open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paranoid (երգ, Ty Dolla Sign)

«**Paranoid**», ամերիկացի հիփ հոփ երգիչ-ռեփեր Ty Dolla Sign-ի երգն է, համագործակցությամբ ամերիկացի ռեփեր B.o.B-ի հետ։ Այն թողարկվել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 10-ին, որպես Ty Dolla Sign-ի «Beach House EP» կոչվող դեբյուտային մինի ալբոմի առաջին սինգլ։ Երգը գրվել է Ty Dolla Sign-ի, B.o.B-ի և DJ Mustard-ի կողմից, վերջինս նաև երգի պրոդյուսերն է։

«Paranoid»-ը հիմնականում դրական արձագանքներ է ստացել երաժշտական քննադատների կողմից։ Երգը Billboard Hot 100 հիթ շքերթում զբաղեցրել է 29-րդ հորիզոնականը, իսկ Billboard Hot R&B/Hip-Hop Songs-ում այն զբաղեցրել է 9-րդ հորիզոնականը։ Երգի տեսահոլովակի պրեմիերան կայացել է 2013 թվականի հոկտեմբերի 22-ին։

## Նախապատմություն և թողարկում
thumb|170px|left|Ռեփեր B.o.B-ը իր մասնակցությունն ունի երգի սինգլ տարբերակում
Երգի սկզբնական տարբերակը Ty Dolla Sign-ը ձայնագրել է համագործակցությամբ ռեփեր Ջո Մոսիսի հետ։ Այդ տարբերակը ընդգրկվել է երգի պրոդյուսեր և համահեղինակ DJ Mustard-ի «Ketchup» միքսթեյպում, իսկ այնուհետև նաև Ty Dolla Sign-ի «Beach House 2» միքսթեյպում, որը թողարկվել է 2013 թվականի հուլիսին։ Ավելի ուշ, երբ երգը նախատեսվում է թողարկել որպես սինգլ և ընդգրկել այն նրա «Beach House EP» մինի ալբոմում, հայտնի է դառնում, որ Ջո Մոսիսի փոխարեն երգում իր մասնակցությունը կունենա ռեփեր B.o.B-ը։ Նրա հատվածը ձայնագրելուց հետո, 2013 թվականի օգոստոսի 28-ին կայանում է երգի նոր տարբերակի պրեմիերան, իսկ սեպտեմբերի 10-ին «Paranoid»-ը թողարկվում է որպես «Beach House EP» մինի ալբոմի առաջին սինգլ։

## Կոմերցիոն հաջողություն
2014 թվականի հունվարի 4-ին երգը Billboard Hot 100 հիթ շքերթ է մտել 97-րդ հորիզոնականով, իսկ 10 շաբաթ հետո, այն բարձրացել է 29-րդ հորիզոնական։ Billboard Hot R&B/Hip-Hop Songs հիթ շքերթում երգը զբաղեցրել է 9-րդ հորիզոնականը։ Համաձայն Nielsen SoundScan-ի հրապարակած տվյալների, 2014 թվականի մարտի 23-ի դրությամբ երգը համացանցում վաճառվել է 440,234 օրինակով։

## Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն է Էթան Լեյդերը, ներկայացվել է 2013 թվականի հոկտեմբերի 22-ին ամերիկացի ռեփեր Դիդդիին պատկանող Revolt հեռուստաալիքի եթերում, իսկ այնուհետև նաև տեղադրվել է Ty Dolla Sign-ի ՅուԹուբի պաշտոնական էջում։

## Ռեմիքս
Երգի պաշտոնական ռեմիքսը նույնպես ընդգրկվել է «Beach House EP» մինի ալբոմում։ Ռեմիքս տարբերակում B.o.B-ի փոխարեն իրենց մասնակցությունն ունեն Թրեյ Սոնգզը և Ֆրենչ Մոնտանան։ Ռեմիքսի պրեմիերան կայացել է 2014 թվականի հունվարի 13-ին, իսկ հաջորդը օրը այն թողարկվել է որպես մինի ալբոմի երրորդ սինգլ։

## Երգացանկ
;Թվային ներբեռնում

;Թվային ներբեռնում - Ռեմիքս

## Հիթ շքերթներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹուբում

Կատեգորիա:2013 երգեր
Կատեգորիա:2013 սինգլներ
Կատեգորիա:B.o.B երգեր
Կատեգորիա:Ty Dolla Sign երգեր
Կինետիկա (այլ կիրառումներ)

**Կինետիկա** բառը կարող է վերաբերվել

* Կինետիկա - դասական մեխանիկայի հիմնական բաժիններից մեկը
* Քիմիական կինետիկա - ֆիզիկական քիմիայի բաժիններից մեկը
Բժշկաաշխատանքային փորձաքննության հանձնաժողով

**Բժշկաաշխատանքային փորձաքննության հանձնաժողով** (ԲԱՓՀ), բժշկաաշխատանքային փորձաքննությունն իրականացնող մարմին՝ սոցիալական ապահովության մարմիններին կից։

Հանձնաժողովի կազմում են բժիշկ փորձագետը, սոցիալական ապահովության և արհմիութենական կազմակերպության ներկայացուցիչները։ ԲԱՓՀ հաստատում է հաշմանդամության կարգը և որոշում դրա առաջացման պատճառները (ընդհանուր կամ մասնագիտական հիվանդություններ և այլն), աշխատունակության մշտական կամ երկարատև կորուստը, հաշմանդամին մատչելի աշխատանքի պայմանները և բնույթը (այլ աշխատանքի տեղափոխում, արտաժամյա կամ գիշերային աշխատանքներից ազատում և այլն), ինչպես նաև առաջարկում է հաշմանդամի աշխատունակությունը լրիվ կամ մասնակի վերականգնողական միջոցառումներ (մասնագիտական ուսուցում, վերաորակավորում, վերականգնողական բուժում, հաշմանդամներին աշխատանքային սայլակների տրամադրում և այլն)։ Բացի այդ, ԲԱՓՀ ուսումնասիրում է աշխատող հաշմանդամների աշխատանքային պայմաններն անմիջապես ձեռնարկություններում, հիմնարկներում և կազմակերպություններում, հսկում է հաշմանդամին տրված աշխատանքային երաշխիքների ապահովումը։

ԲԱՓՀ ուղարկվում են բժշկախորհրդատվական հանձնաժողովների կողմից։ ԲԱՓՀ-ի որոշումը հաշմանդամի աշխատանքային պայմանների մասին պարտադիր է ձեռնարկության, հիմնարկության ղեկավարների համար։ Տուբերկուլոզով, հոգեկան հիվանդներին քննում են հատուկ ԲԱՓՀ-ները։

1998 թվականին Հայաստանում ընդունվել է ԲԱՓՀ-ի նոր կանոնադրություն։

Կատեգորիա:Բժշկական կազմակերպություններ ըստ երկրի
Բժշկական կրթությունը Հայաստանում

**Բժշկական կրթություն**, բժշկական կադրերի պատրաստման համակարգ, ապահովում է հանրակրթական և մասնագիտական առարկաների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև անհրաժեշտ գործնական հմտությունների տիրապետումը։

## Պատմություն
Միջնադարում բժշկության և բնական գիտությունների դասավանդած առաջին հաստատություններից հայտնի էր Սանահինի ուսումնարանը, որի լսարանը պահպանված է մինչ այժմ, և որտեղ 11-րդ դարի հայտնի գիտնական Գրիգոր Մագիստրոսը դասավանդել է նաև բժշկություն։ Տաթևի ուսումնարանում, որը կոչվել է նաև համալսարան, դասավանդել է հայտնի գիտնական Հովհան Որոտնեցին։ Նրա մահից (1386) հետո Գրիգոր Տաթևացին (1341-1411) կազմել է անատոմիայի և բնագիտության դասագրքեր։

Բժշկություն դասավանդվել է նաև Սիս քաղաքի ՆԵրսես Լամբրոնացու հիմնադրած համալսարանում (12-րդ դար)։ Հայտնի էին նաև Անիի, Տարոնի, Կեսարիայի դպրոցները, որտեղ 11-14-րդ դարերում ուսումնասիրել են բնական գիտություններ, այդ թվում նաև բժշկագիտություն։

## Երևանի պետական բժշկական համալսարան

Հայաստանում բժշկական կրթություն ստանում են Մխիթար Հերացու անվան ԵՊԲՀ-ում և ոչ պետական 4 բժշկական բուհերում, բժշկական ուսումնարաններում։

ԵՊԲՀ (մինչև 1995 թվականը՝ ԵԲՀ) հիմնվել է 1930 թվականին, ԵՊՀ բժշկական ֆակուլտետի (1922 թվականից) հիմքի վրա, 1989 թվականից կոչվել է Մխիթար Հերացու անունով։ ԵՊԲՀ ունի (2000) 6 ֆակուլտետ՝ բուժական, մանկաբուժական, ռազմական բժշկության, բուժկանխարգելիչ, դեղագիտական, ստոմատոլոգիական։ Ուսման տևողությունը առաջին 4 ֆակուլտետում 6, վերջին երկուսում՝ 5 տարի է։ Ուսուցման ընթացքում ցածր կուրսերում դասավանդվում են տեսական բժշկագիտության առարկաներ (անատոմիա, հյուսվածաբանություն, ֆիզիոլոգիա, կենսաբանություն, կենսաքիմիա, ֆիզիկա և այլն), իսկ բարձր կուրսերում՝ կլինիկական բժշկագիտության առարկաներ։ Ավարտելուց հետո ուսանողները հանձնում են պետական քննություններ և ստանում բժշկի կոչում, որից հետո 1 տարվա ընթացքում ինտերնատուրայում խորանում են իրենց ընտրած կլինիկական առարկայի գծով։ Կա նաև կլինիկական օրդինատուրա՝ 3 տարվա ուսուցումով։

Բարձրագույն բժշկական բուհն ավարտող և բժշկի կոչում ստացողները տալիս են բժշկի երդում։ Դեղագետներ և ստոմատոլոգներ պատրաստում են համապատասխան ֆակուլտետներում։ ԵՊԲՀ շատ ամբիոններում կատարվում են նաև գիտական հետազոտություններ։

Ներդրված է նաև բժիշկների մասնագիտական համապատասխանության ստացման կարգ, որը տրվում է պարբերական որակավորման եղանակով։

## Այլ հաստատություններ
Միջին բուժաշխատողներ՝ բուժակներ, մանկաբարձներ, սանիտարական բուժակներ (հիգիենային և հակահամաճարակային հսկողության կայանում աշխատող), բուժակ-լաբորանտներ, բուժքույրեր, դեղագործներ, ատամնաբույժներ, ատամնատեխնիկներ պատրաստում են բժշկական ուսումնարաններում (8-րդ և 10-րդ դասարանի կրթությամբ)։ Ուսման տևողությունը 2,5-3,5 տարի է։ 2000 թվականին Հայաստանում գործել են 11 պետական և 37 ոչ պետական բժշկական ուսումնարաններ։ Վերջիններիս ցանկում առաջին հորիզոնականը զբաղեցնում է Մեհրաբյանի անվան բժշկական ինստիտուտը։

Կատեգորիա:Կրթությունը Հայաստանում
Կատեգորիա:Բժշկագիտությունը Հայաստանում
Բժշկական տեղամաս

**Բժշկական տեղամաս**, որոշակի թվով բնակչություն (մեծեր, երեխաներ, կանայք) ունեցող տարածք, որն սպասարկում են տեղամասային բժիշկներն ու բուժքույրերը և ցույց տալիս արտահիվանդանոցային բժշկական օգնություն։

Բժշկական տեղամասում առանձնացվում են տարածքներ, որտեղ գործում են քաղաքային (մեծահասակների և մանկական) պոլիկլինիկաները, բժշկասանիտարական մասերի պոլիկլինիկային բաժանմունքները, կանանց կոնսուլտացիաները և բժշկական օգնություն ցույց տվող, կանխարգելիչ միջոցառումներ անցկացնող որոշ այլ հիմնարկներ։

Բժշկական տեղամասեր կազմակերպվում են քաղաքային և գյուղական բնակավայրերում, արտադրական մեծ ձեռնարկություններում։
Տեղամասային մեթոդով է կազմակերպվում նաև մանկաբարձագինեկոլոգիական և հակատուբերկուլոզային օգնությունը։ Գյուղական բնակչությանը բուժկանխարգելիչ օգնություն են ցույց տալիս գյուղական բժշկական տեղամասում, որն ընդգրկում է տեղամասային հիվանդանոցը կամ ամբուլատորիան, ինչպես նաև բուժակային առողջապահական կետերը։

Բուժկանխարգելիչ հիմնարկների տեղամասային մեթոդը արտահիվանդանոցային օգնության հիմնական ձևն է։

Բժշկական տեղամասում առաջատար դերը թերապևտինն է, ով բնակչությանն սպասարկում է ոչ միայն տանը, պոլիկլինիկայում, այլև իրականացնում է դիսպանսերային հսկողություն, ապահովում տեղամասի բնակչության կանխարգելիչ պատվաստումները, ժամանակին հայտնաբերում սուր վարակիչ հիվանդություններով հիվանդներին, մեկուսացնում նրանց։

Կատեգորիա:Առողջապահություն
Բծավոր տիֆ

**Բծավոր տիֆ**, մարդու վարակիչ հիվանդություն, որն ընթանում է արյունատար անոթների և կենտրոնական նյարդային համակարգի ախտահարումով։ Բնորոշ են յուրահատուկ ցանը և տենդային վիճակը։

Բծավոր տիֆի զանգվածային բռնկումներ մշտապես նկատվել են պատերազմների, սովի և այլ սոցիալական վատ պայմանների ժամանակ, որոնք ուղեկցվել են բնակչության կյանքի, բնակարանային և կենցաղային պայմանների կտրուկ վատացմամբ, ինչպես նաև մարդկանց մեծ խմբերով տեղափոխությունների ժամանակ։ Բծավոր տիֆի հարուցիչը Պրովացեկի ռիկետսիաներն են, որոնք կայուն են չորացման, սառեցման նկատմամբ և արագ ոչնչանում են 50&nbsp;°C-ից բարձր ջերմաստիճանի ու վարակազերծող նյութերի ազդեցությունից։

## Վարակման ուղիներ
Վարակի աղբյուրը բծավոր տիֆով հիվանդ մարդն է։ Հարուցչի փոխանցողը ոջիլն է (հաճախ հագուստի), որը վարակվում է հիվանդ մարդու արյունը ծծելով։ Հիվանդի արյան հետ ոջլի աղիքներն են թափանցում ռիկետսիաները, արագ սկսում են բազմանալ և ոջլի արտաթորանքի հետ ընկնում են արտաքին աշխարհ՝ մարդու սպիտակեղենի ու մաշկի վրա։ Առողջ մարդու արյունը ծծելու ընթացքում ոջիլների արտաթորանքի հետ արտազատվում են մեծ քանակությամբ ռիկետսիաներ, որոնք, կծած տեղը քորելիս թափանցում են արյան մեջ և տարածվում են ամբողջ օրգանիզմում, թափանցում տարբեր օրգաններ։ Արյան մեջ հարուցիչները ոչնչանում են՝ արտազատելով թունավոր նյութ՝ էնդոտոքսին, որն ախտահարում է անոթները և օրգանիզմի վրա ունենում թունավոր ազդեցություն։

## Ախտանիշեր
Բծավոր տիֆի գաղտնի շրջանը 5-25, հաճախ 10-12 օր է։ Հիվանդությունն սկսվում է ուժեղ, սեղմող գլխացավով, հիմնականում՝ քունքային շրջանում։ Հիվանդը կորցնում է ախորժակը։ Դողին հաջորդում է ջերմության աստիճանաբար բարձրացումը, որը 4-5-րդ օրը
հասնում է 39-40&nbsp;°C-ի։ Հիվանդի վարքը չի համապատասխանում հիվանդության բարդությանը։ Նա լինում է գրգռված, շատախոս, աչքերը փայլում են, դեմքը, շրթունքները՝ կարմրում։ Հիվանդության 4-5-րդ օրը որովայնի և հարակից կրծքավանդակի մաշկին հայտնվում է բնորոշ ցան՝ բաց վարդագույնից (սեղմելիս անհետանում են՝ վարդաբիծ) վառ կարմիր (սեղմելիս չեն անհետանում՝ պետեխիա)։ Հիվանդին անհանգստացնում են հևոցը, սրտխփոցը, անքնությունը, գլխացավը։

12-14-րդ օրից ջերմաստիճանն իջնում է, հիվանդի վիճակը սկսում է բարելավվել։ Ուշացած բուժումը կարող է հանգեցնել բարդությունների (թոքաբորբ, ուղեղապատյանաբորբ և այլն)։

## Բուժում
Բուժումն անցկացվում է միայն հիվանդանոցում։

## Կանխարգելում
Բծավոր տիֆով հիվանդի հայտնաբերում և անպայման մեկուսացում։ Միջատազերծում են շինությունը, որտեղ եղել է հիվանդը, նրա հագուստներն ու անկողինը։ Հիվանդին շրջապատող անձինք ենթակա են սանիտարական մշակման։ Նրանց նկատմամբ բժշկական հսկողություն է սահմանվում (25 օր ջերմաստիճանը չափելով)։ Ջերմության բարձրացման դեպքում այդ անձանց տեղափոխում են հիվանդանոց։ Հիվանդության տարածման վտանգի դեպքում բնակչության շրջանում կատարում են կանխարգելիչ պատվաստումներ։

Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ
Կորտեգանա

**Կորտեգանա** () մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Ուելվա պրովինցիայի Անդալուզիա ինքնավար համայնքի կազմում։ Տարածքը կազմում է 174 կմ2, բնակչությունը՝ 4939 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 121 հեռավորության վրա։

## Ժողովրդագրություն

մինի|ձախից

## Արտաքին հղումներ
* Asociación 
* Cortegana 
* Cortegana.org
* Cortegana.org/ClubAtleticoCortegana 
* Casas rurales para alquilar en la Sierra de Huelva 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Լորենցո

**Լորենցո** (իտալերեն` Lorenzo)` լատինական ծագումով Լավրենտ, Լավրենտիոս անվան իտալական տարբերակն է։

## Անունը կրողները
* **[[Լորենցո դի Բոնավենտուրա]]** (*1957 թ.) •Lorenzo di Bonaventura• ամերիկացի փրոդյուսեր
* **[[Լորենցո Մեդիչի]]** (1449-1492 թթ.) •Lorenzo de' Medici• իտալացի քաղաքական գործիչ
Կորտեկոնսոպսիոն

**Կորտեկոնսոպսիոն** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Ուելվա պրովինցիայի Անդալուզիա ինքնավար համայնքի կազմում։ Տարածքը կազմում է 49 կմ2, բնակչությունը՝ 607 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 114 հեռավորության վրա։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Corteconcepción 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Արկադիուշ Միլիկ

**Արկադիուշ Քրիստիան Միլիկ** (, ), լեհ ֆուտբոլիստ։ Հանդես է գալիս հոլանդական «Այաքս» ակումբում և Լեհաստանի հավաքականում։

## Ակումբային կարիերա
Արկադիուշը կարիերան սկսել է «Ռոզվոյ» ֆուտբոլային ակումբի պահեստային կազմում, որը հանդես էր գալիս Լեհաստանի Երրորդ լիգայում։ 2010 թ.-ի հոկտեմբերի 23-ին տասնվեցամյա Միլիկը նորամուտն է նշում ակումբի հիմնական կազմում, «Կրասեյովայի» դեմ խաղում իր հաշվին գրանցելով 2 գոլ։ Այդ հանդիպումը ավարտվեց 4։ 0 հաշվով, հօգուտ նրա թիմի։ Նույն թվականին, իր լավ խաղի համար նա մեկնեց զննման Զաբժե քաղաքի «Գուրնիկ» ակումբում։

2012 թ.-ի դեկտեմբերի 17-ին լեվերկուզենյան «Բայերը» 5.5 տարվա պայմանագիր կնքեց տասնութամյա լեհ ֆուտբոլիստի հետ։

2013 թ.-ի օգոստոսի 30-ին վարձակալական հիմունքներով տրվել է «Աուգսբուրգին», մեկ տարվա համաձայնությամբ։

2014 թ.-ի կեսին Միլիկը վարձակալական հիմունքներով տրվել է ամստերդամյան «Այաքսին»։

## Կարիերան հավաքականում
2012 թ.-ի հոկտեմբերի 12-ին Արկադիուշը նորամուտը նշեց Լեհաստանի ազգային հավաքականում, Հարավաֆրիկյան Հանրապետության հավաքականի դեմ խաղում։ Առաջին գոլի հեղինակ դարձել է նույն տարվա նոյեմբերի 14-ին, Մակեդոնիայի հավաքականի դեմ ընկերական խաղում, որն ավարտվեց հօգուտ Լեհաստանի (4։ 1)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պրոֆիլը 90minut.pl կայքում 
* Պրոֆիլը national-football-teams.com կայքում 
* Պրոֆիլը transfermarkt.de կայքում  
* Պրոֆիլը vi.nl կայքում  

Կատեգորիա:1994 ծնունդներ
Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Կատեգորիա:Այաքսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լեհ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 28 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նապոլիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բայեր Լևերկուզենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Յուվենտուսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Աուգսբուրգի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Օլիմպիկ Մարսելի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Լոուրենս

**Լոուրենս** (անգլերեն` Lawrence)` լատինական ծագումով Լավրենտ, Լավրենտիոս անվան անգլերեն գրվող տարբերակն է։ Հարկավոր է չշփոթել ֆրանսերեն Լորենս ձևի հետ։ Գործածվում է նաև որպես ազգանուն։

## Անունը կրողները
* **[[Լոուրենս Փաուեր]]** (1977 թ.) •Lawrence Power• անգլիացի երաժիշտ
* **[[Լոուրենս Քլեյն]]** (1920-2013 թթ.) •Lawrence Robert Klein• `[[Նոբելյան մրցանակ|ՆՄ]]1980` ամերիկացի տնտեսագետ 
## Որպես ազգանուն
* 120px 120px
* **[[Մարտին Լոուրենս]]** (1965 թ.) •Martin Fitzgerald Lawrence• ամերիկացի դերասան, ռեժիսոր և փրոդյուսեր
* **[[Ջենիֆեր Լոուրենս]]** (1990 թ.) •Jennifer Lawrence• ամերիկացի դերասանուհի և մոդել

## Տե'ս նաև`
* Լորենս
* Լոուրենս Արաբացի
* Լոուրենսիում
Կումբրես Մայորես

**Կումբրես Մայորես** () մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Ուելվա պրովինցիայի Անդալուզիա ինքնավար համայնքի կազմում։ Տարածքը կազմում է 122 կմ2, բնակչությունը՝ 1954 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 144 հեռավորության վրա։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Cumbres Mayores
* Cumbres Mayores
* Cumbres Mayores

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Ասույթ

**Ասույթ**, արտասանական և բովանդակային առումներով մեկ միասնություն կազմող արտահայտություն, որն ունի հաղորդակցական, հաղորդակցական-էքսպրեսիվ կամ միայն էքսպրեսիվ արժեք։ Կառուցվածքով կարող է լինել ծավալուն կամ համառոտ, զեղչումներով, ստեղծված լինել նույնական տարրերով, բայց տարբեր համադրություններով, գործադրելի լինել տարբեր իրադրություններում կամ կոնկրետ իրադրության մեջ։

Ասույթը խոսքային միավոր է, կարող է կառուցվածքով համընկնել կամ չհամընկնել նախադասությանը։ Ասույթն առավել եղանակավորված, հնչերանգային և բովանդակային առումներով ամբողջական, արտահայտչականությամբ հագեցած միավոր է։ Նախադասությունը լեզվական միավոր է և ունի առավել ընդգծված կառուցվածքային դրվածք։ Սակայն երբեմն դժվար է լինում սահմանագծել այս երկու կարգի միավորները։ Հայերենագիտական գրականության մեջ երբեմն «ասույթ» տերմինով նշում են նաև որոշ դարձվածքային կամ այլ իմաստալից արտահայտություններ կամ բառակապակցություններ։

## Աղբյուրներ
* Հ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, էջ 58

Կատեգորիա:Լեզվաբանություն
Կատեգորիա:Ոճաբանություն
Կատեգորիա:Լեզվափիլիսոփայություն
Լորան

**Լորան** (ֆրանսերեն` Laurent)` լատինական ծագումով Լավրենտ, Լավրենտիոս անվան ֆրանսիական տարբերակն է։

## Անունը կրողները
* **[[Լորան Բլան]]** (*1965 թ.) •Laurent Robert Blanc• ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ
* **[[Լորան Սիման]]** (*1985 թ.) •Laurent Ciman• բելգիացի ֆուտբոլիստ
* **[[Լորան Ֆաբիուս]]** (*1946 թ.Փարիզ) •Laurent Fabius• ֆրանսիացի քաղաքական գործիչ
## Ազգանուններում
* **[[Իվ Սեն-Լորան]]** (1936-2008 թ.) •Yves Henri Donat Mathieu-Saint-Laurent• ֆրանսիացի մոդելագործ
Իսավրյան դինաստիա

[thumb|380px|[Բյուզանդական կայսրությունը, Ֆրանկական թագավորությունը և Արաբական խալիֆայությունը մոտ 800 թվականին]]
**Իսավրյան դինաստիա** () - կայսերական դինաստիա Բյուզանդիայում 717- 802 թվականներին։

## Պատմություն
Հիմնադիրն էր Լևոն III Իսավրացին։ Արքայատոհմի անվանումը՝ Իսավրյան, պայմանական է և կապված է հիմնադրի՝ Լևոն III-ի մականվան հետ՝ («Իսավր»), թեև իրականում նրա տոհմը ծագում է ոչ թե Իսավրիայից, այլ Սիրիայից։

Իսավրյան դինաստիայի օրոք վերջնականապես ձևավորվել է նահանգների կառավարման բանակաթեմային համակարգը, ազատ գյուղացիությունը դարձել է կայսրության ֆինանսական և ռազմական հզորության հիմքը, սկզբնավորվել է պատկերամարտությունը։ Լայն չափեր է ընդունել Պավլիկյան շարժումը։ Իսավրյան դինաստիայի կայսրերը կապեր են պահպանել արաբական տիրապետության տակ գտնվող Հայաստանի առանձին նախարարների հետ։ Գրիգոր Բ Մամիկոնյանը գաղտնի համաձայնություն է կնքել Կոստանդին V-ի հետ Խալիֆայության դեմ ապստամբության (748) նախօրեին։ Նրանց օրոք ուժեղացել է հայերի արտագաղթը Բյուզանդիա, մեծացել հայերի դերը բյուզանդական ռազմական ավագանու կազմում։ Որոշ ուսումնասիրողներ (Լ. Բրեյե, սկզբում նաև՝ Ն. Ադոնցը) Իսավրյան դինաստիան համարել են հայկական, թեև առայժմ այդ բանը հաստատող ուղղակի փաստեր չեն հայտնաբերվել։

## Տիրակալներ
Իսավրյան դինաստիայի ներկայացուցիչները բյուզանդական գահին. 
* Լևոն III Իսավրացի ( 717 - 741 թթ.)
* Կոստանդին V  (741 - 775), Լևոն III-ի որդին
* Արտավազդ (ուզուրպատոր։ 742—743), Լևոն III-ի դստեր՝ Աննայի ամուսինը 
* Լևոն IV Խազար (775 - 780), Կոստանդին V-ի որդին
* Կոստանդին VI Կույր (780 - 797),  Льва IV-ի որդին
* Իրինա (797—802), Լևոն IV-ի այրին, Կոստանդին VI-ի մայրը

## Հղումներ

* 
* 

Կատեգորիա:Բյուզանդիայի տոհմեր
Լարս

**Լարս** (դանիերեն` Lars), սկանդինավյան երկրներում լատինական ծագումով Լավրենտ, Լավրենտիոս անվան տարածված տարբերակն է։
## Անունը կրողները
* **[[Լարս ֆոն Թրիեր]]** (*1956 թ.) •Lars von Trier• դանիացի ռեժիսոր, սցենարիստ, փրոդյուսեր, դերասան և կոմպոզիտոր
* **[[Լարս Ուլրիխ]]** (*1963 թ.Դանիա) •Lars Ulrich• դանիական ծագումով ամերիկացի թմբկահար և դերասան
* **[[Լարս Փիթեր Հանսեն]]** (*1952 թ.) •Lars Peter Hansen• ամերիկացի տնտեսագետ, ՆՄ2013
Ամոնիումի նատրիումի հիդրոարսենատ

**Ամոնիումի նատրիումի հիդրոարսենատ**, անօրգանական միացություն՝ Na(NH4)HAsO4 բանաձևով։ Առաջացնում է անգույն բյուրեղներ։ Լուծվում է ջրում։ Առաջացնում է բյուրեղահիդրատներ։

## Ֆիզիկական հատկությունները
Առաջացնում է բյուրեղահիդրատներ՝ Na(NH4)HAsO4•4H2O բանաձևով։

Լուծվում է ջրում։

## Գրականություն
* Справочник химика / Редкол.։ Никольский Б.П. и др.. — 3-е изд., испр. — Л.։ Химия, 1971. — Т. 2. — 1168 с.

Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ
Կատեգորիա:Արսենի միացություններ
Կատեգորիա:Ամոնիումի աղեր
Կատեգորիա:Արսենաթներ
Մոգեր

**Մոգեր** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Ուելվա պրովինցիայի Անդալուզիա ինքնավար համայնքի կազմում։ Տարածքը կազմում է *204 կմ<sup>2</sup>*, բնակչությունը՝ *18 381* մարդ (2007 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է *19* կմ հեռավորության վրա։

## Տեսարժան վայրերը
* Վանք՝ Սանտա-Կլարա։ Հիմնադրման տարեթիվը՝ 1337 թվական։
* Կասա Կոնսիստորիալ (18-րդ դարի վերջ)։
* Նոբելյան դափնեկիր Խուան Ռամոն Խիմենեսի ծննդավայրը։
* Ամրոց՝ Սան-Ֆերնարդո։

## Պատկերասրահ

SantaClaraMoguer.jpg|
ParroquiaMoguer.jpg|
SanFranciscoMoguer.jpg|
Escudo de Moguer (Huelva).svg|
Montemayor.jpg|


## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Ներքնաձիգ

thumb|Նկար 1
**Ներքնաձիգ**, երկրաչափության մեջ ուղղանկյուն եռանկյան ամենամեծ, ուղիղ անկյան դիմացի կողմը։ Ուղղանկյուն եռանկյան ներքնաձգի երկարությունը կարելի է հաշվել Պյութագորասի թեորեմի օգնությամբ։ Ըստ որի՝ ուղղանկյուն եռանկյան ներքնաձգի քառակուսին հավասար է էջերի քառակուսիների գումարին։

## Ներքնաձգի հաշվարկում
Ինչպես ասվեց, ներքնաձիգը կարելի է հաշվել Պյութագորասի թեորեմի օգնությամբ հետևյալ բանաձևով
: c= \sqrt {a^2 + b^2}, 
որտեղ c-ն ներգնաձիգի երկարությունն է, իսկ a և b թվերը կողմերի երկարությունները։ Այս հավասարումը կարելի է ստանալ նաև կոսինուսների թեորեմից
: c^2 = a^2 + b^2 - 2ab\cos90^\circ = a^2 + b^2 \implies c = \sqrt{a^2 + b^2}

## Եռանկյունաչափական ֆունկցիաներ
thumb|Նկար 2
Բոլոր տարրական երկրաչափության դասագրքերում մինչ օրս սուր անկյան եռանկյունաչափական ֆունկցիան հաշվվում է որպես ուղղանկյուն եռանկյան կողմերի հարաբերությունը։

Դիցուք OAB-ն ուղղանկյուն եռանկյուն է \alpha անկյունով (տես Նկ. 3)։ Այդ դեպքում՝
* \alpha անկյան սինուսը կոչվում է \frac{AB}{OB} հարաբերությունը (դիմացի էջի հարաբերությունը ներքնաձիգին)։
* \alpha անկյան կոսինուսը կոչվում է \frac{OA}{OB} հարաբերությունը (կից էջի հարաբերությունը ներքնաձիգին)։
* \alpha անկյան տանգենս կոչվում է \frac{AB}{OA} հարաբերությունը (դիմացի էջի հարաբերությունը կից էջին)։
* \alpha անկյան կոտանգենս կոչվում է \frac{OA}{AB} հարաբերությունը (կից էջի հարաբերությունը դիմացի էջին)։
* \alpha անկյան սեկանս կոչվում է \frac{OB}{OA} հարաբերությունը (ներքնաձիգի հարաբերությունը կից էջին)։

Անկյան կոսեկանս կոչվում է հարաբերությունը (ներքնաձիգի հարաբերությունը դիմացի էջին)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եռանկյունաչափություն
Պայմոգո

**Պայմոգո** ()՝ մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Ուելվա պրովինցիայի Անդալուզիա ինքնավար համայնքի կազմում։ Տարածքը կազմում է 214 կմ2, բնակչությունը՝ 1306 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 81 հեռավորության վրա։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Paymogo 
* Diputación de Huelva
* Banda Ancha y ADSL 
* Instituto de Ingeniería de España 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Ռոսիանա դել Կոնդադո

**Ռոսիանա դել Կոնդադո** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Ուելվա պրովինցիայի Անդալուզիա ինքնավար համայնքի կազմում։ Տարածքը կազմում է 72 կմ2, բնակչությունը՝ 7362 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 37 կմ հեռավորության վրա։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայք 
* Ayuntamiento de Rociana del Condado 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Սան Բարտոլոմե դե լա Տոռե

**Սան Բարտոլոմե դե լա Տոռե** () մունիցիպալիտետ Իսպանիայում՝ անդալուզական ։ Ուելվա պրովինցիայի կազմում։ Տարածքը՝ 57 կմ2, բնակչությունը՝ 3530 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից հեռավորությունը՝ 29 կիլոմետր։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայք
* San Bartolomé de la Torre

