Չեխիայի տնտեսություն

**Չեխիայի տնտեսությունը** զարգացած երկիր է, Եվրամիության  և ՏՀԶԿ անդամ է։ Հետկոմունիստական երկրներից Չեխիան ամենազարգացածներից է։ Մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ի մասով (անվանական)՝ 25,798 դոլար (3-րդ տեղ Սլովենիայից և Էստոնիայից հետո՝ 2019): Մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ի (ԳՀ) առումով՝ 43,713 դոլար (1-ին տեղ, 2021)։ 2020 թվականի դրությամբ՝ աշխարհի բոլոր հետկոմունիստական երկրների շարքում Չեխիան ունի երրորդ ամենաբարձր միջին աշխատավարձը (Էստոնիայից հետո՝ 1195,08 € և Սլովենիայից հետո՝ 1181,35 €) և նվազագույնը (Սլովենիայից հետո՝ 700 € և Էստոնիայից հետո՝ 550,38 €։ Միջին աշխատավարձը՝ 43,412 կրոնա (1829,56 €, համախառն արդյունքով) և 34,681 կրոնա (1461,15 €): 2024 թվականի հունվարի 1-ից նվազագույն աշխատավարձը կազմել է 18,900 կրոնա (765,81 եվրո, համախառն) և 16,442 կրոնա (666,27 եվրո, ընդհանուր)։

Հիմնական արդյունաբերություններ՝ մեքենաշինություն, երկաթի և պողպատի արտադրություն, մետաղամշակում, քիմիական արտադրանք, էլեկտրոնիկա, տրանսպորտային սարքավորումներ, տեքստիլ, ապակի, գարեջուր, ճենապակի, կերամիկա և բժշկական արտադրանք։ Գյուղատնտեսական հիմնական մթերքներն են շաքարի ճակնդեղ, կարտոֆիլ, ցորեն և գայլուկ։

## Ընդհանուր բնութագիր
Բոլոր հետկոմունիստական պետությունների թվում Չեխիան ունի ամենակայուն և հաջողակ տնտեսական համակարգերից մեկը։ Դրա հիմքն է արդյունաբերությունը (մեքենաշինություն, էլեկտրատեխնիկա և էլեկտրոնիկա, քիմիա, սննդի արդյունաբերություն և սև մետալուրգիա), շինարարությունը և սպասարկման ոլորտը։ Գյուղատնտեսության, անտառային տնտեսության և հանքարդյունաբերության բաժինը չնչին է և շարունակում է նվազել։

1989 թվականին սոցիալիզմի անկումից հետո Չեխիան՝ Չեխոսլովակիայից ժառանգել էնախկին տնտեսական կառուցվածքը, որը նոր պայմաններում պարզվեց, որ էներգետիկորեն անարդյունավետ է, էկոլոգիապես անբարենպաստ, հնացած և ոչ ադեկվատ՝ ոլորտային տեսանկյունից։ Անհամաչափ մեծ մասնաբաժին է զբաղեցրել ներկրվող հումք օգտագործող սև մետալուրգիան, ծանր տեխնիկան և ռազմական արդյունաբերությունը։ Արտադրված ապրանքների տեսականին զգալիորեն գերազանցում է երկրի օբյեկտիվ հնարավորությունները, ինչը հանգեցրել էփոքրածավալ արտադրության և դրա արդյունավետության նվազմանը։ Արտաքին առևտուրը ենթակա էր -ի հրահանգներին, կենտրոնացած էր ԽՍՀՄ կարիքների վրա և աննշան էր մյուս զարգացած երկրների համեմատ։

