Անդրե Թյուրիե

**Կլոդ-Ադեամար Թյուրիե** (, ), առավել հայտնի որպես Անդրե Թյուրիե ֆրանսիացի բանաստեղծ, վիպասան և դրամատուրգ։

## Կենսագրություն
Անդրե Տերյեն ծնվել է Մարլի-Լե-Ռուում ՝ Հոր կողմից բուրգունդացու, իսկ մոր կողմից ՝ բար-Լե-Դյուկի ընտանիքում։ 1838 թվականին նրա հայրը նշանակվեց Բար Լե Դյուկի կալվածքների կառավարիչ, ամբողջ ընտանիքը տեղափոխվեց։ Նա շատ ժամանակ է անցկացնում իր տատիկի հետ, ով սովորեցնում է նրան կարդալ: Նրա մանկության ամենամեծ հաճույքներից մեկը մի փոքր օրիգինալ զարմիկին այցելելն է, որը հագնվում է վարագույրներով և բանաստեղծություններ է արտասանում:

Ընդունվել է քաղաքային գրադարան, և արձակի մեջ նրա նախասիրությունները տատանվում էին Մերիմեից, Վինյայից, Բալզակից, իսկ պոեզիայում ՝ Հյուգոյից, Մուսսեից, Վինյայից, Լամարտինից: 1843 թվականին ընդունվել է Ժիլ դե Տրիերի քոլեջ։ Ասում են, որ հռետորաբանության մեջ նա բանաստեղծություններ է գրում։ Նա գաղտնի գրում է Օդեր, երգիծանքներ, ուղերձներ և իր առաջին գործերը գրում է միայն մաթեմատիկայի համար նախատեսված իր դասարանային տետրերից մեկում։ Նա նույնիսկ համարձակվեց քաղաքային թերթում հրատարակել իր բանաստեղծություններից մեկը։ Նրա ուսուցիչը, իմանալով այդ մասին, զվարճանում է դասարանում ՝ ծաղրելով նրա բանաստեղծությունները: 1849 թվականին նա եղել է Սիվրա քաղաքում ՝ ստանալով հումանիտար գիտությունների բակալավրի աստիճան։ Նա ընդունվում է իրավաբանական ֆակուլտետ և մասնակցում ակադեմիայի մրցույթին, 1853-ին, ներկայացնելով Ակրոպոլիսի մասին 400 բանաստեղծություններից բաղկացած բանաստեղծություն, որը շատ սիրված կլինի: Բար-Լե-Դյուկում (Իրավագիտության բակալավր) կրթություն ստանալուց հետո նա աշխատել է օբեր-Լիվի կալվածքների գործերի վարչությունում 1856-1859 թվականներին ՝ որպես անկախ գրանցման և ունեցվածքի պատասխանատու: 1859-1863 թվականներին շրջագայության ժամանակ, այնուհետև Ամիենում ՝ նախքան կալվածքների գործերի գրասենյակի ղեկավար դառնալը: գրանցման գրասենյակ ֆինանսների նախարարությունում 1863 թվականին:  Նա սկսում է բանաստեղծություններ և պատմվածքներ հրատարակել "երկու աշխարհ"ամսագրում ։ 1859 թվականին նա հանդիպեց նրան, ով պետք է դառնար իր լավագույն ընկերը ՝ Կամիլ Ֆիստյեն։

1870 թվականի պատերազմի ժամանակ ծառայում է Սենի Ազգային գվարդիայի 2-րդ վաշտի 19-րդ գումարտակում։ 1871 թվականին մասնակցում է Բյուզանվալի ճակատամարտին։ Նույն թվականին հանդիպում է իր ապագա կնոջը՝ Էլեն Նարային։

1872 թվականին Նրա «Ժան-Մարի» դրաման բեմադրվել է Օդեոն թատրոնում։

1880 թվականին ամուսնացել է Հելեն Նառայի հետ,՝ երկրորդ կայսրության ժամանակաշրջանի հայտնի նկարիչ Գաբրիել Լեֆևրի այրու հետ։ Ֆրանսուա Կարեզի խոսքով ՝ նա հմայիչ երիտասարդ աղջիկ էր, որին նա պատկերել էր՝ սիրահարված սոխակի դերում, « երկրի մասին գրքում» [1]։ 1893 թվականին նա վաճառեց իր բնակարանը Փարիզի Բոնապարտ փողոցի № 30 հասցեում և գնեց տուն Բուրգ Լա Ռայնի Վիկտոր Հյուգո պողոտայի № 14 հասցեում,թող նա նրան անվանի Բուա-Ֆլերի ՝ ի հիշատակ Ռոմեն Բուաֆլերի որդու:

1894 թվականին ընտրվել է քաղաքի մունիցիպալ խորհուրդ, նա դարձել է նրա քաղաքապետը ապրիլի 14-ին պարոն Ջալոնի մահից հետո:Նա ունի երկու մեծ նկար, որոնք ստեղծվել են նկարիչ Մենուի կողմից ՝ զարդարելու ամուսնության սրահը: Հրաժարական է տվել 1900 թվականի փետրվարի 17-ին: Նա ընտրվել է ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ 1896 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Ալեքսանդր Դյումայի որդու աթոռին, և այնտեղ նրան ընդունել է գրող Պոլ Բուրժեն։ Բուրգ Լա Ռեյնի քաղաքային խորհուրդը Պիեռ-Ադրիան Դալփայրին հանձնարարեց պատրաստել իրեն նվիրած երկու ճենապակյա ափսեներ։ Եղել է նաև Ստանիսլավի ակադեմիայի անդամ.

Կինը մահանում է 1901 թվականի սեպտեմբերի 2-ին։

Անդրե Թերիեն այնպիսի գրող է, ով գովերգում է հայրենի եզերքը, անտառները, գավառական փոքր քաղաքները՝ ցուցաբերելով զարմանալի կարողություն՝ հաղորդակից դառնալու այն բոլոր վայրերին, ուր նրան տանում էր իր մասնագիտական գործունեությունը։ Այսպիսով, Լոթարինգիայում, Արգոնում, Վերին Մարնում, Տուրենում և Պուատուում նրան համարում են «երկրի զավակ»։

Նա հրատարակել է բազմաթիվ վեպեր Բար-Լե-Դյուկի, պայ — Դ ' Օբրիվայի, Տուրենիի և Պուատուի, Սավոյայի մասին.մի քանի տարի նա հյուրընկալվել է Տալուարում,Անսի լճի ափին, և Արգոննում։ Նրա վեպերի սյուժեն հաճախ պայմանական է, իսկ կերպարները, որոնց բնավորությունը սահմանվում է հենց սկզբից և գրեթե չի զարգանում, մարմնավորում են դարաշրջանի բոլոր վեհ զգացմունքները՝ երբեմն կարծրատիպային, բարոյապես և քաղաքականապես չափավոր ձևով։ Հեղինակը նաև զգուշանում է հանկարծահաս հարստացածներից (պարվենյու), դեմագոգներից, հեղափոխականներից և հետադիմական արիստոկրատներից՝ նախապատվությունը տալով պարզ ու ազնիվ բնավորություններին, որոնք հաճախ որպես պարգև ստանում են սոցիալապես համապատասխան և երջանիկ ամուսնություն։ Սակայն նրա ստեղծագործությունը թողնում է գավառական քաղաքների ու գյուղերի առօրյա կյանքի ճշգրիտ և հավատարիմ վկայությունը, որտեղ կրքերը թվում են առավել վեհացած այն բնապատկերների և հեղինակի քնարականության շնորհիվ, որոնցում դրանք ծնվում են։  Թյուրիեն քաջածանոթ էր բնությանը և իր սերնդի մեջ չուներ իր հավասարը՝ ակադեմիական, բայց վարպետ գրչով գեղեցիկ բնապատկերներ կերտելու հարցում։ Երկինքը, որ առավոտյան մառախլապատ էր, տեղ-տեղ պարզվում էր. արևի շողերը հանկարծակի լուսավորում էին մերթ մարգագետինը, մերթ անտառի լանջերից մեկը։ Այս ընդհատվող լուսավորությունը բնապատկերին հաղորդում էր գարնանային կարճատև շքեղություն։ Շիկապոչերի զուսպ երգը, մարգագետիններում ցրված անթառամ ծաղիկների մանուշակագույն երանգները էլ ավելի էին ուժեղացնում պատրանքը։ Ստվերում մնացած հատվածները, սակայն, պակաս կենսունակ գունավորում չունեին. վայրի տանձենիների մանուշակագույն շագանակագույնը, կեռասենիների արնակարմիրը, սիկամորների բաց ոսկեգույնը և ուռենիների արծաթափայլ տերևները վառ բծերով նախշում էին կաղնիների դեռևս կանաչ սաղարթները և հաճարենիների շիկակարմիր երանգները։ Մերթընդմերթ, քամու թեթևակի շնչից, կաղամախիների հանկարծակի տերևաթափը նմանվում էր սպիտակ նուրբ թիթեռների թռիչքի»։ — «Անտառների թագուհին» (Reine des bois):

Հիվանդ լինելով հաստ աղիքի քաղցկեղով՝ նա մահացել է 1907 թվականի ապրիլի 23-ին։ Թաղված է Բուր-լա-Ռենի գերեզմանատանը (3-րդ տեղամասում)։

Երեխաներ չունենալով ՝ նա իր ունեցվածքը թողեց Բոնայի պարոն և տիկին Արշամբոյի ընկերներին, ովքեր ապրում էին զույգի հետ և խնամում էին նրան կնոջ մահից հետո:

## Երկերի ժողովածու
### Պոեզիա

* *Le Chemin des bois, poèmes et poésies (1867) <abbr>1<sup>er</sup></abbr> recueil couronné par l'Académie française*
* *, Paris, Alphonse Lemerre, 1871, 8 <abbr>p.</abbr> <small>(lire en ligne [archive])</small>*
* *Le Bleu et le Noir, poèmes de la vie réelle (1873)*
* *, Paris, Alphonse Lemerre, 1883, 175 <abbr>p.</abbr> <small>(lire en ligne [archive])</small>*
* *(<abbr>ill.</abbr> Hector Giacomelli et gravures sur bois de Jules Hoyot), Paris, H. Launette et Cie, 1887, 206 <abbr>p.</abbr> <small>(lire en ligne [archive])</small>*
* *Carillons de Noël en hommage à Léon Lhermite (année non communiquée)*
* *La Ronde des saisons et des mois (1882)*
* *Jardin d'automne (1894)*
* *Contes pour les soirs d'hiver*

### Վեպեր և պատմվածքներ
* *Bigarreau*, suivi de *La Pamplina*, de *Marie-Ange*, de *L'Oreille d'ours* et de *La Saint-Nicolas*, Alphonse Lemerre, s.d.
*, Paris, Charpentier, 1874, 320 p. (lire en ligne [archive])
*, Paris, Ernest Flammarion, 1875, 255 p. (lire en ligne [archive])
*, Paris, G. Charpentier, 1877, 352 p. (lire en ligne [archive])
*, Paris, G. Charpentier, 1878, 326 p. (lire en ligne [archive])
*, Paris, G. Charpentier, 1878, 332 p.
*, Paris, G. Charpentier, 1879, 320 p. (lire en ligne [archive])
*, Paris, Paul Ollendorff, 1879, 317 p. (lire en ligne [archive])
*, Paris, Paul Ollendorff, 1881, 311 p. (lire en ligne [archive])
*, Paris, G. Charpentier, 1880, 333 p. (lire en ligne [archive])
*, Paris, Librairie Hachette, coll. « Bibliothèque des écoles et des familles », 1881, 220 p. (lire en ligne [archive])
* *Madame Heurteloup* (1882)
* (ill. Émile Adan, Eaux fortes gravées par Auguste Boulard et vignettes dans le texte gravées sur bois par Jules Huyot), Paris, H. Launette et Cie, 1890, 213 p. (lire en ligne [archive])
*, Paris, Paul Ollendorff, 1883, 325 p. (lire en ligne [archive])
* *Tante Aurélie* (1884)
* *L'horloge*, *Paris-Noël 1885-1886*, pages 4–5-6.
*, Paris, Fayards frères, 1885, 191 p. (lire en ligne [archive])
* *Les œillets de Kerlaz*, Conquet, (1885)
* *Péché mortel* (1885)
* *Contes pour les jeunes et les vieux*, illustré par Stanislaw Rejchan et Felician Myrbach (1886)
* *Mœurs d'employés* (1887)
* *Contes de la vie de tous les jours. Les œillets de Kerlaz* (1887)
* (ill. Léon Lhermitte, gravures sur bois de Clément Bellenger), Paris, Librairie Charles Tallandier, 1887, 336 p. (lire en ligne [archive])
*, Paris, Ernest Flammarion, 1887, 70 p. (lire en ligne [archive])
* *Contes de la vie de tous les jours. Les œillets de Kerlaz* (1887)
* (ill. S. Macchiati), Paris, Alphonse Lemerre, 1887, 346 p. (lire en ligne [archive])
* *Contes de la forêt* (1888)
*, Paris, Martinet, 1888, 213 p. (lire en ligne [archive])
* *Josette* (1888)
* *Contes pour les soirs d'hiver*, illustré par Stanislaw Rejchan (1889)
*, Paris, Alphonse Lemerre, 1889, 301 p. (lire en ligne [archive])
* *L'Amoureux de la préfète* (1889)
* *Le Bracelet de turquoises* (1890)
*, Paris, Alphonse Lemerre, 1890, 314 p. (lire en ligne [archive])
*, Paris, Bibliothèque Charpentier, 1890, 308 p. (lire en ligne [archive])
*, Paris, Alphonse Lemerre, 1891, 422 p. (lire en ligne [archive])
* *L'Abbé Daniel* (1893)
* *La Chanoinesse 1789-1793* (« Bibliothèque des romans historiques ») (1893)
* *Contes forestiers* (1894)
* *Rose-Lise* (1895)
* *Cœurs meurtris* (1896)
* *Boisfleury* (1897)
* *Contes de la primevère* (1897)
*, Paris, Alphonse Lemerre, 1898, 329 p. (lire en ligne [archive])
* *Dorine* (1899)
* *Dans les Roses* (1899) où il évoque les querelles entre ses concitoyens
* (ill. par la photographie d'après nature), Paris, Nilsson - Per Lamm, coll. « La voie merveilleuse », 1899, 163 p. (lire en ligne [archive])
* *Villa tranquille* (1899)
* *Nuit de Noël*, 1899, Paris-Noël
* *Claudette, contes et propos rustiques* (1900)
* *Jours d'été*, Paris, Société d'éditions littéraires et artistiques, Librairie Paul Ollendorff, illustré par Clémentine-Hélène Dufau, 1901, 188 p.
* *Les crèches de Bethléem*, Paris-Noël 1901.
*, Paris, Ernest Flammarion, 1901, 85 p. (lire en ligne [archive])
*, Paris, Alphonse Lemerre, 1902, 295 p. (lire en ligne [archive])
* *La Sœur de lait* (1902)
* *Histoires galantes et mélancoliques* (1903)
* *Les Revenants* (1904)
*, Paris, Société d'éditions littéraires et artistiques, 1904, 344 p. (lire en ligne [archive])
* *L'Oncle Flo* (1906)
* *Colette* (posthume, 1908)
* Au Paradis des Enfants (1887) Éditeur Paul Ollendorff, 28 rue Richelieu Paris. Ouvrage tiré en 10 exemplaires.

### Նախաբան
* *Avant-propos aux 'Fables' de Florian en 1899*
* *Préface du recueil de poèmes de Hégésipe Moreau, Le myosotis, publié à Paris chez L. Conquet en 1893*
* *Préface de 'Le Vieil Annecy' de C. Pinet vers 1900*

### Թատրոն
* *Jean-Marie, drame en 1 acte, en vers*, Paris, théâtre de l'Odéon, 11 octobre 1871.
* *La Maison des deux barbeaux, comédie en 3 actes* (en collaboration avec Henri Lyon), Paris, Odéon-Théâtre de l'Europe, 4 février 1885.
* *Raymonde, comédie en 3 actes*, (en collaboration Eugène Morand), Paris, Comédie-Française, 28 mai 1887.
* *Les Maugars, pièce en 4 actes* (en collaboration avec Georges Loiseau), Paris, théâtre de l'Odéon, 1er octobre 1901.

## Պարգևներ
* 1868 ՝ Մոնտյոնի անվան ֆրանսիական ակադեմիայի մրցանակ
* 1868 ՝ Մոնտյոնի անվան ֆրանսիական ակադեմիայի մրցանակ
* 1880 ՝ Ֆրանսիական Վիտե ակադեմիայի մրցանակ Ալբեր Դելպիտի հետ

## Տարբերությունները
* 1879 ՝ Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ
* 1895 ՝ Պատվո լեգեոնի սպա Պատվո լեգեոնի սպա

## Հարգանքի տուրք
* Նրա անունով փողոց է կոչվել կլուզ, Բուրգ-Լա-Ռեյն, Դ ' Օլնե-Սու-Բուա, Մեց, Նենսի, Կլերմոն-Ֆերան, Բրեստ, Անսի, Սեն-Դիզիեր, Շոմոն, Նիցցա, Փարիզ, Թուլուզ, Մարլի-Լե-Ռուա, Բար-Լե-Դյուկ և Լե Գրան-Պրեսինյի քաղաքներում, Անդրե Տերիեի պողոտա (որտեղ այն տան վրա, որտեղ նա ապրում էր, տեղադրված էր մարմարե սալաքար), նրա անունով հրապարակ Դիժոնում ; Տալուարում նրա անունով քոլեջ կա, իսկ սիվրայում ՝ ճեմարան։
* 1913 թվականի նոյեմբերի 9-ին Անդրե Տերիեի հուշարձանը բացվել է Բուրգ Լա Ռեյնում Հանրապետության Նախագահ Ռայմոն Պուանկարեի և կերպարվեստի պետքարտուղարի տեղակալ Լեոն Բերարի կողմից իր անունը կրող փողոցում ՝ քաղաքապետի ներկայությամբ։  գնդապետ Ալբեր Կանդելո. Այն պատկանում է քանդակագործ Չարլզ Թեոդոր Պերոնին, ով նույնպես ապրում էր Բուր Լա Ռեյնում ; հիմնադիրը Ռենե Ֆուլդան է Փարիզից։  Նրան նվիրված է նաև հուշարձան Օբրիվայում, վերին Մարնա, որտեղ նա գրանցող էր 1856-1858 թվականներին, իր անունով Q հրապարակում: Այս հուշարձանը կանգնեցվել է 1907 թվականին, իսկ բրոնզե կիսանդրին 1998 թվականին վերափոխվել է քանդակագործ J. M. Maillard de Ruel-ի կողմից ՝ կողոպուտի արդյունքում:
* 1906 թվականին Ֆրանսիայում լույս տեսած Բուսեգիի մասին գրքի տարբերակում Նեստոր Ուրեչիան նրան սրտանց հարգանքի տուրք է մատուցում այս նվիրումով : «Անդրե տերիեր ՝ գլխավոր գրող, անտառի, ծաղիկների և քնքուշ զգացմունքների երգիչ»:

## Երաժշտություն
* Édouard Lalo, *Marine, Le Rouge-gorge,* sur des poésies extraites du recueil *Le Livre de la Payse* (1884)

## Գրականություն
### Մատենագիտություն

* Antoine Albalat, *Souvenirs de la vie littéraire*, Arthème Fayard et Cie éditeurs à Paris, 1921, 319 p.
* Jacques Bonnaure: *André Theuriet de la Meuse à la Coupole*, in Bulletin des Sociétés d'histoire et d'archéologie de la Meuse, no 38-39, p. 125-140.
* Emmanuel Besson, *A la veille d'un centenaire: Souvenirs personnels sur André Theuriet* (1/4) *Le Domaine* no 97 de novembre 1930, pages 438 à 455, (2/4), *Le Domaine*, no 98-99 de décembre 1930/janvier 1931, pages 49 à 56, (3/4), *Le Domaine* no 100 de février 1931, pages 78 à 88, (4/4, *Le Domaine* no 497 de mars 1931, pages 113 à 122.
* Jean David, *André Theuriet en Touraine*, dans: *Mémoires de l'Académie de Touraine*, 2004, p. 83 à 97.
* Théophile Gautier, *Histoire du Romantisme*, éd. Charpentier et Cie Libraires-éditeurs, Paris, 1874, 410 p.
* Maurice Guillemot, *Villégiatures d'artistes*, éd Ernest Flammarion, 1897, 260 p.
* Ernest Jungle, *Profils parisiens*, première série, éd. A. Melet, Paris, 1898, 212 p.
* Bernard Lazare, *Figures contemporaines. Ceux d'aujourd'hui et ceux de demain*, Libraires-éditeurs, Perrin et Cie, Paris, 1895, 281 p.
* Jules Lemaître, *Les contemporains <abbr>5<sup>e</sup></abbr> série*, H. Lecène & H. Oudin, Paris, 1892, 355 p.
* Jules Tellier, *Les écrivains d'aujourd'hui -Nos poètes*, éd. A. Dupret, Paris, 1888, 258 p.
* Paul Verlaine, *André Theuriet*, monographie publiée dans la revue *Les Hommes d'aujourd'hui*, no 406 ; texte sur wikisource.

### Պատկերագրություն
* Dornac, *Portrait de l'écrivain André Theuriet (1833-1907) dans son intérieur*, entre 1885 et 1895, photographie, Paris, musée Carnavalet (notice en ligne [archive]).

## Նշումներ
# *Auteurs contemporains : études littéraires : Paul Verlaine, Anatole France, André Theuriet, Maurice Maeterlinck, Paul Déroulède / François Carez* par François Carez, aux Éditions Demarteau (Liège), 1897, 331 pages
# Xavier Lenormand, *Histoire des rues de Bourg-la-Reine*, p. 18.
# D'après Xavier Lenormand, op. cit.
# «  [archive] », sur *Académie française* (consulté le 14 juin 2009)
# (fr) «  [archive] », sur *le site du Comité des travaux historiques et scientifiques (CTHS)* (consulté le 25 octobre 2013)
# où il fréquentera le peintre Albert Besnard
# Philippe Chaplain, « André Theuriet (1833-1907) », in *Les grands personnages au cimetière de Bourg-la-Reine*, Éd. Bibliothèque de l'Association Historique de Bourg-la-Reine, no 7, 2007, p. 4-9.
# André Theuriet, *Contes de la vie de tous les jours. Les œillets de Kerlaz*, A. Lemerre, 1887, consultable  [archive]
# Nestor Urechia,, Paris, Plon, 1906 (SUDOC 056477848)

## Ծանոթագրություններ
 
Կատեգորիա:19-րդ դարի գրականություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դրամատուրգներ