Ջիլ Մարի սպանություն

**Ջիլ Մար** (, ), 29-ամյա իռլանդուհի, որը բնակվում էր Ավստրալիայում, բռնաբարվել և սպանվել է 2012 թվականի սեպտեմբերի 22-ի գիշերը Բրանսուիկի փաբից տուն տանող ճանապարհին (Մելբուռնի արվարձան, Վիկտորիա նահանգ)։

Ի սկզբանե Մարը հայտարարվել էր անհետ կորած, քանի որ տուն չէր վերադարձել։ Նրա անհետացումը գրավել է զանգվածային լրատվամիջոցների լայն ուշադրությունը, Մարի անհետացման բնագավառում անցել է դիտարկման տեսախցիկների տեսագրությունների լայնածավալ ստուգում։ Նրա մարմինը հայտնաբերվել է վեց օր անց Գիսբորն Սաութում՝ Բրանսուիկից մոտ 50 կմ հեռավորության վրա։

Մարի բռնաբարության և սպանության մեջ խոստովանել է Ադրիան Էռնեստ Բեյլին։ Նա դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման՝ 35 տարի անց ոչ շուտ ազատ արձակվելու իրավունքով։ 2013 թվականի սեպտեմբերի 26-ին նա անհաջող փորձ է ձեռնարկել վիճարկելու այդ ժամկետը։ 2015 թվականի մայիսին բացահայտված երեք նոր բռնաբարությունների կապակցությամբ Բեյլիի ժամկետը երկարացվել է ևս 18 տարով, իսկ պայմանական վաղաժամկետ ազատմանը նա կարող է հավակնել արդեն ոչ թե 35, այլ 43 տարի անց։

Գործը առաջացրել է լայն արձագանք ինչպես Ավստրալիայում, այնպես էլ Իռլանդիայում, ինչպես նաև առաջացրել է մի շարք իրավաբանական հետևանքներ։

## Զոհ
Ջիլիան (Ջիլ) Մարը (Մաքքեոնի օրիորդության ժամանակ) ծնվել է 1982 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Դրոեդա քաղաքում (Լաութ կոմսություն, Իռլանդիա)։ Նա կյանքի առաջին տարիները անցկացրել է Դրոդայից հյուսիս գտնվող Թերմոնֆեքին գյուղում։

Մարն Ավստրալիա է տեղափոխվել 9 տարեկան հասակում, երբ նրա հայրը՝ Ջորջ Մաքեոնը, աշխատանքի է տեղավորվել Պերթում։ Նա մի քանի տարի անցկացրել է Պերթում, սովորել է Բուլլ-Կրիկի տարրական դպրոցում և Ռոսմոյնի միջնակարգ դպրոցում, իսկ 1996 թվականին ընտանիքի հետ վերադարձել է Իռլանդիա։ Իռլանդիայում նա սովորել է Դրոեդի գիմնազիայում և Սուրբ Օլիվեր Հանրային քոլեջում, այնուհետև ստացել է Դուբլինի համալսարանական քոլեջում արվեստի բակալավրի աստիճան։ Համալսարանն ավարտելուց հետո Մարը աշխատել է իռլանդական ազգային հեռարձակող Raidió Teilifís Éireann ընկերությունում։

Մարը Ավստրալիա է վերադարձել 2009 թվականին այն բանից հետո, երբ մեկ տարի առաջ ծանոթացել էր Իռլանդիայում և ամուսնացել Թոմ Մարի հետ։ Ավստրալիա ժամանելուց հետո նա բնակություն է հաստատել Մելբուռնում և սկսել է աշխատել Australian Broadcasting Corporation-ում (ABC)։ Մարը կապ է պահպանել իր ծնողների հետ, որոնք այդ ժամանակ կրկին տեղափոխվել են Պերթ։ 2012 թվականի սեպտեմբերին նա մեկնել էր Պերթ՝ հիվանդ հորը տեսակցելու համար։

Մարն աշխատել է ABC-ում որպես ադմինիստրատոր և երբեմն հայտնվել է 774 ABC Melbourne ռադիոկայանի եթերում։

## Անհետացում
2012 թվականի սեպտեմբերի 21-ին աշխատանքից հետո Մարն իր գործընկերների հետ ABC Radio ստուդիայից ուղևորվել է Brunswick Green բար, որը գտնվում էր Սիդնեյի ռոուդ փողոցում, ապա նրանք գնացել են Etiquette Bar (նույն փողոցում)։ Ջիլը բարից դուրս է եկել գիշերը ժամը 1:30-ի սահմաններում և գնացել տուն, որտեղ այդ ժամանակ գտնվել է նրա ամուսինը՝ Թոմը։

Տան ճանապարհին Մարը զանգահարել է իր եղբորը՝ Մայքլ Մաքինին, և որոշ ժամանակ խոսել է նրա հետ հոր մասին։ Մինչդեռ բնակարանում ամուսինն արթնացել է և տեսնելով, որ կինը տանը չէ, սկսել է փնտրել նրան։ Չկարողանալով զանգահարել նրան՝ նա դիմել է ոստիկանություն։

Մարի որոնումները գրավել են զանգվածային լրատվամիջոցների և սոցիալական ցանցերի օգտատերերի լայն ուշադրությունը։ Հաջորդ մի քանի օրերի ընթացքում Վիկտորիա նահանգի ոստիկանությունը հանել և հետազոտել է տեսախցիկների տեսագրությունները։ Duchess Boutique-ի հարսանեկան Խանութի ճակատային տեսագրության մեջ երևում էր, թե ինչպես է նա խոսում կապույտ հուդիով մի մարդու հետ։ Վերջինս նաև 4 րոպե առաջ նկարահանվել է խանութի տարածքում։ Դա վերջին տեսանյութն էր, որտեղ Մարը դեռ կենդանի էր։

## Հետաքննություն, ձերբակալություն և մեղքի խոստովանություն
Դիտարկման տեսախցիկների ձայնագրությունների շնորհիվ ոստիկանությունը դուրս է եկել Մելբուռնի արվարձանի 41-ամյա բնակիչ, մասնագիտությամբ հրուշակագործ Ադրիան Էռնեստ Բեյլի հետքերով, որին նախ հարցաքննել են, ապա ձերբակալել։ Ադրիան Էռնեստ Բեյլին (ազգանունը՝ Էդվարդս ծննդյան ժամանակ) ծնվել է 1971 թվականի հուլիսի 14-ին, 1993 թվականին ստացել է հրուշակագործի որակավորում և մշտական աշխատանք է ունեցել։ Առաջին անգամ նա ամուսնացել է 18 տարեկանում, երբ նրա ընկերուհին հղիացել է։ Ավելի ուշ զույգը երեխա է ունեցել։ Սակայն նրա վեցամյա ամուսնությունն ամուսնալուծությամբ ավարտվել է 1995 թվականին։ Նույն տարում նա հանդիպել է մեկ այլ աղջկա, երկրորդ ամուսնության մեջ նա ունեցել է ևս երկու երեխա՝ որդին և դուստրը։ Այդ ամուսնությունից կարճ ժամանակ անց, 2000 թվականի հուլիսին, նա Էդվարդսից փոխել է իր ազգանունը Բեյլի։ Հետագայում նա ապրում էր Մելբուռնի Ուինդեմ Վեյլ արվարձանում գտնվող պանսիոնատում։ Բեյլին այցելել է տեղի մարզադահլիճ, զբաղվել է ֆիլմով և երաժշտությամբ։

