Աղքատությունը Ալժիրում

alt=|մինի|Ալժիրի դրոշը։
Ալժիրը երկիր է Աֆրիկայում, Միջերկրական ծովի ափին։ Այն աշխարհագրորեն Հյուսիսային Աֆրիկայի ամենամեծ երկիրն է և ունի մոտավորապես 47 միլիոն բնակչություն։ Մինչև 1980-ական թվականները Ալժիրը վայելում էր համեմատաբար հարստություն 1962 թվականին Ֆրանսիայից անկախություն ձեռք բերելուց հետո, քանի որ նրա տնտեսությունը խթանվում էր նավթի գների կտրուկ աճով։ Ալժիրում աղքատությունը սուր խնդիր է դարձել 1980-ականների կեսերին տնտեսական աճի անկումից հետո։ 1980-ական թվականներից ի վեր միջազգային շուկաներում նավթի գների անկումը հանգեցրել է Ալժիրի տնտեսական անկման, ինչը նպաստել է գործազրկության և աղքատության աճին։ Ժողովրդավարության բացակայությունը, քաղաքական հակամարտությունը և կառավարության ծախսերը նույնպես աղքատության պատճառ են դարձել։

## Տնտեսություն
Համաշխարհային բանկի տվյալներով՝ Ալժիրի տնտեսությունը հիմնականում կախված է ածխաջրածինների արտահանումից, որը կազմում է երկրի ՀՆԱ-ի մոտ 30%-ը և բյուջեի եկամուտների 60%-ը: Ալժիրն ունի աշխարհում բնական գազի տասներորդ խոշորագույն պաշարները և բնական գազի վեցերորդ խոշորագույն արտահանողն է։ Բնական գազը և նավթը միասին կազմում են Ալժիրի արտահանման եկամուտների 95%-ը: Ալժիրի բնական գազի և նավթի մեծ պաշարները թույլ են տվել պահպանել հարաբերական մակրոտնտեսական կայունություն:

Ալժիրը դժվարություններ է ունեցել ոչ ածխաջրածնային արդյունաբերություններ զարգացնելու հարցում։ Նավթի գնի տատանումները զգալի ազդեցություն են ունեցել Ալժիրի բնակչության բարեկեցության վրա, քանի որ կառավարությունը ստիպված է եղել ավելացնել հարկային եկամուտները։ 2013 թվականից ի վեր Ալժիրի արժութային պահուստները նվազել են ավելի քան 40%-ով: Սա հիմնականում պայմանավորված է նախագծերի կրկնվող ուշացումներով և ներդրումներ ներգրավելու դժվարությամբ։ Գազի և նավթի եկամուտների անկումը հանգեցրեց նրան, որ Ալժիրի կառավարությունը 2016 թվականի դաշնային բյուջեում ուղղիչ միջոցներ ձեռնարկեց՝ ծախսերը կրճատելու և նավթի գների անկումը փոխհատուցելու համար։ 2016 թվականի բյուջեն նախատեսում էր հարկային եկամուտների 4%-ով աճ և ծախսերի 9%-ով կրճատում։ Ալժիրի կառավարությունը ձեռնպահ է մնացել առողջապահության, կրթության և կառավարության կողմից ֆինանսավորվող բնակարանային ծրագրերի սուբսիդիաները ուղղակիորեն կրճատելուց։

### Աղքատության տարածվածություն
Ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալներով՝ Ալժիրում աղքատության մակարդակը զգալիորեն նվազել է՝ 2011 թվականին հասնելով 5.5%-ի՝ 1995 թվականի 14.1%-ի համեմատ։ Չնայած բնակչության այն տոկոսը, որը գոյատևում է օրական 2 դոլարից պակաս գումարով 1995 թվականին կայունացել է 14.1%-ի վրա՝ 1988 թվականի 81%-ից նվազելուց հետո, այդ ժամանակվանից ի վեր այն նվազել է մինչև 5% 2011 թվականին։ Ալժիրցիների ամենաաղքատ 20%-ի եկամտի բաժինը 1990 թվականի 6.5%-ից աճել է մինչև 9.4% 2010 թվականին։

Կենտրոնական հետախուզական գործակալության տվյալներով՝ 2011 թվականի դրությամբ Ալժիրում աղքատության գծից ցածր բնակչությունը գնահատվում է 5.5%, իսկ ծայրահեղ աղքատության մակարդակը կազմում է 0.5%։ Այնուամենայնիվ, Ալժիրի բնակչության 10%-ը համարվում է կրկին աղքատության մեջ ընկնելու հակված, եթե պայմանները նպաստեն նրանց դեմ։ Ալժիրի աղքատության մեջ ապրող բնակչության մոտ 75%-ը ապրում է քաղաքային վայրերում և կատարում է ոչ ֆորմալ աշխատանք։ Տարածաշրջանային տարբերությունների պատճառով Ալժիրի Սահարա անապատում աղքատության մեջ ապրող անհատների թիվը կրկնակի ավելի է, իսկ խոտհարքներում ապրող անձանց թիվը՝ երկրի միջին ցուցանիշից երեք անգամ ավելի։

Համաձայն «Գլոբալ սովի ինդեքսի»՝ 119 որակավորված երկրներից Ալժիրը զբաղեցրել է 39-րդ տեղը՝ 9.4 միավորով, ինչը նշանակում է, որ երկիրը տառապում է սովի համեմատաբար ցածր մակարդակից։ Այս ցուցանիշը վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում անընդհատ բարելավվել է։ 2000 թվականին Ալժիրը գրանցեց 15.6 միավոր (միջին սովի մակարդակ) և 2010 թվականին ստացավ 10.6 միավոր (միջին սովի մակարդակ)։ Բացի այդ, թերսնված մարդկանց համամասնությունը 2000 թվականի 10.7%-ից նվազել է մինչև 4.7%՝ 2018 թվականին։ Այնուամենայնիվ, 5 տարեկանից փոքր թերսնված երեխաների տարածվածությունը 2018 թվականին 3.1%-ից աճել է մինչև 4.1%, իսկ 5 տարեկանից փոքր թերքաշ երեխաների թիվը նվազել է մինչև 2.6% (2009)։ Ալժիրում ծննդյան պահի կյանքի տևողությունը 2016 թվականի դրությամբ կազմում է 76.078 տարի։

Ալժիրում աղքատության հիմնական պատճառը բարձր գործազրկությունն է։ ՄԱԿ-ի Աֆրիկայի տնտեսական հանձնաժողովի վերլուծությունը բացահայտում է զգալի անհավասարություն Ալժիրում՝ ըստ սեռի և տարիքի։ 2015 թվականի դրությամբ գործազրկության մակարդակը գնահատվում էր 11.2%, սակայն 16-24 տարեկանների շրջանում այն կազմում էր գրեթե 30%։ Բացի այդ, գործազրկությունը գրեթե կրկնակի ավելի շատ կանանց է ազդում, քան տղամարդկանց վրա, կանանց շրջանում գործազրկության մակարդակը գնահատվում է 16.6%: Համաշխարհային բանկի տվյալներով՝ երիտասարդների շրջանում շարունակական գործազրկությունը մեծ ազդեցություն ունի տնային տնտեսությունների կենսապայմանների զարգացման վրա, ինչի հետևանքով շատ երիտասարդներ չեն կարողանում վաստակել արժանապատիվ աշխատավարձ և բավարար կենսամակարդակ։

2001 թվականին աշխատուժը կանխատեսվել է մոտ 9 միլիոն կամ ամբողջ բնակչության 29%-ը։ Համաշխարհային բանկի տվյալները ցույց են տալիս, որ Ալժիրի բնակչության մեկ երրորդից ավելին ապրում է աղքատության մեջ, որի 70%-ը ապրում է գյուղական և հեռավոր շրջաններում։ Ալժիրցիների աշխատանք գտնելու մշտական անկարողությունը, զուգորդված իրենց տնտեսության կանխատեսվող լճացման հետ, մտահոգություններ է առաջացնում անկայուն իրավիճակում գտնվող տնային տնտեսությունների թվի և ընդհանուր աղքատության մակարդակի հնարավոր աճի վերաբերյալ։ Ընդհանուր բնակչության մոտավորապես 10%-ը, որը համարժեք է գրեթե 4 միլիոն ալժիրցիներին, կարող է աղքատության մեջ ընկնել, եթե հանգամանքները շարունակեն զարգանալ նրանց դեմ: Սահարայի ենթասահարյան Աֆրիկայից ներգաղթյալները բնակություն են հաստատում ոչ պաշտոնական բնակավայրերում, օրինակ՝ Թամանրասեթում

## Ալժիրի աղքատության պատմական արմատներ
### Ալժիրի ֆրանսիական գաղութացում
Մինչև 1517-1830 թվականները Ալժիրը Օսմանյան կայսրության մաս է կազմել։ Օսմանյան կայսրության թուլացումը Ալժիրում հանգեցրել է կարճատև ազատագրման ժամանակաշրջանի, մինչև 1830 թվականին ֆրանսիական միապետը պատերազմ է սկսել՝ լիակատար օկուպացիայի մտադրությամբ։ «Թռչող սուլիչի» միջադեպի հետևանքով Ֆրանսիան 1827 թվականին հայտարարել է Ալժիրի դեմ 3-ամյա շրջափակման մասին։ Ալժիրի վերջին օսմանյան կառավարիչ Դեյ Հուսեյնը հարվածել է ֆրանսիական հյուպատոսին, երբ վերջինս անհաջող պատասխանեց դեյի հարցին՝ Ալժիրին Ֆրանսիայի պարտքի վերաբերյալ։ «Թռչող սուլոցի» միջադեպին ի պատասխան՝ ֆրանսիացիները որոշել են 1830 թվականին հայտարարել Ալժիրի լիակատար նվաճման մասին՝ ֆրանսիական կառավարում հաստատելու մտադրությամբ։ Երեք շաբաթ անց Ալժիրը գրավվել և միացվել է Ֆրանսիային։

### Ֆրանսիական գաղութացման ազդեցություն
Ալժիրի ֆրանսիական գաղութացումը 1830 թվականին էական ազդեցություն ունեցավ Ալժիրի ազգային ինքնության և սոցիալական համակարգի վրա։ Ֆրանսիական գաղութացումից հետո Իտալիայից, Իսպանիայից և Ֆրանսիայից մեծ հոսք է տեղի ունեցել հիմնականում աշխատավոր դասի եվրոպացիների դեպի Ալժիր։

Ալժիրի յուրացումը ֆրանսիացի զինվորների կողմից հանգեցրել է նրան, որ շատ բնիկ ալժիրցի ֆերմերներ զրկվել են իրենց հողերից, քանի որ դրանք հանձնվեցին եվրոպացի գաղութարարներին։ 1901-1960 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում գյուղացիական հողատերերի թիվը 1901 թվականի 620,889-ից նվազել է մինչև 373,000՝ 1960 թվականին։ Ֆրանսիական իշխանությունները վաճառել են ալժիրցի բնիկներին պատկանող հողերը առանց որևէ արդարացման կամ փոխհատուցման, ինչի հետևանքով շատերը ստիպված էին աշխատել եվրոպացիներին պատկանող հողերի վրա՝ նվազագույն աշխատավարձով։

1950-ականների վերջին Ալժիրում ֆրանսիական բնակչությունը գնահատվել է մեկ միլիոն, և այս նորաբնակների մեծ մասը տիրապետում էր Ալժիրի բերրի հողերի մեծ մասին։

Ալժիրի հողերի բռնազավթումը և հետագա ունեցվածազրկումը հանգեցրել են Ալժիրի ավանդական ինստիտուտների քայքայմանը, քանի որ ֆրանսիացի գաղութարարները սահմանափակեցին ալժիրցի բնիկ բնակչության բնակչությունը հիմնական մարդկային ապրանքներով։ 1940-1945 թվականներին Ալժիրի մուսուլման երեխաների միայն 9%-ն էր սովորում տարրական դպրոցում, իսկ մեծահասակների շրջանում անգրագիտության մակարդակը գնահատվել է 86%: 1988 թվականին գործազրկությունը հասել է 25%-ի, քանի որ հարուստների և աղքատների միջև անհավասարությունը շարունակել է աճել, իսկ կենսամակարդակը նվազել։

Սոցիալական ոլորտում ալժիրցիները սոցիալապես տեղահանվեցին, քանի որ ալժիրցիների մեծամասնությունը կորցրեց իր սոցիալական կարգավիճակը ֆրանսիացի գաղութարարների կողմից շարունակական ճնշումների հետևանքով։ Եվրոպացի գաղութարարներն ավելի մեծ իշխանություն ունեին և ավելի բարձր եկամուտներ էին ստանում, քան ալժիրցիները, որոնք գտնվում էին ստրկամիտ և աղքատ վիճակում։

