open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գետափնյա

**Գետափնյա**, գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզում, Մասիսի տարածաշրջանում, Մասիս քաղաքից 12 կմ հյուսիս։ Մարզկենտրոնից գտնվում է 26 կմ հեռավորության վրա։ Նախկինում ունեցել է Աղջաղշլաղ, Գետափ անվանումներ։ Գետափնյա է վերանվանվել 1978 թվականին։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1897 թվականին։ Գյուղի բնակչության նախնիների մի մասն այստեղ վերաբնակություն է հաստատել Երևանի նահանգի Սուրմալուի գավառից։

Գյուղն ընկած է Արարատյան դաշտում` Հրազդան գետի ձախ ափին։

## Կլիման
Տեղադրված է ծովի մակարդակից 860 մ բարձրության վրա։ Կլիման չոր խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3&nbsp;°C - -5&nbsp;°C: Ամառը տևական է` մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24&nbsp;°C - 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վերածվել են կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի առկա 348 տնտեսություն,  գրադարան, բուժկետ, կապի հանգույց։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են շուրջ 54 հա։ Համայնքի հողերի հիմնական մասն օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ զբաղեցնելով մոտ 4 հա։ Ունի պտղատու և խաղողի այգիներ։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային կուլտուրաներ, ինչպես նաև հացահատիկ։ Զբաղվում են նաև կաթնամսատու անասնապահությամբ, մեղվաբուծությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արարատի մարզպետարան 
* Գետափնյա 

Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:1897 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Միջնադարյան թատրոն

**Միջնադարյան թատրոն**, թատերական առանձնահատուկ համակարգ՝ բազմաժանր և տարակառույց, կրկեսի, դրամայի, պարերգի և ժողովրդական խաղային բանահյուսության տարասեռ (հետերոգեն) ձևերի համատեղությամբ։ Ձևավորվել ու զարգացել է IV–XV դարերում Առաջավոր Ասիայում (Բյուզանդիա, Կապադովկիա, Ասորիք, Հայաստան), Արևելքում (Պարսկաստան, Հնդկաստան, Չինաստան, Ճապոնիա) և Արևմտյան Եվրոպայում (Իտալիա, Ֆրանսիա, Գերմանիա, Անգլիա)՝ որպես թատերարվեստի ընդհանրական տիպ։ Միջնադարյան թատրոնն Առաջավոր Ասիայում հայտնի է եղել որպես բանավոր-իմպրովիզացիոն արվեստ (IV–X դարեր), որի ավանդները մասամբ ժառանգել է իտալական կոմեդիա դելլ՛ արտ են։ X դարից Ֆրանսիայում գրվել են ժողովրդական կատակերգություններ՝ ֆարսեր։ V դարից Արևելքում, հատկապես Հնդկաստանում, զարգացել է դրամատուրգիական թատրոնը իր տեսությամբ («Նաթյաշաստրա»)։ XII–XV դարերում Արևմտյան Եվրոպայում զարգացել է լիթուրգիական (պատարագային) դրաման, ապա՝ եկեղեցական թատրոնը իր գրական հիմքով (միստերիա, մորալիտե, միրաքլ)։ Վերջինս որոշակիորեն ազդել է Վերածնության դարաշրջանի թատրոնի կազմավորման վրա։ Միջնադարյան թատրոնի որոշ արտահայտչաձևեր կիրառվել են նորագույն թատրոնում (Վ․ Մեյերխոլդ, Ե․ Վախթանգով, Բ․ Բրեխտ)։ 

Կատեգորիա:Միջնադարյան գրականություն
Կատեգորիա:Թատրոնի պատմություն
Կատեգորիա:Թատրոնի ժանրեր
Մակկարեն-Վուդի օրենք

մինի|Պատրիկ Մակկարեն
**[https://uslaw.link/citation/stat/64/987 Ներքին անվտանգության մասին ակտ, 1950]** (), ներքին անվտանգության դաշնային օրենք ԱՄՆ-ում։ Ընդունվել է սենատոր Պատրիկ Մակկարենի և ներկայացուցիչների պալատի անդամ Վուդի (Wood) առաջարկով, 1950 թվականին։ Օրենքն ընդունվել է սառը պատերազմի առաջին տարիներին և Կորեական պատերազմում ԱՄՆ-ի միջամտությունից անմիջապես հետո` ի պատասխան ներքին հակակոմունիստական վախերի։ Օրենքով կոմունիստական կազմակերպություններից պահանջվում էր գրանցվել դաշնային կառավարության ռեգիստրներում։

Կատեգորիա:Օրենքներ
Կատեգորիա:Հակակոմունիզմ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի իրավունք
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների խախտում
Պատրիս Մակ-Մահոն

**Մարի Էդմ Պատրիս Մորիս Մակ-Մահոն** (Mac-Mahon, ), ֆրանսիական պետական և ռազմական գործիչ, Ֆրանսիայի մարշալ (1859)։

Մասնակցել է 1853-1856 թվականների Ղրիմի պատերազմին։ 1855 թվականին Մակ-Մահոնի դիվիզիան գրավել է Մալախով կուրգանը (Սևաստոպոլի մոտ)։ 1864-1870 թվականներին եղել է Ալժիրի գեներալ-նահանգապետ։ 1870-1871 թվականների ֆրանս-պրուսական պատերազմի ժամանակ նրա բանակը պարտվել է Սեդանի մոտ (1870), ապա Մակ-Մահոնը գլխավորել է վերսալցիների բանակը, որը գործում էր Փարիզյան կոմունայի (1871) դեմ։ 1873-1879 թվականներին Մակ-Մահոնը եղել է Ֆրանսիայի հանրապետության պրեզիդենտը։ 1876 թվականին նրա մասնակցությամբ նախապատրաստվող միապետական հեղաշրջման ձախողումից և միապետականների սենատում մեծամասնությունը կորցնելուց հետո, 1879 թվականին, Մակ-Մահոնը պաշտոնաթող է եղել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մարշալներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի զորավարներ
Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետներ
Մոլեկուլային կենսաֆիզիկա

**Մոլեկուլային կենսաֆիզիկա**, մոլեկուլային կենսաբանության և կենսաֆիզիկայի բաժին, ուսումնասիրում է կենսապոլիմերների և դրանց համալիրների կառուցվածքը, ֆունկցիաները, կառուցվածքը կայունացնող ուժերի բնույթը, կոնֆորմացիոն անցումների հավասարակշռային ու կինետիկ բնութագրերը և այդ անցումների դերը մակրոմոլեկուլների ֆունկցիոնալ գործունեության մեջ։

Մոլեկուլային կենսաֆիզիկան ամենից առաջ սպիտակուցների և նուկլեինաթթուների ֆիզիկա է և կարող է սահմանվել նաև որպես մոլեկուլային ֆիզիկայի ևմոլեկուլային կենսաբանության շփման տիրույթ։ Մոլեկուլային կենսաֆիզիկայի պրոբլեմներն ու խնդիրներն են․ պոլիմերային շղթաների (մասնավորապես սպիտակուցների և նուկլեինաթթուների) կառուցվածքի, պոլիպեպտիդային և պոլինուկլեոտիդային շղթաների կոնֆորմացիաների ուսումնասիրությունը, այդ կոնֆորմացիաների պահպանման մեջ հիդրոֆիլ և հիդրոֆոբ փոխազդեցությունների դերի բացահայտումը, ֆերմենտային կատալիզի քիմիական կինետիկայի և թերմոդինամիկայի, նուկլեինաթթուների պարույրի ներմոլեկուլային փոխազդեցությունների, կենսաբանական թաղանթների թափանցելիության մոլեկուլային մեխանիզմների և էներգետիկայի, ֆոտոսինթեզի պրոցեսում և օքսիդավերականգնման համակարգերում էներգիայի միգրացիայի մոլեկուլային հիմունքների ուսումնասիրությունը և այլն։ Մոլեկուլային կենսաֆիզիկայի կարևոր բաժիններից է կենսաբանական ուսումնասիրությունների ֆիզիկական մեթոդների (ռենտգենակառուցվածքային վերլուծություն, ռենտգենագրություն, սպեկտրոպոլյարիմետրիա, միջուկային, մագնիսական և էլեկտրոնային պարամագնիսական ռեզոնանսների սպեկտրներ և այլն) մշակումը և կիրառումը։ Մոլեկոիլային կենսաֆիզիկայի առաջին աշխատանքները կարելի է համարել 20-րդ դարի 40-ական թվականներին կատարված ամինաթթուների և սպիտակուցների ռենտգենակառուցվածքային ուսումնասիրությունները։ Մոլեկուլային կենսաֆիզիկայի, ինչպես նաև մոլեկուլային կենսաբանության սկիզբը համարվում է 1953 թվականը, երբ Ջորջ Ուոթսոնը և Ֆրենսիս Քրիքը հրապարակեցին դեզօքսիռիբոնուկլեինաթթվի կառուցվածքի երկպարույր մոդելը։ Մոլեկուլային կենսաֆիզիկայի զարգացման գործում նշանակալի ավանդ են ներդրել նաև է․ Պոլինգը, Զ․ Քենդրյուն, Մ․ Պերուցը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Կենսաֆիզիկա
Արթուր Մակ-Մանուս

thumb|ՄակՄանուսի հուշատախտակը
**Արթուր ՄակՄանուս** (, ), շոտլանդացի կոմունիստ քաղաքական գործիչ։ Եղել է «ֆաբրիկային ավագներ» արհմիութենական շարժման նախաձեռնողներից, 1917 թվականին՝ ֆաբրիկային ավագներ առաջին խորհրդի, 1917 թվականի մայիսից՝ միացյալ կոմիտեի, 1919 թվականի սեպտեմբերից՝ Ազգային վարչական խորհրդի նախագահ։

Մեծ Բրիտանիայի կոմունիստական կուսակցության հիմնադիրներից է։ Մասնակցել է Կոմինտերնի 3-րդ կոնգրեսին (1921), ընտրվել դրա ԳԿ անդամ։

Աճյունն ամփոփված է Մոսկվայի Կարմիր հրապարակում՝ Կրեմլի պատի մեջ։

Կատեգորիա:Անգլիացի կոմունիստներ
Կատեգորիա:1889 ծնունդներ
Կատեգորիա:1927 մահեր
Կատեգորիա:Անգլիացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հակապատերազմական ակտիվիստներ
Հարոլդ Մակմիլան

**Մորիս Հարոլդ Մակմիլան ** (, ), անգլիացի պետական և քաղաքական գործիչ։ 1940-1945 թվականներին պաշտոններ է զբաղեցրել Չերչիլի կառավարությունում։ Պահպանողականների՝ իշխանության գլուխ անցնելուց (1951) հետո եղել է բնակարանային շինարարության և տեղական ինքնավարության (1951-1954), պաշտպանության (1954-1955), արտաքին գործերի (1955), ֆինանսների (1955-1957) նախարար, 1957-1963 թվականներին՝ վարչապետ։

Հանդես է եկել հօգուտ Արևմտյան Եվրոպայի քաղաքական և տնտեսական ինտեգրացիայի, միաժամանակ կողմնակից էր միջազգային վիճելի հարցերը ԽՍՀՄ-ի հետ բանակցությունների միջոցով լուծելուն։ Ունի հուշագրություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության վարչապետներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Անգլիացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Էրիկ Մամիջանյան

**Էրիկ Արտաշեսի Մամիջանյան** (), հայ խորհրդային ֆիզիկոս։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1975 թ.), պրոֆեսոր (1980 թ.)։

Ավարտել է Երևանի համալսարանը (1958 թ.), ուր և աշխատել է մինչև 1970 թվականը։ 1970 թվականից եղել է Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտի տիեզերական ճառագայթների բաժնի վարիչը։ Աշխատանքները վերաբերում են գերբարձր էներգիայի տարրական մասնիկների ֆիզիկային։ Զբաղվել է 1011-1013 *էվ* էներգետիկ տիրույթի նեյտրոնմիջուկային փոխազդեցության կոմպլեքսային հետազոտությամբ, մասնակցել տիեզերական ճառագայթներում լիցքավորված հադրոնների նույնականացման աշխատանքներին։ Մշակել է իոնացման կալորիմետրի և նեյտրոնային սուպերմոնիտորի հնարավորությունների ընդլայնման մեթոդաբանությունը, ուսումնասիրել իոնացման կալորիմետրի և էմուլսիոն ու տրեկային դետեկտորների զուգակցման պրոբլեմը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Մայստերզինգեր

[մինի|[Հանս Սաքս]]

**Մայստերզինգեր** (գերմ. Meistersinger, բառացի՝ վարպետ երգիչ), միջնադարյան գերմանական երգային պոեզիայի, այսպես կոչված, մայստերզանգի ներկայացուցիչը։ Մայստերզանգի գոյացումը կապված էր քաղաքների վերելքի և բյուրգերականության աճի հետ։ Մայստերազինգերները, արհեստավորական համքարությունների նման, միավորված էին գրական-երգչական ընկերություններում (դպրոցներում)։ Առաջին դպրոցը հիմնադրել է մայսենցի Հ. Ֆրաուենլոբը (մոտ 1250-1318)։ 14-րդ դարում մայստերազինգերի արվեստը լայնորեն տարածված էր Հարավային Գերմանիայում (մասնավորապես՝ Նյուրնբերգում, ուր մայստերազինգերների թիվը հասնում էր 250-ի), ապա՝ Ավստրիայում և Բոհեմիայում։ Մայստերազինգերները ստեղծագործում էին որոշակի կանոններով (այսպես կոչված՝ տաբուլատուրա)։	Նրանց երկացանկը ընդգրկում էր բիբլիական կամ կրոնա-դիդակտիկ թեմաներ։ Երկտուն (կրկներգով) կառուցվածքի ամեն մի նոր երգի համար վարպետ համարվող երգիչը հորինում էր նոր եղանակ, որն այնուհետև ճանաչվում էր նրա անունով կամ բնութագրվում նաև արհեստով (արծաթագործի, ջուլհակի և այլն եղանակներ)։ Նշանավոր մայստերազինգերներից էին Հանս Սաքսը, Հ. Ֆոգելը։

«Նյուրնբերգի մայստերզինգերները» օպերայում (1868) Ռիխարդ Վագները փառաբանել է նրանց արվեստը, միաժամանակ ծաղրել նրանց քաղքենիական պեդանտիզմը։ 16-րդ դարում Եվրոպայում, քաղաքային մշակույթի նոր զարգացման հետ, մայստերազինգերների ստեղծագործության մեջ ներթափանցեցին աշխարհիկ, քնարական թեմաներ։ 16-րդ դարի վերջից մայստերազինգերների արվեստը անկում ապրեց։

Կատեգորիա:Գերմանիայի գրականություն
Կատեգորիա:Միջնադարի երաժշտություն
Մայա-Սոկե լեզուներ

**Մայա-Սոկե լեզուներ**, ամերիկյան հնդկացիական լեզվաընտանիք։ Խոսողների թիվը՝ մոտ 3 միլիոն (1970)։ Ունի 3 լեզվաճյուղ. **1.** մայա (մայա կիչե) լեզուներ՝ Հարավային և Հարավ-Արևելյան Մեքսիկայում, Գվատեմալայում և Բելիգում (հին մայա, յուկատեկյան մայա, հուացտեկյան, չոլ, կիչե և այլ լեզուներ), **2.** սոկե-միշե լեզուներ՝ Հարավային Մեքսիկայում (սոկերեն, տապաչուլտեկերեն, վերակրուսերեն և այլն), **3.** տոտոնակյան լեզուներ՝ Արևելյան Մեքսիկայում (տոտոնակերեն, տեպեուաերեն)։ Որոշ լեզվաբաններ Մայա-Սոկե լեզուների շրջանակը մեծացնում են՝ ընդգրկելով նաև այլ լեզուներ։ Մայա-Սոկե լեզուներն ունեն հարուստ բաղաձայնական համակարգ, կոկորդային շփականներ, բառակազմությունը և բառափոխումը մեծ մասամբ կատարվում է կցականության միջոցով։ Շարադասությունը կայուն է։

Կատեգորիա:Հնդկացիներ
Մամլակ

մինի|Երկաթյա մամլակ
մինի|Փականագործի մամլակ
**Մամլակ**, փականագործի կամ ատաղձագործի գործիք, որը օգտագործվում է մանրամասը սեղմելու և պահելու նպատակով, և վերջինիս վրա աշխատանք կատարելու համար՝ սղոցելու, շաղափելու, ռանդելու, շուշաթղթելու, ծռելու և այլն։

Մամլակը բաղկացած է երկու զուգահեռ շուրթերից, որոնցից մեկը սովորաբար անշարժ է (իրան), իսկ մյուսը  շարժական։ Սրանց միջև սեղմվում է մանրամասը։ Մամլակի շուրթերի իրար մոտեցումն ու սեղմումը կատարվում է պտուտակի միջոցով կամ արտակենտրոնակի բռնակը ձեռքով, սեղմված օդով (պնևմատիկ) կամ հեղուկով (հիդրավլիկական) պտտելով։ Մամլակը կարող է եռակցված լինել սեղանին, հեղույսներով ձգված լինի կամ կրելի տարբերակի դեպքում պտուտակով սեղմվի սեղանին։

