Շախմատի աշխարհի առաջնություն 2024

right|thumb|240px|Շախմատի աշխարհի 18֊րդ չեմպիոն  Գուկեշ Դոմարաջուն 

**2024 թվականի շախմատի աշխարհի չեմպիոնի կոչման համար մրցախաղ**, շախմատային մրցախաղ, որը տեղի է ունեցել 2024 թվականի նոյեմբերի 20-ից դեկտեմբերի 12-ը Սինգապուրում՝ Սենտոսա կղզում։ Գործող չեմպիոն Դին Լիրենը մրցել է 2024 թվականի հավակնորդների մրցաշարի հաղթող Գուկեշ Դոմարաջուի դեմ, որը դարձել է հավակնորդների մրցաշարում երբևէ հաղթած ամենաերիտասարդ շախմատիստը։

2024 թվականի հանդիպումը եղել է պատմության մեջ առաջին առաջնությունը՝ ասիական երկրների երկու շախմատիստների միջև։

Անցկացվել է դասական շախմատի 14 պարտիա։ 13֊րդ պարտիայից հետո հաշիվը եղել է հավասար՝ 6½֊6½։ Վերջին պարտիայում Գուկեշը սև խաղաքարերով հաղթել է խաղն ու մրցամարտը, երբ Դինը 52֊րդ քայլում թույլ է տվել կոպիտ սխալ՝ Նe2։ Գուկեշ Դոմարաջուն դարձել է Վիշվանաթան Անանդից հետո շախմատի աշխարհի երկրորդ հնդիկ չեմպիոնը պատմության մեջ։ 

Մրցաշարի գլխավոր հովանավորն է եղել «Գուգլ» ընկերությունը։

## Կանոնակարգ
### Մրցաշարի ձևաչափ և ժամանակի վերահսկում

Մրցաշարը բաղկացած է եղել 14 դասական պարտիայից։ Յուրաքանչյուր պարտիա՝ 120 րոպե ժամանակի հսկողությամբ՝ առաջին 40 քայլի համար, այնուհետև 30 րոպե խաղի մնացած մասի համար՝ 30 վայրկյան հավելումով՝ սկսած 41-րդ քայլից։

Կանոնակարգի համաձայն 7½ կամ ավելի միավոր հավաքած շախմատիստը ճանաչվում է աշխարհի չեմպիոն: Եթե տասնչորս խաղից հետո հաշիվը լիներ հավասար լինի, ապա չեմպիոնը պետք է որոշվեր թայ֊բրեյքներով։

## Թայ֊բրեյքներ
### Արագ շախմատ
* 4 խաղ ժամանակի կառավարմամբ 15+10
* Եթե չորս խաղից հետո հաշիվը հավասար է, ապա կխաղացվի 2 պարտիա՝ 10+5 ժամանակի հսկողությամբ
* Եթե վեց խաղից հետո հաշիվը հավասար է, ապա կխաղացվի կայծակնային խաղեր
### Կայծակնային
** 2 խաղ ժամանակի հսկողությամբ 3+2;
** Եթե հաշիվը հավասար է, ապա մեկ խաղ է խաղում ժամանակի հսկողությամբ 3+2, խաղաքարերի գույնը որոշվում է վիճակահանությամբ
** Եթե խաղը ոչ-ոքի է, ապա մինչև առաջին հաղթանակը խաղարկվում են 3+2 ժամանակի հսկողությամբ խաղեր՝ յուրաքանչյուր խաղից հետո փոխվում է խաղաքարերի գույնը։

## Մրցանակային ֆոնդ
Հանդիպման ընդհանուր մրցանակային ֆոնդը կազմել է 2,5 միլիոն դոլար, և դրա կոնկրետ բաշխումը կախված է եղել խաղի արդյունքներից:
Մրցանակային ֆոնդը բաշխվել է հետևյալ կերպ՝ յուրաքանչյուր խաղացող յուրաքանչյուր շահած խաղի համար ստացել է $200,000։ Մնացած մրցանակային ֆոնդը հավասարապես բաժանվել է խաղացողների միջև։ Եթե հաղթողը որոշվեր թայ-բրեյքներով, ապա մրցանակային ֆոնդը կբաժանվեր հետևյալ կերպ՝ հաղթողը կստանար 1,300,000 ԱՄՆ դոլար, իսկ երկրորդ տեղը զբաղեցնողը՝ 1,200,000 ԱՄՆ դոլար։

