Ղազարոս Սարյան

**Ղազարոս Մարտիրոսի Սարյան** (), հայ կոմպոզիտոր, մանկավարժ, Մարտիրոս Սարյանի որդին։

## Կենսագրություն
Ղազարոս (Լազար) Սարյանը ծնվել է 1920 թվականին սեպտեմբերի 30-ին՝ Դոնի Ռոստովի Նոր Նախիջևան քաղաքում, մեծանուն նկարիչ Մարտիրոս Սարյանի ընտանիքում։ Փոքր տարիքից ապագա կոմպոզիտորը լսել է հայկական ժողովրդական երգեր իր մոր՝ Լուսիկ Աղայան-Սարյանի և քեռու Մուշեղ Աղայանի կատարմամբ, ապա երեք տարեկանից միացել նրանց երգեցողությանը։

Իր նախնական երաժշտական կրթությունը կոմպոզիտորը ստացել է Երևանի կոնսերվատորիային կից շնորհալի երեխաների խմբում: Նրա համադասարանցիներն են եղել Առնո Բաբաջանյանը, Էդվարդ Միրզոյանը, Ալեքսանդր Հարությունյանը։ Դպրոցական տարիքից սկսված նրանց ընկերությունը շարունակվել է ողջ կյանքում, դառնալով «Հայկական Հզոր խմբակի» պատմություն։
Իր կրթությունը Ղազարոս Սարյանը շարունակել է Երևանի կոնսերվատորիայում կոմպոզիտորներ Վարդգես Տալյանի և Սարգիս Բարխուդարյանի ղեկավարությամբ, ապա 1934-1938 թվականներին՝ Մոսկվայի Գնեսինների անվան երաժշտական ուսումնարանում, Վ. Շեբոլինի դասարանում։
 
1939 թվականին զորակոչվել է Խորհրդային բանակ, 1941–1945 թվականներին դարձել է Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։ Այստեղ էլ որպես հրետանա-գնդացրային № 7 զորագնդի լեյտենանտ նրան անվանել են Լազար՝ իր անվան ռուսերեն տարբերակով։ Արժանացել է «Մարտական վասակների համար» և «Մարտական Կարմիր դրոշ» մեդալների և Կարմիր աստղ շքանշանի։ Նաև ղեկավարել է զորագնդի ինքնագործունեությունը, բայան նվագել, գրել երգել։
 
Պատերազմի ավարտից հետո Ղ.Սարյանն ընդունվել է Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիա, ուր ուսանել է Դմիտրի Կաբալևսկու, Դմիտրի Շոստակովիչի, Ա. Ալեքսանդրովի կոմպոզիցիայի մասնագիտական դասարաններում։ 1950 թվականին, ավարտելով Մոսկվայի կոնսերվատորիան, երիտասարդ կոմպոզիտորը վերադարձել է Հայաստան և նույն թվականից սկզբում դասավանդել Երևանի կոնսերվատորիայում՝ գործիքագիտություն, ապա և մասնագիտական կոմպոզիցիա։ 
 
1955-1956 թվականներին Ղազարոս Սարյանը Հայաստանի կոմպոզիտորների միության նախագահն էր, իսկ 1960-1986 թվականներին՝ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ռեկտորը։ Նրա գործունեությունն առանձնացել է պրոֆեսիոնալիզմի, ազգայինի, համաշխարհային ստեղծագործական նոր հայտնությունների ներդրման սկզբունքներով։ Իսկ 1986 թվից մինչև կյանքի ավարտը՝ 1998, եղել է ստեղծագործական ամբիոնի վարիչ։ Նրա ստեղծագործական դասարանում իրենց մասնագիտական կրթությունն են ստացել այսօր լայն ճանաչում ստացած կոմպոզիտորներ Տիգրան Մանսուրյանը, Ռուբեն Ալթունյանը, Ռուբեն Սարգսյանը, Ստեփան Լուսիկյանը, Վարդան Աճեմյանը, Արմենուհի Կարապետյանը և այլք։

1963-1967 թվականներին Ղազարոս Սարյանը, ստանձնելով առաջին տնօրենի պաշտոնը, ղեկավարել է Մարտիրոս Սարյանի տուն-թանգարանի կառուցման և առաջին ցուցադրության կազմակերպման աշխատանքները։

## Կոչումներ և պարգևներ
* ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ 1972 թ.
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ 1991 թ.
* Հայաստանի Հանրապետության Պետական մրցանակ 1983 թ.
* «Ժողովուրդների բարեկամության» շքանշան (1986 թ.)
* Պրոֆեսոր (1972 թ.)
մինի

