Թոմաս Քելներ

**Թոմաս Քելներ** (; ծնվ. մայիսի 28, 1966, Բոնն, Գերմանիա ), գերմանացի լուսանկարիչ, դասախոս և համադրող։ Նրան մեծ ճանաչում են բերել հայտնի ճարտարապետական հուշարձանների լայնաֆորմատ լուսանկարները, որոնք բազմաթիվ առանձին պատկերների և տեսախցիկի տեղաշարժված հեռանկարի շնորհիվ նման են «լուսանկարչական խճանկարների»:

## Կյանքը և ստեղծագործական կարիերան
1989-ից 1996 թվականներին Կելլները մանկավարժական կրթություն ստանալու համար արվեստ և հասարակական գիտություններ է սովորել Զիգենի համալսարանում: Այդ ժամանակ Յուրգեն Քյոնիգսի ղեկավարությամբ Զիգենի համալսարանի արվեստի ֆակուլտետում զարգանում էր «պինհոլի լուսանկարչության իսկական դպրոց»: Հետևաբար, Կելլները ինտենսիվորեն զբաղվել է այս տեխնիկայի հնարավորություններով և սահմանափակումներով։ Միևնույն ժամանակ, նա փորձարկումներ է կատարել լուսանկարչական այլ տեխնիկաների հետ, ինչպիսիք են աղի թղթի վրա տպագրությունները և ցիանոտիպիան։ Նա աշխատել է նաև լուսանկարչական տպագրության տարբեր գործընթացների հետ, ինչպիսիք են արծաթե ժելատինը և գումիարաբիկի լուսանկարչական տպագրությունը: 1996 թվականին Կելլները ստացել է «Kodak Nachwuchs Förderpreis» մրցանակը: 2003 և 2004 թվականներին նա ժամանակավորապես աշխատել է որպես գեղարվեստական լուսանկարչության պրոֆեսոր Գիսենի համալսարանում, իսկ 2012 թվականին դասախոսություններ է կարդացել լուսանկարչության վերաբերյալ Պադերբորնի համալսարանում:

2004 թվականին Թոմաս Կելլները իր հայրենի քաղաքում նախաձեռնել է Photographers:Network նախագիծը, որը ամենամյա ցուցահանդես է՝ փոփոխվող թեմաներով և միջազգային նկարիչներով։ 2013 թվականին Photographers:Network-ի տասներորդ և վերջին ցուցահանդեսը տեղի է ունեցել Գերմանիայի Զիգեն քաղաքում գտնվող նրա ստուդիայում։ Ցուցահանդեսին մասնակցելու համար նա ընտրել է յոթ երկրների և երեք մայրցամաքների 18 նկարիչների աշխատանքներ: Սկսած 2005 թվականից նկարիչը մի քանի անգամ մեկնել է Բրազիլիա՝ լուսանկարվելու Բրազիլիայի ճարտարապետական հուշարձանների ներկայացման իր հանձնաժողովի շրջանակներում։ 2010 թվականին լուսանկարները ցուցադրվել են Բրազիլիա քաղաքում՝ այդ քաղաքի 50-ամյակի կապակցությամբ: 2006 թվականին Թոմաս Կելլները շատ է ճանապարհորդել ԱՄՆ-ում, Լատինական Ամերիկայում, Սիրիայում և Չինաստանում։ Իր հատուկ տեխնիկայի միջոցով նա լուսանկարել է հայտնի ճարտարապետական հուշարձաններ, ինչպիսիք են «Ոսկե դարպասներ» կամուրջը, Բոստոնի Աթենեումը և Չինական մեծ պարիսպը։

2010 թվականին Գիսեն-Օստի «Gesamtschule» դպրոցի աշակերտների հետ միասին նա ստեղծել է լուսանկարչական նախագիծ, որը նվիրված է Գիսենում գտնվող հեռահաղորդակցության բունկերին։ Նախագիծը ֆինանսավորվել է Գիսեն քաղաքի կողմից «Երիտասարդ հետազոտողների քաղաք» մրցույթի շրջանակներում Բունկերի լուսանկարչական-գեղարվեստական մշակման նպատակն էր հասկանալ Կելլների մեթոդաբանությունը շենքերի ապակառուցման և դրանց վերակառուցման լուսանկարներում «որպես ընթացակարգ և վերափոխում տեղում»: Դրա համար աշակերտների հետ համագործակցությամբ մշակվել են առանձին բաղադրիչների հետ աշխատելու կատեգորիաներ և ձևակերպվել թեմատիկ ուղղություններ։ Այնուհետև ուսանողները իրենց տեսախցիկներով լուսանկարել են առանձին տարածքներ։ Ստացված լուսանկարները միավորվել են կոլաժների և PowerPoint-ի շնորհանդեսների մեջ. «Տարբեր տեսակետների հատվածավորման և հետագա վերամիավորման շնորհիվ առաջացել է նախկին բունկերային համալիրի համապարփակ և նոր, բայց միևնույն ժամանակ քննադատական պատկերը։ [...] Հայտնաբերվել է գեղագիտական դիմակայություն ազգային սոցիալիզմի հետ, որը հետապնդում և շարժում է՝ լինելով մշակութային և պատմական վկայություն»:

2012 թվականին Թոմաս Կելլները RWE ընկերությունից մեկնել է Ռուսաստան՝ լուսանկարելու Եկատերինբուրգի և Պերմի արդյունաբերական ճարտարապետությունը («Genius Loci»)։ Երկու քաղաքներն էլ հիմնադրվել են Զիգենից Գեորգ Վիլհելմ դե Գենինգի կողմից։ Իր փորձի շնորհիվ Գենինգը 18-րդ դարում Պետրոս I-ի կողմից հրավիրվել է Ուրալի տնտեսությունը խթանելու և տարածաշրջանում լեռնահանքային արդյունաբերությունը զարգացնելու համար։ Գործարանները, որոնք նա հիմնադրել է, մշակել են պողպատ և մետաղ։ Կելլները լուսանկարել է ոչ միայն Ռուսաստանում, այլև զուգահեռաբար Զիգենի շրջանում, որպեսզի ցույց տա երկու տարածաշրջանների կապը պողպատի և մետաղի մշակման մեջ։

Սկսած 2004 թվականից նա Գերմանական լուսանկարչական միության («Deutsche Gesellschaft für Photographie, DGPh») անդամ է, ապրում և աշխատում է Զիգենում։

## Լուսանկարչական տեխնիկա
Թոմաս Քելները աշխատում է հայելային տեսախցիկով և օգտագործում է 35 մմ լուսանկարչական ժապավեններ։ Յուրաքանչյուր կադր ունի 24×36 միլիմետր չափս։ Յուրաքանչյուր լուսանկարչական ժապավեն բաղկացած է 36 առանձին կադրերից։ Ժապավենը տեղափոխելու համար յուրաքանչյուր գլանի վերևում և ներքևում արվում են անցքեր, որոնց վրա նշվում է ինչպես ժապավենի տեսակը, այնպես էլ յուրաքանչյուր կադրի քանակը։

Ֆիլմը մշակելուց հետո Քելները այն կտրատում է միանման երկարությամբ շերտերի և հավաքում դրանք մեկ մեծ նեգատիվի մեջ։ Այնուհետև այդ թերթից պատրաստվում է կոնտակտային տեղեկատվություն, որի վրա կարելի է դիտել ֆիլմի մետատեղեկատվությունը և համապատասխան նկարի համարը։