### Ճգնաժամ
1980-ականների կեսերին 1987-1995 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում հիմնական մակրոտնտեսական ցուցանիշները վատթարացան, ինչը հանգեցրել է երկարատև տնտեսական անկման, պետական պարտքի բարձր մակարդակի և աճող սոցիալական դժգոհության։ Ալժիրում տնտեսական աճի բացակայությունը նշանակելէ, որ աշխատատեղերի ստեղծումը բացակայել է, և արդյունքում գործազրկությունը 1994 թվականին հասել է 27%-ի։ Նախկինում կառավարությունը արձագանքել է աշխատանք փնտրելու աճող աճին՝ ակտիվացնելով պետական հատվածում զբաղվածությունը։ Սակայն, տնտեսական ակտիվության անկմանը և նավթի գների անկմանը զուգընթաց, պետական հատվածում զբաղվածությունը դանդաղեց, ինչն էլ իր հերթին նպաստել է աղքատության մակարդակի աճին։

1986 թվականին Ալժիրը բախվել է աճող քաղաքական և տնտեսական լարվածության, երբ նավթի գինը նախորդ տարվա համեմատ 50%-ով նվազեց։ Սա հանգեցրել է Ալժիրի ՀՆԱ-ի աճի անկմանը՝ հասնելով մինուս 2.7%-ի: Նավթի գների անկումը հանգեցրեց տնտեսական և քաղաքական ճգնաժամի, քանի որ ցուցարարները դուրս եկան փողոցներ՝ պահանջելով տնտեսական ճգնաժամի լուծում և քաղաքական բարեփոխումներ՝ ավելի արդյունավետ քաղաքականության համար՝ համահունչ ավելի ազատ ժողովրդավարությանը։

## Կառավարության արձագանքներ
Ալժիրը 1990-ականների վերջին ուժեղացրել է իր պայքարը աղքատության նվազեցման և սոցիալական զարգացման քաղաքականության ուղղությամբ, ինչը նպաստել է Ալժիրի բնակչության կենսամակարդակի բարելավմանը։ 2016 թվականի ֆինանսական օրինագծի դրույթները բյուջեի մեծ մասը հատկացրել են այնպիսի ոլորտների, ինչպիսիք են կրթությունը (15.9%), առողջապահությունը (7.9%) և զբաղվածության աջակցությունը (4.7%), այդպիսով հնարավորություն տալով բարձրացնել կենսամակարդակը և նվազեցնել աղքատության մակարդակը։ Վերջին տասնամյակում գործազրկության մակարդակը նվազել է, ընդ որում՝ 2008 թվականի զեկույցում նշվում է, որ 30 տարեկանից փոքր անձանց շրջանում գործազրկությունը կազմել է չափազանց բարձր՝ 70%։ Բարձր գործազրկության մակարդակը, զուգորդված կյանքի ցածր որակի հետ, Ալժիրի երիտասարդությանը ստիպեց դիմել հուսահատ միջոցների, ինչպիսին է անօրինական ներգաղթը, որպեսզի աշխատանք գտնեն Եվրոպայում։

### Սուբսիդիաներ և փոխանցումներ
Ածխաջրածինների արտահանումից ստացված միջոցների շնորհիվ հնարավոր է դառնում սոցիալական աջակցության ծրագիրը, որը ներառում է մանրածախ գների սուբսիդիաներ՝ այլ սոցիալական տրանսֆերտների հետ մեկտեղ։ Սա օգնում է զսպել սոցիալական ճնշումը և թույլ է տալիս Ալժիրին ավելի շատ ներդրումներ կատարել մարդկային կապիտալի զարգացման մեջ՝ այդպիսով նվազեցնելով աղքատությունը։

### Սոցիալական բնակարաններ
Ալժիրի ընդհանուր սարքավորումների բյուջեի 14.21%-ը զբաղեցնելով՝ Ալժիրի պետությունը բնակչությանը հնարավորություն է տալիս բնակարաններ ձեռք բերել տարբեր ծրագրերի միջոցով, որոնցից գլխավորը Բնակարանային բարելավման և զարգացման ազգային գործակալությունն է։

### Սպառողական գներ
Ալժիրը նավթի և գազի գները պահպանում է աշխարհում ամենաբարձրերից մեկը սուբսիդիաների շնորհիվ, իսկ պետությունը սուբսիդավորում է ափամերձ քաղաքների տնային տնտեսությունների ջրամատակարարումը՝ ֆինանսավորելով ծովի ջրի աղազրկումը։ Բացի այդ, կաթի, հացահատիկի և այլ անհրաժեշտ ապրանքների սուբսիդավորումը հնարավորություն է տալիս այս ապրանքները մատչելի գներով պահել բնակչության համար։

