open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վարդագույն շրջան (նկար, Պիկասո)

**Պիկասոյի Վարդագույն շրջան**, (), ներկայացնում է իսպանացի նկարիչ Պաբլո Պիկասոյի կյանքի և աշխատանքի կարևոր ժամանակաշրջան, որը մեծ ազդեցություն է ունեցել ժամանակակից արվեստի վրա։ Այն սկսվել է 1904 թվականին, երբ Պիկասոն ապրում էր Մոնմարտրում, բոհեմական բանաստեղծների ու գրողների հետ։ Հաջորդելով Պիկասոյի Կապույտ շրջանին, որը ներկայացնում էր աղքատություն, մենակություն և բաժանում` մռայլ երանգներով` կապույտի գերակշռմամբ, Վարդագույն շրջանը ներկայացնում է ծաղրածուների, արլեկինների, դիմակահանդեսային կերպարների` օգտագործելով առավել կենսական` կարմիր, նարնջագույն, վարդագույն երանգներ։

Պիկասոյի Վարդագույն շրջանը տարածված է համարել նկարչի ոճային փորձարկումների սկիզբը պրիմիտիվիզմի հետ, որն ազդեցություն է կրել նախահռոմեական Իբերական քանդակագործությունից, Օվկիանիայի և Աֆրիկայի արվեստից։ Սրան հաջորդել է Պիկասոյի Աֆրիկյան շրջանը, որն սկսվել է 1907 թվականին՝ իր գագաթնակետին հասնելով Ավինյոնի աղջիկները կտավով, որը գլուխգործոց է համարվում։

## Ակնարկ
Վարդագույն շրջանը տևել է 1904-1906 թվականներին։ Պիկասոն երջանիկ էր Ֆերնանդե Օլիվիերի հետ հարաբերություններով, ում նա հանդիպել էր 1904 թվականին, և սա հնարավոր տարբերակներից մեկն է, որի պատճառով նա փոխել էր իր նկարելու ոճը։ Արլեկինները, կրկեսի խաղացողները և ծաղրածուները հաճախ էին հանդիպում Վարդագույն շրջանում և հայտնի էին դարձնում Պիկասոյի արվեստը տարբեր հարթակներում նրա երկար կարիերայի մնացած հատվածում։ Կատակերգական կերպարը` արլեկինը, որը սովորաբար հայտնվում էր շերտավոր հագուստով, դարձել է Պիկասոյի անհատական խորհրդանիշը։

Վարդագույն շրջանն առավել բնութագրվում է որպես ֆրանսիական ազդեցություն կրած, մինչդեռ Կապույտ շրջանը համարվում է առավել իսպանական, չնայած որ երկու ոճերն էլ զարգացել են այն ժամանակ, երբ Պիկասոն ապրում էր Փարիզում։ Կապույտ շրջանը սկսվել է 1901 թվականի վերջին և հաջորդել է Պիկասոյի ընկերոջ` Կարլոս Կասագեմասի մահվանը և նկարչի մեծ դեպրեսիային։ Այն տևել է մինչև 1904 թվական, երբ Պիկասոյի հոգեբանական դրությունը կարգավորվել է։ Վարդագույն շրջանը կոչվել է այս շրջանում նկարչի կողմից օգտագործած չափազանց շատ վարդագույնի պատճառով։

Պիկասոյի երրորդ ամենաբարձր գնով վաճառված նկարը` Ծխամորճով տղան, նկարվել է Վարդագույն շրջանի ընթացքում։ Այս շրջանի այլ նշանակալի գործերից են «Շապիկով կինը» (1904-05), «Դերասանը» (1904-1905), *Երկու երիտասարդ* (1905), *Արլեկինի ընտանիքը* (1905), *Արլեկինի ընտանիքը կապիկի հետ* (1905), *La famille de saltimbanques* (1905), *Տղան շան հետ* (1905), *Մերկ տղան* (1906), *Ձիավարող տղան* (1905-06) և*Այծով աղջիկը* (1906)։

## Տես նաև
* Կապույտ շրջան (Պիկասո)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նյու Յորքի ժամանակակից արվեստի թանգարանի նկարներ
Կատեգորիա:Պաբլո Պիկասո
Կատեգորիա:Պաբլո Պիկասոյի նկարներ
2048 (խաղ)

**«2048»**,  ՋավաՍկրիպտ ծրագրավորման լեզվով ստեղծված բրաուզերային խաղ, որի հեղինակը տասնիննամյա իտալացի ծրագրավորող Գաբրիելե Չիրուլլին () է։ Խաղադաշտը քառակուսի է (4x4): Խաղի նպատակը «2048» սալիկը ստանալն է (ցանկության դեպքում կարելի է շարունակել)։ Խաղի կոդը բաց է և տեղադրված է ծրագրավորողի GitHub էջում։

## Պատմություն
thumb|left|216x216px|«2048» խաղի վերջնական դիրքը
«2048» խաղը գրվել է երկու օրից քիչ ժամանակում՝ որպես ծրագրավորման վարժություն։ Ըստ «Լոս Անջելես Թայմս» թերթի հեղինակի խոսքերի՝ Չիրուլլին իր ստեղծածը համարել է «պատահական ներխուժում խաղային արդյունաբերություն» և չի նախատեսում հետագայում զբաղվել խաղերի մշակմամբ։ «2048» խաղի նախատիպը համարվում է առևտրային «Threes» խաղը, որի հեղինակներին դուր չի եկել «2048»-ի հաջողությունը և այն անվանել են «չհաջողված գրագողություն»։ App Store-ում «Threes» խաղի թողարկումից հետո հայտնվեցին համանման «1024» և «2048» խաղերը՝ մշակված այլ ծրագրավորողների կողմից։ Չիրուլլին խոստովանել է, որ խաղը ստեղծելիս ոգեշնչվել է հենց այդ խաղերով։

Ըստ որոշ հաշվարկների՝ խաղի ընթացքում կարելի է հավաքել առավելագույնը 3 932 100 միավոր։ Սալիկի առավելագույն հնարավոր նոմինալը 4x4 ստանդարտ դաշտում 131 072 է, m*n դաշտում` —2^{(mn+1)}: «2048»-ի կանոններով՝ խնդիրը PSPACE _ ամբողջով մեծ ուրվագծի ստանալն ու տրված թվի հասանելիությունը NP բարդության m*n դաշտի տրված ուրվագծով պարզելն է։

## Խաղի կանոններ
# Ամեն փուլում հայտնվում է «2» (90% հավանականությամբ) և «4» (10% հավանականությամբ) նոմինալի սալիկ։
# Սեղմելով սլաքին՝ խաղացողը կարող է բոլոր սալիկները տանել խաղադաշտի 4 կողմերից մեկը։ Եթե գցելու դեպքում միևնույն նոմինալի երկու սալիկներ «թռչում են» միմյանց վրա, ապա դրանք միավորվում են, նոմինալը հավասարվում է միացած սալիկների գումարային թվին։ Յուրաքանչյուր քայլից հետո դաշտի ազատ վանդակում հայտնվում է «2» կամ «4» նոմինալով նոր սալիկ։ Եթե կոճակի սեղմումից հետո սալիկների կամ նրան նոմինալների դասավորությունը չի փոխվում, ապա քայլը չի իրականացվում։
# Եթե մի տողում կամ շարքում կա նույն նոմինալով ավելի քան երկու սալիկ, ապա գցելուց հետո նրանք միավորվում են այն կողմում, որտեղ ուղղված են եղել։ Օրինակ՝ եթե մի տողի վրա 4,4,4 է, դեպի ձախ քայլից հետո կդառնա 8,4, իսկ դեպի աջ քայլի դեպքում՝ 4,8: Տվյալ ոչ միարժեքության մշակումը թույլ է տալիս ավելի ստույգ ձևավորել խաղի մարտավարությունը։
# Յուրաքանչյուր միավորումից հետո խաղի միավորները ավելանում են ստացված սալիկի նոմինալին։
# Խաղն ավարտվում է պարտությամբ, եթե հերթական քայլից հետո անհնար է գործողություն կատարել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''2048'' source code on GitHub
*''2048'' unofficial alternative website

Կատեգորիա:2014 տեսախաղեր
Կատեգորիա:IOS խաղեր
Կատեգորիա:Windows Phone խաղեր
Կատեգորիա:Գլուխկոտրուկներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական խնդիրներ
Գարի Չիվիչյան

**Կարեն (Գարի) Չիվիչյան** (, ), ամերիկահայ պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, պաշտպան։ Վերջին անգամ հանդես է եկել NBA Ջի լիգայի «Ագուա Կալիենտե Կլիպերս» ակումբում։

