Տաբատը որպես կանացի հագուստ

[մինի|[Անիտա Կրոն Թրաասեթ|Անիտա Կրոն Թրաասեթը տաբատով, Նորվեգիա, 2013թ]]
[մինի|Տաբատով [Ամազոնուհիներ|ամազոնուհին կրում է նախշավոր կտորով և քիվերով ամրացված վահան: Հին հունական դասական սպիտակ կավով ալաբաստրոն, մոտ. 470 մ.թ.ա., Բրիտանական թանգարան, Լոնդոն։]]
**Տաբատ**, պատմական և ժամանակակից նորաձևության հիմնական մաս: Պատմության ընթացքում կանանց համար տաբատների դերը մշտապես փոփոխվել է: Տաբատներն առաջին անգամ կիրառվել են Արևմտյան Եվրոպայում քոչվոր տափաստանաբնակները : Տափաստանաբնակները տարբեր էթնիկ խմբերի մարդիկ էին, որոնք ապրում էին Եվրասիայի տափաստաններում: Հնագիտական տվյալները վկայում են, որ այդ ժամանակահատվածում թե՛ տղամարդիկ, թե՛ կանայք հագել են տաբատներ։ Սակայն ժամանակակից պատմության մեջ տաբատներ հագել են հիմնականում տղամարդիկ: Շատ շրջաններում այս նորմը պարտադրվել է սոցիալական սովորույթներով և օրենքներով: Սակայն կան բազմաթիվ  դեպքեր, երբ կանայք կրել են տաբատներ հարմարավետության, շարժման ազատության, նորաձևության և կանանց համար հզորացված հանրային ինքնություն ստեղծելու համար։ Հատկապես 20-րդ և 21-րդ դարերում այս հագուստի ձևը արգելող սովորույթներն ու օրենքները զգալիորեն մեղմացել են, արտացոլելով դրա ընդունման և նորմալացման աճը։

19-րդ և 20-րդ դարերում ԱՄՆ-ի տարբեր քաղաքներ օրենքներ են ընդունել, որոնցով արգելվում է կանանց տաբատ կրել: Այդ քաղաքներից է Սան Ֆրանցիսկոն, որը 1863 թվականին ընդունել է օրենք, որով քրեականացվում էր հանրային տեղերում հայտնվելը «իր սեռին չհամապատասխանող հագուստով», թեև նմանատիպ օրենքներ կային Կոլումբուսում՝ Օհայոյում (ընդունվել է 1848 թ.), Չիկագոյում՝ Իլինոյսում (ընդունվել է 1851 թ.), Հյուստոնում՝ Տեխասում (ընդունվել է 1864 թ.), Օրլանդոյում՝ Ֆլորիդայում (ընդունվել է 1907 թ.) և մոտավորապես երկու տասնյակ այլ ամերիկյան քաղաքներում: Նմանատիպ օրենքները շարունակվել են ընդունվել 20-րդ դարի կեսերին Դեթրոյթում, Միչիգանում և Մայամիում, իսկ Ֆլորիդայում մինչև 1950-ական թվականների վերջ:

Բացի այդ գործող օրենքներից շատերը, ինչպես թափառաշրջիկության դեմ օրենքերն օգտագործվում էին կանանց ստիպելու՝ հագնվել ժամանակի սեռային նորմերին համապատասխան: Նյու Յորքի 1845 թ. թափառաշրջիկության դեմ օրենքը նման օրինակ է, ըստ որի. «Ամեն մարդ, ով իր դեմքը ներկած, գունափոխված, ծածկված կամ քողարկված, ձևով թաքցնում է իր ինքնությունը, կարող է հետապնդվել և ձերբակալվել»: Այս օրենքը օգտագործվել է կանանց հագուստի համար մեղադրելու համար, հիմնվելով այն բանի վրա, որ նրանց սեռային նորմերից դուրս հագնվելը «խաբեություն» է: Բոստոնը 1852 թվականին նման օրենքներ է օգտագործել Էմմա Սնոդգրասին և նրա ընկերուհի Հարրիեթ Ֆրանսին ձերբակալելու համար: Ֆրանսը հայտնել է Նյու Յորքի Դեյլի Թայմսին, որ տղամարդու հագուստով կարող էր «ավելի շատ աշխատավարձ ստանալ»:

Այդ օրենքներն օգտագործվել են նաև Ջենի Վեսթբրուկին 1882 և 1883 թվականներին Նյու Յորքում ձերբակալելու համար: Վեսթբրուկի դեպքը այն ժամանակ «խորը հետաքրքրություն» էր առաջացրել հասարակության մեջ, քանի որ տարածված կարծիք կար, որ նա փորձել է «խուսափել սեռով պայմանավորված հասարակական օրենքներից»: Բոստոնում Հարրիեթ Ֆրանսի նման Վեսթբրուկը իր հագուստի պատճառը աշխատանքային հնարավորություններն է նշել. «Նա արդարանում էր՝ ասելով, որ կարող էր իր «խաբեությունով» շաբաթական 20 դոլար վաստակել, իսկ որպես վաճառողուհի նորաձևության խանութում վարձատրությունը կլիներ միայն մեկ երրորդը»:

Որոշ ուղղափառ հրեական ուսմունքներ և քրիստոնեական դավանանքներ, ինչպիսիք են պահպանողական անաբապտիստները և պահպանողական սրբության շարժման մեթոդիստները, շարունակում են կանանց ստիպել հագնել երկար զգեստներ, այլ ոչ թե տաբատներ՝ սեռերի միջև տարբերություն պահպանելու համար:

