open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Միելին

thumb|<center>'''Միելինային շերտի ձևավորումը''' 1. աքսոն, 2. Շվանի բջջի կորիզ, 3. Շվանի բջիջն, 4. միելինային շերտ, 5. նեյրոլեմա</center>
**Միելին**, բազմաթիվ նեյրոնների աքսոնը պատող մեկուսիչ, սպիտակ նյութ։ Կազմված է ճարպային նյութերից, ջրից, սպիտակուցներից։ Ծայրամասային նյարդային համակարգում միելինի շերտը ստեղծվում է Շվանի բջիջների, իսկ կենտրոնական նյարդային համակարգում՝ օլիգոդենդրոցիտների կողմից։ Միելինի շերտը տեղ-տեղ ընդհատվում է Ռանվիեի հանգույցներով։ Այս կերպ նյարդային ազդակներն ավելի արագ են փոխանցվում՝ մի հանգույցից մյուսը «ցատկելով»։ Կախված միելինի առկայությունից՝ տարբերում են միելինապատ և միելինազուրկ աքսոններ։
## Գործառույթներ
Նյարդային բարդ գործընթացներն ապահովելու համար անհրաժեշտ է էլեկտրական ազդակների արագ ու արդյունավետ փոխանցում։ Այսպիսի փոխանցումը պահանջում է մեծ տրամաչափով աքսոններ, որոնք շատ տարածք են զբաղեցնում։ Միելինի շերտը հնարավորություն է տալիս արդյունավետ փոխանցելու ազդակները՝ առանց աքսոնների տրամաչափը մեծացնելու։ Միելինազուրկ աքսոններում նատրիումի և կալիումի իոնների նախնական բաշխվածությունը վերականգնելու համար ադենոզիներֆոսֆատի մեծ պաշարներ են պահանջվում, մինչդեռ միելինապատ աքսոնների դեպքում իոնական անցուղիները գրավում են աքսոնի մակերեսի 0.5%-ը՝ կրճատելով էներգետիկ պահանջները։

## Էվոլյուցիոն զարգացումը
Աքսոնների միելինացում հանդիպում է ողնաշարավորների օրգանիզմում։ Միելինանման գոյացություններ կան նաև օղակավոր որդերի, հոդվածոտանիների և քորդավորների նյարդային համակարգերում, որոնք, սակայն, ձևաբանորեն տարբերվում են միելինից։ Կաթնասունների մոտ միելինացումը տեղի է ունենում նյարդային համակարգի ընդհանուր զարգացումից հետո և մեծ մասամբ կատարվում է վաղ հասակում։

## Միելինի շերտի վնասումը
Հաշվի առնելով միելինի շերտի կարևոր գործառույթները՝ վերջինիս վնասումը հանգեցնում է նյարդային հաղորդակցության անկման։ Միելինի շերտի քայքայումը կարող է առաջանալ գենետիկ տրամադրվածության, մի շարք վարակների, աուտոիմուն հիվանդությունների կամ քիմիկատների ազդեցությամբ։ Միելինազրկող աուտոիմուն հիվանդություններից են բազմակի կարծրախտը (Multiple sclerosis), լեյկոդիստրոֆիան, քրոնիկ բորբոքային պոլինեյրոպատիան, Գիեն-Բառենի սինդրոմը և այլն։ Սրանք չպետք է շփոթել ժառանգական մուտացիաների հետ, երբ խանգարվում է միելինի սինթեզումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նեյրոֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Նեյրոանատոմիա
ԱՄՆ-ի հայկական լոբբի

[thumb|400x400px|ԱՄՆ-ի Հայ ազգային կոմիտեի («Հայ Դատի» հանձնախումբ, , ANCA) կենտրոնական գրասենյակը [Վաշինգտոնում]]
**ԱՄՆ-ի հայկական լոբբի** (), էթնիկ լոբբի ԱՄՆ-ում, որն իրականացնում է հայկական սփյուռքի, Հայաստանի և Արցախի Հանրապետության շահերի պաշտպանությունը և առաջխաղացումը։

Զբիգնև Բժեզինսկու կարծիքով՝ ԱՄՆ-ի հայկական լոբբին հանդիսանում է Միացյալ Նահանգների երեք ամենաարդյունավետ և հեղինակավոր էթնիկական լոբբիներից մեկը, որոնց թվին են դասվում նաև հրեական և հունական լոբբիստական կազմակերպությունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկահայ հասարակական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ մամուլ
Գադակվետիլի

**Գադակվետիլի**, լեռ Պոնտական լեռնահամակարգում, նրա արևելյան մասում, Ճորոխի ստորին հոսանքի ձախ կողմում, գետի հոսանքից 7-8 կմ հեռավորության վրա։ Լանջերը անտառապատ են, նշանակված են Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պոնտոսի լեռնային համակարգ
Կատեգորիա:Արդվինի մարզի լեռներ
Պերսպեկտիվիզմ

**Պերսպեկտիվիզմ** (), Ֆրիդրիխ Նիցշեի կողմից մտցված հասկացություն փիլիսոփայական այն հայեցակարգի նշման համարն, որի շրջանակներում ներկա բոլոր գաղափարները ծագում են ապագա հեռանկարներից։ Դա նշանակում է, որ կան բազմաթիվ հնարավոր գաղափարային գծագրեր կամ հեռանկարներ, որոնց ճշմարտության կամ արժեքի վերաբերյալ կարող են տարբեր դատողություններ լինել։ Հաճախակի ենթադրվում է, որ հնարավորություն չկա ընտրել աշխարհայացքի վերջնական «ճշմարտությունը», սակայն դա չի նշանակում, որ բոլոր հեռանկարները ունեն նույն ուժը։

## Գրականություն
* Nietzsche, Friedrich (1878). "Section 16". Human, All Too Human

Կատեգորիա:Կոնսենսուսի իրականությունը
Կատեգորիա:Իմացաբանական տեսություններ
Կատեգորիա:Ֆրիդրիխ Նիցշե
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տեսություններ
Կատեգորիա:Հերմենևտիկա
Դեմնա Շենգելայա

**Դեմնա Կոնստանտինի Շենգելայա** (,  (21) մայիսի, 1896, Սաչիլաո, Քութայիսի նահանգ - 7 դեկտեմբերի, 1980, Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), վրացի խորհրդային գրող, Վրացական ԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (1969)։

## Կենսագրություն
Դեմնա Շենգելայան ծնվել է 1896 թվականի մայիսի 9-ին (21-ին) Քութայիսի նահանգի Սաչիլաո գյուղում, բանվոր-երկաթուղագործի ընտանիքում։

Սովորել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում, ապա Թբիլիսիի ճարտարագիտական ինստիտուտի երկրաբանական ֆակուլտետում։

Իր առաջին ստեղծագործությունները Դեմնա Շենգելայան հրատարակել է 1915—1916 թվականներին։

Հեղինակել է մի շարք վեպեր՝ «Սանովարդո» (1926), «Բատա Կեկիա» (1933, 1978 թվականին վեպի հիման վրա նկարահանվել է «Ողջ կյանքը» ֆիլմը, ռեժիսոր՝ Լեյլա Գորդելաձե), «Արշալույս» (հրատարակվել է 1940 թվականին), «Ալվան ծաղիկ», ինչպես նաև «Գանձ» (1958), «Եղնիկի արահետ» վիպակները։

Դեմնա Շենգելայան պարգևատրվել է Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանով։

Դեմնա Շենգելայան մահացել է 1980 թվականի դեկտեմբերի 7-ին Թբիլիսիում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, თბ., 1994.
## Արտաքին հղումներ
* დემნა შენგელაია (վրաց.)

Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Փոլադաուր

**Փոլադաուր,** (), գյուղ Վրաստանի Բոլնիսի մունիցիպալիտետում։ Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 495 մարդ։

Գյուղը հիմնականում ադրբեջանաբնակ է։ Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը ադրբեջանցիներն են, իսկ տարածված կրոնը՝ իսլամն է։

## Պատմություն
Փոլադաուր գյուղը հայտնի է ծայրամասում գտնվող նույնանուն բերդի շնորհիվ։ «Վրաստանի և Հարավային Կովկասի նկարագրություն» գրքում, որը հրատարակվել է Անտոն Գյուլդենշտեդտի կողմից խոսվում է այս գյուղի մասին։

1990-1991 թվականներին բնակչության էթնիկական կազմի փոփոխության գլխավոր արդյունքներից մեկը դարձավ այն, որ գյուղի նախկին անվանումը (Չատախ) ) փոխարինվեց նորով և գյուղը ստացավ ներկայիս անվանումը։

## Աշխարհագրություն
Գյուղը գտնվում է Բոլնիսի գետի ձախ ափին՝ շրջկենտրոնից 16 կմ դեպի հարավ։ Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 750 մետր բարձրության վրա։ Գյուղը սահմանակցում է Վրաստանի մի շարք գյուղերի, այդ թվում Սամծևրիսի, Միջին Բոլնիսի, Ստորին Բոլնիս, Բոլնիս, Վանաթ, Զվարեթ, Մուշևանի, Պատարա Դարբազի, Տալավերի և այլն։

## Բնակչություն
Ըստ 2002 թվականի Վրաստանի պետական մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 495 մարդ։ Բնակչության մեծամասնությունը ադրբեջանցիներն են, որոնք կազմում են ամբողջ գյուղի բնակչության 65 %-ը։

## Կառույցներ
Գյուղը ունի ավագ դպրոց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բոլնիսի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Սաթափլե

**Սաթափլե** (), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Կախեթի մարզի Սիղնաղի շրջանում։

## Դիրք
Գտնվում է 26 կմ հարավ Սագարեջո քաղաքից։ Գտնվում է 780 մ բարձրության վրա։

## Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 74 մարդ, որոնցից 71,6 %–ը վրացիներ, 25,7 %-ը ռուսներ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սագարեջոյի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Սամծևրիսի

**Սամծևրիսի** (), գյուղ Վրաստանում, մտնում է Բոլնիսի մունիցիպալիտետի կազմի մեջ։ Գտնվում է Վրաստանի հարավարևելյան մասում։

## Բնակչություն
Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 361 մարդ։ Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը ադրբեջանցիներ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Զազա Ալեքսիձե

**Զազա Ալեքսիձե** (, ), վրացի պատմաբան, հայագետ, լեզվաբան։

## Կենսագրություն
Զազա Ալեքսիձեն ծնվել է 1935 թվականի օգոստոսի 3-ին Վրաստանի Թելավ քաղաքում։ Սովորել է Թբիլիսիի պետական համալսարանում, որտեղ ուսումնասիրել է վաղ միջնադարի Կովկասի պատմությունն ու բանասիրությունը։

Թբիլիսիի համալսարանի պրոֆեսոր է, ղեկավարում է հայագիտական ուսումնասիրությունների բաժանմունքը։ Վրաստանի Գիտությունների ազգային ակադեմիաի թղթակից-անդամ է և նույն ակադեմիայի լեզվի ու գրականության բաժնի ակադեմիկոս-քարտուղարը։ 1989-2006 թվականներին եղել է Վրաստանի Գիտությունների ակադեմիայի ձեռագրերի ինստիտուտի տնօրեն։ Թբիլիսիի հոգևոր ակադեմիայի պրոֆեսոր է։

## Գիտական գործունեություն
1969 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական, 1994 թվականին՝ դոկտորական ատենախոսությունը։

Երկար տարիներ ղեկավարել է աղվանական գրական հուշարձանների որոնման ու վերծանման ուղղությամբ կատարվող աշխատանքներ։ 1990-ական թվականներին ապացուցել է, որ 1975 թվականին Սուրբ Եկատերինայի վանքում գտնված երկու կրկնագիրների ստորին շերտը կովկասյան աղվաներեն է։

## Ընտանիք
* Հայրը՝ Նիկոլայ Ալեքսիձե, Թբիլիսիի համալսարանի շրջանավարտ, գիտությունների դոկտոր, բույսերի պահպանության մասնագետ,
* Մայրը՝ Եվգենիա, դաշնակահարուհի,
* Եղբայրներ՝ 
**Թենգիզ, երկրաբան,
** Գուրամ, պրոֆեսոր, Վրաստանի գյուղատնտեսական ակադեմիայի ակադեմիկոս։

## Աշխատություններ
* *Алексидзе З.* Обнаружена письменность кавказской Албании  / A Breakthrough in the Script of Caucasian Albany .
* *Алексидзе З.* Предварительное сообщение об идентификации и дешифровке албанского текста, обнаруженного на Синайской горе.
* *Алексидзе З.* Что может рассказать об истории церкви Кавказской Албании обнаруженный на Синайской горе грузино-албанский палимпсест // The history of Caucasus : The scientific-public Almanac. — № 2. — P. 15-26.
*ალბანური მწერლობის ძეგლი სინას მთაზე და მისი მნიშვნელობა კავკასიოლოგიისათვის, თბილისი, ლოგოსი, 1998. 
*ატენის სიონის ოთხი წარწერა, თბილისი, საბჭოთა საქართველო, 1983.
*ატენის სიონის სომხური წარწერები, თბილისი, მეცნიერება, 1978.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* СИНАЙСКИЕ РУКОПИСИ И ДРЕВНЕЕ АЛУПАНСКОЕ ПИСЬМО

Կատեգորիա:Վրացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Թելավ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Վրացի հայագետներ
Կատեգորիա:Վրացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմաբաններ
Կատեգորիա:Վրացի արևելագետներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Դավիթ Մաղրաձե

**Դավիթ (Դաթո) Մաղրաձե** (, ), վրացի գրող և քաղաքական գործիչ։ Վրաստանի ներկայիս ազգային հիմնի հեղինակը (2004)։

## Կենսագրություն
Դավիթ Մաղրաձեն ծնվել է 1962 թվականի հունիսի 28-ին Թբիլիսիում, գրող ու գրականագետ Էլգուջա Մաղրաձեի ընտանիքում։ Զբաղվել է բանասիրությամբ, դասավանդել է Թբիլիսիի պետական համալսարանում։ Իր առաջին ստեղծագործությունները Դավիթ Մաղրաձեն տպագրել է 1980-ական թվականներին։ Մի քանի տարի խմբագրել է վրացական «Ցիսկարի» գրական ամսագիրը։

Էդուարդ Շևարդնաձեի կառավարության տարիներին՝ 1992-1995 թվականներին, Դավիթ Մաղրաձեն եղել է մշակույթի նախարար։ 1999 թվականին ընտրվել է Վրաստանի խորհրդարանի պատգամավոր, սակայն 2001 թվականին Մաղրաձեն անցել է ընդդիմության շարքերը՝ սատարելով Էդուարդ Շևարդնաձեին և մասնակցելով 2003 թվականի Վարդերի հեղափոխությանը, ինչի պատճառով ստիպված է եղել թողնել պաշտոնը։ 2009 թվականին նա կրկին եղել  է ընդդիմության հետ և նշանակալի դեր է խաղացել 2009 թվականի ցույցերի կազմակերպման գործում, որոնք պահանջում էին նախագահ Միխայիլ Սաակաշվիլիի հրաժարականը։

1997 թվականին Դավիթ Մաղրաձեն դարձել է վրացական ՊԵՆ-ակումբի նախագահ։ Նա պարգևատրվել է վրացական ու միջազգային մի շարք գրական մրցանակներով։ Դավիթ Մաղրաձեի բանաստեղծությունները թարգմանվել են անգլերեն, գերմաներեն, իտալերեն, ռուսերեն ու հայերեն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* David Maghradze. Parliament of Georgia (1999).

Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Կատեգորիա:Վրաստանի խորհրդարանի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Վրացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կոլաու Նադիրաձե

**Կոլաու Նադիրաձե** (, ), վրացի գրող, վրացական սիմվոլիզմի դպրոցի վերջին ներկայացուցիչը։

## Կենսագրություն
Կոլաու (*Նիկոլայ*) Գալակտիոնի Նադիրաձեն ծնվել է 1895 թվականին Քութայիսում։ 1912-1916 թվականներին սովորել է Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանության ֆակուլտետում։ Նրա ստեղծագործություններն սկսել է տպագրել 1916 թվականին «Կապույտ եղջյուրներ» միության ամսագրում՝ դառնալով վրացական սիմվոլիզմի վառ ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա առաջին ստեղծագործություններից է «*Երազանք Վրաստանի մասին*»։ Մինչ 1920-ական թվականների կեսերը եղել է սիմվոլիստական դպրոցի հետևորդ, ծայրահեղ դեկադենտական գեղապաշտության ջատագով, ինչն առավել նկատելի է նրա «*Դիակառք*» (1920) ժողովածուում, որտեղ առկա են միստիկական մոտիվներ, ինչպես նաև ազգայնամոլական տրամադրություններ։

1920-ական թվականներին՝ Վրաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո, սիմվոլիզմից անցել է սոցիալիստական ռեալիզմի։ 1930 թվականին տպագրվել են նրա բանաստեղծությունները Հոկտեմբերյան մեծ հեղափոխության մասին։

1937 թվականին Կոլաու Նադիրաձեն ձերբակալվել է, սակայն շուտով ազատ է արձակվել (Սերգո Կլդիաշվիլիի հետ միասին) իրեն ամբաստանողի գնդակահարությունից հետո։

Հետագայում հրատարակվել են Կոլաու Նադիրաձեի ստեղծագործությունների «*Մեծ ճանապարհի մոտ*» (1946), «*Բանաստեղծություններ*» (1955), «*Բանաստեղծություններ։ Պոեմ*» (1964) ժողովածուները։ 1962 թվականին նրա թարգմանությամբ լույս է տեսել ռուս և ֆրանսիացի բանաստեղծների ստեղծագործությունների «Հատընտիր. բանաստեղծություններ և թարգմանություններ» ժողովածուն։

Կոլաու Նադիրաձեն պարգևատրվել է Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշանով ու մեդալներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Վրացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Մզիսեուլի

**Մզիսեուլի** կամ **Ախիստա** (աբխազերեն՝ Ахыста, ), գյուղ Աբխազիայի Գուլրիփշի շրջանում։ Գտնվում է Գուլրիփշից 30 կմ հեռավորության և ծովի մակարդակից 400 մ բարձրության վրա։

## Բնակչություն
Ըստ 1959 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում էր 397 մարդ, հիմնականում հայեր։ 1989 թվականի տվյալների համաձայն, գյուղում ապրում էր 271 մարդ, կրկին մեծամասնությունը հայեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազիայի գյուղեր
Կատեգորիա:Աբխազիայի հայաբնակ գյուղեր
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Միորե Քեսալո

**Միորե Քեսալո** () Գյուղ Վրաստանում, մտնում է Մարնեուլիի մունիցիպալիտետի կազմի մեջ։

## Բնակչություն
Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 1587 մարդ։ Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը ադրբեջանցիներ են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մառնեուլի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Սալիմ Քալլաս

**Սալիմ Քալլաս** (նոյեմբեր 13, 1936-դեկտեմբեր 2, 2013), սիրիացի դերասան է և սիրիական դրամայի արվեստագետ հիմնադիրներից մեկն է։ Ծնվել է Դամասկոսում և դերասանական գործունեությունը սկսել է 1970 թվականին։ Նա իր կարիերայի ընթացքում մի շարք կարևորագույն արվեստի գործեր է ներկայացրել։

## Գործերը
Սալիմ Քալլասը հատուկ տեղ էր գրավում սիրիական և արաբական հեռուստատեսությունում։ Մասնակցել է մի շարք կարևոր պիեսների, կինոնկարների և հեռուստատեսային հաղորդումների պատրաստմանը։ Նա մի շարք արաբական և եգիպտական ֆիլմերում ունեցել է դերեր։

### Սերիալներ
* Հայելիներ
* Ժամանակի պատը
* Թաղամասի դուռը 1 2 3 4 5
* Չորս տարվա պատերազմ
* Լռության սահմանը
* Իշամեղուների բույնը
* Սալհիայի գիշերները
* Պապիկիս տունը

### Պիեսներ
* Կեղծ խոստովանությունները

### Կինոնկարներ
* Հորեղբոր զավակներ
* Շորտ, ներքնաշապիկ և գլխարկ

## Մահը
Սիրիացի արվեստագետ Սալիմ Քալլասը մահացել է Դամասկոսում՝ 2013 թվականի դեկտեմբերի 2-ին՝ սրտի կաթվածի պատճառով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիրիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Սիրիացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Մաճարա

**Մաճարա** (Մաջարա, աբխազերեն՝ Мачара, ), գյուղ Աբխազիայի Գուլրիփշի շրջանում, Գուլրիփշից 11 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 70 մ բարձրության վրա։

## Բնակչություն
Ըստ 1959 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում էր 1257 մարդ` հիմնականում ռուսներ և վրացիներ, իսկ գյուղխորհրդի ենթակայության տակ գտնվող տարածքում` 4209 մարդ, հիմնականում հայեր, վրացիներ և ռուսներ։ 1989 թվականի տվյալներով` 1152 մարդ։

2011 թվականին, գյուղական բնակչության թիվը կազմել է 2640 մարդ, որից 1763 (66,8%) - հայեր, 626 (23,7%) - աբխազներ, 171 (6,5%) - ռուսներ, 27 (1,0%) - վրացիներ, 21 (0,8%) - հույներ, 7 (0,3%) - ուկրաինացիներ և 25 (0,9%) այլ ազգերի ներկայացուցիչներ։

Բնակիչներն զբաղվում են ծխախոտի, ցիտրուսային կուլտուրաների և եգիպտացորենի մշակությամբ, այգեգործությամբ, մեղվաբուծությամբ և անասնապահությամբ։ Խորհրդային տարիներին գյուղն ուներ հայկական, վրացական և ռուսական տարրական դպրոց։

Հայերը եկել են Տրապիզոնի շրջակայքից` 1896 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աբխազիայի գյուղեր
Կատեգորիա:Աբխազիայի հայաբնակ գյուղեր
Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Արտակենտրոնակ

350px|մինի|աջից| Արտակենտրոնակի կառուցվածքի սխեման․ 1․ լիսեռ, 2․ շուռտվիկ, 3․ շուռտվիկի մատ, 4․ արտակենտրոնակ, 5․ արտակենտրոնակի պահունակ, 6․ արտակենտրոնակի ձգաձող, ա-բ․ արտակենտրոնություն
**Արտակենտրոնակ**, սկավառակ, որի պտտման առանցքը չի համընկնում իր երկրաչափական առանցքին։ Օգտագործվում է մեխանիկական արտակենտրոնակավոր մամլիչներում, պլունժերային պոմպերում են։ Արտակենտրոնակի լիսեռի պտտական շարժումը փոխակերպում է սողանի համընթաց շարժման։
մինի|կենտրոն

Կատեգորիա:Ավտոմեքենաների մասեր և մեխանիզմներ
Օքսիդացումային ֆոսֆորիլացում

thumb|300px
**Օքսիդացումային ֆոսֆորիլացում**, ադենոզինեռֆոսֆորաթթվի կենսասինթեզը ադենոզինկրկնաֆոսֆորաթթվից և ֆոսֆորական թթվից, օրգանական նյութերի օքսիդացման էներգիայի հաշվին։

Օքսիդացումային ֆոսֆորիլացման հետևանքով բջիջներում առաջանում է ադենոզինեռֆոսֆորաթթվում, որն էներգիայով ապահովում է կենսագործունեության տարբեր պրոցեսները։

## Հիմնական սուբստրատներ
Օքսիդացումային ֆոսֆորիլացումի հիմնական սուբստրատներն են եռկարբոնաթթվային ցիկլի ընթացքում առաջացող օրգանական թթուները։ Օքսիդացումային ֆոսֆորիլացումը հայտնաբերել է խորհրդային կենսաքիմիկոս Էնգելգարդտը (1930)։ Սուբստրատի օքսիդացումը թթվածնով միջնորդված է օքսիդավերականգնման ռեակցիաների որոշակի շարքով, և այդ ռեակցիաների ընթացքում առաջացող էներգիան ազատվում է փոքր քանակություններով, որը հնարավորություն է տալիս բջջին այն ավելի արդյունավետ օգտագործելու։

## Մեխանիզմ
Ադենոզինեռֆոսֆորաթթվի սինթեզը ադենոզինկրկնաֆոսֆորաթթվից և ֆոսֆատից իրականացվում է ադենոզինեռֆոսֆորաթթվի սինթետազ ֆերմենտային համալիրով, որը կարող է կատալիզել նաև հակադարձ ռեակցիան։ Օքսիդացումային ֆոսֆորիլացումի մեխանիզմի ամենատարածված հիպոթեզը քիմիաօսմոտիկականն է, ըստ որի շնչառական շղթայով էլեկտրոնների անցման պրոցեսում ստեղծվում է էներգիայով հարուստ Н+ իոնների կոնցենտրացիայի անդրթաղանթային գրադիենտ, որը և օքսիդացումային ֆոսֆորիլացման անմիջական էներգիայի աղբյուր է հանդիսանում։

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Օքսիդացումային ֆոսֆորիլացում
Օրոջալար

**Օրոջալար** () - հայաբնակ գյուղ Վրացական ԽՍՀ Բոգդանովկայի շրջանում, Փարվանա գետի ձախ ափին, շրջկենտրոնից 5 կմ հյուսիս արևելք։ Կոլտնտեսությունն զբաղվում է կարտոֆիլի, կերային և հացահատիկային կուլտուրաների, արմատապտղի մշակությամբ, անասնապահությամբ։ Ունի հայկական միջնակարգ դպրոց, գրադարան, ակումբ, բուժկայան, մանկապարտեզ։ Գյուղում կա եկեղեցի (վերակառուցված՝ 1898 թվականին)։ Բնակիչների նախնիները եկել են Էրզրումի նահանգից 1830 թվականին։Գյուղի կազմում կա ևս մեկ փոքրիկ գյուղ` Պատկանա անունով։

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Նինոծմինդայի շրջանի բնակավայրեր
Օրոմոներ

մինի|Օրոմոներ
**Օրոմոներ**, **գալլա, գալլասներ**, ժողովուրդ։

Բնակվում են Եթովպիայում (10,5 միլիոն) և Հյուսիսային Քենիայում (110 հազար, 1978)։ Լեզուն պատկանում է սեմա–քամական ընտանիքի քուշական խմբին։ Օրոմոները բաժանվում են մի քանի խմբի (տուլամա, արուսսներ, բորանա և այլն)։ Կենտրոնական և Արևմտյան Եթովպիայի Օրոմոները հիմնականում զբաղվում են անասնապահության հետ համատեղված երկրագործությամբ, իսկ Հարավային Եթովպիայի և Քենիայի Օրոմոները՝ անասնապահությամբ։ Օրոմոների մի մասը միաբնակ քրիստոնյաներ են, մնացածը՝ մուսուլմաններ։ Եթովպիայում Օրոմոներ մյուս ժողովոլրդների հետ միավորվում են եթովպական միացյալ ազգի մեջ։

Կատեգորիա:Եթովպիայի ազգեր
Կատեգորիա:Հարավային Սուդանի ազգեր
Կատեգորիա:Քենիայի ազգեր
Անի-Կամախ

**Անի- Կամախ** (այժմ՝ Քեմահ), հին ամրոց և հեթանոսական սրբատեղի Բարձր Հայքի Դարանաղի գավառում, Երզնկա քաղաքից հարավ-արևմուտք։ Նույնացվում է Հայասսւ-Ազգի երկրի կենտրոն Կումախայի հետ։ Մեր թվարկությունից առաջ չորսից առաջին դարերում Փոքր Հայքի կենտրոնն էր, հելլենիզմի շրջանում՝ հեթանոս հայերի գլխավոր աստված Արամազդի պաշտամունքի գլխավոր վայրը։ Անի- Կամախում կատարվել են նաև արքայական նախնիների պաշտամունքի ծեսեր։ 1- 4-րդ դարերում հայ թագավորների գերեզմանոցն էր։ Եղել է մեհենական դպրության կենտրոն։ Անի- Կամախում աշխատել է Բարդածան Եդեսացի մատենագիրը (մոտ 154- 222 թվականներ)։ Քրիստոնեության մուտքից հետո Անի- Կամախի մեհյանն ավերվել է, կալվածները տրվել են հայոց եկեղեցուն։ 369 թ.-ին պարսից Շապուհ Բ արքան գրավել և ավերել է բերդը՝ գերեզմանոցից հափշտակելով Հայոց թագավորների ոսկորները։ 4- 11-րդ դարերում եղել է բյուգանդական ամրոց։ 1515 թ.-ին գրավել են թուրքերը։ Ամրոցը պատված էր հզոր պարիսպներով, որոնց մի մասը պահպանվել է մինչև մեր օրերը։ Ուներ երեք դուռ և սանդղաձև ելք։ Ներսում մնացել են բազմաթիվ շինությունների, այդ թվում՝ նաև եկեղեցիների հետքեր։ Ամրոցի հյուսիսային կողմում, լեռան մեջ, փորված է դեպի բարձր աշտարակը տանող ճանապարհ, որն ունի ոլորապտույտ աստիճաններ, բնական և արհեստական լուսամուտներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սրբավայրեր
Կատեգորիա:Էրզինջանի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Ճապալա (Բոլնիսի շրջան)

**Ճապալա** (), գյուղ Վրաստանի Բոլնիսի մունիցիպալիտետում։ Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 1623 մարդ։

Գյուղը հիմնականում ադրբեջանաբնակ է։ Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը ադրբեջանցիներն են, իսկ տարածված կրոնը՝ մահմեդականությունն է։

Փոստային ինդեքս՝ 1100:

## Տես նաև
* Վրաստանի վարչական բաժանում
* Բոլնիսի մունիցիպալիտետ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բոլնիսի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Օրփեոսականություն

մինի
**Օրփեոսականություն**, nրփեոսականություն, մ․ թ․ ա․ 8–7-րդ դարերում առաջացած կրոն, հոսանք Ատտիկայում։

## Անվանում
Անվանվել է ի պատիվ առասպելական Oրփեոսի։ Օրփեոսականությունը օգտագործել է Դեմետրեի ու Դիոնիսոսի՝ երկրագործության հմայության հետ սերտորեն կապված պաշտամունքները, որը հիմք է տալիս այն համարել գյուղացիության գաղափարախոսություն։

## Օրփեոսականությանի ղեկավարներ
Օրփեոսականությանի ղեկավարները՝ մարգարեներն ու բժշկողները, քարոզել են քավության և անդրշիրիմյան հատուցման գաղափարներ, պաշտպանել ճգնակեցությունը, հոգին համարել են բարի «նախասկիզբ» իսկ մարմինը՝ չար կամ հոգու «զնդան»։ Օրփեոսականությունին է վերագրվում հոգու վերաբնակության մասին ուսմունքը։ Օրփեոսականությունի գաղափարներն ընդունեցին պյութագորասականները, մասամբ՝ Պլատոնը, հետագայում՝ քրիստոնեությունը։ Մ․ թ․ ա․ 5-րդ դարերում Օրփեոսականությունը վերասերվեց միստիկական պաշտամունքների։

Կատեգորիա:Կրոն
Կատեգորիա:Կրոնը Հին Հունաստանում
Կատեգորիա:Դիոնիսոս
Օրզա

**Օրզա**, հայաբնակ գյուղ Վրաստանի Ախալքալաքի շրջանում, Փարվանա գետի աջափնյակում, շրջկենտրոնից 11 կմ հս․։

Ունի հայկական միջնակարգ դպրոց, գրադարան, ակումբ, բուժկայան։ Օրզայում պահպանվել է եկեղեցի (19-րդ դար)։ Բնակիչների նախնիները եկել են էրզրումի նահանգից, 1830 թվականին։

Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Աբդիշ-Ատա

**«Աբդիշ-Ատա»** (**'), [[Ղրղզստան|ղրղզական]] ֆուտբոլային ակումբ։ Հիմնադրվել է [[1992]] թվականին։ Հանդես է գալիս Ղրղզստանի բարձրագույն լիգայում։

== Պատմություն ==
=== 2001 թվականի շրջան ===
Թիմը վերջնականապես հիմնադրվել է [[2001]] թվականին։ Իր կարիերան սկսել է երկրի հյուսիսային շրջանների 1-ին լիգայից։ «Աբդիշ-Ատան» իր առաջին խաղում խաղացել է թալասյան ակումբ Բոո- Թերեկի հետ 3:1։ Առաջին շրջանի արդյունքների համաձայն «Աբդիշ-Ատա» գրավել է 2-րդ տեղը, պարտվել Ռոուր-Գվարդիային եզրափակիչ փուլում, Պրեմիեր լիգա դուրս գալուց առաջ։
 
== 2002 թվականի շրջան ==
Հաջորդ փուլը՝ տեղի է ունեցել [[2002 թվական]]ին, այդ շրջանում թիմը ավելի մեծ հաջողություններ ունեցավ։ Եզրափակիչ փուլում հաղթելով Լուչ Ալտին-Տալային դուրս է գալիս Պրեմիեր լիգա։

== 2003 թվականի շրջան ==
Բարձրագույն լիգայում իր առաջին խաղում թիմը դուրս է եկել Ժաիր-Բատիրու թիմի դեմ՝ Կարա-Բալտայից։ [[Օգոստոսի 2]]-ին պարտություն է կրել այդ ժամանակվա լավագույն ղազախական թիմի՝ ՍԿԱ-ՊՎՈ-ին 2:1 հաշվով։ Շրջանի արդյունքների համաձայն, Աբիշ-Ատան մրցույթի մրաշարային աղյուսակում գրավել է 7-րդ տեղը։ Շրջանը թիմի համար ոչ այնքան լավ։

== Վերջին շրջան ==
Շրջանի սկզբում՝ [[2006]] թվականին, գլխավոր մարզիչի պաշտոնն է ստացել Ալեքսանդր Կալաշնիկովը, Մոսկվայի՝ Սպարտակ և Լոկոմոտիվ ակումբների նախկին խաղացողը։ Փորձառու մասնակից, որը հասել է մինչև կարա-սուիրյան Ժաշտիկ-Ակ-Ալտին, այնտեղից իր հետ բերելով երկու հեռանկարային խաղացողներ։ Խուրշիդ Լուտֆուլաևը և Բակիտ Մամատովը։ Աբդիշ-Ատի թիմի հարձակվողական մասում մեծ դեր ունեցավ ուժեղ հարված ունեցող, Վյաչեսլավ Պրյանիշնիկով։
2006-2009 թվականների շրջաններում Աբդիշ-Ատան մրցաշարային աղյուսակում, անընդմեջ գրավում էր 2-րդ տեղը։ 2012 թվականի շրջանը թիմը ավարտեց 5-րդ տեղում։

== Նվաճումներ ==
; **Ղազախստանի գավաթ**
* [[Պատկեր:Golden star.svg|20px|Գործող չեմպիոն]] **Հաղթող** (3)։ 2022, 2023, 2024
* ''Հաղթողներ'' (3) — 2007, 2009, 2011
; **Ալա-Տուի գավաթ*'
* *Հաղթողներ* (1) — 2010

== Թիմի կազմը ==






















== Հայտնի խաղացողներ ==
*  *Վլադիսլավ Վոկլով*
*  *Էմիլ Կենժիսարև*
*  *Վալերի Կիչին*
*  *Անտոն Զեմլյանուխին*
*  *Սիգիտով Կիրիլ*
*  *Պավել մատյաշ*
*  *Միրլան Էշենով''

## Արտաքին հղումներ
* Career stats by KLISF
* Profile at sport.kg 
* Abdish-Ata page&nbsp;– Sport.kg 

Կատեգորիա:Ղրղզական ֆուտբոլային ակումբներ
Օրինյակի մշակույթ

thumb|right|300px|Օրինյակի բնակավայրերը Եվրոպայում
**Օրինյակի մշակույթ**, ուշ պալեոլիթի վաղ շրջանի հնագիտական մշակույթ։ Անվանվել է ըստ Օրինյակ քարայրի (Ֆրանսիայի Վերին Գարոն դեպարտամենտում) պեղումների։

Ֆրանսիայում այն թվագրվում է մ․ թ․ ա․ 33000-19000 տարի։ Հաջորդել է մուստիերյան մշակույթին, որի հետ օրգանական կապ չունի (հավանաբար ոչ թե արևմտաեվրոպական, այլ ներմուծված մշակույթ է)։

## Տարածում
Նախորդել է սոչյուտրեյան մշակույթին։ Տարածված է եղել Արմևմտյան և Կենտրոնական Եվրոպայի մի շարք երկրներում։ Օրինյակի մշակույթին բնորոշ են կայծքարե շեղբերը, քերիչները, զարգացած ոսկրամշակությունը (մասնավորապես՝ նիզակների ոսկրե շեղբերը), հարաբերականորեն՝ նաև կերպարվեստը։


Lames aurignaciennes.jpg|
Flechette Gavaudun 231-3 (3).jpg|
Sagaie base fendue.jpg|
Flauta paleolítica.jpg|
File:PSM V83 D016 Bas relief from the rock shelter of laussel in dordogne.png|


## Արտաքին հղումներ
* ВЕРХНИЙ ПАЛЕОЛИТ. HOMO SAPIENS 

Կատեգորիա:Եվրոպայի պալեոլիթ
Կատեգորիա:Եվրոպայի հնագիտական մշակույթներ
Կատեգորիա:Վերին պալեոլիթ
Կոնստանտին Մերաբիշվիլի

**Կոնստանտին Մերաբիշվիլի** (, ), վրացի քանդակագործ, նկարիչ։ 1958 թվականից Վրացական ԽՍՀ-ի վաստակավոր նկարիչ։ 1943 թվականից Ստալինի անվան մրցանակի դափնեկիր։ 1939 թվականից Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության անդամ։

## Կենսագրություն
[մինի|[Շոթա Ռուսթավելու հուշարձան (Թբիլիսի)|Շոթա Ռուսթավելու հուշարձան]]
Կոնստանտին Մերաբիշվիլին ծնվել է 1906 թվականի հուլիսի 7 (20)։ 1930 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիան։ 1973 թվականից ԽՍՀՄ նկարչության ակադեմիայի անդամ։

Հայրը՝ Մ. Մերաբիշվիլին, նույնպես քանդակագործ է եղել։

Կոնստանտին Մերաբիշվիլին մահացել է 1993 թվականին։

## Ստեղծագործություններ
* Շոթա Ռուսթավելիի հուշարձանը Թբիլիսիում (1942)
* Գեորգի Էրիսթավիի հուշարձանը Գորիում
* Վլադիմիր Լենինի հուշարձանը Քութայիսում (1958)
* Միրզա Ախունդովի հուշարձանը Թբիլիսիում (1958)
* Գեորգի Դիմիտրովի հուշարձանը Մոսկվայում (1972)
* «Ստալինը 1905 թվականին» քանդակ
* Մարտիրոս Սարյանի քանդակը
* Գեորգի Դիմիտրովի քանդակը

## Մրցանակներ և կոչումներ
* Վրացական ԽՍՀ-ի վաստակավոր նկարիչ
* Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր

## Արտաքին հղումներ
* Կ.Մերաբիիշվիլի

Կատեգորիա:Խորհրդային քանդակագործներ
Կատեգորիա:Քանդակագործներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վրացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Վրացի քանդակագործներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի քանդակագործներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Մերաբիշվիլի (այլ կիրառումներ)

**Մերաբիշվիլի** (), վրացական ազգանուն։

Հայտնի կրողներն են.
* Իվանե Մերաբիշվիլի (ծնվ. 1968), վրացի դերասան։
* Կոստանտին Մերաբիշվիլի (1906-1993), վրացի քանդակագործ, նկարիչ։

Կատեգորիա:Վրացական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Թոփուրիձե

**Թոփուրիձե** (), վրացական ազգանուն։

Հայտնի կրողներն են.
* Վալենտին Թոփուրիձե (1907-1980), վրացի խորհրդային քանդակագործ։ ՎԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ։ ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի թղթանդամ։
* Կոստանտին Թոփուրիձե (1905-1977), խորհրդային ճարտարապետ, նկարիչ, պատմաբան, մանկավարժ և գրող։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ձե վերջածանցով ազգանուններ
Բակտերիակրություն

**Բակտերիակրություն**, վիրուսակրություն, մարդու օրգանիզմում բակտերիաների, վիրուսների և վարակիչ հիվանդությունների այլ հարուցիչների առկայությունը առանց հիվանդության ակնհայտ դրսևորումների։ Առավել հաճախ նկատվում է վարակիչ հիվանդություններ (որովայնային տիֆ, դիֆթերիա, դիզենտերիա և այլն) կրած անձանց օրգանիզմում։ Վարակակրությունը կարող է տևել մի քանի օրից մինչև մի քանի ամիս, հազվադեպ տարի (քրոնիկական վարակակրություն)։

Հարուցիչներն՝ արտաթորանքների հետ ընկնելով արտաքին միջավայր, կարող են վարակի աղբյուր հանդիսանալ շրջապատող անձանց համար, ուստի մի շարք հիվանդությունների ժամանակ հիվանդանոցի վարակիչ բաժանմունքից դուրս գրվելուց առաջ հարկավոր է հիվանդին ենթարկել բակտերիաբանական հետազոտության։ Սննդի, մանկական և դրանց հավասարազոր հիմնարկներում աշխատողներին և երեխաներին (աղիքային և այլ վարակիչ հիվանդություններ կրած) աշխատանքի կամ մանկական կոլեկտիվ ընդունելուց առաջ նույնպես ենթարկում են բակտերիաբանական հետազոտության։ Բակտերիակրության հայտնաբերման նպատակով հետազոտում են նաև համապատասխան հիմնարկներում առաջին անգամ աշխատանքի ընդունվողներին։

## Բուժում
Վարակակրության կանխարգելման միջոցառումներից են հիվանդությունների դեպքում բժշկին ժամանակին դիմելը և բուժման ու ռեժիմի վերաբերյալ նրա բոլոր ցուցումները կատարելը։ Շրջապատի անձանց վարակումը կանխելու նպատակով բակտերիակիրները և վարակիչ հիվանդություններ կրած անձինք պետք է մանրակրկիտ պահպանեն անձնական հիգիենայի կանոնները։

Կատեգորիա:Հիվանդություններ
Ուղղանկյունություն

thumb|right|250px|AB և CD միմյանց ուղղահայաց են
**Ուղղանկյունություն** կամ **օրթոգոնալություն** ( - ուղղանկյուն,  - «ուղիղ» +  - անկյուն), եռաչափ էվկլիդեսյան տարածության երկու վեկտորների ուղղահայացության գաղափարի ընդհանրացումը։

Օրթոգոնալանության առավել բնական սահմանումը տրվում է հիլբերտյան տարածությունների տեսության մեջ։ H հիլբերտյան տարածության x և у տարրերը կոչվում են օրթոգոնալ x \, \bot \, y, եթե նրանց սկալյար արտադրյալը զրո է (х,у) = 0։

Երբ H-իրական հիլբերտյան տարածությունը համընկնում է եռաչափ էվկլիդեսյան տարածության հետ, օրթոգոնալության վերը բերված սահմանումը համընկնում է վերջինիս երկու վեկտորների ուղղահայացության սահմանման հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Chapter 4 – Compactness and Orthogonality 
 in *[[The Art of Unix Programming]]*

