open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Օլեգ Մկրտչան

**Օլեգ Մկրտչան** (Մկրտչյան) (, ), հայկական ծագմամբ ուկրաինացի գործարար, միլիարդատեր, Դոնբասի արդյունաբերական միության գլխավոր տնօրեն։

2018 թվականի փետրվարի 8-ին Օլեգ Մկրտչանը ձերբակալվել է Մոսկվայի Բասմանի դատարանի կողմից 60 միլիարդ ռուբլի գումարի խարդախության համար։

## Կենսագրություն
1988 թվականին ավարտել է Ստավրոպոլի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը՝ «ինժեներ-տեխնոլոգ» մասնագիտությամբ, պաշտպանել է դիպլոմը։ 1997 թվականից աշխատում է «Դոնբասի արդյունաբերական միություն» ընկերությունում։ Ի սկզբանե զբաղեցրել է մետաղագործության վարչության պետի, իսկ ավելի ուշ՝ գործադիր տնօրենի առաջին տեղակալի պաշտոնը։ 2002 թվականից Միության գլխավոր տնօրենն է, զբաղվում է ընկերության օպերատիվ կառավարմամբ և համակարգում Դոնբասի արդյունաբերական միության խմբի մեջ մտնող ձեռնարկությունների կորպորատիվ կառավարման կառուցվածքը։

Մկրտչյանն ուղիղ կապ ունի ֆուտբոլի հետ՝ նա Դոնեցկի «Մետալուրգ»  ֆուտբոլային թիմի համահիմնադիրներից մեկն է։ Զբաղվում է նաև ընկերության առանձին սոցիալական և բարեգործական ծրագրերով, որոնք ուղղված են ազգային մշակույթի, արվեստի և օլիմպիական սպորտի զարգացմանը։

## Իրադրություն
2012 թվականին ըստ «Ֆոկուս» ամսագրի՝ Մկրտչանը Ուկրաինայի 200 ամենահարուստ մարդկանց վարկանիշային աղյուսակում զբաղեցրել է 14-րդ տեղը։ Կարողությունը գնահատվում է 1,25 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։

## Պարգևներ
Դոնբասի ածխարդյունաբերության զարգացման գործում ունեցած ավանդի համար 1999 թվականին պարգևատրվել է «Հայրենիքի պաշտպան» շքանշանով։ 2001-2002 թվականներին պարգևատրվել է «Շախտյորի փառք» 2-րդ և 3-րդ աստիճանի գերազանցության նշաններով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Օլեգ Մկրտչանը մնացել է «Կուբան» ֆուտբոլային ակումբի տնօրենների խորհրդի նախագահի պաշտոնում  
* Մկրտչանի էջը «Կուբան» ֆուտբոլային ակումբի կայքում 

Կատեգորիա:Ուկրաինացի գործարարներ
Կատեգորիա:Հայ գործարարներ
Կատեգորիա:Միլիարդատերեր
Թաղակապ

**Թաղակապ**, ավանդական հայկական ազգային կացարան։ Ի տարբերություն գլխատան՝ պատմական Հայաստանում ավելի քիչ տարածված կառույց էր։ Այն քարե բնակարան է` կամարակապ թունելանման առաստաղով։ Կառույցի լայնությունը չէր գերազանցում 2,5-3 մետրը, այդ իսկ պատճառով այսպիսի տունը հարմար էր միայն փոքր ընտանիքների համար, բայց ոչ բազմանդամ համայնքի համար։ Բնակարանի չափերից ելնելով՝ կենցաղային իրերը գտնվում էին բնակելի հատվածից դուրս, հաճախ` առանձին շինությունում։ Թաղակապը կառուցվում էր անապատային` աղքատ փայտանյութերի և հարուստ քարերի վայրերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական մշակույթ
Քրիստինե Հարությունյան

**Քրիստինե Հարությունյան** (), հայ մարզիկ, թեթև ատլետիկայի ներկայացուցիչ, որը զբաղվում է նիզակի նետումով։ Հայաստանի բազմակի չեմպիոն և ռեկորդակիր։ 2010 թվականին օլիմպիական խաղերի մասնակից։ Միջազգային դասի սպորտի վարպետ։

## Կենսագրություն
Քրիստինե Հարությունյանը ծնվել է 1991 թվականի մայիսի 18-ին Վանաձորում։ Նիզակի նետումով սկսել է զբաղվել 2005 թվականին։ Մարզիկի անձնական մարզիչներն են ռուս Իվան Սաֆոնովը և Գյումրիի երիտասարդական դպրոցի տնօրեն Յաշա Եղիազարյանը։

Հայ մարզիկի առաջին հաջողությունը տեղի ունեցավ 2006 թվականին Սոչիում, որտեղ նա զբաղեցրել է երրորդ տեղը։ 2009 թվականին Քրիստինե Հարությունյանը հաղթել է Հայաստանի առաջնությունում։ 2 տարի անց՝ 2011 թվականին Եվրոպայի առաջնությունում, որը տեղի է ունեցել Իսլանդիայի մայրաքաղաք Ռեյկյավիկում, նա երրորդ տեղն է զբաղեցրել՝ նիզակի նետումով 48,-02 մ։ Այս ցուցանիշը արդեն ռեկորդային էր Հայաստանի համար։
2012 թվականին Ֆինլանդիայում՝ Եվրոպայի առաջնության ժամանակ, 45.83 մ ցուցանիշով զբաղեցրել է վերջին տեղը։ 61,84 մ ցուցանիշով նա հաղթել է Վեռա Ռեբրիկին։ Նույն թվականի հուլիսին նա 59.12 մ նիզակի նետում արդյունք է ցույց տվել, դրանով գերազանցելով օլիմպիական խաղերի անհրաժեշտ ցուցանիշը՝ 12 սմ-ով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ աթլետներ
Կատեգորիա:Հայ մարզիկներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական խաղերի մարզիկներ Հայաստանից
Ղունկիանոս Կարնեցի

**Ղունկիանոս Կարնեցի** (), հայ բանաստեղծ, աշուղ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է մոտ 1781 թվականին Էրզրում քաղաքում։ Հայրը Աճեմ Հարությունն էր, մայրը՝ Սրմա Խաթունը։ Վաղ տարիքում հոր հետ տեղափոխվել է Թավրիզ, որտեղ պարսկերեն է սովորել։ Տիրապետում էր նաև թուրքերենին և արաբերենին։ Հայտնի է, որ ծնողները նրան ուղարկել են Լիբանան, հայ-կաթոլիկ Անտոնյան վանք, որպեսզի նա կրոնական կրթություն ստանա և հոգևորական դառնա, բայց Լունկիանոսը չընդունեց անաստվածության ուխտը և ուսումնառության ավարտից հետո լքեց վանքը։ Մի քանի տարի ապրել է Եգիպտոսում, աշխատել է որպես քարտուղար Իբրահիմ փաշայի պալատում, բայց թողել է իր պաշտոնը և փորձել է զբաղվել առևտրով։ Սակայն, քանի որ ձախողվել էր իր նախաձեռնությունը, նա ստիպված էր կրկին տեղափոխվել։ Որոշ ժամանակ անցկացրել է Հալեպում, այնուհետև 1828 թվականին տեղափոխվել է Ղրիմ։ Այնտեղից վերադարձել է (Սանկտ Պետերբուրգով և Թբիլիսիով) Հայաստան, Լոռու մարզ։ Իր ճամփորդությունների ընթացքում մի քանի անգամ այցելել է Կոստանդնուպոլիս, երկար չի ապրել նաև Ախալցխայում, որտեղ զբաղվել է երեխաների կրթությամբ և ձեռագրերի վերաշարադրմամբ։ Սակայն մնացած կյանքի մեծ մասն անցկացրել է Վարևան գյուղում (Ախալքալաք քաղաքից 13 կմ հյուսիս-արևմուտք), որտեղ էլ մահացել է 1841 թվականին։

Նրա հարյուրավոր երգերը պահպանվել են հայերենով և թուրքերենով, և մեկը՝ քրդերենով, բայց մինչ օրս տպագրվել են միայն նրա հայկական երգերը կրոնական թեմաներով։ Նրանցից շատերը հրատարակվել են արդեն 19-րդ դարում, անմիջապես բանաստեղծի մահվանից հետո (1884, 1885, 1886 և 1894)։ Նրա երգերի հիմնական դրդապատճառը Կույս Մարիամն է. նա նրա մասին երգել է այնպես, ինչպես սիրահարն է երգում իր սերը։ Իր կրոնական երգերում Լունկիանոսը խոսում է իր կյանքի մասին, կարծես հոգնել է նրանից և սպասում է հետևյալին։ Նրա պոեզիայում երբեմն հանդիպում են, սակայն, բավականին հազվադեպ շարժառիթներ, ինչպես, օրինակ, «Բախտն ու խելքն» երգի մեջ, որտեղ հաջողությունը և բանականությունը սկսում են վիճել, թե ով է ավելի կարևոր, բայց ի վերջո համաձայնության են գալիս, որ մարդը կարող է հաջողության հասնել այս կյանքում միայն այն դեպքում, եթե տիրապետում է և մեկին, և մյուսներին։ Իր թուրքական երգերից մի քանիսը նա ի սկզբանե գրել է արաբերեն կամ պարսկերեն, բայց հետո թարգմանել է տարածաշրջանում ավելի տարածված թուրքերեն լեզվով։ Լունկիանոսի պոեզիան բարձր է գնահատել Վալերի Բրյուսովը՝ նրան համարելով Սայաթ-Նովայից հետո այն սակավաթիվ աշուղներից մեկը, որին հաջողվել է նոր տարրեր մտցնել աշուղական արվեստում։ Ըստ նրա՝ Լունկիանոսի պոեզիան առեղծվածային երանգ ունի, ինչը հազվադեպ է հանդիպում աշուղների ստեղծագործություններում։ Բրյուսովը նաև Լունկիանոսի երկու երգերից («Երազանք» և «Տեսիլք») հատվածներ է թարգմանել ռուսերեն։

Գրել է արևմտահայերեն և Շիրակի լեզվին խառնված լեզվով։

## Երկեր
* Քերթուածք Ղունկիանոս երգչի Կարնեցւոյ։ Հայերէն, Վենետիկ, տպ. Ս. Ղազար, 1893։
* Ղունկիանոսի ընծան, Երևան, 1995։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ աշուղներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Պոլիգլոտներ
Նինա Մուրադյան

**Նինա Օլեգի Մուրադյան **(), խորհրդային և գերմանացի վոլեյբոլիստուհի, ԽՍՀՄ (1976-1978) և Գերմանիայի (1989) կանանց հավաքականների խաղացող։ 1976 թվականի Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր, 1977 թվականի Եվրոպայի չեմպիոն, ԽՍՀՄ կրկնակի չեմպիոն։ ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետ (1971)։

## Կենսագրություն
Նինա Մուրադյանն իր մարզական կարիերան սկսել է Երևանի «Բուրևեստնիկ» ակումբում, իսկ 1974-1982 թվականներին հանդես է եկել Մոսկվայի «Դինամոյի» կազմում։

* ԽՍՀՄ կրկնակի չեմպիոն (1975, 1977)։
* ԽՍՀՄ առաջնությունների արծաթե (1981) և կրկնակի բրոնզե (1978, 1979) մրցանակակիր։
*Եվրոպական մրցաշարերի գավաթի կրկնակի հաղթող (1975, 1977)։

ԽՍՀՄ 1976 թվականի առաջնության բրոնզե մեդալակիր՝  ԴՍՈ «Դինամո» թիմի կազմում։

1976-1978 թվականներին հանդես է եկել ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում․

* 1976 թվականի Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր,
* 1978 թվականի Աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր, Եվրոպայի չեմպիոն (1977)։

1982 թվականին ստացել է ծնկի լուրջ վնասվածք, որի հետևանքով 5 տարի շարունակ չի կարողացել խաղալ։ 1987 թվականին ամուսնացել և տեղափոխվել է Գերմանիա, որտեղ վերսկսել է մարզական կարիերան։ 1987 թվականին հանդես է եկել «Թուրք Գյուջյու» (Մյունխեն) թիմում, իսկ 1987-1990 թվականներին՝ «Բայերն Լոհհոֆում» (Ունթերշլայսհայմ), որի կազմում դարձել է Գերմանիայի 1988 թվականի չեմպիոն։

1988 թվականին թողեց վոլեյբոլը և Զավացկի (*Sawatzki*) անվամբ հանդես եկավ Գերմանիայի հավաքականում՝ 1989 թվականի Եվրոպայի առաջնությունում։

1990 թվականին տեղափոխվել է մարզչական աշխատանքի։ 1990-2003 թվականներին մարզել է Գերմանիայի կանանց պատանեկան հավաքականը, իսկ 2003-2007 թվականներին՝ այդ երկրի տղամարդկանց պատանեկան հավաքականը։ 2007 թվականից մարզել է Ավստրիայի տղամարդկանց պատանեկան հավաքականը։ Ներկայումս աշխատում է երիտասարդ վոլեյբոլիստների հետ ավստրիական «Հոթ Վոլեյս» (Վիեննա) ակումբում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Нина Мурадян на сайте ЖВК «Динамо» (Москва)
* Нина Мурадян на сайте Sports-reference.com 
* Волейбол: Энциклопедия / *Сост. В. Л. Свиридов, О. С. Чехов.* — Томск: Компания «Янсон», 2001.

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետներ
Կատեգորիա:Հայ մարզիկներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Աշոտ Սյունի

**Աշոտ Սյունի**, Սյունիքի իշխան մոտ  892-909 թվականներին։

## Կենսագրություն
Սյունիների դինաստիայից, Վասակ Իշխանիկի եղբայրը և իրավահաջորդը։
891 թվականին մասնակցել է Հայոց Սմբատ արքայի թագադրմանը։
895-906 թվականներին Գրիգոր Սուփան 2-րդի և Ձագիկ իշխանների հետ կառուցել է Տաթևի վանքի Սուրբ Պողոս-Պետրոս տաճարը։ 
Ունեցել է չորս որդի՝ Սմբատ, Սահակ, Վասակ և Բաբկեն։ Մոտավորապես 909 թվականին գերապետությունն անցել է իր որդի Սմբատին։ Սմբատի թոռը՝ Սահակի որդին, հետագայում Սյունիքի թագավոր դարձավ։ Մահացել է մոտավորապես 909 թվականին։ Թաղված է Տաթևում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայոց իշխաններ
Կատեգորիա:Սյունիներ
Տոմակոմաի

thumb|Տոմակոմաիի քաղաքապետարան
thumb|Ուտոնաի լիճ

, քաղաք և նավահանգիստ Ճապոնիայում՝ Հոկայդո պրեֆեկտուրայի Իբուրի ենթապրեֆեկտուրայում։ Համարվում է Իբուրի ենթապրեֆեկտուրայի ամենամեծ և Հոկայդո պրեֆեկտուրայի մեծությամբ հինգերորդ քաղաքը։

2012 թվականի փետրվարի 29-ի տվյալների համաձայն, քաղաքի բնակչությունը կազմում է 174 216 մարդ, իսկ բնակչության խտությունը՝ 310,27 մարդ/կմ2։ Քաղաքը զբաղեցնում է 561,49 կմ2 տարածք։

## Պատմություն
Անվանումն առաջացել է Այնու լեզվի «to» և«makomai» բառերից, որոնք թարգմանաբար նշանակում են «ճահիճ» և «գետ, որը հոսում է դեպի լեռների խորքերը»։
*1873՝ հիմնադրվել է Տոմակոմաի գյուղը
*1918՝ Տոմակոմայի գյուղը դարձել է ավան
*1948՝ Տոմակոմայի ավանը դարձել է քաղաք

## Աշխարհագրություն
Տարումաե լեռը գտնվում է Տոմակոմաի հյուսիս-արևմուտքում և պատկանում է Սիկոցու Տոյա ազգային պարկին։

### Կլիմա
Տոմակոմաիի կլիման մերձարևադարձային մուսսոնային է, ինչը բնորոշ է Հոկայդո պրեֆեկտուրային։

## Կրթություն
### Համալսարաններ
* Տոմակոմաի Կանաձավա Համալսարան

### Քոլեջներ
* Տոմակոմաի քոլեջ

### Ավագ դպրոցներ
#### Հանրային
* Հոկայդո Տոմակոմաի Հիգասի ավագ դպրոց
* Հոկայդո Տոմակոմաի Մինամի ավագ դպրոց
* Հոկայդո Տոմակոմաի Նիշի ավագ դպրոց
* Հոկայդո Տոմակոմաի Տեխնոլոգիական ավագ դպրոց
* Հոկայդո Տոմակոմաի Սոգոկեիձաի ավագ դպրոց

#### Մասնավոր
* Տոմակոմաի Չուո ավագ դպրոց

## Սպորտ
2014 թվական ին Տոմակոմաիում անցկացվել է բրումբոլի աշխարհի առաջնությունը։

## Քույր և բարեկամ քաղաքներ
### Քույր քաղաքներ
*  Հատիոձի, Ճապոնիա (1973 թվականից)
*  Նեյպիր, Հոուքս Բեյ տարածաշրջան, Նոր Զելանդիա (1980 թվականից)
*  Նիկո, Ճապոնիա (1982 թվականից)

### Բարեկամ քաղաքներ
*  Ցինհուանդաո, Հեբեյ, Չինաստան (1998 թվականից)

## Հայտնի անձինք
*Ասամի Կիմուրա, երգիչ
*Էյչի Կուդո, ռեժիսոր
* Ջունկո Միսակի, էնկա ժանրի երգիչ
*Կեյ Սանբե, մանգակա
*Նաոկի Սանո, պրոֆեսիոնալ մարտիկ
*Հիսայոսի Սատո, լողորդ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք  

Կատեգորիա:Ճապոնիայի նավահանգստային բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքներ
Սամվել Կոստանդյան

**Սամվել Կոստանդյան** (), հայազգի խորհրդային ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան, ղազախական մարզիչ։

## Կարիերա
### Խաղացող
1984 թվականին անդամագրվել է Արարատի կազմում, նույն մրցաշրջանում խփել է երկու գնդակ։ 1985-1986 թվականների մրցաշրջանին չի մասնակցել։ 1987 թվականին 11 խաղ է անցկացրել «Կոտայքի» կազմում։ 1988 թվականի մրցաշրջանի սկզբից հանդես է եկել «Կուբինում», չնայած չհաստատվեց այդ ակումբում․  անցկացրել է 2 խաղ։ Նույն թվականին վերադարձել է Երևանի Իսկրա, որտեղ անց է կացրել 17 խաղ և խփել 5 գոլ։

1989-1991 թվականներին հանդես է եկել Կիրովականի Լոռի ակումբում, որտեղ 24 խաղում խփել է 5 գոլ։ 1991 թվականի երկրորդ մրցաշրջանում հանդես է եկել Սպիտակի «Սպիտակ» ակումբում, որտեղ 33 խաղում դարձել է 17 գոլի հեղինակ։

Երևանի Բանանցում հանդես է եկել 1992-1994 թվականներին, որտեղ անցկացրել է 41 խաղ և  դարձել ակումբի պատմության   լավագույն ռմբարկուներից մեկը։ Բանանցի կազմում նա երկու անգամ նվաճել է  Հայաստանի առաջնության 3-րդ տեղի  մրցանակը 1992,1993 և 1992 թվականի Հայաստանի գավաթը։

Այնուհետև վերադաձել է Ղազախստան և  1995-1996 թվականներին հանդես եկել Կարագանդայի «Շախտյորում», որտեղ անց է կացրել 59 խաղ՝ դառնալով 13 գոլի հեղինակ։ 1995 թվականին «Շախտյորը» դարձել է առաջնության 3-րդ տեղի  մրցանակակիր։ 1997-1998 թվականներին հանդես է եկել Պավլոդարի «Իրտիշում», որի կազմում 1997 թվականին դարձել է Ղազախստանի չեմպիոն, իսկ 1998 թվականին՝ 3-րդ տեղի  մրցանակակիր։  1999-2000 թվականներին նորից վերադարձել է «Շախտյոր», որտեղ 52 խաղում դարձել է 3 գոլի հեղինակ։

1992 թվականի հոկտեմբերի 14-ին մեկ խաղ է անցկացրել Հայաստանի ազգային հավաքականի կազմում՝ Մոլդովայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի հետ խաղում։

### Մարզիչ
Մինչև 2001 թվականի հուլիս ղեկավարել է Կարագանդայի «Շախտյոր» ակումբը։ Հետագայում աշխատանքի է անցել Ալմա Աթայի «Ցեսնա» ակումբում, որը հետագայում դարձավ «Կայրաթ» ակադեմիա»։

Որոշ ժամանակ ղեկավարել է Ղազախստանի մինչև 19 տարեկանների հավաքականը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի (Կամենեց-Պոդոլսկ)

**Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի**, Կամենեց-Պոդոլսկի հայկական եկեղեցին, որը կառուցվել է 1633 թվականին և ավերվել է թուրքական տիրապետության շրջանում 1672-1699 թվականներին։

## Պատմություն

Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին կառուցվել է 1633 թվականին։ Եկեղեցին գտնվում էր հայկական շուկայից հարավ և իրենից ներկայացնում էր ոչ մեծ չափերի կառույց, որն ավելի շատ նման էր մատուռի։ Հայ պատմաբան և ճանապարհորդ Մինաս Բժիշկյանի (1777-1851) հավաքած տեղեկությունների համաձայն՝ ցանկանալով լսել եկեղեցական ծառայությունն ու պատարագը, եկեղեցին, իր տան մոտ, փողոցի հակառակ կողմում, կառուցել է տեղի մի մեծահարուստ։ Եկեղեցում պահպանվել են Ժվանեցից բերված արձանը, Աստվածամոր արձանը, ինչպես նաև մի քանի ձեռագրեր և Սև մարմարի հարթաքանդակ՝ գրությամբ։ Այս արձանագրության թերի վերծանումը բերվել է Մ․ Բժշկյանի գրքում, որը հրատարակվել է 1830 թվականին։ Ըստ երևույթին, այդ գրությունը մնացել է Ս. Ստեփանոս եկեղեցու շինարարի կողմից, այն ի սկզբանե տեղադրվել է մուտքի մոտ, սակայն քաղաքի գրավումից հետո թուրքական զորքերի կողմից այն հանվել է և այնքան է վնասվել, որ եկեղեցու շինարարի անունն ամբողջությամբ չի վերծանվում։ Ամենայն հավանականությամբ եկեղեցին ավերվել է թուրքական տիրապետության տարիներին (1672-1699)։

## Այլ փաստեր
Երբ Աստվածածնի սրբապատկերը, որը պատվել է բոլոր քրիստոնեական դավանանքներով, վերադարձվել է Կամենեց-Պոդոլսկ, սուրբ Նիկողայոս և սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման հայկական եկեղեցիները գտնվել են ավերված վիճակում, այդ պատճառով 1700 թվականի մայիսի 22-ին սրբապատկերը տեղադրվել է սուրբ Ստեփանոսի մատուռում։ Ենթադրվում է, որ մատուռը ստացել է Սուրբ Ստեփանոս անունը՝ ի հիշատակ քաղաքում գոյություն ունեցող համանուն եկեղեցու։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային ժառանգություն Ուկրաինայում
Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Լվովի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Կամենեց-Պոդոլսկի եկեղեցիներ
Ֆեոդոր Մատվեև

**Ֆեոդոր Միխայլովիչ Մատվեև** (, ), ռուս բնանկարիչ, դասական բնանկարի վարպետ։ Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի ակադեմիկոս։

## Կենսագրություն
Ֆեոդոր Մատվեևը եղել է Իզմայլովսկի գնդի լեյբ-գվարդիայի զինվորի որդի։ 1764 թվականին՝ վեց տարեկան հասակում, ընդունվել է Գեղարվեստի Կայսերական ակադեմիայի առաջին խմբի կազմ։ 1776 թվականից սովորել է լանդշաֆտային բնանկարի դասարանում և 1778 թվականին առաջինն այդ դասարանից ստացել մեծ ոսկե մեդալ։ Մեկ տարի անց տեղափոխվել է Հռոմ։

Իտալիայում Մատվեևը բնակվել է քառասունութ տարի։ Նա բազմիցս պլանավորել է վերադառնալ հայրենիք. 1789 և 1795 թվականներին դիմել է գեղարվեստի ակադեմիային` խնդրելով մարել պարտքերը, տրամադրել տուն, վերադառնալու ճանապարհածախս։ Տասը տարի անց կրկին գրել է հայրենիք վերադառնալու ցանկության մասին և 1806 թվականին Գեղարվեստի ակադեմիա է ուղարկել իր «Նեապոլի տեսարանը Պոզիլիպոյի ստորոտից» նկարը, որի համար ստացել է ակադեմիկոսի կոչում։

Մատվեևը մահացել է Իտալիայում։ Երիտասարդ Սիլվեստր Շչեդրինը, այցելելով Մատվեևի` Հռոմում գտնվող արվեստանոց, գտնում է, որ նա համարվում է ժամանակակից լավագույն բնանկարիչներից մեկը` նշելով նրա մասնագիտական և կատարողական վարպետությունը, բնապատկերների ներկայացման ճշգրտությունը (ընդհուպ մինչև տերևների ձևը և ծառատեսակները), երանգավորման ջերմությունը, լուսավորությունը և հետագա պլաններ մշակելու բացառիկ ընդունակությունը։

## Ստեղծագործություններ
Նկարչի լավագույն ստեղծագործություններից են` «Տեսարաններ Նեապոլի շրջակայքից» (1806), «Տեսարան Լագո-Մաջորեից» (1808), «Տեսարան Հռոմից։ Կոլիզեյ» (1816), «Տեսարան Բոլսենյան լճից Իտալիայում» (1819), որոնք նկարված են կլասիցիզմին բնորոշ ոճով։ 2008 թվականի հոբելյանական ցուցահանդեսում Տրետյակովյան պատկերասրահում ներկայացվեցին ավելի քան 80 ցուցանմուշներ 11 թանգարաններից և մի քանի մասնավոր հավաքածուներից, այդ թվում, Մատվեևի ավելի վաղ շրջանի պահպանված կտավներից` «Բնանկար, անասուն արածեցնող հովիվներով» (1778, Վ. Ա. և Ե. Ա. Սեմենիխինների մասնավոր հավաքածու, Մոսկվա), «Պեստումի տաճարների տեսարանները» (Էրմիտաժի հավաքածու), «Ջրվեժների պատկերները» (Ռիբինսկի գեղարվեստական թանգարան և Նովգորոդի արգելոց-թանգարան), «Կայսերական ֆորումի» և «Նեապոլի շրջակայքի տեսարանները» (Բելառուսի ազգային արվեստի թանգարան)։

## Գրականություն
* С. Н. Кондаков. Юбилейный справочник Императорской Академии художеств. 1764-1914. — Спб.: Товарищество Р. Голике и А. Вильборг, 1915. — Т. 2 (Часть биографическая). — С. 126. — 459 с.

