Մատա Հարի

**Մատա Հարի** (), իսկական անունը՝ **Մարգարետ Գերտրուդա Զելլե** (, ), հոլանդական ծագմամբ էկզոտիկ պարերի կատարող, կուրտիզանուհի, որն առավել հայտնի է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ լրտեսական գործունեությամբ։

## Երիտասարդություն
Մարգարետը ծնվել է Նիդերլանդների Լեուվարդեն քաղաքում, Ադամ Զելլեի և Անտյե վան դեր Մյոլենի միակ դուստրը և 4 զավակներից երկրորդն էր։ Ադամը գլխարկների խանութի սեփականատեր էր։ Բացի դա, նա հաջող ներդրումներ կատարեց նավթարդյունաբերության մեջ և դարձավ բավականին հարուստ, որպեսզի չխնայեր զավակներից։ Այդկերպ մինչև տասներեք տարեկանը Մարգարետը հաճախել է բարձրակարգ դպրոց։ Միայն թե 1889 թվականին Ադամը սնանկացավ և շուտով բաժանվեց կնոջից։ Մարգարետի մայրը մահացավ 1891 թվականին։ Ընտանիքը քայքայվեց։ Հայրը Մարգարետին ուղարկեց նրա կնքահոր մոտ՝ Սնեկ քաղաք։ Այնուհետև Մարգարետը շարունակեց իր կրթությունը Լեյդենում՝ ստանալու մանկապարտեզի դաստիարակչուհու կրթություն, սակայն երբ տնօրենն սկսեց բացահայտ սիրահետել նրան, նրա վիրավորված կնքահայրը հանեց Մարգարետին ուսումնական հաստատությունից։ Մի քանի ամիս անց նա փախավ հորեղբոր մոտ՝ Հաագա։

## Ինդոնեզիա
1895 թվականի հուլիսի 11-ին 18 տարեկանում Մարգարետը Ամստերդամում ամուսնացավ շոտլանդական ծագմամբ հոլանդացի 38-ամյա կապիտան Ռուդոլֆ Մակ Լեոդի հետ (1856 թ. մարտի 1 - 1928 թ. հունվարի 9)։ Նրանք տեղափոխվեցին Ճավա կղզի (Հոլանդական Օստ Ինդիա, Ինդոնեզիայի մոտ) և ունեցան երկու երեխա՝ որդին՝ Նորման-Ջոնը (1897 թ. հունվարի 30 - 1899 թ. հունիսի 27) և դուստրը՝ Ժաննա-Լուիզան (Նոն) (1898 թ. մայիսի 2 - 1919 թ. օգոստոսի 10)։

Ամուսնությունն ամբողջովին հիասթափություն էր երկուսի համար էլ։ Ռուդոլֆը հարբեցող էր, բացի այդ, անհաջողությունների և կյանքից անբավարարվածության համար վրեժխնդիր էր լինում կնոջից, որը երկու անգամ երիտասարդ էր նրանից և որին նա մեղադրում էր այն բանի մեջ, որ առաջխաղացում չունի աշխատանքում։ Ռուդոլֆը նաև բացահայտորեն սիրուհիներ էր պահում։ Հիասթափված Մարգարետը նրան թողեց ժամանակավորապես՝ հեռանալով մեկ այլ հոլանդացի սպա վան Ռեդեսի հետ։ Շատ ամիսների ընթացքում նա ինտենսիվորեն սովորեց ինդոնեզական ավանդույթները, դրանց մի մասը տեղական պարային խմբում աշխատելու ընթացքում։

1897 թվականին Հոլանդիայի իր հարազատներին ուղղված նամակներից մեկում նա առաջին անգամ հանդես եկավ բեմական Մատա Հարի կեղծանունով, որը մալայերեն նշանակում է «արև» («Մատա»՝ աչք, «Հարի»՝ օր, բառացի՝ «օրվա աչք»)։ Ռուդոլֆի համառ հորդորներից հետո Մարգարետը վերադարձավ նրա մոտ՝ չնայած նրա ագրեսիվ վարքը չէր փոխվել։ Նա նախկինի պես, փորձելով մոռանալ, սովորում էր տեղական մշակույթը։

