Բեննի Քարթեր

**Բեննի Քարթեր** (, լրիվ անունը՝ *Bennett Lester Carter*, ), ամերիկացի ջազմեն, ջազի ողջ պատմության մեծագույն սաքսոֆոնահարներից մեկը։

Փողհարել սովորել է իր հարևանից՝ Մայլի Բաբերից։ Լայն ճանաչման է հասել 1920-ական թվականներին Ֆլեթչեր Հենդերսոնի բիգ բենդի համար մեղեդիներ գործիքավորելու շնորհիվ։ 1930-ական թվականներին Ջոնի Հոջեսի հետ լայն գործածության մեջ է դրել ալտ սաքսոֆոնը։ Բարձր են գնահատվել նաև նրա կատարումները որպես մենակատար փողհար։ Հռչակի, փառքի գագաթնակետին հասած երաժիշտին հրավիրել են աշխատելու Լոնդոնում՝ «Բի-բի-սի»-ում, և նա իր կատարումներով նպաստել է Մեծ Բրիտանիայում ջազի ժողովրդականության աճին։ 1969 թվականից Բեննի Քարտերը դասախոսել է Փրինստոնի համալսարանում։ Միաժամանակ շարունակել է եռանդուն կերպով ելույթներ ունենալ և ձայնագրվել, և դա՝ նույնիսկ ութսուն, մինչև անգամ իննսուն տարին լրանալուց հետո։ 1986 թվականից սկսած՝ ութ անգամ առաջադրվել է հեղինակավոր «Գրեմի» մրցանակի և երկու անգամ հաղթող է ճանաչվել ու արժանացել այդ բարձր պարգևին։ 1987 թվականին նրան շնորհվել է պատվավոր Գրեմի մրցանակ՝ *Grammy Lifetime Achievement Award*՝ երաժշտական իր ողջ գործունեության ընթացքում ձեռք բերած նվաճումների համար։ 2000 թվականին էլ պարգևատրվել է արվեստի բնագավառում ԱՄՆ ազգային մեդալով։

Բեննի Քարթերի բիգ բենդի կատարումները հնչում են դասական մի շարք կինոնկարներում, այդ թվում՝ «Ամերիկացին Փարիզում» (1951) և «Կիլիմանջարոյի ձյուները» (1952) ֆիլմերում։

## Կենսագրություն
Բեննի Քարթերը ծնվել է Նյու Յորքում, երաժիշտների ընտանիքում։ Մանկությունն անց է կացրել Հարլեմում, Դյուկ Էլինգտոնի նշանավոր նվագախմբի աստղերից մեկը համարվող Բաբեր Մայլիի ընկերակցությամբ, ումից էլ փողհարել է սովորել։ Երբ հասկացել է, որ Մայլիին չի կարող գերազանցել որպես փողհար, երաժշտական փող գործիքը փոխարինել է սաքսոֆոնով։

Իբրև պրոֆեսիոնալ երաժիշտ՝ իր կարիերան սկսել է 15 տարեկանից, առաջին ձայնապնակը թողարկել 1927 թվականին, հաջորդ տարում ստեղծել իր բիգ բենդը։ 1930-1931 թվականներին ձայնագրվել է՝ համագործակցելով Ֆլեթչեր Հենդերսոնի հետ, որոշ ժամանակ եղել է *McKinney's Cotton Pickers*-ի նվագավարը, գործիքավորումներ կատարել Հենդերսոնի ու Դյուկ Էլինգտոնի, հետագա տարիներին՝ Լուի Արմսթրոնգի, Ռեյ Չարլզի, Էլլա Ֆիցջերալդի, Փեգի Լիի, Սառա Վոանի և այլ նշանավոր երաժիշտների համար։ Բացի այդ, հեղինակել է մի շարք երգեր, որոնցից երկուսը՝ *Blues in My Heart*-ը և *When Lights are Low*-ն, դարձել են հիթեր։ 1930-ական թվականների սկզբներին Բեննի Քարթերն արդեն ձեռք էր բերել լավագույն ալտ սաքսոֆոնահարի և սոլո փողհարի համբավ։ Այս ամենի հետ մեկտեղ՝ նա եղել է կինոնկարների համար երաժշտություն գրող առաջին սևամորթ հեղինակը։

Վախճանվել է 2003 թվականի հուլիսի 12-ին՝ 95 տարեկան հասակում, շնչառական խնդիրների պատճառով, Լոս Անջելեսի Սեդար Սինայ բժշկական կենտրոնում։

## Մրցանակներ և պատվավոր կոչումներ
Բեննի Քարթերը 1977 թվականին ներառվել է *Down Beat* ամսագրի ջազի փառքի սրահում, 1978-ին՝ սևամորթ կինոգործիչների փառքի սրահում, 1980-ին արժանացել է գործիքավորողների ու կոմպոզիտորների ամերիկյան ընկերության *Golden Score* մրցանակին, 1986-ին արվեստագետներին խրասխուսող ամերիկյան ոչ կառավարական *National Endowment for the Arts* ընկերությունը նրան շնորհել է *NEA Jazz Masters* մրցանակ։