Մամլակները արտադրվում են տարբեր նյութերից։ Փականագործինը սովորաբար մետաղից, ատաղձագործինը՝ փայտից։

Կատեգորիա:Գործիքներ
Մայրատեղային ամուսնություն

**Մայրատեղային ամուսնություն**, մայրատեղային	բնակություն, մայրիշխանական պայմաններում տարածված ամուսնական բնակության ձև, որի դեպքում ամուսինը փոխադրվում է բնակվելու կնոջ համայնքում։ Մայրատեղային ամուսնությունը ամուսնական զույգի համատեղ բնակության առաջին ձևն է։ Մայրատեղային ամուսնությունը հանգեցրել է տոհմային համայնքի վերափոխմանը մոր գծով ընտանեկան համայնքի և նպաստել տղամարդու սեփականության առաջացմանը, որը մայրատեղային ամուսնությունից հայրատեղային ամուսնության անցնելու համար կարևոր գործոն էր։

## Տես նաև
* Հայրատեղային ամուսնություն

Կատեգորիա:Ամուսնություն
Մայրոնիս

**Մայրոնիս** (, իսկական անուն-ազգանունը՝ **Յոնաս Մաչյուլիս** [*Jonas Mačiulis*], ), լիտվացի բանաստեղծ։

1892 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի հոգևոր ակադեմիան։ Եղել է այդ ակադեմիայի պրոֆեսոր, այնուհետև՝ Կաունասի հոգևոր սեմինարիայի ռեկտորը։ «Գարնանային ձայներ» (1895 թ.) քնարական բանաստեղծությունների ժողովածուում արտացոլել է ժողովրդի ազգային-ազատագրական ակնկալությունները, երգել Լիտվայի բնությունը, իդեալականացրել պատմական անցյալը։ Երգիծական գործերում ծաղրել է բուրժուական աստիճանավորներին։ Գրել է բալլադներ («Չիչինսկաս», 1919 թ.), պոեմներ («Մեր ցավերը», 1920 թ.), չափածո դրամաներ («Վիտովտ արքան», 1930 թ.)։

2016 թվականին Երևանի «Գասպրինտ» հրատարակչությունը 300 օրինակ տպաքանակով հրատարակել է Մայրոնիսի «Գարնան ձայներ»-ը («Pavasario balsai») բանաստեղծությունների ժողովածուն՝ Ֆելիքս Բախչինյանի թարգմանությամբ (լիտվերենից)։ «Մայրոնիսի ապրող ժառանգությունը» առաջաբանի հեղինակը Լիտվայի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս Յոնաս Լանկուտիսն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիտվացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Կիևի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լիտվացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Լիտվացի գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լիտվացի գրականագետներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ քահանաներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Մամլամատ

**Մամլամատ**, մետաղների սառը և տաք դրոշմման և մամչման դրոշմոցների հիմնական դետալներից։ Դրոշմման Ժամանակ մամլամատը անմիջականորեն ճնշում է գործադրում դրոշմոցի երկրորդ մասի՝ մամլամայրի վրա գտնվող նախապատրաստուկի վրա։ Մամլման դեպքում մամլիչ-տափօղակի միջոցով մամլամատի ճնշումը հաղորդում է նախապատրաստուկին։ Հաճախ դրոշմոցի նույն մասը միաժամանակ ծառայում է որպես մամլամատ և մամլամայր։

Կատեգորիա:Մեքենաշինություն
Մամլամայր

**Մամլամայր**, ճնշմամբ մետաղամշակման ժամանակ կիրառվող որոշ դրոշմոցների կամ այլ աշխատանքային գործիքների հիմնական մասերից մեկը։ Ունի խորացում (կամ միջանցիկ անցք), որը ձևով կամ ուրվագծով համապատասխանում է մշակվող դետալին։ Ըստ կառուցվածքի մամլամայրերը լինում են *ամբողջական*, *երկատվող* և *սեկցիաներով*։
Մամլած փայտանյութ

մինի|Մամլած կաղնու փայտ
**Մամլած փայտանյութ**, փայտաթելերին ուղղահայաց, մինչև 30 Մն/մ2 ճնշմամբ սեղմված փայտանյութ։ Մամլած փայտանյութի խտությունը 1200-1450 կգ/մ3 է։ Ըստ մամլման եղանակի տարբերում են միակողմ, երկկողմ և կոնտուրային խտացմամբ ստացվող մամլած փայտանյութ։ Միակողմ խտացումը կատարվում է փայտանյութի չորսվակները փայտաթելերի լայնքով մեկ ուղղությամբ, իսկ երկկողմը՝ երկու ուղղությամբ մամլելով։ Երկրորդ եղանակով ձեռք է բերվում ավելի բարձր խտություն։ Կոնտուրային խտացումն իրագործվում է փայտանյութի գլանաձև նախապատրաստուկներն ավելի փոքր տրամագծով մետաղե գլանի մեջ ներմղելով։ Ստատիկ ծռման, փայտաթելերի երկայնքով սեղմման դեպքում մամլած փայտանյութի ամրությունը, ինչպես նաև ճակատային մակերևույթի կարծրությունը, 2-3 անգամ ավելի մեծ է, քան բնական փայտանյութինը։ Արդյունաբերությունում մամլած փայտանյութը փոխարինում է մետաղներին, տեքստոլիտին։ Մամլած փայտանյութից պատրաստում են ջուլհակային 
հաստոցների քշոցներ, հղկանյութային միջավայրում աշխատող սահքի առանցքակալներ և այլ դետալներ։

Կատեգորիա:Փայտամշակում
Մամիսոնի լեռնանցք

**Մամիսոնի լեռնանցք**, գտնվում է Մեծ Կովկասի Ջրբաժան լեռնաշղթայի կենտրոնական մասում, Արդոն և Ռիոն գետերի վերին ավազաններում։ Բարձրությունը 2829 մ է։ Մամիսոնի լեռնանցքով է անցնում Ռազմա–օսեթական ճանապարհը։

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Սիլվիա Փլաթ

**Սիլվիա Փլաթ** (, ), ամերիկացի բանաստեղծուհի և գրող, համարվում է անգլալեզու գրականության մեջ «դավանանքային/ խոստովանական պոեզիա» ժանրի հիմնադիրներից մեկը։ Փլաթի կենդանության օրոք լույս է տեսնում միայն «Հսկա» ժողովածուն (, Լոնդոն, 1960) և «Ապակե կափարիչի տակ» (1963) կիսակենսագրական վեպը։ 1965 թվականին հրատարակվել է «Արիել» ժողովածուն, որն արժանացավ բուռն քննադատությունների՝ դառնալով 20-րդ դարաշրջանի անգլամերիկական պոեզիայի բեսթելերներից մեկը։ 1982 թվականին հատընտիր պոեմների ժողովածու գրքի համար Փլաթը հետմահու ստացավ Պուլիցերյան մրցանակ։

Սիլվիա Փլաթը բրիտանացի բանաստեղծ-դափնեկիր Թեդ Հյուզի կինն էր։ Այս ամուսնությունը ոչ միայն միություն էր երկու սիրող մարդկանց միջև, այլև ստեղծագործական տանդեմը, որում առաջատար դեր խաղաց Հյուզը, իսկ Փլաթը նրան հնարավորություն տվեց ստեղծագործելու։ Բայց Փլաթի և Հյուզի հարաբերություններն ավարտվեցին ողբերգությոամբ, սկզբում 1963 թվականին, Փլաթը տառապել է ծանր դեպրեսիայից, որը նրանց բաժանման պատճառն է դարձել։ Հուսահատված բաժանումից, Փլաթը, թողնելով երկու երեխաներին, ինքնասպան եղավ։ Օգտվելով բանստեղծուհու գրական ժառանգությունից, Փլաթի մահից հետո Հյուզը հիմնեց Estate of Sylvia Plath-ը։

Փլաթի բանաստեղծական տաղանդը ճանաչում գտավ նրա մահից հետո։ Միաժամանակ մամուլում հիստերիա բռնկվեց նրա ինքնասպանության և Հյուզի մահվան մեջ մեղավոր լինելու համար։ Նրա բանաստեղծական տաղանդի հետևորդներից ոմանք, ինչպես նաև գրական քննադատները հայտարարեցին և նրան անվանեցին «Սիլվիա Փլաթի մարդասպանը»։

