open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Այլանց

**Այլանց**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սասունի գավառակում, լեռնոտ ու աղբյուրաշատ վայրում։ Շրջակայքում կան հանքային ջրի աղբյուրներ։

XIX դարի վերջերին Այլանցն ուներ շուրջ 300 հայ բնակիչ, որոնք զբաղվում էին երկրագործությամբ ու անասնապահությամբ։ Կար եկեղեցի և վարժարան։ Այլանցն ավերվել է XIX դարի 90-ական թթ. Աբդուլ Համիդ II կազմակերպած հայկական ջարդերի ժամանակ։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Դնեպրիկ Բաղդասարյան

**Դնեպրիկ Սուրենի Բաղդասարյան** (), ռազմական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1929 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Կիրովականում՝ զինվորականի ընտանիքում, ծագումնաբանորեն՝ Զանգեզուրի և Լոռու լեռնաշղթայից։ Դնեպրիկի պապը՝ Մկրտիչը, 1918 թվականին կազմակերպել էր իր հարազատ գյուղի՝ Կապանի շրջանի Ագարակ գյուղի ինքնապաշտպանությունը, ընդհանուր հրամանատարությունը Անդրանիկինն էր։ Հայրը՝ Սուրեն Բաղդասարյանը, սովետական բանակի կադրային սպա էր։ 1928 թվականին ծառայել է հայկական ազգային դիվիզիայում՝ կարմիր բանակի կազմում։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ նա եղել է 89-րդ Հայկական Թամանյան դիվիզիայի 400-րդ գնդի կոմիսար, հերոսաբար զոհվել Կրասնադարի շրջանի Գորբուզովայա Բալկա գյուղում։ 1943 թվականին փետրվարին հետմահու պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի առաջին աստիճանի շքանշանով։

Դնեպրիկ Բաղդասարյանը էքստեռնով ավարտել է դպրոցը և ընդունվել Գորկու Մեծ Հայրենական պատերազմի շքանշանի զենիթա-հրետանային ուսումնարանի Օդեսա քաղաքի մասնաճյուղը, որն ավարտել է 1950 թվականին։ Հետագայում սովորել է հրամանատարական դասընթացներ Գորկի քաղաքում։ 1954 թվականին ընդունվել է Բաքվի ընդհանուր զորքերի հրամանատարական զինվորական ուսումնարանը։ Զինվորական կարիերան սկսվել է հրետանային դասակի հրամանատարից, հետագայում եղել է գումարտակի հրամանատար, դիվիզիոնի հրամանատարի տեղակալ, դիվիզիոնի հրամանատար։ 1947-1970 թվականներին ծառայել է զենիթա-հրետանային և հետագայում՝ հրթիռային-հակաօդային զորքերի պաշտպանության զորքերում (ПВО) Գորկի, Օդեսա, Բաքու, Նիժնի Տագիլ քաղաքներում, հետագայում՝ Հեռավոր Արևելքում, Սախալին թերակղզում, Լատվիայում և Էստոնիայում։ 1970 թվականին զորացրվել է խորհրդային բանակից զինվորական համազգեստ կրելու իրավունքով։ 1970 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետ որը գերազանց ավարտել է 1974 թվականին։ Երկար ժամանակ դասավանդել է Երևանի քիմիական տեխնիկումում՝ որպես զինղեկ։ 1989-1993 թվականներին ակտիվ մասնակցել է Արցախյան ազատամարտին, եղել ամենաթեժ կետերում։ 1991 թվականի ապրիլի 25-ին Արդարադատության նախարարությունը հաստատել է Հայաստանի Սպաների միության կանոնադրությունը, որի հիմնադիր նախագահ է ընտրվել Դնեպրիկ Բաղդասարյանը։ Այդ թվերից նա դասավանդել է իրավագիտություն Երևանի տնտեսաիրավագիտական համալսարանում։ Սովետական միության Սպաների միության պատվավոր անդամ է։

## Աշխատություններ
Գրել և հրատարակել է բազմաթիվ ձեռնարկներ և գրքեր պետության և իրավունքի տեսության մասին, հայ ազգի կրոնական և էթնոմշակութային անցյալի հետ կապված աշխատություններ։ Մեծ ճանաչում բերեց ռուսերեն, հայերեն և անգլերեն լեզվով հրատարակված «Դիմակայություն» գիրք-հուշամատյանը, որը օբյեկտիվ, ճիշտ և բազմակողմանի պատմում է մեր հաղթանակած պատերազմի մասին։ Ռուս անալիտիկների կարծիքով՝ սա Հայաստանում առաջին գիրքն է, որն իր մեջ պարունակում է խորը զինվորական գիտելիքներ, օբյեկտիվ քաղաքական անալիզ և պատմում է հայ ազգի հերոսների մասին։

Պետական պարգևներ չունի։

Մահացել է 2009 թվականին, թաղված է Եռաբլուր պանթեոնում։

## Արտաքին հղումներ
* Դնեպրիկ Բաղդասարյանին նվիրված պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Խոտորջուրի բարբառ

**Խոտորջուրի բարբառ**, հայերենի բարբառ։ Խոսվել է Խոտորջուրում։ Ըստ ձևաբանական դասակարգման պատկանում է հայերենի բարբառների «կը» ճյուղին, ըստ բազմաիատկանիշ վիճակագրական դասակարգման՝ արմ. խմբակցությանը։ Հնչյունական համակարգում առկա են ա, է, ի, ը, ու, օ պարզ ձայնավորները։ Գրաբարի ե (է) և ո (օ) շեշտված վանկում համապատասխանաբար դարձել են իt և օ՜ երկբարբառներ (բեր> բ’իtր, որոտ > օրօ՜տ)։ Ձայնեղ բաղաձայններ բ, գ, դ, ձ, ջ բառասկզբում և մ-ից ու ն-ից հետո շնչեղանալով դառնում են բ’, գ’, դ’, ձ’, ջ’։ Բաղաձայնից առաջ ր>յ (արտ>այտ)։

Գոյականների հոգնակին կազմվում է իtր, նի, ք, ստան (ի-ով վերջացող բառերի համար), վի (մարմնի զույգ մասերի համար), ան մասնիկներով։ Հոլովումները ութն են՝ ի, ու, օ, ան, ա, վա, օ՜ջ, ց։ Ունի 4 հոլովաձև, ընդ որում բացառականը կազմվում է է, էն, մէն, գործիականը՝ օվ, մօվ ձևույթներով։ Նկատված է նաև ներգոյական հոլովաձև նի հոլովակազմիչով (վօրմնինի-որմի մեջ)։

Դերբայները 4 են՝ անորոշ (ի, իլ, ալ, ուլ. վերջինը՝ միայն սոսկածանցավոր և պատճառական ածանցներով բայերի համար), հարակատար (ած), ենթակայական (ող) և ժխտական («ա» խոնարհման բայերի համար ժամանակակից գրական հայերենի օրինակով, մյուսների համար՝ անորոշ դերբայի ձևով)։ Սահմանական ներկան և անկատարը մեծ մասամբ գրաբարատիպ կազմություն ունեն, որոշ միավանկ կամ ձայնավորով սկսվող բայեր ստանում են նախադաս կամ ետադաս կու, կ մասնիկ, որը երբեմն կարող է կրկնվել (լավ կը կէինմ, կու գ՜այի կու)։ Երբ ներգործական բայերը հարակատար դերբայի հետ ժամանակային ձևեր են կազմում, օժանդակ բայի Փոխարեն օգտագործվում է ունիմ բայը (կէրած ունիմ)։ Հրամայական եզակիում ձևակազմիչ է դառնում ա (կայթա՜, սօյվա՜), սոսկածանցավոր և անկանոն բայերի համար՝ բայահիմքը (ա՜ռ, նի՜ստ)։ Սահմանական եղանակի ներկայի և անկատարի ձևերն արտահայտում են նաև պայմանականի ու ըղձականի, հարակատարինը՝ վաղակատարի հարկադրականինը՝ նաև սահմանական կատարելիի իմաստ։

Կատեգորիա:Կը ճյուղի բարբառներ
Խոտորջուրի ինքնապաշտպանություն

**Խոտորջուրի ինքնապաշտպանություն**, ինքնապաշտպանական մարտեր թուրքական զինված ուժերի դեմ 1918 թվականի հունվար-մայիս ամիսներին, Էրզրումի (Կարին) Խոտորջուր գավառակում։

