open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Լուսանկարչական հայտածիչներ

**Հայտածիչներ լուսանկարչական**, բաղադրություններ, որոնք օգտագործվում են լուսակինոնյութերի լուսազգայուն շերտերի վրա լույսի կամ այլ ճառագայթների ազդեցությամբ առաջացած լուսանկարչական քողարկված պատկերը տեսանելի դարձնելու համար։ Արծաթի հալոգենիդներ պարունակող լուսազգայուն նյութերի սովորական («քիմիական») հայտածման հայտածիչները հետևյալ բաղադրությամբ ջրային լուծույթներ (երբեմն ջրասպիրտային լուծույթներ, մածուկներ և այլն) են հայտածիչ նյութ (մեթոլ, հիդրոքինոն և այլն), արագացնող նյութ (լուծույթի հիմնային ռեակցիան ստեղծող՝ սոդա, բորաքս, հազվադեպ՝ կծու ալկալի և այլն), կայունացնող նյութ (միայն նատրիումի սուլֆիտ), հակաշղարշող նյութ (կալիումի բրոմիդ, բենզոտրիազոլ)։

## Հատկություններ
Լուսանկարչական հայտածիչների հատկությունները որոշվում են գլխավորապես հայտածիչ նյութերի բնույթով։ Կայունացնող նյութը պաշտպանում է լուսանկարչական հայտածիչը օդի թթվածնով արագ օքսիդանալուց, վերականգնում նրա ակտիվությունը։ Հակաշղարշող նյութն արգելակում է լուսանկարչական փառի արագ աճը հայտածման պրոցեսում։ Ընդհանուր նշանակության լուսանկարչական հայտածիչները պարունակում են նշված նյութերը հետևյալ քանակությամբ (մոլ/լ)՝ 
*հայտածիչ նյութ՝ 0, 05
*նատրիումի կամ կալիումի կարբոնատ՝ 0, 2-0, 3
*նատրիումի սուլֆիտ՝ 0, 2
*կալիումի բրոմիդ՝ 0, 004-0, 04

Լուսանկարչական հայտածիչների բաղադրության մեջ կարող են մտնել նաև այլ նյութեր, օրինակ, Na2SO4 (բարձրաջերմաստիճանային հայտածման ժամանակ կանխում Է էմուլսիոն շերտի փափկումը), պոլիէթիլենգլիկոլ (մեծացնում է հայտածման արագությունը), արծաթի հալոգենիդների լուծիչներ (օրինակ, կալիումի ռոդանիդը պակասեցնում է հատիճավորությունը) և այլն։ Բացի ընդհանուր նշանակության լուսանկարչական հայտածիչներից կան նաև հատուկ հայտածիչներ (մանրահատիկ և հավասարեցնող, արագ և գերարագ, դանդաղ և այլն)։ Գունավոր բազմաշերտ նյութերի հայտածման համար օգտագործվող լուսանկարչական հայտածիչները ունեն սկզբունքորեն նույն բաղադրությունը, բայց որպես հայտածիչ նյութ պարունակում են պարաֆենիլենդիամինի ածանցյալներ։

Այսպես կոչված, «ֆիզիկական հայտածման» լուսանկարչական հայտածիչները պարունակում են հայտածիչ նյութ, նատրիումի սուլֆիտ և արծաթի լուծելի աղ (սովորաբար AgNO3)։ Հայտածելիս AgNO3-ը վերականգնվում է մետաղական արծաթի մանրադիսպերս փոշում, որն ընտրողաբար նստում է լուսազգայուն շերտի լուսակայված մասերի վրա։ Ստացված պատկերն օժտված է հատիկի նուրբ կառուցվածքով և օպտիկական փոքր խտություններով։

## Տես նաև
* Լուսանկարչական ժապավեն
* Լուսանկարչական հայտածում
* Լուսանկարչական լուսազգայուն նյութեր

Կատեգորիա:Լուսանկարչություն
Քյութահյա

**Քյութահյա (նախկինում Kotyaion) ** () կամ Կուտինա, քաղաք Թուրքական Հանրապետությանարևմտյան հատվածում։ Բնակչությունը կազմում է 237,804 մարդ (2011)։ Քաղաքով հոսում է Պորսուկ գետը։ Ծովի մակարդակից գտնվում է 969 մետր բարձրության վրա։ Քյութահյայի մարզկենտրոնն է։ Տարաշածրջանն հայտնի է զառիթափերով, գյուղատնտեսական հողատարածքներով և հյուսիսից արևմուտք ձգվող բարձրադիր լեռնագագաթներով։

## Պատմական ակնարկ
Փոքր Ասիայում, պատմական Փռյուգիայի տարածքում, Կ.Պոլսից 125 մղոն տարածության վրա, դեռ անտիկ շրջանում գոյություն է ունեցել Kotyaion քաղաքը, որն այժմ կոչվում է Քյութահյա, և այստեղ հայեր այլևս չեն ապրում։ Բայց միջնադարում Քյութահյայում աշխույժ և հարուստ հայկական համայնք է եղել, որտեղ էլ 14-15-րդ դդ. աստիճանաբար թափ է հավաքել և զարգացել հախճապակյա սալիկներ պատրաստելու արհեստը, և ձևավորվել է Քյութահյայի հայկական սալիկների դպրոցը։ Ամենավաղ պահպանված նմուշները թվագրվում են 16-րդ դարին։

Վաղ քյութահյական հայկական սալիկները երկգույն են՝ սպիտակ և կապույտ, և միայն 17-րդ դարում հայ վարպետները սկսում են օգտագործել դեղին, կանաչ և հայտնի հայկական կարմիր (tomato-red color armenian) գույները։ Քյութահյան դարձավ հայկական հախճապակու արտադրության կենտրոն, և Օսմանյան կայսրության մեջ նրա հիմնական մրցակիցը Իզնիկն էր, որի արտադրանքն, ի տարբերություն հայ վարպետների "քրիստոնեական" սալիկների, "իսլամական" թեմատիկայով էր։

Կուտինայի խեցեգործության մեջ առաջնահերթ էր դեկորատիվ սալիկների պատրաստումը, որոնք կիրառվել են հայկական և հունական եկեղեցիները, օսմանյան մզկիթները հարդարելու համար։ Նշանավոր են Երուսաղեմի Ս. Հակոբյանց վանքի Հարության տաճարի (1719 թ.), Կեսարիայի Ս. Կարապետ վանքի Ս. Հրեշտակապետ եկեղեցու (1797 թ.), Ս. Կարապետի գերեզմանի մատուռի (1757 թ.), Կ. Պոլսի մի շարք եկեղեցիների ներքնամասը գարդարող՝ կուտինահայերի պատրաստած հախճապակիները։ Իշխողը կապույտ և սպիտակ երկրաչափական զարդանախշն է։ Կուտինայի խեցեգործական կարևոր արտադրանքը կենցաղային իրերն էին, որոնք դուրս էին գալիս համաշխարհային շուկա, սափորներ, ամաններ, պնակներ, որոնք աչքի էին ընկնում նրբագեղ ուրվագծով, բուսական և երկրաչափական զարդանախշով, կանաչի, կապույտի, դեղինի և սպիտակի մաքուր համադրություններով։ Կուտինայում արտադրված բազմաթիվ իրեր պահվում են աշխարհի խոշորագույն թանգարաններում (Լոնդոն, Լենինգրադ, Փարիզ, Բրյուսել, Ստամբուլ, Վենետիկ, Երուսաղեմ), որոնցից մի քանիսի վրա պահպանվել են «Այվազ», «Աբրահամ» և այլ վարպետների անունները։

1869 թվականին Քյութահյայում է ծնվել Կոմիտասը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Քյութահյայի մարզ
Յան Հայր-Բաբամյան

