Ադոլֆ Վագներ

**Ադոլֆ Վագներ** (), գերմանացի տնտեսագետ և քաղաքական գործիչ։ 1892 թվականին ձևակերպել է պետական ծախսերի մշտական աճի մասին օրենքը, որը հենց իր անունով էլ կոչվել է՝ *Վագների օրենք*։ Տնտեսագիտության մեջ ակադեմիական սոցիալիզմի ուղղության առաջատար դեմքերից է, հանրային ֆինանսների գծով համբավավոր մասնագետ, ագրարիզմի տեսության պաշտպան։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Էռլանգենում, համալսարանական պրոֆեսոր, ֆիզիոլոգ և բժիշկ Ռուդոլֆ Վագների որդին է։ Ադոլֆը դպրոցն ավարտելուց հետո Գյոթինգենի համալսարանում տնտեսագիտություն է ուսումնասիրել, 1857 թվականին հենց այդ բուհում էլ ստացել է գիտությունների դոկտորի աստիճան։ 1858 - 1863թվականներին դասավանդել է Վիեննայի բարձրագույն առևտրական դպրոցում (*Handelsakademie Wien*), ապա՝ Համբուրգում, իսկ 1865 թվականից ղեկավարել է Դորպատի (ներկայիս էստոնական Տարտու քաղաքի) համալսարանի ազգագրության, աշխարհագրության և վիճակագրության ամբիոնը։

Դորպատում աշխատելու ժամանակաշրջանում Ադոլֆ Վագները դարձել է Օտտո ֆոն Բիսմարկի քաղաքականության հետևորդն ու ջատագովը, քաղաքականություն, որի առանցքում Գերմանիայի միավորումն էր՝ Պրուսիայի գլխավորությամբ։ 1869 թվականից նա գլխավորել է Ֆրայբուրգի համալսարանի (Բադենի մեծ դքսություն) կամերալ գիտությունների ամբիոնը, 1870-ից՝ ժամանակի լավագույն բարձրագույն ուսումնական հաստատություններից մեկի՝ Բեռլինի Հումբոլդտի անվան համալսարանի հասարակական (պետական) գիտությունների ամբիոնը։ Այդտեղ աշխատելու ընթացքում Ադոլֆ Վագները հասել է կարիերայի ամենամեծ հաջողություններին, իրեն դրսևորել որպես ժամանակի առավել նշանակալի տնտեսագետներից մեկը։ Ընդհուպ մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը գերմանական կայսրության ֆինանսական քաղաքականության, հատկապես դրամա-վարկային քաղաքականության բնագավառում նրա արած առաջարկություններն ու ներկայացրած նախագծերը եղել են կենտրոնական բանկային համակարգի ու ֆինանսական պրակտիկայի հիմնական կողմնորոշիչները։

Ադոլֆ Վագները մշակել է հասարակական ապահովագրության դոկտրինի հիմնական դրույթները, որոնց հիման վրա 1882—1890 թվականներին Գերմանիայում ընդունվել են պարտադիր հասարակական ապահովագրության ինստիտուտների ձևավորման մասին օրենքները։ Անվանի տնտեսագետը հիմնավորել է գործատուների՝ իրենց աշխատողների կյանքին ու առողջությանը պատճառված վնասի դիմաց նյութական պատասխանատվությունը օրենսդրորեն սահմանելու անհրաժեշտությունը։

Ադոլֆ Վագները համարվում է բիսմարկյան դարաշրջանի ականավոր տնտեսագետներից մեկը, Գուստավ ֆոն Շմոլլերի հետ մեկտեղ՝ նաև պետական սոցիալիզմի տնտեսագիտական դպրոցի ամենավառ ներկայացուցիչներից մեկը, ով ձգտել է համատեղել, միավորել տնտեսագիտության և հասարակական քաղաքականության պոստուլատները։

Ճանաչողների վկայությամբ՝ առօրյա կյանքում Վագները եղել է հեշտությամբ վիրավորվող, կոպիտ ու մռայլ, խոլերիկ անձնավորություն, ով հազվադեպ է կոմպրոմիսի գնացել։

Մահացել է բեռլինյան իր բնակարանում, 1917 թվականի նոյեմբերի 8-ին՝ 82 տարեկան հասակում։ Թաղվել է III երուսաղեմյան և Նոր եկեղեցիների գերեզմանատանը։ Նրա շիրիմը չի պահպանվել։

