Վիկտորիա (դիցաբանություն)

Հին Հռոմում **Վիկտորիան** հաղթանակի աստվածն էր։ Նա առաջին անգամ հայտնվել է փյունիկյան առաջին պատերազմի ժամանակ, ենթադրաբար հռոմերեն վերանվանված Նիկե աստվածուհին է՝ հունական դիցաբանության մեջ հաղթանակի աստվածուհի, որը կապված էր Հռոմի հույն դաշնակիցների հետ Հունական մայրցամաքում և Մեծ Հունաստանում։ Դրանից հետո նա դարձավ Հռոմի վերջնական հեգեմոնիայի և ղեկավարման իրավունքի խորհրդանիշը։ Նա աստվածացված աբստրակցիա է՝ պաշտամունքի վերածված։ Սակայն, ի տարբերություն Նիկեի, նա իրականում չունի սեփական դիցաբանությունը։

## Պատմություն և պատկերագրություն
Վիկտորիան առաջին անգամ հայտնվել է փյունիկյան առաջին պատերազմի ժամանակ, որպես Նիկեի՝ հաղթանակի հունական աստվածուհու վերանվանված կամ թարգմանված տարբերակ։ Նիկեն հռոմեացի զինվորականների մեջ առավել հայտնի էր որպես փյունիկյան պատերազմներում Հռոմի դաշնակից հույների աստվածուհի։ Նրա պաշտամունքը տարածված էր Հունական մայրցամաքում և Մեծ Հունաստանում։ Մոտավորապես այս ժամանակաշրջանում տարբեր հռոմեական պատերազմի աստվածներ սկսում են ստանալ *victor* (հաղթող) կամ *invictus* (չնվաճված) պատվանունը։ Մինչ ուշ հանրապետական և վաղ կայսերապետական ժամանակաշրջանները Վիկտորիան հայտնի էր որպես քաղաքացիական և ռազմի աստվածուհի, ինչպես այլ աստվածների հետ ընկերակցությամբ, այնպես էլ միայնակ։ Մ․թ․ա  294 թվականին նրա պատվին Պալատինում կառուցվեց տաճար։ Այնտեղ պահվում էր ռազմական ավարը, և այնտեղ, նախքան իր արձանի կառուցումը, գտնվում էր Կիբելայի արձանը։ Վիկտորիան մի քանի այլ ուխտատեղիներ ուներ ամբողջ Հռոմում։

Վիկտորիայի մետաղադրամի պատկերներն ու պաշտամունքային պատկերները հավանաբար հիմնված են նրա տաճարում օգտագործված բնօրինակ պատկերի վրա։ Նա պատկերներում ներկայանում է որպես թևավոր կին, ով առաջ է շարժվում, և վերևում պահում է (կամ առաջարկում) ծաղկեպսակ կամ արմավենու ճյուղ, ոչ որպես պատերազմի, այլ հաղթանակի և դրան հաջորդող խաղաղության խորհրդանիշը։ Այլ պատկերներում նա ներկայացված է սովորական մարդու չափերով, տրիումֆ վարելիս, կամ քանդակի տեսքով, որը գտնվում է ավելի մեծ կերպարանքի՝ սովորաբար Հռոմի գերագույնաստված Յուպիտերի, կամ ռազմի աստված Մարսի, կամ Հռոմեական պետությունն անձնավորող աստվածուհու՝ Ռոմայի աջ ձեռքի ափում։

Աստվածուհի Վիկա Պոտային հաճախ նույնացնում են Վիկտորիային, սակայն նրա պատկերագրությունը չափազանց վաղ է կատարվել, որպեսզի կրած լինի հույն աստվածուհի Նիկեի ազդեցությունը․ այսպիսով՝  նրանք տարբեր աստվածներ են։ Վիկտորիային հաճախ կապում են հին սաբինյան աստվածուհի Վակունայի հետ։ 

Քրիստոնեության տարածումից հետո Հռոմի կրոնական գործերն ու հաստատությունները մնացին իշխող կայսրի՝ *pontifex maximus*-ի իշխանության ներքո, անկախ նրանից՝ նա քրիստոնյա էր, թե հեթանոս։ Ընդհանուր առմամբ, Սենատը հարգում կամ թույլատրում էր հեթանոսական զոհաբերության ծեսերը, ներառյալ Վիկտորիային նվիրված զոհաբերությունը Սենատորնեի պալատի զոհասեղանին՝ ամեն ժողովից առաջ, որոնք կարևոր էին համարվում Հռոմի բարօրության համար։ Սա կարևոր ընթացակարգ էր դեռևս մ․թ․ա 29 թվականից, երբ Օկտավիանոսը նվիրեց զոհասեղանը։ 379 թվականին քրիստոնյա կայսր Գրատիանոսը հրաժարվեց *pontifex maximus*–ի պաշտոնից և վերացրեց Հռոմի ավանդական աստվածություններն ու ծեսերը։ 382 թվականին նա հանեց Վիկտորիայի զոհասեղանը Կուրիա Ջուլիայի տաճարից: Այն նախկինում նույնպես հեռացվել էր՝ Կոստանդիոս II-ի կողմից, սակայն կրկին վերադարձվել էր բողոքի ակցիայից հետո։ Այս անգամ, չնայած բարձր դասի պաշտոնյաների համատարած զայրույթին ու անհանգստությանը, այն չվերականգնվեց։

### «Թևավոր հաղթանակներ»
Թևավոր կերպարները, հաճապխ զույգ, որոնք խորհրդանշում են հաղթանակը և կոչվում են **«թևավոր հաղթանակներ»,** տարածված են հռոմեական պաշտոնական պատկերագրության մեջ, սովորաբար բարձրակարգ կոմպոզիցիաներում, կամ հաճախ լրացնելով տարածքները սպանդելներով կամ ճարտարապետական այլ բացերով։ Սրանք ներկայացնում են «հաղթանակի ոգին», այլ ոչ թե լիարժեք աստվածություն: Զույգ թևավոր հաղթանակները շարունակվեցին նաև Հռոմեական կայսրության քրիստոնեացումից հետո, և աստիճանաբար վերածվեցին քրիստոնեական հրեշտակների։ Զույգը, որը նայում է ներս, շատ հարմար կերպով տեղավորվում էր կամարների մեջ, և շատ տարածված էր հաղթակամարներում և նմանատիպ ձևավորումներում, որտեղ շրջանաձև տարրը շրջանակված է ուղղանկյունով:

## Պատկերասրահ

File:Berlin Siegessäule 8245.jpg|Վիկտորիան Բեռլինի հաղթանակի սյան գագաթին
File:Solidus Constantine II-heraclea RIC vII 101.jpg|Կոնստանտին II-ի ոսկյա մետաղադրամը, որի դարձերեսին պատկերված է Վիկտորյան
File:Intaglio in lapis lazuli of lazuliet met afbeelding van Victoria, 100 tot 200 NC, vindplaats- Tongeren, Paspoel, zuidwestgrafveld, losse vondst, collectie Gallo-Romeins Museum Tongeren, GRM 5875.jpg|Լաջվարդից գեմմա, որը ներկայացնում է Վիկտորիային, մ․թ․100-200 թթ․, գտնված Գալլո-հռոմեական թանգարանում, Թոնգերեն
File:Museum at the Hadrian´s Library, Athens, Greece (14026333821).jpg|*Victoria Romana*-ն՝ Հարդիանի գրադարանից, մ․թ․ա 18 թ․
File:Roman goddess Victoria in Arretine Ware fragment.jpg|Հռոմեացի Վիկտորիա աստվածուհին՝ *Arretine Ware*-ի բեկորին
File:4882 - Brescia - S. Giulia - Vittoria di Brescia - Foto Giovanni Dall'Orto, 25 Giu 2011.jpg|*Բրեշիայի հաղթանակը*, հռոմեական բրոնզե քանդակ՝ գտնված Բրեշիայում 


## Տես նաև
* (12) Վիկտորիա, աստերոիդ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The Warburg Institute Iconographic Database (images of Victoria)
*