Սուրբ Եկատերինա Ալեքսանդրիացու բազիլիկա

մինի|280x280փքս|Բազիլիկան 1830-ական թվականներին

**Սուրբ Եկատերինա Ալեքսանդրացու բազիլիկա** (), կաթոլիկ եկեղեցի Սանկտ Պետերբուրգում, Ռուսաստանի ամենահին կաթոլիկ եկեղեցիներից մեկը: Կլասիցիզմի ճարտարապետության հուշարձան։ Գտնվում է՝ Նևսկի պողոտայում։

Տաճարի ծխական համայնքը վարչականորեն պատկանում է Աստվածածնի արքեպիսկոպոսության հյուսիս-արևմտյան դեկանատանին (կենտրոնը Մոսկվայում), որը գլխավորում է մետրոպոլիտ արքեպիսկոպոս Պաոլո Պեզին: Ռուսաստանում միակ կաթոլիկ եկեղեցին է, որին տրվել է փոքր բազիլիկ պատվավոր կոչում։

## Պատմություն
### Շինարարություն
Սուրբ Եկատերինա Ալեքսանդրացու կաթոլիկ ծխական համայնքը հիմնադրվել է 1716 թվականին։ 1738 թվականին կայսրուհի Աննա Յոհանովնան ստորագրել է Նևսկի պողոտայում կաթոլիկ եկեղեցի կառուցելու թույլտվությունը, սակայն շինարարությունն ընթացել է մեծ խնդիրներով։ Նախնական նախագիծը մշակել է Պիետրո Անտոնիո Տրեցինին, նրա ղեկավարությամբ սկսված աշխատանքները դադարեցվել են 1751 թվականին, երբ ճարտարապետը մեկնել է հայրենիք։ 1761 թվականի հունվարի 14-ին, տեղանքի խորքում, «կարմիր գծից» նահանջելով, դրվել է նոր քարե տաճար, որի նախագիծը, ֆրանսիական ակադեմիական դասականության ոճով, մշակվել է Ռուսաստանում աշխատող ֆրանսիացի ճարտարապետ Ժան-Բատիստ Վալեն-Դելամոտի կողմից։ Նրան է պատկանում խորացված պորտալով և երկու սիմետրիկ աշտարակներով կոմպոզիցիոն հիմնական գաղափարը, որը բնորոշ է արևմտաեվրոպական ճարտարապետությանը։ Այն բանից հետո, երբ Վալեն-Դելամոտը 1775 թվականին մեկնել է Ֆրանսիա, 1779 թվականից նրա նախագծով շինարարությունը շարունակվել է իտալացի Անտոնիո Ռինալդիի կողմից, որը եղել է եկեղեցու սինդիկոսը: Բայց շինարարությունը դադարել է, և 1763 թվականի հուլիսի 16-ին կայսրուհի Եկատերինա II- ի անունից պահանջվել է նոր հիմք, որի կապակցությամբ տրվել է հուշամեդալ։

1782 թվականին իտալացի ճարտարապետ Դ.Մինչակիի գլխավորությամբ ավարտվել է տաճարի շինարարությունը և 1783 թվականի հոկտեմբերի 7-ին տաճարի կարգավիճակ ստացած տաճարը օծվել է Սուրբ Եկատերինա Ալեքսանդրացու պատվին։

### Տաճարը Ռուսական կայսրության օրոք
[մինի|280x280փքս|[Ֆրանց Ֆերդինանդի հուղարկավորության արարողությունը։]]
Եկեղեցին կապված է բազմաթիվ նշանավոր անձանց անունների հետ: 1798 թվականին այստեղ թաղվել է Լեհաստանի վերջին թագավորը՝ Ստանիսլավ Օգոստոս Պոնյատովսկին (հետագայում վերաթաղվել է Բելառուսում, ավելի ուշ՝ Լեհաստանում), իսկ 1813 թվականին՝ ֆրանսիացի հրամանատար Ժան Վիկտոր Մորոն։ Տաճարի ծխականներից է եղել հայտնի ճարտարապետ Մոնֆերանը՝ Սուրբ Իսահակի տաճարի շինարարը։ Այստեղ ամուսնացել և մկրտել է որդուն։ Մահից հետո նրա մարմինը թաղել են, որից հետո նրա այրին ամուսնու դիակի հետ դագաղը տարել է Ֆրանսիա։ Տաճարի ծխականներ են եղել նաև մի շարք ռուս ազնվականներ, ովքեր ընդունել են կաթոլիկություն՝ արքայադուստր Զինաիդա Վոլկոնսկայան, դեկաբրիստ Մ. Ս. Լունինը, արքայազն Իվան Գագարինը։

Եկեղեցում ծառայել են տարբեր վանական միաբանությունների ներկայացուցիչներ։ Սկզբում տաճարը պատկանել է ֆրանցիսկյաններին, 1800 թվականին Պողոս I-ը տաճարը հանձնել է ճիզվիտներին, իսկ 1815 թվականին, վերջիններիս Ռուսաստանից արտաքսվելուց հետո, դոմինիկացիները սկսել են հոգ տանել տաճարի ծխականների մասին։ 1859 թվականին եկեղեցում մկրտվել է ապագա ճարտարապետ Ֆեոդոր Շեխտելը։

1892 թվականին տաճարը դադարել է կարգավորված լինել և սկսեց կառավարվել թեմական քահանաների կողմից, սակայն տաճարին կից Դոմինիկյան համայնքը շարունակել է գոյություն ունենալ։

Մինչև 1917 թվականի հեղափոխությունը ծխականն ունեցել է ավելի քան երեսուն հազար ծխական։

Սուրբ Եկատերինա եկեղեցում ծառայել են կաթոլիկ եկեղեցու կողմից սրբադասված մարդիկ՝ Սուրբ Զիգմունտ Ֆելինսկին, Սուրբ Ուրսուլա Լեդուխովսկան, Երանելի Էնթոնի Լեշչևիչը:

### Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո
Խորհրդային իշխանության օրոք ծխի որոշ անդամներ հալածվել են, ծխի վանահայր Կոնստանտին Բուդկևիչը գնդակահարվել է 1923 թվականին։

Տաճարը բաց է մնացել մինչև 1938 թվականը։ Այնտեղ ծառայել են ֆրանսիացի քահանաները։ Դոմինիկացի Միշել Ֆլորենտը ծառայել է տաճարում 1935-1938 թվականներին և այդ ժամանակ եղել է Լենինգրադի միակ կաթոլիկ քահանան։

1938 թվականին տաճարը փակվվել և թալանվել է․ փողոց են նետվել քառասուն հազարանոց տաճարային գրադարանի սպասքները, սրբապատկերներն ու գրքերը։ Տաճարի ավերումն ավարտվել է 1947 թվականին հրդեհով, որի ժամանակ վնասվել են ներքին հարդարանքի ինտերիերը և դետալները, իսկ երգեհոնի մետաղական խողովակները հալվել են։ Օ.Ֆլորենտը ձերբակալվել է 1941 թվականին և դատապարտվել մահապատժի, սակայն վերջին պահին մահապատիժը փոխարինվել է Բաքվի միջոցով Իրան արտաքսմամբ։

Տաճարի շենքը օգտագործվել է որպես պահեստ։ 1977 թվականին որոշում է կայացվել վերակառուցել շենքը և այն վերածել Ֆիլհարմոնիայի երգեհոնասրահի։ 1984 թվականի փետրվարին հրկիզման հետևանքով շենքում բռնկվել է սաստիկ հրդեհ, որը զրոյացրել է վերականգնողների աշխատանքը և ամբողջովին ավերել է ինտերիերը։ 18-րդ դարավերջի ամբողջ քանդակը, նկարների մնացորդները, մարմարե զոհասեղանները և երգեհոնի 12 մետրանոց մարմինը ոչնչացվել են հրդեհի հետևանքով։ Դրանից հետո այրված տաճարը փակվել է։ Վանքի շենքում տեղակայված են եղել Կրոնի և աթեիզմի պատմության թանգարանի գրասենյակներ և մասնավոր բնակարաններ:

### Վերանորոգում
Ռուսաստանում Կաթոլիկ եկեղեցու գործունեության վերականգնումը սկսվել է 20-րդ դարի 90-ականների սկզբին։ 1991 թվականին գրանցվել է Սուրբ Եկատերինա Ալեքսանդրացու նորաստեղծ ծխական համայնքը, իսկ 1992 թվականի փետրվարին քաղաքային իշխանությունները որոշել են տաճարը վերադարձնել եկեղեցուն։ Նույն թվականին սկսվել են տաճարի շենքի վերականգնման լայնածավալ աշխատանքները։ 1992 թվականի հոկտեմբերին ավարտվել է վերականգնման աշխատանքների առաջին փուլը և տեղադրվել է ժամանակավոր զոհասեղան։ 1998 թվականի հոկտեմբերին բացվել է Ավետման մատուռը, իսկ 2000 թվականի ապրիլի 16-ին օծվել է տաճարի բեմի մասը։ 2003 թվականին ավարտվել է տաճարի հիմնական մասի վերականգնումը և առաջին անգամ բացվել է կենտրոնական դարպասը։ Հիմնական ինտերիերի վերականգնման աշխատանքները դեռ շարունակվում են։
մինի|280x280փքս|Եկեղեցու ինտերիերը 2019 թվականին։
2008 թվականի նոյեմբերի 29-ին, երկար տարիներ տևած վերականգնողական աշխատանքներից հետո, օծվել է եկեղեցու գլխավոր նավը։

2013 թվականին եկեղեցուն շնորհվել է փոքր բազիլիկի կարգավիճակ։ Այն դարձել է Ռուսաստանի միակ բազիլիկը։

Եկեղեցում գործում է կիրակնօրյա դպրոց, ուսումնարան և անվամբ մանկական կենտրոն։ Ծխական երգչախումբը պարբերաբար ելույթներ է ունենում տարբեր տոնախմբությունների ժամանակ: Տաճարում տեղի են ունենում համերգներ և հանդիպումներ մշակութային գործիչների հետ: Կա մի հասարակություն, որն օգնում է կարիքավորներին։

Ծուխն ունի մոտ հազար ծխական, որոնց թվում են հայտնի ջազ երաժիշտ և ուսուցիչ Գենադի Գոլշտեյնը, գրող և լրագրող Իլյա Ստոգովը:

## Ճարտարապետություն և ինտերիերի ձևավորում
Շենքն ունի լատինական խաչի տեսք՝ լայնակի տրանսեպտով և գագաթին մեծ գմբեթով։ Տաճարի շինության երկարությունը 44 մետր է, լայնությունը՝ 25 մետր, բարձրությունը՝ 42 մետր։ Տաճարը կարող է միաժամանակ ընդունել մոտ երկու հազար մարդ։

Շենքի գլխավոր ճակատն ունի կամարակապ շքամուտք (ավանդական Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցիների համար), որը հենված է ազատ կանգնած սյուներով։ Եկեղեցու արտաքին մասը զարդարված է որմնայուներով։ Երկրորդ հարկի պատուհաններն ունեն օվալաձեւ տեսք։ Ճակատի վերևում բարձր պարապետ է, որի վրա դրված են խաչ բռնած չորս ավետարանիչների և հրեշտակների պատկերները։ Գլխավոր մուտքի վերևում գրված են Մատթեոսի Ավետարանի խոսքերը (լատիներեն)՝ «Իմ տունը կկոչվի աղոթքի տուն» (Մատթեոս 21.13) և տաճարի ավարտի ամսաթիվը։ Գլխավոր զոհասեղանի վերևում նախկինում տեղադրվել է «Սուրբ Եկատերինայի Ալեքսանդրիայի առեղծվածային նշանադրությունը» խորանի պատկերը, որը նկարել է գերմանացի նկարիչ Յոհան Մետտենլեյտերը և տաճարին նվիրաբերել կայսրուհի Եկատերինա II-ը, սակայն պատկերը չի փրկվել ոչնչացումից։ Տաճարում երգեհոն է տեղադրվել ոչ ուշ, քան 1789 թվականը։ Այնուհետև ճիզվիտները այն փոխարինել են նորով, որը հայտնի է եղել որպես Սանկտ Պետերբուրգի լավագույններից մեկը (գործիքը չի պահպանվել 19-րդ դարի վերջում, եկեղեցում տեղադրվել է գերմանական երգեհոն, որը նորից չի պահպանվել):

Հինավուրց զոհասեղանի խաչը փրկվել է 1938 թվականին, տաճարի կողոպուտի ժամանակ, ծխականներից մեկի՝ Սոֆյա Ստեպուլկովսկայայի կողմից և այժմ վերադարձվել է տաճար։

2013 թվականին սկսվեց խորանի վերականգնումը, իսկ դռները վերականգնվեցին՝ օգտագործելով լուսանկարներ: 2014 թվականին, լուսանկարների հիման վրա, խորանի խաչը վերականգնվել և տեղադրվել է։

## Ծխական վանահայրերը նրա վերածնունդից հետո
* Եվգենի Հեյնրիխս, (1992-2002 թվականներ)
* Մացեյ Ռուսեցկի,  (2002-2010 թվականներ)
* Վլադիսլավ Զոմբկովսկի (2009-2010 թվականներին ծխի ադմինիստրատոր)
* Յակինֆ Դեստիվել  (2010-2013 թվականներ)
* Մացեյ Ռուսեցկի  (2013 թվականի հուլիսից-նոյեմբեր ծխի ադմինիստրատոր)
* Տոմաշը Վիտրվալ (2013 թվականի դեկտեմբերից ծխի ադմինիստրատոր)
* Պավել Կրուպա, (2021 թվականի սեպտեմբերից ծխի ադմինիստրատոր)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Եկեղեցու պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:18-րդ դարի եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի կաթոլիկ եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի տաճարներ
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 1