Աբդ ալ-Կադիր Գիլանի

**Աբդ ալ-Կադիր Գիլանի** (, ), հանբալիական դպրոցի ներկայացուցիչ, քարոզիչ, սուֆի առաջնորդ, որը եղել է սուֆիական ամենահին միաբանություններից մեկի՝ Կադիրիական միաբանության հիմնադիր։

Նա ծնվել է 1077 կամ 1078 թվականին Պարսկաստանի Գիլան նահանգի Ռեզվանշահր շրջանի Նաիֆ քաղաքում և մահացել է 1166 թվականին Բաղդադում։

## Անուն
Նրա համար օգտագործվող հարգալից «*Muhiyudin*»-ը արտահայտում է նրա կարգավիճակը շատ սուֆիների շրջանում որպես «կրոնի վերակենդանացնող»։ Գիլանին (արաբ․՝ *al-Jilani*) վերաբերում է նրա ծննդավայրին՝ Գիլան քաղաքին։ Գիլանին, սակայն, նաև կրել է Բաղդադի էպիտետը, որը վերաբերում է Բաղդադ քաղաքին, որտեղ նա բնակվել է և թաղվել։ Նա նաև հայտնի է որպես Գաութ ալ-Ազամ։

## Ընտանիք
Գիլանին ծնվել է 1077 կամ 1078 թվականին։ Չնայած նա բավականին հայտնի է, նրա ծագումը պարզ չէ։ Նրա հայրը (կամ միգուցե պապը) ունեցել է իրանական Ջանգի Դուստ անունը, որը ցույց է տալիս, որ Գիլանին ունեցել է իրանական ծագում։ Նրա նիսբան, այսինքն՝ ազգանուն-ածականը, որը մատնանշում է ծագման վայրը կամ նախնիներին, նշանակում է «Գիլանից», որը իրանական տարածք է Կասպից ծովի հարավարևմտյան ափին․ այն կապ չունի գիլանցիների անվան հետ։ 
 
Բաղդադում ապրելիս Գիլանիին կոչել են աջամի (ոչ արաբ), որը, ըստ Բրյուս Լորենսի, կարող է պայմանավորված լինել նրանով, որ Գիլանին արաբերենին զուգահեռ խոսել է պարսկերեն։ Ըստ 15-րդ դարի պատմիչ Իբն Տաղրիբիրդի (մահացեկ է 1470 թվականին) «Ալ-Նուժում ազ-զահիրայի»՝ Գիլանին ծնվել է Իրաքի Ջիլ քաղաքում, սակայն այս փաստարկը  ֆրանսիացի պատմաբան Ժակլին Չաբին հարցականի տակ է դրել է։ Շատ պատմաբաններ (այդ թվում Լորենսը) համարում են, որ Գիլանին ծնվել է Գիլանում։ Այն ժամանակ այս շրջանը քաղաքականապես կիսանկախ է եղել և բաժանված է եղել տարբեր կլանների տեղական ցեղապետերի միջև։

Կարծիք կա, որ Գիլանին Մուհամմադի թոռ Հասան իբն Ալիի ժառանգներից է․ այս պնդումը հատկապես ընդունված է մուսուլմանների շրջանում, այդ թվում՝ Կադիրիական միաբանության։ Ըստ Լորենսի՝ այս պնդումը չի համապատասխանում Գիլանիի պարսկական ծագմանը, և համարում է «եռանդուն սրբախոսների» կարծիք։

## Կրթություն
Գիլանին իր կյանքի վաղ տարիներն անցկացրել է Գիլանում՝ իր ծննդավայրում։ 1095 թվականին տեղափոխվել է Բաղդադ։ Այնտեղ նա ուսանել է հանբալիական իրավունք Աբու Սաեդ Մուբարաք Մախզումիի և իբն Աքիլի վերահսկողությամբ։ Նա հադիսները ուսումնասիրել է Աբու Մուհամմադ Ջաֆար աս-Սարաջի հետ միասին։ Նրա սուֆի հոգևոր ուսուցիչը եղել է Աբուլ-Խաիր Համմադ իբն Մուսլիմ ադ-Դաբբասը։ Կրթություն ստանալուց հետո հեռացել է Բաղդադից։ Նա 25 տարի անցկացրել է Իրաքի անապատներում դեգերելով։