**Յան Ալեքսեյի Հայր-Բաբայան** (), խորհրդային ճարտարապետ, ՌՍՖՍՀ վաստակավոր շինարար (1967 թվականին)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի ճարտարապետության ինստիտուտի քաղաքների հատակագծման ֆակուլտետը (1935 թվական)։ Աշխատել է Մոսկվայում որպես նախագծող ճարտարապետ, եղել է ԽՍՀՄ ճարտարապետների ակադեմիայի փոխպրեզիդենտ (1950-1951 թվականներ), Քաղաքների հատակագծման պետական ինստիտուտի տնօրեն (1954-1960 թվականներ), գլխավոր ճարտարապետ (1960-1974 թվականներ), 1974 թվականից՝ գլխավոր մասնագետ։ Հեղինակ է Շուշենսկոյե գյուղի, Գուբախի քաղաքի, Ղրիմի հարավային ափի կառուցապատման գլխավոր հատակագծերի։ Նրա նախագծերով կառուցվել են Տաշքենդի կենտրոնում բնակելի թաղամաս, Մոսկվայում՝ բնակելի տներ, Եվպատորիայում՝ երկաթուղային կայարան և այլն։ ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդի մրցանակի դափնեկիր է (1971 թվական)։ ԽՄԿԿ անդամ 1931 թվականից։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է 2 շքանշանով։ ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդի մրցանակի դափնեկիր է (1971 թվական)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Լուսանկարչական հայտածում

**Լուսանկարչական հայտածում**, լուսակինոնյութերի լուսազգայուն շերտում լույսի կամ այլ ճառագայթների ազդեցությամբ առաջացած լուսանկարչական քողարկված պատկերի փոխարկումը տեսանելիի։ Արծաթհալոգենիդային լուսազգայուն նյութերի հայտածման դեպքում լուսազգայուն նյութի արծաթի իոնները հայտածիչի ազդեցությամբ վերականգնվում են մինչև մետաղական արծաթի մանրադիսպերս փոշու։

## Տեսակներ
Տարբերում են «քիմիական» և «ֆիզիկական» (անվանումը պայմանական է)։

«Քիմիական» հայտածման դեպքում արծաթը վերականգնվում է լուսազգայուն շերտի էմուլսիոն բյուրեղների արծաթի հալոգենիդներից, իսկ «ֆիզիկական»-ի դեպքում՝ հայտածիչի բաղադրության մեջ մտնող արծաթի լուծելի աղից (սովորաբար AgNO3)։ Հայտածման պրոցեսում ծախսվում են հայտածիչ նյութը, նատրիումի սուլֆիտը և հայտածիչի հիմքը։ «Քիմիական» հայտածման պրոցեսը (օրինակ, հիդրոքինոնով) կարելի է պատկերել.

4AgBr+2Na2S03+C6H4 (OH)2+2NaOH->4Ag+4NaBr+C6H2 (0H)2 (S03Na)2+H20։

Հայտածումն ընտրողական պրոցես է, որի արագությունը լուսազգայուն շերտի լուսակայված մասերում զգալիորեն մեծ է չլուսակայվածների համեմատ։ Արագությունների տարբերությունը բացատրվում է արծաթի հալոգենիդի լուսակայված էմուլսիոն հատիկներում մետաղական արծաթի սաղմերի առկայությամբ, որոնք հայտածման պրոցեսում տարասեռ կատալիզատորի դեր են կատարում։ Լուսանկարչական հայտածումն ավարտվում է լուսանկարչական ամրացածով։

## Տես նաև
* Լուսանկարչական ժապավեն
* Լուսանկարչական հայտածիչներ
* Լուսանկարչական լուսազգայուն նյութեր

Կատեգորիա:Լուսանկարչություն
Գուրգեն Հայրապետյան

** Գուրգեն (Գրիգոր) Միքայելի Հայրապետյան** (), Խորհրդային Միության հերոս, փոխգնդապետ, ԽՄԿԿ անդամ (1942)։ 1936 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ։ 1938-1939 թվականներին սովորել է հրամանատարական դասընթացներում, Խորհրդա-ֆիննական պատերազմի տարիներին մասնակցել է Հյուսիս-արևմտյան ուղղությամբ Ֆինլանդիայի դեմ մղած խորհրդային ագրեսիային և, ըստ խորհրդային աղբյուրների, «աչքի ընկել Մաներհայմի գծի ճեղքման ժամանակ»։ Նրա հրամանատարությամբ գործող ջոկատը գրավել է հակառակորդի երկու դզօտ և պատճառել 200 զինվորի ու սպայի մարդկային կորուստ։

Հրամանատարության առաջադրանքները հաջող կատարելու համար Հայրապետյանին շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում։ Հայրենական մեծ պատերազմի գործողությունների առաջին օրերին կամավոր մեկնել է առաջնագիծ և կռվել Ուկրաինայի ազատագրման համար։ 409-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիայի կազմում աչքի է ընկել Կիրովգրադ քաղաքի ազատագրման մարտերում։

1948-1951 թվականներին հեռակա կերպով ավարտել է Մ. Վ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան։ 1955 թվականից աշխատել է Երևանի Կարլ Մարքսի անվան պոլիտեխնիկական ինստիտուտում (այժմ՝ Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարան)։

Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի և այլ շքանշաններով ու մեդալներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ փոխգնդապետներ
Հայտնագործություն

**Հայտնագործություն, ** գիտական նոր նվաճում բնության և հասարակության գիտական ճանաչման պրոցեսում։ Ընկած է գիտատեխնիկական հեղափոխության հիմքում՝ սկզբունքային նոր ուղղություններ հաղորդելով գիտության ու տեխնիկայի զարգացմանը և հեղափոխելով հասարակական արտադրությունը։ Սովետական օրենսդրությամբ հայտնագործության նյութական աշխարհի նախկինում անհայտ օբյեկտիվ օրինաչափությունների, հատկանիշների և երևույթների այնպիսի հայտնագործումն է, որն արմատապես փոփոխում է ճանաչողության մակարդակը։

Աշխարհագրության, հնագիտության և հնէաբանության բնագավառում, հանքային հարստությունների հայտնաբերման կապակցությամբ, ինչպես նաև հասարակական գիտությունների բնագավառում կատարված աշխատանքների համար, դիպլոմ չի տրվում։

Մտավոր սեփականության համաշխարհային կազմակերպություն (WIPO) հիմնելու մասին կոնվենցիայի համապատասխան, հայտնագործությունը դիտվել է իրավունքի հատուկ օբյեկտ, որով իրավական պաշտպանության նախադրյալ է ստեղծվել նաև մյուս երկրներում։

## Տես նաև
* Գյուտ

Կատեգորիա:Հետազոտություն
Յուրի Հայրապետյան (դաշնակահար)

**Յուրի Սուրենի Հայրապետյան** (), հայ խորհրդային դաշնակահար, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1976), պրոֆեսոր (1975)։

## Կենսագրություն
1956 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիան, 1960 թվականին՝ ասպիրանտուրան (Ցա. Ֆլիերի դասարան)։ 1960 թվականից դասավանդում է Երևանի կոնսերվատորիայում։ Վարշավայի (1954), Բուդապեշտի (1956) և Բրյուսելի (I960) միջազգային մրցույթների դափնեկիր։ Համերգացանկը ընդգրկում է Յո. Ս. Բախի, Լ. Բեթհովենի, Ֆ. Լիստի, [Յ. [Բրամս]]ի, Ս. Վ. Ռախմանինովի, Ա. Խաչատրյանի, Ա. Բաբաջանյանի, Ա. Հարությունյանի և այլ կոմպոզիտորների երկեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դաշնակահարներ
Վազգեն Հայրապետյան

**Վազգեն Գրիգորի Հայրապետյան** (), հայ խորհրդային վիրուսաբան։ Անասնաբուժական գիտությունների դոկտոր (1955), պրոֆեսոր (1960), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1961)։

## Գործունեություն
1936-1956 թվականներին եղել է անասնաբուժության, 1956-1967 թվականներին՝ հայկական անասնաբուծության և անասնաբուժության ԳՀԻ-ների գիտության գծով տնօրենի տեղակալ (1975 թվականից՝ վերջինիս վիրուսաբանության բաժնի վարիչ), 1971-1975 թվականներին՝ դաբաղի համամիութենական ԳՀԻ-ի Հարավային Կովկասի մասնաճյուղի դիրեկտոր։ Աշխատանքները վերաբերում են գյուղատնտեսական կենդանիների համաճարակագիտության, իմունիտետի, վիրուսային հիվանդությունների, վիրուսների փոփոխականության, օնտոգենեզի, կենսաբանության խնդիրներին։ ԽՍՀՄ տարբեր մարզերի անասնապահական տնտեսություններում ներդրվել են Հայրապետյանի առաջարկած վակցինաները խոզերի և թռչունների ժանտախտի, Պաստերելոզի և Աուեսկի հիվանդության դեմ։

