open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սարգիս Գարուկյան

**Սարգիս Հայորդու Գարուկյան** (), հայ նկարիչ։

Նկարչուհի Մարիամ Համբարյանի ամուսինն է, նկարիչ Հենրի Գարուկյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
1978-1983 թվականներին սովորել է Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի նկարչա-գծագրական բաժնում։ 1989 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության, 1997 թվականից՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «International Association of Art» կազմակերպության անդամ, 2005 թվականից՝ «Կերպար» նկարիչների ասոցիացիայի անդամ։

## Ընտանիք
* Հայրը՝ Հենրի Գարուկյանը (ծնվ․ 27 սեպտեմբերի 1950) - նկարիչ
* Փոքր եղբայրը՝ Մուշեղ Գարուկյանը (ծնվ․ 24 օգոստոսի 1974) - գրաֆիկ, դիզայներ, գրաֆիկական դիզայներ, համակարգչային գրաֆիկա, ստեղծագործական տնօրեն

## Անհատական ցուցահանդեսներ
* 2011 թ. «Մի փոքր հայկական արև` մոսկովյան նոյեմբերին», «Արտ դեկո» պատկերասրահ, Մոսկվա
* 2011 թ. «Երկխոսություն», Ուրբաթ» մամուլի ակումբի ցուցասրահ, Երևան
* 2001 թ. Թեքեյան մշակութային ընկերակցություն, Պեշկեթերյան պատկերասրահ, Ալթադենա, ԱՄՆ
* 2001 թ. ՀՀ մշակույթի նախարարություն
* 1998 թ. Վանաձորի պետական պատկերասրահ
* 1992 թ. Արտասահմանյան երկրների հետ մշակութային կապերի ցուցասրահ
* 1987 թ. Բեռլին, Գերմանիա

## Մեջբերումներ Սարգիս Գարուկյանից
Քանի դեռ կա վրձնի և կտավի ազնվությունը, քանի նկարը կյանքի կոչողը մարդն է, վրձինը կիրառությունից դուրս չի գա։ Տեխնիկան, տեխնոլոգիաները հոգի չունեն, իսկ վրձինն ու նկարիչը հոգու թելադրանքով են գործում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Տաքսիսներ

**Տաքսիսներ** ( — դասավորություն, տեղադրություն), ազատ շարժվող մանրէների և միաբջիջ բույսերի, ինչպես նաև բազմաբջիջ օրգանիզմների առանձին բջիջների (զոոսպորներ, սպերմատոզոիդներ, լեյկոցիտներ) և բջիջների առանձին մասերի (կորիզներ, պլաստիդներ) շարժողական ռեակցիաներ։ Առաջանում են միակողմանի գրգիռի ազդեցությունից։ Տարբերում են լույսի (ֆոտոտաքսիս), ջերմաստիճանի (թերմոտաքսիս), խոնավության (հիդրոտաքսիս), հեղուկի հոսքի (ռեոտաքսիս), էլեկտրական հոսանքի (գալվանատաքսիս), վնասվածքի (տրավմատաքսիս), քիմիական (քեմոտաքսիս), մեխանիկական (բարոտաքսիս) և այլ գրգռիչների ազդեցությամբ պայմանավորված տաքսիսներ։ Ըստ ռեակցիայի բնույթի տարբերում են դրական (շարժում դեպի գրգռիչը), բացասական (շարժում գրգռիչի հակառակ ուղղությամբ) տաքսիսներ և գրգռի աղբյուրի նկատմամբ որոշակի ուղղություն չունեցող ֆոբոտաքսիսներ («վախի» շարժումներ)։ Տաքսիսի բնույթը կարող է փոփոխվել կախված գրգռի ինտենսիվությունից և օրգանիզմի վիճակից։ Տաքսիսներն անհրաժեշտ է տարբերել տրոպիզմներից՝ անշարժ (ամրացրած) բույսի առանձին օրգանների կամ ամբողջական բույսի միակողմանի գրգիռով պայմանավորված շարժումներից։

Կատեգորիա:Շարժողական ռեակցիաներ
Կատեգորիա:Բջջաբանություն
Վարդան (մանրանկարիչ)

**Վարդան** (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ են), 13-րդ դարի հայ մանրանկարիչ։ 1251 թվականին Հռոմկլայում պատկերազարդել է Սարգիս գրչի ընդօրինակած ավետարանը (Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան, ձեռագիր համար 3033)։ Ձեռագիրը գրված է մագաղաթի վրա (բոլորգիր), ունի 411 թերթ (21X15)։ Վարդանը ձեռագրում պատկերել է 11 խորան, չորս ավետարանիչների պատկերներ՝ համապատասխան անվանաթերթերով, և բազմաթիվ լուսանցազարդեր։

## Արվեստը
Ավետարանի սկզբում Եվսեբիոսի նամակի զույգ խորաններն են, գլխազարդերի կամարների տակ՝ Եվսեբիոսի և Կարպիանոսի դիմապատկերները։ Վերջին երկու խորաններում ոսկի խորքի վրա կապույտ ներկով գրված է Վարդանի ուղերձ հիշատակարանը «Վարդան արա յիշման արժանի» վերջաբանով։ Ընդհանուր առմամբ խորաններն ունեն գունավառ և հստակ դեկորատիվ հարդարանք։ Ավետարանիչների պատկերները նկարված են կանոնական ձևերով և նմանություն ունեն Հռոմկլայում 1249 թվականին Կիրակոս ծաղկողի նկարազարդած ձեռագրի մանրանկարների հետ։ Անվանաթերթերի հարդարանքում ևս նկարիչը հավատարիմ է կիլիկյան մանրանկարչության ավանդներին։
Վարդանի արվեստին բնորոշ են զարդաձևերի կուռ մշակումը, հորինվածքի միասնականությունը, գունաշարի բազմերանգությունը։

Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Կատեգորիա:Արվեստը Կիլիկիայում
Անդրե Տարդիյո

մինի|Les Temps (թերթ)|ձախից
**Անդրե Տարդիյո** (), (նոյեմբերի 2, 1876 - փետրվարի 21, 1945), ֆրանսիացի քաղաքական գործիչ։

1903-1914 թվականներին «Տան» («Le Temps») թերթի արտաքին քաղաքական մեկնաբան։ 1914-1924, 1926-1936 թվականներին՝ պառլամենտի անդամ։ 1919-1920 թվականներին ակտիվորեն մասնակցել է Վերսալի հաշտության պայմանագրի նախապատրաստմանը և Փարիզի հաշտության կոնֆերանսի աշխատանքներին։ Եղել է նախարար (1919-1920 թվականներին, 1926-1928 թվականներին, 1928-1929 թվականներին, 1930 թվականին, 1931-1932 թվականներին և այլն)։ 1929-1930 թվականներին՝ վարչապետ, 1932 թվականին՝ վարչապետ և արտաքին գործերի նախարար։ 1930-ական թվականներին հանդես է եկել գործադիր իշխանության ուժեղացման և պառլամենտի իրավունքների սահմանափակման պահանջով։ Հեղինակ է դիվանագիտության պատմության վերաբերյալ գրքերի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1876 ծնունդներ
Կատեգորիա:1945 մահեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մանկավարժներ
Տեղական քամիներ

**Տեղական քամիներ**, առաջանում են սահմանափակ տարածություններում։ Այնտեղ դրանք հաճախակի կրկնվում և ստեղծում են եղանակի յուրահատուկ գծեր։ Տեղական քամիներ կարող են լինել մթնոլորտի տեղական շրջանառության արդյունք (ֆյոն, չեռնահովտային քամիներ, նեղ կիրճերի քամիներ) կամ էլ առաջանալ մթնոլորտի ընդհանուր շրջանառության փոփոխության հետևանքով (բրիզ, սիրոկկո, բորա, միստրալ, չինուկ են)։

Կատեգորիա:Քամիներ
Վիեննայի հայկական տպարան

**Վիեննայի հայկական տպարան**, Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության տպարան, հիմնել են 1811 թվականին Տրիեստից Վիեննա տեղափոխված Մխիթարյանները։ 1812 թվականին լույս է ընծայվել առաշին գիրքը՝ «վարք Մարիամու»-ն։ 1837 թվականին տպարանում բացվել է տառաձուլարան։ Այս շրջանում տպարանը կատարել է հայկական գաղթավայրերի տառաձուլման պատվերներ (հիմնականում «վիեննական» տառատեսակներով)։ 1893 թվականին տպարանն ունեցել է 50 լեզվով տառատեսակ (այդ թվում՝ չինարեն, ճապոներեն, հնդկերեն և այլն)։ Գրքերից բացի տպագրվել են հունգարական թղթադրամներ, Դ․ Դիմիտրովի հակաֆաշիստական թռուցիկներն ու գրականությունը։

Կատեգորիա:Տպարաններ
Կատեգորիա:Հայկական տպարաններ
Վոլգա-Դոն նավարկելի ջրանցք

**Վ․ Ի․ Լենինի անվան Վոլգա-Դոն նավարկելի ջրանցք** (), միացնում է Վոլգա և Դոն գետերը դրանց առավելագույն մոտեցման մասում (Դոնի Կալաչ քաղաքի մոտ)։

Կառուցվել է 1948-1952 թվականներին։ Վոլգա-Դոն նավարկելի ջրանցքը կապում է Ռուսաստանի եվրոպակական մասի բոլոր ծովերը՝ ստեղծելով միասնական ջրատրանսպորտային համակարգ։ Ջրանցքի երկա րությունը 101 կմ է։ Այն սկիզբ է առնում Վոլգոգրադի հարավային մասից, անցնում Սարպա, Չերվլյոնայա և Կարպովկա գետերի հովիտներով։ Վոլգա-Դոն ջրաբաժանման խիստ անբարենպաստ հիդրոլոգիական պայմանների պատճառով ջրանցքի սնումը ջրով ապահովում է Ցիմլյանսկի ջրամատարարման բարը՝ երեք պոմպակայանների միջոցով։ Դրանք ջուրը հաջորդաբար մատուցում են ջրանցքի վրա կառուցված արհեստա կան լիճ-ջրամբարներին։ Վոլգային հարող լանջին (20 կմ երկարությամբ տեղամասում) տեղակայված են 9 միախուց միաթել շլյուզներ, որոնց օգնությամբ նավերը բարձրացվում են 88 մ բարձրության վրա, իսկ Դոնին հարող լանջին՝ 4 նույնպիսի շլյուզներ՝ 44 մ իջեցումով։ Վոլգա-Դոն նավարկելի ջրանցքը ապահովում է 5 հազար տոննա բեռնունակությամբ նավերի երթեեկությունը։ Ջրանցքով փոխադրում են ածուխ, միներալային շինանյութեր, հացահատիկ, անտառանյութ, ծծմբական կոլչեդան և նավթամթերք։
Ժիգուլիի հիդրոէլեկտրակայան

**Ժիգուլիի (ժիգուլյովսկայա) հիդրոէլեկտրակայան** (, նախկին անվանում՝ *Կույբիշևի հիդրոէլեկտրակայան*), հիդրոէլեկտրակայան Վոլգա գետի վրա, Վոլգոգրադից հյուսիս։ Կառուցվել է 1951 թ—1962 թ։ Հաստատված հզորությունը 2,54 Գվա է, էլեկտրաէներգիայի տարեկան միջին արտադրանքը՝ 11,1 միլիարդ կվտժ Հիդրոհանգույցի կազմի մեջ մտնում են փռված պրոֆիլի, 27 առավելագույն բարձրությամբ բետոնե շրթափ պատվարը, 3375 է երկարությամբ հողե ջրաբերուկային պատվարը, հէկի համատեղված տիպի 664 է երկարությամբ շենքը, երկթել երկաստիճան շլյուզը, Վոլգա-Ախտուբինսկի ջրանցքը, ձկնաթող կառույցը։ Հիդրոհանգույցի ճնշումային կառույցները գոյացնում են 31 կՋ ծավալով Վոլգոգրադի ջրամբարը։ Հէկի շենքում տեղակայված են 22 ուղղաձիգ հիդրոագրեգատներ՝ յուրաքանչյուրը 115 Մվա հզորությամբ։ Հէկի արտադրած էլեկտրաէներգիան 500 կՎ լարման բարձրավոլտ էլեկտրահաղորդման գծերով հաղորդվում է Ռուսաստանի եվրոպական մասի միասնական էներգահամակարգին։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի հիդրոէլեկտրակայաններ
Վոլգայի հիդրոէլեկտրակայան (Սամարա)

**Վոլգայի հիդրոէլեկտրակայան**, **Վոլգայի ՀԷԿ**, հայնտի նաև **[[ԽՄԿԿ XXII համագումար]]ի անվան Ստալինգրադ / Վոլգոգրադի ՀԷԿ** () անվամբ, հիդրոէլեկտրակայան Վոլգա գետի վրա, Սամարայից դեպի հյուսիս։

Կառուցվել է 1950-1957 թթ։ Հաստատված հզորությունը 2,3 Գվա է, էլեկտրաէներգիայի տարեկան միջին արտադրանքը՝ 11 միլիարդ կվա՝ ժ։ Հիդրոհանգույցի կազմի մեջ մտնում են փռված պրոֆիլի, 30 բարձրությամբ բետոնե ջրթափ պատվարը, 2800 երկարությամբ հողե ջրաբերուկային պատվարը, հէկի համատեղված տիպի 600 երկարությամբ շենքը, երկու երկթել շլյուզներ, առբերիչ ջրանցքները և մեքենայացված նավահանգիստը։ Հէկի շենքում տեղակայված են 20 ուղղաձիգ հիդրոագրեգատներ՝ յուրաքանչյուրը 115 Մվա հզորությամբ Հիդրոհանգույցի ճնշումային կառույցները գոյացնում են 58 կմ3 ծավալով Կույբիշևի ջրամբարը։ ՀԷԿ-ի արտադրած էլեկտրաէներգիան 500 կվ լարման բարձրավոլտ էլեկտրահաղորդման գծերով հաղորդվում է Ուրալի միացյալ էներգահամակարգին։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի հիդրոէլեկտրակայաններ
Տելեցկոյե լիճ

մինի|Տելեցկոյե լիճ նկարը տիեզերքից
**Տելեցկոյե**, Ալթինկոլ, Ոսկե լիճ, լիճ Ալթայի հյուսիս-արևելքում, ՌԽՖՍՀ Ալթայի երկրամասում։ Գտնվում է Ալթինտու և Կորբու լեռնաշղթաների միջև, տեկտոնական իջվածքում, 435 մ բարձրության վրա։ Մակերեսը 223 կմ² է, երկարությունը՝ 77,7 կմ, լայնությունը՝ մինչև 5,2 կմ, միջին խորությունը՝ 174 մ (առավելագույնը՝ 325 մ)։ Հատակը ծածկված է գորշ տիղմով, ափերը զառիվեր են, ժայռոտ։ Լիճ է թափվում մոտ 70 գետ, արտահոսում՝ Բիա գետը։ Գետի սնումը խառն է։ Սառցակալում է նոյեմբերից մայիս։ Ջրերը քաղցրահամ են, հարուստ թթվածնով։ Թափանցիկությունը 6—14 մ է։ Հաճախակի են քամիները, ալիքի բարձրությունը՝ մինչև 2 մ։ Լճի մոտ է Ալթայի արգելանոցը։ Լճում զարգացած է սպորտային ձկնորսությունը։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ուլագանսկի շրջան
Կատեգորիա:Տուրոչանսկի շրջան
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ռուսաստանում
Թասմանցիներ

[մինի|Վերջին չորս չձուլված թասմանցի աբորիգենները (մոտ 1860-ականներ)․ ամենաերկարակյացը՝ [Տրուգանինին նստած է ծայր աջում]]
**Թասմանցիներ,** Թասմանիա կղզու արմատական բնակչությունը (լիովին ոչնչացվել են անգլիական գաղութարարների ձեռքով 1803-1876 թվականներին)։ Մոտավոր հաշվարկներով՝ 19-րդ դարի սկզբին թասմանցիների թիվը հասել է մի քանի հազար մարդու։ Տնտեսության, տեխնիկայի և մշակույթի զարգացման մակարդակով նրանք եղել են ամենահետամնաց էթնիկ, խմբերից մեկն աշխարհում։ Թասմանցիների ցեղային լեզուներն ու բարբառները, ինչպես նաև հասարակական կարգը գրեթե ուսումնասիրված չեն։ Որոշված չէ նաև նրանց ծագման խնդիրը։ Թասմանցիների մեջ կրոն, հավատալիքների գոյության վերաբերյալ տեղեկությունները հակասական են, և գիտնականները գնահատում են տարբեր կերպ։

Կատեգորիա:Ավստրալիայի ազգեր
Ֆերդինանդ Վալդմյուլլեր

**Ֆերդինանդ Վալդմյուլլեր** (, ), ավստրիացի նկարիչ։

Սովորել է Վիեննայի Գեղարվեստի ակադեմիայում (1807-1813, 1829-1857 թվականներին՝ նույն ակադեմիայի պրոֆեսոր)։ Ստեղծագործել է Վիեննայում, Զագրեբում, Պրահայում, Բռնոյում։ Ավստրիական բիդերմայերի խոշորագույն վարպետ։ Ստեղծել է բնության բանաստեղծական տեսարանների («Պրատերի մեծ բնանկար», 1849 թ.), գյուղացիների կենցաղի («Ցախ հավաքողները Վիեննական անտառում», 1855 թ.) պատկերներ, դիմանկարներ («Նոտար 6․ Ա․ Էլցի ընտանիքը», 1835 թ., բոլորը՝ 19-րդ և 20-րդ դարերի պատկերասրահ, Վիեննա), որոնք աչքի են ընկնում բարյացակամ վերաբերմունքով մարդկանց հանդեպ, կերպարների բնութագրայնությամբ ու մանրամասների նուրբ դիտողականությամբ։

## Պատկերասրահ

Image:Waldmüller Mutter d Hauptm.v.Stierle-Holzmstr.jpg|Նավապետ Սթեյրլի Հոլսմեսթրի մայրը (1819)
Image:Ferdinand Georg Waldmüller - Wolfgangsee.jpg|Ուոլֆգանգսի (1835)
Image:Waldmüller, Ferdinand Georg - Rosen - 1843.jpg| Վարդեր (1843)
Image:Ferdinand Georg Waldmüller - Die Erwartete.jpg|Դայ Էրուորթեյթ (1860)


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Օրիենտալիստ նկարիչներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի արվեստագետներ
Վիեննայի մատենադարան

**Վիեննայի մատենադարան**, Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության մատենադարան, հայերեն ձեռագրերի, գրքերի ու պարբերականների պահպանման կենտրոն Վիեննայում։ Հիմնել են Վիեննայի Մխիթարյանները, 1811 թվականին։ Վիեննայի մատենադարանի դերը մեծացել և հավաքածոները հարստացել են մասնավորապես 19-րդ դարի 2-րդ կեսին, երբ միաբանությունը դարձել է ուսումնական և հայագիտական կենտրոն։ Մատենադարանում պահպանվում է 2600 ձեռագիր (1984), այդ թվում՝ Թորոս Ռոսլինի, Սարգիս Պիծակի և այլոց ձեռքով նկարազարդված արժեքավոր մատյաններ։ 1895 թվականին տպագրվել է Հ․ Տաշյանի կազմած Վիեննայի մատենադարանի ձեռագրացուցակի առաջին հատորը, 1964 թվականին՝ երկրորդ հատորը (Հ․ Ոսկյան), 1983 թվականին՝ երրորդը (Օ․ Սեքուլյան)։ Հայերեն գրքերի և պարբերականների թիվը ավելի քան 150 հազար է, հայագիտությանն ու արևելագիտությանը վերաբերող օտարալեզու գրքերինը՝ ավելի քան 10 հազար։ Գրքային հավաքածուն համալրվում է ՀՍՍՀ-ից ու Սփյուռքի գաղթավայրերից ստացվող հրատարակություններով։ Վիեննայի մատենադարանը սերտ կապերի մեջ է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանի և հանրապետության գիտական այլ հաստատությունների ու գրադարանների հետ։

Կատեգորիա:Մատենադարաններ
Քարերի այգի

**Քարերի այգի**, , նաև , մշակութա-գեղագիտական շինություն Ճապոնիայում, ճապոնական այգու տարատեսակ, առաջացել է Մուրոմատի շրջանում (1336-1573)։

## Նկարագրություն և հիմնական տարրեր
Հիմնականում քարերի այգին հարթ տարածք է, որի մեծ մասը ծածկված է ավազով կամ գետաքարով, բայց այգու հիմանական տարրերը, առարին հայացքից ցաքուցրիվ, բայց իրականում հատուկ դասավորված քարերն են։ Քարերը ունեն հատուկ դասավորվածություն ձեն-բուդդիզմի աշխարահայցքին կապված։ Քարերը դասավորվում են երեքական, ըստ բուդդիզմի երորդության սկզբունքի։ Ավազի մակերեսը փոցխերով ակոսավորում են՝ այգու երկայնքով և օղակաձև՝ քարերի շուրջը։

Ավանդաբար համարվում է, որ այգու մակերեսը օվկիանոսի խորհրդանիշն է, իսկ քարերը կղզիներն են, բայց այգու այցելողը կարող է պատկերացնել ինչ-որ այլ բան։ Այգին հիմնականում կրկնում է տան ճարտարապետությունը և կախված է նրա ներքին ձևավորումից։ Քարերի այգին նախատեսված է առօրյա հոգսերից առանձնանալու և միայնության մեջ մեդիտացիայով զբաղվելու համար։ Այգու ձևավորումը հետևում է ձեն-Բուդդիզմի կանոններին, ընդգծում է ճապոնացիների ձգտումը բնությանը, խորհելուն և միայնությանը։

Այգու առանձնահատկություններից մեկն էլ այն է, որ ցանկացած կետում կանգնելով միշտ տեսնում ես հավասար թվով քարեր։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:SFGGPTGZenGarden.jpg
Պատկեր:Portland Japanese gardens zen garden.jpg
Պատկեր:Anyoin02 1024.jpg
Պատկեր:Miniature Rock Garden for Home.jpg|Miniature Rock Garden for Home with Buddha Statue, Bonsai Tree and Gemstones


## Աղբյուրներ
* Քարերի այգի 
* ճապոնական այգու տեսակները  
* Քարեսանսույ՝ Ճապոնական քարերի այգի կամ ձեն-այգի 
* Ճապոնական քարերի այգու երկրաչափական սկզբունքները 

Կատեգորիա:Ճապոնիայի ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Ճապոնական այգի
Տարեգիր

մինի|Տարեգիր
**Տարեգիր,** պատմական դեպքերն ու իրադարձություններն ըստ տարիների գրի առնող հեղինակ։ Ի տարբերություն պատմիչների, տարեգրերը հիմնականում սահմանափակվել են փաստերի ու եղելությունների հիշատակմամբ՝ առանց ընդհանրացումների ու վերլուծումների։ Ընդհանուր առմամբ տարեգիր են կոչվում աննաչների, տարեգրությունների, ժամանակագրությունների, քրոնիկոնների հեղինակները։ Նման բնույթի պատմական երկերի հեղինակները միջնադարյան Հայաստանում կոչվել են ժամանակագիր։

Կատեգորիա:Ժամանակագրություն
Կատեգորիա:Պատմագիրներ
Սածիլատնկիչ մեքենա

մինի|400px
**Սածիլատնկիչ մեքենա**, գյուղատնտեսական մեքենա, նախատեսված է ծխախոտի, բանջարանոցային, ձիթատու-եթերատու, և այլ բույսերի սածիլները հողում տնկելու համար։ Տարբերում են կախովի և կցովի սածիլատնկիչ մեքենաներ՝ երկշարք, քառաշարք, վեցշարք տիպերի։ Բաղկացած է տնկող ապարատից (շղթայավոր, ակոսավոր և ճառագայթային), ակոսահան խոփիկներից, գլանվակներից (բույսերի սածիլների արմատները հողով ծածկելու և ամրացնելու համար), ջրի բաքերից և ջրաբաշխման համակարգից՝ սածիլները տնկելու և միաժամանակ ջրելու համար։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական տեխնիկա
Կատեգորիա:Բուսաբուծություն
Վիեննայի պետական օպերա

**Վիեննայի պետական օպերա** (, հիմնադրվել է 1869 թվականին) (մինչև 1918 թվականը՝ Վիեննայի պալատական օպերա), խոշորագույն օպերային թատրոն, Ավստրիայի երաժշտական մշակույթի կենտրոն։

## Պատմություն
thumb|Վիեննայի պետական օպերա։ 1898 թվական

Վիեննայի պալատական օպերան ստեղծվել է 17-րդ դարի կեսին։ 17-18-րդ դարերին ներկայացումները տրվել են տարբեր թատրոններում։ 17-րդ դարի վերջերին և 18-րդ դարի սկզբին թատրոնի խաղացանկի հիմքը կազմել են իտալական օպերաները։

18-րդ դարի կեսից Վիեննայի պալատական օպերայի վրա էական ազդեցություն է գործել Ք․ Վ․ Գլյուկի օպերային ռեֆորմը, ձևավորվել է ազգային օպերային ոճ (Ի․ Ումլաուֆի, Կ․ Դիտերսդորֆի, Ամադեուս Մոցարտի օպերաների բեմադրությունը)։

19-րդ դարում թատրոնում բեմադրվել են գերմանական, ավստրիական, իտալական և ֆրանսիական կոմպոզիտորների օպերաներ, հանդես են եկել Եվրոպայի ականավոր շատ երգիչներ։

1880-ական թվականներին Ռիխտերի (երաժշտական տնօրեն և դիրիժոր՝ 1875 թվականից) և հատկապես Գ․ Մահլերի (թատրոնը ղեկավարել է 1897-1907 թվականներին) գործունեության շնորհիվ Վիեննայի պետական օպերան դարձել է Եվրոպայի լավագույն օպերային թատրոններից մեկը։ 1869 թվականին թատրոնը ստացել է սեփական շենք։ Այստեղ բեմադրվել են Ամադեուս Մոցարտի, Լուդվիգ վան Բեթհովենի, Ռիխարդ Վագների, Ջուզեպպե Վերդիի, Կ․ Դեբյուսիի, Ռիխարդ Շտրաուսի, ինչպես և (Վիեննայում առաջին անգամ) Պյոտր Չայկովսկու («Եվգենի Օնեգին», «Պիկովայա դամա», «Իոլանտա») օպերաները։

1920-ական թվականներին․ թատրոնի խաղացանկում մեծ տեղ են գրավել Ա․ Շյոնբերգի, Է․ Կշենեկի, Ա․ Բերգի, Է․ Կոռնգոլդի օպերաները։ Ֆաշիստական օկուպացիայի տարիներին (1938-1944) թատրոնը ճգնաժամ է ապրել։ 1945 թվականին Վիեննայի ռմբակոծման ժամանակ թատրոնի շենքը ավերվել է (վերականգնվել է 1955 թվականին)։ 1945 թվականին երկրի ազատագրումից հետո Վիեննայի պետական օպերան կրկին նվաճել է Ավստրիայի առաջատար երաժշտական կենտրոնի փառքը։

1940-1960-ական թվականներին թատրոնի խաղացանկում դասական գործերի կողքին տեղ են գրավել ժամանակակից կոմպոզիտորների օպերաներ (Կ․ Օրֆ, Վ․ Էգկ, Պ․ Հինդեմիթ, Ֆ․ Պուլենկ, Ի․ Պիցետտի և ուրիշներ)։ Այստեղ հանդես են եկել Ավստրիայի և այլ երկրների լավագույն երգիչները, խոշորագույն դիրիժորներ Կ․ Կրաուսը, Ռ․ Շտրաուսը, Բ․ Վալտերը, Օ․ Կլեմպերերը, Վ․ Ֆուրտվենգլերը, Յո․ Կրիպսը, Վ․ դե Սաբատան, Կ․ Բյոմը, Դ․ Միտրոպուլոսը, Լ․ Բեռնստայնը և ուրիշներ։

## Տես նաև
Angizia — рок-группа, работающая в стиле авангардный метал, все участники которой являются музыкантами Венской государственной оперы.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Stefan, Paul. Das neue Haus. Ein Halbjahrhundert Wiener Opernspiel und was voranging. — Wien/Leipzig: Strache, 1919.

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
 
* Официальный сайт
* Венская государственная опера: прошлое и настоящее 



Կատեգորիա:Թատրոններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ավստրիայի օպերային թատրոններ
Կատեգորիա:Վիեննայի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Թատրոնը 1861 թվականին
Կատեգորիա:Շենքեր և շինություններ, զբաղեցրած 1861 թվականին
Կատեգորիա:1869 կառուցումն ավարտված թատրոններ
Կատեգորիա:Նեոռենեսանս ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Ներքին քաղաք
Կատեգորիա:Վիեննայի պետական օպերա
Կատեգորիա:Բալետի թատրոններ
Կատեգորիա:Վիեննայի մշակութային վայրեր
Վլադիմիր Տենդրյակով

**Վլադիմիր Ֆեոդորովիչ Տենդրյակով** (, ), ռուս խորհրդային գրող։

## Կենսագրություն
1951 թվականին ավարտել է Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտը։ Սոցիալ-տնտեսական ու բարոյական սուր խնդիրներ են առաջադրված Տենդրյակովի ակնարկներում, վիպակներում ու պատմվածքներում («Իվան Չուպրովի անկումը», 1953, «Վատ եղանակներ», 1954, «Անհամապատասխան էր» (1954, կինոնկար՝ «Օտար ազգականը», 1956), «Դարուփոսեր», 1956, «Ձիգ հանգույց» (1956, կինոնկար՝ «Մաշան կյանք է մտնում», 1957), «Վախճան», 1968, «Երեք պարկ աղբոտ ցորեն» (1973, բեմականացումը՝ 1975) և այլն)։ Տենդրյակովը ձևավորվել է առավելապես որպես կարճ վիպակի վարպետ («Երեքնոց, յոթնոց, մեկնոց», 1960, «Դատ», 1961, համանուն կինոնկար՝ 1962, «Կարճ միացում», 1962, «Գտածո», 1965 և այլն)։ «Թռչող օրվա հետևից» (1959) վեպում, «Հրաշագործը» (1958, համանուն կինոնկար՝ 1960, հայերեն հրատարակություն՝ 1959), «Գարնանային վայրիվերումներ» (1973) և այլ վիպակներում արծարծված են դաստիարակության հարցեր։

Տենդրյակովը հեղինակ է երիտասարդ նկարչի՝ երեկվա ճակատայինի բարոյական-գեղագիտական որոնումների մասին պատմող «Տեսակցություն Նեֆերտիտիի հետ» (1964) վեպի, ինչպես նաև՝ գիտաֆանտաստիկ ու դրամատիկական գործերի։ «Հատուցում» (1982) և «Վաթսուն մոմ» (1982, «Հատուցում» ժողովածուում) սուր-բախումնային վիպակներում վճռվում են արդիական հրատապ խնդիրներ։

Տենդրյակովը պարգևատրվել է 2 շքանշանով։

## Վլադիմիր Տենդրյակովը հայերեն
* Անտառներում (վիպակներ, ակնարկներ), Ե., Հայպետհրատ, 1956, 550 էջ։ Ռուսերենից թարգմ.՝ Ե. Մելիքյան։ Բովանդակությունը՝ Անտառներում; Իվան Չուպրովի անկումը; Վատ եղանակներ; Անհամապատասխան էր։
* Հրաշագործը (վիպակ), Ե., Հայպետհրատ, 1959, 123 էջ։ Ռուսերենից թարգմ.՝ Գ. Էլիբեկյան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կունցևոյի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային վիպասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմվածքագիրներ
Տեղափոխականություն

**Տեղափոխականություն**, *տեղափոխական օրենք*, երկտեղ գործողության հատկություն, ըստ որի օբյեկտների տեղերը փոխելիս գործողության արդյունքը չի փոխվում՝ а×Ь=Ь×а։ Տեղափոխականությունով օժտված գործողության օրինակներ են թվերի գումարումն ու բազմապատկումը, բազմությունների հատումն ու միավորումը։ Տեղափոխականությունով օժտված չեն օրինակ՝ թվերի բաժանումն ու հանումը, մատրիցների բազմապատկումը, վեկտորական արտադրյալը և այլն։

Կատեգորիա:Աբստրակտ հանրահաշիվ
Կատեգորիա:Բինար գործողություններ
Կատեգորիա:Սիմետրիա
Կատեգորիա:Տարրական հանրահաշիվ
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի հասկացություններ
Կատեգորիա:Ֆունկցիոնալ անալիզ
Վնասի հատուցում

**Վնասի հատուցում**, պարտատիրոջ (կազմակերպություն, քաղաքացի) գույքային կորստի վերականգնումը, որը պատճառվել է պարտապանի ոչ իրավաչափ գործողությամբ կամ անգործությամբ։ Կատարվում է բնամթերքով կամ դրամով։ Վնասելով հասկացվում են՝ պարտատիրոջ կատարած ծախսերը, նրա գույքի կորուստը կամ վնասումը, չստացած այն եկամուտները, որոնք նա կստանար, եթե պարտապանը կատարեր պարտավորությունը։

Վնասի մեջ մտնում են նաև պարտատիրոջ ապագա ծախսերը (պարտապանի առողջարանային բուժման, խնամքի, ուժեղ սննդի են)։ Վնասի հատուցման իրավական հիմքերն են՝ պարտապանի հակաիրավական վարքագիծը, պարտատիրոջ վնասի առկայությունը, պարտապանի հակաիրավական վարքագծի և պարտատիրոջ վնասի մեջ պատճառական կապը, պարտապանի մեղքը։ Երբեմն իրավունքում կարող է գործել վնասի լրիվ հատուցման սկզբունքը։ Օրինակ, ելնելով տուժողի (պարտատիրոջ) մեղքի աստիճանից, վնասի հատուցուման չափը կարող է նվազեցվել կամ հատուցումը մերժվել։ Հաշվի առնելով քաղաքացու գույքային վիճակը՝ դատարանը կարող է նվազեցնել պատճառած վնասի հատուցման չափը։