1987 թվականին ստացել է *Grammy Lifetime Achievement Award* մրցանակ՝ երաժշտական իր ողջ գործունեության ընթացքում ձեռք բերած նվաճումների համար, 1994-ին՝ «Գրեմի»՝  *Prelude to a Kiss*-ի սոլո կատարման համար, այդ նույն տարում Հոլիվուդի փառքի ճեմուղում տեղի է ունեցել նրա աստղի հանդիսավոր բացման արարողությունը։

1990-ին Բեննի Քարտերը հռչակվել է «*Տարվա ջազային լավագույն արտիստ*»՝ *Down Beat* և *JazzTimes* պարբերականների անցկացրած քվեարկությունների արդյունքներով։ 1996-ին ընտրվել է Քենեդու անվան կենտրոնի պատվավոր անդամ։ Մինչ այդ՝ 1974 թվականին Փրինստոնի համալսարանն էլ նրան պատվավոր դոկտորի կոչում էր շնորհել։ Այդ պատվավոր կոչմանը նրան արժանացրել են նաև Rutgers-ը (1991), Հարվարդը (1994), Նոր Անգլիայի երաժշտական կոնսերվատորիան (1998).: 2016-ին Ամերիկայի պատմության ազգային թանգարանը իր կազմակերպած «*Ջազի գնահատման միամսյակ*ի» («*Jazz Appreciation Month*») գովազդային պլակատը թողարկել էր Բեննի Քարթերի պատկերով։

2000 թվականին ԱՄՆ-ի այն ժամանակվա նախագահ Բիլ Քլինթոնը անվանի երաժիշտին հանձնել է Արվեստի ազգային մեդալ։

## «Գրեմի» մրցանակներ
* Հաղթել է 3 անգամ։
* Առաջադրվել է 9 անգամ։

## Սկավառակագրություն
Ըստ AllMusic.com-ի տեղեկատվության

### Որպես գործիքավորող

### Որպես երկրորդ պլանի կատարող (նվագակցող)
250px|մինի
250px|մինի|Բեննի Քարթերը /1985 թ./
**Լուիս Բելսոնի հետ**
* *Skin Deep* (Norgran, 1953) 
**Դիզի Գիլեսփիի հետ**
* *The Complete RCA Victor Recordings* (Bluebird, 1937–1949, [1995])
**Jazz at the Philharmonic-ի հետ**
* *The Drum Battle* (Verve, 1952 [1960])
**Փեգի Լիի հետ**
**Blues Cross Country* (Capitol, 1962) -- նաև՝ որոշ գործիքավորում
**Դեյվ Փելի հետ**
**I Remember John Kirby* (Capitol, 1961)
**Նենսի Վիլսոնի հետ**
**The Sound of Nancy Wilson* (Capitol, 1968)
**Nancy* (Capitol, 1969)

### Քարթերի հորինած երգերը
* "Blues in My Heart" (1931, Իրվինգ Միլսի հետ) 
* "When Lights Are Low" (1936, Սպենսեր Վիլյամսի հետ) 
* "Cow-Cow Boogie (Cuma-Ti-Yi-Yi-Ay)"  (1942, Դոն Ռեյի և Ժեն դը Պոլի հետ) 
* "Key Largo" (1948, Կարլ Զուեսդորֆի և Լեա Ուորդի հետ) 
* "Rock Me to Sleep" (1950, Պոլ Վանդերվորտի հետ) 
* "A Kiss from You" (1964, Ջոնի Մերսերի հետ) 
* "Only Trust Your Heart" (1964, Սեմի Քենի հետ)

## Կինոնկարներում և տեսաֆիլմերում
* *Thousands Cheer* (1943)
* *An American in Paris* (1951)
* *Clash by Night* (1952)
* *The Snows of Kilimanjaro* (1952)
* *Jazz at the Smithsonian: Benny Carter* (1982)
* *Benny Carter in Japan* (1986)
* *Wolf Trap Salutes Dizzy Gillespie* (1988)
* *Benny Carter: Symphony in Riffs* (1989)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Benny's Music Class, Audio clips at the National Museum of American History web site
* Benny Carter: "Souvenir of Benny"  by Alex Henderson, *[[The New York City Jazz Record]]*
* Biography on swingmusic.net 
* Benny Carter's entry in ''Jazz Improv'' magazine
* Benny Carter Audio Collection, Institute of Jazz Studies, Dana Library, Rutgers University, Newark, New Jersey
* Benny Carter Interview NAMM Oral History Library (1994)
* Benny Carter interview, Smithsonian Jazz Oral History Program at the National Museum of American History

Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կլառնետահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սաքսաֆոնահարներ