Բլաբեր

**Բլաբեր** (**, ճարպայուղ), բոլոր կետանմանների, մաշկոտանիների, պինգվինների, սիրենիաների և սպիտակ արջերի մաշկի տակ գտնվող՝ ենթամաշկային անոթավորված ճարպային հյուսվածքի հաստ շերտ։ Նման ճարպային հյուսվածք են ունեցել նաև շատ խոշոր ծովային սողունները, ինչպիսիք են իխտիոզավրերը և պլեզիոզավրերը:

## Նկարագրություն
Լիպիդներով հարուստ, կոլագենային մանրաթելերով պատված բլաբերը կազմում է ենթամաշկային շերտը և ծածկում է ծովային կաթնասունների ամբողջ մարմինը, բացառությամբ վերջույթների որոշ մասերի։ Այն ամուր կապված է մկանների և կմախքի հետ՝ ջլերի և կապանների բարձր կազմակերպված, հովհարաձև ցանցերի միջոցով, կարող է կազմել որոշ ծովային կաթնասունների մարմնի զանգվածի մինչև 50 տոկոսը նրանց կյանքի որոշակի պահերին և կարող է տատանվել դելֆինների և փոքր կետերի մոտ  հաստությունից   մինչև  և ավելի՝ որոշ ավելի մեծ կետերի մոտ, ինչպիսիք են Հարավային կետերը և Գրենլանդական կետերը։ Սակայն սա չի վկայում այն մասին, որ մեծ կետերի ճարպային շերտի հաստ լինելը ջերմությունն ավելի լավ պահպանելու ունակության ունի, քանի որ կետի ճարպի հաստությունը էականորեն չի ազդում ջերմության կորստի վրա։ Կետի ջերմությունը պահպանելու ունակության ավելի վկայող է նրանց ճարպում ջրի և լիպիդների կոնցենտրացիան, քանի որ ջուրը նվազեցնում է ջերմությունը պահպանելու ունակությունը, իսկ լիպիդները՝ մեծացնում են այն:

## Ֆունկցիա
Բլաբերը որոշ կաթնասունների, հատկապես ջրում ապրողների, համար բլաբերի կուտակման հիմնական շերտն է։ Այն հատկապես կարևոր է այն տեսակների համար, որոնք սնվում և բազմանում են օվկիանոսի տարբեր մասերում։ Այս ժամանակահատվածներում կենդանիների համար բլաբերը նյութափոխանակության միջոց է։ Բլաբերը կարող է խնայել ծովային կաթնասունների էներգիան, ինչպիսիք են դելֆինների էներգիան, քանի որ այն լողալու ժամանակ լողունություն է հաղորդում կենդանում։

Բլաբերը տարբերվում է ճարպային հյուսվածքի այլ ձևերից իր լրացուցիչ հաստությամբ, որը հանդես է գալիս որպես արդյունավետ ջերմամեկուսիչ, ինչը բլաբերը դարձնում է ջերմակարգավորման կարևոր միջոց: Բլաբերն ավելի անոթավորված է՝ հարուստ է արյան անոթներով, քան մյուս ճարպային հյուսվածքները:

Բլաբերն առավելություններ ունի մորթու նկատմամբ (ինչպես ծովային ջրասամույրների մոտ), քանի որ չնայած մորթին պահպանում է ջերմությունը՝ պահելով օդային բշտիկներ, բայց օդը դուրս է մղվում ճնշման տակ (այսինքն՝ երբ կենդանին սուզվում է): Բլաբերը, սակայն, չի սեղմվում ճնշման տակ: Այն բավականաչափ արդյունավետ է, որպեսզի որոշ կետեր կարողանան ապրել մինչև  աստիճան Ֆարենհայտ ջերմաստիճանում: Սառը ջրում սուզվելիս բլաբերը ծածկող արյունատար անոթները սեղմվում են և նվազեցնում արյան հոսքը, այդպիսով մեծացնելով բլաբերի արդյունավետությունը որպես մեկուսիչ:

Բլաբերը նպաստում է լողունակությանը և մարմնի շարժունակությանը, քանի որ կազմակերպված, բարդ կոլագենային ցանցը պահում է կետանմաններին բնորոշ ոչ կորավուն լայնական հատույթները: Ենթամաշկային բլաբերի լողունակությունը կարող է խնդիրներ առաջացնել հատակին սնվող ծովային կաթնասունների համար, ինչպիսիք են սիրենիանները և անհետացած ծովային թալասոկնուսները, որոնք երկուսն էլ հենց այդ պատճառով ունեցել են կամ հավանաբար ունեցել են բլաբերի սահմանափակ քանակություն:

Սովորական Աֆալինա տեսակի (շշաքիթ դելֆին) դելֆինների բլաբերի ջերմահաղորդականության վերաբերյալ հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ դրա հաստությունը և լիպիդների պարունակությունը խիստ տարբեր է ըստ առանձնյակների տեսակների և ըստ կյանքի տարբեր ցիկլերի: Հյուծված դելֆինների բլաբերն ավելի վատ մեկուսիչ է, քան ոչ հղի չափահաս դելֆիններինը, որոնք, իրենց հերթին, ունեն ավելի բարձր ջերմահաղորդականություն, քան հղի էգերի և դեռահասների ենթամաշկային ճարպը:

## Մարդկային ազդեցություններ
[մինի|[Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն|Հարավային Աֆրիկայի Սայմոնս Թաուն քաղաքում *թրիփոթ* կամ *բլաբերի կաթսա*]]

### Կիրառություն
*Ուքհուքը*  կամ *ուքսուկը* («ճարպ» ինուկտիտուտ լեզվով) ինուիտների և այլ հյուսիսային ժողովուրդների ավանդական սննդակարգի կարևոր մասն է՝ իր բարձր էներգետիկ արժեքի և մատչելիության շնորհիվ: Նմանատիպ հատկություններ ունի նաև կետի բլաբերի շերտը, որը նման է նետանման կոճղարմատով (Arrowroot) թխվածքաբլիթների համին:

Կետորսության հիմնական ուղղվածությունը եղել է բլաբերի հավաքումն ու մշակումը. կետորսներն այն յուղի են վերածել *թրիփոթ* ամանների մեջ, իսկ ավելի ուշ՝ գործարան-նավերի լայնաբերան մեծ տակառներում։ Բլաբերի մշակումից ստացված յուղը կարող էր օգտագործվել օճառի, կաշվի և կոսմետիկայի արտադրության մեջ: Կետի բլաբերն օգտագործվել է մոմեր պատրաստելու համար, իսկ յուղային լամպերի մեջ՝ որպես վառելանյութ (տես՝ կետի յուղ)։ Մեկ կապույտ կետից կարող էր մինչև 50 տոննա բլուբեր ստացվել:

### Առողջություն
Կետերի և փոկերի բլաբերը պարունակում է օմեգա-3 ճարպաթթուներ և վիտամին D: Առանց վիտամին D-ի, օրինակ, ինուիտները և Արկտիկայի մյուս բնիկները, հավանաբար, կտառապեին ռախիտով: Կան ապացույցներ, որ արկտիկական սննդակարգում առկա բլաբերը և այլ ճարպերը նաև ապահովում են ածխաջրերի պակասը լրացնելու համար անհրաժեշտ կալորիաները, որոնք հանդիպում են աշխարհի մնացած մասերի մշակույթների սննդակարգում:

### Թունավորում
21-րդ դարում բլաբերը պարունակում է արհեստական պոլիքլորացված բիֆենիլներ (PCB), որոնք քաղցկեղածին նյութեր են, որոնք վնասում են մարդու նյարդային, իմունային և վերարտադրողական համակարգերը: PCB կոնցենտրացիաների աղբյուրն անհայտ է: Քանի որ ատամնավոր կետերը սննդային շղթայի բարձր դիրքում են, նրանք, հավանաբար, սպառում են մեծ քանակությամբ արդյունաբերական աղտոտիչներ (կենսամագնիֆիկացիա). նույնիսկ բալենային կետերը, իրենց սպառած սննդի հսկայական քանակի շնորհիվ, անխուսափելիորեն թունավոր քիմիական նյութեր են կուտակում իրենց մարմիններում: Բացի այդ, կանադական արկտիկական ծովային փոկերի բլաբերի մեջ կա սնդիկի բարձր մակարդակ:

## Պատկերասրահ


File:Removing Blubber (8434075182).jpg|Ինուպիակ ցեղի կինը ուլու դանակով անջատում է փոկի բլաբերը
File:Whale Blubber for Lunch - Midway Lake Music Festival - Near Fort McPherson - Northwest Territories - Canada.jpg|Միդվեյ լճի երաժշտական ​​փառատոն, կետի բլաբերի համտեսումԿանադա
File:Balaenoptera musculus, blue whale MV blubber 2.jpg|Կապույտ կետի բլաբերի լայնական կտրվածք
File:"A whale female and the windlass whereby the whales are brought on shore" LCCN2006683462.jpg|«Էգ կետը և վերհան մեքենան, որով կետերը ափ են իջեցվում»
File:Candle Factory (1).jpg|Կետի յուղը շշալցված


## Տես նաև
* Մակտակ, կետի բլաբեր և մաշկ, որը սպառվում է Հյուսիսային Ամերիկայի և Արևելյան Սիբիրի Արկտիկայում:

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ծովային կաթնասուններ
Կատեգորիա:Կենդանական ճարպեր
Կատեգորիա:Կետորսություն
Կատեգորիա:Ձկնային ուտեստներ