Կիրիլ Մերեցկով

**Կիրիլ Աֆանասիևիչ Մերեցկով** ()**՝**  խորհրդային զորահրամանատար, Խորհրդային Միության մարշալ (26.10.1944), Խորհրդային Միության հերոս (1940). «Հաղթանակ» շքանշանի ասպետ (1945), ութ Լենինի շքանշանի ասպետ: ԽՄԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի անդամության թեկնածու (1939–1956). ԽՄԿԿ ԿՎՀ անդամ (1956–1961):

## Կենսագրություն
### Վաղ տարիներ
Ծնվել է որպես ընտանիքի առաջնեկ՝ գյուղացիներ Աննա Իվանովնայի (ծն. Դոբրյակովա) և Աֆանասի Պավլովիչ Մերեցկովի ընտանիքում։ Ռուս է։ Յոթ տարեկանից օգնել է հորը հող վարել և բահել, իսկ ինը տարեկանից մասնակցել բոլոր դաշտային աշխատանքներին։ Ավարտել է չորսդասարանանոց զեմստվո տարրական դպրոցը։ 12 տարեկանում ուղարկվել է Մոսկվա՝ ինքնուրույն աշխատելու։ Աշխատել է Խվալյովների արհեստանոցում որպես փականագործ, Բորդորֆի մետաղաձուլարանում, Լեմանի գործարանում։ Արդեն իր առաջին աշխատանքային վայրում ծանոթացել է հեղափոխական ընդհատակյա շարժման հետ կապ ունեցող աշխատողների հետ։

Աշխատելով «Ալեքսանդր II կայսեր գահակալության 25-ամյակի հիշատակին նվիրված արդյունաբերական ուսումնարանի» արհեստանոցներում՝ Մյուսյան հրապարակում, հաճախել է այդ ուսումնարանի «Մյուսյան քաղաքային երեկոյան և կիրակնօրյա դասարաններ՝ մեծահասակ աշխատողների համար»։ Այդ ընթացքում Մերեցկովի հորեղբայրը թատրոնում աշխատել է որպես զգեստապահ և երբեմն նրան տարել է ներկայացումների, ինչի շնորհիվ Մերեցկովը սովորել է թատրոնին։

1915 թվականին մասնակցել է աշխատողների հավաքներին։ Աշխատանքը փոխելով և անցնելով Տուրուբիների գրամոֆոնների գործարան, որտեղ կատարվում էին ռազմական պատվերներ, 18-ամյա Կիրիլը Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ազատվել է բանակ զորակոչվելուց։

### ՌՍԴՌԿ(բ)-ում: '''Բոլշևիկ'''
Նույն ժամանակ՝ 1915 թվականին, ծանոթացել է ինժեներ-քիմիկոս և հեղափոխական-բոլշևիկ Լև Կարպովի հետ, ով նրան ուղարկել է Վլադիմիրի նահանգի Սուդոգդա քաղաք։ Այնտեղ անցկացնելով գրեթե երեք տարի՝ աշխատել է որպես փականագործ-մեխանիկ կաղնեփորուկի ու սկիպիդարի գործարանում։ Այստեղ աշխատելիս ծանոթացել է կենսաքիմիկոս Բորիս Զբարսկու հետ։

1916 թվականին՝ ձեռնարկության վարչության հանձնարարությամբ, մեկնել է Մոսկվա։ Այնտեղ նրան առաջարկել են ավելի ակտիվ զբաղվել բոլշևիկյան գործունեությամբ՝ մեկնելով աշխատելու Լ. Յ. Կարպովի անունը կրող քիմիական գործարան՝ Կամա գետի ափին գտնվող Բոնդյուգի գյուղ՝ Վյատկայի նահանգում, որի տնօրենը Կարպովն էր։ Սակայն այնտեղ բանակից տարկետում չէր տրվում։ Տարկետում ստանալու ցանկության պատճառով նա վերադարձել է Սուդոգդա։

Սուդոգդայում գտնվելիս նա իմացել է Փետրվարյան հեղափոխության և միապետության անկման մասին։ Մի քանի այլ բոլշևիկների հետ միասին կազմավորել է ՌՍԴՌԿ-ի անկախ բջիջ, որը 1917 թվականի մայիսից ստացել է պաշտոնական կարգավիճակ՝ դառնալով Սուդոգդայի գավառային ՌՍԴՌԿ(բ)-ի կոմիտե։ Քսանամյա Մերեցկովը ընտրվել է քարտուղար։

Տարվա վերջում գավառային կոմիտեն քաղաքում ձևավորել է Կարմիր գվարդիայի ջոկատ, որի շտաբի պետ է նշանակվել Մերեցկովը։

Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո մասնակցել է քաղաքի իշխանության գրավմանը։ Նշանակվել է տեղական Սովետի ռազմական բաժնի նախագահ և պատասխանատու՝ հին բանակի ապառազմականացման հարցերով։
### ՌԿԿԲ-ում
ՌԿԿԲ-ում՝ 1918 թվականի օգոստոսից։ Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակից։ 1918 թվականի օգոստոսից ծառայել է Սուդոգդայում Կարմիր գվարդիայի շտաբի պետ։ Ջոկատն ամբողջ կազմով մասնակցել է Կազանի օպերացիային 1918 թվականի օգոստոս-սեպտեմբերին, որտեղ Մերեցկովը մարտի դաշտում փոխարինել է մահացու վիրավորված հրամանատարին, իսկ հետո ինքը ևս վիրավորվել է երկու գնդակից, սակայն շարունակել է մնալ մարտում մինչև գիտակցության կորուստը։ Այս մարտերի համար առաջադրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով պարգևատրման (պարգևը ստացել է միայն 1928 թվականին)։ 1919 թվականի փետրվարին ուղարկվել է ՌԿԿԲ ռազմական ակադեմիա։ Սակայն ուսումը եղել է մեծ ընդհատումներով, քանի որ կուրսանտներին անընդհատ ուղարկում էին ռազմաճակատ՝ ամենավտանգավոր հատվածներ։ 1919 թվականի մայիսից՝ 14-րդ հետևակային դիվիզիայի շտաբի պետի օգնական։ 1920 թվականի մայիսից՝ հետախուզության գծով շտաբի պետի օգնական՝ 4-րդ և 6-րդ հեծյալ դիվիզիաներում՝ 1-ին հեծյալ բանակում։ Մասնակցել է Արևելյան, Հարավային և Արևմտյան ռազմաճակատների մարտերին։ Երեք անգամ ծանր վիրավորվել է։

1921 թվականին ավարտել է ՌԿԿԲ ռազմական ակադեմիան և 1922 թվականի հունվարին նշանակվել է 1-ին Տոմսկյան հեծյալ դիվիզիայի շտաբի պետ։ 1922 թվականի նոյեմբերից ծառայել է որպես տեսուչ՝ ՆԳԺԿ ՌԽՖՍՀ միլիցիայի գլխավոր վարչությունում։ 1923 թվականի փետրվարից՝ 15-րդ հետևակային կորպուսի շտաբի պետի օգնական՝ Հյուսիսկովկասյան ռազմական շրջանում։ 1923 թվականի նոյեմբերից՝ 9-րդ Դոնյան հետևակային դիվիզիայի շտաբի պետ նույն կորպուսում։ 1924 թվականի հունիսից մինչև 1932 թվականի ապրիլ ծառայել է Մոսկվայի ռազմական շրջանի շտաբում՝ մոբիլիզացիոն բաժնի պետ, շրջանի շտաբի պետի օգնական (1924 թվականի սեպտեմբերից), շրջանի շտաբի պետի տեղակալ (1928 թվականի հուլիսից), 14-րդ հետևակային դիվիզիայի հրամանատար և ռազմական կոմիսար (1930 թվականի ապրիլից), շրջանի շտաբի պետ (1931 թվականի փետրվարից)։ 1931 թվականին վերապատրաստվել է Գերմանիայում։

1932 թվականի ապրիլից՝ Բելառուսական ռազմական օկրուգի շտաբի պետ։ 1934 թվականի դեկտեմբերից՝ Հատուկ Կարմրադրոշ Արևելյան բանակի շտաբի պետ։

1936 թվականի սեպտեմբերից մինչև 1937 թվականի մայիս եղել է Իսպանիայում որպես ռազմական խորհրդատու (ծածկանուն՝ *Պետրովիչ*)։ Մասնակցել է Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմին, վիրավորվել է։

1937 թվականի հունիսից՝ ՌԿԿԲ-ի Գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ։ 1938 թվականի սեպտեմբերից՝ Պրիվոլժյան ռազմական օկրուգի զորքերի հրամանատար։ 1939 թվականի հունվարից՝ Լենինգրադյան ռազմական օկրուգի զորքերի հրամանատար։

