Ջեյմս Քոուլման

**Ջեյմս Սամուել Քոուլման** (կամ Քոլմեն ),  ամերիկացի սոցիոլոգ, ռացիոնալ ընտրության տեսության առանցքային ներկայացուցիչներից մեկը, նշանակալի ներդրում է ունեցել հայեցակարգային բացատրությունների և ձևական մեթոդների մշակման մեջ՝ կոլեկտիվ որոշումներ կայացնելիս մարդու վարքագիծը վերլուծելու համար։ Նա լայն հասարակական համբավ ձեռք բերեց Միացյալ Նահանգներում  ռասայական տարանջատման ուսումնասիրության ղեկավարությամբ, որը հիմք հանդիսացավ Քոուլմանի զեկույցի (1966 թ.) համար։

## Կենսագրություն
Ծնվելով Բեդֆորդում, նա իր մանկությունն անցկացրել է Կենտուկիում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ծառայել է Միացյալ Նահանգների նավատորմում ։ 1949 թվականին նա ստացել է քիմիական ճարտարագիտության բակալավրի կոչում Փերդյուի համալսարանում ։ Այնուհետև նա շարունակեց իր ուսումը Կոլումբիայի համալսարանում, որտեղ իր վրա կրեց Փոլ Լազարսֆելդի և Ռոբերտ Մերտոնի ազդեցությունը ։ 1955-ին նա ստացել է իր թեկնածությունը, դասավանդել է Չիկագոյի համալսարանում 1956-ից, իսկ ավելի ուշ՝ 1973-ից, իսկ 1959-1973-ին՝ Ջոնս Հոփքինսի համալսարանում, որտեղ մասնակցել է սոցիալական հարաբերությունների բաժնի ստեղծմանը ։ Եղել է ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ, Ամերիկյան սոցիոլոգիական ասոցիացիայի նախագահ (1991-1992)։

## Գիտական ժառանգություն
### Տեսություն
Ելնելով մեթոդաբանական ինդիվիդուալիզմի սկզբունքներից, Ջ.Ս. Քոուլմանը ձևակերպեց միկրո-մակրո անցումների հայեցակարգը՝ առանցքային թեզով՝ միկրո մակարդակում մակրո-երևույթների էմպիրիկ ռեֆերենտներ փնտրելու և մակրո-ի հիմնարար բացատրության մերժմամբ։ Բացահայտելով երկու տեսակի դերակատարներ՝ ֆիզիկական անձինք և կորպորատիվ դերակատարներ, Ջ.Ս. Քոլմանը հիմնեց սոցիալական հարաբերությունների միկրոմակարդակի վերլուծությունը ռեսուրսների և իրադարձությունների նկատմամբ վերահսկողության փոխանակման մոդելի վրա, որի իմաստն այն էր, որ դերակատարները կա՛մ վերահսկում են ռեսուրսները, կա՛մ հետաքրքրված են դրանցում, ապա ինչպես են դրանք վերահսկվում այլ դերակատարների կողմից: Կոմունալ ծառայությունների մաքսիմալացումն իրականացվում է «ռեսուրսների կամ երևույթների նկատմամբ վերահսկողության փոխանակման» միջոցով, ինչը հանգեցնում է համայնքում միկրո մակարդակի նորմերի և պատժամիջոցների առաջացմանը: Այս նորամուծությունը էապես առանձնացրեց Ջեյ Ս. Քոլմանի մոտեցումը դասական սոցիոլոգիայի համեմատ, որտեղ սոցիալական նորմը համարվում էր կանխորոշված, որը նախորդում է սոցիալական փոխազդեցությանը: Հեղինակի մոտեցումը քննադատության է ենթարկվել որոշ հետազոտողների կողմից՝ որպես ռեդուկցիոնիստական ​​: Միկրոմակրո անցումների հայեցակարգը մշակվել է ժամանակակից վերլուծական սոցիոլոգիայի շրջանակներում, ինչպես նաև կիրառվում է տարբեր հետազոտություններում։

**Հետազոտություն դեռահասների ենթամշակույթի, կրթական անհավասարության և Քոուլմանի զեկույցի վերաբերյալ**

Ջ. Ս. Քոուլմանը հետազոտություն է անցկացրել երիտասարդության կրթության սոցիոլոգիայի բնագավառներում, ուսումնասիրել սոցիալականացման և դեռահասների ենթամշակույթի գործընթացները՝ բացահայտելով վերջինիս պարադոքսալ զսպող ազդեցությունը ակադեմիական հաջողությունների վրա (որն այն ժամանակ պարադոքսալ էր) ։ Հետագայում նրա ղեկավարությամբ հետազոտողների թիմը խորը ուսումնասիրություն իրականացրեց ԱՄՆ-ում կրթական հնարավորությունների վերաբերյալ՝ վերլուծելով կրթական գործընթացը ավելի քան 4000 հանրակրթական դպրոցներում և ընդգրկելով 600 հազար աշակերտի: Ցույց է տրվել, որ ռասայական տարանջատումը բացասաբար է ազդում սևամորթ երեխաների հաջողության վրա, և սևամորթ երեխաները ավելի բարձր ակադեմիական նվաճումներ են ցույց տալիս ռասայական բազմազան համայնքներում: Ընտանեկան ծագումը հաջողության հասնելու ավելի կարևոր գործոն է, որին հաջորդում են աշակերտների և ուսուցիչների անձնական հատկանիշները: Սակայն դպրոցի բնութագրերը, ներառյալ ծախսերը, պարզվեց, որ թույլ են կապված ակադեմիական առաջադիմության հետ:

## Ընտրված աշխատանքներ
* «Community Conflict» (1955)
* «Union Democracy: The Internal Politics of the International Typographical Union» (1956, with Seymour Martin Lipset and Martin Trow)
* «The Adolescent Society» (1961)
* «Introduction to Mathematical Sociology» (1964)
* «Equality of Educational Opportunity» (1966)
* «Macrosociology: Research and Theory» (1970)
* «Resources for Social Change: Race in the United States» (1971)
* «The Asymmetrical Society» (1982)
* «Individual Interests and Collective Action» (1986)
* «Foundations of Social Theory» (1990)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Шелухин В. Концепция норм Дж. С. Коулмана: микро-макро теоретические рамки и их критическое прочтение  // Вестник КНУ имени Тараса Шевченко. Социология. — 2016. — № 1(7). — С. 24—25.
* Шелухин В. Принцип максимизации полезности вне классической концепции рациональности: «социальный механизм» как альтернатива // Актуальные проблемы социологии, психологии, педагогики Вестник КНУ имени Тараса Шевченко. Социология. — 2015. — Том 1, № 29. — С. 13—20.

 
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիոլոգներ