Աբդուռահման Վեզիրով

**Աբդուռահման Խալիլ օղլի Վեզիրով** (, ), խորհրդային և ադրբեջանցի քաղաքական գործիչ, դիվանագետ, արտակարգ և լիազոր դեսպան, 1988-1990 թվականներին Ադրբեջանի կոմունիստական կուսակցության կենտկոմի 13-րդ առաջին քարտուղար և Ադրբեջանական ԽՍՀ առաջնորդ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Բաքվի Կիրովի շրջանի Բինագադի գյուղում։ Ծնողները ծնունդով Լեռնային Ղարաբաղից էին։ Հորական գծով նախապապը եղել է Ղարաբաղի խանության վեզիր Միրզա Ջամալ Ջևանշիրի թոռը։ Այդ գծի պահպանման համար խանի որդուն Վեզիրով ազգանունն առաջարկել է Միրզա Ֆաթալի Ախունդովը։ Հենց այս կերպ էլ Աբդուռահման Վեզիրովը ժառանգել է այդ ազգանունը։

1952 թվականին Աբդուռահման Խալիլ օղլի Վեզիրովն ավարտել է Ադրբեջանի արդյունաբերական ինստիտուտը։

1954-1955 թվականներին եղել է Ադրբեջանի ՀամԼԿԵՄ կենտրոնական կոմիտեի քարտուղար, 1955-1956 թվականներին՝ ՀամԼԿԵՄ կենտրոնական կոմիտեի երկրորդ քարտուղար, իսկ 1956-1959 թվականներին՝ առաջին քարտուղար։ 1959-1970 թվականներին զբաղեցրել է ԽՍՀՄ ՀամԼԿԵՄ Կենտրոնական կոմիտեի քարտուղարի պաշտոնը։

1970-1974 թվականներին զբաղեցրել է Ադրբեջանի կոմունիստական կուսակցության Կիրովաբադի քաղաքային կոմիտեի առաջին քարտուղարի պաշտոնը, իսկ արդեն 1974-1976 թվականներին՝ Ադրբեջանի կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի արդյունաբերության բաժնի ղեկավար։

Վեզիրովը ներգրավված է եղել խորհրդային դիվանագիտական ծառայությունում։ 1976-1979 թվականներին զբաղեցրել է Կալկաթայում (Հնդկաստան) ԽՍՀՄ գլխավոր հյուպատոսի պաշտոնը, 1979 թվականի սեպտեմբերի 7-ից մինչև 1985 թվականի հունիսի 12-ը եղել է Նեպալում ԽՍՀՄ արտակարգ և լիազոր դեսպանի պաշտոնը, իսկ արդեն 1985 թվականի մայիսի 16-ից մինչև 1988 թվականի հուլիսի 13-ը՝ Պակիստանում ԽՍՀՄ արտակարգ և լիազոր դեսպանի պաշտոնը։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Աֆղանստանից խորհրդային զորքերի դուրսբերման բանակցություններին։ 

1988 թվականի մայիսին խորհրդային իշխանությունները Վեզիրովին նշանակում են Խորհրդային Ադրբեջանի առաջնորդ։ Այս նշանակումը տեղի ունեցավ Արցախյան հակամարտության սրման համատեքստում։ Վեզիրովը փոխարինեց Քյամրան Բաղիրովին, որը պաշտոնից ազատվեց Հայկական խորհրդային սոցիալիստական հանրապետության առաջնորդ Կարեն Դեմիրճյանի ազատման հետ զուգահեռ։ Դեմիրճյանին այդ պաշտոնում փոխարինեց Սուրեն Հարությունյանը։

Վեզիրովը Խորհրդային Ադրբեջանը լքել է Բաքվում հունվարյան իրադարձությունների ժամանակ, ինչի համար ավելի ուշ մեղադրվել էր այդ երկրի խորհրդարանի կողմից։ Վերջինիս պնդմամբ՝ Վեզիրովն այդ իրադարձությունների պատասխանատուներից մեկն է եղել։ 1990 թվականի հունվարի 24-ին նրան այդ պաշտոնում փոխարինեց Այազ Մութալիբովը։

2009 թվականին լույս է տեսել Վեզիրովը «Իմ դիվանագիտական ծառայությունը» վերնագրով հուշերը։

Վեզիրովը մահացել է 2022 թվականի հունվարի 10-ին, Մոսկվայում՝ 91 տարեկան հասակում։ Հուղարկավորվել է Տրոեկուրովյան գերեզմանատանը՝ կնոջ կողքին։

## Քաղաքական հայացքներ
Վեզիրովը կիսում էր Միխայիլ Գորբաչովի ինտերնացիոնալիզմի արժեքներն ու քաղաքական բարեխոփումների տեսլականը, բայց չկարողացավ արդյունավետորեն լուծել խորհրդային Ադրբեջանում առկա քաղաքական բարդ իրավիճակը, որը պայմանավորված էր առաջին հերթին ազգամիջյան լարվածությամբ։ Վեզիրովը նաև Խորհրդային Ադրբեջանի նախկին առաջնորդ, իսկ այնուհետ անկախ Ադրբեջանի երրորդ նախագահ Հեյդար Ալիևի քաղաքական հակառակորդներից մեկն էր։

Շուրջ մեկ տասնամյակ՝ դիվանագիտական ծառայության տարիներին բնակվել է Խորհրդային Ադրբեջանից դուրս, այդ իսկ պատճառով նրա անունը երբեք չի հոլովվել խորհրդային կոռուպցիոն գործերում։ Իր գործունեությամբ և քաղաքական հայացքներով Վեզիրովը երբեք միանձնյա չի կառավարել երկիրը, ոչ էլ ունեցել է ազգայնական հայացքներ։ Չնայած որ ծնողները ծնունդով Լեռնային Ղարաբաղից էին, որը խորհրդային տարիներին գտնվում էր Ադրբեջանական ԽՍՀ տարածքում, Վեզիրովը վարժ չի տիրապետել ադրբեջաներենին։

## Պարգևներ
* Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան (1980 թվականի մայիսի 26)
* «Պատվո նշան» շքանշան (1959 թվական)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* YouTube интервью Paxlava Production - Везиров: о дружбе с Гагариным, "письме Алиеву" и Карабахе

Կատեգորիա:Ադրբեջանի կոմունիստական կուսակցության կենտկոմի առաջին քարտուղարներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի աթեիստներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 21-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