Հարթակի անկում

**Էնշիթիֆիկացիա**, հայտնի նաև որպես **կրապիֆիկացիա** և **հարթակի անկում** (), տերմին, որն օգտագործվում է նկարագրելու համար, թե ինչպես են առցանց հարթակները ժամանակի ընթացքում աստիճանաբար անկում ապրում։ Սկզբում ընկերությունները հիանալի ծառայություններ են առաջարկում օգտատերերին գրավելու համար։ Այնուհետև նրանք սկսում են առաջնահերթություն տալ բիզնես հաճախորդներին, ինչը հարթակից օգտվելու գործընթացը դարձնում է պակաս հաճելի սովորական օգտատերերի համար։ Վերջապես, նրանք կենտրոնանում են բաժնետերերի շահույթը մեծացնելու վրա, հաճախ՝ թե՛ օգտատերերի, թե՛ բիզնեսների հաշվին։

«Էնշիթֆիկացիան» տերմին է, որը 2022 թվականի նոյեմբերին հորինել է Քորի Դոկտորոուն՝ նկարագրելու համար, թե ինչպես են առցանց հարթակները ժամանակի ընթացքում որակի անկում ապրում։ Չնայած նա առաջինը չէ, որ քննարկել է այս հասկացությունը, նրա տերմինը լայն ճանաչում է ստացել։ Ամերիկյան բարբառային ընկերությունն այն անվանել է 2023 թվականի տարվա բառ, իսկ Ավստրալիայի Մաքքուորի բառարանը՝ 2024 թվականի համար։ Բառն այժմ ներառված է *Merriam-Webster* և *Dictionary.com* կայքերում։

Քորի Դոկտորոուն առաջարկում է երկու հիմնական եղանակ՝ ժամանակի ընթացքում առցանց հարթակների անկման՝ էնշիթիֆիկացիայի դեմ պայքարելու համար։ Առաջինը «սկզբից մինչև վերջ» սկզբունքն է. հարթակները պետք է բովանդակություն տրամադրեն օգտատերերի պահանջների հիման վրա, այլ ոչ թե մանիպուլացնեն արդյունքները ալգորիթմների միջոցով: Սա ապահովում է, որ օգտատերերը ստանան իրենց իրականում ցանկալի տեղեկատվությունը: Երկրորդը ելքի իրավունքն է. օգտատերերը պետք է կարողանան լքել հարթակը՝ առանց իրենց տվյալները կորցնելու: Սա պահանջում է փոխգործունակություն, ինչը նշանակում է, որ տարբեր հարթակները պետք է համագործակցեն, որպեսզի օգտատերերը կարողանան հեշտությամբ անցնել մեկ այլ հարթակի: Այս գաղափարների նպատակն է պահպանել հարթակների վստահելիությունը, բարելավել օգտատերերի փորձը և խրախուսել արդար մրցակցությունը:

## Պատմություն և տերմինի սահմանում
[մինի|«Համարձակ ռազմավարություն՝ ինտերնետի անկումը կանխելու համար», հեղինակ՝ Քորի Դոկտորոու, [DEF CON|''DEF CON''–ի ժամանակ 31, 2023 թվական]]
Քորի Դոկտորոուն առաջին անգամ «էնշիթֆիկացիա» տերմինն օգտագործել է 2022 թվականի նոյեմբերին իր բլոգում, որը երեք ամիս անց վերահրապարակվել է *Locus*-ում։ Այնուհետև նա ավելի մանրամասնել է այս գաղափարը մեկ այլ բլոգում, որը հայտնվել է *Wired* ամսագրի 2023 թվականի հունվարյան համարում․2024 թվականին *[[Financial Times]]*-ի համար գրված հոդվածում Քորի Դոկտորոուն պնդել է, որ Էնշիթիֆիկացիան՝ առցանց հարթակների աստիճանական անկումը, ազդում է գրեթե ամեն ինչի վրա: Նա նկարագրել է, թե ինչպես են այն հարթակները, որոնք շահույթը գերադասում են օգտատիրոջ փորձառնությունից, մարդկությանը տանում դեպի մի դարաշրջան, որը նա անվանել է Էնշիտոցեն (*enshittocene*)։

Քորի Դոկտորոուն նկարագրում է, թե ինչպես են նոր հարթակները սկզբում բարձրորակ ծառայություններ մատուցում ցածր արժեքով՝ օգտատերերին գրավելու համար։ Երբ օգտատերերը կախվածություն են ձեռք բերում, հարթակը ուշադրությունը կենտրոնացնում է մատակարարների վրա՝ նրանց ցածր արժեքով հասանելի դարձնելով օգտատերերի բազային։ Ի վերջո, երբ և՛ օգտատերերը, և՛ մատակարարները կապվում են հարթակին, վերջինս շահույթը վերահասցեագրում է բաժնետերերին, ինչը հանգեցնում է ծառայության որակի անկմանը։ Այս փուլում հարթակն այլևս խթան չունի պահպանելու որակը, քանի որ և՛ օգտատերերը, և՛ վաճառողները թակարդի մեջ են ընկնում բարձր անցումային ծախսերի պատճառով, նույնիսկ եթե այլընտրանքներ կան։ Դոկտորոուն այս գործընթացը նկարագրում է որպես «անփութություն», երբ հարթակները անընդհատ կարգավորում են իրենց համակարգերը՝ շահույթը մեծացնելու համար՝ առանց հաշվի առնելու օգտատերերի փորձառնությունը։ Այս գործընթացը, որը Դոկտորոուն անվանում է էնշիթֆիկացիա, տեղի է ունենում, քանի որ հարթակները գործում են երկկողմանի շուկայում, որտեղ նրանք վերահսկում են գնորդների և վաճառողների միջև փոխազդեցությունները։ Ժամանակի ընթացքում նրանք ավելի են բարձրացնում արժեքը՝ միաժամանակ երկու կողմերի համար էլ նվազեցնելով օգուտները։ Էնշիթիֆիկացիան կարող է դիտարկվել որպես ռենտայի հետևից վազելու ձև։

Քորի Դոկտորոուն առաջարկում է երկու հիմնական սկզբունք՝ ժամանակի ընթացքում առցանց հարթակների անկման՝ էնշիթիֆիկացիայի դեմ պայքարելու համար.

* «Սկզբից մինչև վերջ» սկզբունք. հարթակները պետք է կոնտենտ ապահովեն օգտատերերի հարցումների հիման վրա, այլ ոչ թե ալգորիթմների միջոցով մանիպուլյացիայի ենթարկեն արդյունքները: Սա ապահովում է, որ օգտատերերը տեսնեն ճիշտ այն, ինչ խնդրել են, այլ ոչ թե այն, ինչ հարթակն է առաջնահերթ համարում: Օրինակ, որոնողական համակարգերը պետք է ցուցադրեն ճշգրիտ համընկնումներ՝ նախքան հովանավորներին առաջարկելը, իսկ սոցիալական ցանցերը պետք է ցուցադրեն բաժանորդագրված օգտատերերի բոլոր գրառումները՝ առանց դրանք անթափանց ալգորիթմի միջոցով զտելու։
* Ելքի իրավունք․ օգտատերերը պետք է կարողանան լքել հարթակը՝ առանց կորցնելու իրենց տվյալները։ Սա պահանջում է փոխգործունակություն, ինչը նշանակում է, որ տարբեր հարթակներ պետք է համագործակցեն, որպեսզի օգտատերերը կարողանան հեշտությամբ անցնել այլ ծառայության։ Թվային մեդիա հարթակների համար սա նշանակում է, որ օգտատերերին թույլատրվում է պահպանել գնված բովանդակությունը, նույնիսկ եթե նրանք անցնում են մեկ այլ ծառայության։

## Ընդունում և ազդեցություն
Քորի Դոկտորոուի էնշիթիֆիկացիայի հայեցակարգը լայնորեն քննարկվել է գիտնականների և լրագրողների կողմից՝ որպես առցանց հարթակների որակի անկումը հասկանալու միջոց: Շատ վերլուծություններ ուսումնասիրել են, թե ինչպես են խոշոր տեխնոլոգիական ընկերությունները, ինչպիսիք են Facebook-ը, Google-ը և Amazon-ը, փոփոխել իրենց բիզնես մոդելները՝ շահույթը գերադասելով օգտատիրոջ փորձից։ Այս երևույթը հանգեցրել է բանավեճերի այն մասին, թե արդյոք կարգավորող միջամտություններ կամ այլընտրանքային մոդելներ են անհրաժեշտ թվային հարթակների ամբողջականությունն ու օգտագործելիությունը պահպանելու համար։

