open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Նոյեմբերի 24

**Նոյեմբերի 24**, տարվա 328-րդ (նահանջ տարիներին՝ 329-րդ) օրն է։
* Տարվա ավարտին մնում է 37 օր։

## Դեպքեր
* 380 - Հռոմի Թեոդոսիոս Ա Մեծ կայսրը հանդիսավոր մուտք է գործում Կոստանդնուպոլիս
* 1859 - Չարլզ Դարվինը հրապարակում է "Տեսակների ծագումը"
* 1940 - Երևանում բացվում է կենդանաբանական այգին

## Ծնունդներ
* 1632 - Բենեդիկտ Սպինոզա Baruch Spinoza նիդերլանդացի փիլիսոփա
* 1655 - Կարլ XI
*1713 - Լորենս Սթեռն, անգլիացի գրող, արձակագիր (մ. 1768)
* 1729 - Ալեքսանդր Սուվորով զորավար և ռազմական տեսաբան
* 1797 - Յան Մինասովիչ (մ. 1854) Jan Klemens Minasowiczլեհ նկարիչ և արվեստաբան
* 1861 - Աբրահամ Զամինյան (մ. 1937), գրականագետ
* 1862 - Ֆրենսիս Սթիվենսոն Francis Seymour Stevenson անգլիացի հասարակական և քաղաքական գործիչ
*1864 - Անրի դը Տուլուզ-Լոտրեկ, ֆրանսիացի նկարիչ, պոստիմպրեսիոնիզմի ներկայացուցիչ (մ. 1901)
* 1886 - Արտաշես Կարինյան (մ. 1982) գրականագետ, պատմաբան
* 1888 - Դեյլ Քարնեգի (մ. 1955) Dale Brechenridge Carnegie ամերիկացի մանկավարժ, հոգեբան և գրող
* 1895 - Հրաչյա Ներսիսյան, դերասան
* 1897՝
** Ավետ Ավետիսյան (մ. 1971) հայ խորհրդային դերասան
** Գևորգ Գրիգորյան (Ջիոտտո) (մ. 1976), նկարիչ
* 1901 - Իլյա Աբուլաձե (մ. 1968) ილია ვლადიმერის ძე აბულაძე վրացի բանասեր
* 1939 - Իրմա Վարդանյան, ֆիզիկաքիմիկոս
* 1944 - Կորյուն Առաքելյան, հայ բանաստեղծ
* 1952 - Ուլրիխ Զայդլ Ulrich Saidl ավստրիացի ռեժիսոր, սցենարիստ և պրոդյուսեր
* 1954 - Էմիր Կուստուրիցա, սերբ կինոռեժիսոր, երաժիշտ և դերասան
* 1960 - Արմեն Գրիգորյան խորհրդային և ռուսական ռոք երգիչ
**Արցախի պատերազմի մասնակիցներ՝
*** 1962 - Արթուր Աղաբեկյան, Արցախի պետական և քաղաքական գործիչ
*** 1967 - Կամո Ալավերդյան
* 1972 - Մարեկ Լեմսալու Marek Lemsalu էստոնացի ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան
* 1973 - Համլետ Մխիթարյան, ֆուտբոլիստ
* 1978 - Քեթրին Հեյգլ Katherine Heigl ամերիկացի դերասանուհի
* 1986 - Արսեն Բալաբեկյան, ֆուտբոլիստ
* 1993 - Իվի Ադամու Ήβη Αδάμου կիպրոսցի երգչուհի

## Մահեր
* 1691՝ հայ քերականաբան և թարգմանիչ Հովհաննես Հոլով
* 1913՝ անգլիացի հայագետ Հենրի Լինչ
* 1941՝ դրամատուրգ և բժիշկ Ստեփան Բաղդասարյան
* 1985՝ հունգարացի գրող և գյուտարար Լասլո Բիրո
* 1991՝ բանաստեղծ և թարգմանիչ Վռամ Հովսեփյան
*1991 - տանզանա-բրիտանացի երգիչ, երգահան, Queen խմբի առաջատար երգիչ, պրոդյուսեր Ֆրեդի Մերկուրի (ծ. 1946)
* 2015՝ դերասանուհի Վարդուհի Վարդերեսյան
.jp

**.jp**, Ճապոնիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Ցանկացած երկրի քաղաքացիներ ու կազմակերպություններ կարող են դիմել .jp դոմենային գոտում գրանցվելու համար՝ առանց սահմանափակումների։ 2025 թվականի փետրվարի 1-ի տվյալներով **.jp** գոտում արդեն գրանցված էր 1.783.266 դոմենային անուն:

.jp գոտին կառավարվում է Ճապոնիայի գրանցումների ծառայության կողմից։

## Երկրորդ մակարդակի դոմեններ
Յուրաքանչյուր ոք, ով ունի ճապոնական փոստային հասցե, կարող է ստանալ  երկրորդ մակարդակի ցանկացած տեսակի դոմեյնային անուն։ Սակայն կան նաև երկրորդ մակարդակի մի շարք դոմեյններ, որոնք հատուկ են որոշակի ոլորտների։ Դրանց թվում են ներքոնշյալները.

* **ac.jp** - բարձրագույն գիտակրթական հաստատություններ, ինչպիսիք են համալսարանները
* **ad.jp** - JPNIC-ի անդամներ
* **co.jp** - ինկորպորացված ընկերությունների մեծ մասը, ներառյալ Ճապոնիայում գրանցված արտասահմանյան ընկերությունները
* **ed.jp** - 18 տարեկանից փոքր անձանց համար նախատեսված կրթական հաստատություններ
* **go.jp** - Ճապոնիայի կառավարության նախարարություններ
* **gr.jp** - երկու կամ ավելի անձանցից բաղկացած խմբեր կամ գրանցված ընկերությունների խմբեր
* **lg.jp** - տեղական ինքնակառավարման մարմիններ
* **ne.jp** - ցանցային ծառայություններ մատուցողներ
* **or.jp** - գրանցված և ոչ առևտրային կազմակերպություններ

## .日本
Ճապոնիան քննարկել է վերին մակարդակի ազգային ևս մեկ դոմեյնի՝ **.日本**-ի գրանցման հարցը։ Այդ նպատակով 2008 թվականին նախնական դիմում է ներկայացվել։ Սակայն 2022 թվականի դրությամբ նման դոմեյն դեռևս չէր գրանցվել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .jp whois տեղեկություն 
* JPRS website
* JPNIC website
* .jp accredited registrars (միայն ճապոներեն)

jp
.es

**.es**, Իսպանիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Կառավարվում է այդ երկրի ցանցային տեղեկատվության կենտրոնի կողմից:

## Գրանցման կարգ
**.es** գոտում թույլատրվում է գրանցել երկրորդ մակարդակի դոմեյններ, դրանց որոշ մասում էլ՝ երրորդ մակարդակի դոմեյններ: Երրորդ մակարդակի դոմեյնների գրանցումները ենթակա են սահմանափակումների՝ կախված երկրորդ մակարդակի կոնկրետ դոմեյնից: Մինչև 2005 թվականը գործում էին երկրորդ մակարդակի դոմեյնների գրանցումը սահմանափակող կանոններ. օրինակ՝ պահանջվում էր, որ գրանցվողը կապ ունենա Իսպանիայի հետ: 2005 թվականին սկսվեց այդ սահմանափակումները վերացնելու բազմափուլ գործընթաց: Ներկայումս **.es** գոտում դոմեյնների գրանցումը բաց է բոլորի համար:

2025 թվականի հուլիսի 31-ի տվյալներով այդ գոտում գրանցված էր 2.134.104 դոմեյնային անուն:

## Երկրորդ մակարդակի դոմեյններ
.es գոտում գրանցված Երկրորդ մակարդակի դոմեյններից են հետևյալները.

### Այլընտրանքներ
Որպես այլընտրանք՝ իսպանական շատ կազմակերպություններ գրանցվել են .com, .org կամ .net դոմեյնների ներքո։ Չնայած դրանք վերին մակարդակի ընդհանուր դոմեյններ են, կազմակերպությունները կարող են օգտագործել նաև ստորև նշված մեկ կամ մի քանի տարածաշրջանային տարբերակներ.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .es whois տեղեկություն
* ESNIC website 

es
.ar

**.ar**, Արգենտինայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Կառավարվում է «Արգենտինայի ցանցային տեղեկատվության կենտրոնի կողմից» (NIC Argentina)։

## Երկրորդ մակարդակի դոմեններ
thumb|left|250px|Վերին մակարդակի դոմենների քարտեզ
* **.com.ar** (ընդհանուր նպատակով)
* **.edu.ar** (կրթական հաստատությունների համար)
* **.gob.ar** (պետական մարմինների համար, օմոնիմ**.gov.ar**)
* **.gov.ar** (պետական մարմինների համար)
* **.int.ar** (միջազգային կազմակերպությունների համար)
* **.mil.ar** (ռազմական հաստատությունների համար)
* **.net.ar** (տեղական Ինտերնետ ծառայությունների համար)
* **.org.ar** (ոչ առևտրային կազմակերպությունների համար)
* **.tur.ar** (պաշտոնական զբոսաշրջային գործակալությունների համար)

Սակայն կան որոշ բացառություններ. բոլորը պատկանում են պետական կամ հասարակական կազմակերպություններին.
* argentina.ar 
* educ.ar
* gobiernoelectronico.ar 
* nic.ar
* promocion.ar 
* retina.ar
* uba.ar
* uba.ar

## Հատուկ նշաններ
2008 թ. Նոյեմբերին հաստատվել է դոմենի անվան հատուկ նիշերի օգտագործման մասին բանաձև, ներառյալ խորհրդանիշները ñ, á, é, í, ó, ú, ä, ë, ï, ö, и ü. Դոմեն **.gob.ar** թույլատրվել է նաև պետական մարմինների համար (.gob ընդլայնումը՝ *gobierno* — կառավարությունը իսպանական լեզվով)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .ar whois տեղեկություն

ar
.lt

**.lt**, Լիտվայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Կառավարվում է Կաունասի տեխնոլոգիական համալսարանի կողմից: Գործարկվել է 1992 թվականի հունիսի 3-ից, այն բանից հետո, երբ Օսլոյի համալսարանից դիմել են Նորվեգիայի կառավարությանը՝ Լիտվայի համար ինտերնետային ccTLD՝ վերին մակարդակի ազգային դոմեյն ստեղծելու խնդրանքով: Դոմեյնային անունների գրանցումն սկզբնական շրջանում սահմանափակվել է ակադեմիական համայնքով, պետական հաստատություններով ու ընկերություններով: Ընդ որում՝ երկրորդ մակարդակի առաջին դոմեյնները՝ mii.lt-ն, ktu.lt-ն և vu.lt-ն, գրանցվել են 1993 թվականին: 1994 թվականին .lt ccTLD-ի կառավարումը Օսլոյի համալսարանից փոխանցվել է Կաունասի տեխնոլոգիական համալսարանին: 2022 թվականի դեկտեմբերի 17-ի տվյալներով գրանցված դոմեյնների թվաքանակը կազմել է 226.379:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .lt whois տեղեկություն 
* .lt domain registration website

lt
.at

**.at**, Ավստրիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Այն կառավարվում է nic.at GmbH-ի կողմից, որը նաև .at-ի գրանցամատյանն է։ 

## Կանոններ և սահմանափակումներ
Ընդհանուր առմամբ, .at դոմեյնները կարող է գրանցել ցանկացած անձ՝ անկախ նրանից, թե գրանցող կողմը մասնավոր անձ է, ընկերություն, ասոցիացիա, թե կազմակերպություն: Նշված դոմեյնի սեփականատերը պետք է լինի կա՛մ ֆիզիկական անձ, կա՛մ կազմակերպություն (իրավաբանական անձ): Կազմակերպությունը պետք է նշվի իր լրիվ և վավեր իրավական ձևով:

Մասնավոր անձինք պետք է լինեն չափահաս և ունակ լինեն կնքելու պարտավորեցնող պայմանագրեր։

Կազմակերպություն դաշտում պետք է նշվեն սեփական իրավաբանական անձ ունեցող կազմակերպությունները (օրինակ՝ OG, GmbH, ասոցիացիաներ և այլն)՝ նշելով իրենց լրիվ անվանումը և իրավական ձևի ցանկացած նշում: Եթե անվան դաշտում (կամավոր) նշված է նաև անձ, ապա այդ անձը կհամարվի պարզապես կոնտակտային անձ, բայց ոչ դոմեյնի սեփականատեր:

Իրավաբանական անձի կարգավիճակ չունեցող կազմակերպությունների համար անվանման դաշտում պետք է լրացուցիչ նշվի ֆիզիկական անձ, որը նաև դոմեյնի սեփականատերն է: (Օրինակ՝ կազմակերպությունը Boarding House Sample է, իսկ անվանման դաշտում գրված է Sam Sample: Սա նշանակում է, որ Sam Sample-ը դոմեյնի սեփականատերն է, եթե Boarding House Sample-ը չունի իր սեփական իրավաբանական անձի կարգավիճակը): 

## Երկրորդ մակարդակի դոմեններ
Վերին մակարդակի .at ունի մի կանի երկրորդ մակարդակի դոմեններ (.co.at, .or.at, .gv.at և .ac.at). Այսուամենայնիվ, կարելի է միանգամից գրանցել վերին մակարդակի դոմեն։ Անգլերենում -at ածանցով վերջացող բառերի քանակի պատճառով, այս դոմենը հաքի հաճախ է ենթարկվում։ Բոլոր երկրորդ մակարդակի դոմենները պետք է ունենան առնվազն երեք նիշ, օր.՝ *form.at* կամ *bor.at*։

## Հայտնի դոմենային հաքեր
Շատ ավստրիական դոմեններ գրանցվել են անգլերեն բառերի կամ բառակապակցությունների համար։ Այսօրվա դրությամբ, շատ քիչ այսպիսի դոմեններ են ազատ մնացել դոմենի շահադիտության պատճառով։ Այս դոմենների մեծ մասը կարող է գնվել երկրորդական շուկայում։

## Հատկություններ
.at դոմենը կարող է պարունակել 3-ից (two for .co.at, .or.at and .ac.at) մինչև 63 նիշեր. Միջազգային դոմենների գրանցումն ընդունված է։ 2007 թվականից ի վեր, հնարավոր եղավ գրանցել միայն թվեր պարունակող դոմեններ։

## Կերպարներ
«.at», «.co.at» և «.or.at» դոմեյնային անունները պետք է պարունակեն առնվազն մեկ նիշ և չպետք է գերազանցեն 63 նիշը։

Վավեր դոմեյնի անունը կարող է պարունակել տառեր («az»), թվեր («0-9»), գծիկներ («-») և միջազգային դոմեյնի անվան IDN նիշեր: Անունը չպետք է սկսվի կամ ավարտվի գծիկով: Բացի այդ, տեխնիկական պատճառներով, դոմեյնի անունը չպետք է պարունակի երկու գծիկ երրորդ և չորրորդ դիրքերում:  

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .at whois տեղեկություն

at
.be

**.be**, Բելգիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է: 2022 թվականի նոյեմբերի տվյալներով գրանցված են եղել այն օգտագործող 1.746.459 դոմենային անուններ (ընդ որում՝ հարկ է նկատի առնել, որ *.be* դոմեններ կարող են գրանցել ցանկացած երկրի քաղաքացիներ ու կազմակերպություններ՝ առանց սահմանափակման):

## Պատմություն
Սկզբնական շրջանում .be գոտին կառավարվում էր Լյովենի կաթոլիկ համալսարանի պրոֆեսոր Պիեռ Վերբատենի կողմից։ 2000 թվականին .be գոտու կառավարումը փոխանցվեց հատուկ այդ նպատակով ստեղծված մի կազմակերպության՝ DNS Belgium-ին։ 2005 թվականի վերջին .be գոտում արդեն կար ավելի քան 470.000 երկրորդ մակարդակի դոմեյն։ 2005 թվականի նոյեմբերին .be գոտում մեկնարկեց երկրորդ մակարդակի անվճար դոմեյնների գրանցման ակցիա, և առաջին իսկ օրը գրանցվեց 17.000 դոմեյն։ Ակցիան շարունակվեց մինչև 2006 թվականի սկիզբը։

Youtube.com-ի կրճատ ձևերը՝ youtu.be և yt.be հասցեները, նույնպես գրանցված են .be գոտում։

## Տարածաշրջանային տարբերակներ
Ֆլամանդական անջատողական «Ֆլաամս Բելանգ» /  Vlaams Belang կուսակցությունը Ֆլանդրիայի տարածաշրջանի խորհրդարանի քննարկմանն ու հաստատմանը ներկայացրեց մի բանաձևի նախագիծ, որով պահանջվում էր ստեղծել ֆլամանդական վերին մակարդակի դոմեյն՝ .vl (ֆլամանդերեն՝ Vlaanderen, այսինքն՝ Ֆլանդրիա բառի առաջին երկու տառերով)։

Սակայն այդ բանաձևը չստացավ տարածաշրջանի մյուս կուսակցությունների աջակցությունը։ Սահմանված կարգի համաձայն՝ միայն ՄԱԿ-ի անդամ  ճանաչված պետությունները կարող են ունենալ երկտառ դոմեյն՝ ընդլայնման համար։

2008 թվականի հոկտեմբերին ֆլամանդական կառավարությունը հայտնեց Ֆլանդրիայի համար եռատառ դոմեյնի կոդեր ստանալու մտադրության մասին, ինչպիսիք են .vla-ն, .vln-ն կամ .fla-ն։ 2014 թվականին ավելացվեցին .vlaanderen և .brussels դոմեյնները, որոնք նույնպես կառավարվում են DNSBelgium-ի կողմից։

Դոմեյնը 2003 թվականից օգտագործվում է նաև որպես դաշնային կառավարության լոգո։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .be whois տեղեկություն
* DNS Belgium — պաշտոնական կայքը
* List of .be registered agents

be
.it

**.it**, Իտալիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Հասանելի է երկրորդ և երրորդ մակարդակների դոմենային անունների գրանցման համար: Կառավարվում է Registro.It —  ընկերության կողմից: Գրանցումը բաց է Եվրոպական տնտեսական տարածքի (ԵՏՏ), Վատիկանի պետության, Սան Մարինոյի Հանրապետության և Շվեյցարիայի Համադաշնության քաղաքացիություն ունեցող կամ բնակիչ հանդիսացող չափահաս անհատների և դրանցում գլխավոր գրասենյակ ունեցող կազմակերպությունների համար։ Գրանցողները պետք է լինեն Եվրամիության ռեզիդենտ հանդիսացող ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ:

2012 թվականի հուլիսի 11-ից .it-ը նաև աջակցում է միջազգայնացված դոմեյնային անուններին։

## Ի պահ հանձնված անուններ
Առկա են ի պահ հանձնված, փոխանցման ոչ ենթակա և նմանատիպ դոմեյնային հետևյալ անունները.

* Պետության անվանման՝ Repubblica Italiana-ի հետ համընկնող, դրանից ածանցված կամ նույնարմատ և նմանատիպ անուններ  – 72 անուն։
* Իտալիայի մարզերի անվանումների հետ համընկնող, դրանցից ածանցված կամ նույնարմատ, հապավված և նմանատիպ անուններ - 113 անուն։
* Իտալիայի գավառների անվանումների հետ համընկնող, դրանցից ածանցված կամ նույնարմատ, հապավված և նմանատիպ անուններ՝ 291 անուն։
* Ի պահ հանձնված, փոխանցման ոչ ենթակա – 45 անուն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .it whois տեղեկություն 
* Italy NIC
* Technical registration procedures update inline|date=February 2023

it
.hu

**.hu**, Հունգարիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Գրանցումն իրականացվում է հավատարմագրված գրանցողների միջոցով: 2015 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ գրանցվել էր 656.185 դոմեյն։

## Պատմություն
Հունգարիայի վերին մակարդակի ազգային դոմեյնը, որ գրանցվել է 1990 թվականի նոյեմբերի 7-ին, 1995 թվականի հունվարի 5-ին արդեն ուներ երկրորդ մակարդակի 157 դոմեյն: 2000 թվականի հունվարի 1-ին երկրորդ և երրորդ մակարդակների դոմեյնների թվաքանակը հասել է 9.761-ի, 2005 թվականի հունվարի 1-ին՝ 143.648-ի, 2010 թվականի հունվարի 1-ին՝ 483.501-ի, 2022 թվականի դեկտեմբերի 1-ին՝ 860.869-ի։

## Գրանցման համար հասանելի երկրորդ մակարդակի դոմեյններ

* co.hu
* 2000.hu
* erotika.hu
* jogasz.hu
* sex.hu
* video.hu
* info.hu
* agrar.hu
* film.hu
* konyvelo.hu
* shop.hu
* org.hu
* bolt.hu
* forum.hu
* lakas.hu
* suli.hu
* priv.hu
* casino.hu
* games.hu
* media.hu
* szex.hu
* sport.hu
* city.hu
* hotel.hu
* news.hu
* tozsde.hu
* tm.hu
* erotica.hu
* ingatlan.hu
* reklam.hu
* utazas.hu

Արգելված է գրանցել հետևյալ դոմեյնները. **accomodation.hu**, **broker.hu**, **jacht.hu**, **pc.hu**, **turizmus.hu**, **aruhaz.hu**, **business.hu**, **kamat.hu**, **search.hu**, **voip.hu**, **aukcio.hu**, **butor.hu**, **konyv.hu**, **szabadido.hu**, **vpn.hu**, **auto.hu**, **cash.hu**, **magazin.hu**, **telek.hu**, **befektetes.hu**, **credit.hu**, **oras.hu**, **trade.hu**, **house.hu**, **orszag.hu**, **translation.hu**, **travel.hu**:

Արգելված է որպես դոմեյնային անուններ գործածել հետևյալ բառերը. ac, email, info, nom, sport, arpa, e-mail, internet, ns, tm, biz, firm, iskola, nui, web, co, ftp, mail, org, www, com, gov, mx, pp, dns, ind, net, priv:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .hu whois տեղեկություն 
* Hungarian NIC
* List of .hu accredited registrars 
* List of .hu SLDs 

hu
.gr

**.gr**, Հունաստանի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Գրանցումները կատարվում են հավատարմագրված գրանցողների միջոցով: Կարող են գրանցվել նաև հունարեն գրանիշերով դոմեյնային անուններ։

## Երկրորդ մակարդակի դոմեյններ
Գոյություն ունեն երկրորդ մակարդակի հետևյալ պաշտոնական դոմեյնները.

## Վերին մակարդակի այլընտրանքային դոմեյն
Հունաստանը դիմել է վերին մակարդակի ազգային ևս մեկ դոմեյն՝ **.ελ** (մեծատառերով՝ **.ΕΛ**) ձեռք բերելու համար, որի գոտում պետք է գրանցվեին հունական այբուբենի տառերով կազմված դոմեյնային անուններ:

ICANN-ը 2011 թվականի ապրիլին մերժել է այդ դիմումը, քանզի **.ΕΛ**-ն տեսողականորենորեն չափազանց նման է լատինական **.EA**-ին, որը ICANN-ի կողմից ի պահ է թողնվել (EA-ն բացառապես պահպանված ISO 3166-1 alpha-2 կոդային տարր է Սեուտայի և Մելիլիայի համար):

2014 թվականին ICANN-ը որոշեց թույլ տալ, որ Հունաստանն ունենա **.ελ** դոմեյնը:

Վերին մակարդակի այդ դոմեյնի իրավունքը Հունաստանին փոխանցվել է 2015 թվականի հոկտեմբերին: Ինտերնետում այն գործարկվել է 2018 թվականի հուլիսի 10-ից:

Առաջին երեք ամիսներին **.ελ**-ի համար դիմողները կարող էին այն  ստանալ միայն **.gr** դոմեյնի տիրոջից: 2018 թվականի հոկտեմբերից այդ սահմանափակումները դադարեցվեցին:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .gr whois տեղեկություն 
* .gr registry website
* Whois for .gr domain names
* co.gr registration policies

gr
.fr

**.fr**, Ֆրանսիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Կառավարվում է -ի կողմից Դոմեյնային անունների բնագավառում համագործակցության ֆրանսիական ասոցիացիայի կողմից (Association française pour le nommage Internet en coopération - AFNIC): 2023 թվականի հոկտեմբերի 9-ի տվյալներով **.fr**-ի գոտում գրանցված էր 3.979.042 դոմեյնային անուն:

.fr դոմեյն գնել և օգտագործել կարող են Եվրոպական Միության կամ  EFTA-ի՝ Եվրոպական ազատ առևտրի ասոցիացիայի անդամ պետության (Շվեյցարիա, Նորվեգիա, Իսլանդիա, Լիխտենշտեյն) բնակիչները։

### Բրիտանական սահմանափակումներ
Մեծ Բրիտանիայի՝ Եվրամիությունից դուրս գալու պատճառով 2021 թվականի հունվարի 1-ից Մեծ Բրիտանիայի բնակիչները չեն կարող գրանցել նոր **.fr** դոմեյններ։ Այդուհանդերձ՝ AFNIC-ը հայտարարել է, որ բրիտանացիների կողմից մինչև 2020 թվականի դեկտեմբերի 31-ը գրանցված բոլոր դոմեյնների գործածումը կարող է շարունակվել նախկին պայմաններով։

## Գրանցումը
Դոմեյնը ներառում է Դոմեյնային անունների բնագավառում համագործակցության ֆրանսիական ասոցիացիայում՝ AFNIC-ում գրանցված բոլոր անհատներին և կազմակերպություններին։

2004 թվականից **.fr** դոմեյնով գրանցված կայքերը արխիվացվում և պահպանվում են Ֆրանսիայի ազգային գրադարանի կողմից։

### Ֆրանսիայի կառավարմանը ենթակա այլ դոմեյններ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .fr whois տեղեկություն 
*AFNIC
*Finding a Registrar
*Charte de nommage des extensions françaises,

fr
.tz

**.tz** Թանզանիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .tz whois տեղեկություն 

tz
.ir

**.ir**, Իրանի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Կառավարվում է ոչ առևտրային մի կազմակերպության՝ ֆունդամենտալ գիտական հետազոտությունների ինստիտուտի կողմից: 2024 թվականի հուլիսի 12-ի տվյալներով գրանցված դոմեյնների թվաքանակը կազմել է 1.636.568:

## Երկրորդ մակարդակի դոմեյններ
* **.ir** — առաջին մակարդակի հիմնական դոմեյնը
* **.ac.ir** — ակադեմիական գիտությանն առնչվող դոմեյնների համար է:
* **.co.ir** — ձեռնարկությունների, առևտրային կազմակերպությունների համար
* **.gov.ir** — Իրանի Իսլամական Հանրապետության պետական հիմնարկների համարгосударственные 
* **.id.ir** — անձնական
* **.net.ir** — IRTCT-ի՝ Իրանի հաղորդակցության կարգավորման գերատեսչության հավանությանն արժանացած ինտերնետային պրովայդերների ու ցանցային ընկերությունների համար
* **.org.ir** — ոչ առևտրային կազմակերպությունների համար
* **.sch.ir** — տարրական ու միջնակարգ դպրոցների համար

## Պարսկագիր դոմեյններ
Պարսկերեն միջազգայնացված դոմեյնային անունները հասանելի են հանրային գրանցման համար .ایران.ir գրառման ներքո՝ պարսկերեն գրերով։

2010 թվականին ICANN-ը հաստատեց ایران. («Իրան» բառի պարսկերեն գրությունը) դոմեյնը՝ այն բանից հետո, երբ այն անցավ ստուգում՝ համոզվելու համար, որ տեխնիկապես անվտանգ է և ճիշտ է ներկայացնում երկրի անվանումը։ Այնուհետև այն դարձավ իրավասու ավելացվելու երկրների ինտերնետային դոմեյնների պաշտոնական ցանկին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .ir whois տեղեկություն
* IRNIC Official Website
*   IRNIC, Dot-IR (.ir) ccTLD Registry
*   List of Resellers of IRNIC

ir
.cl

**.cl**, Չիլիի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ 2024 թվականի մարտի 4-ի տվյալներով՝ դրա տիրույթում գրանցված դոմենների թվաքանակը կազմել է 703.367: Ստեղծվել է 1987 թվականին: Կառավարվում է Չիլիի համալսարանի կողմից:  

2011 թվականի ապրիլ ամսից աջակցություն է ստանում DNSSEC-ից:

Hurricane Electric-ի 2012 թվականի մայիսի զեկույցում երևում է որպես IPv6-ով աշխատող և IPv6-ում անուն-սերվերներ ունեցող դոմեյն։

## Գրանցումը
Վերին մակարդակի այս դոմենի՝ TLD-ի ներքո երկրորդ մակարդակի դոմենների գրանցումը բաց է բոլորի համար, ինչպես սահմանված է 2013 թվականի դեկտեմբերից գործող կանոնակարգով, որն օտարերկրյա գրանցողների համար վերացրեց Չիլիի ազգային անձնագրային համարի՝ RUN-ի հետ տեղական կապ ունենալու պահանջը։

2005 թվականից բացվել է շեշտված տառեր (á, é, í, ó, ú), ինչպես նաև ñ և ü պարունակող անունների գրանցումը:

## Դոմենի կոտրում
Microsoft-ը .cl-ն օգտագործել է իր so.cl սոցիալական ցանցի դոմեյնի կոտրման ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .cl whois տեղեկություն 
** *[http://www.nic.cl/CL-IDN-policy.html Syntax rules for domain names under .CL]* in NIC Chile site
* NIC Chile is currently the domain registrar for the .cl ccTLD

Կատեգորիա:1995 հիմնադրումներ
cl
.pl

**.pl** Լեհաստանի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Կառավարվում է գիտական հետազոտությունների և զարգացման լեհական մի կազմակերպության՝ NASK-ի (Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa = գիտական և ակադեմիական համակարգչային ցանց)  կողմից, որը CENTR-ի (Council of European National Top Level Domain Registries = վերին մակարդակի ազգային դոմենների ռեգիստրների եվրոպական խորհուրդ) հիմնադիր անդամներից է:

## Պատմություն
.pl դոմեյնն ստեղծվել է 1990 թվականին՝ հետկոմունիստական երկրների հետ տեխնոլոգիական համագործակցության վրա դրված արգելքի մեղմացումից հետո: .pl-ի առաջին ենթադոմեյնը՝ .pwr.pl-ն, տրվել է Վրոցլավի տեխնոլոգիական համալսարանին։

Գրանցված .pl դոմեյնային անունների թվաքանակը 2008 թվականին գերազանցել է մեկ միլիոնը: 2013 թվականի վերջին գրանցամատյանը ներառում էր 2,4 միլիոնից մի փոքր ավելի, 2020 թվականի սեպտեմբերի 30-ին՝ 2.467.559 դոմեյնային անուն:

Սահմանված կարգի համաձայն՝ յուրաքանչյուր դոմեյն պետք է գրանցվի Ազգային դոմեյնային անունների գրանցամատյանում:

## Երկրորդ մակարդակի դոմեյններ
Գոյություն ունեն ֆունկցիոնալ և տարածաշրջանային դոմեյնային մի շարք վերջավորություններ։ Առավել տարածվածներն են՝

### Ֆունկցիոնալ դոմեյններ
* , , . կոմերցիոն կազմակերպություններ 
* . ցանցային ենթակառուցվածք
* . արվեստ
* . կրթություն
* . կառավարություն
* . (հիմնական) տեղեկատվություն
* . զինված ուժեր
* . ոչ կառավարական և շահույթ չհետապնդող կազմակերպություններ

### Տարածաշրջանային դոմեյններ
 գոտում կան 118 տարածաշրջանային դոմեյնային վերջավորություններ: Դրանցից են՝
*  - Բելոստոկ (քաղաք)
*  - Չենստոխովա (քաղաք)
* ,  - Գդանսկ (քաղաք)
*  - Գոժուվ Վելկոպոլսկի (քաղաք)
*  - Կատովիցե (քաղաք)
*  - Կրակով (քաղաք)
*  - Լյուբլին (քաղաք)
*  - Մալոպոլսկա (մարզ)
*  - Մազովշե  (մարզ)
*  - Օլշտին (քաղաք)
*  - Պիլա (քաղաք)
*  - Պոզնան (քաղաք)
*  - Ժեշուվ (քաղաք)
*  - Շչեցին (քաղաք)
*  - Շլանսկ  (մարզ)
*  - Տորուն (քաղաք)
* ,  - Վրոցլավ (քաղաք)
* ,  - Վարշավա (քաղաք)
*  - Զելոնա Գուրա (քաղաք)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .pl whois տեղեկություն 
* Domain name registry of 
* Statistics of 
* List of accredited Registrars
*
* IDN registration policy in 

pl
.ca

**.ca**, Կանադայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Գործարկվում է Կանադայի ինտերնետային գրանցման մարմնի (Canadian Internet Registration Authority -CIRA) կողմից: Կիրառվում են դոմեյնային անունների համակարգի անվտանգության ընդարձակումներ (, DNSSEC):

Դոմեյնային անունների գրանցումները կարող են կատարվել երկրորդ մակարդակում (օրինակ՝ example.ca): Երրորդ մակարդակի՝ աշխարհագրական դոմեյններից մեկում (օրինակ՝ example.ab.ca) 2010 թվականի հոկտեմբերի 12-ից գրանցումները դադարեցվել են, սակայն մինչ այդ գրանցված երրորդ մակարդակի դոմեյնային անուններին աջակցության ցուցաբերումը շարունակվում է: 

2024 թվականի սեպտեմբերի 5-ի տվյալներով **.ca**-ի գոտում գրանցված էր 3.383.905 դոմեյնային անուն:

## Երկրորդ մակարդակի դոմեյններ
* .ab.ca — Ալբերտա
* .bc.ca — Բրիտանական Կոլումբիա
* .mb.ca — Մանիտոբա
* .nb.ca — Նյու Բրանսուիկ
* .nl.ca — Նյուֆաունդլենդ և Լաբրադոր
* .ns.ca — Նոր Շոտլանդիա
* .nt.ca — Հյուսիսարևմտյան տարածքներ
* .nu.ca — Նունավուտ
* .on.ca — Օնտարիո
* .pe.ca — Էդուարդ արքայազնի կղզի
* .qc.ca — Քվեբեկ
* .sk.ca — Սասկաչևան
* .yk.ca — Յուքոն
* .mil.ca - Կանադայի պաշտպանության նախարարություն (DND): Կիրառվում է  Defence Information Network (DIN) կամ Defence Wide Area Network (DWAN) ինտերնետային ցանցերում:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .ca whois տեղեկություն 
* CIRA - The Canadian Internet Registration Authority
* List of .ca certified registrars

ca
.al

thumb|աջից|250px|Վերին մակարդակի դոմենների քարտեզ
**.al**, Ալբանիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Դոմենը վերահսկվում է Ալբանիայի  Էլեկտրոնային և Փոստային Նախարարության  (Electronic and Postal Communications Authority of Albania) կողմից։

## Պատմություն
ccTLD- ի ստեղծումը սկսվել է 1992 թվականի ապրիլի 21-ին, որը նախաձեռնել է Տիրանայի համալսարանի Բնական գիտությունների ֆակուլտետի ինֆորմատիկայի բաժինը: Տեխնիկական կարգավորումն իրականացվել է CNUCE-ի կողմից Պիզայում, Իտալիա, Ֆրանչեսկո Գեննայի ղեկավարությամբ: Գրանցամատյանի պաշտոնական պրոֆիլը սահմանվել է 1998 թվականին, երբ Ալբանիայի հեռահաղորդակցության կարգավորման մարմինը (TRE) դարձել է «Հովանավորող կազմակերպություն»՝ սահմանելով դոմեյնային անունները օգտատերերին պատվիրակելու կանոններն ու ընթացակարգերը: Այնուհետև ներդրվել է .al ccTLD- ի համար նոր DNS համակարգ ՝ նոր DNS-ից, իսկ «գլխավոր սերվերը» Պիզայից, Իտալիա, տեղափոխվել է Ալբանիայում գտնվող AKEP: Այս փոխանցումը, որին աջակցել է Գեննայը, ամրապնդել է Ալբանիայի կարողությունները տեղական մակարդակով կառավարելու դոմեյնը: Այս գործընթացի վերջին փուլը ներառում էր դոմեյնային անունների կառավարման և կառավարման համար ծրագրային ապահովման ներդրումը: 

## Գրանցում երկրորդ մակարդակի դոմենում
Նախկինում երկրորդ մակարդակի դոմենում գրանցումն արգելվում էր, բայց կային արդեն գործող հետևյալ դոմենները՝ **uniti.al**, **tirana.al**, **soros.al**, **upt.al** и **inima.al**։

## Երրորդ մակարդակի դոմենի գրանցում
Երկրորդ մակարդակի ենթադոմենում երրորդ մակարդակի գրանցումը կատարվում էր ըստ կազմակերպության տեսակի, բայց հիմա կայքերի մեծամասնությունը գտնվում են **.al** տիրույթում։ Ներկայումս գործում են՝
* **.com.al** ձեռնարկությունների և առևտրային կազմակերպությունների համար,
* **.edu.al** ակադեմիական կազմակերպությունների համար,
* **.gov.al** իրավաբանական կազմակերպությունների կամար,
* **.mil.al** ռազմական կազմակերպությունների համար,
* **.net.al** կապի միջոցները ղեկավարող կազմակերպությունների համար,
* **.org.al** ոչ իրավաբանական կազմակերպությունների համար։

## Կանոններ և սահմանափակումներ
.al տիրույթում դոմեյն գրանցելու համար պետք է համոզվել, որ գրանցվող դոմեյնը չի համապատասխանում հետևյալ պահանջներին.

* Արգելված անունների ցանկի մի մասը [  որը պարունակում է հանրային օգտագործման համար զգայուն համարվող բառեր և/կամ արտահայտություններ, որոնք ներառում են հայհոյանք, տարբեր տեսակի վիրավորանքներ, ռասիզմ և այլն։ 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .al whois տեղեկություն
* .al Domain Registrar

al
.aq

thumb|աջից|250px|Վերին մակարդակի դոմենների քարտեզ
**.aq**, Անտարկտիդայի համար նախատեսված վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։  «aq» տառերը ծագում են ֆրանսիական «Antarctique» անվանումից: Այն կառավարվում է Նոր Զելանդիայում գտնվող Antarctica Network Information Center Limited ընկերության կողմից: .aq-ը ներկայումս չունի կայք կամ whois ծառայություն:

## Կանոններ և սահմանափակումներ
Երկրորդ մակարդակի դոմենների՝ .aq հարթակում գրանցման կանոններն են՝ .aq դոմեյնը նախատեսված է Անտարկտիդայում աշխատանքը կառավարող մարմինների համար: Կազմակերպությունը պետք է պահպանի 1959թ․ Անտարկտիդայի պայմանագրի Միջազգային կամ այլ կառույցների  նորմերը, որոնք ունեն «մշտական ներկայություն» ցանցում։ Դոմենի ադմինիստրատորն է Պիտեր Մոտտը () Նոր Զելանդիայից։ Դիմումին պետք է կցված լինի կազմակերպության ղեկավարի նամակը։ Մեկ կազմակերպության համար հատկացվում է միայն մեկ դոմեն։ Դոմենը տրվում է երկու տարվա ժամկետով։ Դոմենի ադմինիստրատորն է Պիտեր Մոտտը () Նոր Զելանդիայից։ .aq դոմեյնի գրանցման համար անհրաժեշտ է ֆիզիկական ներկայություն: .aq-ը հասանելի է Անտարկտիդայի պայմանագրի կողմ հանդիսացող պետական ​​կազմակերպություններին: .aq դոմեյնի անունը հասանելի է նաև Անտարկտիդայում ֆիզիկական ներկայություն ունեցող գրանցողների համար: Սա ներառում է գրանցողի սեփականությանը կամ նրա կողմից շահագործվող չվերահսկվող կառույցները, ինչպես նաև գրանցողի կամ նրա աշխատակիցների կարճաժամկետ այցելությունները: Բացի այդ, անհրաժեշտ է բազայի կամ արշավախմբի պատասխանատու սպայի կողմից ստորագրված նամակ: 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .aq whois տեղեկություն
* Google запрос для сайтов в домене .aq

aq
.as

**.as**, Ամերիկյան Սամոայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Այն կառավարում է AS տիրույթի գրանցամատյան, որը պաշտոնական գրանցամատյանի կայքում կոչվում է նաև ASNIC։

## Կիրառում
Չնայած այս դոմենում գրանցվելը հասանելի է բոլոր ցանկացողներին, այնուամենայնիվ, այս դոմենը ճանաչված է մի քանի պատճառներով՝

* *AS*կամ *A/S* կիրառվում է Նորվեգիայում, Դանիայում,  ընկերությունների անվանումներին կից, որպեսզի ցույց տրվի, որ այդընկերությունները  հանդիսանում են  ակցիոներական ընկերություններ;
* դոմենի անվանումը շատ հետաքրքիր է, որպես հաքերային դոմենի տիրույթ (տես նաև Domain Hacks Suggest);
* հաճախ կիրառվում է Աստուրիայում քանի որ այնտեղ ունիկալ դոմեններ չկան։

## Կանոններ
thumb|աջից|250px|Վերին մակարդակի դոմենային քարտեզ
.as-ը անսահմանափակ վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ 

Դոմենային անվան գրանցման հայտ ներկայացնելու պայմանի համար Գրանցողը պետք է ներկայացնի և երաշխավորի, որ՝

* Դիմումում նշված տվյալները ճշմարիտ են, և գրանցողն իրավունք ունի օգտագործել դոմենային անունը՝ համաձայն գրանցման պայմանագրում նշվածի։
* կա բարեխիղճ մտադրություն դոմենային անունը ակտիվորեն օգտագործելու ինտերնետում։
* դոմենի անունը նախատեսված չէ որևէ չարաշահման նպատակով, ներառյալ, բայց չսահմանափակվելով դրանով, պայմանագրին կամ հեռանկարային գործարար առավելությանը չարամիտ միջամտությամբ, անարդար մրցակցությամբ, մեկ ուրիշի հեղինակությանը վնասելով կամ անձին, անկախ նրանից՝ ֆիզիկական է, թե գրանցված, շփոթեցնելով կամ մոլորեցնելով։
* Դոմենի անունը նախատեսված չէ որևէ նպատակով, որը կարող է վիրավորել Ամերիկյան Սամոայի արժեքներն ու բարոյական նորմերը, ներառյալ, բայց չսահմանափակվելով դրանով, պոռնոգրաֆիկ կամ ռասիստական ​​նյութերը: Գրանցողը համաձայն է, որ ASNIC-ը իրավունք ունի իր բացառիկ հայեցողությամբ որոշել, թե արդյոք դոմենի անունը վիրավորական է:
* Գրանցողի կողմից դոմենային անվան օգտագործումը կամ գրանցումը չի խանգարում կամ չի խախտում որևէ երրորդ կողմի իրավունքները որևէ իրավասության մեջ՝ կապված ապրանքային նշանի, ծառայության նշանի, առևտրային անվանման, ընկերության անվանման կամ որևէ այլ մտավոր սեփականության իրավունքի հետ։ 

### Նիշեր
AS Domain Registry-ը սկսեց առաջարկել միջազգային դոմենային անվան ( IDN ) գրանցման աջակցության ծառայություններ «ով առաջինը եկավ, առաջինը ստացավ» սկզբունքով 2005 թվականի մարտի 1-ից: IDN նիշերի հավաքածուի աջակցությունը սահմանափակվում է լատինական գրի լրացուցիչ 92 UTF-8 նիշերով, որոնք մանրամասն նկարագրված են պաշտոնական կայքի աղյուսակում: 

Դոմենի նիշերի սահմանաչափը երեքից վաթսուներեք նիշ է։ 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .as whois տեղեկություն

as
.aw

**.aw**, Արուբայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ «aw» տառերը ծագում են Արուբա, Վեստ Ինդիա նահանգից։ Այն կառավարվում է SETAR- ի կողմից, որը նաև կառավարում է գրանցամատյանը։ 

IANA կայքում՝ «whois.nic.aw»- ում պարունակվող գրանցամատյանի տեղեկատվությունը 2025 թվականի հունվարի դրությամբ դադարեցրել է հղումը։

## Կանոններ և սահմանափակումներ
thumb|250px|Վերին մակարդակի դոմենային քարտեզ
Դոմենի անունը կարող է գրանցվել միայն մեկ անձի բիզնես վարող կամ մասնագիտություն իրականացնող անձի, գործընկերության կամ կորպորացիայի, ասոցիացիայի, իրավաբանական անձի կամ հաստատության անունով, որը գրանցված է Արուբայում: 

Հարցված դոմենային անվան գրանցումը կարող է մերժվել, եթե SETAR-ի ողջամիտ դատողությամբ կարելի է ենթադրել, որ՝

* դոմենի անունը հայտնվում է ամրագրված անունների կամ գրանցումից բացառված անունների ցանկում։
* նման նույնական դոմենային անուն արդեն գրանցված է, կամ նման գրանցման հայտը մշակման փուլում է։
* դոմենը գրանցված է որպես մտավոր սեփականություն մեկ այլ կողմի կողմից՝ տեղական կամ միջազգային մակարդակով։
* դոմենի անունը պարունակում է չորս (4) նիշից պակաս։
* դոմենի անունը խախտում է օրենքը, քաղաքացիական կարգը և բարեխիղճ վարքագիծը։
* դոմենի անունը պարունակում է կամ տալիս է ընդհանուր ցուցում, որը կարող է մոլորեցնող լինել։
* SETAR-ի կարծիքով դոմենի անունը կարող է շփոթություն առաջացնել հասարակության մեջ։
* դոմենի անունը պարունակում է Արուբայի տեղանուն, եթե դիմումը չի ներկայացվել կառավարության կամ համապատասխան կառավարական գերատեսչության կողմից։

Այս ծառայություններից կամ կայքից օգտվելիս չի թույլատրվում տարածել.

* չպատվիրված գովազդ (սպամ), կամ
* մեծ քանակությամբ ավտոմատ էլեկտրոնային տվյալներ, որոնք վերաբերում են մեծ թվով դոմենային անունների գրանցմանը կամ մեծ ծավալի ավտոմատ էլեկտրոնային հարցաթերթիկներ, նշված վերջին երկուսը, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ անհրաժեշտ է համարվում անունների գրանցումը կամ առկա գրանցման տվյալների փոփոխությունը։ 

### Երկրորդ մակարդակի տիրույթներ
Երկրորդ մակարդակի «.com.aw» դոմենը հասանելի է առևտրային կազմակերպությունների համար։ 

## Ծանոթագրություններ

 
## Արտաքին հղումներ
* IANA .aw whois տեղեկություն 

aw
.ba

**.ba**, Բոսնիա և Հերցեգովինայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Առաջարկել է և աշխատեցնում է 1996 թվականից  nic.ba.-ի միջոցով University Telinformatic Centre-ը։ Հենց այդ կենտրոնն էլ կատարում է գրանցումներ այդ դոմենում։ Նախատեսված է և կիրառվում է Բոսնիա և Հերցեգովինայում գտնվող օբյեկտների համար։ Հնարավոր է երկրորդ կամ երրորդ մակարդակի դոմենների գրանցում՝ երկրորդ մակարդակի դոմենի շարքի տակ։

## Կանոններ և սահմանափակումներ
.ba դոմեյնի անվան գրանցումը բաց է անհատ գրանցողների համար, բայց նրանք պետք է ներկայացնեն տեղական ներկայության ապացույց: Աշխարհի ցանկացած վայրից ընկերությունները կարող են գրանցել .BA դոմեյնի անուն: Տեղական ներկայությունը պարտադիր չէ, բայց դոմեյնի սեփականատերը պետք է տրամադրի գործող ԱԱՀ համար, եթե իր ընկերությունը եվրոպական է, կամ ընկերության գրանցման համար, եթե իր ընկերությունը ոչ եվրոպական է: 

Դոմեյնի անունը չպետք է արտահայտի ռասայական, կրոնական կամ ազգային անհանդուրժողականություն կամ ատելության խոսք։ Դոմեյնի անունը պետք է համապատասխանի պարկեշտության և բարոյականության ընդհանուր ընդունված չափանիշներին։ 

## Երկրորդ մակարդակի դոմեններ
* Հետևյալ երկրորդները հասանելի են.
** .com.ba: պատվիրակված;
** .edu.ba: նախատեսված է կրթության ոլորտում գործող հաստատությունների, այդ թվում՝ համապատասխան նախարարություններում գրանցված տարրական, միջնակարգ և մասնագիտական ​​դպրոցների, ինչպես նաև Բոսնիա և Հերցեգովինայում գրանցված մասնավոր դպրոցների և բիզնես կազմակերպությունների (ընկերությունների) գրանցման համար, որոնց հիմնական գործունեությունը կրթությունը կամ վերապատրաստումն է։
** .gov.ba: նախատեսված է Բոսնիա և Հերցեգովինայի բոլոր մակարդակի կառավարման մարմինների և պետական ​​​​գործակալությունների գրանցման համար։
** .mil.ba: նախատեսված է զինվորական մարմինների գրանցման համար։
** .net.ba: նախատեսված է Բոսնիա և Հերցեգովինայի տարածքում օրինական ինտերնետային ծառայություններ մատուցող կազմակերպությունների գրանցման համար։
** .org.ba: նախատեսված է կազմակերպությունների և քաղաքացիական միավորումների, մշակութային հաստատությունների, թանգարանների, թատրոնների և այլ ոչ առևտրային իրավաբանական անձանց գրանցման համար։  «.edu.ba», «.gov.ba», «.mil.ba», «.net.ba» և «.org.ba» տիրույթներում գրանցվելու համար անհրաժեշտ է ներկայացնել գործունեության դասակարգման մասին ծանուցման պատճենը կամ այլ փաստաթուղթ, որը կարող է ապացուցել, որ իրավաբանական անձը համապատասխանում է այդ ենթադոմեյնների գրանցման ընդհանուր պայմաններին։ 

## Նիշեր
Դոմեյնի անունը պետք է՝

* բաղկացած է բացառապես այն նիշերից, որոնք պարունակում են՝ անգլերեն այբուբենի 26 տառերը (մեծատառ և փոքրատառ տառերը չեն տարբերակվում), 0-ից 9 թվերը և գծիկը (-)։
* բաղկացած է առնվազն երեք և առավելագույնը 63 նիշից: Բացառություն են կազմում «.edu.ba», «.org.ba», «.net.ba», «.gov.ba» և «.mil.ba» դոմեյնային անունները, որոնք պետք է բաղկացած լինեն առնվազն երկու և առավելագույնը 63 նիշից: 

Հաջորդականության առաջին և վերջին նիշերը չեն կարող լինել «-» գծիկ, իսկ «-» գծիկը չի կարող հաջորդականության մեջ հայտնվել երկու անգամ անընդմեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .ba whois տեղեկություն

ba
.bb

**.bb**, Բարբադոսի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Կառավարվում է Բարբադոսի նորարարությունների, գիտության և խելացի տեխնոլոգիաների նախարարության հեռահաղորդակցության բաժանմունքի կողմից:

## Պատմություն
Առաջին անգամ գրանցվել է 1991 թվականի սեպտեմբերի 3-ին: Սկզբնական շրջանում կառավարվել է Պուերտո Ռիկոյի համալսարանի կողմից։

1996 թվականին Բարբադոսի կառավարությունը **.bb**-ն փոխանցել է կապի տեղական օպերատոր *Cable & Wireless* (BARTEL) Ltd.-ին։

2001 թվականին այդ երկրի կառավարության և *Cable & Wireless (Bartel) Ltd*.-ի ու վերջինիս քույր ընկերության՝ *Cable & Wireless (BET) Ltd.*-ի միջև ստորագրվեց փոխըմբռնման հուշագիր՝ **«.bb»** դոմեյնների կառավարումը շարունակելու համար, մինչև կառավարությունն ընտրեր մեկ այլ օպերատոր։

2007 թվականի նոյեմբերին **.bb**-ն փոխանցվեց Բարբադոսի կառավարության վերոնշյալ նախարարության հեռահաղորդակցության բաժանմունքին։

## Գրանցումը
Կառավարությունը վարում է դոմեյնը կիսասահմանափակ կարգավիճակում պահպելու քաղաքականություն։ 

Դոմեյնների հետ կապված իրավական հարցերը լուծում է կառավարության կորպորատիվ գործերի և մտավոր սեփականության գրասենյակի (CAIPO) ստորաբաժանումը։ Դոմեյնային անուններ կարելի է գրանցել երկրորդ և երրորդ մակարդակներում: Դիմել կարող են Բարբադոսի բնակիչ հանդիսացող քաղաքացիները և այդ երկրում գրանցված կազմակերպությունները:

Ներկայումս **.bb** անվանատարածքը թույլ չի տալիս առևտրային լիցենզիաներ տրամադրել Բարբադոսի հետ որևէ կապ չունեցող կազմակերպություններին։ «.bb» դոմեյն գրանցել ցանկացողները  պարտավոր են լրացնել TU052 ձևը և ուղարկել հեռահաղորդակցության բաժանմունք՝ քննության առնելու և հավանության արժանացնելու համար։

Բարբադոսի վերին մակարդակի հիմնական, ինչպես նաև երկրորդ և երրորդ մակարդակի բոլոր դոմեյնների տարեկան վարձավճարը կազմում է բարբադոսյան $120 դոլար։

## Երկրորդ մակարդակի դոմեյններ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .bb whois տեղեկություն

* Redelegation of the .BB Top-Level Domain November 2007
* The Ministry of Innovations, Science and Smart Technologies (MIST)
** Whois search tool for registered .bb ccTLDs

bb
.bd

**.bd**, Բանգլադեշի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Կառավարվում է այդ երկրի փոստի, հեռահաղորդակցության և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարության կողմից: 2022 թվականի հոկտեմբերի 5-ի տվյալներով դրա տիրույթում գրանցված դոմեյնների թվաքանակը կազմել է 31.042:

## Գրանցումները
Գրանցումներն արվում են երրորդ մակարդակում՝ երկրորդ մակարդակի մի քանի լեյբլների ներքո, որոնք գործում են առավել հին gTLD-ներին զուգահեռ։ Գրանցումը բաց է, բացառությամբ gov և mil ենթադոմենների, որոնք սահմանափակված են Բանգլադեշի կառավարության լիազորված կազմակերպություններով։

Չնայած առցանց գրանցումը հասանելի է, ներկայումս  Բանգլադեշի հեռահաղորդակցության սահմանափակ ընկերությունը՝ Bangladesh Telecommunications Company Limited-ը` BTCL-ը, .bd դոմեյնի երկրորդ մակարդակի գրանցում թույլ է տալիս միայն Բանգլադեշի քաղաքացիների համար։

Այն թույլ է տալիս կայքերի միայն այնպիսի կառուցվածքը, ինչպիսիք են՝ example.com.bd-ը, example2.com.bd-ը, example3.com.bd-ը; բայց ոչ այնպիսին, ինչպիսին են՝ example.bd-ը, example2.bd-ը, example3.bd-ը։

## Վերին մակարդակի դոմեյններ
### .bd
Թեև .bd դոմեյնը մուտք է գործել 1999 թվականի մայիսի 20-ից, Բանգլադեշի հեռահաղորդակցության սահմանափակ ընկերությունը՝ Bangladesh Telecommunications Company Limited-ը (BTCL), ընդհանուր առմամբ միայն 2003 թվականից է սկսել գրանցումներ կատարել:

### .বাংলা
**[[.বাংলা]]** ("Բանգլա") դոմեյնը մուտք է գործել 2011 թվականին: Բանգլադեշի հեռահաղորդակցության սահմանափակ ընկերությունը՝ Bangladesh Telecommunications Company Limited-ը (BTCL) վեբ կայքերի համար դոմենային անունների գրանցման գործընթացն սկսել է 2017 թվականի հունվարի 1-ից:

## Երկրորդ մակարդակի դոմեյններ

## Ընդունելություն
Ծառայության հետ կապված խնդիրների և gTLD չլինելու պատճառով .bd և .বাংলা դոմեյններն ունեն 45.000-ից պակաս գրանցված դոմեյններ:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .bd whois տեղեկություն
* .bd whois service

bd
.bf

**.bf**, Բուրկինա Ֆասոյի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է: Գործարկվել է 1993 թվականին։ Սկզբնական շրջանում կառավարվել է *Delegational Generale Informatique* (DELGI) կազմակերպության կողմից: 2011 թվականից փոխանցվել է այդ երկրի էլեկտրոնային հաղորդակցության և փոստի կարգավորման վարչությանը (*Regulatory Authority for Electronic Communications and Posts* - ARCEP): 

Նախատեսված է Բուրկինա Ֆասոյի հետ կապված կազմակերպությունների համար։ Թույլատրվում է երկրորդ մակարդակի դոմեյնների (կառավարական կազմակերպությունների) գրանցումը՝ **.gov.bf**։ Դոմեյնային անունների գրանցմամբ զբաղվում է ONATEL-ը։ 

2022 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով **.bf** գոտում գրանցված դոմեյնային անունների թվաքանակը կազմել է 2.024:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
*ARCEP
*Burkinabe Association of Internet Domains
* IANA .bf whois տեղեկություն

bf
.bg

**.bg**, Բուլղարիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Ստեղծվել է 1991 թվականին: Գրանցման ծառայությունները սկզբնական շրջանում մատուցվել են Цифрови системи ընկերության, 201 թվականից՝ Регистър.бг-ի կողմից:

2006 թվականի սեպտեմբերին Регистър.бг-ում ներդրվել են գրանցման ավտոմատացված համակարգ և նոր կանոններ:

**.bg** դոմեյնը թույլ է տալիս անունների գրանցում կյուրեղագրով՝ կիրիլիցայով, IDNA պրոտոկոլը կիրառելու միջոցով: Իր գործողությունները լիովին ավտոմատացնելու նպատակով Регистър.бг-ն օգտագործում է թվային ստորագրության վկայականներ:

**.bg**-ի գոտում կարող են գրանցվել Բուլղարիայի, իսկ 2007 թվականի հունվարի 1-ից՝ նաև Եվրամիության կազմակերպությունների դոմեյնային անուններ: Գրանցվողները կարող են լինել անհատներ, տարբեր կազմակերպություններ, ընկերություններ, պետական մարմիններ և հասարակական կազմակերպություններ: Եվրամիության սահմաններից դուրս գտնվող սուբյեկտները **.bg**-ի գոտում գրանցվելու համար պետք է ունենան լիազորված միջնորդ:

**.bg**-ում անուն գրանցելու համար պետք է ներկայացնել տվյալ անունն ընտրելու հիմնավորումը: Օրինակ՝ ընկերությունների դոմեյնային անունը կարող է համընկնել այդ ընկերության անվանման կամ դրա հապավման հետ միայն այն դեպքում, եթե անունը գրանցված է Բուլղարիայի արտոնագրային գրասենյակում։

Գրանցված դոմեյնային անունների համար տրվում է 30 եվրո (ԱԱՀ-ով՝ 36 եվրո) տարեկան վարձավճար։[3]

Երրորդ մակարդակի դոմեյններում գրանցումը անվճար է և, բացի այդ, չի պահանջվում ընտրված անվան հիմնավորում։ Օրինակ՝ Cartoon Network-ի կայքը՝ CartoonNetwork.BG-ն, գրանցված է այդ դոմեյնային տարածքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .bg whois տեղեկություն
* Register.bg
* Whois service

Կատեգորիա:Բուլղարիայի լրատվամիջոցներ
bg
.an

**.an**, Նիդերլանդյան Անտիլյան կղզիների վերին մակարդակի ազգային դոմենը։ Այն կառավարում էր Նիդեռլանդական Անտիլյան կղզիների համալսարանը։ 2010 թվականին Նիդեռլանդական Անտիլների լուծարումից հետո այս դոմենի ապագան մնում էր անորոշ։ 

Կան շուրջ 800 գրանցումներ .an գոտում, որոնցից մի քանիսը ուղղակիորեն գտնվում են .and տիրույթում, իսկ մնացածը՝ երրորդ մակարդակի վրա, օրինակ՝ **google.com.an**, **youtube.com.an**, **yahoo.com.an**, **visa.com.an**։ Միայն 2015 թվականի հուլիսի 31-ին դոմենը դադարել է գոյություն ունենալ։

## Պատմություն
1993 թվականին Նիդեռլանդական Անտիլների համալսարանը հաջողությամբ փորձեց .an վերին մակարդակի դոմենի լիազորումը, որը ներկայացնում էր Նիդեռլանդական Անտիլների ISO 3166-1 կոդը։

2010 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Նիդեռլանդական Անտիլյան կղզիները պաշտոնապես լուծարվել են։ Լուծարումը հանգեցրել է նոր տարածքների համար .an-ից նոր ccTLD-ների անցնելու անհրաժեշտության։ 2010 թվականի դեկտեմբերի 15-ին ISO 3166 սպասարկման գործակալությունը ISO 3166-1 տվյալների բազայում ավելացրեց երեք նոր գրառում ՝ Կյուրասաո՝ « CW » կոդով , Սինտ Մաարտեն (հոլանդական մաս)՝ « SX » կոդով և BES կղզիներ՝ « BQ » կոդով։ thumb|250px|Վերին մակարդակի դոմենների քարտեզ
.an-ը դադարել է գործել 2015 թվականի հուլիսի 31-ին։ 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .an whois տեղեկություն

an
.bm

**.bm** Բերմուդների ինտերնետային վերին մակարդակի կոդն է: Ստեղծվել է 1993 թվականի մարտ ամսին և պատվիրակվել Բերմուդյան կղզիների քոլեջին: 2007 թվականին վերապատվիրակվել է Բերմուդների գլխավոր գրանցողին (Registrar General of Bermuda), որն էլ փաստացի կառավարում է այն:

## Գրանցումը
**.bm**-ի գոտում դոմենային անուններ գրանցվում են երկրորդ և երրորդ մակարդակներում:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* IANA .bm whois տեղեկություն 

be-x-old:.bm

Կատեգորիա:Վերին մակարդակի ազգային դոմեններ
Կատեգորիա:Բերմուդյան կղզիներ
.bn

**.bn**, Բրունեյի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Կառավարվում է BNNIC-ի կողմից, որը տեղեկատվական-հեռահաղորդակցական տեխնոլոգիաների արդյունաբերության վարչության ստորաբաժանում է։ 

**.bn** դոմեյնն ստեղծվել է 1994 թվականի հունիսի սկզբներին և պատվիրակվել Telekom Brunei Berhad (հապավված՝ TelBru) ընկերությանը: 2022 թվականի հունվարի 7-ի տվյալներով նրա գոտում գրանցված դոմեյնային անունների թվաքանակը եղել է է 1303:

Ներկայումս կան երկու գրանցողներ՝ *Imagine*-ը և *Datastream Digital*-ը:

## Երկրորդ մակարդակի դոմեյններ
Բացի .bn-ի ներքո անմիջապես գրանցվելուց, կան նաև երկրորդ մակարդակի մի քանի դոմեյններ, որոնց ներքո նույնպես կարելի է գրանցվել:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .bn whois տեղեկություն 

bn
.bo

**.bo**, Բոլիվիայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։ Կառավարվում է այդ երկրի Տեղեկատվական հասարակության զարգացման գործակալության կողմից (, *ADSIB*):

Ներկայումս հասանելի է դոմեյնային անունների գրանցումը երկրորդ և երրորդ մակարդակներում: Գրանցման համար ներկայացված դիմումին ընթացք է տրվում մեկ շաբաթվա ընթացքում: Բոլիվիայի բնակիչ լինելը կամ այդ երկրում տեղակայված կազմակերպություն լինելը պարտադիր պահանջ չէ դոմեյնային անուն գրանցելու համար: Մինչև այժմ գրանցված դոմեյնային անուններից ամենաբարձր գրանցագինը վճարվել է *sex.bo*-ի համար, որը 2009 թվականին մի քանի անգամ ձեքից ձեռք է անցել:

2010 թվականի մայիսի դրությամբ **.bo** գոտում գրանցված էր մոտավորապես 6000 դոմեյնային անուն:

## Դոմեյնային անվանը ներկայացվող պահանջներ
Դոմեյնային անվան առավելագույն երկարությունը չպետք է գերազանցի 32 նիշը: Դոմեյնային անունը կարող է պարունակել հետևյալ նիշերը. լատինական այբուբենի տառեր (A-Z), թվանշաններ (0-9) և գծիկ (-): Դոմեյայննի անունը չի կարող սկսվել կամ ավարտվել գծիկով, ինչպես նաև չի կարող պարունակել միմյանց անմիջականորեն հաջորդող երկու գծիկ:

## Երկրորդ մակարդակի դոմեյններ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .bo whois տեղեկություն 
* Պաշտոնական կայքէջը
* Informationen, Statistiken und Karten zu .bo

bo
.bs

**.bs**, Բահամյան կղզիների վերին մակարդակի ազգային դոմեն։ Կառավարվում է Բահամյան կղզիների համալսարանի կողմից: Բահամյան կղզիների ցանցային տեղեկատվական կենտրոն BSNIC-ը .bs դոմենների գրանցամատյանն է և պատասխանատու է .bs TLD- ի ներքո ինտերնետային դոմենների գրանցման համար։

## Կանոններ և սահմանափակումներ
Բահամյան կղզիներում ֆիզիկական ներկայությունը պարտադիր չէ։  

### Երկրորդ մակարդակի դոմեններ

* Որոշակի եռատառ անուններ, ինչպիսիք են com.bs, org.bs, edu.bs, gov.bs, և ISO -3166 -ում թվարկված բոլոր եռատառ երկրների կոդային անունները, պահպանված են ։
* Բոլոր մեկ նիշանոց դոմենները (օրինակ՝ [az].bs) և երկու նիշանոց դոմենները պահվում են ենթադոմենների հնարավոր ապագա օգտագործման համար։

«edu.bs»-ը նախատեսված է Բահամյան կղզիների կրթական հաստատությունների և Բահամյան կղզիներում ներկայություն ունեցող կրթական հաստատությունների համար, իսկ «gov.bs»-ը՝ Բահամյան կղզիների կառավարության նախարարությունների և գործակալությունների համար: «gov.bs» անվանատարածքն այժմ կառավարվում է Ֆինանսների նախարարության տեղեկատվական տեխնոլոգիաների վարչության կողմից: 

### Երրորդ մակարդակի դոմեններ
* Բոլոր մեկ նիշանոց դոմենները (օրինակ՝ [az].xxx.bs) պահուստավորված են՝ ենթադոմենների հետագա հնարավոր օգտագործման համար։ 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .bs whois տեղեկություն 

bs
.bt

**.bt**, Բութանի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է, կառավարվում է Տեղեկատվության և հաղորդակցության նախարարության կողմից՝ bt NIC-ի միջոցով։ 

## Կանոններ
.bt դոմենի անվան գրանցման պահանջները հետևյալն են.

* Տեղական ֆիզիկական անձանց համար. գործող առևտրային լիցենզիա, եթե դուք դիմում եք ձեր ընկերության համար դոմենային անունների համար՝ հեղինակային իրավունքի մասին օրենքը պաշտպանելու համար, կամ եթե ձեր ընկերության անունը գրանցված է ուրիշի կողմից։
* Կազմակերպությունների և պետական ​​​​գրասենյակների համար՝ կազմակերպության/գրասենյակի ղեկավարի ստորագրված նամակ՝ որպես դոմենի գրանցման ապացույց։
* Միջազգային ընկերությունների համար. պետք է ներկայացվեն գրանցման համար որակավորված փաստաթղթեր, ինչպիսիք են գրանցված առևտրային լիցենզիան՝ ընկերության տառատեսակով և կնիքով դիմումի հետ միասին: 

## Նիշեր
Դոմենի անվան համար ընդունված նիշերի նվազագույն քանակը երեքն է։  

Գրանցման որակավորման պահանջներով դոմեններ և ենթադոմեններն են՝ 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .bt whois տեղեկություն 

bt
.bw

**.bw**, Բոտսվանայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է, պաշտոնապես կառավարվում է Բոտսվանայի կապի կարգավորման մարմնի կողմից 2013 թվականից, նախկինում կառավարվում էր Բոտսվանայի համալսարանի կողմից:

## Գործողություններ
Ընթացիկ գրանցումների մեծ մասը գտնվում է երկրորդ մակարդակի անուններից ցածր, ինչպիսիք են **co.bw** և **org.bw-ն**, երրորդ մակարդակում, սակայն գոյություն ունեն նաև որոշ երկրորդ մակարդակի գրանցումներ, ինչպիսին է Բոտսվանայի հեռահաղորդակցության կորպորացիայի կայքը։ Այնուամենայնիվ, երկրորդ մակարդակի գրանցումները դադարեցվել են, և բոլոր կազմակերպություններին, որոնք ներկայումս գրանցված են այս մակարդակում, կտրվի երեք տարվա արտոնյալ ժամկետ՝ ցանկացած այլ մակարդակ անցնելու համար։ 

Ամենաշատ այցելվող .bw դոմեյնը Google Inc.-ի կողմից Բոտսվանայում google.co.bw-ն է։ 

Բոտսվանայի կապի կարգավորման մարմինը .bw դոմեյնների համար գործարկում է WHOIS ծառայություն և նախկինում գործարկվել է Բոտսվանայի հեռահաղորդակցության կորպորացիայի կողմից։

## Կառուցվածք

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* IANA .bw whois տեղեկություն 

bw
.cr

**.cr**, Կոստա Ռիկայի վերին մակարդակի ազգային դոմենն է։

## Արտաքին հղումներ
* IANA .cr whois տեղեկություն 

cr