Համալսարանային առաջնության (NCAA) 1-ին դիվիզիոնում ներկայացրել է Պասիֆիք համալսրանի «Պասիֆիք Թայգերս» ուսանողական թիմը։ Այդահոյի նահանգային համալսարանում ելույթներ ունենալու տարիներին (2015-2019) համարվել է հաստատության պատմության լավագույն հեռահար նետողներից մեկը՝ իրացրած (175) և ընդհանուր կատարած (433) 3-միավորանոց նետումներով և 40,4% նետման արդյունավետությամբ զբաղեցնելով յոթերորդ տեղը։ 2018-19 մրցաշրջանում, 41,1% հեռահար նետումների արդյունավետությամբ իրացրել է 62 երեքմիավորանոց նետում։ Տվյալ մրցաշրջանում Չիվիչյանի միջին ցուցանիշներ կազմել են 41,8% ընդհանուր նետման արդյունավետություն, տուգանային նետումների 70,3% արդյունավետություն, 7,7 միավոր և 1,8 անդրադարձ խաղում։

Չիվիչյանի հայրը` Գոքոր Չիվիչյանը, ձյուդոյի, գրեպլինգի և խառը մենամարտերի (MMA) մարզիչ է, ով մարզել է Ռոնդա Ռոուզիին, Կարո Փարիզյանին, Մանվել Գամբուրյանին և այլոց։

Չիվիչյանը ներկայացնում է նաև Հայաստանի բասկետբոլի ազգային հավաքականը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը ESPN.com կայքում
* Էջը Սպորտս ռեֆերենս կայքում

Կատեգորիա:Ամերիկահայ բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Լոս Անջելես քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ բասկետբոլիստներ
How You Like That

**How You Like That**, հարավկորեական Blackpink գըրլ բենդի երգը։ Այն թողարկվել է 2020 թվականի հունիսի 26-ին՝ YG և Interscope լեյբլների միջոցով, որպես խմբի առաջին կորեերեն ստուդիական ալբոմի՝ «The Album»-ի գլխավոր սինգլ։

## Պատմություն
2020 թվականի մայիսին հայտնի դարձավ, որ խումբը ավարտել է իր նոր ալբոմի ձայնագրման աշխատանքները և աշխատում է երաժշտական տեսահոլովակի նկարահանման վրա։ Մայիսի 18-ին YG Entertainment լեյբլը հայտնեց նոր նախագծի մանրամասները, որը սպասվում է թողարկել 2020 թվականի հունիսին և հայտնեց, որ ալբոմում ներառված է լինելու 10 երգ։ Հունիսի 10-ին YG-ն բոլոր սոցցանցերում թողարկել է նոր սինգլի գովազդային պաստառը, որում ցուցադրված է սինգլի թողարկման ամսաթիվը (հունիսի 26)։ Երեք օր անց լեյբլը՝ ՅուԹյուբ հարթակում թողարկել է խմբի նոր ռեալիթի շոուն՝ «24/365 with Blackpink»-ը։ Շոուն ցուցադրելու է, թե ինչպես է խումբը պատրաստվում քամբեքին, ինչպես նաև խմբի անդամների առօրյա կյանքը։

2020 թվականի հունիսի 15-ից YG Entertainment-ը սկսել է ամենօրյա թիզերներ հրապարակել, սկսած աղջիկների նոր մազերի գույների լուսանկարներով։ Ջեննիի մազերը շեկ շեշտադրում ունեն, Լիսայի մազերը կարմիր են, Ռոսեինը՝ նարդոսա-մոխրագույն, իսկ Ջիսուինը մուգ սև են։ Հունիսի 16-ին թողարկվել են երկրորդ թիզերները, որտեղ աղջիկների մազերի գույնը և հագուստները նույնն են, սակայն այստեղ արդեն ցուցադրվում են նրանց դեմքերը։ Հունիսի 17-ին թողարկված թիզերներում ներառված է ֆոտոսեսիա, որտեղ աղջիկները կրում են նոր հագուստներ, իսկ Լիսայի և Ջիսույի մազերի գույներն այլ են։

Երգը և երաժշտական տեսահոլովակը պաշտոնապես թողարկվել են 2020 թվականի հունիսի 26-ին։

## Երաժշտական տեսահոլովակ
«How You Like That»-ի երաժշտական տեսահոլովակը նկարահանել է Հեն Սըն Սոյը, որը ավելի վաղ նկարահանել է «Ddu-Du Ddu-Du» և «Kill This Love» երգերի տեսահոլովակները։ Տեսահոլովակը համարվում է ՅուԹյուբի պրեմիերաների պատմության ամենաշատ դիտված տեսահոլովակը (1.65 միլիոն դիտում)։ Քիչ ուշ այն դարձել է 24 ժամվա ընթացքում, ՅուԹյուբ հարթակի պատմության մեջ ամենաշատ դիտված տեսահոլովակը (82.4 միլիոն դիտում)։ Այն նաև դարձել է հարթակի պատմության մեջ ամենակարճ ժամանակահատվածում 100 միլիոն դիտում հավաքած տեսահոլովակը (32 ժամ)։

## Մրցանակներ

## Իրավունքներ և ձայնագրման մասնակիցներ
### Ձայնագրման վայր
* YG Entertainment

### Ձայնագրման մասնակիցներ

* Քիմ Ջիսու՝ վիժուալ, գլխավոր վոկալիստ
* Ջեննի Քիմ՝ հիմնական ռեփեր, վոկալիստ
* Ռոսե Փաք՝ հիմնական վոկալ, գլխավոր պարուհի
* Լիսա Մանոբան՝ հիմնական պարուհի, գլխավոր ռեփեր, երկրորդական վոկալիստ
* Դենի Չունգ՝ հեղինակ
* Թեդի Փաք՝ հեղինակ, պրոդյուսեր
* R. Tee՝ պրոդյուսեր
* 24՝ պրոդյուսեր

## Չարթեր

## Հավաստագրեր

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2020 երգեր
Կատեգորիա:Blackpink խմբի երգեր
Լուլեո

**Լուլեո** (), քաղաք և նավահանգիստ Շվեդիայի հյուսիս-արևելքում՝ Բալթիկ ծովի Բոտնիկի ծոցի ֆյորդում։ Կառավարող կենտրոնը 
Նորբոտենի ավատն ու Լուլեոյի կոմունան է։

Բնակչությունը  է։

Գտնվում է մերձարկտիկական կլիմայական գոտում, հուլիսին միջին ջերմաստճանը 15°С է, առավելագույնը՝ 18°С, հունվարին միջին ջերմաստիճանը 10°С է, իսկ նվազագույնը՝ -14°С:

## Պատմություն
Այս անվամբ բնակավայրը հայտնի է 13-րդ դարից։ 1621 թվականին այն քաղաքի կարգավիճակ է ստացել, սակայն 1649 թվականին գլյացիոիզոստազիայի արդյունքում ծովի հետ գնալու պատճառով քաղաքը 10 կմ հարավ-արևելք է տեղափոխվել, իսկ հին տեղում գտնվող բնակավայրը ստացել է Գամելստադ անունը։

1887 թվականին քաղաքում ուժեղ հրդեհ է բռնկվել, ինչի հետևանքով մեծ թվով շինություններ են ոչնչացել։ Դրանից հետո քաղաքը վերակառուցվել է։ Քաղաքի կենտրոնում նեոգոթիկական ոճով եկեղեցի է կառուցվել, որն օծման ժամանակ անվանակոչվել է կառավարող միապետ Օսկար 2-րդ Ֆրեդերիկի պատվին։ 1904 թվականին՝  Լուլեոյի թեմի (Շվեդիայի ամենահյուսիսային և ամենանոր) ստեղծումից հետո, եկեղեցին դարձել է մայր տաճար։ Եկեղեցու սրաձողի երկարությունը 67 մետր է, ինչի շնորհիվ այն քաղաքի ամենաբարձր կառույցն է։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ շվեդական Լուլեոյի նավահանգիստը հատուկ սարքավորված էր Բալթիկ ջրերի միջոցով Գերմանիա երկաթի հանքաքար տեղափոխելու համար։

Քաղաքը նավահանգստի դեր է կատարում հանքարաններից դեպի Լափլանդ (ինչպես նաև Կիրունա և Էլիվարե) երկաթի հանքաքար տեղափոխելու համար, որը կատարվում է նաև Մալյմբանանի երկաթգծի ճյուղի միջոցով։ Այնտեղ զարգացած է սև մետաղաձուլությունը, մեքենաշինությունը, ցելյուլյոզայի և սղոցանյութերի արտադրությունը։

Քաղաքում գործում են Լուլեոյի օդանավակայանը, Սաամների ազգագրական թանգարանը։

Լուլեոն «Movits!», «Machinae Supremacy», «Gates Of Ishtar», «The Duskfall», «The Everdawn», «The Moaning», «Scheitan», «Helltrain» երաժշտական խմբերի հայրենիքն է։

## Քույր քաղաքներ
* Զենիցա (Բոսնիա և Հերցեգովինա)
* Մուրմանսկ (Ռուսաստան, 1972 թվականի մարտի 26-ից)

## Պատկերասրահ

Պատկեր:LuleaUni.jpg|
Storgatan Luleå.JPG|
Lulea Kirche.jpg|
Luleå tekniska universitet.JPG


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեդիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Շվեդիա
Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Նավահանգստային քաղաքներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի նավահանգստային քաղաքներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի բնակավայրեր
Արցախի Հանրապետության քաղաքական կուսակցությունների ցանկ

Այս հոդվածում թվարկվում են **Արցախի Հանրապետությունում գործող կուսակցությունները**։ Արցախի Հանրապետությունը ունի բազմակուսակցական համակարգ՝ բազմաթիվ քաղաքական կուսակցություններով, որոնցում նրանք հաճախ չունեն իշխանություն ձեռք բերելու հնարավորություն, և կուսակցությունները ստիպված միմյանց հետ կոալիցիա են ստեղծում։

## Կուսակցություններ
### Խորհրդրանական կուսակցություններ
2020 թվականի մարտի 31-ի արցախյան համընդհանուր ընտրությունից հետո Ազգային ժողովում շահեցին հետևյալ կուսակցությունները. 

