Իսրայելի ավիահարվածներ Բեյրութում (27 սեպտեմբերի, 2024)

**Իսրայելի ավիահարվածներ Բեյրութում,** 2024 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Կանադայի, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների, Իսրայելի և Եգիպտոսի, Արաբական պետությունների լիգայի, ինչպես նաև ԵՄ-ի, Ավստրալիայի և Մեծ Բրիտանիայի որոշ մասերի կողմից ահաբեկչական կազմակերպություն ճանաչված Հեզբոլլահի Բեյրութի ստորգետնյա շտաբի  Իսրայելի իրականացրած ռմբակոծությունն է, որի արդյունքում գլխավոր քարտուղար Հասան Նասրալլահը սպանվել է։ Օդային հարվածը տեղի է ունեցել այն ժամանակ, երբ Հեզբոլլահի առաջնորդները հավաքվել են Բեյրութից հարավ գտնվող Դահիե արվարձանում գտնվող իրենց կենտրոնակայանում: Իսրայելի ռազմաօդային ուժերի 119-րդ ջոկատի F-16 կործանիչներով իրականացված գործողությունը ներառել է մի քանի տոննա զինամթերք, ներառյալ ամերիկյան արտադրության բունկերային ռումբեր (2300 կգ), ինչի արդյունքում կործանվել է Հեզբոլլահի ստորգետնյա շտաբը: Իսրայելի պաշտպանության բանակը գործողությանը տվել է «Նոր կարգ» ծածկագիրը ()։

## Նախապատմություն
2023 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Համասը հարձակվել է Իսրայելի վրա, և Իսրայելը սկսել է ռմբակոծել Գազայի հատվածը, մեկ օր անց, Հեզբոլլահը միացել է հակամարտությանը՝ ի նշան «համերաշխության պաղեստինցիների հետ»՝ կրակելով  Շեբաա ֆերմաների և Գոլանի բարձունքների իսրայելական ռազմական հենակետերի վրա, որոնք՝ երկուսն էլ իսրայելական օկուպացիայի տակ գտնվող տարածքներ են։ Այդ ժամանակվանից ի վեր Հեզբոլլահն ու Իսրայելը ներգրավվել են անդրսահմանային ռազմական հակամարտությունում, ինչի արդյունքում տեղահանվել են Իսրայելի և Լիբանանի համայնքներ՝ զգալի վնասէ հասցվել  սահմանի երկայնքով գտնվող բնակավայրերին և հողերին: 2023 թվականի հոկտեմբերի 7-ից մինչև 2024 թվականի սեպտեմբերի 20-ը եղել է 10․200 անդրսահմանային հարձակում, որից 8300-ը ձեռնարկել է Իսրայելը։ Ավելի քան 96․000 մարդ Իսրայելում և մոտավորապես 500․000 Լիբանանում տեղահանվել են։ 2024 թվականի օգոստոսի 24-ի դրությամբ Լիբանանում գրանցվել է մահվան 564 հաստատված դեպք, այդ թվում՝ 133 խաղաղ բնակիչ։ Իսրայելը և Հեզբոլլահը պահել են իրենց հարձակումները այնպիսի մակարդակի վրա, որը վնաս է հասցնում առանց լայնամասշտաբ պատերազմի վերածվելու։

Հեզբոլլահը հայտարարել է, որ կշարունակի հարձակումները Իսրայելի վրա, քանի դեռ Իսրայելը չի դադարեցնի իր գործողությունները Գազայում։ Իսրայելը Հեզբոլլահից պահանջել է իրականացնել Միավորված ազգերի կազմակերպության Անվտանգության խորհրդի 1701 բանաձևը (UNSCR 1701) և դուրս բերել իր ուժերը Լիտանի գետից հյուսիս։ Ե՛վ Իսրայելը, և՛ Հեզբոլլահը չկատարած պարտավորություններ ունեն ՄԱԿ-ի ԱԽ 1701 բանաձևի համաձայն։ Դիվանագիտական ջանքերը՝ ԱՄՆ դեսպան Ամոս Հոխշտեյնի և Ֆրանսիայի գլխավորությամբ, մինչ այժմ անհաջող են եղել հակամարտության կարգավորման հարցում։ 2024 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Իսրայելի Անվտանգության կաբինետը սահմանել է Իսրայել-Համաս պատերազմի նոր նպատակ՝ Լիբանանի հետ անդրսահմանային հակամարտությունից տեղահանված բնակիչների անվտանգ վերադարձը հյուսիս: Այս նպատակին ավելացվել է գոյություն ունեցող երկու նպատակները՝ Համասի կազմաքանդումը և հոկտեմբերի 7-ի հարձակումների ժամանակ գերիների ազատ արձակումը։

## Գործողություն
2024 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Իսրայելի ռազմաօդային ուժերը ավիահարված են հասցրել Հեզբոլլահի կենտրոնական շտաբին Բեյրութի Դահիե արվարձանում գտնվող Հարեթ Հրեյք շրջանում: ԶԼՄ-ները հաստատել են, որ ավիահարվածի թիրախը եղել է Հեզբոլլահի առաջնորդ Հասան Նասրալլահը։ Հարվածը հասցրել է 119 Bat ջոկատը՝ օգտագործելով F-16I Sufa կործանիչներ, որոնք մի քանի տոննա զինամթերք են նետել։

Նասրալլահի վիճակը սկզբում անորոշ է եղել, սակայն 2024 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Իսրայելի պաշտպանության ուժերը հաստատել են նրա մահը, հայտարարությունը հետագայում հաստատել է Հեզբոլլահը։ Հարձակման հետևանքով զոհվել է առնվազն վեց մարդ և վիրավորվել ավելի քան 91 մարդ: Իսրայելի պաշտպանության բանակի տվյալներով՝ հարվածի հետևանքով զոհվել են նաև Հեզբոլլահի հարավային ճակատի հրամանատար Ալի Կարաքին և այլ բարձրաստիճան հրամանատարներ։

Այս հարձակումը հաջորդել է Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուի ՄԱԿ-ում ելույթին, որտեղ նա վերահաստատել է Իսրայելի հավատարմությունը Հեզբոլլահի դեմ իր արշավին՝ ասելով, որ Իսրայելը «խաղաղության է ձգտում»: Ավելի վաղ՝ սեպտեմբերին, Հեզբոլլահը կրել է խմբավորման ամենավատ պարտություններից մեկը, ներառյալ նրա շարժական կապի սարքերի ռմբակոծությունները սեպտեմբերի 17-ին և 18-ին և սպանվել է վերնախավի հրամանատար Իբրահիմ Աքիլին։ Բացի այդ, հուլիսին Բեյրութում սպանվել է Հեզբոլլահի մեկ այլ բարձրաստիճան զինվորական՝ Ֆուադ Շուքրը։

2024 թվականի սեպտեմբերի 17-ին և 18-ին հազարավոր փեյջերներ և ռացիաներ են  պայթել համակարգված հարձակումների շարքով։ Պայթյունների հետևանքով զոհվել է 42 մարդ, վիրավորվել առնվազն 3500-ը, այդ թվում՝ խաղաղ բնակիչներ Reuters-ը հայտնել է, որ Հեզբոլլահի անանուն պաշտոնյայի համաձայն, Հեզբոլլահի 1500 մարտիկ դուրս են եկել շարքից վնասվածքների պատճառով, որոնցից շատերը կուրացել են կամ կորցրել են իրենց ձեռքերը։ Չնայած Իսրայելը հերքում է իր մասնակցությունը հարձակմանը, իսրայելական անանուն աղբյուրները Reuters-ին և այլ լրատվամիջոցներին հայտնել են, որ այն կազմակերպվել է Իսրայելի հետախուզական ծառայության ( Մոսադ ) և զինվորականների կողմից։ Ի պատասխան՝ Հեզբոլլահը, ով այդ հարձակումը որակել է Իսրայելի կողմից հնարավոր պատերազմի հայտարարում, մի քանի օր անց հրթիռային հարձակում է իրագործել Իսրայելի հյուսիսի վրա։ 2024 թվականի սեպտեմբերի 20-ին լարվածությունն ավելի է թեժացել այն բանից հետո, երբ Բեյրութում իսրայելական հարձակման հետևանքով սպանվել է Իբրահիմ Աքիլը, ստորաբաժանման այլ բարձրաստիճան հրամանատարների հետ միասին։ Լիբանանի քաղաքացիներին տարհանելու խորհուրդ տալուց հետո Իսրայելը սեպտեմբերի 23-ին սկսել է օդային հարձակումներ։

Սեպտեմբերի 25-ին Միացյալ Նահանգները և Եվրամիությունը հայտարարություն են տարածել՝ կոչ անելով 21-օրյա հրադադար հաստատել։ Հայտարարությունը ստորագրել են նաև Ավստրալիան, Կանադան, Եվրամիությունը, Ֆրանսիան, Գերմանիան, Իտալիան, Ճապոնիան, Սաուդյան Արաբիան, Արաբական Միացյալ Էմիրությունները, Միացյալ Թագավորությունը և Կատարը։ ԱՄՆ պաշտոնյաներն ասել են, որ Նեթանյահուն համաձայնել է դրան, սակայն հաջորդ օրը Նեթանյահուն հերքել է որևէ առնչություն այս ծրագրին՝ ըստ տեղեկությունների, «կատաղած» թողնելով ԱՄՆ պաշտոնյաներին։ Ավելի ուշ Նեթանյահուն հետ է կանգնել՝ ասելով, որ կիսում է ԱՄՆ-ի առաջարկի նպատակները։

