Կլավդիա Ֆոմիչովա

**Կլավդիա Յակովլևնա Ֆոմիչովա** (, ), խորհրդային մարտական օդաչու և փոխգնդապետ էր Խորհրդային բանակում ։ Նա մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին , մասնակցել է Կուբանի օդային մարտերին , 1943 թվականի Սմոլենսկի գործողությանը , Բելառուսի «Բագրատիոն» հարձակողական գործողությանը և Բալթյան գործողությանը ։ Պատերազմի ավարտից հետո նա եղել է օդաչու-հրահանգիչ, իսկ ավելի ուշ անցել է ուսուցչական աշխատանքի։ Խորհրդային Միության հերոս (1945)։

## Կենսագրություն
### Մանկություն և երիտասարդություն
Նա ծնվել է 1917 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Մոսկվայում՝ բազմանդամ ընտանիքում։ Կլավդիայի ծնվելուց մեկ տարի անց նրա հայրը մահացավ, և տնտեսությունը մնաց հիվանդ մոր ձեռքը։ Ֆոմիչևների ընտանիքը ապրում էր աղքատության մեջ։

1931 թվականին Կլավդիան ավարտեց յոթամյա դպրոցը, այնուհետև աշխատանքի անցավ որպես հաշվապահի աշակերտ և սկսեց սովորել բանկային աշակերտական դպրոցի երեկոյան բաժնում։ Նույն թվականին նա միացավ կոմսոմոլին։ Ուսումն ավարտելուց հետո նա աշխատեց ԽՍՀՄ Պետական բանկի Մոսկվայի տարածաշրջանային գրասենյակում ՝ որպես հաշվապահ-վերահսկիչ։

Ֆոմիչովան սիրում էր սպորտ, զբաղվում էր ակտիվ հասարակական աշխատանքներով, մասնակցում էր լեռնագնացության և մասնակցում էր Էլբրուսի գագաթ բարձրանալուն։ 1936 թվականին Պետական բանկում բացվեցին թռչող սարքերի օդաչուների դասընթացներ։ Կլավդիան արագ պատրաստվեց, հանձնեց տեսական քննությունները և սկսեց սովորել դասընթացներում։ Որոշ ժամանակ անց նրան ուղարկեցին սովորելու Օսոավիախիմի թռիչքային ակումբում՝ լավագույն թռչող սարքերի օդաչուների շարքում, և 1937 թվականին նա հաջողությամբ ավարտեց ուսումը։

Շուտով Ֆոմիչովան նույնպես ավարտեց հրահանգչական դպրոցը և 1938 թվականին իր առաջին ուսանողների խումբն ընդունեց Մոսկվայի մարզի Ռեուտովի աէրոակումբ: Որպես հրահանգիչ աշխատելու 3 տարվա ընթացքում նրա ուսանողներից 65-ը հաջողությամբ ավարտեցին աէրոակումբը և ընդունվեցին ռազմական օդաչուական դպրոցներ։

### Հայրենական մեծ պատերազմ
Աշխատավորների և գյուղացիների կարմիր բանակում է 1941 թվականից։ Նա ավարտել է Էնգելսի անվան ռազմական ավիացիայի դպրոցում օդաչուների ռազմական պատրաստության դասընթացները, որոնք ավարտել է 1942 թվականին։

Ֆոմիչովան պատերազմի սկիզբը դիմավորել է Մոսկվայի մոտ գտնվող աէրոակումբում։ 1941 թվականի հունիսի 22-ին նա զեկույց է ներկայացրել՝ խնդրելով իրեն ուղարկել ռազմաճակատ։ 1941 թվականի սեպտեմբերին Ֆոմիչովային կանչել են ՕՍՈԱՎԻԱԽԻՄ-ի Կենտրոնական խորհուրդ, որտեղ նա իմացել է, որ Խորհրդային Միության հերոսուհի Մարինա Ռասկովան ձևավորում է կանանց ավիացիոն երեք գունդ։ Կլավդիան որոշել է միանալ այդ գնդերից մեկին։

Շուտով Ֆոմիչովային ուղարկեցին կանանց կործանիչ գունդ, որտեղ նա արագորեն տիրապետեց UT-2 ինքնաթիռի թռիչքին և պատրաստվեց թռչել Yak-1 կործանիչով։ Ռասկովան, ուշադիր նայելով Կլավդիային, եկավ այն եզրակացության, որ աղջկա համար ավելի լավ կլինի ծառայել ռմբակոծիչ գնդում։ Ֆոմիչովան համաձայնեց Ռասկովայի փաստարկների հետ, և որոշ ժամանակ անց նա նշանակվեց թռիչքի հրամանատարի պաշտոնում կապիտան Տիմոֆեևայի էսկադրիլիայում և առաջիններից մեկն էր, ով թռցրեց Pe-2 ինքնաթիռ։

Հայրենական մեծ պատերազմի մարտերում ՝ 1943 թվականի հունվարից, 587-րդ ռմբակոծիչ ավիացիոն գնդի կազմում, որը հետագայում վերանվանվեց 125-րդ գվարդիական ռմբակոծիչ ավիացիոն գունդ (4-րդ գվարդիական ռմբակոծիչ ավիացիոն դիվիզիա , առաջին կազմավորման 1-ին գվարդիական ռմբակոծիչ ավիացիոն կորպուսը 1944 թվականի դեկտեմբերի 26-ին վերանվանվեց 5-րդ գվարդիական ռմբակոծիչ ավիացիոն կորպուս, 3-րդ օդային բանակ ): Նա իր կրակի մկրտությունը ստացավ Դոնի ճակատում։ Առաջին մարտական թռիչքների ժամանակ աղջիկները թռչեցին 124-րդ գվարդիական ռմբակոծիչ ավիացիոն գնդի խմբերի կազմում ՝ փորձառու օդաչուների գլխավորությամբ, բայց հետագայում նրանք գործողություններ իրականացրին ինքնուրույն: Ֆոմիչովան հաջողությամբ ղեկավարեց իրեն վստահված օղակը մարտական առաջադրանքներում։

1943 թվականի ապրիլի 24-ից Ֆոմիչովան գտնվում էր Հյուսիսկովկասյան ռազմաճակատում, իսկ 1943 թվականի հուլիսի 10-ից՝ Արևմտյան ռազմաճակատում։ Կուբանում տեղի ունեցած մի շարք օդային մարտերի ժամանակ էսկադրիլիան հաջողությամբ կատարել է բոլոր մարտական առաջադրանքները և չի կորցրել ոչ մի անձնակազմ։ Տիմոֆեևան և Ֆոմիչովայի խումբը աչքի են ընկել՝ հաջող օդային մարտ անցկացնելով ութ գերմանական կործանիչների հետ։ Ռազմաօդային ուժերի գլխավոր հրամանատար Ա. Ա. Նովիկովը այս օդային մարտը օրինակ է ծառայել բոլոր ռմբակոծիչ ավիացիայի համար։

Որպես էսկադրիլիայի հրամանատար՝ Ֆոմիչովան մասնակցել է Սմոլենսկի գործողությանը։ 1943 թվականի սեպտեմբերի 17-ին, մարտական մարտահրավերի ժամանակ, Ֆոմիչովայի ինքնաթիռը խփվել է։ Վայրէջքի մոտենալիս ինքնաթիռը, վայրէջքի մեխանիզմով ռումբի խառնարանում վայրէջք կատարելով, շրջվել է՝ առաջացնելով պայթյուն։ Մոտակայքում գտնվող զինվորները շտապել են այրվող ինքնաթիռի մոտ և, վտանգելով իրենց կյանքը, դուրս են բերել այրված անձնակազմի անդամներին։ Կլավդիան ծանր վիրավորվել և այրվածքներ է ստացել, երկարատև բուժում է ստացել հիվանդանոցում, բայց 1944 թվականի հունվարին նա վերադարձել է գունդ։

1944 թվականի մարտից՝ 3-րդ Բելառուսական ռազմաճակատում։ 1944 թվականի հունիսի 23-ին սկսվեց Բելառուսի «Բագրատիոն» հարձակողական գործողությունը։ Այդ օրը Ֆոմիչովան գլխավորեց իր էսկադրիլիան՝ որպես ռմբակոծիչների շարասյան մաս։ Երկրորդ թռիչքի ժամանակ Ֆոմիչովայի էսկադրիլիան պետք է հարվածեր խորհրդային հարձակումը զսպող ամենակարևոր ամրություններից մեկին։ Կլավդիան և էսկադրիլիայի նավավար Գալինա Ջունկովսկայան նախորդ օրը լավ ուսումնասիրել էին այս թիրախը՝ վերջերս կատարված հետախուզական թռիչքի ժամանակ։ Թռիչքի ժամանակ գերմանական արկի ուղիղ հարվածը խոցեց և այրեց ինքնաթիռի ձախ շարժիչը, հրաձիգ-ռադիոօպերատորը զոհվեց, Ֆոմիչովան վիրավորվեց ոտքից, բայց շարունակեց ինքնաթիռը թռցնել ուղիղ գծով՝ սպասելով այն պահին, երբ Ջունկովսկայան կնետի ռումբերը։ Երբ ճշգրիտ հարվածը հասցվեց, Կլավդիան ինքնաթիռը թռցրեց Խորհրդային տարածք և իր զուգընկերոջ հետ միասին պարաշյուտով դուրս ցատկեց։ Ջունկովսկայայի դեմքը այրվել էր, իսկ Ֆոմիչովան ինքը երկրորդ աստիճանի այրվածքներ էր ստացել։

1944 թվականի հուլիսի 15-ից Ֆոմիչովան կռվել է 1-ին Բալթյան ռազմաճակատում։
200px|thumb|right|Могила Фомичёвой на Новодевичьем кладбище Москвы
1944 թվականի դեկտեմբերի դրությամբ այն Pe-2 ինքնաթիռով իրականացրել էր 55 մարտական թռիչք։ Այն նետել էր 46,750 կգ ռումբի բեռ, և խմբով խոցել 11 գերմանական ինքնաթիռ նրա գործողությունները զգալի վնաս են հասցրել թշնամուն։

ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի նախագահության 1945 թվականի օգոստոսի 18-ի հրամանագրով, հրամանատարության մարտական առաջադրանքների օրինակելի կատարման և նացիստական զավթիչների դեմ մարտերում ցուցաբերած քաջության ու հերոսության համար Ֆոմիչովային շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում։

### Պատերազմից հետո
Նա պատերազմի ավարտը դիմավորեց գվարդիայի կապիտանի կոչումով: Նա մասնակցել է Հաղթանակի շքերթին 1945 թվականի հունիսի 24-ին։

Պատերազմից հետո նա օդաչու-հրահանգիչ էր Ռազմաօդային ուժերի ակադեմիայում, ապա դասավանդել է Բորիսոգլեբսկի օդաչուների ռազմական ավիացիայի դպրոցում (այժմ՝ Բորիսոգլեբսկի Վ. Պ. Չկալովի անվան թռիչքային անձնակազմի ուսումնական ավիացիոն կենտրոն)։ 1945 թվականի նոյեմբերին Խորհրդային Միության պատվիրակության կազմում նա մասնակցել է Կանանց միջազգային ժողովրդավարական ֆեդերացիայի հիմնադիր համագումարին Փարիզում։

1955 թվականին Ֆոմիչովան թոշակի անցավ փոխգնդապետի կոչումով։

### Ընտանիք
Ամուսին՝ գվարդիայի ավիացիայի գնդապետ Անատոլի Վասիլևիչ Լևաշև (6.11.1911 - 29.9.1983), պատերազմի ժամանակ՝ 124-րդ գվարդիական ռմբակոծիչ ավիացիայի գնդի շտաբի պետ։

Նա ապրել է Մոսկվայում, որտեղ մահացել է 1958 թվականի հոկտեմբերի 6-ին։ Թաղված է Նովոդևիչի գերեզմանատանը։

## Մրցանակներ
* Խորհրդային Միության հերոս ( ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի նախագահության 1945 թվականի օգոստոսի 18-ի հրամանագիր, Լենինի շքանշան և Ոսկե աստղի մեդալ № 7929)։
* Կարմիր դրոշի երկու շքանշաններ (1943 թվականի սեպտեմբերի 5,1944 թվականի հունիսի 28)։
* Կարմիր Աստղի շքանշան (4 մայիսի, 1943թվական)։
* ԽՍՀՄ մեդալներ, այդ թվում՝
** «Ստալինգրադի պաշտպանության համար» մեդալ (1942 թվականի դեկտեմբերի 22, շնորհվել է 1943 թվականի հուլիսի 7-ին)։
** «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ (պարգևատրվել է 1945 թվականի մայիսի 18-ին)։
** «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի նկատմամբ տարած հաղթանակի համար» մեդալ (պարգևատրվել է 1945 թվականի հունիսի 20-ին)։

## Հիշողություն
* Մոսկվայի Հյուսիսարևմտյան վարչական շրջանի Սևերնոյե Տուշինո շրջանի փողոցներից մեկը անվանակոչվել է Ֆոմիչովայի անունով։ Նրա հիշատակին հուշատախտակ է տեղադրվել նույն փողոցի 1/13 տանը, իսկ օդաչուի հիշատակին նվիրված մեկ այլ հուշատախտակ՝ 2 տանը։ Օդաչուին նվիրված հուշահամալիր-թանգարանը գտնվում է թիվ 1571 լիցեյի շենքում, որը նույնպես գտնվում է Ֆոմիչովա փողոցում:
* 2010 թվականի մայիսի 8-ին Լիպեցկի մարզի Դանկով քաղաքում բացվեց Հերոսների հուշարձանը։ Հուշարձանը բաղկացած է Խորհրդային Միության հերոսներին նվիրված 11 հուշատախտակից և Փառքի շքանշանի լիարժեք ասպետների 2 հուշատախտակից, որոնք բոլորը Դանկովի շրջանի բնիկներ են։ Ֆոմիչովայի անունը փորագրված է հուշատախտակներից մեկի վրա։
* Դանկովի քաղաքային փողոցներից մեկը նույնպես անվանակոչվել է Ֆոմիչովայի պատվին։

Улица Фомичёвой 01.jpg|
Улица Фомичёвой (Москва).jpg|

Ֆոմիչովա փողոց, Մոսկվա

## Ծանոթագրություններ

## Գրակաություն
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* 
* *Вотинцев А. С., Фёдоров Г. Н.* В небе Ульяновска. Саратов, 1984. — С. 55—58.
*Герои огненных лет: очерки о москвичах — Героях Советского Союза / Институт истории СССР АН СССР, Институт военной истории Министерства обороны СССР; ред-кол.: А. М. Синицын (отв. ред.) и др. — Книга 1. — М.: Московский рабочий, 1975. — С. 704—710. — 759 с.
* *Маркова Г. И.* Расскажи, береза… — , 1983. — С. 69—137.
* *Харламов Н.* Улица имени отважной летчицы // Огонёк. — 1981. — №29. — С. 29.
* *Паняев А.* Боевые подруги // За оборону. — 1946. — №5-6. — С. 5.
 
Կատեգորիա:Կանայք Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուս զինվորականներ
Կատեգորիա:Ռուս կին օդաչուներ