Բաց շուկայական գործառնություն

**Բաց շուկայական գործառնություն** (), մակրոտնտեսագիտությունում կենտրոնական բանկի կողմից իր արժույթով իրացվելիություն փոխանակելու գործունեություն բանկի կամ բանկերի խմբի հետ: 

Կենտրոնական բանկը կարող է կա՛մ գործարքներ կնքել պետական ​​պարտատոմսերով և այլ ֆինանսական ակտիվներով բաց շուկայում, կա՛մ կնքել ռեպո պայմանագիր կամ ապահովված վարկային գործարք առևտրային բանկի հետ: Վերջին տարբերակը, որը հաճախ նախընտրելի է կենտրոնական բանկերի կողմից, ենթադրում է, որ նրանք առևտրային բանկերում կատարում են ֆիքսված ժամկետով ավանդներ՝ որպես գրավի առարկա հանդիսացող համապատասխան ակտիվների ապահովմամբ։

Կենտրոնական բանկերը պարբերաբար կատարում են այսպիսի գործողություններ՝ որպես դրամավարկային քաղաքականության գործիքներից մեկը: Բաց շուկայական գործառնությունների հաճախակի նպատակն է՝ առևտրային բանկերին իրացվելիություն մատակարարելուց և երբեմն առևտրային բանկերից ավելցուկային իրացվելիություն վերցնելուց բացի՝ կարճաժամկետ տոկոսադրույքի վրա ազդելն է: Սակայն բաց շուկայական գործառնությունները այս առումով պակաս ակնառու են դարձել 2007-2008 թվականների ֆինանսական ճգնաժամից ի վեր, քանի որ շատ կենտրոնական բանկեր իրենց դրամավարկային քաղաքականության իրականացումը փոխել են այսպես կոչված հատակային համակարգի (կամ առատ պահուստների համակարգի), որտեղ վճարային համակարգում կա առատ իրացվելիություն: Այդ իրավիճակում կենտրոնական բանկերը այլևս կարիք չունեն ճշգրտելու պահուստների մատակարարումը՝ պահանջարկը բավարարելու համար, ինչը ենթադրում է, որ նրանք կարող են բաց շուկայական գործառնություններ անցկացնել ավելի քիչ հաճախ:

## Բաց շուկայական գործողությունների գործընթացը
Կենտրոնական բանկը լորո հաշիվներ է վարում առևտրային բանկերի խմբի՝ այսպես կոչված ուղղակի վճարման բանկերի համար: Նման լորո հաշվի մնացորդը (առևտրային բանկի տեսանկյունից դա նոստրո հաշիվ է) ներկայացնում է կենտրոնական բանկի գումարը տվյալ արժույթով։

Քանի որ կենտրոնական բանկի գումարը ներկայումս հիմնականում գոյություն ունի էլեկտրոնային գրառումների (էլեկտրոնային փող) տեսքով, այլ ոչ թե թղթի կամ մետաղադրամների (ֆիզիկական փող) տեսքով, բաց շուկայական գործառնությունները կարող են իրականացվել պարզապես ավելացնելով կամ նվազեցնելով (կրեդիտավորելով կամ դեբետավորելով) կենտրոնական բանկում բանկի պահուստային հաշվին առկա էլեկտրոնային փողի գումարը: Սա չի պահանջում նոր ֆիզիկական արժույթի ստեղծում, եթե ուղղակի վճարման բանկը չի պահանջում իր էլեկտրոնային փողի մի մասը փոխանակել թղթադրամների կամ մետաղադրամների հետ։

Զարգացած երկրների մեծ մասում կենտրոնական բանկերին թույլատրված չէ վարկեր տրամադրել՝ առանց գրավի համար համապատասխան ակտիվներ պահանջելու: Հետևաբար, կենտրոնական բանկերի մեծ մասը նկարագրում է, թե որ ակտիվներն են իրավասու բաց շուկայական գործարքների համար: Տեխնիկապես, կենտրոնական բանկը տրամադրում է վարկը և համաժամանակյա կերպով վերցնում է վարկառու առևտրային բանկի կողմից տրամադրված իրավասու ակտիվի համարժեք քանակություն։

Երբ կենտրոնական բանկը վաճառում է արժեթղթեր, դա նվազեցնում է դրամական զանգվածը, քանի որ դրամը ընդհանուր տնտեսությունից փոխանցվում է կենտրոնական բանկ՝ որպես արժեթղթերի վճարում: Արժեթղթերի այս վաճառքը ազդում է ընդհանուր տնտեսության վրա՝ նվազեցնելով ապրանքների, ծառայությունների և աշխատողների պահանջարկը (քանի որ շրջանառության մեջ ավելի քիչ գումար կա, որը հասանելի է ծախսերի համար), միաժամանակ բարձրացնելով տոկոսադրույքները և նվազեցնելով գնաճը (քանի որ ավելի քիչ գումարն ավելի արժեքավոր է և դժվար է ձեռք բերել, ինչը ստիպում է մարդկանց ավելի շատ առաջարկել դրա համար և նաև ավելի շատ պահանջել դրա համար): Երբ կենտրոնական բանկը արժեթղթեր է գնում բաց շուկայում, դա հակառակ ազդեցությունն ունի արժեթղթերի վաճառքից:

## Տեսական կապը տոկոսադրույքների հետ

Արժույթային տնտեսագիտության դասական տեսությունը ենթադրում է յուրահատուկ կապ կենտրոնական բանկի փողի առաջարկի և կարճաժամկետ տոկոսադրույքների միջև․ կենտրոնական բանկի փողը նման է ցանկացած այլ ապրանքի․ դրա նկատմամբ մեծացած պահանջարկը հակված է բարձրացնել դրա «գինը» (այսինքն՝ տոկոսադրույքը): Երբ հիմնական փողի պահանջարկը աճում է, կենտրոնական բանկը պետք է միջամտի, եթե ցանկանում է պահպանել կարճաժամկետ տոկոսադրույքը: Դա իրականացնում է՝ ավելացնելով հիմնական փողի առաջարկը. կենտրոնական բանկը գնում է ֆինանսական ակտիվ, օրինակ՝ պետական պարտատոմս, բաց շուկայում: Այդ ակտիվի դիմաց վճարելու համար նոր կենտրոնական բանկի փող է ստեղծվում վաճառողի լորո հաշվին՝ տնտեսությունում շրջանառվող հիմնական փողի ընդհանուր քանակը ավելացնելու համար: Հակառակ դեպքում, երբ կենտրոնական բանկը վաճառում է այդ ակտիվները բաց շուկայում, հիմնական փողի քանակը նվազում է:

Այս գործընթացը գործում է, քանի որ կենտրոնական բանկը ունի փող ստեղծելու և ոչնչացնելու լիազորություն։ Այն համակարգում միակ մարմինն է, որն ունի անսահմանափակ կարողություն՝ ստեղծելու փող։ Այլ կազմակերպությունները կարող են ժամանակավորապես ազդել բաց շուկայի վրա, սակայն կենտրոնական բանկը միշտ կունենա հնարավորություն չեզոքացնելու այդ ազդեցությունը՝ փողի անսահման առաջարկով։

**Նշում.** Երկրները, որոնք ունեն ազատ լողացող արժույթ՝ չամրագրված որևէ ապրանքի կամ այլ արժույթի նկատմամբ, ունեն նման հնարավորություն՝ ստեղծելու անսահմանափակ քանակությամբ ֆինանսական ակտիվներ (պարտատոմսեր): Բնականաբար, կառավարությունները հակված են օգտագործել այս կարողությունը այլ քաղաքական նպատակների համար, օրինակ՝ գործազրկության մակարդակի վերահսկման կամ հասարակական տարբեր ծառայությունների (բանակ, կրթություն, առողջապահություն և այլն) համեմատական ծավալների կարգավորման նպատակով՝ ոչ թե որոշակի տոկոսադրույքի: Սակայն, հիմնականում կենտրոնական բանկերը օրենքով կամ ավանդույթով պարտավոր են այդ պահանջներին չտրվել և կենտրոնական բանկի փող ստեղծել միայն համապատասխան ակտիվների դիմաց։

## Հնարավոր թիրախներ
* Արժույթի արժեզրկման թիրախավորման պայմաններում, բաց շուկայական գործառնություններն ուղղված են պարտքային շուկաներում որոշակի կարճաժամկետ տոկոսադրույքի թիրախավորմանը։ Այս թիրախը պարբերաբար փոփոխվում է՝ արժեզրկման մակարդակը որոշված միջակայքում պահելու նպատակով։ Սակայն դրամավարկային քաղաքականության այլ տարբերակներ նույնպես հաճախ թիրախավորում են տոկոսադրույքները. օրինակ՝ ԱՄՆ Դաշնային պահուստների համակարգը, Անգլիայի բանկը և Եվրոպական կենտրոնական բանկը բաց շուկայի գործողությունները կարգավորելու համար օգտագործում են տոկոսադրույքների տարբեր մոդելներ։ 
* Բացի տոկոսադրույքի թիրախավորումից, բաց շուկայական գործառնությունների համար կարող են ընտրվել նաև այլ թիրախներ։ Երկրորդ հնարավոր թիրախը կարող է լինել դրամական զանգվածի կրճատումը, ինչպես դա տեղի ունեցավ ԱՄՆ-ում 1970-ականների վերջինից մինչև 1980-ականների սկզբը՝ Դաշնային պահուստի ղեկավար Փոլ Վոլքերի օրոք։  
* Արտարժույթային խորհրդի () պայմաններում բաց շուկայական գործառնությունները կօգտագործվեն ֆիքսված փոխարժեք ապահովելու և պահպանելու համար՝ կապված որևէ օտարերկրյա արժույթի հետ։  
* Ոսկու ստանդարտի դեպքում թղթադրամները փոխարկելի կլինեն ոսկու, և այդ դեպքում բաց շուկայական գործառնությունները կարող են օգտագործվել արժույթի արժեքը ոսկու նկատմամբ կայուն պահելու նպատակով։  
* Կենտրոնական բանկը կարող է նաև կիրառել քաղաքականության միախառն տարբերակներ, որոնք փոփոխվում են՝ կախված հանգամանքներից։ Այն կարող է պահպանել փոխարժեքի հաստատուն մակարդակ (ինչպես արտարժույթային խորհրդի դեպքում) տարբեր ձևերի կամ մակարդակների պարտավորություններով։ Որքան թույլ է փոխարժեքի կապվածությունը որևէ օտարերկրյա արժույթի կամ արժույթների զամբյուղի հետ, այնքան ավելի լայն հնարավորություններ ունի կենտրոնական բանկը այլ փոփոխականների՝ (օրինակ՝ տոկոսադրույքների) թիրախավորման համար։ Նա կարող է թիրախավորել ոչ թե մեկ, այլ մի քանի օտարերկրյա արժույթներից բաղկացած զամբյուղ։ Որոշ դեպքերում նրան կարող է նաև լիազորված լինել կիրառելու բաց շուկայական գործողություններից բացի այլ գործիքներ՝ օրինակ՝ պահուստների նորմաների փոփոխում կամ կապիտալի վերահսկում, դրամավարկային արդյունքների հասնելու համար։

## Տես նաև
* Ֆիատ փողեր
* Մասնակի բանկային պահուստավորում
* <bdi></bdi>Տոկոսադրույք
* Մոնետարիզմ
* Քանակական մեղմացում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Understanding Open market operation by M. A. Akhtar
* Federal Reserve System OMC
* European Central Bank OMC
* Federal Reserve Bank of New York: Open Market Operations

Կատեգորիա:Բանկային գործ
Կատեգորիա:Բանկեր
Կատեգորիա:Դրամական բարեփոխումներ
Կատեգորիա:Դրամավարկային քաղաքականություն
Կատեգորիա:Կենտրոնական բանկեր
Կատեգորիա:Մակրոտնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Կատեգորիա:Տնտեսական համակարգեր
Կատեգորիա:Տնտեսական քաղաքականություն
Կատեգորիա:Տնտեսություն
Կատեգորիա:Քաղաքական տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Ֆինանսական շուկաներ
Կատեգորիա:Ֆինանսներ