Իռլանդիայի տնտեսական անկում

մինի|Իռլանդիայի կառավարության դեֆիցիտը համեմատած այլ եվրոպական երկրների և Միացյալ Նահանգների հետ (2000–2013)
մինի|275x275փքս|Իռլանդիայի ՀՆԱ-ն
**2008 թվականից հետո** Իռլանդիայի Հանրապետությունում տեղի ունեցած տնտեսական անկումը համընկել է մի շարք բանկային սկանդալների հետ, որոնք հաջորդել են 1990-ական և 2000-ական թվականների «Կելտական վագրերի» ժամանակաշրջանին, որը նշանավորվել է արագ իրական տնտեսական աճով՝ պայմանավորված արտասահմանյան ուղղակի ներդրումներով և հետագա անշարժ գույքի վերաբերյալ «պղպջակով», որը իրական տնտեսությունը դարձրել է անմրցունակ։ 2008 թվականի միջազգային ֆինանսական ճգնաժամի պայմաններում տնտեսական աճի սկզբնական դանդաղումը զգալիորեն սրվել է 2008 թվականի վերջին և երկիրը 1980-ականներից ի վեր առաջին անգամ հայտնվել է անկման մեջ։ Արտագաղթը, ինչպես նաև գործազրկությունը (հատկապես շինարարության ոլորտում) այդ տասնամյակից ի վեր հասել են բարձր մակարդակի։

Իռլանդական ֆոնդային բորսայի (ISEQ) ընդհանուր ինդեքսը, որը 2007 թվականի ապրիլին կարճ ժամանակով հասել է 10,000 միավորով գագաթնակետին, 2009 թվականի փետրվարի 24-ին իջել է մինչև 1,987 միավոր՝ 14 տարվա ամենացածր ցուցանիշը (վերջին անգամ այն 2,000-ից ցածր էր եղել 1995 թվականի կեսերին)։ 2008 թվականի սեպտեմբերին Իռլանդիայի կառավարությունը՝ «Ֆիաննա Ֆեյլ» - «Կանաչներ» կոալիցիան պաշտոնապես ճանաչել է երկրի անկումը։ Հաջորդող ամիսներին տեղի է ունեցել գործազրկության զանգվածային աճ։ Իռլանդիան եվրոգոտու առաջին պետությունն է եղել, որը մտել է անկման մեջ, ըստ Կենտրոնական վիճակագրական գրասենյակի (CSO) հայտարարության։ 2009 թվականի հունվարին գործազրկության նպաստ ստացողների թիվը հասել է 326,000-ի՝ ամենաբարձր ամսական մակարդակը 1967 թվականից ի վեր, գործազրկության մակարդակը 2008 թվականի հուլիսի 6.5%-ից աճել է մինչև 14.8% 2012 թվականի հուլիսին։ Տնտեսության անկումը 2009 թվականի փետրվարի 21-ին Դուբլինի փողոցներ է դուրս բերել 100,000 ցուցարարների, բողոքի ցույցերի և գործադուլների մասին հետագա խոսակցությունների ֆոնին։

Բանկերի «երաշխավորված» լինելու և 2010 թվականի նոյեմբերի 21-ի երեկոյան ստեղծված Ազգային ակտիվների կառավարման գործակալության (NAMA) պայմաններում, վարչապետ Բրայան Քոուենը ուղիղ եթերում հաստատել է, որ ԵՄ/ԵԿԲ/ԱՄՀ եռյակը կներգրավվի Իռլանդիայի ֆինանսական գործերում։ Նախորդ դարի մեծ մասի ընթացքում գերիշխող «Ֆիաննա Ֆեյլ» կուսակցության աջակցությունը այնուհետև նվազել է երկրի պատմության մեջ աննախադեպ իրադարձությամբ՝ «The Irish Times»-ի կողմից անցկացված հասարակական կարծիքի հարցման արդյունքում այն զբաղեցրել է երրորդ տեղը՝ զիջելով «Ֆայն Գեյլին» և Լեյբորիստական կուսակցությանը, վերջինս առաջին անգամ գերազանցել է «Ֆիաննա Ֆեյլին»։ Նոյեմբերի 22-ին «Կանաչները» հայտարարեցին հաջորդ տարի ընտրություններ անցկացնելու մասին։ 2011 թվականի ընդհանուր ընտրությունները իշխող կոալիցիան փոխարինեցին Ֆայն Գելի և Լեյբորիստական կուսակցության միջև մեկ այլ կոալիցիայի հետ։ Այս կոալիցիան շարունակել է նախորդ կոալիցիայի նույն խնայողության քաղաքականությունը, քանի որ երկրի խոշոր կուսակցությունները բոլորը կողմ էին նմանատիպ օրակարգի, սակայն հետագայում կորցրեցին իշխանությունը 2016 թվականի ընդհանուր ընտրություններում։

Պաշտոնական վիճակագրությունը ցույց է տվել, որ հանցագործությունների մեծ մասի անկումը համընկել է տնտեսական անկման հետ։ Սակայն, 2009-ից 2010 թվականներին բնակարանային գողությունների դեպքերը աճել են մոտ 10%-ով, իսկ գրանցված մարմնավաճառության հետ կապված հանցագործությունների թիվը՝ ավելի քան կրկնապատկվել։ 2014 թվականի վերջին գործազրկության մակարդակը սեզոնային ճշգրտված չափանիշով կազմել է 11.0%, որը դեռևս կրկնակի ավելի է 2000-ականների կեսերի ամենացածր մակարդակից, բայց ցածր է 2012 թվականի սկզբի 15.1% գագաթնակետից։ 2016 թվականի մայիսին այս ցուցանիշը նվազել է մինչև 7.8%, իսկ 2019 թվականի հունիսին վերադարձել էր անկումից առաջ եղած 4.5% մակարդակին։

## Նախապատմություն և պատճառներ
Իռլանդիայի Հանրապետության տնտեսությունը արագ զարգացավ «Կելտական վագրերի» տարիներին (1995–2007)՝ կորպորատիվ հարկի ցածր դրույքաչափի, ԵԿԲ-ի ցածր տոկոսադրույքների և այլ համակարգային գործոնների շնորհիվ (օրինակ՝ բանկային վերահսկողության թույլ վերահսկողությունը, այդ թվում՝ Բազելի հիմնական սկզբունքների պահպանման դեմ, թերզարգացած պետական ֆինանսների կառավարման և կոռուպցիայի դեմ պայքարի համակարգերը, ինչպես նաև վատ քաղաքականության ընդունումը, այդ թվում՝ կորպորատիվ հարկի համակարգի, որը խթանում էր ոչ առևտրային ապրանքների և ծառայությունների վաճառքը շինարարական արդյունաբերության միջոցով): 2010 թվականի երրորդ եռամսյակի վերջում գերմանական բանկերը Իռլանդիայում ունեին 186.4 միլիարդից մինչև 208.3 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի ընդհանուր ներդրում, որից իռլանդական բանկերում՝ 57.8 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Սա հանգեցրել է վարկային ընդլայնման և անշարժ գույքի պղպջակի, որը մարել է 2007 թվականին։ Իռլանդական բանկերը, որոնք արդեն չափազանց շատ էին կապված իռլանդական անշարժ գույքի շուկայի հետ, 2008 թվականի սեպտեմբերին լուրջ ճնշման տակ հայտնվեցին 2008 թվականի համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամի պատճառով։

