open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Բեսեմերյան պրոցես

**Բեսեմերյան պրոցես**, թուջի բեսեմրում, առանց վառելիքի ծախսի հեղուկ թուջից պողպատ ստանալու եղանակ։ Առաջարկել է Հ․ Բեսեմերը 1856-ին։ Բեսեմերյան պրոցեսը կատարվում է կոնվերտերում, որի մեջ լցված հեղուկ թուջի միջով կոնվերտերի հատակին արված հատուկ անցքերով՝ ֆուրմերով, փչվում է խտացված օդ (մթնոլորտային կամ թթվածնով հարստացված)։ Թուջի խառնուկները (սիլիցիում, մանգան, ածխածին) օքսիդանալով՝ անջատում են զգալի քանակությամբ ջերմություն, որի շնորհիվ պակասում են խառնուկները և բարձրանում է մետաղը հեղուկ վիճակում պահելու համար անհրաժեշտ ջերմաստիճանը (մինչև 1600-1650°С), այսինքն՝ առանց վառելիք ծախսելու ստացվում է հեղուկ պողպատ։ Ձևավոր ձուլման պողպատը ստանում են կողմնային փչահարմամբ փոքր կոնվերտերներում։ Այդ պրոցեսը կոչվում է փոքր բեսեմերում։ Բեսեմերյան պրոցեսի ընթացքը կախված է ջերմաստիճանային ռեժիմից։ Ջերմաստիճանը կարգավորվում է փչվող օդի քանակը փոփոխելով կամ կոնվերտերի մեջ եղած մետաղին հավելանյութ ավելացնելով (հաճախ ավելացնում են սիլիցիումով հարուստ ֆեռոհամաձուլվածքներ)։ Փչահարված մետաղը՝ բեսեմերյան պողպատը, լուծույթում պարունակում է թթվածնի ավելցուկ՝ երկաթի ենթօքսիղի (FeO) ձևով։ Ուստի հալման վերջին փուլում մետաղն ապօքսիդացնում են ֆեռոհամաձուլվածքներով։ Մի շարք առավելությունների (հալում առանց վառելիքի, կոնվերտերի պարզ կառուցվածք, պատրաստման ու շահագործման փոքր ծախսեր և այլն) կողքին Բեսեմերյան պրոցեսն ունի նաև թերություններ (վնասակար խառնուկների՝ ֆոսֆորի և ծծմբի հեռացման անհնարինություն, լեգիրված պողպատ ստանալու և մետաղաջարդոնը վերահալելու դժվարություններ և այլն)։ Բեսեմերյան պողպատի արտադրությունը (%-ով՝ պողպատի ընդհանուր արտադրության նկատմամբ) ԱՄՆ–ում՝ 0,2 է, Ֆրանսիայում՝ 0,3, Անգլիայում՝ 0,6։ Առավել հեռանկարային են մարտենյան, իսկ վերջին տասնամյակներում՝ թթվածնա–կոնվերտերային պրոցեսները։

## Տես նաև
* Մարտենյան արտադրություն
* Թթվածնա-կոնվերտերային պրոցես

## Գրականություն
* Ավանեսյան Տ․ Գ․, Ընդհանուր մետալուրգիայի հիմունքները, Ե․, 1959։ 
* Афанасьев С․ Г․, Исследование бессемеровского процесса, М․, 1957․

Կատեգորիա:Պողպատի արտադրություն
Թթվահեստ նյութեր

**Թթվահեստ նյութեր**,  թթվակայուն նյութեր, քիմիապես ագրեսիվ, հիմնականում թթվային միջավայրում կայուն նյութեր։

Օգտագործվում են գլխավորապես քիմիական արդյունաբերության մեջ՝ տարբեր տարողությունների (և դրանց ֆուտերման), խողովակների պատվածքների, հատակի, հիմքերի համար, ինչպես նաև որպես թթվահեստ հերմետիկներ և խտարարներ։

Թթվահեստ նյութեր կարող են լինել մետաղներն ու համաձուլվածքները (ոսկի, պլատին, չժանգոտվող և սիլիցիումային պողպատներ ու թուջեր), ապարները (անդեզիտ, բեշտաունիտ, ֆելզիտ, քվարցիտ, գրանիտ), պլաստմասսաները (ֆտորապլաստներ, պոլիէթիլեն, վինիպլաստներ, բակելիտ ևն), ռետինը (որի հիմքը սինթետիկ կաուչուկի որոշ տեսակներն են), ապակին և արծնը, հատուկ մածիկները, ցեմենտները։

Կատեգորիա:Քիմիական հատկություններ
Մարի Արենա

**Մարի Արենա** (), բելգիացի քաղաքական գործիչ, 2014 թվականից Եվրախորհրդարանի անդամ։ Նա Սոցիալիստական կուսակցության անդամ է, որը մտնում է Եվրոպական սոցիալիստական կուսակցության մեջ։

## Գործունեություն ազգային քաղաքականությունում
2000-2009 թվականներին Արենան մի քանի նախարարական գործառույթներ է իրականացրել տարբեր տարածաշրջանային և դաշնային կառավարություններում։ 2000-2003 թվականներին եղել է Վալոնների զբաղվածության և ուսուցման նախարարը։ 2003 թվականի հուլիսի 12-ից մինչև 2004 թվականի հուլիսի 20-ը եղել է Բելգիայի քաղաքացիական ծառայության, սոցիալական ինտեգրման, քաղաքների և հավասար հնարավորությունների դաշնային նախարար վարչապետ Գի Վերհոֆստադտի երկրորդ կառավարությունում։ 2004 թվականի հուլիսից մինչև 2008 թվականի մարտը եղել է Բելգիայի ֆրանսախոս համայնքի նախարար-նախագահը։ Այնուհետև դարձել է Լեթերմի կառավարության սոցիալական ինտեգրման, կենսաթոշակների և խոշոր քաղաքների դաշնային նախարար, սկսել է պաշտոնավարել է 2008 թվականի մարտի 20-ից։ Նա այդ պաշտոնը զբաղեցրել է մինչև 2009 թվականի հուլիսի 17-ը։

## Եվրախորհրդարանի անդամ
2014 թվականի Եվրոպական ընտրություններից ի վեր Արենան Եվրախորհրդարանի անդամ է։ Իր առաջին անդամակցության ընթացքում նա աշխատել է Միջազգային առևտրի կոմիտեում (INTA), Կանանց իրավունքների և գենդերային իրավահավասարության կոմիտեում (FEMM), ACP-ԵՄ Խառը խորհրդարանական վեհաժողովում և Միջերկրական ծովի միացյալ Խորհրդարանական վեհաժողովի պատվիրակությունում։ 2019 թվականի ընտրություններից ի վեր նա եղել է Արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի անդամ և Մարդու իրավունքների ենթահանձնաժողովի նախագահը։ Նա նաև եղել է Ժողովրդավարության աջակցության և ընտրությունների համակարգման խմբի անդամ (DEG), որը վերահսկել է Խորհրդարանի ընտրությունների դիտորդական առաքելությունները։ 2020 թվականին նա նույնպես միացել է Քաղցկեղի դեմ պայքարի հատուկ կոմիտեին։

Ի հավելումն իր հանձնաժողովի նշանակման՝ Արենան Եվրախորհրդարանի քաղցկեղի հարցերով միջխմբի, երեխաների իրավունքների հարցերով միջխմբի, ԼԳԲՏ իրավունքների հարցերով միջխմբի և պատասխանատու գործարար վարքագծի աշխատանքային խմբի անդամ է։

## Շքանշաններ
*  Լեոպոլդ Երկրորդի դաշինքի մեծ խաչ (2010)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կայքէջ
Թթվային թիվ

**Թթվային թիվ**, մեծություն, որը բնորոշում է թթուների համարժեք քաշը, ինչպես նաև ազատ թթվի պարունակությունը ճարպերում, բուսական յուղերում, մոմում, խեժերում և այլ նյութերում։ Թթվային թիվը արտահայտում է KOH-ի անհրաժեշտ քանակը միլիգրամներով, որը ծախսվում է 1 գ հետազոտվող նյութը չեզոքացնելու համար։

Թթվային թիվ =5,61 ա/բ, որտեղ *ա*–ն 0,1 նորմալանոց KOH-ի քանակն է միլիլիտրերով՝ ծախսված տիտրման համար, *բ*-ն՝ վերցված նյութի քանակը գրամներով։ Չեզոքացումը կատարվում է KOH-ի ջրային կամ սպիրտային լուծույթով, ֆենոլֆթալեինի ներկայությամբ։

Կատեգորիա:Անալիտիկ քիմիա
Կատեգորիա:Լիպիդներ
Կատեգորիա:Տիտրաչափություն
Թթվասիրություն

**Թթվասիրություն**, ացիդոֆիլիա (լատ. acidus – թթու և հուն.  φιλέω – սիրում եմ) (կենսբ.), բջջային կառուցվածքների թթվային ներկերով (էոգինով, թթու ֆուքսինով, պիկրինաթթվով և այլնով) ներկվելու ընդունակությունը։ Թթվասիրության պատճառը հիմնականում ներկվող տարրերի հիմնային հատկություններն են։ Թթվասիրությունը կիրառվում է բջջային կառուցվածքները տարբերելու համար, օրինակ՝ արյան բջիջների անալիզի ժամանակ։

## Տես նաև
* Հիմնասիրություն

Կատեգորիա:Բջջաբանություն
I Wanna Be Your Slave

**I Wanna Be Your Slave** (թարգմ․՝ «Ես ուզում եմ լինել քո ստրուկը»), իտալական Måneskin ռոք խմբի երգը Teatro d'ira: Vol. I ստուդիական ալբոմից։ Թողարկվել է 2021 թվականի մարտի 19-ին Sony ընկերության կողմից։ Նախքան որպես սինգլ թողարկվելը երգն զբաղեցրել է առաջին տասը հորիզոնականները Եվրոպայի հիթ-շքերթներում, ներառյալ առաջին հորիզոնականները Ֆինլանդիայում և Սլովակիայում, և հայտնի դարձել Spotify հիթ-շքերթներում։ Խմբի առաջին երգն է, որը ներառվել է սինգլների բրիտանական հիթ-շքերթի լավագույն հնգյակում և երկրորդը, որը ներառվել է Billboard համաշխարհային հիթ-շքերթում, բացի ամերիկյանից։

2021 թվականի հուլիսի 16-ին երգը պաշտոնապես թողարկվել է իտալական ռադիոկայաններում՝ որպես «Teatro d'ira: Vol. I» ալբոմի երրորդ սինգլ։ Ամերիկացի փանք-ռոք երգիչ Իգի Փոփի մասնակցությամբ դուետային տարբերակը թողարկվել է 2021 թվականի օգոստոսի 6-ին։

## Երգի մասին
Երգը պատմում է սիրո երկակիության և հարաբերությունների մասին։

## Երաժշտական տեսահոլովակ
2021 թվականի հուլիսի 5-ին խումբը հայտարարել է պաշտոնական տեսահոլովակի մասին, որը թողարկվել է նրանց YouTube էջում 2021 թվականի հուլիսի 15-ին։ Տեսահոլովակի ռեժիսորը եղել է Սիմոնա Բոզզելին, իսկ պրոդյուսերը՝ Think|Cattleya-ն։ Դրանում ներկայացված է «վոյայերիստական հանգույց», որտեղ «արգելված ցանկությունները զուգակցվում են զոհի հետ»։

## Հաջողություն
«Եվրատեսիլ-2021» մրցույթում խմբի հաղթանակից հետո «I Wanna Be Your Slave» երգը վիրուսային դարձավ ամենշաբաթյա չարթերում և Spotify-ի չարթերում, մասամբ նրանց կենդանի ելույթի շնորհիվ, որը ձայնագրվել է Acquapendente ստուդիայում, որտեղ խումբը ձայնագրել է իր «Teatro d'ira: Vol. I» ալբոմը «Wiwi Jam At Home»-ի համար, որը կազմակերպել է Wiwiblogg-ը։ Երգը գերազանցել է խմբի նախորդ «Zitti e buoni» սինգլին, այսպիսով, Måneskin խմբին դարձնելով «Եվրատեսիլի» առաջին հաղթողը, որի երկու երգերը մտել են բրիտանական թոփ-40։ 2021 թվականի հունիսի 15-ին երգը Մեծ Բրիտանիայում հասել է առաջին հորիզոնկանին և շաբաթվա կեսերին ստացել չորս հորիզոնականներ սինգլների հիթ-շքերթում՝ դառնալով խմբի առաջին երգը, որը հասել է Մեծ Բրիտանիայի թոփ-10։ Հաջորդ շաբաթ զբաղեցրել է 6-րդ տեղը։ Հետագայում հայտնվել է թոփ-5-ում։

Երգը զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը Ֆինլանդիայում և Սլովակիայում, ինչպես նաև ներառվել է լավագույն տասնյակում խմբի հայրենի Իտալիայում, ինչպես նաև Ավստրիայում, Չեխիայում, Դանիայում, Գերմանիայում, Հունաստանում, Իռլանդիայում, Լիտվայում, Նիդեռլանդներում, Նոր Զելանդիայում, Նորվեգիայում, Շվեդիայում և Շվեյցարիայում։ Մինչև 2021 թվականի հունիսի 15-ին երգը Մեծ Բրիտանիայում հեռարձակվել է 5,8 միլիոն անգամ ինչպես աուդիո, այնպես էլ վիդեո տարբերակով, և ավելի քան 61 միլիոն անգամ Spotify-ում։ Հունիսի 21-ին երգը դարձել է խմբի երկրորդ երգը, որը ներառվել է Billboard-ի թոփ-10-ում, բացի ԱՄՆ-ից։ Այն գլխավորել Է 2021 թվականի հունիսի 26-ին ԱՄՆ-ում հարդ-ռոք երգերի հիթ-շքերթը։

Երգը հաստատվել է որպես եռակի պլատինե Իտալիայում, պլատինե Ավստրիայում, Հունաստանում և Լեհաստանում, ինչպես նաև ոսկե՝ Ավստրալիայում, Դանիայում, Գերմանիայում, Պորտուգալիայում, Իսպանիայում և Միացյալ Թագավորությունում։

## Հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2021 սինգլներ
Հասունության վկայական (ֆիլմ)

**«Հասունության վկայական»** (), ռեժիսոր Տատյանա Լուկաշևիչի գեղարվեստական ֆիլմը, որը նկարահանվել է Լիա Գերասկինայի համանուն պիեսի հիման վրա։

## Սյուժե
Շնորհալի, բայց երեսառած ու եսասեր ավագ դասարանցի Վալենտին Լիստովսկին դպրոցում կոնֆլիկտային իրավիճակ է հրահրել. խաբել է ընկերներին, վիրավորել ուսուցչուհուն։ Նա արհամարհական և ամբարտավան վերաբերմունք է ցուցաբերում բոլորի նկատմամբ, բայց ընկերները  պատժում են նրան։

## Դերերում
* Վասիլի Լանովոյ – *Վալենտին Լիստովսկի 
* Վերա Կարպովա – *Յոլոչկա
* Վադիմ Գրաչյով – *Ժենյա Կուզնեցով, կոմերիտական կազմակերպության քարտուղար 
* Գալինա Լյապինա – *Վիկա Կուզնեցովա, Ժենյայի քույրը
* Ալեքսանդր Սուսնին – *Վանյա Անդրեև
* Տատյանա Պելտցեր – *դռնապան 
* Ռոզա Մակագոնովա – *«Մոխրոտ» ամանորյա պարահանդեսին 
* Վլադիմիր Զեմլյանիկին – *դասընկեր, «Դոբչինսկի» ամանորյա պարահանդեսին 
* Լև Բորիսով – *Կորոբով, դասընկեր
* Լեոնիդ Գալլիս – *Դմիտրի Նիկոլաևիչ, դպրոցի տնօրեն 
* Գեորգի Չեռնովոլենկո – *Բորիս Իվանովիչ Գրոխոտով, ուսուցիչ 
* Վլադիմիր Կենիգսոն – *Պյոտր Գերմանովիչ Ստրախով, ուսուցիչ 
* Վլադիմիր Եմելյանով – *Լիստովսկի, գործարանի գլխավոր ինժեներ, Վալենտինի հայրը
* Վլադիմիր Անդրեև – *Յուրկա, դասընկեր 
* Գենադի Յալովիչ – *«արքայազն» ամանորյա պարահանդեսին
* Վիկտոր Գերասկին – *Գերա Գրուժկին 
* Թամարա Կիրսանովա – ''Կլավա Պոպովա

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ՝ Լիա Գերասկինա
* Ռեժիսոր՝ Տատյանա Լուկաշևիչ
* Օպերատոր՝ Սեմյոն Շեյնին
* Կոմպոզիտոր՝ Լև Շվարց
* Նկարիչ՝ Ալեքսանդր Ժարենով
* Հնչյունային օպերատոր՝ Ռ․ Մարգաչյովա
* Մոնտաժող՝ Գ․ Սլավատինսկայա
* Համակցված նկարահանումներ․
** Օպերատոր՝ Պ․ Մալանիչև
** Նկարիչ՝ Մ․ Սեմյոնով
* Տնօրեն՝ Վ․ Ագեև

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1950-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1954 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր դպրոցի մասին
Կատեգորիա:1954 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1950-ականների խորհրդային ֆիլմեր
Թթու ապարներ

**Թթու ապարներ**, սիլիկահողով հարուստ (SiO_2՝ 63–67%) մագմատիկ ապարների տիպ։ Բացի քվարցից, թթու ապարները, որպես գլխավոր ապար կազմող միներալներ, պարունակում են նաև օրթոկլազ, պլագիոկլազներ (ալբիտ, օլիգոկլազ) և փայլարարներ։ Թթու ապարների ամենաբնորոշ ներկայացուցիչն է գրանիտը։ Ավելի սակավ են հանդիպում Թթու ապարների էֆուզիվ նմանակները՝ դացիտները, լիպարիտները, ալբիտոֆիրները և օբսիդիանները։ Թթու ապարները ունեն գործնական մեծ նշանակություն, գենետիկորեն դրանց հետ է կապված ոսկու, արծաթի, սնդիկի, ուրանի և այլ արժեքավոր հանքավայրերի առաջացումը։ Թթու ապարների ինտրուզիվ տեսակները բարձր որակի դեկորատիվ շինանյութ են։ Հայաստանում թթու ապարները տարածված են Փամբակի, Ծաղկունյաց, Բազումի և այլ լեռնաշղթաներում։

Կատեգորիա:Մագմատիկ ապարներ
Թիակ

thumb|200px
**Թիակ** (scapula), տափակ, լայն, եռանկյուն ոսկր։ Տեղադրված է կրծքավանդակի ետին պատին, 2–7-րդ կողերի սահմաններում, ողնաշարից աջ և ձախ։ Թիակը ունի կողային և թիկնային մակերևույթներ, երեք եզր՝ վերին, դրսային և միջային, երեք անկյուն՝ ստորին, վերին և դրսային։ Վերջինիս վրա գտնվում է տանձաձև փոսը, որով հոդավորվում է բազուկոսկրի հետ։ Տանձաձև փոսի վերին եզրից անմիջապես վեր գտնվում է վերտանձաձևային, իսկ ստորին եզրից ցած՝ ստորին տանձաձևային թմբիկը, մկանաջլերի փակցման համար։ Թիակի վերին եզրից, դրսային անկյան մոտ, ծագում է կտցաձև ելունդը։ Թիակի կոդային մակերևույթն ունի գոգություն՝ ենթաթիակային փոս, որին կպչում է ենթաթիակային մկանը։ Թիակի թիկնային մակերևույթով անցնում է թիակի կատարը և այն բաժանում վերկատարային ու ստորին կատարային փոսերի՝ համանուն մկանների փակցման համար։ Թիակի կատարը շարունակվելով դեպի դուրս, առաջացնում է ուսելուն, որն օժտված է հոդերեսով՝ անրակի հետ հոդավորվելու համար։ 

## Արտաքին հղումներ
*Թիակ - medstudent.am

Կատեգորիա:Ոսկրային համակարգ
Թիակավոր մեքենա

**Թիակավոր մեքենա**, հեղուկի կամ գազի շարժվող շիթերի էներգիան պտտվող լիսեռի էներգիայի (օրինակ, հիդրավլիկական տուրբինը) կամ հակառակը (օրինակ, օդափոխիչը) փոխակերպող մեքենա։ Ըստ կառուցվածքի տարբերում են մի– և բազմաստիճան թիակավոր մեքենաներ, ըստ գործողության սկզբունքի՝ ակտիվ և ռեակտիվ։

Կատեգորիա:Տուրբիններ
Կատեգորիա:Պոմպեր
Կատեգորիա:Մեքենաներ
Թիապտուտակ

thumb|300px
**Թիապտուտակ**, նավի շարժասարք, կազմված է հորիզոնական առանցքին ամրացված կունդից, որը կրում է հավասար անկյունային հեռավորությամբ դասավորված թիեր (2–8 հատ)։ Թիապտուտակները լինում են ամբողջական (այսինքն՝ կունդը և թիերը միաձույլ են կամ միասին դրոշմված), հանովի կամ շրջուն թիերով։ Պտտվելիս թիապտուտակը ետ է նետում ջրի շիթ, որով և ստեղծում է քարշի ուժ։ Թիապտուտակը և նավի իրանը հիդրոդինամիկորեն փոխներգործում են, ուստի թիապտուտակի օգտագործվող հզորությունը կախված է նավի իրանի շրջագծի ձևից և իրանի վրա թիապտուտակի տեղադրությունից։ Թիապտուտակ պատրաստում են արույրից, բրոնզից, պողպատից, պլաստմասսաներից։

Կատեգորիա:Նավաշինություն
Ծխելուց հրաժարվելու միջազգային օր

**Ծխելուց հրաժարվելու միջազգային օր**, ամենամյա օր, որը նշվում է նոյեմբերի երրորդ հինգշաբթի օրը։ Աշխարհի տարբեր երկրներում կազմակերպվում են դասախոսություններ և ցույցեր՝ ծխելու դեմ պայքարելու համար, իսկ ծխողներին առաջարկում են հրաժարվել վատ սովորությունից գոնե մեկ օրով։ Կարող են կազմակերպվել բարեգործական միջոցառումներ, բաժանվել թռուցիկներ ծխելու վտանգների մասին, անցկացվել սպորտային միջոցառումներ և տարբեր իրադարձություններ, կապված առողջ ապրելակերպի քարոզչությանը։ Տոնի նպատակն է խրախուսել մարդկանց թողնել ծխելը, կամ պլանավորել այս գործընթացը։

## Պատմություն
1970-ականներին ծխելը բավականին տարածված  և սովորական երևույթ էր։ Տոնը Ամերիկյան օնկոլոգիական ընկերության կողմից սահմանվել է 1977 թվականին, առաջին տոնակատարությունը տեղի է ունեցել 1977 թվականի նոյեմբերի 16-ին Սան Ֆրանցիսկոյի Յունիոն սքվեր հրապարակում։ Տոնն ըստ էության դարձավ Արթուր Մալանիի գաղափարի էվոլյուցիան, ով 1970 թվականին Մասաչուսեթս նահանգի Ռանդոլֆ քաղաքում մարդկանց առաջարկում էր դադարեցնել ծխելը մեկ օրով, իսկ խնայված գումարը բարեգործական նպատակներով հանձնել տեղական դպրոց։ Տոնի նախաձեռնումը օգնեց փոխել ծխելու մասին ամերիկացիների պատկերացումները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծխելու սովորույթ
Ղարաբաբա (այլ կիրառումներ)

**Ղարաբաբա** անվանումը վերաբերվում է հետևյալ հասկացություններին՝
* Ղարաբաբա՝ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում գտնվող Տանձատափ գյուղի ադրբեջանական անուն,
* Ղարաբաբա՝ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում գտնվող Բաբոնք գյուղի ադրբեջանական անուն,
* Ղարաբաբա՝ Հայաստանի Սյունիքի մարզում գտնվող Տանձավեր գյուղի ադրբեջանական անուն։
Բիսի Կոմոլաֆե

**Բիսի Կոմոլաֆե** (, ), նիգերիացի դերասանուհի, կինոռեժիսոր և պրոդյուսեր։ Լայն ճանաչման է արժանացել հատկապես *Igboro Ti Daru* և *Aramotu* կինոնկարներում իր տպավորիչ դերակատարումների շնորհիվ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1986 թվականին Նիգերիայի հարավարևմտյան Օյո նահանգի Իբադան քաղաքում, որտեղ էլ միջնակարգ կրթություն է ստացել։ Հետագայում ավարտել է Լագոսի համալսարանը «բիզնեսի կառավարում» մասնագիտությամբ։

Առաջին կինոնկարը, որտեղ Բիսին հանդես է եկել գլխավոր հերոսուհու կերպարի մարմնավորմամբ, եղել է *Igboro Ti Daru*-ն։ Այնուհետև նա գլխավոր դերեր է կատարել *Bolode O'ku*, *Asiri Owo* and *Ebute* և այլ ֆիլմերում։ Բացի այդ, եղել է *Latonwa*, *Eja Tutu*, *Oka* կինոնկարների պրոդյուսերը։ 2009 և 2012 թվականներին Բիսի Կոմոլաֆեն Նոլիվուդի լավագույն մրցանակի է առաջադրվել «*Տարվա հայտնություն*» և «*Գլխավոր դերակատարուհի յորուբայական ֆիլմում*» անվանակարգերում։

## Մրցանակներ և առաջադրումներ

## Մահը
Բիսի Կոմոլաֆեի մահվան մասին զանգվածային լրատվամիջոցները հայտնել են 2012 թվականի դեկտեմբերի 31-ին։ Ըստ բժիշկների եզրահանգման՝ մահը վրա է հասել բարդություններով զուգակցված հղիության պատճառով։ Կին անվանի կինոգործիչը թաղվել է 2013 թվականի հունվարի 4-ին Իբադանում։

## Հատընտիր ֆիլմագրություն
* *Igboro Ti Daru*
* *Aye Ore Meji*
* *Apere Ori*
* *Omo Olomo Larin Ero*
* *Jo Kin Jo*
* *Akun*
* *Bolode O'ku*
* *[[Aramotu]]*
* *Asiri Owo*
* *Ogbe Inu*
* *Aiyekooto*
* *Latonwa*
* *Alakada*
* *Mofe Jayo*
* *Ebute*
* *Iberu Bojo*

## Անձնական կյանք
Բիսի Կոմոլաֆեն նշանված էր Կանադայում բնակվող նիգերիացի Տունդե Իջադունոլայի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Աֆրիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Աֆրիկացի կինոգործիչներ
Կատեգորիա:Աֆրիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Նիգերացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Նիգերիացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Նիգերիացի պրոդյուսերներ
Բրիջեթ Փիքերինգ

**Բրիջեթ Փիքերինգ** (, ), նամիբիացի կինոռեժիսոր և պրոդյուսեր։ Մասնակցել է բազմաթիվ կինոնախագծերի իրականացմանը, այդ թվում՝ «Հյուրանոց «Ռուանդա» բազմամրցանակակիր ֆիլմի նկարահանումներին՝ որպես գործադիր պրոդյուսեր:

## Կենսագրություն
Բրիջեթը նամիբիացի դիվանագետ, տրեդյունիոնիստ (արհմիութենական գործիչ), փաստաբան Արթուր Փիքերինգի դուստրն է։ Բարձրագույն կրթությունն ստացել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում՝ Սիրակուզի համալսարանում։ Այնուհետև աշխատանքի է անցել *[[Universal Pictures]]* կինոընկերությունում։

1992 թվականին՝ Նամիբիայի անկախացումից հետո, վերադարձել է հայրենիք, որտեղ պրոդյուսեր Ռիչարդ Պոկլեպայի հետ համագործակցելով, հիմնել է *Land Productions* պրոդյուսերական ընկերությունը։ Անկախության առաջին տարիներին այդ ընկերությունը կարևոր դեր է խաղացել նոր պետությանը մտահոգող քաղաքական, հասարակական սուր հիմնախնդիրների վերաբերյալ ֆիլմեր նկարահանելու գործում։ Բրիջեթը ֆիլմերի նկարահանումների է մասնակցել նաև Նամիբիայի սահմաններից դուրս։  Ընդ որում՝ այդ ֆիլմերից զիմբաբվեցի կինոռեժիսոր Ինգրիդ Սինքլերի նկարահանած «Բոց» կինոնկարը մի շարք մրցանակներ է շահել, ընտրվել 1996 թվականին Կաննի հեղինակավոր կինոփառատոնում ներկայացվելու համար։

1990-ական և 2000-ական թվականներին Բրիջեթը մասնակցել է շուրջ երկու տասնյակ կարճամետրաժ ու լիամետրաժ փաստավավերագրական ու գեղարվեստական կինոնկարների, հեռուստասերիալների ստեղծմանը։ Ընդ որում՝ հանդես է եկել մերթ որպես կինոռեժիսոր, մերթ՝ պրոդյուսեր, երբեմն էլ համատեղել է այդ մասնագիտությունները։

1999 թվականին՝ իբրև աֆրիկացի ընտրյալ վեց կինոռեժիսորներից մեկը, մասնակցել է *Mama Africa* կարճամետրաժ ֆիլմաշարի ստեղծմանը՝ այդ նախագծում ավանդ ներդնելով իր նկարահանած «Ունոյի աշխարհը»  (*Uno's World*) ֆիլմով, որը պատմում է չպլանավորված հղիություն տանող մի կնոջ ճակատագրի մասին։  *Mama Africa*-ն ներկայացվել է մի շարք կինոփառատոներում և մրցանակներ շահել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Աֆրիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Աֆրիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Կին պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Կին կինոռեժիսորներ
Վիրտուալ աստղադիտարան

**Վիրտուալ աստղադիտարանը** () այն տեսլականն է, որ աստղագիտական տվյալների հավաքածուները և այլ ռեսուրսները պետք է աշխատեն որպես անխափան ամբողջություն։

## Նկարագրություն
ԱՄՆ վիրտուալ աստղադիտարանը ծրագրային ապահովման ենթակառուցվածքի և զարգացման նախագիծ էր այն նախագծված էր ինչպես գործառնական Վիրտուալ աստղադիտարանի ստեղծումը սկսելու, այնպես էլ միջազգային Տեսողական աստղադիտարանի ջանքերի հետ ԱՄՆ-ի համակարգումն ապահովելու համար։ Վիրտուալ աստղադիտարանի գաղափարն է ապահովել այն միջոցները, որոնց միջոցով աստղագետը կարող է բացահայտել, մուտք գործել և անխափան կերպով մշակել տվյալները՝ անկախ դրանց ֆիզիկական գտնվելու վայրից։ Վիրտուալ աստղադիտարանի նպատակը ամենահեշտ նկարագրվում է Համաշխարհային ցանցի (World Wide Web) անալոգիայի միջոցով։ Մեկ հիպերհղումից մյուսը թերթելիս օգտատերը կարող է մուտք գործել փաստաթղթերի հսկայական շարք։ Սրանք կառուցված են բազմաթիվ տարբեր մարդկանց և կազմակերպությունների կողմից և տարածված են ամբողջ աշխարհում, բայց օգտատիրոջը թվում է, թե իր համակարգչում են։ Վեբը թափանցիկ է։ Վիրտուալ աստղադիտարանի նպատակն է հասնել աստղագիտական տվյալների նույն զգացողությանը՝ որ այդ ամենը հասանելի լինի մեկ թափանցիկ համակարգում ուսումնասիրելու համար։ *VO-*ն թույլ է տալիս աստղագետներին հարցաքննել բազմաթիվ տվյալների կենտրոններ անխափան և թափանցիկ եղանակով*,*ապահովում է նոր հզոր վերլուծության և վիզուալացման գործիքներ այդ համակարգում*,*և տվյալների կենտրոններին տալիս է ստանդարտ շրջանակ՝ ծառայությունների հրապարակման և մատուցման համար՝ օգտագործելով իրենց տվյալները*:*Դա հնարավոր է դառնում տվյալների և մետատվյալների ստանդարտացման*,* տվյալների փոխանակման մեթոդների ստանդարտացման և ռեեստրի օգտագործման շնորհիվ*,* որը թվարկում է հասանելի ծառայությունները և ինչ կարելի է անել դրանց հետ*:* Միջազգային վիրտուալ աստղադիտարանի դաշինքը(The IVOA (International Virtual Observatory Alliance)) ստանդարտների մարմին է, որը ստեղծվել է Վիրտուալ աստղադիտարանի նախագծերի կողմից՝ մշակելու և համաձայնեցնելու փոխգործունակության կենսական չափանիշները, որոնց հիման վրա կառուցվում են Վիրտուալ աստղադիտարանի իրականացումները։

## Վիրտուալ աստղադիտարանի կայքերի տեղեկատու ցուցակ
* Argentinian Virtual Observatory
* Armenian Virtual Observatory
* Australian Virtual Observatory
* Brazilian Virtual Observatory
* Chilean Virtual Observatory
* European Virtual Observatory
* German Astrophysical Virtual Observatory
* Hungarian Virtual Observatory
* Iran Virtual Observatory
* Italian Virtual Observatory
* Japanese Virtual Observatory
* Korean Virtual Observatory
* Russian Virtual Observatory
* Spanish Virtual Observatory
* UK Virtual Observatory
* US Virtual Astronomical Observatory
* Virtual Observatory France
* Virtual Observatory, India
* Virtual Solar Terrestrial Observatory

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ
Կատեգորիա:Վիրտուալ իրականություն
Պորտ Արթուր (Թասմանիա)

**Պորտ Արթուր**  (), քաղաք Ավստրալիայում, Թասմանիայի հարավ-արևելքում, Թասման թերակղզում, Հոբարթից 97 կմ հեռավորության վրա։ Քաղաքի բնակչությունը կազմում է մոտ 200 մարդ։ Քաղաքից հարավ-արևելք, նեղուցի մյուս կողմում, գտնվում է Թասման ազգային պարկը։

Քաղաքը կոչվել է Վանդենս Լենդի նահանգապետ, բարոնետ Ջորջ Արթուրի անունով։ Առաջին բնակավայրը հայտնվել է 1830 թվականին։

1833 թվականից Պորտ Արթուրը եղել է վայր, որտեղ օգտագործվել է դատապարտյալների տաժանակիր աշխատանքը։ Այս բանտը գոյատևեց մինչև 1877 թվականը։

## ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ
Մինչ Պորտ Արթուրը որպես բանտ լքվել էր 1877 թվականին, որոշ մարդիկ տեսան պոտենցիալ զբոսաշրջային գրավչությունը։ Դեյվիդ Բերնը, ով այցելել էր բանտ 1842 թվականին, հիացած էր թերակղզու գեղեցկությամբ և հավատում էր, որ շատերը կգան այն այցելելու։ Այս կարծիքը ոչ բոլորն էին կիսում։ Օրինակ, Էնթոնի Թրոլոպը 1872 թվականին հայտարարեց, որ ոչ ոք չի ցանկանում տեսնել Պորտ Արթուրի «տարօրինակ ավերակները»։ Մոդելային բանտը գնել է անգլիկան եկեղեցու սպասավոր և քաղաքական գործիչ Ջոզեֆ Վուլնաֆը, ով շրջագայություններ է իրականացրել և հասույթը նվիրաբերել եկեղեցուն։

2010 թվականի հուլիսի 31-ին Պորտ Արթուրի պատմական մասը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից հայտարարվել է Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ՝ որպես Ավստրալիայի դատապարտյալների բնակավայրերի ցանկի մաս։

Միասնաբար, այս վայրերը, ներառյալ Պորտ Արթուրը, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից նկարագրված են որպես «... դատապարտյալների լայնածավալ փոխադրման և եվրոպական տերությունների գաղութային ընդլայնման լավագույն օրինակները՝ դատապարտյալների ներկայության և աշխատանքի միջոցով»։
:

## Զանգվածային սպանություն 1996 թ․ ապրիլի 28-ին
Պորտ Արթուրը վերականգնեց իր տխուր համբավը 1996 թվականի ապրիլի 28-ին, երբ ոմն Մարտին Բրայանտը գնդակահարեց քաղաքի մի քանի բնակիչների և հյուրերի, ինչի հետևանքով 35 մարդ մահացավ, իսկ 37-ը ստացան տարբեր ծանրության վնասվածքներ։ Քաղաքում տեղի ունեցածը հետգաղութային Ավստրալիայի պատմության ամենազանգվածային սպանությունն էր։ Սա հանգեցրել է ազգային մակարդակով հրազենի օգտագործման ավելի խիստ կանոնների։

## Կլիմա
Պորտ Արթուրի կլիման Ավստրալիայի ամենացուրտ, ամենաքամոտ և խոնավ եղանակներից մեկն է, թեև սառնամանիքները այստեղ չափազանց հազվադեպ են։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Separate Prison, Port Arthur.jpg|Պորտ Արթուրի բանտ
Պատկեր:Convict Church, Port Arthur.jpg|Բանտարկյալների կողմից կառուցված եկեղեցի
Պատկեր:Port arthur outside.jpg|Պորտ Արթուրի բանտ․ գաղութի կայք
Պատկեր:Port Arthur inside Modell Prison.jpg|Բանտի ներսում՝ Պորտ Արթուր, Թասմանիա
Պատկեր:Convict labourers in Australia in the early 20th century.jpg|Բացիկ, որը պատկերում է դատապարտյալներին Պորտ Արթուրում, թվագրված 1926 թ․
Պատկեր:Gravestones Isle of Dead Tasmania Port Arthur.JPG|Գերեզմանաքարեր Մեռյալների կղզում
Պատկեր:IsleOfTheDead.jpg|Մահացածների կղզի
Պատկեր:Puerchurch.jpg|Եկեղեցու ավերակներ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Сайт Порт-Артура 

Կատեգորիա:Ավստրալիա
Կատեգորիա:Ավստրալիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:1830 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:1830 հիմնադրումներ Ավստրալիայում
Նուվարա Էլիյա

**Նուվարա Էլիյա** (; ), քաղաք Շրի Լանկայի Կենտրոնական նահանգում։ Այն գտնվում է ծովի մակարդակից 1884 մ բարձրության վրա՝ Պիդուրուտալագալա լեռան ստորոտում, որը Շրի Լանկայի ամենաբարձր գագաթն է։

## Տեղանունը
«Նուվարա Էլիյա» անունը թարգմանվում է որպես «քաղաք հարթավայրում» կամ «լույսի քաղաք»։ Թեյի պլանտացիաները տարածված են 1400-ից 2400 մետր բարձրության վրա։ Նուվարա Էլիյաի թեյն առանձնանում է գերազանց դնդությամբ և արտահայտիչ բույրով։

## Զբոսաշրջություն
«Լույսի քաղաքը» Նուվարա Էլիան զբոսաշրջության կենտրոնն է։ Նուվարա Էլիայում կան SPA և գոլֆի հյուրանոցներ։ Այստեղ պարբերաբար կազմակերպվում են գաստրոնոմիական տուրեր՝ ուղղված թեյի ավանդույթներին ծանոթանալուն։ Զարգացած է նաև էկոտուրիզմը։ Զբոսաշրջիկները գալիս են հիանալու Դիալումի, Բամբարականդայի ջրվեժներով, ինչպես նաև ավելի փոքր ջրային կասկադներով։ Հակգալա բուսաբանական այգին գտնվում է քաղաքից 10 կմ հեռավորության վրա։

## Արտադրություն
Նուվարա Էլիան թեյի արտադրության ամենահայտնի վայրերից մեկն է։ Թեյի պլանտացիաները տարածված են 1400-ից 2400 մետր բարձրության վրա։ Նուվարա Էլիաի թեյն առանձնանում է գերազանց հանով և արտահայտիչ բույրով։

## Կլիմա

## Պատկերասրահ

Պատկեր:NuwaralEliyaWaterfall.JPG|Ջրվեժ Նուվարա Էլիայի շրջակայքում
Պատկեր:Nuwara Eliya.jpg|Նուվարա Էլիայի քարտեզ, մոտ 1914 թ
Պատկեր:Hanuman temple Nurawa Eliya.jpg|thumb|150px|Հանումանի տաճար Նուվարա Էլիայի մոտ
Պատկեր:Nuwara eliya road.jpg|thumb|Պերադենիա Նուվարա Էլիա․ ճանապարհ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Чайные плантации Нувара Элии

Կատեգորիա:Շրի Լանկա
Կատեգորիա:Շրի Լանկայի քաղաքներ
Թիավարություն

thumb|300px
**Թիավարություն**,  ջրային սպորտաձև։ Լինում է 2 տեսակ՝ թիակալ ունեցող մակույկներով և անթիակալ մակույկներով։

Առաջինին պատկանում են ակադեմիական, ծովային բազմաթի մակույկներով, ժողովրդական նավակներով թիավարությունները, երկրորդին՝ բայդարկաներով և կանոեներով թիավարությունը, ջրային սլալոմը։ Առավել տարածված են ակադեմիական թիավարությունը և բայդարկայով ու կանոեներով թիավարությունը։

Ակադեմիական թիավարությունը լինում է 2 ձևի՝ զուգադիր թիակներով թիավարություն, երբ յուրաքանչյուրը թիավարում է զուգահեռ դրված 2 թիակով և հակադիր թիակներով թիավարություն, երբ յուրաքանչյուրը թիավարում է իրար հակադիր դրված մեկական թիակով։

## Մակույկների տեսակները
Մակույկները լինում են՝
# զուգադիր՝ մեկտեղանոց, երկտեղանոց, չորստեղանոց՝ առանց ղեկորդի և ղեկորդով, 
# հակադիր՝ երկտեղանոց, չորստեղանոց առանց ղեկորդի և ղեկորդով, 
# ութտեղանոց՝ ղեկորդով։ 
Մրցումները կատարվում են ուղիղ տրասայում, 200 մ (տղամարդկանց համար), 1000 մ (կանանց), 1500 մ (պատանիների և 800 մ (աղջիկների) տարածություններում։

## Պատմություն
Ակադեմիական թիավարությունը սկիզբ է առել Մեծ Բրիտանիայում, առաջին մրցումներն անցկացվել են 1920–ական թվականներին։ Հայաստանում ակադեմիական թիավարությամբ զբաղվել են 1973 թվականից։ 1975 թվականից հայ թիավարողները մասնակցում էին ԽՍՀՄ Ժողովուրդների սպարտակիադային։ 1976 թվականին Մոսկովյան մեծ ռեգատայում Ռ. Հարությունյանը գրավել է 1-ին տեղը։ Հայաստանում ներկայումս գործում է թիավարության մասնագիտացման մարզադպրոց։ 1967 թվականին Երևանի ֆիզկուլտուրայի պետական ինստիտուտում (այժմ՝ Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտ) բացվել է թիավարության մասնագիտացման բաժին։

Թիավարություն բայդարկայով ու կանոեով, ընդգրկում է անթիակալ սպորտային թիավարության 4 ինքնուրույն ձև, հարթ մրցարշավ և սլալոմ բայդարկաներով, հարթ մրցարշավ և սլալոմ կանոեով։ Զարգացել է 19-րդ կեսին։ 1924-ին հիմնվեւ է բայդարկայով ու կանոեով թիավարության միջազգային ֆեդերացիան (ԻԿՖ)։ Հայաստանում բայդարկայով և կանոեով թիավարությամբ զբաղվում են 1955-ից։ Հայ թիավարողներից հայտնի են Հ. Ֆերանյանը, Թ. Հակոբյանը և մարզիչ Լ. Ոսկանյանը։

Կատեգորիա:Ջրային մարզաձևեր
Կատեգորիա:Ամառային օլիմպիական մարզաձևեր
Թոքաբորբի դեմ պայքարի համաշխարհային օր

**Թոքաբորբի համաշխարհային օր,** ամենամյա օր, որի շրջանակներում նոյեմբերի 12-ին իրականացվում է ֆորում, որպեսզի աշխարհը միասին կանգնի և պահանջի գործողություններ թոքաբորբի դեմ։

## Նկարագրություն
Երեխաների շահերը ներկայացնող ավելի քան 100 կազմակերպություններ միավորեցին իրենց ուժերը որպես Մանկական թոքաբորբի դեմ համաշխարհային կոալիցիա՝ 2009 թվականի նոյեմբերի 2-ին առաջին անգամ անցկացնելու թոքաբորբի դեմ պայքարի համաշխարհային օրը։ «Փրկենք երեխաներին» կազմակերպության արտիստ դեսպաններ Գվինեթ Փելթրոուն և Հյու Լորին, Չարլզ ՄակՔրոմակը Փրկենք երեխաներին կազմակերպությունից, Օրին Լևինը of PneumoADIP-ից, Լենս Լեյֆերը Hedge Funds vs. Malaria & Pneumonia-ից, Առողջապահության համաշխարհային խորհուրդը, GAVI դաշինքը, և Սաբինի պատվաստանյութի ինստիտուտը միավորվեցին գործողության կոչով՝ խնդրելով մարդկանց մասնակցել նոյեմբերի 2-ին կայանալիք թոքաբորբի դեմ պայքարի համաշխարհային օրվան։ 2010 թվականից նոյեմբերի 12-ին նշվում է թոքաբորբի դեմ պայքարի համաշխարհային օրը։

Թոքաբորբը կանխարգելի և բուժելի հիվանդություն է, որով հիվանդանում է մինչև 5 տարեկան 155 միլիոն երեխա, և ամեն տարի մահանում 1.6 միլիոնը։ Սա թոքաբորբը դարձնում է մինչև 5 տարեկան երեխաների թիվ մեկ սպանողը, որը ավելի շատ կյանք է խլում այս տարիքային խմբում, քան ՁԻԱՀ-ը, մալարիան և կարմրուկը միասին վերցրած։ Դեռևս մարդկանց մեծամասնությունը տեղյակ չէ թոքաբորբի մահացության ճնշող թվի մասին։ Դրա պատճառով թոքաբորբը ստվերվել է որպես համաշխարհային առողջապահության օրակարգի առաջնահերթություն և հազվադեպ է լուսաբանվում լրատվամիջոցներում։  Թոքաբորբի համաշխարհային օրն օգնում է հանրության ուշադրությունը հրավիրել առողջապահական այս ճգնաժամին և խրախուսում է քաղաքականություն մշակողներին և զանգվածային կազմակերպիչներին պայքարել հիվանդության դեմ։

## Կանխարգելում
Չնայած այս հիվանդության զոհերի մեծ թվին՝ գոյություն ունեն մատչելի բուժման և կանխարգելման տարբերակներ։ Կան արդյունավետ պատվաստանյութեր մահացու թոքաբորբի երկու ամենատարածված բակտերիալ պատճառների դեմ՝ Haemophilus influenzae B տիպի և պնևմոկոկերի դեմ, և թոքաբորբի ամենատարածված վիրուսային պատճառի՝ Orthomyxoviridae-ի դեմ։ Հակաբիոտիկների կուրսը, որն արժե 1 ԱՄՆ դոլարից պակաս, կարող է բուժել հիվանդությունը, եթե այն սկսվի բավական վաղ։ ԱՀԿ-ի և ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի կողմից 2009 թվականին թոքաբորբի կանխարգելման և վերահսկման համաշխարհային գործողությունների պլանը (GAPP) ցույց է տալիս, որ տարեկան 1 միլիոն երեխայի կյանք կարող է փրկվել, եթե թոքաբորբի կանխարգելման և բուժման միջոցառումները լայնորեն ներդրվեն աշխարհի ամենաաղքատ երկրներում։

Միավորված ազգերի կազմակերպության Հազարամյակի զարգացման նպատակները (ՀԶՆ) ութ միջազգային զարգացման նպատակներ են, որոնք ՄԱԿ-ի 192 անդամ երկրներ և առնվազն 23 միջազգային կազմակերպություններ համաձայնել են հասնել մինչև 2015 թվականը։ Այս նպատակներից չորրորդը 1990-ից 2015 թվականների ընթացքում մինչև հինգ տարեկան երեխաների մահացության մակարդակը երկու երրորդով նվազեցնելն է։ Քանի որ թոքաբորբն առաջացնում է մինչև 5 տարեկանից ցածր մահվան դեպքերի այդպիսի մեծ քանակ (գրեթե 20%), ՀԶՆ 4-ին հասնելու համար աշխարհը պետք է ինչ-որ բան անի թոքաբորբից մահացությունը նվազեցնելու համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*World Pneumonia Day 

Կատեգորիա:Թոքաբորբ
Կատեգորիա:Միջազգային օրեր
Բրիջիթ Սոսու Փերենյի

**Բրիջիթ Սոսու Փերենյի** (, ), փաստագրական ֆիլմերի գանացի պրոդյուսեր։

## Կենսագրություն
Բրիջիթը յոթ տարեկանում առևանգվել և ուղարկվել է գանայական մի տաճար, որտեղ կիրառվում էր *թրոկոզի* կամ *աստվածների կին* կոչվող աշխարհիկ կարգը։ Այդ կարգի պահանջների համաձայն՝ նա հարկադիր, ստրկական աշխատանք է կատարել՝ հարազատներից մեկի գործած մեղքերը քավելու համար (նրա հորեղբայրը բռնվել էր ամուսնական անհավատարմության մեջ)։ Թրոկոզիի սովորույթը Գանայում ու հարևան երկրներում՝ Տոգոյում, Բենինում, պահպանվել է ավելի քան երեք հարյուր տարի և միայն 1998 թվականին է վերջապես քրեականացվել Գանայում։ Իսկ Բրիջիթի առևանգվելու ժամանակ նրա բախտակից աղջիկների թիվն անցնում էր հինգ հազարից։

1997 թվականին ամերիկյան CBS հեռուստաընկերության «*60 րոպե*» (*60-minute*) ծրագիրը ցուցադրել է «*Իմ գողացված մանկությունը*» (*My Stolen Childhood*) խորագիրը կրող փաստագրական կինոնկարը, որտեղ պատկերված է, թե ինչ պայմաններում է ապրել աղջնակ Բրիջիթը տաճարում։ Ոչ կառավարական *International Needs* կազմակերպության օգնությամբ ամերիկացի Քեննեթ Փերենյին մեկնել է Գանա, ազատել է Բրիջիթին, որդեգրել ու իր հետ տարել ԱՄՆ, որտեղ աղջիկն անց է կացրել տասներեք տարի։ Ազատվելուց քսան տարի անց Բրիջիթը վերադարձել է Տոգո՝ իր կենսաբանական ընտանիքի գիրկը։ Իր վերադարձի մասին նա BBC-ի օժանդակությամբ  փաստագրական ֆիլմ է նկարահանել՝ դատապարտելով *թրոկոզի*ի կիրառությունը։

2018 թվականին BBC-ն Բրիջիթ Սոսու Փերենյիին ընդգրկել է այդ տարվա համար կազմած աշխարհի առավել ազդեցիկ 100 կանանց ցանկում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Կին պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Աֆրիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Աֆրիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Կին կինոռեժիսորներ
Թիոլներ

thumb|200px
**Թիոլներ**, (RSH ընդհանուր բանաձևով (R-ը ռադիկալ է՝ CH_3, C_2H_5 և այլն)։

Թիոլները անդուր հոտով հեղուկներ են, եռում են ավելի ցածր ջերմաստիճանում, քան համապատասխան սպիրտները։ Վատ են լուծվում ջրում, լավ՝ սպիրտում և եթերում։ Ստացվում են մետաղների հիդրոսուլֆիդների վրա ալկիլհալոգենիդներ ազդելով։

Ունեն թույլ արտահայտված թթվային հատկություն։ Մետաղների հետ առաջացնում են աղանման միացություններ՝ *մերկապտիդներ*։ Օքսիդացնելիս թիոլները առաջացնում են սկզբում երկսուլֆիդներ, ապա սուլֆինաթթուներ և սուլֆաթթուներ։

Բնության մեջ գոյանում են սպիտակուցների նեխումից։ Կիրառվում են օրգանական սինթեզում և սինթետիկ կաուչուկի արտադրության մեջ։

Կատեգորիա:Թիոլներ
Կատեգորիա:Ֆունկցիոնալ խմբեր
Կատեգորիա:Ծծումբօրգանական միացություններ
Վլադիմիր Պուտինի նախագահություն

* Վլադիմիր Պուտինի նախագահություն (2000-2004) (2000—2004)
* Վլադիմիր Պուտինի նախագահություն (2004-2008) (2004—2008)
* Վլադիմիր Պուտինի նախագահություն (2012-2018) (2012—2018)
* Վլադիմիր Պուտինի նախագահություն (2018-2024) (2018—ներկա ժամանակ)

## տես նաեւ
* Պուտինականություն
Ստանիսլավ Բուչնև

**Ստանիսլավ Սերգեևիչ Բուչնև** (, ), ռուս և հայ ֆուտբոլիստ, դարպասապահ։ Խաղում է Երևանի «Փյունիկ» ակումբում և Հայաստանի ազգային հավաքականում։

## Կարիերա
Ստանիսլավ Բուչնևը կարիերան սկսել է Վլադիկավկազի «Ավտոդոր» ակումբում։ Կարճ ժամանակ խաղացել է Նիժնեկամսկի «Նեֆտեխիմիկ»-ում, այնուհետև՝ երկու մրցաշրջան «Մաշուկ-ԿՄՎ»-ում՝ երկրորդ դիվիզիոնի առաջնությունում։ 2013/14 մրցաշրջանը նա անցկացրել է Ռուսաստանի Ֆուտբոլի ազգային լիգայում հանդես եկող «Անգուշտի» կազմում։ Այնտեղից նա տեղափոխվել է Աստրախանի «Վոլգար», որի կազմում անցկացրել է հարյուրից ավելի հանդիպում, իսկ 2016/17 մրցաշրջանում եղել է թիմի ավագը։

Ակումբի բյուջեի զգալի կրճատումից հետո 2017/18 ձմեռային արտամրցաշրջանում տեղափոխվել է «Տյումեն»։ 2018 թվականի հոկտեմբերի 10-ին պաշտպանել է դարպասը Մոսկվայի ԲԿՄԱ-ի դեմ գավաթային խաղում և կարողացել է անառիկ պահել դարպասը հետխաղյա 11-մետրանոցների հարվածաշարում։

2019/20 մրցաշրջանում Բուչնևը հանդես է եկել Վորոնեժի «Ֆակելում», որից հետո տեղափոխվել է հայկական «Փյունիկ»։

Հայաստանում խաղալու ընթացքում Բուչնևը հայտարարել է, որ ունի հայկական արմատներ. հայ է պապիկի մայրը։ Նրան շնորհվել է Հայաստանի քաղաքացիություն, և 2021 թվականի օգոստոսի վերջին նա հրավիրվել է Հայաստանի ազգային հավաքական մասնակցելու 2022 թվականի աշխարհի առաջնության ընտրական խաղերին։ Նորամուտը ազգային հավաքականում նշել է 2021 թվականի նոյեմբերի 14-ին՝ Գերմանիայի դեմ խաղում (1:4)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգուշտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Ավտոդորի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայկական ծագմամբ ռուսներ
Կատեգորիա:Մաշուկ-ԿՄՎ-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նեֆտեխիմիկ Նիժնեկամսկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վոլգարի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:Տյումենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆակելի ֆուտբոլիստներ
Թիոեթերներ

thumb|200px
**Թիոեթերներ**,  (R-S-R բանաձևով (R-ը ռադիկալ է՝ CH_3, C_2H_5, C_4H_5 և այլն)։

Փոքր մոլեկուլով թիոեթերները ջրում անլուծելի հեղուկներ են։ Օքսիդացնելիս սկզբում առաջացնում են սուլֆօքսիդներ, ապա՝ սուլֆոններ։ Թիոեթերներ ստացվում են մետաղների սուլֆիդների վրա ալկիլհալոգենիդներ ազդելով, իսկ խառը թիոեթերներ՝ մերկապտիդներն ալկիլացնելով։ Թիոեթերների ածանցյալներից են իպրիտը և մեթիոնինը։ Որոշ նավթերի ծծմբային միացություններ թիոեթերներ են։

*
Չարլզ Նովիա

**Չարլզ Օսա Իգբինովիա** (, առավել հայտնի է **Չարլզ Նովիա** (**Charles Novia**) անունով. ),, նիգերիացի կինոռեժիսոր, պրոդյուսեր, սցենարիստ, դերասան, հոդվածագիր, մեկնաբան։ Ծնվել ու հասակ է առել Նիգերիայի Էդո նահանգի Բենին քաղաքում։ Լայն ճանաչման է արժանացել հատկապես իր նկարահանած «*Կորած հրեշտակը*» (*Missing Angel*, 2004), «*Բռնվելով գործի կեսին*» (*Caught in The Middle*) և «*Ալան Պոզա*» (*Alan Poza*, 2013) ֆիլմերի շնորհիվ։ 2014 թվականին Չարլզ Նովիան դարձել է նիգերիական կինոռեժիսորական այն թիմի անդամներից մեկը, ովքեր ընտրվել էին ամերիկյան կինոակադեմիայի մրցանակներին հավակնող նոլիվուդյան ֆիլմեր նկարահանելու համար։

## Ֆիլմագրություն
**Alan Poza*/«Ալան Պոզա»
**Missing Angel*/«Կորած հրեշտակը»
**Caught in the Middle*/«Բռնվելով գործի կեսին»
**The Pastor and Harlot*/«Պաստորն ու բոզը»
**The Bridesmaid*/«Հարսնացուի ընկերուհին»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Official Website 
*

Կատեգորիա:Սցենարիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Աֆրիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Նիգերացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Աֆրիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Նիգերիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Նիգերիացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Նիգերիացի կինոպրոդյուսերներ
Թիոինդիգո

thumb|200px
**Թիոինդիգո**, (<թիո …), օրգանական–սինթետիկ ներկանյութ։ Ունի կապտա–կարմրավուն գույն։ Քիմիական հատկություններով նման է ինդիգոյին։ Կիրառվում է գլխավորապես բամբակյա և բրդյա գործվածքները ներկելու համար։ Տալիս է լուսակայուն և ամուր գունավորում։

Կատեգորիա:Ներկանյութեր
Թիոտանիներ

thumb|300px
**Թիոտանիներ**,  (Scaphopoda), փափկամորթների դաս։ Մարմնի երկարությունը 3 մմ– 12 սմ է։ Երկսիմետրիկ են, խեցու մեջ ամփոփված, որի ծայրերը երկու կողմից բաց են (առջևինը լայն է ետինից)։ Առջևի կողմից դուրս են հանում գլուխը և ոտքը։ Խռիկներ չունեն, շնչառությունն իրականանում է թիկնոցի խոռոչի պատի բարակ ծալքերով։ Բաժանասեռ են, բեղմնավորությունն արտաքին է, թրթուրը լողացող տրոխոֆոր է։ Ապրում են ծովի տարբեր խորություններում։ Թիոտանիները ընդգրկում են երկու ընտանիք, 350 տեսակ։

Կատեգորիա:Փափկամարմիններ
Կատեգորիա:Կենդանիների դասեր
Շիկ Ֆանտամադի Կամարա

**Շիկ Ֆանտամադի Կամարա** (, ), գվինեացի մրցանակակիր կինոռեժիսոր։

## Կենսագրություն
Շիկ Ֆանտամադի Կամարան ծնվել է 1960 թվականին, Գվինեայի մայրաքաղաք Կոնակրիում։ Ֆրանսիայում ապրելու տարիներին՝ քառասունն անց տարիքում մասնակցել է սցենարիստների դասընթացներին (ավարտել է 1997 թվականին)։ Մեկ տարի անց՝ 1998 թվականին կինոռեժիսուրա է ուսումնասիրել Լուի Լումիերի անվան քոլեջում։

Կինոռեժիսորի իր կարիերան սկսել է՝ նկարահանելով կարճամետրաժ կինոնկարներ. 2000 թվականին թողարկել է *Konorofili*-ը, 2004 թվականին՝  *Bé Kunko*-ն։ Դրանից հետո նկարահանել է երկու լիամետրաժ գեղարվեստական կինոնկար՝ *Il va pleuvoir sur Conakry*-ն՝ 2006 թվականին և *Morbayssa*-ն՝ 2010 թվականին։

2007 թվականին Բուկինա Ֆասոյի մայրաքաղաք Ուագադուգուում անցկացված կինոյի և հեռուստատեսության համաաֆրիկյան փառատոնում Կամարան նվաճել է *Prix RFI du Public* մրցանակը, հաջորդ տարում Մարոկկոյի Խուրիբգա քաղաքում կայացած աֆրիկյան կինոյի փառատոնոււմ՝ Prix Ousmane Sembène մրցանակը, որը շնորհվել է *Il va pleuvoir sur Conakry* գեղարվեստական կինոնկարի համար։

## Մահը
Շիկ Ֆանտամադի Կամարան վախճանվել է 2017 թվականի հունվարի 7-ին՝ 57 տարեկան հասակում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:Աֆրիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Աֆրիկացի սցենարիստներ
Թիոմիզանյութ

thumb|200px
**Թիոմիզանյութ**, (S=C(NH_2)_2, օրգանական միացություն, միզանյութի ծծմբային նմանակը։

Սպիտակ, դառնահամ բյուրեղներ են, հալման ջերմաստիճանը՝ 180–182&nbsp;°C, խտությունը՝ 1405 կգ/մ³: Լավ է լուծվում ջրում, վատ՝ սպիրտում։ Ստացվում է ցիանամիդին ծծմբաջրածին միացնելիս։ Մետաղների աղերի և բազմաթիվ օրգանական նյութերի հետ առաջացնում է կոմպլեքս միացություններ։ Թիոմիզանյութ կիրառվում է օրգանական սինթեզում, ինչպես նաև դեղանյութերի և պլաստմասսաների արտադրության մեջ։

Կատեգորիա:Ֆիտոհորմոններ
Կատեգորիա:Թիոկարբոնիլային միացություններ
Bad Habits

**«Bad Habits»**, բրիտանացի երգիչ Էդ Շիրան, որը թողարկվել է 2021 թվականի հունիսի 25-ին որպես նրա  *[[= (ալբոմ)|=]]* հինգերորդ ստուդիական ալբոմի լիդ-սինգլ։ Երգը, որտեղ Էդ Շիրանը ներկայացված է վամպիրի կերպարով, երգչի՝ ալբոմից դուրս առաջին թողարկումն է ավելի քան չորս տարվա ընթացքում։

## Պատմություն
2021 թվականի ապրիլի 23-ին Շիրանին տեսել են զոմբիի կամ վամպիրի նման հագնված երաժշտական տեսահոլովակում, որը նկարահանվել է Լոնդոնում, ինչը հանգեցրել է ենթադրությունների նրա նոր երաժշտական դարաշրջանի վերաբերյալ։ Ինքը Շիրանը հաստատել է լուսանկարների իսկությունը՝ տեսանյութից հատվածներ տեղադրելով սոցիալական ցանցերի իր էջերում 2021 թվականի հունիսին։

Մայիսի 25-ին նա լուսանկար է ներբեռնել, որտեղ նստած է Snorlax պոկեմոնի պատկերով հսկայական բարձի կողքին, որի վրա գրված էր «25/6»՝ ակնարկելով թողարկման օրը։ Հունիսի 4-ին երգիչը թողարկել է թիզեր սինգլը սոցիալական ցանցերի իր էջերում, ինչպես նաև հայտարարել է *Tiktok UEFA Euro 2020* շոուի ժամանակ՝ հունիսի 25-ին Դևիդ Բեքհեմի հետ ելույթի մասին։ Շիրանը սինգլի մասին հայտարարել է հունիսի 11-ին։ Սինգլի շապիկի գովազդային պատկերը հայտնվել Է Լոնդոնի Թեյթ ժամանակակից պատկերասրահում։ Նոր երաժշտության վերաբերյալ նա ասել է. «Ես վերջին ամիսներին աշխատել եմ ստուդիայում և չեմ կարող սպասել, երբ կլսեք «Bad Habits»-ը»։ Դրանից հետո նա նկարագրել է իր ներկայիս կարգավիճակը երաժշտության բնագավառում՝ ասելով․ «Ես միշտ ձգտում եմ առաջ տանել ինքս ինձ և իմ երաժշտությունը նոր ուղղություններով, և հուսով եմ, որ դուք կլսեք այն նոր սինգլում։ Հաճելի է վերադառնալ»։

## Մրցանակներ և անվանակարգեր

## Կոմերցիոն հաջողություն
Մեծ Բրիտանիայում սինգլը Official Singles Chart հիթ-շքերթում նորամուտը նշել է առաջին հորիզոնականում՝ դառնալով Էդ Շիրանի 10-րդ չարթփոփերը։ Այն դարձել է իններորդը պատվավոր «տասնյակում»՝ զիջելով լիդերներին՝ Calvin Harris (10), Էմինեմին (10), Take That (12), Madonna (13), Cliff Richard (14), Westlife (14), The Beatles (17) և Էլվիս Փրեսլի (21)։

## Երաժշտական տեսահոլովակ
Երգի պաշտոնական տեսահոլովակը թողարկվել է 2021 թվականի հունիսի 25-ին Շիրինի յութուբյան էջում։

## Համերգային ելույթներ
2021 թվականի հունիսի 25-ին Էդ Շիրանն այդ երգով հանդես է եկել *[[TikTok]] [[Եվրո 2020|UEFA Euro 2020]]* շոուի ժամանակ Մեծ Բրիտանիայի Իպսուիչ քաղաքի Պորտմեն Ռոուդ մարզադաշտում։ Նա նաև ներկայացրել է երգի ակուստիկ տարբերակը բրիտանական *Hits Radio*։

## Ձայնագրության մասնակիցներ
Tidal-ի տվյալներով.

* Էդ Շիրան – վոկալ, հեղինակ, պրոդյուսեր, հարվածային գործիքներ, ակուստիկ կիթառ
* Ֆրեդ Գիբսոն – հեղինակ, բեք վոկալ, հեղինակ, պրոդյուսեր, կիթառ, բաս, ստեղնաշարային, հարվածային, սինթեզատոր
* Ջոնի Մաքդեյդ – հեղինակ, պրոդյուսեր, ակուստիկ կիթառ, ձայնագրություն
* Գրեմ Արչ - վոկալ պրոդյուսեր, ձայնագրություն
* Յան Արչեր - սլայդ-կիթառ
* Ուիլ Ռեյնոլդս - ձայնային օգնականը
* Spike Stent Mark Spike Stent - տվյալներ
* Մեթ Վոլախ - միքսավորման օգնություն
* Ստյուարտ Հոուքս - մաստերինգ

## Հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրումներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Irish Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Կատեգորիա:UK Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Կատեգորիա:Երգեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էդ Շիրանի երգեր
Կատեգորիա:Փոփ երգեր
Ռիո Ռոնուրո էկոլոգիական կայան

**Ռիո Ռոնուրո էկոլոգիական կայան** (), էկոլոգիական կայան Բրազիլիայի Մատու Գրոսու նահանգում։ Պաշտպանում է հյուսիսում գտնվող Ամազոնի խոնավ անտառի ու հարավում գտնվող Սերրադոյի կիսամշտադալար անտառի շփման տարածքը։ 1998 թվականին ստեղծվելուց հետո այն կրճատվել է չափերով և տուժել է զգալի անտառահատումներից։

## Պատմություն
Ռիո Ռոնուրո էկոլոգիական կայանը ստեղծվել է 1998 թվականի ապրիլի 23-ին Մատու Գրոսու նահանգի կողմից` շրջակա միջավայրը պաշտպանելու համար՝ մոտ 131, 795 հա տարածքով, Նովա Ուբիրատան մունիցիպալիտետում։ Շինգու ազգային պարկը միավորման հյուսիս-արևելքում է։ 2005 թվականի ապրիլի 20-ին նահանգի օրենսդիր ժողովը տարածքը կրճատեց մինչև 102,000 հա։ Խորհրդատվական խորհուրդը ձևավորվել է 2010 թվականի ապրիլի 12-ին։ Պահպանման միավորումն աջակցություն է ստանում «Ամազոնի շրջանի պահպանվող տարածքներ» ծրագրի կողմից։

## Շրջակա միջավայր
Ռիո Ռոնուրո էկոլոգիական կայանը գտնվում է Շինգու գետի ավազանում և ցամաքեցվում է Սանտու Կրիստիու, Հինտերնամ, Ֆոն Դեն Շտայնեն և Ռոնուրո գետերով։ Գտնվում է Ամազոն բիոմում։ Միավորումը գտնվում է հասարակածային կլիմայական գոտում՝ ձմռանը չորային եղանակով։ Միջին ջերմաստիճանը 25&nbsp;°C-ից բարձր է։ Տարեկան տեղումների միջին քանակը 2000 մմ է։ Լանդշաֆտը համեմատաբար հարթ է։ Էկոլոգիական կայանը կլինի առաջարկվող Հարավային Ամազոնի Էկոտոնների էկոլոգիական միջանցքում։

Էկոլոգիական կայանի 38%-ը ծածկված է առաջնային գոյացություններով, իսկ 62%-ը՝ հասուն անտառներով, ներառյալ հյուսիսում գտնվող Ամազոնի բաց ենթլեռնային խոնավ անտառները, հարավում՝  սեզոնային կիսամշտադալար Սերրադո անտառը և այս բիոմների միջև շփման գոտին։ Միավորումում  հայտնաբերված տեսակներից են՝ հսկա ջրասամույրը (*Pteronura brasiliensis*), սև կոկորդիլոսը (*Melanosuchus niger*), բաշավոր գայլը (*Chrysocyon brachyurus*), պուման (*Puma concolor*), յագուարը (*Panthera onca*), հսկա մրջնակերը (*Myrmecophaga tridactyla*) և աժդահա արմադիլը (*Priodontes maximus*)։

## Մարտահրավերներ
Միավորմանը սպառնում են ապօրինի ծառահատումները, գյուղատնտեսության համար հողերի մաքրումը, անխտիր որսը և հրդեհները։ 2002 թվականի դրությամբ միավորման 15 %-ը անտառահատվել էր։ 2005 թվականին այն աճել է մինչև 20 %։ 2014 թվականին Մատու Գրոսույի, Ռոնդոնիայի և Պարայի տասը պահպանվող տարածքների ուսումնասիրությունը, որոնց չափերը կրճատվել էին ստեղծման օրվանից, ներառյալ Ռիո Ռոնուրոյի էկոլոգիական կայանը, եզրակացրեց, որ տարածքի կրճատումն առաջացրել է անտառահատման գործընթացի արագացում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*
*
*

Կատեգորիա:Բրազիլիայի էկոլոգիական կայաններ
Կատեգորիա:1998 հիմնադրված բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Թիոֆեն

**Թիոֆեն**, ծծումբ, օրգանական միացություն, բենզոլի հոտով անգույն հեղուկ է։ Եռման ջերմաստիճանը՝ 84,18&nbsp;°C, խտությունը՝ 1060 կգ/մ³: Ջրում չի լուծվում, լուծվում է օրգանական լուծիչներում։ Քիմիական հատկություններով նման է արոմատիկ ածխաջրածիններին։ Թիոֆեն պարունակվում է որոշ նավթերում, քարածխի խեժում, թերթաքարերում և այլն։ Ստացվում է բութանը 600&nbsp;°C-ում ծծմբի հետ փոխազդելիս։ Նիտրոթիոֆենները կիրառվում են որպես կոռոզիայի արգելակիչներ. (ինհիբիտոր), թիոֆենի պոլիմերները՝ վինիլային պոլիմերների պլաստիֆիկատորներ, իսկ սուլֆաթիոֆենները՝ բժշկության մեջ (իխթիոլ)։

Կատեգորիա:Արոմատիկ միացություններ
Կատեգորիա:Թիոֆեններ
Գյոնելի

**Գյոնելի**(, ), քաղաք և մունիցիպալիտետ Կիպրոսի հյուսիսում, Լեֆկոշայի շրջանի տարածքում։ Գտնվում է հանրապետության մայրաքաղաքից՝ Նիկոսիայից ոչ հեռու։ Ղեկավարվում է մասամբ ճանաչված Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետության կողմից։

## Պատմություն
Օսմանյան կայսրություն ժամանակաշրջանից սկսած՝ քաղաքում հիմնականում բնակվում են թուրքերը։ 1963-1975 թվականներին Կիպրոսի հիմնախնդրի  ժամանակ քաղաքը ծառայել է որպես մոտակա գյուղերի թուրք-փախստականների ընդունման կետ, որոնք ճնշվում էին հույների կողմից։

Գյոնելին հանդես է եկել որպես թուրքական վաշտի տեղաբաշխման վայր, որը գտնվում է կղզում 1959-1960 թվականների պայմանագրի համաձայն։

## Մշակույթ
Քաղաքում է գտնվում *Gönyeli Spor Kulübü* ֆուտբոլային ակումբը։

Ամեն տարի հուլիսին քաղաքի կենտրոնում անցկացվում է Ազգային պարի միջազգային փառատոնը՝ Գյոնելին։ Այս փառատոնը տևում է մեկ շաբաթ՝ Բուլղարիայի, Ռումինիայի, Թուրքիայի պարողների խմբերով։

Քաղաքը ճանաչված է համարվում ուսանողների շրջանում, քանի որ գտնվում է Նիկոսիայի Մերձավոր արևելքի համալսարանից ոչ հեռու և շատ ուսանողներ բնակարան են վարձում Գյոնելիում։

## Քույր քաղաքներ
*  Կիզիլչահամամ, Անկարա, Թուրքիա
* Սարըյեր, Ստամբուլ, Թուրքիա

## Ժողովրդագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կիպրոսի քաղաքներ
Կատեգորիա:Նիկոսիայի շրջանի բնակավայրեր
Դիքսոն Իրոեգբու

**Դիքսոն Իրոեգբու** (, ), նիգերիացի կինոռեժիսոր և պրոդյուսեր։ Նկարահանել է նոլիվուդյան մի շարք հիթային ֆիլմեր՝ հանդես գալով թե՛  որպես կինոռեժիսոր և թե՛ որպես պրոդյուսեր։ 2005 թվականին աֆրիկյան կինոակադեմիայի մրցանակների հանձնման առաջին արարողության ժամանակ Իրոեգբուն իր հեղինակած «Քաղաքագլուխները» ֆիլմի համար արժանացել է միանգամից երեք մրցանակի («Լավագույն սցենար», «Լավագույն կինոնկար», «Լավագույն ռեժիսոր» անվանակարգերում)։

## Ֆիլմագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:Նիգերացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Աֆրիկացի պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Աֆրիկացի սցենարիստներներ
Կատեգորիա:Պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Սցենարիստներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Նիգերիացի կինոպրոդյուսերներ