open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
2012 թվականի ռոք հիթերի ցուցակ Մեծ Բրիտանիայում

**2012 թվականի ռոք հիթերի ցուցակ Մեծ Բրիտանիայում** ներառում է ռոքի ոճով ամենատարածված երգերը, որոնք հիմնված են Մեծ Բրիտանիայի Rock Chart 2012 թվականի ռոք աղյուսակում։ The Official Charts Company աղյուսակի կազմողը, պատասխանատու է երկրի բոլոր պաշտոնական երաժշտական աղյուսակների թողարկման համար։ 2012 թվականին մեծ Բրիտանիայում ռոք հիթերի ցուցակը հիմնված է ֆիզիկական և թվային լրատվամիջոցների երաժշտական թողարկումների վիճակագրության վրա:Անցած տարիների միայնակները կարող են ընդգրկվել աղյուսակում։

## Սինգլների ցանկ

## Տես նաև
* 2012 թվականի երաժշտության մեջ
* UK Rock Chart
* Այլընտրանքային ռոքի №1 2012 թվականի հիթերի ցանկ (Billboard)
* 2012 թվականի ԱՄՆ-ում №1 թիվն է (Billboard)
* 2010 թվականին ԱՄՆ-ում №1 ալբոմների ցանկը
* 2012 թվականի №1 տեղամասերի ցուցակը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ցանկեր
Կենդանիների վիժում

**Կենդանիների վիժում,** ինքնաբերաբար կամ արհեստական հղիության ընդհատումը կենդանիների մոտ։ Վիժում կատարվում է շատ կենդանիների մոտ տարբեր պատճառներով։ Ելնելով բոլոր ինքնաբերաբար պատճառներից կենդանիների վիժումը լինում է երկու տեսակի՝ վարակիչ և ոչ վարակիչ։ Օրինակ, ոչխարների հղիությունը կարող է ընդհատվել այն պատճառով, երբ շները հետապնդում են ոչխարներին և խառնվու են նախիրի հետ։ Կովերի մոտ վիժումը կատարում են այն ժամանակ, երբ հայտնաբերում են վարակիչ հիվանդություն, ինչպես բրուցելոզը։ Կովերի վիժումը նաև կատարում են այն ժամանակ, երբ կովերն ուտում են սոճու փշատերևները։ Ձիերի մոտ վիժումը լինում է անցուցք կամ սաղմի ներծծման հետևանքով, կարող է մահացության ախտանիշ լինել մտրուկի համար։ Վիժումները լինում են ամբողջական (երբ մահանում են բոլոր սաղմերը բազմասաղմանի կենդանիների մոտ և թերի (երբ մեկ կամ երկու սաղմերը զարգանում են և բարեհաջող կերպով ծնվում) և իդիոպաթիկ (երբ վիժումի պատճառ հանդես է գալիս սաղմը) և սիմպտոմատիկ (երբ վիժումի պատճառ հանդես է գալիս էգի օրգանիզը)։

Կենդանիների արհեստական վիժումը լայնորեն կիրառվում է անասնաբուծության մեջ։ Վայրի բնության մեջ զեբրաների և ձիերի մոտ վիժում կարող է լինել հղի էգերի  ինտենսիվ բեղմնավորման դեպքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Անսանաբուժություն
Կատեգորիա:Վիժեցում
Պետրիչ

**Պետրիչ** (), քաղաք Բուլղարիայում։ Այն գտնվում է Բլաքևգրադի շրջանում, Պետրիչ համայնքի նույնանման վարչական կենտրոնում։ Բնակչությունը կազմում է 31 650 մարդ (2011 թվականի տվյալներով)։ Պետրիչը տարածաշրջանում երկրորդ խոշորագույն քաղաքն է, Բլագոևգրադից հետո։ Գտնվում է Պետրիչական ավազանում Բուլղարիայի հարավ-արևմտյան մասում։ Քաղաքի շրջակայքում հոսում են Լուդա գետն, Մարթայի գետն և Ստրումեշնիցայի վտակը։

Բարձրությունը ծովի մակարդակից `130-305 մետր է, Պետրիչի կլիման` միջերկրական։ Միջին տարեկան ջերմաստիճանը +13,9&nbsp;°C է, հունվարին քաղաքի ջերմաստիճանը դրական է +2,6&nbsp;°C, հուլիս ամսվա միջին ջերմաստիճանը + 25,6&nbsp;°C է։ Տեղումների քանակը կազմում է 670 մմ, ձմռանը առավելագույնը 204 մմ է, իսկ ամռանը նվազագույնը `103 մմ։ Ձմեռը գրեթե ձյուն է, իսկ ամռանը բավականին տաք է։

## Պատմություն
Անմիջական հարևանությամբ հնագիտական պեղումների արդյունքում հայտնաբերվել են  մի շարք հռոմեական բնակավայրերը և հինավուրց քաղաքի՝ Հերակլիոն Սինտիկի տեղայնացումը, որը գտնվում է ժամանակակից քաղաքի հյուսիս-արևելքից 10 կմ հեռավորության վրա։ Պիտրիչի տեղում գտնվող առաջին բնակավայրերը եղել է 10-11-րդ դարերում։

Աղյուսակից երևում է որ՝ Պետրիչում բնակչության աճը դրական է։

## Քաղաքական իրավիճակ
Քվեարկած արդյունքների հիման վրա համայնքային խորհուրդը ընտրվել է Պետրիչ-Վելեոյի համայնքի ՔՄՄ (քաղաքապետ) Աթանասով Իլիևի գլխավորությամբ։ Քաղաքի ներկայիս իրավիճակը անկախ է։

## Հայտնի մարդիկ
* Վանգա (ծնվել է 1911 թվականի հունվարի 31-ին, մահացել է 1996 թվականի օգոստոսի 11-ին)` համաշխարհային ճանաչում ունեցող կույր գուշակ։
* Էվելինա Նիկոլովան (ծնվել է 1993 թվականի հունվարի 18-ին)` կանանց ըմբշամարտի բուլղարացի մարզիկ։
* Ալեքսանդր Յունև` բուլղարացի ուսուցիչ և հեղափոխական գործիչ VMORO-ում։

## Երկվորյակ քաղաքներ
* 25px Իստրա, Ռուսաստան
* 25px Միրովենի, Ռումինիա
* 25px Սերրե, Հունաստան

## Ծանոթագրություններ

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Petrich01.jpg|
Պատկեր:Petrich STA50132.JPG|
Պատկեր:Petrich STA50206.JPG|
Պատկեր:Petrich IMG 4503.jpg|
Պատկեր:Gr Petrich kushtata na baba Vanga v grada.jpg|Վանգայի տունը Պետրիչում
Պատկեր:Gr Petrich nosht 1.jpg|Պետրիչը գիշերով



Կատեգորիա:Բուլղարիայի քաղաքներ
Թոմ Քոյն

**Թոմ Քոյն** (, ), ամերիկացի երաժիշտ՝ մասթերինգ-ինժեներ։ Գրեմմիի և այլ մրցանակների դափնեկիր։

## Մրցանակներ և անվանակարգեր
Քոյնը ստացել է 4 գրեմմի մրցանակ և մեկ Latin Grammy Award, նաև ավելի քան 35 այլ մրցանակներ։

### Grammy Awards
{|class="wikitable sortable plainrowheaders"
|-
|-
!Տարի
!Անվանակարգված աշխատանք
!Կատեգորիա
!Արդյունք
|-
|2010
|*[[I Am… Sasha Fierce]]*
|rowspan="2"|Album of the Year
|
|-
|rowspan="1"|2012
|*[[21 (ալբոմ, Ադել)|21]]*
|
|-
|rowspan="1"|2013
|«We Are Never Ever Getting Back Together»
|Record of the Year
|
|-
|2014
| *[[Red (ալբոմ, Թեյլոր Սվիֆթ)|Red]]*
|rowspan="3"|Album of the Year
| 
|-
|rowspan="4"|2015
| *[[:en:Beyoncé (album)|Beyoncé]]*
|
|-
| *[[In the Lonely Hour]]*
|
|-
|«Shake It Off»
|rowspan="5"|Record of the Year
|
|-
|«Stay with Me (Darkchild Version)»
| 
|-
|rowspan="5"|2016
|«Blank Space»
| 
|-
|«Can’t Feel My Face»
| 
|-
|«Uptown Funk»
| 
|-
|*[[1989 (ալբոմ, Թեյլոր Սվիֆթ)|1989]]*
|rowspan="4"| Album of the Year
| 
|-
|*[[Beauty Behind the Madness]]*
| 
|-
|rowspan="4"|2017
|*[[25 (ալբոմ, Ադել)|25]]*
| 
|-
|*[[:en:Purpose (Justin Bieber album)|Purpose]]*
| 
|-
|«Hello»
|rowspan="2"|Record of the Year
|
|-
|«7 Years»
| 
|-

### Latin Grammy Awards
{|class="wikitable sortable plainrowheaders"
|-
|-
!Տարի
!Անվանակարգված աշխատանք
!Կատեգորիա
!Արդյունք
|-
|-
|2009
|*[[:en:Ciclos (Luis Enrique album)|Ciclos]]*
|rowspan="4"|Album of the Year
|
|-
|rowspan="2"|2012
|*[[:en:Independiente (Ricardo Arjona album)|Independiente]]*
|
|-
|*Déjenme Llorar*
|
|-
|rowspan="2"|2013
|*[[Corazón Profundo]]*
|
|-
|«Vivir Mi Vida»
|Record of the Year
|
|-
|rowspan="2"|2014
|*[[:en:3.0 (Marc Anthony album)|3.0]]*
|rowspan="4"|Album of the Year
| 
|-
|*[[Más Corazón Profundo]]*
| 
|-
|rowspan="2"|2015
| *Creo en Mí*
|
|-
| *[[Sirope]]*
|
|-
|rowspan="2"|2016
| «Duele el Corazón»
| Record of the Year
|
|-
| *Conexión*
| Album of the Year
|

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Սենեգալում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ

**[[Միավորված ազգերի Կրթության, գիտության և մշակույթի կազմակերպություն|ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի]] [[Համաշխարհային ժառանգություն|Համաշխարհային ժառանգության]] ցանկում [[Սենեգալ]]ի օբյեկտները** թվով 7-ն են (2013 թվական), որը կազմում է ընդհանուր թվի 0,7 %-ը (1073՝ 2017 թվականի դրությամբ)։ Դրանցից հինգը ցանկում ընդգրկվել են մշակութային չափանիշներով, իսկ երկուսը՝ բնական։ Բացի դրանից, 2017 թվականի դրությամբ ևս 8 օբյեկտ ներկայացված է Համաշխարհային ժառանգության թեկնածու օբյեկտների ցանկում։

## Ցանկ
Տվյալ աղյուսակում տեղանքներն ընդգրկված են Համաշխարհային ժառանգության կողմից դասակարգված ձևով։

### Օբյեկտների աշխարհագրական դասավորվածություն




## Նախնական ցանկ
Աղյուսակում օբյեկտները դասավորված են նախնական ցանկում դրանք ավելացնելու հերթականությամբ։ Ցանկում նշված են այն օբյեկտները, որոնք Սենեգալի  կառավարության կողմից առաջարկվել են որպես թեկնածուներ՝ Համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկվելու համար։

## Տես նաև
* Միավորված ազգերի Կրթության, գիտության և մշակույթի կազմակերպություն
* Համաշխարհային ժառանգություն
* Աֆրիկայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ

## Արտաքին հղումներ
* Սենեգալում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության ցանկեր
*
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Աֆրիկայում
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգություն
Դեյթոն

**Դեյթոն**, քաղաք  Օհայո նահանգում, Միացյալ Նահանգներում։

Պատկանում է Մոնտգոմերիի շրջանին։ Ագլոմերացիայի չափով Օհայոյում չորրորդն է, իսկ Արևմուտքի ամենաարագ աճող քաղաքների շարքում՝ երրորդը։

## Պատմություն
Այն հիմնադրվել է 1796 թվականին, բնակեցվածների փոքր խմբով։ Քաղաքը, ի պատիվ Անկախության պատերազմի մասնակից,կապիտան  Ջոնաթան Դեյթոնի, կոչվում է «Դեյթոն» անունով։ Քաղաքում է ստորագրվել Դեյթոնյան համաձայնագիրը, որով վերջ տրվեց Բոսնիական պատերազմին։

## Ուսումնական հաստատություններ

File:Dayton art institute exterior evening 2005.jpg
File:Kno.e.sis-Joshi-lo-sq.jpg
File:UniversityofDayton.jpg



## Քույր քաղաքներ
250px|right

*  Աուգսբուրգ, Գերմանիա
*  Հոլոն, Իսրայել
*  Մոնրովիա, Լիբերիա
*  Օիսո, Ճապոնիա
*  Սարաևո, Բոսնիա-Հերցեգովինա

## Հայտնի մարդիկ
Դեյտոնում ծնված հայտնի մարդկանց շարքում են ամերիկացի պոետ Պոլ Դանբարը (Paul Laurence Dunbar), ավիատոր Օլիվեր Ռիոտը, մաթեմատիկոս Նորման Ստինրոդը,
դերասան Մարտին Շինը և մանկավարժ Հելին Զախոսը։ Այստեղ է ապրել և թաղված  ամերիկացի փաստաբան և քաղաքական գործիչ Կլեմենտ Վալանդիգեմը։

Պատկեր:Paul Laurence Dunbar circa 1890.jpg| Պոլ Լորենսե Դունբար
Պատկեր:Oliver_Riot_Matt_Young_Shoot.jpg|Օլիվեր Ռիոտ
File:Sheen, Martin (2008).jpg|Մարտին Շին


## Ռեգբի Միություն
Դեյթոն քաղաքում գտնվում է Դեյթոն Ռեգբի ակումբը։ 2010 թ.-ի դրությամբ ակումբում հավաքվում են երեք հավաքականները և Eastwood Metropark- ում խաղում են իրենց  մրցույթային խաղերը։

## Տնտեսություն
Քաղաքը կարեւոր դեր է խաղում Միացյալ Նահանգների արդյունաբերական, օդային և ճարտարագիտական ոլորտներում։ Դեյթոնի տարածքում գործում է Ռետտ-Պիտերսոն ռազմակայանը () և ԱՄՆ-ի ռազմաօդային ուժերի ազգային թանգարանը։

### Տրանսպորտ
Դեյթոնում գործում է տրոլեյբուսների ծառայություն։ Որպես ուղևորոփոխադրման միջոց ծառայում են չեխական արտադրության տրոլեյբուսներ։
260px
260px
330px
### Լավագույն գործատուներ
Ըստ Դեյթոնի 2011 թ. Համապարփակ տարեկան ֆինանսական հաշվետվության, քաղաքին պատկանող լավագույն գործատուներն են՝ 

## Քաղաքի տեսք
1100px

## Աղբյուրներ
http://www.onelakewood.com/
https://ohio.gov/
https://www.osu.edu/
https://www.familytreedna.com/groups/algonquian-east/about/background 
http://www.tolatsga.org/alg.html 

## Արտաքին հղումներ
* List of mayors of Dayton, Ohio
* List of people from Dayton, Ohio
* National Aviation Hall of Fame
* Politics of Dayton, Ohio

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1796 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համալսարանական քաղաքներ
Կատեգորիա:Օհայոյի քաղաքներ
Գայանե Շահվերդյան

**Գայանե Միքայելի Շահվերդյան** (), հայ հոգեբան։ Հոգեբանական գիտությունների դոկտոր (1999), պրոֆեսոր (2001):

## Կենսագրություն
Գայանե Շահվերդյանը ծնվել է 1954 թվականին Երևանում։ 1976 թվականին ավարտել է Երևանի ռուսաց և օտար լեզուների մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրության ֆակուլտետը, 1982 - 1985 թվականներին ՝ ՀՀ ԳԱԱ, Փիլիսոփայության և իրավունքի ինստիտուտի ասպիրանտուրան, եղել է նույն ինստիտուտի գիտաշխատող, 1989 - 2001 թվականներին՝  «Սթրես»  հոգեկան առողջության կենտրոնի բաժանմունքի վարիչ, 2001 - 2006 թվականներին ՝ ԵՊՀ փիլիսոփայության և հոգեբանության ֆակուլտետի հոգեբանության ամբիոնի վարիչ, 2006 - 2009 թվականներին՝ կիրառական հոգեբանության ամբիոնի վարիչ, 2009 թվականից՝ փիլիսոփայության և հոգեբանության ֆակուլտետի հոգեբանության բաժնի սոցիալական հոգեբանության ամբիոնի վարիչ։ 2002 թվականից Եվրոպայի պրոֆեսիոնալ հոգեթերապևտների լիգայի կովկասյան տարածաշրջանի նախագահ (2002):

Աշխատանքները վերաբերում են սոցիալական, բժշկական հոգեբանությանը, հոգեթերապիային։

## Երկեր
* Г. М. Шавердян, Подступы к психотехнике свободы, Москва, изд. МГАДА, 2012 г., 410 стр.
* Г. М. Шавердян, Основы психотерапии, Монография, Москва, СПБ, ПИТЕР, 2007, 208 страниц.
* Գայանե Շահվերդյան, Մասնագիտացված կրթությունը մագիստրատուրայում, Հոգեբանություն, «Ասողիկ» հրատ., 94 էջ, Երևան, 2006 թ.:
* Шавердян Г. М., "Я" психологии как защита от сектантского "Мы", Учебное пособие Изд-во ЕГУ, 56 стр., Ереван, 2005.
* Գայանե Շահվերդյան, Բանակում զինվորականների վարքը պայմանավորող գործոնները, Ռազմական սոցիոլոգիա, «Ուսումնական նյութերի ժողովածու», 10 էջ, Երևան, 2005 թ.
* Գայանե Շահվերդյան, Փոքր Մհերից դեպի Քրիստոս, Երևան, 2001 թ., 122 էջ։
* Г.М. Шавердян, Травматический стресс. Психические расстройства и развитие личности, «Զանգակ» հրատ., Երևան, 1998 թ., 300 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊԼՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:Հայ հոգեբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հոգեբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ոչ գեղարվեստական գրողներ
Վարդան Շահպարոնյան