1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ բռնի գաղթեցվել է նաև Խոտորջուրի բնակչությունը։ Մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։ 1916 թ. փետրվարին ռուսական զորքերը գրավել են Խոտորջուր գավառակը։ Մոտ 1500 խոտորջուրցի երիտասարդներ (գլխավորապես տղամարդիկ), որոնք մեկնել էին Կովկաս և Ռուսաստան աշխատելու, փրկվեցին կոտորածներից։ 1916 թ.-ի գարնանից նրանք սկսեցին վերադառնալ հայրենի գյուղեր, 1918 թ.-ի սկզբին, երբ ռուսական զորքերը հեռացել էին Արևմտյան Հայաստանից, թուրքական զորքերը, խախտելով դեկտեմբերի 5-ի Երզնկայի զինադադարը, վերագրավեցին ռուսական ուժերի՝ անպաշտպան թողած հայկական գավառները։ Թուրքական զորքերին դիմադրելու և Խոտորջուրի ինքնապաշտպանությունը ղեկավարելու համար ընտրվել է Զինվորական խորհուրդ՝ Օգոստինոս Սչանյանի գլխավորությամբ (անդամներ՝ Վ. Բագրատյան, Հ. Պալջյան, Ք. Ամիրազյան, Վ. Տեր-Պողոսյան, Կ. Պապյան և ուրիշներ)։ Ինքնապաշտպանական կռիվներին մասնակցել են նաև գավառակի խոշոր գյուղերի բնակիչները։ 1918 թվականի հունվարի 20-ին թուրքական զորքերի ձեռնարկած առաջին հարձակումը տևել է 4 օր։ Հատկապես կատաղի մարտեր են մղվել Խանդաձորի Կլախինց թաղում, որտեղ թշնամին պարտություն է կրել և նահանջել։ Հետագայում ինքնապաշտպանության կենտրոնը տեղափոխվել է բնական ամուր դիրք ունեցող Վերին Մոխուրկուտ գյուղը։ Թուրքական զորքը գործի է դրել հրետանին, որը, սակայն, պաշարվածները կարողացել են ոչնչացնել։ Չնայած հերոսական և անձնազոհ պաշտպանությանը՝ խոտորջուրցիների ուժերը գնալով սպառվել են, ռազմամթերքը՝ նվազել։ Խոտորջուրի ինքնապաշտպանությունը թուրքական գերազանց ուժերի դեմ շարունակվել է մինչև մայիս՝ Կարսի անկումը։ Օգնության ոչ մի հույս չունենալով՝ Զինվորական խորհուրդը որոշել է հեռանալ փոքր խմբերով։ Փրկված խոտորջուրցիները անցել են Արևելյան Հայաստան, Թիֆլիս, Աբխազիա, մի մասը՝ Իրան, Իտալիա, ԱՄՆ։

## Գրականություն
*Հովհաննիսյան Վ., Խոտորջրի 1918 թ. հերոսամարտը, ՊԲՀ, 1966, N 1։ 
* Գեորգյան Թ., Խոտորջուր, «ԲԵՀ», 1971, № 3։

Կատեգորիա:Հայկական դիմադրություն
Կատեգորիա:1918 իրադարձություններ
Խոտորումների տեսություն

**Խոտորումների տեսություն**, ֆիզիկական խնդիրների լուծման մոտավոր մեթոդ. կիրառվում է այն դեպքում, երբ դիտարկվող խնդիրը կարելի է հանգեցնել համեմատաբար ավելի պարզ, հայտնի լուծումով խնդրի։ Այդ պարզ խնդիրը կոչվում է չխոտորված, իսկ այն անդամները, որոնցով հավասարումների դիտարկվող համակարգը տարբերվում է չխոտորված խնդրից, կոչվում են խոտորում։

Խոտորումների տեսություն առաջին անգամ կիրառվել է երկնային մեխանիկայում՝ երեք մարմինների խնդիրը քննարկելիս։ Քվանտային մեխանիկայում խոտորումների տեսություն հնարավորություն է տալիս հաջորդական մոտավորությունների օգնությամբ հաշվել չխոտորված համակարգի էներգիայի մակարդակների ու համապատասխան ալիքային ֆունկցիաների ուղղումները և ստանալ սկզբնական հավասարման մոտավոր լուծումները։ Այս մեթոդի օգնությամբ մասնավորապես հաշվի են առնվում էլեկտրոնների թույլ (սպին-սպինային, սպին-ուղեծրային), իսկ որոշ դեպքերում՝ կուլոնյան փոխազդեցությունները ատոմներում։ Այն կիրառվում է նաև արտաքին էլեկտրական կամ մագնիսական դաշտում գտնվող ատոմի էլեկտրոնների էներգիայի քվանտային մակարդակների և ալիքային ֆունկցիաների փոփոխությունն ուսումնասիրելիս։ Դաշտի ազդեցությունը համարվում է փոքր ուղղում կամ խոտորում։

## Գրականություն
* Սահակյան Գ. Ս., Չուբարյան Է. Վ., Քվանտային մեխանիկա, Ե., 1972
* Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М., Квантовая механика, M., 1974

Կատեգորիա:Քվանտային մեխանիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի հասկացություններ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական ֆիզիկա
Խոր սառեցում

**Խոր սառեցում**, նյութերի սառեցումը՝ 170 K-ից ցածր ջերմաստիճանների ստացման և գործնական կիրառության նպատակով։ Խոր սառեցումն ապահովվում է 0&nbsp;°C (273, 15 K)-ից ցածր կրիտիկական ջերմաստիճան ունեցող բանող նյութերով՝ օդով, ազոտով, հելիումով և այլն։

Խոր սառեցման տիրույթը բաժանվում է ջերմաստիճանային երեք գոտիների.
* 170 K-ից մինչև 70 K
* երկրորդը, որ սովորաբար կոչվում է կրիոգենային (< հուն. χρύος - ցուրտ և Ύέυος - ծագում, ծնունդ)՝ 70 K-ից մինչև 0, 5 K
* երրորդը՝ գերցածր ջերմաստիճաններ (0, 5 K-ից ցածր)

Խոր սառեցում իրականացվում է հետևյալ եղանակներով՝ գազի սառեցում դրոսելման ժամանակ (տես Ջոուլ-Թոմսոնի էֆեկտ), գազի կամ գոլորշու ընդարձակում արտաքին աշխատանքի կատարմամբ, ադիաբատ ապամագնիսացում. վերջին եղանակն օգտագործվում է գերցածր ջերմաստիճանների ստացման համար։ Խոր սառեցման հիմնական նշանակությունը գազերի հեղուկացումը և գազային խառնուրդների անջատումն է (առավել կարևոր է օդից բաղկացուցիչ գազերի անջատումը)։ Խոր սառեցումը կարևոր նշանակություն ունի բնական գազերից հելիումի ստացման, կոքսային գազերի, նավթի կրեկինգի և պիրոլիզի գազերի բաժանման համար։ Խոր սառեցումը լայնորեն կիրառվում է նաև ատոմային տեխնիկայում՝ միջուկային էներգետիկայի կարևորագույն բաղադրիչի՝ դեյտերիումի ստացման համար։ Հեղուկ ջրածնով և քսենոնով է լցվում բշտիկային խցիկների աշխատանքային ծավալը։ Հեղուկ հելիումը, ջրածինը և նեոնը կիրառվում են կրիոգենային վակուումային տեխնիկայում։ Տարբեր միջավայրերի խոր սառեցման համար ավելի ու ավելի լայն տարածում են գտնում միկրոկրիոգենային սառեցնող հարմարանքները։

Հեռանկարային է խոր սառեցման կիրառությունը էներգետիկայում։ Էլեկտրական տուրբոգեներատորների, էլեկտրաշարժիչների, տրանսֆորմատորների, մագնիսների և էներգիայի կուտակիչների սառեցումը հնարավորություն է տալիս մի քանի (5 - 6) անգամ փոքրացնել այդ մեքենաների զանգվածն ու չափերը, ավելացնել հզորությունը, կտրուկ նվազեցնել էլեկտրական դիմադրությունը (մինչև 800 անգամ)։ Խիստ հեռանկարային է հեղուկ գազերի օգտագործումը էլեկտրաքիմիական գեներատորներում, բժշկության և կենսաբանության մեջ։

Կատեգորիա:Ցածր ջերմաստիճանների ֆիզիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի հասկացություններ
Խոր Վիրապի դպրոց

**Խոր Վիրապի դպրոց**, վանական բարձր տիպի դպրոց։ Գործել է պատմական Արտաշատի միջնաբերդում կառուցված նույնանուն վանքում։

Որպես գրչության կենտրոն կապվում է Վարդան Արևելցու ուսուցչական գործունեության հետ, որը Խոր Վիրապ է եկել 1260-ական թթ. և գլխավորել Հայոց վարդապետական դպրոցը։ Ըստ վկայությունների՝ դպրոցում սովորում էր 40-ից ավելի աշակերտ, նրանցից նշանավոր են Ներսես Մշեցին, Գրիգոր Բալուեցին, Հովհաննես Երզնկացին, Գևորգ Սկևռացին (Լամբրոնացի), Գրիգոր Բջնեցին և ուրիշներ։ Խոր Վիրապի դպրոցից մեզ են հասել մեկ տասնյակից ավելի ձեռագրեր. Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում են պահվում՝ № 3082 (1267, գրիչ՝ Գևորգ Ակևռացի), № 5413 (1663, գրիչ՝ Մուրատ դպիր), № 6752 (գրիչ՝ Մուրատ դպիր), № 7044 (1774, գրիչ՝ Գրիգոր Սյունեցի) և այլն։

