EFTPOS

մինի|EFTPOS տերմինալ Տորոնտոյի օդանավակայանի ռեստորանում
մինի|EFTPOS տերմինալների տարատեսակներ Սինգապուրում
**Վաճառքի կետում դրամական միջոցների էլեկտրոնային փոխանցում** (**EFTPOS**; ) էլեկտրոնային վճարային համակարգ, որը ներառում է դրամական միջոցների էլեկտրոնային փոխանցումներ՝ հիմնված վճարային քարտերի, ինչպիսիք են դեբետային կամ վարկային քարտերի, վճարային տերմինալների օգտագործման վրա։ գտնվում է վաճառքի կետերում։ EFTPOS տեխնոլոգիան մշակվել է 1980-ականներին։

Ավստրալիայում և Նոր Զելանդիայում դա նաև հատուկ համակարգի ֆիրմային անվանումն է, որն օգտագործվում է նման վճարումների համար, այս համակարգերը հատուկ են երկրին և չեն փոխկապակցվում։ Այլ երկրներ իրենց EFTPOS համակարգերի համար օգտագործում են տարբեր ֆիրմային անվանումներ, օրինակ՝ NETS-ը Սինգապուրում։ 2010-ականների սկզբից երկրին հատուկ EFTPOS համակարգերը առաջ են անցել EMV-ի վրա հիմնված գլոբալ համակարգերից՝ անհպում վճարումների կամ QR ծածկագրի վճարման համակարգերով։

EFTPOS համակարգերի կողմից օգտագործվող վճարային քարտերը ISO/IEC 7810 ID-1 ստանդարտին համապատասխանող պլաստիկ քարտեր են, որոնք ունեն ISO/IEC 7812 համարակալման ստանդարտին համապատասխանող բանկային քարտի համար։

## Պատմություն
EFTPOS տեխնոլոգիան առաջացել է Միացյալ Նահանգներում 1981 թվականին և տարածվել 1982 թվականին։ Սկզբում ստեղծվել են մի շարք համազգային համակարգեր, ինչպիսին է *Interlink-ը*, որոնք սահմանափակվում էին թղթակցային բանկային հարաբերություններով՝ միմյանց հետ կապ չունենալով։ Սպառողները և առևտրականները դանդաղ են ընդունել այն, և եղել է նվազագույն մարքեթինգ։ Արդյունքում, EFTPOS-ի աճը և շուկայական ներթափանցումը ԱՄՆ-ում նվազագույն էր մինչև դարասկզբին։

Կարճ ժամանակում այլ երկրներ ընդունեցին EFTPOS տեխնոլոգիան, այդ համակարգերը սահմանափակվեցին միայն ազգային սահմաններով։ Յուրաքանչյուր երկիր ընդունել է միջբանկային կոոպերատիվների տարբեր մոդելներ։ Ավստրալիայում, 1984 թվականին Westpac-ը ավստրալական առաջին խոշոր բանկն էր, որը ներդրել է EFTPOS համակարգը BP բենզալցակայաններում։ Մյուս խոշոր բանկերը 1984 թվականի ընթացքում ներդրել են EFTPOS համակարգեր՝ սկզբում բենզալցակայաններով։ EFTPOS համակարգերում օգտագործվել են բանկերի գործող դեբետային և վարկային քարտերը (բայց միայն թույլատրվում է մուտք գործել դեբետային հաշիվներ)։ 1985 թվականին Վիկտորիայի պետական բանկը զարգացրեց անհատական բանկոմատների միացման հնարավորությունը և օգնեց ստեղծել բանկոմատների (Ֆինանսական) ցանց։ Բանկերը սկսեցին կապել իրենց EFTPOS համակարգերը՝ բոլոր հաճախորդների համար EFTPOS սարքերից հասանելիություն ապահովելու համար։ Այնուհետև բոլոր բանկերի կողմից թողարկված քարտերը կարող են օգտագործվել երկրի բոլոր EFTPOS տերմինալներում, սակայն այլ երկրներում թողարկված դեբետային քարտերը՝ ոչ։ Մինչև 1986 թվականը Ավստրալիայի բանկերը կազմակերպեցին համատարած միատեսակ վարկային քարտ, որը կոչվում էր Bankcard, որը գործում էր 1974 թվականից։ Բանկերի միջև վեճ կար, թե արդյոք Բանկային քարտը (կամ ընդհանրապես վարկային քարտերը) պետք է թույլատրվեն առաջարկվող EFTPOS համակարգում։ Այն ժամանակ մի քանի բանկեր ակտիվորեն գովազդում էին MasterCard և Visa վարկային քարտերը։ Նոր համակարգից դուրս են մնացել խանութների և սեփականության քարտերը։

Նոր Զելանդիայում EFTPOS-ի փորձնական սխեման սկսվեց 1984 թվականին՝ Shell բենզալցակայանում գտնվող տերմինալով, որը միացված էր բանկային համակարգչին։ Նոր Զելանդիայի բանկը սկսել է EFTPOS դեբետային քարտերի թողարկումը 1985 թվականին, երբ առաջին առևտրային տերմինալները տեղադրվեցին բենզալցակայաններում։

### Առաջին բջջային EFTPOS
1996 թվականին հայտնվել են բջջային EFTPOS-ը, 1997 թվականին Սինգապուրի հյուրանոցներում տեղադրվեցին համակարգեր, իսկ 1998 թվականին հայտնվել է Սինգապուրում պիցցայի առաքման առաջին օրինակը, որն ընդունում էր Visa քարտերը բջջային վճարման համար, ինչը Singnet-ի, Visa-ի, Citibank-ի և Dynamic Data Systems-ի համագործակցության արդյունքն էր, որը սկիզբ դրեց Ասիայում բջջային համակարգերի ներդրմանը 2004 թվականին բջջային կապի վրա հիմնված «Eftpos» ենթակառուցվածքը իսկապես բարձրացել էր, իսկ 2010 թվականին «Cellular Eftpos»-ը դարձել էր համաշխարհային շուկայի ստանդարտ։

2002 թվականից ի վեր EFTPOS-ի օգտագործումը զգալիորեն աճել է, և այն դարձել է վճարման ստանդարտ եղանակ՝ փոխարինելով կանխիկի օգտագործումը։ Այնուհետև սպառողի և վաճառողի միջև դրամական փոխանցումների և վճարումների կարգավորման գործընթացը հեշտացնող ցանցերը փոքր թվով համազգային համակարգերից վերածվեցին վճարումների մշակման գործարքների մեծամասնության։ EFTPOS-ի համար ԱՄՆ-ի վրա հիմնված համակարգերը թույլ են տալիս օգտագործել դեբետային կամ վարկային քարտեր։

## Ավստրալիա
Ավստրալիայում դեբետային և վարկային քարտերը «վաճառքի կետերում»  կամ բանկոմատների միջոցով անկանխիկ վճարման ամենատարածված եղանակներն են։ Ոչ բոլոր առևտրականներն են տրամադրում EFTPOS-ի հարմարություններ, սակայն նրանք, ովքեր ցանկանում են ընդունել EFTPOS-ի վճարումները, պետք է պայմանագիր կնքեն բազմաթիվ (ի սկզբանե յոթ) առևտրական ծառայություններ մատուցողներից մեկի հետ, որը վարձակալում է EFTPOS տերմինալը վաճառողին։ Ավստրալիայում EFTPOS համակարգը կառավարվում է Eftpos Payments Australia Ltd-ի կողմից, որը նաև սահմանում է EFTPOS փոխանակման վճարը։ Որպեսզի վարկային քարտերը ընդունվեն վաճառականի կողմից, պետք է առանձին պայմանագիր կնքվի վարկային քարտերի յուրաքանչյուր ընկերության հետ, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր ճկուն առևտրային վճարի դրույքաչափը։ Առևտրականների համար Eftpos մեքենաները տրամադրվում են ավելի մեծ բանկերի և մասնագետների կողմից, ինչպիսիք են Live eftpos-ը։

EFTPOS-ի քլիրինգի պայմանավորվածությունները կառավարվում են Ավստրալիայի վճարումների մաքրման ասոցիացիայի (APCA) կողմից։ ATM-ի և EFTPOS-ի փոխանակման համակարգը կոչվում է Թողարկողների և ձեռքբերողների համայնք որը նաև կոչվում է CS3: Թողարկողների և ձեռքբերողների համայնքը պահանջում էր թույլտվություններ Ավստրալիայի մրցակցության և սպառողների հանձնաժողովի կողմից, որը ստացվել է 2001 թվականին և վերահաստատվել 2009 թվականին։ Բանկոմատների և EFTPOS-ի մաքսազերծումները կատարվում են առանձին երկկողմանի պայմանավորվածությունների շրջանակներում ներգրավված հաստատությունների միջև։

### Դեբետային քարտեր
Ավստրալիայի ֆինանսական հաստատությունները իրենց հաճախորդներին տրամադրում են պլաստիկ քարտ, որը կարող է օգտագործվել որպես դեբետային քարտ կամ որպես բանկոմատային քարտ, իսկ երբեմն էլ որպես կրեդիտ քարտ։ Քարտը պարզապես ապահովում է այն միջոցները, որոնց միջոցով հաճախորդի կապակցված բանկ կամ այլ հաշիվներ կարելի է մուտք գործել EFTPOS տերմինալի կամ բանկոմատի միջոցով։ Այս քարտերը կարող են օգտագործվել նաև որոշ վաճառող մեքենաների և այլ ավտոմատ վճարման մեխանիզմների վրա, ինչպիսիք են տոմսերի վաճառքի մեքենաները։

Որոշ բանկեր առաջարկում են այլընտրանքային դեբետային քարտեր իրենց հաճախորդներին՝ օգտագործելով Visa կամ MasterCard մաքսազերծման համակարգը։ Օրինակ՝ St George Bank-ն առաջարկում է Visa Debit Card, ինչպես նաև Ազգային Ավստրալիայի բանկը։ Սովորական դեբետային քարտերի հիմնական տարբերությունն այն է, որ այդ քարտերը կարող են օգտագործվել Ավստրալիայի սահմաններից դուրս, որտեղ ընդունվում է համապատասխան վարկային քարտը։

Այն առևտրականները, որոնք մտնում են EFTPOS վճարային համակարգ, պետք է ընդունեն Ավստրալիայի ցանկացած բանկի կողմից թողարկված դեբետային քարտեր, իսկ ոմանք ընդունում են նաև տարբեր վարկային և այլ քարտեր։ Որոշ առևտրականներ սահմանում են նվազագույն գործարքների գումարներ EFTPOS գործարքների համար, որոնք կարող են տարբեր լինել դեբետային և կրեդիտ քարտերով գործարքների համար։ Որոշ առևտրականներ հավելավճար են սահմանում EFTPOS-ի օգտագործման համար։ Դրանք կարող են տարբեր լինել վաճառողների և օգտագործվող քարտի տեսակի միջև, և, որպես կանոն, չեն կիրառվում դեբետային քարտով գործարքների, ինչպես նաև MasterCard-ի և Visa-ի վարկային քարտերով գործարքների համար։

Դեբետային քարտի առանձնահատկությունն այն է, որ EFTPOS գործարքը կընդունվի միայն այն դեպքում, եթե առկա է վարկային մնացորդ բանկային չեկում կամ քարտի հետ կապված խնայողական հաշվում։

Ավստրալական դեբետային քարտերը սովորաբար չեն կարող օգտագործվել Ավստրալիայի սահմաններից դուրս։ Դրանք կարող են օգտագործվել միայն Ավստրալիայի սահմաններից դուրս, եթե դրանք կրում են MasterCard/Maestro/Cirrus կամ Visa/Plus կամ այլ նմանատիպ լոգոներ, որոնց դեպքում ոչ ավստրալիական գործարքը կմշակվի այդ գործարքների համակարգերի միջոցով։ Նմանապես, ոչ ավստրալիական դեբետային և վարկային քարտերը կարող են օգտագործվել միայն ավստրալական EFTPOS տերմինալներում կամ բանկոմատներում, եթե դրանք ունեն այս պատկերանշանները կամ MasterCard կամ Visa լոգոները։ Diners Club-ը և/կամ American Express-ի քարտերը կընդունվեն միայն այն դեպքում, եթե վաճառողը համաձայնություն ունենա այդ քարտային ընկերությունների հետ, կամ ավելի շատ, եթե վաճառողը ունենա ժամանակակից այլընտրանքային վճարման տարբերակներ այդ քարտերի համար, օրինակ՝ PayPal-ի միջոցով։ Discover քարտը Ավստրալիայում ընդունվում է որպես Diners Club քարտ։

Բացի այդ, վարկային քարտերի ընկերությունները թողարկում են կանխավճարային քարտեր, որոնք գործում են որպես ընդհանուր նվեր քարտեր, որոնք անանուն են և կապված չեն որևէ բանկային հաշիվների հետ։ Այս քարտերն ընդունվում են վարկային քարտեր ընդունող առևտրականների կողմից և մշակվում են EFTPOS տերմինալի միջոցով այնպես, ինչպես վարկային քարտերը։

### Կանխիկացում
Մի շարք առևտրականներ թույլ են տալիս հաճախորդներին, օգտագործելով դեբետային քարտ, կանխիկացնել կանխիկ գումարը որպես EFTPOS գործարքի մաս։ Ավստրալիայում այս հնարավորությունը (շատ այլ երկրներում հայտնի է որպես դեբետային քարտի կանխիկացում) հայտնի է որպես «cash out»: Վաճառականի համար կանխիկացումն իրենց զուտ դրամական միջոցները նվազեցնելու միջոց է, որը խնայում է կանխիկ դրամը։ Առևտրականի համար լրացուցիչ ծախսեր չկան կանխիկ գումար տրամադրելու համար, քանի որ բանկերը վաճառողից գանձում են դեբետային քարտով գործարքի վճար յուրաքանչյուր EFTPOS գործարքի համար և ոչ գործարքի արժեքի վրա։ Կանխիկացումը վաճառականի կողմից տրամադրվող հնարավորություն է, և ոչ թե բանկը, ուստի վաճառողը կարող է սահմանափակել կամ փոփոխել, թե որքան կանխիկ գումար կարող է հանվել միաժամանակ, կամ կասեցնել հաստատությունը ցանկացած պահի։ Հնարավորության դեպքում կանխիկացումը հարմար է հաճախորդի համար, ով կարող է շրջանցել բանկի մասնաճյուղ կամ բանկոմատ այցելելը։ Հաճախորդի համար կանխիկացումն ավելի էժան է, քանի որ ընդգրկված է միայն մեկ բանկային գործարք։ Որոշ հեռավոր շրջանների մարդկանց համար կանխիկացումը կարող է լինել միակ միջոցը, որը նրանք կարող են կանխիկացնել իրենց անձնական հաշիվներից։ Այնուամենայնիվ, այս հնարավորությունը տրամադրող առևտրականներից շատերը կանխիկացման համեմատաբար ցածր սահման են սահմանում, ընդհանուր առմամբ $50 դոլար, իսկ ոմանք նաև վճարում են ծառայության համար։ Ավստրալիայում որոշ առևտրականներ թույլ են տալիս կանխիկացնել միայն ապրանքներ գնելիս, այլ առևտրականներ թույլ են տալիս կանխիկացնել՝ անկախ նրանից, որ հաճախորդները գնում են որևէ ապրանք, թե ոչ։ Կանխիկացումը հասանելի չէ վարկային քարտերի վաճառքի հետ կապված, քանի որ կրեդիտ քարտով գործարքների ժամանակ վաճառողից տոկոսային միջնորդավճար է գանձվում՝ ելնելով գործարքի արժեքից, ինչպես նաև այն պատճառով, որ կանխիկի դուրսբերումը տարբեր կերպ է վերաբերվում վարկային քարտի ընկերության կողմից գնման գործարքներին։ (Սակայն, չնայած այն չի համապատասխանում վարկային քարտերի յուրաքանչյուր ընկերության հետ վաճառողի համաձայնությանը, վաճառողը կարող է կանխիկի դուրսբերումը համարել որպես սովորական վարկային քարտի վաճառքի մաս)։

### Քարտատիրոջ ստուգում
EFTPOS գործարքները, որոնք ներառում են դեբետային, վարկային կամ կանխավճարային քարտեր, հիմնականում վավերացվում են վաճառքի կետում անձնական նույնականացման համարի (PIN) մուտքագրման միջոցով։ Պատմականորեն, այս գործարքները վավերացվել են վաճառողի կողմից՝ օգտագործելով քարտատիրոջ ստորագրությունը, ինչպես ստորագրված է դրանց անդորրագրի վրա։ Այնուամենայնիվ, առևտրականներն ավելի ու ավելի անփույթ էին դառնում այս ստուգումն իրականացնելու հարցում, ինչի հետևանքով խարդախության աճ էր գրանցվել։ Ավստրալիայի բանկերն այդ ժամանակվանից կիրառում են չիպային և PIN տեխնոլոգիա՝ օգտագործելով EMV քարտերի համաշխարհային ստանդարտը. 2014 թվականի օգոստոսի 1-ից ավստրալիացի վաճառականներն այլևս չեն ընդունում վաճառքի կետերում տեղական հաճախորդների գործարքների ստորագրությունները։

Որպես անվտանգության լրացուցիչ միջոց, եթե օգտատերը երեք անգամ մուտքագրի սխալ PIN, քարտը կարող է արգելափակվել EFTPOS-ից և պահանջել նորից ակտիվացնել հեռախոսով կամ բանկի մասնաճյուղում։ Բանկոմատի դեպքում քարտը չի վերադարձվի, և քարտապանը պետք է այցելի մասնաճյուղ՝ քարտը ստանալու համար կամ պահանջի նոր քարտ տրամադրել։

