Բեզանտ (մետաղադրամ)

**Բեզանտ**, **բիզանտին**, **վիզանտին** (ֆրանսերեն  *bezant*, լատիներեն  *besantius*, լատիներեն  *byzantii*) - 10-13-րդ դարերում բյուզանդական սոլիդուսի և արևելյան պետությունների այլ ոսկե մետաղադրամների արևմտաեվրոպական անվանումը: Տերմինը ծագում է հունարեն «Բյուզանդիա» բառից, որը Բյուզանդական կայսրության մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլսի հին անունն է: Լայն իմաստով, այն նշանակում է ոսկե մետաղադրամներ կամ ընդհանրապես փող արևմտաեվրոպական միջնադարյան փաստաթղթերում: Նաև՝ զինանշանի անվանումը հերալդիկայի մեջ:

Այս մետաղադրամի հունարեն անվանումը **nomisma** կամ **nomisma** է (հին հունարեն՝ νόμισμα-մետաղադրամ, νόμος-օրենք բառից), իսկ դրա տարատեսակներն են nomisma stamena (հիստամենոն), nomisma hyperpyron (հիպերպիրոն) և nomisma tetarteron (տետարտերոն):

## Անուն
Անվանումը ծագում է Բյուզանդիայի համեմատաբար փոքր քաղաքի՝ «Βυζάντιο» («Բյուզանդիա») հունական անվանման լատինացված ձևից, որը 4-րդ դարում դարձավ Արևելյան Հռոմեական կայսրության մայրաքաղաքը և հետագայում Հռոմի կայսր Կոստանդին Մեծի հրամանով վերանվանվեց Կոստանդնուպոլիս։ «Բեզանտ» անվանումը առաջին անգամ օգտագործվել է Հռոմի պապ Հովհաննես VIII-ի կողմից 870-ական թվականներին։

## Նկարագրություն
Բյուզանդական կայսրությունը Կոստանդինի ժամանակներից ոսկե մետաղադրամների հիմնական աղբյուրներից մեկն էր։ Ոսկե մետաղադրամները, ի տարբերություն արծաթի և բրոնզի, վաղ միջնադարում Արևմտյան Եվրոպայում լայնորեն չէին հատվում։ Հազվադեպ ոսկե մետաղադրամներ էին օգտագործվում հատուկ առիթներով վճարումներ կատարելու կամ հարգանք ցուցաբերելու համար։ Ֆրանսիայում բեզանտն օգտագործվում էր արարողակարգային առիթներով։ Իր թագադրման օրը՝ պատարագի ժամանակ, Ֆրանսիայի թագավորը պարտավոր էր նվիրաբերել տասներեք բեզանտ։

Բյուզանդական ոսկե մետաղադրամները բարձր էին գնահատվում, ինչպես նաև իսլամական խալիֆայություններում հետագայում հատվող մետաղադրամները: Առաջին բեզանտները բյուզանդական սոլիդիներն էին: Հետագայում այս տերմինը տարածվեց նաև իսլամական խալիֆայություններում հատվող ոսկե դինարների վրա և կոչվեց սարակինյան բեզանտ (byzantii saracenati),  որը նույնպես մոդելավորված էր սոլիդուսի հիման վրա: Երուսաղեմի թագավորությունում (12-րդ դար) և Լատինական կայսրությունում (13-րդ դար) սկսեցին հատվել իրենց սեփական ոսկե մետաղադրամները ՝ հիմնվելով բյուզանդական սոլիդուսի վրա։ Արծաթե բեզանտներ հատվում էին Կիպրոսում, որոնք կոչվում էին «սպիտակ բեզանտ» (byzantii albi)։ Բեզանտի քաշը փոփոխվում էր շրջանառության ընթացքում՝ 3.2 գրամից մինչև 4.55 գրամ։ «Բեզանտ» տերմինը վենետիկցիները օգտագործել են եգիպտական ​​ոսկե դինարներին անդրադառնալու համար։ Մարկո Պոլոն բեզանտի մասին հիշատակել է Արևելյան Ասիա կատարած իր ճանապարհորդական զեկույցներում՝ Յուան կայսրության դրամը նկարագրելիս։  Նրա նկարագրությունները հիմնված էին 1 բեզանտ = 20 գրոատ = 133⅓ թուրքական գրոշ հարաբերակցության վրա։ Ոսկե մետաղադրամները վերականգնվել են Եվրոպայում 1252 թվականին, երբ Ֆլորենցիան և Վենետիկը սկսել են հատել ոսկե մետաղադրամներ, որոնք հայտնի են որպես ֆլորիններ և դուկատներ։

Ֆլորինների և դուկատների ի հայտ գալուց առաջ  այն հիմնական ոսկե առևտրային մետաղադրամն էր, հատկապես Մերձավոր Արևելքի երկրների հետ առևտրում։ Այն հազվադեպ էր հասնում Արևելյան Սլավոնական հողեր։

## Հերալդրիայում
Հերալդիկայում բեզանտը  հերալդիկ պատկեր է։ Այն պատկերվում է որպես ոսկե (դեղին) կամ արծաթե (սպիտակ) շրջան, որը խորհրդանշում է փող և հարստություն։ Ինչպես հերալդիկ պատկերների մեծ մասը, բեզանտը ծագում է խաչակրաց արշավանքների ժամանակներից, երբ արևմտաեվրոպացիները ծանոթացան բյուզանդացիների բարձրորակ ոսկե մետաղադրամներին։
Պատկեր:Shield_of_the_Kingdom_of_Portugal_(1139-1247).png|Պորտուգալիայի նախկին գերբը
Պատկեր:Herb_Gieralt.png|Գերալտ (գերբ)
Պատկեր:Coat_of_Arms_of_Meco.svg|Մեկոյի գերբ
Պատկեր:Coat_of_arms_of_Adjara.svg|Աջարիայի գերբը
Պատկեր:Kharkiv_gub_1878.gif|Խարկովի նահանգի գերբը


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* *[https://www.reppa.de/lexikon/bezant Bézant]* // Reppa — Das grosse Münzen-Lexikon.

Կատեգորիա:Բյուզանդական կայսրություն
Կատեգորիա:Դրամագիտություն
Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմություն
Կատեգորիա:Մետաղադրամ
Կատեգորիա:Շրջանառությունից հանված դրամներ
Կատեգորիա:Ոսկե դրամներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի դրամական միավորներ