open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ռայմոնդ Զարպանելյան

**Ռայմոնդ Զարպանելյան**  (, ), ֆրանսահայ ֆուտբոլային մարզիչ։

## Կենսագրություն
1993 թվականին դարձել է Սիերա Լեոնեի հավաքականի գլխավոր մարզիչ։ Շուտով խաղացել է նրա հետ Թունիսում «Լեոնե աստղերի» համար մեկնարկային Աֆրիկյան ազգերի գավաթի խաղարկությունում։ Մայրցամաքային առաջնությունում հավաքականն անհաջող է հանդես եկել՝ կրելով երկու չոր պարտություն Կոտ դ'Իվուարի ֆուտբոլի ազգային հավաքականից (0:4) և Զամբիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականից (0:1), որից հետո մարզիչը պաշտոնազրկվել է։

Ավելի ուշ Զարպանելյանը հաջողությամբ աշխատել է Բուրկինա Ֆասոյի «ԱՍՖ Բոբո-Դիուլասոյի» հետ՝ նրա հետ նվաճելով երկրի գավաթն ու Սուպերգավաթը։ Մարզիչը գլխավորել Է Սաուդյան Արաբիայի «Ալ Անսար» (Մեդինա) թիմը։ Մասնագետը նաև Կենտրոնական Աֆրիկայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայում զբաղեցրել է տեխնիկական տնօրենի պաշտոնը։

Մահացել է 2011 թվականի մարտի 29-ին Փարիզի կլինիկաներից մեկում՝ երիկամի հիվանդությունից։

## Ձեռքբերումներ
* Բուրկինա Ֆասոյի Գավաթի գավաթակիր (1)՝ 1997
* Բուրկինա Ֆասոյի Սուպերգավաթի գավաթակիր (1)՝ 1996/97

## Հիշատակ
2014 թվականին սահմանվել է Ռայմոնդ Զարպանելյանի հատուկ գավաթը աֆրիկյան մայրցամաքում հաջողությամբ աշխատող ֆրանսիացի մարզիչների համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Профиль тренера на Transfermarkt
* Профиль на National Football Teams

Կատեգորիա:Ֆրանսահայեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Oui mais… non

«**Oui mais… non**» (), երգ ֆրանսիացի երգչուհի Միլեն Ֆարմերի կատարմամբ։ «*[[Bleu noir]]*» ալբոմի առաջին սինգլն է: Երգն առաջին անգամ ռադիոկայաններով հնչել է 2010 թվականի սեպտեմբերի 29-ին, իսկ խանութներում երգը հայտնվել է հոկտեմբերի 11-ին: Երաժշտությունը հեղինակել է Նադիր Հայաթը (RedOne), իսկ բառեր հեղինակ՝ Միլեն Ֆարմերը:

## Սինգլի պատմությունը
2010 թվականի սեպտեմբերի 28-ին՝ NRJ թողարկել է մամլո հաղորդագրություն, որով տեղեկացվել է, որ «Oui mais... non» երգը առաջին անգամ կհնչի հաջորդ օրը՝ ժամը 7:30-ին։ Հայտնի է դարձել պրոդյուսերի և կոմպոզիտորի անունները, ինչպես նաև ասվել է, որ սինգլը կլինի Ֆարմերի նոր ալբոմի առաջինը սինգլը: Անմիջապես շատ թերթեր, այդ թվում՝ «Le Parisien-ն», «Ouest-France-ը», «Gala-ն», հրապարակել են այդ տեղեկությունը, և շատ ինտերնետ կայքեր հետևել են նրանց օրինակին: Հաջորդ օրը *Universal Music* ձայնագրման ընկերությունը հայտարարել է, որ սինգլը թվային տարբերակով կթողարկվի հոկտեմբերի 11-ին: Հոկտեմբերի 22-ին հայտնի է դարձել, որ ռեմիքսներ պարունակող ֆիզիկական սինգլի թողարկումը նախատեսված է նոյեմբերի 29-ին:

Իր հարցազրույցում *RedOne-ը* բացատարել է, թե ինչու է որոշել ստեղծագործել Ֆարմերի համար՝ «Ես միշտ երկրպագել եմ Միլեն Փարմերին: Նա ինձ համար լեգենդ է: Եվ երբ Պասկալ Նեգրը հարցրեց ինձ, թե չեմ ուզում իր հետ աշխատել, ես պատասխանեցի «Իհարկե, ես իր մեծ երկրպագուն եմ»:

Տվյալ կոմպոզիցիան Միլենը կատարել է *NRJ Music Awards* 2011-ի հետ, որը տեղի է ունեցել Կաննում 2011 թվականի հունվարի 22-ին։

## Երգի տարբերակներ և ռեմիքսներ
Երգի առաջին տարբերակը, որը ներբեռնման համար հասանելի է դարձել թվային երաժշտության խանութներում, նույն տարբերակն էր, որն առաջին անգամ հնչել է սեպտեմբերի 29-ին ռադիոկայաններում («Oui mais… non (Radio Edit)»): 2010 թվականի նոյեմբերի 3-ին «Bleu noir» ալբոմի պաշտոնական կայքի գործարկումից հետո, կայքի այցելուներն հնարավորություն են ունեցել լսելու երգի ռեմիքսներից մեկը՝ «Oui mais… non (Jeremy Hills Remix)»: Նոյեմբերի 8-ին՝ մի քանի օր անց, մեկ այլ ռեմիքս արդեն հասանելի էր («Mais non… (Chew Fu Refix)»):

## Տեսահոլովակ
2010 թվականի նոյեմբերի 16-ին երգի տեսահոլովակը առաջին անգամ հրապարակվել է «Bleu noir» ալբոմի պաշտոնական կայքում  : Մինչ այս, կայքում հասանելի էր տեսանյութի մոտ 18 վայրկյան տևողությամբ թիզերը:

## Հրատարակություններ և երգացանկ
* **MP3**

* **CD-պրոմո**

* **CD-պրոմո «Club Remix»**

* **CD-պրոմո «Remixes»**

* **CD-սինգլ**

* **CD-մաքսի «Remixes»**

* **Վինիլ «Remixes»**

## Դիրք չարթերում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միլեն Ֆարմերի երգեր
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն երգեր
Կամի Լու

**Կամի Լու**  (, ), ֆրանսիացի երգչուհի, երաժիշտ և դերասանուհի։ Նկարահանվել է այնպիսի սերիալներում, ինչպիսիք են «Լեգենդ Արթուր թագավորի մասին» և «Ճակատագրի խարույկը»։

## Կենսագրություն
Կամի Լուն ծնվել է 1992 թվականի մայիսի 22-ին Բերսիլում՝ Մոբեժից ոչ հեռու։ Նրա հայրը *Paradoxe* խմբի կիթառահար էր, ուստի նա և իր երկու ավագ քույրերը փոքր տարիքից սկսել են զբաղվել երաժշտությամբ. նրանցից յուրաքանչյուրը հետագայում սովորել է նվագել որևէ գործիք։ Կամի Լուն ջութակ նվագել է սովորել փոքր հասակում։ Տասներկու տարեկանում հաղթել է *les Voix de Noël*-ում՝ Օմոնում կայացած տեղական երգիչների մրցույթում: Կրթությունը ստացել է Վալանսիենի համալսարանում։

### Անձնական կյանք
2020 թվականի նոյեմբերից նա ծագումով բասկ սերֆինգի չեմպիոն Ռոմեն Լաուլեի (ծնված՝ 1985 թվականի մարտի 31-ին) կյանքի ուղեկիցն է։ Նրանք 2021 թվականի հունիսին մեկնել են Անգլետ, այնուհետև նշանվել են 2022 թվականի մայիսի 22-ին Կամի Լուի երեսնամյակի կապակցությամբ։ 2023 թվականի մայիսի 22-ին զույգը քաղաքացիական զուգընկերության մեջ է մտել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երգիչներ
Կատեգորիա:Կին
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երգչուհիներ
Մաքսիմ Լագարդ

**Մաքսիմ Լագարդ** (,  ), ֆրանսիացի շախմատիստ, գրոսմայստեր (2013)։

## Կարիերա
2019 թվականին դարձել է Ֆրանսիայի չեմպիոն՝ 9 հնարավորից վաստակելով 6 միավոր (+4−1=4) և 1-2-րդ տեղերը բաժանելով Լորան Ֆրեսինեի հետ, որին հաղթել է թայ-բրեյքում:

Լագարդը 2018 թվականի Ռեյկյավիկում կայացած Բոբի Ֆիշերի հուշամրցաշարում զբաղեցրել է երկրորդ տեղը՝ 9 հնարավորից վաստակելով 7 միավոր (+6 −1 =2):

Ակումբի կազմում Մեծ Բրիտանիայի չեմպիոն է:

2019 թվականի հոկտեմբերի 1-ի դրությամբ ՖԻԴԵ-ի վարկանիշային աղյուսակի լավագույն 100-ի մեջ էր: 2025 թվականի օգոստոսի դրությամբ՝ աշխարհում 126-րդն էր։

## Մարզական նվաճումներ

## Վարկանիշի փոփոխության գրաֆիկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի շախմատիստներ
Չանդլեր

**Չանդլեր** (), քաղաք ԱՄՆ-ի Արիզոնա նահանգի Մարիկոպա շրջանում: Ֆինիքս-Մեսա-Չանդլեր մետրոպոլային վիճակագրական տարածքի բաղկացուցիչ մասն է: Զբաղեցնում է 169,77 քառակուսի կիլոմետր տարածք: Բնակչության թվաքանակով նահանգում զբաղեցնում է չորրորդ տեղը՝ զիջելով միայն Մեսային, Թուսոնին և Ֆինիքսին: 2020 թվականին անցկացված մարդահամարի տվյալներով այնտեղ ապրում էր 275.987 մարդ (2010 թվականի ցուցանիշը եղել է 236.123):

