Գինարբ ծաղիկ

**«Գինարբ ծաղիկ»**, հայ գրող Մուշեղ Գալշոյանի պատմվածքը։ Ներառված է հեղինակի «Մարութա սարի ամպերը» ժողովածուում, որը հրատարակվել է 1981 թվականին։ «Մ․ Գալշոյանի Մարութա սարի ամպերը բովանդակային, գաղափարական և կառուցվածքային բազմաշերտություն ունեցող մի ամբողջություն է, ուր պատմվածքից պատմվածք գծագրվում է հեղինակի վարպետությունը»։

## Գնահատական
Պատմվածքի հերոսներին գրողը չի հորինել։ «Նրանք կային, Արաքսը անցել-եկել էին այս կողմ, նրանք պարտված զինվորներ էին, Հայրենիք, տուն ու հիշատակ կորցրած մարդիկ»։ Պատմությանից ու իր ապրած միջավայրից ստացած տեղեկություններն ու տպավորություններն մեկ վիպակում անհնար էր տեղավորել: Եվ ծնվում են պատմվածքները, նրանցից՝ հրաշալի մի ժողովածու՝ Մարութա սարի ամպերը»: Արդեն ճամփորդ ծերունազարդ հերոսները ավերված օջախի ու ծննդավայրի, նահատակված կամ աշխարհով մեկ ցրված ազգակիցների մորմոքից շարունակում են թպրտալ ափ նետված ձկան պես ու մի նվիրական երազանք ունեն. Էրգրի կողմից թվանքի ձեն չլսվի,սպանվածների ճիչ ու հառաչանք չլսվի, աշխարհքը խաղաղ լինի ու անփորձանք… Արտի խուչերի մեջ իր կապույտ երազի գինարբ ծաղիկն է որոնում Բարսեղ ծերունին, և երբ գտնում է, գյուղ է իջնում` «գլխարկի փոխարեն գլխին Ծովասարից մի կտոր չայիր, Էրգրից մի կտոր նշխար»: Իսկ տարիներ հետո, երբ տրակտորներով արտի խուչերը հավաքել, մաքրել էին, ու «խուչերով արտերի տունը փլեր էր», ավերվել էր նաև ծերունու` Էրգրի մի կտոր նշխարից հյուսված կապույտ երազ-աշխարհը: Գինարբ ծաղիկը Էրգրի հիշողությունների, նրա նկատմամբ տածած չմարող սիրո և անթեղած կարոտի խորհրդանիշն է, որի կապույտ երազը պապն ուզում է փոխանցել թոռանն ու նոր հեռանալ աշխարհից:

## Սյուժե
Տրակտորները գալիս են դեպի սարի գլխին երևացող գյուղը։ Բարսեղ քեռուն կանչում է թոռը՝ Մանուկը, ասում, որ տրակտորներ են գալիս։ Պապը շատ է զարմանում։ Բարսեղ քեռին սասունցի էր, Վերին Սասնաշեն գյուղի նախկին նախրորդ․ «Է՜, Էրգրից սկսած նախրորդ է եղել, օրերի զրույցը խաղն է եղել, զրուցակիները՝ սարերն ու ձորերը։ Մի ժամանակ, երբ նախրապան էր, երբ դաշտերում էր ասում խաղ՝ բոլոր մարդկանց մասին էր։ Հիմա, երբ ջահել օրերի զրուցակից լեռները մնացել են, է, յոթը սարից այն կողմ՝ ջահել օրերի զրուցակից լեռները կորել են, հիմա, երբ այս նոր գյուղի նախիրն էլ չի քշում, և գյուղի շրջակա սարուձորերն էլ հեռացել են, հիմա նույն ու բոլոր խաղերը, մարդկանց չէ, նրանց մասին է՝ կորած․․․ կորած ու հեռացած լեռների։ Եվ Բարսեղ ծերունու ձայնը հեռու հեռվից, սարերի թիկունքից է գալիս՝ ամպոտ ու խոնավ և ոլործուն է, և մաշված ու պատառ-պատառ»։ Նա սկզբից մտածեց, թե տրակտորները կգան ու կանցնեն, բայց դրանց ձայնն ավելի էր մոտենում։ Հիշում է Վերին Սասնաշենի դաշտերը, որոնք սարերի ետևում են մնացել, լեռների զրույցը։ Տրակտորները գալիս են ու կանգնում Խուչերով արտի մոտ։ Ապա մտնում են արտեր, խուլերը շարժվում են, քարերը՝ ծեծում իրար։ Տրակտորների հետ կռվելը դժվար էր, դրա համար էլ իրար էին ծեծում։ Մինչև շաբաթվա վերջ քարերն աղմկում են։ Ձմեռնամուտին դեռ գործը շարունակվում էր։ Տրակտորիստ տղերքն աշխատում էին՝ ձեռնոցները հագած։ Նախորդ ձմռանը Բարսեղ քեռին թոռան հետ գնացել էր Խուչերով արտ՝ թոռան համար գինարբ ծաղիկ քաղելու։ Քառասունյոթ-քառասունութ տարի առաջ իրենց կորցրած Երկրի անունով վրան էին խփել այնտեղ։ Այն ժամանակ ձորափը բաժանել էին, քարերը կուտակ-կուտակ արել, և ձորափը դարձել էր Խուչերով արտ։ Գարնան մի օր Խուչերով արտում Բարսեղ քեռին հանդիպել էր մի ծանոթի՝ Գինարբ ծաղկին, որ Երկրում էր աճում։ Երբ հարցրել էր՝ նա իրենց Գինարբն է, թե ոչ, ծաղիկը գլխով էր արել։ Քաղել էր այդ ծաղիկը, տարել՝ ցույց տալու կնոջը՝ Գարունին։ Նախրապան Բարսեղն ու գյուղի հովիվներն էլ որևէ տեղ այդ ծաղկից չէին տեսել, միայն Խուչերով արտում։ Տարիներ անց, երբ թոռան հետ գնում է արտ, հասկանում է, թե տրակտորներն ինչի համար էին եկել։ Ձեռքերով դիպչում է պատի քարերին, քարերը դողում են։ Մտածում է, որ Խուչերով արտի տունը քանդվել է։ Մի շաբաթ առաջ էր այնտեղ գարնան հերկն ավարտվել, և անիմաստ էր այնտեղ Գինարբ ծաղիկ որոնելը։ Բայց Բարսեղ քեռին անդադար կրկնում էր, որ թոռանը Գինարբ ծաղիկ է թողնելու․ «Գինարբ ծաղիկներն կթողնիմ իմ թոռանն ու կերթամ»։ Գյուղ հասնելուն պես նա գնում է կոլտնտեսության նախագահ ընկեր Հակոբյանի գրասենյակ և հարցնում, թե ինչու է խուչերը ավերել։

## Կերպարներ
* Բարսեղ քեռի
* Մանուկ
* Գարուն
* Հակոբյան

## Տես նաև
* Էս հին ու նոր․․․ Էս մամռոտ օրեր․․․
* Թուխ Մանուկ (պատմվածք)
* Կանչը
* Քեռի Թորոսը (պատմվածք)
* Դավոն (պատմվածք)
* Ներսեն
* Ծովասարի Օհանը
* Թաթոն
* Աղորիք (պատմվածք)
* Փողփուչ Մելոն
* Ձեռնքաշ Հերոն
* Պատրանք (պատմվածք)
* Մամփրե արքան
* Խութեցի ափրեն
* Շուկան
* Միայնակ ծառը
* Դաշտապահը
* Մեղապարտը
* Մուշ քաղաքի վերին թաղի տղեն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1981 գրքեր
Կատեգորիա:Մուշեղ Գալշոյանի ստեղծագործություններ