open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արյուն (ֆիլմ)

**Արյուն**, 1990 թվականին Հայֆիլմ կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ է։ Նկարահանվել է Վ. Գրիգորյանի «Փակ սենյակ» վիպակի հիման վրա։

## Սյուժե
Ֆիլմի կենտրոնում երիտասարդ մի մարդու կերպար է, որին ողբերգական հանգամանքների բերումով հնարավորություն է ընձեռվում կրկին վերապրել իր կյանքը, պարզելով անցյալի մութ էջերը։

## Դերերում
Իվետա Բաբուրյան, Ռ. Ղևոնդյան, Կարեն Ջանիբեկյան, Դավիթ Սաֆարյան, Ա. Մինասյան

## Դրվագներում
Գ. Վանյան, Միքայել Դովլաթյան, Վ. Բալայան, Ս. Միքայելյան, Լ. Խաչատրյան, Ա. Այվազյան, Միքայել Հարությունյան, Ս. Բաբայան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1990 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սուրեն Բաբայանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Յուրի Հարությունյանի
Պահապան հրեշտակ (ֆիլմ)

**«Պահապան հրեշտակ»**, 1990 թվականին «Հայկ» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ է։

## Սյուժե
Այս ֆիլմի համար յուրօրինակ հիմք է հանդիսացել Ի. Ստրավինսկու «Զինվորի պատմությունը» սիմֆոնիկ երկը։

## Դերերում
Նոր. Մկրտչյան, Ա. Ասլանյան, Ա. Ակոպով

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1990 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Բոբո

**Բոբո**, 1991 թվականին «Այսօր» ստուդիայի կողմից նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Սերգեյ Փարաջանովի հիշատակին նվիրված այս ֆիլմը հեռու է ռեժիսորի կյանքի և ստեղծագործության պարզ շարադրանքը լինելուց։ Սա մեծ արվեստագետի էության որոնման փորձ է։ Ֆիլմում օգտագործված են կադրեր Փարաջանովի «Խոստովանանք» անավարտ ֆիլմից

Ռեժիսորների կողմից առաջին անգամ այս ֆիլմում ներառվեց և մոնտաժվեց վարպետի «Խոստովանանք» անավարտ ֆիլմից մի քանի փոքրիկ տեսարաններ՝ մոտ 8 րոպե։ Այս ֆիլմը հետագայում մասնակցել է ավելի քան 10 բարձրակարգ միջազգային կինոփառատոնների (Բեռլին, Ռոտտերդամ, Մոսկվա, Էդինբուրգ, Տաորմինա, Նիոն և այլն) և ստացել մրցանակներ և լայն արձագանք մամուլում։ Ինչպես նաև ֆիլմը տարածվել է ավելի քան 30 երկրներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1991 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Լայնովեր-Բերգի դիագրամ

350px|right
**Լայնովեր-Բերգի դիագրամ** (կամ **կրկնակի հակադարձ դիագրամ**), կենսաքիմիայում ֆերմենտատիվ ռեակցիաների կինետիկայի նկարագրական դիագրամներից մեկը։ Այն առաջարկել են Հանս Լայնովերը և Դին Բերգը 1934 թվականին։

## Կինետիկական բնութագիր
Լայնովեր-Բերգի դիագրամը հանդիսանում է լավ գրաֆիկական եղանակ Միխաելիս-Մենթենի հավասարման հաստատունների որոշման համար։

:V = \frac{V_{\max} [S]}{K_m + [S]} 

:{1 \over V} = {{K_m + [S]} \over V_{\max}[S]} = {K_m \over V_\max} {1 \over [S]} + {1 \over V_\max}

որտեղ *V* - ռեակցիայի արագությունն է, *K**m*՝ Միխաելիսի հաստատունը, *V*max՝ ռեակցիայի առավելագույն արագությունը, իսկ [*S*]՝ սուբստրատի կոնցենտրացիան։

## Կիրառություն
thumb|200px|right|Լայնովեր-Բերգի դիագրամները տարբեր տեսակի ֆերմենտների արգելակիչների համար
Լայնովեր-Բերգի դիագրամը շատ հաճախ կիրառվում է ֆերմենտատիվ ռեակցիաների կինետիկայում հաստատունների որոշման համար։ Այդ հաստատուններից են՝ *K**m* և *V*max։ Այս դիագրամի y առանցքը հատողի x=0 կետում թվային արժեքը հավասար է *V*max հակադարձ արժեքին, իսկ x առանցքը հատողի արժեքը y=0 կետում հավասար է &minus;1/*K**m*։ Այն նաև օգտակար տեղեկություններ է հաղորդում ֆերմենտի արգելակման մասին։

Կրկնակի հակադարձ դիագրամը աղավաղում է տվյալների սխալանքը և այդ պատճառով այն արդյունավետ չէ ֆերմենտի կինետիկական բնութագրերի որոշման համար։

Լայնովեր-Բերգի դիագրամը հնարավորություն է տալիս պարզելու ֆերմենտի արգելակման ձևը (մրցակցային, ոչ մրցակցային և հակամրցակցային)։ Մրցակցային արգելակիչները ունեն նույն y առանցքի հատման կետը, ինչ ունի ոչ արգելակող ֆերմենտը, քանի որ *V*max չի փոխվում, սակայն այդ ուղիղների կազմած անկյունները տարբերվում են։ Ոչ մրցակցային արգելակիչները ունեն նույն x առանցքի հատման կետը, ինչ ունի ոչ արգելակող ֆերմենտը, քանի որ *K**m* չի փոխվում, սակայն այդ ուղիղները ունեն y առանցքի հետ հատման տարբեր կետեր։ Հակամրցակցային արգելակիչները ունեն y և x առանցքների տարբեր հատման կետեր։

## Խնդիրներ
Լայնովեր-Բերգի դիագրամը հակված է սխալի, քանի որ y առանցքը ռեակցիայի արագության հակադարձ մեծությունն է, և որևէ փոքր սխալի մեծացումը բերում է ավելի մեծ սխալի։

## Տես նաև
* Միխաելիս-Մենթենի հավասարում
* Էդի-Հոֆսթիի դիագրամ
* Հան-Վուլֆի դիագրամ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* NIH 

Կատեգորիա:Կենսակատալիզ
Կատեգորիա:Քիմիական կինետիկա
Կատեգորիա:Ֆերմենտներ
Երեք նավազներ տոթ անապատում

**Երեք նավազներ տոթ անապատում**, 1991 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Սա առակ է ճգնավորի մասին, որը խախտել է սուրբ ուխտը, ուրեմն և՝ հրաժարվել իր առաքելությունից։

## Դերերում
Է. Տեր-Դանիելյան, Վ. Մարտիրոսյան, Ս. Ներսիսյան, Հ. Գասպարյան, Լ. Վարդանյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1991 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Թիրախ (ֆիլմ)

**Թիրախ**, 1991 թվականին «Հայկ» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմ-առակ՝ Աստվածաշնչյան «Մի սպանաներ» և «Սիրիր մերձավորիդ» պատվիրանների իմաստավորմամբ։

## Գլխավոր դերում
Դ. Սմբատյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1991 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Արարատ գերեզմանատուն

**Արարատ Մասիս Հայկական Գերեզմանատուն**, սովորաբար հայտնի է որպես Արարատի գերեզմանատուն, հայկական գերեզմանատուն Ֆրեզնոյում, Ֆրեզնոյի շրջան, Կալիֆոռնիա։ Հիմնադրվել է 1885 թվականին և շարունակում է գործել Ֆրեզնոյի հայ համայնքի կողմից։ Այն գործում է արդեն մեկ դար։

## Պատմություն
Արարատ գերեզմանատունը հիմնադրվել է 1885 թվականի դեկտենբերի 25-ին, Մովսէս Ջ եկեղեցին տրամադրում է տարածք Ֆրեզնոյի հայ համայնքի համար։

1919 թվականի հունիսի 9-ին, հիմնադրվել է Արարատ գերեզմանատան ասոցիացիան։ 1930 թվականին հրդեհից ոչնչացվել է շատ գրառումներ Արարատի գերեզմանատան մասին։ 1956 թ. ասոցիացիայի ջանքերով, գերեզմանատունը ընդլայնվել է և ձեռք բերել երկու ակր հողատարածք գերեզմանատան կողքին[5]: 1969 թ.-ին հետագա ընդլայնում էր եղել, և գերեզմանատունը վերանվանվել Արարատ Մասիս գերեզմանատուն։

Գերեզմանատունը առանձնանում է Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված հուշարձանով։ Հուշարձանը ներառում է զոհվածների ոսկորներ անհայտ զոհերի հիշատակին, որոնք բերվել են Դեր Զորից, Սիրիա։

## Թաղված անձինք
* Վիկտոր Մաղաքյան (1915–1977)։
* Անդրանիկ Օզանյան (1865–1927), Հայ ռազմական գործիչ, Ֆիդայի։
* Ալմա Ռուբենս (1897–1931), Դերասանուհի։
* Լուսի Սարոյան (1946–2003), Դերասանուհի։
* Վիլյամ Սարոյան (1908-1981), դրամատուրգ և գրող։
* Սողոմոն Թեհլերյան (1896–1960), Հայոց ցեղասպանության վրիժառու, սպանել է Թալեաթ Փաշային։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արարատ գերեզմանատուն *Find a Grave կայքում*
* Արարատ գերեզմանատան պատմություն  Ասպարեզ

Կատեգորիա:Հայկական գերեզմանատներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գերեզմանատներ
Կատեգորիա:Հայերը Ֆրեզնոյում
Ժամկետը՝ յոթ օր

**Ժամկետը՝ յոթ օր**, 1991 թվականին Երևանի Կամերային թատրոնում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Տղամարդ և կին։ Նրանց հանդիպումը։ Չկայացած սեր և բաժանում։ Մաշված մի պատմություն, որը կատարվում է փլուզվող քաղաքի ֆոնի վրա։ Քաղաք, ուր գալիս են զինվորներ ու կեղծ մարգարեներ։ Ամեն ինչ վերածվում է խեղկատակության... Սերը միայն կարող է փրկել։

## Գլխավոր դերերում
Աշոտ Ադամյան, Նորա Արմանի

## Դերերում
Մ. Մելքոնյան, Ա. Սարգսյան, Ա. Մուրադխանյան, Վ. Մկրտչյան, Յու. Կոստանյան, Մ. Պողոսյան, Գ. Ամիրագյան, Դ. Բաբայան, Մ. Ավակիմյան, Կարեն Ջանիբեկյան, Ա. Այվազյան, Վ. Չաուշյան, Լեոնիդ Սարկիսով, Է. Բեժանով, Կ. Էքմեքչյան (Կալաֆատիս), Վ. Մկրտչյան, Լ. Իգիթյան, Ն. Հայկանյան, Ա. Մելքոնյան, Ս. Հախնազարյան, Ե.Պոդպոմոգովա, Ն. Հայրապետյան, Օ. Բաղդալյան, Ա. Համբարձումյան, Քրիստ Մանարյան, Կ. Ուլիխանյան

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ/Բեմադրող ռեժիսոր - Արա Երնջակյան
* Բեմադրող օպերատոր - Ա. Մելքումյան
* Բեմադրող նկարիչ/զգեստների նկարիչ Ե. Սարգսյան
* Կոմպոզիտոր - Ա. Քարթալյան
* Հնչյունային օպերատոր - Յու. Սայադյան
* Ռեժիսոր Մ. Պողոսյան
* Նկարիչ դիմահարդար - Վ. Ասատրյան
* Մոնտաժ - Գ. Միլոսերդովա
* Տնօրեն - Մ. Սարիբեկյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1991 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կորսված դրախտ

**Կորսված դրախտ**, 1991 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Լեռնային Պարտիզակ գյուղում ապրող մարդիկ Արարատի մյուս կողմի համանուն գյուղից գաղթածների զավակներն են։ Հիշատակը սրտում՝ նրանք դիմակայում են այսօրվա դժվարություններին։

Ֆիլմի ստեղծմանը մասնակցել են՝
Ա. Ստեփանյան, Հ. Կարախանյան, Ա. Գյոնջյան, Գ. Գաբրիելյան, Գ. Գրիգորյան, Ան. Թադևոսյան, Ս. Շահբազյան, Ա. Սարգսյան, Ռ. Զաքարյան, Կ. Կյուրեղյան, Է. Մինասյան, Ս. Սարուխանյան, Ս. Կիրակոսյան, Ա. Մարտիրոսյան, Մ. Սեթյան, Ս. Զոհրաբյան, Ա. Այվազյան, Ռ. Շառոյան, Լ. Վարդանյան, Ս. Մարգարյան, Վ. Չաուշյան, Մ. Հարությունյան, Ա. Մանուկյան, Հ. Գալստյան, Ա. Բաղդասարյան, Վ. Բալայան, Մ. Բարսեղյան, Վ. Հարությունյան, Գ. Մելքոնյան, Գ. Վարդանյան, Գ. Մովսիսյան, նկարիչ- դիմահարդար- Ն. Խաչատրյան, մոնտաժ- Կ. Առաքելյան, խմբագիր- Մ. Մելիքյան, Գ. Հախվերդյան, տնօրեն- Վ. Ղազարյան

## Դերերում
Յա. Դրուզ, Կարեն Ջանիբեկյան, Գ. Թովմասյան, Հ. Մնացականյան, Կ. Արզումանյան

Ֆիլմում նաև նկարահանվել են՝ 
Ա. Սարուխանյան, Գ. Սահակյան, Ա. Շառոյան, Ա. Իսահակյան, Ա. Հակոբյան, Ռ. Մելիքյան, Վ. Սանթրոսյան, Ա. Այվազյան, Ռ. Մանսուրյան, Ա. Հունանյան, Ա. Միրզախանյան, Գ. Անտոնյան, Խ. Պուզոյան, Կ. Էքմեքչյան (Կալաֆատիս), Ա. Առաքելյան, Ա. Սաֆարյան, Ա. Եդիգարյան, Վ. Ղազարյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1991 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Ձայն բարբառոյ...

**Ձայն բարբառոյ...**, 1991 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։ Նկարահանվել է Աղասի Այվազյանի «Սինյոր Մարտիրոսի արկածները» վիպակի մոտիվներով։

## Սյուժե
Վաճառական Մարտիրոսը շրջում է աշխարհեաշխարհ՝ որոնելով բարին ու գեղեցիկը և հաճախ բախվում կյանքի անկատարությանը։ Ի վերջո, վերադառնում է իր վանքը և գտնում այն լքված։

## Գլխավոր դերերում
* Մարտիրոս – Վիգեն Չալդրանյան
* Թոմազո – Միքայել Պողոսյան
* Կոլոմբինա, գուշակուհի, արևելյան կին, Կոռնելիա – Մարինե Ղուկասյան

## Դերերում
Արա Ստեփանյան, Կարեն Ջանիբեկյան, Վլադիմիր Մսրյան, Ռաֆայել Քոթանջյան, Ռուդոլֆ Ղևոնդյան, Վարդան Պետրոսյան, Արմեն Մարության, Գեորգի Վանյան, Սերգեյ Մկրտչյան, Հասմիկ Տեր-Կարապետյան, Եվգենի Ներսիսյան, Կառլ Մարտիրոսյան, Լ. Հովսեփյան, Վ. Հովակիմյան, Ս. Պողոսյան, Զ. Համբարձումյան, Ս. Գյումիշյան, Եվգենի Եվստիգնեև

## Դրվագներում
կոմպոզիտոր Ավետ Տերտերյան, գրականագետ Լևոն Ներսիսյան, կինոքննադատներ Կարեն Քալանթար, Սուրեն Հասմիկյան, ինչպես նաև՝ Ռուբեն Կարապետյան, Ա. Մխիթարյան, Վ. Ստեփանյան, Ս. Աջաբխանյան, Գ. Արազյան, Ս. Առաքելյան, Հ. Աբրահամյան, Մ. Զաքարյան, Ժ. Նալբանդյան, Ա. Այվազյան, Ա. Պառավյան, Ե. Պոդպոմոգովա, Կ. Էքմեքչյան (Կալաֆատիս), Հ. Գասպարյան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆիլմը matyan.am կայքում

Կատեգորիա:1991 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1991 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Վիգեն Չալդրանյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Յուրի Հարությունյանի
Միջանցք (ֆիլմ)

**Միջանցք**, 1991 թվականին «Հայկ» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմ-առակ մարդկային ճակատագրի գլխապտույտ կարուսելի մասին։

## Դերերում
Մ. Գրիգորյան, Ա. Հարությունյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1991 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Յուրի Հարությունյանի
Վերադարձ ավետյաց երկիր

**Վերադարձ ավետյաց երկիր**, 1991 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմի հերոսները, բռնությունից փախչելով, եկել են Հայաստանի հյուսիսային գյուղերից մեկը, ուր մինչ այդ ապրել են ադրբեջանցիներ։ Նոր տեղում նրանք հող են մշակում, երեխա ունենում՝ արարելով այս աշխարհն ու իրենք իրենց։

## Դերերում
Ռազմիկ Աստատրյան, Մարիամ Բոզոյան, Սուրեն Զուռնաչյան, Ռայա Զուռնաչյան, Երջանիկ Աստատրյան, Վիլհելմ Ղուկասյան, Ռուբեն Աստատրյան, Շոթա Ավետիսյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1991 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հարություն Խաչատրյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Ավետ Տերտերյանի
Ավլոս

**Ավլոս**, 1992 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի կողմից նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Երիտասարդ կինը թափառում է աղբանոցում և հավաքում տարբեր իրեր, սրանց միակցումից ստանում ինչ-որ մի բան՝ երկրպագելու առարկա, իսկ գուցե անիմանալի մի գործիք, որի միջոցով ուզում է իր ձայնը մինչև երկինք հասցնել։

## Գլխավոր դերում
Մ. Պետրոսյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1992 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Անդրաձայնություն

**Անդրաձայնություն**, 1992 թվականին «Հայաս» ՍՊԸ-ի կողմից նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ամեն ինչ շրջապատում լույս է արձակում։ Եվ հոգին, բազմազան, աննյութական կերպարների միջով անցնելով, բյուրեղանում է մարդկային հիշողության մեջ։

