Պեչորայի ծով

**Պեչորայի ծովը** (,  ) Արկտիկական ծով է  Եվրոպական Ռուսաստանի հյուսիս-արևմուտքում, որը կազմում է Բարենցի ծովի հարավ-արևելյան մասը։ Արևմուտքից սահմանակից է Կոլգուև կղզուն, դեպի արևելք՝ Վայգաչ կղզուն արևմտյան ափերով և Յուգորսկի թերակղզով, իսկ հյուսիսում՝ Նոր Երկրի հարավային ծայրով։

Գտնվելով Արևելյան-Ատլանտյան թռիչքուղու կենտրոնում՝ ստորգետնյա կյանքի համար հարմար պայմաններով, Պեչորայի ծովն ապահովում է մոտ 600 տաքսոն և Բարենցի ծովի ամենաբարձր ընդհանուր կենսազանգվածը։ Այն Հյուսիսային Եվրոպայի ամենամեծ սաղմոնի պաշարներից մեկի տարեկան միգրացիայի վայրն է։ Բարենցի ծովի մնացած մասի համեմատ Պեչորայի ծովը եզակի է իր ավելի մայրցամաքային կլիմայով, ավելի ցածր աղիությամբ, ծանծաղությամբ, բաց ծովից անջատվածությամբ և գետերից մեծ ներթափանցմամբ, ինչպես նաև պատմականորեն մարդկային միջամտության ցածր մակարդակով։ Նրա բարեխառն բնութագրերը բնորոշ չեն Արկտիկայի համար։

## Պատմություն
Պատմականորեն, մինչ հարակից Բարենցի ծովը որպես այդպիսին կոչվելը, Պեչորայի ծովի սեփական անվանումն արդեն հաստատված էր։ Ներկայիս Բարենցի ծովի մնացած մասը այն ժամանակ հայտնի էր որպես *Մուրմանսկի ծով* (Murmanskoye Morye):

Պեչորայի ծովը օգտագործվել է որպես արևելքում գտնվող այն ժամանակ անհայտ սառցե ծովերի հետազոտության մեկնարկային կետ։ Ամենավաղ գրանցված ճանապարհորդությունը Պեչորայի ծովով Յուգորսկի նեղուցով կատարվել է վաղ ռուս հետախույզ Ուլեբի կողմից Նիժնի Նովգորոդից։ Ուլեբի Կարա ծով անցնելը գրանցվել է 1032 թվականին։

Ռուսական Պոմորները՝ Սպիտակ ծովի ափերի ափամերձ բնակիչները, 11-րդ դարից ուսումնասիրել են ծովը և Նոր Երկրի ափերը։ Արկտիկայի առաջին նավային գիծը՝ Մեծ Մանգազեյա երթուղին, Սպիտակ ծովից մինչև Օբ գետ և Ենիսեյ ծոց, սկսեց գործել 16-րդ դարի վերջին։ Այս գիծը ճանապարհ բացեց դեպի Սիբիրի հարստությունները և այն գործեց մինչև 1619 թվականը, երբ այն փակվեց ռազմական և քաղաքական պատճառներով՝ վախենալով եվրոպացիների կողմից Սիբիր հնարավոր ներթափանցումից։

## Աշխարհագրություն
Պեչորայի ծովը փակված է լողացող սառույցով նոյեմբերից հունիս ամիսներին համեմատաբար կարճ ժամանակահատված։ Ծով մտնող գլխավոր գետը Պեչորան է։ Ծովի աղիությունը տատանվում է 18-ից 34 ‰: Ծովի կենտրոնական մասում աղիությունը մնում է մոտ 34 ‰, իսկ ջերմաստիճանը տատանվում է։

### Բաթիմետրիա
Պեչորայի ծովի միջին խորությունը 6 մ է (20 ոտնաչափ), իսկ ամենախոր կետը հասնում է 210 մ-ի (690 ոտնաչափ)։ Միջին խորությունը տատանվում է 11 մ (36 ոտնաչափ) ծոցում մինչև 190 մ (620 ֆուտ) Նոր Երկրից հարավ։ Ատլանտյան օվկիանոսի ազդեցության տակ գտնվող Կոլգուևի հոսանքը, որն ազդում է ծովի կենտրոնական մասի ջերմաստիճանի և աղիության վրա, հոսում է դեպի արևելք։ Ափին մոտ կան մի քանի կղզիներ, որոնցից ամենամեծը Դոլգի կղզին է։

Ծովի ծանծաղությունը այն տարբերվում է Բարենցի ծովի մնացած մասից։ Իր 205,607 կմ² (79,385 քառակուսի մղոն) տարածքի վրա  ծովի միջին խորությունը մոտ 50 մ է (160 ոտնաչափ)։ Այս ծանծաղությունը կանխում է Ատլանտյան օվկիանոսից, սննդանյութերի բարձրացումը՝ նպաստելով ծովի ցածր պելագիկ արտադրողականությանը։

### Ջրաբանություն
Ինչպես և հարևան Կարա ծովում, Պեչորա ծովի հիդրոլոգիական իրավիճակը եզակի է գետերից իր մեծ ներհոսքով և մայրցամաքային մեծ արտահոսքով։ Միայն Պեչորա գետը մոտ 130 կիլոմետր խորանարդ (31 խմ) քաղցրահամ ջուր է թափում Պեչորա ծով՝ Պեչորա գետից՝ Պեչորա ծովի ներհոսքի հիմնական աղբյուրից, որը ծովը մատակարարում է տարեկան 6,1×106 տոննա (6,1×109 կգ, 1,34×1010 ֆունտ) ) նստվածքային բեռնվածություն։

Համեմատած աշխարհի այլ ծովերի հետ՝ Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոսի գետային հոսքի աղբյուրը նշանակալի է, ինչը Պեչորայի ծովին տալիս է ավելի քիչ Արկտիկայի բնութագրեր, քան ակնկալվում էր հասարակածից այդքան հեռու լայնություններում։ Պեչորայի ծովը սահմանակից Կարա ծովի հետ (բաժանված է ռեակտիվ հոսքով) մայրցամաքային աղբյուրներից կազմում են Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի ընդհանուր հոսքի ավելի քան մեկ երրորդը (ի տարբերություն հիմնականում աղի ջրերի, ինչպես օվկիանոսների մեծ մասը)։ Գետերի այս բարձր ներդրումը Սառուցյալ օվկիանոսի այս տարածքը դարձնում է եզակի։

### Ջերմաստիճանը և աղիությունը
Սառույցի ձևավորումը խթանում է ծովի ցածր աղիությունը։ Սառույցի ձևավորումը խթանում է ծովի ցածր աղիությունը։ Ջերմաստիճանը տատանվում է −1,0-ից մինչև 1,5&nbsp;°C (30,2-ից 34,7&nbsp;°F) 150 մ-ից ցածր մասերում (490 ոտնաչափ), 0,5-ից 2&nbsp;°C (32,9-ից 35,6&nbsp;°F) ծովի կենտրոնական մասում և 5-ից 8&nbsp;°C (41-ից 46&nbsp;°F) ամռանը և աշնանը ծովի հարավային մասում։

Նրա աղիությունը ծոցում տատանվում է 8-ից 18 ‰, հարավային մասում՝ 18-ից 26 ‰ և կենտրոնական մասում՝ 34 ‰՝  Պեչորա գետի գետաբերանից հեռավորության հետ ավելանալով։

### Կլիմա
Պեչորայի ծովն ունի խոնավ մայրցամաքային կլիմա։ Բևեռային արջերին և Ատլանտյան ծովացուլերին սպառնում է կլիմայի փոփոխությունը որը բացառապես ծանրաբեռնում է Արկտիկան։

Ծովի մայրցամաքային դիրքին հակասում է Պեչորա գետով մատակարարվող սննդանյութերի ներհոսքը որը ծովին տալիս է 4570 կմ³ (1100 խորանարդ մղոն) նստվածք և 12500 տոննա (12.500.000, 13.80 կիլոգրամ պակաս նյութ) այլ կասեցված նյութեր։

Ծովի ցուրտ մայրցամաքային կլիման, մայրցամաքի մեռյալ կենտրոնում գտնվելու պատճառով, բարենպաստ պայմաններ է ստեղծում սառույցի առաջացման համար։ Այս մայրցամաքային դիրքի և սառույցի առատության արդյունքում ծովի ջրային սյունը շերտավորված է, նրա նստվածքը տարասեռ է  իսկ պելագիկ արտադրողականությունը՝ ցածր ։

### Ծովային նստվածքներ
1 կմ (0,62 մղոն) լայնությամբ արագ սառույցը ծածկում է ծովի ափամերձ գոտու հատակը։

## Կենսաաշխարհագրություն և էկոլոգիա
Այն նպաստում է եզակի ստորջրյա էկոհամակարգին։ Պեչորա գետի կողմից ստեղծվող նպաստավոր ստորջրյա միջավայրը պարունակում է ավելի քան 600 կենդանատեսակ։ Կարա և Յուգոր նեղուցներում ընդհանուր կենսազանգվածը կազմում է ավելի քան 500 մգ/մ² (0,00010 ֆունտ/քառ. ֆուտ), որն ամենաբարձրն է Բարենցի ծովում։ Սա նպաստում է բենթոսային օրգանիզմներին, ինչպիսիք են ծովացուլերը։ Պեչորա գետը, որը Պեչորայի ծովի հիմնական աղբյուրն է, ունի տարեկան միջինում 130 կմ խորանարդ հոսք (31 խմ)։ Պեչորայի ծովն ունի 70 ձկնատեսակ, որոնցից ամենաշատը բևեռային փրփրաձկներն են։ Այս տեսակը կարևոր է կրիոպելագիկ էկոհամակարգի համար։

Բարենցի ծովի ձկնորսությունը, մասնավորապես ձողաձկան ձկնորսությունը, մեծ նշանակություն ունեն ինչպես Նորվեգիայի, այնպես էլ Ռուսաստանի համար։ Պեչորայի ծովի հատակին կա բենթոսային կենդանական աշխարհի բազմազանություն։ Բացի այդ, կա գենետիկորեն հստակ բևեռային արջի պոպուլյացիա, որը կապված է Բարենցի ծովի հետ։ Բելուգա կետերի Կարսկայա խումբը ձմեռելու համար գաղթում է Պեչորայի ծով։ Տարբեր տեսակների գոյությունը, ինչպիսիք են ծովացուլերը, վտանգված են հնարավոր աղտոտվածությունով։

### Բուսական և կենդանական աշխարհ
thumb|right|''«Chionoecetes opilio»'', խեցգետնի տեսակ
Պեչորայի ծովում կա մոտ 600 տաքսոն։ Ծովում բնակվում են զանազան անադրոմային ձկներ։ Ատլանտյան սաղմոնի հյուսիս-եվրոպական ամենամեծ պաշարներից մեկը (Salmo salar), ինչպես նաև հարակից տարածքների այլ ձկների պոպուլյացիաները ամեն աշուն գաղթում են Պեչորայի ծով ձվադրման համար, որը նրանք ավարտում են սառույցի տակ։  Բացի այդ, Հյուսիսային Եվրոպայում Coregonus autumnalis-ի միակ պաշարը և տարածաշրջանի ամենամեծերից մեկը, ձվադրում է Պեչորայի գետաբերանում։

Պեչորայի ծովը թագավորական այդերների հիմնական գտնվելու վայրն է։ Երկարապոչ բադերը և ջրային թռչունների այլ տեսակներ օգտագործում են ծովը որպես «կանգառ»։

Կարա և Յուգոր նեղուցներում ընդհանուր կենսազանգվածը կազմում է ավելի քան 500 մգ/մ քառ. (0,00010 ֆունտ/քառ. ֆուտ), որն ամենաբարձրն է Բարենցի ծովում։ Ամենաառատ տիպերն օղակավոր որդերը, խեցգետնանմանները, փշամորթները, փափկամարմինները։

### Աղտոտվածություն
Բարենցի ծովի մնացած մասի համեմատ Պեչորա ծովի ջրի որակը վատ է։

## Տնտեսություն
### Նավթ և գազ
2023 թվականի դրությամբ Պեչորայի ծովը Արկտիկայի ամենազարգացած վայրերից մեկն է նավթի հետախուզման առումով։
thumb|right|«Prirazlomnoye» նավթի հարթակ

Ներկայումս Պեչորայի ծովում նավթի հորատումներ են կատարվում Դոլգինսկոյե և Պրիրազլոմնոյե նավթահանքերում։ Պեչորայի ծովի ափին նման արդյունաբերական շահագործման բացասական էկոլոգիական ազդեցությունը նշանակալի է։ Համաձայն Գրինփիսի և Վայրի բնության համաշխարհային հիմնադրամի «Գազպրոմը» պատրաստ չէ պատշաճ կերպով զբաղվել նավթի արդյունահանման հետ կապված արտահոսքի հետ։ Որպես այդպիսին, 2013 թվականի սեպտեմբերին Գրինփիսը առերես հանդիպում կազմակերպեց Ռուսաստանի առափնյա պահպանության հետ, որի ժամանակ Գրինփիսի ակտիվիստները մոտեցան և փորձեցին մեծացնել «Գազպրոմ» հորատման հարթակը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Benthic fauna: https://web.archive.org/web/20150204165256/http://data.gbif.org/datasets/resource/362/
* C. Michael Hogan (2008) ''Polar Bear: Ursus maritimus'', Globaltwitcher.com, ed. Nicklas Stromberg
* *Oil and Gas Resources in North-West Russia* (2008) http://arcticcentre.ulapland.fi/barentsinfo/economic/02/03.html
* S. A. Ogorodov (2004) *Human impact on coastal stability in the Pechora Sea* https://doi.org/10.1007%2Fs00367-004-0200-3
* Leonid Sverdlov, (Member of the Russian Geographic Society), *RUSSIAN NAVAL OFFICERS AND GEOGRAPHIC EXPLORATION IN NORTHERN RUSSIA.*
* C. Raymond Beazley, *The Russian Expansion Towards Asia and the Arctic in the Middle Ages (to 1500)*. The American Historical Review

Կատեգորիա:Ծովեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի ծովեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ծովեր