Առնոլդ Ֆանկ

**Առնոլդ Ֆանկ** (գերմաներեն՝ **Arnold Fanck**, ), 20-րդ դարի գերմանացի կինոռեժիսոր, ով առաջիններից մեկն է այսպես կոչված *լեռնային ժանրի ֆիլմեր* նկարահանել։ Համբավվել է հատկապես Ալպերում չափազանց վտանգավոր պայմաններում նկարահանած *Սրբազան լեռը* (1926), *Պից Պալուի ճերմակ դժոխքը* (1929), *Ձնամրրիկ՝ Մոնբլանի վրա* (1930), *Ճերմակ էքստազ* (1931),  *S.O.S. Eisberg* (1933) ֆիլմերի շնորհիվ։ Ֆանկը կարևոր դեր է խաղացել նաև Գերմանիայում Վայմարյան Հանրապետության տարիներին մի շարք կինոգործիչների ստեղծագործական ուղին հարթելու գործում. վերջիններիս թվում են կինոռեժիսորներ Լենի Ռիֆենշտալը, Լուիս Թրենկերը, օպերատորներ Զեպ Ալգայերը, Ռիխարդ Անգստը, Հանս Շնեեբերգերը, Վալտեր Ռիմլը։

## Կենսագրություն
thumb|Առնոլդ Ֆանկն ու նրա քարտուղարուհին ու սիրուհին՝ Էլիզաբեթ Քինդը, ում հետ ամուսնացել է 1934 թ.
Առնոլդ Ֆանկը ծնվել է 1889 թվականի մարտի 6-ին, գերմանական Ֆրանկենտալ քաղաքում։

1920 թվականին Օդո Դեոդատուս Տաուեռնի, Բեռնհարդ Ֆիլինգերի և Ռոլֆ Բաուերի հետ Ֆրայբուրգում հիմնել է *Berg- und Sportfilm GmbH Freiburg* ընկերությունը։ Ֆանկը, որ երկրաբանական գիտությունների դոկտորի աստիճանի էր արժանացել, նկարահանում էր լեռնային, մարզական (մասնավորապես՝ դահուկավազքային) ֆիլմեր։ Նկարահանումները նրա ղեկավարությամբ կատարում էր օպերատոր Զեպ Ալգայերը, հիմնականում Ալպյան տարածաշրջանում՝  Էնգադինում, Ցերմատում, Առլբերգում, Մոնբլանի ու Պից Պալուի լանջերին։

Համաշխարհային երկու պատերազմների միջակայքում նրա ստեղծած ֆիլմերից առանձնապես հաջողված ու սիրված էին *Սրբազան լեռը* (1926), *Պից Պալուի ճերմակ դժոխքը* (1929), *Ձնամրրիկ՝ Մոնբլանի վրա* (1930), *Ճերմակ էքստազ* (1931),  *S.O.S. Eisberg* (1933) գեղարվեստական կինոնկարները, որոնցում գլխավոր դերերը մշտապես կատարել է Լենի Ռիֆենշտալը։

Նացիստների տիրապետության ժամանակաշրջանում Ֆանկը լարված հարաբերությունների մեջ էր հայտնվել քարոզչության (պրոպագանդայի) նախարար Յոզեֆ Գեբելսի հետ, քանի որ հրաժարվել էր համագործակցել նացիստների հետ, խուսափել էր անդամագրվել նրանց կուսակցությանը։ 1934 թվականին սկսել է աշխատել «*Հավերժական երազ*» ֆիլմի նկարահանման վրա, ֆիլմ, որի գլխավոր հերոսն ու նրա դերակատարը ֆրանսիացի էին, և դեռ պրոդյուսերն էլ հրեա էր՝ Գրեգոր Ռաբինովիչը։ Այդ կինոնկարի հետ կապված բախումը Ֆանկին գցել է նյութական դժվարությունների մեջ, որոնց հաղթահարման նպատակով 1936 թվականին ընդունել էր Ճապոնիայի մշակույթի նախարարության առաջարկած պայմանագիրը։ Հետագայում որոշել է համագործակցել նացիստական վարչակարգի հետ, 1938-1940 թվականների նկարահանել է «*Գերմանական Ռոբինզոն Կրուզոն*» պրոպագանդիստական կինոնկարը, 1940 թվականի ապրիլին էլ ընդունվել է նացիոնալ-սոցիալիստական կուսակցության շարքեը։

1944 թվականին քանդակագործ Առնո Բրեկերի մասին նկարահանել է *Arno Breker – Harte Zeit, starke Kunst* փաստավավերագրական կինոնկարը։ Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտից հետո ֆիլմեր նկարահանելու առաջարկ չի ստացել և ստիպված՝ աշխատանքի է անցել որպես անտառահատ։

Ֆանկը մահացել է 85 տարեկան հասակում՝ 1974 թվականի սեպտեմբերի 28-ին, գերմանական Ֆրայբուրգ քաղաքում։ Թաղվել է Ֆրայբուրգի *Hauptfriedhof* գերեզմանատանը։