Նրանց որդի Նորմանը մահացավ 1899 թվականին, հավանաբար սիֆիլիսի բարդացումից, որը նրան էր փոխանցվել ծնողներից, թեպետ ընտանիքը հաստատում էր, որ նրան թունավորել է աղախինը։ Որոշ աղբյուրներ պնդում են, որ Ռուդոլֆը ինչ-որ կերպ վիրավորել և պատժել էր իրենց սպասուհու ամուսնուն, որին ի պատասխան՝ սպասուհու ամուսինը իր կնոջը կարգադրել էր թունավորել Ռուդոլֆի ու Մարգարետի երեխաներին։ Սպասուհին լսել էր ամուսնուն՝ թունավորելով երեխաների ուտելիքը։ Դա նրա համար դժվար չէր, քանի որ ազատ ելումուտ ուներ խոհանոց և ուտելիքի մոտ։ Տղան մահացավ տանջանքների մեջ, որոնք երկար ձգվեցին, սակայն աղջիկը ողջ մնաց։ Ոմանք պնդում էին, որ դա հրաշք է, ուրիշները կապում էին դա ամուր իմունիտետի հետ, բայց մինչ այժմ պարզ չէ, թե ինչպես նա կարողացավ փրկվել, եթե երեխաներին կերակրում էին միանման և թույնը երկուսի համար էր։

Որոշ աղբյուրներ էլ պնդում էին, որ Ռուդոլֆի թշնամիներից մեկն է, հավանաբար, թունավորել ընթրիքը, որպեսզի սպանի երկու երեխաներին էլ։

Զույգը բաժանվեց 1903 թվականին՝ Հոլանդիա հետ վերադառնալուց հետո։ Ռուդոլֆը կնոջից խլեց դստեր դաստիարակության իրավունքը (որը մահացավ 21 տարեկանում, հավանաբար կրկին սիֆիլիսի բարդացումից)։

## Պարուհի
Աղքատության մեջ հայտնվելով՝ Մարգարետ Զելլեն ապրուստը վաստակելու համար մեկնել է Փարիզ։ Սկզբում նա հանդես է եկել որպես կրկեսային հեծյալ «լեդի Գրեշա Մաքլեոդ» անունով։ 1905 թվականից սկսվել է նրա աղմկոտ փառքը որպես «արևելյան ոճով» պարուհի՝ հանդես գալով Մատա Հարի կեղծանունով։ Նրա պարերի մի մասը մոտ էին ժամանակակից մերկապարին, ինչն այդ ժամանակ անսովոր էր արևմտյան հանդիսատեսի համար։ Համարի վերջում, որը կատարվում էր շատ նեղ շրջանակում, վարդի թերթիկներով պատված բեմում, պարուհին մնում էր գրեթե մերկ (ըստ լեգենդի՝ «այդպես էր հարմար Շիվային»)։ Ինքը Մատա Հարին պնդում էր, որ վերարտադրում է Արևելքի իրական սրբազան պարերը, որոնք իրեն ծանոթ են մանկուց, ինչպես նաև շփոթեցնում էր իր զրուցակիցներին ռոմանտիկ բնույթի տարբեր մտացածին պատմություններով։ Այդպես, պարուհին պնդում էր, որ ինքը էկզոտիկ արքայադուստր է (կամ էլ Էդուարդ VII-ի և հնդկական կայսրուհու դուստրը), որ ինքն ունի ձի, որը թույլ է տալիս հեծնել միայն իր տիրուհուն, որ ինքը դաստիարակվել է Արևելքում մի վանքում և այլն։

20-րդ դարի սկզբին՝ Արևելքի, բալետի (այդպիսի օրինակ է Այսեդորա Դունկանի գործունեությունը), էրոտիկայի նկատմամբ հետաքրքրության աճի շրջանում, Մատա Հարին մեծ հաջողություն է ունեցել Փարիզում, ապա և այլ եվրոպական մայրաքաղաքներում։

Դժվար մանկությունը, դաժան ամուսինը, բռնությունը, ֆինանսական դժվարությունները և ոտնձգությունները պարային միջավայրում հանգեցրել են կուրտիզանուհու տխուր կարգավիճակին։ Նրանով հետաքրքրվում էին, կապ հաստատելու փորձեր էին անում բազմաթիվ երկրների մի շարք բարձրաստիճան զինվորականներ, քաղաքական գործիչներ և այլ ազդեցիկ անձինք՝ ներառյալ Ֆրանսիայից և Գերմանիայից։ Չնայած այն թանկարժեք նվերներին, որ նա ստանում էր տղամարդկանցից, Մատա Հարին ֆինանսական դժվարություններ ուներ և բազմիցս պարտքով գումար է վերցրել։ Նա նաև կրքոտ տարված էր թղթախաղով, որն օգնում էր նրան շեղվել, և հավանաբար հենց դրա վրա էլ ծախսվում էին նրա գումարները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի լրտեսներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Կին հետախույզներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված լրտեսներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված կանայք
Կատեգորիա:Պարուհիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայում գնդակահարվածներ