Որպես խոստովանական պոեզիայի իրական ներկայացուցիչ, Սիլվիա Փլաթը գրում էր իր անահանգստությունների և վախի զգացողությունների մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Ինքնակենսագիրներ
Կատեգորիա:Ինքնասպան գրողներ
Կատեգորիա:Ինքնասպաններ
Կատեգորիա:Լոնդոն քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Պուլիցերյան մրցանակակիրներ
Մակոմ

**Մակոմ, ** ուզբեկական և տաջիկական երաժշտության մեջ որոշակի լադային հիմքով մեղեդիական դարձվածք (համարժեք է մակամին, մուկամին, մուղամին)։ Յուրաքանչյուր մակոմի անվանումը կապվում է ուդ երաժշտական գործիքի հնչյունաշարի որևէ աստիճանի անվան հետ։ Բանավոր ավանդույթի ժողովրդապրոֆեսիոնալ դասական արվեստում կենցաղավարում է վեց մակոմից բաղկացած ցիկլի՝ Շաշմակոմի տեսքով։ Մակոմները հետևյալն են՝ բուզրուկ, ռոստ, նավո, դուգոհ, սեգոհ և իրոք, որոնցից ամեն մեկը ներառում է գործիքային և վոկալ բաժիններ։ Զանազանում են Շաշմակոմի երկու տարբերակ՝ Բուխարայի և Թորեզմի։

Կատեգորիա:Երաժշտություն
Մակոնդեներ

մինի|Մակոնդե կանայք
**Մակոնդեներ**, ժողովուրդ։ Բնակվում են հիմնականում Տանզանիայի հարավում և մասամբ՝ Մոզամբիկի հյուսիս-արևելքում։ Ընդհանուր թիվը՝ մոտ 1,5 միլիոն (2009)։ Լեզուն պատկանում է րանտու լեզվաընտանիքի արևելյան խմբին։ 	Մեծամասնության կրոնը մահմեդականությունն է։ Զբաղվում են հիմնականում հողագործությամբ։

Կատեգորիա:Տանզանիայի ազգեր
Մայրցամաքային ծանծաղուտ

250px|մինի|Մայրցամաքային ծանծաղուտի քարտեզ
**Մայրցամաքային ծանծաղուտ**, մայրցամաքի ստորջրյա այն հարթությունը, որը հարում է ափին և երկրաբանական կառուցվածքով դրա հետ բնութագրվում է ընդհանուր հատկանիշներով։ Մայրցամաքային ծանծաղուտը շարունակվում է ափից մինչև գառիթափը՝ 100-200 մ, երբեմն էլ՝ 500-1500 մ խորությունը։

Մայրցամաքային ծանծաղուտի ընդհանուր տարածությունը կազմում է 32 միլիոն կմ2։ Բերինգի ծովի ափերում, Եվրասիայում, Հուդզոնի ծովածոցում, Հարավ-Չինական ծովի, Ավստրալիայի հյուսիսային ափերում դրա լայնությունը հասնում է 1500 կմ։ Մայրցամաքային ծանծաղուտը հանդիսանում է ծովային նստվածքների (գլաքարերի, ավազների, ավազային տիղմերի) ինտենսիվ կուտակման մարզ, բնորոշվում է օրգանիզմների ու հանքանյութերի առատությամբ։ Դրա սահմաններում հայտնաբերվել են նավթի և գազի խոշոր հանքավայրեր (Հյուսիսային ծով, Մեքսիկական, Պարսկական ծոցեր)։ Այդ տարածությունում կատարվում է ձկնորսության և ծովային այլ կենդանիների որսի 92%-ը։
 
Ըստ իրավական ռեժիմի (առաջին անգամ սահմանվել է 1958 թվականի ժնևյան կոնվենցիայով), մայրցամաքային ծանծաղուտը տարածքային ջրերից դուրս ստորջրյա շրջանների մակերևույթն ու ընդերքն է, որը հարում է ափին (այդ թվում՝ կղզիներին) մինչև 200 մ խորությունը կամ այդ սահմաններից դուրս մինչև այն սահմանը, որտեղ ծածկող ջրերի խորությունը հնարավորություն է տալիս մշակելու հիշյալ շրջանների բնական հարստությունները։

Մայրցամաքային ծանծաղուտը պետական տարածք չի համարվում, սակայն այդ հատվածի բնական հարստությունները հետախուզելու և շահագործելու սուվերեն իրավունքը պատկանում է առափնյա պետությանը։ Մայրցամաքային ծանծաղուտի իրավական ռեժիմով բնական հարստություններ են համարվում ծովի հատակի մակերևույթի ու ընդերքի հանքային և այլ ոչ-կենդանի պաշարներ, ինչպես նաև նստակյաց օրգանիզմներ, որոնք կամ ամրացված են ծովի հատակին ու ջրում, կամ կարող են տեղաշարժվել ծովի հատակով։ Մայրցամաքային ծանծաղուտի ջրերը, դրանց վրա գտնվող օդային տարածությունները ազատ են բոլոր պետությունների համար։ Եթե Մայրցամաքային ծանծաղուտին հարում է մեկից ավելի պետության տարածք, յուրաքանչյուրի մայրցամաքային ծանծաղուտը սահմանազատվում է պետությունների փոխադարձ համաձայնությամբ։ 

Կատեգորիա:Ջրաբանություն
Ալեքսանդր Մակովելսկի

**Ալեքսանդր Օսիպովիչ Մակովելսկի** (, ), խորհրդային փիլիսոփա։ ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (1946), Ադրբեջանական ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1949)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Կազանի համալսարանը (1907), եղել է նույն համալսարանի պրոֆեսոր (1918)։

1920-1960 թվականներին՝ Ադրբեջանի համալսարանի պրոֆեսոր, 1945-1950 թվականներին՝ Ադրբեջանական ԽՍՀ ԳԱ փիլիսոփայության և իրավունքի ինստիտուտի տնօրեն, 1950 թվականից՝ ավագ գիտաշխատող։

## Աշխատություններ
Մակովելսկու աշխատությունները վերաբերում են անտիկ փիլիսոփայությանը, Մերձավոր Արևելքի ժողովուրդների (այդ թվում՝ ադրբեջանցիների) փիլիսոփայության պատմությանը, մասամբ՝ դիալեկտիկական մատերիալիզմին, տրամաբանությանը, հոգեբանությանը։ Մակովելսկու թարգմանությամբ և մեկնաբանությամբ հրատարակվել են հին հունական փիլիսոփաների աշխատություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Մահամորմ

**Շիկատակ, մահամորմ, լուսնի ծաղիկ, սնգույրատակ** (), մորմազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բազմամյա թունավոր խոտաբույս, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

մինի|ձախից|Բուսաբանական նկարագիր
Արմատները բազմաթիվ են և խոշոր։ 0,6-2 մ բարձրությամբ ցողունը կանգուն է և ճյուղավորվող։ Տերևները մուգ կանաչ են, հերթադիր, խոշոր, ամբողջաեզր։ Ծաղիկները մեկական են, տերևանութային, դարչնամանուշակագույն կամ կարմրագորշ։ Ծաղկում է ամռանը։ Պտուղը սև և փայլուն հատապտուղ է։

Տարածված է Լոռու, Տավուշի, Սյունիքի մարզերի ստորին և միջին լեռնային գոտիներում։ Աճում է բացատներում, անտառների հատված ու հրդեհված հատվածներում, անտառեզրերին, խոնավ վայրերում։

Հայտնի է մահամորմի 14 տեսակ, որից երկուսը՝ մահամորմ (A. belladonna) և մահամորմ կովկասյան (A. caucasica), հանդիպում են Հայաստանում։

Արժեքավոր դեղաբույս է, բոլոր մասերը պարունակում են ալկալոիդներ, ատրոպին, հիոսցիամին, սաթաթթու և այլն։ Տերևների ու արմատների մզվածքը և թուրմն օգտագործվում են ստամոքսի խոցի, բրոնխային հեղձուկի, պարկինսոնյան և այլ հիվանդությունների բուժման համար։ Շիկատակի սխալ օգտագործումը կարող է թունավորումների, նույնիսկ մահվան պատճառ դառնալ։ Ծաղիկները գորշամանուշակագույն են, ցողունները՝ մերկ, թխակապույտ։ Ունի երկար վեգետացիայի շրջան։

## Նկարագրություն
Մինչև 2 մ բարձրությամբ, թունավոր բազմամյա կոճղարմատավոր խոտաբույս է։ Ցողունները թխակապույտ են և մերկ։ Մինչև 20 սմ երկարությամբ և մինչև 12 սմ լայնությամբ տերևները ձվաձև խոշոր են, իսկ ծաղիկները՝ մանուշակագույն գորշավուն։ Բազմաթիվ սերմերով պտուղը սև է և փայլուն։

