Ժան-Բատիստ Դոնատիեն դը Վիմյոր, կոմս դը Ռոշամբո

**Ժան-Բատիստ Դոնատիեն դը Վիմյոր, կոմս դը Ռոշամբո** (**), ) ֆրանսիական թագավորական բանակի սպա, որը կարևոր դեր է խաղացել ֆրանս-ամերիկյան հաղթանակում Յորքթաունի ճակատամարտի ժամանակ 1781 թվականին՝  Հյուսիսային Ամերիկայի անկախության համար մղված պատերազմի ընթացքում։ Նա «Expédition Particulière»-ի՝ Հյուսիսային Ամերիկա ուղարկված ֆրանսիական ռազմարշային զորքերի գլխավոր հրամանատարն է եղել։

## Զինվորական կյանք
Ժան-Բատիստ Դոնատիեն դը Վիմյորը ծնվել է Վանդոմում, Օռլեան նահանգում, և կրթություն է ստացել Բլուայի Հիսուսյան քոլեջում: Ավագ եղբոր մահից հետո նա միացել է հեծելազորային գնդին և ծառայել Բոհեմիայում, Բավարիայում և Հռենոսի ափին՝ Ավստրիական ժառանգության պատերազմի ժամանակ: 1747 թվականին նա ստացել է գնդապետի կոչում: Նա մասնակցել է Մաաստրիխտի պաշարմանը և 1749 թվականին դարձել Վանդոմի նահանգապետ: Նա աչքի է ընկել Մինորկայի ճակատամարտում՝ Յոթնամյա պատերազմի սկզբում և ստացել է հետևակի բրիգադի գեներալի կոչում: 1758 թվականին նա կռվել է Գերմանիայում, մասնավորապես՝ Կրեֆելդի և Կլոստերկամպի ճակատամարտերում՝ մի քանի վիրավորում ստանալով Կլոստերկամպում։

## Ամերիկյան հեղափոխություն
1780 թվականին Ռոշամբոն նշանակվել է ցամաքային զորքերի հրամանատար՝ «Expédition Particulière» կոդային անվանումով նախագծի շրջանակներում։ Նրան շնորհվել է գեներալ-լեյտենանտի կոչում՝ 7000 ֆրանսիական զորքերի հրամանատարությամբ, և նա ուղարկվել է միանալու Ջորջ Վաշինգտոնի գլխավորած մայրցամաքային բանակին Ամերիկյան անկախության պատերազմի ժամանակ։ Ակսել ֆոն Ֆերսեն Կրտսերը ծառայել է որպես նրա օգնական և թարգմանիչ։ Նրա տրամադրության տակ գտնվող ուժերի փոքր թվաքանակը սկզբում նրան ստիպեց դժկամությամբ առաջնորդել այս արշավախումբը։
[մինի|[Օգյուստ Կուդերի «Յորքթաունի ճակատամարտը» կտավը։ Ռոշամբոն կանգնած է նկարի կենտրոնում։]]
Նա հուլիսի 10-ին ափ է իջել Ռոդ Այլենդի Նյուպորտ քաղաքում, սակայն մեկ տարի այնտեղ անգործության մատնվել, քանի որ չէր ցանկանում լքել Նարագանսեթ ծոցում բրիտանացիների կողմից շրջափակված ֆրանսիական նավատորմը։ Ռոդ Այլենդի գաղութի և Փրովիդենսի պլանտացիաների քոլեջը (այժմ՝ Բրաունի համալսարան) ծառայել է որպես Ռոշամբոյի որոշ զորքերի ճամբարային վայր։ Քոլեջի շենքը վերածվել է ռազմական հոսպիտալի, որն այժմ հայտնի է որպես՝ Համալսարանական դահլիճ։ 1781 թվականի հուլիսին զորքերը լքել են Ռոդ Այլենդը և անցել Կոնեկտիկուտով՝ միանալու Վաշինգտոնին՝ Հուդզոն գետի մոտ՝ Նյու Յորքի Կիսկո լեռան վրա։ Օդելի ֆերման ծառայել է որպես Ռոշամբոյի շտաբ 1781 թվականի հուլիսի 6-ից մինչև օգոստոսի 18-ը։

Այնուհետև Վաշինգտոնը և Ռոշամբոն իրենց համատեղ ուժերով շարժվում են դեպի Յորքթաունի պաշարումը և Չեսապիկի ճակատամարտը: Սեպտեմբերի 22-ին նրանք միավորվում են Մարքիզ դը Լաֆայետի զորքերի հետ և ստիպում են լորդ Քորնուոլիսին հանձնվել հոկտեմբերի 19-ին: Կոնֆեդերացիայի Կոնգրեսը Ռոշամբոյին նվիրում է բրիտանացիներից խլված երկու թնդանոթ՝ ի նշան նրա ծառայության: Նա դրանք վերադարձնում է Վանդոմ, և դրանք բռնագրավվում են 1792 թվականին:

## Վերադարձ Ֆրանսիա
Ֆրանսիա վերադառնալուց հետո Ռոշամբոն պատվի է արժանանում Լուի XVI թագավորի կողմից և նշանակվում Պիկարդիայի նահանգապետ։ Նա աջակցում է 1789 թվականի Ֆրանսիական հեղափոխությանը, իսկ 1791 թվականի դեկտեմբերի 28-ին նա և Նիկոլա Լուկները դառնում են վերջին երկու գեներալները, որոնց Լուի XVI-ը շնորհում է Ֆրանսիայի մարշալի կոչում։

Ֆրանսիական հեղափոխական պատերազմների բռնկման ընթացքում նա 1792 թվականին որոշ ժամանակ հրամանատարում է Հյուսիսային բանակը, սակայն ավստրիացիներին մի քանի անգամ պարտվելուց հետո հրաժարական է տալիս։ Նրան ձերբակալում են 1793–94 թվականների Ահաբեկչության ժամանակ և բանտարկում Կոնսիերժերի բանտում։ Նա հազիվ խուսափում է գիլիոտինից, քանի որ նրա մահապատիժը նախատեսված էր ընդամենը մի քանի օր անց, երբ տեղի է ունենում Թերմիդորյան ռեակցիան, որով էլ ավարտվում է Ահաբեկչության ժամանակաշրջանը։

## Հետագա կյանք և մահ
Բանտարկությունից և հետագա ազատ արձակումից հետո Ռոշամբոն 1801 թվականին հանդիպում է Նապոլեոնին և ստանում թոշակ։ 1804 թվականին Նապոլեոնի գահ բարձրանալուց հետո, նա պարգևատրվում է Պատվո լեգեոն շքանշանով։ Ռոշամբոն մահացել է 1807 թվականին Թորե-լա-Ռոշեթում՝ Առաջին Ֆրանսիական կայսրության ժամանակ։ Նրա որդի Դոնասիենը ևս Ֆրանսիացի գեներալ էր։

## Ժառանգություն
### Հիշատակի օր
[մինի|250x250փքս|ԱՄՆ փոստային նամականիշ, 1931 թվականի թողարկում, Ռոշամբոյի, [Ջորջ Վաշինգտոն|Ջորջ Վաշինգտոնի և Ֆրանսուա Ժոզեֆ Պոլ դը Գրասի պատվին, Յորքթաունի մոտ տարած հաղթանակի 150-ամյակի առթիվ, 1781 թվական]]
Նախագահ Թեոդոր Ռուզվելտը 1902 թվականի մայիսի 24-ին բացում է Ռոշամբոյի արձանը, որը Ֆրանսիայից նվիրաբերվել էր Միացյալ Նահանգներին և տեղադրված էր Վաշինգտոնի Լաֆայետ հրապարակում: Արարողությունը երկու ազգերի միջև բարեկամության մեծ դրսևորում էր: Ֆրանսիան ներկայացնում էին դեսպան Ժյուլ Քամբոնը, ծովակալ Ֆուրնիեն, գեներալ Անրի Բրյուժերը և «Գոլուա» ռազմանավից նավաստիների ու ծովային հետևակի ջոկատը: Մասնակցում էին նաև Լաֆայետ և Ռոշամբո ընտանիքների ներկայացուցիչները: Ռոշամբոյի տոնը միաժամանակ անցկացվում է Փարիզում։ 1934 թվականին Ա. Քինգսլի Մաքոմբերը Ռոշամբոյի արձանը նվիրաբերում է Նյուպորտին, Ռոդ Այլենդ: Քանդակը Փարիզում գտնվող արձանի կրկնօրինակն է: Ռոշամբոյի մի հուշարձան կա Մարիոնի Ֆրենչ Հիլլում, Կոնեկտիկուտ նահանգի Ասա Բարնս պանդոկի մոտ, որը նրա զորքերի ութերորդ ճամբարն էր Կոնեկտիկուտում 1781 թվականին:

1867 թվականիին Ֆրանսիայի ռազմածովային ուժերը կապոնիրով զրահապատ ֆրեգատը կոչեցին «Ռոշամբո»։ 1911 թվականին CGT ընկերությունը նույն անունը տվեց տրանսատլանտյան լայներին։ 1942 թվականին ԱՄՆ ռազմածովային ուժերը զորակիր նավը անվանակոչեցին «Ռոշամբո»։ 2009 թվականին նախագահ Բարաք Օբաման ստորագրեց «Omnibus Public Land Management Act»-ը, որի դրույթներից մեկը նախատեսում էր Վաշինգտոն–Ռոշամբոյի հեղափոխական երթուղին հռչակել ազգային պատմական արահետ։ Ռոշամբոյի անունը կրող կամուրջը կառուցվել է «14-րդ փողոցի կամուրջ» համալիրի կազմում՝ Պոտոմակ գետի վրա, որը միացնում է Վաշինգտոն քաղաքը Վիրջինիային։ Բրաունի համալսարանի տարածքում գտնվող առանձնատունը կոչվում է Ռոշամբո Հաուս, որտեց տեղակայված է ֆրանսերենի ֆակուլտետը։

### Հուշագրություններ
մինի|Ժաննա Թերեզ Թիլլ Դ'Ակոստա, տիկին լա Մարկիզ դը ՌոշամբոՌոշամբոյի «Ռոշամբոյի ռազմական, պատմական և քաղաքական հուշագրությունները» (*émoires militaires, historiques et politiques, de Rochambeau*) գիրքը հրատարակվել է Ժան-Շառլ-Ժյուլիեն Լյուս դը Լանսիվալի կողմից 1809 թվականին: Առաջին հատորի մի մասը թարգմանվել է անգլերեն և հրատարակվել 1838 թվականին՝ «Մարշալ կոմս դը Ռ.-ի հուշագրությունները Միացյալ Նահանգների անկախության պատերազմի վերաբերյալ» (*Memoirs of the Marshal Count de R. relative to the War of Independence in the United States*) վերնագրով: Նրա նամակագրությունը ամերիկյան արշավանքի ընթացքում հրատարակվել է 1892 թվականին Հ. Դոնիոլի «Ֆրանսիայի մասնակցության պատմությունը Միացյալ Նահանգների ստեղծման գործում» (*History of French Participation in the Establishment of the United States*) աշխատության մեջ:

## Կարգախոս և զինանշան

## Ծանոթագրություններ

## Նշումներ
* "Jean Baptiste Donatien De Vimeur Rochambeau." in *Dictionary of American Biography* (1936). online
* Kennett, Lee. *The French Forces in America, 1780–1783* (Greenwood, 1977),
* Nager, Cody E. "The Fading Mirage Of Revolution: The French Expeditionary Force's Disillusionment With America, 1780–1782."  *The Historian* 81#3 (2019), pp.&nbsp;426+. online
* Whitridge, Arnold. "Rochambeau And The American Revolution" *History Today* (May 1962), Vol. 12 Iss. 5, pp.&nbsp;312–320.
* Tugdual de Langlais, *L'armateur préféré de Beaumarchais Jean Peltier Dudoyer, de Nantes à l'Isle de France*, Éd. Coiffard, 2015, 340 p. ().
* Jean-Baptiste-Donatien de Vimeur, comte de Rochambeau, *Memoirs of the Marshal Count de Rochambeau, Relative to the War of Independence of the United States,* ed. and trans, by M.W.E. Wright (New York: The New York Times and Arno Press, 1971),
* Arnaud Blondet, Préface *Iris de Rode Jeux de guerre, l'histoire de l'armée de Rochambeau au secours des États-Unis 1780–1781* Tome I, Éditions Jean-Jacques Wuillaume – Trace ta vie, collection Histoire et Patrimoine, 2024, 384 pages. 
* conférence des associations Amis de Rochambeau et France-Etats-unis41 :https://www.youtube.com/watch?v=V958r618JWk&t=6s [archive]

## Արտաքին հղումներ
* Society of the Cincinnati
* American Revolution Institute
* ''France and the American Revolution'' at the John Carter Brown Library

Կատեգորիա:18-րդ դարի ֆրանսիացիներ
Կատեգորիա:Գեներալներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի ազնվականություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի զինվորական սպաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գեներալներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի զորավարներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մարշալներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռազմական գործիչներ