Նիկոլայ Կուզնեցով (ծովակալ)

**Նիկոլայ Գերասիմովիչ Կուզնեցով** ( . ), Խորհրդային Միության նավատորմի ժողովրդական կոմիսար, Խորհրդային Միության նավատորմի ծովակալ։

## Կենսագրություն
### Կարիերայի սկիզբ
Կուզնեցովը 15 տարեկանում կամավոր ծառայության է անցել Կարմիր նավատորմի Դվինա տորմիղում, որի լուծարվելուց հետո շարունակել է ծառայությունը նավատորմում և 1926 թվականին ստացել իր սպայական դիպլոմը։ Քանի որ նախկին ցարական նավատորմի նավերը կա՛մ ոչնչացվել էին քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, կա՛մ քանդվել էին Արևմուտքում, խորհրդային նավատորմը շատ վատ վիճակում էր: 1926 թվականին  Բալթիկ ծովում կար երեք հին գծանավ ու հնացած հածանավ, Սև ծովում՝ մեկ հածանավ ու երկու Էսկադրային ականակիր, իսկ Արկտիկայի ծովերում ու Հեռավոր Արևելքում ռազմածովային ստորաբաժանումներ ընդհանրապես չկային: Կուզնեցովն անդամագրվել է Սևծովյան նավատորմին և մինչև 1929 թվականը ծառայել *Չերվոնա Ուկրաինա* (Կարմիր Ուկրաինա) թեթև հածանավում: Այնուհետև նա հաճախել է ռազմածովային ակադեմիա, որտեղ նաև սովորել է գերմաներեն ու ֆրանսերեն: Նավատորմ վերադառնալով՝ որպես առաջին սպա ծառայության է անցել  *«Կրասնի Կավկազ»* (Կարմիր Կովկաս) հածանավում, բայց կարճ ժամանակ անց վերադարձել է « *Չերվոնա Ուկրաինա»*՝ որպես նավապետ: 1935 թվականին նա կարողացել է իր հածանավով գրավել առաջին տեղը՝ ճանաչվելով խորհրդային նավատորմի ամենալավ պատրաստված ռազմածովային ստորաբաժանման հրամանատարը։ Այդ պահից սկսած՝ նրա կարիերան բուռն վերելք է ապրել: 1936 թվականի օգոստոսից մեկ տարի Իսպանիայում որպես ծովային կցորդ ծառայելուց հետո Կուզնեցովը նշանակվել է Խաղաղօվկիանոսյան նավատորմի հրամանատարի տեղակալ, չորս ամիս անց ստանձնել այդ ստորաբաժանման հրամանատարությունը: 1939 թվականի փետրվարին Ստալինը նրան նշանակել է ռազմածովային նավատորմի հրամանատարի տեղակալ, իսկ ապրիլին՝ նավատորմի ժողովրդական կոմիսար (ծովային նախարար): Կուզնեցովն այդ ժամանակ ընդամենը 34 տարեկան էր։ Կարիերայի այսպիսի սրընթաց վերելքը հնարավոր եղավ նաև այն պատճառով, որ բազմաթիվ բարձրաստիճան ռազմածովային սպաներ զոհ էին գնացել զինված ուժերի ստալինյան զտումներին:

### Նավատորմի վերակառուցում
Կուզնեցովը Խորհրդային Միության ամենաերիտասարդ ժողովրդական կոմիսարն էր և այդ պաշտոնին նշանակված առաջին նավաստին (նախկինում ժողովկոմ էին նշանակվել կոմիսար Սմիռնովը և չեկիստ Ֆրինովսկին. երկուսն էլ նավատորմում ռեպրեսիաների ակտիվ կազմակերպիչներ էին և երկուսն էլ դարձան դրանց զոհը): Կուզնեցովը մեծ ներդրում է ունեցել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ զտումների արդյունքում գլխատված նավատորմի հզորացման գործում. անց է կացրել մի շարք խոշոր զորավարժություններ, անձամբ այցելել բազմաթիվ նավեր, լուծել կազմակերպչական ու կադրային հարցեր։ Նա նախաձեռնել է ծովային նոր դպրոցների ու ծովային հատուկ դպրոցների (հետագայում՝ Նախիմովյան դպրոցներ) բացումը։ Բացի այդ, նրա 1939 թվականի հրամանով պահպանվել է Լենինգրադի / Սանկտ Պետերբուրգի ինժեներական գիտամանկավարժական հին դպրոցը, վերադարձվել ծովային ճարտարագիտական ֆակուլտետը, վերականգնվել է Նիկոլաև քաղաքի ճարտարագիտական-մանկավարժական դպրոցը։  Նրա ակտիվ մասնակցությամբ ընդունվել են նավատորմի կարգապահական և այլ  կանոնադրություններ։ 1939 թվականի հուլիսի 24-ին նրա նախաձեռնությամբ սահմանվել է նավատորմի օրը: 1940 թվականի հունիսին նավատորմի բարձրագույն սպայակազմի համար ընդունվել են գեներալի և ծովակալի կոչումները,և նրան շնորհվել է ծովակալի կոչում։ Նրա հրամանով 1941 թվականին ստեղծվել է առաջին ջրասուզակային հատուկ ստորաբաժանումը՝ РОН-ը (рота особого назначения - հատուկ նշանակության վաշտ):

### Պատերազմական շրջան
Նիկոլայ Կուզնեցովը խորհրդային բարձրագույն ղեկավարության մեջ թերևս միակն էր, ում  1941 թվականի հունիսի 22-ին գերմանական ֆաշիստների ձեռնարկած ուխտադրուժ հարձակումը անակնկալի չի բերել. ԽՍՀՄ-ի վրա գերմանական հարձակման նախօրեին նա արդյունավետ միջոցներ է ձեռնարկել նավատորմերի մարտունակությունը բարձրացնելու համար, իսկ հունիսի 22- ի գիշերը հրաման է տվել դրանք հասցնել լիարժեք մարտական ​​պատրաստության, ինչը հնարավորություն է տվել խուսափել. նավերի ու ռազմածովային ավիացիայի կորուստներից:

Պատերազմի ժամանակ Կուզնեցովը արդյունավետորեն ու եռանդուն կերպով ղեկավարել է նավատորմը՝  նրա գործողությունները համաձայնեցնելով ցամաքային և այլ ուժերի գործողությունների հետ։ Նա եղել է Գերագույն հրամանատարության շտաբի անդամ, նավերով հաճախակի գնացել է ռազմաճակատներ։ Նրա ղեկավարությամբ նավատորմը կանխել է ծովից գերմանացիների ներխուժումը Կովկաս ։ Հակառակորդին դիմակայելու գործում մեծ դեր են խաղացել ռազմածովային ավիացիան և սուզանավային նավատորմը։ Բացի այդ, ռազմանավերն ուղեկցել են Լենդ-Լիզի շարասյուներին և օգնություն տրամադրել դաշնակիցներին։

1945 թվականին Կուզնեցովը խորհրդային պատվիրակության կազմում մասնակցել է դաշնակից երեք պետությունների ղեկավարների Ղրիմի և Պոտսդամի համաժողովների աշխատանքներին ։

1944 թվականի մայիսի 31-ին նրան շնորհվել է նավատորմի ծովակալի զինվորական կոչում (չորս աստղ, որը հավասար է բանակի գեներալի կոչմանը): 1945 թվականի մայիսի 25-ին այդ կոչումը հավասարեցվեց Խորհրդային Միության մարշալի կոչմանը և ներդրվեցին մարշալային տիպի ուսադիրներ։ 1945 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Կուզնեցովին շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում ։

### Հետպատերազմական շրջան
Ճապոնիայի դեմ պատերազմին մասնակցելու համար Խորհրդային նավատորմը 1945 թվականին ԱՄՆ- ից ստացավ ավելի քան 250 փոքր նավ՝ հիմնականում ֆրեգատներ, ականակիրներ, տորպեդո նավակներ և դեսանտային նավեր, ինչը հեշտացրեց Խորհրդային Միության համար Հարավային Սախալինի և Կուրիլյան կղզիների գրավումը։ . Պատերազմի ավարտից մի քանի ամիս անց Կուզնեցովի կարիերային հարված հասցվեց։ Նավատորմի շահերի նրա եռանդուն պաշտպանությունը նրա դեմ տրամադրեցին Ստալինին ու մարշալ Ժուկովին: Նա դեմ էր ծանր հածանավերի ստալինյան նախընտրությանը և նրա ներկայությամբ արգելել էր Խրուշչովի միջամտությունը ծովային հարցերին։ Կուզնեցովը 1948 թվականի սկզբին ձերբակալվել և դատվել է երեք ծովակալների՝ Լև Գալլերի, Վլադիմիր Ալաֆուսովի և Գեորգի Ստեպանովի հետ՝ պատերազմի ժամանակ Մեծ Բրիտանիային գաղտնի նյութեր փոխանցելու շինծու մեղադրանքով։ Կուզնեցովին չորս կոչումով շնորհազրկեցին, դարձրին դերծովակալ, իսկ հետո նշանակեցին ԽՍՀՄ Խաղաղօվկիանոսյան նավատորմի հրամանատարի տեղակալ։ Մյուս ծովակալներին ազատեցին աշխատանքից և դատապարտեցին ազատազրկման։ Ստալինը 1951 թվականի հուլիսին նրան վերականգնեց խորհրդային նավատորմի գլխավոր հրամանատարի պաշտոնում։ Ստալինի մահից հետո բոլոր չորս ծովակալները լիովին արդարացվեցին, և Կուզնեցովը նույնպես հետ ստացավ իր կոչումը։ Այնուամենայնիվ, երբ նա Խրուշչովի օրոք արտահայտվեց նավաշինության ծրագրի կտրուկ կրճատումների դեմ, և, բացի այդ, *Նովոռոսիյսկ* ռազմանավում տեղի ունեցավ աղետալի պայթյուն, նրա կոչումը կրկին իջեցրեցին (այս անգամ փոխծովակալի) և թոշակի ուղարկեցին 51 տարեկանում:
մինի|Կուզնեցովի դիմապատկերը 3 ռուբլիանոց մետաղադրամի վրա, իր անունը կրող ավիակրի հետ 1996 թ.
Զորացրվելուց հետո նա գրել է իր հուշերը, սովորել է անգլերեն և թարգմանել անգլալեզու ծովային գրականություն։

## Հիշատակ
Կուզնեցովը լիովին արդարացվել է հետմահու՝ 1988 թվականին: Ռուսաստանի ռազմածովային ուժերում նրա անունով է կոչվել ամենամեծ նավը՝  *Խորհրդային Միության նավատորմի ծովակալ Կուզնեցով* ավիակիրը։

Կուզնեցովի հուշարձանները կանգնեցվել են Սևաստոպոլում, Վլադիվոստոկում, Արխանգելսկում։ Նրա կիսանդրիները տեղադրված են Սանկտ Պետերբուրգի ռազմատեխնիկական համալսարանում, Մոսկվայի նրա անվան թիվ 1465 դպրոցի բակում, Մոսկվայի Պետրոս Մեծի անվան մանկական ծովային կենտրոնի բակում,  Կոտլաս քաղաքում . Հուշատախտակներ են տեղադրվել Մոսկվայի ռազմածովային ուժերի գլխավոր շտաբի, Մոսկվայի Տվերսկայա փողոցի թիվ 9 շենքի, Խաբարովսկի Զապարինի փողոցի շենքի վրա։

Ռուսաստանի Դաշնության պաշտպանության նախարարությունը սահմանել է «Խորհրդային Միության նավատորմի ծովակալ Ն. Գ. Կուզնեցով» մեդալը: Արխանգելսկի մարզի Կոտլասի շրջանի Մեդվեդկի գյուղում բացվել է նրա հուշաթանգարանը։

## Զինվորական կոչումներ
* 2-րդ դասի կապիտան (1935);
* 1-ին դասի կապիտան (15.08.1937)
* 2-րդ դասի ֆլագման (02.02.1938)
* նավատորմի 2-րդ դասի ֆլագման (03.04.1939, минуя звание флагмана 1-го ранга);
* ծովակալ (04.06.1940)
* նավատորմի ծովակալ (31.05.1944)
* դերծովակալ (10.02.1948)
* փոխծովակալ (27.01.1951)
* նավատորմի ծովակալ (13.05.1953)
* Խորհրդային Միության նավատորմի ծովակալ (03.05.1955)
* փոխծովակալ (17.02.1956)
* Խորհրդային Միության նավատորմի ծովակալ (կոչումը վերականգնվել է ետմահու՝ 26.07.1988 թ.):

## Պարգևներ
**ԽՍՀՄ պարգևներ**
* Խորհրդային Միության հերոս (14.09.1945).
* Լենինի շքանշան - 4 հատ (03.01.1937, 21.02.1945, 14.09.1945, 23.07.1952).
* Կարմիր դրոշի շքանշան - 3 հատ - (21.06.1937, 03.11.1944, 15.11.1950).
* Ուշակովի I աստիճանի շքանշան - 2 հատ  (22.07.1944, 28.06.1945).
* Կարմիր աստղի շքանշան (23.12.1935).
* Մեդալներ՝ մարտական վաստակի, Գերմանիայի, Ճապոնիայի նկատմամբ տարված հաղթանակի, Մոսկվայի, Կովկասի պաշտպանության համար, ինչպես նաև հոբելյանական 5 մեդալ՝ ԽՍՀՄ զինված ուժերի տարեդարձերի կապակցությամբ 
* **Անվանական զենք** — ատրճանակ (1932 թվականի մայիս)