Պարզվել է, որ հենց Բեյլին էր այդ կապույտ հուդիով մարդը։ Հարցաքննության ընթացքում նա, ի վերջո, խոստովանել է, որ իր ձեռքերով Մարին խեղդել է նրբանցքում, իսկ հետո թաղել դիակը։ Սեպտեմբերի 28-ին, ժամը 10:00-ի սահմաններում, Մարի անհետացումից հինգ օր անց, Բեյլին ոստիկանություն է բերել դեպքի վայր (Բլեք Հիլլ ռոուդ, Գիսբորն Սաութ), որտեղ նրա մարմինը թաղված է եղել ոչ խորը գերեզմանում։ Մար խեղդամահ էր արվել։ Բեյլիին մեղադրել են բռնաբարության և սպանության մեջ, նա կալանքի տակ է եղել դատարանի սպասումով։ Բացի այդ, պարզվել է, որ նա սեռական հողի վրա մի շարք հանցագործությունների համար գտնվել է պայմանական վաղաժամկետ ազատման տակ։ Անազատության մեջ գտնվելով՝ նա փորձել է ինքնասպան լինել։

2013 թվականի հունվարին տեղի ունեցած նախնական լսումների ժամանակ գործի քննությունը նշանակվել էր մարտի 12-ին Մելբուռնի մագիստրատուրայի դատարանում։ Ըստ ԶԼՄ-ների՝ այդ ժամանակ մեղադրյալը մտադիր էր ապացուցել իր անմեղությունը։ 2013 թվականի ապրիլի 5-ին Բեյլին իրեն մեղավոր է ճանաչել Մարի բռնաբարության և սպանության մեջ։ Ապրիլի 26-ին նա հրաժարվել է ընդունել իր մեղքը մի շարք այլ սեռական հանցագործությունների մեջ, որոնք Մելբուռնում կատարվել են 2000 թվականից ի վեր։ 2013 թվականի հունիսի 11-ին նա ներկայացել էր դատարան՝ դատավճռի նախնական լսումների համար։ Դատավոր Ջեֆրի Նեթլը չեղյալ է հայտարարել փակ դատական նիստում գործը լսելու որոշումը, որպեսզի Բեյլիի կողմից «սեռական և այլ բռնության հարուստ պատմությունը» դառնա հանրության սեփականությունը։ 2013 թվականի հունիսի 19-ին Ադրիան Բեյլին դատապարտվել էր ցմահ ազատազրկման՝ 35 տարուց ոչ շուտ պայմանական վաղաժամկետ ազատման իրավունքով։

2013 թվականի սեպտեմբերին Բեյլին դատավճռի բողոք էր ներկայացրել տեղի իրավական օգնության կազմակերպության միջոցով։ Փաստաթղթում նշվում էր, որ նվազագույն ժամկետը չափազանց երկար է եղել, և որ նա «այլասերված հաճույք» չի ստացել Մարի սպանությունից, ինչպես նշել է դատավոր Նեթլը։ 2013 թվականի սեպտեմբերի 26-ին բողոքը մերժվել է ավելի քան 10 րոպե անց՝ «երկու կողմերից փաստաբաններ լսելուց հետո (մոտ մեկուկես ժամ) նախորդ օրերի ընթացքում»։

2015 թվականի մարտին, 2014-2015 թվականներին երեք առանձին հետաքննությունների ընթացքում, Բեյլին մեղավոր էր ճանաչվել ևս երեք բռնաբարությունների համար, որոնք կատարվել էին նախքան Մարի սպանությունը։ Զոհերը եղել են երկու մարմնավաճառներ և հոլանդացի զբոսաշրջիկ, նրանք հայտարարել են տեղի ունեցածի մասին, երբ Մարի բռնաբարությունն ու սպանությունը լայն արձագանք է ստացել։ Բեյլին այդ ժամանակ դատապարտվել էր 12 մարդու նկատմամբ սեռական հանցագործությունների համար։ Ավելի ուշ՝ 2015 թվականի մայիսին, շրջանային դատարանի դատավոր Սյու Պուլենը Բեյլիին դատապարտել էր ևս 18 տարվա ազատազրկման՝ արդեն 43 տարի անց պայմանական վաղաժամկետ ազատման իրավունքով։

2015 թվականի հունիսի 25-ին Բեյլին անհաջող բողոք է ներկայացրել երեք դատավճիռներից երկուսի դեմ և առանց պայմանական վաղաժամկետ ազատման ժամկետի ավելացում։

## Հանրային արձագանք և ազդեցություն
Սոցիալական ցանցերը, ներառյալ Twitter-ը և Facebook-ը, զգալի դեր են խաղացել գործին հնչեղություն հաղորդելու գործում և օգնել են ոստիկանական հետաքննությանը։ Այն բանից հետո, երբ Մարն անհետ կորել է, ABC-ի նրա գործընկերները փորձել են օգնել որոնումներին՝ օգտագործելով Twitter-ը։ Նաև նրան կենդանի գտնելու հույսով ստեղծվել է ֆեյսբուքյան խումբ՝ «Օգնեք մեզ գտնել Ջիլ Մարին»։ Մինչև սեպտեմբերի 27-ը՝ Մարի անհետացումից հինգ օր անց, խումբը հավաքել է ավելի քան 100 հազար «լայքեր»։

Բեյլիի ձերբակալությունից հետո Facebook-ի բազմաթիվ էջեր, որոնք նվիրված են գործին, նրան մեղավոր են ճանաչել մինչև հետաքննության արդյունքների և դատարանի հրապարակումը, ինչի պատճառով Վիկտորիայի ոստիկանությունը պահանջել է նրանց հեռացնել, բայց այդ պահանջին ոչ բոլորն են ենթարկվել։ Սոցիալական մեդիայի արձագանքի արդյունքում Վիկտորիայի վարչապետ Թեդ Բելեն ենթադրել է, որ կարող է անհրաժեշտ լինել բարեփոխումներ իրականացնել՝ սոցիալական ցանցերում քննարկումների ազդեցությունը ատենակալների վրա կանխելու նպատակով։

Սեպտեմբերի 30-ին, ի հիշատակ Մարի, կազմակերպվել էր 30-հազարանոց երթ Սիդնեյ ռոուդով երթուղով։ Երթը նաև կոչված էր ընդգծելու կանանց նկատմամբ բռնության աճող տագնապը, և նրա հետքերով բանավեճ ծավալվեց լրատվական կայքերում։

2013 թվականի հունիսի վերջին տեղի է ունեցել Վիկտորիայի նահանգի օրենքների զգալի խստացում, որոնք կարգավորում են պայմանական վաղաժամկետ ազատ արձակումը, որը դարձել է վաղաժամկետ ազատ արձակված կանանց, այդ թվում՝ Ջիլ Մարի սպանությունների ուղղակի հետևանքը։ Օրինակ, եթե վաղաժամկետ ազատման պայմանները խախտվում են, դա կարող է հանգեցնել մինչև երեք ամիս ազատազրկման և մինչև 4200 դոլար տուգանքի։ Ոստիկանությունը այժմ կարող է պաշտոնապես միջոցներ ձեռնարկել, եթե անձը խախտում է վաղաժամկետ ազատման պայմանները, և հանցագործները, ովքեր դատապարտվել են անձի նկատմամբ բռնության հետ կապված հանցագործությունների համար, ավտոմատ կերպով կվերադառնան բանտ, եթե խախտումը լուրջ էր։ 2013 թվականի հունիսին Վիկտորիա նահանգի վարչապետ Դենիս Նափթինը մեկնաբանել է իրավիճակը․ 
 
2013 թվականի օգոստոսին Գերագույն դատարանի նախկին դատավոր Յան Կալինանը խորհուրդ էր տվել ևս 23 փոփոխություն կատարել նահանգի պայմանական վաղաժամկետ ազատման համակարգում։ Մասնավորապես, նա խորհուրդ է տվել մշտական գործող ներման հանձնաժողով սահմանել ժամանակավոր նշանակվածների փոխարեն և պարտավորեցնել բանտարկյալներին ապացուցել, որ իրենց կողմից նոր խախտումների ռիսկը ցածր է, մինչև նրանք ազատ արձակվեն արդար խոսքի համար։ Նաև խորհուրդ է տրվել տվյալների էլեկտրոնային բազա գործարկել թղթային անձնական գործերի վրա հիմնված ընթացակարգի փոխարեն, որպեսզի ոստիկանությունը կարողանա անհապաղ տեղեկանալ պայմանական վաղաժամկետ ազատված հանցագործին կալանավորելու դեպքում։

2015 թվականի մարտին քննադատության է ենթարկվել Վիկտորիայի ոստիկանության կողմից օգտագործվող ԴՆԹ-ի տվյալների բազաների համակարգը։ Մասնավորապես, անհասկանալի է մնացել, թե ինչու 2001 թվականին մեկ այլ կնոջ սեռական ոտնձգությունների հետաքննության ընթացքում ստացված Բեյլիի ԴՆԹ-ն չի ներառվել Վիկտորիայի ոստիկանության բազայում։

2015 թվականի մարտին սկանդալ առաջացավ, երբ կաթոլիկ քահանան Մելբուրնի Սենտ Քրիստոֆերի տարրական դպրոցում հայտարարեց, որ եթե Մարն ավելի հավատացյալ մարդ լիներ, նա «տանը կլիներ անկողնում և չէր գնա Սիդնեյ ռոուդով առավոտյան ժամը 3-ին»։ Ավելի ուշ Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու ներկայացուցիչները ներողություն են խնդրել քահանայի խոսքերի համար։

2015 թվականի ապրիլին նահանգի քորոները ծրագրում էր լրացուցիչ հետաքննություն անցկացնել Մարի մահվան փաստի կապակցությամբ, որը կատարվել է վերջերս ներում ստացած հանցագործի կողմից նման հանգամանքներում, սակայն նրա հայտարարությունը հավանություն չի տվել։ Սակայն այդ ծրագրերը չեն իրականացվել, իսկ Մարի հարազատները մամուլին հայտնել են, որ կցանկանային փակել այդ հարցը և չեն աջակցում նոր հետաքննությանը։

## Հիշողություն
Մելբուռնի Գիսբորն-Սաութ շրջանում գտնվող Բլեք Հիլլ ռոուդում, Մարի մարմնի հայտնաբերման վայրում, ի սկզբանե տեղադրվել է փորագրված 50 կիլոգրամանոց գրանիտ ափսե՝ հուշատախտակով։ Տեղական խորհուրդն ավելի ուշ որոշել է հուշահամալիրը հեռացնել «ընտանիքի թույլտվությամբ և հաշվի առնելով Բլեք Հիլլ ռոուդ համայնքի կարծիքը»։ Խորհուրդը հայտարարել է, որ տեղի բնակիչները դժգոհ են եղել իրենց շրջանի նկատմամբ շարունակվող ուշադրությունից և բողոքել են դրա հետ կապված ավտոմոբիլային շարժման աճող ծավալից։ Միևնույն ժամանակ շրջանի մյուս բնակիչները հիասթափություն են հայտնել խորհրդի այս գործողություններից։

2012-ի սեպտեմբերին Մելբուռնում Հոսիեր-Լեյնի վրա անհայտ նկարիչը ստեղծել է «Հանգչիր խաղաղությամբ, Ջիլ» հուշագիրը սթրիթ-արտ ոճով։ Նույն թվականի նոյեմբերի սկզբին 20-մետրանոց որմնանկարը գրեթե ամբողջությամբ ներկվել էր այլ փողոցային նկարիչների կողմից։ Մելբուռնի քաղաքապետ Ռոբերտ Դոյլը հայտարարել է․  
Հաշվի առնելով նման աշխատանքների ժամանակավոր բնույթը՝ Վիկտորիա նահանգի վարչապետ Թեդ Բելեն հայտարարել է․ 

## Տես նաև
* Ռեյչել Բարբերի սպանություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Timeline of Jill Meagher’s disappearance  (Хронология событий)