**Վարդան Գասպարի Շահպարոնյան** (), հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, խմբագիր, գրող։ ՍԴՀԿ անդամ։

## Կենսագրություն
Վարդան Շահպարոնյանը ծնվել է 1872 թվականին Ախալքալաքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է տեղի դպրոցում, 1890 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը։ 1903 թվականին ձերբակալվել և աքսորվել է Ռուսաստանի Կալուգայի նահանգ (1908)։ 1909 թվականից եղել է Ախալքալաքի Սուրբ Խաչ եկեղեցու ծխական դպրոցի տեսուչ, հոգաբարձու, 1914 թվականին կառուցել է դպրոցի նոր շենք)։ 1913 թվականին հիմնադրել է Ախալքալաքի գավառական «Ջավախք» պարբերականը։ 1912 թվականին Ախալքալաքում Թափարվան գետի վրա իր միջոցներով կառուցել է առաջին հէկ-ը։ 1917 թվականից եղել է Կովկասի Հայոց բարեգործական ընկերության Ախալքալաքի մասնաճյուղի նախագահ, 1921 թվականից՝ Ախալքալաքի գավկոմի տնտեսագիտական, 1921-1923 թվականներին՝ լուսավորության բաժինների վարիչը։ 1920-ական թվականներին տեղափոխվել է Երևան, աշխատել Հայաստանի օգնության կոմիտեում։ Մահացել է Երևանում։

## Ստեղծագործություններ
Շահ-Պարոն գրական ծածկանունով լույս են տեսել Վարդան Շահպարոնյանի հետևյալ գրքերը՝
* Անտոն Սիմոնիչ, 1905 
* Արմէն եւ Ֆաթման, 1909
* Արցունքի ծով, 1912 
* Գող՝ սիրտը դող, 1912

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Երկիր Զաբախա» ՝ Վարդան Շահպարոնյան

Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Աֆրիկյան ֆուտբոլային կոնֆեդերացիա

**Աֆրիկյան ֆուտբոլային կոնֆեդերացիա** (; ), Աֆրիկա մայրցամաքի ֆուտբոլը ղեկավարող կազմակերպություն։ Նա հանդիսանում է 56 մասնակից պետությունների համար մրցաշարերի կազմակերպիչ, ինչպիսիք են Աֆրիկայի ազգերի գավաթը, Կոնֆեդերացիայի գավաթը, Աֆրիկյան ֆուտբոլային կոնֆեդերացիայի Չեմպիոններիլիգան։ Այն Կազմակերպում է Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության ընտրական մրցումների անցկացումը։ Նաև ՈՒԵՖԱ-յի հետ համատեղ կազմակերպում է Meridian Cup-ի երիտասարդական մրցաշարը։ Հիմնադրվել է 1957 թվականին, առաջին անգամ երաշխավորված աշխարհի առաջնության քվոտան ստացել է 1970 թվականին
: Գլխամասային գրասենյակը գտնվում է Եգիպտական քաղաքում։

## Ֆեդերացիաների վարկանիշ
**ՉԼ** — Չեմպիոնների լիգա, **ԿԳ** — Կոնֆեդերացիայի գավաթ.

### Վարկանիշները ըստ տարիների



## Աշխարհի գավաթի եզրափակիչ փուին մասնակցած երկրներ
* 1934 — 
* 1938 — 1966
* 1970 — 
* 1974 — 
* 1978 — 
* 1982 — , 
* 1986 — , 
* 1990 — , 
* 1994 — , , 
* 1998 — , , , , 
* 2002 — , , , , 
* 2006 — , , , , 
* 2010 — , , , , , 
* 2014 — , , , , 
* 2018 — , , , , 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՖԻՖԱ կոնֆեդերացիաներ
Արևմտյան գորիլա

**Արևմտյան գորիլա** (), հոմինիդներ (*Hominidae*) ընտանիքի գորիլա ցեղի պրիմատների տեսակ։

## Տարածվածություն
Արևմտյան գորիլան տարածված է Կամերունում, Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետությունում, Հասարակածային Գվինեայում, Գաբոնում, Նիգերիայում, Անգոլայում և Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունում։ Ապրում են ցածրադիր արևադարձային անտառներում, խիտ կանաչ բուսականությամբ հարուստ և ճահճացած վայրերում։

## Արտաքին տեսք
Արևմտյան գորիլան պատկանում է կաթնասունների բարձր կարգին։ Արուների մարմնի երկարությունը հասնում է 1,7 մետրի, իսկ քաշը կարող է հասնել մինչև 160 կիլոգրամի։ Էգերը համեմատաբար ավելի փոքր են, նրանց մարմնի երկարությունը չի գերազանցում 1.4 մետրը, իսկ քաշը՝ 80 կիլոգրամը։ Այս գորիլաները ամենափոքրն են գորիլաների ցեղատեսակի մեջ։ Ունեն խոշոր գլուխ, միջին չափի ականջներ, փոքր աչքեր, մարմինը ճարպոտ է՝ պատված շատ մուգ, համարյա սև բրդով, չունեն պոչ։ Վերջույթները, դեմքը և ականջները պատված չեն բրդով։ Ժամանակի ընթացքում մեջքի մազերը թափվում են։ Թաթերը լայն են, մատերը՝ հաստ, եղունգները՝ ամուր։ Գորիլայի մաշկը սև գույնով է պատված ողջ կյանքի ընթացքում։ Արևմտյան գորիլաները քայլում են չորեքթաթ, սակայն երբեմն ընդունում են նաև ուղղահայաց դիրք։

## Բազմացում
Էգերի հղիությունը տևում է 9 ամիս։ Նրանք կարող են ծննդաբերել մի ձագ, որին կրում են մեջքի վրա։ Մեծանալով ձագը սկսում է շարժվել ինքնուրույն  գորիլայի խմբերում, բայց մայրը հոգ է տանում նրա մասին մինչև 5 տարեկանը։ Արևմտյան գորիլաների սեռական հասունությունը սկսվում է 12 տարեկանից։ Կյանքի միջին տևողությունը 34 տարի է։

## Ապրելակերպ
Արևմտյան գորիլաները ապրում են խմբերով, որոնք կազմված են 2-20 գորիլաներից։ Խմբի կառուցվածքն է՝ մեկ արու և մի քանի էգեր։ Գլխավորը արուն է, որը առաջնորդում է խումբը։ Դեռահասության շրջանում դեռահաս գորիլան լքում է խումբը։ Արուները բազմացման շրջանում անցնում են մի խմբից մյուսը։ Սովորաբար նրանք բազմանում են 8-9 տարեկան։ էգերի հղիությունը տևում է 250-270 օր։ Ծնվում է մեկ ձագ։ Ձագի հանդեպ խնամքը կատարվում է մինչև 4 տարեկան։

Գորիլաները տեղաշարժվում են շուրջ 1-4 կմ-ի վրա։ Նրանց բնակվելու մակերեսը կազմում է շուրջ 30 կմ², բայց նրանք ուշադիր չեն իրենց տարածքների նկատմամբ։ Գորիլաների սննդակարգում մեծ տեղ են գրավում մրգերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անհետացող կենդանիներ
Կատեգորիա:Գորիլաներ
Կատեգորիա:Կաթնասուններ
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:Պրիմատներ
Իվետա Գիլբեր

**Իվետա Գիլբեր** (, իսկական անունը՝ Emma Laure Esther Guilbert, ), Հիասքանչ դարաշրջանի կաբարեի ֆրանսիացի երգչուհի, դերասան և մոդել։

## Կենսագրություն
Իվետա Գիլբերը ծնվել է  1865 թվականին Փարիզում։ Հայրը եղել է հնավաճառ, մայրը՝ գլխարկ կարող։ 16 տարեկանից աշխատել է կարի արվեստանոցում և Օսմանի զբոսայգու Printemps հանրախանութում  վաճառողուհի։ Ավարտել է դրամատիկական արվեստի դասընթացները (1885)։ Առաջին ելույթն ունեցել է Théâtre des Bouffes du Nord-ում, այնուհետև խաղացել է Théâtre de Cluny, Théâtre des Nouveautés, Théâtre des Variétés երաժշտական սրահներում։ Չբավարարվելով երրորդական դերերով, սկսել է երգել մյուզիք-հոլլերում և  կաբարեներում։ Նրա երգացանկում ընդգրկված էին Պոլ Շառլ դը Կոկյի, Ժան Լորենի, Ժան Ռիշպենի և այլոց բանաստեղծությունների հիման վրա գրված երգեր։

Էլդորադո երաժշտական սրահում նրան նկատում է Զիգմունդ Ֆրոյդը, նրանք ծանոթանում են և աշխույժ  նամակագրություն սկսում։ Հետագայում Ֆրոյդը նրա լուսանկարը կախում է իր կաբինետում՝ Լու Անտրեաս-Սալոմեի նկարի կողքին։

Շարլ Զիդլերի օժանդակությամբ, որի հետ ծանոթացել էր 1885 թվականին, վարձահրավեր է ստանում Մուլեն Ռուժից 1891 թվականին։ Մարսել Պրուստը նրա առաջնելույթին նվիրված ակնարկ է տպագրում Mensuel ամսագրում։ Այստեղ երգչուհուն տեսնում է Անրի դը Տուլուզ-Լոտրեկը։  1906 թվականին Գիլբերը ելույթ է ունենում Քարնեգի հոլում, 1913 թվականին Նիսի խաղատանը, երգում է Գերմանիայում և Մեծ Բրիտանիայում։

Այդ տարիներին նրա խաղացանկը դարձավ ավելի գրական և համալրվեց միջնադարյան երգերով։ Ավելի ուշ զբաղվել է թատերական մասնավոր գործունեությամբ, վարել է լրագրային և ամսագրային ժամանակագրություն, ելույթներ է ունեցել ռադիոյով, զբաղվել է դասավանդմամբ և ռեժիսուրայով, գրել է մի քանի գրքեր, նկարահանվել է Ֆրիդրիխ Վիլհելմ Մուրնաուի (Ֆաուստ, 1926), Լ’Էրբեի (Փողեր, 1928), Մորիս Թուրնյորի (Երկու որբեր, 1933), Սաշա Գիտրիի  (Երազենք, 1936) և այլ ֆիլմերում։  Շուրջ քառասուն տարի երգեր է ձայնագրել, շատ ձայնագրություններ պահպանվել են։

Մահացել է 1944  թվականին Էքս ան Պրովանսում։ Թաղված է Պեր Լաշեզ գերեզմանոցում։

## Հուշեր և այլ գրքեր
[thumb|[Անրի դը Տուլուզ-Լոտրեկ, «Իվետա Գիլբեր» (Պուշկինի անվան կերպարվեստի թանգարան, 1894).]]
* Comment on devient une étoile (1893)
* La vedette (1902)
* La Chanson de ma vie (1927)
* L’art de chanter une chanson (1928)
* La Passante émerveillée (1929)
* Mes lettres d’amour (1933)
* Autres temps, autres chants (1946)

## Մրցանակներ
* Պատվավոր Լեգեոնի շքանշանի ասպետ (1932)

## Գրականություն
* Liebowitz Knapp B., Chipman M. That was Yvette; the biography of Yvette Guilbert, the great diseuse. New York: Holt, Rinehart and Winston, 1964.
* Geffroy G. Yvette Guilbert. New York: Walker, 1968.
* Hanke H. Yvette Guilbert. Berlin: Henschelverl., 1974.
* Brécourt-Villars C. Yvette Guilbert l’irrespectueuse. Paris: Plon, 1997.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մոդելներ
Ամելիա Բլումեր

**Ամելիա Ջենքս Բլումեր** (, ), ամերիկացի հասարակական գործիչ, ֆեմինիզմի առաջին հիմնադիրներից, կանանց իրավունքների պաշտպան, գրող, լրագրողուհի։

## Կենսագրություն
Ծնվել է աղքատ ընտանիքում, կրթություն ստանալուց հետո, 17 տարեկանում զբաղվել է դասուսուցչությամբ, աշխատել է տնային դաստիարակչուհի։

1840 թվականին ամուսնացել է փաստաբան Դեկստեր Բլումերի հետ (Dexter Bloomer), ով դրդել է նրան հոդվածներ գրել իր նյու-յորքյան «Seneca Falls County Courier» թերթի համար։

1848 թվականին նա գլխավորել է իր իսկ ստեղծած կանանց միությունը՝ «*Ladies Temperance Society»*  և դարձել Սենեկա Ֆոլզում կայացած կանանց իրավունքների առաջին համագումարի մասնակից։

1849 թվականին սկսել է քարոզել իր հայացքները իր ստեղծած հրատարակչությունում՝ «The Lily», կանանց համար առաջին թերթում, որը լույս էր տեսնում երկու շաբաթը մեկ (1849—1953): Թերթը, որի հիմնական կոչը ընթերցողներին  չափավորությունն էր, ժամանակի ընթացքում սկսեց նեռարել սոցիալական թեմաների ավելի ընդարձակ շրջան՝ սթափությունից մինչև կանանց իրավունքների չափավորություն։ Շուտով հրատարակությունը հայտնի դարձավ և հրատարակված տպաքանակը գերազանցեց 4 000 օրինակը։

1853 թվականից Բլումերը դարձել էր կանանց ընտրության իրավունքների համար ակտիվ և կրակոտ պայքարող։ 1871-1873 թվականներից Այովայում Կանանց ընտրության իրավունքների ասոցացիայի նախագահն էր (Iowa Woman Suffrage Association):

Նրա ըմբռնողությամբ կանանց իրավունքների համար իրական պայքարը ոչ միայն երկրի նախագահի ընտրության իրավունքին հասնելն էր, այլև հարմարավետ հագուստ կրելու իրավունքը։ Նա պնդում էր, որ յուրաքանչյուր կին իրավունք ունի կրել այն հագուստը, որը նա հավանում է և հարմար է, թույլատվություն չհարցնելով տղամարդկանցից։

1851 թվականին Լոնդոնում Համաշխարհային արդյունաբերական ցուցահանդեսի ժամանակ բառացի շփոթեցրել է հանրությանը, ովքեր հավաքվել էին լսելու նրա հերթական ելույթը։ Ամելյա Բլումերը ամերիկացի հայտնի սուֆրաժիստկա էր, կանացի ֆեմինիստական ամսագրի խմբագիր, լեռնագնաց, ով պայքարում էր կանանց ընտրության իրավունքի համար, հանրության առաջ է հայտնվել կարճ և բավականին լայն շրջազգեստով համադրած տաբատի հետ։ Առաջին ցնցումից հետո հանրությունը ծաղրանքով է ընդունել, այդ ժամանակների համար անընդունելի հանդերձանքը։ Սակայն գտնվեցին նաև մարդիկ, ովքեր աջակցեցին խիզախ Ամելիային։

## Հիշատակ
* Ամելի Բլումերի անունը ընդգրկվել է կանանց փառքի ազգային սրահում և Այովա նահանգի կանանց փառքի սրահում։ 
* 2002 թվականից Ամերիկայի գրադարանային ինստիտունը հրապարակում է Ամելի Բլումերի նախագծի ամենամյա ցանկը՝ երիտասարդ ընթերցողների համար նախատեսված հրապարակված ֆեմինիստական բովանդակությամբ գրքեր։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Life And Writings Of Amelia Bloomer

## Արտաքին հղումներ
* Ամելիա Բլումեր

Կատեգորիա:Ամերիկացի կին լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սուֆրաժիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի խմբագիրներ
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ
Մայոն

**Մայոն** (կենտր, բիկոլ․՝ Bulkan Mayon, ֆիլիպ․՝ Bulkang Mayon), հրաբուխ է Ֆիլիպիններում։ Բարձրությունը ։ Այն գտնվում է Լուսոն կղզու հարավ-արևեքում, Բիկոլ շրջանում գտնվող Լեգասպի քաղաքից ոչ հեռու։ Մայոնը գտնվում է Եվրասիական և Ֆիլիպինյան սալերի հատման սահմանին, տեկտոնապես ակտիվ տարածքում։ Կղզու բոլոր հրաբուխներից ամենաակտիվն է։ Ունի համարյա կատարյալ կոնի ձև, հիմքում երկարություն։ Կազմված է հիմնականում անդեզիտային լավաներից։ Հրաբուխը «Մայոն հրաբուխ» (Mayon Volcano Natural Park) ազգային պարկում է, որտեղ զարգացած է զբոսաշրջությունը։

Վերջին ընթացքում Մայոնը ժայթքել է ավելի քան 50 անգամ, որոնցից ամենաաղետաբերը եղել է 1814 թվականի փետրվարի 1-ին։ Լավան ամբողջովին վրացրել է Կագզավա քաղաքը, զոհվել է ավելի քան 1200 մարդ։ 1993 թվականի ժայթքումը տարել է 79 մարդու կյանք։ 2006 թվականի հուլիսի 19-ից հրաբուժը սկսել է նորից ծխել և լավան հոսում էր «մեղմ ժայթքումներով»։ 2009 թվականի դեկտեմբերից հրաբուխը ակտիվացել է ինչն էլ ստիպել է տարհանել մոտակայքում ապրող տասնյակ հազարավոր մարդկանց։ 2013 թվականի մայիսի 7-ի ժայթքումից զոհվել են 4 գերմանացի ալպինիստներ և նրանց ուղեկցողը։ Հայտարարվել է, որ նրանք զոհվել են արտանետված լեռնային խոշոր ապարներից։

2018 թվականի առաջին օրերից հրաբուխը նորից ակտիվացել է։ Արտանետված լավան բարձրացել է մինչև ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Восхождения на Майон  (на aenet.org)
* Восхождение на Майон (на muhranoff.ru)
* Майон  на сайте Филиппинского института вулканологии и сейсмологии (PHIVOLCS)
* Mayon  — Smithsonian Global Volcanism Program
* Մայոն հրաբուխըի մասին isra.com կայքում 

Կատեգորիա:Ակտիվ հրաբուխներ
Կատեգորիա:Ստրատոհրաբուխներ
Կատեգորիա:Ֆիլիպինների հրաբուխներ
Ասյա Ահաթ

**Ասյա Ահաթ** (, իսկական անունը՝ **Ինեսա Դանիլովա**, ), ուկրաինացի երգիչ, ջութակահար և երաժիշտ

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1965 թվականի հունիսի 3-ին Ուկրանիայի մայրաքաղաք՝ Կիևում։ Հայրը գիտաշխատող է, մայրը՝ ինժեներ։ Ասյայի դաստիարակությամբ զբաղվել են տոհմիկ մանկավարժներ տատն ու պապը։

Նա սկսել է նվագել դեռ մանկուց՝ 5 տարեկանից։ Կիևի Ազգային երաժշտական ակադեմիան ավարտելուց հետո վերապատրաստվել է Ֆրանսիայում՝ Նիսի երաժշտական ակադեմիայում և ելույթ է ունեցել Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, Իտալիայում և այլ եվրոպական երկրներում՝ նվագելով դասական ջութակ։ Որպես Ուկրաինայի ազգային ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի մենակատար և Capris Plus լարային քառյակի առաջին ջութակ՝ ամեն տարի հանդես է եկել համերգներով և շրջագայել ամբողջ Եվրոպայով։

1999 թվականին նա ձայնագրել է իր առաջին աշխատանքը փոփ երաժշտության ոճում, որից հետո ստեղծեց իր դեբյուտային ալբոմը, որը կոչվում էր՝ «Homo Novus», և հենց այստեղ էր, որ Ասյան համատեղեց ակուստիկ և էլեկտրոնային ջութակների նվագը։

2000 թվականին կատարեց ազգային շրջագայություն՝ «Homo Novus» ալբոմին ճանաչում հաղորդելու համար։ Նույն թվականին Լեհաստանում EMI records-ը երգչի հետ կնքեցին պայմանագիր։ Հետագայում այն նույն պայմանագրի համաձայն ձայնագրել է «Ուր ես հիմա» երգը։ Նույն տարում նա մասնակցում է Վարշավայի «8 լավագույն ջութակահարները» երաժշտական փառատոնին։

2002 թվականին Ասսիան սկսում է իր երգչախմբի կարիերան, պայմանագիր է կնքում Universal Universal Records-ի հետ և թողարկում է «To You, Anais» ալբոմը։ 2003 թվականին երգչուհին հրապարակեց «Շոկոլադ» ալբոմը, որտեղ երգերը հնչում են ռուսերեն, լեհերեն և ֆրանսերեն։ Ասիան գրում է «Երազները» երգը, որը հորինել է իր ստեղծած գեղարվեստական լեզվով։ Այս երգի մի մասը հնչում է երգչուհու 2005 թվականին թողարկած նոր «Հոգին հիվանդ է» ալբոմում։ Նույն թվականին Ասիա Ախատը ստեղծում է «69» խումբը, որտեղ նա հանդես է գալիս որպես՝ երաժշտական պրոդյուսեր և համահեղինակ

Ասիան բազմիցս նվագել է Ուկրաինայի օրհներգը՝ աշխարհահռչակ բռնցքամարտիկ Վիտալի Կլիչկոյի ելույթներից առաջ։

2006 թվականին թողարկվեց՝ «Տաք համբույր» ալբոմը «69» խմբի հետ համատեղ, ինչպես նաև «Ես սիրում եմ» ալբոմը, որը գրված է Լաունջ երաժշտության ոճով։ 2007 թվականին թողարկվել է «Ես լավագույնն եմ» ալբոմը։ 2010 թվականին «69» խմբի հետ համատեղ թողարկվեց «Հրեշտակները չեն ծխում» ալբոմը։

Հերթական անգամ մասնակցում է տարբեր փառատոնների և հեռուստատեսային նախագծերի։

Ասիա Ախատը մասնակցում է բրենդային հագուստի ապրանքանիշերի գովազդին։ 2011 թվականին L'Officiel բրենդը Ասիային անվանեց «ոճի պատկերակ»։

Երգչուհին բազմաթիվ բարեգործական համերգներ է տալիս Ուկրաինայում մանկատներին օգնելու նպատակով։

## Սկավառակագրություն
* 1999 — «Homo Novus»
* 2002 — «To You, Anais»
* 2003 — «Շոկոլադ»
* 2005 — «Հոգին հիվանդ է»
* 2006 — «Տաք համբույր» «69» խմբի հետ համատեղ
* 2006 — «I like it…»
* 2007 — «Ես լավագույնն եմ»
* 2010 — «Հրեշտակները չեն ծխում» «69» խմբի հետ համատեղ

## Ֆիլմագրություն
* 2010 — Ամանորյա զուգընկերներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ասիա Ախատի պաշտոնական կայքը
* Seize the Day Entertaining 
* Ասիա Ախատի պաշտոնական էջը՝ Ֆեյսբուքում
* Ասիա Ախատի Յութուբյան ալիքը
* Ասիա Ախատի բլոգը՝ Թվիթերում
* Ասիա Ախատը՝ Իստագրամում

Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի կին ջութակահարներ
Ջոնաթան Դեյթոն

**Ջոնաթան Դեյթոն** (, ), Նյու Ջերսիի բնակիչ, ամենաերիտասարդ սահմանադրության հեղինակն աշխարհում. իր ժամանակին նա է գրել ԱՄՆ Սահմանադրությունը։

## Կենսագրություն
Ավարտելով Նյու-Ջերսի Քոլեջը, ընդունվել է Կոնտինենտալ բանակի շարքերը։ Պատերազմի ավարտից հետո ստացել է իրավաբանական կրթություն և ստացել է փաստաբանի աստիճան։ Մասնակցության հրավեր է ստացել Սահմանադրության քննարկման գործընթացին և գրել է այն, անտեսելով նրա որոշ կետերի քննադատությունները։ 
1787-1788 թթ. Նա Նյու Ջերսի նահանգի Կոնտինենտալ կոնգրեսի անդամ էր։ Նրա հայրը՝ Էլիաս Դեյթոնը նույնպես կոնգրեսի անդամ էր, սակայն այդ տարիներին նա այնտեղ գնալ չէր կարող։ Չորս տարի անընդմեջ նա եղավ ԱՄՆ Կոնգրեսի անդամ, որպես Նյու Ջերսի նահանգի ներկայացուցիչ, նստում էր ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատում։

1795-1799 թթ. Կոնգրեսում իր աշխատանքի չորրորդ և հինգերորդ շրջաններում նա Ներկայացուցիչների պալատի նախագահի պաշտոնում էր։
1799-1805 թթ. ծառայել է ԱՄՆ Սենատում։

Նրա անունով է կոչվել Դեյթոն քաղաքը, որը գտնվում է Օյահո նահանգում։

## Ժառանգություն
Օհայոի Դեյթոն քաղաքը կոչվել է Ջոնաթան Դեյթոնի անունով, թեև նա երբեք չի եղել այդ բնակավայրում։ Այն հիմնադրվել է 1796 թ.-ին, այն ժամանակ, երբ Դեյթոնը ստորագրեց Սահմանադրության հաստատման փաստաթուղթը։ Մինչ այդ քաղաքի տարածքը 250,000 ակր (1.011 կմ ²) պատկանում էր Արթուր Սենտ-Կլերի, Ջեյմս Ուիլկինսոնի և Իսրաիլ Լադլուի ընկերությանը (տարածք Մայամիի գետավազանում)։
Նրա անունով են կոչվել Նյու Ջերսի նահանգի Ջոնաթան Դեյթոնի ավագ դպրոցը, Նյու Ջերսի նահանգի Դեյթոն շրջանը, Նյու Ջերսիի Դեյթոն թաղամասը,Նյու Ջերսիի նահանգի Դեյթոնյան փողոցը, Դեյթոն թաղամասը և՛ Դեյթոնում, և՛ Նյու Ջերսիում։

## Պատկերասրահ

File:Seal of the United States Senate.svg
File:United States Capitol west front edit2.jpg
File:US Senate Session Chamber.jpg
File:Andrew Johnson impeachment trial.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրությունը «Ազգային արխիվներում»

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պետական կառուցվածք
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Փրինսթոնի համալսարանի շրջանավարտներ
Իսրայելի ազգային պարկերի ցանկ

**Իսրայելի ազգային պարկերի ցանկ**, ցուցակում թվարկված են Իսրայելի ազգային պարկերը։ Իսրայելի բոլոր ազգային պարկերը ենթարկվում են պետական կազմակերպության՝  «Իսրայելի բանկան և ազգային պարկերի կառավարում», որը կառավարում և վերահսկում է ազգային պարկերը։ Իսրայելում ազգային պարկերի սահմանումը հաստատվել  է օրենքով «Ազգային պարկերի մասին» 1998 թվականից և այսպես էր կոչվում՝.

 Տարածքներ որոնք օգտագործվում են կամ նախատեսված են բնակչության բացօդյա հանգստի նպատակով օգտագործելու կամ հավերժական հարստություն, որոնք ունեն պատմական, հնագիտական, ճարտարապետական, բնական և  գեղատեսիլ նշանակություն։

Որոշ ազգային պարկերի տարածքում Իսրայելի բնության և զբոսայգիների կառավարումն իրականացրել է ենթակառուցվածքների զարգացում, որոշ պարկերում պահպանվել  է բնական միջավայրը, բացառությամբ երթուղիների ակոսներն ու ցանկապատերը։ Իսրայելում բազմաթիվ ազգային զբոսայգիներ ունեն հատուկ ուղիներ հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար։

Որոշ ազգային պարկեր կառուցվել են  հնագիտական հուշարձանների մոտ, օրինակ՝ Մեդիգգո, Բեյթ-Շեան, Աշկելոն, Կուրսի։ Մյուսները, ինչպիսիք են՝ Ալեքսանդր գետը, Խորշատ-Տալը, Կարմել պարկը նախատեսված են հանգստայն օրերին բնակչության ճամփորդության կամ էլ տոնական օրերին  ջրի ափին և ծառերի տակ հանգստի, կենդանիներին՝ իրենց բնական միջավայրում դիտելու համար։

## Ազգային պարկերի ցանկ
2015 թվականին Իսրայելում բնության և պարկերի դեպարտամենտը Իսրայելում և Հորդանանի արևմտյան ափին հաշվել է 86 ազգային պարկեր, ընդհանուր առմամբ 208,994 դունամ տարածքով.

## Քարտեզ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
The Israel Nature and Parks Authority 

Կատեգորիա:Իսրայելի ազգային պարկեր
Կատեգորիա:Ցանկեր:Իսրայել
Կատեգորիա:Իսրայելի աշխարհագրություն
Լևոն Մանվելյան (նյարդաֆիզիոլոգ)

**Լևոն Ռաֆայելի Մանվելյան** (), հայ նյարդաֆիզիոլոգ։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1989), ՀՀ ԳԱԱ թղթակից-անդամ (2000)։

Ռաֆայել Մանվելյանի որդին։

## Կենսագրություն
Լևոն Մանվելյանը ծնվել է 1938 թվականին Երևանում։ 1961 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը։ 1967 թվականից աշխատում է Լևոն Օրբելու անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտում, 2003-2006 թվականներին՝ տնօրեն, 2006 թվականից՝ տնօրենի խորհրդատու։

Աշխատանքները վերաբերում են ուղեղաբնի նյարդային գործունեությունն ամբողջացնող մեխանիզմներին, մասնավորապես դիմային նյարդի կորիզի և անդաստակային կորիզային համալիրի ուսումնասիրությանը։ Գիտական աշխատությունների հեղինակ է։

## Անդամակցություն
* Ուղեղի հետազոտության միջազգային կազմակերպության անդամ, 1986 թ.
* Նյու Յորքի գիտությունների ակադեմիայի անդամ, 1995 թ.

## Մենագրություն
* Դիմանյարդի կորիզի նեյրոնային կազմավորումը

## Գրականություն
* Айриян А. П. Армянские учёные-медики. - Ер., 1998 - 276 с. ISBN 99930-1-001-7.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նյարդաֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Լևոն Մանվելյան (այլ կիրառումներ)

**Լևոն Մանվելյան** անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.

* Լևոն Գևորգի Մանվելյան (1864-1919 թթ.), հայ գրող։
* Լևոն Ռաֆայելի Մանվելյան (1938 թ.),  հայ նյարդաֆիզիոլոգ։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1989 թ.), ՀՀ ԳԱԱ թղթակից-անդամ (2000 թ.):
Արմեն Մանուկյան (դեղաբան)

**Արմեն Հակոբի Մանուկյան** (), հայ դեղաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (2004), պրոֆեսոր (2005)։

## Կենսագրություն
Արմեն Մանուկյանը ծնվել է 1959 թվականին Երևանում։ 1985 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը։ 1985-1989 թվականներին աշխատել է Երևանի № 1 մանկաբուժական կլինիկայում, այնուհետև՝ Գուգարքի կենտրոնական շրջանային հիվանդանոցում, 1989 թվականից՝ Երևանի պետական բժշկական համալսարանի դեղաբանության ամբիոնում, 2005 թվականից՝ պրոֆեսոր։ 1994-2002 թվականներին, միաժամանակ՝ բուժական ֆակուլտետի դեկանի տեղակալ։

Աշխատանքները վերաբերում են գամմա-ամինակարագաթթվի և նրա ցիկլիկ ածանցյալների ուղեղային-պաշտպանական ազդեցության խնդիրներին, սակավաշարժության պայմաններում ուղեղի արյան շրջանառության խանգարման մեխանիզմների բացահայտմանը և բուժմանը։

## Անդամակցություն
* Հայաստանի դեղաբանների ընկերության անդամ, 1990 

## Երկեր
* Դեղաբանություն (անգլերեն, հ. 1, 2, 2003, 2004, համահեղինակ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դեղաբաններ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Արևելյան Աղուսար

**Արևելյան Աղուսար** լեռնագագաթ Կոտայքի մարզում, Գեղամա լեռնաշղթայի ամենաբարձր գագաթներից մեկն է։ Երեք Աղուսարերից  (Աղուսար 3335 մ, Արևելյան Աղուսար 3434 մ, Արևմտյան Աղուսար 3468 մ) անենացածրը։ Ունի հրաբխային ծագում։ Գտնվում է լեռնավահանի հյուսիսային մասում Աժդահակից 3,2 կմ հյուսիս արևմուտք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լեռներ
Գեղմաղան

**Գեղմաղան**, *Գեղ, Գեղա լեռ, Գեղամ, Գյուղ, Ղզլ-Զիարեթ*, լեռ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, Գեղամա լեռնաշղթայի հյուսիս-արևմտյան հատվածում, Սևաբերդ գյուղից 7 կմ արևելք։ Բրաձրություն 3319 մ։ Ունի հրաբխային ծագում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լեռներ
Սեղանասար (լեռ)

**Սեղանասար**, *Ջեյնար(ի)-Աթեշ*, լեռ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, Գեղամա լեռնաշղթայի հյուսիս արևմտյան հատվածում։ Սևաբերդ գյուղից 6,5 կմ արևելք։ Բրաձրություն 3219 մ, Ունի հրաբխային ձագում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լեռներ
Պայտասար

**Պայտասար**, *Գեղադրասար, Նալթափա, Նալսար.*  լեռ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, Գեղամա լեռնաշղթայում, Աժդահակից 3,5 կմ հարավ արևմուտք։ Բարձրությունը` 3177 մ։ Ունի հրաբխային ծագում, թեք խառնարանը նման է պայտի։ Հնում սովորաբար կոչվում էր *Գեղարդասար*։ Լանջերին պահպանվել են մ.թ.ա. 7-2 հազարամյակների ժայռապատկերներ։ Ժայռապատկերներում հանդիպող կենդանիների մի շարք վերացած տեսակների երբեմնի գոյությունը Հայկական լեռնաշխարհում հաստատվում է նաև բրածո մնացորդներով։ Բազմաթիվ պատկերներ ու պատկերախմբեր արտահայտում են երկնային լուսատուների, բնության երևույթների (կայծակ, ամպրոպ ևն) նախնադարյան պաշտամունքը։ Պայտասարի ժայռապատկերներն օժանդակ աղբյուր են Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն բնակիչների տնտեսության, կենցաղի, կրոն, պատկերացումների, դրանց հետ կապված մի շարք այլ հարցերի լուսաբանման համար։ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լեռներ
Լճասար

**Լճասար**, *Լճասար Մեծ*, լեռնագագաթ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, Գեղամա լեռնաշղթայի հյուսիսային հատվածում, Ակնա լճի արևելյան ափին։ Բարձրություն 3153 մ։ Գագաթից հիանալի տեսարան կա դեպի Սևանա լիճ։ Հայտնաբերված է նոնաքարի ավազային գոյացումներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Դավիդ Օդոնկոր

**Դավիդ Օդոնկոր** (գերմ.` David Odonkor, ), գերմանացի նախկին ֆուտբոլիստ, վինգեր։ Ներկայումս մարզում է գերմանական «Դորնբերգ» ֆուտբոլային ակումբը։

Նա իր պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային կարիերան սկսել է «Բորուսիա Դորտմունդ»-ի կազմում, որի կազմում մասնակցել է 90 հանդիպման։ Այնուհետև տեղափոխվել է իսպանական «Ռեալ Բետիս»։

Գերմանիայի ազգային հավաքականի կազմում Օդոնկորը մեկական մասնակցել է Աշխարհի և Եվրոպայի առաջնությունների։

## Ակումբային կարիերա
### «Բորուսիա Դորտմունդ»
Իր կարիերան Օդոնկորը սկսել է «Բորուսիա Դորտմունդ»-ի կազմում։ Թիմի հիմնական կազմում նա իր նորամուտը նշել է 2002 թվականի մարտի 3-ին` «*Պաուլի*»-ի դեմ խաղին։ Նա փոխարինման է դուրս եկել երկրորդ խաղակեսում։

2005/06 մրցաշրջանի ընթացքում թիմի կազմում ֆուտբոլիստը մասնակցել է ընդամենը մեկ հանդիպման։ 2005 թվականի նոյեմբերի 26-ին Օդոնկորը գոլային փոխանցման հեղինակ է դարձել «Նյուրնբերգ»-ի դեմ խաղում։

### «Ռեալ Բետիս»
2006 թվականի ամռանը Դավիդ Օդոնկորը տեղափոխվել է Լա Լիգան ներկայացնող «Ռեալ Բետիս»։ Տրանսֆերն արժեցել է 6 միլիոն եվրո, իսկ ֆուտբոլիստը թիմի հետ կնքել է 3 տարվա պայմանագիր։

Իր առաջին մրցաշրջանում ֆուտբոլիստը թիմի կազմում մասնակցել է 13 հանդիպման։ Հաջորդ մրցաշրջանը խոստումնալից սկվեց, սակայն ֆուտբոլիստը ծնկի վնասվածքի պատճառով բացակայեց 3 ամիս։

Վերադարձից հետո Օդոնկորը միայն հայտնվում էր թիմի պահեստայինների նստարանին։ 2008 թվականի մայիսի 4-ին` «Ալմերիա»-ի դեմ խաղում Դավիդը խփել է իր առաջին գոլը իսպանական թիմի կազմում։

2009 թվականին «Բետիսը» դուրս մնաց Լա Լիգայից։ 2010-11 մրցաշրջանում թիմը վերադարձավ Լա Լիգա, սակայն վնասվածքի պատճառով ֆուտբոլիստը չմասնակցեց ոչ մի հանդիպման։

### Հետագա տարիներ
2011 թվականին Դավիդ Օդոնկորը տեղափոխվել է «Ալեմանիա», որի կազմում անցկացրել է մեկ մրցաշրջան։

2012 թվականի ամռանը Դավիդը միացել է Ուկրաինայի ֆուտբոլի առաջնությունում հանդես եկող «Հովերլա»։ 2013 թվականին՝ 29 տարեկան հասակում Օդոնկորը հայտարարել է կարիերան ավարտելու մասին։

## Միջազգային կարիերա
Գերմանիայի ազգային հավաքականի կազմում ֆուտբոլիստը իր դեբյուտը նշել է 2006 թվականի մայիսի 30-ին` Ճապոնիայի հավաքականի դեմ ընկերական խաղում։

Հավաքականի մարզչի կողմից հրավիրվել է Եվրո 2008-ին մասնակցելու, որի ընթացքում անցկացրել է 45 րոպե` մասնակցելով Խորվաթիայի հավաքականի դեմ խաղին։

## Ձեռքբերումներ
### Ակումբային
* Բունդեսլիգայի հաղթող - 2001-02

### Միջազգային
* Եվրոպայի փոխչեմպիոն - 2008
* Աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր - 2008

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* Պաշտոնական կայք  

Կատեգորիա:1984 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բորուսիա Դորտմունդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Բետիսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Փետրվարի 24 ծնունդներ
Սվետլանա Խանումյան

**Սվետլանա Ռուբենի Խանումյան** (), հայ ասմունքող, փիլիսոփա։ Փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածու (1988),  դոցենտ (1994)։

## Կենսագրություն
Սվետլանա Խանումյանը ծնվել է 1943 թվականին Հայաստանի Տավուշի մարզի Խաշթառակ գյուղում։ 1965 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը։ Նույն թվականից աշխատել է ԵՊՀ-ում։

Դերասանական գործունեությունը սկսել է 1960-ական թվականներին։ 1963 թվականին մասնակցել է Սայաթ-Նովայի ծննդյան 250-ամյակին նվիրված ասմունքի, 1965 և 1967 թվականներին՝ հանրապետական փառատոն-մրցույթներին, որտեղ արժանացել է ոսկե մեդալի և առաջին կարգի դիպլոմի։ Հանդես է եկել հայական գաղթավայրերում։ Առաջինն է աշխարհիկ բեմ հանել Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգությանը»։

1996-2003 թվականներին Հանրային ռադիոյով վարել է «Լուսամատյան» հեղինակային ծրագիրը, 2001 թվականից՝ «Երևան» հեռուստածրագրով՝ «Երկիր Նաիրի» պոեզիայի սրահը։

## Ստեղծագործություններ
* Նամակ Նանեին, Նաիրի, 1999 - 72 էջ, ISBN 9785550011157:

## Մրցանակներ
* Ամերիկյան կենսագրական ինստիտուտի «Տարվա կին-2002»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սվետլանա Խանումյան 

Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ ասմունքողներ
Կատեգորիա:Հայ հաղորդավարներ
Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածուներ
Մակար Չուդրա

**Մակար Չուդրա** (), Մաքսիմ Գորկու առաջին տպագրական ստեղծագործությունը։ Հրատարակվել է 1892 թվականին «Կավկազ» թերթում։ Պատմվածքը առաջին անգամ ստորագրվել է Մ. Գորկի կեղծանունով։ Էկրանավորվել է ռեժիսոր Էդուարդ Լոտյանույի կողմից 1976 թվականին։

## Սյուժե
Ստեղծագործության գլխավոր հերոսը մի ծեր գնչու Մակար Չուդրան է։ Նա մի լեգենդ է պատմում երկու երիտասարդ գնչուների՝ Լոյկո Զոբարայի և Ռադիի ողբերգական հանդիպման մասին, ովքեր սիրում են միմյանց, բայց այդ զգացմունքը համարում են մի շղթա, որը զրկել է իրենց անկախությունից։ Արդյունքում Լոյկոն սպանում Ռադույին և բոլոր մոտ կանգնում է նրա առաջ, արդեն մահացած, ծնկի գալով, այսպիսով կատարելով աղջկա կողմից ավելի վաղ դրված իրենց հարսանիքի պայմանը։ Ռադիի հայրը, ով տեսավ դստեր մահը, Լոյկոյին սպանում է դանակով։

## Ստեղծման պատմություն
1892 թվականի ամռանը գտնվելով Թիֆլիսում, Ալեքսեյ Պեշկովը հանդիպեց հեղափոխական շարժման մասնակից Ալեքսանդր Կալյուժնիին։ Լսելով պատանու պատմություններ ճամփորդության մասին, Կալյուժնին անգամ առաջարկում էր նրան գրի առնել այդ պատմությունները։ Երբ «Մակար Չուդրա» պատմվածքի  ձեռագիրը պատրաստ էր, Կալյուժնին ծանոթ լրագրողի՝ Ցվետնիցկովի օգնությամբ կարողացավ  «Կավկազ» թերթում տպագրել պատմվածքը։

1925 թվականին Կալյուժինին ուղղված նամակում Գորկին հիշեցրել է իր գրական դեբյուտի մասին, նշելով՝ «Ձեր հարվածին ես պարտական եմ նրանով, որ արդեն երեսուն տարի է ծառայում եմ ռուս արվեստին»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:1892 պատմվածքներ
Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու պատմվածքներ
Do They Know It’s Christmas?

**«Do They Know It’s Christmas?»**, Band Aid սուպերխմբի երգը, որի հեղինակն է Բոբ Գելդոֆը։ Թողարկվել է 1984 թվականի նոյեմբերին և գլխավորել Մեծ Բրիտանիայի հիթ-շքերթները։ Եղել է Մեծ Բրիտանիայում ամենաշատ վաճառված սինգլը 1984 թվականին։

## Պատմություն
Երգը գրվել է իռլանդացի երաժիշտ Բոբ Գելդոֆի և անգլիական «Ultravox» խմբի վոկալիստ Միջ Յուրի կողմից՝ Եթովպիայում սովի մատնված մարդկանց համար գումար հավաքելու նպատակով։ «Band Aid» բարեգործական խումբը (որի կազմում ընդգրկվել են անգլիացի ու իռլանդացի այնպիսի հայտնի կատարողներ, ինչպիսիք են՝ Փոլ Յանգ, Բոյ Ջորջ, Ֆիլ Քոլինզ, Ջորջ Մայքլ, Սայմոն Լե Բոն, Սթինգ, Թոնի Հեդլի, Բոնո, Փոլ Ուելեր և այլք), ստեղծվել է Բոբ Գելդոֆի և «Ultravox» խմբի վոկալիստ Միջ Յուրի կողմից։ Ձայնագրությունը կատարվել է Լոնդոնում՝ Sarm West ստուդիայում և վերջնականապես միքսավորվել է 1984 թվականի նոյեմբերի 25-ին։ Սինգլը դարձել է ամենաարագ վաճառվողը Անգլիայի պատմության մեջ (1 մլն օրինակ թողարկմանը հաջորդած առաջին շաբաթվա ընթացքում) և գլխավորել է Մեծ Բրիտանիայի հիթ-շքերթը հինգ շաբաթ (ընդհանուր առմամբ վաճառվել է ավելի քան 3 մլն օրինակ)։ Այն մնացել է ռեկորդակիր Մեծ Բրիտանիայում վաճառված օրինակների թվով ընդհուպ մինչև 1997 թվականին Էլթոն Ջոնի «Candle in the Wind 1997» հիթի ստեղծումը, որը նվիրված էր արքայադուստր Դիանայի հիշատակին և վաճառվել է 5 մլն օրինակով նրա հայրենիքում։ Մինչ 1989 թվականն ամբողջ աշխարհում վաճառվել է «Do They Know It’s Christmas?» երգի ավելի քան 11,8 մլն պատճեն։

## Ձայնագրության մասնակիցներ (1984)

* Ադամ Քլեյթոն (U2)
* Ֆիլ Քոլինզ (Genesis)
* Բոբ Գելդոֆ (The Boomtown Rats)
* Սթիվ Նորման (Spandau Ballet)
* Քրիս Քրոս (Ultravox)
* Ջոն Թեյլոր (Duran Duran)
* Փոլ Յանգ
* Թոնի Հեդլի (Spandau Ballet)
* Գլեն Գրեգորի (Heaven 17)
* Սայմոն Լի Բոն (Duran Duran)
* Սայմոն Քրոու (The Boomtown Rats)
* Մերիլին
* Քիրեն Վուդվարդ (Bananarama)
* Մարտին Քեմփ (Spandau Ballet)
* Ջոդի Ուոթլի (Shalamar)
* Բոնո (U2)
* Փոլ Ուելեր (The Style Council)
* Ջեյմս «Ջեյ Թի» Թեյլոր (Kool & the Gang)
* Ջորջ Մայքլ (Wham!)
* Միջ Յուր (Ultravox)
* Մարտին Ուեյր (Heaven 17)
* Ջոն Քիբլ (Spandau Ballet)

* Գարի Քեմփ (Spandau Ballet)
* Ռոջեր Թեյլոր (Duran Duran)
* Սառա Դալլին (Bananarama)
* Ֆեյի Շիվոն (Bananarama)
* Փիթ Բրիկետ (The Boomtown Rats)
* Ֆրենսիս Ռոսսի (Status Quo)
* Ռոբերտ «Քուլ» Բել (Kool & the Gang)
* Դեննիս «Ջեյ Թի» Թոմաս (Kool & the Gang)
* Էնդի Թեյլոր (Duran Duran)
* Ջոն Մոս (Culture Club)
* Սթինգ
* Ռիկ Պարֆիտ (Status Quo)
* Նիք Ռոուդս (Duran Duran)
* Ջոնի Ֆինգերս (The Boomtown Rats)
* Դևիդ Բոուի
* Բոյ Ջորջ (Culture Club)
* Հոլի Ջոնսոն (Frankie Goes to Hollywood)
* Փոլ Մաքքարթնի
* Ստյուարտ Ադամսոն (Big Country)
* Բրյուս Ուոթսոն (Big Country)
* Թոնի Բաթլեր (Big Country)
* Մարկ Բրժիցկի (Big Country)

## Հիթ-շքերթներ
### Հիթ-շքերթներ (1984-85, [[Band Aid]])

### Դիագրամ (1989-90, [[Band Aid II]])

### Հիթ-շքերթներ (2004, [[Band Aid 20]])

### Հիթ-շքերթներ (2014, [[Band Aid 30]])
;Բրիտանական և իռլանդական տարբերակներ (օրիգինալ)

;Գերմաներեն տարբերակ

## Ծանոթագրությունը

## Արտաքին հղումներ
* Lyrics to «Do They Know It’s Christmas?» 

Կատեգորիա:Irish Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Կատեգորիա:UK Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Էդաֆոն

**Էդաֆոն** (՝ հիմք, հող), հողում բնակվող բոլոր կենդանի օրգանիզմների ամբողջությունն է (վիրուսներ, բակտերիաներ, սնկեր, ջրիմուռներ, որդեր, հոդվածոտանիներ, բույսերի կենդանի արմատային համակարգ, կաթնասուններ և այլն)։

## Դեր և նշանակություն
Էդաֆոնի կազմում մեծ նշանակություն ունեն միկրոօրգանիզմները և բույսերի կենդանի արմատային համակարգերը, որոնց գործունեությունն ապահովում է օրգանական նյութերի շրջապտույտը, մոլեկուլային ազոտի ֆիքսումը, հողի բերրիության կուտակումը և հողում ընթացող շատ այլ գործընթացներ։

Տերմինը շրջանառության է դրվել գերմանացի կենսաբան Ռ. Ֆրանսեի կողմից՝ 1921թ-ին։ Էդաֆոնի կազում ընդգրկված օրգանիզմները պատկանում են տարբեր կարգաբանական խմբերին։ Ըստ կենսազանգվածի և տեսակային կազմի, միկրոօրգանիզմները և անողնաշարավորները գերազանցում են մնացած օրգանիզմներին։ Էդաֆոնն իր ազդեցությունն է ունենում հողի ֆիզիկական, քիմիական գործընթացների վրա, քանի որ դրա միջոցով հողում տեղի են ունենում օրգանական նյութերի սինթեզ և միևնույն ժամանակ տարրալուծում, հումիֆիկացում և այլն։

## Էդաֆոնային գործոններ
**Էդաֆիկ** կամ **էդաֆոնային գործոններ**  ( – երկիր, հող), կենդանի օրգանիզմների կյանքի և տարածման վրա ազդող հողային պայմանները՝ ջրային, գազային և ջերմաստիճանային ռեժիմները, քիմիական կազմը և կառուցվածքը, որոնք պայմանավորված են գլխավորապես օրգանիզմների նյութերի առկայությամբ։ Հողաբնակ օրգանիզմները (հողային ֆաունա)՝ միկրո օրգանիզմները (մանրէներ, ջրիմուռներ, սնկեր), անողնաշարավորների տարբեր խմբերի ներկայացուցիչները, (նախակենդանիներ, որդեր, փափկամարմիններ, միջատներ և նրանց թրթուրներ), ողնաշարավորները հողագոյացման էական գործոններից են և կարևոր դեր ունեն հողի բերրիության ձևավորման մեջ։

## Տես նաև
* Էդատոպ

## Գրականություն
* Шанда В. І., Євтушенко Е. О., Шанда Л. В. Ґрунт як система факторів і ресурсів екологічних ніш біологічних видів // Ґрунтознавство. 2010. Том 11, № 3-4 ISSN 1684-9094.

Կատեգորիա:Օրգանիզմների խմբեր
Կատեգորիա:Հողագիտություն
Ջեյմս Բլիշ

**Ջեյմս Բենջամին Բլիչ** (, ), ամերիկացի ֆանտաստ գրող։ Գրական քննադատությունը գրել է Վիլյամ Ատելինգ կրտսեր կեղծանունով։

## Կենսագրությունը
Ջեյմս Բլիշը ծնվել է 1921 թվականի մայիսի 23-ին Իստ Օրինջում (Նյու Ջերսի)։ Ավագ դպրոցում սովորելու տարիներին հրատարակել է *The Planeteer* ամսագիր՝ օգտագործելով հեկտոգրաֆը։

Բլիչը սովորել է որպես կենսաբան Ռատջերսի համալսարանում () և ծառայել է ԱՄՆ բանակում 1942-1944 թվականներին։ Պատերազմից հետո սովորել է Կոլումբիայի համալսարանի ասպիրանտուրայում։ Իր ստեղծագործություններն սկսել է հրատարակել 1940 թվականին։

1947-1963 թվականներին ամուսնացած է եղել Վիրջինիա Քիդդի հետ։ 1968 թվականից հետո գրողն ապրել է Մեծ Բրիտանիայում՝ Օքսֆորդում, որտեղ մահացել է թոքերի քաղցկեղից։ Նա եղել է բրիտանական Գիտական ֆանտաստիկայի հիմնադրամի () ստեղծողների թվում։

## Մրցանակներ և անվանակոչություններ
thumb|Բլիշի գերեզմանը
* 2002 թվականին - ընտրվել է Գիտական ֆանտաստիկայի և ֆենտեզիի փառքի սրահի անդամ,
* 1977 թվականին - սահմանվել է Ջեյմս Բլիշի քննադատական մրցանակը (առաջին հաղթող` Բրայան Օլդիսս),
* 1976 թվականին - Բրիտանական գիտական ֆանտաստիկայի ասոցիացիայի հատուկ մրցանակ,
* 1970 թվականին - առաջադրվել է Նեբյուլի մրցանակի («Դավաճանության ոճը» (), «Լավագույն վիպակ»),
* 1970 թվականին - բրիտանական Eastercon-ի պատվավոր հյուր,
* 1969 թվականին - առաջադրվել է «Հյուգո» մրցանակի («Մենք բոլորս կմեռնենք մերկ» (), «Լավագույն վիպակ»),
* 1968 թվականին - առաջադրվել է Նեբյուլի մրցանակի («Սև Զատիկ» (), «Լավագույն վեպ»),
* 1965 թվականին - առաջադրվել է Նեբյուլի մրցանակի («Հյուրանոցը, որ ենթարկվել է նավաբեկության» (), «Լավագույն կարճ վիպակ», համահեղինակ՝ Նորման Լ. Նայթ),
* 1960 թվականին - Worldcon-ի պատվավոր հյուր,
* 1959 թվականին - Հյուգոյի մրցանակ «Լավագույն վեպ» անվանակարգում («Խղճի գործ», ),
* 1953/2004 թվականներին - Հյուգոյի հետադարձ մրցանակ «Լավագույն կարճ վիպակ» անվանակարգում («Երկրացին, որ վերադարձել է տուն», ),  
* 1953/2004 թվականներին - Հյուգոյի հետադարձ մրցանակ «Լավագույն վիպակ» անվանակարգում («Խղճի գործ», ),  
* 1950/2001 թվականներին - ներկայացվել է Հյուգոյի հետադարձ մրցանակի («Օկի», , «Լավագույն կարճ վիպակ»)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ջեյմս Բլիշի կենսագրությունը Ֆանտաստիկայի լաբորատորիա կայքում
* «Аргументы совести» (A Case of Conscience)

Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆանտաստ գրողներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռատգերսի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թոքի քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հյուգո մրցանակի դափնեկիրներ