## Տարածվածություն
Հայտնի է Իջևանի, Լոռու և Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջաններում։ Տեսակն աճում է նաև Նախակովկասում, Արևելյան Կովկասում, Հարավային Կովկասում, միջերկրածովյան ավազանի երկրներում, Ղրիմում, Անատոլիայում և Հյուսիսային Իրանում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 800-1700 մ բարձրությունների վրա, անտառներում, բացատներում և գետերի ափերին։ Ծաղկում է հունիս-օգոստոս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոս-սեպտեմբերին։

## Պահպանություն
Խոցելի տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 20000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 2000 կմ²-ից պակաս։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես կրճատվող տեսակ։ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ։

Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում և «Դիլիջան» ազգային պարկում։

## Տեսակներ
*  
*  
* 
*  
*  (=Atropa lutescens Blin. et Shal. (1944))

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''Красавка'' на сайте USDA NRCS

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մորմազգիներ
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Օսիպ Մակովեյ

**Օսիպ Ստեպանովիչ Մակովեյ** (, , ), ուկրաինացի գրող։

Ավարտել է Լվովի համալսարանի փիլիսոփայական ֆակուլտետը (1893)։ Հրատարակել է «Պոեզիա» (1895), «Ուղևորություն դեպի Կիև» (1897) բանաստեղծությունների ժողովածուները, «Թախիծ և ծաղր» (1896), «Լեռնային խոհեր» (1899) քնարական շարքերը, «Զալեսիե» (1897), «Յարոշենկո» (1903, հրատարակված 1905 թ.) վիպակները, «Լալկանը» (1911) պոեմը։ Գրել է արևմտաուկրաինական գյուղացիության կյանքի մասին։ Պայքարել է ռեալիզմի, գրականության դեմոկրատական գաղափարայնության, ժողովրդայնության համար։

## Կենսագրություն
Օսիպ Ստեպանի Մակովեյը ծնվել է Լվովի մարզում սովորական քրիստոնեական ընտանիքում։

Նախնական կրթությունն ստացել է Լվովի ուկրաինական գիմնազիայում, այնուհետև սովորել է Լվովի համալսարանում՝ փիլիսոփայություն մասնագիտությամբ։

1899 թվականին ընդունվել է Չեռնովցիի ուսուցիչների սեմինարիա (ճեմարան)՝ որպես ուսուցիչ։ 1901 թվականին դարձել է փիլիսոփայության դոկտոր։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո նա ապրել է Զալեշչիկիում, աշխատել է տեղական ուսուցիչների ճեմարանի տնօրեն, այնտեղ դասավանդել է ուկրաիներեն լեզու և գրականություն։ Օ. Մակովեյն ուսանողական տարիներին սկսել է ստեղծագործական և գրելու իր կարիերան։ Նրա գրական ժառանգությունը ներառում է բանաստեղծություններ և պոեմներ, վեպեր և պատմություններ, պատմվածքներ, էսքիզներ, էսսեներ, երգիծական գործեր։ Գրողի գործերը, բացի առանձին հրատարակություններից, լույս են տեսել նաև նրա կենդանության օրոք ուկրաինական մամուլում։ Օ. Ս. Մակովեյի որոշ բանաստեղծություններ, որոնց ավելացվել են երաժշտություն, վերածվել են ժողովրդական երգերի («Քուն», «Մենք ենք Հայդեմակը»)։


File:Makovey Osip.jpg|Мемориальная доска во Львове

[thumb|right|[Почтовая марка Украины в честь 125-летия со дня рождения Осипа Маковея]]

## Ծանոթագրություններ

## Հրատարակություններ
* Маковей, О. С. Твори, в 2-х томах, Київ «Дніпро», 1990:
** Том 1. Поетичні твори. Повісті,
** Том 2. Художня проза.
* Осип Маковей «Ярошенко», Львів «Каменяр», 1989.

## Գրականություն
* *Верига В.* «Там, де Дністер круто в'ється (історичний нарис виховно-освітньої політики в Галичині на прикладі учительської семінарії та гімназії в Заліщиках, 1899—1939)», Львів «Каменяр» 1993.

Կատեգորիա:Լվովի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի գրողներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի գրականագետներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Պատիվ (նշան)

**Պատիվ (՟)**, հին հայերենի կետադրության նշան, օգտագործվել է 9-րդ դարում։
Այս նշանի մասին շատ քիչ տեղեկություններ կան։

Ամենահին ձեռագիրը, որ հասել է մեզ, Վանանդի (Լազարյան ճեմարանի) ավետարանն է, գրված 887 թվականին։ Այս ձեռագիր ավետարանում կետադրության կիրառումն արդեն նյութեղեն փաստ է, ունի գործնական նշանակություն և ոչ թե տեսական, ինչպես վաղ շրջանի քերականների գրչագրերում եղածը։ Այն, ինչ կա այստեղ, ժամանակի ճշգրիտ պատկերն է տալիս։ Այս ձեռագրում, հակառակ քերականների տեսական շարադրանքի, գործածվել է միայն մի կետ և **պատիվ** կոչված նշանը։ Այդ կետը, իհարկե, իր գործածությամբ ունեցել է տարբեր իմաստ և նշանակություն՝ նայած թե ինչ տրոհական դեր է կատարել։ Այս ձեռագրում կետն ունի քառակուսի, երբեմն քառանկյունի, երբեմն էլ թավ ստորակետի ձև։ Տողից վեր դրվելիս այն համարվել է վերջակետ, իսկ տողի վրա, նայած նրա արտահայտած իմաստին, մերթ որպես միջակետ, մերթ որպես ստորակետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պատվի նշանը՝ որպես պատվի նշան

Կատեգորիա:Հայերենի կետադրություն
Մորից Հարթման

**Մորից Հարթման** (Hartmann, ), ավստրիացի գրող։

## Կենսագրություն
Ծնվել է հրեա վաճառականի ընտանիքում։ Իր ստեղծագործություններում զարգացրել է անձի ազատության գաղափարը («Գավաթ և սուր», 1845, բանաստեղծությունների ժողովածու), փառաբանել չեխական հեղափոխական շարժումը («Չեխական եղերերգեր», 1847), գովերգել հունգար ժողովրդի ազգային-ազատագրական պայքարը («Տերտեր Մաուրիցիուսի հանգավոր ժամանակագրությունը», 1849, պոեմ)։ Հրատարակել է նաև վեպեր («Պատերազմ անտառում», 1850, «Բարոնուհու թանկարժեք զարդերը», 1968), պատմվածքների ժողովածուներ («Ստվերներ», 1851, «Բնօրինակից», 1866)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրիացի գրողներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ավստրիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հրեաներ
Կատեգորիա:Հրեա բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Հարթ-զուգահեռ շարժում

**Հարթ-զուգահեռ շարժում**, հարթ շարժում, պինդ մարմնի շարժում, երբ մարմնի բոլոր կետերի հետագծերը զուգահեռ հարթություններում գտնվող հարթ կորեր են։ Հարթ-զուգահեռ շարժման ուսումնասիրությունը բերվում է անփոփոխ հարթ պատկերի շարժումն ուսումնասիրելուն։ Ընդ որում, այդ շարժումը կազմվում է կամայական ընտրված որևէ կետի (բևեռ) հետ համընթաց և այդ կետի շուրջը պտտական շարժումների գումարից։ Հարթ-զուգահեռ շարժում կարելի է ներկայացնել նաև որպես իրենց դիրքն անընդհատ փոփոխող պտտման ակնթարթային կենտրոնների շուրջը տարրական պտույտների գումար։

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Մայոլիկա

մինի
մինի
**Մայոլիկա** (իտալերեն maiolica, Majolica-Մալիորկա կղզու հին անվանումից, որի վրայով Իտալիա էր բերվում իսպանա-մավրիտանական խեցեղեն) 
# XIV—XVII դարերի գունավոր ծակոտկեն մակերեսով և հում, անթափանցիկ կապարե ջնարակի վրա կատարված, ուղղումներ չվերցնող, սյուժետային զարդանկարով իտալական խեցեղեն իրեր (Ֆլորենցիայի, Սիենայի, Ուրբինոյի և այլ արվեստանոցների արտադրանքը)։ 
# Լայն առումով՝ գունավոր թրծված կավե իրեր, ջնարակապատ, խոշոր ծակոտկեն մակերեսով։ Տարածված էր Հին Արևելքի երկրներում (Եգիպտոս, Բաբելոն, Իրան, Հայաստան), միջին դարերում՝ Միջին, Կենտրոնական և Առաջավոր Ասիայի երկրներում, XIV-XVIII դարերում՝ Եվրոպայի երկրներում (Իսպանիա, Գերմանիա, Ֆրանսիա)։ Հին Ռուսաստանում հայտնի էր XI դարից։ Գեղարվեստական պրակտիկայում Մայոլիկա են անվանում նաև գունավոր ջնարակներով պատված հախճապակյա գունավոր կամ սպիտակ խեցեղենը։ 

Կատեգորիա:Կերամիկա
Կատեգորիա:Դեկորատիվ-կիրառական արվեստ
Հարթ-զուգահեռ հոսանք

**Հարթ-զուգահեռ հոսանք**, հեղուկի կամ գազի որևէ հարթությանը զուգահեռ շարժում, որի դեպքում այդ հարթությանն ուղղահայաց ուղղի բոլոր կետերում մասնիկների արագությունները, ճնշումը և հոսանքի մյուս բնութագրական մեծությունները նույնն են։ Հարթ-զուգահեռ հոսանքի հետազոտումը զգալիորեն ավելի հեշտ է, քան տարածական հոսանքինը, քանի որ շարժումը բնութագրող մեծությունները շարժման հարթությանն ուղղահայաց կոորդինատից կախված չեն։

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Rise Up (երգ, Freaky Fortune)

**«Rise Up»** (հայերեն՝ *Թռչիր*), հունական Freaky Fortune դուետի և ռեփեր Riskykidd-ի երգն է, որով ներկայացրել են Հունաստանը Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթին Կոպենհագենում, Դանիա։

2014 թվականի մարտի 11-ին երգը հեռուստադիտողի և ժյուրիի քվեարկության արդյունքում հավաքելով ձայների 36.83%-ը ընտրվում է Եվրատեսիլում որպես Հունաստանի ներկայացուցիչ։

## Հիթ շքերթներ
### Շաբաթական հիթ շքերթ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը Յութուբում

Կատեգորիա:2014 երգեր
Կատեգորիա:2014 սինգլներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի երգեր
Մանանա

մինի|աջից|Մանանա
**ԻՋԱՄԱԹ, Մանանա- արաբերեն**, գազպեն, գազպին- պարսկերեն) որոշ ծառատեսակների (հացենի, կաղնի և այլն) վրա գոյացող քաղցրահամ նյութ։ Առատորեն լինում է Մուշի դաշտում, Սասունում։ Առաջանում է հարավից քամու բերած դեղձենու, ծիրանենու ծաղկեփոշուց, որը նստելով ծառերի վրա, դառնում է մեղրանման զանգված։ Բնակիչները մանանա հավաքում են, եփում և օգտագործում մեղրի, շաքարի փոխարեն։ ժողովուրդը մանանան անվանել է նաև «Սուրբ Կարապետի հալվա»։ Տարածված է «Երկնքից մանանա է իջնում» արտահայտությունը՝ իբրև առատության խորհրդանիշ։ 
2) Ըստ Աստվածաշնչի մի զրույցի՝ սպիտակ մեղրահամ նյութ, որ ամեն առավոտ առատությամբ թափվում էր Սինա անապատում, որով սնվում էին իսրայելցիները։

Կատեգորիա:Փոխաբերություններ
Կատեգորիա:Հին Կտակարան
Էվելինա Շահիրյան

**Էվելինա Վանիկի Շահիրյան ** (), հայ դերասանուհի, Հայաստանի վաստակավոր արտիստ (2003)։

## Կենսագրություն
1960-1961 թվականներին աշխատել է հեռուստատեսությունում՝ որպես հաղորդավար։ 1969 թվականին ավարտել է Հայֆիլմի կինոդերասանի ստուդիան։ 1969 թվականից՝ Երևանի դրամատիկական թատրոնի դերասանուհի։

Վարել է մի շարք մանկական և երաժշտական հեռուստահաղորդումներ։

## Դերերը թատրոնում
* Եվա՝ «Աստվածային կատակերգություն»
* Վարդուկ՝ «Սեր և ծիծաղ»
* Վալանտին՝ «Ուղևորն առանց ծանրոցի»
* Էլեոնորա՝ «Մսյո Ամիլկար»
* «Երբ երգում են սոխակները»,
* «Մկան թակարդ»
* «Հետադարձ կապ»
* «Պիկ ժամ»
* «Համլետ»
* «Մամա միա»
* «Սեր և ծիծաղ»
* «Չաո»
* «Անվերջ վերադարձ»
* «Ցիանակալիում… կաթով, կամ առանց կաթի»
* «Տիկնայք և պարոնայք»

## Դերերը կինոյում
* 1967 - «Կարինե»
* 1980 - «Կտոր մը երկինք»
* 2009 - «Սպանված աղավնի»
* 2010 - «Արտիստը»
* 2010 - «Խաչագողի հիշատակարանը»

### Հեռուստասերիալներ
* «Ընտրյալները»
* 2019 «Անավարտ երազ»
* 2019 «Վերջին ուսուցիչը»
* 2019-2021 «Երկուսով»
* 2021 «Կորած օրագիրը»
* 2022 «Հատուկ դասարան»
* 2023 «Սեվ արկղ»
*

## Պարգևներ և կոչումներ
* Հայաստանի վաստակավոր արտիստ, 2003
* ՀԹԳՄ «Արտավազդ» ամենամյա թատերական մրցանակ, 2011
* «Հակոբ Մեղապարտ» մեդալ, 2011
* Հայաստանի մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալ, 2011
* Հայաստանի ԱԺ ոսկե մեդալ, 2012
* Մովսես Խորենացու մեդալ, 2014
* Հայաստանի մշակույթի նախարարության «Գրիգոր Նարեկացի» հուշամեդալ, 2016

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էվելինա Շահիրյան - Երևանի Դրամատիկական Թատրոն
* Էվելինա Շահիրյան
* Էվելինա Շահիրյանի վարդագույն քաղաքը

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայ հաղորդավարներ
Կատեգորիա:Հայաստանի վաստակավոր արտիստներ
Կամխուտ

**Կամխուտ** (նախկին անվանումը՝ *Չախմախ*),
գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ամասիայի տարածաշրջանում, Գտաշեն գյուղից 2 կմ հարավ-արևմուտք։

Կամխուտ է վերանվանվել 1991 թ.-ի ապրիլի 3-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Կամխուտի բնակչությունը կազմել է 2 մարդ։ Մինչև 1989 թ. եղել է ադրբեջանաբնակ։

Կամխուտի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կամխուտում է գտնվում VII դարի սբ. Աստվածածին խաչաձև գմբեթավոր եկեղեցին։

## Տես նաև
* Կամխուտի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անիի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Նորայր Մանասերյան

**Նորայր Մարգարի Մանասերյան** (), հայ խորհրդային տնտեսագետ։ Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտոր (1971), պրոֆեսոր (1988)։

Պրոֆեսոր, քաղաքական գործիչ Թաթուլ Մանասերյանի հայրն է։

## Կենսագրություն
1953 թ. ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի տնտեսագիտության ֆակուլտետը։ 1956 թ.-ից՝ ՀԽՍՀ ԳԱ տնտեսագիտական ինստիտուտի գիտաշխատող, 1973 թ.-ից՝ ագրարային խնդիրների բաժնի վարիչ։ Գիտական աշխատությունները վերաբերում են հողային հարաբերությունների և գյուղատնտեսության վերարտադրության խնդիրներին։

1990 թ. մայիսի 20-ին ընտրվել է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի (1990 թ. օգոստոսից՝ ՀՀ Գերագույն խորհուրդ) պատգամավոր թիվ 177 ընտրատարածքից։ ՀՀ ԳԽ ագրարային և գյուղի զարգացման հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ Եղել է ԽՄԿԿ անդամ, ապա ՀՅԴ պատգամավորական խմբի անդամ։

## Պարգևներ
* ՀՀ վարչապետի հուշամեդալ (2013)

## Երկեր
* Գետազատը և նրա զվարճախոսները։ Մանասերյան Նորայր Մարգարի, Երևան, Ա. հ., 2007:
* Ագրարային հարցը երեկ և այսօր։ Մանասերյան Նորայր Մարգարի, Սարգսյան Ա., Երևանի պետական տնտեսագիտական ինստիտուտ, Երևան, Տնտեսագետ, 2005։
* Աշխատուժի վերարտադրությունը սոցիալիզմի օրոք։ Սիմոնյան Ստեփան Ներսեսի, Մանասերյան Նորայր Մարգարի, «Գիտելիք» ընկերություն, ՀԽՍՀ, Երևան, «Գիտելիք», 1986։
*ՀՍՍՀ գյուղական բնակչության զբաղվածությունը և եկամուտների աճը։ Զաքարյան Համլետ Ավետիսի, Մանասերյան Նորայր Մարգարի, «Գիտելիք» ընկերություն, ՀԽՍՀ, Երևան, Ա. հ, 1986։
*ԽՄԿԿ ագրարային քաղաքականությունը և նրա բուրժուական կեղծարարները։ Խաչատրյան Իսրայել Ղազարի, Մանասերյան Նորայր Մարգարի, Երևան, «Գիտելիք» ընկերություն, ՀԽՍՀ, 1985։
*Հողի գնահատման տնտեսական պրոբլեմները Հայկական ՍՍՀ-ում։ Մանասերյան Նորայր Մարգարի, Ադամյան Լևոն Իվանի, Տնտեսագիտության ինստիտուտ, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1979։
*ԽՄԿԿ ագրարային քաղաքականության մի քանի հարցեր։ Մանասերյան Նորայր Մարգարի, Հովակիմյան Հրանտ Հովսեփի, ՀԽՍՀ «Գիտելիք» ընկերություն, Երևան, Ա. հ., 1979:
* Գյուղատնտեսության ինտենսիվացման տնտեսական նշանակությունը։ Մանասերյան Նորայր Մարգարի, Երևան, «Հայաստան», 1967։
* Գյուղատնտեսական աշխատանքի նորմավորումը և վարձատրությունը։ Մանասերյան Նորայր Մարգարի, Երևան, Հայպետհրատ, 1961։
* Աշխօրից դեպի դրամական վարձատրություն։ Մանասերյան Նորայր Մարգարի, Երևան, Հայպետհրատ, 1960։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նորայր Մանասերյանի էջը ՀՀ ԱԺ կայքում

Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ վարչապետի հուշամեդալակիրներ
Դարիկ

**Դարիկ** (նախկին անվանումը՝ *Օքսյուզ*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ամասիայի տարածաշրջանում, Զորակերտ գյուղից 4 կմ հյուսիս։
Դարիկ է վերանվանվել 1991 թ.-ի ապրիլի 3-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Դարիկի մշտական բնակչությունը կազմել է 11, առկա բնակչությունը՝ 10 մարդ։ Նախկինում բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով։

Դարիկի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Տես նաև
* Դարիկի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամասիայի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Մարիա Մակսակովա

**Մակսակովա Մարիա Պետրովնա** (), ռուս խորհրդային երգչուհի (մեցցո-սոպրանո)։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի (1971)։

## Կենսագրություն
1919 թվականից եղել է Աստրախանի օպերային թատրոնի, 1923-1953 թվականներին՝ Մեծ թատրոնի մեներգչուհի։ Միաժամանակ հանդես է եկել համերգներով (1935 թվականից՝ նաև արտասահմանում)։ Դերերգերից են՝ Կարմեն (Բիզեի «Կարմեն»), Մարինա Մնիշեկ, Մարֆա (Մուսորգսկու «Բորիս Գոդունով», «Խովանշչինա»)։ Մակսակովան Ալմաստի (Սպենդիարյանի «Ալմաստ») դերերգի առաջին կատարողն է (1930, Մոսկվա, Մեծ թատրոնի մասնաճյուղ)։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակների (1946, 1949, 1951)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:«Աշխատանքի վետերան» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Աստրախան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մեցցո-սոպրանոներ
Կատեգորիա:Խորհրդային օպերային երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ռուս մեցցո-սոպրանոներ
Կատեգորիա:Ռուս օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Մեգաաշխարհ

**Մակրո**, **Միկրո**, **Մեգաաշխարհ**, հասկացություններ, որոնցով պայմանականորեն նշանակվում են օբյեկտիվ իրականության առանձին տիրույթներ՝ մատերիայի կազմակերպման որոշակի կառուցվածքային մակարդակներով։ Մակրոաշխարհը (սովորական՝ մակրոսկոպիկ մեծությունների աշխարհը) ընդգրկում է մեծ մոլեկուլների (մակրոմոլեկուլների), բյուրեղների, մակրոսկոպիկ մարմինների, երկրաբանական գոյացումների, մոլորակների և այլն կառուցվածքային մակարդակները։	Մակրոաշխարհում է ապրում և գործում մարդը, այդ պատճառով այն իրականության առավել հետազոտված մասն է։ Այդ «աշխարհի» մատերիական օբյեկտների՝ մակրոօբյեկտների շարժումները նկարագրվում են մեխանիկայի օրենքներով։

Կատեգորիա:Կառուցվածք
Մահալ

**Մահալ** (արաբերեն մահալ-վայր, տեղ բառի հոգնակին է, համապատասխանում է գավառ բառին), XIV-XVIII դարերում վարչական միավոր Իրանում և նրան ենթակա երկրներում, այդ թվում՝ Արևելյան Հայաստանում։ Վարչական խոշոր միավորները՝ վիլայեթները, խանություններն ու բեգլերբեգությունները, բաժանված էին մահալների կամ նահիեների։ Մահալը կառավարել է բեկի տիտղոսով միրբոլուքը, որը համարվել է բեգլերբեգիի փոխանորդը (նաիբ)։ Այն մահալներում, որտեղ ժառանգաբար իշխել են տեղական ֆեոդալական տների ներկայացուցիչները, առանձին վարչակարգ էր հաստատված, որով միրբոլուքի կամ նաիբի ֆունկցիաները վերապահված էին տեղական ֆեոդալին կամ մելիքին (օրինակ՝ Արցախի Խաչեն, Գյուլիստան, Վարանդա, Ջրաբերդ, Դիզակ մահալների միրբոլուքները հայ մելիքներն էին)։ XVIIIդ. 30-ական թվականներին Նադիր շահի հրամանով Արցախի այդ մահալները միավորվեցին, ստեղծվեց «մահալե խամսե» («հինգ մահալներ», Խամսայի մելիքություններ) կոչվող հայկական ինքնավար երկրամասը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գավառներ
Կատեգորիա:Վարչական բաժանում
Մակուի իշխանություն

**Մակուի հայկական իշխանություն**, Արտազի հայկական իշխանություն, ստեղծվել է XIII դ. կեսին, Վասպուրականի Արտազ գավառում։ Իշխանանիստն էր Մակու քաղաքը։ Օգտվելով Կիլիկյան Հայաստանի և մոնղական պետության միջև կնքված դաշնագրով (1254) քրիստոնյաներին ընձեռած հնարավորություններից, Արտազի Սուրբ Թադեոսի վանքում նստող եպիսկոպոսների տոհմն իր ձեռքում կենտրոնացրել է նաև գավառի աշխարհիկ իշխանությունը։ Արտազի կիսանկախ իշխանության տերերը (պարոնտեր, եպիսկոպոս Զաքարիան, նրա եղբայր Պետրոսը) XIII դ. 2-րդ կեսին ամրացրել են Մակուի բերդը, կառուցել կամուրջներ, կարգի բերել ճանապարհները, հիմնել վանքեր (այդ թվում՝ Ծործորի Սուրբ Աստվածածին վանքը՝ Մակուից 20 կմ հարավային)։ Արտազի հայ ավատատերերը, քաղաքային բնակչության որոշ խավեր, հավատալով Եվրոպայից օգնություն ստանալու սին խոստումներին, ընդունել են կաթոլիկություն։ Մակուի հայկական իշխանության մշակութային կենտրոն Ծործորի վանքում Հովհաննես Ծործորեցի րաբունապետի ու նրա հետևորդների ջանքերով հիմք է դրվել հայ ունիթոռական գրականությանը, թարգմանվել են կաթոլիկ հեղինակների գործեր և այլն։ Օտար նվաճողների դեմ անհավասար կռիվներում Մակուի հայկական իշխանությունը թուլացել է։ XIV դ. վերջին այն հաջող դիմադրություն է ցույց տվել Լենկթեմուրին, սակայն Մակուի հայկական իշխանության տեր Նուր ադ Դին իշխանը ստիպված ընդունել է նրա գերիշխանությունը։ Մակուի հայկական իշխանությանը վերջ է տվել կարակոյանլու Իսքանդարը՝ 1426 թվականին։

Կատեգորիա:Վասպուրականի պատմություն
Կատեգորիա:Հայկական իշխանություններ‎
Մակուի դաշտ

**Մակուի դաշտ**, գտնվում է Հայկական լեռնաշխարհում, Միջին-Արաքսյան գոգավորությունում, Արաքս գետի աջ ափն։ Կազմում է Նախիջևանի հարթավայրի արևմտյան շարունակությունը։ Բարձրությունը 800-1100 մ է։ Բաժանվում է լավային դաշտի, ալյուվիալ և նախալեռնային փոքրաթեք հարթությունների։ Լավային դաշտը կազմված է Փոքր Մասիսից սկիզբ առնող բազալտային, անդեզիտա-բազալտային լավային հոսքից և զբաղեցնում է Մակուի դաշտի հյուսիսային մասը, ալյուվիալ հարթությունը՝ կենտրոնական մասը, որը դեպի արևելյան լայնանում է և ձուլվում Նախիջևանի դաշտին։ Նախալեռնային թեք հարթությունը կազմված է նեոգենի գիպսաբեր ու աղաբեր շերտախմբերից և ենթարկվել է էրոզիոն խիստ մասնատման։ Այն դեպի հարավային աստիճանաբար բարձրանում է և ձուլվում Շավարշավանի լեռնաշղթային։ Կլիման չոր ցամաքային է՝ շոգ ամառով և չափավոր ցուրտ ձմեռով։ Մակերևութային հոսքը սակավ է, միակ խոշոր գետը Մակուն է։ Կան հանքային աղբյուրներ։ Տարածված են գորշ հողերը։ Պատահում են նաև ալկալի և աղուտային հողեր։ Բուսականությունը կիսաանապատային է։ Զարգացած է այգեգործությունը։

Մակուի դաշտի մի մասը կոչվում է *Դառնդաշտ* և փռված է Մակուից արևմուտք։ Այլ անվանումներ՝ *Ալադաղ, Դառան դաշտ, Դարան դաշտ, Դարին, Դարին դաշտ*։  Այստեղ մոնղոլական իշխան Հուլավուն (XIII դար) կառուցվել է Ալադաղ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դաշտեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իրանի դաշտեր
Հեռուստակառավարում

**Հեռուստակառավարում**, կառավարում հեռավորությունից, իրագործվում է հեռուստամեխանիկայի միջոցներով, հեռուստամեխանիկայի բաժին, որն ընդգրկում է հեռավորությունից կառավարման
հրահանգների հաղորդման մեթոդներն ու տեխնիկական միջոցները։ Խանգարումների պայմաններում հուսալի կառավարումն ապահովվում է հրահանգների կոդավորմամբ և մոդուլումով։ Հեռուստակառավարման համակարգը բաղկացած է կոդավորող սարքից, որն արտաքին կառավարման հրահանգները փոխակերպում է կոդավորված ազդանշանների, գծային կամ ռադիոկապ ապահովող սարքավորումից և վերծանիչից։ Նման համակարգերը տարբերվում են ըստ կապուղիների քանակի։ Հեռուստակառավարման համակարգերի մեծ մասում ընդունված է ազդանշանների հաղորդման երկաստիճան եղանակ, սկզբում հաղորդվում է օբյեկտի հասցեն, ապա կառավարման ինֆորմացիան՝ հասցեի համապատասխանության հավաստումից հետո։ Կառավարման ինֆորմացիան կարող է լինել անընդհատ և ընդհատ։ Անընդհատ ինֆորմացիայի համակարգերը կազմում են հեռուստակարգավորման համակարգեր։ Սովորաբար հեռուստակառավարումը ուղեկցվում է հրահանգների կատարման վերահսկումով՝ հեռուստաազղանշանման և հեռուստավերահսկման միջոցների օգնությամբ։ Ռադիոկապուղիներով իրագործվող հեռուստակառավարումը կոչվում է ռադիոկառավարում։

Կատեգորիա:Կապ
Լեոնիդ Մանդելշտամ

[մինի|Մանդելշտամի շիրիմը [Նովոդևիչյան գերեզմանատուն|Նովոդևիչյան գերեզմանատանը]]
**Լեոնիդ Իսահակովիչ Մանդելշտամ** (, ), խորհրդային ֆիզիկոս։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1929), Մոսկվայի համալսարանի պրոֆեսոր (1925)։

Աշխատանքները վերաբերում են օպտիկային, տեսական ֆիզիկային, ռադիոֆիզիկային, ռադիոտեխնիկային։ Առաջինն է ապացուցել (1907), որ օպտիկապես անհամասեռ միջավայրերում լույսի ցրումը պայմանավորված է սիկրոանհամասեռությունների առաջացումով։ 1918 թ. կանխագուշակել է Ռելեյի գծի նուրբ կառուցվածքի երևան գալը (նման տեսություն մշակել է նաև է. Բրիլուենը, 1922 թ.)։ 1928 թ. Գ. Ս. Լանդսբերգի հետ հայտնագործել է լույսի կոմբինացիոն ցրումը (Չ. Ռամանից և Կ. Ս. Կրիշնանից անկախ)։ Ն. Գ. Պապալեկսիի հետ հիմնարար աշխատանքներ է կատարել տատանումների ոչ գծային տեսության բնագավառում։ Նրանք առաջարկել են էլեկտրական տատանումների գրգռման նոր մեթոդ, ստեղծել (1931) փոփոխական հոսանքի պարամետրական գեներատոր՝ պարբերաբար փոփոխվող ինդուկտիվությամբ, մշակել (1938) հեռավորությունների ճշգրիտ չափման ռադիոինտերֆերենցիոն մեթոդ։

Արժանացել է Վ. Ի. Լենինի անվան (1929) և ԽՍՀՄ պետական մրցանակների (1942)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի պրոֆեսորներ‎
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Օդեսայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ
Կատեգորիա:Հրեա գիտնականներ
Պողոս առաքյալի առաջին նամակը թեսաղոնիկեցիներին

**Պողոս առաքյալի առաջին նամակը թեսաղոնիկեցիներին (Ա Թուղթ առ Թեսաղոնիկեցիս)**, Նոր Կտակարանի մաս կազմող գիրք, Պողոս առաքյալի նամակներից մեկը, առաջինը՝ ուղղված Թեսաղոնիկեի քրիստոնյաներին։
## Նամակի հասցեատերերը
Թեսաղոնիկե քաղաքը, որ այժմ կոչվում է Սալոնիկ, հռոմեական Մակեդոնիա նահանգի մայրաքաղաքն էր, որտեղ Փիլիպպեն թողնելուց հետո՝ առաքելական իր երկրորդ ճանապարհորդության ընթացքում, Պողոսը մի եկեղեցի հաստատեց։ Սակայն այստեղ Պողոսն անմիջապես ընդդիմության հանդիպեց հրեաների կողմից, որոնք նախանձով էին դիտում նրա կատարած քարոզչության հաջողությունը։ Այս ընդդիմության պատճառով Պողոսը թողեց Թեսաղոնիկեն և գնաց Բերիա։ Ավելի ուշ, երբ նա Կորնթոս էր անցել, իր գործակից Տիմոթեոսից ստացավ մի զեկուցագիր, որից պարզվում էր Թեսաղոնիկեի եկեղեցու կացությունը։ Այս էր պատճառը, որ Պողոսը գրեց թեսաղոնիկեցիներին ուղղված իր նամակը՝ տեղի քրիստոնյաներին քաջալերելու ու գոտեպնդելու համար։ 
## Գրության թվականը
Այս նամակը Նոր Կտակարանի գրքերից հնագույնն է, գրվել է Կորնթոսում՝ շուրջ 50 թվականին։
## Նամակի բովանդակությունը
Նամակում առաքյալը շնորհակալություն է հայտնում Աստծուն՝ թեսաղոնիկեցիների ունեցած հավատի և սիրո համար։ Հիշում է այն օրերը, որ ինքն անցկացրել է նրանց հետ, և պատասխանում է թեսաղոնիկեցիների մի շարք հարցերին, որոնք վերաբերում են մեռելների հարությանն ու Հիսուսի երկրորդ գալստյանը։ Կարո՞ղ էր հավատացյալն արժանանալ հավիտենական կյանքին, եթե պատահեր, որ մեռներ Հիսուսի գալուստից առաջ։ Քրիստոսը կրկին ե՞րբ է գալու։ Պողոսի թելադրանքն այն է, որ հավատացյալներն ապրեն հանդարտ և խաղաղ մի կյանք՝ հուսալից սպասելով Քրիստոսի գալստյանը։ Առաքյալը հիշեցնում է, որ կարևորը Քրիստոսի երկրորդ գալստյան ժամն ու ժամանակը գիտենալը չէ, այլ իբրև լույսի որդիներ՝ այդ գալստյանը միշտ «պատրաստ» լինելը (5.1, 5-10)։
## Նամակի կառուցվածքը
* Ողջույն (1.1)
* Երախտագիտություն և գոհություն (1.2-3.13)
* Թելադրանքներ քրիստոնեական պարկեշտ կենցաղի վերաբերյալ (4.1-12)
* Ցուցումներ Քրիստոսի գալստյան մասին (4.13-5.11)
* Վերջին թելադրանքներ (5.12-22)
* Վերջաբան (5.23-28)
## Աղբյուրներ
*Սարկավագագիրք