Հետծննդաբերական թիրեոիդիտ

**Հետծննդաբերական թիրեոիդիտ**, թիրեոիդիտի՝ վահանագեղձի բորբոքման տեսակ, որն առաջանում է հղիությունից հետո առաջին 12 ամիսների ընթացքում և դրսևորվում է հիպերթիրեոզին հաջորդող հիպոթիրեոզով, որը ժամանակավոր բնույթ է կրում։ Ենթադրվում է, որ հետծննդյան թիրեոիդիտն առաջանում է իմուն համակարգում տեղի ունեցող փոփոխությունների արդյունքում, որն անհրաժեշտ է հղիության բնականոն ընթացքի համար և հյուսվածաբանորեն նման է ենթասուր լիմֆոցիտային թիրեոիդիտին, որը ենթասուր թիրեոիդիտի տեսակ է։ Հիմնականում գործընթացն ինքնասահմանափակվող է, բայց եթե կան վահանագեղձի բջիջների հանդեպ հակամարմիններ, ապա կայուն հիպոթիրեոզի առաջացման հավանականությունը բարձր է։

## Նշաններ և ախտանիշներ
Հիպերթիրեոզի ախտանիշների սկզբնական փուլը ժամանակավոր բնույթ է կրում և առաջանում է ծննդաբերությունից հետո 2-6 ամիսների ընթացքում։ Բնորոշ ախտանիշներ են՝ գրգռվածություն, նյարդայնություն, սրտխփոց և ջերմային անտանելիություն։ Հիպոթիրեոզի համեմատ, այս փուլում հորմոնային խանգարումները քիչ արտահայտված են։ Արդյունքում հիպերթիրեոզի փուլը կարող է մնալ աննկատ։ Հիպոթիրեոզի ախտանիշների երկրորդ փուլը նույնպես ժամանակավոր բնույթ է կրում և կարող է առաջանալ ծննդաբերությունից հետո երեքից տասներկու ամիսների ընթացքում՝ ցանկացած պահի։ Այս փուլում կանանց մոտ նկատվում է էներգիայի պակաս, հիշողության վատացում, կենտրոնացման խանգարում, անուշադրություն, մաշկի չորացում, ցրտի անտանելիություն և ցավեր։ Ծննդաբերությունից մեկ տարի անց էութիրեոիդ ֆունկցիան վերականգնվում է: Եթե ծննդաբերությունից մեկ տարի անց հիպոթիրեոզի ախտանիշները շարունակվում են, ապա այն հետծննդյան թիրեոիդիտ չէ։

Կանայք, որոնք ունեն վահանագեղձի բջիջների հանդեպ հակամարմիններ, ավելի հակված են հետծննդյան դեպրեսիա ունենալու, քան նրանք, որոնց մոտ հակամարմինները բացակայում են։

## Պատճառներ
Հղիության ընթացքում տեղի է ունենում իմուն համակարգի ճնշում, որպեսզի պտղի նկատմամբ հանդուրժողականություն ձևավորվի։ Եթե իմուն համակարգը չճնշվի, ապա կզարգանա պտղի մերժման ռեակցիա և վիժում։ Արդյունքում ծննդաբերությունից հետո իմուն համակարգը վերականգնվում է և ռիսկի խմբում գտնվող կանանց մոտ հակամարմինների թիվը ավելանում է։

Ռիսկի խմբում գտնվող կանանց իմունահյուսվածքաբանական առանձնահատկություններն են՝
* հակաթիրեոգլոբուլինային հակամարմիններ (TgAb)
* հակաթիրեոպերօքսիդազային հակամարմիններ (TPOAb)
* հակաթիրեոպերօքսիդազային հակամարմինների IgG1-IgG3 ենթադասերի քանակի բարձրացում
* վահանագեղձի լիմֆոցիտային ներսփռանք և ֆոլիկուլի ձևավորում (Հաշիմոտոյի թիրեոիդիտ)
* T-բջիջների փոփոխություն (CD4:CD8 հարաբերակցության մեծացում)
* Թիրեոտրոպ հորմոնի ընկալիչների հանդեպ հակամարմիններ (TSH-R Abs)

## Ախտորոշում
Այս վիճակը բժիշկների կողմից սովորաբար չի ախտորոշվում, որովհետև կամ ծանոթ չեն հիվանդությանը, կամ ախտանիշները թույլ են արտահայտված, կամ ախտանիշները վերագրում են նորածին ունենալու հետ կապված սթրեսին։ Սքրինինգի ժամանակ որոշվում է թիրեոտրոպ հորմոնի մակարդակը, որի ցածր մակարդակը կարող է վկայել հիպերթիրեոզի մասին, սակայն անհրաժեշտ են լրացուցիչ հետազոտություններ՝ հավանական Գրեյվսի հիվանդությունն ախտորոշելու համար։ Կայուն ախտանիշների պարագայում թիրեոտրոպ հորմոնի նորմալ մակարդակը կարող է վկայել, որ հիվանդության միջփուլային շրջանն է, և անհրաժեշտ է 4-6 շաբաթ անց իրականացնել կրկնակի հետազոտություն, երբ թիրեոտրոպ հորմոնի բարձր մակարդակն արդեն կվկայի հիպոթիրեոզի փուլի մասին։

## Բուժում
Կանանց մեծ մասի մոտ հիպերթիրեոզի փուլն ընթանում է թեթև ախտանիշներով կամ առանց ախտանիշների և միջամտության անհրաժեշտություն չկա, ախտանիշների բուժման անհրաժեշտության պարագայում կարճաժամկետ կիրառում են բետա-պաշարիչներ։

Հիպոթիրեոզի բուժման արդյունավետության գնահատումը ավելի բարդ է։ Այն կանանց, ովքեր ունեն ախտանիշներ կամ թիրեոտրոպ հորմոնի բարձր մակարդակ, խորհուրդ է տրվում օգտագործել լևոթիրոքսին։ Հղիություն պլանավորող թիրեոտրոպ հորմոնի բարձր մակարդակ ունեցող անախտանիշ կանանց խորհուրդ է տրվում, մինչև հղիությունը անցնել բուժման կուրս, երեխաների մոտ բարդությունների առաջացումից խուսափելու համար։ Այլապես դեղորայքը կարող է դադարեցվել ծննդաբերությունից մեկ տարի հետո։

## Համաճարակաբանություն
Ըստ Առողջապահության ազգային ինստիտուտի հղիների 8%-ի մոտ հանդիպում է հետծննդաբերական թիրեոիդիտ։ Բայց աշխարհի տարբեր երկրներում ցուցանիշները տարբեր են։ Հավանաբար պայմանավորված է տարբեր երկրներում հետծննդաբերական շրջանների տևողության տարբերությամբ և մարդկանց բնածին առանձնահատկություններով։ Օրինակ՝ Բանգկոկում և Թաիլանդում հանդիպման հաճախականությունը 1,1% է, Բրազիլիայում՝ 13,3%։

Նույն տարածաշրջանում տիպ 1 շաքարային դիաբետ ունեցող հղիների մոտ հետծննդաբերական թիրեոիդիտի առաջացման հավանականությունը 3 անգամ բարձր է չունեցողների համեմատ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աուտոիմուն հիվանդություններ
Կատեգորիա:Վահանագեղձ
Կատեգորիա:Վահանագեղձի հիվանդություններ