## Պարգևներ
1964 թվականին պարգևատրվել է Դ. Ի. Իվանովսկու անվան մեդալով։

## Երկեր
* Чума свиней и ее специфическая профилактика, 2 изд․, доп․, Е․, 1959․ 
* Խոզերի վարակիչ ատրոֆիկ ռինիտը։ Հայրապետյան Վազգեն Գրիգորի, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 42 էջ։
* Գործնական վիրուսաբանության ձեռնարկ։ [Ուս. ձեռ. անասնաբուժ.-անասնաբուծ. ինստ. ուսանող. համար], Հայրապետյան Վ., Երևան, «Լույս», 1977։
* Գյուղատնտեսական կենդանիների վիրուսային հիվանդությունները, Երևան, 1980։ 
* Ընդհանուր վիրուսաբանության հիմունքները։ Հայրապետյան Վազգեն Գրիգորի, Երևան, «Հայաստան», 1987, 212 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անասնաբուժական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ վիրուսաբաններ
Վաղարշակ Հայրապետյան

**Վաղարշակ Կարապետի Հայրապետյան** (), սակրավոր, Փառքի երեք աստիճանի շքանշանների ասպետ, ՍՄԿԿ անդամ 1944 թվականից։ 1942 թվականի օգոստոսից մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմի գործողություններին։ Պրուտ գետի անցման, Լեշնիցա ու Մոստի բնակավայրերի ազատագրման ժամանակ ցուցաբերած քաջության համար Հայրապետյանը պարգևատրվել է Փառքի 3-րդ աստիճանի շքանշանով։

Վիսլա գետի վրայով հետախույզների անցումն ապահովելու և մարտերում ցուցաբերած արիության համար, 33-րդ բանակի հրամանատարի հրամանով, Հայրապետյանը պարգևատրվել է Փառքի 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ 1945 թվականի ապրիլ-մայիսին Օդեր գետի վրա թշնամու պաշտպանությունը ճեղքելու, Շպրե գետով հետախույզների անցումը կազմակերպելու, 65 ական վնասազերծելու և 27 ֆաշիստ ոչնչացնելու համար նա պարգևատրվել է Փառքի 1-ին աստիճանի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ սակրավորներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Փառքի շքանշանի հայ ասպետներ (ԽՍՀՄ)
Հայրատեղային ամուսնություն

250px|մինի|Պատրիլոկալ ամուսնության տարածվածության քարտեզ
**Հայրատեղային ամուսնություն**, պատրիլոկալ ամուսնական բնակության ձև, որի դեպքում կինը տեղափոխվում է տղամարդու համայնքը կամ տունը։ Առաջացել է մայրական տոհմից հայրականին անցնելու շրջանում։ Առանձին վայրերում կրել է ժամանակավոր բնույթ, երբ ամուսինները մի որոշ ժամանակ, հաճախ մինչև երեխայի ծնվելը ապրել են ամուսնու ծնողների հետ, իսկ ապա վերադարձել կնոջ բնակավայրը (օրինակ՝ Սահարայի տուարեգները և այլն)։

## Տես նաև
* Մայրատեղային ամուսնություն

Կատեգորիա:Ամուսնություն
Քարավան

thumb|270px|Ժամանակակից քարավան Մարոկկոյում
thumb|270px|Քարավան Սահարայում, 19-րդ դար
thumb|270px|ԱՄՆ, թիկունքի ապահովման համար, ջորիներով քարավան։
**Քարավան** (, , հնարավոր է ՝առաքելություն +van`մարդ, մարդիկ, կամ  ՝ երիտասարդ ուղտ կամ փիղ), միմյանց հետ միավորված մարդկանց խումբ, իրենց որոճացող կենդանիների մեծ խմբով (ուղտ,ձի,ավանակ), որոնք միացել են իրար դժվար և երկար ճամփորդության օգնելու նպատակով։

Պատմական ժամանակներում Արևելյան Ասիան և Եվրոպան կապող քարավանները հաճախ շքեղ եւ եկամտաբեր ապրանքներ էին բերում, ինչպիսիք են մետաքսը կամ ոսկերչական իրերը։ Ուստի քարավանները  շահադիտական թիրախ էին ավազակախմբերի համար։ Արդյունավետ, հաջողված ճանապարհորդության շահույթը կարող է հսկայական լինել, համեմատելի եվրոպայում համեմունքների առևտրի հետ։ Քարավանների կողմից բերված շքեղ ապրանքները շատերին էին ներգրավում կարևոր առևտրային ճանապարհներով՝ քարվանսարաներ կառուցելու համար։ Քարվանսարա էին ճանապարհային կայանները, որոնք աջակցում էին առևտրին, տեղեկատվության հոսքին, ինչպես նաև Ասիա, Հյուսիսային Աֆրիկա և հարավ-արևելյան Եվրոպա, մասնավորապես Մետաքսի ճանապարհի վրա գտնվող առևտրային երթուղիների ցանցի մարդկանց։ Քարավանսարաները ջուր էին մատակարարում մարդու և կենդանիների սպառման համար, լվացքի և անձնական խնամքի համար։ Երբեմն նրանք կառուցում էին լոգարաններ։ Նրանք նաև ունեին կենդանիների համար սնունդ և զբոսաշրջիկների համար խանութներ, որոնց համար նրանք կարող էին ձեռք բերել նոր մատակարարներ։

## Քարավանի ուղղակի նշանակություն
Քարավանը սովորաբար գլխավորում է քարավանի ավագը  և պաշտպանված է զինված պահակախմբով։

Ամենահայտնի հնադարյան և միջին դարերի  քարավանային երթուղին համարվում է, մ.թ.ա. II դարից հայտնի՝ Չինաստանը Միջին Ասիային միացնող,  Մեծ մետաքսե ճանապարհը։

Անցյալում հայտնի քարավանները, վերածնվեցին 1980 թվականներին, աղվանական պատերազմի ժամանակ, երբ դրանք օգտագործվում էին պակիստանի սահմանով աղվանստանի խորքերը  զենք ու զինամթերք տեղափոխելու համար։ Այդպիսով, ապահովվում էր գաղտնիությունը և անհասանելի տարածքները թափանցելու հնարավորությունը։

Մինչ այսօր այն օգտագործվում է թմրանյութերի գաղտնի տեղափոխման համար, մասնավորապես «Ոսկե եռանկյուն»-ուց Հարավ-Արևելյան Ասիա տեղափոխելու համար։

## Ջրային փոխադրամիջոցներով քարավան
Նավերի քարավան, մեծ հեռավորության վրա բեռներ տեղափոխող բեռնաատար նավերի շարասյուն։

Պարտադիր չէ, որ նրա կազմում լինեն ռազմանավեր։

Հյուսիսային ծովային ճանապարհով նավերը տեղափոխվում են սառցահատի օգնությամբ, նրա հետևից քարավան կազմած։

Գետային քարավան, մի քանի իրար կցված լաստեր կամ ինքնուրույն չշարժվող նավերշարժվում են քարշակի օգնությամբ։

Այդպիսպ քարավանների մշտական մասնակիցները, իրենց տոնը նշում են սեպտեմբերի 24-ին։

## Քարավան (այլ նշանկություն)
Եվրոպայում, և վերջերս նաև Ռուսաստանում, քարավան են կոչում ինքնագնաց և կցորդվող ավտոտներիշարասյանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Փոխադրամիջոցներ
Հակոբ Եդեսացի

**Հակոբ Եդեսացի**, *Աթանաս Բ* (), ասորի պատմագիր, մեկնիչ, փիլիսոփա։

680 թվականից եղել է Եդեսիայի եպիսկոպոս, 684-687 թթ.՝ Հակոբիկյան եկեղեցու պատրիարք։ Հրաժարվելով գահից՝ մինչև 698 թվականը բնակվել է Եվսեբոնա վանքում (Անտիոքի մոտ) և զբաղվել մանկավարժությամբ ու Սուրբ գրոց մեկնությամբ։ Այնուհետև հաստատվել է Տելլ-Ադդա վանքում (Եդեսիայի մոտ)։ Վերանայել է Հին կտակարանի ասորական թարգմանությունը («պեշշիտո»-պարզ), գրել «Ժամանակագրություն» (ուր տվել է սկզբից մինչև 692 թ. պատմությունը), «Վեցօրյա», «Ընդդեմ Քաղկեդոնի» երկերը, ճառեր, նամակներ, կատարել թարգմանություններ։ Հայագիտության համար արժեքավոր է «Վեցօրյա» երկի Գ մասը («Աշխարհագրություն»), ուր կարևոր տեղեկություններ կան Հայաստանի և հայերի մասին։

Ունի նաև փոքր գրվածք, որն ուղղված է Հայոց եկեղեցու ծիսակատարության մեջ մուտք գործած հեթանոսական սովորությունների դեմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասորի պատմիչներ
Կատեգորիա:Քրիստոնյա ագնոստիկներ
Կատեգորիա:Աստվածաշնչի թարգմանիչներ
Հակոբ Ա

**Հակոբ Ա** (), Անգլիայի թագավոր 1603 թվականից (1567 թվականից շոտլանդական թագավոր՝ Հակոբ VI անվամբ)։ Ստյուարտների դինաստիայից։ Շոտլանդական թագուհի Մարի Ստյուարտի որդին։ Գահ է բարձրացել Եղիսաբեթ Թյուդորի մահից հետո։ Վարել է բացարձակապետական քաղաքականություն (նրա հայացքներն արտացոլված են «Ազատ միապետությունների ճշմարիտ օրենքը» տրակտատում, 1598)։ Կրոնական անհանդուրժողություն է ցուցաբերել պուրիտանության նկատմամբ, մտցրել նոր հարկեր ու պարտադիր փոխառություններ, անկանոն հրավիրել պառլամենտները։ Մերձեցել է Անգլիայի ծովային և գաղութային առևտրի գլխավոր մրցակից կաթոլիկական Իսպանիայի հետ։ Հակոբ Ա-ի քաղաքականությունն ավելի է սրել հակասությունները զարգացող բուրժուազիայի ու նոր ազնվականության և բացարձակապետության միջև։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիայի միապետներ
Կատեգորիա:Երեսնամյա պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:16-րդ դարի Եվրոպայի միապետներ
Կատեգորիա:Բողոքական միապետներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Ջեյմս Գոսլենդ

**Ջեյմս Գոսլենդ** (անգլ. James Gossland, ), շոտլանդացի նախկին ֆուտբոլիստ։ Խաղացել է շոտլանդական երեք ակումբներում և Շոտլանդիայի ազգային հավաքականում։

Հանդես է եկել Դենիսթոուն և Ալեքսանդրա Աթլետիկ ֆուտբոլային ակումբներում, վերջինում եղել է նաև գլխավոր քարտուղար։ 1882 թ. հրավիրվել է Գլազգո Ռեյնջերս։ Այդ ակումբում հանդես գալու ընթացքում անց է կացրել իր առաջին և միակ խաղը Շոտլանդիայի հավաքականում՝ 1884 թ. մեծ Բրիտանիայի տնային առաջնության իռլանդացիների հետ խաղում խփելով երկու գոլ, այդ թվում՝ առաջինը մրցաշարի պատմության մեջ։ 1895 թ. նշանակվեց ակումբի քարտուղար և մնաց այդ պաշտոնում մինչև 1899 թ.։

Կատեգորիա:1860 ծնունդներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեյնջերս ՖԱ-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 6 ծնունդներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Արթուր Բեմբրիջ

**Արթուր Լեոպոլդ Բեմբրիջ** (, ), անգլիացի նախկին ֆուտբոլիստ։ Խաղացել է անգլիական վեց ակումբներում և Անգլիայի ազգային հավաքականում։

Ծնվել է Վինձորում (Բերկշիրի կոմսություն)։ Միսիոներ և Վիկտորյա թագուհու լուսանկարիչ Ուիլյամ Սեմյուել Բեմբրիջի վեցերորդ զավակն էր։ Ավարտել է Վինձորի Ս. Մարկոսի դպրոցը։

Հանդես է եկել Վինձոր, Ապտոն պարկ, Սվիֆթս, Կլեպհեմ Ռովերս, Կորինթիան ֆուտբոլային ակումբներում որպես ձախ պաշտպան, նաև աջ կիսապաշտպան։ 1881 թվականին առաջին անգամ հրավիրվեց Անգլիայի հավաքական և մասնակցեց Ուելսի հավաքականի հետ խաղին, որում ուելսցիները հաղթեցին 1։ 0 հաշվով։ Հաջորդ անգամ նա հավաքական հրավիրվեց 2 տարի անց՝ կրկին Ուելսի հավաքականի հետ խաղին։ Նա խաղաց աջ կիսապաշտպանի դիրքում, իսկ նրա եղբայր Չարլզը՝ ձախ, և Անգլիայի հավաքականը հաղթեց 5-0 հաշվով։

Նրա երրորդ և վերջին խաղն Անգլիայի հավաքականում կայացավ 1884 թվականին Իռլանդիայի հավաքականի դեմ։ Այս խաղում Արթուրը խփեց իր միակ գոլը հավաքականում։

Նրանց ավագ եղբայր Էռնեստ Բեմբրիջը 1876 թվականին Անգլիայի հավաքականում անցկացրեց մեկ խաղ։ Այսպիսով, նրանք միակ երեք եղբայրներն էին, որ երբևէ հանդես են եկել Անգլիայի հավաքականում։

## Հետֆուտբոլային գործունեություն

1884 թվականին Արթուր Բեմբրիջն ավարտեց իր կարիերան վնասվածքի պատճառով։ Դրանից հետո նա ճամփորդեց աշխարհով մեկ, սովորեց կերպարվեստ և հեղինակեց մի քանի կտավներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1861 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունիսի 16 ծնունդներ
Կատեգորիա:1923 մահեր
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 27 մահեր
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Անգլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Մեծ Բրիտանիայի տնային առաջնություն 1904/1905

**1904/1905 մրցաշրջանի Մեծ Բրիտանիայի տնային առաջնությունը** քսաներկուերորդն էր։ Երրորդ անգամ անընդմեջ հաղթող դարձավ  հավաքականը։ Չնայած անգլիացիներից կրած պարտությանը, երկրորդ տեղում էր  հավաքականը, ինչը թիմի նվաճումների շարքի մեկնարկային հանգրվանն էր։

Մրցաշարը մեկնարկեց - խաղով, որն ավարտվեց 1-1 հաշվով։ Հաջորդ խաղում ուելսցիները հաղթեցին  հավաքականին և դարձան առաջատար։ Ապա շոտլանդացիները 4-0 հաշվով հաղթեցին իռլանդացիներին, իսկ անգլիացիները՝ 3-1 հաշվով ուելսցիներին։

Մրցաշարի ելքը ավանդաբար վճռվեց Լոնդոնում կայացած - խաղում, ուր անգլիացիները հաղթեցին նվազագույն հաշվով և անկախ մրցաշարի վերջին խաղի արդյունքից ապահովեցին չեմպիոնական տիտղոսը։

## Մրցաշարային աղյուսակ

|- align=center style="background:#FFFFFF;"
| 1.||style="text-align:left;"|
|| 3 || 2 || 1 || 0 || 5 || 2 || +3 || **5**
|- align=center style="background:#FFFFFF;" 
| 2.||style="text-align:left;"| 
|| 3 || 1 || 1 || 1 || 6 || 6 || 0 || **3**
|- align=center style="background:#FFFFFF;"
| 3.||style="text-align:left;"| 
|| 3 || 1 || 0 || 2 || 5 || 4 || +1 || **4** 
|- align=center style="background:#FFFFFF;"
| 4.||style="text-align:left;"| 
|| 3 || 0 || 1 || 2 || 3 || 7 || -4 || **0**

