Պաղեստին (պատմական մարզ)

**Պաղեստին** (հին հուն. Παλαιστίνη [Palaistinē], արամ. פלשת [Pelešet] — Փղշտիա, եբր. ארץ ישראל — Իսրայելի երկիր, լատ. Palaestina, արաբ. فلسطين — Պաղաստին), պատմական մարզ Մերձավոր Արևելքում։

Շրջանի սահմանները մոտավորապես ընդգրկում են ներկայիս Գազայի հատվածի, Իսրայելի (ներառյալ Գոլանի բարձունքները), Հորդանան գետի Արևմտյան ափի, Հորդանանի, ինչպես նաև Լիբանանի և Սիրիայի որոշ հատվածների տարածքները՝ Միջերկրական ծովի ափին գտնվող Սիդոնից մինչև Դամասկոս՝ հյուսիսային մասում, և Ռաֆահից մինչև Աքաբայի ծոց՝ հարավում։ Սինայի թերակղզին, որպես կանոն, համարվում է առանձին աշխարհագրական գոտի։
մինի|Հռոմեական, բյուզանդական և իսլամական Պաղեստինի պատմական սահմանները։ Հին սահմանները նշված են կանաչով, իսկ 1922 թվականի սահմանը՝ կարմիրով։
Տարածաշրջանի այլ անվանումներն են՝ Քանան (հին անվանում), Խոստացված երկիր (այսինքն՝ Աստծո կողմից հրեական ժողովրդին խոստացված և տրված երկիր), Իսրայելի երկիր (այսինքն՝ Իսրայելի որդիների՝ հրեաների երկիր) կամ Սուրբ երկիր (արտացոլում է դրա սրբազան կարգավիճակը աբրահամյան կրոններում)։

## Անվան ծագում
«Պաղեստին» անվանումը ծագում է «Փղշտիա» բառից՝ Միջերկրական ծովի ափի՝ ներկայիս Իսրայելի տարածքում գտնվող այն հատվածի անվանումից, որը հնում բնակեցված էր փղշտացիներով (եբր. פלישתים — «ներխուժածներ»)։ Սեմական քանանական լեզուներում (փյունիկերեն, հին եբրայերեն) այս տարածքը, ինչպես նաև Բարեբեր մահիկի ամբողջ արևմտյան հատվածը, կոչվում էր Քնաան (Քենաան), որը ժամանակակից ռուսերենում գրվում է «Խանաան»։ Քանանը նվաճվել է հրեական ցեղերի կողմից մ.թ.ա. II հազարամյակի կեսերին։ Հեսուի գրքի 11:23-ում հիշատակվում է «Իսրայելի որդիների երկիր» անվանումը։ Որոշ հույն հեղինակներ, սկսած Հերոդոտոսից (ըստ հռոմեական արտագրողների), այս երկիրն անվանում էին «Սիրիա Պաղեստինյան» կամ «Պաղեստինա»։ Մյուսները գործածում էին ընդհանուր «Սիրիա» անվանումը կամ ճշգրտող «Կելեսիրիա» ձևը։ Կիրառվում էր նաև ներքին շրջանների բաժանում՝ Հրեաստան և առափնյա շրջան, որը դիտվում էր որպես Փյունիկիայի մաս։

Թագավորների առաջին գրքի 13:19-ում՝ Սավուղ թագավորի պատերազմների մասին պատմության մեջ (մոտ մ.թ.ա. 1030 թ.), առաջին անգամ հիշատակվում է «Իսրայելի երկիր» անվանումը։ Այդ ժամանակ երկրի ամբողջ տարածքում՝ Հորդանան գետի երկու ափերին, ձևավորվել էր միացյալ Իսրայելական թագավորությունը, որը հաջորդ դարում դարձավ Հին Արևելքի խոշոր պետություններից մեկը՝ Սավուղի, Դավթի և Սողոմոնի իշխանության ներքո։ Մ.թ.ա. 930 թվականին Դավթի և Սողոմոնի պետությունը բաժանվեց երկու թագավորությունների․ հյուսիսային թագավորությունը կոչվեց Իսրայել, իսկ հարավայինը՝ Հրեաստան։ Իսրայելի թագավորության՝ Ասորեստանի կողմից նվաճումից հետո (մ.թ.ա. 722 թ.) «Հրեաստան» անվանումը աստիճանաբար տարածվեց և ամրապնդվեց որպես ամբողջ երկրի անվանում։ Մ.թ.ա. 586 թվականին բաբելոնացիների կողմից արտաքսված հրեաները վերադարձան և մոտ մ.թ.ա. 520 թվականին վերականգնեցին Երուսաղեմի տաճարը, ապա նաև երկրի անկախությունը՝ Հասմոնյանների դինաստիայի իշխանության ներքո (մ.թ.ա. 167—37 թթ.)։ «Հրեաստան» անվանումը պահպանվեց նաև Հերովդեսի դինաստիայի իշխանության օրոք (մ.թ.ա. 37 թ. — մ.թ. 4 թ.), որը հռոմեացիները պարտադրել էին հրեաներին։

Մ.թ. 4 թվականին հռոմեացիները հաստատեցին իրենց անմիջական իշխանությունը երկրում՝ այն հռչակելով հռոմեական նահանգ՝ Հրեաստանի նահանգ (լատ. Iudaea)։ Հռոմեական կայսր Հադրիանոսը մ.թ. 135 թվականին ճնշեց Բար-Կոխբայի առաջնորդությամբ հրեաների ապստամբությունը Հռոմի դեմ։ Նա Երուսաղեմի անունը փոխեց «Էլիա Կապիտոլինա» և հրամայեց Միջերկրական ծովի ու Հորդանան գետի միջև գտնվող ամբողջ տարածքը անվանել «Սիրիա Պաղեստինյան» (լատ. Syria Palaestina)՝ հունարեն անվան լատինական տարբերակը։ Վերանվանումը կատարվել էր Հրեական թագավորության հիշատակը վերացնելու նպատակով։ IV դարից մինչև արաբական նվաճումը Սիրիա Պաղեստինյան հողերը, Սինայի մի մասի և նաբաթեական թագավորության տարածքների հետ միասին, մտնում էին Բյուզանդական կայսրության կազմի մեջ՝ որպես երեք նահանգ՝ Պաղեստինա Պրիմա, Պաղեստինա Սեկունդա, Պաղեստինա Տերցիա։ Արաբ նվաճողները 638 թվականից երկիրը անվանում էին «Ֆալաստին»՝ որպես «Պաղեստինա» անվան արաբերեն ձև (արաբական լեզվում «պ» հնչյունը բացակայում է)։ Բրիտանական մանդատի ժամանակաշրջանում «Պաղեստինա» անվանումը ամրագրվեց մանդատային տարածքի համար։ Մանդատի նպատակը հրեական ազգային օջախի ստեղծումն էր։ XX դարի կեսերից «պաղեստինցիներ» անվանումը, առաջացած «Պաղեստինա» բառից, սկսեց վերաբերվել այդ տարածքում բնակվող արաբներին («պաղեստինյան ժողովուրդ», «Պաղեստինի արաբ ժողովուրդ»), մինչդեռ նախկինում այն վերաբերում էր տարածաշրջանի բոլոր բնակիչներին և չուներ էթնիկ երանգավորում։

1974 թվականին Սիրիայի նախագահ Հաֆեզ Ասադը Պաղեստինան անվանել էր «ոչ միայն արաբական հայրենիքի մաս, այլ նաև Հարավային Սիրիայի հիմնական մաս»։ 1994 թվականին Իսրայելի և Պաղեստինի ազատագրման կազմակերպության (ՊԱԿ) միջև Օսլոյի համաձայնագրերի արդյունքում ստեղծվեց Պաղեստինյան ազգային վարչակազմը (ՊԱՎ)՝ որպես ղեկավար մարմին Հորդանան գետի Արևմտյան ափը և Գազայի հատվածը ներառող տարածքում։ Ներկայում ՊԱՎ-ը մասնակիորեն (Իսրայելի հետ միասին) վերահսկում է միայն Արևմտյան ափը, իսկ Գազայի հատվածը փաստացի վերահսկվում է ՀԱՄԱՍ շարժման կողմից, որը, հավանաբար, նպատակ ունի հասնել Գազայի հատվածի անկախացմանը ՊԱՎ-ից։ ՊԱՎ-ը ձգտում է Պաղեստինի պետության անկախության միջազգային ճանաչմանը, ինչի կապակցությամբ ԶԼՄ-ները հաճախ օգտագործում են «Պաղեստինա» անվանումը՝ նշելու համար Պաղեստինյան ինքնավարությունը և որոշ պետությունների կողմից ճանաչված Պաղեստինի պետությունը։ Միևնույն ժամանակ, Իսրայելի և ՊԱԿ-ի կողմից Օսլոյի համաձայնագրերի արդյունքում ստորագրված փաստաթղթերում օգտագործվում է «Palestinian Authority» («Պաղեստինյան վարչակազմ») տերմինը։

## Պաղեստինի վարչական բաժանում
Իսրայելի պետությունը չունի վարչատարածքային միասնական բաժանում շրջանների․ ՆԳՆ-ի կողմից ընդունված բաժանումը բաղկացած է յոթ շրջաններից (մեհոզոտ), որոնցից մեկի կարգավիճակը միջազգային մակարդակում շարունակում է մնալ վիճելի, 15 ենթաշրջաններից և 50 բնական տարածաշրջաններից։ Պաղեստինի ազգային վարչակազմը բաղկացած է 16 նահանգներից (մուհաֆազատ). 11-ը՝ Արևմտյան ափին և 5-ը՝ Գազայի հատվածում (որը փաստացի գտնվում է արմատական ​​ՀԱՄԱՍ շարժման վերահսկողության տակ):

## Աշխարհագրություն
Պաղեստինի տարածաշրջանը պատմականորեն բաժանվում է հետևյալ աշխարհագրական շրջանների՝ Առափնյա հարթավայր (Միջերկրական ծովի ափին), Գալիլեա (հյուսիսային մաս), Սամարիա (կենտրոնական մաս՝ Երուսաղեմից հյուսիս) և Հրեաստան (հարավային մաս, ներառյալ Երուսաղեմը), ինչպես նաև Անդրհորդանան (Տրանսհորդանան)՝ Հորդանան գետի արևելյան ափը։ Այս աշխարհագրական հասկացությունները կիրառվում են նաև Աստվածաշնչում։ Ներկայումս ռուսալեզու աղբյուրներում Հրեաստանի և Սամարիայի տարածքը ընդունված է անվանել «Հորդանան գետի Արևմտյան ափ», իսկ անգլալեզու աղբյուրներում (ներառյալ իսրայելական)՝ «West Bank»։ Գալիլեան, Սամարիան և Հրեաստանը բաղկացած են լեռնաշղթաներից, հովիտներից և անապատներից։
մինի|Պաղեստինի քարտեզ, 1900թ.
Հարավում գտնվում է Հրեական սարահարթը, կենտրոնում՝ Սամարիական լեռները (Գրիզիմ, Գևալ/Էյվալ), ապա՝ Թաբոր լեռը (562 մ ծովի մակարդակից բարձր), Փոքր Հերմոնը (515 մ), Կարմել լեռը (551 մ), իսկ հյուսիսում՝ Հերմոն լեռը (2224 մ)։ Խոր հովիտներում, ծովի մակարդակից զգալիորեն ցածր, գտնվում են Տիբերիայի լիճը (Կիներեթ լիճ, 212 մ ծովի մակարդակից ցածր) և Մեռյալ ծովը, որի ափը հանդիսանում է Երկրի ամենացածր ցամաքային հատվածը․ 2015 թվականի վերջի տվյալներով ջրի մակերեսը գտնվում էր ծովի մակարդակից 430 մ ցածր և շարունակում էր նվազել տարեկան մոտ 1 մետրով։

