Կարգավորող տնտեսագիտություն

**Կարգավորող տնտեսագիտությունը** կառավարության կամ կարգավորող մարմինների կողմից օրենքի կիրառումն է տնտեսագիտության հետ կապված տարբեր նպատակներով, ներառյալ շուկայի ձախողման շտկումը, շրջակա միջավայրի պաշտպանությունը և տնտեսական կառավարումը։ **Տնտեսական կարգավորումը** պետության կողմից սահմանված սահմանափակումներն են տարբեր ոլորտներում գործող կազմակերպությունների կողմից առաջարկվող ապրանքների և/կամ ծառայությունների գների և քանակների վրա, ինչպես նաև այդ կազմակերպությունների շուկա մուտք գործելու և դուրս գալու չափանիշների սահմանումը։ Կարող են լինել սահմանափակումներ նաև տոկոսադրույքների, ժամկետների և այլ գործոնների վրա։ Պետության կողմից նման սահմանափակումների նպատակը հասարակական շահերի պաշտպանությունն է, որի անհրաժեշտությունը առաջ է գալիս մի շարք իրավիճակներում և ոլորտներում։ Հայտնի օրինակներից են՝

* Բնական մենաշնորհների կարգավորումը։ Այս դեպքում կազմակերպությունը չպետք է աշխատի գերշահույթով, այլ՝ ստանա *նորմալ շահույթ*, իսկ սպառողների համար սակագները լինեն մատչելի։
* Միջոցներ ներգրավող, վարկեր տրամադրող և/կամ վճարահաշվարկային ծառայություններ մատուցող կառույցների (օրինակ՝ բանկերի, վարկային կազմակերպությունների) կարգավորումը, որը և´ սպառողների պաշտպանությանն է ծառայում, և´ համակարգային կայունության պահպանմանը։ Այս ոլորտներում կազմակերպությունների ձգտումը շահույթի մաքսիմալացմանը կարող է խիստ բացասական ազդեցություն ունենալ սպառողների վրա և առաջ բերել սոցիալական խնդիրներ։ Բացի դրանից, այս ոլորտներում շուկայի ձախողումները (*market failure*), կարող են բերել ֆինանսական համակարգի անկայունությանը։
* Արտաքին գործոններ (*externalities*) պարունակող ոլորտների կարգավորումը, որտեղ մեկ տնտեսվարող սուբյեկտի գործողությունները ազդում են մեկ այլ սուբյեկտի վրա, ընդ որում առաջին սուբյեկտը տեղյակ չէ դրանից, կամ նրան չի մտահոգում այդ ազդեցությունը։ Օրինակ, երբ մի քանի կազմակերպություններ նավթ են արդյունահանում նույն վայրից, կամ մի քանի ձկնորսներ նույն գետից ձուկ են որսում, նրանցից յուրաքանչյուրը ձգտում է շահույթի մաքսիմալացմանը, սակայն նրանց գործողությունների արդյունքում նվազում է ռեսուրսի քանակը, աճում դրա արտադրության գինը, որն էլ իր հերթին փոխանցվում է սպառողին։

Քանի որ անհնար է տնտեսական կարգավորման միջոցով ամբողջությամբ կարգավորել որևէ ոլորտի բոլոր գործոնները, շուկայական ուժերը շարունակում են մեծ դեր խաղալ։ Օրինակ, երբ սահմանափակվում են գները ինչ-որ ոլորտում, ընկերությունները սկսում են մրցել միմյանց հետ՝ բարելավելով ապրանքի/ծառայության որակը, միաժամանակ պահպանելով միևնույն գինը։

Պետության հիմնական տնտեսական գործառույթներն են.

Առաջին` հասարակական բարիքի արտադրություն,

Երկրորդ` արտաքին բացասական ազդեցությունների նվազեցմանն ու դրականի խրախուսմանն ուղղված գործունեություն,

Երրորդ` եկամուտների վերաբաշխում,

Չորրորդ` հիմնարար (ֆունդամենտալ) հետազոտությունների իրականացում։

Վերոնշյալ գործառույթներն իրականացնելու համար անհրաժեշտ են համապատասխան դրամական միջոցներ, ինչից ելնելով պետությունը ձևավորում է բյուջե։

## Հիմնական տեսակներ
# **Գների կարգավորում** – այս դեպքում կարող է սահմանվել կոնկրետ սակագին, կամ թույլատրելի գների սահման։ Եթե կա վտանգ, որ ընկերությունը կարող է այնպիսի ցածր գին սահմանել, որ մրցակիցներին ոլորտից դուրս կմղի, ապա կարող է նաև սահմանվել մինիմալ գին, որից ցածր չի կարող լինել ապրանքի/ծառայության գինը։ Հիմնականում սահմանվում է գների կոմպլեքս համակարգ՝ հաշվի առնելով մի շարք գործոններ։ Գների կարգավորման ենթարկվում են, օրինակ, գազի, էլեկտրաէներգիայի և հեռահաղորդակցության ոլորտները։

# **Քանակի կարգավորում** – այս դեպքում սահմանվում է որևէ ապրանքի արտադրության համար թույլատրելի վերին շեմ։ Հնարավոր է նաև այնպիսի սահմանում, որ ընկերությունը պետք է տվյալ գների դեպքում ամբողջությամբ ապահովի պահանջարկի դիմաց առաջարկը։

# **Շուկա մուտք գործելու և դուրս գալու կարգավորում** – այս դեպքում կարող են կարգավորվել նոր ընկերությունների շուկա մուտք գործելու նախապայմանները։ Մեկ այլ դեպքում կարող է սահմանափակվել շուկայում արդեն իսկ գործող ընկերությունների մուտքը տնտեսության այլ ճյուղեր (օրինակ` կապի ծառայություններ մատուցող ընկերության մուտքը համակարգիչների արտադրության/վաճառքի ոլորտ)։ Հնարավոր է նաև գործող ընկերությունների ելքի սահմանափակում։ Այս սահմանափակումների և կարգավորումների իմաստը ռեսուրսների ամենաարդյունավետ բաշխվածության, մրցակցության, գների և հասանելիության հավասարակշռության պահպանումն է։ Օրինակ, եթե տվյալ ընկերության ելքը շուկայից կհանգեցնի որևէ ապրանքի դեֆիցիտի, ապա սպառողների համար ապրանքի հասանելիություն ապահովելու համար կարող է ժամանակավորապես չթույլատրվել ելքը։

## Կարգավորում
Կարգավորումը, ընդհանուր առմամբ, սահմանվում է որպես կառավարության կողմից անհատների և մասնավոր հատվածի ընկերությունների վրա կիրառվող օրենսդրություն՝ տնտեսական վարքագիծը կարգավորելու և փոփոխելու համար: Հակամարտություն կարող է առաջանալ հանրային ծառայությունների և առևտրային ընթացակարգերի (օրինակ՝ շահույթի մաքսիմալացում), այդ ծառայություններից օգտվող մարդկանց շահերի (տե՛ս շուկայի ձախողում), ինչպես նաև գործարքներին անմիջականորեն չմասնակցողների շահերի (արտաքին ազդեցություններ) միջև։ Հետևաբար, կառավարությունների մեծ մասն ունի որոշակի վերահսկողության կամ կարգավորման մեխանիզմներ՝ այս հնարավոր հակամարտությունները կառավարելու համար։ Տնտեսական կարգավորման իդեալական նպատակն է ապահովել անվտանգ և համապատասխան ծառայությունների մատուցումը՝ միաժամանակ չխոչընդոտելով բիզնեսի արդյունավետ գործունեությունն ու զարգացումը։

Օրինակ, երկրների մեծ մասում կարգավորումը վերահսկում է ալկոհոլի և դեղատոմսով դեղերի վաճառքն ու սպառումը, ինչպես նաև սննդի բիզնեսը, անձնական կամ բնակելի խնամքի ապահովումը, հասարակական տրանսպորտը, շինարարությունը, կինոն և հեռուստատեսությունը և այլն: Մոնոպոլիաները, հատկապես նրանք, որոնք դժվար է վերացնել (բնական մենաշնորհներ), հաճախ կարգավորվում են: Ֆինանսական ոլորտը նույնպես խիստ կարգավորվող է։

Կարգավորումը կարող է ներառել մի քանի բաղադրիչ.

* Հանրային կանոնադրություններ, չափորոշիչներ կամ սպասումների մասին հայտարարություններ։
* Գրանցման կամ լիցենզավորման գործընթաց՝ ծառայության գործունեությունը հաստատելու և թույլատրելու համար, սովորաբար՝ անվանական կազմակերպության կամ անձի կողմից։
* Ստուգման գործընթաց կամ ստանդարտների համապատասխանությունն ապահովելու այլ ձև, ներառյալ այդ ստանդարտներին չհամապատասխանելու մասին հաղորդումը և կառավարումը, կամ
* Գնային վերահսկողության սահմանում՝ գների առաստաղի կարգավորման կամ եկամտաբերության մակարդակի կարգավորման տեսքով, հատկապես բնական մենաշնորհների համար։

Անհամապատասխանության դեպքում դա կարող է հանգեցնել հետևյալի.

* Ֆինանսական տուգանքներ,կամ
* Լիցենզիայից զրկելու գործընթաց, որի միջոցով կազմակերպությանը կամ անձին, եթե գնահատվում է անվտանգ չգործող, հրահանգ է տրվում դադարեցնել գործունեությունը կամ ենթարկվել տուգանքի։

Կարգավորման բոլոր տեսակները կառավարության կողմից պարտադիր չեն, ուստի որոշ մասնագիտական ոլորտներ և կորպորացիաներ նախընտրում են ինքնակարգավորվող մոդելներ ընդունել։  Ընկերության ներսում կարող են լինել ներքին կարգավորման միջոցառումներ, որոնք կաշխատեն բոլոր անդամների փոխադարձ օգուտի համար։ Հաճախ կամավոր ինքնակարգավորումը պարտադրվում է պրոֆեսիոնալիզմը, էթիկան և արդյունաբերական չափորոշիչները պահպանելու համար։

Օրինակ, երբ բրոքերը տեղ է գնում Նյու Յորքի ֆոնդային բորսայում, կան վարքագծի հստակ կանոններ կամ պայմանագրային և համաձայնեցված պայմաններ, որոնց բրոքերը պետք է համապատասխանի։ ԱՄՆ Արժեթղթերի և Բորսաների Հանձնաժողովի հարկադրական կարգավորումները կիրառվում են՝ անկախ որևէ անձի համաձայնությունից կամ անհամաձայնությունից տվյալ գործարքի վերաբերյալ։ Այնուամենայնիվ, ժողովրդավարությունում սահմանափակման վերաբերյալ դեռևս գոյություն ունի կոլեկտիվ համաձայնություն. քաղաքական մարմինն ամբողջությամբ համաձայնության է գալիս իր ներկայացուցիչների միջոցով և պարտադրում է համաձայնությունը կարգավորվող գործունեությանը մասնակցողներին։

Կառուցվածքային միջավայրում կամավոր համապատասխանության այլ օրինակներից են Բեյսբոլի գլխավոր լիգայի, ՖԻՖԱ-ի և Թագավորական զբոսանավային ասոցիացիայի (Մեծ Բրիտանիայի ճանաչված առագաստանավային սպորտի ազգային ասոցիացիա) գործունեությունը։ Այս իմաստով կարգավորումը մոտենում է տվյալ գործունեության համար ընդունված էթիկայի չափանիշի իդեալին՝ մասնակիցների լավագույն շահերը խթանելու, ինչպես նաև գործունեության շարունակականությունը որոշակի սահմաններում ապահովելու համար։

Ամերիկայում, 18-րդ և 19-րդ դարերի ընթացքում, կառավարությունը զբաղվում էր տնտեսության էական կարգավորմամբ։ 18-րդ դարում ապրանքների արտադրությունն ու բաշխումը կարգավորվում էին բրիտանական կառավարության նախարարությունների կողմից ամերիկյան գաղութներում (տե՛ս մերկանտիլիզմ): Գյուղատնտեսությանը տրամադրվեցին սուբսիդիաներ, և սահմանվեցին մաքսատուրքեր, ինչը հանգեցրեց Ամերիկյան հեղափոխությանը։ Միացյալ Նահանգների կառավարությունը բարձր սակագին պահպանեց ողջ 19-րդ դարի ընթացքում և մինչև 20-րդ դարը, մինչև 1934 թվականին Ֆրանկլին Դ. Ռուզվելտի վարչակազմի օրոք ընդունվեց «Փոխադարձ սակագների մասին» օրենքը։ Այնուամենայնիվ, կարգավորումն ու ապակարգավորումը տեղի ունեցան ալիքներով, Ոսկե դարաշրջանում խոշոր բիզնեսի ապակարգավորումը հանգեցրեց նախագահ Թեոդոր Ռուզվելտի վստահության փլուզմանը 1901-1909 թվականներին, ապա՝ ապակարգավորմանը և լեսեզ-ֆեր տնտեսագիտությանը կրկին 1920-ական թվականներին՝ Մեծ ճգնաժամից առաջ, և Ֆրանկլին Ռուզվելտի «Նոր կուրսի» ծրագրի շրջանակներում կառավարության ինտենսիվ կարգավորմանը և քեյնսյան տնտեսագիտությանը։ Նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանը 1980-ականներին իր Ռեյգանոմիկայի ծրագրով վերացրեց բիզնեսի կարգավորումը։

1946 թվականին ԱՄՆ Կոնգրեսն ընդունեց «Վարչական ընթացակարգերի մասին» օրենքը (ՎԴԱ), որը պաշտոնականացրեց կառավարության վարչական գործունեության կանոնավորությունն ապահովելու և դրա համապատասխանությունը լիազորող օրենսդրությանը ապահովելու միջոցները։ Ամերիկյան համայնքային ասոցիացիան (APA) սահմանեց դաշնային գործակալության կողմից կանոնակարգերի հրապարակման և հայցերի քննարկման միասնական ընթացակարգեր։ ԱՊԱ-ն նաև սահմանում է գործակալության գործողությունների դատական վերանայման գործընթացը:

### Կարգավորող գրավում
Կարգավորող մարմնի կողմից գրավումը գործընթաց է, որի միջոցով հանրային շահերից ելնելով գործելու համար ստեղծված կարգավորող մարմինը փոխարենը առաջ է մղում այն ոլորտը, որը գերիշխում է այն շահագրգիռ խմբերի առևտրային կամ հատուկ մտահոգությունները, որոնք նախատեսված են կարգավորելու համար: Կարգավորող մարմինների կողմից գրավման հավանականությունը տնտեսապես կողմնակալ է. արդյունաբերության մեջ ներգրավված անձինք ունեն ամենամեծ ֆինանսական շահագրգռվածությունը կարգավորող գործունեության մեջ և ավելի հավանական է, որ մոտիվացված կլինեն ազդել կարգավորող մարմնի վրա, քան ցրված անհատ սպառողները, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի քիչ հատուկ խթան կարգավորող մարմինների վրա ազդելու փորձ կատարելու համար։ Կարգավորող մարմինների կողմից գրավումը ռիսկ է, որին գործակալությունը ենթարկվում է իր բնույթից ելնելով:

## Կարգավորման տեսություններ
Կարգավորման արվեստը վաղուց ուսումնասիրվել է, մասնավորապես՝ կոմունալ ծառայությունների ոլորտում։ Կարգավորման քաղաքականության վերաբերյալ ձևավորվել են երկու գաղափար՝ կարգավորման դրական տեսություններ և կարգավորման նորմատիվ տեսություններ։

Առաջինները քննում են, թե ինչու է տեղի ունենում կարգավորումը։ Այս տեսությունները ներառում են շուկայական իշխանության տեսություններ, «շահագրգիռ խմբերի տեսություններ, որոնք նկարագրում են շահագրգիռ կողմերի շահերը կարգավորման մեջ» և «կառավարության օպորտունիզմի տեսություններ, որոնք նկարագրում են, թե ինչու կառավարության հայեցողության սահմանափակումները կարող են անհրաժեշտ լինել ոլորտի համար՝ հաճախորդներին արդյունավետ ծառայություններ մատուցելու համար»: Այս տեսությունները եզրակացնում են, որ կարգավորումը տեղի է ունենում, քանի որ՝

# կառավարությունը հետաքրքրված է տեղեկատվական ասիմետրիաների հաղթահարմամբ և իր շահերը օպերատորի հետ համապատասխանեցնելով,
# հաճախորդները ցանկանում են պաշտպանություն շուկայական իշխանությունից՝ գոյություն չունեցող կամ անարդյունավետ մրցակցության առկայության դեպքում,
# օպերատորները ցանկանում են պաշտպանություն մրցակիցներից, կամ
# օպերատորները ցանկանում են պաշտպանություն կառավարության օպորտունիզմից։

Կարգավորման նորմատիվ տնտեսական տեսությունները սովորաբար եզրակացնում են, որ կարգավորող մարմինները պետք է

