Ստրուկների աճուրդ

[աջից|մինի|200x200փքս|Ստրուկների աճուրդ [Հարավային Կարոլինա|Հարավային Կարոլինայում ։]]
**Խառնաշփոթը** ստրկավաճառության հատուկ ձև էր, որը տեղի էր ունենում Ատլանտյան օվկիանոսում ստրկավաճառության ժամանակ՝ Վեստ Ինդիայի եվրոպական գաղութներում և Միացյալ Նահանգների ներքին ստրկավաճառության ժամանակ։ Այն կոչվում էր «մրցարշավ», քանի որ գնորդները միանգամից վազվզում էին բաց տարածքում՝ հնարավորինս շատ ստրուկներ հավաքելու համար։ Խառնաշփոթ աճուրդի մեկ այլ անվանում է «բռնիր ու գնա» ստրուկների աճուրդները։ Ստրկաբեռնափոխադրող նավերի կապիտանները մեծ ջանքեր էին գործադրում իրենց գերիներին նախապատրաստելու և այդ աճուրդների համար գներ սահմանելու համար։
մինի|«Ստրկական գրիչ», որն օգտագործվում էր ստրուկներին պահելու համար աճուրդից առաջ։

## Պատմություն
Այս արշավն առաջին անգամ իրականացվել է որպես ստրուկների աճուրդի մի ձև Վեստ Ինդիայում, 18-րդ դարի վերջին: Մարտական կռիվը տեղի կունենար նավի վրա, գոմում կամ փակ տարածքում։ Պատճառը, որ նավապետները իրենց գերիներին վաճառում էին փակ տարածքում, նավի անձնակազմի դեմ ապստամբությունը կանխելն էր և ստրկացվածներին արագ վաճառելը։ Ստրկացված մարդկանց նավամատույցում դնելուց և ցամաք բերելուց հետո նրանց հավաքում էին նշանակված տարածք՝ շրջապատված եռանդուն գնորդներով, ովքեր հաճախ հրում ու հրում էին՝ գոմերի դռների առջև կանգնելու համար։ Շարադրությունը սկսվում էր ազդանշանով՝ կամ կրակոցի, կամ թմբուկի ձայնով, և երբ դա լսվում էր, գնորդները ներխուժում էին խանութ՝ որքան հնարավոր է շատ անհատներ հավաքելու։ Գովազդային կռվի ընթացքում գնորդների միջև հաճախ կռիվներ էին բռնկվում։ Օլաուդա Էկվիանոն ՝ աֆրիկացի գերի, որը կարողացավ ազատություն ստանալ, նկարագրում է արշավը որպես սկսված ազդանշանից՝ թմբուկի հարվածից, որից հետո գնորդները շտապեցին բակ, որտեղ պահվում էին Էկվիանոն և մյուս ստրկացվածները՝ իրենց ամենից շատ դուր եկած ստրկացված ժողովուրդներին բռնելու համար:
մինի|Ստրուկների աճուրդ Վիրջինիայում, 1861 թվականի փետրվարի 16-ին։
Աննա Մարիա Ֆալկոնբրիջը և Ալեքսանդր Ֆալկոնբրիջը լոնդոնցի ամուսնական զույգ էին, որոնք ապրել են 18-րդ դարում: Աննա Մարիան առաջին եվրոպացի կանանցից մեկն էր, որը հրապարակեց ականատեսի վկայություն Արևմտյան Աֆրիկայում իր ապրած փորձի մասին իր ամուսնու հետ, որը նախկինում վիրաբույժ էր ստրկավաճառական նավի վրա, իսկ հետագայում դարձավ ստրկության աբոլիցիոնիստ։ Աննա Մարիայի երկու ճանապարհորդությունների մասին գրվածքները օգտագործվել են Ատլանտյան ստրկավաճառության վերացման արշավում։ Նա պաշտպանել է ստրկավաճառությունը իր սեփական պատմվածքում՝ «*Երկու ճանապարհորդություն դեպի Սիեռա Լեոնե գետը 1791–1792–1793 թվականներին»* վերնագրով։ Մասնավորապես, անդրադառնալով «խաղաղության կռիվ» կոչվող ստրուկների աճուրդի տեսակին, շոտլանդացի պատմաբան Քրիստոֆեր Ֆայֆը, որը մասնագիտանում է Արևմտյան Աֆրիկայի պատմության մեջ, դրա նկարագրությունը տալիս է Աննա Մարիա Ֆալկոնբրիջի տեսանկյունից։Նկատված բախումները տեղի են ունեցել Ճամայկայում, մեկը՝ Քինգսթոնում, իսկ մյուսը՝ Պորտ Մարիայում։ Քինգսթոնում հավաքված ստրուկներին հավաքեցին նավի գլխավոր և քառորդ տախտակամածների վրա, որտեղ դրանք մթնեցվեցին (որպեսզի պոտենցիալ գնորդները չկարողանան հստակ տեսնել ստրուկներին): Երբ ազդանշան տրվեց, որ վազքը սկսվի, գնորդները շտապեցին ներս։ Ստրուկներն այնքան սարսափած էին, որ նրանցից գրեթե երեսունը նավից ցատկեցին։ Պորտ Մարիայում մարտական գործողությունները նման էին Քինգսթոնում տեղի ունեցածին։ Միայն թե այս անգամ ստրուկների իրավիճակն ավելի մանրամասն նկարագրված էր։ Ֆայֆը նկարագրում է կանանց որպես սարսափած, միմյանց կառչած՝ պաշտպանության համար, և մեծ տանջանքի մեջ։ Գնորդներին նկարագրում են որպես վայրենիներ՝ այն դաժան ձևի պատճառով, որով նրանք հարձակվում էին ստրուկների վրա՝ նրանց բռնելու և ի վերջո գնելու համար։

## Պատրաստում
### Ստրկացվածներին նախապատրաստելու ընդհանուր առանձնահատկությունները
մինի|Երկաթե վզնոց՝ ստրուկների փախուստը կանխելու համար։ Նաև՝ խոշտանգման մի ձև։
Ստրկացվածներին աճուրդի համար «պատրաստում էին» «մասնագետները», վիրաբույժները կամ հասարակ անձնակազմի անդամները։ Մինչև ստրուկներին անհատապես զննելը, անձնակազմի անդամները մերկում էին նրանց հագուստները և հավաքում մի փոքրիկ բաց տարածքում, որպեսզի վիրաբույժները կարողանային ստուգել նրանց առողջությունն ու երիտասարդությունը։  Նավապետները, վիրաբույժները կամ անձնակազմի անդամները սովորաբար ծովի ջրով լվանում էին ստրկացված տղամարդկանց, կանանց և երեխաներին և սափրում մեծահասակներին՝ ազատվելու մոխրագույն մազերից՝ հույս ունենալով, որ նրանք ավելի երիտասարդ տեսք կունենան: Անձնակազմի անդամների հիմնական խնդիրը ստրկացված ժողովուրդների առողջ լինելու պատրանք ստեղծելն էր։ Անձնակազմի անդամները կարող էին դա անել՝ ստրկացված մարդկանց ռոմ տալով, որպեսզի նրանց աչքերը կենդանի թվան, ինչպես նաև նրանց յուղով կամ կենդանական ճարպով ողողելով՝ մկանները ընդգծելու համար։ Կան նույնիսկ հաղորդագրություններ այն մասին, որ «մասնագետները» և անձնակազմի անդամները ստրկացված վերքերը վերանորոգել են վառոդով և/կամ երկաթի ժանգով, իսկ նրանց հետանցքները փակվել են ժամանակավոր խցանով՝ արտահոսքը կանխելու համար: Բացի վառոդից կամ երկաթի ժանգից, գերիներին քսում էին նաև արմավենու յուղ ՝ կապտուկները, խոցերը և կտրվածքները ծածկելու համար: Ստրկացված ժողովուրդներին, որոնցում եվրոպական ազգը և նրանց համապատասխան սեփականատերը նույնպես տարածված էր, խարանելը տղամարդկանց թևերից այրում էր, իսկ կանանց՝ կուրծքից:Այս բոլոր մեթոդները կիրառվում էին ապահովելու համար, որ կապիտանները ստանան հնարավոր ամենաբարձր շահույթը։ Ստրուկների աճուրդի առավոտյան գնորդները կարող էին վաղ գալ՝ գերիներին անձամբ զննելու համար, սակայն մասնավոր վաճառքի կամ բանակցությունների հնարավորություն չկար, գնորդները զննում էին ստրկացված մարդկանց՝ բացելով բերանը՝ ատամները տեսնելու համար, դիպչելով ձեռքերին և ոտքերին՝ զգալու համար, թե որքան մկանուտ են նրանք, ստիպելով նրանց քայլել՝ «կաղություն» տեսնելու համար, և ստիպելով նրանց տարբեր ձևերով ծալվել, որպեսզի գնորդները կարողանային տեսնել ցանկացած վերք, որը հնարավոր է ծածկված լիներ յուղով, կենդանական ճարպով, երկաթի ժանգի և այլնով:

### Համեմունք
մինի|Գերուն դրոշմում են։ Գտնվելու վայրը՝ Չափել Հիլ, Հյուսիսային Կարոլինա։
Պատրաստման ասպեկտը սահմանվում է նաև «համեմունքներով»։ Ստրուկների համեմումը հարմարվողականության մի ժամանակաշրջան էր, որի ընթացքում վաճառականներն ու առևտրականները պայմանավորում էին ստրկացված ժողովուրդներին, որպեսզի նրանք կարողանային հարմարվել պլանտացիաներում իրենց նոր կյանքին։ Համեմելու գործընթացը դիտվում է որպես աֆրիկացի գերիներից ազատվելու միջոց՝ խլելով նրանց ինքնությունը, որպեսզի նրանք ավելի քիչ հավանականություն ունենան ապստամբելու և իրենց աշխատանքը պլանտացիայում կամ դրանից դուրս կատարելու։ Որպեսզի ստրկացված ժողովուրդը ճիշտ կերպով դաստիարակվեր, առևտրականներն ու վաճառականները «կրեոլիզացնում» էին (աֆրիկացի գերու վերաբերմունքը ամերիկացի գերու վերածելու գործողություն)՝ սափրելով նրանց մազերը, լվանալով, յուղելով և ապա շատ քիչ կերակրելով։«Կրեոլացում» աֆրիկացի գերու վերջին մասը վերաբերում էր ստրկացված ժողովուրդներին Վեստ Ինդիա ուղարկելուն, նախքան նրանց ամերիկյան հարավում վաճառելը, որպեսզի նրանք իմանային, թե ինչ է նշանակում աշխատել պլանտացիաներում։ Այլ համեմունքների թվում էին ստրուկների վրա նոր տիրոջ նշան դնելը, ստրուկների անվանափոխությունը՝ նրանց աֆրիկյան ինքնությունից զրկելու համար, և նրանց տանջանքները: Այս գործընթացների ընթացքում կանայք, մասնավորապես, ենթարկվում էին բազմաթիվ դաժան և անցանկալի սեռական գործողությունների, որոնք առաջ էին քաշվում սպիտակամորթ վաճառականների, իսկ երբեմն՝ գերի վերցված աֆրիկացի տղամարդկանց կողմից:

## Կանանց փորձառություններ
Ստրկացված ժողովուրդների մասին պատմություններն արդեն դժվար է գտնել պատմական հետազոտություններում և ձայնագրություններում։ Կանանց պատմություններն էլ ավելի դժվար է հաշվի առնել խառնաշփոթ վաճառքի շրջանակներում նրանց տեսակետի տեսանկյունից։ Մենք պետք է հույսը դնենք այն փաստի վրա, որ ստրուկներն ընտրվել են գնորդներին ներկայացված մակերեսային տեսքի և հիմնականում այդ գնորդների պատմությունների հիման վրա։ Ինչպես նաև ուրիշների, օրինակ՝ Ջոն Ջոսլինի ՝ մի ճանապարհորդի պատմությունները, որը պատմել է իր ճանապարհորդությունների ժամանակ տեսածի մասին։ Երբ Ջոսլինը մեկնեց Նոր Անգլիա, նրան կացարան տրամադրեցին Սեմյուել Մավերիկի տանը։ Մավերիքը Մասաչուսեթսի առաջին ստրկատերերից մեկն էր, և 1638 թվականին նա ուներ առնվազն երեք ստրուկ, որոնցից երկուսը անգլերեն չխոսող կանայք էին։ Այս երկու ստրկացված կանանց էլ կարծում են, որ նրանք գնվել են կռվի ժամանակ՝ վաճառվելով ավելի էժան գնով, քան երիտասարդ տղամարդկանց։

Տասնվեցից տասնյոթ տարեկան մի երիտասարդ աղջիկ ստիպված էր ցուցադրել իր վերջույթներն ու ատամները՝ ժպտալով հավանական գնորդներին։ Ժպտալիս հետաքրքրված գնորդներից մեկը շրթունքները շարժեց, որպեսզի նա կարողանա մոտիկից նայել յուրաքանչյուր ճեղքին։

Կին ստրկուհիներն օգտագործվում էին որպես դայակներ իրենց սպիտակամորթ ստրուկների համար։ Նրանց նաև պահում էին ավելի շատ ստրուկներ արտադրելու համար, ինչի արդյունքում ստացվում էր էժան աշխատուժ և սերնդեսերունդ ստրկություն։ Ստեֆանի Ջոնս-Ռոջերսի «*Նրանք նրա սեփականությունն էին. սպիտակ կանայք որպես ստրկատերեր ամերիկյան հարավում»* գրքում հիշատակվում են այս ստրկացված կանանց բազմաթիվ փորձառություններ, ինչպիսին է Մերի Քինչոն Էդվարդսի փորձը։ Էդվարդսի միակ աշխատանքը, երբ նա ստրկության մեջ էր, սպիտակամորթ երեխաներին կերակրելն էր, ինչը հստակորեն ենթադրում է, որ նա և այս աշխատանքը կատարող շատ այլ կանայք անընդհատ հղիանում էին։

## Խառնված աճուրդների մասին առաջին ձեռքից պատմություններ
մինի|Օլաուդա Էկիանոն, որը հայտնի է նաև որպես Գուստավուս Վասա Էկիանո, նախկին ստրուկ էր, որը ազատություն ստացավ և դարձավ գրող և աբոլիցիոնիստ։
[մինի|Մերի Քինչոն Էդվարդս, նախկին ստրկացված [Ստնտու|դայակ]]
Օլաուդա Էկիանոյի «Օլաուդա Էկիանոյի կյանքի հետաքրքիր պատմությունը» գրքում նա հիշատակում է իր ապրումները, երբ պատրաստվում էր ստրուկների աճուրդին: Նավի վրա գտնվելու ընթացքում Էկվիանոն նշում է, որ նրանց բաժանել են տարբեր խմբերի՝ տղամարդկանց և կանանց, որտեղ նրանց «զննել» են՝ ստիպված լինելով ցատկել։ Ցամաք իջնելուց հետո նրանց ոչխարների պես հավաքեցին վաճառականի բակում, որտեղ նրանք մնացին մի քանի օր, մինչև թմբուկի հարվածով սկսվեց արագ աճուրդը։ Խառնաշփոթի ընթացքում Էկվիանոն պատկերում է, թե ինչպես են անմարդկային գնորդները վարվել այս գործընթացի ընթացքում։ Նա նշում է, որ գնորդները, կարծես, ցանկանում էին ձեռք բերել որքան հնարավոր է շատ ստրկացված մարդկանց։

Ֆրեդերիկ Բանկրոֆթը իր *«Ստրկավաճառությունը Հին Հարավում»* գրքում գրում է մի ճանապարհորդի դիտարկման մասին, որը վերաբերում էր ստրուկի զննմանը: Ճանապարհորդը հիշում է, որ գերուն ստիպել են մերկանալ, որպեսզի գնորդները տեսնեն, թե արդյոք կան կտրվածքների, վերքերի և կապտուկների, ինչպես նաև հիվանդությունների հետքեր։ Նա նշում է, որ գերու մարմնի ոչ մի մաս չի անձեռնմխելի մնացել։

Ջոն Թեյլորը ՝ նավի կապիտան, որը հիմնականում նավարկել է դեպի Գվինեա, Աֆրիկա, գրում է, թե ինչպես է պատրաստվել ստրուկների աճուրդների խառնաշփոթին: Թեյլորը 1782–1784, 1789 և 1792–1793 թվականներին կազմակերպել է խառնաշփոթ աճուրդներ, և ամեն անգամ նա օգտագործել է նույն գործոնները՝ ապահովելու համար, որ ստանա ամենաբարձր շահույթը։ Մինչև վաճառքի վայր ցամաք դուրս գալը Թեյլորը իր գերիներին բաժանում էր երկու կատեգորիայի՝ «առաջին կարգի» և «աղբ» ստրուկներ. առաջնային կարգի ստրուկները երիտասարդ տղամարդիկ և կանայք էին, որոնց տարիքը տատանվում էր տասներկու տարեկանից մինչև երեսուն տարեկան, լավ առողջ էին, ազատ էին վնասվածքներից, վերքերից և հիվանդություններից, մինչդեռ «աղբ» ստրուկները կամ շատ տարեց էին, կամ շատ երիտասարդ, հիվանդ և/կամ ծածկված վերքերով։ Արշավի օրը կամ դրանից մեկ օր առաջ Թեյլորը ստրուկների համար կստեղծեր տասը տարբեր կատեգորիաներ՝ «արտոնյալ տղամարդիկ», «բեռնակիր տղամարդիկ», «արտոնյալ տղամարդիկ-տղաներ», «տղամարդիկ-տղաներ», և կանայք՝ նույնը։ Այս կատեգորիաների հիման վրա գները սահմանվում էին երկու ճամայկական ֆունտ, որտեղ «ավելի լավ որակի» գերիները երկու ֆունտով ավելի թանկ էին, քան հաջորդը, իսկ կանանց յուրաքանչյուր կատեգորիայի գինը երկու ֆունտով ցածր էր տղամարդկանց համարժեքից: Թեյլորը ստեղծեց այս բաժանումները, քանի որ «արտոնյալ ստրուկները», լինեն տղամարդ թե կին, պահվում էին նրա մտերիմ ընկերների և ընտանիքի համար, իսկ մնացածներին ներգրավում էին խառնաշփոթի մեջ։ Ջոն Թեյլորի «աղբի հավաքման ստրուկները» նույնպես ներգրավվեցին կռվի մեջ, բայց հատուկ նախատեսված էին պլանտացիաների սեփականատերերի համար, ովքեր չէին կարողանում վճարել մյուս կատեգորիաների համար։

Թոմաս Հիբերտը, անգլիացի վաճառական և Ճամայկայում պլանտացիայի սեփականատեր, քննարկել է մի անկարգության հնարավոր վտանգները, որոնց նա ականատես է եղել Նաթանիել Ֆիլիպսին ՝ մեկ այլ պլանտացիայի սեփականատիրոջը։ Այստեղ, Հիբերտը նշել է, որ ինքը սպասում էր, որ դարպասների մոտ սպասող գնորդների կեսը կոտնակոխվի մյուս կեսի կողմից։

Ալեքսանդր Լինդոն ՝ երկու ստրկավաճառական նավերի նավապետը, գրանցում է գերիներով լի ամբողջ նավի վաճառքը չորս ժամում, որը ստրուկների վաճառքի ամենամեծ թիվն էր մինչև 1805 թվականը, երբ երեսուն պլանտացիաների սեփականատերեր մեկ ժամում գնեցին մարդկային բեռի ամբողջ արժեքը, երկու նավերի ստրուկներն էլ վաճառվեցին խառնաշփոթի մեթոդով:

Ալեքսանդր Ֆալկոնբրիջը ՝ Աննա Մարիա Ֆալկոնբրիջի ամուսինը, որոնք երկուսն էլ վիրաբույժներ են եղել հինգ տարբեր ճանապարհորդությունների ընթացքում, պատմում է ստրուկների աճուրդի մասին իր *[https://books.google.com/books?id=gOkDAAAAMAAJ «Աֆրիկայի ափերին ստրուկների առևտրի պատմություն»]* գրքում: Նա նշում է, որ գնորդները գերիների համար վճարում էին որոշակի գին, որը բանակցվում էր նավի կապիտանների և գնորդների միջև։ Ֆալկոնբրիջը պատմում է, որ պայմանավորված մեկնարկի ժամին այն բակի դռները, որտեղ պահվում էին գերիները, բացվեցին, և գնորդները անմիջապես վազեցին ներս՝ ստրկացված մարդկանց հավաքելու։ Որոշ գնորդներ եկել էին պատրաստված՝ իրենց հետ բերելով թաշկինակներ կամ պարաններ, որպեսզի կարողանային կապել ստրուկներին՝ առանց նրանց կորցնելու, մինչդեռ մյուսներին բռնում էին։ Ֆալկոնբրիջը գնորդներին անվանում է «անասուններ», ովքեր ոչ մի կերպ չէին համակրանք զգում գերիների նկատմամբ. այդ պատճառով նա հիշում է, որ ստրուկներից մի քանիսն այնքան վախեցած էին, որ ցատկում էին պատերի վրայով՝ փախչելու համար։  Golden Age նավի վրա Ֆալկոնբրիջը գրանցում է 503 գերու վաճառքը երկու օրում 1784 թվականի դեկտեմբերին՝ Ճամայկայի Պորտ Մարիայում:

## Նշումներ

## External links
* Ատլանտյան ստրկավաճառություն
* Կազմեք ձեր ընտանեկան փաստաթղթերը
* Ստրուկների առևտուրը Հին Հարավում

## Գրականության ցանկ
Բանկրոֆթ, Ֆրեդերիկ։ *Ստրուկների առևտուրը Հին Հարավում։* Ունգար, 1959թ.

«Ամերիկայի սևամորթ ժողովուրդներ՝ ստրուկների աճուրդ»։ CUSD-ը։ Վերցված է 2021 թվականի մարտի 3-ին։ https://www.cusd80.com/cms/lib6/AZ01001175/Centricity/Domain/4844/Slavery%20Station%201.pdf .

Բոսման, Ուիլյամ։ «Նոր և ճշգրիտ նկարագրություն»։ Դեյվիդ Նորթրուպի խմբագրությամբ *«Ատլանտյան ստրկավաճառությունը»* գրքում, 72–73։ Լեքսինգտոն, Մասաչուսեթս։ Հիթ, 1994։

Բրենան, Ուիլյամ։ «Սեմանտիկ ապամարդկայնացման և բռնության կանացի օբյեկտներ»: *Studies in Prolife Feminism* 1, թիվ 3 (1995 թվականի ամառ): 203+։ Գեյլ|A95922384.

Չեմբերս, Գլեն։ «Տրանսատլանտյան ստրկավաճառությունը և աֆրիկյան սփյուռքի ծագումը Տեխասում»: Prairie View A&M համալսարան։ Վերցված է 2021 թվականի ապրիլի 8-ին։ https://www.pvamu.edu/tiphc/research-projects/the-diaspora-coming-to-texas/the-transatlantic-slave-trade-and-origins-of-the-african-diaspora-in-texas/ .

Էմմեր, Պ.Կ., *Հոլանդական ստրկավաճառությունը։* Բերգհան Բուքս, 2006։

Էկվիանո, Օլաուդահ։ *Օլաուդա Էկվիանոյի կյանքի հետաքրքիր պատմությունը։* Լոնդոն. 1789թ.

Ֆալկոնբրիջ, Ալեքսանդր։ «Հիվանդ ստրուկներից ազատվելը» *՝ «Աֆրիկայի ափին ստրկավաճառության մասին պատմություն» գրքում,* խմբագրված Սթիվեն Մինցի կողմից։ Լոնդոն. 1788թ. http://www.vgskole.net/prosjekt/slavrute/9.htm:

Ֆայֆ, Քրիստոֆեր։ «Ստրուկների վաճառքը» *Աննա Մարիա Ֆալկոնբրիջում,* 2017թ.

«Ստրկության պատմություն. Ամերիկաներ»։ Լիվերպուլի ազգային թանգարաններ։ Վերցված է 03/09/2021-ին։ https://www.liverpoolmuseums.org.uk/history-of-slavery/americas:

Ջոնս-Ռոջերս, Ստեֆանի։ *Նրանք նրա սեփականությունն էին. սպիտակամորթ կանայք որպես ստրկատերեր Ամերիկյան հարավում։* Նյու Հեյվեն, Կոնեկտիկուտ։ Եյլի համալսարանի հրատարակչություն, 2019։

Քիփլ, Քենեթ Ֆ. *Կարիբյան ստրուկը. Կենսաբանական պատմություն։* Նյու Յորք. Քեմբրիջի համալսարանի հրատարակչություն, 1984։

Մուստակիմ, Սովանդե Մ. *Ստրկություն ծովում. Ահաբեկչություն, սեքս և հիվանդություն Միջին անցումում.* Ուրբանա. Իլինոյսի համալսարանի հրատարակչություն, 2016։

Մուտոնհոն, Շինգիրայ. ««Լացի ժամանակ», երբ աճուրդը մեկնարկեց... մրցավազքը»։ Հայրենասեր։ 2019 թվականի հուլիսի 18-ին։ https://www.thepatriot.co.zw/old_posts/weeping-time-as-auction-kicked-off-the-scramble/:

Ռադբըրն, Նիկոլաս։ «Գվինեական գործոններ, ստրուկների վաճառք և անդրատլանտյան ստրուկների առևտրի շահույթը տասնութերորդ դարի վերջի Ճամայկայում. Ջոն Թեյլորի դեպքը»: *The William and Mary Quarterly* 72, թիվ 2 (ապրիլ 2015):

Ուորեն, Վենդի Անն։ «Նրա վշտի պատճառը. Ստրուկուհու բռնաբարությունը Նոր Անգլիայի վաղ շրջանում»: Ամերիկյան պատմության հանդես 93, թիվ 4 (մարտ 2007): 1031–49: https://doi.org/10.2307/25094595:

Ուոթքինս, Ռիչարդ։ *Ստրկություն. Պատմության ընթացքում ստրկությունը։* Հաութոն Միֆլին, 2001թ.