### Արտախորհրդրանական կուսակցություններ
Այն քաղաքական կուսակցությունները, որոնք ներկայումս չունեն մանդատ Ազգային ժողովում, ներկայացված են ստորև. 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության կուսակցություններ
Ուլրիկա ֆոն Ստրուսսենֆելտ

**Ուլրիկա Սոֆիա ֆոն Ստրուսսենֆելտ** (, ),  շվեդ գրող և թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Ուլրիկա ֆոն Ստրուսսենֆելտը ծնվել է 1801 թվականին, Գուստավ III- ի սենեկապետ Միխայել  ֆոն Ստրուսսենֆելտի և նրա կնոջ՝ Ֆրեդրիկ Լինդենկրոնի ընտանիքում։ 1803 թվականին մոր մահից հետո Ուլրիկային խնամել են  մայրական պապը և տատը, ովքեր ապրում էին Էստերգյոտլանդում։

Ուլրիկան ստացել է տնային կրթություն և սովորել է նկարչություն ու ֆրանսերեն։ Նա նաև երկու տարի անցկացրել է Էստերգյոտլանդլանդի գիշերօթիկ դպրոցում, բայց  իր իսկ խոսքով, նա այնտեղ նույնիսկ մոռացել է ինչ գիտեր։ Ավելի ուշ Ուլրիկան զբաղվել է ինքնակրթությամբ՝ ուսումնասիրելով իր տատիկների և նրանց տանը գտնվող գրադարանը, լավ գիտելիքներ ձեռք բերել գրականության ոլորտում։ Սիրել է կարդալ դասական պատմություններ, կենսագրություններ և պատմական գործիչների հուշեր։

Ժամանակի ընթացքում ընտանիքի ֆինանսական դրությունը ստիպել է Ուլրիկային ինքնուրույն սկսել ապրուստ վաստակել։ Սկսել է դասավանդել և 1830-1859 թվականներին Գրոննում վարել մասնավոր դպրոց։ Բացի այդ, աշխատել է որպես տնային դաստիարակչուհի։

Գրելը, ի սկզբանե, Ուլրիկայի համար նաև  ապրուստի միջոց է եղել։ Նրա գրական դեբյուտը տեղի է ունեցել 1833 թվականին, երբ  *Fröken B-M-* կեղծանունով հրատարակել է իր  առաջին ստեղծագործությունը՝ «*Den blå bandrosen*»: 1840-ական թվականներից սկսած, նա  պարբերաբար հրատարակվել է՝ ստեղծելով ընտանեկան վեպեր ՝ Ֆրեդրիկա Բրեմերի ոգով։ Նրա գրքերից մի քանիսը նվիրված են աղջիկներին դաստիարակելու թեմային, նրանց դպրոցական տարիների և դրան հաջորդած կյանքի և կարիերայի թեմային։ Նրա «*Flickskolan på landet*»-ը համարվում է աղջիկներին նվիրված առաջին շվեդական գրքերից մեկը։ Իր մյուս վեպերում գրողը բարձրացրել է չամուսնացած կանանց խոցելիության և կախվածության թեման, որը հաճախ սահմանափակվում էր իրենց կյանքի ընտրությամբ։ Սակայն, առաջին հերթին, նա հայտնի է որպես պատմական վեպերի հեղինակ, որոնք սկսել է գրել 1850-ականներից։

Բացի իր սեփական  գրական ստեղծագործություններից, Ուլրիկա ֆոն Ստրուսսենֆելտը շատ գործեր է թարգմանել ֆրանսերենից, անգլերենից և գերմաներենից։ Նրա թարգմանած հեղինակների թվում են Չարլզ Դիքենսը, Շառլոթ Բրոնտեն և Ժորժ Սանդը։  Իր ստեղծագործությունները  և  թարգմանությունները  նա հաճախ տպագրել է անանուն, կամ տարբեր կեղծանունների ներքո։

Ուլրիկա ֆոն Ստրուսսենֆելտը համագործակցել է նաև տարբեր թերթերի և ամսագրերի հետ։ 1863 թվականին Ստոկհոլմ տեղափոխվելուց հետո նա *Östgöta Correspondenten*-ի համար պարբերաբար գրել է քաղաքային  կյանքի տարեգրություն։ Չնայած դրան, գրողի կյանքի վերջին տարիներն անցել են աղքատության և եկամտի մշտական որոնման մեջ։

Ուլրիկա ֆոն Ստրուսսենֆելտը մահացել է  1873 թվականին, Ստոկհոլմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի շվեդ կին գրողներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի ազնվականություն
Կատեգորիա:Շվեդ գրողներ
Կատեգորիա:Շվեդ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Կին լրագրողներ
Էլիշա Քաթբերթ

**Էլիշա Էնն Քաթբերթ** ( ) կանադացի դերասանուհի և մոդել, նկարահանվել է «Առևանգում», «Մոմե տուն», «Լռության ոգին» ֆիլմերում։ Քիմ Բաուերի դերում նկարահանվել է  «24 ժամ» հեռուստասերիալում։ Մանկական հայտնի հեռուստասերիալի համահեղինակ է։ 2011-2013 թվականներին նկարահանվել է «Ուրախ ավարտ» ֆիլմում, որպես գլխավոր դերակատար։

## Կենսագրություն
Էլիշան ծնվել է 1982 թվականի նոյեմբերի 30-ին՝ Ալբերտա նահանգի Կալգարի քաղաքում։ Տնային տնտեսուհի Պատրիսիայի  և ավտոմեքենաների ինժեներ Քևինի դուստրն է։ Ունի եղբայր և քույր՝ Ջոնաթանը և Լի-Էննը։ Ինը տարեկան հասակում Էլիշան սկսել է աշխատել որպես մանկական հոգուստի մոդել։ Տասնյոթ տարեկան հասակում Էլիշան ավարտել է ավագ դպրոցը և տեղափոխվել է Լոս Անջելես՝ դերասանուհու կարիերա սկսելու համար։ Նա առաջին ագնամ էկրաններին հայտնվել է  «Դուք վախենու՞մ եք մթությունից» մանկական սարսափ շոուում։ Եղել է հաղորդավարուհի մանկական ռեալիթի շոուի մեջ, որը նկարահանվել է Մոնրեալում։  Հեռուստատեսային շոուում նրա մասնակցությունը գրավել է ԱՄՆ-ի այն ժամանակվա առաջին տիկին Հիլարի Քլինթոնի ուշադրությունը, որը նրան հրավիրել է Սպիտակ տուն։ Առաջին կինոնկարը, որտեղ 1997 թվականին նկարահանվել է Էլիշան  «Պար լուսնի վրա» ֆիլմն է։ Որպես գլխավոր դերակատար 2001 թվականին Էլիշան նկարահանվել է կանադական «Երջանիկ աղջիկ» ֆիլմում և արժանացել է «Ջեմինի» մրցանակի։ Լոս Անջելես տեղափոխվելուց կարճ ժամանակ անց Էլիշան նկարահանվել է «24 ժամ» հեռուստասերիալում։ Նկարահանվել է հեռուստասերիալի միայն երեք եթերաշրջանում, իսկ չորրորդ, յոթերորդ և ութերորդ երերաշրջաններում՝ միայն երկու դրվագում։

Էլիշան ընտրվել էր Սարդ-մարդ ֆիլմում Մերի Ջեյն Ուոթսոնի դերում նկարահանվելու համար, սակայն ընտրությունը կանգ առավ ամերիկացի դերասանուհի Քիրստեն Դանստի վրա։ Իր կարիերան նա սկսել է Հոլիվուդում, նկարահանվելով՝ «Իրական սեր» և այլ ֆիլմերում։ «Հարևանուհին» ֆիլմում Էլիշան ստացել է իր կարիերայի առաջ գլխավոր դերը։ Այդ ֆիլմում Էլիշան չէր ցանկացել նկարահանվել, սակայն ռեժիսոր Լյուկ Գրինֆիլդը կարողացել է համոզել դերասանուհուն։

«Մոմե տուն» ֆիլմում Էլիշան նկարահանվել է հայտնի դերասանուհի  Փերիս Հիլթոնի հետ։ Ֆիլմը արժանացել է բազում է քննադատությունների, սակայն քննադատները նշել են, որ Էլիշան իր դերը հիանալի է կատարել։ Հաջորդ՝ «Լռության ոգին» ֆիլմում, Էլիշան ոչ միայն գլխավոր դերասանուհին էր, այլև համահեղինակ։ 
Էլիշան նաև «Լոս Անջելես Քինգս»  հոկեյի թիմի երկրպագու է։

## Անձնական կյանք
2013 թվականի հուլիսի 6-ին Էլիշան ամուսնացել է կանադացի հոկեյիստ, «Տորոնտո Մեյփլ Լիֆս» ակումբի ավագ ՝ Դիոնոմ Ֆանյոֆի հետ։ Նրանք հանդիպել էին դեռևս ամուսնությունից հինգ տարի առաջ։ Զույգն ունի մեկ աղջիկ՝ Զաֆիր Ֆանյոֆը (ծնվել է  2017թվականի դեկտեմբերի 21-ին)։

Որոշ ժամանակ Էլիշան հանդիպում էր «Լոս Անջելես Քինգս» ակումբի նախկին հոկեյիստ Շոն Էվերիի հետ։ Մի քանի անգամ էլ հայտնվել է «FHM Maxim » ամսագրի ամենասեքսուալ կանանց ցուցակում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Կանադացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Կանադացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Կանադացի մոդելներ
Կատեգորիա:Կանադացի դերասանուհիներ
Սիմեն (ազգային պարկ)

**Սիմեն ազգային պարկ** (), ազգային պարկ Եթովպիայում՝ Ամհարա շրջանում։

Ազգային պարկը հիմնադրվել է 1969 թվականին Եթովպական բարձրավանդակի հյուսիսային հատվածում տեղակայված 22 500 հա տարածքով Սիմենի լեռների յուրահատուկ բնության պահպանության համար։ Պարկի տարածքում գտնվում է Ռաս Դաշեն լեռը՝ Եթովպիայի ամենաբարձր գագաթը։ Լանդշաֆտի հիմնական տեսակներն են անապատները, կիսաանապատները, սավաննաները, ինչպես նաև ծառաձև հավամրգիով աֆրո-ալպիական բուսականություն։

Ազգային պարկի տարածքում բնակվում են նուբայի լեռնային այծ, եթովպական շնագայլ, ընձառյուծ, սերվալ և մի շարք գիշատիչ թռչուններ։

Պահպանվող տեսակների (եթովպական շնագայլ, աբիսիական լեռնային այծ, գելադա կապիկ) թվաքանակի անկման պատճառով 1996 թվականից մինչև 2017 թվականը գտնվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ Համաշխարհային ժառանգության վտանգված օբյեկտների ցանկի կազմում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Simien Mountains National Park 
* UNESCO World Heritage profile of Simien National Park
* United Nations Environment Programme: World Conservation Monitoring Centre: Simien National Park 
* The National Parks of Ethiopia: Simien Mountain Adventure - Part I (''Addis Tribune'')
* The National Parks of Ethiopia: Simien Mountain Adventure - Part II (''Addis Tribune'')
* The National Parks of Ethiopia: Simien Mountain Adventure - Part III (''Addis Tribune'')

## Աղբյուրներ
* Сымен // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
* 

Կատեգորիա:1969 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Եթովպիայի ազգային պարկեր
Կատեգորիա:Եթովպիայի լեռներ
Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Եթովպիայում
Կատեգորիա:1969 հիմնադրված բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ‎
Էնդրյու Յաո

**Էնդրյու Յաո** ( , ), չինացի համակարգչային գիտնական և հաշվարկային տեսաբան։ 2020 թվականի դրությամբ եղել է Ցինխուա համալսարանի միջառարկայական տեղեկատվական գիտությունների ինստիտուտի (IIIS) դեկան։ Յաուն օգտագործեց մինիմաքսի թեորեմը, որն այժմ հայտնի է որպես Յաոյի սկզբունք։

Յաոն ԱՄՆ-ի քաղաքացի էր, և երկար տարիներ աշխատել է ԱՄՆ-ում, բայց 2015 թվականին Չժեննին Յանգի հետ միասին նա հրաժարվել է ԱՄՆ քաղաքացիությունից և դարձել Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս։

## Վաղ կյանքը
Յաոն ծնվել է Չինաստանի Շանհայ քաղաքում։ 1967 թվականին ավարտել է Թայվանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի բաժինը։ Ստացել է Փիլիսոփայության դոկտորի երկու աստիճան։ Առաջինը՝ 1972 թվականին Հարվարդի համալսարանում ֆիզիկայի բնագավառում, իսկ երկրորդը՝ 1975 թվականին համակարգչային գիտության ոլորտում Իլինոյսի Ուրբանա-Շամպայն համալսարանում։

## Ակադեմիական կարիերիան
Նա եղել է պրոֆեսորի օգնական՝ Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում (1975–1976), Ստենֆորդի համալսարանում (1976–1981), և պրոֆեսոր՝ Բելկլիի Կալիֆոռնիայի համալսարանում (1981–1982):
1982 թվականից մինչև  1986 թվականը եղել է Ստենֆորդի համալսարանի լիարժեք պրոֆեսոր։ 1986 թվականից մինչև 2004 թվականները նա եղել է Ուիլյամի և Էդնա Մաքալեերի Փրինսթոնի համալսարանի ճարտարագիտության և կիրառական գիտությունների պրոֆեսոր, որտեղ նա շարունակում էր աշխատել ալգորիթմների և հաշվարկների բարդությունների տեսության շուրջ։ 2004 թվականին դարձավ Պեկինի Ցինգխուա համալսարանի Հեռանկարային հետազոտությունների կենտրոնի պրոֆեսոր (CASTU) և տեսական համակարգչային գիտության ինստիտուտի (ITCS) տնօրեն։ 2010 թվականից Ցինխուայի համալսարանում աշխատում է որպես միջառարկայական տեղեկատվական գիտությունների ինստիտուտի (IIIS) դեկան։ Նա նաև Հոնկոնգի չինական համալսարանի վաստակավոր պրոֆեսոր է։

## Մրցանակներ
1996 թվականին նրան շնորհվել է Քնուտի մրցանակ։ 2000 թվականին ստացել է Թյուրինգի մրցանակ, որը համակարգչային գիտության մեջ ամենահեղինակավոր մրցանակն է, ի հավանություն հաշվարկային տեսության մեջ իր հիմնարար ներդրումների՝ ներառյալ կեղծ պատահական թվերի առաջացման տեսությունը, գաղտնագրությունը և հաղորդակցության բարդությունը։
Նա հանդիսանում է ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի, Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի, գիտության առաջխաղացման ամերիկյան ասոցիացիայի, հաշվողական տեխնիկայի միության անդամ, և Չինական գիտությունների ակադեմիա ակադեմիկոս։ Նրա կինը՝ Ֆրենսիս Յաոն, նույնպես տեսական համակարգչային գիտնական է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* https://www.genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=69525 Մաթեմատիկայի ծագումնաբանության նախագիծ
* Էնդրյու Յաո
* Էնդրյու Յաո Առաջադեմ ուսումնասիրությունների կենտրոն, Ցինխուայի համալսարան

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ինֆորմատիկայի ոլորտի գիտնականներ
Կատեգորիա:Թյուրինգի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ինֆորմատիկայի տեսաբաններ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Չինացի գիտնականներ
Տիա (քաղաք)

**Տիա** (), քաղաք Եթովպիայի հարավային հատվածում։ 2005 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ քաղաքի բնակչությունը կազմել է 3363 մարդ։ Տեղակայված է Հարավային Եթովպիայի ազգությունների մարզի Գուրագե գոտում ()՝ Ադիս Աբեբայից դեպի հարավ` Օրոմիա շրջանի հետ սահմանին։

Քաղաքի մոտակայքում պահպանվել են 36 նախապատմական կոթողներ։ Տարիքն ու ծագումը հաստատված չեն։ Նրանք շատ նման են Ակսումի կոթողներին, որոնք նույնպես գտնվում են Եթովպիայում, բայց ավելի հին և ավելի բարձր են նրանցից։ Այդ կոթողները 1980 թվականից համարվում են Համաշխարհային ժառանգության հնագիտական օբյեկտ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Roger Joussaume (editor), *Tiya, l'Éthiopie des Mégalithes, du Biface a l’Art Rupestre dans laCorne d’Afrique* (Paris: UNESCO/CNS, 1995).

Կատեգորիա:Աֆրիկայի ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Եթովպիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Եթովպիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Եթովպիայի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Եթովպիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Եթովպիայում
Figma

**Figma**, վեկտորային գրաֆիկական խմբագրիչ։ Սա իրենից ներկայացնում է վեբ-միջերես հավելյալ ավտոմատացված ֆունցկիաներով, որոնց մեջ մտնում է macOS-ի և Windows-ի համար նախատեսված ծրագիր։ Figma Mirror ծրագիրը, թույլ է տալիս դիտել Անդրոիդ և iOS համակերգերի համար մշակված հավելվածների պրոտոտեսակները։ Figma-ի հնարավորությունների հավաքածուն կետրոնացված է օգտատիրոջ միջերես մշակելու և դիզայնի վրա։

## Պատմություն
Figma-ն իր ծառայությունները սկսել է մատուցել 2015 թվականի դեկտեմբերի 3-ից։ Առաջին հրապարակային թողարկումը կայացավ 2016 թվականի սեպտեմբերի 27-ին։

2019 թվականի հոկտեմբերի 22-ին, Figma թողարկեց **Figma Community**-ին, որը դիզայներներին թույլ էր տալիս հրապարակել իրենց աշխատանքները։

## Մրցակիցներ
* Sketch
* Adobe XD
* ProtoPie
* InVision Studio
* Framer
* Lunacy
* Gravit

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Գրաֆիկական ծրագրային ապահովումներ
Կատեգորիա:Վեկտորային գրաֆիկական խմբագրիչներ
Կոնսո (քաղաք)

**Կոնսո** (), քաղաք Եթովպիայում, որը տեղակայված է է երկրի հարավարևմտյան հատվածում գտնվող Սագան գետի վրա, համանուն վարեդայի վարչական կենտրոնն է, որտեղ բնակվում է համանուն ազգը, մտնում է Հարավային Եթովպիայի ազգությունների մարզի կազմում։ 2005 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ քաղաքի բնակչույթունը կազմել է 4593 մարդ։

2011 թվականին քաղաքը ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում որպես վայր, որի շրջակայքը հարուստ է գոմինիդի մնացորդներով, ինչպես նաև *վակա* կրոնական նշանակության քանդակների պատրաստման ավանդույթի շնորհիվ։ Քաղաքի տնտեսությունը հիմնված է գյուղատնտեսության, բամբակագործության և մեղվաբուծության վրա, վերջին տարիներին սկսել է զարգանալ զբոսաշրջությունը։ 2007 թվականին քաղաքում հիմնադրվել է մշտատև գյուղատնտեսության ֆերման։

## Տես նաև
* Եթովպիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*

Կատեգորիա:Եթովպիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Եթովպիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Եթովպիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Եթովպիայում
Ջուզեպպե Ադամի

**Ջուզեպպե Ադամի** (, ), իտալացի թատերագիր, լիբրետիստ, թատերական և երաժշտական գրող և քննադատ, Ջակոմո Պուչինիի մի քանի օպերաների լիբրետոների հեղինակ։

## Կենսագրություն
Ջուզեպպե Ադամին ծնվել է 1878 թվականի նոյմբերի 4-ին Իտալիայի Վենետո մարզի Վերոնա քաղաքում։

## Ստեղծագործություն
Ջուզեպպե Ադամին համագործակցել է Ջակոմո Պուչինիի հետ` գրելով մի քանի օպերաների լիբրետոներ

### Լիբրետոներ
Ջակոմո Պուչինիի օպերաների համար Ադամիի գրած լիբրետոներից են․
* 1916 թվականին «Ծիծեռնակ» *()* լիբրետոն` ըստ *Ալֆրեդ Վիլների* և *Հայնց Ռիչերտի* գերմանական սյուժեի
* 1916 թվականին «Թիկնոց» *()* լիբրետոն`ըստ *Դիդիե Գոլդի* նույնանուն պիեսի. լիբրետոն նախապես պատվիրվել էր գրող *Ֆերդինանտո Մարտինին*, բայց վերջինս չի հաջողել
* 1924 թվականին Ռենատո Սիմոնի հետ համատեղ գրել է Ջակոմո Պուչինիի« Տուրանդոտ» օպերայի «Թող ոչ ոք չքնի» () արիան` ըստ Կառլո Գոցցիի նույնանուն պիեսի։

## Մատենագրություն
Ջուզեպպե Ադամին հավաքել և հրապարակել է Ջակոմո Պուչինիի նամակների առաջին ժողովածուն։ 
* Ջակոմո Պուչինիի կյանքի վեպը, Միլան-Հռոմ (Il romanzo della vita di G. Puccini, 1944)
*Լա Սկալայի մեկդարյա սցենարը, Միլան (Un secolo di scenografia alla Scala, 1945)

### Մահ
Ջուզեպպե Ադամին մահացել է 1946 թվականի հոկտեմբերի 12-ին, Միլանում, Լոմբարդիա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Giuseppe Adami biography
* 
*  Vocal score from Sibley Music Library Digital Scores Collection

Կատեգորիա:Երաժշտական քննադատներ
Կատեգորիա:Թատերագիրներ
Կատեգորիա:Իտալացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Իտալացի երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Իտալացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Իտալացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Լիբրետիստներ
Կատեգորիա:Պադովայի համալսարանի շրջանավարտներ
Էրին Գրեյ

**Էրին Գրեյ** (, ), ամերիկացի դերասանուհի։

## Վաղ կյանք
Էրին Գրեյը ծնվել է Հոնոլուլուում (Հավայան կղզիներ): Երբ Գրեյը ութ տարեկան էր, նրա ծնողները բաժանվեցին, և հաջորդ մի քանի տարիների ընթացքում նա ապրել է իր տատի հետ Փալմ Սփրինգսում։  Ի վերջո Էրինը մոր հետ տեղափոխվել է Կալիֆոռնիա, որտեղ սովորել է Ռեդվուդի ավագ դպրոցում, իսկ հետո *Palisades Charter High School* դպրոցում։

## Կարիերա
1965 թվականին, 15 տարեկան հասակում, Էրին Գրեյը հոլիվուդյան գործակալություններից մեկում սկում է իր ֆոտոմոդելի կարիերան։ Հասել է որոշակի հաջողությունների որպես մոդել և մինչև 1975 թվականն իր տարեկան եկամուտը կազմում էր ավելի քան  100,000 ԱՄՆ դոլար։ 1978 թվականին նկարահանվել է «Երեկոն Բյուզանդիայում» հեռուստաֆիլմում, որտեղ կինոքննադատների կողմից լավ արձագանքների է արժանացել իր դերասանական խաղը, ինչից հետո Universal Studios առաջարկել է դերասանուհուն կնքել յոթնամյա պայմանագիր։ Հաջորդ տարի «Բակ Ռոջերսը 25-րդ դարում» հեռուստասերիալում նա ստացել է գլխավոր կնոջ դերը։

Սերիալն ավարտվելուց հետո Էրին Գրեյը Քեննի Ռոջերսի հետ նկարահանվել է «Վեցի ավազակախումբ» ֆիլմում, որը ձախողվել է վարձույթում։ 1982 թվականին ստացել է գլխավոր դեր «Արծաթե գդալներ» կատակերգական սերիալում, որը ունեցել է 5 եթերաշրջան և ավարտվել 1987 թվականին։ Այն ավարտվելուց հետո նա շարունակել է մնալ հեռուստատեսությունում, նկարահանվել է այնպիսի սերիալներում, ինչպիսիք են՝ «Հյուրանոց», «Նա գրել է սպանություն» և «Լոս Անջելեսի օրենքը», ինչպես նաև նկարահանվել է մի քանի ֆիլմում, որոնցից ամենահայտնին հավանաբար 1993 թվականի «Վերջին ուրբաթ. Ջեյսոնն ուղարկվում է դժոխք»։

## Անձնական կյանք
Էրին Գրեյն ամուսնացել է երկու անգամ։ Ունի երկու զավակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Official website
*

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Գորե (կղզի)

**Գորե կղզի** (), փոքր կղզի Սենեգալում։

Կղզին տեղակայված է է Դակարի նավահանգստից 2,5 կմ դեպի հարավ, հանդիսանում է մայրաքաղաքային շրջանի կոմունան։ Գորեի տարածքը կազմում է ընդամենը 0,182 կմ² (900 մ երկարությամբ և 350 մ լայնությամբ անկանոն ձևով ձգված կղզի), սակայն բնակչությունը, 2007 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ կազմել է 1102 մարդ, խտությունը գերազանցում է 6000 մարդ/կմ²։  Կղզին զբոսաշրջային օբյեկտ է, նրանում արգելված է ավտոմեքենա օգտագործել։ Գորեն Դակարի հետ կապված է լաստանավային անցումով։

## Պատմություն
Եվրոպացիների համար Գորեն 1444 թվականին հայտնաբերել է պորտուգալացի ծովագնաց Դինիշ Դիաշը, որից հետո կղզին մտել է պատմության մեջ որպես 15-19-րդ դարերում ստրկավաճառության խոշորագույն կենտրոններից մեկը՝ պորտուգալացիների, հոլանդացիների, անգլիացիների և ֆրանսիացիների խնամակալության ներքո։ Ստրկավաճառությունից բացի Անգլիայի և Ֆրանսիայի հսկողությամբ վաճառել են գենտանուշ, կաշի, ոսկի, համեմունքներ։

1677 թվականին կղզին նվաճել է Ֆրանսիան։ 1758 թվականին Յոթնամյա պատերազմի ընթացքում Գորե կղզին նվաճել է Մեծ Բրիտանիան և վերահսկել այն մինչև 1763 թվականը։

19-րդ դարի կեսից Դակարի հիմնադրումից և ստրկավաճառության դադարեցումից հետո Գորեն աստիճանաբար սկսել է անկում ապրել։ Եթե 1891 թվականին Գորեի բնակչությունը կազմել է 2,1 հազար մարդ, իսկ Դակարում՝ 8,7 հազար բնակիչ, ապա արդեն 1926 թվականին՝ 700 և 33 679 համապատասխանաբար։ Կղզու տարածքում լավ վիճակում պահպանվել են ստրուկներին պահելու համար շինություններ, ինչպես նաև ստրկավաճառների տներ։

1978 թվականին կղզին մտել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության մշակութային օբյեկտների ցանկում։ 1996 թվականին, երկրի վարչական կառուցվածի բարեփոխումից հետո, Գորեն դարձել է Դակարի 19 կոմունաներից մեկը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 
* Goree and the Atlantic Slave Trade
* Gorée Archaeology 
* 

Կատեգորիա:15-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի կղզիներ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի կղզիներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Սենեգալում
Կատեգորիա:Հնագիտական վայրեր Աֆրիկայում
Կատեգորիա:Նախկին բրիտանական գաղութներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների նախկին գաղութներ
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի նախկին գաղութներ
Կատեգորիա:Սենեգալի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Սենեգալի պատմություն
Կատեգորիա:Ստրկություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի նախկին գաղութներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատմական տարածքներ
Միտլա

**Միտլա**(), հնագույն քաղաք Մեքսիկայում։ 2010 թվականին ընդգրկվել է Մեքսիկայում Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։

## Աշխարհագրություն և պատմություն
Քաղաքը գտնվում է մեքսիկական Օախակա նահանգի արևելքում, Թևանթեպեկյան պարանոցի բարձրադիր մասում։ Բնակավայրը հիմնադրվել է մոտավորապես մ.թ.ա. 500 թվականին, այնուամենայնիվ, պահպանված շինություններից ամենահինը թվագրվում է մ.թ. 200 թվականով։ Միտլան սապոտեկների և միշտեկների նախակոլումբիան հնդկական մշակույթների խոշոր կենտրոններից էր։ Հարևան Մոնտե Ալբան քաղաքի զարգացման հետ մեկտեղ բնակչությունն աստիճանաբար հեռացել է Միտլայից և քաղաքը վերածվեց մշակույթային համալիրի։

Իր ծաղկաման շրջանում (10-15-րդ դարեր) Միտլայի բնակչությունը գերազանցում էր 10 հազար մարդը, այդ ժամանակ քաղաքը տարածվում էր Ռիո Միտլա գետի երկայնքով՝ ավելի քան 1 կմ։ Մոտավորապես մ. թ. 1000 թվականին, երբ սկսվեցին միշտեկների արշավանքները, քաղաքը շրջապատվել է քարե պարսպով, կանգնեցվել է միջնաբերդ և այստեղ տեղավորվել է սապոտեկների քահանայապետի նստավայրը, իսկ Մոնտե Ալբան քաղաքի անկումից հետո՝ տեղափոխվել է նաև նրանց մայրաքաղաքը։ 1494 թվականին ացտեկները գրավել և թալանել են քաղաքը, իսկ 1520 թվականին այն հայտնաբերվել է իսպանացի նվաճողների կողմից։

## Հնագիտություն
Միտլայում պալատական կառույցների առաջին պեղումներն ու ուսումնասիրությունները կատարվել են գերմանացի հնագետ Է. Զելերի կողմից` 20-րդ դարի սկզբին, ապա այդ աշխատանքներին միացել են մեքսիկացի գիտնականներ Մ. Կովարուբիասը, Ա. Կասոն։  Պարզվեց, որ Միտլա բնակավայրի առաջին մշակութային շերտերը սապոտեկյան ծագում ունեն։ Գիտնականներն ուսումնասիրել են մեծ թվով կենցաղային, կրոնական և բնակելի տարածքներ` ներառյալ գերագույն տիրակալի պալատը, տաճարները, քարե կոթողները։ Շենքերի պատերը, ինչպես ներսից, այնպես էլ դրսից, ունեին բարդ խճանկարային երկրաչափական զարդարանք, հայտնաբերվել են որմնանկարների բեկորներ (որոնք կրում էին միշտեկական ազդեցության հետքեր)։ Գերագույն տիրակալի պալատը եզակի էր. համալիր հատակագծային ճարտարապետական կառույց, որն ավելի նման էր լաբիրինթոսի, մոնոլիտ քարից փորագրված՝ 4 մետրանոց սյուներով։ Հայտնաբերվել են մեծ թվով հմտորեն պատրաստված կերամիկա, աճյունասափորներ և թանկարժեք մետաղներից և քարերից պատրաստված զարդեր։ Միտլայում պեղումները մինչ օրս չեն դադարում։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:12-05oaxaca077.jpg|Պալատի պատի խճանկարը Մեքսիկայում, Օախակա նահանգում
Պատկեր:Mexico.Oax.Mitla.03.jpg|Տեսարան Միտլայի պալատից
Պատկեր:Ancient frescos in Mitla.JPG|Որմնանկար Միտլայի պալատից


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Մեքսիկայում
Կատեգորիա:Մեքսիկա
Կատեգորիա:Մեքսիկայի թանգարաններ
Կատեգորիա:Մեքսիկայի հնագիտական վայրեր
Կատեգորիա:Մեքսիկայի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Պատմական քաղաքներ
Պինգվինների գաղտնի կյանքը

**«Պինգվինների գաղտնի կյանքը»**, ռեժիսոր Հիրոյասու Իսիդի ճապոնական լիամետրաժ անիմե-ֆիլմն է, նկարահանվել է Կոլորադո ստուդիայում 2018 թվականին։ Տոմիխիկո Մորիմի «Պինգվինի արահետ» վեպի և նույնանուն մանգայի էկրանավորումն է։ Համաշխարհային պրեմիերան տեղի է ունեցել 2018 թվականի հուլիսի 29-ին ՝ «Ֆանտազիա» կինոփառատոնի ժամանակ,Կանադայում, որտեղ արժանացել է մրցանակի` լավագույն անիմացիոն ֆիլմի համար։

## Սյուժե
Չորրորդ դասարանի աշակերտ Աոյաման շատ հետաքրքրասեր է և իր բոլոր գիտելիքներն ու հայտնագործությունները գրում է օրագրի մեջ։ Հանկարծ նրա հայրենի քաղաքում հայտնվում են պինգվինի հոտեր։ Ամեն ինչ լավ կլիներ, բայց գյուղը գտնվում է օվկիանոսից շատ հեռու և նախկինում այստեղ չէին լսել պինգվինների մասին։  Աոյաման սկսում է կասկածել, որ տեղական ատամնաբուժարանում գտնվող երիտասարդ աշխատողը որևէ կապ ունի դրա հետ։ Բացի այդ, նա սիրահարված է ատամնաբուժարանի աշխատակցուհուն։

## Դերերը հնչյունավորել են
* Կան Կիտա-Աոյամա 
* Յու Աոի - օնէ սան
* Միկի Ֆուկուի- Սուձուկի
* Մեգումի խան-Համոմոտո
* Մեգումի խան - Համամոտո
* Ռի Կուգիմիա - Ուտիդա
* Հիդետոսի Նիսիզիմա - Աոյամայի հայրը
* Մամիկո Նոտո - Աոյամայի մայրը

## Ծանոթագրություններ

*

Կատեգորիա:2018 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Լիամետրաժ անիմացիոն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ճապոներեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Վեպերի էկրանավորումներ
Թեոդոր Պալլադի

**Թեոդոր Պալադին** (, ), ռումինացի նկարիչ։

## Կենսագրություն
Երիտասարդ տարիքում Թեոդոր Պալլադին մեկնել է Սաքսոնիա և Դրեզդենում 1887-1889 թվականներին սովորել է տեխնիկական գիտություններ։ Միևնույն ժամանակ,  սովորել է նկարչության և արվեստի պատմություն Էրվին Օմեի ղեկավարությամբ, որը Թեոդորի մոտ նկատել է գեղարվեստական տաղանդը և նրան ուղղորդել Փարիզ իր կրթությունը կատարելագործելու համար։ Ֆրանսիայի մայրաքաղաքում Պալլադին ընդունվել է Գեղարվեստի ակադեմիա (*Académie des Beaux-Arts*) և աշխատել Աման-Ժանի արհեստանոցում։ 1892 թվականին տեղափոխվել է Գուստավ Մորոյի հյուրանոց, որտեղ ծանոթացել է Անրի Մատիսի, Ժորժ Ռուոյի և Ալբեր Մարկեի հետ։

