Աննայի արխիվ

«**Աննայի արխիվ»** () բաց կոդով որոնիչ ստվերային գրադարանների համար (թվային տեքստերի պահոցներ, որոնց այլ կերպ մուտք գործելը դժվար է), որը գործարկվել է Աննա կեղծանունով ՝ 2022 թվականին իրավապահ մարմինների կողմից Z-Library-ի փակումից անմիջապես հետո։  Կայքը պարունակում է գրառումներ Z-Library-ից, Sci-Hub-ից և LibGen գրադարանից (Library Genesis), ինչպես նաև այլ աղբյուրներից։ Այն իրեն անվանում է «մարդկության պատմության մեջ ամենամեծ իսկապես բաց գրադարանը» և հայտարարել է, որ նպատակ ունի «ցուցակագրել գոյություն ունեցող բոլոր գրքերը» և «հետևել մարդկության առաջընթացին՝ այդ բոլոր գրքերը թվայնորեն հասանելի դարձնելու գործում»։ Կայքը պնդում է, որ ինքը պատասխանատու չէ հեղինակային իրավունքով պաշտպանված նյութերի ներբեռնումների համար, քանի որ ինդեքսավորում է միայն մետատվյալներ և չի հյուրընկալում ֆայլեր, այլ տրամադրում է հղումներ դեպի երրորդ կողմի ներբեռնման աղբյուրներ։ Սակայն կայքը բախվել է կառավարական արգելափակումների և դատական հայցերի՝ հեղինակային իրավունքի տերերի և հրատարակչական ասոցիացիաների կողմից՝ մեծածավալ հեղինակային իրավունքի խախտման պատճառով։

## Ծագում
Աննայի արխիվը հայտնվել է Pirate Library Mirror (PiLiMi) նախագծի շրջանակներում, որը ստվերային գրադարանների հայելային պատկեր ստեղծելու անանուն փորձ է, որն ավարտել է Z-Library-ի ամբողջական պատճենը 2022 թվականի սեպտեմբերին։ PiLiMi-ն ընդունել է, որ «դիտավորյալ խախտել է հեղինակային իրավունքի մասին օրենքները աշխարհի բազմաթիվ երկրներում», և դրա նախնական նպատակը եղել է պահպանությունը, ոչ թե տվյալների որոնելի դարձնելը։ Մի քանի օր անց այն բանից հետո, երբ ԱՄՆ իրավապահ մարմինները 2022 թվականի նոյեմբերին առգրավեցին Z-Library-ի մի քանի դոմեններ և ձերբակալեցին դրա ենթադրյալ ղեկավարներին, PiLiMi-ի անդամ Anna-ն (նաև հայտնի որպես Anna Archivist) գործարկեց Anna's Archive-ը, որը սկզբնական շրջանում ցուցադրում էր որոնման արդյունքներ Z-Library-ից և LibGen-ից։

## Կայքը և գործունեությունը
**Anna's Archive**-ը տարբեր աղբյուրներում բնութագրվել է որպես որոնողական համակարգ, մետաորոնողական համակարգ և բուն ստվերային գրադարան։ Կայքը ինքնին չի պարունակում որևէ ֆայլ (ինչը, նրա պնդմամբ, այն դարձնում է անվստահելի հեղինակային իրավունքով պաշտպանված ստեղծագործությունների ներբեռնման համար), սակայն այն պարունակում է հղումներ դեպի երրորդ կողմի ներբեռնումներ, որոնք տրամադրվում են անանուն գործընկերների կողմից, ինչպես նաև առաջարկում է ներբեռնում IPFS պրոտոկոլով։ Դրա աղբյուրի կոդը հանրային սեփականություն է CC0 լիցենզիայի ներքո։  Այն կառավարում է երեք հայելիներ տարբեր բարձր մակարդակի տիրույթների ներքո, ներկայումս `[[.li]]`, `[[.se]]`, և `[[.org]]`.

Կայքի «աղբյուրի տեքստի գրադարանները» ներառում են LibGen, Sci-Hub, Z-Library, Internet Archive, DuXiu, MagzDB, Nexus/STC, and HathiTrust; Open Library, WorldCat և Google Books-ը նշված են որպես աղբյուրներ, որոնք պարունակում են միայն մետատվյալներ։ Այս տվյալների հավաքածուներից մի քանիսն արդեն հասանելի են հանրությանը, իսկ մյուսները հավաքագրվել կամ այլ կերպ ձեռք են բերվել մասնավոր կերպով բաշխման համար։ Այնուհետև դրանք թողարկվում են զանգվածաբար ՝ torrent-ների տեսքով՝ կայքի հնարավոր արգելափակումներին դիմակայելու համար։ 2025 թվականի հունիսին Anna's Archive-ը ներառում էր շուրջ 51,064,327 գիրք և 98,551,617 գիտական աշխատանք, իսկ նրա միավորված torrent ցանկը ընդհանուր առմամբ հասնում է մոտավորապես 1.1 պետաբայթի ծավալի։

2025 թվականին իրականացված մի հետազոտություն, որը համեմատել է ավանդական գրադարանային շտեմարանների ծածկույթը տարբեր այլընտրանքների հետ (այդ թվում՝ գիտական որոնողական համակարգեր, վեբ-հիմնված շտեմարաններ, ակադեմիական սոցիալական ցանցեր), ցույց է տվել, որ Anna’s Archive-ն ուներ ամենաընդգրկուն ամբողջական տեքստային ծածկույթներից մեկը։ Սակայն քննադատվել է անինտուիտիվ (ոչ ինտուիտիվ, դժվար ընկալվող) ինտերֆեյսի համար։ 2025 թվականի մարտին կայքն ուներ օրական միջինը ավելի քան 650,000 ներբեռնում, ինչը մոտ տասն անգամ գերազանցում է Նյու Յորքի հանրային գրադարանի գնահատված բաշխումը։

### Ֆինանսներ
**Anna's Archive**-ում բարձր արագությամբ ներբեռնումները հասանելի են միայն վճարովի անդամություն ունեցող օգտատերերին, իսկ ոչ անդամները պետք է օգտվեն դանդաղ տարբերակներից՝ զննարկչային հաստատման մեխանիզմով, որը նախատեսված է բոտերի չարաշահումը կանխելու համար։ Կայքը ինքն իրեն ներկայացնում է որպես ոչ առևտրային կազմակերպություն, հայտարարելով, որ անդամավճարներն ու նվիրատվությունները հիմնականում օգտագործվում են սերվերային ենթակառուցվածքի պահպանման համար, և որ ոչ մի գումար անձնական օգտագործման համար չի փոխանցվում կայքի օպերատորներին։ Այն պարգևատրում է որոշ կամավոր ներդրողներին անդամակցությամբ կամ ֆինանսական «վարձատրություններով»։

Anna's Archive-ը առաջարկում է իր ամբողջ հավաքածուին բարձր արագությամբ SFTP մուտք՝ խոշոր լեզվային մոդելներ (LLM-ներ) պատրաստող խմբերին՝ գումարի կամ տվյալների զգալի ներդրման դիմաց։այքը հայտնել է, որ 2025 թվականի հունվարի դրությամբ նման հասանելիություն է տրամադրել շուրջ **30 ընկերությունների**, հիմնականում՝ Չինաստանում տեղակայված, այդ թվում՝ լեզվային մոդելներ պատրաստող և տվյալ քաղող (data broker) կազմակերպությունների։  DeepSeek-ի VL մոդելը վերապատրաստվել է կայքից ստացված տվյալների վրա։

### Մոտիվ

**Anna's Archive** կայքը հայտարարել է, որ իր նպատակներն են՝ «կազմել բոլոր գոյություն ունեցող գրքերի ցուցակ» և «հետևել մարդկության առաջընթացին՝ այդ բոլոր գրքերը թվային ձևով մատչելի դարձնելու ուղղությամբ»։ Այն նկարագրվել է որպես նախորդ ստվերային գրադարանների ձգտումների շարունակող և զգալիորեն ընդլայնող նախագիծ՝ ունենալով «համընդհանուր գրադարանի» տեսլական, որը պահպանում է հնարավորինս շատ գրքեր։ Սա մեկնաբանվել է որպես աճող «կորպորացիաների, հաստատությունների, կառավարությունների և օրենքների նկատմամբ անվստահության մշակույթի» մաս: Մշակույթ, որը որոշ դիտարկումներով սկսվել է 2008թ. ֆինանսական ճգնաժամից և Occupy Wall Street շարժումից, երբ մեծ թափով տարածում գտան ապակենտրոնացված տեխնոլոգիաները։

Աննան արդարացրել է հեղինակային իրավունքի դեմ իրենց դիրքորոշումը՝ ելնելով բարոյական սկզբունքներից՝ նշելով, որ «կարծում են, որ այդ ֆայլերը պահելը և տեղադրելը բարոյապես ճիշտ է, և որ իրենք և այլ ստվերային գրադարանավարներ կարծում են, որ «տեղեկատվությունը ցանկանում է անվճար լինել»։ Նրանք առաջարկել են, որ հեղինակային իրավունքի մասին օրենքը պետք է բարեփոխվի ազգային անվտանգության համար ՝ առաջարկելով արևմտյան երկրներին օրինականացնել տեքստի և տվյալների արդյունահանումը ՝ արհեստական ինտելեկտի սպառազինությունների մրցավազքում առաջ մնալու համար։

Աննան նշում է ծրագրավորող և տեղեկատվական ակտիվիստ Աարոն Սուորսին որպես մետատվյալների հավաքման նախագծի ներշնչման աղբյուր։ Կայքը խորհուրդ է տալիս կարդալ Սուորսի գրությունները, ինչպես նաև Սթիվեն Ուիթի «Ինչպես երաժշտությունն ազատ դարձավ» (How Music Got Free) գիրքը և Միքելե Բոլդրինիի ու Դեյվիդ Ք․ Լևինի «Դեմ մտավոր սեփականության մենաշնորհին» (Against Intellectual Monopoly) աշխատությունը։ Այս գրքերը քննադատում են գործող հեղինակային իրավունքի օրենսդրությունը և կապված են «copyleft» շարժման հետ։

## Կայքերի արգելափակումներ և իրավական խնդիրներ

### Միացյալ Նահանգներ
2023 թվականից սկսած՝ Anna's Archive-ի տիրույթները ներառվել են ԱՄՆ առևտրի ներկայացուցչի գրասենյակի կազմած «Խայտառակ շուկաների տարեկան ցուցակում» (Notorious Markets List), որը մատնանշում է թվային և ֆիզիկական այն շուկաները, որոնք ենթադրաբար ներգրավված են լայնածավալ մտավոր սեփականության խախտումներում։ Այդ զեկույցներում կայքը ներկայացվում է որպես կապված Sci-Hub-ի և LibGen-ի հետ: Ի պատասխան գերատեսչության 2023 թվականի ցուցակի վերաբերյալ մեկնաբանությունների խնդրանքին ՝ ամերիկյան հրատարակիչների ասոցիացիան "Աննայի արխիվը" սահմանեց որպես հեղինակային իրավունքի խախտման կայք և վերլուծեց դրա կրիպտոարժույթի դրամապանակները ՝ պարզելու համար, որ հիմնադրամը 2023 թվականի հուլիսի դրությամբ ստացել է ավելի քան 29,000 ԱՄՆ դոլարի կանխիկ գումար։

2024 թվականի մարտին ներկայացված դատական հայցին ի պատասխան՝ որում Nvidia-ին մեղադրում էին, tթե այն LLM-ների (մեծ լեզվային մոդելների) ուսուցման համար օգտագործել է ստվերային գրադարանի տվյալներ, ընկերությունը վիճարկել է այն պնդումը, որ Anna's Archive-ը և այլ պահոցներ ստվերային գրադարաններ են՝ չնայած այն հանգամանքին, որ հենց Anna-ն է այդպես բնութագրել իր նախագիծը։

#### OCLC դատավարություն
2023 թվականի հոկտեմբերին հաղորդվեց, որ Anna's Archive-ը հավաքագրել է WorldCat-ի ամբողջ բովանդակությունը՝ որն աշխարհի ամենամեծ մատենագիտական տվյալների շտեմարանն է, և այդ սեփականատիրական տվյալները հանրայնորեն հասանելի է դարձրել։ Աննան այս քայլը բնութագրել է որպես «մեծ առաջընթաց ամբողջ աշխարհի գրքերի քարտեզագրման ճանապարհին»։ WorldCat-ի կառավարչին՝ OCLC-ին, պատասխանել է՝ 2024 թվականի հունվարին ԱՄՆ Օհայո նահանգի դաշնային դատարանում դատական հայց ներկայացնելով կայքի դեմ՝ պնդելով, որ տվյալների հավաքագրումը (scraping) իրականացվել է իր սերվերների նկատմամբ կիբերհարձակման միջոցով։ Կազմակերպությունը պահանջել է փոխհատուցել ավելի քան 5 միլիոն դոլարի ընդհանուր վնասը և Աննայի արխիվից տվյալների արտահոսքի կամ դրանց փոխանակման արգելք։ OCLC-ն բացատրեց, որ չնայած իր ներքին համակարգերը չեն կոտրվել, Նա կարծում է, որ կայքի գործողությունները օրինականորեն ներկայացնում են հակերություն։ միակ ամբաստանյալը հերքեց Աննայի արտահոսքի կամ արխիվի հետ որևէ առնչություն ունենալը։ Տեխնոլոգիական լրագրող Գլին Մուդին քննադատել է այս հայցը՝ այն անվանելով «ծախսատար և անիմաստ» ու նշելով, որ դա հակասում է OCLC-ի՝ տեղեկատվությունը հասանելի դարձնելու մասին հայտարարված առաքելությանը։

2024 թվականի հուլիսին՝ հայցի ֆոնին, Anna's Archive-ի  `.org` հայելային կայքը փոխարինվել է նոր `[[.gs]]` տիրույթով՝ ԱՄՆ իրավասությունից խուսափելու նպատակով։ Սակայն կարճ ժամանակ անց  `.gs` տիրույթը դադարեցվել է, և կայքը վերադարձել է սկզբնական  `.org` տիրույթին։

2025 թվականի մարտին դատարանը որոշել է որոշ իրավական հարցեր փոխանցել Օհայոյի Գերագույն դատարան՝ դրանց նորարարական բնույթի պատճառով՝ մերժելով թե՛ OCLC-ի կողմից ներկայացված նախնական վճռի պահանջը, թե՛ մեղադրյալի կողմից ներկայացված գործը փակելու միջնորդությունը։ Ապրիլին OCLC-ը համաձայնության է եկել միակ նշված մեղադրյալի հետ՝ նրան գործից հանելու վերաբերյալ և հետագայում կենտրոնացել է կայքի դեմ վճիռ ստանալու վրա։

#### Մետա-դատավարություն
2025-ի փետրվարին Կալիֆոռնիայի դատարանում Meta-ի դեմ ներկայացված դատական գործի շրջանակում, որը վերաբերում էր ընկերության կողմից արհեստական բանականության մոդելների ուսուցման համար հեղինակային իրավունքով պաշտպանված նյութերի օգտագործմանը, բացահայտվեցին ներքին էլ․ նամակներ։ Դրանցում նշվում էր, որ ընկերությունը Anna's Archive-ի տորենտների միջոցով ներբեռնել է ավելի քան 81 տերաբայթ տվյալ, այդ թվում՝ նաև տվյալներ, որոնք նախկինում արդեն ներբեռնվել էին LibGen-ից։ Գործով հայցվորները՝ հեղինակներ Ռիչարդ Քադրին, Սառա Սիլվերմենը և Քրիստոֆեր Գոլդենը, պնդել էին, որ գլխավոր տնօրեն Մարկ Ցուկերբերգն անձամբ է հաստատել «ստվերային գրադարաններ» օգտագործելու որոշումը։ Meta-ն իր հերթին պնդել էր, որ հեղինակային տվյալների օգտագործումը AI-ի ուսուցման համար համարվում է «արդար օգտագործում» (fair use)։

2025 թվականի հունիսին դատարանը մասամբ որոշում կայացրեց Meta-ի օգտին՝ գտնելով, որ AI ուսուցումն ունի «բարձր աստիճանի փոխակերպող բնույթ» (highly transformative) և, հետևաբար, կարող է ընկալվել որպես արդար օգտագործում։ Դատավոր Վինս Չհաբրիան ընդգծեց, որ այս որոշումը չի նշանակում, թե Meta-ի գործողություններն անշուշտ իրավաչափ են եղել, սակայն հայցվորները չեն կարողացել ներկայացնել բավարար հիմնավորումներ։ Նա առանձնացրեց «շուկայի արժեզրկման» (market dilution) գաղափարը՝ որպես ֆինանսական վնասի հիմնավոր պատճառ, որը հայցվորները բավարար կերպով չէին մշակել։ Ըստ այդ գաղափարի՝ «երբ գեներատիվ AI մոդելները ուսուցանվում են հեղինակային ստեղծագործությունների վրա, արդյունքում կարող է ստեղծվել մի բան, որը զգալիորեն թուլացնում է այդ ստեղծագործությունների շուկան»։

### Իտալիա
2024 թվականի հունվարին Իտալիայի ազգային կապի գործակալությունը երկրի խոշոր ինտերնետ մատակարարներին (ISP-ներին) պարտավորեցրեց արգելափակել Anna's Archive կայքը՝ ի պատասխան Իտալական Հրատարակիչների Ասոցիացիայի կողմից ներկայացված հեղինակային իրավունքի խախտման բողոքի։ Թվային ծառայությունների տնօրինության կողմից իրականացված քննությունը հաստատեց, որ կայքում առկա են հեղինակային իրավունքով պաշտպանված նյութեր։ Քննությունը նաև բացահայտեց, որ կայքի որոշ սերվերներ, հավանաբար, պատկանում են ուկրաինական հոսթինգային ընկերության, սակայն հնարավոր չէր պարզել կայքի ղեկավարների ինքնությունը։

### Նիդերլանդներ
2024 թվականի մարտին Ռոտերդամի շրջանային դատարանը Նիդերլանդների խոշոր ինտերնետ-պրովայդերներին պարտավորեցրել էր արգելափակել Աննայի և Լիբգենի արխիվը ՝ BREIN իրավապաշտպան խմբի պահանջով։ Կարգը «դինամիկ» էր, ինչը նշանակում էր, որ եթե ապագայում արգելափակված կայքերը փոխեն տիրույթները կամ IP հասցեները, ISP-ներից պահանջվում է թարմացնել իրենց արգելափակումները։

### Միացյալ Թագավորություն
2024 թվականի դեկտեմբերին Մեծ Բրիտանիայի հրատարակիչների ասոցիացիան հասավ բարձր դատարանի որոշմանը, որը խոշոր ինտերնետ-պրովայդերներին պարտավորեցրեց արգելափակել Աննայի արխիվը և հեղինակային իրավունքը խախտող այլ կայքեր ՝ ընդլայնելով 2015 թվականից արգելափակված կայքերի ցանկը ՝ համաձայն հեղինակային իրավունքի, արդյունաբերական նմուշների և արտոնագրերի մասին օրենքի 97 Ա բաժնի: Ասոցիացիան հայտարարել է, որ Աննայի արխիվի տիրույթներում հայտնաբերել է հեղինակային իրավունքով պաշտպանված գրքերի և ամսագրերի ավելի քան մեկ միլիոն գրառում։

### Բելգիա
2025 թվականի հուլիսին բելգիացի հեղինակներին և իրավատերերին ներկայացնող մի խումբ կազմակերպություններ, ներառյալ բելգիական հրատարակիչների ասոցիացիան (ADEB), մուլտիմեդիա հեղինակների քաղաքացիական հասարակությունը (La Scam), բելգիական հրատարակիչների ընկալման և փոխհատուցման կոոպերատիվը (Copiebel), Librius, կրթական և գիտական հրատարակչական խումբ (GEWU), հրատարակիչների ընդհանուր ասոցիացիան (GAU) և ֆլամանդացի հեղինակների ասոցիացիան (VAV) – հաջողությամբ միջնորդություն ներկայացրեցին Առևտրային դատարան ՝ ծովահենության մեջ կասկածվող հինգ կայքերի դեմ վճիռ կայացնելու համար․ Anna's Archive, LibGen, Sci-Hub, Z-Library և OceanofPDF։ Դատավորը FPS Economy հակահրթիռային ծառայությանը պարտավորեցրել է ժամանակավորապես արգելափակել կայքերը։ Այս պահանջը չկատարելու դեպքում կայքերին սպառնում է մինչև 500 000 եվրո տուգանք։

### Այլ խնդիրներ
2024 թվականի հունիսին Anna's Archive-ը եղել է Google Search-ի ամենաշատ DMCA հանման պահանջներով տեղեկացված տասը դոմեններից մեկը։ Այն նաև եղել է Հոլանդիայի հակաքորոնացիոն Link-Busters ծառայության ամենաշատ թիրախավորված կայքերից մեկը, որը խոշոր հրատարակիչների անունից Google-ին և այլ որոնողական համակարգերին ուղարկում է հանման ծանուցումներ։

2025 թվականի հունվարին հաղորդագրությունների Telegram հավելվածը դադարեցրել է Anna's Archive-ի ալիքը՝ հեղինակային իրավունքների խախտման պատճառով, չնայած այն բանին, որ կայքի օպերատորները ձեռնարկել էին միջոցներ խախտումները կանխելու համար։ Նույն շաբաթ Z-Library-ի Telegram ալիքն էլ դադարեցվել է, և նրանցից ոչ մեկը չի ստացել նախազգուշացում գործողության մասին։ Ենթադրվում էր, որ արտաքսումը կապված է հնդկական դատարանում դատական գործի հետ։

## Նշումներ


## Ծանոթագրություններ

### Սկզբնաղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Official blog
* PiLiMi team website (via Wayback Machine; live redirects to Datasets - Anna's Archive)

Կատեգորիա:2023 հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ազատ ծրագրային ապահովում
Կատեգորիա:Արխիվներ
Կատեգորիա:Գիտական կայքեր
Կատեգորիա:Ինտերնետային տվյալների բազաներ
Կատեգորիա:Կայքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մտավոր սեփականության իրավունք
Կատեգորիա:Ոչ առևտրային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Որոնողական համակարգեր
Կատեգորիա:Տվյալների բազաներ