open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Լազար Բազելյան

**Լազար Լևոնի Բազելյան** (, ), ուկրաինացի խորհրդային աստղագետ և հելիոֆիզիկոս, ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր (1989)։ Ուկրաինական ԽՍՀ գիտությունների ակադեմիայի Նիկոլայ Բարաբաշովի անվան մրցանակի դափնեկիր (1991)։ Հայրենական մեծ պատերազմի վետերան։

## Կենսագրություն
Լազար Բազելյանը ծնվել է 1926 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Ուկրաինական ԽՍՀ Զլատոպոլ քաղաքում։ 1955 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Համամիութենական հեռակա պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1953-1957 թվականներին աշխատել է Խարկովի հանքարդյունաբերության արտադրության կազմակերպման և մեխանիզացիայի համամիութենական գիտահետազոտական ինստիտուտի էլեկտրատեխնիկայի լաբորատորիայում որպես տեխնիկ։ 1957 թվականից աշխատել է Ուկրաինայի ԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի Խարկովի ռադիոֆիզիկայի և էլեկտրոնիկայի ինստիտուտում։

1989 թվականին պաշտպանել է «Արեգակի և շրջագծի արևի պլազմայի դեկամետրային ռադիոյի արտանետումների ուսումնասիրություն» թեմայով թեզը և ստացել ֆիզմաթ գիտությունների դոկտորի աստիճան։ 1989-2001 թվականներին եղել է Ուկրաինայի գիտությունների ազգային ակադեմիայի Ռադիոաստղագիտության ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող։ 1991 թվականին ստացել է Ուկրաինայի ԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի Նիկոլայ Բարաբաշովի անվան մրցանակ։

Մահացել է 2001 թվականի ապրիլի 5-ին, Խարկովում։

## Ընտանիք
* Եղբայր՝ կինոռեժիսոր Յակով Լևոնի Բազելյան։
* Որդի՝ Եվգենի Լազարի Բազելյան։

## Ընտրված հրապարակումներ
* Scattering of radiowaves from cosmic sources in the solar corona // Solar Physics. 1971. Vol. 17 (співавт.)
* Опыт разработки двухмерных антенных решеток со случайным размещением излучателей // Антенны. Москва, 1972. Вып. 15.
* Search for local sources of the S-component at decametric wave lengths // Solar Physics. 1987. Vol. 112
* Управляемая антенна круговой поляризации. Расчетные соотношения // Изв. ВУЗов. Радиофизика. 1987. Т. 30, № 4
* Гармоническая структура декаметрового излучения III типа и групповая задержка радиоволн в солнечной короне // АЖ. 1993. Т. 70.
* Декаметровое радиоизлучение вспыхивающих красных карликовых звезд / Э. П. Абранин, И. Ю. Алексеев, Л. Л. Базелян, А. И. Браженко, Р. Е. Гершберг, В. Н. Лисаченко, Н. И. Шаховская // Радиофизика и радиоастрономия. — 2001. — Т. 6, № 1. — С. 89-102. — Бібліогр.: 46 назв. — рос.
* Новый спектральный вариант декаметровых всплесков типа iiid. наблюдения сверхрелятивистских источников узкополосного радиоизлучения в окрестностях солнца

## Արտոնագրեր
* Փուլայի վանդակավոր ալեհավաք՝ դաշտի շրջանաձև բևեռացմամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուկրաինայի աստղագետներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Աղասի Հարությունյան

**Աղասի Նազարեթի Հարությունյան** (), հայ նկարիչ, ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ, Հայաստանի նկարիչների միության անդամ։

## Կենսագրություն
Աղասի Հարությունյանը ծնվել է 1924 թվականին Լենինական քաղաքում։ Սովորել է Երևանի Փ. Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստական ուսումնարանում։ Մեկ տարի սովորել է ԽՍՀՄ գեղարվեստների ակադեմիայի Ռեպինի անվան ինստիտուտում, որից հետո ուսումը շարունակել է Երևանի գեղարվեստական ինստիտուտում,  որի գեղանկարչական բաժինն ավարտել է 1951 թվականին։

Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։

Աղասի Հարությունյանը 1953 թվականից ունեցել է ցուցահանդեսներ, 1960-ական թվականների կեսերից ակտիվորեն զբաղվել է մոնումենտալ-դեկորատիվ արվեստով։ Հայրենական մեծ պատերազմում զոհված հերոսների հուշարձաններ է ստեղծել Հայաստանում և Ադրբեջանում, Երևանի ջերմաէլեկտրակայանում ստեղծել է Լենինի խճանկարը։

Մահացել է 1992 թվականին, թաղված է Թոխմախի գերեզմանատանը։

## Ստեղծագործություններ
### Բնանկարներ
*«Համբարձում դայի»
*«Ծաղկած ծառեր»
*«Արագածը Աշտարակից»
*«Սևանա լիճ»
*«Գարուն» 
### Կտավներ
*«Ելիր, ում կյանքը անիծել է»
*«Շինարար ընկերուհիները»
*«Սալաթ-Նովա»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Арутюнян Агаси Назаретович

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Անիկ Հարությունյան

**Անիկ Հարությունյան**(), Կապանի Ալեքսանդր Շիրվանզադեի անվան թատրոնի դերասանուհի, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստուհի։

## Կենսագրություն
Անիկ Հարությունյանը  ծնվել է 1920 թվականին, Ղափանի շրջանի Արծվանիկ գյուղում։ 1937 թվականից ելութ է ունեցել Ղափանի թատրոնում, հետագայում աշխատել է էջմիածին, Կամոի, Գորիս քաղաքների շրջանային թատրոններում։ 1958 թվականից աշխատանքային գործունեությունը շարունակել է Ղափանի պետական թատրոնում։

## Դերեր
*Սալոմե («Քանդած օջախ»)
*Շուշան («Պեպո»)
*Անուշ («Պաղտասար աղբար»)
*Ռոզալիա («Պատվի համար»)
*Սաթենիկ («Մխիթար սպարապետ)
*Կուկուշկինա («Եկամտավոր պաշտոն)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Արմատանա

**Արմատանա**, հնագույն երկրամաս Հայասա ցեղային միությունում։ Հիշատակվում է խեթական արձանագրություններում։ Ոմանք այն տեղադրում են այդ ցեղային միության տարածքի հարավում, ոմանք՝ Միջագետքի ու Սամոսատի միջև, ոմանք՝ ուղղակի Կիլիկիայում, կամ Ռամիթա (այժմ՝ Լաթակիա) բնակավայրի շրջակայքում, ոմանք էլ՝ Երզնկայից հարավ-արևմուտք, Մնձուրի լեռների շրջանում։ Ընդունելի է այն ենթադրությունը, ըստ որի Արմատանա անունը պահպանվել է Բարձր Հայք աշխարհի Դարանաղի գավառի Արմտան (Արմտան Մեծ և Արմտան Փոքր) գյուղի անվան մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ցեղեր
Կատեգորիա:Հայասա
Արա Բաբաջյան

**Արա Բաբաջյան** (, ), ամերիկահայ թմբկահար, եղել է *Leftöver Crack* և *The Slackers* խմբերի անդամ։ Արան ունի հայկական ծագում և կրում է հայոց թագավոր Արայի անունը։

## Կենսագրություն
Դունյա Բեսթի, Ջեյ Նյուջենթի և Ալեք Բայլիի հետ 1990-ական թվականների սկզբին հիմնել է *Agent 99* երրորդ ալիքի սկա խումբը։ 1998 թվականին նրանք թողարկել են *Little Pieces 1993-1995* ալբոմը։

2000 թվականի ապրիլին Արա Բաբաջյանը միացել է Բեյլիին՝ *Leftöver Crack*-ում «Ara Crack» կեղծանվամբ թմբուկ նվագելու համար։ Այդ համագործակցությունը տևել է մինչև 2002 թվականը։ 2003 թվականի սկզբին Արան միացել է *The Slackers*-ին։ 2005 թվականին նա կրկին միացել է *Leftöver Crack*-ին, թեև այլևս ակտիվ անդամ չէ։ Նա նաև *The World/Inferno Friendship Society*-ի նախկին անդամ է։

Արա Բաբաջյանը նվագել է մի շարք այլ խմբերի կազմում ևս՝ King Django, Ruder Than You, The Trick Babys, Skandalous All Stars (սկա սուպերխումբ, որի կազմում են *Slackers*-ի մի քանի անդամներ) և Sic & Mad։

