Բոզար

300px|մինի|Փարիզի գեղարվեստի դպրոցը (École des Beaux-Arts)
300px|մինի|Բոզար ոճով կառուցված շինություններ ԱՄՆ Կալիֆորնիայի համալսարանի կամպուսում /ճարտարապետ՝  Ջոն Գալեն Հովարդ, 1900-1911 թթ.
300px|մինի|Փարիզի Գրանդ օպերայի մեծ ճեմասրահը՝ բոզար ոճով ինտերիերի ձևավորման նմուշ
**Բոզար** ( - «գեղեցիկ արվեստներ, գեղարվեստ» բառակապակցությունից), ճարտարապետական ոճ, որ 19-րդ դարի կեսերին ի հայտ է եկել Ֆրանսիայում՝ ի հակադրություն այդ ժամանակներում լայնորեն տարածված ազգային նեոգոթիկայի։ Ճարտարապետական այդ նոր ոճի հետևորդները շարունակել ու զարգացրել են իտալական Վերածննդի և ֆրանսիական բարոկկոյի ավանդույթները՝ հենվելով դասական ու նեոկլասիկ ճարտարապետության վրա և կիրառելով նոր շինանյութեր (պողպատ, ապակի և այլն)։

## Պատմություն
Բոզարը, որ մինչև 19-րդ դարի վերջերը կարևոր ճարտարապետական ոճ էր Ֆրանսիայում, մեծ ազդեցություն է թողել նաև այլ երկրների և հատկապես ամերիկյան ճարտարապետության վրա, քանի որ ամերիկացի ականավոր շատ ճարտարապետներ (այդ թվում՝ Հենրի Հոբսոն Ռիչարդսոնը, Ջոն Գալեն Հովարդը, Դենիել Բրնհեմը, Լյուիս Սալիվանը) ուսանել են Փարիզի գեղարվեստի դպրոցում (), դպրոց, որի անունով էլ կոչվել է նոր ոճը։ Ուսումնական այդ հաստատությունում դասավանդող ճարտարապետները նպատակ էին հետապնդում կոտրել հին ոճի խիստ ձևերը, ներմուծել Վերածննդի դարաշրջանի ֆրանսիական մոդելներ և դրանց հիման վրա կերտել ֆրանսիական ազգային ճարտարապետական ոճ։ Այդ ուղղությամբ նրանց ներդրած ջանքերին սատարում էր Պատմական հուշարձանների հանձնաժողովը՝ գրող, պատմաբան Պրոսպեր Մերիմեի գլխավորությամբ։ Նախաձեռնության հաջողությանը նպաստում էր նաև Վիկտոր Հյուգոյի՝ 1831 թվականին հրատարակված «Փարիզի Աստվածամոր տաճարը» վեպի շնորհիվ առաջացած մեծ հետաքրքրությունը միջնադարի նկատմամբ։ 
 
Հեղինակավոր ուսումնական հաստատության համբավ ձեռք բերած գեղարվեստի դպրոցում, որտեղ սովորում էին ոչ միայն ֆրանսիացիներ, այլև բազմաթիվ օտարերկրացիներ, ավանդաբար անց էր կացվում «*Grand Prix de Rome*» մրցանակաբաշխություն, որի հաղթողները հնարավորություն էին ստանում Հռոմում ուսումնասիրելու հին հռոմեական դասական ճարտարապետությունը; Ապագա ճարտարապետներին սովորեցնում էին իրենց աշխատանքներում կիրառել պատմական տարբեր ոճերի տարրեր՝ կախված պատվիրատուի ճաշակից, բայց բոլոր դեպքերում ստեղծել տպավորիչ կառույց։

Ճարտարապետական բոզար ոճը զարգացման գագաթնակետրին է հասել ֆրանսիական երկրորդ կայսրության (1852–1870) և դրան անմիջականորեն հաջորդած ֆրանսիական երրորդ հանրապետության տարիներին, որոշակի դրսևորումներ է ունեցել նաև հետագայում՝ մինչև 1968 թվականը։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների ճարտարապետության վրա դրա ազդեցությունն զգալի է եղել հատկապես 1880-ից մինչև 1920 թվականն ընկած ժամանակահատվածում։ Մեծ Բրիտանիայում բոզար ոճը տարածում է ստացել 1901-1913 թվականներին, Լոնդոնի «Ռից» հյուրանոցի ճարտարապետ, Փարիզի գեղարվեստի դպրոցի շրջանավարտ Արթուր Ջ. Դևիսի շնորհիվ։

Բոզար ոճով կառուցված շինությունների տիպական և լավագույն նմուշօրինակներ են համարվում Տուրի ռատուշան (1897-1904, ճարտարապետ՝ Վիկտոր Լալու), Նյու Յորքի Կենտրոնական կայարանը (1903-1913), 1893 թվականին Չիկագոյում և 1900-ին՝ Փարիզում կայացած համաշխարհային ցուցահանդեսների գլխավոր տաղավարները։

Ֆրանսիայի մայրաքաղաքում բոզար ոճով ստեղծված շինությունների շարքին կարելի է դասել հետևյալ կառույցները.

* Գեղարվեստի ազգային դպրոցը
* Գառնիե օպերան
* Լուվր թանգարանի նոր թևաշենքերը
* Թրոկադերո պալատը
* Օրսե թանգարանը
* Շայո, Մեծ և Փոքր պալատները
* Ալեքսանդր Երրորդի կամուրջը

## Բոզար ճարտարապետության նմուշներ
### Ֆրանսիայում

File:P1020033 Paris III CNAM Galeries exposition reductwk.JPG|Ազգային կոնսերվատորիան (ճարտարապետ՝ Լեոն Վոդուայե, 1838–67)
File:Bibliothèque Sainte Geneviève Paris.jpg|Սեն Ժենեվև գրադարանը (ճարտարապետ՝ Անրի Լաբրուս, 1844–50)
File:Salle de lecture Bibliotheque Sainte-Genevieve n01.jpg|Սեն Ժենեվև գրադարանի ներսը (ճարտարապետ՝ Անրի Լաբրուս, 1844–50)
File:Paris 75005 Grande Galerie de l'Evolution 20070804.jpg|Բնության պատմության թանգարանը, Փարիզ, (ճարտարապետ՝ Լուի-Ժյուլ Անդրե, 1877-1889)
File:Main entrance of Grand Palais, Paris July 2014.jpg|Մեծ պալատը, Փարիզ (1897-1900)

### Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում

File:Metropolitan Museum of Art entrance NYC.JPG|Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն թանգարանի ճակատը (ճարտարապետ՝ Ռիչարդ Մորիս Հանթ, 1902)
File:Low Memorial Library Columbia University College Walk Court Yard 05.jpg|Լոուի հուշագրադարանը Կոլումբիա համալսարանում (ճարտարապետ՝ Չարլզ Ֆոլեն ՄըքՔին, 1895)
File:Palace horticulture 01.jpg|Horticulture պալատը Սան Ֆրանցիսկոյում, (ճարտարապետ՝ Արթուր Բրաուն Կրտսեր, 1915)
File:Emory School of Medicine HDR.jpg| Էմորի համալսարանական դպրոցը Ատլանտայում (Ջորջիա նահանգ)


### Արգենտինայում

Buenos Aires - Palacio del Congreso de la Nación Argentina -HDR- 1.jpg|Ազգային կոնգրեսի պալատը Բուենոս Այրեսում, 1906 թ.
Palacio LCABA.jpg|Օրենսդիր պալատը Բուենոս Այրեսում, 1931
Club Mar del Plata (ca 1910).jpg|Ակումբ Մար դել Պլատայում, 1910
Estacion mar del plata sud AGN.jpg|Մար դել Պլատայի երկաթուղային կայարանը, 1890 թ.


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
*a ddi
* Reed, Henry Hope and Edmund V. Gillon Jr. 1988. *Beaux-Arts Architecture in New York: A Photographic Guide* (Dover Publications: Mineola NY)
* United States. Commission of Fine Arts. 1978, 1988 (2 vols.). *Sixteenth Street Architecture* (The Commission of Fine Arts: Washington, D.C.: The Commission)&nbsp;– profiles of Beaux-Arts architecture in Washington D.C. SuDoc FA 1.2: AR 2.

## Արտաքին հղումներ
* New York architecture images, Beaux-Arts gallery
* Advertisement film about the usage of the Beaux Arts style as a reference in kitchen design
* Hallidie Building

Կատեգորիա:19-րդ դարի ճարտարապետական ոճեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի ճարտարապետական ոճեր
Կատեգորիա:Ճարտարապետական ոճեր