Հայկական ժառանգության ոչնչացումը Նախիջևանում

[մինի|[Վերին Ագուլիսի Սուրբ Քրիստափոր եկեղեցին, որը ավերվել է 2000 թվականի փետրվարի 3-ին՝ ըստ «Caucasus Heritage Watch»-ի տվյալների։|270x270px]]
**Հայկական ժառանգության ոչնչացումը Նախիջևանում**, 1997-2011 թվականներին Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից իրականացված Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում (Նախճավան պատմական երկրամաս) հայկական ներկայության հետքերի ամբողջական ոչնչացման գործընթաց է, որը, ըստ «Caucasus Heritage Watch» կազմակերպության աշխարհում քիչ նմանակներ ունի։ Ամբողջությամբ ոչնչացվել են 108 պատմական վայրեր, այդ թվում՝ միջնադարյան եկեղեցիներ, վանքեր և գերեզմանոցներ։

## Նկարագրություն
«Caucasus Heritage Watch» (կարճ՝ CHW, ) հետազոտական ​​խումբը բաղկացած է տարբեր համալսարանների հետազոտողներից և հետազոտություններ է անցկացնում Հարավային Կովկասի տարածաշրջանի հնագիտության և քաղաքական աշխարհագրության վերաբերյալ:
 
[ձախից|մինի|[Ցղնա (գյուղ)|Ցղնայի Սուրբ Աստվածածնի վանքը, ըստ CHW-ի, 2009 թվականի հունիսի 28-ի արբանյակային պատկերով արդեն ամբողջությամբ ոչնչացված է եղել։|270x270px]]

Իր կայքում «Caucasus Heritage Watch»-ը հրապարակել է «Լուռ ջնջում» () վերնագրով ուսումնասիրություն, որտեղ տարիների ընթացքում վերլուծելով Նախիջևանի արբանյակային պատկերները՝ «առաջ և հետո» կադրեր հրապարակելով ցույց է տվել, թե ինչպես են 108 հայկական մշակութային հուշարձանները, այդ թվում՝ միջնադարյան եկեղեցիները, վանքերն ու գերեզմանատները ոչ միայն ավերվել Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից 1997-2011 թվականներին, այլ այնպես են ջնջվել երկրի երեսից, որ նույնիսկ մի մասնիկ չի մնացել, որով հնարավոր լինի նույնականացնել ավերված օբյեկտը։

CHW-ն իրադրությունն անվանել է «ցնցող» և աշխարհում քիչ նմանակներ ունեցող: Միևնույն ժամանակ, «գաղտնիությունը կարծես թե հանդիսանում է ոչնչացման քաղաքականության առանցքային կողմը»: Մինչև 2011 թվականը «Նախիջևանում հայկական ներկայության բոլոր ֆիզիկական հետքերը գործնականում անհետացել էին, հազվագյուտ բացառություններով, որոնք կարծես վերահսկողության արդյունք էին», նշում է CHW-ն:

CHW-ի կայքը ունի առանձին էջեր Նախիջևանի 68 հայկական եկեղեցիների և վանքերի և 40 գերեզմանատների համար (2023 թվականի հուլիսի դրությամբ), որոնք տրամադրում են արբանյակային պատկերներ յուրաքանչյուր օբյեկտի ոչնչացումից առաջ և հետո:

[մինի|[Նախիջևան (քաղաք)|Նախիջևան քաղաքի Սուրբ Գևորգ եկեղեցին, ըստ CHW-ի, ավերվել է մինչև 2005 թվականի մարտի 12-ը, և դրա փոխարեն նոր մեծ շինություն է կառուցվել։|280x280px]]

CHW-ն նշում է.․

Նախիջևանի մշակութային օբյեկտների ոչնչացումը տարբերվում է աշխարհի նման այլ երևույթներից իր կազմակերպվածությամբ եւ նպատակաուղղվածությամբ։ Նախիջևանի հայկական մշակութային ժառանգության 98%-ը, ըստ CHW-ի եզրակացության, ոչնչացվել։

Ադրբեջանում հայկական մշակութային ժառանգության ոչնչացման գործընթացը շարունակվում է մինչ օրս։ Ինչպես հայտարարել է Ադրբեջանի մշակույթի նախարար Անար Քարիմովը 2022 թվականի փետրվարի 3-ին, կստեղծվի աշխատանքային խումբ, որի պարտականությունների մեջ է մտնում «ալբանական» կրոնական տաճարների վրա հայկական «հորինված» հետքերի հեռացումը։

[մինի|[Վերին Ագուլիսի Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին հիմնովին ավերվել է մինչև 2000 թվականի փետրվարի 3-ը, որը երևում է IKONOS-ի արբանյակային պատկերից։ |ձախից|270x270px]]

Ըստ ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտի գիտաշխատող, պատմաբան Արգամ Այվազյանի, Նախիջևանում ընդհանուր առմամբ ոչնչացվել է 26 հազար հայկական մշակութային ժառանգության օբյեկտ։

## Արձագանք
CHW-ի ուսումնասիրությունը և Նախիջևանի հայկական մշակութային ժառանգության ընդհանուր ոչնչացումը հանրայնացվել են տարբեր լրատվամիջոցներում, ակադեմիական շրջանակներում, քրիստոնեական եկեղեցիների առաջնորդների շրջանում և այլն:

Աթենքի և Համայն Հունաստանի արքեպիսկոպոս Խրիստոդուլոսը և Հույն Ուղղափառ Եկեղեցու Սուրբ Սինոդը հայտարարություն են տարածել Նախիջևանում հայկական հուշարձանների ոչնչացման անթույլատրելիության մասին.

## Ոչնչացված օբյեկտների ցանկ
Ստորև ներկայացված է ոչնչացված օբյեկտների մասնակի ցանկը, որն ամբողջությամբ ներկայացված է CHW-ի կողմից հրապարակված ուսումնասիրության մեջ։

[մինի|270x270px|[Ջուղայի Սուրբ Ամենափրկիչ վանքը ամբողջությամբ ավերվել է մինչև 2003 թվականի սեպտեմբերի 23-ը, որը արձանագրվել է QuickBird-ի արբանյակային պատկերով]]

### Եկեղեցիներ

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Ջուղայի խաչքարերի ոչնչացում
* Արցախի հայկական պատմամշակութային հուշարձանների ոչնչացումը Ադրբեջանի կողմից
* Պատմության կեղծարարությունն Ադրբեջանում
* Ազգային-մշակութային եղեռն
* Ադրբեջանի հայկական վանքերի և եկեղեցիների ցանկ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական հարաբերություններ
Կատեգորիա:Հանցագործություններ արվեստի ոլորտում
Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետություն
Կատեգորիա:Պատմության խեղաթյուրումն Ադրբեջանում
Կատեգորիա:Վանդալություն