Վրաց-իսրայելական հարաբերություններ

**Վրաց-իսրայելական հարաբերություններ**, միջազգային երկկողմ քաղաքական, դիվանագիտական, տնտեսական, առևտրային, ռազմական, մշակութային հարաբերություններ Վրաստանի և Իսրայելի միջև։ Հարաբերությունները հաստատվել են 1992 թվականի հունիսի 1-ին։ Վրաստանը դեսպանատուն ունի Թել Ավիվում, իսկ Իսրայելը` Թբիլիսիում։

## Պատմություն
thumb|250px|Իսրայելի անկախության 60-ամյակի տոնակատարությունը Թբիլիսիում
Իսրայելում ապրում են մոտ 120.000 վրացական հրեաներ, իսկ Վրաստանում` 13.000 հրեա։ 2008 թվականին Հարավային Օսեթիայում տեղի ունեցած հնգօրյա պատերազմից հետո Իսրայելի արտգործնախարարությունը հայտարարել է, որ ճանաչում է Վրաստանի տարածքային ամբողջականությունը և կողմերին կոչ է արել կոնֆլիկտը լուծել խաղաղ ճանապարհով։ 2012 թվականին Արչիլ Կեկելիան նշանակվել է Իսրայելում Վրաստանի դեսպան։ Նրա գլխավոր երկու խնդիրներն են եղել վերադարձնել Երուսաղեմի Սուրբ Խաչի եկեղեցու նկատմամբ իրավունքը, որը 300 տարի առաջ անցել է հունական ուղղափառ եկեղեցուն, ինչպես նաև ամրապնդել Իսրայելի հետ ունեցած տնտեսական կապերը։

ԱՄՆ-ի նախագահ Դոնալդ Թրամփի` Երուսաղեմը Իսրայելի մայրաքաղաք ճանաչելուց հետո Վրաստանի խորհրդարանի պատգամավոր, իշխող կուսակցության անդամ Շոթա Շալելաշվիլին առաջարկել է սատարել ԱՄՆ-ի նախագահի առաջարկությունը։

2018 թվականի դեկտեմբերին Իսրայելի արտգործնախարարի տեղակալ Ցիպի Հոտովելին հրավիրվել է Վրաստան նորընտիր նախագահ Սալոմե Զուրաբիշվիլիի երդմնակալության արարողությանը։ Հոտովելին հանդիպումներ է ունեցել նախագահի, ինչպես նաև կառարության ղեկավար Մամուկա Բախտաձեի և արտաքին գործերի նախարար Դավիթ Զալկալիանիի հետ։ Ի թիվս այլ հարցերի` քննարկվել է Վրաստանի դեսպանության տեղափոխումը Թել Ավիվից Երուսաղեմ։

## Կարևոր այցելություններ ու հանդիպումներ
### Վրաստանից
* Հունիսի 17-19, 1995 - Էդուարդ Շևարդնաձեն այցելել է Իսրայել։
* Հունվարի 13-14, 1998 - Վրաստանի նախագահ Էդուարդ Շևարդնաձեն այցելել է Իսրայել։
* Նոյեմբերի 29 - դեկտեմբերի 4, 1998 - խորհրդարանի նախագահ Զուրաբ Ժվանիան այցելել է Իսրայել։
* Հունվարի 5-7, 2000 - Վրաստանի նախագահ Էդուարդ Շևարդնաձեն այցելել է Իսրայել։
* Հունվարի 20-23, 2003 - Վրաստանի պետական նախարար Ավթանդիլ Ջորբենաձեն այցելել է Վրաստան։
* Հունիսի 23-27, 2003 - Վրաստանի խորհրդարանի նախագահ Նինո Բուրջանաձեն այցելել է Իսրայել։
* Հոկտեմբերի 26-29, 2003 - Վրաստանի արտգործնախարար Իրակլի Մանագարաշվիլին այցելել է Իսրայել։ 
* Հուլիսի 28-29, 2004 - Վրաստանի նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլին աշխատանքային այցով մեկնել է Իսրայել։
* Հոկտեմբերի 31-նոյեմբերի 1, 2006 - Վրաստանի նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլին աշխատանքային այցով մեկնել է Իսրայել։ 
* Հոկտեմբերի 22-24, 2007 - Վրաստանի արտգործնախարար Գելա Բեժուաշվիլին այցելել է Իսրայել։
* Մայիսի 14-15, 2008 - Վրաստանի նախագահ Միխեիլ Սաակաշվիլին մեկնել է Իսրայել։
* Մայիսի 1, 2018 - Վրաստանի պաշտպանության նախարար Լևան Իզորիան մեկնել է Իսրայել։ Այցի ընթացքում նա Թել Ավիվում հանդիպել է իսրայելցի գործընկերոջ` Ավիգդոր Լիբերմանի հետ։ Հանդիպման ժամանակ քննարկվել են անվտանգության, երկկողմ հարաբերությունների, աշխարհի ռազմաքաղաքական իրավիճակի ոլորտներերում համագործակցության հարցեր։ Հանդիպման վերջում ստորագրվել է փոխհամաձայնության հուշագիր։

### Իսրայելից
* Սեպտեմբերի 7-11, 1998 - Մոշե Կացավն այցելել է Վրաստան։
* Մարտի 22, 1999 - վարչապետ Բենյամին Նեթանյահուն այցելել է Վրաստան։
* Հունվարի 25-26, 2001 - Իսրայելի նախագահ Մոշե Կացավն այցելել է Վրաստան։

## Առևտրային հարաբերություններ
ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո ամրապնդվել են Իսրայելի և Վրաստանի միջև առևտրային հարաբերությունները։
  

Իսրայելի ներդրումները Վրաստանի տնտեսության մեջ.

2016 թվականին երկու երկրների միջև առևտրաշրջանառությունը կազմել է մոտ 30 միլիոն դոլար, իսկ 2017 թվականին՝ 91 միլիոն դոլար։ Իսրայելը Վրաստանից հիմնականում ներմուծում է նավթամթերք, իսկ Վրաստան է արտահանում գյուղատնտեսական քիմիկատներ` մոտ 30 միլիոն դոլարի։

2018 թվականի մայիսին Իսրայելի` առևտրի նախարար Էլի Կոենը պաշտոնական այցով մեկնել է Վրաստան։ Այնտեղ նա հանդիպել է իր գործընկեր Դմիտրի Կումսիշվիլիի հետ։ Պետական գործիչները միասին հուշագիր են ստորագրել երկու երկրների միջև ազատ առևտրի հռչակման նպատակահարմարությունն ուսումնասիրելու մասին։

## Դեսպանների ցանկ
### Վրաստանի դեսպաններ Իսրայելում
* Ռևազ Գաչեչիլաձե (15.02.1998 - 19.02.2004)
* Լաշա Ժվանիա (15.03.2005 - 12.06.2008)

### Իսրայելի դեսպաններ Վրաստանում
* Բարուխ Բեր-Ներիա (26.06.1993 - 1996)
* Լիլի Հահամ (1996 - 24.04.1998)
* Էհուդ Էյտամ (24.04.1998 - 03.09.2011)
* Ռիվկա Կոեն (03.09.2001 - 18.01.2005)
* Շաբտայ Ցուր (18.01.2005 — 07.10.2008)
* Իցհակ հերբեր (07.10.2008 — 27.08.2012)
* Յուուվալ Ֆոքս (27.08.2012 — ներկայումս պաշտոնավարում է)

## Համագործակցություն ռազմական ոլորտում
Իսրայելն ու Վրաստանը ակտիվորեն համագործակցում են ռազմական ոլորտում։ Իսրայելը Վրաստանին վաճառել է զրահապատ մեքենաներ և հրազեն, իսկ իսրայելական հատուկ ջոկատայինները նախապատրաստել են վրացի զինվորականներին։ Իսրայելը Վրաստանին է վաճառել անօդաչու թռչող սարքեր, *LAR-160* հրթիռների կայաններ, հակատանկային արկեր։ Stratfor և RT ընկերությունները 2008 թվականի օգոստոսի 5-ի հայտնել են, որ Իսրայելը ծրագրել է դադարեցնել Վրաստանին զենքի վաճառքը Ռուսաստանի հետ ռազմական գործողություններ սկսելու պատճառով։

## Մշակութային գործունեություն
2010 թվականի մարտի 9-ին Վրաստանի Կինոյի տանը Իսրայելի դեսպանության հովանավորությամբ կազմակերպվել է իսրայելյան կինոյի փառատոն։ Այն անց է կացվել 2010 թվականի մարտի 9-ից 16-ը։ Փառատոնի շրջանակներում ցուցադրվել են հետևյալ ֆիլմերը` «Վալս Բաշիրի հետ» (Արի Ֆոլմանի անիմացիոն ֆիլմ), «Շլոմիի աստղը» (Շեմի Զարխին), «Ռուտենբերգ» (Էլի Կոեն), «Կոլումբական սեր» (Շայ Կանոտ), «Կեդմա» (Ամոս Հիտայ), «Բոֆոր» (Յոսեֆ Սեդար), «Պտտվի'ր ձախ աշխարհի վերջից» (Ավի Նեշեր)։

## Զբոսաշրջություն
2010 թվականին Իսրայելն ու Վրաստանը ստորագրել են զբոսաշրջության և օդային հաղորդակցության ոլորտին առնչվող երկկողմ համաձայնագիր։ 2010 թվականի հոկտեմբերին Վրաստանի տնտեսության ու կայուն զարգացման նախարար Բեռա Կոբալիան այցելել է Իսրայել։

## Կոնֆլիկտներ
2010 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Վրաստանում ձերբակալվել են իսրայելցի գործարարներ Զեև Ֆրենկելը և Ռոնի Ֆուկսը` մեղադրվելով ֆինանսների փոխնախարար Ավթանդիլ Հարաիձեին 7 միլիոն դոլարի չափով կաշառք առաջարկելու մեջ։ Կոնֆլիկտը կապված էր Ֆուքսի ընկերության պահանջի հետ, այն է` Վրաստանի կառավարությունից 100 միլիոն դոլարի պահանջ նախօրոք կատարած փոխանցումների համար։ Ֆուքսը թբիլիսյան դատարանի կողմից դատապարտվել է 7, իսկ Ֆրենկելը` 6.5 տարվա ազատազրկման։ Այս միջադեպը լարվածություն է առաջացրել երկու երկրների հարաբերություններում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի երկկողմ հարաբերություններ
Կատեգորիա:Իսրայելի երկկողմ հարաբերություններ