## Իրավունքի դպրոց
Գիլանին պատկանել է շաֆիական և հանբալիական իրավունքի դպրոցներին։ Նա շաֆիական իրավագիտությունը (ֆիկհ) հավասարազոր է համարել հանբալիական մազհաբին և ֆաթվաներ է տվել համաձայն երկու դպրոցների իրավագիտական մոտեցումների։ Այս պատճառով էլ ան-Նավավին գովաբանել է Գիլանիին իր Բուսթան ալ-Արիֆին (Հոգևոր վարպետների այգի) գրքում՝ նրա մասին ասելով․ 

## Ուշ կյանք
1127 թվականին Գիլանին վերադարձել է Բաղդադ և սկսել է քարոզել հանրության շրջանում։ Նա միացել է իր ուսուցիչ ալ-Մախզումիի ուսուցչական կազմին և հայտնի է եղել աշակերտների շրջանում։ Առավոտյան նա ուսուցանել է հադիս և թաֆսիր, իսկ կեսօրին՝ Ղուրանի առաքինությունները։ Կարծիք կա, որ նա եղել է լավ քարոզիչ, որը կարողացել է բազմաթիվ հրեաների և քրիստոնյաների կրոնափոխ անել և սուֆիական միստիցիզմը ներմուծել է իսլամական օրենքի մեջ։

## Մահ և թաղում
Ալ-Գիլանին մահացել է 1166 թվականին և թաղվել է Բաղդադում։ Նրա ուրսը (սուֆի սրբի մահվան տարելից) նշվում է Ռաբի ալ-Թանի ամսվա 11-ին։

Սեֆյան շահ Իսմայիլ I-ի կառավարման օրոք Գիլանիի սրբավայրը ոչնչացվել է։ Սակայն 1535 թվականին օսմանյան սուլթան Սուլեյման Փառահեղի հրամանով սրբավայրի վրա գմբեթավոր շինություն է կառուցել։

## Ազդեցություն
Շեյխ Աբդ ալ-Կադիր Գիլանին հազարավոր մարդկանց է հավատափոխ արել իր կարեկցող և ներառական մոտեցումների միջոցով։ Ներքին մաքրագործման, աստվածային սիրո և բարոյական կյանքի վրա նրա կատարած շեշտը շատ տարբեր ծագում ունեցող մարդկանց է գրավել։ Շեյխ Աբդ ալ-Կադիր Գիլանիի ամենամեծ ներդրումներից մեկը եղել է Բաղդադում Քադիրիա դպրոցի հիմնադրումը։ Այս կառույցը դարձել է իսլամական կրթության կենտրոն՝ գրավելով աշակերտների տարբեր շրջաններից։ Ուսումնական ծրագիրը ներառել է Ղուրանի, հադիսների, ֆիքհի (իսլամական իրավագիտություն) և թասավուֆի (սուֆիզմ) ուսումնասիրություն՝ տալով բազմակողմանի կրոնական կրթություն։ Շեյխ Աբդ ալ-Կադիր Գիլանիի ազդեցությունը տարածվել է իր ժամանակի քաղաքական և ռազմական առաջնորդների վրա։ Նրա ուսմունքները ոգեշնչել են ղեկավարներին կիրառել ավելի արդար և բարոյական կառավարման մեխանիզմներ։ Այնպիսի հայտնի կերպարներ, ինչպիսիք են Նուր ադ-Դին Զանգին և Սալահ ադ-Դին Այուբը, հարգել և հետևել են շեյխի քարոզած սկզբունքներին, որն էլ իր ներդրումն է ունեցել նրանց բարեփոխումների և հաջողությունների մեջ։

## Գրքեր
* *Kitab Sirr al-Asrar wa Mazhar al-Anwar* (Գաղտնիքների գաղտնիքի և լույսի հայտնության գիրք)
* *Futuh al ghaib* (Անտեսանելիի գաղտնիքները)
* *Jila' al-Khatir (*Սրտի մաքրագործումը*)*
* *Ghunyat  al-Ṭalibeen غنیہ الطالیبین* (Գանձ որոնողների համար)
* *Al-Fuyudat al-Rabbaniya* (Տերունական շնորհի էմանացիաներ)
* *Khamsata 'Ashara Maktuban (*15 նամակներ*)*
* *Kibriyat e Ahmar*
* Դրախտի և դժոխքի համառոտ նկարագրություն
* *al-Fatḥ ar-Rabbānī* (Վսեմ հայտնություն)

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

* 
* 

Կատեգորիա:1077 ծնունդներ
Կատեգորիա:1078 ծնունդներ
Կատեգորիա:1166 մահեր
Կատեգորիա:Բաղդադ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Իսլամական կրոնական առաջնորդներ
Կատեգորիա:Մուսուլման աստվածաբաններ