Աբդուլմալիք Ռիգի

**Աբդուլմալիք Ռիգի** (), «Ջունդալլա» ահաբեկչական իսլամիստական կազմակերպության նախկին առաջնորդը, որը տեղակայված է Իրանի հարավ-արևելքում գտնվող Սիսթան և Բելուջիսթան գավառներում։ 2010 թվականին ձերբակալվել և մահապատժի է ենթարկվել Իրանի կառավարության կողմից։

## Վաղ կյանք և կրթություն
Ծնվել է 1979 թվականին։ Սերում է ռիգայի ցեղից, բելուջայի ժողովրդից։ Դեռահասության տարիներին դատապարտվել է դանակով հարձակման համար և պատիժ է կրել բանտում։

Չի ունեցել ֆորմալ աշխարհիկ կրթություն, ուսանել է Կարաչիի քաղաքային ճեմարանում «Jamia Uloom-ul-Islamia» սուննիների մեդրեսեում, ինչպես և շատ այլ իսլամիստական «Թալիբան» շարժման առաջնորդներ։

## Ենթադրյալ գործունեություն
Գոյություն ունեն տարաձայնություններ աջակցության և «Ջունդալլա»-ի միջազգային կապերի վերաբերյալ։ Շատ փորձագետներ կարծում են, որ խմբավորումը կապված է «Ալ-Կաիդա»-ի հետ։ Կան նաև պնդումներ, որ «Ջունդալլան» կապված է ԱՄՆ կառավարության հետ և ֆինանսավորում է ստանում բելուջայի իրանցիներից արտասահմանում։

Ամերիկացի լրագրող Դեն Ռազերը «AXS TV» հեռուստաալիքի իր «Dan Rather Reports» ծրագրում հարցազրույց է վերցրել Աբդուլմալիք Ռիգիից և ցուցադրել է տեսագրությունը, թե ինչպես է նա անձամբ կտրել իր ազգականի՝ Շահաբ Մանսուրիի գլուխը։ Նույն հարցազրույցում Աբդուլմալիք Ռիգին իրեն «իրանցի» է անվանել և հերքել, որ իր նպատակը բելուջայի առանձին պետության ձևավորումն է։ Նա պնդել է, որ խմբավորման գործունեության նպատակն էր «բարելավել բնակության պայմանները էթնիկ բելուջաների համար» և «պայքարել Իրանում սուննի մուսուլմանների իրավունքների համար»։

Որոշ տեղեկությունների համաձայն՝ Աբդուլմալիք Ռիգին երկու գիշեր անընդմեջ չի քնել մեկ վայրում և առանց ձեռնոցների այլ մարդկանց ձեռք չի սեղմել։ Հաղորդվում էր նաև, որ նա նմանակել է Աբու Մուսաբ ազ Զարքաուին իր պահվածքում և պատանդների մահապատիժների տեսագրությունը։ Իրանական «Kayhan» թերթը 2005 թվականի ապրիլի 7-ին սխալմամբ հայտնել էր, որ Ռիգին սպանվել է Աֆղանստանի հետ սահմանին գործողության ընթացքում։ 2005 թվականի ապրիլի 11-ին հայտնվել է հերքման տեսանյութը, որում Աբդուլմալիք Ռիգին ողջ է։

Աբդուլհամիք Ռիգին մեղադրել է իր եղբորը Իրանի կառավարության դեմ ամերիկացիների հետ համագործակցելու մեջ։ Իրանի իշխանությունները պնդում էին, որ Աբդուլմալիք Ռիգին մասնակցել է իրանցի գեներալի սպանություններին և ահաբեկչություններ է իրականացրել երկրի ներսում։ Այդ մեղադրանքներով Աբդուլմալիկը ձերբակալվել էր 2010 թվականի փետրվարին։

## Ձերբակալություն
Աբդուլմալիք Ռիգայի ձերբակալության երկու տարբեր վարկածներ կան։ Իրանի կառավարության տվյալների համաձայն, 2010 թվականի փետրվարի 23-ին Աբդուլմալիքը Դուբայից (Արաբական Միացյալ Էմիրություններ) Բիշքեկ (Ղրղզստան) չվերթով գտնվում էր Աֆղանստանի քաղաքացու կեղծ անձնագրով։ Երբ ինքնաթիռը գտնվում էր Պարսից ծոցում, այն որսացել էին իրանական կործանիչները և օդաչուին հրահանգվել էր վայրէջք կատարել իրանական տարածքում։ Երբ ինքնաթիռը վայրէջք է կատարել Բանդար Աբբասի միջազգային օդանավակայանում, իրանական զորքերը ճանաչել են Աբդուլմալիք Ռիգիին ուղևորների մեջ և կալանավորել նրան։ Ձերբակալությունից հետո իրանական հեռուստատեսությունը ցույց է տվել Աբդուլմալիքին՝ կապված ձեռքերով, Իրանի չորս դիմակավորված Կոմանդոսի ուղեկցությամբ։

ԱՄՆ հետախուզության նախկին աշխատակցի խոսքով՝ Աբդուլմալիք Ռիգին ձերբակալվել է պակիստանցի ուժայինների կողմից և ԱՄՆ-ի աջակցությամբ տեղափոխվել Իրան․ «Կարևոր չէ, թե ինչ են ասում իրանցիները։ Նրանք գիտեն ճիշտը»։

## Մահապատիժ
2010 թվականի հունիսի 20-ին իրանական և միջազգային ԶԼՄ-ները հաղորդել էին, որ Աբդուլմալիք Ռիգին կախաղան է բարձրացվել Թեհրանի Էվին բանտում։ Իսլամական Հանրապետության լրատվական գործակալությունը հայտարարել է, որ մահապատիժն իրականացվել է Թեհրանի հեղափոխական տրիբունալի որոշմամբ։ Տրիբունալի հայտարարության մեջ մեջբերվում է․ «Երկրի արևելքում զինված հակահեղափոխական խմբավորման ղեկավարը պատասխանատու է զինված կողոպուտի, սպանության փորձի, բանակի և ոստիկանության, ինչպես նաև հասարակ մարդկանց վրա զինված հարձակումների և սպանության համար»։ Նրա մահապատիժը նկարագրվել է որպես «ծանր հարված» «Ջունդալային»։

Իրանի ներքին գործերի նախարար Մոստաֆա Մոհամմադ Նաջարը մեկնաբանել է մահապատիժը․ «Վերջին 30 տարիների ընթացքում մեր թշնամիները պարտություն են կրել բոլոր դեպքերում, և նրանց վերջին հնարքը ակտիվիստների հրահրումն էր, որոնք ցանկանում էին ոչնչացնել մեր իշխանությունը։ Այս չարագործի մահապատիժը, որին աջակցում էին մի քանի արևմտյան լրտեսական գործակալություններ և իսրայելցիներ, տարածաշրջան է վերադարձրել ամբողջ աշխարհը»։ Աբդուլմալիք Ռիգիին թաղել են հարավ-արևելյան Թեհրանում գտնվող Խավարանի գերեզմանատանը։

2019 թվականին թողարկվել է ռեժիսոր Նարգես Աբյարի «When the Moon Was Full» իրանական դրամատիկական ֆիլմը։ Սյուժեի կենտրոնում Աբդուլմալիք Ռիգիի եղբոր և հարսի պատմությունն է։

## Ծանոթագրություններ