## Պատմություն
Բնակավայրը կոչվել է կանադացի անասնաբույժ Ալեքսանդր Ջոն Չանդլերի պատվին, ով եղել է կենդանիների առաջին վիրաբույժը Արիզոնայում, ընդարձակ ագարակներ է ունեցել այս տարածքում: Քաղաքային գրասենյակը պաշտոնապես բացվել է 1912 թվականի մայիսի 16-ին:

## Ժողովրդագրություն

Չանդլերում է արձանագրվել ասիացիների ամենամեծ տոկոսը Արիզոնայում. ընդ որում՝ հիմնականում հնդիկներ են (4.1%), չինացիներ (2.6%) և վիետնամցիներ (1.2%):

## Տնտեսություն
Չանդլերը ԱՄՆ-ի ամենաարագ զարգացող քաղաքներից մեկն է: Տեխնիկական և առևտրային հաբ (commercial and tech hub) է հանդիսանում մի շարք հանրահայտ ընկերությունների համար, որոնց թվում են Intel-ը, Northrop Grumman-ը, Wells Fargo-ն, PayPal-ը, Boeing-ը:

Քաղաքն առաջին հերթին ճանաչված է Intel-ով , որն այստեղ իր գործունեությունն սկսել է 1980 թվականին՝ բացելով իր առաջին արտադրական ձեռնարկությունը։ Այսօր այն, անկասկած, քաղաքի ամենախոշոր գործատուն է։ 2020 թվականին 7 միլիարդ դոլարի ներդրումը հանգեցրեց աշխարհի ամենաժամանակակից արտադրական օբյեկտի ստեղծմանը: Խոշոր գործատուներից մեկն էլ ուղղաթիռներ արտադրող RotorWay International ընկերության Stellar Airpark մասնաճյուղն է:

## Կլիմա

## Պատկերասրահ

Neighborhoods in the City of Chandler.jpg|Քաղաքի համայնապատկերը թռչնաթռիչքի բարձրությունից
Tumbleweed Christmas Tree Chandler Arizona.jpg|Տեսարան քաղաքային զբոսայգուց
Chandler Arizona High School 1921.jpg|Ավագ դպրոցը
Chandler Regional Medical Center.jpg|Բժշկական կենտրոնը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1912 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ
Կատեգորիա:Արիզոնայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի բնակավայրեր
Born to Be Alive

«**Born to Be Alive»,** ֆրանսիացի երգիչ՝ Պատրիկ Էրնանդեսի երգ: Այն դարձել է հիթ ողջ աշխարհում և ամերիկական դիսկոտեկի-չարթում գրավել է երկրորդ տեղը: Սկզբնապես նախատեսված է եղել, որ այն պիտի լինի հարդ ռոք երգ։

## Հաջողություն
«Born to Be Alive»-ը Ֆրանսիայում գրավել է առաջին տեղը և երկրում դասվել է ամենահաջողակ սինգլների ցանկին:

Սինգլը ԱՄՆ-ում ստացել է «ոսկե» կարգավիճակ:

Այդ փոքրիկ հաջողությունից հետո Էրնադեսը թողել է երաժշտական բիզնեսը և հաջորդ տարիների ընթացքում պարբերաբար հայտնվել է հեռուստատեսությունում։

## Չարթեր և հավաստագրեր
### Շաբաթական չարթեր

#### Բնօրինակ տարբերակ

#### Born to be alive (re-mix '88)

### Չարթերի հորիզոնականը տարվա վերջում

### Հավաստագրեր

## Քավեր-տարբերակ
Առաջին քավեր-տարբերակը կատարվել է Ռիկոմ Սամմերոմի կողմից, որը թողարկվել է 1979 թվականին՝ նույն թվականին ինչ օրգինալը: Նաև«Born to Be Alive» իր քավր-տարբերակը գրել է իսպանական *Los Nikis*՝ փոփ-փանկ խումբը, բայց տեքստը փոխարինել Է այս արտահայտության կրկնությամբ «Me voy a Benidorm», այդպես են վարվել նաև *Nekromantix*, *Roberto Blanco*, և *Kelly Marie* խմբերը: Նաև երգի քավր տարբերակը օգտագործվել է *Pump It Up խ*աղում և «*Արձակուրդներ Վեգասում*» ֆիլմում: Ինչպես նաև Diesel կազմակերպության «Fuel for Life» գովազդում: Տեսանյութերը մեծ ժողովրդականություն են վայելում համացանցում, որտեղ «Born to Be Alive» երգը վերադրվել է Ադոլֆ Հիտլերի հանրահավաքների և ելույթների ձայնագրությունների հիման վրա: Բելգիացի կատարող Ֆլիպ Կովլիրպոլնիտելը ձայնագրել է քավր-ադապտացիան «Մադոննայի խոզուկը» ֆիլմի համար ( ): Երգը  օգտագործվում է  *The Wog Boy* ֆիլմի սկզբում (2000):

## Born to Be Alive
1979 թվականին, սիլգլի թողարկումից մեկ տարի անց, թողարկվել է ինքնանվան ստուդիական ալբոմը՝ *Born to Be Alive:*  Երգացանկը հետևյալ տեսքն ունի.

**А էջ**

# «Born to Be Alive»
# «You Turn Me On»
# «It Comes So Easy»

**էջ**

# «Disco Queen»
# «Show Me the Way You Kiss»
# «I Give You Rendezvous»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1979 ալբոմներ
Կատեգորիա:1979 սինգլներ
Այվա Մացուոյի սպանություն

2014 թվականի հուլիսի 26-ին 15-ամյա ճապոնացի ավագ դպրոցի աշակերտուհի **Այվա Մացուոն** սպանվեց իր 15-ամյա դասարանցու կողմից։ Սպանությունը տեղի է ունեցել կասկածյալի բնակարանում՝ Նագասակիի պրեֆեկտուրայի Սասեբո քաղաքում, որտեղ Մացուոյին ծեծել են մետաղյա գործիքով, խեղդամահ եղել, ապա մասամբ անդամահատել և գլխատել։ Ճապոնիայում այս գործը հայտնի է որպես **Սասեբոյի ավագ դպրոցի սպանություն**։

## Մանրամասներ
Կասկածյալը, որը հանցագործության պահին 15 տարեկան էր, բայց շուտով դարձավ 16 տարեկան, ենթադրաբար հանցագործության մանրամասները և լուսանկարները հրապարակել է ճապոնական հայտնի հաղորդագրությունների ֆորում 2channel-ում և ոստիկանությանը ասել է. «Ես ուզում էի մեկին սպանել։ Ես ինքս գործիքներ գնեցի»: Կասկածյալը նախկինում մետաղյա բեյսբոլի մականով հարձակվել էր նրա հոր վրա, ինչը նրան և նրա խորթ մորը (նրա կենսաբանական մայրը մահացել էր նախորդ տարի) դրդել էր նրան տեղափոխվել իր սեփական բնակարան, երբ նա սկսել էր հաճախել ավագ դպրոց։ Ենթադրվում է, որ սպանությունից առաջ նա փորձել է «դիսեկցիա» կատարել կատվի նկատմամբ և ունեցել է մի քանի բժշկական դասագրքեր։

## Հետևանք
Սպանությանը ի պատասխան՝ Fuji TV-ն չեղարկեց վերախմբագրված Psycho-Pass անիմեի չորրորդ սերիայի 2014 թվականի հուլիսի 31-ի հեռարձակումը, որը պետք է ներառեր նաև դեռահաս աշակերտուհիների սպանությունը։

Աղջկա 54-ամյա հայրը 2014 թվականի հուլիսին ներողություն խնդրեց Մացուոյի ընտանիքից դստեր հոգեկան առողջության համար: 2014 թվականի հոկտեմբերի 5-ին պարզվեց, որ նա ինքնասպան է եղել կախաղան հանելու միջոցով։

2014 թվականին պարզվեց, որ աղջկան զննած հոգեբույժը կապ է հաստատել Նագասակիի մանկական խորհրդատվական կենտրոնի հետ՝ պաշտոնյաներին զգուշացնելու համար, որ «եթե նրան թողնեն այնպես, ինչպես կա, նա կարող է ինչ-որ մեկին սպանել»։ Սակայն այս նախազգուշացմանը արձագանք չտրվեց, և 2015 թվականին Նագասակիի պրեֆեկտուրայի մանկական խորհրդատվական կենտրոնի երեք պաշտոնյաներ պաշտոնապես նկատողություն ստացան պրեֆեկտուրայի կառավարության կողմից՝ հայտարարելով, որ կենտրոնը «չի կարողացել կատարել իր պարտականությունները»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2014 Ճապոնիայում
Կատեգորիա:2014 մահեր
Կատեգորիա:Մանկահասակ մարդասպաններ
Կատեգորիա:Սպանված երեխաներ
Դարկո Անիչ

**Դարկո Անիչ** (, ), խորվաթական ծագումով ֆրանսիացի շախմատիստ, գրոսմայստեր (1999):

## Կենսագրություն
Դարկո Անիչը շախմատ խաղալ սկսել է միայն 14 տարեկանում՝ հետաքրքրվելով Ռոբերտ Ֆիշերի 1971 թվականի հավակնորդների մրցախաղերի հեռուստատեսային մեկնաբանությամբ։ Ընդամենը երեք տարի անց նա արդեն դարձել է իր հայրենի Զադար քաղաքի չեմպիոն, 1979 թվականին՝ Դալմաթիայի չեմպիոն և 1985 թվականին՝ Խորվաթիայի չեմպիոն:

1987 թվականի Կաննի բաց առաջնությունում Անիչը հանդիպել է իր ապագա կնոջը և նույն թվականին տեղափոխվել է Ֆրանսիա։ 1989 թվականին նա ստացել է միջազգային վարպետի կոչում։ 1991-2000 թվականներին Անիչն ամեն տարի մրցել է Ֆրանսիայի առաջնությունում և 1997 թվականին նվաճել է երկրի փոխչեմպիոնի կոչումը։ 1999 թվականին նրան շնորհվել է գրոսմայստերի կոչում։

1992 թվականից Ֆրանսիայի շախմատի ֆեդերացիայի հանձնարարությամբ Անիչը երկրի հարավում կազմակերպել է «Cadets-Juniors» որակավորման մրցաշարեր: Նույն թվականին նա Ֆրանսիայի պատանեկան հավաքականին ուղեկցել է Բորմ լը Միմոզայում կայացած Եվրոպայի ոչ պաշտոնական առաջնությունում, որտեղ թիմը հաղթել է բոլոր մրցախաղերում: Ավելի ուշ Անիչը դարձել է Ֆրանսիայի պատանեկան հավաքականների մարզչական թիմի անդամ 1999, 2001, 2004 և 2005 թվականների աշխարհի առաջնություններում և 2005 ու 2008 թվականների Եվրոպայի առաջնություններում, իսկ 2004 թվականին նա դարձել է ազգային հավաքականի մարզիչը և ավագը Իսպանիայում կայացած շախմատային օլիմպիադայում:

1995 թվականին Դարկոն, որը մանկավարժական կրթություն էր ստացել Զագրեբում, և նրա կինը՝ Մոնիկը, հիմնադրել են անհատական մոնիթորինգով հեռակա շախմատի առաջին ֆրանսիական դպրոցը՝ *Institut Le Cavalier Bleu*-ն։

## Վարկանիշի փոփոխության գրաֆիկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Խորվաթ շախմատիստներ
Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի շախմատիստներ
2008 թվականն Արցախում

Ստորև ներկայացված է **[[2008]] թվականին [[Արցախ]]ում** տեղի ունեցած իրադարձությունները։

## Գործող պաշտոնյաներ

## Իրադարձություններ
### Մայիս
* Մայիսի 8 - Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանի պատվիրակությունը՝ Արցախի պաշտպանության բանակի, Շուշիի ազատագրման 16-րդ տարեդարձի և Հաղթանակի օրվան նվիրված միջոցառումներին մասնակցելու համար մեկնել է Արցախ:

### Սեպտեմբեր
* Սեպտեմբերի 2 - Ստեփանակերտի հուշահամալիր են այցելում Արցախի նախագահ Բակո Սահակյանը և Հայաստանի վարչապետ Տիգրան Սարգսյանի գլխավորությամբ Արցախ ժամանած Հայաստանի պատվիրակությունը։

### Նոյեմբեր
* Նոյեմբերի 14 - Աշխատանքային եռօրյա այցով Արցախ մեկած Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանն ու Արցախի նախագահ Բակո Սահակյանը մասնակցել են մի շարք միջոցառումների, եղել սահամանամերձ շրջաններում և պաշտպանական դիրքերում:

## Տես նաև
* 2007 թվականն Արցախում
* 2009 թվականն Արցախում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2000-ականներ Արցախում
Կատեգորիա:2008 Ասիայում
Կատեգորիա:2008 Արցախում
Կատեգորիա:2008 Եվրոպայում
Կատեգորիա:21-րդ դարի տարեթվեր Արցախում
Բաթումի նավահանգիստ

**Բաթումի նավահանգիստ** (), վրացական նավահանգիստ։ Վրաստանի ամենամեծ կոնտեյներային, լաստանավային և ընդհանուր բեռների ծովային նավահանգիստն է։ Գտնվում է Բաթում քաղաքում, Սև ծովի հարավ-արևելյան ափին։ Նավահանգիստը նաև կիրառվում է որպես տարանցիկ նավահանգիստ՝ ղազախական և ադրբեջանական նավթի արդյունահանման համար։ Բաթումի նավահանգիստը կարող է բավարարել հաճախորդների, տարբեր բեռների և նավերի պահանջները։ Նավահանգիստն ունի հինգ տերմինալ՝ նավթային տերմինալ, չոր բեռների տերմինալ, կոնտեյներային տերմինալ, երկաթուղային-լաստանավային անցման և ուղևորատար տերմինալ։ Տերմինալները համալրված են համապատասխան ամբարձիչներով, ինչը հեշտացնում է բեռների ժամանակին և որակյալ փոխադրումը և բավարարում է նավահանգստի հաճախորդների պահանջները։

## Պատմություն
ձախից|մինի|273x273փքս|Բաթումի նավահանգիստը 1881 թվականին
Բաթումի նավահանգստի պատմությունը սկիզբ է առնում Հռոմեական կայսրությունից, երբ Հադրիանոսի կառավարման օրոք նավահանգիստը հռոմեական առևտրային ցանցի կարևորագույն ռեսուրսներից մեկն էր:

Բաթումի նավահանգիստը մշտապես առանձնացել է իր աշխարհագրական, ռազմավարական և բնական առավելություններով։ Մասնավորապես, այն, որ նավահանգիստը գտնվում է ծովի խորջրյա հատվածում, ինչը թույլ է տալիս մեծ նավերին մուտք գործել այնտեղ։ Բացի այդ, նավահանգիստ մտնելու համար անհրաժեշտ չէ անցնել ջրանցքով, ինչը նավատիրոջը ազատում է ջրանցքի հավելյալ հարկավճարից։

19-րդ դարի երկրորդ կեսին համաշխարհային տնտեսական ցանցի ձևավորման ժամանակ նշված առավելությունների շնորհիվ Բաթումի նավահանգիստը 1878-1885 թվականներին ստացավ «Պորտո-Ֆրանկո» (ազատ նավահանգիստ) կարգավիճակ։ Բաթում քաղաքի և նավահանգստի զարգացման գլխավոր գործոնը եղել է Բաքվից Բաթում երկաթուղով տեղափոխվող նավթը։ Նավթի վերամշակման հետ մեկտեղ ավելացել են նաև տարբեր հասարակական պահանջներ, ինչը հանգեցրել է քաղաքի ենթակառուցվածքների զարգացմանը։ Այս ամենի վկայությունն եղել է՝ 1900 թվականին Բաքու-Բաթում նավթատարի կառուցումը, որն եղել է աշխարհում առաջին նավթատարներից մեկը։

«Մրցանակը» գրքում Քեմբրիջի Էներգետիկ հետազոտությունների ասոցիացիայի նախագահ Դանիել Երգինը նշում է, որ նավահանգստի աշխարհագրական, ռազմավարական դիրքի ու այլ առավելությունների շնորհիվ նավթն առաջին անգամ Բաթումի նավահանգստից մղվել է 1892 թվականի օգոստոսին «Մյուրեքս» տանկերով, որը նույն տարվա օգոստոսի 22-ին անցել է Սուեզի ջրանցքով։

Այս նախագծի հեղինակներն էին այնպիսի նշանավոր անձիք, ինչպիսիք են Նոբելը, Ռոտշիլդը, Սամուելը («Shell» ընկերության հիմնադիր), Մանթաշևը և ուրիշներ։ Այսպիսով, Բաթումի նավահանգիստը վաղուց հայտնի է որպես եվրասիական և միջազգային լոգիստիկայի կարևորագույն մաս։ Այսօր Բաթումի նավահանգիստը կապող տրանսպորտային գիծ է, որը միացնում է Եվրոպան Ասիային։ Նավահանգիստը ավտոմոբիլային և երկաթուղային ճանապարհներով կապված է Կովկասի, Կենտրոնական Ասիայի, Ռուսաստանի և Թուրքիայի հետ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Port_Building,_Batumi,_Georgia.JPG
Պատկեր:Batumi_seaport,_Adjaria,_Georgia.jpg
Պատկեր:Tanks,_batumi.jpg
Պատկեր:Batumi_port_1.jpg
Պատկեր:USS_Donald_Cook_(DDG_75)_in_Batumi_in_2021.jpg


## Տես նաև
* Փոթի նավահանգիստ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Georgian Travel Guide Official site
* Forbes Georgia

Կատեգորիա:1878 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Բաթում
Կատեգորիա:Նավահանգիստներ
Կատեգորիա:Սև ծովի նավահանգիստներ
Կատեգորիա:Վրաստանի տրանսպորտ
Չուլա Վիստա

**Չուլա Վիստա** (Chula Vista.  . իսպաներենից բառացի թարգմանած՝ նշանակում է *Գեղեցիկ/Չքնաղ տեսարան* ), քաղաք ԱՄՆ-ի Կալիֆոռնիա նահանգի Սան Դիեգոյի շրջանում, Հարավային ծովախորշի ափին: Մականունը՝ *Աշխարհի կիտրոնային մայրաքաղաք* / *Lemon Capital of the World* Զբաղեցնում է 134,92 քառակուսի կիլոմետր տարածք:
Բնակչության թվաքանակով երկրորդ տեղն է գրավում Սան Դիեգոյի մետրոպոլային տարածքում, յոթերորդ տեղը՝ Հարավային Կալիֆոռնիայում, 15-րդ տեղը՝ Կալիֆոռնիա նահանգում, 81-րդ տեղը՝ ԱՄՆ-ում: 2020 թվականի մարդահամարի տվյալներով այդտեղ ապրում էր 275.487 մարդ. 2010 թվականին այդ ցուցանիշը եղել է 243.916: 

Նախքան իսպանացիների գալը տարածքը բնակեցված է եղել *կումեյաայ* (անվանվում են նաև *լիփայ-թիփաայ*) ցեղի հնդկացիներով: 1821 թվականին մտել է նորահռչակ Մեքսիկական կայսրության, դրանից երկու տարի անց՝ Մեքսիկական առաջին հանրապետության կազմի մեջ: 1848 թվականին Կալիֆոռնիան, մեքսիկա-ամերիկյան պատերազմի արդյունքում ԱՄՆ-ի մաս է դարձել, 1850 թվականին ստացել նահանգի կարգավիճակ:

Բնակավայրը հիմնադրվել է 19-րդ դարի սկզբներին, քաղաքի կարգավիճակ ստացել  1911 թվականի հոկտեմբերին: Քաղաքը ԱՄՆ-ի արագ աճող բնակավայրերից է: Այստեղ են գործում Չուլա Վիստայի էլիտար մարզական կենտրոնը / Chula Vista Elite Athlete Training Center, Սան Դիեգոյի Sesame Place-ը, North Island Credit Union Amphitheatre-ը, Chula Vista Marina-ն, Living Coast Discovery Center-ը:

## Ժողովրդագրություն

## Կլիմա

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* Chula Vista Community Web

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի բնակավայրեր
Բարձր էլիպտիկ ուղեծիր

[thumb|upright|[Մոլնիյա-ուղեծիր հյուսիսային կիսագնդի համար]]
**Բարձր էլիպտիկ ուղեծիրը** (ԲԷՈւ) կամ **բարձր էքսցենտրիկ ուղեծիր**, աստղադինամիկայում կամ երկնային մեխանիկայում 1-ին մոտ, այսինքն բարձր էքսցենտրիսիտետ ունեցող ուղեծիր է, որը սովորաբար վերաբերում է Երկրի շուրջ պտտվող ուղեծրին։ Թեքված ԲԷՈւ ուղեծրերի օրինակներից են Մոլնիա ուղեծրերը, որոնք անվանվել են դրանք օգտագործող խորհրդային Մոլնիա կապի արբանյակների անունով, և Տունդրա ուղեծրերը։ ԱՄՆ շատ արբանյակներ նույնպես օգտագործել են այս ուղեծրերը, օրինակ՝ Թրումփեթ էլեկտրոնային հետախուզության արբանյակները։

ԲԷՈւ հապավումը սովորաբար բացվում է որպես Բարձր էքսցենտրիկ ուղեծիր ուղեծրային վերլուծաբանների կողմից, քանի որ մոլորակների և այլ մարմինների շուրջ բոլոր ուղեծրերը էլիպսաձև են: «Բարձր էլիպտիկ» տերմինը պարզ չէ, թե ինչն է բարձր։ Ավելի ճիշտ կլինի այս ուղեծրերը անվանել «երկարացված», քան «բարձր էլիպտիկ»։

Բարձր էքսցենտրիկ ուղեծրերը ունեն երկու հիմնական կիրառություն՝ որպես փոխանցման ուղեծրեր և որպես ուղեծրեր բևեռային շրջանների հետ կապի կամ դրանց հսկողության համար։ Փոխանցման ուղեծիրը առաջարկվել է գերմանացի գիտնական Վալտեր Հոհմանի կողմից 1925 թվականին, այն միացնում է երկու շրջանաձև ուղեծրեր՝ ցածր և բարձր, էքսցենտրիկ ուղեծրով։ Կան բազմաթիվ ԲԷՈւ ուղեծրեր, որտեղ արձակվող սարքը սկզբում տեղակայվում է Ցածր մերձերկրյա ուղեծիր, ապա գործարկելով հավելյալ շարժիչներ գեոսինքրոն ուղեծիր տեղափոխելու համար նախատեսված բեռը օգտագործում է ԲԷՈւ փոխանցման ուղեծիրը, ապա անհրաժեշտ ուղեծրի բարձրությանը հասնելուց հետո տեղափոխում սարքը նախատեսված գեոսինքրոն ուղեծիր։

[thumb|[Մոլնիյա-ուղեծիր|Մոլնիա ուղեծրի հետագիծը Երկրի վրա]]
Կապի կամ հսկողության համար կիրառվող սարքերը այս չափազանց երկարացված ուղեծրերը օգտագործելիս կարող են երկար մնալ երկնքի որոշակի կետում՝ ապոգեյին մոտենալու և իջնելու ընթացքում։ Սա այս էլիպտիկ ուղեծրերը դարձնում է օգտակար կապի արբանյակների համար։ Հյուսիսային կիսագունդն ունի շատ ավելի մեծ ցամաքային զանգված և պատկանում է պատմականորեն իրար հետ մրցակցող երկրներին, ուստի ԲԷՈւ ուղեծրերում արբանյակների մեծ մասը գտնվում է այնպիսի ուղեծրերում, որոնք մաքսիմալացնում են ժամանակը Հյուսիսային բևեռային շրջաններում։

Սիրիուս արբանյակային ռադիոն օգտագործել է թեք ԲԷՈւ ուղեծրեր, մասնավորապես՝ Տունդրա ուղեծրեր, որպեսզի երկու արբանյակները տեղակայված լինեն Հյուսիսային Ամերիկայի վերևում, մինչդեռ մեկ այլ արբանյակ արագ անցում է կատարում իր 24-ժամյա ուղեծրի հարավային մասով։ Երկայնությունը, որից վերև արբանյակները գտնվում են ապոգեյում, մնում է համեմատաբար անփոփոխ, երբ Երկիրը պտտվում է։ Երեք առանձին ուղեծրերը հավասարաչափ տարածված են Երկրի շուրջ, բայց ունեն ընդհանուր հետագիծ Երկրի վրա:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստղադինամիկա
Կատեգորիա:Ուղեծրեր
Էմմի Քրիստիանսեն

**Էմմի Քրիստինա Գուտուլսրուդ Քրիստիանսեն** (ստեղծագործական անունը **Էմմի**, , ), նորվեգացի երգչուհի և երգահան։ Ներկայացրել է Իռլանդիան Եվրատեսիլ 2025 երգի մրցույթում «Laika Party» երգով։

## Կենսագրություն
Էմմին ծնունդով Սանդե գյուղից է, որը գտնվում է Հոլմեսթրանդ կոմունայում։ Մանկության տարիներին նա երգում էր երգչախմբում։ 2015 թվականին, 14 տարեկանում, նա մասնակցեց երիտասարդական երաժշտական շոու *Melodi Grand Prix Junior*-ին՝ «Aiaiaiai» երգով։ Նրա ավագ եղբայրը՝ Էրլենդը, այս մրցույթին մասնակցել էր դեռևս 2011 թվականին։

2021 թվականին Էմմին մասնակցեց *Melodi Grand Prix 2021*-ին՝ Եվրատեսիլ 2021-ի նորվեգական ազգային ընտրությանը, «Witch Woods» երգով։ Նա երրորդ կիսաեզրափակչից անցավ եզրափակիչ, սակայն մրցույթի գերեզրափակչում չհայտնվեց։ *Melodi Grand Prix 2024*-ում նա գրել է «Woman Show» երգը՝ միասին Մաթիլդա SPZ-ի, Քրիս Արչերի և Slam Dunk-ի հետ։ Բացի Նորվեգիայում ունեցած գործունեությունից, Էմմին հայտնի դարձավ նաև արտերկրում՝ իր TikTok-ի էջի շնորհիվ, որտեղ նա հավաքեց ավելի քան մեկ միլիոն հետևորդ։

2025 թվականի հունվարին Էմմին հայտարարվեց որպես *Eurosong 2025*-ի մասնակից՝ Իռլանդիայի ազգային ընտրությունում, Եվրատեսիլ 2025-ի համար։ Նա հանդես եկավ շան՝ տիեզերագնաց Լայկային նվիրված «Laika Party» երգով, որը ստեղծել էր մեկ իռլանդացի և երեք նորվեգացի երգահանների հետ համագործակցությամբ։ Սկզբում երգը ներկայացվել էր Նորվեգիային՝ *Melodi Grand Prix 2025*-ին մասնակցելու նպատակով, սակայն մերժվել էր նորվեգական NRK հեռուստաընկերության կողմից։ Ազգային եզրափակչում Էմմին հաղթեց թե՛ ազգային ժյուրիի քվեարկության, թե՛ հեռուստաքվեարկության արդյունքում՝ ստանալով իրավունք ներկայացնելու Իռլանդիան։ Իռլանդիան վիճակահանությամբ հայտնվեց երկրորդ կիսաեզրափակչում, որը կայացավ մայիսի 15-ին, և ելույթ ունեցավ շոուի առաջին կեսում։ «Laika Party» երգը չհաղթահարեց եզրափակիչ անցնելու փուլը։

Էմմին նաև հանդես էր եկել որպես համահեղինակ Citi Zēni խմբի «Ramtai» երգի համար, որը զբաղեցրեց 3-րդ տեղը Supernova 2025-ում՝ Լատվիայի ազգային ընտրությունում Եվրատեսիլի համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նորվեգացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթի մասնակիցներ
Մերձհասարակածային ուղեծիր

**Մերձհասարակածային ուղեծիրը** ուղեծիր է, որը գտնվում է պտտվող հիմնական մարմնի հասարակածային հարթության մոտ։ Նման ուղեծիրն ունի մոտ 0° թեքում։ Երկրի մոտ նման ուղեծիրները գտնվում են երկնային հասարակածի մոտ՝ երևակայական երկնոլորտի մեծ շրջանի մոտ, որը համահարթ է Երկրի հասարակածի հետ։ Գեոհաստատուն ուղեծիրը հասարակածային ուղեծրի հատուկ տեսակ է, որը գեոսինքրոն է։ Գեոհաստատուն ուղեծրում գտնվող արբանյակը Երկրի մակերևույթին գտնվող դիտորդների համար թվում է անշարժ, միշտ երկնքի նույն կետում։

