Եվրագոտու ճգնաժամին արձագանքող քաղաքական քայլեր

alt=Convergence and spread of interest rates in Eurozone countries since 1993|մինի|Եվրագոտու երկրներում տոկոսադրույքների տարածումը։
**Եվրագոտու ճգնաժամ**, որը հաճախ անվանում են նաև **Եվրոպական պետական պարտքի ճգնաժամ**, բազմամյա պարտքային ճգնաժամ, որը տեղի է ունեցել Եվրամիությունում (ԵՄ) 2009 թվականից մինչև 2010-ականների կեսերը կամ վերջը։ Եվրագոտու մի քանի անդամ պետություններ (Հունաստան, Պորտուգալիա, Իռլանդիա և Կիպրոս  ի վիճակի չեն եղել մարել կամ վերաֆինանսավորել իրենց պետական պարտքը կամ փրկել գերպարտք ունեցող բանկերը իրենց ազգային վերահսկողության ներքո՝ առանց եվրոգոտու մյուս երկրների, Եվրոպական կենտրոնական բանկի (ԵԿԲ) կամ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) օգնության։
alt=Public Debt and Debt to GDP in 2010|մինի|Պետական պարտքը $ և %ՀՆԱ (2010) ընտրված եվրոպական երկրների համար
[alt=Government debt compared to Eurozone GDP|մինի|Եվրոգոտու, Գերմանիայի և ճգնաժամային երկրների [Պետական պարտք|պետական պարտքը համեմատած Եվրոգոտու ՀՆԱ-ի հետ։]]
Եվրոպական պետական պարտքի ճգնաժամը առաջացել է բարդ գործոնների համադրությամբ, այդ թվում՝ ֆինանսների գլոբալիզացիայով, 2002-2008 թվականների ընթացքում վարկային հեշտ պայմաններով, որոնք խրախուսել են բարձր ռիսկային վարկավորման և փոխառության գործելակերպը, 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամով, միջազգային առևտրի անհավասարակշռություններով, անշարժ գույքի «պղպձակներով», որոնք պայթել են այդ ժամանակվանից, 2008-2012 թվականների համաշխարհային անկմամբ, կառավարության եկամուտների և ծախսերի հետ կապված հարկաբյուջետային քաղաքականության ընտրություններով, ինչպես նաև երկրների կողմից խնդրահարույց բանկային ոլորտներին և մասնավոր պարտատոմսերի տերերին փրկելու համար օգտագործվող մոտեցումներով՝ ստանձնելով մասնավոր պարտքի բեռը կամ սոցիալականացնելով կորուստները։

Ճգնաժամի պատճառները նկարագրող պատմություններից մեկը սկսվում է 2000-2007 թվականներին ներդրումների համար հասանելի խնայողությունների զգալի աճով, երբ ֆիքսված եկամտով արժեթղթերի համաշխարհային պաշարը 2000 թվականի մոտավորապես 36 տրիլիոն դոլարից աճել է մինչև 70 տրիլիոն դոլար՝ 2007 թվականին։ Այս «Փողի հսկայական պաշարը» մեծացել է, քանի որ զարգացող երկրների բարձր աճ ունեցող խնայողությունները մուտք են գործել համաշխարհային կապիտալի շուկաներ։ ԱՄՆ գանձապետական պարտատոմսերի առաջարկածից ավելի բարձր եկամտաբերություն փնտրող ներդրողները ամբողջ աշխարհում փնտրում էին այլընտրանքներ։

Այդպիսի հեշտությամբ հասանելի խնայողությունների գայթակղությունը ծանրաբեռնել է քաղաքականության և կարգավորող վերահսկողության մեխանիզմները երկիր առ երկիր, քանի որ վարկատուներն ու վարկառուները օգտագործել են այդ խնայողությունները՝ ամբողջ աշխարհում առաջացնելով «պղպջակ» առ «պղպջակ»։ Մինչ այս «պղպջակները» պայթել են, ինչի հետևանքով ակտիվների (օրինակ՝ բնակարանային և առևտրային անշարժ գույքի) գները նվազել են, համաշխարհային ներդրողների նկատմամբ պարտավորությունները մնում են իրենց ամբողջական գնով, ինչը հարցեր է առաջացնում կառավարությունների և նրանց բանկային համակարգերի վճարունակության վերաբերյա։

Այս ճգնաժամին ներգրավված յուրաքանչյուր եվրոպական երկիր փոխառություններ և ներդրումներ կատարելու ձևը տարբեր է։ Օրինակ՝ Իռլանդիայի բանկերը գումարը տրամադրեցին անշարժ գույքի կառուցապատողներին՝ առաջացնելով հսկայական անշարժ գույքի «փուչիկ»։ Երբ «փուչիկը» պայթել է, Իռլանդիայի կառավարությունն ու հարկատուները ստանձնել են մասնավոր պարտքերը։ Հունաստանում կառավարությունը մեծացրել է պետական աշխատողների նկատմամբ իր պարտավորությունները՝ չափազանց առատաձեռն աշխատավարձի և կենսաթոշակային նպաստների տեսքով, որոնցից առաջինը կրկնապատկվեց իրական առումով 10 տարվա ընթացքում։ Իսլանդիայի բանկային համակարգը հսկայական աճ է ապրել՝ համաշխարհային ներդրողներին պարտքեր (արտաքին պարտքեր) ստեղծելով, որոնք ՀՆԱ-ն գերազանցել են մի քանի անգամ։

Եվրոպական տնտեսական կառավարման երեք կարևորագույն խնդիրները, որոնք ի հայտ են եկել ճգնաժամի ընթացքում, հետևյալն են՝ կենտրոնացված և ապակենտրոնացված քաղաքականության քաղաքականության մշակման գործընթացում ասիմետրիան, եվրագոտու և ԵՄ-ի համակարգված գործունեության հետ կապված երկիմաստությունները, ինչպես նաև ազգային և վերազգային ինստիտուտների միջև լիազորությունների բաշխումը, ինչը ենթադրում է եվրոպական տնտեսական կառավարման և դրա կանոնների լեգիտիմության դիլեմա:

Համաշխարհային ֆինանսական համակարգում փոխկապակցվածությունը նշանակում է, որ եթե մեկ երկիր չկատարի իր պետական պարտքը կամ մտնի անկման մեջ, ինչը վտանգի տակ կդնի արտաքին մասնավոր պարտքի մի մասը, վարկատու երկրների բանկային համակարգերը կկանգնեն կորուստների առջև։ Օրինակ՝ 2011 թվականի հոկտեմբերին իտալացի վարկառուները ֆրանսիական բանկերին պարտք են եղել 366 միլիարդ դոլար (զուտ)։ Եթե Իտալիան չկարողանա ֆինանսավորվել, Ֆրանսիայի բանկային համակարգը և տնտեսությունը կարող են զգալի ճնշման ենթարկվել, ինչն էլ իր հերթին կազդի Ֆրանսիայի վարկատուների վրա և այլն։ Սա կոչվում է ֆինանսական վարակ։ Փոխկապակցվածությանը նպաստող մեկ այլ գործոն է պարտքի պաշտպանության հայեցակարգը։ Հաստատությունները կնքել են վարկային դեֆոլտի սվոփեր (CDS) կոչվող պայմանագրեր, որոնք հանգեցնում են վճարման, եթե որոշակի պարտքային գործիքի (ներառյալ կառավարության կողմից թողարկված պարտատոմսերի) գծով տեղի ունենա դեֆոլտ։ Սակայն, քանի որ նույն արժեթղթով կարելի է ձեռք բերել մի քանի CDS-ներ, պարզ չէ, թե յուրաքանչյուր երկրի բանկային համակարգն ինչպիսի ազդեցություն ունի այժմ CDS-ների նկատմամբ։

Հունաստանը թաքցրել է իր աճող պարտքը և խաբել է ԵՄ պաշտոնյաներին՝ խոշոր բանկերի կողմից մշակված ածանցյալ գործիքների օգնությամբ։

## ԵՄ արտակարգ միջոցառումներ
### Եվրոպական ֆինանսական կայունության հիմնադրամ (EFSF)
2010 թվականի մայիսի 9-ին ԵՄ 27 անդամ պետությունները համաձայնեցին ստեղծել Եվրոպական ֆինանսական կայունության հիմնադրամը, որը իրավական գործիք է որի նպատակն է պահպանել ֆինանսական կայունությունը Եվրոպայում՝ ֆինանսական օգնություն տրամադրելով եվրոգոտու դժվարություններ ունեցող պետություններին։ Եվրոպական ֆինանսական կայունության հիմնադրամը (EFSF) կարող է պարտատոմսեր կամ այլ պարտքային գործիքներ թողարկել շուկայում՝ Գերմանիայի պարտքի կառավարման գրասենյակի աջակցությամբ, որպեսզի հավաքագրվեն ֆինանսական խնդիրներ ունեցող եվրոգոտու երկրներին վարկեր տրամադրելու, բանկերը վերակապիտալացնելու կամ պետական պարտք գնելու համար անհրաժեշտ միջոցները։

Պարտատոմսերի թողարկումները ապահովված են եվրոգոտու անդամ պետությունների կողմից տրված երաշխիքներով՝ Եվրոպական կենտրոնական բանկի վճարված կապիտալում նրանց բաժնեմասին համամասնորեն։ Միջոցառման 440 միլիարդ եվրոյի վարկային կարողությունը համատեղ և առանձին-առանձին երաշխավորված է եվրոգոտու երկրների կառավարությունների կողմից և կարող է համակցվել Եվրոպական ֆինանսական կայունացման մեխանիզմից (հիմնված Եվրոպական հանձնաժողովի կողմից որպես գրավի միջոցով հավաքագրված միջոցների վրա՝ օգտագործելով ԵՄ բյուջեն) մինչև 60 միլիարդ եվրոյի և Արժույթի միջազգային հիմնադրամից (ԱՄՀ) մինչև 250 միլիարդ եվրոյի վարկերի հետ՝ մինչև 750 միլիարդ եվրոյի ֆինանսական անվտանգության ցանց ստանալու համար։

Եվրոպական Ֆինանսական կայունության հիմնադրամը (EFSF) իր առաջին՝ 2011 թվականի հունվարի 25-ին կայացած թողարկման ժամանակ թողարկել է 5 միլիարդ եվրոյի հնգամյա պարտատոմսեր՝ ներգրավելով 44.5 միլիարդ եվրոյի պատվերների պորտֆել։ Այս գումարը ռեկորդային է Եվրոպայի ցանկացած պետական պարտատոմսի համար և 24.5 միլիարդ եվրոյով ավելի է, քան Եվրոպական ֆինանսական կայունացման մեխանիզմը (EFSM), որը Եվրոպական Միության առանձին ֆինանսավորման միջոց է, որը 2011 թվականի հունվարի առաջին շաբաթում թողարկել է 5 միլիարդ եվրո։

2011 թվականի նոյեմբերի 29-ին անդամ պետությունների ֆինանսների նախարարները համաձայնեցին ընդլայնել Եվրոպական ֆինանսական կայունության հիմնադրամը՝ ստեղծելով վկայականներ, որոնք կարող են երաշխավորել եվրոգոտու խնդիրներ ունեցող կառավարությունների կողմից նոր թողարկումների մինչև 30%-ը, և ստեղծել ներդրումային գործիքներ, որոնք կխթանեն Եվրոպական ֆինանսական կայունության հիմնադրամի (EFSF) հզորությունը՝ միջամտելու պարտատոմսերի առաջնային և երկրորդային շուկաներին։

#### Ֆինանսական շուկաների կողմից ընդունելություն
Եվրոպական Ֆինանսական կայունության հիմնադրամի (EFSF) ստեղծման մասին ԵՄ-ի հայտարարությունից հետո ամբողջ աշխարհում բաժնետոմսերը կտրուկ աճել են։ Այս միջոցը մեղմացրել է Հունաստանի պարտքային ճգնաժամի տարածման մտավախությունները, և սա հանգեցրել է որոշ բաժնետոմսերի բարձրացմանը՝ հասնելով մեկ կամ ավելի տարվա ընթացքում ամենաբարձր մակարդակին։ Եվրոն գրանցել ՝ իր ամենամեծ աճը վերջին 18 ամիսների ընթացքում, նախքան մեկ շաբաթ անց չորս տարվա ընթացքում նոր ցածրագույն մակարդակի անկումը։ Կարճ ժամանակ անց եվրոն կրկին աճել է, քանի որ հեջ ֆոնդերը և այլ կարճաժամկետ առևտրականները վերացրել են կարճ դիրքերը և իրականացրին գործարքներ այդ արժույթով։ Հայտարարությունից հետո ապրանքների գները նույնպես բարձրացել են։

Դոլարային Լիբորը պահպանվել է ինը ամսվա ամենաբարձր մակարդակի վրա։ Լռելյայն սվոփերը նույնպես նվազել են։ VIX-ը փակվել է ռեկորդային գրեթե 30%-ով անկումով, նախորդ շաբաթվա ռեկորդային շաբաթական աճից հետո, որը հանգեցրել է փրկարարական ծրագրին։ Համաձայնագիրը մեկնաբանվում է որպես ԵԿԲ-ին երկրորդային շուկայից պետական պարտք գնելու թույլտվություն, ինչը, ինչպես կանխատեսվում է, կնվազեցնի պարտատոմսերի եկամտաբերությունը։ Արդյունքում, հունական պարտատոմսերի եկամտաբերությունը կտրուկ նվազել է՝ ավելի քան 10%-ից մինչև մի փոքր ավելի քան 5%: Ասիական պարտատոմսերի եկամտաբերությունը նույնպես նվազել է ԵՄ-ի փրկարարական ծրագրի հետ մեկտեղ։

#### Եվրոպական ֆինանսական կայունության հիմնադրամի միջոցների օգտագործում
Եվրոպական կայուն զարգացման հիմնադրամը միջոցներ է հայթայթում միայն այն բանից հետո, երբ երկիրը օգնության խնդրանք է ներկայացնում։ 2012 թվականի հուլիսի վերջի դրությամբ այն մի քանի անգամ ակտիվացվել է։ 2010 թվականի նոյեմբերին այն ֆինանսավորել է Իռլանդիայի համար նախատեսված 67.5 միլիարդ եվրոյի փրկարարական փաթեթից 17.7 միլիարդ եվրո (մնացածը տրամադրվել է առանձին եվրոպական երկրներից, Եվրոպական հանձնաժողովից և Արժույթի միջազգային հիմնադրամից)։ 2011 թվականի մայիսին այն տրամադրել է Պորտուգալիայի համար նախատեսված 78 միլիարդ եվրոյի փաթեթի մեկ երրորդը։ Հունաստանի երկրորդ փրկարարական ծրագրի շրջանակներում վարկը փոխանցվել է Եվրոպական կայուն զարգացման հիմնադրամին՝ կազմելով 164 միլիարդ եվրո (130 միլիարդ նոր փաթեթ գումարած 34.4 միլիարդ մնացած Հունաստանի վարկային ծրագրից) 2014 թվականի ընթացքում: 2012 թվականի հուլիսի 20-ին Եվրոպայի ֆինանսների նախարարները հաստատեցին իսպանական բանկերի համար մինչև 100 միլիարդ եվրոյի չափով մասնակի փրկարարական ծրագրի առաջին տրանշը: Սա Եվրոպական ֆինանսական կայունության հիմնադրամին թողնում է 148 միլիարդ եվրո կամ 444 միլիարդ եվրոյի համարժեք լծակային հզորություն։

Եվրոպական կայունության ապահովման եվրոպական հիմնադրամի (EFSF) ժամկետը լրանալու է 2013 թվականին՝ մի քանի ամիս զուգահեռ լինելով Եվրոպական կայունության մեխանիզմ (ESM) կոչվող 500 միլիարդ եվրոյի մշտական ​​փրկարարական ֆինանսավորման ծրագրին, որը կսկսի գործել, հենց որ կապիտալի պարտավորությունների 90%-ը ներկայացնող անդամ պետությունները վավերացնեն այն։

2012 թվականի հունվարի 13-ին Standard & Poor’s-ը Ֆրանսիայի և Ավստրիայի վարկանիշը AAA-ից իջեցրել է, Իսպանիայի, Իտալիայի (և ևս հինգ) եվրոգոտու անդամների վարկանիշը շարունակել է իջեցնել, իսկ Ֆինլանդիայի, Գերմանիայի, Լյուքսեմբուրգի և Նիդեռլանդների վարկանիշը պահպանեց ամենաբարձրը։ Կարճ ժամանակ անց S&P-ն նույնպես Եվրոպական կայուն կայունության հիմնադրամի վարկանիշը AAA-ից իջեցրել է մինչև AA+։

### Եվրոպական ֆինանսական կայունացման մեխանիզմ (EFSM)
2011 թվականի հունվարի 5-ին Եվրամիությունը ստեղծել է Եվրոպական ֆինանսական կայունացման մեխանիզմը (EFSM), որը արտակարգ ֆինանսավորման ծրագիր է, որը հիմնված է ֆինանսական շուկաներից հավաքագրված միջոցների վրա և երաշխավորվել է Եվրոպական հանձնաժողովը՝ օգտագործելով Եվրոպական Միության բյուջեն որպես գրավ։ Այն գործում է Հանձնաժողովի վերահսկողության ներքո և նպատակ ունի պահպանել ֆինանսական կայունությունը Եվրոպայում՝ ֆինանսական օգնություն տրամադրելով տնտեսական դժվարություններ ունեցող ԵՄ անդամ պետություններին: Հանձնաժողովի հիմնադրամը, որը աջակցություն է ստանում Եվրոպական Միության բոլոր 27 անդամներից, լիազորված է ներգրավել մինչև  եվրո և Fitch, Moody's և Standard & Poor's վարկանիշային գործակալությունների կողմից ստացել է AAA վարկանիշ։

Եվրոպական ֆերմերային և ֆինանսական աջակցության ծրագրի (EFSM) շրջանակներում ԵՄ-ն հաջողությամբ կապիտալի շուկաներում տեղաբաշխել է 5 միլիարդ եվրոյի պարտատոմսերի թողարկում՝ որպես Իռլանդիայի համար համաձայնեցված ֆինանսական աջակցության փաթեթի մաս, EFSM-ի համար 2.59% վարկային արժեքով։

Ինչպես Եվրոպական Ֆինանսական Ապահովագրության Համակարգը (EFSF), EFSM-ն նույնպես փոխարինվել է ESM մշտական ​​​​փրկարարական ֆինանսավորման ծրագրով, որը մեկնարկել է 2012 թվականի սեպտեմբերին։

### Բրյուսելի համաձայնագիր և դրա հետևանքներ
2011 թվականի հոկտեմբերի 26-ին եվրագոտու 17 երկրների առաջնորդները հանդիպել են Բրյուսելում և համաձայնության եկան բանկերի կողմից պահվող Հունաստանի պետական պարտքի 50%-ի մարման, Եվրոպական ֆինանսական կայունության հիմնադրամի շրջանակներում պահվող փրկարարական միջոցների քառապատիկ ավելացման (մոտ 1 տրիլիոն եվրոյի), ԵՄ-ում բանկերի կապիտալիզացիայի պարտադիր մակարդակի 9%-ի բարձրացման և Իտալիայի կողմից իր պետական պարտքը կրճատելուն ուղղված միջոցառումներ ձեռնարկելու մի շարք պարտավորությունների շուրջ։ Նաև խոստացվել է  եվրո «վարկային խթանման» համար՝ եվրոպական բանկերի կրած հավանական վնասները մեղմելու համար։ Ժոզե Մանուել Բարոզոն փաթեթը բնութագրել է որպես «բացառիկ միջոցառումների ամբողջություն՝ բացառիկ ժամանակների համար»։

Փաթեթի ընդունումը կասկածի տակ է դրվել հոկտեմբերի 31-ին, երբ Հունաստանի վարչապետ Գեորգիոս Պապանդրեուն հայտարարել է, որ կանցկացվի հանրաքվե, որպեսզի հույն ժողովուրդը վերջնական որոշում կայացնի փրկարարական ծրագրի վերաբերյալ, ինչը խաթարեց ֆինանսական շուկաները։ 2011 թվականի նոյեմբերի 3-ին վարչապետ Պապանդրեուն հետ կանչեց Հունաստանում խոստացված փրկարարական փաթեթի վերաբերյալ հանրաքվեն։

2011 թվականի վերջին Լենդոն Թոմասը «*Նյու Յորք Թայմս»*-ում նշել է, որ առնվազն որոշ եվրոպական բանկեր պահպաել են բարձր դիվիդենտների վճարման մակարդակներ, և ոչ մեկը կապիտալի ներարկումներ չէր ստանում իր կառավարություններից, նույնիսկ այն դեպքում, երբ պահանջվել է բարելավել կապիտալի հարաբերակցությունները։ Թոմասը մեջբերել է Ճապոնիայում բնակվող տնտեսագետ, այդ երկրի բանկային ճգնաժամի փորձագետ և հաշվեկշռային անկումների մասնագետ Ռիչարդ Կուի խոսքերը.Ես չեմ կարծում, որ եվրոպացիները հասկանում են համակարգային բանկային ճգնաժամի հետևանքները... Երբ բոլոր բանկերը ստիպված լինեն միաժամանակ կապիտալ ներգրավել, արդյունքը կլինի ավելի թույլ բանկեր և ավելի երկարատև անկում, եթե ոչ՝ դեպրեսիա... Կառավարության միջամտությունը պետք է լինի առաջին միջոցը, այլ ոչ թե վերջին միջոցը։Բաժնետոմսերի թողարկումից և պարտքի բաժնետոմսերի փոխակերպումից զատ, մեկ վերլուծաբան «ասել է, որ քանի որ բանկերի համար ավելի դժվար է միջոցներ հայթայթել, նրանք ավելի արագ կգործեն վարկերը կրճատելու և հետամնաց ակտիվներից ազատվելու ուղղությամբ», քանի որ աշխատում են բարելավել կապիտալի հարաբերակցությունները։ Վերլուծաբանը նշել է, որ հաշվեկշիռների այս վերջին կրճատումը «կարող է հանգեցնել դեպրեսիայի»։ Վարկավորման կրճատումը արդեն իսկ այդ ժամանակ նկատելի էր Արևմտյան Եվրոպայում ապրանքային առևտրի ֆինանսավորման «խորացող ճգնաժամի» մեջ։

#### Վերջնական համաձայնություն երկրորդ փրկարարական փաթեթի վերաբերյալ
2012 թվականի փետրվարի 20/21-ին կայացած մարաթոնյան հանդիպման ժամանակ Եվրախումբը համաձայնության է եկել Արժույթի միջազգային հիմնադրամի և Միջազգային ֆինանսների ինստիտուտի հետ 130 միլիարդ եվրո արժողությամբ երկրորդ փրկարարական փաթեթի վերջնական պայմանների շուրջ։ Վարկատուները համաձայնեցին անվանական կտրվածքը 50%-ից բարձրացնել մինչև 53.5%։ ԵՄ անդամ պետությունները համաձայնեցին Հունաստանի վարկային ծրագրի տոկոսադրույքները հետադարձ ուժով իջեցնել մինչև Եվրիբորից ընդամենը 150 բազային կետ բարձր մակարդակի։ Ավելին, այն անդամ պետությունների կառավարությունները, որոնց կենտրոնական բանկերը ներկայումս իրենց ներդրումային պորտֆելում պահում են Հունաստանի պետական պարտատոմսեր, պարտավորվում են մինչև 2020 թվականը Հունաստանին փոխանցել ցանկացած ապագա եկամտի համարժեք գումար։ Ընդհանուր առմամբ, սա պետք է Հունաստանի պարտքը 2020 թվականին կնվազեցնի մինչև ՀՆԱ-ի 117%-ից մինչև 120.5%։

## Եվրոպական կենտրոնական բանկ
alt=ECB Securities Markets Program (SMP)|մինի|ԵԿԲ արժեթղթերի շուկաների ծրագիրը (SMP), որը ներառում է պարտատոմսերի գնումները 2010 թվականի մայիսից ի վեր։
Եվրոպական կենտրոնական բանկը (ԵԿԲ) մի շարք միջոցառումներ է ձեռնարկել՝ ուղղված ֆինանսական շուկաներում անկայունության նվազեցմանը և իրացվելիության բարելավմանը։

2010 թվականի մայիսին ձեռնարկվել են հետևյալ միջոցառումները.

* Այն սկսել է բաց շուկայի գործողություններ՝ գնելով պետական և մասնավոր պարտքային արժեթղթեր, հասնելով  եվրոյի 2012 թվականի փետրվարին, չնայած միաժամանակ կլանեց նույն քանակությամբ իրացվելիություն՝ գնաճի աճը կանխելու համար։ Ռաբոբանկի տնտեսագետ Էլվին դե Գրուտի խոսքով՝ ԵԿԲ-ն կարող է ստերիլիզացնել  եվրո։
* Այն վերագործարկել է դոլարի փոխանակման գծերը Դաշնային պահուստային համակարգի աջակցությամբ։
* Այն փոխել է իր քաղաքականությունը վարկային ավանդների համար անհրաժեշտ վարկային վարկանիշի վերաբերյալ՝ որպես գրավ ընդունելով Հունաստանի կառավարության կողմից թողարկված կամ երաշխավորված բոլոր չմարված և նոր պարտքային գործիքները՝ անկախ երկրի վարկային վարկանիշից։

Այս քայլը փոքր-ինչ թուլացրեց ճնշումը հունական պետական պարտատոմսերի վրա, որոնց վարկանիշը նոր էր իջեցվել մինչև «ջարդոնային» կարգավիճակ, ինչը դժվարացնում էր կառավարության համար կապիտալի շուկաներից գումար հայթայթելը։

2011 թվականի նոյեմբերի 30-ին ԵԿԲ-ն, ԱՄՆ Դաշնային պահուստային համակարգը, Կանադայի, Ճապոնիայի, Մեծ Բրիտանիայի կենտրոնական բանկերը և Շվեյցարիայի ազգային բանկը համաշխարհային ֆինանսական շուկաներին տրամադրեցին լրացուցիչ իրացվելիություն՝ պարտքային ճգնաժամը կանխելու և իրական տնտեսությունը աջակցելու համար։ Կենտրոնական բանկերը համաձայնեցին դոլարային սվոփերի արժեքը նվազեցնել 50 բազային կետով, որոնք ուժի մեջ են մտել 2011 թվականի դեկտեմբերի 5-ից։ Նրանք նաև համաձայնել են միմյանց տրամադրել առատ իրացվելիություն՝ ապահովելու համար, որ առևտրային բանկերը պահպանեն իրացվելիությունը այլ արժույթներով։

### Երկարաժամկետ վերաֆինանսավորման գործառնություն (LTRO)
Չնայած ԵԿԲ-ի հիմնական վերաֆինանսավորման գործառնությունները (MRO) իրականացվում են ռեպո աճուրդներից՝ երկշաբաթյա մարման ժամկետով և ամսական մարման ժամկետով, ԵԿԲ-ն այժմ իրականացնում է *երկարաժամկետ վերաֆինանսավորման գործառնություններ* (LTRO), որոնց մարման ժամկետը երեք, վեց, 12 և 36 ամիս է։ 2003 թվականին երկարաժամկետ վարկային գործարքների միջոցով վերաֆինանսավորումը կազմել է 45 միլիարդ եվրո, որը կազմում է ԵԿԲ-ի կողմից տրամադրված ընդհանուր իրացվելիության մոտ 20%-ը։

ԵԿԲ-ի առաջին լրացուցիչ երկարաժամկետ վերաֆինանսավորման գործողությունը (LTRO)՝ վեցամսյա մարման ժամկետով, հայտարարվել է 2008 թվականի մարտին։ Նախկինում առաջարկվող ամենաերկար մրցույթը եղել է երեք ամիս։ Այն հայտարարել է երկարաժամկետ վերաֆինանսավորման գործառնությունների (LTRO) երկու 3-ամսյա և մեկ 6-ամսյա լրիվ տեղաբաշխման մասին։ Առաջին մրցույթը կայացել է ապրիլի 3-ին, և գինը գերազանցվել է չորս անգամ։ 25 միլիարդ եվրոյի աճուրդը 177 բանկերից ստացել է 103.1 միլիարդ եվրոյի առաջարկներ։ Հուլիսի 9-ին հատկացվեց ևս մեկ վեցամսյա մրցույթ՝ կրկին 25 միլիարդ եվրոյի չափով։ 2009 թվականի հունիսին կայացած առաջին 12-ամսյա երկարաժամկետ վարկային գործարքին մասնակցել է մոտ 1100 հայտատու։

2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ին ԵԿԲ-ն սկսել է եվրոյի 13-ամյա պատմության ընթացքում եվրոպական բանկային համակարգում վարկերի ամենամեծ ներարկումը։ Երկարաժամկետ վերաֆինանսավորման գործառնությունների (LTRO) շրջանակներում այն 523 բանկերի տրամադրել է  վարկ՝ երեք տարվա բացառիկ երկար ժամանակահատվածով՝ ընդամենը մեկ տոկոս տոկոսադրույքով։ Նախորդ վերաֆինանսավորման գործառնությունները մարվել են երեք, վեց և տասներկու ամիս անց։ Ամենամեծ՝  գումարը ներգրավվել է Հունաստանի, Իռլանդիայի, Իտալիայի և Իսպանիայի բանկերի կողմից:

Այս կերպ ԵԿԲ-ն փորձեց համոզվել, որ բանկերն ունեն բավարար կանխիկ միջոցներ՝ 2012 թվականի առաջին երեք ամիսներին իրենց սեփական մարվող պարտքերի 200 միլիարդ եվրոն մարելու համար, և միևնույն ժամանակ շարունակել գործունեությունը և վարկեր տրամադրել բիզնեսներին, որպեսզի վարկային ճգնաժամը չխեղդի տնտեսական աճը։ Այն նաև հույս ուներ, որ բանկերը կօգտագործեն այդ գումարի մի մասը պետական ​​պարտատոմսեր գնելու համար, ինչը արդյունավետորեն կթեթևացնի պարտքային ճգնաժամը։ 2012 թվականի փետրվարի 29-ին ԵԿԲ-ն անցկացրել է երկրորդ աճուրդը՝ LTRO2-ը, որի շրջանակներում 800 եվրոգոտու բանկերին տրամադրվեց ևս 529.5 միլիարդ եվրոյի էժան վարկեր։ Փետրվարյան 529.5 միլիարդ եվրոյի աճուրդի շրջանակներում զուտ նոր փոխառությունը կազմել է մոտ 313 միլիարդ եվրո։ ԵԿԲ-ի առկա 256 միլիարդ եվրոյից (MRO + 3 և 6 միլիոն LTRO) 215 միլիարդ եվրոն փոխանցվել է LTRO2-ին։

ԵԿԲ վարկավորումը մեծապես փոխարինել է միջբանկային վարկավորմանը։ Իսպանիան ԵԿԲ-ից վերցրել է 365 միլիարդ եվրո, իսկ Իտալիան՝ 281 միլիարդ եվրո (2012 թվականի հունիսի տվյալներով)։ Գերմանիան ունի 275 միլիարդ եվրոյի ավանդներ։

### Հրաժարականներ
2011 թվականի սեպտեմբերին Յուրգեն Շտարկը դարձել է երկրորդ գերմանացին Ակսել Վեբերից հետո, որը հրաժարական տվեց ԵԿԲ կառավարող խորհրդից 2011 թվականին։ Գերմանական Բունդեսբանկի նախկին նախագահ Վեբերը մի ժամանակ համարվել է Ժան-Կլոդ Տրիշեի հավանական իրավահաջորդը բանկի նախագահի պաշտոնում։ Ենթադրվել է, որ նա և Ստարկը հրաժարական են տվել « ԵԿԲ-ի կողմից պարտատոմսերի գնումներից դժգոհ լինելու պատճառով, որոնք, քննադատների կարծիքով, խաթարում են բանկի անկախությունը»։ Ստարկը խորհրդի «հավանաբար ամենաագրեսիվ» անդամն էր, երբ հրաժարական տվեց։ Վեբերին փոխարինել է նրա Բունդեսբանկի իրավահաջորդ Ենս Վայդմանը, մինչդեռ բելգիացի Պիտեր Պրետը զբաղեցրել է Շտարկի սկզբնական պաշտոնը՝ ղեկավարելով ԵԿԲ-ի տնտեսագիտության բաժինը։

### Փողի զանգվածի աճ
2012 թվականի ապրիլին վիճակագրությունը ցույց է տվել M1 «միջուկային» փողի զանգվածի աճի միտում։ 2008 թվականի կեսերի ավելի քան 9%-ի աճի տեմպից 2011 թվականին մի քանի ամիս իջնելով մինչև -1% +/-, M1 միջուկը 2012 թվականի սկզբին աճել է մինչև 2-3% աճի տեմպ։ «Դեռ վաղ է, բայց ծայրամասային իրական M1-ի հետագա վերականգնումը կենթադրի, որ անկումները կավարտվեն 2012 թվականի վերջին», - ասել է տվյալները հավաքող Henderson Global Investors-ի ներկայացուցիչ Սայմոն Ուորդը»։ Չնայած դրամական զանգվածի աճը վերագրելով ԵԿԲ-ի LTRO քաղաքականությանը, *The Telegraph-ի* վերլուծության մեջ ասվում է, որ վարկավորումը «շարունակել է նվազել եվրոգոտում մարտ ամսին [և] ... [ժյուրին] որոշել է ... եռամյա վարկային արկածախնդրության (LTRO) վերաբերյալ»։

### Եվրոպական բանկային համակարգի վերակազմակերպում
2012 թվականի հունիսի 16-ին Եվրոպական կենտրոնական բանկը այլ եվրոպական առաջնորդների հետ միասին մշակել է ԵԿԲ-ի՝ բանկային կարգավորիչ դառնալու և ազգային ծրագրերը լրացնելու համար ավանդների ապահովագրման ծրագիր ստեղծելու ծրագրեր։ Առաջարկվեցին նաև այլ տնտեսական բարեփոխումներ, որոնք խթանում էին Եվրոպայի աճը և զբաղվածությունը։

### Ուղղակի դրամական գործարքներ (OMT)
2012 թվականի սեպտեմբերի 6-ին ԵԿԲ-ն հայտարարել է Եվրոպական կայուն զարգացման հիմնադրամի (EFSF )/ESM-ի կողմից պետական փրկարարական ծրագրում ներգրավված բոլոր եվրոգոտու երկրներին լրացուցիչ ֆինանսական աջակցություն առաջարկելու մասին՝ որոշակի եկամտաբերությունը նվազեցնող պարտատոմսերի գնման տեսքով։ Եվրագոտու երկիրը կարող է օգտվել ծրագրից, եթե՝ և այնքան ժամանակ, որքան՝ այն տառապում է պարտատոմսերի եկամտաբերության չափազանց բարձր մակարդակներից, բայց միայն այն ժամանակ, երբ երկիրը ձեռք է բերում/վերականգնում է շուկայական լիարժեք մուտքը, և միայն այն դեպքում, եթե երկիրը դեռևս համապատասխանում է ստորագրված Փոխըմբռնման հուշագրի (MoU) բոլոր պայմաններին։ Այն երկրները, որոնք ստանում են նախազգուշական ծրագիր, այլ ոչ թե սուվերեն փրկարարական օգնություն, ըստ սահմանման կունենան շուկայական լիարժեք հասանելիություն և, հետևաբար, կարժանանան OMT աջակցության, եթե նաև տուժեն իրենց պետական պարտատոմսերի վրա սթրեսային տոկոսադրույքներից։ Ինչ վերաբերում է ինքնիշխան ֆինանսական օգնություն ստացող երկրներին (Իռլանդիա, Պորտուգալիա և Հունաստան), ապա նրանք, մյուս կողմից, չեն կարողանա ստանալ OMT աջակցություն, մինչև չվերականգնեն շուկա մուտքի լիակատար իրավունքները, ինչը սովորաբար տեղի կունենա միայն վերջին նախատեսված ֆինանսական օգնությունը ստանալուց հետո։ Չնայած սեպտեմբեր/հոկտեմբեր ամիսներին ոչ մի OMT ծրագիր պատրաստ չէր մեկնարկելու, ֆինանսական շուկաները անմիջապես ուշադրություն դարձրին ԵԿԲ-ի կողմից նախատեսված լրացուցիչ OMT փաթեթներին և սկսեցին դանդաղորեն կանխատեսել կարճաժամկետ և երկարաժամկետ տոկոսադրույքների անկումը բոլոր եվրոպական երկրներում, որոնք նախկինում տառապում էին սթրեսային և բարձր տոկոսադրույքներից (քանի որ OMT-ները համարվում էին սառեցված իրացվելիությանը և բարձր սթրեսային տոկոսադրույքներին դիմակայելու լրացուցիչ պոտենցիալ հենարան, և միայն մոտ ապագայում դրանց հնարավոր գոյության մասին իմացությունը օգնեց հանգստացնել շուկաները):

Եթե Իսպանիան Եռյակի (ԵՄ, ԵԿԲ և ԱՄՀ) հետ ստորագրի բանակցային փոխըմբռնման հուշագիր, որը կնախանշի, որ ESM-ն կառաջարկի նախազգուշական ծրագիր՝ վարկային գծերով, որոնք Իսպանիայի կառավարությունը կարող է անհրաժեշտության դեպքում օգտագործել (բացի այն բանկերի վերակապիտալացման փաթեթից, որի համար նրանք արդեն դիմել են), դա Իսպանիային հնարավորություն կտա նաև ստանալ ԵԿԲ-ի OMT աջակցությունը, քանի որ ինքնիշխան պետությունը կշարունակի գործել՝ ունենալով լիարժեք շուկայական հասանելիություն՝ նախազգուշական պայմանական վարկային գծի միջոցով։ Ինչ վերաբերում է Իռլանդիային, Պորտուգալիային և Հունաստանին, նրանք, մյուս կողմից, դեռևս չեն վերականգնել շուկա մուտք գործելու լիակատար հնարավորությունները և, հետևաբար, դեռևս չեն համապատասխանում OMT աջակցության պահանջներին։

## Եվրոպական կայունության մեխանիզմ
Եվրոպական կայունության մեխանիզմը (ԵԿՄ) մշտական փրկարարական ֆինանսավորման ծրագիր է, որը պետք է փոխարիներ ժամանակավոր Եվրոպական ֆինանսական կայունության հիմնադրամին և Եվրոպական ֆինանսական կայունացման մեխանիզմին 2012 թվականի հուլիսին, սակայն այն ստիպված եղավ հետաձգել մինչև Գերմանիայի Դաշնային սահմանադրական դատարանի կողմից 2012 թվականի սեպտեմբերի 12-ին միջոցառումների օրինականության հաստատումը։ Մշտական փրկարարական հիմնադրամը 16 ստորագրողների համար ուժի մեջ մտավ 2012 թվականի սեպտեմբերի 27-ին։ Այն ուժի մեջ է մտել Էստոնիայում 2012 թվականի հոկտեմբերի 4-ին՝ վավերացման գործընթացի ավարտից հետո։

2010 թվականի դեկտեմբերի 16-ին Եվրոպական խորհուրդը համաձայնել է ԵՄ Լիսաբոնի պայմանագրի երկտողային փոփոխությանը՝ թույլ տալով ստեղծել մշտական փրկարարական մեխանիզմ որը կներառի ավելի խիստ պատժամիջոցներ։ 2011 թվականի մարտին Եվրոպական խորհրդարանը հաստատել է պայմանագրի փոփոխությունը՝ ստանալով երաշխիքներ, որ Եվրոպական հանձնաժողովը, այլ ոչ թե ԵՄ պետությունները, կխաղա «կենտրոնական դեր» ESM-ի կառավարման գործում։ ESM-ը միջկառավարական կազմակերպություն է՝ համաձայն միջազգային հանրային իրավունքի։ Այն գտնվում է Լյուքսեմբուրգում։

Նման մեխանիզմը ծառայում է որպես «ֆինանսական պատնեշ»։ Փոխանակ մեկ երկրի կողմից պարտավորությունների չկատարման, որը կազդի ամբողջ փոխկապակցված ֆինանսական համակարգի վրա, պատնեշային մեխանիզմը կարող է ապահովել, որ հոսանքն ի վար գտնվող երկրները և բանկային համակարգերը պաշտպանված լինեն՝ երաշխավորելով նրանց պարտավորությունների մի մասը կամ բոլորը։ Այնուհետև միակ դեֆոլտը կարող է կառավարվել՝ միաժամանակ սահմանափակելով ֆինանսական վարակը։

## Եվրոպական հարկաբյուջետային պայմանագիր
alt=Public debt to GDP ratio for selected Eurozone countries and the UK|աջից|մինի|Պետական պարտքի և ՀՆԱ-ի հարաբերակցությունը ընտրված Եվրագոտու երկրների և Մեծ Բրիտանիայի համար՝ 2008-ից 2011 թվականներին։ Աղբյուրի տվյալներ՝ Եվրոստատ։
2011 թվականի մարտին մեկնարկել է Կայունության և աճի պակտի նոր բարեփոխում, որի նպատակն եղել է կանոնների ճշգրտումը՝ ընդունելով տուգանքների կիրառման ավտոմատ ընթացակարգ՝ 3% դեֆիցիտի կամ 60% պարտքի կանոնների խախտման դեպքում։ Տարվա վերջին Գերմանիան, Ֆրանսիան և ԵՄ որոշ այլ փոքր երկրներ մեկ քայլ առաջ գնացին և խոստացան ստեղծել եվրոգոտու ողջ տարածքում ֆինանսական միություն՝ խիստ և կիրառելի ֆինանսական կանոններով և ԵՄ պայմանագրերում ամրագրված ավտոմատ պատժամիջոցներով։ 2011 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Եվրոպական խորհրդի նիստում եվրոգոտու բոլոր 17 անդամները և անդամակցելու ձգտող վեց երկրները համաձայնության եկան նոր միջկառավարական պայմանագրի շուրջ, որը խիստ սահմանափակումներ կսահմանի պետական ծախսերի և փոխառությունների վրա՝ պատժամիջոցներ սահմանելով այն երկրների համար, որոնք կխախտեն այդ սահմանափակումները: Մեծ Բրիտանիայից բացի, եվրոգոտու մյուս բոլոր երկրները նույնպես պատրաստ են միանալ՝ խորհրդարանական քվեարկության դեպքում։ Պայմանագիրը ուժի մեջ է մտել 2013 թվականի հունվարի 1-ին, եթե այդ պահին այն վավերացնեն եվրոգոտու 12 անդամներ։

Սկզբում ԵՄ առաջնորդները պլանավորել են փոփոխել ԵՄ գործող պայմանագրերը, սակայն դա կասեցրել է Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Դևիդ Քեմերոնը, որը պահանջել է, որ Լոնդոնյան Սիթին բացառվի ապագա ֆինանսական կարգավորումներից, այդ թվում՝ ԵՄ առաջարկվող ֆինանսական գործարքների հարկից։ Օրվա վերջում 26 երկիր համաձայնել է ծրագրին։ Հետագայում Քեմերոնը ընդունել է, որ իր գործողությունները չեն կարողացել որևէ երաշխիք ապահովել Մեծ Բրիտանիայի համար։ Մեծ Բրիտանիայի հրաժարումը եվրագոտին պաշտպանելու համար նախատեսված հարկաբյուջետային համաձայնագրին մաս կազմելուց *փաստացի* հրաժարում էր (վարչապետ Դևիդ Քեմերոնը վետո է դրել նախագծի վրա) մասնակցելու Լիսաբոնի պայմանագրի որևէ արմատական վերանայմանը։ «The Independent»-ի Ջոն Ռենտուլը եզրակացրել է, որ *«ցանկացած վարչապետ կաներ այն, ինչ արեց Քեմերոնը»*։

## Տես նաև
* 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամ
* 2008–2012 թվականների Իսլանդիայի ֆինանսական ճգնաժամ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* *«Նյու Յորք Թայմս»-ի* Եվրոպայի պարտքային ճգնաժամի հետևման թեմատիկ էջը՝ վերջին վերնագրերով ըստ երկրների (Ֆրանսիա, Գերմանիա, Հունաստան, Իտալիա, Պորտուգալիա, Իսպանիա):
* Եվրոպական պարտքերի քարտեզ, *Նյու Յորք Թայմս*
* Բյուջեի դեֆիցիտը 2007-ից 2015 թվականներին։ *Economist Intelligence Unit*, 2011 թվականի մարտի 30

Կատեգորիա:Եվրագոտի