Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա

**Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիա** (, AAA&S), Միացյալ Նահանգների ամենահին գիտական կազմակերպություններից մեկն է, ակադեմիական և քաղաքական հետազոտությունների անկախ կենտրոն:

Գլխամասային գրասենյակը գտնվում է Քեմբրիջում (Մասաչուսեթս): Գիտական ընկերությունների ամերիկյան խորհրդի անդամ է:

Անդամությունը ընտրովի է. անդամ կարող են դառնալ ակադեմիական գիտաճյուղերի  (ճշգրիտ, բնական, հասարակական, հումանիտար գիտությունների) առաջատար գիտնականները, արվեստի գործիչները, խոշոր գործարարներն ու կառավարիչները, պետական ու հասարակական ականավոր գործիչները: Ակադեմիայի ողջ պատմության ընթացքում, 2022 թվականի դրությամբ, նրա անդամ են ընտրվել 13,5 հազար, ակտիվ անդամ են ճանաչվել 5,7 հազարից ավելի մարդ: Ակադեմիայի ներկայիս անդամների մեծ մասն ապրում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում: Թվաքանակով երկրորդ տեղն զբաղեցնում են բրիտանացիները (2016 թվականի դրությամբ վերջիններիս թիվը կազմել է շուրջ 180).

Ակադեմիայի հիմնական տպագիր օրգանը *Dædalus* ամսագիրն է։ Անդամների համար Քեմբրիջում կանոնավոր կերպով միջոցառումներ են անցկացվում: Ակադեմիան կազմակերպում է մի շարք կոնֆերանսներ, իրականացնում է հետազոտական նախագծեր և հանդիսանում է մի շարք մրցանակների, այդ թվում՝ Ռամֆորդի մրցանակի հիմնադիրը:

## Պատմություն
Ակադեմիան  ամերիկյան հեղափոխության ժամանակ՝ 1780 թվականին Բոստոնում հիմնադրել են Ջեյմս Բաուդոյնը / James Bowdoin, Ջոն Ադամսը և  Ջոն Հենքոքը։ Նպատակը, ինչպես նշված է նրա կանոնադրության մեջ, եղել և մնում է «զարգացնել ու տարածել  յուրաքանչյուր արվեստ ու գիտություն, որը կարող է առաջ մղել ազատ, անկախ և առաքինի մարդկանց շահը, պատիվը, արժանապատվությունը և երջանկությունը» (cultivate every art and science which may tend to advance the interest, honour, dignity, and happiness of a free, independent, and virtuous people): 1780 թվականին վերոնշյալ գիտնականներին միացան Ռոբերտ Թրեյթ Փեյնը և տեղական 58 համայնքների ղեկավարներ, դրանից կարճ ժամանակ անց՝ նաև նշանավոր այլ գործիչներ՝ Բենջամին Ֆրանկլինը (որի Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերությունը խթան հանդիսացավ ավելի քաղաքական կողմնորոշված ընկերակցություն ստեղծելու համար), Ջորջ Վաշինգտոնը, Թոմաս Ջեֆերսոնը և Ալեքսանդր Համիլտոնը:

Ամերիկյան այս ակադեմիան համակարգված կապեր է պահպանել Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի, Մոսկվայի բնագետների ընկերության, Պուլկովոյի աստղադիտարանի, հանքարդյունաբերության ինժեներների կորպուսի և Ռուսական կայսրության բազմաթիվ այլ գիտական հաստատությունների հետ: Ակադեմիայի առաջին ռուսաստանցի անդամը մաթեմատիկոս Լեոնարդ Էյլերն էր (1781)։ 19-րդ դարում դրա անդամ ընտրվածների թվում են ակադեմիկոսներ Ֆուսը, Ֆիշերը և Շուբերտը (բոլորը՝ 1812 թվականին), աստղագետ Ստրուվեն և մաթեմատիկոս Օստրոգրադսկին (1834), Լեոնարդ Էյլերի թոռը՝ մաթեմատիկոս Էդվարդ Քոլինսը (1834), Էմբրիոլոգիայի հիմնադիր Բերը (1849), քիմիկոս Մենդելեևը: 19-րդ դարի բրիտանացի գիտնականներից ու արվեստագետներից այս ակադեմիայի անդամ են ընտրվել մաթեմատիկոս Բեբիջը, կենսաբան Դարվինը և բանաստեղծ Թենիսոնը:

## Ակադեմիայի նախագահներ

* 1780—1790 Ջեյմս Բաուդոյն (*James Bowdoin*)
* 1791—1814 Ջոն Ադամս
* 1814—1820 Էդուարդ Հոլիոուք (*Edward Augustus Holyoke*)
* 1820—1829 Ջոն Քվինսի Ադամս
* 1829—1838 Նաթանիել Բոուդիչ
* 1838—1839 Ջեյմս Ջեքսոն (*James Jackson*)
* 1839—1846 Ջոն Փիքերինգ (*John Pickering*)
* 1846—1863 Ջեյքոբ Բիգելոու
* 1863—1873 Էյսա Գրեյ
* 1873—1880 Չարլզ Ադամս
* 1880—1892 Ջոզեֆ Լավերինգ (*Joseph Lovering*)
* 1892—1894 Ջոսայա Քուք
* 1894—1903 Ալեքսանդր Ագասիս
* 1903—1908 Ուիլյամ Գուդվին (*William Watson Goodwin*)
* 1908—1915 Ջոն Թրաուբրիջ (*John Trowbridge*)
* 1915—1917 Հենրի Ուոլքոթ (*Henry Pickering Walcott*)
* 1917—1919 Չարլզ Բաուդիչ (*Charles Pickering Bowditch*)
* 1919—1921 Թեոդոր Ռիչարդս
* 1921—1924 Ջորջ Մուր (*George Foot Moore*)
* 1924—1927 Թեոդոր Լայման (*Theodore Lyman*)
* 1927—1931 Էդվին Ուիլսոն (*Edwin Bidwell Wilson*)
* 1931—1933 Ջերեմայա Ֆորդ (*Jeremiah D. M. Ford*)
* 1933—1935 Ջորջ Փարքեր (*George Howard Parker*)
* 1935—1937 Ռոսքո Փաունդ (*Roscoe Pound*)
* 1937—1939 Դյուգալդ Ջեքսոն (*Dugald C. Jackson*)
* 1939—1944 Հարլոու Շեփլի
* 1944—1951 Հովարդ Մամֆորդ-Ջոունզ (*Howard Mumford Jones*)
* 1951—1954 Էդվին Լենդ
* 1954—1957 Ջոն Բրչարդ (*John Ely Burchard*)
* 1957—1961 Քրթլի Ֆլեթչեր Մեթեր (*Kirtley Fletcher Mather*)
* 1961—1964 Հադսոն Հոուգլանդ (*Hudson Hoagland*)
* 1964—1967 Փոլ Ֆրոյնդ (*Paul A. Freund*)
* 1967—1971 Թոլքոթ Փարսոնս
* 1971—1976 Հարվի Բրուքս (*Harvey Brooks*)
* 1976—1979 Վիկտոր Վայսքոփֆ
* 1979—1982 Միլտոն Քաց (*Milton Katz*)
* 1982—1986 Հերման Ֆեշբախ
* 1986—1989 Էդվարդ Լևի
* 1989—1994 Լեո Բերանեկ (*Leo Leroy Beranek*)
* 1994—1997 Յարոսլավ Պելիկան
* 1997—2000 Դենիել Թոսթեսոն (*Daniel C. Tosteson*)
* 2000—2001 Ջեյմս Ֆրիդման (*James O. Freedman*)
* 2001—2006 Պատրիցիա Սփեքս (*Patricia Meyer Spacks*)
* 2006—2009 Էմիլիո Բիցցի (*Emilio Bizzi*)
* 2010—2013 Լեսլի Բեռլովից (*Leslie C. Berlowitz*)
* 2014—2018 Ջոնաթան Ֆենտոն (*Jonathan Fanton*)
* с 2019 Դևիդ Օքսթոբի (*David W. Oxtoby*)

## Տես նաև
* ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիա
* Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիա
* ԱՄՆ ճարտարագիտության ազգային ակադեմիա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1780 հիմնադրված կազմակերպություններ