open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վերա Հակոբյան

**Վերա Ամբակումի Հակոբյան** (, Երևան), հայ հաղորդավար, ասմունքող, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1972)։

## Կենսագրություն
1946-1951 թվականներին սովորել է Երևանի թատերական ինստիտուտի դերասանական ֆակուլտետում՝ Արմեն Գուլակյանի արվեստանոցում։ Ուսումնառության տարիներին մասնագիտական դասընթացներ է անցել բեմական խոսքի վարպետներ Հրաչուհի Ջինանյանի և Հայկուհի Գարագաշի մոտ։ 1951 թվականից աշխատանքի է անցել Հայաստանի ռադիոյի և հեռուստատեսության պետական կոմիտեում։ Հաղարդավարական աշխատանքին զուգահեռ զբաղվել է ասմունքով։

1980-ականներին կատարել է սփյուռքահայ բանաստեղծ Մուշեղ Իշխանի բանաստեղծությունները։ 1972 թվականից Բելլա Դարբինյանի հետ Լիբանան մենահամերգի մեկնելուց հետո պարբերաբար համերգներով հանդես է եկել սփյուռքի հայաշատ համայնքներում՝ տարածելով հայ պոեզիայի շունչն ու բարձր արվեստը։ Հայաստանի ազգային ռադիոն, որի հետ կապված է եղել իր ամբողջ աշխատանքային գործունեությունը, նրա երկրորդ տունն է եղել։ Նրա անվան հետ է զուգահեռվում «Երևանն է խոսում» բառակապակցությունը։

## Մրցանակներ, պարգևներ
*ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1972)
*«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալ (2013)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ ասմունքողներ
Կատեգորիա:Հայ հաղորդավարներ
Մխչյան

**Մխչյան** (նախկին անվանումը՝ *Իմանշալու, որը ռուս֊թուրքական քաղաքականության արդյունք էր, նպատակ էր հետապնդում Հայաստանը բնակեցնել այլ ազգերով, մասնավորապես կովկասյան թաթարներով՝ հետագայում այդ տարածքները որպես թուրքական ներկայացնելու համար:*),
գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Արտաշատի տարածաշրջանում, Արտաշատ քաղաքից մոտ 7 կմ հյուսիս-արևմուտք։ **Մխչյան** է վերանվանվել 1935 թվականին, գյուղի անվանումը կապված է 1921 թվականի քաղաքացիական կռիվների ժամանակ այստեղ զոհված Լիպարիտ Մխչյանի անվան հետ։

## Կլիման
Գյուղը գտնվում է Հրազդան գետի հովտում, ծովի մակարդակից 845 մ բարձրության վրա։ Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վեր են ածվել կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Մխչյանի մշտական բնակչությունը կազմել է 4535, առկա բնակչությունը՝ 4208 մարդ։ 19-րդ դարում բնակիչները եղել են հայեր և փոքր թվով ադրբեջանցիներ, 1922 թվականից` գրեթե բացառապես հայեր։
Բնակիչների նախնիները գաղթել են Խոյի և Սալմաստի գյուղերից։

Մխչյանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի առկա 1304 տնտեսություն։ Ունի 2 դպրոց, դրանցից առաջինը հիմնադրվել է 1883 թվականին, մանկապարտեզ, բուժկետ, կապի հանգույց։
Արդյունաբերության ոլորտում զարգացած են սննդի արդյունաբերությունը, այստեղ գործում է կոնյակի հումքի մշակման արտադրամաս։ Գյուղի մոտ է կառուցված Մխչյանի ջրհան կայանը, որը Սև ջրի աղբյուրները և արտեզյան ջրերը մղում են Արտաշատի ջրանցք և դրանով ոռոգում տեղի գյուղատնտեսական հողահանդակները։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են շուրջ 657 հա։ Համայնքի հողերի հիմնական մասն օգտագործվում են որպես վարելահողեր, պտղատու և խաղողի այգիներ, Զբաղվում են այգեգործությամբ, խաղողագործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային կուլտուրաներ, ինչպես նաև հացահատիկ։ Զբաղվում են կաթնամսատու անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ։

## Տես նաև
* Մխչյանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  Արարատի մարզպետարան 

Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Agnez Mo (ալբոմ)

***Agnez Mo***, Ինդոնեզացի երգչուհի Ակնէս Մոնիգայի թվով առաջին ալբոմն է, որը լույս էր տեսել 2013 թ. օգոստոսի 1-ից-հունիս։

## Երգերի ցանկ

Կատեգորիա:2013 ալբոմներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Կաթնաղբյուր (Կոտայքի մարզ)

**Կաթնաղբյուր**, գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, մարզկենտրոնից 44 կմ հարավ-արևմուտք։

## Բնակչություն
Բնակչության նախնիների մի մասը գաղթել է Բայազետի շրջանից։

Կաթնաղբյուրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է պտղաբուծությամբ և ծաղկաբուծությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կաթնաղբյուրն ունի XIX դարի Սբ. Աստվածածին քարաշեն եկեղեցու ավերակներ, իսկ արևելյան կողմում՝ խաչքարերով գերեզմանոց (VIII-XV դդ.)։

## Տես նաև
* Կաթնաղբյուրի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գյուղեր
Արթուր Օշականցի

**Արթուր Համազասպի Օշականցի (Սարգսյան)** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
1972-1976 թվականներին սովորել է Երևանի պետական մանկավարժական համալսարանի արվեստի բաժնում։

1988 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության, 2005 թվականից՝ Լոնդոնի NHS-ի պատվավոր նկարիչ, 2007 թվականից՝ նկարիչների միջազգային միության (UNESCO) անդամ է։

1971-1972 թվականներին եղել է Հայֆիլմ կինոստուդիայի նկարիչ-մուլտիպլիկատոր, 1974-1976 թվականներին՝ ՀԽՍՀ պետական պատկերասրահի նկարիչ-վերականգնող, 1977-1978 թվականներին՝ Երևանի թիվ 122 միջնակարգ դպրոցի նկարչության և գծագրության ուսուցիչ, 1978-1980 թվականներին՝ ՀԽՍՀ լուսավորության նախարարության լուսաշխի տան գլխավոր նկարիչ։ 1980 թվականից նկարների վրա ստորագրում է Արթուր Օշականցի։

1992 թվականից Գոթենհամ թանգարանի հրավերով հաստատվել է Լոնդոնում։ 2005 թվականից Մեծ Բրիտանիայի Միացյալ Թագավորության առողջապահության նախարարության արվեստի բաժնի պատվավոր նկարիչ է։ 2003 թվականին Նյու Յորքի «Մետրոպոլիտեն» թանգարանը նրան հռչակել է աբստրակտ նատուրալիզմի հիմնադիր արվեստի պատմության մեջ։

Հիմնել և ղեկավարում է Sensational Art Group խումբը։

Գործերից պահվում են Հայաստանի, Ֆրանսիայի, Շվեյցարիայի, Ռուսաստանի, Գերմանիայի, Լեհաստանի, Անգլիայի, ԱՄՆ-ի մի շարք թանգարաններում և մասնավոր հավաքածուներում։

## Ստեղծագործություններ
Օշականցու նկարներում արտահայտված են մարդու և բնության ներդաշնակությունը, արվեստագետի ինքնատիպ աշխարհընկալումը։

Գործերում նկատելի են տարբեր ուղղությունների (ռեալիզմ, սյուրռեալիզմ, աբստրակցիոնիզմ) և ոճերի տարրեր։
* «Տիեզերքի նկարիչը», 1973
* «Միայնակը», 1976
* «Բնության ներդաշնակություն», նկարաշար, 1981-1982, ԺԱԹ
* «ժառանգություն », 1982, Մյունխենի Ֆրիդման Շտոկերտ թանգարան
* «Արյան խաչելություն», 1989
* «Մթնոլորտ», 1989
* «Մարդ, կին, անկողին», 1991, Վարշավայի անկախության թանգարան
* «ժամանակ և տարածություն», նկարաշար, 2004-2005

## Ցուցահանդեսններ
1989 թվականին հրավերով ցուցահանդեսներ է կազմակերպել և դասախոսություններ կարդացել ԱՄՆ-ի Վաշինգտոն, Արլինգտոն, Վիրջինիա, Ալեքսանդրիա քաղաքներում, Միչիգանի համալսարանում և Մինոթավոր պատկերասրահում։ 1990-1992 թվականներին հրավերով ցուցահանդեսներ է կազմակերպել Լեհաստանում։

Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում (1974, 2001, 2004, 2005, 2006), Վարշավայում (1991), Միչիգանում (1991), Լոնդոնում (1994-2006), Վանաձորում (2011)։

Մասնակցել է 100-ից ավելի խմբակային ցուցահանդեսների։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Իր արվեստը «Հոգեհոսք» անվանած գեղանկարիչը՝ ԱՐԹՈՒՐ ՕՇԱԿԱՆՑԻ
* Հայրենիք-Սփյուռք, Արթուր Օշականցի, գույնի փիլիսոփայություն
* Արթուր Սարգսյան Օշականցի
* Ես այն պատուհանից եմ դուրս խոյացել
* «Վեմ» ռադիո, հարցազրույց Արթուր Օշականցու հետ 

Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Զարգար

**Զարգար** (*Աբրահամ Մարտիրոսի Բաբայան*, ), հայ աշուղ։

## Կենսագրություն
1842-1844 թվականներին սովորել է ծննդավայրի դպրոցում։ Գրել է հայերեն, թուրքերեն։ Բարոյախրատական, սիրային երգերի հեղինակ է («Հոգու և մարմնի վէճը», «Այսօր ի փող, վաղն ի հող»)։ Զարգարի «Փողի վրայ ասած», «Եկայք հայեր...» մուխամմազները առանձնահատուկ տեղ են գրավում աշուղական գրականության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ աշուղներ
Անահիտ Զարդարյան

**Անահիտ Հովհաննեսի Զարդարյան** (), հայ նկարչուհի։

Գեղանկարիչ Հովհաննես Զարդարյանի դուստրն է։

## Կենսագրություն
1964 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1969 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա թատերական ինստիտուտը։ 1981-1982 թվականներին դասավանդել է Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանում։ 1996 թվականից ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի անդամ։

## Ստեղծագործություններ
Ստեղծել է

Դիմանկարներ`
* Որդուս դիմանկարը», 1979
* «Ֆիզիկոս Արա Գրիգորյան», 1984
* «Ջեմմա Միրզոյանի դիմանկարը», 1987

Բնապատկերներ՝
* «Դաշտային ծաղիկներ», 1981
* «Բյուրականի շրջակայքում», 1994

Կոմպոզիցիաներ՝
* «Խնձորենի», 1970
* «Խաղաղություն և պատերազմ», 1998
* «Վենետիկյան դիմակ», 2000
* Ճամփորդական տպավորությունների շարք, 1999-2001

Ձևավորել է Արամ Խաչատրյանի «Գայանե» (1971, Երևանի օպերայի և բալետի թատրոն, 1972 թվականին՝ Վորոնեժի օպերայի և բալետի թատրոն), Սերգեյ Պրոկոֆևի «Մոխրոտը» (1998, Երևանի օպերայի և բալետի թատրոն) բալետների զգեստները։

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Փարիզում (1999, 2000), Երևանում (2011)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ
Բելլա Դարբինյան

**Բելլա Պավելի Դարբինյան** (**Կուզնեցովա**, ), հայ երգչուհի, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1966)։

## Կենսագրություն
1955 թվականին ընդունվել է Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարան, 1959 թվականին՝ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան (սովորել է Տաթևիկ Սազանդարյանի դասարանում), 1962 թվականից ուսումը շարունակել է Մոսկվայի Մեծ թատրոնին կից ստուդիայում։  Հանդես է եկել Կարմենի, Ազուչենայի, Ամներիսի և այլ օպերային դերերով։ Այնուհետև ընտրել է էստրադային երգչուհու ուղին։ 1961-1966 թվականներին եղել է Հայաստանի էստրադային նվագախմբի մեներգչուհի, 1966-1996 թվականներին` Հայաստանի ռադիոպետկոմի էստրադային սիմֆոնիկ նվագախմբի մեներգչուհի։ Կատարել է էստրադային, ժողովրդական երգեր, գուսանական ռոմանսներ։

## Մահ
Բելլա Դարբինյանը մահացել է 2005 թվականի օգոստոսի 23-ին Երևանում՝ կոկորդի քաղցկեղից։

## Երգացանկ
* «Յար առանց քեզ»
* «Ծառերը ծաղկում են»
* «Մանուշակաձոր»
* «Օջախում»
* «Սասնա ծուռ»

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ, 1966 
* Անդրկովկասի էստրադային երգի մրցույթի ոսկե մեդալ
* Մովսես Խորենացու մեդալ, 2001

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բեմում և կյանքում նա թագուհի էր… այսօր ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ Բելլա Դարբինյանի մահվան օրն է

Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային երգչուհիներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Հրաչ Զարդարյան

**Հրաչ Ռուբենի Զարդարյան** (), հայ գրող։

Արևմտահայ գրող, թարգմանիչ, խմբագիր, հասարակական, քաղաքական գործիչ Ռուբեն Զարդարյանի որդին է։

## Կենսագրություն
Սովորել է Կարինի, Կոստանդնուպոլսի վարժարաններում, Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում, ապա՝ Սորբոնի համալսարանում։

Տպագրվել են Զարդարյանի «Մեր կեանքը» (1934), «Որբացող մարդիկ» (1954), «Ժամանակ և խորհուրդք իւր» (1955) գրքերը։ Իր վեպերում և պատմվածքներում անդրադարձել է ֆրանսահայերի կյանքին։

## Երկեր
* «Մեր կյանքը», Ե., 1982։
* «Որբացող Մարդիկ»
* «Ժամանակ Եւ Խորհուրդք Իւր»

## Թարգմանություններ

* Լեբեդև Վասիլի։ Կակաչի գույնը.- Երևան։ Հայաստան, 1976.- 152 էջ.- Բովանդ-ից՝ Որոշ ստեղծագործություններ։

## Գրականություն
* Կարագուլյան Հ., Հրաչ Զարդարյան, Ե., 2000։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Էթիկետ

frameless|աջից
**Էթիկետ** (` «պիտակ», «քարտ»), վարքաձևի, վարվելակերպի կանոնների ամբողջություն, կանոններ, որոնք արտահայտվում են մարդկային փոխհարաբերություններում (վերաբերմունքը միմյանց նկատմամբ, դիմելաձևերը, հասարակական վայրերում վարվելակերպը և այլն)։

Էթիկետը հասարակության արտաքին մշակույթի բաղկացուցիչ մաս է կազմում։ Նրա մեջ մտնում են նրա այն պահանջները, որոնք ձեռք են բերում խիստ կանոնակարգված արարողակարգի բնույթ և դրանց պահպանման հարցում հատուկ նշանակություն ունի վարվելակերպի որոշակի կոնկրետ ձև։ 
Չնայած էթիկետը վերջին հաշվով արտահայտում է բարոյականության այս կամ այն սկզբունքների բովանդակությունը, մարդու նկատմամբ հարգանքը դասակարգային հասարակության մեջ որպես կանոն վերածվում է պայմանական ծեսի, ունի զուտ արտաքին, իր բարոյական բովանդակությունից տարանջատված ձև։ Այն արտահայտվում է մանրամասնորեն մշակված քաղաքավարության կանոնների բարդ համակարգում, հստակ կերպով դասակարգում է վարվեցության կանոնները տարբեր դասերի և շերտերի ներկայացուցիչների հետ, պաշտոնյաների հետ՝ համապատասխան իրենց աստիճանի (ում ոնց պետք է դիմել), դասակարգում է տարբեր շրջանակներում վարվելաձևի կանոնները (պալատական էթիկետ, դիվանագիտական Էթիկետ, Էթիկետ «բարձր հասարակության» և այլն)։

Միևնույն ժամանակ էթիկետին խիստ հետևելու հարցում կարող է թաքնված լինել ոչ բարյացակամ և ոչ հարգալից վերաբերմունք մարդկանց նկատմամբ։ Ըստ էության այս հաճախ հանդիսանում է կեղծավորության օրիանականցված ձև մարդկային առօրյա փոխհարաբերություններում։

## Էթիկետի տեսակներ

Առանձնացնում են էթիկետի մի քանի տեսակներ, որոնցից հիմնականը հետևյալն են՝

* Պալատական էթիկետ – պալատական միջավայրում վարվելաձևի, վարվելակարգի խիստ սահմանված կանոնակարգ։
* Դիվանագիտական էթիկետ – դիվանագետների և այլ պաշտոնական անձանց վարվելակարգի կանոններ, որոնք անհրաժեշտ են դիվանագիտական ընդունելությունների, այցերի, բանակցությունների ժամանակ։
* Զինվորական էթիկետ – բանակում ընդունված համընդհանուր վարվելակերպի կանոնների ամբողջություն
* Առօրեականության էթիկետ – առօրեականության էթիկետն իրենից ներկայացնում է այնպիսի ավանդույթների, սովորությունների, նորմերի ամբողջություն, որոնք անհրաժեշտ է պահպանել առօրյա կենցաղային հաղորդակցման ժամանակ՝ընտանիքում, փողոցում, հասարակական տրանսպորտում, խանութում և այլն, այսինքն այնպիսի իրավիճակներում, որոնց հետ մենք ավելի հաճախ ենք հայտնվում։

## Գրականություն
* Словарь по этике, Москва.1975
* Этикет у народов Передней Азии, Сборник статей, Москва, 1988

Կատեգորիա:Վարքագիծ
Սահմանային վիճակների մեթոդ

**Սահմանային վիճակների մեթոդ** - շինարարական կառույցների նախագծային հաշվարկի մեթոդ, որի իմաստն այն է, որ նախագծման փուլում կառույցների համար նախատեսվում են սահմանային վիճակներ, որոնց նրանք չպետք է հասնեն բեռնվածքների ամենաանբարենպաստ ազդեցության և նյութերի ամրության բնութագրերի ամենափոքր արժեքների դեպքում։

Հաշվարկի խնդիր այն է, որ նյութի հնարավոր նվազագույն ծախսումով ապահովվի կառույցի նորմալ ու հուսալի աշխատանքը ինչպես շինարարության ժամանակ, այնպես էլ կառույցի շահագործման ամբողջ ընթացքում։ Այս սկզբունքը վերաբերում է բոլոր շինարարական կառույցներին, այդ պատճառով էլ հաշվարկի դրույթները ընդհանուր են բոլոր տիպի կառույցների համար։

## Պատմություն
Երկար ժամանակ շինարարական, մասնավորապես ամրանաբետոնե կառույցների հաշվարկը կատարվում էր նյութերի դիմադրության բանաձևերով և կոչվում էր թույլատրելի լարումների մեթոդ։

1930-ական թվականների սկզբներին ամրանաբետոնե կառույցների հաշվարկի համար Խորհրդային Միությունում մշակվեց քայքայող ճիգերի մեթոդը, որում հաշվի էր առնվում ամրանաբետոնի առաձգապլաստիկ աշխատանքը։ 1938 թ. ընդունված նորմերի հիման վրա, 1939 թ. սկսած ամրանաբետոնե կառույցների հաշվարկը և նախագծումը կատարվում էր քայքայող ճիգերի մեթոդով։
Քայքայող ճիգերի մեթոդի հետագա զարգացման արդյունքը եղավ սահմանային վիճակների մեթոդը, որով հաշվի էր առնվում ոչ միայն ամրանաբետոնի առաձգապլաստիկ աշխատանքը, այլ նաև բեռնվածքների և նյութերի դիմադրությունների պատահական փոփոխելիությունը։
1955 թվականից սկսած Խորհրդային Միությունում շինարարական կառույցների (մետաղե, ամրանբետոնե և այլն) հաշվարկը կատարվում է սահմանային վիճակների մեթոդով։

ԱՄՆ-ում և արևմտաեվրոպական մի շարք երկրներում (Մեծ Բրիտանիա, Ֆրանսիա և այլն) քայքայող ճիգերի մեթոդը, սահմանային բեռնվածքների մեթոդ անվանումով, սկսվեց կիրառվել միայն 1950 ական թվականների կեսերից հետո, իսկ 1970 ական թվականների կեսերից սկսած այդ երկրներում կիրառվեց է նաև սահմանային վիճակների մեթոդը։ Հետագայում այդ մեթոդը տարածվեց աշխարհի բոլոր երկրներում, ներկայում այն օգտագործվում է ամբողջ աշխարհում որպես մի միասնական մեթոդ, ոչ միայն շինարարական կառույցների հաշվարկի համար, այլև ինժեներական գործունեության գրեթե բոլոր բնագավառներում։

## Գրականություն
* Գևորգ Տեր-Պետրոսյան և Իոսիֆ Պալյան, «Կիրառական մեխանիկա և շինարարական կոնստրուկցիաներ» - մոդուլային ուսումնական ձեռնարկ տեխնիկ-շինարարի համար, Երևան, Նոյյան Տապան, 2008

Կատեգորիա:Շինարարություն
Բադալյանի կոնստրուկցիա

thumb|Բադալյանի կոնստրուկցիայով կառուցված 14 հարկանի շենք Երևանում
**Բադալյանի կոնստրուկցիա,** բազմահարկ տիպային շենքերի տեսակ, որը նախագծել է ինժեներ-ճարտարապետ Ռուբեն Բադալյանը 1970-ական թվականներին Երևանի Շինարարության և Ճարտարապետության Հայկական Գիտա-Հետազոտական Ինստիտուտում ()։

## Նկարագրություն
Հարկերի քանակը 10-16, կոնստրուկտիվ լուծումը հավաքովի միաձույլ երկաթբետոնե հիմնակմախքով (կարկաս)։ Շենքերը ունեն ինքնատիպ կոնտրուկտիվ համակարգ, որը առաջինը իրականացվել է Հայաստանում։

## Տարածվածություն
Հայաստանում այս կոնտրուկցիայով շենքերը կառուցվել են միայն Երևանում, մարզերում չեն կառուցվել։ «Բադալյանական» շենքեր կառուցվել են նաև սահմանափակ քանակով ԽՍՀՄ մի շարք քաղաքներում, մասնավորապես Բելցիում (Մոլդովա), Կիսլովոդսկում, Նազիկում, Վլադիկավկազում (Ռուսաստան), Տաշքենդում (Ուզբեկստան) և այլուր։

## Ծանոթագրություն

Կատեգորիա:Շինարարություն
Կատեգորիա:Բնակելի շենքերի տիպային տեսակներ
Կատեգորիա:Հայաստանի բնակելի շենքեր
Հորատման գործիքներ

[250px|մինի|[Տիտանի հորատում]]

**Հորատման գործիքներ**, հորատելիս ապարն անմիջականորեն քայքայող գործիքներ։ Դրանք են՝ հորատագլխիկը, հորատադուրը, հորատանցքի լայնիչը, հորատաձողը և այլն, որոնք պատրաստվում են պողպատից, իսկ առաջին երեքը ամրանավորվում են նաև կարծր համաձուլվածքով կամ ալմաստով։ Հորատման գործիքների համակցություն է հորատը, որը կազմված է հորատագլխիկից, հորատաձողից, պոչամասից և մեքենայից հորատի դուրս գալը կանխող ելուստից։ Հորատի ներսում կա գլանաձև անցք, որտեղից հորատանցքի խորշ է մատուցվում ջուր կամ խտացված օդ՝ հորատամանրուքը հեռացնելու համար։ Կախված հորատվող ապարի հատկություններից և հորատման եղանակից՝ օգտագործվում են տարբեր ձևերի հորատման գործիքներ։ Հորատամուրճով հորատելիս գործածվում են միադուրանի և խաչաձև հորատագլխիկներ, գայլիկոններով հորատելիս՝ հատուկ ձևի կտրիչներ, ձողային հորատման ժամանակ՝ առաջանցիկ դուրային սայրով աստիճանաձև գլխիկներ, հորատման գնդիկային եղանակի դեպքում՝ մի քանի (հաճախ երեք) թաթեր ունեցող ատամնավոր և փշամեխային դուրեր, սյունակային եղանակով հորատելիս՝ ալմաստային գլխիկներ, ալմաստային, կարծր, համաձուլվածքային և կոտորուքային դուրեր, հարվածաճոպանային հորատման ժամանակ՝ բազմաձև դուրեր և այլն։ Ըստ հորատամանրուքի հեռացման եղանակի հորատադուրերը լինում են կենտրոնական, կողային և արտաքին փչամաքրմամբ (լվացմամբ)։ Հորատման գործիքների ամրանավորման համար օգտագործվում են վոլֆրամի և կոբալտի տարբեր համաձուլվածքներ։ 

Կատեգորիա:Գործիքներ
Կուրտ Հոֆման

**Կուրտ Հոֆման** (), գերմանացի կինոռեժիսոր։

## Գործունեություն
1950-1960-ական թվականներին ստեղծել է երգիծական երաժշտական ֆիլմեր՝ «Մենք հրաշամանուկներ ենք» (1958), «Ուրվականները Շպեսարտ դղյակում» (1961)։ Այլ ֆիլմերից են՝ «Սիրո շեփորներ» (1951), «Տունը Կարպֆենհասեի վրա» (1964), «Վաղը ժամը յոթին աշխարհը դեռևս կարգին կլինի» (1968)։ Լավագույն էկրանավորումներից են՝ «Ավանտյուրիստ Ֆելիքս Կրուլի խոստովանությունը» (1957, ըստ Մաննի), «Պարոն Միսիսիպիի ամուսնությունը» (1960, )։ Արժանացել է Լյուբիչի անվան մրցանակի (1958)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Հռենոսյան միություն

**Հռենոսյան միություն** (, ) - Նապոլեոն I-ի հովանավորությամբ ստեղծված մի շարք գերմանական պետությունների միավորում։ Ստեղծվել է Ֆրանսիայի և հարավային ու արևմտյան Գերմանիայի 16 պետությունների միջև կնքված (1806 թվականի հուլիսի 12-ին Փարիզում) պայմանագրի համաձայն։ Հռենոսյան միության անդամ-պետությունները դուրս էին գալիս «Հռոմեական սրբազան կայսրությունից» և ռազմական դաշինք կնքում Ֆրանսիայի հետ՝ այդպիսով դառնալով նրա վասսալները։ Մինչև 1811 թվականը Հռենոսյան միությանը կազմի մեջ մտան արևմտյան, միջին և հյուսիսային Գերմանիայի ևս 20 պետություններ։ Անդամ-պետությունների մեծ մասում գործում էր Նապոլեոնի քաղաքացիական օրենսգիրքը։ Հռենոսյան միությունը, որը Նապոլեոնն օգտագործեց ֆրանսիական տիրապետությունը Գերմանիայում ամրապնդելու համար, Լայպցիգյան ճակատամարտում (1813 թվական) նապոլեոնյան բանակի պարտությունից հետո կազմալուծվեց։

Կատեգորիա:Միություններ
Կատեգորիա:1806 հիմնադրումներ Եվրոպայում
Կատեգորիա:Ռազմաքաղաքական դաշինքներ
Կատեգորիա:1806 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Հռոդոսյան ծովային օրենք

**Հռոդոսյան ծովային օրենք**, ծովագնացության և ծովային առևտրի կանոնների ժողովածու, կազմվել է 7-8-րդ դարերում, Բյուզանդիայում և պահպանվել որպես էկչոգայի հավելված։ Անվանումը ավանդականորեն կապվում է ժամանակի առևտրական խոշոր կենտրոն Հռոդոս կղզու հետ։ Ամփոփում է հին և միջնադարյան առևտրի ընթացքում ձևավորված իրավական սովորույթներ և հռոմեացի իրավաբանների մշակած նորմեր՝ նավաշինության, նավավարության, բեռների և ուղևորների փոխադրման, վթարի դեպքում բեռների դուրս նետման մասին և այլն։ Հռոդոսյան ծովային օրենքի առանձին նորմեր միջազգային սանտրում կիրառվել են մինչև 15-րդ դարը։

## Տես նաև
* Բյուզանդական իրավունք

Կատեգորիա:Օրենքներ
Հելոտներ

**Հելոտներ** (), Հին Սպարտայում դորիացիների նվաճած երկրագործ բնակչությունը։ Հելոտները համարվել են պետության սեփականությունը, ամրացվել սպարտացիներին (նվաճող դորիացիներին) պատկանող հողերին և նրանց վճարել բերքի կեսը։ Ի տարբերություն ստրուկների, ունեցել են տնտեսություն և արտադրության միջոցներ։ Հելոտների թիվը մի քանի անգամ գերազանցել է սպարտացիների թվին։ Հելոտները բազմիցս ապստամբել են շահագործողների դեմ (ամենախոշորը, այսպես կոչված, Մեսսենական 3-րդ պատերազմն էր մ.թ.ա. 464—458 կամ 455-ին)։ Հելոտների շարժումները կանխելու նպատակով սպարտացիները պարբերաբար պատժիչ արշավանքներ են կատարել նրանց դեմ (կրիպտեա՝ գաղտնի շուրջկալ)։

Կատեգորիա:Հին Հունաստանի բնակչություն
Կատեգորիա:Սպարտա
Կատեգորիա:Ստրկություն
Հռենոսյան թերթ

մինի|Թերթի 1842 թվականի հոկտեմբերի 16-ի համարը
** «Հռենոսյան թերթ» ** ( - «Հռենոսյան թերթ քաղաքականության, առևտրի և արվեստի հարցերով»), ամենօրյա գերմանական լրագիր։

Հիմնադրել են պրուսական կառավարությանն ընդդիմադիր լիբերալ բուրժուազիայի ներկայացուցիչները։ Հրատարակվել է Քյոլնում, 1842 թվականի հունվարի 1-ից մինչև 1843 թվականի մարտի 31-ը։ 1842 թվականի ապրիլից թերթին աշխատակցել է Կառլ Մարքսը, ով 1842 թվականի հոկտեմբերից դարձել է դրա խմբագիրը։

«Հռենոսյան թերթ»-ում Մարքսը հրատարակել է մի շարք հոդվածներ, որոնք նշանավորեցին նրա անցումը իդեալիզմից դիալեկտիկական մատերիալիզմին և հեղափոխական դեմոկրատիզմից՝ կոմունիզմին։ Թերթին աշխատակցել է նաև Ֆրիդրիխ Էնգելսը։ Շնորհիվ Մարքսի և էնգելսի, «Հռենոսյան թերթ» ընդունեց որոշակի հեղափոխական-դեմոկրատական բնույթ, որի պատճառով ենթարկվեց պրուսական կառավարության հետապնդումներին։ Դրա հետևանքով սկզբում թերթի խմբագրությունից հեռացավ (1843 թվականի մարտի 17-ին) Մարքսը, ապա փակվեց նաև թերթը։ 

Կատեգորիա:Գերմանիայի օրաթերթեր
Կատեգորիա:Գերմաներեն թերթեր
Հռենոսյան թերթաքարային լեռներ

**Հռենոսյան թերթաքարային լեռներ**, , գտնվում է Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետությունում (մասամբ նաև Բելգիայում, Ֆրանսիայում և Լյուքսեմբուրգում), ձգվում է Հռենոսի միջին հոսանքի ափերով։ Երկարությունը մոտ 400 կմ է, բարձրությունը՝ մինչև 880 մ (Գրոսեր Ֆելդբերգ լեռ)։ Կազմված է թերթաքարերից, քվարցիտներից և այլն։

Հռենոս, Մոզել, Լահ, Նաէ և այլ գետերի խոր, տեղ-տեղ կիրճաձև հովիտներով մասնատված առանձին զանգվածներ ունեն գագաթային հարթ մակերևույթներ, որոնց վրա բարձրանում են հրաբխային կոներ, մաարներ կրող 300— 400 մ բարձրության լեռնաշղթաներ։ Լանջերը ծածկված են անտառներով։ Հռենոսյան թերթաքարային լեռների հյուսիսում է Ռուրի ածխային ավազանը։

Կատեգորիա:Գերմանիայի լեռներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի լեռներ
Կատեգորիա:Բելգիայի լեռներ
Կատեգորիա:Լյուքսեմբուրգի աշխարհագրություն
Կապուտան (Կոտայքի մարզ)

**Կապուտան**, գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, մարզկենտրոնից 47 կմ հարավ-արևմուտք, իսկ Աբովյան քաղաքից 8 կմ արևելք, Հատիս լեռան ստորոտին։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 1695-1784 մ բարձրության վրա։

Գյուղն ունեցել է նաև հին անվանում, որը սակայն մոռացության է մատնվել։ Որոշ աղբյուրներում հիշատակվում է գյուղի Գյոյքիլիսա թուրք եկվորների կողմից դրված անունը, որը նշանակում է կապույտ եկեղեցի։ Շրջակայքում կան կապույտ գույնի շինաքարեր, որի պատճառով էլ գյուղը ստացել է Կապուտան անունը։Գյուղի մոտաքայքի բլրի վրա կա մի եկեղեցի որըևս կառուցված է այդ նույն կապտավուն շինաքարից և հենց դրանով է պայմանավորված թուրքերի գյուղին տված Գյոյքիլիսա անվանումը։ Կապուտան է վերանվանվել 1935 թ.-ի հունվարի 3-ին։

## Պատմություն
Գյուղի հիմնման մասին տեղեկություններ չկան, սակայն շրջակայքում գտնվող հուշարձաններն ու պատմամշակութային կառույցները վկայում են որ գյուղըվաղ միջնադարից արդեն հայաբնակ է եղել։ 1604 թվականին գյուղը բռնագաղթի պատճառով գրեթե ամբողջությամբ ամայացել է, սակայն քիչ անց կրկին վերաբնակեցվել և շենացել է, չնայած որոշ պատմական ցավոտ դեպքերի (օրինակ` 1905-1907 թվականների հայ-թուրքական հակամարտությունները)։

## Բնակչություն
1830-ական թվականներին գյուղում տեղի է ունեցել մարդահամար, որի արդյունքների համաձայն այստեղ հայերից բացի այստեց բնակվել են խանական իշխանությունների կողմից աջակցություն ստացած թյուրքական ծագմամբ որոշ մուսուլմանական ցեղեր։ Գյուղի բնակչությունը բավականին մեծացել է 1930-ական թվականներին, և ներկայումս էլ գրեթե հավասարվում է այդ թվականներին գյուղի ունեցած բնակչությանը։

Կապուտանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է խոշոր և մանր եղջերավոր անասնաբուծությամբ, հացահատիկի  մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կապուտանն ունի 7-րդ դարի Սուրբ Հովհաննես (մնացել է միայն մի քանի մասունքներ) եկեղեցին, որը միջև խորհրդային տարիները եղել է գյուղի միակ ծխական եկեղեցին։ Այն 1886 թվականին որոշակի վերանորոգումներ է կրել։ Գյուղի մոտակայքում` բլրի գագաթին է գտնվում նաև Սուրբ Մինաս եկեղեցին, որ ըստ 1839 թվականին գրված հիշատակումների այդ ժամանակ դեռևս կանգուն է եղել։ Ըստ շինարարական արձանագրության եկեղեցին կառուցվել է 1349 թվականին։ Հիմնադրման թվականը գրված է ղել եկեղեցու մոտակայքում գետնին ընկած քարերից մեկի վրա, որը ընկել էր եկեղեցու երկրորդ հարկի արևմտրան պատի հյուսիսային եզրից։ Հայտնի է, որ եկեղեցին կանգուն է եղել մինչև 1920-ական թվականները։ Պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության ընկերության միջոցներով 1981-1983 թվականներին եկեղեցին որոշակիորեն վերակառուցվել է։ Գյուղի հյուսիսարևմտյան եզրում կա խաչքարերով գերեզմանոց (VII-XX դարեր), «Կապույտ խաչ» խաչքար (XII-XIII դարեր)։ Ահնտեղ հատկապես աչքի է ընկնում գերեզմանոցի միջնադարյան հատվածը։ Այստեղ կան բազմաձև տապանաքարեր և մեկ տասնյակից ավելի յուրահատուկ ու գեղաքանդակ խարքարեր։ Գյուղի հարավային եզրին` տներից մեկի բակում է գտնվում Կապույտ խաչքարը։ Այս խաչքարը թվագրվում է XII-XIII դարերին։ 1947 թվականի ուսումնասիրության համաձայն դրա կողքին ընկած էին նաև Սուրբ Մինաս եկեցեցու սյան խոյակն (խարիսխը) ումի քանի արձանագիր քարաբեկորներ։

## Տես նաև
* Կապուտանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)
* Կապտավանք (Կապուտան)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գյուղեր
Աննա Ասլան

**Աննա Ասլան (Մկրտչի)** (), բժիշկ, ծերաբան-ծերաբույժ։ Ռումինիայում ծերաբանների և ծերաբույժների դպրոցի հիմնադիրը։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1961), պրոֆեսոր (1945), ՌԱՀ ԲԳԱ (1969), Ռումինիայի ԳԱ (1974) ակադեմիկոս, ՌԱՀ վաստակավոր բժիշկ (1973), Ռումինիայի գիտության վաստակավոր գործիչ (1977), Ռումինիայի սոցիալական աշխատանքի հերոս (1971)։

## Կենսագրություն
1922 թվականին ավարտել է Բուխարեստի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1948-1952 թթ.վականներին Կ. Պարհոնի անվան ծերաբանության և ծերաբուժության ինստիտուտի տնօրեն։

Աշխատանքները վերաբերում են փորձարարական, կլինիկական և սոցիալական ծերաբանության հարցերին։

Վաղաժամ ծերացումը կանխելու նպատակով Աննա Ասլանն առաջարկել է նովոկաինի լուծույթներ՝ ներարկումների համար, հետագայում ստեղծել «Գերովիտալ Нг» և «Ասլավիտալ», իսկ երեխաների թուլամտության բուժման համար՝ «Ասլավիտալ երեխաների համար» պատրաստուկները։

1959 թվականից Ռումինիայի ծերաբանների և ծերաբույժների ընկերության նախագահ, 1982 թվականից՝ ԽՍՀՄ ծերաբանների և ծերաբույժների ընկերության պատվավոր և արտասահմանյան մի շարք երկրների ակադեմիաների ու գիտական ընկերությունների անդամ։

Սահմանված են Աննա Ասլանի անվան (ԳԴՀ, 1983), «Հաղթանակի արձան» համաշխարհային մշակութային Իտալիա, 1984) և այլ մրցանակներ։

Աննա Ասլանի անունը քանդակվել է Հիպոկրատի մարմարե հուշարձանին (Հունաստան)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի կենսաբաններ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Կին գյուտարարներ
Կատեգորիա:Կին կենսաբաններ
Կատեգորիա:Հայ բժշկուհիներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Ռումինահայ պրոֆեսորներ
Մարմարիկ (Կոտայքի մարզ)

**Մարմարիկ**, գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, մարզկենտրոնից 15 կմ հյուսիս-արևմուտք, Մարմարիկ գետի միջին հոսանքի աջափնյակում։

## Բնակչություն
Մարմարիկի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի, կարտոֆիլի, ծխախոտի և կաղամբի մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Մարմարիկում պահպանվել է Սբ. Հովհաննես եկեղեցին (IX-X դարեր)։

## Տես նաև
* Մարմարիկի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գյուղեր
Լեզգիներն Ադրբեջանում

**Լեզգիներն Ադրբեջանում** (, ), լեզգի ժողովրդի հարավային մասը, որը ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության տարածքի բնիկ ժողովուրդն է և թվով երկրի երկրորդ էթնիկ խումբը։

Կատեգորիա:Լեզգիներն Ադրբեջանում
Մեղրաձոր

**Մեղրաձոր**, գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, մարզկենտրոնից 16 կմ հյուսիս-արևմուտք, Մարմարիկ գետի միջին հոսանքի ձախափնյակում։

## Բնակչություն
Գյուղի նախնիների մի մասը 1829-1830 թթ.-ին գաղթել է Բայազետի գավառի Արծափ գյուղից։

Մեղրաձորի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է հացահատիկի, կարտոֆիլի, կաղամբի և ծխախոտի մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Մեղրաձորից հարավ՝ գետակի աջ ափին, գտնվում է Թեժառույքի վանքը (XIII դար)

## Տես նաև
* Մեղրաձորի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1830 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գյուղեր
Մրգաշեն

**Մրգաշեն**, գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, մարզկենտրոնից 40 կմ հարավ-արևմուտք, Հրազդան գետի բարձրադիր աջափնյակում, Արզնի-Շամիրամ ջրանցքի հարավային ափին։ Հիմնադրվել է 1960 թվականին։

Մրգաշեն է վերանվանվել 1964 թ.-ի օգոստոսի 15-ին։

## Բնակչություն
Մրգաշենի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, խաղողագործությամբ և պտղաբուծությամբ

## Տես նաև
* Մրգաշենի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գյուղեր
Նոր Արտամետ

**Նոր Արտամետ**, գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, մարզկենտրոնից 38 կմ հարավ-արևմուտք։

Հիմնադրվել է 1982 թ.-ին։ 1995 թ.-ի դեկտեմբերի 4-ին դարձել է գյուղ և մտել Կոտայքի մարզի մեջ։ Այստեղ էր գտնվում ԳԱ կիրառական կենդանաբանության կենտրոնը, որը զբաղվում էր վայրի կենդանիների բուծմամբ։

## Բնակչություն
Նոր Արտամետի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ, դաշտավարությամբ և պտղաբուծությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գյուղեր
Նոր Գեղի

**Նոր Գեղի**, գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, մարզկենտրոնից 34 կմ հարավ-արևմուտք, Հրազդան գետի բարձրադիր աջափնյակում։

Նոր Գեղի է վերանվանվել 1962 թվականի հուլիսի 8-ին։

## Բնակչություն
Նոր Գեղիի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է երկրագործությամբ և թռչնաբուծությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Նոր Գեղին ունի Սբ. Գևորգ անունով եկեղեցի։