# հնարավորության դեպքում խրախուսել մրցակցությունը,
# նվազագույնի հասցնել տեղեկատվական ասիմետրիայի ծախսերը՝ հավաքելով տեղեկատվություն և խթանելով օպերատորներին բարելավել իրենց աշխատանքը,
# ապահովել տնտեսապես արդյունավետ գնային կառուցվածքներ, և
# սահմանել կարգավորող գործընթացներ, որոնք ապահովում են «օրենքով կարգավորում և կարգավորող համակարգի անկախություն, թափանցիկություն, կանխատեսելիություն, օրինականություն և հավաստիություն»:

Այլընտրանքորեն, շատ հետերոդոքս տնտեսագետներ և իրավաբաններ ընդգծում են շուկայի կարգավորման կարևորությունը «մենաշնորհների ձևավորումից պաշտպանվելու, շուկաների ընդհանուր կայունությունը, շրջակա միջավայրին հասցվող վնասը և սոցիալական պաշտպանության բազմազանությունն ապահովելու համար»: Սրանք հիմնվում են սոցիոլոգների (օրինակ՝ Մաքս Վեբերի, Կարլ Պոլանիի, Նիլ Ֆլիգշտեյնի և Կարլ Մարքսի) և կարգավորող գործընթացներին մասնակցող պետական հաստատությունների պատմության վրա:«Թույլ տալ, որ շուկայական մեխանիզմը լինի մարդկանց ճակատագրի և նրանց բնական միջավայրի, նույնիսկ գնողունակության չափի և օգտագործման միակ տնօրենը, կհանգեցնի հասարակության քանդմանը»:

 Տեղեկատվական ասիմետրիան վերաբերում է այն գործարքներին, որոնցում մեկ կողմն ավելի շատ տեղեկատվություն ունի, քան մյուսը, ինչը ստեղծում է իշխանության անհավասարակշռություն, որը վատագույն դեպքում կարող է հանգեցնել շուկայի մի տեսակ ձախողման։ Դրանք առավել հաճախ ուսումնասիրվում են տնօրեն-գործակալ խնդիրների համատեքստում։

Գլխավոր-գործակալ տեսությունը անդրադառնում է տեղեկատվության ասիմետրիայի հարցերին: Այստեղ կառավարությունը գլխավորն է, իսկ օպերատորը՝ գործակալը, անկախ նրանից, թե ով է օպերատորի սեփականատերը։ Գլխավոր-գործակալ տեսությունը կիրառվում է խթանող կարգավորման և բազմամաս սակագների մեջ։

## Կարգավորող չափանիշներ
Համաշխարհային բանկի ''«Գործարարությամբ զբաղվելը»'' տվյալների բազան հավաքում է 178 երկրներից տվյալներ որոշակի ոլորտներում կարգավորման ծախսերի վերաբերյալ, ինչպիսիք են բիզնես սկսելը, աշխատողներին վարձելը, վարկ ստանալը և հարկերի վճարումը։ Օրինակ՝ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունում (OECD) բիզնես սկսելու համար միջինում պահանջվում է 19 աշխատանքային օր, մինչդեռ Սահարայի ենթասահարյան Աֆրիկայում այդ ցուցանիշը 60 է։ ՀՆԱ- ի տոկոսային հարաբերությամբ (առանց կաշառքի) արժեքը OECD-ում կազմում է 8%, իսկ Աֆրիկայում՝ 225%։

Համաշխարհային բանկի «Աշխարհի կառավարման ցուցանիշներ» նախագիծը ճանաչում է, որ կարգավորումները զգալի ազդեցություն ունեն երկրի կառավարման որակի վրա։ Երկրի կարգավորման որակը, որը սահմանվում է որպես *«կառավարության կարողությունը մշակելու և իրականացնելու մասնավոր հատվածի զարգացումը թույլատրող և խթանող հիմնավոր քաղաքականություն և կանոնակարգեր**»*կառավարման վեց չափանիշներից մեկն է, որը չափվում է Համաշխարհային կառավարման ցուցանիշների կողմից ավելի քան 200 երկրներում։

Կարգավորումների արժեքը աճել է ավելի քան 1 տրիլիոնով և կարող է բացատրել արդյունաբերության կենտրոնացման աճի 31-37%-ը։

