Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտ

**Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտ** (), խաղաղության և հակամարտությունների ուսումնասիրությունների մասնավոր հետազոտական հաստատություն, որը գտնվում է Նորվեգիայի Օսլո քաղաքում և ունի մոտ 100 աշխատակից։ Այն հիմնադրվել է 1959 թվականին նորվեգացի հետազոտողների խմբի կողմից՝ Յոհան Գալթունգի գլխավորությամբ, ով նաև ինստիտուտի առաջին տնօրենն է եղել (1959–1969)։ Այն հրատարակում է *«Խաղաղության հետազոտությունների լրագիրը»*, որը նույնպես հիմնել է Յոհան Գալթունգը։

## Պատմություն և կառավարում

Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտը հիմնադրվել է 1959 թվականին Յոհան Գալթունգի գլխավորած նորվեգացի հետազոտողների խմբի կողմից: Սկզբում ինստիտուտը Օսլոյում գտնվող Նորվեգիայի սոցիալական հետազոտությունների ինստիտուտի բաժին էր, իսկ 1966 թվականին դարձել է անկախ ինստիտուտ: Այն աշխարհում խաղաղության հետազոտությունների առաջին կենտրոններից մեկն է եղել և Նորվեգիայի խաղաղության հետազոտությունների միակ ինստիտուտը։ 2017 թվականից ի վեր ինստիտուտի տնօրենը Հենրիկ Ուրդալն է, իսկ փոխտնօրենը՝ Տորուն Տրիգգեստադը: 2005 թվականից ինստիտուտը գտնվում է Օսլոյի կենտրոնում գտնվող նախկին գազի գործարանի շենքում:

Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտն անկախ հիմնադրամ է, որը կառավարում է յոթ անդամից բաղկացած խորհուրդը: Խորհրդի կազմում են Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտի երկու աշխատակից, Նորվեգիայի հետազոտական խորհրդի կողմից նշանակված երկու անդամ, Սոցիալական հետազոտությունների ինստիտուտի կողմից նշանակված մեկ անդամ, Օսլոյի համալսարանի կողմից նշանակված մեկ անդամ և Սկանդինավյան միջազգային ուսումնասիրությունների ասոցիացիայի կողմից նշանակված մեկ անդամ։

Ժամանակագրական հաջորդականությամբ, Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտի նախորդ տնօրեններն են՝ Յոհան Գալթունգը (1959–69), Ասբյորն Էյդեն (1970, 1980–81), Հելգե Հվեյմը (1971), Նիլս Պետեր Գլեդիցը (1972, 1977–78), Կյելլ Սկյելսբեկը (1973–74), Օլե Քրիստիան Հոլթեն (1975–76), Տորդ Հոյվիկ (1979–80, 1984–86), Մարեկ Թի (1981–83), Սվերե Լոդգաարդ (1986–92), Հիլդե Հենրիքսեն Վաագե (1992–93), Դեն Սմիթ (1993–2001), Ստեյն Թոնեսոն (2001-09), Քրիստիան Բերգ Հարպվիկեն (2009–2017) և Հենրիկ Ուրդալ (2017– մինչ օրս)։ 1969 թվականին Գալթունգի հրաժարականից հետո ինստիտուտի աշխատակազմը մեկ տարով ընտրում էր ղեկավար։ 1986 թվականին սա փոխվեց երեք տարվա, իսկ 1993 թվականին՝ առավելագույնը երկու հաջորդական չորս տարի ժամանակահատվածով։

Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտի խորհրդի առաջին նախագահը եղել է Էրիկ Ռինդեն (1966–79), Սոցիալական հետազոտությունների ինստիտուտի տնօրեն: Նրան հաջորդել են Տորշտեյն Էքհոֆը (1979–1986), Բեռնտ Բուլը (1987–94), Ֆրիդա Նոկկենը (1995–2000), Հելգե Ֆարոն (2000–2003), Էյվինդ Օստերուդը (2004–06), Բեռնտ Աարդալը (2007–2016), Ասլոգ Մարի Հագան (2016 – մինչ օրս)։

Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտը հիմնականում իր ֆինանսավորումը ստանում է Նորվեգիայի հետազոտական խորհրդից և Արտաքին գործերի նախարարությունից, որոշ լրացուցիչ ֆինանսավորում էլ տրամադրվում է Պաշտպանության նախարարությունից, տարբեր միջազգային կազմակերպություններց, ինչպիսիք են Համաշխարհային բանկը և Եվրամիությունը, և մասնավոր հիմնադրամները: Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտն ունի մոտ 100 աշխատակից: Դրա գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Օսլոյի կենտրոնում:

## Հետազոտություն

Ինստիտուտի նպատակն է, ինչպես ձևակերպված է կանոնադրությունում, «զբաղվել ազգերի, խմբերի և անհատների միջև խաղաղ հարաբերությունների համար պայմանների վերաբերյալ հետազոտություններով»։ Հետազոտողները ներկայացնում են հասարակական և հումանիտար գիտությունների տարբեր ոլորտներ, այդ թվում՝ քաղաքագիտություն, սոցիոլոգիա, մարդաբանություն, հոգեբանություն, մարդկային աշխարհագրություն, պատմություն, կրոնի պատմություն և փիլիսոփայություն։ Հետազոտությունների արդյունքները հիմնականում հրապարակվում են որպես հոդվածներ գրախոսվող ակադեմիական ամսագրերում, անթոլոգիաներում կամ մենագրություններում, ինչպես նաև որպես ավելի քաղաքական ուղղվածության զեկույցներ և հոդվածներ, ինչպիսիք են Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտի գրած շարքերը։

Ինստիտուտի բյուջեի մոտավորապես 15 տոկոսը կազմված է Նորվեգիայի հետազոտական խորհրդի հիմնական դրամաշնորհից, իսկ մնացած 85 տոկոսը ֆինանսավորվում է նախագծային հիմունքներով։ Նախագծերի երկու ամենամեծ ֆինանսավորողներն են Նորվեգիայի հետազոտական խորհուրդը և Նորվեգիայի արտաքին գործերի նախարարությունը։ Այլ ֆինանսավորողների թվում են Եվրամիությունը, Համաշխարհային բանկը և Նորվեգիայի պաշտպանության նախարարությունը։ 2009 թվականին Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտը նախաձեռնել է ԱՄՆ-ում գտնվող Խաղաղության հետազոտությունների հիմնադրամի ստեղծումը։

Օսլոյում Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտը հյուրընկալել է փոքր հրազենի տեղափոխման նորվեգական նախաձեռնությունը, որը դադարեցվել է 2017 թվականին՝ ֆինանսավորման պակասի պատճառով։ Սա Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտի, Նորվեգական Կարմիր խաչի և Նորվեգական եկեղեցու օգնության համատեղ նախաձեռնություն էր՝ փոքր հրազենի տարածումը կանխելու համար այն տարածքներում, որտեղ դրանք, հավանաբար, կօգտագործվեն պատերազմական գործողություններում, զինված բռնության կամ մարդու իրավունքների խախտումների ժամանակ։

Անձնակազմը բաղկացած է 40-50 լրիվ զբաղվածությամբ հետազոտողներից և օժանդակ անձնակազմից: Բացի այդ, կան Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտի հետ կես դրույքով աշխատող հետազոտողներ, հրավիրված գիտնականներ, պրակտիկանտներ և ուսանողներ:

### Հետազոտության կենտրոններ
;Քաղաքացիական պատերազմի ուսումնասիրության կենտրոն
2003-2012 թվականներին Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտը հյուրընկալել է Քաղաքացիական պատերազմի ուսումնասիրության կենտրոնը, որը Նորվեգիայի 13 «Գերազանցության կենտրոններից» մեկն էր։ Ամբողջ 10 տարվա ընթացքում տնօրենը Սքոթ Գեյթսն էր։

;Կիպրոսի կենտրոն
Ինստիտուտը Նիկոսիայի Կիպրոս քաղաքում ունի կենտրոն, որը հայտնի է որպես Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտն Կիպրոսի կենտրոն: Իր ցանցի, նախագծերի և երկխոսության ֆորումների միջոցով Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտի Կիպրոսի կենտրոնը նպատակ ունի խթանել հույների և թուրք կիպրոսցիների միջև համագործակցությունը և ամրապնդել տարածաշրջանային համագործակցությունը Արևելյան Միջերկրական ծովում։

;Սեռերի, խաղաղության և անվտանգության կենտրոն
2015 թվականին Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտը հիմնադրել է իր «Գենդերի, խաղաղության և անվտանգության կենտրոնը», որը զբաղվում է գենդերային և հակամարտությունների ուսումնասիրությունների հետազոտություններով։ Մասնավորապես, կենտրոնը ուսումնասիրում է այնպիսի հարցեր, ինչպիսիք են սեռական բռնությունը հակամարտությունների իրավիճակներում, կանանց պատկերումը միջնորդության և հակամարտությունից հետո կարգավորման գործընթացներում, ինչպես նաև գենդերային անվտանգությունը։

## Լրագրեր
Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտն ունի երկու ակադեմիական ամսագիր, որոնք երկուսն էլ խմբագրվում են ինստիտուտում և հրատարակվում ՍԵՅՋ հրատարակչությունում՝ Սքոթ Գեյթսի խմբագրությամբ «*Խաղաղության հետազոտությունների»* և Մարկ Սոլթերի խմբագրությամբ *«Անվտանգության երկխոսություն»* լրագրերը։

## Կրթություն

Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտը մատուցում է սահմանափակ թվով կրթական ծառայություններ: Խաղաղության և հակամարտության հետազոտական դպրոցը եղել է բազմակողմանի ուսումնական կենտրոն, որտեղ մի շարք դասընթացներ դասավանդում են այցելու գիտնականներ: Գործընկեր հաստատությունների թվում են Օսլոյի համալսարանը և Նորվեգիայի գիտության և տեխնոլոգիայի համալսարանը: Մինչև 2020 թվականը սա հետազոտական դպրոցի կողմից ֆինանսավորվող հետազոտական դպրոց էր, որն ընդունում էր անդամներ և կենտրոնանում էր այնպիսի դասընթացների վրա, ինչպիսիք են ակադեմիական գրավոր աշխատանքները, հետազոտական մեթոդաբանությունը և արդի թեմաների անդրադարձը։ 2020 թվականից ի վեր Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտն առաջարկում է դոկտորական մակարդակի դասընթացներ անհատական հիմունքներով և դադարեցրել է անդամներ ընդունելը:

Մինչև 2013 թվականը Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտը և Բյորկնես քոլեջը համատեղ մագիստրոսական ծրագրեր են իրականացրել Ավստրալիայի ազգային համալսարանի և Ստելենբոսի համալսարանի հետ՝ միջազգային քաղաքական տնտեսագիտության և հակամարտությունների դինամիկայի, ինչպես նաև խաղաղության և հակամարտությունների ուսումնասիրությունների ոլորտներում։

## Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտի  խաղաղության տարեկան ուղերձ
2010 թվականին նախաձեռնված Օսլոյի Խաղաղության հետազոտությունների ինստիտուտի ամենամյա խաղաղության ուղերձը նպատակ ունի բարձրացնել իրազեկվածությունը, խթանել հանրային քննարկումները և բարձրացնել աշխարհում խաղաղության համար բարենպաստ պայմանների վերաբերյալ ըմբռնումը: Հետազոտողներին և խաղաղության հետ կապված թեմաներով հստակ տեսակետներ ունեցող այլ անձանց հրավիրելու գաղափարն այն է, որ մարտահրավեր նետեն խաղաղության հետազոտողների համայնքին՝ առաջարկելով նոր միջոցներ և ներկայացնելով խաղաղության ու պատերազմի վերաբերյալ նոր տեսակետներ։

* 2010։ Յուն Էլսթեր․ *Արդարություն, ճշմարտություն, խաղաղություն*
* 2011։ Ջոն Լյուիս. *Ոչ բռնության դերը ազատագրման պայքարում*
* 2012։ Ազար Գատ։ *Խաղաղությու՞ն մեր ժամանակների համար*
* 2013։ Ջոդի Ուիլյամս. *Համաշխարհային ակտիվիզմի ուժը*
* 2014։ Փոլ Քոլիեր․ *Քաղաքացիական հակամարտություն. Որո՞նք են ներկայիս ռիսկերը և որո՞նք են իրատեսական լուծումները։*
* 2015։ Ջոն Մյուլլեր․ *Ահազանգման վտանգները*
* 2016։ Ֆրանչեսկա Բորի. *Լրագրողական ներդրումը խաղաղության գործում*
* 2017. Օբիագելի Էզեկվեսիլի. *Կրթություն և խաղաղություն*
* 2018. Դեբարատի Գուհա-Սապիր. *Զինված հակամարտությունների համաճարակաբանությունը*
* 2019։ Ստիվեն Փինքեր։ Լուսավորությունն այժմ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* [PRIO Strategy Document 2010-2013](http://www.prio.no/Global/upload/About%20Prio/PRIO%20Strategy%202010-2013%20(web).pdf)
* Centre for the Study of Civil War 
* PRIO Cyprus Centre 

Կատեգորիա:1959 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Գիտահետազոտական ինստիտուտներ
Կատեգորիա:Խաղաղության և հակամարտության ուսումնասիրություն
Կատեգորիա:Խաղաղություն
Կատեգորիա:Հիմնադրումներ Նորվեգիայում
Կատեգորիա:Միջազգային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի գիտահետազոտական ինստիտուտներ