## Գրականություն
* Ալպոյաճյան Ա., Պատմություն հայ դպրոցի, Կահիրե, 1946
* Մովսիսյան Ա., Ուրվագծեր հայ դպրոցի և մանկավարժության պատմության (X - XV դդ.), Ե., 1958

Կատեգորիա:Հայկական համալսարաններ
Կատեգորիա:Զարգացած միջնադարի հայկական դպրոցներ
Խոր Վիրապի հանքավայր

**Խոր Վիրապի հանքավայր**, գտնվում է Հայաստանի Արարատի մարզում, Արարատ երկաթուղային կայարանից 17 կմ հյուսիս-արևմուտք։

Հայտնի է 1932 թվականից, մանրամասն հետախուզվել է 1953 թվականին։ Շահագործվում է 1954 թվականից՝ բաց եղանակով։ Հանքավայրի երկրաբանական կառուցվածքում առկա են վերին դևոնի քվարցիտները և ստորին կարբոնի մարմարներն ու մանրացված կրաքարերը։ Մարմարները տեղադրված են անտիկլինալ ծալքի հարավ-արևմտյան թևում։ Արդյունավետ շերտի հզորությունը հասնում է 50 մ։ Մարմարի առանձին ենթաշերտեր (հզորությունը՝ 0, 3 - 1, 5 մ) թեքված են հորիզոնի նկատմամբ 25 - 40° անկյան տակ և հետազոտված հորատանցքերով մինչև 120 մ խորությունը։ Ըստ գույնի առանձնացվում են գորշ, մուգ գորշ և սև մարմարներ։

Քիմիական կազմով մարմարի բոլոր տեսակները միասեռ են և պարունակում են միջին հաշվով 95% CaCO_3: Սղոցված սալերի հղկված մակերևույթների վրա, սպիտակ և գունավոր կալցիտային երակիկների շնորհիվ առաջանում են գեղեցիկ պատկերներ։ Բարձր դեկորատիվությամբ աչքի են ընկնում հատկապես սև և մուգ գորշ մարմարները, որոնք կիրառվում են շենքերի և այլ կառույցների ինտերիերների երեսպատման համար։ Հանքավայրի պաշարները կազմում են շուրջ 1 288 000 մ³։

Կատեգորիա:Հայաստանի հանքավայրեր
Խոր տպագրություն

մինի|աջից|Խոր տպագրություն. վերևի գիծը թուղթն է, ներքևինը` տպաձևը
**Խոր տպագրություն**, խորատիպ, տպագրության տեսակ, երբ տպաձևի տպագրվող տարրերը խորացված են։ Որքան խոր են տպագրվող տարրերը, այնքան շատ ներկ է տպաձևից անցնում թղթի վրա, և այնքան մուգ է ստացվում պատկերի այս կամ այն հատվածը։ Խոր տպագրությունը հիմնականում կիրառում են նկարազարդ հանդեսներ և մեծ քանակությամբ նրբերանգային պատկերներով այլ հրատարակություններ տպագրելու համար։

Կատեգորիա:Տպագրություն
Խորագիր

**Խորագիր** (վերտառություն, վերնագիր), որևէ գրվածքի, գրքի կամ նրա մի մասի անվանումը։ Հնում ձեռագրի միայն անունն էր դրվում սկզբում՝ մեծ մասամբ կամարաձև կամ խորանաձև զարդանկարի մեջ։ Այստեղից էլ՝ խորանագիր, խորագիր։ Խորագիր են նաև դրամների մակագրությունները, հաստատությունների ու հիմնարկների բլանկների, պայմանագրերի, գրագրությունների համար պատրաստված թերթիկների վերևում գրված մասը, որտեղ նշվում է հիմնարկի անունը, հասցեն, հեռախոսը։

Կատեգորիա:Տպագրություն
Խորալ

**Խորալ** (լատ. choralis - երգչախմբային, երգչախմբի հատկացված), երաժշտական ժանր, կաթոլիկական եկեղեցում կրոնական երգասացությունների տեսակ՝ Աստվածաշնչից քաղված խոսքերով. Գրիգորյան խորալում՝ լատիներեն, բողոքական խորալում՝ որևէ տեղական (օրինակ, գերմաներեն) լեզվով։

Երգվում է միաձայն՝ ա կապելլա խմբով, բողոքականը՝ քառաձայն, երգեհոնի նվագակցությամբ։ Գրիգորյան խորալը քրիստոնեական բազմաթիվ երգասացությունների ընտրության և վերամշակման արդյունք է, իրականացվել է Հռոմում, VII դարի 2-րդ կեսին (ավանդաբար վերագրվում է Գրիգոր I պապին, թեև սա մահացել է 604 թվականին) և դարձել կաթոլիկական եկեղեցու երաժշտության հիմքը։

Կատեգորիա:Եկեղեցական երաժշտություն
Էջմիածնի շրջան

**Վաղարշապատի շրջան**, վարչական շրջան Հայաստանի Արմավիրի մարզում։ Կազմվել է 1930 թվականի սեպտեմբերի 9-ին։ Տարածքը՝ 377 կմ²։ Հարավ-արևմուտքից սահմանակից է Թուրքիային։ Վարչական կենտրոնը՝ Վաղարշապատ։

## Բնական պայմաններ
Այն գտնվում է Արարատյան դաշտի կենտրոնական մասում, ընդգրկում է Քասաղ, Հրազդան (աջափնյա) գետերի ստորին հոսանքների և Մեծամոր գետի ավազանները։ Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3&nbsp;°C-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24&nbsp;°C-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Արևմտյան մասում գտնվում է Այղր լիճը։

## Բնակավայրեր
Շրջանը ունի 1 քաղաք (Վաղարշապատ) և 43 գյուղ։ Բնակավայրերն են՝

* Ակնալիճ
* Ակնաշեն
* Աղավնատուն
* Ամբերդ
* Այգեկ
* Այգեշատ
* Ապագա
* Առատաշեն
* Արագած
* Արաքս
* Արշալույս
* Արտիմետ
* Արևաշատ
* Բաղրամյան
* Գեղակերտ
* Գայ
* Գրիբոյեդով
* Դաշտ
* Դողս
* Թաիրով
* Լեռնամերձ
* Լուսագյուղ
* Խորոնք
* Ծաղկալանջ
* Ծաղկունք
* Ծիածան
* Հայթաղ
* Հայկաշեն
* Հովտամեջ
* Մեծամոր
* Մերձավան
* Մրգաստան
* Մուսալեռ
* Նորակերտ
* Շահումյան
* Շահումյանի թ/ֆ
* Ոսկեհատ
* Պտղունք
* Ջրարբի
* Ջրառատ
* Տարոնիկ
* Փարաքար
* Ֆերիկ

## Տես նաև
* Հայկական ԽՍՀ վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էջմիածնի շրջան
Այվեն

**Այվեն**, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Տրապիզոնի գավառում, Աև ծովի հարավայիև ափին, Կարա-դերե ձորահովտում։

XIX դարի վերջին ուներ մոտ 120 տուն հայ բնակիչ, որոնք մահմեդականացված էին։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ, ծխախոտագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Տես նաև
* Տրապիզոնի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Անբեկ

**Անբեկ**, Անպեկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Աղբակի գավառում, Վանա լճից հյուսիս-արևելք, Մեծ Զաբ գետի վերին հոսանքում։

## Պատմություն
Անբեկն ավերվել է մեծ եղեռնի տարիներին։

## Բնակչություն
1851 թվականին ուներ շուրջ 90 հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակիչները զբաղվում էին երկրագործությամբ ու անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղում կար եկեղեցի։ Անբեկի շրջակայքում պահպանվել էին հին եկեղեցու ավերակներ և գերեզմանոց։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Անգ

**Անգ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հայոց ձորի գավառում, Վան քաղաքից 6 կմ հարավ-արևելք, Խոշաբ գետի աջ ափին՝ շրջապատված մրգատու այգիներով։

XIX դարի վերջերին ուներ 80 տուն հայ բնակիչ, որոնք զբաղվում էին երկրագործությամբ, այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղում կար եկեղեցի և դպրոց։ Անգի բնակիչները մասնակցել են Վանի 1915 թվականի հերոսական պաշտպանությանը։ Գյուղն ավերվել է առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Բնակիչների մի մասը զոհվել է, մյուս մասն ապաստանել Արևելյան Հայաստանում։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Անա (տառ)

**Անա** (ஆனா), թամիլերենի այբուբենի առաջին տառն է։

Համագրությունները՝

* վրացական Ան — ა
* հայկական Այբ — Ա ա
* հունական Ալֆա — Α α

Կատեգորիա:Թամիլերենի այբուբեն
Ծաղրածուի ստվերը

**Ծաղրածուի ստվերը** (), ռուսական Կորոլ ի Շուտ փանկ-ռոք խմբի իններորդ ստուդիական ալբոմն է, թողարկվել է 2008 թ. նոյեմբերի 15-ին «Նիկիտին» ձայնագրման լեյբլի կողմից։

## Երգացանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2008 ալբոմներ
Կատեգորիա:Կորոլ ի Շուտի ալբոմներ
Ոսկեհատ (Արմավիրի մարզ)

**Ոսկեհատ**, գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում, Վաղարշապատի տարածաշրջանում։ Ոսկեհատ է վերանվանվել 1978 թ-ին։ Այստեղ է գտնվում գյուղատնտեսական ակադեմիայի ուսումնական տնտեսությունը։

## Աշխարհագրություն
Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 28 կմ։ Նախկինում ունեցել է Սովխոզ N4, Ոսկեհատի ուսումնական տնտեսություն անվանումները։
Գյուղը տեղադրված է Միջինարաքսյան հարթավայրում, ծովի մակարդակից ունի 940 մ բարձրություն։ Կլիման չոր խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -5°C -ից 3 °C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24&nbsp;°C-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վեր են ածվել կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն
Գյուղի բնակչության մեծ մասը հայրենադարձներ են, ինչպես նաև Հայաստանի տարբեր շրջաններից տեղափոխվածներ։ Ոսկեհատի բնակչության փոփոխությունը

Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների 2005 թ-ին համայնքն ունեցել է 3635 առկա բնակիչ, որից տղամարդիկ կազմում են 47%, կանայք՝ 53%։ Ըստ տարիքային կազմի բնակչությունը բաշխված է հետևյալ կերպ. մինչաշխատունակներ՝ 25%, աշխատունակներ՝ 64%, հետաշխատունակներ՝ 11%։ Գյուղն ունի 753 առկա տնտեսություն։ Ունի դպրոց, գրադարան, բուժկետ, կապի հանգույց։

## Տնտեսություն
Գյուղատնտեսական հողահանդակներում մեծ բաժին ունեն վարելահողերը (433 հա), կան պտղատու (3 հա) և խաղողի այգիներ (15 հա)։ Պետական հողերը գլխավորապես օգտագործվում են որպես վարելահողեր, արոտավայրեր, բազմամյա տնկարկներ՝ կազմելով համապատասխանաբար 111, 17.9, 18.1 հեկտար։ Զբաղվում են պտղաբուծությամբ, խաղողագործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ, թռչնաբուծությամբ, անասնապահությամբ։

## Համայնքի հիմանխնդիրներ
Համայնքի հիմնախնդիրների մեջ գլխավորը ոռոգման ջրի հարցն է և ոռոգման, խմելու ջրի ջրագծերի, գյուղամիջյան ճանապարհների վերանորոգումը, դպրոցաշինության հարցը։ Կարևորվում է նաև գյուղատնտեսական մթերքների իրացումը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում
* Համայնքի ղեկավարի Էջը Արմավիրի մարզպետարանի կայքում

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր
Ապստամբություն նավի վրա

**Ապստամբություն նավի վրա** (), ռուսական Կորոլ ի Շուտ փանկ-ռոք խմբի յոթերորդ պաշտոնական ստուդիական ալբոմն է, թողարկվել է 2006 թ. նոյեմբերի 13-ին «Միստերիյա Զվուկա» ձայնագրման լեյբլի կողմից։ Նախորդ ալբոմներից տարբերվում է ավելի ծանր հնչողությամբ, և խմբի առաջին թողարկումն է, որը ձայնագրվել է ջութակահարուհի Մարիա Նեֆյոդովայի խումբը լքելուց հետո։

Ալբոմի աշխատանքային անվանումն էր «Северный флот» (Հյուսիսային նավատորմ), իսկ «Бунт на корабле» (Ապստամբություն նավի վրա) երգը կոչվում էր «Կապիտան»։

## Երգացանկ

* «Հարրիի վրեժը» երգի համար նկարահանվել է տեսահոլովակ։ Ռեժիսորն է՝ Վալերի Խատինը։ Պրեմիերան կայացել է 2004 թ. սեպտեմբերի 18-ին MTV Ռուսաստան հեռուստաալիքի եթերում։ Նաև նախատեսվում էր տեսահոլովակ նկարահանել «Արնախումի խոստովանանքը» երգի համար, բայց հետագայում խումբը հրաժարվեց այդ մտքից։
* Ալբոմ չի մտել «Джентльмен удачи» երգը, որ նվիրեցին Բրիգադնի պոդրյադ խմբին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2004 ալբոմներ
Կատեգորիա:Կորոլ ի Շուտի ալբոմներ
Սևեռնի Ֆլոտ

**«Северный Флот»** (, արտասանվում է՝ "**Սևեռնի Ֆլոտ**"), ռուսական փանկ-ռոք խումբ։ Հիմնվել է **[[Կորոլ ի Շուտ]]** խմբի մասնակիցների կողմից՝ Միխայիլ Գորշենյովի մահից հետո։ Խմբի անվանման ընտրությունը հանդիսանում է Կորոլ ի Շուտ խմբի նույնանուն երգն Ապստամբություն նավի վրա ալբոմից, որի հեղինակն է Միխայիլ Գորշենյովը։

## Պատմություն
Խմբի ստեղծման մասին հայտարարվել է 2013 թ. օգոստոսի 14-ին «Կորոլ ի Շուտ» խմբի պաշտոնական կայքում, ինչպես և ՎԿ սոց. ցանցում խմբի համայնքում։ Նախատեսվում է, որ մինչև 2013 թ. վերջը երաժիշտները կմեկնեն հրաժեշտի համերգային շրջագայության՝ «Կորոլ ի Շուտ» անվանումով, իսկ արդեն 2014 թ. մարտին կսկսեն հանդես գալ նոր անվանումով։ Ներկա դրությամբ խումբն աշխատում է նոր ալբոմի շուրջ, որի ձայնագրությունը կսկսվի 2014 թ. փետրվարին։ Սկավառակը նվիրվելու է Միխայիլ Գորշենյովի հիշատակին։ Ըստ Ալեքսանդր Լեոնտևի, չնայած որ խումբն այդ ալբոմը սկսել էր պատրաստել դեռ 2013 թ. փետրվարից, որպես Կորոլ ի Շուտ խմբի հերթական ալբոմ, Միխայիլ Գորշենյովը չի հասցրել գրի առնել ոչ խոսքերը, ոչ էլ երաժշտությունը, հասցրել է միայն պատրաստել ձայնային պարտիաների մոտավոր հնչողությունը մի երգի համար, որի հեղինակն է Լեոնտևը։ Երգերի տեքստերի և խոսքերի հիմնական հեղինակը լինելու է Ալեքսանդր Լեոնտևը։ Ալբոմից առաջ կթողարկվի սինգլը, որը կթողարկվի 2013 թ. սեպտեմբերի վերջին։

## Կազմը
* Ալեքսանդր Լեոնտյև — վոկալ, կիթառ
* Յակով Ցվիրկունով — կիթառ, բէք-վոկալ
* Ալեքսանդր Շիգոլյով — հարվածային
* Պավել Սաժինով — ստեղնային
* Ալեքսանդր Կուլիկով — բաս

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ
* 2014 — Հայտարարված

### Սինգլներ
* 2013 — Հայտարարված

## Արտաքին հղումներ
* Կորոլ ի Շուտ խմբի պաշտոնական կայք 

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Կորոլ ի Շուտ
Կատեգորիա:Ռուսական ռոք խմբեր
Կատեգորիա:2013 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:2013 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Ֆեդրոս

**Ֆեդրոս** (, ), հռոմեացի առակագիր։

Եղել է ստրուկ, ապա Օկտավիանոս Օգոստոս կայսեր ստրկալույծներից։ Գրել է լատիներեն, պարզ ու հասարակ։ Թարգմանել է Եզոպոսի առակները և իր ինքնուրույն գործերի հետ հրատարակել «Եզոպոսյան առակներ» խորագրով, 5 գրքով, որոնցից պահպանվել է միայն *134* առակ։ Ուշ շրջանի գրքերում Ֆեդրոսը ներմուծելով բարոյախոսական դատողություններ, անեկդոտներ և այլ նյութեր, դուրս է եկել ավանդական ժանրի սահմաններից։ Ֆեդրոսի գաղափարախոսությունը պլեբեյական է, նա մեծ ուշադրություն է նվիրել սոցիալական մոտիվներին։

Ֆեդրոսի առակները հայերեն է թարգմանել և հրատարակել Էդուարդ Հյուրմյուզյանը 1855 թվականին «Առակք» խորագրով։