Նա Pro-Mark հարվածային գործիքների կողմնակից է։

Արա Բաբաջյանը եղել է նաև *Star Fucking Hipsters*-ի հիմնական թմբկահարը։

1980-ական թվականներին Արան հարվածային գործիքներ է նվագել նաև ֆանքի ոճով *Das Booty* խմբում՝ Բրայան Փիթսի (բաս), Մեթյու Մորենոյի (հոռն) (կարճ ժամանակով), Մայքլ Կարդենասի (կիթառ) և Ջեյմս Բոյսի (վոկալ) հետ։ Այս խմբի դեմո-ձայնագրությունները հետագայում պետք է սխալմամբ շրջանառվեին YouTube-ում որպես *[[Red Hot Chili Peppers]]*-ի կորած ձայնագրություններ։ Ի վերջո հարցը պարզաբանվեց, և ձայնագրությունները վերադարձվեցին *Das Booty*-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* [ Allmusic]
* Pro-Mark Drumsticks
* [ Allmusic Entry]

Կատեգորիա:Ամերիկահայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ թմբկահարներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Քարադաղլի-Պադար

**Քարադաղլի-Պադար**, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Արեշի գավառում։

## Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 1923 կովկասի թաթար բնակիչ։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ջոն Բերբերյան

**Ջոն Ջ. Բերբերյան** (, ), ամերիկահայ երաժիշտ, ուդահար։

## Կենսագրություն
Ջոն Բերբերյանը ծնվել է Նյու Յորքում, հայ ներգաղթյալների ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Երվանդ Բերբերյանը, փորձառու ուդահար էր և նվագարաններ պատրաստող։ Նրանց տուն էին հաճախում հայկական, թուրքական և հունական ծագմամբ ուդագործ վարպետներ։ Ջոն Բերբերյանն իր երաժշտական կրթությունը սկսել է ջութակ սովորելով, բայց 10 տարեկանում սկսել է ուդով ընդօրինակել հորը։ 16 տարեկանում նա որպես երաժիշտ ունեցել է իր առաջին աշխատանքը. նա ուդ է նվագել Ուիթինսվիլի (Մասաչուսեթս նահանգ) նվագախմբում։

Ավարտել է Կոլումբիայի համալսարանը՝ տնտեսագիտության բակալավրի աստիճանով, իսկ մագիստրոսի աստիճանը ստացել է Հարվարդի բիզնես դպրոցից։ Ուսանողական տարիներին նա կանոնավոր կերպով ելույթ է ունեցել Մանհեթենի գիշերային ակումբներում։ 1960-ական թվականների սկզբից նա ձայնագրվել է մի շարք լեյբլների համար, ներառյալ՝ MGM, RCA, Roulette, Verve և Mainstream Records։

Էթնիկ երաժշտության շուկայից դուրս է եկել 1960-ական թվականների կեսերին, «համաշխարհային երաժշտությունը» նորաձև դառնալուց տասնամյակներ առաջ՝ թողարկելով մի շարք սկավառակներ, որոնցում ուսումնասիրվում էին Մերձավոր Արևելքի ավանդական երաժշտության, հոգեբանական ռոքի և ջազի միաձուլումները։ Դրանց թվում էին *Express East* (1964), *Music of the Middle East* (1966) և *Middle East Rock* (1969) սկավառակները՝ կիթառահար Ջո Բեքի մասնակցությամբ։ Բերբերյանը ստեղծել է իր ձայնագրման ստուդիան և ձայնագրման լեյբլը՝ *Olympia*-ն։ Երաժիշտի կարիերային զուգահեռ նա աշխատել է որպես գնումների գործակալ Նյու Յորքում։

Բերբերյանը վաստակել է ողջ աշխարհի երաժիշտների հարգանքը։ Նա մասնակցել է բազմաթիվ համերգների ԱՄՆ-ում, Կանադայում և Հարավային Ամերիկայում և աշխարհում մի քանի երաժիշտներից մեկն է, ում շնորհվել է *Ուդի* (ուդի վարպետ) կոչումը։

Բերբերյանն այժմ ապրում է Մասաչուսեթսում։

## Անձնական կյանք
Ջոն Ջ. Բերբերյանն ամուսնացած է եղել Բարբարա Կոշկարյանի հետ։ Նրանք ունեն երեք զավակ՝ Նիկոլ, Քրիստեն և Ադամ, և վեց թոռ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 
* 

Կատեգորիա:Ամերիկահայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Հայ ուդահարներ
Կարլ Յունգի ինստիտուտ

**Կարլ Գուստավ Յունգի ինստիտուտ**,  ուսումնագիտական հաստատություն Ցյուրիխում (Կյուսնախտի արվարձանում), որը հիմնադրվել է 1948 թվականին շվեյցարացի հոգեբույժ և հոգեբան, վերլուծական հոգեբանության հիմնադիր Կարլ Գուստավ Յունգի կողմից։

## Նկարագրություն
Ինստիտուտը հիմնադրվել է վերլուծական հոգեբանության և հոգեթերապիայի ոլորտում մասնագետների ուսուցման և հետազոտությունների անցկացման համար։ Կարլ Գուստավ Յունգը ղեկավարել է ինստիտուտը մինչև իր մահը՝ 1961 թվականը։

Ինստիտուտի գրադարանն ունի շուրջ 15 000 գիրք և պարբերական հրատարակություններ, որոնք վերաբերում են յունգյան հոգեբանությանը։

Աշխարհի մի շարք երկրներում կան կազմակերպություններ, որոնք նույն գործառույթներն են կատարում ազգային մասշտաբով (հետազոտություններ, մասնագետների ուսուցում և սերտիֆիկացում), օրինակ, հետևյալ քաղաքներում և երկրներում․

*[[Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ]]*
* Նյու Յորք
* Լոս Անջելես
* Չիկագո
* Սան Ֆրանցիսկո

*[[Գերմանիա]]*
* Բեռլին
* Մյունխեն
* Շտուտգարտ

## Տես նաև
* Կարլ Գուստավ Յունգ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ցյուրիխում Կարլ Գուստավ Յունգի ինստիտուտի կայքը

Կատեգորիա:Շվեյցարիայի կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Գիտահետազոտական ինստիտուտներ
Կատեգորիա:Կրթությունը Շվեյցարիայում
Կատեգորիա:Գիտությունը Շվեյցարիայում
Քովքեբ Սաֆարալիևա

**Քովքեբ Քամիլ կըզը Սաֆարալիևա** (, ), Ադրբեջանի առաջին դաշնակահար-մանկավարժ, պրոֆեսոր մեթոդիստ, հրապարակախոս և  կազմակերպիչ, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1972):

## Կենսագրություն
Քովքեբ Սաֆարալիևան ծնվել է 1907 թվականին Բաքու քաղաքում։ 1915 թվականին, ութ տարեկան հասակում ընդունվել է Մարինսկու անվան միջնակարգ դպրոց։ Նա նաև մասնակցել է դաշնամուրի դասերին։ 
1916 թվականին ուսումը շարունակել է երաժշտական քոլեջում։

1917-18 թվականներին Ադրբեջանի Դեմոկրատական Հանրապետության ստեղծման հետ կապված իրավիճակը և այս ուղղությամբ տեղի ունեցող քաղաքական իրադարձությունները սկսեցին փոխվել։ 1920 - ական թվականներին ժողովրդավարական դասի դեմ սկսվեցին սուր ճնշումներ։ Այս բռնաճնշումների ազդեցությունն աննկատ չի մնում Սաֆարալիևների ընտանիքի կողմից։ Կովկեի հայրը ՝ Քամիլ բեկ Սաֆարալիևը, մահացել է 1920 թվականի նոյեմբերի 27 - ին սրտի կաթվածից, 48 տարեկան հասակում։

1926 թվականին Քովքեբ Սաֆարալիևան ավարտել է երաժշտական քոլեջը և, չնայած շատ երիտասարդ լինելուն, նա հրավիրվել է աշխատելու Թուրքիայի կանանց ճեմարանում։ Այստեղ նա սկսել է իր առաջին մանկավարժական գործունեությունը։ Հենց այս ճեմարանում է սկսել Ուզեյիր բեկի և Քովքեբ խանումի ծանոթությունն ու համատեղ գործունեությունը։

Երաժշտական քոլեջն ավարտելուց հետո Սաֆարալիևան ընդունվել է պետական կոնսերվատորիայի դաշնամուրի բաժինը։ Քովքեբ Սաֆարալիևան 1932 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի պետական կոնսերվատորիան և դարձել նույն կրթական հաստատության պրոֆեսոր (1952)։

1937 թվականին Քովկեբ խանումը Կոնսերվատորիայի ներքո հիմնել է միջնակարգ երաժշտական դպրոց (այժմ ՝ Բյուլբուլի դպրոց) և եղել դրա տնօրեն(1937–1952)։ 1940 թվականի ապրիլի 23 - ին նրան շնորհվել է Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործչի կոչում։

Բաքվի թիվ 16 մանկական երաժշտական դպրոցը կրում է Քովկեբ Սաֆարալիևայի անունը։ Նա եղել է Ասաֆ Զեյնալլու կինը։

## Ծանոթագրություններ
Վյաչեսլավ Գուրգենով

**Վյաչեսլավ Իվանի Գուրգենով** (), խորհրդային հետախուզության հայազգի աշխատակից, ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի տեղակալ, ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի առաջին գլխավոր վարչության պետի ժամանակավոր պաշտոնակատար, գեներալ-լեյտենանտ։

## Կենսագրություն
Վյաչեսլավ Գուրգենովը ծնվել է 1935 թվականի հուլիսի 10-ին, Գրոզնի քաղաքում։ 1959 թվականին ավարտել է Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի արևելագիտության ֆակուլտետը, 1963 թվականին՝ ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի Առաջին գլխավոր վարչության դպրոցի դասընթացը։

Աշխատել է Հնդկաստանում, Բանգլադեշում, Պակիստանում, Աֆղանստանում, հետախուզության կենտրոնական ապարատում գլխավորել է օպերատիվ բաժինը, եղել է առաջին գլխավոր վարչության տեղեկատվավերլուծական վարչության պետի տեղակալ, 1989-1991 թվականներին՝ առաջին գլխավոր վարչության պետի տեղակալ, 1991-1994 թվականներին՝ ՌԴ արտաքին հետախուզության ծառայության տնօրենի տեղակալ։

Գուրգենովը մեկն էր նրանցից, ովքեր 1992 թվականին պաշտպանել են Եվգենի Պրիմակովի թեկնածությունը Արտաքին հետախուզության ծառայության տնօրենի պաշտոնում։

Գուրգենովի անունը մակագրված է Արտաքին հետախուզության պատմության սրահի հուշատախտակին։ Պարգևատրվել է Պատվո նշան շքանշանով, բազմաթիվ մեդալներով, հետախուզության ծառայության համար կրծքանշանով և անհատական մարտական զենքով։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Вадим Кирпиченко. Разведка: лица и личности. М, «Гея», 1998, ISBN 5-85589-053-8.
* Леонид Млечин. Служба внешней разведки. М, «Эксмо, Яуза», 2004, ISBN 5-87849-141-9.
* Леонид Млечин. История внешней разведки (карьеры и судьбы). М, «Центрполиграф», 2009, ISBN 978-5-9524-4285-6.
* Вячеслав Иванович Гургенов на сайте shieldandsword.mozohin.ru, посвящённому истории, организационной структуре и кадровому составу органов безопасности.
* Антонов В. С. Служба внешней разведки. История, люди, факты. М, «Кучково поле», 2014, ISBN 978-5-9950-0316-8.

Կատեգորիա:Խորհրդային հետախույզներ
Կատեգորիա:Գեներալ-լեյտենանտներ
Ջեֆ Մանուկյան

**Ջեֆ Մանուկյան** (, ), ամերիկահայ դաշնակահար, կոմպոզիտոր և դիրիժոր Սոլթ Լեյք Սիթիից (Յուտա)։

## Կենսագրություն
Ջեֆ Մանուկյանը 2017 թվականին առաջին մրցանակն է բաժանել Դաշնամուրի ուսուցիչների համաշխարհային ասոցիացիայի կազմակերպած դաշնակահարների միջազգային մրցույթում։ Նա եղել է Բրիգհամ Յանգ համալսարանի *Barlow Endowment*-ի, Աբրահամյան լարային քառյակի և Արվեստների ազգային հիմնադրամի բիզնես գործընկերը։

Մանուկյանը եղել է Տուկումանի (Արգենտինա, 10 տարի), *Intermountain Classical Orchestra*-ի (Սոլթ Լեյք Սիթի, Յուտա), Յուտայի համալսարանի ամառային գեղարվեստական նվագախմբի, Վեսթմինսթերի կամերային նվագախմբի (Սոլթ Լեյք Սիթի, Յուտա) երաժշտական տնօրեն և Յուտայի հռետորական ընկերության (ԱՄՆ) գեղարվեստական ղեկավար։

Մանուկյանի երաժշտությունը հնչել է Քենեդիի կենտրոնում (ուղիղ հեռարձակվել է համացանցով)։ Չեխիայի ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախումբը (Բոստոնի սիմֆոնիկ դահլիճում և Պրահայի «Դվորժակ» սրահում), Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը, Հայաստանի ազգային օպերային թատրոնի նվագախումբը և երգչախումբը, «Սերենադ» կամերային նվագախումբը, Լաս Վեգասի համալսարանի երաժշտական ընկերությունը, Փասադենայի, Յուտայի, Քարսոն Սիթի (Նևադա), Ամերիկյան արևմտյան, Սոլթ Լեյք Սիթիի սիմֆոնիկ նվագախմբերը, Վեսթմինսթերի կամերային նվագախումբը, «Բարտոկ» անսամբլը (Սանտյագո, Չիլի), դաշնակահար Գրանտ Յոհանեսենը և բազմաթիվ մենակատարներ Մանուկյանի ստեղծագործությունները ներառել են իրենց համերգային երգացանկերում։

Մանուկյանի մի քանի ստեղծագործություններ թողարկել են *Warmer Brothers Publications*, *Feature Films for Families* և *Windsor Editions* հրատարակչությունները։ Մանուկյանի ստեղծագործությունները կարելի է լսել *Albany Records*, *4-Tay Records*, *MMC Recordings*, *Tantara* և *MAF Excel* լեյբլներում։

Որպես դաշնակահար Ջեֆ Մանուկյանը մենակատար է եղել Ֆիլիպինների ֆիլհարմոնիայի, Մեքսիկայի պետական սիմֆոնիկ, Բոլիվիայի ազգային սիմֆոնիկ և այլ նվագախմբերի հետ։ Նա հանդես է եկել մի քանի երկրների ազգային հեռուստաընկերություններով և նկարահանվել է *Liberace Show*-ում, *Mike Douglas Show*-ում, *Joe Franklin Show*-ում և *Ted Mack Amateur Hour*-ում։ Մանուկյանը, որպես դաշնակահարների Արամ Խաչատրյանի անվան միջազգային մրցույթի հաղթող, հանդես է եկել Նյու Յորքի Մերկին Հոլում, Քենեդիի կենտրոնում, *Primeira Semana de Musica das Americas*-ում (Սան Պաուլու, Բրազիլիա), *Bösendorfer Saal*-ում (Վիեննա, Ավստրիա) և այլուր։

Մանուկյանը որպես հրավիրյալ դիրիժոր ղեկավարել է Փասադենայի սիմֆոնիկ նվագախումբը, Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը, Հայաստանի ազգային օպերայի նվագախումբը և երգչախումբը, «Սերենադ» կամերային նվագախումբը, Լաս Վեգասի համալսարանի երաժշտական ընկերության նվագախումբը և այլն։

Ջեֆ Մանուկյանը վախճանվել է 2021 թվականի հուլիսի 21-ին արյան քաղցկեղից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Free scores by Jeff Manookian at the International Music Score Library Project (IMSLP)

Կատեգորիա:1953 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Նուպար Մաքսուտյան

**Նուպար Մաքսուտյան** (), հայ բանասեր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1898 թվականին Կիպրոսի Նիկոսիա քաղաքում։ Չիկագոյի համալսարանում ուսանել է իրավաբանություն, որից հետո վերադարձել է Կիպրոս և վարել տարբեր պաշտոններ։ Զուգահեռաբար զբաղվել է բանասիրական գործունեությամբ։

Թղթակցել է սփյուռքահայ բազմաթիվ պարբերականների՝ «Անահիտ», «Բազմավեպ», «Հայաստանի կոչնակ», «Կյանք և արվեստ», «Ամենուն տարեցույցը»։ Բացի հայկական թերթերից, թղթակցել է նաև անգլիական և հունական պարբերականների։ Գրել է հայ մշակույթի մասին պատմող հոդվածներ, բանասիրական երկեր։

Նուպար Մաքսուտյանի «Հայ գրականության պատմությունը», «Հայկական թագավորության պատմությունը» ծավալուն աշխատությունները տպագրվել են օտար մամուլում։

Նուպար Մաքսուտյանը նաև բանաստեղծությունների հեղինակ է, որոնք տպագրվել են սփյուռքահայ մամուլում։

Մահացել է 1958 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Չիկագոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Լուիզետ Տեկսիե

**Լուիզետ Տեկսիե** (, ի ծնե՝ , ), Ֆրանսիայի դիմադրության շարժման մասնակից և ավտոարշավորդ պատերազմից հետո։ Նա Հայոց ցեղասպանությունը վերջին վերապրածներից մեկն էր։

## Կենսագրություն
Հովհաննիսյանը ծնվել է Օսմանյան կայսրությունում, հայկական ընտանիքում։  Նրա հայրը սպանվել է 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ, և նա քրոջ հետ փրկվել է մոր կողմից և տեղավորվել Ստամբուլի մանկատանը։ Մանկատունը տեղափոխվել է Սալոնիկ 1922 թվականին, իսկ հետո Մարսել՝ 1924 թվականին։ 1928 թվականին նա սկսել է հաճախել Դպրոցասեր տիկնանց վարժարան Լե Ռեյնսիում, որտեղ նրա դասընկերն էր Մելինե Մանուշյանը։ Մինչև հասուն տարիքը նա չի վերամիավորվել մոր հետ։

Տեկսիեն 15 տարեկան հասակում թողել է դպրոցը «փարիզյան կաբարեներում պարելու և առանց սահմանափակումների ապրելու համար»։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նա մասնակցել է Ֆրանսիական դիմադրությանը, որի մասին վկայում է Ներքին գործերի ֆրանսիական բանակի նրա քարտը, և օգնել է թաքցնել հրեա ընտանիքին։ Պատերազմից հետո նա ամուսնացել է և ունեցել երկու երեխա։ Ազատության ձգտումը գերակայել է և նա ամուսնալուծվել է։ Նա առաջինն էր Փարիզում, որ սկսել է ֆրանսիացի կանանց համար ջինսեր վաճառել։ 1956 թվականին նա Նյոյի սյուր Սենում բացել է հագուստի խանութ։

Տեկսիեն մեքենաների և ավտոսպորտի նկատմամբ մեծ կիրք ուներ։ Նա մասնակցել է պրոֆեսիոնալ մրցումների 1956-1964 թվականներին, ինչպիսիք էին Մոնտե Կառլոյի ավտոմրցարշավը և Tour de France Automobile-ը։ Նա զբաղեցրել է երկրորդ տեղը 1963 թվականի մրցույթում՝ վարելով Jaguar Mark 2: Նա ընտրվել է «Համարձակ հայ կանայք» նախագծի համար, որն ընդգրկում էր հայկական ծագում ունեցող նշանավոր կանանց։

Լուիզետ Տեկսիեն մահացել է Լա Ռոմյոյում 2021 թվականի հուլիսի 20-ին՝ 95 տարեկան հասակում։ Նրա հուղարկավորությունը տեղի է ունեցել Սեն Ժենի դը Լեկտուր մատուռում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսահայ ավտոարշավորդներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ պարուհիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ գործարարներ
Սուրեն Խոջումյան

**Սուրեն Գևորգի Խոջումյան** (), հայ բժիշկ, բժշկական գիտությունների թեկնածու, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Սուրեն  Խոջումյանը ծնվել է 1923 թվականին Երևան քաղաքում։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է 1939 թվականին՝ թիվ 29 միջնակարգ դպրոցում և ընդունվել բժշկական ինստիտուտ, որն էլ ավարել  է 1943 թվականին և  օգոստոսին զորակոչվել բանակ։ Եղել է Հյուսիսային Կովկասի ռազմաճակատում, որտեղ էլ նշանակվել է 31-րդ առանձին գնդի  բուժսանծառայության պետ։ Հետոագայում տեղափոխվել է 45-րդ բանակի 261-րդ հրաձգային դիվիզիայի 278 հրաձգային գունդ, այնուհետև՝ № 809 հրետանային գունդ։

1945 թվականին եղել է 89-րդ հրաձգային դիվիզիայի ուսումնական գումարտակի բժիշկ։ Նույն թվականին ընդունվել է ԽՄԿԿ շարքերը։ 1946 թվականին նշանակվել է Անդրկովկասի զինվորական օկրուգի սակրավորների գումարտակի բժիշկ։

1946 թվականի դեկտեմբերին կապիտան Խոջումյանը զորացրվել է։

Պարգևատրվել է մեդալներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժիշկներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Սիրելի ուսուցչուհին

**«Սիրելի ուսուցչուհին»**  (, ), ութսերիանոց ֆիլմ աշակերտի և ուսուցչի միջև արգելված սիրո և հանգամանքների ճակատագրական դասավորության մասին։ «Սիրելի ուսուցչուհին» բազմասերիանոց ֆիլմի սցենարը գրել են Մարիա Բեկը և Ելենա Բոյկոն («Շուշաններով տունը», «Կարմիր թագուհին»)։

Սերիալի ցուցադրությունն սկսվել է 2016 թվականի սեպտեմբերին Ռուսաստանի «Առաջին ալիք» հեռուստաալիքով։

## Սյուժե
Երիտասարդ ուսուցչուհի Ուլյանա Սերգեևնան բուհն ավարտելուց հետո  աշխատանքի է ընդունվում դպրոցում, և ավարտական դասարանի աշակերտ Իգնատն առաջին հայացքից սիրահարվում է նրան։ Տղան ոչ մի վայրկյան չի կասկածում, որ դա իր կյանքի սերն է։

Ուսումնական տարին ավարտվում է։ Ավարտական երեկոն, որը դպրոցականների համար քայլ է դեպի նոր կյանք, դառնում է ճակատագրական Իգնատի համար։ Ծեծկռտուքից հետո կալանավորվում են Իգնատն ու նրա լավագույն ընկերը, որը հաջորդ օրը մահանում է, և հանցագործությունը բարդվում է Իգնատի վրա, իսկ կատարվածի մեղավոր է հայտարարվում  Ուլյանա Սերգեևնան։ Իգնատը բանտարկվում է, և միակ բանը, որ նրան օգնում է բանտարկության ժամանակ, իր նախկին ուսուցչուհու կողմից պատասխան զգացմունքի հույսն է։

## Դերերում
* Ալինա Սերգեևա – *Ուլյանա Սերգեևնա Սիմակովա, ուսուցչուհի
* Օլեգ Գաաս – *Իգնատ Կալինին, 11-րդ դասարանի աշակերտ / բանտարկյալ / բռնցքամարտիկ
* Օլգա Ռադչուկ – *Ռիմա Վասիլևնա Սիմակովա, Ուլյանայի մայրը
* Ելենա Ուզլյուկ – *Դարյա Իվանովնա Կալինինա, Իգնատի մայրը
* Մատվեյ Զուբալևիչ – *Կոնստանտին Սմիռնով, Իգնատի համադասարանցին, որին սպանել է Ֆիլիպովը
* Վլադիմիր Կովալ – *Վիտալի, ատամնատեխնիկ
* Ալեքսեյ Նագրուդնի – *Մաքսիմ Սուվորին
* Ռոման Մացյուտա – *Սևա Կաչին, կալանավոր
* Աննա Ադամովիչ – *Մարինա Սմիռնովա, Իգնատի դասընկերուհին, Կոստյայի քույրը
* Իրինա Մակ – *Զինաիդա Իվանովնա Սմիռնովա, Մարինայի և Կոստյայի մայրը  
* Բորիս Գեորգիևսկի – *Ստեպան Եգորովիչ Սմիռնով, Մարինայի և Կոստյայի հայրը
* Լյուբով Սոլոդովա – *Մարիա Կլիմովա, դպրոցի տնօրեն
* Անաստասիա Շուլգա – *Իվանցովա
* Օլեգ Մասլեննիկով – *Ֆիլիպով, ոստիկանության մայոր
* Վալերի Գուլյաևա – ''Վերա Յամչուկովա, լեյտենանտ / ոստիկանության ավագ լեյտենանտ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Любимая учительница»: почему нельзя пропустить сериал

Կատեգորիա:Հեռուստասերիալներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ուկրաինական հեռուստասերիալներ
Ներսես Մեզպուրյան

**Ներսես Մեզպուրյան** (), հայ գրող, մշակութային գործիչ։

## Կենսագրություն
Ներսես Մեզպուրյանը ծնվել է 1841 թվականին Կոստանդնուպոլիսում, եղել է մանկավարժ Բագրատ Մեզպուրյանի եղբայրը։ Զբաղվել է մանկավարժական գործունեությամբ, հրատարակել է դասագրքեր, դպրոցական ձեռնարկներ՝ «Առաջնորդ հայ ընթերցանության կամ նոր քերական ու հեգարան» (Կ. Պոլիս, 1860), որն ունեցել է 16 տպագրության (16-րդ տպ. 1898 թվական)։

Գրել է նաև գեղարվեստական ստեղծագործություններ։ 1861 թվականին լույս է տեսել Ներսես Մեզպուրյանի «Արաքսիա» գրքույկը։ Հետագայում լույս են տեսել նրա «Սահմանադրություն և առաջին պատրիարք սահմանադրական», «Պսակ տղայոց» և այլն։

1865 թվականին Ներսես Մեզպուրյանը մեկնել է Տրապիզոն, որտեղ նշանակվել է տեղի երկսեռ վարժարանի տնօրեն։ Տրապիզոնում ստեղծել է երգի, թատերական և այլ խմբակներ, կազմակերպել հայկական ներկայացումներ, զբաղվել է ճշգրիտ գիտությամբ։ 1867 թվականին մեկնել է Փարիզ, սովորել բժշկություն։ 1874 թվականին մեկնել է Պոլիս, զբաղվել բժշկությամբ։ Հաճախ է թղթակցել պոլսահայ մամուլին։

Մահացել է 1880 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Աշոտ Կարապետյան (բժիշկ)

**Աշոտ Վարդանի Կարապետյան**  (), հայ բժիշկ։

## Կենսագրություն
Աշոտ Կարապետյանը ծնվել է 1911 թվականին, Թբիլիսի քաղաքում։ Միջնակարգ կրթությունը ստացել է ծննդավայրում։ Որպես ուսուցիչ մեկ տարի աշխատել է Նոյեմբերյանի շրջանի Ղոշղոթան գյուղում։ 1932 թվականին  ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ Իջևանում եղել է տեղամասային բժիշկ, ապա Դիլիջանի առողջարանում՝ օրդինատոր, հետագայում՝ գլխավոր բժիշկ։

Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին  զորակոչվել է բանակ և աշխատել Դիլիջանի ու Ալավերդու էվակուացիոն հոսպիտալներում, նախ՝ բժիշկ, հետագայում՝ հոսպիտալի պետ։

1942-1949 թվականներին Աշոտ Կարապետյանը եղել է Խորհրդային Հայաստանի առողջապահության նախարարի տեղակալը։ 1949 թվականին նշանակվել է Երևանի հակատուբերկուլյոզային հիվանդանոցի թոքային վիրաբուժության բաժնի վարիչ։ 1967 թվականից մինչև իր կյանքի վերջը եղել է քաղաքի տուբդիսպանսերի պալարախտաբանը։ Եղել է Աբովյան քաղաքի տուբհիվանդանոցի հիմնադիրներից։

Հեղինակ է «Ինչ պետք է իմանալ տուբերկուլյոզի մասին» (1949), «Երեխաների տուբերկուլոզը և նրա պրոֆիլակտիկան» (1950) գրքերին։

Արժանացել է «Պատվո նշան» շքանշանի, «Առողջապաճության գերազանցիկի» կրծքանշանի, մեդալների և շնորհակալագրերի։

Աշոտ Վարդանի Կարապետյանը մահացել է 1977 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժիշկներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:«Պատվո նշան» շքանշանի ասպետներ
Աշոտ Հակոբյան (հետախույզ)

**Աշոտ Աբգարի Հակոբյան** (), խորհրդային հայազգի անլեգալ հետախույզ։

## Կենսագրություն
Աշոտ Հակոբյանը ծնվել է 1915 թվականի դեկտեմբերի 31-ին, Բաքվում։ Աշխատել է ՀԽՍՀ անվտանգության մարմիններում։ Տիրապետել է ֆրանսերեն, իտալերեն, թուրքերեն, ռումիներեն, բուլղարերեն և արաբերեն լեզուներին։ 1946 թվականին անլեգալ  աշխատանք է իրականացրել Ռումինիայում («Եփրատ» կեղծանունով)։ Գործել է Հովհաննես Սարաջյանի փաստաթղթերով, որը ծնվել էր 1916 թվականի մայիսի 9-ին Թուրքիայում։ 1949 թվականի սեպտեմբերի 25-ին Հակոբյանը Ռումինիայի եկեղեցիներից մեկում ամուսնացել է Կիրա Վիկտորովնա Չերտենկոյի («Տանյա») հետ։ Հետագայում նրանք մեկնել են Շվեյցարիա, այնտեղից էլ Իտալիա։ 1949-1959 թվականներին Հակոբյանը ղեկավարել է արտաքին հետախուզության  անլեգալ հաստատությունը Իտալիայում (կեղծանունը «Արտեմ»)։ Նրա հաստատությունը համագործակցել է Իտալիայի ներքին գործերի նախարարության մի շարք գործակալների հետ «Демид», «Квестор», «Цензор»): «Цензор»-ի հիմնական հաջողությունը Իտալիայի ԱԳՆ անվտանգության ծառայության գլխավոր տնօրենի պահարանից գաղտնի փաստաթղթերի առգրավումն է եղել։ Նա վերականգնել է կապը նախկին գործակալ «Օմարի» հետ, որը 1948 թվականին ազատվել էր Ներքին գործերի նախարարության գաղտնագրման բաժնից, այնուհետ ծառայել  Իտալիայի ամերիկյան դեսպանատանը։ 1953 թվականին Հակոբյանը գորգերի վաճառականի անվան տակ մեկնել է Կահիրե, որտեղից էլ 1954 թվականին վերադարձել է Հռոմ։ 1950-ականների վերջին Հակոբյանը վերադարձել է ԽՍՀՄ։

Մահացել է 1981 թվականի մարտի 19-ին։ Թաղված է Մոսկվայի հայկական գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Легенда советской нелегальной разведки Ашот Акопян

Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հետախույզներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հետախույզներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Sgn

մինի|y = sgn x ֆունկցիայի գրաֆիկը
**** (*սիգնում*,  — նշան), իրական արգումենտի կտոր առ կտոր հաստատուն ֆունկցիա։ Նշանակվում է՝ \sgn x։ Սահմանվում է հետևյալ կերպ.

: \sgn x = \begin{cases} \ \ 1, & x > 0 \\ \ \ 0, & x = 0 \\ -1, & x 

Ֆունկցիան տարրական չէ։ Հաճախ օգտագործվում է հետևյալ ներկայացումը․
: \sgn x = \frac{d}{dx} |x|
Ընդ որում զրոյի մոդուլի ածանցյալը, որը 0 կետում սահմանված չէ, այդ կետում շարունակվում է ձախից և աջից ածանցյալների թվաբանական միջինով։

Ֆունկցիան օգտագործվում է ազդանշանների մշակման տեսության մեջ, մաթեմատիկական վիճակագրության և մաթեմատիկայի այլ ճյուղերում, որտեղ անհրաժեշտ է տալ թվի նշանը։

## Պատմություն և նշանակումներ
\sgn x ֆունկցիան 1878 թվականին ներմուծել է Լեոպոլդ Կրոնեկերը։ Ի սկզբանե նրա մտցրած նշանակումն այլ էր՝ [x]։ 1884 թվականին Կրոնեկերին անհրաժեշտ էր մի հոդվածում օգտագործել \sgn-ից բացի օգտագործել նաև ամբողջ մասը ցույց տվող ֆունկցիան, որը նույնպես նշանակվում է քառակուսի փակագծերով։ Տարընթերցումից խուսափելու նպատակով Կրոնեկերը ներմուծեց \sgn. x գրելաձևը, որն էլ հենց (առանց կետի) ընդունվեց գիտության մեջ։ Երբեմն ֆունկցիան նշանակվում է՝ \operatorname{sign} x։

## Ֆունկցիայի հատկությունները
* Որոշման տիրույթ՝ \mathbb R,
* Արժեքների տիրույթ՝ \{-1; 0; +1\},
* Որոշված է զրոյից բացի բոլոր կետերում,
* Կենտ ֆունկցիա է,
* x=0 կետում ունի առաջին սեռի խզում, քանի որ սահմանները աջից և ձախից համապատասխանաբար հավասար են ՝ +1 և -1,
* |x| = \sgn x \cdot x և x = \sgn x \cdot |x|  \forall x \in \mathbb{R} համար,
*Այլ կերպ ասած՝  \sgn x = {x \over |x|} = {|x| \over x} երբ x \ne 0,
* \frac{d}{dx}\sgn x = 2 \cdot \delta (x), որտեղ \delta (x)-ը Դիրակի դելտա ֆունկցիան է,
*  \sgn x \cdot \sgn y = \sgn (x \cdot y),
*  \sgn x = \frac{2}{\pi} \int ^{\infty}_{0} \frac{\sin tx}{t} dt։

## Ֆունկցիայի ընդհանրացումը կոմպլեքս արգումենտի համար
:  \sgn z = \begin{cases} z/|z|, & z \ne 0 \\ 0, & z=0 \end{cases} 
Ֆունկցիայի նշված ներկայացումը հնարավորություն է տալիս հնարավոր ձևերից մեկով ընդհանրացնել ֆունկցիան կոմպլեքս արգումենտի համար։ Ընդ որում z/|z|=\cos \varphi + i \sin \varphi =  e^{i \varphi} , որտեղ \varphi = \operatorname{Arg} z -ը կոմպլեքս թվի արգումենտն է։ Երբ z \ne 0, \sgn z ֆունկցիայի արժեքը լինում է միավոր շրջանագծի վրա z-ին ամենամոտ թիվը։ Այս ընդհանրացման իմաստն է միավոր երկարությամբ շառավիղ-վեկտորի միջոցով ներկայացնել z կոմպլեքս թվին համապատասխան ուղղությունը կոմպլեքս հարթության վրա։ Բևեռային կոորդինատների դեպքում այդ նույն ուղղությունը ցույց է տալիս \varphi անկյունը։ z=0 կետում, որտեղ ուղղությունը որոշված չէ, ֆունկցիան ընդունում է 0 արժեք։

Նման ձևով է որոշված օրինակ՝ signum ֆունկցիան Haskell լեզվի կոմպլեքս թվերի ստանդարտ գրադարանում։
*Ֆունկցիայի ընդհանրացման մեկ այլ տարբերակ նշանակվում է՝ \operatorname{csgn}, և որոշվում է հետևյալ կերպ․
:
 \operatorname{csgn}(z)= \begin{cases}
 1, & \operatorname{Re} z > 0 \\
 -1, & \operatorname{Re} z 
Այս ներկայացումն օգտագործվում է, օրինակ, Mathcad և Maple հավելվածներում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:Ունար գործողություններ
Կատեգորիա:Ֆունկցիա
Կատեգորիա:Ֆունկցիաների տեսակներ
Հակոբ Ճաղարբեկյան

**Հակոբ Ճաղարբեկյան** (), հայ լրագրող‚ բանասեր, թարգմանիչ (ռուսերենից՝ հայերեն)։

## Կենսագրություն
Հակոբ Ճաղարբեկյանը ծնվել է 1864 թվականի Շուշիում, որտեղ էլ կրթություն է ստացել թեմականն դպրոցում։ Որպես ուսուցիչ աշխատել է Թիֆլիսում, Բաքվում և այլ քաղաքներում։ 1880-ական թվականներից թղթակցել է «Նոր դար», «Արձագանք», Լումա պարբերականներին։

Ռուսերենից կատարել է թարգմանություններ։

Մահացել է 1900 թվականի հունվարի 1-ին։

## Աշխատություններ
*Բանասիրության տեսություն (Թիֆլիս, 1894)
*«Վահան Մամիկոնյան ըստ Ղազար Փարպեցու» (1894)
*«Սասունցի Դավիթ դյութազն» (1895)
*«Հայոց Լեզու» (Թիֆլիս, 1894, դասագիրք)
*«Հայոց պատմություն» (Շուշի 1895)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լրագրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Lalisa

**«Lalisa»** (ոճավորվում է մեծատառերով), թայլանդուհի ռեփեր, երգչուհի և հարավկորեական Blackpink գըրլ բենդի անդամ Լիսայի դեբյուտային սինգլային ալբոմը։ Այն թողարկվել է 2021 թվականի սեպտեմբերի 10-ին՝ YG Entertainment և Interscope Records լեյբլների միջոցով։

## Նախապատմություն
2021 թվականի ապրիլի 19-ին YG Entertainment-ը հարավկորեական ԶԼՄ-ներին հայտնել է, որ Լիսան դեբյուտ է կատարելու որպես խմբի երրորդ սոլո արտիստ և որ սոլոյի գրաֆիկն կհայտարարվի ավելի ուշ։ Հուլիսի 12-ին՝ «Star News»-ի միջոցով YG-ն հաստատել է, որ տեսահոլովակի նկարահանումներն շարունակվում են։

## Թողարկում և առաջխաղացում
Օգոստոսի 25-ին YG-ն ներկայացրել է ալբոմի անվամբ թիզեր լուսանկարը՝ հայտարարելով ալբոմի նախավաճառքի մասին։ Օգոստոսի 27-ին լեյբլն ներկայացրել է ալբոմի՝ 26 վայրկյան տևողությամբ կոնցեպտուալ թիզերը։ Օգոստոսի 30-ին YG-ն հաստատել է, որ ալբոմի գլխավոր երգը նույնպես կրելու է «Lalisa» անվանումը։ Ամբողջ աշխարհում ալբոմը և գլխավոր երգի տեսահոլովակը թողարկվել են սեպտեմբերի 10-ին՝ YG և Interscope լեյբլների միջոցով։

## Երգացանկ

**Նշումներ**
* Ալբոմի բոլոր երգերն ոճավորվում են մեծատառերով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2021 ալբոմներ
Գարեգին Բուդաղյան

**Գարեգին Օքսենի Բուդաղյան** (), խորհրդային ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ (1966), մարզիչ։

## Կենսագրություն
Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ Բուդաղյանի հայրը եղել է տանկիստ, մասնակցել է Ստալինգրադի ճակատամարտին, Կուրսկի ճակատամարտին։ 1944 թվականի վերջին Քյոնիգսբերգի մոտ նա երրորդ անգամ վիրավորվել է, երեք օր մնացել մարտի դաշտում՝ կորցնելով  ոտնաթաթը։ Պարգևատրվել է շքանշաններով և մեդալներով։ Յուրի Կուզնեցովը, որի հայրը մարզել է Ադրբեջանի պատանիների ազգային հավաքականին, ապրել է Բուդաղյանների տան բակում։ 14 տարեկանում Բուդաղյանը խաղացել է մեծահասակների թիմում, որը հանդես է եկել քաղաքի առաջնությունում։ Իվան Ալեքսանդրովիչ Շելեխովի մոտ վեց ամիս պարապելուց հետո նա հանդես է եկել Լենինյան շրջանի հավաքական թիմում՝ հանրապետության առաջնությունում։ 1957 թվականին Ռիգայում անցկացված դպրոցականների ԽՍՀՄ ժողովուրդների սպարտակիադայում Ադրբեջանի հավաքականը, որի ավագը եղել է Բուդաղյանը, զբաղեցրել է երրորդ տեղը։ Այնտեղ նրան նկատել է Օլեգ Տիմակովը, ով մարզում էր Բաքվի «Նեֆթչի»-ին։ Բուդաղյանը թիմում հանդես է եկել 1956-1957 թվականներին։ 1958 թվականին տեղափոխվել է Շելեխովի մոտ, ով գլխավորում էր Կրասնոդարի երկրամասի առաջնության Նովոռոսիյսկի «Տրուդ» թիմը։ Թիմը դարձել է չեմպիոն, իսկ Բուդաղյանը՝ 52 գոլի հեղինակ։ Հաջորդ տարի նա խաղացել է ՌԽՖՍՀ առաջնությունում, 1960-1961 թվականներին՝ «B» դասում։ 1961 թվականի վերջին տեղափոխվել է Օրջոնիկիձե, որտեղ «Սպարտակը» մարզում էր Տիմակովը։ Բուդաղյանն ընդունվել է Հյուսիսային Օսիայի մանկավարժական ինստիտուտի ֆիզկուլտուրայի ֆակուլտետ։

1966 թվականին ՌԽՖՍՀ եզրափակիչ մրցաշարում թիմը գրավել է 2-րդ տեղը և նվաճել ՌԽՖՍՀ առաջնության արծաթե մեդալներ և անցել «Ա» դասի երկրորդ խումբ։ Բուդաղյանը 35 գոլով ակումբային ռեկորդ է սահմանել։ 1968 թվականին խաղացել է Գրոզնիի «Թերեք»-ում, այնուհետև վերադարձել «Սպարտակ», որի հետ 1969 թվականին ընդունվել է «Ա» դասի բարձրագույն խումբ։ 1970 թվականի մարտին Բուդաղյանը երկու ոչ լիարժեք հանդիպում է անցկացրել, որից հետո անցել է մարզչական աշխատանքի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Гарегин БУДАГЯН: «Наш стадион всегда гнал нас в атаку» — часть 1
* Гарегин БУДАГЯН: «Когда я поставил мяч „на точку“, все встали, и над переполненным стадионом нависла абсолютная тишина» — часть 2
* Гарегин БУДАГЯН: «Казалось, что болельщики нас качают вместе с автобусом» — часть 3
* Гарегин БУДАГЯН: «Ночью к базе подъехала машина, и из нее вышел человек с чемоданчиком…» — часть 4

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վարպետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ մարզիչներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Մալայ

**Մալայ**, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Արեշի գավառում։

## Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 142 կովկասի թաթար բնակիչ։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Տատյանա Սմիթ

**Տատյանա Սմիթ** (օրիորդական ազգանունը՝ **Սկունմաքեր,** , ), հարավաֆրիկացի լողորդուհի, Տոկիոյի 2020 թվականի Օլիմպիական խաղերի և Փարիզի 2024 թվականի Օլիմպիական խաղերի չեմպիոն, Տոկիո 2020-ի արծաթե մեդալակիր, 2019 թվականի աշխարհի առաջնության արծաթե մեդալակիր, Համագործակցության խաղերի (2018) և  2019 թվականի Ունիվերսիադայի կրկնակի չեմպիոն։

## Կարիերա
Հարավաֆրիկացի լողորդուհին առաջին հաջողություններին հասել է 2015 թվականին, երբ հաղթել բրասի բոլոր երեք մրցատարածություններում երկրի առաջնությունում։ Սակայն ցուցադրած արդյունքները Տատյանային թույլ չեն տվել որակավորվել Կազանում կայանալիք աշխարհի առաջնությանը, քանի որ նա չի կարողացել հաղթահարել որակավորման նորմատիվները։ Մեկ տարի անց Սկունմաքերը նույնպես չի կարողացել հաղթահարել Ռիո դե Ժանեյրոյում կայանալիք Օլիմպիական խաղերին մասնակցելու որակավորման փուլը՝ չնայած ազգային մեկնարկներում տարած հաղթանակներին։

Հաջորդ օլիմպիական շրջափուլի ընթացքում Տատյանան դարձել Է Հարավային Աֆրիկայի կանանց լողի թիմի գլխավոր աստղերից մեկը. միջազգային մակարդակով առաջին բարձր հաջողությունը եղել է Ունիվերսիադայի բրասով 200 մ մրցատարածության արծաթե մեդալը, որտեղ նա զիջել է այդ պահին աշխարհի գործող չեմպիոն ճապոնացի Կանակո Վատանաբեին։ Հաջորդ մրցաշրջանում ՀԱՀ-ի ներկայացուցչուհուն հաջողվել է ամրապնդել իր դիրքերը՝ երկու ոսկե մեդալ նվաճելով Համագործակցության խաղերում և 100 ու 200 մետր բրաս մրցատարածություններում թարմացնելով մայրցամաքի ռեկորդները։

2019 թվականին 22-ամյա հարավաֆրիկուհին տպավորիչ արդյունքների է հասել համաշխարհային ուսանողական խաղերում՝ դառնալով առաջինը իր մրցատարածություններում։ Կվանգջուի աշխարհի առաջնությունում 22-ամյա Սկունմաքերը հարյուր մետր մրցատարածությունում մասնակցել է եզրափակիչ լողին, որտեղ գրավել է վեցերորդ տեղը։ Երկու անգամ երկար մրցատարածությունում Տատյանան հաղթանակ է տարել. կիսաեզրափակիչում սահմանել է Աֆրիկայի նոր ռեկորդ (2.21, 79), իսկ եզրափակչում գրավել է երկրորդ տեղը՝ զիջելով տիտղոսակիր ռուս Յուլյա Եֆիմովային, և ՀԱՀ-ին բերել է պատմության մեջ առաջին մեդալը լողավազաններում (50 մետր, բրաս) կանանց աշխարհի առաջնություններում։

2021 թվականի հուլիսի 27-ին կորոնավիրուսային պանդեմիայի պատճառով տեղափոխված 2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերում զբաղեցրել է երկրորդ տեղը 100 մետր բրասում։ Եզրափակչում նա պարտվել է 17-ամյա ամերիկուհի Լիդիա Ջեյկոբիին, սակայն առաջ է անցել ամերիկացի մեկ այլ մարզուհի Լիլի Քինգից, որը մինչ այդ եղել էր օլիմպիական չեմպիոն։ Հուլիսի 30-ին 200 մետր լողում նա դարձել է օլիմպիական չեմպիոն և սահմանել համաշխարհային ռեկորդ՝ առաջ անցնելով ամերիկացի լողորդներ Լիլի Քինգից և Էննի Լեյզորից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:2024 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի լողորդներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Եղիսաբեթ Իսաբեկյան

**Եղիսաբեթ Եփրեմի Իսաբեկյան-Շավարշյան** (), հայ մանկավարժ։ Եղել է մանկավարժ, պրոֆեսոր Արշավիր Շավարշյանի կինը։

## Կենսագրություն
Եղիսաբեթ Իսաբեկյանը ծնվել է 1890 թվականին Իգդիրում,  Իգդիրի քաղաքագլուխ Եփրեմ Իսաբեկյանի բազմազավակ ընտանիքում։ Սերում է Իսաբեկյանների հայտնի տոհմից՝ գեղանկարիչ Էդուարդ Իսաբեկյանի հորաքույրն է։

Նախնական կրթությունը 1905-1907 թվականներին ստացել է տեղի ծխական դպրոցում։ 1907-1909 թվականներին սովորել է Երևանի Գայանյան օրիորդաց դպրոցում։ Վերադառնալով Իգդիր՝ որոշել է ուսումը շարունակել և մեկնել է Թիֆլիս, ընդունվել և 1910-1912 թվականներին սովորել է Մարիամյան-Հովնանյան օրիորդաց դպրոցում, որը համարվում էր հայկական լավագույն կրթական օրիորդաց դպրոցը։

Մասնագիտանալով ուսուցչության մեջ, նա մանկավարժ աշխատելու առաջարկ է ստացել Դրանդայի հայկական ծխական դպրոցում։ Եղիսաբեթ Իսաբեկյանն ընդունել է առաջարկը և մեկնել Աբխազիա։ Ուսուցչական գործունեությունը Դրանդայում տևել է 1912 թվականից մինչև 1914 թվական։ Վերադառնալով Իգդիր՝ Ղարաքիլիսայի (այժմ՝ Վանաձոր) ծխական դպրոցում աշխատելու առաջարկ է ստացել․ 1914-1915 ուսումնական տարին ուսուցչություն է իրականացնում Ղարաքիլիսայում։

1916 թվականին ամուսնացել է Արշավիր Շավարշյանի հետ, որն ուսումն ավարտել և Լայպցիգից նոր էր վերադարձել։ 1916 թվականին ամուսնական զույգն Իգդիրից ճանապարհվել է Էջմիածին, որտեղ Ա. Շավարշյանը հրավիրվել էր աշխատելու Գևորգյան ճեմարանում որպես մանկավարժ։ Խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո, 1919 թվականին Շավարշյանը հրավիրվել է Երևան և նրանք ընտանիքով տեղափոխվել և մշտական բնակություն են հաստատատել Երևանում։

Եղիսաբեթ Իսաբեկյանը՝ ընտանեկան, կենցաղային հոգսերով ծանրաբեռնված լինելով, որոշ ժամանակ ընդհատել է մասնագիտական գործունեությունը, ապա՝ 1930 թվականին ընդունվել է Երևանի Պետական համալսարանի քիմիական ֆակուլտետը, որն ավարտելուց հետո 1936 թվականից քիմիա առարկա է դասավանդել Ս.Սպանդարյանի անվան միջնակարգ դպրոցում։

Մահացել է 1976 թվականին, Երևանում։

## Վաստակ
Մեծ է եղել Եղիսաբեթ Իսաբեկյանի վաստակը մանկավարժության ոլորտում։ Դեռևս Դրանդայում աշխատելու տարիներին մեծապես նպաստել է ծխական դպրոցների կրթադաստիարակչական գործընթացի զարգացմանը։ Հետագայում էլ, անգամ հայրենիքի համար ամենադժվար տարիներին, ամուսնու հետ լծվել է ուսուցչական գործին՝ նախադպրոցական և դպրոցական հաստատությունների հիմնադրմանը։

Ներգրավված է եղել 1919-1920-ական թվականներին առաջին բակային մանկապարտեզների, ճամբարների ստեղծման գործում։

Մոտ ժամանակներս հրատարակվելու է գիրք՝ նրա հուշերի հիման վրա, որում ներառվելու է նաև Արշավիր Շավարշյանի կյանքն ու գործունեությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Իգդիր քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Էլեկտրահետախուզություն

**Էլեկտրահետախուզություն**, հետախուզության երկրաֆիզիկական մեթոդ։ Հիմնված է հաստատուն և փոփոխական հոսանքի բնական ու արհեստական էլեկտրական (էլեկտրամագնիսական) դաշտերի ուսումնասիրության վրա։ Կիրառվում է երկրաբանական քարտեզագրության, կառուցվածքային երկրաբանության մեջ, օգտակար հանածոների որոնման և հետախուզման գործում, հիդրոերկրաբանական և ինժեներա-երկրաբանական հետազոտություններում։ 

Կատեգորիա:Հետախուզություն
Կատեգորիա:Էլեկտրական սարքեր
Աղասըբեգլը (Ելիզավետպոլի գավառ, այլ գյուղ)

**Աղասըբեգլը**, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում։ Գտնվում է Ելիզավետպոլ քաղաքից 25 կմ հյուսիս-արևելք։ Գյուղից հարավ գտնվում էր նույնանուն ավելի մեծ գյուղը, իսկ մոտակայքում կար նույնանուն գյուղակը։

Բնակչության մասին տեղեկություններ հայտնի չեն։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Աղասըբեգլը (Ելիզավետպոլի գավառ, գյուղակ)

**Աղասըբեգլը**, գյուղակ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում։ Գտնվում է Ելիզավետպոլ քաղաքից 15 կմ հյուսիս-արևելք։ Մի փոքր հյուսիս-արևելք գտնվում են նույնանուն Աղասըբեգլը և մեկ այլ Աղասըբեգլը գյուղերը։

Բնակչության մասին տեղեկություններ հայտնի չեն։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Էլեկտրաձայնային փոխակերպիչ

**Էլեկտրաձայնային փոխակերպիչ**, էլեկտրական էներգիան ձայնայինի կամ ձայնային էներգիան էլեկտրականի փոխակերպող սարք։ Էլեկտրաձայնային փոխակերպիչը էլեկտրամեխանիկական փոխակերպիչների մասնավոր տեսակն է։

Էլեկտրական տատանումները ձայնայինի փոխակերպող էլեկտրաձայնային փոխակերպիչներից են բարձրախոսը, ականջակալը, իսկ ձայնային տատանումները էլեկտրականի փոխակերպող սարքեր են միկրոֆոնը, լարինգոֆոնը։

Էլեկտրաձայնային փոխակերպիչերը լինում են՝ ածխա-կոնտակտային, ինդուկցիոն (մագնիսա-էլեկտրական), էլեկտրաստատիկ (կոնդենսատորային), պիեզոէլեկտրական (Պիեզոէլեկտրական փոխակերպիչ), էլեկտրամագնիսական ու մագնիսաստրիկցիոն (Մագնիսաստրիկցիոն փոխակերպիչ)։ Ածխա–կոնտակտային փոխակերպիչներից բացի (իրագործում են միայն ձայնային տատանումների փոխակերպումը էլեկտրական ազդանշանի), մյուս բոլոր տիպի էլեկտրաձայնային փոխակերպիչները սկզբունքորեն շրջելի են։ Էլեկտրաձայնային փոխակերպիչներ են նաև ձայնարկիչներն ու ձայնագրիչները։ Էլեկտրաձայնային փոխակերպիչները լայն կիրառություն ունեն էլեկտրաձայնագիտության, հիդրոձայնագիտության մեջ, հիդրոլոկացիայում և ուլտրաձայնի գործածման տարբեր բնագավառներում։

## Տես նաև
* Էլեկտրաձայնագիտություն
* Պիեզոէլեկտրական փոխակերպիչ
* Մագնիսաստրիկցիոն փոխակերպիչ

Կատեգորիա:Փոխակերպիչներ
Կատեգորիա:Ռադիոէլեկտրոնիկա
Էլեկտրամագնիսական ռելե

մինի|Էլեկտրամագնիսական ռելե
1. միջուկ, 2. խարիսխ, 3. կոճ, 4. կոնտակտներ, 5. զսպանակ

**Էլեկտրամագնիսական ռելե**,  էլեկտրական սարք, որտեղ հոսանքատար կոճի մագնիսական դաշտի ազդեցության տակ տեղաշարժվող խարիսխը փակում կամ բացում է իր կոնտակտներն էլեկտրական շղթայում։ Հաստատուն հոսանքով սնվող ռելեների մագնիսական համակարգը (միջուկը և խարիսխը) ձուլածո է, իսկ փոփոխական հոսանքի դեպքում՝ թերթավոր էլեկտրատեխնիկական պողպատից։ Էլեկտրամագնիսական ռելեների բազմազանությունը պայմանավորված է նրանց նշանակումով և պարամետրերով։ Այդ պարամետրերն են՝ աշխատել ու ժամանակը (կոճի միացման ակնթարթից մինչև կոնտակտների միացման կամ անջատման ակնթարթը), որը սովորական ռելեներում 0,005–0,1 վրկ է, իսկ ժամանակի ռելեներում՝ մինչև 30–40 ր, հետդարձի գործակիցը, որը հավասար է ռելեի անջատման և աշխատանքային հոսանքների հարաբերությանը և գտնվում է 0,1–0,95 սահմաններում, կոնտակտների թիվը՝ 1-ից 30, կոնտակտների անջատման հզորությունը՝ 5-ից 500 վտ, կոճի հզորությունը՝ 0,01-ից 25 վտ։ Էլեկտրամագնիսական ռելեները օգտագործվում են կառավարման և հեռուստակառավարման սխեմաներում, ավտոմատիկայի սարքերում, կապի համակարգերում։

Կատեգորիա:Ռելե
Ագուաշ դու Կույաբա էկոլոգիական կայան

**Ագուաշ դու Կույաբա էկոլոգիական կայան** (), (նախկինում՝ Ագուաշ դու Կույաբա պետական պարկ), էկոլոգիական կայան Բրազիլիայի Մատու Գրոսու նահանգում, որը  լիովին պաշտպանված պահպանման միավորում է Սերրադոյի բիոմում։ Տարաձայնություններ կային միավորման տարածքի ընդլայնման համար հող ձեռք բերելու վերաբերյալ, երբ այն վերածվեց էկոլոգիական կայանի։

## Տեղագրություն
Էկոլոգիական կայանն ընդգրկում է Մատու Գրոսու նահանգի Նոբրիս (82%) և Ռոզարիու Ուեստի (18%) մունիցիպալիտետների մի մասը։ Ունի 11,328 հա տարածք։ Գտնվում է Կաբեսեյրաս դու Ռիու Կույաբա շրջակա միջավայրի պահպանության տարածքում։ Տեղակայված է Սերրադո բիոմում՝ սավաննայի շփման առաջնային կազմավորումների մոտավորապես 57 %-ի և 43 % սավաննայի տարածքում։

## Պատմություն
Ագուաշ դու Կույաբա պետական պարկը ստեղծվել է 2002 թվականի հունիսի 10-ին։ Կույաբա գետը շատ աղտոտված էր աղբով ու կոյուղաջրերով։ Կառավարիչ Ռոջերիո Սալեսի կողմից պարկի ստեղծումը ջրի որակի բարելավման ծրագրի մի մասն էր։

Պետական պարկն ուներ 10,600 հա տարածք։ Այն կառավարում էր Մատու Գրոսու նահանգի շրջակա միջավայրի հարցերով զբաղվող պետքարտուղարը։ Նպատակն էր ապահովել ջրային ռեսուրսների պաշտպանությունը և բնիկ ֆաունայի տեսակների տեղաշարժի կենսունակությունը, ինչպես նաև պահպանել տարածքի էկոհամակարգերի զգալի նմուշները և վերահսկել հնարավորությունները հանրային օգտագործման, կրթության և գիտական հետազոտությունների համար։

Պետական պարկը 2014 թվականի նոյեմբերի 13-ին վերադասակարգվեց որպես էկոլոգիական կայան՝ սահմանների վերանայմամբ, որն այժմ զբաղեցնում է 11,328 հա տարածք։ Հրամանագիրը պատրաստվել է նահանգապետ Սիլվալ Բարբոսայի կողմից իր կառավարման վերջին օրերին։ Բժիշկ Ֆիլինտո Կորեա դա Կոստային պատկանող 727,9 հա տարածքն ավելացվել է։ Փոքրիկ հավելման հարցը վիճելի էր, քանի որ այն ավելի ցածր էր, քան պարկի վերին հատվածը և պարունակում էր միայն մեկ աղբյուր։ Աուդիտը տարբեր խախտումներ հայտնաբերեց գնումների ընթացքում։ Սեփականատերն առաջարկել էր օտարում։ Տարածքի չափը չափազանցված էր 40 հա-ով և 7 միլիոն դոլար փոխհատուցումը հիմնված էր ավելի քան կրկնակի շուկայական գների գնահատման վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*
*
*
*

Կատեգորիա:2002 հիմնադրված բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի էկոլոգիական կայաններ
Հայքենդ (Ելիզավետպոլի գավառ)

**Հայքենդ**, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում։

## Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 73 կովկասի թաթար բնակիչ։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Էլեկտրատեխնիկական պողպատ

մինի|Էլեկտրատեխնիկական պողպատի լուսանկար, որտեղ պատկերված է բազմաբյուրեղի կառուցվածքը

**Էլեկտրատեխնիկական պողպատ** սիլիցիումով լեգիրված պողպատ։ Լինում է դինամնային (պարունակում է 0,8–2,5% սիլիցիում և մինչև 0,1% ածխածին) և տրանսֆորմատորային (պարունակում է 2,8–4,5% սիլիցիում, մինչև 0,06% ածխածին)։

Օժտված է բարձր մագնիսական թափանցելիությամբ և ցածր կոէրցիտիվ ուժով։ Էլեկտրատեխնիկական պողպատը օգտագործվում է էլեկտրական մեքենաների և ապարատների դետալների պատրաստման համար։

Կատեգորիա:Պողպատ
Կատեգորիա:Էլեկտրոնային բաղկացուցիչներ
Էլեկտրաստրիկցիա

**Էլեկտրաստրիկցիա**  (10^4 վ/մ կարգի լարվածության դեպքում ապակու դեֆորմացիան չի անցնում 10 A/մ-ից։ Համեմատականության անկախ գործակիցները (դրանց թիվը կարող է հասնել 21-ի) դեֆորմացիայի և լարվածության քառակուսու միջև որոշվում են փորձով կամ թենզորական հաշվի մեթոդներով։ Էլեկտրաստրիկցիան հաճախ շփոթում են պիեզոէլեկտրական հակադարձ էֆեկտի հետ, որը հատուկ է սիմետրիայի առանցք ունեցող բյուրեղային կազմություններին և անհամեմատ ավելի ուժեղ է։

Էլեկտրաստրիկցիա կիրառվում է էլեկտրաձայնային և չափիչ սարքերում, ինչպես նաև հիդրոձայնագիտության մեջ՝ ուլտրաձայնի գրգռման համար։

## Տես նաև
* Պիեզոէլեկտրականություն

Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Կատեգորիա:Հոծ միջավայրերի էլեկտրադինամիկա
Կատեգորիա:Էլեկտրամագնիսական երևույթներ