## Հասան Նասրալլահ
250px|մինի|Հասան Նասրալհը 2019 թվականին
Հասան Նասրալլահը Հեզբոլլահի գլխավոր քարտուղարն էր 1992 թվականից։ Զգալի վերափոխումների միջոցով ղեկավարել է շիա զինյալ և քաղաքական կազմակերպությունը: Նրա ներգրավվածությունը կազմակերպությունում, որը հիմնադրվել է 1980-ականներին, սկսվել է իր պատանեկության տարիներին՝ Տյուրոսում, որտեղ նրան դաստիարակել է քարոզիչ Մուհամմադ ալ-Ղարաուին, իսկ ավելի ուշ՝ այաթոլլա Մուհամմադ Բաքիր ալ-Սադրը Նաջաֆում : Նրա դաստիարակ Աբբաս ալ-Մուսավիի սպանությունից հետո Նասրալլան նշանակվել է նրա իրավահաջորդը: 

Իրանի հետ սերտորեն կապված՝ Նասրալլան իր պաշտոնավարման ընթացքում զգալիորեն ազդել է Հեզբոլլահի վրա։ Նրա ղեկավարությամբ խմբավորումը բազմաթիվ հակամարտություններ է ունեցել Իսրայելի հետ, հատկապես 2006 թվականի Լիբանանի պատերազմը։ Նրա ղեկավարման ժամանակաշրջանում Հեզբոլլահը վերածվել է աշխարհի ամենաշատ զինված ոչ պետական դերակատարի, որն իր ռազմական թևի հզորությամբ գերազանցում է լիբանանյան բանակին։ Սիրիական քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ Հեզբոլլահը սիրիական բանակի կողքին կռվել է Նասրալլայի անվանած «իսլամիստ ծայրահեղականների» դեմ: Նրա ղեկավարությամբ Հեզբոլլահը բախվել է քննադատության ՝ 2005 թվականին Լիբանանի վարչապետ Ռաֆիկ Հարիրիի սպանությանը և 2020 թվականին Բեյրութի նավահանգստի պայթյունին իր ենթադրյալ մասնակցության համար։ Հոկտեմբերի 7-ին Իսրայելի վրա Համասի հարձակումից հետո նա որոշել է ներգրավվել հակամարտությունում՝ նախաձեռնելով հարձակումներ Իսրայելի վրա, ինչը հանգեցրել է Իսրայելի և Հեզբոլլահի միջև հակամարտության, որն ազդել է սահմանի երկու կողմերի վրա։

Ամերիկացի պաշտոնյան ABC News-ին ասել է, որ օդային հարվածի ժամանակ Նասրալլան և մի քանի գործընկերներ գտնվել են Բեյրութում՝ կարճատև այցով։ Ըստ New York Times-ի՝ իսրայելցի առաջնորդները ամիսներ շարունակ հետևել են Հասան Նասրալլայի գտնվելու վայրին և որոշել են նրան թիրախավորման որոշումը կայացել է հարձակումից մեկ շաբաթ առաջ՝ հասկանալով, որ նրանք սահմանափակ ժամանակ ունեն և Նասրալան կարող է այլ վայր տեղափոխվել։

## Այլ զոհեր
Հայտնի է, որ Իսրայելի հարվածած տարածքը շատ խիտ բնակեցված է: Ազդեցության ենթարկված տարածքը բաղկացած է եղել քաղաքացիական բազմաբնակարան շենքերից, որոնք կառուցվել են ստորգետնյա Հեզբոլլահի օբյեկտների վրա. մի քանի շինություններ ամբողջությամբ ավերակների են վերածվել, և հարվածից հետո նկատելի են համատարած ավերածություններ: Իսրայելի պաշտպանության պաշտոնյաների նախնական գնահատականները ենթադրում են, որ մոտ 300 մարդ է զոհվել, այդ թվում՝ Հեզբոլլահի գլխավոր քարտուղար Հասան Նասրալլան և նրա դուստրը: Լիբանանի առողջապահության նախարարության հաշվետվությունները սեպտեմբերի 28-ի դրությամբ գրանցել են առնվազն վեց զոհ և 91 վիրավոր, թեև փլատակների մեծ մասը դեռևս չի որոնվել, և թիվը գրեթե անկասկած կաճի:

Իսրայելի պաշտպանության բանակի տվյալներով՝ հարվածի հետևանքով զոհվել է նաև Հեզբոլլահի հարավային ճակատի հրամանատար Ալի Կարաքին և այլ բարձրաստիճան հրամանատարներ: Իրանական լրատվականները նշել են, որ սպանվել է նաև Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (ԻՀՊԿ) փոխհրամանատար Աբբաս Նիլֆորուշանը և Լիբանանում գտնվող «Ղուդս» ուժերի հրամանատարը:

## Անդրադարձ
### Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ
Միացյալ Նահանգների պաշտպանության նախարար Լլոյդ Օսթինը Յոավ Գալանտին ասել է, որ ինքը վճռական է կանխելու Իրանին հակամարտությունը ընդլայնելու հարցում և հայտարարել է, որ «Ես իմ ամբողջական աջակցությունն եմ հայտնել Իսրայելի իրավունքին՝ պաշտպանելու իրեն և իր ժողովրդին Իրանի կողմից աջակցվող ահաբեկչական խմբավորումներից»:

### Իսրայել
Իսրայելի պաշտպանության բանակի շտաբի պետ Հերզի Հա-Լևին ասել է, որ «սրանով մեր  զինանոցը չի ավարտվում»՝ հավելելով, որ «մենք կիմանանք, թե ինչպես հասնել նրանց, որոնք սպառնում են Իսրայելի պետության քաղաքացիներին, դա կլինի  հյուսիսում, հարավում և նույնիսկ։ ավելի հեռավոր վայրերում»։

### Իրան
*[[Նյու Յորք Թայմս|The New York Times-ի]]* փոխանցմամբ՝ Իրանի գերագույն առաջնորդ այաթոլլա Ալի Խամենեին իր նստավայրում Ազգային անվտանգության բարձրագույն խորհրդի արտակարգ նիստ է հրավիրել։ Պաշտոնյաները Reuters-ին հայտնել են, որ Խամենեին անվտանգության ուժեղացված միջոցառումների ներքո տեղափոխվել է Իրանում ապահով վայր։ Ի պատասխան Իսրայելի պաշտպանության բանակի Նասրալլայի սպանության հայտարարության՝ Խամենեին հայտարարություն է տարածել՝ կոչ անելով մուսուլմաններին աջակցել Հեզբոլլահին և Լիբանանի ժողովրդին՝ կոչ անելով նրանց «կանգնել Լիբանանի ժողովրդի և հպարտ Հեզբոլլահի կողքին՝ ինչ միջոցներով նրանք ունեն և օգնել նրանց դիմակայել «Իսրայելի չար ռեժիմին»: Իրանական պետական լրատվամիջոցները հաղորդում են, որ նա նաև պնդել է, որ «այս տարածաշրջանի ճակատագիրը որոշելու են դիմադրության ուժերը՝ Հեզբոլլահին առաջնագծում ունենալով»։  Նախագահ Մասուդ Պեզեշյանն ասել է, որ հարձակումը միայն «կուժեղացնի դիմադրությունը», և որ միջազգային հանրությունը չի մոռանա «ահաբեկչական հարձակումը»

### Իրաք
Իրաքի վարչապետ Մուհամեդ Շիա ալ Սուդանին և հոգևորական Մուկթադա աս-Սադրը եռօրյա սուգ են հայտարարել ամբողջ երկրում։

### Լիբանան
Բեյրութում՝ շիաների և քրիստոնյաների թաղամասերի միջև բախումները կանխելու նպատակով, լիբանանյան բանակի տանկերը տեղակայվել են Բուրջ Ալ Ղազալ կամրջի մոտ։ Քաղաքի արևելյան հատվածում, որտեղ Հեզբոլլահի քաղաքական մրցակիցները ազդեցություն ունեն, որոշ բնակիչներ Նասրալլայի մահվանն արձագանքել են զարմանքով և ուրախությամբ: 

### Հեզբոլահ
Հեզբոլլահը հայտարարության մեջ նշել է, որ կշարունակի պայքարել Իսրայելի դեմ: Նասրալլահի մահվան մասին հայտարարությունից հետո Հեզբոլլահին առնչվող «Ալ Մանար» հեռուստաընկերությունը հեռարձակել է Ղուրանի այաներ

### Ռուսաստան
Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը դատապարտել է Իսրայելի գործողությունը՝ զգուշացնելով, որ այն կարող է սաստկացնել բռնությունը Լիբանանում և Մերձավոր Արևելքում, և կոչ է արել անհապաղ դադարեցնել ռազմական գործողությունները:

### Ֆրանսիա
Ֆրանսիայի Եվրոպայի և արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարել է, որ իրենք կապ են հաստատում լիբանանյան իշխանության հետ՝ հարձակումից հետո հետագա անկայունությունից խուսափելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2024 Իսրայելում
Կատեգորիա:2024 Լիբանանում
Կատեգորիա:2024 հակամարտություններ
Կատեգորիա:Իսրայելա-պաղեստինյան պատերազմ (2023)
Կատեգորիա:Հայտնիների սպանություններ
Կատեգորիա:Հեզբոլլահ