Ադրբեջանական ԽՍՀ դրոշ

**Ադրբեջանական Խորհրդային Սոցիալիստական ​​Հանրապետության** () **պետական ​​դրոշ**, Ադրբեջանական Խորհրդային Սոցիալիստական ​​Հանրապետության պետական ​​ինքնիշխանության, աշխատավորների, գյուղացիների և մտավորականության անխորտակելի միության, հանրապետության բոլոր ազգությունների աշխատավորների բարեկամության և եղբայրության, կոմունիստական ​​հասարակության կառուցման խորհրդանիշ է։

Ադրբեջանի Խորհրդային Սոցիալիստական ​​Հանրապետության պետական ​​դրոշը ուղղանկյուն վահանակ է, որը բաղկացած է երկու հորիզոնական դասավորված գունավոր շերտերից՝ վերինը՝ կարմիր, որը կազմում է դրոշի լայնության երեք քառորդը, իսկ ստորինը՝ կապույտ, որը կազմում է դրոշի լայնության մեկ քառորդը, կարմիր շերտի վերին ձախ անկյունում, դրոշակաձողի մոտ, պատկերված է ոսկեգույն մուրճ ու մանգաղ, իսկ դրանց վերևում՝ ոսկեգույն եզրագծով շրջանակված կարմիր հնգաթև աստղ։ Դրոշի լայնության և երկարության հարաբերակցությունը 1:2 է։

## Պատմություն
1920 թվականի ապրիլի 28-ին Ադրբեջանի հեղափոխական կոմիտեն (Ազրևկոմը) Բաքվում հռչակեց Ադրբեջանի Սոցիալիստական ​​Խորհրդային Հանրապետությունը: Ըստ հայտնի խորհրդային վեքսիլոլոգ Լ. Ն. Ստրելցովի՝ հղում անելով Կ. Ի. Դունին-Բարկովսկու արխիվներին, կարմիր դրոշների հետ մեկտեղ, սկզբում ոչ պաշտոնապես օգտագործվել է կարմիր դրոշ՝ սպիտակ հնգաթև աստղով և սպիտակ կիսալուսնով՝ եղջյուրներով դեպի դրոշակաձող: Այս դրոշը պատկերված է եղել 1921 թվականին Բաքվում թողարկված պաստառի վրա:

### Վաղ շրջան
1921 թվականի մայիսի 19-ին Խորհուրդների Առաջին Համաադրբեջանական Համագումարում ընդունվեց Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի Առաջին Սահմանադրությունը (Հիմնական օրենքը), որի 104-րդ հոդվածում նկարագրված էր նրա դրոշը:

Ադրբեջանական Սոցիալիստական ​​Խորհրդային Հանրապետության առևտրային, ծովային և ռազմական դրոշը բաղկացած է կարմիր (ալ կարմիր) կտորից, որի ձախ անկյունում՝ դրոշակաձողի վերևում, կանաչ դաշտի վրա տեղադրված են «ԱՀՍՌ» ոսկեգույն տառերը կամ «Ադրբեջանի Սոցիալիստական ​​Խորհրդային Հանրապետություն» գրությունը։


Քանի որ այդ ժամանակ ադրբեջաներենը հիմնված էր արաբական գրի վրա, «ՀԽՍՀ» հապավումը գրվում էր ադրբեջաներենով՝ արաբական գրով։ 1922 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Ադրբեջանական ԽՍՀ Կենտրոնական գործադիր կոմիտեն որոշում ընդունեց, որով հավասար իրավունքներ շնորհվեցին նոր լատինացված այբուբենին (յանալիֆ) և արաբական գրի վրա հիմնված նախկինին։ Կարելի է ենթադրել, որ սա արտացոլվել է դրոշի վրա, որտեղ «ՀԽՍՀ» հապավումը սկսեց գրվել և՛ լատինացված, և՛ արաբական գրերով։ Լատիներեն «հանրապետություն» բառի՝ «ջումհուրիեթ»-ի առաջին տառն այդ ժամանակ գրվում էր որպես «Չ»։

1923 թվականին ՌՍՖՍՀ Արտաքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատը հրատարակեց «Ռուսաստանի Սոցիալիստական ​​Ֆեդերատիվ Խորհրդային Հանրապետության, Միութենական Խորհրդային Հանրապետությունների և Արտասահմանյան Պետությունների դրոշների և դրոշների ալբոմը», որտեղ Խորհրդային Ադրբեջանի դրոշը կարմիր կտոր էր, որի վերին ձախ անկյունում տեղադրված էին սպիտակ կիսալուսին և աստղ։

### 1925 թվականից հետո
1925 թվականի մարտի 14-ին IV գումարման Խորհուրդների Համաադրբեջանական համագումարը հաստատեց 1924 թվականի դեկտեմբերի 8-ին ընդունված ՀԽՍՀ կանոնադրության փոփոխությունը.
**ՀԽՍՀ Սահմանադրության 104-րդ հոդված**
ՀԽՍՀ պետական ​​դրոշը կազմված է կարմիր (ալ կարմիր) կտորից՝ երկարության և լայնության 2:1 հարաբերակցությամբ, որի վերին ձախ անկյունում՝ դրոշակաձողի մոտ, դրոշի լայնության 1/6 շառավղով ոսկեգույն մուրճ ու մանգաղ է։ Դրանց վերևում ոսկեգույն կիսալուսին է, որի ծայրերը ուղղված են աջ, ոսկեգույն եզրագծով շրջանակված կարմիր հնգաթև աստղով։ Կիսալուսնի տրամագիծը հավասար է դրոշի լայնության 1/10-ին, մուրճ ու մանգաղի աջ կողմում նոր և հին թյուրքական այբուբեններով գրված է արձանագրություն՝ А.S.З.C. և .....


«Սովետ» բառի առաջին տառը՝ «շուրալարը», այդ ժամանակ պատկերված էր ռուսական «З»-ի նման, այնուհետև այն ստացավ լատինական S՝ «պոչով» (Ş) տեսքը։ Ազգային գրային համակարգի լատինացված այբուբենի վերջնական անցումը սահմանվեց Ադրբեջանական ԽՍՀ Կենտրոնական գործադիր կոմիտեի 1929 թվականի հունվարի 1-ի հրամանագրով, որի համաձայն «հին» այբուբենի բառերը հանվեցին դրոշի նկարագրությունից՝ Ադրբեջանական ԽՍՀ Սահմանադրության (Հիմնական օրենք) 104-րդ հոդվածում։ 1930 թվականից ի վեր «ԱՍԽՀ» հապավումը Ադրբեջանական ԽՍՀ դրոշի վրա պատկերվել է միայն լատինացված այբուբենով։ Սա ամրագրվեց Ադրբեջանական ԽՍՀ Սահմանադրության (Հիմնական օրենք) նոր տարբերակում, որն ընդունվեց 1931 թվականի փետրվարի 14-ին Խորհուրդների VII Համաադրբեջանական համագումարի կողմից.
Flag of Azerbaijan 1924.svg|Ադրբեջանի ԽՍՀ դրոշը մինչև 1930 թվականը
Flag of Azerbaijan 1929.svg|Ադրբեջանի ԽՍՀ դրոշը 1930–1937 թվականներին


### 1937 թվականի դրոշ
1937 թվականի մարտի 14-ին Ադրբեջանական ԽՍՀ Խորհուրդների IX արտահերթ համագումարն ընդունեց Ադրբեջանական ԽՍՀ նոր Սահմանադրությունը (Հիմնական օրենք), որի 152-րդ հոդվածը պարունակում էր դրոշի հետևյալ նկարագրությունը.
Ադրբեջանական Խորհրդային Սոցիալիստական ​​Հանրապետության պետական ​​դրոշը կազմված է կարմիր կտորից, որի ձախ անկյունում՝ դրոշակաձողի վերին մասում, պատկերված են ոսկեգույն մուրճ ու մանգաղ և ադրբեջաներեն գրություն՝ «AzSSR»։

1937 թվականին հանրապետության անվանումը ադրբեջաներենով կրկին փոխվեց։ «Սովետական» (կամ «խորհրդային») բառը «շուրա»-ի փոխարեն դարձավ «խորհրդային», իսկ հանրապետության անվանման հապավումում երկրորդ «Ս»-ն կորցրեց իր նշանակությունը։ «Հանրապետություն» բառի հին ուղղագրությունը՝ CÜMHYRIJJETI-ն, փոխարինվեց ռուսերենից փոխառված թարգմանությամբ՝ RESPUBLIKASI-ով։ 1940 թվականին ադրբեջանական գիրն արդեն լատինացված այբուբենից վերածվել էր ռուսական այբուբենի վրա հիմնվածի, և նույն թվականի մարտի 20-ին դրոշի վրայի գրությունը փոխվեց AzSSR*-*ի։
Flag of Azerbaijan SSR (1937-1940).svg|Ադրբեջանի ԽՍՀ դրոշը 1937-1939 թվականներին
Flag АзССР.svg|Ադրբեջանի ԽՍՀ դրոշը 1939-1952 թվականներին


### 1952 թվականի դրոշ
1952 թվականի հոկտեմբերի 7-ին հաստատվեց Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի նոր պետական ​​դրոշը, որը հիմնված էր ԽՍՀՄ պետական ​​դրոշի վրա և ներքևի մասում լրացվեց դրոշի լայնության մեկ քառորդի չափ կապույտ շերտով:
Ադրբեջանական Խորհրդային Սոցիալիստական ​​Հանրապետության պետական ​​դրոշը կարմիր ուղղանկյուն կտոր է, որը բաղկացած է երկու հորիզոնական դասավորված գունավոր շերտերից՝ վերին կարմիր շերտը, որը կազմում է լայնության երեք քառորդը, և ստորին կապույտ շերտը, որը կազմում է դրոշի լայնության մեկ քառորդը։ Կարմիր շերտի վերին ձախ անկյունում, դրոշակաձողի մոտ, պատկերված է ոսկեգույն մուրճ ու մանգաղ, իսկ դրանց վերևում՝ ոսկե եզրագծով շրջանակված կարմիր հնգաթև աստղ։ Դրոշի լայնության և երկարության հարաբերակցությունը 1:2 է։

Մուրճն ու մանգաղը փորագրված են քառակուսու մեջ, որի կողմը հավասար է դրոշի լայնության 1/4-ին։ Մանգաղի սուր ծայրը գտնվում է քառակուսու վերին կողմի կենտրոնում, իսկ մուրճ ու մանգաղի բռնակները հենվում են քառակուսու ստորին անկյունների վրա։ Մուրճի և բռնակի երկարությունը քառակուսու անկյունագծի 3/4-ն է։ Հնգաթև աստղը փորագրված է դրոշի լայնության 1/8 տրամագծով շրջանի մեջ, որը դիպչում է քառակուսու վերին կողմի կենտրոնին։ Աստղի, մուրճի և մանգաղի ուղղահայաց առանցքից մինչև դրոշակաձողը հեռավորությունը հավասար է դրոշի լայնության 1/3-ին։ Դրոշի վերին եզրից մինչև աստղի կենտրոնը հեռավորությունը դրոշի լայնության 1/8-ն է։

## Տես նաև
* Ադրբեջանի դրոշ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* В. А. Соколов, Вексиллологический справочник по флагам Российской империи и СССР, т. 2, М.:МГИУ, 2002. — 628 с. ISBN 5-276-00240-1

Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի պատմություն
Կատեգորիա:Ադրբեջանի պետական խորհրդանիշեր
Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքական պատմություն
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ պետական խորհրդանիշեր
Կատեգորիա:Պատմություն