open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ղուկաս Չուբարյան

**Ղուկաս Գրիգորի Չուբարյան** (), հայ քանդակագործ, ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ, ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ։

Իրավաբան, հասարակական, քաղաքական գործիչ, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Գրիգոր Չուբարյանի որդին է։

## Կենսագրություն
Ղուկաս Չուբարյանը ծնվել է 1923 թվականին Երևանում։ 
* 1942 թվականին ավարտել է Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը
* 1947 թվականին՝ Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ճարտարապետական բաժինը
* 1950 թվականին Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը
* 1950-1955 թթ. դասավանդել է Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում
* 1968 թվականից՝ Երևանի մանկավարժական ինստիտուտում, գծանկարի ամբյոնի վարիչ, 1980 թվականից պրոֆեսոր 
* 1996 թվականից՝ Երևանի գեղեցիկ արվեստների ազգային ակադեմիայի պրոռեկտոր
* 2003 թվականին արժանացել է Մովսես Խորենացու մեդալի

Մահացել է 2009 թվականին։

Ցուցադրվել է 1941 թվականից։ Չուբարյանի գործերը գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Մոսկվայի Տրետյակովյան պատկերասրահում, Սանկտ Պետերբուրգի Ռուսական թանգարանում և տարբեր մասնավոր հավաքածուներում։

Ղուկաս Չուբարյանն աշխատել է հաստոցային, մոնումենտալ և մոնումենտալ դեկորատիվ քանդակագործության ասպարեզում։ Հեղինակ է դիմաքանդակների, արձանների, մոնումենտալ գործերի։

## Ստեղծագործություններ
**Հաստոցային գործեր**
*Տարիները և մարդիկ, *քանդակաշար*՝ 1957 - 1958 թթ. 
* Անահիտի դիմաքանդակ, *բրոնզ*՝ 1952 թ.
* Ասպետը, *բրոնզ*՝ 1952 թ.
* Մոր դիմաքանդակ, *բրոնզ*՝ 1965 թ.
**Ֆիգուրատիվ հուշարձաններ**
* Մարտիրոս Սարյան, *բրոնզ*՝ Երևան, 1967 թ.
* Կոմիտաս, *բրոնզ*՝ Երևան, 1971 թ.
* Եղիշե Չարենց *բրոնզ*՝ Երևան, 1957 թ.
* Ալեքսանդր Սպենդիարյան, *բազալտ*, *[[Արա Սարգսյան]]ի հետ համատեղ*՝ Երևան, 1971 թ.
* Հովհաննես Հովհաննիսյան, *բազալտ*՝ Էջմիածին, 1958 թ.
* Մեսրոպ Մաշտոց, *բազալտ*՝ Երևան, 1968 թ.
* Մխիթար Գոշ, *բազալտ*՝ Երևան, 1968 թ.
**Դեկորատիվ քանդակներ**
* Հայաստանի կառավարական շենքերի դեկորատիվ քանդակները, 1950-ական թթ․
* Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի շենքի ճակատի թատերական դիմակները, 1980 թ.

## Պատկերասրահ

Ghukas_Chubaryan.jpg|Ղուկաս Չուբարյանի «Սուրբ լինի անունը Քո» քանդակը՝ Մանկական այգում
Պատկեր:Machtots statue (Matenadaran).JPG|Մեսրոպ Մաշտոցի հուշարձան, Երևան, 1968 թ․
Պատկեր:Ղուկաս Չուբարյանի հուշատախտակ.jpg|Ղուկաս Չուբարյանի հուշատախտակը, Երևան, Նալբանդյան 104
Պատկեր:Հուշարձան Հովհաննես Թումանյանին, Դսեղ 02.JPG|Հուշարձան Հովհաննես Թումանյանին, Դսեղ
Պատկեր:Tumanyan Yerevan house-museum statue.jpg|Հովհաննես Թումանյանի կիսանդրին Հովհաննես Թումանյանի թանգարանի պատին
Պատկեր:Հուշարձան՝ Եղիշե Չարենցի.jpg|Եղիշե Չարենցի կիսանդրի (Երևան)
Պատկեր:Ghukas Chubaryan working on Mesrop Mashtots statue in Yerevan.jpg|Ղուկաս Չուբարյանը՝ Մաշտոցի արձանը ստեղծելիս, 1960-ականներ


## Տես նաև
* Էդվարդ Չուբարյան։ Հայտնի Չուբարյաններ (բաժին)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Լիդիա Դուռնովո

**Լիդիա Ալեքսանդրովնա Դուռնովո** (), ռուս արվեստաբան, վերականգնող նկարիչ։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ 1945 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Սմոլենսկում, 1915 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի գեղարվեստը խրախուսող ընկերության դպրոցը։ 1918 թվականից աշխատել է ռուսական թանգարաններում։

1936 թվականից Հայաստանի պետական պատկերասրահի հրավերով տեղափոխվել է Հայաստան։ Դուռնովոյի ղեկավարությամբ թանգարանում սկսվել է միջնադարյան հայկական որմնանկարների և մանրանկարների գիտական ուսումնասիրումը և պատճենահանումը։ Երիտասարդ նկարիչներից կազմված խումբը` Ե. Խաչատրյան, Մ. Չուբարյան, Ռ. Լորիս-Մելիքով, Վ. Բաղդասարյան, Գևորգ Խանաղյան, Հայկազ Ղարագյոզյան և ուրիշներ, սովորել են պատճենահանողների և վերականգնողների բարդ մասնագիտությունները։ Հայաստանի տարբեր շրջաններում կազմակերպվող արշավներում նրանք հայտնաբերել, հետազոտել, թվագրել և պատճենահանել են հայկական մոնումենտալ գեղանկաչության հուշարձանները։

Մահացել է Երևանում 1963 թվականին։

## Գործունեությունը
Ուսումնասիրել է հայկական միջնադարյան մոնումենտալ գեղանկարչությունը, քանդակագործությունը, դաջարվեստը ու մանրանկարը։ Վերականգնել է Էջմիածնի և ընդօրինակել Արուճի, Թալինի, Տաթևի, Հաղպատի որմնանկարները։ Վերականգնել է ավելի քան 300 հայկական մանրանկար և դաջվածք։ Բազմաթիվ հոդվածների և գրքերի հեղինակ է։

## Տպագիր գործերը
* Հին հայկական մանրանկարչությունը, 1953, Երևան
* Краткая история древнеармянской живописи, 1957, Երևան
* Հայկական նկարչությունը, 1967, Երևան
* Очерки изобразительного искусства средневековой Армении, 1979 
* Фрески монастыря Киранц։ Материалы из арх. Гл. упр. по охране и использ. памятников истории и культуры при Совете Министров АрмССР, Гос. картин. галерея Армении Երևան, Հայաստան հրատարակչություն, 1990 isbn=5-540-00556-2 
## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լիդիա Դուռնովոյի մասին 
* Լիդիա Դուռնովո 

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուս արվեստաբաններ
Ռաֆայել Շիշմանյան

**Ռաֆայել Մարտիրոսի Շիշմանյան** (), հայ նկարիչ, արվեստաբան, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Խարբերդի Ակնի գավառի Լիճք գյուղում 1885 թվականին։ 1907 թվականին ավարտել է Կոստանդնուպոլսի կեդրոնական վարժարանը, 1908 թվականին տեղափոխվում է Փարիզ։ 
1908 -1913 թվականներին սովորել է գեղարվեստի և զարդարվեստի վարժարաններում, միաժամանակ այցելում է Ժյուլիան ակադեմիայի դասընթացներին։ 1919 թվականից մասնակցել է ֆրանսիական «Անկախների» սալոնի ամենամյա ցուցահանդեսներին։ Հայկական «Անի» նկարչական խմբակցության նախաձեռնողներից և ցուցահանդեսների ակտիվ մասնակիցն է եղել։ «Անի»-ից հետո «Հայ ազատ արվեստագետներու միության» կազմակերպողներից ու վարչության անդամ։ 1947 թվականից ՀՕԿ-ի անդամ, «Հայ ազգային ճակատ» (1945 թվականից՝ «Հայ ազգային միություն) կազմակերպության վարչության անդամ և գեղարվեստական հանձնախմբի նախագահը։ 1947 թվականին տեղափոխվում է Հայաստան, շարունակել զբաղվել գեղանկարչությամբ, ակտիվորեն մասնակցել հանրապետական ցուցահանդեսներին, ընտրվել Հայաստանի նկարիչների միության անդամ, 1948-1951 թվականներին գծանկար դասավանել Երևանի կերպարվեստի ուսումնարանում։

Մահացել է Երևանում 1959 թվականին։

## Գործունեություն, ստեղծագործություններ
Հիմնականում աշխատել է հաստոցային գեղանկարչության բնագավառում (բնանկար, դիմանկար, նատյուրմորտ)։ Վաղ շրջանի գործերից են՝ «Գյուղական փողոց» (1911), «Կոնկառնո» (1921), «Մոզել գետի տեսարանը Լիվերտոնից» (1922), «Ավինյոնի հին կամուրջը» (1930), «Էսպալիոնի հին կամուրջը» (1937), որոնց բնորոշ է անմիջական լուսավոր տրամադրությունը։ Փարիզի Նուպարյան մատենադարանի սրահի որմնանկարը, 1920-ական թվականներ։ Փարիզում ստեղծել է որմնանկարներ՝ Նուպարյան մատենադարանի դահլիճում (1920-ականներ), Հայ ուսանողների տանը (1930-ականներ)։ Ստեղծել է նաև զարդարվեստի, գրքի գրաֆիկայի գործեր։ 1930 թվականին Շիշմանյանի նախաձեռնությամբ կազմակերպվել է Հայ ազատ արվեստագետների միությունը և անընդմեջ նախագահել այն։ 1947 թվականին Հայաստան տեղափաոխվելուց հետո դարձել է Հայաստանի նկարիչների միության, 1951 թվականից՝ նախագահության անդամ։ Ստեղծել է «Գորիս» (1954), «Ծաղիկներ» (1958), «Ինքնանկար» (1948) և այլ գործեր։

Աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Տպագիր գործեր
* Էդգար Շահին, 1956 թ, Երևան
* Բնանկարը և հայ նկարիչները, 1958 թ, Երևան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Շիշմանյանի մասին Հայաստանի ազգային պատկերասրահի կայքում

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ արվեստաբաններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Քինգմեն խութ

**Քինգմեն խութը** (անգլ. Kingman reef), մարջանային խութ է Խաղաղ օվկիանոսի հյուսիսային մասում՝ Հավայան կղզիներից 1600 կմ դեպի հարավ։ Ընդհանուր մակերեսը 1 կմ² է։ Ամենաբարձր կետի բարձրությունը ծովի մակարդակից 1 մետր է, մակընթացության ժամանակ խութը գտնվում է ջրի տակ։ 
Միացված է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներին 1922 թ.։ 1930-ականներինին խթի ծովալճակն օգտագործվել է «Պան-Ամերիքըն» ավիաընկերության կողմից որպես հիդրոինքնաթիռների տեղափոխման միջանկյալ բազա Հավայան կղզիներից դեպի Սամոա ճանապարհին.

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կղզիներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի վարչաքաղաքական միավորներ
Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օղակղզիներ
Հովհաննես Աբելյան (այլ կիրառումներ)

**Հովհաննես Աբելյան**, հայ անձնանուն, որով հայտնի են հետևյալ անձինք.

* Հովհաննես Աբելյան — հայ դերասան
* Հովհաննես Աբելյան — 1865 թվականին ծնված հայ նկարիչ
Ռոս Բաղդասարյան

**Ռոս Սամուել Բաղդասարյան** (, *Ռոս Բաղդասարյան Ավագ*, լրիվ անունը՝ **Ռոստոմ Սիփան Բաղդասարյան**) (), հայտնի է իր բեմական անունով՝ **Դեյվիդ Սևիլ**, ամերիկահայ դաշնակահար, երգիչ, երգահան, ձայնագրման պրոդյուսեր և դերասան։

Առավել հայտնի է նրա ստեղծած Alvin and the Chipmunks մուլտ-խումբը։ Ի սկզբանե որպես բեմի և կինոյի դերասան, նա հայտնի դարձավ 1958 թվականին «Witch Doctor» և «The Chipmunk Song (Christmas Don't Be Late)» երգերով, որոնք երկուսն էլ դարձան Billboard-ի համար մեկ սինգլներ։ Նա պրոդյուսեր և ղեկավարել է «Ալվինի շոուն», որը ցուցադրվել է CBS հեռուստաալիքով 1961–62 թվականներին։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Մեծ Եղեռնը վերապրած բիթլիսցիների ընտանիքում՝ Կալիֆոռնիայի Ֆրեզնո քաղաքում։ Եղել է Վիլյամ Սարոյանի մորաքրոջ որդին։ Վաղ տարիքից գրել է երաժշտություն, բանաստեղծություններ, սցենարաներ։ Ռոս Բաղդասարյանը բացահայտել է երաժշտություն ձայնագրելու հատուկ տեխնիկա, որը ձայնի ներմուծման և վերարտադրման արագությունների տարբերության շնորհիվ ապահովում է երեխաների համար սիրելի ձայնի տատանվող բարձր տեմբր։ Նա հորինել է հեքիաթային հերոսների, որոնք իբր կատարում են այդ երգերը՝ «Էլվին շերտավոր սկյուռիկը և նրա ընկերները», «Սեյմանը և Թեոդորը»։

Ունեցել է նվագախումբ, թողարկել ձայնապնակներ։ Որպես երաժիշտ հանդես է եկել Դեյվիդ Սեսիլ անվամբ (ի պատիվ իսպանական Սեվիլ քաղաքի), որը հետագայում օգտագործել է որպես համանուն կիսահորինված կերպարի անուն։ Գրել է երգեր Սարոյանի խոսքերով՝ համադրելով փոփ երաժշտությունը հայկական մեղեդուն։ Ժողովրդականություն է վայելել նրա «Եկ իմ տունը» երգը, որ կատարվել է Սարոյանի «Որդին» պիեսի բեմադրության ժամանակ։ Նշանավոր է դարձել «Շերտասկյուռի երգը» (1958) ձայնապնակով, որից 3,5 միլիոն օրինակ է վաճառվել հինգ շաբաթում։

Նկարահանվել է ֆիլմերում՝

* Ալֆրեդ Հիչքոքի «Բակ նայող լուսամուտը»
* «Կարմիր այրին»
* «Երեք սարսափազդու մարդիկ»
* «Գոռոզն ու սրբապիղծը»
* «Չինացի Վիկտորը»
* «Վիվա Զապատա»

Առանձնապես հայտնի է դարձել ԱՄՆ կինոյի աշխարհում իր ստեղծած «Էլվինը և բուրունդուկները» () մուլտիպլիկացիոն ֆիլմերի հռչակավոր սերիայի շնորհիվ։

## Մրցանակներ
3 անգամ արժանացել է Գրեմմի մրցանակի։

## Ընտանիք
Ռոս Բաղդասարյանի վաղաժամ մահից հետո իր գործը շարունակեց որդին՝ Ռոս Բաղդասարյան Կրտսերը։

Դուստրը՝ Քերոլ Բաղրամյանը, նկարահանվել է մի քանի շարժանկարներում («Ութանկյուն», 1979)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*William Saroyan & Ross Baghdasaryan - Come on-a my house
*Ծննդյան տոնի հարգանքի տուրք Ռոս Բաղդասարյանին

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էլվինը և բուրունդուկները
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Քեյ Արմեն

**Քեյ Արմեն**, իսկական անունը՝ Արմենուհի Մանուկյան, (), հայազգի երգչուհի, երգահան, դերասանուհի։

Մարզիկ Բոբ Մանագով ավագի (Ռոբերտ Մանուկյան) դուստրն է և Բոբի Մանագոֆ կրտսերի ավագ քույրը։ Նկարահանվել է երաժշտական կինոնկարներում։

## Կենսագրություն
Հանդես է եկել բալետում, երգել ռադիոյում և գիշերային ակումբներում, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին աշխատել հիվանդանոցում։ 
1956 թվականից հեռատեսիլով ներկայացրել է «Սեր Արմեն շոուն», կատարել ժողովրդական երգեր, խաղացել «Սեր և ամուսնություն» բազմասերիանոց հեռուստաֆիլմում։ 
Երկար ժամանակ վարել է ռադիոյի «Դադարեցրեք երաժշտությունը» հաղորդումը։ 
Թատրոնում հանդես է եկել «Փոքրիկ աշխարհ, ողջույն» և «Արյունարբու Մարին» ներկայացումներում։ 
Նկարահանվել է «Տեղներդ վեր ընկեք», «էյ, եկ թվիսթ պարենք», «Զիմի Բ-ն և Անդրեն» և այլ երաժշտական կինոնկարներում։

Վերջին տարիներին բնակվում էր Նյու Յորքում։

## Ֆիլմագրություն
* Hey, Let's Twist 1961 թ.
* Hit the Deck 1955 թ.
* Paternity 1981 թ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկահայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ դերասանուհիներ
Պիտեր Բրեյգել Կրտսեր

**Պիտեր Բրեյգել Կրտսեր** (), նիդերլանդացի (ֆլամանդացի) նկարիչ։ Պիտեր Բրեյգել Ավագի որդին։ Բրեյգելների նկարչական ընտանիքից։

## Կենսագրություն
Պիտերը հայտնի նկարիչ Պիտեր Բրեյգել Ավագի 3 որդիներից ավագն էր։ 1578 թվականին մոր մահից հետո նկարչի երեխաներին՝ Պիտերին, Յանին և Մարիին դաստիարակում էր տատիկը։

Պիտերը իր ստեղծագործական ուղին սկսել է հոր նկարները պատճենելով, սակայն արդյունքում մշակեց սեփական ձեռագիրը։ Երբ մահացավ հայրը, կրտսեր Պիտերը 4 տարեկան էր։ Մի քանի տարի անց երիտասարդն սկսեց ինքնուրույն աշխատել հոր էսքիզների վրա։ Սկզբնական շրջանում պատճենում էր նրա կտավները, այնուհետև սկսեց իր սեփական աշխատանքները ստեղծել, մշակեց իր ոճը․ նրա գույներն ավելի վառ էին, իսկ պատկերները՝ հստակ։ Ստեղծագործական կարիերայի սկզբում Պիտեր Բրեյգել կրտսերը տարվել էր Ահեղ դատաստանի սյուժեներով և դժողքի սարսափների, սատանաների և վհուկների պատկերմամբ։ Իր ստեղծագործությունների համար ստացավ «Դժոխային» մականունը։ Հետագայում նա որոշ չափով «փափկացրեց» իր ոճը՝ հրաժարվելով Բոսխին հատուկ մոտիվներից (չնայած այն փաստին, որ իսպանական արքա Ֆիլիպ II-ն իր ննջարանում կախել էր հենց Բոսխի կտավները)։ Պիտեր Բրեյգել կրտսերն սկսեց ստեղծել կտավներ, որոնք գրեթե հոր աշխատանքների պատճեններն էին։ Այս ամենը չխոչընդոտեց նրա հայտնի դառնալուն։ Իսկ դետալների նկատմամբ նրա ուշադիր լինելը և հետաքրքրությունը մարդկային կյանքի ամենասովորական դրսևորումների նկատմամբ, օրինակելի են դարձել։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ժողովրդական կյանքի իսկական հանրագիտարան։

