open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արծիվ Վասպուրականի (հուշարձան)

**«Արծիվ Վասպուրականի»**, հուշակոթող Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Ագարակ գյուղում՝ Աշտարակ-Ագարակ ճանապարհի մոտ։

## Պատմություն
Հուշարձանը նվիրված է 1915 թվականի Վանի ինքնապաշտպանության մասնակիցներին։ Հուշարձանի կառուցման աշխատանքները սկսվել են 1970-ական թվականներին և ավարտվել 1979 թվականին։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ Ջիմ Թորոսյան

## Պատկերասրահ

Eagle of Vaspourakan, 2015, ArmAg (8).JPG
Eagle of Vaspourakan, 2015, ArmAg (13).JPG
Eagle of Vaspourakan, 2015, ArmAg (12).JPG
Eagle of Vaspourakan, 2015, ArmAg.JPG
Eagle of Vaspourakan, 2015, ArmAg (5).JPG


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1979 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ
Էրիթրոպոետին

thumb|Էրիթրոպոետնի կառուցվածքային մոդել
**Էրիթրոպոետին**, (հեմոպոետին) պեպտիդային հորմոն, սինթեզվում է գլխավորապես երիկամներում, մասամբ նաև՝ լյարդում և այլ հյուսվածքներում։ Հորմոնը խթանում է էրիթրոպոեզը, որի հիմքում ընկած է չհասունացած էրիթրոցիտային բջիջների՝ հասուն էրիթրոցիտների վերածելու գործընթացների ակտիվացումը և հեմոգլոբինի սինթեզի արագացումը։

Հաճախ համարվում է ոչ թե հորմոն, այլ ցիտոկին։

## Հայտնաբերման պատմություն
1905 թվականին Պարիզի բժշկության պրոֆեսոր Պոլ Կարնոթը և նրա ասիստենտը ենթադրեցին, որ էրիթորոցիտների առաջացումը կարգավորում է հատուկ հորմոնով։ 
Ճագարների վրա կատարվող փորձերով, որոնք ընթանւոմ էին արյունահեռացմամբ, հայտնաբերեցին էրիթրոցիտների ավելացում։ Հետագա ուսումնասիրությունները այլ գիտնականների կողմից ցւոյց տվեցին արյան մեջ որոշ նյութերի առկայություն, որոնք խթանւոմ են էրիթրոցիտների առաջացումը։ այդ նյութը հետագայում կոչվեց էրիթրոպոետին։

1970-ական թվականներին արյունաբան Ջոն Ադամսոնն ու նեֆրոլոգ Ջոզեֆ Ու. Էշբախը ուսումնասիրեցին երիկամների տարբեր խանգարումների և էրիթրոպոետինի դերը էրիթրոցիտների առաջացման գործում։ Էրիթրոպոետինի ամինաթթվային կառուցվածը մասնակիորեն որոշվեց այդ նույն թվականներին։ հետագայում, Կոլումբիայի համալսարանում հայտնաբերվեց էրիթրոպոետնի առաջացման մեխանիզմը։
1985 թվականին առանձնացվեց էրիթրոպոետինի սինթեզի համար պատասխանատու գենը։

## Ազդեցության մեխանիզմ
Էրիթրոպոետինն ուժեղացնում է կարմիր ոսկրածուծի կողմից երկաթի, պղնձի և վիտամին B12-ի յուրացումը։

Հորմոնի արտադրությունն ուժեղանում է թերթթվածնաարյունության, սակավարյունության, երիկամների սակավարյունության ժամանակ։ Անդրոգենները, սիմպաթիկ նյարդային համակարգը, կատեխոլամինները, կոբալտի աղերը խթանում են էրիթրոպոետինի արտադրությունը։ Գլյուկոկորտիկոիդները նույնպես ուժեղացնում էն էրիթրոպոետինի արտադրությունը, որը սթրեսային իրավիճակների ժամանակ հանդիսանում է հեմոգլոբինի քանակի ավելացման և արյան թթվածին մատակարարելու ընդունակության բարձրացման մեխանիզմներից մեկը։

Սպորտային մրցություններում էրիթրոպոետինն օգտագործվում է որպես կենսախթանիչ՝ դոպինգ։ այդ պատճառով նրա օգտագործումը արգելված է մրցույթների ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հորմոններ
Կատեգորիա:Ներզատական համակարգ
Կատեգորիա:Սփռուն ներզատական համակարգ
Անբանը (ֆիլմ)

**Անբանը**, 1932 թվականին «Հայկինո» ստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է հարբեցող և անբան մեկի մասին, որը կոլեկտիվի ազդեցության տակ վերափոխվում է։

## Դերերում
* Ստեփանյան - Համբարձում Խաչանյան
* նրա մայրը - Նինա Մանուչարյան
* գործկոմի նախագահ - Խաչատուր Աբրահամյան
* բանվոր - Արամ Ամիրբեկյան
* տնօրեն - Ս. Մարկոսյան
* ինժեներ - Ա. Մոիսեյենկո

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1932 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Համր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կալցիտրիոլ

thumb|Կալցիտրիոլի եռաչափ պատկեր
thumb|Կալցիտրիոլի մոլեկուլ
**Կալցիտրիոլ**, կալցիումի փոխանակությունը կարգավորող հորմոն։ Այս հորմոնը վիտամին D3-ի փոխանակության ակտիվ նյութերից է։ կալցիտոնինի և պարաթիրեոիդ հորմոնի հետ միասին մասնակցում է կալցիումի և ֆոսֆորի փոխանակությանը։ Հորմոնն ունի ստերոիդային ծագում։
Կալցիտրիոլի ազդեցությամբ արյան մեջ շատանում է կալցիումի և ֆոսֆորի քանակը։ Բայց միաժամանակ, արյան միջից կալցիումն անցնում է ոսկրեր։

## Սինթեզ
Կալցիտրիոլի սինթեզն ընթանում է 3 փուլով։ Սկզբում մաշկում ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների ազդեցությամբ նախավիտամինից առաջանում է խոլեկալցիֆերոլ։ Երկրորդ փուլը կապված է լյարդի հետ, որտեղ խոլեկալցիֆերոլի հիդրօքսիլացման արդյունքում առաջանում է 25(OH)D3 (25-հիդրօքսիկալցիֆերոլ)։ Վերջինս անցնում է արյուն և կապվում α-գլոբուլինի հետ։ Այն ֆիզիոլոգիական խտաստիճաններով կալցիումի փոխանակության վրա գրեթե չի ազդում։ Երրորդ փուլն իրականացվում է երիկամներում, որտեղ առաջանում է կալցիտրիոլը, որը հանդիսանում է վիտամին D3-ի առավել ակտիվ ձևը։

Այս հորմոնն ինակտիվանում է լյարդում։

## Ազդեցության մեխանիզմ
Կալցիտրիոլի հիմնական ազդեցությունն արտահայտվում է աղիներում կալցիումի ներծծման խթանմամբ։ Միաժամանակ աղիներում այս հորմոնը խթանում է նաև ֆոսֆատների ներծծումը։ Կալցիտրիոլի երիկամային ազդեցություններն արտահայտվում են նեֆրոնի խողովակիկներում ֆոսֆատների և կալցիումի հետներծծման խթանմամբ, իսկ ոսկրերում խթանում է օստեոբլաստների գործունեությունը։ 
 
Կալցիտրիոլի պակասից կարող է առաջանալ ռախիտ կամ օստեոմալյացիա։ Պարաթհորմոնն ու թերկալցիումարյունությունը խթանում են կալցիտրիոլի առաջացումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սփռուն ներզատական համակարգ
Կատեգորիա:Ներզատական համակարգ
Կատեգորիա:Հորմոններ
Քրդեր-Եզդիներ (ֆիլմ)

**Քրդեր-Եզդիներ**, 1932 թվականին «Հայկինո» ստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է քրդական գյուղում կոլտնտեսության կազմավորման մասին։

## Դերերում
*Ջալալ - Հրաչյա Ներսիսյան
*Շաքե - Հասմիկ (Թագուհի Հակոբյան)
*Բրո - Ավետ Ավետիսյան
*Թումո - Միքայել Մանվելյան
*Խանո - Մկրտիչ Ջանան
*Յուսուֆ - Գրիգոր Ավետյան
*շեյխ - Տիգրան Այվազյան
*Զինե - Լ. Զավարյան
*Խուրշուդ - Խաչատուր Աբրահամյան
*կուլակներ - Կ. Գեղամյան, Գ. Եղիազարյան
*բատրակ - Ս. Միրզոյան

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ - Պատվական Բարխուդարյան, Գրիգոր Բալասանյան
* Բեմադրող ռեժիսոր - Ամասի Մարտիրոսյան
* Բեմադրող օպերատոր - Բ. Զավելև
* Բեմադրող նկարիչ - Ստեփան Թարյան, Ե. Լևխանյան
* Ռեժիսորի ասիստենտ - Գ. Մարինոսյան
* Ռեժիսորի օգնական - Ա. Ամիրբեկյան
* Գլխավոր ադմինիստրատոր - Խ. Աբրահամյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1932 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամասի Մարտիրոսյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Երկու գիշեր (ֆիլմ)

**Երկու գիշեր**, 1932 թվականին «Հայկինո» ստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է Հայաստանի դաշնակցական ջոկատներից մեկում նախապատրաստվող բոլշևիկյան ապստամբության մասին։

## Դերերում
*Բենոյան - Հրաչյա Ներսիսյան
*Թորոսյան - Ս. Արևշատյան
*Չարուխյան - Մկրտիչ Ջանան
*նախարարի քարտուղարուհի -Ե. Բարխուդարյան (Բրեշե)
*դենիկինցիներ -Արամ Սամվելյան, Ի.Գրիգորև
*Կարո - Կ. Խարազյան
*նրա մայրը - Հասմիկ (Թագուհի Հակոբյան)
*Միսաք - Օրի Բունիաթյան
*նախարար - Վարդան Միրզոյան
*զինվոր - Գեղամ Հարությունյան
*լրտես - Հ. Գազազյան
*Բենոյանի մայրը - Երանուհի Ադամյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1932 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Համր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Պատվական Բարխուդարյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Խորտակված վիշապներ (ֆիլմ)

**Խորտակված վիշապներ**, 1932 թվականին «Հայկինո» ստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմը նախապաշարումների և սնահավատության դեմ տարվող պայքարի մասին է։

## Դերերում
*գյուղացիներ - Վ. Վարդանյան, Լ. Իսահակյան
*քյոխվա - Լ. Մսրլյան
*Անահիտ - Լ. Արաբյան
*ծերուկ - Ն. Դեյկարխանով
*վանական - Մ. Գավրոշ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1932 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Լևոն Քալանթարի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Համր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Նատրիումուրետիկ պեպտիդ

**Նատրիումամուղ հորմոն**, (նատրիումուրետիկ հորմոն, ատրիոպեպտիդ) սրտամկանի, առավելապես աջ նախասրտի բջիջների կողմից սինթեզվող հորմոն, որը մասնակցում է օրգանիզմի ջրաաղային փոխանակության կարգավորմանը։ Հորմոնի ազդեցությամբ արյան մեջ նվազում է նատրիումի քանակը, արյան ծավալը, արյան ճնշումը, անոթները լայնանում են։

Հորմոնը կազմված է 28 ամինաթթվային մնացորդներից, որի կենտրոնական մասում 17 ամինաթթուները 7-րդ և 23-րդ դիրքերում երկսուլֆիդային կապերով առաջացնում են օղակ։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականին Կանադայում։

Այս հորմոնը քիչ քանակով սինթեզվում է նաև երիկամներում, մակերիկամների միջուկային շերտում և հիպոթալամուսում։ Հորմոնի ընկալիչները տեղակայված են արյունատար անոթներում, սրտում, գլխուղեղի կեղևում, մակերիկամների կծիկային շերտում և երիկամներում։ Հորմոնն արյան մեջ է անցնում նախասրտերի գերձգման, զարկերակային արյան ճնշման բարձրացման, արյան մեջ նատրիումի և հակամիզամուղային հորմոնի (վազոպրեսին) քանակի շատացման, սրտի սիմպաթիկ նյարդերի ակտիվացման ժամանակ։

## Ֆունկցիաներ
Նատրիումամուղ հորմոնն ունի անոթային և երիկամային ազդեցություններ։
Հորմոնի երիկամային ազդեցություններն են.
* նեֆրոնում կծիկային քամման մեծացում,
* երիկամային խողովակիկներում նատրիումի, քլորի իոնների և ջրի հետներծծման ընկճում,
* մեզով նատրիումի և քլորի իոնների արտահանում,
* հզոր միզամուղային ազդեցություն,
* ալդոստերոնի և ռենինի հյութազատության ընկճում,
* ջրի նկատմամբ հյուսվածքաարյունային պատնեշի թափանցելիության մեծացում և դեպի միջհյուսվածքային հեղուկ ջրի փոխադրման մեծացում։

Հորմոնի անոթային ազդեցություններն արտահայտվում են անոթների հարթ մկանների թուլացմամբ և անոթալայնացմամբ։ Հորմոնը թուլացնում է աղիների հարթ մկանները, իջեցնում է ներակնային ճնշումը։
Նատրիումամուղ հորմոնն իր ազդեցությամբ հանդիսանում է ռենին-անգիոթենզին-ալդոստերոնային համակարգի հակազդիչը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սփռուն ներզատական համակարգ
Կատեգորիա:Ներզատական համակարգ
Կատեգորիա:Հորմոններ
Սմբատ Է Բագրատունի

**Սմբատ Բագրատունի** (), Հայոց սպարապետ (753-775), Հայոց իշխան (770-775)։ Աշոտ Կուրացյալի որդին, Աշոտ Մսակերի հայրը, Բագրատունիների իշխանական տոհմից։

## Կենսագրություն
Հայոց իշխան Սահակ Բագրատունու օրոք՝ 753 թվականին, դարձել էր սպարապետ, իսկ նրա մահից հետո՝ նաև Հայոց իշխան (պատրիկ)։ 768 թվականին մասնակցել է Սիոն Ա Բավոնեցի կաթողիկոսի գումարած Պարտավի եկեղեցական ժողովին։ 774 թվականին Հասան ոստիկանը իր հետ վերցրել է Սմբատին և այլ նախարարների, ապա սկսել հալածել ապստամբ Արտավազդ Մամիկոնյանին՝ հասնելով մինչև Վիրքի Սամցխե գավառ։ Ապա միացել է 774 թվականին Արաբական խալիֆայության դեմ Մուշեղ Մամիկոնյանի գլխավորած ապստամբական շարժմանը, մղել մի շարք հաղթական կռիվներ։ Զոհվել է Արձնիի ճակատամարտում՝ արաբների դեմ մղած անհավասար մարտում։

## Ընտանիքը
Սմբատը ամուսնացել էր Տարոնի իշխան Սամուել Մամիկոնյանի (մհ․ 775) քրոջ հետ։ Ունեցել են 2 որդի, իսկ երրորդը ենթադրվում է․
* Աշոտ Մսակեր (մոտ 760-826), Հայոց և Տարոնի իշխան․
* Շապուհ (մհ․ 824), Տայքի իշխանազն․
Ենթադրվում է, որ վերջինս եղել է Սմբատի որդին․
* Բագարատ (Պանկրատիոս, մհ․ 792), Կոնստանտին VI-ի աստղագուշակը, մահացել է 792 թվականի ճակատամարտում, որի հաղթանակը սխալ էր գուշակել։ Վերջինս ունեցել է երեք երեխա․
* Հովհաննես VII Քերականագետ (? - մինչ 867), Կոստանդնուպոլսի պատրիարք (837-843).
* Իրինե, Փոտ պատրիարքի մայրը․
* Արշավիր պատրիկ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, Երևան, 1942, Հատոր 4, Ցուցակ 1, Էջ 542-543.
* «Կանոնագիր Հայոց», Արսեն Ղլտճյան, Թիֆլիս, 1914, էջ 166․
* «Ղևոնդ, Պատմություն», թարգմ. Արամ Տեր-Ղևոնդյանի, Երևան, 1982, էջ 112, 114, 117, 120, 128.

Կատեգորիա:Բագրատունիներ
Կատեգորիա:Հայոց իշխաններ
Կատեգորիա:Սպերի իշխաններ
Կատեգորիա:Տայքի իշխաններ
Կատեգորիա:Հայոց սպարապետներ
Տոկոսի նշան

**Տոկոսի նշան**` % նշանը, օգտագործվում է մասի և ամբողջի հարաբերակցությունը ցույց տալու համար։

## Ծագում
Ծագել է լատիներեն «pro centum» բառի կրճատ «cto» գրությունից։ Առաջին անգամ հանդիպում է Փարիզում 1685 թվականին հրատարակված Մաթյե դը լա Փորթի «Առևտրական մաթեմատիկայի ձեռնարկում»։

## Գործածությունը
Գործածվում է թվանշաններով արտահայտված թվերի կողքին, օրինակ՝ 42.3 %։ Միավորների միջազգային համակարգի պահանջների, ինչպես նաև ՀՀ կառավարության «Մեծությունների միավորների և պայմանական սանդղակների կիրառման կանոնները հաստատելու մասին» որոշման համաձայն` թվանշանի և տոկոսի նշանի միջև պետք է թողնել բացակ։Գործածվում է նաև «տոկոսանոց» բառի կրճատ գրության համար, օրինակ՝ 23 %-անոց արդյունք։

## ‰ և ‱
Այնպես, ինչպես %-ով արտահայտվում է թվի հարյուրերորդական մասը, նույն կերպ հազարերորդական մասը (այլ կերպ ասած՝ թվի տոկոսի մեկ տասներորդը) արտահայտելու համար գործածվում է պրոմիլե նշանը` ‰, իսկ տասը հազարերորդականը (տոկոսի մեկ հարյուրերորդականը, կամ տոկոսի տոկոսը) արտահայտվում է պերմիրիադ` ‱, նշանով, օրինակներ`
* 32‰=0.32, 3.68‰=0.0368, 0.022‰=0.00022 և այլն;
* 32‱=0.032, 3.68‱=0.000368, 0.022‱=0.0000022 և այլն

Windows-ով համակարգչի ստեղնաշարով ‰-ը տեքստ մտցնելու համար հարկավոր է -ը միացված վիճակում  ստեղնը սեղմած պահած հավաքել 

### Ուշագրավ փաստեր
* Պարսկերենում տոկոսի նշանը դրվում է թվից առաջ, օրինակ՝ %٣٨=38%:
* Տոկոսի նշանը կիրառելով` կարելի է գրել «ավտոկոսմետիկա» բառը՝ «ավ%մետիկա»։

## Բրայլի գրերում
Բրայլի գրերում տոկոսի նշանը ներկայացվում է հետևյալ կերպ.

## Տես նաև
* Տոկոս
* Պրոմիլե
* Պերմիրիադ
* Լատիներեն արտահայտությունների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մաթեմատիկական նշաններ
Կատեգորիա:Տպագրական նշաններ
Հայաստանի ձայնը 3

**Հայաստանի ձայնը 3,** երաժշտական մրցույթ է, որը հեռարձակվել է Արմենիա հեռուստաընկերության եթերում։ Հայաստանի Ձայնը մրցույթի երրորդ եթերաշրջանը հեռարձակվել է 2014 թվականի հոկտեմբերի 4-ից մինչև 2014 թվականի դեկտեմբերի 29-ը։ Մրցույթը բաղկացած էր 4 փուլից՝ կույր լսումներ, մենամարտ, նոկ-աուտ, գալահամերգներ։ Մրցույթը վարում էին Արսեն Գրիգորյանը, Նազենի Հովհաննիսյանը։ Կարմիր սենյակում և օրագրերում աշխատում էր Արսեն Գրիգորյանը։
## Մարզիչներ
*Հայկ Հակոբյան (ծնվ.՝ օգոստոսի 25, 1973 թ.), առավել հայտնի **Հայկո** բեմական կեղծանվամբ, հայ փոփ երգիչ և երգահան, ով ներկայացրեց Հայաստանը Հելսինկիում կայացած Եվրատեսիլ 2007 երգի մրցույթում՝ զբաղեցնելով 8-րդ տեղը։
*Սոնա - երգչուհի։ 
Ծնվել է 1973 թ. հուլիսի 15-ին, Երևանում։ Երգչուհու սոլո կարիերան սկսվել է 1991 թ.-ին։ Նույն թվականին մասնակցել է «Առավոտյան աստղ» մրցույթին՝ հասնելով եզրափակիչ փուլ և ձայնագրել է իր առաջին "SONA" ալբոմը, որը հրատարակվել է Իսպանիայում։ Այնուհետև թողարկել է 2 տեսահոլովակ՝ "Back to the Ancient World" և "Stay with Me"։ Այդ ընթացքում համագործակցել է պրոդյուսեր Ի. Պրիգոժինի հետ։
*Եվա Ռիվաս (իսկական անունը՝ *Վալերիա Ռեշետնիկովա-Ծատուրյան* 1987 թ. հուլիսի 13, Դոնի Ռոստով) հայ երգչուհի, ներկայացրել է Հայաստանը Եվրատեսիլ 2010 երգի մրցույթին Օսլոյում «Apricot Stone» («Ծիրանի կորիզ») երգով։
*Արմեն Մարտիրոսյան-կոմպոզիտոր

Կատեգորիա:Հայկական հեռուստահաղորդումներ
Սմբատ Դ Բագրատունի

**Սմբատ Բագրատունի** (ծննդյան թվականն անհայտ-617), հայ զինվորական գործիչ, Մանվել Բագրատունու որդին, իշխան (6-րդ դարի վերջ)։ Նա Բյուզանդական Հայաստանի իշխաններից Մուշեղ Մամիկոնյանի զորաբանակում մասնակցել է պարսից արքա Խոսրով II Փարվեզի գահի հավակնորդ Վահրամ Չուբինի դեմ ճակատամարտին։

Բյուզանդական կայսրության և Սասանյան Պարսկաստանի միջև Հայաստանի երկրորդ բաժանումից (591) հետո Մավրիկիոս (Մորիկ) կայսրը Սմբատ Բագրատունու հեծելագունդը (1000 մարտիկ) փորձել է ուղարկել Թրակիա։ Սակայն Սմբատ Բագրատունին ապստամբել և քաշվել է լեռները՝ գերադասելով «մեռանիլ ի վերայ աշխարհին իւր»։ Շուտով ապստամբությանը միացել են նաև մի քանի այլ նախարարներ։ Կայսերական ուժերը ճնշել են ապստամբությունը, ղեկավարներին ձերբակալել և ուղարկել Կոստանդնուպոլիս։

Կայսերական ատյանը Սմբատ Բագրատունուն դատապարտել է մահվան՝ մերկ նետելով կրկես՝ գիշատիչ գազանների հոշոտմանը։ Հաղթամարմին և վիթխարի ուժի տեր Սմբատ Բագրատունին կրկեսամարտում անզեն հաղթել է նախ կատաղի արջին, ապա առյուծին և ցլին, արժանացել հանդիսականների (այդ թվում՝ կայսրուհու) հիացմունքին և ներմանը։ Կայսրը ստիպված է եղել կատարել հանդիսականների պահանջը, բայց երկյուղելով անընկճելի իշխանից, նրան աքսորել է Աֆրիկա՝ զինվորական տրիբունի համեստ պաշտոնով։

## Կասկածներ անձի շուրջ
Ըստ Մխիթար Անեցու, Սիմեոն Ապարանեցու և շատ այլ պատմիչների՝ Սմբատ Բագրատունուն աքսորից փախել է Պարսկաստան, որին հակադրվում են Սեբեոս պատմիչը և Արամ Տեր-Ղևոնդյանը։ Վերջիններս Պարսկաստանում գործունեություն ծավալած Սմբատ Բագրատունուն համարում են առանձին իշխան՝ Քչիկ Բագրատունի իշխանի որդի , ով անվանված է որպես Սմբատ Բազմահաղթ։ Նա 600 թվականին նշանակվել է Վրկան աշխարհի մարզպան։ Այդ պաշտոնում Սմբատ Բագրատունին մեծապես նպաստել է Միջին Ասիա գաղթեցված հայերի մայրենի լեզվի դպրության ուսուցման կազմակերպմանը։

607 թվականին ուղարկվել է Հայաստան՝ լուծելու այնտեղ ծագած եկեղեցական վեճերը։ Սմբատ Բագրատունին Դվինում ձեռնամուխ է եղել Աբրահամ Ա Աղբաթանեցու կաթողիկոս ընտրվելուն և Սուրբ Գրիգոր մայր տաճարի վերակառուցմանը։
608 թվականին Սմբատ Բագրատունին ղեկավարել է քուշանների դեմ պատերազմը, մենամարտում սպանել քուշանների թագավորին։

610 թվականից Սմբատ Բագրատունին ապրել և գործել է Տիզբոնում։ Մասնակցել է պարսկական տերության հպատակ քրիստոնյաների մեջ դավանական միասնություն հաստատելու նպատակով 615 թվականին հրավիրված եկեղեցական ժողովին և ըստ պատմիչ Սեբեոսի, վճռական դեր խաղացել, որ պաշտոնական ճանաչվի Հայոց հավատը։

Սմբատ Բագրատունու ձեռք բերած դիրքն ու հեղինակությունը մեծապես նպաստել է Բագրատունիների հետագա հզորացմանը։

Ունեցել է երկու որդի՝ Վարազ-Սահակ և Վարազ-Տիրոց, որոնցից վերջինը դարձել է Հայոց իշխան։

## Տես նաև

* Սմբատ Բագրատունի (այլ կիրառումներ)
* Բագրատունիների տոհմածառ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Cyrille Toumanoff, Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au xixe siècle։ Tables généalogiques et chronologiques, Rome,‎ 1990, p.&nbsp;122.
* Սեբեոս, Պատմութիւն, Երևան, 1979
* Ստեփանոս Տարոնեցի (Ասողիկ), Պատմութիւն տիեզերական, ՍՊԲ, 1885
* Ակինյան Ն․, Կյուրիոն կաթողիկոս վրաց, Վենետիկ, 1910

 

Կատեգորիա:Բագրատունիներ
Կատեգորիա:Հայոց մարզպաններ
Կատեգորիա:Սպերի իշխաններ
Սմբատ Ը Բագրատունի

**Սմբատ Բագրատունի**, (Խոստովանող, Աբլաբաս (՝ Աբասի հայր, ծննդ. թվ. անհ. ), Հայոց իշխան (852-855), Հայոց սպարապետ (824-859)։ Աշոտ Մսակերի որդին, Հայոց սպարապետ Աբասի (862-892), Հայոց արքա Աշոտ Ա-ի (885-890), Սմբատի և Շապուհ պատմիչի հայրը, Բագրատունիների իշխանական տոհմից։

Պատանի հասակում պատանդ է եղել Աբբասյանների արքունիքում։ Հոր մահից (826) հետո դարձել է սպարապետ և ժառանգել Հայաստանի հյուսիսային գավառները, իսկ հարավային գավառներն անցել են ավագ եղբորը՝ Հայոց իշխան (ապա՝ Իշխանաց իշխան) Բագարատ Բագրատունուն։

830-ական թվականներին իշխան Սահակ Սյունու հետ միացել է Հայաստանի արաբ ոստիկան Հալիդի (հայկական աղբյուրներում՝ Հոլ) դեմ Սևադա ալ-Զահհաֆի (հայկական աղբյուրներում՝ Ավառանշան) ապստամբությանը։ Սակայն Կավակերտի (Հրազդանի ափին) ճակատամարտում ապստամբները պարտություն են կրել, մարտում զոհվել է Սահակ Սյունին։

Հայոց իշխան Բագարատ Բագրատունին չի մասնակցել ապստամբությանը, որն էլ, հավանաբար, պատճառ է դարձել նրա և Սմբատ Բագրատունու միջև ծագած գժտությունների։ Բագարատ Բագրատունին 833 թվականին գահընկեց է արել կաթողիկոս Հովհաննես Դ Ովայեցուն, իսկ Սմբատ Բագրատունին եկեղեցական ժողովով նրան վերահաստատել է իր աթոռին։ Հակասություններն եղբայրների միջև շարունակվել են նաև 850-855 թվականների ապստամբության ժամանակ, որը ջլատել է արաբների դեմ պայքարի միասնական ճակատը։

Սմբատ Բագրատունին գործակցել է 852 թվականին Հայաստան ներխուժած արաբական զորավար Բուղային և ստացել գերեվարված եղբոր թափուր պաշտոնը (արաբական աղբյուրներում Սմբատ Բագրատունին հիշատակվում է صاحب الأرمن՝ սահիբ ալ-Արման՝ Հայոց տեր)։ Սակայն Բուղայի դաժանությունները Հայաստանում շուտով Սմբատ Բագրատունուն հանել են նրա դեմ։

Վրացական աղբյուրները վկայում են, որ Հյուսիսային Կովկաս արշավող Բուղային ուղեկցող Սմբատ Բագրատունին լեռնականներին լուր է ուղարկել, որ պատրաստվեն դիմադրության։ Բուղան 855 թվականին ձերբակալել է Սմբատ Բագրատունուն և․ տարել Իրաքի հյուսիս՝ Սամառա։ Սմբատ Բագրատունին մերժել է հավատափոխ լինելու պահանջը և նահատակվել, որի համար ստացել է *Խոստովանող* մականունը։

Սմբատ Բագրատունու որդիներից Աշոտը 885 թվականին դարձել է հայոց թագավոր, իսկ Աբասը՝ սպարապետ (860-892)։

## Գրականություն
* Тер-Гевондян А․, Армения и Арабский халифат, Е․, 1977

Կատեգորիա:Բագրատունիներ
Կատեգորիա:Հայոց իշխաններ
Կատեգորիա:Սպերի իշխաններ
Կատեգորիա:Տայքի իշխաններ
Կատեգորիա:Շիրակի իշխաններ
Կիպրոսի պետական կառուցվածք

Կիպրոսը Հանրապետություն է։ Ըստ 1960 թվականի սահմանադրության, պետության գլուխը պրեզիդենտն է։ Պրեզիդենտը պետք է լինի ազգությամբ հույն, փոխպրեզիդենտը՝ թուրք։ Օրենսդրական իշխանության բարձրագույն մարմինը միապալատ պառլամենտն է՝ ներկայացուցիչների պալատը (35 դեպուտատն ընտրվում է հույն, 15-ը՝ թուրք համայնքից)։ Գործադիր իշխանության բարձրագույն մարմինը Մինիստրների խորհուրդն է՝ պրեզիդենտի և փոխպրեզիդենտի գլխավորությամբ։ 1963 թվականից Կիպրոսի պառլամենտի, կառավարության և պետական այլ հաստատությունների աշխատանքներին թուրքական համայնքի ներկայացուցիչները չեն մասնակցում։ 1967 թվականից ստեղծվել է թուրքական գործադիր ադմինստրացիա, իսկ 1975 թվականից միակողմանիորեն հռչակվել է Թուրքական ֆեդերատիվ պետություն։ Կիպրոսի Հանրապետության դատական բարձրագույն ատյանը Գերագույն դատարանն է։

## Աղբյուրներ
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան (Հատոր 5 էջ 440)

Կատեգորիա:Կիպրոսի պետական կառուցվածք
Կինդեր Սյուրպրիզ

250px|մինի|աջից|Երկու մասի բաժանած շոկոլադե ձու (Կինդեր Սյուրպրիզ)։
**«Կինդեր Սյուրպրիզ»** (, «Մանկական անակնկալ», գերմ․՝ Kinder - «երեխաներ»), առևտրային դրոշմանիշը պատկանում է իտալական *Ferrero* ընկերությանը։ Այս ընկերությունը սկսել է արտադրել Ուիլյամ Սալիչեի կողմից ստեղծած շոկոլադե  ձվիկները  1972 թվականին, սակայն ընկերության պաշտոնական կայքում նշված է, որ դրանց արտադրությունը սկսվել է 1974 թվականին։

thumb|right
Շոգ կլիմայով երկրների համար *Ferrero* ընկերությունն ստեղծեց նոր շոկոլադե ձվիկներ և անվանեց *Kinder Joy* (մանկական ուրախություն)։

«Կինդեր Սյուրպրիզ»-ները հայտնի են ոչ միայն երեխաների շրջապատում, այլ նաև մեծահասակների, որոնք ձվի անակնկալներն են հավաքում։

«Կինդեր Սյուրպրիզ»-ն արգելվում է ներմուծել և վաճառել ԱՄՆ-ի տարածքում, տուգանքը՝ 2500 դոլար՝ յուրաքանչյուր ձվիկի համար։ 1938 թվականին Ամերիկայում ընդունվեց օրենք՝ չվաճառել ոչ ուտելի կոնֆետները, եթե միայն «Կառավարումը հսկողության տակ որակով սննդի, մթերքի և դեղային միջոցների» չնախատեսեց, որ այդպիսի ներդիրները կարող են ունենալ ֆունկցիոնալ նախանշում։ ԱՄՆ-ում չի թույլատրվում վաճառել այնպիսի կոնֆետներ, որոնք իրենց մեջ պարունակում են խաղալիքներ կամ հուշանվերներ։

Այն բանից հետո, երբ մշակվեցին շոկոլադե ձվերի պատրաստման նոր ստանդարտներ, որոնք հարմարեցված էին *FDA*-ի չափանիշներին, այդպիսի քաղցրավենիքի վաճառքը թույլատրվեց (2013 թվականի մարտի 20-ից)։ *FDA*-ի ներկայացուցիչները և ԱՄՆ հանձնաժողովի կողմից հավաստագրված լաբորատորիայի աշխատակիցներն ավելացրել են արտադրողներին ներկայացվող պահանջները՝ յուրաքանչյուր ձվի մեջ անպայման պետք է լինի պլաստիկ պատիճ, որն այն կբաժանի երկու մասի։ Յուրաքանչյուր պատիճ պետք է ունենա հարմարեցված փոքրիկ գոգավորություն՝ այն բացելու համար, ինչի շնորհիվ անգամ փոքրիկ երեխան կհասկանա, որ դրա  ներսում ինչ-որ բան կա։ Բացի այդ, պատիճի մեջ դրված խաղալիքի մասերը չպետք է այնքան փոքր լինեն, որ երեխան կարողանա կուլ տալ։

## Նկարագրություն
Անակնկալով շոկոլադե ձու, ներքին պարունակությունը՝ պլաստիկ կոնֆետներ՝ խաղալիքով կամ հուշանվերով։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:«Կինդեր Ջոյ» ձվիկ.jpg|«Կինդեր Ջոյ» ձվիկներ
Պատկեր:«Կինդեր Սյուրպրիզ» և խաղալիքներ.jpg|«Կինդեր Սյուրպրիզ» և խաղալիքներ
Պատկեր:Kinder Surprise eggs.jpg|
Պատկեր:Kinder Surprise 01.JPG|


## Տես նաև
* Մատրյոշկա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Magic-kinder
* YouTube video link 
* Uberraschungsei 
* Open Directory  
* Kinder Eggs prohibited in the United States 
* Seattle men busted at the border with illegal candy 

Կատեգորիա:1974 հայտնված արտադրանքներ
Կատեգորիա:Խաղալիքներ
Կատեգորիա:Հավաքորդություն
Կատեգորիա:Շոկոլադ
Սմբատ Բագրատունի (այլ կիրառումներ)

**Սմբատ Բագրատունի** անունով անձինք Հայաստանում իշխել են՝

## Թագադիր իշխաններ

* Սմբատ Բագրատունի - Հայ իշխան 4-րդ դարում
* Սմբատ Բագրատունի - Հայ իշխան 4-րդ դարում
* Սմբատ Բագրատունի - Հայ իշխան 5-րդ դարում

## Մարզպաններ և Հայոց իշխաններ

* Սմբատ Բագրատունի - Հայոց մարզպան 604-616
* Սմբատ Բագրատունի - Հայոց իշխան 7-րդ դարում
* Սմբատ Բագրատունի - Հայոց իշխան 693-726
* Սմբատ Բագրատունի - Հայոց իշխան 770-775
* Սմբատ Բագրատունի - Հայոց իշխան 852-855

## Հայոց թագավորներ

* Սմբատ Բագրատունի - Հայոց թագավոր 890-914
* Սմբատ Բագրատունի - Հայոց թագավոր 977-990
* Սմբատ Բագրատունի - Հայոց թագավոր 1022-1041

## Տես նաև

* Սմբատ Սյունի - Սյունիքի թագավոր 987-998
* Սմբատ Գունդստաբլ - Կիլիկիայի սպարապետ 13-րդ դարում
* Սմբատ Օրբելյան - Սյունիքի իշխան 13-րդ դարում
* Սմբատ Հեթումյան - Կիլիկայի թագավոր 1296-1298
* Սմբատ Արծրունի - Հայոց (Վան-Վասպուրականի) վերջին թագավոր 15-րդ դարում
Գլոցում

**Գլոցում**, մետաղների, գոլցման հաստոցների պտտվող գրտնակներով մետաղներն ու դրանց համաձուլվածքները շրջասեղմելու միջոցով ճնշմամբ մշակելու եղանակ։ Գլոցումով ստացված գլոցվածքային արտադրանքը (թերթեր, խողովակներ, շվելերներ, հեծաններ, երկաթուղային ռելսեր և այլն) լայնորեն կիրառվում է ժողովրդական տնտեսության տարբեր բնագավառներում։ Գլոցված մետաղն օգտագործում են անմիջականորեն կոնստրուկցիաներում (մետաղական, երկաթբետոնե և այլն), ինչպես նաև որպես մեքենամասերի նախապատրաստուկ (քառակուսի, կլոր, հարթ) հաջորդական մեխանիկական մշակման, կռման կամ դրոշմման համար։ Մետաղները ճնշումով մշակելու մյուս եղանակների (կռում, քարշում և այլն) համեմաաությամբ գլոոցումը աչքի է ընկնում մեծ արտադրողականությամբ։ Բացի այդ, գլոցման ժամանակ մետաղը ենթարկվում է սեղմման զգալի պլաստիկ ձևափոխության, որի հետևանքով առաջանում է ավելի խիտ ու մանրահատիկ կառուցվածք։ Դրա շնորհիվ լավանում են մետաղի մեխանիկական հատկությունները։ Գլոցումը կատարվում է երեք հիմնական եղանակներով. երկայնական, լայնական և լայնական-պտուտակային (կամ շեղ)։ Առավել տարածված երկայնական գլոցման դեպքում մշակվող շինվածքի ձևափոխությունը կատարվում է միմյանց նկատմամբ զուգահեռ դասավորված և հակադարձ ուղղությամբ պտտվող գրտնակների միջև։ Գլոցվող շինվածքի հատվածը փոքրանում է, երկարությունը՝ մեծանում։ Երկայնական գլոցումը կիրառում են տեսակավոր ու թերթավոր մետաղ ստանալու, ինչպևս նաև նախապատրաստուկից պատրաստի խողովակ գրտնակելու համար։ Լայնական գլոցման դեպքում գրտնակները պտտվում են նույն ուղղությամբ, իսկ նախապատրաստուկը գրտնակների միջև այնպես է տեղավորվում, որ գրտնակների ու նախապատրաստուկի առանցքները միմյանց նկատմամբ լինում են զուգահեռ։

Կատեգորիա:Մետալուրգիա
Կատեգորիա:Մետաղամշակում
Սմբատ Զ Բագրատունի

**Սմբատ Բագրատունի**, Բյուրատյան (670-726), Հայոց իշխան 693-726 թվականներին, հաջորդել է Ներսեհ Կամսարականին։

Բյուզանդա-արաբական հակամարտության պայմաններում կողմնորոշվել է նախ դեպի Արաբական խալիֆայությունը, 698 թվականին Պսակ ճահճոտ դաշտում դիմադրել Հայաստան ներխուժող բյուզանդական զորքերին։ Սակայն Հայաստանի (Արմինիա), Հյուսիսային Միջագետքի (Ջազիրա) և Ատրպատականի կառավարիչ Մուհամմադ իբն Մրվանի 701 թվականի ավերիչ արշավանքից հետո ելել է արաբների դեմ, որի համար ձերբակալվել է և Հայոց կաթողիկոս Սահակ Գ Ձորափորեցու հետ ուղարկվել Դամասկոս։ Հաջորդ տարի Սմբատ Բագրատունին վերադարձել է (հավանաբար՝ փախել) Հայաստան և հրավիրել հայ նախարարների գաղտնի ժողով, որտեղ որոշվել է՝ քաշվել Բյուզանդական կայսրության սահմանները և սպասել ռազմական օգնության։

Արաբական 8000 հոգանոց մի զորաբանակ հետապնդել է Սմբատ Բագրատունու հեռացող 2000-անոց զորամասին։ Երասխի ափին, Վարդանակերտ ավանի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում Սմբատ Բագրատունին փայլուն հաղթանակ է տարել։ Սմբատ Բագրատունու և նրա հետ եղած հայ նախարարները հաստատվել են Տայքի Թուխարք ամրոցում։

703 թվականին, Բյուզանդիայից սաանալով ռազմ, օգնություն, Սմբատ Բագրատունին 5 000-անոց զորքով անցել է հարձակման, սակայն պարտություն է կրել Դրաշպետի ճակատամարտում, ստիպված հեռացել Եգերաց Փույթի (այժմ՝ Փոթի) կողմերը։ Վախենալով հայերի նոր ապստամբությունից՝ արաբները 705 թվականին հայ նախարարներին խաբեությամբ հավաքել են Նախճավանի և Խրամի եկեղեցիներում և ողջակիզել։ 709-ին Սմբատ Բագրատունին Հայաստանի արաբ կառավարչի կոչով վերադարձել է Հայաստան և վերստին դարձել Հայոց իշխան, սակայն այլևս եռանդուն մասնակցություն չի ունեցել երկրի քաղաքական կյանքին։

## Տես նաև

* Սմբատ Բագրատունի (այլ կիրառումներ)
* Բագրատունիների տոհմածառ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Տեր-Ղևոնդյան Ա․, Հայոց իշխանությունը արաբական տիրապետության ժամանակաշրջանում, «ՊԲՏ», 1964, № 2
* Cyrille Toumanoff, Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au xixe siècle։ Tables généalogiques et chronologiques, Rome,‎ 1990, p.&nbsp;122.

Կատեգորիա:Բագրատունիներ
Կատեգորիա:Հայոց իշխաններ
Կատեգորիա:Սպերի իշխաններ
Կատեգորիա:Տայքի իշխաններ
Մի դեպք Սեն Լուի քաղաքում (Գործադուլ)

**Մի դեպք Սեն Լուի քաղաքում (Գործադուլ)**, 1932 թվականին «Հայկինո» ստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆրանսահայերը տեղի ընդհատակյա գործիչների հետ փորձում են կազմակերպել Խորհրդային Հայաստանի մասին պատմող կինոնկարի ցուցադրումը։

## Դերերում
* Ալբերտ Լոմմ – Ի. Կոզլով
* Մելինե – Մ. Չմշկյան
* Խեչո – Սամվել Մկրտչյան
* Զավեն – Ա. Չորջալյան
* բանվոր – Կ. Սարգսյան
* գործարանատեր – Վ. Գինզ-բուրգ
* դաշնակ – Բ. Քերոբյան
* թմրամոլ – Մ. Ֆրոլով
* ապաշ – Վ. Ցոպպի

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1932 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Համր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Արևի զավակը (Պոեմ բամբակի մասին)

**Արևի զավակը (Պոեմ բամբակի մասին)**, 1933 թվականին «Հայկինո» ստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմի հերոսը Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո է միայն տեր դառնում իր հողին։

## Դերերում
* Արամ – Հ. Ստեփանյան
* կուլակ – Կ. Գեղամյան
* տնօրեն – Կ. Սիմոնյան
* գյուղխորհրդի նախագահ – Օրի Բունիաթյան
* ծերունի – Գրիգոր Ավետյան
* աղջիկ – Մարիկա Չմշկյան
* Հրաչյա Ներսիսյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1933 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Համր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Լույս և ստվերներ (Ճակատում)

**Լույս և ստվերներ (Ճակատում)**, 1933 թվականին «Հայկինո» ստուդիայում (Սոյուզկինոյի հետ համատեղ) նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմը կուլակաթափության մասին է։

## Դերերում
* կուլակ – Հրաչյա Ներսիսյան
* Անահիտ – Տ. Մախմուրովա
* դպրոցի պահակ Խաչան – Համբարձում Խաչանյան
* ուսուցիչ – Մ. Գավրոշ
* գյուղխորհրդի նախագահ – Օրի Բունիաթյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1933 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Համր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կարո (ֆիլմ)

**Կարո**, 1937 թվականին «Հայկինո» ստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

Ֆիլմը նկարահանվել է Արկադի Գայդարի «Դպրոցը» վիպակի մոտիվներով։

## Սյուժե
Ֆիլմը խորհրդային քարոզչության դիրքերից պատմում է պատանի Կարոյի մասին, ով իր մասնակցությունն է ունենում Հայաստանում խորհրդային ռեժիմի հաստատմանը։

## Դերերում
* գնդապետ – Ավետ Ավետիսյան
* Կարո – Մոկո Հակոբյան
* Չիբուխ – Օրի Բունիաթյան
* Թաթուլ – Գուրգեն Գաբրիելյան
* Համբո – Մուրադ Կոստանյան
* Դավիթ – Վ. Բադալյան
* Աշխեն – Դ. Ծատուրյան
* Ամիրյան – Գուրգեն Ջանիբեկյան
* սպաներ – Սամվել Մկրտչյան, Արամ Սամվելյան
* կադետ – Գ. Օհանյան
* գնչու տղա – Ամասի Մարտիրոսյան

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ` Արտաշես Հայ-Արտյան, Ս. Տայց
* Բեմադրող ռեժիսոր` Արտաշես Հայ-Արտյան, համառեժիսոր Ս. Տայց
* Գլխավոր օպերատոր` Օ. Ֆրադկին
* Բեմադրող նկարիչ` Սարգիս Սաֆարյան
* Կոմպոզիտոր` Սարգիս Բարխուդարյան
* Հնչյունային օպերատոր` Ա. Կորոբով, Տ. Շաբալինա
* Ռեժիսորի ասիստենտ` Էրազմ Քարամյան, Ս. Թորոսյան
* 2-րդ օպերատոր` Ի. Լիզոգուբ
* Հնչյունային ձևավորում` Բ. Վոլսկի
* Երգերի տեքստի հեղինակ` Վասիլի Լեբեդև-Կումաչ
* Տնօրեն` Ա. Օհանջանյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1930-ականների խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:1937 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Արտաշես Հայ-Արտյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Սարգիս Բարխուդարյանի
Լեռնային արշավ (ֆիլմ)

**Լեռնային արշավ**, 1939 թվականին «Երևան» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է այն մասին, թե ինչպես է հեղափոխականներին հաջողվում խանգարել պատժիչ ջոկատին, որը մտադիր էր անցնել կիրճով և ճնշել ապստամբությունը։

## Դերերում
* Ավետիսյան – Վաղարշ Վաղարշյան
* Համո – Ավետ Ավետիսյան
* Օհան ամի – Գրիգոր Ավետյան
* Լևոն – Օրի Բունիաթյան
* Հասմիկ – Հասմիկ (Թագուհի Հակոբյան)
* Վարդան – Դավիթ Մալյան
* բրուտ – Գուրգեն Գաբրիելյան
* Ռուբեն – Վահագն Բագրատունի
* Ադամյան – Լ. Մսրլյան
* Դանիելյան – Սամվել Մկրտչյան
* Մուստաֆա – Հ. Ստեփանյան
* Դաբաղով – Լ. Չեմբարսկի
* միաչքանի – Գ. Մարգարյան
* Մարո – Նինա Ալթունյան
* Հասան – Յու. Սուլեյմանով
* Արշակ – Գարի Մուշեղյան
* վարսավիր – Մուրադ Կոստանյան
* մաուզերիստներ – Խաչատուր Աբրահամյան, Մ. Գարագաշ
* մաուզերիստ - Գ. Մարգարյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1939 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Աշոտ Սաթյանի
Հարութ (ֆիլմ)

**Հարութ (Քսան օր), (Երեք տոկոս)**, 1933 թվականին «Հայկինո» ստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմը չի պահպանվել։ Սյուժեն անհայտ է։

## Դերերում
* մայր – Նինա Մանուչարյան
* Արամ – Գրիգորի Սարկիսով
* կուլակ – Ս. Միրզոյան
* Հարութ – Հ. Դանիելյան
* տրակտորիստ – Վ. Բաբայան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1933 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Համր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Լեռնային հեղեղ

**Լեռնային հեղեղ (Անխախտ բարեկամություն)**, 1939 թվականին «Երևան» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է ծպտյալ «ներքին թշնամիների» դեմ հայ և ադրբեջանցի գյուղացիների պայքարի մասին։

## Դերերում
* Օհան ամի – Վաղարշ Վաղարշյան
* Ռուստամ – Հովհաննես Ավագյան
* Սիրակյան – Թաթիկ Սարյան
* Արմո – Գևորգ Աշուղյան
* Նարինե – Ամալյա Արազյան
* Հասան – Խաչատուր Աբրահամյան
* Գյուլնարա – Լ. Շահպարոնյան
* Ջահանգիր – Հովհաննես Ստեփանյան

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ՝ Ս.Եվլախով, Պ.Բարխուդարյան, Հենրիկ Հովհաննիսյան, (լիբրետտո` Ա. Շալաջյան, Միքայել Գարագաշ)
* Բեմադրող ռեժիսոր՝ Պատվական Բարխուդարյան
* Բեմադրող օպերատոր՝ Սարգիս Գևորգյան
* Բեմադրող նկարիչ՝ Սարգիս Սաֆարյան
* Կոմպոզիտոր՝ Հարո Ստեփանյան
* Հնչյունային օպերատոր՝ Ի. Գրիգորյան, Ի. Բերտրան
* 2-րդ ռեժիսոր՝ Է. Քարամյան
* 2-րդ օպերատոր՝ Ժ. Վարդանյան
* Ռեժիսորի ասիստենտ՝ Վ. Բադալյան, Վ. Հայկազյան, Վ. Իսահակյան
* Տնօրեն՝ Հ. Սինանյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1939 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Պատվական Բարխուդարյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Քայլ առաջ 3D

**Քայլ առաջ 3D** (), 2010 թվականի երիտասարդական երաժշտական մելոդրամա։ Հանրաճանաչ *Քայլ առաջ* ֆիլմի երրորդ մասն է` ստեղծված 3D տեխնոլոգիայով։

## Սյուժե
Լավագույն ընկերներ Լոսն ու Կամիլան ընդունվում են Նյու-Յորքի համալսարան։ Լոսը խոստանում է մորը ջանասաիրաբար սովորել էլեկտրոտեխնիկա և թողնել պարերը, և հենց այդ ժամանակ հետևելով հիանալի մարզակոշիկներով մի տղայի՝ մասնակցում է պարային մրցույթին և հաղթում «Սամուրայներ» խմբի տղային։ Նրան ոստիկանությունից փրկում է գեղեցիկ մարզակոշիկներով նոր ծանոթը՝ Լյուկը, ով բերում է Լոսին իր թաքստոցը՝ ծնողների թողած հին պահեստը, որը նա վերածել էր ակումբի։ Լյուկն ունի իր «Ծովահեններ» խումբը և պատրաստվում է մասնակցել համաշխարհային մրցույթի եզրափակիչին և հաղթել «Սամուրայներին»։ Լյուկը մի խնդիր ունի. նա չունի փող, նրա պահեստը աճուրդի է դրված, և նա շուտով կզրկվի նրանից, և նրա հետ բնակության վայրից կզրկվեն նրա խմբի անդամները։ Լյուկը Լոսին հրավիրում է իր խումբ։ Այնտեղ հայտնվում է նաև Նատալին՝ պարուհի, ով նոր էր վերադարձել լոնդանից շտական փորձերի պատճառով Լոսի և Կամիլայի հարաբերությունները վատանում են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010 ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների ռոմանտիկ դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:3D ֆիլմեր
Կատեգորիա:Summit Entertainment ֆիլմեր
Կատեգորիա:Touchstone Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան եռաչափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան երաժշտական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սիքվել ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Յորքում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր դեռահասների համար
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում
Մարիա Պախես

**Մարիա Խեսուս Պախես Մադրիգալ**, առավել հայտնի որպես **Մարիա Պախես**, ), իսպանացի հայտնի ֆլամենկո պարուհի, պարուսույց։

## Կենսագրություն
Մարիա Պախեսը ծնվել է Սևիլյայում և պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել Անտոնիո Գեյդս պարախմբում։ Եղել է այնպիսի ֆիլմերում պարուսույց, ինչպիսիք են Կարմեն, Կախարդական սերը և Կառլոս Սաուրայի «Ֆլամենկո»-ն։ 1990 թվականին հիմնել է *Մարիա Պախես պարախումբը*։ Նրա պարում ազգային ֆլամենկոն ներկայացվում է արտաքին այլ տարրերի ուղեկցությամբ։

Մարիա Պախեսը և նրա պարախումբը հանդես են գալիս աշխարհի տարբեր բեմերի վրա՝ Բարիշնիկով արվեստի կենտրոն (Նյու Յորք, ԱՄՆ), Քենեդի կենտրոն (Վաշինգտոն, ԱՄՆ) և այլն։ 2000 թվականին եղել է «Իսպանական ժառանգություն» մրցանակաբաշխության պարային բեմադրիչը։ Պախեսն ընդգրկված է Մադրիդի Մշակութային խորհրդի կազմում։

## Մրցանակներ և պարգևներ
* Ազգային պարարվեստի մրցանակ (1996)
* Խիրարդիլյո մրցանակներ, Ֆլամենկո արվեստի բիենալե (4 անգամ)
* Ազգային պարի մրցանակ (2002)
* Լեոնիդ Մասինի մրցանակ (Իտալիա, 2004)
* Ֆլամենկոն այսօր մրցանակ (2005)
* Cultura Viva մրցանակ (2006)
* Մշակութային մրցանակ, (Մադրիդ, 2007)
* Խերես փառատոն (հանդիսատեսի մրցանակ, 2009)
* Հուշամեդալ Անդալուսիայի համայնքից (2011)
* Terenci Moiz միջազգային մրցանակ (2011)
* Բուտակա մրցանակ իսպանական լավագույն թատերականացման համար (2011)
* Խերես փառատոն (հանդիսատեսի մրացանակ, 2012)

## Ներկայացումներ
**Sol y sombra* (1990)
**De la luna al viento* (1994)
**Riverdance* (1995-1996)
**El perro andaluz, Burlerías* (1996)
**La tirana* (1998)
**Flamenco Republic* (2001)
**Ilusiones FM* (2002)
**Canciones, antes de una guerra* (2004)
**Sevilla* (2006)
**Autorretrato* (2008)
**Flamenco y Poesía* (2008)
**Dunas* (2009)
**Mirada* (2010)	
**Utopia* (2011)
* *Autoretrato* (2014)
* *Siete golpes y un camino* (2014)

## Ֆիլմագրություն
**Miradas 2* (փաստագրական) (2010–2011)
**A escena* (սերիալ) (2010)
**Ànima* (սերիալ) (2009)
**Plácido y la copla* (ֆիլմ) (2008)
**La mandrágora* (սերիալ) (2006)
**The Late Late Show* (սերիալ) (2003)
**Riverdance: The New Show* (1996)
**Riverdance: The Show* (1995)
**Flamenco* (1995)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք  
*Մարիա Պախեսը ֆլամենկո պարելիս

Կատեգորիա:1963 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իսպանացի խորեոգրաֆներ
Կատեգորիա:Իսպանացի պարուհիներ
Կատեգորիա:Իսպանացի պարուսույցներ
Կատեգորիա:Ֆլամենկո պարուհիներ
Վլադիմիր Այվազյան

**Վլադիմիր Տիգրանի Այվազյան** (), հայ նկարիչ։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1967)։ Հայրենական մեծ պատերազմի։

## Կենսագրություն
1934 թվականին եղել է ազատ ունկնդիր Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում։ Նրա ուսուցիչներն են եղել Ստեփան Աղաջանյանը, Սուրեն Ստեփանյանը, Արա Սարգսյանը։

1940-1946 թվականներին մասնակցել է Երկրորդ աշխարհամարտի Արևելյան ռազմաճակատի գործողություններին, սովորել զինվորական դասընթացներում, սպայական կոչումով 61-րդ հրաձգային դիվիզիայի 112-րդ առանձին վաշտի հետ արևմտյան սահմաններում 1942 թվականին դիմադրել է հակառակորդին։ Հետո տեղափոխվել է Հեռավոր արևելք, 204-րդ տանկային հատուկ միավորման մարտիկների հետ մասնակցել է ճապոնական դրագունյան բանակի ջախջախմանը։ Արժանացել է «Հայրենական մեծ պատերազմի» երկրորդ աստիճանի շքանշանի, «Մարտական ծառայությունների համար», Ճապոնիայի դեմ տարած հաղթանակի համար և բազմաթիվ այլ շքանշանների ու մեդալների։

1948-1950 թվականներին աշխատել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի գրաֆիկայի բաժնում։ Աշխատել է լինոփորագրության, օֆորտի, գեղանկարչության բնագավառներում։ Հեղինակ Է միջնադարյան հայկական ճարտարապետական կոթողների, հայկական բնությունը ներկայացնող գրաֆիկական շարքերի, կենցաղային, անիմալիստական պատկերների, երփնագիր նատյուրմորտների, բնանկարների։ Ստեղծագործության սկզբնական շրջանում իրականությունը պատկերել Է առավել մանրամասն։ Հետագայում ձգտել է ձևերի պարզեցման և ընդհանրացման։ Ստեղծագործություններից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Ստեղծագործական ուղի
Գեղարվեստական ինքնատիպ հղացումներով են առաձնանում Այվազյանի բնականից կամ հիշողությամբ ստեղծած միագույն և գունավոր գծանկարները՝ մարդկանց, կենդանիների հետ ներկայացնող ժանրային պատկերները, հայ միջնադարյան ճարտարապետության կոթողներին նվիրված գրաֆիկական առանձին թերթերն ու բազմաթերթ նկարաշարերը։ Ստվար շարք են կազմում հայկական բնությունը, գյուղական կյանքի աշխատանաքային դժվար առօրյան ներկայացնող կենցաղային, անիմալիստական պատկերները, երփնագիր նատյուրմորտները և այլն։

Այվազյանն առաջինն էր, որ խորհրդահայ գրաֆիկայի մեջ ներմուծել է անիմալիստական ժանրը։ Նկարչի ստեղծագործության մեջ ուրույն տեղ է զբաղեցնում մերկ մարմնի պատկերումը, որին հայ գրաֆիկները հազվադեպ են անդրադարձել։

Այվազյանի՝ գրչածայրով, վիմագրական մատիտով, ասեղնափոր կամ կերագծված օֆորտի տարբեր եղանակներով ստեղծված փորագրություններն աչքի են ընկնում տեխնիկական բազմազանությամբ, արտիստիկ կատարմամբ։ Առանձնապես զարմացնում է տեխնիկական արտահայտչաձևերի առատությունը և բազմազանությունը՝ փափուկ լաք, ակվանտինա, ռեչերվաժ, խառը տեխնիկա։ Այվազյանը տիրապետում է նաև հեղինակային վիմագրության բազմատեսակ տեխնիկական հնարներին։

* «Նորք», 1953 
* «Ձմեռ», 1953 
* «Սանահին. զանգակատուն», 1959 
* «Ձմեռ», 1962 թ
* «Էջմիածնի տաճարը», 1973 
* «Տալլին. Մեծ Հերմանի աշտարակը», 1965 
* «Նկարիչ Վրույր Գալստյանի դիմանկարը», 1967 
* «Օհանավանք, 13-րդ դար», 1969 
* «Պահլավունի իշխանների զինանիշը. 12-րդ դար», 1972

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ
* Հայրենական մեծ պատերազմի երկրորդ աստիճանի շքանշան
* «Մարտական ծառայությունների համար» շքանշան
* «Ճապոնիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» շքանշան
* «Պատվո նշան» շքանշանի ասպետներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Փոռ գյուղում ծնվածներ
Մեր կոլխոզի մարդիկ (ֆիլմ)

**Մեր կոլխոզի մարդիկ**, 1939 թվականին «Երևան» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է այն մասին, թե ինչպես է իրականանում տրակտորիստի՝ օդաչու դառնալու երազանքը։

## Դերերում
* Սոնա տատի – Հասմիկ (Թագուհի Հակոբյան)
* Խեչան – Թաթիկ Սարյան
* բժիշկ – Վարդան Միրզոյան
* թղթակից – Գուրգեն Գաբրիելյան 
* լրագրավաճառ – Օրի Բունիաթյան
* պահեստապետ – Մուրադ Կոստանյան
* Թաթուլ – Թաթուլ Դիլաքյան
* Նազիկ – Անատոլիա Եղյան
* Ալմաստ – Անահիտ (Անիկ) Մկրտումյան
* Միքայել – Գարի Մուշեղյան
* Արտո – Գուրգեն Ջանոյան
* Նունե – Դ. Աղբալյան
* Սեդա – Կ. Մելիքյան
* կոլտնտեսական – Արկադի Հարությունյան
* Պետրով – Պ. Վագենհեյմ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1939 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Արտաշես Հայ-Արտյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Աշոտ Սաթյանի
Ուշադրությո՛ւն (ֆիլմ)

**Ուշադրությո՛ւն**, 1930 թվականին «Հայկինո» ստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմը չի պահպանվել։ Սյուժեն անհայտ է։

## Դերերում
* հարբեցող – Խաչատուր Աբրահամյան
* բանվոր – Ա. Ոսկերչյան
* Ազնիվ – Ս. Հակոբյան
* Արաքսյա – Լ. Մեդնիկյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1930 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Համր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Բագրատ Բ Բագրատունի

**Բագրատ Բագրատունի** (ծննդյան թվականն անհայտ-851), Հայոց իշխան (՝ բատրիկ) 826-851 թվականներին, նաև՝ Իշխանաց իշխան (՝ բատրիկ ալ-բատարիկա՝ պատրիկների պաարիկ), Աշոտ Մսակերի որդին։

830 թվականին հիմնադրել է Տարոնի իշխանությունը, որտեղ հետագայում իշխել են իր որդիներ Աշոտը և Դավիթ-Արքայիկը։ Բագրատի իշխանությունը տարածվել է ամբողջ Արմինիայի վրա։ Մուշում կառուցել է սուրբ Փրկչի տաճարը։ Իր զորքով մասնակցել է Բյուզանդիայի դեմ արաբների մղած պատերազմներին։ Աշոտ Արծրունու և այլ իշխանների հետ մասնակցել է հակաարաբական ապստամբությանը, 850 թվականին դիմագրավել է Աբու-Սայիդ (Ապուսեթ) ոստիկանին և թույլ չի տվել մտնել Հայաստան։ 851 թվականին հաղթել է Տարոնի վրա հարձակված Բաղեշի տեր Մուսային։

Յուսուֆ ոստիկանը նրան Իվաթում խաբեությամբ ձերբակալել և ուղարկել է խալիֆայի նստավայրը՝ Սամառա, ուր և մահացել է։ Իշխանական գահը փոխանցվել է եղբորը՝ Սմբատ Բագրատունուն։

## Գրականություն
* Թովմա Արծրունի, Պատմութիւն Տանն Արծրունեաց, Սանկտ Պետերբուրգ, 1887
* Լեո, Հայ ժողովրդի պատմություն, հ․ 2, Ե․, 1967

Կատեգորիա:Տարոնի իշխաններ
Կատեգորիա:Հայոց իշխաններ
Կատեգորիա:Բագրատունիներ
Աշոտ Ա Բագրատունի

**Աշոտ Ա Բագրատունի**, Բագրատունիների տոհմի ավագ ներկայացուցիչ։ Նրա իշխանական կալվածքն էր Բարձր Հայք նահանգի Սպեր գավառը, որը հայտնի էր ոսկու հանքերով։

Տեղեկությունները Աշոտ Ա-ի մասին քիչ են. հայտնի է նրա մահվան թվականը՝ 560։ Տոհմական կալվածքները ժառանգել է եղբայրը՝ Մանվել Բագրատունին։

Ուներ մեկ որդի՝ Պապ։

## Տես նաև

* Աշոտ Բագրատունի (այլ կիրառումներ)
* Բագրատունիների տոհմածառ

## Գրականություն

* Cyrille Toumanoff, Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au xixe siècle։ Tables généalogiques et chronologiques, Rome,‎ 1990, p.&nbsp;122.

Կատեգորիա:Բագրատունիներ
Կատեգորիա:Սպերի իշխաններ
Չժեննին Յանգ

**Չժեննին Յանգ **(, , ), չին ֆիզիկոս, որն աշխատել է ԱՄՆ-ում։

1948-1949 թվականներին աշխատել է Չիկագոյի համալսարանում, 1949 թվականից՝ Պրինստոնի բարձրագույն հետազոտությունների ինստիտուտում (1955 թ-ից՝ պրոֆեսոր)։ 1966 թվականից՝ Նյու Յորք նահանգի համալսարանի տեսական ֆիզիկայի ինստիտուտի պրոֆեսոր և տնօրեն։ Աշխատանքները վերաբերում են դաշտի քվանտային տեսությանը, տարրական մասնիկներին, ֆազային անցումների տեսությանը։ Լի Ցզուն Դաոյի հետ համատեղ 1956 թվականին տեսականորեն ապացուցել է զույգության խախտումը թույլ փոխազդեցություններում (նոբելյան մրցանակ, 1957), որը հետագայում հաստատվել է փորձով։ Չժեննին Յանգն ունի նաև երկբաղադրիչ նեյտրինոյի տեսությանը (Լի Ցզուն Դաոյի և Ռ․ էմեի հետ համատեղ), կոնդենսացման տեսությանը (Լի Ցզուն Դաոյի հետ համատեղ) նվիրված աշխատանքներ։ Ապացուցել է վիճակագրական գումարների համար ջերմադինամիկական սահմանի գոյությանը վերաբերող մի քանի թեորեմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հեյֆեյ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Չինացի պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Տեսական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Չիկագոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Չինացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երկարակյացներ
Արյան դեմ արյուն (ֆիլմ)

**Արյան դեմ արյուն**, 1941 թվականին «Երևան» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Հայրենական պատերազմի օրերին դարբնոցում աշխատող պապն ու թոռը նորոգում են ռազմաճակատ մեկնող տանկը։

## Դերերում
* պապ – Հրաչյա Ներսիսյան
* գերմանական սպա – Ա. Տեր-Աբրահամյան
* տանկիստ – Կ. Սիմոնյան
* տանկի հրամանատար – Դավիթ Մալյան
* թոռնիկ – Է. Շահնազարյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1941 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Աշոտ Սաթյանի
Հրդեհն անտառում (ֆիլմ)

**Հրդեհն անտառում**, 1941 թվականին «Երևան» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է, թե ինչպես են պիոներներն օգնում գերի վերցնել ֆաշիստական օդաչուին։

## Դերերում
* օդաչու – Ի. Բոգուսլավսկի
* պարտիզանական ջոկատի հրամանատար – Ի. Սերգեև
* պիոներներ – Վ. Կարապետյան, Հ. Ղափլանյան, Ի. Շամպանյեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1941 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամասի Մարտիրոսյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Աշոտ Սաթյանի
Հայրենասերների ընտանիքը (ֆիլմ)

**Հայրենասերների ընտանիքը**, 1941 թվականին «Երևան» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը հայրենիքի պաշտպանության էր կոչել ամենատարբեր մասնագիտության տեր մարդկանց։

## Դերերում
*Ասատուր - Ավետ Ավետիսյան
*Լևոն՝ երգիչ - Դավիթ Մալյան
*մայր - Հասմիկ (Թագուհի Հակոբյան)
*Ռուբեն՝ օդաչու - Վաչե Բագրատունի
*պրոֆեսոր - Վ. Միրզոյան
*աստղադիտարանի պահակ Գրիշա - Գրիգոր Ավետյան
*նրա աղջիկը՝ Տանյա - Կ. Մելիքյան
*կոլտնտեսուհի - Օլգա Գուլազյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1941 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Էրազմ Քարամյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Թաթիկ Սարյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Աշոտ Սաթյանի
Աշոտ Կուրացյալ

**Աշոտ Բագրատունի**, Կուրացյալ (ծննդյան թվականն անհայտ-761), Հայոց իշխան 732-748 թվականներին, որին նշանակել էր Արմինիայի ոստիկան Մրվանը։ Նա վարել է Օմայան խալիֆայության հետ մերձեցման քաղաքականություն։

Անձամբ բանակցելով Հիշամ խալիֆայի հետ՝ Աշոտ Բագրատունին կարողացել է վերականգնել Հայոց այրուձիու ռոճիկը (տարեկան 100 հազար դիրհեմ)։ Ոստիկանի հետ մասնակցել է խազարների դեմ հաղթական արշավանքին։

Մրվան խալիֆայի օրոք (744-750) ապստամբության ժամանակ Աշոտ Բագրատունին, ի պաշտպանություն խալիֆայության, Հայոց այրուձին տարել է Միջագետք։ Հայերի ապստամբության (748-750) առաջնորդ Գրիգոր Մամիկոնյանն Աշոտ Բագրատունուն առաջարկել է միանալ ապստամբներին, սակայն մերժում է ստացել, որի համար էլ կուրացնել է տվել նրան։

Հայոց իշխանը մահացել է Դարույնքում։ Նրա որդի Սմբատ սպարապետից սկսած հայ Բագրատունիները ժառանգաբար իշխել են Հայաստանում։

Եղել է Վարազ-Տիրոց Բագրատունու թոռը՝ Վասակ Բագրատունու որդին։ Ունեցել է երկու որդի՝ Սմբատ և Վասակ։ Նրանցից Սմբատը շարունակել է հոր ճյուղը, ժառանգել հայրական կալվածքների մեծ մասը։ Վասակը բաժին է ստացել Տայքը, ապա ամուսնացել վրաց իշխան Գուարամ Գ-ի դստեր հետ և հիմնադրել Բագրատիոնիների տոհմածառը։ Այդպիսով՝ Տայքը դարձել է ինքնուրույն միավոր՝ հայ-վրացական Բագրատունիների գլխավորությամբ։

## Տես նաև

* Աշոտ Բագրատունի (այլ կիրառումներ)
* Բագրատունիների տոհմածառ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Տեր-Ղևոնդյան Ա․, Հայոց իշխանությունը արաբական տիրապետության ժամանակաշրջանում, «ՊԲՏ», 1964, № 2
* Cyrille Toumanoff, Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au xixe siècle։ Tables généalogiques et chronologiques, Rome,‎ 1990, p.&nbsp;122.

Կատեգորիա:Բագրատունիներ
Կատեգորիա:Հայոց իշխաններ
Կատեգորիա:Տայքի իշխաններ
Կատեգորիա:Սպերի իշխաններ