Յուպիտերի արբանյակներ

[thumb|[Գալիլեյան արբանյակների ուղեծրերը և պտույտը Յուպիտերի շուրջ, ''Ջունո'' կայանից կատարված լուսանկարների հիման վրա]]
**Յուպիտերի արբանյակներ,** Յուպիտեր մոլորակի բնական արբանյակներ։ 2025 թվականի ապրիլի 30-ի դրությամբ հայտնի է Յուպիտերի 97 արբանյակ, սա Արեգակնային համակարգի մոլորակների մեջ առավելագույն ցուցանիշն է, եթե հաշվի չենք առնում Սատուրնի օղակներում հայտնաբերված փոքրիկ արբանյակները։ Յուպիտերի ուղեծրում գտնվող մարմինների ընդհանուր զանգվածի մոտ 99,997% կազմում են չորս Գալիլեյան արբանյակները, բոլոր մնացած արբանյակները և օղակները միասին կազմում են ընդամենը 0,003%։

Արբանյակներից ամենամեծերն են չորս Գալիլեյան արբանյակները, որոնք իրարից անկախ 1610 թվականին հայտնաբերել են Գալիլեո Գալիլեյը և Սիմոն Մարիուսը։ 19-րդ դարի վերջից սկսած հայտնաբերվել են մոլորակի տասնյակ զգալիորեն ավելի փոքր արբանյակներ, որոնք անվանվում են Հռոմեական աստված Յուպիտերի կամ նրա Հունական տարբերակ Զևսի սիրուհիների և դստրերի անուններով։

Յուպիտերի արբանյակներից ութը ուղիղ շարժում ունեն, ուղեծրերը համարյա շրջանաձև են և թեքումը չափազանց փոքր է Յուպիտերի հասարակածային հարթության նկատմամբ։ Գալիլեյան արբանյակները ունեն համարյա գնդաձև ձև, և կարող են գնահատվել որպես առնվազն գաճաճ մոլորակներ։ Մյուս չորս կանոնավոր արբանյակները շատ ավելի փոքր են, և պտտվում են մոլորակին մոտ, այս արբանյակները ծառայում են մոլորակի օղակների համար որպես մասնիկների աղբյուր, որոնք արտանետվում են այս արբանյակներից երկնաքերերի հետ բախումների արդյունքում։

Յուպիտերի մյուս բոլոր արբանյակները անկանոն են և պտտվում են հակադարձ ուղղությամբ, ուղեծրերը շատ ավելի հեռու են մոլորակից, ունեն համեմատաբար մեծ ուղեծրի թեքում և էքսցենտրիսիտետ, այսինքն ուղեծրերը էլիպսային են։ Այս արբանյակները հավանաբար որսացվել են մոլորակի ձգողական դաշտի կողմից արեգակնային ուղեծրերից։

## Արբայակների ցանկ


} ||align="right"| −482.69 ||align="right"| 142.680 ||align="right"| 0.4449 || style="text-align:right;"| 2003 || Շեփարդ || Անանկեի խումբ (չհաստատված)
|- style="background:#efefef"
|19|| || Վալետուդո†|| ||align="right"| || style="text-align:right;"|  || style="text-align:right;"| ||align="right"|  ||align="right"| +532.00 ||align="right"| ||align="right"| 0.2219 ||align="right"| 2016 || Շեփարդ || *Վալետուդոյի խումբ*
|- style="background:#d3d3d3"
|20|||| Էվպորիե‡|| ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −538.78 ||align="right"| 144.694 ||align="right"| 0.0960 ||align="right"| 2002 || Շեփարդ || Անանկեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|21|| ||Էուֆեմե‡|| ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −561.52 ||align="right"| 146.363 ||align="right"| 0.2507 ||align="right"| 2003 || Շեփարդ || Անանկեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|22|| || S/2003 J 18‡|| ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −587.38 ||align="right"| 146.376 ||align="right"| 0.1048 || style="text-align:right;"| 2003 || Գլեդման || Անանկեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|23|| || S/2010 J 2‡|| ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"| ||align="right"|  ||align="right"| −588.36 ||align="right"| 150.4 ||align="right"| 0.307 ||align="right"| 2010 || Վեյլեթ || Անանկեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|24|||| Տելքսինոե‡|| ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −597.61 ||align="right"| 151.292 ||align="right"| 0.2684 || style="text-align:right;"| 2003 || Շեփարդ || Անանկեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|25|||| Էվանտե‡||  ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −598.09 ||align="right"| 143.409 ||align="right"| 0.2000 || style="text-align:right;"| 2002 || Շեփարդ || Անանկեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|26|||| Հելիկե‡||  ||align="right"| ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −601.40 ||align="right"| 154.586 ||align="right"| 0.1374 || style="text-align:right;"| 2003 || Շեփարդ || Անանկեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|27|||| Օրթոսիե‡|| ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −602.62 ||align="right"| 142.366 ||align="right"| 0.2433 || style="text-align:right;"| 2002 || Շեփարդ || Անանկեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|28|||| S/2017 J 7‡ || ||align="right"| || style="text-align:right;"| ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −602.77 ||align="right"| 143.438 ||align="right"| 0.2147 || style="text-align:right;"| 2017 || Շեփարդ || Անանկեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|29|||| S/2016 J 1‡|| ||align="right"| || align="right"|  ||style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"| −603.83 ||align="right"| 139.839 ||align="right"| 0.1377 || style="text-align:right;"| 2016 || Շեփարդ || Անանկեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|30|||| S/2017 J 3‡|| ||align="right"| || style="text-align:right;"| ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −605.76 ||align="right"| 147.915 ||align="right"| 0.1477 ||style="text-align:right;"| 2017 || Շեփարդ || Անանկեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|31|||| Իոկաստե‡|| ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −609.43 ||align="right"| 147.248 ||align="right"| 0.2874 || style="text-align:right;"| 2001 || Շեփարդ || Անանկեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|32||  || S/2003 J 16‡|| ||align="right"| ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"| −610.36 ||align="right"| 150.769 ||align="right"| 0.3184 || style="text-align:right;"| 2003 || Գլեդման || Անանկեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|33|||| Պրաքսիդիկե‡|| ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −613.90 ||align="right"| 144.205 ||align="right"| 0.1840 || style="text-align:right;"| 2001 || Շեփարդ || Անանկեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|34|||| Հարպալիկե‡||  ||align="right"| ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −624.54 ||align="right"| 147.223 ||align="right"| 0.2440 || style="text-align:right;"| 2001 || Շեփարդ || Անանկեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|35|||| Մնեմե‡||  ||align="right"| ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −627.48 ||align="right"| 149.732 ||align="right"| 0.3169 || style="text-align:right;"| 2003 || Գլեդման || Անանկեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|36|||| Հերմիպպե‡|| style="background:black;"| 50px|center ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −629.81 ||align="right"| 151.242 ||align="right"| 0.2290 ||align="right"| 2002 || Շեփարդ || Անանկեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|37|||| Թիոնե‡||  ||align="right"| ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −639.80 ||align="right"| 147.276 ||align="right"| 0.2525 || style="text-align:right;"| 2002 || Շեփարդ || Անանկեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|38|||| S/2017 J 9‡|| ||align="right"| ||style="text-align:right;"| ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −640.90 ||align="right"| 152.661 ||align="right"| 0.2288 || style="text-align:right;"| 2017 || Շեփարդ || Անանկեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|39|||| Անանկե‡|| style="background:black;"| 50px|center ||align="right"| || style="text-align:right;" | ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −640.38 ||align="right"| 151.564 ||align="right"| 0.3445 || style="text-align:right;"| 1951 || Նիկոլսոն || Անանկեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|40|| || Հերսե‡|| ||align="right"| || style="text-align:right;"|  || style="text-align:right;"| ||align="right"|  ||align="right"| −672.75 ||align="right"| 162.490 ||align="right"| 0.2379 ||align="right"| 2003 || Գլեդման || Կարմեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|41|||| Էթնե‡|| ||align="right"| ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −679.64 ||align="right"| 165.562 ||align="right"| 0.3927 || style="text-align:right;"| 2002 || Շեփարդ || Կարմեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|42|||| S/2017 J 6‡|| ||align="right"| ||style="text-align:right;"| ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −684.66 ||align="right"| 155.185 ||align="right"| 0.5569 || style="text-align:right;"| 2017 || Շեփարդ || Պասիֆեի խումբ (սահմանային անդամ)
|- style="background:#d3d3d3"
|43|| || S/2011 J 1‡|| ||align="right"| || style="text-align:right;"|  || ||align="right"| ||align="right"| −694.98 ||align="right"| 163.341 ||align="right"| 0.2328 || style="text-align:right;"| 2011 || Շեփարդ || Կարմեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|44|||| Կալե‡||  ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −685.32 ||align="right"| 165.378 ||align="right"| 0.2011 || style="text-align:right;"| 2002|| Շեփարդ || Կարմեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|45|||| Տայգետե‡||  ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −686.67 ||align="right"| 164.890 ||align="right"| 0.3678 || style="text-align:right;"| 2001|| Շեփարդ || Կարմեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|46|| || S/2003 J 19‡||  ||align="right"| || style="text-align:right;"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"| −698.55 ||align="right"| 166.657 ||align="right"| 0.2572 ||align="right"| 2003|| Գլեդման || Կարմեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|47|||| Քալդենե‡|| ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −699.33 ||align="right"| 167.070 ||align="right"| 0.2916 ||align="right"| 2001|| Շեփարդ || Կարմեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|48|| ||Ֆիլոֆրոսինե‡|| ||align="right"| || style="text-align:right;"|  || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"| −699.68 ||align="right"| 141.812 ||align="right"| 0.0932 || style="text-align:right;"| 2003 || Շեփարդ || Պասիֆեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|49|| || S/2003 J 10‡|| ||align="right"| || style="text-align:right;"|  || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"| −700.13 ||align="right"| 163.813 ||align="right"| 0.3438 || style="text-align:right;"| 2003|| Շեփարդ || Կարմեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|50||  || S/2003 J 23‡|| style="background:black;"| 50px|center ||align="right"| ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"|   ||align="right"| −700.54 ||align="right"| 148.849 ||align="right"| 0.3930 || style="text-align:right;"| 2004 || Շեփարդ || Պասիֆեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|51|||| Էրինոմե‡||  ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −711.96 ||align="right"| 163.737 ||align="right"| 0.2552 ||align="right"| 2001|| Շեփարդ || Կարմեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|52|||| Աոեդե‡||  ||align="right"| || style="text-align:right;"|  || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"| −714.66 ||align="right"| 160.482 ||align="right"| 0.4311 || style="text-align:right;"| 2003 || Շեփարդ || Պասիֆեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|53|||| Կալիքորե‡||  ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −717.81 ||align="right"| 164.605 ||align="right"| 0.2041 || style="text-align:right;"| 2003|| Շեփարդ || Կարմեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|54|||| S/2017 J 5‡||  ||align="right"| ||style="text-align:right;"| ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −720.49 ||align="right"| 164.331 ||align="right"| 0.2842 || style="text-align:right;"| 2017 || Շեփարդ || Կարմեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|55|||| S/2017 J 8‡||  ||align="right"| ||style="text-align:right;"| ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −720.73 ||align="right"| 164.782 ||align="right"| 0.3118 || style="text-align:right;"| 2017 || Շեփարդ || Կարմեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|56|||| Կալիկե‡|| ||align="right"| || style="text-align:right;"|  || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"| −721.02 ||align="right"| 165.505 ||align="right"| 0.2139 || style="text-align:right;"| 2001|| Շեփարդ || Կարմեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|57|||| Կարմե‡|| style="background:black;"| 50px|center ||align="right"| || style="text-align:right;"|  || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"| −702.28 || align="right" | 165.047 ||align="right"| 0.2342 || style="text-align:right;"| 1938|| Նիկոլսոն || Կարմեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|58|||| Կալիրոե‡|| style="background:black;"| 50px|center ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −727.11 ||align="right"| 139.849 ||align="right"| 0.2582 || style="text-align:right;"| 2000|| Սփար  Սփեյսուոչ ծրագիր || Պասիֆեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|59|||| Էվրիդոմե‡|| ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −723.36 ||align="right"| 149.324 ||align="right"| 0.3769 || style="text-align:right;"| 2002|| Շեփարդ || Պասիֆեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|60|||| S/2017 J 2‡|| ||align="right"| ||style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −723.83 ||align="right"| 166.398 ||align="right"| 0.2360 || style="text-align:right;"|2017 || Շեփարդ || Կարմեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|61|||| Պազիթեե‡|| ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −726.93 ||align="right"| 165.759 ||align="right"| 0.3288 || style="text-align:right;"| 2002|| Շեփարդ || Կարմեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|62|| || S/2010 J 1‡|| ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"| ||align="right"|  ||align="right"| −724.34 || align="right" | 163.2 ||align="right"| 0.320 ||align="right"| 2010 || Ջեյքոբսոն || Կարմեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|63||  || Կորե‡||  ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −723.72 || align="right" | 137.371 ||align="right"| 0.1951 || style="text-align:right;"| 2003|| Շեփարդ || Պասիֆեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|64|||| Կիլլենե‡||  ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −731.10 ||align="right"| 140.148 ||align="right"| 0.4115 || style="text-align:right;"| 2003|| Շեփարդ || Պասիֆեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|65|| || S/2011 J 2‡||  ||align="right"| || style="text-align:right;"|  || ||align="right"| ||align="right"| −731.32 ||align="right"| 148.77 ||align="right"| 0.3321 || style="text-align:right;"| 2011 || Շեփարդ || Պասիֆեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|66|||| Էվկլադե‡||  ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −735.20 ||align="right"| 163.996 ||align="right"| 0.2828 || style="text-align:right;"| 2003|| Շեփարդ || Կարմեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|67|| || S/2017 J 1‡|| ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right" |  ||align="right"| −734.15 ||align="right"|149.197 ||align="right"| 0.3969 || style="text-align:right;"| 2017|| Շեփարդ || Պասիֆեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|68||  || S/2003 J 4‡|| ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −739.29 ||align="right"| 147.175 ||align="right"| 0.3003 || style="text-align:right;"| 2003|| Շեփարդ || Պասիֆեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|69|||| Պասիֆե‡||  style="background:black;"| 50px|center ||align="right"| ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −739.80 ||align="right"| 141.803 ||align="right"| 0.3743 || style="text-align:right;"| 1908|| Մելոտտ || Պասիֆեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|70|||| Հեգեմոնե‡||  ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −745.50 ||align="right"| 152.506 ||align="right"| 0.4077 || style="text-align:right;"| 2003|| Շեփարդ || Պասիֆեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|71|||| Արքե‡|| style="background:black;"| 50px|center ||align="right"| ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −746.19 ||align="right"| 164.587 ||align="right"| 0.1492 || style="text-align:right;"| 2002|| Շեփարդ || Կարմեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|72|||| Իսոնոե‡||  ||align="right"| || style="text-align:right;"|  || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"| −750.13 ||align="right"| 165.127 ||align="right"| 0.1775 || style="text-align:right;"| 2001|| Շեփարդ || Կարմեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|73||  || S/2003 J 9‡|| ||align="right"| || style="text-align:right;"| || style="text-align:right;"|  || style="text-align:right;"|  ||align="right"| −752.84 ||align="right"| 164.980 ||align="right"| 0.2761 || style="text-align:right;"| 2003|| Շեփարդ || Կարմեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|74|| ||Էյրենե‡||  ||align="right"| || style="text-align:right;"| || style="text-align:right;"|  || style="text-align:right;"|  ||align="right"| −758.34 ||align="right"| 165.549 ||align="right"| 0.3070 || style="text-align:right;"| 2003|| Շեփարդ || Կարմեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|75|||| Սինոպե‡|| style="background:black;"| 50px|center ||align="right"| || style="text-align:right;"|  || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"| −739.33 ||align="right"| 153.778 ||align="right"| 0.2750 || style="text-align:right;"| 1914|| Նիկոլսոն || Պասիֆեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|76|||| Սպոնդե‡||  ||align="right"| ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −771.60 ||align="right"| 154.372 ||align="right"| 0.4431 || style="text-align:right;"| 2002|| Շեփարդ || Պասիֆեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|77||||Ավտոնոե‡||  ||align="right"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −772.17 ||align="right"| 151.058 ||align="right"| 0.3690 || style="text-align:right;"| 2002|| Շեփարդ || Պասիֆեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|78|||| Մեգակլիտե‡||  ||align="right"| ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"|  ||align="right"| −792.44 ||align="right"| 150.398 ||align="right"| 0.3077 || style="text-align:right;"| 2001|| Շեփարդ || Պասիֆեի խումբ
|- style="background:#d3d3d3"
|79|| || S/2003 J 2‡|| ||align="right"| || style="text-align:right;"| || style="text-align:right;"|  ||align="right"|  ||align="right"|-981.55 ||align="right"| 153.521 ||align="right"|0.4074 || style="text-align:right;"| 2003|| Շեփարդ || Պասիֆեի խումբ (չհաստատված)
|}

## Տես նաև
* Յուպիտեր
* Անկանոն արբանյակ
* Բնական արբանյակ

## Նշումներ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Յուպիտերի արբանյակները 
* Յուպիտերի արբանյակների դիրքը այս պահին 
* Յուպիտերի հայտնի արբանյակները 
* Յուպիտերի արբանյակների էջ 
* Յուպիտերի արբանյակների դիրքերը ցույց տվող սիմուլացիա 
* Յուպիտերի արբանյակները  ՆԱՍԱ-ի Solar System Exploration կայքում 
* Յուպիտերի համակարգի մասին հոդվածների արխիվ Planetary Science Research Discoveries կայքում 
* Յուպիտերի համակարգի արբանյակների անիմացիա 
* Քեյն Ֆրեյզեր. Astronomy Cast Ep 57: Jupiter's Moons 

Կատեգորիա:Յուպիտերի արբանյակներ
Կատեգորիա:Յուպիտեր