Արա Վահունի

**Արա Սուրենի Վահունի** (1938, փետրվարի 24, Երևան - 2006, ապրիլի 13, Երևան), հայ կինոռեժիսոր։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1982)։ Նկարահանել է 40-ից ավելի վավերագրական և 2 լիամետրաժ գեղարվեստական ֆիլմ` որպես կինոռեժիսոր և սցենարի հեղինակ։ Վավերագրական ֆիլմերից է` «Ամերիկայի ձայնը», որը ՀԼԿԵՄ մրցույթ փառատոնում ստացել է II կարգի դիպլոմ (1969 թ.):

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1938 թվականի փետրվարի 24-ին անվանի բանաստեղծ, հրապարակախոս, թարգմանիչ` Սուրեն Վահունու ընտանիքում։ Վերջինիս՝ Ավետիք Իսահակյանի ընկեր, և միաժամանակ նրա կենդանության օրոք տուն թանգարանի տնօրեն լինելը, նպաստում է, որ Արա Վահունին հասակ առնի ժամանակի ճանաչված գրողների ու մտավորականների, ինչպես՝ Երվանդ Քոչարի, Գուրգեն Մահարու, Դերենիկ Դեմիրճյանի և այլոց միջավայրում։ Ուստի, բոլորովին պատահական չէ, որ Արա Վահունին ընտրում է հենց արվեստի ճանապարհը։

## Ուսում
Պատանեկության տարիներին Վահունին նկարչական ուսում է ստացել Երվանդ Քոչարի մոտ, վերջինիս արվեստանոցում։ 1958-1960 թվականները սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։ Երկրորդ կուրսից տեղափոխվել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետ, որտեղ սովորել է 1960-1964 թթ։ 1964 թ. ընդունվել է Մոսկվայի կինեմատոգրաֆիայի Համամիութենական ինստիտուտ` ռեժիսուրայի և մուլտիպլիկացիայի բաժինը։ 1959-1963 թթ. եղել է Հայաստանի «ֆիզկուլտուրնիկ» թերթի ձևավորման բաժնի վարիչ։ Ավարտելով Մոսկվայի ԿՀՊԻ-ն՝ 1969 թ. Վահունին անցնում է աշխատանքի Երևանի Համո Բեկնազարյանի անվան փաստա-վավերագրական ֆիլմերի ստուդիայում։

## Ստեղծագործական կյանքը
Արա Վահունու ստեղծագործության մեջ արտացոլվել է նաև Ղարաբաղյան շարժումը։ Ռեժիսորը նկարահանում է «Մուսա Լեռ-88, վիշապի տարի» ֆիլմը, որով Մուսա լեռան հերոսամարտի խորհուրդը հետզհետե ավելի լայն ու խոհուն տեղ է սկսում գրավել հասարակական կյանքում, ինչպես նաև մարդկանց սրտերում։ Ֆիլմը պարգևատրվել է «Մուսա Լեռ» հայրենակցական միության կողմից «Մուսա Լեռան հերոսամարտի 80-ամյակ» ոսկեձույլ հուշանշանով (1995 թ)։

1990 թ նկարահանվում է «Ղարաբաղյան շարժում» («Սպասում») ֆիլմը «Հայկ» ստուդիայում, որի սցենարի համահեղինակներից է Արա Վահունին։ Հենց նույն կինոստուդիայում է ստեղծվում «Հավատ, Հույս, Սեր» ֆիլմը (1991 թ)։ Հետագայում «Անուշ Մայրիկը» («Հայֆիլմ» կինոստուդիա 1978 թ., գլխավոր դերերում՝ ռուս անվանի դերասաններ Լև Դուրով և Լիա Ախեջակովա)։ Ֆիլմը պատմում է Անուշ մայրիկի արկածների մասին, երբ նա` Լիա Ախեջակովան, փորձում է այցելել իր բանակում ծառայող տղային։ Լիամետրաժ գեղարվեստական ֆիլմի և վավերագրական` «Ծերունին և Քամին» (1981 թ) (երկուսն էլ կենտրոնական հեռուստատեսության պատվերով) ֆիլմերի համար ստանում է Արվեստի վաստակավոր գործչի կոչումը։ Վահունուն «Վարագույրը չի իջնում», «Հեռավոր շչակների արձագանքը», «Տոհմածառ», «Կանչ» ֆիլմերի համար շնորհվել է ՀՍՍՀ պետական մրցանակի դափնեկրի կոչում։ 1982 թ փետրվարի 15-ի հրամանագրով նրան շնորհվել է ՍՍՀՄ արվեստի վաստակավոր գործչի կոչում։ Նրա ֆիլմերը ցուցադրվել էն տարբեր կինոփարատոններում և արժանացել բարձր գնահատականի։ Լիոնի 1989 թ. վավերագրական ֆիլմերի միջազգային 21-րդ կինոփառատոնում հայկական ֆիլմերի հետահայաց ցուցադրմանը ներկայացել են նաև Արա Վահունու որոշ ֆիլմերից` «Մուսա Լեռ 88։ Վիշապի Տարի», «Տոհմածառ», «Մեռոնեփ-76», «Էլեգիա», «Ես եմ մեղավոր», «Ավետիս» ֆիլմերը։ Վահունին առաջինն էր որ հայկական վավերագրական կինո բերեց մարդուն։ Մարդուն իր բոլոր նկարագրումներով` առօրյայով, մտածողությամբ և մասնավորապես ազգային նկարագրով։ Այս առումով Արա Վահունին դարձավ նոր ժանրի հիմնադիր և համահավասար արժեք ազգային վավերագրական կինոյի համար, ինչպես՝ Բեկնազարյանը, Փարաջանովը, Մալյանը և այլ մեծությունները։

### Վեպեր
«Վախենալու Հեքիաթ»

Գրել է 1990-ականների սկզբին, սակայն հրատարակել է 2001 թ-ին։ Ստեղծագործությունը ժողովրդական բանահյուսության ոճով է գրված, որը սկսվում և ավարտվում է հայկական ժողովրդական կատակով։ Վահունին սովետական համակարգի և վերջինիս փլուզումից հետո եկող ժամանակները վերածել է հեքիաթի։ Հեքիաթի հերոսը, ինչպես մեծ մասամբ հեքիաթներում, Դևն է։

«Շան կյանք»

1990-ական թվականներին մամուլով և ռադիոյով հրապարակվում էր Արա Վահունու «Պատառիկներ անտեր շների զրույցներից շարքը»։ Գրականագետ Հրանտ Թամրազյանը այս երգիծաշարը «Շնապատում» էր անվանել և բազմիցս հորդորում էր հեղինակին այն շարունակել և ավարտին հասցնել։ 2004 թ-ին լույս են տեսնում Արա Վահունու «Շան կյանք» պատումները։

## Այլ նյութեր
Հանդիսացել է Հայաստանի Կինեմատոգրաֆիստների և ժուռնալիստների միությունների անդամ։ «Ոսկե ծիրան» և «Ես եմ» միջազգային դատակազմի ժյուրիի անդամ։

Հեղինակել է երկու վեպ` «Վախենալու Հեքիաթ» (1992) վիպակը, որը հանձնել է ընթերցողների սեղանին 2001 թվականին և նվիրել իր զավակներին և «Շան կյանք» դրաման։ Նշյալ վեպերի հրատարակություններից հետո ընտրվել է Հայաստանի գրողների միության պատվավոր անդամ։ Տարբեր պարբերականներում տպվել են նրա երգիծաշարերը, հուշագրությունները «Հորս չգրված հուշերից» խորագրով ինչպես նաև իր անձնական հուշերը։

Ռեժիսորը հանդես է եկել նույնիսկ որպես նկարիչ` ձևավորելով «Առանց Խոսքի» երգիծական ալբոմը, ինչպես նաև իր գրքերը։

«Ոսկե Ծիրան» Երևանի միջազգային կինոփառատոնի կողմից «Հատուկ Հիշատակում» շնորհագիրը Արա Վահունուն շնորհվեց հետմահու` հայկական կինոյում մեծ վաստակի համար։ Արտահայտիչ և բազմանշանակ է տաղանդաշատ ռեժիսորի դերը հայկական վավերագրական կինոյում։

## Գրառումներ Վահունու մասին

## Ֆիլմեր
Լավագույն գործերից են՝
* «Երգ հայրենյաց» (1970 թ.)
* «Վարագույրը չի իջնում» (1973 թ.)
* «Տոհմածառ» (1975 թ.)
* «Հեռավոր շչակների արձագանքը» (1975 թ.)
* «Մյուռոնօրհնություն»
* «Կանչ» 1976, 11-րդ համամիութենական կինոփառատոնի (Երևան, 1978 թ.) գլխավոր մրցանակ
* «Էլեգիա» (1978 թ.)
* «Ժայռը» (1980 թ.)
* «Հեքիաթ փոքրիկ կարապի մասին» (1983 թ., վավերագրական)
* «Ծերունին և քամին» (1981 թ.)
* «Դիմանկար» (1982 թ.) ֆիլմը տաղանդավոր նկարիչ Վրույր Գալստյանի մասին է։ Հետաքրքիր զուգահեռ է տանում թեյնիկի մեջ եռացող ջրի և Վրույր Գալստյանի կտավների ու նրա ստեղծագործ ոգու ժայթքման միջև։
* «Անուշ մայրիկը» (1983 թ.)
* «Իմ բարի մայրիկը» (1984 թ.) ֆիլմը մանկատան երեխաների մասին է, որոնց մեծամասնությանը սեփական մայրերն էին հանձնել մանկատուն։ Ֆիլմը արտացոլում է երեխաների սպասումն ու տխրությունը։
* «Եվ ամեն կիրակի» (1985 թ.) սցենարի հեղինակ և ռեժիսոր Արա Վահունի, Վոլգոդոնսկում (1986 թ) արժանացել է դիպլոմի դաստիարակության թեմայի հետաքրքիր ռեժիսորական լուծման համար։
* «Ես մեղավոր եմ» (1987 թ.)
* «Ավետիս» (1988 թ.)
* «Լիլիթ» -ըստ Ավետիք Իսահակյանի համանուն լեգենդի։
* «Մուսալեռ-88` Վիշապի տարի» (1988 թ.) -այս ֆիլմով Մուսա լեռան հերոսամարտի խորհուրդը հետզհետե ավելի լայն ու խոհուն տեղ է սկսում գրավել հասարակական կյանքում ինչպես նաև մարդկանց սրտերում։ Ֆիլմը պարգևատրվել է «Մուսա Լեռ» հայրենակցական միության կողմից «Մուսա Լեռան հերոսամարտի 80-ամյակ» ոսկեձույլ հուշանշանով(1995 թ)։
* «Կամուրջ» (1990 թ.)
* «Հավատ, Հույս, Սեր…» (1990 թ.)
* «Քոչարի» (2005 թ.)

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ պետական մրցանակ, 1977 թ.
* ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, 1982 թ.

Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:1938 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 24 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում թաղվածներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:2006 մահեր
Կատեգորիա:Ապրիլի 13 մահեր
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