Վիլլի Չյուրկլունդ

**Վիլլի Չյուրկլունդ** (, ), շվեդախոս ֆինն արձակագիր, դրամատուրգ, մաթեմատիկոս և արևելագետ, 12 գրական մրցանակների դափնեկիր, Ուփսալայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր։

## Կենսագրություն
Վիլլին ծնվել է ինժեներ Գուննար Չյուրկլունդի և Ինգեբորգի Գերհամմերի շվեդախոս ընտանիքում։ 1931 թվականին հայրը լավ աշխատանք է ստացել ցելյուլոզի գործարանում, և ամուսինները երեխայի հետ տեղափոխվել են Խարլու։ Հելսինկիի շվեդական հեղինակավոր լիցեյի ավագ դասարանի աշակերտ լինելով՝ Վիլլին որոշ ժամանակ բնակվել է բանաստեղծ, թարգմանիչ և հնագետ Էմիլ Ցիլիակուսի մոտ։ 1938 թվականին ստացել է միջնակարգ կրթություն և սկսել է ուսումնասիրել գեղագիտություն և մաթեմատիկա Աբոյի ակադեմիայում, ինչպես նաև՝ իրավագիտություն և փիլիսոփայություն Հելսինկիի համալսարանում։

Կրթությունն ընդհատվել 1940 թվականին, երբ Վիլի Չյուրկլունդին զորակոչել են բանակ, որտեղ նա դարձել է շտաբի գրագիր։ Երկու ֆիննա-խորհրդային պատերազմների բանակային տպավորությունները վճռորոշ ազդեցություն են ունեցել երիտասարդ գրողի ստեղծագործության ձևավորման վրա։ Գիտակցելով արևմտաեվրոպական երկրների կառավարությունների շահամոլությունն ու եսասիրությունը՝ նա հետաքրքրվեց ոչ եվրոպական մշակույթներով. արդեն քառասունական թվականների կեսերին ինքնուրույն սկսեց սովորել արաբերեն։ Պատերազմի մերժումը՝ որպես այդպիսին, դարձավ ևս մեկ պատճառ, որ 1944 թվականի փետրվարին Չյուրկլունդը, Ստոկհոլմի բարձրագույն դպրոցի հյուրի կրթաթոշակի դիմումի դրական պատասխան ստանալով, արտագաղթեց Շվեդիա (ծնողներն այդպես վարվել էին հինգ տարի առաջ), ընդ որում՝ քաղաքացիություն ստացավ միայն 1950 թվականին։ Ռազմական հուշերն արտացոլված են «Կանխատեսում՝ բացասական» պատմվածքում, որը 1945 թվականին հաղթել է շվեդական «Օլեն և Օկերլունդ» հրատարակչության գրական մրցույթում։ Նոր վայրում նա սկզբից ևեթ ապրում էր քաղաքային հողային տնտեսության գրասենյակում (Լիդինգե, Ստոկհոլմի արվարձան) հաշվապահի օգնականի աշխատավարձով և գրական գործունեության կրթաթոշակներով։ Այդ ժամանակ նա ընդունվեց Ստոկհոլմի բարձրագույն դպրոց և հաճախում էր մաթեմատիկայի, բնական գիտությունների և սեմիթական լեզուների դասախոսությունների։ Մասնագիտացել է արաբերեն, չինարեն ու ռուսերեն լեզուներով։ Զուգահեռաբար կատարելագործվում էր լատիներենում, հունարենում, պարսկերենում և սանսկրիտում։ 1953 թվականին ստացել է բանասերի դիպլոմ։ 1945 թվականին Վիլլի Չյուրկլունդն ամուսնացել է նշանավոր ֆինն քիմիկոս Պեր Էկվալի դստեր՝ Բիրգիթայի հետ։

1950-ական և 1960-ական թվականների զգալի մասը Չյուրկլունդն անցկացրել է ճամփորդելով։ 1951թվականին, Բոննիերի հրատարակչությունից ստացած ճանապարհորդական կրթաթոշակի շնորհիվ, նա կարողացավ մեկնել երկար ճանապարհորդության՝ Մարոկկոյից մինչև Թուրքիա, Իրաք, Իրան և Հնդկաստան՝ ձգվելով հյուսիսաֆրիկյան ափերով, և երկար ժամանակ մնաց այդ երկրներից յուրաքանչյուրում։ Հիսունական թվականների կեսերին գրողն իր ընտանիքի հետ մեկ տարի ապրեց հունական Նիսիրոս կղզում, որի արդյունքում լույս տեսավ «Էգեոն» (1957) ճանապարհորդական նոթերը։ Իրան այցելելուց հետո լույս տեսավ «Դեպի Թաբբաս» գիրքը, որտեղ տեղական կյանքի ինքնատիպ դիտարկումները միահյուսվում են սուֆիական պոեզիայի մասին խորաթափանց խոհերի հետ։

Նույն տասնամյակի վերջում նա Ստոկհոլմի Տեխնիկական բարձրագույն դպրոցում հաջողությամբ ծրագրեր էր կազմում Շվեդիայի երկրորդ էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենայի՝ *ԲԵՍԿ*-ի համար, որն այդ ժամանակ աշխարհում առանձնանում էր իր արագագործությամբ։ Ընդհանրապես, նրա բոլոր ստեղծագործություններին բնորոշ է յուրօրինակ մաթեմատիկականությունը։ Քննադատները նրա «*Կատու*» պատմվածքը համեմատել են քվանտային մեխանիկայի հետ։ Չյուրկլունդն ինքը սիրով բնութագրում էր իր գրքերը որպես «բրոշյուրներ» և «պամֆլետներ», իսկ «*90-ականներ*» ամսագրին տված հարցազրույցում իր պատմվածքներն ու վիպակները անվանել է մտքերի մոդելներ։ 

1982 թվականին նա երկրորդ անգամ ամուսնացավ, իսկ կյանքի 89-րդ տարում, դուստր Նինայի խոսքերով, հանգիստ և խաղաղ մահացավ։

## Ստեղծագործություն
Վիլլի Չյուրկլունդի ամբողջ գրական ժառանգությունը մեկ նախադասությամբ բնութագրում է այն միտքը, որով սկսվում է նրա «Ուսուցիչ Մա» վեպը ( 1953)՝ «Փնտրում եմ հարց, որի պատասխանը կլիներ մարդու կյանքը»։ Շատ ստեղծագործություններում կարմիր թելի պես անցնում է մարդու անզորության թեման շրջապատի հանդեպ, երազանքի վերելքի և հարկադրված ստորության միջև հակասությունը, երազանքների ու իրականության միջև խզումը։ 

1948 թվականին Չյուրկլունդը ներկայացավ «Շոգեգլան» պատմվածքների ժողովածուով, որը նշանավորվեց մոդեռնիզմի ազդեցությամբ։ Պատմվածքների կառուցվածքը սքողված է, առաջին հայացքից, չափազանց խայտաբղետ խորհրդանիշներով, սակայն այդ միջոցն օգնում է ավելի լավ ընկալել դառը հեգնանքի, աբսուրդային իրականության հետ ամոթալի հաշտեցման և օտարացման յուրօրինակ սյուրռեալիստական խառնուրդը։ Եվ միայն, ի տարբերություն զուտ սյուրռեալիստական ստեղծագործությունների, այս ճոխությունը լիովին գիտակցված է և պարզաբանված։ Այս նույն ստեղծագործական շրջանին է պատկանում «Մեկը՝ երկու դեմքով» վիպակը (1949)։ Այստեղ բյուրոկրատական և կոնֆորմիստական ներկայի կծու քննադատությունը զուգակցվում է փիլիսոփայական խորհրդածություններով և պաթոսից զուրկ շեղումներով։ Բնորոշ առանձնահատկությունն է ժանրի օրենքների լիակատար անտեսումը և տեքստի ոճական փորձարկումները։ Հաջողություն ունեցավ «Սոլանժ» վիպակը (1951), թերևս ամենահայտնին ամբողջ ստեղծագործության մեջ, երիտասարդ կնոջ մասին, ով գորշ իրականության պայմաններում պայքարում էր երազանքի և սիրո համար։ Կարճ ու դիպուկ է հնչում ստեղծագործության բնաբանը՝ հատված Կարին Բոյեի բանաստեղծությունից․

Արևելյան լեզուների և մշակույթների իմացության շնորհիվ լույս տեսավ «Ուսուցիչ Մա» վեպը (1953)։ Ստեղծագործության ժանրը դժվար է որոշել։ Խոսքը կառուցված է Մա Ֆուցզիի գրվածքների մեջբերումների և նրա կնոջ՝ Յաո Սյաոյուի ու գրքամոլ աշակերտ Լիի մեկնաբանությունների վրա։ Սա այսպես կոչված գիտական աստվածաբանական բանավեճերի յուրօրինակ պարոդիա է համեմված Կոնֆուցիոսի ծաղրված և հակառակ ներկայացված փիլիսոփայությամբ։ Հենց ուսուցչի կերպարում հակադրվում են մտքի թռիչքի վեհությունը և առօրյա գործողությունների անպետքությունն ու պրիմիտիվությունը։ Անզոր իմաստունը մաքրվում է միայն իր կյանքի ուղու վերջում։ Ստեղծագործության մեջ անցկացված են մի քանի պատմական գծեր։ Ահա դրանցից մեկը՝ շարադրված Յաո Սյաոյուի խոսքով.
 

 
Չյուրկլունդի՝ բյուզանդական և մերձավորարևելյան մշակույթին քաջատեղյակ լինելը զգացվում է «Սպիտակաքիսի մահը» (1954) և «Չափն անցած սիրահարը» (1957) ժողովածուներում։ Էկզոտիկայի ֆոնին հատկապես հստակ են երևում եվրոպացի կամ ամերիկացի բուրժուայի բոլոր թերությունները։ 

1964 թվականին Վիլլի Չյուրկլունդը հրատարակեց իր ամենավիճահարույց գործը՝ «Շրջված Պոլիֆեմը»։ Սա առաջին հայացքից միանգամայն տարբեր կարճ արձակ ստեղծագործությունների ժողովածու է, սակայն դրանք ունեն մեկ ընդհանուր էական հատկանիշ. այս գործերից յուրաքանչյուրը կարելի է համարել գրողի տեսակետի արտահայտությունը լեզվի վերաբերյալ։ Հեղինակն օգտագործում է թե՛ իսկական, թե՛ հորինված հունական առասպելներ, տարբեր պատմություններ և ժողովրդական ավանդազրույցներ՝ հաստատելու համար ամենակարևորը. լեզվական միջոցները քիչ են՝ խորը թաքնված և ավելի շատ՝ ցավող բաները փոխանցելու համար, իսկ մարդկային «ես»-ը ոչ այլ ինչ է, քան անզոր կտավ՝ այսպես կոչված մշակույթով ծանրաբեռնված բազմաթիվ կերպարների պրոյեկտման համար։

«Իսկական զգացմունքում» (1974) դիտարկված են այս իբր իսկականությունը որոշող կանոնները, և պատմողական ձևով բերված է «կեղծ զգացմունքների» օրինակ, որոնք սոցիալական տեսանկյունից համարվում են չափազանց, անհիմն, նույնիսկ վնասակար։ Այստեղ դեռ զգացվում է պարսկական և արաբական մշակույթի հանդեպ սերը, սակայն յոթանասունականների վերջին Պակիստան կատարած ճամփորդությունից հետո հեղինակը որոշեց խորհրդանշական կերպով հեռանալ արևելագիտությունից։ Այդ ժամանակ ուժեղացել էր ֆունդամենտալիզմի ճնշումը, իսկ Չյուրկլունդը, որը օրգանական հակակրանք էր տածում պաշտոնականության և ճնշումների հանդեպ, չէր կարող հաշտվել դրա հետ։ 

«Բարության մասին» (1988) էսսեում տրագիկոմիկական լույսի ներքո ներկայացված է մարդու՝ որպես կենսաբանական էակի էությունը, որի բարոյականությունը կախված է գոյատևման անհրաժեշտությունից։ «Էլպենորը» (1986) «Ոդիսականի» վերաիմաստավորման փորձ է, որտեղ իրադարձությունները ներկայացնում է հասարակ թիավար Էլպենորը։ 

Չյուրկլունդը գրել է նաև պիեսներ, որոնք հետագայում բեմադրվել են մասնավորապես Թագավորական դրամատիկական թատրոնում և վերամշակվել ռադիոհաղորդումների համար։ Ուշադրության արժանի են այնպիսի գործեր, ինչպիսիք են Եվրիպիդեսի յուրօրինակ վերարտադրությունը՝ «Մեդեան Մբոնգոյից» (1967), «Աստվածներն ու մարդիկ» (1977) և «Զեբ-ունիսա» (1978), որոնք համարվում է Վիլլի Չյուրկլունդի արևելագիտական շրջանի վերջին ստեղծագործությունները։ 

Չյուրկլունդի ստեղծագործությունները հրատարակվել են տասներեք լեզուներով։

## Պարգևներ
* 1951 — «Սվենսկա դագբլադետ» թերթի գրական մրցանակ
* 1959 — «Աֆթոնբլադեթ» թերթի գրական մրցանակ
* 1964 — Էվրալիդյան մրցանակ
* 1965 — «Ինների ընկերության» մեծ մրցանակ
* 1967 —  Սիգնե Էկբլադ-Էլդի մրցանակ (Signe Ekblad-Eldhs)
* 1967 — «Մենք» թերթի գրական մրցանակ
* 1981 — Գրական մեծ խրախուսական մրցանակ
* 1986 — Լունդեքվիստի գրախանութների ցանցի գրական մրցանակ
* 1989 — Ժերար Բոնյերի մրցանակ (հիմնադրվել է ճապոնական «Pilot Corporation» ընկերության կողմից)
* 1994 — Ուփսալայի համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչում
* 1997 — «Անիարա» մրցանակ
* 2001 — Շվեդական ակադեմիայի սկանդինավյան մրցանակ
* 2001 — Ֆինլանդիայի շվեդական ժողովի «Ծառայության համար» մեդալ

## Գրականություն
* Полный текст «Mästaren Ma» 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Kyrklund, Willy, Исторический словарь скандинавской литературы и театра 
* Seeking the Question to which Willy Kyrklund is the Answer

Կատեգորիա:20-րդ դարի գրականություն
Կատեգորիա:Շվեդ գրողներ
Կատեգորիա:Շվեդ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Շվեդ մաթեմատիկոսներ