Իսպանական այգի

[thumb|right|[Գրանադայի Խեներալիվեի այգին (Jardín del Generalife de Granada)]]
Ավանդական **իսպանական այգին**` պարտեզի կամ ձևավորված լանդշաֆտի ոճ է, որը զարգացել է Իսպանիայի պատմական շրջանում։ Հատկապես ԱՄՆ-ում այս տերմինը հաճախ օգտագործվում է նշելու այնպիսի այգիների ձևավորման ոճը, որոնք ունեն կանոնավոր դասավորություն և ընդհանրապես, թեև ոչ այնքան ճշգրիտ, հիշեցնում են Հարավային Իսպանիայում զարգացած պլանավորումն ու տնկումը՝ ներառելով հնագույն պարսկական, հռոմեական և իսլամական այգիների նախադեպերը, ինչպես նաև Ալ-Անդալուսի ժամանակաշրջանի մավրերի մեծ այգիներից (պատմականորեն հայտնի որպես ռիադներ) ստացված սկզբունքներն ու տարրերը։

Իսպանիայի այլ մասերում հանրային զբոսայգիներն ու մեծ պարտեզները ավելի շատ ազդեցություն են կրել իտալական այգու, ֆրանսիական այգու և նույնիսկ անգլիական բնապատկերային այգու կողմից։ Իսպանիան ունի կլիմայական պայմանների բազմազանություն, հատկապես բարձրության և տեղումների հարցում, ուստի ժամանակակից իսպանական այգիները շատ տարբեր են։ Իսպանիայի քաղաքային տարածքներում վաղուց ավելի շատ բնակարաններ են եղել, քան փոքր տներ, և փոքր տներն ավանդաբար չեն ունեցել դիմացի այգիներ, իսկ հետևում էլ՝ սահմանափակ տարածք, որը հաճախ ներառում է միայն սալարկված բակ՝ պատերի կողքին փոքր ծաղկամաններով և տարաների մեջ տնկված բույսերով։ Վերջին ժամանակներում «ամբողջական» այգիներ հիմնականում հանդիպում էին գյուղերում կամ շատ մեծ քաղաքային տներում, սակայն որոշ ժամանակակից արվարձանային զարգացման ծրագրերում դրանք ավելի նման են Հյուսիսային Եվրոպայի և Հյուսիսային Ամերիկայի այգիներին։

## Ավանդույթներ
Ավանդաբար, դրախտի այգին ներկայացվում է կենտրոնական խաչաձև առանցքով՝ չորս գլխավոր ուղղություններով, երկարավուն լճակներով կամ ջրանցքներով (ջրատար կամ ոճավորված քանաթ), որտեղ ջուրը հոսում և արտացոլվում է, և դրանք տեղակայված են պարսպապատ բակում։ Մնացած հատվածներում հաճախ տնկվում էին պտղատու ծառեր և բուրավետ բույսեր։ Այսպիսով, բնորոշ զգայարանային զգացողությունները ներառում են զովություն, խոնավություն, ձայներ, կանաչություն և բուրմունք։ Այս տեսակի այգին համատեղելի է Իսպանիայի արևոտ և տաք կլիմայի հետ։ Հով ստանալու համար օգտագործվում են կամարաշարերը, պերգոլաները, տաղավարները և այգու սալերը։ Կերամիկական տարրերը և կղմինդրները հաճախ օգտագործվում են՝ ջրային դեկորատիվ կառույցների, կառուցվածքային, դեկորատիվ և նստարանային տարրերի համար, ինչպես նաև որպես սալարկումներ՝ ստեղծելով համաչափություն պարզություն։

## Պատմական ձևավորման դարաշրջաններ
Իսպանիայում այգեգործության երկարատև ավանդույթ կա։ Նշանավոր այգիներ ստեղծել են`
* Կարթագենյան և Հռոմեական կայսրություններից եկած ներգաղթյալները, օրինակ՝ Էլչեի արմավենիների այգին Ալիկանտեում։
* Իսպանական միջնադարյան ժամանակաշրջանի քրիստոնյա ազնվականությունը։
* Ալ-Անդալուսի իսլամական տիրակալներն ու վարպետները, հատկապես մավրերի Իբերիական թերակղզում կամ իսպանական տարածքներում, ներկայիս Անդալուզիայում՝ Հարավային Իսպանիայում, օրինակ՝ Ալ-Համբրան, Խեներալիվեն Գրանադայում։
* Վերանվաճումից հետո մուդեխար ոճով նախագծված այգիներն ու վարպետները, օրինակ՝ Սևիլիայի Ալկասարը։
*Կաթոլիկ միապետները Իսպանական վերածննդի, Իսպանական գոթիկայի և Իսպանական բարոկկոյի ժամանակաշրջաններում, օրինակ՝ Լա Գրանկայի Սան Իլդեֆոնսոյի թագավորական պալատը։
*Ռոմանտիզմի և մոդեռնիզմի ժամանակաշրջանների հողատերերն ու առևտրական դինաստիաները, օրինակ՝ Գուելի այգին։
*Քաղաքացիական նախագծերը և ցուցահանդեսները, օրինակ՝ Մարիա Լուիզայի այգին և Իսպանիայի հրապարակը Սևիլիայում։
* 21-րդ դարում Իսպանիայում այգիները նախագծում են այգեգործները, արվեստագետները, ճարտարապետները և լանդշաֆտային դիզայներները, օրինակ՝ 1992 թվականի Բարսելոնայի օլիմպիական գյուղի բացօթյա տարածքները կամ Սևիլիայի համաշխարհային ցուցահանդեսի՝ Seville Expo '92-ի հանրային տարածքները։
Շատ պատմական այգիներ պաշտպանված են ժառանգության կարգավիճակով՝ «*Jardín histórico*»:

## Պատկերասրահ

Image:Maria Luisa Park in Seville the Garden of the Lions.jpg|Առյուծների այգին՝ Մարիա Լուիզայի զբոսայգում
Image:Sevila9.JPG|Ալկասարի այգիները՝ Սևիլիայում
Image:SevillaJardinDeLosLeones03.JPG|Մարիա Լուիզայի զբոսայգին՝ Սևիլիայում
Image:Alhambra-Granada.jpg|Ալ-Համբրայի այգին
Image:Sevilla reales alcázare garten.jpg|Ալկասարի այգին՝ Սևիլիայում
Image:Alcazar (12).jpg|Ալկասարի այգին՝ Կորդովայում
Image:Jardinmuseosorolla.jpg|Սորոլա թանգարանի այգին՝ Մադրիդում
Image:Alcazaba 2.JPG|Ալկասաբայի այգին՝ Մալագայում
Image:Jardines de las Delicias 1.jpg|Դելիսիասի այգիները՝ Սևիլիայում
Image:AlcazarJerez.JPG|Ալկասարի այգին՝ Խերեսում
Image:Goelbirdnests06390137.JPG|Գաուդիի կողմից կառուցված թռչնաբներ՝ Գուելի այգու պատերի տեռասում։


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսլամական ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Իսպանիայի զբոսայգիներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի մշակույթ