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Սան Սիլվեստրե դե Գուսման

**Սան Սիլվեստրե դե Գուսման** () մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Ուելվա պրովինցիայի Անդալուզիա ինքնավար համայնքի կազմում։ Տարածքը կազմում է 97 կմ2, բնակչությունը՝ 755 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 69 հեռավորության վրա։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* San Silvestre de Guzmán

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Սանլուկար դե Գուադիանա

**Սանլուկար դե Գուադիանա** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում՝ անդալուզական Ուելվա պրովինցիայում։ Տարածքը՝ 49 կմ2, բնակչությունը՝ 408 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 55 կմ հեռավորության վրա։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Sanlúcar de Guadiana

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Սանտա Անա լա Ռեալ

**Սանտա Անա լա Ռեալ** () մունիցիպալիտետ Իսպանիայում՝ անդալուզիական Ուելվա պրովինցիայում։ Տարածքը՝ 27 կմ2, բնակչությունը՝ 493 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 101 կմ հեռավորության վրա։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Santa Ana la Real

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Սանտա Բարբարա դե Կասա

**Սանտա Բարբարա դե Կասա** () մունիցիպալիտետ Իսպանիայում՝ անդալուզական Ուելվա պրովինցիայի կազմում։ Տարածքը՝ 147 կմ2, բնակչությունը՝ 1162 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 80 կմ հեռավորության վրա։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայք 
* Página Oficial del Ayuntamiento de Santa Bárbara de Casa 
* Santa Bárbara de casa, Andévalo y Sierra

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Սանտա Օլալյա դել Կալա

**Սանտա Օլալյա դել Կալա** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում՝ Անդալուզիա ինքնավար համայնքի Ուելվա պրովինցիայի կազմում։ Տարածքը՝ 204 կմ2, բնակչությունը՝ 2177 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 149 կմ հեռավորության վրա։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Santa Olalla del Cala

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Լուդաքրիս

**Քրիստոֆեր Բրայան Բրիջես** , ), ավելի հայտնի է որպես **Լուդաքրիս** (Ludacris), ամերիկացի ռեփեր, դերասան և ձեռնարկատեր։ Հանդիսանում է Disturbing tha Peace ձայնագրման լեյբլի հիմնադիր-սեփականատերը։ Բազմաթիվ մրցանակների դափնեկիր է, այդ թվում 3 անգամ ստացել է Գրեմմի։ Իր կարիերայի սկզբում որպես դիջեյ աշխատելուց հետո, նա 1999 թվականին թողարկում է իր «Incognegro» դեբյուտային ստուդիական ալբոմը, 2000 թվականին «Back for the First Time» անվանումը կրող երկրորդ ալբոմը, իսկ 2001-ին երրորդը, որը կրում է «Word of Mouf» անվանումը։ 2003 թվականին թողարկված նրա «Chicken-n-Beer» կոչվող չորրորդ ալբոմը գլխավորում է Billboard 200 ալբոմների հիթ շքերթը, իսկ այդ ալբոմի «Stand Up» երգը Billboard-ի տարբեր հիթ շքերթներում զբաղեցնում է առաջին հորիզոնականը։ Billboard 200 ալբոմների հիթ շքերթի առաջին հորիզոնականն են զբաղեցնում նաև 2004 թվականին թողարկված նրա «The Red Light District» թվով հինգերորդ և 2006-ին թողարկված «Release Therapy» կոչվող վեցերորդ ալբոմները։ 2008 թվականին թողարկվում է նրա «Theater of the Mind» կոչվող յոթերորդ ալբոմը, իսկ 2010-ին թողարկված նրա «Battle of the Sexes» անվանումը կրող ութերորդ ալբոմը գլխավորում է տարբեր հիթ շքերթներ, այդ թվում նաև Billboard 200-ը։ 2015 թվականին մարտին Լուդաքրիսը թողարկել է իր «Ludaversal» կոչվող իններորդ ալբոմը։

## Անձնական կյանք
Իր նախկին հարաբերություններից մեկի արդյունքում Լուդաքրիսը ունի դուստր՝ Կարմա Բրիջեսը, ով ծնվել է 2001 թվականի օգոստոսի 3-ին։ Մեկ այլ հարաբերությունից ծնված նրա երկրորդ դուստրը՝ Քայ Բելլա Բրիջեսը, ծնվել է 2013 թվականի դեկտեմբերի 9-ին։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ
*«Incognegro» (1999)
*«Back for the First Time» (2000)
*«Word of Mouf» (2001)
*«Chicken-n-Beer» (2003)
*«The Red Light District» (2004)
*«Release Therapy» (2006)
*«Theater of the Mind» (2008)
*«Battle of the Sexes» (2010)
*«Ludaversal» (2015)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Լուդաքրիսը imusic.am-ում

Կատեգորիա:1977 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բարերարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ձեռնարկատերեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեփերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 11 ծնունդներ
Ֆուենտեէրիդոս

**Ֆուենտեէրիդոս** (), համայնք Իսպանիայում՝ անդալուզական Ուելվա պրովինցիայի կազմում։ Տարածքը՝ 11 կմ2, բնակչությունը՝ 599 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 116 կմ հեռավորության վրա։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայք 
* Fuenteheridos

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Էլ Գրանադո

մինի|աջից

**Էլ Գրանադո** () մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Ուելվա պրովինցիայի Անդալուզիա ինքնավար համայնքի կազմում։ Տարածքը կազմում է 98 կմ2, բնակչությունը՝ 572 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 60 հեռավորության վրա։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* El Granado 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Խիբրալեոն

**Խիբրալեոն** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Ուելվա պրովինցիայի Անդալուզիա ինքնավար համայնքի կազմում։ Տարածքը կազմում է 328 կմ2, բնակչությունը՝ 12 392 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 14 կմ հեռավորության վրա։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայք
* Página Oficial del Ayuntamiento
* Web Feria San Lucas 
* Asociación de Obras Cristianas de Gibraleón 
* Gibraleón
* Población negra en Gibraleón

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (Նորատուս)

**Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի** Դոփուց վանք, Հայ Առաքելական եկեղեցի Գեղարքունիքի մարզի Նորատուս գյուղում։ Ընդգրկված է Նորատուսի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Պատմություն
Գավառի տարածաշրջանի միջնադարյան հուշարձաններից է։ Գտնվում է Նորատուս գյուղի հարավարևելյան մասում։ Ըստ Սիմեոն Երևանցի կաթողիկոսի՝ եկեղեցին կոչվել է Դափուց վանք և եղել է կուսանոց։ Արձանագրությունները և շինարարական ձևերի ուսումնասիրությունը թույլ են տալիս այն վերագրել 9-10-րդ դդ.։ Նախկինում եղել է միանավ թաղածածկ բազիլիկ կառույց, որը 10-11-րդ դ. Խաչատուր ճարտարապետը վերափոխել է գմբեթավոր սրահի։ Հյուսիսային և հարավային կողմերում ավելացվել են երկու խորաններ, ներքուստ, պատերին կից ավելացվել են որմնամույթեր, և տեղադրվել է սրածայր գմբեթ։ Եկեղեցու պատերին պահպանված 10-13-րդ դդ. արձանագրություններից հիշարժան են Հերակլի 1000 թ., եկեղեցու նորոգման վերաբերյալ Գագիկ Շահնշահի անունը հիշատակող արձանագրությունները։

Եկեղեցին ունի պարսպափակ բակ։ Եկեղեցու բակում պահպանվել են նաև 13-17-րդ դդ. խաչքարեր։
2007 թվականին եկեղեցին մասնակի վերանորոգվել է։

## Գրականություն
* Բարխուդարյան Ս., Դիվան հայ վիմագրության, պրակ IV, Երևան, 1973։
* Գրիգորյան Գ., Սյունիքի վանական կալվածքները 9-13-րդ դդ., Երևան, 1973։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:10-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Իսմայիլ-Փաշա

**Իսմայիլ փաշա** ( *Ismā‘īl Bāshā*, , ), Եգիպտոսի կառավարիչ 1863-1879 թվականներին։ 1867 թվականին թուրք սուլթանից ստացել է խդիվի տիտղոս։ Ընդլայնել է Եգիպտոսի ինքնավարությունը։

Բարեփոխումներ է կատարել, որոնք նպաստել են երկրի տնտեսական զարգացմանը։ 1876 թվականին Եգիպտոսի վրա եվրոպական երկրների հաստատած ֆինանսական վերահսկողությունից ազատվելու նպատակով Իսմայիլ-Փաշան փորձել է կապ հաստատել ազգային ազատագրական շարժման հետ, սակայն թուրք սուլթանը նրան հեռացրել է իշխանությունից։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Зеленев Е. И.* Египет. Средние века. Новое время. —։ Изд-во Санкт-Петербургского университета, 1999.
* *Зеленев Е. И.* Государственное управление, судебная система и армия в Египте и Сирии (XVI — начало XX в.). —։ Изд-во Санкт-Петербургского университета, 2003.
* История Востока. Т. IV. Восток в новое время (конец XVIII — начало XX в.). Кн. 1. —, Институт востоковедения РАН, 2004. — C. 372—379.
* Рыжов К. В. Все монархи мира. Мусульманский восток XV—XX вв. Москва, «Вече», 2004 ISBN 5-9533-0384-X

