Էլի Հեքշեր

**Էլի Ֆիլիպ Հեքշեր** (, ), շվեդ քաղաքական տնտեսագետ և տնտեսական պատմաբան, Ստոկհոլմի Տնտեսագիտական դպրոցի պրոֆեսոր։ Նա հայտնի է Հեքշեր-Օլինի թեորեմով, որը միջազգային առևտրի ազդեցիկ մոդել է, որը կանխատեսում է, որ կապիտալով հարուստ երկրները արտահանում են կապիտալատարապրանքներ, մինչդեռ աշխատուժով հարուստ երկրները արտահանում են աշխատատար ապրանքներ։

## Կենսագրություն
Հեքշերը ծնվել է Ստոկհոլմում։ Հայրը՝ Իսիդոր Հեքշերը, ծագումով հրեա, գործարար էր։ Մայրը՝ Ռոզա Մեյերն էր։ Հեքշերը միջնակարգ կրթությունն ավարտել է Ստոկհոլմում 1896 թվականին։ Նա բարձրագույն ուսումնառություն է ստացել Ուփսալայի համալսարանում (1897 թվականից) և Գյոտեբորգի համալսարանական քոլեջում (1898 թվականին), 1907 թվականին Ուփսալայում պաշտպանելով դոկտորական թեզը։ Նա Ստոկհոլմի տնտեսագիտության դպրոցի քաղաքական տնտեսության և վիճակագրության պրոֆեսոր էր 1909-ից մինչև 1919 թվականը։ Այնուհետև, նա այդ ամբիոնը փոխանակեց տնտեսագիտության պատմության գիտական ​​պրոֆեսորի պաշտոնի հետ, և թոշակի անցավ որպես պատվավոր պրոֆեսոր, 1945 թվականին: 1929 թվականին Հեքշերը հիմնեց Տնտեսական և բիզնեսի ինստիտուտը, պատմության տնտեսական հետազոտությունը դարձնելու առանցքային քայլ Շվեդիայում տնտեսական պատմության ոլորտում և այն քաղաքականությանն ուղղված գիտություն դարձնելու համար: Նա առաջ է տարել իր գաղափարը երկու այլ գիտնականների՝ պատմաբան Բերթիլ Բոետիուսի (1885-1974) և տնտեսագետ Արթուր Մոնտգոմերիի հետ։ Այդպիսով հիմնվեց «Ստոկհոլմի դպրոցը» և ձեռք բերեց պետական աստիճանի համբավ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ Հեքշերը սոցիալական պահպանողական էր, ով հանդես էր գալիս պետությամը միջամտելու գաղափարներով։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նրա վերաբերմունքը փոխվեց, քանի որ նա դարձավ տնտեսական լիբերալիզմի ջատագովը։

Հեքշերը հայտնի է 1935 թվականին լույս տեսած «Մերկանտիլիզմ» գրքով, որը թարգմանվել է մի քանի լեզուներով։ Հեքշերը հայտնի է նաև «Շվեդիայի տնտեսական պատմություն» բազմահատորով։

Հեքշերի ամենաազդեցիկ  աշխատանքը նրա 1919 թվականի «Արտաքին առևտրի ազդեցությունը եկամտի բաշխման վրա» հոդվածն է։ Այս հոդվածում Հեքշերը ներկայացրեց մի մոդել, որը բացատրում է միջազգային առևտրի օրինաչափությունները, որն այժմ հայտնի է որպես Հեքշեր-Ուլինի մոդել: Հեքշերի «Արտաքին առևտրի ազդեցությունը եկամտի բաշխման վրա» աշխատությունը բեկումնային էր, բայց ի սկզբանե այն ուշարդրության չի արժանացել մի քանի պատճառներով: Նախ, Հեքշերը հոդվածը հրապարակեց շվեդական *Ekonomisk Tidskrift* ամսագրում շվեդերենով, որը համեմատաբար ավելի քիչ միջազգային հասանելիություն ունեցող լեզու էր: Երկրորդ, նույնիսկ նրանք, ովքեր կարդում էին շվեդերեն և հետևում էին Հեքշերին, կարող էին անտեսել այս հոդվածը, քանի որ Հեքշերն շատ հոդվածներ էր հրապարակում (նա հրապարակել է 1148 հոդված և գիրք): Ի վերջո, Հեքշերը հրեա էր, որը հոդվածը ճանաչելի դարձրեց Շվեդիայից դուրս, սակայն, հակասեմիտիզմի աճը համաշխարհային մասշտաբով և հրեա հեղինակների վրա նացիզմի արգելքները,հետաձգեցին դրա ավելի մեծ ճանաչումը մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը: Հեքշերի հանրահայտ նախկին ուսանող Բերտիլ Ուլինը Ստոկհոլմի Տնտեսագիտության դպրոցում (հաջորդել է Հեքշերին որպես պրոֆեսոր), զգալիորեն ընդլայնել է Հեքշերի տեսությունը՝ տալով նրան ավելի մեծ աջակցություն և ավելի լայն լսարան։ Օլինը արժանացել է Տնտեսական գիտությունների Նոբելյան մրցանակին 1977 թվականին Հեքշերի մահից մհետո։

Հեքշերը Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամ էր:

## Հեքշեր-Օլինի տեսություն
Հեքշեր-Օլինի թեորեմը, որը  միջազգային առևտրի Հեքշեր-Օլինի մոդելի մասն է, ասում է․ երկրների միջև առևտուրը համամասնական է դրանց հարաբերական կապիտալի և աշխատուժի քանակներին։ Կապիտալով հարուստ երկրներում աշխատավարձերը սովորաբար բարձր են, հետևաբար, աշխատուժատար արտադրանքները, ինչպիսիք են տեքստիլը, պարզ էլեկտրոնիկան և այլն, ավելի թանկ են արտադրել երկրի ներսում և, հակառակը, կապիտալատար արտադրանքները, ինչպիսիք են ավտոմեքենաները, քիմիական նյութերը և այլն, ավելի էժան են արտադրել երկրի ներսում։ Կապիտալով հարուստ երկրները արտահանելու են կապիտալատար արտադրանքներ և ներմուծելու են աշխատուժատար արտադրանքներ։ Աշխատուժով հարուստ երկրները կգործեն  ճիշտ հակառակ կերպով։

Հետևյալը ճիշտ պնդումներ են,վերաբերող տեսությանը․

* Հիմնական արտադրական գործոնները, մասնավորապես աշխատուժը և կապիտալը, երկու երկրներում հասանելի չեն նույն համամասնությամբ։
* Երկու արտադրանքներից յուրաքանչյուրը պահանջում է կամ ավելի շատ կապիտալ, կամ ավելի շատ աշխատուժ։
* Աշխատուժն ու կապիտալը չեն տեղափոխվում երկու երկրների միջև։
* Ապրանքների երկրների միջև տեղափոխման հետ կապված մաքսեր չկան։
* Երկու առևտրային երկրների քաղաքացիներն ունեն նույն կարիքները։

Տեսություը կախված չէ կապիտալի կամ աշխատուժի ընդհանուր քանակից, այլ՝ մեկ աշխատողի հաշվով դրանց հարաբերակցությունից։ Սա հնարավորություն է տալիս փոքր երկրներին առևտուր անել մեծ երկրների հետ՝ մասնագիտանալով այն արտադրանքների արտադրության մեջ, որոնք օգտագործում են այն գործոնները, որոնք ավելի հասանելի են, քան իրենց առևտրային գործընկերոջ մոտ։ Հիմնական ենթադրությունն այն է, որ կապիտալն ու աշխատուժը երկու երկրներում հասանելի չեն նույն համամասնությամբ։ Սա հանգեցնում է մասնագիտացման, որը իր հերթին բարելավում է երկրի տնտեսական բարեկեցությունը։ Երկու երկրների միջև տարբերությունն ավելի մեծ լինելու դեպքում մասնագիտացումից ստացվող օգուտներն էլ ավելի մեծ են։

## Անձնական կյանք
Էլի Հեքշերի որդին Գունար Հեքշերն էր (1909–1987), քաղաքագետ ով,  հետագայում դարձել է  Շվեդիայի Չափավոր կոալիցիոն կուսակցության առաջնորդ 1961–1965 թվականներին։ Նրա թոռը Շվեդիայի սոցիալ-դեմոկրատ քաղաքական գործիչ Սթեն Հեքշերն էր։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Bertil Ohlin, "Heckscher, Eli Filip", *Svenskt biografiskt lexikon*, vol. 18, pp.&nbsp;376–381.

## Գրականություն
* Carlson, Benny, and Lars Jonung. "Knut Wicksell, Gustav Cassel, Eli Heckscher, Bertil Ohlin and Gunnar Myrdal on the role of the economist in public debate." *Econ Journal Watch* 3.3 (2006): 511+ online.
* Coleman, Donald Cuthbert, "Eli Heckscher and the idea of mercantilism." *Scandinavian Economic History Review* 5.1 (1957): 3–25 online.
* Hasselberg, Ylva. "Networks and Scientific Integrity: Eli Heckscher and the Construction of Economic History in Sweden, 1920–1950." *Scandinavian Economic History Review* 54.3 (2006): 273–290.
* *Eli Heckscher, International Trade, and Economic History*, Findlay, Ronald, Rolf G. H. Henriksson, Håkan Lindgren and Mats Lundahl, eds., The MIT Press, 2007.
* 
*