open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մարոկկացիներ

[մինի|[Ֆրեդերիկ Արթուր Բրիջման - «Մարոկուհի Աիշան»]]
**Մարոկկացիներ** (, բերբերերեն՝ ⵉⵎⵖⵕⴰⴱⵉⵢⵏ), Մարոկկոյում ապրող ժողովրդի ամբողջական անվանում։ Մեծամասնությունը խոսում է արաբական լեզվի մարոկկոյական, զգալի մասը՝ նաև բերբերական լեզվի բարբառներով։ Հավատացյալները սուննի ուղղության մուսուլմաններ են։ Մարոկկացիների էթնիկական ընդհանրությունը ձևավորվել է բնիկ բերբերների և Հյուսիսարևմտյան Աֆրիկա թափանցած (սկսած VII դար) արաբների միասերման հետևանքով։ Մարոկկացիների ազգային համախմբմանը նպաստել է ազգային-ազատագրական պայքարն ընդդեմ ֆրանսիական և իսպանական գաղութարարների (1912-1956)։

Կատեգորիա:Արաբներ
Կատեգորիա:Մարոկկոյի ազգեր
Մաունթ Վիլսոնի աստղադիտարան

**Մաունթ Վիլսոնի աստղադիտարան** (), Վաշինգտոնի Կարնեգիի ինստիտուտի և Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտի աստղագիտական հիմնարկ (ԱՄՆ)։ Գտնվում է համանուն լեռան վրա, ծովի մակերևույթից 1742 մ բարձրության վրա, Կալիֆոռնիայի նահանգում, Փասադենա քաղաքից (որտեղ տեղավորված են նրա լաբորատորիաներն ու ղեկավարությունը) 13 կմ հյուսիս։ Հիմնվել է 1903 թվականին։ 1917 թվականին Մաունթ Վիլսոնի աստղադիտարանում տեղակայված 254 սմ-անոց աստղադիտակը մինչև 1948 թվականը ամենախոշորն էր աշխարհում։ Այն մեծ դեր է խաղացել մեր Գալակտիկայի և մյուս գալակտիկաների ուսումնասիրության գործում, մասնավորապես, Գալակտիկայից դուրս այլ գալակտիկաների գոյության ապացույցի, գալակտիկաների (այդ թվում՝ մեր Գալակտիկայի) կառուցվածքի և ձևաբանության ուսումնասիրության, ինչպես նաև կարմիր շեղման երևույթի հայտնաբերման համար հիմք են ծառայել այդ աստղադիտակով կատարված՝ Է․ Հաբլի, Հ․ Շեփլիի և մյուսների դիտումները։ Կարևոր աշխատանքներ են կատարվել Արեգակի, աստղերի ու միգամածությունների ֆիզիկայի բնագավառում։ Արեգակնային հետազոտությունների նպատակով Մաունթ Վիլսոնի աստղադիտարանում մշակվել և առաջին անգամ կիրառվել են աշտարակային դիտակ և սպեկտրոհելիոսկոպ (հետագայում՝ սպեկտրոհելիոգրաֆ)։ 1949 թվականին Մաունթ Վիլսոնի աստղադիտարանը և Մաունթ Պալոմարի աստղադիտարանը վարչականորեն միավորվել են։ Մաունթ Պալոմարի աստղադիտարանում 504 սմ-անոց աստղադիտակի տեղակայումից հետո (1945) մաունթ Վիլսոնի աստղադիտարանում հիմնականում զբաղվում են Արեգակի ուսումնասիրությամբ։

## Տես նաև
* Հեյլի աստղադիտարաններ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ ԱՄՆ-ում
Հայոց այբուբենի հուշարձան

**Հայոց այբուբենի հուշարձան**, հուշարձան Արագածոտնի մարզի Արտաշավան գյուղում, Արագած լեռան արևելյան լանջին։ Կառուցվել է 2005 թվականին։

## Պատմություն
Հուշարձանը կառուցվել է 2005 թվականին հայոց գրերի ստեղծման 1600-ամյակի առթիվ։

Հուշարձանը ներառում է հայոց այբուբենի 39 տառերի զարդաքանդակները և հայ մեծերի հուշարձանները։

Քանդակներ՝
*«Գրիգոր Լուսավորիչ»
*«Գրերի արարումը, 405»
*«Մովսես Խորենացի»
*«Մխիթար Գոշ, Դատաստանագիրք» (քանդակագործ՝ Սամվել Հակոբյան)
*«Անանիա Շիրակացի» (քանդակագործ՝ Արտուշ Պապոյան, 4 մ, տուֆ), Շիրակացու վեր բարձրացրած ձախ ձեռքում երկրագնդի և տիեզերքի սիմվոլն է, իսկ աջ ձեռքը դեպի ներքև է ուղղված։ Ըստ քանդակագործի՝ վերև և ներքև պարզած ձեռքերը երկնքի և երկրի հետ կապի խոսուն վկայություն են։
*«Խաչատուր Աբովյան», արձանի ներքևում քանդակված են Աբովյանի խոսքերը. «Շունչդ տուր, հոգիդ, բայց քո հայրենիք մի տար թշնամյաց»։
*«Թումանյանը և իր հերոսներից Գիքորը» (քանդակագործ՝ Սևո (Սարգիս Ղարիբյան))

Հայոց գրերը ստեղծվել են 405-406 թվականներին և մինչ օրս օգտագործվում են հայոց լեզուն գրավոր ներկայացնելու համար։ Այն մշակվել է լեզվաբան և եկեղեցական առաջնորդ Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից, որպեսզի Աստվածաշունչը հասանելի դառնա հայերի համար և տարածվի Քրիստոնեությունը։ Մաշտոցյան այբուբենն ի սկզբանե բաղկացած էր 36 տառերից, որն ամբողջացվել է Միջին դարերում։

## Հեղինակներ
Գաղափարի հեղինակ՝ Աղվան Հովսեփյան
*Ճարտարապետ՝ Ֆրեդ Աֆրիկյան

## Պատկերասրահ

«Արտաշավան» բնապատմական համալիր 1.JPG
Տառերի պուրակ, հայոց այբուբենի հուշարձան (3).JPG
Տառերի պուրակ, հայոց այբուբենի հուշարձան (4).JPG
Տառերի պուրակ, հայոց այբուբենի հուշարձան (8).JPG
«Արտաշավան» բնապատմական համալիր.JPG
Armenian alphabet 001.jpg
Տառերի պուրակ, հայոց այբուբենի հուշարձան (1).JPG
Անանիա Շիրակացի, քանդակագործ` Ա. Պապոյան.jpg|Անանիա Շիրակացու հուշարձանը, քանդակագործ՝ Արտուշ Պապոյան
Տառերի պուրակ, հայոց այբուբենի հուշարձան (2).JPG |«Թումանյանն իր հերոսներով», քանդակագործ՝ Սևո (Սարգիս Ղարիբյան)
Տառերի պուրակ, հայոց այբուբենի հուշարձան.JPG|«Գրիգոր Լուսավորիչ»
Տառերի պուրակ, հայոց այբուբենի հուշարձան (5).JPG|«Գրերի արարում 405»
Տառերի պուրակ, հայոց այբուբենի հուշարձան (7).JPG|«Մխիթար Գոշ», քանդակագործ՝ Սամվել Հակոբյան


## Տես նաև
* Հայոց այբուբենի հուշակոթող (Օշական)

## Արտաքին հղումներ
* Հայոց այբուբենի հուշարձան 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի հուշարձաններ
Նիլս Ֆինզեն

**Նիլս Ռյուբերգ Ֆինզեն** նաև **Ֆինսեն** (), դանիացի ֆիզիոթերապևտ, լուսաբուժության հիմնադիրը։

1890 թվականին ավարտել է Կոպենհագենի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ Եղել է Կոպենհագենի լուսաբուժության ինստիտուտի հիմնադիրն ու տնօրենը (1896-1904 թթ.)։

Աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են լույսի ֆիզիոլոգիական ազդեցությանն օրգանիզմի վրա։ Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների կենսաբանական ազդեցության ուսումնասիրության և դրանք բուժիչ նպատակով օգտագործման համար արժանացել է Նոբելյան մրցանակի (1903 թ.)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Биография Нильса Финзена на сайте Нобелевского комитета

Կատեգորիա:Դանիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Դանիացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Բժշկության կամ ֆիզիոլոգիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Կոպենհագենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Դաննեբերգի ասպետական շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Եռանարդի

**Եռանարդի**, նարդի երեք խաղացողի համար։ Խաղն ստեղծվել է Հայաստանում 2007 թվականին, հեղինակն է ճարտարագետ Ներսես Ներսիսյանը։ Միջազգային նարդու այժմ գործող խաղաձևերից է։

## Պայմաններ
Խաղում են երեք հոգով հատուկ եռաթև տախտակի վրա։ Օգտագործում են 45 քար, յուրաքանչյուր մասնակցին 15 խաղաքար՝ սև, սպիտակ ու կարմիր և երկու զառ։ Խաղը շահում է նա, ով առաջինը կհեռացնի իր բոլոր խաղաքարերը։

## Կանոններ
# Մրցակիցները նետում են երկուական զառ՝ ամենամեծ նետողը կատարում է առաջին քայլը, այնուհետև ժամացույցի սլաքի հակառակ ուղղության նետում են կատարում մնացած մրցակիցները։
# Մրցակիցները զառերը պետք է նետեն բաժակով, վերուվար մի քանի անգամ թափահարելուց հետո։ Նետել անպայման սեփական խաղադաշտում։
# Նետված զառերը միասին պետք է կանգնեն խաղադաշտի հարթ երեսի վրա։ Մյուս բոլոր դեպքերում նետումը ուժի մեջ չէ և երկու զառերը պետք է նետել նորից։
# Խաղացողները իրավունք չունեն խառնվելու զառերի շարժմանը կամ չեղյալ հայտարարելու նետված զառերը։
# Քայլը համարվում է կատարված, երբ խաղացողը վերցնում է զառը և փոխանցում հաջորդին։
# Խաղացողները իրավունք չունեն փակելու հաջորդական վեց տուն, եթե իր ելակետայհն շարքից հակառակորդները թեկուզ մեկ քար առաջ չեն անցել։
# Երբ խաղացողներից մեկը սխալ է խաղացել և վերցրել է զառերը, ապա հակառակորդների զգուշացնելուց հետո նա պարտավոր է ուղղել սխալը։ Եթե սխալը չի նկատվում և խաղը շարունակվում է, ապա կողմնակի անձի միջամտությունը չի ընդունվում։
# Հանված քարերը պետք է դրվեն խաղադաշտից դուրս։
# Վեճերի դեպքում մրցավարական հանձնաժողովի որոշումը պարտադիր է։
# Մրցումների սկզբնամասում խաղացողների միմյանց հետ հանդիպելու հարցը որոշվում է վիճկահանությամբ։

## Գրանցում
Եռանարդին՝ որպես սեղանի նոր խաղ, գրանցված է Հայաստանի մտավոր սեփականության գործակալությունում։ 2007 թվականի դեկտեմբերի 15-ին գյուտը գրանցվել է պետական մատյանում և տրվել է թիվ 1863 A2 արտոնագիրը։ Այն ներկայացվել է Հայաստանի նարդու ազգային ֆեդերացիա, որտեղ էլ մշակվեցին եռանարդի խաղի կանոնները։

## Մրցույթներ
Եռանարդու հանրապետական առաջանություններ են տեղի ունեցել Գառնիում, մարզային առաջնություններ՝ Գեղարքունիքի, Կոտայքի, Վայոց ձորի և այլ մարզերում։

## Ծանոթագրություններ
Ալեքսեյ Մյուրիսեպ

**Ալեքսեյ Ալեքսանդրովիչ Մյուրիսեպ** (, , ), էստոնացի խորհրդային քաղաքական գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ (1926)։

1924-1926 թվականներին ծառայել է Կարմիր բանակում։ Այնուհետև կատարել է խորհրդային և արհմիութենական աշխատանքներ։ 1945-1949 թվականներին աշխատել է Էստոնիայի Կ(բ) կ ԿԿ-ում, 1948-1949 թվականներին՝ ԷԿ(բ) կ ԿԿ-ի քարտուղար։ 1949—1951 թվականներին ԷՍՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահի տեղակալ։ 1951-1961 թվականներին՝ նախագահ։ 1961 թվականից ԷԽՍՀ Գերագույն սովետի Նախագահության նախագահ և ԽՍՀՄ Գերագույն սովետի Նախագահության նախագահի տեղակալ։ ՍՄԿԿ XIX—XXII համագումարներում ընտրվել է ԽՄԿԿ ԿԿ անդամության թեկնածու, XXIII համագումարում՝ ԽՄԿԿ Կենտրոնական վերստուգիչ հանձնաժողովի անդամ։ Եղել է նաև ԽՍՀՄ IV—VII գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ։

Պարգևատրվել է Լենինի 4 և այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Տալլինի Անտառային գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 19-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 20-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 21-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Ավգուստ Մոնֆերան

**Ավգուստ Մոնֆերան** (, ), ֆրանսիացի ճարտարապետ, նկարիչ-հարդարող, ով ի սկզբանե գործունեություն է ծավալել Ռուսաստանում։ Նրա առավել հայտնի ստեղծագործություններից են Սուրբ Իսահակի տաճարը և Սանկտ Պետերբուրգում գտնվող Ալեքսանդրի սյունը։

## Կենսագրություն
Ուսանել է Փարիզում, 1816 թվականից աշխատել է Պետերբուրգում։ Մոնֆերանի ստեղծագործություններում արտացոլվել է ուշ կլասիցիզմից էկլեկտիզմին անցումը։ Գործերից են՝ Սուրբ Իսահակի տաճարը, Ալեքսանդրյան սյունը (1830-1834), Լոբանով-Ռոստովսկու տունը (1817-1820), Ձմեռային պալատի ֆելդմարշալյան, Պետրովյան դահլիճների հարդարումը, Բոլորաձև դահլիճի շինարարությունը (1827-1830 թվականների սկիզբ), Գագարինայի տան վերակառուցումը (այժմ՝ Կոմպոզիտորների տուն, 1840-ական թթ․)։

## Պատկերասրահ

SPB Alexander's column and General Stuff 1890-1900.jpg|Ալեքսանդրի սյուն
Isaak square.jpg|Նիկոլայ 1-ինի արձան, Սանկտ Պետերբուրգ
St Isaacs SPb.jpg|Սուրբ Իսահակի տաճար


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպաներ
Կատեգորիա:Ռուս ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ
Անդրանիկ Զաքարյան

**Անդրանիկ Պողոսի Զաքարյան** (, Կրետեյ, Ֆրանսիա), ֆրանսահայ ճարտարապետ։

## Կենսագրություն
1980 թվականին ավարտել է Մարսելի ճարտարապետության բարձրագույն դպրոցը։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Անդրանիկ Զաքարյանն աշխատել է ֆրանսիական նախագծային ընկերություններում։ Նրա նախագծերով կառուցվել են՝
* Բնակելի տներ Կրետեյում
* Հյուրանոց Մոում
* Մանկապարտեզ Փարիզի արվարձանում
* Թոշակառուների հանգստի տուն Բուլուրիսում
* Հայերի ծերանոց և Սեն Ժան եկեղեցու և 13-րդ դարի հուշարձանի վերակառուցում Սան Ռաֆայելում
* Վարչական կենտրոն Սեն Գյուլֆում
* Արդյունաբերական կենտրոններ Դիժոնում, Շալոնում, Փարիզում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1943 ծնունդներ
Կատեգորիա:Կրետեյ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հունվարի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ ճարտարապետներ
Ֆրանց Ֆինկ

**Ֆրանց Նիկոլաուս Ֆինկ** (, ), գերմանացի լեզվաբան, հայագետ, բանասիրական գիտություններ դոկտոր (1895), պրոֆեսոր։

1909 թվականին մեկնել է Կովկաս՝ տեղի լեզուներն ուսումնասիրելու։ Ֆինկը կատարել է լեզուների տիպաբանական դասակարգում՝ փորձելով դրա հիմքում դնել պատկերացումների կամ զգացմունքների առաջնության սկզբունքը։ Ֆինկի նեոհումբոլդտական հայացքները ազդել են գերմանական նեոհումբոլտական էթնոլինգվիստիկայի ձևավորման վրա։

Ֆինկը տիրապետել է հայերենին (գրաբար և աշխարհաբար)։ Հիմնադրել է «Ցայտ-շրիֆտ ֆյուր արմենիշե Ֆիլոլոգի» («Zeit- schrift fiir armenische Philologiei, 1901 — 1904) պարբերականը։ Հայերենից գերմաներեն է թարգմանել հայ գրողների գործերից։ Նրա «Հայերեն նոր գրական լեզվի դասագիրք»ը (1902, համահեղինակ՝ Ս․ Կանայան) եվրոպական լեզուներով գրված արևելահայերենի առաջին ձեռնարկն է։

Ֆրանց Ֆինկը մանրամասնորեն նկարագրել և հրատարակել է 15 ձեռագրեր (Աբգար Հարությունի Հովհաննիսյանի հետ) և շարականների երկու ժողովածու (Հակոբ Մանանդյանի և Ե․ Լ․ Դյանջեցյանի հետ), կազմել Տյուբինգենի թագավորական համալսարանի գրադարանի հայերեն 104 ձեռագրերի ցուցակը, տվել դրանց նկարագրությունը (իր քրոջ՝ Ա․ Գյանջեցյանի և Ե․ Լ․ Գյանջեցյանի հետ)։ 1907 թվականին լույս է տեսել նրա «Ուսումնասիրություն հայկական գնչուերենի մասին» աշխատությունը, որտեղ ցույց է տվել, որ Հայաստանի գնչուների լեզվում մեծ է հայերենի և՝ հնչյունական, և՝ բառային, և՝ քերականական ազդեցությունը։

Ֆինկը զբաղվել է նաև հայ հին թարգմանական գրականությամբ, հնագույն տեքստերի համեմատական քննությամբ, հին հայերենի ձևաբանության և ստուգաբանության հարցերով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ակինյան Ն. Հայերենագետ Ֆրանց Նիկոլաուս Ֆինկ, «ՀԱ», 1910, № 9։ 
* Աղայան Է․ Բ․, Հայ լեզվաբանության պատմություն, հ․ 1, Ե․, 1958։

Կատեգորիա:Գերմանացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի հայագետներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանասերներ
Յուրա Հարությունյան

**Յուրա (Յուրիկ) Արշավիրի Հարությունյան ** (), հայ աբստրակտ նկարիչ։

## Կենսագրություն
1969-1973 թվականներին սովորել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում։ 1985 թվականից եղել է Հայաստանի նկարիչների միության անդամ։ 2012 թվականին մասնակցել է Պեկինի համաշխարհային բիենալեին։ Յուրա Հարությունյանի նկարներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, ԱՄՆ-ի, Ավստրիայի, Կանադայի, Ֆրանսիայի, Անգլիայի, Գերմանիայի, Ճապոնիայի և Իրանի հավաքածուներում։

## Ստեղծագործություններ
* «Զրույց», 1986 թվական, ՀԱՊ,
* «Լույսն Արարատից», 1987 թվական, ՀԱՊ,
* «Կտիտորական կոմպոզիցիա», 1987,
* «Խաչելություն», 1988, Ժամանակակից արվեստի թանգարան (Երևան),
* «Հին պարտեզ», 1988, ՀԱՊ,
* «Եղիցի անունը քո հայ ժողովուրդ», 1989, ՀԱՊ,
* «Եղեռնական» նվիրված եղեռնի 75-ամյակին, ՀԱՊ,
* «Էմմանուել», 1991, ՀԱՊ,
* «Շտոկերտ» ֆիրմայի ժամանակակից արվեստի թանգարան, Մյունխեն, 6 գեղանկար։

## Խմբակային ցուցահանդեսներ
1983 թվականից պարբերաբար մասնակցել է Հայաստանի թանգարաններում տեղի ունեցող ցուցահանդեսներին․
* «Ավանգարդիստներ» բացօթյա թանգարան, 1975,
* «Երիտասարդական թանգարան», ԺԱԹ, 1982,
* Ժամանակակից արվեստի թանգարան (Երևան), 1987,
* Խորհրդային Միության ավանգարդիստների խմբակային ցուցահանդես, «Էքսպրես Ավանգարդ», Մոսկվա-Վիեննա-Նյու Յորք, 1987,
* " Kunst Aus Armenian", Շվեյցարիա, 1993,
* Դանթեի 1000-ամյակին և Հայաստանի քրիստոնեության 1700-ամյակին նվիրված ցուցահանդես, Իտալիա, Հռոմ, 2001, 
* «Կովկասյան Էքսպո», 2005,
* Հայ աբստրակցիոնիստ նկարիչների ցուցահանդես, Ժամանակակից արվեստի թանգարան, Երևան, Հայաստան, 2010,
* ՀՀ անկախության 20-ամյակին նվիրված ցուցահանդես, ՀԱՊ («Սաղմոս-78», «Անվերնագիր», «Կոմպոզիցիա»), 2011, 
* 3 նկարներով մասնակցել է միջազգային *ART EXPO* Պեկին ցուցադրությանը, 2012,
* Մեծ Եղեռնի 100-րդ տարելիցին նվիրված հանրապետական ցուցահանդես Հայաստանի նկարիչների միությունում («Գաղթ»), 2015։

## Անհատական ցուցահանդեսներ
*  Երևանի ժամանակակից արվեստի թանգարան, 1994,
*  Հայաստանի նկարիչների միություն, 2000։

## Պատկերասրահ

Yura_ART.jpg
Yura ART (1).jpg
Yura ART (2).jpg
Yura ART (3).jpg
Yura ART (4).jpg
Yura ART (5).jpg
Yura ART (6).jpg
Yura ART (7).jpg
Yura ART (8).jpg
Yura ART (9).jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի պետական քոլեջի շրջանավարտներ
Դմիտրի Մոոր

**Դմիտրի Ստախիևիչ Մոոր** (, ), խորհրդային նկարիչ։ ՌՍՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1932)։
## Գործունեություն
1908-1917 թվականներին աշխատակցել է «Բուդիլնիկ» երգիծական ամսագրին։ 1918-1920 թվականներին հանդես է եկել հեղափոխական պաթոսով տոգորված պլակատներով («Դու գրվե՜լ ես կամավոր», «Վրանգելը դեռ կենդանի է, խփիր նրան առանց խնայելու», 1920 և այլն)՝ դառնալով սովետական քաղաքական պլակատի նախակարապետներից։ Հետագայում բացի պլակատներից («Օգնի՜ր», 1921, «Դու ինչո՜վ ես օգնել ռազմաճակատին», 1941 և այլն) ստեղծել է նաև ծաղրանկարներ, կատարել գրքերի նկարազարդումներ։ Եղել է «Հոկտեմբեր» միավորման անդամ (1928)։ Մոորիի գործերին բնորոշ է արտահայտչականությունը, երբեմն գրոտեսկը, խիստ ընդգծված հարթ գունաբծերը։ Դասավանդել է Վխուտեմաս-Վխուտեինում (1922-1930), Մոսկվայի պոլիգրաֆիական ինստիտուտում (1930-32) և գեղարվեստական ինստիտուտում (1939-43)։ Աշակերտներից են Ռեշետնիկովը, Պրորոկովը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս դիզայներներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Մելիք-Շահնազարյան

**Մելիք-Շահնազարյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Կոստանդին Մելիք-Շահնազարյան, հայ երգիծաբան, արձակագիր (1856-1940)։
* Սողոմոն Մելիք-Շահնազարյանց, հայ արձակագիր, գյուղագիր (1862-1942)։

## Տես նաև
* Մելիք-Շահնազարյաններ, հայ մելիքական տոհմ Արցախում, XVI դ․ վերջին—XIX դ․ սկզբին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Արաբերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Պարսկերեն հիմքով ազգանուններ
Գլախո Զաքարյան

**Գլախո (Գևորգ) Արշակի Զաքարյան (Զախարով)** (), հայ երգիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1967), Վրացական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1985)։

## Կենսագրություն
1926 թվականից՝ Վրաստանի ֆիլհարմոնիայի մենակատար։ Հայերեն, վրացերեն և ադրբեջաներեն կատարել է հայ աշուղների, հիմնականում՝ Սայաթ-Նովայի երգերից («Դուն էն գլխեն իմաստուն իս...» երգի Զաքարյանի կատարումը հնչում է «Սայաթ-Նովա» հայկական հեռուստաֆիլմում, 1960 թվական)։ 1934 թվականին «Լեռնային արծիվներ» միասնական բազմազգ անսամբլի կազմում հյուրախաղերով հանդես է եկել ԽՍՀՄ բազմաթիվ քաղաքներում։ 1939 թվականին Մոսկվայում մասնակցել է Վրաստանի արվեստի և գրականության տասնօրյակին։ 1943–1945 թվականներին ղեկավարել է Վրաստանի երգի-պարի անսամբլին կից դուդուկահարների խումբը։

Զաքարյանի կատարմամբ թողարկվել են ձայնասկավառակներ։ Ելույթներ է ունեցել Երևանում, Մոսկվայում, Լենինգրադում, Վլադիվոստոկում, Միջին Ասիայի քաղաքներում։

## Պարգևներ, մրցանակներ
* ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1967),
* Վրացական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1985),
* Երևանում Սայաթ–Նովայի ծննդյան 250-ամյակին նվիրված մրցույթում ճանաչվել է լավագույն կատարող։

## Հիշատակ
Թբիլիսիի փողոցներից մեկը կոչվել է Զաքարյանի անունով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երգիչներ
Մելիք-Փաշաև (այլ կիրառումներ)

**Մելիք-Փաշաև**, կարող է վերաբերել

* Հովհաննես Մելիք-Փաշաև, հայ խորհրդային ինժեներ-էներգետիկ (1889-1935)։
* Ներսես Մելիք-Փաշաև, թռչող ապարատների շարժիչների տեսության բնագավառի հայ սովետական գիտնական (1925)։
Մեհրաբյան (այլ կիրառումներ)

**Մեհրաբյան**, կարող է վերաբերել

* Անդրանիկ Մեհրաբյան, հայ խորհրդային հոգեբույժ (1904)։
* Հմայակ Մեհրաբյան, խորհրդային բանակի գնդապետ (1901-1942)։
* Սերժ Մեհրաբյան, (հոկտեմբերի 8, 1931, Երևան), հայ քանդակագործ։
Սիմոն դը Մոնֆոր

**Սիմոն դը Մոնֆոր, Լեսթերի 6-րդ կոմս** (), որոշ աղբյուրներում նշում են **Սիմոն V դը Մոնֆոր**, որպեսզի տարբերեն նրան նույնանուն ազգականներից, եղել է ազնվական ֆրանսիական սերմամբ և Անգլիական պերության անդամ, ով գլխավորել է բարոններին ընդդեմ Անգլիայի թագավոր Հենրի III-ի իշխանության, որն իր կիզակետին հասավ Երկորդ բարոնական պատերազմի ժամանակ։ Թագավորական ուժերի դեմ մի քանի սկզբնական հաղթանակներից հետո նա *[[դե ֆակտո]]* դարձավ երկրի ղեկավար և մեծ դեր ունեցավ Անգլիայի սահմանադրական զարգացման մեջ։

Իր կառավարման ընթացքում Մոնֆորը հրավիրեց երկու նշանավոր խորհրդարաններ։ Առաջինը կրճատեց թագավորի անսահմանափակ իշխանությունը, իսկ երկրորդը ներառում էր քաղաքների հասարակ բնակչությունը։ Այս պատճառով Մոնֆորը այսօր համարվում է ժամանակակից խորհրդարանական ժողովրդավարության հիմնադիրներից մեկը։ Որպես Լեսթերի կոմս նա վտարեց հրեաներին քաղաքից և որպես երկրի ղեկավար չեղարկեց հրեաներին նկատմամբ պարտավորությունները։ Լոնդոնում և Վորքեսթերում տեղի ունեցած դեպքերի պատճառով տեղի ունեցան ջարդեր։ Դրանից ուղիղ մեկ տարի անց Մոնֆորը սպանվեց թագավորական զորքերի կողմից Իվեշամի ճակատամարտում։

## Կենսագրություն
Սիմոն դը Մոնֆորը Լեստերի 5-րդ կոմս Սիմոն IV Մոնֆորի կրտսեր որդին էր։ Ավագ եղբայր Ամորի VI դը Մոնֆորի մահից հետո Սիմոն դը Մոնֆորը ստացավ Լեստերի կոմսությունը և հաստատվեց Անգլիայում 1236 թվականին։ Գեղեցկադեմ Մոնֆորը շուտով գերեց Հենրիխ III-ի քրոջը՝ Էլեոնորային և հասարակությունից գաղտնի 1238 թվականին ամուսնացավ նրա հետ՝ արքայի համաձայնությամբ։ Բանն այն է, որ անգլիացիները չէին սիրում Մոնֆորին, և երբ իմացվեց, հոգևորականությունն արտահայտեց իր վրդովմունքը այդ ամուսնության առթիվ՝ այն ճանաչելով անօրինական։ Էլեոնորան խոստացավ հրաժարվել ամուսնությունից։ Բարոնները նույնպես դժգոհ էին և պահանջում էին Մոնֆորի հեռացումը Թագավորական խորհրդից։ Այդ առթիվ մոնֆորը մեկնեց Հռոմ, հանդիպեց Գրիգոր IX պապին, նրանից ստացավ Էլեոնորայի հետ ամուսնության թույլտվություն։ Վերադառնալով Անգլիա, նա դարձավ արքայի մերձավորը։ Բայց շուտով գժտվեց Հենրիխ III-ի հետ և փախավ Ֆրանսիա, որտեղ մնաց մինչև 1240 թվականը։ Միայն եպիսկոպոս Ռոբերտ Գրոստետի շնորհիվ նա կարողացավ վերադառնալ Անգլիա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:13-դարի անգլիացիներ
Ռուբեն Սասունցի

**Ռուբեն Սասունցի** (իրական անունը՝ *Ռուբեն Պայքարի Հակոբյան*, ), հայ երգիչ, հայրենասիրական և ժողովրդագրական երգերի կատարող։

## Կենսագրություն
Ծնվել է երաժիշտների ընտանիքում 1979 թվականի մայիսի 8-ին Երևանում, Հայկական ԽՍՀ։

Ավարտել է Երևանի թիվ 116 միջնակարգ դպրոցը և էստրադային-ջազային արվեստի պետական քոլեջի ժողովրդական երգի բաժինը, ինչպես նաև Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի երաժշտական թատրոնի դերասանի բաժինը։

Համերգներով հանդես է եկել Հայաստանում, Եվրոպայում, Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում։

Թողարկել է 2 ձայնասկավառակ` «Սասնա մեկ օր», «Սասնա յարխուշտա», և 3 տեսասկավառակ՝ «Սասնա երգեր» խորագրով։

## Պարգևներ
* «Տարվա ազգագրական երգիչ» (ԱՄՆ)

## Արտաքին հղումներ
* Ռուբեն Սասունցի - Zark Foundation 

Կատեգորիա:Հայ հայրենասիրական երգերի կատարողներ
Կատեգորիա:Հայ երգիչներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Մելիքսեթյան

**Մելիքսեթյան**, , հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Առնոլդ Լևոնի Մելիքսեթյան (ծնվ․ 1949), նկարիչ։
* Արմեն Վասիլի Մելիքսեթյան (ծնվ․ 1951), ռեժիսոր։
* Բորիս Մանուկի Մելիքսեթյան (1928-1992), երկրաբան։
* Գրիգոր Վաչեի Մելիքսեթյան (ծնվ․ 1986), ֆուտբոլիստ։
* Գուրգեն Հակոբի Մելիքսեթյան (ծնվ․ 1986), ֆուտբոլիստ։
* Դավիթ Մելիքսեթյան (ծնվ․ 1989), ֆուտբոլիստ։
* Խաչիկ Հմայակի Մելիքսեթյան (1920-1974), հրետանավոր։
* Կարո (Կարլոս) Գերասիմի Մելիքսեթյան (1938-2016), բանաստեղծ, թարգմանիչ, լրագրող։
* Հովիկ Ուխտանեսի Մելիքսեթյան (1931-1997), պատմաբան։
* Ռաֆայել Տիգրանի Մելիքսեթյան (1935-2003), ֆիզկուլտուրայի և սպորտի բնագավառի գիտնական, մանկավարժ։
* Սամվել Գրիգորի Մելիքսեթյան (1907-1992), անասնաբույժ, գնդապետ։
* Սարգիս Ալեքսանդրի Մելիքսեթյան (1899-1980), թատերագետ, գրականագետ։
* Սերգո Տիգրանի Մելիքսեթյան (1913-1983), մանկավարժ։
* Վահե Սամվելի Մելիքսեթյան (1988-2020), դեղագետ, լեյտենանտ։
* Վասպուր Մելիքսեթյան (1912-1977), պատմաբան։
* Փիրուզա Պետրոսի Մելիքսեթյան (ծնվ․ 1955), լրագրող, խմբագիր։

## Տե՛ս նաև
* Տեր-Մելիքսեթյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Եբրայերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Հունարեն հիմքով ազգանուններ
Սնեպ երաժշտություն

**Սնեպ երաժշտություն**, հիփ հոփի ենթաժանր, ստեղծվել է 2001 թվականին Ատլանտայում։ Այս ժանրը վերելք է ապրել 2006 թվականին։ Կարելի է ասել, որ սնեպ երաժշտությունը ռեփի, դիսկոյի, կրանկի և ֆրենկի խառնուրդն է։ Անվանումը առաջացել է անգլերեն «to snap» բայից (ռուս.` щёлкать пальцами):

## Ստեղծում
Սնեպ երաժշտության և սնեպ պարի հիմնադիր է համարվում Dem Franchize Boyz խումբը։ 2001 թվականին տղաները որոշեցին երաժշտության հետ կապված մի բան ստեղծել։ Եվ ահա այսօր նրանց ստեղծած երաժշտության ժանրը տարածվել է ամբողջ աշխարհով։

## Կատարողներ
* K-Rab
* Lil Jon
* Ben Hill Squad
* Ying Yang Twins
* Dem Franchize Boyz
* Mr. Collipark
* Soulja Boy
* D4L
* Fabo- King Of Snap
* Arab
* BHI
* Yung Joc
* Baker Road Click
* Pop It Off Boyz

## Սնեպ պար
Շարժումները կատարվում են ոտքերի կտրուկ փոփոխումներով, որի ընթացքում պետք է մատները շրխկացնել։

Սնեպ պարում հայտնի են`

* Flo Mastas (1 հոգի)
* D4L (խումբ)
* Dem Franchize Boyz (խումբ)

Կատեգորիա:Հիփ հոփ
Պիտ Մոնդրիան

**Պիտ Մոնդրիան** (իսկական անունը՝ **Պիտեր Կոռնելիս**, , ), նիդերլանդացի նկարիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Ամստերդամի Գեղարվեստի ակադեմիայում (1892-1897)։ Ապրել է Փարիզում (1909-1914 և 1919-1938), Լոնդոնում (1938-1940), Նյու Յորքում (1940-ից)։ Հոլանդացի նկարիչների և ճարտարապետների «Ստիլ» խմբավորման հիմնադիրներից է (1917, Լեյդեն)։ Կրել է կուբիզմի ազդեցությունը։ Նեոպլատոնականության ոգով «ունիվերսալ ներդաշնակության» ձգտումը արտահայտվել է Մոնդրիանի 1917 թվականից հետո ստեղծած, այսպես կոչված, նեոպլաստիցիստական (աբստրակտ արվեստի առաջին տարատեսակներից) երկարներում, որոնք սպեկտրի հիմնական գույներով, ինչպես նաև սպիտակով (հաճախ գերակշռող), սևով և մոխրագույնով երանգավորված, փոխուղղահայաց եզրագծերով բաժանված տարբեր ուղղանկյուն մարմինների խիստ հավասարակշռված զուգորդումներ են («Կոմպոզիցիա կարմիրով, դեղինով և կապույտով», 1921 թ., Քաղաքային թանգարան, Հաագա, «Կոմպոզիցիա», 1922 թ., Քաղաքային թանգարան, Ամստերդամ)։

[մինի|[Կարմիր ծառ (կտավ)|Կարմիր ծառ, Հաագայի քաղաքային թանգարան]]

## Գրականություն
* 
* 
* Seuphor M. Piet Mondrian, life and work. New York: Harry N. Abrams, 443 pages 1956
* Piet Mondrian, 1872—1944: centennial exhibition. New York: Guggenheim Museum, 1971.
* Chandler A. The aesthetics of Piet Mondrian. New York: MSS Information Corp., 1972.
* Threlfall T. Piet Mondrian: his life’s work and evolution, 1872 to 1944. New York: Garland Pub., 1988.
* Deicher S. Piet Mondrian, 1872—1944: structures in space. Köln: Benedikt Taschen, 1995.
* Mondrian: Great Modern Master/ Faerna José María, ed. New York: Harry N.Abrams, 1995.
* Schapiro M. Mondrian: On the Humanity of Abstract Painting. New York: George Braziller, 1995.
* Joosten J.J., Welsh R.P. Piet Mondrian: Catalogue Raisonné. New York: Harry N. Abrams, 1998.
* Bax M. Complete Mondrian. Hampshire: Lund Humphries, 2001.
* Rembert V. Piet Mondrian in the USA: the artist’s life and work. Dulles: Parkstone Press, 2002.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Ժամանակակից նկարիչներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ստեղծագործական կեղծանուններ
Մարկ Միտին

**Մարկ Բորիսովիչ Միտին** (, իսկական անուն՝ **Մարկ Բորիսովիչ Գերշկովիչ** [*Марк Борисович Гершкович*], ), խորհրդային փիլիսոփա և հասարակական գործիչ։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1939)։

Ավարտել է Կարմիր պրոֆեսուրայի ինստիտուտի փիլիսոփայական բաժինը (1929)։ Վարել է մի շարք պաշտոններ։ 1967 թվականին նշանակվել է ԽՍՀՄ ԳԱ Նախագահության հասարակական գիտությունների սեկցիային կից արտասահմանյան գաղափարական հոսանքների պրոբլեմների գիտական խորհրդի նախագահը։

Աշխատությունները նվիրված են մարքսիզմ-լենինիզմին, «փիլիսոփայության կուսակցականությանը», պետության և սոցիալիստական դեմոկրատիայի տեսությանը, իմացաբանությանը, փիլիսոփայության պատմությանը։

ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր (1943)։ Կուսակցության XVIII-XX համագումարներում ընտրվել է ԽՄԿԿ ԿԿ անդամ։ ԽՍՀՄ III—V գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ։ Պարգևատրվել է Լենինի 2, Հոկտեմբերյան հեղափոխության և երեք այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Խորհրդային փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ(բ) 18-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 21-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 20-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմաբաններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ Ազգությունների խորհրդի 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Շալվա Մշվելիձե

**Շալվա Միքայելի Մշվելիձե** (, ), վրացի սովետական կոմպոզիտոր։ Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1958)։ Ստալինյան երկրորդ աստիճանի մրցանակի կրկնակի դափնեկիր (1942, 1947)։

## Կենսագրություն
Շալվա Մշվելիձեն ծնվել է 1904 թվականի հուլիսի 15-ին (հուլիսի 28) Թիֆլիսում (ներկայում՝ Թբիլիսի, Վրաստան).

1930 թվականին ընդունվել է Թիֆլիսի պետական կոնսերվատորիա, որտեղ սովորել է կոմպոզիցիայի դասարանում Միխայիլ Բագրինովսկու մոտ։ Կրթությունը շարունակել է Լենինգրադի Նիկոլայ Ռիմսկի-Կորսակովի անվան պետական կոնսերվատորիայի ասպիրանտուրայում և Թբիլիսիի պետական կոնսերվատորիայում (սովորել է Վլադիմիր Շչերբաչյովի մոտ)։ Զբաղվել է մանկավարժական գործունեությամբ, 1942 թվականից եղել է Թբիլիսիի պետական կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր։

Շալվա Մշվելիձեն ընտրվել է Վրացական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի 3-րդ գումարման պատգամավոր։

1941 թվականից մինչև 1952 թվականը եղել է Վրաստանի կոմպոզիտորների միության վարչության նախագահ։

Գրել է «Ասք Տարիելի մասին» (1946), «Մեծ վարպետի աջը» (1961) օպերաները, չորս սիմֆոնիա (1943, 1944, 1952, 1968), «Կավկասիոնի» (1949) և «Դարերին որպես պատգամ» (1970, նվիրված է Լեինինին) օրատորիաները, «Զվիադաուրի» (1940), «Պատանին ու հովազը» (1962), «Մինդիա» (1950) սիմֆոնիկ պոեմները, ինչպես նաև սինֆոնիկ սյուիտներ, ուվերտյուրաներ, երգեր ի հավաքածուներ, երաժշտություն դրամատիկական ներկայացումների ու ֆիլմերի համար։

Մանսակցել է աբխազական ժողովրդական երաժշտության հավաքման ու ձայնագրման աշխատանքների։

## Ճանաչում և պարգևներ
* Ստալինյան երկրորդ աստիճանի մրցանակ (1942) – «Զվիադաուրի» սիմֆոնիկ պոեմի համար
* Ստալինյան երկրորդ աստիճանի մրցանակ (1947) – «Ասք Տարիելի մասին» օպերայի համար (1946)
* Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1958)
* Վրացական ԽՍՀ Զաքարիա Փալիաշվիլու անվան պետական մրցանակ (1971)
* Ջավահառլալ Ներուի անվան մրցանակ (1973) – հնդկական թեմայով երաժշտական ստեղծագործությունների և Հնդկաստանի երաժշտական բանահյուսության մասին ակնարկների շարքի համար)
* Լենինի շքանշան
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան (13 հունիսի, 1974 թվական)
* մեդալներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Դիդուբեի պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խորհրդային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Վրացի մանկավարժներ
Մշո Սուրբ Առաքելոց վանքի դպրոց

**Մշո Սուրբ Առաքելոց վանքի դպրոց**, վանքում մշակութային կյանքն սկսվել է դեռևս հիմնադրման օրից։ V դարում այստեղ կատարվել են թարգմանություններ։ Աշխուժացում է ապրել XI դարի վերջերին և XII դարի սկզբներին՝ մատենագիր և ուսուցիչ Պողոս Տարոնացու օրոք։ Դպրոցը իր ծաղկմանն է հասել 1271-1281 թվականներին, երբ Ներսես Մշեցին Վարդան Արևելցու մահից հետո Խոր Վիրապից այստեղ է տեղափոխել Հայոց վարդապետարանը։ Մշո Սուրբ Առաքելոց վանքի դպրոց ուսանելու են եկել Հայաստանի տարբեր վայրերից, նույնիսկ Կիլիկիայից։ Հավանաբար 1282 թվականին Մշո Առաքելոց վանքից Հայոց վարդապետարանը տեղափոխվել է Վայոց ձորի Աղբերց վանք, ուր հետագայում ստեղծվել է Գլաձորի համալսարանը։ Մշո Սուրբ Առաքելոց վանքի դպրոցից մեզ ձեռագրեր են հասել Ներսես Մշեցու, նրա աշակերտ Եսայի Նչեցու, Բարսեղի, Լուսերի, Ստեփանոսի, ինչպես նաև հետագայում այստեղ գործած մի քանի տասնյակ գրիչների ընդօրինակություններով։ Բազմաթիվ ընդօրինակություններ են կատարվել 1205-1915 թվականները վանքում պահպանված «Մշո ճառընտրի»-ից։