## Տես նաև
* Նոր Գեղիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գյուղեր
Գոռգոչ

**Գոռգոչ**, գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, Մեղրաձոր գյուղից 3 կմ հարավ-արևմուտք, Մարմարիկ գետի աջ ափին։ Գյուղը շրջապատված է անտառներով։

Գոռգոչ է վերանվանվել 2006 թ.-ի հուլիսի 4-ին։ Գյուղի արևելքում է գտնվում «Արագած» ճամբարը, որտեղ նկարահանվել է «Դեպի ճամբար» սիթքոմի 1-ին եթերաշրջանը։

## Բնակչություն
Գոռգոչի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է դաշտավարությամբ և անասնապահությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գյուղեր
Փյունիկ (Կոտայքի մարզ)

**Փյունիկ**, գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, Արտավազ գյուղից 2 կմ արևելք, Մարմարիկ գետի միջին հոսանքի ափին։

Փյունիկ է վերանվանվել 1992 թ.-ի հունիսի 12-ին։

## Բնակչություն
Փյունիկի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է դաշտավարությամբ և անասնաբուծությամբ։

## Տես նաև
* Փյունիկի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գյուղեր
Սարգիս Թևոսյան

**Սարգիս Խաչատուրի Թևոսյան** (), հայ ճարտարագետ-տեխնոլոգ, պետական գործիչ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարագետ (1964)։

## Կենսագրություն
1934 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1945-1951 թվականներին կարբիդի գործարանի, 1951-1961 թվականներին՝ Կիրովականի քիմիական կոմբինատի տնօրեն, 1961-1965 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Ժողտնտխորհի նախագահի առաջին տեղակալ, 1965-1969 թվականներին՝ սննդի արդյունաբերության նախարար, 1969-1971 թվականներին՝ քիմիայի վարչության պետ։ 1936-1951 թվականներին միաժամանակ դասավանդել է ԵՊԻ-ում։

[մինի|ձախից|Սարգիս Թևոսյանի հուշատախտակը Երևանի [Մարշալ Բաղրամյան պողոտա (Երևան)|Մարշալ Բաղրամյան պողոտայում]]

Նրա ղեկավարությամբ և մասնակցությամբ ընդլայնվել են ՀԽՍՀ քիմիայի, գունավոր մետալուրգիայի, ռադիոէլեկտրոնիկայի և սարքաշինության, էլեկտրատեխնիկական հաստոցաշինության, սննդի, թեթև արդյունաբերությունները։ 1957-1974 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավոր։ Թևոսյանի անունով են կոչվել Վանաձորի քիմիական տեխնիկումը և փողոց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ տեխնոլոգներ
Հայոց ցեղասպանության հուշարձանների ցանկ

Աշխարհի տարբեր անկյուններում ստեղծվել են Հայոց ցեղասպանությունն ու նրա զոհերի հիշատակին նվիրված բազմաթիվ հուշարձաններ, թանգարաններ ու տարբեր կազմակերպություններ։

## Ցանկ
Ցանկում ներկայացված են Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված ամենահայտնի հուշարձանները։ 

* Հուշարձան Մեծ եղեռնի զոհերին, Ջրառատ, Շիրակի մարզ, ՀՀ (1962)
* Հուշարձան Մեծ եղեռնի զոհերին, Երևան (Էրեբունի վարչական շրջան), ՀՀ (1965) 
* Հուշարձան Մեծ եղեռնի զոհերին, Վարդաղբյուր, Շիրակի մարզ, ՀՀ (1968)
* Հուշահամալիր Մեծ եղեռնի զոհերին, Իջևան, Տավուշի մարզ, ՀՀ (1980-ական թթ.)
* Խաչքար Մեծ եղեռնի զոհերին, Եղվարդ, Կոտայքի մարզ, ՀՀ (1999)
* Խաչքար Մեծ եղեռնի զոհերին, Մասիս, Արարատի մարզ, ՀՀ (2004)
* Հուշակոթող Հայոց Մեծ եղեռնի զոհերին, Դվին, Արարատի մարզ, ՀՀ (2005)
* Խաչքար Հայոց Մեծ եղեռնի զոհերին, Աշոցք, Շիրակի մարզ, ՀՀ (2005)
* Հուշարձան Սուրբ Աբգար եկեղեցում, Սքոթսդեյլ, Արիզոնա (2011)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանություն
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
Կատեգորիա:Ցանկեր:Պատմություն
Վրթանես Ախիկյան

**Վրթանես Գալուստի Ախիկյան** (), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1935)։

## Կենսագրություն
1890 թվականին ընդունվել է Կոստանդնուպոլսի գեղարվեստի վարժարան։ 1894-1912 թվականներին եղել է Պավել Կովալևսկու և Իլյա Ռեպինի արվեստանոցներում։ 1899-1912 թվականներին սովորել է Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի բարձրագույն ուսումնարանում։

Առաջին անգամ ցուցադրվել է Լոնդոնում՝ Ռուս նկարիչների ընկերության ցուցահանդեսում (1911)։ 1912-1915 թվականներին դասավանդել է Վանի կեդրոնական վարժարանում, 1915-1918 թվականներին՝ Թիֆլիսի Գայանյան դպրոցում, 1921-1929 թվականներին՝ ԵԳԱՏ-ում։ Փոքրաչափ բնանկարների, նատյուրմորտների վարպետ է։ Աշխատակցել է Թիֆլիսում և Երևանում հրատարակաված «Հասկեր», «Հոկտեմբերիկ», «Պատկոմ», «Մաճկալ» և «Հայաստանի աշխատավորուհի» պարբերականներին։

Աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։
[մինի|Վրթանես Ախիկյանի գերեզմանը [Կոմիտասի անվան պանթեոնում]]

## Ստեղծագործություններ
* «Դեղձեր» (1925)
* «Արարատ» (1925)
* «Ժողտան շինարարությունը» (1928, Հայաստանի ազգային պատկերասրահ)
* «Արզնու բազալտ կտրողները» (1933)
* «Գեղարդի տեսարան» (էտյուդ, 1927)
* «Գետառ գետը Ավան գյուղի մոտ» (1928)
* «Ավան գյուղ. Արագած» (1928)
* «Պապը և թոռնիկը» (1929)
* «Մեղվի փեթակ» (1929)
* «Ժողտան քար ջարդող մեքենան» (1930)
* «Ծաղիկներ Արզնիից» (1935)

## Գրականություն
* Արվեստի վաստակավոր գործիչ Վրթանես Ախիկյանի նկարների ցուցահանդես [կատալոգ], Ե., 1937
* Շիշմանյան Ռ., Բնանկարն ու հայ նկարիչները, Ե., 1958

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Ձիթողցոնց տուն-թանգարան

**Ձիթողցոնց տուն-թանգարան**, Գյումրիի ժողովրդական ճարտարապետության, քաղաքային կենցաղի և ազգային ճարտարապետության թանգարան, որտեղ ներկայացված է Գյումրվա առօրյան, մշակույթն ու պատմությունը։ Գտնվում է քաղաքի կենտրոնում։

Ընդգրկված է Գյումրիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Պատմություն
Գյումրիի ժողովրդական ճարտարապետության և քաղաքային կենցաղի թանգարանը հիմնադրվել է 1984 թվականին։

Ձիթողցյան չորս եղբայրները գաղթել են Արևմտյան Հայաստանի Ձիթող գյուղից և 1872 թվականին Ալեքսանդրապոլում կառուցել են այդ ժամանակի համար նշանակալի այս առանձնատունը։

## Ցուցադրություն
Թանգարանի ցուցասրահներում ներկայացված են 19-րդ դարի 60-ական թվականներից մինչև 20-րդ դարի 20-ական թվականներն ընկած ժամանակահատվածի Ալեքսանդրապոլի ինքնավարությունը, առավել տարածում գտած արհեստները, հասարակական կենցաղն ու հոգևոր մշակույթը։ Թանգարանի ցուցասրահներում վերականգնված են նաև գյումրեցի արհեստավորի և ունևոր խավի բնակարանների ներքնատեսքը։

Ցուցադրությունն ընդգրկում է Ալեքսանդրապոլ քաղաքի սոցիալ-տնտեսական, հասարակական-քաղաքական և մշակութային կյանքի զարգացման պատմությունը 19-րդ դարի 30-ական թթ. մինչև 20-րդ դարի 20-ական թթ. ընկած ժամանակահատվածում։

## Հասցե
Թանգարանը գտնվում է Գյումրիի Հաղթանակի պողոտայի թիվ 47 հասցեում։

## Տես նաև
* Ընկերուհիներ (քանդակ, Գյումրի)

## Պատկերասրահ


2014 Prowincja Szirak, Giumri, Dawny budynek mieszkalny rodziny Dzitoghtsian (03).jpg
Dzitoghtsonts17.JPG
Ձիթողցյանների տուն, Գյումրի 01.JPG
Ձիթողցյանների տուն, Գյումրի 03.JPG
Ձիթողցյանների տուն, Գյումրի 06.JPG
Ձիթողցոնց թանգարան 03.jpg
Ձիթողցոնց թանգարան 07.jpg
Ձիթողցոնց թանգարան խաչքար մահացած ընտանիքին 01.jpg
Ձիթողցոնց տուն 1.jpg
Ձիթողցոնց տուն.jpg
Ձիթողցոնց թանգարան 08.jpg
Ձիթողցոնց թանգարան 04.jpg
2014 Prowincja Szirak, Giumri, Dawny budynek mieszkalny rodziny Dzitoghtsian (02).jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ձիթողցոնց տուն-թանգարան

Կատեգորիա:Գյումրու թանգարաններ
Կատեգորիա:1984 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:1984 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Տուն-թանգարաններ
Կատեգորիա:Հայաստանի պատմության թանգարաններ
Քիմիական տարրերի ցանկ

2024 թվականի դրությամբ Տեսական և կիրառական քիմիայի միջազգային միության կողմից հայտնաբերվել և անվանվել են 118 քիմիական տարրեր։ Քիմիական տարրը ատոմի տեսակ է, որն իր միջուկում ունի հստակ քանակությամբ պրոտոններ (այս քանակը կոչում են ատոմական համար և նշանակում են *Z*-ով)։

Քիմիական տարրերը ներկայացված են պարբերական աղյուսակում, որի պատմությունը պարբերական օրենքի սկզբունքի հետ միասին դարձել են ժամանակից քիմիայի զարգացման հիմքերից։

## Ցանկ

## Տես նաև
Քիմիական տարրեր

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ցանկեր:Քիմիա
Կատեգորիա:Քիմիական տարրեր
Սթենլի Քեր

**Սթենլի Էլֆինսթոուն Քեր** (անգլ.՝ *Stanley Elphinstone Kerr*, ), ամերիկացի հումանիստ, կլինիկական կենսաքիմիկոս և մանկավարժ։

## Գործունեություն
Աշխատել է որպես կլինիկական կենսաքիմիկոս Ուոլթեր Ռիդի անվան զինվորական հոսպիտալում (Վաշինգտոն, ԱՄՆ)։ 1919 թվականին հեռացել է Միացյալ Նահանգներից և Ամերիկյան օգնության կոմիտեի շրջանակներում մեկնել Հալեպ՝ կամավոր աշխատանքի։ Քերը հայ գաղթականների ճգնաժամի ժամանակ Հալեպում կատարել է տարաբնույթ առաքելություններ։ Այդ ժամանակաշրջանում Հալեպ էին հասնում Հայոց ցեղասպանությունից մազապուրծ եղած հայերը։ Աշխատել է որպես բժշկական և սանիտարական սպա, փորձել է փրկել քրդական և թուրքական ընտանիքների կողմից բռնի կերպով որդեգրված հայ երեխաներին։ Հալեպում անցկացրած տարիների մասին Քերը գրել է «Մարաշի առյուծները» (The Lions of Marash) գրքում։

1921 թվականին Քերը և նրա կին Էլսա Ռեքման Քերը ընդգրկվում են Ամերիկյան կոմիտեի կողմից Լիբանանի Նահր Իբրահիմ քաղաքում ստեղծված մանկատան աշխատակազմում։ Երկու տարի անց՝ 1923 թվականին, մալարիայի տարածվող համաճարակի պատճառով մանկատունը փակվում է։

Փենսիլվանիայի համալսարանում գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան ստանալուց հետո Քերը և կինը վերադառնում են Մերձավոր Արևելք։ Ավելի ուշ Քերը ստանձնում է Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի կենսաքիմիայի ամբիոնի վարիչի պաշտոնը, իսկ կինն իր հերթին դառնում է համալսարանի ուսանողուհիների բաժնի դեկանը։

1965 թվականին, 40 տարվա ակադեմիական գործունեությունից հետո, Քերն անցնում է թոշակի։ Կատարած բազմածավալ ներդրումների համար Լիբանանի Հանրապետության կողմից պարգևատրվել է Արժանիքների և Եղենափայտի պետական շքանշաններով (ասպետի աստիճան)։ Կյանքի վերջին տարիներն ամուսիններն անցկացրել են Փրինսթոն քաղաքում (Նյու Ջերսի նահանգ)։ Մահացել է 1976 թվականին։

Ունեցել է 4 զավակ, որոնցից ամենակրտսերը՝ Մալքոլմ Քերը զբաղեցրել է Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի ռեկտորի պաշտոնը։

Հանդիսանում է նաև Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի նախկին բասկետբոլիստ, հնգակի չեմպիոն Սթիվ Քերի պապը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Մարաշի առյուծները» աշխատությունը (անգլերեն) «Գուգլ գրեքերում»

Կատեգորիա:1976 մահեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի միսիոներներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության ականատեսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկավարժներ
Նոր Երզնկա

**Նոր Երզնկա**, գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Աշտարակ համայնքում։ Գտնվում է Մարզկենտրոնից 45 կմ հարավ-արևմուտք՝ Քասաղ գետի ձախ ափին, Երևան-Եղվարդ ավտոճանապարհի ձախ կողմում։

Նոր Երզնկա է վերանվանվել 1966 թ.-ի նոյեմբերի 25-ին։

## Բնակչություն
Բնակիչները եկել են Ախալքալաքից, Ապարանից Մարտունիից, Թալինից։ Այս պահին բնակչության թիվը հասնում է 1900-ի։

Նոր  Երզնկան ունի  մշակույթի տուն, 12-ամյա  միջնակարգ  դպրոց։

Նոր Երզնկայի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։ Տղամարդկանց մեծ մասը զբաղվում է արտագնա աշխատանքով և շինարարությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Նոր Երզնկայից հյուսիս-արևմուտք գտնվում է մ.թ.ա. 2-րդ-1-ին հազարամյակի ամրոց-բնակատեղի։

## Տես նաև
* Նոր Երզնկայի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)
* Հայոց ցեղասպանության հուշարձան (Նոր Երզնկա)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գյուղեր
Նուռնուս

**Նուռնուս**, գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, մարզկենտրոնից 20 կմ հարավ-արևմուտք, Հրազդան գետի ձախ բարձրադիր ափին։

## Բնակչություն
Նուռնուսի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է դաշտավարությամբ և անասնապահությամբ։

## Օգտակար հանածոներ
Ունի դիատոմիտի և բազալտի պաշարներ։
մինի|Նուռնուսի երկաթուղային կայարանը

## Պատմամշակութային կառույցներ
Նուռնուսն ունի XIII դարի եկեղեցի, իսկ գյուղի մոտ, Հրազդանի ափին, նշմարվում են քարեդարյան քարայրեր (մ.թ.ա. 2-րդ-1-ին հազարամյակ)։

## Տես նաև
* Նուռնուսի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գյուղեր
Ողջաբերդ

**Ողջաբերդ**, գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, մարզկենտրոնից 52 կմ հարավ-արևմուտք, Երևան-Գառնի ավտոխճուղու վրա, քարայրներով հայտնի Ողջաբերդի լեռների լանջին։

## Բնակչություն
Ողջաբերդի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է պտղաբուծությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ողջաբերդի հյուսիսային կողմում կան մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի մեգալիթյան հուշարձաններ (կրոմլեխներ), իսկ հարավային կողմում՝ IV-V դարերի գմբեթավոր եկեղեցու ավերակներ։

## Տես նաև
* Ողջաբերդի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գյուղեր
Պռոշյան

**Պռոշյան**, գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզում՝ Մ-1 Երևան-Աշտարակ ավտոմոբիլային ճանապարհի վրա։ Մարզկենտրոն Հրազդան քաղաքից հեռու է 52 կմ, մայրաքաղաք Երևանից՝ 4 կմ։

Պռոշյան է վերանվանվել 1964 թ.-ի օգոստոսի 15-ին։

## Բնակչություն
Բնակչության նախնինները տեղափոխվել են Տեղեր, Նիգատուն և այլ գյուղերից։

Պռոշյանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և պտղաբուծությամբ։


Proshyan, Armenia - panoramio (1).jpg|Տեսարան դեպի Արարատ լեռը Պռոշյան գյուղից, 15․10․2015թ․
Արցախյան ազատամարտի հուշահամալիր, Պռոշյան գյուղ (20.04.2021թ.) 07.jpg|Զորաց պանթեոն, 20․04․2021թ․


## Տես նաև
*Արցախյան ազատամարտի հուշահամալիր (Պռոշյան, Կոտայքի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գյուղեր
Ջրառատ (Կոտայքի մարզ)

**Ջրառատ**, գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, մարզկենտրոնից 3 կմ հյուսիս-արևելք, ցածրադիր, բլրաշատ վայրում։

Ջրառատ է վերանվանվել 1982 թ.-ի մարտի 31-ին։

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և դաշտավարությամբ։

## Տես նաև
* Ջրառատի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գյուղեր
Հեծյալներ (միջատներ)

**Հեծյալներ** (), թաղանթաթևերի կարգի մակաբույծ միջատների ընտանիք։ Մարմնի երկարությունը 0, 4— 5 սանտիմետր է, փորը և կուրծքը միացած են շարժական։ Մեծ մասի թևերը լավ են զարգացած։ Արուներն ունեն ձվադիր, որի միջոցով ձվադրում են տիրոջ մարմնին։ Թրթուրները զարգանում են տիրոջ մարմնում և ավարտման պահին լրիվ ոչնչացնում վերջինիս ներքին օրգանները։ Հասուն հեծյալները սնվում են ծաղիկների նեկտարով։ Ակտիվ են ցերեկը, որոշ տեսակներ թռչում են գիշերը։ Հայտնի է մոտ 1250 սեռ (մոտ 60 հազար տեսակ), որից մի քանի հարյուրը՝ Հայաստանում։ Որոշ տեսակներ օգտագործվում են որպես կենսաբանական պայքարի միջոց։

Կատեգորիա:Մակաբույծ միջատներ
Կատեգորիա:Թաղանթաթևավորներ
Հեկլա

**Հեկլա** (, բառացի՝ շորագլխարկ, կնգուղ), գործող հրաբուխ Իսլանդիա կղզու հարավում։ Բարձրությունը 1491 մետր է։ Ստրատո (շերտավոր) հրաբուխ Է։ Ժայթքումը առաջին անգամ գրանցվել Է 1104 թվականին։ Վերջին 700 տարում գրանցվել Է 20 ուժեղ ժայթքում։ 1947-1948 թվականներին ժայթքումը տևել Է 13 ամիս, արտավիժած նյութի ծավալը հասել Է 0,4 կմ³։

1766 թվականի ժայթքումը եղել Է կործանարար և ուղեկցվել մարդկային զոհերով։

## Անվանում
Անվանումը իսլանդերեն բառացի նշանակում է «շորագլխարկ, կնգուղ»։ Հավանաբար այդպես է կոչվել գագաթը պատող մշուշի համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ակտիվ հրաբուխներ
Կատեգորիա:Իսլանդիայի հրաբուխներ
Կատեգորիա:Հրաբուխներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստրատոհրաբուխներ
Հեծյալներ

մինի|աջից|Հեծյալ
**Հեծյալներ**, Հին Աթենքում, Հին Հռոմում և անտիկ այլ պետություններում եղել են արտոնյալ դասերից մեկը։ Հին Աթենքում հեծյալը իբրև դաս ձևավորվել է Սոլոնի ռեֆորմների (մեր թվարկությունից առաջ 594 կամ 593 թվականներին) հետևանքով։ Հեծյալները կազմել են բնակչության երկրորդ դասը և ծառայել հեծելազորում։ Իրավունք ունեին զբաղեցնելու ընտրովի պաշտոններ։ Հին Հռոմում հեծելազոր անվանել են զինվորների արտոնյալ խմբին, որը ծառայել է հեծելազորում։ Սերվիոս Տուլլիոսի (մեր թվարկությունից առաջ 6-րդ դար) ռեֆորմների հետևանքով հեծյալներն էլ են գույքացենզով բաժանված հռոմեական քաղաքացիների բարձրագույն կարգի մեջ (գույքացենզը՝ 100 հազար աս (պղնձե դրամ, 1 ասը հավասար է 327, 45 գրամի)]։ Մեր թվարկությունից առաջ 3-րդ դարից առևտրի, արհեստների և վաշխառության զարգացման հետևանքով հեծյալների կարգը մտել են նաև (ցենզով) խոշոր առևտրականները, արհեստանոցների տերերը և վաշխառուները։ Մեր թվարկությունից առաջ 1-ին դարի վերջից հեծյալների կոչումը փոխանցվել է ժառանգաբար, իսկ ցենզը սահմանվել 400 հազար սեստերտիուսը (1 սեստերտիուսը այս ժամանակաշրջանում հավասար է 4 ասի)։ Մեր թվարկության 1-ին դարից հեծյալները համալրել են բանակի հրամանատարական կազմը, պրովինցիաներում վարել մի շարք պաշտոններ։ Հեծյալների դասը Հին Հռոմում գոյատևել է մինչև 4-րդ դարը։

Կատեգորիա:Ցամաքային զորքեր
Արմենուհի Թերզյան

**Արմենուհի Թերզյան** (), հայ բանաստեղծուհի։

## Կենսագրություն
Սովորել է Կոստանդնուպոլսի Ներսեսյան վարժարանում։

1969-1981 թվականներին աշխատակցել է «Սարմարա» թերթին։ Լույս է ընծայել «Հետքեր» (1968), «Մթնշաղ» (1978), «Արիանի ակնարկէն» (1986) բանաստեղծությունների ժողովածուները։

Արժանացել է Սարգիս Պողոսյանի «Ստամբուլահայ բանաստեղծներ» մրցանակին։ Օգտագործել է Արիան գրչանունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արմենուհի Թերզեան։ Կ'արժէ Ապրիլ

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:1910 ծնունդներ
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծուհիներ
Հովվերգություն

[մինի|աջից|[Ալվան Ֆիշեր, Հովվերգություն ներկայացնող նկար 1854]]
**Հովվերգություն** (իդիլիա, բուկոլիկա), անտիկ պոեզիայի ժանրերից։ Կյանքի երանելի վիճակ պատկերող ստեղծագործություններ, որտեղ ներկայացված են բնության մեջ, գյուղում ապրող և աշխատող հասարակ մարդկանց կերպարներ ու հարաբերություններ։ Հովվերգությունները բնութագրվում են առնչությունների բնականությամբ, բնության գեղեցկությունների ու մարդու անվրդով կյանքի ներդաշնակությամբ։ Հովվերգության հիմնադիրն է Թեոկրիտոսը (մեր թվարկությունից առաջ 3-րդ դարում)։ Հովվերգություններ գրել են Մոսխը (մեր թվարկությունից առաջ 2-րդ դարում), Վիրգիլիոսը (մեր թվարկությունից առաջ 1-ին դարում) և ուրիշներ։ Հովվերգությունն իր երկրորդ ծաղկումն ապրել է 17-18-րդ դարերում (Ս. Գեսների, Ի. Ֆոսի կողմից)։ Հովվերգության բնույթ ունեն քաղաքակրթության և հասարակական կյանքի դժվարություններից հեռու բանաստեղծական պատկերները։

Սկզբնական շրջանում Հին Հռոմում այն նշանակել է գյուղական թեմայով փոքր բանաստեղծություն։ Ավելի ուշ Բյուզանդիայում εἰδύλλιον բառն օգտագործել են սխոլաստիկները՝ մեկնաբանելով հին հույն բանաստեղծ Ֆեոկրիտի (, մոտ 300 — մոտ 260 մ.թ.ա) ստեղծագործությունների որոշակի հատվածներ։

## Արտաքին հղումներ
* ВТ-ЭСБЕ|Идиллия|Чешихин, Всеволод Евграфович|В.&nbsp;Е.&nbsp;Чешихин

## Գրականություն
* Т. В. Попова. БУКОЛИКА В СИСТЕМЕ ГРЕЧЕСКОЙ ПОЭЗИИ // Поэтика древнегреческой литературы. М., 1981.

Կատեգորիա:Անտիկ պոեզիայի ժանրեր
Կատեգորիա:Հովվերգություն
Կատեգորիա:Արվեստի ժանրեր
Կատեգորիա:Հին հունական գրականություն
Կատեգորիա:Երաժշտական ոճեր