Կ. Ա. Մերեցկովի ղեկավարությամբ Լենինգրադի ռազմական օկրուգի շտաբը մշակեց և 1939 թվականի հոկտեմբերի 23-ին զեկուցեց ԽՍՀՄ պաշտպանության ժողովրդական կոմիսար Կ. Ե. Վորոշիլովին «Ֆիննական բանակի ցամաքային և նավատորմի ուժերի ջախջախման գործողության պլանը», որը բնորոշվում էր ապագա հակառակորդի հանդեպ ոչ լուրջ և արհամարհական վերաբերմունքով։ Միաժամանակ, ֆինների պաշտպանությունը Կարելական պարանոցի ուղղությամբ իրականացվում էր շտապ և մակերեսային, ամրությունների համակարգն ու բնույթը բացահայտված չէին։ Պլանը հաստատվեց, և դրա սխալները լրջորեն ազդեցին Ֆինլանդիայի հետ պատերազմի ձգձգման վրա և ՌԿԿԲ-ի մեծ կորուստների առաջացմանը։

1939 թվականի ընթացքում Քաղբյուրոյի անդամ Ա. Ա. Ժդանովի հետ մեկ մեքենայով շրջել է ողջ խորհրդա-ֆիննական սահմանով՝ կատարելով հետախուզություն առաջիկա արշավանքի նախաշեմին։

Խորհրդա-ֆիննական պատերազմի ընթացքում՝ 1939 թվականի դեկտեմբերի 9-ից, հրամանատարել է 7-րդ բանակը, որը հարձակվում էր Կարելական պարանոցով՝ «Մաներգեյմի գծի» հիմնական ամրոցների ուղղությամբ։ «Մաներգեյմի գծի» հիմնական ամրությունների ճեղքման կազմակերպման համար՝ 1940 թվականի մարտի 21-ին արժանացել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչման։

1940 թվականի հունիսի 4-ին նրան, Ժուկովի և Տյուլենևի հետ միասին, առաջինը շնորհվել է «բանակի գեներալ» զինվորական կոչում։ 1940 թվականի հունիսից մինչև օգոստոսը՝ ԽՍՀՄ պաշտպանության ժողովրդական կոմիսարի տեղակալ։

1940 թվականի օգոստոսից մինչև 1941 թվականի հունվար՝ ՌԿԿԲ Գլխավոր շտաբի պետ։ Մերեցկովը իր հուշերում չի նշել՝ ինչու է հանվել բարձր պաշտոնից 1941 թվականի հունվարին, սակայն կա տարբերակ՝ ներկայացված Գլխավոր շտաբի Հետախուզության վարչության տեղեկատվական բաժնի պետի՝ փոխգնդապետ Վ. Ա. Նովոբրանցի հուշերում

1941 թվականի հունվարին Մերեցկովը նշանակվել է ԽՍՀՄ պաշտպանության ժողովրդական կոմիսարի տեղակալ՝ մարտական պատրաստության գծով (պաշտոնապես մնացել է այդ պաշտոնում մինչև կոմիսարիատի վերակազմավորումը՝ 1943 թվականի մայիսի 20-ը)։

### Հայրենական մեծ պատերազմ
Երեկոյան՝ 1941 թվականի հունիսի 21-ին, նա ուղարկվեց որպես Գլխավոր հրամանատարության ներկայացուցիչ՝ Լենինգրադյան ռազմական շրջան։

Պատերազմի երկրորդ օրը՝ 1941 թվականի հունիսի 23-ին, Կ. Ա. Մերեցկովը հետ էր կանչվել Մոսկվա և ձերբակալվել՝ հիմնվելով 1937—1938 թվականներին ձերբակալված առաջին աստիճանի բանակի հրամանատար Ի. Ֆ. Ֆեդկոյի, առաջին աստիճանի բանակային կոմիսար Պ. Ա. Սմիռնովի, առաջին աստիճանի նավատորմի դրոշակակիր Վ. Մ. Օռլովի, երկրորդ աստիճանի բանակի հրամանատարներ Ն. Դ. Կաշիրինի և Ի. Ա. Խալեպսկու, երկրորդ աստիճանի բանակային կոմիսարներ Ա. Ս. Բուլինի և Մ. Մ. Լանդայի, կորպուսի հրամանատարներ Վ. Ն. Լևիչևի, Ս. Ա. Մեժենինովի և Ս. Պ. Ուրիցկու, դիվիզիայի հրամանատարներ Պ. Պ. Թկալունի, Ս. Ի. Վենցով-Կրանցի և Ե. Ս. Կազանսկու, բրիգադի հրամանատարներ Մ. Լ. Թկաչյովի և Կ. Ի. Յանսոնի, ինչպես նաև գնդապետ Բ. Մ. Սիմոնովի, ինչպես նաև նախօրեին ձերբակալված ինքնաթիռների գեներալ-լեյտենանտ Յ. Վ. Սմուշկևիչի ցուցմունքների հիման վրա. բացի այդ, Ի. Պ. Ուբորևիչը արդեն 1937 թվականին ցուցմունք էր տվել, որ ինքը անձամբ հավաքագրել է Մերեցկովին հակախորհրդային ռազմական դավադիր կազմակերպության մեջ։

Մեղադրվում էր 58-րդ հոդվածի, «բ» կետի 1, 7, 8, 11 ՌԽՖՍՀ ՔՕ համաձայն։ Պահվում էր Լեֆորտովոյի բանտում։ Քննությունը վարում էին Լ. Ե. Վլոդզիմիրսկին, Լ. Լ. Շվարցմանը, Բ. Վ. Ռոդոսը և Վ. Գ. Իվանովը։ Մերեցկովը ենթարկվել է «ֆիզիկական ազդեցության մեթոդների»։ Օլգա Բերգգոլցի քույրը՝ Մարիա Բերգգոլցը, հրապարակել է մարշալի նախկին ծառայակիցների հետ իր զրույցների գրառումները, որոնցից մեկը վկայել է, որ 1941—1942 թթ. ձմռանը Մերեցկովը հակասություն է ունեցել իր հետևից հետևող Հատուկ բաժնի աշխատակցի հետ, որին Կիրիլ Աֆանասևիչն ասել է, որ ապրելու ցանկություն չունի և որ հատուկ աշխատակիցները ՆԳԺԿ-ում իր գլխին միզել են։ Ըստ Օ. Ֆ. Սուվենիրովի ծառայակցի՝ գեներալ-մայոր Ա. Ի. Կորնեևի վկայության, որը անձամբ ներկա է եղել Հ. Խ. Բաղրամյանի և Ս. Կ. Տիմոշենկոյի զրույցին, վերջինս ասել է, որ Մերեցկովի հետ անձնական զրույցում, երբ հարցրել է՝ ինչու է ինքն իրեն մեղադրել, մարշալը պատասխանել է, որ իրեն ծաղրել են, «ծեծել», և խոստացել են չդիպչել ընտանիքին, եթե ցուցմունք տա։ Նախաքննության ընթացքում Մերեցկովը խոստովանել է մեղքը։ Հետաքննության ընթացքում՝ 1941 թվականի հուլիսի 15-ին, կազմակերպվել է առերեսում Ա. Դ. Լոկտիոնովի հետ, որի ժամանակ Լոկտիոնովին դաժանորեն ծեծի են ենթարկել Մերեցկովի ներկայությամբ, վերջինս էլ Լոկտիոնովին մեղադրել է ռազմական-ֆաշիստական դավադրությանը մասնակցելու մեջ և համոզել է ստորագրել խոստովանական ցուցմունքներ։

1956 թվականին դատապարտված նախկին քննիչ Լև Շվարցմանը հաստատել է, որ անձամբ ծեծել է Մերեցկովին հարցաքննությունների ժամանակ՝ Մերկուլովի և Վլոդզիմիրսկու, ինչպես նաև քննիչներ Զիմենկովի և Սորոկինի հետ միասին։

Օգոստոսի 28-ին Մերեցկովը բանտից նամակ գրեց Ստալինին՝ խնդրելով իրեն ուղարկել ռազմաճակատ։ Սեպտեմբերի 6-ին «ազատ արձակվեց ըստ ուղղիչ մարմինների հատուկ կարգի հիմնավորումների»։ Համարվում է, որ Մերեցկովը ազատ է արձակվել Ստալինի կարգադրությամբ, ինչը ամենահավանական տարբերակն է, սակայն դրան փաստաթղթային ապացույցներ չեն գտնվել — ամենայն հավանականությամբ, հրամանը եղել է բանավոր։

Մերեցկովի նկատմամբ իրականացված թիվ № 981 697 քրեական գործը ոչնչացվել է Հունվարի 25-ին 1955 թվականին՝ ԽՄԿԿ ԿԿ ցուցման և ԽՍՀՄ ՄԽ-ին կից ԿԳԲ-ի նախագահի՝ Ի. Ա. Սերովի կարգադրության հիման վրա, ինչի արդյունքում գործի մանրամասների մեծ մասը անհայտ է։
thumb|Կիրիլ Աֆանասևիչ Մերեցկովը որդու՝ Վլադիմիրի հետ։
Հետպատերազմյան հիշողություններում Կիրիլ Աֆանասևիչը այս կենսագրական դրվագը նկարագրում է համառոտ.

Սեպտեմբերի 24-ից՝ 1941 թվականից սկսած, Մերեցկովը հրամանատարում էր 7-րդ առանձին բանակին, որը կանգնեցրեց ֆիննական զորքերի առաջխաղացումը Սվիր գետի ուղղությամբ։ Նոյեմբերի 9-ից՝ 1941 թվականից, նա դարձավ 4-րդ առանձին բանակի զորքերի հրամանատար և մասնակցեց Տիխվինի հարձակողական գործողությանը։

Դեկտեմբերի 17-ից՝ 1941 թվականից, հրամանատարում էր Վոլխովյան ճակատի զորքերին։ Այդ պաշտոնում իրականացրեց Լյուբանի գործողությունը։

Ընդհանուր առմամբ Մերեցկովի գործունեությունը որպես Վոլխովյան ճակատի հրամանատար՝ 1942 թվականի փետրվար-մարտ ամիսներին, գնահատվում է երկիմաստ։ Մերեցկովի օրոք 2-րդ հարվածային բանակը խորը ներթափանցել էր գերմանական պաշտպանական գծի մեջ, ունեցել էր մատակարարման միջանցք և ապահով կերպով ստանում էր անհրաժեշտ ամեն բան։ Մերեցկովը չկարողացավ իր ենթակայության տակ եղած Վոլխովյան ճակատի ուժերով ընդլայնել այդ միջանցքը, որն առաջացել էր 2-րդ հարվածային բանակի հաջող հարձակման արդյունքում, այսինքն՝ չձեռնարկեց անհրաժեշտ միջոցներ բանակի շրջափակումից խուսափելու համար։ Բացի այդ, արդեն մարտին մատակարարման ծավալը այնքան քիչ էր, որ բավարար չէր անգամ դիրքերում ամրապնդվելու համար, ոչ թե՝ հարձակումը շարունակելու։

1942 թվականի մարտի 8-ին Մերեցկովի տեղակալ նշանակվեց գեներալ-լեյտենանտ Ա. Ա. Վլասովը (ապրիլի 20-ին Վլասովը նշանակվեց 2-րդ հարվածային բանակի հրամանատար՝ միաժամանակ պահպանելով Վոլխովյան ճակատի հրամանատարի տեղակալի պաշտոնը)։

Ապրիլի 23-ին Վոլխովյան ճակատը՝ Գերագույն հրամանատարության շտաբի որոշմամբ, վերակազմավորվեց որպես Վոլխովյան օպերատիվ խումբ՝ Լենինգրադյան ճակատի կազմում (ճակատի հրամանատար՝ Մ. Ս. Խոզին)։ Ինչպես գրել է Մերեցկովը, Վոլխովյան ճակատի զորքերը հանձնվեցին Լենինգրադյան ճակատին՝ գործողությունների ավելի լավ համաժամացման նպատակով (Լենինգրադյան ճակատի հրամանատար Մ. Ս. Խոզինը երաշխավորել էր ԳՀՇ-ին, որ ճակատների միավորման դեպքում հնարավոր կլինի Լենինգրադի շրջափակման վերացումը)։

Մերեցկովը նշանակվեց Գ. Կ. Ժուկովի տեղակալ՝ Արևմտյան ճակատում, որտեղ մայիսի 4-ին՝ ըստ անձնական խնդրանքի, նշանակվեց 33-րդ բանակի հրամանատար։

Քանի որ Մ. Ս. Խոզինը չկարողացավ կազմակերպել ԳՀՇ-ի մայիսի 21-ի հրահանգի կատարումը՝ 2-րդ հարվածային բանակի զորքերի դուրսբերման վերաբերյալ, նա հեռացվեց Լենինգրադյան ճակատի հրամանատարի պաշտոնից, իսկ հունիսի 3-ին այդ պաշտոնում նշանակվեց Լ. Ա. Գովորովը։ 1942 թվականի հունիսի 9-ին Կ. Ա. Մերեցկովը կրկին նշանակվեց Վոլխովյան վերականգնված ճակատի զորքերի հրամանատար։

Այդ պաշտոնում նա ավարտեց 2-րդ հարվածային բանակի շրջափակումից դուրսբերման գործողությունը։ Միայն հունիսի 21-ին, մեծ կորուստների գնով, բացվեց նեղ միջանցք, որով երեք գիշեր անընդմեջ խմբերով զինվորները փորձում էին դուրս գալ շրջափակումից։ Հունիսի 25-ին հակառակորդը փակեց այդ միջանցքը, և շրջափակման մեջ մնացած բանակի մնացորդները ոչնչացվեցին։ Բանակի հրամանատար Վլասովը հանձնվեց գերի՝ հուլիսի 11-ին։

1942 թվականի ամառվա վերջում Մերեցկովը ղեկավարեց Սինյավինոյի 1942 թվականի գործողությունը, որն ավարտվեց անհաջողությամբ և ճակատի զորքերի մեծ կորուստներով։ Այնուամենայնիվ, Մերեցկովն ինքը կարծում էր, որ թեև այս գործողության ընթացքում չհասավ հաղթանակի, սակայն նաև պարտություն չկրեց՝ խափանելով գեներալ-ֆելդմարշալ Մանշտեյնի զորքերի կողմից Լենինգրադի գրոհի ծրագիրը։ Նա հղվում էր հենց Մանշտեյնի խոսքերին, ով իր հիշողություններում՝ Սինյավինոյի ճակատամարտի նկարագրության ավարտին նշել էր. «Լենինգրադի վրա հարձակման մասին խոսք անգամ լինել չէր կարող»։

1943 թվականի հունվարին Մերեցկովն աչքի ընկավ Լենինգրադի շրջափակման ճեղքման գործում՝ «Կայծ» գործողության շրջանակում։ Նույն տարում իրականացրեց Կրասնոբորի և Մգինյան հարձակողական գործողությունները՝ առանց էական հաջողությունների։ 1944 թվականի հունվարին մեծ դեր խաղաց Լենինգրադյան-Նովգորոդյան գործողության հաղթանակում։

1944 թվականի փետրվարի կեսերին Վոլխովյան ճակատը լուծարվեց, նրա զորքերը փոխանցվեցին Լենինգրադյան ճակատի կազմ։ Փետրվարի 22-ին Մերեցկովը նշանակվեց Կարելյան ճակատի զորքերի հրամանատար։ Ճակատի ղեկավարությամբ նա իրականացրեց Սվիր-Պետրոզավոդյան գործողությունը, հակառակորդի հետապնդումը Կանդալակշայի և Կեստենգայի ուղղություններով և Պեցամո-Կիրկենեսյան գործողությունը, հասցնելով պարտություններ ֆիննական և գերմանական զորքերին՝ ԽՍՀՄ հյուսիսային ուղղությամբ։ Հայրենական մեծ պատերազմն այս ուղղությամբ Մերեցկովն ավարտեց Նորվեգիայի տարածքում՝ 1944 թվականի հոկտեմբերին։ Պարգևատրվեց Նորվեգիայի կառավարության կողմից՝ Սուրբ Օլաֆի շքանշանով։

ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Նախագահության հոկտեմբերի 26-ի հրամանագրով նրան շնորհվեց Խորհրդային Միության մարշալի կոչում։

1945 թվականի ապրիլից՝ Հեռավորարևելյան ճակատի Ծովափնյա զորքերի խմբի հրամանատար։

Մասնակցել է Հաղթանակի շքերթին Մոսկվայում՝ 1945 թվականի հունիսի 24-ին։

Օգոստոսի 5-ից՝ 1945 թվականից սկսած, հրամանատարում էր 1-ին Հեռավորարևելյան ճակատը, որը ճակատագրական հարվածն էր հասցնում ճապոնական զորքերին Մանչժուրիայում՝ Խորհրդա-ճապոնական պատերազմի ժամանակ։ 1945 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Կ. Ա. Մերեցկովը պարգևատրվեց «Հաղթանակ» շքանշանով՝ ճապոնական կայսերական Կվանտունյան բանակի ջախջախման և Ճապոնիայի դեմ տարած հաղթանակի համար։

### Հետպատերազմյան ժամանակաշրջան
մինի|Նադգրոբային սալիկը Կրեմլի պատում
Պատերազմից հետո Մերեցկովը հրամայեց մի շարք ռազմական շրջանների զորքերին՝ Պրիմորսկու (1945 թվականի սեպտեմբերի 10-ից), Մոսկվայի (1947 թվականի հուլիսից), Բելոմորի (1949 թվականի հունիսից), Հյուսիսայինի (1951 թվականի հունիսից)։

1954 թվականի մայիսից՝ հրաձգային-մարտավարական բարձրագույն կատարելագործման դասընթացների հրամանատարների կազմի ղեկավար։ 1955 թվականի օգոստոսից՝ ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարի օգնական՝ ռազմական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների գծով։ 1964 թվականի ապրիլից՝ ԽՍՀՄ ՊՆ գլխավոր տեսուչների խմբի գլխավոր տեսուչ։

ԽՄԿԿ Կենտկոմի անդամության թեկնածու՝ 1939–1956 թթ., ԽՄԿԿ ԿՎՀ անդամ՝ 1956–1961 թթ.։ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր՝ 1-ից 5-րդ գումարումների (1940–1961 թթ.)։ Կարելա-Ֆիննական ԽՍՀ-ի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

Կ. Ա. Մերեցկովը մահացել է 1968 թվականի դեկտեմբերի 30-ին։ Մոխրի անոթը թաղված է Կրեմլի պատում։

## Ժամանակակիցների հիշողություններ

## Ընտանիք
Կին՝ Եվդոկիա Պետրովնա (ամուսնական նախանունը՝ Բելովա; 1899–1983):

Որդի՝ Վլադիմիր Կիրիլլովիչ Մերեցկով (1924–2020), գեներալ-գնդապետ։

Թոռներ՝
** Վլադիմիր Վլադիմիրովիչ (ծնվ. 1950), բժշկական ծառայության փոխգնդապետ՝ թոշակի անցած, բժշկական գիտությունների թեկնածու, և
** Կիրիլլ Վլադիմիրովիչ (ծնվ. 1953), պահեստազորի 1-ին աստիճանի կապիտան, ռազմական գիտությունների թեկնածու։

## Պարգևներ
### ԽՍՀՄ
thumb|Մերեցկովի հանդիսավոր կիտելը Ռազմական ուժերի Կենտրոնական թանգարանում
Խորհրդային Միության հերոս (21.03.1940 № 242);

«Հաղթանակ» շքանշան (№ 18 — 8.09.1945);

յոթ Լենինի շքանշան (3.01.1937, 21.03.1940, 2.11.1944, 21.02.1945, 6.06.1947, 6.06.1957, 6.06.1967);

Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան (22.02.1968);

չորս Կարմիր Դրոշի շքանշան (20.02.1928, 2.03.1938, 3.11.1944, 6.11.1947);

երկու Սուվորովի շքանշան I աստիճանի (28.01.1943, 21.02.1944);

Կուտուզովի շքանշան I աստիճանի (29.06.1944);

«Լենինգրադի պաշտպանության համար» մեդալ;

«Խորհրդային Հյուսիսային բևեռի պաշտպանության համար» մեդալ;

«Գերմանիայի դեմ Հայրենական մեծ պատերազմում հաղթանակի համար 1941–1945 թթ.» մեդալ;

«Քսան տարի Հայրենական մեծ պատերազմում հաղթանակի» մեդալ;

«Ճապոնիայի նկատմամբ հաղթանակի համար» մեդալ;

«XX տարի Աշխատավոր-գյուղացիական Կարմիր բանակի» մեդալ;

«30 տարի Սովետական բանակի և նավատորմի» մեդալ;

«40 տարի ԽՍՀՄ Զինված ուժերի» մեդալ;

«50 տարի ԽՍՀՄ Զինված ուժերի» մեդալ;

«Լենինգրադի 250-ամյակի հիշատակին» մեդալ;

Պատվո զենք՝ ԽՍՀՄ Պետական զինանշանի ոսկյա պատկերով (22.02.1968)

### Այլ պետություններ
Սուրբ Օլաֆի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետ (Նորվեգիա, 1945);

«Պատվո լեգիոն» շքանշան Գլխավոր հրամանատարի աստիճանով (ԱՄՆ, 1946);

Պետական դրոշի շքանշան I աստիճանի (ԿԺԴՀ, 1948);

Ամպերի և Դրոշի շքանշան 1-ին կարգ (Չինաստանի Հանրապետություն, 1946);

«Ճապոնիայի նկատմամբ հաղթանակի համար» մեդալ (ՄԺՀ, 1946);

«Կորեայի ազատագրման համար» մեդալ (ԿԺԴՀ, 1948)։

## Զինվորական կոչումներ
Դիվիզիայի հրամանատար (20.11.1935)

Կորպուսի հրամանատար (22.02.1938)

Բանակի հրամանատար 2-րդ աստիճանի (08.02.1939)

Բանակի գեներալ (4.06.1940)

Խորհրդային Միության մարշալ (26.10.1944)

## Հիշատակում
thumb|Ա. Մերեցկովի կիսանդրին Փառքի հրապարակում, Սամարա քաղաքում

Մոսկվայում 1975 թվականին Մերեցկովի անունով անվանվել է փողոց (Հոկտեմբերյան դաշտի 7-րդ փողոցի մի հատված)՝ Մարշալ Մերեցկովի փողոց։

1978 թվականին նրա անունով անվանվել է նոր մայրուղի Լենինգրադի Կրասնոսելսկի շրջանում՝ (Մարշալ Մերեցկովի փողոց)։

Կարելիայի մայրաքաղաք Պետրոզավոդսկ քաղաքում կան Մարշալ Մերեցկովի անվան փողոց և հրապարակ, ինչպես նաև հուշատախտակ և հուշարձան։

1969 թվականից Մերեցկովի անունն էր կրում Բլագովեշչենսկի բարձրագույն զրահատանկային Կարմիր Դրոշի հրամանատարական ուսումնարանը (լուծարվել է 1999-ին)։

1968 թվականից Մերեցկովի անունն է կրում պետական դաշնային միավոր ընկերությունը Զարայսկի շրջանում՝ Մոսկվայի մարզում։

Տիխվին քաղաքում՝ կենտրոնական հրապարակում տեղադրված է հուշատախտակ։

Սուդոգդա քաղաքում՝ Վլադիմիրի մարզում, կա Մերեցկովի փողոց և նրա դիմանկարը՝ Փառքի ծառուղում։

Վելիկի Նովգորոդ քաղաքում կա փողոց, այժմ՝ Մերեցկով-Վոլոսով փողոց։

Մալայա Վիշերա քաղաքում՝ Մերեցկովի փողոց։

Բելոմորսկ քաղաքում՝ Մերեցկովի փողոց։

Զարայսկ քաղաքում՝ Մոսկվայի մարզում՝ Մերեցկովի փողոց և կիսանդրին։

Ուլան-Ուդե քաղաքում կա փողոց, որն կրում է Մերեցկովի անունը։

«Ռազմական փառքի քաղաքի» սյունի վրա, որը տեղադրվել է 2011 թվականին Վիբորգում, տեղադրված է Մերեցկովի պատկերով բարելեֆ։

### Կինովարքեր
Վադիմ Գրաչյով — Նկարչական ֆիլմ «Վայրկյան՝ սխրանքի համար»։ 1985, ԽՍՀՄ, ԿԺԴՀ։

Սերգեյ Պոտեխին — Հեռուստասերիալ «Ռազմական հետախուզություն. Հյուսիսային ճակատ»։ 2012, Ռուսաստան։

### Թղթադրամներ

Պատկեր:Почтовая марка СССР № 4703. 1977. Военные деятели СССР.jpg|thumb|ԽՍՀՄ փոստային նամականիշ, 1977 թ․
Պատկեր:Kirill Meretskov 2022 stamp of Russia.jpg|thumb||Ռուսաստանի փոստային նամականիշ, 2022 թվական, «Խորհրդային Միության մարշալների ծննդյան 125-ամյակը» շարքից՝ Կ. Ա. Մերեցկովի դիմանկարով


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* *Егоров П. Я.* Маршал Мерецков. — М.: Воениздат, 1974. — 215 с.
* *Киселёв А. Н.* Маршал Советского Союза Кирилл Мерецков // Полководцы и военачальники Великой Отечественной: Сб. — М., 1986. — С. 72-135.
* Социокультурный состав советской военной элиты 1931—1938 гг. и её оценки в прессе русского зарубежья
* *[[Малашенко, Евгений Иванович|Малашенко Е. И.]]* Командующие фронтами и армиями в годы Великой Отечественной войны, 1941—1945. — М.: Вече, 2015. — 285 с.; ISBN 978-5-4444-2828-3.
* 
* Маршалы Советского Союза. Личные дела рассказывают. — М.: Издательство «Любимая книга», 1996.
* Трагедия РККА 1937—1938
* Из ГУЛАГа — в бой|218—253
* *Шевеленко А.* Маршал Мерецков // Творцы победы: От рядового до маршала. — М., 1987. — С. 157—168.
* *Цунц М. 3.* В огне четырёх войн. — М., 1972.
* *[[Гареев, Махмут Ахметович|Гареев М. А.]]* Сокрушительный удар советских войск. Маршал Мерецков в Маньчжурской стратегической наступательной операции. // Военно-исторический журнал. — 1997. — № 5. — С.12-18.

## Արտաքին հղումներ
* Кирилл Афанасьевич Мерецков на сайте Министерства обороны Российской Федерации
* 

Կատեգորիա:Խորհրդային Միության մարշալներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 20-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավորներ
Կատեգորիա:Ռուս զինվորականներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 21-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ Ազգությունների խորհրդի 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Ռյազան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 19-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Բոլշևիկներ
Կատեգորիա:Ռուսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Մարշալներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի զինվորականներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Լենինգրադի բլոկադա
Կատեգորիա:Խորհրդային ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Զորավարներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության անձինք
Կատեգորիա:Ռուսական հեղափոխություն
Կատեգորիա:Ռուսաստան
Կատեգորիա:Ռուսաստանում ծնվածներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա