open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կամելիա

**Կամելիա** (), թեյազգիների ընտանիքին պատկանող մերձարևադարձային մշտադալար, խոշոր, գեղեցիկ ծաղիկներով ծառ և նրա ծաղիկը։ Առավել հայտնի է Չինական կամելիան (), որի տերևներից թեյ են պատրաստում։ Հայրենիքը Արևելյան Ասիան է։

## Անվանում
Կամելիան Եվրոպա է բերվել 1788 թվականին՝ Կամելիուսի միջոցով, որի անունով էլ կոչվել է «կամելիա»։ 
## Նկարագրություն
Արևելյան Ասիայում կամելիայի բարձրությունը հասնում է 10-15 մ-ի, իսկ ջերմոցներում կարող է հասնել մինչև չորս մետրի։ Կովկասում, Սև ծովի ափերին կամելիաները ազատ ձմեռն անց են կացնում բաց տարածքում։  Նրանք ազատ օգտագործվում են որպես մշտադալար, դեկորատիվ բույսեր։

Կամելիայի ծաղիկները լինում են միաթերթ և բազմաթերթ, սպիտակ, կարմիր, վարդագույն և բազմերանգ, խոշոր, մինչև 12 սմ տրամագծով։ Չունեն հոտ։

## Մշակություն
Երևանի պայմաններում կամելիաները մշակվում են սենյակային կամ ջերմոցային պայմաններում, որպես դեկորատիվ բույսեր։ Հայաստանում է շատ է տարածված ճապոնական կամելիան, իր մի շարք հիբրիդներով, որոնցից ամենա աչքի ընկնողը Chan 
dleri elegans-ն է։ Ծաղիկները խոշոր են, բազմաթերթ, կարմրավարդագուն․ տերևները կաշեկերպ են, փայլուն, մուգ կանաչավուն։ Այս ինքնատիպ հատկանիշների շնորհիվ չափազանց գեղեցիկ են նույնիսկ չծաղկած վիճակում։

Կամելիաները բազմացվում են գլխավորապես տնկիներով, հունվար կամ հուլիս-օգոստոս ամիսներին, ջերմոցների բազմացման արկղերում, մաքուր ավազի մեջ։ Տնկիների համար օգտագործում են առողջ ճյուղերի ծայրամասերը 6-8 սմ երկարությամբ։ 22-23 աստիճան ջերմության պայմաններում տնկիները արմատակալում են 1,5-ից 2 ամսում։ Արմատակալած տնկիները տեղափոխում են 7-9 սմ-անոց ծաղկամանների մեջ։ Հունվարին արմատակալածները ամբողջ ամռանը պահվում են ջերմոցներում՝ ստվերի տակ , երբեմն ցողելով ջուր։ Կամելիան կարելի է բազմացնել նաև սերմերով ու պատվաստով։ Վերջին դեպքում որպես պատվաստակալ օգտագործում են C. paeoniflora-ն և Campbell տեսակի կամելիաները։

## Գեղարվեստական գրականության մեջ
* Կամելիա։ Աննա Սաքսե, «Հեքիաթներ ծաղիկների մասին», Ե., Դարակ, 2020, էջ 48-51։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թեյազգիներ
Կատեգորիա:Դեկորատիվ բույսեր
Կատեգորիա:Ասիայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Թփեր
Րաֆֆի Պողոսյան

**Րաֆֆի Պողոսյան** (, ), հայկական արմատներով բուլղարիացի երգիչ և թմբկահար։ 2011 թվականի դեկտեմբերի 11-ին դարձել է Բուլղարիայի Իքս-Ֆակտոր (X-Factor) մրցույթի առաջին եթերաշրջանի (2011) հաղթող։ Ստացել է Virginia Records-ի հետ Բուլղարիայից դուրս արտասահմանցի կոմպոզիտորի և պրոդյուսերի հետ սինգլ ձայնագրելու հնարավորություն։

## Սինգլներ
* 2012: "4-3-2-1" https://www.youtube.com/watch?v=qcptvH-4vu4
* 2013: "4D" (Лео, Део, Րաֆֆի և Играта) 
* 2013: "Не ме разбра"
* 2014: "Mr. Commandante" (ft. Део, Лео և Играта)
* 2014: "Нали така" (ft. Hoodini)
* 2014: "В Нашия филм" (ft. Део, Лео և Играта)
* 2015: "Нов ден" (ft. Rewind)
* 2016: "Намери ме"

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Instagram
* Youtube

Կատեգորիա:Բուլղարահայ երգիչներ
Կատեգորիա:Հայ թմբկահարներ
Արևմտյան Հռոմեական կայսրություն

**Արևմտյան Հռոմեական կայսրություն** (), Հռոմեական կայսրության բաժանումից հետո արևտմյան հատվածին տրված անունը։ Ի տարբերության արևելյան հատվածի՝ Արևելյան Հռոմեական կայսրության, Արևմտահռոմեական կայսրությունը բաժանումից հետո սկսեց անկում ապրել և կործանվեց 476 թ-ի գերմանացի վարձկանների՝ Օդոակրի ապստամբության հետևանքով։

Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրություն
Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմական երկրներ
Դուշանբե

**Դուշանբեն** (, , մինչև 1929 թվականը &nbsp;-&nbsp;**Դյուշամբե**, 1929&nbsp;-&nbsp;1961 թվականներին՝&nbsp;**Ստալինաբադ**), Տաջիկստանի մայրաքաղաքն է։

Բնակչությունը՝&nbsp;679,4 հազար&nbsp;մարդ (2010)։

## Անվանում
Դուշամբե տաջիկերեն նշանակում է *Երկուշաբթի*։ Այսպես է անվանվել, քանի որ նախկինում քաղաքի վայրում գտնված գյուղը հայտնի է եղել իր շուկայով երկուշաբթի օրերին։ Մինչև 1929 թվականը քաղաքը ռուսները կոչել են **Դյուշամբե** (), իսկ 1929 թվականից 1961 թվականները քաղաքը կոչվել է **Ստալինաբադ** (, ):

## Քույր քաղաքները
*  Անկարա (), Թուրքիա (դեկտեմբերի 11, 2003)
*  Բոուլդեր, Կոլորադո, ԱՄՆ (մայիսի 8, 1987)
*  Կլագենֆուրտ (), Ավստրիա (1972)
*  Լահոր (), Պակիստան (սեպտեմբերի 15, 1976)
*  Լուսակա (), Զամբիա (1966)
*  Մազարի Շարիֆ (), Աֆղանստան (հուլիսի 13, 1991)
*  Մինսկ (), Բելառուս (հուլիսի 21, 1998)
*  Մոնաստիր (), Թունիս (նոյեմբերի 24, 1967)
*  Ռոյթլինգեն (), Գերմանիա (հոկտեմբերի 5, 1991)
*  Թեհրան (), Իրան (մարտի 12, 2001)
*  Սանա (), Եմեն (հունիսի 25, 1967)
*  Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան (հոկտեմբերի 6, 1991)
*  Ուրումչի (), Չինաստան (սեպտեմբերի 10, 1999)
*  Շիրազ (), Իրան (փետրվարի 16, 1992)
*  Գանձակ (), Ադրբեջան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Դուշանբեի պաշտոնական կայք էջը
* Դուշանբեի ոչ պաշտոնական կայք էջը 
* Եղանակը Դուշանբեում

Կատեգորիա:Տաջիկստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Նորայր Մուշեղյան

**Նորիկ (Նորայր) Թագվորի Մուշեղյան** (), հայ խորհրդային ըմբիշ, հայաստանցի աշխարհի առաջին չեմպիոն (1958) և գավաթակիր։ 1986 թվականին հիմնել է «Զորավար Անդրանիկ» համազգային միությունը։ ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1963), ՀԽՍՀ վաստակավոր մարզիչ (1967), ՀԽՍՀ ֆիզկուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր գործիչ (1980), ազատ ոճի ըմբշամարտի աշխարհի չեմպիոն և գավաթակիր (1958), ԽՍՀՄ չեմպիոն (1958-1959), ԽՍՀՄ ժողովուրդների II սպարտակիադայի հաղթող (1959), համամիութենական կարգի մրցավար (1974)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի ֆիզիկական կուլտուրայի ինստիտուտը (1957)։ 1966 թվականից Երևանում կազմակերպված օլիմպիական ռեզերվի ըմբշամարտի մասնագիտացված մարզադպրոցի տնօրենն է։ 1968 թվականին մարզել է ազատ ըմբշամարտի ԽՍՀՄ օլիմպիական հավաքականը։ 1971-1974 թվականներին եղել է Աֆղանստանի ըմբշամարտի ազգային օլիմպիական թիմի մարզիչ (թիմը մասնակցել է Մյունխենի օլիմպիական խաղերին, 1972)։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

1961 թվականին նրա պատվին հիմնադրվեց ըմբշամարտի հանրապետական մարզադպրոցը, որը նա երկար տարիներ ղեկավարում էր։

Նորայր Մուշեղյանին շնորհվել է վաստակավոր մարզչի, ՀՀ ֆիզկուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր գործչի պատվավոր կոչումներ, եղել է ԽՍՀՄ-ի և Աֆղանստանի հավաքականների ավագ մարզիչը։ Արժանացել է ԽՍՀՄ «Աշխատանքային կարմիր դրոշի», «Ժողովուրդների բարեկամության» շքանշանների և բազմաթիվ այլ պարգևների։ ԽՄԿԿ անդամ 1967 թվականից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ չեմպիոններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր մարզիչներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ֆիզկուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Գուրգեն Ջանիբեկյան

**Գուրգեն Ջանիբեկի Ջանիբեկյան** (Տեր-Խաչատրյան), (), հայ խորհրդային թատրոնի և կինոյի դերասան, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1967), ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիր (1952)։

## Կենսագրություն
Գուրգեն Ջանիբեկյանը 1917 թվականին ավարտել է Երևանի ուսուցչական ռուսական սեմինարիան։ 20 տարեկանից ելույթներ է ունեցել սիրողական թատերախմբերում, մասնակցել Մկրտիչ և Սյուզան Գարագաշների օպերետին, 1920 թվականին՝ Զարիֆյան-Աբելյան խմբերի ներկայացումներին։
[ձախից|մինի|1-ին շարք` Գուրգեն Ջանիբեկյան, [Բագրատ Մուրադյան, Մկրտիչ Ջանան: 2-րդ շարք` Ավետ Ավետիսյան, Վաղարշ Վաղարշյան, Արուս Ոսկանյան, Հրաչյա Ներսիսյան: 3-րդ շարք` Օրի Բունիաթյան, Համբարձում Խաչանյան, 1925 թվական]]
1922 թվականից խաղացել է Ամո Խարազյանի շրջիկ թատրոնում, Ալեքսանդրապոլի Արմեն Արմենյանի թատերախմբում, Թիֆլիսի Հայ դրամայի թատրոնում։ 1924 թվականից Երևանի առաջին պետթատրոնի (այժմ՝ Սունդուկյանի անվան թատրոն) դերասան էր (1965-1967 թվականներին՝ նաև տնօրեն)։ 1940-1949 թթ. եղել է Հայկական թատերական ընկերության առաջին նախագահը։ 1947-1949 թվականներին դասավանդել է Երևանի թատերական ինստիտուտում։

Ջանիբեկյանը Գրիգոր աղայի կերպարի (Վրթանես Փափազյանի «Ժայռ») լավագույն մարմնավորողն էր խորհրդահայ բեմում. այդ դերակատարումն իր կատարելությամբ մտել է հայ թատրոնի պատմության գոհարների շարքը։

Նրա արվեստին բնորոշ էր համառ ու անկոտրում բնավորությամբ կերպարների սոցիալ-կենցաղային ճշգրիտ ու ցայտուն վերարտադրությունը, կատարման հրաշալի տեխնիկան. «հակառակորդ» դերերի լավագույն մեկնաբաններից էր։ Բեմադրել է պիեսներ Սունդուկյանի անվան թատրոնում (Ալեքսանդր Օստրովսկու «Անօժիտը», «Վարդանանքը»՝ ըստ Դերենիկ Դեմիրճյանի)։ Կատակերգական դերերում Ջանիբեկյանը հակվել է երգիծանքի սուր, հաճախ՝ գրոտեսկային շեշտադրումների։

Ջանիբեկյանը հեղինակ է բեմավորումների (ոչ բեմական գրական երկի հարմարեցումը բեմի պահանջներին), թարգմանությունների, «Բարեկամներիս մասին» (1965) և «Իմ աշխարհից» (2 գրքով, 1977-1980 թվականներ) հուշերի գրքերի։

Ջանիբեկյանը ռադիո և հեռուստաբեմադրություններում խաղացել է շուրջ 100 դեր։

## Հիշատակ
Գուրգեն Ջանիբեկյանի անունով Երևանում կոչվել է փողոց։

[մինի|Գուրգեն Ջանիկբեկյանի հուշատախտակը [Թամանյան փողոց (Երևան)|Երևանի Թամանյան փողոցում]]

## Ֆիլմագրություն
Նկարահանվել է կինոյում, հիմնականում բոլորը դերերը Հայֆիլմում։ 

## Հրապարակումներ
* Գուրգեն Ջանիբեկյան «Հանդիպում Վիլյամ Սարոյանի հետ», «Սովետական արվեստ», 1958, թիվ 11, էջ 68։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի պատգամավորներ
Կատեգորիա:Մանկավարժներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Հոլանդերեն Վիքիպեդիա

մինի|400px|աջից|Հոդվածների քանակական աճը
**Հոլանդերեն Վիքիպեդիա** (), Վիքիպեդիա հանրագիտարանի հոլանդալեզու տարբերակն է։ Անգլերենից, գերմաներենից և ֆրանսերենից հետո, այն Վիքիպեդիա նախագծի չորրորդ հանրագիտարանն է, որ 1.000.000-ից ավել հոդված ունի։ Ընթերցողների և խմբագիրների մեծ մասը Նիդեռլանդներից և Բելգիայից (Ֆլամանդներից) են։ Նիդեռլանդներում այն Գուգլից և Ջիմեյլից հետո, 3-րդ ամենահաճախ այցելվող կայքն է։

## Ստեղծումը
Մեկնարկել է 2001 թ. հունիսի 19-ին՝ Անգլերեն Վիքիպեդիայի ստեղծումից հինգ ամիս անց։ Երկու տարից անց՝ 2003 թ. օգոստոսին ստեղծվեց Հոլանդերեն Վիքիպեդիայի 10.000-րդ հոդվածը։ Այդ ժամանակվանից հոլանդական մամուլում մեծ ուշադրություն է առաջացել Վիքիպեդիայի նկատմամբ և կտրուկ աճել են ընթերցողների և խմբագրողները քանակը։

2008 թ. նոյեմբերին հանրագիտարանը հատեց 500.000, իսկ 2011 թ. դեկտեմբերին՝ 1.000.000 հոդվածի շեմը։ 2011 թ. երկրորդ կեսին գրանցվել էր հոդվածների ստեղծման թռիչքային աճ (շուրջ 300.000 հոդված), ինչը մեծ մասամբ պայմանավորված էր բոլոր կենդանական տեսակների վերաբերյալ ավտոմատացված եղանակով բառահոդվածներ ստեղծելով։ Նույն եղանակով 2006 թ. մայիսին մի քանի տասնյակ հազար հոդվածներ էին ստեղծվել Ֆրանսիայի բոլոր բնակավայրերի վերաբերյալ։

## Վիճակագրություն

Այսօր՝   -ին Վիքիպեդիայի հոլանդերեն բաժինը ունի  ։ Գրանցված են  , նրանցից  կատարել են գոնե մեկ խմբագրում անցած 30 օրվա ընթացքում, իսկ   ունեն ադմինիստրատորի կարգավիճակ։ Ընդհանուր խմբագրումների թիվը հատում է -ը։

## Հոդվածների քանակի աճը
*հունիսի 19, 2001 թ.՝ 1 հոդված
*օգոստոսի 3, 2003 թ.՝ 10.000 հոդված
*հունվարի 27, 2005 թ.՝ 50.000 հոդված
*հոկտեմբերի 14, 2005 թ.՝ 100.000 հոդված
*մարտի 18, 2006 թ.՝ 150.000 հոդված
*մայիսի 24, 2006 թ.՝ 200.000 հոդված
*դեկտեմբերի 26, 2006 թ.՝ 250.000 հոդված
*մայիսի 29, 2007 300.000 հոդված
*հունվարի 17, 2008 թ.՝ 400.000 հոդված
*նոյեմբերի 30, 2008 500.000 հոդված
*ապրիլի 30, 2010 թ.՝ 600.000 հոդված
*հունիսի 19, 2011 թ.՝ 700.000 հոդված
*սեպտեմբերի 18, 2011 թ.՝ 750.000 հոդված
*հոկտեմբերի 22, 2011 թ.՝ 800.000 հոդված
*դեկտեմբերի 7, 2011 թ.՝ 900.000 հոդված
*դեկտեմբերի 17, 2011 թ.՝ 1.000.000 հոդված

## Արտաքին հղումներ
* Հոլանդերեն Վիքիպեդիա

Վիքիպեդիան ըստ լեզուների
Վիքիպեդիա
Անուշավան Դանիելյան

**Անուշավան Սուրենի Դանիելյան** (), հայ քաղաքական գործիչ։ ԼՂՀ վարչապետ (1999-2007)։

## Կենսագրություն
1975-1977 թթ. ծառայել է խորհրդային բանակի շարքերում։ Զորացրվելուց հետո կոմերիտական և կուսակցական աշխատանքի է անցել Մարնեուլի լեռնահարստացուցիչ կոմբինատում։ 1985 թ. ավարտել է Սիմֆերոպոլի պետական համալսարանը։ 1983-1987 թթ. աշխատանքի է անցել Ղրիմի ԼԿԵՄ մարզկոմում, պաշտոնավարել նախ իբրև հրահանգիչ, ապա՝ բաժնի վարիչ։

1987-1990 թթ. աշխատել է որպես ԽՍՀՄ ատոմային էներգետիկայի նախարարության Սիմֆերոպոլի պրոֆտեխնիկական ուսումնարանի տնօրենի տեղակալ։ 1990-1998 թթ. նրա գործունեությունը կապված է Ղրիմի Հանրապետության Գերագույն Խորհրդի հետ, ուր սկզբում վարել է միջպետական և ազգամիջյան հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի, ապա՝ Խորհրդարանի նախագահի առաջին տեղակալի պաշտոնը։ Գլխավորել է Գերագույն Խորհրդի Սահմանադրական հանձնաժողովը։

1989-1996 թթ. եղել է Ղրիմի հայկական ընկերության նախագահը։ Այժմ նա համարվում է այդ նույն ընկերության պատվավոր նախագահը։ 1994 թ. ընտրվել է Համաշխարհային հայկական կոնգրեսի նախագահ։ 1998 թ. Ղրիմի տնտեսության վերականգնման «Կրիմսկի պրոեկտ» ծրագրի համահեղինակն է։ 1999 թ. Երևանի կաբելի գործարանի գլխավոր տնօրենն էր։

1999-2007 թթ. վարել է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչապետի պաշտոնը։

Անուշավան Դանիելյանը հանդիսանում է Աշխարհի ժողովուրդների հոգևոր միասնության, ինչպես նաև՝ Բնության և հասարակության մասին գիտությունների միջազգային ակադեմիաների ակադեմիկոս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի վարչապետներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 1 ծնունդներ
Ժիրայր Պողոսյան

**Ժիրայր Թևանի Պողոսյան** (), հայ ինժեներ, քաղաքական գործիչ,  ԼՂՀ վարչապետ (1998 - 1999)։

## Կենսագրություն
1959 թ. ավարտել է Ստեփանակերտի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցը, 1960 - 1965 թթ. սովորել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ 1965 - 1969 թթ. Էլեկտրասարքավորումների համամիութենական գիտահետազոտական ինստիտուտում տեխնիկ էր, ապա՝ ինժեներ, ավագ ինժեներ, կոնստրուկտոր։ 1969 - 1971 թթ. միկրոէլեկտրոնիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտում եղել է առաջատար կոնստրուկտոր։ 1971 - 1990 թթ. աշխատել է էլեկտրամեքենաշինության գիտահետազոտական ինստիտուտում՝ որպես խմբի ղեկավար, ենթաբաժնի վարիչ, ապա՝ բաժնի վարիչի տեղակալ, բաժնի վարիչ, տնօրենի տեղակալ գիտահետազոտական աշխատանքների գծով, ավագ գիտահետազոտող։ 1990 - 1992 թթ. ՀՀ հատուկ գործերի վարչության գլխավոր մասնագետն էր։ 1992 թ. հանդիսացել է ԼՂՀ Նախարարների խորհրդի նախագահի տեղակալի պաշտոնակատար։

## Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։

## Տես նաև
* Լեռնային Ղարաբաղի վարչապետների ցանկ

Կատեգորիա:Հայ քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Արցախի վարչապետներ
Կատեգորիա:Մարտունի (Արցախ) քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:1942 ծնունդներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Լեոնարդ Պետրոսյան

**Լեոնարդ Գեորգիի Պետրոսյան** (), հայ քաղաքական գործիչ, Արցախի Հանրապետության վարչապետ (1994-1998), Արցախի Հանրապետության նախագահի պաշտոնակատար (ապրիլ-սեպտեմբեր, 1997), ՀՀ Պաշտպանության նախարարի տեղակալ (1998-1999), ՀՀ օպերատիվ հարցերի նախարար (1999)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1953 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի Մարտունի ավանում, ծառայողի ընտանիքում։ Միջնակարգ կրթություն ստացել է ծննդավայրում։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ 1974 թվականին Երևանի կոոպերատիվ ինստիտուտի (Մոսկվայի մասնաճյուղ) ուսանող էր, երբ աշխատանքի անցավ ԼՂԻՄ Մարտունու շրջանի ֆինանսական բաժնում։ 1979 թվականին ավարտել է Երևանի Ժողտնտեսության ինստիտուտը։

1975-1990 թվականներին աշխատել է հասարակական սննդի Մարտունու շրջանային համակարգում, Գևորգավանի գինու գործարանում, Կոմկուսի Մարտունու շրջկոմում, ԼՂԻՄ ագրոարդկոմբինատում՝ զբաղեցնելով տարբեր պաշտոններ, դրսևորելով կազմակերպչական ակնառու դիրք, օբյեկտիվություն և սրտացավություն։

Մասնակցել է Արցախյան շարժմանը, 1991 թվականին նշանակվեց ԼՂԻՄ մարզկոմի նախագահի պաշտոնակատար, իսկ սեպտեմբերին ընտրվեց ԱՀ մարզխորհրդի նախագահ։ 1992 թվականի հունվարին նշանակվեց ՀՀ հատուկ ծրագրերի վարչության պետի առաջին տեղակալ, այնուհետև՝ պետ։ 1994 թ. դեկտեմբերից մինչև 1998 թ. հունիս ԱՀ վարչապետն էր։

Ամուսնացած էր, չորս զավակների հայր։

## Մահ
300px|մինի|ձախից|Հոկտեմբերի 27-ի զոհերի հիշատակին ՀՀ Ազգային ժողովի շենքի բակում տեղադրված Բիբլիական Դավիթը, հեղինակ՝ Երվանդ Քոչար
1997 թվականի ապրիլ-սեպտեմբերին միաժամանակ եղել է ԱՀ նախագահի պաշտոնակատար։ Այնուհետև տեղափոխվեց Երևան և նշանակվեց ՀՀ պաշտպանության նախարարի տեղակալ։ 1999 թվականի հոկտեմբերի 27-ին ՀՀ Ազգային Ժողովի նիստերի դահլիճում զոհվեց։

Կատեգորիա:1953 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 13 ծնունդներ
Կատեգորիա:1999 մահեր
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 27 մահեր
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 27-ի ահաբեկչության զոհեր
Կատեգորիա:Հայաստանում հրազենից մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Արցախի վարչապետներ
Շուշիի շրջան (այլ կիրառումներ)

**Շուշիի շրջան** հասկացողությունը կարող է վերաբերել.
* Շուշիի շրջան՝ վարչական միավոր Արցախի Հանրապետությունում (շրջանի մեծ մասը գտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո),
* Շուշիի շրջան՝ վարչական միավոր ԽՍՀՄ կազմում գտնվող Խորհրդային Ադրբեջանի մեջ ընդգրկված Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզում,
* Շուշիի շրջան՝ վարչական միավոր Ադրբեջանի Հանրապետությունում (որոշակի առումով համապատասխանում է Արցախի Հանրապետության Շուշիի շրջանի տարածքին, մասսամբ է վերահսկվում Ադրբբեջանի կողմից)։

## Տես նաև
* Շուշի (այլ կիրառումներ)
Քաղաքացիական պատերազմը ԱՄՆ-ում

**Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմ** (*Հյուսիսի և Հարավի պատերազմ,* ), քաղաքացիական պատերազմ ԱՄՆ-ում 1861-ից 1865 թվականներին Հյուսիսի (Միություն) և հարավի (Համադաշնություն) միջև։ Պատերազմի սկիզբը արդյունք էր երկարատև հակամարտության ստրկության հարցի շուրջ։ Պատերազմն սկսվեց 1861 թվականի ապրիլին, երբ անջատողականները հարձակվեցին Ֆորտ Սամտերի վրա Հարավային Կարոլինայում Աբրահամ Լինքոլնի կողմից որպես ԱՄՆ-ի նախագահ երդմնակալությունից շատ չանցած։ Միության կողմնակիցները Հյուսիսում, որը նաև ընդգրկում էր աշխարհագրորեն արևմտյան և հարավային նահանգներ, հայտարարեցին իրենց աջակցությունը Սահմանադրությանը։ Նրանց դիմակայում էին Համադաշնային նահանգների անջատողականները, որոնք դեմ էին ստրկության վերացմանը։

ԱՄՆ 34 նահանգից յոթ հարավային ստրկատիրական նահանգները 1861 թվականի փետրվարին հայտարարեցին երկրից անջատման մասին և Ամերիկայի Համադաշնային Նահանգներ ապստամբություն իրականացրեցին ԱՄՆ-ի սահմանադրական կառավարության դեմ։ Համադաշնությունը հսկողության տակ առավ նվազագույնը տասնմեկ նահանգի նկատմամբ և նրանց միացան նաև Կենտուկի և Միսսուրի նահանգների կառավարությունները, սակայն առանց իրենց տարածքի կամ բնակչության։ Այս նահանգներին լիիրավ իրավունք տրվել ներկայացվելու Համադաշնության Կոնգրեսում Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ։ Մնացած երկու ստրկատիրական նահանգներ Դելիվերը և Մերիլենդը հրավիրվեցին միանալ Համադաշնությանը, սակայն հետագա զարգացումներ չունեցան։

Համադաշնային նահանգները երբեք դիվանագիտորեն չեն ճանաչվեց ԱՄՆ-ի կառավարության կամ որևէ այլ երկրի կողմից։ ԱՄՆ կառավարությանը հավատարիմ մնացած նահանգները կոչվեցին Միություն։ Միությունը և Համադաշնությունը արագորեն կամավորագրեցին զինվորներ և կռիվները հիմնականում տեղի ունեցան Հարավում։ Սպանվեցին 620.000-ից 750.000 զինվորական, ինչն ավելի շատ էր քան ԱՄՆ-ի բոլոր պատերազմները միասին վերցրած։

Պատերազմն ավարտվեց 1865 թվականի ապրիլի 9-ին, երբ գեներալ Ռոբերտ Էդվարդ Լին հանձնվեց գեներալ Ուլիսես Ս. Գրանթին Ապպոմատոքսի ճակատամարտում։ Այնուամենայնիվ Համադաշնության գեներալները շարունակեցին պայքարել, վերջինը անձնատուր եղավ հունիսի 23-ին։ Հարավի ենթակառուցվածքի մեծ մասն ավերված էր, հատկապես տրանսպորտային համակարգը։ Համադաշնությունը կազմալուծվեց, ստրկությունն արգելվեց և չորս միլիոն սևամորթ ստրուկներ ազատ արձակվեցին։ Պատերազմին հաջորդեց Վերակառուցման ժամանակաշրջանը, ազգային միասնությունը դանդաղորեն վերականգնվեց, ազգային կառավարությունը մեծացրեց իշխանությունը և քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքներ տրվեցին ազատված սևամորթներին սահմանադրության և դաշնային օրենքների փոփոխությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի պատերազմներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատմություն
Հայոց թագավորություն (նախագիծ)

**Հայոց թագավորություն**, Ռուսաստանին հովանավորության ներքո ինքնավար հայոց թագավորության ստեղծման նախագիծ հայ հայենասերների կողմից, որոնք առաջարկել են հայ հայենասերները Ռուսական կայսրության ցար Նիկոլայ Ա-ին 1827 թվականին։ 1827 թվականին տվյալ հողերը, որոնք նախատեսված էր ընդգրկել ստեղծվելիք թագավորության կազմի մեջ դեռ գտնվում էին Պարսկաստանի ձեռքերում։ Ընդ որում, կային Վրացական նահանգի մեջ մտնող այլ հայկական հողերը, որոնք հայ գործիչները չէին մտցնում ստեղծվելիք ինքնավար Հայոց թագավորության մեջ, քանի որ դրանք արդեն կցված էին Ռուսական կայսրությանը։

1827, Ռուսաստանի կազմում Արևելյան Հայաստանում ինքնավարություն ստեղծելու նախագիծ։ 1826-28-ի ռուս-պարսկական պատերազմը (տես Ռուս-պարսկական պատերազմներ 1804-13, 1826-1828) դեռ չավարտված՝ հայ ազատագրական շարժման գործիչներին և ռուսական արքունիքին մտահոգում էր այն հարցը, թե ինչ վարչակարգ է հաստատվելու Ռուսաստանի տիրապետության տակ անցած (տես Գյուլիստանի հաշտության պայմանագիր 1813) և անցնելիք հայկական տարածքներում։ Հայ գործիչները (մասնավորապես՝ Ներսես Աշտարակեցին, Հ. Ալամդարյանը և ուրիշներ) հույս ունեին, որ հայկական այդ տարածքներում կվերականգնվի հայկական պետականությունը՝ Ռուսաստանի հովանավորության ներքո։ Ցարական կառավարությունը, որին հայտնի էին այդ միտումները, Պետերբուրգում ստեղծեց հատուկ կոմիտե, որն զբաղվելու էր նորանվաճ տարածքների ապագա կացության հարցով։ Ռուսաստանի հայ գործիչներ Խ. Լազարյանը, Կ. Արղությանը, Ա. Խուդաբաշյանը ռուսական արքունիք ներկայացրին մի նախագիծ, որով Հայաստանի՝ Արաքսից հյուսիս ընկած մասը պետք է ինքնավարություն ստանար Ռուսաստանի կազմում։ Ըստ նախագծի՝ վերականգնվելու էր Հայոց թագավորությունը (կազմվելու էր Երևանի, Նախիջևանի, Ղարաբաղի, Շաքիի նահանգներից, «Հայոց թագավոր» տիտղոսը մտնելու էր Նիկոլայ I-ի տիտղոսների մեջ)՝ Էջմիածնի Մայր աթոռի գլխավորությամբ, կատարվելու էր ներգաղթ, կամավոր հիմունքներով ստեղծվելու էր հայկական զորք, որը կփոխարիներ ռուսական զորքերին և կկատարեր սահմանապահ ծառայություն։ Նախագիծը մերժում էր ճորտատիրական իրավունքը։

Ռուսաստանի հովանավորության տակ հայկական պետականությունը վերականգնելու նույն բովանդակությամբ նախագիծ էր ներկայացրել նաև քաղաքական գործիչ Սերովբե վարդապետ Կարնեցին։ Այդ նախագծերն անհարիր էին Ռուսաստանի գաղութատիրական քաղաքականությանը և չիրագործվեցին։ 1828-ին հայկական հողերի մի մասից միայն ստեղծվեց Հայկական մարզը՝ որպես հատուցում հայ ազատագրական շարժման գործիչների պատրանքների, և գոյատևեց մինչև 1840-ը։

## Տես նաև
* Արևելյան Հայաստան
* Հայոց պատմություն

## Արտաքին հղումներ
* Հայաստանի ինքնավարության նախագիծը։ Հայկական մարզը 

## Գրականություն
* Պարսամյան Վ.Ա., Գրիբոյեդովը և հայ-ռուսական հարաբերությունները, Ե., 1947։ 
* Հայ ժողովրդի պատմություն, հ. 5, Ե., 1974։

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության կազմում
Կատեգորիա:Հայ ազատագրական միտք
Վաչե Հովսեփյան

**Վաչե Արտաշեսի Հովսեփյան** (), դուդուկահար։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1977)։

## Կենսագրություն
[մինի|[Ուշացած լուսանկար (արձանախումբ)|Ուշացած լուսանկար արձանախումբը` նվիրված Վաչե Հովսեփյանին, Լևոն Մադոյանին և Ջիվան Գասպարյանին]]
Ավարտել է Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանը (1951)։ 1945-ից՝ հեռուստատեսության և ռադիոյի ժողովրդական գործիքների համույթի մենակատար։ Երկացանկն ընդգրկել է հայկական ժողովրդական և գուսանական մեղեդիներ։ Կատարումն առանձնացել է ազգային ոճական հստակությամբ, հուզականությամբ, բարձր վարպետությամբ։ Գրել է պարեղանակներ, երգեր, այդ թվում՝ «Էստոնական Երգ» (խոսք՝ Վ. Տերյանի), «Իրիկնաժամին» (խոսք՝ Ս. Կապուտիկյանի), «Երեքնուկ» (խոսք՝ Պ. Սևակի)։ Համերգներով շրջագայել է բազմաթիվ երկրներում։ Սիրված ու ճանաչված է եղել հայոց աշխարհում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դուդուկահարներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Վարդան Հովսեփյան

**Վարդան Հովսեփի Հովսեփյան** (), հայ թեթև ատլետ, մարզաձևը՝ գնդի հրում, սպորտի վաստակավոր վարպետ (1982)։ ՀԽՍՀ վաստակավոր մարզիչ (1982)։

Ավարտել է ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական ինստիտուտը (1959)։ Ուսանողական համաշխարհային խաղերի կրկնակի (1954, 1957), ԽՍՀՄ ժողովուրդների սպարտակիադաների կրկնակի (1956, 1959), ԽՍՀՄ հնգակի (1954-56, 1958, 1959) չեմպիոն։ ԽՍՀՄ ութակի, ծածկած մարզասրահների Եվրոպայի (1961) ռեկորդակիր։ 1977-1994 թվականները աշխատել է ՀՀ կառավարությանն առընթեր ֆիզիկական կուլտուրայի, սպորտի և երիտասարդության հարցերի վարչությունում։ 1961 թվականին հայ մարզիկներից առաջինն է արժանացել «Սպորտային բացառիկ նվաճումների համար» ԽՍՀՄ մեծ ոսկե մեդալի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մարզիկներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր մարզիչներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ թեթևատլետներ
Ժինեթ Նևյո

**Ժինեթ Նևյո** (, ), ֆրանսիացի ջութակահար։

## Կենսագրություն
Նևյոն ծնվել է երաժշտական ընտանիքում և ջութակի առաջին դասերը ստացել է մորից։ Նա առաջին համերգը տվել է Փարիզի Գաբրիել Պյեռնեի նվագախմբի հետ երբ յոթ տարեկան էր։ 11 տարեկան հասակում ավարտելով Փարիզի կոնսերվատորիան Ժինեթ Նևյոն շարունակում է կատարելագործել իր վարպետությունը սկզբում Ջորջե Էնեսկուի, ապա Կարլ Ֆլեշի մոտ։ 1935 թվականին Վենյավսկու անվան ջութակահարների մրցույթում հաղթելով (Դավիդ Օյստրախին երկրորդ տեղում թողնելով) Նեվյոն միջազգային համբավ է ձեռք բերում։ Այդ օրվանից սկսում է նրա մենահամերգների շրջանը։ Մեծ հաջողությամբ են անցնում Լեհաստանի, Գերմանիայի (1935), Խորհրդային Միությունում (1936), ԱՄՆ-ի և Կանադայի (1937) մենահամերգները։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզիբը խանգարեց այս համերգաշարին, սակայն արդեն 1945 թվականին նա ելույթ ունեցավ Լոնդոնում։ Երկու տարի անց Նեվյոն ելույթներ ունեցավ ԱՄՆ-ում և Հարավային Ամերիկայում։ 1949 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Փարիզից ԱՄՆ թռիչքի ժամանակ օդանավը, որով թռնում էին Ժինեթ Նևյոն և իր եղբայրը Ազորյան կղզիների մոտ ենթարկվեց վթարի։ 48 ուղևորներից և ոչ մեկը չփրկվեց։

Ժինեթ Նևյոյի կատարողական արվեստը առանձնացել է ոճի սուր զգացումով և վիրտուոզությամբ։ Չնայած կարճ ստեղծագործական կյանքին, երաժշտական քննադատները ընդունել են նրան որպես իր ժամանակի լավագույն կատարողներից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *M.-J. Ronze-Neveu*։ Ginette Neveu. - Paris, 1952

Կատեգորիա:Փարիզ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ջութակահարներ
Կատեգորիա:Ավիավթարից զոհվածներ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երաժիշտներ
Գյուղատնտեսություն

thumb|right
**Գյուղատնտեսություն** կենդանիների, բույսերի, սնկերի և սննդի համար օգտագործվող այլ կենսաբանական արտադրանքների բազմացումն ու բուծումն է։

Գյուղատնտեսությունը ամենակարևոր ոլորտներից է, որը գործնականորեն առկա է բոլոր երկրներում։ Աշխարհի գյուղատնտեսությունում զբաղված է մոտ 1 մլրդ. տնտեսապես ակտիվ բնակչություն։

Գյուղատնտեսության խնդիրների հետ ուղիղ կապ ունեն այնպիսի գիտություններ, ինչպիսիք են ագրոնոմիան, անասնապահությունը, հողաբարելավումը, բուսաբուծությունը և այլն։

Գյուղատնտեսության առաջացումը կապված է այսպես կոչված արտադրության միջոցների «նեոլիտական հեղափոխության» հետ, որը սկսվել է մոտ 12 հազար տարի առաջ և բերել է արտադրող տնտեսության առաջացմանը և քաղաքակրթության հետագա զարգացմանը։

## Պատմություն
[thumb|right|[Շումերական մանգաղ պատրաստված թրծած կավից (մ.թ.ա 3000 թվական)]]
Գյուղատնտեսության շատ պրոցեսներ ինչպիսին են ոռոգումը, մշակաբույսերի ռոտացիան, պարարտանյութերի և թունաքիմիկատների կիրառումը և անասունների ընտելացումը զարգացել են շատ վաղուց, բայց մեծ առաջընթաց են ապրել վերջին դարաշրջանում։ Գյուղատնտեսության պատմությունը կարևոր դեր է ունեցել մարդկության պատմության մեջ, քանի որ գյուղատնտեսական առաջընթացը էական դեր է խաղացել համաշխարհային սոցիալ-տնտեսական համակարգում։ Գյուղատնտեսական հասարակության մեջ աշխատանքի բաժանումը ընդհանուր մասնագիտացումը դարձրեց հազվադեպ իրողություն մշակաբույսերի վարել-ցանելու պրոցեսում, որն էլ խթան հանդիսացավ ավելի բարդ հասարակության՝ քաղաքակրթության ձևավորմանը։

Երբ գյուղատնտեսները կարողացան իրենց ընտանիքների պահանջից ավել մթերք արտադրել, հասարակության մյուս անդամները հնարավորություն ստացան զբաղվել այլ ոլորտներով քան սննդամթերքի արտադրությունն է։ Պատմաբաններն ու մարդաբանները երկար վիճել են քաղաքակրթության զարգացման մեջ գյուղատնտեսության ունեցած ավանդի վերաբերյալ։ Աշխարհի բնակչության քանակը երևի թե երբեք 15 միլիոնը չէր հատի, եթե չլիներ գյուղատնտեսական զարգացումը։

Ըստ աշխարհագրագետ Ջերիդ Դայմնդի՝ գյուղատնտեսության բացասական հետևանքները եղել են՝ օրական աշխատաժամանակի երկարացումը, սննդի վատթարացումը, վարակիչ հիվանդությունների ավելացումը և կյանքի տևողության կրճատումը։

## Նախապատմական շրջան
Անտառային այգեգործությունը՝ բուսական մթերքների արտադրության համակարգը, համարվում է աշխարհի ամենահին գոյահամակարգը։ Անտառային այգիները պատմություն են առնում նախապատմական ժամանակներից։ Նրանք գտնվում էին խիտ անտառներով ծածկված գետափերի երկայնքներում և մուսսոնային խոնավ նախալեռնային շրջաններում։ Ընտանիքների անմիջական միջավայրի բարելավման աստիճանական ընթացքում առանձնացել են օգտակար ծառերի և որթատունկերի տեսակները, պահպանվել և բարելավվել, մինչդեռ անցանկալի տեսակները վերացվել են։ Վերջ ի վերջո, ընտրվել են ամենալավ օտարերկրյա տեսակները և ներառվել ընտանիքի այգում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գյուղատնտեսություն

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Վաղարշակ Հովսեփյան

**Վաղարշակ Մկրտչի Հովսեփյան** ( նոյեմբերի 5 (18), 1912, գ. Գողթ (այժմ՝ Հայաստանի Կոտայքի մարզ)-հունիսի 25, 1998, Երևան, թաղված է Գողթում), ճարտարագետ-շինարար։ Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու (1944), պրոֆեսոր (1968)։ ՀԽՍՀ բարձրագույն դպրոցի վաստակավոր գործիչ (1981)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է ԵՊԻ (1939)։ 1944 թվականից աշխատում է նույն ինստիտուտում, 1946-1958 թվականներին՝ հիդրոտեխնիկական ֆակուլտետի դեկան, 1956-1979 թվականներին՝ հիդրավլիկայի ամբիոնի վարիչ։ Աշխատանքները վերաբերում են բաց հուներում հեղուկի անհավասարաչափ և ճնշումային համակարգերում չկայունացած շարժումների ուսումնասիրությանը, հիդրոբաբանների կառուցվածքների մշակման հարցերին։

## Երկեր
* Հիդրավլիկա, 2 վերամշակված հրատարակություն, Երևան, 1973։ 
* Հիդրավլիկա և աէրոդինամիկայի տարրեր, 3 լրացված և վերամշակված հրատարակություն, Երևան, 1988։

Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:1912 ծնունդներ
Կատեգորիա:1998 մահեր
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ շինարարներ
Կատեգորիա:Գողթ գյուղում ծնվածներ
Հողմիկի հեթանոսական համալիր

**Հողմիկի հեթանոսական համալիր**, հայ հեթանոսական կառույցների ամբողջություն է, որը գտնվում է Հայաստանի Շիրակի մարզ Հողմիկ գյուղի հարավարևմտյան ծայրամասում։ Այժմ ուսումնասիրված է համալիրի ընդամենը 1/20-րդ մասը։

## Պատմություն
Հողմիկի համալիրը կառուցվել է Արտաշես Բ (մ.թ.ա. 30–մ.թ.ա. 20) թագավորի օրոք։

1987 թվականին Հայկ Հակոբյանի գլխավորությամբ հնագետների մի խումբ ժամանեց Ամասիայի տարածաշրջանի Հողմիկ գյուղ՝ Կապսի ջրամբարի շինարարությունից առաջ տեղանքն ուսումնասիրելու համար։ Ուսումնասիրության ընթացքում պատահաբար բացահայտվեց հեթանոսական համալիրը։
Հայկ Հակոբյանը հիշում էր.

Հիշում եմ՝ շատ ցուրտ ու անձրեւոտ օր էր։ Երկու տղաներին ուղարկեցի մասուր հավաքելու, իսկ ես սկսեցի ուսումնասիրել։ 3 ժամ հետո 13 մետր երկարությամբ եւ կես մետր լայնությամբ մի ֆանտաստիկ հարթակ բացվեց, որի վրա զոհաբերված կենդանիների ոսկորներ կային։ Որոշեցինք, որ մնում ենք։

1987-ից մինչև 1993 համալաիրի տարածքում կատարվել են պեղումներ, սակայն ֆինանսական միջոցների բացակայության պատճառով արշավախումբն իր աշխատանքները շարունակելու հնարավորություն ստացավ միայն 13 տարի անց' այս տարի՝ 2006 թվականին։

## Համալիրի կառուցվածքը
Հակոբ Հակոբյանը համոզված է, որ համալիրը իրականում հեթանոսական տաճարների ավան է, որը տարածվում է 80 մետր երկարությամբ փողոցի երկու կողմերով 100 մետր տարբեր ուղղություններով։ Ավանի առանցքը կազմում են հեթանոսական գլխավոր եռյակի՝ Արամազդի, Անահիտի և Միհրի սրահները։ Պեղումների արդյունքում սրահներից մեկում հայտնաբերվել է փոքրիկ կավե օղակ, որի վրա հունարեն գրություն կա. *«4 ձի զոհաբերվում է Միհրին»*։ Ձիերի գլուխներ կամ ամբողջական կմախքներ են հայտնաբերվել համալիրի գրեթե բոլոր սենյակներում (ձին հայկական ավանդույթներին համաձայն վերածննդի խորհրդանիշն է)։ Սենյակների երկայնքով կառուցվել է նստարան, որն ընդհատվում է կավե զոհասեղանով եւ նորից շարունակվում նստարաններով, որոնց մեջտեղում տեղադրված են գեղեցիկ մշակված սեւ եւ կարմիր՝ մահ և կյանք խորհրդանշող խարիսխներ։

2004 թվականին արշավախումբը Հողմիկում նաև բացահայտել միջնադարյան մի ճանապարհ, որը տանում է դեպի լեռները, իսկ Հողմիկի հարևան Ջրաձոր գյուղում բացահայտվել է 8 մետր լայնությամբ և երկարությամբ միջնադարյան մի շինություն, որը նստած է անտիկ դամբարանների վրա, իսկ անտիկ դամբարաններն էլ մխրճված են բրոնզե բնակավայրի մեջ։

2014 թվականին արշավախմբին հաջողվել է հայտնաբերել Անահիտ աստվածուհու տաճարը։

Հողմիկի համալիրը, ինչպես նաև բազմաթիվ այլ հեթանոսական համալիրներ, ընդգրկում է մի շարք տաճարներ՝ հիմնական աստվածների կոթողները։ Հողմիկում տեղ են գտել հայ հեթանոսական բոլոր գլխավոր աստվածների տաճարները' Արամազդ, Վահագն, Անահիտ, Աստղիկ, Միհր, Բարշամի, Նանե։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 2013 թվականին Ֆեյսբուքում բացվել է տաճարի պեղումնեիրն լուսաբանող էջ։
* Շիրակում պեղումների արդյունքում բացվում է մեծ հեթանոսական տաճար
* «Հարցազրույց Հայաստանի հետ»։ Հայկ Հակոբյան. Ամեն ինչ սկսվում է խաղից 
* Հեթանոսական տաճարում կուռք է գտնվել. պեղումների արժեքավոր բացահայտումները (լուսանկարներ)

Կատեգորիա:Հայկական հեթանոսական տաճարներ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Ամասիայի շրջան
Կատեգորիա:Հայաստանի տաճարներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 1-ին դարի հիմնադրումներ Հայաստանում
Արտաշատի հեթանոսական տաճար

**Արտաշատի հեթանոսական տաճար**, հեթանոսական տաճար է, որը հայտնաբերված է եղել Հայաստանի Արտաշատ քաղաքի մոտ պեղումների արդյունքում։

Տաճարը հայտնաբերվել է Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի «Հայոց մայրաքաղաքները» ծրագրի շրջանակներում Արտաշատում իրականացվող հնագիտական պեղումների արդյունքում։ Ինչպես ասում է ինստիտուտի տնօրեն Պավել Ավետիսյանը, պեղումները անց են կացրել անմիջապես սահմանի վրա գտնվող մի բլրակի լանջային մասում։ Ըստ երևույթին, բլրի գլխին եղել է տաճարը, իսկ այժմ արշավախումբը պեղում է տաճարական համալիրի ենթակառույցները՝ բաղնիքներ, շքամուտք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական հեթանոսական տաճարներ
Կատեգորիա:Հայաստանի տաճարներ
Խալդիի տաճարը Մուսասիրում

**Խալդիի տաճարը Մուսասիրում**, ուրարտական պանթեոն Խալդի գերագույն և ռազմի աստծո տաճար, որը գտնվում էր հին Մուսասիր քաղաքում, Վանա լճից դեպի արևմուտք։

## Արտաքին հղումներ
* Հեթանոս աստվածներ 

Կատեգորիա:Վանի թագավորության ճարտարապետություն
Սեմուել Հինդս

**Սեմուել Հինդս** (, ), ամերիկացի դերասան։

## Ֆիլմագրություն
Ընդհանուր թվով խաղացել է 200-ից ավելի ֆիլմերում։ Առավել նշանավոր աշխատանքներն են

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Հարվարդի իրավունքի դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նյու Յորքի համալսարանի շրջանավարտներ
Վիետնամի պատերազմ

**Վիետնամի պատերազմ** (, ), նաև հայտնի որպես **Երկրորդ հնդկաչինական պատերազմ** և Վիետնամում հայտնի որպես **Ինքնապաշտպանական պատերազմ ընդդեմ Ամերիկայի** () կամ պարզապես **Ամերիկյան պատերազմ**, պատերազմ, որը տեղի է ունեցել Վիետնամում, Լաոսում և Կամբոջայում 1955 թվականի նոյեմբերի 1-ից մինչև Սայգոնի անկումը 1975 թվականի ապրիլի 30-ը։ Այն երկրորդն էր Հնդկաչինական պատերազմներից և պաշտոնապես տեղի է ունեցել Հյուսիսային Վիետնամի և Հարավային Վիետնամի կառավարության միջև։ Հյուսիսային Վիետնամի բանակին սատարում էին Խորհրդային Միությունը, Չինաստանը և այլ կոմունիստական դաշնակիցներ, իսկ Հարավային Վիետնամին աջակցում էին Միացյալ Նահանգները, Հարավային Կորեան և Ավստրալիան, Թայլանդը և այլ հակակոմունիստական դաշինքներ, ինչի պատճառով պատերազմը համարվում էր Սառը պատերազմի մաս։

## Պատերազմի ընթացք
Վիետնամյան պատերազմը սկսվեց 1964 թվականի օգոստոսի 2-ին Տոնկինյան ծոցում տեղի ունեցած պատահարի պատճառով։ Վիետնամի Ժողովրդավարական Հանրապետության նավերը կրակ բացեցին ամերիկյան ականակիրների վրա, որոնք օգնություն էին ցույց տալիս հարավվիետնամական զորքերին ընդդեմ ապստամբների։ Հյուսիսային Վիետնամը (ՎԺՀ) ստացավ սոցիալիստական պետությունների օժանդակությունը (ԽՍՀՄ, Չինաստան, ԿԺԴՀ և այլն), իսկ Հարավային Վիետնամը՝ ԱՄՆ-ի, Հարավային Կորեայի, Թաիլանդի և այլն։ Այս պատերազմը ԱՄՆ-ի համար ծանր փորձություն եղավ։ Երկիրը ցնցվեց հակապատերազմյան ցույցերով։ Այդ ժամանակ Վիետնամում ԱՄՆ-ն բավականին մեծ կորուստներ ունեցավ։ 
1973 թվականի հունվարի 27-ին կնքվեց Փարիզյան խաղաղության համաձայնագիրը, որի համաձայն ամերիկյան զորքերը պետք է լքեին Վիետնամը։ Երկու ամիս անց ամերիկյան զորքերը արդեն լքել էին Վիետնամը։

Դրանից հետո բախումները Հյուսիսի և Հարավի միջև շարունակվեցին։ Հետզհետե Հարավային Վիետնամի հյուսիսային նահանգները սկսեցին անցնել ՎԺՀ-ի իշխանության տակ։ Համոզվելով, որ ԱՄՆ-ն չի պատրաստվում կրկին պատերազմի մեջ մտնել, 1975 թվականին Հանոյը վերջնական հարված հասցրեց Սայգոնին։
Այս պատերազմը ցնցեց ամերիկյան հասարակությանը և բերեց խոշոր բարեփոխումների։ Հետպատերազմյան ճգնաժամը շարունակվեց ևս 10 տարի։ Նրան փոխարինեց Աֆղանական ճգնաժամը։

## Տես նաև
* ԱՄՆ-ի բնապահպանական պատերազմը Վիետնամի դեմ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1950-ականների հակամարտություններ
Կատեգորիա:1960-ականների հակամարտություններ
Կատեգորիա:1970-ականների հակամարտություններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատերազմներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատերազմներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատմություն
Կատեգորիա:Ասիայի ժողովուրների պատերազմներ
Կատեգորիա:Կամբոջայի պատմություն
Կատեգորիա:Չինաստանի պատերազմներ
Կատեգորիա:Սառը պատերազմ
Կատեգորիա:Վիետնամի պատերազմ
Կատեգորիա:Վիետնամի պատմություն
Կառլոս V կայսր

**Կառլոս V կայսր և Իսպանիայի Կառլոս I թագավոր** (, , ), Գերմանիայի, Իսպանիայի, Սրբազան Հռոմեական կայսրության թագավոր և կայսր 1519 թվականից 1556 թվականներին։ Հաբսբուրգների դինաստիայից։ 16-րդ դարի մեծագույն քաղաքական գործիչներից մեկը։

Հաբսբուրգների դինաստիայից։ Նրա ողջ քաղաքականությունը նպատակամղված էր «համաշխարհային քրիստոնեական միապետություն» ստեղծելու հետադիմական ծրագրի իրականացմանը։ Կառլոս V-ի բացարձակապետական քաղաքականությունը առաջ է բերել ապստամբություններ Իսպանիայում և Նիդերլանդներում։ Մղել է բազմաթիվ պատերազմներ Ֆրանսիայի և Օսմանյան կայսրության դեմ։ Գործելով Արևմտյան Եվրոպայի համար պատմականորեն շրջադարձային ժամանակաշրջանում, Կառլոս V-ի քաղաքականությունը կրել է հետադիմական բնույթ, ուղղված է եղել քայքայվող ֆեոդալիզմի ու դարն ապրած պետականության ձևերն ամրապնդելու նպատակին։ Կառլոս V-ը նաև վերջին անձավորությունն էր, ով իրեն հռչակեց հռոմեական կայսր և նշեց իր տրիումֆը Հռոմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսրեր
Կատեգորիա:16-րդ դարի Եվրոպայի միապետներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Սպիրո Ագնյու

**Սպիրո Թեոդոր Ագնյուն** (, ծնված **Սպիրոս Անագնոստոպուլոս**, , , ), ազգությամբ հույն քաղաքական գործիչ։ 1969-1973 թթ. Ռիչարդ Նիքսոնի կառավարման շրջանում եղել ԱՄՆ-ի փոխնախագահը։ 1967-1969 թթ. եղել է Մերիլենդի նահանգապետը։ Երկու անգամ՝ 1968 և 1972 թթ., ընտրվել է ԱՄՆ-ի փոխնախագահ։ Նախատեսել է 1976 թվականի ընտրություններում պայքարել ԱՄՆ-ի նախագահի պաշտոնն զբաղեցնելու համար։ Հանդես է եկել աֆրոամերիկացիների իրավունքների համար ծավալված շարժման դեմ, ընդդիմացել է նաև վիետնամական պատերազմի հակառակորդներին։ 1973 թվականի հունիսին հրապարակվել են նրա ֆինանսական որոշ չարաշահումների (հարկերի վճարումից խուսափել, կաշառք վերցնել) մասին պատմող նյութեր, և դատական հետաքննություն է սկսվել։ 1973 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Ագնյուն հրաժարվել է դատավճիռը վիճարկել, ինչը մամուլի կողմից մեկնաբանվել է որպես մեղադրական եզրակացության կետերից առնվազն մեկի ընդունում (մասնավորապես հրաժարվել է բացատրել 1967 թվականին ստացած գումարի ծագումը)։ Այս լույսի ներքո էլ նա ստիպված է եղել հրաժարական տալ ԱՄՆ-ի փոխնախագահի պաշտոնից։ Այդ պաշտոնում նրան փոխարինել է Ջերալդ Ֆորդը։ Իսկ Ագնյուն կյանքի մնացած մասն անցակցրել է խաղաղ պայմաններում, հազվադեպ է մասնակցել հանրային իրադարձությունների, քննարկումների։ Այդ ընթացքում գրել է մեկական վեպ ու հուշերի գիրք, որոնցում ջանացել է պաշտպանել իր գործունեության արդարացիությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Հղում
* Սպիրո Ագնյուի ինքնակենսագրությունը

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի փոխնախագահներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փաստաբաններ
Կատեգորիա:Բրոնզե աստղի մեդալակիրներ (ԱՄՆ)
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Լեյկոզից մահացածներ
Կատեգորիա:Հունաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մերիլենդի նահանգապետներ
Մարտին Օ'Մելի

**Մարտին Ջոզեֆ Օ'Մելի** (, հունվարի 18, 1963 թ, Վաշինգտոն), ամերիկացի քաղաքական գործիչ, դատախազ։ 2007-2015 թվականներին եղել է Մերիլենդի 61-րդ նահանգապետը՝ հաղթանակներ տանելով միմյանց հաջորդած երկու ընտրություններում, որոնք անց են կացվել 2006 թվականի նոյեմբերի 7-ին և 2010 թվականի նոյեմբերի 2-ին։ Ընդ որում՝ 2006 թ. ընտրություններում հաղթել է նախկին նահանգապետին՝ հանրապետական Ռոբերտ Էռլիխին։ Նախքան Մերիլենդի նահանգապետ ընտրվելը Մարտին Օ'Մելին պաշտոնավարել է որպես Բալթիմորի քաղաքապետ և այդ պաշտոնում հասել է ակնառու հաջողությունների։ 2002 թվականին *[[Esquire]]* ամսագիրը Մարտին Օ'Մելիին հռչակել է «Լավագույն երիտասարդ քաղաքապետն ԱՄՆ-ում», իսկ 2005 թվականին *[[Time (журнал)|Time]]* ամսագիրը նրան ընդգրկել է ԱՄՆ-ի խոշոր քաղաքների լավագույն քաղաքագլուխների հնգյակում։

2019 թվականին Մարտին Օ'Մելին լույս է ընծայել իր առաջին գիրքը՝ *Smarter Government: How to Govern for Results in the Information Age* խորագրով։ Հաջորդ տարում հրատարակել է դրա շարունակությունը հանդիսացող *Smarter Government Workbook: A 14-Week Implementation Guide to Governing for Results* աշխատությունը։

Մարտին Օ'Մելին ԱՄՆ դեմոկրատական կուսակցության անդամ է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մերիլենդի նահանգային կառավարություն  *պաշտոնական կայք էջ*
* O'Malley & Brown  *official campaign site*

*Martin O'Malley  official campaign site
*

|-

|-

|-

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեմոկրատական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռոք երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռոք կիթառահարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Մերիլենդի նահանգապետներ
Օֆելիա (արբանյակ)

**Օֆելիա** (), Ուրանի արբանյակն է, հայտնաբերվել է «Վոյաջեր-2» ԱՄԿ-ի լուսանկարների վրա 1986 թվականին։ Այն ստացել է **S/1986 U 8** ժամանակավոր անվանումը, այդ ժամանակից այլևս չէր դիտվել, մինչև «Հաբլ» աստղադիտակով համապատասխան լուսանկարի ստանալը 1997 թվականին։ 
Իր անվանումը ստացել է Շեքսպիրի Համլետ պիեսի կերպարի անունից։ 
Նույնպես նշանակվում է **Ուրան&nbsp;VII**։

Բացի ուղեծրից, շառավղից և երկրաչափական ալբեդոից Օֆելիայի մասին գործնականորեն ոչինչ հայտնի չէ։ «Վոյաջեր-2» փոխանցած լուսանկարների վրա Օֆելիան երևում է որպես երկարավուն մարմին, իր հիմնական առանցքով ուղղված դեպի Ուրանը։ Նրա լայնության հարաբերությունը երկարությանը կազմում է 0,7&nbsp;± 0,3։ 
Օֆելիան կատարում է «հովիվ արբանյակի» դեր Ուրանի Էպսիլոն օղակի համար։ Օֆելիայի ուղեծիրը գտնվում է Ուրանի սինքրոն ուղեծրի ներսում, որի հետևանքով այս արբանյակի ուղեծիրը աստիճանաբար իջնում է։

## Տես նաև
* Ուրանի արբանյակներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Օֆելիայի տեղեկաքարտը ՆԱՍԱ-ի Արեգակնային համակարգի հետազոտություններ կայքում 
* Ուրանի հայտնի արբանյակները (Սքոթ Շեփարդ)

Կատեգորիա:Ուրանի արբանյակներ
Բիանկա (արբանյակ)

**Բիանկա** (), Ուրան մոլորակի արբանյակն է, հայտնաբերվել է «Վոյաջեր-2» ԱՄԿ-ի լուսանկարների վրա 1986 թվականի հունվարի 23-ին։ Այն սկզբում ստացել է **S/1986 U 9** ժամանակավոր անվանում։ Հետագայում այն անվանվել է Կատերինի քրոջ անունով Շեքսպիրի Անսանձ կնոջ սանձահարումը պիեսից։ Ի սկզբանե այն պետք է անվանվեր Շեքսպիրի Միջամառային գիշերվա երազ պիեսի փերի Փիսբլոսոմի անունով, սակայն ԱՄՆ-ի և ԽՍՀՄ-ի միջև անվանումային բախման պատճառով, Բիանկան անվանվեց ՄԱՄ-ի կողմից արբանյակի հայտնաբերումից մի քանի տարի անց։ Այն նույնպես անվանվում է **Ուրան VIII**:

Բիանկան պատկանում է Պորցիայի խմբին, որի մեջ նույնպես ներառված են Կրեսսիդան, Դեզդեմոնան, Ջուլիետը, Պորցիան, Ռոզալինդան, Կուպիդոնը, Բելինդան և Պերդիտան։ Այս արբանյակները ունեն նման ուղեծրեր և ֆոտոմետրիկ առանձնահատկություններ։ Բացի նրա ուղեծրից, 27 կմ շառավղից, և 0,08 մեծությամբ երկրաչափական ալբեդոյից այս արբանյակի մասին այլևս ոչինչ հայտնի չէ։

Վոյաջեր-2 կայանի կատարած լուսանկարների վրա Բիանկան երևում է որպես երկարուկ մարմին, որի հիմնական առանցքը ուղղված է դեպի Ուրանը։ Բիանկայի երկարության և լայնության հարաբերությունը կազմում է 0,7 ± 0,2: Մակերևույթի գույնը գորշ է։

## Տես նաև
* Ուրանի արբանյակներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բիանկայի տվյալները  ՆԱՍԱ-ի Արեգակնային համակարգի հետազոտություների կայքում
* Ուրանի հայտնի արբանյակները (Սքոթ Շեփարդ)

Կատեգորիա:Ուրանի արբանյակներ
Ստերլինգ

**Ստերլինգը** (, ,  ), քաղաք է Մեծ Բրիտանիայի հյուսիսային մասում՝ Շոտլանդիա երկրամասում։ Ստերլինգը Շոտլանդիայի ամենահին քաղաքներից մեկն է։ Բնակչությունը կազմում է 33000 մարդ (2008)։ Այն համարվում է Շոտլանդիայի ամենափոքր քաղաքը։

## Քույր քաղաքները
*  Վիլնյով-դ’Ասկ, Ֆրանսիա
*  Դանեդին, ԱՄՆ
*  Օբուդա, Հունգարիա
*  Սամյորսայդ, Կանադա

## Հղում

Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Շոտլանդիա
Օլբորգ

[մինի|աջից|300px|Օլբորգը և [Ներեսունդբին միացնող Լիմ-ֆիորդ կամուրջը]]
**Օլբորգը** ( ), քաղաք Դանիայի կենտրոնական մասում՝ Հյուսիսային Յուտլանդիա մարզում։ Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 163 228 մարդ (2005)։ Քաղաքն ունի ավելի քան 1000-ամյա պատմություն։

## Քույր քաղաքները
*  - Ալմերե, Նիդեռլանդներ
*  - Անթիբ, Ֆրանսիա
*  - Բյուդելսդորֆ, Գերմանիա
*  - Էդինբուրգ, Շոտլանդիա, Մեծ Բրիտանիա
*  - Ֆրեդրիկստադ, Նորվեգիա
*  - Գոլուէյ, Իռլանդիա
*  - Գդինյա, Լեհաստան
*  - Հայֆա, Իսրայել
*  - Հեյֆեյ, Չինաստան
*  - Խուսավիկ, Իսլանդիա
*  - Ինսբրուք, Ավստրիա
*  - Կարլսկուգա, Շվեդիա
*  - Լանքասթեր, Անգլիա, Մեծ Բրիտանիա
*  - Նուուկ, Գրենլանդիա
*  - Պուշկին, Ռուսաստան
*  - Ռասին, ԱՄՆ
*  - Ռապերսվիլ Իոննա, Շվեյցարիա
*  - Ռենդսբուրգ, Գերմանիա
*  - Ռիգա, Լատվիա
*  - Ռիիմխյակի, Ֆինլանդիա
*  - Սկորսբիսուն, Գրենլանդիա
*  - Տուլչա, Ռումինիա
*  - Վառնա, Բուլղարիա
*  - Վիլնյուս, Լիտվա
*  - Վիսմար, Գերմանիա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Google Maps-ի արբանյակային լուսանկարները
* Օլբորգի տուրիզմի բյուրո
* Օլբորգի համալսարան

Կատեգորիա:1342 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Դանիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հյուսիսային ծովի նավահանգստային քաղաքներ
Պորցիա (արբանյակ)

**Պորցիա** (), Ուրան մոլորակի արբանյակն է, հայտնաբերվել է «Վոյաջեր-2» ԱՄԿ-ի լուսանկարների վրա 1986 թվականի հունվարի 3-ին։ Այն սկզբում ստացել է **S/1986 U 1** ժամանակավոր անվանում։ Հետագայում այն անվանվել է Շեքսպիրի Վենետիկի վաճառականը պիեսի հերոսուհու անունով։ Այն նույնպես անվանվում է **Ուրան XII**:

Պորցիան Ուրանի ներքին արբանյակների մեջ երկրորդն է չափերով Պակից հետո։ Պորցիայի ուղեծիրը ընկնում է Ուրանի սինքրոն ուղեծրից ներքև, հետևաբար արբանյակը աստիճանաբար պարուրաձև մոտենում է մոլորակին մակընթացային ուժերի ազդեցության տակ։ Պորցիան ապագայում մոտենալով Ռոշի սահմանին կքանդվի և կվերածվի օղակի կամ կընկնի Ուրանի վրա։

Արբանյակը գլխավորում է Ուրանի արբանյակների խումբը, որը կոչվում է Պորցիայի խումբ, խումբը նույնպես ներառում է՝ Բիանկան, Կրեսսիդան, Դեզդեմոնան, Ջուլիետը, Ռոզալինդան, Կուպիդոնը, Բելինդան և Պերդիտան։ Այս արբանյակները ունեն նման ուղեծրեր և ֆոտոմետրիկ առանձնահատկություններ։ Բացի նրա ուղեծրից, 67 կմ շառավղից, և 0,08 մեծությամբ երկրաչափական ալբեդոյից այս արբանյակի մասին այլևս ոչինչ հայտնի չէ։

Վոյաջեր-2 կայանի կատարած լուսանկարների վրա Ջուլիետը երևում է որպես երկարուկ մարմին, որի հիմնական առանցքը ուղղված է դեպի Ուրանը։ Ջուլիետի երկարության և լայնության հարաբերությունը կազմում է 0,8 ± 0,1: Մակերևույթի գույնը գորշ է։ Հաբլ տիեզերական աստղադիտակից և Երկրի վրա գտնվող աստղադիտակներից կատարված դիտարկումների արդյունքում Պորցիայի սպեկտրում իհայտ են բերվել ջրային սառույցի կլանման հատվածներ։

## Տես նաև
* Ուրանի արբանյակներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պորցիայի տվյալները  ՆԱՍԱ-ի Արեգակնային համակարգի հետազոտություների կայքում
* Ուրանի հայտնի արբանյակները (Սքոթ Շեփարդ)

Կատեգորիա:Ուրանի արբանյակներ
Կուպիդոն (արբանյակ)

**Կուպիդոն** (), Ուրան մոլորակի ներքին բնական արբանյակն է, հայտնաբերվել է Մարկ Շոորոլտերի և Ջեք Լիսաուերի կողմից «Հաբլ» աստղադիտակի միջոցով 2003 թվականին։ Այն սկզբում ստացել է **S/2003 U 2** ժամանակավոր անվանում։ Հետագայում այն անվանվել է հռոմեական սիրո աստծո անունով, ով նաև Շեքսպիրի Տիմոն Աթենացի պիեսի կերպարն է։ Այն նույնպես անվանվում է **Ուրան XXVII**:

Կուպիդոնը ամենափոքրն է Ուրանի ներքին արբանյակների միջև, նրա տրամագիծը մոտավորապես գնահատվել է 18 կմ։ Նրա փոքր չափը և այն փաստը, որ նրա մակերևույթը ունի մուգ գույն, թույլ չտվեցին հայտնաբերելու այն 1986 թվականին *[[Վոյաջեր-2]]* կայանի թռիչքի ընթացքում Ուրանի մոտով։ Արբանյակը պատկանում է Պորցիայի խմբին, խումբը նույնպես ներառում է՝ Բիանկան, Կրեսսիդան, Դեզդեմոնան, Ջուլիետը, Պորցիան, Ռոզալինդան, Բելինդան և Պերդիտան։ Այս արբանյակները ունեն նման ուղեծրեր և ֆոտոմետրիկ առանձնահատկություններ։ Բացի նրա ուղեծրից, ~9 կմ շառավղից, և 0,08 մեծությամբ երկրաչափական ալբեդոյից այս արբանյակի մասին այլևս ոչինչ հայտնի չէ։

Կուպիդոնի ուղեծիրը տարբերվում է ընդամենը 863 կիլոմետրով նրանից զգալիորեն մեծ Բելինդա արբանյակից։ Ի տարբերություն Մաբի և Պերդիտայի, երկու այլ Ուրանի արբանյակների, որոնք նույնպես հայտնաբերվել են 2003 թվականին, Կուպիդոնի ուղեծիրը խոտորումների չի ենթարկվում։

Գոյություն ունի նաև աստերոիդ (763) Կուպիդո։

## Տես նաև
* Ուրանի արբանյակներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հաբլը հայտնաբերել է Ուրանի ամենափոքր արբանյակը, Հաբլ տիեզերական աստղադիտակի նորություններ (25 սեպտեմբերի 2003)
* Կուպիդոնի տվյալները  ՆԱՍԱ-ի Արեգակնային համակարգի հետազոտություների կայքում
* Ուրանի հայտնի արբանյակները (Սքոթ Շեփարդ)

Կատեգորիա:Ուրանի արբանյակներ