Հաղթանակի համար շնորհվում էր 2 միավոր, ոչ-ոքիի համար՝ 1։
## Արդյունքներ

## Հաղթող

## Ռմբարկուներ


### 2 գոլ
*  Վիվիան Վուդվարդ
*  Չառլզ Թոմսոն
*  Գրենվիլ Մորրիս
*  Ուոլթեր Ուոթկինս

### 1 գոլ
*  Ջո Բեչ
*  Սթիվ Բլումեր
*  Սթենլի Հարրիս
* Չառլի Օ՛Հեգան
*  Ջոն Մերֆի
*  Ջոն Ռոբերտսոն
*  Բոբբի Ուոլքեր
*  Ջիմի Քուին 
*  Ռոբերտ Աթերթոն
*  Բիլլի Մերեդիթ
### Ինքնագոլ
*  Ինքնագոլ


Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Միացյալ Թագավորության տնային առաջնություն
Կորովին եղբայրներ (այլ կիրառումներ)

**Կորովին եղբայրներ**, ռուս նկարիչներ։

*Կոնստանտին Կորովին (1861-1939), սովորել է Մոսկվայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանում, Պետերբուրգի Գեղարվեստի ակադեմիայում։ 
*Սերգեյ Կորովին (1858-1908), սովորել է Մոսկվայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանում։
Մամիկոն Կորխմազյան

**Մամիկոն Վասիլի Կորխմազյան** (1898, գյուղ Վաչիանի, Ախալքալաքի գավառում (այժմ՝ Վրաստանում) - 1970, Երևան), խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

1918 թվականին եղել է Բաքվի կոմունայի համակիր, որի տապալումից հետո գործուղվել է Հայաստան, որտեղ ընդհատակյա բջիջներ է կազմակերպել Արտաշատում, Մասիսում և այլուր։ 1919-1920 թվականներին եղել է Երևանի բոլշևիկյան ընդհատակյա կոմիտեի անդամ։ Մասնակցել է Մայիսյան խռովությանը։ 1920 թվականի դեկտեմբերին նշանակվել է Հայաստանի երկաթուղային ճանապարհների կոմիսար։ Հայաստանի ինքնիշխանության վերականգման համար մղված Փետրվարյան ապստամբության ժամանակ (1921) կազմակերպել է Երևան կայարանի երկաթուղային շարժակազմի և նախկին «Ազատամարտ» զրահագնացքի էվակուացիան Ղամարլուի ճակատ և կռվել կարմիր պարտիզանների շարքերում։

Մինչև կենսաթոշակի անցնելը Կորխմազյանը մի շարք պաշտոններ է վարել ՀԽՍՀ արհմիութենական, սովետական մարմիններում։

## Հրապարակումներ մամուլում
* Միայն երկու դեպք կարող եմ պատմել։ «Գարուն», 1967, № 4, էջ 7-8։ (Լենինի մասին)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կաթնաղբյուր (գետ, Արագածոտնի մարզ)

**Կաթնաղբյուր**, գետ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում։ Սկիզբ է առնում Արագած լեռան հարավարևմտյան լանջերից և Կարմրաշեն գյուղից 6 կմ հարավ-արևելքում ձախից միախառնվում Մաստարայի սելավին, հոսքը միայն գարնանը։ Երկարությունը՝ 40 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Մաստարայի սելավ գետի վտակներ
Կաթնաղբյուր (աղբյուր)

**Կաթնաղբյուր**, աղբյուր Հայաստանի Արարատի մարզում, Վեդի գետի աջափնյակում, նախկին Ջերմանիս գյուղից 3 կմ հյուսիս-արևմուտք։

## Ավանդապատում
Երբ Մեսրոպ Մաշտոցը վախճանվում է Էջմիածնում, Վահան Ամատունին համաձայնություն է ստանում նրան իր հայրենի Օշականում թաղելու։ Ճանապարհին նեղվելով շոգից ու ծարավից, հուղարկավորողները դագաղը իջեցնում են գետին՝ մի փոքր հանգստանալու։ Հանկարծ հրաշքով պատռվում է այնտեղ ընկած քարը և միջից սկսում է մի զուլալ ու կաթնահամ ջուր բխել։ Բոլոր հուղարկավորները խմում են այդ ջրից և հագեցնում ծարավը։ Այդ աղբյուրին *Կաթնաղբյուր* են ասում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արարատի մարզի ջրագրություն
Կատեգորիա:Հայաստանի աղբյուրներ
Կաթնաղբյուր (գետ, Գեղարքունիքի մարզ)

**Կաթնաղբյուր**, գետակ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Վարդենիսի լեռների լանջերից և Վերին Շորժա գյուղից 3 կմ հարավ-արևմուտքում ձախից միախառնվում Մասրիկ գետին։ Երկարությունը՝ 8 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Մասրիկ գետի վտակներ
Կաթսայաջուր (գետ)

**Կաթսայաջուր**, գետ Հայաստանի Շիրակի մարզում։ Սկիզբ է առնում Ջավախքի լեռների արևմտյան լանջերից և Մեծ Սեպասար գյուղից 1,5 կմ հարավում աջից միախառնվում Աշոցք գետին։ Երկարությունը՝ 15 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Աշոցք գետի վտակներ
Կաղամբաջուր (գետ)

**Կաղամբաջուր**, գետակ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Սևանի լեռների հյուսիսային լանջերից բխող աղբյուրներից և թափվում Աղաքար գետը։ Երկարությունը՝ 7 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Աղաքար գետի վտակներ
Բազմատուս

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ

**Բազմատուս**, գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում՝ շրջկենտրոնից 22 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Շալուա գետի ստորին հոսանքի ձախափնյա ձորալանջին։ Մտնում է Գանձա համանքի մեջ։

## Աշխարհագրություն
Արցախի հնագույն բնակավայրերից է։ Ս. Բահաթրյանը, ով 19-րդ դարի վերջերի հայտնի հայագետներից մեկն է, գրել է, որ հին ժամանակներում Բազմատուսի տարածքում հայկական քաղաք է եղել։ Գյուղի մասին շատ թե քիչ տեղեկություններ պահպանվել են նաև 16-17-րդ դարերի վիմագիր արձանագրություններում։

## Պատմություն
18-րդ դարի երկրորդ կեսին և 19-րդ դարի սկզբներին տարածաշրջանը Ղարաբաղի խաների ու քրդական ցեղերի լծի տակ էր, այդ պատճառով բնակավայրերը հայաթափվել են։

Միջնադարում արդեն Բազմատուսի ծաղկման շրջանը կանգ է առնում և բնակչության կյանքը հայրենի հողի վրա անհնարին դարձավ։ Մեկը մյուսի հետևից հայ ընտանիքները հեռացան երկրագնդի տարբեր անկյուններ։ Բնակավայրերը լցվել էին թրքախոս քոչվորական կյանքով ապրող քրդական ցեղերով։ Նոր բնակիչները բնակավայրը անվանակոչեցին Բազարդուզ։

Ընդամենը մի քանի տասնամյակի ընթացքում գյուղում հաստատված քրդերը հիմնահատակ կործանել են հայկական պատամշակութային արժեքները։

Մեր օրերում գյուղում և նրա շրջակայքում տեսանելի են միջնադարյան եկեղեցիների, գերեզմանոցների, խաչքարերի և տապանաքարերի բեկորներ։ Այս ամենը՝ որպես շինանյութ, եկվորները օգտագործել են իրենց գոմերն ու տները կառուցելու համար։

Խորհրդային տարիերին այս տարածքները նվիրաբերվեցին ԱԽՍՀ-ին։

Բազմատուս գյուղը 1923 թվականին գտնվում էր ԱԽՍՀ Կարմիր Քուրդիստանի օկրուգի, իսկ 1930 թվականին՝ Լաչինի շրջանի կազմում։