Կատեգորիա:Եգիպտոսի վարչապետներ
Կատեգորիա:Փաշաներ
Կատեգորիա:Չերքեզական ծագմամբ թուրքեր
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք
Կատեգորիա:Մուհամմադ Ալիի արքայատոհմ
Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետներ
Պինիա դե Կամպոս

**Պինիա դե Կամպոս** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Պալենսիա պրովինցիայի Կաստիլա և Լեոն ինքնավար մարզերի կազմում։ Մունիցիպալիտետը մտնում է Տերրա դե Կամպոս շրջանում։Տարածքը կազմում է 12,39 կմ2, բնակչությունը՝ 255 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 24 կմ հեռավորության վրա։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Տիբեթյան աղվես

**Տիբեթյան աղվեսը**, իրական աղվեսներին պատկանող կենդանի է, որը հանդիպում է Տիբեթյան բարձրավանդակում և հետևյալ երկրներում՝ Նեպալ, Չինաստան, Բութան, Հնդկաստանի Սիկկիմ նահանգում։ Կենդանին սովորել է ապրել ծովի մակարդակից մոտ 5300 մ բարձրության վրա։ Տարածված է տափաստանային և կիսաանապատային վայրերում։

## Չափսերը և մորթին
Տիբեթյան աղվեսները փոքր չափսի կենդանիներ են՝ փափուկ մորթիով, նեղ գանգով և հարուստ ու երկար պոչով։ Նրանց մարմնի երկարությունը մոտ 60-70 սմ է, իսկ պոչինը՝ 39-40։ Քաշը տատանվում է 4-5,5 կիլոգրամի արանքում։

Մարմնի վերին մասերը ունեն բաց գունավորում, իսկ ոտքերը, մեջքի կենտրոնական մասը և դնչիկը ավելի մուգ են։ Պոչի ծայրը սպիտակ է։ Ականջների ետնամասը մուխրագույն է, իսկ ներքին մասը՝ սպիտակ։ 
Համեմատած այդ տարածաշրջանի մյուս աղվեսներին, տիբեթյան աղվեսի ժանիքներն ավելի երկար են և կան գանգի կառուցվածքի որոշ տարբերություններ։

## Բազմացումը
Տիբեթյան աղվեսները կյանքի ընթացքում չեն փոխում իրենց զույգին և երբեմն որսում են միասին։ Էգ աղվեսի 50-60 օր տևող հղիությունից հետո ծնվում են երկուսից չորս ձագուկ։ Սովորաբար ձագերը մնում են ծնողների հետ մինչև ութ ամսական դառնալը։ Նրանք բոլորը ապրում են իրենց փորած բներում, որոնք կարող են ունենալ մինչև 4 մուտք։

## Սնունդը
Տիբեթյան աղվեսները սնվում են մանր կենդանիներով՝ կրծողներ և սողուններ։ Երբեմն նրանք կարող են սնվել նաև մահացած կենդանիների դիակներով։ Նրանք որսում են ցերեկը և միայնակ։

Կատեգորիա:Աղվեսներ
Կատեգորիա:Շնազգիներ
Կատեգորիա:Կաթնասուններ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Չորուտ, Արզական)

**Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, Չորուտ**, Հայ Առաքելական եկեղեցի Կոտայքի մարզի Արզական գյուղում։ Եղել է նաև իշխանների և տեղի բնակիչների աղոթատեղի, Արտավազդ 2-ի ամառանոց։ Ընդգրկված է Արզականի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Անվան ծագում
Հնավայրը ուսումնասիրություններում հիշատակվում է Չորուտի վանք անունով։ Վանքի այս անվան վերաբերյալ սկզբնաղբյուրներում հիշատակություններ չեն պահպանվել, որը ենթադրել է տալիս նրա ուշ ծագման մասին։ Վանքի վիմագրերը ուսումնասիրել և հրատարակել է վիմագրագետ Գագիկ Սարգսյանը։

## Պատմություն
Արզականի ամենահետաքրքիր եկեղեցիներից մեկը կառուցվել է 1207 թվականին։ Չորուտի վանք-մենաստանը գտնվում է Արզական գյուղից 5 կմ հյուսիս-արևելք, ճանապարհի աջ կողմում, անտառախիտ սարալանջի վրա։

1969-1970 թվականներին ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդին առընթեր պատմության և կուլտուրայի հուշարձանների պահպանման ու օգտագործման վարչության կողմից այստեղ կատարված մաքրման աշխատանքների շնորհիվ հայտնաբերվեցին խոշոր համալիրի ավերակներ, որոնց ճարտարապետական հորինվածքը, զարդաքանդակների հարստությունը և հարդարման տեխնիկան վկայում են, որ այստեղ միջնադարում՝ XII-XVII դդ., գոյություն են ունեցել նշանավոր կրոնամշակութային օջախ և ճարտարապետական ուշագրավ համալիր։ Պահպանվել է եկեղեցու խաչաձև հիմքը։ Երկրաշարժից եկեղեցական համալիրը ամբողջությամբ քանդվել է։ Պահպանվել է միայն ճակատային հատվածի պատը և փոքրիկ աղոթատեղին։ Համալիրի ավերակ շինություններից 200 մետր հարավ գտնվում է վանքի միջնադարյան գերեզմանոցը։ Չորուտի հնավայրի մաքրման աշխատանքների ժամանակ հայտնաբերվել են նաև տասնյակ արձանագրված շինաքարեր։

Հուշարձանը համեմատաբար քիչ ուսումնասիրված վանքերից է։

## Պատկերասրահ

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Չորուտ, Արզական) 3.jpg
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Չորուտ, Արզական) 1.jpg
St Astvatsatsin, Chorut (1).jpg
St Astvatsatsin, Chorut (2).jpg
St Astvatsatsin, Chorut.jpg
Chorutavanq.jpg|Խաչքար 12-րդ դար


## Գրականություն
* Գ. Սարգսյան, Արձանագրություն Թեղենյաց վանքից, Լրաբեր հաս. գիտ., 1997, N 8։

## Ծանոթագրություններ

ա
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
ա
Էլ Սեռո դե Անդևալո

**Էլ Սեռո դե Անդևալո** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Ուելվա պրովինցիայի Անդալուզիա ինքնավար համայնքի կազմում։ Տարածքը կազմում է 287 կմ2, բնակչությունը՝ 2483 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 80 հեռավորության վրա։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական կայք 
* El Cerro de Andévalo 
* El Cerro De Andévalo 
* El periodista irreverente
* Peña El Papelito 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Մենեսես դե Կամպոս

**Մենեսես դե Կամպոս** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Պալենսիա պրովինցիայի Կաստիլա և Լեոն ինքնավար մարզերի կազմում։ Մունիցիպալիտետը մտնում է Տերրա դե Կամպոս շրջանում։Տարածքը կազմում է 28,21 կմ2, բնակչությունը՝ 126 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։

## Պատկերասրահ

Iglesia de Nuestra Señora del Tovar - Meneses de Campos 3.jpg|Աստվածամոր եկեղեցին Մենեսես դե Կամպոսում
Iglesia_de_Nuestra_Se%C3%B1ora_del_Tovar_-_Meneses_de_Campos_1.jpg|Եկեղեցու մուտքը


## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Կորիա (Կասերես)

**Կորիա** (Կասերես) (), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիաում, գտնվում է Կասերեսում։ Մտնում է ինքնավար համայնքի Եստռամադուռ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Վեգաս-դել-ալագոնում (կոմարակի) շրջանում։ Զբաղեցնում է 103 կմ², բնակչությունը 12962 մարդ (2010 թ.), հեռավորությունը վարչական կենտրոնից 68 կմ։ Քաղաքի գրավողներից է համարվում Պեսդրո դե Ալկանտարի և սուրբ կույս դե Առխեմե։

## Պատկերասրահ

Castillo de Coria.JPG
Murallacoria.jpg|քաղաքի պատ
Catedral de Coria.JPG|տաճար


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:Էստրեմադուրայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կասերես պրովինցիայի բնակավայրեր
Մասարիեգոս

**Մասարիեգոս ** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Պալենսիա պրովինցիայի Կաստիլա և Լեոն ինքնավար մարզերի կազմում։ Մունցիպիլատետը մտնում է Տերրա դե Կամպոս շրջանում։ Բնակչությունը՝ 253 մարդ(2010 թվականի տվյալներով)։

## Ժողովրդագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Mazariegos.org 
* Diputación provincial 

Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Գրամցով

**Գյորից ** (), կոմունա Գերմանիայի Բրանդենբուրգ հողատարածքում։

Գտնվում է Ուկերմարկ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 1986 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի)։ Տարածքը կազմում է 65,67 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ *12 0 72 225*։

thumb|right|200px|

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Անդրեաս

**Անդրեաս** (), հայկական արական անուն է, ունի հունական ծագում, թարգմանաբար նշանակում է` «առնական, քաջարի»։ Անդրեաս ձևով են հնչում նաև անվան գերմանական (Andreas) և հունական (Ανδρέας) տարբերակները։ Անունով է ստեղծվել Անդրեասյան ազգանունը։

## Անունը կրողները
### Հայկական
* Անդրեաս Արծրունի (1847 թ.Մոսկվա-1898 թ.)` հայ երկրաբան
* Անդրեաս Արզումանյան (1876 թ.Թաղավարդ, Արցախ-1931 թ.Երևան)` հայ բժիշկ
* Անդրեաս Եվդոկացի (*1541 թ.)` 16-րդ դարի ժամանակագիր
* Անդրեաս Տեր-Մարուքյան (1871 թ.Երևան-1919 թ.Փարիզ)` հայ քանդակագործ

### Գերմանական
* Անդրեաս Ակոլութ (1654-1704) Andreas Acoluthus, գերմանացի արևելագետ և հայագետ
* Անդրեաս Բիրնբախեր (*1981 թ.) Andreas Birnbacher, գերմանացի բիաթլոնիստ
* Անդրեաս Բրեհմե (*1960 թ.) Andreas Brehme, գերմանացի նախկին ֆուտբոլիստ
* Անդրեաս Գրիֆիուս (Գրայֆ) (1616-64 թթ.) Andreas Gryphius, գերմանացի
* Անդրեաս Մյոլլեր (*1967 թ.) Andreas Möller, գերմանացի նախկին ֆուտբոլիստ
* Անդրեաս Քրափ (*1970) Andreas Krap, կիթառահար

### Լատինական
* Անդրեաս Վեզալիուս (1514-1564) , , բնախույզ, բժիշկ և մարդաբան

### Հունական
* Անդրեաս Պապանդրեու (1919-96 թթ.) Ανδρέας Γ. Παπανδρέου, հույն քաղաքական գործիչ

## Այլ լեզուներով
*  - Էնդրյու/Էնդի, Դրյու
* - Անդրեյ
*  - Անդրեաս
*  - Անդրես
*  - Անդրեա
*  - Անդրեաս
*  - Անդրիս
*  - Անջեյ
*  - Անդրյուս
*  - Անդրեաս
*  - Անդրաշ
*  - Անդեշ
*  - Անդրիյ
*  - Անդրեյ
*  - Անդրեյ
*  - Անդրո
*  - Անթի
*  - Անդրե

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արական անձնանուններ
Մատապոսուելոս

**Մատապոսուելոս** (), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Բալյադոլիդ պրովինցիայի Կաստիլա և Լեոն ինքնավար մարզերի կազմում։ Մունցիպիլատետը մտնում է Տերրա դե Մեդինա շրջանում։ Տարածքը կազմում է 50,5 կմ2, բնակչությունը՝ 1053 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից հեռու է 26 կմ։

## Պատկերասրահ

Iglesia_de_Matapozuelos_Valladolid.JPG
El_Adaja_en_Villalba_de_Adaja.JPG


## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կաստիլիա և Լեոնի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վալյադոլիդ պրովինցիայի բնակավայրեր
Տիգրան Իսմիյան

**Տիգրան Արթինի Իսմիյան** (, հեղափոխական կեղծանունը՝ **Չիչո**, (Чичо, թարգ.՝ «քեռի»), ), բուլղարահայ փաստաբան, կոմունիստական գործիչ, Բուլղարիայի կոմունիստական կուսակցության անդամ (1894)։

Բարձրագույն կրթությունն ստացել է Փարիզում։ Հեղափոխական գործունեությունն սկսել է Պլովդիվում՝ 1896 թվականին։ Տիրապետելով մի շարք լեզուների՝ քաղաքի բազմազգ շրջաններում հանդես է եկել մարքսիզմին, պատմությանը և իրավաբանությանը նվիրված դասախոսություններով, կազմակերպել ցույցեր ու գործադուլներ, խմբագրել քաղաքական թռուցիկներ։ Սերտ կապեր է ունեցել Դ. Բչագոեի U. Վ. Կուարովի հետ։ Վերջինիս հետ Պլովդիվում բացել է փաստաբանական գրասենյակ, որը քաղաքում դարձել էր մարքսիստական մտքի կենտրոնը։ Աշխատակցել է Դ. Բլագոեի խմբագրած «Նովո վրեմե» («Ново време») ամսագրին և բուլղար կոմունիստների օրգան «Ռաբոտնիչեսկի վեստնիկ» («Работнмчески вестник») թերթին։ 1910—1918 թվականներին ընտրվել է ԲԲՍԴ (տեսնյակներ) կուսակցության կենտրոնական և օկրուգային կոմիտեների անդամ։ 1918—1920 թվականներին բազմիցս ելույթներ է ունեցել բուլղարահայ կոմունիստների առջև։ Բուլղարիայի 1923 թվականի սեպտեմբերյան ապստամբության նախօրյակին ձերբակալվել է և հայտնվել Պլովդիվի բանտում։ Զրկված լինելով փաստաբանական գործունեության իրավունքից՝ կյանքի վերջին տարիներն անցկացրել է կարիքի և զրկանքների մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:Հայ փաստաբաններ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Հունան Ավետիսյանի կիսանդրի (Երևան)

**Հունան Ավետիսյանի կիսանդրի**, գտնվում է Երևանի Շենգավիթ համայնքում՝ Հունան Ավետիսյանի անվան թիվ 74 դպրոցի առջև։ Հուշարձանը տեղադրվել է 1956 թվականին։ Ընդգրկված է Երևանի Շենգավիթ վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ Թերեզա Միրզոյան
*Ճարտարապետ՝ Էդուարդ Սարապյան

## Տես նաև
*Հունան Ավետիսյանի հուշարձան (Կապան)

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Էդուարդ Սարապյանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Թերեզա Միրզոյանի քանդակներ
Կատեգորիա:1956 քանդակներ
Սիրում է, չի սիրում (քանդակ, Երևան)

**Սիրում է, չի սիրում քանդակ**, գտնվում է Երևանի Կենտրոն համայնքում՝ Աբովյան փողոցում։ Արձանի բնօրինակը քանդակագործը ստեղծել է 1967 թվականին։

## Պատմություն
1 մետր 60 սանտիմետր բարձրությամբ պղնձե արձանը 1991 թվականին կոտրել և գողացել են։ 2012 թվականին տեղադրվել է քանդակի վերականգնված բրոնզաձույլ տարբերակը նախկին վայրից քիչ հեռու։ Քանդակը բնօրինակի էսքիզներով վերականգնել են Թերեզա Միրզոյանի դուստրը՝ Անուշ Առաքելյանը, և քանդակագործ, Հայաստանի վաստակավոր նկարիչ Գետիկ Բաղդասարյանը։ Արձանի բացումը տեղի է ունեցել Թերեզա Միրզոյանի 90-ամյակի և Երևանի 2794-ամյակի միջոցառումների շրջանակներում։

Քանդակում պատկերված է խոտերի մեջ նստած նրբիրան, երկար պարանոցով աղջիկ՝ ծալքավոր զգեստով, ով երկմտում է՝ արդյոք սիրվա՞ծ է, արդյոք կարո՞ղ է հավատալ երջանկությանը։ Սովորաբար «Սիրում է, չի սիրում» խաղը ծաղկի միջոցով են խաղում, հերթով պոկելով թերթիկները։ Աղջկա ձեռքին չկա քարե ծաղիկ՝ ժամանակի մեջ սառած անդառնալի ու անզիջում դատավճիռ։ Քանդակագործն առաջարկում է անցորդին թարմ ծաղիկ տալ իր գեղեցկուհուն՝ ի նշան անվերջ հույսի ու անսպառ սիրո։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ Թերեզա Միրզոյան
* Վերականգնողներ՝ գեղանկարիչ Անուշ Առաքելյան, քանդակագործ Գետիկ Բաղդասարյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Թերեզա Միրզոյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Կանանց հուշարձաններ
Կատեգորիա:1967 քանդակներ
Աուտոկոիդներ

**Աուտոկոիդներ** տեղային ազդեցության կենսաբանական ազդանշանային մոլեկուլներ են։ Ի տարբերություն հորմոնների, որոնք օրգանիզմում ունեն համակարգային ազդեցություն, աուտոկոիդները արտադրվում են սահմանափակ հատվածում (բջիջների խմբի, օրգանի կամ հյուսվածքի) և ունի տեղային ազդեցություն։ Շատ արագ քայքայվում են, ինչի պատճառով չեն հասցնում տարածվել օրգանիզմում։ Հորմոններ, աուտոկոիդներ և նեյրոմեդիատորներ (որոնք ազդում են սինապսների սահմանում) բաժանումը պայմանական է, քանզի միևնույն նյութը, օրինակ նորադրենալինը, տարբեր պայմաններում կարող է հանդես գալ տարբեր դերում։
Աուտոկոիդները կարող են մասնակցել տարբեր կենսաբանական պրոցեսներում, ներառյալ հարթ մկանների, գեղձերի, նյարդերի, թրոմբոցիտների և այլ հյուսավծքների ակտիվության կարգավորմանը։
Որպես տեղային ազդեցության նյութեր, աուտոկոիդները մասնակցում են ազդակների պարակրին փոխանցմանը։
Ամենահայտնի աուտոկոիդներին են դասվում էյկոզանոիդները, անգիոտենզինը, նեյրոտենզինը, ազոտի(II)օքսիդը, կինինները, հիստամինը և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ներզատաբանություն
Վիսարիոն Բելինսկու կիսանդրի (Երևան)

**Վիսարիոն Բելինսկու կիսանդրի**, գտնվում է Երևանի Շենգավիթ համայնքում՝ Բելինսկու անվան թիվ 38 դպրոցի առջև։ Հուշարձանը տեղադրվել է 1957 թվականին։ Ընդգրկված է Երևանի Շենգավիթ վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ Արա Հարությունյան
*Ճարտարապետ՝ Ֆենիքս Դարբինյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արա Հարությունյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Թուրքեստան

260px|մինի|Թուրքեստան
260px|մինի|Թուրքեստանի դրոշ
**Թուրքեստան** ( — *Torkestān*, ,  — «Թյուրքերի երկիր»), պատմաաշխարհագրական մարզ։

## Պատմություն
19-րդ դարում և 20-րդ դարի սկզբին ընդգրկում էր Միջին և Կենտրոնական Ասիայի՝ թյուրքական ժողովուրդներով բնակեցված մասը։ Արևմտյան կամ Ռուսական Թուրքեստանի մեջ մտնում էին Ռուսաստանի միջինասիական տիրույթները և Ղազախստանի հարավային մասը, Արևելյան կամ Չինական Թուրքեստանի մեջ՝ Սինցզյան չինական նահանգի մի մասը, Աֆղանական Թուրքեստանի մեջ՝ Աֆղանստանի հյուսիսային նահանգները։

## Անվանում
Անվանումը բառացի նշանակում է «թյուրքերի երկիր»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բաժանված տարածաշրջաններ
Կատեգորիա:Ղազախստանի պատմական աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ղրղզստանի պատմական աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ուզբեկստանի պատմական աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմական աշխարհագրություն
Թուրքեստանի լեռնաշղթա

**Թուրքեստանի լեռնաշղթա**, լեռնաշղթա Հիսարա-Ալայի համակարգում՝ Միջին Ասիայում, Ֆերգանայի հովտից հարավ։ Երկարությունը շուրջ 340 կմ։ Բարձրությունը մինչև 5621 մ (արևելյան մասում)։

Կան սառցադաշտեր (ընդհանուր տարածքը 540 կմ²)։ Շահրիստան լեռնացնքով (3378 մ) անցնում է Սանկտ Պետերբուրգ-Դուշանբե ավտոճանապարհը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ղրղզստանի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Ուզբեկստանի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Տաջիկստանի լեռնաշղթաներ
Անդերս

**Անդերս** (դանիերեն՝ Anders), հունական ծագում ունեցող Անդրեաս անվան Դանիայում, Շվեդիայում և այլ սկանդինավյան երկրներում տարածված ձևն է։ Հանդիպում է նաև որպես ազգանուն։

## Անուն կրողներ
* Անդերս Բրեյվիկ (*1979 թ. Լոնդոն) Anders Behring Breivik, նորվեգացի ոճրագործ
* Անդերս Ցելսիուս (1701-44 թթ.) Anders Celsius, շվեդ ֆիզիկոս և աստղագետ
* Անդերս Ֆրիդեն (*1973 թ. Գյոթեբորգ) Anders Fridén, շվեդ երգիչ
* Անդերս Հեյլբերգ (*1960 թ. Կոպենհագեն) Anders Hejlsberg, դանիացի ծրագրավորող
* Անդերս Լինդեգոր (*1984 թ. Օդենսե) Anders Rozenkrantz Lindegaard, դանիացի ֆուտբոլիստ
* Անդերս Ֆոգ Ռասմուսեն (*1953 թ.) Anders Fogh Rasmusen, դանիացի քաղաքական գործիչ
* Անդերս Սվենսոն (*1976 թ.) Anders Svensson, շվեդ ֆուտբոլիստ
* Անդերս Ցորն (1860-1920 թթ.) Anders Leonard Zorn, շվեդ նկարիչ և քանդակագործ

## Որպես ազգանուն
* Անդրեա Անդերս (*1975 թ.) Andrea Anders, ամերիկացի դերասանուհի
* Դեյվիդ Անդերս (*1981 թ.) Devid Holt Anders, ամերիկացի դերասան
* Թոմաս Անդերս (*1963 թ.) Thomas Anders, գերմանացի երգիչ
* Ուիլյամ Անդերս (*1933 թ.) William Anders, ամերիկացի տիեզերագնաց և գործարար
* Վլադիսլավ Անդերս (1892-1970 թթ.) Władisław Anders լեհական բանակի գեներալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արական անձնանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ
Ժայռոտ լեռնաշղթա

**Ժայռոտ լեռնաշղթա**, Մեծ Կովկասի հյուսիսային լանջի արևմտյան և կենտրոնական մասի առաջնային շղթան։ Ձգվում է Բելայա գետից (Կուբանի ավազան) համարյա մինչև Թերեք գետը 375 կմ։ Բարձրությունը մինչև 3446 մ (Կարակայա լեռը՝ արևելքում)։

Զառիվայր հարավային լանջերով և քիչ թեք հյուսիսային լանջերով կուեստներ են՝ բաժանված առանձին զանգվածների։ Հյուսիսային լանջերը ծածկված են անտառներով, հարավայինները՝ լեռնային մարգագետիններով և տափաստաններով։ Զարգացած է կարստը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեռնաշղթաներ
Ժապուրա

**Ժապուրա** (, ), գետ Կոլումբիայում և Բրազիլիայում, Ամազոնի ձախ վտակը։ Ակունքները գտնվում են Կոլումբիայի Կենտրոնական Կորդիլերներում․ հիմնականում հոսում է Ամազոնի դաշտավայրով։ Երկարությունը 1930 կմ է։ Բրազիլիայի սահմաններում նավարկելի է, Կոլումբիայում՝ առանձին հաստվածներում։

## Անվանում
Անվանման պորտուգալական գրությունն է Japurá։ Բրազիլիայում գործածական է նաև անվանման Յապուրա (Yapurá) ձևը։ Կոլումբիայում կոչվում է Կաքետա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամազոն գետի վտակներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գետեր
Կատեգորիա:Կոլումբիայի գետեր
Թուրանի դաշտավայր

**Թուրանի դաշտավայր**, դաշտավայր Միջին Ասիայում և Ղազախստանի հարավային մասում․ մեծ մասամբ զբաղեցված է անապատներով (Կարակում, Կզըլկում և այլն)։ Տարածությունը շուրջ 1.5 միլիոն կմ² է։ Առանձին իջվածքների հատակը ծովի մակարդակից ցածր է (Կարագիե 132 մ)։

## Անվանում
Հայտնի է նաև *Թուրանի հարթավայր* անունով։ Ենթադրում են, որ «Թուրան» անվանումն առաջացել է հին պարսկերեն *թույրիա* «արագավազ, սրընթաց» բառից (հավանաբար ելնելով այն տպավորությունից, որ հարևան նստակյաց ժողովուրդների վրա թողել են այստեղով դեպի Եվրոպա և Արևմտյան Ասիա անցնող անասնապահ քոչվորները, որոնք շարժվում էին արագավազ նժույգներ հեծնած)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դաշտավայրեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ղազախստանի դաշտավայրեր
Կատեգորիա:Միջին Ասիայի դաշտավայրեր