Հասարակածային ուղեծիրները կարող են առավելություն ունենալ մի քանի պատճառներով։ Տիեզերական սարքերի արձակման համար հասարակածի մոտ գտնվող տիեզերակայանները, օրինակ՝ Կուրուում գտնվող Գվիանայի տիեզերական կենտրոնը, Ֆրանսիական Գվիանա, կամ Բրազիլիայի Ալկանտարա արձակման կենտրոնը, կարող են լավ վայրեր լինել արձակման համար, քանի որ դրանք կրող հրթիռին ապահովում են որոշակի լրացուցիչ ուղեծրային արագություն՝ արձակման պահին տիեզերանավին հաղորդելով Երկրի պտտման արագությունը՝ 460 մ/վ։ Ավելացված արագությունը նվազեցնում է սարքը ուղեծիր դուրս բերելու համար անհրաժեշտ վառելիքի քանակը։ Քանի որ Երկիրը պտտվում է դեպի արևելք, արագության այս աճից օգտվում են միայն դեպի արևելք մեկնարկները: Դեպի արևմուտք մեկնարկները հատկապես դժվար են հասարակածից՝ լրացուցիչ պտտման արագությանը հակազդելու անհրաժեշտության պատճառով։

Հասարակածային ուղեծրերը ունի նաև այլ առավելություններ, ինչպիսիք են հաղորդակցության կազմակերպումը. հասարակածային ուղեծրում գտնվող տիեզերանավը յուրաքանչյուր պտույտի ժամանակ անմիջապես անցնում է տիեզերակայանի վրայով, ի տարբերություն, թեքված ուղեծրի դեպքում տիեզերանավը անցնում է երկրի վրա փոփոխվող հետագծով։

Ավելին, հասարակածային ուղեծիր ուղղակիորեն մեկնարկները վերացնում են տիեզերանավի մեկնարկի հետագծի թանկարժեք ճշգրտումների անհրաժեշտությունը: Կանավերալի հրվանդանի 28° հյուսիսային լայնությունից Լուսնի ուղեծրի 5° թեքությանը հասնելու մանևրը սկզբնապես գնահատվում էր, որ Ապոլոն ծրագրի Սատուրն V հրթիռի բեռնունակությունը կնվազեցնի մինչև 80%-ով։

## Չթեքված ուղեծիր
*Չթեքված ուղեծիրը* ուղեծիր է, որը համահարթ է հղման հարթության հետ։ Ուղիղ շարժումով ուղեծրերի համար ուղեծրի թեքումը 0° է, իսկ հետադարձ ուղեծրերի համար՝ 180°:

Եթե հղման հարթությունը զանգվածային գնդաձև մարմնի հասարակածային հարթությունն է, ապա այդ ուղեծրերը կոչվում են հասարակածային, իսկ չթեքված ուղեծիրը պարզապես մերձհասարակածային ուղեծրի հատուկ դեպք է:

Այնուամենայնիվ, չթեքված ուղեծիրը պարտադիր չէ, որ հղվի միայն հասարակածային հղման հարթությանը: Եթե հղման հարթությունը խավարածրի հարթությունն է, ապա դրանք կոչվում են *խավարածրի ուղեծիր*:

Քանի որ չթեքված ուղեծրերը չունեն հանգույցներ, վերելքի հանգույցը անորոշ է, ինչպես նաև դրա հետ կապված դասական ուղեծրի տարրերը, ծագման հանգույցի երկայնությունը և պերիկենտրոնի արգումենտը: Այս դեպքերում, ուղեծրի լիարժեք նկարագրությունն ապահովելու համար պետք է օգտագործվեն այլընտրանքային ուղեծրային տարրեր կամ տարբեր սահմանումներ:

Գեոհաստատուն ուղեծիրը հասարակածային ուղեծրի գեոսինքրոն օրինակ է, չթեքված ուղեծիր, որը համահարթ է Երկրի հասարակածի հետ:

## Տես նաև
* Գեոհաստատուն ուղեծիր
* Երկնային հասարակած
* Թեքված ուղեծիր
* Ուղեծրի թեքում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստղադինամիկա
Կատեգորիա:Ուղեծրեր
Երկնային հասարակած

[right|thumb|300px|Երկնային հասարակածը ներկայումս մոտ 23.44°-ով թեքված է [Խավարածիր|խավարածրի հարթության նկատմամբ։ Պատկերը ցույց է տալիս Երկրի առանցքի թեքման, պտտման առանցքի և ուղեծրային հարթության միջև եղած կապը։]]
**Երկնային հասարակած**, Երկրի հասարակածի հետ նույն հարթության վրա գտնվող երևակայական երկնոլորտի մեծ շրջան։ Ավելի լայն առումով, այն նաև հասարակածային կոորդինատային համակարգում հանդիսանում է հղման հարթություն։ Երկրի առանցքի թեքման պատճառով երկնային հասարակածը ներկայումս թեքված է մոտ 23.44°-ով խավարածրի (Երկրի ուղեծրի հարթության) նկատմամբ, բայց վերջին 5 միլիոն տարվա ընթացքում այն տատանվել է մոտ 22.0°-ից մինչև 24.5°՝ Միլանկովիչի ցիկլերի և այլ մոլորակներից եկող պերտուրբացիաների պատճառով։

Երկրի հասարակածի վրա կանգնած դիտորդը երկնային հասարակածը պատկերացնում է որպես կիսաշրջան, որն անցնում է զենիթով՝ ուղիղ գլխավերևում գտնվող կետով։ Երբ դիտորդը շարժվում է դեպի հյուսիս (կամ հարավ), երկնային հասարակածը թեքվում է դեպի հակառակ հորիզոնը։ Երկնային հասարակածը սահմանվում է որպես անսահման հեռավորության վրա (քանի որ այն գտնվում է երկնային գնդի վրա). այսպիսով, կիսաշրջանի ծայրերը միշտ հատում են հորիզոնը՝ ուղիղ արևելք և ուղիղ արևմուտք, անկախ դիտորդի դիրքից Երկրի վրա։ Բևեռներում երկնային հասարակածը համընկնում է աստղագիտական ​​հորիզոնի հետ։ Բոլոր լայնություններում երկնային հասարակածը միատարր աղեղ կամ շրջան է, քանի որ դիտորդը գտնվում է երկնային հասարակածի հարթությունից միայն վերջավոր հեռավորության վրա, բայց անսահման հեռու է հենց երկնային հասարակածից։

Երկնային հասարակածին մոտ գտնվող աստղագիտական մարմինները հորիզոնի վերևում երևում են Երկրի վրա գտնվող գրեթե բոլոր վայրերից, բայց դրանք ամենաբարձր գագաթնակետին են հասնում հասարակածի մոտ։ Երկնային հասարակածը ներկայումս անցնում է հետևյալ համաստեղություններով`

Հազարավոր տարիների ընթացքում Երկրի հասարակածի և, հետևաբար, այն համաստեղությունները, որոնց միջով անցնում է երկնային հասարակածը, կփոխվի առանցքային պրեցեսիայի պատճառով։

Երկրից բացի այլ երկնային մարմիններն էլ ունեն նմանատիպ սահմանված երկնային հասարակածներ:

## Տես նաև
* Երկնային բևեռ
* Թեքում
* Պտտական շարժում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկնային կոորդինատային համակարգեր
Կատեգորիա:Հարթաչափություն
Կատեգորիա:Շրջանագծեր
Նամիք Նասրուլաև

**Նամիք Նասրուլա օղլու Նասրուլաև** (, ), խորհրդային և ադրբեջանցի մաթեմատիկոս, պետական և քաղաքական գործիչ։ 1996-2001 թվականներին զբաղեցրել է Ադրբեջանի էկոնոմիկայի նախարարի պաշտոնը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1945 թվականի փետրվարի 2-ին Բաքվում։ 1967 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտը։ 1970 թվականին էլ ավարտել է Մ. Վ. Լոմոնոսովի անվան Մոսկվայի պետական համալսարանը։

Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու։

1968 թվականից աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ կառավարման խնդիրների ինստիտուտում՝ ակադեմիկոս Բորիս Պետրովի ղեկավարությամբ։ Զբաղվել է կիբեռնետիկայի խնդիրներով և հեռահար կապի համակարգերի մշակմամբ։ 

1978-1987 թվականներին զբաղեցրել է Ադրբեջանի գիտությունների ակադեմիայի Կիբեռնետիկայի ինստիտուտի սկզբում փոխտնօրեն, իսկ այնուհետ՝ տնօրենի պաշտոնները։ 

1987 թվականից զբաղեցրել է ադրբեջանական «Ուլդուզ» գիտաարտադրական միավորման և Կապի համակարգերի գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրենի պաշտոնը։ 

1995 թվականին նշանակվել է Ադրբեջանի էկոնոմիկայի նախարարի առաջին տեղակալի պաշտոնում։ Իսկ արդեն 1996 թվականի նոյեմբերի 18-ից 2001 թվականի ապրիլի 30-ը զբաղեցրել է այդ երկրի էկոնոմիկայի նախարարի պաշտոնը։ 

2001 թվականի հունիսի 12-ից 2007 թվականի ապրիլի 17-ը զբաղեցրել է Ադրբեջանի հաշվեքննիչ պալատի նախագահի պաշտոնը։ 

Մահացել է 2023 թվականի հունվարի 17-ին՝ շարունակական հիվանդությունից հետո։

## Ընտանիք
Հայրը՝ Նասրուլա Նասրուլաևը, խորհրդային և ադրբեջանցի պետական ու կուսակցական գործիչ էր։ 1961-1966 թվականներին զբաղեցրել է Ադրբեջանի կոմունիստական կուսակցության Բաքվի քաղաքային կոմիտեի 1-ին քարտուղարի, 1966-1969 թվականներին՝ Ադրբեջանական ԽՍՀ Պետպլանի նախագահի 1-ին տեղակալի, 1969-1975 թվականներին՝ Կապի նախարարի, իսկ արդեն 1975-1978 թվականներին՝ Ադրբեջանական ԽՍՀ թեթև արդյունաբերության նախարարի պաշտոնները։

## Պարգևներ
* «Բարեկամության» շքանշան (մարտի 17, 2025 թվական)՝ ռուս-ադրբեջանական համագործակցության զարգացման մեջ մեծ ավանդի համար,
* «Աշխատանքային արիության համար» մեդալ (1986),
* Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահի անհատական թոշակ (2011 թվականի հոկտեմբերի 31)` Ադրբեջանի Հանրապետության տնտեսության զարգացման մեջ ունեցած վաստակի համար,
* ԽՍՀՄ նախարարների խորհրդի հատուկ պարգև (1973),
* Ռուսաստանի Դաշնության հաշվեքննիչ պալատի տարբերանշան (2007)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Сергей Степашин встретился со своим азербайджанским коллегой - Председателем Счетной палаты Республики Намиком Насруллаевым
* Кто есть Кто в Ближнем зарубежье / А. В. Лунева. — М. : Центр полит. информ., 2003. — 192 с.; 21 см; ISBN 5-94750-018-3
* Намиг Насруллаев
* фото https://novayaepoxa.com/skonchalsya-namig-nasrullaev/432064/
* Скончался первый председатель Счетной Палаты Намиг Насруллаев

Կատեգորիա:Ադրբեջանի նախարարներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի հաշվեքննիչ պալատի նախագահներ
Նապա (խումբ)

**Նապա** (), պորտուգալական ինդի-խումբ Մադեյրայից, որի անդամներն են Դիոգու Գոիշը, Ֆրանսիսկու Սոուզան, Ժոաու Գիլերմե Գոմեշը, Ժոաու Լոուրենսու Գոմեշը և Ժոաու Ռոդրիգեշը։ Նրանք  ներկայացրել են Պորտուգալիան Եվրատեսիլ 2025 երգի մրցույթում՝ «Deslocado» երգով և եզրափակիչում զբաղեցրել են 21-րդ տեղը։

## Պատմություն
300px|thumb|Նապան ելույթ է ունենում Եվրատեսիլ 2025-ի նախա-մրցույթային երեկույթում
Խումբը հիմնադրվել է 2013 թվականին Մադեյրա կղզում և սկզբում կրում էր Men on the Couch անվանումը։ Խումբը ոգեշնչվել է Arctic Monkeys, Red Hot Chili Peppers և The Beatles խմբերից ու սկսել է ստեղծել սեփական երգերը անգլերենով՝ դրանք ձայնագրելով խմբի անդամներից մեկի տատիկի նկուղում։ 2019 թվականին նրանք թողարկեցին իրենց առաջին ալբոմը՝ Senso comum, որը ձայնագրվել էր Սինտրայի BlackSheep ստուդիայում։ Նախագիծը ֆինանսավորվեց քրաուդֆանդինգ արշավի միջոցով, որի ընթացքում առանց հրատարակիչների աջակցության հավաքվեց մոտ 3500 եվրո։

2023 թվականին խումբը թողարկեց երկրորդ ալբոմը՝ Logo se vê, որից հետո ստացավ ներկայիս Նապա անվանումը։ 2024 թվականին նրանք իրականացրին իրենց առաջին համազգային շրջագայությունը։ Ավելի ուշ թողարկվեց համերգային ֆիլմ՝ O Mundo Continua a Girar, որը նկարահանվել էր Մարիա Մատոսի թատրոնում կայացած երկու անշլագ երեկոների ընթացքում։

2024 թվականի նոյեմբերի 5-ին հայտարարվեց, որ խումբը լինելու է *Festival da Canção 2025*-ի համար նախատեսված երգերից մեկի հեղինակ։ Սակայն արդյունքում խումբը որոշեց ինքնուրույն մասնակցել մրցույթին։ Ըստ քվեարկության արդյունքների՝ Նապան հաղթանակ տարավ և ստացավ Պորտուգալիան Եվրատեսիլ 2025-ում ներկայացնելու իրավունք, որը կայացավ Բազելում։

2025 թվականի մայիսի 13-ին Նապան ելույթ ունեցավ Եվրատեսիլի առաջին կիսաեզրափակչում և անցավ եզրափակիչ, որն անցկացվեց մայիսի 17-ին։

## Մասնակիցներ
Խմբի ներկա և նախկին անդամները:

; Ներկա անդամներ

* Ժոաու Գիլերմե Գոմեշ — վոկալ և կիթառ
* Ֆրանսիսկու Սոուզա — կիթառ
* Դիոգու Գոիշ — բաս
* Ժոաու Լոուրենսու Գոմեշ — դաշնամուր
* Ժոաու Ռոդրիգեշ — հարվածային գործիքներ

; Նախկին անդամներ

* Տիագու Ռոդրիգեշ — հարվածային գործիքներ

## Սկավառակագրություն
### Ալբոմներ

### Սինգլներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Պորտուգալացի երաժիշտներ
Զարյա (ժամացույց)

**«Զարյա»** (), Պենզայի ժամացույցների գործարանի արտադրած մեխանիկական ձեռքի ժամացույցների ապրանքանիշ։

## Պառմություն
1949 թվականին գործարանը անցել է բացառապես կանացի ժամացույցների մոդելների արտադրություն։ Դրա հետ կապված «Պոբեդա» ժամացույցների գործարանը տեղափոխվել է մեկ այլ վայր։ Պենզայի դիզայներները սկսեցել են մշակել նոր փոքր տրամաչափի ժամացույցի մեխանիզմ, որը հետագայում անվանվել է «Զարյա»։ 1963 թվականին արտադրվել են կանացի ամենահարթ ժամացույցներից մեկը՝ «Զարյա-5»-ը։ 1965 թվականին «Զարյա» անվանումը մտել է որպես Պենզայի ժամացույցների գործարանում արտադրվող բոլոր ժամացույցների միասնական անվանում։ Այսպիսով, Պենզայի գործարանի կողմից արտադրվող ժամացույցների բոլոր ապրանքանիշերը տարբերվում են միայն ինդեքսներով (օրինակ՝ «Վեսնա» ժամացույցը հայտնի դարձել է որպես «Զարյա-2009»)։ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո ստեղծվել է «Զարյա» առևտրային տունը։

## Բնութագիր
Հարվածակայուն, ջրակայուն, կան ժամացույցների մոդելներ ավտոմատ լարմամբ։

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт Пензенского часового завода

Կատեգորիա:1949 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:1949 հիմնադրումներ ԽՍՀՄ-ում
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ապրանքանիշեր
Նավար ալ-Ավլաքիի սպանություն

**Նավար «Նորա» ալ-Ավլաքի** (, ), իսլամիստ ծայրահեղական Անվար ալ-Ավլաքիի 8-ամյա դուստրը, որն սպանվել է 2017 թվականի հունվարի 29-ին՝ Յակլայի վրա հարձակման ժամանակ։ Վերջինս իրականացվել է ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի անմիջական հրամանով։ Ունեցել է ամերիկյան քաղաքացիություն։

Գործողությունն իրականացվել է Եմենի հարավում։ Դրա նպատակն էր վերացնել Ալ-Կաիդայի տեղական ճյուղերից մեկը։ Եմենի հարավում գործողությունն իրականացվել է ԱՄՆ միացյալ հատուկ գործողությունների հրամանատարության կողմից ու, ամերիկացի բարձրաստիճան պաշտոնյաներից մեկի փոխանցմամբ, միտված էր առգրավելու համակարգիչներում պահվող հետախուզական տվյալները։ Ամերիկացի պաշտոնյաների խոսքով՝ Նավար ալ-Ավլաքիի մահվանից զատ, սպանվել է նաև ԱՄՆ ռազմածովային ուժերի մեկ ներկայացուցիչ ու Ալ-Կաիդայի երեք առաջնորդ։

Նավար ալ-Ավլաքիի մահը մամուլում մեծ իրարանցում է առաջացրել ու լուսաբանվել ոչ միայն ամերիկյան, այլև միջազգային լրատվամիջոցներով։ Դրա մասին ռեպորտաժներ են պատրաստել ինչպես ավանդական, այնպես էլ առցանց լրատվամիջոցները։ Նավարի պապը՝ Նասեր ալ-Ավլաքին թոռան մահվան առիթով նշել է. «Նա վիրավորվել էր թիկունքից ու տառապեց մոտ երկու ժամ։ Ինչո՞ւ սպանել երեխաներին։ Սա ամերիկյան նոր վարչակազմն է. շատ տխուր է, մեծ հանցագործություն է»։ Նավարի մահվան պահին նրա հետ եղել են մայրն ու մորեղբայրը։ Նրա վերջին խոսքերն էին. «Մի' լացիր, մամ։ Ես լավ եմ»։

Նավար ալ-Ավլաքին իր ընտանիքի երրորդ անդամն էր, որը սպանվել է գործադիր կառավարությունների կողմից տրված հրամանների հիման վրա իրականացված ռազմական գործողությունների ժամանակ։ Նրա հայրը՝ Անվար ալ-Ավլաքին, առաջինն էր, որն սպանվեց 2011 թվականի սեպտեմբերի 30-ին։ ԱՄՆ Կենտրոնական հետախուզական վարչությունը հրահանգել էր ոչնչացման նպատակով դրոնի միջոցով ուղիղ հարված հասցնել նրան։ Գործողությունը հաստատվել էր ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբամայի կողմից։ Ամերիկյան կառավարությունը պնդում էր, որ Անվար ալ-Ավլաքին հանդիսանում է Արաբական թերակղզում Ալ-Կաիդայի առաջնորդը, չնայած ամերիկյան կողմը հրաժարվում է գաղտնազերծել այն տվյալները, որոնք ստիպել են նրանց գալ այդ եզրակացության։ Հոր մահվանից երկու շաբաթ անց, ամերիկյան անօդաչուի հարվածի հետևանքով, սպանվեց նաև Նավարի 16-ամյա եղբայրը՝ Աբդուլռահմանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անվար ալ-Ավլաքի
Կատեգորիա:Պատերազմներում սպանված երեխաներ
Հարձակում Սիդնեյում (1980)

**Հարձակում Սիդնեյում** (), զինված հարձակում, որը տեղի է ունեցել 1980 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Ավստրալիայի Սիդնեյ քաղաքում։ Հարձակման հետևանքով զոհվել են Սիդնեյում Թուրքիայի գլխավոր հյուպատոս Շարըք Արըյաքը և նրա թիկնապահ Էնգին Սևերը։

Արըյաքն սպանվել է Դովեր Հայթսի Փորթլենդ փողոցում, երբ տնից դուրս էր գալիս հյուպատոսարան գնալու համար։ Արըյաքն ու իր թիկնապահը կեցավայրից հեռանում էին տարբեր մեքենաներով, երբ հարձակման ենթարկվեցին մոտոցիկլետի վրա նստած երկու տղամարդկանց կողմից, որոնք կրում էին սաղավարտներ։ Հարձակում գործած տղամարդկանցից մեկը մոտոցիկլետի շարժիչը միացրած է պահել, երբ մյուսը սկզբում կրակել է Սևերի ուղղությամբ, իսկ այնուհետ՝ Արըյաքի։ Արըյաքը տեղում մահացել է, իսկ Սևերը զոհվել է ավելի ուշ՝ հիվանդանոցում։ Ծանր առոգանությամբ մի կին զանգահարել է ավստրալական մեդիա կազմակերպություններ՝ պնդելով, որ հարձակման համար պատասխանատուն «Հայկական ցեղասպանության արդարության մարտիկներ» կազմակերպությունն է։ Վերջինս ողջ աշխարհում զինված հարձակումներ էր գործել թուրք մի շարք դիվանագետների վրա։ 

Հարձակումից երեք օր անց՝ 1980 թվականի դեկտեմբերի 20-ին, մոտ 5000 թուրքեր Սիդնեյում լուռ բողոքի քայլերթ են իրականացրել, որը մեկնարկել է Սիդնեյի քաղաքապետարանի մոտից ու ավարտվել Հայդ Փարքում։

## Տես նաև
* Հայկական ռազմաքաղաքական կազմակերպությունների կողմից սպանված թուրք դիվանագետների ցանկ
* Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 18.12.1980, Milliyet, Sayfa 1

Կատեգորիա:1980 Ավստրալիայում
Կատեգորիա:Ավստրալիայում մահացածներ
Կատեգորիա:Սպանված թուրք դիվանագետներ
Չեսափիք

**Չեսափիք** (), անկախ քաղաք ԱՄՆ-ի Վիրջինիա նահանգում: Զբաղեցնում է 910 կմ² տարածք. այս ցուցանիշով երկրորդ տեղն է գրավում նահանգում: Իսկ բնակչության թվաքանակի ցուցանիշով Վիրջինիայում երկրորդն է, ԱՄՆ-ում՝ 92-րդը. 2013 թվականի տվյալներով այստեղ ապրում էր 232.977 մարդ, 2020 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ 249.422 մարդ:

Չեսափիքն ընդգրկված է Հեմփտոն Ռոուդս մետրոպոլային շրջանի մեջ:

Քաղաքը հիմնադրվել է 1963 թվականին, երբ վարչական բարեփոխումների արդյունքում Հարավային Նորֆոլք քաղաքը միավորվել է նախկին Նորֆոլք շրջանից մնացած բնակավայրերի հետ: *Չեսափիք* է կոչվել բնակչության շրջանում անցկացված հանրաքվեի արդյունքներով: 1990-ական թվականներին բնակչության թվաքանակն այստեղ էականորեն աճել է, թեև արդյունաբերական խոշոր ձեռնարկությունները եզակի են: Տնտեսության համեմատաբար զարգացած ճյուղերից են մետաղամշակման, փայտամշակման, քիմիական արդյունաբերությունը, ցեմենտի արտադրությունը:

Չեսափիքում են տեղակայված  *Dollar Tree* միջազգային ընկերության գլխավոր գրասենյակն ու գլխադասային ձեռնարկությունները, Միացյալ Նահանգների ռազմածովային նավատորմի երկու բազա, համբավավոր բուսաբանական այգի:

## Ժողովրդագրություն

¹ 1980–2020: Volkszählungsergebnisse

## Կլիմա
Köppen Climate Classification-ի դասակարգմամբ Չեսափիքն ունի խոնավ մերձարևադարձային կլիմա, որը կլիմայական քարտեզներում նշվում է "Cfa" համառոտագրությամբ: Տեղանքին բնորոշ են շոգ ու խոնավ ամառները և մեծամասամբ մեղմ ձմեռները:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Chesapeake Conventions and Tourism
* City of Chesapeake
* Chesapeake Public Schools
* Chesapeake Economic Development - serving Chesapeake Businesses

Կատեգորիա:1963 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վիրջինիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ
Ախ, որտեղ (ֆիլմ)

**Ախ, որտեղ** (), թուրքական ռոմանտիկ կատակերգություն, որը թողարկվել է 1975 թվականին։ Գլխավոր դերերում հանդես են գալիս թուրք հայտնի դերասաններ Թարըք Աքանը և Գյուլշեն Բուբիքօղլուն։ Ֆիլմի անվանումը վերցվել է Ֆյուսուն Օնալի «Ախ, որտեղ» երգից։

## Սցենար
Բուրսայից ագարակատիրոջ երեք որդիները, որոնք սովորում են Ստամբուլում, ապրում են մի կյանքով, որը հակասում է իրենց ընտանեկան համոզմունքներին։ Ավագ որդին՝ Ֆերիթը (Թարըք Աքան), ով սովորում է բժշկական ֆակուլտետում, իր գեղեցիկ արտաքինի շնորհիվ սիրահետում է կանանց, չնայած որ նշանված է իր հայրենի քաղաքից մի աղջկա հետ։ Մինչդեռ միջնեկ որդին՝ Մուրաթը (Հալիթ Աքչաթեփե), ով սովորում է դեղագործական ֆակուլտետում, մոլի խաղամոլ է։ Կրտսեր որդին էլ՝ Օմերը (Ջենգիզ Նեզիր), ով ճարտարագիտության բաժնի ուսանող է, գտնվում է այդ ժամանակների քաղաքական իրադարձությունների կենտրոնում, շփվում արմատական հայացքներ ունեցող քաղաքական գործիչների հետ։ 

Մի օր Ֆերիթը խանութում ծանոթանում է աշխատակցուհու հետ ու փորձում ամեն գնով հմայել նրան։ Բայց Զեհրայի (Գյուլշեն Բուբիքօղլու) ուշադրությունը գրավելն այդքան էլ հեշտ չէ։ Ի վերջո, Ֆերիթը կարողանում է գրավել աղջկա սիրտը, սակայն այդ պահին հայտնվում են Ֆերիթի նախկին ընկերուհիները՝ նոր խնդիրներ առաջացնելով տղայի համար։ Իրավիճակն ավելի է բարդանում, երբ Բուրսայում ապրող նրանց ընտանիքը պարզում է, որ տղաները չեն հաճախում դասերին ու գալիս են Ստամբուլ։ Հենց այդ ժամանակ էլ սկսում են զարգանալ ֆիլմի հիմնական իրադարձությունները։

## Դերասանական կազմ
* Թարըք Աքան - Ֆերիթ,
* Գյուլշեն Բուբիքօղլու - Զեհրա,
* Նիլգյուն Աթըլղան - Այսել,
* Այդան Ադան - Սելին,
* Ադիլե Նաշիթ - Հուրիյե,
* Սերփիլ Նուր - Սելինի քույրը,
* Հուլուսի Քենթմեն - Ֆերիթի հայրը,
* Շյուքրիյե Աթավ - Ֆերիթի մայրը,
* Հայաթի Համզաօղլու - Ալի Քայա,
* Հալիթ Աքչաթեփե - Մուրաթ,
* Ջենգիզ Նեզիր - Օմեր,
* Իլհան Հեմշերի - քննիչ,
* Էքրեմ Դյումեր - ամուսնությունները գրանցող պաշտոնյա,
* Նուպար Թերզյան - Ֆերիթի աները,
* Գյուլթեն Քայա - Ֆերիթի հարսնացուն,
* Լեման Աքչաթեփե - Զեհրայի մայրը,
* Ֆերիդուն Շավլը - դռնապան,
* Իհսան Բայսալ - բամբակագործ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1970-ականների թուրքերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1975 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1975 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Թուրքական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ստամբուլում
Արշավիր Տեր-Մկրտչյան

[300px|մինի|[Կոմիտասն աշակերտների հետ։ Արշավիր Տեր-Մկրտչյանը՝ ներքևի շարքում աջից]]
**Արշավիր Տեր-Մկրտչյան** (), հայ պետական և հասարակական գործիչ, մանկավարժ, թատերական գործիչ, դերասան, թարգմանիչ և խմբագիր։ Հայաստանի առաջին հանրապետության օրոք եղել է ՀՀ խորհրդարանի դիվանապետ, իսկ խորհրդային շրջանում՝ Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնի գլխավոր ադմինիստրատոր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Երևանի քահանա Մկրտիչ (Հովհաննես) Տեր-Մկրտչյանի ընտանիքում։ Հայրը ծառայել է Երևանի Սուրբ Պողոս-Պետրոս եկեղեցում, եղել է Երևանի թեմի կոնսիստորիայի անդամ, ինչպես նաև Գայանյան օրիորդաց դպրոցի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ։

Արշավիր Տեր-Մկրտչյանը կրթություն է ստացել  Էջմիածնի Գևորգյան հոգևոր ճեմարանում,որտեղ նրա ուսուցիչ և երգչախմբի ղեկավար է եղել Կոմիտաս Վարդապետը։ Նա աչքի է ընկել բացառիկ ձայնային տվյալներով։1910-ական թվականներին զբաղվել է մանկավարժական գործունեությամբ՝ դասավանդելով Երևանի թեմական դպրոցներում։

Առաջին հանրապետութան ժամանակաշրջանում՝ 1918–1920 թվականներին, պաշտոնավարել  է Հայաստանի Հանրապետության խորհրդարանի դիվանում՝ որպես դիվանապետ։

Նրա եղբայրը՝ Արտավազդ Տեր-Մկրտչյանը, ծառայել է Ռուսական կայսրության բանակում, այնուհետև՝ Հայաստանի Հանրապետության Զինված ուժերում որպես Երևանի ինժեներական պահեստի պետ։

Խորհրդային իշխանության տարիներին Արշավիր Տեր-Մկրտչյանը ղեկավարել է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնի վարչական գործունեությունը՝ լինելով գլխավոր ադմինիստրատոր։ Ներգրավվել է նաև կինոարվեստում՝ Համո Բեկնազարյանի հրավերով։ Մասնակցել է «Զարե» ֆիլմի նկարահանումներին՝ մարմնավորելով Ջեմալի կերպարը, իսկ «Խասփուշ» ֆիլմում՝ պարսիկ աղայի։

Բացի մանկավարժական և դերասանական աշխատանքից, հանդես է եկել նաև թարգմանչական և խմբագրական գործունեությամբ։

Արշավիր Տեր-Մկրտչյանը հիշատակվում է Սիմոն Վրացյանի «Կեանքի ուղիներով» և «Անձինք նուիրեալք» գրքերում։

## Դերերը ֆիլմերում
* 1926 - «Զարե» – Ջամալ
* 1927 - «Խասփուշ» - Մաշամմադ Աղա

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ թատերական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
1993 թվականն Արցախում

Ստորև ներկայացված է **[[1993]] թվականին [[Արցախ]]ում** տեղի ունեցած իրադարձությունները։

## Իրադարձություններ
### Հունվար
* Հունվարի 20 - Մարտակերտի ռազմաճակատում կասեցվել է Ադրբեջանի զինված ուժերի լայնածավալ հարձակումը:

### Փետրվար
* Փետրվարի 5 - Մարտակերտի ռազմաճակատում սկսվել է Արցախի ինքնապաշտպանական ուժերի լայնածավալ հակահարձակումը:

### Ապրիլ
* Արցախի պաշտպանության բանակի ճնշման տակ Ադրբեջանի զինված ուժերը ստիպված եղան թողնել Քարվաճառի շրջանը։
* Ապրիլի 17 - Շահումյանի շրջանի Գյուլիստան գյուղի երկնքում ադրբեջանական կողմը խոցում է դեպի Երևան ուղևորվող ուղղաթիռը, որի մեջ էր «Եղնիկներ» պարտիզանական ջոկատի հրամանատար Շահեն Մեղրյանը:

### Հունիս
* Հունիսի 12 - Աղդամի մոտ գտնվող Մարզիլու գյուղում զոհվում է Մոնթե Մելքոնյանը։
* Հունիսի 26 - Մարտակերտի շրջանի Պուշկին Յալ բարձունքի վրա զոհվում է «Խաչակիրներ» ջոկատի հրամանատար Կարո Քահքեջյանը։
* Հունիսի 28 - Արցախի պաշտպանության բանակը ազատագրում է Մարտակերտ քաղաքը։

### Հուլիս
* Հուլիսի 4 - Հայկական զինված ուժերը հրետանային ռմբակոծության են ենթարկում Աղդամ քաղաքը։
* Հուլիսի 23 - Ադրբեջանական բանակը պարտություն կրեց Աղդամի մոտ, ինչից հետո, քաղաքն ազատագրվեց Պաշտպանության բանակի կողմից։

### Օգոստոս
* Օգոստոսի 23 - Ազատագրվեցին Ֆիզուլիի և Ջաբրայիլի շրջանները։
* Օգոստոսի 23 - Ազատագրվեց Կուբաթլիի շրջանը։

### Հոկտեմբեր
* Հոկտեմբերի 24 - Ազատագրվեցին Հորադիզի և Զանգելանի (Կովսական) շրջանները։

### Նոյեմբեր
* Նոյեմբերի 1 - Ավարտվել է Հորդիզում, Կուբաթլուում, Ջաբրայիլում, Ֆիզուլիում և Զանգելանում կենտրոնացած ադրբեջանական ռազմական խմբավորումների ջախջախման ռազմական գործողությունը:

### Դեկտեմբեր
* Դեկտեմբերի 15 - Ադրբեջանը լայնածավալ հարձակման անցավ ռազմաճակատի ամբողջ երկայնքով՝ փորձելով բեկում մտցնել պատերազմում։

## Տես նաև
* 1992 թվականն Արցախում
* 1994 թվականն Արցախում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1990-ականներ Արցախում
Կատեգորիա:1993 Ասիայում
Կատեգորիա:1993 Արցախում
Կատեգորիա:1993 Եվրոպայում
Կատեգորիա:20-րդ դարի տարեթվեր Արցախում
Shkodra Elektronike

**Shkodra Elektronike**, ալբանական ֆոլկ-դուետ, որը ձևավորվել է 2019 թվականին Շկոդեր քաղաքում՝ երաժիշտներ Բեատրիչե Ջերդջիի և Կոլե Լյացայի կողմից։ Նրանք  ներկայացրել են Ալբանիան Եվրատեսիլ 2025 երգի մրցույթում «Zjerm» երգով և զբաղեցրել ութերորդ տեղը։

## Պատմություն
Դուետը ծագումով Շկոդերից է՝ Ալբանիայի հյուսիսից։ Նրանք միգրանտներ են, ովքեր մեծացել են Իտալիայում։ Ալբանիայում լայն ճանաչում ստացան հաջող սինգլների շնորհիվ, այդ թվում՝ «Ku e Gjeta Vedin» («Ես գտա ինքս ինձ») և «Synin si Qershia» («Աչքերը՝ ինչպես բալի հատիկ»), որոնք թողարկվել էին 2020 թվականին։ Դրանից հետո սկսեցին մասնակցել տարբեր միջազգային փառատոնների։

2021 թվականին Shkodra Elektronike-ն գրեց «E jemja nuse» («Իմ սեփական հարսն եմ») երգը, որը *Festivali i Këngës* 60-ում կատարեց Ռեզարտա Սմայան՝ զբաղեցնելով երրորդ տեղը։

2022 թվականին նրանք թողարկեցին իրենց դեբյուտային մինի-ալբոմը՝ *Live @ Uzina*, որի գլխավոր սինգլը «Turtulleshë» («Աղավնի») երգն էր։

2024 թվականին Shkodra Elektronike խումբը ընտրվեց մասնակցելու *Festivali i Këngës* 63-ին՝ «Zjerm» երգով»։ Դեկտեմբերի 21-ին նրանք դուրս եկան եզրափակիչ և ի վերջո գրավեցին առաջին տեղը, ինչը նրանց հնարավորություն տվեց ներկայացնելու Ալբանիան Եվրատեսիլ 2025-ում։ Նրանց ելույթը համարվեց Ալբանիայի ամենահաջող մասնակցություններից մեկը 2013 թվականից ի վեր․ այն հավաքեց միլիոնավոր դիտումներ, բարձր գնահատվեց բուքմեյքերների կողմից՝ համարվելով հավանական հաղթող, եզրափակչից առաջ զբաղեցրեց երկրորդ տեղը կիսաեզրափակչում և, երկար դադարից հետո, ապահովեց Ալբանիայի տեղը լավագույն տասնյակում։

## Երաժշտական ոճ և արտիստներ
Shkodra Elektronike-ի երաժշտությունը առանձնանում է ժանրերի համադրությամբ՝ էլեկտրոնային, փոփ և ավանդական ալբանական երաժշտություն։ Այն կառուցված է հիշվող մեղեդիների, գրավիչ ռիթմերի և երգերի բառերի շուրջ, որոնք հաճախ անդրադառնում են սիրո թեմային կամ առօրյա կյանքին։ Նախագծի հիմքում գտնվում է դուետի ձգտումը՝ Շկոդերի ավանդական երգերը վերաիմաստավորել ժամանակակից էլեկտրոնային ոճով։

## Սկավառակագրություն
### Մինի Ալբոմ (EP)

### Սինգլներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ալբանացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթի մասնակիցներ