## Ալժիրի առջև ծառացած մարտահրավերներ
Անհավասարության դեմ պայքարը լուրջ մարտահրավեր է Ալժիրի ազգի համար։ Սպառման մակարդակի անհավասարությունը բարձր է, և հարուստների և աղքատների միջև կա 27.7% տարբերություն, որը զգալիորեն բարելավվել է 1988 թվականի 40.2%-ի համեմատ։

Աղքատության դեմ պայքարի համար Ալժիրի համար կենսական նշանակություն ունի դրա ամենամեծ պատճառի՝ գործազրկության դեմ պայքարը։ Հասկանալով սա՝ կառավարությունը ձեռնարկել է մի շարք միջոցառումներ գործազրկությունը նվազեցնելու համար։ Սա իրականացվում է գործազուրկ երիտասարդների զգալի թվի աշխատուժին ինտեգրման և նրանց հեշտացման միջոցով՝ օգտագործելով երիտասարդական զբաղվածության ապահովման ազգային գործակալությունների կողմից իրականացվող ծրագրերը։ Բացի այդ, կառավարությունը ստեղծեց նպաստների համակարգ՝ գործազուրկներին ֆինանսական աջակցություն տրամադրելու համար, նրանց զինելով անհրաժեշտ հմտություններով՝ աշխատուժին վերադառնալուն նպաստելու համար։

Կառավարության միջամտության արդյունքում 2010-2015 թվականներին Ալժիրում ավելի քան 1,5 միլիոն երիտասարդ աշխատանքի է տեղավորվել: Այնուամենայնիվ, սա անբավարար թիվ է՝ հաշվի առնելով երիտասարդների շրջանում գործազրկության բարձր մակարդակը, ինչը մեծապես նպաստում է աղքատության աճին։

Բացի գործազրկությունից, վերջին տարիներին Ալժիրը զգալի աճ է գրանցել սոցիալական և մարդկային զարգացման ոլորտում, որտեղ զգալի զարգացումներ են գրանցվել այնպիսի սոցիալական ցուցանիշներում, ինչպիսիք են կրթությունը, առողջապահությունը և հիմնական ծառայությունների հասանելիությունը։ Ալժիրն այժմ գրանցել է եկամտի և մարդկային զարգացման բարձր մակարդակ։ Սա, զուգորդված գործազրկության մակարդակը նվազեցնելու ջանքերի հետ, կօգնի Ալժիրին պայքարել աղքատության դեմ։

### Քաղաքական պառակտում և ժողովրդավարության բացակայություն
Ազգի տնտեսական դիրքը արդարացնելու համար շատ ալժիրցիներ մեղադրում են անարդյունավետ և անպատասխանատու քաղաքական ղեկավարությանը։ Ազգային-ազատագրական ճակատը երկիրը սնանկացրեց՝ նպաստելով Ալժիրում աղքատության մակարդակի բարձրացմանը։ Բացի այդ, 1991-2001 թվականներին կառավարության և զինված իսլամական ապստամբական խմբավորումների միջև Ալժիրի քաղաքացիական պատերազմը, զուգորդված պատերազմից հետո քաղաքական լարվածության հետ, վատթարացրել է երկրի տնտեսական և քաղաքական կայունությունը՝ նվազեցնելով Ալժիրի բնակչության կյանքի որակը և, իր հերթին, մեծացնելով աղքատության մակարդակը։

Ալժիրում աղքատության մեկ այլ աղբյուր է ժողովրդավարական ինստիտուտի բացակայությունը։ Չնայած Ալժիրի 80-ամյա նախագահ Աբդել Ազիզ Բութեֆլիկան մեծ հարգանք է վայելում երկիրը քաղաքացիական պատերազմից դուրս բերելու և զինյալ և արմատական ջիհադիստական խմբավորումները վերացնելու համար, նրա ղեկավարությամբ կառավարվող վարչակազմը անհանդուրժողական է դարձել քաղաքական հակամարտության և մամուլի նկատմամբ։ Բացի այդ, իշխանության համար պայքար է ընթանում առաջադեմ Ազգային ազատագրական ճակատ քաղաքական կուսակցության և պահպանողական Իսլամական ճակատի միջև։ Ցանկացած քաղաքական անկայունություն կարող է կործանարար ազդեցություն ունենալ աղքատության մակարդակի վրա։

## Ծանոթագրություններ