Root name server

**root name server,** ինտերնետի դոմենային անվանումների համակարգի (DNS) Root գոտու անվան սերվեր: Անմիջապես պատասխանում է Root գոտու գրառումների հարցումներին և պատասխանում է այլ հարցումներին՝ վերադարձնելով համապատասխան վերին մակարդակի դոմենի (TLD) համար հեղինակավոր անվան սերվերների ցանկը, root name server ինտերնետային ենթակառուցվածքի կարևոր մասն են կազմում, քանի որ դրանք մարդու կողմից ընթեռնելի հոսթ անունները IP հասցեների վերածելու առաջին քայլն են, որոնք օգտագործվում են ինտերնետ հոսթերի միջև հաղորդակցության մեջ:

DNS-ի և որոշակի արձանագրությունների սահմանափակումների համադրությունը, մասնավորապես՝ չփշրված User Datagram Protocol (UDP) փաթեթների գործնական չափը, հանգեցրել է Root սերվերների թիվը տասներեք սերվերի հասցեով սահմանափակելու որոշմանը։ Anycast հասցեավորման օգտագործումը թույլ է տալիս root սերվերի օրինակների իրական թիվը շատ ավելի մեծ լինել և 2024 թվականի մարտի 4-ի դրությամբ կազմել է 1733։

## Root դոմեն
DNS-ը հիերարխիկ անվանակոչման համակարգ է ինտերնետին մասնակցող համակարգիչների, ծառայությունների կամ ցանկացած ռեսուրսի համար: Այդ հիերարխիայի գագաթը Root դոմեն է: Root դոմենը պաշտոնական անուն չունի, և դրա պիտակը DNS հիերարխիայում դատարկ տող է: Ինտերնետում առկա բոլոր լիովին որակավորված դոմենային անունները (FQDN) կարելի է համարել, որ ավարտվում են Root դոմենի այս դատարկ տողով և, հետևաբար, ավարտվում են կետով (պիտակի սահմանազատիչ) օրինակ՝ "". Սա սովորաբար ենթադրյալ է, այլ ոչ թե բացահայտ, քանի որ ժամանակակից DNS ծրագրակազմը իրականում չի պահանջում, որ վերջնակետը ներառվի դոմենի անունը IP հասցեի թարգմանելիս։

Root դոմեն պարունակում է ինտերնետի բոլոր վերին մակարդակի դոմենները: 2015 թվականի հուլիսի դրությամբ այն պարունակում էր 1058 TLD, այդ թվում՝ 730 ընդհանուր վերին մակարդակի դոմեններ (gTLD) և 301 երկրի կոդի վերին մակարդակի դոմեններ (ccTLD): Բացի այդ, դոմենն օգտագործվում է ինտերնետային հասցեավորման և այլ ռեսուրսների կառավարման տեխնիկական անվանատարածքների համար: Դոմենն օգտագործվում է միջազգայնացված դոմենային անունների փորձարկման համար:

## Լուծիչի գործողություն
Երբ ինտերնետում գտնվող համակարգիչը պետք է որոշի դոմենի անունը, այն օգտագործում է լուծիչ ծրագրակազմ՝ որոնումը կատարելու համար: Լուծիչը անունը բաժանում է պիտակների՝ աջից ձախ: Առաջին բաղադրիչը (TLD) հարցվում է Root սերվերի միջոցով՝ պատասխանատու հեղինակավոր սերվերը ստանալու համար: Յուրաքանչյուր պիտակի համար հարցումները վերադարձնում են ավելի կոնկրետ անվան սերվերներ, մինչև անվան սերվերը չվերադարձնի սկզբնական հարցման պատասխանը:

Գործնականում, այս տեղեկատվության մեծ մասը ժամերի ընթացքում շատ հաճախ չի փոխվում, ուստի այն քեշավորվում է միջանկյալ անվան սերվերների կամ օգտատիրոջ հավելվածում ներկառուցված անվան քեշից: Հետևաբար, root name servers-ի DNS որոնումները կարող են համեմատաբար հազվադեպ լինել: 2003 թվականին անցկացված հարցումը ցույց է տվել, որ Root սերվերներին ուղղված բոլոր հարցումների միայն 2%-ն էր օրինական: Սխալ կամ գոյություն չունեցող քեշավորումը պատասխանատու էր հարցումների 75%-ի համար, 12.5%-ը՝ անհայտ TLD-ների համար, 7%-ը՝ IP հասցեների օգտագործմամբ որոնումների համար, կարծես դրանք դոմենային անուններ լինեին և այլն։ Որոշ սխալ կարգավորված սեղանադիր համակարգիչներ նույնիսկ փորձել են թարմացնել TLD-ների root սերվերի գրառումները: Դիտարկված խնդիրների և առաջարկվող լուծումների նմանատիպ ցանկ հրապարակվել է RFC 4697-ում:

Չնայած DNS-ի ցանկացած տեղական իրականացում կարող է իրականացնել իր սեփական մասնավոր root name servers-ը, «root name server» տերմինը սովորաբար օգտագործվում է տասներեք հայտնի root name servers-ը նկարագրելու համար, որոնք իրականացնում են root name space domain-ը ինտերնետի պաշտոնական գլոբալ իրականացման համար։ Լուծիչները օգտագործում են Internic-ի հրատարակված 3 KB root.hints ֆայլը root սերվերի հասցեների այս սկզբնական ցանկը գործարկելու համար։ Այլ կերպ ասած, root.hints-ը անհրաժեշտ է root name server-ի հասցեները իմանալու շրջանաձև կախվածությունը խզելու համար՝ նույն հասցեն որոնելու համար։

## Root սերվերի հասցեներ
Նշված են 13 տրամաբանական root name servers, որոնց տրամաբանական անունները ներկայացված են , where  տեսքով, տատանվում է a-ից մինչև m։ Տասներեք անվան սերվերների ընտրությունը կատարվել է DNS-ի սկզբնական սպեցիֆիկացիայի սահմանափակումների պատճառով, որը UDP (User Datagram Protocol) օգտագործելիս սահմանում է 512 բայթ փաթեթի առավելագույն չափ։ Տեխնիկապես, սակայն, տասնչորս անվան սերվեր տեղավորվում է IPv4 փաթեթում: Root name servers-ի համար IPv6 հասցեների ավելացումը պահանջում է ավելի քան 512 բայթ, ինչը հեշտացվում է DNS ստանդարտի EDNS0 ընդլայնման շնորհիվ

Սա չի նշանակում, որ կան միայն 13 ֆիզիկական սերվերներ. յուրաքանչյուր օպերատոր օգտագործում է ավելորդ համակարգչային սարքավորումներ՝ հուսալի ծառայություն մատուցելու համար, նույնիսկ եթե տեղի է ունենում սարքավորումների կամ ծրագրային ապահովման խափանում: Բացի այդ, բոլորը գործում են բազմաթիվ աշխարհագրական վայրերում՝ օգտագործելով anycast հասցեավորման կոչվող երթուղայնացման տեխնիկա, որն ապահովում է բարձրացված կատարողականություն և նույնիսկ ավելի մեծ խափանումների նկատմամբ հանդուրժողականություն: Root Server Technical Operations Association դոմենում յուրաքանչյուր տրամաբանական սերվերի համար (բացառությամբ G-Root-ի) գոյություն ունի տեղեկատվական գլխավոր էջ՝ վեբ հասցեով, որը ներկայացված է հետևյալ ձևով.  , where  տատանվում է a-ից մինչև m։

Տասը սերվեր սկզբնապես գտնվում էին Միացյալ Նահանգներում. բոլորն էլ այժմ գործում են anycast հասցեավորման միջոցով: Երեք սերվեր սկզբնապես գտնվում էին համապատասխանաբար Ստոկհոլմում (I-Root), Ամստերդամում (K-Root) և Տոկիոյում (M-Root): *Հին սերվերներն ունեին իրենց սեփական անունը, նախքան նմանատիպ անուններ օգտագործելու քաղաքականության հաստատումը: Anycast-ի շնորհիվ ֆիզիկական root սերվերների մեծ մասն այժմ գտնվում է Միացյալ Նահանգներից դուրս, ինչը թույլ է տալիս ապահովել բարձր արդյունավետություն ամբողջ աշխարհում:*

Կան նաև մի քանի այլընտրանքային անվանատարածքային համակարգեր՝ այլընտրանքային DNS արմատով, որոնք օգտագործում են իրենց սեփական root name serversի հավաքածուն, որոնք գոյություն ունեն հիմնական անվան սերվերներին զուգահեռ: Առաջինը՝ AlterNIC-ը, զգալի քանակությամբ ճնշումներ է առաջացրել

Root name server-ի գործառույթը կարող է իրականացվել նաև տեղական կամ մատակարարի ցանցում: Նման սերվերները համաժամեցված են ICANN-ի հրապարակված պաշտոնական Root գոտու ֆայլի հետ և չեն կազմում այլընտրանքային արմատ:

Քանի որ root name server-ները ինտերնետի կարևոր մասն են կազմում, դրանք մի քանի անգամ ենթարկվել են հարձակման, չնայած հարձակումներից ոչ մեկը երբևէ բավականաչափ լուրջ չի եղել ինտերնետի աշխատանքի վրա լրջորեն ազդելու համար։

## Root սերվերի վերահսկողություն
DNS Root Server System Advisory Committee-ն ICANN-ի կոմիտե է: ICANN-ի կանոնադրությունը ասում են, որ կոմիտեն խորհրդատվություն է տրամադրում ICANN-ին, սակայն կոմիտեն չի պնդում, որ ունի որևէ լիազորություն սերվերների կամ սերվերների օպերատորների նկատմամբ։

## Root գոտու ֆայլ
Root գոտու ֆայլը փոքր (մոտ 2 ՄԲ) տվյալների հավաքածու է որի հրապարակումը root name server-ների հիմնական նպատակն է։ Սա չպետք է շփոթել root.hints ֆայլի հետ, որն օգտագործվում է լուծիչը բեռնավորելու համար։

Root գոտու ֆայլը գտնվում է Դոմենի անվանումների համակարգ (DNS) կոչվող հիերարխիկ բաշխված տվյալների բազայի գագաթնակետում: Այս տվյալների բազան օգտագործվում է գրեթե բոլոր ինտերնետային հավելվածներից՝ համաշխարհային եզակի անունները, ինչպիսիք են www.wikipedia.org-ը, թարգմանելու այլ նույնականացուցիչների, ինչպիսիք են IP հասցեները:

Root գոտու ֆայլի պարունակությունը բոլոր վերին մակարդակի դոմենների  (TLD) համար, ինչպիսիք են com, org, edu և երկրի կոդի վերին մակարդակի դոմենները (այն նաև ներառում է Root տիրույթի տեղեկատվությունը, կետը) Root տիրույթի հեղինակավոր DNS սերվերների անունների և թվային IP հասցեների ցանկ է: 2004 թվականի դեկտեմբերի 12-ին ցուցակագրվել են TLD-ների համար 773 տարբեր հեղինակավոր սերվերներ: Հետագայում TLD-ների թիվը զգալիորեն աճել է: 2020 թվականի հուլիսի դրությամբ Root գոտին բաղկացած էր 1511 օգտակար TLD-ներից (բացառված են՝ 55 չնշանակված, 8-ը թոշակի անցած և 11 փորձնական դոմեններ): Այլ անվան սերվերներ հարցումները, որոնց համար նրանք որևէ տեղեկատվություն չունեն հեղինակավոր սերվերների մասին, ուղարկում են Root անվան սերվերին: Root անվան սերվերը, օգտագործելով իր Root գոտու ֆայլը, պատասխանում է համապատասխան TLD-ի համար հեղինակավոր սերվերներին հղումով կամ նշումով, որ նման TLD գոյություն չունի։

## Տես Նաև

* Blackhole server
* Distributed denial-of-service attacks on root nameservers
* Extension Mechanisms for DNS (Extended DNS, version 0)
* Internet backbone
* Open Root Server Network
* .root

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Հետագա ընթերցում
* Root Server Technical Operations Association
* List of Root Servers, IANA
* Root Servers' Geographical Locations on Google Maps
* DNS Root Server System Advisory Committee
* DNS Root Name Servers Explained For Non-Experts
* DNS Root Name Servers Frequently Asked Questions
*Location of Root servers in Asia-Pacific
* Bogus Queries received at the Root Servers 
*  – IAB Technical Comment on the Unique DNS Root
*  – Root Name Server Operational Requirements
*  – Observed DNS Resolution Misbehavior (from observations on the Root Servers)
* ORSN, Open Root Server Network – an unrelated, competing DNS-based name infrastructure
* RSSAC023, about the origins

## Արտաքին հղումներ
*Root Server Technical Operations Association
* Root Files, IANA 
*orsn.org Open Root Server Network
*root-servers.net.zone
* Root Server response times
*DNS root nameservers explained for non-experts

Կատեգորիա:Համակարգիչ
Կատեգորիա:Համացանց
Կատեգորիա:Վերին մակարդակի ընդհանուր դոմեններ