Քինի Կապահու Ուիլսոն

**Քինի Կապահու Ուիլսոն** ( ), Հավայան հուլա պարող, երաժիշտ և երգիչ։ 1893–1894 թվականներին նա շրջագայել է Միացյալ Նահանգներում, Եվրոպայում և Ռուսաստանում՝ ելույթ ունենալով այնպիսի պետությունների ղեկավարների համար, ինչպիսիք են կայսեր Վիլհելմ II-ը և ցար Նիկոլայ II-ը։ Նա ամուսնացել է Հոնոլուլուի քաղաքապետ Ջոն Ուիլսոնի հետ և ճանաչվել Հավայան կղզիների «պատվավոր առաջին տիկին»։

## Վաղ կյանք
Էնա Քինի Կապահուկուլաոկամամալու Կուուլուլանի Մաքքոլգան Հուհուն ծնվել է Հոնոլուլուում, 1872 թվականի մարտի 4-ին, Հավայան Կալաիոլելեի և իռլանդացի դերձակ ու շաքարեղեգի պլանտացիայի սեփականատեր Ջոն ՄաքՔոլգանի ընտանիքում, որը եղել է ընտանիքի տասնչորսերորդ երեխան։ Նա դարձել է Կապահուկուլաոկամամալուի *հանայի* դուստրը, մի անծանոթի, որը անցել էր նրա կողքով և օգնել մորը ծննդաբերելիս։ Քանի որ Կապահուկուլաոկամամալուն և նրա ամուսինը` Կուուլան, երեխա չունեին, Կալայոլելեն իր դստերը *[[Հանաի|Հանայում]]* տվել է զույգին։ Նրան կոչել էին Քինի Կապահու իր *հանայի* մոր անունով։ Նա մեծացել է Կալակաու թագավորի հարևանությամբ և դպրոց հաճախել ընդամենը երեք տարի։ Հուլա պարել սովորել է իր մորից՝ պալատական պարուհուց, որը եղել է նաև երգչուհի։ Երբ նա 14 տարեկան էր, թագավորը նրան հրավիրել է միանալ արքունիքի հուլա պարող խմբին՝ *Հուի Լեյ Մամոին*։ Չնայած Կապահուկուլաոկամամալուն այն ժամանակ դեմ էր պարի հրապարակային կատարմանը, թագուհի Կապիոլանին հետագայում համոզել է նրան թույլտվություն տալ, երբ Քինին ընդամենը 16 տարեկան է եղել։ Նա թագավորի յոթ պարողներից մեկն էր և վերապատրաստում է անցել Հավայան պարերի, պարահանդեսային պարերի, երգելու և ուկուլելեի ոլորտներում։

## Կարիերա
### Համաշխարհային պարային շրջագայություն

1891 թվականին թագավորի մահից հետո Քինին սովորել է Հավայան պարեր կաուացիներ Կապաոնայի և Նամակեելուայի մոտ։ Նա սովորել է սուրբ, ավանդական ձևերը *hula pahu* և *hula ālaʻapapa*։ 1893 թվականին նա շրջագայել է Միացյալ Նահանգներում՝ ելույթ ունենալով Սան Ֆրանցիսկոյում, Օրեգոն նահանգի Պորտլենդում և Չիկագոյում կայանալիք Համաշխարհային Կոլումբիայի ցուցահանդեսում ։ Հաջորդ տարի նա շրջագայել է Եվրոպայում՝ ելույթ ունենալով Փարիզում՝ *Folies Bergère*-ում, Գերմանիայում՝ Կայսեր Վիլհելմ II-ի և Ռուսաստանում՝ ցար Նիկոլայ II-ի համար։ Նա վերադարձել է Չիկագո 1895 թվականին։

Հետագա տարիներին Կապահուն եղել է Հավայան պարախմբերի հյուրախաղերի անդամ։ Նա ելույթ է ունեցել 1898 թվականին Օմահայում անցկացվող Տրանս-Միսիսիպի ցուցահանդեսում և 1901 թվականին Բուֆալոյի համաամերիկյան ցուցահանդեսում։ Նա պատմել է, որ ինքն է հորինել տերևով կիսաշրջազգեստը։ 

### Ամուսնություն, ընտրական իրավունք և քաղաքականություն
Կապահուն ամուսնացել է ինժեներ Ջոն Հ. Ուիլսոնի հետ 1908 թվականի մայիսի 8-ին։ Նրանք տեղափոխվել են Մոլոքայ և ապրել են Պելեկունու հովտում, որտեղ Կապահուն տարո էր մշակել և նաև եղել է փոստատար։ Նրանք վերադարձել են Հոնոլուլու 1919 թվականին, որտեղ Վիլսոնն ընտրվել է Հոնոլուլուի քաղաքապետ։ Տասնիններորդ ուղղման վավերացումից հետո Կապահուն հանդիպում է կազմակերպել տարածաշրջանի կանանց համար՝ «քննարկելու կանանց ոլորտի փոփոխությունը, որը ստեղծվել է հավասար ընտրական իրավունքի փոփոխությամբ»։ Այնուհետև նա աջակցել է ամուսնու քաղաքական կարիերային, որը վերընտրվել է քաղաքապետ և զբաղեցրել է տարածքի փոստատարի և սոցիալական ապահովության և հանրային բարեկեցության ադմինիստրատոր։

## Մահ և ժառանգություն
Հավայի նահանգի օրենսդիր մարմինը Կապահուին շնորհել է «*Պատվավոր առաջին տիկին*» կոչումը՝ 1959 թվականին միություն ընդունվելուց հետո։ 1960 թվականի դեկտեմբերին Կապահուն գնացել է «Իոլանի պալատ»՝ այդ տարվա նախագահական ընտրությունների համար Հավայան կղզիների չորս ընտրական ձայներից մեկը տալու համար։ Նա մահացել է 1962 թվականի հուլիսի 24-ին Հոնոլուլուի Թագուհու հիվանդանոցում՝ 90 տարեկան հասակում թեթև կաթվածից հետո։ Նա թաղվել է ամուսնու կողքին՝ Նուանու հովտում գտնվող Օահու գերեզմանատանը։ 2017 թվականի մարտին *Hawaiʻi ամսագիրը* Կապահուին ներառել է Հավայան պատմության ամենաազդեցիկ կանանց ցանկում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Peterson, Barbara Bennett, ed. *Notable Women of Hawaii*. Honolulu, HI: University of Hawaii Press, 1984.

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պարողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պարուհիներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 24 մահեր