Տրանսպորտի բոլոր տեսակներով փոխադրումների դեպքում բեռան կորստի, փչացման կամ վնասման համար փոխադրողը պատասխանատվություն կրում է բեռի իրական արժեքի չափով։ Կազմակերպությունները պարտավորվում են հատուցել աշխատանքային (ծառայական) պարտականությունների կատարման ժամանակ աշխատողի մեղքով պատճառած վնասը։ Մինչև 15 տարեկան անչափահասի պատճառած վնասը հատուցում են նրա ծնողները, խնամակալը կամ այն ուսումնական հաստատությունը, դաստիարակչական կամ բուժական հիմնարկը, որի հսկողության տակ գտնվել է նա, եթե չապացուցվի, որ այն առաջացել է ոչ իրենց մեղքով։ 15—18 տարեկան անչափահասն ինքն է հատուցում իր պատճառած վնասը, եթե ունի բավարար գույք կամ վաստակ։

Կատեգորիա:Հանցագործություն
Տեղաճարակ

**Տեղաճարակ**, **էնդեմիա** (հունարեն ένδημος—տեղային, տեղի), տվյալ տարածքում որևէ վարակիչ հիվանդության մշտական առկայությունը, որը պայմանավորված է բնական, կլիմայական, սոցիալ-տնտեսական և ժամանակավոր բնույթի մի շարք այլ գործոններով։ Տարբերում են իսկական և վիճակագրական տեղաճարակներ։ Իսկականի գոյությունը կախված է տեղանքի բնական պայմաններից, օրգանիզմին անհրաժեշտ որոշ նյութերի պակասից (օրինակ՝ տեղաճարակային *[[խպիպ]]*), վարակի աղբյուրի և փոխանցողի տարածման աշխարհագրական արեալից, ինչպես նաև հարուցիչի (մալարիայի, դեղին տենդի են) զարգացման համար անհրաժեշտ արտաքին միջավայրի պայմաններից։ Վիճակագրական տեղաճարակը վերաբերում է այն հիվանդություններին, որոնք ունեն համընդհանուր տարածում (որովայնային տիֆ, դիզենտերիա են)։ Պլանային հակահամաճարակային միջոցառումների շնորհիվ որոշ դեպքերում հնարավոր է վերացնել տվյալ տեղանքի տեղաճարակայնությունը։ Տեղաճարակային հիվանդությունների դեմ պայքարն ընդգրկում է բնակչության կյանքի պայմանների բարելավումը, պատվաստումները, վարակի բնական աղբյուրների և հարուցիչների ոչնչացումը, ինչպես նաև ջրի ֆտորացումը կամ յոդացումը։

Կատեգորիա:Համաճարակաբանություն
Տատրակավանք

**Տատրակավանք՝** Տատրաբնակ Սուրբ Աստվածածին վանք, հայկական ճարտարապետական հուշարձան, Բաղեշից 2 կմ հյուսիս-արևմուտք, Գոմք գյուղի հյուսիս-արևելք կողմում, խոսրով կամ ծոցերով գետի աջ ափին։ Մատենագիտության մեջ հիշատակվում է նաև Գոմոց կամ Գոմաց Սուրբ Աստվածածին և Սուրբ Գեվորգ, սակայն ավելի հաճախ անվանվել է Տատրակավանք, տարբերելու համար հուշարձանախմբից ոչ հեռու գտնվող Ռշտունիքի Գոմք (Գոմս) գյուղի Սուրբ Գևորգ կամ Զոջգլուխ վանքից։ Պարագծով պարսպապատված վանքային համալիրի կենտրոնում արևելք-արևմուտք առանցքով տեղադրված է Վասպուրականում լայն տարածում գտած գլխավոր տաճար, գավիթ, զանգակատուն շենքերի հորինվածքային համադրումը, նրանց շուրջը՝ 8-10 երկհարկանի խցեր են և մի քանի վանքապատկան գոմեր։ Վանքի գլխավոր Սուրբ Աստվածածին կենտրոնագմբեթ, մեծաչափ եկեղեցին ունի 1681 թվականի թվակիր շինարարական արձանագրություն։ Վանքի հիմնադրման թվականը հայտնի չէ, ավանդությունը այն վերագրում է Թադեոս առաքյալին։ Առաջին մատենագիտական հիշատակությունը վանքի մասին վերաբերում է 1414 թվականին։ 15-17-րդ դարերում Տատրակավանքը եղել է գրչության հայտնի կենտրոն, 17-րդ դարից՝ Բաղեշի թեմական առաջնորդարանը։ 1889 թվականից վանքում գործել է դպրոց։ Տատրակավանքը հիմնովին վերաշինվել է 17-րդ և 18-րդ դարերում, ավերվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

Կատեգորիա:Բիթլիսի մարզի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:15-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Պավել Տատարինով

**Պավել Միխայլովիչ Տատարինով** (, ), ռուս խորհրդային երկրաբան, ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (1953)։

Ավարտել է Լենինգրադի լեռնային ինստիտուտը (1925)։ 1926-1938 թվականներին աշխատել է երկրաբանական կոմիտեում։ 1930 թվականից դասավանդել է Լենինգրադի լեռնային ինստիտուտում (1938 թվականից՝ օգտակար հանածոների հանքավայրերի երկրաբանության ամբիոնի վարիչ)։ 1942-1946-ին՝ օգտակար հանածոների պաշարների գծով հանձնաժողովի նախագահ։ 1962 թվականից՝ Համամիութենական միներալոգիական ընկերության նախագահ։ Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են ԽՍՀՄ մետաղային և ոչ մետաղային օգտակար հանածոների հանքավայրերի ուսումնասիրությանը։ Մշակել է քրիզոտիլ-ասբեստի հանքավայրերի առաջացման տեսություն։

Պարգևատրվել է Լենինի 2, Հոկտեմբերյան հեղափոխության 2 շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային երկրաբաններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Տափակաթաթություն

250px|մինի|Հարթաթաթության օրինակ
**Տափակաթաթություն** կամ **հարթաթաթություն**, ոտքի ձևախախտում, որը բնորոշվում է երկայնական, հազվադեպ լայնական կամարի հարթեցմամբ՝ կապանամկանային ապարատի թուլության հետևանքով։ Տափակաթաթության դեպքում ներբանը քսվում է գետնին ամբողջ մակերևույթով։ Ձեռքբերովի տափակաթաթությունը (բնածին հազվադեպ է լինում) ըստ զարգացման պատճառները բաժանում են ստատիկ, վնասվածքային և լուծանքային գործոնների։ Լուծանքային տափակաթաթությունը (պոլիոմիելիտի դեպքում) հազվադեպ է հանդիպում։ Հաճախ նկատվում է վնասվածքային տափակաթաթությունը (նավակոսկրի կամ ոտնաթաթի ոսկրերի կոտրվածքից հետո)։

Ստատիկ տափակաթաթությունը առավել հաճախ հանդիպող ձևն է։ Պատճառը ոտքի տարբեր գերբեռնվածություններն են, հատկապես օրգանիզմի աճման շրջանում։ Հասուն տարիքում տափակաթաթությունը զարգանում է ոտքի վրա երկար մնալիս (վիրաբույժների, վարսավիրների մոտ), գիրանալիս ևս։ Ստորին վերջույթի ոսկրերի կոտրվածքի դեպքում ստատիկ տափակաթաթությունը առաջանում է հակառակ վերջույթում։

## Կանխարգելումը

Ֆիզկուլտուրա, կոշիկների ճիշտ ընտրություն։ 
## Բուժումը
Վարժությունների հատուկ համալիր՝ ոտի և սրունքի մկանների համար, մերսում, բուժիչ միջնատակով կոշիկների օգտագործում։
Նիկոլայ Վորվուլյով

**Նիկոլայ Դմիտրևիչ Վորվուլյով** (), ռուս սովետական երգիչ (բարիտոն)։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1956 թ.)։

Մինսկում երգեցողության դասեր է առել Վ․ Ֆ․ Կաբինից։ Մասնակցել է կարմիր բանակային-ինքնագործունեությանը (1939 թվականից՝ Բելառուս, զինվորական օկրուգի երգի-պարի անսամբլի մեներգիչ)։ Օպերային բեմելը կայացել է 1946 թ., Բելառուս, օպերայի և բալետի թատրոնում, Էսկամիլիոյի դերերգով (Բիզեի «Կարմեն»)։ Միաժամանակ սովորել է Մինսկի կոնսերվատորիայի Ե․ Է․ Վիտինգի դասարանում (ավարտել է 1954 թվականին)։ 1957—1967 թթ.՝ Տ․ Գ․ Շեչենկոյի անվան Ուկրաինական օպերայի և բալետի թատրոնի (Կիև) մեներգիչ։ Դերերգերից են՝ Դև (Ռուբինշտեյնի «Դև»), Իշխան Իգոր (Բորոդինի «Իշխան իգոր»), Եվգենի Օնեգին (Չայկովսկու «Եվգենի Օնեգին»), Գրյազնոյ (Ռիմսկի-Կորսակովի «Թագավորի հարսնացուն»), Ապանաս (Տիկոցկու «Աղջիկը Պոլեսյայից»), Ռիգոլեաւոո, Ամոնասրո (Վերդիի «Ռիգոլեաւոո», «Աիդա»)։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել ԽՍՀՄ տարբեր քաղաքներում (այդ թվում Երևանում՝ 1957 թ., 1960 թ.) և արտասահմանում։ Պարգևատրվել է Լենինի 2 և 3 այլ շքանշաններով։

Կատեգորիա:Ռուս օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Բարիտոններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային օպերային երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ
Սերգեյ Տանեև

**Սերգեյ Իվանովիչ Տանեև ** (, ), ռուս կոմպոզիտոր, դաշնակահար, մանկավարժ, գիտնական, երաժշտական-հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
1875 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիան (Նիկոլայ Ռուբինշտեյնի դաշնամուրի և Պյոտր Չայկովսկու կոմպոզիցիայի դասարանները)։ Զբաղվել է համերգային գործունեությամբ։ 1878 թվականից դասավանդել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայում (1881 թվականից՝ պրոֆեսոր, 1885-1889 թվականներին՝ տնօրեն)։

Կարևոր նշանակություն է ունեցել Տանեևի, որպես կոնտրապունկտի, ֆուգայի և երաժշտական ձևի դասարանների ղեկավարի մանկավարժ, գործունեությունը, աշակերտներից են՝ Ս․ Ռախմանինովը, Ա․ Սկրյաբինը, Ն․ Մետները, Զ․ Փալիաշվիլին, Ռ․ Գլիերը, Գ․ Կոնյուսը, Բ․ Յավորսկին և ուրիշներ։

1905 թվականին հանդես է եկել ի պաշտպանություն գործադուլավոր ուսանողների իրավունքների, հեռացել պրոֆեսորական կազմից։ Եղել է ժողովրդական կոնսերվատորիայի (1906 թվականից), երաժշտական գիտական ընկերության (1908 թվականից՝ «Երաժշտատեսական գրադարան»), բազմաթիվ համերգային կազմակերպությունների և կոլեկտիվների հիմնադիրն ու ակտիվ մասնակիցը։ Աշխատակցել է Մոսկվայի երաժշտա–ազգագրական հանձնաժողովին (1880-ական թվականներին գրի են առել Կովկասի ժողովուրդների, ուկրաինական բազմաթիվ երգեր)։

Հսկայական նշանակություն ունեն Տանեևի պոլիֆոնիայի պրոբլեմներին նվիրված տեսական աշխատությունները։ Տանեևի կոմպոզիտորական ստեղծագործությունը բնորոշվում է բարոյա-փիլիսոփայական ուղղվածությամբ։ Գրել է «Օրեսթեա» օպերան (ըստ Էսքիլեսի, բեմ.՝ 1895, Մարիինյան թատրոն, Պետերբուրգ), «Հովհաննես Դամասկացի» (1884) և «Սաղմոսի ընթերցումով» (1915) կանտատները, 4 սիմֆոնիա (առանձնանում է 4-րդը, 1898), խմբերգեր, ռոմանսներ, կամերագործիքային երկեր (կվարտետներ, տրիոներ, կվինտետներ)։

Հայ երաժիշտներից Տանեևին աշակերտել են Գ․ Ղորղանյանը և Կ․ Սարաջևը։

1908 թվականի հունվարի 17-ին Մոսկվայում կայացել է Տանեևի դաշնամուրային Ռե մաժոր տրիոյի (երկ 22) առաջին կատարումը, որին մասնակցել են հեղինակը (դաշնամուր), Կ․ Սարաջևը (ջութակ) և Մ․ Բուկինիկը (թավջութակ)։ 1915 թվականին Սարաջևը «Մուզիկա» («Музыка») ամսագրում հրատարակել է Տանեևի մասին հուշեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ռուս դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Ռուս երաժշտական-հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ռուս երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Ռուս երաժիշտներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության դաշնակահարներ
Բարձր Տատրաներ

**Բարձր Տատրաներ** (, ), լեռնային զանգված Լեհաստանում և Սլովակիայում, ամենաբարձրը Կարպատներում։ Երկարությունը 65 կմ է, բարձրությունը՝ մինչև 2655 մետր (Գեռլախովսկի Շտիտ լեռ)։

Կազմված է առավելապես գրանիտներից, գրանոդիորիտներից և կրաքարերից։ Բնորոշ է ալպյան ռելիեֆը։ Կան հնագույն սառցապատման հետքեր, կարստային քարայրեր։ Տարածված են ասեղնատերև անտառները, ալպյան մարգագետինները։ Տատրաներում է Կարպատների ամենաբարձր օդերևութաբանական դիտարանը (Լոմնիցկի Շտիտ, 2632 մետր)։ Կան լեռնակլիմայական առողջարաններ։ Զարգացած է տուրիզմը, ալպինիզմը, լեռնադահուկային սպորտը։

Կատեգորիա:Սլովակիայի լեռներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի լեռներ
Վպերյոդ խումբ

[thumb|200px|[Ալեքսանդր Բոգդանով]]
**«Վպերյոդ» խումբ** (), 1909 թվականի դեկտեմբերին Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցության (ՌՍԴԲԿ) ներսում Ալեքսանդր Բոգդանովի կողմից ստեղծված օպոզիցիոն խումբ։ Կազմվել է օտզովիստներից, ուլտիմատիստներից, աստվածաշինարարության կողմնակիցներից, ինչպես նաև Կապրիի դպրոցի դասախոսներից և ուսանողներից։

Խումբը կազմում էին Գրիգորի Ալեքսինսկին, Ալեքսանդր Բոգդանովը, Մաքսիմ Գորկին, Վիրգիլի Շանցերը (Մարատ), Անատոլի Լունաչարսկին, Մարտին Լյադովը, Միխայիլ Պոկրովսկին, Պավել Լեբեդև-Պոլյանսկին, Դիմիտրի Մանուիլսկին, Վյաչեսլավ Մենժինսկին և ուրիշներ։ «Վպերյոդը» խմբակներ ուներ Փարիզում և ժնևում։ Կապրիի դպրոցի (ստեղծվել է Կապրի կղզում, Իտալիա) բոլշևիկյան կուսակցությունից հեռացած որոշ գործիչների կողմից) փակվելուց առաջ «Վպերյոդ» խմբի անդամներն ընդունել են Բոգդանովի գրած *«Արդի դրությունը և կուսակցության խնդիրները»* ծրագիրը, որը 1909 թվականի դեկտեմբերի 28-ին «Վպերյոդ» խմբի ստեղծման ծանուցման և այն «գրական կազմակերպություն» հաստատելու խնդրագրի հետ միասին ուղարկվեց ՌՍԴԲԿ Կենտկոմ։

«Վպերյոդ» խմբի ծրագիրը հակադրվում էր բոլշևիկյան առաջնորդ Լենինի գրած և ՌՍԴԲԿ V կոնֆերանսի (1908) կողմից ընդունված *«Արդի մոմենտի և կուսակցության խնդիրների մասին»* բանաձևին։ Կանգնած լինելով մախիզմի, աստվածաշինարարության դիրքերում՝ «վպերյոդականները» պահանջում էին մարքսիզմը միացնել կրոնին, պայքարել հեղափոխական մարքսիզմի դեմ։

Բոլշևիկները Լենինի գլխավորությամբ հանդես եկան «Վպերյոդ» խմբի դեմ։ Բոգդանովը վտարվել է բոլշևիկյան կուսակցությունից՝ խորհրդակցության որոշմանը չենթարկվելու համար։ ՌՍԴԲԿ ԿԿ պլենումում (1910 թվականի հունվար) «վպերյոդականները» մենշևիկների, տրոցկիստների հետ միասին «հաշտվողականների» աջակցությամբ հանդես են գալիս Լենինի և նրա կողմնակիցների դեմ։ «Վպերյոդականները» հրաժարվում են մասնակցել ՌՍԴԲԿ VI (Պրահայի) կոնֆերանսին (1912 թվական)։ 1910 թվականին, Կապրիի դպրոցի փոխարեն, խումբը Բոլոնիայում հիմնադրեց դպրոց, հրատարակեց «Առաջ» ժողովածուն։ 1912 թվականի օգոստոսին խումբը մասնակցել է Լև Տրոցկու կողմից Վիեննայում հրավիրված կոնֆերանսին։

1913 թվականի վերջին «Վպերյոդ» խումբը փաստորեն ցրվել է։ Վերջնականորեն իր գոյությունը դադարեցրել է 1917 թվականի փետրվարյան հեղափոխությունից հետո։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքական կուսակցություններ
Մաքսիմ Տանկ

**Մաքսիմ Տանկ**, (, ի ծնե` **Եվգենի Իվանովիչ Սկուրկո** [*Евгений Иванович Скурко*], ), բելառուս բանաստեղծ, ԲԽՍՀ ժողովրդական բանաստեղծ (1968), ԲԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1972), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1974)։