## Ֆիլմագրություն
* *Das Wunder des Schneeschuhs* (1920, documentary)
* *Im Kampf mit dem Berge* (1921)
* *Das Wunder des Schneeschuhs, 2. Teil – Eine Fuchsjagd auf Skiern durchs Engadin* (1922)
* *Pömperlys Kampf mit dem Schneeschuh* (երկրորդ ռեժիսոր՝ Հոլգեր-Մադսեն, 1922)
* *Mountain of Destiny* (1924)
* *Das Wolkenphänomen von Maloja* (1924, կարճամետրաժ վավերագրական)
* *Die weiße Kunst* (1925, վավերագրական)
* *The Holy Mountain* (1926)
* *The Great Leap* (1927)
* *Struggle for the Matterhorn* 
* *The White Stadium]]* (1928, վավերագրական)
* *Milak, the Greenland Hunter* 
* *The White Hell of Pitz Palu* (երկրորդ ռեժիսոր՝ Գ. Վ. Պաբստ, 1929)
* *Storm over Mont Blanc* (1930)
* *The White Ecstasy* (1931)
* *S.O.S. Eisberg* (1933)
* *North Pole, Ahoy*  1934)
* *e Seehunde* (1934, կարճամետրաժ)
* *The Eternal Dream* (1934)
* *The Daughter of the Samurai* (1937)
* *Winterreise durch Südmandschurien* (1938, կարճամետրաժ վավերագրական)
* *Kaiserbauten in Fernost* (1938, կարճամետրաժ վավերագրական)
* *Hänschen Klein* (1938, կարճամետրաժ)
* *A German Robinson Crusoe]]* (1940)
* *Kampf um den Berg* (1941, կարճամետրաժ) 
* *Josef Thorak, Werkstatt und Werk* (1943, կարճամետրաժ վավերագրական)
* *Arno Breker – Harte Zeit, starke Kunst* (1944, կարճամետրաժ վավերագրական)
* *Atlantik-Wall* (1944, կարճամետրաժ վավերագրական)

## Հետահայաց ֆիլմեր
* *In Eis und Schnee – Der Filmregisseur Arnold Fanck* (1997) ռեժիսոր՝ Հանս-Յուրգեն Պանից 
* *Zwischen weißem Rausch und Abgrund: Über Arnold Fanck, den Extremregisseur* (1998) ռեժիսոր՝ Անդրեաս Բերգ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Fanck, Arnold; Schneider, Hannes (1925) ''Wunder des Schneeschuhs; ein System des richtigen Skilaufens und seine Anwendung im alpinen Geländelauf'', Hamburg: Gebrüder Enoch. ; reprint 
* Baader, Ernst Wilhelm; Schneeberger, Hans; Allgeier, Sepp; Fanck, Arnold; Arató, Gyula (1926) *Wunder des Schneeschuhs [2] Sprunglauf, Langlauf*, Hamburg: Gebrüder Enoch
* Fanck, Arnold (1929) *Die bruchlose Deformation von Fossilien durch tektonischen Druck und ihr Einfluss auf die Bestimmung der Arten. Beobachtet und bearbeitet an den Pelecypoden der St. Galler Meeresmolasse*. Zürich: Fretz
* Fanck, Arnold (1932) *Das Bilderbuch des Skiläufers. - 284 kinematografische Bilder vom Skilauf mit Erläuterungen und einer Einführung in eine neue Bewegungs-Fotografie*. Hamburg: Gebrüder Enoch
* Fanck, Arnold (1973) *Er fuhrte Regie mit Gletschern, Sturmen und Lawinen; ein Filmpionier erzahlt* München: Nymphenburger Verlagshandlung 
* Haarstark, Gunther (1990) *Dramatische Berge. Der Filmregisseur Dr. Arnold Fanck*, Frankfurt M., Magisterarbeit
* Horak, Jan-Christopher with Pichler, Gisela, eds. (1997) *Berge, Licht und Traum. Dr. Arnold Fanck und der deutsche Bergfilm* München: Bruckmann 
* Rapp, Christian (1997) *Höhenrausch. Der deutsche Bergfilm* Wien: Sonderzahl
* Bock, Hans-Michael and Bergfelder, Tim (eds) (2009) ''The Concise Cinegraph: Encyclopaedia of German Cinema'' Berghahn Books  pg 116 - 117
* Fanck, Matthias (2009) *Arnold Fanck. Weisse Hölle – weisser Rausch. Bergfilme und Bergbilder 1909 – 1939*. AS-Verlag, Zürich 
* Inkster, Darlene (2012) Film Pioneers: Arnold Fanck pg 18-21 in *Directory of World Cinema: Germany* edited by Michelle Langford, Intellect Books 
* Haque, Kamaal (2012) Genre of the Mountain Film in *A New History of German Cinema* edited by Jennifer M. Kapczynski, Michael David Richardson; Boydell & Brewe   pp 142–147

## Արտաքին հղումներ
*Photo Gallery
*
*The case of Arnold Fanck by Béla Balázs
*Article by Thomas Staedeli
*Film's Role in Popularizing Alpine Skiing in America by Rick Moulton
*The Artistic Films of Arnold Fanck, the Apostle of Skiing and High-Mountain Climbing by Donald G. Daviau
*Arnold Fanck biography, filmography and photos at filmportal.de
*Arnold Fanck  at MUBI
* 
*Der weisse Rausch. Actor Walter Riml as the tall Hamburger carpenter

Կատեգորիա:Գերմանական վավերագրական ֆիլմերի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լեռնագնացներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հուշագիրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Կինոռեժիսորներ