## Հիմնական ստեղծագործություններ
Սիմֆոնիկ՝
* «Թեմա վարիացիաներով» (1947), 
* «Սիմֆոնիկ պոեմ» (1950), 
* «Խաղաղության օրը» վոկալ–սիմֆոնիկ սյուիտը (1953), 
* «Սիմֆոնիկ պատկերներ» (1955),, 
* «Ադաջիո և պար» լարայինների համար (1957), 
* «Հանդիսավոր նախերգանք» (1957), 
* «Սերենադ»(1959), 
* «Հայաստան» սիմֆոնիկ պաննո(1968), 
* Կոնցերտ ջութակի և նվագախմբի համար (1973), 
* Սիմֆոնիա (1980), 
* «Պասսակալյա» սիմֆոնիկ նվագախմբի համար (1997), 
* «Անդանտե և Պրեստո» ջութակի և կամերային նվագախմբի համար (1997)։ 
Կամերային, գործիքային ստեղծագործություններ՝
* Թավջութակի և դաշնամուրի սոնատ (1948), 
* 1-ին լարային կվարտետ (1949), 
* Լիրիկական երգեր (1950-ական),
* «Արիա և տոկատ» ջութակի և դաշնամուրի համար (1965), 
* Դաշնամուրային պիես «Պար» (1955), 
* Դաշնամուրային պիես «Պապիկի ժամացույց» (1970),
* 2–րդ լարային կվարտետ (1986), 
* Թավջութակի և դաշնամուրի 2–րդ սոնատ (1989)։ Նվիրվում է Մեդեա Աբրահամյանին,
* Դաշնամուրային 3 պոստլյուդ (1990), 
Կինոերաժշտություն, գեղարվեստական ֆիլմեր՝ 
* «Մանրուք» (1954), 
* «Հովազաձորի գերիները» (1956), 
* «Նրա երազանքը» (1957), 
* «Առաջին սիրո երգը» (Ա. Բաբաջանյանի համահեղինակությամբ, 1958), 
* «01–99» (1959)։ 
: Կինոերաժշտություն, վավերագրական ֆիլմ՝ 
* «Մարտիրոս Սարյան» (1965)։

## Ընտանիք
*Պապը - Ղազարոս Աղայան (1840-1911)
* Հայրը - Մարտիրոս Սարյան (1880-1972), գեղանկարիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1960)
* Մայրը - Լուսիկ Աղայան-Սարյան (1893-1974)
* Եղբայրը - Սարգիս Սարյան (1917-1962)
* Առաջին կինը - Գալինա Լեսնիկովա-Սարյան(1925-2008)
** Որդի - Ռուբեն Սարյան (ծնվ. 1946)
**Թոռնուհին - Աննա Սարյան (ծնվ. 1969) նկարիչ, ՌԴ նկարիչների միության անդամ
**Թոռը - Ղազարոս Սարյան (ծնվ. 1983)    
** Դուստրը - Կատարինե Սարյան (ծնվ. 1945)
*** Թոռնուհին - Մարիամ Պետրոսյան (ծնվ. 1969) արձակագիր, ՀՀ գրողների միության անդամ, "Дом в котором" գրքի հեղինակ, 2009 թ. Русская премия-ի դափնեկիր
** Դուստրը - Ռուզան Սարյան (ծնվ. 1959) - Մարտիրոս Սարյանի տուն-թանգարանի տնօրեն
*** Թոռը - Մարտիրոս Իսահակյան (1978-2015)
***Թոռնուհին - Բելլա Իսահակյան (ծնվ. 1982)
* Երկրորդ կինը - Արաքսի Արծրունու Սարյան (Հարությունյան) (1937-2013) - երաժշտագետ, արվեստաբանության թեկնածու։ Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2008)։ ՀՀ Պետական մրցանակի երաժշտության բնագավառի նախագահ 2004 թվականից։ 
** Դուստրը - Լուսիկ Սարյան (1969-1991) - դաշնակահարուհի
**Դուստրը - Սոֆյա Սարյան (ծնվ. 1971) - Մարտիրոս Սարյանի տուն-թանգարանի գլխավոր ֆոնդապահ
*** Թոռը - Դավիթ Ներսեսյան (ծնվ. 1996)
*** Թոռնուհին - Լուսիկ Ներսեսյան (ծնվ. 1999)
*** Թոռը - Էմիլ Ներսեսյան (ծնվ. 2009)

## Հիշատակ
մինի|Ղազարոս Սարյանի հուշատախտակը Դիլիջանի կոմպոզիտորների ստեղծագործական տանը
Ղազարոս Սարյանի անվամբ են կոչվում՝ 
* Երևանի կոնսերվատորիայի օպերային ստուդիան, 
* Հունաստանի Սալոնիկ քաղաքի Համազգայինի մշակութային կենտրոնը, 
* Երևան քաղաքի № 1 արվեստի դպրոցը (Զեյթուն), 
* Արարատ քաղաքի երաժշտական դպրոցը

## Գրականություն
* Берко М. «Лазарь Сарьян». (Творческий портрет), Е., 1994, 
* «Ղազարոս Սարյանը և նրա ժամանակը» (ժողովածու, կազմել է Ա. Սարյանը), Երևան, «Կոմիտաս», 2013։
* Հայրապետյան Ս.Ս. Հայոց մեծերը, Տաղանդավոր եղբայրներ, հայր և որդիներ, ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչոթյուն, 2013
* Սովետական Հայաստանի երաժշտությունը 1973 թ. Երևան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սոնատ թավջութակի և դաշնամուրի համար։ Կատարում են Մեդեա Աբրահամյանը և Ռոզա Թանդիլյանը
*Ղազարոս Սարյան
*Շողակաթ
*Հայ կոմպոզիտորներ
*Կվարտետ N 2
*«Պար» և «Պապիկի ժամացույց»
*Երեք պոստլյուդ
*Մարտիրոս Սարյանի տուն-թանգարանի կայք

Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ռեկտորներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Մանկավարժներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