Աշոտ Արիյան

**Աշոտ Արիյան** (), կանադահայ կոմպոզիտոր և դաշնակահար։ Ավելի քան 25 ստեղծագործությունների հեղինակ է, այդ թվում՝ օպերա-բալետի, երկու սիմֆոնիայի, դաշնամուրային կոնցերտի, երկու սիմֆոնիկ պատկերի և մի շարք կամերային ստեղծագործությունների։ Նրա ստեղծագործությունները հնչել են Ռուսաստանի, Հայաստանի, Բելգիայի, Գերմանիայի, Իսպանիայի, Կանադայի և Միացյալ Նահանգների համերգասրահներում։

## Կենսագրություն
Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում ծնված Աշոտ Արիյանը գերզանցությամբ ավարտել է Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանի դաշնամուրի բաժինը (Ռուբեն Սարյանի դասարան)։ 1992-1995 թվականներին սովորել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի (Արմեն Սմբատյանի դասարան) և դաշնամուրի (Ելենա Աբաջյանի դասարան) բաժիններում։ Այնուհետև տեղափոխվել է Մոսկվա՝ ուսումը շարունակելու Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիայի կոմպոզիցիայի բաժնում, որը գերազանցությամբ ավարտել է 2001 թվականին։ Մեկ տարի անց, մագիստրոսի կոչում ստանալուց հետո, նա դարձել է պրոֆեսոր Կարեն Խաչատրյանի ասիստենտը Մոսկվայի կոնսերվատորիայում և դասավանդել է որպես կոմպոզիցիայի և երաժշտության տեսության դասախոս։

2007 թվականին նա տեղափոխվել է Կանադա՝ ավարտելու իր դոկտորական թեզը Մոնրեալի համալսարանում, 2013 թվականին ստացել է դոկտորական աստիճանը։ Նրա դոկտորական ծրագրի նպատակն էր վերակենդանացնել օպերա-բալետի անտեսված ժանրը՝ գրելով իր ստեղծագործությունն այդ ժանրում՝ «Բիլգամեշ» (կամ «Գիլգամեշ») վերնագրով, որտեղ օգտագործվում են  բացառապես հնադարյան միջագետքյան շումերերեն և աքքադերեն լեզուները։

Աշոտ Արիյանը կոմպոզիցիա և երաժշտության տեսություն է դասավանդել մի շարք երաժշտական հաստատություններում, այդ թվում՝ Մոսկվայի կոնսերվատորիայի կենտրոնական երաժշտական դպրոցում (ЦМШ), Մոսկվայի Չայկովսկու անվան կոնսերվատորիայում, Մոնրեալի համալսարանում և ՄաքՄաստերի համալսարանում։

1999 թվականին Աշոտ Արիյանը մեծ հաջողությամբ Մոսկվայի կոնսերվատորիայի մեծ դահլիճում՝ Ռուսաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ կատարել է սեփական «Կոնցերտո-բրևիսը» դաշնամուրի և նվագախմբի համար։

2009 թվականին նրա «Sounds of Stonehenge» սիմֆոնիկ պատկերը հնչել է Մոնրեալում UdeM սիմֆոնիկ նվագախմբի կատարմամբ։

Ավելի ուշ՝ 2011 թվականի հունվարին, նույն ստեղծագործությունը Հայաստանում կատարել է Ազգային ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը, իսկ Մոսկվայում՝ Մոսկվայի պետական նվագախումբը։ Նրա վերջին աշխատանքը՝ Planète X (Un train pour l'enfer II) յոթ գործիքների համար, մեծ հաջողությամբ կատարվեցլ է Մոնրեալում *Arkea* անսամբլի կողմից 2013 թվականի նոյեմբերին։

Արիյանի կամերային ստեղծագործություններից շատերն առաջին անգամ հնչել են «Մոսկովյան աշուն» միջազգային երաժշտական փառատոնում։ Նրա վերջին գործերից մեկը դաշնամուրի համար նախատեսված 12 ֆուգաների և պոստլյուդների ցիկլն է, որը պատվիրել է Վաթեռլոոյի արվեստի հիմնադրամը։ 2016 թվականին նրա երաժշտությունը ուղեկցել է Ռուդոլֆ Խառատյանի բեմադրած «Զույգ Արեգակներ» բալետը, որը նվիրված էր Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին։«Զույգ Արեգակներ» բալետը պարբերաբար ցուցադրվում է Mezzo TV հեռուստաալիքով։

## Ընտրյալ ստեղծագործություններ
### Ակադեմիական հրատարակություններ

* *Ashot Ariyan* Bilgamesh, un ballet-opéra en deux actes: symbiose d'un genre oublié, une mythologie archaïque et une langue morte, Saarbrücken, Deutschland: Presses Académiques Francophones, 2015, .

### Բեմում
* *Բիլգամեշ (Գիլգամեշ)* (օպերա–բալետ), 2009-2012

### Նվագախմբային երաժշտություն
* *Սիմֆոնիա թիվ 1, «Մանֆրեդ»,* լարային նվագախումբ, 1994-1996
* *Կոնցերտո-Բրևիս,* դաշնամուր, նվագախումբ, 1999
* *Սիմֆոնիա թիվ 2,* 2000-01
* *Սկանդա* *(սիմֆոնիկ պատկեր թիվ 1),* դուդուկ (հոբոյ Հայաստանից), նվագախումբ, ֆիքսված մեդիա, 2002
* *Սթոունհենջի հնչյունները* *(սիմֆոնիկ պատկեր թիվ 2)*, 2009
* *Perpetuum Mobile,* լարային նվագախումբ, 2016
* *Adagio,* լարային նվագախումբ, 2024

### Երգչախմբային երաժշտություն
* *Հայաստանի համար* (տեքստ՝ Վալերի Բրյուսովի), խառը երգչախումբ, 1997
* *Deus Lucem*, խառը երգչախումբ, 2014

### Վոկալ երաժշտություն
* *Ռոմանս* (տեքստ՝ Հովհաննես Թումանյանի), ձայն, դաշնամուր, 1989
* *Տարոնի երեք երգ* (տեքստը՝ հայկական ժողովրդական աղբյուրից), մեցցո-սոպրանո, դաշնամուր, 1994
* *Das Grablied* (տեքստը՝ Ֆրիդրիխ Նիցշեի), բարիտոն, դաշնամուր, 2017

### Դաշնամուրային երաժշտություն
* *Մանկական պիեսներ,* 1989, վերանայված՝ 2015
* *Սոնատ,* 1990
* *Տոկատա, ինտերմեդիա և ֆուգա,* 1995
* *Երեք պիես,* 1997
* *12 ֆուգա և պոստլյուդ,* 2015

### Կամերային երաժշտություն
* *Բալլադ,* կլառնետ, դաշնամուր, 1991
* *Տրիո,* ջութակ, թավջութակ, դաշնամուր, 1993-94
* *Կապրիչիո,* ջութակ, 1997
* *Ամարաս,* կլառնետ, թավջութակ, դաշնամուր, 1997
* *Նվիրում,* թավջութակ, 1998
* *Լարային քառյակ,* 1998-99
* *Ռեզոնանսներ,* ֆրանսիական շչակ, 2 B-flat շեփոր, տրոմբոն, 2 ջութակ, ալտ, թավջութակ, դաշնամուր, 2005-06
* *Մթնշաղ,* թավջութակ, դաշնամուր, 2007
* *Planète X. (Un Train pour l'enfer II),* 7 կատարող, 2013

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* *Սամվել Դանիելյան.* Կանադահայ կոմպոզիտոր Աշոտ Արիյանը՝ իր ստեղծագործությունների, մասնավորապես՝ «Բիլգամեշ» օպերա-բալետի մասին, Առավոտ, 2016թ.
* *Denis Gougeon* «Que le soleil soit toujours avec vous» Chapelle historique du Bon-Pasteur

Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Կանադահայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Կանադահայ դաշնակահարներ