Իրանի ավիահարվածներ Իսրայելում (հոկտեմբեր, 2024)

2024 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Իրանը առնվազն երկու ալիքներով մոտ 200 հրթիռ է արձակել Իսրայելի ուղղությամբ՝՝ պատճառ դառնալով երկրի ողջ տարածքում հնչող ազդանշանների։ Պայթյուններ են գրանցվել Թել Ավիվի և Երուսաղեմի երկայնքով։ Երիքովի վրայով հրթիռի բեկորների ընկնելու պատճառով մեկ պաղեստինցի է զոհվել, մի քանիսը վիրավորվել են։

Իրանը հայտարարել է, որ հարձակումը պատասխան է Հասան Նասրալլահի և այլ բարձրաստիճան հրամանատարների սպանությանը, որն ավիահարված է հասցրել Բեյրութում նրանց ստորգետնյա շտաբի վրա։ Նասրալլահի սպանությունը զգալի հետընթաց է բերել Իրանի գլխավորած «Դիմադրության առանցքին»՝ վստահված իսլամիստական զինյալների ցանցին, որը Իրանը երկար ժամանակ օգտագործում է թե՛ Իսրայելի, թե՛ Արևմուտքի շահերը Մերձավոր Արևելքում թիրախավորելու համար։ Հոկտեմբերյան հարվածները 2024 թվականի ապրիլի կեսերին տեղի ունեցած հերթական հարձակումից հետո երկրորդ դեպքն է, երբ Իրանը բացահայտորեն հարձակվել է Իսրայելի վրա իր տարածքից։

## Նախապատմություն
### Իրանի հարվածները 2024 թվականի ապրիլին
2024 թվականի ապրիլի 13-ին Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսը (ԻՀՊԿ), համագործակցելով Իրանի կողմից աջակցվող մի քանի իսլամիստ զինյալների հետ, պատասխան հարձակումներ է իրականացրել Իսրայելի դեմ՝ պարեկող զինամթերքով, թևավոր հրթիռներով և բալիստիկ հրթիռներով։ Իրանը հայտարարել է, որ դա պատասխան հարվածն է Դամասկոսում Իրանի հյուպատոսության վրա իսրայելական ավիահարվածի համար, որի արդյունքում սպանվել են երկու իրանցի գեներալներ։ Հարվածն ուղարկվել է շուրջ 170 անօդաչու թռչող սարք, ավելի քան 30 թեւավոր հրթիռ և ավելի քան 120 բալիստիկ հրթիռ Իսրայելի և Գոլանի բարձունքների ուղղությամբ։

Իսրայելն տեղեկացրել է, որ կոալիցիան, որի պաշտպանական ջանքերը ստացել են **«Երկաթե վահան»** ծածկանունը, ոչնչացրել է մուտքային զենքի 99 տոկոսը, մեծ մասը՝ նախքան Իսրայելի օդային տարածք հասնելը: Ամերիկյան, բրիտանական, ֆրանսիական և հորդանանյան օդային ուժերը նույնպես գնդակոծել են մի քանիսը։ Հրթիռները փոքր վնաս են հասցրել Իսրայելի հարավում գտնվող Նևաթիմ ավիաբազային, որը շարունակում է գործել։ Հարձակումը եղել է պատմության մեջ անօդաչու թռչող սարքի ամենախոշոր հարվածի փորձը, Իրանի հարձակումները քննադատության են արժանացել ՄԱԿ-ի, մի շարք համաշխարհային առաջնորդների և քաղաքական վերլուծաբանների կողմից, որոնք նախազգուշացրել են, որ դրանք կարող են վերածվել լիարժեք տարածաշրջանային պատերազմի։ Իսրայելը հակադարձել է՝ սահմանափակ հարվածներ հասցնելով Իրանին 2024 թվականի ապրիլի 18-ին։

### Նախկին էսկալացիա Մերձավոր Արևելքում
2024 թվականի սեպտեմբերին մեծ սրացում է տեղի ունեցել Հեզբոլլահ-Իսրայել հակամարտությունում, որը սկսվել է այն բանից հետո, երբ Իրանի կողմից աջակցվող խմբավորումը հարձակումներ է սկսել Իսրայելի դեմ՝ հոկտեմբերի 7-ին ՀԱՄԱՍ-ի՝ Իսրայելի վրա հարձակումից մեկ օր անց: Այս ամսվա ընթացքում Հեզբոլլահը մեծ անհաջողություններ է կրել, որոնք նսեմացել են նրա հնարավորությունները և կործանել են նրա ղեկավարությունը։ Իսրայելի պաշտպանության բանակի (IDF) ավիահարվածները նաև թիրախավորել են Հըզբոլլահի ռազմական բազաները, հրամանատարական կենտրոնները, օդանավերը և զինամթերքի պահեստները հարավային Լիբանանում։ Այս անհաջողությունները գագաթնակետին են հասել սեպտեմբերի 27-ին Հասան Նասրալլայի և այլ բարձրաստիճան հրամանատարների, այդ թվում՝ Լիբանանի հարավում Հեզբոլլահի հրամանատար Ալի Կարակիի սպանությամբ, որն ավերել է նրանց ստորգետնյա շտաբը, որը գտնվել է Բեյրութի Դահիե արվարձանում։ Մի քանի օր անց՝ 2024 թվականի հոկտեմբերի 1-ին, Իսրայելը ցամաքային գործողություն է սկսել հարավային Լիբանանում, որը, ըստ Իսրայելի պաշտպանության բանակի, նպատակ է ունեցել վերացնել Հեզբոլլահի ուժերը և ենթակառուցվածքները, որոնք սպառնալիք են եղել Իսրայելի հյուսիսում գտնվող քաղաքացիական համայնքների համար։ Այս իրադարձությունները զգալի հետընթաց են բերել Իրանի գլխավորած «Դիմադրության առանցքին»՝ վստահված իսլամիստական աշխարհազորայինների ցանցին, որը Իրանը երկար ժամանակ օգտագործում է թե՛ Իսրայելի, թե՛ Արևմուտքի շահերը Մերձավոր Արևելքում թիրախավորելու համար։

## Հարձակումներ
Իսրայելի պաշտպանության բանակի տվյալներով՝ Իրանի կողմից արձակվել է ավելի քան 200 հրթիռ՝ առնվազն երկու ալիքով։ Իրանական արձակման վայրերը ներառում են Թավրիզը, Քաշանը և Թեհրանի ծայրամասերը; Իրանցի բարձրաստիճան պաշտոնյայի խոսքով, Իսրայելի ուղղությամբ հրթիռներ արձակելու հրամանը ստացել է Իրանի գերագույն առաջնորդ այաթոլլա Ալի Խամենեիից, որը մնացել է անվտանգ վայրում։ Իրանը ստանձնել է հարձակման պատասխանատվությունը, հեռարձակվել է պետական հեռուստատեսությամբ, հայտարարության մեջ նախազգուշացում է եղել, որ դա ընդամենը «առաջին ալիք է», առանց լրացուցիչ մանրամասների։

Երկու իսրայելցի խաղաղ բնակիչներ վիրավորվել են հարվածների հետևանքով, պաղեստինցի մի քաղաքացիական անձ, որը նույնականացված է որպես Սամեհ ալ-Ասլ, սպանվել է և մի քանիսը վիրավորվել են Երիքովում խոցված հրթիռի բեկորներից։

Իսրայելի պաշտպանության բանակը հայտնել է «մեծ քանակությամբ» հրթիռներ որսալու մասին, մինչդեռ Պենտագոնի խոսնակ Պատրիկ Ս. Ռայդերը հաստատել է, որ ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի կործանիչներն արձակել են մոտ մեկ տասնյակ կալանիչներ իրանական հրթիռների դեմ: Ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդական Ջեյք Սալիվանը նշել է, որ հարձակումը խափանելուն օգնել են նաև ԱՄՆ այլ «գործընկերներ», սակայն չի նշել, թե ովքեր են նրանք։ Հորդանանը հայտարարել է, որ միջադեպի ժամանակ իր հակաօդային պաշտպանությունը հրթիռներ և անօդաչու սարքեր է որսացել Հորդանանի օդային տարածքի վրա:

## Արձագանք
Մինչ հարձակումները ԱՄՆ-ը նախազգուշացրել է Իրանի հնարավոր հարձակման մասին։ ԱՄՆ պաշտոնյան *[[Ռոյթերս]]ին* ասել է. «Իրանի կողմից Իսրայելի դեմ ուղղակի ռազմական հարձակումը ծանր հետևանքներ կունենա Իրանի համար»։ Անանուն Պենտագոնի պաշտոնյաները հայտարարել են, որ ԱՄՆ-ի զորքերը, որոնք տեղակայված են եղել Մերձավոր Արևելքում, միջոցառման ընթացքում չեն հարձակվել։ Ի պատասխան հարձակման՝ Իսրայելը, Իրաքը և Հորդանանը փակել են իրենց օդային տարածքները։ Իսրայելը նաև հայտնել է, որ իր անվտանգության կաբինետը հավաքվում է Երուսաղեմի բունկերում։

Իսրայելի ֆինանսների նախարար Բեզալել Սմոտրիչը մեկնաբանել է իրավիճակը՝ ասելով. «Ինչպես Գազայի, Հեզբոլլահի և Լիբանանի պետությունը, Իրանը ևս կզղջա այս ամենի համար»:

### Իրան
Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի տվյալներով՝ Իրանը սպառնացել է «ջախջախիչ հարձակումներ» իրականացնել, եթե Իսրայելը պատասխան հարված տա։ Հաղորդվում է, որ Խամենեին գտնվում է ապահով վայրում։

Իրանը դադարեցրել է Թեհրանի միջազգային օդանավակայանի բոլոր թռիչքները հրթիռային հարձակումներից հետո, ինչը վրեժխնդրության անմիջական սպառնալիք է առաջացրել: Թռիչքների դադարեցումը հաստատել է օդանավակայանի ղեկավարը, հայտնում են իրանական լրատվամիջոցները։

## Տես նաև
* Իրանի հարվածները Իսրայելին (2024)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2024 Իսրայելում
Կատեգորիա:2024 Իրանում