Եվրոպական միասնական շուկա

**Եվրոպական միասնական շուկա** (), Եվրամիության անդամ պետությունները ներառող շուկա։

Որոշակի բացառություններով, այն ներառում է նաև Իսլանդիան, Լիխտենշտեյնը, Նորվեգիան (Եվրոպական տնտեսական տարածքի մասին համաձայնագրի միջոցով) և Շվեյցարիան (ոլորտային պայմանագրերի միջոցով)։ Միասնական շուկան ձգտում է երաշխավորել ապրանքների, կապիտալի, ծառայությունների և մարդկանց ազատ տեղաշարժը, որոնք միասին հայտնի են որպես չորս ազատություններ։ Սա իրականացվում է ընդհանուր կանոնների և ստանդարտների միջոցով, որոնք բոլոր մասնակից պետությունները իրավաբանորեն պարտավորվել են պահպանել։

ԵՄ անդամակցության ցանկացած հավանական թեկնածու պարտավոր է բանակցությունների ընթացքում ԵՄ-ի հետ կնքել ասոցացման համաձայնագրեր, որոնք պետք է իրականացվեն անդամակցությունից առաջ: Բացի այդ, ԵՄ-ի հետ խորը և համապարփակ ազատ առևտրի գոտու վերաբերյալ երեք առանձին համաձայնագրերի միջոցով Վրաստանին, Մոլդովային և Ուկրաինային նույնպես սահմանափակ մուտք է տրամադրվել միասնական շուկա ընտրված ոլորտներում: Թուրքիան հասանելիություն ունի որոշ ապրանքների ազատ տեղաշարժին՝ Եվրամիություն-Թուրքիա մաքսային միությանը անդամակցության միջոցով: Միացյալ Թագավորությունը դուրս է եկել եվրոպական միասնական շուկայից 2020 թվականի դեկտեմբերի 31-ին: Մեծ Բրիտանիայի կառավարության և Եվրոպական հանձնաժողովի միջև համաձայնություն է ձեռք բերվել Հյուսիսային Իռլանդիան ապրանքների կանոնների վերաբերյալ համապատասխանեցնելու եվրոպական միասնական շուկային, որպեսզի Իռլանդիա կղզում պահպանվի բաց սահման:

Շուկան նախատեսված է մրցակցության, աշխատուժի մասնագիտացման և մասշտաբից տնտեսման բարձրացման համար՝ թույլ տալով ապրանքներին և արտադրության գործոններին տեղափոխվել այն տարածք, որտեղ դրանք առավել արժեքավոր են, այդպիսով բարելավելով ռեսուրսների բաշխման արդյունավետությունը: Այն նաև նախատեսված է տնտեսական ինտեգրման խթանման համար, որի միջոցով անդամ պետությունների նախկինում առանձին տնտեսությունները ինտեգրվում են Եվրոպական միության մասշտաբով միասնական տնտեսության մեջ: Ներքին շուկայի ստեղծումը որպես անխափան, միասնական շուկա շարունակական գործընթաց է, որտեղ ծառայությունների ոլորտի ինտեգրումը դեռևս պարունակում է բացթողումներ: 2019 թվականի գնահատականի համաձայն՝ միասնական շուկայի շնորհիվ անդամ երկրների ՀՆԱ-ն միջինում 9 տոկոսով ավելի բարձր է, քան կլիներ, եթե գործող լինեին սակագնային և ոչ սակագնային սահմանափակումներ:

## Պատմություն
Եվրոպական տնտեսական համագործակցության 1957 թվականին հիմնադրվելուց հետո հիմնական նպատակներից մեկը ապրանքների, ծառայությունների, մարդկանց և կապիտալի ազատ տեղաշարժ ապահովող ընդհանուր շուկայի զարգացումն էր: Ապրանքների ազատ տեղաշարժը սկզբունքորեն հաստատվել է այն ժամանակվա վեց անդամ պետությունների միջև մաքսային միության միջոցով։

Այնուամենայնիվ, Եվրոպական տնտեսական համայնքը դժվարանում էր միասնական շուկա ապահովել՝ որոշումների կայացման ուժեղ կառույցների բացակայության պատճառով: Պաշտպանողական վերաբերմունքի պատճառով դժվար էր անշոշափելի խոչընդոտները փոխարինել փոխադարձաբար ճանաչված ստանդարտներով և ընդհանուր կանոնակարգերով։

1980-ականներին, երբ Եվրոպական տնտեսական համայնքի տնտեսությունը սկսել է հետ մնալ զարգացած աշխարհի մնացած մասից, Մարգարետ Թետչերը լորդ Քոքֆիլդին ուղարկել էե Դելորի հանձնաժողով՝ նախաձեռնություն ցուցաբերելու ընդհանուր շուկայի վերագործարկման փորձերի համար: Քոքֆիլդը 1985 թվականին գրել և հրապարակել է *Սպիտակ գիրք,* որում նշվել է 300 միջոցառում, որոնք պետք է լուծվեն միասնական շուկան ավարտելու համար: *Սպիտակ գիրքը* հանգեցրել է Միասնական Եվրոպական ակտի ընդունմանը, որը բարեփոխել է Եվրոպական տնտեսական համայնքի որոշումների կայացման մեխանիզմները և սահմանել է 1992 թվականի դեկտեմբերի 31-ը վերջնաժամկետ միասնական շուկայի ստեղծման համար: Վերջիվերջո, այն գործարկվել է 1993 թվականի հունվարի 1-ին:

Դելորի հանձնաժողովի առաջարկած նոր մոտեցումը համատեղում էր դրական և բացասական ինտեգրացիան՝ հիմնվելով նվազագույն, այլ ոչ թե սպառիչ ներդաշնակեցման վրա: Բացասական ինտեգրացիան բաղկացած է անդամ պետություններին խտրական վարքագիծը և այլ սահմանափակող գործելակերպը արգելող արգելքներից: Դրական ինտեգրացիան բաղկացած է օրենքների և ստանդարտների մերձեցումից: Այս առումով հատկապես կարևոր (և վիճահարույց) է Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 114-րդ հոդվածի համաձայն ներդաշնակեցնող օրենսդրության ընդունումը:

Հանձնաժողովը հիմնվել է Եվրոպական դատարանի Cassis de Dijon իրավական համակարգի վրա, որի համաձայն անդամ պետությունները պարտավոր էին ճանաչել այն ապրանքները, որոնք օրինականորեն արտադրվել էին մեկ այլ անդամ պետությունում, եթե անդամ պետությունը չէր կարող արդարացնել սահմանափակումը՝ հղում անելով պարտադիր պահանջի: Ներդաշնակեցումը կօգտագործվեր միայն առևտրային սահմանափակումների ստեղծած խոչընդոտները հաղթահարելու համար, որոնք դիմացան Կասիսի պարտադիր պահանջների թեստին, և անհրաժեշտ չափանիշներն ապահովելու համար, որտեղ կար ներքևից մրցավազքի վտանգ։ Այսպիսով, ներդաշնակեցումը հիմնականում օգտագործվել է առողջության և անվտանգության հիմնական չափանիշներին համապատասխանությունն ապահովելու համար։

1992 թվականին խնդիրների մոտ 90%-ը լուծվել էր, և նույն թվականին Մաաստրիխտի պայմանագիրը սկսել է ստեղծել Տնտեսական և դրամավարկային միություն՝ որպես ինտեգրման հաջորդ փուլ։ Ծառայությունների ազատության ոլորտում աշխատանքը տևել է ավելի երկար և վերջին ազատությունն էր, որը ներդրվել է հիմնականում Աշխատողների ուղարկման մասին հրահանգի (ընդունվել է 1996 թվականին) և ներքին շուկայում ծառայությունների մասին հրահանգի (ընդունվել է 2006 թվականին) միջոցով։

1997 թվականին Ամստերդամի պայմանագիրը վերացրել է ներքին շուկայի ֆիզիկական խոչընդոտները՝ Շենգենյան գոտին ներառելով ԵՄ իրավասությունների մեջ։ Շենգենյան համաձայնագիրը ներառում է անդամ պետությունների մեծ մասի միջև սահմանային վերահսկողության վերացումը, վիզաների վերաբերյալ ընդհանուր կանոնները, ինչպես նաև ոստիկանական և դատական համագործակցությունը։

Լիսաբոնի պայմանագրի պաշտոնական նպատակն էր ստեղծել ներքին շուկա, որը կհավասարակշռեր տնտեսական աճը և գների կայունությունը, բարձր մրցակցային սոցիալական շուկայական տնտեսություն՝ նպատակ ունենալով լիարժեք զբաղվածություն և սոցիալական առաջընթաց, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի որակի բարձր մակարդակի պաշտպանություն և բարելավում, ինչպես նաև խթանելով գիտական և տեխնոլոգիական առաջընթացը։ Սակայն, նույնիսկ երբ Լիսաբոնի պայմանագիրը ուժի մեջ է մտել 2009 թվականին, չորս ազատությունների որոշ մասերին վերաբերող որոշ ոլորտներ (հատկապես ծառայությունների ոլորտում) դեռևս լիովին չէին բացվել։ Դրանք, ինչպես նաև տնտեսական և դրամավարկային միության հետագա աշխատանքները, կհանգեցնեին ԵՄ-ի հետագա շարժմանը դեպի Եվրոպական ներքին շուկա։

2010 թվականին Եվրոպական հանձնաժողովի այն ժամանակվա նախագահ Ժոզե Մանուել Դուրաո Բարոզոն խնդրել է Իտալիայի նախկին վարչապետ Մարիո Մոնտիին կազմել զեկույց Եվրոպական միասնական շուկայի վերակենդանացման վերաբերյալ։ Արդյունքում ստացված փաստաթուղթը, որը հայտնի է որպես Մոնտիի զեկույց, ներկայացվել է 2010 թվականի մայիսին և նույնականացրել է ներքին շուկայի խոչընդոտները՝ միաժամանակ առաջարկելով տնտեսական ինտեգրման և մրցունակության ամրապնդման միջոցառումներ: Զեկույցը հիմք է հանդիսացել «Միասնական շուկայի մասին օրենքի» համար, որը Եվրոպական հանձնաժողովի մեկնարկած նախաձեռնությունների մի շարք է՝ Միասնական շուկայի գործունեությունը բարելավելու համար:

Մոնտիի զեկույցից հետո Եվրամիությունը շարունակել է պատվիրել բարձր մակարդակի մտորումներ իր տնտեսական ինտեգրման ապագայի վերաբերյալ: 2024 թվականի ապրիլին Իտալիայի նախկին վարչապետ և Ժակ Դելոր ինստիտուտի նախագահ Էնրիկո Լետան ներկայացրել է *«Շատ ավելին, քան շուկա»* զեկույցը, որը կոչ է արել Եվրոպական Միասնական շուկայի ռազմավարական թարմացմանը՝ կանաչ և թվային անցումներին աջակցելու, տնտեսական համախմբվածությունը բարելավելու և գիտելիքներին ու նորարարությանը կենտրոնացած «հինգերորդ ազատությունը» խթանելու համար: Մոտավորապես նույն ժամանակահատվածում Մարիո Դրագիին հանձնարարվել է պատրաստել զեկույց Եվրոպական մրցունակության վերաբերյալ, որը կանդրադառնա արտադրողականության, դիմադրողականության և ԵՄ համաշխարհային տնտեսական դիրքի բարձրացման համար անհրաժեշտ երկարաժամկետ կառուցվածքային բարեփոխումներին:

## Չորս ազատություններ
Միասնական շուկայի «չորս ազատությունները» հետևյալն են.
* Ապրանքների ազատ տեղաշարժ
* Կապիտալի ազատ տեղաշարժ
* Ծառայություններ մատուցելու ազատություն
* Աշխատուժի ազատ տեղաշարժ

### Ապրանքներ
Ապրանքների (կամ արտադրանքի) շրջանակը, որը ներառված է «ապրանքների ազատ տեղաշարժ» եզրույթով, «այնքան լայն է, որքան գոյություն ունեցող ապրանքների շրջանակը»։ Ապրանքները ներառված են միայն այն դեպքում, եթե դրանք ունեն տնտեսական արժեք, այսինքն՝ դրանք կարող են գնահատվել դրամով և կարող են լինել առևտրային գործարքների առարկա։ Արվեստի գործերը, այլևս շրջանառության մեջ չգտնվող մետաղադրամները և ջուրը նշվում են որպես «ապրանքների» օրինակներ։ Ձուկը ապրանք է, սակայն Եվրոպական դատարանի 1999 թվականի որոշմամբ նշվել է, որ ձկնորսության իրավունքները (կամ ձկնորսության թույլտվությունները) ապրանքներ չեն, այլ ծառայության մատուցում։ Որոշումը նաև բացատրում է, որ և՛ կապիտալը, և՛ ծառայությունը կարող են գնահատվել դրամով և կարող են լինել առևտրային գործարքների առարկա, սակայն դրանք ապրանքներ չեն։

Խորհրդի 1998 թվականի դեկտեմբերի 7-ի 2679/98 կանոնակարգը նպատակ ուներ կանխել անդամ պետության ապրանքների ազատ տեղաշարժի խոչընդոտները։ Կանոնակարգը լիազորում էր Հանձնաժողովին խնդրել անդամ պետության միջամտությունը, երբ մասնավոր անձանց գործողությունները «խոչընդոտ» էին ստեղծում ապրանքների ազատ տեղաշարժի համար: Նույն օրը Խորհրդի և անդամ պետությունների կառավարությունների ներկայացուցիչներ ընդունել են բանաձև, որի համաձայն անդամ պետությունները համաձայնել են անհրաժեշտության դեպքում միջոցներ ձեռնարկել ապրանքների ազատ տեղաշարժը և այլ ազատությունները պաշտպանելու համար, և հրապարակային տեղեկատվություն տրամադրել խափանումների դեպքում, ներառյալ ապրանքների ազատ տեղաշարժի խոչընդոտները վերացնելու իրենց ջանքերը:

#### Մաքսային տուրքեր և հարկեր
Եվրոպական Միության մաքսային միությունը վերացնում է անդամ պետությունների միջև մաքսային արգելքները և իրականացնում է ընդհանուր մաքսային քաղաքականություն երրորդ երկրների նկատմամբ՝ «մրցակցության նորմալ պայմաններ ապահովելու և ընդհանուր շուկայում ապրանքների ազատ տեղաշարժը խոչընդոտող բոլոր հարկաբյուջետային սահմանափակումները վերացնելու նպատակով»։

ԵՄ մաքսային տարածքի որոշ ասպեկտներ տարածվում են ԵՄ անդամ չհանդիսացող մի շարք պետությունների վրա, մասնավորապես՝ Անդորրայի, Մոնակոյի, Սան Մարինոյի և Թուրքիայի վրա՝ առանձին բանակցված պայմանավորվածությունների համաձայն։ Միացյալ Թագավորությունը 2020 թվականի դեկտեմբերի 24-ին համաձայնության է եկել Եվրոպական Միության հետ առևտրային համաձայնագրի շուրջ, որը վարչապետ Բորիս Ջոնսոնը ստորագրել է 2020 թվականի դեկտեմբերի 30-ին։

##### Մաքսային տուրքեր
Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 30-րդ հոդվածը արգելում է անդամ պետությունների միջև սահմանային տուրքերը ինչպես Եվրոպական Միության Մաքսային Միության արտադրանքի, այնպես էլ Եվրոպական Միության Մաքսային Միության ոչ անդամ (երրորդ երկրի) արտադրանքի վրա: Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 29-րդ հոդվածի համաձայն՝ երրորդ երկրների արտադրանքի նկատմամբ կիրառվող մաքսատուրքը գանձվում է Եվրոպական Միության Մաքսային Միություն մուտք գործելու պահին, և ԵՄ արտաքին սահմանին հայտնվելուց հետո ապրանքները կարող են ազատորեն շրջանառվել անդամ պետությունների միջև:

##### Մաքսային տուրքերին համարժեք ազդեցություն ունեցող վճարներ
Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 30-րդ հոդվածը արգելում է ոչ միայն մաքսային տուրքերը, այլև համարժեք ազդեցություն ունեցող վճարները: 

Մաքսային տուրք է համարվում այն վճարը, որը այն համաչափ է ապրանքների արժեքին. եթե այն համաչափ է քանակին, ապա այն մաքսային տուրքին համարժեք ազդեցություն ունեցող վճար է:

Սահմանը հատելիս ապրանքների գանձման արգելքի երեք բացառություն կա, որոնք թվարկված են *Հանձնաժողովն ընդդեմ Գերմանիայի* գործ 18/87-ում: Վճարը մաքսային տուրք կամ համարժեք ազդեցություն ունեցող վճար չէ, եթե․

* այն վերաբերում է ներքին տուրքերի ընդհանուր համակարգին, որը նույն չափանիշներով կիրառվում է ինչպես ներքին, այնպես էլ ներմուծված ապրանքների նկատմամբ,
* եթե այն կազմում է տնտեսվարողին իրականում մատուցված ծառայությանը համարժեք գումարի չափը, կամ
* որոշակի պայմաններին ենթակա, եթե այն կապված է Միության օրենսդրությամբ սահմանված պարտավորությունները կատարելու համար իրականացվող ստուգումների հետ:

##### Հարկում
Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 110-րդ հոդվածը սահմանում է.

Ռոմի հարկման գործում Եվրոպական դատարանը նշել է, որ․

#### Քանակական և համարժեք սահմանափակումներ
 

Եվրոպական Միության ներսում ապրանքների ազատ տեղաշարժը իրականացվում է մաքսային միության և խտրականության բացառման սկզբունքի միջոցով: ԵՄ-ն կարգավորում է ոչ անդամ պետություններից ներմուծումը, անդամ պետությունների միջև մաքսատուրքերը արգելված են, և ներմուծումը շրջանառվում է ազատորեն Բացի այդ, Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 34-րդ հոդվածի համաձայն՝ անդամ պետությունների միջև արգելվում են ներմուծման քանակական սահմանափակումները և համարժեք ազդեցություն ունեցող բոլոր միջոցները: Procureur du Roi v Dassonville գործում դատարանը որոշել է, որ այս կանոնը նշանակում է, որ անդամ պետությունների «ընդունած» բոլոր «առևտրային կանոնները», որոնք կարող են խոչընդոտել առևտուրը «ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն, իրականում կամ պոտենցիալ», կընդգրկվեն 34-րդ հոդվածով: Սա նշանակում է, որ բելգիական օրենքը, որը պահանջում է շոտլանդական վիսկիի ներմուծումից ծագման վկայական ունենալ, քիչ հավանական է, որ օրինական լինի: Այն խտրականություն էր դրսևորում զուգահեռ ներմուծողների նկատմամբ, ինչպիսին է պարոն Դասոնվիլը, որը չէր կարող վկայականներ ստանալ Ֆրանսիայի իշխանություններից, որտեղից նրանք գնել էին շոտլանդական վիսկին:

Դա նաև նշանակում է, որ պետությունները կարող են պատասխանատու լինել մասնավոր գործիչների համար։ Օրինակ՝ *Հանձնաժողովն ընդդեմ Ֆրանսիայի* գործում ֆրանսիացի ֆերմերները անընդհատ խաթարում էին իսպանական ելակի և նույնիսկ բելգիական լոլիկի ներմուծման բեռնափոխադրումները։ Ֆրանսիան պատասխանատու էր առևտրի այս խոչընդոտների համար, քանի որ իշխանությունները «ակնհայտորեն և համառորեն ձեռնպահ էին մնում» խաթարումը կանխելուց։ Ընդհանուր առմամբ, եթե անդամ պետությունն ունի օրենքներ կամ գործելակերպ, որոնք ուղղակիորեն խտրականություն են դրսևորում ներմուծման (կամ արտահանման նկատմամբ՝ համաձայն Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 35-րդ հոդվածի), ապա դա պետք է արդարացվի 36-րդ հոդվածով, որը ներկայացնում է բոլոր արդարացված դեպքերը։ Հիմնավորումները ներառում են հանրային բարոյականությունը, քաղաքականությունը կամ անվտանգությունը, «մարդկանց, կենդանիների կամ բույսերի առողջության և կյանքի պաշտպանությունը», «գեղարվեստական, պատմական կամ հնագիտական արժեք ունեցող» և «արդյունաբերական և առևտրային սեփականությունը»։ Բացի այդ, չնայած հստակորեն թվարկված չէ, շրջակա միջավայրի պաշտպանությունը կարող է արդարացնել առևտրի սահմանափակումները որպես Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 11-րդ հոդվածից բխող գերակա պահանջ: 1981 թվականի *Էյսեն ընդդեմ Նիդեռլանդների* գործը ուրվագծել է գիտական հանրության և Նիդեռլանդների կառավարության միջև առկա անհամաձայնությունը այն մասին, թե արդյոք պանրի մեջ նիացինը հանրային ռիսկ է ներկայացնում: Քանի որ հանրային ռիսկը ընկնում է 36-րդ հոդվածի տակ, ինչը նշանակում է, որ կարող է քանակական սահմանափակում սահմանվել, այն արդարացրել է Նիդեռլանդների կառավարության՝ Էյսեն ընկերության դեմ ներմուծման սահմանափակումը:

Ավելի ընդհանուր առմամբ, ավելի ու ավելի է ընդունվում, որ մարդու հիմնարար իրավունքները պետք է գերակա լինեն բոլոր առևտրային կանոնների նկատմամբ: Այսպիսով, *Շմիդբերգերն ընդդեմ Ավստրիայի* գործով Դատարանը որոշել է, որ Ավստրիան չի խախտել 34-րդ հոդվածը՝ չարգելելով բողոքի ակցիան, որը խոչընդոտել էր A13-ի՝ Բրենների ավտոբանի վրայով Իտալիա տանող ճանապարհով անցնող ծանր երթևեկությանը: Չնայած շատ ընկերություններ, այդ թվում՝ պարոն Շմիդբերգերի գերմանական ձեռնարկությունը, զրկվել էին առևտուր անելու հնարավորությունից, Դատարանը պատճառաբանել է, որ միավորումների ազատությունը «ժողովրդավարական հասարակության հիմնարար սյուներից» մեկն է, որի նկատմամբ պետք է հավասարակշռվի ապրանքների ազատ տեղաշարժը, և, հավանաբար, ենթակա է դրան: Եթե անդամ պետությունը դիմում է 36-րդ հոդվածի հիմնավորմանը, նրա ձեռնարկած միջոցառումները պետք է կիրառվեն համաչափորեն: Սա նշանակում է, որ կանոնը պետք է հետապնդի օրինական նպատակ և 

# լինի նպատակին հասնելու համար հարմար,
# լինի անհրաժեշտ, որպեսզի ավելի քիչ սահմանափակող միջոցը չկարողանա նույն արդյունքին հասնել, և
# լինի ողջամիտ ազատ առևտրի շահերը 36-րդ հոդվածի շահերի հետ հավասարակշռելու հարցում:

Հաճախ կանոնները կիրառվում են բոլոր ապրանքների նկատմամբ չեզոք կերպով, բայց կարող են ավելի մեծ գործնական ազդեցություն ունենալ ներմուծման վրա, քան ներքին արտադրանքի վրա: Նման «անուղղակի» խտրական միջոցառումների համար դատարանը մշակել է ավելի շատ հիմնավորումներ՝ կամ 36-րդ հոդվածում նշվածները, կամ լրացուցիչ «պարտադիր» կամ «գերակա» պահանջներ, ինչպիսիք են սպառողների պաշտպանությունը, աշխատանքային չափանիշների բարելավումը, շրջակա միջավայրի պաշտպանությունը, մամուլի բազմազանությունը, առևտրի արդարությունը, և այլն. կատեգորիաները փակ չեն: Ամենահայտնի *Rewe-Zentral AG vs Bundesmonopol für Branntwein* գործով դատարանը պարզել է, որ Գերմանիայի օրենքը, որը պահանջում էր, որ բոլոր սպիրտային խմիչքներն ու լիկյորները (ոչ միայն ներմուծվածները) ունենան առնվազն 25 տոկոս ալկոհոլի պարունակություն, հակասում էր Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 34-րդ հոդվածին, քանի որ այն ավելի մեծ բացասական ազդեցություն ուներ ներմուծման վրա: Գերմանական լիկյորները պարունակում էին ավելի քան 25 տոկոս ալկոհոլ, սակայն Cassis de Dijon-ը, որը Rewe-Zentrale AG-ն ցանկանում էր ներմուծել Ֆրանսիայից, պարունակում էր միայն 15-20 տոկոս ալկոհոլ։ Դատարանը մերժել է Գերմանիայի կառավարության այն փաստարկները, որ միջոցառումը համաչափորեն պաշտպանում էր հանրային առողջությունը Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 36-րդ հոդվածի համաձայն, քանի որ առկա էին ավելի թունդ ըմպելիքներ, և համապատասխան պիտակավորումը բավարար կլիներ, որպեսզի սպառողները հասկանային, թե ինչ են գնել։ Այս կանոնը հիմնականում վերաբերում է ապրանքի պարունակության կամ փաթեթավորման վերաբերյալ պահանջներին։ *Walter Rau Lebensmittelwerke v De Smedt PVBA* գործում դատարանը պարզել է, որ Բելգիայի օրենքը, որը պահանջում էր, որ բոլոր մարգարինները լինեն խորանարդաձև փաթեթավորված, խախտում է 34-րդ հոդվածը և չի արդարացվում սպառողների պաշտպանության հետապնդմամբ։ Այն փաստարկը, որ բելգիացիները կհամարեին, որ դա կարագ է, եթե այն խորանարդաձև չէ, անհամաչափ էր. այն «զգալիորեն կգերազանցի դիտարկվող օբյեկտի պահանջները», և պիտակավորումը կպաշտպանի սպառողներին նույնքան արդյունավետորեն։

2003 թվականի *Հանձնաժողովն ընդդեմ Իտալիայի* գործով իտալական օրենքը պահանջում էր, որ կակաոյի այն արտադրանքը, որը պարունակում էր այլ բուսական ճարպեր, չպիտակավորվի որպես շոկոլադ։ Այն պետք է լիներ «շոկոլադի փոխարինիչ»։ Բոլոր իտալական շոկոլադները պատրաստվում էին միայն կակաոյի յուղից, սակայն բրիտանացի, դանիացի և իռլանդացի արտադրողները օգտագործում էին այլ բուսական ճարպեր։ Նրանք պնդում էին, որ օրենքը խախտում է 34-րդ հոդվածը։ Արդարադատության դատարանը որոշել է, որ բուսական ճարպի ցածր պարունակությունը չի արդարացնում «շոկոլադի փոխարինիչ» պիտակի առկայությունը։ Սա սպառողների աչքում նսեմացնող էր։ Չեզոք և օբյեկտիվ հայտարարությունը բավարար էր սպառողներին պաշտպանելու համար։ Եթե անդամ պետությունները զգալի խոչընդոտներ են դնում ապրանքի օգտագործման վրա, դա նույնպես կարող է խախտել 34-րդ հոդվածը։ Այսպիսով, 2009 թվականի *Հանձնաժողովն ընդդեմ Իտալիայի* գործով Արդարադատության դատարանը որոշել է, որ Իտալիայի օրենքը, որն արգելում էր մոտոցիկլետներին կամ մոպեդներին կցորդներ քաշել, խախտում էր 34-րդ հոդվածը։ Կրկին, օրենքը չեզոք կերպով կիրառվում էր բոլորի նկատմամբ, բայց անհամաչափորեն ազդում էր ներմուծողների վրա, քանի որ իտալական ընկերությունները կցորդներ չէին արտադրում։ Սա ապրանքի պահանջ չէր, սակայն Դատարանը պատճառաբանել է, որ արգելքը կխանգարի մարդկանց այն գնելուց. այն կունենա զգալի ազդեցություն սպառողների վարքագծի վրա, որը ազդում է այդ ապրանքի շուկա մուտք գործելու վրա։ Դա կպահանջի հիմնավորում 36-րդ հոդվածի համաձայն կամ որպես պարտադիր պահանջ։

Ի տարբերություն ապրանքային պահանջների կամ շուկա մուտքը խոչընդոտող այլ օրենքների, Արդարադատության դատարանը մշակել է ենթադրություն, որ վաճառքի պայմանավորվածությունները կենթադրվի, որ չեն ընդգրկվում Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 34-րդ հոդվածի ներքո, եթե դրանք հավասարապես կիրառվում են բոլոր վաճառողների նկատմամբ և նույն կերպ են ազդում նրանց վրա փաստացի։ *Քեքի և Միտուարի* գործում երկու ներմուծողներ պնդում էին, որ իրենց նկատմամբ Ֆրանսիայի մրցակցային օրենքի համաձայն հարուցված քրեական հետապնդումը, որը նրանց արգելում էր վաճառել Picon գարեջուրը մեծածախ գնով, անօրինական էր։ Օրենքի նպատակն էր կանխել անողոք մրցակցությունը, այլ ոչ թե խոչընդոտել առևտուրը։ Արդարադատության դատարանը որոշել է, որ քանի որ փաստացի դա հավասարապես կիրառելի «վաճառքի պայմանավորվածություն» էր (ոչ թե ինչ-որ բան, որը փոխում է ապրանքի բովանդակությունը), այն դուրս էր 34-րդ հոդվածի շրջանակից և, հետևաբար, կարիք չուներ արդարացվելու։ Վաճառքի պայմանավորվածությունները կարող են համարվել անհավասար ազդեցություն ունեցող իրականում, մասնավորապես, երբ մեկ այլ անդամ պետության առևտրականները ձգտում են ներխուժել շուկա, բայց գովազդի և մարքեթինգի վերաբերյալ կան սահմանափակումներ։ *Սպառողների պաշտպանության ծառայությունն ընդդեմ Դե Ագոստինիի* գործում դատարանը վերանայել է Շվեդիայի 12 տարեկանից փոքր երեխաների համար գովազդի և մաշկի խնամքի միջոցների մոլորեցնող գովազդի արգելքները: Չնայած արգելքները մնացել են (արդարացված 36-րդ հոդվածի համաձայն կամ որպես պարտադիր պահանջ), Դատարանը շեշտել է, որ մարքեթինգի լիակատար արգելքները կարող են անհամաչափ լինել, եթե գովազդը առաջխաղացման միակ արդյունավետ ձևն է, որը թույլ է տալիս [առևտրականին] ներթափանցել շուկա: *Սպառողների պաշտպանության ծառայությունն ընդդեմ Գուրմեի* գործում Դատարանը ենթադրել է, որ ալկոհոլի գովազդի լիակատար արգելքը ռադիոյով, հեռուստատեսությամբ և ամսագրերով կարող է ընկնել 34-րդ հոդվածի շրջանակներում, որտեղ գովազդը վաճառողների համար սպառողների «ավանդական սոցիալական սովորույթները և տեղական սովորույթներն ու սովորույթները» հաղթահարելու միակ միջոցն է՝ իրենց արտադրանքը գնելու համար, բայց կրկին ազգային դատարաններն են որոշելու, թե արդյոք դա արդարացված է 36-րդ հոդվածի համաձայն՝ հանրային առողջությունը պաշտպանելու համար: Անարդար առևտրային գործելակերպի մասին հրահանգի համաձայն՝ ԵՄ-ն ներդաշնակեցրել է մարքեթինգի և գովազդի սահմանափակումները՝ արգելելու համար այն վարքագիծը, որը խեղաթյուրում է միջին սպառողի վարքագիծը, մոլորեցնող կամ ագրեսիվ է, և ներկայացնում է անարդար համարվող օրինակների ցանկ: Պետությունները գնալով ավելի շատ են ստիպված լինում փոխադարձաբար ճանաչել միմյանց կարգավորման չափանիշները, մինչդեռ ԵՄ-ն փորձել է ներդաշնակեցնել լավագույն փորձի նվազագույն իդեալները:

### Կապիտալ
Կապիտալի ազատ տեղաշարժը ավանդաբար համարվում էր չորրորդ ազատություն՝ ապրանքներից, աշխատողներից և անձանցից, ծառայություններից և հաստատությունից հետո: Հռոմի սկզբնական պայմանագիրը պահանջում էր, որ ազատ կապիտալի հոսքերի սահմանափակումները վերացվեն միայն այն չափով, որքանով դա անհրաժեշտ է ընդհանուր շուկայի համար: Մաաստրիխտի պայմանագրից, որն այժմ ներառված է Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 63-րդ հոդվածում, «արգելվում են անդամ պետությունների և անդամ պետությունների ու երրորդ երկրների միջև կապիտալի շարժման բոլոր սահմանափակումները»: Սա նշանակում է, որ արգելվում են տարբեր տեսակի կապիտալի վերահսկողությունները, ներառյալ արժույթ գնելու սահմանափակումները, ընկերության բաժնետոմսերի կամ ֆինանսական ակտիվների գնման սահմանափակումները կամ օտարերկրյա ներդրումների համար կառավարության հաստատման պահանջները: Ի տարբերություն դրա, կապիտալի հարկումը, ներառյալ շահութահարկը, կապիտալ շահույթի հարկը և ֆինանսական գործարքների հարկը, չեն ազդվում, քանի դեռ դրանք չեն խտրականություն դնում ըստ ազգության: Համաձայն 1988 թվականի Կապիտալի շարժման մասին հրահանգի I հավելվածի, ներառված են կապիտալի 13 կատեգորիաներ, որոնք պետք է ազատորեն շարժվեն:

*Baars v Inspecteur der Belastingen Particulieren* գործում դատարանը որոշել է, որ ընկերություններում ներդրումների համար կիրառվում են կապիտալի կանոնները, այլ ոչ թե հիմնադրման ազատության կանոնները, եթե ներդրումը հնարավորություն չի տալիս ներդրողին «որոշակի ազդեցություն» ունենալ բաժնետերերի քվեարկության կամ այլ իրավունքների միջոցով: Այդ գործում որոշվել է, որ 1964 թվականի Հոլանդիայի Հարստության հարկի մասին օրենքը անհիմն կերպով ազատել է հոլանդական ներդրումները, բայց ոչ պարոն Բաարսի ներդրումները իռլանդական ընկերությունում հարկից. հարստության հարկը կամ ազատումները պետք է կիրառվեն հավասարապես: Մյուս կողմից, Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 65(1) հոդվածը չի արգելում հարկերը, որոնք տարբերակում են հարկ վճարողներին՝ հիմնվելով նրանց բնակության վայրի կամ ներդրման գտնվելու վայրի վրա (քանի որ հարկերը սովորաբար կենտրոնանում են անձի իրական շահույթի աղբյուրի վրա) կամ հարկերից խուսափելը կանխելու ցանկացած միջոց: Բացի հարկային գործերից, որոնք հիմնականում բխում են գլխավոր դատախազ Մադուրոյի կարծիքներից, մի շարք գործերով որոշվել է, որ կառավարությանը պատկանող ոսկե բաժնետոմսերը անօրինական են: *Հանձնաժողովն ընդդեմ Գերմանիայի* գործում Հանձնաժողովը պնդել է, որ 1960 թվականի գերմանական Ֆոլքսվագենի մասին օրենքը խախտում է 63-րդ հոդվածը, քանի որ §2(1)-ը սահմանափակում է ընկերության 20%-ից ավելի ձայնի իրավունք ունեցող ցանկացած կողմի, իսկ §4(3)-ը թույլ է տալիս Ստորին Սաքսոնիայի կառավարության կողմից պահվող բաժնետոմսերի 20%-ի փոքրամասնությանը խոչընդոտել ցանկացած որոշում: Չնայած սա խոչընդոտ չէր հանդիսանում որևէ բաժնետիրոջ կողմից բաժնետոմսերի իրական գնման կամ դիվիդենտների ստացման համար, դատարանի Մեծ պալատը համաձայնել է, որ դա անհամաչափ է կառավարության կողմից աշխատողներին կամ փոքրամասնության բաժնետերերին պաշտպանելու հայտարարված նպատակի համար: Նմանապես, *Հանձնաժողովն ընդդեմ Պորտուգալիայի* գործում Դատարանը որոշել է, որ Պորտուգալիան խախտել է կապիտալի ազատ տեղաշարժը՝ պահպանելով Portugal Telecom-ի ոսկե բաժնետոմսերը, որոնք հնարավորություն են տալիս անհամաչափ ձայնի իրավունք ունենալ՝ ստեղծելով «կանխարգելիչ ազդեցություն պորտֆելային ներդրումների վրա» և նվազեցնելով «ներդրման գրավչությունը»: Սա ենթադրում է Դատարանի նախընտրությունը, որ կառավարությունը, եթե այն ձգտում է հանրային սեփականության կամ վերահսկողության, պետք է ամբողջությամբ ազգայնացնի ընկերության ցանկալի մասնաբաժինը՝ համաձայն Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 345-րդ հոդվածի:

ԵՄ-ի ներսում կապիտալը կարող է փոխանցվել ցանկացած գումարով մեկ երկրից մյուսը (բացառությամբ այն դեպքերի, երբ Եվրոպական տնտեսական համայնքը ներկայումս կապիտալի վերահսկողություն է սահմանել արտահոսքերի սահմանափակման համար, և Կիպրոսը կապիտալի վերահսկողություն է սահմանել 2013-ից մինչև 2015 թվականի ապրիլը): ԵՄ-ի ներսում եվրոյով կատարված բոլոր փոխանցումները համարվում են ներքին վճարումներ և կրում են համապատասխան ներքին փոխանցման ծախսեր: Սա ներառում է ԵՄ բոլոր անդամ պետությունները, նույնիսկ եվրագոտու սահմաններից դուրս գտնվողները, եթե գործարքները կատարվում են եվրոյով: Եվրագոտու ներսում վարկային/դեբետային քարտերից գանձումները և բանկոմատներից գումարի դուրսբերումը նույնպես գանձվում են որպես ներքին վճարումներ. սակայն թղթային վճարման հանձնարարականները, ինչպես չեկերը, չեն ստանդարտացվել, ուստի դրանք դեռևս ներքին են: ԵԿԲ-ն նաև ստեղծել է T2 կլիրինգային համակարգ 2023 թվականի մարտից՝ եվրոյով խոշոր գործարքների համար:

Կապիտալի լիովին ազատ տեղաշարժի վերջնական փուլը, ենթադրվում էր, որ պահանջում է միասնական արժույթ և դրամավարկային քաղաքականություն, որը վերացնում է գործարքային ծախսերը և արժույթի փոխանակման տատանումները: Դելորի հանձնաժողովի 1988 թվականի զեկույցից հետո Մաաստրիխտի պայմանագիրը տնտեսական և դրամավարկային միությունը դարձրել է նպատակ՝ ստեղծելով Եվրոպական կենտրոնական բանկերի համակարգ՝ ընդհանուր դրամավարկային քաղաքականությունը համակարգելու համար՝ միասնական արժույթի նկատմամբ փոխարժեքների ֆիքսմամբ։ Այսօր 20 անդամ պետություններ ընդունել են եվրոն, մեկը (Բուլղարիա) ընդունման գործընթացում է, մեկը որոշել է հրաժարվել (Դանիա), և 5 անդամ պետություններ հետաձգել են իրենց անդամակցությունը, մասնավորապես՝ Եվրագոտու ճգնաժամից հետո։ Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 119-րդ և 127-րդ հոդվածների համաձայն՝ Եվրոպական կենտրոնական բանկի և այլ կենտրոնական բանկերի նպատակը պետք է լինի գների կայունությունը։ Սա քննադատվել է Եվրոպական Միության մասին պայմանագրի 3-րդ հոդվածում լիարժեք զբաղվածության նպատակից ակնհայտորեն գերադաս լինելու համար։

Եվրոպայի ներդրումային ծրագրի շրջանակներում՝ կապիտալի շուկաների ավելի սերտ ինտեգրման համար, 2015 թվականին Հանձնաժողովն ընդունել է կապիտալի շուկաների միության կառուցման գործողությունների ծրագիրը, որը սահմանում է Եվրոպայում կապիտալի իրական միասնական շուկա ստեղծելու հիմնական միջոցառումների ցանկ, որը խորացնում է գործող բանկային միությունը, քանի որ այն պտտվում է ֆինանսավորման ապամիջնորդավորված, շուկայական ձևերի շուրջ, որոնք պետք է այլընտրանք լինեն ավանդաբար գերակշռող (Եվրոպայում) բանկերի վրա հիմնված ֆինանսավորման ալիքին: ԵՄ քաղաքական և տնտեսական համատեքստը պահանջում է ուժեղ և մրցունակ կապիտալի շուկաներ՝ ԵՄ տնտեսությունը ֆինանսավորելու համար: կապիտալի շուկաների միության նախագիծը քաղաքական ազդանշան է՝ միասնական շուկան ամրապնդելու որպես բոլոր 28 անդամ պետությունների նախագիծ, այլ ոչ թե միայն Եվրագոտու երկրների, և ուժեղ ազդանշան է Մեծ Բրիտանիային՝ Brexit-ից առաջ մնալ ԵՄ-ի ակտիվ մաս:

### Ծառայություններ
Բացի շուկայում բանակցային ուժ չունեցող «աշխատողների» համար իրավունքներ ստեղծելուց, Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագիրը կամ Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագիրը նաև պաշտպանում է 49-րդ հոդվածում նշված «հաստատման ազատությունը» և 56-րդ հոդվածում նշված «ծառայություններ մատուցելու ազատությունը»։

#### Հաստատում

*Գեբհարդն ընդդեմ Միլանի փաստաբանների և դատախազների խորհրդի* գործով դատարանը որոշել է, որ «հաստատված» լինելը նշանակում է մասնակցել տնտեսական կյանքին «կայուն և անընդհատ հիմունքներով», մինչդեռ «ծառայություններ» մատուցելը նշանակում է գործունեություն ծավալել ավելի շատ «ժամանակավոր հիմունքներով»։ Սա նշանակում էր, որ Շտուտգարտից մի փաստաբան, որը Միլանում գրասենյակ էր հիմնել և Միլանի փաստաբանական պալատի կողմից դատապարտվել էր չգրանցվելու համար, պետք է հայց ներկայացնի հիմնադրման ազատության խախտման, այլ ոչ թե ծառայության ազատության համար։ Այնուամենայնիվ, Միլանում գործունեություն ծավալելու համար գրանցվելու պահանջները կբավարարվեին, եթե դրանք խտրական չլինեին, «հիմնավորված լինեին ընդհանուր շահի հրամայական պահանջներով» և համաչափ կիրառվեին։ Բոլոր անձինք կամ կազմակերպությունները, որոնք զբաղվում են տնտեսական գործունեությամբ, մասնավորապես՝ ինքնազբաղվածները կամ ձեռնարկությունները, ինչպիսիք են ընկերությունները կամ ֆիրմաները, իրավունք ունեն հիմնել ձեռնարկություն առանց սահմանափակումների։ Դատարանը որոշել է, որ և՛ անդամ պետության կառավարությունը, և՛ մասնավոր անձը կարող են խոչընդոտել հիմնադրման ազատությանը, ուստի 49-րդ հոդվածն ունի և՛ ուղղահայաց, և՛ հորիզոնական ուղղակի ազդեցություն։ Ռեյներս ընդդեմ Բելգիայի գործում դատարանը որոշել է, որ փաստաբանին Բելգիայի փաստաբանական պալատ ընդունելու մերժումը՝ Բելգիայի քաղաքացիություն չունենալու պատճառով, անհիմն էր: Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 49-րդ հոդվածը նշում է, որ պետությունները ազատված են այլոց գործունեության հաստատման ազատությունը խախտելուց, երբ նրանք իրականացնում են «պաշտոնական լիազորություններ», սակայն փաստաբանի աշխատանքը (ի տարբերություն դատարանի) պաշտոնական չէր: Ի տարբերություն դրա՝ *Հանձնաժողովն ընդդեմ Իտալիայի* գործում դատարանը որոշել է, որ Իտալիայում փաստաբանների նկատմամբ պահանջը՝ պահպանել առավելագույն սակագները, եթե հաճախորդի հետ համաձայնություն չկա, սահմանափակում չէ: Դատարանի Մեծ պալատը որոշել է, որ հանձնաժողովը չի ապացուցել, որ սա որևէ նպատակ կամ հետևանք ուներ պրակտիկ մասնագետների շուկա մուտք գործելու սահմանափակման: Հետևաբար, չկար գործունեության հաստատման ազատության prima facie տեսակի խախտում, որը պետք է արդարացվեր: Ընկերությունների վերաբերյալ դատարանը *Daily Mail and General Trust plc ընդդեմ Մեծ Բրիտանիայի գանձապետարանի* գործով որոշել է, որ անդամ պետությունները կարող են սահմանափակել ընկերությանը իր գործունեության վայրի տեղափոխումը՝ առանց խախտելու Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 49-րդ հոդվածը: Սա նշանակում էր, որ Daily Mail թերթի մայր ընկերությունը չէր կարող խուսափել հարկերից՝ իր նստավայրը Նիդեռլանդներ տեղափոխելով՝ առանց Մեծ Բրիտանիայում նախապես իր հարկային հաշիվները կարգավորելու: Մեծ Բրիտանիան կարիք չուներ արդարացնելու իր գործողությունը, քանի որ ընկերության գտնվելու վայրի վերաբերյալ կանոնները դեռևս ներդաշնակեցված չէին: Ի տարբերություն դրա, *Centros Ltd v Erhversus-og Selkabssyrelsen* գործով դատարանը որոշել է, որ Դանիայում գործող Մեծ Բրիտանիայի սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությունը չի կարող պարտավոր լինել պահպանել Դանիայի նվազագույն բաժնետիրական կապիտալի կանոնները: Մեծ Բրիտանիայի օրենսդրությունը պահանջում էր ընդամենը 1 ֆունտ ստեռլինգ կապիտալ ընկերություն հիմնելու համար, մինչդեռ Դանիայի օրենսդիր մարմինը կարծում էր, որ ընկերությունները պետք է հիմնվեն միայն այն դեպքում, եթե ունենան 200,000 դանիական կրոն (մոտ 27,000 եվրո)՝ պարտատերերին պաշտպանելու համար, եթե ընկերությունը սնանկանա և անվճարունակ դառնա: Դատարանը որոշել է, որ Դանիայի նվազագույն կապիտալի մասին օրենքը խախտում է Centros Ltd հիմնադրման ազատությունը և չի կարող արդարացվել, քանի որ Մեծ Բրիտանիայում գտնվող ընկերությունը կարող է, անշուշտ, ծառայություններ մատուցել Դանիայում՝ առանց այնտեղ հիմնադրվելու, և կային պարտատերերի պաշտպանության նպատակին հասնելու ավելի քիչ սահմանափակող միջոցներ: Այս մոտեցումը քննադատվել է որպես ԵՄ-ն անհիմն կարգավորող մրցակցության հնարավորություն, ինչպես ԱՄՆ-ում, որտեղ Դելավեր նահանգը գրավում է ընկերությունների մեծ մասը և հաճախ պնդվում է, որ ունի խորհուրդների հաշվետվողականության ամենավատ չափանիշները, և որպես արդյունք՝ ցածր կորպորատիվ հարկեր: Նմանապես, *Überseering BV vs Nordic Construction GmbH* գործով դատարանը որոշել է, որ գերմանական դատարանը չի կարող մերժել հոլանդական շինարարական ընկերությանը Գերմանիայում պայմանագիրը կիրառելու իրավունքը՝ հիմնվելով այն բանի վրա, որ այն օրինականորեն գրանցված չէ Գերմանիայում: Չնայած հիմնադրման ազատության սահմանափակումները կարող էին արդարացվել պարտատերերի պաշտպանությամբ, աշխատանքին մասնակցելու աշխատանքային իրավունքով կամ հարկերի հավաքագրման հանրային շահով, կարողության մերժումը չափազանց հեռու գնաց. դա հիմնադրման իրավունքի «բացարձակ ժխտում» էր: Այնուամենայնիվ, *Cartesio Oktató és Szolgáltató* գործով դատարանը կրկին հաստատել է, որ քանի որ կորպորացիաները ստեղծվում են օրենքով, դրանք սկզբունքորեն ենթակա են կազմավորման ցանկացած կանոնի, որը ցանկանում է սահմանել հիմնադրման նահանգը: Սա նշանակում էր, որ հունգարական իշխանությունները կարող էին կանխել, որ ընկերությունը տեղափոխի իր կենտրոնական վարչակազմը Իտալիա, քանի դեռ այն դեռևս գործում է և գրանցված է Հունգարիայում: Այսպիսով, դատարանը տարբերակում է կատարում օտարերկրյա ընկերությունների հիմնադրման իրավունքը (երբ սահմանափակումները պետք է հիմնավորված լինեն) և պետության իրավունքը՝ սահմանելու իր տարածքում գրանցված ընկերությունների համար պայմաններ, չնայած լիովին պարզ չէ, թե ինչու։

#### Ծառայության տեսակներ
Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 56-րդ հոդվածի համաձայն՝ «ծառայություններ մատուցելու ազատությունը» վերաբերում է այն անձանց, որոնք ծառայություններ են մատուցում «վարձատրության դիմաց», հատկապես առևտրային կամ մասնագիտական գործունեության մեջ: Օրինակ՝ *Van Binsbergen v Bestuur van de Bedrijfvereniging voor de Metaalnijverheid* գործում հոլանդացի փաստաբանը տեղափոխվել է Բելգիա՝ սոցիալական ապահովագրության գործով հաճախորդին խորհրդատվություն տրամադրելու համար, և նրան ասել են, որ նա չի կարող շարունակել իր գործունեությունը, քանի որ հոլանդական օրենսդրությունը սահմանում է, որ միայն Նիդեռլանդներում հաստատված անձինք կարող են իրավաբանական խորհրդատվություն տրամադրել: Դատարանը որոշել է, որ ծառայություններ մատուցելու ազատությունը կիրառելի է, այն անմիջականորեն ուժի մեջ է մտել, և կանոնը, հավանաբար, անհիմն է. անդամ պետությունում հասցե ունենալը բավարար կլինի արդարադատության լավ իրականացման օրինական նպատակին հասնելու համար:

Նախադեպային իրավունքը նշում է, որ ծառայություններ մատուցելու ազատությանը վերաբերող պայմանագրի դրույթները չեն կիրառվում այն դեպքերում, երբ ծառայությունը, ծառայություն մատուցողը և այլ համապատասխան փաստերը սահմանափակվում են մեկ անդամ պետության սահմաններում: 1971 թվականի հուլիսի 26-ի Խորհրդի վաղ շրջանի հրահանգը աշխատանքային պայմանագրերը ներառել է ծառայությունների շրջանակներում և նախատեսել է հանրային աշխատանքների պայմանագրերի հետ կապված ծառայություններ մատուցելու ազատության սահմանափակումների վերացումը:

Դատարանը որոշել է, որ հետտարրական կրթությունը չի ընկնում 56-րդ հոդվածի շրջանակից դուրս, քանի որ սովորաբար պետությունը ֆինանսավորում է այն, մինչդեռ բարձրագույն կրթությունը՝ ոչ: Առողջապահությունը, ընդհանուր առմամբ, համարվում է ծառայություն: *Geraets-Smits v Stichting Ziekenfonds* գործում տիկին Գերաեց-Սմիթը պնդել է, որ հոլանդական սոցիալական ապահովագրությունը պետք է փոխհատուցի իրեն Գերմանիայում բուժում ստանալու ծախսերը: Հոլանդական առողջապահական մարմինները բուժումը համարել են ավելորդ, ուստի նա պնդել է, որ դա սահմանափակում է (գերմանական առողջապահական կլինիկայի) ծառայություններ մատուցելու ազատությունը: Մի քանի կառավարություններ պնդել են, որ հիվանդանոցային ծառայությունները չպետք է համարվեն տնտեսական և չպետք է ընկնեն 56-րդ հոդվածի շրջանակներում: Սակայն դատարանը որոշել է, որ առողջապահությունը «ծառայություն» է, չնայած այն հանգամանքին, որ ծառայությունը վճարել է կառավարությունը (այլ ոչ թե ծառայություն ստացողը): Ազգային իշխանությունները կարող են արդարացված լինել մերժելու հիվանդներին փոխհատուցել արտասահմանում բժշկական ծառայությունների համար, եթե հայրենիքում ստացված առողջապահական օգնությունը տրամադրվել է առանց անհարկի ուշացման, և դա համապատասխանում է «միջազգային բժշկական գիտությանը», որի համաձայն բուժումները համարվում են անհրաժեշտ: Դատարանը պահանջում է, որ հիվանդի անհատական հանգամանքները արդարացնեն սպասման ցուցակները, և սա ճիշտ է նաև Մեծ Բրիտանիայի Ազգային առողջապահական ծառայության համատեքստում: Հանրային ծառայություններից բացի, ծառայությունների մեկ այլ զգայուն ոլորտ են անօրինական դասակարգված ծառայությունները: *Josemans v Burgemeester van Maastricht* գործը որոշել է, որ Նիդեռլանդներում կանեփի օգտագործման կարգավորումը, ներառյալ որոշ համայնքների կողմից զբոսաշրջիկների (բայց ոչ հոլանդացի քաղաքացիների) սրճարաններ այցելելու արգելքը, ընդհանրապես դուրս է մնում 56-րդ հոդվածի շրջանակներից: Դատարանը պատճառաբանել է, որ թմրամիջոցները վերահսկվում են բոլոր անդամ պետություններում, և այդպիսով սա տարբերվում է այլ դեպքերից, երբ մարմնավաճառությունը կամ այլ կիսաօրինական գործունեությունը ենթակա է սահմանափակման:

Եթե գործունեությունը ընկնում է 56-րդ հոդվածի շրջանակում, սահմանափակումը կարող է արդարացվել 52-րդ հոդվածի կամ  դատարանի կողմից մշակված գերակա պահանջների համաձայն: *Alpine Investments BV vs Minister van Financiën* գործում մի բիզնես, որը վաճառում էր ապրանքային ֆյուչերսներ (Merrill Lynch և մեկ այլ բանկային ընկերության հետ միասին), փորձել է վիճարկել հաճախորդներին սառը զանգեր կատարելն արգելող հոլանդական օրենքը: Դատարանը որոշել է, որ հոլանդական արգելքը հետապնդում էր «արժեթղթերի առևտրի անցանկալի զարգացումները» կանխելու օրինական նպատակ, այդ թվում՝ սպառողին պաշտպանել ագրեսիվ վաճառքի մարտավարությունից, այդպիսով պահպանելով վստահությունը հոլանդական շուկաներում: *Omega Spielhallen GmbH v Bonn* գործում «լազերդրոմային» բիզնեսը արգելել է Բոննի խորհուրդը: Այն կեղծ լազերային զենքի ծառայություններ էր գնում Մեծ Բրիտանիայի Pulsar Ltd ընկերությունից, սակայն բնակիչները բողոքում էին «սպանելու խաղ» զվարճանքի դեմ: Դատարանը որոշել է, որ մարդկային արժանապատվության գերմանական սահմանադրական արժեքը, որը հիմքում ընկած էր արգելքի, համարվում էր ծառայություններ մատուցելու ազատության արդարացված սահմանափակում: *Լիգա Պորտուգեսա դե Ֆուտեբոլ ընդդեմ Սանտա Կասա դա Միսերիկորդիա դե Լիսբոայի* գործով Դատարանը նաև որոշել է, որ խաղամոլության պետական մենաշնորհը և ինտերնետային խաղամոլության ծառայություններ վաճառող Ջիբրալթարի ընկերության համար պատիժը արդարացված էին խարդախության և խաղամոլության կանխարգելման համար, երբ մարդկանց կարծիքները խիստ տարբեր էին: Արգելքը համաչափ էր, քանի որ սա համապատասխան և անհրաժեշտ միջոց էր ինտերնետում առաջացող խարդախության լուրջ խնդիրները լուծելու համար: Ծառայությունների մասին հրահանգում 16-րդ հոդվածում կոդավորվել են մի շարք հիմնավորումներ, որոնք մշակվել են դատական նախադեպի միջոցով:

#### Թվային միասնական շուկա

2015 թվականի մայիսին Յունկերի հանձնաժողովը հայտարարել է ինտերնետային գնումների և այլ առցանց ծառայությունների մասնատման վերացման ծրագրի մասին՝ ստեղծելով Միասնական թվային շուկա, որը կներառի թվային ծառայություններն ու ապրանքները՝ էլեկտրոնային առևտրից մինչև ծանրոցների առաքման սակագներ, միասնական հեռահաղորդակցություն և հեղինակային իրավունքի կանոններ:

### Մարդիկ
Մարդկանց ազատ տեղաշարժը նշանակում է, որ ԵՄ քաղաքացիները կարող են ազատորեն տեղաշարժվել անդամ պետությունների միջև՝ ցանկացած պատճառով (կամ առանց որևէ պատճառի) և կարող են բնակվել իրենց ընտրած ցանկացած անդամ պետությունում, եթե նրանք չափազանց բեռ չեն հանդիսանում իրենց ընտրած անդամ պետության սոցիալական ապահովության համակարգի կամ հասարակական անվտանգության համար: Սա պահանջում էր վարչական ձևականությունների կրճատում և այլ պետությունների մասնագիտական որակավորումների ավելի մեծ ճանաչում: Մարդկանց ազատ տեղաշարժի խթանումը եվրոպական ինտեգրման հիմնական նպատակներից մեկն է եղել 1950-ական թվականներից ի վեր:

#### Աշխատողների ազատ տեղաշարժ
Հիմնադրումից ի վեր, Պայմանագրերը ձգտում էին մարդկանց հնարավորություն տալ հետապնդել իրենց կյանքի նպատակները ցանկացած երկրում՝ ազատ տեղաշարժի միջոցով: Նախագծի տնտեսական բնույթը արտացոլելով՝ Եվրոպական համայնքը սկզբնապես կենտրոնացել էր աշխատողների ազատ տեղաշարժի վրա՝ որպես «արտադրության գործոն»: Ազատ տեղաշարժը ավելի ու ավելի էր հիմնված «քաղաքացիության» վրա, այնպես որ մարդիկ իրավունք ունեին իրենց լիազորելու դառնալ տնտեսապես և սոցիալապես ակտիվ, այլ ոչ թե տնտեսական գործունեությունը իրավունքների նախապայման լինելը: Սա նշանակում է, որ Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 45-րդ հոդվածում նշված «աշխատողի» հիմնական իրավունքները գործում են որպես Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 18-21-րդ հոդվածներում նշված քաղաքացիների ընդհանուր իրավունքների հատուկ արտահայտություն: Դատարանի որոշմամբ, «աշխատող» է համարվում յուրաքանչյուր ոք, ով տնտեսապես ակտիվ է, ինչը ներառում է աշխատանքային հարաբերությունների մեջ գտնվող յուրաքանչյուրին, «մեկ այլ անձի ղեկավարության ներքո»՝ «վարձատրության» դիմաց: Սակայն, աշխատանքը պարտադիր չէ, որ վճարվի դրամական միջոցներով, որպեսզի անձը պաշտպանված լինի որպես աշխատող: Օրինակ՝ *Steymann v Staatssecretaris van Justitie* գործում մի գերմանացի տղամարդ պնդում էր Նիդեռլանդներում բնակության իրավունքի մասին, մինչդեռ նա կամավոր կերպով կատարում էր սանտեխնիկական և տնային գործեր Բհագվան համայնքում, ինչը ապահովում էր բոլորի նյութական կարիքները՝ անկախ նրանց ներդրումներից: «Աշխատողի» կարգավիճակ ունենալը նշանակում է պաշտպանություն կառավարությունների և գործատուների կողմից խտրականության բոլոր ձևերից՝ զբաղվածության, հարկային և սոցիալական ապահովության իրավունքների հասանելիության հարցում: Ի տարբերություն դրա, քաղաքացին, որը «անդամ պետության քաղաքացիություն ունեցող ցանկացած անձ է» (Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 20(1) հոդված), ունի աշխատանք փնտրելու, տեղական և եվրոպական ընտրություններում քվեարկելու իրավունք, բայց ավելի սահմանափակ իրավունքներ՝ սոցիալական ապահովություն պահանջելու համար: Գործնականում ազատ տեղաշարժը դարձել է քաղաքականապես վիճելի, քանի որ ազգայնական քաղաքական կուսակցությունները, կարծես, օգտագործել են ներգաղթյալների կողմից աշխատանք և նպաստներ ստանալու վերաբերյալ մտահոգությունները:

Աշխատողների ազատ տեղաշարժի կարգավորման 1-7 հոդվածները սահմանում են աշխատողների հավասար վերաբերմունքի վերաբերյալ հիմնական դրույթները: Նախ, 1-4 հոդվածները սովորաբար պահանջում են, որ աշխատողները կարողանան աշխատանքի անցնել, պայմանագրեր կնքել և չենթարկվել խտրականության անդամ պետության քաղաքացիների համեմատ: Բելգիայի ֆուտբոլի ասոցիացիան ընդդեմ Բոսմանի հայտնի գործում բելգիացի ֆուտբոլիստ Ժան-Մարկ Բոսմանը պնդում էր, որ իր պայմանագրի ավարտից հետո ինքը պետք է կարողանա տեղափոխվել Լիեժի ՌՖԱ ակումբից դեպի Դյունկերկ, անկախ նրանից, թե Դյունկերկը կարող է վճարել Լիեժին սովորական տրանսֆերային վճարները: Դատարանը որոշել է, որ «տրանսֆերային կանոնները խոչընդոտ են հանդիսանում ազատ տեղաշարժի համար» և անօրինական են, եթե դրանք չեն կարող արդարացվել հանրային շահերից ելնելով, բայց դա քիչ հավանական էր: «Գրոներն ընդդեմ կրթության նախարարի» գործում Դատարանը ընդունել է, որ Դուբլինի դիզայնի քոլեջում դասավանդելու համար գելերեն խոսելու պահանջը կարող է արդարացվել որպես իռլանդերենի խթանման հանրային քաղաքականության մաս, բայց միայն այն դեպքում, եթե միջոցառումը անհամաչափ չէ: Ի հակադրություն դրա՝ *Angonese v Cassa di Risparmio di Bolzano SpA* գործում Իտալիայի Բոլցանո քաղաքի բանկին թույլատրված չէր պարոն Անգոնեզեից պահանջել երկլեզու վկայական, որը կարող էր ստացվել միայն Բոլցանոյում: Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 45-րդ հոդվածին «հորիզոնական» ուղղակի ազդեցություն տալով՝ դատարանը պատճառաբանել է, որ այլ երկրներից եկած անձինք քիչ հնարավորություն կունենան վկայականը ստանալու, և քանի որ «անհնար է ներկայացնել պահանջվող լեզվական գիտելիքների ապացույց որևէ այլ միջոցով», միջոցառումը անհամաչափ էր: Երկրորդ, 7(2) հոդվածը պահանջում է հավասար վերաբերմունք հարկերի հարցում: *Քյոլնի ֆինանսավորման ալտշտադտ ընդդեմ Շումակերի* գործում Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 45-րդ հոդվածը խախտել է հարկային արտոնություններից (օրինակ՝ ամուսնացած զույգերի համար և սոցիալական ապահովագրության ծախսերի պահումներից) զրկել այն տղամարդուն, ով աշխատել է Գերմանիայում, բայց բնակվել է Բելգիայում, երբ Գերմանիայի այլ բնակիչներ օգտվել են այդ արտոնություններից: Ի հակադրություն սրա՝ *Վեյգելն ընդդեմ Ֆորարլբերգի ֆինանսական կազմակերպության* գործով դատարանը մերժել է պարոն Վեյգելի պնդումը, որ իր մեքենան Ավստրիա բերելու դեպքում վերագրանցման վճարը խախտում է իր ազատ տեղաշարժի իրավունքը: Չնայած հարկը «հավանաբար բացասական ազդեցություն կունենար միգրանտ աշխատողների՝ ազատ տեղաշարժի իրավունքն իրականացնելու որոշման վրա», քանի որ վճարը հավասարապես վերաբերում էր ավստրիացիներին, այս հարցի վերաբերյալ ԵՄ օրենսդրության բացակայության դեպքում այն պետք է համարվեր արդարացված: Երրորդ, մարդիկ պետք է ստանան հավասար վերաբերմունք «սոցիալական առավելությունների» վերաբերյալ, չնայած Դատարանը հաստատել է բնակության որակավորման ժամկետները: *Հենդրիքսն ընդդեմ Աշխատակիցների ապահովագրության ինստիտուտի* գործով դատարանը որոշել է, որ հոլանդացի քաղաքացին իրավունք չուներ շարունակել ստանալ անաշխատունակության նպաստներ, երբ տեղափոխվել է Բելգիա, քանի որ նպաստը «սերտորեն կապված էր Նիդեռլանդների սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի հետ»: Եվ հակառակը, *Գևեն ընդդեմ Հյուսիսային Ռայն-Վեստֆալեն* գործով դատարանը որոշել է, որ Նիդեռլանդներում բնակվող, բայց Գերմանիայում շաբաթական 3-ից 14 ժամ աշխատող հոլանդացի կինը իրավունք չուներ ստանալու գերմանական երեխայի նպաստներ, չնայած այն հանգամանքին, որ Գերմանիայում լրիվ դրույքով աշխատող, բայց Ավստրիայում բնակվող տղամարդու կինը կարող էր դա անել։ Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 45(3) հոդվածում ազատ տեղաշարժի սահմանափակման ընդհանուր հիմնավորումներն են հանրային կարգը, հանրային անվտանգությունը կամ հանրային առողջությունը, և 45(4) հոդվածում կա նաև ընդհանուր բացառություն հանրային ծառայությունում զբաղվածության համար։

Միության քաղաքացի չհանդիսացող, բայց անդամ պետությունում աշխատանքի թույլտվություն ունեցող աշխատողների համար Միության ներսում տեղաշարժի նույն ազատությունը չկա։ Նրանք պետք է դիմեն նոր աշխատանքային թույլտվության համար, եթե ցանկանում են աշխատել այլ պետությունում։ Այս գործընթացի հեշտացման մեխանիզմ է Վան Դեր Էլստ վիզան, որը սահմանում է ավելի հեշտ կանոններ, եթե ԵՄ մեկ պետությունում արդեն գտնվող ոչ ԵՄ աշխատողը պետք է ուղարկվի մեկ այլ պետություն՝ նույն գործատուի համար, գործատուի կողմից այդ մյուս պետությունում հաճախորդի հետ կնքված ծառայությունների պայմանագրի պատճառով։

#### Քաղաքացիների ազատ տեղաշարժը

Ազատ տեղաշարժի աշխատանքի իրավունքից զատ, ԵՄ-ն ավելի ու ավելի է ձգտում երաշխավորել մարդու իրավունքերը։ Սակայն, չնայած դատարանը նշել է, որ «Քաղաքացիությունը նախատեսված է անդամ պետությունների քաղաքացիների հիմնարար կարգավիճակը լինելու համար», քաղաքական բանավեճը շարունակվում է այն մասին, թե ով պետք է հասանելիություն ունենա հարկերի միջոցով ֆինանսավորվող հանրային ծառայություններին և սոցիալական ապահովության համակարգերին։ 2008 թվականին ԵՄ 500 միլիոն քաղաքացիներից ընդամենը 8 միլիոն մարդ (1.7 տոկոս) էր իրականում օգտվել ազատ տեղաշարժի իրավունքից, որոնց մեծամասնությունը աշխատողներ էին։ Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 20-րդ հոդվածի համաձայն՝ ԵՄ քաղաքացիությունը բխում է անդամ պետության քաղաքացիությունից։ 21-րդ հոդվածը շնորհում է ԵՄ-ում ազատ տեղաշարժի և օրենսդրությամբ սահմանված սահմաններում ազատորեն բնակվելու ընդհանուր իրավունքներ։ Սա վերաբերում է քաղաքացիներին և նրանց անմիջական ընտանիքի անդամներին։ Սա ակտիվացնում է իրավունքների չորս հիմնական խումբ․ 

# մուտք գործել, մեկնել և վերադառնալ՝ առանց անհարկի սահմանափակումների, 
# բնակվել՝ առանց սոցիալական օգնության համար անհարկի բեռ դառնալու, 
# քվեարկել տեղական և եվրոպական ընտրություններում, և 
# ընդունող պետության քաղաքացիների հետ հավասար վերաբերմունքի իրավունք, բայց սոցիալական օգնության համար՝ միայն 3 ամսվա բնակությունից հետո։

Նախ, 2004 թվականի քաղաքացիների իրավունքների մասին դիրեկտիվի 4-րդ հոդվածը նշում է, որ յուրաքանչյուր քաղաքացի իրավունք ունի լքել անդամ պետությունը՝ ունենալով վավեր անձնագիր կամ ազգային ինքնության քարտ։ 5-րդ հոդվածը յուրաքանչյուր քաղաքացու տալիս է մուտքի իրավունք՝ ենթակա ազգային սահմանային վերահսկողության։ Շենգենյան գոտու երկրները (որոնց մեջ Իռլանդիան չի մտնում) ամբողջությամբ վերացրել են ճանապարհորդական փաստաթղթեր ներկայացնելու և սահմաններում ոստիկանության խուզարկությունների անհրաժեշտությունը։ Սրանք արտացոլում են Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 21-րդ հոդվածում նշված ազատ տեղաշարժի ընդհանուր սկզբունքը։ Երկրորդ, 6-րդ հոդվածը թույլ է տալիս յուրաքանչյուր քաղաքացու մնալ երեք ամիս մեկ այլ անդամ պետությունում, անկախ նրանից՝ տնտեսապես ակտիվ է, թե ոչ։ 7-րդ հոդվածը թույլ է տալիս մնալ երեք ամսից ավելի՝ «բավարար ռեսուրսների... սոցիալական օգնության համակարգի համար բեռ չդառնալու» ապացույցով։ Հոդվածներ 16-ը և 17-ը 5 տարի անց անվերապահորեն մշտական բնակության իրավունք են տալիս: Երրորդ՝ Եվրոպական Միության մասին պայմանագրի 10(3) հոդվածը պահանջում է քվեարկելու իրավունք Եվրոպական խորհրդարանի տեղական ընտրատարածքներում՝ անկախ քաղաքացու բնակության վայրից:

Չորրորդ, և ավելի քննարկվող, հոդված 24-ը պահանջում է, որ որքան երկար է ԵՄ քաղաքացին մնում ընդունող պետությունում, այնքան ավելի շատ իրավունքներ ունի օգտվելու հանրային և սոցիալական ծառայություններից՝ հավասար վերաբերմունքի հիման վրա: Սա արտացոլում է հավասար վերաբերմունքի և քաղաքացիության ընդհանուր սկզբունքները Եվրոպական Միության գործունեության մասին պայմանագրի 18-րդ և 20-րդ հոդվածներում: Պարզ գործով՝ *Սալան ընդդեմ Բավարիայի Ֆրեյստաատ* գործում, դատարանը որոշել է, որ իսպանացի կինը, որը 25 տարի ապրել էր (Գերմանիայում) և երեխա ուներ, իրավունք ուներ ալիմենտ ստանալու՝ առանց բնակության թույլտվության անհրաժեշտության, քանի որ գերմանացիները դրա կարիքը չունեին։ *Տրոյանի ընդդեմ Բրյուսելի սոցիալական օգնության հանրային կենտրոնի* գործում երկու տարի Բելգիայում ապրող ֆրանսիացի տղամարդը իրավունք ուներ պետությունից ստանալ «մինիմեքս» նպաստ՝ նվազագույն կենսապահովման աշխատավարձի դիմաց: *Գրզելչիկն ընդդեմ Օտինյե-Լուվեն-լա-Նյովի հանրային սոցիալական օգնության կենտրոնի* գործում ֆրանսիացի ուսանողը, որը երեք տարի ապրել էր Բելգիայում, իրավունք ուներ ստանալու «մինիմեքս» եկամտի աջակցություն իր ուսումնառության չորրորդ տարվա համար: Նմանապես, *Ռ (Բիդար) ընդդեմ Լոնդոնի Իլինգի թաղամասի* գործում դատարանը որոշել է, որ օրինական է պահանջել, որ Լոնդոնի համալսարանական քոլեջի ուսանողը ուսանողական վարկ ստանալուց առաջ երեք տարի ապրած լինի Մեծ Բրիտանիայում, բայց ոչ թե որ նա պետք է ունենա լրացուցիչ «հաստատված կարգավիճակ»: Նմանապես, *Հանձնաժողովն ընդդեմ Ավստրիայի* գործում Ավստրիան իրավունք չուներ սահմանափակել իր համալսարանական տեղերը ավստրիացի ուսանողների համար՝ «կառուցվածքային, կադրային և ֆինանսական խնդիրներից» խուսափելու համար, եթե դիմում էին (հիմնականում գերմանացի) օտարերկրյա ուսանողներ, եթե դա չէր ապացուցում իրական խնդրի առկայությունը: Այնուամենայնիվ, *Դանո ընդդեմ Լայպցիգի աշխատանքային կենտրոնի* գործում դատարանը որոշել է, որ Գերմանիայի կառավարությունն իրավունք ուներ մերժելու ալիմենտ տրամադրել ռումինացի մորը, որը 3 տարի ապրել էր Գերմանիայում, բայց երբեք չէր աշխատել: Քանի որ նա Գերմանիայում ապրել է ավելի քան 3 ամիս, բայց 5 տարուց պակաս, նա պետք է ապացույցներ ներկայացներ «բավարար միջոցների» մասին, քանի որ Դատարանը պատճառաբանել է, որ 24-րդ հոդվածով նախատեսված հավասար վերաբերմունքի իրավունքը այդ ժամանակահատվածում կախված է 7-րդ հոդվածի համաձայն օրինական բնակությունից:

#### Շենգեն գոտի
Շենգենյան գոտու շրջանակներում ԵՄ անդամ 25 պետություններ (բացառությամբ Կիպրոսի և Իռլանդիայի) և Եվրոպական ազատ առևտրի ասոցիացիայի չորս անդամները (Իսլանդիա, Լիխտենշտեյն, Նորվեգիա և Շվեյցարիա) վերացրել են միասնական շուկայի ֆիզիկական արգելքները՝ վերացնելով սահմանային վերահսկողությունը: 2015 թվականին միգրացիոն ճգնաժամին ի պատասխան որոշ ներքին սահմաններում ժամանակավորապես վերականգնվել են սահմանափակ վերահսկողությունները:

## Պետական հատվածի ապրանքների և ծառայությունների գնումներ
Պետական գնումների մասին օրենսդրությունը և չորս ազատություններին վերաբերող «պետական պայմանագրերի շնորհման համար նախատեսված հիմնական չափանիշների ամբողջության» վրա հիմնված ուղեցույցը, որոնք ուղղակիորեն բխում են ԵՏՄ պայմանագրի կանոններից և սկզբունքներից, պահանջում են, որ ԵՄ պետական հատվածի մարմինների համար ապրանքներ և ծառայություններ գնելիս պահպանվեն հավասար վերաբերմունքը, խտրականության բացառումը, փոխադարձ ճանաչումը, համաչափությունը և թափանցիկությունը։

## ԵՄ անդամ չհանդիսացող պետությունների ինտեգրում
Միայն ԵՄ անդամ պետություններն են լիարժեքորեն մաս կազմում Եվրոպական միասնական շուկայի, մինչդեռ մի քանի այլ երկրների և տարածքների շնորհվել են մասնակցության տարբեր աստիճաններ: Միասնական շուկան, բացառություններով, ընդլայնվել է մինչև Իսլանդիա, Լիխտենշտեյն և Նորվեգիա՝ Եվրոպական տնտեսական տարածքի մասին համաձայնագրի միջոցով, և մինչև Շվեյցարիա՝ ոլորտային երկկողմ և բազմակողմ համաձայնագրերի միջոցով: Բացառությունները, որոնց դեպքում Եվրոպական ազատ առևտրի ասոցիացիայի այս պետությունները չեն կապված ԵՄ օրենսդրությամբ, հետևյալն են․

Ընդհանուր գյուղատնտեսական քաղաքականությունը և ընդհանուր ձկնորսության քաղաքականությունը (չնայած Եվրոպական տնտեսական տարածքի մասին համաձայնագիրը պարունակում է գյուղատնտեսական և ձկնորսական արտադրանքի առևտրի վերաբերյալ դրույթներ).

* մաքսային միությունը
* ընդհանուր առևտրային քաղաքականությունը
* ընդհանուր արտաքին և անվտանգության քաղաքականությունը
* արդարադատության և ներքին գործերի ոլորտը (չնայած Եվրոպական ազատ առևտրի ասոցիացիայի յուրաքանչյուր երկիր Շենգենյան գոտու մաս է կազմում) և
* տնտեսական և դրամավարկային միությունը:

### Շվեյցարիա
Շվեյցարիան, որը Եվրոպական ազատ առևտրի ասոցիացիայի անդամ է, բայց ոչ Եվրոպական տնտեսական գոտու, մասնակցում է միասնական շուկային՝ մի շարք բացառություններով, որոնք սահմանված են Շվեյցարիա-Եվրոպական Միություն հարաբերություններով։

### Արևմտյան Բալկաններ
Կայունացման և ասոցացման համաձայնագրի պետություններն ունեն համապարփակ շրջանակ՝ ԵՄ-ին ավելի մոտենալու և միասնական շուկայում իրենց ապագա մասնակցությանը նախապատրաստվելու համար։

### Թուրքիա
Թուրքիան 1995 թվականից մասնակցում է Եվրոպական Միության և Թուրքիայի մաքսային միությանը, ինչը նրան հնարավորություն է տալիս մասնակցել ԵՄ-ի հետ ապրանքների (բայց ոչ գյուղատնտեսության կամ ծառայությունների, ոչ էլ մարդկանց) ազատ տեղաշարժին։

### Վրաստան, Մոլդովա և Ուկրաինա
Խորը և համապարփակ ազատ առևտրի գոտու համաձայնագրի միջոցով երեք հետխորհրդային երկրներ՝ Վրաստանը, Մոլդովան և Ուկրաինան, ստացան ԵՄ միասնական շուկայի «չորս ազատություններից» օգտվելու հնարավորություն՝ ապրանքների, ծառայությունների, կապիտալի և մարդկանց ազատ տեղաշարժ: Մարդկանց տեղաշարժը, սակայն, կարճաժամկետ ճանապարհորդությունների համար առանց վիզայի ռեժիմի տեսքով է, մինչդեռ աշխատողների տեղաշարժը մնում է ԵՄ անդամ պետությունների իրավասության շրջանակներում: Խորը և համապարփակ ազատ առևտրի գոտին Եվրոպական տնտեսական գոտու անդամ չհանդիսացող երկրի ԵՄ միասնական շուկային ինտեգրման օրինակ է:

### Հյուսիսային Իռլանդիա
Մեծ Բրիտանիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորությունը դուրս է եկել Եվրամիությունից 2020 թվականի հունվարի վերջին և միասնական շուկայից 2020 թվականի դեկտեմբերին։ Brexit-ից դուրս գալու համաձայնագրի Հյուսիսային Իռլանդիայի արձանագրության պայմանների համաձայն՝ Հյուսիսային Իռլանդիան շարունակում է սահմանափակ կերպով հավատարիմ մնալ Եվրոպական միասնական շուկային՝ Իռլանդիա կղզում բաց սահման պահպանելու համար։ Սա ներառում է անասնաբուժական վերահսկողության սանիտարական և բուսասանիտարական ստանդարտների վերաբերյալ օրենսդրություն, գյուղատնտեսական արտադրության/շուկայավարման կանոններ, ապրանքների ԱԱՀ և ակցիզային հարկ, ինչպես նաև պետական ​​օգնության կանոններ։ Այն նաև ներմուծում է Մեծ Բրիտանիայից Հյուսիսային Իռլանդիա ապրանքների հոսքի որոշ վերահսկողություն։

Արձանագրության պայմանների համաձայն՝ Հյուսիսային Իռլանդիայի ժողովն ունի լիազորություն՝ պարզ մեծամասնությամբ շարունակել կամ դադարեցնել արձանագրային կարգավորումները։ Եթե ​​շարունակելու համաձայնություն չտրվի, կարգավորումները կդադարեն կիրառվել երկու տարի անց։ Համատեղ կոմիտեն այլընտրանքային առաջարկներ կներկայացնի Մեծ Բրիտանիային և ԵՄ-ին՝ Իռլանդիա կղզում կոշտ սահմանից խուսափելու համար։

## Տես նաև
* Տեղաշարժվելու ազատություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
;Գրքեր
*
*
*
*

;Հոդվածներ
*
*
*
*
*
*

## Արտաքին հղումներ

* European Union: internal market

Կատեգորիա:1993 Եվրոպայում
Կատեգորիա:1993 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Առևտրային քաղաքականություն
Կատեգորիա:Եվրագոտի
Կատեգորիա:Եվրոպական միության իրավունք
Կատեգորիա:Եվրոպական միության պատմություն
Կատեգորիա:Եվրոպական միության տնտեսություն
Կատեգորիա:Եվրոպական միության քաղաքականություն
Կատեգորիա:Եվրոպական միության օրենքներ
Կատեգորիա:Եվրոպական միություն
Կատեգորիա:Մակրոտնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Մաքսային իրավունք
Կատեգորիա:Միջազգային առևտուր
Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Տնտեսական աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Տնտեսական շուկաներ
Կատեգորիա:Տնտեսություն