1904 թվականին Թեոդոր Պալլադին վերադարձել է Ռումինիա և կազմակերպել իր աշխատանքների ցուցահանդեսը Ռումինական աթենեումում։ Պալլադին անընդհատ անձնական և ստեղծագործական կապեր է պահպանում Փարիզի արվեստի աշխարհի հետ, որտեղ անցկացվում էին իր մի քանի անհատական ցուցահանդեսները մինչև Երկրորդ աշխարհամարտի բռնկումը։ 1924, 1940 և 1942 թվականներին նկարիչը մասնակցել է Վենետիկի բիենալեին։

Ներկայումս Թեոդոր Պալլադիի նկարները ցուցադրվում են Ռումինիայի տարբեր արվեստի պատկերասրահներում և թանգարաններում՝ Բուխարեստում (ներառյալ Բուխարեստի արվեստի ազգային թանգարանը), Յաշում, Սիբիուում, Պիտեշտում և երկրի այլ քաղաքներում, ինչպես նաև Բուխարեստի Թեոդոր Պալադի թանգարանում։ Թանգարանի շենքը Ռումինիայի մայրաքաղաքում ամենահիներից է, այն տեղադրվել է 1750-1760 թվականներին։ Թանգարանում ներկայացված են նկարչի ավելի քան 800 աշխատանքներ։ Թանգարանի այգում տեղադրված է ռումինացի քանդակագործ Գեորգիա Անգելայի աշխատանքը՝ Թեոդոր Պալադիի բրոնզե արձանը։ Թեոդոր Պալլադիի կտավները բազմիցս ներկայացվել են Ռումինիայի նամականիշերի վրա։

Պալլադին թաղված է Բուխարեստում՝ Բելլա գերեզմանատանը։ 2012 թվականին հետմահու ընտրվել է Ռումինական ակադեմիայի անդամ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Stamp 1971 - Theodor Pallady - Autoportret.jpg|1971 թվականի ռումինական փոստային նամականիշ՝ Պալադիի ինքնանկարով
Պատկեր:1969-romania-kunst-1-b.JPG|1969 թվականի ռումինական փոստային նամականիշ՝ Պալադիի «*Մերկ*» կտավով
Պատկեր:Flickr - fusion-of-horizons - Casa Melik.jpg|Պալլադիի թանգարանը Բուխարեստում


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռումինացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Վարդագույն հովազի որդին

**«Վարդագույն հովազի որդին»** (), կատակերգություն։  Ռեժիսոր Բլեյք Էդվարդսի ութերորդ և եզրափակիչ ֆիլմը,  շարունակելով տեսուչ Կլուզաուի արկածների պատմությունը «Վարդագույն հովազի անեծքը» ֆիլմից հետո։

## Սյուժե
Գրեթե 30 տարի է անցել այն պահից, երբ տեսուչ Ժակ Կլուզոն օգնել  է Մարիա Գամբրելին խուսափել սպանության մեղադրանքից։ Մարիան այդ ժամանակվանից տեղափոխվել է ծովափնյա քաղաք։ Արքայադուստր Յասմինը Լուգաշ պետությունից, որը ուղեկցում էր հորը, նույնպես ժամանել է այնտեղ։ Արքայադստերը առևանգել են, և Ֆրանսիայի և Լուգաշի միջև կապերի պատճառով ավագ տեսուչ Դրեյֆուսին հանձնարարել են գտնել նրան։ Նրան խանգարում են տեղի ոստիկան Ժակը։ Դրեյֆուսը հանկարծ պարզում է, որ Ժակը Մարիայի որդին է։ Եվ շուտով պարզ է դառնում ավելի անհավատալի փաստ. Ժակը Կլաուսոյի որդին է։ Այժմ Ժակը և Դրեյֆուսը միասին փորձում են գտնել արքայադստերը։

## Դերերում
*Ռոբերտո Բենինի – ժանդարմ Ժակ Գամբրելլի
*Հերբերտ Լոմ–ոստիկանության հանձնակատար Շառլ Դրեյֆուս
*Շաբանա Ազմի–թագուհի
*Դեբրա Ֆարիտինո–Արքայադուստր Յասմին
*Կլաուդիա Կարդինալե–Մարիա Գումբրելլի
*Ջենիֆեր Էդվարդս–Յուսա
*Ռոբերտ Դավի–Հանս Զաբրա
*Մարկ Շնայդեր–Առնոն
*Մայք Սթար–Հանիֆ
*Քենի Սպալդինգ–Գարթ
*Անտոն Ռոջերս– Չարլզ Լազար
*Բյորթ Կվոկ–Կատո Ֆոնգ
*Գրեհամ Ստարկ–պրոֆեսոր Օգյուստ Բոլս
*Օլիվեր Կոտոն–Հարոյակ թագավոր
*Ահարոն Իպալե–Ջաֆար
*Նատաշա Պավլովիչ–Ռիմա

## Սաունդթրեք
Ալբոմի սաունդթրեքը թողարկվել է Milan Records ընկերության կողմից

# The Pink Panther Theme  (3:10)
# Son of the Pink Panther (1:33)
# The Snatch (2:22)
# God Bless Clouseau  (2:01)
# Samba de Jacques (2:24)
# The Gambrelli Theme (2:23)
# The Bike Chase (1:52)
# The Dreamy Princess (3:58)
# Riot at Omar's (2:40)
# Mama and Dreyfus (1:43)
# Rendez-vous with Cato (1:53)
# The King's Palace (1:47)
# The Showdown (3:31)
# The Pink Panther Theme (tenor sax solo: Phil Todd) (4:18)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
*

Կատեգորիա:1990-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:1990-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1993 ֆիլմեր
Կատեգորիա:MGM ֆիլմեր
Կատեգորիա:Pinewood Studios-ում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:United Artists ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան սիքվել ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Բրիտանական քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Իտալական քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իտալական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Ֆրանսիայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:1990-ականների բրիտանական ֆիլմեր
Շակիրայի սկավառակագրություն

**[[Շակիրա]]յի [[սկավառակագրություն]]**, երկու Գրեմմի, 8 լատինական Գրեմմի մրցանակների դափնեկիր, լատինա ոճի լատինաամերիկյան լավագույն կատարողներից մեկի դկավառակագրությունը կազմված է 7 ստուդիական ալբոմներից, 4 հավաքածուներից և 4 համերգային ալբոմներից։ Շակիրան նաև թողարկել է 38 երաժշտական սինգլ, 3 EP և 43 տեսահոլովակ։

Շակիրայի առաջին` *Magia* ալբոմը ձայնագրվել է 1990 թվականին, երբ երգչուհին 13 տարեկան էր։ 1993 թվականին նա ձայնագրել է երկրորդ, ավելի հաջողված Peligro ալբոմը։

1994 թվականին թողարկվել է ¿Dónde Estás Corazón? ալբոմը, որը 5-րդ տեղն է զբաղեցրել Hot Latin Songs հիթ շքերթում։ Դրան հաջորդել է առաջին պաշտոնական իսպանալեզու Pies Descalzos? ալբոմը։ Այն ութ տարբեր երկրներում գրավել է առաջին տեղը հիթ շքերթներում և տարածվել է 4 միլիոն օրինակով։ ԱՄՆ-ում ալբոմը հասել է Billboard Top Latin Albums հիթ շքերթի 5-րդ տեղը, սակայն Billboard 200 հիմնական շքերթում գրավել է միայն #180 տեղը։

Երկրորդ իսպանալեզու ստուդիական Donde Estan Los Ladrones? ալբոմը թողարկվել է 1998 թվականի սեպտեմբերի 28-ին։ Այն ամերիկյան հիմնական չարթում զբաղեցրել է #131 տեղը և աշխարհում տարածվել է 7 միլիոն օրինակով։

Առաջին անգլալեզու *Laundry Service* ալբոմը թողարկվել է 2001 թվականի նոյեմբերի 13-ին։ Այն դարձել է 2002 թվականի ամենավաճառված ալբոմը, վաճառվել է 20 միլիոն օրինակով։ Այն ամերիկյան չարթում գրավել է երրորդ, բրիտանական UK Albums Chart շքերթում երկրորդ և առաջին տեղը մի շարք երկրների հիթ շքերթներում։ Յոթ թրեքներ դարձել են միջազգային սինգլներ. «Whenever, Wherever», «Underneath Your Clothes», «Objection (Tango)», «The One», «Poem To a Horse», «Te Dejo Madrid» и «Que Me Quedes Tú»: Երկրորդ` *Grandes Éxitos* ալբոմը, որը թողարկվել է 2002 թվականի նոյեմբերին, առաջին տեղն է գրավել ամերիկյան Hot Latin Tracks chart յիթ շքերթում։

*Fijación Oral Vol. 1* ալբոմը թողարկվել է 2005 թվականի հունիսի 3-ին և ամբողջ աշխարհում վաճառվել է 4 միլիոն օրինակով։ Այն ԱՄՆ-ի հիթ շքերթում գրավել է 4-րդ տեղը և ստացել է կրկնակի Պլատինե կարգավիճակ։ Ալբոմից թողարկվել է հինգ սինգլ. «La Tortura», «No», «Día De Enero», «La Pared» և «Las de la Intuición»: Երկրորդ անգլալեզու *Oral Fixation Vol. 2* ալբոմը թողարկվել է 2005 թվականի նոյեմվերի 29-ին և վաճառվել է 8 միլիոն օրինակով ամբողջ աշխարհում։ Ալբոմից թողարկվել է երեք սինգլ. «Don't Bother», «Hips Don't Lie» և «Illegal»: Երկու *Oral Fixation* ալբոմների հավաքածուն թողարկվել է 2006 թվականի դեկտեմբերին` *Oral Fixation Volumes 1&2* անվամբ։

Շակիրայի երրորդ անգլալեզու *She Wolf* ալբոմը թողարկվել է 2009 թվականի հոկտեմբերին, առաջին սինգլը դարձել է համանուն երգը։ Երկրորդ սինգլը եղել է «Did It Again» կոմպոզիցիան։ ԱՄՆ-ում թողարկվել է երրորդ «Give It Up to Me» սինգլը, իսկ չորրորդը դարձել է  «Gypsy» կատարումը։

Շակիրան ամբողջ աշխարհում վաճառել է ալբոմների ավելի քան 70 միլիոն օրինակ։

2010 թվականի հոկտեմբերին թողարկվել է երգչուհու Sale el sol ստուդիական ալբոմը։

## Ալբոմներ
### Ստուդիական ալբոմներ

### Live

### Հավաքածուներ

### EP

### Առաջին կոլումբիական ալբոմներ

## Սինգլներ

### Չարթերի մեջ հայտնված այլ թողարկումներ

## Մասնակցություն ալբոմներին

### Սերտիֆիկացում

## Տեսաալբոմներ

## Տեսահոլովակներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սկավառակագրություններ
Տուբատահա խութ

**Տուբատահա խութ**, պահպանվող տարածք և ծովային բնության պարկ Ֆիլիպիններում, գտնվում է Սուլու ծովի կենտրոնական մասում։ Ծովային և թռչունների արգելավայրը բաղկացած է երկու խոշոր օղակղզիներից (Հյուսիսային և Հարավ կոչվող) ու ավելի փոքր չափեր ունեցող խութից և ընդհանուր առմամբ ընդգրկում է 7030 հա տարածք։ Այն գտնվում է Պալավան նահանգի վարչական կենտրոն Պուերտո Պրինսեսա քաղաքից 150 կմ հարավ-արևելք։ Անմարդաբնակ կղզիները և խութը կազմում են Պալավանի Կագայանսիլո կղզային մունիցիպալիտետի մաս, որը գտնվում է խութից մոտ 130 կմ հյուսիս-արևելք։

1993 թվականի դեկտեմբերին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում ընդգրկել է Տուբատահա խութի բնական այգին՝ որպես ծովային տեսակների շատ բարձր խտությամբ օղակղզիների եզակի օրինակ։ Հյուսիսային օղակղզին ծառայում է որպես բնադրման վայր բազմաթիվ թռչունների և ծովային կրիաների համար։ Այգին անփոփոխ պահպանված մարջանային խութի օրինակ է 100 մետր խորությամբ մարջանային պատով, ընդարձակ ծովալճակով և երկու մարջանային կղզիներով։ 1999 թվականին Ռամսարի համաժողովը Տուբատահա խութն ընդգրկել է միջազգային նշանակություն ունեցող ջրաճահճային վայրերի ցուցակում։ 2008 թվականին առաջարկվել է խութը ընտրել որպես աշխարհի նոր յոթ հրաշալիքներից մեկը։

Ազգային պարկը և Ֆիլիպինյան կղզեխմբի հարավային մասը Կորալային եռանկյունու մաս են և ճանաչվում են որպես ծովային կենսաբազմազանության կենտրոն։ Նրա տարածքում հանդիպում են նկարագրված մարջանների 75 %-ը և աշխարհում հայտնաբերված խութային ձկների 40 %-ը։ Ներկայում այդ տարածքը գտնվում է մեծ սպառնալիքի տակ` չափազանց շատ ձկնորսության և շրջակա միջավայրի համար վնասակար ձկնորսության ձևերի պատճառով։ 1980 թվականից ի վեր խութեր այցելող գիտնականների հետազոտությունները ցույց են տվել, որ Տուբատահա խութի բնական այգում բնակվում են առնվազն 600 տեսակի ձկներ, 360 տեսակի կորալներ, 11 տեսակի շնաձկներ, 13 տեսակ դելֆիններ ու կետեր և 100 տեսակի թռչուններ։ Խութը նաև ծառայում է որպես նաև բիսի և կանաչ ծովային կրիաների բնադրման վայր։

## Տես նաև
* Մեծ արգելախութ
* Վալդես (թերակղզի)
* Գալապագոսյան կղզիներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կորալային խութեր
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ֆիլիպիններում
Կատեգորիա:Օղակղզիներ
Կատեգորիա:Ֆիլիպինների կղզիներ
Իլյա Գրանդի

**Իլյա Գրանդի** (), կղզի Ատլանտյան օվկիանոսում։ Ընդգրկված է Բրազիլիայի Ռիո դե Ժանեյրո նահանգի Անգրա դուս Ռեիս մունիցիպալիտետի կազմում։

2019 թվականի հուլիսի 5-ին Իլյա Գրանդին և Պարատին ընդգրկվել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։

## Աշխարհագրություն
Տեղակայված է Բրազիլիայի ափից ոչ հեռու՝ Ռիո դե Ժանեյրոյից 103 կմ և Սան Պաուլոյից 432 կմ հեռավորության վրա։ Կղզին գտնվում է Անգրայի կղզեխմբում և նրանցից ամենամեծն է։

Կղզին ունի 193 կմ² տարածք։ Ամենաբարձր կետը Պեդրա Դ'Ագուա (Pedra D’Agua) գագաթն է, որն ունի 1031 մ բարձրություն։ Կղզու բնակչությունը կազմում է  2500 մարդ։

Իլյա Գրանդեն Բրազիլիայի Ատլանտյան խոնավ անտառների առավել լավ պահպանված մնացորդներից մեկն է, ինչն այն դարձնում է աշխարհի ամենահարուստ էկոհամակարգերից մեկը։ Այնտեղ բնակվում են բազմաթիվ անհետացող տեսակների պահպանված խոշորագույն պոպուլյացիաներից մի քանիսը, այդ թվում՝ կարմրակուրծք պտղակեր (Pyroderus scutatus), կարմրահոնք ամազոն (Amazona rhodocorytha) և այլն։ Կղզու շուրջ ընկած ծովերը, որոնք նույնպես պաշտպանվում են, կարող են լինել աշխարհի միակ ջրերը, որտեղ կարելի է տեսնել մարջաններ և արևադարձային ձկներ, ներառյալ շնաձկներ, այդ թվում՝ ծովային կրիաներ, Մագելանյան պինգվիններ և կետանմաններ,  հարավային հարթ կետ, սապատավոր, Բրայդի, խոյադելֆին և դելֆիններ։

## Պատմություն
Կղզին հայտնաբերել են պորտուգալացիները 1502 թվականին, որոնք այնն իր չափերի պատճառով կոչել են *Իլյա Գրանդի*, որը պորտուգալերենից թարգմանաբար նշանակում է  «մեծ կղզի»։

Կղզին հետաքրքրություն չի ներկայացրել անհապաղ գաղութացման համար և երկար ժամանակ մնացել է քաղաքակրթությանը գրեթե անհաղորդ։ Երկար տարիներ այն ծառայել է որպես ապաստան ծովահենների համար։ 17-18-րդ դարերում կղզում իրենց տիրապետությունը հաստատելու համար պայքարել են հոլանդացի, պորտուգալացի ու ֆրանսիացի ծովահենները։ Աստիճանաբար կղզում կառուցվել են ֆազենդաներ, որտեղ աճեցվել են բանան, շաքարեղեգ, քաղցր կարտոֆիլ և սուրճ։ 19-րդ դարի սկզբում կղզին երեք անգամ գրոհել են արգենտինացիները, բայց ֆազենդաների տերերը կարողացել են պաշտպանել այն։

19-րդ դարի վերջին կառուցվել է խիստ ռեժիմի բանտ։ Դրա ամենահայտնի բանտարկյալը եղել է գրող Ռամուս Գրասիլյանուն։

Ընդհանուր առմամբ կղզին բնակեցվել և յուրացվել է դանդաղ, և այնտեղ բնությունը պահպանվել է գրեթե անփոփոխ։ Այդ ամենը նպաստում է կղզում զբոսաշրջության զարգացմանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի կղզիներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի կղզիներ