Իռլանդական բանկերի արտաքին փոխառությունները 2004–08 թվականներին 15 միլիարդ եվրոյից աճել են մինչև 110 միլիարդ եվրո։ Սրա մեծ մասը վերցվել է երեք ամսվա երկարաձգման հիմունքներով՝ շինարարական նախագծեր ֆինանսավորելու համար, որոնք մի քանի տարի չէին վաճառվելու։ Երբ գույքը չէր կարող վաճառվել գերմատակարարման պատճառով, արդյունքում առաջացավ ակտիվների և պարտավորությունների դասական անհամապատասխանություն։ Բանկային երաշխիքի ժամանակ ասում էին, որ բանկերը 4 միլիարդ եվրոյով ոչ լիկվիդային էին (բայց ոչ անվճարունակ), որը հետագայում պարզվել է, որ հսկայական թերագնահատում է եղել։

## Ազդեցություն
Տնտեսությունը և պետական ֆինանսները սկսեցին ցույց տալ մոտալուտ անկման նշաններ 2007 թվականի վերջին, երբ հարկային եկամուտները 2.3 միլիարդ եվրոյով (5%) զիջեցին 2007 թվականի տարեկան բյուջեի կանխատեսմանը, ընդ որում՝ դրոշմանիշային տուրքերը և եկամտային հարկը 0.8 միլիարդ եվրոյով (19% և 5%) զիջեցին, ինչի արդյունքում 2007 թվականի ընդհանուր կառավարության բյուջեի 2.3 միլիարդ եվրոյի ( ՀՆԱ- ի 1.2%) ավելցուկը վերացել է։ 2008 թվականի կեսերին անխուսափելի անկումը ակնհայտ է դարձել։ Հետագայում կառավարության դեֆիցիտը մեծացավ, շատ բիզնեսներ փակվել են և գործազրկությունը աճել է։ Իռլանդական ֆոնդային բորսան (ISEQ) անկում է ապրել և շատ ներգաղթյալ աշխատողներ հեռացել են։

### Անգլո Իռլանդական Բանկ
Anglo Irish Bank-ը ենթարկվել է իռլանդական անշարժ գույքի «պղպջակի» ազդեցությանը։ 2008 թվականի դեկտեմբերին թաքնված վարկերի շուրջ ծագած վեճը հանգեցրել է բաժնետոմսերի գնի հետագա անկմանը։ ISEQ-ը 2009 թվականի սեպտեմբերի 24-ին իջավ մինչև 14 տարվա ամենացածր մակարդակ, հավանաբար պայմանավորված նախորդ գիշեր Իռլանդական ֆոնդային բորսայի տնօրենների խորհրդից Anglo Irish Bank-ի նախկին տնօրեն Անն Հերատիի անսպասելի հրաժարականով։

### Անշարժ գույքի շուկա
«Պղպջակի» ավարտի պատճառով բնակելի և առևտրային անշարժ գույքի շուկաները լուրջ անկման մեջ մտան՝ անկելով ինչպես վաճառքը, այնպես էլ անշարժ գույքի արժեքը։

Լիամ Քերոլի նման մշակողները սկսել են հետ մնալ վարկերի մարումներում։ Ֆինանսական ճգնաժամի պատճառով, այնպիսի բանկեր, ինչպիսին է ACC-ն, պնդել են իրենց եկամուտների վերականգնման վրա և պահանջեցին կառուցապատող ընկերությունների լուծարում։
մինի|«Ուրվական կալվածք» Իռլանդիայում

### Տնտեսություն
Իռլանդական տնտեսությունը 2008 թվականին մտավ խորը անկման մեջ, ապա 2009 թվականին մտավ տնտեսական ճգնաժամի մեջ։ Տնտեսական և սոցիալական հետազոտությունների ինստիտուտը կանխատեսել էր 14% տնտեսական անկում մինչև 2010 թվականը։ 2009 թվականի առաջին եռամսյակում ՀՆԱ-ն նախորդ տարվա նույն եռամսյակի համեմատ նվազել է 8.5%-ով, իսկ ՀՆԱ-ն՝ 12%-ով: Գործազրկությունը 8.75%-ից աճել է մինչև 11.4%։ Տնտեսությունը դուրս է եկել անկումից 2009 թվականի երրորդ եռամսյակում, ՀՆԱ-ն եռամսյակում աճելով 0.3%-ով, սակայն ՀՆԱ-ն շարունակել է կրճատվել 1.4%-ով։ Տնտեսությունը 2011 թվականի առաջին եռամսյակում աճել է 1.9%-ով և 2-րդ եռամսյակում՝ 1.6%-ով, սակայն 3-րդ եռամսյակում կրճատվել է 1.9%-ով։

### Գործազրկություն
Գործազրկության մակարդակը 2007 թվականի 4.2%-ից աճել է մինչև 14.6% 2012 թվականի փետրվարին։

### Արտագաղթ
Կենտրոնական վիճակագրական ծառայությունը գնահատել է, որ 2009 թվականի ապրիլից մինչև 2010 թվականը երկիրը լքել է 34,500 մարդ, ինչը 1989 թվականից ի վեր ամենամեծ զուտ արտագաղթն է։ Սակայն նրանցից միայն 27,700-ն են Իռլանդիայի քաղաքացիներ, ինչը 12,400-ով ավելի է 2006 թվականի համեմատ։ Նաև ուշագրավ է, որ ավելի շատ մարդիկ մեկնել են ոչ միայն Մեծ Բրիտանիա, ԵՄ կամ ԱՄՆ, այլև այլ երկրներ, որոնք իռլանդացի արտագաղթողների ավանդական վայրերն են։

## Անկում
### 2008 թվական՝ Քոուենի կառավարություն
աջից|մինի|213x213փքս|Բրայան Քոուեն
2008 թվականի մայիսին Բրայան Քոուենի՝ որպես վարչապետի պաշտոնում նշանակումից հետո, իշխող «Ֆիաննա Ֆեյլ» կուսակցությունը հարցումներով մոտ է եղել 2007 թվականի ընտրությունների 41%-ի մակարդակին, սակայն կուսակցությունը սկսել է անկում ապրել 2008 թվականի սեպտեմբերից։ Նրանց աջակցությունը առաջին անգամ իջավ երրորդ տեղ՝ զիջելով երկու առաջատար ընդդիմադիր կուսակցություններին 2009 թվականի փետրվարի 13-ին *The Irish Times-*ում հրապարակված ազգային հասարակական կարծիքի հարցման արդյունքում, որտեղ հարցմանը մասնակցել է ընդամենը 22% : Փետրվարի 27-ի հարցումը ցույց տվել է, որ ընտրողների միայն 10%-ն է գոհ կառավարության աշխատանքից, որ ավելի քան 50%-ը կցանկանար անհապաղ խորհրդարանական ընտրություններ անցկացնել։ Նրանք 2009 թվականի հունիսին կայացած տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններում հավաքեցին ձայների մոտ 24%-ը և շարունակեցին տուժել, քանի որ ճգնաժամը սրվել է տարվա մնացած մասում՝ 2009 թվականի սեպտեմբերին հասնելով նոր ամենացածր՝ 17% աջակցության։ 2009/2010 թվականների ընթացքում ընդդիմության կողմից վաղաժամկետ ընտրությունների կոչերը ուժգնացել են և իրենց կուսակցության որոշ անդամներ հրաժարական տվեցին՝ աջակցելով կոչերին և կառավարության մեծամասնությունը կրճատելով մինչև միանիշ թվերի։ Դատարանները կոչ արեցին կառավարությանը անցկացնել երկար ժամանակ հետաձգված Դոնեգալ Սաութի լրացուցիչ ընտրությունները։ 2010 թվականի դեկտեմբերին, Արժույթի միջազգային հիմնադրամի միջամտությունից հետո, նրանց աջակցությունը հասավ ևս մեկ ռեկորդային ցածր մակարդակի՝ 13%-ի, և նրանց կոալիցիոն գործընկերներ Կանաչների կուսակցությունը հայտարարել է, որ 2011 թվականի հունվարին կդադարեցնի կառավարությանը ցուցաբերվող աջակցությունը, երբ ընդունվի 2011 թվականի բյուջեն։ Կառավարությունը հայտարարել է, որ ընտրությունները տեղի կունենան 2011 թվականի գարնանը, սակայն նախատեսված ամսաթիվը ստիպված եղավ տեղափոխվել մինչև 2011 թվականի փետրվարի 25-ը՝ լայնորեն քննադատված կաբինետի վերադասավորումներից հետո։ Թաոիս Քոուենին կուսակցության ղեկավարի պաշտոնում փոխարինել է Միշել Մարտինը: Ընտրություններում «Ֆիաննա Ֆեյլը» ստացավ ձայների 17%-ը, և նրանց տեղերը 71-ից նվազեցին մինչև ռեկորդային ցածր՝ 20։ Ֆայն Գելը և Լեյբորիստական կուսակցությունը ապահովեցին ռեկորդային թվով տեղեր, բայց չձևավորեցին ընդհանուր մեծամասնություն և կազմել են կոալիցիոն կառավարություն։

#### Կառավարության 2008 թվականի հոկտեմբերի արտակարգ բյուջե
Իռլանդիան պաշտոնապես հայտարարել է, որ գտնվում է ռեցեսիայի մեջ 2008 թվականի սեպտեմբերին։ Այս հայտարարությունից առաջ Իռլանդիայի կառավարությունը 2008 թվականի սեպտեմբերի 3-ին հայտարարել է, որ 2009 թվականի կառավարության բյուջեն իր սովորական դեկտեմբերյան ամսաթվից կտեղափոխի 2008 թվականի հոկտեմբերի 14-ը։ Հայտարարության մեջ կառավարությունը պնդել է, որ սա մեծապես պայմանավորված է համաշխարհային տնտեսության անկմամբ։ Բյուջեն, որը պիտակավորվել էր որպես «վերջին տարիների ամենադժվարը» ներառում է մի շարք վիճահարույց միջոցառումներ, ինչպիսիք են առաջարկվող եկամտային հարկը, որը ի վերջո վերակառուցվել է և դպրոցական աղջիկների համար նախկինում խոստացված HPV պատվաստանյութերի չեղարկումը։ Բյուջեի այլ արդյունքների թվում են եղել սահմանված շեմից բարձր բոլոր աշխատողների համար նոր եկամտային հարկի սահմանումը և Հյուսիսային Իռլանդիայի հետ սահմանի մոտ մի շարք զինվորական զորանոցների փակումը։

Բժշկական քարտերի առաջարկվող դուրսբերման և համալսարանական վճարների վերադարձի սպառնալիքի պատճառով անսպասելի հանրային բողոք առաջացավ։ Ուսուցիչների և ֆերմերների շրջանում տեղի են ունեցել մի շարք ցույցեր, մինչդեռ 2008 թվականի հոկտեմբերի 22-ին առնվազն 25,000 թոշակառուներ և ուսանողներ համերաշխության նշանով հավաքվեցին Իռլանդիայի խորհրդարանի մոտ՝ Դուբլինի Քիլդեր փողոցի Լեյնսթեր Հաուսում։ Դուբլինի փողոցներում բողոքի ցույցերի մասնակիցների միմյանց կողքով անցնելիս նույնիսկ որոշ թոշակառուներ ծափահարում էին ուսանողներին։ Կրթության մեջ կատարված փոփոխությունները հանգեցրել են Իռլանդիայի եկեղեցու երեք եպիսկոպոսների հետ հոգևոր հանդիպման, որոնց Օ'Քիֆը վստահեցրել է, որ կրոնական ուսուցումը չի ազդվի բյուջեի փոփոխություններից:

Իշխող կոալիցիոն կառավարության շարքերում ապստամբությունը հանգեցրել է կոալիցիոն հիասթափված անդամների մի շարք դասալիքների։ Վիքլոու շրջանի քաղաքապետարանի շրջանային վարչության անդամ Ջո Բեհանը հրաժարական է տվել «Ֆիաննա Ֆեյլ» կուսակցությունից՝ բժշկական քարտերի առաջարկվող փոփոխությունների դեմ բողոքի նոտայով, այն բանից հետո, երբ ենթադրել է, որ նախկին տաոսիգ Էամոն դե Վալերան և Շոն Լեմասնը «կշրջեն իրենց գերեզմաններում անցյալ շաբաթ կայացված որոշումներից հետո»։ Անկախ թեկնածու Ֆինիան ՄաքԳրաթը սպառնաց դադարեցնել կառավարությանը ցուցաբերած աջակցությունը, եթե 70 տարեկանից բարձր անձանց բժշկական քարտ ստանալու ավտոմատ իրավունքը վերացնելու ծրագիրը լիովին չեղյալ չհայտարարվի։ Թաոիսախ Բրայան Քոուենը հետաձգել է Չինաստան նախատեսված այցը՝ պատվիրակությունը գլխավորելու համար ուղարկելով Կրթության և գիտության նախարար Բաթ Օ'Քիֆին: Բեհենը, ՄաքԳրաթի և նախկին կառավարության նախարար Ջիմ ՄաքԴեյդի հետ միասին, ավելի ուշ քվեարկել է իր նախկին գործընկերների դեմ բժշկական քարտերի և քաղցկեղի դեմ պատվաստանյութերի վերաբերյալ Դաիլի երկու կարևոր քվեարկություններում։ Այս դասալքությունները մեկ քառորդով նվազեցրին Իռլանդիայի կառավարության տասներկու անդամներից բաղկացած մեծամասնությունը։

2009 թվականի ապրիլին ներկայացվել է լրացուցիչ բյուջե՝ 4.5 միլիարդ եվրոյից ավելի բյուջետային պակասուրդը լրացնելու համար։

#### Բանկային երաշխիք
ԵԿԲ գործադիր խորհրդի անդամ Լորենցո Բինի Սմագին ավելի ուշ ասել է՝ «ԵԿԲ-ն տեղեկացավ խնդրի մասին, և մենք շատ զարմանալի համարեցինք, որ մի երկիր ինքնուրույն՝ նույնիսկ այնպիսի իրավիճակում, ինչպիսին իռլանդացիներն էին, մեծ բանկային համակարգով, երաշխավորում է ամեն ինչ։ Դա զարմանալի էր… Զարմանալի էր, որ ինչ-որ մեկը ինքնուրույն ստանձնել է համընդհանուր երաշխիքի պարտավորությունը։ Դա վտանգավոր ռիսկ է եղել»:

ԵԿԲ գործադիր խորհրդի անդամ Լորենցո Բինի Սմագին ավելի ուշ ասել է՝ «ԵԿԲ-ն տեղեկացավ խնդրի մասին, և մենք շատ զարմանալի համարեցինք, որ մի երկիր ինքնուրույն՝ նույնիսկ այնպիսի իրավիճակում, ինչպիսին իռլանդացիներն էին, մեծ բանկային համակարգով, երաշխավորում է ամեն ինչ։ Դա զարմանալի էր… Զարմանալի էր, որ ինչ-որ մեկը ինքնուրույն ստանձնել է համընդհանուր երաշխիքի պարտավորությունը։ Դա վտանգավոր ռիսկ է եղել»:

Իռլանդական ներքին բանկերի CIFS «ամբողջական երաշխիքը» ծածկում էր սկզբնական շրջանում 440 միլիարդ եվրո գնահատվող պարտքերը։ Այն ծածկում էր պաշտպանված 6 բանկերի բոլոր պարտքերը, չէր կարող վերականգնվել և երբեք չէր պահանջվել։ Հետևաբար, երաշխիքն ինքնին պետությանը ուղղակիորեն ոչինչ չի արժեցել, և քանի որ պաշտպանված բանկերը դրա դիմաց վճարեցին տուրքեր, տեխնիկապես դա կարելի է բնութագրել որպես գումար վաստակել։ Սակայն, երաշխիքի կիրառումը կանխելը պարտավորեցրել է Իռլանդիայի կառավարությանը կանխել մասնակից բանկերից որևէ մեկի սնանկացումը, ինչը կհանգեցներ երաշխիքի կիրառմանը այն ժամանակ, երբ բանկերն ունեին մեծ պարտքեր, բանկային ակտիվները քիչ արժեք ունեին գնորդների բացակայության պատճառով, իսկ կառավարության ֆինանսները արդեն իսկ ծանր ճնշման տակ են եղել։

CIFS-ի համընդհանուր երաշխիքը երբեք չի երկարաձգվել։ Լրացուցիչ երաշխիք՝ «Որակավորված պարտավորությունների երաշխիքը» ընդունվել է 2009 թվականին։ Այս երկրորդ երաշխիքային սխեման վերաբերում էր միայն որոշակի նոր պարտքին (բայց վերաբերում էր այդ պարտքին մինչև մարման ժամկետը) և կարող էր երկարաձգվել վել է ամիսը մեկ։ Հենց այս երկրորդ երաշխիքն է, որը մի քանի անգամ երկարաձգվել է CIFS երաշխիքի ժամկետի ավարտից հետո։

#### Ամերիկյան դեսպանատան մեկնաբանությունը
Սեպտեմբերին բանկային երաշխիքի առկայությանը չնայած, 2008 թվականի դեկտեմբերին ամերիկացի դեսպանը Վաշինգտոնին զեկուցում էր, որ որևէ հստակ ծրագիր գոյություն չունի՝ Իռլանդիայի ֆինանսների նախարարության ներկայացուցիչ Ջոն Մաքքարթիի և երկու այլ պաշտոնյաների հետ հարցազրույցից հետո։ Մաքքարթիի խոսքերը մեջբերվում են, որ «ներկայիս անորոշ միջավայրում որևէ բան կանխատեսելը գրեթե անհնար է» և որ կառավարությունը կարող է «արձագանքել միայն անկման արագ տեմպի պատճառով»։ Հարցազրույցը հրապարակվել է 2011 թվականին՝ որպես Միացյալ Նահանգների դիվանագիտական հեռագրերի արտահոսքի մաս։

### 2009 թվական՝ NAMA, գործադուլներ և արդյունաբերական անկարգություններ
[ձախից|մինի|Աշխատավորների երթը [Դուբլին|Դուբլինում կառավարության կողմից ֆինանսական ճգնաժամին արձագանքի դեմ, 2009]]

#### Նստացույցներ և գործադուլներ
2009 թվականի հունվարի 5-ին Ուոթերֆորդ Վեջվուդը անցավ կառավարչական կառավարման։ Հունվարի 30-ին Քիլբարիի Ուոթերֆորդ Քրիստալ գործարանի աշխատողներին տեղեկացրին, որ նրանք կկորցնեն իրենց աշխատանքը։ «Դելոյթի» կառավարիչ Դեյվիդ Քարսոնի կողմից տարածված հայտարարության մեջ հաստատվում է, որ 670 աշխատակիցներից 480-ը կկրճատվեն։ Աշխատողները զայրույթով արձագանքեցին այս անսպասելի որոշմանը և նրանցից առնվազն 100-ը այդ գիշեր սկսեցին ոչ պաշտոնական նստացույց գործարանի այցելուների սրահում։ Նրանք պնդել են, որ կհրաժարվեն մեկնել մինչև Քարսոնի հետ հանդիպելը։ Բացահայտումներից հետո տեղի ունեցավ փոքր կռիվ, որի ընթացքում վնասվել է այցելուների կենտրոնի գլխավոր դուռը։ Սին Ֆեյնի տեղական խորհրդական Ջո Քելլին այցելուների պատկերասրահը զբաղեցրածների թվում է եղել։ Հաջորդ օրը կայացած հանդիպումը քիչ բան է արել հակամարտությունը լուծելու համար, նստացույցը շարունակվել է գրեթե երկու ամիս՝ մինչև մարտի 22-ըԼ

2009 թվականի փետրվարի 18-ին 13,000 պետական ծառայողներ քվեարկեցին կենսաթոշակային հարկի առաջարկվող գործադուլի օգտին։ Նրանք այս գործողությունն իրականացրել են փետրվարի 26-ինԼ

Մի քանի օր առաջ, փետրվարի 21-ին, Դուբլինի փողոցներում բողոքի ցույց է կազմակերպել՝ մինչև 120,000 մարդ։ Դրան հաջորդել է փետրվարի 25-ին գարդայի կողմից մայրաքաղաքով անցկացված հետագա երթը և 2009 թվականի մարտի 19-ին 10,000 պետական ծառայողների կողմից կեսօրվա բողոքի ցույցը։ Դրան հաջորդել են երկու առանձին տաքսու վարորդների բողոքի ցույցեր Դուբլինում 2009 թվականի մարտի 20-ին։

Լեյբորիստական կուսակցության առաջնորդ Էյմոն Գիլմորն այդ ժամանակ ասել է, որ համազգային գործադուլը երկրին ոչ մի լավ բանի չի հանգեցնի։

#### Ազգային ակտիվների կառավարման գործակալություն
2009 թվականի ապրիլին կառավարությունը առաջարկել է ստեղծել Ազգային ակտիվների կառավարման գործակալություն (ԱԱԿԳ), որը կվերցներ բանկերից խոշոր վարկեր, ինչը նրանց հնարավորություն կտար վերադառնալ նորմալ իրացվելիության՝ տնտեսական վերականգնմանը նպաստելու համար։ NAMA-ի առաջին գնահատումը տեղի ունեցավ 2009 թվականի սեպտեմբերին, պատահաբար համընկավ երկրորդ մեկամյա բանկային երաշխիքի տրամադրումից անմիջապես առաջ։

#### Աճող պարտքի պարույր
Բանկերի փրկարարական ծրագրերի, NAMA-ի և կառավարության դեֆիցիտի ծախսերը այս ժամանակահատվածում, կարծես թե, մինչև 2015 թվականը Իռլանդիայի ազգային պարտքը կհասցնեն ՀՆԱ-ի 125%-ի։ Այնուամենայնիվ, եղել են մի շարք մոլորեցնող գնահատականներ՝ կապված Իռլանդիայի ֆինանսական ճգնաժամի հետ պարտքի վիճակագրության հետ։ Իռլանդիան, ինչպես Լյուքսեմբուրգը, անհամաչափորեն մեծ թվով միջազգային ֆինանսական ծառայություններ մատուցողների հայրենիք է։ Շատ վիճակագրական հաշվարկներ ներառում են Իռլանդիայում գտնվող բոլոր բանկերի պարտքերը՝ առանց առանձնացնելու օտարերկրյա սեփականության բանկերը իռլանդական բանկերից։ Իռլանդական բանկերի պարտավորությունները կազմում են ՀՆԱ-ի մոտավորապես 309%-ին համարժեք թիվ, որը երրորդ ամենաբարձրն է ԵՄ-ում։

#### Քրոուք Պարկի համաձայնագիր
Իռլանդիայի կառավարությունը և Իռլանդիայի պետական հատվածի արհմիությունները, այդ թվում՝ IMPACT-ը, բանակցեցին Քրոուք Պարկի համաձայնագրի շուրջ, որը նախատեսում էր պետական հատվածի արտադրողականության, ճկունության և խնայողությունների աճ՝ աշխատավարձերի հետագա կրճատումների և աշխատանքից ազատումների բացակայության դիմաց։

### 2010 թվական։ Բանկերի փրկարարական աշխատանքներ և բողոքի ցույցեր
մինի|Եվրախորհրդարանի անդամ Ջո Հիգինսը ելույթ է ունենում 2010 թվականի բանկային ճգնաժամի ժամանակ Դուբլինում Anglo Irish Bank-ի փրկագնման դեմ բողոքի ցույցի ժամանակ

#### Իռլանդիայի տնտեսական կարգավորման ծրագիր
մինի|300x300փքս|Իռլանդական պարտատոմսերի գները, շրջված եկամտաբերության կորը 2011 թվականին։
2010 թվականի ապրիլին, իռլանդական 2-ամյա պարտատոմսերի եկամտաբերության զգալի աճից հետո, Իռլանդիայի NTMA պետական պարտքի գործակալությունը հայտարարել է, որ 2010 թվականին «չունի որևէ խոշոր վերաֆինանսավորման պարտավորություն»։ 2010 թվականին նրա 20 միլիարդի պահանջը համընկել է 23 միլիարդի կանխիկ մնացորդի հետ և նշվել է, որ «Մենք շատ հարմարավետ պայմաններում ենք»։ Մայիսի 18-ին NTMA-ն փորձարկել է շուկան և վաճառել է 1.5 միլիարդ դոլարի թողարկում, որը երեք անգամ գերազանցել է պահանջարկը։ 2010 թվականի սեպտեմբերին բանկերը չէին կարողանում ֆինանսավորում հայթայթել և բանկային երաշխիքը երկարաձգվել է երրորդ տարով։ Սա բացասաբար ազդել է Իռլանդիայի պետական պարտատոմսերի վրա, կառավարության կողմից բանկերին տրամադրվող օգնությունը բարձրացավ մինչև ՀՆԱ-ի 32%-ը, ուստի կառավարությունը բանակցություններ սկսել է ԵԿԲ-ի և ԱՄՀ-ի հետ։

2010 թվականի նոյեմբերի 21-ի երեկոյան այն ժամանակվա վարչապետ Բրայան Քոուենը հաստատել է, որ Իռլանդիան պաշտոնապես ֆինանսական աջակցություն է խնդրել Եվրոպական Միության Եվրոպական ֆինանսական կայունության հիմնադրամից (EFSF) և Արժույթի միջազգային հիմնադրամից (ԱՄՀ)՝ խնդրանք, որը ողջունվել է Եվրոպական կենտրոնական բանկի և ԵՄ ֆինանսների նախարարների կողմից։ Հարցումը սկզբունքորեն հաստատվել է եվրոգոտու երկրների ֆինանսների նախարարների կողմից հեռախոսազրույցի ժամանակ։ Ֆինանսական պայմանավորվածության մանրամասները անմիջապես համաձայնեցված չէին և պետք է որոշվեին հաջորդ շաբաթների ընթացքում․ չնայած ենթադրվում է, որ վարկի չափը մոտ 100 միլիարդ եվրո է, որից մոտավորապես 8 միլիարդ եվրոն նախատեսված է եղել տրամադրել Միացյալ Թագավորութան կողմից։

Գործողության քննադատությունից հետո «Կանաչների» կուսակցության առաջնորդ Ջոն Գորմլին ազդարարել է, որ իր կուսակցությունը կփորձի 2011 թվականի հունվարին անցկացնել ընդհանուր ընտրություններ՝ անուղղակի սպառնալիքով, որ նրանք կհեռանան կառավարությունից։ Կառավարության մի շարք անկախ պատգամավորների ավելացմանը զուգընթաց, որոնք հայտարարեցին, որ չեն շարունակի աջակցել կառավարությանը և խոսակցությունները սկսել են աճել՝ Բրայան Քոուենը հրավիրել է մամուլի ասուլիս, որի ժամանակ հայտարարել է, որ կառավարությունը մտադիր է ներկայացնել և ընդունել այդ տարվա բյուջեն և դրա բաղադրիչ խորհրդարանական օրինագծերը մինչև 2011 թվականի ընտրությունները։

Սակայն, նոյեմբերի 23-ին Բրայան Քոուենի իշխող «Ֆիաննա Ֆեյլ» կուսակցության ապստամբ անդամները և ընդդիմության առաջնորդները 2010 թվականի դեկտեմբերի 7-ի կարևորագույն բյուջեի քվեարկությունից առաջ պահանջել են կառավարությանը անվստահության քվե հայտնել և Իռլանդիայի խորհրդարանը լուծարել, ինչը պետք է ճանապարհ բացեր փրկարարական փաթեթի ընդունման համար։

Նոյեմբերի 28-ին Եվրամիությունը, Արժույթի միջազգային հիմնադրամը և Իռլանդիայի պետությունը համաձայնության եկան 85 միլիարդ եվրոյի փրկարարական գործարքի շուրջ, որը բաղկացած էր ԱՄՀ-ի 22.5 միլիարդ եվրոյից, Եվրոպական ֆինանսական կայունության հիմնադրամի (EFSF) 22.5 միլիարդ եվրոյից, Իռլանդիայի ազգային կենսաթոշակային պահուստային հիմնադրամի (NPRF) 17.5 միլիարդ եվրոյից և Միացյալ Թագավորության, Դանիայի և Շվեդիայի երկկողմ վարկերից։

Եվրոխմբի նախագահ Ժան-Կլոդ Յունկերը նշել է, որ գործարքը ներառում է 10 միլիարդ եվրո բանկերի վերակապիտալիզացիայի, 25 միլիարդ եվրո բանկային չնախատեսված ծախսերի և 50 միլիարդ եվրո բյուջեի ֆինանսավորման համար։

#### Բողոքի ցույցեր խնայողության դեմ
2010 թվականին Իռլանդիայում տեղի ունեցան մի քանի նշանակալի բողոքի ցույցեր՝ ուղղված խնայողության քաղաքականության դեմ։

### 2011 թվական։ Կառավարության փլուզում
#### Քոուենի կառավարության փլուզումը
2011 թվականի փետրվարի 6-ին հայտնի դարձավ, որ Իռլանդիան Եվրոպական ֆինանսական կայունության հիմնադրամից ստացել է փրկարարական փաթեթի առաջին 3.6 միլիարդ եվրոն։ Սա մի փոքր ավելի բարձր գումար է, քան նախկինում սպասվում էր, հիմնականում 2011 թվականի հունվարին Եվրոպական ֆինանսական կայունության հիմնադրամի պարտատոմսերի սպասվածից ավելի լավ աճուրդի շնորհիվ։ Այդ ամսվա վերջում Ֆիաննա Ֆեյլի և Կանաչների կուսակցության կոալիցիոն կառավարությունը պարտվել է 2011 թվականի ընդհանուր ընտրություններում և փոխարինվել է Ֆին Գեյլի և Լեյբորիստական կուսակցության կազմած կոալիցիայով։

2011 թվականի ապրիլին, չնայած ձեռնարկված բոլոր միջոցառումներին, Moody's-ը իջեցրել է իռլանդական բանկերի պարտքի վարկանիշը՝ հասցնելով «անպետք» մակարդակի։ Շարունակվում են բանավեճերը այն մասին, թե արդյոք նոր կառավարությունը կարիք կունենա «երկրորդ փրկարարական ծրագրի»։ 2011 թվականի օգոստոսի դրությամբ պետության կողմից երաշխավորված վել է բանկերից ամենամեծը՝ «Bank of Ireland»-ը ունեցել է 2.86 միլիարդ եվրո շուկայական կապիտալիզացիա, սակայն ԵԿԲ-ի և Իռլանդիայի կենտրոնական բանկի կողմից վել է բանկերին տրամադրված վարկերը կազմում էին մոտ 150 միլիարդ եվրո։ Բրիտանական Poundland զեղչային մանրածախ առևտրով զբաղվող ընկերության կողմից անցկացված սպառողական հետազոտությունը ցույց է տվել, որ «եվրոգոտի» տերմինը բացասական ասոցիացիաներ ունի։ 2011 թվականին «Republic»-ում ընդլայնվելիս ընկերությունն իր խանութները անվանել է «Dealz», չնայած գործադիր տնօրենը նշել էր, որ «Euroland»-ը կլինի «ակնհայտ ընտրությունը»։

#### Ուսանողների գործողություններ
Տարվա ընթացքում ուսանողները ավելի ու ավելի մտահոգված էին Ռուաիրի Քուինի կողմից ընտրություններից առաջ ստորագրված խոստման ազնվությամբ և ամբողջականությամբ, որով Լեյբորիստական կուսակցությունը դեմ կլինի ուսման վարձի բարձրացմանը։

2011 թվականի նոյեմբերի 16-ին, երկրի տարբեր ծայրերից հազարավոր ուսանողներ, նրանց ծնողներն ու ընտանիքները, իջել են Դուբլին և երթով շարժվեցին դեպի կառավարական շենքեր՝ երրորդ մակարդակի վճարների վերականգնման վերաբերյալ մտահոգությունների ֆոնին։ Դուբլինի Ափեր Մաունթ փողոցում գտնվող Ֆայն Գեյլի գրասենյակի դիմաց մի փոքր խումբ նույնպես նստացույց է արել։

2011 թվականի նոյեմբերի 29-ին, ժամը 16:00-ի սահմաններում, ուսանողական միությունների երեք նախագահներ (Գոլվեյ-Մայո տեխնոլոգիական ինստիտուտի, Քորքի համալսարանական քոլեջի և IT Carlow-ի)՝ Իռլանդիայի ուսանողների միության (USI) նախագահ Գարի Ռեդմոնդի գլխավորությամբ, զբաղեցրել են Դուբլինի Սթոր փողոցում գտնվող Սոցիալական պաշտպանության դեպարտամենտի սենյակը՝ Լեյբորիստական կուսակցությանը ուսման վարձի վերաբերյալ իր դիրքորոշումը պարզաբանելու շարունակական ջանքերի շրջանակներում: Գարդայը կոտրել այն սենյակի դուռը, որտեղ նրանք տեղակայված են եղել և տարել է նրանց։ Ուսանողները զինված են եղել քիմիական զուգարանով և սննդի պաշարներով, որոնք կարող էին նրանց շաբաթներով բավարարել։ Նույն պատճառներով տասը ուսանողական միության նախագահներ նույնպես փորձել են զբաղեցնել Քիլդեր փողոցի Ձեռնարկությունների դեպարտամենտի սենյակը։

Ինը ուսանողներ, որոնք նույնպես պարզաբանում էին պահանջում կառավարության կողմից երրորդ մակարդակի վճարների վերաբերյալ տեսակետի վերաբերյալ, մասնակցեցին խաղաղ նստացույցի՝ 2011 թվականի նոյեմբերի 30-ին, կեսօրին մոտ, գրավելով Ֆայն Գեյլի քաղաքապետարանի և նախկին քաղաքապետ Բրայան Ուոլշի ընտրատարածքային գրասենյակը Բոհերմորում, Գոլուեյ։ Նրանք տանիքին պաստառ են փակցրել՝ «FREE EDUCATION NOTHING LESS» (ԱՆՎՃԱՐ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ, ՈՉԻՆՉ ՊԱԿԱՍ) գրությամբ։ Նրանք ձերբակալվել են ոստիկանության կողմից և կարճ ժամանակ անց ազատ արձակվել։

2011 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Իռլանդիայի Մեյնութի ազգային համալսարանի (NUIM) ութ ուսանողներ, այդ թվում՝ համալսարանի ուսանողական միության նախագահ Ռոբ Մաննելին, սկսեցին գրավել Ֆայն Գեյլի շրջանային դատարանի անդամ Էնթոնի Լոլորի Նաասի ընտրատարածքային գրասենյակը։ Նրանք դա արեցին՝ տրամադրելով քնապարկեր, հագուստ, քիմիական զուգարան և մեկ շաբաթվա սննդի պաշար, ինչպես նաև աջակցություն ստացան այլ ուսանողներից Facebook- ում և Twitter-ում։ Օկուպացիայի ժամանակ Մաննելին Քիլդեր հեռուստաընկերության ուղիղ եթերում բանավիճել է Լոլորի հետ, USI-ի նախագահ Գարի Ռեդմոնդը այցելել է ապստամբ ուսանողներին և Լոլորի մուտքի մոտ տեղադրվել է «SAVE THE GRANT» (Փրկե՛ք դրամաշնորհը) կարգախոսով պաստառ։

#### Այլ բողոքի գործողություններ
ձախից|մինի|«Զբաղեցրեք Դեյմ փողոցը» շարժումը Լենսթեր Հաուսի դիմաց, 2011 թվականի դեկտեմբերի 6-ին
Ռոսկոմոնի հիվանդանոցի շտապ օգնության բաժանմունքի փակումը հանգեցրել է Ռոսկոմոնի հիվանդանոցի գործողությունների կոմիտեի շարունակական բողոքի ցույցերի։

«Զբաղեցրե՛ք Դեյմ փողոցը» շարժումը սկսվել է 2011 թվականի հոկտեմբերի 8-ին, շաբաթ օրվա կեսօրին։

2011 թվականի նոյեմբերի 26-ին Դուբլինում հազարավոր մարդիկ երթով դուրս եկան խնայողության քաղաքականության դեմ։

2011 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Ռոսկրեայի շրջանային դատարանի փաստաբանները դատարանի շենքի փակման պատճառով գործադուլ են կազմակերպել։

Դոնեգալ կոմսությունից հարյուրավոր մարդիկ 2011 թվականի դեկտեմբերի 3-ին հավաքվեցին Բանկրանայում՝ բողոքելու խնայողության դեմ և կառավարությանը հայտնելու, որ «Ինիշոուենը և Դոնեգալը ասում են՝ ոչ հետագա կրճատումներին և խնայողությանը»:

Vita Cortex-ի նստացույցը սկսվել է Քորքում 2011 թվականի դեկտեմբերի 16-ին։

Կառավարության շարքերում նույնպես ապստամբություն է տեղի ունենում։ 2011 թվականի նոյեմբերի 15-ին Ուիլի Պենրոուզը հրաժարական է տվել բնակարանաշինության և պլանավորման պետական նախարարի պաշտոնից՝ Մալինգարում գտնվող զորանոցը փակելու կառավարության որոշմանը դեմ լինելու պատճառով։ Նա նաև հրաժարական է տվել Լեյբորիստական կուսակցության խորհրդարանական խմբակցության ղեկավարի պաշտոնից։ Թոմի Բրոուգանը հեռացվել է Լեյբորիստական կուսակցությունից 2011 թվականի դեկտեմբերի 1-ին՝ բանկային երաշխիքը մեկ տարով երկարաձգելու վերաբերյալ կառավարության փոփոխությունը մերժելու օգտին քվեարկելուց հետո։ Այդ ամսվա վերջում, Լեյբորիստական կուսակցության մեկ այլ անդամ՝ ԹԴ-ի անդամ Պատրիկ Նալթին, նույնպես քվեարկել է կառավարության դեմ։

### 2012։ Զբաղեցում և հարկաբյուջետային հանրաքվե
2012 թվականի հունվարին երկրի վարչապետ Էնդա Քեննին հերքել է, որ Իռլանդիան երկրորդ ֆինանսական օգնության կարիք կունենա, սակայն ընդունել է, որ առջևում «շատ լուրջ տնտեսական մարտահրավերներ» են սպասվում։

#### Արդյունաբերական գործողություն
Vita Cortex-ի նստացույցը շարունակվել է Քորքում։

Մարտի 27-ին՝ Game տեսախաղերի մանրածախ առևտրով զբաղվող ընկերությունը փակել է 277 խանութ, որի արդյունքում կորցրել է 2104 աշխատատեղ։ Անձնակազմը նստացույց է սկսել։

#### Զբաղեցում
մինի|«Զբաղեցրեք Դեյմ փողոցը» շարժման ճամբարը Դուբլինում։
Դուբլինում շարունակվել է «Զբաղեցրեք Դեյմ փողոցը» շարժումը։ Հունվարին «Զբաղեցրեք Քորքը» շարժումը գրավել է քաղաքում գտնվող մի շենք, մինչդեռ «Զբաղեցրեք Բելֆաստը» գրավել է քաղաքում գտնվող Իռլանդիայի բանկը։

#### Բողոքի ցույցեր
2012 թվականի փետրվարի 24-ին Լեթերքենիի հյուրանոցում բուֆետի ժամանակ տրանսպորտի նախարար Լեո Վարադկարին ծաղրել և սուլել են տեղի բնակիչները, ովքեր բազմիցս գոռացել են «Ամոթ քեզ»։ 2012 թվականի փետրվարի 25-ին Դոնեգալ կոմսության Բանբեգ քաղաքում դպրոցների որակի իջեցման դեմ բողոքող ցուցարարները երթով շարժվեցին դեպի իրենց տեղական ոստիկանության դեպարտամենտի՝ Ֆայն Գեյլի կրտսեր նախարար Դիննի ՄաքԳինլիի գրասենյակը։ Նույն օրը բողոքի ցույցեր են տեղի ունեցել նաև Մայո շրջանում։

Մարտի 31-ին միջազգային լրատվամիջոցները հաղորդեցին, որ Իռլանդիան բախվում է ժողովրդական ապստամբության, այն բանից հետո, երբ կառավարության տվյալները ցույց տվեցին, որ երկրի տնային տնտեսությունների կեսից պակասը վճարել է նոր գույքահարկը մինչև այդ օրվա վերջնաժամկետը, քանի որ երկրի տարբեր ծայրերից հազարավոր մարդիկ երթով շարժվեցին դեպի Դուբլինի կոնվենցիոն կենտրոնում գտնվող իշխող Ֆայն Գեյլ կուսակցության Արդ Ֆեյս հրապարակը։ Նախորդ երեկոյան արդարադատության նախարար Ալան Շատթերը վիճաբանության մեջ է հայտնվել կառավարության տնային տնտեսության վճարին դեմ արտահայտվողներին «կյանք փնտրեք» ասելուց հետո, որը նա արել էր Ֆայն Գեյլի ամենամյա համաժողովին մասնակցելու ճանապարհին, որը տեղի է ունեցել Կոնվենցիաների կենտրոնում։

2012 թվականի ապրիլին իշխող Լեյբորիստական կուսակցությունը իր հարյուրամյակին նվիրված համաժողովն անցկացրել է NUI Galway-ի Բեյլի Ալլեն դահլիճում։ Գարդաին պղպեղի սփրեյ է օգտագործել՝ կառավարության դեմ բողոքող ցուցարարներին զսպելու համար, երբ նրանք ճեղքել են Գարդա քաղաքի արգելապատնեշը՝ կառավարության դեմ բողոքելով։

2012 թվականի հոկտեմբերին Դուբլինում կրճատումների դեմ բողոքի ակցիայի մասնակիցները ձվերով և ոտքով հարվածներ են հասցրել Տանիստե Էամոն Գիլմորի նախարարական մեքենան։

#### Հանրաքվե՝ Ֆինանսական կայունության մասին պայմանագրի վերաբերյալ
2012 թվականին կառավարությունը ձգտել է վավերացնել Տնտեսական և դրամավարկային միության կայունության, համակարգման և կառավարման մասին պայմանագիրը։ Գլխավոր դատախազը խորհուրդ է տվել, որ սահմանադրության հետ համապատասխանությունն ապահովելու համար անհրաժեշտ է հանրաքվե անցկացնել։ Հետևաբար, Իռլանդիայի Սահմանադրության Երեսուներորդ փոփոխությունն ընդունվել է մայիսի 31-ին՝ 60.3% կողմ ձայներով՝ 50% մասնակցության պայմաններում: Սա ամրագրել է հարկաբյուջետային պայմանագիրը սահմանադրության 29-րդ հոդվածում։

### 2013 թվական։ IBRC-ը և փրկարարական ծրագրից դուրս գալը
#### IBRC-ի լուծարում
2013 թվականի փետրվարի 6-ի լույս 7-ի գիշերը Իռլանդական բանկային կարգավորման կորպորացիան (IBRC) կտրուկ լուծարվել է, այն բանից հետո, երբ Ֆայն Գել/Լեյբորիստական կուսակցություն կոալիցիան գիշերը ընդունել է արտակարգ օրենսդրություն՝ Իռլանդիայի խորհրդարանի միջոցով, մինչդեռ նախագահ Մայքլ Հիգգինսը տուն էր վերադառնում Իտալիա կատարած եռօրյա պաշտոնական այցից, որը նա սկսել էր նույն առավոտյան: Սա տեղի ունեցավ այն գիշերը, երբ Իռլանդիայի Գերագույն դատարանը պետք է լսեր Դուբլինի գործարար Դեյվիդ Հոլի վերաքննիչ բողոքը՝ Բարձրագույն դատարանի որոշման դեմ, որ նա չուներ իրավունք կամ «locus standi»՝ վիճարկելու մարտի վերջին վճարման ենթակա 3.06 միլիարդ եվրոյի պարտատոմսի վճարման օրինականությունը։ Հոլի սկզբնական փաստարկը Բարձրագույն դատարանում այն էր, որ այժմ լուծարված Anglo Irish Bank-ի համար 31 միլիարդ եվրոյի պարտատոմսերի վճարումը անօրինական էր, քանի որ դրանց 2010 թվականին թողարկումը չէր հաստատվել Dáil-ի քվեարկությամբ։ IBRC-ի բոլոր աշխատակիցների աշխատանքային պայմանագիրը դադարեցվել է անմիջապես, և շատերը դրա մասին իմացան TV3 ազգային հեռուստաալիքով հայտարարվելուց հետո։

Իռլանդիայի խորհրդարանը նիստ է հրավիրվել 2013 թվականի փետրվարի 6-ին, ժամը 22:30-ին։ Ընդդիմությունը հինգ րոպե առաջ չուներ առաջարկվող օրինագծի օրինակը՝ քննարկելու համար։ Նրանք պատճենները ստացել էին ժամը 22:32-ին, և Դաիլի նիստը հետաձգվել է մինչև 23:00-ն։ Ֆայն Գեյլի թիմի գլխավոր մարզիչ Ջերի Բաթիմերը 22:35-ին թվիթերում հրապարակել է Բիլի լուսանկարը։

Նախարար Մայքլ Նունանը շտապողականությունը բացատրել է արտասահմանյան լրատվամիջոցներին տեղեկատվության արտահոսքով։ Ուրսուլա Հալիգանը TV3-ի եթերում ասել է, որ «արտահոսքը Ֆրանկֆուրտի ծայրից է եկել»։

Առաջարկվող օրինագիծն ի վերջո ընդունվել է Դաիլում ժամը 03:00-ին 113-ի դեմ 35 ձայների հարաբերակցությամբ։ Seanad Éireann-ում այն անցել է 38/6-ով: Նախագահ Մայքլ  Հիգգինսը Հռոմ կատարած այցից շտապ վերադարձավ տուն և 2013 թվականի փետրվարի 7-ի առավոտյան Áras an Uachtaráin-ում ստորագրել է «Իռլանդական բանկային կարգավորման կորպորացիայի 2013 թվականի մասին» օրինագիծը։

Ընդդիմությունը քննադատել է օրենքի ընդունման անզգուշությունը։ Շատ պատգամավորներ ժամանակ չունեցան այն կարդալու։ Դրան քննադատող ընդդիմադիր թեկնածուների շարքում էին Ջո Հիգինսը, Քեթրին Մերֆին, Ռիչարդ Բոյդ Բարեթը, Լյուկ «Մինգ» Ֆլանագանը, Միք Ուոլլիսը, Թոմաս Փրինգլը և Մեթի ՄաքԳրաթը։ Ըստ անկախ դատավոր Սթիվեն Դոնելիի՝ նախարար Նունանին ուղղված իր ելույթում պալատում ասվում է՝Դոնելին նաև զգուշացրել է, որ օրինագծի 17-րդ բաժինը «կարող է ճանաչվել հակասահմանադրական» և օրինագիծը և դրա ներդրման փորձի եղանակը որակել է որպես «շատ, շատ վտանգավոր» և «խորհրդարանական ժողովրդավարության հիմնարար քայքայում»։ Նա առաջարկել է, որ Նունանը հետ վերցնի օրինագիծը և վերադառնա Դաիլ «մինչև դատարանների առավոտյան նիստերի բացվելը՝ պետական ակտիվները պաշտպանելու համար անհրաժեշտ նվազագույն օրենսդրությամբ»։

Իռլանդիայի հիմնական լրատվամիջոցները ճնշող մեծամասնությամբ աջակցեցին օրենսդրությանը, չնայած Վինսենթ Բրաունը TV3-ի եթերում այն անվանել է «խելագար բան»։ Փետրվարի 7-ին RTÉ-ի կեսօրվա լրատվական հաղորդավար Շոն Օ'Ռուրկը այն նկարագրել է որպես «առաջընթաց Իռլանդիայի կողմից պարտքի բեռը թեթևացնելու փորձի մեջ»։ «The Irish Times»-ի փետրվարի 8-ի համարում կար այդ թեմային նվիրված բաժին, որը նկարագրվում էր որպես «Ֆինանսների նախարարության մամուլի հաղորդագրության» նմանվող բաժին։ Լրատվամիջոցների մեծ մասը կենտրոնացավ #promnight հեշթեգում հանրության անդամների կողմից արված զվարճալի փոքրիկ թվիթների վրա, որոնցից ոմանք ասում էին, որ Դաիլի շատ քաղաքական գործիչների նման իրենք էլ քնած են եղել։

2013 թվականի փետրվարի 17-ին Anglo Irish Bank-ի գլխավոր ֆինանսական տնօրեն Մաարտեն վան Էդենը հրաժարական է տվել՝ գրելով, որ «ես բացարձակապես վստահ չեմ կառավարության ֆինանսական ոլորտի համար ճիշտ բան անելու ունակության մեջ» և կառավարության կողմից պարտատոմսի վերաբերյալ գործողությունները որակելով որպես «մաքուր ցուցափեղկ»։

#### Ելք փրկարարական ծրագրից
Իռլանդիան պաշտոնապես դուրս եկավ «Տրոյկա» փրկարարական ծրագրից 2013 թվականի դեկտեմբերին։ Թաոիզեյչ Էնդա Քեննին ելույթ ունեցավ այս պաշտոնական ավարտի կապակցությամբ, որում նա ասաց, որ երկիրը շարժվում է ճիշտ ուղղությամբ և պնդել է, որ տնտեսությունը սկսում է վերականգնվել։ Մեկնաբանները, այդ թվում՝ Ջին Քերիգանը և Վինսենթ Բրաունը, կասկածի տակ են դրել դրա նշանակությունը իռլանդական տնտեսության համար, և շատերը այն համարեցին կոսմետիկ հասարակայնության հետ կապերի վարժություն։ 2013 թվականի մարտի 13-ին Իռլանդիան կարողացավ վերականգնել ֆինանսական շուկաներում վարկավորման լիարժեք հասանելիությունը՝ հաջողությամբ թողարկելով 5 միլիարդ եվրոյի 10-ամյա մարման ժամկետով պարտատոմսեր՝ 4.3% եկամտաբերությամբ: 2013 թվականի դեկտեմբերին նախատեսված փրկարարական ծրագրի ավարտից հետո, լրացուցիչ փրկարարական աջակցության կարիք չի եղել։

### Վերականգնման նշաններ 2014 թվականից ի վեր
Փրկարարական ծրագրից դուրս գալուց հետո տնտեսությունը սկսել է վերականգնվել՝ 2014 թվականին գրանցելով 4.8% աճ։ 2014 թվականի չորրորդ եռամսյակում պետական պարտքը նվազել է մինչև ՀՆԱ-ի 109%-ը, իսկ բյուջեի դեֆիցիտը նվազել է մինչև 3.1%։

Այնուամենայնիվ, 2014 թվականին Ֆին Գաել-Լեյբոր կոալիցիայի հասարակական կարծիքի հարցումները ցույց տվեցին, որ կառավարության քաղաքականության հավանության վարկանիշը շարունակում էր նվազել, և Գարդաիի կողմից չարաշահումների բազմաթիվ մեղադրանքներից հետո արդարադատության նախարար Ալան Շատթերը հրաժարական տվել է, իսկ վարչապետ Էնդա Քեննին իրեն շնորհել է պաշտպանության նախարարի պաշտոնը։ Բացի այդ, կառավարությունը պաշտոնապես հիմնադրել էր Irish Water ընկերությունը, որը մարդկանցից ջրի օգտագործման համար վճարներ էր գանձում, և սկսել էր ջրաչափեր տեղադրել երկրի բոլոր տների առջև, ինչը մեծ հակասություններ և բողոքի ցույցեր է առաջացրել ամբողջ Իռլանդիայում։

2015 թվականի ընթացքում գործազրկությունը 10.1%-ից նվազել է մինչև 8.8%, մինչդեռ տնտեսությունը աճել է մոտավորապես 6.7%-ով: 2015 թվականի նոյեմբերին հաղորդվել է, որ գանձապետարանի եկամուտները 3 միլիարդ եվրոյով գերազանցել են նախատեսված ցուցանիշը, և որ կառավարության հարկային եկամուտները 2015 թվականի ընթացքում աճել են 10.5%-ով։ 2015 թվականի ընթացքում Fine Gael-ը բարձրացել է հասարակական կարծիքի հարցումներում, մինչդեռ նրանց կոալիցիոն գործընկեր Լեյբորիստական կուսակցությունը դժվարությամբ բարձրացավ 10%-ից բարձր։

2016 թվականին զգալի ուշադրություն էր դարձվել տնտեսական վերականգնումը վկայող թվերի ճշգրտությանը և հուսալիությանը։ Քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների (ՔՀԿ) թվերը, որոնք, կարծես, ցույց էին տալիս, որ Իռլանդիայի ՀՆԱ-ն 2015-2016 թվականների համեմատ աճել է 26.3 տոկոսով, ճանաչվեցին որպես աղավաղված մի շարք միջազգային ընկերությունների և որոշ կեղծ ընկերությունների շահույթի պատճառով։ «Լեպրիկոնի տնտեսագիտություն» տերմինը հորինվել է այս երևույթը նկարագրելու համար։ 2017 թվականին խնայողության դեմ պայքարի դաշինքը վերանվանվել է «Համերաշխություն»՝ իր ուշադրությունը տնտեսությունից շեղելու համար։

## Տես նաև
* Եվրոպական պարտքային ճգնաժամ

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Իռլանդիայի տնտեսություն