Բոլոր դեբետային քարտերն այժմ ունեն թվային քարտ որի վրա կոդավորված են քարտի սպասարկման կոդերը՝ բաղկացած եռանիշ արժեքներից։ Այս կոդերը օգտագործվում են վաճառական տերմինալներին հրահանգներ փոխանցելու համար, թե ինչպես պետք է մշակվի քարտը։ Առաջին նիշը ցույց է տալիս, արդյոք քարտը կարող է օգտագործվել միջազգայնորեն կամ վավեր է միայն ներքին օգտագործման համար։ Այն նաև օգտագործվում է ազդանշան տալու համար, եթե քարտը միացված է չիպերին։ Երկրորդ նիշը ցույց է տալիս, արդյոք գործարքը պետք է միշտ ուղարկվի առցանց՝ թույլտվության համար, կամ եթե գործարքները, որոնք ցածր են սահմանաչափից, կարող են իրականացվել առանց թույլտվության։ Երրորդ նիշը օգտագործվում է քարտի ստուգման նախընտրելի մեթոդը (օրինակ՝ PIN) և այն միջավայրը, որտեղ կարելի է օգտագործել քարտը (օրինակ՝ միայն վաճառքի կետում)։ Առևտրային տերմինալներից պահանջվում է ճանաչել և գործել ծառայության կոդերի համաձայն կամ ուղարկել բոլոր գործարքները առցանց թույլտվության համար։

### Անկոնտակտ խելացի քարտ
2000-ականների վերջին MasterCard-ը և Visa-ն ներկայացրեցին անկոնտակտ խելացի դեբետային քարտեր MasterCard PayPass և Visa payWave ապրանքանիշերով։ Այս վճարումները կատարվում են կամ էլեկտրոնային վճարային ցանցերի միջոցով, որոնք առանձնացված են սովորական EFTPOS վճարային ցանցերից, կամ ավելի նոր EFTPOS՝ թակման սենսորներով, և այլընտրանք է նախորդ սայթաքման կամ չիպային համակարգերին։ Այս ցանցերը շահագործվում են MasterCard-ի և Visa-ի կողմից, և ոչ թե բանկերի կողմից, ինչպես EFTPOS ցանցը, EFTPOS Payments Australia Limited-ի (ePAL) միջոցով։

Այս քարտերը հիմնված են EMV տեխնոլոգիայի վրա և պարունակում են RFID չիպ և ալեհավաքի հանգույց՝ ներդրված քարտի պլաստիկի մեջ։ Այս համակարգով վճարելու համար հաճախորդը քարտը փոխանցում է 4-ի ընթացքում&nbsp;սմ ընթերցող վաճառականի դրամարկղում։ Օգտագործելով այս մեթոդը, սահմանված սահմանաչափի տակ գործարքների դեպքում, հաճախորդը կարիք չունի նույնականացնելու իր ինքնությունը PIN մուտքագրման կամ ստորագրության միջոցով, ինչպես սովորական EFTPOS մեքենայի վրա։ Վերոնշյալ սահմանաչափը գերազանցող գործարքների համար անհրաժեշտ է PIN-ի հաստատում։

Գործողությունը հասանելի է միայն MasterCard PayPass կամ Visa payWave լոգոներով բրենդավորված քարտերի համար՝ նշելով, որ դրանք ունեն համակարգի կողմից թույլատրված ներդրված չիպը։ ANZ-ը 2015 թվակնին գործարկել է Visa payWave-ի վրա հիմնված բանկոմատային լուծում, որտեղ հաճախորդը կտտացնում է քարտը բանկոմատում տեղադրված ընթերցողի վրա և տեղադրում է իր PIN կոդը՝ կանխիկի դուրսբերումն ավարտելու համար։ 2018 թվականից այս բանկոմատներն աշխատում են նաև Apple Pay-ի և Google Pay-ի հետ, որտեղ հաճախորդը քարտի փոխարեն հպում է իր NFC-ով միացված հեռախոսին։ Բանկային դեբետային և այլ վարկային քարտերը ներկայումս չեն առաջարկում անհպում վճարման հնարավորություն։ ePAL-ը մշակում է EMV տեխնոլոգիայի վրա հիմնված դեբետային քարտերի համար անհպում վճարային համակարգ, ինչպես նաև առցանց գործարքների համար դեբետային քարտերի ընդլայնում և բջջային վճարային համակարգ։ Tap-and-go տերմինալների վրա անհպում դեբետային քարտերի օգտագործումը EFTPOS երթուղու փոխարեն գործարքն ուղղում է ավելի թանկ վարկային քարտերի համակարգի միջոցով՝ ավելացնելով վաճառողի և, ի վերջո, սպառողի ծախսերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1981 հայտնություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Բիզնես
Կատեգորիա:Վաճառք
Կատեգորիա:Վճարային համակարգեր
Կատեգորիա:Միջբանկային ցանցեր