Շինուհայր

**Շինուհայր**, գյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզի Տաթև համայնքում։

## Անուն
Գյուղի պաշտոնական անունը Շինուհայր է։ Ռուսական կայսրության ժամանակաշրջանում  հայտնի է եղել Շինհեր անունով։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Որոտան գետի ձախ կողմում՝ սարավանդի վրա, ծովի մակարդակից մոտ 1500 մետր բարձրության վրա։ Հեռավորությունը Սյունիքի մարզի մարզկենտրոն Կապան քաղաքից կազմում է մոտ 68 կմ։

## Պատմություն
Շնհերը Հաբանդ գավառի հնագույն գյուղերից է, պատմական աղբյուրներում հիշատակվում է 10-րդ դարի սկզբից։ Ստ. Օրբելյանի՝ "Սյունիքի պատմություն" աշխատության մեջ Շնհերի հարկի չափը նշանակված է 24, որն ապացույց է, թե գյուղը ոչ միայն հաբանդ գավառի, այլև ամբողջ Սյունիքի մեծագույն գյուղերից մեկն է եղել իր ժամանակին։ Հավանաբար այդ հանգամանքը նկատի ունենալով՝ հետագայում ոմանք գրել են Շինու հայր և նույնիսկ Հայրաշեն ձևերով։ Սակայն Օրբելյանի մոտ կա միայն երկու ձև՝ Շնհեր և Շինոյ Հերք։ Արձանագրությունների մեջ ևս օգտագործված է Շնհեր անունը։

Շնհերը նախապես պատկանել է Սյունյաց իշխան Ֆիլիպեին, ապա նվիրել է Տաթևի վանքին, որը վերահաստատել է Տարսայիճ Օրբելյանը 1274 թ.։ Գյուղը վանքի սեփականությունը մնաց մինչև 19-րդ դարի սկիզբը։

Վրաստանից Հայաստան վերադառնալուց առաջինը Շնհերում հաստատվեց Դավիթ Բեկը։

### Պատմամշակութային հուշարձաններ

Հին գյուղատեղիում պահպանվել է 18-րդ դարի Շնհեր ամրոցի հետքերը, հարավային կողմում՝ գտնվում է Շնհերի Սուրբ Աստվածածին անապատ համալիրը (1676), իսկ բուն գյուղում գտնվում են Սուրբ Ստեփանոս եռանավ եկեղեցին (17-րդ դար) և «Խաչեր» գերեզմանատունը (1261)։

## Բնակչություն
Համաձայն 2011 թվականին Հայաստանում անցկացված մարդահամարի արդյունքների՝ Շինուհայրի մշտական բնակչությունը կազմել է 2661, առկա բնակչությունը՝ 1999 մարդ։ Գյուղը մշտապես բնակեցված է եղել հայերով, բացառությամբ որոշ ժամանակահատվածների, երբ հայերի հետ բնակվել են նաև ադրբեջանցիներ։ Ստորև ներկայացված է Շինուհայր գյուղի բնակչության թվային փոփոխությունն ըստ տարիների.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է բանջարաբուծությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Հայտնի մարդիկ
* Արշակ Շիրինյան (1883-1920), հայ քաղաքական գործիչ, Հայաստանի Հանրապետության Խորհրդարանի 2-րդ գումարման պատգամավոր։
* Իվան Վարդանյան (1888-1937), հայ հակացարական ելույթների մասնակից (1905-1907), կարմիրբանակային, Հայկական դիվիզիայի կոմիսար, Հայաստանի Կենտգործկոմի անդամ (1931, 1935)։
* Ասատուր Խուրշուդյան (1896-1971), հայ իրավաբան, հեղափոխական շարժման մասնակից, Կարմիրբանակային պարտիզան (1920-1921)։
* Սուրեն Թովմասյան (1910-1980), հայ կուսակցական և պետական գործիչ, դիվանագետ, ՀԿԿ Կենտկոմի առաջին քարտուղար (1953-1960), արտակարգ և լիազոր դեսպան։
* Խիկար Բարսեղյան (1918-1996), հայ պատմաբան, լրագրող, պատմական գիտությունների դոկտոր (1964), պրոֆեսոր (1966), ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1987)։
* Նիկոլայ Մարգարյան (1919-?), հայ մանկավարժ, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։
* Լենո Աբգարյան (1925-2017), հայ բժիշկ-թոքաբան, բժշկական գիտությունների թեկնածու։
* Լենդրուշ Խուրշուդյան (1927-1999), հայ պատմաբան, պատմական գիտությունների դոկտոր (1966), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996)։
* Հրաչիկ Սիմոնյան (1928-2016), հայ պատմաբան, պատմական գիտությունների դոկտոր (1970), պրոֆեսոր (1971), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1996)։
* Առաքել Աբգարյան (1956-1992), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից։
* Արմեն Գասպարյան (1974-2016), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։
* Շանթ Հովհաննիսյան (1974), հայ դերասան, Հայաստանի վաստակավոր արտիստ (2014)։

## Պատկերասրահ

Shinuhayr Kusanats Anapat (51).jpg|Վանական համալիր Կուսանաց անապատ 
Խոյաձև.jpg|Խոյաձև հուշարձան
Khachqar teq.jpg|Խաչքար
Սուրեն Թովմասյանի կիսանդրին.jpg|Սուրեն Թովմասյանի կիսանդրին Շինուհայրի դպրոցի բակում, բացվել է 2007 թվականին


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Սյունիքի մարզպետարանի կայքում 

Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Տաթև համայնքի բնակավայրեր