Արտուրո Տոսկանինի

**Արտուրո Տոսկանինի** (, ), իտալացի դիրիժոր։ Հայտնի է հատկապես Ջուզեպպե Վերդիի և Ռիխարդ Վագների երաժշտության կատարմամբ։

## Կենսագրություն
Տոսկանինին համարվում է 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի առաջին կեսի առավել հռչակավոր երաժիշտներից մեկը, աչքի է ընկել իր եռանդուն երաժշտական գործունեությամբ, պերֆեկցիոնիզմով, գործիքավորման յուրաքանչյուր մանրունքի նկատմամբ ուշադրության դրսևորմամբ ու պարտիտուրի հնչեղության ընգծմամբ, ինչպես նաև երաժշտությունը վերարտադրելու գործում լուսանկարչական հիշողությամբ։

Տարբեր ժամանակներում եղել է Միլանի «Լա Սկալա», Նյու Յորքի «Մետրոպոլիտեն օպերա» թատրոնների, Նյու Յորքի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի ղեկավարը։ Իր կարիերայի ավելի ուշ շրջանում նշանակվել է NBC-ի սիմֆոնիկ նվագախմբի առաջին երաժշտական ղեկավարը (1937-54)՝ օպերային և սիմֆոնիկ ռեպերտուարի իր բազմաթիվ ռադիո- ու հեռուստատեսային հեռարձակումների և ձայնագրությունների միջոցով մեծ հռչակ ձեռք բերելով ԱՄՆ-ում։

Արտուրո Տոսկանինին 9 տարեկանից սովորել է Պարմայի արքայական երաժշտական դպրոցում՝ թավջութակի, դաշնամուրի և տեսության դասարաններում։ 13 տարեկանում հանդես է եկել որպես պրոֆեսիոնալ թավջութակահար։ 1885 թվականին ավարտել է Պարմայի կոնսերվատորիայի թավջութակի դասարանը, ընդունվել է իտալական օպերային շրջիկ թատերախումբ՝ որպես թավջութակահար, խմբավարի օգնական, և հյուրախաղերով հանդես եկել Բրազիլիայում։
Դիրիժորական առաջին ելույթը 1886 թվականին էր, Ռիո դե Ժանեյրոյում. ղեկավարել է (առանց նոտաների՝ անգիր) Ջուզեպպե Վերդիի «Աիդա» օպերան։ Այսպես սկվեց նրա դիրիժորական գործունեությունը, որը տևեց 70 տարի։

1887–98 թվականներին Տոսկանինին եղել է Իտալիայի մի շարք քաղաքների օպերային թատրոնների և սիմֆոնիկ նվագախմբերի դիրիժոր։ 1892 թվականին Միլանում ղեկավարել է Ռուջերո Լեոնկավալլոյի «Պայացներ», 1896 թվականին Թուրինում՝ Ջակոմո Պուչչինիի «Բոհեմ» օպերաները, արժանացել է ճանաչման և փառքի։ 1898 թվականին Իտալիայում նրա ղեկավարությամբ առաջին անգամ կատարվել է Պյոտր Չայկովսկու 6-րդ սիմֆոնիան։

1898–1929 թվականներին (ընդհատումներով) Տոսկանինին եղել է Միլանի «Լա Սկալա», միաժամանակ, 1898–1903 թվականներին՝ Բուենոս Այրեսի (ձմեռային թատերաշրջանների), 1908–1915 թվականներին՝ Նյու Յորքի «Մետրոպոլիտեն» օպերային թատրոնների գլխավոր դիրիժոր։

Տոսկանինին ելույթներ է ունեցել աշխարհահռչակ երգիչներ Էնրիկո Կարուզոյի, Ջերալդինա Ֆառարի և ուրիշների հետ։
1910 թվականին Տոսկանինիի ղեկավարությամբ և Կարուզոյի մասնակցությամբ «Մետրոպոլիտենում» մեծ հաջողություն է ունեցել Ջ. Պուչչինիի «Աղջիկն Արևմուտքից» օպերայի բեմադրությունը (հանդիսատեսը Պուչչինիին 55 անգամ բեմ է հրավիրել)։ 1913 թվականին Տոսկանինիի ղեկավարությամբ ԱՄՆ-ում բեմադրվել է Մոդեստ Մուսորգսկու «Բորիս Գոդունով» օպերան։ Նույն թվականին Տոսկանինին Իտալիայում մասնակցել է Ջուզեպպե Վերդիի ծննդյան 100-ամյակին նվիրված միջոցառումներին, «Լա Սկալա» օպերային թատրոնում բեմադրել են նրա «Տրավիատա», «Ֆալստաֆ» օպերաները։
 
1926–1936 թվականներին Տոսկանինին ղեկավարել է Նյու Յորքի ֆիլհարմոնիկ, 1937–1954 թվականներին՝ ազգային ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախմբերը, 1946–1949 թվականներին միաժամանակ ստեղծագործել է Իտալիայում։ Տոսկանինին ղեկավարել է նաև Բայրոյթի (1930–1931 թվականներ), Զալցբուրգի (1934–1937 թվականներ), Լոնդոնի (1935–1939 թվականներ, իր հիմնած), Լյուցեռնի (1938–1939 թվականներ) երաժշտական փառատոները։ 1936 թվականին մասնակցել է Պաղեստինի սիմֆոնիկ նվագախմբի (այժմ՝ Իսրայելի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբ) ստեղծմանը։

Դիրիժորն աշխարհի բազմաթիվ երկրներում մեծ հաջողությամբ ներկայացրել է Յոհան Սեբաստիան Բախի, Լյուդվիգ վան Բեթհովենի, Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի, Ֆրանց Շուբերտի, Յոզեֆ Հայդնի, Յոհաննես Բրամսի, Ջ. Վերդիի, Ռիխարդ Վագների, Դմիտրի Շոստակովիչի (1942 թվականին առաջին անգամ ԱՄՆ-ում՝ 7-րդ սիմֆոնիան, որը հեռարձակվել է ռադիոյով և ձայնագրվել. Տոսկանինին ձայնապնակն ուղարկել է Շոստակովիչին) և այլ կոմպոզիտորների ստեղծագործություններից։ Ջ. Վերդիի թաղման արարողության ժամանակ ղեկավարել է 900-հոգանոց նվագախումբ։

Տոսկանինիի դիրիժորական գործունեությունը տևել է շուրջ 70 տարի։ Նրան բնորոշ էին կատարողական հախուռն խառնվածքը, բարձր վարպետությունը, երաժշտական երկի հստակ մատուցումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Իտալիայի ցմահ սենատորներ
Կատեգորիա:Իտալացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Իտալիայի Հանրապետության սենատորներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի երաժշտության թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա