Էմբոլիզմ

**Էմբոլիզմ**, արյան կամ ավշի մեջ շրջանառվող մասնիկներով պայմանավորված տիպիկ ախտաբանական պրոցես, որոնք նորմայում չեն հանդիպում (էմբոլ)։ Էմբոլի շրջանառությունը հաճախ առաջացնում է անոթի նեղացում, որն էլ բերում է տեղային արյան շրջանառության խանգարման։

Անոթի նեղացում կարող է առաջանալ տրավմայի, կոտրվածքի, ամպուտացիայի և հնարավոր է նաև ներերակային ներարկման ժամանակ՝ երակ անցած գազային խցանով։

Երբեմն էմբոլիան օգտագործում են բուժական նպատակով՝ դադարեցնելու տվյալ հատվածի արյունամատակարարումը, օրինակ՝ ուռուցքների ժամանակ։

## Դասակարգում
Կա էմբոլիզմի մի քանի տեսակ։

Էմբոլիզմի դասակարգման հիմք կարող է ընդունվել զարկերակային կամ երակային շրջանառային հունում տեղակայումը։ Եթե զարկերակային շրջանառությունում հայտնված էմբոլը տեղաշարժվելիս չի կազմալուծվում, ապա տեղակայվում է դիստալ հատվածներում։ Երբեմն կիրառվում են բազմաթիվ դասակարգումներ, օրինակ՝ թոքային էմբոլիան դասակարգվում է նաև որպես զարկերակային էմբոլիա, սակայն ավելի ընդհանուր դասակարգան ժամանակ դասվում է երակային էմբոլիաների դասին, քանի որ խցանումը տեղի է ունենում երակներում։

### Զարկերակային
Զարկերակային էմբոլիզմը կարող է առաջացնել որևէ մարմնամասի անոթի խցանում։ Հիմնականում առաջացնում է հյուսվածքի ինֆարկտ։ Էմբոլի թափանցումը ուղեղ կամ սրտի կորոնար անոթնոր, ամենից հաճախ բերում է կաթվածի՝ իշեմիայի պատճառով։

Զարկերակային էմբոլը կարող է առաջանալ սրտում (ձախ նախասրտում, նախասրտի ֆիբրիլյացիայից առաջ կամ միջնապատի էնդոկարդիտի արդյունքում)։ Սրտից առաջացած էնբոլները հաճախ են հանդիպում կլինիկայում։ Փորոքի մեջ թրոմբի առաջացումը տեղի է ունենում հիմնականում միտրալ փականի խնդիրներով հիվանդների մոտ, հատկապես միտրալ փականի ստենոզի դեպքում՝ փորոքային ֆիբրիլյացիայի հետ համատեղ։

Փորոքային ֆիբրիլյացիայի ժամանակ էմբոլիայի ռիսկը կախված է տարիքից, հիպերտենզիայից, դիաբետից, սրտային անբավարարությունից կամ նախկինում ստացած կաթվածից։ Էմբոլ կարող է առաջանալ նաև փորոքներում և 30% դեպքերում պատճառը փորոքի հետին պատի ինֆարկտն է։ Մեկ այլ ռիսկ է սրտի արտամղման ֆրակցիայի փոքրացումը կամ ինֆարկտի չափը։ Ինֆարկտից հետո առաջին եռամսյակում՝ ձախ փորոքի անևրիզման ունի էմբոլի առաջացման 10% հավանականություն։

Արհեստական փականները բարձրացնում են էմբոլիզմի ռիսկը։ Ռիսկը տատանվում է կախված փոխված փականի տիպից (բիո կամ մեխանիկական), տեղագրությունից (միտրալ կամ աորտային) և այլ գործոններից։

Էմբոլիան հաճախ ունենում է ավելի լուրջ հետևանքներ, երբ դրանք առաջացնում են շրջանառության կանգ, մասնավորապես ուղեղում և սրտում։

### Երակային

Երակային շրջանառությունում առաջացած էմբոլն իր ազդեցությունն է թողնում թոքերի, այնուհետև աջ նախասրտի վրա։ Առաջացած թոքային էմբոլիան, որը հանգեցնում է թոքերի հիմնական զարկերակի խցանման և կարող է առաջացնել խորանիստ երակային թրոմբոզ։ Թոքային էմբոլիայի ամենահաճախ պատճառը ազդրային երակն է։ Առավել հաճախ նման պաթոլոգիան կապված է սաղմնային կյանքից բաց մնացած օվալ անցքից, որը 25%-ով հանդիպում է մեծահասակների մոտ։

### Պարադոքսալ (երակից՝ զարկերակ)
Պարադոքսալ էմբոլիզմը հայտնի է նաև խաչաձև էմբոլիզմ անվանումով, որի ժամանակ երակային արյունահոսքից էմբոլը անցնում է զարկերակային արյունահոսք։ Էմբոլիզմը գերազանցապես կապված է միջնախասրտային կամ միջփորոքային միջնապատի դեֆեկտի հետ։

### Ուղղություն
Ուղղությունը կարող է լինել նշված երկուսից մեկը.

* Անտերոգրատ
* Ռետրոգրատ

Անտերոգրատ էմբոլիզմի դեպքում էմբոլի և արյան հոսքի ուղղությունները համընկնում են։ Ռետրոգրատի դեպքում՝ էմբոլը շարժվում է հոսքին հակառակ, հիմնականում արյան ցածր ճնշման կամ էմբոլի զանգվածի մեծ լինելու դեպքում։

## Ծագումնաբանություն
Էմբոլիզմ բառը գալիս է հունարենից (ἐμβολισμός), թարգմանությունը՝ տեղափոխում։

## Տես նաև
* Թոքային էմբոլիա
*

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արյունաբանություն