Սովորաբար լուսանկարիչներն օգտագործում են կոնտակտային թերթը լուսանկարված կադրերն ընտրելու համար, որոնք հետագայում մեծացվում են։ Որպես կանոն, այն երբեք չի ցուցադրվում պատրաստի լուսանկարներում։ Նյութը որպես պատկերի մասին տեղեկատվության կրող մնում է անտեսանելի։ Քելները օգտագործում է այն տեղեկատվությունը, որը տեսանելի է ֆիլմում, իր պատրաստի լուսանկարներում։ Մի կողմից, դրանք առանձնացնում են առանձին պատկերները միմյանցից և դրանով իսկ ստեղծում ռիթմ և լուսանկարվող օբյեկտի կառուցվածք։ Մյուս կողմից, դրանք նաև նկարչի աշխատանքային գործընթացը հասկանալի են դարձնում հանդիսատեսին պատրաստի լուսանկարում. «Նյութականությունը լուսանկարում բավականին հազվադեպ է որոշվում, ի տարբերություն գեղանկարչության, քանդակագործության, գրաֆիկայի և այլնի բոլոր մյուս ժանրերի», - ասում է նա։ «Այսօր մենք միշտ քննարկում ենք արձանագրությունը, հենց ընտրված նյութը, օրինակ՝ պիգմենտները, կտավը, քարը և այլն։ Լուսանկարում, որը մեծապես միջնորդավորված է, բոլորը միշտ հակված են նայել միայն վերածննդի պատուհանին, պատկերված օբյեկտին, լավագույն դեպքում՝ դրա հետևում կանգնած կոմպոզիցիային կամ հեղինակությանը։ Հազվադեպ է, երբ խոսքը վերաբերում է ընտրված լուսանկարչական թղթին, դրա մակերեսին, պիգմենտներին կամ հատիկներին, կամ քննարկվող պիքսելների նշանակությանը։ Այնուամենայնիվ, դա անհրաժեշտ կլիներ երկար ժամանակ, լուսանկարը արվեստի մեջ ներառելու կապակցությամբ՝ համաձայն ժամանակակից չափանիշների։ Ընտրված նյութը, լուսանկարչական գործընթացի արձանագրությունը պետք է լինեն հեղինակային որոշման մաս և անփոխարինելի լինեն պատկերի հաղորդման համար»։

Երբ Քելլները ձեռնամուխ է լինում նախագծին, նա նախապես էսքիզներ է անում՝ լուսանկարվող օբյեկտը բաժանելով քառակուսի հատվածների և նշելով տեսախցիկի կարգավորումները, որոնք նախատեսված են յուրաքանչյուր հատվածի համար։ Իրական լուսանկարահանման ժամանակ օբյեկտի առաջին և վերջին լուսանկարների միջև կարող է մի քանի ժամ անցնել, քանի որ Կելլները լուսանկարում է օբյեկտը ժամանակագրական հաջորդականությամբ։

Նախկինում նա աշխատում էր միայն մեկ լուսանկարչական ժապավենով։ Այն ժամանակ պատրաստի լուսանկարը բաղկացած էր ընդամենը 36 առանձին փոքր պատկերներից։ Այժմ նա օգտագործում է մինչև 60 լուսանկարչական ժապավեն։ Մեծ կիրճի նրա լուսանկարի համար դա հանգեցրեց 2160 առանձին պատկերների և, հետևաբար, բնության հրաշքի 2160 տարբեր տեսակների, որոնք նա այնուհետև հավաքեց 5 մետր երկարությամբ մեկ լուսանկարում։

## Լուսանկարների էֆեկտ
Կելլների կողմից այս տեխնիկայի կիրառմամբ ստեղծված առաջին լուսանկարը Էյֆելյան աշտարակի պատկերն էր (1997 թ.), որը նա մտածել էր որպես հարգանքի տուրք կուբիստ նկարիչ Ռոբեր Դելոնեին։ Դելոնեն շատ էր հմայված այն ժամանակ աշխարհի ամենաբարձր կառույցով և իր աշխատանքի մեծ մասը նվիրել էր դրա պատկերմանը։ Կելլները վերցրեց տիպիկ կուբիստական «Բազմապիսություն»-ը օբյեկտների և զարգացրել է այն իր լուսանկարների դիզայնի կենտրոնական տարրի մեջ։ Առանձին կադրերի հեռանկարի տեղաշարժը՝ կենտրոնական հեռանկարի համեմատությամբ, շարժման տպավորություն է ստեղծում փաստացի անշարժ ճարտարապետական պատկերակների վրա վերջնական ընդհանուր լուսանկարը մոնտաժելիս. «Դիտողը կարծում է, որ շենքը պատկերի առանձին մասերի բաժանելով և տեսախցիկը մի քանի անգամ թեքելով՝ աշխարհի ամենահայտնի վայրերը՝ Էյֆելյան աշտարակից մինչև Բրուքլինի կամուրջ, սկսում են ճոճվել, տատանվել, նույնիսկ պարել։ Ճարտարապետությունը շրջվում է գլխիվայր» (ռուսերենով. «Դիտողին թվում է, թե շենքը պատկերի առանձին կտորների բաժանելով և տեսախցիկը մի քանի անգամ թեքելով աշխարհի ամենահայտնի օբյեկտների վրա՝ Էյֆելյան աշտարակից մինչև Բրուքլինի կամուրջ, սկսում ես ճոճվել, ճոճվել, նույնիսկ պարել։ Ճարտարապետությունը գլխիվայր շրջված է»)։

Երբ Քելները 2006 թվականին ժամանեց Մեքսիկա՝ կարևոր շենքեր լուսանկարելու համար, քննադատներից մեկը նշեց, որ նրա լուսանկարները շատ նման են Մեխիկոյում 1985 թվականի երկրաշարժից հետո արված լուսանկարներին։ «Կելլների լուսանկարչական աշխատանքները հաճախ մեկնաբանվում են որպես մարդկային մշակույթի տեսարժան վայրերի ոչնչացում։ Այս տեսանկյունից նրա լուսանկարները թվում են մշակույթի խոցելիության և փխրունության կամ դրա քայքայման տեսողական հայտնություն»: Այսպիսով, պարն ու կործանումը սերտորեն կապված են Կելլների աշխատանքներում։

Որպես կանոն, մեծ օբյեկտների ընկալումը մարդու կողմից չի կարող ընկալվել մեկ հայացքով։ Միայն աչքերի թափառումով և բազմաթիվ տարբեր տպավորությունների «ընդհանուր տեսքի» ամփոփմամբ է հասկանալի դառնում ներկայացվող օբյեկտը. «Մեր ուղեղն ավարտում է մուտքային զգայական տեղեկատվությունը մեկ ամբողջության մեջ և իմաստ է վերագրում այս ընկալմանը»։

Քելլները ոչ միայն իր աշխատանքներում ցույց է տալիս առանձին պատկերների հենց այսպիսի հավաքածուն ձևի ընկալման մեջ, այլև հենց հանդիսատեսն է ակտիվորեն վերստեղծում այդ փորձը՝ նայելով Քելլների լուսանկարին։ Նրա աչքերը նույնպես անընդհատ շարժվում են առաջ ու հետ՝ առանձին պատկերների և ընդհանուր պատկերի ընկալման միջև։ Քելլների լուսանկարները կարելի է ընկալել որպես մի տեսակ փորձարարական դասավորություն՝ ակնթարթային զգացողության համար, թե ինչ է տեղի ունենում, երբ մենք տեսնում ենք խոշոր օբյեկտներ. «Պատահական չէ, որ Քելլների աշխատանքները պետք է նման լինեն հավաքված գլուխկոտրուկների։ Դրանք մտածող հանդիսատեսին դրդում են բացահայտել այս ճարտարապետական տեսարժան վայրերի իմաստը ինչպես տեսողական, այնպես էլ մտավոր առումով։ Մենք վերծանում ենք տեսարանները այն հատվածներից, որոնք նա հավաքում է, այն ավտոմատ ակնկալիքներից, որոնք թելադրված են մեր ուղեղի կողմից, և այն քիչ թե շատ մշուշոտ հիշողություններից, որոնք մենք ունենք այդ շենքերի մասին»։

## Աշխատանքները հավաքածուներում
* Ջորջ Իսթմանի թանգարան, Ռոչեսթեր, Նյու Յորք նահանգ, ԱՄՆ
* Հյուսթոնի գեղարվեստի թանգարան, ԱՄՆ
* Շուպմանի հավաքածու։ Լուսանկար Գերմանիայում 1945 թվականից հետո, Բադ Հերսֆելդ, Գերմանիա
* Չիկագոյի արվեստի ինստիտուտ. Լուսանկարչության հավաքածու, Չիկագո, ԱՄՆ
* Վուստերի արվեստի թանգարան, Վուսթեր, ԱՄՆ
* Ֆոքս Թալբոթի թանգարան, Լեյքոքի աբբայություն, Անգլիա.
* Կոնգրեսի գրադարան, Վաշինգտոն, ԱՄՆ

## Ցուցահանդեսներ
**Ընտիր անհատական ցուցահանդեսներ**
* 2002: Գրիֆինի անվան լուսանկարչության թանգարան, Վինչեստեր, ԱՄՆ։
* 2003: *Monuments**,* Ռոզենբերգ և Կաուֆմանն Կերպարվեստ, Նյու Յորք, ԱՄՆ
* 2006: *Tango Metropolis*, Կոեն Ամադորի պատկերասրահ, Նյու Յորք, ԱՄՆ։
* 2006: *Tango Metropolis*, Սթիվեն Քոենի պատկերասրահ, Լոս Անջելես, ԱՄՆ
* 2008: *Thomas Kellner. Architectural Photos**.* Շնայդեր պատկերասրահ, Չիկագո, ԱՄՆ։
* 2010: Բրազիլիա. 50 տարի ժամանակակից ուտոպիա *(Brasília: 50 anos de uma utopia moderna)**,* Իսպանական մշակութային տարածք - ECCO, ք. Բրազիլիա, Բրազիլիա
* 2021: *Small Wonders*, Լիշույի լուսանկարչության թանգարան, Լիշույ, Չինաստան։
* 2013: *Genius Loci**,* Մետենկովի լուսանկարչության տուն-թանգարան, Եկատերինբուրգ, Ռուսաստան
* 2017: *Fractured Architecture**,* Ֆոքս Թալբոթի թանգարան, Լեյքոք աբբայություն, Անգլիա։
* 2017: *Black and White*, Ռեյկյավիկի լուսանկարչական թանգարան, Ռեյկյավիկ, Իսլանդիա
* 2018: *Tango Metropolis**,* Կոննի Դիտցշոուլդի պատկերասրահ, Սիդնեյ, Ավստրալիա:
* 2019: *Thomas Kellner’s America*, Ամերիկյան թանգարան Բրիտանիայում, Քլավերթոնի կալվածք, Բաթ, Անգլիա։

**Խմբակային ցուցահանդեսներ**
* 2002: *Vues d’Architecture*, Գրենոբլի թանգարան, Ֆրանսիա
* 2004: *Ars & Archittetura 1900-2000*, Դոժերի պալատ, Ջենովա, Իտալիա
* 2004: *Pieced Together: Photomontages from the Collection*, Չիկագոյի արվեստի ինստիտուտ, Չիկագո, ԱՄՆ
* 2005: *New to View: Recent Aquisitions in Photography*, Վուստերի արվեստի թանգարան, Վուստեր, ԱՄՆ
* 2008: *A mind at play*, Չիկագոյի արվեստի ինստիտուտ, Չիկագո, ԱՄՆ
* 2010: *Madrid Oh Cielos!*, Կերպարվեստի շրջան, Մադրիդ, Իսպանիա
* 2011: *Fotografias – Coleção Joaquim Paiva*, Ժամանակակից արվեստի թանգարան, Ռիո դե Ժանեյրո, Բրազիլիա
* 2013: *After Photoshop: Manipulated Photography in the Digital Age*, Գեղարվեստի թանգարան, Հյուսթոն, ԱՄՆ
* 2015: *Gifts from Nancy and Tom O’Neil*, Բալթիմորի գեղարվեստի թանգարան, Բալթիմոր, ԱՄՆ
* 2016: *Die Grosse*, Կունստպալաստ թանգարան, Դյուսելդորֆ, Գերմանիա
* 2018: *Landschaft, die sich erinnert*, Ժամանակակից արվեստի թանգարան, Զիգեն, Գերմանիա
* 2018: *Analog Schwarzweiss: Fotografie in Westdeutschland 1945 bis 2000 aus der Sammlung Schupmann*, Էրֆուրտի ցուցահանդեսային սրահ, Էրֆուրտ, Գերմանիա

## Ինտերնետային էջերի հղումներ
* thomaskellner.com, Թոմաս Քելլների պաշտոնական կայք
* Томас Келльнер на artfacts.net
* Томас Келльнер на kunstaspekte.de

## Գրականություն
* *Томас Келльнер.* All shook up. Thomas Kellner's America. Люденшайд; Берлин: Seltmann und Söhne 2019, ISBN 978-3-946688-70-9
* *Томас Келльнер.* Genius Loci: Zwei Siegener im Zarenland. Люденшайд; Берлин: Seltmann und Söhne 2014, ISBN 978-3-944721-02-6
* *Томас Келльнер.* Kontakt. Люденшайд; Берлин: Seltmann und Söhne 2014, ISBN 978-3-944721-28-6
* *Томас Келльнер.* Houston, we've had a problem! Люденшайд; Берлин: Seltmann und Söhne 2013, ISBN 978-3-942831-77-2

## Ծանոթագրություններ