1993 թվականին ԱՀ Պաշտպանության բանակի ջանքերով գյուղը ազատագրվեց։

ՀՀ-ի բնակավայրերից մի քանի ընտանիքներ 1995 թվականին հաստատվել են այս բնակայրում, որը հետագայում ստացավ Բազմատուս անունը։

Ազատագրվել է 1993 թվականի մարտին, բնակեցվել է 1996 թվականին՝ Ադրբեջանից բռնագաղթած հայ փախստականներով։

2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի արդյունքում գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ։

## Բնակչություն
Բնակչությունը 2003 թվականի տվյալներով 31 մարդ է։  2015 թվականին Բազմատուս համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 37 մարդ, կար 9 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Զբաղվում են անասնապահությամբ և այգեգործությամբ։

## Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում էին 11 աշակերտներ։

## Ծանոթագրություններ
Բերդիկ (գյուղ, Քաշաթաղի շրջան)

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Բերդիկ**, գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում՝ շրջկենտրոնից 39 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Աղավնո գետի վերին հոսանքի ձախ ափին։ Գյուղից 3 կմ արևմուտք կան հանքային ջրերի աղբյուրներ։ Մտնում է Մոշաթաղ համայնքի մեջ։

## Պատմություն
Ազատագրվել է 1992 թվականի մայիսի 19-ին, բնակեցվել է 1996 թվականին՝ Ադրբեջանից բռնագաղթած հայ փախստականներով։

2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ։

## Բնակչություն
Բնակչությունը 2003 թվականի տվյալներով 33 մարդ է։ 2015 թվականին ուներ 25 մարդ, կար 8 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Զբաղվում են անասնապահությամբ և այգեգործությամբ։

## Ծանոթագրություններ
Գանձա (Քաշաթաղի շրջան)

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Գանձա**, գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում՝ շրջկենտրոնից 29 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Շալուա գետի ստորին հոսանքի աջափնյա ձորալանջին, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից` 82 կմ հեռավորության վրա։

Սեիդլար անվանումով ընդգրկված է եղել Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։

## Աշխարհագրություն
Համայնքը լեռնային է, ունի 2922,3 հա տարածք, որից 620,1 հա գյուղատնտեսական նշանակության, 2198,1 հա անտառային հողեր։ Գանձա համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Շալվա գետը։

Համայնքի տարածքում առկա են խմելու ջրի բազմաթիվ բնական աղբյուր-առվակներ։

## Պատմություն
Ազատագրվել է 1993 թվականի մարտին, բնակեցվել է 1995 թվականին՝ Ադրբեջանից բռնագաղթած հայ փախստականներով։

2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ։

## Բնակչություն
Բնակչությունը 2003 թվականի տվյալներով 58 մարդ է։ 2015 թվականին Գանձա համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 58 մարդ, կա 11 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Զբաղվում են անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Համայնքի պատմամշակութային հուշարձաններն են` կամուրջ (XVII դ.), աղբյուր (XVII-XVIII դդ.), ջրաղաց (XVIII-XIX դդ.):

## Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր  գյուղապետարան, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում էին 13 աշակերտներ, Բազմատուսի միջնակարգ դպրոցը, որտեղ սովորում էին 11 աշակերտներ։

## Ծանոթագրություններ
Արթուր Անդրյան

**Արթուր Անդրյան** (16 մայիսի, 1957, Ստեփանակերտ - 21 հոկտեմբերի, 1996, Մսմնա, Մարտունու շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Արթուր Անդրյանը ծնվել է 1957 թ. մայիսի 16-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Ավարտել է թիվ 3 միջնակարգ դպրոցը։ Զինվորական պարտադիր ծառայությունն անցել է Թբիլիսիում, այնուհետև՝ Երևանում։ Զորացրվելուց հետո աշխատանքի է անցել կոնդենսատորների գործարանում։ Արցախյան գոյապայքարի ազատամարտիկ էր։ Կամավորագրվել է ԻՊՈՒ-ի հրետանային ստորաբաժանումներից մեկին, որի կապի պետն էր։ Այնուհետև տեղափոխվել է հակաօդային պաշտպանության զորամաս։ Մասնակցել է մի շարք մարտերի։ Մահացել է 1996 թ. հոկտեմբերի 21-ին Մարտունու շրջանի Մսմնա գյուղում։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երկու երեխա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Գետամեջ (Քաշաթաղի շրջան)

**Գետամեջ**, գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։ Տեղաբաշխված է հանրապետության հարավարևմտյան հատվածում։ Բերձոր շրջկետնտրոնից գտնվում է 65 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 100 կմ հեռավորության վրա։

## Աշխարհագրություն
Համայնքը հարթավայրային է, ունի 1409,0 հա տարածք, որից 1070,2 հա գյուղատնտեսական նշանակություն, 196,2 հա անտառային հողեր։ Գետամեջ համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Հագարի գետը։

Համայնքի տարածքում խմելու ջրի համար առկա են թվով 25 գործող անհատական ջրհորներ։

## Պատմություն
Ազատագրվել է 1993 թվականի հոկտեմբերին, բնակեցվել է 1998 թվականին՝ Ադրբեջանից բռնագաղթած հայ փախստականներով։

2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի արդյունքում գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ։

## Բնակչություն
2015 թվականին Գետամեջ համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում էր 106 մարդ, կար 24 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

## Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում էին 35 աշակերտներ, «Բերձորի երաժշտական դպրոց» ՊՈԱԿ-ի Գետամեջի մասնաճյուղը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քաշաթաղի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Քաշաթաղի շրջանի համայնքներ
Կահուրդ (գետ)

**Կահուրդ**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Գեղի գետի ձախ օժանդակը։ Առաջանում է Սարիձոր և Այրի գետերի միախառնումից և Գեղի գյուղից 1 կմ հարավ-արևմուտքում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 8 կմ։ Գետի վերնագավառում գտնվում է Կիցք գյուղը։

Վերին հոսանքը կոչվում է *Այրիչայ*։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Գեղի գետի վտակներ
Կակաչուտ (գետ)

**Կակաչուտ**, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Սիսիան գետի օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Սալվարդ գյուղից 1 կմ հարավում գտնվող աղբյուրներից։ Երկարությունը՝ 5 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Սիսիան գետի վտակներ
Արծվիկ Անդրյան

**Արծվիկ Անդրյան** (6 նոյեմբերի, 1964, Նորագյուղ, Ասկերանի շրջան&nbsp;-&nbsp;24 սեպտեմբերի, 1992, Նորագյուղ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Արծվիկ Անդրյանը ծնվել է 1964 թ. նոյեմբերի 6-ին Ասկերանի շրջանի Նորագյուղ գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ Այնուհետև հեռակա կարգով ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտն ու ստացել ինժեների մասնագիտություն։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում, Լենինգրադում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է Ասկերանի գույքագրման բյուրոյում։ Կամավորագրվել է ինքնապաշտպանական ջոկատում։ Զոհվել է 1992 թ. սեպտեմբերի 24-ին Նորագյուղում։ Հետմահու արժանացել է «Արիության համար» մեդալի։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Նորագյուղի գերեզմանատանը։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 6 ծնունդներ
Կատեգորիա:1964 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 24 մահեր
Կատեգորիա:1992 մահեր
Գիհուտ

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Գիհուտ**, գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։ Ընդգրկված է Սուս համայնքի մեջ։

## Անուն
Բնակավայրի հայկական անունը Գիհուտ է։ Գյուղի ադրբեջանական անունը Մոլլալար է։

## Պատմություն
### Արցախյան պատերազմ (1991-1994)

Ազատագրվել է 1992 թվականի մայիսի 18-ին, բնակեցվել է 1996 թվականին՝ Ադրբեջանից բռնագաղթած հայ փախստականներով։

### Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020)

2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի ընթացքում Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևի, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի համատեղ ստորագրված համաձայնագրով Քաշաթաղի շրջանի Սուս համայնքի Սուս, Ուրմիա, Գիհուտ բնակավայրերը հանձնվել են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողությանը, իսկ Ներքին Սուսը՝ Արցախի Հանրապետությունում տեղակայված Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժերի խաղաղապահ զորամիավորման վերահսկողությանը։

## Բնակչություն
Բնակչությունը 2002 թվականի տվյալներով 40 մարդ է։ 2015 թվականին ուներ 46 մարդ, կար 12 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Գիհուտ գյուղի բնակչությունը զբաղվում են այգեգործությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմից բռնազավթված տարածքներ
Հաշիվ

**Հաշիվ** որոշակի նշաններով, խստիվ սահմանված կանոններով գործողություններ կատարելու ձևական ապարատ, որն օգտագործվում է այդ նշանների լեզվով ձևակերպված խնդիրների արդյունավետ լուծման համար։ Հաշիվի գաղափարը հատուկ է մաթեմատիկային ի սկզբանե, օրինակ, թվաբանությունը՝ որպես թվանշաններով, որոշակի կանոններով կատարվող գործողությունների համակարգ, տարրական հանրահաշիվը՝ որպես «տառային» հաշիվ, դիֆերենցիալ ու ինտեգրալ հաշիվները, վարիացիոն հաշիվ և այլն։ Առաջինը Գ. Լայբնիցն է փորձել հաշվի գաղափարը դուրս բերել մաթեմատիկայի ոլորտից և որպես հաշիվ ներկայացնել տրամաբանությունը (և ընդհանրապես մտածողության պրոցեսը)։ Սակայն միայն վերջերս, մաթեմատիկայի տրամաբանության զարգացման և դրա հետ կապված բազմապիսի հաշիվների (ասույթների, դասերի, պրեդիկատների և այլն) առաջացման հետևանքով, խնդիր դրվեց ստեղծել հաշիվների ընդհանուր տեսություն և ճշգրտել հաշվի գաղափարը։

## Հաշվի ներկայացման ձևերը
# տրվում է նշանների (տառերի) այբուբենը (վերջավոր կամ անվերջ), որից որոշակի կանոններով կազմվում են բանաձևեր (բառեր), 
# այդ բանաձևերից մի քանիսը հայտարարվում են աքսիոմներ, 
# տրվում են փոխակերպման (տարածման) որոշակի կանոններ, որոնց օգնությամբ աքսիոմներից արտածվում են նոր բանաձևեր՝ թեորեմներ։

Եթե՛ հաշիվ համալրվում է որոշ մեկնաբանությամբ, այն կոչվում է ձևայնացված լեզու։ Որպես Հաշվի հոմանիշ հաճախ գործածվում են «ձևական համակարգ», «տրամաբանական համակարգ», «ֆորմալիզմ», «ձևական տեսություն» և այլ տերմիններ։

Կատեգորիա:Մաթեմատիկա
Լեյլա Ստեփանյան

**Լեյլա Գուրգենի Ստեփանյան**, հայ լեզվաբան, Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի դասախոս, ՀՀ ԳԱԱ և ՀՊՃՀ տեղեկագիր։ Տեխնիկական գիտություններ հանդեսի պատասխանատու քարտուղար։

## Կենսագրություն
Հայրը՝ Գուրգեն Ստեփանյան, մայրը՝ Արշալույս Մարդանյան։

* 1973 թվականին ավարտել է Երևանի Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը
* 1975-1981 թվականներին դասավանդել է միջնակարգ դպրոցներում
* 1981-1995 թվականներին, աշխատել է Երևանի ճարտարագիտական համալսարանի հրատարակչությունում որպես խմբագիր
* 1995 թվականից ԵՃՀ հայոց լեզվի և գրականության ամբիոնի դասախոս։

Երկար տարիներ ուսումնասիրել է Պոլինեզիայի կղզիներում ապրող ռապա ժողովրդի բառագանձի մեջ հայերենի առկայությունը։

Մի շարք գիտական հոդվածների և գրքի հեղինակ է։

## Արտաքին հղումներ
* Լեյլա Ստեփանյանը «Վարդանանք» հեռուստածրագրում
* Լեյլա Ստեփանյանի բանախոսությունը «Պոլինեզիական լեզուների հայկական առեղծվածները» խորագրով

## Աշխատություններ
* «Հայկական ենթաշերտ պոլինեզիական լեզուներում»
* «Պալինեզացիների նախահայրենիքն ըստ տեղանունների (Pulotu/Polotu-Պուլոտու/Պոլոտու)»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Դրախտիկ (գյուղ, Քաշաթաղի շրջան)

**Դրախտիկ**, գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում՝ շրջկենտրոնից 48&nbsp;կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Հոչանց գետի ձախափնյա ձորալանջին։ Բնակչությունը 2003 թվականի տվյալներով 59&nbsp;մարդ է։ Զբաղվում են անասնապահությամբ։ Ունի միջնակարգ դպրոց։ Գյուղից 6&nbsp;կմ հարավ-արևելք՝ Նորաբերդ հանդամասում՝ Հոչանցի ձորալանջին պահպանվել են միջնադարյան ամրոցի ավերակները։

Ազատագրվել է 1993 թվականի մարտին, բնակեցվել է 1996 թվականին՝ Ադրբեջանից բռնագաղթած հայ փախստականներով։
Հանքարանային տրանսպորտ

thumb|Աղի հանման մեքենա
**Հանքարանային տրանսպորտ**, հանքի ստորգետնյա փորվածքներով բեռների տեղափոխում։ Ստորգետնյա հանքամշակման դեպքում հանքարանային տրանսպորտի օգտակար հանածոների արդյունահանման հիմնական պրոցեսներից է, որին բաժին է ընկնում աշխատանքային և արժեքային ծախսերի մոտ 30%֊-ը։ Հանքարանային տրանսպորտի հիմնական բեռը հանքազանգվածն է (օգտակար հանածո, դատարկ ապար)։ Օժանդակ բեռներ են մեքենաները, սարքավորումը, ամրակապման նյութերը։ Հանքարանային տրանսպորտի միջոցներով մերձհանքափողային, բակից դեպի հանքախորշեր և հակառակ ուղղությամբ տեղափոխում են նաև մարդկանց; Տարբերում են բերման (հանքային զանգվածի տեղափոխում փորվածքաճակատից գծատարման փորվածքներ կամ հանքաքարաիջանցքներ), բացատարման (փոխադրում հիմնական հանքափորվածքներով) և հանքարանային վերհանման (տեղափոխում ուղղահայաց և 30°-ից ավելի թեքության անկյունով հանքափորվածքներով) եղանակներ։ Հանքարանային տրանսպորտի միջոցները լինում են անընդհատ (կոնվեյերներ, ինքնահոս սարքեր, խողովակաշարեր) և ընդհատ (ռելսային, անռելս ինքնագնաց, կեռաշերեփային փոխադրամիջոցներ) գործողության։ Հանքարանային տրանսպորտի սխեմաների և միջոցների ընտրությունը կատարում են, ելնելով բեռնահոսքի մեծությունից, օգտակար հանածոյի տեղադիրքից ու ֆիզիկամեխանիկական հատկություններից, միաժամանակ մշակվող հորիզոնների թվից, ընդունված մշակման համակարգից։ Հանքարանային տրանսպորտի համար հեռանկարային են խոշորակտոր բեռների փոխադրման նպատակով հարմարեցված կոնվեյերների կիրառումը, լոկոմոտիվների կցորդման քաշի և գնացքների զանգվածների ավելացումը, մեծ տարողությամբ (մինչև 10 մ3) վագոնետների օգտագործումն ու դրանց կոնստրուկցիաների բարելավումը։ Հանքարանային դաշտի սահմաններում ստորգետնյա աշխատանքների համար երկրի մակերևույթ անմիջական ելք ունեցող, համեմատաբար մեծ լայնական հատվածքով ու խորությամբ, ուղղաձիգ կամ թեք ստորգետնյա բացող փորվածք։ Հանքերը լինում են հետախուզական, շահագործման, ստորգետնյա աշխատանքների սպասարկման (հորաններ), գլխավոր և օժանդակ։ Օգտակար հանածոները երկրի մակերևույթ են հանվում հիմնականում գլխավոր հանքերով։ Օժանդակ հանքերն օգտագործվում են օդափոխման, ջրահեռացման և այլ նպատակներով։ Գոյություն ունեն նաև կույր հանքեր, որոնք երկրի մակերևույթ անմիջական ելք չունեն։ 

Կատեգորիա:Տրանսպորտ
Կատեգորիա:Հանքային գործ
Հանքաջուր

**Հանքաջուր**, գետակ Հայաստանի Կոտայքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Քարքարուտ լեռան հարավարևմտյան լանջից և Արտավազ գյուղի հյուսիսարևմտյան մասում թափվում Մարմարիկ գետը։ Երկարությունը 2,5 կմ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Մարմարիկ գետի վտակներ
Հանքարան

250px|աջից
**Հանքարան**, օգտակար հանածոները ստորգետնյա մշակմամբ արդյունահանող հանքային ձեռնարկության արտադրական տնտեսական ինքնուրույն միավոր։ Հանքարան ընդգրկում է հանքարանային դաշտի սահմաններում հանքավայրերի մշակման համար նախատեսված մակերևութային կառույցներն ու ստորգետնյա փորվածքները։

Կատեգորիա:Հանքային գործ
Լեռնահովիտ (գյուղ, Քաշաթաղի շրջան)

**Լեռնահովիտ** (նախկին Եզնագոմեր), գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում՝ շրջկենտրոնից 52 կմ հյուսիս-արևմուտք, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից` 104 կմ հեռավորության վրա՝ Աղավնո գետի գետահովտի՝ Եզնագոմերի սարահարթի հյուսիսային մասում։ Բնակչությունը 2003 թվականի տվյալներով 41 մարդ է։ Զբաղվում են անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

Լեռնահովիտ համայնքի կազմում ընդգրկված են նաև Շրվական և Սպիտակաջուր գյուղերը։ Շրվական գյուղում բնակվում է 24 մարդ, կա 7 տնտեսություն, իսկ Սպիտակաջուր գյուղում բնակվում է 45 մարդ, կա 11 տնտեսություն։

## Աշխարհագրություն
Համայնքը բարձրլեռնային է, ունի 6363,4 հա տարածք, որից 3227,8 հա գյուղատնտեսական նշանակության, 2845,2 հա անտառային հողեր։

Համայնքի տարածքում առկա են խմելու ջրի բազմաթիվ բնական աղբյուր-առվակներ։

## Պատմություն
մինի|ձախից|Խաչքար Լեռնահովիտ գյուղից ( պատմական Եզնագոմեր)
Լեռնահովիտում բնակավայրի մասին հիշատակվում է 13-րդ դարի պատմիչ Ստեփանոս Օրբելյանի «Ժամանակագրություն»-ում Քաշաթաղ գավառի 18 գյուղերի շարքում։ Այդ ժամանակ այն կոչվել է Եզնագոմեր և եղել է շեն ու հայաշատ բնակավայր։ Դա հաստատվում է նրանով, որ գյուղը Տաթևի վանքին տվել է առավելագույն 6700 չափով պտղահարկ։ Հայաթափումից հետո 18-րդ դարի կեսերից, գյուղում հաստատված օտարներն այն անվանափոխել են Ղարաքեշիշ (Qarakeçdi), որը նշանակում է Սև տերտեր։ Սովետական տարիներին այն անվանափոխվել է Լենինքենդ։

Ազատագրվել է 1993 թվականի մարտի վերջին բնակեցվել է 1998 թվականին՝ Ադրբեջանից բռնագաղթած հայ փախստականներով։ Ազատագրումից հետո վերաբնակները գտել են խաչքարեր և տապանաքարեր։

Լեռնահովիտ գյուղը մտնում է համանուն Լեռնահովիտ համայնքի մեջ, որի կազմում են նաև հարևան Շրվական և Սպիտակաջուր գյուղերը։ Լեռնահովիտը ունի միջնակարգ դպրոց, որից օգտվում են նաև վերոնշյալ հարևան գյուղերի երեխաները։ Լեռնահովտի հիմնական խնդիրն է կայուն լարման էլեկտրամատակարարումը։

2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ։

## Դպրոցի վերանորոգում
2014 թվականին ԱՄՆ-ի Գլենդեյլ քաղաքում գործող «Հայրենասեր» կազմակերպությունը նախաձեռնեց Լեռնահովիտի դպրոցի վերակառուցումը։ Հաջող կազմակերպած դրամահավաքին հետևեց շինարարությունը, որը «Հայրենասեր»-ը բարեհաջող ավարտեց 2014-ի սեպտեմբերին։ Ուշագրավ է, որ դպրոցի վերանորոգման ժամանակ չեն օգտագործվել թուրքական արտադրության շինանյութեր։

## Բնակչություն
2015 թվականին Լեռնահովիտ համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 56 մարդ, կա 16 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ`անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

## Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան և միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում են 24 աշակերտներ։

## Ծանոթագրություն

## Արտաքին հղումներ
*Լեռնահովիտի ( նախկին Եզնագոմեր ) մասին տեսանյութ Արցախի հեռուստաընկերության կողմից
Գողթանիկ (Քաշաթաղի շրջան)

**Գողթանիկ**, գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։ Տեղաբաշխված է հանրապետության հյուսիսարևմտյան հատվածում։ Բերձոր շրջկետնտրոնից գտնվում է 30 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 80 կմ հեռավորության վրա։

Փիրջահան անվանումով ընդգրկված է եղել Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։

## Աշխարհագրություն
Համայնքը բարձրլեռնային է, ունի 1927,5 հա տարածք, որից 428,3 հա գյուղատնտեսական նշանակություն, 1403,5 հա անտառային հողեր։ Գողթանիկ համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Շալվա գետի վտակը։

Համայնքի տարածքում առկա են խմելու ջրի բնական փոքրիկ աղբյուր-առվակներ։

## Պատմություն
Գողթանիկը Արցախի հնագույն բնակավայրերից մեկն է։

Փիրիջանում պատմամշակութային հուշարձաններ չեն պահպանվել, դրանք ավերածությունների են ենթարկվել նախկինում գյուղում հաստատված թրքալեզու քրդերի կողմից։

19-րդ դարում և 20-րդ դարի սկզբներին հայկական այս գյուղում հաստատված քրդերը խաչքարերն ու սրբատաշ քարերը իրենց տների համար որպես շինանյութ են օգտագործել։ Գյուղամեջում տներից մեկի առաջին հարկի մուտքի շուրջ ագուցված են կոտրատված խաչքարեր։ Դրանք արձանագիր են և ունեն 9-11-րդ դարերին բնորոշ խաչքարերին հատուկ զարդաձևեր։

Փոստատան ավերակի բակում են գտնվում հայկական գերեզմանքարերի բեկորներ, այդ թվում մեկը 1751 թվականի տապանագրով։ Կարելի է ենթադրություն անել, որ գյուղի եկեղեցու հիմքերը մնացել են հենց փոստատան տակ։

Փիրջահան գյուղից 2,5 կմ հարավ-արևելք` Շալուա գետի վրա, պահպանվում են 17-րդ դարի կիսավեր սրբատաշ միաթռիչք կամրջի մնացորդները։ Այս եզակի մնացորդներն էլ միջնադարում տվյալ տարածքում հայության ներկայությունը փաստող լուռ վկայություններ են։

Խորհրդային առաջին տարիներին Փիրջահանը գտնվում էր ԱԽՍՀ Կարմիր Քուրդիստանի օկրուգի, իսկ 1930 թվականին՝ Լաչինի շրջանի կազմի մեջ։

Ազատագրվել է 1993 թվականի մարտի վերջին, բնակեցվել է 1994 թվականին՝ Ադրբեջանից բռնագաղթած հայ փախստականներով։

2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի արդյունքում գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ։

## Բնակչություն
2015 թվականին Գողթանիկ համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 103 մարդ, կա 21 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

## Պատմամշակութային հուշարձաններ
Համայնքի պատմամշակութային հուշարձաններն են՝ խաչքար (12-13-րդ դարեր), խաչքար (13-րդ դար), խաչքար (17-18-րդ դարեր), խաչքար (18-րդ դար), կամուրջ «Կոտրած»։

## Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում են 26 աշակերտներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քաշաթաղի շրջանի համայնքներ