Հենրի Դեյվիդ Թորո

thumb|250px|Թորոյի տունը Մասաչուսեթսում. 1889 թ.

**Հենրի Դեյվիդ Թորո** (, ), ամերիկացի գրող, փիլիսոփա, հասարակական գործիչ, նատուրալիստ։ 19-րդ դարի տրանսցենդենտալ իդեալիզմի կարկառուն ներկայացուցիչներից է։ Հատկապես նշանակալի են նրա «Ուոլդեն կամ կյանքն անտառում» գիրքը, որում հեղինակը ներկայացնում է առանձնության մեջ, բնության գրկում անցկացրած տարիների իր փորձառությունը և «Ընդդիմություն քաղաքացիական իշխանությանը» էսսեն, որում նա իր անհամաձայնությունն է հայտնում իշխանությունների որդեգրած կառավարման սկզբունքներին։

## Կենսագրություն
Հենրի Դեյվիդ Թորոն ծնվել է Կոնկորդի ֆերմերային տնտեսություններից մեկում՝ մատիտագործ Ջոն Թորոյի և Սինդիա Դանբերի ընտանիքում (Թորոների առանձնատունն այժմ վերականգնված է և բաց այցելուների առջև)։ Հասակ առնելով իր ավագ եղբոր՝ Ջոնի և քույրեր Հելենի ու Սոֆիայի հետ, պատանի Թորոն 16 տարեկան հասակում ընդունվում է Հարվարդի համալսարան, որտեղ ուսանում է փիլիսոփայություն, հռետորություն, մաթեմատիկա և այլ գիտություններ։ Հրաժարվելով դիպլոմի ստացման համար դրամական տուրք վճարելուց Թորոն չի շարունակում ուսումը մագիստրատուրայում՝ նախընտրելով հասարակ ուսուցչությունը։

Թորոն 1837 թ.-ին սկսում է դասավանդել Կոնկորդի հանրային դպրոցում, սակայն մի քանի շաբաթ անց հեռացվում է աշխատանքից՝ աշակերտների նկատմամբ մարմնական պատժի կիրառումից հրաժարվելու պատճառով։ Եղբոր՝ Ջոնի հետ համատեղ ջանքերով բացված քերականական դպրոցը նույնպես երկար չի գոյատևում վերջինիս մահվան պատճառով, ուստի գրողը վերադառնում է իր ծննդավայր, ուր շարունակում է հոր աշխատանքը մատիտագործական արհեստանոցում և զբաղվում է ֆերմերային տնտեսությամբ։

Կոնկորդի խաղաղ միջավայրը պարարտ հող ստեղծեց Թորոյի գրական գործունեության համար։ 1845-1847 թթ.-ին Թորոն առանձնության մեջ ապրում է Ուոլդենյան անտառում իր իսկ ձեռքերով կառուցված խրճիթում, սեփական ուժերով հայթայթելով կյանքի համար անհրաժեշտ ամեն բան։ Այս տարիների ընթացքում ձեռք բերված փորձառության մասին Թորոն գրել է 1854 թ.-ին՝ «Ուոլդեն կամ կյանքն անտառում» գրքում։ Այս շրջանում ավելի հստակ գծագրություն են ստանում նաև Թորոյի հասարակական հայացքները։ 1846 թ.-ին գրողը ձերբակալվում և մեկ&nbsp;օր բանտում է անցկացնում հարկեր վճարելուց հրաժարվելու պատճառով։ Կառավարող մարմինների հանդեպ տածած դժգոհությունը և իր քննադատական հայացքները Թորոն շարադրում է «Ընդդիմություն քաղաքացիական իշխանությանը» էսսեում։

19-րդ դարի 50-ականներին Թորոն մի շարք ճանապարհորդություններ է կատարում ԱՄՆ-ի տարածքով մեկ, տպագրվում է պատմա-բանասիրական և բնագիտական հանդեսներում, ստեղծագործում։

Թորոն վախճանվում է 1862 թ.-ի մայիսի 6-ին, 44 տարեկան հասակում՝ տարիներ տևած տուբերկուլյոզի և բրոնխիտի սրման պատճառով։ Գրողի մարմինն ամփոփվում է ընտանեկան գերեզմանոցում, սակայն տարիներ անց, համընդհանուր ճանաչումից հետո, վերջնական հանգրվան է ստանում Կոնկորդի քաղաքային պանթեոնում։

## Գրական ժառանգությունը և հայացքների ազդեցությունը
Թորոյի փիլիսոփայությանը, քաղաքականությանը և պատմությանը վերաբերող գրվածքները, գրական ստեղծագործությունները և էսսեները բնագրում շուրջ 20 ստվար հատոր են կազմում, սակայն Թորոյի գրական ժառանգությունը հայերեն թարգմանված է հատվածաբար։

Իբրև հասարակական գործիչ Թորոն եղել է Աբոլիցիոնիզմի ջատագով, բնապահպանական շարժման նախակարապետ, գաղափարներ է հայտնել հարկերի, զինված ուժերի ու իշխանական կառույցների վերացման, գիտա-տեխնիկական առաջընթացի արգելակման և քաղաքացիական ինքնագիտակցության վերականգնման վերաբերյալ, որոնք մեծ ազդեցություն են գործել Լև Տոլստոյի, Մահաթմա Գանդիի և Մարտին Լյութեր Քինգի հայացքների վրա։

## Մեծերը Թորոյի մասին

## Հայերեն հրատարակումներ
2019թվականին, «Սարգիս Խաչենց-Փրինթինֆո-Անտարես» հրատարակչական ծրագրի շրջանակներում, «Գրական կոթողներ» մատենաշարով, լույս է տեսել Թորոյի՝ «Ուոլդեն, կամ Կյանքն անտառում», «Քաղաքացիական անհնազանդություն» ծավալուն հատորը։ Գիրքն անգլերենից թարգմանել ու ծանոթագրել է Վարդան Ասլանյանը։ ՀՀ Գրողների միության «Արտասահմանյան գրականություն» եռամսյա պարբերականում (1/2022, էջ 2-43) թարգմանաբար հրատարակվել է Թորոյի ևս մեկ նշանավոր էսսե՝ «Քայլելու արվեստը» (Walking)։

## Մատենագրությունը
### Էսսեներ
# Աուլուս Պերսիուս Ֆլակկուս (, 1840)
# Զինվորական ծառայություն (, 1840)
# Արշավ դեպի Վաչուսեթ լեռը (, 1842)
# Վերադարձվելիք դրախտը (, 1843)
# Կալվածատերը (, 1843)
# Սըր Ուալտեր Ռալին (, 1843)
# Ազատության ազդարար (, 1844)
# Ուենդել Ֆիլիպսը նախքան Կոնկորդի վարժարանը (, 1845)
# Բարենորոգումը և բարենորոգիչները (, 1846-1848)
# Թոմաս Կարլայլը և նրա երկերը (, 1847)
# Ընդդիմություն քաղաքացիական իշխանությանը կամ Քաղաքացիական անհնազանդություն (, 1849)
# Ճանապարհորդություն դեպի Կանադա (, 1853)
# Ստրկությունը Մասաչուսեթսում (, 1854)
# Կոչ՝ ուղղված կապիտան Ջոն Բրաունին (, 1859)
# Նոթեր՝ արված Ջոն Բրաունի կախաղան բարձրացվելուց հետո (, 1859)
# Ջոն Բրաունի վերջին օրերը (, 1860)
# Քայլելու արվեստը (, 1861)
# Աշնանային երանգներ (, 1862)
# Վայրի խնձորներ. Խնձորի ծառի պատմությունը (, 1862)
# Շրջագայություններ (էսսեների շարք) (, 1863)
# Կյանք առանց սկզբունքի (, 1863)
# Գիշերը և լուսնի ցոլանքը (, 1863)

### Գրքեր
# Կոնկորդ և Մերիմաք գետերի վրա անցկացրած մեկ շաբաթը (, 1849)
# Ուոլդեն կամ կյանքն անտառում (, 1854)
# Մենի անտառները (, 1864)
# Քոդի հրվանդանը (, 1865)

### Նամականի
# Նամակներ տարբեր անձանց (, 1865)

## Նկարներ

Henry David Thoreau.jpg|Դագերոտիպային լուսանկար կատարված 1856 թ.-ին, Բենջամին Մաքսհամի կողմից 
Henry David Thoreau 2.jpg|Վերջին լուսանակարը, 1861 թ. օգոստոս
ThoreauBust.jpg|Թորոյի կիսանդրին Բրոնքսի քոլեջում
Thoreau1967stamp.jpg|ԱՄՆ փոստային ծառայության կողմից 1967 թ.-ին թողարկված դրոշմանիշ
Thoreau-gravesite.jpg|Թորոյի շիրիմը Կոնկորդի քաղաքային պանթեոնում
Walden Pond, 2010.jpg|Ուոլդենի լճակը
Walden Thoreau.jpg|"Ուոլդեն" գրքի առաջին տպագրության տիտղոսաթերթը՝ նկարված Թորոյի քրոջ՝ Սոֆիայի կողմից
Wheeler-Minot Farmhouse, Concord MA.jpg|Թորոների ընտանեկան առանձնատունը Կոնկորդում (վերականգնված)
Thoreau's cabin inside.jpg|Թորոյի խուցը Ուոլդենի անտառում (վերականգնված)
Thoreaus quote near his cabin site, Walden Pond.jpg|Թորոյի նշանավոր «Ես հեռացա անտառ...» խոսքերը Ուոլդենյան պուրակում
Henry David Thoreau quote - Library Way - NY City.jpg|Թորոյին նվիրված հուշատախտակ Նյու Յորքի հանրային գրադարանում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հենրի Դեյվիդ Թորո - Ընդդիմություն քաղաքացիական իշխանությանը (հատվածական թարգմ. հայերեն)
* Հենրի Դեյվիդ Թորո - Ուոլդեն կամ կյանքն անտառում (հատվածական թարգմ. հայերեն)

Կատեգորիա:19-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բնագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բնապահպաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Անարխիստ գրողներ
Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ինքնակենսագիրներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Քաղաքացիական անհնազանդություն
Կատեգորիա:Ամերիկացի հրատարակիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա