Կալիֆոռնիայի գիտությունների ակադեմիա

thumb|Ակադեմիայի արտաքին տեսքը
thumb|Գլխավոր շենքի մուտքի մոտ
thumb|Թանգարանի կանաչ տանիքը
thumb|Թիթեռների հավաքածու
thumb|Բիոտուն
thumb|Գալապագոսյան կրիաներ|alt=
[thumb|Կալիֆոռնիայի խորհրդանիշ։Արջի խրտվիլակ «Միապետը», որը ծառայել է որպես նախատիպ՝ պատկերված [Կալիֆոռնիայի դրոշ|նահանգի դրոշի վրա։ Արջի սատկելուց հետո՝ 1911 թվականին, նրանից պատրաստվել է խրտվիլակ, որը ցուցադրվել է Կալիֆոռնիայի գիտությունների ակադեմիայում։]]
**Կալիֆոռնիայի գիտությունների ակադեմիա** (), Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում գտնվող գիտական կազմակերպություն՝ բնական պատմության խոշորագույն թանգարանի տեսքով («Ոսկե դարպասներ» զբոսայգի, Սան Ֆրանցիսկո, Կալիֆոռնիա)։ Կառուցվել է 1853 թվականին։ Զբաղվում է հետազոտություններով, ցուցահանդեսներով  և կրթությամբ։ Լիովին վերակառուցված նոր շենքը բացվել է 2008 թվականի սեպտեմբերի 27–ին Սան Ֆրանցիսկոյի Golden Gate Park զբոսայգում։

## Պատմություն
Ակադեմիան հիմնվել է 1853 թվականին՝ **The California Academy of Natural Sciences** անվամբ, Կալիֆոռնիայի՝ ԱՄՆ–ի կազմում ընդգրկվելուց երեք տարի անց և դարձել իր տեսակի մեջ առաջին կազմակերպությունը ամբողջ Արևմուտքի պետությունների շարքում։ Նրա նպատակը բնության և ժողովված հավաքածուների համակարգված ուսումնասիրությունն է եղել։ 1868 թվականին ակադեմիան վերանվանվել և ժամանակակից անուն է ստացել։

Ակադեմիայի առաջին պաշտոնական թանգարանը բացվել է 1874 թվականին, *California* միկրոշրջանի  և *Dupont* փողոցների (այժմ՝ *Grant Avenue*) անկյունում։ Այժմ այն հայտնի է Չայնա Թաուն անվամբ, որի այցելուների քանակը տարվա կտրվածքով կազմում է մինչև ութսուն հազար մարդ։ Հաշվի առնելով նրա աճող համբավը՝ ակադեմիան 1891 թվականին տեղափոխվել է Market փողոցում գտնվող նոր և ավելի մեծ շենք, ինչին օժանդակել է բարերար, Սան Ֆրանցիսկոյում անշարժ գույքի հանրահայտ մագնատ, 19–րդ դարի ձեռնարկատեր Ջեյմս Լիքը։ Սակայն տասնհինգ տարի անց Սան Ֆրանցիսկոյի ուժգին երկրաշարժը (1906 թվական) ավերել է ամբողջ փողոցը՝ ներառյալ՝ ակադեմիայի շենքը։ Քաղաքի բնակչության կեսը զոհվել է, քանդվել են շատ կառույցներ, որոնց թվում և ակադեմիայի գրադարանն ու ժողովված հավաքածուները։ Հնարավոր է եղել պահպանել միայն գրքերի մի մասը, ակադեմիայի անդամների հաշվետվությունները և 2000 տիպային նմուշ–օրինակներ։

1916 թվականին ակադեմիան տեղափոխվել է «Ոսկե դարպասներ» (*Golden Gate Park*) զբոսայգու *North American Hall of Birds and Mammals* շենքը, որը դարձել է նրանց նոր տունը։ 1923 թվականին ավելացվել է Steinhart Aquarium–ը, իսկ 1934 թվականին ի հայտն է եկել Simson African Hall–ը։

Հետպատերազմյան տարիներին շինարարությունն ընդլայնվել է․ գոյացել են նոր շենքեր՝ *Science Hall* (ավելացվել է 1951 թվականին), *Morrison Planetarium* (1952 թվական․ այդ մոլորակադիտարանը դարձել է յոթերորդն ԱՄՆ–ում), *Malliard Library*, *Eastwood Hall of Botany*, *Livermore Room* (բոլորը՝ 1959 թվականին), *Cowell Hall* (1969 թվական)։ 1989 թվականին տեղի ունեցած նոր երկրաշարժը հերթական վնասն է հասցրել ակադեմիայի շենքին․ նրա մի մասը ավերվել է։ Ելնելով այդ ամենից՝ կայացվել է որոշում․ կառուցել նոր շենք Սան Ֆրանցիսկոյի «Ոսկե դարպասներ» այգում, որի պաշտոնական բացումը նշանակվել էր 2008 թվականի սեպտեմբերի 27–ին։

Նոր, վիթխարի շենքը՝ կառուցված «Ոսկե դարպասներ» (Սան Ֆրանցիսկո, Կալիֆոռնիա) զբոսայգում և որի վրա ծախսվել է տասը տարի և 500 միլիոն դոլար, իր մեջ ներառել է ոչ միայն գիտական, գրասենյակային, վարչական և թանգարանային բաժանմունքներ, այլ նաև՝ ակվարիում, մոլորակադիտարան, գիտական արխիվ, գրադարան, բուսաբանական այգի, դասախոսությունների դահլիճ, 3D կինոթատրոն, երկու ռեստորան, Naturalist Center, սիզամարգերով տանիք ունեցող պատշգամբ (այսպես կոչված՝ կանաչ տանիք), թռչունների մեծավանդակ, խանութներ։ Շնորհիվ շենքի նորագույն շինվածքի՝ Ակադեմիան հանդիսանում է աշխարհի ամենաժամանակակից թանգարաններից մեկը։

## Ուսումնասիրություններ
Ակադեմիան իրականացնում է հետազոտություններ գիտության բնագավառում, գլխավորապես՝ մարդաբանություն, ծովային կենսաբանություն, բուսաբանություն, միջատաբանություն, սողունների և և երկկենցաղների կենդանաբանություն, ձկնաբանություն, անողնաշարավորների կենդանաբանություն, կաթնասունների կենդանաբանություն, օրնիթոլոգիա և կենսաբանության մնացած բաժինների ուսումնասիրություն։

Երկրաբանական և բնապահպանական հետազոտությունները նույնպես վաղեմի պատմություն ունեն ակադեմիայում՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով հնէաբանությանն ու կենսաբանական բազմազանությանն ու համակարգին։

* Ակադեմիայի գիտական բաժանմունքներ
***Department of Anthropology* ՝ մարդու էվոլյուցիոն և մշակույթների բազմազանության ուսումնասիրություն՝ հնագույն շրջանից մինչև արդի ժամանակներ։
** *Department of Aquatic Biology* ՝ կենսաբանության և ջրային կենդանիների էվոլյուցիոն ուսումնասիրություն։
** *Department of Botany՝* կենսաբանության և երկրագնդի բազմատեսակ բույսերի ուսումնասիրություն։
** *Department of Entomology* ՝ միջատների և մնացած հատվածոտանիների ուսումնասիրություն։ Հիմնադրվել է 1862 թվականին։ Այստեղ պահպանվում են մոտ տասը միլիոն բոլոր տեսակի միջատների և հատվածոտանիների նմուշ–օրինակններ, որոնք իրենցից ներկայացնում են 250 000 տեսակ։ Նրանց շարքում 18 300 նմուշները համարվում են նոր տեսակի։ Որոշ ընտանիքների բոլոր նմուշները և էտիկետները ամբողջությամբ լուսանկարվել ու հասանելի են, օրինակ՝ մրջյունների (*[[Մրջյուններ]]*, *[[Թաղանթաթևավորներ]]*), գնայուկների (գիշատիչ բզեզներ) (*[[Գնայուկ բզեզներ]]*, *[[Բզեզներ]]*), *երկթևանիների* (*Diptera) *պարագայում**։
** *Department of Herpetology* ՝ երկկենցաղների և սողունների ուսումնասիրություն։
** *Department of Ichthyology* ՝ ձկների ուսումնասիրություն (այստեղ պահպանվում է Հյուսիսային Ամերիկայի երրորդ ամենախոշոր ձկների հավաքածուն)։
** *Department of Invertebrate Zoology and Geology*՝ անողնաշարավորների կենսաբանության, երկրաբանության, հնէաբանության ուսումնասիրություն։
** *Department of Ornithology & Mammalogy* ՝ թռչունների և կաթնասունների (այստեղ պահվում է ջրային կաթնասունների ամենախոշոր հավաքածուներից մեկն ամբողջ աշխարհում և 135 000 թռչուններ և կաթնասուններ, այդ թվում նաև՝ 96 000 էկզոտիկ թռչուններ, 28 500 էկզոտիկ կաթնասուններ, 11 000 ձու և բույն) ուսումնասիրություն։
** *Center for Applied Biodiversity Informatics*։
** *Center for Comparative Genomics* ՝ գենոմիկայի համեմատական կենտրոնը հիմնադրվել է 2008 թվականին և կազմված է երեք լաբորատորիաներից՝ *Genomics Sequencing Lab*, *CryoCollection*, *Computing Resources։*
** *Academy Library* ՝ գիտական գրադարան։

## Հրատարակություններ
* *The Proceedings of the California Academy of Sciences՝*  հրատարակված 1854 թվականից։ 2010 թվականին լույս է տեսել 61–րդ հատորը։
* *Occasional Paper. Scientific Publications of the California Academy of Sciences* ՝հրատարակված 1854 թվականից։ 2010 թվականին լույս է տեսել 158–րդ հատորը։
* *Memoirs of the California Academy of Sciences*

## Պատկերասրահ

Պատկեր:CAS-BioD-Canopy-Butterfly1.JPG|Թիթեռ
Պատկեր:California Academy of Sciences 05.JPG|Կետի կմախք
Պատկեր:California Academy of Sciences 04.JPG|Տիրանոզավր արքա 
Պատկեր:CAS-African Hall.JPG|African Hall
Պատկեր:CAS-BIOD-Pool1.JPG|Բիոտան առաջին հարկը
Պատկեր:CAS-BioD-Rafflesia.JPG|Ռաֆլեզիա
Պատկեր:CAS-Exhibit Area.JPG|Ցուցահանդեսային գոտի
Պատկեր:Waiting to get into CAS 2009-04-14 6.JPG|Այցելուներ
Պատկեր:CAS Nereocystis 1.JPG|Ծովային գորշ ջրիմուռներ ()
Պատկեր:CAS-Aquarium-Coral and Clownfish 1.JPG|Բուստեր
Պատկեր:CAS-Aquarium-Giant Sea Pen.JPG|Ակվարիումը և նրա բնակիչները
Պատկեր:CAS-Aquarium-Piranha2.JPG|Պիրաններ
Պատկեր:Synchiropus splendidus 1.jpg|Մանդարինկա
Պատկեր:3 Waxy Monkey Leaf Frogs CAS.JPG|Չակոյի ֆիլոմեդուզա
Պատկեր:Albino American Alligator CAS right side.JPG|Ալիգատոր (ամերիկյան կոկորդիլոս)
Պատկեր:Alligator Snapping Turtle CAS 3.JPG|Կրիա


## Տես նաև
*ԱՄՆ–ի Ազգային գիտությունների ակադեմիա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Калифорнийская Академия наук — официальный сайт
* Arup — Design Engineers for replacement building
* Webcor Builders on replacement project
* TEECOM Design Group project page
* SWA Group
* PDFs on national media reports on Academy’s ongoing construction

Կատեգորիա:1853 հիմնադրումներ ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:2008 կառույցներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ազգային ակադեմիաներ
Կատեգորիա:Գիտությունների ակադեմիաներ
Կատեգորիա:Սան Ֆրանցիսկո