Կատեգորիա:Հին հռոմեացի գրողներ
Կատեգորիա:Հռոմեացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Առակագիրներ
Հունգարիան Եվրատեսիլ 2009 երգի մրցույթում

**Հունգարիան** մասնակցել է Եվրատեսիլ 2009 երգի մրցույթին, որը կայացել է 2009 թվականի մայիս 12-ից մինչև 16-ը Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայում։ Հունգարիայում մրցույթը հեռարձակող MTV հեռուստաընկերությունը իր մասնակցությունը հաստատել է 2008 թվականի նոյեմբերին։

## Ընտրություն

2009 թվականի հունվարին Հունգարիայում մրցույթը հեռարձակող MTV հեռուստաընկերությունը հայտարարեց որ տեղի է ունենալու ներքին ընտրություն՝ որոշելու Հունգարիայի ներկայացուցչին և երգը։ Երգերի հայտերի ուղարկման վերջնաժամկետը եղել է փետրվարի 2-ը։

Փետրվարի 3-ին MTV-ն հայտարարեց որ ստացել է 105 երգ և մրցույթում Հունգարիան պետք է ներկայացնի Մարկ Զենտաին «If You Wanna Party» երգով։ Այդ հայտարարությունից ժամեր հետո պարզ դարձավ որ երգը գողացվել է 2004 թվականին թողարկված «We Became Friends» շվեդական երգից։ Մարկ Զենտաին որակազրկվեց և MTV-ն ձեռնամուխ եղավ գտնելու նոր երգ մրցույթում ներկայացնելու համար։

Փետրվարի 4-ին MTV-ն հայտարարեց որ դերասանուհի Կատյա Տոմպոշը իր «Magányos csónak» երգով կարող է փոխարիներ Մարկ Զենտաին՝ որպես Հունգարիայի ներկայացուցիչ, սակայն մի շարք հայտնի հունգարացի երգահաններ բողոքեցին որ եթե ժյուրին երկար որոշում կայացնելուց հետո ընտրեց մի մասնակցի ում երգը գրագողության արդյունք էր և այժմ դժգոհությամբ փորձում է ընտրել այլ մասնակցի, ապա դրա փոխարեն կարելի է կազմակերպել ազգային ընտրություն որտեղ հեռուստադիտողը հնարավորություն կունենա քվեարկելու իր նախընտրած երգի օգտին։ MTV-ն սակայն չփոխեց իր որոշումը և հաստատեց Կատյա Տոմպոշին Հունգարիայի ներկայացուցիչ։

Փետրվարի 10-ին Կատյա Տոմպոշը հայտարարեց որ նա չի կարող ներկայացնել իր երկիրը մրցույթում, քանի որ ցանկանում է կենտրոնանալ իր թատերական կարիերայի վրա և մրցույթին պատշաճ պատրաստվելու ժամանակ չի ունենա։ MTV-ի ժյուրին ևս մեկ անգամ անցկացրեց քննարկում՝ որպեսզի ընտրի իր մասնակցին և փետրվարի 23-ին հայտարարեց մամլո ասուլիս։ Մամլո ասուլիսում հայտարարվեց որ ի սկզբանե ժյուրին ընտրել էր 3 երգ և այժմ պետք է ներկայացվի 3-րդ երգը, որը ամբողջությամբ համապատասխանում է պահանջներին։ Այնուհետև հայտարարեցին որ մրցույթում Հունգարիայի պաշտոնական ներկայացուցիչ է ընտրվել Զոլի Ադոկը իր «Dance with Me» երգով։

## Եվրատեսիլում
### Փորձեր
Հունգարիայի ներկայացուցիչը իր առաջին փորձը մրցույթի բեմի վրա կատարել է մայիսի 6-ին, իսկ մայիսի 9-ին երկրորդ փորձը։

### Ելույթը կիսաեզրափակչում
Հունվարի 30-ին կայացած վիճակահանության ժամանակ հայտնի դարձավ որ Հունգարիան հանդես կգա մայիսի 16-ին՝ երկրորդ կիսաեզրափակչում։

Հունգարիայի ներկայացուցիչ Զոլի Ադոկը իր երգը կատարեց 11-րդ համարի ներքո։ Կիսաեզրափակչի քվեարկության արդյունքում նա զբաղեցրեց 15-րդ հորիզոնականը 16 միավորով և հնարավորություն չստացավ անցնելու եզրափակիչ փուլ։

#### Հունգարիայի տված միավորները

#### Կիսաեզրափակիչ

#### Եզրափակիչ

## Բարբարա Դեքսի մրցանակ
Մրցույթի ավարտից հետո *eurovisionhouse.nl* կայքում անցկացված քվեարկության արդյունքում Զոլի Ադոկը ճանաչվեց Բարբարա Դեքսի անվան մրցանակի հաղթող։ Այդ մրցանակը տրվում է ամենավատ հանգված մասնակցին՝ սկսած 1997 թվականից։ Հունգարիայի ներկայացուցիչը ստացավ այդ մրցանակը իր կանաչ շալվարի և փայլուն շապիկի համար։

## Տես նաև
*Հունգարիան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում

Կատեգորիա:Երկրներ Եվրատեսիլ 2009 երգի մրցույթում
Առաջաձորի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Մարտակերտի շրջան)

Այս հոդվածը ներկայացնում է Արցախի Հանրապետություն Մարտակերտի շրջանի Առաջաձոր գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 55 հուշարձան։

|}

## Տես նաև
* Արցախի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի հուշարձանների ցանկեր
Նոր Հայկաջուր

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ

**Նոր Հայկաջուր**, գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանում։ Տեղաբաշխված է հանրապետության արևելյան հատվածում։ Մարտակերտ շրջկենտրոնից գտնվում է 13 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 41 կմ հեռավորության վրա։

## Աշխարհագրություն
Համայնքը հարթավայրային է, ունի 1378.03 հա տարածք, որից 1218.20 հա գյուղատնտեսական նշանակության։ Համայնքի տարածքում առկա են թվով 3 աղբյուրներ` «Երե», «Հոռին» և «Տնջրե»։

### Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020)

2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։

## Բնակչություն
2015 թվականին Նոր Հայկաջուր համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 194 մարդ, կա 57 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

## Տեսարժան վայրեր
Կան պատմամշակույթային հուշարձաններ՝ դամբարաններ (մ.թ.ա. 2-1 հազ.)։

## Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ գործում էր  գյուղապետարան, մշակույթի տուն, բուժկետ, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում էին 21 աշակերտներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հակոբ Ղահրամանյան, ՏԵՂԵԿԱՏՈւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երևան, Ճարտարագետ, 2015 թ.

Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի գյուղեր
Արցախի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

__NOTOC__ __NOEDITSECTION__

## Տես նաև
* Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ
* Ստեփանակերտի քաղաքի, Շահումյանի, Քաշաթաղի և Շուշիի շրջանների պետական հուշարձանների ցուցակները Արցախի Հանրապետության կառավարության կողմից դեռ հաստատված չեն։

Հայաստանի հուշարձանների ցանկեր
Կատեգորիա:Արցախի հուշարձանների ցանկեր
Խորանաշատի գրչության դպրոց

300px|մինի|Ավետարան, գրիչ՝ Մելքիսեթ, Խորանաշատի վանք, 1477 թվական
**Խորանաշատի գրչության դպրոց**, հիմնվել է XIII դարի սկզբներին, Տավուշի գավառի համանուն վանքում (այժմ՝ Շամշադինի շրջանի Չինարի գյուղի վերին մասում), Վանական Վարդապետի ջանքերով, որը և դարձել է նրա րաբունապետը։ Վանականին աշակերտել են նշանավոր պատմիչներ Կիրակոս Գանձակեցին, Վարդան Արևելցին, Մաղաքիան, Ստեփանոս Աղթամարցին և ուրիշներ, որոնք գալիս էին «առ նա ուսման աղագաւ ոչ միայն վարդապետական բանի, այլ ամենայն կեանք նորա և շարժումն անգիր օրէնք էին տեսողացն» (Կիրակոս Գանձակեցի, «Պատմություն Հայոց», 1961, էջ 218)։

Վանականի որոշ երկեր («Մեկնութիւն Ցոբայ», «Հարցմունք Վանական Վարդապետին երկու աղալն ի մի երկան», «Յաղագս տարեւմտին...», թաթարների մասին մի գիրք, որ մեզ չի հասել և այլ գործեր) որպես դասագիրք կամ համառոտ ուղեցույց են ծառայել աշակերտների համար։ Վանականից հետո դպրոցը գլխավորել են նրա ազգականներ Գրիգորիս և Պողոս վարդապետները։ Խորանաշատի գրչության դպրոցից մեզ քիչ բան է հասել։ Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահվում են մի ժողովածու՝ գրված 1223 թ.-ին (գրիչ՝ Ստեփանոս Աղթամարցի, ձեռ. № 2101), Նարեկ՝ 1283 թ.-ին (գրիչ՝ Մարտիրոս, ձեռ. № 1563), Ավետարան՝ ԺԵ դար (ձեռ. № 5601), Ժամագիրք՝ 1672-ին (ձեռ. № 8882), Մաշտոց՝ 1674 թ.-ին (գրիչ՝ Ավետիս, ձեռ. № 3536)։

## Գրականություն
* Ոսկյան Հ., Հովհաննես Վանական և յուր դպրոցը, Վեն., 1922
* Ալպոյաճյան Ա., Պատմություն հայ դպրոցի, հ. 1, Կահիրե, 1946
* Մովսիսյան Ա., Ուրվագծեր հայ դպրոցի և մանկավարժության պատմության (X—XV դդ.) Ե., 1958

Կատեգորիա:Զարգացած միջնադարի հայկական դպրոցներ
Կայզեր Վիլհելմի գիտական միություն

thumb|Կայզեր Վիլհելմի քիմիայի նախկին ինստիտուտը Բեռլինում, որտեղ Օտո Հանը հայտնագործել է միջուկի տրոհումը
**Կայզեր Վիլհելմի գիտական միություն** (), կազմակերպություն (1911-1948), որը միավորել է Գերմանիայի գիտահետազոտական ինստիտուտները (ընդհանուր առմամբ 21 ինստիտուտ, որոնք հիմնադրվել են 1911-1938 թթ)։ 1948 թվականին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո գիտական միության ինստիտուտների մի մասը վերաձևավորվեց, մի մասն էլ մտան Մաքս Պլանկի գիտական հետազոտությունների միության կազմի մեջ, որը գործում է մինչ այժմ։

Կատեգորիա:Գիտական միություններ
Կատեգորիա:Գիտությունը Բեռլինում
Խորանարդ

180px|thumb|right|Խորանարդ
180px|thumb|Փռվածքը
**Խորանարդ**, կանոնավոր վեցանիստ է, բոլոր նիստերը քառակուսիներ են։ Ունի 12 կող, 8 գագաթ, ամեն գագաթում միանում են փոխուղղահայաց 3 կողեր։ 
Խորանարդը զուգահեռանիստի մասնավոր ձև է։

## Հատույթներ
* Բոլոր կողերի միջնակետերով անցնող հարթությունով հատելիս ստացվում է կանոնավոր վեցանկյուն։

## Օրինակ

File:Cubo (Matemateca - IME USP).jpg|thumb|
File:Revolução de um cubo (IME-USP).webm|thumb|
File:120px-Hexahedron-slowturn.gif
File:R1-cube.gif
File:Cubo desarrollo.gif


## Տես նաև
* Ռուբիկի խորանարդ
* Խորանարդի կրկնապատկում

Կատեգորիա:Երկրաչափական մարմիններ
Կատեգորիա:Տարրական երկրաչափական պատկերներ
Կատեգորիա:Խորանարդներ
Ադեմ Լյայիչ

**Ադեմ Լյայիչ** (, ), սերբ ֆուտբոլիստ, Տորինո ֆուտբոլային ակումբի և Սերբիայի ազգային հավաքականի կիսապաշտպան։

## Կարիերա
Լյայիչը իր ֆուտբոլային կարիերան սկսել է Նովի Պազար քաղաքի Յոշանիցա թիմում։ 2005 թվականին նրան նկատում է Բելգրադի Պարտիզանի երիտասարդական թիմի մարզիչ Դուշան Տրբոևիչը, ում հիացրել էր Ադեմի արագությունը և ճարպկությունը։ Հաջորդ երեք տարիներին Լյայիչը հանդես եկավ Պարտիզանի տարբեր տարիքային խմբերում, իսկ 2008 թվականի հուլիսի 29-ին իր առաջին հանդիպումը անցկացրեց Պարտիզանի գլխավոր թիմում՝ խաղադաշտ դուրս գալով Չեմպիոնների Լիգայի որակավորման փուլի Բաքվի Ինտերի դեմ մեկնարկային կազմում։

Հենց այդ տարի Լյայիչը իր վրա սևեռեց եվրոպական մի շարք ակումբների ուշադրությունը, այն բանից հետո, երբ մի քանի հանդիպում անցկացրեց Սերբիայի երիտասարդական հավաքականի կազմում, Եվրոպայի առաջնության որակավորման փուլում։ 2008 թվականի հոկտեմբերին լուրեր տարածվեցին, որ «հրաշամանուկի» ծառայություններով հետաքրքրված է Մանչեսթեր Յունայթեդը։

2009 թվականի հունվարի 2-ին պաշտոնապես հայտարարվեց Լյայիչի Մանչեսթեր Յունայթեդ տեղափոխության մասին (ինչպես նաև Պարտիզանի մեկ այլ ֆուտբոլիստ Զորան Տոշիչի), սակայն ՖԻՖԱ-ն արգելում է կատարել անչափահասների տրանսֆերներ և ֆուտբոլիստը ստիպված մնաց Պարտիզանում մինչև 2010 թվականի հունվարը։

2009 թվականի դեկտեմբերի 3-ին Մանչեսթեր Յունայթեդը հայտարարեց Ադեմ Լյայիչի տեղափոխության գործարքի խզման մասին՝ պատճառաբանելով, թե իրենց երիտասարդ ֆուտբոլիստները աճի մեծ հնարավորություններ ունեն և Ադեմ այլևս նրանց պետք չէ։

2010 թվականի օգոստոսի 28-ին Ադեմը 5 տարվա պայմանագիր կնքեց Ֆիորենտինայի հետ։ 2012 թվականի ապրիլին Ադեմը կոնֆլիկտի մեջ հայտնվեց թիմի գլխավոր մարզիչ Դելիո Ռոսսիի հետ, ինչի պատճառով փորձառու մարզիչը հեռացվեց զբաղեցրած պաշտոնից, իսկ Ադեմ Լյայիչը մեծ տուգանք վճարեց և որակազրկվեց մինչև մրցաշրջանի ավարտ։ Մեկ ամիս անց Ադեմը նորից հայտնվեց կոնֆիլկտային իրավիճակի մեջ, այս անգամ արդեն Սերբիայի հավաքականի գլխավոր մարզիչ Սինիշա Միխայլովիչի հետ։ Միխայլովիչը պարտադրել էր հավաքականի բոլոր ֆուտբոլիստներին անպայման խաղից առաջ երգել ազգային հիմնը, ինչին չէր համաձայնվել Լյայիչը։ Ադեմի այդ քայլից հետո նա հեռացվեց ազգային հավաքականից։

2013 թվականի օգոստոսի 28-ին Ադեմը 4 տարվա պայմանագիր կնքեց մայրաքաղաքային Ռոմայի հետ։ 4&nbsp;օր անց առաջնության երկրորդ տուրի Լիվորնոյի դեմ տնային հանդիպման 2-րդ խաղակեսում՝ առաջին անգամ Ռոմայի մարզահագուստով մտնելով խաղադաշտ, 10 րոպե անց դարձավ գեղեցիկ գոլի հեղինակ։

## Վիճակագրություն
*Ըստ 2013-ի սեպտեմբերի 30-ի*

## Նվաճումներ
 **Պարտիզան**
* Սերբիայի չեմպիոն՝ 2008/09
* Սերբիայի գավաթակիր՝ ՝ 2008/09

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1991 ծնունդներ
Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Կատեգորիա:Բեշիկթաշի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Թուրքական Սուպերլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ինտեր Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 29 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սերբ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սերբիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆիորենտինայի ֆուտբոլիստներ
Լեյդենի համալսարան

**Լեյդենի համալսարան** () կամ **Լեյդենի ակադեմիա**, Նիդերլանդների ամենահին համալսարանը, որը գտնվում է Լեյդեն քաղաքում։

Համալսարանը հիմնադրվել է 1575 թվականին արքայազն Վիլհելմ I Օրանացու կողմից, ով Ութսունամյա պատերազմի ժամանակ Նիդերլանդական հեղափոխության առաջնորդն էր։ 17-րդ դարում համալսարանը Եվրոպայի կալվինիստական կրթության ամենամեծ կենտրոնն էր, նրա հետ են կապված Հյուգո Գրոցիուսի, Յակոբուս Արմինիուսի, Ժոզեֆ Սկալիգերի, Հերման Բուրհավեի և Էլզեվիրի անունները։

Օրանացիների արքայական տունն ու Լեյդենի համալսարանը մինչ այժմ էլ սերտ կապեր են պահպանում։ Վիլհելմինա, Յուլիանա և Բեատրիքս թագուհիները, ինչպես նաև թագիշխան Վիլեմ Ալեքսանդրը այդ համալսարանի ուսանողներ են եղել։ 2005 թվականին Բեատրիքս թագուհին ստացավ Լեյդենի համալսարանի պատվավոր աստիճանի կոչում։

Ներկայումս համալսարանում գործում է 9 ֆակուլտետ, ավելի քան 50 բաժին և 150 կրթական ծրագիր և միջազգային ճանաչում ունի։ Համալսարանի կազմի մեջ մտնում են 40 գիտահետազոտական ինստիտուտներ։ Լեյդենի համալսարան են գալիս սովորելու աշխարհի տարբեր ծայրերից։ Այժմ համալսարանում սովորում է ավելի քան 17000 ուսանող։ Ուսուցողական անձնակազմը՝ 3244 մարդ։

## Պատկերասրահ

Leiden - Rapenburg 73.jpg
Faculteit der Sociale Wetenschappen Leiden.jpg
Kamerlingh Onnes Gebouw.jpg
Gorlaeus building.jpg
2008-09-13 inauguratie mvo.JPG


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեյդենի համալսարան
Կատեգորիա:Կրթությունը Հարավային Հոլանդիայում
Կատեգորիա:Նիդերլանդների համալսարաններ
Ժուլիո Սերժիո

**Ժուլիո Սերժիո Բերտանյոլի** (, ), բրազիլացի ֆուտբոլիստ, Ռոմա ֆուտբոլային ակումբի դարպասապահ։ Նա ունի նաև իտալական անձնագիր, քանի որ նրա նախնիները եկել են Իտալիայից։

## Կարիերա
Ժուլիո Սերժիոն իր կարիերան սկսել է բրազիլական Բոտաֆոգո ակումբում, որտեղ անցկացրել է 4 մրցաշրջան, որից հետո հանդես է եկել մի շարք այլ բրազիլական ակումբներում, այդ թվում նաև Սանթոսում, որի հետ երկու անգամ նվաճել է Բրազիլիայի չեմպիոնի կոչումը։ Ժուվենտուդում հանդես գալու տարիներին Ժուլիո Սերժիոն հրավիրվեց ազգային հավաքական, սակայն չմիացավ թիմին՝ ոտնաթաթի վնասվածքի պատճառով։

2006 թվականի ամռանը Ժուլիոն տեղափոխվեց իտալական Ռոմա, որի կազմում այդ տարի միայն մեկ հանդիպում անցկացրեց, դա Լևերկուզենի Բայերի դեմ ընկերական հանդիպումն էր, որում հրաշալի հանդիպում անցկացնելուց հետո Ռոմայի գլխավոր մարզիչ Լուչանո Սպալետտին նրան անվանեց Սերիա A-ի 3-րդ լավագույն դարպասապահը։ Այնուամենայնիվ Ժուլիոյի մեկնարկը Սերիա A-ում տեղի ունեցավ միայն 2009 թվականի օգոստոսի 30-ին Յուվենտուսի դեմ հանդիպմանը։ Թիմի առաջին դարպասապահ Դոնին այդ ժամանակ վնասվածք ուներ, իսկ երկրորդ դարպասապահ Արթուր Մորաեշի խաղը չէր գոհացնում մարզչին։ 2010 թվականի փետրվարի 18-ին Ժուլիո Սերժիոն ծանր վնասվածք ստացավ։ 2010 թվականի մայիսի 31-ին Ժուլիոն երկարաձգեց պայմանագիևը Ռոմայի հետ մինչև 2014 թվականը։ 2011 թվականի հուլիսի 28-ին նա վարձավճարի հիմունքներով տեղափոխվում է Լեչչե։ 2013\14 մրցաշրջանից առաջ Ռոմայի նորանշանակ գլխավոր մարզիչ Ռուդի Գարսիան ընդգրկում է բրազիլացի դարպասապահին թիմի ընդլայնված հայտացուցակում։

2013 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Սեզարը խզեց պայմանագիրը Ռոմայի հետ և դարձավ ազատ գործակալ, օրեր անց նա պայմանագիր կնքեց բրազիլական Կոմերսիալ ակումբի հետː

## Նվաճումներ
* Բրազիլիայի չեմպիոն՝ 2002, 2004
* Իտալիայի գավաթակիր՝ 2006/07, 2007/08
* Իտալիայի սուպերգավաթակիր՝ 2007

## Արտաքին հղումներ
* Պրոֆիլը Sambafoot-ում 
* Պրոֆիլը asroma.it-ում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լեչեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սանտոսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Խորանարդային համակարգ

[thumb|right|200px|[Պիրիտի խորանարդային երեք բյուրեղով հանքանյութ։]]
thumb|right|200px|Խորանարդային պարզագույն համակարգի համակարգչային մոդելը։
**Խորանարդային համակարգ**, բյուրեղագիտական համակարգ։ Խորանարդային համակարգին բնորոշ է բարձր կարգի համաչափության մի քանի առանցքի և երկրաչափական հաստատունների (a=b=c,   \alpha=\beta=\gamma=90°) առկայությունը։

Ստորաբաժանվում է համաչափության 5 դասի՝ 
* տրիտետրաէդրային
* դիդոդեկաէդրային
* հեքսատետրաէդրային
* տրիօկտաէդրային
* հեքսաօկտաէդրային։

Խորանարդային համակարգն ունի 15 բյուրեղագիտական պարզ ձև։ Որպես միավոր նիստ ընդունվում է օկտաէդրի կամ տետրաէդրի նիստը։ Խորանարդային համակարգին են պատկանում ալմաստը, ոսկին, սֆալերիտը, գալենիտը, ցինկի, բարիումի, կապարի նիտրատները, նատրիումի քլորիդը և այլն։

Կատեգորիա:Պինդ մարմնի ֆիզիկա
Կատեգորիա:Բյուրեղագիտություն
Կատեգորիա:Համաչափություն
Ակակի Խորավա

**Ակակի Ալեքսեևիչ Խորավա** (), վրացի խորհրդային դերասան, թատերական գործիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1936)։

1922-1924 թթ.-ին սովորել է Ա. Փաղավայի ստուդիայում (Թբիլիսի)։ 1923 թվականից դարձել է Ռուսթավելու անվան թատրոնի դերասան (1935 թվականից՝ գեղարվեստական ղեկավարներից)։

Մարմնավորած առավել հայտնի կերպարներից են՝ Օթելլո (Շեքսպիրի «Օթելլո», 1936), Իվան Ահեղ (Վ. Աոլովյովի «Մեծ տիրակալը», 1945), Էդիպ արքա (Սոֆոկլեսի «էդիպ արքա», 1956)։ Նշանավոր դերերից են նաև՝ Անզոր, Արսեն (Շանշիաշվիլու «Անզոր», 1928, «Արսեն», 1936), Բերսենև (Լավրենյովի «Բեկում», 1928), Կարլ Մոոր (Շիլլերի «Ավազակներ», 1938), Պեպո (Սունդուկյանի «Պեպո», 1951)։

Հանդիսանում է Ռուսթավելու անվան վրացական թատերական ինստիտուտի հիմնադիրը, առաջին տնօրենը (1939-1950, պրոֆեսոր՝ 1947 թվականից)։ 1924 թվականից նկարահանվել է կինոյում։ 1941, 1943, 1946 և 1951 թվականներին արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Альтман И., Акакий Алексеевич Хорова, M.-Л., 1947

Կատեգորիա:Վրացի դերասաններ
Կատեգորիա:Մթածմինդա պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի վրացի դերասաններ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Վրացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թատերական մանկավարժներ
Կատեգորիա:Վրացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Վրացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Վրացի ռեժիսորներ
Խորանարդի կրկնապատկում

**Խորանարդի կրկնապատկում**, հին աշխարհի դասական խնդիրներից, պահանջում է կառուցել տված խորանարդից ծավալով կրկնակի մեծ խորանարդ։

Խորանարդի կրկնապատկման խնդիրը հաճախ կոչվում է նաև դելոսյան խնդիր, քանի որ, ըստ ավանդության, Դելոս կղզում համաճարակից փրկելու համար գուշակը՝ աստծո պատգամախոսը, պահանջել է առանց ձևը փոխելու երկու անգամ մեծացնել խորանարդաձև զոհարանը։ Եթե տված խորանարդի կողը հավասար է մեկի, ապա որոնելի խորանարդի կողի երկարությունը պետք է որոշել x^3-2=0 հավասարումից, այսինքն՝ խնդիրը հանգում է թվապես \sqrt[3]{2} արտահայտությանը հավասար հատվածի կառուցման, որը, ինչպես ապացուցվեց XIX դարում, հնարավոր չէ իրագործել միայն կարկինի և քանոնի օգնությամբ։ Խնդիրը հնարավոր է լուծել, եթե օգտագործվեն կոնական հատույթներ։

Կատեգորիա:Հարթաչափություն
Վալդենսներ

մինի|Վալդենսյան եկեղեցի Միլանում
**Վալդենսներ** (, հայտնի էին նաև «Լիոնի աղքատներ» անունով), կրոնական շարժում միջնադարյան Եվրոպայում։ XII դարի վերջին քառորդին վալդենսների շարժումը սկզբնավորվել է Հարավային Ֆրանսիայի չքավոր գյուղացիության և արհեստավորների մեջ, այնուհետև տարածվել Հյուսիսային Իտալիայում, Գերմանիայում, Չեխիայում, Իսպանիայում։

Շարժման հիմնադիրն ու անվանադիրն է լիոնցի վաճառական Պիեռ Վալդոն, որի հիմնած (1176 թ.) «կատարյալներ» կոչվող համայնքը ուխտել է ձերբազատվել ընտանիքից ու մասնավոր սեփականությունից, չմտահոգվել գալիք օրերի մասին։ Ավելի ուշ ձևավորված «հավատացյալների» համայնքը պահպանել է ընտանիքն ու սեփականությունը։

Վալդենսների աղանդն իր մեջ պարունակում էր կաթոլիկ եկեղեցու և ֆեոդալական շահագործման դեմ հասարակական-քաղաքական բողոքի տարրեր։ Վալդենսների ուսմունքը շատ ընդհանրություններ ունի կաթարների, մասնավորապես՝ ալբիգոյցիների ուսմունքի հետ։ Գոյություն ունեցող աշխարհը համարում էին չարի ծնունդ, պապին անվանում էին սատանայի տեղապահ, մերժում կաթոլիկ հոգևորականությունը, խաչի երկրպագությունը, մկրտությունը և այլն։ Կոչ էին անում վերականգնել քրիստոնեության նախնական սկզբունքները, համայնքի անդամների միջև հավասարությունը, քարոզում էին ոչ թե ընդունված լատիներենով, այլ մայրենի լեզուներով։

Վալդենսների ուսմունքը դատապարտել է Լատերանի IV տիեզերական ժողովը (1215 թ.)։ Սեքստոս IV պապը (XV դ.) խաչակրաց դաժան արշավանք է ձեռնարկել նրանց դեմ։ Վալդենսների համատարած կոտորածներն ու հալածանքները կրկնվել են 1545 թ., 1655 և 1865 թթ.-ին։ Վալդենսների փոքրաթիվ խմբեր տակավին գոյատևում են Ֆրանսիայում, Շվեյցարիայում և Իտալիայում։ Վալդենսյան եկեղեցին համարում է իրեն բողոքական եկեղեցիների ճյուղերից մեկը՝ հարելով կալվինիզմին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրոնական շարժումներ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Կատեգորիա:Կրոնը միջնադարում
Հիմքերի աղյուսակ

Այս հոդվածը թվային համակարգերի հիմքերի մասին է։

Այս **[[թվային համակարգ|հիմք]]երի աղյուսակում** տեղ են գտել 1-257 թվերի 2-36 հիմքերի արժեքները։

Տասական համակարգով թվերը թավատառ են։

Բոլոր 10-երը շեղատառ են։





## Տես նաև
* Թվային համակարգ

## Արտաքին հղումներ
* Առաջին 1000 բնական թվերն հետևյալ հիմքերով՝ 2,3,4,5,6,7,8,9, 11,12, 13,14,15, http://archive.org/details/Base16 16],17, 18, 19,20- Hamid N. Yeganeh 

Կատեգորիա:Թվային համակարգեր
Հիմքեր
Հիմքեր
Ջրաշեն (այլ կիրառումներ)

**Ջրաշեն**, անվանումը կարող է վերաբերել Հայաստանի հետևյալ աշխարհագրական օբյեկտներին

* Ջրաշեն (Արարատի մարզ), գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզում
* Ջրաշեն (Արմավիրի մարզ), գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում
* Ջրաշեն (Լոռու մարզ), գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզում
* Ջրաշեն (գետ), գետ Հայաստանի Լոռու մարզում
Ջիգրաշեն (այլ կիրառումներ)

**Ջիգրաշեն** անվանումը կարող է վերաբերել

* Ջիգրաշեն (Արճեշի գավառ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արճեշի գավառում
* Ջիգրաշեն (Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետ), գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախեթի մարզի Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետում
* Ջիգրաշեն (Վանի գավառ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում
* Ջիգրաշեն Վերին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում
* Ջիգրաշեն Ավետյաց, ավերված եկեղեցի Վրաստանում
Էդմունդ Հիլարի

**Սըր Էդմունդ Պերսիվալ Հիլարի** (, ), նորզելանդացի հետազոտող և ալպինիստ, Էվերեստի (Ջոմոլունգմա) առաջին նվաճողը (մայիսի 29, 1953 թ.` Տենցինգ Նորգեյի հետ միասին)։ Նեպալի «պատվավոր քաղաքացի»։ Ալպինիզմով սկսել է հետաքրքրվել դեռևս դպրոցական տարիներից, իսկ 1939 թվականին նվաճեց 1933 մետր բարձրություն ունեցող Օլիվյե նորզելանդական լեռը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ծառայել է Նոր Զելանդիայի օդուժում։ 1951 թվականին մասնակցել է դեպի Էվերեստ հետախուզական արշավին։ 1957-1958 թվականներին Հիլարին Վիվիան Ֆուկսի հետ կտրել-անցել է Անտարկտիդան։ Մասնակցել է նաև դեպի Հյուսիսային բևեռ կազմակերպված արշավին։

Էվերեստի նվաճումից հետո Հիլարին իր կյանքի մեծ մասը նվիրել է արևելա-հիմալայան շերպ ժողովրդին օգնելուն։ Հիլարիի ջանքերի շնորհիվ Հիմալայների մեկուսացված վայրերում կառուցվեցին բազմաթիվ դպրոցներ և հիվանդանոցներ։

Էդմունդ Հիլարին վախճանվել է 2008 թվականի հունվարի 11-ին՝ 88 տարեկան հասակում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորզելանդացի ալպինիստներ
Կատեգորիա:Նորզելանդացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Պադմա Բհուշան շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Time-ի վարկածով «Տարվա մարդ» ճանաչվածներ
Կատեգորիա:Նոր Զելանդիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Նորզելանդացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Նորզելանդացի գրողներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Բայրոյթի թատրոն

**Բայրոյթի վագներյան թատրոն** (*Հանդիսավոր ներկայացումների տուն*) ()՝ օպերային թատրոն, գտնվում է Հյուսիսային Բավարիայի Բայրոյթ քաղաքում, կառուցվել է Ռիխարդ Վագների նախագծով՝ հատկապես նրա երաժշտական դրամաները, ինչպես նաև՝ մի շարք *սինթետիկ (համադրական)* ստեղծագործություններ բեմադրելու նպատակով։

Թատրոնի շենքի հիմքը դրվել է 1872 թ. մայիսի 22-ին՝ կոմպոզիտորի ծննդյան օրը, իսկ բացումը կայացել է 1876 թ. օգոստոսի 13-ին։ Թատրոնի դահլիճը նախատեսված է 2000 հանդիսատեսի համար։ Օթյակներ և թատերահարկեր չկան։ Նավագախումբը հանդիսատեսներին տեսանելի չէ։

Թատրոնի բացման պատվին երեք անգամ ներկայացվել է հիմնադրի «Նիբելունգի մատանին» օպերային քառերգությունը։ Այս թատրոնում ավանդաբար անց են կացվում **Վագներյան (Բայրոյթյան) փառատոններ**։

Թատրոնն սկզբնապես ամբողջովին ղեկավարել է ինքը՝ Ռիխարդ Վագները։ Նրա վախճանից հեըո թատրոնի ղեկավարությունն անցել է Կոզմինա Վագներին՝ կոմպոզիտորի տիկնոջն ու հունգարացի նշանավոր կոմպոզիտոր Ֆերենց Լիստի դստերը, այնուհետև՝ Վագների որդուն, թոռներին և այլն։

**Վագներյան (Բայրոյթյան) փառատոնները** Գերմանիայում հասարակական-մշակութային կյանքի կարևոր իրադարձություններից են։ Տարբեր երկրներից այստեղ են հավաքվում լավագույն երգիչներ ու դիրիժորներ։ Վագների անունը, նրա ստեղծագործությունը, գաղափարները, փիլիսոփայական աշխարհընկալումը, երկերի խորունկ դրամատուրգիան Բայրոյթ են մղում նրա տաղանդի երկրպագուների անվերջանալի հոսքեր։

Առաջին և Երկրորդ աշխարհամարտերի տարիներին Վագներյան փառատոները դադարեցվել էին։ 1951 թվականից այդ փառատոներն անցկացվում են Ռիխարդ Վագների թոռների՝ **Վիլանդ Վագների** և **Վոլֆգանգ Վագների** ղեկավարությամբ։

Կատեգորիա:Թատրոններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գերմանիայի թատրոններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի օպերային թատրոններ
Կատեգորիա:1876 կառուցումն ավարտված թատրոններ