Արա Գյուլեր

**Արա Գյուլեր** (, ), աշխարհահռչակ պոլսահայ լուսանկարիչ-լրագրող։ Ծնվել է 1928 թվականի օգոստոսի 16-ին Ստամբուլում, հայկական ընտանիքում։ Հաճախ նրան դիմում են «Ստամբուլի աչք» կամ «Ստամբուլի լուսանկարիչ», «100-ամյակի լավագույն լուսանկարիչ», «անգերազանցելի ֆոտոպատմաբան» մականուններով։

## Կենսագրություն
Արա Գյուլերը սկզբնական կրթությունն ստացել է Պոլսի Մխիթարյան կրթարանում։ Դպրոցական տարիներին աշխատել է Թուրքիայի կինոստուդիաներում և հաճախել Մուհսին Էրթուղրուլի թատերական դասընթացներին, որտեղ ձեռք բերված գիտելիքները հետագայում կիրառել է իր 9 թատերախաղերը գրելիս։

1950 թվականից սկսել է աշխատել «Նոր Ստամբուլ» թերթում՝ զուգահեռ ուսանելով Ստամբուլի համալսարանի տնտեսագիտական ֆակուլտետում։ Որոշ ժամանակ անց տեղափոխվել է «Հյուրիեթ» թերթի խմբագրություն:1958 թ. դարձել է ամերիկյան «Թայմ-Լայֆ» հանդեսի թուրքական մասնաճյուղի՝ Մերձավոր Արևելքի առաջին թղթակիցը, ինչպես նաև գործակցել է միջազգային մի քանի հեղինակավոր լրատվամիջոցների հետ՝ ֆրանսիական «Փարիզ մատչ», գերմանական «Սթերն» և բրիտանական «Սանդի թայմս»։ 1961 թվականին ավարտելով զինվորական ծառայությունը՝ աշխատանքի է անցել «Հայաթ» թերթում՝ գլխավորելով լուսանկարչական բաժինը։ Նույն թվականին անգլիական ամենամյա «Լուսաանկարչական տարեգիրք» ամսագիրը նրան ներառել է աշխարհի լավագույն յոթ լուսանկարիչների ցանկում։

2013 թվականին Հայաստանի ազգային պատկերասրահում կազմակերպվել է Արա Գյուլերի «Բարև ձեզ» խորագիրը կրող ցուցահանդեսը, որի կապակցությամբ լուսանկարիչը ժամանել է Երևան։

Թուրքիայի վարչապետի հետ դեպի երկրի խորքը կատարած մի ուղևորության ընթացքում Գյուլերը հայտնաբերել է Աֆրոդիսիաս հնագույն քաղաքը (մ.թ.ա. 6-րդ դար)։ Նա նկատել է հունական սյուներին նմանվող ավերակները և հնագետների ուշադրությունը հրավիրել դրանց վրա։ Հնավայրը պեղելիս արդեն պարզվել է, որ այն իր մեջ է ամփոփում հունական մի հին մշակույթի ավեակները։

[մինի|Արա Գյուլերի «Բարև ձեզ» խորագրով ցուցահանդեսը [Հայաստանի ազգային պատկերասրահում]]

## Ստեղծագործություններ
1960-ականերից նրա լուսանկարները զարդարել են անվանի գրողների գրքեր և ցուցադրվել աշխարհի տարբեր ցուցահանդեսներում՝ Կանադայում «Համաշխարհային առկայծումներ», Նյու Յորքի ժամանակակից արվեստի պատկերասրահի «Գունավոր լուսանկարչության տասը վարպետները», Քյոլնի «Լուսանկարչական կայծ» և այլն։

Նկարահանել է սյուրռեալիստական վավերագրական «Հերոսի մահը» ֆիլմը՝ նվիրված «Յավուզ» ռազմանավի ապազինմանն ու կործանմանը։

1970-ականներին ֆոտոհարցազրույցներ է վերցրել այնպիսի հեղինակավոր դեմքերից, ինչպիսիք են՝ Ուինսթոն Չերչիլը, Մարիա Կալասը, Ջոն Բերգերը, Բերտրան Ռասսելը, Սալվադոր Դալին, Պաբլո Պիկասոն, Ինդիրա Գանդին և այլք։ Ստամբուլում գտնվող նրա հայրական տունը վերածվել է տուն-թանգարանի, իսկ առաջին հարկում գտնվող «Արա» սրճարանը նշանավոր արվեստագետների հավաքատեղի է։

Ստամբուլի Բոմոնթի գարեջրի գործարանի պատմական շենքում բացվել է Արա Գյուլերի թանգարանը, որտեղ ներկայացված են արվեստագետի արխիվային լուսանկարները, պատմվածքները, նոթերը, տեսանյութերը, նկարները, անձնական իրերը, գրքերը, լուսանկարչական սարքերը։

## Գրականություն
* Հայկարամ Նահապետյան. Արա Գյուլերի արվեստը, «Գարուն», 2001, № 4
* *Öster om Eufrat, I Kurdernas Land* (Swedish) by Barbro Karabuda, Tidens Förlag, Stockholm, Sweden (1960) 102pp
* *Young Turkey, Children of Turkey at work and at play* (English) by Marianna Norris, Dodd, Mead, New York, USA (1964) 64pp
* *Topkapı Sarayı - Sultan Portreleri* (Turkish) Doğan Kardeş Yayınları, Istanbul, Turkey (1967)
* *Turkei* (German) Terra Magica, Munich, Germany (1970)
* *Hagia Sophia* (English) by Lord Kinross, Newsweek Books, New York, USA (1972) 172pp
* *The Splendor of Islamic Calligraphy* (English) Thames & Hudson, London, UK (1976)
* Harems (English) Chene & Hudson, London, UK (1976)
* *Fotoğraflar* (Turkish) Milliyet Yayınları, Istanbul, Turkey (1980)
* *Fikret Mualla* (Turkish) by Turan Erol, Cem Yayınları, Istanbul, Turkey (1980)
* *Bedri Rahmi* (Turkish) by Turan Erol, Cem Yayınları, Istanbul, Turkey (1984)
* *Mimar Sinan* (Turkish) by Prof. Abdullah Kuran, Hürriyet Vakfı Yayınları, Istanbul, Turkey (1986)
* *Mimar Sinan* (English) by Prof. Abdullah Kuran, Institute of Turkish Studies, Washington D.C., USA (1987)
* *Ara Güler'in Sinamacıları* (Turkish) Hil Yayınları, Istanbul, Turkey (1989)
* *The Sixth Continent* by Halkarnas Balıkçısı (Cevat Şakir Kabaağaçlı), T.C. Dışişleri Bakanlığı Kültür Dairesi, Ankara, Turkey (1991)
* *Sinan: Architect of Suleyman the Magnificent and the Ottoman Golden Age* (English) by John Freely, Augusto Romano Burelli Thames and Hudson, London, UK (1992) ISBN 0-500-34120-6
* *Living in Turkey* (English) by Stephane Yerasimos, Thames & Hudson, London and New York (1992) 223pp
* *Demeures Ottomans de Turquie* (French) by Stephane Yerasimos, Albin Michel, Paris, France (1992)
* *Turkish Style* (English) by Stephane Yerasimos, Archipelago Press, Singapore (1992)
* *Eski İstanbul Anıları* (Turkish) Dünya Şirketler Grubu, Istanbul, Turkey (1994)
* * A Photographical Sketch on Lost Istanbul* (English) Dünya Şirketler Grubu, Istanbul, Turkey (1994)
* *Bir Devir Böyle Geçti, Kalanlara Selam Olsun* (Turkish) Ana Yayıncılık, Istanbul, Turkey (1994)
* *Yitirilmiş Renkler* (Turkish) Dünya Şirketler Grubu, İstanbul, Turey (!995)
* *Yüzlerinde Yeryüzü* (Turkish) Ana Yayıncılık, Istanbul, Turkey (1995)
* *Babil'den Sonra Yaşayacağız* (Turkish) Aras Yayınları, Istanbul, Turkey (1996)

## Լուսանկարներ
* *International Photography Year Book* Star Photographers, UK and Canada (1961)
* *Camera Magazine* (Special issue), Lucern, Switzerland (February 1962)
* *Leica Fotografie*	Nr. 2 (Special issue due to his "Master of Leica" Award), UK, France, Germany (1962)
* *Katalog, Weltausstellung der Fotografie Fotokina* by Dr. Karl Pavek, Cologne, Germany (1963)
* *Camera Magazine* Nr. 6 (Special Turkish Photography) Switzerland (June 1966)
* *Sunday Journal* Lincoln, Nebraska, USA (September 11, 1966)
* *British Journal of Photography Annual*London, UK (1967)
* *Photography of the World* Orion Press, Tokyo, Japan (1967)
* *2. Weltausstellung der Fotografie, "Die Frau"* by Dr. Karl Pavek, Cologn, Germany (1968)
* *Photographie Italiana* by Lanfranco Colombo, p.&nbsp;127, Milano, Italy (March 1968)
* *Photographare Magazine* by	Romanof Fea, Rome, Italy (November 1968)
* *Historie de la Photographie "Quw Sais-je?"* by Jean A.Leim, Press Universitaire de France
* *Milliyet Sanat Dergisi* Nr. 2, Istanbul, (October 6, 1972)
* *Burried Cities and Ancient Treasures* (on Aphrodisias) by Dora Jane Hamblin, p.&nbsp;192, Simon and Schulster, New York, USA (1973)
* *People Magazine* New York, USA (October 28, 1974)
* *Creative Americans* (Catalogue) Romeo E. Martinez, U.S.I.S. (1975)
* Camera Magazine, Elite World Photographers-1*, Lucerne, Switzerland (November 1975)
* *Photo Cinema* p.82, Paris, France (June 1976)
* *Leica Fotografie* Nr. 5, by Fritz Kempe, Frankfurt, Germany (1976
* *Yeni Fotograf Dergisi* Sayı 1, Istanbul, Turkey (October 1976)
* *Camera Magazine* Lucern, Switzerland (February 1977)
* *Saudi Gazette* Saudi Arabia, (May 1979)
* *Dumont Foto 2, Fotokunst und Fotodesign International, Das Antlitz im Wandel der Zeit* by Fritz Gruber, Colgne, Germany (1980)
* *Popular Photographie* by John Morris, USA (1980)
* *Dumont Foto 3* by Renate & L. Fritz Gruber, Das imaginäre Photo-Museum, Cologne, Germany (1981)
* *Photography Annual* New York, USA (1981)
* *Photographer's Encyclopedia International* Vol. 1, Michelle ve Michael Auer, Edition Camera Obscura, Switzerland (1985)
* *Catalogue 6emes Journees International de la Photo et de L'audiovisuel* by Alain Gheerbrant, Montpellier, France (1985)
* *Leica Fotografie* 	p.18, Frankfurt, Germany (1987)
* *Aamulehti* Tempere, Finland (1989)
* *Helsingin Sonamat* Helsinki, Finland (April 1989)
* *Kamera* Nr. 3, Finland (1989)
* *Contreplongee Revue du Cinema et Culture*, Nr. 19, Strasbourg, France (March 1990)
* *Fotograf Sanat Dergisi* Sayı 9, Istanbul, Turkey (June 1989)
* *Time & Time International Book Review* Nr. 31, (about the book "Sinan") New York, USA (August 3, 1992)
* *Bitmeyen Roportaj Istanbul*, (Exposition catalogue), Istanbul, Turkey (April 1993)
* *Photographers International* Nr. 14,(Chinese - English), Taipei, Taiwan (June 1994)
* *PDN - Photo District News Magazine, Ara Güler։ Reality, History and Lost Istanbul* p.43, by Mark Simon, USA, (August 1995)
* *Mediterranee Magazine, Pieton d'Istanbul* Nr. 13, by Pierre Sorgue, France (March 1996)
* *Matador Magazine, Ara Güler "Estambul: La Puerta Del Mas Alla"* Vol. B, Madrid, Spain (1996)
* *Photographie des 20, Jahrhunderts* (German) Museum Ludwig Cologne, Germany, Edition Taschen (1997)
* *Turkey's Passionate Interpreter to the World* by Stephen Kinzer, New York Times, USA (April 13, 1997)
* *Interpreting Turkey։ A Master's Vision'' by Stephen Kinzer, International Herald Tribune, Paris, France (April 16, 1997)

## Պարգևներ
* Պատվո լեգեոնի շքանշան, Ֆրանսիա
* «Մշակույթի և արվեստի ոլորտում մեծ պարգև», Թուրքիա (Նոյեմբեր 11, 2005)

## Պատվավոր դոկտորություն
* Յըլդըզ տեխնիկական համալսարան, Ստամբուլ (Հունիս 8, 2004)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուրհան Ֆելեք մամուլի ծառայության մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ լրագրողներ