open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Տիկին Ճեն

**Տիկին Ճեն** (, յուեն չինարեն՝ Չին Սին), չինացի կին ծովահեն, ով պատմության մեջ ամենահաջողակ ծովահենի համբավն է ձեռք բերել։

## Կենսագրություն
Պատմության մեջ որպես «տիկին Ճեն» անունով հայտնի այս կնոջ ծագումն ու իրական անունը հայտնի չէ։ Պահպանվել են տեղեկություններ, որ նա մարմնավաճառությամբ է զբաղվել մինչև Ճեն Իի հետ հանդիպելը, ով իր ժամանակի ամենահայտնի չինացի ծովահենն էր։ Նրանք ամուսնացել են 1801 թվականին և մեկնել Վիետնամ, որտեղ քաղաքացիական պատերազմն էր սկսել։ Ամուսնությունից հետո աղջիկը ստացել է Ճեն Ի սաո («Ճենի կինը») նոր անունը։ Տիկին Ճենը իր երեխաները չուներ, այդ պատճառով ծովահենները ձկնորսներից առևանգել և որդեգրել են տասնհինգամյա մի տղայի՝ Չժան Բաոցզայ անունով, ով սկզբում դարձել է Ճեն Իի սիրեկանը, իսկ նրա մահից հետո՝ տիկին Ճենի ամուսինը։ Այլ աղբյուրների համաձայն՝ պատանին որդեգրվել է։

Ճեն Շիի հաջողության բանալին նրա նավերում տիրող երկաթյա կարգապահությունն էր։ Նա խիստ կանոններ է մտցրել, որոնք վերջ դրեցին ավանդական ծովահենական ազատությանը։ Յուրաքանչյուրին, ով ինքնակամ հրամաններ էր տալիս կամ չէր կատարում ավագի հրամանները, գլուխը կտրում էին։ Խստորեն պատժվել էր ընդհանուր գանձարանից գողությունը, արշավանքներից թալանվածը պետք է ներկայացվեր անձնակազմի ընդհանուր ստուգմանը, բաժանումն իրականացրել էր նավատորմի հրամանատարը, գերված կանանց բռնաբարությունը պատժվում էր մահապատժով։ Նավից ինքնակամ բացակայելու համար ծովահենի ձախ ականջը կտրում էին, որը հետո ներկայացվում էր ամբողջ անձնակազմին՝ վախեցնելու համար։ Գերված կանանց, որպես կանոն, ազատ էին արձակում, ծովահենները իրենց համար կանանց և հարճերի կարգավիճակում թողնում էին միայն ամենագեղեցիկներին։ Ամուսնանալով՝ ծովահենը պետք է հավատարիմ մնար կնոջը։

Չինացի պաշտոնյաները Գուանճոուում ստիպված են եղել բանակցություններ սկսել բրիտանացիների հետ՝ ծովահենների կողմից եկող վտանգի մշտական աճի պատճառով, որի առարկան էր «Մերկուրի» նավի կարճաժամկետ օգտագործումը, որը զինված էր քսան թնդանոթով, ինչպես նաև համալրված էր հիսուն ամերիկացի կամավորներից կազմված անձնակազմով։ Նաև բանակցություններ են վարվել պորտուգալացիների հետ վեց ռազմանավեր վարձակալելու վերաբերյալ վեց ամիս ժամկետով։ Սակայն, ըստ Դայան Մյուրեյի, մի քանի հաջող արշավներից բացի, իշխանությունների բոլոր ռազմական գործողությունները չեն պսակվել զգալի հաջողությամբ, որը կարող էր հանգեցնել ծովահենների ուժերի ռազմական ճնշմանը։ Հետազոտողը ենթադրում է, որ ծովահենների ընդլայնված թիմում ներքին հակասությունները ստիպել են տիկին Ճենին բանակցություններ սկսել ծովահենների միության լուծարման շուրջ։

1810 թվականի նոյեմբերին տիկին Ճենը և Ճեն Բաոն տեղափոխվեցին Ֆուցզյան նահանգ, որտեղ Ճեն Բաոն ստացել է ավագ լեյտենանտի կոչում։ 1813 թվականին զույգն ունեցել է որդի՝ Ճեն Յույլինը (այդ ժամանակ տիկին Ճենը 38 տարեկան էր)։ 1822 թվականին, երկրորդ անգամ այրիանալով, տիկին Ճենը բնակություն է հաստատել Գուանճոուում, որտեղ պահել է մոլախաղերի տուն մինչև կյանքի վերջ (69 տարեկան)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:1770-ականների ծնունդներ
Կատեգորիա:1785 ծնունդներ
Կատեգորիա:Զորավարներ
Կատեգորիա:Ծովահեններ
Կատեգորիա:Կանայք պատերազմում
Կատեգորիա:Չինաստանի պատմություն
Տիրո

**Տյուրո** կամ **Տիրո**, (), հունական դիցաբանության կերպար, Պոսեյդոնի սիրուհին, Կրեթեւսի կինը, Պելիասի և Նելեւսի մայրը։

## Ծագումնաբանություն
Տյուրոն Այոլոսյանների ցեղից արքա Սաղմոնեւսի (որը Էլիդայում Սալմոնիա քաղաքի հիմնադիրն էր) դուստրն է։ Հորական կողմից սերում է Հեղինից և Պրոմեթևսից։ Նրա մայրը Ալկիդիկեն էր՝ Արկադիայի արքա Աղեւսի դուստրը։

## Կենսագրություն
Այն բանից հետո, երբ Սաղմոնևսը մահացել է՝ Զևսի կայծակից խոցվելով, Զևսը Տիրոյին է տվել Թեսալիայի Իոլկոսի թագավոր Կրեթևսին, ով նրա հորեղբայրն էր (ըստ այլ վարկածի՝ Տիրոն նախ ապրել է իր այլ հորեղբոր՝ Դեիոնևսի հետ)։ Արքայադուստրը սիրահարվել է գետերի աստված Էնիպևսին, բայց դա փոխադարձ չէր։ Հարմար առիթից օգտվելով՝ Պոսեյդոնը, որը սիրահարված էր Տիրոյին, Էնիպևսի կերպարանքն է ընդունում և տիրանում նրան։ Պոսեյդոնից Տիրոն ունեցել է երկվորյակ Նեղևսին և Պեղիասին։

Հետագա իրադարձությունների մասին անտիկ գրողները տարբեր բաներ են գրում։ Ըստ Փերեկյուդեսի և Կեղծ-Ապոլոդորոսի՝ Տիրոն թաքցրել է իր որդիների ծնունդը։ Նա իր զավակներին թողել է դաշտում, որտեղ նրանց գտել է մի հովիվ և որդեգրել։ Սակայն Հոմերոսը գրում է, որ Պոսեյդոնը հրամայում է Տիրոյին՝ երեխաներին սիրով մեծացնել և ոչ ոքին չասել, թե ով է նրանց հայրը։ Թագուհին շուտով ամուսնանում է Կրեթևսի հետ (համաձայն մեկ այլ վարկածի, նա մինչև Պոսեյդոնից հղիանալը արդեն ամուսնացած է եղել), իսկ երկվորյակները ծնվել էին պալատում և դաստիարակվել, որպես Իոլկոսի արքայի օրինական որդիներ։ Վերջապես, համաձայն Դիոդորոս Սիկիլիացու, Տիրոն երկվորյակներին ունեցել է առանց ինչ-որ մեկից թաքցնելու և պատմել է, որ նրանք Պոսեյդոնի որդիներն են։ Այս իրադարձությունները տեղի են ունեցել դեռևս Սաղմոնևսի կենդանության օրոք, սակայն նա չի հավատացել իր դստերը։ Այս իրադարձություններից հետո հենց նրա վատ վերաբերմունքն էլ դարձել է Տիրոյի մահվան պատճառը։

Կրեթևսից Տիրոն ունեցել է երեք որդի՝ Եսոնին, Փերեսին և Ամիթաոնին։ Հաջորդող տարիներին, ըստ մի վարկածի, նրա կյանքը փչացրել է ոմն Սիդերո, ով կամ Կրեթևսի երկրորդ կինն էր, կամ էլ՝ Տիրոյի խորթ մայրը, վերջինս նրան ամեն կերպ անպատվում էր։ Բայց Պեղիասը և Նեղևսը՝ դառնալով չափահաս գտնում են իրենց մորը և սպանում Սիդերոյին։

Ըստ առասպելի մի վարկածի, Տիրոն ունեցել է ևս երկու որդի՝ կորնթոսյան հերոս Սիզիփոսից, սակայն սպանել է նրանց կամ «գուշակ Ապոլլոնի հրամանով», կամ էլ՝ «հանուն հոր»։ Ստեփանոս Բյուզանդացին փսատում է Տիրոյի դուստր Փալլանեի մասին, ով հիմնել է նույնանուն քաղաք Թեսալիայում։

## Մշակույթում
Պահպանվել է Պոլիգնոտոսի Դելֆիում արված նկարի Պավսանիասի արած նկարագրությունը, որտեղ Տիրոն նստել էր ժայռի վրա Հադեսում։ Հոմերոսը իր «Ոդիսականում» Տիրոյին անվանում է ամենախելացի կանանցից մեկը Ալկմենեի և Միկենեի հետ (չնայած բոլոր նրանք, պոետի կարծիքով, զիջում էին Պենելոպային)։ Թե ինչի հետ էր կապված նմանատիպ բարձր գնահատականը, ոչ ոքի հայտնի չէ։

Տիրոն դարձել է անտիկ պիեսների շարքի գլխավոր հերոսուհին։ Մասնավորապես, երկու նույնանուն Սոփոկլեսի ողբերգությունները, որից պահպանվել են մի շարք դրվագներ, սակայն հայտնի չէ՝ դա նույն սյուժեի մշակումն է, թե պատմություն առասպելական կենսագրության տարբեր դրվագների մասին։ Տիրոն հայտնվում է Աստիդամանտի և Կաարկինոսի նույն անվանումով լիովին կորած ողբերգություններում։

## Աղբյուրներ
# 
# 
# 
# 
# 
# 

## Գրականություն
# 
# 

## Ծանոթագրություններ
Մոլթա (Մոնտանա)

**Մոլթա** (, ասինիբոյն *iyúkšą tiʾóda, oyúwąga, oʾíyuweǧe, wakpá įyúkšą*), ԱՄՆ Մոնտանա նահանգում գտնվող և Ֆիլիպսի շրջանային կենտրոնը հանդիսացող քաղաք։

## Աշխարհագրություն
Հյուսիսից Մոլթայի սահմանին է գտնվում Միլք գետը։ Նաև քաղաքի հյուսիսային հատվածով են անցնում խոշոր ավտոմայրուղիների համակարգերը՝ *US 2*-ը и *US 191*-ը, հենց այդ վայրում է գտնվում «Մոլթա» երկաթուղային կայարանը, իսկ քաղաքի հարավարևմտյան հատվածում գտնվում է օդանավակայանը։ Քաղաքի մակերեսը կազմում է 2,75 կմ², բաց վտանգավոր տարածքներ չկան։ Նվազագույն ջերմաստիճանը կազմել է −43 °С, որը գրանցվել է 1989 թվականի դեկտեմբերին, իսկ ամենաբարձր ջերմաստիճանը եղել է +42 °С-ը, որը գրանցվել է 1983 թվականի օգոստոսին։

## Պատմություն
Բնակչությունը ձևավորվել է 1887 թվականին *[[Մերձատար ուղի]] № 54* անվամբ՝ որպես երկաթուղու շինարարության կայանատեղի։ 1890 թվականին այն անվանակոչվեց՝ ի պատիվ միջերկրածովյան քաղաք-պետության՝ Մալթայի․ *Great Northern Railway (U.S.)*-ի պաշտոնական ներկայացուցիչ Ջեյմս Հիլլը պտտեց գլոբուսը և անվանումն ընտրեց բախտապավեն։ Այդ նույն տարում քաղաքում բացվեց առաջին փոստային բաժանմունքը։ 19-րդ և 20-րդ դարերի սահմանագծին քաղաքը կառավարում էր բանդիտ Հարվի Լոգանը, մասնավորապես 1901 թվականի հուլիսի 3-ին նա կողոպտեց մի գնացք, ինչի արդյունքում նրա կողոպուտը կազմեց 40 հազար դոլար, ինչը այն ժամանակների համար հսկայական գումար էր համարվում։ 1913 թվականից ի վեր քաղաքը հանդիսանում է Ֆիլիպս շրջանի վարչական կենտրոնը։ 2011 թվականի վիճակագրական տվյալների համաձայն՝ Մոլթայում ապրում է շրջանի բնակչության 45 %-ը։

Մոլթայում 4 դպրոց է գործում.

## Ժողովրդագրություն

**Ռասայական կազմ (2010)**
* սպիտակներ - 88,2 % (92,8 %՝ 2000 թվականին)
* բնիկ ամերիկացիներ - 5,5 % (4,6 %)
* աֆրոամերիկացիներ - 0,1 % (0,1 %)
* ասիացիներ — 0,3 % (0,2 %)
* Հավայան և խաղաղօվկիանոսյան կղզիների բնիկներ - 0,0 % (0,1 %)
* այլ ռասաներ - 0,3 % (0,2 %)
* խառը ռասաներ - 5,6 % (2,0 %)
* լատինոամերիկացիներ (ցանկացած ռասայի) - 2,0 % (1,0 %)

**Նախնիների ծագում**
* գերմանացիներ - 24,3 %
* նորվեգացիներ - 22,9 %
* իռլանդացիներ - 17,0 %
* անգլիացիներ - 9,3 %
* ֆրանսիացիներ — 5,6 %
* շոտլանդացիներ - 5,2 %։

## Գեղատեսիլ վայրեր
* *Great Plains Dinosaur Museum and Field Station* հնէաբանական թանգարանի ցուցադրության էպիկենտրոնը համարվում է *[[Brachylophosaurus]]*-ը, որն ստացել է սեփական անվանում՝ *Լեոնարդո*։ Նա հայտնաբերվել է քաղաքից ոչ հեռու 2000 թվականին և ընդգրկվել է Գինեսի ռեկորդների գրքում՝ որպես «երբևէ գտնված դինոզավրերից՝ լավագույնս պահպանված»։ Ներկայացված են նաև *Brachylophosaurus*-երի մնացորդներ, որոնք ունեն անհատական անվանումներ՝ Էլվիսը (հայտնաբերված՝ 1994 թվականին), Ընկույզիկը (հայտնաբերված՝ 2002 թվականին) և Ռոբերտը (հայտնաբերված՝ 2003 թվականին)։
* *Phillips County Museum and H.G. Robinson House & Gardens* թանգարան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт города
* Торговая палата города
* Молта на сайте *montana-artists.com
* [http://www.bigskyfishing.com/Montana-Info/Hi-Line/malta.shtm Молта] на сайте *bigskyfishing.com

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ
Կատեգորիա:Քաղաքներ
Կատեգորիա:Քաղաքներ այբբենական կարգով
Տիտլիս

**Տիտլիս** (), 3238 մետր բարձրությամբ լեռ Կենտրոնական Շվեյցարիայում, լեռնային առողջարան և ձմեռային սպորտի սիրահարների համար հայտնի հանգստավայր։

## Աշխարհագրություն
Տիտլիս լեռը Ուրնեն Ալպերի մաս է կազմում և գտնվում է Բեռն և Օբվալդեն կանտոնների սահմանին՝ հյուսիսում Էնգելբերգ համայնքի և հարավում Գադմեն հովտի միջև։ Բարձրությունը 3238 մետր է։ Տիտլիսը 20 կիլոմետր երկարությամբ լեռնաշղթայի ամենաբարձր գագաթն է։ Նրա հարավային և արևելյան լանջերը գրեթե ուղղաձիգ են, արևմուտքում լեռը նեղ լշղթայով կապված է լեռնաշղթային և միայն հյուսիսային ուղղությամբ՝ դեպի Էնգելբերգ, Տիտլիսի լանջերը մեղմ են և ձևավորում են միմյանց մեջ անցնող երկու տեռասներ։ Դահուկային և սահնակային սպորտով զբաղվելու համար ամենահարմար վայրերը գտնվում են Նիդվալդեն կանտոնի տարածքում՝ Տիտլիսի ստորոտում։ Զբոսաշրջիկների մեծ մասը ձմռանը այդտեղ է հանգստանում։ 1913 թվականից Էնգելբերգ համայնքը և Տիտլիս լեռը միացված են կախովի ճոպանուղով։ 1967 թվականին բացվել է ճոպանուղի նաև դեպի Կլայն-Տիտլիս գագաթը (բարձրությունը 3020 մետր)։ Այս տարածաշրջան հասնելու ամենահարմար միջոցը Լյուցերնից դեպի Շտանս ուղղությամբ գնացող երկաթուղու գիծն է։

Տիտլիս լեռան գագաթը ծածկված է 1,2 կմ² մակերեսով սառցադաշտով։ Վերջին տասնամյակներում տեղի ունեցող կլիմայական փոփոխությունների (գլոբալ տաքացում) հետևանքով նրա ձնածածկույթը անընդհատ նվազում է։

## Պատմություն
Որոշ աղբյուրների համաձայն՝ Տիտլիսի գագաթը առաջինը անգամ նվաճած մարդը եղել է Էնգելբերգի վանքի մի վանական (1739 թվականին): Այլ աղբյուրների համաձայն՝ լեռն առաջին անգամ նվաճել է չորս լեռնային զբոսաշրջիկներից բաղկացած խումբը (1744 թվական)։ 1904 թվականի հունվարին Էնգելբերգի բնակիչներ Յոզեֆ Կուստերը և Վիլլի Ամրեյնն առաջին անգամ դահուկներով բարձրացել են լեռը։

2012 թվականի դեկտեմբերին Տիտլիս լեռան վրա՝ 3041 մետր բարձրության վրա, բացվել է 100 մետր երկարությամբ կախովի կամուրջ, որը Եվրոպայում ամենաբարձրն է (*Տիտլիսի ժայռային զբոսանք*): Կամուրջը կառուցվել է 500 մետր խորությամբ անդունդի վրա։ Դրա մի ծայրը տանում է դեպի *«Այս-Ֆլայեր»* ճոպանուղու կայարան, իսկ մյուս ծայրին կարելի է հասնել լեռան հարավային կողմում գտնվող սառցադաշտի միջով կտրված 140 մետրանոց անցուղով:

## Պատկերասրահ

Sempachersee Pilatus Titlis DSC04753.jpg
TitlisVonSchoneggGesehen.jpg
East side of Titlis.jpg
TitlisGondol.jpg


## Ծամոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Summitpost.org

Կատեգորիա:Ալպերի լեռներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի լեռներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի տեսարժան վայրեր
Համբույր թունելում (ֆիլմ)

**«Համբույր թունելում»**, 1899 թվականին նկարահանված բրիտանական կարճամետրաժ համր կատակերգական ֆիլմ, որի ռեժիսորն է Ջորջ Ալբերտ Սմիթը։ Ֆիլմում զույգը կարճ համբույրի տեսարան է ունենում, երբ նրանց գնացքը անցնում է թունելով։ Այս ֆիլմում առաջին անգամ նկարահանվել է Սմիթի կինը՝ Լաուրա Բեյլին։

Ռեժիսորը, ըստ BFI *Screenonline*-ի Մայքլ Բրուքի, զգել է, որ լրացուցիչ կտրուկություն է պահանջվում այն ժամանակի հանրաճանաչ Ghost Ride ժանրում, որը ներկայացնում էր շարժվող գնացքի առջևի մասում արված նկարները։ Եվ նախագծվել է մի կադր, որը ցույց է տալիս երկու ուղևորների միջև կրքի կարճ, գրեթե աննկատ պահ՝ օգտվելով մութն ընկնելուց: Հենց այս միջանկյալ կադրն է առաջարկել *Warwick* առևտրային ընկերությունը ցուցահանդեսի մասնակիցներին, որոնց խորհուրդ է տրվել միացնել այն գնացքների տեսանյութերին, ինչպիսին է՝ Cecil Hepworth-ի *«Տեսարան շարժիչի առջևից. գնացքը դուրս է գալիս թունելից»* աշխատանքը (1899), որը նրանք գրեթե անկասկած կունենային նախորդ ծրագրերում։

Ըստ կինոյի պատմաբան Ֆրենկ Գրեյի, մեկ կադրի նման տեղադրումը մեկ այլ ֆիլմի մեջ մատնանշում է շարունակական ֆիլմերի մոնտաժի նոր ըմբռնումը, որը խորը ազդեցություն կունենա մոնտաժի ռազմավարությունների մշակման վրա և կդառնա գերիշխող պրակտիկա։

Ֆիլմի վերաբերյալ *Screenonline*-ի մեկնաբան Մայքլ Բրուքը նշում է, որ «լուսավորությունն այստեղ բացարձակապես անհավանական է՝ մենք կարող ենք տեսնել ամեն ինչ, ինչ կատարվում է», և «իրականության ստեղծման ոչ մի փորձ չի արվել միջավայրում. *«վագոնը»* ակնհայտորեն ներկված հարթ մակերես է, որը զարդարված է տարբեր դեկորներով՝ ուղեբեռ, արևապաշտպան հովանոցներ և այլն, թեև տեսախցիկը տատանվել է կողքից կողք՝ շարժման պատրանք ստեղծելու համար»։

Ֆիլմը նույն տարում վերանկարահանել է նույն վերնագրով *Bamforth and Company* ընկերությունը, թեև, ինչպես նշում է Մայքլ Բրուքը BFI Screenonline-ից, նրանք «ընտրել էին պակաս ոճավորված և նկատելիորեն ավելի կրքոտ մոտեցում վերնագրում նշված կարճատև հանդիպմանը»։ Այլ նմանակումների շարքում կարելի է նշել Ս. Լյուբինի *«Սեր երկաթուղային գնացքում»* (1902 թվական) և Էդվին Ս. Պորտերի *«Ի՞նչ տեղի ունեցավ թունելում»* (1903 թվական) ֆիլմերը։ Ֆիլմի հին լինելու պատճառով այն համարվում է հանրային սեփականություն ամբողջ աշխարհում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:1899 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Բրիտանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կարճամետրաժ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Համբույր
Կատեգորիա:Համր ֆիլմեր
Էմիլիո Մոլինարի

**Էմիլիո Մոլինարի** (;, ), իտալացի քաղաքական գործիչ, ձախակողմյան ակտիվիստ, Եվրոպական խորհրդարանի (1984-1985) և Իտալիայի Սենատի (1992-1994) անդամ։

## Կենսագրություն
Էմիլիո Մոլինարին ծնվել է 1939 թվականին Միլանում։ 1960-ականների վերջերից նա զբաղվել է քաղաքականությամբ՝ Միլանի Բորլետի գործարանում հիմնելով «Միասնական բազայի կոմիտեները»։ Նա եղել է նաև «Աշխատավորական ավանգարդ» (Avanguardia Operaia) կազմակերպության հիմնադիրներից մեկը, որի նպատակն է եղել միավորել աշխատավորական, ուսանողական և սոցիալական շարժումները։ 1978 թվականին նա միացել է «Պրոլետարական ժողովրդավարություն» (Democrazia Proletaria) կուսակցությանը, և 1980 թվականին այդ կուսակցության կողմից ընտրվել է Լոմբարդիայի տարածաշրջանային խորհրդի անդամ։

1984 թվականի Եվրոպական խորհրդարանի ընտրություններում Մոլինարին ընտրվել է պատգամավոր «Պրոլետարական ժողովրդավարություն» կուսակցությունից։ Խորհրդարանում նա աշխատել է էներգետիկայի, գիտահետազոտական և տեխնոլոգիական հարցերով հանձնաժողովում, ինչպես նաև Ճապոնիայի հետ հարաբերությունների պատվիրակությունում։ 1985 թվականի սեպտեմբերին նա հրաժարական է տվել՝ իր տեղը զիջելով Ալբերտո Տրիդենտեին, որպեսզի զբաղեցնի Լոմբարդիայի տարածաշրջանային խորհրդականի պաշտոնը։

1989 թվականին Մոլինարին լքել է «Պրոլետարական ժողովրդավարություն» կուսակցությունը և միացել «Վերդի Արկոբալենո» կուսակցությանը, որը 1990 թվականի դեկտեմբերին դարձել է «Կանաչների ֆեդերացիայի» մաս։

1992 թվականին «Կանաչների» ցուցակով նա Լոմբարդիայից ընտրվել է սենատոր։ Սենատում նա աշխատել է արդարադատության, արտաքին հարաբերությունների, աշխատանքի և սոցիալական պաշտպանության հարցերով հանձնաժողովներում։ Մոլինարին ակտիվորեն պաշտպանել է ջրամատակարարման նկատմամբ հանրային վերահսկողության պահպանման գաղափարը։ 2010 թվականին նա Կլաուդիո Ջամպալիայի հետ համահեղինակությամբ հրատարակել է «Փրկել ջուրը» (Salvare l’acqua) գիրքը՝ Feltrinelli հրատարակչության կողմից։ Նա նաև ակտիվորեն մասնակցել է 2011 թվականի հանրաքվեին՝ աջակցելով «այո» քվեարկությանը ջրային ռեսուրսների սեփականաշնորհման դեմ։

Էմիլիո Մոլինարին մահացել է 2025 թվականի հուլիսի 4-ին՝ 85 տարեկան հասակում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Профиль на сайте Европейского парламента
* Профиль на сайте Сената Италии
* Видео конференции «Acqua in Comune»

Կատեգորիա:20-րդ դարի իտալացի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի Հանրապետության սենատորներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Միլան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Քաղաքական գործիչներ
Լիդիա Սեմյոնովա

**Լիդիա Կոնստանտինովնա Սեմյոնովա** (, ), խորհրդային և ուկրաինացի շախմատիստ, կանանց գրոսմայստեր (1982), մարզիչ:

## Կենսագրություն
Ուկրաինական ԽՍՀ չեմպիոն (1971): ԽՍՀՄ բազմաթիվ առաջնությունների մասնակից (1969 թվականից), լավագույն արդյունքներ՝ 1971՝ 3-4-րդ տեղեր; 1972՝ 5-8-րդ տեղեր, 1976 և 1979՝ 5-6-րդ տեղեր, 1978՝ 1-2-րդ տեղեր (Ի. Լևիտինայի հետ), 1980/1981՝ 6-7-րդ տեղեր: ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում մասնակցել է 1984 թվականի Օլիմպիական խաղերին (մրցույթի լավագույն արդյունքը 10-ից 9½ միավոր):

1981 թվականին մասնակցել է ՖԻԴԵ-ի զոնալ մրցաշարին, կիսել է  1-4-րդ տեղերը։ Մասնակցել է նաև միջզոնալ մրցաշարերի՝ Բադ Կիսինգենի (1982)՝ 2-րդ և Տուզլայի (1987)՝ 3-4-րդ տեղեր (հավակնորդների մրցաշարին մասնակցելու համար լրացուցիչ խաղում պարտվել է Ագնեշկա Բրուստմանին՝ 1:4)։ Մասնակցել է նաև հավակնորդների հանդիպումներին՝ քառորդ եզրափակիչ (1983) Մարգարիտա Մուրեշանի հետ՝ 5½:4½ (+4 −3 =3), կիսաեզրափակիչ (1983) Նանա Իոսելիանիի հետ՝ 5½:4½ (+5 −4 =1), եզրափակիչ (1984) Իրինա Լևիտինայի հետ՝ 5:7 (+2 −4 =6)։ Մասնակցել է նաև 1986 թվականի հավակնորդների մրցաշարին  (Մալմյո, 4-5-րդ տեղեր)։

## Լավագույն արդյունքները այլ միջազգային մրցաշարերում
*Պյոտրկուվ-Տրիբունալսկի (1971, 1976, 1979, 1984, 1987)՝ երեք անգամ 1-ին տեղ, մեկ անգամ՝ 2–3-րդ, մեկ անգամ՝ 1–2-րդ։
*Սինայա (1977) և Բուդապեշտ (1980)՝ 1-2-րդ։
*Բատոնյա (1984)՝ 1-ին։
*Բելգրադ (1985)՝ 3-5-րդ։
*Լվով (1985)՝ 2-4-րդ։
*Բեյլե Հերկուլանե (1986)՝ 1-3-րդ։

Ցուցաբերել է ակտիվ, դիրքային ոճի խաղ։ Շախմատի բնագավառում ունեցած նվաճումների համար 1985 թվականին պարգևատրվել է «Աշխատանքային խիզախության համար» մեդալով։

Լիդիա Սեմյոնովան մաահացել է 2025 թվականի հուլիսի 4-ին՝ 73 տարեկան հասակում։

## Գրականություն
*Шахматы: энциклопедический словарь / гл. ред. А. Е. Карпов. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — С. 354. — 621 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-85270-005-3.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*https://ratings.fide.com/profile/14100460 Անձնական քարտը ՖԻԴԵ-ի կայքում
*https://ruchess.ru/persons_of_day/lidiya_semenova_pd/ Կենասգրությունը Ռուսաստանի շախմատի ֆեդերացիայի կայքում
*https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=24892 Պարտիաները chessgames.com կայքում
*https://www.365chess.com/players/Lidia_K_Semenova Անձնական քարտը www.365ches կայքում

 
Կատեգորիա:Կիև քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Կատեգորիա:Շախմատի կանանց գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի շախմատիստներ
Մոխրագույն գլխարկ

«**Մոխրագույն գլխարկ**»  կոչվում է համակարգչային հաքեր կամ կիբեռանվտանգության մասնագետ, ով երբեմն կարող է խախտել օրենքները կամ ընդունված էթիկական նորմերը, սակայն սովորաբար չունի «սև գլխարկ-ին» բնորոշ չարամիտ մտադրություններ։

«Մոխրագույն գլխարկ» տերմինը սկսել է օգտագործվել 1990-ականների վերջում և առաջացել է «սպիտակ գլխարկ» և «սև գլխարկ» հաքերների գաղափարներից։ Երբ «սպիտակ գլխարկ» հաքերը հայտնաբերում է խոցելիություն, այն շահագործում է միայն թույլտվությամբ և չի հրապարակում դրա գոյությունը մինչև խնդիրը չլուծվի։ Իսկ «սև գլխարկը» խոցելիությունը անօրինականորեն շահագործում է և/կամ սովորեցնում ուրիշներին դա անել։ «Մոխրագույն գլխարկը» չի շահագործի այն անօրինական ձևով և չի սովորեցնի ուրիշներին ինչպես անել դա։

Այս հաքերների տեսակների միջև ևս մեկ տարբերություն այն է, թե ինչպես են նրանք հայտնաբերում խոցելիությունները։ «Սպիտակ գլխարկ» հաքերը համակարգեր և ցանցեր է թեստավորում գործատուի խնդրանքով կամ բացահայտ թույլտվությամբ՝ գնահատելու, թե որքան պաշտպանված են դրանք հաքերային հարձակումներից։ Մինչդեռ «սև գլխարկը» կփորձի ներթափանցել ցանկացած համակարգ կամ ցանց՝ զգայուն տեղեկատվություն ձեռք բերելու և այն անձնական շահի համար օգտագործելու նպատակով։ «Մոխրագույն գլխարկը» սովորաբար ունի «սպիտակ գլխարկի» հմտություններն ու մտադրությունները, բայց կարող է առանց թույլտվության ներթափանցել ցանկացած համակարգ կամ ցանց։

«Մոխրագույն գլխարկ» հաքերի մեկ սահմանման համաձայն, երբ նա հայտնաբերում է խոցելիություն, դրա շահագործման մեխանիզմը վաճառող ընկերությանը տեղեկացնելու փոխարեն կարող է առաջարկել այն վերացնել որոշակի վճարի դիմաց։ Երբ հաքերը անօրինական մուտք է ստանում համակարգ կամ ցանց, կարող է առաջարկել համակարգի ադմինիստրատորին, որ իր ծանոթը վարձվի խնդիրը լուծելու համար։ Սակայն այս գործելաոճը նվազել է, քանի որ ընկերությունները ավելի հակված են իրավական քայլեր ձեռնարկելու։ Մյուս սահմանման համաձայն, «մոխրագույն գլխարկ» հաքերները օրենքը խախտում են միայն վիճարկելի ձևով՝ հետազոտության կամ անվտանգության բարելավման նպատակով․ դրանց օրինականությունը կախված է տվյալ հաքերի հետևանքներից։ 

Որոնողական համակարգերի օպտիմացման (SEO) համայնքում «մոխրագույն գլխարկ» հաքերներ են կոչվում նրանք, ովքեր օգտագործում են անթույլատրելի կամ ոչ էթիկական մեթոդներ վեբկայքերի որոնողական համակարգերում դիրքը բարձրացնելու համար, սակայն այդ մեթոդները դեռևս չեն համարվում որոնողական սպամ։

2021 թվականի հետազոտությունն ուսումնասիրել է աշխատուժում հաքինգով զբաղվող անձանց հոգեբանականառանձնահատկությունները։ Արդյունքները ցույց են տվել, որ «մոխրագույն գլխարկ» հաքերները հակված են կառավարության դեմ դուրս գալու, «սև գլխարկ» հաքերները բնորոշվում են սուր զգացողությունների որոնմամբ, իսկ «սպիտակ գլխարկ» հաքերների մոտ հաճախ նկատվում են նարցիսիզմի դրսևորումներ։

## Ծանոթագրություններ
Ամոնկա

**Ամոնկա** (, Ամոն, Ամոնկա, Օմոն, Օմոնյա, Ցամաք Ամոնկա, գետ, Կուրսկի մարզի, Խոմուտովսկի և Ռիլսկի շրջաններում հոսող, Կուրսկի մարզի Խոմուտովսկի և Ռիլսկի շրջաններում հոսող Սեյմ գետի միջին հոսանքի աջ վտակը Դնեպրի ավազանում:

Պատմական գիտությունների դոկտոր Ն. Լ. Չլենովան Ամոնկա գետի անունը վերագրում է իրանական ծագման հիդրոնիմներին, որոնց տարածքը գտնվում է փայտակերտվածքային հնագիտական մշակույթի հյուսիսային մասում։

## Ֆիզիկաաշխարհագրական բնութագիր
Գետի երկարությունը 50 կմ է։ Ջրահավաք ավազանի մակերեսը 740 կմ² է։ Ծովի մակարդակից բարձր է 139մ։ Ամոնկայի երկարությունը Ռիլսկի շրջանի սահմաններում կազմում է 35 կմ։ Իսկ Խոմուտովսկու շրջանից- 15 կմ։ Մթնոլորտային տեղումների քանակով Ամոնկայի ջրահավաքը Կուրսկի մարզում ամենամեծերից մեկն է և կազմում է տարեկան ավելի քան 580 մմ։ Ընդ որում, ձնածածկույթի շրջանը չի գերազանցում 115 օրը։ Այս ցուցանիշներով, ջրամատակարարման պայմանների տեսանկյունից, Ամոնկա գետը գտնվում է բարենպաստ կլիմայական պայմաններում։

Ամոնկայի ջրահավաքի հողերը հումուսով աղքատ են (4,2-4,4%), իսկ անտառային տնկարկների տարածքը հասնում է ջրահավաքի տարածքի 10%-ին։ Ամոնկա գետը սկիզբ է առնում Միխալյովկա գյուղի հյուսիս-արևելյան ծայրամասում՝ Օլխովկա գյուղի մոտ (խումոտովսկի շրջան)։ Սկզբում հոսում է դեպի հարավ-արևմուտք՝ անցնելով Ռոդիոնովկայի և Ամոնի միջով: Ռադիոնովկայից առաջ Ամոնկա գետը միանում է Պոդուսադի գետին: Բոլշոգնեուշևոյից առաջ գետը միանում է Գլուշկա գետին, իսկ հետո՝ Վոեգոշչիցա գետին: Մոգիլյովկայում Ամոնկա գետը միանում է Կոստրովկա գետին, իսկ հետո՝ Կլինուշկա գետին: Ալտուխովկա գյուղի շրջանում Ամոնկա գետը միանում է Վորոնովկա գետին, իսկ հետո՝ Լադիգինա գյուղի շրջանում Ամոնկա գետը միանում է Ցամաք Ամոնկա (Մալայա Ամոն գետին) և շրջվում է դեպի հարավ-արևելք և Ասմոլովոյի մոտ թափվում է Սեյմ գետը։ Ասմոլովո գյուղից մինչև Կոնոպլյանովկա գյուղը Ամոնկա գետում սահմանափակված է ձկնորսությունը ձկների ձվադրման շրջանում։

## Էկոլոգիա
Գետը հասնող չմաքրված կեղտաջրերի քանակը հասնում է 5000մ³/կմ² ջրահավաքի։ Ընդհանուր առմամբ, Ամոնկայի տարածքը վերաբերում է աղտոտման չափավոր վտանգավոր աստիճանին, իսկ ընդհանուր էկոլոգիական իրավիճակը՝ օպտիմալին։

Էկոլոգիական գործոնների ազդեցությունը, հումուսի ցածր պարունակությունը, լվացված հողերի մեծ քանակությունը (գյուղատնտեսական հողերի մինչև 40%-ը) բացասաբար է ազդում Ամոնկա գետի ավազանի շրջանում հողերի արժեքի վրա՝ միջինը ամենացածրը Կուրսկի մարզում։ Գետի շրջանում հողածածկույթի որակը բարելավելու համար անհրաժեշտ է իրականացնել գյուղատնտեսական, անտառային և հիդրոտեխնիկական հողի էրոզիայի դեմ պայքարի միջոցառումների համալիր՝ գյուղատնտեսական հողերի 20%-ի վրա։

## Հնագիտություն
2017 թվականին Սեյմինսկո-Սուջինսկի հնագիտական արշավախմբի առանձին ջոկատը՝ Ե. Վ. Պրովոտորովի ղեկավարությամբ, Խոմուտովսկի շրջանի տարածքի ուսումնասիրության ժամանակ Ամոնկա գետի վրա հայտնաբերել է Կիևի և Կոլոչինի հնագիտական մշակույթների մի քանի բնակավայր։ Նաև հայտնաբերվել է վարվարական էմալների շրջանակի բացված ապարանջանների գանձ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆ․ Ֆ․ Շուբերտ, Պ․ Ա․ Տուչկով։ Ռուսական կայսրության 1846-1863 թթ. ռազմա-տեղագրական քարտեզ։ Տող19, էջ 13․ արխիվացվել է 2020 թ․ օգոստոսի 3-ին // Etomesto.ru․ էլեկտրոնային խմբ.

Կատեգորիա:Գետեր այբբենական կարգով
Կրիպտոգրաֆիկ արձանագրություն

Կրիպտոգրաֆիկ արձանագրությունը վերացական կամ կոնկրետ արձանագրություն է, որն իրականացնում է անվտանգությանը վերաբերող գործառույթ և կիրառում է կրիպտոգրաֆիկ մեթոդներ, հաճախ՝ կրիպտոգրաֆիկ պրիմիտիվների հաջորդականությունների տեսքով։ Արձանագրությունը սահմանում է, թե ինչպես պետք է օգտագործվեն ալգորիթմները, և ներառում է տվյալների կառուցվածքների ու ներկայացումների մանրամասներ, ինչը հնարավորություն է տալիս ծրագրի մի քանի փոխհամատեղելի տարբերակների իրականացման։ 

Կրիպտոգրաֆիկ արձանագրությունները լայնորեն կիրառվում են կիրառական մակարդակի տվյալների անվտանգ փոխադրման համար։ Կրիպտոգրաֆիկ արձանագրությունը սովորաբար ներառում է առնվազն հետևյալ ասպեկտներից մի քանիսը․

* Հիմնական համաձայնագիր կամ հաստատում
* Օբյեկտի նույնականացում
* Սիմետրիկ կոդավորում և հաղորդագրությունների նույնականացում նյութական կառուցում
* Ապահովված կիրառական մակարդակի տվյալների փոխադրում
* Չհերքման մեթոդներ
* Գաղտնի փոխանակման մեթոդներ
* Անվտանգ բազմակողմանի հաշվարկ

Օրինակ՝ Transport Layer Security (TLS) արձանագրությունը կրիպտոգրաֆիկ արձանագրություն է, որն օգտագործվում է վեբ (HTTPS) կապերի անվտանգությունը ապահովելու համար:Ներառում է կողմերի նույնականացման մեխանիզմ՝ հիմնված X.509 համակարգի վրա, բանալու ստեղծման փուլ, որտեղ սիմետրիկ գաղտնագրման բանալին ձևավորվում է հանրային բանալու կրիպտոգրաֆիայի կիրառմամբ, ինչպես նաև կիրառական մակարդակի տվյալների փոխանցման ֆունկցիա։ Այս երեք ասպեկտները սերտորեն կապված են միմյանց հետ։ Ստանդարտ TLS-ը չի ապահովում անհերքելիության աջակցություն։

Կրիպտոգրաֆիկ արձանագրությունների նաև այլ տեսակներ կան, և նույնիսկ հենց տերմինն ունի տարբեր մեկնաբանություններ։ Կրիպտոգրաֆիկ կիրառական արձանագրությունները հաճախ օգտագործում են մեկ կամ մի քանի հիմնային բանալիների համաձայնեցման մեթոդներ, որոնք երբեմն ևս կոչվում են «կրիպտոգրաֆիկ արձանագրություններ»։ Օրինակ՝ TLS-ը կիրառում է այն, ինչը հայտնի է որպես Diffie–Hellman բանալու փոխանակում․ թեև դա ընդամենը TLS-ի բաղկացուցիչ մասն է, Diffie–Hellman-ը ինքնին կարող է դիտարկվել որպես ամբողջական կրիպտոգրաֆիկ արձանագրություն այլ կիրառությունների համար։

### Աբստրակտ արձանագրության հասկացությունը
Արձանագրության պաշտոնական ստուգման համար այն հաճախ աբստրակտացվում և մոդելացվում է Ալիսի և Բոբի նշագրությամբ։ Պարզ օրինակ է հետևյալը․

: A\rightarrow B:\{X\}_{K_{A,B}}

Սա ցույց է տալիս, որ Ալիսը (A) մտադիր է Բոբին (B) ուղարկել հաղորդագրություն (X), որը կոդավորված է նրանց համատեղ օգտագործվող բանալով K_{A,B} .

## Օրինակներ
* Ինտերնետային բանալիների փոխանակում
* IPsec
* Կերբերոս
* Անհայտ հաղորդագրություններ
* Կետից կետ արձանագրություն
* Անվտանգ շերտ (SSH)
* Սիգնալի արձանագրություն
* Տրանսպորտային շերտի անվտանգություն
* ZRTP

## Տես նաև
* Կրիպտոհամակարգերի ցանկ
* Անվտանգ ալիք
* Անվտանգության արձանագրությունների բաց պահոց
* Գաղտնագրական գրադարանների համեմատություն
* Քվանտային կրիպտոգրաֆիկ արձանագրություն

## Ծանոթագրություններ
Բարիտո

**Բարիտո** (), Բոռնեոյի (Ինդոնեզիա) երկրորդ ամենաերկար գետը (Կապուաս գետից հետո)։ Ընդհանուր երկարությունը կազմում է 1090 կմ (680 մղոն) և ավելի քան 80,000 կմ² (31,000 քառ. մղոն), գետի ավազանը գտնվում է Ինդոնեզիայի Հարավային Կալիմանտանում։ Այն սկիզբ է առնում Մյուլլեր լեռնաշղթայից, որտեղից հոսում է դեպի հարավ՝ Ճավա ծով։ Նրա գլխավոր վտակներն են Նեգարան և Մարտապուրան, անցնում է նաև Բանջարմասին քաղաքով։

Այս գետը գտնվում է Մաանյան լեզվաընտանիքի կազմավորման տարածքում։ Այս լեզվաընտանիքից է սերում Դայաքների լեզուն, որը Մադագասկար կղզու մադագասկարերեն լեզվի ամենամոտ լեզուն է։ Համարվում է, որ մադագասկարցիների նախնիները այստեղից տեղափոխվել են Մադագասկար 3-ից 10-րդ դարերում և կղզու ներկայիս բնակչությունը հիմնականում սերում է այդ բնակչությունից։

## Աշխարհագրություն
Գետը հոսում է Բոռնեոյի հարավ-արևելյան մասում, որին բնորոշ է արևադարձային անտառային կլիմա (Կյոպեն-Գեյգերի կլիմայական դասակարգման մեջ նշված է որպես Af)։ Տարածքում տարեկան միջին ջերմաստիճանը 24°C (75 °F) է։ Ամենատաք ամիսը հոկտեմբերն է, երբ միջին ջերմաստիճանը մոտ 26°C (79°F) է, իսկ ամենացուրտը՝ հունվարը՝ 20°C (68°F)։ Տարեկան միջին տեղումների քանակը կազմում է 2,735–3,000 մմ (107.7–118.1 դյույմ): Անձրևոտ ամիսը դեկտեմբերն է՝ տեղումների միջինը քանակը 437 մմ (17.2 դյույմ), իսկ չորը՝ սեպտեմբերը՝ 62 մմ (2.4 դյույմ)։

## Ջրային հոսք

## Վտակներ

## Պատկերներ

File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Het gouvernements S.S. Selaton op de rivier Barito Borneo TMnr 10010870.jpg|Հոլանդական նավակ Բարիտո գետի վրա (1917)
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Handel op de rivier Barito in Kalimantan TMnr 10002493.jpg|Բարիտո գետի ափին գտնվող բնակիչները
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM De raderboot Negara van de KPM op de Barito-rivier TMnr 60018689.jpg|Նավակ Բարիտոյում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի գետեր
Կատեգորիա:Ճավայի ծով
Վյոմմիտրա

**Վյոմմիտրա** (հինդիից՝ *vyōma*՝ «տիեզերք», և *mitra*՝ «ընկեր»), կանացի տեսքով մարդանման ռոբոտ՝ նախատեսված տիեզերական թռիչքների համար։ Վյոմմիտրան նախագծվել է Հնդկաստանի Կերալա նահանգի Տրիվանդրամ քաղաքի` Վիկրամ Սարաբհայի անվան տիեզերական կենտրոնում և մշակվել է «Տիեզերական հետազոտությունների հնդկական կազմակերպության» կողմից (ISRO)՝ «Գագանյան» օրբիտալ տիեզերանավի ղեկավարման համար։ Վյոմմիտրան առաջին անգամ ներկայացվել է 2020 թվականի հունվարի 22-ին՝ Բանգալորում կայացած Տիեզերական թռիչքների և հետազոտությունների միջազգային գիտական համախորհրդակցությունում։

Բարձր ճնշմանը թրթիռներին դիմակայելու համար Վյոմմիտրան հիմնականում կառուցված է ալյումինե համաձուլվածքից։ Նա հնդկացի տիեզերագնացներին ուղեկցելու է տիեզերական թռիչքների ժամանակ, ինչպես նաև մաս է կազմելու «Գագանյան» տիեզերանավի առաքելությունների անօդաչու փորձարկումներն իրականացնելիս։ Վյոմմիտրան իր առաջին թռիչքը կիրականացնի 2025 թվականի 4-րդ քառորդում անօդաչու «Գագանյան-1» տիեզերանավով։

## Նպատակներ և ընդունակություններ
Ռոբոտը հանդիսանում է ISRO-ի նպատակի մի մասը՝ ուղղված կենդանիների փոխարինմանը ռոբոտ-հումանոիդներով՝ փորձարարական առաքելություններ իրականացնելու համար, ինչն արվում է այն նպատակով, որպեսզի  լավագույնս ընկալվեն ճառագայթման և անկշռության պայմանների ազդեցությունները մարդու օրգանիզմի վրա՝ տիեզերական ճանապարհորդությունների ժամանակ։

Վյոմմիտրան կարող է նմանակել մարդկային գործունեությունը, ճանաչել տարբեր մարդկանց և պատասխանել նրանց հարցերին ինչպես հինդիով, այնպես էլ անգլերենով։ Ակնկալվում է, որ ռոբոտը փորձարկումներ իրականացնելու նպատակով «Գագանյան» անօդաչու տիեզերանավում կգտնվի՝ միկրոգրավիտացիայի և մոդուլի պարամետրերի մոնիտորինգի պայմաններում։ Փորձարկվող տիեզերանավերի առաքելությունների իրականացման նպատակով նա նաև կօգնի տիեզերագնացներին՝ նմանակելով մարդկային գործառույթներ։ Նա կարող է ղեկավարել շրջակա միջավայրի և կենսապահովման վերահսկողական համակարգերը, իրականացնել միացումների տախտակադրվագի օպերացիաները և տալ նախազգուշացումներ՝ մթնոլորտի ճնշման փոփոխության վերաբերյալ։

Առաքելության շրջանակներում Վյոմմիտրայի առաջին անօդաչու թռիչքը նախատեսված է 2025 թվականի վերջին քառորդում, իսկ առաջին օդաչուական անձնակազմով թռիչքը՝ 2027 թվականին։

## Տես նաև
* Գագանյան
* Ռոբոտ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անօդաչու օդանավեր
Կատեգորիա:Ռոբոտագիտություն
Կատեգորիա:Ռոբոտներ
Ակրոտատուս

**Ակրոտատուս** (, ), հին հույն քաղաքական գործիչ, սպարտացի արքա Կլեոմեն II-ի ավագ որդին Ագիադների (Էվրիսթենիդների) տոհմից։ Որոշ ժամանակ գլխավորել է սիցիլիական քաղաքների միությունը, որը ստեղծվել էր Սիրակուզի բռնակալ Ագաթոկլեսի դեմ պատերազմելու համար։ Սպարտայի արքա չի դարձել, քանի որ մահացել է հոր կենդանության օրոք։

## Կենսագրություն
Ակրոտատուսը պատկանում էր Սպարտայի երկու արքայական դինաստիաներից մեկին, որոնք իրենց տոհմի ծագումը կապում էին Հերակլեսի հետ։ Նրա հայրը Ագիադ Կլեոմեն II-ն էր, որը թագավորել է մ.թ.ա. 370-309 թվականներին, կրտսեր եղբայրը՝ Կլեոնիմը։

Ակրոտատուսի մասին առաջին հիշատակումը վերաբերում է մ.թ.ա. 331 թվականին։ Մակեդոնիայի դեմ պատերազմի ժամանակ սպարտացիները ծանր պարտություն են կրել Մեգալոպոլիսի ճակատամարտում, և հին օրենքների համաձայն՝ բոլոր նրանք, ովքեր փախուստի դիմելով փրկվել էին մարտի դաշտից, պետք է զրկվեին քաղաքացիական իրավունքներից։ Աղետի մասշտաբների պատճառով որոշվել է բացառություն անել այս դեպքի համար, Ակրոտատուսը միակն էր, ով դեմ է արտահայտվել։ Ըստ Դիոդորոս Սիկիլիացու` արքայազնը «նեղացրել է շատ երիտասարդների և այդ պատճառով ձգտում էր գործունեության տնից հեռու»։ Ակրոտատուսի թշնամիները մի անգամ նույնիսկ ծեծել էին նրան և «մշտապես չարամտում էին նրա դեմ»։ Ուստի, մ.թ.ա. 314 թվականին, երբ սիրակուզյան աքսորականները Ակրագասի, Գելայի և Մեսանայի դեսպանների հետ միասին նրան առաջարկել են գլխավորել պատերազմը բռնակալ Ագաթոկլեսի դեմ, Ակրոտատուսն ուրախությամբ համաձայնել է։

Էֆորներից նման իրավիճակներում անհրաժեշտ հավանությունը չստանալով՝ արքայազնը մի քանի նավերով մեկնել է Սիցիլիա։ Ճանապարհին փոթորիկը նրան տարել է Ապոլոնիա, որն այդ ժամանակ պաշարված էր իլիրիացիների կողմից։ Ակրոտատուսը համոզել է վերջիններիս թագավոր Գլավկիասին հաշտություն կնքել ապոլոնիացիների հետ։ Հետո անցել է Տարենտ և շնորհիվ «իր ընտանիքի բարեկամական կապերի և արժանապատվության»՝ համոզել է այդ քաղաքի բնակիչներին Ագաթոկլեսի դեմ դուրս բերել քսան նավ։

Ակրագասում Ակրոտատուսը ստանձնել է ստրատեգոսի պաշտոնը։ Բայց նա չի շտապել պատերազմ սկսել Ագաթոկլեսի հետ՝ փոխարենը ձգտելով բռնակալության և վարելով անառակ կյանք, այդ թվում՝ սիցիլիական համայնքների գումարներով։ Սիրակուզայի ամենաազդեցիկ վտարանդին՝ Սոսիստրատը, Ակրոտատուսի հրամանով դավադրաբար սպանվել է խնջույքի ժամանակ։ Ակրոտատուսի կողմից նման արարքի պատճառները մինչև վերջ պարզ չեն։ Դիոդորոս Սիկիլիացին ենթադրում է, որ Սոսիստրատը իր փորձով և արտաքսվածների շրջանում ունեցած հարգանքով կարող էր խոչընդոտել Ակրոտատուսի չարաշահումներին։ Ի վերջո, սիկիլիացիները, վրդովված նորահայտ բռնակալի պահվածքից, զրկել են նրան լիազորություններից և նույնիսկ ցանկացել են քարկոծել նրան։ Ակրոտատուսը ստիպված է եղել գիշերով փախչել և ամոթով վերադառնալ Լակոնիկա։ Այս իրադարձություններից հետո Տարենտը հետ է կանչել իր էսկադրան Սիցիլիայից, իսկ Գելան, Ակրագանտը և Մեսանան հաշտություն են կնքել Ագաֆոկլեսի հետ։

Ակրոտատուսը շուտով մահացել է՝ դեռ հոր կենդանության օրոք, այսինքն՝ մ.թ.ա. 309 թվականից առաջ։ Նրանից հետո մնացել է որդին՝ Արեյը, որը մ.թ.ա. 309 թվականին դարձել է Սպարտայի թագավոր՝ որպես պապի ժառանգ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
# 
# 

Հետազոտություններ
# 
# 
# 
# 

Կատեգորիա:Իշխաններ
Կատեգորիա:Հին հույներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 4-րդ դարի հույներ
Կատեգորիա:Սպարտա
Կարմրադրոշ Բալթիկայի օդաչուներին

**«Կարմրադրոշ Բալթիկայի օդաչուներին»** (), հուշարձան Սանկտ Պետերբուրգում` Գիտության պողոտայի 25 տան (նախկին «Սովրեմեննիկ» կինոթատրոն) առջև։ Հուշարձանը կառուցվել է 1975-1976 թվականներին Լենինգրադի շրջափակման ժամանակ գործող Բալթյան նավատորմի ծանր հարվածային ավիացիայի ռազմական օդանավակայանի տեղում։

## Պատմություն
1941 թվականի սեպտեմբերին` Լենինգրադի շրջափակման օղակի փակվելուց հետո, Բալթյան նավատորմի ավիացիայի բազավորման համար կառուցվել է «Գրաժդանկա» օդանավակայանը։ Օդանավակայանն ուներ մանրախճային թռիչքուղի, որը ձգվում էր հուշարձանի ներկայիս գտնվելու վայրից մինչև Հյուսիսային պողոտայի և Ռուսթավելի փողոցի խաչմերուկը, և առանձնանում էր բարձր մակարդակի տեխնիկական ապահովմամբ, որը թույլ էր տալիս ավիաթռիչքների շուրջօրյա ապահովում, այն օգտագործվում էր հիմնականում Բալթյան նավատորմի ծանր հարվածային ավիացիայի համար։ Պատերազմից հետո օդանավակայանը փակվել է, իսկ 1960-ական թվականներին այնտեղ կառուցվել են բնակելի թաղամասեր։

1971 թվականին Գրաժդանկա թաղամասում, որը հայտնվել էր օդանավակայանի տեղում, կառուցվել է առաջին հուշարձանը՝ պատերազմի տարիներին զոհված օդաչուների ազգանուններով։ 1975 թվականին Հաղթանակի 30-ամյակի առթիվ հիմնադրվել է հուշարձան՝ ի հիշատակ բալթյան օդաչուների, որոնք թռչում էին օդանավակայանից։ Հուշարձանի վրա աշխատել են քանդակագործներ Օ. Ն. Խարլամովը և Օ. Ֆ. Լիչը, ճարտարապետական նախագծումն իրականացրել է Ա. Վ. Կոժևնիկովը։ Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 1976 թվականի հոկտեմբերի 15-ին։

2009 թվականին իրականացվել է հուշարձանի վերականգնում, որի ընթացքում հուշարձանը վերաֆունկցիոնալացվել է արծաթագույնից ոսկեգույն, իսկ պատվանդանի երեսպատումը փոխարինվել է փայլեցված գրանիտով։ 2019 թվականին հուշարձանը կրկին անմխիթար վիճակում էր, պատվանդանից սկսել է թափվել երեսպատման կտորները։ Բացի այդ, պարզվել է, որ ըստ ՊՄԿԿ-ի տվյալների՝ հուշարձանը տեր չուներ։

## Հուշարձանի նկարագրություն
Հուշարձանը գտնվում է «Ակադեմիական» մետրոյի կայարանի մոտակայքում՝ նախկին «Սովրեմեննիկ» կինոթատրոնի շենքի դիմաց՝ Գիտության պողոտա, 25 հասցեում։ Այն ոսկեզօծ բազմանկյուն է՝ 32 գագաթներով և 90 կողերով, որոնք դասավորված են այնպես, որ յուրաքանչյուր կողից դուրս է գալիս 5 նիստ, որոնք ցանկացած կողմից նայելիս ձևավորում են ռելիեֆային հնգաթև աստղ՝ նույնը, ինչպես նկարում էին ինքնաթիռների ֆյուզելյաժների վրա։

Հուշարձանը գտնվում է վեր բարձրացող պատվանդանի վրա, որը նախատեսված է իմիտացնելու դեպի վեր բարձրացող օդանավակայանի թռիչքուղին։ Պատվանդանի վրա տեղադրված է հուշատախտակ, որի տեքստում գրված է. *«Այստեղ 1941-1945 թվականներին գտնվել է «Գրաժդանկա» օդանավակայանը, որտեղից Կարմիր դրոշի Բալթիկայի օդաչուները պաշտպանել են Լենինգրադի երկինքը»*։

## Նշանակությունը
Հուշարձանի մոտ կանոնավոր կերպով անցկացվում են հիշատակի և սգո միջոցառումներ, որոնց մասնակցում են հարակից շրջանի դպրոցականները։ Ի թվում այլոց, քաղաքային և մունիցիպալ իշխանությունները ամեն տարի կազմակերպում են ծաղիկների զետեղում հուշարձանին ԽՍՀՄ Օդային նավատորմի օրվա առթիվ։ Զետեղումները կատարվում են օգոստոսի 18-ին, չնայած այն հանգամանքին, որ 1980 թվականին տոնի ամսաթիվը փոխվել է։ Ամսաթվի ընտրությունը պայմանավորված է այն օրով, երբ այս տոնը նշվում էր հենց պատերազմի տարիներին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1976 հիմնադրումներ
Համբուրգեր (պատկերակ)

**«Համբուրգեր»** հաստատված պատկերակի անուն, որը բաղկացած է երեք զուգահեռ հորիզոնական գծերից, որոնք խորհրդանշում են ընտրացանկը։ 2010-ականների սկզբին այն դարձել է գրաֆիկական օգտագործողի ինտերֆեյսերում մենյուի կոճակի պատկերի ստանդարտ։ «Համբուրգեր» անվանումը ծագում է նրանից, որ պատկերակի երեք տողերը նման են համբուրգերի երեք շերտերի։

## Պատմություն
Պատկերակը ստեղծել է դիզայներ Նորմ Քոքսը Xerox Star համակարգի համար, որը թողարկվել էր 1981 թվականին։ Նա ասել է, որ ցանկանում է ստեղծել պարզ, հստակ, ֆունկցիոնալ առումով հիշվող պատկեր, որը կնմանվեր ցուցակի։

Այս պատկերակը վերածնվել է 2000-ականների վերջին, երբ այն սկսել է օգտագործվել բջջային հավելվածների ինտերֆեյսերում: Այն առավել տարածված է դարձել 2010 թվականին՝ Facebook-ի iPhone հավելվածում հայտնվելուց հետո։ Ներկայումս պատկերակը հանդիպում է մեծ թվով հավելվածներում (VK, Uber, HeadHunter և այլն), ծրագրերում և կայքերում (Time.com), և նավիգացիոն մենյուի կոճակը ցուցադրելու արդյունաբերության ստանդարտն է։

## Քննադատություն
Որոշ դիզայներներ քննադատում են պատկերակի օգտագործումը, որպես մենյուի կոճակ և խորհուրդ են տալիս գտնել դրան փոխարինող, քանի որ կարծում են, որ ոչ բոլոր օգտատերերն են հասկանում այս պատկերակի իմաստը, այդ իսկ պատճառով նրանք չեն հասնում մենյուով էջերին և չեն կարողանում գտնել իրենց հետաքրքրող տեղեկատվությունը։

Մասնագետների մեկ այլ խումբ կարծում է, որ պատկերակը մշտապես օգտատերերի տեսադաշտում է, հետևապես նրանք ժամանակի ընթացքում ավելի են սովորում դրան, և այն աստիճանաբար դառնում է տեսողական միջավայրի անբաժանելի մասը։ Booking.com բջջային հավելվածի դիզայներների կողմից անցկացված փորձը ցույց տվեց, որ պատկերակը «menu» բառով փոխարինելը էական ազդեցություն չի ունեցել օգտատիրոջ վարքագծի վրա, իսկ «համբուրգերը» նույնքան արդյունավետ և պարզ է, որքան տեքստային նկարագրությամբ կոճակը։.
Պատկեր:Hamburger icons.jpg|Spotify, BBC News, Amex, BBC Sport, T-Mobile, Now TV հավելվածներում օգտագործվող պատկերակներ
Պատկեր:Google Chrome it.wikipedia 2013-04-25.png|«Համբուրգեր» Google Chrome դիտարկիչում
Պատկեր:Editing Wikipedia mobile screenshot p 16, Penny Cyclopaedia with menu.png|«Համբուրգեր» Վիքիպեդիայի բջջային հավելվածում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Համբուրգերի պատկերակը Xerox Star ինտերֆեյսը ցուցադրող տեսանյութում, 1981թ.
* Նորմա Քոքսը պատկերակի պատմության մասին 

Կատեգորիա:Համացանց
Բրիգամ Յանգի հուշարձան

**Բրիգամ Յանգի հուշարձան** (, նաև **Պիոներների հուշարձան,** ), պատմական բրոնզե արձան, նվիրված Հիսուս Քրիստոսի Վերջին Օրերի Սրբերի Եկեղեցու երկրորդ նախագահ Բրիգամ Յանգին, ով 1847 թվականին մորմոնների առաջնորդներին բերել է Յուտա նահանգ։ Գտնվում է Հյուսիսային մայթին՝ Սոլթ Լեյք Սիթիում, Յուտա, ԱՄՆ, Մեյն և Հարավային Տաճարի փողոցների խաչմերուկում։

## Պատմություն
Հուշարձան ստեղծելու գաղափարն առաջին անգամ հնչեցվել է 1891 թվականի դեկտեմբերին, երբ Եկեղեցու չորրորդ նախագահ Ուիլֆորդ Վուդրոֆի և նրա խորհրդականների՝ Ջորջ Քենոնի և Ջոզեֆ Սմիթ ավագի հանձնարարությամբ ձևավորվել է խորհրդատվական խորհուրդ, որը պայմանագիր է կնքել քանդակագործ Սայրուս Դալլինի հետ, ով ծնվել է Յուտա քաղաքում: Միաժամանակ եկեղեցու ծխականների շրջանում հայտարարվել է միջոցների հավաք։ Արդյունքում հավաքվել է 25 հազար ԱՄՆ դոլար, և Դալլին ավարտել է աշխատանքը սահմանված ժամկետում։

Առաջին անգամ հուշարձանը հանրությանը ցուցադրվել է Չիկագոյի համաշխարհային ցուցահանդեսում, որը տեղի է ունեցել 1893 թվականի մայիսի 1-ից հոկտեմբերի 30-ը։ Այնուհետև այն կարճ ժամանակով տեղադրվել է Սոլթ Լեյք Սիթիի Թեմփլ Սքվերի հարավարևելյան անկյունում։ Հետագայում որոշվել է հուշարձանի բացումը տեղափոխել ավելի հարմար վայր, սակայն գրանիտե պատվանդանի կառուցման և կոմպոզիցիայի վերջնական ձևավորման դանդաղման պատճառով, որին մասնակցել են Բրիգամ Յանգի որդին և Եկեղեցու ճարտարապետ Դոն Կառլոս Յանգը, ինչպես նաև թոռը՝ Դիկ Յանգը, դրա բացումը հետաձգվել է։ 1897 թվականի հուլիսի 20-ին հուշարձանը հանդիսավորությամբ բացվել է Գլխավոր և Հարավային տաճարային փողոցների հատման կենտրոնում՝ 25 ֆուտ x 25 ֆուտ տարածքում։ Այնտեղ նա մնացել է մինչև 1993 թվականը, երբ տեղափոխվել է դեպի հյուսիս, իր ներկայիս տեղը Սոլթ Լեյքի տաճարի և Ջոզեֆ Սմիթի հուշարձանի միջև, և բացվել է նոյեմբերի 15-ին։

## Կառուցվածք
Հուշարձանի հիմքը կազմում է քսանհինգ ոտնաչափ (7,62 մետր): Առջևի կողմում տեղադրված է բրոնզե հարթաքանդակ, որի վրա ամբողջ հասակով պատկերված է մորմոն-պիոները իր կնոջ և երեխայի հետ: Քիչ ներքև տեղադրված է ներկայացուցչական տախտակ, որի վրա նշված է հուշարձանի անվանումը և այն, թե ինչին է նվիրված դա: Հուշարձանի ձախ և աջ եզրերում տեղադրված են նստած մարդկանց քանդակներ՝ ծնկներին հրացան դրած վերաբնակիչ, հնդիկ՝ ձեռքին գավազան: Հետևի կողմում գտնվում է բրոնզե տախտակ՝ այն պիոներների անունների ցուցակով, որոնք ժամանել են Աղի լճի հովիտ 1847 թվականի հուլիսի 24-ին: Պատվանդանի գագաթին կանգնած է Բրիգամ Յանգի ինը ոտնաչափ բարձրությամբ բրոնզե արձանը, որը աջ ձեռքով հենված է ձեռնափայտին, իսկ ձախն ուղղված է դեպի հեռուն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1893 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հուշարձաններ
Հայաստանի ավտոմոբիլային ֆեդերացիա

**Հայաստանի ավտոմոբիլային ֆեդերացիա**, Հայաստանում ավտոարշավի, մոտոսպորտի և կարթինգի մրցարշավի կարգավորող մարմինը, որը կառավարում է Հայաստանի ազգային օլիմպիական կոմիտեն: Ֆեդերացիայի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Երևանում։

## Պատմություն
Հայաստանի Ավտոմոբիլային Ֆեդերացիան հիմնադրվել է 1993 թվականին։ Ներկայումս ֆեդերացիան ղեկավարում է նախագահ Գագիկ Աղաջանյանը։ Ֆեդերացիայի հիմնական նպատակն է զարգացնել ավտոսպորտը և ավտոտուրիզմը Հայաստանում, միաժամանակ բարձրացնելով ճանապարհային անվտանգության մակարդակը։ Ֆեդերացիան վերահսկում է ավտոարշավային մասնագետների պատրաստումը և կազմակերպում է Հայաստանի մասնակցությունը եվրոպական և միջազգային մակարդակի մրցումներին։ 1996 թվականին Ֆեդերացիան դարձավ Միջազգային Ավտոմոբիլային Ֆեդերացիայի լիիրավ անդամ և հետագայում միացավ Միջազգային Կարթինգի Հանձնաժողովին։ Ֆեդերացիան համագործակցության պայմանագրեր է կնքել մի շարք միջազգային ավտոմոբիլային և մրցարշավային ֆեդերացիաների հետ։ Ֆեդերացիան համագործակցում է նաև Հայ Մրցարշավորդների ակումբի և Հայ Պատմական Ավտոմեքենաների ակումբի հետ։

## Գործունեություն
Ֆեդերացիան ղեկավարում է մի շարք ավտոարշավային ակումբներ Հայաստանի ողջ տարածքում և կազմակերպում է տարբեր միջոցառումներ և մրցումներ՝ ինչպես պրոֆեսիոնալ, այնպես էլ սիրողական վարորդների համար։ Մինչ օրս Ֆեդերացիան կազմակերպել է ավելի քան 70 ազգային մրցույթ։ Ֆեդերացիան նաև անցկացնում է պարգևատրման հանդիսություններ՝ իր անդամների կողմից գրանցված հատուկ նվաճումների համար։

## Տես նաև
* Հայաստանում սպորտ
* Տրանսպորտը Հայաստանում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հայաստանի ավտոմոբիլային ֆեդերացիայի  պաշտոնական կայքը
* Հայաստանի ավտոմոբիլային ֆեդերացիան Ֆեյսբուքում

Կատեգորիա:Հայաստանի սպորտի կառավարման մարմիններ
Աստվածաշնչի հայերեն թարգմանություններ

աջից|մինի|279x279փքս| Նկարազարդված հայերեն Աստվածաշունչ, 1256 թվական
**Աստվածաշունչը** ( բառացի՝ «Աստծո շունչ») հայերեն է թարգմանվել դեռ հինգերորդ դարի սկզբից։

## Պատմություն
Հայոց այբուբենի գյուտը Մեսրոպ Մաշտոցի և Սահակ Պարթև կողմից 405 թվականին թվագրվում է քրիստոնեական գրությունները հայերեն թարգմանելու անհրաժեշտությամբ։ Ամենավաղ թարգմանությունը Մեսրոպի հինգերորդ դարի սկզբի թարգմանությունն էր։ Ըստ Մովսես Խորենացու, Սահակ Պարթևը Աստվածաշունչը թարգմանել է մոտ 411 թվականին։ Այս աշխատանքը ամբողջական չէր, և շուտով Մեսրոպի աշակերտները ճանապարհ ընկան դեպի Եդեսիա՝ սուրբ գրությունները թարգմանելու։ Նրանք ճանապարհորդեցին մինչև Կոստանդնուպոլիս և իրենց հետ բերեցին հունարեն տեքստի բնօրինակներ։ Ալեքսանդրիայից բերված այլ օրինակների օգնությամբ Աստվածաշունչը կրկին թարգմանվեց հունարենից՝ համաձայն «Յոթանասնից»-ի և Որոգենեսի «*Հեքսապլա»* -ի տեքստի։ Այս տարբերակը, որն այժմ օգտագործվում է Հայոց եկեղեցում, գրվել է մոտավորապես 434 թվականին։ Առաջին երեք ժողովների՝ Նիկեայի, Կոստանդնուպոլսի և Եփեսոսի որոշումները և ազգային պատարագը նույնպես թարգմանվել են հայերեն :

Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից հայոց այբուբենի գյուտից հետո գրված առաջին հայերեն նախադասությունը Սողոմոնի Առակաց գրքի առաջին տողն է.



Այս թարգմանությունները թարգմանվել են գրաբար հայերեն։ Այդ ժամանակվանից սկսված բազմաթիվ թարգմանություններ են եղել հայերեն, այդ թվում՝ ժամանակակից հայերենով։

## Տես նաև
* 
* 

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Արևելահայերեն առցանց Աստվածաշունչ
* Հայաստանի Աստվածաշնչային Ընկերություն
* http://armenianbible.org/
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստվածաբանություն
Կատեգորիա:Հայ գրականություն
Կատեգորիա:Հայերենի այբուբեն
Կատեգորիա:Հայկական մշակույթ
Հայ եղբայրության եկեղեցի

**Հայ եղբայրության եկեղեցի** (հայտնի նաև որպես **Հայ ավետարանական եղբայրության եկեղեցի** և **Հայ եղբայրության աստվածաշնչյան եկեղեցի** ), ստեղծվել է Հայ Ավետարանական Եկեղեցում 19-րդ դարում։

Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի հիմք հանդիսացավ Հայ Ավետարանական Եկեղեցու համար, իսկ Հայ Եղբայրության Եկեղեցին բաժանվեց Հայ Ավետարանական Եկեղեցուց։

## Պատմություն
Քսաներորդ դարի սկզբում Կիլիկիայի շրջանից, ինչպես նաև Խարպութից, Մարաշից, Այնթապից և Ադանայից զգալի թվով հայեր միացան Եղբայրությանը։ Խումբը անջատվել է Ավետարանական եկեղեցուց, և սկզբում ոչ պաշտոնական հանդիպումներ է ունեցել մինչև Հայոց ցեղասպանությունը։

Ցեղասպանությունից հետո շատ հայեր տեղափոխվեցին Մերձավոր Արևելք և հաստատվեցին տարբեր երկրներում՝ Իրաքում, Սիրիայում, Լիբանանում և Եգիպտոսում ։ Եվրոպա գաղթողները հիմնականում բնակություն հաստատեցին Հունաստանում և Ֆրանսիայում։

Որոշ անդամներ սկսեցին հավաքներ կազմակերպել իրենց երկրներում՝ սկզբում սեփական տներում և բնակարաններում, ապա՝ դահլիճներում, և երբ համայնքի անդամների թիվը մեծացավ և ֆինանսական հնարավորությունները թույլ տվեցին, նրանք սկսեցին հավաքներ կազմակերպել եկեղեցական շենքերում։

## Հայ Եղբայրության Եկեղեցի Երևանում
աջից|մինի| Երևանի Հայ Եղբայրության Եկեղեցի
Երևանի Հայ Եղբայրության Եկեղեցին 1999 թվականին հիմնադրել է հովիվ Հովհաննես Հալլաջյանը։

Ընդամենը մի քանի հավատարիմ անդամներով սկսելով, համայնքը վերածվեց քրիստոնեական ընկերակցության կենտրոնի Հայաստանի մայրաքաղաքի սրտում։։

Հովիվ Հովհաննեսը, ով ծնվել է Բեյրութում, յոթ տարի ծառայել է Աթենքում՝ տեղական Հայ Եղբայրության եկեղեցում։

## Արտաքին հղումներ
* Նյու Ջերսիի Հայ Եղբայրության Աստվածաշնչյան Եկեղեցի
* Փասադենայի Հայ Եղբայրության Աստվածաշնչյան Եկեղեցի, Կալիֆոռնիա
* Տորոնտոյի Հայ Ավետարանչական Եղբայրության Եկեղեցի, Օնտարիո
* Բուենոս Այրեսի Հայ Ավետարանական Եղբայրության Եկեղեցի, Արգենտինա
* Հայ եղբայրության Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի, Սիդնեյ,
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բողոքականությունը Հայաստանում
Կատեգորիա:Կրոն ըստ երկրի
Կատեգորիա:Ցեղասպանություն