Պատրիսիա Չերչլենդ

**Պատրիսիա Սմիթ Չերչլենդ** (, ), կանադա-ամերիկյան վերլուծական փիլիսոփա, որը հայտնի է նեյրոփիլիսոփայության և գիտակցության փիլիսոփայության մեջ իր մեծ ավանդի համար։ Նա Կալիֆոռնիայի Սան Դիեգոյի համալսարանի (UCSD) փիլիսոփայության պատվավոր պրոֆեսոր է, որտեղ դասավանդել է 1984 թվականից: 1989 թվականից նա նաև դոցենտ պրոֆեսոր է եղել Սոլքի կենսաբանական հետազոտությունների ինստիտուտում։ Նա Մոսկվայի պետական համալսարանի փիլիսոփայության ամբիոնի գիտակցության ուսումնասիրության կենտրոնի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ է։ 2015 թվականին ընտրվել է Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի անդամ։ Կրթություն ստանալով Բրիտանական Կոլումբիայի, Փիթսբուրգի համաալսարաններում և Օքսֆորդի Սոմերվիլ քոլեջում՝ նա 1969-1984 թվականներին փիլիսոփայություն է դասավանդել Մանիտոբայի համալսարանում և ամուսնացած է եղել փիլիսոփա Փոլ Չերչլենդի հետ։ Լարիսա Մաքֆարկուհարը, գրելով *[[The New Yorker]]* ամսագրի համար*,* փիլիսոփայական զույգի մասին ասել է․ «Նրանց աշխատանքն այնքան նման է, որ նրանց երբեմն հիշատակում են ամսագրերում և գրքերում որպես մեկ մարդ»։

## Կենսագրություն
### Վաղ կյանք և կրթություն
Չերչլենդը ծնվել է Բրիտանական Կոլումբիայի Օլիվեր քաղաքում և մեծացել է Հարավային Օկանագանի հովտում գտնվող ագարակում։ Նրա երկու ծնողներն էլ միջնակարգ կրթություն չեն ունեցել. նրա հայրը և մայրը թողել են դպրոցը համապատասխանաբար 6-րդ և 8-րդ դասարաններից հետո: Նրա մայրը բուժքույր էր, իսկ հայրը, բացի ընտանեկան ֆերմայով զբաղվելուց, աշխատել է թերթի հրատարակչությունում: Չնայած նրանց թերի կրթությանը՝ Չերչլենդը նկարագրել է, որ իր ծնողները հետաքրքրված են եղել գիտություններով, իսկ աշխարհայացքը, որը նրանք սերմանել են իր մեջ՝ աշխարհիկ է: Նա նաև նկարագրել է իր ծնողներին, որոնք շատ են ցանկացել, որ նա հաճախի քոլեջ, և թեև իրենց համայնքի շատ ագարակատերեր կարծել են, որ դա «փողի զվարճալի և ծիծաղաշարժ վատնում է», նրանք հոգ են տարել, որ նա այդպես վարվի։ Նա բակալավրի կոչում է ստացել Բրիտանական Կոլումբիայի համալսարանում՝ 1965 թվականին գերազանցությամբ ավարտելով այն։ Նա ստացել է Վուդրո Վիլսոնի կրթաթոշակ՝ Փիթսբուրգի համալսարանում սովորելու համար, որտեղ 1966 թվականին ստացել է մագիստրոսի կոչում։ Այնուհետև սովորել է Օքսֆորդի Սոմերվիլ քոլեջում՝ որպես Բրիտանական խորհրդի և Կանադայի խորհրդի անդամ՝ 1969 թվականին ավարտելով Փիլիսոփայության բակալավրը։

### Ակադեմիական կարիերա
Չերչլենդի առաջին ակադեմիական պաշտոնը եղել է 1977-1982 թվականներին Մանիտոբայի համալսարանում, որտեղ նա եղել է պրոֆեսորի օգնական, իսկ 1983 թվականին ստացել է պրոֆեսորի կոչում։ Հենց այստեղ էր, որ Ֆիզիոլոգիայի ամբիոնի լաբորատրիայի դասախոս Լարի Ջորդանի օգնությամբ և քաջալերմամբ նա սկսել է նեյրոգիտության պաշտոնական ուսումնասիրություն կատարել։ 1982-1983 թվականներին նա եղել է Փրինսթոնի առաջադեմ ուսումնասիրությունների ինստիտուտի հասարակական գիտությունների այցելու անդամ։ 1984 թվականին նրան հրավիրել են Կալիֆոռնիայի համալսարանի փիլիսոփայության ամբիոնում պրոֆեսորի պաշտոն զբաղեցնելու համար և տեղափոխվել է այնտեղ ամուսնու՝ Փոլի հետ, որտեղ էլ մնացել են այդ օրվանից ի վեր։ 1989 թվականից նա նաև դոցենտ պրոֆեսոր է եղել Կալիֆոռնիայի համալսարանին կից Սոլք ինստիտուտում, որտեղ ծանոթացել է Ջոնաս Սոլքի հետ, որի անունն էլ կրում է ինստիտուտը։ Նկարագրելով Սոլքին՝ Չերչլենդն ասել է, որ իրեն «դուր է եկել նեյրոփիլիսոփայության գաղափարը, և նա ինձ շատ է քաջալերել այն ժամանակ, երբ շատ այլ մարդիկ կարծում էին, որ մենք, անկեղծ ասած, գիտակից չենք»։ Չերչլենդին աջակցել է նաև Սոլքի ինստիտուտից Ֆրենսիս Քրիքը։ Սոլքի ինստիտուտում Չերչլենդն աշխատել է Թերենս Սեյնովսկու լաբորատորիայի հետ՝ որպես հետազոտությունների համակարգող։ Սեյնովսկու հետ նրա համագործակցությունը ծնունդ է տվել *«Հաշվարկային ուղեղը»* գրքին, որի համահեղինակն էր Սեյնովսկին: Չերչլենդը 1999 թվականին նշանակվել է Կալիֆոռնիայի համալսարանի փիլիսոփայության պրոֆեսոր և 2000-2007 թվականներին աշխատել է որպես համալսարանի փիլիսոփայության ամբիոնի վարիչ։

2006, 2007 և 2008 թվականներին նա մասնակցել է աշխարհիկ «Հավատքի սահմաններից դուրս» սիմպոզիումին և եղել է բանախոս։

### Անձնական կյանք
Չերչլենդն առաջին անգամ հանդիպել է իր ամուսնուն՝ փիլիսոփա Փոլ Չերչլենդին, երբ նրանք երկուսն էլ մասնակցել են Փիթսբուրգի համալսարանի Պլատոնի մասին դասախոսությանը, և նրանք ամուսնացել են, երբ Պատրիսիան ավարտել է իր բակալավրիատը Օքսֆորդի Սոմերվիլ քոլեջում։ Նրանց երեխաներն են Մարկ Չերչլենդը (ծնված 1972 թվականին) և Էնն Չերչլենդը (ծնված 1974 թվականին), որոնք երկուսն էլ նյարդաբաններ են։ Չերչլենդը համարվել է աթեիստ, սակայն 2012 թվականի հարցազրույցում նա իրեն որպես պանթեիստ է ճանաչել։

## Փիլիսոփայական գործունեություն
Չերչլենդին հիմնականում ասոցացնում են փիլիսոփայության՝ որպես «պրոտոգիտության» տեսակի հետ, որն ուղղում է դժվար, բայց հիմնականում էմպիրիկ հարցեր: Նա քաջալերել է գիտական հետազոտությունները և մերժել է մասնագիտական փիլիսոփայության զգալի հատվածները, կարծելով, որ նրանք շատ անկարևոր բաներով են տարված։

Չերչլենդի սեփական աշխատանքը կենտրոնացված էր նյարդաբանության և փիլիսոփայության սահմանի վրա: Նրա խոսքով, փիլիսոփաները ժամանակի ընթացքում ավելի են գիտակցում, որ միտքը հասկանալու համար պետք է հասկանալ ուղեղը: Նա կիրառում է նեյրոգիտության բացահայտումները՝ ուսումնասիրելու գիտելիքի, ազատ կամքի, գիտակցության և էթիկայի մասին ավանդական փիլիսոփայական հարցերը: Նա ասոցացվում է մտքի մի դպրոցի հետ, որը կոչվում է վերացնող մատերիալիզմ և ըստ որի առողջ դատողությունը, անմիջապես ինտուիտիվ կամ «ժողովրդահոգեբանական» հասկացությունները, օրինակ միտքը, ազատ կամքը և գիտակցությունը, հավանաբար պետք է վերանայվեն ֆիզիկապես ռեդուկցիոնիստական եղանակով, ինչպես նյարդաբաններն ավելի ու ավելի են բացահայտում ուղեղի գործունեության բնույթը։ 2014 թվականին այս թեմաների շուրջ կարծիքների համառոտ փոխանակում է տեղի ունեցել Քոլին ՄաքԳինի հետ «*New York Review Of Books»-*ի էջերում։

## Մրցանակներ և պարգևներ
*ՄակԱրթուր կրթաթոշակ, 1991
*Հումանիստ դափնեկիր, Հումանիզմի միջազգային ակադեմիա, 1993
*Գրականության պատվավոր դոկտոր, Վիրջինիայի համալսարան, 1996
*Իրավագիտության պատվավոր դոկտոր, Ալբերտայի համալսարան, 2007
*Վաստակավոր մտածոս գիտնական, Կալիֆորնիայի համալսարան, Ճանաչողական և տեղեկատվական գիտությունների ծրագիր, 2011
* Ճանաչողական գիտության կազմակերպության անդամ, 2011

## Աշխատություններ
### Որպես հեղինակ
***'. (1986) Cambridge, Massachusetts: The MIT Press.
*"The Hornswoggle Problem". (1996) San Diego, La Jolla, CA. ''Journal of Consciousness Studie''s.
***'. (2002) Cambridge, Massachusetts: The MIT Press.
***'. (2011) Princeton University Press.  eBook 
* (2013) W. W. Norton & Company. 
*''Conscience: The Origins of Moral Intuition''. (2019) W. W. Norton & Company. 

=== Որպես համահեղինակ կամ խմբագիր ===
***'. (1992) Patricia S. Churchland and T. J. Sejnowski. Cambridge, Massachusetts: The MIT Press.
**Neurophilosophy and Alzheimer's Disease*. (1992) Edited by Y. Christen and Patricia S. Churchland. Berlin: Springer-Verlag.
**The Mind-Brain Continuum* (1996). Edited by R.R. Llinás and Patricia S. Churchland: The MIT Press.
***. (1998). Paul M. Churchland and Patricia S. Churchland. Cambridge, Massachusetts: The MIT Press.

## Տես նաև
* Ամերիկյան փիլիսոփայություն
* Մատերիալիզմ
* Մոնիզմ
* Գիտակցության փիլիսոփայություն
* Ռեդուկցիոնիզմ
* Սցիենտիզմ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
**The Churchlands and Their Critics*. (1996) Robert N. McCauley.  Hoboken, New Jersey: Wiley-Blackwell
**On the Churchlands*. (2004) William Hirstein.  Florence, Kentucky: Thomson Wadsworth

## Արտաքին հղումներ

* Personal Homepage
*Interviewed on NOUS the podcast 'On How We Evolved A Conscience' 
* "Philosophy of Brain - A Conversation with Patricia Churchland" , *Ideas Roadshow*, 2014
*Pat Churchland interviews with *Philosophy Bites* on *Self Control*, on *Eliminative Materialism*, and on *What Neuroscience Can Teach Us About Morality* (audio)
* *[https://www.vox.com/future-perfect/2019/7/8/20681558/conscience-patricia-churchland-neuroscience-morality-empathy-philosophy How your brain invents morality]* Patricia Churchland interviewed by Sigal Samuel on 'her theory of how we evolved a conscience' for *Vox* (2019).

Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Կանադացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Կին փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կին գիտնականներ