Եղել է Արևմտյան Բելառուսիայում հեղափոխական շարժման գործունյա մասնակից, ինչ համար բազմիցս բանտարկվել է։ «Էտապներում» (1936), «Լոռամրգու գույն» (1937), «Կայմի տակ» (1938) բանաստեղծությունների ժողովածուները նվիրված են *«հայրենի երկրի ազատագրման համար աշխատավոր զանգվածների պայքարին»*։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին եղել է ճակատային և պարտիզանական մամուլի աշխատակից։ Այդ ժամանակի ստեղծագործություններից են «Յանուկ Սյալիբան» (1942) պոեմը, «Սրեք զենքերը» (1945) և «Կրակե երկնակամարի միջով» (1945) բանաստեղծությունների ժողովածուները։ Հեղինակ է նաև «Որպեսզի իմանան» (1948, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1948), «Քարի, երկաթի և ոսկու վրա» (1951), «Կայծակի հետքը» (1957), «Հացն իմ հանապազօրյա» (1962, Յանկա Կուպալայի անվան ԲԽՍՀ պետական մրցանակ, 1966), «Մի կում ջուր» (1964), «Օրացույցի թերթիկներ։ Օրագրային գրառումներ» (1970), «Եղիցի լույս» (1972) և այլ գրքերի։

Տանկի պոեզիայի բնորոշ գծերն են ռոմանտիկական վեհ պաթոսի և աշխարհի կոնկրետ-զգայական ընկալման զուգորդումը, ինտելեկտուալ լայն մտահորիզոնը։ Տանկի շատ բանաստեղծություններ թարգմանվել են հայերեն։

Եղել է նաև ԽՍՀՄ 8-րդ գումարման Գերագույն սովետի դեպուտատ։ 1978 թվականին արժանացել է Լենինյան մրցանակի։ 1966 թվականին ընտրվել է ԲԽՍՀ ԳԱ վարչության առաջին քարտուղար։ Պարգևատրվել է Լենինի 3, «Հոկտեմբերյան հեղափոխության» և 4 այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1912 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բելառուս գրողներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Բելառուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 9-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային խմբագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի խմբագիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Բելառուս մանկագիրներ
Կատեգորիա:Բելառուս լրագրողներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Բելառուսական ԽՍՀ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Բելառուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկագիրներ
Կատեգորիա:Բելառուսի քաղաքական գործիչներ
Տաճատ Անձևացի

**Տաճատ Անձևացի** (ծննդյան թիվը անհայտ - 785), Հայոց իշխան 781 թվականից։ Վասպուրականի Անձևացիք գավառի իշխան Գրիգորի որդին, Անձևացիների տոհմից։ Արաբ, աղբյուրներում՝ Թազադ ալ Արմանի ալ Բաթրիկի։ Արաբ, նվաճողների հալածանքներից խուսափելով՝ անցել է Բյուզանդիա, ծառայել բյուզանդական բանակում, աչքի ընկել Բալկաններում մղված պատերազմներում, հասել զորավարական բարձր պաշտոնների (ըստ Ղևոնդ պատմիչի, նրան վստահվել է 60-հագարանոց բանակի հրամանատարություն)։ 778 թվականի արաբա-բյուզանդական պատերազմի ժամանակ Տաճատ Անձևացին արաբներին պարտության է մատնել Գերմանիկե (Մարաշ) քաղաքի մոտ կայացած ճակատամարտում։ Լևոն 4-րդ կայսեր մահից 780 հետո, հիսաթափված Իրինե կայսրուհու բացասական վերաբերմունքից, խալիֆայության հյուսիսային և արևմտյան տիրույթների կուսակալ Հարունի համաձայնությամբ ընտանիքի հետ վերադարձել է հայրենիք և կարգվել Հայոց իշխան։ 785 թվականին, արաբ, զորքերի կազմում, խազարների դեմ գլխավորել է (սպարապետ Բագարատ Բագրատունու և Ներսեհ Կամսարականի հետ) հայկական հեծելազորը։ Վախճանվել է Դարբանդի մոտ, Քերանի դաշտում (ըստ Ղևոնդի՝ խորշակահարվել է սաստիկ շոգերից)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայոց իշխաններ
Կատեգորիա:Անձևացիներ
Կատեգորիա:Արաբա-բյուզանդական պատերազմների բյուզանդացի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի զորավարներ
Վարչական արդարադատություն

**Վարչական արդարադատություն**, վարչաիրավական վեճերի լուծման հատուկ կարգ, ըստ որի դատական կամ պետական այլ մարմիններն իրավասու են քննարկել պետական կառավարման մարմինների գործողությունների դեմ հարուցված բողոքների վերաբերյալ գործեր և կայացնել այդ մարմինների համար պարտադիր որոշումներ։

Որոշ երկրներում Վարչական արդարադատության խնդիրներն իրականացնում են ընդհանուր դատարանները (ԱՄՆ, Անգլիա) կամ հատուկ վարչական դատարանները (Ֆրանսիա, Շվեյցարիա, Գերմանիա)։

Կատեգորիա:Իրավաբանություն
Wishful Sinful

**Wishful Sinful**, ամերիկյան լեգենդար ռոք խումբ The Doors-ի երգը։ Երգը ընդգրկվել է խմբի չորրորդ ստուդիական ալբոմում՝ *[[The Soft Parade]]*-ում 1969 թվականին։ Երգը գրվել է խմբի կիթառահար Ռոբի Կրիգերի կողմից։ 1969 թվականի մարտին թողարկվել է որպես ալբոմի 2-րդ սինգլ, *Wishful Sinful* շարունակում է ալբոմի ընդհանուր ուղղությունը այսինքն այս երգի մեջ նույնպես կան դասական երաժշտությանը վայել էլեմենտներ։ Սինգլը զբաղեցրել է 44-րդ հորիզոնականը Ամերիկայում։

Իսկ Դանիայում այն զբաղեցրել է 3-րդ հորիզոնականը և մեկ ամիս մնացել է դանիական չարթերի թոփ տասնյակում։

## Բ կողմը
Սինգլի Բ կողմը ոչ ալբոմային Who Scared You երգն է, սինգլը խմբի այն հազվադեպ սինգլներից է որոնց Բ կողմը եղել է ոչ ալբոմային երգ։
 
## Անձնակազմ
* Ջիմ Մորիսոն - վոկալ
* Ռեյ Մանզարեկ - ստեղնաշարային գործիքներ
* Ռոբի Կրիգեր - կիթառ
* Ջոն Դենսմոր - հարվածային գործիքներ

## Չարթեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:The Doors
Վիետնամի կոմունիստական կուսակցություն

[մինի|[Հո Շի Մին]]
**Վիետնամի կոմունիստական կուսակցություն (ՎԿԿ)**, Վիետնամի Սոցիալիստական Հանրապետության հիմնադիր և իշխողող քաղաքական կուսակցություն։

Ստեղծվել է 1930 թվականի փետրվարի 3-ին, Հոնկոնգի (Սյանգան) միավորիչ կոնֆերանսում՝ Հնդկաչինում առաջացած կոմունիստական կազմակերպությունների հիման վրա։
 
Կոնֆերանսի նախապատրաստման և անցկացման գործում խոշոր դեր է խաղացել Հո Շի Մինը։ 1930 թ. հոկտեմբերին Կենտկոմի առաջին պլենումում կուսակցությունը վերանվանվում է **Հնդկաչինի կոմունիստական կուսակցություն** (ՀՉԿԿ)։ Պլենումում ընդունվում է կուսակցության քաղաքական ծրագիրը, որոշվում «բուրժուա-դեմոկրատական հեղափոխության» խնդիրներն ու այն սոցիալիստական դարձնելու ուղիները։ 1930 թ-ին ՀՉԿԿ ղեկավարությամբ Վիետնամում ծավալվում են բանվորական և գյուղացիական ելույթներ։ Նգեան և Հաթին գավառներում ստեղծվում են սովետներ։ Ելույթները շուտով ճնշվում են ֆրանսիական ուժերի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վիետնամի կուսակցություններ
Կատեգորիա:Կոմունիստական կուսակցություններ
Տավրեր

300px|մինի|Տավրերի գերեզմանաթումբ
**Տավրեր** (հուն․ Ταύροι, Ταῦροι), ըստ անտիկ հեղինակների, հնագույն ցեղեր Ղրիմի հարավային մասում (որտեղից էլ Ղրիմի հին՝ Տավրիկե անվանումը)։ Զբաղվել են անասնապահությամբ, երկրագործությամբ, ինչպես նաև որսորդությամբ ու ձկնորսությամբ։ Նրանց հայտնի են եղել ոստայնանկությունն ու բրոնզի ձուլումը։ Գտնվել են նախնադարյան համայնական կարգերի աստիճանում։ Տավրերը պահպանել են իրենց անկախությունը Խերսոնեսի ու Բոսպորի թագավորության դեմ պայքարում, սակայն մեր թվարկության 2-րդ դարի վերջին ընկել են Պոնտոսի թագավորության տիրապետության ներքո։ Մեր թվարկության 1-ին դարի կեսից Ղրիմի հարավային ափերին ամրացել են հռոմեացիները, և սկսվել է տավրերի ռոմանացումը։ Անտիկ աղբյուրներում հանդիպում են նաե «սկյութատավրեր» և «տավրա- սկյութներ» ձևերը, որը, հավանաբար, արտացոլում է այդ ժողովուրդների միախառնման փաստը։ Հավանաբար հետագայում տավրերը ձուլվել են ալաններին, գոթերին և լեռնային Ղրիմում բնակություն հաստատած այլ ցեղերի։ Գրավոր աղբյուրները տավրերի գոյությունը հաստատում են մինչև 4-րդ դար։

Կատեգորիա:Անհետացած ազգեր
Կատեգորիա:Ղրիմի պատմություն
Կատեգորիա:Հին ազգեր
Տագանրոգ

**Տագանրոգ** (), քաղաք (1775 թվականից) Ռուսաստանի Ռոստովի մարզում, նավահանգիստ Ազովի ծովի Տագանրոգ ծոցի ափին։ Ունի երկաթուղային կայարան։ 285 հազար բնակչություն (1983)։ Համարվում է հարավային Ռուսաստանի արդյունաբերական կարևոր կենտրոններից։ Մարզի արդյունաբերական արտադրանքի մոտ 1/6 թվականը բաժին է ընկնում Տագանրոգի ավելի քան 40 արդյունաբերական ձեռնարկություններին։ Զարգացած են մետալուրգիան, մեքենաշինությունը, մետաղամշակումը («Կրասնի կոտելշչիկ», կոմբայնների, նավանորոգման, դարբնոցամամլիչային սարքավորումների և այլ գործարաններ), սննդի, թեթև և շինանյութերի արդյունաբերությունը։ Կան 2 բուհ, մետալուրգիական, մեխանիկական, մեքենաշինական, ծովային սարքաշինության և այլ տեխնիկումներ, բժշկական և երաժշտական ուսումնարաններ, դրամատիկական թատրոն, հայրենագիտական թանգարան, պատկերասրահ։ Հիմնադրել է Պետրոս I-ը, որպես ամրոց, 1698 թվականին։ 18-րդ դարի 80-ական թվականներ եղել է արտաքին առևտրական նավահանգիստ, 1802 թվականից՝ քաղաքապետության կենտրոն։ 1869 թվականին երկաթուղով միացել է Խարկովին և Դոնի Ռոստովին։ 1920-1924 թվականներին եղել է օկրուգային քաղաք ՈւԽՍՀ Դոնեցկի մարզում, 1924-1934 թվականներին՝ Հյուսիս-Կովկասյան, 1934-1937 թվականներին՝ Ազով-Սևծովյան երկրամասերի, 1937 թվականից՝ Ռոստովի մարգի կազմում։ Անտոն Չեխով ծննդավայրն Է, այստեղ է նրա թանգարանը։

## Անվանում
Հիմնադրել է Պետրոս I-ը 1698 թվականին՝ Տագան Ռոգ հրվանդանի վրա, որպես ամրոց և ռուսական Ազովյան ռազմածովային նավատորմի բազա։ Անվանումը ստացել է հրվանդանի անունից, որը կազմված է թյուրքական *տագան* ՝ «կասկարա, կրակարան» և *ռոգ* ()՝ «ելուստ, հրվանդան» բառերից։ Հրվանդանում կասկարայի մեջ կրակ էին վառում, որը ծառայում էր որպես փարոս․ ուստի անվանումն արտահայտում էր «փարոսի հրվանդան» իմաստը։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1698 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Զինվորական փառքի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի քաղաքային բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Տագանրոգ
Բորիս Վվեդենսկի

**Բորիս Ալեքսեեիչ Վվեդենսկի** (, ), խորհրդային ռադիոֆիզիկոս, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1943), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1963)։

Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը (1915 թվական)։ 1946—1951 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ տեխնիկական գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղարը, 1944—1953 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ ռադիոտեխնիկայի պրոբլեմների գիտական մշակման սեկցիայի նախագահը։ 1951 թվականից դարձել է Սովետական մեծ հանրագիտարանի 2-րդ հրատարակության գլխավոր խմբագիրը։ Վվեդենսկիի ղեկավարությամբ են կատարվել Սովետական մեծ հանրագիտարանի 3-րդ հրատարակության նախապատրաստական աշխատանքները։ Եղել է նաև Սովետական Փոքր հանրագիտարանի (3-րդ հրատարակություն), ֆիզիկայի հանրագիտական բառարանի, երկ և եռհատոր ընդհանուր հանրագիտական բառարանների և այլ հրատարակությունների գլխավոր խմբագիր, 1959 թվականից՝ «Սովետական հանրագիտարան» հրատարակչության գիտական խորհրդի նախագահ։ 1953 թվականից աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ ռադիոտեխնիկայի և էլեկտրոնիկայի ինստիտուտում, 1964 թվականին նշանակվել է ԽՍՀՄ ԳԱ ռադիոալիքների տարածման հարցերի գիտական խորհրդի նախագահ։

Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են ուլտրակարճ ալիքների տիրույթում ռադիոալիքների տարածման հարցերին։ 1949 թվականին ԽՍՀՄ ԴԱ Վվեդենսկիին շնորհել է Ա․ Ս․ Պոպովի անվան ոսկե մեդալ։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1952 թվական)։ Բեռլինի գերմանական ԳԱ անդամ (1955 թվական)։

Պարգևատրվել է Լենինի 3 շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Աշոտ Միրզոյան (նկարիչ)

**Աշոտ Հովհաննեսի Միրզոյան** (), հայ թատերական նկարիչ։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1956)։

## Կենսագրություն
1938 թվականին ավարտել է գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության համառուսաստանյան գեղարվեստի ակադեմիայի Լենինգրադի ինստիտուտը։ 1938-1945 թվականներին եղել է Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոնի, 1948-1963 թվականներին՝ Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի գլխավոր նկարիչը։ 1963 թվականից դասավանդել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում, 1978 թվականից պրոֆեսոր, 1963-1977 թվականներին արդյունաբերական էսթետիկայի ամբիոնի վարիչ։

## Գործունեություն
Աշոտ Միրզոյանը ձևավորել է Վիլյամ Շեքսպիրի «Ամառային գիշերվա երազը» (1940), Կ․ Գոլդոնիի «Երկու տիրոջ ծառան» (1945) բեմադրությունները Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոնում, Վերդիի «Ռիգոլետտո» (1940), «Օթելլո» (1942), Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ» (1950), «Դավիթ Բեկ» (1956), Հ․ Ստեփանյանի «Հերոսուհին» (1950, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1951), Պյոտր Չայկովսկու «Եվգենի Օնեգին» (1955), Տիգրան Չուխաճյանի «Արշակ Բ» (1956), Ա․ Բաբանի «Արծվաբերդ» (1957) օպերաները, Ա․ Խաչատրյանի «Սպարտակ» բալետը (1961) Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնում։

## Պարգևներ
* «Պատվո նշան» շքանշան
* ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1956)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ թատերական նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Մանկավարժներ այբբենական կարգով
Վախթանգ Վռոնսկի

**Վախթանգ Իվանովիչ Վռոնսկի** (, իսկական ազգանունը՝ Նադիրաձե) (), խորհրդային բալետմայստեր, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1962 թվական)։

1923 թվականին Թիֆլիսի բալետային ստուդիան ավարտելուց հետո եղել է Դոնի Ռոստովի, Բաքվի, Տաշքենդի, Սարատովի օպերայի և բալետի թատրոնների մենապարող։ 1932 թվականից սկսել է բալետմայստերական գործունեությունը։ 1940-1954 թվականներին՝ Օդեսայի, 1954—1959 թվականներին՝ Կիևի օպերայի և բալետի թատրոնների բալետմայստեր։ Բեմադրություններից են՝ Ռուսինովի «Օլեսյա» (1947 թվական), Դանկևիչի «Լիլեյա» (1956 թվական), Սկորուլսկու «Անտառային երգ» (1958 թ.)։ 1961—1973 թվականներին Ուկրաինայի, 1978—1979 թվականներին Մոսկվայի բալետ սառցի վրա թատերախմբերի ղեկավարն էր։

Պարգևատրվել է Լենինի և 3 այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բալետի արտիստներ‎
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