## Պատմություն
### Վաղ պատմություն
Մ.թ.ա. III հազարամյակում այս տարածքը, Քանան անվան տակ, բնակեցված էր քանանացիների ցեղերով։ Մ.թ.ա. XIII դարում երկիր ներխուժեցին «ծովի ժողովուրդները»՝ Կրետեից և Միջերկրական ծովի այլ կղզիներից, որոնք հարձակվում էին նաև Եգիպտոսի վրա և հաստատվեցին Միջերկրական ծովի հարավային ափին՝ ներկայիս Գազայի հատվածի շրջանում։ Շրջակա սեմականալեզու ժողովուրդները նրանց անվանեցին «պլիշտիմ» («ներխուժածներ») կամ փղշտացիներ։ Մ.թ.ա. XI դարում հին հրեական ցեղերը հիմնեցին Իսրայելական թագավորությունը, որը մ.թ.ա. 930 թվականին բաժանվեց երկուսի՝ Իսրայելական թագավորության (գոյություն ուներ մինչև մ.թ.ա. 722 թ.) և Հրեական թագավորության (մինչև մ.թ.ա. 586 թ.)։

### Հնադար
Հետագայում տարածաշրջանը նվաճվեց հին պարսկական Աքեմենյան պետության կողմից, ապա մտավ հելլենիստական պետությունների՝ Պտղոմեոսների և Սելևկյանների կազմի մեջ (մ.թ.ա. III—II դարեր)։ Մակաբայեցիների ապստամբության հաղթանակից հետո (մ.թ.ա. 167—140 թթ.) ստեղծվեց Հասմոնյան թագավորությունը (Հրեաստան)։ Երուսաղեմի գրավումից հետո Պոմպեոսի կողմից (մ.թ.ա. 63 թ.) Հրեաստան անունով տարածքը դարձավ Հռոմի վասալ՝ պահպանելով իր անվանումը նաև Իդումեական դինաստիայի Հերովդես I-ի օրոք։ Մ.թ. 6 թվականին այն անցավ Հռոմի անմիջական կառավարման ներքո՝ որպես Հրեաստանի նահանգ, ներառելով Հրեաստանը, Սամարիան, Գալիլեան և Պերեան (Անդրհորդանան)։ Բար-Կոխբայի ապստամբության պարտությունից հետո (մ.թ. 132 թ.) հռոմեացիները երկրից արտաքսեցին հրեաների զգալի մասը և Հրեաստանի նահանգը վերանվանեցին «Սիրիա Պաղեստինյան»՝ հրեական ներկայության հիշատակը վերացնելու նպատակով։ Այդ ժամանակաշրջանում հրեական բնակչության հիմնական մասը տեղափոխվեց Հրեաստանից Գալիլեա։ 395—614 թվականներին Պաղեստինը Բյուզանդիայի նահանգ էր։ 614 թվականին Պաղեստինը նվաճվեց Պարսկաստանի կողմից և մտավ Սասանյանների կայսրության կազմի մեջ։ 629 թվականին Պարսկաստանի նկատմամբ հաղթանակից հետո բյուզանդական կայսր Հերակլիոսը հանդիսավոր կերպով մտավ Երուսաղեմ․ Պաղեստինը կրկին դարձավ Բյուզանդիայի նահանգ։

### Արաբական տիրապետության շրջան (638—1099)
Մոտ 636 թվականին, արաբական նվաճումների սկզբում, Պաղեստինը Բյուզանդիայից գրավվեց մուսուլմանների կողմից։ Հաջորդ վեց դարերի ընթացքում տարածքի վերահսկողությունը անցնում էր Օմայյաններից Աբբասյաններին, ապա խաչակիրներին և կրկին հետ։ Պաղեստինում արաբական տիրապետության դարաշրջանը բաժանվում է չորս փուլի․

* երկրի նվաճում և յուրացում - (638—660),
* Օմայյանների դինաստիա - (661—750),
* Աբբասյանների դինաստիա - (750—969),
* Ֆաթիմյանների դինաստիա - (969—1099)։

### Խաչակիրների շրջան (1099—1291)
1099 թվականին խաչակիրները հիմնեցին Երուսաղեմի թագավորությունը։ Սակայն 1187 թվականին Սալահ ադ-Դին իբն Այուբը գրավեց Երուսաղեմը։ Երրորդ խաչակրաց արշավանքի ընթացքում խաչակիրները վերագրավեցին Աքքոն (Ակրա), Ասկալոնը (Աշկելոն) և այլ քաղաքներ։ Երուսաղեմի թագավորությունը վերականգնվեց, թեև Երուսաղեմը մնաց մուսուլմանների ձեռքում, իսկ մայրաքաղաք դարձավ Աքքոն։

1260 թվականի ամռանը մոնղոլները ներխուժեցին Պաղեստին, սակայն 1260 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Այն-Ջալութի ճակատամարտում պարտվեցին եգիպտական մամլուքներին՝ Քութուզի և Բեյբարսի գլխավորությամբ։ Այս պարտությունը փակեց մոնղոլների ճանապարհը դեպի Հյուսիսային Աֆրիկա, և Եգիպտոսը դարձավ տարածաշրջանի ամենահզոր պետությունը։ Այնուհետև մամլուքները պատերազմ սկսեցին Պաղեստինի խաչակիր պետությունների դեմ։ 1291 թվականի մայիսի 18-ին ընկավ Աքքոն, մայիսի 19-ին՝ Տյուրոսը, հունիսին՝ Սիդոնը, հուլիսի 31-ին՝ Բեյրութը։ Պաղեստինը Եգիպտոսի իշխանության տակ մնաց մինչև Օսմանյան կայսրության ժամանակաշրջանը։

### Օսմանյան կայսրության տիրապետության տակ (1516—1917)
1517 թվականին Պաղեստինի տարածքը նվաճվեց օսմանյան թուրքերի կողմից՝ սուլթան Սելիմ I-ի առաջնորդությամբ։ 400 տարի այն մնաց Օսմանյան կայսրության կազմում, որը ընդգրկում էր Հարավարևելյան Եվրոպայի մեծ մասը, Փոքր Ասիան, Մերձավոր Արևելքը, Եգիպտոսը և Հյուսիսային Աֆրիկան։ 1799 թվականի սկզբին Պաղեստին ներխուժեց Նապոլեոնը։ Ֆրանսիացիները գրավեցին Գազան, Ռամլան, Լոդը և Յաֆֆան, սակայն թուրքերի դիմադրությունը և բրիտանական նավատորմի օգնությունը կանգնեցրին նրանց առաջխաղացումը դեպի Աքքո։ Գեներալ Կլեբերը հաղթեց թուրքերին Կաֆր-Կանայի և Թաբոր լեռան մոտ (1799 թ. ապրիլ), սակայն ծանր հրետանու բացակայության պատճառով Նապոլեոնը չկարողացավ գրավել Աքքոյի ամրոցը և ստիպված նահանջեց դեպի Եգիպտոս։ 1800 թվականին Պաղեստինի բնակչությունը չէր գերազանցում 300 հազարը, որոնցից մոտ 5 հազարը հրեաներ էին (հիմնականում սեֆարդներ)։ Հրեաների մեծ մասը կենտրոնացած էր Երուսաղեմում, Ցֆատում, Տվերիայում և Խեբրոնում։ Քրիստոնյաների թիվը կազմում էր շուրջ 25 հազար և նրանք ավելի ցրված էին։ Նրանց հիմնական կենտրոնները՝ Երուսաղեմը, Նազարեթը և Բեթղեհեմը, վերահսկվում էին ուղղափառ և կաթոլիկ եկեղեցիների կողմից։ Մնացած բնակչությունը մուսուլմաններ էին, գրեթե բոլորը՝ սուննի։

### Բրիտանական մանդատ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի արդյունքում 1920 թվականի ապրիլին Սան-Ռեմոյի կոնֆերանսում Մեծ Բրիտանիան ստացավ Պաղեստինի տարածքը կառավարելու մանդատ (հաստատված Ազգերի լիգայի կողմից 1922 թվականի հուլիսին)։ Բրիտանական մանդատային Պաղեստինի կազմի մեջ մտնում էր նաև ներկայիս Հորդանանի տարածքը։ 1917 թվականի նոյեմբերի 2-ին Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը հրապարակեց Բալֆուրի հռչակագիրը, որով խոստացվում էր աջակցել Պաղեստինում «հրեական ժողովրդի ազգային օջախի» ստեղծմանը։ Սակայն 1922 թվականի փետրվարին գաղութների նախարար Ուինսթոն Չերչիլը որոշեց մանդատի տարածքի ¾-ը հատկացնել առանձին Տրանսհորդանյան ամիրությանը, որի հիման վրա 1946 թվականին ստեղծվեց անկախ Տրանսհորդանանի թագավորությունը։ 1919—1923 թվականներին (Երրորդ ալիա) Պաղեստին ներգաղթեցին շուրջ 40 հազար հրեաներ՝ հիմնականում Արևելյան Եվրոպայից։ Այս ալիքի վերաբնակիչները գյուղատնտեսական պատրաստվածություն ունեին և նպաստեցին տնտեսության զարգացմանը։ Չնայած բրիտանական իշխանությունների սահմանած ներգաղթի քվոտաներին, հրեական բնակչությունը այս շրջանի ավարտին հասավ 90 հազարի։ Չորացվեցին Իզրեելի և Հեֆերի հովիտների ճահիճները և հողերը դարձվեցին գյուղատնտեսության համար պիտանի։

Այդ ժամանակ երկրի բնակչության մեծամասնությունը արաբ մուսուլմաններ էին, սակայն ամենամեծ քաղաքը՝ Երուսաղեմը, հիմնականում հրեական էր։ Յաֆֆայի անկարգություններից հետո բրիտանական իշխանությունները սահմանափակեցին հրեական ներգաղթը, և հրեական պետության համար նախատեսված տարածքի մի մասը հատկացվեց Տրանսհորդանանի ձևավորմանը, որտեղ հրեաներին արգելվեց բնակվել։ 1924—1929 թվականներին (Չորրորդ ալիա) Պաղեստին եկան 82 հազար հրեաներ՝ հիմնականում Լեհաստանում և Հունգարիայում հակասեմականության աճի պատճառով։ Սակայն մոտ 23 հազար ներգաղթյալ հետագայում լքեց երկիրը։ 1922 և 1931 թվականների մարդահամարների միջև արաբական նստակյաց բնակչությունն աճեց 141 հազարով, որից մոտ 65 հազարը, ըստ գնահատականների, ներգաղթյալներ էին։ 1930-ականներին Գերմանիայում նացիստական գաղափարախոսության վերելքը հանգեցրեց Հինգերորդ ալիային՝ շուրջ քառորդ միլիոն հրեաների ներհոսքին, որոնք փրկվում էին Հիտլերի քաղաքականությունից։ Այս ալիքն ավարտվեց 1936-1939 թվականների Արաբական ապստամբությամբ և 1939 թվականի բրիտանական «Սպիտակ գրքի» հրապարակմամբ, որը փաստացի դադարեցրեց հրեական ներգաղթը։ 1937 թվականին Պաղեստինի բնակչությունը կազմում էր 1 383 հազար մարդ, որից արաբներ՝ 61%, հրեաներ՝ 29%, այլք՝ 10%։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին հրեական բնակչությունը կազմում էր արդեն 33% (1922 թվականի 11%-ի դիմաց)։

### Հետագա իրադարձություններ
1947 թվականին բրիտանական կառավարությունը հրաժարվեց մանդատից՝ հայտարարելով, որ ի վիճակի չէ ընդունելի լուծում գտնել արաբների և հրեաների համար։ ՄԱԿ-ի բաժանման բանաձևի ընդունումից առաջ Պաղեստինի բնակչությունը կազմում էր 1 845 հազար մարդ, որոնցից 608 հազարը հրեաներ էին։ ՄԱԿ-ի ծրագրի համաձայն՝ արաբական պետության տարածքը պետք է կազմեր 11,1 հազար կմ², իսկ հրեական պետությանը՝ 14 հազար կմ²։ 1947 թվականի նոյեմբերի 29-ին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան ընդունեց թիվ 181 բանաձևը, որով նախատեսվում էր Պաղեստինի բաժանումը երկու պետության՝ արաբական և հրեական։ Երուսաղեմը հայտարարվեց միջազգային քաղաք՝ ՄԱԿ-ի կառավարման ներքո։ Հրեական «իշուվ»-ը (Պաղեստինում բնակվող հրեաները) ընդունեց այս ծրագիրը, սակայն Արաբական պետությունների լիգան և պաղեստինյան արաբական ղեկավարությունը մերժեցին այն։

### Իսրայելի ստեղծում
1948 թվականի մայիսի 14-ին նախկին մանդատային Պաղեստինի տարածքում հռչակվեց Իսրայելի պետության ստեղծումը: Հաջորդ օրը յոթ արաբական պետություններ (Եգիպտոս, Սիրիա, Լիբանան, Տրանսհորդանան, Սաուդյան Արաբիա, Իրաք և Եմեն) հարձակվեցին նորաստեղծ պետության վրա՝ սկսելով Առաջին արաբա-իսրայելական պատերազմը։ Մեկ տարվա մարտերից հետո կնքվեց զինադադար և սահմանվեցին ժամանակավոր սահմաններ, որոնք հայտնի դարձան որպես «Կանաչ գիծ»։ Տրանսհորդանանը միացրեց այն տարածքները, որոնք հետագայում կոչվեցին Արևմտյան ափ և Արևելյան Երուսաղեմ, իսկ Գազայի հատվածը մնաց Եգիպտոսի վերահսկողության տակ։ Նախատեսված արաբական պետությունը չստեղծվեց։ 1967 թվականի Վեցօրյա պատերազմի ընթացքում Իսրայելը վերահսկողություն հաստատեց նախկին մանդատային Պաղեստինի ողջ տարածքի վրա։

### Արաբական պետության ստեղծման պայքար (1960–2010-ականներ)
1964 թվականին ստեղծվեց Պաղեստինի ազատագրման կազմակերպությունը (ՊԱԿ), որը սկզբնական շրջանում չէր ճանաչում Իսրայելի գոյությունը և պայքար էր մղում նրա դեմ։ 1967 թվականին Խարտումի գագաթնաժողովում ընդունվեց «երեք ոչ»-ի քաղաքականությունը՝ ոչ խաղաղություն Իսրայելի հետ, ոչ ճանաչում, ոչ բանակցություններ։ 1980-ականների վերջից և 1990-ականների սկզբից իրավիճակը փոխվեց՝ Իսրայելի և Եգիպտոսի միջև խաղաղության պայմանագրից և Իսրայելի ու Հորդանանի միջև բանակցություններից հետո։ 1993 թվականին Օսլոյի համաձայնագրերի նախապատրաստման ընթացքում ՊԱԿ-ը պաշտոնապես ճանաչեց ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի 242 և 338 բանաձևերը և հայտարարեց Իսրայելի ոչնչացման քաղաքականությունից ու ահաբեկչական մեթոդներից հրաժարվելու մասին։ Ի պատասխան՝ Իսրայելը ճանաչեց ՊԱԿ-ին որպես բանակցային գործընկեր։ 1994 թվականին ստեղծվեց Պաղեստինյան ազգային վարչակազմը։

2012 թվականի նոյեմբերի 29-ին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան Պաղեստինին շնորհեց դիտորդ պետության կարգավիճակ։ Իսրայելի քաղաքական առաջնորդների մի մասը քննադատեց այդ քայլը։ Վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն հայտարարել էր, որ պաղեստինյան պետությունը չի ստեղծվի առանց Իսրայելի՝ որպես հրեական պետության ճանաչման և անվտանգության երաշխիքների։

## Վեճ Պաղեստինի նկատմամբ պատմական իրավունքի շուրջ
Պաղեստինի նկատմամբ պատմական իրավունքի հարցը պաղեստինյան արաբների և հրեաների միջև շարունակում է մնալ սուր բանավեճերի առարկա։ Որոշ հեղինակներ պնդում են, որ պաղեստինցիները հին՝ հրեաներից առաջ գոյություն ունեցած Քանանի բնակչության ժառանգներն են։ Նման տեսակետ էր արտահայտում նաև իսրայելցի ծայրահեղ ձախ քաղաքական գործիչ և լրագրող Ուրի Ավներին։ Մի շարք պատմաբաններ նշում են, որ ի տարբերություն քանանացիների և փղշտացիների, որոնք որպես առանձին ժողովուրդներ վերացել են, հրեական ներկայությունը Պաղեստինում երբեք ամբողջությամբ չի ընդհատվել։

## Ռուսական ներկայությունը Պաղեստինում
«Ռուսական Պաղեստին» հասկացությունը հավաքական անվանում է XIX—XX դարերում Մերձավոր Արևելքում գտնվող այն հողային կալվածքների և անշարժ գույքի, որոնք պատկանել են Ռուսական կայսրությանը, իսկ հետագայում՝ ԽՍՀՄ-ին։ Ռուսական կայսրությանը, հատկապես Ռուս ուղղափառ եկեղեցուն, հաջողվեց զգալի ձեռքբերումներ կատարել և ստեղծել ամբողջական ենթակառուցվածք՝ նախատեսված Ռուսաստանից և այլ ուղղափառ երկրներից ուխտավորների ընդունման համար։ 1960-ականներին այս գույքի մի մասը Խորհրդային Միության կողմից վաճառվեց Իսրայելին՝ «նարնջի գործարքի» արդյունքում։ Ներկայումս շարունակվում են բանակցությունները Ռուսական բակավայրը (Ռուսское подворье) Ռուսաստանին վերադարձնելու վերաբերյալ։

## Գրականություն
* *Густерин П. В.* Города Арабского Востока, 2007.
* *Густерин П.* Н. А. Медников и его роль в истории арабистики // Православный Палестинский сборник. — Вып. 107. — М., 2011.
* *Еврейские культуры: новый взгляд на историю:* Сб. / Под ред. Давида Биля. — М.: Книжники, 2013. — 352 с. — Серия «История евреев». — 
* *Циркин Ю. Б.* История библейских стран // ООО «АСТ», Астрель, Транзиткнига, 2003, Серия «Классическая мысль», с. 576. (англ.)
* *E. W. G. Masterman* Dress and Personal Adornment in Modern Palestine//The Biblical World, Vol. 18, No. 3 (Sep., 1901), pp. 167—175. (англ.)

## Ծանոթագրություններ