Եվրոպական միասնական ակտ

**Եվրոպական միասնական ակտ** (**ԵՄԱ**), 1957 թվականի Հռոմի պայմանագրի առաջին խոշոր վերանայումը։ Օրենքը Եվրոպական համայնքի առջև դրել է մինչև 1992 թվականի դեկտեմբերի 31-ը միասնական շուկա ստեղծելու նպատակ, և հանդիսանալով Եվրոպական Միության ընդհանուր արտաքին և անվտանգության քաղաքականության նախորդը՝ այն օգնել է կոդավորել Եվրոպական քաղաքական համագործակցությունը։ Փոփոխական պայմանագիրը ստորագրվել է Լյուքսեմբուրգ քաղաքում 1986 թվականի փետրվարի 17-ին և Հաագայում՝ 1986 թվականի փետրվարի 28-ին։ Այն ուժի մեջ է մտել 1987 թվականի հուլիսի 1-ին՝ Դելորի հանձնաժողովի օրոք։

Եվրոպական տնտեսական համագործակցության (ԵՀԳ) հիմնական տարրերից մեկը Եվրոպական համայնքի շրջանակներում միասնական շուկայի ստեղծումն էր մինչև 1992 թվականը, երբ, ինչպես հույս կար, անհրաժեշտ օրենսդրական բարեփոխումները կավարտվեին։ Կարծիք կար, որ միջսահմանային ներհամայնքային առևտրի և ներդրումների ոչ սակագնային խոչընդոտները վերացնելով՝ նման միջոցառումները տասներկու անդամ պետություններին կապահովեին լայն տնտեսական խթան։ Դրանց հեռացումը հեշտացնելու համար ԵՄԱ-ն բարեփոխեց Համայնքի օրենսդրական գործընթացը՝ ինչպես համագործակցության ընթացակարգը ներդնելով, այնպես էլ որակյալ մեծամասնության քվեարկությունը նոր ոլորտներում տարածելով։ Միջոցներ են ձեռնարկվել նաև օրենսդրական գործընթացը կրճատելու համար։

1992 թվականի Մաաստրիխտի պայմանագրին նախատեսելով՝ ԵՄԱ-ի ստորագրողները հայտարարել են, որ «ցանկանում են շարունակել Եվրոպական համայնքների հիմնադրման մասին պայմանագրերի հիման վրա ձեռնարկված աշխատանքը և իրենց պետությունների միջև ընդհանուր հարաբերությունները վերածել Եվրոպական Միության»:

## Նախապատմություն
Եվրոպական համագործակցության համաձայնագրի ստորագրումը սկիզբ է առել 1980-ականներին Եվրոպական համայնքի անդամների շրջանում դժգոհությունից՝ իրենց միջև ազատ առևտրի *փաստացի* բացակայության վերաբերյալ։ Բիզնեսի և քաղաքականության առաջնորդները ցանկացել են ներդաշնակեցնել երկրների միջև օրենքները և լուծել քաղաքականության անհամապատասխանությունները։

Պայմանագիրը մշակվել է Համայնքի ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների վերաբերյալ Դուջի զեկույցի և Ընդհանուր շուկայի բարեփոխումների վերաբերյալ Եվրոպական հանձնաժողովի սպիտակ գրքի մասերը կյանքի կոչելու նպատակով։ Արդյունքում կնքված պայմանագիրը նպատակ ուներ մինչև 1992 թվականը Համայնքում ստեղծել «Միասնական շուկա», և որպես դրան հասնելու միջոց ընդունվեց ավելի համագործակցային օրենսդրական գործընթաց, որը հետագայում հայտնի դարձավ որպես համագործակցության ընթացակարգ, որն առաջին անգամ Եվրոպական խորհրդարանին տվել է իրական ձայնի իրավունք օրենսդրական գործընթացում և ներդրել է ավելի մեծամասնական քվեարկություն Նախարարների խորհրդում։ Այս ընթացակարգի համաձայն՝ Խորհուրդը կարող է, խորհրդարանի աջակցությամբ և Հանձնաժողովի առաջարկի հիման վրա, ընդունել օրենսդրական առաջարկ որակյալ մեծամասնությամբ, սակայն Խորհուրդը կարող է նաև չեղյալ համարել խորհրդարանի կողմից առաջարկվող օրենքի մերժումը՝ միաձայն ընդունելով առաջարկը։

## Ստորագրում և վավերացում
Քաղաքական համաձայնությանը եղել է 1985 թվականի դեկտեմբերի 3-ին Լյուքսեմբուրգում կայացած Եվրոպական Խորհրդում, երբ արտաքին գործերի նախարարները վերջնականապես հաստատել են տեքստը։ Դանիան և Իտալիան մտահոգություններ հայտնել են սահմանադրական վավերականության վերաբերյալ։ Ինը երկրներ՝ Բելգիան, Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետությունը (ԳԴՀ), Ֆրանսիան, Իռլանդիան, Լյուքսեմբուրգը, Նիդեռլանդները, Պորտուգալիան, Իսպանիան և Միացյալ Թագավորությունը, 1986 թվականի փետրվարի 17-ին Լյուքսեմբուրգում ստորագրեցին Եվրոպական Միասնական ակտը։ Այդ ամսաթիվը սկզբնապես նախատեսված էր որպես Համայնքի ներսում ՌԷԳ-ի վերաբերյալ միասնության դրսևորում սակայն դա ձախողվել է։

Դանիայի խորհրդարանը մերժել է Միասնական Եվրոպական ակտը 1986 թվականի հունվարին, այն բանից հետո, երբ ընդդիմության առաջարկը, որը կոչ է արել վերանայել այն ժամանակ չստորագրված փաստաթուղթը, ընդունվել է 80 ձայնի դեմ և 75 դեմ հարաբերակցությամբ։ Դանիական ընդդիմությունը դեմ է եղել պայմանագրին, քանի որ ասում էր, որ այն կմեծացնի Եվրոպական խորհրդարանի լիազորությունները։ Դանիայի կառավարությունը, որը կողմ է եղել պայմանագրին, որոշել է անցկացնել ազգային, ոչ պարտադիր հանրաքվե այս հարցի շուրջ՝ Դանիայի խորհրդարանի կողմից պայմանագրի մերժումը հաղթահարելու համար։ Այս հանրաքվեն տեղի է ունեցել 1986 թվականի փետրվարի 27-ին և հաստատվել է դանիացիների կողմից՝ 56.2% կողմ և 43.8% դեմ քվեարկությամբ՝ 75.4% մասնակցության պայմաններում։

Իտալիայի կառավարությունը հետաձգեց ստորագրումը՝ հակառակ մտահոգության պատճառով. իրենց կարծիքով, դա Եվրոպական խորհրդարանին բավարար լիազորություններ չէր տա։ Հունաստանի հետ միասին, որը նույնպես հետաձգել է ստորագրումը, Դանիան և Իտալիան Հաագայում 1986 թվականի փետրվարի 28-ին ստորագրեցին Միասնական Եվրոպական ակտը։

Սկզբնապես նախատեսված է եղել, որ ԵՄԱ-ն վավերացվի մինչև 1986 թվականի վերջը, որպեսզի այն ուժի մեջ մտնի 1987 թվականի հունվարի 1-ին, և ԵՏՀ-ի այն ժամանակվա 12 անդամ պետություններից 11-ը վավերացրել էին պայմանագիրը մինչև այդ ամսաթիվը։ Վերջնաժամկետը չկարողացավ պահպանվել, քանի որ Իռլանդիայի կառավարությունը զրկվելլ է Սոցիալական համագործակցության մասին համաձայնագիրը վավերացնելուց՝ մինչև դատական գործընթացի ավարտը։

*«Քրոթի ընդդեմ Ան Տաոիզեախի»* դատական գործում Իռլանդիայի Գերագույն դատարանը որոշել է, որ Իռլանդիայի Սահմանադրությունը պետք է փոփոխվի, նախքան պետությունը կարողանա վավերացնել պայմանագիրը, ինչը կարող է արվել միայն հանրաքվեի միջոցով։ Նման հանրաքվեն վերջիվերջո անցկացվել է 1987 թվականի մայիսի 26-ին, երբ առաջարկը հաստատվեց իռլանդացի ընտրողների կողմից՝ քվեարկելով 69.9%-ով՝ կողմ, 30.1%-ով՝ դեմ, 44.1% մասնակցության պայմաններում։ Իռլանդիան պաշտոնապես վավերացրեց Միասնական Եվրոպական ակտը 1987 թվականի հունիսին, ինչը թույլ տվեց պայմանագրին ուժի մեջ մտնել հուլիսի 1-ին։

## Զբաղվածության մասին օրենքի խոստում
Պայմանագիրը լայնորեն առաջ է մղվել այն խոստման հիման վրա, որ առևտրի ազատականացումը կվերականգնի զբաղվածության աճը։ Թեև Համայնքի ներքին շուկայի 1992 թվականին ավարտը կարող է «բավարար չլինել գործազրկությունը նավթային ճգնաժամից անմիջապես առաջ գրանցված ամենացածր մակարդակին իջեցնելու համար», Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ժակ Դելորը վստահ է եղել, որ դա «բավարար կլինի միտումը շրջելու համար»։

Վավերացման պահին Եվրահանձնաժողովը թվում էր «բացառիկ բարձր գործազրկության կղզյակ»։ Աշխատուժի ավելի քան 9%-ը (1992 թվականի ապրիլ) եղել է գործազուրկ է՝ ավելի քան 2%-ով ավելի, քան Միացյալ Նահանգների 7.1%-ը և բոլորովին այլ մակարդակի վրա, քան Ճապոնիայի 2.2% գործազրկության մակարդակը։ 1980-ականների երկրորդ կեսին համայնքում զբաղվածությունն աճել է ավելի արագ տեմպերով, քան 1950-ականներից ի վեր, սակայն այն փաստը, որ գործազրկության մակարդակը հասել է 8.3%-ի, ԵՄ սոցիալական հարցերի հանձնաժողովի նախագահ Վասո Պապանդրեուին հուշել է, որ գործազրկությունը համայնքում դարձել է համատարած։

Զբաղվածության աճը իսկապես աչքի է ընկել «1992 հռետորաբանության» մեջ։ Պաշտոնական Չեչինիի զեկույցում զբաղվածության աճը նշվել է որպես Միասնական շուկայի «ամենակարևոր օգուտը»։ Բայց կային կարևոր նախազգուշացումներ։ Սկզբում կանխատեսվել է, որ 1992 թվականից հետո շուկայում սահմանային ռացիոնալիզացիայի և մրցակցության ուժեղացումը կարճաժամկետ հեռանկարում կարող է հանգեցնել, եթե ոչ աշխատատեղերի կորստի, ապա զբաղվածության պայմանների և դրույթների մրցակցային արժեզրկման։ Պապանդրեուն համոզված է եղել, որ բարձր աշխատավարձ ունեցող տնտեսություններում սահմանային մրցակցության և վերակառուցման ուժեղացումը կհանգեցնի աշխատանքային ռեժիմների և աշխատանքային պայմանագրերի հետագա մասնատման, ինչը կբարձրացնի կես դրույքով աշխատանքի, արտաժամյա աշխատանքի և ժամանակավոր զբաղվածության դեպքերը: Հաշվի առնելով, որ լրիվ դրույքով, կանոնավոր զբաղվածության մոդելը շարունակել է մնալ սոցիալական ապահովության կարգավորումների հիմքում, սա ենթադրել է սոցիալական ապահովության և արդարության լուրջ կորուստների հնարավորություն։

Երկրորդ վերապահումը Միասնական շուկայի զբաղվածության առավելությունների վերաբերյալ այն էր, որ կանխատեսումներն հաճախ հիմնված էին այն ենթադրության վրա, թե անդամ պետությունների այն ժամանակվա համեմատաբար սահմանափակող մակրոտնտեսական քաղաքականությունները կվերանայվեին կամ, առնվազն, կթուլանային։ Չեքինիի զեկույցում միջինաժամկետ հեռանկարում 4.4 միլիոն լրացուցիչ աշխատատեղի ավելի բարձր գնահատականը՝ ներհամայնքային առևտրի մնացած խոչընդոտների վերացման արդյունքում, հիմնված էր այն ենթադրության վրա, որ համապարփակ առևտրի ազատականացման հիմնական առավելություններից կլինեն ինֆլյացիոն ճնշումների և արտաքին առևտրի հաշվեկշռի սահմանափակումների ինքնաբուխ թուլացումը, և որ այսպիսով ստեղծված «ճկունության հնարավորությունները» կօգտագործվեին «ընդարձակող տնտեսական քաղաքականության» իրականացմամբ։

ԵՄԱ-ն պարտավորեցրել է անդամ պետություններին խթանել «տնտեսական և դրամավարկային քաղաքականության մերձեցումը», որն անհրաժեշտ է Եվրոպական արժութային միության (ԵԿՄ) համար։ Տնտեսական և դրամավարկային միության չափանիշները թողնվել են 1992 թվականի ավելի ուշ կնքված Մաաստրիխտի պայմանագրում։ ԵՄԱ-ն ընդգծել է, որ դրանք պետք է «հաշվի առնեն Եվրոպական դրամավարկային համակարգի (ԵՄՀ) շրջանակներում համագործակցության ընթացքում ձեռք բերված փորձը»։ Եվրոպական արժույթային համակարգը կապել է մասնակից պետությունների արժույթները և պարտավորեցրեց նրանց կառավարություններին վարել բավականաչափ խիստ հարկաբյուջետային և դրամավարկային քաղաքականություն՝ գնաճը զսպելու և փոխարժեքի մեծ տատանումները կանխելու համար։ Ինչպես այսպես կոչված «Մաաստրիխտի չափանիշները» պետք է հաստատեին, սա բարձր նշաձող է սահմանել, նախքան կառավարությունը կարող էր դիտարկել զբաղվածությունը խթանելու համար ընդլայնողական քաղաքականություն։ Այն չի նախատեսել անդամ պետությունների միջև ռեֆլյացիայի համակարգման մեխանիզմ՝ առևտրային հաշվեկշռի սահմանափակումները մեղմելու համար։

## Մեծ Բրիտանիա
Միացյալ Թագավորությունը, Մարգարետ Թետչերի Պահպանողական կուսակցության վարչապետության օրոք, ստանձնել է Արևելյան համագործակցության ծրագրի մշակման պատասխանատվությունը։ Հենց Թետչերի կողմից Դելորի հանձնաժողովի թեկնածուն եղել է լորդ Քոքֆիլդն, որը, որպես Միասնական շուկայի համար պատասխանատու հանձնակատար, կազմել է նախնական Սպիտակ գիրքը։

Թետչերի համար օրենքը ներկայացնում էր Մեծ Բրիտանիայի վաղեմի «ազատ առևտրի» տեսլականի իրականացումը Եվրոպայի համար։ Անցնելով Միասնական շուկայի սակագներից զերծ լինելու պարտավորությունից այն կողմ, օրենքը կվերացնի Համայնքի ներսում առևտրի «նենգ» խոչընդոտները, որոնք առաջանում են «տարբեր ազգային չափանիշների, ծառայությունների մատուցման տարբեր սահմանափակումների [և] օտարերկրյա ընկերությունների հանրային պայմանագրերից բացառման» պատճառով։ Միասնական շուկա ստեղծելու նպատակով, որի գնողունակությունն «ավելի մեծ կլիներ, քան Ճապոնյան, ավելի մեծ՝ քան Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները», Մեծ Բրիտանիան ու նրա գործընկերները պարտավորվել են՝Գործողություններ, որոնք ուղղված են ապահովագրական ընկերություններին, որպեսզի կարողանան բիզնես վարել ամբողջ համայնքում [մեծ Բրիտանիայի տնտեսության համար ֆինանսական ծառայությունները հսկայական դեր են խաղացել]: Գործողություններ, որոնք ուղղված են այն բանին, որ մարդիկ կարողանան ազատորեն զբաղվել իրենց մասնագիտություններով ամբողջ համայնքում: Մաքսային խոչընդոտների և ձևականությունների վերացման գործողություններ, որպեսզի ապրանքները կարողանան ազատ տեղաշարժվել առանց երկար ձգձգումների: Գործողություններ, որոնք ուղղված են ապահովելու, որ ցանկացած ընկերություն կարող է ազատորեն վաճառել իր ապրանքներն ու ծառայությունները: Գործողություններ, որոնք ուղղված են ամբողջ համայնքում կապիտալի ազատ տեղաշարժի ապահովմանը։Միասնական շուկային խթանելով՝ Միասնական եվրոպական ակտում Թետչերը զիջումների է գնացել, որոնք իր Պահպանողական կուսակցության մեջ կարծիքների աճող մասը պետք է համարեր ճակատագրական։ Գերմանիայի կանցլեր Հելմուտ Կոլի ճնշման տակ ընդունել է ապագա Եվրոպական Միության և ընդհանուր արժույթի (դրամական միության) վերաբերյալ հղումները, որոնք նա հույս ուներ խուսափել։

Նշելով, որ այս զիջումների հիման վրա Մաստրիխտի և հաջորդող պայմանագրերը գերազանցել էին Միասնական շուկայի տեսլականը և Մեծ Բրիտանիային պարտավորեցրել՝ շարժվել դեպի «ֆեդերալ Եվրոպա»ի ձևավորման ուղղություն՝ 2015 թվականին պահպանողական «եվրոսկեպտիկները» հասան Մեծ Բրիտանիայի պայմանագրային անդամակցության շարունակման վերաբերյալ հանրաքվեի անցկացմանը։ Չնայած այն ենթադրությանը, որ Բրիտանիան կմնա «Իսլանդիայից մինչև Ռուսաստանի սահման ձգվող եվրոպական ազատ առևտրի գոտու» «մաս», պաշտոնական **Vote Leave** քարոզարշավը և նրա դաշնակիցները հաղթանակ տարան 2016 թվականի հունիսին կայացած «Բրեքսիթի» հանրաքվեում։ Միասնական շուկային անդամակցության շարունակման կամ Միասնական շուկայի հետ կարգավորիչ համաձայնեցվածության վրա հիմնված ազատ առևտրի համաձայնագրի շուրջ բանակցություններ վարելու կոչերը մերժելուց հետո, 2019 թվականի հոկտեմբերի «Ելք»-ի համաձայնագրի պայմանների համաձայն՝ Բորիս Ջոնսոնի պահպանողական կառավարությունը 2020 թվականի հունվարի վերջին Միացյալ Թագավորությունը դուրս բերեց Եվրամիությունից, և, հետևաբար, նաև ԵԵԱ-ից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Միասնական եվրոպական ակտի տեքստը
* Եվրոպական Միության պատմությունը՝ Միասնական Եվրոպական Ակտը
* Միասնական Եվրոպական ակտը CVCE կայքում (Եվրոպական ուսումնասիրությունների կենտրոն)
* Իռլանդական հանրաքվեն 1987 թվականի մայիսի 26-ին
* Միասնական Եվրոպական Ակտ , Պայմանագիր, որը հասանելի է ECOLEX-ում՝ շրջակա միջավայրի իրավունքի դարպաս (անգլերեն)

Կատեգորիա:1986 Եվրոպայում
Կատեգորիա:1986 պայմանագրեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Բելգիայի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Եվրոպական ինեգրացիա
Կատեգորիա:Եվրոպական միության պայմանագրեր և հռչակագրեր
Կատեգորիա:Եվրոպական միության պատմություն
Կատեգորիա:Եվրոպական միության քաղաքականություն
Կատեգորիա:Եվրոպական միություն
Կատեգորիա:Իսպանիայի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Իտալիայի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Համաձայնագրեր
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության պայմանագրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պայմանագրեր