Կատեգորիա:Գծային հանրահաշիվ
Իզնավ

**Իզնավ** (), համայնք Ֆրանսիայում, Ռոն Ալպեր մարզում։ Մտնում է Էն դեպարտամենտում, Նանտյուա շրջանի կազմի մեջ։

Համայնքի կոդն է 01191։

## Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը, 2010 թվականի տվյալներով, կազմում է 164 մարդ։

## Արտաքին հղումներ
* Ֆրանսիայի տնտեսական հետազոտությունների և վիճակագրության ազգային ինստիտուտ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Total

**Total**, ֆրանսիական ընկերություն։ Հիմնադրվել է 1924 թվականին։ Շտաբ-բնակարանը գտնվում է Փարիզում։ 2009 թվականին ընկերությունը Fortune Global 500 մրցույթում գրավել է վեցերորդ տեղը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի ընկերություններ
Գերձգվածություն

**Գերձգվածություն**, հոդակապանների վնասվածք։ Ավելի հաճախ հանդիպում է սրունքթաթային հոդի կապանների գերձգվածաթյուն (ոտնաթաթը ոլորվելիս)։

## Ախտանիշներ
Արտահայտվում է ուժեղ ցավով, հետագայում (սովորաբար երկրորդ օրը) այտուցվում է, հնարավոր է նաև գերձգման հատվածում կապտուկ։

## Բուժում
Ամենից առաջ հարկավոր է ապահովել վնասված ծայրանդամի հանգիստը։ Վեգոսկրի (կոճի) կամ ծունկի շրջանի գերձգվածության ժամանակ հիվանդին պառկեցնել այնպես, որ ոտքը լինի մի փոքր բարձր։ Առաջին ժամերին վնասված հատվածին հարկավոր է դնել սառը (սառցապարկիկ), ոչ թե ջեռակ կամ տաքացնող կոմպրես, որովհետև ջերմության ազդեցությունից արյունազեղումը, ցավն ուժեղանում են և առողջացումը երկարաձգում։

Որպեսզի արյունազեղումը չուժեղանա և ցավը թուլանա (հատկապես վեգոսկրի շրջանի գերձգվածության ժամանակ և այնպիսի դեպքերում, երբ հիվանդը որևէ պատճառով ստիպված է քայլել), հարկավոր է վնասված հոդը ուժեղ (ոչ չափից ավելի, որպեսզի արյան շրջանառությունը չխանգարվի) վիրակապել ութաձև կապով։ Երրորդ օրը կարելի է օրական 1-2 անգամ ընդունել ոտքերի տաք լոգանքներ (ջրի ջերմաստիճանը 36-38&nbsp;°C) և կատարել մերսում։ Լոգանքից հետո կրկին վիրակապ դնել։

Պետք է հիշել, որ գերձգվածությունից հետո ոտքը կրկին շատ հեշտ է ոլորվում, ուստի հարկավոր է քայլելիս զգույշ լինել, մշտապես պահպանել մկանային համակարգի տոնուսը, հոդերը կապել առաձգական վիրակապով և այլն։ Գերձգվածությունը հաճախ շփոթում են ոսկրի կոտրվածքի կամ ճաքի հետ, ուստի հիվանդությունը ճիշտ ախտորոշելու և համապատասխան բուժում նշանակելու համար անհրաժեշտ է դիմել բժշկի։

## Տես նաև
* Վիրակապ

Կատեգորիա:Բժշկություն
ՅունիԿրեդիտ

**UniCredit**, իտալիական ֆինանսական ընկերություն։ Հիմնադրվել է 2005 թվականին։ Շտաբ-գրասենյակը գտնվում է Միլանում։ Ըստ 2013 թվականի տվյալների՝ ընկերությունը ունի 148 341 աշխատակից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Իտալիայի ընկերություններ
Յունիլիվեր

**Յունիլիվեր** (), բրիտանական ընկերություն է։ Հիմնադրվել է 1929 թվականին։ Գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Լոնդոնում։

## Հատկանշական ապրանքանիշեր
* Dove
* Knorr
* Axe (Lynx)
* Ben & Jerry's
* Hellmann's (Best Foods)
* Lifebuoy
* Lux
* Magnum
* Omo (Persil)
* Rexona
* Lipton
* Pond's
* Sunlight
* Sunsilk
* Wall's (Heartbrand)

## Դուստր ձեռնարկություններ
* Hindustan Unilever Limited
* Unilever Pakistan
* Unilever Philippines
* Unilever Indonesia
* Unilever Australasia
* Unilever USA
* Unilever Canada
* Unilever Korea
* Unilever Japan
* Unilever Thailand
* Unilever Vietnam
* Unilever Malaysia
* Unilever Singapore
* Unilever Nepal
* Unilever Bangladesh Limited
* Unilever Deutschland
* Unilever Netherlands BV

## Տես նաև
* Procter & Gamble

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:1929 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության ընկերություններ
Կատեգորիա:Սննդի և ըմպելիքի ընկերություններ
Գիշերամիզություն

**Գիշերամիզություն**, գիշերային անմիզապահություն, նկատվում է հատկապես երեխաների մոտ՝ քնի ժամանակ։ Հիվանդության հիմքում առավել հաճախ կենտրոնական նյարդային համակարգի միզապարկի գործունեությունը կարգավորող բաժինների գործունեության ժամանակավոր (ֆունկցիոնալ) խանգարումն է (հատկապես բնորոշ է ասթենիկ հատկանիշներով, իր ուժերին անվստահ, անկայուն բնավորությամբ որոշակի երեխաներին կամ կայուն բնավորությամբ երեխաներին)։

## Պատճառներ
Հիվանդության պատճառ կարող են լինել միզուղիների և ողնուղեղի միզարձակման կարգավորմանը մասնակցող բաժինների անկանոն զարգացումը, միզուղիների բորբոքային հիվանդությունները և այլն։ Գիշերային անմիզապահությունն ընդհատվում է մեծ մասամբ 12-13 տարեկանում։ Պատճառները բացահայտելու համար հարկավոր է որքան հնարավոր է վաղ հետազոտել երեխային, քանի որ չափազանց կարևոր է բուժումը վաղ հասակում սկսելը։

## Կանխարգելում
Գիշերամիզությունը կանխելու համար անհրաժեշտ է վաղ մանկական տարիքից մշակել կամային միզարձակման ունակություն (երեխային ստիպել քնից առաջ միզել, ինչպես նաև այդ նպատակով գիշերը նրան արթնացնել)։ Խորհուրդ չի տրվում քնելուց առաջ մեծ քանակությամբ հեղուկ ընդունել։ Կարևոր նշանակություն ունի կանոնավոր կազմակերպված օրվա ռեժիմը, հոգեկան հույզեր առաջացնող իրադրության բացառումը, ընտանեկան հանգիստ պայմանների ապահովումը, օրգանիզմի կոփումը։ Անկողինը թրջելու համար երեխային պատժելն անթույլատրելի է։

Կատեգորիա:Ուրոլոգիա
Կատեգորիա:Քնի խանգարումներ
Անընդհատ խումբ

**Անընդհատ խումբ**,  \hat G = (G, \; T) զույգը (որտեղ G–ն է, իսկ T-ն՝ G բազմության վրա տված կոչվում է տոպոլոգիական կամ Անընդհատ խումբ, եթե \chi(x, \; y) = x \cdot y^{-1} բանաձևով որոշված \chi : \hat G \times \hat G \rightarrow \hat G արտապատկերումն անընդհատ արտապատկերում է։ Այլ կերպ ասած, Անընդհատ խումբ և՛ խումբ է, և՛ տոպոլոգիական տարածություն, ընդ որում այնպես, որ «\cdot» խմբային և հակադարձին անցնելու գործողությունները, որպես արտապատկերումներ, անընդհատ են։ Անընդհատ խմբի պարզագույն օրինակներ են միավոր շրջանագծի կամ երկչափանի ոլորտի պտտումների խումբը (եթե շրջանագիծն ու ոլորտը դիտենք որպես R^3 էվկլիդեսյան տարածության ենթաբազմություններ)։

Մասնավոր դեպքում, երբ \hat G-ն ողորկ բազմաձևություն է, այն կոչվում է Լիի խումբ։ Ինչպես Լիի խմբերի, այնպես էլ ավելի ընդհանուր տիպի տոպոլոգիական խմբերի տեսությունները մեծ զարգացում են ստացել և լայն կիրառություններ գտել բազմաթիվ ասպարեզներում։

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Տոպոլոգիա
Կատեգորիա:Խմբերի տեսություն
Vinci S.A.