Պիտեր Բրեյգելի աշակերտներից է եղել Գոնսալես Կոկսը։

Բրեյգելը պատկերել է գյուղական և քաղաքային վարպետների կյանքը և իր երկրի բնությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պիտեր Բրեյգել Կրտսերի կենսագրականը և գործերը 
* Պիտեր Բրեյգել Կրտսերի գործերը abcgallery.com կայքում 

Կատեգորիա:Ֆլանդրիացի նկարիչներ
Յան Բրեյգել Ավագ

**Յան** (Ժան) **Բրեյգել Ավագ** **Թավշե** () (, Բելգիա), հայտնի նիդերլանդացի (ֆլամանդացի) նկարիչ։

Պիտեր Բրեյգել Ավագի որդին։ Բրեյգելների նկարչական ընտանիքից։

## Կենսագրություն
Յան Բրեյգելը ծնվել է Բրյուսելում։ 1569 թվականին հոր մահից, իսկ 1578 թվականին մոր մահից հետո եղբոր՝ Պիտեր Բրեյգել Կրտսերի և քրոջ՝ Մարիի հետ տեղափոխվեց տատիկի՝ Մայկեն Ֆերհուլստի տուն (Պիտեր Կուկ վան Ալստի այրին)։ Մայկենը ևս նկարչուհի էր և տղաների առաջին ուսուցիչը, թեև նրա եղբայրները ևս նկարիչներ էին։ Յան Բրեյգելը 1583 թվականին տեղափոխվեց Անտվերպեն։

Մոտ 1589 թվականին Յանն ուղևորվեց Իտալիա։ Սկզբնական շրջանում ապրում էր Նեապոլում, որտեղ աշխատում էր Ֆրանչեսկո Կարաչիոլոյի մոտ։ Այնուհետև տեղափոխվում է Հռոմ, որտեղ աշխատում է մի քանի կարդինալների մոտ՝ ներառյալ հայտնի Ֆեդերիկո Բոռոմեոն։ Բոռոմեոյի ընկերակցությամբ Բրեյգելը հաստատվեց Միլանում, որտեղ նա ապրում էր կարդինալի տանը։ 1596 թվականի ամռանը Բրեյգելը վերադարձավ Անտվերպեն, որտեղ ապրեց մինչև կյանքի վերջ։ Հետագայում միայն կարճ ժամանակով մեկնեց Պրահա և Դանիա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Յան Բրեյգել Ավագը Web Gallery of Art կայքում 
* Յան Բրեյգել Ավագը abcgallery.com կայքում 
* Յան Բրեյգել Ավագի գողացված նկարների մասին Ինտերպոլի կայքում 

Կատեգորիա:Ֆլանդրիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Բարոկկո ոճի նկարիչներ
Կատեգորիա:Պատմանկարիչներ
Կատեգորիա:Բարոկկո ոճի արվեստագետներ
Յան Բրեյգել Կրտսեր

**Յան Բրեյգել Կրտսեր** () (, Բելգիա), հայտնի նիդերլանդացի (ֆլամանդացի) նկարիչ։

Պիտեր Բրեյգել Ավագի թոռը։ Բրեյգելների նկարչական ընտանիքից։

## Կենսագրություն
Յանը ընտանիքի ավագ երեխան էր։ Նրա ծնվելուց երկու տարի հետո մահացավ մայրը և հայրն ամուսնացավ Կատարինե վան Մարիենբուրգի հետ, որի հետ 8 երեխա ունեցավ։ Լինելով առաջնեկը՝ Յանը շարունակեց հոր ուղին և դարձավ նկարիչ։ 10 տարեկան հասակում դարձավ հոր սանը։ Իր ստեղծագործական ուղու ողջ ընթացքում ստեղծում էր հոր ոճին նման կտավներ։ Եղբոր՝ Ամբրոզիումի հետ, նկարում էր բնանկարներ, նատյուրմորտներ, այլաբանական կոմպոզիցիաներ և այլ գործեր՝ լի մանրամասնություններով։ Նա պատճենում էր հոր աշխատանքները և վաճառում էր նրա ստորագրությամբ։ Յան կրտսերի աշխատանքները Յան ավագի նկարներից տարբերվում են ավելի քիչ որակով ու լուսավորությամբ։

Յանը 1590 թվականին ճանապարհորդում էր Իտալիայում, երբ իմացավ հոր մահվան լուրը, որը մահացել էր խոլերայից։ Նա ընդհատեց ճանապարհորդությունը և անմիջապես վերադարձավ՝ որ գլխավորի անտվերպենյան արվեստանոցը։ Շուտով զգալի առաջընթաց ունեցավ և 1630 թվականին դարձավ Սուրբ Լուկասի գիլդիայի դեկանը։ Յան կրտսերի լավագույն նկարները խոշոր բնանկարներն են։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Յան Բրեյգել Կրտսերը artcyclopedia.com կայքում

Կատեգորիա:Բարոկկո ոճի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆլանդրիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Պատմանկարիչներ
Կատեգորիա:Բարոկկո ոճի արվեստագետներ
Օսմանյան սուլթանների ցանկ

Ստորև ներկայացված է **Օսմանյան սուլթանների ցանկ**ը։ Թեև Օսմանյան հարստության հիմնադիրն է համարվում օղուզ թյուրքերի կայը ցեղի առաջնորդ Էրթողրուլը, որն Իկոնիայում ստեղծել էր սուլթանության հիմքը, այնուամենայնիվ իր որդի Օսմանն էր, որն իրեն առաջինը «սուլթան» հռչակեց։ Այս Օսմանի անվամբ կոչվեց հարստությունը, իսկ հետագայում՝ նաև ամբողջ կայսրությունը։

## Ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Միապետների ցանկեր
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության կառավարություն
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության քաղաքականություն
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրություն
10

Հանդիսանում է 1-ին դարի առաջին տասնամյակի՝ 0-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 9 և 11 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Տիբերիոսի չորրորդ արշավանքը գերմանացիների դեմ

## Ծնունդներ
* Հերոն, հույն մաթեմատիկոս (մահվան թիվը՝ անհայտ)

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Ֆրեսկո

մինի|210px|աջից|Հռոմեական ֆրեսկո<br> 40-30 թթ. ՄԹԱ
**Ֆրեսկո** (իտալերեն՝ թաց), թարմ, թաց կրասվաղի վրա, մաքուր ջրով կամ կրաջրով բացված ներկերով գեղանկարչական տեխնիկա է, չորանալիս գոյացնում է բյուրեղային կալցիումի կարբոնատի թափանցիկ թաղանթ՝ ամրացնելով ներկերն ու ֆրեսկոն դարձնելով հարատև։ Ֆրեսկո է կոչվում նաև այդ տեխնիկայով կատարված ստեղծագործությունը։

## Կիրառումը
Ֆրեսկոն հնարավորություն է ընձեռում ստեղծելու մոնումենտալ արվեստի գործեր, որմնանկարչության հիմնական տեխնիկան է։ Բացի բուն ֆրեսկոյից հայտնի է նաև ասեկկո (իտ. a secco- չոր կերպով) ֆրեսկոն՝ զարգացել է անտիկ շրջանում, այն ավարտում էին տեմպերայով՝ չոր վիճակում։ Այդ եղանակը տիրապետող է դարձել նաև միջնադարում՝ Բյուզանդիայում, Արևմտյան Եվրոպայում, Ռուսաստանում։ Մ. թ. ա. առաջին դարերից տեխնիկայով ֆրեսկային մոտ որմնանկարներ են արել արևելքի գեղանկարիչները՝ հիմնականում Հնդկաստանում, Միջին Ասիայում։ Ֆրեսկոն բարձր զարգացման է հասել Վերածննդի շրջանում, լայնորեն ու վարպետորեն կիրառվել է մեծահամբավ մի շարք արվեստագետների, այդ թվում՝ Միքելանջելոյի, Ջոտտոյի կողմից։ 16- րդ դարից տարածում է գտել առանց տեմպերայի կիրառումը այսպես կոչված «մաքուր ֆրեսկո» (իտալ.- buon fresco)։ Որոշ անկումից հետո (17- ից 19-րդ դարեր) 20-րդ դարի սկզբից ֆրեսկոն լայն կիրառում գտավ հասարակական շենքերի ձևավորման մեջ՝ որմնանկարներում։

## Ֆրեսկոն Հայաստանում
[մինի|210px|աջից|[Որմնանկարչություն|Որմնանկար Էրեբունի ամրոց8- րդ դար ՄԹԱ ]]

Հայաստանում ֆրեսկոյի տեխնիկայով որմնանկարներ հայտնի են Ուրարտուի շրջանից։ Միջնադարյան հայ նկարիչները մշակել էին որմնանկարի ուրույն տեխնիկա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղանկարչական տեխնիկաներ
Կատեգորիա:Գեղանկարչություն
Ֆայյումյան դիմանկար

thumb|Երիտասարդի դիմանկար<br /> II դար ՄԹԱ
**Ֆայյումյան դիմանկար**, հոգեհանգստյան գեղանկարչական դիմանկարներ, հայտնաբերվել են 1887 թվականին Լիբիական անապատի Ֆայյում օազիսում։ Դիմանկարները ստեղծվել են Հին Եգիպտոսում (հելլենիստական, հռոմեական շրջան, 1-3-րդ դարեր) մոմանկարչության տեխնիկայով։ Պահպանվել է ավելի քան 900 դիմանկար։

## Կատարման տեխնիկան
Ֆայյումյան դիմանկարները ստեղծված են մոմանկարչության տեխնիկայով (*էնկաուստիկա*- հուն. վառում եմ)։ Նկարել են հալած ներկերով։ Այս տեխնիկայով կատարված ստեղծագործությունները երկար ժամանակ պահպանում են գույների պայծառությունը և թարմությունը։ Քիչ դեր չի կատարել նաև Եգիպտոսի չոր եղանակը։
Օգտագործվել է ոսկու բարակ թերթ, մեծ մասամբ նկարի ֆոնը ծածկվել է դրանով, ուրիշ դեպքերում ոսկեզօծվել են պսակները, գլխակապերը և զարդերը։ Նկարել են տախտակների վրա, որը տեղադրվել է մումիայի փաթաթանների մեջ դեմքի վրա։ Հին շրջանում նկարել են նաև կտավի վրա։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Fayum-01.jpg|Երիտասարդ տղամարդու դիմանկար
Պատկեր:Fayum-42.jpg|Տղայի դիմանկար
Պատկեր:Portrait du Fayoum 01a.JPG|Կնոջ դիմանկար
Պատկեր:Portrait d’homme barbu.jpg|Տղամարդու դիմանկար
File:Fayum portret.jpg| Կահիրեի թանգարանից տղամարդու ֆայումյան դիմանկար


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դիմապատկեր
Կատեգորիա:Եգիպտագիտություն
Կատեգորիա:Հելլենիստական մշակույթ
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոսի արվեստ
Կատեգորիա:Հին հռոմեական մշակույթ
Գրաֆիկա

thumb|Փորագրիչը աշխատանքի ժամանակ
**Գրաֆիկա** (հունարեն՝ γραφικος- գրում եմ), կերպարվեստի տեսակ, որը ընդգրկում է գծանկարը, տպագիր գեղարվեստական ստեղծագործությունները (փորագրություն, վիմագրություն, օֆորտ և այլն)։ Գրաֆիկական նկարը ստեղծվում է թղթի վրա (հազվադեպ մետաքսի կամ մագաղաթի վրա) թղթի գույնի և գծի օգնությամբ՝ մատիտով (մատիտանկար), գրչով (գրչանկար), ածխով (ածխանկար), կավճաներկերով (կավճանկար) և գրաֆիկական նյութի վրա կատարվող փորագրության բազմազան տեխնիկայով։

Գրաֆիկայի արտահայտչական միջոցներն են գիծը, գծաշարը, լուսաստվերը, բիծը և սպիտակ կամ գունավոր թղթի գույնը։ Գրաֆիկան լինում է նաև գունավոր, սակայն գույնի դերը համեմատաբար սահմանափակ է։ Գծանկարը՝ որպես ստեղծագործության ինքնուրույն բնագավառ, ընդհանուր կողմեր ունի գեղանկարչության հետ։ Ջրաներկը, գուաշը, կավճաներկը, տեմպերան օգտագործվում են ինչպես գրաֆիկական այնպես էլ բնույթով ու ոճով գեղարվեստական աշխատանքներ ստեղծելիս։ Գրաֆիկան դիմում է նկարչական բոլոր ժանրերին՝ թեմատիկ կոմպոզիցիա, բնանկար, դիմանկար, նատյուրմորտ։

## Պատմություն
Գրաֆիկական նկարչությունը, մասնավորապես գծանկարը՝ կերպարվեստի ամենահին տեսակն է (ժայռապատկեր, անտիկ սափորանկարչություն)։ Նախապես *գրաֆիկա* տերմինը օգտագործվել է գրչության և վայելչագրության առնչությամբ։ Միջնադարյան մանրանկարչության և վերածննդի արվեստում ընդլայնվել են գրաֆիկայի արտահայտչական միջոցները։ Գրքի տպագրության գյուտից հետո զարգացել են փորագրությունը պղնձի վրա, օֆորտը, փայտագրությունը, վիմագրությունը և գրքի գրաֆիկան։

## Գրաֆիկայի վարպետներ
rigth|thumb|300px|Փորագրությունը փայտի վրա և նրա արտատպումը
* Ալբրեխտ Դյուրեր
* Ռեմբրանտ վան Ռեյն
* Ֆրանցիսկո Գոյա
* Օնորե Դոմիե
* Ադրիան վան Օստադե
* Յակոբ վան Ռեյսդալ
* Անտոնիս վան Դեյք
* Խոսե դե Ռիբերա
* Ֆրանսուա Բուշե
* Ժան Օնորե Ֆրագոնար
* Ուիլյամ Հոգարտ
* Անտուան Վատտո
* Պաբլո Պիկասո
* Ժան Ֆրանսուա Միլլե
* Ժակ Կալլո
* Կամիլ Կորո
* Էդուարդ Մանե
* Էդգար Շահին
* Ադոլֆ ֆոն Մենցել
* Անդերս Լեոնարդ Ցորն
* Վալենտին Սերով

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Rembrandt, A woman, reading, 1634 etching, Rijsmuseum Amsterdam.jpg|Ռեմբրանտ վան Ռեյն
Պատկեր:Jacques Callot - The Blind Man and His Companion.jpg|Ժակ ԿալլոԱղքատները 1622 թ.
Պատկեր:Ван_Дейк._1627_г..jpg|Անտոնիս վան ԴեյքԼուկաս Վորստերմանի դիմանկարը 1627 թ.
Պատկեր:¡Pobrecitas!.jpg|Ֆրանցիսկո Գոյա


Կատեգորիա:Գրաֆիկա
Կատեգորիա:Համակարգչային գրաֆիկա
Ինքնապատկեր

[մինի|[Լեոնարդո դա Վինչիի ինքնանկարը]]
**Ինքնապատկեր** կամ **ինքնադիմապատկեր**, կերպարվեստագետի ստեղծած իր իսկ դիմապատկերը։ Արտահայտում է արվեստագետի ինքնագիտակցումը, ստեղծագործական սկզբունքները, հաճախ՝ մեծ ընդհանրացմամբ։

* ինքնադիմանկար - գեղանկարչության մեջ և գրաֆիկայում
* ինքնաքանդակ - քանդակագործության մեջ
* ինքնալուսանկար - լուսանկարչության մեջ

## Պատմություն
Դեռ անտիկ շրջանից հայտնի է Ֆիդիասի ինքնաքանդակը։ Որպես դիմապատկերի ժանրի տարատեսակ կազմավորվել է 16-րդ դարից։ հայ կերպարվեստում հին ժամանակներից կան ենթադրյալ ինքնապատկերներ։ Մանրանկարչությունից մեզ հասած հնագույններն են Սարգիս Պիծակի (1338 թ.) և Ծերուն Ծաղկողի (14-րդ դար) ինքնանկարները։


Պատկեր:Rembrandt Harmensz. van Rijn 132.jpg|Ռեմբրանտ վան Ռեյնի ինքնանկարը
Shield of Athena Parthenos.jpg|Ֆիդիասի ինքնադիմաքանդակով Աթենաս Պալասի վահանը


Կատեգորիա:Կերպարվեստի ժանրեր
Կատեգորիա:Հոգեբանության մեթոդներ
Կոնական հատույթ

մինի|400px|Կոնական հատույթներ՝ պարաբոլ, էլիպս և շրջանագիծ, հիպերբոլ։<br />
1. Պարաբոլ՝ հատող հարթությունը զուգահեռ է կոնին<br />
2. Շրջանագիծ և էլիպս<br />
3. Հիպերբոլաներ|աջից

**Կոնական հատույթ** ― կոնը (ավելի ստույգ՝ կոնի մակերևույթը) հարթությամբ հատելիս ստացվող կորի անվանումն է։ Կոնական հատույթները ստացել են իրենց անվանումները մոտավորապես մ.թ.ա. 200 թթ-երին Ապոլոնիուսի կողմից։

## Կոնական հատույթների տեսակները
Կան երեք տիպի կոնական հատույթներ՝ հիպերբոլ, էլիպս և պարաբոլ։ Շրջանագիծը կարող է համարվել չորրորդ տիպ կամ էլ էլիպսի մասնակի դեպք։ Շրջանագիծ և էլիպս առաջանում են այն ժամանակ, երբ հատույթից փակ կոր է ստացվում։ Երբ հատող հարթությունը զուգահեռ է կոնի հիմքի մակերեսին, ապա հատույթը շրջանագծային է ստացվում։ Եթե հատող հարթությունը զուգահեռ է կոնի կողերից մեկին, ապա հատույթը պարաբոլ է, որը բաց կոր է։ Մնացած դեպքերում հիպերբոլ է ստացվում, որը նույնպես բաց կոր է։

### Մասնավոր դեպքեր
Կարող են լինել բազմաթիվ մասնավոր դեպքեր, օրինակ, երբ հատող հարթությունն անցնում է կոնի գագաթով։ Այդ դեպքում ստանում ենք անկյուն, որի գագաթը համընկնում է կոնի գագաթի հետ։

մինի|250px|ձախից|
:

Կատեգորիա:Կոնական հատույթներ
Կատեգորիա:Երկրաչափություն
Կատեգորիա:Վերլուծական երկրաչափություն
Յուրի Ղամբարյան

**Յուրի Ստեփանի Ղամբարյան** (*Ղամբարով*, ), հայ իրավաբան, սոցիոլոգիական ուղղության ներկայացուցիչ, իրավագիտության պրոֆեսոր (1884)։

ԵՊՀ-ի առաջին ռեկտոր (1919-1920)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Թիֆլիսում։ Միջնակարգ կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ Այնուհետև ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը և 1884 թվականին դարձել նույն համալսարանի պրոֆեսոր՝ անընդմեջ պաշտոնավարելով մինչև 1899 թվականը։

1899 թվականին հրատարակել է «Гражданское право», «Вещное право» (ч. 1-2, СПб) աշխատությունը։ 1899 թվականին լույս տեսած հասարակական-իրավաբանական գիտությունների ժողովածուի առաջին համարում տպագրվել է Յուրի Ղամբարյանի «Право в его основных моментах» ուսումնասիրությունը։ Մեծ արձագանք է գտել նաև 1910 թվականին նույն ժողովածուում հրատարակված «Свобода и ее гарантии» (т. 1, СПб) աշխատությունը։ Նա «Գրանատ» հանրագիտական բառարանի խմբագրական խորհրդի անդամ էր։

1900 թվականին եռանդուն մասնակցություն է ունեցել Փարիզում հումանիտար գիտությունների ռուսական բարձրագույն դպրոցի հիմնադրմանը, դասախոսել Բրյուսելի համալսարանում։ 1906-1911 թվականներին եղել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի քաղաքացիական իրավունքի ամբիոնի վարիչ և մշակել ու հրատարակել է քաղաքացիական իրավունքի դասընթացը՝ «Курс гражданского праба» (т. 1, ч. общая, СПб., 1911) և այլ արժեքավոր աշխատություններ։ Ռուսական աղբյուրներում հիշատակվում և մեծարվում է որպես Ռուսաստանի սոցիոլոգիական դպրոցի հիմնադիր։ Այնուհետև վերադարձել է Թիֆլիս և ղեկավարել Վրաստանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։

## ԵՊՀ ռեկտոր
1919 թվականին ՀՀ կառավարությունը կարողացավ իրականացնել ազգային համալսարան ունենալու գաղափարը։ Համալսարանի կազմակերպիչ-ռեկտոր առաջադրվեց Յուրի Ղամբարյանը։ Նա Հայաստանում աշխատեց 1919 թվականի հուլիսից մինչև 1920 թվականի դեկտեմբերը։ Այդ կարճ ժամանակում նա ահռելի գործ կատարեց՝ լուծելով նորաբաց համալսարանի առանցքային հիմնահարցերը, կարողացավ ապահովել համալսարանի գիտական ներուժը, հավաքագրել հիմնադիր պրոֆեսորներին, ստեղծել բարձրորոկ աշխատակազմ։ Նա Նա հանրապետության արտաքին գործոց նախարարության միջոցով դիմեց Հայաստանի դիվանագիտական ներկայացուցիչներին ԱՄՆ-ում, Անգլիայում, Ֆրանսիայում, Իտալիայում, Կ. Պոլսում, Ավստրիայում ու Պարսկաստանում՝ կազմակերպել կամավոր նվիրատվությունների հանգանակում և համալսարանի գրադարանի համար ձեռք բերել գրքեր թե՛ գիտական հիմնարկներից և թե՛ մասնավոր անձանցից։

1920 թվականի նոյեմբերի 29-ին Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո փոխվեցին համալսարանի դիմագիծն ու ծրագրերը, և նախկին աշխատակազմը ռեկտորի հետ միասին ազատ արձակվեց։ Յ. Ղամբարյանը ստիպված էր վերադառնալ Թիֆլիս։ Այդ պահից, ցավոք, պատմությունը լռում է նրա մասին։

## Գրականություն
* Կենսագրական հանրագիտարան, Երևան, ԵՊՀ հրատարակչություն, 2009, էջ 13-14։
* Ով ով է. Կենսագրական հանրագիտարան, Երևան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2005, էջ 706-707։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Նատյուրմորտ

[300px|մինի|Ծաղկեփունջ, հեղինակ՝ [Յան Բրեյգել Ավագ]]
**Նատյուրմորտ** (ֆր. nature morte - մեռած բնություն), կերպարվեստի ժանր, հիմնականում հաստոցային գեղանկարում, որտեղ պատկերվում է անշարժ, անշունչ առարկաներ՝ սովորաբար տնային կահկարասի, մրգեր, ծաղիկներ, ձկներ, խփված վայրի թռչուններ, որևէ մասնագիտության պիտույքներ։

## Պատմություն
Նատյուրմորտի մոտիվները որպես մանրամասներ գոյություն են ունեցել դեռևս հին արևելյան, անտիկ, միջնադարյան, հին չինական և ճապոնական արվեստներում։
Նատյուրմորտը որպես ինքնուրույն ժանր սկզբնավորվել է նոր ժամանակի եվրոպական արվեստի կազմավորման զուգընթաց՝ հաստոցային նկարչության առանձնացումով և ժանրերի ճյուղավորված համակարգի առաջացումով։Արդեն Վերածննդի շրջանի իտալական և նիդեռլանդական վարպետների աշխատանքներում մեծ ուշադրություն է դարձվել նյութական աշխարհի իրերի կոնկրետ- զգայական գեղեցկություններին։

## Նատյուրմորտը տարբեր երկրներում
* Նատյուրմորտի պատմությունը, որպես հաստոցային գեղանկարչության ժանր և նրա խաբկանք (trompe-l'oeil) տիպը սկզբնավորվել է իտալացի գեղանկարիչ Յակոպո դե Բարաբարիի «Նատյուրմորտ» աշխատանքով(1504 թ.), սակայն նատյուրմորտի ժանրը մեծ տարածում է գտել միայն 16-րդ դարի երկրորդ կեսից և 17-րդ դարի սկզբից նիդեռլանդացի Պիտեր Արտսենի և նրա հետևորդների նկարներում։ Մեծ տեղ է հատկացված ուտեստներով, կահ-կարասիով ծանրաբեռնված խոհանոցների և կրպակների պատկերներին։ Նատյուրմորտը ծաղկում է ապրում Իտալիայում, նրա կազմավորմանը մըծապես նպաստել է Կարավաջիոյի նորարական բարեփոխումները, որոնք նկարիչների ուշադրությունը սևեռել են հասարակ «ցածր» մոտիվների վրա։ Իտալական նատյուրմորտը աչքի է ընկնում հորինվածքի բազմազանությամբ, վառ և հագեցած գույներով։
* Կառավաջիոյի ազդեցությունը նկատելի է նաև իսպանական նատյուրմորտներում, սակայն դրանք առանձնանում են վսեմ խստությամբ և նշանակալիությամբ։ Հոլանդական նատյուրմորտը առաջացել է 17-րդ դարում միավորելով նախաճաշ, անուշեղեն, ձկներ, ծաղիկներ և մրգեր, խփված որս, այլաբանական՝ ունայնություն ունայնության (vanitas) նատյուրմորտի տիպերը։
* Ֆլամանդական նատյուրմորտը պատկերում է շուկաներ, կրպակներ, ծաղիկներ և մրգեր։ Աչքի է ընկնում հորինվածքի հզոր թափով, պտղաբերության. առատության հզոր գովերգ է։
* Նատյուրմորտը 17-րդ դարից զարգանում է Ֆրանսիայում և Գերմանիայում։ Ֆրանսիայում էլ կոչվել է նատյուրմորտ - *մեռած բնություն*, ընդգծված հակադրվելով ակադեմիստների արհամարհական վերաբերմունքին, որոնք ընդունում էին միայն կենդանի բնությունը (պատմական ժանր, դիմանկար)։


Պատկեր:Pompejanischer Maler um 70 001.jpg|Նատյուրմորտ Պոմպեյի ֆրեսկոյից 63-79 թ.
Պատկեր:Jacopo de' Barbari 001.jpg|Յակոպո դե Բարաբարի Նատյուրմորտ 1504 թ.
Պատկեր:Willem Claesz. Heda 004.jpg|Վիլլեմ ԿլասԳավաթով նատյուրմորտ
Պատկեր:Nature morte, bol de pommes, par Paul Cézanne.jpg|Պոլ ՍեզանԽնձորով նատյուրմորտ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կերպարվեստի ժանրեր
Կատեգորիա:Գեղանկարչություն
Կատեգորիա:Արվեստի ժանրեր
Կատեգորիա:Լուսանկարչության ժանրեր
Օստադե (այլ կիրառումներ)

**Օստադե**, նիդեռլանդացի նկարիչ եղբայրների ազգանուն։

* Ադրիան վան Օստադե (1610-1685) - գեղանկարիչ, գրաֆիկ
* Իսահակ վան Օստադե (1621-1643) - գեղանկարիչ
Սվարանց

**Սվարանց**, գյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզի Տաթև համայնքում։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Տաթև գետի վերին հոսանքի շրջանում` ձորահովտում, Արամազդ լեռան հյուսիսային փեշերին, ծովի մակարդակից 1750-1800 մ բարձրության։ Հեռավորությունը Սյունիքի մարզի մարզկենտրոն Կապան քաղաքից կազմում է մոտ 51 կմ։

Գյուղի վարչական տարածքը զբաղեցնում է 1621,20 հա, որից՝ գյուղ նշանակության հողերը կազմում են 1562,95 հա։ Ըստ գործառնական նշանակության գյուղատնտեսական նշանակության հողերը բաղկացած են՝ վարելահող 191,24հա, խոտհարքներ 42,16հա, արոտավայրեր 799,38 հա և այլ հողատեսքեր 527 հա։

## Պատմություն
### Սյունիքի գյուղացիական ապստամբություն

### Պատմամշակութային հուշարձաններ

Գյուղում է գտնվում Սուրբ Հազարափրկիչ եկեղեցին։ Այն կառուցվել է 1705 թ.-ին, սրբատաշ բազալտյա քարերով կառուցված բազիլիկ տաճար է։ Գյուղի շրջակայքում պահպանվել են բազմաթիվ միջնադարյան հուշարձաններ՝ Ցորաբերդի ավերակները, մատուռ, խաչքարեր և այլն։

## Բնակչություն
Համաձայն 2011 թվականին Հայաստանում անցկացված մարդահամարի արդյունքների՝ Սվարանցի մշտական բնակչությունը կազմել է 264, առկա բնակչությունը՝ 202 մարդ։ Գյուղը մշտապես բնակեցված է եղել հայերով։ Ստորև ներկայացված է Սվարանց գյուղի բնակչության թվային փոփոխությունն ըստ տարիների.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, պտղաբուծությամբ, հացահատիկի մշակությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Սյունիքի մարզպետարանի կայքում 

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Տաթև համայնքի բնակավայրեր
Լեզգիներ

**Լեզգիներ** (լեզգիերեն՝ лезгияр, ռուսերեն՝ лезгины), ժողովուրդ, որը ապրում է գերակշռությամբ հարավային Դաղստանում և հյուսիսարևելյան Ադրբեջանում։ Խոսում են լեզգիերեն, որը պատկանում է նախ-դաղստանյան լեզվաընտանիքի լեզգիական ճյուղին, թաբասարաներենի և ագուլերենի հետ կազմում է արևելալեզգիական խումբը։ Շատերը խոսում են նաև ռուսերեն և ադրբեջաներեն։ Լեզգիների ընդհանուր թիվը կազմում է 1500.000-ից մինչև 1 միլիոն, որից 910.000 ապրում են Ռուսաստանի Դաշնությունում և 800․000՝ Ադրբեջանում։ Հավատացյալ լեզգիների մեծ մասը սուննի մուսուլման են։ Կա նաև շիա մուսուլման փոքրամասնություն։

Կատեգորիա:Լեզգիներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ազգեր
Կատեգորիա:Ադրբեջանի ազգեր
Կատեգորիա:Կովկասի ազգեր
Ադրիան վան Օստադե

**Ադրիան վան Օստադե** (հոլանդ.՝ Adriaen van Ostade, ), հոլանդացի գեղանկարիչ և գրաֆիկ։

Իսահակ վան Օստադեի եղբայրը։

Սովորել է Ֆրանս Հալսի մոտ և նկարել նրա ոճով մինչև 1639 թվականը, նրա հետագա աշխատելաոճի վրա մեծ ազդեցություն է թողել Ռեմբրանտը։ Նկարել է մեծ թվով փոքր ֆորմատի հումորային նկարներ։ Նրա հերոսները հասարակ մարդիկ են։


Պատկեր:Adriaen_van_Ostade_003.jpg|Փետուրը սրող տղամարդը 1660-1670
Պատկեր:Adriaen_van_Ostade_009.jpg|Ձուկ վաճառողը 1660-1670


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլանդացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի գրաֆիկներ
Ղարաբաղ (այլ կիրառումներ)

**Ղարաբաղ** կարող է վերաբերել․
* Ղարաբաղի կուսակալություն
* Ղարաբաղի խանություն
* Ղարաբաղ (տեղանուն)
* Ղարաբաղ կոմիտե, Ղարաբաղյան շարժման Հայաստանի կոմիտե
* Լեռնային Ղարաբաղ, տարածաշրջան Հարավային Կովկասում։
* Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն կամ Արցախ, անկախ, ինքնիշխան և իրավական պետություն է Հարավային Կովկասում։ 
* Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզ, ինքնավար մարզ Խորհրդային Ադրբեջանում։
* Արցախյան ձի, լեռնային մրցումի ձի։
* Արցախյան գորգ, Ղարաբաղի շրջանի գորգի տեսակ։
* Ղարաբաղ (Կաղզվանի գավառ), գյուղ Արևելյան Հայաստանում, նախկին Կարսի մարզի Կաղզվանի գավառում։
* Ղարաբաղ (թերթ), գրական-հասարակական եռօրյա թերթ։

## Արցախ
* Արցախի Հանրապետություն, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության հոմանիշը։
* Արցախ, Մեծ Հայքի նահանգն է։
Ֆերրարի

**Ֆերրարի,** իտալական սպորտային շքեղ մեքենաներ արտադրող ընկերություն։ Ընկերությունը հիմնադրել է Էնցո Ֆերրարին 1929 թվականին։ Սկզբում ընկերությունը կոչվում էր Սկուդերիա Ֆերրարի և հովանավորում էր ֆորմուլա Մեկի թիմերին։ Հետագայում սկսեց արտադրել ընդհանուր օգտագործման ճանապարհների համար օրինական մեքենաներ։ 1969 թվականին Ֆիատ ընկերությունը գնեց Ֆերրարի ընկերության բաժնետոմսերի 50%-ը, սակայն հետագայում բաժնետոմսերի քանակը աճեց մինչև 85% 2008 թվականի տվյալներով։ 2014 թվականին Ֆիատ ընկերությունը հայտարարեց Ֆերրարիի բաժնետոմսերը վաճառելու ցանկության մասին՝ նշելով, որ իրենց պատկանող բաժնետոմսերը կազմում են 90%։

## Պատմություն
300px|մինի|Ֆերրարի Ֆ40
Էնցո Ֆերրարին ուղղակիորեն հետաքրքրված չէր ճանապարհային մեքենաների արտադրությամբ։ 1929-1938 թվականներին Ֆերրարին պատրաստում և մարզում էր Ալֆա Ռոմեո ընկերության համար վարորդներ։ Առաջին իրական Ֆերրարին ցուցադրվեց 1940 թվականին։ Դա Tipo 815-ն էր, որը շատ մրցակիցներ չուներ, քանի որ երկրորդ համաշխարհային պատերազմը ընթացքի մեջ էր։ 1943 թվականին Ֆերրարիի գործարանը տեղափոխվեց Մոռոնելլո, որտեղ գտնվում է մինչ օրս։ Սակայն 1944 թվականին գործարանը ռմբակոծվեց։ Առաջին օրինական Ֆերրարին 125 S-ն էր, որը թողարկվեց 1947 թվականին։ Մեքենան ուներ 1.5 լիտր աշխատանքային ծավալով V12 կոնֆիգուրացիայի շարժիչ։ 1969 թվականին ՖԻԱՏ-ի կողմից Ֆերրարին գնելուց հետո արտադրությունը կտրուկ մեծացավ, քանի որ նոր ռեսուրսներ սկսեցին ներմուծվել։ 1988 թվականին թողարկվեց Ֆերրարի F40-ը, որը դարձավ վերջին թողարկված Ֆերրարին մինչև Էնզոյի մահը։ Նշանավոր է, որ F40-ը վերջին Ֆերրարին էր, որ ուներ տուրբոմղիչ մինչև 2014 թվականը։ Ֆերրարիի ղեկավարը՝ Լուկա դի Մոնտեցեմելոն, հրաժարվեց իր պաշտոնից 2014 թվականին՝ 23 տարի ընկերությունը ղեկավարելուց հետո։ Նոր ղեկավարն է Սերջիո Մարքիոնեն, որը նույնպես Ֆիատ ընկերության ղեկավարն է։ 2014 թվականի հոկտեմբերի 29-ին՝ Կրայսլեր ընկերության հետ միավորվելուց հետո, Ֆիատը հայտարարեց Ֆերրարիից անջատվելու նպատակի մասին՝ ազատ վաճառելով Ֆերրարի ընկերության բաժնետոմսերի 10%-ը։

## Սպորտ
300px|մինի|աջից|Ferrari Formula 1 2007
Ընկերության ստեղծումից սկսած, Ֆերրարին մասնակցել է տարբեր մրցարշավների։ 1940 թվականին ստեղծված AAC 815-ը Ֆերրարի չէր կոչվում, սակայն առաջին մրցութային մեքենան էր, որը նախագծել էր Էնցո Ֆերրարին։

## Սկուդերիա Ֆերրարի
200px|մինի|Scuderia Ferrari 1985
Սկուդերիա Ֆերրարին միակ թիմն է, որ մասնակցել է բոլոր Ֆորմուլա 1-մրցույթներին սկսած 1950 թվականից։ Բացի Ֆորմուլա 1-ից, թիմը նաև մասնակցել և բազմաթիվ անգամներ հաղթող է ճանաչվել Լեմանսի 24 ժամը մրցույթում։

## Ճանապարհային մեքենաներ
400px|մինի|աջից|Laferrari at Goodwood 2014
Ֆերարիի առաջին մեքենան 125S-ն էր։ Մեքենաներից շատերի թափքի արտաքին տեսքը հաճախ նախագծում են այլ աշխարհահռչակ ընկերություններ, հիմնականում Պինինֆարինա ընկերությունը։ Դինոն առաջին Ֆերրարին էր, որի շարժիչը տեղադրված էր մեքենայի մեջտեղում և ուներ V8 մխոցների դասավորություն։ Դինոն դարձավ հետագա բազմաթիվ Ֆերրարիների նախատիպը։ Հետագայում մեքենաները ավելի հզոր դարձնելու նպատակով ընկերությունը սկսեց նաև տեղադրել V12 մխոցների դասավորությամբ շարժիչներ։

### Ներկայումս արտադրվող մեքենաներ

### Վաճառքների պատմություն
2008 թվականի տվյալների համաձայն, ընկերությունը վաճառել է մոտ 130,000 մեքենա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի արտադրող ընկերություններ
Իսահակ վան Օստադե

**Իսահակ վան Օստադե** (հոլանդ. Isaac van Ostade, ), հոլանդացի նկարիչ Ադրիան վան Օստադեի եղբայրն ու աշակերտը։ 1630-ական թվականների վերջից աշխատել է ինքնուրույն։ Աշխատելաոճը շատ նման է եղբոր ոճին, որի պատճառով էլ նրանց գործերը խառնում են իրար։ Իր կարճ կյանքի ընթացքում ստեղծել է 100-ից ավելի գեղանկարչական աշխատանք։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Isaac_van_Ostade_001.jpg|Սառույցի վրա
Պատկեր:Isaac van Ostade 003.jpg|Օթևանը սառած գետի ափին
Պատկեր:Isaac_van_Ostade_004.jpg|Գյուղացու տունը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլանդացի նկարիչներ
Ժակ Կալլո

**Ժակ Կալլո** ( ), ֆրանսիացի նկարիչ, օֆորտի վարպետ։ Ստեղծագործել է մաներիզմի ոճով։

## Կենսագրություն
Ժակ Կալլոն ծնվել է 1592 կամ 1593 թվականներին Նանսիում՝ Լոթարինգիայի մունետիկ Ժան Կալլոյի բազմանդամ ընտանիքում։ Վաղ մանկությունից շատ է սիրել նկարչություն, փորձել է ընդօրինակել այն ամենը, ինչ տեսել է փողոցում։ 1609 թվականին ոտքով գնացել է Հռոմ, ըստ մի վարկածի՝ թափառական գնչուների հետ։ Սկզբում սովորել է Ֆլորենցիայում, նկարիչ Ռեմիջո Կանտագալայի մոտ, իսկ հետո՝ Հռոմում հայտնի վարպետ Անտոնյո Տեմպեսայի մոտ, որտեղ երիտասարդ նկարիչը յուրացրել է օֆորտի արվեստը։ 1611 թվականից սկսել է աշխատել Ֆլորենցիայում, որտեղ 1612 թվականին սկսել է սովորել Ջուլի Պարիջի արվեստանոցում։ Կալլոյի արվեստը նրան ճանաչվածություն է բերում. ֆրանսիացի նկարիչն աշխատում է Մեդիչիների արքունիքում։ 1617 թվականին Կալլոն հայտնագործում է թթվակայուն լաքի նոր տեսակ, որը թույլ է տալիս էապես փոփոխել ու կատարելագործել տեխնիկական փորագրությունը։

1621 թվականին մահանում է Կալլոյի ֆլորենցիական հովանավորը՝ Կոզիմո II Մեդիչին, և նկարիչը հետ է վերադառնում Ֆրանսիա։ 1627—1629 թվականներին նա ճանապարհորդում է Հոլանդիայում, 1629-1631 թվականներին ապրում է Փարիզում։ Կալլոյի բոլոր ճանապարհորդությունները արձագանք են գտնում նրա ստեղծագործությունների մեջ. նա պատկերում է Լոթարինգիայի, Իտալիայի, Ֆրանսիայի մարդկանց դեմքեր և կերպարներ, ստեղծում է զինվորականների, կրկեսի դերասանների, մուրացկանների, դերասանների և այլ մարդկանց դիմանկարներ։

Լյուդովիկոս 13-րդը նրան բարձր վարձատրվող աշխատանք է առաջարկում, բայց նկարիչը հրաժարվում է (ըստ մի վարկածի՝ նա որպես հայրենասեր լոթարինգացի, չի կարողանում ներել թագավորին այն փաստը, որ Ռիշելյեի զորքերն այդ ժամանակ պաշարել էին հերցոգությունը)։

Կալլոն մահացել է 1635 թվականի մարտի 28-ին ծննդավայր Նանսիում։

Նրա ազգականն է եղել Կլոդ Կալոն (մոտ 1620-1687)՝ երեք լեհական թագավորների՝ Յան 2-րդ Կազմիր, Միխայել Կորիբուտ Վիշնեևցկի և Յան 3-րդ Սոբեսկին պալատական նկարիչը։

## Ստեղծագործություններ
* «Պատերազմի մեծ աղետները» շարք
* «Իտալական թատրոնի կերպարներ» շարք
* «Քմահաճույք» 1617, 1613 շարք
* «Բալլի» 1622 շարք
* «Անառակ որդու կյանքը» շարք
* «Գոբբի» շարք
* «Ամիսներ» շարք
* «Գնչուներ» շարքը
* «Լոթարինգյան ազնվականություն» շարք
* «Մուրացկաններ» շարք
* «Երեք Պանտալոն» շարք
* «10 իտալական բնապատկեր» շարք

## Ճանաչում
Կալլոյի ստեղծագործությունները չափազանց հայտնի էր ռոմանտիկների շրջանում, նրա ոճի «ֆանտազիաների» մասին գրել են Հոֆմանը, Ա. Բեռտրանը և ուրիշները։

## Ծանոթագրություններ

## Հղումներ
* Ժակ Կալլո Նկարներ և կենսագրություն
* Վ. Ն. Պրոկոֆևը Ժակ Կալլոյի կյանք և գործունեության վերաբերյալ. Ժակ Կալլոյի փորագրանկարները և գծանկարները
* Ժակ Կալլոյի 18 գծանկարներ «Պատերազմի մեծ աղետները» շարքից

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փորագրիչներ
Խալիֆա իբն Զայիդ ալ-Նահյան

Շեյխ **Խալիֆա իբն Զաիդ Ալ-Նահյան** (, , ), Միացյալ Արաբական Էմիրությունների նախագահ (2004-2022 թվականներ), Աբու Դաբիի էմիր։

Նա երկրի նախկին նախագահ Շեյխ Զաիդ բին Սուլթան Ալ-Նահյանի ավագ որդին է։

1967 թվականի փետրվարին Խալիֆան նշանակվեց Աբու Դաբիի Էմիրության կայսր ժառանգորդ։ Մինչև ՄԱԷ-ի նախագահ ընտրվելը, նա ղեկավարում էր ամենaմեծ՝ Աբու Դաբիի Էմիրությունը, որտեղ գտնվում է ՄԱԷ-ի նավթի պաշարի 80%-ը։ Հենց նա էլ ղեկավարում էր նավթի գործերի հետ կապված խորհուրդը։
[մինի|ձախից|200px|Խալիֆա իբն Զաիդ Ալ-Նախայանը [Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ։ 2007 սեպտեմբերի 10]]
Շեյխ Խալիֆան մեծ հարգանք է վայելում զինվորականների շրջանում։ Նա միշտ հավասարակշռված է և պոեզիայի մեծ սիրահար։ Ինչպես և հայրը, Շեյխ Խալիֆան սիրում է որսը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արաբական Միացյալ Էմիրությունների նախագահներ
Կատեգորիա:Պետության գործող ղեկավարներ
Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Սանդհերստի Թագավորական ռազմական ակադեմիայի շրջանավարտներ
Դե Գուայի թեորեմ

300px|մինի
**Դե Գուայի թեորեմ**, Պյութագորասի թեորեմի ընդհանրացված տարբերակ։

Թեորեմը պնդում է, որ եթե խորանարդը հատենք հարթությամբ այնպես, որ նրա գագաթներից մեկը կտրվի խորանարդից, ապա այդպիսի կտրված խորանարդի մակերեսների համար կգործի հետևյալ առնչությունը (նայեք աջի նկարը)՝

: S_{ABC}^2 = S_{ABO}^2 +S_{BOC}^2+S_{AOC}^2.\ 

## Ընդհանրացում
Պյութագորասի և դե Գուայի թեորեմները n-սիմպլեքսի մասին ընդհանուր թեորեմի մասնավոր դեպքեր են (*n*&nbsp;=&nbsp;2,&nbsp;3), երբ անկյունը ուղիղ է։ Սա էլ, իր հերթին, ավելի ընդհանուր թեորեմի մասնավոր դեպք է, որը կարող է ձևակերպվել այսպես՝

Դիցուք *U*-ն \mathbb{R}^n-ի *k*-չափանի աֆինական ենթատարածության չափելի ենթաբազմություն է (այսպիսով k \le n)։ Ճիշտ *k* տարր ունեցող կամայական I \subseteq \{ 1, \ldots, n \} ենթաբազմության համար U_I-ով նշանակենք e_{i_1}, \ldots, e_{i_k}-ի գծային թաղանթի վրա *U*-ի օրթոգոնալ պրոյեցիան, ընդ որում I = \{i_1, \ldots, i_k\} և e_1, \ldots, e_n-ը \mathbb{R}^n-ի ստանդարտ բազիս է։ Ապա
\operatorname{vol}_k^2(U) = \sum_I \operatorname{vol}_k^2(U_I),
որտեղ \operatorname{vol}_k(U)-ը *U*-ի *k*-չափանի ծավալն է, իսկ գումարը արված է ճիշտ *k* տարր ունեցող բոլոր I \subseteq \{ 1, \ldots, n \} ենթաբազմությունների համար։

## Պատմություն
Ժան Պաուլ դե Գուա դե Մալվեսը (1713&ndash;1785) հրատարակել է թեորեմը 1783 թվականին, սակայն նույն ժամանակ մի փոքր ավելի ընդհանրացված տարբերակ հրատարակվել է մեկ այլ ֆրանսիացի մաթեմատիկոս՝ Շարլ դե Տինսաու դ'Ամոնդանսը (1746&ndash;1818)։ Ամեն դեպքում թեորեմը Յոհան Ֆաուլհաբերին (1580&ndash;1635) և Ռենե Դեկարտին (1596&ndash;1650) հայտնի էր շատ ավելի վաղ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկրաչափություն
Կատեգորիա:Թեորեմներ
Տնջրի

**Տնջրի**, 2039 տարեկան հսկա չինարի ծառ Արցախի Հանրապետության Սխտորաշեն գյուղի հանդամասում։ Խորհրդային Միության շրջանում այս ծառին անձնագիր է շնորհվել՝ որպես ԽՍՀՄ տարածքում գտնվող ամենատարեց և ամենաբարձր ծառի։ Չինարին ունի 44մ² մակերեսով փչակ, որտեղ կարող է տեղավորվել հարյուրից ավելի մարդ։ Հսկա ծառի սաղարթի ստվերը կազմում է ավելի քան 1400 մ²։ Տնջրու բնի շրջագիծը հիմքում 27մ է, իսկ բարձրությունը՝ 54 մետրից ավելի, մոտ 18 հարկանի շենքի բարձրությամբ։ Սխտորաշենի չինարին իր արտասովոր չափերով գերազանցում է Էգեյան ծովի Կոս կղզու ծառերին, ինչպես նաև Աշխաբադի մոտ գտնվող Փիրուզե կիրճի ծառերին։ Արցախցիների համար Տնջրին դարձել է ուխտատեղի։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Skhtorashen102.jpg|
Պատկեր:Skhtorashen103.jpg|
Պատկեր:Skhtorashen107.jpg|
Պատկեր:Skhtorashen112.jpg|
Պատկեր:Skhtorashen174.jpg|
Պատկեր:Skhtorashen176.jpg|


## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Շահեն Մկրտչյան, Լեռնային Ղարաբաղի պատմաճարտարապետական հուշարձանները, «Հայաստան» հրատարակչություն, Երևան, 1985, էջ 173-174։

Կատեգորիա:Սոսի
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հայտնի ծառեր
Կատեգորիա:Ծառեր
Ֆրանսուա Բուշե

**Ֆրանսուա Բուշե** (, ), ֆրանսիացի գեղանկարիչ, ռոկոկոյի վառ ներկայացուցիչ։

Եղել է Գեղանկարչության և քանդակագործության թագավորական ակադեմիայի դիրեկտոր, «արքայի առաջին նկարիչը»։ Նկարել է դիցաբանական, հովվերգական և ժանրային պատկերներ, հանդիսավոր, պչրուն դիմանկարներ, իդեալականացված բնանկարներ, կատարել զարդապաստառի, թատերական ձևավորումների էսքիզներ, փորագրություններ գրքերի համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆրանսուա Բուշե - Պուշկինի անվ. գեղարվեստի թանգարան  
* Ֆրանսուա Բուշե, Նկարները և կենսագրությունը 

Կատեգորիա:Փարիզ քաղաքում թաղվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիզայներներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փորագրիչներ
Անտուան Վատտո

**Ժան Անտուան Վատտո**, առավել հայտնի է որպես **Անտուան Վատտո** () ), ֆրանսիացի գեղանկարիչ և գծանկարիչ։ Ռոկոկո ոճի հիմնադիրն ու խոշորագույն ներկայացուցիչը։

## Կենսագրություն
Մոտ 1702 թվականից Անտուան Վատտոն աշխատել է Փարիզում, որպես կրկնօրինակող։ Լյուքսեմբուրգյան պալատում նա ուսումնասիրել է Պիտեր Պաուլ Ռուբենսի ստեղծագործությունը։

1717 թվականին «Ուխտագնացություն Կիֆերու կղզի» (Լուվր, Փարիզ) մեծ կտավի համար նրան շնորհվել է ակադեմիկոսի կոչում։

1719-1720 թվականներին եղել է Անգլիայում։

## Ստեղծագործական ուղի
Վատտոյի ստեղծագործությամբ մի նոր շրջան է սկսվել ֆրանսիական գեղանկարչության, գրաֆիկայի և դեկորատիվ արվեստի բնագավառներում։ Հետևելով XVII դարի ժանրային գեղանկարչությանը բնորոշ մոտիվներին՝ Վատտոն դիմել է ժամանակակից կյանքի պատկերմանը («Արջամկով սավոյացին», 1716, Էրմիտաժ, Սանկտ Պետերբուրգ)։

Ստեղծագործության հասուն շրջանում պատկերել է թատերական տեսարաններ և «նրբակիրթ տոնահանդեսներ»։ Բանաստեղծական երևակայությունը Վատտոյի ստեղծագործական մեթոդում կարևոր դեր է կատարել, նրա հերոսները բացահայտվել են երազների աշխարհի առանձնահատուկ ոլորտում։ Վատտոն առաջիններից է, որ արվեստում վերամարմնավորել է մարդու նրբագույն հոգեվիճակների աշխարհը՝ հաճախ երազանքի և իրականության անհամապատասխանության զգացողությունից ծնված դառնության ու հեգնանքի գունավորումով։

Վատտոյի ստեղծագործական վերելքը եղել է կարճատև։ Մոտ տասը տարիների ընթացքում ծնվել են «Վենետիկյան տոնախմբություն»-ը (Շոտլանդիայի ազգային թանգարան, Էդինբուրգ), «Սիրո տոնախմբություն» և «Հասարակությունը պուրակում» (Դրեզդենի պատկերասրահ), «Ժիլը» (Լուվր, Փարիզ) և այլն։

Վատտոն չի թվագրել իր աշխատանքները, սակայն ակնհայտ է, որ մոտ 1709 թվականից հետո նրա վաղ շրջանի նկարների համեմատաբար մուգ գունապատկերը դարձել է լուսավոր, իսկ կյանքի վերջին շրջանում՝ նրբագեղ («Է․ Ֆ․ Ժերսենի կրպակի ցուցանակը», 1720, Պատկերասրահ, Բեռլին–Դալեմ)։

Վատտոյի սանգինայով կամ երեք գույնով (իտալական մատիտ, սանգինա, կավիճ) կատարված գծանկարները նույնպես քնարական են․ նրանցում սուր դիտողականությամբ պատկերված են ֆրանսիական հասարակության տիպական կերպարներ։

Վատտոյի ստեղծագործությունը ժամանակակից կյանքի գեղարվեստական պատկերավորման նոր ուղիներ է բացահայտել, իր բովանդակությամբ այն առավել խորն է ու հարուստ, քան ռոկոկոյի արվեստը, որի զարգացման գործում կարևոր դեր է խաղացել Վատտոյի ժառանգությունը (հատկապես նրա զարդապատկերային պաննոները)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Чегодаев А․ Д․, Антуан Ватто, М․, 1963․

Կատեգորիա:18-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ
ԱՄԷ դիրհամ

**ԱՄԷ դիրհամ**, Արաբական Միացյալ Էմիրությունների դրամական միավորը։ Ոչ պաշտոնական անվանումը՝ DH կամ Dhs։

* Արաբական Միացյալ Էմիրությունների կենտրոնական բանկի կայքէջը - http://www.centralbank.ae .
* Թղթադրամի նոմինալներ՝ 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500, 1000 դիրհամ։
* Մետաղադրամի նոմինալներ՝ 1, 5, 10, 25, 50 ֆիլս,
1, 5, 25, 50, 500, 750, 1000 դիրհամ։
* Ինֆլյացիա։ 4,5% 2005 թվականին։
* Հիմնական գույները՝ կարմրա-դարչնագույն և կաթնագույն։

## Մետաղադրամ
## Տեսնել նաև
* Դիրհամ
* Աջմանի ռիալ
* Շարժայի ռիալ
* Շարժայի ռուփի
* Ռաս-ալ-Խայմայի դիրհամ
* Ռաս-ալ-Խայմայի ռիալ
* Ումմ-ալ-Ղեյվեյնի ռիալ
* Ֆուջեյրայի ռիալ

## Աղբյուրներ

* *Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. 2002 Edition (20th Century), Pages 1910-1919
* *Standard Catalog of World Paper Money by Albert Pick, Iola, WI. Sixth Edition, Volume 2. Page 1062''

Կատեգորիա:ԱՄԷ մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Ասիական արժույթներ
Կատեգորիա:Արաբական Միացյալ Էմիրություններ
Կատեգորիա:Արծաթե դրամներ
Կատեգորիա:Դիրհամ
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Թղթադրամներ
Կատեգորիա:Մետաղադրամ
Կատեգորիա:Ոսկե դրամներ
Կատեգորիա:Պողպատե դրամներ