## Լրացուցիչ իրադարձություններ
Մրցաշարին զուգահեռ տեղի է ունեցել լրացուցիչ փառատոնային ծրագիր, որի մեջ ընդգրկված է եղել՝
*ցուցահանդեսներ
*շնորհանդեսներ
*միաժամանակյա խաղեր
*երկրպագուների գոտիներ հայտնի շախմատային հոսքագծերով
*գրոսմայստերների կողմից վարպետության դասեր 
*«Singapore International Open» մրցաշարի անցկացում

Փառատոնի հրավիրված հյուրերի ցանկում են եղել աշխարհի 15-րդ չեմպիոն Վիշվանաթան Անանդը, աշխարհի 7-րդ չեմպիոնուհի Սե Ցզյունը, աշխարհի 12-րդ չեմպիոնուհի Ալեքսանդրա Կոստենյուկը, շախմատի հայտնի մեկնաբան Մորիս Էշլին, 2013 թվականի Շախմատի հավակնորդների մրցաշարի մասնակից Բորիս Գելֆանդը, կանանց գրոսմայստեր Ցիյույ Չժոուն, անգլիացի գրոսմայստեր Դեյվիդ Հաուելը և կանանց գրոսմայստեր Յովանկա Գուսկան, բազմաթիվ շախմատային օլիմպիադաների մասնակից Էուջենիո Տորեն, ինչպես նա «Google DeepMind»-ի գիտնական Նենադ Տոմաշևը։

## Հավակնորդների մրցաշար
Հավակնորդների մրցաշարը տեղի է ունեցել 2024 թվականի ապրիլի 3-ից ապրիլի 23-ը Տորոնտոյում։ Վերջին տուրում Գուկեշ Դոմարաջուն ոչ-ոքի է խաղացել Հիկարու Նակամուրայի հետ,  14 հնարավորից վաստակել 9 միավոր և դարձել պատմության մեջ հավակնորդների մրցաշարի ամենաերիտասարդ հաղթողը։

## Կանխատեսում մինչ մրցաշարը
Գրեգորի Մաստրիդերայի յութուբյան ալիքին տված հարցազրույցում չինացի գրոսմայստեր Վեյ Ին որպես ֆավորիտ առանձնացրել է Գուկեշին՝ վկայակոչելով Դին Լիրենի վատ մարզավիճակը։ Կայծակնային խաղի աշխարհի եռակի չեմպիոն Ալեքսանդր Գրիշչուկը նույնպես հայտարարել է, որ հանդիպման ֆավորիտ է համարում Գուկեշին՝ «99% հավանականությամբ»։ «ChessBase India» շախմատային պորտալին տված հարցազրույցում աշխարհի նախկին չեմպիոն Մագնուս Կառլսենը նույնպես նշել է հնդիկ գրոսմայստերին որպես հանդիպման բացահայտ ֆավորիտ։ Ֆաբիանո Կարուանան  և Վասիլի Իվանչուկը մրցաշարի ֆավորիտ են համարել Դին Լիրենին, իսկ հնդիկ գրոսմայստերներ Արջուն Էրիգայսին և Վիդիտ Սանտոշ Գուջրաթին՝ Գուկեշին։

## Ժամանակացույց

## Պարտիաներ
### Մրցաշարի աղյուսակ

### Առաջին պարտիա
Առաջին պարտիայում Դին Լիրենը հաղթանակ է տարել։ 14 տարվա մեջ դա աշխարհի առաջնության առաջին խաղի առաջին հաղթանակն է։ 2010 թվականին Վիշվանաթան Անանդը պարտվել է Վեսելին Տոպալովին աշխարհի առաջնության 1-ին պարտիայում։

Դին Լիրենը խաղացել է սևերով և ընտրել Ֆրանսիական պաշտպանություն։ Վերջին անգամ այդ սկզբնախաղով նա խաղացել է Յան Նեպոմնյաշչիի դեմ՝ 2023 թվականի Շախմատի աշխարհի առաջնության 7-րդ պարտիայում և պարտվել։

### Երկրորդ պարտիա
Շախմատիստները խաղացել են Իտալական պարտիա։ 9-րդ քայլում սպիտակներով խաղացող Դինգ Լիրենը սկզբնախաղում օգտագործել է նոր քայլ՝ 9.a5 և չնչին առավելություն ձեռք բերել։ Փղերի և թագուհիների փոխանակումներից հետո 23-րդ քայլին շախմատիստները երեք անգամ կրկնել են քայլերը, և գրանցվել է ոչ-ոքի։

### Երրորդ պարտիա
Մրցակիցներն ընտրել են Թագուհու մերժված գամբիտ սկզբնախաղ։ Խաղի սկզբում չինացի շախմատիստը դիմադրել է սպիտակներով խաղացող հնդիկ գրոսմայստերի սպառնալիքներին։ 18֊րդ քայլին Դին Լիրենը թույլ է տվել կոպիտ սխալ՝ ...♖h5? և ստիպված փիղը փոխանակել երկու զինվորի հետ։ Աստիճանաբար նրա դիրքը սկսել է վատանալ և ցայտնոտի մեջ հայտնված չինացի շախմատիստն իրեն պարտված է ճանաչել ժամանակը լրանալուց հետո՝ 37․․․♖h5։ Խաղից հետո Գուկեշ Դոմարաջուն նշել է, որ այդ քայլին նա կպատասխաներ 38. ♗xf5 քայլով։

### Չորրորդ պարտիա
Հանդիպման չորրորդ պարտիան 42-րդ քայլում ավարտվել է ոչ-ոքի։ Սպիտակներով խաղացել է Դին Լիրենը։ Մրցակիցներն ընտրել են Ռետիի սկզբնախաղ։

### Հինգերորդ պարտիա
Կողմերն ընտրել են Ֆրանսիական պաշտպանության Փոխանակման տարբերակը։ 40 քայլում խաղն ավարտվել է ոչ-ոքի։

### Վեցերորդ պարտիա
Կողմերն ընտրել են Լոնդոնյան համակարգ սկզբնախաղը։ Լիրենը 2023 թվականի աշխարհի առաջնության 6֊րդ պարտիայի ժամանակ խաղացել է այդ սկզբնախաղով և հաղթել։ 46֊րդ քայլում խաղն ավարտել է ոչ֊ոքի։

### Յոթերորդ պարտիա
Սևերով խաղացող չինացի գրոսմայստերը միջնախաղի ընթցքում հայտնվել է բարդ իրավիճակում, սակայն կարողացել է դրանից դուրս գալ և 72֊րդ քայլից հետո խաղն ավարտվել է ոչ֊ոքի։

### Ութերորդ պարտիա
Ութերորդ պարտիայում սպիտակներով խաղացել է աշխարհի չեմպիոնը, որն ընտրել է Անգլիական սկզբնախաղ։ 51֊րդ քայլից հետո խաղն ավարտվել է ոչ֊ոքի։

### Իններորդ պարտիա
Կողմերն ընտրել են Բոգոլյուբովի պաշտպանություն սկզբնախաղը, նրանք որևէ նորություն չեն կիրառել։ Սպիտակներով խաղացող Գուկեշ Դոմարաջուն ստրատեգիական ճնշում է գործադրեն Դին Լիրենի վրա, սակայն դիրքը մնացել է հավասար։ Հետագա քայլերում մրցակիցները խաղացել են շատ ճշգրիտ․ չեմպիոնը չեզոքացրել է սպիտակների նախաձեռնությունը և 28-րդ քայլին դիրքն անցել է հավասար վերջնախաղի։ Խաղն արժանացել է «երկու կողմերից շատ ճշգրիտ» գնահատականի, այդ թվում՝ նաև մրցախաղի մասնակիցների կողմից։

### Տասներորդ պարտիա
Սպիտակներով խաղացող Դին Լիրենն ընտրել է Լոնդոնյան համակարգ սկզբնախաղը։ 14֊րդ քայլից  կողմերը փոխանակել են թագուհիները։ Որոշ փոխանակումներից հետո դիրքն արագ հավասարվել է։ Շախմատիստները խուսափել են բարդացումներից։  36-րդ քայլին եռակի կրկնությունից հետո խաղն ավարտվել է ոչ֊ոքի։

Աշխարհի չեմպիոնը 14-րդ քայլից հետո ունեցել է փոքր առավելություն, բայց չի սկսել ճնշում գործադրել մրցակցի վրա։ Խաղացողները նշել են, որ հատուկ զգուշավոր էին խաղում, քանի որ մրցախաղի վերջնամասում յուրաքանչյուր միավորի արժեքը բարձրանում է։

### Տասնմեկերորդ պարտիա
Երկար անընդմեջ ոչ-ոքիերից հետո Գուկեշը տասնմեկերորդ պարտիայում վաստակել է մեկ միավոր։ Սևերով խաղացող Դին Լիրենը 28֊րդ քայլում կոպիտ սխալ է թույլ տվել՝ 28․․․Թc8 քայլով։ 29֊րդ քայլում Գուկեշ Դոմարաջուն վերցրել է սևերի ձին, որից հետո սևերը հանձնվել են։

### Տասներկուերորդ պարտիա
Սպիտակներով խաղացող Դին Լիրենը երկրորդ անգամ մեկնարկել է Անգլիական սկզբնախաղ։ Սպիտակադաշտ փիղը չինացի շախմատիստը ակտիվացրել է g2 դաշտով և խաղի ընթացքում կարողացել առավելություն ստանալ։ 10-րդ քայլից հետո Դին Լիրենը մոտ 30 րոպե հետ մնացել ժամանակով և խանգարել է Գուկեշին ճիշտ շարունակություն ընտրել։ Հնդիկ շախմատիստը 17-րդ քայլի համար մտածել է 26 րոպե և կատարել սխալ քայլ՝ 17…Փg6!? (ավելի լավ քայլ էր 17...Ձc5֊ը)։

Դին Լիրենն օգտվել է առիթից և անմիջապես կատարել 18.d4! քայլը, ինչը նրան դիրքային առավելություն է տվել։ Հետագայում Գուկեշը ևս մեկ սխալ քայլ է թույլ տվել՝ 22…Փg5?!, ինչին Դինը պատասխանել է 23.Ձf4! և ստացել հաղթական դիրք։ «Sesse» շախմատային ծրագրի գնահատմամբ այդ քայլից հետո Դին Լիրենի դիրքը բացահայտ հաղթական է դարձել։ Շախմատիստների խաղը տևել է գրեթե 4 ժամ, և Գուկեշը վերջապես հանձնվել է։ Այդ հաղթանակով Դին Լիրենը հավասարեցրել է հաշիվը հանդիպման ավարտին մնացած երկու պարտիաներից առաջ։

 

### Տասներեքերորդ պարտիա
Տասներեքերորդ պարտիայում սպիտակներով խաղացող հնդիկ հավակնորդը փորձել է օգտագործել իր հնարավորությունները հաղթանակի համար, սակայն գործող չեմպիոնը կարողացել է ճշգրիտ պաշտպանության շնորհիվ հետ մղել բոլոր սպառնալիքները։ Գուկեշը մի քանի անգամ լուրջ ճնշում է գործադրել և ստեղծել բարենպաստ դիրք, սակայն  վճռական շարունակություն գտնել հնդկացուն չի հաջողվել․ գործող չեմպիոնը պաշտպանվել է բարդ դիրքերում և գտել ոչ-ոքիի ուղին։ 

### Տասնչորսերորդ պարտիա
Տասնչորսերորդ պարտիայում հաղթանակ է տարել 18-ամյա Գուկեշ Դոմարաջուն և դարձել բոլոր ժամանակների դասական շախմատի աշխարհի չեմպիոնը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Official website
*2024 FIDE World Championship

Կատեգորիա:Շախմատային մրցաշարեր
Կատեգորիա:Շախմատի աշխարհի չեմպիոնի կոչման համար մրցախաղեր