Աֆոնսո դ’ Ալբուկերկե

**Աֆոնսո դը Ալբուկերկե** (, մոտ․ 1453 թվական - 1515 թվականի դեկտեմբերի 16), Գոայի առաջին դուքս, պորտուգալացի գեներալ, ծովակալ, պետական գործիչ և կոնկիստադոր։ 1509-1515 թվականներին նշանակվել է որպես Պորտուգալական Հնդկաստանի փոխարքա, որի ընթացքում ընդլայնել է Պորտուգալիայի ազդեցությունը Հնդկական օվկիանոսի տարածքում և ձեռք է բերել խիստ ու հմուտ ռազմական հրամանատարի համբավ։

Ալբուկերկեն իրականացնում էր պորտուգալացիների «եռակի մեծ ծրագիրը»՝ պայքար իսլամի դեմ, քրիստոնեության տարածում և համեմունքների առևտրի ապահովում՝ ստեղծելով Պորտուգալական Ասիական կայսրություն։ Նրա կարևորագույն ձեռքբերումներից էին Գոայի գրավումը, Վերածննդի դարաշրջանում Պարսից ծոց կատարած առաջին եվրոպական արշավանքը և Կարմիր ծովում եվրոպական նավատորմի պատմական առաջին հայտնվելը։ Ընդհանուր առմամբ նա համարվում է չափազանց արդյունավետ ռազմապետ, և «հավանաբար դարաշրջանի ամենամեծ ծովային հրամանատարը», հաշվի առնելով նրա հաջողված ռազմավարությունը՝ փորձելով փակել Հնդկական օվկիանոսի բոլոր ծովային ուղիները դեպի Ատլանտյան օվկիանոս, Կարմիր ծով, Պարսից ծոց և Խաղաղ օվկիանոս՝ այն վերածելով պորտուգալական *mare clausum*։ 1506 թվականին նրան նշանակել են «Արաբական և Պարսկական ծովերի նավատորմի» հրամանատար։

Նրա անմիջական մասնակցությամբ շատ բախումներ են տեղի  ունեցել Հնդկական օվկիանոսում, Պարսից ծոցում՝ առևտրական ուղիների վերահսկման նպատակով, ինչպես նաև Հնդկաստանի ափերին։ Այս նախնական արշավանքներում նրա ռազմական վարպետությունը հնարավորություն տվեց Պորտուգալիային դառնալ պատմության առաջին համաշխարհային կայսրությունը։ Նա ղեկավարել է պորտուգալական ուժերը բազմաթիվ ճակատամարտերում, այդ թվում՝ 1510 թվականի Գոայի նվաճման և 1511 թվականի Մալակկայի գրավման ժամանակ։

Կյանքի վերջին հինգ տարում նա հիմնականում զբաղվել է վարչական գործունեությամբ, և որպես Պորտուգալական Հնդկաստանի երկրորդ նահանգապետ նրա քայլերը վճռորոշ էին Պորտուգալական կայսրության երկարակեցության համար։ Նա վերահսկել է արշավանքներ, որոնց արդյունքում դիվանագիտական կապեր են հաստատվել Այութայա թագավորության հետ՝ նրա դեսպան Դուարտի Ֆերնանդեսի միջոցով, Պեգուի (Մյանմա) հետ, ինչպես նաև Թիմորի և Մոլուքյան կղզիների հետ՝ Անտոնիու դը Աբրեուի և Ֆրանսիսկու Սերրանի ղեկավարած ճանապարհորդության ընթացքում։ Նա հիմք է դրել Չինաստանում եվրոպական առևտրին  կառավարող Մին դինաստիայի  հետ՝ Ռաֆայել Պերեստրելու միջոցով։ Նա նաև աջակցել է Եթովպիայի հետ դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատմանը, ինչպես նաև Պարսկաստանի հետ՝ Սեֆյան արքայատոհմի օրոք։

Իր ողջ կարիերայի ընթացքում նա ստացել է տարբեր մականուններ, այդ թվում՝ «Սարսափելի», «Մեծ», «Ծովերի առյուծ», «Պորտուգալական Մարս» և «Արևելքի Կեսար»։

## Վաղ տարիներ

Աֆոնսու դը Ալբուկերկեն ծնվել է 1453 թվականին Ալանդրայում՝ Լիսաբոնի մոտ։ Նա Վիլա Վերդե դուշ Ֆրանքուշի տիրակալ Գոնսալու դը Ալբուկերկեի և Դոնա Լեոնոր դը Մենեզեշի երկրորդ որդին էր։ Նրա հայրը բարձր պաշտոն ուներ արքունիքում և հեռավոր ապորինի ծագմամբ կապված էր պորտուգալական թագավորական տոհմի հետ։ Նա սերում էր թագավոր Դենիշի ապօրինի որդուց՝ Ալբուկերկեի տիրակալ Աֆոնսու Սանչեշից։ Նա մաթեմատիկայի և լատիներենի կրթություն է ստացել Պորտուգալիայի Աֆոնսու V թագավորի արքունիքում, որտեղ մտերմացել է արքայազն Խուանի՝ ապագա Խուան II թագավորի հետ։

## Վաղ ռազմական ծառայություն (1471-1509)
1471 թվականին, Աֆոնսու V-ի հրամանատարության ներքո, նա մասնակցել է Տանժերի և Արզիլայի նվաճմանը Մարոկկոյում, որտեղ մի քանի տարի ծառայել է որպես սպա։ 1476 թվականին նա արքայազն Խուանի հետ մասնակցել է Կաստիլիայի դեմ պատերազմներին, այդ թվում՝ Տորոյի ճակատամարտին։ Նա 1480 թվականին մասնակցել է  Իտալական թերակղզում արշավանքին՝ օգնելու Նեապոլի Ֆերդինանդ I-ին՝ հետ մղելու Օսմանների ներխուժումը Օտրանտո։ Երբ Խուանը թագադրվեց որպես Խուան II թագավոր, 1481 թվականին Ալբուկերկեն նշանակվեց թագավորի գլխավոր հեծելազորի հրամանատար և արքունիքի գլխավոր էստրիբեյրու-մոր (*estribeiro-mor*)՝ այդ պաշտոնում մնալով Խուանի ամբողջ թագավորության ընթացքում**'։

[[1489]] թվականին նա անցավ ռազմական գործողություններին [[Հյուսիսային Աֆրիկա|Հյուսիսային Աֆրիկայում]]՝ որպես Լուկո գետի մոտ գտնվող Լարաշ քաղաքի Գրասիոզա ամրոցի պաշտպանական հրամանատար։ [[1490]] թվականին Ալբուկերկեն եղել է Խուան II-ի պահակազորի կազմում։ [[1495]] թվականին նա վերադարձել է Արզիլա, որտեղ իր կրտսեր եղբայր Մարտինը զոհվել է՝ կռվելով նրա կողքին։

=== Առաջին արշավանքը դեպի Հնդկաստան (1503) ===
Երբ Պորտուգալիայի թագավոր [[Մանուել I (Պորտուգալիայի թագավոր)|Մանուել I-ը]] գահ բարձրացավ՝ իր զարմիկ Խուան II-ի մահից հետո, նա զգուշավոր վերաբերմունք ուներ Ալբուկերկեի նկատմամբ, ով իր նախորդի մտերիմ ընկերն էր և Մանուելից տասնյոթ տարով մեծ էր։ Ութ տարի անց՝ [[1503]] թվականի [[Ապրիլի 6|ապրիլի 6-ին]], Ալբուկերկեն իր զարմիկ Ֆրանսիսկու դը Ալբուկերկեի հետ ուղարկվեց իր առաջին արշավանքին դեպի [[Հնդկաստան]]։ Նրանցից յուրաքանչյուրն առաջնորդում էր երեք նավ՝ միասին նավարկելով Դուարտի Պաշեկու Պերեյրայի և Նիկոլաո Կոելյուի հետ։ Նրանք մի շարք ճակատամարտեր մղեցին Կալիկուտի (Կալեկուտ, Կոզիկոդ) զամորինի զորքերի դեմ և կարողացան ապահովել, որ Կոչինի (Կոչիմ, Կոչի) թագավորը պահպաներ իր գահը։ Փոխարենը, Կոչինի թագավորը պորտուգալացիներին թույլ տվեց կառուցել «Իմմանուել» պորտուգալական ամրոցը (Ֆորթ Կոչի) և հաստատել առևտրային հարաբերություններ Կիլոնի (Կուլաու, Կոլլամ) հետ։ Այսպիսով դրվեց Պորտուգալական Արևելյան կայսրության հիմքը։

