Սերգեյ Արզումանյան

**Սերգեյ Ջումշուդի Արզումանյան** (), հայ հոգեբան, քրեահոգեբան, հոգեբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1941 թ.-ի հոկտեմբերի 4-ին Արցախի Շահումյանի շրջանի Էրքեջ գյուղում։ Սովորել է Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանում` մանկավարժություն ֆակուլտետի տարրական կրթության և մեթոդիկայի բաժնում (1961-1964 թթ.)։ 1972 թ.-ին պաշտպանել է` “Անչափահաս իրավախախտի անձնավորության ձևավորման հոգեբանական վերլուծությունը” թեկնածուական ատենախոսությունը՝ ստանալով հոգեբանական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան (սոցիալական հոգեբանություն մասնագիտությամբ)։ Հոգեբանական գիտությունների դոկտորի աստիճանը ստացել է 1988 թ.-ին, ՀԽՍՀ ՆԳՆ ակադեմիայի փակ նիստում պաշտպանելով “Անչափահասների քրեածին դիրքորոշումների նախազգուշացումն ու հաղթահարումը” խորագրով դոկտորական ատենախոսությունը (իրավաբանական, դատական հոգեբանություն մասնագիտությամբ)։ Պրոֆեսորի գիտական կոչումը ստացել է 1989 թ.-ին։ Մահացել է 2009 թվականին Երևանում։

## Աշխատանքային գործունեություն
Աշխատել է ՀՀ ՆԳՆ Սպենդիարյանի շրջանի անչափահասների վարչությունում որպես մանկական սենյակի տեսուչ (1968-1969)։ Աշխատել է որպես որպես կրտսեր գիտաշխատող այնուհետև որպես ավագ գիտաշխատող ՀԽՍՀ Լուսավորության մինիստրության մանկավարժական գիտությունների գիտահետազոտական ինստիտուտում (1969-1979)։ Ղեկավարել է "Հանցագործության սոցիալ հոգեբանական պատճառների հետազոտության և հանցագործների ուղղման և վերադաստիարակության" բաժինը(1979-1982)։ Նշանակվել է հոգեբանության պրոբլեմային լաբորատորիայի բաժնի վարիչ, 1982 թվականին, և իրականացրել հետազոտություններ՝ մանկան, տարիքային և մանկավարժական խնդիրների հարցերով։ Ղեկավարել է հայկական հոգեբանական միության նախագահի պաշտոնը (1991)։ Զբաղեցրել է հոգեբանա-մանկավարժական մասնագիտական խորհրդի նախագահի տեղակալի պաշտոնը՝ հոգեբանության գծով, այնուհետև խորհրդի անդամի(1998-2005)։ Ղեկավարել է Նախադպրոցական մանկավարժության և մանկան հոգեբանության ամբիոնը (1998-2000), ինչպես նաև ՀՊՄՀ մանկան և ընդհանուր հոգեբանության ամբիոնը (1992-1997)։ Այնուհետև ղեկավարել է ՀՊՄՀ ընդհանուր հոգեբանության և կիրառական հոգեբանության ամբիոն (2000-2006), իսկ 2006 թվականից՝ ՀՊՄՀ զարգացման և կիրառական հոգեբանության ամբիոնը։

## Մասնագիտական գործունեություն
Պրոֆեսոր Սերգեյ Արզումանյանը մեծապես նպաստել է Հայաստանում իրավաբանական հոգեբանության և ընդհանրապես հոգեբանական գիտական մտքի զարգացմանը։ Մշակել է "քրեածին դիրքորոշման" հոգեբանական տեսությունը, բացահայտել է օրինախախտ վարքի դիրքորոշումների ձևավորման, զարգացման դրսևորման և փոփոխության օրինաչափությունները։

Իրականացրել է հոգեվերականգնողական աշխատանքներ Սպիտակի ավերիչ եկրաշարժից հետո։ Նրա նախագահությամբ 1995 թ.-ին ստեղծվել է գիտական աստիճաններ շնորհող հոգեբանա-մանկավարժական մասնագիտական խորհուրդը։ Պրոֆեսոր Արզումանյանի ջանքերով և ՀՀ ՊՆ ու ՀՀ ՆԳՆ պատվերով 1996 թ.-ին ստեղծվում է Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի հոգեբանության և մանկավարժության ֆակուլտետը։ Գիտնականների կենսագրության ամերիկյան ինստիտուտի կողմից 1998 թ.-ին ճանաչվել է "Տարվա մարդ"` իրավախախտի քրեածին դիրքորոշումների` իր անհատական տեսության շուրջ կատարած հետազոտությունների համար։ Պարգևատրվել է Խ.Աբովյանի անվան հուշամեդալով՝ 2006 թ.-ին, իսկ 2008 թ.-ին արժանացել է ՀՀ Կրթության և գիտության նախախարության ոսկե մեդալին։

Մանկավարժահոգեբական գիտությունների ակադեմիայի կողմից ակադեմիական ընդհանուր ժողովի որոշմամբ շնորհվել է մանկավարժահոգեբանական գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամի կոչում (ակադեմիկոս)՝ հոգեբանության մեջ ունեցած նշանակալի ավանդի համար։

Նրա ղեկավարությամբ պաշտպանվել են բազմաթիվ թեկնածուական ատենախոսություններ իրավաբանական հոգեբանության բնագավառում։ Հեղինակ է 80-ից ավել գիտական աշխատությունների, որոնց թվում մենագրություններ, ուսումնական ձեռնարկներ, մեթոդական ծրագրեր։

## Հիմնական աշխատանքներ
* *Микросреда и отклонение социального поведения детей и подростков* (1980)
* *Социально-психологические условия исправления и перевоспитания личности несовершеннолетних* (1984)
* *Ազգային դպրոցի դաստիարակչական համակարգի ստեղծման ու կառավարման մանկավարժահոգեբանական մեխանիզմները* (1991)
* *Психолого-криминологическая теория становления личности правонарушителя* (2000)
* *Կիրառական հոգեբանության պրակտիկում* (2002)
* *Իրավաբանական հոգեբանություն* (2003)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հոգեբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հոգեբանական գիտությունների դոկտորներ