Ջոն Դանսթեյփլ

**Ջոն Դանսթեյփլ** (կամ **Դանսթեյբլ**; մոտ. 1390, դեկտեմբերի 24, 1453), անգլիացի կոմպոզիտոր, որի երաժշտությունն օգնեց սկիզբ դնել միջնադարյան շրջանից դեպի Վերածննդի շրջան անցումը։ Լինելով *Contenance angloise* (բառացի՝ «անգլիական ոճ») ոճի գլխավոր ներկայացուցիչ, Դանսթեյփլը իր ժամանակի առաջատար անգլիացի կոմպոզիտոր էր և հաճախ դասվում է Ուիլյամ Բյորդի և Հենրի Պյորսելի շարքին՝ որպես Անգլիայի վաղ շրջանի ամենակարևոր կոմպոզիտորներ։ Նրա ոճը հսկայական ազդեցություն ունեցավ մայրցամաքային Եվրոպայի հետագա երաժշտության վրա՝ ոգեշնչելով այնպիսի կոմպոզիտորների, ինչպիսիք են Դյուֆային, Բենշուան, Օկեգեմը և Բյունուան։

Դանսթեյփլի կյանքի մասին տեղեկություններ գրեթե գոյություն չունեն կամ ենթադրական են։ Նրա գործունեության միակ հստակ ամսաթիվը նրա մահվանն է՝ 1453 թվականի Ճրագալույցին։ Հավանաբար ծնվել է 14-րդ դարի վերջին՝ Բեդֆորդշիրի Դանսթեյբլ քաղաքում։ Դանսթեյփլը կապված էր Գլոստերի դուքս Համֆրիի, Նավառացի Ջոանի, և նրանց միջոցով՝ Սենթ Օլբանսի աբբայության հետ։ Մեկ այլ կարևոր հովանավոր էր Բեդֆորդի դուքս Ջոնը, ում հետ Դանսթեյփլը հավանաբար ճամփորդել է Ֆրանսիա։

Դանսթեյփլի պահպանված երաժշտությունը բացառապես վոկալ է և հաճախ օգտագործում է իզոռիթմներ՝ միաժամանակ հանդիսանալով տերցիա և սեքստա հարմոնիաների առաջատար կիրառողը։

## Կենսագրություն
Ջոն Դանսթեյփլի ծագման կամ վաղ կյանքի մասին ոչ մի ստույգ տեղեկություն չկա։ Այս անորոշությունը և նրա կյանքի շատ մանրամասների շուրջ ընդհանուր անհստակությունը հանգեցրել են բազմաթիվ ենթադրությունների և երբեմն հորինված տեղեկությունների նրա կյանքի և կարիերայի վերաբերյալ։ Որոշ կեղծ տեղեկություններ գալիս են Յոհան Տինկտորիսի գրվածքների ոչ ճիշտ ընթերցումից, որոնք հանգեցրել են կոմպոզիտորի սխալ նույնացմանը 10-րդ դարի սուրբ Դունստանի հետ։ Դանսթեյփլի ծննդյան թվականը ենթադրություն է՝ հիմնված 1410-1420 թվականների նրա առաջին պահպանված ստեղծագործությունների վրա, ինչը հուշում է, որ նա ծնվել է 14-րդ դարի վերջին. երաժշտագետ Մարգարեթ Բենթը նշում է մոտ 1390 թվականը։

Նրա ծննդավայրը հայտնի չէ, թեև ենթադրվում է, որ նրա ընտանիքն իրենց ազգանունը վերցրել է Բեդֆորդշիրի Դանսթեյբլ քաղաքի անունից։ Ժամանակակից գիտնականները երբեմն օգտագործել են «Դանսթեյբլ» ուղղագրությունը՝ համապատասխանեցնելով քաղաքի անվանը, թեև կոմպոզիտորի ժամանակաշրջանի աղբյուրները սովորաբար նրան հիշատակում են որպես «Դանսթեյփլ»։ Երաժշտագետ Մարգարեթ Բենթը նշում է, որ «p» տառով գրելաձևը ավելի քան երկու անգամ ավելի հաճախ է հանդիպում երաժշտական աղբյուրներում, քան «b» տարբերակը, և մինչ պահպանված անգլիական սակավաթիվ աղբյուրները հավասարապես օգտագործում են «b» և «p» տարբերակները, ժամանակակից ոչ երաժշտական աղբյուրները գրեթե բացառապես հետևում են «p» ուղղագրությանը։ Ավելի հազվադեպ ուղղագրություններն են «Դանսթեյփել», «Դամսթեյբլ», «Դոնսթեյփլ» և այլն. մեկ աղբյուր պարզապես կրճատել է «Ջ. Դ.»։ 15-րդ դարի սկզբի գրառումները ներառում են «Ջոն Դանսթեյփլ» անունով (կամ նմանատիպ անունով) բազմաթիվ մարդկանց հիշատակումներ, ինչը դժվարացնում է կոմպոզիտորի ճանաչումը։ Առավել հավանական թեկնածուների թվում է Հերեֆորդի տաճարի կանոնիկոս (1419-1440) «Ջոն Դանստավիլը», թեև դրա համար համոզիչ ապացույցներ չկան։ Այնուամենայնիվ, կոմպոզիտորը սովորաբար ճանաչվում է որպես «Ջոն Դանսթեյփլ», ով ունեցել էր աստղագիտական տրակտատների շարքեր և նկարագրվել էր որպես «Բեդֆորդի դքսի երաժիշտ»։

Լայնորեն ընդունված է, որ նա եղել է Լանկաստերի Ջոնի՝ Բեդֆորդի առաջին դքսի, Հենրի IV-ի չորրորդ որդու և Հենրի V-ի եղբոր թագավորական ծառայության մեջ։ Այդպիսով, նա հավանաբար որոշ ժամանակ մնացել է Ֆրանսիայում, քանի որ դուքսը 1423-ից 1429 թվականներին Ֆրանսիայի ռեգենտն էր, իսկ այնուհետև՝ Նորմանդիայի կառավարիչը՝ 1429-ից մինչև իր մահը՝ 1435 թվականը։ Նա սեփականություն ուներ Նորմանդիայում, ինչպես նաև Քեմբրիջշիրում, Էսսեքսում և Լոնդոնում՝ համաձայն 1436 թվականի հարկային գրառումների։ 1437 թվականին մեկ այլ հովանավորի՝ այրի թագուհի Ժաննայի մահից հետո, նա փաստորեն գտնվում էր Գլոստերի դուքս Համֆրիի՝ Հենրի IV-ի հինգերորդ որդու ծառայության մեջ։

Ի տարբերություն այդ ժամանակաշրջանի շատ կոմպոզիտորների, նա հավանաբար հոգևորական կամ վանական չի եղել, թեև կան կապեր Սենթ Օլբանսի աբբայության հետ (տես ստորև). նա հավանաբար ամուսնացած է եղել՝ հիմնվելով իր ծխական համայնքում նրա անունը կրող կանանց գրառման վրա, և նա նաև կալվածք ուներ Հարթֆորդշիրում։

Դանսթեյփլի կապերը Սենթ Օլբանսի աբբայության հետ առնվազն երկակի են. 
*Աբբա Ջոն Ուեթհամսթեդը կապված էր Գլոստերի դքսի հետ (ով թաղվել էր 1447 թվականին Սենթ Օլբանսում իր մահից հետո) և Դանսթեյփլի իզորիթմիկ «*Albanus roseo rutilat*» մոտետը, հավանաբար որոշ լատիներեն բառերով՝ ավելի հին պոեմից Ուիթհեմսթեդի կողմից հարմարեցված, ակնհայտորեն գրվել էր Սենթ Օլբանսի համար, հնարավոր է՝ 1426 թվականին Բեդֆորդի դքսի աբբայություն այցելության առիթով։
*Ուիթհեմսթեդի 1452-53 թվականների աբբայության համար հոյակապ գրադարան կառուցելու ծրագիրը ներառում էր տասներկու վիտրաժի պատուհաններ՝ նվիրված գիտության տարբեր ճյուղերին։ Դանստեյփլը հստակ, թեև անուղղակիորեն, հիշատակվում է աբբայի կողմից յուրաքանչյուր պատուհանի համար գրված բանաստեղծություններում, ոչ միայն երաժշտության, այլ նաև աստղագիտության, բժշկության և աստղաբանության մեջ։

Դանսթեյփլի մահվան առթիվ գրված տապանագրերը նրան բնորոշում են ոչ միայն որպես երաժշտի, այլ նաև հարգված մաթեմատիկոսի, աստղագետի և աստղաբանի։ Դանսթեյփլը հիշատակվում է առնվազն երեք ոչ երաժշտական ձեռագրերում: Դրանցից GB-Ce 70-ը (Քեմբրիջի Էմմանուիլ Քոլեջ) Բենթը համարում է ամենակարևորը, և այն ներառում է աստղաբանական աշխատություններ՝ կից նկարներով, որոնք կարող են լինել նրա ձեռքի աշխատանքները: Մեկ այլը՝ GB-Ob Laud misc. 674-ը (Օքսֆորդի Բոդլեյան գրադարան), ըստ Բենթի ցուցադրում է «բարձր կարողություն, բայց ոչ ավելի շատ ինքնատիպություն, քան նրա ժամանակակիցներից որևէ մեկը»: Թեև նրա կողմից գրված ոչ մի մաթեմատիկական կամ գիտական ձեռագիր չի պահպանվել, հայտնի է, որ նա պատճենել է ուրիշների ձեռագրերը: Դանսթեյփլը նաև ունեցել էր Բոետիոսի երկու ձեռագրեր՝ *De musica* և *De arithmetica* պատճենները։

Դանսթեյփլը մահացել է 1453 թվականին, Սուրբ Ծննդյան նախօրեին՝ Ճրագալույցին, ինչպես գրված է նրա Լոնդոնի Սուրբ Ստեփանոս Ուոլբրուք եկեղեցու տապանագրում, որտեղ նա թաղված է։

## Երաժշտություն

Միջնադարյան Անգլիայի երաժշտական ժառանգությունը հսկայական էր, սակայն գրեթե բոլոր երաժշտական ձեռագրերը ոչնչացվել են անգլիական ռեֆորմացիայի ընթացքում, հատկապես 1536-1540 թվականների Վանքերի լուծարման հետևանքով: Արդյունքում, Դանսթեյփլի ստեղծագործությունների մեծ մասը պետք է պահպանվեր եվրոպական աղբյուրներից (հիմնականում հյուսիսային Իտալիայից և հարավային Ալպերից)։

Քանի որ նրա ստեղծագործությունների բազմաթիվ պատճեններ են հայտնաբերվել իտալական և գերմանական ձեռագրերում, նրա համբավը պետք է որ լայն տարածված լիներ։ 15-րդ դարի երաժշտագետները բախվում են երկու խնդրի. առաջին, որոշել, թե բազմաթիվ պահպանված անանուն ստեղծագործություններից որոնք որ կոմպոզիտորների կողմից են գրվել, և երկրորդ, պարզել հակասական վերագրումները։ Սա ավելի է բարդանում անգլիացի կոմպոզիտորների համար, ինչպիսին է Դանսթեյփլը, քանի որ անգլիացի գրագրերը հաճախ արտագրում էին երաժշտությունը առանց որևէ վերագրման՝ դարձնելով այն անմիջապես անանուն, և թեև եվրոպական գրագրերն այս առումով ավելի ջանասեր էին, Դանսթեյփլի անունով հրապարակված բազմաթիվ աշխատանքներ տարբեր աղբյուրներում վերագրվում են այլ կոմպոզիտորների, ինչպիսիք են Ժիլ Բենշուան, Ջոն Ֆորեստը և Լեոնել Փաուերը, և այդ վերագրումները հնարավոր է լինեն նույնքան հիմնավոր։

Նրան վերագրվող ստեղծագործություններից միայն մոտ հիսունն է պահպանվել, որոնց թվում են երկու ամբողջական պատարագներ, երեք միմյանց հետ կապված պատարագի բաժիններ, տասնչորս պատարագային առանձին հատվածներ, տասներկու ամբողջական իզոռիթմիկ մոտետներ (ներառյալ հայտնի մոտետը, որը միավորում է «*Veni creator spiritus*» հիմնը և «*Veni sancte spiritus*» սեկվենցիան, և վերը նշված պակաս հայտնի «*Albanus roseo rutilat*»-ը), ինչպես նաև տարբեր ծիսական տեքստերի քսանյոթ առանձին մշակումներ, ներառյալ երեք *Մագնիֆիկատներ* և Մարիամին նվիրված յոթ անտիֆոններ, ինչպիսիք են «*Alma redemptoris Mater*»-ը և «*Salve Regina, Mater misericordiae*»-ն։ Դանսթեյփլը առաջիններից էր, ով սկսեց հորինել պատարագներ՝ օգտագործելով մեկ մեղեդի որպես *cantus firmus*։ Այս տեխնիկայի լավ օրինակ է նրա «*Missa Rex seculorum*»-ը։

Ենթադրվում է, որ նա գրել է նաև աշխարհիկ երաժշտություն, սակայն ժողովրդական լեզվով ոչ մի երգ չի կարող նրան վերագրվել որևէ վստահությամբ։ Թեև ֆրանսերեն տեքստով «*Puisque m'amour» [[Ռոնդո (բանաստեղծություն)|ռոնդոն]]* երկու աղբյուրներում Դանսթեյփլին է վերագրվում, և չկա պատճառ կասկածելու նրա հեղինակությանը, *բալլադն* այդ ժամանակ շարունակում էր մնալ ավելի նախընտրելի ձև անգլիական աշխարհիկ երգի համար, և սահմանափակ հնարավորություն կա համեմատելու նրա մնացած ստեղծագործությունների հետ։ «O rosa bella» հայտնի մեղեդին, որը ժամանակին համարվում էր Դանսթեյփլի կողմից գրված, այժմ վերագրվում է Ջոն Բեդինգհեմին։ Այնուամենայնիվ, քանի որ 15-րդ դարի անգլիական տաղերգերի պահպանված ռեպերտուարի մեծ մասն անանուն է, և հայտնի է, որ Դանսթեյփլը գրել է դրանցից շատերը, գիտնականների մեծ մասը համարում է խիստ հավանական՝ ինչպես ոճական, այնպես էլ վիճակագրական պատճառներով, որ այդ ժամանակաշրջանի անանուն քերոլներից որոշները իրականում Դանսթեյփլի գրածն են:

## Ազդեցություն

Դանսթեյփլի ազդեցությունը եվրոպական երաժշտական բառապաշարի վրա հսկայական էր՝ հատկապես հաշվի առնելով նրա (վերագրելի) ստեղծագործությունների հարաբերական սակավությունը։ Նա ճանաչվել է որպես մեկը, ով տիրապետում էր մի բանի, որը երբեք նախկինում չէր լսվել Բուրգունդյան դպրոցի երաժշտության մեջ՝ *la contenance angloise* («անգլիական ոճ»), մի տերմին, որն օգտագործվել է բանաստեղծ Մարտին լը Ֆրանկի կողմից իր «Le Champion des Dames»-ում։ Լը Ֆրանկը ավելացրել է, որ այդ ոճը ազդեցություն է ունեցել Դյուֆայիի և Բենշուայի վրա, ինչն իսկապես բարձր գնահատական էր։

Գրելով մի քանի տասնամյակ անց՝ մոտավորապես 1476 թվականին, ֆլամանդացի կոմպոզիտոր և երաժշտության տեսաբան Տինկտորիսը վերահաստատեց Դանսթեյփլի հզոր ազդեցությունը՝ շեշտելով «նոր արվեստը», որը Դանսթեյփլը ոգեշնչել էր։ Տինկտորիսը Դանսթեյփլին անվանել է այդ ոճի *fons et origo*՝ «ծագում և սկզբնաղբյուր»։

*Contenance angloise*-ը, թեև չի սահմանվել Մարտին լը Ֆրանկի կողմից, հավանաբար վերաբերում էր Դանսթեյփլի ոճական առանձնահատկությանը՝ լիարժեք եռահնչյունային հարմոնիայի օգտագործմանը, ինչպես նաև տերցիա ինտերվալի հանդեպ նախապատվությանը։ Ենթադրելով, որ նա Եվրոպայում եղել է Բեդֆորդի դքսի հետ, Դանսթեյփլը ծանոթացած կլիներ ֆրանսիական *ֆոբուրդոնի* (*fauxbourdon)* հետ. փոխառելով որոշ հնչյունային հնչեղություններ, նա ստեղծել է նրբագեղ հարմոնիաներ իր սեփական երաժշտության մեջ՝ օգտագործելով տերցիաներ և սեքստաներ։ Միասին վերցրած, սրանք դիտվում են որպես վաղ Վերածննդի երաժշտությանը բնորոշ հատկանիշներ, և ինչպես Լը Ֆրանկի, այնպես էլ Տինկտորիսի մեկնաբանությունները հուշում են, որ այս առանձնահատկություններից շատերը կարող էին ծագել Անգլիայում՝ գրեթե դարի կեսերին արմատավորվելով Բուրգունդյան դպրոցում։

## Հրատարակություններ
* 
** 

## Ձայնագրություններ
* 1982 – *John Dunstable – Motets*, Hilliard Ensemble, dir. Paul Hillier EMI Reflexe 1467031, reissued with music of Leonel Power, on Veritas x2 50999 6 02493 2 6.
* 1996 – *Dunstaple: Sacred Works*, Orlando Consort. Metronome METCD1009.
* 2003 – *Canticum Canticorum. In Praise of Love: The [[Song of Songs]] in the Renaissance.* Capilla Flamenca. Eufoda 1359. Contains a recording of *Quam pulchra es* by John Dunstable
* 2005 – *John Dunstable – Sweet Harmony – Masses and Motets*, recorded by Tonus Peregrinus for the Naxos label.
* 2012 – *O rosa bella* *Ave maris stella* and *Quam pulchra es* by John Dunstaple have been recorded by the Lumina Vocal Ensemble

## Մեջբերումներ
### Ծանոթագրություններ

### Մեջբերումներ

### Աղբյուրներ

* 
*  
*  
* 
*  
* 
* 
* 
* 

## Մատենագրություն
*See  for an extensive bibliography*

* 
*  
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Biography and discography from The Medieval Music & Arts Foundation

Կատեգորիա:1390-ականների ծնունդներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վերածննդի կոմպոզիտորներ