Ֆատեհպուր Սիկրի

**Ֆատեհպուր Սիկրի** (, , ), հին քաղաք և համայնքային շրջան Հնդկաստանի Ուտար Պրադեշ նահանգի Ագրա շրջանում։ Աքբար Առաջինի տիրապետության ժամանակ 1571-1585 թվականներին համարվել է Մեծ մողոլների կայսրության մայրաքաղաքը, որից հետո կայսրի Լահորի տեղափոխման հետ կապված կորցրել է մայրաքաղաքի կարգավիճակը։ 1986 թվականից Ֆատեհպուր Սիկրի հին քաղաքը համարվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։

## Պատմություն
[200px|left|thumb|[Սալիմ Չաշտիի դամբարան]]
Իր անվանումը՝ Հաղթանակների քաղաք, ստացել է Կհանվայի մոտ (Ագրայից մոտ 40 կմ) Ռամա Սանի դեմ ճակատամարտում Մողոլների կայսեր Բաբուրի հաղթանակից հետո : Հետո Աքբար Առաջին կայսրը քաղաքը դարձրել է իր մայրաքաղաք և այստեղ ամրոց կառուցել։ Քաղաքը մայրաքաղաքի կարգավիճակ է ունեցել ընդամենը 10 տարի, իսկ 1586 թվականին կայսրը ստիպված է եղել վերաբնակվել Լահորում՝ Աֆղանստանի հարավարևմտյան անհանգիստ սահմանների մոտ։ Ղեկավարի մեկնումից հետո քաղաքն ընդմիշտ դատարկվել է։ Աքբարը երեխաներ չի ունեցել, բայց սուֆիա Սալիմ Չաշտիի օրհնանքից հետո ունեցել է տղա, որին նրա պատվին անվանել են Ջահանգիր։ Ջահանգիրն արդյունքում դարձել է գահի ժառանգորդ։ Սալիմ Չաշտիի հիշատակին 1571 թվականին Աքբարը կառուցել է **Սալիմ Չաշտի Կա Մազար** դամբարանը։ Սկզբնապես այն կառուցվել է կարմիր ավազաքարից, բայց հետագայում վերակառուցվել է մարմարով։

Ֆատեհպուր Սիկրին իր մայրաքաղաքային գործառույթները կիսել է Ագրայի հետո։ Ագրայում գտնվող Կարմիր ամրոց էին գտնվում զենքերի պահեստների մեծ մասը, գանձարանները և այլ պահուստներ։ Ճգնաժամի ժամանակ ղեկավարությունը, գարեմը և գանձարանը մի քանի օրով տեղափոխվել են Ագրա։

## Բնակչություն
2001 թվականին Հնդկաստանում անցկացված բնակչության մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ Ֆատեհպուր Սիկրի քաղաքի բնակչությունը կազմել է 28 754 մարդ։ Սեռական աղյուսակում բնակչության 53 %-ը կազմում են տղամարդիկ, իսկ 47 %-ը՝ կանայք։ Գրագիտության մակարդակը կազմում է 46 %, որը ցածր է, քան միջին ազգային մակարդակը (59,5 %): Տղամարդկանց բնակչության գրագիտության մակարդակը կազմում է 57 %, իսկ կանանց բնաչությանը՝ 34 %: Ֆատեհպուր Սիկրիի բնակչության 19 %-ը երեխաներ են մինչև 6 տարեկան։

## Կարևոր կառույցներ
Ֆատեհպուր Սիկրիի կառույցները ռաջպուտական և մողոլական ճարտարապետական դպրոցների սինթեզի արյդունքն է։ Դա կապված է նրա հետ, որ դրանց կառուցման համար Հնդկաստանի տարբեր շրջաններից ճարտարապետներ էին գալիս։ Հինդուիզմի և ջայնիզմի ճարտարպետության մասերը սերտորեն միախանված են իսլամակնի հետ։ Շինարարության գլխավոր նյութը եղել է կարմիր ավազաքարը։

Քաղաքի առավել հայտնի կառույցներից են՝
* *Նաուբատ Հանա*, քաղաքի մուտքի մոտ գտնվող թմբկային տուն, որում հայտարարում էին կարևոր անձնանց ժամանումների մասին։
* *Դիվան ի Ամ*, ղեկավարի հասարակության հետ հանդիպումների համար դահլիճ, կառույցի տեսակը հաճախ հանդիպում է այլ մողոլական քաղաքներում։
* *Դիվան ի Հաս*, անձնական հանդիպումների դահլիճ, հայտնի է իր կրոնշտեյններից կազմված կենտրոնական սյունից, որը պահում է կլոր հարթակը։
* *Ռաջա [[Բիրբալ]]ի տուն*, Աքբարի նախարար-հինդուստների տուն։
* *Մարիամ ազ Զամանիի պալատ*, պալատ, որը կառուցվել է 17-րդ դարի սկզբին գուջարաթական ճարտարապետության ազդեցության ներքո։
* *Պանչ Մահալ*, հինգ-հարկանի պալատական կառույց։
* *Բուլանդ Դարվազա*, դեպի Ջամա Մասջիդ դարպասներից մեկը։
* *Ջամա Մասջիդ*, մզկիթ, որը կառուցվել է հնդկական մզկիթների եղանակով։
* *Սալիմ Չաշտիի դամբարան*։

## Պատկերասրահ

File:Fatehpur Sikri 099.JPG|Բուլանդ Դարվազա
File:Fatehpur Sikri near Agra 2016-03 img05.jpg|Բուլանդ Դարվազան հետևի մասից
File:Fatehpur Sikri 042.JPG|Արքայական դարպաս
File:Fatehpur Sikri 120.JPG|Մուտքը թագուհու պալատ
File:Fatehpur Sikri 175.JPG|Դիվան ի խաս
File:Fatehpur Sikri 146.JPG|Մարիամ ուզ Զամանիի տուն
File:Fatehpur Sikri 163.JPG|Անուպ Տալաո
File:Panoramic vie of Fahpur Sikri Palace.jpg|Ֆատեհպուր Սիկրի պալատի համայնապատկեր


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*Fatehpur Sikri, Detailed study *Arch Net Digital Library*

## Արտաքին հղումներ
* Fatehpur Sikri at *Archaeological Survey of India*
* An interactive map of Fatehpur Sikri
* Fatehpur Sikri History 
* 360 degree walkthrough of Fatehpur Sikri

Կատեգորիա:1571 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Հնդկաստանում
Կատեգորիա:Հնդկաստանի ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Հնդկաստանի նախկին մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Մեծ մողոլների կայսրություն
Կատեգորիա:Ուրվական քաղաքներ