== Երկրորդ արշավանքը դեպի Հնդկաստան (1506-1509) ==


=== Վերադարձ (1506) ===
Ալբուկերկեն հայրենիք վերադարձավ [[1504]] թվականի հուլիսին և թագավոր [[Մանուել I (Պորտուգալիայի թագավոր)|Մանուել I-ի]] կողմից ջերմ ընդունելություն ստացավ։ [[Արևելք|Արևելքում]] պորտուգալական գործողությունների ռազմավարություն մշակելուց հետո թագավոր Մանուելը նրան վստահեց հինգ նավից կազմված էսկադրայի հրամանատարությունը՝ [[1506]] թվականի սկզբին Հնդկաստան ուղևորված տասնվեց նավերից բաղկացած նավատորմի մի մասը, որը գլխավորում էր Տրիշտաո դը Կունյան։ Արշավանքի նպատակը Սոկոտրան նվաճելն ու այնտեղ ամրոց կառուցելն էր՝ հույս ունենալով փակել [[Կարմիր ծով|Կարմիր ծովի]] առևտուրը։

Ալբուկերկեն, որպես «Արաբիայի ափի գլխավոր կապիտան», նավարկում էր Կունյայի հրամանատարության տակ մինչև [[Մոզամբիկ]] հասնելը։ Նա ուներ թագավորի կողմից տրված գաղտնի հանձնարարություն՝ կնքված նամակով․ առաջին առաջադրանքը կատարելուց հետո նա պետք է փոխարիներ [[Հնդկաստան|Հնդկաստանի]] առաջին փոխարքա Ֆրանսիսկու դը Ալմեյդային, որի պաշտոնավարումը ավարտվում էր երկու տարի անց։ Մինչ մեկնելը նա օրինականացրեց իր որդուն՝ Բրաշին (հին [[Պորտուգալերեն|պորտուգալերենով]]՝ «Բրազ»), որը ծնվել էր [[1500]] թվականին՝ պորտուգալացի հասարակ մի կնոջ՝ Խոանա Վիսենտեի ընտանիքում։

=== Սոկոտրայի, Մասկատի և Օրմուզի առաջին նվաճումը (1507) ===


Նավատորմը Լիսաբոնից դուրս եկավ [[1506]] թվականի [[Ապրիլի 6|ապրիլի 6-ին]]։ Ալբուկերկեն անձամբ էր կառավարում իր նավը, քանի որ ուղևորվելու պահին կորցրել էր իր նշանակված ղեկապետին։ [[Մոզամբիկ|Մոզամբիկի ծոցում]] նրանք փրկեցին կապիտան Խուան դը Նովային, ով խնդիրներ էր ունեցել [[Հնդկաստան|Հնդկաստանից]] վերադառնալիս․ դը Նովան և նրա ''«Flor de la Mar»'' նավը միացան Կունյայի նավատորմին։ Մալինդիից Կունյան դեսպաններ ուղարկեց [[Եթովպիա]]՝ Ալբուկերկեի հովանու ներքո, որը այդ ժամանակ ավելի մոտ էր համարվում [[Հնդկաստան|Հնդկաստանին]], քան իրականում էր։ Չհասնելով [[Եթովպիա]]՝ նա դեսպաններին իջեցրեց Ֆիլուկում։ Արևելաաֆրիկյան ափի արաբական քաղաքների վրա հաջող հարձակումներից հետո արշավախումբը նվաճեց Սոկոտրա կղզին և Սուքում ամրոց կառուցեց՝ հույս ունենալով այն դարձնել բազա՝ [[Կարմիր ծով|Կարմիր ծովից]] [[Հնդկական օվկիանոս]] առևտուրը կանգնեցնելու համար։ Սակայն Սոկոտրան լքվեց չորս տարի անց, քանի որ պարզվեց, որ այն վատ տեղ է ռազմաբազայի համար։

Սոկոտրայում նրանք բաժանվեցին․ Տրիշտաո դը Կունյան նավարկեց [[Հնդկաստան]]՝ Կաննանորում պաշարված պորտուգալացիներին օգնության, մինչդեռ Աֆոնսուն վերցրեց յոթ նավ և 500 մարդ դեպի [[Հորմուզի նեղուց|Օրմուզ]]՝ [[Պարսից ծոց|Պարսից ծոցում]], որը Արևելքի գլխավոր առևտրային կենտրոններից մեկն էր։ [[1507]] թվականի հուլիսին ճանապարհին նա նվաճեց Կուրյաթի ([[Կուրիա Յուլիա|Կուրիաթ]]) և [[Մասկատ]] քաղաքները, ինչպես նաև Խոր Ֆաքանը՝ ընդունելով Կալհաթի և Սոհարի քաղաքների հպատակությունը։ Նա հասավ Օրմուզ [[1507]] թվականի [[Սեպտեմբերի 25|սեպտեմբերի 25-ին]] և շուտով գրավեց քաղաքը, որը համաձայնվեց դառնալ [[Պորտուգալիայի թագավորություն|Պորտուգալիայի թագավորությանը]] վասալ պետություն։ Այդ ժամանակ Օրմուզը վասալ պետություն էր [[Սեֆյան Պարսկաստան|Սեֆյան Պարսկաստանի]] շահ [[Իսմայիլ I|Իսմայիլ I-ի]] (կառ․ [[1501]]-[[1524]] թվականներին) տիրապետության ներքո։ Գրավելուց քիչ անց Ալբուկերկեն բախվեց պարսիկ դեսպանների հետ, որոնք պահանջեցին իրենից վճարել պարտադիր տուրքը։ Նա հրամայեց նրանց տալ  թնդանոթի արկեր, նետեր և զենքեր՝ պատասխանելով, որ «այսպիսին է [[Պորտուգալիա|Պորտուգալիայում]] հատվող դրամը, որով վճարվում է թագավոր [[Մանուել I (Պորտուգալիայի թագավոր)|Մանուելի]] տիրապետությունից պահանջվող տուրքը»։ Ըստ Բրաշ դը Ալբուկերկեի, հենց շահ Իսմայիլն էր առաջինը, որ նրան տվեց «Ծովերի առյուծ» մականունը։

Աֆոնսուն սկսեց կառուցել «Մեր Տիրամոր Հաղթանակ» ամրոցը (հետագայում՝ «Մեր Տիրամոր Հղացում»), Օրմուզի կղզում՝ աշխատանքներին ներգրավելով իր բոլոր զինվորներին և սպաներին։ Սակայն նրա որոշ սպաներ, պնդելով, որ Աֆոնսուն անցնում է իր լիազորությունների սահմանները, ապստամբեցին ծանր աշխատանքի և կլիմայի դեմ և մեկնեցին [[Հնդկաստան]]։ Նավատորմից մնաց ընդամենը երկու նավ, և առանց մթերքների նա չէր կարող պահել իր դիրքերը։ [[1508]] թվականի հունվարին նա ստիպված լքեց Օրմուզը։ Ալբուկերկեն ափամերձ գյուղերի վրա հարձակումներ գործեց՝ Սոկոտրայի բնակավայրի համար մթերք ապահովելու նպատակով, վերադարձավ Օրմուզ, ապա ուղևորվեց Հնդկաստան։

=== Կանանորի ձերբակալությունը, (1509) ===
[[1508]] թվականի դեկտեմբերին Աֆոնսուն հասավ Կանանոր՝ [[Մալաբար|Մալաբարի]] ափին, որտեղ, փոխարքա Դոմ Ֆրանսիսկու դե Ալմեյդայի ներկայությամբ, բացեց թագավորից ստացած կնքված նամակը, որով նա նշանակվում էր Ալմեյդային հաջորդող նահանգապետ։ Վարչապետը, ով աջակցություն էր ստանում Աֆոնսուին Օրմուզում լքած սպաներից, ուներ նույն բովանդակությամբ թագավորական հրաման, բայց հրաժարվեց զիջել պաշտոնը։ Նա պնդեց, որ իր ժամկետը ավարտվում է միայն հունվարին, և որ նախ ցանկանում է վրեժ լուծել իր որդու մահվան համար՝ մարտնչելով մամլյուք Միրոցեմի նավատորմի դեմ, մերժելով Աֆոնսուի առաջարկը՝ այդ մարտը վարելու փոխարեն։ Աֆոնսուն խուսափեց բախումից, որը կարող էր քաղաքացիական պատերազմի վերածվել, և մեկնեց Կոչին՝ սպասելու թագավորի հետագա հրահանգներին։ Մնալով մեկուսացած՝ նա գրեց Դիոգու Լոպեշ դե Սեկեյրային, ով նոր նավատորմով հասավ [[Հնդկաստան]], բայց նրան անտեսեցին, քանի որ Սեկեյրան միացավ Ալմեյդային։ Միևնույն ժամանակ, Աֆոնսուն մերժեց Ալմեյդայի հակառակորդների առաջարկները, որոնք հորդորում էին բռնությամբ վերցնել իշխանությունը։

[[1509]] թվականի [[Փետրվարի 3|փետրվարի 3-ին]] Ալմեյդան Դիուի ծովամարտում կռվեց [[Մամլուքների սուլթանություն|մամլյուքների]], [[Օսմանյան կայսրություն|օսմանցիների]], Կալիկուտի զամորինի և [[Գուջարաթի]] սուլթանի համատեղ նավատորմի դեմ։ Նրա հաղթանակը վճռական էր․ օսմանցիներն ու մամլյուքները հեռացան [[Հնդկական օվկիանոս|Հնդկական օվկիանոսից]], ինչը հեշտացրեց պորտուգալական տիրապետությունը հաջորդ դարի ընթացքում։ Օգոստոսին, Աֆոնսուի նախկին սպաների և Դիոգու Լոպեշ դե Սեկեյրայի աջակցությամբ ներկայացված դիմումից հետո, որում նա ներկայացվում էր որպես կառավարման համար անպատրաստ, Աֆոնսուն կալանավորվեց և ուղարկվեց Կանանորի Սուրբ Անջելու ամրոց։ Նա դա համարում էր իրական բանտարկություն։

== Պորտուգալական Հնդկաստանի նահանգապետ (1509-1515) ==

Երեք ամսվա կալանքի ավարտից հետո Աֆոնսուն ազատ արձակվեց, երբ Կանանոր հասավ [[Պորտուգալիա|Պորտուգալիայի]] մարշալ Ֆերնանդու Կոուտինյոն՝ թագավորի կողմից ուղարկած մեծ նավատորմով։ Կոուտինյոն մինչ այդ Պորտուգալիայից Հնդկաստան ժամանած ամենաբարձր աստիճանի ազնվականն էր։ Նա բերեց տասնհինգ նավից և 3,000 մարդուց բաղկացած առմադա՝ Աֆոնսուի իրավունքները պաշտպանելու և Կալիկուտը գրավելու համար։

[[1509]] թվականի [[Նոյեմբերի 4|նոյեմբերի 4-ին]] Աֆոնսուն դարձավ Պորտուգալական Հնդկաստանի երկրորդ նահանգապետը և այդ պաշտոնը պահեց մինչև իր մահը։ Ալմեյդան մեկնեց դեպի [[Պորտուգալիա]], բայց ճանապարհին սպանվեց խոյխոյների հետ բախման ժամանակ։ Պաշտոնը ստանձնելուն պես Աֆոնսուն նպատակ դրեց տիրապետել իսլամական աշխարհին և վերահսկել համեմունքների առևտուրը։

Թագավոր [[Մանուել I (Պորտուգալիայի թագավոր)|Մանուել I-ը]] և նրա խորհուրդը [[Լիսաբոն|Լիսաբոնում]] սկզբում փորձեցին իշխանությունը բաժանել՝ [[Հնդկական օվկիանոս|Հնդկական օվկիանոսում]] ստեղծելով երեք առանձին իրավասության գոտի։ [[1509]] թվականին ազնվական Դիոգու Լոպեշ դե Սեկեյրան նավատորմով ուղարկվեց [[Հարավարևելյան Ասիա]]՝ [[Մալակկայի նեղուց|Մալակկայի]] սուլթան Մահմուդ Շահի հետ համաձայնության գալու համար, բայց ձախողվեց և վերադարձավ [[Պորտուգալիա]]։ Մինչդեռ Խոփի Քաղաքից մինչև Գուջարաթ տարածքը տրվեց Ժորժ դե Ագիարին, որին հաջորդեց Դուարտե դե Լեմոշը, բայց նա էլ մեկնեց Կոչին, ապա [[Պորտուգալիա]]՝ իր նավատորմը թողնելով Աֆոնսուին։

=== Գոայի նվաճում (1510) ===


[[1510]] թվականի հունվարին՝ թագավորի հրամանով և զամորինի բացակայության մասին տեղեկանալով, Աֆոնսուն հարձակվեց [[Կոժիկոդե|Կալիկուտի]] վրա։ Սկզբնական հաջողությունից հետո իրավիճակը փոխվեց, երբ մարշալ Կոուտինյոն, Աֆոնսուի հաղթանակից նեղված և փառքի ծարավ, Աֆոնսուի զգուշացումները անտեսելով, հարձակվեց զամորինի պալատի վրա և թշնամու թակարդն ընկավ։ Հետդարձի ժամանակ Աֆոնսուն ծանր վիրավորվեց և հազիվ փրկվեց նավից փախչելով, իսկ Կոուտինյոն սպանվեց։

Ձախողված հարձակումից հետո Աֆոնսուն հավաքեց 23 նավից և 1,200 մարդուց բաղկացած նավատորմ։ Չնայած տեղեկությունները ցույց էին տալիս, որ նա ցանկանում էր կռվել [[Եգիպտոս|Եգիպտոսի]] [[Մամլուքների սուլթանություն|մամլյուքների]] նավատորմի դեմ Կարմիր ծովում կամ վերադառնալ Օրմուզ, նրա հինդու դաշնակից ծովահեն Տիմոջին տեղեկացրեց, որ ավելի հեշտ կլինի հարվածել Գոայում, որտեղ նրանք ապաստանել էին Դիուի ճակատամարտից հետո, ինչպես նաև տեղեկացրեց Բիժապուրի սուլթան Յուսուֆ Ադիլ Շահի հիվանդության և դեկանական սուլթանությունների միջև պատերազմի մասին։ Աֆոնսուն օգտվեց անակնկալի եկած թշնամու իրողությունից՝ գրավելու  Գոան Բիժապուրի սուլթանությունից։

Առաջին հարձակումը Գոայի վրա սկսեց [[1510]] թվականի [[Մարտի 4|մարտի 4-ից]] մինչև [[Մայիսի 20|մայիսի 20-ը]]։ Սկզբնական գրավումից հետո, հաշվի առնելով ամրությունների վատ վիճակը, [[Հինդուիզմ|հինդու]] բնակիչների վատ աջակցությունը և շարքերում կարգապահության անկումը Իսմայիլ Ադիլ Շահի հարձակման հետևանքով, Աֆոնսուն մերժեց սուլթանի առաջարկած հաշտությունը և օգոստոսին թողեց քաղաքը։ Նրա նավատորմը ցրվեց, իսկ Կոչինում պալատական ապստամբությունը խոչընդոտեց վերականգնմանը, և նա ուղևորվեց Անջեդիվայի ամրոց։ Պորտուգալիայից եկան նոր նավեր, որոնք նախատեսված էին Դիոգու Մենդեշ դե Վասկոնսելոշի համար Մալակկայում, ում տրված էր տարածաշրջանի մրցակից հրամանատարություն։

Երեք ամիս անց՝  [[1510]] թվականի [[Նոյեմբերի 25|նոյեմբերի 25-ին]], Աֆոնսուն վերադարձավ Գոա վերանորոգված նավատորմով։ Վասկոնսելոշը ստիպված եղավ միանալ նրան Մալակկայի համար նախատեսված ուժերով և Կանանորից մոտ 300 մալաբարցի ուժեղացմամբ։ Քաղաքը գրավվեց մեկ օրվա ընթացքում։ [[Դեկտեմբերի 10|Դեկտեմբերի 10-ին]] Իսմայիլ Ադիլ Շահը և նրա օսմանցի դաշնակիցները հանձնվեցին։ Ենթադրվում է, որ քաղաքի 9,000 մուսուլման պաշտպաններից մոտ 6,000-ը սպանվեցին կամ խեղդամահ եղան փախուստի փորձի ժամանակ։

Աֆոնսուն վերականգնեց հինդու բնակչության աջակցությունը, թեև չիրականացրեց Տիմոջիի սպասումները՝ նրան նահանգապետ դարձնելու հարցում։ Փոխարենը նա Տիմոջիին նշանակեց քաղաքի գլխավոր «Ագվազիլ»՝ հնդիկ և մուսուլման բնակչության վարչական ներկայացուցիչ։ Այնուհետև պայմանավորվեց նվազեցնել տարեկան տուրքը։

Գոայում Աֆոնսուն ստեղծեց առաջին պորտուգալական դրամահատարանը Արևելքում՝ Տիմոջիի վաճառականների բողոքից հետո դրամի պակասի վերաբերյալ՝ դա համարելով տարածքային նվաճումը ամրապնդելու հնարավորություն։ Նոր մետաղադրամը, հիմնված տեղական մետաղադրամների վրա, առջևի կողմում ուներ խաչ, իսկ հակառակ կողմում՝ թագավոր [[Մանուել I (Պորտուգալիայի թագավոր)|Մանուելի]] խորհրդանիշը՝ թռիչքային գունդ։ Շրջանառության մեջ մտցվեցին ոսկե կրուզադոներ կամ մանուելներ, արծաթյա էսֆերաներ և ալֆ-էսֆերաներ, ինչպես նաև բրոնզե լեալներ։

Աֆոնսուն հիմնեց Գոայի Թագավորական Հիվանդանոցը՝ Սանտա Կատարինայի եկեղեցու մոտ։ Լսելով, որ բժիշկները չափազանց մեծ գումար են պահանջում հիվանդներից, նա կանչեց նրանց և հայտարարեց․ 



Դրանից հետո նա նրանց ստիպեց ամբողջ օրն աշխատել քաղաքի պարիսպների կառուցման վրա՝ մինչև գիշեր, ապա ազատ արձակեց։

Չնայած անընդհատ հարձակումներին՝ Գոան դարձավ Պորտուգալական Հնդկաստանի կենտրոնը։ Նվաճումը հանգեցրեց հարևան թագավորությունների հնազանդությանը․ Գուջարաթի սուլթանն ու Կալիկուտի զամորինը դեսպանություններ ուղարկեցին՝ առաջարկելով դաշինքներ և տեղական արտոնություններ՝ ամրապնդման համար։

Այնուհետև Աֆոնսուն օգտագործեց Գոան՝ համեմունքների առևտուրը Պորտուգալիայի օգտին ապահովելու և պարսկական ձիեր վաճառելու համար Վիջայանագարի և հնդիկ իշխաններին՝ նրանց աջակցությունը ստանալու պահանջով։

=== Մալակկայի նվաճում (1511) ===


Աֆոնսուն իր զորքերին բացատրում էր, թե ինչու էին պորտուգալացիները ցանկանում գրավել [[Մալակկա (թերակղզի)|Մալակկան]]․
:

[[1511]] թվականի փետրվարին, հնդու բարեկամական վաճառական Նինա Չատուի միջոցով, Աֆոնսուն նամակ ստացավ Ռուի դը Արաուժոյից՝ տասնինը պորտուգալացիներից մեկից, ովքեր [[1509]] թվականից պահվում էին Մալակկայում։ Նամակը հորդորում էր հնարավորինս մեծ նավատորմով առաջ շարժվել՝ պահանջելով նրանց ազատ արձակումը և մանրամասն նկարագրում էր քաղաքի պաշտպանական կառույցները։ Աֆոնսուն այն ցույց տվեց Դիոգո Մենդես դը Վասկոնսելոսին՝ որպես համատեղ արշավի հիմնավորում։ [[1511]] թվականի ապրիլին, Գոան ամրապնդելուց հետո, նա հավաքեց մոտ 900 պորտուգալացի, 200 հնդու վարձկան և մոտ տասնութ նավ։ Այնուհետև նա նավարկեց դեպի Մալակկա՝ հակառակ հրամանների և Դիոգո Մենդեսի բողոքի, ով պնդում էր, որ ինքն է արշավի հրամանատարը։ Վերջիվերջո, Աֆոնսուն կենտրոնացրեց պորտուգալական իշխանությունը [[Հնդկական օվկիանոս|Հնդկական օվկիանոսում]]։ Մալակկայի նվաճումից հետո նա թագավորին նամակ գրեց՝ բացատրելով իր տարաձայնությունները Մենդեսի հետ և զգուշացնելով, որ հետագա բաժանումները կարող են վնասակար լինել պորտուգալացիների համար [[Հնդկաստան|Հնդկաստանում]]։ Նրա հրամանատարության տակ էր նաև [[Ֆեռնան Մագելան|Ֆեռնան Մագելանը]], որը մասնակցել էր [[1509]] թվականի ձախողված դիվանագիտական առաքելությանը։



[[Կարմիր ծով|Կարմիր ծովի]] ուղղությամբ անհաջող մեկնարկից հետո նրանք նավարկեցին Մալակկայի նեղուց։ Սա ամենահարուստ քաղաքն էր, որ պորտուգալացիները փորձել էին գրավել, և միջազգային առևտրի կարևորագույն կետը, որտեղ մալայացի վաճառականները հանդիպում էին [[Գուջարաթցիներ|գուջարաթցիների]], [[Չինացիներ|չինացիների]], [[Ճապոնացիներ|ճապոնացիների]], ճավանցիների, [[Բենգալացիներ|բենգալացիների]], [[Պարսիկներ|պարսիկների]] ու [[Արաբներ|արաբների]] հետ։ Թոմե Պիրեսը այն նկարագրել է մեծ հարստություններ ունեցող քաղաք։ Չնայած իր հարստությանը, այն հիմնականում փայտից կառուցված քաղաք էր, շատ քիչ քարաշեն շենքերով, բայց պաշտպանվում էր մոտ 20,000 վարձկաններով և ավելի քան 2000 թնդանոթներով։ Նրա ամենամեծ թուլությունը սուլթան Մահմուդ Շահի կառավարության ոչ պոպուլյարությունն էր, որը նախապատվություն էր տալիս մուսուլմաններին, առաջացնելով դժգոհություն մյուս վաճառականների շրջանում։

Աֆոնսուն համարձակորեն մոտեցավ քաղաքին՝ իր նավերը զարդարած դրոշներով, արձակելով թնդանոթների համազարկեր։ Նա իրեն հայտարարեց բոլոր ծովային ուղիների տերը, պահանջեց սուլթանից ազատ արձակել գերիներին և փոխհատուցել վնասները, ինչպես նաև թույլ տալ կառուցել ամրացված առևտրային կետ։ Սուլթանը, ի վերջո, ազատ արձակեց գերիներին, բայց տպավորություն չստացավ պորտուգալացիների փոքրաթիվ զորքից։ Աֆոնսուն, որպես ցուցադրական քայլ, այրեց նավահանգստում գտնվող մի քանի նավ և ափամերձ չորս շինություն։ Քաղաքը բաժանված էր [[Մալակկայի նեղուց|Մալակկա]] գետով, և կապող կամուրջը ռազմավարական նշանակություն ուներ, ուստի [[Հուլիսի 25|հուլիսի 25-ի]] առավոտյան պորտուգալացիները վայրէջք կատարեցին և ծանր մարտ մղեցին՝ հանդիպելով թունավոր նետերի հարձակումների։ Երեկոյան նրանք գրավեցին կամուրջը։ Սուլթանի արձագանքին ապարդյուն սպասելուց հետո նրանք վերադարձան նավեր և պատրաստեցին մի ջոնկա (չինացի վաճառականների նվիրած), լցնելով այն զինվորներով, թնդանոթներով և ավազի պարկերով։ Այն, Անտոնիու դը Աբրեուի հրամանատարությամբ, մակընթացության ժամանակ մոտեցավ կամրջին։ Հաջորդ օրը բոլորը վայրէջք կատարեցին։ Կատաղի մարտի ժամանակ սուլթանը հայտնվեց պատերազմական փղերից կազմված բանակով, բայց պաշտպանները ցրվեցին, և սուլթանը փախավ։




Աֆոնսուն սպասեց սուլթանի արձագանքին։ Վաճառականները մոտեցան՝ խնդրելով պորտուգալական պաշտպանություն։ Նրանց տրվեցին դրոշներ՝ իրենց խանութները նշելու համար, որպեսզի դրանք չթալանվեին։ [[Օգոստոսի 15|Օգոստոսի 15-ին]] պորտուգալացիները կրկին հարձակվեցին, սակայն սուլթանը արդեն փախել էր։ Խիստ հրամանների ներքո նրանք թալանեցին քաղաքը, բայց հարգեցին դրոշներով նշված տարածքները։

Աֆոնսուն պատրաստեց Մալակկայի պաշտպանությունը մալայական հակագրոհի դեմ՝ կառուցելով մի բերդ, հերթապահություն սահմանելով և օգտագործելով մզկիթից ու գերեզմանոցից բերված քարեր։ Չնայած շոգի և մալարիայի պատճառած ուշացումներին, բերդը ավարտվեց [[1511]] թվականի նոյեմբերին։ Դրա պահպանված դուռը այսօր հայտնի է որպես ''A Famosa'' («հռչակավոր»): Հավանաբար այդ ժամանակ Աֆոնսուն պատվիրեց մեծ քար փորագրել նվաճմանը մասնակցածների անուններով։ Անունների հերթականության շուրջ վեճերից խուսափելու համար, այն տեղադրվեց այնպես, որ փորագրված մասը նայի պատին, իսկ առջևում թողվեց միայն լատիներեն գրությունը՝ ''Lapidem quem reprobaverunt aedificantes'' («Քարը, որ շինարարները մերժեցին»՝ Դավթի մարգարեությունից, Սաղմոս 118:22-23):

Նա հաստատեց պորտուգալական վարչակազմը՝ Ռուի դը Արաուժոյին վերանշանակելով որպես գործակալ (պաշտոն, որը նրան տրված էր դեռևս [[1509]] թվականին ձերբակալվելուց առաջ) և Նինա Չատուին նշանակելով նախորդ Բենդահարայի փոխարեն։ Բացի քաղաքի կառավարմանը և առաջին պորտուգալական դրամահատարանի գործարկմանը մասնակցելուց, Նինա Չատուն տրամադրեց ջոնկաներ մի քանի դիվանագիտական առաքելությունների համար։ Այս ընթացքում Աֆոնսուն ձերբակալեց և մահապատժի ենթարկեց ազդեցիկ ճավայական վաճառական Ուտիմուտի Ռաջային, որը պորտուգալական վարչակազմում նշանակվելուց հետո, որպես ճավայական բնակչության ներկայացուցիչ, շարունակել էր կապ պահպանել վտարանդի թագավորական ընտանիքի հետ։

==== Նավաբեկություն ''Flor de la Mar''-ի վրա (1511) ====

[[1511]] թվականի [[Նոյեմբերի 20|նոյեմբերի 20-ին]] Աֆոնսուն Մալակկայից դուրս նավարկեց դեպի Մալաբարի ափը հին ''Flor de la Mar'' կարակկայով, որը նախկինում ծառայել էր Մալակկայի նվաճմանը աջակցելու համար։ Չնայած նավի անվստահելի վիճակին՝ նա այն օգտագործեց նվաճումից հավաքված հարստությունը տեղափոխելու համար՝ հաշվի առնելով դրա մեծ տարողությունը։ Աֆոնսուն ուզում էր Պորտուգալիայի արքունիքին ցույց տալ Մալակկայից բերված գանձերը։ Նավում կային նաև [[Թաիլանդ|Սիամի թագավորության]] (այժմ՝ Թաիլանդ) ընծաները Պորտուգալիայի թագավորին, ինչպես նաև Աֆոնսուի ամբողջ անձնական հարստությունը։ Ճանապարհին ''Flor de la Mar''-ը փոթորկի ժամանակ խորտակվեց, և Աֆոնսուն հազիվ փրկվեց խեղդվելուց։

=== Մալաքայից դեսպանություններ ===
==== Դիվանագիտական առաքելություններ Պեգու, Սումատրա և Սիամի արքայություններ (1511) ====
Մուսուլման և գուջարաթցի վաճառականների մեծ մասը քաղաքից փախչելուց հետո Աֆոնսուն ներդրում կատարեց դիվանագիտական նախաձեռնություններում՝ ցուցաբերելով հարավարևելաասիական վաճառականների, հատկապես չինացիների հետ լավ հարաբերություններ հաստատելու նպատակով։ Առևտրային և դիվանագիտական առաքելություններ ուղարկվեցին մայրցամաքային թագավորություններ։ Ռուի Նունես դա Կունյան ուղարկվեց Պեգու ([[Մյանմա|Բիրմա]]), որտեղից Բինյարամ թագավորը [[1514]] թվականին բարեկամական դեսպան ուղարկեց Կոչին։ Նման առաքելություններ եղան նաև Սումատրա, որի Կամպարի և Ինդրագիրիի թագավորները դեսպաններ ուղարկեցին Աֆոնսուի մոտ՝ ընդունելով նոր իշխանությունը և Մալակկայի վասալ պետություններ դառնալով։

Քանի որ Աֆոնսուն տեղյակ էր Սիամի հավակնություններին Մալակկայի նկատմամբ, նա Դուարտե Ֆերնանդեսին ուղարկեց դիվանագիտական առաքելությամբ Սիամի թագավորություն։ Նա նրանցից էր, ովքեր [[1509]] թվականին Մալակկայում բանտարկվել էին և ծանոթացել էին տարածաշրջանի մշակույթին։ Այնտեղ նա դարձավ առաջին եվրոպացին, ով այցելեց [[Թաիլանդ|Սիամ]]՝ բարեկամական հարաբերություններ հաստատելով Պորտուգալիայի և Սիամի արքունիքի միջև։ Նա վերադարձավ չինական ջոնկով՝ Սիամի թագավոր Ռամաթիբոդի II-ի նվերներով և նամակներով՝ ուղղված թե՛ Աֆոնսուին, թե՛ Պորտուգալիայի թագավորին։

==== «Հատընտիր կղզիների» (Մոլուկկյան կղզիներ) արշավանք (1512) ====

[[1512]] թվականի նոյեմբերին, Մալակլան ապահովելուց և այն ժամանակ գաղտնի մնացած «հատընտիր կղզիների» գտնվելու վայրը իմանալուց հետո, Աֆոնսուն երեք նավ ուղարկեց դրանք գտնելու համար՝ գլխավորությամբ վստահելի Անտոնիու դե Աբրեյի և տեղակալ Ֆրանցիսկու Սեռանի։ Մալայ նավաստիներ վարձվեցին՝ առաջնորդելու նրանց [[Ճավա|Ճավայով]], Փոքր Սունդյան կղզիներով և Ամբոն կղզով դեպի Բանդա կղզիներ, ուր նրանք հասան [[1512]] թվականի սկզբին։ Նրանք այնտեղ մնացին մեկ ամիս՝ նավերը լցնելով մշկընկույզով և մեխակով։ Աբրեյը շարունակեց ճանապարհը դեպի Ամբոն, իսկ Սեռանը շարժվեց դեպի Մոլուկկներ, սակայն նա նավաբեկվեց Սերամի մոտ։ Տերնատի սուլթան Աբու Լայսը, իմանալով նրանց մասին և տեսնելով հզոր դաշնակից ձեռք բերելու հնարավորություն, նրանց տարավ Տերնատե [[1512]] թվականին։ Այնտեղ պորտուգալացիներին թույլատրվեց կղզում բերդ կառուցել՝ Սան Ժոաո Բապտիստայի բերդը, որի կառուցումն ավարտվեց [[1522]] թվականին։

=== Վերադարձ Կոչին և Գոա ===
Աֆոնսուն Մալակկայից վերադարձավ Կոչին, բայց չկարողացավ անմիջապես նավարկել դեպի Գոա, քանի որ այն ծանր ապստամբության մեջ էր՝ գլխավորությամբ Բիջապուրի սուլթան Իսմայել Ադիլ Շահի զորքերի, որոնք ղեկավարում էր Ռասուլ Խանը։ Մալակկայում իր բացակայության ընթացքում Գոան գրավելու դեմ եղած պորտուգալացիները հրաժարվել էին քաղաքի վերահսկողությունից և նույնիսկ թագավորին գրել էին, որ ավելի լավ է այն թողնել։ Մոնսունի պատճառով և ուժերի պակասով Աֆոնսուն ստիպված էր սպասել օգնության նավատորմերին, որոնք առաջնորդում էին իր զարմիկ Դ․ Գարսիա դե Նորոնյան և Ժորժե դե Մելլու Պերեյրան։

Կոչինում գտնվելու ընթացքում Ալբուկերկեն դպրոց հիմնեց։ Թագավոր [[Մանուել I (Պորտուգալիայի թագավոր)|Մանուել I-ին]] ուղղված մասնավոր նամակում նա նշում էր, որ գտել է գրքերով լի մի սնդուկ, որոնցով կարող էր ուսուցանել ամուսնացած պորտուգալացի գաղութաբնակների և քրիստոնյա դարձածների՝ մոտ հարյուր երեխայի, կարդալ և գրել։

[[1512]] թվականի [[Սեպտեմբերի 10|սեպտեմբերի 10-ին]] Աֆոնսուն Կոչինից Գոա նավարկեց 14 նավով և 1,700 զինվորով։ Որոշված լինելով վերագրավել բերդը՝ նա հրամայեց խրամատներ փորել և պատը խոցել։ Սակայն վերջնական հարձակման օրը Ռասուլ Խանը հանձնվեց։ Աֆոնսուն պահանջեց հանձնել բերդը իր հրետանիով, զինամթերքով և ձիերով, ինչպես նաև հանձնել դավաճաններին։ Վերջիններս՝ որոնց մի մասը [[1510]] թվականի մայիսին Գոայից պորտուգալացիների փախուստի ժամանակ, իսկ մյուսները վերջին պաշարման ընթացքում միացել էին Ռասուլ Խանին, հանձնվեցին պայմանով, որ նրանց կյանքը կփրկվի։ Աֆոնսուն պայմանավորվեց, սակայն, չնայած նրանց չսպանեց, դաժանորեն խեղեց։ Այդ դավաճաններից մեկը Ֆերնաո Լոպեսն էր, որը [[Պորտուգալիա]] տեղափոխվելու ճանապարհին փախավ [[Սուրբ Հեղինեի կղզի|Սուրբ Հեղինեի կղզում]] և երկար տարիներ ապրեց [[Ռոբինզոն Կրուզոյի կյանքն ու զարմանալի արկածները|«Ռոբինզոն Կրուզոյի»]] նման կյանքով։ Այս միջոցառումներից հետո Գոան դարձավ Պորտուգալիայի ամենաբարգավաճ գաղութը [[Հնդկաստան|Հնդկաստանում]]։

== Ադմինիստրացիա և դիվանագիտություն (1512-1515) ==
=== Եթովպական դեսպանությունը (1512) ===


[[1512]] թվականի դեկտեմբերին Եթովպիայից դեսպանություն ժամանեց Գոա։ Մաթեուսը, ում ուղարկել էր խնամակալ թագուհի Ելենին, Պորտուգալիայի թագավորի մոտ դեսպան էր՝ Մուսուլմանական ազդեցության աճին դիմակայելու կոալիցիա կազմելու նպատակով, Socotra-ի մոտ պորտուգալացիների հայտնվելուց ([[1507]] թվականից) հետո։ Նա մեծ պատվով ընդունվեց Աֆոնսոյի կողմից՝ որպես երկար սպասված «Պրեստեր Ջոնի» դեսպան։ Նրա ժամանումը [[1513]] թվականին Մանուել թագավորը հայտնեց [[Պապ Լևոն X-ին]]։ Թեև Աֆոնսոյի հակառակորդները փորձում էին ապացուցել, որ նա խաբեբա կամ մուսուլման լրտես է, Աֆոնսոն նրան ուղարկեց [[Պորտուգալիա]]։ Ասվում է, որ թագավորը լաց եղավ ուրախությունից, երբ լսեց նրանց զեկույցը։

[[1513]] թվականի փետրվարին, մինչ Մատեուսը գտնվում էր Պորտուգալիայում, Ափոնսոն նավարկեց դեպի [[Կարմիր ծով]] մոտ 1000 պորտուգալացի և 400 մալաբարցի զորքով: Նա հրաման ուներ այդ նեղուցը պաշտպանելու Պորտուգալիայի համար: Սոկոտրան անարդյունավետ էր ապացուցել Կարմիր ծովի մուտքը վերահսկելու համար և լքվել էր, իսկ Ափոնսոյի հուշումը, որ Մասսավան կարող է լավ պորտուգալական բազա դառնալ, հնարավոր է ազդված է եղել Մատեուսի զեկույցներով:

=== Ռազմարշավը Կարմիր ծովում (1513) ===
Իմանալով, որ մամլուքները [[Սուեզ|Սուեզում]] պատրաստում են երկրորդ նավատորմ, Աֆոնսոն որոշեց առաջ ընկնել և հասնել [[Ադեն]]՝ մինչ օգնության ժամանումը։ Նա պաշարեց ամրացված քաղաքը, սակայն հարձակման ընթացքում սանդուղքները կոտրվեցին, և կեսօրյա կատաղի մարտից հետո նա ստիպված եղավ նահանջել։ Այնուհետև նա նավարկեց [[Կարմիր ծով|Կարմիր ծովով]]՝ Բաբ էլ Մանդեբի միջով, դառնալով առաջին եվրոպական նավատորմի հրամանատարը, որ անցել է այս ճանապարհով։ Նա փորձեց հասնել Ջիդդա, բայց անբարենպաստ քամիները ստիպեցին ապաստանել Կամարան կղզում՝ մինչև որ հիվանդությունները և քաղցրահամ ջրի պակասը ստիպեցին նահանջել։ [[1513]] թվականի օգոստոսին Ադեն հասնելու երկրորդ անհաջող փորձից հետո նա վերադարձավ [[Հնդկաստան]] առանց էական արդյունքների։ [[Եգիպտոս|Եգիպտոսի]] հզորությունը կոտրելու համար նա գրել էր Մանուել թագավորին [[Նեղոս]] գետի հունը փոխելու գաղափարի մասին՝ երկիրը անապատ դարձնելու նպատակով։ Նա նաև մտադիր էր գողանալ Իսլամի մարգարե Մուհամմեդի մարմինը և պատանդ պահել մինչև բոլոր մուսուլմանները լքեն Սուրբ երկիրը։Թեպետ արշավանքը չհասավ Սուեզ, [[Կարմիր ծով|Կարմիր ծովում]] քրիստոնեական նավատորմի առաջին պատմական ներխուժումը շոկի ենթարկեց իսլամական աշխարհը, և Կահիրեում խուճապ տարածվեց։

=== Կալիքուտի հպատակեցում ===
[[1513]] թվականի փետրվարին, երբ Մաթեուսը [[Պորտուգալիա|Պորտուգալիայում]] էր, Աֆոնսոն մոտ 1000 պորտուգալացի և 400 մալաբարցիներով կրկին նավարկեց [[Կարմիր ծով]]։ Նա հստակ հրաման ուներ ապահովել այդ ջրային ճանապարհը Պորտուգալիայի համար։ Socotra-ն անարդյունավետ էր Կարմիր ծովի մուտքը վերահսկելու համար և լքվեց, իսկ Մասավան որպես պորտուգալական հենակետ ընտրելու առաջարկը, հավանաբար, ազդված էր Մաթեուսի զեկույցներից։

Աֆոնսոն կարողացավ հասնել բարենպաստ ավարտի Կալիքուտի Զամորինի հետ, որի հետ պորտուգալացիների թշնամանքը սկսվել էր [[1502]] թվականին Կալիքուտում պորտուգալացիների կոտորածից հետո։ Ծովային առևտրի անկումը և վասալների դավաճանությունը, ինչպես նաև պորտուգալացիների հետ կոնֆլիկտի լուծման բացակայությունը հանգեցրին Զամորինի պալատական կռիվներին։ Գործող Զամորինը սպանվեց և փոխարինվեց մրցակիցով՝ Աֆոնսոյի միջամտությամբ, ինչը հնարավորություն տվեց սկսել խաղաղության բանակցություններ։ Պորտուգալացիներին թույլատրվեց կառուցել ամրոց հենց Կալիքուտում, ստանալ անսահմանափակ քանակությամբ պղպեղ և կոճապղպեղ՝ սահմանված գներով, և ստանալ Կալիքուտի մաքսային մուտքերի կեսը որպես տարեկան տուրք։ Ամրոցի շինարարությունը սկսվեց անմիջապես՝ գլխավոր ճարտարապետ Տոմաշ Ֆերնանդեշի վերահսկողությամբ։

=== Գոա (1514) ===
Խաղաղության կնքումից հետո՝ [[1514]] թվականին, Աֆոնսոն ամբողջովին նվիրվեց Գոայի կառավարմանը և հնդիկ կառավարիչներից դեսպանությունների ընդունմանը, քաղաքի ամրապնդմանը և պորտուգալացի տղամարդկանց ու տեղացի կանանց ամուսնությունների խրախուսմանը։ Այդ ժամանակ պորտուգալացի կանանց արգելված էր ծովով արտագաղթելը, որպեսզի պահպանվի կարգապահությունը նավերի վրա։ [[1511]] թվականին, Աֆոնսոյի նախաձեռնած քաղաքականության համաձայն, պորտուգալական կառավարությունը խրախուսում էր հետազոտողներին ամուսնանալ տեղացի կանանց հետ։ Վերաբնակեցումը խթանելու համար Պորտուգալիայի թագավորը արտասահմանում բնակություն հաստատած և տեղացի կանանց հետ ամուսնացած պորտուգալացի տղամարդկանց (որոնց կոչում էին ''casados'', այսինքն՝ «ամուսնացածներ») շնորհում էր ազատ քաղաքացիի կարգավիճակ և ազատում էր թագի հարկերից։ Աֆոնսոյի խրախուսմամբ խառը ամուսնությունները լայն տարածում ստացան, ձևավորելով պորտուգալահնդիկների՝ ''մեստիսոների'' շերտը։ Նա տեղացիներին նշանակեց պորտուգալական վարչակարգում և չմիջամտեց տեղական ավանդույթներին, բացի ''սատի'' սովորույթից (որում այրիները ինքնահրկիզվում էին), որը նա արգելեց։

[[1514]] թվականի մարտին [[Մանուել I (Պորտուգալիայի թագավոր)|Մանուել]] թագավորը [[Հռոմ]] ուղարկեց հսկայական և եզակի դեսպանություն՝ Տրիշտաո դա Կունյայի գլխավորությամբ, որն իր շքեղ շքերթով [[Հռոմ|Հռոմի]] փողոցներում ներկայացրեց գաղութներից բերված կենդանիներ և Արևելքի հարստություններ։ Այս արարողությամբ Պորտուգալիայի հեղինակությունը հասավ իր գագաթնակետին՝ ամրապնդելով [[Պորտուգալական կայսրություն|Պորտուգալական կայսրության]] հիմքերը [[Արևելք|Արևելքում]]։

Նույն տարվա սկզբին Աֆոնսոն դեսպաններ ուղարկեց [[Գուջարաթի]] սուլթան Մուզաֆֆար Շահ II-ի՝ Կամբայի կառավարիչի մոտ՝ Դյուում ([[Հնդկաստան]]) ամրոց կառուցելու թույլտվություն ստանալու նպատակով։ Առաքելությունը վերադարձավ առանց համաձայնության, սակայն փոխանակվեցին դիվանագիտական նվերներ, որոնց թվում էր հնդկական ռնգեղջյուր։ Աֆոնսոն ռնգեղջյուրը ուղարկեց Մանուել թագավորին՝ դարձնելով այն առաջին կենդանի ռնգեղջյուրը, որ Եվրոպայում տեսել էին [[Հռոմեական կայսրություն|Հռոմեական կայսրությունից]] ի վեր։ Թագավոր Մանուելը այն անվանեց Գենդա՝ Գուջարաթի «գնդակ» բառից, և հետագայում նվիրեց այն Պապ Լևոն X-ին։ Սակայն [[Իտալիա]] տանող նավը խորտակվեց, և կենդանին խեղդվեց։ [[1515]] թվականին գերմանացի նկարիչ Ալբրեխտ Դյուրերը, հիմնվելով նամակի նկարագրության և անանուն նկարչի սևագրերի վրա, ստեղծեց իր հայտնի փայտափորագրությունը՝ «Դյուրերի ռնգեղջյուրը»։ Դյուրերի պատկերացումը երկար ժամանակ ձևավորեց մարդկանց մտքում ռնգեղջյուրի արտաքինի մասին պատկերացումը՝ մինչև տասնութերորդ դարի վերջերը։
=== Օրմուզի նվաճում և հիվանդություն ===
[[1513]] թվականին Կաննանորում Աֆոնսոյին այցելեց պարսիկ դեսպան՝ Շահ Իսմայիլ I-ի կողմից, որը դեսպաններ էր ուղարկել Գուջարաթ, Օրմուզ և Բիջապուր։ Շահի դեսպանը Բիջապուրում հրավիրեց Աֆոնսոյին՝ ուղարկել [[Իրան|Պարսկաստան]] իր դեսպանին։ Միգել Ֆերեյրան ուղարկվեց Օրմուզով դեպի Թավրիզ, որտեղ մի քանի հանդիպում ունեցավ շահի հետ՝ քննարկելով Մամլուք սուլթանին հաղթելու ընդհանուր նպատակը։

Այդ ընթացքում Ալբուկերկեն որոշեց ավարտին հասցնել Օրմուզի լիակատար նվաճումը։ Նա իմացավ, որ պորտուգալացիների [[1507]] թվականին նահանջից հետո Օրմուզում թագավորում է մի երիտասարդ թագավոր՝ հզոր պարսիկ վեզիր Ռեյս Համեդի ազդեցության տակ, ումից թագավորը խիստ վախենում էր։ [[1515]] թվական մարտին Օրմուզում Աֆոնսոն հանդիպեց թագավորին և հրավիրեց վեզիրին ներկայանալ։ Այնուհետև, իր շրջապատի միջոցով, նա անմիջապես դաշույնահար սպանեց վեզիրին՝ «ազատելով» վախեցած թագավորին, և կղզին առանց դիմադրության հնազանդվեց [[Պորտուգալական կայսրություն|Պորտուգալական կայսրությանը]]՝ դառնալով վասալ պետություն։ Օրմուզը նորից պարսկական տիրապետության տակ անցավ միայն մեկ դար անց՝ [[1622]] թվականին, երբ անգլո-պարսկական դաշինքը վերջնականապես վտարեց պորտուգալացիներին։

Օրմուզում Աֆոնսոն հանդիպեց Միգել Ֆերեյրային, որը վերադարձել էր հարստ նվերներով և դեսպանով՝ բերելով Պարսկաստանի տիրակալ Շահ Իսմայիլի նամակը, որտեղ Աֆոնսոյին առաջարկվում էր դառնալ Պարսկաստանում առաջատար իշխան։ Նա մնաց այնտեղ՝ զբաղվելով դիվանագիտական գործերով, ընդունելով դեսպանների և հսկելով նոր ամրոցի շինարարությունը, մինչ հիվանդությունը ավելի էր ծանրանում։ Նրա հիվանդության մասին հաղորդվում էր արդեն [[1515]] թվականի սեպտեմբերին։ Նոյեմբերին նա նավարկեց դեպի Գոա։

==== Մահ ====

Այդ ժամանակ նրա քաղաքական թշնամիները [[Պորտուգալիա|Պորտուգալիայի]] արքունիքում ծրագրում էին նրա կործանումը։ Նրանք ոչ մի հնարավորություն չէին բաց թողնում թագավոր [[Մանուել I (Պորտուգալիայի թագավոր)|Մանուելի]] [[Մանուել I (Պորտուգալիայի թագավոր)|I]] մոտ սերմանելու նախանձ և կասկած՝ ակնարկելով, թե Աֆոնսոն մտադիր է իշխանությունը յուրացնել [[Հնդկաստան|Հնդկաստանում]]։ Օրմուզից վերադառնալիս, Չաուլի նավահանգստի մոտ, նա տեղեկացավ, որ Եվրոպայից ժամանած պորտուգալական նավատորմը բերում է հրամանագրեր, որոնցով իրեն փոխարինում էր իր անձնական թշնամին՝ Լոպո Սուարեշ դե Ալբերգարիան։ Հասկանալով դավադրությունը՝ խորապես հիասթափված, նա ասաց. 



