Իլյա Գաբայ

**Իլյա Գաբայ** (, ), խորհրդային այլախոհ, 1960-1970-ական թվականների իրավապաշտպան շարժման ականավոր մասնակից, ուսուցիչ, բանաստեղծ, գրող, սցենարիստ։

## Կենսագրություն
Իլյա Գաբայը ծնվել է 1935 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Բաքվում, Յանկել Իլյիչ Գաբայի (1888 – փետրվարի 12, 1946 թվական) ընտանիքում։ Նա մանուկ հասակում կորցրել է ծնողներին։ Նրանց մահից հետո ապրել է հարազատների մոտ, որոնք նրան որոշ ժամանակ ուղարկել են մանկատուն։ («Ինչպե՞ս պատմեմ հարազատներիս մասին / Այսքան ժամանակ անց, անվախ և պարզ.. / Սովորական որբությունից շատ ավելի ցավոտ / Ես զգացի նրանց սրտի անխոհեմությունը»: Ի. Գաբայ):

Բանակում ծառայելուց հետո ընդունվել է Մոսկվայի պետական ​​մանկավարժական ինստիտուտ, որն ավարտել է 1962 թվականին։

Ինստիտուտն ավարտելուց հետո աշխատել է որպես ռուսաց լեզվի և գրականության ուսուցիչ՝ սկզբում մարզերում, ապա Մոսկվայում։ Բանաստեղծություններ սկսել է գրել տասը տարեկանից։

## Այլախոհների գործունեության սկիզբ
1965-1967 թվականներին մասնակցել է խորհրդային այլախոհական շարժման առաջացման գործընթացին։ 1965 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Մոսկվայի Պուշկինի հրապարակում մասնակցել է մարդու իրավունքների առաջին ցույցին՝ «Հրապարակայնության հանրահավաք»։

1967 թվականի հունվարի 22-ին նա մասնակցել է ցույցին՝ ի պաշտպանություն ձերբակալված այլախոհներ Յուրի Գալանսկովի, Վերա Լաշկովայի, Ալեքսեյ Դոբրովոլսկու և Պավել Ռաջիևսկու։

### Առաջին ձերբակալությունը. բանտ. ազատագրում
Գաբայը ձերբակալվել է 1967 թվականի հունվարի 26-ին՝ հունվարի 22-ի ցույցին մասնակցելու համար։ Տեղավորվել է Լեֆորտովոյի քննչական մեկուսարանում։ Գաբային մեղադրանք է առաջադրվել ՌՍՖՍՀ Քրեական օրենսգրքի 190-3-րդ հոդվածով («կազմակերպություն կամ ակտիվ մասնակցություն խմբակային գործողություններին, որոնք խախտում են հասարակական կարգը»): Նա պետք է ամբաստանյալ լիներ 1967 թվականի փետրվարի 16-ի դատավարությանը՝ ցույցի մեկ այլ ձերբակալված մասնակցի Վիկտոր Խաուստովի հետ միասին, սակայն վերջին պահին հայտարարվեց, որ Գաբայի գործն առանձնացվել է առանձին վարույթ։ 1967 թվականի մայիսի 26-ին Գաբայը բանտից ազատվել է առանց նոր մեղադրանքների. 1967 թվականի օգոստոսին նրա դեմ հարուցված քրեական գործը կարճվել է հանցակազմի ապացույցների բացակայության պատճառով։

### Այլախոհների գործունեության շարունակություն
1968 թվականի հունվարին նա մշակել և ստորագրել է մարդու իրավունքների վերաբերյալ մի շարք փաստաթղթեր։ Յուլի Քիմի և Պյոտր Յակիրի հետ նա գրել է կոչ «Գիտության, մշակույթի և արվեստի գործիչներին», որտեղ խոսվում է քաղաքական հետապնդումների մասին։ Փետրվարին նա նամակ է ստորագրել Բուդապեշտում կոմունիստական ​​և աշխատավորական կուսակցությունների խորհրդատվական կոնֆերանսի նախագահությանը։ Նա «Բաց դատարանի փակ դռների հետևում» խոհագրություն է նվիրել Կարմիր հրապարակում «յոթի ցույցի» գործով դատապարտվածներին։ Աշխատել է Նատալյա Գորբանևսկայայի ստեղծած «*Хроника текущих событий*» իրավապաշտպան պարբերականի հարցերի վրա։ Ես հանդիպեցի Ղրիմի թաթարական շարժման ներկայացուցիչներին (Զամպիրա Ասանովա, Ռոլան Կադիև, Մուստաֆա Ջեմիլև) և օգնեցի նրանց փաստաթղթեր պատրաստել («*Информации*»):

ՊԱԿ-ը մի քանի խուզարկություններ է իրականացրել Գաբայի բնակարանում և առգրավել Ղրիմի թաթարական շարժման նյութերը։ Ապրիլի 15-ին ԽՄԿԿ Կենտկոմի քաղբյուրոյի նիստում ԽՍՀՄ դատախազության և ՊԱԿ-ի առաջարկությամբ որոշում է կայացվել Գաբայի և Մարչենկոյի սովետական ​​քաղաքացիությունից զրկելու մասին, սակայն այդ որոշումը չիրագործվեց։

### Երկրորդ ձերբակալություն. բանտ. ճամբար
Գաբայը ձերբակալվել է Մոսկվայում 1969 թվականի մայիսի 19-ին։ Մեղադրվում է խորհրդային համակարգը արատավորող զրպարտչական հերյուրանքներ տարածելու մեջ (ՌՍՖՍՀ ՔՕ 190-1 հոդված)։ Նրան ինքնաթիռով տեղափոխել են Տաշքենդ, որտեղ նրան բանտարկել են։

1970 թվականի հունվարին Տաշքենդի դատարանի որոշմամբ նա դատապարտվել է ՌՍՖՍՀ Քրեական օրենսգրքի 190-1 հոդվածով («Սովետական ​​համակարգը արատավորող գիտակցաբար կեղծիքների տարածում») 3 տարվա ազատազրկման՝ ընդհանուր ռեժիմի պատիժ ճամբարում՝ Ղրիմի թաթարական շարժմանը մասնակցելու համար։ Այս շարժման առաջնորդ Մուստաֆա Ջեմիլևը նույնպես դատապարտվել է։ Իր վերջնական հայտարարության մեջ Գաբայն ասել է. 
:

Օգոստոսին նրան ուղարկել են Կեմերովոյի շրջան։ Նա ժամանել է ընդհանուր ռեժիմի ճամբար, որտեղ գրել է «*Выбранные места*» պոեմը։ Պահպանվել են նրա նամակները՝ ուղղված ընկերներին, գրված ճամբարից։

1972 թվականի մարտի 16-ին Գաբային ճամբարից տարան Մոսկվա, որտեղ նրան որպես վկա բերեցին «Ընթացիկ իրադարձությունների տարեգրության» հրատարակիչների և տարածողների դեմ հարուցված քրեական գործով։ Պատիժը կրելուց հետո ազատ է արձակվել 1972 թվականի մայիսի 19-ին։

## Կյանքի վերջին ամիսներ
Ազատ արձակվելուց հետո Գաբայը հայտնվել է ֆինանսական ծանր վիճակում։ Ես անհաջող փորձել է աշխատանք գտնել և ամենուր մերժվել։ 1973 թվականի օգոստոսին Յակիր-Կրասին դատավարության ժամանակ Պյոտր Յակիրը և Վիկտոր Կրասինը ցուցմունք տվեցին այլախոհական շարժման իրենց մի շարք նախկին ընկերների, ներառյալ Գաբայի դեմ, որից հետո նրանք հրապարակավ զղջացին հեռուստատեսությամբ: Նման դավաճանության հանդիպելով՝ Գաբայը ընկավ խորը դեպրեսիայի մեջ։ 1973 թվականի հոկտեմբերի 20-ին ինքնասպանություն է գործել (ցած է նետվել 11-րդ հարկի պատշգամբից)։ Ընթացիկ իրադարձությունների ժամանակագրությունում հրապարակվել է մահախոսական:

Չնայած Գաբայը հավատացյալ չէր, սակայն ինքնասպանության համար թաղման արարողություն է տեղի ունեցել Մոսկվայի ուղղափառ եկեղեցում, Երուսաղեմի սինագոգում, ինչպես նաև մուսուլմանական մզկիթում: 1974 թվականի հունվարին Գաբայի մոխրով սափորը թաղվել է Բաքվում՝ հրեական գերեզմանատանը։ Գերեզմանին կանգնեցված արձանի հեղինակն էր քանդակագործ Վադիմ Սիդուրը։

## Ստեղծագործություն
Իլյա Գաբայը կյանքի ընթացքում հրատարակվել է միայն *Самиздат*-ում։ 1990-ական թվականներին լույս են տեսել նրա մի քանի ժողովածուներ․

*«Посох» (М.: «Прометей», 1990. — 78 с.)
*«Стихи. Публицистика. Письма. Воспоминания» (1990)
*«Выбранные места» (1994)
Յուլի Կիմը գրել է Գաբայի ստեղծագործության մասին․

## Ընտանիք
Իլյա Գաբայի այրին՝ Գալինան, որդին և դուստրը 1974 թվականին արտագաղթել են ԱՄՆ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Իլյա Գաբայի կնոջ՝ Գալինա Գաբայի՝ ամուսնու գործով հարցաքննությունների ձայնագրությունը. *Букник*
* Իլյա Գաբայ․ կենսագրություն

 
Կատեգորիա:Ինքնասպան գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային այլախոհներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