Լիտվայի տնտեսություն

մինի|250x250փքս|Լիտվայի ՀՆԱ-ն մեկ շնչի հաշվով աշխարհի մնացած մասի համեմատ (2023 թվական)
**Լիտվայի տնտեսությունը,** համարվում է Բալթյան երեք երկրներից ամենամեծ տնտեսությունը։ Լիտվան Եվրամիության անդամ է և պատկանում է մարդկային զարգացման բարձր մակարդակ ունեցող երկրների խմբին և հանդիսանում է ԱՀԿ և ՏՀԶԿ անդամ։

1990-ականներին Լիտվան արագորեն անցել է կենտրոնացված պլանային տնտեսությունից դեպի շուկայական տնտեսության՝ իրականացնելով բազմաթիվ ազատական բարեփոխումներ։ Բալթյան մյուս երկրների հետ Եվրամիությանն անդամակցելուց հետո այն աճի բարձր տեմպեր է ունեցել ինչը հանգեցրել է Բալթյան վագրի գաղափարին։ Լիտվայի տնտեսությունը (ՀՆԱ) աճել է ավելի քան 500 տոկոսով 1990 թվականին անկախության վերագտնումից հետո։ Բալթյան երկրներն ունեն 3,3 միլիոն մարդ ընդհանուր աշխատուժ, որոնցից 1,5 միլիոնը ապրում է Լիտվայում։

ՀՆԱ-ի աճը հասել է իր գագաթնակետին 2008 թվականին, իսկ 2018 թվականին կրկին մոտեցել է նույն մակարդակին։ Բալթյան մյուս երկրների նման, Լիտվայի տնտեսությունը խորը անկում է ապրել 2009 թվականին, ՀՆԱ-ն անկում է ապրել գրեթե 15%-ով։ Այս ծանր անկումից հետո երկրի տնտեսությունը սկսել է վերականգնման նշաններ ցույց տալ արդեն 2009 թվականի 3-րդ եռամսյակում։ Այն վերադարձել է աճի 2010 թվականին՝ դրական 1,3 արդյունքով և 6,6 տոկոս աճով 2011 թվականի առաջին կիսամյակում։ Երկիրը ԵՄ-ի ամենաարագ զարգացող տնտեսություններից մեկն է։ ՀՆԱ-ի աճը վերսկսվել է 2010 թվականին, թեև ավելի դանդաղ տեմպերով, քան մինչ ճգնաժամը։ Ճգնաժամի հաղթահարման հաջողությունը վերագրվում է Լիտվայի կառավարության խնայողության քաղաքականությանը։

Լիտվան կայուն հարկաբյուջետային դիրք ունի։ 2017 թվականի բյուջեն հանգեցրել է 0,5 տոկոս հավելուրդի, ընդ որում համախառն պարտքը կայունացել է ՀՆԱ-ի շուրջ 40 տոկոսի վրա։ Բյուջեն դրական է մնացել 2017 թվականին, և ակնկալվում էր որ դա կշարունակվի նաև  2018 թվականին

Լիտվան աշխարհում 11-րդն է Համաշխարհային բանկի խմբի կողմից պատրաստված «Գործարարություն վարելու դյուրինություն» ինդեքսում, 16-րդը՝ 178 երկրներից՝ տնտեսական ազատության ինդեքսում, որը չափվում է The Heritage Foundation-ի կողմից և 8-րդը՝ 165 երկրներից Աշխարհի տնտեսական ազատության մեջ, որը հաշվվել է 2021 թվականին Ֆրեյզերի ինստիտուտի կողմից։ Միջին հաշվով, Լիտվայում բոլոր օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ավելի քան 95%-ը գալիս է Եվրամիության երկրներից։ Շվեդիան պատմականորեն ամենախոշոր ներդրողն է՝ Լիտվայի բոլոր ՕՈՒՆ-ի 20%-30%-ով։ ՕՈՒՆ-ը Լիտվայում աճել է 2017 թվականին՝ հասնելով երբևէ գրանցված ամենամեծ թվով Greenfield ներդրումային նախագծերի։ 2017 թվականին Լիտվան եղել է երրորդ երկիրը՝ Իռլանդիայի Հանրապետությունից և Սինգապուրից հետո ներդրումային նախագծերի միջին աշխատատեղերի արժեքով։

Ելնելով ՏՀԶԿ-ի տվյալներից՝ Լիտվան մտնում է աշխարհի լավագույն 5 երկրների շարքում՝ հետմիջնակարգ (երրորդական) կրթության մակարդակով։ Այս կրթված աշխատուժը վերջին տարիներին ներդրումներ է ներգրավել հատկապես ՏՀՏ ոլորտում։ Լիտվայի կառավարությունը և Լիտվայի բանկը պարզեցրել են էլեկտրոնային փողերի և վճարային հաստատությունների գործունեության համար լիցենզիաներ ստանալու ընթացակարգերը։

## Տնտեսության պատմություն
Լիտվայի պատմությունը կարելի է բաժանել յոթ հիմնական ժամանակաշրջանների. Բոլոր ժամանակաշրջաններն ունեն մի քանի հետաքրքիր և կարևոր փաստեր, որոնք ազդել են այդ ժամանակների երկրի տնտեսական վիճակի վրա՝

* Հին ժամանակներ՝ Բալթյան ցեղեր (մինչև 13-րդ դար)
* Լիտվայի թագավորություն (1251–1263)
* Լիտվայի Մեծ Դքսություն (1263–1569)
* Լեհ-Լիտվական Համագործակցություն (1569–1795)
* Ռուսական կայսրության ճնշում (1795–1914)
* Լիտվայի Հանրապետությունը միջպատերազմյան ժամանակաշրջանում (1918–1940)
* Լիտվայի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն (1944–1990)
* Լիտվայի Հանրապետություն (1990–ներկա)

### Պատմությունը մինչև 20-րդ դար
Առաջին լիտվացիները ձևավորել են հնագույն էթնո-լեզվաբանական խմբի մի ճյուղից, որը հայտնի էր որպես բալթներ։ Մինչև 4-րդ դարը լիտվական ցեղերը սերտ առևտրային կապեր են պահպանել Հռոմեական կայսրության հետ, Ակվիլեյա մշակման կենտրոնի և Կարնունտում-ի միջոցով Սաթը եղել է հիմնական ապրանքն, որը տրամադրվել է Հռոմեական կայսրությանը Բալթիկ ծովի ափից, երկար ճանապարհով, որը կոչվում է Սաթի ճանապարհ։

Այնուհետև առևտրային կապերը պահպանվել են կենտրոնական եվրոպական ցեղերի հետ՝ խթանելով ապրանքների հետևողական փոխանակումը։ Սաթի ամենաթանկ ապրանքների հետ մեկտեղ, վաճառվող այլ ապրանքների թվում եղել են այնպիսի իրեր, ինչպիսիք են կաշին, մորթին, մեղրամոմը և սահմանափակ ալգիամշակման արտադրանքները։ Կապերը կարելի է տեսնել սաթի ընդհանուր անվան միջոցով։ Դեռևս քննարկվում է, թե որ լեզվի խումբը կարող էր բառը փոխառել մյուսից։

Լիտվայի հողերի համախմբումը սկսվել է 12-րդ դարի վերջին։ Մինդովգ թագավորը եղել է Լիտվայի առաջին կաթոլիկ թագավորն 1253 թվականին։ Լիտվայի Մեծ դքսության ընդլայնումն իր գագաթնակետին է հասել 14-րդ դարի կեսերին Մեծ Դքս Գեդիմինասի օրոք (կառավարել է 1316-1341 թվականներ), որը ստեղծել է ուժեղ կենտրոնական կառավարություն, որը հետագայում տիրել է Բալթիկ ծովից մինչև Սև ծով։ Մեծ դուքս Գեդիմինասը նամակներ է ուղարկել Հանզեական լիգային՝ առաջարկելով անվճար մուտք գործել իր տիրույթներ ցանկացած կարգի և մասնագիտության տղամարդկանց՝ ազնվականներից և ասպետներից մինչև հող մշակողներ։ Տնտեսական ներգաղթյալներն ու ներգաղթյալները՝ ձգտելով կրոնական ազատության, բարելավել են արհեստագործության մակարդակը։ Դուքս Կեստուտիսի (1297–1382) օրոք ներդրվել են առաջին կանխիկ հարկերը, թեև հարկերի մեծ մասը դեռ վճարվում է ապրանքներով (օրինակ՝ ցորեն, խոշոր եղջերավոր անասուններ, ձիեր)։

1569 թվականին Լեհ-Լիտվական Համագործակցությունը ձևավորվել է Լեհաստանի Թագավորության և Լիտվայի Մեծ Դքսության միության միջոցով։ Համագործակցության տնտեսության մեջ գերակշռում է ֆեոդալական գյուղատնտեսությունը՝ հիմնված գյուղատնտեսական աշխատուժի (ճորտերի) շահագործման վրա։ Լեհաստան-Լիտվան նշանակալի դեր է խաղացել 16-րդ դարի Արևմտյան Եվրոպային երեք տեսակի ապրանքների արտահանման հարցում՝ հացահատիկ (տարեկան), խոշոր եղջերավոր անասուններ (եզներ) և մորթի։ Այս երեք հոդվածները կազմել են ցամաքային և ծովային առևտրի միջոցով արևմտյան շուկաներ երկրի արտահանման գրեթե 90%-ը։ Գոյություն է ունեցել նույնիսկ լիտվական «Վիտինե» առևտրային նավը, որը չորս հարյուր տարի օգտագործվել է Նյամունաս գետով հացահատիկ տեղափոխելու համար։ Լիտվայի կանոնադրությունները իրավական ակտերի և կանոնակարգերի հիմնական մարմիններն էին գրեթե երեք դար՝ 1529 թվականին հրապարակվելուց ի վեր։

