open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Դինամիկայի նշաններ

**Դինամիկայի նշաններ**, տարբեր երգեր կատարվում են տարբեր oգնությամբ։ Օրինակ, քայլերգը պետք է երգել բարձր, իսկ օրորոցայինը՝ ցածր։ Բարձրն ու ցածրը նշանակվում են հատուկ նշաններով, որոնք կոչվում են դինամիկ նշաններ։

Այդ նշանները գրվում են իտալերեն բառերով.
* **p** - / *պիանո* / - կամաց, մեղմ
* **mp** - / *մեցոպիանո* / - ոչ շատ կամաց
* **f** - / *ֆորտե* / - բարձր
* **ff** - / *ֆորտիսիմո* / - ուժգին

Կան երգեր, որոնցում հնչողությունը մեղմից աստիճանաբար ուժգնանում է։ Դա կոչվում է կրեշչենդո և նշանակվում է cresc կամ **<**։ Եվ հակառակը, երբ հնչողությունը աստիճանաբար մեղմանում է, դա կոչվում է դիմինուենդո և նշանակվում է dim **>**։

## Աղբյուրներ
* Երաժշտության տարրական տեսության դասագիրք 

Կատեգորիա:Սոլֆեջիո
Կատեգորիա:Երաժշտության տեսություն
Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Էժեն Էմանուել Վիոլե-լը-Դյուկ

**Էժեն Էմանուել Վիոլե-լը-Դյուկ** (), ), ֆրանսիացի ճարտարապետ, ճարտարապետության պատմաբան և տեսաբան։

## Կենսագրություն
1836-1838 թվականներին Իտալիայում ուսումնասիրել է հունական և հռոմեական ճարտարապետությունը։ Ֆրանսիայում չափագրել, գծանկարել է բազմաթիվ ռոմանական և գոթական կառույցներ։ Վերականգնել է Փարիզի Սեն Շապել և Նոտր Դամ գոթական տաճարները (Ժ․ Բ․ Լասյույի հետ)։ Ամրացման-վերականգնման աշխատանքներ է կատարել Նարբոնում, Ռեյմսում, Թուլուզում, Շարտրում, Ամիենում, Կարկասոնում (միջնադարյան կենտրոնը, 1853) և այլն։

Վերականգնման աշխատանքների ժամանակ հավաքած նյութերը, հուշարձանների ռացիոնալ մեթոդով վերականգնումը և այդ տեսության մշակումը, ինչպես և ճարտարապետության ընդհանուր օրինաչափությունների, միջնադարյան արվեստի բնույթի, գոթական ճարտարապետության կոնստրուկտիվ նվաճումների (որոնց ուսումնասիրությունը հետագայում նպաստել է կարկասային կոնստրուկցիաների զարգացմանը) մասին իր տեսակետները ամփոփել է ճարտարապետության պատմությանը և տեսությանը նվիրված իր հիմնական աշխատություններում՝ «XI-XVI դարերի ֆրանսիական ճարտարապետության բացատրական բառարան» (10 հատորով, 1854-1868 թվականները), «Զրույցներ ճարտարապետության մասին» (երկհատորյակ, 1858-1868 թվականները), «Ռուսական արվեստ» (1877)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արվեստագետներ
Լույսի մոդուլում

**Լույսի մոդուլում**, օպտիկական տիրույթի (1013—1016) էլեկտրամագնիսական տատանումների մոդուլում։

Մոդուլման ժամանակ կարելի է փոփոխել էլեկտրամագնիսական տատանումների ամպլիտուդը, ինտենսիվությունը, հաճախականությունը, փուլը կամ բևեռացումը։ Քանի որ լույսի ընդունիչները (*ֆոտոընդունիչները*) զգում են միայն ինտենսիվությունը, ուստի մոդուլման բոլոր տեսակների դեպքում ցանկացած պարամետրի փոփոխություններն ի վերջո փոխակերպվում են ինտենսիվության մոդուլման։ Տարբերում են ՛՛ներքին լույսի մոդուլում՛՛, երբ լույսի այս կամ այն պարամետրի կառավարումը (մոդուլող ազդանշանով) իրագործվում է հենց լույսի աղբյուրի ներսում, և արտաքին լույսի մոդուլում, որի դեպքում մոդուլումն ապահովվում է լուսատուից դուրս հատուկ մոդուլյատորում։

## Ներքին և Արտաքին մոդուլումներ

Ներքին և արտաքին մոդուլման պարզագույն օրինակներ են լույսի աղբյուրի լուսատվության կառավարումը համապատասխանաբար լուսատուի սնման ռեժիմի փոփոխումով կամ արտաքին մեխանիկական խուփի (պտտվող սկավառակ և այլն) միջոցով։ Վերջինս մոդուլման հնագույն եղանակի՝ ազդանշման տարատեսակն է։ ժամանակակից լույսի մոդուլեւմը ըստ ինտենսիվության իրագործում են էլեկտրական դաշտի միջոցով՝ կառավարելով որոշ բյուրեղների թողարկման շերտի հաճախային ստորին սահմանը (Ֆրանց-Կելդիշի երևույթ) կամ կիսահաղորդիչներում р—n անցման կլանումը։

## Մոդուլման հնարավորությունները

Մոդուլման հնարավորությունները կախված են լույսի հատկություններից, եթե սովորական (ջերմային) աղբյուրների լույսի դեպքում իմաստ ունի միայն ինտենսիվության մոդուլումը, ապա լազերի լույսը, շնորհիվ բարձր մեներանգության և կոհերենտության, թույլ է տալիս մոդուլել հաճախականությունը, փուլը կամ բևեռացումը։ Այս պարամետրերի մոդուլումը կատարվում է ֆիզիկական տարբեր երևույթների հիման վրա։ Այսպես, հաճախային լույսի մոդուլումը կարելի է ստանալ՝ փոփոխելով օպտիկական ռեզոնատորի երկարությունը, ասենք, պիեզոէլեկտրական կամ մագնիսաստրիկցիոն միջոցներով։ Պինդ կամ գազային որոշ նյութերի վրա կիրառելով մագնիսական (Զեեմանի երևույթ) կամ էլեկտրական (Շտարկի երևույթ) դաշտ՝ կարելի է արոհել դրանց միջով անցնող լույսի հաճախականությունը։

Որոշ բյուրեղներում և հեղուկներում դիտվում է բեկման ցուցչի փոփոխություն մեխանիկական (ֆոտոառաձգականություն) կամ պիեզոէլեկտրական ազդեցությունների դեպքում։ Հեռանկարային է ձայնաօպտիկական երևույթի կիրառումը լույսի մոդուլ ստանալու համար։ Այս դեպքում մեխանիկական լարվածությունները (ուստի և բեկման ցուցչի փոփոխությունները) նյութում ստեղծվում են ուլտրաձայնային տատանումների շնորհիվ։ Բևեռացման մոդուլում կարելի է ստանալ՝ օգտագործելով մագնիսական դաշտի ազդեցությամբ որոշ նյութերի՝ իրենց միջով անցնող լույսի բևեռացման հարթության պտտման ընդունակությունը (Ֆարադեյի երևույթ)։

## Էլեկտրաօպտիկական մոդուլում

Լույսի մոդուլման ամենատարածված տեսակը էլեկտրաօպտիկական մոդուլումն է, որի հիմքում ընկած է որոշ բյուրեղների և հեղուկների երկբեկման հատկությունը (Քերի երևույթ)։ էլեկտրական դաշտի ազդեցությամբ այդ նյութերի բեկման ցուցիչը ձեռք է բերում անիզոտրոպություն և կախյալ է դառնում դաշտի լարվածությունից։ Քանի որ ամենամեծ երկբեկմամբ հեղուկները թունավոր են (նիտրոբենզոլ) ու հերմետիկության պահանջ են առաջացնում, ուստի ամենահարմարը լույսի մոդուլումն է բյուրեղների միջոցով (Պոկելսի երևույթ)։

Կատեգորիա:Լույս
Կատեգորիա:Մոդուլում
Վերին Նավեր

150px|մինի
150px|մինի
**Վերին Նավեր**, բրոնզի և վաղ երկաթի դարերի (մ․թ․ա․ 23-10-րդ դարեր) դամբարանադաշտ (մոտ 100 հեկտար) Հայաստանում, Աշտարակից 3 կիլոմետր արևմուտք, Արագածի հարավային ստորոտում։ Բազմաթիվ դամբարաններ ավերվել են հողամշակման և շինարարական աշխատանքների հետևանքով։ Ներկայումս տեղանքի բարձրադիր վայրերում առանձին խմբերով պահպանվել են ավելի քան 300 դամբարանաբլուր, որոնցում բացվել են գետնափոր դամբարանախցեր (ծածկված են 2—5 տուֆե խոշոր սալաքարերով) և դրանք օղակող քարաշեն կրոմլեխներ։ Կավանոթ Միջին բրոնզի դարաշրջանի դամբարաններից հայտնաբերվել են գունազարդ, դարչնագույն և սև փայլեցված խեցանոթներ, բրոնզե զենքեր, պղնձե և բրոնզե զարդարանքի առարկաներ, ապակուց, հախճապակուց, գիշերասաթից, սարդիոնից, ծովային խխունջներից պատրաստված ուլունքներ և այլն։ Թաղումները հիմնականում անհատական են։ Տոհմային համայնքում դեռևս չէր խորացել գույքային շերտավորումը։ Ուշ բրոնզի դարաշրջանի դամբարաններից հայտնաբերվել են գորշ և սև փայլեցված զանազան խեցանոթներ (սափոր, թաս, կարաս, կճուճ, աղաման և այլն), բրոնզե զենքեր, զարդեր, գործիքներ, արձանիկներ, ձիու սանձ, սարդիոնե, ապակե և հախճապակե ուլունքներ, վանակատե նետասլաքներ։ Սև փայլեցված անոթները զարդարված են խորաքանդակ և հարթաքանդակ գոտիներով։ Առանձնապես շքեղ են պաշտամունքային անոթները (երկփող գավաթներ, հնգափող սափորներ, խորանարդաձև շարժական սրբարան և այլն)։ Արվեստի վայելչագեղ նմուշներ են արծվի և աղավնու բրոնզե արձանիկները, որոնք խարսխաձև պատվանդանի վրա պտտվում են առանցքի շուրջ։ Հայտնաբերվել են նաև ընտանի և վայրի կենդանիների (ցուլ, կով, ոչխար, ձի, մուֆլոն, այծ, վայրի էշ, նապաստակ, եղնիկ, ազնիվ եղջերու, ուղտ, այծյամ, վարազ, առյուծ, կզաքիս, աղվես և այլն), զանազան թռչունների ոսկորներ։ Ուշ բրոնզի դարի թաղումներն ուղեկցվել են նաև մարդկային զոհաբերություններով։ Հարուստ դամբարաններում հավանաբար դիակիզել-թաղել են քուրմ ցեղապետներին։ Պեղածոները հիմք են տալիս ենթադրելու, որ ուշ բրոնզի դարաշրջանում վերին նավերում արագորեն սկսել են քայքայվել տոհմատիրական կարգերը, խորացել է գույքային անհավասարությունը, կազմավորվել է ցեղային հզոր միություն։ Ավագանին, իր ձեռքում կենտրոնացնելով աշխարհիկ և հոգևոր իշխանությունը, միջցեղային անընդմեջ պատերազմների հետևանքով կուտակել է զգալի հարստություն։ Ուսումնասիրված բրոնզեդարյան դամբարանների մեծ մասը պատկանում են կարմիրբերդյան մշակույթին (տես Կարմիր բերդ)։ Մի շարք գտածոներ (բրոնզե արձանիկներ, խեցանոթներ և այլն) նման են Սևանա լճի ավազանի նույն ժամանակաշրջանի հուշարձաններից (Լճաշեն և այլն) հայտնաբերված նույնատիպ իրերին։ Վաղ երկաթի դարի (մեր թվարկությունից առաջ XI-X դարեր) դամբարաններից գտնվել են սև փայլեցված, ուղղահայաց ակոսներով զարդարված խեցանոթներ, սարդիոնից ու հախճապակուց ուլունքներ և այլն։ Դամբարանադաշտի տարածքում հայտնաբերվել են նաև վաղ միջնադարյան երկու քառակող տուֆե կոթողներ (ենթադրվում է, որ դրանք Աշտարակ, Օշական և Փարպի գյուղերի հողատարածությունները նշող սահմանաքարեր են)։

Կատեգորիա:Նախնադարյան Հայաստան
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի հուշարձաններ
Վերլուծական փիլիսոփայություն

**Վերլուծական փիլիսոփայություն**. փիլիսոփայական հետազոտությունների ժամանակակից ուղղություն, որը փիլիսոփայության խնդիրը համարում է լեզվի վերլուծությունը, այսինքն՝ լեզվական արտահայտությունների իմաստի ճշգրտումը և լեզվական ձևերի մեջ արտահայտված մտածողության տրամաբանական կաոուցվածքի հստա- կեցումը։ Վերլուծական փիլիսոփայությունը գտնում է, որ ավանդական փիլիսոփայության պրոբլեմները, ճանաչողության պրոցեսում ծագող իմացաբանական դժվարությունները և տրամաբանական հակասությունները (մասնավորապես պարադոքսները) լեզվի ոչ ճշգրտության և տրամաբանական կառուցվածքի անհստակության հետևանք են։ Գոյություն ունի Վերլուծական փիլիսոփայության երկու տարատեսակություն։ Տրամաբանական վերլուծության փիլիսոփայությունը լեզվի վերլուծության համար էականորեն օգտագործում է ժամանակակից տրամաբանության միջոցները՝ տրամաբանական ճշգրտության տիպարին համապատասխանող իդեալական լեզուների կառուցումը, որոնց մեջ ապահովվում է մտքի լեզվական արտահայտության և նրա տրամաբանական կառուցվածքի համընկնումը այս ծրագրի համար իբրև նախատիպ ծառայում է մաթեմատիկական կշռադատությունների ճշգրտումը լոգիստիկական եղանակով ձևականացված լեզուների կառուցման միջոցով։ Այս ծրագիրը, որը մշակել էին Բ․ Ռասեչը և Լ․ Վիտգենշտայնը, որդեգրել են նեոպոզիտիվիզմը (Ռ․ Կառնապ, Հ․ Ֆայգլ են) և նեոպրագմատիզմը (Ու․ Քուայն, Ն․ Գուդմեն են)։ Լեզվաբանական վերլուծության փիլիսոփայությունը 
մինի
(լեզվաբանական փիլիսոփայություն, սովորական լեզվի վերլուծության փիլիսոփայություն) մերժում է ձևական տրամաբանական արհեստական լեզուների համապատասխանությունը վերլուծության խնդիրներին և ուշադրությունը փոխադրում է բնական լեզուների վրա, քանի որ դրանց մեջ է իրականանում ճանաչողությունը, դրանցում են ամրագրվում նրա արդյունքները։ Ուստի իմացաբանական-տրամաբանական պրոբլեմների առաջացումը Վերլուծական փիլիսոփայության այս տարատեսակությունը կապում է լեզվական մակարդակների առանձնահատկությունների և լեզուների իմաստաբանական տարբերությունների հետ։ Լեզվական արտահայտությունների և տերմինների իմաստի ճշգրտումը կատարելիս նկատի են առնվում դրանց գործածությունները կենդանի խոսքում։ Վերլուծության ոլորտի մեջ ներգրավվում են ճանաչողության նաև այնպիսի բնագավառներ (աշխարհայացք, բարոյագիտություն, գեղագիտություն են), որոնք չունեն ճշգրիտ գիտությունների տիպարով համակարգված տերմինաբանություն և տեսական կառուցվածք։ Լեզվաբանական փիլիսոփայությունը տարածում է գտել գլխավորապես Անգլիայում, Լ․ Վիտգենշտայնի ուշ աշխատությունների ազդեցությամբ (Զ․ Ռայլ, Ջ․ Օստին, Պ․ Ատրոսոն են)։ Ամբողջությամբ վերցրած Վերլուծական փիլիսոփայությունից, մերժելով վերացական մետաֆիզիկական մտածելակերպը, փիլիսոփայությունը հանիրավի հանգեցնում է լեզվատրամաբանական և մեթոդաբանական հետազոտությունների։

Կատեգորիա:Ժամանակակից փիլիսոփայության ուղղություններ
Կատեգորիա:Վերլուծական փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական շարժումներ
Կատեգորիա:Ժամանակակից փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփայություն
Վենտիլ

մինի|Վենտիլ
**Վենտիլ** ( - կափույր,  - այստեղ՝ փչել, օդափոխել), 
# Խողովակաշարի, խողովակաշարի տեղամասը միացնելու կամ անջատելու, ինչպես նաև խողովակաշարով շարժվող հեղուկի, գազի կամ գոլորշու մատուցումը կարգավորելու փակիչ հարմարանք։ 
# Էլեկտրական վենտիլ, էլեկտրական սարքերի ընդհանուր անվանում, որոնց հաղորդականությունը զգալի չափով կախված է հոսանքի ուղղությունից։ Մի ուղղությամբ վենտիլի հաղորդականությունը մեկ կամ մի քանի կարգ բարձր է հակառակ ուղղությամբ հաղորդականությունից։ Էլեկտրական վենտիլներ են հզոր սնդիկային ուղղիչները (իգնիտրոն), գազատրոնները, կիսահաղորդչային դիոդները, տիրիստորները և այլ վակուումային, գազապարպումային և կիսահաղորդչային սարքեր։ Վենտիլը ծառայում է փոփոխական հոսանքի ուղղման, էլեկտրական շղթաների միացման և անջատման (կառավարվող էլեկտրական վենտիլ), էլեկտրական ազդանշանների կոմուտացման, դրանց ձևի փոխակերպման համար և այլն։ 
# Փողային նվագարանի վենտիլ, Փողային մունդշտուկավոր նվագարանի (օրինակ, վալդհոռնի, շեփորի) Փողի երկարությունը փոխելու մեխանիզմ։ 
# Պնևմատիկ դողի վենտիլ, պնևմատիկ դողի խցի հարմարանք՝ խցի մեջ օդ ներմղելու և այնտեղից օդի ելքը խոչընդոտելու համար։

Կատեգորիա:Սարքեր
Վիսկոզին

**Վիսկոզին**, մասնակիորեն մաքրած նավթային քսայուղ։ Բարձր մածուցիկության, լավորակ յուղ է, կանխում է մետաղների կոռոզիան։ Օգտագործվում է շոգեմեքենաների գլանները, մխոցակոթերը, մղակները յուղելու համար, նաև դիզելային շարժիչներում։

Կատեգորիա:Յուղեր
Արոս (թռչուն)

մինի|Արոս
մինի|Արոս
thumb|''Tetrax tetrax''
**Արոս** (Otis tetrax), արոսների կարգի թռչուն։ Հայտնի է արոսի 23 տեսակ, որից 3-ը (սովորական, փոքր և գեղեցկուհի արոս)՝ նաև Հայկական լեռնաշխարհում։
Տարածված են Արևմտյան Եվրոպայի հարավային մասերի տափաստաններում, Միջերկրական ծովի արևմտյան ափերին։

Մարմնի երկարությունը՝ 43-50 սմ, քաշը՝ 600-950 գ։ Ոտքերը երկար և ամուր, մատները՝ կարճ։ Պոչուկային գեղձ չունի։ Արագավազ է և արագաթռիչ։ Արոսները նստակյաց են կամ քոչվոր։ Ձմռանը չվում է Հյուսիսային Աֆրիկա, Մերձավոր Արևելք, Հնդկաստան, երբեմն՝ նաև Ղրիմ, Միջին Ասիա, Հարավային Կովկաս։

Սնվում է մորեխներով, բզեզներով, փափկամարմիններով, բույսերի կանաչ մասերով։ Բնադրում է գետնին, դնում 3-5 ձու։ Թխսում է միայն էգը։ Արդյունագործական թռչուններ են, ունեն համեղ միս։ Հայաստանի տարածքում փոքրաքանակ են, ուստի որսն արգելված է։
 

Կատեգորիա:Արոսներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի թռչուններ
Գոռնի Վակուֆ Ուսկոպլե

**Գոռնի Վակուֆ Ուսկոպլե**, քաղաք Բոսնիա և Հերցեգովինայում։ Ունի 22,304 բնակիչ։

## Հայտնի մարդիկ
* Բրանկո Միկուլից, քաղաքագետ
* Մատեյ Դելաց, ֆուտբոլային ռմբարկու
* Ալմիր Պանդձո, Ավստրալիական հանդբոլի խաղացող
Վիշապներ

250px|մինի|աջից|Հասարակ վիշապօձ
**Վիշապներ** (Boidae), կեղծոտանիներ, օձերի ենթակարգի սողունների ընտանիք։ Այս ընտանիքին են պատկանում ժամանակակից ամենախոշոր օձերը։ Մարմնի երկարությունը 0,5-ից 10 մ է (ցանցավոր պիթոն, անակոնդա)։ Գլուխը պարզորոշ կերպով սահմանազատված է պարանոցից։ Կոյանցքի կողքերին պահպանվել են ետին ոտքերի, իսկ կմախքում՝ կոնքի և ազդրոսկրերի ռուդիմենտներ (այստեղից երկրորդ անվանումը)։ Գունավորումը բազմազան է, խայտաբղետ նախշերով։ Տարածված են Արևելյան և Արևմտյան կիսագնդերի արևադարձային և մերձարևադարձային շրջաններում, գլխավորապես անտառներում, որոշ տեսակներ՝ տափաստաններում և անապատներում։ Ապրում են ծառերի վրա, ջրում, հողում։ Բազմանում են ձվադրությամբ կամ ձվակենդանածնությամբ։ Որսը (սովորաբար կաթնասուններ և այլ ողնաշարավորներ) բռնում են ատամներով և փաթաթվելով մարմնի շուրջը՝ խեղդում։ Արևադարձային շրջաններում օգտագործվում է վիշապների մաշկը և միսը։ Վիշապները բաժանվում են 2 ենթաընտանիքի՝ պիթոններ և բուն վիշապներ։ Հայտնի է վիշապներիի մոտ 80 տեսակ։

Հայաստանում հանդիպում է արևմտյան վիշապիկը ()։ Այս տեսակներն ընտանիքի ամենամանր ներկայացուցիչներից են (երկարությունը՝ մինչև 1 մ) ապրում են հիմնականում ավազոտ անապատներում և չոր տափաստաններում, վարում գիշերային կենսաձև։ Ցերեկը թաղվում են ավազի մեջ, որի շերտի տակով կարող են ազատ տեղաշարժվել։

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սողուններ
Վերջաբան

**Վերջաբան**, **վերջերգ**, **էպիլոգ** (հուն.` έπίλογος, բառացի՝ վերջնախոսք)։
# Դրամայում՝ վերջում հանդիսատեսին ուղղված խոսքը՝ խրատականով, ներողամիտ լինելու խնդրանքով են։ 
# Նոր ժամանակների վեպերում, վիպակներում, պոեմներում գործող անձանց ճակատագրի գեղարվեստական պատումը՝ սովորաբար հանգուցալուծման գործողություններից տարիներ հետո։ Սակավ դեպքերում վերջաբանում քննության են առնվում պատումի բարոյախոսական, փիլիսոփայական, գեղագիտական դրույթները, լուսաբանվում է հեղինակի անձը։ Վերջաբան ունեն Րաֆֆու «Կայծեր», Ավետիք Իսահակյանի «Սասմա Մհեր», Լև Տոլստոյի «Պատերազմ և խաղաղություն» ստեղծագործությունները։

Կատեգորիա:Գրական տերմինաբանություն
Գացկո

**Գացկո** (, , ), Բոսնիա և Հերցոգովինայի հարավ-արեւելքում գտնվող քաղաք։ Սերբիայի Հանրապետության Տրեբինե մարզի համանուն համայնքի վարչական կենտրոնն է։

## Աշխարհագրություն
Քաղաքը գտնվում է Չերնոգորիայից ոչ հեռու՝ Բյելաշնիցա լեռան ստորոտում։

## Բնաչություն
Ըստ 2013 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ քաղաքի բնակչության թիվը կազմել է 5 784 մարդ, իսկ համայնքինը՝ 9 734 մարդ։

Քաղաքի բնակչության էթնիկ կազմը ըստ բնակչության մարդահամարների`

## Հայտնի մարդիկ
* Ադմիր Ցատովիչ, ֆուտբոլիստ
* Նեմանյա Սուպիչ, ֆուտբոլիստ
* Սասա Ստարովիչ, վոլեյբոլիստ
* Վուկասին Վիսնջևաց, ֆուտբոլային մարզիչ
* Վուլե Ավդալովիչ, բասկետբոլիստ
մինի|Գացկոմինի|համայնապատկեր

## Ծանոթագրություններ
Դերվենտա

**Դերվենտա** (, , ), քաղաք, համանուն համայնքի կենտրոն Բոսնիա և Հերցեգովինայի հյուսիսային հատվածում։

## Պատմություն
Երբ խոսքը Դերվենտա քաղաքի պատմության մասին է, պետք է նշել, որ հաստատված տեղեկությունները շատ քիչ են։ Թուրքական աղբյուրների տվյալները հայտնում են, որ վաղ անցյալում քաղաքի տարածքում գտնվում էր Գորնյա-Ուկրանա գյուղը, որտեղ 1600 թվականին հաշվվում էր 215 տուն։ XIX դարի վերջում քաղաքում հաշվվում էր 3200 տուն և մասնավոր տարածքներ։ Առաջին հիմնական սերբական դպրոցը բացվել է 1864 թվականին, իսկ 20 տարի անց՝ քաղաքային հիվանդանոց։ Դարի վերջում բացվեցին առաջին արդյունաբերական ձեռնարկությունները։ Քաղաքում կար ջրաղաց, կարի ֆաբրիկա, ջրմուղ, ինչպես նաև երկաթուղի, որը Բրիդից տանում էր ուղիղ Սարաևո։

XX դարում Դերվենտան դարձել է առևտրային հարուստ քաղաք, Բոսնիայի տարածքում ամենաբարգավաճող քաղաքը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախաշեմին քաղաքում բացվել է վարժարան, այնուհետև մանկավարժական և գյուղատնտեսական դպրոցներ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին քաղաքում մահացել է մոտ հազար մարդ, շինությունների մեծ մասը ավերվել է։ 1980-ական թվականներին Դերվենտան հասել է իր զարգացման գագաթնակետին՝ լինելով Բոսնիա և Հերցեգովինայի ամենազարգացած շրջաններից մեկը։ 1991 թվականին համայնքում բնակվում էր 57 հազար բնակիչ (նրանցից 17 հազարը՝ քաղաքում)։ Զարգացած էր տեքստիլ, կաշվե, կոշիկի, սև մետաղագործության արդյունաբերություն («Ուկրինա» գործարան), գործում էին մետաղների մշակմամբ զբաղվով գործարաններ, տարվում էր խոշոր շինարարություն, զարգացած էր պոլիգրաֆիան և գյուղատնտեսությունը, բարեկարգված էին ճանապարհները։ Դերվենտա քաղաքը դարձել էր Հարավսլավիայի խոշորագույն տարածաշրջանային կենտրոններից մեկը։

1992 թվականի ապրիլին քաղաքը գրավել են խորվաթական զորքերը «Ազրա» հրոսակախմբի աջակցությամբ, որոնք Բոսնիական պատերազմի տարիներին սերբերի բացահայտ կոտորած են իրականացրել քաղաքում։ Միայն 1992 թվականի հուլիսի 7-ին Սերբիայի Հանրապետության զորքերը վերդարձրել են քաղաքը «Միջանցք» ռազմագործողության ընթացքում։ Այժմ էլ այն գտնվում է գործող Սերբիայի Հանրապետության կազմում։

## Բնակչություն
Քաղաքի բնակչության թիվը 2013 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմել է 12 680 մարդ, համայնքինը՝ 30 177 մարդ։

;Ավստրո-Հունգարիայում մարդահամարի տվյալներով

;Քաղաքի ազգային կազմը

## Հայտնի մարդիկ

* Vedran Ćorluka, ֆուտբոլիստ
* Mile Kitić, ժողովրդական երգիչ
* Dara Bubamara, փոփ երգիչ
* Miroslav Pejić, ֆուտբոլիստ
* Mario Tokić, ֆուտբոլիստ
* Abaz Arslanagić, հանդբոլի խաղացող և մարզիչ
* Muhammed Memić, հանդբոլի խաղացող
* Sulejman Medenčević, կինեմատոգրաֆ
* Dragan Đurić, President of FK Partizan
* Senad Lupić, ֆուտբոլիստ
* Zoran Rankić, դերասան
* Nikola Kalabić, Chetnik հրամանատար

## Գրականություն
* Franjo Marić, Pregled pučanstva BiH između 1879. i 1995. godine., II. izdanje, Katehetski salezijanski centar – Zagreb, 1996.
* Савезни завод за статистику и евиденцију ФНРЈ и СФРЈ, попис становништва 1948, 1953, 1961, 1971, 1981 и 1991.
* Национални састав становништва - Резултати за Републику по општинама и насељеним мјестима 1991. Статистички билтен бр. 234, Издање Државног завода за статистику Републике Босне и Херцеговине, Сарајево.

## Ծանոթագրություններ
Յոսեֆ Սուկ

**Յոսեֆ Սուկ** (, ), չեխ ջութակահար և կոմպոզիտոր։ Ա․ Բեննևիցի (ջութակ), Կ․ Շտեկերի և Անտոնին Դվորժակի (կոմպոզիցիա) աշակերտը։ Չեխական կվարտետի անդամ (1891—1933)։

Մինչև 1904 թվականը հանդես է եկել որպես մենակատար։ Պրահայի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր (1922 թվականից) և ռեկտոր (1924—1926 և 1933-1935)․ 1-ին սիմֆոնիայում (1897) և սիմֆոնիկ, կամերային-գործիքային երկերում զարգացրել է չեխական դասական երաժշտության ավանդույթները։ ԽՍՀՄ-ում լույս է տեսել Սուկի դաշնամուրային գործերի ժողովածուն (1955)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Շվեդիայի երաժշտության թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Չեխ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Չեխ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Չեխ ջութակահարներ
Սուխումի հայկական թատրոն

**Սուխումի հայկական թատրոն**, կազմակերպվել է 1928 թվականին, Աբխազական պետթատրոնին առընթեր՝ Հ․ Շահենի ղեկավարությամբ։

## Պատմություն
Բացվել է Բ․ Լավրենյովի «Բեկում» պիեսի ներկայացումով։ 1930-1931 թվականներին գեղարվեստական ղեկավարն է եղել Արմեն Արմենյանը։ Բեմադրություններով հանդես են եկել նաև Աբխազական ԻՀ ժողովրդական արտիստուհի Է․ Շահինյանը, Հ․ Մանվելանը և ուրիշներ։

Թատրոնը ելույթներ է ունեցել Բաթումում, Սոչիում և այլուր։ Խաղացանկում եղել են Շիրվանզադեի «Նամուս», «Մորգանի խնամին», «Չար ոգի», Գաբրիել Սունդուկյանի «Պեպո», «Խաթաբալա», Հակոբ Պարոնյանի «Պաղտասար աղբար», Ս․ Բաղդասարյանի «Արյունոտ անապատ», Լ․ Միքայելյանի «Գոշ», Նիկոլայ Գոգոլի «Ռևիզոր», Ս․ Լևիտինայի «Դատավճիռ», Ջ․ Զաբարլիի «Սևիլ», «Ցաշար», Շեքսպիրի «Օթելլո», Շիլլերի «Ավազակներ» և այլ պիեսներ։ Թատրոնում աշխատել են՝ է․ Շահինյանը, Լ․ Խշտոյանը, Վ․ Նիկողոսյանը, Բ․ Վարդանյանը, Ա․ Նալչաջյանը, Պ․ Թադևոսյանը, Լ․ Թորոսյանը, Արշավիր Ջիդարյանը, Ա․ և Մ․ Սանամյանները և ուրիշներ։ Սուխումի հայկական թատրոնում հյուրախաղերով հանդես են եկել Հովհաննես Աբելյանը, Վահրամ Փափազյանը, Ա․ Ավետիսյանը։ Թատրոնը փակվել է 1938 թվականին։ 1950-1960 ական թթ․ գործել է դրամատիկական խումբ՝ Ա․ Զիդարյանի ակտիվ մասնակցությամբ։ Բեմադրվել են Շիրվանզադեի «Պատվի համար», «Չար ոգի», Հակոբ Պարոնյանի «Մեծապատիվ մուրացկաններ», «Ատամնաբույժն արևելյան» և այլ պիեսներ։

Կատեգորիա:Վրաստանի հայկական թատրոններ
Կատեգորիա:Սուխումի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:1928 հիմնադրումներ Աբխազիայում
Կատեգորիա:1945 կազմալուծումներ Աբխազիայում
Սուկառնո

**Սուկառնո** (, ), ինդոնեզացի պետական և հասարակական գործիչ։ Ինդոնեզիայի Ազգային կուսակցության (1927) հիմնադիրներից, Ինդոնեզիայի նախագահը 1945-1967 թվականներից։

## Գործունեություն
1920-1940-ական թթ․ պայքարել է հոլանդական գաղութարարների դեմ, որի համար երկու անգամ (1929-1931, 1933-1942) ազատազրկվել է։ Իր աշխատություններում ձևակերպել է, այսպես կոչված, մարխաենիզմի գաղափարները (մանրբուրժուական սոցիալիզմի ինդոնեզական տարատեսակը)։ 1945 թվականի օգոստոսի 17-ին ինդոնեզական ժողովրդի անունից հռչակել է երկրի անկախությունը և Ինդոնեզիայի Հանրապետության ստեղծումը, դարձել նրա առաջին նախագահը։ Եղել է Բանդունգի կոնֆերանսի նախաձեռնողներից։ 1950-ական թթ․ վերջին ամրապնդել է անձնական իշխանությունը։ 1963 թվականին ստացել է «հեղափոխության մեծ առաջնորդ» տիտղոսը, նշանակվել ցմահ նախագահ։1965 թվականի սեպտեմբերից, երբ իշխանության գլուխ է անցել աջ զինվորական խմբավորումը, Սուկառնոի ազդեցությունը թուլացել է։ 1967 թվականի փետրվարի 20-ին Սուկառնոն պրեզիդենտական լիազորությունները պաշտոնապես հանձնել է Սախարաոյին։

«ժողովուրդների միջև խաղաղության ամրապնդման համար» լենինյան մրցանակի շքանշանակիր է (1960)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անկախության ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի նախագահներ
Սուկավետ

**Սուկավետ** ( ― Քյոշեդաղ, ), հրաբխային մեկուսի լեռ (3445 մ)։ Գտնվում է Հայկական Պար լեռնաշղթայի արևմուտքում (լեռնաշղթայի ամենաբարձր գագաթն է)։ Հիմքի շրջագիծը մոտ 16 կմ է, հարաբերական բարձրությունը՝ 1200 մ։

Կազմված է անդեզիտաբազալտներից և անդեզիտներից։ Լանջերը զառիթափ են, տեղ-տեղ՝ քարակարկառներով, կան ոչ մեծ պարազիտային կոներ։ Սուկավետից սկիզբ են առնում Շարիան գետի (Արածանիի վտակ) ձախափնյա վտակները։ Բուսածածկույթը լեռնատափաստանային է։ Գագաթային մասում ալպյան մարգագետիններ են։

## Պատկերասրահ

Dema çandinê Qopiza Jorîn.jpg|
Kosedax di bin berfê de.JPG|
Çiyayê Kosedaxê û Gulsosin.JPG|


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղրըի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Հայկական Պար
Սուլֆացում

**Սուլֆացում**, օրգանական միացությունների, օրգանական միացություններում ածխածնի ատոմին սուլֆախումբ՝ SO_3 միացնելու ռեակցիա։ Իրականացվում է օրգանական նյութի և ծծմբական թթվի, ծծմբական անհիդրիդի կամ օլեումի փոխազդեցությամբ․ օրինակ, CeH_6+H_2SO_4 > C_6H_5SO_3H+H_20։ Ավելի հեշտ են սուլֆացվում արոմատիկ ածխաջրածինները։ Ալիֆատիկ ածխաջրածինների սուլֆացումը սովորաբար կատարում են անուղղակի ճանապարհներով։

Կատեգորիա:Քիմիական պրոցեսներ
Ստանիսլավա Վիսոցկա

**Ստանիսլավա Վիսոցկա** (, ), լեհ դերասանուհի, ռեժիսոր, թատերական գործիչ և մանկավարժ։

Բեմական գործունեությունն սկսել է 1895 թվականին Պետերբուրգում, ապա խաղացել Լյուբլինում, Վարշավայում, Պոզնանում, Կրակովում։ 1911-1920 թվականներին ապրել է Կիևում, ուր 1916 թվականին հիմնել է «Ստուդիա» փորձարարական թատրոնը՝ Կոնստանտին Ստանիսլավսկու համակարգի սկզբունքներով։ 1920 թվականինին, վերադառնալով Վարշավա, բացել է ստուդիա, 1921 թվականից ղեկավարել Վարշավայի կոնսերվատորիայի դրամատիկական բաժինը։ Լավագույն դերերից են՝ Լուկրեցիա Չինչի, Բալլադինա (Սլովացկու «Բեատրիչե Չենչի», «Բալլադինա»), Մուսա, Մայր (Վիսպյանսկու «Ազատագրում», «Նզովք»), ինչպես և Կլիտեմնեստրա (էսքիլեսի «Օրեստեա»), Ֆեդրա (Եվրիպիդեսի «Հիպպոլիտոս»)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Լեհ թատերական գործիչներ
Կատեգորիա:Լեհ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Լեհ ռեժիսորներ
Վյաչեսլավ Սուկ

**Վյաչեսլավ Իվանովիչ Սուկ** (, ի ծնե՝ **Վացլավ Սուկ**, , ), չեխական ծագմամբ ռուսական և խորհրդային դիրիժոր։ Հանրապետության ժողովրդական արտիստ (1925)։

## Կենսագրություն
1879 թվականին ավարտել է Պրահայի կոնսերվատորիան (ջութակի դասարան)։

1880 թվականից ապրել է Ռուսաստանում։ 1906-1933 թվականներին՝ Մեծ թատրոնի դիրիժոր, որտեղ իրագործել է ռուս և արևմտաեվրոպական կոմպոզիտորների օպերաների համարյա բոլոր առավել նշանակալից բեմադրությունները։ 1924-1925 թվականներին ղեկավարել է նաև Կ․ Մ․ Ստանիսլավսկու անվան օպերային ստուդիայի երաժշտական մասը, 1927 թվականից՝ Կ․ Մ․ Ստանիսլավսկու անվան օպերային թատրոնի գլխավոր դիրիժոր։

Սուկը նաև խոշորագույն սիմֆոնիկ դիրիժոր էր 1926-1929 թվականներին՝ Մոսկվայի ֆիլհարմոնիայի դիրիժոր)։ 1924-1925 թվականներին՝ Մոսկվայի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր (նվագախմբային դասարան)։

Սուկը մեծ դեր է կատարել խորհրդային երաժշտական արվեստի զարգացման գործում։ Հեղինակ է «Անտառի արքան» օպերայի (1900, Խարկով), սիմֆոնիկ, կամերային երկերի, ռոմանսների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դիրիժորներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմունիստներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ռուս ջութակահարներ
Էմանուել դը Վիտտե

**Էմանուել դը Վիտտե** (), հոլանդացի նկարիչ։

Աշխատել է Ռոտերդամում, Դելֆտում, Ամստերդամում։ Կրել է Կ․ Ֆաբրիցիուսի ազդեցությունը։ Նկարել է եկեղեցիների ինտերիերներ («Կաթոլիկական եկեղեցու ինտերիերը», 1668 թ., Սաուրիցհյոյս, Հաագա, «Եկեղեցու ներքին տեսքը», Էրմիտաժ, Լենինգրադ), ինչպես և նավահանգստային հրապարակների ձկան շուկաները («Շուկա», 1679 թ., Կերպարվեստի թանգարան, Լայպցիգ)։ Վիտտեի բազմամարդ շուկայական պատկերներում միահյուսված են կենցաղային ժանրի, բնանկարի և նատյուրմորտի տարրերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլանդացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ինքնասպան նկարիչներ
Վիվիանիտ

**Վիվիանիտ**, միներալ։ Քիմիական կազմը՝ FePO 2 - 8H 2 O ։ Բյուրեղագիտական համակարգը մոնոկլինային Է։ Առաջացնում է երիկամաձե, գնդաձե կամ գլանաձե ագրեգատներ, փոշենման կամ խիտ զանգվածներ, կոնկրեցիաներ, թելավոր ներփակումներ։ Կարծրությունը՝ 1,5-2,0, խտությունը՝ 2680 կգ/մ³։ Անգույն է և թափանցիկ, օքսիդացման դեպքում՝ գունատ-երկնագույնից մինչե կապտասե։ Հանդիպում է մետաղային հանքավայրերի օքսիդացման զոնայում կամ որպես ֆոսֆատների հողմահարման արգասիք՝ պեգմատիտներում։ Օգտագործվում է որպես ֆոսֆորական պարարտանյութ և կապույտ ներկ պատրաստելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միներալներ
Կատեգորիա:Ֆոսֆատներ (միներալներ)
Կատեգորիա:Երկաթի միներալներ
Գործվածքների վերջնամշակում

**Գործվածքների վերջնամշակում**, լայն իմաստով՝ ապրանքային տեսք տալու համար տեքստիլ գործվածքների ազնվացում։ Գործվածքների վերջնամշակումը ընդգրկում է շոգեմշակումը, սպիտակեցումը, ներկումը, տպանախշումը, վերջնական շոգեմշակումը։ Հաճախ գործվածքների վերջնամշակում ասելով հասկանում են միայն վերջնական շոգեմշակում, գործվածքների ապրետավորում, միջնաթելի շեղվածքներն ուղղելով լայնացում, հարդարում, շոգեմշակում, փափկացում և այլն, ինչպես նաև գործվածքների վերջնամշակման հատուկ տեսակներ, որոնք գործվածքին հաղորդում են չճմրթվելու, չկծկվելու հատկություններ, անջրանցիկություն և այլն։

Կատեգորիա:Արտադրություն
Վիստոն եղբայրներ

**Վիստոն եղբայրներ**(Whiston), Գեորգ և Գուլիելմուս, XVIII դ․ անգլիացի հայագետներ։ 1736 թվականին գրաբարից լատիներեն են թարգմանել ու հրատարակել Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմությունն» ու նրան վերագրված «Աշխարհացույցը»՝ զուգահեռաբար տվել հայերեն բնագրերը, որոնց համար օգտագործել են Թովմաս Վանանդեցու՝ 1695 թվականին Ամստերդամում հրատարակած պատմությունը և 1698 թվականի Աշխարհացույցը։ Առաջաբանում Վիստոն եղբայրները նշում են Մովսես Խորենացու Պատմության արժանիքներն ու թերությունները, քննադատում Պատմահորը կեղծիքի մեջ մեղադրողներին և նրան V դարից դեպի նոր ժամանակներ տեղափոխողներին։ Վիստոն եղբայրների հիշյալ հրատարակությամբ սկզբնավորվել է հայագիտությունը Անգլիայում, խթանվել հայագիտության զարգացումը Եվրոպայում։

## Գրականություն
* Շրումպֆ Գ․ Ա․, Ուսումնսաիրութիւնք հայ լեզուի և մատենագրութեան յԱրեմուտս (ԺԴ–ԺԹ դար), թրգմ․ և լրց․ Գ․ Զարբհանալյան, Վնտ․, 1895։ 

Կատեգորիա:Անգլիացի հայագետներ
Ստանիսլավ Վիսպյանսկի

**Ստանիսլավ Վիսպյանսկի**,  (), լեհ գրող, նկարիչ, թատերական գործիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Կրակովի Գեղեցիկ արվեստների դպրոցում (1884-1885, ապա՝ 1887-1895 թվականներին։ Յան Մատեյկոյի աշակերտն ու գործընկերը) և Փարիզի Կոլարոսսի ակադեմիայում (1891-1894)։ Կրակովի «Արվեստ» միավորման հիմնադիրներից է (1897)։ Ձգտել է «մոդեռն» ոճի շրջանակներում կիրառել ազգային արվեստի սկզբունքները։ Մասնակցելով «Ժիլե» («Կյանք») ամսագրի հրատարակմանը՝ ստեղծել է գրքի ձևավորման նոր տարատեսակ։ Վիսպյանսկի կավճաներկով կատարած դիմանկարներին և բնանկարներին բնորոշ է նուրբ բանաստեղծականությունը, արտահայտիչ գծանկարը։ Աշխատել է նաև դեկորատիվ արվեստի բնագավառում։ Վիսպյանսկիի պիեսներն ու ռապսոդիաները նվիրված են Լեհաստանի վաղ անցյալին («Լեգենդ», 1897, «Բոլեսլավ Խիզախը», 1900, «Կազիմեժ Մեծը», 1900), պատմական դրամաները («Վարշավյանկա», 1898, «Լեգեոն», 1900, «Նոյեմբերյան գիշեր», 1904) արծարծում են լեհական ռոմանտիզմի և ազատագրական շարժման հարցեր։ Հին հունական առասպելների սյուժեներով պիեսներում («Մելեագրոս», 1898, «Նզովք», 1899, «Ոդիսեսի վերադարձը», 1907) ժամանակակից իրադարձությունները մեկնաբանվում են անտիկ ողբերգայնության ոգով։ Նրա ստեղծագործության գլուխգործոցը «Հարսանիք» (1901) փոխաբերական պամֆլետ-դրաման ու հեքիաթ-դրաման է, որտեղ, ինչպես և ժամանակակից մյուս քաղաքական դրամաներում («Ազատագրում», 1903, «Ակրոպոլիս», 1904), դրել է ազատագրական պայքարի ուղիների հարցը, պատկերել լեհական բուրժուական հասարակության քայքայումը։ Վիսպյանսկի ստեղծագործությանը բնորոշ է աշխարհի ռեալիստ, ընկալման ու սիմվոլիկայի զուգորդումը, խոսքային, երաժշտական, պլաստիկ միջոցների համատեղ օգտագործումը, որը առկա է նաև նրա ռեժիսորական աշխատանքներում։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Wyspianski, Planty o swicie, 1894.jpg|*Մոլորակները լուսաբացին, [[1894]]*
Պատկեր:Macierzynstwo 1905.jpg|*Մայրություն, [[1905]]*
Պատկեր:Irena Solska.jpg|*Իրենա Սոլսկայայի դիմանկարը, [[1904]]*
Պատկեր:Ludwik Solski.jpg|*Լուդվիկ Սոլսկու դիմանկարը Վարշավյանկա պիեսում  հին զինվորի դերում, [[1904]]*


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհ գրողներ
Կատեգորիա:Լեհ նկարիչներ
Կատեգորիա:Լեհ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Կրակովի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կոլարոսի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լեհ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Լեհ ճարտարապետներ
Վոգոշչա

**Վոգոշցա **, քաղաք Բոսնիա և Հերցեգովինայում։

## Բնակչություն
### 1971
* 6,728 սերբեր (46.71%)
* 5,938 բոսնիացիներ (41.23%)
* 1,186 խորվաթներ (8.23%)
* 247 հարավսլավցիներ (1.71%)
* 303 այլ (2.12%)

### 1991
* 12,499 բոսնիացիներ(50.71%)
* 8,813 սերբեր(35.75%)
* 1,071 խորվաթներ(4.34%)
* 1,730 հարավսլավցիներ (7.01%)
* 534 այլ (2.19%)
### 2013
2013 թվականի մարդահամարի համաձայն՝ բնակչությունը կազմել է 26,343 մարդ։     
*24,351 Բոսնիացնիեր (92.44%)
*542 Սերբեր(2.06%)
*321 Խորվաթներ (1.22%)
*212 Չնշված (0.80%)
*901 Այլ (3.42%)
*16 Անհայտ (0.06%)

## Ծանոթագրություններ
Վիտիմի սարահարթ

**Վիտիմի սարահարթ**, գտնվում է Վիտիմ գետի վերին հոսանքի ավազանում, գլխավորապես ՌԴ Բուրյաթիայի հանրապետությունում։

Բնորոշ են լայն և ոչ բարձր բլրաշարերը (1200—1600 մ) և միջլեռնային իջեցումները։ Կազմված է գրանիտներից և բյուրեղային թերթաքարերից, արևմտյան մասում՝ բազալտներից։ Կան 15 հիս հրաբխային կոներ։ Տարածված է բազմամյա սառածությունը։ Միջգետային ջրբաժանները ծածկված են խեժափիճու տայգայով, իջվածքները՝ կեչու թփուտներով, մարգագետիններով և ճահիճներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի սարահարթեր
Կատեգորիա:Սարահարթեր այբբենական կարգով
Վինիպլաստ

**Վինիպլաստ**, պոլիվինիլքլորիդային ջերմապլաստիկ նյութ։ Պարունակում է նաև ջերմա– և լուսակայունացուցիչներ, հակաօքսիդիչներ, քսանյութեր, ներկանյութեր։ Հատկությունները լավացնելու համար պոլիմերին ավելացնում են մինչև 35% մոդիֆիկատորներ (կաուչուկներ, քլորացված պոլիէթիլեն), մինչև 200% լցանյութեր (կավիճ, մուր և այլն) և մինչև 10% պլաստիֆիկատորներ։ Թողարկվում է թաղանթների, թերթերի, խողովակների և ձևավոր ձողերի ձևով։ Օգտագործվում է շինարարության, քիմիական մեքենաշինության մեջ և այլուր։ Արտասահմանում վինիպլաստը թողարկվում է բրեոն, կորվիկ (Մեծ Բրիտանիա), իգելիտ, վինիդուր, դեկելիտ (Գերմանիա), վինիբան (Ճապոնիա) անվանումներով։

Կատեգորիա:Պլաստմասսաներ
Վլասենիցա

**Վլասենիցա**, քաղաք է Բոսնիա և Հերցեգովինայում, ունի 12,349 բնակիչ։

## Հայտնի մարդիկ
* Դերվիս Սուցիկ
* Ֆլորի Ջագոդա
* Վեդադ Իբիսեվիչ
* Ֆահրուդին Կուդուզուվիչ

## Բնակչություն
### 1971
26,623 ընդհանուր
* Սերբեր - 13,431 (50.44%)
* Բոսնիացիներ - 12,881 (48.38%)
* Խորվաթներ - 42 (0.15%)
* Հարավսլավներ - 17 (0.06%)
* այլ - 252 (0.97%)

### 1981
30,498 total
* Բոսնիացիներ- 15,337 (50.28)
* Սերբեր- 13,531 (44.36)
* Խորվաթներ- 44 (0.14)
* Հարավսլավներ - 889 (2.91)
* այլ - 697 (2.31)

### 1991

* Բոսնիացիներ- 18,699 (55.29%)
* Սերբեր- 14,356 (42.25%) 
* Հարավսլավներ - 336 (0.99%) 
* Խորվաթներ- 40 (0.12%) 
* այլ-386 (1.14%)
* Բոսնիացիներ- 4,794 (61%)
* Սերբեր- 2,777 (35%)
* Հարավսլավներ - 243 (0.03%) 
* Խորվաթներ- 28 (0.003%) 
* այլ-74 (0.093%)

## Ծանոթագրություններ
Գորաժդե

**Գորաժդե**, քաղաք Բոսնիա և Հերցեգովինայում։ Ունի 22,080 բնակիչ։

## Քույր քաղաքներ
*  Մեթման
*  Մարաղեհ

## Ծանոթագրություններ
Գլամոչ

**Գլամոչ**, (բոսնիերեն` *Glamoč*) քաղաք Բոսնիա և Հերցեգովինայում։ Ունի 4,038 բնաիկչ։ Բոսնիա և Հերցեգովինայի արևմտյան կենտրոնը։

## Բնակչություն

* Ընդհանուր — 16,979 (100 %)
* Սերբեր — 13,870 (81,68 %)
* Բոնիացիներ — 2,621 (15,43 %)
* Խորվաթներ — 378 (2,22 %)
* Հարավսլավացիներ — 31 (0,18 %)
* Ուրիշ ազգեր — 79 (0,49 %)
### 1971 թվական
### Համայնք

* Ընդհանուր — 12,593 (100 %)
* Սերբեր — 9,951 (79,02 %)
* Բոնիացիներ — 2,257 (17,92 %)
* Խորվաթներ — 184 (1,46 %)
* Հարավսլավացիներ — 118 (0,93 %)
* Ուրիշ ազգեր — 83 (0,67 %)
### Քաղաք

* Ընդհանուր — 4,256 (100 %)
* Սերբեր — 3,254 (76,45 %)
* Բոնիացիներ — 852 (20,01 %)
* Խորվաթներ — 43 (1,01 %)
* Հարավսլավացիներ — 91 (2,13 %)
* Ուրիշ ազգեր — 16 (0,40 %)
### 2003 թվական

Ըստ ՆԱՏՕի գնահատականի`
Ընդհանուր — 4,981 (100 %)
Սերբեր — 3387(68 %)
Խորվաթներ — 802 (16,1 %)
Բոնիացիներ — 792 (15,9 %)
## Հայտնի մարդիկ
* Պավո Պոսիլովիչ, Հռոմեացի կաթոլիկ գրող
* Վուլե Տրիվունովիչ, ֆուտբոլիստ
* Միրոսլավ Քանգալովիչ, օպերային երգիչ
* Զդրավկո Թոլիմիր, բանակի հրամանատար
* Օբրադ Պիլջակ, քաղաքական գործիչ
* Սլավկո Զագորաց, ֆուտբոլիստ
* Դուշան Յակիշիչ, դերասան
* Միրսադ Բեգիչ, քանդակագործ
* Վեսելին Բադրով, ֆիլմերի բեմադրող ռեժիսոր
Գրադաչաց

**Գրադաչաց** (, ), քաղաք Բոսնիա և Հերցեգովինայի հյուսիս-արևելքում։

Համարվում է Բոսնիա և Հերցեգովինայի ամենահայտնի առևտրային կենտրոնը։

Ըստ 2013 թվականի մարդահամարի տվյալների Գրադաչաց քաղաքի բնակչությունը կազմում է 13,474 մարդ։ Հիմնական բնակիչները համարվում են բոսնիացիները, որոնց ճնշող մեծամասնությունը դավանում են իսլամ։

## Պատմություն
Գրադաչիցի մասին առաջին հիշատակումը եղել է 1302 թվականին, իսկ 1465 թվականին հիշատակվել է որպես քաղաք՝ Գրաչաց անվան տակ։

1512 թվականին Վենետիկում կնքված պայմանագրով քաղաքը բռնակցվեց Օսմանյան կայսրությանը, իսկ 1533 թվականին տեղի ունեցավ քաղաքի առաջին հիշատակումը, որպես թուրքական բնակավայր։

1710 թվականին այստեղ է տեղակայվել բոսնիական կապիտանների շտաբը։ Կապիտանների ընտանիքից Հուսեյնը, ով առավել հայտնի էր կարճահասակությամբ և «Բոսնիական վիշակ»-ը՝ ծնված Գրադաչացում, 1831 թվականին գլխավորում է հակաթուրքական ապստամբություն։

1765-1821 թվականներին այն եղել է բերդաքաղաք՝ 18 մետրանոց պարիսպներով։ 1826 թվականին քաղաքում կառուցվել է մզկիթ։

20-րդ դարում քաղաքը եղել է Հարավսլավիայի կազմում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին դարձել է համանուն համայնքի կենտրոնը։ Դրան հաջորդած Բոսնիական պատերազմի տարիներին քաղաքը գրեթե ամբողջովին ավերվել է։

## Դիվանագիտական հարաբերություններ
### Քույր քաղաքներ
*  Սեբաստիա, Թուրքիայի Հանրապետություն ()

## Հայտնի բնակիչներ
* Ստեֆան Դադիյեր - ակադեմիկոս
* Հուսեյն Գրադասեվիչ - ազնվական
* Ախմեդ Մուրադբեգովիչ - գրող
* Մուստաֆա Իմամովիչ - պատմաբան
* Մինա Իսմիրավիչ - հեղինակ
Վերահսկիչ-դրամարկղային մեքենա

**Վերահսկիչ դրամարկղային մեքենա**, էլեկտրամեխանիկական մեքենա առևտրական ձեռնարկություններում գնումների արժեքի, դրամական մուտքերի հաշվարկների, դրամարկղային գործողությունների մեքենայացման համար։ Վերահսկիչ դրամարկղային մեքենան հաշվարկում է արժեքը, իսկ երբեմն՝ նաև մանրը, տպում և տալիս կտրոն, գործողությունները տպում վերահսկիչ ժապավենի վրա, ստացված գումարները կուտակում բաժինների, գանձապահների և մասնավոր արդյունքների հաշվիչներում։ Բացի դրանից, կատարված գործողությունները նշում է երկկողմանի ինդիկատորի վրա, ցուցմունքները հանելու և գումարող հաշվիչները մարելու դեպքում չեկային և վերահսկիչ ժապավենների վրա տպում հաշվիչներում կուտակված գումարները և ընդհանուր արդյունքը։

Կատեգորիա:Սարքեր
Կատեգորիա:Բանկային գործ
Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Մանրածախ առևտուր
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական գործիքներ
Կատեգորիա:Հաշվապահություն
Արոտավայր

210px|մինի|Կովերի արածեցումն արոտավայրում
**Արոտավայր**, **արոտատեղ**, **արոտ**, գյուղատնտեսական կենդանիների կանոնավոր (սիստեմատիկ) արածեցման համար պիտանի և խոտհարքի տակ չօգտագործվող գյուղատնտեսական հողահանդակներ։ Լինում են ***բնական*** և ***ցանովի***։

* Բնական արոտավայրերի բուսածածկը հիմնականում վայրի բազմամյա խոտաբույսեր են, ինչպես նաև քարաքոսերը (տունդրայում), կիսաթփերը (տունդրային, կիսաանապատային, անապատային գոտիներում)։
* Ցանովի կամ արհեստական արոտավայրեր ստեղծում են ցածր բերքատու հողատարածություններում՝ ցանելով թիթեռնածաղկավոր և հացազգի խոտաբույսեր։ Առավել տարածված գործելակերպ է Արևմուտքում։

Գյուղատնտեսական կենդանիներին արոտավայրեր են տեղափոխում, երբ բույսերը վեգետացիոն վաղ փուլում են։ Արոտային պահվածքի ժամանակ գյուղատնտեսական կենդանիները սնվում են սպիտակուցներով, ածխաջրերով, վիտամիններով, հանքային աղերով հարուստ, դյուրամարս և տնտեսության համար մատչելի կանաչ կերով։ Կենդանիների օրգանիզմը ավելի դիմացկուն է դառնում զանազան հիվանդությունների նկատմամբ, բարձրանում է մթերատվությունը, ստեղծվում են բարենպաստ պայմաններ առողջ սերնդի ստացման և մատղաշի աճի ու զարգացման համար։ Արոտային պահվածքի տևողությունը կախված է բնակլիմայական պայմաններից և կենդանու տեսակից։

## Արտաքին հղումներ
*Բնական կերհանդակների՝ արոտավայրերի և խոտհարքների կայուն առավարմանն ուղղված ծրագրերի համակարգման հարթակ

Կատեգորիա:Անասնաբուծություն
Վիսկոզ

մինի|Վիսկոզի բանաձևը
**Վիսկոզ** (  — մածուցիկ, կպչուն), թաղանթանյութի քսանտոգենատի խիտ լուծույթը նատրիումի հիդրօքսիդի նոսր ջրային լուծույթում։ Նարնջադեղին մածուցիկ հեղուկ է, խտությունը՝ 1120 կգ/մ3։ Պարունակում է 6-9% թաղանթանյութ, 5-8% NaOH, 2-2,5% կապված ծծումբ։ Ստանում են հիմնականում փայտանյութից, որը մշակում են նատրիումի հիդրօքսիդի լուծույթով (մերսերացում), ենթարկում օքսիդացնող դեստրուկտման, ապա քսանտոգենացնում (ծծմբածխածնով) և լուծում NaOH-ի լուծույթում։ Վիսկոզն օգտագործվում է վիսկոզային մանրաթել, թաղանթ (ցելոֆան) և արհեստական կաշի ստանալու համար։

Կատեգորիա:Բազմաշաքարներ
Վասիլի Սարատովեց

**Վասիլի Ֆրոլի Սարատովեց (Եֆիմով)** (), ռուս բոլշևիկ հեղափոխական, ՌՍԴԲԿ անդամ (1903), ձուլող բանվոր։

Քարոզչական աշխատանք է տարել Սարատովում, Դոնի Ռոստովում, Բաքվում։ Եղել է Բաքվի բանվորների դեպուտատների սովետի և ՌՍԴԲԿ Բաքվի կոմիտեի անդամ (1906), ՌՍԴԲԿ 5 համագումարի (1907) պատգամավոր։ 1908 թվականին մասնակցել է բոլշևիկյան «Բակինսկի ռաբոչի» («Бакинский рабочий») թերթի հրատարակմանը։ 1909 թվականին եղել է Բաքվի նավթարդյունաբերության բանվորների միության քարտուղարը։ Այնուհետև քարոզչական աշխատանք է տարել Մոսկվայում, որտեղ և ձերբակալվել է։ Մահացել է Բուտիրյան բանտում։

Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Լատինական գրականություն

**Լատինական գրականություն**, Արևմտյան Եվրոպայի ժողովուրդների գրականությունը 5-րդ դարից հետո։ Զարգացել է լատիներենով և ունեցել է նույն դերը, ինչ բյուզանդական գրականությունը Արևելյան Եվրոպայի համար։ Կապող օղակ է հանդիսացել անտիկ և ազգային նոր գրականությունների միջև։ Միջնադարում գերակշռում էր կրոնական բովանդակությունը (արձակում՝ սրբերի վարքերը, «տեսիլքները», քարոզները, պոեզիայում՝ ուսուցանող (դիդակտիկ), էպոսը, լիրիկական հիմները և սեկվենցիաները, Վերածննդի շրջանում՝ աշխարհիկ բովանդակությունը անտիկ ժանրային ձևերի մեջ՝ ճառեր, նամակներ, էլեգիաներ, էպիգրամներ, դիպվածային ոտանավոր)։ Օգտվել է նաև ժողովրդական նյութերից, մշակել է բանահյուսական պատմողական սյուժեները և յուրացրել է ժողովրդական երգի ռիթմը։

Անցել է զարգացման հետևյալ հիմնական շրջանները.
# *«Մութ դարեր»* - 6-8-րդ դդ.։
# *«Կարոլինգյան (կամ վերգիլիոսյան) վերածնունդ»* - 8-9-րդ դդ., Կառլոս Մեծի արքունիքին կից ստեղծվել է պոետներից, պատմիչներից կազմված «արքունական ակադեմիա»։
# *«Օտտոնովյան (կամ հորացիոսյան-տերենտովյան) վերածնունդ»* - 10-11-րդ դդ., կենտրոնը եղել են կայսերական արքունիքը և գերմանական եկեղեցիները։
# *«Օվիդիոսյան վերածնունդ»* - 11-12-րդ դդ., կենտրոնը տեղափոխվում է Ֆրանսիա։
# *Ուշ միջնադարյան շրջան* - 13-14-րդ դդ.։
# *[[Ռենեսանս]]* - 14-16-րդ դդ., լատինական գրականությունը սխոլաստներից անցնում է հումանիստների ձեռքը, տարածվում է հին դասականների պաշտամունքը, կենտրոնը տեղափոխվում է Իտալիա (Ֆ. Պետրարկա, Ջ. Բրաչոլինի) և Հյուսիսային Եվրոպա (Է. Ռոտերդամցի, Թ. Մոր)։
# *Անկման շրջան* - 17-րդ դարից լատինական գրականությունը անկում է ապրում, կատարվում են միայն պոետական վարժություններ (Ջ. Միլտոնից մինչև Ջ. Պասկոլի, գիտության մեջ՝ Բ. Սպինոզա, Ի. Նյուտոն, Մ. Լոմոնոսով, Գ. Սկովորոդա)։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Լատինական գրականություն» հոդվածը «Գրականագիտական համառոտ հանրագիտարանում»

Կատեգորիա:Գրականության պատմություն
Կատեգորիա:Լատինական գրականություն
Յոհան Յոախիմ Վինկելման

**Յոհան Յոախիմ Վինկելման** (, ), գերմանացի հնագետ։

## Կենսագրություն
Ծնվել և ապրել է աղքատ մաշկարարի ընտանիքում, ավարտել է Բեռլինի գիմնազիան, այնուհետև 1943-1948 թվականներին աշխատել է Զեեհաուզենի դպրոցի տնօրենի օգնական։ 1748 թվականին նա դարձավ կոմս Ֆոն Բյունաույի գրադարանավարը և բնակություն հաստատեց Դրեզդենի մոտակայքում։

1758 թվականին դառնում է կարդինալ Ալբանիի գրադարանավարը և հավաքածուների տնօրենը, 1763՝ Հռոմի և նրա շրջակայքի բոլոր հնությունների բարձրագույն տնօրենը, այցելում է Պոմպեյ և Հերկուլանում։

Աստվածաբանական կրթություն է ստացել Բեռլինում (1735—1736 թվականներին) և Հալեում (1738—1740 թվականներին)։ 1755 թվականից ծառայել է Հռոմում (1763 թվականից Վատիկանի գլխավոր հնախույզ և «հնությունների նախագահ»)։ Եղել է Հերկուլանումի, Պոմպեյի և Պեստումի պեղումների ականատեսը։ Վինկելմանի գլխավոր աշխատությունը՝ «Հին արվեստի պատմություն» (1763 թվական), արվեստի գիտական պատմության առաջին օրինակն է, ուր վերլուծվում են ոչ թե առանձին վարպետների գործերը, այլ Հին Հունաստանի արվեստն ամբողջովին։ Վինկելմանն արվեստաբանական վերլուծության մեթոդիկայի ստեղծողներից է։ Հին հունական արվեստի ծաղկման պատճառը համարել է կլիման, երկրի պետական կառուցվածքը և, գլխավորապես, քաղաքական ազատությունը։ Վինկելմանի իդեալը դասական արվեստի քանդակագործությունն է։ Իդեալականացնելով անտիկ շրջանը՝ Վինկելմանը հին հունական արվեստը չափանմուշ է համարել բոլոր ժամանակների և ժողովուրդների համար։ Վինկելմանի հայացքներն ուժեղ ազդեցություն են գործել կլասիցիզմի արվեստի զարգացման վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի հնագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մարդաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Գրադարանավարներ
Կատեգորիա:Ենայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Մաքսիմ Վեյգան

**Մաքսիմ Վեյգան** (, ), ֆրանսիական գեներալ, ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիայի անդամ (1931 թվական)։

Մասնակցել է առաջին համաշխարհային պատերազմին, 1918 թվականի մարտից՝ Գերագույն գլխավոր հրամանատարության շտաբի պետ։ 1920—1922 թվականներին՝ լեհական բանակի ուսուցման և մատակարարման գծով ռազմական միսիայի ղեկավար Լեհաստանում։ 1930-1935-թվականներին գլխավոր շտաբի պետ, բարձրագույն ռազմական խորհրդի փոխնախագահ։ 1937 թվականին մասնակցել է կագուլյարների ֆաշիստական շարժմանը։ 1940 թվականի մայիսի 19-ից՝ Ազգային պաշտպանության շտաբի պետ և գերագույն գլխավոր հրամանատար, Ֆրանսիայի կապիտուլյացիայի կազմակերպիչներից։ 1940 թվականի հուլիս-սեպտեմբերին կառավարության ազգային պաշտպանության մինիստր, ապա կառավարության գլխավոր լիազոր Աֆրիկայում։ 1941 թվականներին համաձայնագիր է կնքել ԱՄՆ-ի հետ։ 1942—1945 թվականներին գտնվել է գերմանական ճամբարում։ Ազատագրումից հետո հանձնվել է ռազմական դատարանին, սակայն 1948 թվականին արդարացվել է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գեներալներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի ասպետներ
Վիշի (ֆաշիզմ)

250px|մինի|աջից|Անրի Պետենը Ադոլֆ Հիտլերի հետ հանդիպման ժամանակ, 1940 թվականի հոկտեմբերի 24

**Վիշի ռեժիմ** (), երկրորդ համաշխարհային պատերազմի (1939-1945) ժամանակ Անրի Ֆիլիպ Պետենի գլխավորած ֆաշիստական պրոհիտլերյան վարչակարգի ընդհանուր անվանումը, որը գոյություն է ունեցել Ֆրանսիայում 1940 թվականի հուլիսից մինչև 1944 թվականի օգոստոսը։

Կոչվել է Վիշի քաղաքի անունով, որտեղ գտնվում էր Անրի Պետենի կոլաբորացիոնիստական ֆրանսիական կառավարությունը։ Այդ կառավարության տնօրինության տակ էր Ֆրանսիայի տարածքի 1/3 ը (այսպես կոչված, չօկուպացված գոտին Հարավային Ֆրանսիայում), որը 1942 թվականի նոյեմբերին Պետենի կառավարության համաձայնությամբ գրավեցին գերմանա-իտալական զորքերը։

«Վիշի»-ի տապալման գործում դեր է խաղացել նաև Դիմադրության շարժումը (*«Լա ռեզիստանս»*)։

Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմական երկրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի ժամանակակից պատմություն
Կատեգորիա:Ֆրանս-գերմանական հարաբերություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատմություն
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի քաղաքականություն
Դետրոյթ (գետ)

**Դետրոյթ գետ** (44 կմ), գտնվում է Մեծ Լճեր համակարգում։ Գետի անունը գալիս է ֆրանսերեն Rivière du Détroit բառից, որը նշանակում է Գետի նեղուց։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դետրոյթ (գետ)

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գետեր
Կատեգորիա:Կանադայի գետեր
Կատեգորիա:Սահմանային գետեր
Սերգեյ Վեկշինսկի

**Սերգեյ Արկադևիչ Վեկշինսկի** (, ), էլեկտրավակուումային տեխնիկայի բնագավառի խորհրդային գիտնական, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1956 թ.), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1956 թ.)։

1947 թվականին նշանակվել է ԳՀԻ-ի տնօրեն։ 1941-1944 թվականներին մշակել է համաձուլվածքների ստացման և հետազոտման նոր մեթոդ (ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1946 թ.)։ Ստեղծել է մի շարք էլեկտրոնային սարքեր։ Պարգևատրվել է Լենինի 3, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

## Կենսագրություն
Սերգեյ Վեկշինսկին ծնվել է 1896 թվականի հոկտեմբերի 15 ()-ին Պսկովում։ 1902 թվականի վերջին Վեկշինսկիների ընտանիքը Պսկովից տեղափոխվում է Վիլնո։ Ս․ Վեկշիսկին սովորում է ուսումնարանում, որտեղ լուրջ հետաքրքրվում է քիմիայով։ 1910 թվականին Վեկշինսկին մեկնում է Կերչ՝ հոր ծառայության նոր վայրը։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիկոսներ
Թաբոր լեռ

**Թաբոր լեռ** (, *Տավոր*,  Όρος Θαβώρ,  *Ջեբել-Տոր*), զառիթափ լանջեր ունեցող, 588մ բարձրությամբ լեռ, որ միայնակ վեր է խոյանում Իզրեելի հարթավայրի արևելյան մասում, Նազարեթ քաղաքից ոչ հեռու։ Այն տարբերվում է Իսրայելի ժայռոտ լեռներից, կոնաձև է և ամբողջովին պատված խիտ բուսականությամբ։

## Անվանում
*Թաբոր* (*թաբուր*) նշանակում է կենտրոնական ուռուցիկ տեղ, պորտ։ Լեռը այդ անունն է ստացել, քանի որ ստորոտից մինչև գագաթ կլոր է։ Գագաթը վերևից փոքր-ինչ սեղմված է և հիշեցնում է աչքի խոռոչ։

## Ավանդույթներ
### Հին կտակարանում
Այստեղ ըստ ավանդության Դատավորների ժամանակաշրջանում Բարակը հավաքել իր բանակը՝ փղշտացիների դեմ պատերազմելու համար։

### Քրիստոնեական ավանդություն
Առավել հայտնի է Ավետարանի պատմությամբ, որը պատմում է Քրիստոսի պայծառակերպության, իր քարոզչության երրորդ տարվա ամռանը Հիսուսը, աշակերտներից ընտրելով Պետրոսին, Հակոբին և վերջինիս եղբորը՝ Հովհաննեսին, նրանց հետ բարձրանում է Թաբոր լեռը՝ միայնության մեջ աղոթելու. 

Աղոթքի պահին, այսինքն հանկարծ «Նրա երեսի տեսքը այլակերպվեց»՝ այստեղից էլ պայծառակերպություն կամ այլակերպություն անվանումը։ Ավետարանում լեռը երբեք Թաբոր անունով չի հիշատակվում։

Քանի որ Քրիստոնեական եկեղեցին պայծառակերպության վայր է համարում Թաբոր լեռը, որն էլ առիթ դարձավ, որ Կոստանդիանոս Ա Մեծ կայսեր մայրը՝ Հեղինեն, Թաբոր լեռան վրա կառուցի եկեղեցի՝ ի հիշատակ Տիրոջ պայծառակերպվելու։
Այժմ լեռան գագաթին երկու գործող եկեղեցի կա՝ մեկը ուղղափառ մյուսը՝ կաթոլիկ։ Երկու եկեղեցիներն էլ պնդում են, որ կառուցված են Քրիստոսի պայծառակերպության ճիշտ վայրում.


Tabor089.jpg|Դեպի մենաստան տանող «Քամու դարպասները» 
Mount of transfiguration is.JPG|Ֆավորի գագաթին գտնվող կաթոլիկ եկեղեցին
Church of Transfiguration Mount Tabor200704.JPG|Աստծո փոխակերպման բազիլիկ
Cimiter Fransesc081.jpg|Ֆրանցիսկյան մենաստանի գերեզմանատունը


## Հետաքրքիր
* Լեռան անունով է կոչվել Չեխիայի Տաբոր քաղաքը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հիսուսի Պայծառակերպության լեռը

Կատեգորիա:Իսրայելի լեռներ
Կատեգորիա:Իսրայելի պատմություն
Վելցում

**Վելցում,** մետալուրգիական արտադրության բազմամետաղ թափոնների՝ կապարի, պղնձի և անագի արտադրության խարամների, ցինկի արտադրության պինդ մնացորդների վերամշակման պրոցես՝ արժեքավոր մետաղների լրացուցիչ կորզման նպատակով։ Պրոցեսի արգասիքը՝ մետաղների (կապարի, ցինկի, անագի) սուբլիմատներն են, ինչպես նաև կչինկերը, որը սովորաբար պղինձ և նիկել է պարունակում։

Կատեգորիա:Մետալուրգիա