## Պատկերասրահ

Fyodor Matveyev 1.jpg|«Հռոմի տեսարան». Կոլիզեյ, 1816, Տրետյակովյան պատկերասրահ
Forum of Rome.jpg|«Հռոմ. Ֆորումի ավերակներ», 1816, Բելառուսի ազգային արվեստի թանգարան
Матвеев. Швейцарский пейзаж.jpg|«Շվեյցարական բնապատկեր», 1818, Նիժնի Նովգորոդի արվեստի պետական թանգարան
Cascades of the Papal Palace by F Matveyev.JPG|«Հռոմի հարևանությամբ գտնվող պապական պալատի կասկադներ», 1818, Նիժնի Նովգորոդի արվեստի պետական թանգարան
Fedor Matveev Vodopad Imatra 1819.jpg|«Իմատրա ջրվեժը Ֆինլանդիայում», 1819, Ռուսական պետական թանգարան
Matveyev tivoli.jpg|«Տիվոլիի շրջակայքը», 1819, Տրետյակովյան պատկերասրահ


## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուս բնանկարիչներ
Անետ Պյոտչ

**Անետ Պյոտչ** (, , ), արևելագերմանացի նախկին գեղասահորդուհի, հետագայում գեղասահքի մարզիչ, Չմշկասահորդների միջազգային խորհրդի տեխնիկական մասնագետ։

Մենասահքում օլիմպիական չեմպիոն (1980), աշխարհի կրկնակի չեմպիոն (1978, 1980), Եվրոպայի քառակի չեմպիոն (1977-1980 թթ. անընդմեջ), ԳԴՀ-ի հնգակի (1976-1980 թթ. անընդմեջ) չեմպիոն։

## Կենսագրություն

Մարզվել է մարզիչ Յուտտա Մյուլլերի ղեկավարությամբ՝ ԳԴՀ-ից՝ Կարլ-Մարքս-Շտադտ սպորտկոմպլեքսում։

1973 թվականին նա գրավեց 3-րդ հորիզոնականը ԳԴՀ-ի առաջնությունում, և դա եղավ նրա դեբյուտը աշխարհի առաջնությունում։ Ձգտում էր առավել գերազանցության պարտադիր ֆիգուրաներում, տարբերվում էր սպորտային աթլետիկ ծրագրերով։ Տիրապետում էր երկու եռակի թռիչքների՝ տուլուպ և սալխ։

Կարիերայի ավարտից հետո ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության կտրուկ նվազման և առատ ու համեղ կերակուրի նկատմամբ հակում ունենալու պատճառով ավելացրեց քաշը։ Եղել է հաջող ռեստորանային քննադատ։ 2003-2005թթ. գովազդային նպատակների համար նիհարել է՝  85 կիլոգրանից հասնելով 54 կիլոգրամի, որպեսզի հանրությանը իր ծննդյան 45 ամյակի օրը ներկայացնի սառցե շոու իր իսկ մասնակցությամբ։

Ներկա պահին Պյոտչը աշխատում է որպես մարզիչ Խեմնիցում (օրինակ՝ աշխատում է երիտասարդ գերմանացի գեղասահորդ Դանիել Դոթսաուերի հետ) և հանդիսանում է Չմշկասահորդների միջազգային խորհրդի դատավոր։

### Անձնական կյանք

Առաջին ամուսնությունը Ակսել ՈՒիթթի հետ էր, ով Կատարինա ՈՒիթթի եղբայրն էր, երկրորդը՝ գեղասահորդ Ակսել Ռաուշենբախի հետ։ Դուստրերը՝ Կլաուդիա և Սինդի Ռաուշենբախներ։ Կլաուդիան զբաղվում էր գեղասահքով և եղել է 2000 թվականի Գերմանիայի չեմպիոնուհի պատանիերի կարգում՝ զուգասահքում՝ Ռոբին Շոլկովիի հետ, աշխարհի առաջնությունների պատանիների կարգի մասնակից։

## Սպորտային ձեռքբերումներ

 
## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Анетт Пётч на портале sports-reference.com  

Կատեգորիա:Օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Գեղասահքի Եվրոպայի չեմպիոններ
Վաղ միջնադար

**Վաղ միջնադար** կամ **Վաղ միջնադարյան ժամանակաշրջան**, որոշ դեպքերում անվանում են **Մութ դարեր**, տևել է մեր թվարկության 5-րդ կամ 6-րդ դարից մինչև 10-րդ դարը։ Այս ժամանակաշրջանից սկիզբ առավ Միջնադարը Եվրոպական պատմության մեջ։ Վաղ միջնադարին նախորդել է ուշ Ուշ անտիկ ժամանակաշրջանը, որն ավարտվել է Արևմտյան Հռոմեական կայսրության անկմամբ և հաջորդել է Բարձր միջնադարը (տևել է 10-ից 13-րդ դարերը)։

Այս ժամանակաշրջանում շարունակվեցին ուշ անտիկ դարաշրջանի ուղղությունները, ներառյալ բնակչության անկումը հատկապես քաղաքային կենտրոններում, առևտրի անկում, փոքր գլոբալ տաքացում և արտագաղթի մեծացում։ Վաղ միջնադարը 19-րդ դարից նաև անվանում են «Մութ դարեր», բնորոշման հիմքում ենկած է այս ժամանակներում գրականության և մշակույթի նվազ զարգացում։ Չնայած Աչևելյան Հռոմեական կայսրությունը կամ Բյուզանդական կայսրությունը շարունակեց գոյատևել, 7-րդ դարից սկսած իսլամական խալիֆայությունները նվաճեցին նախկին հռոմեական տարածքների մեծ մասը։

800 թվականին Արևմտյան Եվրոպայում Կառլոս Մեծը վերադարձրեց կայսր տիտղոսը, ում Կարոլինգյան կայսրությունը մեծ ազդեցություն ունեցավ Եվրոպայի հասարակության և պատմության վրա։ Եվրոպայում վերադարձ եղավ ընդհանուր գյուղատնտեսական համակարգ ավատատիրությանը և կատարվեցին որոշակի նորամուծություններ, այդ թվում ցանքաշրջանառությունը և ծանր գութանը։ Բարբարոսական ներգաղթերը հանդարվեցին Եվրոպայի մեծ մասում, չնայած հյուսիսում մեծ թափ ստացան Վիկինգների ասպատակությունները։

## Պատմություն
### Հռոմի անկում

2-րդ դարից սկսած տարբեր պատճառներով Հռոմեական քաղաքակրթությունը սկսեց անկում ապրել, այդ թվում ուրբանիզացիան, ծովային առևտուրը և բնակչությունը։ Հնագետները պարզել են, որ Միջերկրական ծովում 3-րդ դարում նավարկել են 1-ին դարի նավարկությունների միայն 40 տոկոսը։ Հռոմեական կայսրության բնակչությունը 150-ից 400 թվականներին նվազել է 65-ից դառնալով 50 միլիոն, անկումը կազմել է ավելի քան 20 տոկոս։ Որոշ գիտնականները այս անկումը կապում են Մութ դարերի ցուրտ կլիմայի հետ, երբ գլոբալ ջերմաստիճանի պատճառով դաշտերը լքվում էին։

[thumb|left| ''Die Hunnen im Kampf mit den Alanen'', (''Հոների ճակատամարտը ալանների դեմ'' by [Հովհան Նեպոմուկ Գեյգերի 1873 թվականի կտավը , 1873):]]

3-րդ դարի սկզբից Գերմանական ժողովուրդները արտագաղթեցին Սկանդինավիայից և հասան Սև ծով` ձևավորելով կոնֆեդերացիաները, որոնք պայքարում էին սարմատների դեմ։ Դակիայում (ժամանակակից Ռումինիա) և Սև ծովի տափաստաններում գոթերը, գերմանական ժողովուրդները հիմնադրեցին նվազագույնը երկու թագավորություն` Թերվինգի և Գրեյտունգ։

Հոների ժամանումը 372-375 թվականներին վերջ դրեց այս երկու թագավորություններին։ Հոները, դաշինք կնքելով կենտրոնական Ասիայի ցեղերի հետ, հիմնադրեցին կայսրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջնադար
Ադրբեջանի նկարիչների միություն

**Ադրբեջանի նկարիչների միություն** (), Ադրբեջանի Հանրապետության նկարիչներին և արվեստաբաններին միավորող հասարակական-ստեղծագործական կազմակերպություն։ Ադրբեջանի նկարիչների միության նախագահը ժողովրդական արտիստ Ֆարխադ Խալիլովն է, քարտուղարը` ժողովրդական արտիստ Աղաելի Իբրահիմովը։ Ունի շուրջ 880 անդամ։

## Պատմություն
Միությունը 1932 թվականից գործել է որպես ադրբեջանցի նկարիչների կազմակերպչական կոմիտե։ Միությունը ստեղծվել է 1940 թվականին՝ ադրբեջանցի նկարիչների առաջին համագումարում։ 1992 թվականի մարտի 18-ին Ադրբեջանի գեղանկարիչների անկախ միությունը ստեղծվել է «Ադրբեջանի նկարիչների միության կանոնադրության» ընդունմամբ։

Ադրբեջանի նկարիչների միությունը նկարիչների միությունների միջազգային համադաշնության հիմնադիրներից մեկն է։ Առաջին համագումարը տեղի է ունեցել 1940 թվականին։ 1940-2013 թվականներին կայացել է 15 համագումար (1940, 1955, 1958, 1961, 1965, 1968, 1972, 1979, 1982, 1987, 1992, 1998, 2003, 2008, 2013)։

Միությունը կազմակերպում է անհատական և խմբակային ցուցահանդեսներ, հանրապետական ու միջազգային փառատոներ, հրատարակում նկարիչների կատալոգները։ Միությունում անցկացվում են դասախոսություններ, հանդիպումներ արվեստի ու մշակույթի գործիչների հետ, տոնվում են հոբելյանական տարեթվերը։:

## ԱՆՄ նախագահներ
* Իսմայիլ Ախունդով (1940-1944, 1947-1952)
* Նուսրեթ Ֆաթուլլաև (1944-1946)
* Մուրսել Նաջաֆով (1946-1947)
* Բաբա Ալիև (1952-1953)
* Մամեդաղա Թարլանով (1953-1961)
* Նադիր Աբդուրրախմանով (1961-1970)
* Թոքայ Մամեդով (1970-1972)
* Թաիր Սալախով (1972-1973)
* Յուսիֆ Հուսեյնով (1973-1987)
* Ֆարխադ Խալիլով  (1987-)

## Տես նաև
* Սաթթար Բախլուլզադե
* Միքայիլ Աբդուլաև
* Բեհրուզ Քենգերլի
* Ազիմ Ազիմզադե

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ստեղծագործական միություններ
Նետաձգությունը ամառային օլիմպիական խաղերում

right|150px|border|Նետաձգություն
**[[Նետաձգություն (մարզաձև)|Նետաձգություն]]ը** իր նորամուտը նշել է Ամառային օլիմպիական խաղեր 1900-ին և ներկայացված է եղել 16 օլիմպիական խաղերում։ Մրցույթներին մասնակցել է ութսունչորս երկիր, որից ամենաշատը Ֆրանսիան` 31 անգամ։ Ամենահաջողակը հանդես են գալիս հարավկորեացի նետաձիգները, որոնք սկսած 1984 թվականին նվաճել են 34 ոսկե մեդալներից 23-ը։ Այն ղեկավարում է Նետաձգության համաշխարհային ֆեդերացիան (ՆՀՖ, նախկինում ՖԻՏԱ)։ Օլիմպիական նետը նետաձգության օլիմպիական միակ մրցությունն է։ Նետաձգությունը նաև ներկայացված է Ամառային պարալիմպիկ խաղերում։

## Պատմություն
Երկրորդ օլիմպիական խաղերում, որը կայացավ 1900 թվականին փարիզում, տեղի ունեցավ նետաձգության առաջին մրցությունը։ Տեղի ունեցավ յոթ մրցություն։ Մյուս օլիմպիական խաղերում, որոնք տեղի ունեցան 1904 թվականին, նետաձգության մրցույթում մասնակցեցին միայն Միացյալ Նահանգները ներկայացնող մարզիկները։ Ամառային օլիմպիական խաղեր 1908-ում տեղի ունեցավ երեք նետաձգության մրցույթ։ Նետաձգությունը չմասնակցեց Ամառային օլիմպիական խաղեր 1912-ին, սակայն վերադարձավ Ամառային օլիմպիական խաղեր 1920։

1920-ից 1972 թվականներին նետաձգության մրցություններ տեղի չունեցան օլիմպիական խաղերում։ Նետաձգությունը որպես օլիմպիական մարզաձև վերականգնվեց Մյունխենի Ամառային օլիմպիական խաղեր 1972-ում երկու մրցույթով, կանանց և տղամարդկանց անհատական։ Այս ձևաչափով նետաձգությունը մասնակցեց մինչև Ամառային օլիմպիական խաղեր 1988-ը, երբ ավելացվեց թիմային մրցապայքարը։

## Մեդալային աղյուսակ
### 1900–1920
Այս աղյուսակը ընդգրկում է 1900, 1904, 1908 և 1920 թվականների մրցությունները։ Այս չորս մրցությունները հարմարվել են ժամանակակից մրցությունների կանոնները Նետաձգության համաշխարհային ֆեդերացիայի կողմից։

## Երկրներ




## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նետաձգությունը ամառային օլիմպիական խաղերում
Լարիսա Ժուռուլի

**Լարիսա Դավթի Ժուռուլի** (), բժիշկ, բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։

Սերում է Աղասի Խանջյանի գերդաստանից։

## Գործունեություն
1947-1966 թվականներին եղել է ՀՀ ԳԱԱ Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, ապա՝ լաբորատորիայի ղեկավար։ 1966 թվականին Լարիսա Ժուռուլին հրավիրել են աշխատանքի ԽՍՀՄ առողջապահության նախարարության բժիշկների կատարելագործման Երևանի ինստիտուտում, որտեղ եղել է ուսումնական գծով պրոռեկտոր։ Պաշտոնավարել է 23 տարի՝ մինչև կյանքի վերջ։ 1990 թվականին մեծ ավանդ է ունեցել Հայկական բժշկական ինստիտուտի կազմավորման գործում։ 1994 թվականին Ժուռուլիին շնորհվել է Հայկական բժշկական ինստիտուտի՝ *«Doctor honoris causa»* պատվավոր պրոֆեսորի կոչում։ 1992-2000 թվականներին հիմնադրել և ղեկավարել է Հայկական բժշկական ինստիտուտի մանրէաբանության ամբիոնը։

Բազմաթիվ գիտական հոդվածների, մենագրությունների և ուսումնամեթոդական ձեռնարկների հեղինակ է։ Գիտական աշխատանքները նվիրված են թթվակայուն միկոբակտերիաների դեղորայքային կայունության հարցերին։

## Տես նաև
* Հայկական բժշկական ինստիտուտ

## Գրականություն
* Ասատրյան, Լ.Գ, *Վաստակաշատ բժիշկներ*։ Երևան։ Զանգակ-97, 2001, 43 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ բժշկուհիներ
Կատեգորիա:Ոչ գեղարվեստական գրողներ
Կատեգորիա:Պրոֆեսորներ
Բավարիայի կենտրոնական դրամահատարան

**Բավարիայի կենտրոնական դրամահատարան**, գերմանական դրամահատարան է, որը գտնվում է Բավարիայի Մյունխեն մայրաքաղաքում։ Այն գոյություն ունի այլ անուններով՝ սկսած 1158 թվականից, և ենթարկվում է Բավարիայի ֆինանսների նախարարությանը։ Մետաղադրամների հատումը Մյունխենի ամենահին գործունեություններից մեկն է։

Դրամահատարանը հիմնականում արտադրում է ներքին դրամաշրջանառության և արտասահմանյան մետաղադրամներ։ Գերմանիայում գտնվող մետաղադրամների համամասնությունը շրջանառության մեջ կազմում է 21 %։ 1871 թվականից ի վեր շրջանառվող մետաղադրամների վրա նշվում է դրամահատարանի *«D»* տարբերանշանը։ 2008 թվականին դրամահատարանը հանդես է եկել Մյունխեն քաղաքի 850-ամյակի առթիվ նախաձեռնությամբ՝ թողարկելով տասնմեկ հուշամեդալների շարքը։

Բացի մետաղադրամներից, դրամահատարանն արտադրում է նաև մեդալներ, ինչպես նաև պաշտոնական կնիքներ, ձուլակտորներ։ 1947-1948 թվականներին Բավարիայի կենտրոնական դրամահատարանը ներկայացրեց գերմանական մարկի մետաղադրամները՝ մինչև 1948 թվականի դրամական բարեփոխումը։ Դրամահատարանը պատրաստել է 1972 թվականին Մյունխենում անցկացված XX Օլիմպիական խաղերի հաղթողների բոլոր մեդալները։

Սպասարկման շենքը և արտադրական վայրը 1986 թվականի հուլիսի 16-ից տեղակայված է *Zamdorf* թաղամասում, նախկինում դրանք 177 տարի տեղակայված են եղել են Հին դրամահատարանում։

## Տես նաև
* Բեռլինի պետական դրամահատարան
* Համբուրգի դրամահատարան
* Բադեն-Վյուրթեմբերգի պետական դրամահատարան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դրամագիտություն
Կատեգորիա:Մետաղադրամ
Կատեգորիա:Գերմանիայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Մյունխեն
Կուրմանգազի Սաղիրբաևի հուշարձան

**Կուրմանգազի Սաղիրբաևի հուշարձան** (), հուշարձան Ռուսաստանի Աստրախան քաղաքում։ Նվիրված է Ղազախստանի ժողովրդական երաժիշտ, կոմպոզիտոր, դոմբրահար Կուրմանգազի Սաղիրբաևին։ Գտնվում է Աստրախանի Սովետսկայա և Կալինինի փողոցների խաչմերուկում։

Հուշարձանը բացվել 2008 թվականի դեկտեմբերի 13-ին։ Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործներ Եդիգե Ռահմանովը և Թոքթարբեկ Ռախիևը։

## Նկարագրություն
Կուրմանգազի Սաղիրբաևի հուշարձանը Ղազախստանի կառավարության նվերն է Աստրախանի 450-ամյակի առթիվ։ Դա բրոնզե քանդակ է, որը պատկերում է ձին հեծնած, դոմբրան ձեռքին Կուրմանգազի Սաղիրբաևին։ Քանդակագործական հորինվածքի բարձրությունը 6 մետր է։ Այն տեղադրված է Քուրթիի գրանիտից պատրաստված երեքմետրանոց պատվանդանի վրա։ Հուշարձանի հիմքը 1 մետր է։ Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործներ Թոքթարբեկ Ռախիևը և Եդիգե Ռահմանովը։