Նկարչուհի Կոռնելիա Պաչկա-Վագները նրա դուստրն է։

## Վագների օրենք
Ըստ Վագների՝ պետական ծախսերի մշտական աճը պայմանավորված է հետևյալ երեք հիմնական գործոններով.
* *հասարակական-քաղաքական* (պատմական ընթացքում տեղի է ունենում պետության հասարակական գործառույթների էական ընդլայնում (կենսաթոշակային ապահովագրություն, տարերային և այլ կարգի աղետներից տուժած բնակչությանը ցուցաբերվող օգնություն և այլն).
* *տնտեսական* (գիտատեխնիկական առաջընթացը և որպես դրա հետևանք՝ պետության ներդրումների աճը գիտության բնագավառում ու ներդրումային զանազան նախագծերի մեջ և այլն).
* *պատմական* (պետությունը չկանխատեսված ծախսերի ֆինանսավորման նպատակով դիմում է փոխառությունների թողարկման, տարեցտարի աճում է պետական պարտքի ու դրա տոկոսների չափը, այսինքն՝ դրա սպասարկման ծախսերը)։

## Ծանոթագրություններ

## Աշխատություններ
* Вагнер А. Русские бумажные деньги/перевод Н.Бунге. — Киев: Университетская типография, 1871 - 392с. (Die russische Papierwährung - Riga: Kymmel, 1868).
* Wagner A. Die Gesetzmässigkeit in den scheinbar willkührlichen menschlichen Handlungen vom Standpunkte der Statistik. - Hamburg: Boyes & Geisler, 1864.
* Wagner A. Beiträge zur Finanzstatistik des Schulwesens in den Städten des Ostseegouvernements Livland, Kurland und Esthland. - Dorpat: *Als Manuscript gedruckt. / Druck von C. Matthiesen*, 1866
* Wagner A. Die auswärtige Politik Rußlands und ihre Bedeutung für Preußen// Preußische Jahrbücher*, vol. 18, no. 6 (December), 1866 - pp.&nbsp;657–692.
* Wagner A. Statistik //Deutsches Staats-Wörterbuch', vol. 10. Leipzig: Expedition des Staats-Wörterbuchs, pp.&nbsp;400–481, 1867
* Wagner A. Die Abschaffung des privaten Grundeigenthums - Leipzig: Duncker & Humblot, 1870.
* Wagner A. Lehrbuch der politischen Oekonomie. Bd. I. Allgemeine oder theoretische Volkswirthschaftslehre. — Th. I. Grundlegung. 2. Ausg., - Leipzig und Heidelberg, 1879.
* Wagner A. [https://socialsciences.mcmaster.ca/econ/ugcm/3ll3/marshall/Wagner.htm  A. Marshall’s principles of economics] // Quarterly Journal of Economics. Vol. 5, 1891, P. 319-338.
* Wagner A. [https://archive.org/details/grundlegungderp00wagngoog Grundlegung der politischen Ökonomie]. Part 1, vol. 1. 3rd edn. - Leipzig: Winter, 1892.
* Wagner A. Die akademische Nationalökonomie und der Socialismus - Berlin: Julius Becker, 1895.
* Wagner A. Allgemeine und theoretische Volkswirtschaftslehre oder Sozialökonomik. (Theoretische National-Oekonomie.)- Berlin: 'Als Manuskript gedruckt, 1900.
* Wagner A. Agrar- und Industriestaat. Die Kehrseite des Industriestaats und die Rechtfertigung agrarischen Zollschutzes mit besonderer Rücksicht auf die Bevölkerungsfrage. - 2nd edn. Jena: Fischer, 1902․
* Wagner A. Die finanzielle Mitbeteiligung der Gemeinden an kulturellen Staatseinrichtungen und die Entwickelung der Gemeindeeinnahmen - Jena: Fischer, 1904.
* Wagner A. Staatsbürgerliche Bildung - Berlin: Verlag "Bodenreform", 1916.
* Wagner A. [https://archive.org/details/bub_gb_1ns3AQAAIAAJ Finanzwissenschaft und Staatssozialismus] // August Skalweit, ed. Frankfurt/Main: Klostermann, 1948.
* Wagner A. Speech on the Social Question // Donald O. Wagner, ed. /Social Reformers. Adam Smith to John Dewey. - New York: Macmillan, 1939 - pp.&nbsp;489–506.
* Wagner A. [http://desmarais-tremblay.com/Resources/Musgrave%20Peacock%201958%20Classics%20in%20the%20Theory%20of%20Public%20Finance.pdf Three Extracts on Public Finance (Nature of the Fiscal Economy)]//Classics in The Theory of Public Finance. / eds. by Musgrave R.A. and Peacock A.R. - London: Macmillan, 1958. - P. 1-15.
* Wagner A. Briefe – Dokumente – Augenzeugenberichte, 1851–1917//Heinrich Rubner, ed. - Berlin: Duncker & Humblot, 1978.

== Գրականություն Ադոլֆ Վագների մասին ==
* 
* *Маркс К.* Замечания на книгу А. Вагнера «Учебник политической экономии», (2 издание), т. 1 (1879). // *Маркс К., Энгельс Ф.'' Сочинения, 2 изд., т. 19.
* 

## Արտաքին հղումներ
* http://books.google.com/books?id=BclAhn7s-70C

Կատեգորիա:Գերմանացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