## Դերեգուլյացիա
### Ժամանակակից ամերիկյան քաղաքականության մեջ
Չափազանց բարդ կարգավորող օրենսդրությունը, աճող գնաճը, կարգավորող մարմինների կողմից գրավման վերաբերյալ մտահոգությունները և հնացած տրանսպորտային կանոնակարգերը 1970-ականների վերջին ԱՄՆ-ում ապակարգավորումը դարձրին գրավիչ գաղափար: Իր նախագահության ընթացքում (1977-1981) նախագահ Ջիմի Քարթերը ներդրեց ֆինանսական համակարգի (տոկոսադրույքների առաստաղների վերացման միջոցով) և տրանսպորտային արդյունաբերության լայնածավալ ապակարգավորման բարեփոխումներ, ինչը թույլ տվեց ավիաընկերություններին ավելի ազատ գործել:

Նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանը իր երկու պաշտոնավարման ժամկետների ընթացքում (1981-1989) ստանձնեց ապակարգավորման քաղաքականությունը և ընդլայնեց այն Ռեյգանոմիկայի ներդրմամբ, որը ձգտում էր խթանել տնտեսությունը՝ եկամտային և կորպորատիվ հարկերի կրճատման, զուգորդված ապակարգավորման և պետական ծախսերի կրճատման միջոցով։ Չնայած արդյունաբերության կողմից հավանության արժանանալուն, Ռեյգանի դարաշրջանի տնտեսական քաղաքականությունը, որը վերաբերում էր ապակարգավորմանը, շատ տնտեսագետների կողմից համարվում է 1980-ականների վերջի և 1990-ականների խնայողական և վարկային ճգնաժամին նպաստած գործոն։

Ազատ շուկայական կապիտալիզմի հմայքը շարունակում է առկա լինել ամերիկյան քաղաքականության մեջ այսօր, և շատ տնտեսագետներ գիտակցում են ներդրումների հետ կապված ներհատուկ ռիսկերի և կարգավորման երաշխիքների միջև հավասարակշռություն գտնելու կարևորությունը: Ոմանք, մասնավորապես՝ արդյունաբերության ներկայացուցիչները, կարծում են, որ 2007 թվականի ֆինանսական ճգնաժամից հետո կիրառված կանոնակարգերը, ինչպիսին է Դոդ-Ֆրենկի ֆինանսական բարեփոխումների մասին օրենքը, չափազանց խիստ են և խոչընդոտում են տնտեսական աճը, հատկապես փոքր բիզնեսների շրջանում: Մյուսները կողմ են կարգավորման շարունակականությանը՝ հիմնվելով այն բանի վրա, որ ֆինանսական ոլորտի ապակարգավորումը հանգեցրեց 2007 թվականի ֆինանսական ճգնաժամին, և որ կարգավորումները կայունություն են հաղորդում տնտեսությանը։

2017 թվականին նախագահ Դոնալդ Թրամփը ստորագրեց գործադիր հրամանագիր, որը, ինչպես նա պնդում էր, «յուրաքանչյուր նոր կանոնակարգի համար կչեղարկի երկու կանոնակարգ»։ Թրամփը պնդում էր. «Յուրաքանչյուր կանոնակարգ պետք է անցնի պարզ թեստ։ Արդյո՞ք այն ավելի լավ կամ ավելի անվտանգ է դարձնում ամերիկացի աշխատողների կամ սպառողների կյանքը։ Եթե պատասխանը «ոչ» է, մենք կազատվենք դրանից»։

### Համագործակիցներ
Դերեգուլյացիայի տարածված համարժեքը պետական արդյունաբերության մասնավորեցումն է։ Մասնավորեցման նպատակն է, որ շուկայական ուժերը բարձրացնեն ապապետականացված արդյունաբերությունների արդյունավետությունը ։ Մասնավորեցումը լայնորեն հետապնդվում էր Մեծ Բրիտանիայում Մարգարետ Թետչերի վարչակազմի ողջ ընթացքում։ Չնայած այն մեծ մասամբ համարվում է հաջողություն և զգալիորեն կրճատում է կառավարության դեֆիցիտը, քննադատները պնդում են, որ չափորոշիչները, աշխատավարձերը և զբաղվածությունը նվազել են մասնավորեցման պատճառով։ Մյուսները նշում են, որ մասնավորեցված որոշ ոլորտների վերաբերյալ ուշադիր կարգավորումների բացակայությունը շարունակական խնդիրների աղբյուր է:

## Վեճ
### Կողմնակիցներ
Շուկաների կարգավորումը հասարակության պաշտպանության համար է և քսաներորդ դարի ընթացքում եղել է արդյունաբերական կապիտալիստական տնտեսական կառավարման հիմնական հենարանը: Կարլ Պոլանյին այս գործընթացը անվանում է շուկաների «ներդրում» հասարակության մեջ։ Ավելին, ժամանակակից տնտեսական սոցիոլոգներ, ինչպիսին է Նիլ Ֆլիգշտեյնը (իր 2001 թվականի «Շուկաների ճարտարապետությունը» աշխատության մեջ), պնդում են, որ շուկաները կախված են պետական կարգավորումից իրենց կայունության համար, ինչի արդյունքում վերջին երկու հարյուր տարիների ընթացքում կապիտալիստական հասարակություններում տեղի է ունեցել պետության և շուկաների երկարաժամկետ համատեղ զարգացում։

### Opponents
Այս դիրքորոշումը, որպես այլընտրանք, ամփոփված է այն, ինչ հայտնի է որպես Կարգավորման երկաթյա օրենք, որը նշում է, որ կառավարության բոլոր կարգավորումները ի վերջո հանգեցնում են   սոցիալական բարեկեցության զուտ կորստի:

Ոմանք պնդում են, որ ընկերությունները խրախուսվում են սոցիալապես պատասխանատու կերպով վարվել, այդպիսով վերացնելով արտաքին կարգավորման անհրաժեշտությունը՝ շահագրգիռ կողմերի նկատմամբ իրենց նվիրվածության, հեղինակությունը պահպանելու իրենց հետաքրքրության և երկարաժամկետ աճի նպատակների շնորհիվ։

## Տես նաև
* Դերեգուլյացիա
* Վարչական իրավունք
* Ազատականացում

## Ծանոթագրություններ

## Լրացուցիչ ընթերցանություն
* Սեբուլա, Ռ., և Քլարկ, Ջ. (2014): Տնտեսական ազատություն, կարգավորման որակ, հարկում և կենսամակարդակ, MPRA թերթ 58108, Մյունխենի համալսարանական գրադարան, Գերմանիա։
* *Կարգավորող տնտեսագիտության հանդես* (1989)
* Պոսներ, Ռ.Ա. 1974 «Կարգավորման տեսություններ», *Bell Journal of Economics and Management Science*, 25 (1), Գարուն, էջեր։ 335–373
* Ստիգլեր, Ջ.Գ. 1971, «Տնտեսական կարգավորման տեսություն», *Bell Journal of Management Science*, 2 (1), գարուն, էջեր։ 3–21
* Պելցման, Ս. 1989 «Կարգավորման տնտեսական տեսությունը տասնամյակի ապակարգավորումից հետո», Բրուքինգսի փաստաթղթեր տնտեսական գործունեության վերաբերյալ. միկրոտնտեսագիտություն, էջեր։ 1–41
* Laffont, JJ, & Tirole, J. (1993): Գնումների և կարգավորման մեջ խթանների տեսություն։ MIT հրատարակչություն։

## Արտաքին հղումներ
Համաշխարհային բանկի «Գործարարությամբ զբաղվելու» նախագիծը

Համաշխարհային կառավարման ցուցանիշներ՝ Կարգավորման որակի և կառավարման այլ չափանիշների վերաբերյալ երկրների համաշխարհային վարկանիշներ 1996 թվականից մինչև այսօր։

Կատեգորիա:Բիզնես իրավունք
Կատեգորիա:Իրավական կարգավորում
Կատեգորիա:Կառավարման տեսություն
Կատեգորիա:Համակարգերի տեսություն
Կատեգորիա:Մակրոտնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Մրցակցություն
Կատեգորիա:Պետական տնտեսություն
Կատեգորիա:Տնտեսագիտության իրավական կարգավորում
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Տնտեսական զարգացում
Կատեգորիա:Տնտեսական խնդիրներ
Կատեգորիա:Տնտեսական համակարգեր
Կատեգորիա:Տնտեսական քաղաքականություն
Կատեգորիա:Տնտեսություն
Կատեգորիա:Ֆինանսներ