**Vinci S.A.**, ֆրանսիական ընկերություն։ Հիմնադրվել է 1899 թվականին։ Շտաբ-բնակարանը գտնվում է Ռուեյ Մալմեզոնում։ Ըստ 2009 թվականի տվյալների ընկերությունը ունի 161750 աշխատակից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի ընկերություններ
Վիվենդի

**Vivendi**, ֆրանսիական ընկերություն։ Հիմնադրվել է 1853 թվականին։ Շտաբ-բնակարանը գտնվում է Փարիզում։ Ըստ 2008 թվականի տվյալների ընկերությունը ունի 25 միլիարդ եվրոյի շրջանառություն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի ընկերություններ
Գարմիջ (գետ)

**Գարմիջ**, գետ Հայկական լեռնաշխարհում, Ճորոխի ավազանում։ Սկիզբ է առնում Պարխարյան լեռնաշխարհի փեշերից, հոսում Գարմիջ գյուղի մոտով և ձախից միանում Ճորոխին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Ճորոխ գետի վտակներ
Բոնդ (փողոց)

**Բոնդ** ()՝ Մեյֆեր մարզի խանութների փողոց։ Ստեղծվել է 18-րդ դարում։ Վեստ-Էնդ առևտրային կենտրոնի գլխավոր փողոցներից է, Օքսֆորդի հետ միասին։
մինի|աջից

## Պատմություն
Փողոցը իր անվանումը ստացել է Թոմաս Բոնդի անունից, որը կառուցել է փողոցը։ Ձգվում է հարավից հյուսիս։ Հարավային մասը կոչվում էր Հին Բոնդ Սթրիթ, իսկ հյուսիսայինը՝ Նոր Բոնդ Սթրիթ։

Կատեգորիա:Լոնդոնի փողոցներ
Լոսյոն

**Լոսյոն** կամ **լոսիոն**, կոսմետիկական, օրգանական և անօրգանական տարբեր նյութերի ջրասպիրտային լուծույթ։ Լինում է անգույն կամ անվնաս ներկանյութերով (կամ էլ օգտագործվող բաղադրանյութերի գույնի հաշվին) գունավորված։ Լոսյոն ունի օծանելիքի անուշահոտություն։ 200px|մինի|աջից

## Տեսակներ
Լոսյոնները լինում են՝
*հիգիենային
*հատուկ նշանակման
## Կիրառում
*Հիգիենային լոսյոն կիրառվում է մաշկը մաքրելու, թարմացնելու և ախտահանելու համար։ Այն բաղկացած է (բացի ջրից, սպիրտից և բուրավետ նյութերից) գլիցերինից, թթուներից, թորակից, դոնդողացնող նյութերից։
*Հատուկ նշանակման լոսյոնները կիրառվում են գլխի մաշկը, մազերը, եղունգները, ձեռքերի մաշկը խնամելու, սափըրվելու համար, մոծակների, արևային այրվածքների դեմ։ Այդ լոսյոնները, նշված բաղադրանյութերից բացի, պարունակում են հատուկ հավելանյութեր (օրինակ, վիտամիններ, մրգերի, բանջարեղենի հյութեր, դեղաբույսերի մզվածքներ և մաշկի կենսագործունեությունը խթանող կենսաբանորեն ակտիվ այլ նյութեր)։

Կատեգորիա:Լուծույթներ
Կատեգորիա:Հիգիենա
Կատեգորիա:Կոսմետիկա
Կոսմետիկա

200px|մինի|աջից

** Կոսմետիկա**, (հարդարելու՝ գեղեցկացնելու արվեստ), մարդու մաշկը խնամելու և արտաքինը գեղեցկացնելու միջոց։ Կոսմետիկան լայն տարածում է ունեցել դեռևս հին դարերում։ Եգիպտացիները, հռոմեացիները, արաբները ներկում էին այտերը, թարթիչները, կոպերը, գանգրացնում մազերը, օգտագործում էին օծանելիքին փոխարինող բուրումնավետ յուղեր։ Հին Հայաստանում տարածում գտած կոսմետիկաի մասին տեղեկություններ են հաղորդում հայ պատմիչները։ Կոսմետիկական միջոցների բաղադրության մեջ (ինչպես և այժմ) մտնում էին կենդանական և բուսական ճարպեր, եթերայուղեր, խեժեր, ներկեր և այլն։

Տարբերում են՝ 
*բուժական կոսմետիկա
*գեղազարդիչ կոսմետիկա։
## Կոսմետոլոգիան
*Կոսմետոլոգիան* գիտություն է, որն ուսումնասիրում է կոսմետիկական հիվանդության և արտաքին թերությունների առաջացման պատճառները, կանխարգելումն ու դրանց բուժման մեթոդները։ Այդ նպատակով ստեղծված են հատուկ բուժարաններ և կաբինետներ։ 
Առավել տարածված կոսմետիկական հիվանդություններից են՝ 
*պզուկները
*մազաթափումը 
*մազոտությունը, 250px|մինի|աջից
*մաշկի գունակավորման (պիգմենտացիայի) խախտումը
*բարորակ նորագոյացությունները (գորտնուկներ, խալեր, պտկուռուցքներ) և այլն։ 
## Կոսմետիկական վիրաբուժություն
Կոսմետիկական վիրաբուժությունը հնարավորության է տալիս շտկել տարբեր ձևախախտումներ (քթի, շրթունքների, ականջախեցու), հեռացնել խալերը և դաջվածքները, դեմքի մաշկի (ճակատի, կոպերի, կզակի, պարանոցի) հավելյալ գոյացությունները և այլն։ 
Գեղազարդման կոսմետիկաի միջոցներից են կոպերի և հոնքերի մատիտները, կոպերի ստվերաներկը, թարթիչների սևաներկը, մազերի ներկերը, այտերի կարմրաներկը, դիմափոշին, շրթներկը, օդեկոլոնը, օծանելիքը, քրտնելու դեմ միջոցները և այլն։

## Արտաքին հղումներ
* Նաիրիան կոսմետիկա
*Все для косметики ручной работы

Կատեգորիա:Կոսմետիկա
Քոսալարի

**Քոսալարի ** (), գյուղ Վրացական Հանրապետության Թեթրի Ծղարոյի շրջանում։ Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 1056 մարդ։

Գյուղը հիմնականում ադրբեջանաբնակ է։ Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը ադրբեջանցիներն են, իսկ տարածված կրոնը՝ մահմեդականությունն է։

Փոստային ինդեքս՝ 1100։

## Տես նաև
* Վրաստանի վարչական բաժանում
* Բոլնիսի մունիցիպալիտետ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Հոտազերծիչներ

**Հոտազերծիչներ**, տհաճ հոտը թուլացնող կամ վերացնող պատրաստուկներ։ Հոտազերծիչները պարունակում են հոտակլանիչ, բուրավետացնող, մանրէասպան և այլ բաղադրիչներ։ Բնակելի սենյակների, լողասենյակի, խոհանոցի, զուգարանի, հանդիսասրահների համար թողարկում են հատուկ հոտազերծիչներ, որոնք վերացնում են *խոնավության
*ծխախոտի
*տնային կենդանիների հոտը։

Հոտազերծիչներ թողարկում են աերոզոլային փաթեթավորումով, հաբերի, հեղուկ պատրաստուկների տեսքով։ Առանձին խումբ են կազմում անհատական հոտազերծիչներ, որոնք վերացնում են քըրտնահոտը, թարմացնում մաշկը։ Ի տարբերություն քրտնոտությունը՝ նվազեցնող նյութերի, հոտազերծիչները չեն ազդում քրտնաթորության վրա։ Աերոզոլային փաթեթավորմամբ անհատական հոտազերծիչները հարմար են օգտագործման համար, հետք չեն թողնում հագուստի վրա։ 
Թողարկվում են նաև՝
*բերանը թարմացնող
*ոտքերի մաշկը հոտազերծող
*սնկային հիվանդությունները կանխարգելող հոտազերծիչներ։

Կատեգորիա:Նյութեր
Անոդ

**Անոդ** (հին հունարեն ἄνοδος - ներքև շարժում), սովորաբար բևեռացված էլեկտրական սարքի էլեկտրոդ է, որի միջոցով պայմանական հոսանքը մտնում է սարք։ Սա հակադրվում է կատոդին, որը սովորաբար սարքի էլեկտրոդ է, որի միջոցով սովորական հոսանքը թողնում է սարքը։ Ընդհանուր մնեմոնիկ է ACID-ը «անոդի հոսանք սարքի մեջ»։ Շղթայում սովորական հոսանքի ուղղությունը (դրական լիցքերի հոսքը) հակառակ է էլեկտրոնների հոսքի ուղղությանը, ուստի (բացասական լիցքավորված) էլեկտրոնները հոսում են գալվանական բջիջի անոդից դեպի արտաքին կամ արտաքին միացում, որը միացված է բջիջը։ Օրինակ, կենցաղային մարտկոցի վերջը, որը նշված է «+» նշանով, կատոդն է (լիցքաթափման ընթացքում)։

