open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գրավիտացիոն էներգիա

մինի|250px| Տիեզերական փոխազդեցություն
right|350px|thumb|Գրավիտացիոն ուժը մոլորակներին պահում է համակարգում
**Գրավիտացիոն էներգիա**, մարմինների համակարգի փոխադարձ գրավիտացիոն ձգողությամբ պայմանավորված պոտենցիալ էներգիա։

Գրավիտացիոն էներգիան շատ կարևոր դեր ունի աստղերի էվոլյուցիայի վերջին էտապում, երբ աստղը ձևափոխվում է նեյտրոնոյին և գերնոր աստղի։

## Դասական մեխանիկայում
Երկու կետային *M*  և *m*  զանգվածներով մարմինների համար U_gգրավիտացիոն էներգիան հավասար է։

: \ U_g = -  G {M m\over R},

որտեղ.
: \ G — գրավիտացիոն հաստատուն,
: \ R — մարմինների կենտրոնների միջև հեռավորությունը։

Այդ արդյունքը ստացվում է Նյուտոնի Տիեզերական ձգողության օրենքից, այն պայմանի դեպքում, երբ անվերջ հեռու մարմինների էներգիան հավասար է զրոյի։ Գրավիտացիոն ուժի բանաձևն ունի հետևյալ տեսքը։

: F_g = G{M m\over R^2},

որտեղ.
: F_g — գրավիտացիոն փոխազդեցության ուժն է։

Գրավիտոցիոն էներգիայի սահմանումից։
: F_g = \frac{dU_g}{dR}։

Այդ դեպքում
: U_g = const -  G {M m\over R}։

Հաստատունը սովորաբար ընտրվում է այնպես, որ  r -ը անսահմանության ձգտելիս, U_g -ն ձգտի 0-ի։

Արդյունքը ճիշտ է նաև փոքր մարմնի համար, որը գտնվում է մեծ մարմնի մակերևույթին մոտ։ Այդ դեպքում *R*-ը կարելի է համարել հավասար  h + R_M, որտեղ  R_M-ը М զանգվածով մարմնի շառավիղն է, իսկ *h*&nbsp;-ը՝ *m* զանգվածով մարմնի կենտրոնի և Μ զանգվածով մարմնի մակերևույթի միջև հեռավորությունն է։

Μ զանգվածով մարմնի մակերևույթին.

: U_g = - G {M m\over R_M}։

Եթե Mմարմնի չափերը շատ անգամ մեծ է mմարմնի չափերից, ապա գրավիտացիոն էներգիայի բանաձևը կգրվի այսպես․
: U_g = - G {M m\over R_M + h} = - m G \frac{M}{R_M}\frac{1}{1+h/R_M} \approx - mG\frac{M}{R_M}\left(1 - \frac{h}{R_M}\right) = mgh - m\frac{GM}{R_M},

որտեղ g = \frac{GM}{R^2_M} կոչվում է ազատ անկման արագացում,իսկ  m\frac{GM}{R_M} հաստատուն է տվյալ 2 մարմինների համար։
: U_g = mgh։

Մասնավորապես սա պոտենցիալ էներգիայի բանաձևն է, երբ մարմինը գտնվում է Երկրի մակերևույթին մոտ։

## Տես նաև
*Պոտենցիալ էներգիա
*Կինետիկ էներգիա
*Առաջին տիեզերական արագություն
*Երկրորդ տիեզերական արագություն
*Գրավիտացիոն պոտենցիալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրավիտացիա
Կատեգորիա:Էներգիա
Պյոտրովիցե

**Պյոտրովիցե** (), գյուղ Լեհաստանի Օտվոցկի պովյատում (գավառակում): Գյուղում կա լիճ։

Գտնվում է Մազովեցկի դաշտավայրում, Վիսլա գետի ափին, Բալթիկ ծովից մոտ 260 կմ և Կարպատյան լեռնաշղթայից 300 կմ հեռավորության վրա։

## Ծանոթագրություններ

333px|thumb|լիճ

Կատեգորիա:Լեհաստանի բնակավայրեր
Սպասող մարդու օրագիրը

**Սպասող մարդու օրագիրը**, իրանական ժամանակակից բանաստեղծությունների շարք։ Լույս է տեսել 2015 թվականին դիզայներ-նկարիչ Էդիկ Պողոսյանի թարգմանությամբ։

«Սպասող մարդու օրագիր» գրքում թարգմանաբար ներկայացված են Իրանի ժամանակակից հեղինակների թվով 365 կարճ բանաստեղծություն` տարվա յուրաքանչյուր օրվա համար մեկական։ Վաճառքի է հանվել գրքի միայն 365 օրինակ։

## Նկարագրություն
Միջուկի դիզայնը մինիմալիստական է։ «Սպասող մարդու օրագիր» գրքում թարգմանաբար ներկայացված են Իրանի ժամանակակից հեղինակների թվով 365+1 (+1-ը նահանջ տարվա համար) կարճ բանաստեղծություն՝ տարվա յուրաքանչյուր օրվա համար մեկական։

Վաճառքի է հանվել գրքի միայն 365 օրինակ։

2017 թվականին Իտալիայում գիրքը արժանացել է A' Design բրոնզե մրցանակին, գրաֆիկական և տեսողական հաղորդակցության դիզայնի բաժնում։

### Հեղինակներ
Ստորև ներկայացված են Իրանի ժամանակակից հեղինակների անունները, որոնց բանաստեղծությունները թարգմանված են «Սպասող մարդու օրագիրը» գրքում․

* Ալիռեզա Ռոշան
* Գառուս Աբդոլմալեքյան
* Ղեյսառ Ամինփուռ
* Ալի Աբդոլռեզայի
* Շահին Մանսուռի Առանի
*Հոսեյն Փանահի
*Շահաբ Մողառաբին
*Ռեզա Քազեմի
*Ալիռեզա Աբբասի
*Ռեզա Վալիզադե
*Սառե Դասթառան
*Ռուզբեհ Սոհանի
*Աբբաս Մառուֆի
*Ալի Մասուդինիա
*Բիժան Ջալալի
*Մոհամմադռեզա Աբդոլմալեքյան
*Ռոյա Զառռին
*Սառա Մոհամմադի Առդեհալի
*Սեյեդ Մոհամմադ Մոռաքաբյան
*Փուռիա Ալամի
*Մոժգան Աբբասլու
*Շահռիյառ Բեհռուզ
*Աբբաս Սաֆֆառի
*Մանուչեհռ Աթաշի
*Մեյմանաթ Միռսադեղի
*Աբբաս Քիառոսթամի
*Ֆոռուղ Ֆառռոխզադ
*Ահմադ Շամլու
*Բիժան Էլահի
*Մինա Ասադի
*Մոհամմադալի Բահմանի
*Հոսեյն Մոնզավի
*Մոժգան Աբբասլու
*Սիռուս Նոզառի
*Բիգահ
*Շաֆիի Քադքանի
*Ռասուլ Յունան
*Ռեզա Բոռուսան
*Մեհդի Աշռաֆի
*Ֆախռի Բառզանդե
*Ալիռեզա Ռահեբ
*Շամս Լանգեռուդի
*Սեյեդ Ալի Սալեհի
*Սոհռաբ Սեփեհռի
*Ալիռեզա Աբդոլռեզայի
*Շահամբ Մողառաբին
*Նադեռ Էբռահիմի
*Ալիշահ Մոլավի
*Քեյքավուս Յաքիդե
*Բիժան Նաջդի
*Օմռան Սալահի
*Բեկթաշ Աբթին
*Մեհդիյե Լաթիֆի
*Նազանին Նեզամշահիդի
*Սաբիռ Հաքա
*Աքբառ Էքսիռ
*Ռեզա Սեռվաթի
*Ռոջա Չամանքառ
*Ազամ Ռադ
*Էհսան Հաղփառասթ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2015 գրքեր
Կատեգորիա:Հայերեն գրքեր
Սպարտակ Խաչատրյան

**Սպարտակ Կարապետի Խաչատրյան** (), հայ ինժեներ-գյուտարար, տեխնիկական գիտությունների թեկնածու։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ինժեներ, ՀԽՍՀ վաստակավոր գյուտարար։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) մասնակից, մարտական փառքի բազմակի շքանշանակիր և մեդալակիր։ «Երևաննախագիծ» ինստիտուտի տնօրեն (1977-1982)։

## Գործունեություն
Սպարտակ Խաչատրյանն ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1977-1982 թվականներին ղեկավարել է «Երևաննախագիծ» ինստիտուտը։ Ղեկավար պաշտոններ է զբաղեցրել «Հայհիդրոէներգանախագիծ» ինստիտուտում,  այնուհետև ղեկավարել է «Էներգացանցնախագիծ» ինստիտուտը, եղել նախագծման հայկական բաժնի ղեկավար, ապա նույն ինստիտուտի հայկական մասնաճյուղի տնօրեն, Երևանի քաղխորհրդի գործկոմի նախագահի տեղակալ նախագծման ու շինարարության գծով, «Հայէլեկտրասարքավորում» ընկերության գլխավոր տնօրենի տեղակալ գիտության գծով։

Մասնակցել է Սևան-Հրազդան ՀԷԿ-ի նախագծման աշխատանքներին, կազմել է Երևան քաղաքի էլեկտրամատակարարման առաջին նախագիծը, ստեղծել ստորգետնյա հաղորդակցման միջոցները կոռոզիայից պաշտպանող Հայաստանում առաջին լաբորատորիան, նախագծել և զարգացրել է էլեկտրահամակարգերը Հայաստանում և Սարատովի շրջանում, բացառիկ սարքեր, սարքավորումներ է մշակել ու պատրաստել ԽՍՀՄ-ի ողջ տարածքի և Արևելյան Եվրոպայի սոցերկրների էլեկտրահամակարգերի համար, զբաղվել է բնակարանաշինական, քաղաքացիական և վարչական կառույցների, ինչպես նաև՝ մետրոպոլիտենի զարգացման սխեմայի նախագծմամբ ու այլ աշխատանքներով։

## Գրականություն
* Երևաննախագիծ 50, 1958-2008 թթ, Երևան, 2008 թ․, էջ 9։

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայ գյուտարարներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ
Իզաբելլա Արազովա

**Իզաբելլա Կոնստանտինի Արազովա** (**Իզաբելլա Արազյան**, ), հայ կոմպոզիտոր, երաժշտության ուսուցիչ, Հայաստանի կոմպոզիտորների միության անդամ (1967)։

## Կենսագրություն
Իզաբելլա Արազովան ծնվել է 1936 թվականին Դոնի Ռոստով քաղաքում։ 1942 թվականաից բնակվում է Երևանում։ 1955-1958 թվականներին սովորել է Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում, 1961-1963 թվականներին՝ Սանկտ-Պետերբուրգի Ն. Ա. Ռիմսկի-Կորսակովի անվան կոնսերվատորիայում, 1964-1967 թվականներին՝ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի բաժնում (ղեկավար` Էդվարդ Միրզոյան)։ Ավարտելուց հետո մինչև 1990 թվականը Երևանի մանկավարժական ինստիտուտում դասավանդել է նոտայագրություն, կոմպոզիցիա, հարմոնիա։ Արազովայի ստեղծագործությունները կատարվել են Հայաստանում, Ռուսաստանում, Էստոնիայում, Ուկրաինայում, ԱՄՆ-ում, Ճապոնիայում, Ֆրանսիայում, Շվեյցարիայում։

## Ստեղծագործություններ
* Լարային կվարտետ թիվ 1, 1965 
* Պոլիֆոնիկ խմբերգեր (Սիլվա Կապուտիկյանի խոսքերով), 1966
* Կոնցերտ նվագախմբի համար, 1967 
* Էլեգիա, vc, pf, 1969
* Սիմֆոնիա երգչախմբի և նվագախմբի համար, 1971 
* «3 ճապոնական բանաստեղծություն», 1979 
* Սոնատ թիվ 1, 1983 
* Սոնատ թիվ 2, 1984 
* Սոնատ թիվ 3, 1985 
* «Perpetuum mobile», 1985 
* «The World is Just a Dream» (Japanese poems from the Middle Ages), 1988 
* Լարային կվարտետ թիվ 2, 1991 
* «Աղոթք», 1996

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Երաժշտական մանկավարժներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:Կին դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ երաժշտության ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայ կին կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայաստանի կոմպոզիտորների և երաժշտագետների միության անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Բարա բրիթ

250px|thumb|right|<center>Բարա բրիտ</center>
**Բարա բրիթ** (, «պտավոր հաց»), ավանդական վալլիական թխուկ կամ խմորիչով և չրեղենով հաց (նման իռլանդական բառմբրեքին) կամ էլ մրգային կեքս հիշեցնող քաղցր թխուկ` պատրաստված ալյուրով և փխրեցուցիչով, առանց խմորիչի։ Խմորին սովորաբար ավելացնում են չամիչ, հաղարջ և ցուկատ։

Բարա բրիթը Արգենտինա է բերվել ուելսցիների կողմից, 1865 թվականին։ Արգենտինայում այն հայտնի է որպես «սև կարկանդակ» () և ավանդական ուտեստ է հանդիսանում։

Այս հացի պատրաստման տարբեր բաղադրատոմսեր կան, թխում են Ուելսի տարբեր շրջաններում։ Խմորիչով բարա բրիտն ունի պահպանման ժամկետ։ 
Հացի` փխրեցուցիչով  պատրաստման տեսակը ավելի երկար է պահպանվում։ Վալլիական բաղադրատոմսերում խորհուրդ է տրվում թխելուց առաջ չրեղենը մեկ գիշեր թրջել թեյի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Бара брит 
* Bara brith recipe FromTheBrit.com inspired by war-time recipe
* BBC article and recipe for Bara brith
* North Wales Tourism background & recipe for Bara brith
* Baking for Britain recipe and pictures of Bara brith

Կատեգորիա:Արգենտինական խոհանոց
Փայտասար (բարձունք)

**Փայտասար**, կամ **Օդունդաղ** (), բարձունք, այժմ չբնակեցվաց գյուղ (գյուղատեղի) ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Ղազախի շրջանում։ Գտնվում է Հայաստան-Ադրբեջան սահմանի Նոյեմբերյան-Ղազախ հատվածում։

Օդունդաղ բարձունքը կամ սարը մինչև ստորոտ դե յուրե և դե ֆակտո պատկանում է Ադրբեջանին և գտնվում է նրանց վերահսկողության տակ։

Լեռան հարավային լանջը դե յուրե գտնվում է Հայաստանի տարածքում։

## Տես նաև
* Ղազախի շրջան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ղազախի շրջանի բնակավայրեր
Փայտասար (այլ կիրառումներ)

**Փայտասար** կարող է նշանակել.
* '''Փայտասար''', երկրաբանական բնության հուշարձան Հայաստանում, որը քարանձավների համալիր է։
* '''Փայտասար''', բարձունք, այժմ չբնակեցված գյուղ (գյուղատեղի) ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Ղազախի շրջանում։
Շահ Աբասի մզկիթ (Խաղխաղ)

**Շահ Աբասի մզկիթ** (), մզկիթ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Թովուզի շրջանի Խաղխաղ գյուղում։

## Պատմություն
Կառուցվել է 16-րդ դարում ճարտարապետ Շեյխ Բահեդդին Մուհամմեդի կողմից՝ Աբբաս I Սեֆիի հրամանով։

## Ճարտարապետություն
Կառուցվել է կարմիր աղյուսից։ Պատերի հաստությունը կազմում է 1,5-3 մետր։ Շենքի ճակատային մասի աջ և ձախ կողմերից գտնվում են օգտագործվող չորս սենյակ համապատասխանաբար՝ հյուրերի համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խաղխաղ
Խեյրիմլի

**Խերմլու** (՝ Խեյրիմլի), նախկին գյուղ հայ-ադրբեջանական շփման գծի վրա, հանդիսանում է վիճելի տարածք Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև։

## Կարգավիճակ
Համաձայն Ադրբեջանի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման՝ հանդիսանում է Ադրբեջանի Ղազախի շրջանի տարածք։ 

Հայաստանի համար այն հանդիսանում է հայ-ադրբեջանական շփման գծին գտնվող մի քանի բնակավայրի համար անվտանգության սահմանային գոտի՝ 1992 թվականից վերահսկվելով Հայաստանի զինված ուժերի կողմից։

## Պատմություն
Համաձայն մի շարք վերլուծությունների՝ Խեյրիմլի գյուղը հիմնել են հայկական Խերումյաններ մելիքական դինաստիայի ներկայացուցիչները։ «Արձագանք» շաբաթաթերթի թղթակից Քաջիկյանը 1888 թվականինայցելել է Կունեն (ներկայիս Կիրանց) գյուղ, որի անտառապատ լքված տարածքում հաշվառել է 7 եկեղեցի, հին գերեզմանատեղի, կամուրջներ և պնդել, որ այն նախկինում եղել է քաղաքատեղի։ Հաշվի առնելով Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու արձանագրությունը՝ նշել է, որ Խերումյանների ժառանգների մի մասն ապրում է Կունենում, մի մասը Թիֆլիսում, իսկ մյուս մասն էլ իսլամ ընդունելով՝ տեղափոխվել է մոտակա Խերումլի գյուղ, որը իր այցելության ժամանակ արդեն թաթարացած բնակավայր էր։ Քաջիկյանը նշել է, որ երբ այցելել է Խերումլի, այնտեղի բնակիչները խոստովանել են, որ ունեն հայկական ծագումը։ Ըստ ուսումնասիրությունների՝ այս տարածքներում 18-րդ դարի երկրորդ կեսից և 19-րդ դարում մեծ չափերի էր հասել հայ բնակչության բռնի կրոնափոխությունը։ Այդպիսի բնակավայրերից էր Խերումլին, որտեղ հաստատվել են Խերումյաններ մելիքական դինաստիայի այն ժառանգները, ովքեր իսլամացվել էին։

### Արցախյան ազատամարտ
Արցախյան պատերազմի ժամանակ՝ մինչև 1992 թվականի մարտը Խերմլուն հանդիսացել է ադրբեջանական ռազմական հենակետ, որտեղ տեղակայված էին Ադրբեջանի ոստիկանության հատուկ ուժերը և նրանց զրահատեխնիկան։ Խերմլուից ադրբեջանցիները պարբերաբար գնդակոծվում էին հարևան հայաբնակ Կիրանց, Ոսկեպար, Ծաղկավան և այլ գյուղեր։ 1992 թվականի մարտի 8-ից գյուղի տարածքը անցել է Հայաստանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո։

### Գյուղի հանձնումն Ադրբեջանին
2024 թվականի ապրիլի 20-ին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ Խեյրեմլի գյուղը հանձնվելու է Ադրբեջանին և այդ նպատակով ձևավորվել է սահմանազատման հանձնաժողով։ Նույն թվականի մայիսի 2-ին Հայաստանի Ներքին գործերի նախարարությունը հայտարարություն է տարածել, որ Հայաստանի Պաշտպանության նախարարությունը սկսել է Խեյրեմլիի տարածքի ականազերծում, որպեսզի սահմանազատման հանձնաժողովը կարողանա սահմանազատման աշխատանքներ իրականացնի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ղազախի շրջանի բնակավայրեր
Ասլանբեյլի

**Ասլանբեյլի** (), նախկինում կոչվում էր **Ալի Բայրամլի** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Ղազախի շրջանում։

## Անվանում
Խորհրդային ժամանակաշրջանում գյուղը կոչվում էր Ալի Բայրամլի, սակայն 1990 թվականին այն վերանվանվել է և ստացել ներկայիս անվանումը։ Որոշ աղբյուրներում գյուղը հիշատակվում է Իսլամբեյլի անվան տակ։ Ենթադրվում է, որ Ասլանբեյլի տեղանունը ծագել է ցեղապետ՝ ոմն Ասլան բեկից, ով էլ հիմնադրել է բնակավայրը։

## Տնտեսություն
Գյուղի բնակչությունը զբաղված է հիմնականում հողագործությամբ, անասնապահությամբ, հացահատիկի աճեցմամբ, բանջարաբուծությամբ, այգեգործությամբ և խաղողագործությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ղազախի շրջանի բնակավայրեր
Ջաֆարլի (Ղազախի շրջան)

**Ջաֆարլի** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Ղազախի շրջանում։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1999 թվականին։ Գտնվում է Աղստև գետի ափին, Գանձակ-Ղազախի հարթավայրում։

## Բնակչություն
2009 թվականի մարդահամարի համաձայն գյուղում բնակվում է 1133 մարդ, այդ թվում՝ 562 տղամարդ և 571 կին։

## Տես նաև
* Ղազախի շրջան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ղազախի շրջանի բնակավայրեր
Մազամ

**Մազամ** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Ղազախի շրջանում։ Գտնվում է Հայաստանի սահմանից 150 մետր հեռավորության վրա։

## Տնտեսություն
Գյուղի բնակչությունը զբաղվում է հիմնականում անասնապահությամբ և մեղվաբուծությամբ։

## Բնակչություն
2009 թվականի մարդահամարի համաձայն գյուղում բնակվում է 343 մարդ, այդ թվում՝ 169 տղամարդ և 174 կին։

## Տես նաև
* Ղազախի շրջան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ղազախի շրջանի բնակավայրեր
Բաղանիս Այրում

**Բաղանիս Այրում** (), նախկին բնակավայր հայ-ադրբեջանական շփման գծի հարևանությամբ։

## Աշխարհագրություն
Նախկին բնակավայր Բաղանիս Այրումի տարածքը արևմուտքում անմիջականորեն սահմանակից է Հայաստանի Իջևան քաղաքը Նոյեմբերյան քաղաքին և հարակից գյուղերին կապող Մ 16 ավտոմոբիլային ճանապարհի, հյուսիս-արևմուտքում՝ Բաղանիս, հյուսիսում՝ Ոսկեվան, հարավում՝ Ոսկեպար գյուղերին, իսկ արևմուտքում՝ հայ-ադրբեջանական շփման գծին և Ադրբեջանի Հանրապետության Ղուշչու Այրում գյուղին։ Ծովի մակարդակից բարձր է 760-820 մ։

## Պատմություն
Թրքաբնակ գյուղը ձևավորվել է 19-րդ դարի վերջին։

### Հայ-ադրբեջանական կռիվներ (1920)
1920 թվականի սեպտեմբերի 19-ին ադրբեջանական զորքերը գրավել են Բաղանիս Այրում, Ոսկեպար և Ղուշչու Այրում գյուղերը։ Հաջորդ օրը՝ սեպտեմբերի 20-ի երեկոյան, հայկական զորամասերը ադրբեջանական զորքերին հեռացնում են նշված գյուղից և ազատագրում բնակավայրերը։ Ադրբեջանական զորքերի հետ համատեղ մարտերին մասնակցել են նաև ռուս բոլշևիկներ, որոնցից 3-ը գերևարվել են հայկական զորքերի կողմից։

### Խորհրդային Միության ժամանակաշրջան
ԽՍՀՄ տարիներին այդ տարածքը ներառվել է Խորհրդային Ադրբեջանի կազմում։

### Հայ-ադրբեջանական հակամարտություն (1990-ներկա)
Արցախյան ազատամարտի ընթացքում բնակավայրի տարածքը անցել է Հայաստանի զինված ուժերի վերահսկողությանը։ Սակայն ըստ Ադրբեջանի վարչատարածքային բաժանման այն ներառված է Ադրբեջանական Հանրապետության Ղազախի շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ղազախի շրջանի բնակավայրեր
Դան-Աքսել Զագադու

**Դան-Աքսել Զագադու** (, ), ֆրանսիացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս հանդես է գալիս Բորուսիա Դորտմունդի կազմում։ Խաղում է կենտրոնական պաշտպանի դիրքում։

## Ակումբային կարիերա
### Վաղ կարիերա
Ֆուտբոլիստի կարիերան Զագադուն սկսել է Կրետեում։ 2011 թվականին նա միացավ Պարի Սեն-Ժերմենի ակադեմիային։ 2016-17 մրցաշրջանում ֆրանսիացին տեղափոխվեց ՊՍԺ-ի երկրորդ թիմ, որի կազմում անցկացրեց 9 հանդիպում։

### Բորուսիա Դորտմունդ
2017 թվականի հունիսի 5-ին Զագադուն անվճար տրանսֆերով տեղափոխվեց Բորուսիա Դորտմունդ՝ ակումբի հետ կնքելով 5 տարվա պայմանագիր։ Իր դեբյուտը ակումբի կազմում նշեց օգոստոսի 5-ին՝ մեկնարկային կազմում խաղադաշտ դուրս գալով Գերմանիայի սուպերգավաթի Բավարիա Մյունխենի դեմ խաղում։ Առաջին հանդիպումը Բունդեսլիգայում անցկացրեց օգոստոսի 19-ին՝ Վոլֆսբուրգի դեմ խաղում։ Իր դեբյուտը եվրոպական առաջնություններում Զագադուն նշեց սեպտեմբերի 13-ին՝ փոխարինելով Օմեր Թոփրաքին Չեմպիոնների Լիգայի խմբային փուլի Տոտենհեմ Հոտսպուրի դեմ խաղում։ Իր առաջին գոլը պրոֆեսիոնալ կարիերայում խփեց հոկտեմբերի 28-ին՝ Հանովերի դեմ խաղում, սակայն այս հանդիպման 59-րդ րոպեին կարմիր քարտ ստացավ և հեռացվեց խաղադաշտից։ 2017-18 մրցաշրջանում Զագադուն անցկացրեց 16 հանդիպում բոլոր մրցաշարերում՝ դառնալով 1 գոլի հեղինակ։

2019 թվականի փետրվարի 24-ին Զագադուն գոլի հեղինակ դարձավ Բայեր Լևերկուզենի դեմ խաղում՝ օգնելով իր թիմին հաղթել 3-2 հաշվով։ 2019 թվականի օգոստոսի 3-ին նա մնաց պահեստայինների նստարանին Գերմանիայի սուպերգավաթի Բավարիա Մյունխենի դեմ խաղում, իսկ Բորուսիան հաղթեց 2-0 հաշվով։

## Միջազգային կարիերա
Զագադուն ունի կոտ դ'իվուարական արմատներ, սակայն ներկայացրել է Ֆրանսիան տարբեր տարիքային երիտասարդական հավաքականներում։ 2016 թվականին նա որպես թիմի ավագ մասնակցեց մինչև 17 տարեկանների Եվրոպայի առաջնությանը՝ անցկացնելով 3 հանդիպում, սակայն Ֆրանսիան դուրս մնաց մրցաշարի խմբային փուլից։ 2019 թվականին Զագադուն մասնակցեց աշխարհի Մ20 առաջնությանը՝ մասնակցելով 3 հանդիպման և գոլի հեղինակ դառնալով խմբային փուլի Պանամայի դեմ խաղում։ Ֆրանսիան հասավ մրցաշարի 1/8 եզրափակիչ, որտեղ 3-2 հաշվով պարտվեց Միացյալ Նահանգներին։

## Կարիերայի վիճակագրություն
### Ակումբային վիճակագրություն
*2019 թվականի նոյեմբերի 19-ի դրությամբ*

## Նվաճումներ
### Ակումբային
**Բորուսիա Դորտմունդ**

* Գերմանիայի սուպերգավաթ. 2019

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Զագադուի պաշտոնական Ինստագրամի էջը
* Զագադուն transfermarkt-ում
* Զագադուն soccerbase.com-ում
* Զագադուն WhoScored.com կայքում
* Զագադուն Բորուսիա Դորտմունդի պաշտոնական կայքում
* Զագադուն Բունդեսլիգայի պաշտոնական կայքում
* Զագադուն ՈՒԵՖԱ-ի պաշտոնական կայքում
* Զագադուն Ֆրանսիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կայքում 

Կատեգորիա:Բորուսիա Դորտմունդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կոտ դ'Իվուարի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Շտուտգարտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պարի Սեն-Ժերմենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ
Ղուշչու Այրում

**Ղուշչու Այրում** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Ղազախի շրջանում։

## Պատմություն
### Հայ-ադրբեջանական կռիվներ (1920)
1920 թվականի սեպտեմբերի 19-ին ադրբեջանական զորքերը գրավել են Ղուշչու Այրում, Ոսկեպար և Բաղանիս Այրում գյուղերը։ Հաջորդ օրը՝ սեպտեմբերի 20-ի երեկոյան, հայկական զորամասերը ադրբեջանական զորքերին հեռացնում են նշված գյուղից և ազատագրում բնակավայրերը։ Ադրբեջանական զորքերի հետ համատեղ մարտերին մասնակցել են նաև ռուս բոլշևիկներ, որոնցից 3-ը գերևարվել են հայկական զորքերի կողմից։

### Հայ-ադրբեջանական հակամարտություն (1990-ներկա)
1999 թվականին ՀՀ Զինված ուժերը զբաղեցրել են գյուղը շրջապատող լեռները, որի շնորհիվ տեղաշարժը գյուղում գտնվում է հայկական կողմից վերահսկողության ներքո։

## Բնակչություն
2009 թվականի մարդահամարի համաձայն գյուղում բնակվում է 1069 մարդ, այդ թվում՝ 522 տղամարդ և 547 կին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ղազախի շրջանի բնակավայրեր
Բիրինչի Շիխլի

**Բիրինչի Շիխլի**, կամ **Առաջին Շիխլի** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Ղազախի շրջանում։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1999 թվականին։

## Բնակչություն
2009 թվականի մարդահամարի համաձայն գյուղում բնակվում է 3414 մարդ, այդ թվում՝ 1628 տղամարդ և 1786 կին։

## Տես նաև
* Ղազախի շրջան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1999 հիմնադրումներ Ադրբեջանում
Կատեգորիա:Ղազախի շրջանի բնակավայրեր
Իքինչի Շիխլի

**Իքինչի Շիխլի**, կամ **Երկրորդ Շիխլի** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Ղազախի շրջանում։ Շրջկենտրոն Ղազախից գտնվում է 34 կմ հեռավորության վրա։

## Պատմություն
Իքինչի Շիխլին մտնում էր Ելիզավետպոլի նահանգի Ղազախի գավառաի կազմի մեջ։ 1929 թվականին Ղազախի գավառը կազմալուծվել է, որից հետո գյուղը ընդգրկվել է նորաստեղծ Ղազախի շրջանի կազմի մեջ։

2000-ականների սկզբին Գանձակի հնագիտական արշավախմբի կողմից կատարված պեղումների արդյունքում գյուղի տարածքում բացահայտվել է միջնադարյան քաղաքի ավերակները։ Ադրբեջանցի հնագետների եզրահանգմամբ, միջնադարյան բնակավայրի ավերակները պատկանում են Հնարակերտ քաղաքին, որն ըստ ադրբեջանցի և վրացի հնագետների նախորդ ենթադրության գտնվում էր Թովուզի շրջանում։

## Տես նաև
* Ղազախի շրջան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ղազախի շրջանի բնակավայրեր
Սերխիո Գոմես Մարտին

**Սերխիո Գոմես Մարտին** (, ), իսպանացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս Բորուսիա Դորտմունդից վարձավճարով հանդես է գալիս Հուեսկայի կազմում։ Խաղում է հարձակվողական կիսապաշտպանի և ձախ վինգերի դիրքում։

## Ակումբային կարիերա
### Բարսելոնա
Գոմեսը Բարսելոնայի ակադեմիայի սան է։ Իր դեբյուտը Բարսելոնա B-ի կազմում նշեց 2018 թվականի հունվարի 6-ին՝ փոխարինելով Աբել Ռուիսին Սեգունդա Դիվիզիոնի Ռեալ Սարագոսայի դեմ խաղում։

### Բորուսիա Դորտմունդ
2018 թվականի հունվարի 30-ին Գոմեսը պայմանագիր կնքեց Բորուսիա Դորտմունդի հետ։ Իր դեբյուտը ակումբի կազմում նշեց 2018 թվականի ապրիլի 8-ին՝ փոխարինելով Մարկո Ռոյսին Վոլֆսբուրգի դեմ խաղում։ Առաջին հանդիպումը եվրոպական առաջնություններում անցկացրեց դեկտեմբերի 11-ին՝ փոխարինելով Ռաֆայել Գերեյրուին Չեմպիոնների Լիգայի խմբային փուլի Մոնակոյի դեմ խաղում։

2019 թվականի օգոստոսի 12-ին Գոմեսը 1 տարվա վարձավճարով միացավ Հուեսկային։ Իր դեբյուտը ակումբի կազմում նշեց օգոստոսի 18-ին՝ փոխարինման մտնելով Լաս Պալմասի դեմ խաղում։

## Միջազգային կարիերա
Գոմեսը ներկայացրել է Իսպանիան տարբեր տարիքային երիտասարդական հավաքականներում։ 2017 թվականի մայիսին նա մինչև 17 տարեկանների հավաքականի կազմում մասնակցեց Եվրոպայի առաջնությանը՝ անցկացնելով 6 հանդիպում, դառնալով 3 գոլի հեղինակ և օգնելով իր թիմին հաղթել մրցաշարը։ Հոկտեմբերին Գոմեսը մասնակցեց աշխարհի Մ17 առաջնությանը՝ դառնալով 2 գոլի և 1 գոլային փոխանցման հեղինակ և օգնելով Իսպանիային դուրս գալ մրցաշարի եզրափակիչ։ Եզրափակչում՝ Անգլիայի դեմ խաղում նա դարձավ դուբլի հեղինակ հանդիպման առաջին խաղակեսում, սակայն երկրորդ խաղակեսում Անգլիան 4 գոլ խփեց և հաղթեց 5-2 հաշվով։ Գոմեսը ստացավ առաջնության արծաթե գնդակը՝ ճանաչվելով մրցաշարի երկրորդ լավագույն ֆուտբոլիստ։ 2019 թվականի հուլիսին նա մասնակցեց Հայաստանում կայացած Եվրոպայի Մ19 առաջնությանը՝ անցկացնելով 4 հանդիպում։ Իսպանիան հաղթեց առաջնությունը՝ եզրափակչում 2-0 հաշվով պարտության մատնելով Պորտուգալիային։

## Կարիերայի վիճակագրություն
### Ակումբային վիճակագրություն
*2019 թվականի սեպտեմբերի 10-ի դրությամբ*

## Նվաճումներ
### Միջազգային
**Իսպանիա Մ17**

* ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Մ17 առաջնություն. 2017
* Աշխարհի Մ17 առաջնություն. երկրորդ տեղ. 2017

**Իսպանիա Մ19**

* ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Մ19 առաջնություն. 2019

### Անհատական
* Աշխարհի Մ17 առաջնության արծաթե գնդակ. 2017

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գոմեսի պաշտոնական Տվիտերի էջը
* Գոմեսի պաշտոնական Ինստագրամի էջը
* Գոմեսը transfermarkt-ում
* Գոմեսը soccerbase.com-ում
* Գոմեսը WhoScored.com կայքում
* Գոմեսը Հուեսկայի պաշտոնական կայքում 
* Գոմեսը ՈՒԵՖԱ-ի պաշտոնական կայքում
* Գոմեսը ՖԻՖԱ-ի պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:Բարսելոնա B-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բորուսիա Դորտմունդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի ֆուտբոլի երիտասարդական հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուեսկայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Սիթիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անդերլեխտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Սոսիեդադի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիացի օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:2024 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Յոհանեսբուրգի ֆոնդային բորսա

**Յոհաննեսբուրգի ֆոնդային բորսա** (), Աֆրիկայի խոշորագույն ֆոնդային բորսան, գտնվում է Սանդտոնում (), հարավաֆրիկյան Յոհաննեսբուրգ քաղաքի արվարձանում։

## Պատմություն
Յոհաննեսբուրգի ֆոնդային բորսան հանդիսանում է արժեթղթերի և ոսկի արդյունահանող ընկերությունների առևտրի վայր։ Նրա կազմավորման պաշտոնական տարեթիվը 1887 թվականի նոյեմբերի 8-ն է։ Առևտրային հարթակը մի քանի անգամ փոխել է իր տեղը և տեղափոխվել ավելի ընդարձակ շենք։ Սակարկությունների կազմակերպման հարյուրամյա ավանդական  ձևերից հետո բորսան 1996 թվականից անցավ  բարձր տեխնոլոգիական համակարգչային համակարգի օգտագործմանը։ Աշխարհի բոլոր ժամանակակից  առևտրի հարթակների նման Յոհաննեսբուրգի բորսան գնաց համակարգչայնացման ուղիով։

## Գործունեության ցուցանիշներ
2007 թվականի  հունվարի դրությամբ բորսան զբաղեցնում էր 16-րդ տեղն աշխարհում շուկայի կապիտալիզացիայի ծավալով, որը կազմում է 710 միլիարդ դոլար։

## Բորսայում շրջանառվող բաժնետոմսերի կառուցվածք
Բորսայում տեղաբաշխված բաժնետոմսերի հիմնական մասը պատկանում են ոսկու արդյունահանման և հանքարդյունաբերական ընկերություններին, որոնց բաժնեմասերը կազմում են բորսայի շուկայի կապիտալիզացիայի 41 %-ը։

## Բորսայի աշխատանքների կազմակերպում
Բորսայում բաժնետոմսերի վաճառքը իրականացվում է սակարկությունների միջոցով։ Հաշվարկները բրոքերների միջև իրականացվում են շաբաթը մեկ անգամ համակարգչային ցանցի միջոցով փոխադարձ հաշվարկների հիման վրա։ Այս շաբաթում իրականացված գործարքները հաշվարկվում են հաջորդում։ Սակարկությունները կազմակերպվում են երկուշաբթիից ուրբաթ ժամը  9:30-ից մինչև 16:00-ն:

## Այլընտրանքային ներդրումների բորսա
Այլընտրանքային ներդրումների բորսան Յոհաննեսբուրգի Ֆոնդային բորսայի ստորաբաժանում է փոքր և միջին բիզնեսի արագ զարգացող ընկերությունների համար։  Ներկայումս այստեղ շրջանառվում են տնտեսության տարբեր ոլորտների մոտավորապես 50 ընկերությունների բաժնետոմսեր։

## Գրականություն
* Lukasiewicz, Mariusz. "From Diamonds to Gold: The Making of the Johannesburg Stock Exchange, 1880–1890." Journal of Southern African Studies 43.4 (2017). pp.&nbsp;715–732.
* Klein, Harry. The story of the Johannesburg Stock Exchange: 1887-1947. Johannesburg: The Committee of the Johannesburg Stock Exchange. 1948.
* Rosenthal, Eric. On 'Change Through the Years: A History of Share Dealing in South Africa. Cape Town: Flesch Financial Publications. 1968.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Յոհանեսբուրգի ֆոնդային բորսայի պաշտոնական կայք
* Այլընտրանքային ներդրումների բորսայի պաշտոնական կայք
* Յոհանեսբուրգի ֆոնդային բորսա. Աֆրիկյան մայրցամաքի առաջատար

Կատեգորիա:Հարավաֆրիկյան Հանրապետության ֆոնդային բորսաներ
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկյան Հանրապետության ֆինանսական ծառայության ընկերություններ
Կատեգորիա:1887 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Յոհանեսբուրգ
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկյան Հանրապետության տնտեսություն
Կանեփի իրացումը Վրաստանում

**Կանեփի իրացումը Վրաստանում** 2018 թվականի հուլիսի 30-ից ի վեր օրինական է։

## Աճեցում
Տեղական բնակչության պահանջների սպառման նպատակով Վրաստանի տարբեր երկրամասերում մշտապես անօրինական կերպով աճեցվել են որոշակի քանակությամբ կանեփազգի խոտաբույսեր։ 2005 թվականից ի վեր Վրաստանը ծառայել է որպես Կենտրոնական Ասիայից դեպի Ռուսաստան և Եվրոպա տարվող թմրամիջոցների տարանցման ուղի։

## Կանխարգելիչ միջոցներ
Նախքան կանեփի իրացման օրինականացումը, Վրաստանի կառավարությունը հետևողական քաղաքականություն էր վարում հակաիրավական գործունեություն ծավալող թիրախային խմբի ներկայացուցիչների համար։ Երկրի օրենսդրությունը իրավախախտների համար սահմանում էր մինչև 14 տարի ազատազրկում։ Այնուամենայնիվ, թմրամիջոցների ապաքրեականացման համար երկրում 2015 թվականից գործում է «Սպիտակ աղմուկ» քարոզչական խումբը։ Թմրանյութեր օգտագործող քաղաքացիներից որպես վարչական տույժ հավաքված գումարը առաջին տարում կազմել է $11.3 միլիոն։

## Բարեփոխումներ
## Տես նաև

* Կանեփի իրացումը Մակեդոնիայի Հանրապետությունում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կանեփի օրինականացման մասին օրենք

Կատեգորիա:2018 Վրաստանում
Կատեգորիա:Կանեփի իրացումն ըստ երկրի
Կատեգորիա:Մարիխուանա
Ալեքսանդեր Լաակ

**Ալեքսանդեր (Ալեքսանդր) Լաակ** (, ), էստոնացի կոլաբորացիոնիստ, Յագալա համակենտրոնացման ճամբարի պարետ՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գերմանացիների կողմից Էստոնիայի օկուպացման ընթացքում։

## Գործունեությունն օկուպացիայի ընթացքում
1941 թվականին՝ Օմակայտսե կազմակերպության վերստեղծումից հետո, Ալեքսանդեր Լաակը դարձել է այդ ռազմականացված կազմակերպության օպերատիվ բաժնի շտաբի պետ։ 1942 թվականին դարձել է Յագալա համակենտրոնացման ճամբարի ղեկավար և կրում է հենց ճամբարում և Կալևի Լիյվա վայրում սպանված հազար կալանավորների (հիմնականում հրեաներ և խորհրդային ռազմագերիներ) սպանության պատասխանատվությունը։ Ճամբարի լիկվիդացումից հետո Լաակը 1943 թվականի օգոստոսի 20-ին նշանակվել է Տալլինի Կենտրոնական (մարտկոցային) բանտի պետ և զբաղեցրել այդ պաշտոնը մինչև Էստոնայի գերմանական օկուպացիայի ավարտը։

## Տարագրություն և մահ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ 1948 թվականին, Ալեքսանդեր Լաակն արտագաղթել է Կանադա։

1960 թվականին մերկացվել է որպես նացիստական ռազմական հանցագործ։ 1960 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Ալեքսանդեր Լաակը 53 տարեկանում ինքնասպանություն է գործել՝ կախվելով իր տան ավտոտնակում։

Գոյություն ունի վարկած, թե Ալեքսանդեր Լաակն սպանվել է վրիժառու հրեաների խմբի կողմից։ 1991 թվականին Կանադայի թագավորական հեծյալ ոստիկանությունը վերսկսել է Լաակի մահվան հանգամանքների հետաքննությունը։

## Տես նաև
* Հոլոքոստն Էստոնիայում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ինքնասպաններ
Կատեգորիա:Հոլոքոստի հանցագործներ
Զանգվածի պակասորդ

thumb|Կապի տեսակարար էներգիայի կախվածությունը կարգաթվից
**Զանգվածի պակասորդ,** ֆիզիկական մեծություն է, որ ցույց է տալիս ներքին փոխազդեցության ազդեցությունը միջուկը կազմող մասնիկների զանգվածի վրա և բնութագրում է ատոմի միջուկի կայունությունը։ Սովորաբար նշանակվում է {\Delta}m։

Գրականության մեջ հանդիպում են «զանգվածի պակասորդ» եզրույթի տարբեր սահմանումներ.

* ածխածին-12-ի միջուկի նկատմամբ,
*Կապի էներգիայի միջոցով։

Որպես կանոն զանգվածի պակասորդը հաշվում են կէՎ-երով։

## Զանգվածի պակասորդը ածխածին-12-ի միջուկի նկատմամբ
Ատոմի դեպքում զանգվածի պակասորդը կամ զանգվածի ավելցուկը (), տրված իզոտոպի ատոմային զանգվածով արտահայտած հանգստի զանգվածի  և տրված իզոտոպի զանգվածային թվի տարբերությունը։

\Delta (Z,A) = M_a(Z,A)-A,

որտեղ  —  լիցքով և  զանգվծային թվով միջուկի զանգվածն է.

Համաձայն այս սահմանման 12C միջուկի զանգվածի պակասորդը հավասար է 0-ի։

:\Delta(C,12)=0.

## Զանգվածի պակասորդ և կապի էներգիա
Ընդհանուր դեպքում, զանգվածի պակասորդը կապված մասնիկների համակարգի զանգվածի և նույն մասնիկների ազատ վիճակի գումարային զանգվածների տարբերությունն է։

: \Delta{m}=[Z \cdot m_p + N \cdot m_n] - m_{nuc},

որտեղ  Z — պրոտոնների թիվն է, N —նեյտրոնների թիվն է, m_p —պրոտոնի զանգվածն է, m_n — նեյտրոնի զանգվածն է, m_{nuc} — միջուկի զանգվածն է։

Ըստ Էյնշտեյնի հարաբերականության, կապի էներգիան համեմատական է զանգվածի պակասորդին։

: \Delta E = \Delta m \cdot c^2,

որտեղ  \Delta m-ը զանգվածի պակասորդն է, և *с* -ը լույսի արագությունն է վակուումում։

## Օրինակ
Հաշվենք զանգվածի պակասորդը, երբ236U-ի միջուկը տրոհվում է 92Kr-ի,141Ba-ի, և երեք նեյտրոնների։

236U → 92Kr + 141Ba + 3 n

236U-ի զանգվածային թիվը հավասար է 236։ Քանի որ իրական ատոմային զանգվածը 236,045563 զամ է, ապա զանգվածի պակասորդը կլինի+0,045563 զամ։ Համանման ձևով հաշվենք 92Kr, 141Ba, և նեյտրոնի զամ-երը համապատասխանաբար կստանանք-0,073843զամ, -0,085588զամ և  0,0086648զամ։ Ռեակցիային մասնակցող տարրերից յուրաքանչյուրի զանգվածի պակասորդը+0,045563զամ, իսկ տրոհման արդյունքում ստացված տարրերի համար։ -0,073843+(-0,085588)+3\cdot (0,0086648)=-0,1334366

Նախնական տարրերի և տրոհման հետևանք տարրերի զանգվածների միջև տարբերությունը. 0,045563-(-0,133436)=0,1789996զամ։

Եվ ամեն մի 1 զամ = 931,494 ՄէՎ է։

## Տես նաև
* Զանգվածի և էներգիայի համարժեքությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Сивухин Д. В. Общий курс физики, т. 5, ч. 2.

## Արտաքին հղումներ
* Астронет. Масса и энергия связи ядра

Կատեգորիա:Միջուկային ֆիզիկա
Ջանալու

**Ջանալու** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Ղազախի շրջանում։ Գտնվում է Հայաստանի սահմանից 150 մետր հեռավորության վրա։

## Բնակչություն
2009 թվականի մարդահամարի համաձայն գյուղում բնակվում է 1524 մարդ, այդ թվում՝ 742 տղամարդ և 782 կին։

## Տես նաև
* Ղազախի շրջան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ղազախի շրջանի բնակավայրեր
Ուրքմազլի

**Ուրքմազլի** (), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Ղազախի շրջանում։

## Տնտեսություն
Գյուղի բնակչությունը զբաղվում է հիմնականում անասնապահությամբ և մեղվաբուծությամբ։

## Բնակչություն
2009 թվականի մարդահամարի համաձայն գյուղում բնակվում է 1151 մարդ, այդ թվում՝ 561 տղամարդ և 590 կին։

## Տես նաև
* Ղազախի շրջան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ղազախի շրջանի բնակավայրեր
Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 2018-19 (ֆուտբոլ)

**Հայաստանի Բարձրագույն խումբ 2018-19**, Հայաստանի ֆուտբոլի բարձրագույն առաջնության 27-րդ մրցաշրջանը։ Մասնակցում է 9 ակումբ։ Չեմպիոնական տիտղոսը պաշտպանում է «Ալաշկերտը»։

## Մասնակից ակումբներ
Բարձրագույն խմբի 2018-19 մրցաշրջանին մասնակցում է 9 ակումբ։

### Մարզադաշտեր

* 1Ընթացիկ մրցաշրջանում Գանձասար-Կապանի տնային մարզադաշտը կլինի Երևանում Ավանի ֆուտբոլի ակադեմիայի մարզադաշտը, չնայած ակումբը ներկայացնում է Կապան քաղաքը։

## Մրցաշարային աղյուսակ

## Առաջնության առաջատարները

ImageSize = width:959 height:80
PlotArea = left:3 right:30 bottom:40 top:0
Period = from:0 till:32
ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1
TimeAxis = orientation:horizontal
Colors =
  id : ԱրաԱրմ  value:red
  id : Ալաշկերտ  value:Yellow
  id:Լոռի  value:green
  id:Փյունիկ  value:blue
  id:Բանանց  value:purple
PlotData=
  bar:Position width:15 color:white align:center

  from:0 till:2 shift:(0,19) text:"Ար-Արմ" color : ԱրաԱրմ
  from:2 till:3 shift:(0,19) text:"Ալաշ" color : Ալաշկերտ
  from:3 till:4 shift:(0,19) text:"Լոռի" color:Լոռի
  from:4 till:5 shift:(0,19) text:"Փյուն" color:Փյունիկ
  from:5 till:8 shift:(0,19) text:"Լոռի" color:Լոռի
  from:8 till:9 shift:(0,19) text:"Փյունիկ" color:Փյունիկ
  from:9 till:12 shift:(0,19) text:"Լոռի" color:Լոռի
  from:12 till:13 shift:(0,19) text:"Բանանց" color:Բանանց
  from:13 till:20 shift:(0,19) text:"Ալաշկերտ" color : Ալաշկերտ
  from:20 till:21 shift:(0,19) text:"Ար-Արմ" color : ԱրաԱրմ
  from:21 till:22 shift:(0,19) text:"Ալաշ" color : Ալաշկերտ
  from:22 till:26 shift:(0,19) text:"Արարատ-Արմենիա" color : ԱրաԱրմ
  from:26 till:30 shift:(0,19) text:"Փյունիկ" color:Փյունիկ
  from:30 till:32 shift:(0,19) text:"Արարատ-Արմենիա" color : ԱրաԱրմ


## Արդյունքներ
### Առաջին շրջան

### Երկրորդ շրջան

## Ռմբարկուներ

## Տես նաև
* Հայաստանի Առաջին խումբ 2018-19
* Հայաստանի ֆուտբոլի գավաթ 2018-19

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Խաղերի ժամանակացույց

Կատեգորիա:2018-19 եվրոպական ֆուտբոլային լիգաներում
Բարձրագույն խումբ 2018-2019
Վահան Փափազյան (դիվանագետ)

**Վահան Հակոբի Փափազյան** (), հայ պետական և քաղաքական գործիչ։ 1993-1996 թվականներին եղել է Հայաստանի արտաքին գործերի նախարար։

## Կենսագրություն
Վահան Փափազյանը ծնվել է 1957 թվականի հունվարի 26-ին Երևանում։

1974-1979 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետը։ 1980- 1991 թվականներին Փափազյանը աշխատել է Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի պատմության ինստիտուտում։ 1991 թվականին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի հրամանով նշանակվել է հանրապետության նախագահի խորհրդականի պաշտոնում։ Այս պաշտոնը զբաղեցրել է մինչև 1992 թվականը։ 1992 թվականին նշանակվել է Ֆրանսիայում Հայաստանի Հանրապետության գործերի հավատարմատարի պաշտոնում, որը զբաղեցրել է մինչև 1993 թվականը։

1993-1996 թվականներին զբաղեցրել է ՀՀ արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնը, իսկ արդեն 1997-1998 թվականներին եղել է Ֆրանսիայի Հանրապետությունում Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան։

Վահան Փափազյանն ունի արտակարգ և լիազոր դեսպանի դիվանագիտական աստիճան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ
Կատեգորիա:Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Հայաստանի արտակարգ և լիազոր դեսպաններ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ
Պրեմիեր Լիգա 2018-19 (Անգլիա)

**Պրեմիեր Լիգա 2018-2019 մրցաշրջան**, Պրեմիեր Լիգայի 27-րդ խաղարկությունը, որը հիմնվել է 1992 թվականին։ Մրցաշրջանը մեկնարկեց 2018 թվականի օգոստոսի 10ին և ավարտվեց 2019 թվականի մայիսի 12-ին։ Մրցաշրջանի վիճակահանությունը հայտարարվեց 2018 թվականի հունիսի 14-ին։ Չեմպիոնությունը վիճարկեցին 2017-18 թվականի մրցաշրջանի 17 ակումբներ և միացան Վուլվերհեմպտոն Ուոնդերերսը, Կարդիֆ Սիթին և Ֆուլհեմը միացան Չեմպիոնշիփից։ Նրանք փոխարինեցին Վեստ Բրոմվիչ Ալբիոնին, Սուոնսի Սիթիին և Սթոք Սիթիին, որոնք տեղափոխվեցին Չեմպիոնշիփ։

Գործող չեմպիոն Մանչեսթեր Սիթին չորրորդ անգամ դարձավ Պրեմիեր լիգայի հաղթող և նվաճեց վեցերորդ անգլիական ֆուտբոլի բարձրագույն տիտղոսը։ Նրանք հաղթեցին լիգայի վերջին 14 անգամ անընդմեջ և չեմպիոնությունը որոշվեց միայն վերջին խաղային օրը, Մանչեսթեր Սիթին վաստակեց 98 միավոր։ Լիվերպուլն ավարտեց երկրորդ հորիզոնականում 97 միավորով, ինչև Պրեմիեր լիգայի պատմության մեջ երկրորդ տեղի ամենաբարձր միավորն էր։

## Անցած մրցաշրջանի հանդեպ փոփոխությունները

## Թիմեր

## Մրցաշարային աղյուսակ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մրցաշարի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:2018-19 եվրոպական ֆուտբոլային լիգաներում
Կատեգորիա:Անգլիայի Պրեմիեր Լիգայի մրցաշրջաններ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգա 2018-19
Անուշ Օրդյան

**Անուշ Միքայելի Օրդյան** (), հայ սրտաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1999)։ ՌԴ Բժշկական գիտությունների ակադեմիայի անդամ (2001)։

## Կենսագրություն
1984 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1984-1999 թվականներին աշխատել է ԵԲԻ ներքին հիվանդությունների ամբիոնում (1995-1999 թվականներին՝ դոցենտ), 1994-1995 թվականներին, միաժամանակ՝ «Էրեբունի» բժշկական կենտրոնի փոխտնօրեն, 1999-2001 թվականներին՝ Մոսկվայի Ն. Վ. Սկլիֆոսովսկու անվան բժշկական կենտրոնի անհետաձգելի սրտաբանության բաժանմունքում, 2001 թվականից՝ Հայաստանում շվեյցարական «Ֆ-Հոֆման-Լյա Ռոշ» դեղագործական ֆիրմայում և Երևանի Եվրոպական ԲԿ ընտանեկան բաժանմունքում։

Անուշ Օրդյանի աշխատանքները վերաբերում են անկայուն կրծքային հեղձուկի ժամանակ արյան թրոմբահարուցիչ հատկություններին, սրտամկանի ինֆարկտի վաղ բարդությունների դեղորայքային և վիրահատական բուժմանը։

## Գիտական աստիճան
* Բժշկական գիտությունների թեկնածու (1988)
* Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1999)

## Անդամակցություն
* ՌԴ թերապևտների գիտական ընկերության քարտուղար (1999-2001)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բժշկուհիներ
Կատեգորիա:Հայ սրտաբաններ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Rusline

**«Ռուսլայն»** (իրավաբանական անվանումը — **«Ռուսլայն» ավիացիոն ընկերություն ԲԸ**), ռուսական ավիաընկերություն, իրականացնում է  կանոնավոր, չարտերային փոխադրումներ Մոսկվայի Վնուկովո օդանավակայանից Ռուսաստանի այլ քաղաքներ, ԱՊՀ և հեռավոր արտասահմանի երկրներ։

## Պատմություն
աջից|մինի|250x250փքս|«Ռուսլայն» ավիաընկերության Յակ-40 օդանավը Սանկտ Պետերբուրգի օդանավակայանում (Պուլկովո LED/ULLI), 13 օգոստոսի 2006
«Ռուսլայն» ավիաընկերության պատմությունը սկսվել է հունիսի 1997 թվականի հունիսի 2-ից, որպես չարտերային ավիափոխադրումների օպերատորի՝ սեփական օդանավերի պարկով և ամբողջությամբ համալրվող անձնակազմի հետ, որին հաջորդում է տուր-օպերատորի սեփական վկայականի ստացումը։ (2003 թ.):

2007-ին ընկերությունը առաջինը Ռուսաստանում թույլտվություն է ստացել և սկսել է շահագործել Bombardier CRJ 100/200 տարածաշրջանային ինքնաթիռը։ 2009 թվականին սկսել է իրականացնել երկարաժամկետ զարգացման ռազմավարություն՝ տարածաշրջանային փոխադրումների համար։ 2010 թվականին «Վոլգա-Ավիաէքսպրեսս» ավիաընկերության ձեռքբերումների հիման վրա սկսում են չվերթներ իրականացնել Եկատերինբուրգ, ստեղծվում են 2 լրացուցիչ հանգույց Եկատերինբուրգում եւ Վոլգոգրադում։

2010-ին «Ռուսլայն» ավիաընկերությունը սկսել է ինտեգրվել «Amadeus» վաճառքի միջազգային համակարգին։ Փոխադրողին շնորհվել է կոդ՝ **7R**  Օդային տրանսպորտի միջազգային ասոցիացիայի համակարգում (IATA): Կնքվել կոդ-փոխանակման համաձայնագրեր, որոնցով գործընկեր ընկերություններ են  դարձել «Ուրալյան ավիաուղիներ»-ը և «Սարատովի ավիաուղիներ»-ը։

SkyService 2017 միջազգային մասնագիտական մրցանակաբաշխության արդյունքներով՝ 21 թիմերի մասնակցությամբ, «Ռուսլայն»-ի թիմը զբաղեցրել է 3-րդ հորիզոնականը։

2018 թվականի մարտի 21-ից ավիաընկերությունը  տեղափոխում է իր չվերթները «Դոմոդեդովո»-ից «Վնուկովո»

## Երթուղային ցանց
Ավիաընկերության երթուղային ցանցը 2014 թվականի մարտի դրությամբ ունի 49 ուղղություններ։

Ավիաընկերությունը բազավորված Է Վնուկովո օդանավակայանում։ Բացի այդ ՝ ավիաընկերության օդանավերը բազավորված են նաև  օդանավակայաններում Վորոնեժի, Եկատերինբուրգի (Կոլցովո), Տյումենի (Ռոշչինո), Սանկտ Պետերբուրգի (Պուլկովո) օդանավակայաններում, որը թույլ է տալիս կատարել թռիչքներ դեպի տարածաշրջանային օդանավակայաններ. Բելգորոդ, Վորկուտա, Իվանովո, Իժևսկ, Յոշկար-Օլա, Կազան, Կուրգան, Կուրսկ, Լիպեցկ, Մախաչկալա, Օրենբուրգ, Պերմ, Պենզա, Սարատով, Սամարա, Սարանսկ, Սիկտիվկար, Թեհրան, Ուլյանովսկ, Ուֆա, Վոլգոգրադ, Դոնի Ռոստով, Օդեսա։

2016 թվականի փետրվարի 1-ից Տյումեն քաղաքից մեկնարկում է տասներկու կանոնավոր ուղղություններ՝ Գոռնո-Ալտայսկ, Մոսկվա, Կրասնոդար, Կրասնոյարսկ, Միներալնիե Վոդի, Նադիմ, Նովոսիբիրսկ, Օմսկ, Դոնի Ռոստով, Պյատիգորսկ, Տոմսկ, Ուֆա։

Աշնանային և ձմեռային ժամանակահատվածում (2016-2017 թթ) ավիաընկերությունը առաջարկում է տրանսֆերային չվերթներ՝ Եկատերինբուրգի կամ Տյումենի միջոցով։

## Նավատորմ
Ավիաընկերության նախնական օդանավերն էին Տու-134 և Յակ-40 օդանավերը։ 2012 թվականի ապրիլից մինչև 2013 թվականի ապրիլը շահագործվել է նաև Airbus A319 տեսակի օդանավեր։ (Օդանավեր АН-24 Ուլան-ՈՒդե - Իրկուտսկ)։ 2018 թվականի հունիսի դրությամբ ավիաընկերության նավատորմը բաղկացած է հետևյալ օդանավի տեսակներից. 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավիաընկերություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի ընկերություններ
Կատեգորիա:Ռուսական ավիաընկերություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ապրանքանիշեր
Ղըզըլհաջըլի

**Ղըզըլհաջըլի**, կամ **Կըզըլ Հաջիլի** (), նախկին բնակավայր հայ-ադրբեջանական շփման գծի հարևանությամբ՝ Հայաստանի և Ադրբեջանի զինված ուժերի մարտական դիրքերի միջև։

## Աշխարհագրություն
Նախկին բնակավայրի տարածքը հարավ-արևմուտքում սահմանակից է Հայաստանի Բերքաբեր գյուղին, արևմուտքում՝ Բերքաբերի ջրամբարին, հյուսիս-արևմուտքում՝ Ադրբեջանի Հանրապետության Մազամ գյուղին։ Ծովի մակարդակից բարձր է 590-640 մ։

## Պատմություն
Թրքաբնակ գյուղը ձևավորվել է 19-րդ դարի վերջին։

ԽՍՀՄ տարիներին այդ տարածքը ներառվել է Խորհրդային Ադրբեջանի կազմում։

Արցախյան ազատամարտի ընթացքում բնակավայրի տարածքը անցել է Հայաստանի զինված ուժերի վերահսկողությանը, սակայն ըստ Ադրբեջանի վարչատարածքային բաժանման` այն ներառված է Ադրբեջանական Հանրապետության Ղազախի շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ղազախի շրջանի բնակավայրեր
Վուրղուն

**Վուրղուն** (), ավան ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Աղստևի շրջանում։

## Պատմություն
Ի սկզբանե բնակավայրը հիմնադրվել է որպես գերմանացիների գաղութ և ստացել է *Գրյունֆելդ* անվանումը։ Խորհրդային տարիներին այն վերանվանվել է *Կալինինքենդ*՝ ի պատիվ Միխայիյլ Կալինինի։ 1992 թվականի դեկտեմբերի 29-ին ավանը անվանափոխվել է և ստացել Վուրղուն անվանումը՝ ի պատիվ ադրբեջանցի գրող Սամեդ Վուրղունի։

## Բնակչություն
2009 թվականի մարդահամարի համաձայն գյուղում բնակվում է 2710 մարդ։

## Տես նաև
* Աղստևի շրջան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղստևի շրջանի բնակավայրեր
Սոյուղբուլաղ (Աղստի շրջան)

**Սոյուղբուլաղ**, կամ **Սառնաղբյուր** (), ավան ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Աղստևի շրջանում։

## Աշխարհագրություն
Սոյունբուլաղը գտնվում է Ղարայազի արգելոցի հարևանությամբ։ Ավանով է անցնում Աղստևից Վրաստան տանող R24 մայրուղին, կա նաև երկաթուղային կայարան։ Ավանին հյուսիս-արևմուտքից հարևան է Քոչվալիլի գյուղը, հարավ-արևմուտքից՝ Ղարայազի։

## Տես նաև
* Աղստևի շրջան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղստևի շրջանի բնակավայրեր
Արամ Մանուկյանի արձան (Երևան)

**Արամ Մանուկյանի արձան**, Հայաստանի պետական, հասարակական գործիչ, հայոց նորագույն պետականության հիմնադիր, ներքին գործերի նախարար, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցության անդամ Արամ Մանուկյանին նվիրված հուշարձան Երևանում։

## Պատմություն
Հուշարձանի տեղադրման մասին որոշումը Երևանի քաղաքապետարանը կայացրել է 2017 թվականի փետրվարի 13-ին կայացած Երևանի ավագանու 3-րդ նստաշրջանի 1-ին նիստում՝ Հայաստանի առաջին հանրապետության 100-ամյակի կապակցությամբ։ Երևանի քաղաքապետարանը 2017 թվականի հունիսի 19-ին Արամ Մանուկյանի հիշատակը հավերժացնող հուշարձանի նախագծի բաց մրցույթ է հայտարարել, որի արդյունքում մրցութային հանձնաժողովը 2017 թվականի սեպտեմբերի 25-ին կայացած նիստում հաղթող է ճանաչել Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ, քանդակագործ Դավիթ Մինասյանի հեղինակած աշխատանքը։

Հուշարձանը տեղադրվել է Հանրապետության հրապարակի մոտ՝ Արամի և Նալբանդյան փողոցների խաչմերուկին հարող տարածքում։ Հուշարձանի հանդիսավոր բացման արարողությունը տեղի է ունեցել 2018 թվականին, որին մասնակցել են Հայաստանի նախագահ Արմեն Սարգսյանը, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, Հայաստանի Ազգային ժողովի նախագահ Արա Բաբլոյանը, Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ն, Երևանի քաղաքապետի պաշտոնակատար Կամո Արեյանը։

## Հեղինակ
* Քանդակագործ՝ Դավիթ Մինասյան

## Այլ տվյալներ
* Քաղաքաշինության կոմիտեն հունիսի 27-ին հայտարարություն էր տարածել, որում ասվում էր, որ կոմիտեն դադարեցնում է Արամ Մանուկյանի արձանի տեղադրման շինարարական աշխատանքները։
* Հայաստանի մշակույթի նախարարությունը համարում է, որ Երևանի մետրոպոլիտենի «Հանրապետության հրապարակ» կայարանը Երևանի կերպարը յուրահատուկ դարձնող ամենասիրված կառույցներից մեկն է և կիսում է հասարակության ու մասնագետների մտահոգությունը՝ կայարանի պատմագեղարվեստական կերպարը փոխելու հարցում։
:Նախարարությունը գտնում է, որ Երևանի մետրոպոլիտենի «Հանրապետության հրապարակ» կայարանը կարող է հանդիսանալ խորհրդահայ ճարտարապետության 20-րդ դարի մոդեռնիզմի նվաճում հանդի­սացող կառույցներից մեկը, որի համար սկսվել է նորահայտ հուշարձանի կարգավիճակ տալու գործընթաց։
*Մակետի փուլում ապագա արձանը խիստ քննադատության է արժանացել, արձանի էսքիզի նկարները միանգամից սկսել են հրապարակել Ֆեյսբուքում։ Երևանի ավագանու «Ելք» խմբակցության ներկայացուցիչները հայտնել էին, որ արձանը ներկայանալի չէ ու խղճահարություն է առաջացնում։
*«Արձանը տեղադրվել է հուշարձանի պահպանական գոտում, և պետք է համաձայնեցվեր մշակույթի նախարարության հետ։ Մենք չենք տվել պաշտոնական համաձայնություն», Արմեն Աբրոյան, Պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության գործակալության պետ։

## Պատկերասրահ

Aram Manukyan Statue in Yerevan (2).jpg
Aram Manukyan Statue in Yerevan (1).jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ԱՐԱՄ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ ԱՐՁԱՆԸ
* Այսօր կբացվի Արամ Մանուկյանի արձանը
* Բացվեց Արամ Մանուկյանի արձանը

Կատեգորիա:2018 հիմնադրումներ Երևանում
Կատեգորիա:Դավիթ Մինասյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Հիմնական օրենք. Իսրայելը՝ որպես հրեա ժողովրդի ազգային պետություն

**Հիմնական օրենք. Իսրայելը՝ որպես հրեա ժողովրդի ազգային պետություն** (), ոչ պաշտոնապես հայտնի է որպես **Ազգային պետության մասին օրենք** կամ **Պետության ազգային բնույթի մասին օրենք**,, Իսրայելի պետության բնույթը որպես հրեա ժողովրդի ազգային պետություն բնութագրող Իսրայելի հիմնական օրենք։ 2018 թվականի հուլիսի 19-ին (5778 թվականի ավի 7-ին) օրենքն ընդունվել է Քնեսեթի կողմից՝ 62 կողմ, 55 դեմ և 2 բացակա ձայների հարաբերակցությամբ։ Օրենքը կրում է խորհրդանշական և դեկլարատիվ բնույթ։ Այլ երկրներում արձագանքն օրենքի նկատմամբ հիմնականում եղել է քննադատական, այդ թվում քննադատություն է եղել հրեական սփյուռքի որոշ ներկայացուցիչների կողմից։

## Օրենքի բովանդակությունը
# Իսրայելը հրեա ժողովրդի ազգային պետությունն է։
# Պետության խորհրդանիշները (դրոշ, զինանշան, օրհներգ)։
# Երուսաղեմը Իսրայելի միասնական և անբաժանելի մայրաքաղաքն է։
# Իսրայելի միակ պետական լեզուն է եբրայերենը, վերապահում է արված արաբերենի կարգավիճակի վերաբերյալ։
# Հրեական հայրենադարձություն (ալիյա)։
# Սահմանված են կառավարության պարտականությունները հրեա նորաբնակիչների վերաբերյալ։ 
# Գրիգորյանի տոմարի հետ միասին հրեական տոմարի պաշտոնական կարգավիճակ։
# Իսրայելի անկախության օրը և հիշատակի օրեր։
# Շաբաթը և հրեական տոները։
# Օրենքի ուժը։

## Արտաքին հղումներ

*  
* Basic Law: Israel – The Nation-State of the Jewish people, translated by the proposer MK Avi Dichter  
*Israel’s proposed Nation-State law: FAQ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականներ Իսրայելի քաղաքականությունում
Կատեգորիա:2011 Իսրայելի քաղաքականությունում
Կատեգորիա:2011 իրավունքում
Կատեգորիա:2018 Իսրայելի քաղաքականությունում
Կատեգորիա:2018 իրավունքում
Կատեգորիա:Իսրայելի հիմնական օրենքներ
Կատեգորիա:Իսրայելի պետական կառուցվածք
Կատեգորիա:Իսրայելի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Հրեաները և հուդայականությունը Իսրայելում
Կատեգորիա:Սիոնիզմ
Կատեգորիա:Քաղաքացիության իրավունք