Ոմն Հանս Պֆաալի անհավանական արկածները

**«Ոմն Հանս Պֆալի անհավանական արկածները»** կամ **«Հանս Պֆֆալ»** (The Unparalleled Adventure of One Hans Pfaall), ամերիկացի գրող Էդգար Ալան Պոյի կարճ պատմվածք, որը հրապարակվել է 1835 թվականի հունիսին «Հարավային գրական սուրհանդակ» (*Southern Literary Messenger)* ամսագրի «Հանս Ֆաալ - մի պատմություն» (*Hans Phaall -- A Tale*) վերնագրով, որը Պոն նախատեսել էր որպես խաբեություն:

Պատմությունը համարվում է ժամանակակից գիտաֆանտաստիկ ժանրի առաջիններից մեկը: Պատմությունը ներկայացնում է դեպի Լուսին ուղևորությունը Պֆաալ անունով մի մարդու, որը խոստանում է հայտնել Լուսնի մակերևույթի և լուսնաբնակների վերաբերյալ տեղեկատվությունը, իր մի քանի սպանությունների համար ներում շնորհելու դիմաց, որոնք նա կատարել էր Երկիրը լքելուց անմիջապես առաջ:

Պոն նպատակ է ունեցել շարունակել խաբեությունը  հրապարակումները շարունակելով, սակայն 1835 թվականի օգոստոսի 25-ի *Նյու Յորքի Sun* օրաթերթի համարում տպագրվել է նմանատիպ հոդված (Լուսնային մեծ խաբեություն), որը ներկայացվել է որպես իրական իրադարձություն և մեծ հնչեղության է արժանացել ու կլանել է հանրային ողջ ուշադրությունը: Այդ պատճառով Պոն հրաժարվել է իր խաբեությունը շարունակելու մտքից: Ավելի ուշ Պոն գրել է, որ իր պատմվածքի ծաղրական երանգը հեշտացրել էր ընթերցողներին ենթադրյալ կեղծիքը տեսնելը:

## Սյուժե
մինի|Էդգար Ա. Պոյի «Hans Phaall -- A Tale» բնօրինակ էջը, որը տպագրվել է «Հարավային գրական սուրհանդակ» գրական մասագրի 1835 թվականի հունիսի համարում
Մի ջերմ օր (ճշգրիտ չի նշվում, երբ) Ռոտերդամի բիրժայի հրապարակում վայրէջք է կատարում մի հսկա օդապարիկ: Այն անկանոն ձևի էր. օդապարիկի զամբյուղը գլխարկանման էր: Օդապարիկում գտնվում էր մամնի անհամաչափ կառուցվածքով մի էակ, որի բոյը երկու ֆուտ (60,96 սմ) էր: Նա բուրգոմիստր Սուպերբուս վան Ունդերդուքին փոխանցում է մի փակ փաթեթ, որից հետո օդապարիկը մեծ արագությամբ բարձրանում ու անհետանում է երնքում: 

Պարզվում է, որ փաթեթում նամակ կա իրենց քաղաքի բնակիչներից Հանս Պֆաալից, որը զբաղվում էր կրակը բորբոքելու համար օդամղիչ փուքսերի վերնորոգմամբ: Նամակում Պֆաալը պատմում է վերջին տարիների իր դաժան կյանքի մասին, իր պարտքերի և իրեն հանգիստ չտվող պարտատերերի մասին, նաև հսկա օդապարիկ կառուցելու անհագ ձգտման մասին: Որից հետո պատմում է այդ հսկա օդապարիկը կառուցելու և այն մասին, որ ինքը գիտի ինչպես ստանալ անհայտ գազ, որը միայն հայտնի է խորհրդավոր մի մարդու` ոմն Նանտ քաղաքի բնակիչ: Ըստ Պֆաալի այդ էլեմենտը երկար ժամանակ համարվել է ազոտի մաս: Նրա խտությունը 37,4 անգամ ջրածնի խտությունից փոքր է:  

Օդապարիկով թռչելուց առաջ (որի պատրաստությունները խիստ գաղտնի է արել) Պֆաալն իր պարտատերերերին խաբելով հրավիրել է ցախանոց և թռիչքի մեկնարկի պահին այրել  է դեպի վառոդով լի տակառը հասնող ֆիտիլը: 

Որից հետո Պֆաալը մանրամասն նկարագրվում է օդապարիկով թռիչքը։ Ձեռագիրը, որը կազմում է պատմության մեծ մասը, մանրամասնում է, թե ինչպես է Պֆաալին հաջողվել հասնել Լուսին` ստեղծելով հեղափոխական նոր օդապարիկ և մի սարք, որը տիեզերքի վակուումը սեղմելով վերածում է շնչելու համար պիտանի օդի: Երբ մթնոլորտային ճնշումը շատ է նոսրանում, Պֆաալը մտնում է հերմետիկ գոնդոլի մեջ և միացնում է «*պարոն Գրիմմի մթնոլորտային օդը խտացնելող սարքը*»:  

Վերջապես, օդապարիկը շրջվում է և սկսում է մոտենալ Լուսնին: Ճանապարհորդությունը տևում է 19-ը օր և Պֆաալը հասնում է Լուսին: Նամակում պատմվում է Երկրի նկարագրությունները տիեզերքից, ինչպես նաև  Երկրի բնական արբանյակի կրակոտ, հրաբխային մակերևույթի վրա վայրէջքը: Նամակի վերջում Պֆաալը Ռոտերդամի բուրգոմիստրին և աստղագիտական միության նախագահին առաջարկում է Լուսնի կյանքի մասին տեղեկություններ հայտնել, եթե  երեք պարտատերերի սպանությունը իրեն ներվի:  

Ձեռագիրը կարդալուց հետո քաղաքային իշխանությունները համաձայնվում են, որ Պֆաալը պետք է ներում ստանա, բայց տեքստը նրանց բերած սուրհանդակը (ակնհայտորեն Լուսնի բնակիչը) անհետացել էր, և նրանք չէին կարող վերականգնել կապը նրա հետ:

## Ազդեցություն
Էդգար Ալան Պոն սովորել է Վիրջինիայի համալսարանում 1826 թվականին, երբ այնտեղի ֆակուլտետի նախագահն էր Ջորջ Թաքերը, և հայտնի է, որ նա կարդացել էր Թաքերի 1827 թվականի *«Ճանապարհորդություն դեպի Լուսին»* վեպը և դրանից ոգեշնչվել «Հանս Պֆաալը» գրելու համար: 

Հարրի Հարիսոնը և Մալքոլմ Էդվարդսը, 1979 թվականի *«Տիեզերանավը փաստերում և* *հորինվածքներում»* գրքում, մեկնաբանում են, որ Թաքերի պատմությունը «կարող էր [...] պատասխանատու լինել» Պոյի պատմության համար, մինչդեռ Ջ. Օ. Բեյլին գրում է, որ Պոյի պատմությունը «անշուշտ շատ բանում է պարտական» Թաքերի պատմվածքին, իսկ Ադամ Ռոբերթսն այնքան հեռու է գնում, որ ասում է, որ «Պոն մի քանի էջ գրագողություն է արել»:

Բեյլին, 1942 թվականին Ամերիկայի ժամանակակից լեզուների ասոցիացիայի հրապարակումների հոդվածում, որը վերլուծում է Պոյի մի քանի պատմվածքների աղբյուրները, այդ թվում՝ «Հանս Պֆաալը», բացահայտում է մի քանի զուգահեռներ երկու պատմությունների միջև, ներառյալ ճամփորդության ժամանակ օդի պակասի պատճառով գլխապտույտի կամ գիտակցության կորստի մասին հղումները, գրավիտացիայի ուղղության փոփոխությունից (*bouleversement*) հետո Լուսինը Երկրի հետ շփոթելը: Ինչպես նաև առաջին դեմքով պատմողը հետաձգում է գիտական ​​հայտնագործությունների քննարկումը անձնական պատճառներով, սակայն խոստանում է դրանք առանձին հրապարակել ավելի ուշ: Բեյլին եզրակացրել է, որ պատմվածքի համար Պոյի աղբյուրները բազմազան են և բարդ, սակայն նյութի զգալի քանակությունը կարելի է գտնել Թաքերի գրքում, և դա չի կարող բացատրվել 1828 թվականի մարտին *American Quarterly Review-*ում հրապարակված *A Voyage to the Moon* գրախոսության հետ ծանոթ լինելով (որը նախկինում առաջադրվել էր որպես բացատրություն, որ Պոն հղում է արել «Հանս Պֆաալ» 1840 թվականի հրատարակության գրառման մեջ), քանի որ Թաքերի և Պոյի պատմության որոշ ընդհանուր գծեր ակնարկում չեն հիշատակվել:

## Գրական նշանակություն
Պոյի պատմությունը ազդեցություն է ունեցել և հիշատակվում է Ժյուլ Վեռնի *[[Երկրից դեպի Լուսին|Երկրից մինչև Լուսին]]* (1865) գիտաֆանտաստիկ վեպի վրա, որը կարելի է դիտել որպես պատմության վերապատմում: Ժյուլ Վեռնը Պոյին համարել է  «գիտական վեպի» ստեղծող, երբ նրան անվանել է «հրաշալի գիտական վեպի ստեղծող» (*«le créateur du roman merveilleux scientifique»*):

## Էդգար Պոյի նշումներ
Պատմության ավարտից հետո հեղինակը նշումներ է արել, որոնցում նա քննարկում է *Սան* թերթում տպագրված հայտնի խաբեության սխալները, որոնք այժմ հայտնի են որպես «Լուսնային մեծ խաբեություն», դրա չհիմնավորվածությունը և ընթերցողների դյուրահավատությունը: Նա դրան հակադրում է իր սեփական դատողությունները:

Պֆաալի տեքստում և ծանոթագրություններում հեղինակը հենվում է որոշակի հիպոթեզների և տեսությունների վրա, (մեր օրերում հնացած գիտական տեսություններ): Նախ, Երկրից մինչև Լուսին ամբողջ տարածությունում մթնոլորտի առկայությունը: Նաև հիշատակում է Խոռոչավոր Երկրի վարկածի ժամանակակից տարբերակը.(*ապրիլի 7-ի գրառում*) Դեպի հյուսիս  ձգվում էր շարունակական, կամ գրեթե շարունակական դաշտ: Նրա մակերեսը, որը սկզբում հարթ էր, աստիճանաբար իջնում ​​էր՝ ստանալով նկատելի գոգավոր ձև և ավարտվում էր հենց բևեռի մոտ՝ կլոր, կտրուկ արտահայտված իջվածքով։ Վերջինս երևում էր շատ ավելի մուգ, քան մնացած կիսագունդը և տեղ-տեղ ամբողջովին սև էր։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 
* 
* 
* Publication history and versions of "Hans Pfaall"
* "Hans Phaall -- A Tale", *Southern Literary Messenger*, Volume 1, Issue 10, June, 1835, pp. 565-580
* The Unparalleled Adventure of One Hans Pfaal  at Must-ReadClassics

Կատեգորիա:Գիտական ֆանտաստիկա