## Դերերում
Մուրադ Ջանիբեկյան, Գարեգին Գրիգորյան, Էլիզա Կադայան, Մարինե Բոյաջյան, Էլիզա Յամալյան, Հռիփսիմե Մերմերյան, Համբարձում Մերմերյան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1992 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Դաս (ֆիլմ)

**Դաս**, 1992 թվականին «TX-I» ստուդիայի նկարահանած հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմում ներկայացված դասը ուսուցչի և աշակերտի, հոր և զավակների, Աստծո և մարդկանց փոխհարաբերությունների այլաբանությունն է։

## Դերերում
Ա. Պետրենկո, Մ. վան դեր Դյուն, Օ. Ուրբանովիչ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1992 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Տիգրան Խզմալյանի ֆիլմեր
Հիդրազիդներ

thumb|right|160px|Կարբոնաթթվի հիդրազիդի կառուցվածք
**Հիդրազիդներ**, RkE(=O)l(OH)m (l ≠ 0) ընդհանուր քիմիական բանաձևով օքսոթթուների ածանցյալներ (ինչպես կարբոնաթթվի, այնպես էլ այլ օրգանական թթուների)։ Ըստ երևույթին նրանք հանդիսանում են հիդրազինով (-NRNR2) -OH խմբի տեղակալման արգասիք։

Կարբոնաթթուների հիդրազիդները՝ *կարբոհիդրազիդները* (RCO-NRNR2) հաճախ անվանվում են հիդրազիդներ, իսկ այլ թթուների համար, ըստ IUPAC անվանակարգման, հիդրազիդների համար նշվում է թթվային մնացորդը, օրինակ՝ սուլֆոթթուների հիդրազիդները (R-SO2-NHNH2) կոչվում են սուլֆոնոհիդրազիդներ։

## Ստացում
Հիդրազիդների ստացման կիրառվող մեթոդներից է հիդրազինի ացիլացումը կարբոնաթթուների տարբեր ածանցյալներով (լակտոններ, անհիդրիդներ, քլորանհիդրիդներ)։

:: \mathsf{RCOX + N_2H_4 \rightarrow RCONHNH_2 + HX}

Այս ռեակցիան նման է ամիդների ստացմանը ամինների ացիլացումից։

Ամինոխմբի α-ազդեցությունը դարձնում է նրանց ամիններից ավելի նուկլեոֆիլ միացություններ։

## Կիրառություն
[thumb|100 px|[լյումինոլ]]
Շատ հիդրազիդներ ցուցաբերում են կենսաբանական ակտիվություն։ Որոշները օգտագործվում են որպես հակադուբերկուլոզային միջոցներ (իզոնիազիդ, ֆթիվազիդ)։

Ամինոֆթալաթթվի հիդրազիդը՝ լյումինոլը, օգտագործվում է որպես հելիլյումինեսցենտային ինդիկատոր անալիտիկ քիմիայում ջրածնի պերօքսիդի և նրա քայքայումը կատալիզող մետաղների (Cu(II), Co(II)) շատ փոքր քանակությունների որոշման համար։ Այն օգտագործվում է նաև դատաքննության ժամանակ որպես արյան հետքերի՝ հեմոգլոբինի որոշիչ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Иоффе Б. В., Кузнецов М. А., Потехин А. А., Химия органических производных гидразина, Химия, 1979
* Колла В. Э., Берлинский И. С., Фармакология и химия производных гидразина, Йошкар-Ола, Марийское книжное изд., 1976

Կատեգորիա:Հիդրազիդներ
Օրվա քմահաճույքները

**Օրվա քմահաճույքները**, 1992 թվականին «Այսօր» ստուդիայի կողմից նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմը ժամանակակից ուսանող երիտասարդության կյանքից բնորոշ մի պատմություն է, երբ սերն է թելադրում բոլոր գործողությունները՝ սրանից բխող հետևանքներով...։

## Դերերում
* ուսանողուհի - Ա. Սարգսյան
* ուսանող - Ռ. Մալայան
* նկարիչ - Ա. Գևորգյան
* դերասան - Ա. Ղարիբյան

## Դրվագներում
Մ. Բարսեղյան, Լ. Բարսեղյան

## Նկարահանող խումբ
* Պրոդյուսեր/սցենարի հեղինակ - Վ. Հայրապետյան
* Բեմադրող ռեժիսոր - Վ. Հայրապետյան, Մ. Բարսեղյան
* Բեմադրող օպերատոր - Գ. Ավագյան, Ա. Ղամբարյան
* Կոմպոզիտոր - Ա. Թորոսյան
* Հնչյունային օպերատոր - Յու. Սայադյան, Ա. Սահակյան
* Օպերատոր - Ռ. Գասպարյան
* Ռեժ./ադմ. - Ա. Ավետիսյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1992 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Ես համարձակվում եմ մտաբերել

**Ես համարձակվում եմ մտաբերել**, 1993 թվականին «Ստուդիա 69»-ի կողմից նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմի հերոսը երիտասարդ է, որի՝ օտարերկրացի կնոջ հետ ունեցած փոխհարաբերությունները ճշտելու փորձերը միստիկական ու քրեական երանգներ կրող հիշողությունների են հանգեցնում։

## Դերերում
Մարինե Զաքարյան, Մ. Գուլյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1993 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հովհաննես Գալստյանի ֆիլմեր
Հորսիա

**Հորսիա**, 1993 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի կողմից նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմ-երազ։ Զինվորական հագուստով երիտասարդը հայտնվում է փակ և բաց դռներով լաբիրինթոսում, որտեղ նրան ընդառաջ են գալիս դաժանորեն հաշմված՝ երբեմնի հովվերգական հուշերը։

## Դերերում
Մ. Պետրոսյան, Ա. Թումասյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1993 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Հպում (ֆիլմ)

**Հպում**, 1993 թվականին «Հայկ» կինոստուդիայի կողմից նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է մի կնոջ մասին, որը ինքնասպանության անհաջող փորձից հետո բազմահարկ շենքի տանիքում մատուռ-այգի է ստեղծում, որի խնամքին նվիրվելով էլ ձեռք է բերում բնության, մարդու և բարձրագույն ոգու ներդաշնակությունը։

## Դերերում
Լ. Շահվերդյան, Հ. Խաչատրյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1993 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Նոյը (ֆիլմ)

**Նոյը**, 1993 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի կողմից նկարահանված հայկական ֆիլմ՝ ըստ Ռ. Հովսեփյանի համանուն պատմվածքի։

## Սյուժե
Բիբլիական ջրհեղեղը մարդկության մեղքի հատուցումն է, և Աստծո ընտրյալ Նոյը միակն էր, որ փրկվելու էր կոչված։ Ի՞նչ հատկանիշների համար է նախապատվությունը տրվել նրան։ Եվ ինչո՞ւ է Աստծո ընտրությանն արժանացել ժամանակակից Նոյը՝ գեղջուկ, տարեց տղամարդը, որի ընտանիքում բազում խնդիրներ կան...։

## Դերերում
Խորեն Աբրահամյան, Հակոբ Ղազանչյան, Անետա Հարությունյան, Խորեն Լևոնյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1993 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Գլյուկագոնանման պեպտիդ-1

thumb|350px|right|Գլյուկագոնանման պեպտիդ-1 և շաքարային դիաբետ
**Գլյուկագոնանման պեպտիդ-1** (GlucagonLike Peptide-1, ԳՆՊ-1), սեկրետինի ընտանիքին պատկանող պեպտիդային հորմոն։ Կիսատրոհման պարբերությունը 2 րոպե է։ Սնունդ ընդունելուց հետո նրա քանակն արյան մեջ ավելանում է 510 անգամ։ Կենսաբանական ակտիվ ձևերն են՝ GLP-1-(7-37) և GLP-1-(7-36)NH2։

## Արտադրություն
ԳՆՊ-1-ն արտադրվում է զստաղու և հաստ աղիքի լորձաթաղանթի L-բջիջների կողմից՝ էնդոկրին (արյան մեջ) կամ պարակրին (աղիքի մեջ) եղանակներով։ ԳՆՊ-1-ի հյութազատությունը խթանում են ստամոքսից աղիներ անցած սննդի զանգվածի եռգլիցերիդներն ու ածխաջրերը։ L-բջիջների և ենթաստամոքսային գեղձի α-բջիջների նախագլյուկագոնը սինթեզվում են միևնույն գենից, սակայն, հետագա գործընթացների տարբերության պատճառով α-բջիջներում առաջանում է գլյուկագոն, իսկ L-բջիջներում՝ ԳՆՊ-1։

## Ֆունկցիաներ
* մեծացնում է ինսուլինի հյութազատությունը ենթաստամոքսային գեղձի կողմից
* նվազեցնում է գլյուկագոնի հյութազատությունը ենթաստամոքսային գեղձի կողմից G-սպիտակուցային ընկալիչների միջոցով
* մեծացնում է ինսուլինի նկատմամբ զգայնությունը ենթաստամոքսային գեղձի ալֆա- և բետա-բջիջներում
* շատացնում է բետա-բջիջների քանակն ու ինսուլին սինթեզելու ընդունակությունը
* թուլացնում է ստամոքսահյութի արտադրությունը և ստամոքսի շարժողական ակտիվությունը
* նվազեցնում է սննդի ընդունումը՝ հագեցման զգացողություն առաջացնելու միջոցով
* խթանում է ինսուլինային զգայնությունը
* խթանում է սրտի աշխատանքը
* խթանում է թիրեոկալցիտոնին արտադրությունը
* թոքերում խթանում է լորձի արտադրությունը
* բարձրացնում է միզարտազատումն ու նատրիումի հեռացումը մեզով
* խթանում է թիրեոտրոպ, լյուտեինացնող հորմոնների արտադրությունը
* խթանում է կորտիկոստերոիդների արտադրությունը

Այս հատկությունների շնորհիվ հաճախ կիրառվում է շաքարային դիաբետների բուժման նպատակով։

Այս հորմոնը մասնակցում է նաև ոսկրերի ձևավորմանը։

## Արտաքին հղումներ
* The physiology of glucagon-like peptide 1.
* lucagon-Like Peptide 1-Based Therapies for Type 2 Diabetes: A Focus on Exenatide
* Glucagon-like peptide 1 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գենետիկա
Կատեգորիա:Հորմոններ
Ռադիո-Երևան

**Ռադիո-Երևան**, 1992 թվականին «Այսօր-Պլյուս» ստուդիայի կողմից (մասնակցությամբ՝ «Հուբերտ Բալս» հիմնադրամի, Հոլանդիա) նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ամեն ինչ շրջապատում լույս է արձակում։ Եվ հոգին, բազմազան, աննյութական կերպարների միջով անցնելով, հեղինակները փորձում են բացել մեր հոգու թաքուն անկյունների խորհրդավոր թրթիռները, սակայն ինքնապահպանման բնազդը ստիպում է մեզ ծիծաղել։

## Դերերում
Արեգ Ազատյան, Կ. Միրիջանյան, Աշ. Ջենտերեջյան, Ար. Ջենտերեջյան, Ժ. Նալբանդյան, Էվելինա Շահիրյան, Ֆ. վան Դո

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1992 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Վերջին կայարան

**Վերջին կայարան**, 1994 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի կողմից նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմի հերոսները՝ այր ու կին, սփյուռքահայ դերասաններ են, որոնք փորձում են հայրենի եզերքներից հեռու ստեղծել իրենց հոգևոր հայրենիքը։

## Դերերում
Նորա Արմանի, Ժ. Փափազյան, Արմեն Ջիգարխանյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1994 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հարություն Խաչատրյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Ավետ Տերտերյանի
Սուլֆօքսիդներ

right|150px|thumb|Սուլֆօքսիդներ
**Սուլֆօքսիդներ**, R1R2SO ընդհանուր քիմիական բանաձևով օրգանական միացություններ։

## Անվանակարգ
Ացիկլիկ սուլֆօքսիդների անավանումը գալիս է երկու օրգանական տեղակալիչներից, օրինակ՝ (CH3)2SO — դիմեթիլսուլֆօքսիդ, (C2H5)2SO — դիէթիլսուլֆօքսիդ։

Ցիկլիկ սուլֆօքսիդները անվանվում են համապատասխան հետերոցիկլի անվանմանը ավելացնելով «օքսիդ» վերջավորությունը, օրինակ՝ թիացիկլոհեքսան-1-օքսիդ։

## Քիմիական կառուցվածք
Սուլֆօքսիդների ԻԿ-սպեկտրներում նկատվում են 1050-1060 սմ−1 տիրույթում կլանման կորեր, որոնք համապատասխանում են S=O խմբի վալենտային տատանումներին։

## Ֆիզիկական հատկություններ
Սուլֆօքսիդները հանդիսանում են անգույն քիչ ցնդող հեղուկ նյութեր կամ բյուրեղային միացություններ։ Լավ են լուծվում օրգանական լուծիչներում։

## Ստացում
Սուլֆօքսիդներ ստանում են համապատասխան սուլֆիդների օքսիդացումից։ Որպես օքսիդիչ օգտագործվում են ջրածնի պերօքսիդը թթվային միջավայրում, ազոտի օքսիդները, հիպոքլորիդները և այլ օքսիդիչներ։

## Քիմիական հատկություններ
Ալկիլ սուլֆօքսիդները Պումերերի վերախմբավորումով ռեակցվում են քացախաթթվի անհիդրիդի հետ։
:360px

## Գրականություն
* Химическая энциклопедия в пяти томах. Пол - Три, «Большая Российская Энциклопедия», 1995

Կատեգորիա:Սուլֆօքսիդներ
Մաթեմատիկայի Լուկասյան պրոֆեսոր

**Մաթեմատիկայի Լուկասյան պրոֆեսոր** (անգլ.` *Lucasian Professor of Mathematics*), պրոֆեսորություն Քեմբրիջի համալսարանում, աշխարհի ամենահեղինակավոր գիտական պաշտոններից մեկը։ Այն կրողին անվանում են **Լուկասյան պրոֆեսոր** (անգլ.` *Lucasian Professor*)։ Պրոֆեսորության անդամների շարքին են դասվում՝ Իսահակ Նյուտոն, Ժոզեֆ Լարմոր, Չարլզ Բեբիջ, Ջորջ Գաբրիել Ստոքս, Պոլ Դիրակ, Սթիվեն Հոքինգ։

Հիմնադրվել է 1663 թվականին անգլիացի հոգևորական, քաղաքական գործիչ, Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտ և 1639-1640 թվականներին խորհրդարանի անդամ Հենրի Լուկասի (1610—1663) կողմից։ Հիմնադրումը պաշտոնապես հաստատվել է Չարլզ II արքայի 1664 թվականի հունվարի 18-ի հրամանով։

## Ամբիոնի պատմությունը
Հենրի Լուկասը Քեմբրիջի համալսարանին ժառանգեց իր գրադարանը (շուրջ չորս հազար գիրք) և հողատարածքը, որը տարեկան 100 ֆունտ եկամուտ էր բերում, ինչն էլ ուղղվում էր մաթեմատիկայի պրոֆեսորի պաշտոնի ֆինանսավորմանը։ Ներկայիս պաշտոնատարը տեսաբան ֆիզիկոս Մայքլ Գրինն է, ով ներկայումս Քեմբրիջի համալսարանի Քլեր սրահի կրթաթոշակառու է։ Նա նշանակվել է 2009 թվականի հոկտեմբերին՝ հաջորդելով Սթիվեն Հոքինգին, ով 2009 թվականի սեպտեմբերին՝ իր 67-ամյակին, թոշակի անցավ՝ ինչպես որ պահանջվում է համալսարանում։ Հոքինգը ներկայումս ստանձնում է մաթեմատիկայի Էմերիտուս Լուկասյան պրոֆեսորի պաշտոնը։

## Լուկասյան պրոֆեսորների ցուցակը

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Kevin Knox and Richard Noakes, From Newton to Hawking։ A History of Cambridge University's Lucasian Professors of Mathematics

Կատեգորիա:Բնական գիտություններ
Իզոսպին

[thumb|200px| [սպինով բարիոն կազմող  u-, d- կամ s- երեք քվարկների կոմբինացիան ձևավորում է բարիոնային դուբլետ։]]
[thumb|200px| [սպինով բարիոն կազմող  u-, d- կամ s- երեք քվարկների կոմբինացիան ձևավորում է բարիոնային օկտետ։]]
**Իզոսպին**, նշանակումը՝ **I**, քվանտային թիվ, որը վերագրվում է ուժեղ փոխազդող մասնիկներին՝ հադրոններին։

Իզոտոպ սպինի գաղափարն առաջարկել է Վերներ Հայզենբերգը 1932 թ.՝ բացատրելու համար նոր հայտնաբերված նեյտրոնի սիմետրիաները. 
* Նյետրոնի և պրոտոնի զանգվածը գրեթե նույնն է։ Չնայած պրոտոնի լիցքը դրական է, իսկ նեյտրոնը չեզոք է, նրանք բոլոր տեսանկյուններով գրեթե նույն մասնիկն են։ 
* Ուժեղ փոխազդեցության ուժը նուկլոնների որևէ զույգի միջև նույնն է՝ անկախ պրոտոն կամ նեյտրոն լինելուց։ 
Այսպիսով, իզոսպինը որպես հասկացություն ներկայացվեց մինչև 1960 թ.՝ քվարկային մոդելի ստեղծումը։ *Իզոսպին* տերմինը առաջարկել է Յուջին Վիգները 1937 թ.։

## Իզոտոպ մուլտիպլետներ
Որոշակի իզոտոպ սպինը վերագրվում է հադրոնների այնպիսի խմբերին, որոնց կազմի մեջ մտնող մասնիկներն ունեն միևնույն քվանտային թվերը և տարբերվում են միայն էլեկտրական լիցքով։ Այդպիսի խմբերը կոչվում են *իզոտոպ* կամ *լիցքային* *մուլտիպլետներ*։ Մասնիկների թիվը տվյալ իզոտոպ մուլտիպլետում հավասար է 2I+ I-ի։ Նրանք տարբերվում են իզոտոպ սպինի երրորդ պրոյեկցիայով՝ I_3-ով, որն ընդունում է։I_3 = -I, -I +1, ..., I - 1, I 

արժեքներ։

Իզոտոպ մուլտիալետներ են պրոտոն-նեյտրոն դուբլետը (I= \frac {1} {2}, I_3 = \pm  \frac {1} {2}), պիոնների տրիպլետը՝ {\pi}^{+}, {\pi}^{0}, {\pi}^{-} (I = 1, I_3 = 1, 0, -1 և այլն)։

Մուլտիպլետի անդամների զանգվածները տարբերվում են մի քանի էլեկտրոնի զանգվածով։ Այդ տարբերությունը պայմանավորված է մուլտիպլետի անդամների էլեկտրական լիցքերի տարբերությամբ։ Իզոտոպ մուլտիպլետի անդամների էլեկտրական Q լիցքը I_3-ի հետ կապված է Գել-Ման-Նիշիջիմայի բանաձևով՝

: Q = I_3 + \frac {Y} {2},

որտեղ Y = B + S-ը հիպերլիցքն է, B-ն՝ բարիոնային լիցքը, S-ը՝ տարօրինակությունը։

## Ուժեղ փոխազդեցության ինվարիանտություն
Հադրոնների ուժեղ փոխազդեցության հիմնական հատկություններից մեկը էլեկտրական լիցքից անկախ լինելն է։ Դա նշանակում է, որ հադրոնների փոխազդեցությունը կախված է նրանց լրիվ իզոտոպ սպինից և անկախ է դրա երրորդ պրոյեկցիայից։ Այս դրույթը ձևակերպվում է նաև որպես *ուժեղ փոխազդեցության ինվարիանտություն* պայմանական լիցքային (կամ իզոտոպ) տարածության պտույտների նկատմամբ։ Ուժեղ փոխազդեցության այս հատկությունը կոչվում է *իզոտոպ ինվարիանտություն*։ Իզոտոպ ինվարիանտության հետևանքներից մեկը լրիվ իզոտոպ սպինի պահպանումն է ուժեղ փոխազդեցություններում։ Օրինակ՝

: d + d  \rarr He^4 + { \pi}^0
ռեակցիան արգելված է, որովհետև դեյտրոնի և հելիումի միջուկների իզոտոպ սպինը հավասար է 0-ի, իսկ { \pi}^0-ինը՝ 1-ի։

Լրիվ իզոտոպ սպինի պահպանման օրենքը ունի մոտավոր բնույթ։ Նա բացարձակ ճիշտ է միայն ուժեղ փոխազդեցությունների համար։ Էլեկտրամագնիսական փոխազդեցության առկայությունը, որն ավելի քան հարյուր անգամ թույլ է ուժեղ փոխազդեցությունից, հանգեցնում է այդ պահպանման օրենքի խախտմանը։ Այդ խախտումները համեմատական են էլեկտրամագնիսական և ուժեղ փոխազդեցությունների հարաբերությանը և այդ պատճառով կազմում են մի քանի տոկոս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պահպանման օրենքներ
Կատեգորիա:Տարրական մասնիկների ֆիզիկա
Կատեգորիա:Քվանտային թվեր
Կատեգորիա:Քվարկներ
Քույրիկը Լոս Անջելեսից

**Քույրիկը Լոս Անջելեսից**, 1994 թվականին «Ժապավեն» ստուդիայի կողմից (BFC Inc., ԱՄՆ մասնակցությամբ) նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Խոշոր մաֆիոզ Հրանտը որոշում է մրցակցի քրոջը առևանգելով, շանտաժի ենթարկել նրան։ Սակայն Հրանտի օգնականները, սխալվելով, քրոջ փոխարեն առևանգում են հենց մրցակցին՝ Արմենին։ Վերջում, իհարկե, սխալը բացահայտվում է, բայց Հրանտն այլևս այն չէ, ինչպիսին էր ֆիլմի սկզբում։ Արմենի շնորհիվ վերափոխվում է, իսկապես սիրահարվում Արմենի քրոջը և ամուսնանում նրա հետ։

## Դերերում
Աշոտ Ղազարյան, Լևոն Շարաֆյան, Ա. Պետրոսյան, Լ. Սարգսյան, Արմեն Խոստիկյան, Յուրի Ամիրյան, Լեոնարդ Սարկիսով, Էդուարդ Գասպարյան, Դ. Հակոբյան, Մ. Գաբրիելյան, Ռոբերտ Հարությունյան

## Նկարահանող խումբ
* Գլխավոր պրոդյյուսեր - Գ. Վարդանյան, Ռ. Գևորգյանց
* Սցեների հեղինակ - Ա. Քալանթարյան
* Բեմադրող ռեժիսոր - Գեորգի Կևորկով, Ռուբեն Գևորգյանց
* Բեմադրող օպերատոր - Յու. Բաբախանյան
* Բեմադրող նկարիչ - Մ. Գիզգիզյան
* Կոմպոզիտոր - Յու. Հարությունյան
* Հնչյունային օպերատոր - Ա. Վանունց
* Ռեժիսոր - Լ. Գասպարյան
* Օպերատոր - Հ. Հովհաննիսյան
* Նկարիչ դիմահարդար - Վ. Ասատրյան
* Զգեստների նկարիչ - Լիդիա Գևորգյան
* Մոնտաժը - Գ. Համալբաշյան
* Ասիստենտներ -Վ. Կևորկով (Գևորգյանց), Ս. Գրիգորյան, Լ. Գրիգորյան, Լ. Սարոյան
* Խմբագիր - Դ. Մուրադյան
* Տնօրեն - Ք. Ղուկասյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1994 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գեորգի Կևորկովի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուբեն Գևորգյանցի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Յուրի Հարությունյանի
Պիեռ-Օգյուստ Շարդինյի

**Շարդինյի, Պիեռ-Օգյուստ** (1873-1951) ֆրանսիացի զինվորական, փախգնդապետ, ծնվել է *[[Սոն-է-Լուար]]* դեպարտամենտում։ Ընդունվել է Սեն-Սիրի զինվորական դպրոցը (1893), սովորել է ռուսերեն։ 1902-ին ստացել է զինվորական դպրոցի սպայի դիպլոմ։ 1916-1918 թթ. ծառայել է ֆրանսիական ռազմական միսիայում Ռուսաստանում, որպես փորձագետ։ Թողնում է Բաքուն 1918-ի սեպտեմբերի 15-ին «Բուրյաթ» նավով՝ քաղաքը թուրքական զորքերի կողմից գրավելուց հետո։ Նոյեմբերի 19-ին վերադառնում է Բաքու և նշանակվում Կովկասում ֆրանսիական ռազմական միսիայի ղեկավար։ 1919-20 թթ. Փարիզում մասնակցում է Թուրքիայի հետ կնքվելիք պայմանագրի նախապատրաստական աշխատանքներին։ 1920-ի փետրվարին վերադառնում է Թիֆլիս Մարտելի ուղեկցությամբ, նշանակվում է Կովկասի գերագույն կոմիսար։ Հրավիրվում է Լոնդոնի կոնֆերանսին Ֆրանսիայի դեսպան Պոլ Կամբոնի կողմից։ Մահացել է 1951 թ. հունիսի 29-ին Փարիզում։

Կատեգորիա:1873 ծնունդներ
Կատեգորիա:1951 մահեր
Տեսուչը (ֆիլմ)

**Տեսուչը**, 1994 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայի կողմից նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Հերոսը՝ գավառացի ավտոտեսուչն ու տեղացի վարորդների սարսափը, ինքն է դառնում նորաթուխ հարուստների կամայականության զոհը։

## Դերերում
Լ. Մանյան, Ա. Բաղդասարյան, Ա. Փայտյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1994 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Ցնորք (ֆիլմ)

**Ցնորք**, 1994 թվականին «Հայֆիլմ» (Հայաստանի ազգային ֆիլմադարանի և «Դերդերյան Փիկչերս»-ի մասնակցությամբ) նկարահանված հայկական ֆիլմ՝ ըստ Ս. Օհանջանյանի «Աղջիկը լոգարանում» պատմվածքի։

## Սյուժե
Գլխավոր հերոսը երազի և իրականության վտանգավոր սահմանագծին հավասարակշռությունը պահպանելու ջանքեր է գործադրում։

## Դերերում
Ա. Մանուկյան, Մ. Սինանյան, Լ. Սարգսյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1994 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Յուրի Հարությունյանի
Ստեփան Լուսիկյան

**Ստեփան Սարգսի Լուսիկյան** ( (թաղված է Երևանում)), հայ կոմպոզիտոր, դաշնակահար։

## Կենսագրություն
1981 թվականին ավարտել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի դաշնամուրային և ստեղծագործության բաժինները, դասախոսություններ է կարդացել Մ. Լյութերի անվան համալսարանում (Հալլե, Գերմանիա)։ 1992-1998 թվականներին եղել է ՀՀ մշակույթի փոխնախարար, 1998-2001 թվականներին՝ Հոգևոր երաժշտության կենտրոնի ղեկավար։

Գրել է բալետ՝ «Ճպուռն ու մրջյունը» (բեմ.՝ 1990 թվական, Երևանի օպերայի և բալետի թատրոն), դաշնամուրային կոնցերտներ, կամերային սիմֆոնիա, լարային կվարտետ, վոկալ և գործիքային մանրանվագներ, երգեր (Վահան Տերյանի, Վահան Թեքեյանի, Ռազմիկ Դավոյանի խոսքերով), թատերական երաժշտություն։

2012 թվականին լույս է տեսել Դանիել Երաժիշտի «Ստեփան Լուսիկյան» մենագրությունը։

## Ստեղծագործություններ
* Ճպուռն ու մրջյունը։
* Սոնատ թավջութակի համար։
* Սոնատ դաշնամուրի համար։
* Հայաստան։
* Ձոն Արցախին։
* Հայաստան։
* Կանգնիր, իմ Գյումրի։
* Զինվորի երգը։
* Պանդուխտ եմ։
* Ելեք, հայեր։
* Բրավո, Հայաստան։
* Նոր Հայաստան։
* Երևան։

## Պարգևներ
* Երիտասարդ կոմպոզիտորների համամիութենական մրցույթների (1975-1981 թվականներ, Մոսկվա) դափնեկիր
* Միջազգային մրցույթի (1996 թվական, Գերմանիա) մրցանակ

## Գրականություն
* Դանիել Երաժիշտ, Ստեփան Լուսիկ­յան, Ե., 2012:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Ղազարոս Աղայանի տուն-թանգարան

**Ղազարոս Աղայանի տուն-թանգարան**, Ղազարոս Աղայանի տուն թանգարանն է, գրողի ծննդավայրում (Խաչեն գյուղ, Վրաստան)։ Գործում է 1965 թվականից։ Երկրորդ հարկի երեք սենյակներում ցուցադրված են գրողի անձնական և տնային գործածության իրերը, երկերի հրատարակությունները, ժամանակակիցների ու հարազատների լուսանկարները, իսկ առաջին հարկում գրադարանն է։ Թանգարանում պահվում է Աղայանի կահույքի մի մասը։

Տուն-թանգարանը երկհարկանի շինություն է, որտեղ կյանքի վերջին տարիներն է ապրել և ստեղծագործել գրողը։ Թանգարանի շենքի կողքին Աղայանի պապենական տան պահպանված մի պատը և նկուղն են։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Վրաստանի Բոլնիս-Խաչեն գյուղում կազմակերպվելու է Ղազարոս Աղայանին նվիրված միջոցառում, Panorama.am/ 05/05/2016
 

Կատեգորիա:Տուն-թանգարաններ
Կատեգորիա:Վրաստանի թանգարաններ
Կատեգորիա:1965 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:1965 հիմնադրումներ Վրաստանում
Լույսի միջազգային տարի

մինի|220px|Լույսի միջազգային տարի - 2015
2015 թվականը հռչակվել է որպես **Լույսի և լուսային տեխնոլոգիաների միջազգային տարի** (ԼՄՏ-2015, International Year of Light and Light-based Technologies – IYL 2015) միացյալ ազգերի կազմակերպության (ՄԱԿ) կողմից։ Այս քայլով ՄԱԿ-ը կարևորում է լուսային տեխնոլոգիաների որոշիչ ներդրումը ժամանակակից հասարակության կայուն զարգացման համար։ Հռչակված միջոցառման հիմնական նպատակն է լայն հանրությանը ներկայացնել լուսային տեխնոլոգիաների նվաճումներն ու ընդգծել դրանց կարևորությունը, խթանել դրանց հետագա զարգացումն ու երիտասարդների ներգրավվածությունը գիտատեխնիկական մշակումներին։

## Պատմություն
2015 թվականը լույսի միջազգային տարի հռչակման մասին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գործադիր մարմնին են ներկայացրել Գանայի և Մեքսիկայի պատվիրակները՝ կարևորելով լույսի միջազգային տարի հռչակման նպատակներն ու անհրաժեշտությունը։ Հետագայում 2013 թվականի դեկտեմբերի 20-ին Միացյալ ազգերի կազմակերպության (ՄԱԿ) Գլխավոր ասամբլեայի 68-րդ նիստում 2015 թվականը հռչակվեց Լույսի և լուսային տեխնոլոգիաների միջազգային տարի (International Year of Light and Light-based Technologies – IYL 2015)։

## Կազմակերպումը
ԼՄՏ-2015-ը խրախուսվել է մի շարք միջազգային գիտական միությունների և գիտության միջազգային խորհրդի կողմից։ ԼՄՏ-2015-ը ղեկավարվում է Միջազգային կոմիտեի, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի և Տեսական ֆիզիկայի միջազգային Աբդուս Սալամ կենտրոնի կողմից։ Միջոցառումը ֆինանսավորվում է հետևյալ կազմակերպությունների կողմից՝
* Եվրոպական ֆիզիկական ընկերություն
* SPIE
* Ամերիկայի օպտիկական ընկերություն
* IEEE Photonics Society
* Ամերիկյան ֆիզիկայի ընկերություն 
* Միջազգային lightsources.org ցանց

## ԼՄՏ-2015 Հայաստանյան միջոցառումների ցանկ
ԼՄՏ-2015 շրջանակներում Հայաստանի Հանրապետությունում նախատեսվում են իրականացնել մի շարք միջոցառումներ, մասնավորապես կլինեն լուսային փորձերի հանրային ցուցադրություններ, գիտաժողովների և ամառային դպրոցների կազմակերպում, և այլն։ Ներկայումս միջոցառումների ցանկը հաստատվում է Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի և Ֆիզիկական հետազոտությունների ինստիտուտի կողմից։

## Հղումներ

Կատեգորիա:2015
Կատեգորիա:ՄԱԿ
Արմեն Տիգրանյանի հուշարձան (Գյումրի)

**Արմեն Տիգրանյանի հուշարձան**, հուշարձան Գյումրիի Արմեն Տիգրանյանի անվան զբոսայգում, տեղադրվել է 1960-ական թվականներին։ Հուշարձանն ընդգրկված է Գյումրիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ` Խաչատուր Իսկանդարյան
* Ճարտարապետ` Էդմոնդ Տիգրանյան

## Տես նաև
* Արմեն Տիգրանյանի հուշարձան (Երևան)
* Գյումրիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Պատկերասրահ

Արմեն Տիգրանյանի հուշարձանը Գյումրիում 01.jpg
Արմեն Տիգրանյանի հուշարձանը Գյումրիում 02.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գյումրի
Կատեգորիա:Խաչատուր Իսկանդարյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի հուշարձաններ
Արմեն Տիգրանյանի հուշարձան (այլ կիրառումներ)

**Արմեն Տիգրանյանի հուշարձան**, կարող է վերաբերել՝

* Արմեն Տիգրանյանի հուշարձան (Երևան)
* Արմեն Տիգրանյանի հուշարձան (Գյումրի)
Ենթաոստայնային տարածություն

**Ենթաոստայնային տարածություն**, գլխուղեղի և ողնուղեղի ոստայնենու և նրբենու միջև եղած տարածությունն է։

Տարածությունը բաժանվում է հատվածների սպունգանման հյուսվածքային ձգանների միջոցով (դրանք նուրբ շարակցահյուսվածքային թելիկներ են, որոնք միմյանց են կապում ոստայնենին և նրբենին), որոնք հաղորդակցվում են միմյանց հետ և լցված են ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկով։

## Կառուցվածք
Այս տարածությունը գլխուղեղի կիսագնդերի մակերեսին բավականին նեղ է։ Կիսագնդերի գալարների շրջաններում ոստայնենին և նրբենին բավականին մոտ են գտնվում միմյանց, սակայն ակոսների շրջաններում նրբենին շարունակվում է ուղեղի մակերեսով՝ շարունակվելով դեպի ակոսի խորքը, իսկ ոստայնենին չի մտնում ակոսների խորքը, այլ կամրջի նման անցնում է ակոսների վրայով․ այսպիսով գալարների միջև ենթաոստայնային տարածությունը ստանում է եռանկյունաձև տեսք, որտեղ էլ կարելի է հայտնաբերել հյուսվածքային ձգանները։

Գլխուղեղի հիմի որոշ հատվածներում ենթաոստայնենային տարածությունը ունի լայնացած տեղամասեր, որոնք ազատորեն հաղորդակցվում են միմյանց հետ և կոչվում են ցիստեռններ։ Ենթաոստայնային տարածությունը հանդիսանում է անոթների և ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի շփման տեղամաս և իր մասնակցությունն ունի արյունաուղեղային պատնեշի ձևավորման մեջ։

## Տես նաև
* Ենթաոստայնային արյունազեղում
* Վերկարծրենային տարածություն

Կատեգորիա:Անատոմիա
Շառլ Ազնավուրի արձան (Գյումրի)

**Շառլ Ազնավուրի արձան**, հուշարձան Գյումրիի Շառլ Ազնավուրի հրապարակում, տեղադրվել է 2001 թվականի սեպտեմբերի 22-ին։ Արձանն ընդգրկված է Գյումրիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։ Արձանի բացմանն անձամբ ներկա է գտնվել Շառլ Ազնավուրը։

## Պատմություն
Արձանի տեղադրման նախաձեռնությունը եղել է 1996 թվականին, 1997 թվականին մեկնարկել են աշխատանքները, 2001 թվականին արձանը հանդիսավորությամբ բացվել է։

Ազնավուրը կանգնած է գրանիտե պատվանդանի վրա։ Նրա թիկունքում կամարն է, որի ճարտարապետն Արթուր Թարխանյանն է, որը նույնպես ներկա է եղել արձանի բացմանը։

Արձանի ընդհանուր բարձրությունը պատվանդանի հետ միասին 6 մետր 70 սմ է։ Արձանը բրոնզաձույլ է, պատվանդանը՝ գրանիտե։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ Սամվել Պետրոսյան։
* Ճարտարապետ՝ Հայաստանի ժողովրդական ճարտարապետ, ակադեմիկոս Արթուր Թարխանյան։

## Տես նաև
* Գյումրիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)

## Պատկերասրահ

Հուշարձան` Շ. Ազնավուրին (1).JPG
Charles Aznavour (2929374209).jpg
Aznavour Gyumri.jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շիրակի մարզի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Գյումրի
Կատեգորիա:Սամվել Պետրոսյանի քանդակներ
Կատեգորիա:2001 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Շառլ Ազնավուր
Մայր Հայաստան (այլ կիրառումներ)

**«Մայր Հայաստան»** անվանումը կարող է վերաբերել հետևյալ հուշարձաններին.

* Մայր Հայաստան, հուշահամալիր Երևանում
* Մայր Հայաստան, հուշարձան Գյումրիում
Մելանի Ռենե

**Մելանի Ռենե** (), մավրիտական ծագումով շվեյցարացի երգահան, երգչուհի է, ով այս տարի ներկայացնելու է Շվեյցարիան Եվրատեսիլ 2015 երգի մրցույթում իր "Time to Shine" (Շողալու ժամանակն է) երգով։

## Կյանքը և կարիերան
Մելանի Ռենեն ծնվել է 1990 թ.-ի սեպտեմբերի 1-ին Շվեյցարիայի Ժնև քաղաքում երաժիշտների ընտանիքում։ Դեռ վաղ հասակից նա ուներ երաժշտական հակում և 7 տարեկանից սկսել է անել իր առաջին երաժշտական քայլերը՝ հանդես գալով տարբեր հարթակներում։ 9 տարեկանից նա արդեն դաշնամուրի նվագածությամբ երգում էր իր առաջին երգերը։

2003-2009 թվականների ընթացքում Մելանին սովորում է Շվեյցարիայի Նյոն քաղաքի երաժշտական դպրոցներից մեկում։ Երիտասարդ արտիստը այստեղ սովորում է երգահանություն, բեմականացում և այլն։ Մասնակցում է երգի, պարի, դաշնամուրի, թատերական դասերի։ Նա նաև մասնակցում է ֆրանսիացի հայտնի երգահան Քլաուդ Լեմեսլի անցկացրած դասերին։

2008 թ.-ին Մելանին Ռումինիայի Բրասով քաղաքում մասնակցում է միջազգային *"le Cerf d’Or"* (Ոսկե եղնիկ) փառատոնին։ Նույն տարի նա հրավեր է ստանում մասնակցել փառատոնի 40-րդ ամյակին։ 2009 թ.-ի փետրվարին Էլիան Դամբղեի հետ միասին երգչուհին մասնակցում է *"Y’a pas l’feu au lac"* (Լճում հրդեհ չկա) միջազգային մրցույթին, որտեղ ներկայացնում է Շառլ Ազնավուրի հեղինակավոր երգերը։ 2009 թ.-ի մայիսին Մելանին ներկայացնում է Շվեյցարիան հեղինակավոր "Ջորջ Գրեգորի" միջազգային փառատոնին և զբաղեցնում է 1-ին տեղը իր "Il chante aves les anges" (Նա երգում է հրեշտակների հետ) երգով։ Այս նույն երգով նա 2010 թ.-ի մայիսին հյուրընկալվում է ռումինական հեռուստաալիքի կողմից։

2010 թ.-ի սեպտեմբերին նա ուղևորվում է Մեծ Բրիտանիա և սկսում է սովորել հանրաճանաչ ACM (Ժամանակակից երգի ակադեմիա)-յում, այստեղ նա բարելավում է իր բեմական կեցվածքը, երաժշտական տեխնիկան և ճաշակը։ Ուսման ընթացքում նա հիմնում է իր սեփական բենդը (*French Konnection*, որը հետագայում վերանվանվում է *The Motherfunkers* և համատեղ հանդես են գալիս տարբեր ակումբներում։

2012 թ.-ի նա շարունակում է իր ուսումը մեկ այլ բրիտանական հանրաճանաչ BIMM (Ժամանակակից երգի Բրինգթոնի) համալսարան։ Իր ոգևորվածության և տաղանդի շնորհիվ նա դառնում է *Project Lumière* խմբի անդամ։ Մելանին իր ուսման ընթացքում աշխատում է նաև մի շարք այլ բենդերի հետ՝ հանդես գալով և՛ որպես բեք-վոկալիստուհի, և՛ որպես մեներգչուհի։

2015 թ.-ին նա մասնակցում է Եվրատեսիլ 2015 երգի մրցույթի շվեյցարական նախընտրական փուլին։ Հունվարի 31-ին նա հայտարարվում է որպես հաղթող և իրավունք է ստանում ներկայացնելու Շվեյցարիան Վիեննայում կայանալիք Եվրատեսիլ 2015 երգի մրցույթում իր "Time to Shine" (Շողալու ժամանակն է) երգով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1990 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ժնև քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի երգիչ-երգահաններ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի մասնակիցները Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 1 ծնունդներ
Կնեժ

**Նենադ Կնեժևիչ** (ծնված 1967-ի դեկտեմբերի 5-ին, Ցետինե, Հարավսլավիայի ՍՖՀ), ավելի լավ հայտնի որպես **Կնեժ** չեռնոգորցի երգիչ, երգահան է, ով ներկայացրել է Չեռնոգորիան Եվրատեսիլ 2015 երգի մրցույթում։

## Կյանքը և կարիերան
6 տարեկան հասակում Կնեժը երգեց "Bio jednom jedan lav" երգը *Naša Radost* (Մեր ուրախությունը) փառատոնին Տիտոգրադում (ներկայումս՝ Պոդգորիցա)։ Նա սովորել է նույն քաղաքում։ Ավագ դպրոցը ավարտելուց հետո Կնեժը դարձել է *"Milan i Luna"* խմբի անդամ։ Ուսման տարիներին նա հիմնում է *Visoka frekvencija* բենդը և ձայանգրում է մի շարք երգեր։ Հետագայում նա հիմնադրում է *The Moon* բենդը իր հոր՝ Միլիյա Կնեժևիչի հետ։

1992 թվականից սկսվում է Կնեժի անհատական կարիերան։ Նույն թվականին նա Բելգրադում մասնակցում է Փոփ փառատոնի իր "Da l' si ikada mene voljela" երգով։ Այդ նույն տարում նա ձայնագրում է իր առաջին ալբոմը՝ *Kao magija*-ն։ 1994 թվականին Կնեժը ձայնագրում է իր 2-րդ *Iz dana u dan* ձայնասկավառակը։ 1996 թվականին ձայնագրվում է թվով 3-րդ ձայնասկավառակը, որը կոչվում է *Automatic*: Այն ունեցավ բավականին մեծ վաճառք և մեծ ճանաչում բերեց երգչին։ Նա իր ամենամեծ համերգը ունեցել է «Սավա» կենտրոնում։ 1999-ին նա ձայնագրեց *The Best of Knez* ձայնասկավառակը, որտեղ ներառված էին 18 հին և 2 նոր երգեր։ 2000 թվականին նա մասնակցեց «Բուդվա 2000» փառատոնին *Vjeruj* երգով, որով զբաղեցրեց 1-ին տեղը։ 2001-2005 թվականներին Կնեժը ձայնագրեց իր *Daleko, visoko*, *Ti me znaš* և *Vanilla* ձայնասկավառակները։ Մասնակցեց նաև «Բուդվա 2006» փառատոնին և զբաղեցրեց 3-րդ տեղը։

2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ին պաշտոնական հայտարարվեց, որ Եվրատեսիլ 2015 երգի մրցույթում Չեռնոգորիան ներկայացնելու է Կնեժը։ Նա զբաղեցրեց 13-րդ հորիզոնականը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2015 երգի մրցույթի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Չեռնոգորացի երգիչներ
Էդուարդ Վարինգ

thumb|''Miscellanea analytica'', 1762
**Վարինգ էդուարդ** (Waring) (), անգլիացի մաթեմատիկոս, Քեմբրիջի համալսարանի պրոֆեսոր, Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ (1763 թվականից)։

Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են հանրահաշվին (սիմետրիկ ֆունկցիաներ, ռեզոլվենտների տեսություն և այլն), հանրահաշվական կորերի և թվերի տեսություններին։ Թվերի տեսությունում առանձնապես կարևոր նշանակություն ունի Վարինգի խնդիրը, որը Վարինգը ձևակերպել է առանց ապացուցման։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թվերի տեսության մասնագետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գիտնականներ
Կոմունալ վարկ

**Կոմունալ վարկ**, վարկ, որը տրամադրվում է կոմունալ տնտեսության ու բնակարանային շինարարության կարիքների համար։ Բանկային վարկի տարատեսակ է։ Կոմունալ վարկի միջոցները սովորաբար մոբիլիզացվում են տեղական ինքնավարության մարմինների կամ վարկային հիմնարկների կողմից կոմունալ փոխառության պարտատոմսերի թողարկման ուղիով։ Տարբեր երկրներում կոմունալ վարկը տրամադրում են կոմունալ, քաղաքային, հիպոթեկային բանկերը և այլն։

Բացի տեղական ինքնավարության մարմիններից, կոմունալ վարկից օգտվում են նաև խոշոր կազմակերպություններ՝ դրա դիմաց որոշակի գույք գրավ դնելով։

Կատեգորիա:Ֆինանսներ
Վարիկոնդ

**Վարիկոնդ** (, variable — փոփոխական և cond(enser), կոնդենսատոր), սեգնետակերամիկական կոնդենսատոր, որի ունակության կախումը շրջադիրներին կիրառված էլեկտրական լարումից ունի խիստ արտահայտված ոչ գծային բնույթ։

## Ունակություն
Վարիկոնդի ունակության անվանական արժեքը 10 պֆ-ից մինչև 1 մկֆ է, իսկ առավելագույն և սկզբնական ունակությունների հարաբերությունը՝ 2-ից մինչև 20։

## Կիրառում
Վարիկոնդը կիրառում են հոսանքի և լարման պարամետրական կայունարարներում, հզորության և լարման ուժեղացուցիչներում, հաճախականությունների բազմապատկիչներում ու բաժանարարներում և այլուր։

## Տես նաև
* Սեգնետաէլեկտրիկներ

Կատեգորիա:Կոնդենսատորներ
Վարձկաններ

**Վարձկաններ**, օրավարձով ապրող չքավոր խավ միջնադարյան Հայաստանում։ Վարձկաններ են կոչվել նաև բերքի 1/5 կամ 1/10 մասն իրենց պահելու իրավունքով հողակտոր վարձակալած տնանկ գյուղացիները (ոմանք աշխատել են սեփական աշխատամիջոցներով)։ Վերջիններս իրենց սոցիալական վիճակով համարյա նույնացել են մշակներին։

## Առաջացում
Առաջացել է զարգացած ֆեոդալիզմի ժամանակաշրջանում գյուղացիների սնանկացման և հողազրկման հետևանքով։ Կենտրոնացել են հիմնականում քաղաքներում։

## Վարձկանների աշխատանք
Կատարել են տարբեր բնույթի ոչ մշտական (պատահական) աշխատանքներ և դրանց դիմաց ստացել օրավարձ։ Ստիպված ստանձնել են առավել ծանր, հաճախ կյանքի համար վտանգավոր գործեր։ Այդ հանգամանքը հաշվի առնելով՝ Մխիթար Գոշն իր «Դատաստանագրքում» սահմանել է, որ վարձկաններին վտանգավոր գործ հանձնարարած գործատերը պատասխանատու է նրանց արյան համար։ Վարձկանների աշխատանքը գնահատվել է սովորականից էժան, նրանք չեն ունեցել իրենց շահերը պաշտպանող եղբայրություններ։ Վարձկանների աշխատանքն օգտագործվել է նաև երկրագործության մեջ։ Հողակտորից և աշխատամիջոցներից զրկված գյուղացիներին հողատերերը վարձել են օրական կամ սեզոնային աշխատանքի։

Կատեգորիա:Պատմություն
Շաքե Վարթենիսյան

**Շաքե Վարթենիսյան** (), հայ երգչուհի (սոպրանո)։

## Կյանք և կարիերա
Շաքե Վարթենիսյանը ծնվել է 1931 թվականին՝ Բեյրութում։ Ձայնը մշակել է Բեյրութում, երգել հայկական երգչախմբերում։ Կրթությունը շարունակել է ԱՄՆ-ում, ավարտել Բալթիմորի Փիբոդի ինստիտուտը՝ այդ ընթացքում շահելով տասնմեկ մրցանակ։ Որպես կամերային երգչուհի երկարատև համերգային շրջագայություն է կատարել ԱՄՆ-ի քաղաքներում, մի քանի տարի հրավիրվել նաև «Մետրոպոլիտեն օպերա», Միլանի «Լա Սկալա»՝ առաջնակարգ դերերգեր կատարելու։ 1958 թվականին Սպոլետայի (Իտալիա) միջազգային փառատոնում մրցանակ է շահել Լեդի Մակբեթի դերերգի կատարումով (Վերդիի «Մակբեթ»), նույն դերերգով բազմիցս հանդես եկել Տ. Գոբիի հետ։ 1963 թվականին արժանացել է Վերդիի անվան ոսկե շքանշանի։ Նույն թվականին Ֆրանսիայի Էքս-ան-Պրովանս քաղաքի միջազգային փառատոնում երգել է Մոցարտի «Դոն Ժուան» օպերայում։ 1968 թվականին մենահամերգներով հանդես է եկել Բեյրութում։ Վարթենիսյանին անվանել են «Լիբանանի սոխակ»։

Օպերային դերակատարումներով և համերգներով եղել է ԱՄՆ-ում, Իտալիայում, Իսպանիայում, Ֆրանսիայում, Հոլանդիայում, Պորտուգալիայում, Մերձավոր Արևելքի երկրներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ օպերային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ սոպրանոներ
Կատեգորիա:1931 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բեյրութ քաղաքում ծնվածներ
Օձաբույս

**Օձաբույս** (), պատկանում է շուշանազգիների (*Liliaceae*) ընտանիքին։ Հայրենիքը Ճապոնիան և Չինաստանն է։

## Կենսաբանական նկարագիր
մինի|ձախից
Կարծեք թե չոր օդը, փոշին, կիսաստվերը, անկանոն ջրելը, կամ ուժեղ տաքությունն ու ցուրտը այս բույսի վրա բոլորովին չեն ազդում։ Մշակության մեջ հատկապես հաճախ հանդիպում է *A.elatior Blume* տեսակը, որի տերևներից և տերևակոթուններից կազմված թուփը հասնում է 50-60 սմ բարձրության։ Երկար կոթուներով, կաշենման, էլիպսաձև տերևները աճում են ուղղակի կոճղարմատների վրա և պահպանվում են մի քանի տարի։ Ծաղիկները թագանման են, տգեղ, բաց կանաչավուն կամ գորշ դարչնագույն, մանուշակագույն սպիով, աճում են կոճղարմատի վրա անմիջապես հողի երեսին։ Օձաբույսն ունի նաև իր խայտաբղետ ձևը (*A.fol.variegatis*), որի տերևներն աչքի են ընկնում սպիտակ կամ ոսկեգույն գծերով։ Այդ գեղեցիկ, խայտաբղետ գույնը պահպանում է միայն լուսավոր տեղերում աճելիս։

## Մշակում
Բազմացվում է թփի բաժանումով, գարնան վերջին։ Բաժանելիս պետք է աշխատել, որ տերևները կտրված կոճղարմատի հետ ունենան իրենց սեփական արմատները։ Ամռան ընթացքում խորհուրդ է տրվում բույսերը պահել ստվերում, առատորեն ջրելով և երբեմն սնուցելով գոմաղբահեղուկով։ Ձմռանը բույսը իրեն լավ է զգում 12-15° ջերմության, առատ լուսավորության պայմաններում։ Ջուրը տրվում է ըստ պահանջի։ Տարիքավոր բույսերի վերատնկումը կատարվում է երկու տարին մեկ, իսկ երիտասարդ բույսերինը՝ յուրաքանչյուր տարի, 3 մաս այգու հողից, 1 մաս տերևահողից կամ տորֆահողից, 1 մաս փտած գոմաղբից և 0,5 մաս ավազից պատրաստված հողախառնուրդում։

## Տարածվածություն
Լայնորեն տարածված են թե՛ բնակարաններում և թե՛ ջերմոցներում։

## Տեսակներ

# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 


## Գրականություն
* Ծաղկաբուծություն և դեկորատիվ այգեգործություն, Հ. Ե. Նարինջյան

Կատեգորիա:Շուշանազգիներ
Կատեգորիա:Սենյակային բույսեր
Վարխունո

**Վարխունո** (Վարխունա, վրացերեն՝ ვარხუნო), հայաբնակ գյուղ Վրաստանի Քվեմո Քարթլիի մարզի Թեթրիծղարոյի շրջանում, վարչական կենտրոն Թեթրիծղարո քաղաքից 1 կմ հյուսիս-արևմուտք, Թրիալեթի լեռնաշղթայի հարավային լանջին։

## Տնտեսությունը
Խորհրդային տարիներին գյուղն ուներ տարրական դպրոց, գրադարան, ակումբ և կենցաղսպասարկման տաղավար։ Բնակիչներն զբաղվում էին այգեգործությամբ, բանջարաբուծությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմական ակնարկ
Գյուղը հիմնադրել էին Արևմտյան Հայաստանի Բասեն գավառից գաղթած հայերը` 16-րդ դարում։ Հետագայում գյուղում բնակություն են հաստատել նաև Լոռվա գավառի Սառնաղբյուր, Շնող գյուղերից և Ղազախի գավառից եկած հայերը։

Գյուղում կա եկեղեցի (16-րդ դար)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր