Հրեաները Տաջիկստանում

**Հրեաները Տաջիկստանում**, հրեական սփյուռքի մի մասը, որը բնակվում է ներկայիս Տաջիկստանի տարածքում՝ կազմելով ազգային փոքրամասնություն, մյուս սեմալեզու ժողովրդի՝ արաբների հետ։ Տաջիկստանում հրեաների պատմությունը վերաբերում է երկու տարբեր համայնքների՝ ավելի կրոնական և ավանդական Բուխարայի հրեական համայնքի և աշկենազի համայնքի, որոնց մեծ մասը գաղթել է խորհրդային տարիներին։

## Պատմություն
Հրեաները առաջին անգամ ժամանել են Բուխարայի էմիրության արևելյան մասը, որը այսօրվա Տաջիկստանն է, դեռ միջնադարում։ Կոմունիստների իշխանության գալուց հետո Տաջիկստանը սկզբում ձևավորվեց որպես ինքնավար հանրապետություն՝ Ուզբեկստանի կազմում 1924 թվականին, իսկ 1929 թվականին դարձավ լիարժեք հանրապետություն։

Տաջիկստանը զարգացնելու ջանքերի շրջանակներում խորհրդային իշխանությունները խրախուսեցին միգրացիան, այդ թվում՝ հարևան Ուզբեկստանից հազարավոր հրեաների ներգաղթը։ Երկրի աշկենազի բնակչությունը 1989 թվականին հասավ գրեթե 10,000-ի։ Հրեաների մեծ մասը բնակություն հաստատեց Տաջիկստանի մայրաքաղաք Դուշանբեում, որտեղ նրանք բացեցին Դուշանբեի սինագոգը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ աշկենազի հրեաների երկրորդ ալիքը գաղթեց Տաջիկստան։
 
Խորհրդային Միությունում, այդ թվում՝ Տաջիկստանում, սկսած 1970-ական թվականներից, այն հրեաները, ովքեր կարողացան, սկսեցին գաղթել Իսրայել, ինչպես նաև Միացյալ Նահանգներ։ 1980-ականների վերջին Տաջիկստանի շատ հրեաներ հեռացել էին։ 1991 թվականին Խորհրդային Միության փլուզումից հետո Տաջիկստանը անկախություն ձեռք բերեց, և երկիրը հայտնվեց քաղաքացիական պատերազմի մեջ կառավարության և իսլամիստական ​​ուժերի միջև: Շարունակական ռազմական հակամարտությունը տաջիկ հրեաներին պահում էր ծայրահեղ աղքատության և իրենց կյանքի համար վախի մեջ: 1992-1993 թվականներին երկրի հրեաների մեծ մասը տարհանվել է Իսրայել կամ ԱՄՆ: 1989-2002 թվականների միջև երկրի գրեթե 15,000 հրեաներից բոլորը, բացի 197-ից, արտագաղթել են, հիմնականում՝ Իսրայել: Արտագաղթած հրեաները զրկվել են իրենց տաջիկական քաղաքացիությունից և այլևս կապ չունեն երկրի հետ:

2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ Տաջիկստանում մնացել է 36 հրեա: Բոլորը, բացի երկուսից, աշկենազի են. մյուսները՝ բուխարացի, ըստ 2010 թվականի մարդահամարի: Նրանք հիմնականում տարեցներ են, աղքատ և ենթարկվել են հակասեմական հարձակումների և հալածանքների: Համայնքում տեղի ունեցած ողբերգական իրադարձություններից մեկը լրագրող Մեյրխաիմ Գավրիելովի սպանությունն էր: Հրեական համայնքը մեռնող է, ըստ որոշ տեղեկությունների՝ հազիվ է կարողանում գործել և գոյատևելու համար ապավինում է համաշխարհային հրեական կազմակերպությունների օգնությանը: Երկրի հրեաների մեծամասնությունը ապրում է Դուշանբեում, որտեղ գտնվում է երկրի վերջին սինագոգը: 2021 թվականի հունվարի 15-ին մահացավ Տաջիկստանի Խուջանդ քաղաքի վերջին հրեա Ջուրա Աբաևը:

## Պատմական ժողովրդագրություն
Տաջիկստանի հրեական բնակչությունը 1926 թվականին գրեթե գոյություն չուներ, և այն արագորեն աճել է 1926-1970 թվականների միջև: 1970 թվականին Տաջիկստանի հրեական բնակչությունը ավելի քան հիսուն անգամ ավելի մեծ էր, քան 1926 թվականին՝ կազմելով գրեթե տասնհինգ հազար մարդ: Տաջիկստանի հրեական բնակչությունը շարունակել է աճել 1970-1989 թվականների միջև, բայց շատ ավելի դանդաղ տեմպերով: Կոմունիզմի փլուզումից հետո Տաջիկստանի գրեթե բոլոր հրեաները լքել և տեղափոխվել են այլ երկրներ 1989-2002 թվականների միջև: Տաջիկստանաբնակ հրեաների մեծ մասը, որոնք արտագաղթել են, տեղափոխվել են Իսրայել։ 1980-ականների վերջին բնակչության մոտ երկու երրորդը աշկենազիներ էին, իսկ մոտ մեկ երրորդը՝ բուխարիացիներ։

Հրեական բնակչության տվյալները ներառում են լեռնական հրեաներին, վրացական հրեաներին, բուխարացի հրեաներին (կամ Կենտրոնական Ասիայի հրեաներին), կրիմչակներին (բոլորը՝ ըստ 1959 թվականի խորհրդային մարդահամարի) և թաթերին։

2006 թվականի դրությամբ Դուշանբեի սինագոգը երկրում մնացած վերջին սինագոգն էր և ակտիվորեն օգտագործվում էր պաշտամունքի համար։ Այնուամենայնիվ, Տաջիկստանի կառավարությունը հրամայեց տեղի հրեական համայնքին դատարկել սինագոգը, որը պետք է քանդվեր նոր նախագահական պալատի համար։ Համայնքի միկվայի, կոշեր մսագործի և մի քանի դասասենյակների 2006 թվականի փետրվարին ոչնչացումից հետո քանդումը ժամանակավորապես դադարեցվեց Իսրայելի և ԱՄՆ դեսպանատների, ինչպես նաև աշխարհի հրեական համայնքների բողոքի ցույցերի պատճառով։ Սինագոգը վերջնականապես քանդվեց քաղաքային դատարանի որոշմամբ 2008 թվականի հունիսի վերջին, և համայնքին Դուշանբեի արևմտյան մասում տարածք հատկացվեց միջազգային հրեական կազմակերպությունների և մասնավոր դոնորների ֆինանսավորմամբ նոր սինագոգ կառուցելու համար։ Այս միջադեպի պատճառով շատ իսրայելցիներ և տաջիկ հրեական ծագում ունեցող ամերիկացիներ բացասական վերաբերմունք ունեն Տաջիկստանի կառավարության նկատմամբ։

Դուշանբեի նոր սինագոգը բացվել է 2009 թվականի մայիսի 4-ին՝ Հասան Ասադուլլոզոդայի՝ տաջիկստանցի գործարարի և նախագահ Էմոմալի Ռախմոնի աներորդու կողմից նվիրաբերված գոյություն ունեցող շենքում։ Բացման արարողությանը մասնակցել են ԱՄՆ դեսպան Թրեյսի Անն Ջեյքոբսոնը, Տաջիկստանի մշակույթի փոխնախարար Մավլոն Մուխտորովը և իմամ Հաբիբուլո Ազամխոնովը։

## Տես նաև
* Հրեաներն Ուզբեկստանում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

տ
Կատեգորիա:Տաջիկստանի ազգեր