## Պատմություն
Կուրմանգազի Սաղիրբաևը (1823-1896) ղազախ ժողովրդական երաժիշտ-դոմբրահար է, կոմպոզիտոր, դոմբրայի համար գրված ժողովրդական պիեսների (կյույերի) հեղինակ։ Նրա ստեղծագործությունը հսկայական ազդեցություն է թողել ղազախական երաժշտության զարգացման վրա։ Կուրմանգազի Սաղիրբաևի անունով են կոչվում ժողովրդական գործիքների պետական նվագախումբը, Ալմա Աթայի կոնսերվատորիան, երաժշտական դպրոցներ, փողոցներ, Ղազախստանի պետական մրցանակը։

Հարուստների անթաքույց քննադատության համար ենթարկվել է հետապնդումների։ Կուրմանգազի Սաղիրբաևը թաղվել է Աստրախանի մարզի Վոլոդարսկի շրջանի Ալտինժար գյուղում։ 1996 թվականին նրա գերեզմանի տեղում կառուցվել է դամբարան։ 2005 թվականին կոմպոզիտորի գերեզմանից քիչ հեռու բացվել է Կուրմանգազիի անվան մշակութային կենտրոն, որի տարածքում գործում է Կուրմանգազի Սաղիրբաևի թանգարանը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* «Аргументы и факты. Астрахань» № 51 (168), 17.12.2008

## Արտաքին հղումներ
* Открыт памятник Курмангазы

Կատեգորիա:2008 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Աստրախանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Իվաշկան պիոներական պալատից

**Իվաշկան պիոներական պալատից** (), ռեժիսոր Գենադի Սոկոլսկու՝ 1981 թվականին նկարահանած խորհրդային մուլտֆիլմը։

Մուլտֆիլմը պատմում է հեքիաթների աշխարհում ժամանակակից տղայի արկածների մասին։

## Ֆիլմի հեղինակներ
* Դերերը հնչյունավորել են`
** Էֆիմ Կացիրով` Բաբա Յագա,
** Սվետլանա Խարլապ` Իվաշկա,
** Գարրի Բարդին` Կոշչեյ 
* Խմբագիր` Տատյանա Պապորովա
* Տնօրեն` Նինել Լիպնիցկայա

## Սյուժե
Բաբա Յագան որոշում է հյուրեր հրավիրել և հրամայում է իր վայրի կարապներին քաղաքից բերել մի գիրուկ տղայի, որից նա ցանկանում էր հյուրասիրություն պատրաստել։ Իսկ նրանք, թռչելով Պիոներական պալատի կողքով, գտնում են այն, ինչ իրենց պատվիրված էր, լավ սնված Իվան Ուֆիմցևին, որն այդ պահին վերանորոգում էր հեռակառավարվող մեքենան։

Բաբա Յագան փակում է Վանյային խորդանոցում, իսկ ինքը որոշում է քնել։ Վանյան իր պայուսակից հանում է սղոցը, դուրս գալիս խորդանոցից և խրճիթի տիրուհուն կապում է սկոտչով։

Բաբա Յագայի առաջին հյուրը Կատու Բայունն էր, որը հայացքով քնեցնում է թռչուններին և մկներին։ Վանյան հեռակառավարվող մեքենայից մկնիկ է սարքում և բաց է թողնում նրան։ Կատուն չի կարողանում քնեցնել մկնիկին, զայրացած հետապնդում է մկանը և ընկնում է խորդանոց, որտեղ էլ տղան փակում է նրան։

Երկրորդ հյուրը երկաթե զրահով, խաղալիք ձի հեծնած Կոշչեյ Անմահն է։ Վանյան նալերի միջոցով էլեկտրոմագնիս է ստեղծում և քշում է նրան։

Երրորդ հյուրը Զմեյ Գորինիչն է։ Վանյան պայուսակից հանում է հրաշիջուցիչը և նրա բերանը ծածկում փրփուրով, իսկ Գորինիչը թռչում է խրճիթի հետ։ Մնում է միայն վառարանը` խրճիթի ոտքերով, և դրան կապված Բաբա Յագան, որն ազատվել էր սկոտչից` Զմեյի հիմարության շնորհիվ։ Առանց ապաստարանի մնալով՝ հուսահատության մեջ նա հրամայում է վայրի կարապներին Իվաշկային հետ տանել, «և որպեսզի նրա հետքն էլ այստեղ չերևա»։

## Մրցանակներ
* 1982 թվական - 15-րդ համամիութենական կինոփառատոն (Տալլին) - «Սոյուզմուլտֆիլմ» կինոստուդիայի 2-րդ մրցանակ մուլտֆիլմերի ծրագրի համար։

## Վերաթողարկում
Մուլտֆիլմը բազմիցս վերաթողարկվել է DVD ձևաչափով մուլտֆիլմերի ժողովածուներում.

* «Ծովածոց», «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիա, տեսաերիզում ընդգրկված են եղել հետևյալ մուլտֆիլմերը. «Գույների գողերը» (1959), «Հարգելի Լեշի», «Գլաշա և Կիկիմորա» (1992), «Փոքրիկ կախարդուհին» (1991), «Շուրալե» (1987), «Իվաշկան պիոներական պալատից» (1981)։
* «Հավանական ու անհավանական պատմություններ», 4-րդ թողարկում, «Սոյուզմուլտֆիլմ», տեսաերիզում ընդգրկված են եղել հետևյալ մուլտֆիլմերը. «Մաշենկան ու արջը» (1960), «Բարանկին, մարդ եղիր» (1963), «Քեռի արջը» (1970), «Մի պարկ խնձոր» (1974), «Սիդորով Վովայի մասին» (1985), «Իվաշկան պիոներական պալատից» (1981).(ISBN 4600448014193)):

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* Գենադի Սկոլսկի-Энциклопедия отечественного кино 

Կատեգորիա:1981 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Քնձմնձուկ փոքրիկ

**Քնձմնձուկ փոքրիկ** (), գորտնուկազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

## Նկարագրություն
Փետրաձև տերևներով բազմամյա խտաբույս է, որի բարձրությունը 50-120 սմ է։ Հուրանաձև բազմածաղիկ ծաղկաբույլերում հավաքված են կանաչակարմրավուն մանր ծաղիկները։ Ծաղկապատը բաժակակերպ է։ Բազմաթիվ առէջները երկար են ծաղկապատի թերթիկներից։ Պտուղը բազմաընկուզիկ է։

## Տարածվածություն
Աճում է նախալեռնային և ստորին լեռնային գոտիների թփուտներում, խոտածածկ լանջերին, անտառաեզրերին։ Հանդիպում է Հայաստանի բոլոր մարզերում։ Թունավոր, գեղազարդային բույս է։ Աճում է նաև Եվրոպայում, Սիբիրում, Ալթայում, Հեռավոր Արևելքում, Մոնղոլիայում, Հյուսիսային Ամերիկայում։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են ալկալոիդներ (տալմին, տալմիդին, բերբերին և այլ), ֆլավոնոիդներ, դաբաղանյութեր, սապոնիններ, օգանական թթուներ, ճարպային յուղեր, կումարիններ, ասկորբինաթթու, կարոտին, ցիանիդային գլիկոզիդ պարունակող արմատներն ու վեգետնյա մասը։

Որպես դեկորատիվ բույս գործածվում է այգեգործության մեջ։ Երաշտադիմացկուն և ստվերասեր է, սակայն լավ է աճում նաև արևոտ տեղամասերում։

Արմատները և վերգետնյա մասը կիրառում են կտորները դեղին ներկելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Գորտնուկազգիներ
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Փիփերթ կլորատերև

**Փիփերթ կլորատերև** (), տուղտազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

## Նկարագրություն
10-40 սմ երկարությամբ, գետնատարած կամ վեր բարձրացող ճյուղավոր ցողուններով, միամյա կամ բազմամյա մեղրատու խոտաբույս է։ Սղոցաեզր, երկար տերևակոթերով ամբողջական տերևները սրտաձև են։ Երկար ծաղկակոթերով հնգանդամ ծաղիկները առաջանում են տերևանութներում։ Ծաղիկն ունի եռամասնյա ենթաբաժակ, բաց վարդագույն պսակաթերթիկներ, բազմաթիվ միաձուլված առէջներով խողովակ կազմող առէջներ։ 12-16 երիկամաձև պտղիկներից կազմված տափակ չոր թավոտ պտուղը սկավառակաձև բազմասերմիկ է։ Պտղիկները հասունանալիս առանձնանում են։

## Տարածվածություն
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիների այգիներում, բանջարանոցներում, ճանապարհների եզրերին, աղբավայրերում։ Հանդիպում է բոլոր մարզերում։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են բույսի՝ մեծ քանակությամբ դաբաղանյութեր, լորձանյութեր, ածխաջրեր, կումարիններ, կաուչուկային միացություններ, տոկոֆերոլ, անտոցիանային գլիկոզիդ մալվին, կարոտին, ասկորբինաթթու պարունակող վերգետնյա մասն ու տերևները։ Թարմ և եփված երիտասարդ տերևներն օգտագործում են որպես սնունդ, ուտելի են նաև կանաչ թերհաս պտուղները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Տուղտազգիներ
Կատեգորիա:Միամյա բույսեր
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Աքլորաբբուկ փոքր

**Աքլորաբբուկ փոքր** (), խլածաղկազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

## Նկարագրություն
Թույլ մազապատ կամ մերկ ցողունով միամյա կիսամակաբույծ է, որի բարձրությունը 20-50 սմ է։ Գծային կամ գծային-նշտարաձև, մանր աղեղնաեզր կամ սղոցցաեզր հակադիր տերևները կանաչ են։ Գագաթանային հասկանման ծաղկաբույլեր առաջացնող ծաղիկներն աճում են տերևների անութներում։ 4 ատամիկներով կլորավուն բաժակը վերին մասում սեղմված է։ Երկշուրթ դեղին պսակի վերին սաղավարտաձև շուրթն ունի կարճ կլորավուն քթիկ, երբեմն մանուշակագույն, ստորին շուրթը թեքված է, երախը՝ բաց։ Ունի 4 երկուժ առԷջներ։ Խոշոր կլորավուն տափակ սերմերով պտուղը երկբույն տուփիկ է՝ հաճախ թևավոր եզրերով։

## Տարածվածություն
Աճում է վերին լեռնային գոտու մերձալպյան մարգագետիններում, գետնափերին, անտառաեզրերին։ Հանդիպում է Կոտայքի, Գեղարքունիքի, Արագածոտնի, Սյունիքի, Շիրակի մարզերում։ Մեղրատու, թունավոր բույս է։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են ածխաջրեր, պեկտիններ, մաննիտ, դուլցիտ, ալկալոիդներ, ստերոիդներ, իրիդոիդներ, բենզոյաթթու, քլորոտինոիդներ պարունակող կանաչ զանգվածը։ Սերմերից ստանում են մանուշակագույն ներկանյութ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Խլածաղկազգիներ
Կատեգորիա:Միամյա բույսեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Լիտվայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի բուսական աշխարհ
Մահթումկուլիի հուշարձան (Աստրախան)

**Մահթումկուլի Ֆրագիի հուշարձան** (), հուշարձան Ռուսաստանի Աստրախան քաղաքում։ Նվիրված է թուրքմեն բանաստեղծ, մտածող, փիլիսոփա, թուրքմենական գրականության դասական Մահթումկուլի Ֆրագիին (1733-1783)։ Տեղադրվել է 2009 թվականին՝ Լենինյան շրջանում՝ Աստրախանի պետական համալսարանի դիմաց գտնվող «Ուսանողական» պուրակում։

## Պատմություն
Հուշարձանը տեղադրվել է Աստրախանի մարզի նահանգապետ Ալեքսանդր Ժիլկինի առաջարկով։ Հուշարձանի հեղինակն է թուրքմեն հայտնի քանդակագործ Սարագթ Բաբաևը։ Հուշարձանը նվեր է Աստրախան քաղաքին։ Հուշարձանը բացվել է 2009 թվականի մայիսի 15-ին, Աստրախանի մարզի նահանգապետ Ալեքսանդր Ժիլկինի, Թուրքմենստանի մշակույթի նախարար Գուլմիրաթ Միրադովի գլխավորած պատվիրակության, ինչպես նաև թուրքմենական համանքի ներկայացուցիչների մասնակցությամբ։

Մաքթումկուլի Ֆրագին 18-րդ դարի թուրքմեն բանաստեղծ է, մտածող, փիլիսոփա և թուրքմենական գրականության դասական։ Մահթումկուլիի կյանքի մասին տեղեկությունները շատ սուղ են։ Միակ աղբյուրը ժողովրդական ավանդություններն ու նրա իսկ բանաստեղծություններն են։ Թուրքմենստանում նրան պաշտում են նույն կերպ, ինչպես Ալեքսանդր Պուշկինին Ռուսաստանում։ Հենց այդ պատճառով է, որ Մահթումկուլիի հուշարձանը տեղադրվել է այս քաղաքում, քանի որ Աստրախանում է ապրում Ռուսաստանում թուրքմենական խոշորագույն համայնքներից մեկը։

Սա Թուրքմենստանի ամենահարգված բանաստեղծի ու մտածողի երկրորդ հուշարձանն է Ռուսաստանում։ Առաջին հուշարձանը բացվել է 2008 թվականի մայիսին Ռուսաստանի Դաշնության Ստավրոպոլի երկրամասի Բլագոդարնենսկի շրջանի Էդելբայ թուրքմենական գյուղում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2009 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Աստրախանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կուսարմատ սովորական

**Կուսարմատ սովորական** (), դիոսկորեազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

## Նարագրություն
Երկար ու բարակ փաթաթվող ցողունով մինչև 20 սմ երկարությամբ հաստ պալարավոր արմատով բազմամյա երկտուն խոտաբույս է։ Խոշոր հերթադիր տերևները սրտաձև և երկար կոթուններով են։ Անութային ողկույզներում հավաքված են միասեռ դեղնականաչավուն ծաղիկները։ Պտուղները մի քանի գնդաձև սերմերով կարմիր մսալի գնդաձև հատապտուղներ են։

## Տարածվածություն
Աճում է թփուտներում, նախալեռնային, ստորին և միջին լեռնային գոտիներում և անտառներում։ Հանդիպում է Սյունիքի, Տավուշի մարզերում։ Գեղազարդային թունավոր բույս է։ Աճում է նաև Հարավային և Հյուսիսային Եվրոպայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Հարավարևմտյան Ասիայում, Ռուսաստանում, Ղրիմի և Կովկասի լեռների ստորին անտառային գոտիներում։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով հաճախ օգտագործվում են սապոնիններ, գլիկոզիդներ (բրիոնին), դաբաղանյութեր, պեկտիններ, ճարպային յուղ, օրգանական թթուներ (մրջնաթթու, թրթնջուկաթթու), լորձանյութեր, կարոտինոիդներ կուտակող կոճղարմատները։ Արմատների եփուկն օգնում է հազի դեպքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Դիոսկորեազգիներ
Կատեգորիա:Միամյա բույսեր
Կատեգորիա:Դեկորատիվ բույսեր
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Սևագլխիկ բազմաբեղուն

**Սևագլխիկ բազմաբեղուն** (), վարդազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

## Նկարագրություն
40-80 սմ բարձրությամբ փետրաձև կոթունավոր տերևներով և մանր ծաղիկներով, մերկ, բազմամյա խոտաբույս է։ Ձվաձև-երկարավուն փոքր տերևիկները ատամնաեզր են։ Էլիպսաձև գլխիկանման ծաղկաբույլերում հավաքված են կանաչավուն, դեղնավուն կամ կարմրավուն ծաղիկները։ Ծաղիկն ունի երկու թեփուկանման ծաղկակիցներ և չորս բաժակաթերթիկներ։ Բազմաթիվ առէջներով արական ծաղիկները խմբված են ծաղկաբույլի ստորին մասում, իգականները՝ վերին մասում, իսկ երկսեռ ծաղիկները գտնվում են միջին մասում։ Պտուղները ատամնեզր թևերով մերկ քառակող երկարավուն ընկուզիկներ են։

## Տարածվածություն
Աճում է լեռնային գոտիների չոր քարքարոտ լանջերին, կավային հողերի վրա, թփուտներում և անտառաեզրերին։ Տարածված է բոլոր մարզերում։ Լավ մեղրատու բույս է։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են վերգետնյա զանգվածն ու արմատները։ Վարունգի համ ունեցող տերևները որպես բանջարեղեն կիրառում են ապուրներում և աղցաններում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի բուսական աշխարհ
Աստղիկ սովորական

**Աստղիկ սովորական** (), բոշխազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։
Ժողովուրդը երբեմն անվանում է ճռճռուկ, ճռճռոկ, ամենայն հավանականությամբ նմանեցնելով իսկական Ճռճռուկին, որը այլ բույս է։

## Նկարագրություն
Կարճ թույլ արմատով միամյա խոտաբույս է։ 10-30 սմ բարձրությամբ թավոտ ցողունները արագ աճում են և հեշտությամբ արմատավորվում։ Տերևները հակադիր են սրածայր, ձվաձև։ Ստորին տերևները կոթունավոր են, վերինները՝ նստադիր։ Սպիտակ ծաղիկներն ունեն երկար ծաղկակոթեր։ Պտուղը ձվաձև տուփիկ է՝ բազմաթիվ սերմերով։ Աճում է ստորին լեռնային գոտու դաշտերում, ստվերոտ վայրերում, աղբավայրերում։

## Տարածվածություն
Հանդիպում է Լոռու, Գեղարքունիքի, Տավուշի մարզերում, Երևանում։

## Նշանակություն

Դեղաբույս
Բանջար
Մեղրատու
Անասնակեր
Մոլախոտ

Բուժական նպատակներով օգտագործում են ամբողջ բույսը կամ միայն վերգետնյա մասը, որը պարունակում է կարոտին և ասկորբինաթթու։ Տերևներն ու ցողուններն օգտագործում են որպես սնունդ և անասնակեր։

Ճռճռուկը Ժենգյալով հացի հիմնական բաղադրիչ բանջարներից է։

Աստղիկ սովորականը գործածվում է ոչ ալկոհոլային խմիչքների պատրաստման մեջ։

Տևական ծաղկման շնորհիվ համարվում է լավ մեղրատու բույս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բոշխազգիներ
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Մեխակազգիներ
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Բռնցքամարտի Ռուսաստանի առաջնություն 2011

**Բռնցքամարտի Ռուսաստանի առաջնություն 2011**, անցկացվել է 2011 թվականի ապրիլի 22-ից 30-ը Ուֆա քաղաքում։

## Մեդալակիրներ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:2011 բռնցքամարտում
Մարիետա Սարգսյան (ազատամարտիկ)

**Մարիետա Բենիկի Սարգսյան** (փետրվարի 7, 1965, Նոր Խարբերդ, Մասիսի շրջան, ապրիլի 18, 1992), կին ազատամարտիկ, արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1965 թվականին Մասիսի շրջանի Նոր Խարբերդ գյուղում։ 1997 թվականին զինվորագրվել է «Մեծն Տիգրան» աշխարհազորային գնդին և մասնակցել է մարտական գործողությունների՝ Շահումյանի, Ստեփանակերտի, Լաչինի շրջաններում։ 1991 թվականին մարտից տեղափոխվել է «Զորավար Անդրանիկ» ջոկատ, մասնակցել է մի շարք շրջանների պաշտպանական մարտական գործողություններին։ 1992 թվականի փետրվարի 10-ին վիրավորվել է արկի բեկորից։ 1992 թվականի ապրիլի 18-ին մահացել է հիվանդանոցում։

Հայաստանի Հանրապետության Անկախության հռչակման 10-րդ տարեդարձի առթիվ հետմահու պարգևատրվել է Արիության մեդալով։

Ունի երկու երեխա։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Մարիետա Սարգսյանի մարտական ուղի
*ՍԱՐԳՍՅԱՆ ՄԱՐԻԵՏԱ ԲԵՆԻԿԻ

Կատեգորիա:1965 ծնունդներ
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Ապրիլի 18 մահեր
Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 7 ծնունդներ
Գաղտենի թեփուկավոր

**Գաղտենի թեփուկավոր**  (), խլածաղկազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

## Նկարագրություն
Ծառերի և թփերի վրա հատուկ ծծիչների օգնությամբ ամրացվող, բազմամյա, քլորոֆիլից զուրկ մակաբույծ է։ Լայն հակադիր թեփուկանման տերևները դասավորված են հաստ սպիտակավուն մսալի կոճղարմատի վրա։ Կոճղարմատը աճում է գետնի տակ հաճախ խաչաձև ճյուղավորվելով և առաջացնելով նոր ծծիչներ։ 30 սմ բարձրությամբ ծաղկաբույլերով վերգետնյա հաստ ցողունները վաղ գարնանը դուրս են գալիս հողի մակերես։ Բաց վարդագույն կամ բաց մանուշակագույն վերգետնյա, գեղձային մազիկներով ծածկված ցողունային մասը հաստ է։ Թեփուկանման նստադիր տերևները դասավորված են կղմինդրաձև։ Ծաղիկները հավաքված են գագաթային բազմածաղիկ ծաղկաբույլերում։ Զանգականման բաժակն ունի չորս եռանկյունաձև ատամիկներ։ Ստորին մասում խողովակաձև, վերին մասում՝ լայնացած պսակը երկշուրթ է։ Չորս առէջները ամրացած են պսակին, իսկ երկար և մերկ սռնակը դուրս է գալիս պսակից։ Բազմաթիվ կլորավուն գորշ սերմերով պտուղը գնդաձև-ձվաձև տուփիկ է։ Չորանալիս ամբողջ բույսը սևանում է։ Թունավոր բույս է։

## Տարածվածություն
Աճում է անտառներում և թփուտներում՝ ամրանալով բոխենու, հաճարենու, տխլենու, ինչպես նաև այլ ծառերի և թփերի արմատներին։ Հանդիպում է Տավուշի Սյունիքի մարզերում։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են ամբողջ բույսը ծաղկման շրջանում։ Կիրառում են անպտղաբերության դեպքերում՝ ձվաբջջի օվուլյացիան կանոնավորելու և բեղմնավորման ընթացքի խթանելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Խլածաղկազգիներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Խուլ եղինջ սպիտակ

**Խուլ եղինջ սպիտակ** (), խուլեղինջազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

## Նկարագրություն
30-80 սմ բարձրությամբ հորիզոնական կոճղարմատով մեղրատու բազմամյա խոտաբույս է։ Ցողունը ուղիղ է և ցրված մազիկներով ծածկված։ Երկար կոթուններով, սրածայր, ատամնաեզր, երկարավուն-սրտաձև տերևները հակադիր դասավորված են քառանիստ ցողունի վրա։ Վերին տերևների անոթներում օղակներով դասավորված են խոշոր, երկշուրթ ծաղիկները։ Թավոտ բաժակը զանգակաձև է և ունի սրված ատամիկներ։ Կարճ, թեքված խողովակով պսակը սպիտակ է։ Երկարավուն-ձվաձև պտուղները եռանիստ ընկուզիկներ են։

## Տարածվածություն
Աճում են անտառներում, թփուտներում, աղբավայրերում, այգիներում և բանջարանոցներում։ Հանդիպում է Հայաստանի բոլոր մարզերում։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են խուլ եղինջի՝ ծաղկման շրջանում հավաքվող ծաղիկները։ Ծաղկապսակները պարունակում են դաբաղանյութեր, լորձանյութեր, սապոնիններ, եթերային յուղ, ալկալոիդներ, ֆլավոնոիդներ, գլիկոզիդներ, խոլին, գիստամին, ասկորբինաթթու և այլն։ Ծաղիկներից պատրաստում են թեյ, որն օգտագործում են սակավարյունության, թոքերի հիվանդությունների, թութքի և մաշկային բորբորքումների դեպքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Շրթնածաղկավորներ
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Ասիայի բուսական աշխարհ
Աֆրոեվրասիա

**Աֆրոեվրասիա** (հազվադեպ *Աֆրասիա* կամ *Եվրաֆրասիա*) գերմայրցամաք և ցամաքի խոշորագույն հատվածը Երկրի վրա, որն իր մեջ ներառում է Աֆրիկա և Եվրասիա մայրցամաքները (Եվրասիան իր հերթին բաժանվում է Ասիայի և Եվրոպայի)։ Ընդհանուր մակերեսը կազմում է 84 980 532 քառակուսի կիլոմետր տարածք, որի վրա բնակվում է մոտ 6.7 միլիարդ մարդ կամ Երկրի բնակչության մոտավորապես 85 %-ը։ Այն նաև հայտնի է որպես Հին Աշխարհ՝ ի հակադրություն Ամերիկայի, որն անվանում են Նոր Աշխարհ։

Աֆրոեվրասիա մայրցամաքը հիշատակվում էր, որպես համաշխարհային կղզի` անվանում, որն առաջարկվել էր սըր Հելֆորդ Ջոն Մաքքինդերի կողմից «Պատմության աշխարհագրական առանցքը» հոդվածի մեջ։ Տերմինն իր մեջ չի ներառում ոչ մայրցամաքային կղզիները և կղզեխմբերը։

## Երկրաբանություն
Երկրաբանության մեջ համարվում է, որ Աֆրոեվրասիան գերմայրցամաք կդառնա, երբ Աֆրիկան բախվի Եվրոպային, թեև Աֆրիկան միացած էր Եվրասիային մինչև Սուեզի ջրանցքի շինարարությունը։ Ինչպես ենթադրվում է, դա տեղի կունենա 600 000 տարի հետո, երբ Իսպանիայի հարավային կետը կհասնի Աֆրիկային։ Երբ դա տեղի ունենա, Միջերկրական ծովը կմեկուսացվի Ատլանտյան օվկիանոսից։ Աֆրիկայի և Եվրոպայի վերջնական միաձուլումը, ինչպես համարվում է, տեղի կունենա 70 միլիոն տարի անց՝ միացնելով Միջերկրածովյան շրջանը և նոր լեռնաշղթաներ գոյացնելով` ի լրացում Ալպերին։

## Բաժանում
Սովորաբար Աֆրոեվրասիան բաժանում են Աֆրիկայի և Եվրասիայի Սուեզի ջրանցքով, իսկ Եվրասիան բաժանում են Եվրոպայի և Ասիայի` Ուրալով և Կովկասով։ Սակայն գոյություն ունի նաև բաժանում Եվրասիա-Հյուսիսային Աֆրիկա և Սահարայից հարավ ընկած Աֆրիկայի` մշակութային և պատմական պատճառներով։

Գերմանացի ճարտարապետ Գերման Զյորգելն առաջարկում էր ցանկապատել Ջիբրալթարի նեղուցը հիդրոէլեկտրկական ամբարտակով և ավելի փոքր ամբարտակով` Դարդանելի նեղուցը։ Արդյունքում, Միջերկրական ծովի մակարդակը կիջներ, իսկ Եվրոպան և Աֆրիկան կվերածվեինք մեկ մայրցամաք` Ատլանտրոպայի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմայրցամաքներ
Կատեգորիա:Երկրագնդի էքստրեմումի կետեր