open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գարդման վանք

**Գարդման վանք**, (*Փառիսոսի վանք*), հայկական եկեղեցի ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության Դաշկեսանի շրջանում, պատմական Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Գարդման գավառում։ Վանքի կառուցման և կառուցողի մասին հստակ տեղեկություններ չեն հայտնաբերվել։ Հայտնի էր իբրև եպիսկոպոսանիստ, որի առաջնորդներից 4-ը հետագայում օծվել են Աղվանից կաթողիկոս. *«...յեպիսկոպոսութենէն Գարդմանայ...»* էին Ներսես Ա (689-706), Թեոդորոս (784-788), Գագիկ (947-958) և Պետրոս Ա (971-987) կաթողիկոսները։
Պատմական տեղեկություններից ամենահինը վերաբերում է 4-րդ դարի վերջերին՝ 
 
Վանքը հիշատակվում է Ամենայն Հայոց Հովհաննես կաթողիկոսի (557-574)՝ *«...Յոհանկայ Գարդմանայ եպիսկոպոսի...»* և Եզր կաթողիկոսի (630-641) օրոք՝ *«...Ստեփանոս Գարդմանայ եպիսկոպոս...»*։
Հետագա դարերում մատենագիր աղբյուրները Գարդման վանքի մասին լռում են, որը, հավանաբար, հետևանք էր վերջինիս ավերման։

## Տես նաև
* Չարեք վանք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:4-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Գարդման
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Փիփ գյուղի վանքեր և եկեղեցիներ
Մեծ Բրիտանիայի տնային առաջնություն 1901/1902

**1901/1902 մրցաշրջանի Մեծ Բրիտանիայի տնային առաջնությունը** տասնիններորդն էր։ Այն նշանավորվեց արհեստավարժ ֆուտբոլի անցումով, քանի որ առաջին անգամ թե յի և թե յի հավաքականները կազմված էին բացառապես արհեստավարժ ֆուտբոլիստներից։

Մրցաշարը մեկնարկեց  -  խաղով, որում իռլանդացիները Էնդի Գարայի հեթ-տրիկի շնորհիվ հաղթանակ տարան 3։0 հաշվով։ Սակայն նրանց հաղթարշավը չշարունակվեց՝ հաջորդ խաղում իռլանդացիները 1։5 հաշվով ջախջախիչ պարտություն կրեցին շոտլանդացիներից։ Նույն հաշվով հաղթելով ուելսցիներին, շոտլանդացիները դարձան մրցաշարի հաղթողի գլխավոր հավակնորդ, քանզի իրենց գլխավոր մրցակցի՝ յի հավաքականի ելույթներն ամենևին էլ տպավորիչ չէին։ Անգլիացիները գոլազուրկ ոչ-ոքի գրանցեցին ուելսցիների դեմ խաղում և դժվարությամբ նվազագույն հաշվով հաղթեցին իռլանդացիներին։ Ավանդույթի համաձայն, մրցաշարի ելքը պիտի վճռվեր - խաղում, ուր շոտլանդացիներին բավարարում էր նաև ոչ-ոքին։

Վճռորոշ խաղը և ողջ մրցաշարը մթագնվեցին 68000 տեղանոց «Այբրոքս պարկ» մարզադաշտում տեղի ունեցած ողբերգությամբ։ Խաղասկզբից 6 րոպե անց փայտից կառուցված Արևմտյան տրիբունայի մի հատվածը հանկարծակի փլվեց, ինչը նախորդ գիշեր տեղացած հորդառատ անձրևի հետևանք էր։ Զոհվեց 25, վիրավորվեց ավելի քան 500 հանդիսական։ Թեև խաղն անմիջապես դադարեցվեց, քանի որ խաղացողները, ոստիկանները և սպասարկող անձնակազմը նետվեցին տուժածներին օգնելու, այն ավելի ուշ շարունակվեց և ավարտվեց 1։1 հաշվով։ Դա տեղի ունեցավ ի հեճուկս խաղացողների՝ խաղը շարունակելու չկամությանը և չնայած այն հանգամանքին, որ խաղը բազմիցս ընդհատվում էր՝ ոստիկաններին և վիրավորներին խաղադաշտը հատելու հնարավորություն ընձեռելու նպատակով։ Խաղից հետո Անգլիայի և Շոտլանդիայի ֆուտբոլային ասոցիացիաները կայացրին խաղի արդյունքը չեղյալ հայտարարելու և այն վերախաղարկելու համատեղ որոշում։ Քանի որ աղետի հետ կապված Շոտլանդիայի ասոցիացիայում տիրում էր խառնաշփոթ, որոշվեց խաղը վերախաղարկել Անգլիայում։ Խաղը կայացավ Բիրմինհեմի «Վիլլա պարկ» մարզադաշտում, իսկ խաղից գոյացած ողջ հասույթը փոխանցվեց աղետից տուժածների աջակցության հիմնադրամին։ Խաղն անցավ կատաղի պայքարում և ավարտվեց ոչ-ոքի՝ 2։2 հաշվով, ինչը բավարարում էր յի հավաքականին, որը և նվաճեց տիտղոսը՝ տասներորդն իր պատմության մեջ։

## Մրցաշարային աղյուսակ

|- align=center style="background:#FFFFFF;"
| 1.||style="text-align:left;"| 
|| 3 || 2 || 1 || 0 || 12 || 4 || +8 || **5**
|- align=center style="background:#FFFFFF;" 
| 2.||style="text-align:left;"| 
|| 3 || 1 || 2 || 0 || 3 || 2 || +1 || **4**
|- align=center style="background:#FFFFFF;"
| 3.||style="text-align:left;"|
|| 3 || 1 || 0 || 2 || 4 || 6 || -2 || **2** 
|- align=center style="background:#FFFFFF;"
| 4.||style="text-align:left;"| 
|| 3 || 0 || 1 || 2 || 1 || 8 || -7 || **1**

;
Հաղթանակի համար շնորհվում էր 2 միավոր, ոչ-ոքիի համար՝ 1։

## Արդյունքներ

**Վերախաղարկում**

## Ռմբարկուներ


### 3 գոլ
*  Էնդի Գարա
*  Ռոբերտ Հեմիլթոն
*  Ալեքսանդեր Սմիթ
### 2 գոլ
*  Ջեյմս Սեթլ
*  Ալբերտ Բյուիք
### 1 գոլ
*  Ալբերտ Ուայլքս
*  Ռոբերտ Միլն
*  Ջոք Դրամոնդ
*  Ռոբերտ Թեմպլտոն
*  Ռոբերտ Ուոլքեր
*  Ռոնալդ Օրր
*  Հյու Մորգան-Օուեն


Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Միացյալ Թագավորության տնային առաջնություն
Արեգ Գրիգորյան

**Արեգ Խաչիկի Գրիգորյան** (), ճարտարապետ-էլեկտրամեխանիկոս, ՀՀ պետական և գիտական գործիչ։

## Կրթություն
* 1969 թ. ոսկե մեդալով ավարտել է Երևանի թիվ 56 միջնակարգ դպրոցը։
* 1974 թ. ավարտել է Կ. Մարքսի անվան Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (ԵրՊԻ)։
* 1980 թ. ավարտել է Մոսկվայի էներգետիկական ինստիտուտի (ՄԷԻ) ասպիրանտուրան։
* Ասպիրանտուրային զուգահեռ սովորել է նաև Մանկավարժական վարպետության համալսարանում։

## Աշխատանքային գործունեությունը
* 1974–1977 թթ. որպես ճարտարագետ, ապա ավագ ճարտարագետ, աշխատել է Կոմպլեքսային էլեկտրասարքավորումների համամիութենական գիտահետազոտական ինստիտուտում։
* 1975 թվականից դասավանդել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։
* 1977-1980 թթ. ինստիտուտի ուղեգրով սովորել և աշխատել է ՄԷԻ-ում։
* 1981–1990 թթ. աշխատել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի էլեկտրատեխնիկական ֆակուլտետում, զբաղեցրել ասիստենտի, դոցենտի, ապա գիտական աշխատանքների գծով դեկանի տեղակալի պաշտոնները։
* 1990–1992 թթ. եղել է Հայաստանի Հանրապետության լուսավորության նախարարը։
* 1992–1998 թթ. - Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր բարձրագույն որակավորման հանձնաժողովի (ՀՀ ԲՈՀ) նախագահը։
* Դասավանդել է Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանում (Պոլիտեխնիկ)։
* 1998–2006 թթ. զբաղեցրել է Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի (ՀՊՃՀ) էլեկտրատեխնիկական ֆակուլտետի «Էլեկտրական մեքենաներ և ապարատներ» (ԷՄԱ) ամբիոնի պրոֆեսորի պաշտոնը, համատեղությամբ աշխատել է նաև արտադրական ձեռնարկությունում որպես տեխնիկական տնօրեն և տնօրեն։
* 2006-2011 թթ. աշխատել է Կրթական տեխնոլոգիաների ազգային կենտրոնի (ԿՏԱԿ) տնօրենի պաշտոնում և որպես պրոֆեսոր պաշտոնավարել ՀՊՃՀ-ում։
* 2011 թ. հոկտեմբերից ՀՊՃՀ գիտության և գիտատեխնիկական համագործակցության գծով պրոռեկտորն է։ Զբաղեցնում է նաև ԷՄԱ ամբիոնի պրոֆեսորի պաշտոնը։

## Գիտական գործունեությունը
* 1982 թ. պաշտպանել է թեկնածուական, 1996 թ.՝ դոկտորական ատենախոսությունները և, համապատասխանաբար, ստացել տեխնիկական գիտությունների թեկնածուի և դոկտորի գիտական աստիճաններ։
* 1986 թ. նրան շնորհվել է դոցենտի, իսկ 2002 թ.՝ պրոֆեսորի գիտական կոչում։ Գիտական ուսումնամեթոդական աշխատանքները նվիրված են կառավարման և ավտոմատացման էլեկտրական ապարատների ու դրանց էլեկտրամագնիսական համակարգերի ուսումնասիրությանը։

## Պարգևներ
* 2013 թ. ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Անանիա Շիրակացու մեդալով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անանիա Շիրակացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԲՈՀ նախագահներ
Կատեգորիա:ՀՀ լուսավորության նախարարներ
Կատեգորիա:ՀՀ կառավարության անդամներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Ագշեհեր

**Ագշեհեր**, գյուղաքաղաք պատմական Փոքր Հայքում, Շապին-Գարահիսար գավառում։ Համապատասխանում է Փոքր Հայքի **Նիկոպոլիս** քաղաքին։

Գյուղաքաղաքը դեռևս միջնադարից տեղադրված է եղել Ախշար դաշտում, որտեղից էլ թուրքերենով աղավաղվելով **Ախշարը** վերածվել է Ագեշեհեր անվանման։

Գյուղին նաև անվանել են Ագշար, Ագշարապատ, Ագշարօվա, Ագշեհիր, Ագշեհր, Ագշհար, Ագշհարապատ, Ախշար, Ախշեհիր, Ակշար, Ակշերապատ, Աղշար, Աղշարօվա, Աղշեհեր, Աղշեհր, Աշխար, Աշխարապատ, Աշխարօվա, Աշկար։

XIX դարի վերջին ուներ 800 տուն հայ բնակիչ։ Ագշեհերում կար երկու եկեղեցի` Ս. Պողոս և Ս. Պետրոս անվանումներով և մի վարժարան։ Ուներ փոքրիկ շուկա, որտեղ վաճառում էին հացահատիկ, բուրդ և այլ գյուղատնտեսական մթերքներ։

Ագեշեհերը հայաթափ է եղել 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Այնուհետև գյուղաքաղաքում բնակություն են հաստատել թրքախոս հայեր։

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ագորեն

**Ագորեն**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում, Էրզրում քաղաքից 15-16 կմ հեռավորության վրա։

## Բնակչություն
1878 թվականին ուներ 18 տուն՝ 142 բնակչով։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղվածությունը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ագորզենոս

**Ագորզենոս** (նաև **Ապիոն, Աբյան**), ավերակ գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Տրապիզոնի գավառում։ Գտնվում էր լեռնային և անտառապատ վայրում։

Գյուղը հունաբնակ էր։

## Տես նաև
* Տրապիզոնի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Ագտամ

**Ագտամ**, գյուղ Կիլիկիայում, Սիս քաղաքից 15 կմ հարավ-արևմուտք։ Գտնվում էր ընդարձակ դաշտում։

XIX դարի երկրորդ կեսին Ագտամի հայերի մեծ մասը գաղթեց Սիս և Անարզա քաղաքները։ XX դարի սկզբին գյուղն ուներ 70 տուն հայ բնակիչ։ Բնակչությունը հիմնականում զբաղված էր երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

Բնակչության մեծ մասը զոհ գնաց 1915 թվականի Մեծ եղեռնին։ Փրկվածները գաղթեցին տարբեր երկրներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիլիկիայի գյուղեր
Ագրակ (Երզնկայի գավառ)

**Ագրակ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում։ Գյուղը պատկանում էր եկեղեցուն։

Գյուղը հնում ավան է եղել և մտել է Բարձր Հայքի Եկեղյաց գավառի մեջ։ Ագրակում է ծնվել Կիրակոս Երզնկացին (1270-ական թթ.)։

Գյուղը թուրքերի կողմից ավերվել և ամայացվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալեքսան Բաբայան

**Ալեքսան Անդրանիկի Բաբայան** (**Բաբունց**, ), հայ քանդակագործ։

Կենսագրություն Ալեքսան Բաբայանի մասին։
* 1983 թվականին ավարտել է Մարտիրոս Սարյանի անվան Երևանի արվեստի պետական քոլեջը։
* 1995 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի քանդակագործություն բաժինը։
* 1996 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։
* 1998 թվականից Ռուսաստանի և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի նկարիչների միության անդամ։

Մասնակցել է հանրապետական և միջազգային սիմպոզիումների ու ցուցահանդեսների (Երևան, Մոսկվա, Նովոռոսիյսկ, Փարիզ)։

Ստեղծագործությունները ցուցադրվում են Հայաստանի թանգարաններում, մի շարք մասնավոր հավաքածուներում, արվեստի սրահներում։ Ստեղծագործությունները գտնվում են Հայաստանում, Արցախում, Ռուսաստանում, Մոնղոլիայում։

## Ստեղծագործություններ
* «Երկրպագություն», 1992 թվական, Երևան
* «Խորհրդավոր ընթրիք», 2001 թվական, Երևան
* «Վերադարձ», 2002 թվական, Երևան
* «Ջիվան Գասպարյանի արձան», 2004 թվական (գյուղ Վանք, Արցախի Հանրապետություն)
* Արցախյան ազատամարտի զոհերի հուշարձան Վանք գյուղում, 2004 թվական (Արցախի Հանրապետություն)
* «Գուրգեն Հայրապետյանի կիսանդրին» 2008 թվական, (գյուղ Վանք, Արցախի Հանրապետություն)
* «Մուտք Ախթալա», 2007 թվական
* «Նշանդրեք», 2009 թվական (Ստեփանակերտ)
* «Մարուսյա Սաղումյանի հուշարձանը», 2011 թվական (Բերդ)
* «Գանձասարի առյուծները», (Վանք գյուղի մուտքի մոտ, Արցախի Հանրապետություն, 2010-2011 թվականներ)
* «Արծիվ մահապարտը», 2012 թվական (Տավուշ, գյուղ Չինարի)

#### Ստեղծագործություններ թանգարաններում
* «Անլռելի Զանգակատուն» (Բերդ քաղաքի թանգարան, փայտից, 1987-1988 թվականներ)
* Ադմիրալ Սերեբրյակովի կիսանդրին (Նովոռոսիյսկի քաղաքային թանգարան, 1998 թվական)
* «Երկրպագություն» (Հ. Շարամբեյանի անվան ժողովրդական ստեղծագործության կենտրոն)
* Եղեռնի զոհերի հիշատակին նվիրված փայտե խաչքար (Հ. Շարամբեյանի անվան ժողովրդական ստեղծագործության կենտրոն, կաղնի, 1986 թվական)

## Պատկերասրահ

Alexan Babayan-Babunts exhibition, Yerevan (1).jpg|Ալեքսան Բաբայանի ցուցահանդեսը Հայաստանի նկարիչների միությունում, 2016
A. Babunts Exhibition.JPG|Ալեքսան Բաբայանի ցուցահանդեսը Հայաստանի նկարիչների միությունում, 2016
Alexan Babayan-Babunts exhibition, Yerevan (3).jpg|Ալեքսան Բաբայանի ցուցահանդեսը Հայաստանի նկարիչների միությունում, 2016
Խորհրդավոր ընթրիք.JPG|«Խորհրդավոր ընթրիք», 2001, Երևան
Lion-akhtala.jpg|Ախթալայի մուտքի առյուծ
Return by Aleksan Babayan.jpg|«Վերադարձ», Բաբայան փողոց, Երևան