«Էնշիտիֆիկացիա» տերմինը մեծ ճանաչում է ձեռք բերել, երբ Ամերիկյան բարբառային ընկերությունը այն ընտրել է որպես 2023 թվականի տարվա բառ։

Դրանից հետո Ավստրալիայի «Մաքքուորի» բառարանը այն անվանել է 2024 թվականի տարվա բառ՝ նշելով իր պատմության մեջ ընդամենը երրորդ անգամը, երբ և՛ հանձնաժողովի, և՛ ժողովրդի ընտրության քվեարկությունները համընկել են։

## Օրինակներ
### Airbnb
Airbnb-ն սկզբնապես հյուրանոցների բյուջետային այլընտրանք է եղել, ծաղկում ապրելով հարթակային տնտեսությունում՝ կապելով ճանապարհորդներին մասնավոր տանտերերի հետ։ Սակայն, ինչպես շատ նմանատիպ ձեռնարկություններ, դրա սկզբնական ցածր գները ապահովվել են ռիսկային կապիտալի ֆինանսավորմամբ։ Երբ այդ ֆինանսավորումը նվազել է, գները զգալիորեն բարձրացել են՝ հաճախ գերազանցելով հյուրանոցների գները։

Շատ օգտատերեր հայտնել են այնպիսի խնդիրների մասին, ինչպիսիք են՝ քիչ հարմարություն, խաբուսիկ գովազդ, լրացուցիչ վճարներ, տանտերերի կողմից ավելի խիստ կանոններ և որակի ավելի ցածր վերահսկողություն։ Ոմանք նույնիսկ բախվել են թաքնված տեսախցիկների, ինչը մտահոգություններ է առաջացրել գաղտնիության և անվտանգության վերաբերյալ։

### Amazon
Քորի Դոկտորոուն քննադատել է Amazon-ի բիզնես գործելակերպը՝ նկարագրելով մի օրինաչափություն, որտեղ ընկերությունը սկզբում օգտատերերին գրավում է ցածր գնի ապրանքներով և անվճար առաքմամբ *Amazon Prime*-ի միջոցով: Երբ օգտատերերը կախված են դառնում հարթակից, ավելի շատ վաճառողներ սկսում են իրենց ապրանքները ցուցակագրել Ամազոնում: Ժամանակի ընթացքում Ամազոնը մտցնում է վճարներ, ինչը մեծացնում է իր շահույթը, միաժամանակ դժվարացնելով վաճառողների համար մրցակցությունը։ Ըստ տեղեկությունների՝ 2023 թվականին Ամազոնը տարբեր վճարների միջոցով վերցրել է ապրանքների վաճառքի գնի ավելի քան 45%-ը: Քորի Դոկտորոուն քննադատել է Ամազոնի գովազդային համակարգը՝ այն նկարագրելով որպես վճարովի սխեմա, որտեղ վաճառողները միմյանց դեմ մրցակցում են՝ որոնման արդյունքներում իրենց նախընտրելի դիրքը բարելավելու համար։ Նա նշել է, որ ապրանքների որոնումներում առաջին հինգ էջերը կիսով չափ գովազդներ են եղել, այլ ոչ թե իրական արդյունքներ։ Այս համակարգը վաճառողներին ստիպում է ավելի շատ վճարել տեսանելի լինելու համար, ինչը դժվարացնում է փոքր բիզնեսների մրցակցությունը։

Քորի Դոկտորոուն բարձրաձայնել է իր քննադատությունը Ամազոնի *Audible* ծառայության հասցեին, որը գրավում է աուդիոգրքերի շուկայի ավելի քան 90%-ը: Նա նշել է, որ *Audible*-ը պարտադիր կերպով կիրառում է թվային իրավունքների կառավարում (DRM) բոլոր աուդիոգրքերի համար, ինչը նշանակում է, որ հարթակը լքող օգտատերերը կորցնում են իրենց գնած աուդիոգրքերի հասանելիությունը։ Ի պատասխան՝ Դոկտորոուն դադարեցրել է իր աուդիոգրքերի վաճառքը *Audible*-ում 2014 թվականին և որոշել դրանք ինքնուրույն արտադրել, չնայած դա նշանակում էր զգալիորեն ավելի քիչ վաստակել, քան կունենար, եթե թույլ տար Ամազոնին *DRM* կիրառել իր գրքերի համար: Այդ ժամանակվանից ի վեր նա ինքնուրույն հրատարակել է կես տասնյակից ավելի աուդիոգրքեր, քանի որ Ամազոնը հրաժարվել է տարածել դրանք առանց *DRM*-ի։

