Եկատերինբուրգի կրկես

**Եկատերինբուրգի Վ. Ի. Ֆիլատովի անվան պետական կրկես** (), ռուսական ոչ շրջիկ պետական կրկես Եկատերինբուրգում, «Ռոսգոսցիրկ» դաշնային պետական ձեռնարկության մասնաճյուղ։

Կրկեսի շենքը գտնվում է Եկատերինբուրգի կենտրոնում, Իսետ գետի արևմտյան ափին, քաղաքի Լենինսկի շրջանում։

## Պատմություն
Մինչև 1970-ական թվականների կեսերը, ավելի քան քառասուն տարի շարունակ, Սվերդլովսկի պետական կրկեսը գտնվում էր Կույբիշևի և Ռոզա Լյուքսեմբուրգի փողոցների անկյունում։ 1933 թվականին կառուցված կրկեսային շենքը փայտյա էր (կոնստրուկտոր՝ Կ. Բեզուխով) և ուներ ճակատային հավելված Կույբիշև փողոցի կողմից, որտեղ էլ եղել է շենքի մուտքը։  1976 թվականին հրդեհի ժամանակ կրկեսի շենքն ավերվել է։

Կրկեսի ժամանակակից շենքը կառուցվել է Իսետ գետի աջ ափին՝ Մարտի 8-ի և Կույբիշևի փողոցների հատման վայրում,  հին կրկեսի տնօրեն Ն. Ի. Սլուտինի և նոր կրկեսի առաջին տնօրեն Ֆելիքս Լեյցինգերի ակտիվ մասնակցությամբ։ Լեյցինգերը, ով կրկեսի որոշակի առանձնահատկությունների փորձ էր ձեռք բերել Նիժնի Տագիլի  պետական կրկեսում, կազմել է ավելի քան հարյուր վաթսուն դիտողություններ, որոնք հաշվի են առնվել շինարարության ընթացքում։ Ըստ նախագծի՝ շենքը համարվում է Եվրոպայի լավագույն շինություններից մեկը և հարմարեցվել է առավել բարդ բեմադրությունների համար (ճարտարապետներ՝ Յուլիան Շվարցբրեյմ, Մ. Ֆ. Կորբով, կոնստրուկտորներ՝ Ե. Պ. Պեսկով, Ռ. Մ. Իվանովա, ինժեներ՝ Նիկիտին)։ Եկատերինբուրգի կրկեսի առանձնահատկությունն իր 50 մետր բարձրությամբ գմբեթն է (ներքին գմբեթը` 26 մետր)։ Գմբեթի բարձրությունը և ձևը կրկեսին տալիս են լավ ակուստիկ հատկություններ։ Կրկեսի ներքին հարդարանքները կատարվել են ուրալական քարով։

Նոր կրկեսի բացումը տեղի է ունեցել 1980  թվականի փետրվարի 1-ին։

Կրկեսն ունի  2558 տեղ, երկու կրկեսաբեմ (հիմնական և փորձերի)։

Կրկեսը կոչվում է ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Վալենտին Ֆիլատովի անունով։

1996 թվականից կրկեսում ամեն տարի կազմակերպվում են կրկեսային արվեստի տարածաշրջանային, համառուսական և միջազգային փառատոներ։

1994 թվականի հունվարից  կրկեսի տնօրենի պաշտոնը զբաղեցնում է ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ Անատոլի Մարչևսկին։

2012 թվականին Վ. Ի. Ֆիլատովի անվան Եկատերինբուրգի պետական կրկեսը կրկեսային արվեստի ոլորտում «Տարվա լավագույն կրկես» անվանակարգում դարձել է «Ռոսգոսցիրկի» և Ռուսաստանի մշակույթի նախարարության կողմից ստեղծված  «Շարիվարի»  մրցանակի դափնեկիր։ 

2018 թվականին շենքը ենթարկվել է կոսմետիկ վերանորոգման, իսկ ճակատային մասը երեսապատվել է։ 2023 թվականի հունվարի վերջից կրկեսը փակվել է լայնածավալ երկամյա վերակառուցման համար, որի արժեքը գնահատվել է 2,2–2,6 միլիարդ ռուբլի։

## Կրկեսի տնօրեններ
Տարբեր տարիների Եկատերինբուրգի կրկեսը գլխավորել են՝
* Ռոման Սերգեևիչ Գամսախուրդիա (1930)
* Դավիդ Օսիպովիչ Մլինարիս (1930)
* Նիկոլայ Իվանովիչ Սլաուտին (1944) 
* Ալեքսանդր Պավլովիչ Վեդեշկին (1945-1947)
* Նիկոլայ Իվանովիչ Սլաուտին (1947-1977)
* Ֆելիքս Ֆելիքսովիչ Լեյցինգեր (1978-1981) 
* Բ. Ա. Նիկոլաև (1981-1983)
* Եվգենի Վլադիմիրովիչ Ժիվով (1983-1993) 
* Անատոլի Մարչևսկի, տնօրեն (1994-10․2018), գեղարվեստական ղեկավար, ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ
* Ալեքսանդր Ալեքսանդրովիչ Ավրամենկո (10․2018-08․2019)
* Թամարա Սերգեևնա Բորտնիկովա (12․08․2019)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт Детской цирковой студии цирка «Арлекино» (Екатеринбург).  // babycircus.ur.ru
* Екатеринбургский цирк. История. Проект «Цирки.Ру» - путеводитель по миру цирков. // circuses.su
* Барельефы Анатолия Калашникова на здании Екатеринбургского цирка - статья на портале "Уралнаш"

Կատեգորիա:Եկատերինբուրգի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի կրկեսներ