Ռիտայի դաստիարակությունը (ֆիլմ)

**«Ռիտայի դաստիարակությունը»** (), 1983 թվականին նկարահանված բրիտանական կատակերգական, դրամատիկական ֆիլմ։ «Ռիտայի դաստիարակությունը» ֆիլմի ռեժիսորն է Լյուիս Գիլբերտը։ Ֆիլմը նկարահանվել է Ուիլի Ռասելի սցենարով և հիմնված է իր իսկ 1980 թվականի պիեսի վրա։ Ֆիլմում նկարահանվել են Մայքլ Քեյնը, Ջուլի Ուոլթերսը, Մայքլ Ուիլյամսը և Մորին Լիպմանը։ Ֆիլմը արժանացել է բազմաթիվ գլխավոր մրցանակների՝ լավագույն տղամարդու և կնոջ դերի համար և առաջադրվել է երեք օսկարի։ Քեյնը և Ուոլթերսը, լավագույն տղամարդու և լավագույն կնոջ դերերի համար, ստացել են Ոսկե գլոբուս մրցանակներ։ Բրիտանական կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտը «Ռիտայի դաստիարակությունը» ֆիլմն անվանել է 20-րդ դարի 84-րդ մեծագույն բրիտանական ֆիլմը։

## Սյուժե
Սյուզանը (որի անունն ի սկզբանե եղել է Ռիտա), 26-ամյա բանվոր դասակարգի վարսահարդար, դժգոհ է իր աշխատանքի և սոցիալական կյանքի առօրյայից։ Սյուզանը չի ցանկանում երեխա ունենալ՝ վախենալով, որ դա իրեն կապելու է նույն միապաղաղ կյանքի առօրյայի հետ։ Սյուզանը ցանկանում է դուրս գալ ինչ-որ տեղ՝ առանց հստակ իմանալու, թե ուր։ Սյուզանը, գրանցվելով և մասնակցելով համալսարանական գրականության բաց դասընթացներին, ձգտում է ինքնակատարելագործման։

Սյուզանի ուսուցիչ՝ Բաց համալսարանի դասախոս Ֆրենկ Բրայանտը, վաղուց բացահայտ կախվածություն ունի ալկոհոլից և ինքն իրեն անվանում է «սարսափելի ուսուցիչ»։ Բրայանտի կիրքը գրականության հանդեպ վերածնվեց Ռիտայի շնորհիվ, որի տեխնիկական կարողությունները սահմանափակ են այս ոլորտում կրթության բացակայության պատճառով։ Ռիտայի ոգևորությունը Ֆրենկը թարմացնող է համարում։ Սկզբում Ֆրենկը կասկածում էր Ռիտայի՝ ուսանողական մշակույթին հարմարվելու ունակությանը, բայց տպավորված էր նրա էներգիայով և լրջությամբ և ստիպված էր վերանայել իր տեսակետներն ու կյանքի դիրքը; Սյուզանը կարծում է, որ Ֆրենկի խնամակալությունը դռներ է բացում բոհեմական ապրելակերպի համար և վստահություն է ձեռք բերում։

Դառնությունն ու ցինիզմը վերադառնում են Ֆրենկին, երբ նա նկատում է, որ Սյուզանը սկսում է ընդունել համալսարանական մշակույթի պահանջները, որոնք նա արհամարհում է։ Սյուզանը հիասթափվում է ինքնասպանության փորձ կատարած ընկերուհուց և գիտակցում է, որ իր նոր սոցիալական խորշը լի է նույն անազնվությամբ և մակերեսայնությամբ, որից նա նախկինում փորձում էր փախչել։ Ֆիլմն ավարտվում է նրանով, որ Ֆրենկը, շաբաթ օրը Ռիտային Ավստրալիա ուղարկվելով, ողջունում է փոփոխության հնարավորությունները։

## Դերերում
 
* Մայքլ Քեյն՝  դոկտոր Ֆրենկ Բրայանտի դերում,
* Ջուլի Ուոլթերս՝  Սյուզան Ռիտա Ուայթի դերում,
* Մայքլ Ուիլյամս՝  Բրայանի դերում,
* Դիրբհլա Մոլլոյ՝ Էլեյնի դերում,
* Ջանան Քրոուլին՝ Ջուլիայի դերում, Ֆրենկի ընկերուհին է,
* Մալքոլմ Դուգլասը՝ Դենի Ուայթի դերում, Ռիտայի ամուսինը,
* Գոդֆրի Քվիգլի՝ Ռիտայի հոր դերում,
* Պատրիսիա Ջեֆարեսը ՝  Ռիտայի մոր դերում,
* Մեյվ Ջերմեյնը՝ որպես Սանդրա, Ռիտայի քույր,
* Մորին Լիպման՝ Ռիտայի սենյակակից Թրիշի դերում,
* Ջերի Սալիվանը որպես անվտանգության սպա,
* Փեթ Դեյլին որպես գանձապահ,
* Քիմ Ֆորչունը՝ Քոլինզի դերում,
* * Ֆիլիպ Հերդ Վուդը՝ վագրի դերում,
* Հիլարի Ռեյնոլդսը՝  Լեսլիի դերում,
* Ջեք Ուոլշը՝ որպես Փրայս,
* Քրիստոֆեր Կասոն՝ պրոֆեսորի դերում,
* Գաբրիել Ռեյդի՝ Բարբարայի դերում,
* Դե Նիլոնը՝ դիտորդի դերում,
* Մարի Կոնմի՝ վարսավիրանոցի հաճախորդի դերում,
* Օլիվեր Մագուայրը որպես ուսուցիչ,
* Ալան Սթենֆորդ՝ որպես Բիստրո մենեջեր։

## Արտադրություն
Լյուիս Գիլբերտն ասում է, որ ֆիլմի համար ֆինանսավորումը դժվար էր հավաքել։ Կոլումբիան ցանկանում էր, որ ես, Ռիտայի դերի համար, հրավիրեմ Դոլի Պարթոնին։ Ջուլի Ուոլթերսն իր դեբյուտային լիամետրաժ ֆիլմում կրկնել է իր դերը թատերական գործունեության մեջ։

Ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում անգլիական անանուն համալսարանում և նավահանգստային քաղաքում։ Բանվոր դասակարգի հերոսների մեծ մասը խոսում է շոտլանդական առոգանությամբ։ Այնուամենայնիվ, ֆիլմն ամբողջությամբ նկարահանվել է Դուբլինում և նրա շրջակայքում, որտեղ փոքր ճշգրտումներ են կատարվել ՝ տպավորություն ստեղծելու համար, որ քաղաքը գտնվում է Մեծ Բրիտանիայում։ Օրինակ՝ մի քանի փողոցային տեսարաններում հայտնվում են բրիտանական կարմիր հեռախոսային տաղավարներ։ Դուբլինի Երրորդության քոլեջը օգտագործվում է որպես համալսարանի ուսումնական հաստատություն, իսկ Բելֆիլդի Դուբլինի համալսարանական քոլեջը օգտագործվում է Ռիտայի ամառային դպրոցի համար։ Այն տարածքները, որոնք Բրայանտը օգտագործում էր որպես իր աշխատասենյակ և ուսումնական սենյակ, պատկանում էին համապատասխանաբար քոլեջի ընկերությանը և համալսարանի փիլիսոփայական ընկերությանը.և չնայած շենքը զգալիորեն թարմացվել էր, բեմադրիչները որոշեցին թողնել Դուգլաս Հայդի և Իսահակ Բաթի դիմանկարները, ինչպես նաև հանձնաժողովի անդամների լուսանկարները և Ջոն Պենտլենդ Մահաֆիի կիսանդրին։ Դուբլինի 2-րդ Հոգան պողոտայի թիվ 8 տունը, ֆիլմում օգտագործվել է Ռիտայի տան տակ, իսկ Բոլսբրիջի Բուրլինգթոն ճանապարհի տունը ֆիլմում օգտագործվել է Բրայանտի տան տակ։ Այն տեսարանը, երբ Ռիտան հանդիպում է իր նախկին Դենիին և նրա նոր կնոջը, նկարահանվել է Ռինգսենդի թաղամասում։ Ֆրանսիայում տեսարանը նկարահանվել է Կիլդեր կոմսության Մեյնուտ քաղաքում, օգտագործվել են նաև Պիեր երկաթուղային կայարանը և Դուբլինի օդանավակայանը։ Փաբի տեսարանը նկարահանվել է Դուբլինի Դամ դատարանում գտնվող «եղնիկի գլուխը» ֆիլմում։ Այնուամենայնիվ, փաբը, որտեղ Ռիտան մտնում է,Դամի պանդոկն է։ Նկարահանումները տեղի են ունեցել նաև Սթոունբեթերում, իսկ հարսանիքի տեսարանի համար օգտագործվել է Օգրիմ փողոցի եկեղեցին։ Սթենհոփ փողոցի դպրոցը օգտագործվել է որպես արտադրական բազա։

## Պրեմիերա
Ֆիլմի պրեմիերան տեղի ունեցավ Լոնդոնի Լեսթեր հրապարակի թատրոնում 1983 թվականի մայիսի 3-ին, որին ներկա էր Էդինբուրգի դուքս արքայազն Ֆիլիպը, ով ներկա էր որպես ազգային խաղահրապարակների ասոցիացիայի նախագահ։ Ֆիլմի պրեմիերան տեղի ունեցավ հաջորդ օրը Լոնդոնի Հայմարկետ քաղաքում գտնվող կինոթատրոններում։ Լոնդոնի կինովարձույթում ֆիլմը զբաղեցրել է երրորդ տեղը՝ զիջելով «Թութսիի ընտրությանը» և «Սոֆիին»։

## Ընդունելություն
### Քննադատական պատասխան
Բազմազանություն ամսագիրը 1982 թվականի դեկտեմբերին գովաբանեց Ռիտա Ուոլթերսի մեկնաբանությունը որպես« խելացի, աշխարհիկ, բարի և ողջախոհ»։ Ռիտան, - ասվում է գրախոսության մեջ, - ճիշտ հակառակն է հումորի զգացումից զուրկ, ձանձրալի և լճացած ակադեմիական աշխարհին, որի մեջ նա այդքան ձգտում է թափանցել։ Ջուլի Ուոլթերսը կատակերգության և պաթոսի ճիշտ խառնուրդ է բերում նրան։

Բրիտանական Կայսրության ամսագրի համար ֆիլմը գրախոսող Յան Նաթանը այն անվանել է «Գոհար» և նրան հինգ հնարավոր աստղերից չորս աստղ է տվել։ Նա նկարագրում է Ռիտա Ուոլթերսի հոյակապ հարուստ մեկնաբանությունը "շև բնութագրում է նրա արձագանքը անգլիական գրականության ավանդույթներին, քանի որ այն կրում է իսկական ինտելեկտի ցնցող փայլը, որը ոչնչացնում է անհոգ հավակնոտությունը։ Ուոլթերսի և Քեյնի մասին Նաթանն այսպես է ասում. -Նրանք սիրո պատմության մեջ գեղեցիկ տարօրինակ զույգ են կազմում։ Այս գրախոսը նկարագրում է ռեժիսորի աշխատանքը որպես արդյունավետ և, ի վերջո, լավատեսական։ Ֆիլմի մասին նշում է, որ դրամատուրգի զայրացած ուղերձը, որ մարդիկ ընկնում են իրենց շրջապատի ծուղակը, այլ ոչ թե իրենց կարողությունները, մեղմվում է Ֆրենկի և Ռիտայի վերջնական բաժանման քաղցրությամբ։ Ֆիլմի Նաթանի դատավճիռը մեկն է, վնասակար, փայլուն հատկություններից, որոնք թեև խորը չեն թափանցում, այնուամենայնիվ թարմացնում են։

Նյու Յորք Թայմզ խմբագրությունից Ջանեթ Մասլինը ֆիլմն անվանել է ինտելեկտուալ հավակնոտության և գեղեցիկ ակնհայտ հումորի ծիծաղելի խառնուրդ և գրականության կատարյալ ներկայացում յուրաքանչյուրի համար, ով չէր համարձակվում երազել իրականում գրքեր կարդալու մասին։ Ջանեթ Մասլինը գրել է, որ ըստ էության երկու կերպարներից բաղկացած պիեսը բացահայտվել է այն աստիճանի, որ այն ներառում է բազմաթիվ հարմարեցումներ և երկրորդական կերպարներ, բայց դա երբեք իրատեսական չի լինի։

կինոքննադատ Ռոջեր Էբերտը ֆիլմին չորս աստղ է տվել՝ ֆիլմը անվանելով հարաբերությունների բանաձևի հարկադիր երթ։ Նա ասաց, որ Ռասելի ադապտացիան ավելացրեց սիրուհիներին, գործընկերներին, ամուսիններին, ամուսնու հարազատներին, ուսանողներին և դասախոսական հանձնաժողովին։ Այդ ամենը ավելորդ է, - ասաց դրամատուրգ-սցենարիստը, սկսելով իդեալիստական, արհամարհական գաղափարով, այնուհետև ցինիկորեն փորձելով ընդլայնել ֆիլմի գրավչությունը։

Լուսավոր Ռիտայի վարկանիշը 82% է։

### Հետահայաց գնահատականներ
1999 թվականին ֆիլմը ընդգրկվել է բրիտանական լավագույն 100 ֆիլմերի շարքում։

2007 թվականին «Դետեկտիվը » գովազդելիս Քեյնը ««Ռիտայի դաստիարակությունը»» ֆիլմն անվանեց վերջին լավ գործը, որը նա նկարահանել էր նախքան մտավոր գործունեությունից հեռանալը։

## Տնային մեդիա սարքեր
Ֆիլմը թողարկվել է Մեծ Բրիտանիայում և ԱՄՆ-ում։ ԻՏՎ ստուդիան, որպես 25-ամյա հոբելյանական հրատարակություն, 2008 թվականին Մեծ Բրիտանիայում թողարկել է Բլու-Ռեյ ֆիլմը, թողարկման քսանհինգ ամյակը նշելու համար։ Այս հրատարակությունը դադարեցվեց, բայց 2018-ի մայիսին ԻՏՎ ստուդիան կրկին թողարկեց Բլու-Ռեյ ֆիլմը ֆիլմը։

## Առաջարկվող վերափոխում
2002 թվականի նոյեմբերին 82-ամյա ռեժիսոր Լյուիս Գիլբերտը հրապարակեց իր ֆիլմի ստեղծման պլանները՝ սևամորթ դերասանական կազմով, որում կարող էին ընդգրկվել Հոլլի Բերին և Դենզել Վաշինգտոնը, իսկ հիմնական ֆիլմի նկարահանումները պետք է սկսվեին 2003 թվականին։ Լյուիս Գիլբերտի նախագիծը չկայացավ, և Գիլբերտի վերջին ֆիլմը «Գնալուց առաջ»ն էր (2003)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Educating Rita at BFI Screenonline
* 
* 
* 
* 
* ''Educating Rita'' at Shot at Trinity (database of films shot at Trinity College Dublin)

Կատեգորիա:1980-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1980-ականների բրիտանական ֆիլմեր
Կատեգորիա:1983 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Columbia Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Լյուիս Գիլբերտի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքներ
Կատեգորիա:Կինոմրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ֆիլմեր այբբենական կարգով