Համագործակցությունը հայտնի է եղել Եվրոպայի առաջին և աշխարհի երկրորդ ժամանակակից կոդավորված ազգային սահմանադրությամբ, այսպես կոչված, մայիսի 3-ի Սահմանադրությամբ, որը հռչակվել է 1791 թվականի մայիսի 3-ին (1788 թվականին Միացյալ Նահանգների Սահմանադրության վավերացումից հետո)։ Տնտեսական և առևտրային բարեփոխումները, որոնք նախկինում խուսափում էին Շլյախտայի կողմից որպես անկարևոր։

1772, 1793 և 1795 թվականներին Լեհ-Լիտվական Համագործակցության բաժանումից հետո Ռուսական կայսրությունը վերահսկել է Լիտվայի մեծ մասը։ 1772-1917 թվականներին Ռուսական կայսրության կողմից Լիտվայի հողերի կառավարման ընթացքում տնտեսական հարաբերությունների վրա ազդած ամենակարևոր իրադարձություններից մեկը Ռուսաստանում 1861 թվականի էմանսիպացիոն բարեփոխումն էր։ Բարեփոխումը հանգեցրել է գյուղացիների կողմից նախկինում կրած ճորտական կախվածության վերացմանը, այն խթանել է կապիտալիզմի զարգացումը։ Այնուամենայնիվ, Լիտվան, ինչպես և նրա հարևան գավառները, մնացել են որպես գյուղատնտեսական մատակարար արդյունաբերական հեղափոխությունից հետո եվրոպական շուկաների համար։

### Լիտվան 20-րդ դարում
Լիտվան միջպատերազմյան ժամանակաշրջանում (1919–1940) ունեցել է լճացած տնտեսական աճ։ Նրա ՀՆԱ-ի աճը նման է եղել նորաստեղծ գյուղատնտեսական երկրներին, ինչպիսիք են Էստոնիան և Լեհաստանը։ Մեծ դեպրեսիայի ժամանակ Լիտվայի տնտեսությունը անկում չի ապրել։

1918 թվականի փետրվարի 16-ին Լիտվայի խորհուրդը որոշում է ընդունել Լիտվայի անկախ պետության վերստեղծման մասին։ Շուտով բազմաթիվ տնտեսական բարեփոխումներ են իրականացվել կայուն տնտեսական աճի համար։ Ազգային արժույթը, որը կոչվում է լիտվական լիտ, ներդրվել է 1922 թվականին։ Միջպատերազմյան ժամանակաշրջանում այն դարձել է Եվրոպայի ամենաուժեղ և կայուն արժույթներից մեկը։ Լիտվան ունեցել է մոնոմետալիզմի համակարգ, որտեղ մեկ լիտը համապաասխանել է 0,150462-գրամ ոսկու, որը պահվում է Լիտվայի բանկի կողմից արտասահմանյան երկրներում։ Լիտասը կայուն է մնացել նույնիսկ Մեծ դեպրեսիայի ժամանակաշրջանում։ Անկախության ժամանակ՝ 1918-1940 թվականներին, Լիտվան զգալի առաջընթաց է գրանցել։ Օրինակ, Լիտվան համաշխարհային շուկայում վուշի արտադրող և արտահանող երրորդն է (կտավատի արտահանումը կազմում էր արտահանման ամբողջ մասնաբաժնի մոտ 30 տոկոսը), որին գերազանցել են միայն Խորհրդային Ռուսաստանը և Լեհաստանը։ Լիտվայի գյուղատնտեսական արտադրանքները, ինչպիսիք են միսը, կաթնամթերքը, հացահատիկի բազմաթիվ տեսակներ, կարտոֆիլ և այլն, համաշխարհային շուկայում բարձր որակի էին։ Լիտվացի ֆերմերները միանացել են կոոպերատիվ ընկերություններին, օրինակ՝ *Lietūkis*, *Pienocentras*, *Linas*, որոնք օգնել են ֆերմերներին վերամշակել և վաճառել իրենց արտադրանքն ավելի արդյունավետ և շահավետ։

Օգտվելով միջազգային բարենպաստ զարգացումներից և առաջնորդվելով լիտվական պետականության դեմ ուղղված իր արտաքին քաղաքական նպատակներով՝ Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միությունը (ԽՍՀՄ) 1940 թվականին օկուպացրել է Լիտվան։ Հողերը և տնտեսության համար կարևորագույն օբյեկտները ազգայնացվել են, իսկ տնտեսությունների մեծ մասը կոլեկտիվացվեց։ Ընդամենը մեկ տարվա օկուպացիայից հետո կտրուկ աճել է աղքատության մակարդակը, գործազրկությունը, ի հայտ է եկել պարենային ապրանքների պակաս։ Հետագայում Լիտվայում հիմնվել է բազմաթիվ անարդյունավետ գործարաններ և արդյունաբերական ընկերություններ, որոնք մեծապես կախված են եղել ԽՍՀՄ այլ շրջաններից։ Չնայած դրան, 1990 թվականի Լիտվայի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ն կազմում է 8591 դոլար, որը գերազանցել է Խորհրդային Միության մնացած 6871 դոլար միջին ցուցանիշը, սակայն զիջել է զարգացած արևմտյան երկրներին։

Խորհրդային ժամանակաշրջանը Լիտվային բերել է ինտենսիվ ինդուստրալիզացիա և տնտեսական ինտեգրում ԽՍՀՄ-ին, թեև տեխնոլոգիայի մակարդակը և բնապահպանական, առողջապահական և աշխատանքային հարցերով պետական մտահոգությունը շատ զիջել են արևմտյան չափանիշներին։ Ուրբանիզացիան 1959 թվականին 39%-ից հասել է 68%-ի՝1989 թվականին։ 1949-1952 թվականներին սովետները վերացրել են մասնավոր սեփականությունը գյուղատնտեսության մեջ՝ հիմնելով կոլտնտեսություններ և պետական տնտեսություններ։ Արտադրությունը նվազել է և հասել է նախապատերազմյան մակարդակին մինչև 1960-ականների սկիզբը։ Քիմիական ինտենսիվ օգտագործման և մեքենայացման միջոցով գյուղատնտեսական արտադրության ինտենսիվացումը, ի վերջո, կրկնապատկեց արտադրությունը, բայց ստեղծել է լրացուցիչ էկոլոգիական խնդիրներ։ Սա փոխվել է անկախությունից հետո, երբ գյուղատնտեսության ոլորտի վերակառուցման դժվարությունների պատճառով գյուղատնտեսական արտադրությունը նվազել է։

Խորհրդային օկուպացիայի հետևանքով առաջացած ընդհանուր վնասը (ներառյալ համախառն ներքին արդյունքի կորուստը), ըստ ՄԱԿ-ի ճանաչված մեթոդաբանությունների գնահատված, կազմել է մոտ 800 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, ուղղակի վնասը (ներառյալ ցեղասպանություն և քաղաքացիների տեղահանություն, գույքի կողոպուտ) գնահատվում է 20 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։

Ըստ տնտեսական պատմաբանների 2019 թվականի ուսումնասիրության, Լիտվան ունեցել է միջինից բարձր տնտեսական աճ 1937-1973 թվականներին (այլ տնտեսությունների համեմատությամբ), բայց միջինից ցածր աճ 1973 թվականից մինչև 1990 թվականը։

### Զարգացում 1990-ականներից սկսած
մինի|300x300փքս|1995-ին ընդդեմ 2022-ի մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի ավելի մեծ ՊՄԳ ունեցող երկրներ, քան Լիտվան
1990-ականների կեսերից սկսած բարեփոխումները հանգեցրել են բաց և արագ աճող տնտեսության։ Համաշխարհային առևտրի և ներդրումների համար բաց Լիտվան այժմ վայելում է բիզնեսի, հարկաբյուջետային և ֆինանսական ազատության բարձր աստիճան։ Լիտվան ԵՄ-ի և ԱՀԿ-ի անդամ է, ուստի կարգավորումը համեմատաբար թափանցիկ և արդյունավետ է, արտաքին և ներքին կապիտալը ենթակա է նույն կանոնների։ Ֆինանսական հատվածը զարգացած է, տարածաշրջանային ինտեգրված և ենթարկվում է մի քանի ներխուժող կանոնակարգերի։

