Վահագն Դավթյան

**Վահագն Արմենակի Դավթյան** (), հայ բանաստեղծ, հրապարակախոս, թարգմանիչ, դրամատուրգ։ Հայկական ԽՍՀ 1977 թվականի պետական մրցանակի դափնեկիր («Կոմունիստները» բանաստեղծության և «Տաղարան» բանաստեղծությունների շարքի համար), Չարենցի անվան մրցանակի դափնեկիր (1979)։ ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ։ Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս (1996)։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1949 թվականից։

## Կենսագրություն
[մինի|[:d:Q61874797|Վահագն Դավթյանի հուշարձանը Արաբկիրում, քանդակագործ՝ Լևոն Թոքմաջյան]]
Ծնվել է 1922 թվականին Արաբկիրում (Արևմտյան Հայաստան), որը ծվարած է Եփրատի ափին գտնվող Ոսկեգետակի մոտ։ 4 տարեկան է եղել, երբ Տրապիզոնից նավով գաղթել են և ժամանակավորապես հաստատվել Կրասնոդարում։ Գաղթական արաբկիրցիները 1930-ական թվականներին եկել և Երևանում հիմնել են նոր Արաբկիր թաղամասը։ Այդ մասին իմանալով՝ 1932 թվականին մոր և քրոջ հետ վերադառնում և հաստատվում են Երևանում, հայրը ավելի ուշ միանում է իրենց, քանի որ Կրասնոդարում փռապան էր և օգնում էր ընտանիքին։

Դպրոցն ավարտելուց հետո ուղարկել են բանակ, անմիջապես սկսվել է երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին, վիրավորվել է և վերադարձել տուն, ընդունվել  համալսարան։ 1948 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ Եղել է «Ավանգարդ» թերթի աշխատակից՝ 1945-1954 թվականներին, «Գրական թերթի» պատասխանատու քարտուղար՝ 1954-1962 թվականներին, գլխավոր խմբագիր՝ 1962-1965 թվականներին, «Հայրենիքի ձայն» թերթի հիմնադիր-գլխավոր խմբագիր՝ 1965-1967 թվականներին, Սփյուռքահայության հետ մշակութային կապի կոմիտեի նախագահի տեղակալ՝ 1967-1981 թվականներին, «**Սովետական** Հայաստան» (1989 թվականից՝ «Վերածնված Հայաստան») ամսագրի գլխավոր խմբագիր՝ 1981-1990 թվականներին, Հայաստանի գրողների միության նախագահ՝ 1991-1994 թվականներին, Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ՝ 1986 թվականին, ակադեմիկոս՝ 1996 թվականին։ Մահացել է 1996 թվականի փետրվարի 21-ին Երևանում, աճյունն ամփոփած է Երևանի Կոմիտասի անվան պանթեոնում։ ԽՄԿԿ անդամ 1953 թվականից։

## Ստեղծագործություններ
Մոտ 40 բանաստեղծական ժողովածուի, գրական- հրապարակախոսական հոդվածների 2 գրքի, մամուլում տպագրված մոտ 1000 հոդվածի, գրախոսությունների, էսսեների, հուշագրությունների հեղինակ է։ Վահագն Դավթյանի ստեղծագործությունները սկսել են տպագրվել 1935 թվականից։  Թարգմանել է Ա. Ս. Պուշկինի, Ս. Ա. Եսենինի, Ա. Բլոկի, Շ. Պետեֆիի, Ռոբերտ Բըրնսի, Ռուդաքի, Մեժելայտիս, Ա. Կիրակոսյանի և այլոց բանաստեղծություններից։

## Հիշատակ
Վահագն Դավթյանի անունով է կոչվում Երևանի թիվ 149 դպրոցը և Արաբկիրի այգին, որտեղ տեղադրված է բանաստեղծի հուշարձանը։ Արաբկիր վարչական շրջանում Դավթյանի անունով է կոչվել նաև փողոց։ 2012 թվականին Երևանի Արաբկիր համայնքի Նաիրի Զարյանի փողոցի 80 հասցեում բացվել է Վահագն Դավթյանի հուշատախտակը։

1976 թվականին գեղանկարիչ Հրանտ Ստեփանյանը վրձնել է Վահագն Դավթյանի դիմանկարը, որը գտնվում է Չարենցի անվան արվեստի և գրականության թանգարանում։

[մինի|Վահագն Դավթյանի գերեզմանը [Կոմիտասի անվան պանթեոն|Երևանի Կոմիտասի անվան պանթեոնում]]
մինի|Վահագն Դավթյանի հուշատախտակը Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանի Նաիրի Զարյան 80 հացեում

## Պարգևներ
*«Հայրենական պատերազմի երկրորդ աստիճանի» շքանշան
* ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ
*«Աշխատանքային կարմիր դրոշի» շքանշան
*«Պատվո նշան» շքանշան
* Հայաստանի պետական մրցանակի կրկնակի դափնեկիր
* Չարենցի անվան մրցանակի դափնեկիր

## Երկերի մատենագիտություն
*Առաջին սեր, Երևան, 1947, 64 էջ։
*Աշխարհի առավոտը, Երևան, 1950, 142 էջ։
*Ճանապարհ սրտի միջով, Երևան, 1955, 72 էջ։
*Լուսաբացը լեռներում, Երևան, 1957, 228 էջ։
*Թոնդրակեցիներ, Երևան, 1961, 196 էջ։
*Թոնդրակեցիներ, Թեհրան, 1962, 169 էջ։
*Ամառային ամպրոպ, Երևան, 1964, 384 էջ։
*...Բայց ծնուեցի, Պէյրութ, 1965, 48 էջ։
*Գինու երգը, Երևան, 1966, 192 էջ։
* Ծուխ ծխանի, Երևան, 1969, 239 էջ։
*Անկեզ մորենի, Երևան, 1972, 256 էջ։
*Երկերի ժողովածու 2 հատորով, հատ. 1. Բանաստեղծություններ, Երևան, 1973, 440 էջ։
*Երկերի ժողովածու 2 հատորով, հատ. 2. Պոեմներ, Երևան, 1975, 288 էջ։
*Զուգահեռ ճանապարհ (հուշագրություններ, ուղեգրություններ, հրապարակախոսություն), Երևան, 1976, 404 էջ։
*Կապույտ գիրք, Երևան, 1978, 356 էջ։
*Բարի հսկան (հանդիպումներ Վիլյամ Սարոյանի հետ), Երևան, 1979, 208 էջ։
*Լույսն իբրև հաց (հատընտիր), Երևան, 1980, 196 էջ։
*Ասք սիրո, Երևան, 1982, 460 էջ։
*Լույս առավոտի, Երևան, 1984, 216 էջ։
*Երկեր, 2 հատորով, հատ. 1. Բանաստեղծություններ, Երևան, 1985, 448 էջ։
*Երկեր, 2 հատորով, հատ. 2. Պոեմներ, Երևան, 1985, 424 էջ։
*Անքնություն, Երևան, 1987, 350 էջ։
*Ծննդավայր, Երևան, 1988, 144 էջ։
*Հայերգություն, Երևան, 1988, 237 էջ։
*Ի սկզբանե էր Բանն (հոդվածներ, էսսեներ), Երևան, 1989, 606 էջ։
*Հայաստան 88, Երևան, 1991, 64 էջ։
*Համառոտ պատմություն հայոց, Երևան, 1992, 86 էջ։
*Գիրք ողբի և գովքի, Երևան, 1994, 52 էջ։
*Հողմաշունչ գիշերներ, Երևան, 1995, 126 էջ։
*Անխորագիր (հուշագրություն - էսսե), Երևան, 2003, 164 էջ։
*Օրհնության նվագներ, Երևան, 2003, 158 էջ։
*Արևոտ հովիտ, Երևան, 2007, 248 էջ։
*Հայերգություն, Երևան, 2008, 240 էջ։
*Ընտրանի, Երևան, 2012, 192 էջ։
*Անխորագիր (վիպակ - էսսե), 2-րդ հրտ., Երևան, 2017, 207 էջ։ 
*Համառոտ պատմություն հայոց, 2-րդ հրտ., Երևան, 2017, 111 էջ։
*Աստղ ու ցորեն (Ընտրանի), Երևան, 2018, 776 էջ։
*Բարի հսկան, 2-րդ հրտ., Երևան, 2021, 176 էջ։

 **<u>Գրքեր Վահագն Դավթյանի թարգմանությամբ</u>**

* Շչիպաչով Ստեփան, Հատընտիր, Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 203 էջ։
* Հիքմեթ Նազիմ, Զոյա, Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 16 էջ։
* Նայդենովա Նինա, Ես շատ գործեր ունեմ, Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 28 էջ։
* Մարշակ Ս., Ձախորդ վարպետը, Երևան, Հայպետհրատ, 1956, 15 էջ։
* Պետեֆի Շանդոր, Բանաստեղծություններ, Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 198 էջ։
* Եսենին Սերգեյ, Հատընտիր (ժողովածուի բանաստեղծությունների մի մասը թարգմանել է Վ. Դավթյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 397 էջ։
* Կիրակոսյան, Ալիսիա, Արմատ և Էություն, (1967 թ.), (1971 թ.)
* Ռոբերտ Ռոժդեստվենսկի (1975 թ.)
* Ռոբերտ Բյորնս, Իմ սիրտը լեռներում է (1977)
* Է․ Մեժելայտիս, Քարե գինի (1980 թվական)
* Շանդոր Պետեֆի (1981 թվական)
* Աստղային ձայներ (թարգմանությունների ժողովածու) (1983 թվական)
* Արյունոտ Հարսանիք, Գարսիա Լորկա (1986 թվական)
* Ռուդաքի (1995 թվական)

**<u>* Դավթյանը օտար լեզուներով</u>**
* Рассвет в горах (1960 թվական)
* Летний зной (1960 թվական)
* Poème d'amour et d'épée (1974)
* Неопалимая купина (1980 թվական)
* Свет как хлеб (1981 թվական)
* Libro Azul (1981 թվական)
* Сказания о любви (1984 թվական)
* Ռեքվիեմ՝ 
** լիտվերեն (1980 թվական)
** իսպաներեն (1981 թվական), 
** ռուսերեն (1981 թվական), 
** գերմաներեն (1986 թվական),
** ֆրանսերեն(1986 թվական),
** արաբերեն (1996 թվական),
** վրացերեն (2015 թվական)

### Մամուլ
* Ծարավ։ «Գարուն», 1967, № 1։

## Գրականություն
*Հենրիկ Գալստյան, Վահագն Դավթյանի պոեզիան, Երևան,1978 
*Ժենյա Քալանթարյան, Վահագն Դավթյան, Երևան,1991 
*Լևոն Հայրապետյան,Վահագն Դավթյանի խոսքարվեստը, Երևան,1999
*Անցողիկն ու հավիտենականը, Վահագն Դավթյանի հիշատակին, կազմող՝ Ս․ Յուզբաշյան, խմբ․՝ Գ․ Ջանիկյան, Երևան, 2005
*Դավիթ Գասպարյան, Վահագն Դավթյան, Երևան, 2007 
*Սեյրան Գրիգորյան, Վահագն Դավթյանի պոեմները, Երևան, 2021 https://haygirk.nla.am/upload/1941-/vahagn_davtyani_2021.pdf

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՎԱՀԱԳՆ ԴԱՎԹՅԱՆ-ԱՆՔՆՈՒԹՅՈՒՆ
* Հայ գիրք
* Վահագն Դավթյանի մասին

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Կոմիտասի անվան պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