Թուրքական C-130 օդանավի ավիավթար (2025)

2025 թվականի նոյեմբերի 11-ին Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերի «Lockheed C-130 Hercules» օդանավը, որը թռիչք է կատարել Գանձակի միջազգային օդանավակայանից (Ադրբեջան) դեպի Էրկիլեթի օդային բազա (Թուրքիա), օդում փլուզվել է և ընկել Վրաստանում՝ Ադրբեջանին սահմանակից հատվածի մոտակայքում։ Վթարի հետևանքով օդանավում գտնվող բոլոր 20 մարդիկ զոհվել են։

## Նախապատմություն
### Օդանավ
«Lockheed C-130EM Hercules» ինքնաթիռը (գրանցման համար 68-1609 և սերիական համար 382-4311) կառուցվել է 1968 թվականին։ Սկզբում այն տրամադրվել է Սաուդյան Արաբիայի Թագավորական ռազմաօդային ուժերին։ Ինքնաթիռը Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերի սպառազինության մեջ է մտել 2010 թվականի մարտին և մինչև աղետը պարբերաբար օգտագործվել է։ Ինքնաթիռը լայնորեն օգտագործվել է Թուրքիայում ռազմական և մարդասիրական տեղափոխումների համար։ Արդիականացվել և վերագործարկման է դրվել 2022 թվականին, վերջին անգամ տեխսպասարկում է անցել 2025 թվականի հոկտեմբերին։

### Ուղևորներ և անձնակազմ
Ինքնաթիռում եղել է առնվազն 20 մարդ, այդ թվում՝ անձնակազմի անդամները, որոնց թիվն անհայտ է։ Տեղական լրատվամիջոցները հայտնել են, որ ինքնաթիռում եղել են ինչպես թուրք, այնպես էլ ադրբեջանցի զինվորականներ։ Թուրքիայի պաշտպանության նախարարությունը հայտնել է, որ օդանավում եղել են 20 թուրք զինվոր՝ չհիշատակելով այլ ազգություններ։

### Ավիավթար
Օդանավը Գանձակի միջազգային օդանավակայանից ուղղություն է վերցրել 10:19-ին՝ համաշխարհային կոորդինացված ժամանակով։ Ըստ որոշ տեղեկությունների՝ այն բարձրացել է 7,315 մ։ Ավելացրած վերջին ֆիքսված արագությունը եղել է 302 հանգույց։ Ինքնաթիռը Ադրբեջանից մեկնելիս է եղել Թուրքիա։ Այն Վրաստանի վրայով թռչելիս օդում մասնատվել է և ընկել Սիղնաղի մոտակայքում։ Օդանավը ռադարներից անհետացել է մի քանի րոպե անց, երբ հատել է Վրաստանի սահմանը, առանց ազդանշան արտանետելու։ Տեսանյութում երևում է, թե ինչպես է ինքնաթիռը քանդվում, ապա ընկնում գետնի վրա։ Թուրքիայի կառավարությունը հայտարարել է, որ բոլոր 20 մարդիկ զոհվել են։ Ահազանգող մարմինները գտել են 18 զոհերի մնացորդները, երկու այլ անձանց որոնումները շարունակվում են։ Մնացորդները տարածվել են տարբեր հատվածներում՝ գյուղատնտեսական հողատարածքներով շրջապատված հարթավայրում։

## Քննություն
Ադրբեջանում հետաքննություն է սկսվել թռիչքների անվտանգության կամ օդանավի շահագործման կանոնների խախտման փաստով, որը մարդկային զոհերի պատճառ է դարձել։ Ներքին գործերի նախարարությունը փուլ առ փուլ հանրությանն է ներկայացնում մանրամասն տեղեկատվություն դեպքի վերաբերյալ։ Թուրքիայի օդային պատահարների հետաքննության խումբը, կազմված 46 անձից, ժամանել է դեպք վայր և սկսել ուսումնասիրել բեկորները։ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հաստատել է, որ հետաքննողները գտել են սև արկղը։

Թուրքիայի ազգային պաշտպանության նախարարությունը դադարեցրել է C-130 ռազմական տրանսպորտային ինքնաթիռների թռիչքները մինչև Վրաստանում ավիավթարի պատճառների և հանգամանքների հետաքննության ավարտը։

«Lockheed Martin» ամերիկյան ռազմարդյունաբերական ընկերությունը հայտարարել է, որ կօգնի հետաքննությանը։

## Արդյունքներ
Աղետի անմիջապես հետո Վրաստանի և Ադրբեջանի իշխանությունները սկսել են համատեղ որոնողափրկարար աշխատանքները։ Վրաստանի իշխանությունները հասել են ավիավթարի վայր 17:00-ի մոտ, իսկ թուրքական բանակը օգտագործել է անօդաչու թռչող սարք՝ փրկարար աշխատանքներին աջակցելու համար։

## Միջազգային արձագանք
Ավիավթարի կապակցությամբ իրենց ցավակցությունն են հայտնել Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը և  Թուրքիայում ԱՄՆ դեսպան Թոմ Բարրաքը։ Վերջինս աջակցություն է հայտնել զոհերի ընտանիքներին և հայտարարել, որ Միացյալ Նահանգները «համերաշխ է մեր թուրք դաշնակիցների հետ»։ ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Մարկ Ռուտտեն հայտնել է ցավակցություն, հարգանքի տուրք մատուցել զոհված զինծառայողներին և շնորհակալություն հայտնել ՆԱՏՕ-ի բոլոր ծառայողներին իրենց ծառայության համար։

Նոյեմբերի 14-ին Անկարայի ավիաբազայում տեղի է ունեցել զոհվածների հրաժեշտի արարողությունը, որից հետո նրանց աճյունները տեղափոխվել են բնակության վայրեր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:2025 Թուրքիայում
Կատեգորիա:2025 Վրաստանում
Կատեգորիա:Ադրբեջանա-թուրքական հարաբերություններ
Կատեգորիա:Ավիապատահարներ
Կատեգորիա:Վրաց-ադրբեջանական սահման
Կատեգորիա:Վրաց-թուրքական հարաբերություններ