ին սեզոնի «The Halloween Party» (1952 թվականի. հոկտեմբերի 31) սերիայում Օզի Օսբորնը և նրա հարևան Թորնին որոշել էին իրենք կազմակերպել ամենամյա Հելոուինի երեկույթը։ Երբ Օզին բացատրել էր իր կնոջը՝ Հարրիեթին, թե որքան կարևոր է լավ կազմակերպված երեկույթը, Հարրիեթը կատակել էր. «Շնորհակալություն, Ելզա Մաքսվել»։

«The First Family» (1962) ձայնասկավառակում, որտեղ Ջոն Քենեդիին նմանակում էր Վոն Միդերը, 15-րդ «Saturday Night, Sunday Morning» թրեքում Մաքսվելը զանգահարել էր նախագահ Քենեդիին (Միդերին)՝ հետաքրքրվելու՝ արդյոք նա և առաջին տիկինը ցանկանում են մասնակցել իր կազմակերպած երեկույթին։ Սակայն նախագահը քաղաքավարի հրաժարվել էր, քանի որ չէր ուզում խոստովանել, որ իրենք դեռ շաբաթ երեկոյի որևէ ծրագիր չունեին։

*«Leave It to Beaver»* սերիալի 6-րդ սեզոնի 31-րդ սերիայում («The Poor Loser») Ջունը կատակով իրեն անվանել էր «սովորական Ելզա Մաքսվել»։

*«The Beverly Hillbillies»* սերիալի 1-ին սեզոնի 31-րդ սերիայում («The Clampetts Entertain», 1963 թվականի ապրիլի 24) կերպար Մարտին Վան Ռանսոհոֆը հիշատակել էր Պերլ Մեստային և Ելզա Մաքսվելին։

Լորի Ռ. Քինգի *«Island of the Mad»* վեպում (2018) Մաքսվելը պատկերված է Վենետիկում 1925 թվականին։

*«Sunset Boulevard»* (1950) ֆիլմում Ջեք Ուեբի կերպարը իրեն անվանել էր «օգնական ռեժիսորների Ելզա Մաքսվել»։

Մաքսվելը կարևոր դեր ունի «Diva» վեպում, որը գրել է Դեյզի Գուդվինը (Սենտ Մարտինի հրատարակչություն, 2024 թվականի հունվար), որտեղ ներկայացվում է նրա ընկերությունը Մարիա Կալլասի հետ։

## Մատենագրություն
**RSVP: Elsa Maxwell's Own Story* by Elsa Maxwell, Little, Brown and Company (1954)
**I Married the World* by Elsa Maxwell, William Heinemann (1955)
**How to Do It, or the Lively Art of Entertaining* by Elsa Maxwell, Little, Brown and Company (1957)
**Inventing Elsa Maxwell* by Sam Staggs, St. Martin's Press (2012) 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
**Ari: The Life and Times of Aristotle Socrates Onassis*, by Peter Evans, 1986 

## Արտաքին հղումներ
*Clan Maxwell
*Elsa Maxwell quotes
*
*
* Review of ''R.S.V.P.: Elsa Maxwell's Own Story'' in *Time* magazine, November 1, 1954
* Norwich William, "Entertaining: Elsa on My Mind"; *The New York Times*, January 30, 2000
*Elsa Maxwell, as mystery guest, on the television program *What's My Line* , 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սյունակագիրներ
Կատեգորիա:Լեսբուհի գրողներ