Նաթանզի միջուկային կայան

**Նաթանզի միջուկային կայան** կամ **Շահիդ Ահմադի Ռոշանի միջուկային կայան**, Իրանի միջուկային կայաններից մեկն, որը կառուցվել է Նաթանզի մոտակայքում՝ ուրանի հարստացման համար։ Կայանը Իրանի միջուկային ծրագրի մի մասն է կազմում։ Այս կենտրոնի ստորգետնյա հարստացման կայանը պաշտպանված է մոտավորապես 7.6 մետր հաստությամբ բետոնե վահանով։

Իրանի իշխանությունների տվյալներով՝ այս կենտրոնում գտնվող ցենտրիֆուգային սարքերը կառուցվել են գետնի տակ՝ 40-50 մետր խորության վրա։ Այս շինարարական նախագիծը ընտրվել է «մարդկանց անվտանգության», ինչպես նաև «հնարավոր օդային հարձակումից» պաշտպանված լինելու համար։

Այս միջուկային կենտրոնի գոյությունն առաջին անգամ բացահայտվել է 2002 թվականին Իրանի ժողովրդական մոջահեդների կազմակերպության կողմից։ Ռոյթերսը հայտնել է, որ 2025 թվականի հունիսին Իրանի վրա Իսրայելի կողմից իրականացված հարձակման ժամանակ տարածքում պայթյուններ են տեղի ունեցել։ Միջազգային ատոմային էներգիայի գործակալությունը հաստատել է, որ հարձակումների ժամանակ կայանը հարված է ստացել։

## Անվանում
2012 թվականի փետրվարին, Իրանի 5 միջուկային կենտրոնների և գերատեսչությունների անունները փոխվել են՝ հինգ սպանված անձանց անուններով։ *Նաթանզի միջուկային կայանի* անվանումը փոխվել է *«Շահիդ Ահմադի Ռոշանի միջուկային կայան»*՝ ի հիշատակ Մոստաֆա Ահմադի Ռոշանի, որը սպանվել է 2012 թվականի հունվարի 11-ին։

Մինչ այդ այս միջուկային կայանի անունը եղել է նույնը, ինչ մոտակա Նաթանզ քաղաքի անունը։ Այն դեռևս միջազգային ճանաչում ունի որպես *«Նատանզի միջուկային* *կայան»*։

## Սթաքսնեթ վիրուս և Նաթանզի միջուկային կայանի հետ առնչվող անձանց սպանություններ
2011 թվականի հունվարին *[[Նյու Յորք Թայմս|«Նյու Յորք Թայմս»-ը]]* հետաքննական հոդվածում պնդել է, որ Իսրայելը և Միացյալ Նահանգները երբեք պաշտոնապես չեն հաստատել, որ ներգրավված են Stuxnet վիրուսի տարածման մեջ։

2012 թվականի հունվարին Թեհրանի Սեյեդ Խանդան շրջանում տեղի ունեցած ռումբի պայթյունից սպանվել է Նաթանզի միջուկային կայանի «առևտրային տնօրենի տեղակալ» Մոստաֆա Ահմադի Ռոշանը:

## Սաբոտաժ
Իրանի ատոմային էներգիայի կազմակերպության նախկին ղեկավար Ֆերեյդուն Աբբասիի խոսքով՝ այս կայանները 2006 թվականից ի վեր հինգ անգամ ենթարկվել են խոշոր դիվերսիայի։ Այդ գործողությունները ներառում են, օրինակ, ցենտրիֆուգների օդի սենսորների մեջ պայթուցիկ նյութերի տեղադրումը, որի միջոցով առաջացվում են հոսանքի անջատումներ։

Ռոյթերսը հայտնել է, որ 2025 թվականի հունիսին Իրանի վրա հարձակման ժամանակ տարածքում պայթյուններ են տեղի ունեցել։

## Հարմարությունների ընդլայնում
2024 թվականի նոյեմբերին, ըստ Վաշինգտոն Փոստի, արբանյակային պատկերները ցույց են տվել, որ Նաթանզի միջուկային կայանում շինարարություն է ընթացել։ Բացի այդ, Միջազգային ատոմային էներգիայի գործակալությունը հայտարարել է, որ Իրանը Նաթանզի միջուկային կայանի ստորգետնյա հարկում կառուցում է առաջադեմ ցենտրիֆուգների հավաքման գործարան։

## 2025 թվականի Իսրայելի հարձակում
Կայանը թիրախավորվել է 2025 թվականի հունիսին Իրանի վրա Իսրայելի կողմից հասցված հարվածների շրջանակներում։ Իսրայելցի պաշտոնյան պնդել է, որ կայանը ոչնչացվել է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նաթանզի հարստացման համալիր
* Իրանի միջուկային կայանը այնքան խորն է գետնի տակ, որ ԱՄՆ-ի օդային հարվածները, հավանաբար, չեն կարողանա հասնել դրան
* Իրանի Նաթանզի թունելային համալիրը. ավելի խորը, ավելի մեծ, քան սպասվում էր

Կատեգորիա:Ուրան (տարր)
Կատեգորիա:Սպահանի նահանգ