### Ծանոթությունների հավելվածներ
Ծանոթությունների հավելվածների շուկան նշվել է որպես Էնշիթիֆիկացիայի օրինակ, որտեղ հարթակները շահույթը գերադասում են իրենց սկզբնական նպատակից: Մինչդեռ ծանոթությունների հավելվածները նախատեսված են օգտատերերին զուգընկեր գտնել օգնելու համար, դրանց օպերատորներն ունեն ֆինանսական խթան՝ օգտատերերին միայնակ պահելու և խրախուսելու անորոշ ժամանակով վճարել պրեմիում գործառույթների համար: Սա ստեղծում է այլասերված խթան, որտեղ հավելվածի արդյունավետությունը նվազում է, քանի որ դրամայնացման ջանքերը գերակշռում են։ Մաթեմատիկական մոդելավորումը ենթադրում է, որ ծանոթությունների հավելվածների օպերատորների ֆինանսական շահերից է բխում ապահովել ոչ օպտիմալ փորձառություն՝ այնպես անելով, որ օգտատերերը մնան ներգրավված, բայց երբեք լիովին գոհ չլինեն։

### Facebook
Քորի Դոկտորոուն քննադատել է ''Facebook'' հարթակի անկումը՝ նկարագրելով, թե ինչպես է այն սկզբում լավ ծառայություն մատուցել մինչև օգտատերերի կրիտիկական զանգվածի հասնելը։ Այդ պահին հարթակից հեռանալը դժվարացել է, քանի որ օգտատերերը պետք է համոզեին նաև ընկերներին հեռանալ իրենց հետ։

Երբ Ֆեյսբուքը գրավել է և՛ օգտատերերին, և՛ մեդիա ընկերություններին, այն փոփոխել է իր ալգորիթմը՝ առաջնահերթություն տալով վճարովի «խթանված» գրառումներին, ինչը մեդիա ընկերություններին կախվածության մեջ է դրել Ֆեյսբուք հարթակում օգտատերերի այցելություններից։ ''Business Insider''-ը համաձայնել է այս տեսակետի հետ՝ նշելով, որ Ֆեյսբուքը ողողում է օգտատերերի էջերը հովանավորվող (կամ «առաջարկվող») բովանդակությամբ, հաճախ խոր թաքցնելով այն գրառումները, որոնք օգտատերերը իրականում ցանկանում են տեսնել։

Դոկտորոուն անդրադարձել է նաև Ֆեյսբուքի չափանիշների վերաբերյալ վեճին, ըստ որի տեսանյութերի վիճակագրությունը ուռճացված է, ինչը մեդիա ընկերություններին դրդել է չափազանց շատ ներդրումներ կատարել Ֆեյսբուքում, մինչև այն պահը, երբ պարզվել է, որ թվերը մոլորեցնող են։ Նա Ֆեյսբուքը բնութագրել է որպես «վերջնականապես խեղաթյուրված», ինչը նշանակում է, որ այս հարթակը հասել է այն փուլին, երբ շահույթի մաքսիմալացումը ամբողջությամբ ազդում է օգտատիրոջ հարթակից օգտվելու փորձի վրա։

### Google Search
Քորի Դոկտորոուն քննադատել է Գուգլը (որոնողական համակարգ)՝ նկարագրելով, թե ինչպես է այն սկզբում գերիշխող դիրք գրավել՝ նվազագույն գովազդներով համապատասխան որոնման արդյունքներ տրամադրելով: Սակայն ժամանակի ընթացքում նա պնդում է, որ Գուգլը վատթարացրել է իր ծառայությունը՝ ավելացնելով գովազդը, առաջնահերթություն տալով որոնողական համակարգի օպտիմալացմանը (SEO) և նույնիսկ թույլ տալով խարդախ գործողություններ, որոնք օգուտ են բերել գովազդատուներին, այլ ոչ թե օգտատերերին: Դոկտորոուն նաև մատնանշում է Գուգլի ներգրավվածությունը *Jedi Blue*-ում, որը գովազդային շուկան սեփական օգտին մանիպուլյացիայի ենթարկելու ենթադրյալ սխեմա է:

Քորի Դոկտորոուն քննադատել է Գուգլի 2023 թվականի հունվարին կատարած կրճատումները, որոնց ընթացքում ընկերությունը ազատել է 12,000 աշխատակցի՝ միաժամանակ մասնակցելով բաժնետոմսերի հետգնման ծրագրին։ Ակցիաների հետգնումը տեղի է ունենում, երբ ընկերությունը շուկայից հետ է գնում իր սեփական բաժնետոմսերը, հաճախ բաժնետոմսերի գները բարձրացնելու և բաժնետերերին օգուտ բերելու համար։ Դոկտորոուն պնդել է, որ այս հետգնման վրա ծախսված գումարը կարող էր ծածկել բոլոր 12,000 կրճատված աշխատակիցների աշխատավարձերը հաջորդող 27 տարիների ընթացքում՝ ենթադրելով, որ Գուգլը առաջնահերթություն է տվել բաժնետերերի շահույթին՝ իր աշխատուժը պահպանելու փոխարեն։

Այս քայլը խոշոր տեխնոլոգիական ընկերությունների ավելի լայն միտման մի մասն է, որտեղ ընկերությունները կրճատում են աշխատատեղերը՝ չնայած բարձր շահութաբերությանը, հաճախ բաժնետոմսերի արժեքը բարձրացնելու համար, այլ ոչ թե ֆինանսական անհրաժեշտությունից ելնելով։

Նա բարձրացնում է մեկ այլ մտահոգություն, որը Գուգլի կողմից արհեստական ​​ինտելեկտով աշխատող որոնողական չաթբոտերի կիրառման խթանումն է։ Նա նկարագրում է չաթբոտերը որպես գործիքներ, որոնք օգտատերերին ցույց չեն տալիս նրանց խնդրածը, այլ այն, ինչ Գուգլը կարծում է, որ նրանք պետք է տեսնեն։

### Netflix
''Netflix''-ը գերիշխող դիրք է գրավել «ֆիլմ ցուցադրող պատերազմներում» 2020-ականների սկզբին՝ ապահովելով կիսամոնոպոլիստական ​​դիրք ոլորտում։ Առաջատար հարթակի կարգավիճակում հաստատվելուց հետո Նեթֆլիքսը բարձրացրել է գները, ներդրել գովազդային աջակցություն ունեցող տարբերակ, իսկ 2024 թվականին դադարեցրել է իր ամենաէժան առանց գովազդի ծրագիրը Մեծ Բրիտանիայում և Կանադայում։ Բացի այդ, ընկերությունը խստացրել է գաղտնաբառերի համատեղ օգտագործման հարցը, ինչը բանավեճ առաջացրել օգտատերերի շրջանում։

### Reddit
[մինի|''[Reddit*-ի օգտատերերը բողոքում են *r/place*-ում կատարված փոփոխությունների դեմ։ *Spez*-ը *Reddit*-ի գործադիր տնօրեն Սթիվ Հաֆմանի օգտանունն է։]]
2023 թվականին [[Reddit]]-ը հայտարարել է, որ սկսելու է վճարներ գանձել *API* մուտք գործելու համար, ինչը շատ երրորդ կողմի հավելվածների համար չափազանց թանկ կդարձներ դրանց շահագործումը։ Գլխավոր տնօրեն Սթիվ Հաֆմանը պնդել է, որ սա արվել է արհեստական ​​բանականությամբ աշխատող ընկերությունների տվյալների անվճար հավաքագրումը կանխելու համար, սակայն մյուսները կասկածում էին, որ դա կապված է *Reddit*-ի առաջիկա [[Առաջնային հրապարակային առաջարկ|Առաջնային հրապարակային առաջարկի]] (*IPO*) հետ, որի նպատակն է եղել մեծացնել շահույթը: Արդյունքում, *Apollo*-ի նման հավելվածները փակվել են՝ ստիպելով օգտատերերին ապավինել *Reddit*-ի պաշտոնական հավելվածին։ *Reddit*-ի շատ մոդերատորներ բողոքել են՝ ժամանակավորապես փակելով ենթառեդդիթները և դրանք դարձնելով մասնավոր՝ փոփոխություններին դեմ լինելու համար: Այս բացասական արձագանքին չնայած՝ *Reddit*-ը շարունակել է չհրաժարվել իր որոշումից։

2024 թվականի սեպտեմբերին *Reddit*-ը հայտարարել է, որ մոդերատորները այլևս չեն ունենա ենթառեդդիթի հասանելիությունը «հանրային»-ից «մասնավոր»-ի փոխելու հնարավորություն՝ առանց *Reddit*-ի աշխատակիցների հաստատման։ Սա մոդերատորների կողմից լայնորեն մեկնաբանվել է որպես պատժիչ փոփոխություն՝ ի պատասխան 2023 թվականի *API*-ի դեմ բողոքների։

=== Twitter / X ===
«Էնշիթֆիկացիա» տերմինը կիրառվել է *Twitter*-ում 2022 թվականին [[Իլոն Մասկ|Իլոն Մասկի]]՝ դրա ձեռքբերումից հետո կատարված փոփոխությունների համար։ *Twitter*-ը փակել է իր *API*-ը՝ խոչընդոտելով փոխգործունակ ծրագրային ապահովման գործունեությանը։ Շատ օգտատերերի աշխատանքը կասեցվել է իրենց էջերում *Mastodon*-ի անունները տեղադրելու համար։ [[Թվիթթեր|*Twitter*]]-ը սահմանափակել է կայքի մուտքը՝ պահանջելով, որ օգտատերերը մուտք գործեն բովանդակությունը դիտելու համար։ Ժամանակավոր սահմանափակումներ են դրվել օգտատերերի կողմից օրական դիտվող թվիթների քանակի վրա։ *Twitter*-ը ներկայացրել է *Twitter Blue*-ն, որը հետագայում վերանվանվել է *X Premium*, որպես վճարովի բաժանորդագրության մոդել։ Հարթակը կրճատել է տրամադրվող բովանդակության մոդերացիան, ինչը հանգեցրել է սխալ տեղեկատվության։ Մասկը փոփոխել է ալգորիթմը՝ իր սեփական գրառումները առաջնահերթ դարձնելու համար, ինչի հետևանքով օգտատերերի էջերը ողողվել են նրա առաջարկած [[Կոնտենտ մարքեթինգ|կոնտենտով]] 2023 թվականի փետրվարին։ 2024 թվականի ապրիլին Մասկը հայտարարել է, որ նոր օգտատերերը պետք է վճարեն կատարած հրապարակման համար։

Էլոն Մասկի կողմից *Twitter*-ում (այժմ՝ X) կատարված փոփոխությունները հանգեցրել են ընկերության եկամուտների զգալի անկման: Ատելության խոսքի, մասնավորապես՝ [[Հակասեմականություն|հակասեմիտիզմի]] և [[Իսլամաֆոբիա|իսլամաֆոբիայի]] աճը [[Գազայի պատերազմ (2008-2009)|Գազայի պատերազմի]] ժամանակ որոշ կազմակերպությունների ստիպել է հեռացնել գովազդները։ 2023 թվականի վերջին [[Նյու Յորք Թայմս|The New York Times]]-ի կողմից նկատված ներքին փաստաթղթերը կանխատեսում էին, որ գովազդատուների կորուստները տարվա վերջում ընկերությանը կարժենան 75 միլիոն դոլար։ 2023 թվականի նոյեմբերին Մասկը հարցազրույցի ժամանակ հեռացող գովազդատուներին ասել է «գնացեք գ* ծոցը»։ 2024 թվականի օգոստոսին եկամուտը Մասկից առաջ եղած մակարդակի համեմատ նվազել էր 84%-ով: Արդյունքում, տասնյակ միլիոնավոր օգտատերեր տեղափոխվել են *Bluesky*՝ նոր սոցիալական մեդիա հարթակ։

=== Uber ===
Սկզբում [[Uber Technologies|*Uber*]]-ը ճանաչում է ձեռք բերել՝ անտեսելով տաքսիների լիցենզավորման ավանդական համակարգերը (օրինակ՝ մեդալիոնները) և սուբսիդավորելով ուղևորությունները [[Վենչուրային կապիտալ|ռիսկային կապիտալի]] ֆինանսավորմամբ։ [[Գիշատիչ գնագոյացում|Սա ուղևորությունները դարձրել է ավելի էժան]], քան տաքսիների դեպքում է, խրախուսելով օգտատերերին անցնել *Uber*-ից օգտվելուն։ Երբ *Uber*-ը և *Lyft*-ը գերիշխել են շուկայում ([[դուոպոլիա]]), մրցակցությունը նվազել է, ինչը դժվարացրել է ուղևորների համար այլընտրանքային ծառայություններ գտնելը։ Այնուհետև *Uber*-ը ներդրել է գնագոյացման համակարգը, որը բարձրացնում է սակագները բարձր պահանջարկի ժամանակ: Սա թույլ է տալիս *Uber*-ին ավելի շատ գանձել ուղևորներից՝ միաժամանակ դինամիկ կերպով կարգավորելով վարորդների վճարումները։ Ոմանք պնդում են, որ գնագոյացումը շահագործողական է, քանի որ ուղևորները ժամանակի ընթացքում վճարում են շատ ավելի բարձր վճարներ: Այնուամենայնիվ, մյուսները նշում են, որ ավելի բարձր վճարելը գրավում է ավելի շատ վարորդների, մեծացնելով մատչելիությունը և ցածր պահելով սպասելաժամանակը։

=== Unity ===
[[Unity Technologies|*Unity*]]-ի 2023 թվականի [[Unity|լիցենզավորման մոդելի փոփոխությունները]] *Gameindustry.biz*–ի կողմից քննադատվել են որպես Էնշիթիֆիկացիայի օրինակ, քանի որ դրանք հետադարձ ուժով կիրառվելու էին արդեն իսկ գոյություն ունեցող նախագծերի վրա՝ բարձրացնելով վճարները, միաժամանակ նվազեցնելով որակը մշակողների և օգտատերերի համար։ *Unity*-ի լիցենզավորման մոդելի 2023 թվականի փոփոխությունները կապված էին նրա դերի հետ՝ որպես անվճար բջջային ծառայությունների մատակարար, հավելվածում նաև՝ գնման համակարգերի։ Չնայած *Unity Engine*-ն ինքնին երկկողմանի շուկա չէ, բջջային խաղերի մշակման ոլորտում նրա դիրքը նշանակում էր, որ այս փոփոխությունները ֆինանսապես ազդելու էին մշակողների վրա։

Խաղերի շատ մշակողներ արձագանքել են *Unity*-ի 2023 թվականի լիցենզավորման փոփոխություններին՝ հայտարարելով այլընտրանքային միջոցներին անցնելու ծրագրերի մասին, չնայած անցման բարձր արժեքին: Խաղերի դիզայներ Սեմ Բարլոուն *Unity*-ի նոր վճարային քաղաքականությունը հստակորեն նկարագրել է որպես էնշիթիֆիկացիայի օրինակ՝ քննադատելով, թե ինչպես է այն բացասաբար ազդել մշակողների վրա։ 2024 թվականին *Unity*-ի կիրառումը խաղերում զգալիորեն նվազել է, քանի որ անկախ մշակողները անցել են այլընտրանքային միջոցների: *Global Game Jam*-ի ժամանակ *Unity*-ի օգտագործումը 2023 թվականի 61%-ից նվազել է՝ 2024 թվականին հասնելով 36%: *GMTK Game Jam*-ի ժամանակ նույնպես նկատվել է *Unity''-ի օգտատերերի զգալի անկում։

## Տես նաև
* Բրեյնռոթ
* Դումսքրոլինգ
* Դեմպինգ

## Ծանոթագրություններ

## Հետագա ընթերցում
* 

Կատեգորիա:2023 հայտնություններ
Կատեգորիա:Էլեկտրոնային առևտուր
Կատեգորիա:Կապիտալիզմ
Կատեգորիա:Կապիտալիզմի քննադատություն
Կատեգորիա:Համացանց
Կատեգորիա:Համացանցային ժարգոն
Կատեգորիա:Համացանցային մշակույթ
Կատեգորիա:Համացանցային տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Նորաբանություններ
Կատեգորիա:Ոչ կատարյալ մրցակցություն
Կատեգորիա:Որոնողական համակարգեր
Կատեգորիա:Սոցիալական մեդիա
Կատեգորիա:Սոցիալական ցանցեր
Կատեգորիա:Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