Կատեգորիա:Վանական դպրոցներ
Մոբիլիզմ

[248px|մինի|Մայրցամաքների տեղաշարժն ըստ գերմանացի երկրաֆիզիկոս [Ալֆրեդ Վեգեների]]

**Մոբիլիզմ** ( — շարժուն), հիպոթեզ, որը ենթադրում է երկրակեղևի (լիթոսֆերայի) մայրցամաքային խոշոր բեկորների հորիզոնական զգալի (մինչև մի քանի հզ․ կմ) տեղաշարժերը միմյանց և բևեռների նկատմամբ՝ երկրաբանական ժամանակի ընթացքում։ Մոբիլիզմը հակադրվում է ֆիքսիզմին (հիպոթեզ, որը ժխտում է այդպիսի տեղաշարժերը և երկրակեղևի զարգացումը հիմնականում պայմանավորում ուղղաձիգ շարժումներով)։ Մայր ցամաքների տեղաշարժման մասին ենթադրություններ արվել են տակավին XIX դարում, սակայն մոբիլիզմի գիտականորեն մշակված հիպոթեզը առաջին անգամ ձևակերպել է գերմանացի երկրաֆիզիկոս Ալֆրեդ Վեգեները (մայր ցամաքների դրեյֆի տեսություն)։ Մոբիլիզմի ժամանակակից տարբերակը՝ «նոր գլոբալ տեկտոնիկան» (կամ սալերի տեկտոնիկան), գլխավորապես հիմնված է օվկիանոսների հատակի ռելիեֆի և մագնիսական դաշտերի ուսումնասիրության, ինչպես նաև հնէամագնիսականության տվյալների վրա։

Կատեգորիա:Հիպոթեզ
Տոսի Մարուկի

**Տոսի Մարուկի** (, ), ճապոնացի նկարչուհի, Իրի Ակամացուի կինը։ Ամուսնու հետ ստեղծել է «Հիրոսիմա» հակամիլիտարիստական նկարաշարը (տուշ, ջրաներկ, սկիզբը՝ 1947)։

Իրի Մարուկին (ծնվել է 20 հունիսի, 1901)։ 1922-1933 թվականներին սովորել է Տոկիոյում։ 1945 թվականին ղեկավարել է Ճապոնիայի առաջադեմ նկարիչների միավորումը։

## Աշխատություններ
*  (*Hiroshima no Pika*). Komine Shoten, Tokio 1980, ISBN 4-338-02201-9
** *Das Mädchen von Hiroshima*. Verlag Sankt Gabriel, Mödling-Wien 1984, ISBN 3-85264-222-1
*  (*Iitai Koto ga Arisugite*). Chikuma Shobō, Tokio 1987, ISBN 4-480-81247-4
* ) (*Maruki Toshi no Sekaiten. Seimei e no Atsui Shisen*). Gembaku no Zu Maruki Bijutsukan (), 1995
*  (*Maruki Toshi. Onna Ekaki no Tanjō*). Nihon Tosho Center (, 1997

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Maruki Gallery for the Hiroshima Panels 

Կատեգորիա:Ճապոնացի նկարիչներ
Մշակույթ (հանդես)

**«Մշակույթ»**, արվեստի և գրականության պարբերագիրք։ Լույս է տեսել 1967, 1970 թվականին (ընդամենը՝ 5 գիրք), Դամասկոսում։ Խմբագիր-հրատարակիչ՝ Ա․ Նաճարյան։ Սփյուռքահայության առաջնահերթ խնդիրն է համարել ազգապահպանումն ու կապերի ամրապնդումը Խորհրդային Հայաստանի հետ։ Ներկայացրել է սփյուռքի ստեղծագործողներին, հայ սովետական գրողներին ու արվեստագետներին։ Տեղ է հատկացրել արաբական գրականությանը։ «Մշակույթ»-ը անդրադարձել է Սովետական Հայաստանի 50-ամյակի տոնակատարություններին, նրա կեսդարյա հաջողություններին։

Կատեգորիա:Սիրիայի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Տարեգրություններ
Կատեգորիա:Հայերը Դամասկոսում
Ուիլյամ Մորիս

**Ուիլյամ Մորիս** (Morris) (), անգլիացի նկարիչ, գրող, արվեստի տեսաբան, հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Օքսֆորդի համալսարանում (1853-1856)։ 1857-1862 թվականներին զբաղվել է գեղանկարչությամբ։ 1861-1862 թվականներին Պ․ Մարշալի և Չ. Ֆոլկների հետ կազմակերպել է Գեղարվեստա-արդյունաբերական ընկերություն (զարդարվեստի, կահույքի, գործվածքների և այլ տնայնագործական արհեստանոցներ)։ Մորիսի գեղագիտական հայացքները ձևավորվել են Թ․ Կարլեյլի ուսմունքի, Ջ․ Ռասկինի դասախոսությունների, ինչպես և պրեռաֆայելիտնների գաղափարների ազդեցությամբ։ Համագործակցելով առաջադեմ արվեստագետների հետ՝ Մորիսը ձգտել է վերականգնել ժողովրդական արհեստները՝ կապիտալիստական մեքենայական արտադրությանը հակադրելով անհատական ստեղծագործությունը։ 1877 թվականին հիմնադրել է Հնագույն շենքերի պահպանության ընկերություն, 1890-1891 թվականներին՝ Քելմսկոտյան հրատարակչությունը (լույս են ընծայվել անգլ․ գոթական մանրանկարչության ոգով Մորիսի և այլոց կատարած պատկերազարդումներով գրքեր)։ Ռոմանտիկական ոճավորումով առանձնանում են նաև Մորիսի «Գինեվրայի պաշտպանությունը» (1858), «Երկրային դրախտ» (1868-1870) պոեմները։ Խոշոր դեր է խաղացել 1880-ական թվականների անգլիական բանվորական շարժման մեջ։ 1883 թվականից եղել է Դեմոկրատական ֆեդերացիայի անդամ, Սոցիալիստական լիգայի (1884) հիմնադիրներից, նրա «Քոմընուել» («Commonweal») օրգանի՝ հրատարակիչն ու խմբագիրը (1884-1890)։ Մորիսի սոցիալիստական հայացքները արտացոլվել են նրա բազմաթիվ հոդվածներում, հեղափոխական բանաստեղծություններում, սոցիալ-ուտոպիստական վեպում («Լուրեր ոչ մի տեղից կամ Երջանկության դարաշրջանը» 1891)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Պրեռաֆայելիտներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Անգլիացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Ազատական սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Գիտաֆանտաստիկ գրողներ
Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի տպագրիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Կահույքի դիզայներներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի արձակագիրներ
Միստերիաներ

մինի
**Միստերիաներ**, որոշ աստվածությունների (գլխավորապես մեռնող և հառնող բնությունը մարմնավորող) պաշտամունքին ձոնված գաղտնի ծիսակատարություններ ու արարողություններ անտիկ աշխարհում։ Հին Հունաստանում առավել հայտնի միստերիաներից են եղել Ելևսինյանը (պտղաբերության դիցուհի Դեմետրեի և նրա դուստր Պերսեփոնեի պատվին), Բաքոսյանը (Դիոնիսոսի պատվին), Որփեոսյանը (Որփեոսի պատվին) և Սամոթրակյանը (Կաբիրաների պատվին)։ Միստերիաները կատարվել են գերազանցապես գիշերները՝ ջահերի ներքո և, սովորաբար, ուղեկցվել են ողբահանդեսներով, խրախճանքներով, երաժշտությամբ, երգերով ու պարերով։ Միստերիաների մասնակիցներին միստիգոգոսը խստորեն պարտավորեցրել է չհրապարակել աստվածների գաղտնի անունները և միստերիաների ժամանակ կատարվող սրբազան ծեսերն ու արարողությունները (մաքրագործումներ, աղոթքներ, օրհնանքներ, անեծքներ, հաղորդում, զոհաբերումներ և այլն)։ Այդ ծեսերն ու արարողությունները մատուցվել են սրբազան ասքերի ու առասպելների դրամատիկական ներկայացումների ձևով, որոնցում զգալի տեղ է տրվել խորհրդապաշտական մտքերի մեկնաբանմանը։ Օրինակ, Բաքոսյան միստերիաների մասնակիցները պատկերել են Դիոնիսոսի տանջանքը, մահը և հարությունը և այլն։ Այդ ներկայացումների ազդեցությամբ են սկզբնավորվել հին հունական ողբերգությունները։ Հին Հռոմում միստերիաները(հատկապես Բաքոսի, Կիբելայի, Իզիդայի, Միհրի) մեծ տարածում են գտել Հանրապետության վերջին շրջանում։ Անտիկ միստերիաներից են ծագել քրիստոնեական եկեղեցու որոշ խորհրդածեսերը (մեղքերի թողություն, մկրտություն և այլն) և միջնադարյան կրոնական դրամաները (տես՝ Միսաերիա)։

Կատեգորիա:Կրոնը Հին Հունաստանում
Երևան (փողային նվագախումբ)

**«Երևան» փողային նվագախումբ**, Երևանում 1964 թվականին կազմակերպված նվագախումբ։ Մինչև 1970-ից կոչվել է **Հայաստանի պետական փողային նվագախումբ**։ Այժմ կրկին կրում է նախկին անունը։

## Կազմ և համերգացանկ
Նվագախմբի կազմում հանդես են գալիս վաստակաշատ արտիստներ, նաև Երևանի պետական կոնսերվատորիայի ուսանողներ։

Համերգացանկը կազմված է Բախի, Հենդելի, Հայդնի, Մոցարտի, Բեթհովենի, Վագների, Գրիգի, Դվորժակի, Չայկովսկու, Գերշվինի, Եկմալյանի, Սպենդիարյանի, Խաչատրյանի, Հարությունյանի, Բաբաջանյանի, Միրզոյանի, Բալասանյանի երկերից։ Նվագախումբը համերգներով շրջագայել է արտասահմանի մի շարք քաղաքներում։

## Ղեկավարներ
Հիմնադրման օրից մինչև 1988 թվականը գեղարվեստական ղեկավարը և գլխավոր դիրիժորն է եղել Հայաստանի վաստակավոր արտիստ Հայկազ Մեսիայանը, 1988-ից՝ Լ․ Մեսիայանը, Վ․ Փիրումյանը, Հ․ Լոգյանը, Ս․ Աբրահամյանը։ 2000 թվականից նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավարն ու գլխավոր դիրիժորն է Հայաստանի վաստակավոր արտիստ Հայկ Հովակիմյանը։

## Արտաքին հղումներ
* «Երևան» փողային նվագախմբի ելույթը (2010 թ., տեսանյութ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի նվագախմբեր
Հայարտուն

**Հայարտուն**, *Հայ արվեստի տուն*, գրական մշակութային հասարակական կազմակերպություն (1920-1930-ական թթ․)։ Հայարտներ են ստեղծվել հիմնականում Հայաստանից դուրս՝ հայաշատ քաղաքներում, որոնց նպատակն էր նպաստել տեղի հայ գրողների և արվեստագետների ստեղծագործությանն ու արվեստների տարածմանը, հայ բնակչության գեղագիտական դաստիարակությանը՝ կապելով նրանց մայր հայրենիքի մշակութային կյանքին։

## Պատմություն
##### Երևան
Առաջին Հայարտունը կազմակերպվել է Երևանում, 1921 թ. հունվարին (գործել է մի քանի ամիս, ունեցել թատերական, երաժշտական ստուդիաներ)։

##### Թիֆլիս
[մինի|120px|Թիֆլիսի Հայարտան ղեկավար [Հովհաննես Թումանյանը]]
Նույն թվականի մարտին հիմնադրվել է Թիֆլիսի Վահան Տերյանի անվան Հայարտուն (գործել է մինչև 1930-ական թթ․ կեսը, նախագահ՝ Հովհաննես Թումանյան)։ Մասնաճյուղերը ղեկավարել են Դերենիկ Դեմիրճյանը (գրականություն), Ռոմանոս Մելիքյանը (երաժշտություն), Գրիգոր Շարբաբչյանը (նկարչություն), Ստեփան Քափանակյանը (թատերական ստուդիան՝ Արշակ Բուրջալյանը)։ Կազմակերպվել են գրական դատեր, արվեստի և գրականության թեմաներով դասախոսություններ, ներկայացումներ և քննարկումներ, համերգներ, ցուցահանդեսներ և այլն։

##### Կ․ Պոլիս
[մինի|ձախից|120px|Պոլսի Հայարտան ղեկավար [Երվանդ Օտյանը]]
1921 թ. դեկտեմբերից գործել է Կ․ Պոլսի Հայարտունը (ատենապետ՝ Երվանդ Օտյան, ապա՝ Վահան Թեքեյան)։ Մասնաճյուղերի ղեկավարներն էին՝ Կոստան Զարյանը (գրականություն), Գրիգոր Սյունին (երաժշտություն), Փանոս Թերլեմեզյանը (նկարչություն), Արշավիր Շահխաթունին (թատրոն), Աստվածատուր Խաչատրյանը (քննախոսություն)։

##### Բաթում
1923-ին բացվել է Բաթումի Հայարտունը (վարչության նախագահ՝ Ս․ Մելիք-Սահակյան)։ Մասնաճյուղերը գլխավորել են Գ․ Գրիգորյանը (գրականություն), Դ․ Ղազարյանը (երաժշտություն), Տ․ Տեր-Մինասյանը (նկարչություն), Մ․ Սաֆարյանը (թատրոն)։ Մասնաճյուղերն ունեցել են ստուդիաներ։

##### Բաքու
1925-1930-ական թթ․ կեսին գործել է Բաքվի Ա․ Մարտունու (Մյասնիկյանի) անվ․ Հայարտունը՝ գրական, թատերական, երաժշտական, նկարչական մասնաճյուղերով և ստուդիաներով։ Թատերական ստուդիան ղեկավարել է Պահարեն (1926-1927), ապա՝ Լևոն Քալանթարը, երաժշտականը՝ Անտոն Մայիլյանը (ստուդիայի բազայի վրա ստեղծված Սպենդիարյանի անվան երաժշտական դպրոցի տնօրեն՝ 1926-1934-ին)։ Հայարտան գործունեությանը մասնակցել են գրողներ, արվեստագետներ՝ նկարիչ Մուշեղ Սաղյանը, դերասաններ Լևոն Երամյանը, Վահրամ Փափազյանը, Եկատերինա Դուրյան-Արմենյանը և ուրիշներ։ Հրատարակվել է «Հայարտուն» (1925) հանդեսը։

Համանման գործունեություն է ծավալել նաև Մոսկվայի հայ մշակույթի տունը։

Կատեգորիա:Հայաստանի մշակութային կազմակերպություններ
Շևչենկովսկի գյուղական խորհուրդ (Խարկովի մարզ)

**Շևչենկովսկի գյուղական խորհուրդ ** (), Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Շևչենկովսկի շրջանում։

2001 թվականի տվյալներով Շևչենկովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 9642&nbsp;մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 111.85&nbsp;կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 86.2&nbsp;մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 9 բնակավայր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում բնակավայրերի ամբողջական ցանկ։ 
* 2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները։ 
* Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարները։ 

Կատեգորիա:1923 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Հայաստանյան ճակատ

**«Հայաստանյան ճակատ»**, 1946-1950 թվականներին Բուխարեստում լույս տեսած հասարակական, քաղաքական շաբաթաթերթ։ Բուխարեստի Հայաստանյան ճակատ կազմակերպության կենտրոնական կոմիտեի հրատարակություն։ Տնօրեն-խմբագիր՝ Հ․ Պապոյան։

Հանդես է եկել Հայ դատի պաշտպանությամբ, մերկացրել Թուրքիայի երկդիմի քաղաքականությունը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում։ Տպագրել է գիտական և մշակութային նյութեր։

Կատեգորիա:Ռումինիայի հայկական շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Էսխարովսկի գյուղական խորհուրդ (Խարկովի մարզ)

**Էսխարովսկի գյուղական խորհուրդ ** (), Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Չուգունևսկի շրջանում։

2001 թվականի տվյալներով Էսխարովսկի գյուղական խորհրդում բնակվել է 5602&nbsp;մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 44.11&nbsp;կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմել է 127&nbsp;մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 1 բնակավայր։

## Պատմություն
Էսխարովսկի գյուղական խորհուրդը կազմավորվել է 1938 թվականին։ Աշխատավորների պատգամավորների գյուղական խորհրդից 1938 թվականին վերածվել է գյուղական խորհրդի, որպես Ուկրաինայի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության Խարկովի մարզի Չուգուևսկի ռուսական ազգային շրջանի մաս, Էսխարից հետո ստացել է քաղաքային տիպի բնակավայրի կարգավիճակ (քաղաքային բնակավայր)։

2020 թվականի հուլիսի 17-ից հետո, Խարկովի մարզի նոր բաժանման վերաբերյալ վարչատարածքային «բարեփոխման» շրջանակներում, այս խորհուրդը վերացել է, դրանում ընդգրկված բնակավայրերը և նրա տարածքները կցվել են նույն Չուգուևսկի շրջանի տարածքային համայնքին (ուկրաինական համայնքին)։ Խորհուրդը գոյություն է ունեցել 82 տարի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում բնակավայրերի ամբողջական ցանկ։ 
* 2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները։ 
* Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարները։ 

Կատեգորիա:1938 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Լոզովսկի քաղաքային խորհուրդ (Խարկովի մարզ)

**Լոզովսկի քաղաքային խորհուրդ ** (), Ուկրաինայի [Խարկովի մարզում։

[2001 թվականի տվյալներով Լոզովսկի քաղաքային խորհրդում բնակվում էր 73 707&nbsp;մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 63,9&nbsp;կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 1 153&nbsp;մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 7 բնակավայր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ուկրաինայի Գերագույն Ռադայի կայքում բնակավայրերի ամբողջական ցանկ։ 
* 2001 թվականի Ուկրաինայի համապետական մարդահամարի արդյունքները։ 
* Ուկրաինայի բնակավայրերի արբանյակային լուսանկարները։ 

Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Հայելի (թերթ, Վառնա)

**«Հայելի»**, երգիծական շաբաթաթերթ, որը լույս է տեսել 1897-1903 թվականներին, Վառնայում (Բուլղարիա), 1903-1904-ին՝ Ալեքսանդրիայում (Եգիպտոս)։ Խմբագիր՝ Տ․ Փափազյան։

Տպագրել է լուրեր հայ գաղթավայրերից, կարևորել դպրոցի դերը, քննադատել եկեղեցական երկպառակությունները։ Մտահոգվել է եվրոպական երկրներ արտագաղթող արևմտահայերի ճակատագրով, լուսաբանել Վառնայի աղքատախնամ ընկերության գործունեությունը։ Ծանոթացրել է հայկական ճարտարապետական հուշարձաններին, անդրադարձել գրական ու թատերական կյանքի նորություններին։ Ունեցել է հայատառ թուրքերենի բաժին։

1906-1907 թվականներին այդ անունով լույս է տեսել Թիֆլիսում՝ Վ․ Պետրոսյանի խմբագրությամբ։

Հանդես է եկել դաշնակցության և կադետների դեմ, քննադատել Պետական դումայի գործունեությունը, ծաղրել կենցաղի արատավոր բարքերը, եկեղեցու սպասավորների կեղծ բարեպաշտությունը։ Անդրադարձել է ժամանակի քաղաքական իրադարձություններին, լուսաբանել գավառի կյանքը։ Տպագրել է Շուշանիկ Կուրղինյանի, Արամ Չարըգի, Ս․ Սաֆարյանի, Վ․ Տիրացյանի, Մ․ Տեր-Սիմոնյանի և այլոց երգիծական ստեղծագործությունները։

Հրատարակվել է նաև «Հայելի խաբարդա», «Հայելի սատանա», «Հայելի հոպ-հոպ» անուններով։ 1906 թվականին լույս է ընծայել «Հոպ-հոպ» հավելվածը։

Կատեգորիա:Բուլղարիայի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Եգիպտոսի հայկական շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական երգիծական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայերը Վառնայում
Հայելի կալկաթյան

**«Հայելի կալկաթյան»**, քաղաքական, գրական և առևտրական շաբաթաթերթ։ Կալկաթայի (Հնդկաստան) «Իմաստախնդիրյան միաբանություն» հրատարակչական ընկերության պարբերական։ Լույս է տեսել 1820-ին, Կալկաթայում։ Խմբագիր՝ Հ․ Տեր-Հակոբյան։

Տպագրել է միջազգային և տեղական լուրեր, գրական ստեղծագործություններ, մանկավարժական հոդվածներ։ Լեզուն հիմնականում գրաբար է։

Կատեգորիա:Հնդկաստանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական տնտեսական պարբերականներ
Սթեն (չափման միավոր)

**Սթեն**, ուժի միավորը ՄՏՎ (մետր-տոննա-վայրկյան) համակարգում։ 1 Սթեն հավասար է այն ուժին, որը 1 տ զանգվածով մարմնին ուժի ազդման ուղղությամբ հաղորդում է 1 մ/վրկ2 արագացում։ 1 Ս= 1000 ն = = 101, 972 կգ։ ՄՏՎ համակարգը գործածությունից դուրս է եկել, և Սթեն միավորն այլևս չի կիրառվում։

Կատեգորիա:Ուժի չափման միավորներ
Մոդալ տրամաբանություն

**Մոդալ տրամաբանություն**, տրամաբանության բաժին, որն ուսումնասիրում է «անհրաժեշտության» և «հնարավորության» տրամաբանական կատեգորիաները։ Մոդալ տրամաբանությունում ուսումնասիրվում են իրական, հատկապես, անհրաժեշտ և հավանական դատողությունները։ Մոդալ տրամաբանության արդի ձևայնացված համակարգերում անհրաժեշտ և հավանական դատողությունները կազմվում են \Box և \Diamond տրամաբանական գործողությունների միջոցով, որոնց օգնությամբ, կամայական A բանաձևից ելնելով թույլատրվում է կազմել \Box A («անհրաժեշտ է A») և \Diamond A («հնարավոր է A») բանաձևերը։ Մոդալ տրամաբանության հիմնական համակարգերում այս գործողությունները արտահայտվում են միմյանց միջոցով, հետևյալ առնչությունների օգնությամբ՝ \urcorner \Diamond A \equiv \Box \urcorner A («A-ն հնարավոր չէ այն և միայն այն դեպքում, եթե նրա բացասումը անհրաժեշտ է»), \urcorner \Box A \equiv \Diamond \urcorner A(«A-ն անհրաժեշտ չէ այն և միայն այն դեպքում, եթե նրա բացասումը հնարավոր է»), որոնք նման են Օ․ դը Մորգանի օրենքներին։ Մոդալ տրամաբանության հիմնական գործողությունները կարելի է մեկնաբանել բազմարժեք տրամաբանության տերմիններով։ Մոդալ տրամաբանության որոշ համակարգեր առնչվում են կոնստրուկտիվ տրամաբանությանը։ Մոդալ տրամաբանության առաջին օրինաչափությունները բացահայտել են Արիստոտելը, Թեոֆրաստեսը ու Եվդեմոսը։ Մոդալ տրամաբանության ստեղծման և ձևայնացման գործում մեծ ավանդ են ներդրել ամերիկացի տրամաբան Կ․ Լյուիսը և գերմանացի տրամաբան Մ․ Կրիպկեն։

Կատեգորիա:Տրամաբանություն
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական տրամաբանություն
Սինեմաքի

**Սինեմաքի**, (), աճալ, ցեզալպինազգիների ընտանիքի բազմամյա բույսերի ցեղ։ Խոտաբույսեր են, թփեր կամ փոքրիկ ծառեր։ Տերևները բարդ, զույգ փետրաձև են, 5—10 զույգ նեղ տերևիկներով։ Ծաղիկները դեղին են, անկանոն, հազվադեպ՝ սպիտակ կամ կարմրավուն՝ հավաքված ողկույզներում, ծաղկաթերթիկները համարյա միևնույն չափսի են։ Հայտնի է 500—600 տեսակ՝ տարածված գլխավորապես մերձարևադարձային և արևադարձային երկրներում։ Մշակվում է Հարավային Չինաստանում, Հնդկաստանում, Աֆրիկայում, Ղազախստանում, Հայաստանում և այլուր։

Դեղորայքային նշանակություն ունեն նեղտերև և սինեմաքի (*C․ angustifolia*), սրատերև սինեմաքի (*C․ acutifolia*), ինչպես նաև բութատերև սինեմաքի (*C․ obovata*)։ Օգտագործվում են բույսի տերևները, որոնք պարունակում են անտրագլիկոզիդներ։ Օգտագործվում է որպես ախորժաբեր և լուծողական միջոց։ Կիրառվում է թուրմի, թեյի ձևով։ Օգտագործվում է նաև մաշկային հիվանդությունների ժամանակ։

Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Ծառեր
Սիներգիդներ

**Սիներգիդներ**, ( հունարեն synergy, — համատեղ գործող), սովորաբար երկու բջիջներ, որոնք ձվաբջջի հետ միասին մտնում են ծածկասերմ բույսերի սաղմնապարկի ձվային ապարատի կազմության մեջ։ Բույսերի մեծամասնության սիներգիդները քայքայվում են բեղմնավորումից առաջ կամ հետո, և միայն առանձին տեսակներինը պահպանվում երկար ժամանակ։

Կատեգորիա:Բուսաբանություն
Կատեգորիա:Բույսի անատոմիա