Նույնիսկ Չեխոսլովակիայի Սոցիալիստական Հանրապետության (ԿՍՖՀ վերջին տարիներին) փլուզումից առաջ 1990-1992 թվականներին՝ կատարվել են որոշ հիմնարար փոփոխություններ՝ մեծածախ և մանրածախ գների մեծ մասի կենտրոնացված կարգավորման վերացում, մասնավոր ձեռնարկատիրության ազատության ներդրում, արտաքին առևտրի պետական մենաշնորհի վերացում և այլն։ 90-ականները աչքի են ընկել գույքային հարաբերությունների զգալի փոփոխություններով՝ այսպես կոչված փոքր և մեծ սեփականաշնորհմամբ, ինչպես նաև 1948 թվականին կոմունիստական վարչակարգի հաստատումից հետո ազգայնացված սեփականության ռեստիտուցիայով։ Արդյունքում՝ պետության մասնաբաժինը ՀՆԱ-ում 97%-ից իջել է մինչև 20%։ Երկրի բացումը օտարերկրյա կապիտալի ներհոսքի համար առաջացրել է օտարերկրյա ներդրումների աճ, մեկ շնչին ընկնող մակարդակով երկիրը անվիճելի առաջատարն է ոչ միայն Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայում, այլև միջազգային մասշտաբով։ Սա օգնել էհամեմատաբար կարճ ժամանակահատվածում իրականացնել արդյունաբերության վերակազմավորումն ու արդիականացումը և անհրաժեշտ տեխնիկական և օժանդակ ենթակառուցվածքների զարգացումը։ Փոփոխությունների հետևանքն էր տնտեսության վերակողմնորոշումը ԽՍՀՄ-ից դեպի Արևմտյան Եվրոպա։

1995 թվականին Չեխիան առաջինն է եղել նախկին սոցիալիստական երկրներից, որն ընդունվել է Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպություն։

Հետևելով CMEA-ի փլուզմանը՝ երկրի մասնատման և տնտեսության կառուցվածքի փոփոխության և դրան հաջորդած աճի պատճառած սկզբնական դժվարություններին՝ Չեխիայի տնտեսությունը 1997-1998 թվականներին որոշակի ճգնաժամ է ապրել, որից այն սկսել է դուրս գալ միայն 1999 թվականի կեսերից։ Դրա արդյունքն էր արտաքին պարտքի աճը և գործազրկության աճը։ Ճգնաժամը հաղթահարվել էշուկայական տնտեսությամբ երկրներ արտահանման ավելացմամբ, առաջին հերթին Եվրամիության (և դրա շրջանակներում՝ Գերմանիա), օտարերկրյա ներդրումների ներգրավմամբ և ներքին սպառման ավելացմամբ։ 2004 թվականի մայիսին ԵՄ-ին միանալուց հետո Չեխիայի տնտեսական աճը նկատելիորեն արագացել է և չնայած սոցիալ-դեմոկրատական ​​մի քանի կառավարությունների հիմնականում պոպուլիստական ​​տնտեսական քաղաքականությանը՝ հասել է տարեկան 6-7%-ի։ Արդյունաբերության տեսակարար կշիռը ՀՆԱ-ում, որը մինչև 1990 թվականը հասել է 62%-ի, սկզբում կիսով չափ նվազելով, ներկայումս աճում է և հասնում է 38%-ի, ինչը բավականին հազվադեպ է զարգացած երկրների շրջանում։ Երկաթի և պողպատի և ռազմական արդյունաբերությունը կորցրել է իր կարևորությունը ավտոմոբիլային և էլեկտրական արդյունաբերության հաշվին, որի զարգացման շնորհիվ Չեխիան արտաքին առևտրի դրական հաշվեկշիռ ունի 2004 թվականից՝ չնայած ներմուծվող էներգառեսուրսների գների արագ աճին։ Մեկ շնչին ընկնող արտաքին առևտրի ծավալով երկիրն առաջատարներից է՝ առաջ անցնելով այնպիսի երկրներից, ինչպիսիք են Ճապոնիան, Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան կամ Իտալիան։

## Վիճակագրություն
Ստորև բերված աղյուսակում ներկայացված են 1995-2018 թվականների հիմնական տնտեսական ցուցանիշները՝ 2%-ից պակաս գնաճը նշված է կանաչ սլաքով։

## Արդյունաբերություն
### Հանքարդյունաբերություն
Բնական պաշարների արդյունահանման ծավալը

### Մեքենաշինություն
#### Ավտոմոբիլաշինություն
Չեխիան Եվրոպայում մեկ շնչին ընկնող ավտոմեքենաների արտադրության առաջատարներից մեկն է՝ զիջելով միայն Սլովակիային։ Որպես Չեխոսլովակիայի մի մաս՝ երկիրը 20-րդ դարի սկզբից ուներցել է ուժեղ դիրքեր ավտոմոբիլային տեխնոլոգիաների ոլորտում, իսկ 21-րդ դարի արագ աճով սոցիալիզմի շրջանից հետո՝ Չեխիան մտել է ավելի քան մեկ միլիոն մեքենա արտադրող երկրների լավագույն քսանյակ։ Վերջին տարիներին երկիրը տարեկան արտադրում է մոտ մեկ կամ ավելի քան մեկ միլիոն ավտոմեքենա և զբաղեցնում է 6-րդ տեղը Եվրոպայում ավտոմեքենաների արտադրության մեջ։

Ամենամեծ մասնաբաժինը մարդատար ավտոմեքենաների արտադրության մեջ է։ Գերիշխող արտադրողը ազգային Young Boleslav Škoda Auto ընկերությունն է, որն արտադրում է մեքենաների երկու երրորդը տարբեր կատեգորիաներում, որին հաջորդում են ճապոնա-ֆրանսիական Toyota Peugeot Citroën Automobile Czech- ը և հարավկորեական Hyundai Motor-ը՝ յուրաքանչյուրը մինչև մեկ քառորդ արտադրությամբ տրանսպորտային միջոցներից։

### Թեթև և սննդի արդյունաբերություն
Սննդի արդյունաբերություն։ Ամենաշատ գարեջուրը (Չեխական գարեջուր) արտադրում է (2008 թվականի դրությամբ) Plzeňský Prazdroj-ը, երկրորդ տեղում Pivovary Staropramen-ն է, այնուհետև նվազման կարգով՝ Heineken ČR, Budějovický Budvar և PMS Přerov: 2008 թվականին Չեխիայում արտադրված 19,81 միլիոն հեկտոլիտր գարեջուրից 16,1 միլիոն հեկտոլիտրը վաճառվել է երկրի ներսում (-1,3% 2007 թվականի համեմատ), իսկ 3,71 միլիոն հեկտոլիտրն արտահանվել է (+3,2% 2007 թվականի համեմատ)։

Գարեջրի արտադրությունը Չեխիայում ըստ տարիների

## Գյուղատնտեսություն
Չեխիայի գյուղատնտեսությունը երկար ավանդույթներ ունի, չնայած այն հանգամանքին, որ Չեխիան հզոր արդյունաբերական երկիր է։ Կլիմայական պայմանների պատճառով երկրում աճեցվում են բանջարեղենի, մրգերի և անասունների բազմաթիվ տեսակներ։

### Բուսաբուծություն
Ավանդական գյուղատնտեսական արտադրանքը ներառում է հացահատիկ, կարտոֆիլ, շաքարի ճակնդեղ, խաղող (սեղանի և գինու տեսակներ) և մրգեր։

Չեխիայի գյուղատնտեսության շահույթը։

Հացահատիկային մշակաբույսեր՝ 2006 թվականին աճեցված հացահատիկի մեծ մասը ցորեն է եղել։ Ավանդաբար որպես հացահատիկային մշակաբույսեր աճեցվում են նաև գարին, աշորան և վարսակը։ Հացահատիկն օգտագործվում է հացաբուլկեղենի արտադրության համար, որոնցից ամենատարածվածներն են հացը, ռուլետները և քաղցր թխվածքաբլիթները։ Չեխիայի վիճակագրական հաշվետվության համաձայն՝ 2006 թվականին հացահատիկի բերքը նվազել է 15,5%-ով կամ մինչև 6,46 մլն տոննա; այս անկումը պայմանավորված էր տարվա ընթացքում անբարենպաստ եղանակով։ 2011 թվականին հացահատիկի արտադրությունն աճել է 20%-ով՝ հասնելով 8,2 մլն տոննայի և հասել ռեկորդային բարձր բերքատվության։

Կարտոֆիլ՝ 2006 թվականին հավաքվել է ավելի քան 711 հազար տոննա կարտոֆիլ։ Չեխական ուտեստների բազմաթիվ տեսակների հիմքում ընկած է կարտոֆիլը։ Նրանք նույնիսկ կարողացան տեղ զբաղեցնել ավանդական Սուրբ Ծննդյան սեղանին՝ կարտոֆիլով աղցանի տեսքով։

Շաքարի ճակնդեղը, որն օգտագործվում է հիմնականում շաքարի արտադրության համար, տարածված է նաև Չեխիայում։ 2006 թվականին հավաքվել է ավելի քան 2,9 մլն տոննա։

Խաղողագործություն՝ սեղանի խաղողի աճեցման տարածքները ներառում են 5414 հա։ 2006 թվականին հավաքվել է 5200 տոննա։ Գինու խաղողի այգիները զբաղեցնում են 12697 հա, դրանք առավել տարածված են Հարավային Մորավիայում, որտեղ կլիմայական պայմանները լավագույնն են այս տեսակի արտադրանքի համար։

Պտղի արտադրություն՝ ավանդական մրգերի բերքահավաքը սովորաբար բաղկացած է տարբեր տեսակի վաղ, ուշ և ձմեռային խնձորներից, տանձից, սալորից և կեռասից։

Գայլուկի աճեցում՝ Չեխիայում գարեջրագործության համար գայլուկը սկսել է ակտիվորեն աճեվնել 15-16-րդ դարերում։

### Անասնաբուծություն
Խոզաբուծություն՝ խոզի միջին քաշը մոտավորապես 105 կիլոգրամ է։ Խոզերը աճեցվում են ոչ միայն մեծ խմբերով, այլև ֆերմերների անձնական սպառման համար։ Ընտանի խոզ մորթելու ծեսը չեխական գյուղական ավանդույթ է։ Բոլոր խոզերը մորթելուց առաջ պետք է ենթարկվեն խիստ հիգիենիկ ստուգումների՝ համոզվելու համար, որ մարդկանց համար վնասակար նյութեր չկան։

Խոշոր եղջերավոր անասնաբուծություն՝ մսի և կաթնամթերքի բուծում։ Միջին սպանդի քաշը մոտավորապես 600 կիլոգրամ է։ Նախքան սպանդը, բոլոր անասունները ենթարկվում են խիստ հիգիենայի հսկողության՝ մարդկանց համար վնասակար ցանկացած նյութի և հիվանդությունների առկայությունը վերացնելու համար, հատկապես խելագար կովի հիվանդության դեպքում։ Մինչ այժմ Չեխիայում հաստատվել է հիվանդության 20 դեպք, սակայն վարակվածներ չկան։

Ամենահայտնի կաթնամթերքը՝ պաստերիզացված կաթ, կարագ, պանիրներ։

Թռչնամիս՝ ավանդաբար, չեխ ֆերմերները աճեցնում են հավեր, սագեր, հնդկահավեր և բադեր։ Թռչնաբուծությունը գնալով ավելի տարածված է դառնում սպիտակ մսի տարածվածության պատճառով։ Բացի վերը նշված սորտերից, աճեցնում են նաև գվինեական հավեր։

## Շինարարություն
Kamenolomy CR-ը Չեխիայի խոշորագույն հանքարդյունաբերական խմբերից մեկն է։

Արտադրանք՝ մանրախիճ, ավազ, հող, բնական պիգմենտներ, կոպիճ, մանրացված քար, քար, ավազ և հողային ագրեգատներ շինարարության և շինարարական արդյունաբերության համար, թափոններ, քարհանքի թափոններ։

Kamenolomy CR-ը ավստրիական Bauholding Strabag շինարարական սինդիկատի մի մասն է, որն ունի 500 մասնաճյուղ և մասնաճյուղ ամբողջ Եվրոպայում՝ տարեկան մոտ 11 միլիարդ եվրո շինարարության ծավալով։ Kamenolomy CR-ը Չեխիայում ունի 30 քարհանքեր՝ տարեկան 500 հազար տոննա արտադրանքով։

2007 թվականի հոկտեմբերին Kamenolomy CR-ն ավարտել էմանրացված քար արտադրող ընկերության բաժնետոմսերի 94%-ի համակենտրոնացումը՝ Ժեժելովսկու քարհանք (Ուկրաինա) ԲԲԸ-ն։ Նախկինում ընկերությունը Չեխիայից դուրս ոչ մի ակտիվ չի ունեցել։

### Ծրագրային ընկերություններ
Չեխիայի Հանրապետությունում են գտնվում տարբեր ինժեներական ընկերությունների գլխավոր գրասենյակները, ինչպիսիք են Favea-ն։

## Տրանսպորտ և կապ
### Տրանսպորտ
Չեխիան զարգացրել է օդային, երկաթուղային և ավտոմոբիլային տրանսպորտը։ Էլբա գետի վրա ջրային տրանսպորտ կա։ Կա նաև խողովակաշարերի ցանց։

Չեխիայի Հանրապետության գլխավոր միջազգային օդանավակայանը Պրահայի Վացլավ Հավելի օդանավակայանն է (  ): 2007 թվականին դրա միջով անցել է 12,4 միլիոն ուղևոր՝ օդանավակայանը դարձնելով Կենտրոնական Եվրոպայի ամենաբանուկներից մեկը։ Երկրում ընդհանուր առմամբ կա 46 խոշոր օդանավակայան, որոնցից 6-ը սպասարկում են միջազգային ուղղություններ։

Երկաթուղային տրանսպորտի հիմնական օպերատորը Չեխիայի երկաթուղիներն են (  ), տարեկան տեղափոխելով մոտ 180 միլիոն ուղևոր։ Երկաթուղային բեռնափոխադրումների օպերատորների շարքում այն զբաղեցնում է հինգերորդ տեղը։

Երկրում շահագործվում է 127,810 կմ ճանապարհ, այդ թվում՝ 550 կմ ավտոճանապարհներ։ Գլխավոր մայրուղին D1 միացնում է երկրի երկու խոշոր քաղաքները՝ Պրահան և Բռնոն։ Այն նաև կազմում է եվրոպական հիմնական երթուղիների մի մասը E 65 և E 50:

Չեխիայի Հանրապետության տրանսպորտի նախարարության տվյալներով՝ 2007 թվականը բեռնափոխադրումների ոլորտի համար ռեկորդային տարի է եղել Չեխիայի ողջ պատմության ընթացքում։ Բեռնափոխադրումների վիճակագրությունը՝ ըստ նախարարության՝ միլիոն տոննաներով՝

### Համացանց
Համացանցին միանալու առաջին փորձերը Չեխոսլովակիայում արվել են դեռ 1991 թվականի աշնանը։ Բայց Չեխիայում ինտերնետի ծննդյան օրը համարվում է Չեխիայի տեխնիկական համալսարանի համաշխարհային ցանցին առաջին միացման օրը (  ) փետրվարի 13, 1992։

Ըստ Եվրոպական հանձնաժողովի տվյալների՝ Չեխիայում 2008 թվականին լայնաշերտ ինտերնետ հասանելիության ծածկույթը կազմում է մոտ 85%, մինչդեռ իրականում այն մոտ 75% է։

Google-ի անունից TNS Infratest-ի կողմից անցկացված հարցման համաձայն՝ ինտերնետի բոլոր օգտատերերի մոտ 90%-ը գնումներ է կատարում դրա միջոցով։ Ամենից շատ չեխերը հագուստ, կոսմետիկա և սարքավորումներ են գնում առցանց։ Օգտատերերի 44%-ն օգտվում է աճուրդներից։ Ըստ Եվրոստատի տվյալների՝ Չեխիայում 2008 թվականին առցանց գնումներ է կատարել ընդհանուր բնակչության 23%-ը։ Ընդհանուր առմամբ ԵՄ-ում այս ցուցանիշը կազմել է 32%։

Ըստ մասնագիտացված DSL.cz սերվերի 2010-2011 թվականներին Չեխիայում բջջային ցանցերի արագությունը դեկտեմբերին աճել է 183%-ով և հասել 1,9 Մբ/վ։ Ամենաբարձր միջինը T-Mobile-ն է՝ 3,9 Մբ/վ, որին հաջորդում են Vodafone-ը ՝ 2,85 Մբ/վ և Telefónica-ն ՝ 1,9 Մբ/վ։ xDSL տեխնոլոգիաներով միացված օգտատերերի միջին արագությունն աճել է 45%-ով՝ հասնելով 6,8 Մբ/վ-ի։ Օպտիկական ցանցերի օգտատերերն ունեն ամենաբարձր միջին արագությունը՝ 25,8 Մբ/վ, ինչը 22%-ով ավելի է։

## Ծառայությունների ոլորտ
### Ֆինանսական ծառայություններ
2008 թվականին Չեխիայում կար 8,9 միլիոն բանկային քարտ (29% վարկային քարտ)։ Դրանցով կատարված գործարքների ընդհանուր թիվը կազմել է 324,5 մլն վճարում (7%-ը բաժին է ընկել վարկային քարտերին) 775,5 մլրդ CZK (6% վարկային քարտերի համար)։

### Զբոսաշրջություն
2007 թվականի վերջին զբոսաշրջության տեսակարար կշիռը երկրի ՀՆԱ-ում կազմել է 3,8%, ինչը պակաս է ԵՄ միջին 5,5%-ից։ Համաձայն Չեխիայի Հանրապետության ներքին զարգացման նախարարության ( ), 2007 թվականին Չեխիա է այցելել 6,679,704 օտարերկրացի (առանց մասնավոր այցերի), ինչը 3,8%-ով ավելի է, քան 2006 թվականին։

Հյուրանոցների և ժամանակավոր կացության վայրեր Չեխիայում 2008 թվականի հունվարի 22-ի դրությամբ

## Էներգետիկա
Էլեկտրաէներգետիկ արդյունաբերությունը սոցիալ-տնտեսական համալիրի երկրների առանցքային ոլորտն է։ Էլեկտրաէներգիայի համախառն արտադրությունը 2019 թվականին՝ 87,031 մլն կՎտժ, այդ թվում՝ ջերմային էլեկտրակայաններ՝ 50,474 մլն կՎտժ կամ 58%, ատոմակայաններ՝ 30,246 մլն կՎտժ (34,8%), 6186 մլն կՎտժ (7,1%)՝ վերականգնվող էներգիայի աղբյուրներ։ RES), ներառյալ հիդրոէլեկտրակայանները (ՀԷԿ); 124 մլն կՎտժ (0,1%) - այլ արտադրող աղբյուրներ։

Ներմուծում - 11,026 մլն կՎտժ; արտահանում` 24,123 մլն կՎտժ։ Չեխիան էլեկտրաէներգիայի զուտ արտահանող է։

Ըստ Եվրոստատի և EES EAEC տվյալների՝ 2019 թվականի վերջի դրությամբ էլեկտրակայանների տեղադրված զուտ հզորությունը կազմում է 22012 ՄՎտ։ Հանածո վառելանյութեր այրող ՋԷԿ-երի մասնաբաժինը կազմում է 13031 ՄՎտ կամ 59,1%։ Ատոմակայանների դրվածքային հզորությունը 4290 ՄՎտ է կամ 19,5%։

Տեղադրված զուտ վերականգնվող էներգիայի հզորությունը 5863 ՄՎտ է, ներառյալ՝

* հիդրոէլեկտրակայաններ (ներառյալ պոմպային պահեստը ) - 2665 ՄՎտ,
* հողմային էլեկտրակայաններ (WPP) - 339 ՄՎտ,
* արեւային էլեկտրակայաններ (ԱԷԿ) - 2086 ՄՎտ

Հիդրոէլեկտրակայաններում (ներառյալ պոմպային պահեստային էլեկտրակայանները) էլեկտրաէներգիայի համախառն արտադրությունը կազմում է 3175 մլն կՎտժ, հողմակայանները՝ 700 մլն կՎտժ, իսկ արևային էլեկտրակայանները՝ 2312 մլն կՎտժ։

Օգտակար էլեկտրաէներգիայի սպառումը 2019 թվականին՝ 60,057 մլն կՎտժ, այդ թվում՝ արդյունաբերություն՝ 24,313 մլն կՎտ∙ժ, կենցաղային սպառողներ՝ 15,257 մլն կՎտ∙ժ, առևտրային հատված և կոմունալ ծառայություններ՝ 16,136 մլն կՎտժ։ Էներգետիկայի ոլորտում վերջնական սպառումը կազմում է 1618 մլն կՎտժ, տրանսպորտում՝ 1754 մլն կՎտժ և գյուղատնտեսությունում, ներառյալ անտառտնտեսությունը և ձկնորսությունը՝ 980 մլն կՎտժ։

2023 թվականին Չեխիայում էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը նվազել է 10%-ով՝ տարեկանացված։ Ընդհանուր առմամբ, երկրի էլեկտրակայաններն արտադրել են 72 տերավատ/ժամ էլեկտրաէներգիա, ինչը 2002 թվականից ի վեր ամենացածրն է։

; Միջուկային էներգետիկան Չեխիայում

: Երկիրն ունի երկու ատոմակայան՝ Դուկովանի ատոմակայան (4 էներգաբլոկ VVER-440 V-213 տիպի ռեակտորներով, կառուցված 1985-1987 թվականներին) և Տեմելինի ատոմակայան (2 էներգաբլոկ VVER-1000/320 տիպի ռեակտորներով, կառուցված 1985-ից մինչև 2002)։

## Ֆինանսներ
Չեխիայի դրամական միավորը կրոնան է (1 թագ = 100 հելլեր), որը լիովին փոխարկելի է 1995 թվականից։ Ի տարբերություն գրեթե բոլոր հետկոմունիստական երկրների՝ Չեխիան կարողացավ խուսափել հիպերինֆլյացիայից և ազգային արժույթի կտրուկ արժեզրկումից։ 90-ականների վերջին կրոնայի որոշակի անկումից հետո 21-րդ դարի առաջին տասնամյակի վերջին նրա փոխարժեքը համաշխարհային խոշոր արժույթների համեմատ զգալիորեն աճել էր։ Չեխ ձեռներեցներին այս փաստը գնալով ավելի քիչ է գոհացնում՝ արտաքին շուկաներում իրենց արտադրանքի մրցունակության անկման պատճառով։ Շատ վերլուծաբաններ լուծում են տեսնում եվրոպական միասնական արժույթի արագ անցման մեջ։

Չեխական կրոնայի ամրապնդման դինամիկան դեպի ԱՄՆ դոլար, եվրո և ռուբլի տարիներով

### Գնաճ
Գնաճը տարեկան կտրվածքով՝

Սպառողական գների ինդեքս (նախորդ տարվա դեկտեմբերի համեմատ)

### Հնա
Անվանական ՀՆԱ-ի փոփոխությունների դինամիկան՝ հաշվարկված կրոնաներով

### Ներդրումներ
Չեխական կազմակերպությունների օտարերկրյա սեփականատերերի շահաբաժինների ծավալը և վերաներդրված միջոցների ծավալը միլիարդ կրոնաներով

Միջոցների ծավալը տարբեր փոխադարձ հիմնադրամներում

### Պետական բյուջե
Չեխիայի Հանրապետության պետական բյուջեի եկամուտները, ծախսերը և ավելցուկը միլիոնավոր կրոններով

## Բնակչության եկամուտ
2001-2008 թվականներին Չեխիայում միջին ամսական աշխատավարձը 420-ից հասել է 910 եվրոյի։ 2009 թվականին այն նվազել է մինչև 890 եվրո։ 2012 թվականին միջին աշխատավարձը 2011 թվականի համեմատ աճել է 665 կրոնայով և կազմել 25101 կրոնա, այսինքն՝ 1282 ԱՄՆ դոլար։ 2018 թվականին նվազագույն աշխատավարձը կկազմի 12 200 կրոնա։ Չեխիայի վիճակագրական ծառայության տվյալներով՝ 2017 թվականի վերջին եռամսյակում Չեխիայի Հանրապետությունում միջին աշխատավարձը (համախառն) կազմել է 31,646 կրոնա (1,246 եվրո)։ Չեխիայի Հանրապետությունում միջին աշխատավարձը 2017 թվականի վերջին եռամսյակում նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ աճել է 8,0 տոկոսով։ Միջին աշխատավարձը (մաքուր), հաշվի առնելով գնաճը, աճել է 5.3%-ով։ Ամբողջ 2017 թվականի միջին ամսական եկամուտն աճել է 7,0 տոկոսով՝ մինչև 29,504 կրոնա։ Չեխիայի աշխատող քաղաքացիների երկու երրորդը միջինից ցածր աշխատավարձ է ստանում։ Միջին միջին աշխատավարձը վերջին եռամսյակում աճել է 8,9 տոկոսով՝ մինչև 27,320 կրոնա։ Ուսուցիչներն ու պետական ծառայողները աշխատավարձի ամենամեծ բարձրացումն են տեսել 2017թ. Նոյեմբերից ուսուցիչների աշխատավարձը բարձրացել է 15 տոկոսով, իսկ քաղծառայողներինը՝ 10 տոկոսով։ Ընդհանուր առմամբ, պետական հատվածի աշխատավարձերն աճել են 13%-ով։

Չեխիայում միջին աշխատավարձը 2017 թվականին աճել է մինչև ԵՄ-ի միջին 67 տոկոսը՝ նախորդ տարվա 65 տոկոսից։ Չեխիայում աշխատավարձերը մոտավորապես նույն մակարդակի վրա են, ինչ Լեհաստանում (1,089,32 եվրո), Պորտուգալիա (1144,6 €), Հունաստան (1092,01 €) կամ Թայվանում (1,166,89 €), բայց ցածր է Սլովենիայից (1166,89 €) և Էստոնիայից (1242 €): 2018 թվականին Չեխիայում միջին աշխատավարձը կազմել է 31 885 կրոնա (1245,45 €, համախառն) և 24 027 կրոնա (938,51 €, զուտ)։ 2020 թվականի դրությամբ աշխարհի բոլոր հետկոմունիստական երկրների շարքում Չեխիան ունի երրորդ ամենաբարձր զուտ միջին Էստոնիայից (1195,08 եվրո)։ և Սլովենիայից հետո (1181,35 €) և զուտ նվազագույն աշխատավարձը (Սլովենիայից հետո՝ 700 € և Էստոնիա՝ 550,38 €): 2020 թվականի չորրորդ եռամսյակում Չեխիայում միջին աշխատավարձը կազմել է 38,525 կրոնա (1469,38 €, համախառն) և 30,816 կրոնա (1175,35 €, զուտ)։ 2021 թվականի հունվարի 1-ից Չեխիայում նվազագույն աշխատավարձը կազմել է 15,200 կրոնա (580,99 €, համախառն) և 13,528 Kč (517,08 €, զուտ)։ 2022 թվականի հունվարի 1-ից նվազագույն աշխատավարձը կազմում է 16,200 Kč (662,81 €, համախառն) և 14,308 Kč (585,56 €, զուտ)։ 2022 թվականի չորրորդ եռամսյակում Չեխիայում միջին աշխատավարձը կազմել է 43 412 կրոնա (1829,56 €, համախառն) և 34,681 Kč (1461,15 €, զուտ)։ 2023 թվականի հունվարի 1-ից նվազագույն աշխատավարձը կազմում է 17,300 կրոնա (714,60 €, համախառն) և 15,371 կրոնա (635,96 €, զուտ)։ 2024 թվականի հունվարի 1-ից նվազագույն աշխատավարձը կազմել է 18,900 կրոնա (765,81 €, համախառն) և 16,442 Kč (666,27 €, զուտ)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Չեխիայի Հանրապետություն Արտաքին տնտեսական գործունեություն

Կատեգորիա:Եվրոպական միության տնտեսություն
Կատեգորիա:Եվրոպայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Եվրոպայի տնտեսություններ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Չեխիա
Կատեգորիա:Չեխիայի տնտեսություն