open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ինգրիդա Շիմոնիտե

**Ինգրիդա Շիմոնիտե** (, ), լիտվացի կին պետական, քաղաքական գործիչ, 2020 թվականի նոյեմբերի 24-ից երկրի վարչապետն է։ 2009-2012 թվականներին եղել է Լիտվայի ֆինանսների նախարարը, իսկ 2019 թվականի Լիտվայի նախագահական ընտրություններին՝ Պահպանողական կուսակցությունը ներկայացնող թեկնածու։

## Կենսագրություն
Ինգրիդա Շիմոնիտեն ծնվել է 1974 թվականի նոյեմբերի 15-ին Վիլնյուսում։ Ավարտել է Վիլնյուսի համալսարանը՝ տնտեսագիտական ֆակուլտետի բիզնես կառավարման ոլորտում ստանալով բակալավրի աստիճան։ Բիզնես կառավարման մագիստրոսի աստիճան ստացել է Ստոկհոլմի տնտեսագիտական դպրոցում։

1997-2001 թվականներին աշխատել է Լիտվայի ֆինանսների նախարարության հարկային բաժնում։ 2004-2009 թվականներին ֆինանսների նախարարության քարտուղարն էր։ 2013 թվականին նշանակվել է Լիտվայի բանկի վարչության նախագահի տեղակալ։ Աշխատանքային պարտականությունների կատարմանը զուգահեռ տնտեսագիտություն է դասավանդել Միջազգային հարաբերությունների և քաղաքական գիտությունների ինստիտուտում, ինչպես նաև պետական ֆինանսներ՝ ISM մենեջմենթի և էկոնոմիկայի համալսարանում։ Հրաժարական է տվել 2016 թվականի հոկտեմբերի 31-ին՝ Վիլնյուսում Անտակալնիսի ընտրատարածքից Սեյմի պատգամավոր ընտրվելու կապակցությամբ։

2018 թվականի նոյեմբերի 4-ին 78.71 % արդյունքով հաղթել է փրայմերիզում (բաց նախնական ընտրություն) որպես 2019 թվականի Լիտվայի նախագահական ընտրություններում Հայրենիքի միություն-Լիտվայի քրիստոնյա դեմոկրատների թեկնածու՝ առաջ անցնելով իր մրցակցից՝ դիվանագետ Վիգաուդաս Ուշացկասից։

Համաձայն 2018 թվականի նոյեմբերի 9-26-ը *Baltijos tyrimai* ընկերության անցկացրած հարցման՝ Շիմոնիտեի նախագահական վարկանիշը կազմում է 18,7 % և ունի աճման միտում։ Սակայն նա դեռ երկրորդ տեղում է՝ հետ մնալով 23,2 % արդյունք ունեցող Գիտանաս Նաուսեդայից։

2020 թվականի հոկտեմբերի խորհրդարանական ընտրություններում տարած հաղթանակից հետո Հայրենիքի միություն-Լիտվայի քրիստոնյա դեմոկրատներ կուսակցությունը, որի ցուցակը գլխավորել է Շիմոնիտեն, 2020 թվականի նոյեմբերի 25-ին Լիտվայի նախագահ Գիտանաս Նաուսեդան իր դեկրետով (նույն օրը ուժի մեջ մտնող) Ինգրիդա Շիմոնիտեին նշանակել է վարչապետ։

Ամուսնացած չէ, երեխաներ չունի։ Բացի լիտվերենից ազատ տիրապետում է անգլերենին, ռուսերենին և լեհերենին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Անձնական կայքէջ

Կատեգորիա:21-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Լիտվայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Լիտվացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Լիտվացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Լիտվացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Կառավարության կին ղեկավարներ
Կատեգորիա:Կին վարչապետներ
Կատեգորիա:Պետության գործող ղեկավարներ
Կատեգորիա:Ֆինանսների նախարարներ
Երկրորդական նախադասություններ

**Երկրորդական նախադասություն**, ստորադաս նախադասություն, բարդ ստորադասական նախադասության կազմի մեջ մտնող այն բաղադրիչ նախադասությունը, որը կախյալ հարաբերության մեջ է գերադաս (գլխավոր) նախադասության հանդեպ և լրացնում է նրան։

Ըստ շարադասության՝  երկրորդական նախադասությունը կարող է լինել առաջադաս, երբ դրված է գլխավորից առաջ, վերջադաս, երբ դրված է գլխավորից հետո, միջադաս, երբ այն ընկնում է գլխավոր նախադասության անդամների միջև։

## Երկրորդական նախադասությունների հարաբերությունները գլխավորի նկատմամբ
Երկրորդական նախադասությունների հարաբերությունները գլխավորի նկատմամբ կարող է իրացվել համաստորադասությամբ և ենթաստորադասությամբ։ Երբ երկրորդականները զուգահեռաբար լրաացնում են գերադասին, ապա առկա է համաստորադասություն, իսկ երբ դրանք լրացնում են միմյանց (մեկը՝ մյուսին, հաջորդը՝ նախորդին) ապա առկա է ենթաստորադասություն։ Մեկից ավել այն երկրորդական նախադասությունները, որոնք լրացնում են գլխավորին կամ նրա միևնույն անդամին իմաստային նույն հարաբերությամբ (այսինքն՝ կատարում է շարահյուսական նույն պաշտոնը), կոչվում են համասեռ երկրորդականներ։ Օրկինակ․ «Ես նկատել եմ, որ դու շատ ես սիրում եղբորդ և ծնողի պես հոգ ես տանում նրա նկատմամբ»։

## Համասեռ և տարասեռ երկրորդական նախադասություններ
Մեկից ավելի այն երկրորդական նախադասությունները, որոնք տարաբնույթ են (լրացնում են գլխավորի՝ գերադասի նույն կամ տարբեր անդամներին) և կոչվում են անհամասեռ երկրորդականներ։ Օրինակ․ «Երբ հասանք գետափ, մենք վրան զարկեցինք, որպեսզի գիշերենք այնտեղ»։
Այլ խմբավորմամբ ոմանք ոմանք համասեռը կոչում են համաստորադաս, տարասեռը՝ տարաստորադաս։ 
Երբ մի երկրորդական նախադասություն ստորադասված է անմիջականորեն գլխավորին՝ ստորադաս երկրորդական նախադասությանը, ապա այն կոչվում է երկրորդական կարգի երկրորդական նախադասություն։ Հաջորդաբար ստորադասվող այդպիսի երկրորդական նախադասությունները կոչվում են ենթաստորադաս երկրորդական նախադասություն։ Օրինակ․ Բոլորը քաջալերում էին խիզախ երիտասարդին, ա) որպեսզի նա փրկի անօգնական ծերունուն« գ) որը մնացել էր գամված անկողնուն, դ) որովհետև ուժ չէր ուՆեցել վեր  կենալու ու  հեռանալու կրակի ու  ծխի մեջ կորած տնից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախադասություն
Անհուշ

**Անհուշ** հին բերդ Իրանի հարավ–արևմուտքում, Խուժաստան (Խուզեսթան) նահանգի Դիզֆուլ քաղաքի մոտ։ Սասանյան թագավորները Անհուշում ցմահ բանտարկում էին անհնազանդ վասալներին, առավել ծանր հանցագործներին։ Պարսից Շապուհ II արքան խաբեությամբ Անհուշում բանտարկել է նաև Հայոց Արշակ Բ թագավորին և Վասակ սպարապետին։ Մովսես Խորենացին բերդն անվանել է «Անհուշ», Փավստոս Բուզանդը հիշում է «Անդմըշն, որ Անհուշ բերդն են կոչում»։ Պարսից պատմագրության մեջ հիշվում է նաև «Ղասրե Ֆարամուշ» անունով, որ բառացի նշանակում է Անհուշ բերդ։

Կատեգորիա:Բերդեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սասանյան Պարսկաստան
Шулавери, 18-го сентября

**«Шулавери, 18-го сентября»** (), Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներից մեկը, որն առաջին անգամ տպագրվել է 1898 թվականի սեպտեմբերի 24-ին։

## Պատմություն
Հոդվածն առաջին անգամ հրատարակվել է 1898 թվականի սեպտեմբերի 24-ին «Новое Обозрение» օրաթերթի № 5056-ում։ Այնուհետև տպագրվել է Երևանում 1983 թվականին Թումանյանի «Ուսումնասիրություններ և հրատարակումներ» գրքի 3-րդ հատորի 332-333-րդ էջերում։

Թումանյանի երկերի լիակատար ժողովածուի 6-րդ հատորում արտատպվել է 1983 թվականին Թումանյանի «Ուսումնասիրություններ և հրատարակումներ» գրքի 3-րդ հատորից։

## Տես նաև
* Հանդուգն կողոպուտ Հաջիքենդի մոտ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներ
Պայքար Գոմայի համար (2008)

**Պայքար Գոմայի համար** (), պայքար Կոնգոյի նահանգի մայրաքաղաք Հյուսիսային Կիվուի համար մի կողմից թութսի ապստամբների (Լորան Նկունդա) և մյուս կողմից Կոնգոյի կառավարական զորքերի միջև, որոնց աջակցում էին ՄԱԿ-ի զորքերը 2008 թվականի հոկտեմբերին։

## Նախապատմություն
Կիվուի հակամարտությունը ծագել է դեռևս 2004 թվականին և Ռուանդայի ցեղասպանության արձագանքն է եղել։ Լորան Նկունդան հայտարարել է, որ կառավարական զորքերն ի վիճակի չեն ապահովել իր ցեղակիցների՝ թութսի անվտանգությունը։ 2007 թվականին Նկունդան արդեն փորձել է գրավել Գոման, բայց ապարդյուն։ 2008 թվականի հունվարին հրադադար է կնքվել։

## Իրադարձությունների ընթացք
* Հոկտեմբերի 26՝ ապստամբները գրավել են Ռումանգաբոյի մերձակայքում կառավարական ուժերի բազան և բանակային շտաբը Վիրունգա ազգային պարկում
* Հոկտեմբերի 28՝ մարտերը սկսվել են Ռութշուրու քաղաքի մոտ՝ Ուգանդայի հետ սահմանին
* Հոկտեմբերի 29՝ կառավարական զորքերը թողել են Գոման, սակայն Նկունդան հայտարարել է հրադադարի մասին և դադարեցրել իր զորքերի առաջխաղացումը։
* Հոկտեմբերի 31՝ ապստամբները շարունակել են մնալ Գոմայից 15 կմ հեռավորության վրա
* Նոյեմբերի 4՝ Նկունդան հայտարարել է երկրի մայրաքաղաք Կինշասան գրավելու մտադրության մասին այն դեպքում, եթե Կոնգոյի կառավարությունը չնստի բանակցությունների սեղանի շուրջ
* Նոյեմբերի 5՝ հուտու ազգության կառավարամետ աշխարհազորը խախտել է հրադադարը և անհաջող գրոհել է Նկունդայի ապստամբների դիրքերը Ռութշուրու և Կիվանջա քաղաքների շրջաններում
* Նոյեմբերի 6՝ ապստամբները վերահսկողություն են հաստատել Կիվանջա (Ռութշուրուից հյուսիս-արևմուտք) և Նյանզալե քաղաքների նկատմամբ ՝ այնտեղից դուրս մղելով Մայ-Մայի ջոկատները և կառավարական զորքերի 15 բրիգադի շտաբը։
* 2008 թվականի նոյեմբերի 17՝ չնայած հայտարարված հրադադարին, վերջին ժամանակներս ամենադաժան մարտերն են բռնկվել Ռիվինդիում՝ Գոմայից 125 կմ հյուսիս։
* Նոյեմբերի 19՝ ապստամբները համաձայնել են իրենց ջոկատները տեղափոխել Գոմայից 40 կմ հեռավորության վրա, ինչը կարող է մեկնաբանվել որպես Գոմայի ճակատամարտի ավարտ։ Չնայած դրան, մարտական գործողությունները շարունակվել են մինչև 2009 թվականի մարտը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2008
Կատեգորիա:Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն
Կատեգորիա:Կոնգոյի Հանրապետություն
Կատեգորիա:Քաղաքացիական պատերազմներ
Կույս (կենդանակերպ)

ձախից|frameless|59x59փքս|Virgo symbol (fixed width)
200px|right|thumb|Կույս **Կույս (** (), կենդանակերպի վեցերորդ նշան, որը համապատասխանում է Խավարածրի 150°-180° սեկտորին՝ հաշված գարնանային գիշերահավասարի կետից։

Արևմտյան աստղագիտության մեջ համարվում է, որ Արևը գտնվում է Կույս նշանի տակ մոտավորապես օգոստոսի 22-ից մինչև սեպտեմբերի 23-ը։ Պետք չէ շփոթել Կույս կենդանակերպի նշանը Կույս համաստեղության հետ, որտեղ Արևը գտնվում է սեպտեմբերի 16-ից մինչև հոկտեմբերի 30-ը։

Կույս նշանը ղեկավարող մոլորակը Մերկուրին է։

## Խորհրդանիշ
Կույսի խորհրդանիշն է՝ ♍, Յունիկոդում գտնվում է տասնորդական 9805  կամ տասնվեցերորդական 264D համարների ներքո և կարող է HTML-կոդ ներմուծվել որպես`&#x26;#9805;` կամ `&#x26;#x264D;։`

## Մետաղադրամների վրա

Պատկեր:RR5111-0115R.gif|«Կույս» ռուսական մետաղադրամ
Պատկեր:RR5110-0065R.gif|«Կույս» ռուսական մետաղադրամ
Պատկեր:Virgin (silver) rv.gif|«Կույս» բելառուսական մետաղադրամ, ավերս
Պատկեր:RR5011-0002R BU Международный год Космоса.png|«Կույս» բելառուսական մետաղադրամ, ռևերս
Պատկեր:AM 100 dram Ag 2008 ZZ Virgo b.png|«Կույս» հայկական արծաթե մետաղադրամ
Պատկեր:AM 10000 dram Au 2009 ZZ Virgo b.PNG|«Կույս» հայկական ոսկե մետաղադրամ


## Տես նաև
* Կույս համաստեղություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
; ռուսերեն

* 

; այլ լեզուներով

* 

Կատեգորիա:Աստղագուշակություն
Կատեգորիա:Կենդանակերպեր
Կատեգորիա:Օրացույց
Լուսնի թանգարան

**«Լուսնի թանգարան»** (), վեց ամերիկացի հեղինակների՝ Ռոբերտ Ռաուշենբերգի, Դեյվիդ Նավրոսի, Ջոն Չամբերլենի, Կլես Օլդենբուրգի, Մայերս Ֆորեսթի և Էնդի Ուորհոլի գեղարվեստի ստեղծագործությունը կերամիկական թիթեղի վրա, որի չափսերը 1,9 սմ × 1,3 սմ են։

Ենթադրվում է, որ այդ թիթեղն իբր թաքուն ամրացված է եղել Ապոլլո լուսնային մոդուլի ոտքերից մեկին և արդյունքում Լուսնի վրա է մնացել Ապոլոն-12 էքսպեդիցիայի արդյունքում։ Համարվում է առաջին տիեզերական արտ-օբյեկտը։ Սակայն անհնար է հստակ հաստատել, որ թիթեղը մնացել է Լուսնի վրա՝ դրա համար հատուկ տիեզերական առաքելություն չուղարկելով։

## Նկարագրություն
Ստեղծագործությունն իրենից ներկայացնում է 1,9 սմ × 1,3 սմ չափերի կերամիկական թիթեղ, որի վրա տեղադրված են վեց սև-սպիտակ աշխատանքներ։

### Վերին շարք
1) Էնդրյու Ուորհոլի նկարն է։ 2) Ռոբերտ Ռաուշենբերգի «Գիծը»։ 3) Դեյվիդ Նավրոսի սև քառակուսին՝ սպիտակ բարակ գծերով։

### Ներքին շարք
1) Ջոն Չամբերլենի «Սխեման»։ 2) Կլես Օլդենբուրգի «Երկրաչափական Միկի Մաուս»։ 3) Ֆորեսթ Մայերսի համակարգչով ստեղծած նկարը, որը կոչվում է  «Փորձադարձ կապ»։

## Պատմություն
220 px|right|thumb|Ապոլլոն 12 տիեզերանավի LM-6 լուսնային վայրեջքի մոդուլ
Այս ստեղծագործության ստեղծման գաղափարը պատկանում է Ֆորեստ Մայերսին, որն առաջարկել է կերամիկական թիթեղի վրա պատրաստել վեց ամերիկացի ականավոր նկարիչների աշխատանքների մանրանկարչական թանգարանը և թողնել այն լուսնի վրա։ Մայերսի բոլոր փորձերը, որոնք պետք է պաշտոնապես կատարվեին ՆԱՍԱ-ի միջոցով, չեն պսակվել հաջողությամբ։ Այդ ժամանակ նա որոշել է գնալ անօրինական ճանապարհով՝ որոշելով առանց պաշտոնական թույլտվության թիթեղը տեղափոխել տիեզերանավի տախտակամած։ Մայերսը կապվել է *Experiments in Art and Technology* ոչ առևտրային խմբի աշխատակիցների, ինչպես նաև Բելլի լաբորատորիայի և Ֆրեդ Վալդհաուերի լաբորատորիաների աշխատակիցների հետ (*Grumman Corporation*-ի ինժեներ), որոնք միասին  ստեղծել են 16-ից մինչև 20 կերամիկական թիթեղներ, դրանց վրա փորագրված վեց նկարիչների մանրանկարներով։ Թիթեղներից մեկը տեղափոխվել է լուսնային մոդուլ, մյուսները բաժանվել են այս նախագծի մասնակիցների միջև։ Ըստ էության, տիեզերական նավի վրա թիթեղի տեղադրումն ապահովել է Ֆրեդ Վալդհաուերը՝ այդ փաստը հաստատելով Ֆորեստ Մայերսին ուղղված հատուկ հեռագրով։

Այս ակցիայի անցկացման փաստը թաքցվել է հասարակությունից այնքան ժամանակ, քանի դեռ Մայերսը չի հայտնել այդ մասին Նյու Յորք Թայմսին, որը հոդված է հրապարակել նախագծի մասին։

## Ծանոթագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Investigations — Moon Museum
* Moon Museum Exhibition 
*Первая Выставка на Луне

Կատեգորիա:Ապոլոն ծրագիր
Կատեգորիա:Արվեստի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Լուսնագնացություն
Կատեգորիա:Կոնցեպտուալ արվեստ
Քարեջի

**Քարեջի**, կղզի Լադոգա լճի հարավարևմտյան մասում, պատկանում է Լենինգրադի մարզի Կիրովսկի շրջանին։ Կղզու երկարությունը 1,8 կմ է. լայնությունը՝ 250 մ։

Այն գտնվում է Կաբոնա գետի ակունքից 12,4 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Կղզու արևելյան մասը ցածրադիր է, ավազոտ, խոտածածկ։ Կղզու արևմտյան հատվածն ավելի բարձր է։ Կղզուց դեպի արևելք կա եղեգնուտի գոտի, որի մեջ կան շատ փոքր ցածրադիր ավազոտ կղզիներ։

Լիտիգ հրվանդանից մինչև Քարեջի կղզի ձգվում է ստորջրյա ցամաքալեզվակ՝ 0,1 - 0,8 մ խորությամբ։

1941 թվականին Լադոգա լճում ջրի մակարդակը իջավ, ինչի հետևանքով ցամաքալեզվակը դուրս մնաց և որով շրջափակման ժամանակ բեռներ էին փոխադրում Լենինգրադ։

1944 թվականի նավարկությամբ Լադոգայի վրա դեսանտային գործողություններ սկսվեցին՝ Լենինգրադի մարզը գերմանական և ֆիննական զորքերի մնացորդներից ազատագրելու համար։ Դեսանտայինները այցելել են նաև Քարեջի կղզի։

Կղզու արևմտյան հատվածում Քարեջի փարոսն է։ Փարոսն ունի ձայնաազդանշանային համակարգ։

Հյուսիսային մասում կա մետաղական բաք, հավանաբար վառելիքի համար, երկաթուղային ցիստեռի չափ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լենինգրադի մարզի կղզիներ
Նիկոլայ Ավետիսյան

**Նիկոլայ Ավետիսի Ավետիսյան** (), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ (1942):

## Կենսագրություն
Նիկոլայ Ավետիսյանը ծնվել է 1922 թվականին Սևանի շրջանի Դդմաշեն գյուղում։ 1941 թվականին ավարտել է ծննդավայրի միջնակարգ դպրոցը։

Խորհրդա-գերմանական պատերազմի հենց սկզբից կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ։ Պատերազմի չորս տարիներին ծառայել է 89-րդ դիվիզիայի սակրային գումարտակի հատուկ նշանակության դասակում, սկզբում շարքային, այնուհետև՝ դասակի հրամանատարի օգնական։ Թշնամու դեմ մղված մարտերին մասնակցել է 1942 թվականի օգոստոսից մինչև 1945 թվականի ապրիլի վերջը։ Երեք անգամ վիրավորվել է, ապաքինվելուց հետո վերադարձել է հարազատ զորամաս։ 1942 թվականին ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ 1943 թվականին Նովոռոսիյսկի մատույցների մարտերից մեկում մասնակցել է թշնամու կրակակետի ոչնչացմանը, հարձակման հատվածի ականազերծման և «լեզու» բերելու համար սերժանտ Ավետիսյանը պարգևատրվել է «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Կերչի, Սևաստոպոլի շրջանում մղված մարտերում ցուցաբերած խիզախության համար պարգևատրվել է 2-րդ աստիճանի  երկրորդ շքանշանով։ 1945 թվականին Օդեր գետի մատույցներում խիզախություն ցուցաբերելու համար պարգևատրվել է «Հայրենական պատերազմի» 1-ին աստիճանի շքանշանով։

Պատերազմի ավարտից հետո Ավետիսյանը վերադարձել է հայրենի Դդմաշեն գյուղը։ Աշխատել է դպրոցում, ՀԼԿԵՄ Սևանի շրջկոմում։ Ավարտել է ՀԿԿ Կենտկոմին առընթեր կուսակցական երկամյա դպրոցը և Երևանի հեռակա մանկավարժական  ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ Հայրենի գյուղի միջնակարգ դպրոցում պատմություն և հասարակագիտություն է դասավանդել, զբաղվել է սովորողների ռազմահայրենասիրայկան դաստիարակության հարցերով։ Պարգևատրվել է Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության պատվոգրով։

## Պարգևներ
*Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշան
*Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Ռոզինա Վախտմայստեր

**Ռոզինա Վախտմայստեր**(, ), ավստրիացի նկարիչ-անիմալիստ։ Հայտնի է «նաիվ» ոճի բազմերանգ կատուների նկարներով։

## Կենսագրություն
Ռոզինա Վախտմիստերը ծնվել է 1939 թվականին Վիեննայում։ Նրա մանկությունն անցել է Ատտերեզեում։ Երբ Ռոզինան 14 տարեկան էր, ընտանիքը տեղափոխվել է Բրազիլիա և բնակություն հաստատել Պորտու Ալեգրիում։ 1955-1961 թվականներին Ռոզինան հաճախել է Գեղարվեստի դպրոց, որտեղ, այլ բաների հետ մեկտեղ, սովորել է նաև մարիոնետներ պատրաստել և սկսեց դրանով ապրուստի միջոց  վաստակել։ Բացի այդ, նա մասնակցել է տարբեր ցուցահանդեսների, այդ թվում՝ Սալվադորում։ Այնուհետև Սան Պաուլոյի ժամանակակից արվեստի թանգարանի հովանու ներքո աշխարհի տարբեր երկրներում ցուցադրվել են նրա աշխատանքները՝ կոլաժներ, քանդակներ և շարժանկարներ։ Ռոզինան հետագայում ամուսնացել է իտալացի Պաոլո Ռիսոնեի հետ, իսկ 1960 թվականին ծնվել է նրանց դուստրը՝ Գաբրիելլան։ 1967 թվականին նրանք տեղափոխվել են Հռոմ։

Հենց Իտալիայում է Վախտմայստերը սկսել նկարել կենդանիներ, առաջին հերթին ոճավորված բազմագույն կատուներ, ինչը նրան հռչակ է բերել։ Նրանց հեշտությամբ ճանաչելի տեսքի տարբերակիչ առանձնահատկությունը կիսալուսնաձև գլուխն է։ Ռոզինա Վախտմայստերի կատուները ձեռք են բերել հսկայական միջազգային ժողովրդականություն, իսկ դրանց պատկերներով հուշանվերները նկարչին բերել են զգալի կարողություն։ Երկար տարիներ Վախտմայստերը համագործակցել է *Goebel* ճենապակու գործարանի հետ, որի արտադրանքը հիմնված է նկարչուհու աշխատանքների վրա։ Վախտմայստերի ճենապակյա կատուներից յուրաքանչյուրի անունով ստեղծվել են հավաքածուներ։

Բացի կատուներից, նկարչի սիրված թեմաներն են բույսերը, հրեշտակները և երաժիշտները։ Ավելի ուշ տարիներին նա դիմել է վերացական արվեստին։  Վախտմայստերի ստեղծագործությունների վրա ազդեցություն գործած նկարիչների թվում են Ֆրիդենսրայխ Հունդերտվասերը, Նիկի դե Սեն Ֆալը, Ժան Տենգլին և ուրիշներ։

Ռոզինա Վախտմայստերի աշխատանքների վաճառքից ստացված միջոցները նրան հնարավորություն են տվել իտալական Կապենա քաղաքում ձեռք բերել մեծ հողատարածք, որտեղ էլ նա բնակություն է հաստատել 1974 թվականին։ Նա նաև ձեռք է բերել նաև երկու տուն և նախկին եկեղեցին և ստեղծել է 40,000 քառակուսի մետր մակերեսով հսկայական այգի, որտեղ կային մի շարք կենդանիներ և թռչուններ, այդ թվում սիրամարգեր, արագիլներ, հավալուսն, հավեր, սագեր, շներ և մոտ երկու տասնյակ կատուներ։ Վախտմայստերը խնամել է նաև Կապենայի թափառող կատուներին, որոնք պաշտոնապես գրանցված են եղել որպես պաշտպանված տեսակ և որի համար նա անձամբ է պատասխանատու եղել։ Վախտմայստերը նաև ապաստան է ստեղծել Կապենեում թափառող շների համար։ Նկարիչը քաղաքին է նվիրել մի շարք քանդակներ և նստարաններ` խճանկարային զարդարանքով։

2003 թվականը հռչակված է եղել որպես Աստվածաշնչի տարի և հրատարակվել է Վախտմայստերի պատկերազարդ Աստվածաշունչը։ 2019 թվականին նկարչի մասին նկարահանվել է երեսուն րոպեանոց ֆիլմ` «*Katzen für Millionen. Die Welt der Rosina Wachtmeister*» («Կատուներ միլիոնների համար։ Ռոզինա Վախտմայստերի աշխարհը»)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:21-րդ դարի կին արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի քանդակագործներ
Վահագն Ավետիսյան

**Վահագն Արշակի Ավետիսյան** (), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) մասնակից։

## Կենսագրություն
Վահագն Ավետիսյանը ծնվել է 1919 թվականին Ախուրյանի շրջանի Ազատան գյուղում։ 1937 թվականին ավարտել է Լենինականի Պուշկինի անվան միջնակարգ դպրոցը, անցել ուսուցչական աշխատանքի հայրենի գյուղում։ Երբ սկսվեց Խորհրդա-գերմանական («հայրենական մեծ») պատերազմը Ավետիսյանը սովորում էր Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետի 4-րդ կուրսում։

1941 թվականի օգոստոսին Ավետիսյանը զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Ավարտել է հրետանային դպրոցը, նշանակվել է 89-րդ Հայկական դիվիզիայի 526-րդ գնդի հրետանային դասակի հրամանատար։ Մարտկոցի հրամանատարի պաշտոնով մեկնել է ռազմաճակատ, մասնակցել Հյուսիսային Կովկասի, Թամանի թերակղզու, Կերչի, Սևաստոպոլի, Վարշավայի ազատագրմանը, Օդերի Ֆրանկֆուրտի, Բեռլինի գրավմանը։ Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի, Հայրենական պատերազմի առաջին և երկրորդ աստիճանի շքանշաններով և մի շարք մեդալներով։

1945 թվականի դեկտեմբերին Ավետիսյանը կապիտանի զինվորական կոչումով վերադարձել է հայրենի գյուղ, և անցել մանկավարժական աշխատանքի։ Դասավանդել է Լենինականի դպրոցներում։ Ընտրվել է ՀԼԿԵՄ Լենինականի քաղաքային կոմիտեի առաջին քարտուղար։ 1950 թվականին դասախոսական աշխատանքի է անցել Լենինականի մանկավարժական ինստիտուտում։ Եղել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի Լենինականի մասնաճյուղի ֆիզիկայի ամբիոնի ավագ դասախոս։

## Պարգևներ
* Կարմիր աստղի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի առաջին աստիճանի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի երկրորդ աստիճանի շքանշան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Լեոնարդո դա Վինչիի ստեղծագործությունների ցանկ

[մինի|450x450փքս|Լեոնարդո դա Վինչիի վերարտադրված նկարներ. [Տիրամայր Լիտտա|«Տիրամայր Լիտտա», «Տիրամայր Բենուա» և «Երաժշտի դիմանկար»]]

**Լեոնարդո դա Վինչիի ստեղծագործությունների ցանկը** ներառում է նրա բոլոր հայտնի ստեղծագործությունները, որոնք պահպանվել են աշխարհի թանգարաններում (բացառությամբ ուրվանկարների), ինչպես նաև նրան վերագրվող աշխատանքներ, որոնք բավականին մեծ թվով գիտնականներ են ճանաչել։ Թվարկվում են նաև նախկինում իրեն վերագրվող, սակայն այժմ այլ վարպետների աշխատանք համարվող նկարներ, այն դեպքում, եթե նրա հեղինակության մասին տեղեկատվությունը բավական տարածված է։ Ցուցակում ներառված են նկարներ, որմնանկարներ, կոդեքսներ, մի քանի ամենահայտնի նկարներ (որոնք ստացել են անձնական անուն)։ Նաև թվարկվում են Լեոնարդոյի չհրապարակված ստեղծագործությունները, որոնց մասին հայտնի է գրավոր աղբյուրներից և հետևորդների պատճեններից։

Աշխատանքների թվագրումը տրված է Թանգարանների պաշտոնական կայքերում տեղադրված տեղեկատվության համաձայն, որտեղ դրանք ցուցադրվում են (քանի որ գիտնականների կարծիքը տարբեր հեղինակային կատալոգներում կարող է բավականաչափ տարբեր լինել)։

## Նկարներ

### Անավարտ նկարներ և էսքիզներ
Այս բաժնում ընդգրկված են միայն ամուր հիմքի վրա (փայտ կամ կտավ) արված նկարներ։

### Վիճելի հատկանիշներով նկարներ
Բաժնում ներառված են նկարներ, որոնց հեղինակությունը կասկածի տակ է դրվում մի շարք ճանաչված փորձագետների կողմից, սակայն ճանաչվում է այլ գիտնականների կողմից։

### Վերացական ատրիբուտացիայով նկարներ
Թվարկվում են նախկինում զգալի թվով փորձագետների կողմից երկար ժամանակ Լեոնարդո դա Վինչիի վրձնին վերագրվող նկարներ։

### Չճանաչված ատրիբուտացիայով նկարներ
Այն, որ այդ նկարները պատկանում են Լեոնարդոյի վրձնին, որպես կանոն, ենթադրում են միայն նրանց տերերը։

* **Այզելոուրյան Մոնա Լիզա**

## Ֆրեսկոներ

## Գրաֆիկա
### Օրենսգրքեր

Բաժինը թվարկում է Լեոնարդո դա Վինչիի ամենահայտնի ձեռագրերը։

### Գրական ստեղծագործություններ

### Նկարներ
Լեոնարդո դա Վինչիի բոլոր նկարները հնարավոր չէ թվարկել, ուստի բաժինը ներառում է նրա հատկապես հայտնի աշխատանքները այս տեխնիկայի մեջ (ներառյալ հակասական ատրիբուտացիայով նկարները)։

## Կորցրած ստեղծագործություններ
Թվարկված են Լեոնարդո դա Վինչիի գրավոր աղբյուրներից հայտնի ամենատարբեր տեխնիկաներով աշխատանքները։

## Արտաքին հղումներ
* Ըստ տարիների. 2010-2019 թվականներին Լեոնարդո դա Վինչիի անհայտ աշխատանքների գտածոներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղանկարչական ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Լեոնարդո դա Վինչի
Կատեգորիա:Լեոնարդո դա Վինչիի նկարներ
Նատալյա Թեմուրյանց

**Նատալյա Արմենակի Թեմուրյանց** ( , ), ռուս և ուկրաինացի գիտնական, ֆիզիոլոգ և կենսաբան; կենսաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Ղրիմի գիտությունների ակադեմիայի անդամ։

Հեղինակ է ավելի քան 350 հրապարակումների, 12 մենագրությունների և մի քանի արտոնագրերի ; Ղրիմի մագնիտոկենսաբանության դպրոցի ղեկավար։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1944 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Սիմֆերոպոլում։

### Կրթություն
1968 թվականին ավարտել է Ղրիմի պետական բժշկական ինստիտուտի (այժմ ՝ Ս. Ի. Գեորգիևսկու անվան բժշկական ակադեմիա ) մանկաբուժական ֆակուլտետը։ 1972 թվականին նույն համալսարանում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ «Կենդանիների ծայրամասային արյան մեջ լեյկոցիտների նյութափոխանակության որոշ ցուցանիշների վրա ծայրահեղ ցածր հաճախականության թույլ էլեկտրամագնիսական դաշտերի ազդեցությունը» թեմայով։ 1989 թվականին ԽՍՀՄ ԳԱ բարձր նյարդային գործունեության և նեյրոֆիզիոլոգիայի ինստիտուտում պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն «ոչ իոնացնող ճառագայթման գործողությանը հարմարվելու նյարդային և հումորային մեխանիզմներ»։ թեմայով։

### Գործունեություն
1971 թվականից՝ ասիստենտ, դոցենտ, իսկ 1990-2017-ին՝ Սիմֆերոպոլի Մ․Վ․Ֆրունզեյի անվան պետական համալսարանի մարդու և կենդանիների ֆիզիոլոգիայի ամբիոնի պրոֆեսոր( Վ. Ի. Վերնադսկու անվան Տավրիկյան ազգային համալսարան)։ 1991 թվականին Նատալյա Թեմուրյանցին շնորհվեց պրոֆեսորի գիտական կոչում։

Եղել է կենսամետերոլոգների միջազգային միության, Ուկրաինական բիոֆիզիկական և ֆիզիոլոգիական ընկերությունների, Եվրոպական և Ամերիկյան կենսաէլեկտրամագնիսական ընկերությունների անդամ։ Նա խմբագրել է «Վ․Ի․Վերնանդսկու անվան Տավրիկյան անվան ազգային համալսարանի գիտական նշումներ» գիտական շարքը, «Շրջանների աշխարհաքաղաքականություն և էկոգեոդինամիկա»,«միլիմետրային ալիքներ կենսաբանության և բժշկության մեջ»,«Էկոհամակարգեր»,«Տավրիկյան բժշկական և կենսաբանական տեղեկագիր» գիտական ամսագրերի խմբագրական խորհրդի անդամ։

Մահացել է 2017 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Սիմֆերոպոլում։

Ղրիմի Վ.Ի.Վերնադսկու անվան դաշնային համալսարանի պատմության թանգարանում նրա պատվին տեղադրվել է հուշատախտակ։

## Վաստակ
* Պարգևատրվել է մեդալներով, այդ թվում՝ ԽՍՀՄ տնտեսական նվաճումների ցուցահանդեսի արծաթե մեդալով (1987)։
* Վ.Ի.Վերնադսկու անվան Տավրիկյան ազգային համալսարանի Վ․Ի․Վերնադսկին անվան մրցանակի դափնեկիր (2004) և Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության պետական մրցանակ՝ «գիտություն և գիտատեխնիկական գործունեություն» անվանակարգում (2013)։
* Արժանացել է Ուկրաինայի կրթության և գիտության նախարարության «Գիտական նվաճումների համար» կրծքանշանի (2007) և Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության «կրթության վաստակավոր գործիչ» պատվավոր կոչման (2008)։
* 2011 թվականին նա դարձավ Վ․Ի․Վերնադսկու անվան Տավրիկյան ազգային համալսարանի «ամենաարդյունավետ պրոֆեսոր» անվանակարգում մրցույթի հաղթող։

## Նշումներ

## Արտաքին հղումներ
* Ղրիմի դաշնային համալսարանի պրոֆեսորներ: 
* Նատալյա Թեմուրյանց 
* Կենսագրությունը «Հայազգ» հիմնադրամի հանրագիտարանի կայքում

Կատեգորիա:1944 ծնունդներ
Կատեգորիա:2017 մահեր
Կատեգորիա:Խորհրդային պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 17 մահեր
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 31 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ռուս կենսաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Սիմֆերոպոլ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Սիմֆերոպոլ քաղաքում մահացածներ
Եզնիկ Արիստակեսյան

**Եզնիկ Հակոբի Արիստակեսյան** (), հայ մանկավարժ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ։

## Կենսագրություն
Եզնիկ Արիստակեսյանը ծնվել է 1912 թվականին Անիի շրջանի Մոլլա-Գյուկչա (այժմ՝ Մարալիկ) ավանում։ Վաղ հասակում զրկվել է ծնողներից, մնացել՝ հորեղբոր խնամքին։ Ավարտել է Լենինականի ուսուցչական մեկամյա դասընթացները, 1933-1934 թվականներին մանկավարժական աշխատանքի է անցել Թալինի շրջանում։ Հետագայում տեղափոխվել է Անիի շրջանը, աշխատել է որպես դպրոցի ուսմասվար, տնօրեն։ Աշխատանքին զուգընթաց Արիստակեսյանը սովորել է Երևանի պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետում։ Ավարտական կուրսում ընդհատել է ուսումը և մեկնել բանակ։

1941 թվականի դեկտեմբերի 23-ից մինչև պատերազմի ավարտն անցել է դժվարին ու հաղթական ուղի, Կովկասյան նախալեռներից հասնելով Լեհաստան, Գերմանիա և վերջնական հաղթանակը դիմավորել Չեխոսլովակիայում։ Արիստակեսյանը մարտնչել է 89-րդ հայկական, 151-րդ, 87-րդ գվարդիական, 387-րդ հրաձգային դիվիզիաների և 4-րդ Ուկրաինական ռազմաճակատի դաշտային վարչության պաշտպանության 43-րդ հատուկ գումարտակի շարքերում։ Վիրավորվել է չորս անգամ և ապաքինվելուց հետո վերադարձել է ռազմաճակատի առաջավոր գիծը։ Արիստակեսյանը 4-րդ Ուկրաինական ռազմաճակատի 387-րդ հրաձգային դիվիզիայի 1271-րդ հրաձգային գնդի կազմում կռվել է Ղրիմում, Պերեկոպի և Սիվաշի շրջանում թշնամու թիկունքում, ծովային դեսանտային գործողություններում։ Առաջադրանքները կատարելու համար ստացել է Գերագույն գլխավոր հրամանատարի շնորհակալությունը, իսկ Ղրիմի ազատագրման համար մարտերի ընթացքում ցուցաբերած արիության համար պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։ Ղրիմի ազատագրման մարտերի նախօրյակին ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ Պարգևատրվել է «Կովկասի պաշտպանության համար», «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալներով և շքանշաններով։

Պատերազմի ավարտից հետո Արիստակեսյանը Արթիկի, Անիի շրջանների տարբեր գյուղերում աշխատել է ուսուցիչ, դպրոցի ուսմասվար, տնօրեն։ Անբասիր աշխատանքի համար Եզնիկը 1951 թվականին պարգևատրվել է «Աշխատանքային արիության համար» մեդալով։ 42 տարվա մանկավարժական աշխատանքից հետո Արիստակեսյանն անցել է թոշակի, բայց ակտիվորեն մասնակցել է պատերազմի վետերանների Անիի շրջանային խորհրդի աշխատանքներին։

## Պարգևներ
* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ
* «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ
* «Աշխատանքային արիության համար» մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Աշխատանքային արիության համար» մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Հռոմեացիների ու սաբինացիների մարտը կանգնեցնող սաբինուհիները

**«Հռոմեացիների ու սաբինացիների մարտը կանգնեցնող սաբինուհիները»** ( — «**Սաբինուհիներ**»), ֆրանսիացի նկարիչ Ժակ Լուի Դավիդի նկարը։

Նկարում պատկերված է հռոմեացիների և սաբուհիների միջև կռիվը։ Սաբուհիները հուհս ունենալով դադարեցնել պայքարը` ռազմի դաշտ են բերում իրենց երեխաներին։ Նկարի կենտրոնական կանացի կերպարը Հերսիլիան է` Հռոմուլոսի կինը, որը նախկինում առևանգվել էր նրա կողմից։ Նա կանգնել է հոր (ձախից) և ամուսնու (աջից) միջև, որն արդեն վերցրել է նիզակը` փորձելով հարվածել Հերսիլիայի հորը։

Ֆրանսիական նեոդասականության հիմնադիր Դավիթը, հույն վարպետների օրինակով, նկարում երգում է կիսամերկ մարդու մարմնի գեղեցկությունը ՝ հմտորեն օգտվելով դրապայից։

Ցուցադրելով իր այս նկարը` Դավիթը նորարարություն է մտցրել` նկարը տեսնելու համար մուտքի համար վճարել։

Կտավը ձեռք է բերվել 1819 թվականին և այժմ գտնվում է Լուվրի Դենոմ թանգարանում` 1-ին հարկի 75-րդ սրաում։ Գույքաթիվ № INV. 3961:

## Ֆիլմագրություն
* «Հեղափոխություն անտիկ ոճով»,Ալեն Ժոբերի ֆիլմը «Պալիտրա» շարքից (Ֆրանսիա, 1996)։

### Գրականություն

* David, témoin de son temps (Antoine Schnapper)
* Editeur=Réunion des Musées nationaux 
* Phaidon

## Տես նաև
#Հռոմուլոս

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* http://cartelfr.louvre.fr/cartelfr/visite?srv=car_not_frame&idNotice=22496
* David – ''The Sabine Women''  Տեսահոլովակ` Քան ակադեմիայի Smarthistory-ի նկարի մասին քննարկում։

*Ficha del cuadro-ը Լուվրի թանգարանում։
*Ficha del cuadro-ը Joconde Database-ում։

Կատեգորիա:Ժակ Լուի Դավիդի նկարներ
Կատեգորիա:Լուվրի նկարներ
Կատեգորիա:1799 նկարներ
Աննա Մարիա Թելոտ

**Աննա Մարիա Թելոտ**, (, ), շվեդ նկարչուհի,  մանրանկարչուհի, փորագրող, ծաղկող՝ հին ձեռագրեր պատկերազարդող։

## Կենսագրություն
Աննա Մարիա Թելոտը ծնվել է Ուփսալայում՝ Շվեյցարիայում։ Նա փորագրող, ժամագործ վարպետ Ֆիլիպ Հակոբ Թելոտ Ավագի (ծնվել է 1635 թվականին, մահացել է 1710 թվականին) դուստրն է,  ակադեմիկոս Ֆիլիպ Հակոբ Թելոտ Կրտսերի (ծնվել է 1682 թվականին, մահացել է 1750 թվականին) քույրն nւ փորագրող Օլոֆ Թելոտի (ծնվել է 1670 թվականին, մահացել է 1728 թվականին) խորթ քույրը։ Աննայի ծնողները 1670-ականներին Շվեյցարիայից արտագաղթել էին Ուփսալա։ Աղջիկն ու եղբայրները իրենց հոր մոտ սովորում էին վերջինիս արհեստը և նրա մոտ աշխատում՝ որպես օգնականներ։ Երեխաները սկսել են աշխատել, Երբ Օլոֆ Ռուդբեքը հանձնարարել է ներկայացնել չորս հատորանոց «Ատլանտիկա» և «Էլիզիայի կամպուս» աշխատությունները
։

Աննա Մարիա Թելոտը նաև մանրանկարների, փորագրությունների և տուշի  անհատական պատվերներ է ընդունել իր ընտանիքի շնորհիվ։ Նա 1706 թվականին 11-ից ավել փորագրություններ է արել  գերմանական քաղաքների տեքստերով։ Աննան հաճախ պատկերազարդել է Յոհան Փերինգսկիոլդի նկարները։ Նրա լեյտմոտիվը ներառում է կենդանիներ, բնապատկերներ, այլաբանություն և կրոն։ Աննան իր աշխատանքների ներքևում միշտ թողնում էր «Anna Marija ein geborene Thelotten» մակագրությունը։

Ուփսալայում 1702 թվականի հսկա հրդեհից հետո ընտանիքը տեղափոխվել է Ստոկհոլմ։ Հայրն ապրել է առանձին, իսկ Աննան օգնել  և աջակցել է հորը, երբ վերջինս անաշխատունակ էր։ 1710 թվականիին Աննա Մարիա Թելոտը դարձել է 1710-1713 թվականների շվեդական ժանտախտի բազմաթիվ զոհերից մեկը և մահացել Ստոկհոլմում, 27 տարեկում։ Աննան 1704-1709 թվականներից թողել է էսքիզի գիրք, որն այժմ պահվում է Ուփսալայի համալսարանում։

## Ծանոթագրություններ

## Այլ
* Österberg, Carin et al., *Svenska kvinnor: föregångare, nyskapare*. Lund: Signum 1990. ()
*  	Nordisk familjebok / Uggleupplagan. 28. Syrten-vikarna - Tidsbestämning /
* En mamsell i akademien. Ulrica Fredrica Pasch och 1700-talets konstvärld. av Anna Lena Lindberg, Stockholm: Signum, 2010. 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ժանտախտից մահացածներ
Կատեգորիա:Կին արվեստագետներ
Կատեգորիա:Կին պատկերազարդողներ
Կատեգորիա:Նկարիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Շվեդ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Շվեդ կին արվեստագետներ
Կատեգորիա:Շվեդ նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Շվեդ պատկերազարդողներ
Կատեգորիա:Ստոկհոլմ քաղաքում մահացածներ
Ռուդոլֆ Արենդթ

**Ռուդոլֆ Ֆրիդրիխ Օյգեն Արենդթ** ( ), գերմանացի մանկավարժ, Լայպցիգի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի քիմիայի պրոֆեսոր իրական դպրոցի ուսուցիչ։ 1893 թվականի Լեոպոլդինի ակադեմիայի անդամ։

## Գիտական գործունեություն

Արենդտը նախաձեռնել է դպրոցում քիմիա դասավանդելու մեթոդների մշակումը։ Նա Մանկավարժության մեջ Յոհան Ֆրիդրիխ Հերբարթի հետևորդն էր, կարծում էր, որ առարկայի դասավանդումը պետք է այնպես կառուցված լինի, որ բացահայտվեն բնական գիտություններին բնորոշ կրթական հնարավորությունները։ Նա համոզված էր, որ կրթական նյութի ներկայացման համակարգը պետք է ստորադասվի բացառապես ուսանողների մտածողության առանձնահատկություններին, որոնք ենթադրաբար տեսնում և երևույթների միջև կապ են հաստատում բոլորովին այլ հարթությունում։ Ուսումնական առարկայի գիտական համակարգի փոխարեն Արենդթը ներմուծել է «մեթոդական» համակարգ, որը հիմնված էր միայն միայն հատկանիշների ֆորմալ դասակարգման վրա, ինչպիսիք են տարրերի քիմիական բանաձևն ու բարդությունը։

Արենդթն ինդուկտիվ ուսուցման մեթոդի կողմնակից էր. նա ընդհանրապես ուշադրություն չէր դարձնում տեսական բնույթի ընդհանրացմանը։ Գերմանիայում Արենդթի մեթոդական տեսակետները մշակել և շարունակել են Ուիլբրանդը, Կ. Շեյդը և այլք։

ԽՍՀՄ-ում ուսուցման մեթոդաբանությունը մանրամասն ուսումնասիրել և կատարելագործել է Լեոնիդ Սմորգոնսկին։ Նա ցույց է տվել Արենդթի` «մեթոդական» կուրսի համակարգի հակադրության անօրինաչափությունը, որն, ըստ հեղինակի մտահղացման, ավելի համահունչ էր ուսանողների հոգեբանական առանձնահատկություններին։

## Հիմնական աշխատանքներ

* Didaktik und Methodik des Chemie-Unterrichts, Munch., 1895; Technik der Experimentalchemie, Bd 1&nbsp;— 2, Lpz., 1880&nbsp;— 82; 5 AufL, Lpz., 1925.

## Գրականություն
* Подводка Для Век К., Методика преподавания химии, М., 1935; Etzold F., Rudolf Arendt, «Berichte der deutschen Ghemischen Gesellschaft», В., 1902. В.&nbsp;Л&nbsp;Рысс. Москва.

## Աղբյուրներ
* Педагогическая энциклопедия. Том 1. Гл. ред.- А.&nbsp;И.&nbsp;Каиров и Ф.&nbsp;Н.&nbsp;Петров. М., 'Советская Энциклопедия', 1964. 832 столб. с илл., 7л. илл.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Библиотека по педагогике 
* Изданные труды Фридриха Арендта на сайте Немецкой национальной библиотеки 
* Труда Фридриха Арендта на сайте 

Կատեգորիա:Գերմանացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Վայրէջք Սինա լեռից

**Վայրէջք Սինա լեռից** (), Կոզիմո Ռոսելիի որմնանկար, որն ստեղծվել է 1480-1482 թվականներին։ Գտնվում է Վատիկանի Սիքստինյան կապելլայում։

## Պատմություն
1480 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Ռոսսելին, Ֆլորենցիայի այլ նկարիչների, այդ թվում՝ Դոմենիկո Գիրլանդայոյի, Սանդրո Բոտիչելլիի և Ռոսելիի աշակերտ Պիեռո դի Կոզիմոյի հետ միասին ժամանել է Հռոմ, որտեղ նրանց հրավիրել էին մասնակցելու Ֆլորենցիայի Հանրապետության փաստացի կառավարիչ Լորենցո դե Մեդիչիի և Հռոմի պապ Սիքստոս IV-ի հաշտեցման ծրագրին։ 1481 թվականի գարնանը Ֆլորենցիայից եկած նկարիչներն սկսել են աշխատել Սիքստինյան կապելլայում Պիետրո Պերուջինոյի հետ միասին, որն ավելի վաղ էր սկսել աշխատանքը։

Նկարի թեման զուգահեռ է Մովսեսի և Հիսուս Քրիստոսի պատմությունների միջև, որպես Հին և Նոր Կտակարանների շարունակականության խորհրդանիշ, ինչպես նաև Մովսեսին տրված օրենքի և Հիսուսի ուղերձի շարունակականություն, որն իր հերթին ընտրել է Սուրբ Պետրոսին (առաջին Հռոմի պապ)՝ որպես իր իրավահաջորդ․ այն պետք է ծառայեր Սուրբ Պետրոսի ժառանգների՝ պապերի օրինականության հռչակմանը։

## Նկարագրություն
Որմնանկարը Մովսեսի պատմության շարքի մի մաս է։ Այն ներկայացնում է մի քանի դրվագներ նրա կյանքից, որոնք գտնվում են մատուռի հարավային պատին՝ զոհասեղանի ձախ կողմում։ Որմնանկարի վերնամասում գտնվող նավի վրա գրված է՝ PROMULGATIO • LEGIS • SCRIPTE • PER • MOISEM (Օրենքի հրապարակումը Մովսեսի կողմից)։

Կենտրոնում վերևից պատկերված է ծնկաչոք կանգնած Մովսեսը, որը Յահվեից ստանում է ուխտի տախտակները, որ հայտնվել էին լուսավոր ամպի մեջ՝ շրջապատված հրեշտակներով։ Մովսեսի կողքին քնած Հիիսուս Նավինն է։ Ձախ կողմից առաջին պլանում Մովսեսը տախտակները բերում է հրեական ճամբար։ Կենտրոնում՝ հետին պլանում, ոսկե հորթով զոհասեղան է, որոշ հրեաներ երկրպագում են դրան (դրանք ցուցադրվում են հետևից, ինչը սովորաբար արվում է բացասական կերպարների դեպքում, ինչպիսին է Հուդա Իսկարիովտացին «Խորհրդավոր ընթրիքի» ժամանակ)։ Առաջին պլանում բարկացած Մովսեսը կոտրում է տախտակները։ Աջ կողմում՝ Մովսեսը, ղևտացիների գլուխն անցած, պատժում է կռապաշտներին։ Մովսեսի ապագա հետնորդ Եշուան պատկերված է մոտակայքում՝ կապույտ և դեղին հագուստներով։ Որմնանկարի ձախ կողմում արտացոլված է նաև երկրորդ տախտակների առաքումը բիբլիական ժողովրդին, որը դարձել է սուրբ երկրպագության առարկա նախ շարժական տաճարում, ապա նաև Երուսաղեմի տաճարում։ Սա ցույց է տալիս Մովսեսի գլխի մոտի փայլը, որը հայտնվել է երկրորդ տախտակներն ստանալուց հետո։

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:1482 նկարներ
Կատեգորիա:Հին Կտակարանի թեմայով նկարներ
Կատեգորիա:Հրեշտակներն արվեստում
Գումպեյ Յոկոի

**Գումպեյ Յոկոի**, հանդիպում են նաև *Գունպեյ Յոկոյ* կամ *Գումպեյ Յոկոյ*; 横井 軍平, Յոկոյ Գումպեյ, ), եղել է ընդհանուր առմամբ Nintendo ընկերության, ինչպես նաև տեսախաղերի պատմության կարևորագույն դեմքերից մեկը։ Նա հաջողությամբ արտադրել է այնպիսի հայտնի տեսախաղեր, ինչպիսիք են Metroid-ը, Super Mario Land-ը, Super Mario World 2-ը *Yoshi Island*-ը և *Kid Icarus*-ը, ինչպես նաև *Game Boy*-ի և *Nintendo*-ի այլ կարևոր տեխնոլոգիաների զարգացման շարժիչ ուժեր։ Գումպեյ Յոկյոին ստեղծել է *[[Mario]]*-ի խաղերի շարքի Վարիո և Յոշի հերոսներին։

Գումպեյ Յոկոին զոհվել է 1997 թվականի հոկտեմբերի 4-ին` ավտովթարից։

## Տես նաև
* *Միյամատո Սիգերու*
* *Սատորու Օկադա*
* *Հիրոսի Յամաուտի*
* *Գանյո Տակենդա*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Lifetime Achievement Award Գւմպեյա Յոկոի
* Gunpei Yokoi
* Профиль N-Sider: Gunpei Yokoi
* N-Sider: История R&amp;D 1
*Gunpei Yokoi's Lifetime Achievement Award
*N-Sider Profile: Gunpei Yokoi
*N-Sider: History of R&D 1
*Gunpei Yokoi In Memoriam 1941&nbsp;– 1997
*Searching for Gunpei Yokoi 
*Twenty Years of the Game Boy&nbsp;– Celebrating Gunpei Yokoi's Genius 

Կատեգորիա:Ճապոնացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ավտոճանապարհային վթարներից զոհվածներ
Ամենաերկար ֆիլմերի ցանկ

Այն **[[Կինոնկար|ֆիլմերի]] ցանկը**, որոնց տևողությունը գերազանցում է 10 ժամը (600 րոպե)։

## Ֆիլմերի ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կինեմատոգրաֆիական ցուցակներ
Կատեգորիա:Համեմատական ցանկեր
Իվան Աբալյաև

**Իվան Աբալյաև Միխայլովիչ** (**Աբալյաև**, ), խորհրդային ինքնուսույց–քանդակագործ և փայտագրության վարպետ։

## Կենսագրություն
Իվան Աբալյաևը ծնվել է 1901 թվականին Տվերի մարզի Նուտրոմո գյուղում (այժմ Կիմրսկի շրջանի Տվերի մարզ)։ Աշխատել է Կիմրիում և պատրաստել է փայտե բարձիկներ ձեռագործ կոշկակարների համար։ Հիվանդության ժամանակ սկսել է փորագրել փայտից կենդանիների և մարդկանց արձանիկներ։ Փայտե արձանիկները լավ են ստացվել, և Աբալյաևը սկսել է զարգացնել իր տաղանդը։ 1920-1930-ական թվականներին պատրաստել է հարյուրավոր փայտե քանդակներ և տասնյակ բազմակազմ կոմպոզիցիաներ։ 1930-ական թվականների վերջին Կիմրիում անցկացվել են նրա երկու անհատական ցուցահանդեսները։ 1938 թվականին նրա աշխատանքները ցուցադրվել են Տվերում։

Հայրենական մեծ պատերազմի սկսվելուց հետո գնացել է ռազմաճակատ։ 1941 թվականին մահացել է։

## Ստեղծագործություն
Իվան Աբալյաևը մասնագիտացել է փոքր չափերի քանդակների վրա։ Նրա մի շարք աշխատանքներ նվիրված են Կիմրի արհեստագործական կոշկակարների նախահեղափոխական կյանքին։ Աբալյաևի աշխատանքներից են՝ «Ձկնորս», «Զբաղվածություն», «Վերադարձ շուկայից», «Տոն արհեստավորների ընտանիքում», «Հանդիպում բռունցքի հետ», «Կոշկակարների ստախանովսկի բրիգադ», «Հերկած խոպան», «Դպրոց ճանապարհելը», «Վերադարձ դպրոցից», «Հումքի մերժում», «Կաշվի գողությունը կնոջ մոտ», «Հանդիպում աղքատներին», «Ստախանովիստների ընտանիք» և ուրիշներ։

Իվան Աբալյաևի աշխատանքները պահվում են Տվերի տարածաշրջանային պատկերասրահում, Տվերի պետական միավորված թանգարանում և Կիմրայի երկրագիտական թանգարանում։ Արվեստաբան Ս. ն. Յուրենևն իր գրքում նրա մասին այսպես է արտահայտվել․ «Ես դժվարանում եմ Աբալյաևին անվանել ինքնուս քանդակագործ․․․  Աբալյաևը պետք է համարվի որպես լիարժեք կայացած և անխոնջ առաջընթացի վարպետ, որին կարող ենք պահանջներ ներկայացնել, ինչպես ցանկացած պրոֆեսիոնալ նկարչի»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Юренев С.*, Кимрский резчик по дереву Абаляев, Калинин, 1940;
* *Орешкин П.*, Скульптор Абаляев, в сб.: «Родной край», Калинин, 1956;
* *[[Петров, Михаил Григорьевич|Петров М. Г.]]*, Скульптор Иван Абаляев: Очерк. — Тверь, 2004.

Կատեգորիա:1901 ծնունդներ
Կատեգորիա:1941 մահեր
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային քանդակագործներ
Վասիլյոկ (մուլտֆիլմ)

**«Վասիլյոկ»** (), խորհրդային նկարված մուլտֆիլմ, որը թողարկվել է «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում 1973 թվականին։ Տևողությունը 10 րոպե 18 վայրկյան է։

## Սյուժե
Վասիլյոկ անունով տղայի պապը, որի անունը նույնպես Վասիլի էր, շատ ժամանակ առաջ զոհվել էր պատերազմում։ Տղան իր ընկեր ձուկի հետ գնում է պապին փնտրելու։ Ճանապարհին նրանք հանդիպում են հետևակային զինվորների։ Տղան հարցնում է նրանց, թե արդյոք նրանք չեն տեսել պապին՝ Վասիլի Պետրովին։ Հետևակայիններն ասում են, որ չեն տեսել։ Տղան ու ձիուկը շարունակում են ճանապարհը և հանդիպում են  ինքնաթիռի ու օդաչուի, տղան հարցնում է, բայց օդաչուն էլ չէր տեսել իր պապին։ Տղան ու քուռակը գնում են և հասնում ափին։ Ճանապարհը շարունակել այլևս հնարավոր չէ։ Վշտացած տղան նստում է ափին։ Կողքով անցնում է մի ծեր նավաստի։ Տղան ասում է. «Դե դուք հաստատ չեք տեսել պապիս՝ Վասիլի Պետրովին»։ Նավաստին պատասխանում է. «Ոնց չեմ տեսել, տեսել եմ»։ Մոտ է լողում սպիտակ շոգենավ, որի վրա գրված է՝ «Վասիլի Պետրով»։ Տղան կանգնում է ղեկի մոտ, և նավով վերադառնում իր գյուղ։

## Ստեղծողներ
* Սցենարի հեղինակ՝ Ժաննա Վիտենզոն
* Ռեժիսոր՝ Ստելլա Արիստակեսովա
* Բեմադրող նկարիչներ՝ Ալեքսանդր Վինուկուրով Վ. Գիլյարովա
* Կոմպոզիտոր՝ Եվգենի Բոտյարով
* Երգերի տեքստերի հեղինակ՝ Եվգենի Ագրանովիչ
* Օպերատոր՝ Ն. Կլիմովա
* Հնչյունային օպերատոր՝ Բորիս Ֆիլչիկով
* Ռեժիսորի օգնական՝ Տ. Դոմբրովսկայա
* Մոնտաժող՝ Ե. Տերտիչնայա
* Նկարիչ-մուլտիպիկատորներ՝ Վլադիմիր Զարուբին, Ռենատա Միրենկովա, Հովսեփ Կուրոյան, Օլգա Օռլովա, Լեոնիդ Կայուկով,  Օլեգ  Կոմարով
* Դերերը հնչունավորել են՝
** Սվետլանա  Խառլապ - *Վասիլյոկ*  
** Նինա  Նիկիտինա - *Տատիկ*
** Նիկոլայ  Գրաբբե - *Նավավար*
** Վլադիմիր Գերասիմով
** Գարրի Բարդին
** Մարիա Վինոգրադովա - *Կարմրահեր տղա*
** Վլադիմիր Ֆերապոնտով
* Խմբագիր՝ Նատալյա Աբրամովա
* Ֆիլմի տնօրեն՝ Լյուբով Բուտիրինա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Василёк — myltik.ru

Կատեգորիա:1973 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր երեխաների մասին
Ադամաս

**«Ադամաս»**, ռուսական կազմակերպություն, զբաղվում է ոսկերչական իրերի արտադրությամբ և մանրածախ առևտրով։

## Պատմություն
Ընկերությունը 1993 թվականին հիմնադրել են պաշտոնաթող ֆինանսիստ սպա Անդրեյ Սիդորենկովը և կոոպերատոր Վլադիմիր Վերեմեևը։

2007-2012 թվականներին ընկերությունը, բացի սեփական խանութներից, աշխատել է նաև ֆրանշիզով, ընդ որում ֆրանչայզինգային խանութներն իրենք են զբաղվել իրենց տեսականու սահմանմամբ։

2014 թվականին ընկերությունը պատրաստել է Սոչիի Ձմեռային օլիմպիական խաղերի, ինչպես նաև Ռուսաստանի 2014 թվականի Գրան պրիի, Ֆորմուլա 1 փուլի մեդալները։

2015 թվականին քրեական գործ է հարուցվել «Ադամաս» ընկերության մեծածախ բաժանմունքի՝ «Ադամաս-ոսկերչի» դեմ։ Նա մեղադրվել է 400 մլն ռուբլու չափով հարկեր չվճարելու մեջ։ 2017 թվականին «Ադամաս-ոսկերիչ» ընկերությունը  ճանաչվել է սնանկ։

2016 թվականին քրեական գործ է հարուցվել «Ադամաս» ընկերության կազմի մեջ մտնող «Մայրաքաղաքային ոսկերչական գործարանի» դեմ։ Ընկերությունը մեղադրվել է 5 մլրդ ռուբլու չափով հարկեր չվճարելու մեջ։ 2020 թվականին որպես այդ գործի շարունակություն քրեական գործ է հարուցվել «Ադամաս» ընկերության նախկին գործադիր տնօրեն Մաքսիմ Վայնբերգի դեմ։

Դաշնային հարկային ծառայության և քննչական կոմիտեի տվյալներով՝ «Ադամաս» ընկերությունը և դրա մեջ մտնող կազմակերպությունները չեն վճարել ընդհանուր առմամբ 6 մլրդ ռուբլի։ Իրավակարգի աշխատակիցների վարկածով՝  Վայնբերգը «կեղծ փաստաթղթաշրջանառություն է ստեղծել ավելի քան հիսուն մեկօրյա ֆիրմաների հետ»։

## Նկարագրություն
«Ադամաս» ընկերությունը բաղկացած է երկու ստորաբաժանումներից՝ ոսկերչական իրեր արտադրող «Մայրաքաղաքային ոսկերչական գործարան» և մանրածախ առևտրով զբաղվող «Ադամաս-ոսկերչություն»։ Մինչև 2017 թվականը եղել է նաև «Ադամաս-ոսկերիչ» ստորաբաժանումը, որը զբաղվել է մեծածախ առևտրով։

2008 թվականին «Մայրաքաղաքային ոսկերչական գործարանը» Ռուսաստանի խոշորագույն ոսկերչական գործարանն էր։ «Ադամաս» ցանցի խանութներում միջին չեկը կազմել է 10-12 հազար ռուբլի։

2016 թվականին ընկերության հասույթը կազմել է 11.6 մլրդ ռուբլի կամ Ռուսաստանի ոսկերչական շուկայի 6.7%-ը։ Այսպիսով, «Ադամասը» հանդիսացել է Ռուսաստանի խոշորագույն ոսկերչական ընկերությունը։

2018 թվականին ընկերությունն ունեցել է մոտ 200 խանութներ Ռուսաստանի 77 քաղաքներում։

Ըստ «ՍՊԱՐԿ-Ինտերֆաքս»-ի՝ 2019 թվականին «Ադամաս-ոսկերչություն» ընկերության հասույթը կազմել է 5,36 մլրդ ռուբլի, իսկ վնասը՝ 2,02 մլրդ ռուբլի։

2020 թվականին ընկերությունն ունեցել է մոտ 250 խանութ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1993 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:Ընկերություններ այբբենական կարգով
Նիգերիայի ազգային թանգարան

**Նիգերիայի ազգային թանգարան** (), Նիգերիայի առավել կարևոր թանգարաններից մեկը։ Գտնվում է Լագոսում՝ Լագոս կղզում։ Հիմնադրվել է 1957 թվականին անգլիացի հնագետ Քեննեթ Մյուրերի կողմից։ Թանգարանում պահպանվում են հիմնական ազգագրական հավաքածուներ և ավանդական արվեստի ստեղծագործությունների հավաքածուներ, հնագիտական առարկաներ։ Թանգարանում պահպանվում է Նիգերիայի արվեստի՝ աշխարհում ամենահարուստ հավաքածուն. հնագույն բրոնզե իրեր Բենին Սիթիից և Իֆեից, *Ikot Ekpene* ծիսական դիմակներ, փայտե քանդակներ։ Թանգարանում անցկացվում են գիտահետազոտական աշխատանքներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հնագիտական պեղումներին, որոնք օգնում են վերստեղծել երկրի պատմությունը։

Թանգարանում պահպանվում են այսպես կոչված «աֆրո–պորտուգալական» անհատական իրերի պլաստիկեր։ Աֆրո–պորտուգալական պլաստիկները առաջին աֆրիկյան քանդակներն են, որոնց հետ ծանոթացել են եվրոպացիները։ Գավաթներ, գդալներ և նմանատիպ այլ առարկաներ, որոնք պատրաստվում էին փղոսկրից, պատվիրվում էին պորտուգալացի վաճառականների կողմից, արտահանվում էին Բենինի թագավորությունից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգային թանգարաններ
Կատեգորիա:Հնագիտական թանգարաններ
Կատեգորիա:Նիգերիայի մշակույթ
Կատեգորիա:1957 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:1957 հիմնադրումներ Աֆիկայում
ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարի համաշխարհային օր

**ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարի համաշխարհային օր,** ՄԱԿ-ի միջազգային օր, նշվում է դեկտեմբերի 1-ին։ Առաջին անգամ հռչակվել է 1988 թվականին։ Օրը սահմանվել է ՄԻԱՎ վարակի տարածման հետևանքով առաջացած ՁԻԱՀ-ի համաճարակի մասին իրազեկվածության բարձրացման նպատակով, ինչպես նաև համարվում է այդ հիվանդության զոհերի հիշատակի օր։ Աշխարհի բազմաթիվ պետական, հասարակական և բժշկական կազմակերպություններ այս օրը անցկացնում են տեղեկատվական միջոցառումներով։

## Նպատակ
ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարի համաշխարհային օրվա նպատակն է բարձրացնել ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի վերաբերյալ գլոբալ իրազեկվածությունը և համաճարակի դեմ միջազգային համերաշխության ցուցադրումը։ Այդ օրը պետական և մասնավոր հատվածի գործընկերներին տրամադրվում է պանդեմիայի կարգավիճակի մասին տեղեկատվություն տարածելու և ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի կանխարգելման և բուժման, ինչպես նաև այդ հիվանդության բարձր տարածվածություն ունեցող երկրներում և ամբողջ աշխարհում հիվանդ մարդկանց խնամքի առավել իրատեսական հնարավորություն։

ՄԱԿ-ի ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի միացյալ ծրագրի գնահատականներով՝ 15-49 տարեկան 35,7 միլիոն մարդ վարակված է ՄԻԱՎ-ով, որոնցից 26 միլիոնը՝ աշխատող մարդիկ են։ Եթե հաշվարկներում ներառվեն աշխատանքային տարիքի բոլոր կատեգորիաների, այդ թվում՝ մինչև 64 տարեկան անձանց տվյալները, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր աշխատում են ոչ ֆորմալ տնտեսությունում տանը և տնից դուրս, ապա ՄԻԱՎ-ով վարակված մարդկանց թիվը, որոնք պատկանում են աշխատողների կատեգորիային կհասնի 36,5 միլիոնի։

## Պատմություն
left|208px
ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարի համաշխարհային օրվա նախաձեռնությունն առաջին անգամ մշակվել է 1987 թվականի օգոստոսին Ջեյմս Վ. Բուննի և Թոմաս Նետերի (James W. Bunn, Thomas Netter) կողմից՝ Ժնևում Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարի գլոբալ ծրագրի հանրային տեղեկատվության հարցերով աշխատակիցների կողմից։ ՁԻԱՀ-ի գլոբալ ծրագրի տնօրենը համարվում է Ջոնաթան Մաննը։

Բունն առաջարկել է դեկտեմբերի 1-ը՝ արևմտյան ԶԼՄ-ներում լուսաբանումն ապահովելու համար, ինչը, նրա կարծիքով, կենսական նշանակություն է ունեցել ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարի համաշխարհային օրվա հաջողության համար։ Նա կարծում է, որ քանի որ 1988 թվականը ԱՄՆ-ում ընտրությունների տարի էր, զանգվածային լրատվամիջոցները կհոգան ընտրությունների լուսաբանմանը և կցանկանան թարմ պատմություն գտնել։

ՄԱԿ-ի ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի միացյալ ծրագիրը սկսել է գործել 1996 թվականին՝ ստանձնելով ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարի համաշխարհային օրվա պլանավորումն ու առաջխաղացումը (առանց նախնական մեկնարկի)։

2004 թվականին ՁԻԱՀ-ի դեմ համաշխարհային արշավը դարձել է ինքնուրույն կազմակերպություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՁԻԱՀ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր
Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն
Կատեգորիա:1988 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 1