Փոխգործունակություն

**Փոխգործունակություն** (), արտադրանքի կամ համակարգի հատկանիշ` այլ ապրանքների կամ համակարգերի հետ աշխատելու համար: Ի սկզբանե սահմանվել է տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կամ համակարգերի ինժեներական ծառայություններում տեղեկատվության փոխանակումը թույլ տալու համար, սակայն ավելի լայն սահմանումը հաշվի է առնում սոցիալական, քաղաքական և կազմակերպչական գործոնները, որոնք ազդում են համակարգից համակարգ աշխատանքի վրա:

Փոխգործունակության տեսակները ներառում են **շարահյուսական փոխգործունակությունը**, որտեղ երկու համակարգեր կարող են շփվել միմյանց հետ և միջդոմենային փոխգործունակությունը, որտեղ բազմաթիվ կազմակերպություններ աշխատում են միասին և փոխանակում տեղեկատվություն:

## Տեսակներ

Երբ երկու կամ ավելի համակարգեր օգտագործում են ընդհանուր տվյալների ձևաչափեր և հաղորդակցման արձանագրություններ, ապա դրանք ի վիճակի են հաղորդակցվելու միմյանց հետ և ցուցադրում են *շարահյուսական փոխգործունակություն:* XML-ը և SQL-ը տվյալների ընդհանուր ձևաչափերի և արձանագրությունների օրինակներ են: Ցածր մակարդակի տվյալների ձևաչափերը նաև նպաստում են շարահյուսական փոխգործակցությանը՝ ապահովելով այբբենական նիշերի նույն ASCII կամ Unicode ձևաչափով բոլոր հաղորդակցվող համակարգերի պահպանումը:

Տեղեկատվություն փոխանակելու երկու կամ ավելի համակարգչային ծրագրերի կարողությունից բացի իմաստային փոխգործունակությունը փոխանակված տեղեկատվությունը իմաստալից և ճշգրիտ կերպով ինքնաբերաբար մեկնաբանելու կարողությունն է այնպես, որ ստացվի օգտակար արդյունքներ այնպես ինչպես սահմանված են երկու համակարգերի վերջնական օգտագործողների կողմից: Իմաստային փոխգործակցության հասնելու համար երկու կողմերն էլ պետք է դիմեն ընդհանուր տեղեկատվության փոխանակման հղման մոդելին: Տեղեկատվության փոխանակման հարցումների բովանդակությունը միանշանակորեն սահմանված է այսպես՝ «ուղարկվածը այն է, ինչ հասկացվում է»:

Խաչաձև տիրույթների փոխգործունակությունը ներառում է բազմաթիվ սոցիալական, կազմակերպչական, քաղաքական, իրավաբանական անձանց, որոնք միասին աշխատում են ընդհանուր շահերի կամ տեղեկատվության փոխանակման համար:

## Փոխգործունակություն և բաց ստանդարտներ
Փոխգործունակությունը ենթադրում է մի շարք ապրանքների կամ մի քանի տարբեր վաճառողների նմանատիպ ապրանքների միջև փոխանակում, կամ նույնիսկ նույն արտադրանքի անցյալ և ապագա վերանայումների միջև փոխանակում: Փոխգործունակությունը կարող է զարգանալ **' կերպով որպես հատուկ կապ երկու ապրանքների միջև, մինչդեռ մնացածը բացառելով այն օգտագործում է բաց ստանդարտներ: Երբ վաճառողը ստիպված է իր համակարգը հարմարեցնել գերիշխող համակարգին, որը հիմնված չէ բաց ստանդարտների վրա դա համատեղելիություն է, ոչ թե փոխգործունակություն:

=== Բաց ստանդարտներ ===
Բաց ստանդարտները հիմնված են լայնորեն խորհրդատվական և ներառական խմբի վրա, որը ներառում է վաճառողների, գիտնականների և այլ ներկայացուցիչներ, որոնք մասնաբաժին են ստանում մշակման մեջ, այն քննարկում է առաջարկվող ընդհանուր արձանագրության տեխնիկական և տնտեսական արժեքները, թերությունները և իրագործելիությունը: Բոլոր անդամների կասկածներն ու վերապահումները վերացնելուց հետո ստացված ընդհանուր փաստաթուղթը հաստատվում է որպես ''ընդհանուր չափանիշ'': Այս փաստաթուղթը կարող է հետագայում հրապարակվել հանրության համար և դառնալ ''բաց ստանդարտ'': Այն սովորաբար հրապարակվում է և հասանելի է անվճար կամ անվանական գնով ցանկացած և բոլոր այցելուների համար՝ ''առանց հետագա ծանրաբեռնվածության'': Տարբեր վաճառողներ և անհատներ (նույնիսկ նրանք, որոնք սկզբնական խմբի մաս չեն կազմել) կարող են օգտագործել ստանդարտների փաստաթուղթը՝ այնտեղ սահմանված ընդհանուր արձանագրությունը կիրառող և հետևաբար նաև ''դիզայնով փոխգործակցող'' ապրանքներ պատրաստելու համար, առանց որևէ հատուկ պատասխանատվության: Վաճառողների արտադրանքը մրցակցում է դրանց իրականացման որակի, օգտագործողի հարմարողականության, օգտագործման հեշտության, կատարողականի, գնի և մի շարք այլ գործոնների վրա՝ միաժամանակ պահպանելով հաճախորդի տվյալները անձեռնմխելի և փոխանցելի կերպով, նույնիսկ եթե նա որոշի անցնել բիզնեսի համար այլ մրցակցային արտադրանքի՝ բիզնեսի նկատառումներից ելնելով:

=== Post facto փոխգործունակություն ===
''Post facto'' փոխգործունակությունը կարող է լինել որոշակի արտադրանքի շուկայական բացարձակ գերիշխանության արդյունք, որը հակասում է ցանկացած կիրառելի ստանդարտներին, կամ ներկա պահին գոյություն չունեցող արդյունավետ ստանդարտին: [[Ցանցային էֆեկտ|Ցանցային էֆեկտի]] պատճառով նման արտադրանքի հետ փոխգործունակության հասնելը կարևոր է ցանկացած այլ վաճառողի համար, եթե նա ցանկանում է մնալ ակտուալ շուկայում, ապա այն դժվար է իրականացնել սկզբնական վաճառողի հետ հավասար պայմաններով համագործակցության բացակայության պատճառով, քանի որ նա կարող է դիտարկել նոր վաճառողին որպես պոտենցիալ մրցակից և սպառնալիք: Ավելի նոր իրականացումները հաճախ հիմնվում են մաքուր սենյակի հակադարձ ճարտարագիտության վրա՝ տեխնիկական տվյալների բացակայության դեպքում փոխգործունակության հասնելու համար: Բնօրինակ վաճառողները կարող են նման տեխնիկական տվյալներ տրամադրել ուրիշներին՝ հաճախ ''մրցակցությունը խրախուսելու'' համար, բայց այդպիսի տվյալները մշտապես ծանրաբեռնված են և կարող են սահմանափակ կիրառություն ունենալ: Նման տվյալների առկայությունը համարժեք ''չէ'' բաց ստանդարտին, քանի որ
# Տվյալները տրամադրվում են սկզբնական վաճառողի կողմից հայեցողական հիմունքներով և վաճառողը շահագրգռված է արգելափակել մրցակցային լուծումների արդյունավետ իրականացումը և կարող է նրբորեն փոփոխել կամ թարմացնել իր արտադրանքը, հաճախ ավելի նոր վերանայումներով այնպես, որ մրցակիցների ներդրումը գրեթե, բայց ոչ լիովին փոխգործունակ լինի՝ ինչը հանգեցնում է հաճախորդների մոտ անվստահելի կամ ցածր որակի տպավորության առաջացման: Այս փոփոխությունները կարող են ընդհանրապես չփոխանցվել այլ վաճառողներին կամ փոխանցվել ռազմավարական ուշացումից հետո՝ պահպանելով սկզբնական վաճառողի շուկայական գերակայությունը:
# Տվյալներն ինքնին կարող են ծանրաբեռնված լինել, օրինակ՝ արտոնագրերի կամ գնագոյացման միջոցով, ինչը հանգեցնում է բոլոր մրցակցող լուծումների կախվածությանը սկզբնական վաճառողից: Եկամուտների այս հոսքը սկզբնական արտադրանքի շուկայական գերիշխանության արդյունք է և ոչ թե որևէ բնածին գերազանցության արդյունք:
# Նույնիսկ երբ սկզբնական վաճառողն իսկապես շահագրգռված է առողջ մրցակցության խթանմամբ (այնպես, որ նա կարող է նաև օգուտ քաղել արդյունքում առաջացող նորարարական շուկայից), պոստ-ֆակտո փոխգործունակությունը հաճախ կարող է անցանկալի լինել, քանի որ շատ թերություններ կամ տարօրինակություններ կարող են ուղղակիորեն հետագծվել սկզբնական ներդրման տեխնիկական տեխնոլոգիայի վրա: Թեև բաց գործընթացում յուրաքանչյուրը կարող է բացահայտել և ուղղել նման սահմանափակումները և արդյունքում ստացված մաքրող հատկանիշը կարող է օգտագործվել բոլոր վաճառողների կողմից՝ դա ավելի դժվար է հետֆակտո տարբերակով, քանի որ հաճախորդներն արդեն ունեն արժեքավոր տեղեկատվություն և գործընթացներ, որոնք կոդավորված են անսարք, բայց գերիշխող արտադրանքում, ինչի արդյունքում այլ վաճառողներ ստիպված են կրկնօրինակել այդ սխալներն ու տարօրինակությունները՝ հանուն փոխգործունակության պահպանման, նույնիսկ եթե նրանք կարողանան ավելի լավ լուծումներ մշակել:
# Բաց ստանդարտի բացակայությունը կարող է նաև խնդրահարույց դառնալ հաճախորդների համար այն դեպքում, երբ սկզբնական վաճառողը չի կարող լուծել որոշակի խնդիր, որը սկզբնական արտադրանքի տեխնիկական սահմանափակումների արտեֆակտ է: Հաճախորդը ցանկանում է, որ այդ անսարքությունը շտկվի, բայց վաճառողը պետք է պահպանի այդ անսարք վիճակը, նույնիսկ նույն արտադրանքի ավելի նոր վերանայումների դեպքում, քանի որ այդ պահվածքը դե ֆակտո ստանդարտ է և շատ հաճախորդներ պետք է վճարեն փոխգործունակության հետ կապված ցանկացած խնդրի գինը՝ շտկելով սկզբնական խնդիրը և ներդնելով նոր տարբերակը:

== Կառավարություն ==
=== էլեկտրոնային կառավարում ===
Խոսելով [[Էլեկտրոնային կառավարում|էլեկտրոնային կառավարման]] տեսանկյունից՝ փոխգործունակությունը վերաբերում է քաղաքացիների, ձեռնարկությունների և պետական կառավարման մարմինների համար անդրսահմանային ծառայությունների համագործակցության կարողությանը: Տվյալների փոխանակումը կարող է մարտահրավեր լինել լեզվական խոչընդոտների, ձևաչափերի տարբեր բնութագրերի, դասակարգումների բազմազանության և այլ խոչընդոտների պատճառով:

Եթե տվյալները մեկնաբանվում են այլ կերպ և համագործակցությունը սահմանափակ է, ապա այն ավելի երկար է տևում և դառնում ավելի անարդյունավետ: Օրինակ, եթե A երկրի քաղաքացին ցանկանում է հող գնել B երկրում՝ անձից պահանջվում է ներկայացնել համապատասխան հասցեի տվյալները: Երկու երկրներում էլ հասցեների տվյալները ներառում են լրիվ անվանման տվյալները, փողոցի անվանումը և համարը, ինչպես նաև [[Փոստային դասիչ|փոստային կոդը]]: Հասցեի մանրամասների հերթականությունը կարող է տարբեր լինել: Նույն կերպ տրամադրված հասցեի տվյալները պատվիրելը խոչընդոտ չի հանդիսանում, բայց լեզվական խոչընդոտների միջոցով այն դժվար է դառնում: Եթե լեզուն օգտագործում է [[Գիր|գրային այլ համակարգ]] այն գրեթե անհնար է դառնում, մանավանդ թարգմանչական գործիքների բացակայության դեպքում:

=== Ջրհեղեղի ռիսկի կառավարում ===
Փոխգործունակությունն օգտագործվում է հետազոտողների կողմից քաղաքային ջրհեղեղների ռիսկերի կառավարման համատեքստում: Ամբողջ աշխարհում քաղաքներն ու քաղաքային տարածքներն ընդլայնվում են, ինչը ստեղծում է բարդ տարածքներ շրջակա միջավայրի, ենթակառուցվածքների և մարդկանց միջև բազմաթիվ փոխազդեցություններ: Այս բարդությունը լուծելու և քաղաքային տարածքներում ջուրը պատշաճ կերպով կառավարելու համար անհրաժեշտ է ջրի և ջրհեղեղների վերահսկման համակարգային մոտեցման համակարգ: Այս համատեքստում փոխգործունակությունը կարևոր է սահմանվում որպես «ջրի կառավարման ցանկացած համակարգ կամ ջուրը վերահղելու և այլ համակարգեր օգտագործելու ունակություն՝ ջրի մակարդակի գերազանցման հետ կապված իրադարձությունների ընթացքում իր աշխատանքը պահպանելու կամ բարելավելու համար»: Գնահատելով քաղաքային ենթակառուցվածքային համակարգերի բարդ հատկությունները, մասնավորապես [[Դրենաժ|ջրահեռացման]] համակարգերի և այլ քաղաքային համակարգերիմիջև փոխգործունակությունը հնարավոր է դառնում ընդլայնել ընդհանուր համակարգի կարողությունները՝ ջրհեղեղի ջուրը կառավարելու համար:

=== Ռազմական ուժեր ===
''Ուժերի փոխգործունակությունը'' ՆԱՏՕ-ում սահմանվում է որպես երկու կամ ավելի երկրների ուժերի կարողություն՝ համատեղ մարզվելու, վարժանքներ իրականացնելու և արդյունավետ գործելու համար կախված հանձնարարված առաքելությունների և առաջադրանքների կատարման ժամանակից: Բացի այդ ՆԱՏՕ-ն ընդհանուր առմամբ սահմանում է փոխգործունակությունը որպես դաշնակիցների մարտավարական, օպերատիվ և ռազմավարական նպատակներին հասնելու համար համատեղ, արդյունավետ և արդյունավետ կերպով գործելու կարողություն:

Ռազմավարական մակարդակում փոխգործունակությունը կոալիցիա կառուցելու հնարավորություն է տալիս: Այն նպաստում է կոալիցիոն գործընկերների բովանդակալից ներդրումներին: Այս մակարդակում փոխգործունակության խնդիրները կենտրոնանում են աշխարհայացքների, ռազմավարությունների, դոկտրինների և ուժային կառույցների ներդաշնակեցման վրա: Փոխգործունակությունը երկարաժամկետ համագործակցության կոալիցիայի պատրաստակամության տարրն է՝ ընդհանուր սպառնալիքների դեմ ընդհանուր շահերը իրագործելու և պահպանելու համար: Գործառնական և մարտավարական մակարդակներում փոխգործունակությունն այն է, որտեղ ռազմավարական փոխգործունակությունն ու տեխնոլոգիական փոխգործունակությունը միավորվում են: Գործառնական և մարտավարական մակարդակներում փոխգործունակության առավելությունները հիմնականում բխում են ուժային տարրերի և ստորաբաժանումների փոխանակելիությունից: ''Տեխնոլոգիական փոխգործունակությունն'' արտացոլում է կազմակերպությունների և համակարգերի միջև կապը: Այն կենտրոնանում է կապի և համակարգիչների վրա, բայց նաև ներառում է համակարգերի տեխնիկական հնարավորությունները և արդյունքում առաջացած առաքելությունների համատեղելիությունը կոալիցիոն գործընկերների համակարգերի և տվյալների միջև: Տեխնոլոգիական մակարդակում փոխգործունակության օգուտները հիմնականում բխում են գործառնական և մարտավարական մակարդակներում դրանց ազդեցություններից՝ ճկունության բարձրացման տեսանկյունից:
 
=== Հասարակական անվտանգություն ===
Քանի որ առաջին արձագանքողները պետք է կարողանան շփվել լայնածավալ արտակարգ իրավիճակների ժամանակ, փոխգործունակությունը կարևոր խնդիր է [[քրեական հետապնդում|իրավապահ մարմինների]], [[Հրդեհաշիջում|հրդեհաշիջման]], [[Շտապ բժշկական օգնություն|շտապ բժշկական օգնության ծառայությունների]] և հանրային առողջության և անվտանգության այլ ստորաբաժանումների համար: Վերջին 12 տարիների ընթացքում այն եղել է ներդրումների և հետազոտությունների հիմնական ոլորտ: Լայնորեն անհամատեղելի սարքավորումները խոչընդոտում են գործակալությունների միջև տեղեկատվության փոխանակմանը: Գործակալությունների տեղեկատվական համակարգերը, ինչպիսիք են համակարգչային օժանդակությամբ դիսպետչերական համակարգերը և գրառումների կառավարման համակարգերը հիմնականում գործում են մեկուսացված, այսպես կոչված ''տեղեկատվական կղզիներում'': Գործակալությունները փորձել են շրջանցել այս մեկուսացումը անարդյունավետ՝ «stop-gap» մեթոդներով, մինչդեռ խոշոր գործակալությունները սկսել են կիրառել սահմանափակ փոխգործունակ համակարգեր: Այս մոտեցումները անբավարար են եղել և ԱՄՆ-ում հասարակական անվտանգության ոլորտում փոխգործունակության բացակայությունն ակնհայտ է դարձել Պենտագոնի և Համաշխարհային Առևտրի Կենտրոնի կառույցների վրա [[Սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական հարձակումներ|սեպտեմբերի 11-ի հարձակումների]] ժամանակ: Փոխգործունակության բացակայության լրացուցիչ ապացույցներ են հայտնվել, երբ գործակալությունները լուծել են [[Կատրինա (փոթորիկ)|Կատրինա փոթորկի]] հետևանքները:

Ի տարբերություն ընդհանուր ազգային պատկերի, որոշ նահանգներ՝ ներառյալ Յուտան, արդեն մեծ առաջընթաց են գրանցել: [[Յուտա մայրուղու պարեկ|Յուտայի մայրուղու պարեկությունը]] և Յուտայի այլ բաժինները ստեղծել են [[Տվյալների փոխանակում|տվյալների փոխանակման]] ցանց:

Վիրջինիան Միացյալ Նահանգների առաջատար նահանգներից է փոխգործունակության բարելավման հարցում: Փոխգործունակության համակարգողը օգտագործում է տարածաշրջանային կառույցը, որպեսզի ավելի լավ բաշխի դրամաշնորհային ֆինանսավորումը համագործակցության շուրջ, որպեսզի բոլոր ոլորտները հնարավորություն ունենան բարելավելու հաղորդակցությունների փոխգործունակությունը: Վիրջինիայի հաղորդակցության ռազմավարական ծրագիրը ամեն տարի թարմացվում է համագործակցության համար նոր նախաձեռնություններ ներառելու համար, բոլոր նախագծերն ու ջանքերը կապված են այս ծրագրի հետ, որը համահունչ է Արտակարգ իրավիճակների հաղորդակցության ազգային ծրագրին, որը հեղինակել է Ներքին անվտանգության դեպարտամենտի Արտակարգ իրավիճակների հաղորդակցության գրասենյակը:

Վաշինգտոն նահանգը ձգտում է բարելավել փոխգործունակությունը նահանգում: Պետական փոխգործունակության գործադիր կոմիտեն (SIEC), որը ստեղծվել է օրենսդիր մարմնի կողմից 2003 թվականին, աշխատում է օգնել արտակարգ իրավիճակների արձագանքման գործակալություններին (ոստիկանություն, հրշեջ, շերիֆ, բժշկական, հազմաթ և այլն) կառավարման բոլոր մակարդակներում (քաղաք, շրջան, նահանգ) իրենց տեղական տարածաշրջանի համար փոխգործունակությունը սահմանելու համար: Վաշինգտոնը գիտակցում է, որ անլար ռադիոհամակարգերի համակարգերի նախագծման և զարգացման շուրջ համագործակցությունը հնարավորություն է տալիս արտակարգ իրավիճակների արձագանքման գործակալություններին արդյունավետորեն տրամադրել լրացուցիչ ծառայություններ, բարձրացնել փոխգործունակությունը և նվազեցնել երկարաժամկետ ծախսերը: Այս աշխատանքը փրկում է շտապօգնության անձնակազմի և նրանց սպասարկող քաղաքացիների կյանքը:

ԱՄՆ կառավարությունը ջանքեր է գործադրում ազգի հասարակական անվտանգության փոխգործունակության բացակայությունը հաղթահարելու համար: Ներքին անվտանգության դեպարտամենտի [[Office for Interoperability and Compatibility|փոխգործունակության և համատեղելիության գրասենյակը]] (OIC) հետապնդում է SAFECOM և [[CADIP]] և [[Նախագիծ 25|Project 25]] ծրագրերը, որոնք նախատեսված են գործակալություններին օգնելու համար, երբ նրանք ինտեգրում են իրենց CAD և այլ ՏՏ համակարգերը:

ԻԿԿ-ն գործարկել է CADIP-ը 2007 թվականի օգոստոսին: Այս նախագիծը համագործակցել է ԻԿԿ-ի գործակալությունների հետ մի քանի վայրերում, ներառյալ [[Սիլիկոնային հովիտ|Սիլիկոնային հովտում]]: Այս ծրագիրը օգտագործել է դեպքերի ուսումնասիրություններ՝ լավագույն փորձը և մարտահրավերները բացահայտելու համար, որոնք կապված են CAD համակարգերը իրավասության սահմաններով կապելու հետ: Այս դասերը ստեղծում են գործիքներ և ռեսուրսներ, որոնք կարող են օգտագործել հանրային անվտանգության գործակալությունները՝ փոխգործունակ CAD համակարգեր կառուցելու և տեղական, նահանգային և դաշնային սահմաններով հաղորդակցվելու համար:

=== Որպես փոխգործունակության կարգավորող ===
Կառավարման մարմինները կարող են մեծացնել փոխգործունակությունը իրենց օրենսդիր և գործադիր լիազորությունների միջոցով: Օրինակ՝ 2021 թվականին [[Եվրոպական հանձնաժողով|Եվրահանձնաժողովը]] երկու ազդեցության գնահատման և [[Տեխնոլոգիական վերլուծություն|տեխնոլոգիական վերլուծության]] ուսումնասիրություն հանձնելուց հետո՝ առաջարկել է իրականացնել [[Լիցքավորման սարք|հեռախոսի լիցքավորիչի]] արտադրանքի [[ստանդարտացում]]՝ [[USB-C]]-ի կրկնությունների համար, ինչը կարող է մեծացնել փոխգործունակությունը համակցվածության և հարմարավետության հետ մեկտեղ միաժամանակ նվազեցնելով սպառողների ռեսուրսների կարիքները, ավելորդությունը և [[Էլեկտրոնային թափոններ|էլեկտրոնային թափոնները]]:

== Առևտուր և արդյունաբերություն ==
=== Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ և համակարգիչներ ===

==== Աշխատասեղան ====
Աշխատասեղանի փոխգործունակությունը ծրագրային ապահովման փոխգործունակության ենթաբազմություն է: Վաղ օրերին փոխգործունակության ուշադրության կենտրոնում վեբ հավելվածների ինտեգրումն է եղել այլ վեբ հավելվածների հետ: Ժամանակի ընթացքում բաց համակարգի կոնտեյներները ստեղծվվել են վիրտուալ աշխատասեղանի միջավայր ստեղծելու համար, որտեղ այս հավելվածները կարող էին գրանցվել և այնուհետև հաղորդակցվել միմյանց հետ՝ օգտագործելով պարզ հրապարակում-բաժանորդագրման օրինաչափություններ : Աջակցվել են նաև տարրական UI հնարավորությունները, որոնք թույլ են տվել պատուհանները խմբավորել այլ պատուհանների հետ: Այսօր աշխատասեղանի փոխգործունակությունը վերածվել է ամբողջական ծառայությունների հարթակների, որոնք ներառում են կոնտեյներային աջակցություն, հիմնական փոխանակում վեբերի միջև, ինչպես նաև այլ հավելվածների տեսակների համար տեղական աջակցություն և պատուհանների առաջադեմ կառավարում: Վերջին ինտերոպ հարթակները ներառել են նաև հավելվածների ծառայություններ, ինչպիսիք են համընդհանուր որոնումը, ծանուցումները, օգտվողի թույլտվությունները և նախապատվությունները, երրորդ կողմի հավելվածների միակցիչները և ներքին հավելվածների լեզվի ադապտերները:

==== Տեղեկատվության որոնում ====
Որոնման փոխգործունակությունը վերաբերում է երկու կամ ավելի տեղեկատվական հավաքածուների՝ մեկ հարցման միջոցով որոնելու կարողությանը:

Հատկապես կապված վեբի վրա հիմնված որոնման հետ փոխգործունակության մարտահրավերը բխում է այն փաստից, որ վեբ ռեսուրսների դիզայներները սովորաբար քիչ կամ ընդհանրապես կարիք չունեն մտահոգվելու այլ վեբ ռեսուրսների հետ տեղեկատվության փոխանակմամբ: Ֆեդերատիվ որոնման տեխնոլոգիան, որը ձևաչափի պահանջներ չի դնում տվյալների սեփականատիրոջ վրա, հայտնվել է որպես որոնման փոխգործունակության մարտահրավերների լուծումներից մեկը: Բացի այդ, ի հայտ են եկել ստանդարտներ, ինչպիսիք են Open Archives Initiative Protocol for Metadata Harvesting-ը, Resource Description Framework-ը և [[SPARQL|SPARQL-ը]], որոնք նաև օգնում են լուծել վեբ ռեսուրսների հետ կապված որոնման փոխգործունակության խնդիրը: Նման ստանդարտները նաև անդրադառնում են փոխգործունակության ավելի լայն թեմաներին, ինչպիսիք են տվյալների արդյունահանման թույլտվությունը:

==== Ծրագրային ապահովում ====


Ինչ վերաբերում է [[Ծրագրային ապահովում|ծրագրային ապահովմանը]], ապա ''փոխգործունակություն'' տերմինն օգտագործվում է տարբեր ծրագրերի՝ փոխանակման ձևաչափերի ընդհանուր փաթեթի միջոցով տվյալների փոխանակման, նույն [[ֆայլի ֆորմատ|ֆայլի ձևաչափերը]] կարդալու և գրելու և [[Հաղորդակարգ|հաղորդակցման նույն արձանագրությունները]] օգտագործելու կարողությունը նկարագրելու համար: Փոխգործունակության բացակայությունը կարող է լինել ծրագրի նախագծման ընթացքում [[Ստանդարտացում|ստանդարտացման]] նկատմամբ ուշադրության պակասի հետևանք: Հաշվողական աշխարհի ոչ ստանդարտների վրա հիմնված հատվածում փոխգործունակությունը ենթադրյալ չի համարվում:

Համաձայն ISO/IEC 2382-01-ի «Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների բառագիրք, հիմնարար պայմանները» փոխգործունակությունը սահմանվում է հետևյալ կերպ՝ «տարբեր ֆունկցիոնալ բլոկների միջև փոխազդելու, ծրագրեր իրականացնելու կամ տվյալներ փոխանցելու ունակություն, երբ օգտագործողը գործնականում ոչինչ չգիտի այդ բլոկների եզակի բնութագրերի մասին»:

Ստանդարտներ մշակող կազմակերպությունները տրամադրում են բաց հանրային ծրագրային բնութագրեր՝ փոխգործունակությունը հեշտացնելու համար, օրինակները ներառում են Oasis-Open կազմակերպությունը և buildingSMART-ը (նախկինում՝ Համագործակցության համար միջազգային դաշինք): Չեզոք կողմի մեկ այլ օրինակ է RFC փաստաթղթերը Internet Engineering Task Force-ից (IETF):

Կյանքի ցիկլի համագործակցության բաց ծառայության համայնքն աշխատում է ընդհանուր ստանդարտ գտնելու վրա, որպեսզի ծրագրային գործիքները կարողանան կիսել և փոխանակել տվյալներ, օրինակ՝ վրիպակներ, առաջադրանքներ, պահանջներ և այլն: Վերջնական նպատակն է համաձայնեցնել բաց ստանդարտի փոխգործունակության բաց ստանդարտը հավելվածի կյանքի ցիկլի կառավարման գործիքների հետ:

Java-ն փոխգործունակ ծրագրավորման լեզվի օրինակ է, որը թույլ է տալիս ծրագրերը մեկ անգամ գրել և գործարկել [[Ջավա վիրտուալ մեքենա|Java վիրտուալ մեքենայի]] միջոցով ցանկացած վայրում: Java-ի ծրագիրը, քանի դեռ այն չի օգտագործում համակարգի հատուկ ֆունկցիոնալությունը պահպանում է փոխգործունակությունը բոլոր համակարգերի հետ, որոնք հասանելի են Java վիրտուալ մեքենայում:

===== Ծրագրային ապահովման ձեռքբերում =====
Ծրագրային ապահովման փոխգործունակությունը ձեռք է բերվում փոխկապակցված հինգ եղանակներով՝

# Ապրանքի փորձարկում
#: Ընդհանուր ստանդարտով կամ դրա ենթապրոֆիլով արտադրված արտադրանքները կախված են ստանդարտների հստակությունից, սակայն դրանց ներդրման մեջ կարող են լինել անհամապատասխանություններ, որոնք համակարգի կամ միավորի փորձարկումը կարող է չբացահայտել: Սա պահանջում է, որ համակարգերը պաշտոնապես փորձարկվեն արտադրության սցենարով, քանի որ դրանք վերջնականապես պետք է ապահովեն դրա իրական փոխկապակցվածությունն այնպես, ինչպես գովազդվում է, այսինքն՝ փոխգործունակ կերպով: Փոխգործունակ արտադրանքի փորձարկումը տարբերվում է համապատասխանության վրա հիմնված արտադրանքի փորձարկումից, քանի որ ստանդարտին համապատասխանությունը պարտադիր չէ, որ առաջացնի փոխգործունակություն մեկ այլ արտադրանքի հետ, որը նույնպես փորձարկված է համապատասխանության համար:
# Արտադրանքի ճարտարագիտություն
#: Իրականացնում է ընդհանուր ստանդարտը կամ դրա ենթապրոֆիլը, ինչպես սահմանված է արդյունաբերության և համայնքային գործընկերությունների կողմից՝ նպատակ ունենալով ձեռք բերել փոխգործունակություն այլ ծրագրային ապահովման ներդրման հետ, որը նույնպես հետևում է նույն ստանդարտին կամ ենթապրոֆիլին:
# Արդյունաբերություն և համայնքային համագործակցություն
#: Արդյունաբերական և համայնքային գործընկերությունները՝ ներքին կամ միջազգային, հովանավորում են ստանդարտ աշխատանքային խմբեր՝ նպատակ ունենալով սահմանել ընդհանուր ստանդարտ, որը կարող է օգտագործվել՝ ծրագրային համակարգերին սահմանված նպատակով փոխկապակցում թույլ տալու համար: Երբեմն արդյունաբերությունը կամ համայնքը ենթապրոֆիլավորելու են մեկ այլ կազմակերպության կողմից արտադրված գոյություն ունեցող ստանդարտը՝ տարբերակները և այդպիսով փոխգործունակությունն ավելի հասանելի դարձնելու իրականացումը նվազեցնելու համար:
# Ընդհանուր տեխնոլոգիա և մտավոր սեփականություն
#: Ընդհանուր տեխնոլոգիայի կամ [[Մտավոր սեփականություն|մտավոր սեփականության]] օգտագործումը կարող է արագացնել և նվազեցնել փոխգործունակության բարդությունը՝ նվազեցնելով առանձին մշակված ծրագրային ապահովման արտադրանքի տարբեր խմբերի բաղադրիչների միջև փոփոխականությունը և այդպիսով թույլ տալով նրանց ավելի հեշտությամբ փոխկապակցել: Այս տեխնիկան ունի նույն տեխնիկական արդյունքները, ինչ համընդհանուր վաճառողի արտադրանքի օգտագործումը փոխգործունակություն ստեղծելու համար: Ընդհանուր տեխնոլոգիան կարող է առաջանալ երրորդ կողմի գրադարանների կամ բաց կոդով մշակումների միջոցով:
# Ստանդարտ իրականացում
#: Ծրագրային ապահովման փոխգործունակությունը պահանջում է ընդհանուր համաձայնություն, որը սովորաբար ձեռք է բերվում արդյունաբերական, ազգային կամ միջազգային [[Ստանդարտացում|ստանդարտի]] միջոցով:

Սրանցից յուրաքանչյուրը կարևոր դեր ունի միջհաղորդակցման ծրագրային ապահովման փոփոխականությունը նվազեցնելու և վերջնական նպատակի ընդհանուր ըմբռնումը բարելավելու գործում:

=== Շուկայում գերակայություն և հզորություն ===
Փոխգործունակությունը հակված է դիտարկվել որպես փորձագետների խնդիր, և առօրյա կյանքի վրա դրա հետևանքները երբեմն թերագնահատվում են: Եվրոպական միության Microsoft-ի մրցութային գործը ցույց է տալիս, թե ինչպես է փոխգործունակությունը վերաբերում ուժային հարաբերությունների կարևոր հարցերին: 2004 թվականին Եվրահանձնաժողովը պարզլ էց, որ Microsoft-ը չարաշահել է իր շուկայական հզորությունը՝ միտումնավոր սահմանափակելով Windows աշխատանքային խմբի սերվերների և ոչ Microsoft-ի աշխատանքային խմբերի սերվերների փոխգործունակությունը: Դրանով Microsoft-ը կարողաելվէ  պաշտպանել իր գերիշխող դիրքը աշխատանքային խմբերի սերվերային օպերացիոն համակարգերի շուկայում՝ կորպորատիվ ՏՏ ցանցեր « րտում»ը: Microsoft-ին հանձնարարվել է բացահայտել ամբողջական և ճշգրիտ ինտերֆեյսի փաստաթղթերը, որոնք կարող են մրցակից վաճառողներին հնարավորություն տալ մրցակցել հավասար հիմունքներով  ''փոխգործունակության միջո'' ):

Փոխգործունակությունը հայտնվել է նաև [[Եվրոպական խորհրդարան|Եվրոպական խորհրդարանում]] ծրագրային ապահովման արտոնագրերի քննարկման ժամանակ (2005 թվականի հունիս-հուլիս): Քննադատները պնդում են, որ քանի որ փոխգործունակության համար պահանջվող տեխնիկայի արտոնագրերը պահվում են RAND (ողջամիտ և ոչ խտրական արտոնագրման) պայմաններով՝ հաճախորդները ստիպված կլինեն վճարել լիցենզիայի վճարները երկու անգամ, մեկ անգամ ապրանքի և համապատասխան դեպքում մեկ անգամ արտոնագրով պաշտպանված ծրագրավորման արտադրանքի օգտագործմամբ:

=== Բիզնես գործընթացներ ===
Փոխգործունակությունը հաճախ ավելի շատ կազմակերպչական խնդիր է: Փոխգործունակությունը կարող է էական ազդեցություն ունենալ շահագրգիռ կազմակերպությունների վրա՝ բարձրացնելով սեփականության (մարդիկ ցանկանում են կիսվել իրենց տվյալները, թե գործ ունեն տեղեկատվական սիլոսների հետ), աշխատանքային հարաբերությունների (մարդիկ պատրաստ են արդյոք վերապատրաստման անցնելու) և օգտագործելիության հետ կապված հարցեր: Այս համատեքստում բիզնես գործընթացների փոխգործունակություն տերմինի մեջ այն ավելի դիպուկ սահմանում է:

Փոխգործունակությունը կարող է ունենալ կարևոր [[Տնտեսություն|տնտեսական]] հետևանքներ, օրինակ՝ հետազոտությունները գնահատել են ԱՄՆ կապիտալ օբյեկտների արդյունաբերության անբավարար փոխգործունակության արժեքը տարեկան 15,8 միլիարդ դոլար: Եթե մրցակիցների արտադրանքները փոխգործունակ չեն (պատճառներից են [[Արտոնագիր|արտոնագրերը]], [[Առևտրային գաղտնիք|առևտրային գաղտնիքները]] կամ [[Համակարգման ձախողում (տնտեսագիտություն)|համակարգման ձախողումները]])՝ արդյունքը կարող է լինել [[մենաշնորհ]] կամ շուկայի ձախողում: Այդ պատճառով օգտագործողների համայնքների կամ կառավարությունների համար կարող է խելամիտ քայլեր ձեռնարկել՝ փոխգործունակությունը տարբեր իրավիճակներում խրախուսելու համար: Առնվազն 30 միջազգային մարմիններ և երկրներ իրականացրել են [[E-GIF|e-GIF-ի]] [[Կառավարություն|վրա]] հիմնված փոխգործունակության շրջանակային նախաձեռնություններ, մինչդեռ ԱՄՆ-ում կա [[NIEM]] նախաձեռնությունը:

=== Բժշկական արդյունաբերություն ===
''[[Plug-and-play|«Plug-and-play»]]'' փոխգործունակության անհրաժեշտությունը՝ բժշկական սարքն իր տուփից հանելու և այն մյուս սարքերի հետ հեշտությամբ աշխատելու հնարավորություն է, որտեղ մեծ ուշադրություն է գրավել ինչպես առողջապահական ծառայություններ մատուցողների, այնպես էլ ոլորտի կողմից:

Բժշկական սարքերը, ինչպիսիք են ինկուբատորները և պատկերային համակարգերը ավելի ու ավելի են ծրագրավորում, որոնք ինտեգրվում են խնամքի կետում և էլեկտրոնային համակարգերի հետ, ինչպիսիք են էլեկտրոնային բժշկական գրառումները: 2016 թվականի կարգավորող հարցերի մասնագետների միության (RAPS) հանդիպման ժամանակ ոլորտի փորձագետները, ինչպիսիք են Անգելա Ն. Ջոնսոնը՝ GE Healthcare-ից և Ջեֆ Շուրենը՝ Միացյալ Նահանգների Սննդի և դեղերի վարչությունից գործնական սեմինարներ են անցկացրել այն մասին, թե ինչպես են ընկերությունները մշակում նոր բժշկական սարքեր և դրանք տեղադրում հիվանդանոցներըում, ինչը կարող է ավելի արդյունավետ աշխատել փոխգործունակ ծրագրային համակարգերը հարթեցնելու համար:

=== Երկաթուղիներ ===
Երկաթուղիներն ունեն ավելի մեծ կամ փոքր փոխգործունակություն՝ կախված չափիչի, ագույցների, արգելակների, ազդանշանային, բեռնաչափի և կառուցվածքի չափիչի չափանիշներին համապատասխանելուց՝ նշելով մի քանի պարամետր: Ուղևորների երկաթուղային սպասարկման համար երկաթուղային հարթակի բարձրության և լայնության տարբեր չափորոշիչներ կարող են ազդել փոխգործունակության վրա:

Հյուսիսամերիկյան բեռնատար և միջքաղաքային մարդատար երկաթուղիները շատ փոխգործունակ են, սակայն Եվրոպայում, Ասիայում, Աֆրիկայում, Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայում և Ավստրալիայում համակարգերը շատ ավելի քիչ են: Ամենադժվար հաղթահարվող պարամետրը (խելամիտ գնով) չափիչի անհամատեղելիությունն է, թեև փոփոխական չափիչ առանցքի համակարգերը գնալով ավելի են օգտագործվում:

=== Հեռահաղորդակցություն ===
[[Հեռահաղորդակցություն|Հեռահաղորդակցության]] մեջ տերմինը կարող է սահմանվել հետևյալ կերպ՝

# Ծառայություններ մատուցելու և այլ համակարգերից ծառայություններ ընդունելու, ինչպես նաև փոխանակված ծառայություններից օգտվելու կարողություն՝ նրանց համատեղ արդյունավետ գործելու հնարավորություն տալու համար: [[ITU-T|ITU-T-ն]] ապահովում է միջազգային հեռահաղորդակցության ստանդարտներ:
# Այն պայմանը, որը ձեռք է բերվում [[Հաղորդակցություն-էլեկտրոնիկա|կապի-էլեկտրոնային]] համակարգերի կամ կապի-էլեկտրոնային սարքավորումների տարրերի միջև, երբ [[Ինֆորմացիա|տեղեկատվություն]] կամ ծառայություններ կարող են ուղղակիորեն և բավարար կերպով փոխանակվել նրանց կամ դրանց օգտագործողների միջև: Հատուկ դեպքերին անդրադառնալիս պետք է սահմանվի փոխգործունակության աստիճանը:

[[Երկկողմանի ռադիո|Երկկողմանի ռադիոյում]] փոխգործունակությունը բաղկացած է երեք մասից

* համատեղելի կապի ուղիներ (համատեղելի հաճախականություններ, սարքավորումներ և ազդանշան)
* ռադիոհամակարգի ծածկույթ կամ համապատասխան ազդանշանի ուժ
* ընդլայնելի հզորություն:

== Փոխգործունակությանը նվիրված կազմակերպություններ ==
Շատ կազմակերպություններ նվիրված են փոխգործունակությանը: Ոմանք կենտրոնանում են էլեկտրոնային կառավարման, էլեկտրոնային բիզնեսի կամ ընդհանրապես տվյալների փոխանակման վրա:

=== Աշխարհ ===
Միջազգային մակարդակով Network Centric Operations Industry Consortium-ը հեշտացնում է գլոբալ փոխգործունակությունը սահմանների, լեզվական և տեխնիկական խոչընդոտների միջև: Կառուցված միջավայրում Համագործակցության համար միջազգային դաշինքը սկսվել է 1994 թվականին, իսկ 2005 թվականին վերանվանվել է որպես buildingSMART:

=== Եվրոպա ===
Եվրոպայում Եվրոպական հանձնաժողովը և նրա [[IDABC]] ծրագիրը թողարկում են Եվրոպական փոխգործունակության շրջանակը: IDABC-ին հաջորդել է Եվրոպական հանրային կառավարման փոխգործունակության լուծումներ (ISA) ծրագիրը: Նրանք նաև նախաձեռնել են «Semantic Interoperability Center Europe» (SEMIC.EU): Ցամաքային տեղեկատվության եվրոպական ծառայությունը (EULIS) ստեղծվել է 2006 թվականին՝ որպես Եվրոպական ազգային հողային ռեգիստրների կոնսորցիում։ Ծառայության նպատակն է ստեղծել մեկ միասնական պորտալ, որի միջոցով հաճախորդներին կտրամադրվի տեղեկատվություն առանձին գույքի, հողի և գույքի գրանցման ծառայությունների և հարակից իրավական միջավայրի մասին:

**Եվրոպական փոխգործունակության շրջանակը (EIF)''' դիտարկել է փոխգործունակության չորս տեսակ՝ 

* իրավական փոխգործունակություն, 
* կազմակերպչական փոխգործունակություն, 
* իմաստային փոխգործունակություն  
* տեխնիկական փոխգործունակություն: 

Իրերի ինտերնետի եվրոպական հետազոտական կլաստերում (IERC) և IoT Semantic Interoperability Best Practices տարբերակվում է փոխգործունակության չորս տեսակ՝ 

* շարահյուսական փոխգործունակություն, 
* տեխնիկական փոխգործունակություն, 
* իմաստային փոխգործունակություն 
* կազմակերպչական փոխգործունակություն։

### ԱՄՆ
Միացյալ Նահանգներում Ընդհանուր ծառայությունների կառավարման բաղադրիչի կազմակերպման և գրանցման միջավայրի (CORE.GOV) նախաձեռնությունը 2000-ականների սկզբին ստեղծել է համագործակցության միջավայր բաղադրիչների մշակման, համօգտագործման, գրանցման և վերօգտագործման համար: Համապատասխան նախաձեռնություն է ընթացիկ Տեղեկատվության փոխանակման ազգային մոդելը (NIEM) աշխատանքային և բաղադրիչների պահեստը: Ստանդարտների և տեխնոլոգիաների ազգային ինստիտուտը ծառայում է որպես չափման չափորոշիչների գործակալություն:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ուրս Գասսերի և Ջոն Փալֆրիի «Երբ և ինչպես է փոխգործունակությունը խթանում նորարարությանը» աշխատությունը  
* CIMIT - Բժշկության և նորարարական տեխնոլոգիաների ինտեգրման կենտրոն, բժշկական սարքերի փոխգործունակության MD PnP ծրագիր
* GIC - Հունաստանի փոխգործունակության կենտրոն, հետազոտական ենթակառուցվածք՝ էլեկտրոնային կառավարման և էլեկտրոնային բիզնեսի փոխգործունակության համար Հարավային Եվրոպայում և Միջերկրական ծովում
* Մոդելավորման փոխգործունակության ստանդարտների կազմակերպություն (SISO)
* Catalyst Communications
* Փոխգործունակություն. ի՞նչ է դա և ինչու՞ պետք է դա ցանկանամ:  Արիադնե 24 (2000) 
* Փոխգործունակության Սահմանադրություն - DOE's GridWise Architecture Council
* Փոխգործունակության համատեքստի կարգավորումների շրջանակ - DOE's GridWise Architecture Council
* Որոշումներ կայացնողի փոխգործունակության ստուգաթերթ - DOE's GridWise Architecture Council
* OA Journal on Interoperability in Business Information Systems 
* Նյու Հեմփշիրի համալսարանի փոխգործունակության լաբորատորիա - համակարգչային ցանցային տեխնոլոգիաների փոխգործունակության առաջատար հետազոտական հաստատություն
* Փոխգործունակությունն ընդդեմ ներգործունակության, ձեր բաց ընտրությունը
* La France-ն ընդդեմ Apple-ի. ո՞վ է դադվսին DRM-ներում: 
* ECIS ՝ Փոխգործունակ համակարգերի եվրոպական կոմիտե
* Գրադման, Ստեֆան, Փոխգործունակություն Հիմնական հայեցակարգ մեծածավալ, մշտական թվային գրադարանների համար:
* DL.org Թվային գրադարանի փոխգործունակություն, լավագույն պրակտիկա և մոդելավորման հիմնադրամներ

Կատեգորիա:Ինֆորմատիկա
Կատեգորիա:Կիրառական գիտություններ
Կատեգորիա:Համակարգչային ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Համակարգչային ցանցեր
Կատեգորիա:Հեռահաղորդակցություն
Կատեգորիա:Ստանդարտացում
Կատեգորիա:Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ
Կատեգորիա:Տեղեկատվության գիտություն
Կատեգորիա:Տվյալների կառավարում