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալեքսան Բաբայանի կայքը

Կատեգորիա:Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Արգիշտի արքայի արձան (Երևան)

**Արգիշտի արքայի արձան**, գտնվում է Երևանի Էրեբունի համայնքում, Էրեբունի թանգարանի դիմացի հրապարակում։ Տեղադրվել է 2002 թվականին։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ Էդուարդ Բարոյան
* Քանդակագործ՝ Լևոն Թոքմաջյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է տուֆից և բազալտից։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Արգիշտի Ա (7).JPG
Պատկեր:Արգիշտի Ա (5).JPG
Պատկեր:Արգիշտի Ա (6).JPG
Պատկեր:Արգիշտի Ա (3).JPG
Պատկեր:Արգիշտի Ա (2).JPG
Պատկեր:Արգիշտի Ա (4).JPG
Պատկեր:Արգիշտի Ա (1).JPG


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Արտուշ Խանջյան, Երևանի արձանները, «ՎՄՎ Փրինթ», Երևան, 2004, ISBN 99941-920-1-9

Կատեգորիա:2002 քանդակներ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Լևոն Թոքմաջյանի քանդակներ
Եկեղեցաձորի եկեղեցի

**Եկեղեցաձորի եկեղեցի**, հոգևոր շինություն ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության Դաշկեսանի շրջանում, պատմական Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Գարդման գավառում։ Գտնվում է Բանանց գյուղից 6,5 կմ հարավ-արևմուտք, անտառային և ալպիական գոտիների սահմանագլխին։ Պատերը պահպանվել են մինչև 2 մ բարձրությամբ։ Կառուցված է անմշակ քարով, կրաշաղախով։ Միակ մուտքը բացված է հարավային ճակատից։ Նույն կողմից եկեղեցուն կից է արևմուտքից բացված մուտքով ավանդատուն։ Արտաքին չափերն են՝ 10,00 x 5,20 մ (ավանդատան հետ՝ 7,66 մ)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դաշքեսանի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Բարսամ Ճգնավոր մատուռ

**Բարսամ ճգնավոր**, մատուռ ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության Դաշկեսանի շրջանում, պատմական Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Գարդման գավառում։ Գտնվում էր Հին Փիփ գյուղատեղիում՝ Սուրբ Փեփրոնյա եկեղեցու հարավային կողմում։ Ներսում եղել է երեք անարձանագիր տապանաքար, որոնցից մեկի կողքին գտնված 1474 թվականի խաչքարի վրա եղել է արձանագրություն

 

Ներսում եղել են 3 գերեզմաններ, որոնցից մեկն ունեցել է հայերեն տապանագրեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Փիփ գյուղի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Մատուռներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Ագջիքենդ

**Ագջիքենդ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդի գավառում։ Գտնվում էր Խարբերդ քաղաքից 26 կմ արևելք՝ Արածանիի աջ կողմում։ Գյուղի հյուսիսային կողմը լեռնոտ է, իսկ հարավում Արածանիի հովիտն է։

XIX դարի վերջին գյուղն ուներ 20 տուն բնակիչ։ Բնակչությունը զբաղվում էր անասնապահությամբ և այգեգործությամբ։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ագջեշեհր

**Ագջեշեհր**, գյուղ լեռնային Կիլիկիայում։

Բնակչությունը հիմնականում զբաղված էր դաշտավարությամբ և անասնապահությամբ։

## Տես նաև
* Կիլիկիայի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Կիլիկիայի գյուղեր
Ճամբուն վրա (դրամա)

**Ճամբուն վրա**, Լևոն Շանթի դրամաներից, որ նա գրել է 1909 թվականին։

## Սյուժե
Վահրամը հանդիպում է Մարիիին, որ մեծահարուստ Հարենցի քույրն է։ Մարին ձանձրացել է իր ծանոթների միջավայրից և երազում է ուրիշ աշխարհի մասին։ Վահրամը նրա համար նոր մարդ է, ով տեսել է պանդխտություն, թափառել հացի ու կրթության համար, կռվել հայրենիքի ազատության համար։ Վահրամը սիրում է աղջկան, սակայն պիտի վերադառնա երկիր, իսկ այնտեղից վերադարձ չի լինի. «Ես եկած եմ երթալու համար,- ասում է Վահրամը,- երթալու, մեռնելու, որովհետև գնացողին դարձ չկա, հոնկե դարձ չկա»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լևոն Շանթի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Պիեսներ
Արտաշես Յավրյան

**Արտաշես Գերասիմի Յավրյան** (նաև՝ Յավրիյան), (օգոստոսի 28, 1932, Փիփ - հունիսի 30, 2009, Երևան), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ։ Հայաստանի գրողների միության անդամ (1988)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Գանձակի գավառի Փիփ գյուղում (այժմ` Ադրբեջանի Դաշքեսանի շրջանի Զագլիկ գյուղ)։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է Գանձակում։ 1949-1954 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում։ Զբաղվել է լրագրական գործունեությամբ, գրական աշխատանքով։ Ռուսերենից թարգմանությամբ նա հայ ընթերցողին է ներկայացրել նշանավոր շատ գրողների մի շարք ստեղծագործություններ։ Հիմնականում ստեղծագործել է մեծերի համար, թեև նրա մի շարք ստեղծագործություններ միջին ու բարձր տարիքի դպրոցականների ընթերցանության շրջանակներում են։

1971 թվականին լույս է տեսել նրա առաջին գիրքը՝ «Օջախի ծուխը», որին հաջորդել են «Ակունքներ», «Մանանա», «Առյուծաձև Մհեր», «Այգեքաղ», «Ժամանակի հորձանուտում», «Աղետավոր իմ դար», «Դյուցազունք Սասնա» (հայ ժողավրդական դյուցազնավեպի՝ «Սասնա Ծռերի» չորս ճյուղերի ամբողջական մշակում) ժողովածուները։ Նրա բանաստեղծությունների հիման վրա գրվել են երգեր։

## Երկեր
* Օջախի ծուխը (պոեմ), 1971
* Ակունքներ, 1980
* Առյուծաձև Մհեր, 1985
* Դյուցազունք Սասնա, 1990
* Այգեքաղ, 1992
* Ժամանակի հորձանուտում, 1992
* Սասնա դյուցազունք 2003
* Աղետավոր իմ դար, 2006
* Երկեր, 2010

## Թարգմանություններ

* Ալիմժանով Անուար։ Հուշանվեր Օտրարից։ Վեպ.- Երևան։ Հայաստան, 1974. - 364 էջ։
* Գորկի Մաքսիմ։ Հրապարակախոսական հոդվածներ և ակնարկներ /Թարգմ.՝ Ա. Յավրյան, Հ. Զաքարյան, Հ. Թուրշյան, Ռ. Այվազյան, Ա. Յուզբաշյան.- Երևան։ Հայաստան, 1982.- 524 էջ։
* Դեմիկինա Գալինա։ Քեռի Որոտը.- Երևան։ Հայաստան, 1973 - 22 չհ. էջ։
* Կարբելաշվիլի Գիվի։ Առանց հայրենիքի երջանկություն չկա։ Վեպ.- Երևան։ Հայաստան, 1989.- 380 էջ։
* Կոչևսկի Վիկտոր։ Մտերմություն։ Բանաստեղծություններ.- Երևան։ Սովետական գրող, 1983.- 139 էջ։
* Չեխով Անտոն։ Ընտիր պատմվածքներ.- Երևան։ Հայաստան, 1973.- 591 էջ.- Որոշ ստեղծագործություններ։
* Ուկրաինական քնար։ Բանաստեղծություններ.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1954.- 407 էջ.- Բովանդ-ից՝ Բիչկո Վալենտին. Ճանապարհ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Յավրյան Արտաշեսի մասին տեղեկություն Հայազգ կայքում 

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:1939 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 28 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փիփ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:2009 մահեր
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Ձեռնավոր Սրբատեղի մատուռ

**Ձեռնավոր Սրբատեղի**, ***Ծռնվեր***, ավերակ մատուռ ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության Դաշկեսանի շրջանում, պատմական Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Գարդման գավառում։ Գտնվում է Բանանց գյուղից 1,5 կմ հարավ՝ Թարգմանչաց անապատից 0,7 կմ հարավ։ Փլվածքների մեջ կան նաև սրբատաշ քարեր, որոնցից մեկի վրա միայն երևում են *Սբ* տառերը
:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Կատեգորիա:Դաշքեսանի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Մատուռներ
Ֆարմակոդինամիկա

Դեղամիջոցների ազդեցության տեսակները ուսումնասիրում է ֆարմակոդինամիկան։ Դեղանյութերի ազդեցությունը օրգանիզմի վրա կենսաբանական բարդ պրոցես է, որը ազդում է օրգանիզմի ցանկացած կորի վրա։ Այս կամ այն չափով դեղանյութը անրադառնում է բոլոր օրգան համակարգերի վրա և կախված է մի շարք գործոններից՝
* Հյուսվածքների տեղական ռեակցիայից,
* Դեղանյութերի ազդեցությունը արյան հոսքի վրա,
* Հյուսվածքների ձևաբանական կառուցվածքների և նրանց կենսաբանական պրոցեսնների առանձնահատկությունը։
Դեղանյութերի ազդեցությունը առանձին տարրերի վրա լինում է՝

**Տեղանյութերի ազդեցություն** – երբ դեղանյութը շփվում է մաշկի կամ լորձաթաղանթի մակերեսի հետ։
Այդ դեղանյութերը դրսևորում են ներմուծման տեղում՝ ցավի, ջերմության, այրոցի զքացում։
Այդ դեղանյութերն են՝ քսուքներ, մածուկներ, հեղուկ մածուկներ ( հատկապես յոդը )

**Ռեզորբտիվ ( ներմուծական ) ազդեցութձուն** – երբ դեղանյութը ներմուծում է արյան մեջ։

**Ռեֆլեկտոր ազդեցություն** – երբ դեղանյութը անցնում է ռեֆլեկտոր աղեղի զգացող ճանապարհով և առաջացնում է համապատասխան ռեակցիա։

**Ընտրողական ազդեցություն ( սելեկցիա )** – գլխավոր ազդեցությունն է դեղանյութի հիմնականում բուժական տեսակետից, երբ դեղանյութը ազդում է 1 ռեցեպտրի վրա։

**Դեղանյութի անմիջական ազդեցություն** – որը օրգանների վրա ազդում է՝
* ուղղակի
* անուղղակի ձևով։

**Հետադարձ ազդեցություն** – երբ դեղանյութը ընկնելով օրգանիզմ, չի դրսևորում խոր փոփոխություններ և դեղանյութը իր ակտիվությունը կորցնում է։

Դեղանյութի ազդեցությունը ըստ ֆունկցիայի լինում է ընկճող և գոգուղ։
Դեղանյութի ազդեցությունը օրգան համակարգերի վրա կոչվում է *ընկճող։* Իսկ օրգան համակարգերի ֆունկցիայի բարձրացումը կոչվում է *գոգուղ*, այս ժամանակ կարող է առաջանալ պարալիզ։

Կատեգորիա:Դեղագիտություն
Արկտիկական գայլ

**Արկտիկական գայլը** () գայլի տարատեսակ է, որը հանդիպում է հյուսիսում և ծայրահեղ հյուսիսում՝ Կանադայի հյուսիսում, Ալյասկայում և Գրենլանդիայում։

## Ապրելավայրը
thumb|left|200px|Արկտիկական գայլ Կանադայում

Արկտիկական գայլերը ապրում են ծայրահեղ հյուսիսում Կանադայի հյուսիսային կղզիներում, Գրենլանդիայի հյուսիսում և Ալյասկայում։ Այս հյուսիսային վայրերը գրեթե անմարդաբնակ են, այս իսկ պատճառով այս գայլերը իրենց տրամադրության տակ ունեն հսկայական տարածքներ։
Համեմատաբար այլ գայլերի, արկտիկական գայլերը միակն են, որոնց կյանքին վտանգ չի սպառնում։ Այս գայլերի մասին տեղեկությունները նույնպես շատ չեն, քանի որ մասնագետները չեն կարող երկար ժամանակ ապրել հյուսիսի ցրտաշունչ վայրերում գայլերին ուսումնասիրելու նպատակով։
Նույնիսկ հյուսիսային ինուիտ ժողովուրդները ավելի հարավում են բնակվում քան արկտիկական գայլերը։

## Բնութագիր

Արկտիկական գայլերը կարողանում են դիմանալ հյուսիսի խստաշունչ եղանակներին իրենց հաստ մորթու շնորհիվ։ Նրանք կարող են ապրել շատ ցածր ջերմաստիճանի տակ մի քանի ամիս տևող բացարձակ խավարի ներքո և կարող են շաբաթներով չսնվել։

### Ապրելակերպը
thumb|right|200px|Փոքրիկ արկտիկական գայլեր

Արկտիկական գայլերը ապրում են 2-20 անդամ ունեցող ոհմակներով։ Ոհմակի ներսում գործող կանոնները փոքր-ինչ տարբերվում են գորշ գայլերի կանոններից։ Ոհմակները ավելի փոքր են։ Այս գայլերը հիմնականում ապրում են զույգերով և որսում ոհմակով։ Զույգը հոգ է տանում ձագերին։ Ոհմակի մյուս անդամները կարող են ձագերին խնամել ծնողների բացակայության ժամանակ։
Ձագերը ծնվում են մային-հունիս ամիսներին։ Սովորաբան նրանք 2-3 են (ավելի քիչ քան մյուս գայլերի ձագերը)։ Նրանք ծնվում են կույր խուլ և անպաշտպան։ Առաջին ամիսներին ամբողջությամբ կախված են իրենց մորից։ Ձագերը բնից դուրս են գալիս հինգ շաբաթական հասակում։
Մայրը ձագեր ունենալուց առաջ առանձնանում է ոհմակի մյուս անդամներից և իրեն բույն փնտրում։ Եթե եղանակը շատ դաժան է գտնվում մոր համար բույն են ծառայում լքված բները կամ քարանձավերը։
Միայնակ արկտիկական գայլը շատ հազվագյուտ է հանդիպում։ Եթե գայլը միայնակ է ուրեմն նա երիտասարդ է և նոր է առանձնացել իր նախկին ոհմակից նոր ոհմակ փնտրելու և ընտանիք կազմելու նպատակով։

### Սնունդը
thumb|right|200px|Արկտիկական գայլ

Արկտիկական գայլերը, ինչպես մյուս բոլոր գայլերը, որսում են ոհմակով։ Նրանք որսում են ծայրահեղ հյուսիսում հանդիպող փոքր կենդանիներին և եղջրավորներին՝ կանադական եղջերու, արկտիկական նապաստակ, փոկեր, թռչուններ կամ ջրային թռչուններ։
Այս գայլերին հատկացված է հսկայական տարածք։ Ձմռանը, երբ կանադական եղջերուները տեղափոխվում են հարավ, գայլերի ծնունդը զգալիորեն պակասում է։
Գայլերը ունեն 42 ատամ։ Նրանք զոհին ուտում են ամբողջությամ, նույնիսկ ոսկրերը։ Նրանց անհրաժեշտ է ուժ ցրտաշունչ ձմեռներին դիմանակու համար։ Գայլերը կարող են միանգամից մոտ ինը կիլոգրամ միս ուտել։
Ձագերը ուտում են ավելի հեշտ ծամվող մասերը։ Մեծ գայլերը նրանց օգնում են այդ հարցում։

Կատեգորիա:Գայլեր
Ագրակ (Շորագյալի գավառ)

**Ագրակ**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Շորագյալի գավառում։ Գյուղն ունեցել է գեղեցիկ եկեղեցի, որը կոչվել է մեծ ժամ։

## Տես նաև
* Կարսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ագրակ Մեծ

**Ագրակ Մեծ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառում։

XX դարի սկզբին ուներ 200 տուն բնակիչ՝ մեծ մասամբ հայեր։ Բնակիչները հիմնականում զբաղվում էին անասնապահությամբ և երկրագործությամբ, մասամբ նաև այգեգործությամբ։ Գյուղն ուներ հայկական եկեղեցի և դպրոց։

Գյուղը թուրքերի կողմից ավերվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Բնակիչների մեծ մասը զոհ է գնացել 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Փրկվածները ապաստանել են զանազան երկրներում։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ագրան

**Ագրան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Բերկրիի գավառակում` Վանա լճի հյուսիսարևելյան ափից 18 կմ հեռավորության վրա։ Գտնվում էր հարթավայրում։

Գյուղն ամայացել է XIX դարի վերջերին կամ էլ XX դարի առաջին քառորդում։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Feel Good (երգ, Ռոբին Թիք)

«**Feel Good**», ամերիկացի երգիչ Ռոբին Թիքի երգն է իր «Blurred Lines» կոչվող վեցերորդ ստուդիական ալբոմից։ Երգի թողարկվել է 2013 թվականի նոյեմբերի 12-ին Star Trak և Interscope լեյբլների կողմից։ Երգի հեղինակներն են՝ Ռոբին Թիքը և Will.i.am-ը։

Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն է Սոֆի Մյուլերը, ներկայացվել է 2013 թվականի դեկտեմբերի 16-ին Ռոբինի VEVO էջում։

## Երգացանկ
;Թվային ներբեռնում
# «Feel Good» - 3։ 28

## Ստեղծագործական անձնակազմ
* Ռոբին Թիք - վոկալ
* Ռոբին Թիք, Will.i.am - խոսքերի հեղինակներ
* Will.i.am - պրոդյուսեր
* Star Trak Entertainment, Interscope Records - լեյբլներ

## Հիթ-շքերթներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը Յութուբում
* Երգի բառերը MetroLyrics.com կայքում 

Կատեգորիա:2013 երգեր
Կատեգորիա:2013 սինգլներ
Կատեգորիա:Ռոբին Թիքի երգեր
Stereo Hearts

«**Stereo Hearts**», ամերիկյան Gym Class Heroes ռեփ ռոք խմբի երգը, որում իր մասնակցությունն ունի նաև ամերիկյան Maroon 5 խմբի վոկալիստ Ադամ Լևինը։ Այն թողարկվել է 2011 թվականի հունիսի 14-ին՝ որպես Gym Class Heroes-ի «The Papercut Chronicles II» անվանումը կրող թվով հինգերորդ ստուդիական ալբոմի առաջին սինգլ։ Երգը գրվել է Թրևի Մակքոյի, Ադամ Լևինի, Բենի Բլանկոյի, Սթերլինգ Ֆոքսի, Ամար Մալիկի և Robopop-ի կողմից։ Երգը Միացյալ Նահանգների Billboard Hot 100 հիթ շքերթում զբաղեցրել է չորրորդ հորիզոնականը։

## Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն է Հիրո Մյուրայը, ներկայացվել է 2011 թվականի օգոստոսի 11-ին։

## Կրկներգ

## Հիթ-շքերթներ և հավաստագրումներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեվերջյան հիթ-շքերթներ

### Հավաստագրումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹյուբ վիդեոհոսթինգում
* Երգի տեքստը  MetroLyrics կայքում

Կատեգորիա:2011 երգեր
Կատեգորիա:2011 սինգլներ
Կայնոզոյի դարաշրջան

**Կայնոզոյի դարաշրջան** կամ **կայնոզոյ** (), երկրակեղևի շերտագրական սանդղակի ամենավերին խումբը և երկրագնդի պատմության՝ դրան համապատասխանող նորագույն դարաշրջանը։

Անվանումն առաջարկել է անգլիացի երկրաբան Զ. Ֆիլիպսը 1841 թվականին։ Բաժանվում է պալեոգենի, նեոգենի և անթրոպոգենի (չորրորդական) ժամանակաշրջանների։ Ընդհանուր տևողությունը մոտ 60-70 միլիոն տարի է, որից պալեոգենին ընկնում է 40-45, նեոգենին ՝ 20-25, իսկ անթրոպոգենին՝ 0, 6-1, 7-ից մինչև 3, 5 միլիոն տարի։

Կայնոզոյի դարաշրջանում ձևավորվում են ժամանակակից մայր ցամաքներն ու օվկիանոսները։ Դարաշրջանի սկզբում ավարտվում է տակավին մեզոզոյում սկսված հարավային Գոնդվանա մայրցամաքային զանգվածի մասնատումը, և իրենց այժմյան տեսքն են ստանում Հարավային Ամերիկայի, Աֆրիկայի, Հնդկաստանի, Ավստրալիայի և Անտարկտիդայի մայրցամաքային բեկորները։ Դրանց միջև ձևավորվում են Ատլանտյան և Հնդկական օվկիանոսները։

Ուժգին լեռնակազմական գործընթացներ են կատարվում Խաղաղօվկիանոսյան գեոսինկլինալային գոտում (Կամչատկա-Կուրիլյան աղեղ, Ֆիլիպիններ և այլն)։ Առաջանում են ցամաքային և օվկիանոսային տիպի ռիֆտային զոնաներ։

Կայնոզոյի դարաշրջանի տեկտոնական շարժումները բնականաբար ուղեկցվում են հզոր հրաբխականությամբ։

Կայնոզոյի կարևոր ֆիզիկաաշխարհագրական գործընթացներից են մայրցամաքային սառցապատումները, որոնք 3-4 անգամ (ընդմիջումներով) տեղի են ունեցել Հյուսիսային կիսագնդում։

Կայնոզոյի դարաշրջանում առաջացել է այժմ գոյություն ունեցող ծածկասերմ բույսերի զգալի մասը, իսկ կենդանական աշխարհում (ցամաքում) գերակշռել են կաթնասուններն ու թռչունները։ Ծովային ֆաունայի կազմում իշխել են փափկամորթները, ծովային ոզնիները։

Կայնոզոյի ապարները հիմնականում հրաբխային և նստվածքային ծագում ունեն։ Օգտակար հանածոներից նստվածքային շերտախմբերը պարունակում են նավթ և գազ (Մերձավոր ու Միջին Արևելք, Նախակովկաս), գորշ ածուխ, մանգան (ճիաթուր, Նիկոպոլ)։ Ինտրուզիվ զանգվածների հետ կապված են բազմամետաղների, ոսկու, պղնձի, մոլիբդենի հանքավայրեր (Միջերկրածովային և Խաղաղօվկիանոսյան գոտիներ)։ Կայնոզոյի դարաշրջանի ապարները լայնորեն տարածված են Հայաստանում (Փամբակի, Բազումի, Զանգեզուրի, Շիրակի, Արագածի, Գեղամա, Վարդենիսի լեռնաշղթաներ)։

Կայնոզոյան ինտրուզիաների հետ է առնչված հանրապետության մետաղային օգտակար հանածոների մեծ մասը (Քաջարան, Ագարակ, Փամբակ, Զոդ)։

Հայտնի են գործնականորեն անսպառ շինանյութերի (բազալտ, տուֆ, պեմզա, գրանիտ, օբսիդիան) և աղի հանքավայրերը։

Կատեգորիա:Կայնոզոյ
Կատեգորիա:Երկրաբանական դարաշրջաններ
Կայսր (դրամա)

**Կայսր**, Լևոն Շանթի դրամաներից, որ գրել է 1916 թվականներին։

Դրաման ունի «Թատերակ բյուզանդական դարերեն» ենթախորագիրը. ստեղծագործության մեջ պատկերված դեպքերը պատմականորեն հավաստի են, սակայն գրողի նպատակը ոչ թե պատմությունը ներակայացնել է, այլ «պատմության այժմեացումով` հաստատել իր ժամանակաշրջանի հոռետեսության հավիտենության միտումը»։

## Սյուժեն
Ռոման կայսեր մահից հետո Արևելյան բանակի հրամանատարները կայսր են հռչակում զորավար Նիկեֆոր Ֆոկասին։ Ֆոկասը ցանականում է գրավել գեղեցկուհի Թեոֆանոյի սիրտը, բայց վերջինս ատում է կայսրին։ Որոշ ժամանակ անց կայսրը դավադրաբար սպանվում է։ Գահ են բարձրացնում զորավար Օհան Գուրգենին (Հովհաննես Չմշկիկ)։ Թեոֆանոն, որ հասարակ գինեպանի աղջիկ է, ամեն կերպ աջակցում է Օհան Գուրգենին՝ նպատակ ունենալով դառնալ նրա կինն ու Բյուզանդիայի կայսրուհին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լևոն Շանթի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Դրամաներ
Օշին Պայլ (թատերգություն)

**Օշին Պայլ**, Լևոն Շանթի թատերգություններից, որ նա գրել է 1929 թ.։

Պիեսն ունի «Թատերակ կիլիկյան կյանքե ժդ դարու երրորդ տասնամյակին»։ Այս ստեղծագործության մեջ հեղինակը պատկերել է պատմական հավաստի դեպքեր։

## Սյուժեն
Դրամայում պատկերված է Կիլիկյան Հայաստանի պատմության դժվարին մի ժամանակաշրջան՝ 14-րդ դարի երեսնական թվականները։ Տերության հաճախ է ենթարկվում թշնամիների հարձակումներին, իսկ ներսից երկիրը քայքայում են լատինադավան ուժերը։ Կոռիկոսի Օշին իշխանը, որ զբաղված է Կիլիկիայի պատմությունը գրելու պատասխանատու գործով, անսալով հայրենասեր իշխանների պնդումներին, հանձն է առնում էլ ավելի մեծ պատասխանատվություն՝ դառնալ անչափահաս թագավորի խնամակալը՝ պայլը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Լևոն Շանթ, Ընտիր երկեր, Երևան, 1968։

Կատեգորիա:Լևոն Շանթի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Պիեսներ
Կատեգորիա:Դրամաներ
Դուրսեցիները (վեպ)

**Դուրսեցիները**, Լևոն Շանթի վեպը, որ նա գրել է 1894 թ.։

Վեպի պատմական հիմքը, ամենայն հավանականությամբ, Կարինի «Երկրագործական ընկերություն» գաղտնի կազմակերպության պատմությունն է, թեև վեպը պատկերում է կերպարների բուն գործունեության նախաշրջանը միայն, երբ նրանք առօրյա հոգսերի մեջ երբեմն հիշում են, որ պիտի գնան երկիր։

## Սյուժեն
Դուրսեցիները Արևմտյան Հայաստանի տարբեր գավառների բնակիչներ են, որ տարբեր պատճառներով եկել են Կ.Պոլիս։ Նրանց բոլորին համախմբել է հայրենի երկրին օգնելու ձգտումը։ Բագրատը կարնեցի է, բարձրագույն կրթություն է ստացել Մոսկվայում, Կ.Պոլսում զբաղվում է ուսուցչությամբ։ Գևորգը նույնպես կարնեցի է, մասնակցել է Կարնո խռովություններին, իսկ բանտարկությունից ազատվելուց հետո մեկնել է Կ.Պոլիս։ Սարգիսը, խուսափելով հայրենի քաղաքում տիրող հալածանքներից, հեռացել է Կ.Պոլիս, այնտեղ զբաղվում է ուսուցչությամբ։ Նրանց չորրորդ ընկերը՝ Վասակը, չի աշխատում՝ դա համարելով ազատությունից զրկվելու պատճառ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լևոն Շանթի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1894 վեպեր
Մինոր (գծային հանրահաշիվ)

: 15x15փքս Այս հոդվածը մատրիցի մինորի մասին է։&#x20; Այլ գործածությունների համար այցելեք  Մինոր (այլ կիրառումներ) ։

A մատրիցի A \begin{bmatrix} \alpha_1 & \alpha_2 \dots \alpha_k \\ \beta_1 & \beta_2 \dots \beta_k \end{bmatrix} **մինոր**, այնպիսի k կարգի (որը կոչվում է նաև այդ մինորի կարգ) B քառակուսային մատրիցի որոշիչ, որի տարրերը ստացվում են A մատրիցի \alpha_1, \alpha_2, \dots, \alpha_k համարներով տողերի և \beta_1, \beta_2, \dots, \beta_k համարներով սյուների հատումից։

Եթե նշված տողերի համարները համընկնում են նշված սյուների համարների հետ, ապա մինորն անվանում են **գլխավոր**, իսկ եթե նշված են առաջին *k* տողերը և առաջին *k* սյուները՝ **անկյունագծային**։

n-րդ կարգի մատրիցի տարրի լրացուցիչ մատրիցը այն (n-1) կարգի որոշիչն է, որն համապատասխանում է այն մատրիցին, որն ստացվում է մատրիցից i-րդ տողի և j-րդ սյունի հեռացմամբ։

Մատրիցի *բազիսային* մինոր են անվանում առավելագույն կարգի ցանկացած ոչ զրոյական մինորը։
Որպեսզի մինորը լինի բազիսային, անհրաժեշտ է և բավարար, որպեսզի այդ մինորն պարունակող և նրանից մեկ կարգով մեծ մինորները հավասար լինեն զրոյի։

Մատրիցի տողերի (սյուների) համակարգը, որն կապված է մինորի բազիսի հետ, համարվում է մատրիցի բոլոր տողերի (սյուների) առավելագույն գծորեն անկախ ենթահամակարգը։

## Օրինակ

Օրինակ, ունենք հետևյալ մատրիցը՝

: \begin{pmatrix}
\,\,\,1 & 4 & 7 \\
\,\,\,3 & 0 & 5 \\
-1 & 9 & \!11 \\
\end{pmatrix}

Ենթադրենք, պետք է գտնենք ~M_{23} լրացուցիչ մինորը։ Այդ մինորը ստացվում է 2-րդ տողի և 3-րդ սյունի հեռացմամբ՝

:  \begin{vmatrix}
\,\,1 & 4 & \Box\, \\
\,\Box & \Box & \Box\, \\
-1 & 9 & \Box\, \\
\end{vmatrix} \longrightarrow \begin{vmatrix}
\,\,\,1 & 4\, \\
-1 & 9\, \\
\end{vmatrix} = (1*9-(4*(-1))) = 13

Ստանում ենք ~M_{23} = 13

## Տես նաև
* Լրացուցիչ մինոր

Կատեգորիա:Մատրիցների տեսություն
Կատեգորիա:Որոշիչներ
Պետեր Պեկարիկ

**Պետեր Պեկարիկ** (, ), սլովակ ֆուտբոլիստ, գերմանական «Հերտա» ակումբի և Սլովակիայի ազգային հավաքականի պաշտպան։

«Վոլֆսբուրգ» ակումբի կազմում Պեկարիկը սկսել է հանդես գալ 2009 թ. հունվարի 21-ից։ Վոլֆսբուրգի հետ պայմանագիր էր կնքվել մինչև 2013 թ. հունիսի 30-ը։ Տրանսֆերի արժեքը կազմել էր 1 միլիոն դոլար։ Մինչև այդ տեղափոխումը Պեկարիկը հանդես էր գալիս Ժիլինայի կազմում։ Պեկարիկը Ժիլինայի սանն է։ Կես տարվա ընթացքում Պեկարիկը հասցրեց խաղալ Վոլֆսբուրգի հիմնական կազմում և դարձավ Գերմանիայի առաջնության չեմպիոն։ Պեկարիկը հանդես էր գալիս 19 համարի մարզաշապիկով։ Ազգային հավաքականի կազմում անցկացրել է 40-ից ավել հանդիպում։

## Նվաճումներ
• Գերմանիայի առաջնության չեմպիոն&nbsp;-&nbsp;2008/09

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պետեր Պեկարիկը www.footballguru.org կայքում
* Պետեր Պեկարիկը www.sports.ru կայքում

Կատեգորիա:1986 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բեռլինի Հերտայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Թուրքական Սուպերլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 30 ծնունդներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սլովակ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2024-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վոլֆսբուրգի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ժիլինայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սլովակիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Ինկած բերդի իշխանուհին

**Ինկած բերդի իշխանուհին**, Լևոն Շանթի դրամաներից, որ նա գրել է 1921 թ.։

## Սյուժեն
Դրամայում պատկերված «դեպքը կպատահի ժդ դարու սկիզբը»։ Քեսունի Վասիլ իշխանը, որն ստացել է Գող մականունը, գրավում է Կիլիկիայի բերդերը՝ ընդարձակելով իր իշխանության սահմանները։ Հերթական բերդը գրավելիս նա սպանում է բերդի տիրոջն ու նրա երկու որդիներին։ Բերդի տիրուհին՝ Աննան, երդվում է վրեժ լուծել՝ սպանել Վասիլի երկու տղաներին։

Վասիլի ավագ որդին՝ Սեպուհը, հոր հակապատկերն է. նա դեմ է հոր արարքներին և գրեթե չի մասնակցում հոր արշավանքներին։ Կրտսերը՝ Ատոմը, ընդհակառակը, միշտ ուղեկցում է հորը ու ամենաքաջ կռվողներից է։

## Գրականություն
*Լևոն Շանթ, Ընտիր երկեր, Երևան, 1968։

Կատեգորիա:Լևոն Շանթի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Պիեսներ
Ռադոսլավ Զաբավնիկ

**Ռադոսլավ Զաբավնիկ** (, ), սլովակ ֆուտբոլիստ, պաշտպան։ 2003 թ. սկսած խաղում է Սլովակիայի ազգային հավաքականի կազմում։

## Կարիերա
Ֆուտբոլիստի կարիերան Զաբավնիկը սկսել է Կոշիցե քաղաքի թիմում։ Ժիլինայի կազմում Զաբավնիկը 2003 և 2004 թվականներին եղել է Սլովակիայի չեմպիոն։ 2008 և 2009 թվականներին հանդես է եկել ռուսական Թերեքի կազմում։ Լքել է Թերեքը այն պատճառով, որ չի ընդունել նոր պայմանագիր կնքելու առաջարկը։

## Ծանոթագրություններ

## Հղումներ
• Ռադոսլավ Զաբավնիկը www.national-football-teams.com կայքում

Կատեգորիա:Սլովակ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:1980 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 16 ծնունդներ
Կատեգորիա:Կոշիցե քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Մայնց 05-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Գիյոմ դը Մաշո

**Գիյոմ դը Մաշո** ( կամ , , ), ֆրանսիացի բանաստեղծ, երգահան, ճարտասանական դպրոցի հիմնադիր։

Ճանաչված է «Գիրք իսկապես պատահածի մասին» (1365 թվական) պոեմով։ Նա Վաղ Վերածննդի երաժշտության «Արս նովա» («Նոր արվեստ») ուղղության ներկայացուցիչն է։ Հոգևոր երաժշտության (մոտետներ, պատմության մեջ առաջին քառաձայն մեսսան) հետ ստեղծել է գործիքային նվագակցությամբ երգեր (վիրելե, բալլադ, ռոնդո և այլն)՝ տրուվերների երաժշտա-բանաստեղծական ավանդույթներին զուգակցելով նոր բազմաձայնության արվեստը։

## Աշխատություններ

* Poésies lyriques, ed. Vladimir Chichmaref. Paris, 1909
* Oeuvres de Guillaume de Machaut, ed. E. Hoepffner. Paris, 1908-21
* Complete Works, ed. by Leo Schrade // Polyphonic Music of the Fourtheenth Century, vls.2-3. Monaco: Editions de L’Oiseau-Lyre, 1956-57 (лучшее полное издание муз. сочинений Машо)
* Le Jugement du roy de Behaigne et Remède de Fortune, text ed. by James Wimsatt & William Kibler, music ed. by Rebecca Baltzer. Athens: Univ. of Georgia Press, 1988
* Le livre du Voir Dit, ed. by D. Leech-Wilkinson, transl. by R.B. Palmer. New York, 1998
* Le Livre du Voir Dit, ed. and trans. P. Imbs, revised with an introduction by J. Cerquiglini-Toulet. Paris, 1999։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երաժշտական ստեղծագործությունների և սկավառակագրության ամբողջական ցանկ
* Էպիկական ստեղծագործությունների ամբողջական մատենագրություն
* «Զրահով զգեստավորված…» բանաստեղծությունը (լատիներեն բնագիր և ռուսերեն թարգմանություն)
* Երգերի ձայնագրությունները (Umeå Akademiska Kör կայքից)
* «Արս նովա» գրականության արխիվում Գիլոմ դը Մաշոյի ստեղծագործությունների մատենագրություն

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երգահաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան բանաստեղծներ
Մինոր (այլ կիրառումներ)

**Մինոր** կարող է նշանակել՝
* Մինոր — հասկացություն երաժշտության մեջ
* Մինոր — գծային հանրահաշիվ
Ալիտերացիոն ոտանավոր

մինի|աջից|«Բեովուլֆի» առաջին էջը
**Ալիտերացիոն ոտանավոր, բաղաձայնութային ոտանավոր**, շեշտային ոտանավոր հին գերմանական («Երգ Հիլդեբրանտի մասին»), սկանդինավյան («Ավագ Էդդա»), հին անգլիական («Բեովուլֆ») և կելտական պոեզիայում։

Ամեն տողի մեջ առնվազն երկու բառ պիտի սկսվեին նույն հնչյունով։ Գերմանական ալիտերացիոն ոտանավորում այդ ալիտերացիան կապում է չորսբառանոց կիսատողերը (անդամները), իսկ կելտականում՝ ամբողջ բանատողերը։ Միջինասիական ժողովուրդների՝ ղազախների, ղրղզների, բուրյաթների պոեզիայում տարածված է «ուղղահայաց» ալիտերացիոն ոտանավորը, հատկապես բանատողերի սկզբնական վանկերում (անաֆորիկ ալիտերացիա)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կելտական լեզուներ
Կատեգորիա:Համաշեշտ տաղաչափություն
Կատեգորիա:Միջնադարյան գրականություն
Ագուրա

**Ագուրա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում։ Գտնվում էր Ճորոխի վտակ Աջարայի հովտում։

Բնակչության մասին տեղեկություններ հայտնի չեն։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ագունտեր

**Ագունտեր**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում։ Գտնվում էր Արդահան քաղաքից ոչ հեռու։

Բնակիչները զբաղվում էին անասնապահությամբ։

## Տես նաև
* Կարսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ադա (Շապին Գարահիսարի գավառ)

**Ադա**, գյուղ Տրապիզոնի վիլայեթում, Շապին-Գարահիսար գավառում։ Գտնվում է Շապին Գարահիսար քաղաքից 65 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Սև ծովի ավազանի Ալմալիսու գետի աջ ափին։

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ադաթլու (գյուղ)

**Ադաթլու**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Երևանի նահանգի Սուրմալուի գավառում` գավառի արևելյան կողմում, Արաքսի աջակողմյան վտակ Կարասուի միջին հոսանքի շրջանում։

Գյուղի մոտ կան ընդարձակ ճահիճներ։

1906 թ.-ին ուներ 160 քուրդ բնակիչ։ Բնակչությունն զբաղվում էր անասնապահությամբ։

## Տես նաև
* Երևանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արալըքի շրջանի համայնքներ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ադալը

**Ադալը**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում։ Գտնվում էր Մուշ քաղաքից 18 կմ հյուսիս՝ արգավանդ հարթավայրում։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ադանայի գավառ

**Ադանա**, գավառ Կիլիկիայում, Ադանայի նահանգում։ Տարածված էր Հայոց ծոցի (Ալեքսանդրեատի) առափնյա գոտում։

XIX դարի վերջերին ուներ 746 գյուղ և գյուղակ, որտեղ բնակվում էին 174 600 մարդ։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղված էր հացահատիկի, բամբակի, ձիթենու և քնջութի մշակությամբ, անասնապահությամբ և շերամապահությամբ։ Գավառն արտահանում էր գյուղատնտեսական մթերքներ, իսկ արդյունաբերական արտադրանքը ներկրում էր։

## Վարչական բաժանում
Ադանայի գավառի կազմի մեջ էին մտնում հետևյալ գավառակները.
* Ադանա
* Գարահիսար
* Մսիս
* Քիլիս

## Տես նաև
* Կիլիկիայի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Կիլիկիայի գավառներ
Ադանայի գավառակ

**Ադանա**, գավառակ Կիլիկիայում, Ադանայի նահանգի Ադանայի գավառում։ Գավառակի տարածքը դաշտային էր և արգավանդ հողերով լի։

XIX դարի վերջերին ուներ 331 գյուղ, որտեղ բնակվում էին 94 000 մարդ։

## Տես նաև
* Կիլիկիայի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Կիլիկիայի գավառներ
Ծիածան (թերթ, Սան Ֆրանցիսկո)

**Ծիածան**, լույս է տեսել 1924-1925 թվականին, Սան Ֆրանցիսկոյում՝ որպես ամսաթերթ, 1926-1927 թվականին՝ Դետրոյտում՝ շաբաթաթերթ։ Խմբագիր՝ Մ. Մ. Ծոցիկյան։ Տպագրում էր նյութեր հայկական գաղութների կյանքից, գրականագիտական, լեզվաբանական, բարոյագիտական և այլ հոդվածներ։ «Ուշագրավ է Համառոտ տեղեկություն արևմտահայ գրական դեմքերի մասին» մշտական բաժինը։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ծիածան (թերթ, Նոյեմբերյան)

**«Ծիածան»**, խորհրդային շրջանի երկօրյա թերթ։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1965 թվականին, Նոյեմբերյանում։

Լուսաբանել է շրջանի գյուղատնտեսական աշխատանքները, սոցիալիստական մրցության ընթացքը։

Կարևոր տեղ է հատկացրել երիտասարդության կոմունիստական ագիտացիոն դաստիարակությանը, նրանց ուսման ու հանգստի կազմակերպմանը, անդրադարձել է շրջանի մարզական, մշակութային կյանքին, տվել բժշկական, իրավաբանական խորհուրդներ։

Հաջորդել է «Կարմիր Նոյեմբեր» (1939-1953), «Նոյեմբերյանի կոլտնտեսական» (1954-1962), «Կոմունիզմի համար» (1962-1963), «Լոռի» (1963-1964) թերթերին։

Կատեգորիա:Հայաստանի օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ օրաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Ծիածան (այլ կիրառումներ)

*Ծիածան, մթնոլորտի տեսողական երևույթ։
*Ծիածան, գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում, Վաղարշապատի տարածաշրջանում։
*Ծիածան, հասարակական-քաղաքական շաբաթաթերթ, որը լույս է տեսել Կոստանդնուպոլսում` 1909-1910 թթ։
*Ծիածան, լույս է տեսել 1924-1925 թվականին, Սան Ֆրանցիսկոյում՝ որպես ամսաթերթ, 1926-1927 թվականին՝ Դետրոյտում՝ շաբաթաթերթ։
*Ծիածան, գրականության և գեղարվեստի պարբերաթերթ, որը լույս է տեսել Բեյրութում` 1939-1949 թթ։
*Ծիածան, երկօրյա թերթ, որը լույս է տեսել Նոյեմբերյանում՝ 1965 թ-ից։
*Ծիածան, գրական, մշակութային և հասարակական ամսագիր։ Հրատարակվել է 1982-1988 թվականներին, Թեհրանում։
*Ծիածան, հայկական իգական անուն։
*Ծիածան, գրականության և գեղարվեստի պարբերաթերթ։ Լույս է տեսել 1939-ից 1949 թվականներին Լիբանանում
Ծիլն Ավարայրի

**Ծիլն Ավարայրի**, գրական-բանասիրական ամսագիր։ Լույս է տեսել 1866-1867 թվականներին Կոստանդնուպոլսում։ Խմբագիր՝ Մ. Աղաբեկյան։

Մերժել է եվրոպական քաղաքակրթությունն ընդօրինակելու ուղին, հայ հասարակական կյանքի բարեփոխումը պայմանավորել միայն ազատագրական շարժումներով և հայ եկեղեցու ինքնուրույնությամբ։ Բացասական վերաբերմունք է ցուցաբերել «Պոլոժենիե»-ի հանդեպ՝ որպես հայ եկեղեցու իրավունքները սահմանափակող ձեռնարկի։ Տպագրել է հրապարակախոսական նյութեր, գրական-գեղարվեստական ստեղծագործություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլսի ամսագրեր
Ծիծեռնակ (երգ)

**Ծիծեռնակ**, («Երգ պանդուխտ պատանեկի»), երգ, որը հորինել է Գ. Դոդոխյանը Դորպատում 1854 թվականին։ Երգն արագ ու լայնորեն ժողովրդականացել է։

Եղանակն առաջին անգամ տպագրվել է Ռաֆայել Պատկանյանի Ազգային երգարան հայոցում (1856)։ Գ. Դոդոխյանի տվյալներով (Քնար հայկական, 1868)՝ ծագում է բաշկիրական ժողովրդական երգից։ Բազմիցս մշակվել է երգչախմբի (Կարա-Մուրզա, Գ. Էռնեսաքս և ուրիշներ), ձայնի և դաշնամուրի (Կոմիտաս, Ա. Դոլուխանյան և ուրիշներ), նաև սիմֆոնիկ նվագախմբի (Մ. Իպոլիտով-Իվանով, Հայկական ռապսոդիա, 1895) համար։

Կատեգորիա:Հայկական երգեր
Ծիծեռնակ (այլ կիրառումներ)

*Ծիծեռնակ, թռչուն։
*Ծիծեռնակ, երգ, որը հորինել է Գ. Դոդոխյանը Դորպատում 1854 թվականին։ 
*«Ծիծեռնակ», պատկերազարդ մանկական ամսագիր նախադպրոցական և դպրոցական կրտսեր տարիքի երեխաների համար։
*«Ծիծեռնակ», գրական պարբերաթերթ, Հայ ազգային ճեմարանի հրատարակություն։
Կարագանդայի ածխային ավազան

thumb
**Կարագանդայի ածխային ավազան**, քարածխային ավազան Ղազախստանի Կարագանդայի մարզում։

## Կառուցվածք
Ավազանի մակերեսը 3600 կմ² է։ Կարբոնի հասակի հզոր (մինչև 4500 Վ) ածխաբեր հատվածքը ներկայացված է ալերոլիտների, արգիլիտների, ածխի, սակավ՝ կոնգլոմերատների, կրաքարերի և տուֆերի հերթափոխվող շերտերով։ Հանքավայրի երկրաբանական կառուցվածքում մասնակցում են նաև ստորին և վերին յուրայի, պալեոգենի, նեոգենի և անթրոպոգենի նստվածքային ապարներ։ Ավազանի երկրաբանական ստրուկտուրայի ձևավորումը մեծ մասամբ հերցինյան ծալքավորության հետևանք է։ 

## Հիմնական ածխաբերություն
Հիմնական ածխաբերությունը կապված է քարածխային ժամանակաշրջանի հետ և կենտրոնացված է վեց շերտախմբում, շահանյան, տենտեկյան, դոլինյան, վերկարագանդյան, կարագանդյան, աշլյարիկյան, աքուդուկյան։ Արդյունավետ շերտերի հզորությունը 0,7-2,5 մ է, առանձին դեպքերում՝ 7-8 մ։

Կոքսացվող ածխի մոտ 1/3-ը դյուրին հարստացվող է։ Մնացածն օգտագործվում է էներգետիկ նպատակներով։ Ածուխները պարունակում են մինչև 1% ծծումբ, 0,01-0, 1% ֆոսֆոր, այրվող զանգվածի ջերմությունը՝ 
***29,3-35,6 Մջ/կգ (7000-8500 կկալ/կգ)**։
Յուրայի նստվածքները հարուստ են գորշ ածխով, որը պարունակում է 0,01-1, 2% ծծումբ, այրվող զանգվածի ջերմությունը՝
* **26,0-29,7 Մջ/կգ (6200-7100 կկալ/կգ)**։

Ածուխների ընդհանուր երկրաբանական պաշարները մինչև 1800 մ խորությունը կազմում են 51,3 միլիարդ տ։

## Տես նաև
* Դոնեցկի ածխային ավազան

## Արտաքին հղումներ
Аварии на шахтах Казахстана

Կատեգորիա:Ածխային ավազաններ
Ծիծեռնակաբերդ (հնավայր)

**Ծիծեռնակաբերդ**, բրոնզեդարյան հնավայր Երևանում, Հրազդանի աջ ափին։ Ըստ ավանդության՝ այստեղ եղել է հայոց սիրո աստվածուհի Աստղիկի տաճարը, որի երկրորդ հարկում ապրող ծիծեռնակները, որպես սուրհանդակներ, լուրեր էին տանում Աստղիկի սիրեցյալին՝ Վահագն աստծուն (այստեղից էլ առաջացել է Ծիծեռնակաբերդ անունը)։

## Պեղումներ
1925 թվականին, Երևանգէսի շինարարության ժամանակ, Հրազդանի ձախ ափին հայտնաբերվել են ուշ բրոնզի դարի դամբարաններ, որոնցում գտնվել են սև, կարմիր, դեղնավուն, ուղիղ և ալիքաձև գծանախշերով խեցեղեն, վանակատից ցլեպներ, բրոնզե ջարդված թուր, մարդկանց և կենդանիների ոսկորներ։ Հրազդանի ձորում գտնվում է անմշակ քարերից կառուցված և մանր քարերով լցված պարսպով (հյուսիսային և հարավային կողմերից) կիկլոպյան ամրոց, որն արևելքից պաշտպանվել է գետի ջրերով։ Գետի աջ ափին պահպանվել են շենքերի մնացորդներ։

Մեծ եղեռնին նվիրված հուշարձանի կառուցման ժամանակ բացված դամբարաններից մեկում հայտնաբերվել են լավ պահպանված գունազարդ կճուճներ։ Հուշարձանից արևելք՝ անտառի մեջ, նույնպես պահպանվել են հնագույն շենքերի հիմքեր (հավանաբար՝ փոքր բնակավայրի հետքեր)։ Ծիծեռնակաբերդը դեռևս լավ ուսումնասիրված չէ։ 1967 թվականին Ծիծեռնակաբերդում բացվեց Մեծ եղեռնի հուշարձանը։

## Տես նաև
*Ծիծեռնակաբերդ (ամրոց)

Կատեգորիա:Երևանի պատմություն
Կատեգորիա:Երևանի բերդեր և ամրոցներ