## Հնագույն ժամանակներ
Չնայած Միկենյան Հունաստանի (մ.թ.ա. մոտ 1750 - մ.թ.ա. մոտ 1050) որոշ նկարներ ցույց են տալիս, որ թե՛ կանայք, թե՛ տղամարդիկ կրել են պրիմիտիվ տաբատներ, դասական Հին Հունաստանում և Հին Հռոմում տաբատները հազվադեպ էին օգտագործվում: Փոխարենը, երկու սեռերն էլ հագնում էին տունիկա որպես ներքնազգեստ, հռոմեացի կանայք՝ ստոլա, իսկ տղամարդիկ՝ տոգա որպես վերնազգեստ: Գերմանական ժողովուրդների շրջանում տղամարդիկ և երբեմն կանայք նույնպես  հագնում էին երկար տաբատներ: Հին եգիպտացիներն ու մեսոպոտամացիները չեն հագել տաբատներ, բայց օգտագործել են տարբեր գոգնոցներ, հանդերձանքներ, թիկնոցներ և այլն: Մյուս կողմից, բոլոր պարսիկները, անկախ սեռից, հագել են նեղ տաբատներ, ավելի ուշ նրանք թիկնոցների որոշ տեսակներ ընդօրինակել են ասորիներից: Մյուս հին իրանական ժողովուրդները, ինչպիսիք են սկյութները, սարմատները, սոգդիանները և բակտրիանները, ինչպես նաև հայերը և Արևելյան ու Կենտրոնական Ասիայի ժողովուրդները՝ խիոնգնուները/հուննուները, հայտնի է, որ հագել են տաբատներ: Այս վաղ շրջանում երկու էլ սեռերը հագել են տաբատներ:

## Վաղ շրջանի բարեփոխումներ
alt=A black and white image of Mary Walker wearing a suit and standing facing the camera with her right hand tucked into her jacket.|մինի|Մերի Էդվարդս Ուոլքեր, 1870թ․,մի քանի անգամ ձերբակալվել է տղամարդու հագուստ կրելու համար
1851 թվականին կանանց իրավունքների պաշտպանության ջատագով Էլիզաբեթ Սմիթ Միլլերը Ամելիա Բլումերին ներկայացրել է հագուստի մի տեսակ, որը սկզբում հայտնի էր որպես «Թուրքական հագուստ» և բաղկացած էր ծունկ հասնող փեշով: Բլումերը այս հագուստը և դրա պատրաստման հրահանգները տարածել է «Լիլի» թերթում, որը նվիրված էր «Կանանց ազատմանը անարդարությունից, նախապաշարմունքից և անխղճությունից»:Հագուստի այս տեսակը կոչվել է բլումեր: Էլիզաբեթ Քեյդի Սթենթոնը, Սյուզան Բ. Էնթոնին և Լյուսի Սթոունը՝ կանանց իրավունքների պաշտպանության այլ ջատագովներ, նույնպես ընդունել են հագուստի այս ոճը 1850-ական թվականներին՝ անվանելով այն «ազատության հագուստ»:

Միաժամանակ, որոշ կին աշխատողներ, մասնավորապես փայտածուխի հանքերում աշխատող կանայք Վիգանի շրջանում, սկսել են կրել տաբատներ կարճ փեշի տակ՝ որպես իրենց համազգեստի գործնական բաղադրիչ: Սա գրավել է հասարակության ուշադրությունը, և տարբեր լուսանկարիչներ 19-րդ դարի կեսից մինչև վերջ ստեղծել են կանանց այս անսովոր հագուստի արձանագրությունները:

Հագուստի բարեփոխումները հրապարակայնորեն պաշտպանել է նաև աբոլիցիոնիստ և Քաղաքացիական պատերազմի վիրաբույժ Մերի Էդվարդս Ուոլքերը: Ուոլքերը, որը բլումեր էր հագնում ռազմական հիվանդանոցում աշխատելիս, 1871 թվականին գրել է, որ կանանց հագուստը պետք է «պաշտպանի անձը և թույլ տա շարժման և արյան շրջանառության ազատություն, և ոչ թե դարձնի կրողին ստրուկ»: Ուոլքերը բացահայտ հագել է տղամարդու տաբատներ, և նրան մի քանի անգամ ձերբակալել են տղամարդու հագուստ կրելու համար: Նրա առաջին ձերբակալությունը տեղի է ունեցել 1866 թվականին Նյու Յորքում, իսկ վերջինը՝ 1913 թվականին Չիկագոյում 80 տարեկան հասակում: Ֆրանսիացի գործարար Մարի Սուիզ Պանտալոնը Կալիֆորնիայում երեք անգամ ձերբակալվել և դատապարտվել է տաբատներ կրելու համար, իսկ այնուհետև դիմել է կառավարություն տաբատներ կրելու թույլտվություն ստանալու համար։

## Փոփոխվող նորմեր
### 20-րդ դար
մինի|1897թվական. Բրիտանական գովազդ, որը ցույց է տալիս կին հեծանվորդների բլումերները

#### Միացյալ Նահանգներ և Եվրոպա
##### 1890-ականներ–1914 թվականներ
Ըստ Վալերի Ստիլի, 19-րդ դարի վերջում փարիզուհիները ավելի հաճախ էին կրում բլումերներ, քան անգլիացի և ամերիկացի կանայք, հավանաբար այն պատճառով, որ Ֆրանսիայում բլումերները ներկայացվում էին որպես նորաձև իրեր և ոչ թե կիսաֆեմինիստական գաղափարախոսական առարկաներ, որը նորաձևության մասնագետները ընդհանրապես չէին սիրում: Սակայն 1895 թվականին արդեն շատ միջին դասի ամերիկացի աղջիկներ հեծանիվով էին երթևեկում և չնայած հասարակության դիմադրությանը բլումերներ էին կրում՝ իրենց անվանելով «Նոր կանայք»: Միևնույն ժամանակ, այս վաղ շրջանի կանացի տաբատները տարբերակվեցին՝ ըստ իրենց օգտագործման՝ մարմնամարզության, լողալու, հեծանվավազքի կամ հմայք հաղորդելու համար:
[ձախից|մինի|Կանայք [Շամբերի|Շամբերիում, Վալե կանտոն, Շվեյցարիա 1912 թվական]]
1890-ականներին ներկայացվել է բլումերների թարմացված տարբերակը, քանի որ կանանց հեծանվավազքը դարձել էր նորաձև: Դարի սկզբին, երբ թենիսը, հեծանվավազքը և ձիավարությունը ավելի հայտնի դարձան, կանայք սկսեցին կրել տաբատներ կամ կիսատաբատներ՝ այս գործողություններում հարմարավետություն և ազատ շարժում ապահովելու համար, և որոշ օրենքներ թույլ տվեցին կանանց այս գործունեության ընթացքում կրել տաբատներ:

Ժանն Մարգեն-Լակրուան 1910 թվականին ներկայացրել է լայն տաբատներ կանանց համար, իսկ Պոլ Պուարեն առաջինն է հանդես եկել այդ տաբատներով:

##### 1914–1920 թվականներ
աջից|մինի|Կին աշխատողները տաբատներով, 1918 թվական
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ (1914–1918) շատ կանայք  Ֆրանսիայում, Մեծ Բրիտանիայում և Միացյալ Նահանգներում  աշխատել են գործարաններում, հատկապես ռազմամթերքի գործարաններում, որպեսզի օգնեն պատերազմում, կամ փոխարինեն տղամարդկանց հասարակական ծառայության ոլորտներում, ինչպիսիք էին հասարակական տրանսպորտը: Քանի որ շատ տղամարդիկ ուղարկվում էին առաջնագիծ կռվելու, նրանց կանայք հաճախ սկսում էին գործարաններում կրել նրանց տաբատները կամ աշխատանքային հագուստները՝ ավելի անվտանգություն և հարմարավետություն ապահովելու համար: Ժամանակի ընթացքում կին աշխատողների գործնական կարիքներին հարմարեցված հատուկ հագուստներ են մշակվել այլ կանանց կողմից:

Սակայն, կանանց տաբատներ կրելու համար ձերբակալությունները չէին դադարել: Օրինակ 1919 թվականին Լուիսա Կապետիլյոն դարձավ Պուերտո Ռիկոյում առաջին կինը, որը տաբատներ էր հագնում: Կապետիլյոյին բանտարկեցին, չնայած դատավորը հետագայում չեղարկեց մեղադրանքները:

##### 1920-ական թվականներ
մինի|Կիսատաբատներ կրող կանայք, 1924 թվական
[մինի|Դերասանուհի [Ջոան Քրոուֆորդ|Ջոան Քրոուֆորդը տաբատով, 1927թվական]]
Պատերազմից հետո՝ մինչև 1920-ականների սկիզբը, ֆրանսիական և ամերիկյան հագուստի արտադրողները կարծես չգիտեին՝ ինչպիսի հագուստներ պատրաստել կանանց համար, քանի որ ոմանք կարծում էին, որ պետք է վերականգնեն նախապատերազմական նորմերը, իսկ մյուսները փնտրում էին նոր ուղիներ և զարգացում: Արտադրամասերը դեռ ավերակների մեջ էին և որոշ գործվածքներ սակավ էին, ինչը ստիպում էր դիզայներներին լինել ավելի հնարամիտ՝ հիմնականում կենտրոնանալով նոր տիպերի և ձևերի կիսաշրջազգեստների և զգեստների վրա: Միևնույն ժամանակ, սակայն, իրենց ամուսինների բացակայությամբ վճարվող աշխատանք անելու արդյունքում կանայք շատ երկրներում հաջողությամբ պայքարեցին քվեարկելու իրավունքի համար՝ ձեռք բերելով ավելի մեծ քաղաքական ուժ և սոցիալական ինքնավարություն: Աթլետիզմն ու սպորտը ավելի շատ ընդունվեցին որպես կանանց համար նախատեսված գործունեություն, որի ընթացքում նրանք կրում էին ավելի հարմարավետ տաբատներ, որոնք այլևս բացահայտորեն չէին կապվում ֆեմինիստական ակտիվիզմի հետ:

1920-ականներին և 1930-ականներին կանայք ավելի ու ավելի հաճախ էին կրում տաբատներն արդեն աշխատանքից դուրս:

##### 1930-ական թվականներ
[ձախից|մինի|[Քեթրին Հեփբըրն|Քեթրին Հեփբըրնը դեռևս 1938 թվականին «Bringing Up Baby» հրապարակման մեջ]]
Դերասանուհիներ Մառլեն Դիտրիխը և Քեթրին Հեփբըրնը հաճախ լուսանկարվել են տաբատներով 1930-ականներին՝ ցույց տալով, թե ինչպես է ոճը տարածվում աշխատավոր դասից: Դիտրիխը 1932 թվականին «Խաչի նշանը» ֆիլմի պրեմիերայում հանդես է եկել սև տաբատով և գլխարկով:

Էլեոնոր Ռուզվելտը առաջին տիկինն էր, որը պաշտոնական միջոցառման ժամանակ տաբատով է հանդես եկել:

Vogue ամսագիրը 1939 թվականին իր առաջին էջը նվիրել է կանանց տաբատներին:

##### 1939–1945 թվականներ
ձախից|մինի|WASP օդաչուներ՝ (ձախից աջ) Էլոիզ Հաֆինս Բեյլի, Միլի Դեյվիդսոն Դալրիփլ, Էլիզաբեթ ՄաքՔեթան Մագիդ, Կլարա Ջո Մարշ Ստեմբեր, 1943 թվական. Կանանցից երկուսը տաբատ են հագել
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի (1939–1945) ընթացքում պատմությունը կրկնվել է ավելի մեծ մասշտաբով. ավելի շատ կանայք, քան Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, կտրել են իրենց մազերը և հագել տաբատներ՝ գործարաններում ավելի արդյունավետ աշխատելու համար: 1942–1945 թվականներին ավելի շատ ամերիկացի կանայք են ներգրավվել աշխատաշուկա: Ի տարբերություն նախորդ տասնամյակների, ամերիկյան արտադրողները ոգեշնչման համար չեն օգտագործել փարիզյան կուտյուր դիզայններ, այլ մշակել են իրենց սեփական հագուստի ոճերը՝ պատերազմի ժամանակահատվածի անհրաժեշտությունների սահմաններում: Հասանելի էին միայն բամբակը, բրդի խառնուրդները կամ սինթետիկ նյութերը, օրինակ՝ ռայոնը, մաքուր բուրդը (համազգեստներ, զինվորական վերարկուներ և վերմակներ) և մետաքսն ու նեյլոնը (հիմնականում պարաշյուտների համար) պահվում էին միմիայն ռազմական օգտագործման համար: Ներկեր և զարդարանքներ գրեթե չկային, քանի որ դրանք համարվում էին չափից դուրս ճոխ պատերազմական ժամանակներում, երբ խնայողությունն ու ինքնակարգապահությունն էին կարևորվում: Պատերազմական ծառայության մեջ գտնվող արդյունաբերական աշխատանք կատարող կանայք հագնում էին իրենց ամուսինների տաբատները:

Մեծ Բրիտանիայում նույնպես շատ կանայք աշխատանքի գնում էին իրենց ամուսինների քաղաքացիական հագուստներով, մինչ նրանք ծառայության մեջ էին զինված ուժերում: Դա մասամբ այն պատճառով էր, որ դրանք համարվում էին աշխատանքային հագուստ, մասամբ էլ այն պատճառով, որ կանայք կարող էին իրենց հագուստն այլ նպատակներով օգտագործել: Քանի որ տղամարդկանց հագուստը մաշվում էր և նոր հագուստ էր անհրաժեշտ, 1944 թվականի ամռանը հաղորդվեց, որ կանանց տաբատների վաճառքը հինգ անգամ ավելացել է նախորդ տարվա համեմատ:

##### 1946–1959 թվականներ
Ի տարբերություն միջպատերազմյան ժամանակաշրջանի՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո կանանց տաբատները ներկայացվել են թե՛ որպես առօրյա հագուստ, թե՛ որպես նորաձևության առարկա: Պատերազմից հետո տաբատները կամ շալվարները դեռևս  համարվել են որպես առօրյա հագուստ՝ այգեգործության, ընկերական հավաքույթների և այլ զվարճանքների համար: Այլ զբաղմունքների համար միայն դերասանուհիները ( ինչպիսիք են Մառլեն Դիտրիխը, Քեթրին Հեփբըրնը և Օդրի Հեփբըրնը) կամ այլ նորաձև կանայք (օրինակ՝ Կոկո Շանել) էին կրում դրանք հանրության առջև առօրյա օգտագործման համար: Ընդհանուր առմամբ մինչև 1950-ականների վերջը կանանց մեծամասնությունը վերադարձել են կիսաշրջազգեստներին և զգեստներին՝ որպես ստանդարտ հագուստ աշխատավայրերում: Միայն 1950-ականների վերջին, երբ կապրի տաբատները դարձան նորաձև, սկսեցին նշանակալի փոփոխություններ ի հայտ գալ:

Պենի պետական համալսարանում աղջիկ ուսանողների համար ջինսերը և Բերմուդա կարճ կիսատաբատները ամբողջությամբ արգելված էին մինչև 1954 թվականը, երբ արգելքը հանվեց միայն համալսարանից դուրս անցկացվող միջոցառումների համար:

##### 1960-1970-ական թվականներ
[alt=Yves Saint Laurent, Le Smoking, 1966|աջից|մինի|240x240փքս|[Իվ Սեն Լորեն, Սմոքինգ, 1966 թվական]]
1960-ականներին Անդրե Կուրեժը ներկայացրել է կանանց համար ջինսեր: Իսկ 1966 թվականին Իվ Սեն Լորենը ներկայացրել է «Le Smoking»-ը, կանանց սմոքինգը, որը նախատեսված էր պաշտոնական միջոցառումների համար:

1969 թվականին Շառլոթ Ռեյդը (R-Ill.) դարձել է ԱՄՆ Կոնգրեսում տաբատներ կրած առաջին կինը:

1972 թվականին Փաթ Նիքսոնը դարձել է ազգային ամսագրում տաբատները մոդելավորած առաջին տիկինը: Սակայն, ավելի վաղ առաջին տիկնանց տեսել են տաբատներ հագած, ներառյալ Լու Հուվերը (լուսանկարված  հեծանվային տաբատներով նախագահի հանգստավայր Քեմփ Ռապիդանում) և Ջեքի Քենեդին (լուսանկարված տաբատներով և սվիտրով Քեյփ Քոդում 1960 թվականին և պալացցո տաբատներով Իտալիայում 1962 թվականին):

1972 թվականին ԱՄՆ-ում ընդունվել են  կրթության փոփոխություններ, որոնք ներառում էին  սեռի վերաբերյալ հակախտրականության դրույթներ: Սակայն, դա չի փոխել դպրոցական համազգեստի կանոնները:

1970-ականներին կանանց համար տաբատները դարձան շատ նորաձև: Ջեյն Ֆոնդան, Դիանա Ռոսը, Քեթրին Հեփբըրնը, Թաթում Օ'Նիլը և Դայան Քիթոնը բոլորը օգնել են տարածել տաբատների կրման մշակույթը՝ բարձրակարգ մրցանակաբաշխությունների ժամանակ հայտնվելով կոստյումներով կամ տաբատներով համադրություներով: Թաթում Օ'Նիլը 10 տարեկանում ստացել է իր Օսկար մրցանակը և այդ արարողության ժամանակ կրել սմոքինգ:

##### 1980-1990-ական թվականներ
1980-ականներին Պուերտո Ռիկոյում Աննա Իրմա Ռիվերա Լասենին թույլ չեն տվել մտնել դատարան տաբատներով և ստիպել են կիսաշրջազգեստ կրել: Նա դատի է տվել դատավորին և շահել դատը:

1989 թվականին Կալիֆորնիայի նահանգի սենատոր Ռեբեկկա Մորգանը դարձել է առաջին կինը, որն ԱՄՆ նահանգի սենատում տաբատներ է կրել:

Կանանց թույլ չէին տալիս կրել տաբատներ ԱՄՆ Սենատում մինչև 1993 թվականը, թեև կանոնը հազվադեպ էր գործադրվում: 1993 թվականին սենատորներ Բարբարա Միկուլսկին և Քերոլ Մոզելի Բրաունը սենատում հագան տաբատներ՝ չհամաձայնելով կանոնի հետ, և իգական սեռի աջակցող անձնակազմը հետևեց նրանց: Այդ տարի կանոնը փոփոխվեց  Մարթա Պոուպի կողմից և կանանց թույլատրվեց հագնել տաբատներ:

##### 21-րդ դար
Հիլարի Քլինթոնը  առաջին կինն է, որը  ԱՄՆ առաջին տիկնոջ պաշտոնական դիմանկարում տաբատ է կրել: Դիմանկարի հեղինակը  Սիմմի Նոքսն է:

#### Միջազգային նորմեր
մինի|Կանացի Levi's ջինսե տաբատներ (2023)
2004 թվականից ի վեր Չմշկասահքի միջազգային միությունը կանանց թույլատրել է մրցումների ժամանակ ցանկության դեպքում կիսաշրջազգեստի փոխարեն տաբատ կրել։

Բադմինթոնի Համաշխարհային Ֆեդերացիան և Օկտագոնը մշակել են կանոն, ըստ որի բադմինթոնիստուհիները պետք է հագնեն զգեստներ կամ կիսաշրջազգեստներ «գրավիչ ներկայացում ապահովելու համար»: Այն ներառվել է պաշտոնական կանոնագրքում 2011 թվականին, սակայն հանվել է նախքան այն պետք է ուժի մեջ մտներ 2012 թվականին:

2013 թվականին Փարիզում Ֆրանսիայի կանանց իրավունքների նախարար Նաջաթ Վալո-Բելքասեմը պաշտոնապես չեղյալ է հայտարարել այն օրենքը, ըստ որի կանայք պետք է թույլտվություն ստանային քաղաքային իշխանություններից «տղամարդկանց պես հագնվելու» համար: Կանոնակարգն ի սկզբանե նպատակ ուներ թույլ չտալ կանանց կրել պանտալոններ, որոնք տարածված էին փարիզյան ապստամբների շրջանում Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ:

2013 թվականին Թուրքիայի խորհրդարանը դադարեցրել է կին օրենսդիրների տաբատ կրելու արգելքը:

2014 թվականին Մումբայում հնդկական ընտանեկան դատարանը վճռել է, որ այն ամուսինը, որն արգելում է իր կնոջը քուրտա և ջինսե տաբատ կրել, փոխարենը ստիպում է սարի հագնել, դաժանություն է գործում, և սա հիմնավոր փաստ է  ամուսնալուծության համար:

1991 թվականից մինչև 2019 թվականը Սուդանում 1991 թվականի Քրեական օրենսգրքի Հուշագրի 152-րդ հոդվածն արգելել է «անպարկեշտ հանդերձանք» կրել հասարակության մեջ: Այն հակասական էր տարբեր պատճառներով, օրինակ՝ այն պատճառով, որ այն օգտագործվում էր հասարակական վայրերում տաբատ կրող կանանց պատժելու համար (40 մտրակի հարված): Տասներեք կին, այդ թվում՝ լրագրող Լուբնա ալ-Հուսեյնը, 2009 թվականի հուլիսին Խարտումում ձերբակալվել են տաբատ կրելու համար. Կանանցից տասը խոստովանել են իրենց մեղքը և ստացել են մտրակի տասը հարված՝ տուգանվելով յուրաքանչյուրը 250 սուդանական ֆունտ: Լյուբնա ալ-Հուսեյնն ասել է. «Իսլամը չի ասում՝ կինը կարող է տաբատ հագնել, թե ոչ: Ես չեմ վախենում մտրակվելուց, այն ինձ համար ավելի շուտ վիրավորական է, քան ցավոտ»: Նա ի վերջո մեղավոր է ճանաչվել և տուգանվել 200 դոլարին համարժեք գումարով: 2019 թվականի նոյեմբերի 29-ին Քրեական օրենսգրքի 152-րդ հոդվածը (սովորաբար կոչվում է «Հասարակական կարգի մասին օրենք») ուժը կորցրած է ճանաչվել: Ըստ «Ոչ կանանց նկատմամբ ճնշումներին» նախաձեռնության առաջնորդ Իհսան Ֆագիրիի՝ միայն 2016 թվականին շուրջ 45000 կին քրեական հետապնդման է ենթարկվել «Հասարակական կարգի մասին» օրենքի համաձայն: Չեղարկումը առաջին կարևոր քայլն էր դեպի աստիճանական իրավական բարեփոխումներ՝ բարելավելու կանանց իրավունքների կարգավիճակը երկրում, ինչպես նախատեսված է Սահմանադրական հռչակագրի (կամ Կանոնադրության) նախագծով:

#### Աշխատանքային նորմեր
2010 թվականին KLM-ն սկսել է թույլ տալ իր կին բորտուղեկցորդուհիներին տաբատ կրել։

2012 թվականին Կանադայի թագավորական հեծյալ ոստիկանությունը թույլատրել է կանանց կրել տաբատներ և կոշիկներ իրենց պաշտոնական համազգեստներով:

2015-ին Air India-ն թույլ է տվել իր կին բորտուղեկցորդուհիներին տաբատներ կրել համազգեստի երեք տեսակներից երկուսով. Այնուամենայնիվ, Air India-ի խոսնակը հայտարարել է, որ «համազգեստների օգտագործումը պայմանավորված է ճամփորդության ուղղություններով, այլ ոչ թե ծառայողի հայեցողությամբ»:

Մինչև 2016 թվականը British Airways-ի անձնակազմի որոշ կին անդամներ պարտավոր էին կրել British Airways-ի ստանդարտ  համազգեստը, որն ավանդաբար չի ներառում տաբատներ:

2019 թվականին Virgin Atlantic-ը սկսեց թույլ տալ իր կին բորտուղեկցորդուհիներին տաբատ կրել։

2020 թվականին Aer Lingus-ը և Japan Airlines-ը սկսեցին իրենց կին բորտուղեկցորդուհիներին թույլ տալ տաբատ կրել։

#### Դպրոցական նորմեր
[մինի|Տաբատ կրող աշակերտուհիներ [Նեպալ|Նեպալում]]
Մեծ Բրիտանիայի դպրոցների մեծամասնությունում աղջիկներին թույլատրվում է կրել տաբատներ, սակայն շատ աղջիկներ դեռ հագնում են կիսաշրջազգեստներ նախնական և միջնակարգ դպրոցներում, նույնիսկ երբ տաբատների ընտրություն կա: 20-րդ դարի վերջում և 21-րդ դարի սկզբում բազմաթիվ դպրոցներ սկսել են փոխել իրենց համազգեստի կանոնները՝ թույլ տալով աղջիկներին կրել տաբատներ: 1998 թվականին հայտարարվել է, որ Չելթենհեմի օրիորդաց քոլեջի վեցերորդ դասարանի աղջիկներին թույլատրվելու է առաջին անգամ կրել տաբատներ: 1999 թվականի հունիսին համալսարանի պրոֆեսոր Քլեր Հեյլը դատական հայց է ներկայացրել Ուիքհամ դպրոցի դեմ, երբ նրանք հրաժարվել են թույլ տալ իր դստերը, Ջո Հեյլին, տաբատներ կրել: Դատական պայքարից խուսափելու նպատակով, դպրոցը հայտարարել է, որ  աղջիկներին թույլատրելու է տաբատներ կրել:

2022 թվականի հունիսին Միացյալ Նահանգների Չորրորդ շրջանի վերաքննիչ դատարանը  վճիռ է կայացրել Հյուսիսային Կարոլինայի Չարթեր Դեյ դպրոցի դեմ, որը ստիպում էր աղջիկներին կիսաշրջազգեստներ կրել: Դատարանի կարծիքով պահանջը սահմանադրությանը հակասող էր: 2022 թվականի սեպտեմբերին դպրոցը բողոքարկել է ԱՄՆ Գերագույն դատարանին: 2023 թվականի հունվարի 9-ին Գերագույն դատարանը ԱՄՆ Գլխավոր դատախազ Էլիզաբեթ Պրելովարի միջնորդությամբ խնդրել է ԱՄՆ կառավարությանը որոշել՝ արդյոք պետք է ընթացք տան գործին: Տասը հանրապետական նահանգների գլխավոր դատախազները, Քեն Փաքստոնի գլխավորությամբ Տեխասից աջակցել են դպրոցին: Այնուամենայնիվ, Գերագույն դատարանը հրաժարվել է ընթացք տալ գործին: Դպրոցական համազգեստի կանոնը փոխվել է՝ թույլ տալով աղջիկներին կրել տաբատներ:
[ձախից|մինի|Շալվար Կամիզը որպես դպրոցական համազգեստ [Պակիստան|Պակիստանում]]

## Շարունակվող արգելքներ
### Կրոն
[մինի|[Հութերիտ|Հութերիտները՝ անաբապտիստական ​​քրիստոնեական դավանանքի հետևորդ կանայք հագնում են  երկար զգեստներ կամ կիսաշրջազգեստներ, ինչպես նաև կրում են գլխի ծածկոցներ։]]
Հիմնական կրոններում, ինչպիսիք են իսլամը, հուդայականությունը և քրիստոնեությունը, կան մի շարք ուղղություններ, որոնք ցանկանում են ընդգծել  սեռերի տարբերությունը՝պահանջելով, որ բոլոր կանայք և երիտասարդ աղջիկները երկար զգեստ կամ կիսաշրջազգեստ կրեն:

Ուղղափառ հուդայականության մեջ կանանց կողմից տաբատ կրելը, որը նրանք համարում են տղամարդու հագուստ, Աստվածաշնչում արգելված է Լո Սիլբաշի արգելքի համաձայն («Կինը չպետք է հագնի այն, ինչ վերաբերում է տղամարդուն», Բ Օրինաց 22:5: ): Որպես այդպիսին, ուղղափառ հրեա կանայք կրում են գլխի ծածկոցներ, ինչպես նաև զգեստներ, որոնց թևքերը ծածկում են արմունկները:

Քրիստոնյաների մեջ պահպանողական մենոնիտները և հին կարգի մենոնիտները պահանջում են ոտքերի մեծ մասը ծածկող երկար կիսաշրջազգեստներ կամ զգեստներ, ինչպես նաև գլխաշորեր կրել: Նրանք նաև հագնում են զգեստներ և կիսաշրջազգեստներ, քանի որ կարծում են, որ տղամարդիկ և կանայք պետք է տարբերվեն միմյանցից՝ մեջբերելով Երկրորդ Օրինաց 22.5-ը. «ովքեր այդպես են վարվում, պիղծ են քո Տեր Աստծո համար»:

Պահպանողական սրբության շարժման մեթոդիստ քրիստոնյաները կարծում են, որ կանանց կողմից տաբատ կրելու ժամանակակից ժողովրդական պրակտիկան մթագնում է տղամարդկանց և կանանց միջև տարբերությունը: Մուսուլմանները կարծում են, որ կանայք չպետք է հագնեն տաբատներ, քանի որ դրանք բացահայտում են ոտքերի ուրվագիծը, որը պետք է թաքնված լինի համեստությունը պահպանելու նպատակով:

Որոշ Քվակեր քրիստոնեական խմբեր պարտադրում են հասարակ հագուստը, և կանայք կրում են արմունկները ծածկող զգեստներ կամ կիսաշրջազգեստներ, որոնց երկարությունը հասնում է սրունքի կեսին:

Բազմաթիվ ավանդական կաթոլիկ քրիստոնեական շրջանակներում, տաբատների կրումը խրախուսված չէ, հատկապես եկեղեցի հաճախելիս: Հռոմի Սրբազան խորհրդի Կոնգրեգացիան, Պիոս XI Պապի ղեկավարության ներքո, 1956 թվականին կանանց հագուստի վերաբերյալ հրահանգներ է տվել. «Զգեստը չի կարող համարվել համեստ, եթե երկու մատի լայնությամբ  կոկորդի փոսից ներքև է, չի ծածկում թևերը առնվազն մինչև արմունկները և հազիվ հասնում է ծնկներից մի փոքր ներքև: Բացի այդ, թափանցիկ նյութերից պատրաստված զգեստները անպարկեշտ են»: Սուրբ Թովմաս Աքվինացին, եկեղեցու գլխավոր աստվածաբանը, նույնպես ուսուցանել է, որ «արտաքին հագուստը պետք է համահունչ լինի անձի կարգավիճակի հետ, ըստ ընդհանուր սովորության: Այսպիսով, ինքնին մեղք է, եթե կինը կրում է տղամարդու հագուստ, կամ հակառակը; և դա բացահայտորեն արգելված է օրենքով (Երկրորդ Օրենք 22)...»:

Պենտեկոստալ քրիստոնյա կանայք սովորաբար կրում են երկար կիսաշրջազգեստներ՝ հիմք ընդունելով Հին Կտակարանի այն պատվիրանը, ըստ որի կանայք չպետք է կրեն տղամարդկանց հագուստ. սա պարտադիր է Սրբության Պենտեկոստալ եկեղեցիներում, ինչպես նաև Միասնության Պենտեկոստալ եկեղեցիներում:

Բազմաթիվ Անկախ հիմնադրյալ բապտիստական եկեղեցիներ, քոլեջներ և համալսարաններ արգելում են կանանց կրել տաբատներ: Օրինակ, Պենսակոլա քրիստոնեական քոլեջում, իգական սեռի ուսանողներին թույլատրվում է կրել տաբատներ կամ շորտեր միայն «զվարճանքի նպատակով»: Նրանք նաև պարտավոր են կրել կիսաշրջազգեստներ կամ զգեստներ աշխատանքային օրերին մինչև 17:00:

2012 և 2013 թվականներին որոշ Մորմոն կանայք մասնակցել են «Կրեք տաբատներ եկեղեցում» օրվան, որի ընթացքում նրանք եկեղեցի են գնացել տաբատներով, որպեսզի խրախուսեն գենդերային հավասարությունը Հիսուս Քրիստոսի Վերջին Օրերի Սրբերի Եկեղեցում: 2012 թվականին այս միջոցառմանը մասնակցել է ավելի քան հազար կին: 2017 թվականին եկեղեցին հայտարարել է, որ իր իգական սեռի աշխատակիցները աշխատավայրում կարող են կրել տաբատներ: 2018 թվականին  եկեղեցին հայտարարել է, որ իրենց կին միսիոներները կարող են կրել տաբատներ, եթե ցանկանում են, բացառությամբ տաճար հաճախելիս և կիրակնօրյա ծառայությունների, մկրտության ծառայությունների, միսիոներական առաջնորդության համաժողովների ժամանակ:

### Պար
Պարի շատ տեսակներ պահանջում են, որ կանայք կրեն կիսաշրջազգեստ կամ զգեստ: Օրինակ՝շոտլանդական լեռնաշխարհի պարերում կանայք չեն հագնում տաբատներ, փոխարենը հագնում են կիսաշրջազգեստ կամ զգեստ, ներառյալ Aboyne-ի զգեստը (ազգային պարերի համար) կամ կիլտի վրա հիմնված հանդերձանք բարձր լեռնային պարերի համար:

## Գրպաններ
Պատմականորեն «գրպան» տերմինը վերաբերել է գոտու շուրջ եղած պարկին, որը կանայք կրում էին 17-19-րդ դարերում, և հիշատակվել է Լյուսի Լոքեթի երգում։ Այդ գրպաններում կանայք կրել են իրենց առօրյայում անհրաժեշտ իրերը, օրինակ՝ մկրատներ, ասեղներ և բանալիներ։

Ավելի ժամանակակից հագուստում, երբ տղամարդկանց հագուստները սովորաբար ունեն գրպաններ, կանանց հագուստները հաճախ չունեն կամ էլ ունեն այսպես կոչված Պոտեմկինի գրպաններ՝ կեղծ բլոկով կարած։ 1954 թվականին ֆրանսիացի մոդելավորող Քրիստիան Դիորը ասել է. «Տղամարդիկ ունեն գրպաններ՝ իրերը պահելու, կանայք՝ զարդարվելու համար»: Եթե գրպաններ կան, դրանք հաճախ ավելի փոքր են, քան տղամարդկանց հագուստի գրպանները։ 2000-ականների սկզբին արտադրողները մրցակցում էին հնարավոր ամենափոքր բջջային հեռախոսները ստեղծելու համար, սակայն 2007 թվականին iPhone-ի ստեղծումով սկսեց սմարթֆոնների դարաշրջանը, որը ավելի մեծ ուշադրություն էր դարձնում մեծ ինտերակտիվ էկրաններին։ 2019 թվականին միջին սմարթֆոնը մեծացավ մինչև 5.5 դյույմ (մոտ 14 սանտիմետր) էկրանով, իսկ 2018 թվականին The Pudding-ի լրագրողները հայտնաբերեցին, որ կանանց առջևի գրպանների կեսից պակասը կարող էին տեղավորել բարակ դրամապանակ, էլ չասած ձեռքի հեռախոսն ու բանալիները։ «Միջին հաշվով, կանանց ջինսերի գրպանները 48% կարճ են և 6.5% նեղ, քան տղամարդկանց գրպանները»:

Կարոլին Կրիադո Պերեսը (2019) քննադատել է Apple-ին և այլ արտադրողներին, որ հեռախոսների ավելի մեծ չափերի զարգացումով հաշվի չի առել կանանց տաբատների գրպանների, նրանց ձեռքերի ավելի փոքր միջին չափերը՝ համեմատած տղամարդկանց հետ (հետևաբար դժվարացնելով մեծ հեռախոսները պարզապես ձեռքով պահելը), ինչպես նաև այն փաստը, որ կանայք ավելի շատ են ունենում iPhone-ներ, քան տղամարդիկ։ Չնայած շատ կանայք սիրում են հեռախոսներ և այլ իրեր կրել պայուսակների մեջ, այլ ոչ թե գրպաններում, ինչպես անում են տղամարդիկ, «կանանց պայուսակներ կրելու հիմնական պատճառներից մեկն այն է, որ մեր հագուստները չունեն բավարար գրպաններ»: Մեկ այլ խնդիր է նաև այն, որ բազմաթիվ  բջջային հավելվածներ նախագծված են ենթադրելով, որ «ձեր հեռախոսը միշտ ձեր ձեռքին կամ գրպանում կլինի, այլ ոչ թե ձեր պայուսակի մեջ կամ ձեր գրասենյակի սեղանին»: Այդպիսի հավելվածի դասական օրինակ է քայլերի հաշվիչը (որը հաշվում է, թե քանի քայլ է կատարել հեռախոսի օգտագործողը օրվա ընթացքում քայլելիս), իսկ կանանց տաբատները հաճախ չունեն բավականաչափ մեծ գրպաններ՝ այդ հեռախոսը միշտ կրելու համար, որպեսզի հավելվածը ճշգրիտ կերպով արձանագրի քայլերի թիվը։

## Տաբատներ և սեռական բռնություն
1992 թվականին Հռոմում 45-ամյա վարորդական հրահանգիչին մեղադրել են 18-ամյա ուսանողուհուն բռնաբարելու մեջ։ Թեև նա ի սկզբանե դատապարտված էր, սակայն որոշումը չեղարկվել է Գերագույն վճռաբեկ դատարանի կողմից: Դատարանի պնդմամբ՝ «քանի որ տուժողը կրում էր շատ կիպ ջինսե տաբատ, նա ամենայն հավանականությամբ օգնել է հանել դրանք... իսկ նման պարագայում արդեն ոչ թե բռնաբարություն է, այլ համաձայնությամբ սեքս»: Որոշման մեջ ասվել է, որ «փորձով ապացուցված փաստ է այն, որ գրեթե անհնար է հանել կիպ ջինսերը նույնիսկ մասամբ առանց դրանք կրող անձի ակտիվ օժանդակության»: Որոշման հաջորդ օրը Իտալիայի խորհրդարանում կանայք բողոքի ակցիա են անցկացրել՝ կրելով ջինսե տաբատներ և «Ջինս՝ բռնաբարության համար ալիբի» գրությամբ պաստառներ։ Ի նշան աջակցության՝ Կալիֆորնիայի Սենատն ու ասամբլեան հետևել են այդ օրինակին։ Պատրիսիա Գիգգանը՝ Լոս Անջելեսի կանանց դեմ հարձակումների հանձնաժողովի գործադիր տնօրենը Դենիմի օրը դարձրեց ամենամյա միջոցառում:  Այս օրը՝ ապրիլի 22-ին, ջինս հագնելը դարձել է բողոքի միջազգային խորհրդանիշ։ 2008-ին Գերագույն վճռաբեկ դատարանը չեղյալ է հայտարարել վճիռը, ուստի բռնաբարության մեղադրանքի համար այլևս չկա «ջինսե» պաշտպանություն:

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:20-րդ դարի նորաձևություն
Կատեգորիա:Դրես կոդ
Կատեգորիա:Կանայք
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքներ
Կատեգորիա:Կին և կրոն
Կատեգորիա:Հագուստ
Կատեգորիա:Հագուստի պատմություն
Կատեգորիա:Նորաձևություն
Կատեգորիա:Ֆեմինիզմ