Իրանի միապետների ռեգալիաներ

**Իրանի միապետների ռեգալիաներ** (, *Jawāhrāt-e millī-ye Irān*/․), Իրանի շահերի թանկարժեք իրերը և թագադրման ռեգալիաներից շատերը ստեղծվել են Սեֆյան դինաստիայի օրոք (16-րդ դար)։ Դրանք ներառում են բազմաթիվ թագեր, գոհարակուռ գլխազարդ, փետրափնջեր, տիարաներ, թրեր, վահաններ և այլ զենքեր զարդարված ոսկերչական քարերով, ճաշի սպասք, առանձին խոշոր թանկարժեք  քարեր և որոշ արտասովոր իրեր (օրինակ՝ թանկարժեք գլոբուս)։ Պարսկական շահերի տարբերանշանների հավաքածուն պահվում է Ազգային գանձարանում՝ Թեհրանում Իրանի Կենտրոնական բանկի շենքում։

## Սեֆյանների և Աֆշարիդների ժամանակների ռեգալիաներ
Հավաքածուի իրերի մեծ մասը վերաբերվում են Սեֆյանների (1502-1736) և Աֆշարիդների (1736-1750) դինաստիաների իշխանության ժամանակաշրջաններին։ 1738 թվականին Աֆշարիդների դինաստիայի հիմնադիր Նադիր շահը ռազմական արշավ է սկսել աֆղանական իշխանությունների դեմ և իր զորքերով հասել Հյուսիսային Հնդկաստան։ Այդ արշավի ընթացքում Նադիր շահին ուղեկցել է հաջությունը, և նրա զորքերը գրավել են բազմաթիվ արժեքավոր ավարաիրեր՝ ադամանդներ, զմրուխտներ, սուտակներ, շափյուղաներ և այլ թանկարժեք քարեր։ Այդ արշավի ամենահայտնի ավարաիրերից են Կոհինուր և Դերիանուր ադամանդները (երկուսն էլ Հնդկաստանից, մինչ օրս դրանք աշխարհում ամենամեծն են), Սիրամարգի գահը և Սամարական շպինելը։

## Այժմեականություն
[մինի|[Մոհամմադ Ռեզա Փահլավին թագը դնում է իր կնոջ՝ շահբան Ֆարահ Փահլավիի գլխին, 1967]]
Արևմուտքում իրանական շահի տարբերանշանը հայտնի դարձավ հիմնականում շահինշահ Մոհամմադ Ռեզա Փահլավիի և նրա կնոջ (շահբան) Ֆարահ Փահլավիի կողմից պաշտոնական արարողությունների ժամանակ օգտագործելու շնորհիվ։

1937 թվականին Ռեզա շահ Փահլավիի օրոք շահի գանձարանի ունեցվածքը փոխանցվել է պետությանը։ Զարդերը տեղադրվել են Իրանի Ազգային բանկի պահոցներում և գործել որպես ոսկու և արժութային պահուստի մաս՝ ազգային դրամական համակարգի կայունությունն ապահովելու համար։ Շահական  տարբերանշանի տնտեսական նշանակությունը հավանաբար նպաստել է Իրանի Իսլամական Հանրապետության ռեժիմի կողմից դրանց պահպանմանը։

Շահ Մուհամմեդ Ռեզա Փահլավիի որոշմամբ միապետական ռեգալիաներից առավել ուշագրավները հրապարակային ցուցադրվել են Ազգային գանձարանում, որը գտնվում է Իրանի Կենտրոնական բանկում։

1979 թվականին՝ Իսլամական հեղափոխության հաղթանակից հետո, որը տապալեց Փահլավիների դինաստիան, մտավախություն կար, որ ռեգալիաները կարող են գողացվել կամ վաճառվել։ Մի շարք մանր զարդեր իսկապես գողացվել են և մաքսանենգ ճանապարհով տեղափոխվել Իրանի սահմաններից դուրս, սակայն հիմնական մասը մնացել է անձեռնմխելի։ Դա հաստատվել է, երբ Իրանի ղեկավարությունը 1990-ականներին վերաբացել է Շահի թանկարժեք իրերի մշտական ցուցադրությունը այցելուների համար։

Ցուցահանդեսը տեղակայված է Ազգային գանձարանում (ոչ պաշտոնապես կոչվում է Ոսկերչական թանգարան), որը գտնվում է Թեհրանի Ֆիրդուսի պողոտայում գտնվող Իրանի Կենտրոնական բանկի շենքում։ Թանգարանը բաց է այցելությունների համար ժամը 14.00-16.30, բացառությամբ չորեքշաբթի, հինգշաբթի և ուրբաթ օրերից։ Թանգարանն ունի ուղեցույցներ և գրքույկներ անգլերեն, պարսկերեն, ֆրանսերեն, ռուսերեն, գերմաներեն, ճապոներեն և արաբերեն լեզուներով։

## Պատկերասրահ

|Корона Пехлеви
Պատկեր:The Daria-e Noor (Sea of Light) Diamond from the collection of the national jewels of Iran at Central Bank of Islamic Republic of Iran.jpg| Դարյա ի նուր ադամանդ
Պատկեր:Noor-ol-Ain_tiara.png|Տիարա Նուր-ուլ-Այն
Պատկեր:Chest1 - edited.png|Թանկարժեք տուփ
Պատկեր:Pitcher 2.png|Ոսկե սրվակ
Պատկեր:Dish Cover 1 - edited.png|
Պատկեր:Coronation belt 2.png|Շահի ոսկե գոտի
Պատկեր:Sword - Coronation 3k.png|Շահի սուրը
Պատկեր:Irnc114-Teheran-Muzeum Klejnotów.jpg|Թանկարժեք գլոբուս


## Գրականություն
* Malecka, A. «The Mystery of the Nur al-Ayn Diamond», in: Gems & Jewellery: The Gemmological Association of Great Britain vol. 23, no. 6, July 2014, pp.&nbsp;20–22.
* Malecka, A. «Daryā-ye Nur: History and Myth of a Crown Jewel of Iran», Iranian Studies vol. 51 (2018), http://dx.doi.org/10.1080/00210862.2017.1362952
* Meen, V.B, Tushingham, A.D. Crown jewels of Iran, Toronto 1968.

## Տես նաև
* Թագավորական զարդեր
* Ազգային զարդերի գանձարան
* Իրանի ազգային թանգարան
* Սոլթմեն
* Իրանական մշակույթ
* Իրանի պատմություն
* Զբոսաշրջությունն Իրանում
* Իրանի աշխարհագրություն
* Իրանի միջազգային վարկանիշային աղյուսակ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Treasury of National Jewels 
* Amazing Iran
* Iran Crown Jewels with Photos
* Imperial Iran of the Pahlavi Dynasty
* The Imperial Jewels of Iran (images)
* Treasury of National Jewels of Iran 
* Sara Mashayekh, ''The Breathtaking Jewelry Museum of Iran'', Rozaneh Magazine, January-February 2006,.
* crown jewels of Iran(book)

Կատեգորիա:Իրանական արվեստ
Կատեգորիա:Իրանական մշակույթ
Կատեգորիա:Իրանի ազգային զարդեր
Կատեգորիա:Իրանի պետական խորհրդանիշեր