Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի (Թեոդոսիա)

**Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի, Թեոդոսիա** քաղաքում գտնվող կրոնական կառույց։ Համակարգում էր Թեոդոսիաում բնակվող առաքելական ղրիմահայության հոգևոր կյանքը, հիմնադրվել է ուշ միջնադարում։ Եղել է քաղաքի քիչ թե շատ պահպանված յոթ եկեղեցիներից մեկը՝ առաքելական անունը չպահպանածի, սրբոց Հրեշտակապետացի, սուրբ Սարգսի, սուրբ Ստեփանոսի, ինչպես նաև կաթողիկե սուրբ Հովհաննեսի և սուրբ Գեորգիի հետ միասին։ Ներկայումս պատկանում է ռուս ուղղափառ եկեղեցուն և կոչվում է Իվերիայի Աստվածամոր անունով։

## Պատմություն

Զարգացած միջնադարում՝ 10-11-րդ դարերում, Ղրիմում հիմնվում են հայկական գաղութներ։ 14-րդ դարում հայերը կազմում էին Ղրիմի հարավային ափին բացարձակ մեծամասնությունը և Կաֆայի (Թեոդոսիա) բնակչության 2⁄3-ը։ Վերջինում հին ժամանակների հայերն ապրում էին անմիջապես քաղաքի սահմաններում, իսկ եկվորները բնակություն էին հաստատում քաղաքի պարիսպների մոտ։ Այսպիսով, 13-14-րդ դարերում ափին, ջենովական բերդի արևելյան պարսպի մոտ ձևավորվել է հայկական ավան (հայկական բնակավայր): 14-րդ դարի կեսերին թաթարներից պաշտպանվելու համար հայերն իրենց բնակավայրը շրջապատել են պաշտպանական պարսպով։ Ամրացված տարածքը կոչվել է «Հայոց բերդ»։ Տարածքում պահպանված հայկական եկեղեցիներից էր Հովհաննես Մկրտիչը։

1778 թվականին Եկատերինա կայսրուհու հրամանով Ալեքսանդր Սուվորովը հայերին վերաբնակեցրեց Դոնի ստորին հոսանքի Ազովի գավառում։ Հայ բնակչության տեղահանման հետ կապված տեղի ունեցավ հայկական գաղթօջախների անկում։ 1783 թվականին Ղրիմը Ռուսական կայսրությանը միացնելուց հետո որոշ հայեր կարողացան վերադառնալ իրենց հայրենի վայրերը և բարելավել իրենց կյանքը։ Սակայն հայկական գաղութի թիվն այլևս նույնը չէր և ի վերջո չվերականգնվեց։ Ռուսական իշխանությունները սկսեցին ռուս բնակչությանը վերաբնակեցնել հայաթափվածների տեղում։ Աստիճանաբար, հայերի թվի նվազման պատճառով, հայկական բերդը սկսեց ավերվել։ Հավանաբար, վերջին հայերը վերջապես լքեցին տարածքը, երբ 19-րդ դարի կեսերին հատուկ բժշկական հանձնաժողովը որոշեց սանիտարական կարանտին կազմակերպել հայկական բերդից ժանտախտով պատված Թուրքիայից ժամանած նավերի անձնակազմերի համար։ Բացի այդ, բացի նավի անձնակազմից, հայկական մարզում 40-օրյա կարանտին են թողել Հաջից վերադարձած Ղրիմի թաթարները։ Այդ ժամանակվանից Հայոց Բերդը սկսեց կոչվել Կարանտին։ 1875 թվականին հայկական Հովհաննես Մկրտիչ (Հովհաննես Մկրտիչ) եկեղեցին ռուսական իշխանությունների կողմից հանվել է Էջմիածնի իրավասությունից և օծվել որպես Ռուս ուղղափառ եկեղեցի՝ Աստվածածնի Իվերիայի սրբապատկերի անվամբ։

Խորհրդային իշխանության օրոք եկեղեցին փակ էր։ Որմնանկարները վնասվել են, իսկ քանդակը անհետացել է։ 1996 թվականին ճարտարապետ և քանդակագործ Վալերի Զամեխովսկու ղեկավարությամբ իրականացվել է վերականգնում, որից հետո տաճարը փոխանցվել է ուկրաինական ուղղափառ եկեղեցուն։

## Նկարագրություն
Կառույցը բաղկացած է երկու մասից՝ կառուցված տարբեր ժամանակներում։ Հին հատորը՝ հատակագծով քառակուսի, պսակված է ութանկյուն թմբուկով՝ բաց պատուհաններով և գմբեթով։ Հետագա ընդարձակումը (պլանով երկարավուն ուղղանկյուն) գտնվում է գլխավոր մուտքի կողմում և սյուներով բաժանված է կիսաշրջանաձև թաղերով երեք նավերի։ Մուտքի մոտ կան խաչքարեր և մի քանի հին հայկական տապանաքարեր՝ գերեզմանոցի մնացորդներ։

Նավը զարդարված է որմնանկարներով (պահպանվել են բեկորներով)։ Դեռևս 1920-ականներին խորանում կային միջնադարյան ռելիեֆներ՝ Հովհաննես Մկրտչի, Գրիգոր Լուսավորչի պատկերներով և Հաղորդության տեսարաններով։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:19.Феодосія (66).jpg
Պատկեր:19.Феодосія Церква Івана Предтечі.jpg
Պատկեր:Armenian gravestone in Saint John the Baptist church in Feodosia.jpg
Պատկեր:Beautiful church in Feodosiya - panoramio.jpg
Պատկեր:Храм во имя иконы Пресвятой Богородицы Иверская - panoramio.jpg


## Տես նաև
* Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչ եկեղեցի (Հին Ղրիմ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Церковь Иоанна Предтечи на сайте "http://castles.com.ua/»
* Церковь Иоанна Предтечи

Կատեգորիա:15-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թեոդոսիայի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ղրիմի հայկական կորուսյալ վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 2