Լրագրությունը Մարկոսի բռնապետության օրոք

Լրագրությունը Ֆիլիպիններում նախագահ Ֆերդինանդ Մարկոսի բռնապետության օրոք ընդգրկում է տասնչորս տարի տևած ժամանակահատված՝ 1972 թվականի սեպտեմբերին ռազմական դրության հայտարարումից մինչև 1986 թվականի փետրվարին տեղի ունեցած ժողովրդական հեղափոխությունը: Այդ ընթացքում բռնապետը քաղաքական ընդդիմությունը ճնշելու և իր վարչակազմի քննադատությունը կանխելու նպատակով խիստ սահմանափակել է մամուլի ազատությունը:

Մինչ այդ Ասիայում մամուլի ազատության ամենաակնառու նմուշօրինակ համարված Ֆիլիպինների տարբեր լրատվամիջոցներ միանգամայն հանկարծակի փակվեցին 1972 թվականի սեպտեմբերի 23-ի վաղ առավոտից, երբ մարկոսյան ուժերն սկսեցին պարտադրել ռազմական դրության պահանջները: Կասեցման ենթարկվածների թվում էին 7 հեռուստաընկերություն, 16 ազգային օրաթերթ, 11 շաբաթաթերթ, 66 համայնքային թերթ և 292 ռադիոկայան, ինչպես նաև հանրային որոշ ծառայություններ, այդ թվում՝ էլեկտրաէներգիա մատակարարող *Meralco*  ընկերությունը, PLDT հեռախոսային ընկերությունը և որոշ ավիաընկերություններ: Ռազմական դրության առաջին իսկ ժամերին բանտ նետված 400 մարդկանց թվում էին հեռուստատեսության և մամուլի առավել հայտնի լրագրողներ, հրատարակիչներ, սյունակագիրներ և լրատվամիջոցների սեփականատերեր: Հաջորդ օրերին ծավալված հետապնդումների արդյունքում ձերբակալվածների թվաքանակը կտրուկ կերպով աճեց:

Ռազմական դրության հայտարարումից անմիջապես հետո թույլատրվեց միայն Մարկոսի մտերիմ գործընկերներին պատկանող լրատվամիջոցների գործունեությունը, դրանք դարձան գերիշխող և ստացան «ծանոթ-բարեկամի մամուլ» կամ «կոռումպացված մամուլ» բնորոշումը:

Ձերբակալությունից խուսափած լրագրողներն անցան ընդհատակյա գործունեության և սկսեցին ստեղծել այլընտրանքային հրատարակություններ, ինչպիսիք են «*Balita ng Malayang Pilipinas*»-ը (*Ազատ Ֆիլիպինների լուրեր*) և «*Taliba ng Bayan*»-ը (*Ազգի պահապանը*): Դրանք երբեմն բնորոշվում էին որպես «ընդհատակյա մամուլ»: Որոշ ժամանակ անց միջազգային հանրության և քաղաքականապես ազդեցիկ կաթոլիկ եկեղեցու ճնշումը ստիպեց Մարկոսին թույլատրել իր վարչակազմին քննադատող մի քանի թերթերի հրատարակումը: Ընդ որում՝ Մարկոսը միաժամանակ վստահ հայտարարեց, որ ցանկացած պահի կարող է փակել դրանք: Այդ հրատարակությունները բնորոշվում էին որպես «այլընտրանքային մամուլ» կամ «մոծակային մամուլ», քանի որ դրանք այնպիսի խայթողներ էին, որոնց Մարկոսը կարող էր հեշտությամբ վերացնել:

Վերոնշյալ տասնչորսամյա ժամանակահատվածում ֆիլիպինյան լրագրության պատմության մեջ շրջադարձային, կարևորագույն իրադարձություներից են՝ 1977 թվականին *WE Forum*-ի հիմնադրումը, 1981 թվականին *Ang Pahayagang Malaya*-ի հիմնադրումը, ընդդիմադիր տեղաբնիկների առաջնորդ Մաքլի-ինգ Դուլագի սպանության լուսաբանումը. Չիկո գետի ամբարտակի նախագծի քննարկում-բանավեճը, 1982 թվականին Ֆերդինանդ Մարկոսի զինվորական կեղծ մեդալների բացահայտումը, որը հանգեցրեց *WE Forum*-ի փակմանը և նրա ականավոր սյունակագիրների բանտարկությանը, 1984 թվականին Մինդանաոյի առաջատար լրագրող Ալեքս Օրկուլոյի սպանությունը Դավաո քաղաքում։

Նախագահ Մարկոսի տապալման գործում կարևոր դեր խաղացին երկու ռադիոկայան՝ Radyo Veritas 846-ը և DZRJ-AM-ը, որոնք քողարկվել էին որպես «Radyo Bandido»: Այս ոչ կառավարական կայանները հեռարձակեցին ֆիլիպինցիներին Մանիլայի արքեպիսկոպոս, կարդինալ Խայմե Սինի ուղղած կոչը՝  գնալ Էպիֆանիո դելոս Սանտոս պողոտա (EDSA) և կանխել հեղաշրջման ձախողված փորձի առաջնորդների սպանությունը Մարկոսի կողմից, ապա տեղական և միջազգային լսարաններին տեղեկացված պահեցին հաջորդած Ժողովրդական հեղափոխության իրադարձությունների մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բռնապետություն
Կատեգորիա:Լրագրության պատմություն
Կատեգորիա:Լրագրություն
Կատեգորիա:Մամուլի ազատություն
Կատեգորիա:Ռազմական դրություն