Լիտվայի կարևորագույն բարեփոխումներից մեկը եղել է պետական սեփականություն հանդիսացող ակտիվների սեփականաշնորհումը։ Սեփականաշնորհման առաջին փուլն իրականացվել է 1991-1995 թվականներին։ Քաղաքացիներին տրվել են 3,1 միլիարդ եվրո անվանական արժեքով ներդրումային վաուչերներ, որոնք թույլ են տալիս մասնակցել ակտիվների վաճառքին։ 1995 թվականի հոկտեմբերին դրանք օգտագործվել են հետևյալ կերպ՝ 65% բաժնետոմսերի ձեռքբերման համար, 19% բնակելի տների համար, 5% գյուղատնտեսական գույքի համար, իսկ 7%-ը մնացել է չօգտագործված։ Ավելի քան 5700 ձեռնարկություններ, որոնց պետական կապիտալի հաշվեկշռային արժեքը կազմում է 2,0 միլիարդ եվրո։

Սեփականաշնորհման երկրորդ քայլը սկսվել է 1995 թվականին՝ հաստատելով նոր օրենքը, որն ապահովում է սեփականաշնորհման մեթոդների ավելի մեծ բազմազանություն և որը հնարավորություն է տվել մասնակցել վաճառքի գործընթացին առանց վաուչերի։ 1996-1998 թվականներին 526 կազմակերպություն վաճառվել է ավելի քան 0,7 միլիարդ եվրոյով։ Մինչ բարեփոխումները պետական հատվածն ամբողջությամբ գերիշխել է տնտեսության մեջ, մինչդեռ մասնավոր հատվածի մասնաբաժինը ՀՆԱ-ում աճել է մինչև 70% մինչև 2000 թվականը, իսկ 80% 2011 թվականին։

Դրամավարկային բարեփոխումները ձեռնարկվել են իննսունականների սկզբին՝ տնտեսության կայունությունը բարելավելու նպատակով։ Լիտվան ընտրել է արժութային խորհրդի համակարգ, որը վերահսկվում է Լիտվայի բանկի կողմից՝ անկախ որևէ պետական հաստատությունից։ 1993 թվականի հունիսի 25-ին լիտվական լիտը ներկայացվել է որպես ազատ փոխարկելի արժույթ, սակայն 1994 թվականի ապրիլի 1-ին այն կապված է եղել ԱՄՆ դոլարի հետ՝ 4-ից 1 փոխարժեքով։ Արժութային խորհրդի համակարգի մեխանիզմը Լիտվային հնարավորություն է տվել կայունացնել գնաճի տեմպերը մինչև միանիշ թվեր։ Արտարժույթի կայուն փոխարժեքը նպաստել է արտաքին տնտեսական հարաբերությունների հաստատմանը։

Մինչև 1998 թվականը տնտեսությունը վերապրել էրանորոշության և մի շարք հետընթացների առաջին տարիները, ներառյալ բանկային ճգնաժամը։ Այնուամենայնիվ, 1998 թվականի օգոստոսին ռուսական ռուբլու փլուզումը ցնցել է տնտեսությունը դեպի բացասական աճ և ստիպել է Ռուսաստանից առևտուրը վերակողմնորոշվել դեպի Արևմուտ։
ձախից|մինի|400x400փքս|Մասնավոր հատվածի մասնաբաժինը ՀՆԱ-ում
Լիտվան հրավիրվել է Հելսինկիի ԵՄ գագաթնաժողովին 1999 թվականի դեկտեմբերին՝ սկսելու ԵՄ անդամակցության բանակցությունները 2000 թվականի սկզբին։

Ռուսական ֆինանսական ճգնաժամից հետո Լիտվայի արտահանման շուկաների ուշադրությունը արևելքից տեղափոխվել է արևմուտք։ 1997 թվականին Խորհրդային Միության իրավահաջորդ կազմակերպություն (Անկախ Պետությունների Համագործակցություն ) արտահանումը կազմել էԼիտվայի ընդհանուր արտահանման 45%-ը։ Արտահանման այս մասնաբաժինը 2006 թվականին նվազել է մինչև ընդհանուրի 21%-ը, մինչդեռ դեպի ԵՄ անդամներ արտահանումն աճել է մինչև ընդհանուրի 63%-ը։ 2006 թվականին դեպի ԱՄՆ արտահանումը կազմել է Լիտվայի ամբողջ արտահանման 4,3%-ը, իսկ ԱՄՆ-ից ներմուծումը կազմել է ընդհանուր ներմուծման 2%-ը։ Օտարերկրյա ուղղակի ներդրումները (ՕՈՒՆ) 2005 թվականին կազմել են 0,8 միլիարդ եվրո։

2002 թվականի փետրվարի 2-ին լիտասը կապված է եղեկ եվրոյի հետ՝ 3,4528-ից 1 փոխարժեքով, որը պահպանվել է մինչև 2015 թվականին Լիտվայի կողմից եվրոյի ընդունումը։ 2007 թվականին Լիտվան շատ մոտ է եղել եվրոյի ներդրմանը, սակայն գնաճի մակարդակը գերազանցել է Մաաստրիխտի պահանջները։ 2015 թվականի հունվարի 1-ին Լիտվան դարել է եվրոն օգտագործող 19-րդ երկիրը։

Վիլնյուսի ֆոնդային բորսան իր գործունեությունը սկսել է 1993 թվականին և եղել է առաջին ֆոնդային բորսան Բալթյան երկրներում։ 2003 թվականին այն ձեռք է բերվել OMX-ի կողմից։ 2008 թվականի փետրվարի 27-ից Վիլնյուսի ֆոնդային բորսան անդամակցում է NASDAQ OMX խմբին, որն աշխարհի ամենամեծ բորսայական ընկերությունն է վեց մայրցամաքներում՝ ավելի քան 3800 ցուցակված ընկերություններով։ Վիլնյուսի ֆոնդային բորսայի շուկայական կապիտալը 2009 թվականի նոյեմբերի 27-ին կազմել է 3,4 միլիարդ եվրո։

Վերջին տասնամյակի ընթացքում (1998–2008) Լիտվայի տնտեսության կառուցվածքը զգալիորեն փոխվել է։ Ամենամեծ փոփոխությունները գրանցվել են գյուղատնտեսության ոլորտում, քանի որ ընդհանուր զբաղվածության տեսակարար կշիռը 1998 թվականի 19,2%-ից նվազել է մինչև 2008 թվականին ընդամենը 7,9%-ի։ Ծառայությունների ոլորտն ավելի ու ավելի կարևոր դեր է խաղում։ ՀՆԱ-ի մասնաբաժինը ֆինանսական միջնորդության և անշարժ գույքի ոլորտներում 2008 թվականին կազմել է 17%՝ 1998 թվականի 11%-ի դիմաց։ Ֆինանսական հատվածում ընդհանուր զբաղվածության տեսակարար կշիռը 2008 թվականին կրկնապատկվել է 1998 թվականի համեմատ։

### Լիտվան 21-րդ դարում
մինի|220x220փքս|ՀՆԱ-ի իրական աճը Լիտվայում, 1996–2019 թվականներ:
2000-2017 թվականներին Լիտվայի ՀՆԱ-ն աճել է 308%-ով։
ձախից|մինի|Առևտրի կենտրոն Վիլնյուսում միջազգային ապրանքանիշերով:
Լիտվայի տնտեսական աճին նպաստող ամենակարևոր գործոններից մեկը ԱՀԿ-ին 2001 թվականին և ԵՄ-ին 2004-թվականին միանալն էր, ինչը թույլ է տալիս աշխատուժի, կապիտալի և առևտրի ազատ տեղաշարժը ԵՄ անդամ երկրների միջև։ Մյուս կողմից, արագ աճը առաջացրել է գնաճի և վճարային հաշվեկշռի որոշակի անհավասարակշռություն։ Ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտը ՀՆԱ-ի նկատմամբ 2006-2008 թվականներին եղել է երկնիշ և հասել է իր գագաթնակետին 2008 թվականի առաջին եռամսյակում՝ սպառնացող 18,8%-ով։ Դա հիմնականում պայմանավորված է եղել վարկային պորտֆելի արագ աճով, քանի որ սկանդինավյան բանկերը տրամադրել են էժան վարկ Լիտվայում բավականին թույլ կանոններով։ Բնակարաններ ձեռք բերելու համար տրամադրվող վարկերի ծավալն աճել է՝ 2004 թվականի 50 մլն-ից 2007 թվականին հասնելով 720 մլնի։ Սպառման վրա ազդել է նաև վարկային ընդլայնումը։ Դա հանգեցրել է ապրանքների և ծառայությունների բարձր գնաճի, ինչպես նաև առևտրի դեֆիցիտի։ Ձևավորվել է բնակարանային փուչիկ։
մինի|220x220փքս|Տնտեսական տրամադրությունների ցուցանիշը և դրա բաղադրիչները:
Համաշխարհային վարկային ճգնաժամը, որը սկսվել է 2008 թվականին, ազդել է անշարժ գույքի և մանրածախ առևտրի ոլորտների վրա։ Շինարարության ոլորտը 2009 թվականի առաջին երեք եռամսյակում կրճատվել է 46,8%-ով, իսկ մանրածախ առևտրի անկումը կազմել է գրեթե 30%։ ՀՆԱ-ն ընկել է 15,7%-ով 2009 թվականի առաջին ինն ամիսներին։
մինի|220x220փքս|Լիտվայի վճարային հաշվեկշիռ, եռամսյակային տվյալներ
Բալթյան երկրներից Լիտվան վերջինն է եղել, որը տուժել է ռեցեսիայից, քանի որ նրա ՀՆԱ-ի աճի տեմպը 2008 թվականին դեռ դրական է եղել, որին հաջորդել է ավելի քան 15% անկում 2009 թվականին։ 2009 թվականի երրորդ եռամսյակում, նախորդ եռամսյակի համեմատ, ՀՆԱ-ն հինգ եռամսյակներից հետո կրկին աճել է 6,1%-ով՝ բացասական թվերով։ Կուբիլիուսի կառավարության կողմից ներդրված խնայողության քաղաքականությունը (հարկաբյուջետային ճշգրտումների չորս հինգերորդը բաղկացած էր ծախսերի կրճատումից) օգնել է հավասարակշռել ընթացիկ հաշիվը 2007 թվականի-15,5-ից մինչև 2009 թվականի 1,6։ Տնտեսական տրամադրությունները և բոլոր բիզնես գործունեության վստահությունը վերականգնվել են 2009 թվականի սկզբի ռեկորդային ցածր մակարդակից։

Ներքին սպառման և անշարժ գույքի հետ կապված ոլորտները դեռևս տուժում են տնտեսական ճգնաժամից, սակայն արտահանողները սկսել են շահույթ ստանալ նույնիսկ ավելի ցածր եկամուտների դեպքում։ Աճող շահույթի մարժայի կատալիզատորներն են հումքի ցածր գները և անձնակազմի ծախսերը։

2017 թվականի վերջին Լիտվայի ձեռնարկությունների ներդրումներն արտասահմանում կազմել են 2,9 միլիարդ եվրո։ Ամենամեծ ներդրումներն իրականացվել են Նիդեռլանդներում (արտերկրում ուղղակի ներդրումների 24,1 տոկոսը), Կիպրոսում (19,8 տոկոս), Լատվիայում (14,9 տոկոս), Լեհաստանում (10,5 տոկոս) և Էստոնիայում (10,3 տոկոս)։ Լիտվայի ուղղակի ներդրումները ԵՄ անդամ երկրներում կազմել են 2,6 միլիարդ եվրո կամ արտասահմանում ուղղակի ներդրումների 89,3 տոկոսը։

Եվրոստատի տվյալների հիման վրա 2017 թվականին Լիտվայի արտահանման արժեքն ամենաարագ աճն է գրանցել ոչ միայն մերձբալթյան երկրներում, այլև ողջ Եվրոպայում՝ 16,9 տոկոս։ Լիտվան լավ է դրսևորվում ՏՀԶԿ-ի «Ավելի լավ կյանքի ինդեքսում» բարեկեցության մի քանի ցուցանիշներով, որը միջինից բարձր է կրթության և հմտությունների, ինչպես նաև աշխատանքի և կյանքի հավասարակշռության ցուցանիշներով։ Այն միջինից ցածր է եկամուտներով և հարստությամբ, աշխատանքով և վաստակով, բնակարանով, առողջական վիճակով, սոցիալական կապերով, քաղաքացիական ներգրավվածությամբ, շրջակա միջավայրի որակով, անձնական անվտանգությամբ և սուբյեկտիվ բարեկեցությամբ։ Լիտվացիները Բալթյան երկրների ամենաերջանիկ ժողովուրդն են։

#### Եվրոյի ընդունում
մինի|Real GPD per capita development of Estonia, Latvia and Lithuania
2015 թվականի հունվարի 1-ին Լիտվան դարձել է եվրոն ընդունած 19-րդ երկիրը։ Եվրոյին միանալը ազատել է Լիտվայի բանկին լիտայի արժեքը պաշտպանելուց, և «դա Լիտվային հնարավորություն կտա իրավունք ունենալ Եվրոպական կենտրոնական բանկի (ԵԿԲ) որոշումների կայացման հարցում, ինչպես նաև հասանելիություն ԵԿԲ-ի միանվագ ֆոնդին և ավելի էժան փոխառության ծախսեր»։

## Բիզնես միջավայր
Կուտակային օտարերկրյա ուղղակի ներդրումները (ՕՈՒՆ) 2017 թվականին կազմել են 14,7 միլիարդ եվրո կամ ՀՆԱ-ի 35 տոկոսը, 5215 եվրո մեկ շնչի հաշվով։ Լիտվայում ՕՈՒՆ-ի ամենամեծ հոսքը եղել է արդյունաբերություն (73,7 մլն եվրո), գյուղատնտեսություն, անտառային տնտեսություն, ձկնաբուծություն (27,4 մլն եվրո), տեղեկատվություն և հաղորդակցություն (10 մլն եվրո)։ Ամենամեծ ներդրողները մնացել են Շվեդիան, Նիդեռլանդները և Գերմանիան։

Լիտվան ձգտել է մինչև 2020 թվականը դառնալ ինովացիոն կենտրոն։ Այս նպատակին հասնելու համար  ջանքեր է գործադրել ՕՈՒՆ ներգրավելու համար ավելացված արժեքի ոլորտներ, հատկապես ՏՏ ծառայություններ, ծրագրային ապահովման մշակում, խորհրդատվություն, ֆինանսներ և լոգիստիկա։ Հայտնի միջազգային ընկերություններ, ինչպիսիք են Microsoft-ը, IBM-ը, Transcom- ը, Barclays-ը, Siemens-ը, SEB-ը, TeliaSonera-ն, Paroc-ը, Wix.com-ը, Philip Morris-ը, Thermo Fisher Scientific-ն իրենց ներկայությունն են հաստատել Լիտվայում։
[ձախից|մինի|[Կաունաս ազատ տնտեսական գոտի|Կաունասի ազատ տնտեսական գոտու օդային տեսարան]]
Լիտվայի ԱՏԳ-ները (Ազատ տնտեսական գոտի) առաջարկում են զարգացած ենթակառուցվածքներ, սպասարկման աջակցություն և հարկային արտոնություններ։ ԱՏԳ-ում ստեղծված ընկերությունն իր առաջին վեց տարիների ընթացքում ազատված է կորպորատիվ հարկումից, ինչպես նաև շահաբաժինների և անշարժ գույքի հարկից։ 7 ԱՏԳ է գործում Լիտվայում՝ Մարիյամպոլի Ազատ տնտեսական գոտի, Կաունաս Ազատ տնտեսական գոտի, Կլայպեդա ազատ տնտեսական գոտի, Պանևեժիս Ազատ տնտեսական գոտի, Ակմենե ազատ տնտեսական գոտի, Շիաուլյայ ազատ տնտեսական գոտի, Կեդայնիի ազատ տնտեսական գոտի։ Լիտվայում կան ինը արդյունաբերական տեղամասեր, որոնք կարող են նաև լրացուցիչ առավելություններ տալ՝ ունենալով լավ զարգացած ենթակառուցվածք, առաջարկելով խորհրդատվական ծառայություններ և հարկային արտոնություններ։ Հատուկ տնտեսական գոտիների քանակով (16) Լիտվան երրորդ տեղում է զարգացած տնտեսությունների շարքում՝ ԱՄՆ-ից (256) և Լեհաստանից (21) հետո։

Լիտվայի քաղաքապետարանները հատուկ խթաններ են տրամադրում ներդրողներին, ովքեր աշխատատեղեր են ստեղծում կամ ներդրումներ են կատարում ենթակառուցվածքներում։ Համայնքապետարանները կարող են նշանակման չափանիշները կապել լրացուցիչ գործոնների հետ, ինչպիսիք են ստեղծված աշխատատեղերի թիվը կամ բնապահպանական օգուտները։ Ռազմավարական ներդրողների առավելությունները կարող են ներառել բարենպաստ հարկային արտոնություններ մինչև տասը տարի ժամկետով։ Քաղաքապետարանները կարող են հատուկ խրախուսումներ տրամադրել՝ ներդրումներ կատարել քաղաքային ենթակառուցվածքներում, արտադրությունում և ծառայություններում։

Հարցված ներդրողների մոտ 40 տոկոսը հաստատել է, որ իրենք իրականացնում են Հետազոտություններ և փորձարարական մշակումներ (R&D) կամ նախատեսում են դա անել Լիտվայի իրենց մասնաճյուղերում։ 2018 թվականին Լիտվան 2018 թվականի արտադրության ռիսկի ինդեքսում զբաղեցրել է երկրորդ ամենագրավիչ վայրը արտադրողների համար։ 2019 թվականին Լիտվան 16-րդն է եղել *Եվրոպայի ՕՈՒՆ-ի թոփ 20 նպատակակետ երկրների* ցանկում՝ ստեղծված Ernst & Young-ի կողմից։

### Տարածաշրջանային իրավիճակ
Լիտվան բաժանված է տասը շրջանների։ Կան չորս քաղաքներ, որոնց բնակչությունը գերազանցում է 100,000-ը, և երկու քաղաքները ավելի քան 50,000 մարդ։ Տարածաշրջանի համախառն արդյունքը կենտրոնացած է երկու խոշորագույն նահանգներում՝ Վիլնյուսում և Կաունասում։ Այս երկու շրջանները կազմում են ՀՆԱ-ի 2/3-ը՝ բնակչության ընդամենը 50%-ով։

2023-3-րդ եռամսյակում Վիլնյուսի շրջանը միակն էր, որիմ միջին աշխատավարձը բարձր է եղել ազգային միջինից,  Ուտենա շրջանն ունեցել է ամենացածրը՝ դրանից ցածր 20%-ով։

ՀՆԱ-ի հավասարակշռված տարածաշրջանային բաշխման հասնելու համար ինը հանրային արդյունաբերական պարկեր (Akmene Industrial Park, Alytus Industrial Park, Kedainiai Industrial Park, Marijampolė Industrial Park, Pagegiai Industrial Park, Panevėžys Industrial Park, Radviliskis Industrial Park, Ramygala Industrial Park and Ramygala Industrial Park) և երեք մասնավոր արդյունաբերական պարկեր (Taurage Private Industrial Park, Sitkunai Private Industrial Park, Ramučiai Private Logistic and Industrial Park) ստեղծվել են որոշ հարկային արտոնություններ և պատրաստված ֆիզիկական ենթակառուցվածք տրամադրելու համար։

մինի|Լիտվայի շրջաներն ըստ մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ի, 2022 թվական:

## Տնտեսության ոլորտներ
2022 թվականին Լիտվայում գրանցված ամենաշատ ընկերություններ ունեցող ոլորտը ծառայություններն է՝ 53,386 ընկերություններով, որին հաջորդում են անհայտ արդյունաբերությունը և մեծածախ առևտուրը՝ համապատասխանաբար 50,660 և 26,974 ընկերություններով։

### Ծառայություններ
Ամենակարևոր ենթաոլորտներից մեկը տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաներն են (ՏՀՏ)։ Մոտ 37000 աշխատակից աշխատում է ավելի քան 2000 ՏՀՏ ընկերություններում։ ՏՀՏ-ն ստացել է ընդհանուր ՕՈՒՆ-ի 9.5%-ը։ Լիտվան հյուրընկալում է Բալթյան երկրների 20 խոշորագույն ՏՏ ընկերություններից 13-ին։ 2018 թվականի երկրորդ եռամսյակում Լիտվան արտահանել է 128 միլիոն եվրոյի ՏՀՏ ծառայություններ։

Համատեղ ծառայությունների զարգացումը և բիզնես գործընթացների աութսորսինգը ամենահեռանկարային ոլորտներից են։ Ընկերությունները, որոնք իրենց բիզնես գործառնությունները փոխանցել են Լիտվային, ներառում են Danske Bank, CITCO Group, Western Union, Uber, MIRROR, PricewaterhouseCoopers, Anthill, Adform, Booking Holdings (Kayak.com, Booking.com), HomeToGo, Visma, Unity, Yara International, Nasdaq Nordic, Bentley Systems, Ernst & Young և շատ ավելին։

#### Ֆինանսական ծառայություններ
մինի|250x250փքս|Տվյալների տրամադրում և պահպանում
Ֆինանսական հատվածը հիմնականում կենտրոնացած է ներքին շուկայում։ Կան տասներեք առևտրային բանկեր, որոնք ունեն լիցենզիա Լիտվայի բանկից և ութ արտասահմանյան բանկի մասնաճյուղեր։ Բանկերի մեծ մասը պատկանում է միջազգային կորպորացիաներին, հիմնականում՝ սկանդինավյան։ Ֆինանսական հատվածը նախաճգնաժամային շրջանում (1998–2008 թվականներ) ցուցաբերել է անհավանական աճ։ Բանկի ակտիվները կազմել են ընդամենը 3,2 մլրդ եվրո կամ ՀՆԱ-ի 25,5%-ը 2000 թվականին, որի կեսը կազմել է վարկային պորտֆելը։

2009 թվականի սկզբին բանկի ակտիվներն աճել են մինչև 26,0 մլրդ եվրո կամ ՀՆԱ-ի 80,8%-ով, վարկային պորտֆելը հասել է 20,7 մլրդ եվրոյի։ Վարկ-ՀՆԱ հարաբերակցությունը կազմել է 64%։ Ավանդների աճն այնքան արագ չի եղել, որքան վարկերը։ 2008 թվականի վերջի դրությամբ վարկային պորտֆելը գրեթե երկու անգամ գերազանցել է ավանդներինը։ Այն ցույց է տվել մեծ կախվածություն արտաքին ֆինանսավորումից։ Անցած տարվա ընթացքում վարկային պորտֆելի կրճատում է արձանագրվել, ուստի վարկերի և ավանդների հարաբերակցությունը դանդաղ վերադառնում է առողջ մակարդակի։

Moody's Corporation-ը հայտարարել է Վիլնյուսում իր գրասենյակ բացելու մասին։

##### FinTech
Երկիրն ավելի ու ավելի է ձգտում դիրքավորվել որպես ԵՄ հիմնական ֆինտեխ հանգույց՝ հուսալով գրավել միջազգային ընկերություններին՝ խոստանալով երեք ամսվա ընթացքում տրամադրել եվրոպական գործառնական լիցենզիաներ՝ համեմատած մինչև մեկ տարվա սպասման ժամանակահատվածի, ինչպիսիք են Գերմանիան կամ Մեծ Բրիտանիան։ Միայն 2017 թվականին 35 FinTech ընկերություններ են հիմնվել Լիտվա՝ Լիտվայի կառավարության և Լիտվայի բանկի կողմից էլեկտրոնային փողերի և վճարային հաստատությունների գործունեության համար լիցենզիաներ ստանալու պարզեցված ընթացակարգերի արդյունքում։ Եվրոպայի առաջին միջազգային բլոկչեյն կենտրոնը գործարկվել է Վիլնյուսում 2018 թվականին։ Լիտվայի կառավարությունը նաև նպատակ ունի ներգրավել ֆինանսական հաստատություններին, որոնք նոր տեղ են փնտրում Բրեքսիթից հետո։  Լիտվան ընդհանուր առմամբ տրամադրել է էլեկտրոնային փողի 39 լիցենզիա, որը ԵՄ-ում երկրորդն է միայն Մեծ Բրիտանիայից հետո՝ 128 լիցենզիաներով։ 2018 թվականին Google-ը ստեղծել է վճարային ընկերություն Լիտվայում, Վիլնյուսը եղել է յոթերորդ FinTech քաղաքը 2019 թվականին օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների (ՕՈՒՆ) կատարողականով։

Լիտվայի Բանկը, Լիտվայի Կենտրոնական բանկը ստեղծել է Կարգավորող ավազատուփ՝ փորձարկելու ֆինանսական նորամուծությունները կենդանի միջավայրում Լիտվայի Բանկի ղեկավարությամբ և վերահսկողությամբ։ Լիտվայի բանկը նաև մշակել է LBChain-ը, որն աշխարհում առաջին բլոկչեյնի վրա հիմնված զտիչն է, որը մշակվել է ֆինանսական շուկայի կարգավորողի կողմից՝ համատեղելով տեխնոլոգիական և կարգավորիչ ենթակառուցվածքները։

### Արտադրություն
Լիտվան տնտեսության կառուցվածքում արտադրական հատվածի մասնաբաժինը շատ ավելի մեծ է, քան Բալթյան մյուս երկրները։ Այս առումով Լիտվան ավելի մոտ է Կենտրոնական Եվրոպայի որոշ երկրներին, ինչպիսիք են Չեխիան կամ Գերմանիան։

Լիտվայում արտադրական արդյունաբերությունը կազմում է համախառն ավելացված արժեքի ամենամեծ մասը։ Սննդի վերամշակման ոլորտը կազմում է ընդհանուր արտահանման 11%-ը։ Կաթնամթերքը, հատկապես պանիրը, լավ հայտնի են հարևան երկրներում։ Մեկ այլ կարևոր արտադրական գործունեություն քիմիական արտադրանքն է։ Լիտվայում մեքենաների և սարքավորումների արտադրության ոլորտը կազմում է երկրի ՀՆԱ-ի 7,1%-ը։ Արտադրության 80%-ն արտահանվում է, ուստի քիմիական արտադրանքը կազմում է ընդհանուր արտահանման 12,5%-ը։ 2019 թվականին Լիտվայում բացվել է ավելի քան 10 նոր գործարաններ, որոնք աշխատում են ճարտարագիտության, բարձր ճշգրտության գործիքների, կահույքի և բժշկական արտադրանքի ոլորտներում։

; Կահույք

Կահույքի արտադրության մեջ աշխատում է ավելի քան 50,000 մարդ և վերջին երեք տարիների ընթացքում երկնիշ աճ է գրանցել։ Այս ոլորտում ամենամեծ ընկերությունները համագործակցում են IKEA-ի հետ, որը պատկանում է Լիտվայի փայտամշակման ամենամեծ ընկերություններից մեկին։ Լիտվան IKEA-ի համար կահույքի չորրորդ մատակարարն է Լեհաստանից, Իտալիայից և Գերմանիայից հետո։

; Ավտոմոբիլային արդյունաբերություն

Continental AG-ը 2018 թվականին սկսել է կառուցել բարձր ճշգրտության մեքենաների էլեկտրոնիկայի գործարան՝ մինչ այժմ Լիտվայում ամենամեծ Greenfield ներդրումային նախագիծը։ Լուսավորման տեխնոլոգիաների մեկ այլ գերմանական արտադրող Hella-ն 2018 թվականին գործարան է բացել Կաունաս ԱՏԳ-ում, որը արտադրում է սենսորներ, ակտուատորներ և կառավարման մոդուլներ ավտոմոբիլային արդյունաբերության համար։ Լիտվայի ավտոմոբիլային կլաստերը զգալի աճ է գրանցել վերջին 5 տարիների ընթացքում։

Ավտոմեքենաների և ճարտարագիտության ոլորտի ընկերությունները համեմատաբար փոքր են, բայց առաջարկում են ճկուն ծառայություններ փոքր և ոչ ստանդարտ պատվերների համար մրցունակ գներով։ Ոլորտում աշխատում է աշխատունակ բնակչության մոտ 3%-ը և ստանում ՕՈՒՆ-ի 5,6%-ը։ Վիլնյուսի Գեդիմինասի տեխնիկական համալսարանը փորձագետներ է պատրաստում ոլորտի համար։

; Կենսատեխնոլոգիա և կենսագիտություն

Լիտվայի կենսագիտության ոլորտը տարեկան աճում է շուրջ 20–25%-ով հատուկ ուշադրություն դարձնելով կենսատեխնոլոգիայի, դեղագործական և բժշկական սարքերի արտադրության և հետազոտության վրա։

; Լազերային տեխնոլոգիա

Լիտվական լազերային ընկերությունները աշխարհում առաջիններից էին, որոնք հիմնարար հետազոտությունները տեղափոխել են արտադրություն։ Լիտվայի լազերային արտադրողները լազերային տեխնոլոգիաներ և սարքեր են արտահանում մոտ 100 երկիր։ Ամբողջ աշխարհում վաճառվող պիկովայրկյան լազերների կեսը արտադրվում է լիտվական ընկերությունների կողմից, մինչդեռ լիտվական արտադրության ֆեմտովայրկյան պարամետրային լույսի ուժեղացուցիչները, որոնք օգտագործվում են գերկարճ լազերային իմպուլսներ ստեղծելու համար, կազմում են համաշխարհային շուկայի 80%-ը։

### Զբոսաշրջություն
Լիտվայում զբոսաշրջությունը գնալով ավելի կարևոր է դառնում տեղական տնտեսության համար՝ կազմելով ՀՆԱ-ի մոտ 5,3%-ը 2016 թվականին։ Լիտվան ունի 22000 գետ և գետակ, 3000 լիճ, լավ զարգացած գյուղական զբոսաշրջային ցանց, եզակի ափամերձ տարածք՝ գրեթե 100&nbsp;կմ և ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի չորս համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ։ Լիտվան տարեկան ընդունում է ավելի քան 1,4 միլիոն օտարերկրյա զբոսաշրջիկների։ Ամենաշատ զբոսաշրջիկներ են մատակարարում Գերմանիան, Լեհաստանը, Ռուսաստանը, Լատվիան և Բելառուսը, իսկ զգալի մասը ժամանում է նաև Մեծ Բրիտանիայից, Ֆինլանդիայից և Իտալիայից։

### Գյուղատնտեսություն
Չնայած ՀՆԱ-ի նվազմանը, գյուղատնտեսության ոլորտը դեռևս կարևոր է Լիտվայի համար, քանի որ այնտեղ աշխատում է աշխատուժի գրեթե 8%-ը և նյութեր է մատակարարում սննդի վերամշակման ոլորտին։ Հողատարածքի 44,8%-ը վարելահող է։ Ընդհանուր բերքի տարածքը 2008 թվականին կազմել է 1,8 միլիոն հա։ Հացահատիկային մշակաբույսերը, ցորենը և տրիտիկալեն գյուղացիական տնտեսությունների ամենատարածված արտադրությունն են։ 1990-ականների համեմատ անասնագլխաքանակը կրկնակի նվազել է։ Լիտվայում խոշոր եղջերավոր անասունների գլխաքանակը 2009 թվականի սկզբին կազմել է 770 000, կաթնատու կովերինը՝ 395 000, թռչնամսիը՝ 9,1 միլիոն։

Լիտվայի սննդի սպառումը զարգացել է։ 1992 թվականից մինչև 2008 թվականը բանջարեղենի սպառումն աճել է 30%-ով՝ հասնելով 86-ի&nbsp;կգ մեկ շնչի հաշվով, իսկ մսի և դրա մթերքների սպառումը նույն ժամանակահատվածում աճել է 23%-ով՝ հասնելով 81կգ-ի մեկ շնչի հաշվով։ Մյուս կողմից՝ կաթի և կաթնամթերքի սպառումը նվազել է՝ հասնելով 268&nbsp;կգ-ի մեկ շնչի հաշվով 21%-ով, իսկ հացի և հացահատիկային ապրանքների սպառումը նվազել է մինչև 114&nbsp;կգ մեկ շնչին։

Լիտվան 2018 թվականին արտադրել է՝

* 2,8 մլն տոննա ցորեն
* 888 հազար տոննա շաքարի ճակնդեղ (ճակնդեղն օգտագործվում է շաքարավազի և էթանոլի արտադրության համար)
* 619 հազար տոննա գարի
* 433 հազար տոննա կաղամբի սերմ
* 296 հազար տոննա կարտոֆիլ
* 213 հազար տոննա սիսեռ
* 182 հազար տոննա վարսակ
* 153 հազար տոննա տրիտիկալե
* 149 հազար տոննա լոբի

Բացի գյուղատնտեսական այլ ապրանքների արտադրության նվազումից, ինչպիսիք են խնձորը (92 հազար տոննա), եգիպտացորենը (87 հազար տոննա) և տարեկանը (44 հազար տոննա)։

## Ընկերություններ
Լիտվան ավանդաբար ունի ուժեղ գյուղատնտեսական, կահույքի, լոգիստիկայի, տեքստիլ, կենսատեխնոլոգիայի և լազերային արդյունաբերություններ։ Maxima-ն մանրածախ առևտրի ցանց է, որը գործում է Լիտվայում, Լատվիայում, Էստոնիայում, Լեհաստանում և Բուլղարիայում և այն լիտվական խոշորագույն կապիտալ ընկերությունն է և ամենամեծ գործատուն Բալթյան երկրներում։ Girteka Logistics-ը Եվրոպայի խոշորագույն տրանսպորտային ընկերությունն է։  կենսադեղագործական հետազոտությունների և զարգացման ընկերություն է, որը կենտրոնացած է ռեկոմբինանտ սպիտակուցի տեխնոլոգիայի զարգացման վրա։ BIOK Laboratory-ն ստարտափ է, որը հիմնադրվել է կենսաքիմիական գիտնականների կողմից, որը Լիտվայի բնական կոսմետիկ արտադրանքի ամենամեծ արտադրողն է։ UAB SANITEX-ը մեծածախ, բաշխիչ և լոգիստիկ ընկերությունն է Լիտվայում և Լատվիայում, որը գործում է նաև Էստոնիայում և Լեհաստանում։ SoliTek-ը Հյուսիսային Եվրոպայում ֆոտոգալվանային մոդուլի և էներգիայի պահպանման մարտկոցների խոշորագույն արտադրողը։

Coface-ի կողմից ստեղծված «Baltic Top 50»-ում՝ Բալթյան երկրների խոշորագույն ընկերությունների վարկանիշում, կեսից ավելին՝ 29-ը Լիտվայից են։

### Խոշորագույն ընկերություններ
Լիտվայի խոշորագույն ընկերությունները 2022 թվականին՝ ըստ հասույթի

### Առավել արժեքավոր ընկերություններ
Լիտվական խոշորագույն ընկերությունները՝ ըստ 15min-ի տվյալների (միլիարդավոր եվրոներ) (2023)։ Բացի այդ, 2022 թվականին ևս երկու սկսնակ ընկերություններ դասակարգվել են ըստ համեմատական ցուցանիշների.

## Աշխատուժ
մինի|270x270փքս|Բարձրագույն կրթությամբ բնակչության թվաքանակը, 2001-2008 թվականներ:
մինի|270x270փքս|Աշխատավարձը և գործազրկությունը, 2001-2009 թվակններին:
15 տարեկան և ավելի բարձր տարիքի բնակչության թիվը 1,45 միլիոն է, ակտիվության մակարդակը 2017 թվականին կազմել է 60 տոկոս։

1995-2017 թվականներին Լիտվայում միջին աշխատավարձն աճել է ավելի քան չորս անգամ։ Չնայած դրան, Լիտվայում աշխատուժի ծախսերը ամենացածրերից են ԵՄ-ում։ Միջին ամսական զուտ աշխատավարձը 2018 թվականի IV եռամսյակում կազմել է 800 եվրո և աճել 9,5 տոկոսով։ Գործազրկությունը Լիտվայում անկայուն է եղել, 2001 թվականից գործազրկության մակարդակը 2007 թվականին գրեթե 20%-ից նվազել է մինչև 4%-ից պակաս՝ երկու հիմնական պատճառով։ Նախ, տնտեսական սրընթաց ընդլայնման ժամանակ ստեղծվել են բազմաթիվ աշխատատեղեր։ Դա հանգեցրել է գործազրկության մակարդակի նվազմանը և անձնակազմի ծախսերի աճին։ Երկրորդ, արտագաղթը նվազեցրել է նաև գործազրկության խնդիրները ԵՄ-ին անդամակցելուց հետո։ Այնուամենայնիվ, 2008 թվականի տնտեսական ճգնաժամը նվազեցրել է աշխատողների կարիքը, ուստի գործազրկության մակարդակը բարձրացավ մինչև 13,8%, այնուհետև կայունացել է2009 թվականի երրորդ եռամսյակում։ Գործազրկության մակարդակը 2018 թվականի առաջին եռամսյակում կազմել է 6,3 տոկոս։

Լիտվան մտնում է աշխարհի լավագույն 5 երկրների շարքում՝ հետմիջնակարգ (երրորդական) կրթության մակարդակով։ 2016 թվականի դրությամբ 25-ից 34 տարեկան բնակչության 54,9%-ը և 55-ից 64 տարեկան բնակչության 30,7%-ը ունի բարձրագույն կրթություն։ Լիտվայի ԳՏՃՄ (Գիտություն, տեխնոլոգիա, ճարտարագիտություն և մաթեմատիկա ) ոլորտներում բարձրագույն կրթություն ստացած 25-64 տարեկանների մասնաբաժինը գերազանցում էր ՏՀԶԿ-ի միջինից (համապատասխանաբար 29% և 26%), ինչպես բիզնեսը, վարչարարությունը և իրավունքը (համապատասխանաբար 25% և 23%)։

Այսօր Լիտվայում աշխատանքի արտադրողականության մակարդակը մոտ մեկ երրորդով ցածր է ՏՀԶԿ միջինից։ Լիտվան զբաղեցնում է 15-րդ տեղը զբաղվածության ճկունության ինդեքսով։

## Եկամուտների և հարստության բաշխում
Ըստ Credit Suisse Global Wealth Report 2019-ի Լիտվան պատկանում է բարձր եկամուտների խմբին 2019 թվականի դրությամբ Լիտվայի միջին կարողությունը մեկ չափահասի համար կազմում է $ 50,254 (աճը 82%՝ 2017 թվականի 27,507 դոլարից)։ Տնային տնտեսությունների պարտքը ամենացածրերից է ԵՄ երկրներից՝ 2015 թվականին տնօրինվող զուտ եկամտի 49 տոկոսը։

### Քաղաքապետարանները բաժանվում են ըստ բնակարանների միջին արժեքի

մինի|300x300փքս|Լիտվայի մունիցիպալիտետներն ըստ բնակարանների միջին արժեքի (կառավարության գնահատականը), 2021 թվականը
մինի|Ներինգայի մունիցիպալիտետը Լիտվայում բնակարանների ամենաբարձր գներն ունի, որոնք գրեթե երկու անգամ գերազանցում են մայրաքաղաքի գները
մինի|Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 2600 մարդ, իսկ 2021 թվականին ՝ ընդամենը 1000 մարդ ։

## Ենթակառուցվածք
Տրանսպորտի, պահեստավորման և կապի ոլորտը մեծացրել է իր նշանակությունը Լիտվայի տնտեսության համար։ 2008 թվականին այն կազմում էր ՀՆԱ-ի 12,1%-ը՝ 1996 թվականի 9,1%-ի դիմաց։

### Հաղորդակցություններ
Լիտվան ունի լայն զարգացած ռադիո, հեռուստատեսություն, ֆիքսված և բջջային հեռախոս, ինչպես նաև լայնաշերտ ինտերնետ ցանցեր։

Լիտվայի ազգային ռադիո և հեռուստատեսությունը՝ Լիտվայի հանրային հեռարձակողն է, գործարկում է 3 հեռուստաալիք, ներառյալ արբանյակային ալիքը, ինչպես նաև 3 ռադիոկայան։ Մասնավոր սեփականություն հանդիսացող առևտրային հեռուստատեսային և ռադիոհաղորդիչները գործում են բազմաթիվ ազգային, տարածաշրջանային և տեղական ալիքներ։

Լիտվայում կան չորս TIER III տվյալների կենտրոններ։ Լիտվան տվյալների կենտրոնների խտությամբ 44-րդն է աշխարհում՝ ըստ «Cloudscene»-ի։

Ֆիքսված ֆիքսված կապի ցանցը միացնում է 625 հազար տնային տնտեսությունների և ձեռնարկությունների (2005 թվականի ռեկորդային 845 հազարից պակաս)։ Ֆիքսված կապի բաժանորդագրության և օգտագործման անկումը պայմանավորված է բջջային հեռախոսի ծառայությունների հասանելիության աճով։ Բջջային հեռախոսակապի ներթափանցման մակարդակը Լիտվայում եղել է ամենաբարձրներից մեկն աշխարհում։ 2013 թվականին կար բջջային հեռախոսի ծառայությունների 13 մատակարար, ընդ որում երեք խոշորագույնները՝ BITĖ Lietuva-ն, Omnitel-ը և Tele2-ը, աշխատում էին իրենց բջջային ցանցերով։

Լիտվայի մանրածախ ինտերնետի ոլորտը մրցունակ է, ավելի քան 100 ծառայություններ մատուցողներով։ Մանրածախ ինտերնետ կապը Լիտվայում ամենաէժաններից է Եվրոպայում։ Այնուամենայնիվ, ինտերնետի ներթափանցման մակարդակը (2013 թվականին ինտերնետից օգտվող տնային տնտեսությունների 64%-ը) ավելի ցածր է, քան տարածաշրջանի ԵՄ այլ երկրներում՝ Էստոնիայում (79%), Լատվիայում (70%) և Լեհաստանում (69%)։ Լիտվայի ինտերնետ կապի արագությունը համարվում է աշխարհում ամենաարագներից ՝ հիմնված Speedtest.net-ում օգտագործողների նախաձեռնած թեստերի վրա։

### Էներգետիկա
մինի|250x250փքս|Ջերմային էներգիայի տվյալներ
Լիտվայում կոմունալ ծառայությունների ոլորտին բաժին է ընկնում համախառն ավելացված արժեքի ավելի քան 3%-ը։ Էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը 2007 թվականին գերազանցել է 12 մլրդ կՎտ/ժ-ը, իսկ սպառումը գերազանցել է 9,6 մլրդ կՎտ/ժ-ը։ Ավելցուկային էլեկտրաէներգիան արտահանվում է։

Լիտվան Վիսագինասում շահագործում է ատոմակայան, որն արտադրում է Լիտվայի էլեկտրաէներգիայի 72%-ը։ Գործարանը դադարեցվել է 2009 թվականի դեկտեմբերի 31-ին՝ 2004 թվականին Լիտվան ԵՄ-ին միանալու ժամանակ ստանձնած պարտավորությունների համաձայն։ Վիսագինասում նոր ատոմակայան է առաջարկվել, սակայն նախագծի կարգավիճակը անորոշ է այն բանից հետո, երբ այն մերժվել է ընտրողների կողմից 2012 թվաքակակի հանրաքվեի ժամանակ։

Ջեռուցման էներգիայի մատակարարումը արդիականացվել է տասնամյակի ընթացքում (1998–2008 թվականներին)։ Ջերմային էներգիայի համակարգում տեխնոլոգիական կորուստը զգալիորեն նվազել է՝ 2000 թվականի 26,2%-ից 2008 թվականին հասնելով 16,7%-ի։ Օդի աղտոտվածության չափը կրճատվել է մեկ երրորդով։ Վերականգնվող էներգիայի ռեսուրսների մասնաբաժինը ջերմության արտադրության ընդհանուր վառելիքի հաշվեկշռում աճել է մինչև 20%։

Լիտվայի բնական գազի շուկայում «Գազպրոմի» մենաշնորհը քանդելու համար Բալթյան տարածաշրջանում LNG ներմուծման առաջին խոշոր տերմինալը ( Klaipeda LNG FSRU ) կառուցվել է 2014 թվականին Կլայպեդա նավահանգստում։ Klaipeda LNG տերմինալը կոչվում է *Independence*՝ դրանով իսկ ընդգծելով Լիտվայի էներգետիկ շուկայի դիվերսիֆիկացման նպատակը:2015-ից 2020 թվականներին Equinor-ը տարեկան մատակարարում է 540 միլիոն խորանարդ մետր (19 միլիարդ խորանարդ ֆուտ) բնական գազ։ Տերմինալը կարող է ապահովել Լիտվայի կարիքների 100%-ը և ապագայում Լատվիայի և Էստոնիայի ազգային կարիքների 90%-ը։

Կրուոնիսի հիդրոհավաքման կայանը գործում է որպես հիդրոհավաքման սարք՝ ապահովելով էներգահամակարգի պահուստային աշխատանքային ռեժիմ՝ օրական 24 ժամ էներգահամակարգի բեռի կորը կարգավորելու համար։ 2015 թվականին ստեղծվել է Կրուոնիս արդյունաբերական պարկը՝ տվյալների կենտրոնները տեղակայելու համար։

2018 թվականին սկսվել է Բալթյան երկրների էլեկտրացանցի համաժամացումը Մայրցամաքային Եվրոպայի համաժամանակյա էլեկտրացանցի հետ։

### Տրանսպորտ
Լիտվան Արևելքի և Արևմուտքի միջև տրանսպորտային միջանցքի մի մասն է կազմում։ Ավտոմոբիլային տրանսպորտով փոխադրվող ապրանքների ծավալը 1996 թվականից ի վեր հինգ անգամ ավելացել է։ Ճանապարհների ընդհանուր երկարությունը կազմում է ավելի քան 80000 կմ, որոնց 90%-ը ասֆալտապատ է։  2008 թվականին ճանապարհային ենթակառուցվածքների վրա կառավարության ծախսերը գերազանցել են 0,5 միլիարդ եվրոն։ Բալթիկայի մայրուղին անցնում է Կաունասով, մինչդեռ Շենգենյան համաձայնագրին անդամակցությունը թույլ է տալիս սահուն սահմանն անցնել Լեհաստանի և Լատվիայի հետ։
մինի|250x250փքս|Փոխադրված ապրանքների ծավալը՝ միլիոն տոննա-կիլոմետր
մինի|250x250փքս|Ճանապարհների ֆինանսավորում
Երկաթուղային տրանսպորտը Լիտվայում ապահովում է միջքաղաքային ուղևորների և բեռների ծառայություններ։ Երկաթուղիները տարեկան տեղափոխում են մոտավորապես 50 միլիոն տոննա բեռ և 7 միլիոն ուղևոր։ Ուղիղ երթուղիները Լիտվային կապում են Ռուսաստանի, Բելառուսի, Լատվիայի, Լեհաստանի և Գերմանիայի հետ։ Նաև Լիտվայով է անցնում Ռուսաստանի և Ռուսաստանի Կալինինգրադի շրջանի հիմնական տարանցիկ երթուղին։ Լիտվայի երկաթուղի ՍՊԸ-ն տեղափոխում է Լիտվայով տեղափոխվող բեռների մոտ 44%-ը։ Սա շատ բարձր ցուցանիշ է ԵՄ մյուս երկրների համեմատ, որտեղ երկաթուղային բեռնափոխադրումները կազմում են ընդհանուրի միայն 10%-ը։

Լիտվայի արևմտյան մասում է գտնվում Կլայպեդայի առանց սառույցի նավահանգիստը։ Նավահանգիստը կարևոր տարածաշրջանային տրանսպորտային հանգույց է, որը կապում է ծովային, ցամաքային և երկաթուղային ուղիները արևելքից և արևմուտքից։ Այն ամեն տարի սպասարկում է մոտավորապես 7000 նավ և 30 միլիոն տոննա բեռ և ընդունում մեծ տոննաժային նավեր (չոր բեռնատար նավեր՝ մինչև 70,000 տոննաժ, տանկերներ մինչև 100,000 տոնաժ և զբոսաշրջային նավեր՝ մինչև 270 մետր երկարությամբ)։ Կլայպեդայի ծովային նավահանգիստը կարողանում է ընդունել Պանամաքս տիպի նավեր։ Ծովային տրանսպորտի ամենաարագ զարգացող հատվածներից մեկը ուղևորափոխադրումն է, որը 2002 թվականից ի վեր աճել է չորս անգամ։ Մարվելեի ներքին գետային բեռնատար նավահանգիստը, որը կապում է Կաունասը և Կլայպեդան, առաջին բեռներն ստացել է 2019 թվականին։

Լիտվան ունի չորս միջազգային օդանավակայաններ՝ Վիլնյուսի օդանավակայանը (VNO), Կաունասի օդանավակայանը (KUN), Շիաուլյայի օդանավակայանը (SQQ) և Պալանգա օդանավակայանը (PLQ): Ավելի քան 30 ներքին օդանավակայաններ, որոնք օգտագործվում են աերոկումբների և սիրողական օդաչուների կողմից։

### Պահեստավորում
Լիտվայում կան ավելի քան 600,000 մ 2 ժամանակակից լոգիստիկ և պահեստային օբյեկտներ։ Նոր, ժամանակակից պահեստների ամենամեծ մատակարարումը մայրաքաղաք Վիլնյուսում է (2009 թվականի երրորդ եռամսյակում մի քանի նոր նախագծերի ավարտից հետո ժամանակակից պահեստային տարածքների մատակարարումն ավելացել է մոտ 12%-ով Վիլնյուսում և ներկայումս հասնում է 334400 մ 2- -ի)։ Երկրորդ տեղում Կաունասն է (մոտ 200 000 մ 2 ), իսկ Կլայպեդան երրորդում (122 500 մ 2 ): 2009 թվականի սկզբից Վիլնյուսում, Կաունասում և Կլայպեդայում պահեստային տարածքների գները նվազել են 20–25%-ով, իսկ վարձավճարների ներկայիս մակարդակը հասել է 2003 թվականի մակարդակին։ Վիլնյուսում, Կաունասում և Կլայպեդայում նոր պահեստների վարձակալության ծախսերը նման են և հասնում են 0,75-ից 1,42 եվրո/մ 2, մինչդեռ հին պահեստների վարձավճարները կազմում են 0,35-ից 0,67 եվրո/մ 2:

## Միջազգային առևտուր
Լիտվայի տնտեսությունը խիստ բաց է, և միջազգային առևտուրը կարևոր նշանակություն ունի։ Արդյունքում, Լիտվայի համար արտաքին առևտրի և ՀՆԱ-ի հարաբերակցությունը հաճախ գերազանցել է 100%-ը։

ԵՄ-ն Լիտվայի ամենամեծ առևտրային գործընկերն է՝ 2015 թվականի ընթացքում ընդհանուր ներմուծման 67%-ով և ընդհանուր արտահանման 61,3%-ով։ Անկախ Պետությունների Համագործակցությունը երկրորդ տնտեսական միությունն է, որի հետ Լիտվան ամենից շատ առևտուր է անում՝ նույն ժամանակահատվածում ներմուծման 25% և արտահանման մասնաբաժինը 23,9%։ Ապրանքների ճնշող մեծամասնությունը, ներառյալ նավթը, գազը և մետաղները, պետք է ներկրվեն հիմնականում Ռուսաստանից, սակայն վերջին տարիներին Լիտվայի էներգետիկ կախվածությունը տեղափոխվել է այլ երկրներ, ինչպիսիք են Նորվեգիան և ԱՄՆ-ը։ Հանքային արտադրանքները կազմում են ներմուծման 25%-ը և արտահանման 18%-ը, հիմնականում պայմանավորված *ORLEN Lietuva* նավթավերամշակման գործարանի առկայությամբ՝ տարեկան 9 մլն տոննա վերամշակման հզորությամբ, որը պատկանում է լեհական PKN Orlen կոնցեռնին։ *Orlen Lietuva-ն* վաճառել է ավելի քան 3,5 միլիարդ եվրո արժողությամբ արտադրանք Լիտվայից դուրղ ՝ 2014 թվականին Լիտվայի ընդհանուր արտահանման 24 միլիարդ եվրոյի համեմատ։

Որոշ ոլորտներ ուղղված են հիմնականում արտահանման շուկաներին։ Տրանսպորտ և լոգիստիկա իրենց արտադրանքի և/կամ ծառայությունների ⅔ արտահանում. կենսատեխնոլոգիական արդյունաբերությունը արտահանում է 80%, պլաստմասսա արտահանում 52%, լազերային տեխնոլոգիաների արտահանում 86%, մետաղների մշակման, մեքենաների և էլեկտրական սարքավորումների արտահանում 64%,; կահույքի և փայտի վերամշակման արտահանում 55%, տեքստիլի և հագուստի արտահանում 76%, իսկ սննդի արդյունաբերությունը արտահանում է 36%։

### Օտարերկրյա կորպորատիվ հարկատուներ

## Բնական պաշարներ
Լիտվայի բնական պաշարների ընդհանուր արժեքը կազմում է մոտ 17 միլիարդ եվրո կամ Լիտվայի ՀՆԱ-ի մոտ մեկ երրորդը։ Երկրի ամենաթանկ բնական ռեսուրսը ստորգետնյա ջուրն է, որը կազմում է բնական պաշարների ընդհանուր արժեքի կեսից ավելին։

1990 թվականին Լիտվան սկսել է նավթի արդյունահանումը ափամերձ նավթահորերից՝ ի պատասխան խորհրդային տնտեսական շրջափակման։ 2001 թվականից ի վեր տարեկան արդյունահանումը նվազել է, քանի որ Լիտվայի կառավարությունն այլևս չի աջակցում նոր նավթահորերի կառուցմանը և արգելել է ծովային նավթային հարթակների ցանկացած զարգացում։

## Մակրո-տնտեսություն
Ստորև բերված աղյուսակում ներկայացված են 2000–2020 թվականների հիմնական տնտեսական ցուցանիշները՝

*

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* Լիտվայի վիճակագրության վարչություն
* Լիտվայի Բանկի Վիճակագրություն
* Invest Lithuania շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն
* Լիտվայի տնտեսական հեռանկարները 2017-2020 թվականներին
* Լիտվայի հիմնական ցուցանիշները
* Լիտվան թվերով 2017

Կատեգորիա:Եվրոպայի տնտեսություններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի տնտեսություններ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Լիտվա
Կատեգորիա:Լիտվայի տնտեսություն