Զգալով մոտալուտ մահը՝ նա հագավ Սանտյագոյի վարդապետության սուրքոթը, որի ասպետն էր, կազմեց իր կտակը, նշանակեց Օրմուզի նավապետին և բարձրաստիճան պաշտոնյաներին, և իր կապիտանների հետ անցկացրեց վերջին խորհրդակցությունը՝ Հնդկաստանում պորտուգալական պետությանը վերաբերող կարևորագույն հարցերը լուծելու համար։ Նա կարճ նամակ գրեց թագավոր Մանուելին՝ խնդրելով իր բնական որդուն շնորհել բոլոր այն պատիվներն ու պարգևները, որոնք ինքը ստացել էր, և հավաստիացնելով իր հավատարմությունը։

[[1515]] թվականի [[Դեկտեմբերի 16|դեկտեմբերի 16-ին]] Աֆոնսու դե Ալբուկերկեն մահացավ՝ Գոայի տեսադաշտում։ Նրա մահվան լուրից հետո քաղաքում «մեծ ողբ էր բարձրացել», և շատերը դուրս եկան փողոց՝ տեսնելու, թե ինչպես էին նրա գլխավոր կապիտանները նրա մարմինը աթոռի վրա տանում ջահերով լուսավորված երթով։ Ըստ կտակի՝ Աֆոնսոյի մարմինը թաղվեց Գոայում՝ ''Nossa Senhora da Serra'' (Մեր Տիկին Սեռան) եկեղեցում, որը նա կառուցել էր [[1513]] թվականի՝ Կամարանի կղզուց փրկվելու համար Մարիամ Աստվածածնին շնորհակալություն հայտնելու նպատակով։ Այդ գիշեր Գոայի բնակչությունը՝ թե՛ հինդուները, թե՛ պորտուգալացիները, միասին սգացին նրա մահը։Պորտուգալիայում Մանուել թագավորի փոփոխական քաղաքականությունը շարունակվեց․ նա դեռ կապված էր [[Լիսաբոն|Լիսաբոնի]] և [[Հնդկաստան|Հնդկաստանի]] միջև միջնադարյան կապի դանդաղ տեմպին և տեղյակ չէր, որ Աֆոնսոն արդեն մահացած է։ Լուրեր ստանալով, որ [[Մամլուքների սուլթանություն|Եգիպտոսի Մամլուք]] սուլթանը [[Սուզում|Սուեզում]] հզոր բանակ է պատրաստում Օրմուզի նվաճումը կանխելու համար, Մանուելը զղջաց Աֆոնսոյին փոխարինելու համար և [[1516]] թվականի մարտին շտապ գրեց Ալբերգարիային՝ հրամայելով վերադարձնել հրամանատարությունը Աֆոնսոյին և տրամադրել բոլոր անհրաժեշտ միջոցները։ Նա կազմակերպեց նոր պորտուգալական նավատորմ [[Ասիա|Ասիայում]]՝ հրամանով, որ եթե Աֆոնսոն դեռ Հնդկաստանում է, նրան նշանակեն գերագույն հրամանատար Կահիրեի սուլթանի բանակների դեմ։ Մանուելը հետո պիտի իմանար, որ Աֆոնսոն մահացել էր ամիսներ առաջ, և իր որոշման փոփոխությունը հասել էր չափազանց ուշ։

51 տարի անց՝ [[1566]] թվականին, նրա մարմինը տեղափոխվեց [[Լիսաբոն|Լիսաբոնում]] գտնվող Նոսսա դա Գրակա եկեղեցի, որը [[1755]] թվականին Լիսաբոնի մեծ երկրաշարժից հետո ավերվեց և վերակառուցվեց։

== Ժառանգություն ==
[[Պորտուգալիա|Պորտուգալիայի]] թագավոր [[Մանուել I (Պորտուգալիայի թագավոր)|Մանուել I-ը]] ուշ համոզվեց Աֆոնսոյի հավատարմության մեջ և ջանաց փոխհատուցել իր վստահության պակասը՝ պատիվներ կուտակելով նրա որդի Բրաս դե Ալբուկերկեի ([[1500]]-[[1580]]) վրա, որին նա վերանվանեց «Ափոնսո»՝ հոր հիշատակին: Ափոնսո դե Ալբուկերկեն բազմագործ գրող էր՝ իր կառավարչության ժամանակ ուղարկելով բազմաթիվ նամակներ, որոնք ընդգրկում էին թե՛ մանր հարցեր, թե՛ խոշոր ռազմավարություններ: [[1557]] թվականին նրա որդին հրատարակեց իր կենսագրությունը «''Commentarios do Grande Affonso d'Alboquerque''» («Մեծ Ափոնսո դ'Ալբոկերկեի մեկնություններ») վերնագրով:

[[1572]] թվականին Ափոնսոյի գործողությունները նկարագրվեցին «''Լուզիադներում''»՝ Լուիս Վազ դե Կամոենսի պորտուգալական գլխավոր էպիկական պոեմում (Երգ X, շարվածքներ 40-49): [[1934]] թվականին Ափոնսոն բարբառվեց Ֆերնանդո Պեսսոայի «''Mensagem''» («Ուղերձ») սիմվոլիստական էպոսում: Այս ստեղծագործության առաջին մասում, որը կոչվում է «Brasão» («Զինանշան»), նա պորտուգալական պատմական գործիչներին կապում է պորտուգալական զինանշանի յուրաքանչյուր դաշտի հետ, որտեղ Ափոնսոն հանդիսանում է Ակունքորդ Հենրիկի գլխավորած գրիֆոնի թևերից մեկը, մյուս թևը լինելով թագավոր Հովհաննես II-ը:

Մանգոյի մի տեսակ, որը ստեղծվել է գոյացի պորտուգալցի հեզուիտների կողմից սերմակցման տեխնիկայով, անվանվել է նրա պատվին:

Ափոնսոյին բազմաթիվ հարգանքի տուրքներ են մատուցվել: Նա պատկերված է Padrão dos Descobrimentos («Բացահայտումների հուշարձան») հուշարձանում: [[Լիսաբոն|Լիսաբոնում]] կա նրա անունով հրապարակ, որտեղ նաև կա բրոնզե արձան, ինչպես նաև նրա վարդապետական զգեստով հատկանշական արձան՝ Պորտոյի Բայռու Գոմես դա Կոստայի այգու հրապարակում:

Երկու պորտուգալական նավատորմի նավեր են անվանվել նրա պատվին. ''9'' ''Afonso de Albuquerque'' ([[1884]]) և ռազմանավ ''NRP'' ''Afonso de Albuquerque'':

== Ծանոթագրություններ ==
=== Մեջբերումներ ===


=== Մատենագրություն ===

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 


**Այլ լեզուներով**
* 
* Albuquerque, Afonso de, D. Manuel I, António Baião, "[https://openlibrary.org/b/OL6573931M/Cartas_de_Affonso_de_Albuquerque Cartas para el-rei d]". Manuel I", Editora Livraria Sá de Costa (1957)

**Հիմնական աղբյուրներ*'
* 

== Արտաքին հղումներ ==
* Paul Lunde, *The coming of the Portuguese'', 2006, Saudi Aramco World

Կատեգորիա:1453 ծնունդներ
Կատեգորիա:1462 ծնունդներ
Կատեգորիա:15-րդ դարի ծնունդներ
Կատեգորիա:1515 մահեր
Կատեգորիա:Ազգային հերոսներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ծովագնացներ
Կատեգորիա:Ծովակալներ
Կատեգորիա:Կոնկիստադորներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Մալայզիայի պատմություն
Կատեգորիա:Պատմություն
Կատեգորիա:Պորտուգալացի գրողներ
Կատեգորիա:Պորտուգալացի ծովագնացներ
Կատեգորիա:Պորտուգալացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Պորտուգալիա
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի պատմություն
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պորտուգալիայում ծնվածներ
Կատեգորիա:Պորտուգալիայում մահացածներ
Կատեգորիա:Քաղաքականություն