Ե՛վ գալվանական, և՛ էլեկտրոլիտիկ բջիջներում անոդն այն էլեկտրոդն է, որտեղ տեղի է ունենում օքսիդացման ռեակցիա։ Գալվանական բջիջում անոդը մետաղալար կամ թիթեղ է, որն ավելորդ բացասական լիցք ունի օքսիդացման ռեակցիայի արդյունքում։ Էլեկտրոլիտային խցում անոդը մետաղալար կամ թիթեղ է, որի վրա ավելորդ դրական լիցք է դրվում։ Սրա արդյունքում անիոնները հակված կլինեն շարժվել դեպի անոդ, որտեղ նրանք կենթարկվեն օքսիդացման։
Պատմականորեն գալվանական բջիջի անոդը հայտնի էր նաև որպես ցինկոդ, քանի որ այն սովորաբար կազմված էր ցինկից։

## Լիցքավորման հոսք
Անոդ և կատոդ տերմինները չեն սահմանվում էլեկտրոդների լարման բևեռականությամբ, բայց սովորաբար սահմանվում են էլեկտրոդի միջոցով հոսանքի ուղղությամբ։ Անոդը սովորաբար սարքի էլեկտրոդն է, որի միջոցով սովորական հոսանքը (դրական լիցքը) սարք է հոսում արտաքին միացումից, մինչդեռ կատոդը սովորաբար այն էլեկտրոդն է, որի միջոցով պայմանական հոսանքը դուրս է հոսում սարքից։ Ընդհանուր առմամբ, եթե էլեկտրոդների միջով հոսանքը հակադարձում է ուղղությունը, ինչպես, օրինակ, տեղի է ունենում վերալիցքավորվող մարտկոցում, երբ այն լիցքավորվում է, էլեկտրոդների դերերը որպես անոդ և կաթոդ փոխվում են։ Այնուամենայնիվ, անոդի և կաթոդի սահմանումը տարբեր է էլեկտրական սարքերի համար, ինչպիսիք են դիոդները և վակուումային խողովակները, որտեղ էլեկտրոդի անվանումը ամրագրված է և կախված չէ իրական լիցքի հոսքից (հոսանքից)։ Այս սարքերը սովորաբար թույլ են տալիս զգալի հոսանք մի ուղղությամբ, բայց աննշան հոսանք մյուս ուղղությամբ։ Հետեւաբար, էլեկտրոդները կոչվում են այս «առաջ» հոսանքի ուղղության հիման վրա։ Դիոդում անոդը այն տերմինալն է, որով ներթափանցում է հոսանքը, իսկ կաթոդը այն տերմինալն է, որով հոսանքը հեռանում է, երբ դիոդը դեպի առաջ կողմնակալ է։ Էլեկտրոդների անվանումները չեն փոխվում այն ​​դեպքերում, երբ հակառակ հոսանքը հոսում է սարքի միջով։ Նմանապես, վակուումային խողովակում միայն մեկ էլեկտրոդը կարող է ջերմային կերպով էլեկտրոններ արտանետել տարհանված խողովակի մեջ, այնպես որ էլեկտրոնները կարող են սարք մուտք գործել միայն արտաքին շղթայից տաքացվող էլեկտրոդի միջոցով։ Հետեւաբար, այս էլեկտրոդը մշտապես կոչվում է կաթոդ, իսկ էլեկտրոդը, որի միջոցով էլեկտրոնները դուրս են գալիս խողովակից, կոչվում է անոդ։ Պայմանական հոսանքը կախված է ոչ միայն լիցքակիրների շարժման ուղղությունից, այլև կրիչի էլեկտրական լիցքից։ Սարքից դուրս հոսանքները սովորաբար տեղափոխվում են մետաղական հաղորդիչի էլեկտրոնների միջոցով։ Քանի որ էլեկտրոններն ունեն բացասական լիցք, էլեկտրոնների հոսքի ուղղությունը հակառակ է սովորական հոսանքի ուղղությանը։ Հետևաբար, էլեկտրոնները հեռանում են սարքից անոդով և մտնում սարքը կաթոդի միջոցով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էլեկտրականություն
Կատեգորիա:Ռադիոտեխնիկա
Բակիրեյն

**Բակիրեյն**, քարայր Հայաստանում, Վանա լճի հարավարևելյան կողմում։ Ըստ տեղեկությունների ունի բազմաթիվ ճյուղավորություններ, որոնցից մեկը ըստ ավանդության իբր հասնում էր մինչև Էրզրում քաղաք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի քարայրեր
Էլեկտրահարություն և կայծակնահարություն

**Էլեկտրահարություն և կայծակնահարություն** կենցաղային էլեկարասարքերի հետ ոչ ճիշտ կամ անզգույշ վարվելը կարող է հանգեցնել վնասվածքների։ 
## Ախտանիշներ
200px|մինի|աջից
Թեթև տեսակի էլեկտրավնասվածքների դեպքում առաջանում են տեղային կարմրություն և ցավ (այրվածք), մարդը գունատվում է, գտնվում է արգելակված, վախեցած վիճակում։ Ծանր դեպքերում առաջանում են խոր այրվածքներ՝ հոսանքի հետ հպման տեղում մարմնի հյուսվածքների ածխացումով, գիտակցության կորուստ, ջղաձգություն, շնչառության և սրտի գործունեության դադար։

Վնասվածքի ծանրության աստիճանը հիմնականում պայմանավորված է հոսանքի ուժով և հպման տևողությամբ։ Թույլ դիմադրությունը (նշանակություն ունեն խոնավ ձեռքերը, թաց կոշիկները, խոնավ գետինը) ծանրացնում է էլեկտրավնասվածքը, և նույնիսկ 36 Վ լարման «անվնաս» փոփոխական հոսանքի ներգործությունը կարող է մահվան պատճառ դառնալ։ 
### Առաջին օգնություն
*Առաջին օգնություն ցույց տալիս ամենից առաջ հարկավոր է դադարեցնել էլեկտրական հոսանքի ներգործությունը, քանի որ տուժողը հաճախ ի վիճակի չի լինում պոկվել էլեկտրալարից։ Հարկավոր է անջատել հոսանքի աղբյուրը անջատիչի, խցանների, հոսանահատիչի միջոցով կամ մի կողմ քաշել տուժածին նախապես մեկուսացնելով օգնություն ցույց տվողի ձեռքերը (ռետինե ձեռնոցով, չոր բրդով) և ոտքերը (ռետինե ճտքակոշիկով)։ Կարելի է նաև էլեկտրալարերը մի կողմ քաշել չոր փայտե առարկայով։ *Շնչառության և սրտի աշխատանքի պահպանման դեպքում տուժածին անհրաժեշտ է լիակատար հանգիստ (մարմնի հորիզոնական դիրք), գոլ ըմպելիք, անուշադրի սպիրտի գոլորշիների շնչում, մաշկի այրվածքի դեպքում բորավազելինով կամ ջրածնի գերօքսիդով մշակում և մանրէազերծված բինտով վիրակապում։
*Ծանր վնասվածքների՝ շնչառության, սրտխփոցի դադարի (կլինիկական մահ) դեպքում առաջին օգնությունը նախաբժշկական վերակենդանացումն է (սրտի մերսում, արհեստական շնչառություն՝ «բերան-բերանի»)։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է շտապ օգնության բժիշկ կանչել՝ անհետաձգելի բուժօգնություն ցույց տալու և տուժածին հիվանդանոց փոխադրելու համար։ Եթե էլեկտրավնասվածք ստանալուց 30-40 րոպե անց դեռ կա քնկոտություն, գլխապտույտ, գլխացավ, 150px|մինի|աջիցհաճախակի սրտխփոց, քրտնոտություն, դժվարացած շնչառություն, մկանների ջղաձգումներ, տուժածը կարիք ունի բուժական հսկողության և բժշկի օգնության։

Էլեկտրավնասվածք կարող է առաջանալ կայծակնահարումից՝ ամպրոպի ժամանակ մթնոլորտային էլեկտրականության պարպումից։ Այն կարծիքը, թե կայծակից (կամ էլեկտրական հոսանքից) տուժածին հարկավոր է հողի մեջ թաղել, որ հոսանքը «դարս գա», ճիշտ չէ, քանի որ օրգանիզմը հողում արագ սառչում է, կրծքավանդակը սեղմվում, ուժեղանում է շնչառական և սրտային անբավարարությունը, բաց է թողնվում առաջին անհրաժեշտ արդյունավետ օգնություն ցույց տալու ժամանակը։

## Արտաքին հղումներ
* Электротравма: виды, степени электротравм. Помощь при электротравмах. 
* Зависимость последствий для человека от силы переменного тока и времени его воздействия

Կատեգորիա:Վնասվածքներ
Կատեգորիա:Մահվան պատճառներ
Կատեգորիա:Անհետաձգելի բուժօգնություն