**Արտասահմանյան պարգևներ**
* Լեհաստանի Վերածննդի շքանշանի ասպետ (Լեհաստան, 1945).
* «Գրյունվալդի խաչ» I աստիճանի շքանշան (Լեհաստան, 1946).
* Ազգային ազատագրության շքանշան (Հարավսլավիա, 1946).
* Պարտիզանական աստղի I աստիճանի շքանշան (Հարավսլավիա, 1946).
* «Մարտական վաստակի համար» շքանշան (Մոնղոլիա, 1972).
* «Ձեր և մեր ազատության համար» մեդալ (Լեհաստան, 1967).

## Աշխատություններ
** Накануне. — М.: Воениздат, 1966. — 342, [11] с. фот. — (Военные мемуары).
** На флотах боевая тревога. — М.: Воениздат, 1971. — 317, [25] с.: фот. — (Военные мемуары).
** Курсом к победе. — М.: Воениздат, 1975. — 510, [32] с. — (Военные мемуары).
** На далёком меридиане. — М.: Наука, 1966.
** Крутые повороты: из записок адмирала. — М.: Мол. гвардия, 1995.
** Испанский флот в борьбе за Республику. // Военно-исторический журнал. — 1962. — № 3. — С. 53—72.
** Вся жизнь — флоту (о Л. М. Галлере). // Военно-исторический журнал. — 1963. — № 3. — С. 68—76.
** Военно-Морской Флот накануне Великой Отечественной войны. // Военно-исторический журнал. — 1965. — № 9. — С. 60—76.
** Видный политработник армии и флота (К 70-летию со дня рождения И. В. Рогова) // Военно-исторический журнал. — 1969. — № 8. — С. 42—47.
** Памятные дни 1945 года // Военно-исторический журнал. — 1972. — № 6. — С. 60—65.
** Адмирал Флота Советского Союза Н. Г. Кузнецов: «Наши отношения с Жуковым стали поистине драматическими…» // Военно-исторический журнал. — 1992. — № 1. — С. 74—82.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն Նիկոլայ Կուզնեցովի մասին
** 
**  (обл.; 1-е издание — 1982)
** 
** 
** 
** 
** *Близниченко С. С.*, *Лазарев С. Е.* Борьба с «космополитами» в военно-морских академиях (1947—1953 гг.) // Известия Тульского гос. ун-та. 2012. Гуманитар. науки. Выпуск 3. С. 111—120.
** *Сидоренко Л. Г.* «Командиру приходится действовать круто, говорить резко, но … не должно быть и тени высокомерия, безразличности к людям». Военный и государственный деятель, которого считают народным героем. К 60-летию Победы: Адмирал Флота Советского Союза Н. Г. Кузнецов. // Военно-исторический журнал. — 2003. — № 7.

## Ֆիլմեր
* Далёкое-близкое (киноинтервью). Центрнаучфильм, ռեժիսոր Վ.Ա. Նիկոլաևա, 1971.
* День первый — день последний (պատերազմը ծովային նախարարի աչքերով). վավերագրական կինոնկար, АПН.
* Մեծ Հայրենականը / Անհայտ պատերազը. մաս 17. Դաշնակիցները (դրվագներ). վավերագրական սերիալ, ռեժիսոր՝ Ռ. Կարմեն)
* Ծովակալ Կուզնեցով (սերիալ, ռեժիսոր՝ Ս. Վինոգրադով, 2024): Գլխավոր դերը կատարել է Իգոր Պետրենկոն:.

## Արտաքին հղումներ
** Кузнецов Николай Герасимович на сайте Министерства обороны Российской Федерации
** 
** Кузнецов Николай Герасимович в веб-энциклопедии «Люди земли Архангельской».
** Сайт, посвящённый Н. Г. Кузнецову
** Лента времени Н. Г. Кузнецова
** 
** Могила на Новодевичьем кладбище.
** 

Կատեգորիա:1904 ծնունդներ
Կատեգորիա:1974 մահեր
Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:«Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 19-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Կովկասի պաշտպանության համար մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 4
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ(բ) 18-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Ռուս ծովակալներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