open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Թեղուտ (Տավուշի մարզ)

**Թեղուտ**, գյուղ Հայաստանի Տավուշի մարզի Իջևանի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Իջևանից 28 կմ հարավ-արևմուտք, Դիլիջան-Իջևան ճանապարհի վրա, Աղստև գետի ձախափնյակում։ Գյուղի մակերեսը 9,5 կմ քառակուսի է։ Բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1550 մ, գտնվում է բարեխառն գոտում, ամռանը միջին ջերմաստիճանը +19 C, ձմռանը՝ -2 C։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1925 թվականին, սկզբում եղել է նախկին Ջարխեչ գյուղի թաղամասերից մեկը, հետագայում որպես առանձին գյուղ անվանվել է Հաղարծին, այնուհետև՝ Թեղուտ։ Եղել է Դիլիջան քաղաքի վարչական ենթակայության տակ, առանձին բնակավայրի կարգավիճակ է ստացել Հայաստանի Ազգային ժողովի 1993 թվականի նոյեմբերի 5-ի որոշմամբ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Թեղուտի մշտական բնակչությունը կազմել է 1342, առկա բնակչությունը՝ 1208 մարդ։
Թեղուտի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, դաշտավարությամբ և բանջարեղենի մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Թեղուտից 5 կմ հյուսիս, “Ճեռի հողեր” հանդամասում, գտնվել են Հայոց թագավոր Արտաշես Ա-ի (189-160 մ.թ.ա.) թողած երկու սահմանաքարերը արամեերեն գրով։ Թեղուտից մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա են գտնվում Հաղարծին և Ջուխտակ վանքերը։

## Տես նաև
* Թեղուտի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Տավուշի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տավուշի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գյուղեր
Զարգացման հոգեբանություն

մինի|ձախից|Գենետիկական հոգեբանություն
**Գենետիկական հոգեբանություն** կամ **տարիքային հոգեբանություն** ( - ծագում), գիտություն կենդանիների վարքի զարգացում և մարդու հոգեկան կառուցվածքի մասին։ Այլ կերպ զարգացման հոգեբանությունը ընդհանուր հոգեբանության կարևոր ու հեռանկարային ճյուղերից է։

## Ուսումնասիրման առարկա
Ուսումնասիրում է տեսակների կենսաբանական էվոլյուցիայի (ֆիլոգենեզի) ընթացքում կենդանիների վարքի փոփոխությունները, ինչպես նաև մարդու ծագման պատմության (օնտոգենեզի) ընթացքում հոգեկանի զարգացման օրենքները։

Այն հետազոտում է մարդկային հոգեկանի զարգացման բոլոր փուլերը, իմացական գործընթացների, հոգեկան հատկությունների տարիքային զարգացման ու ձևավորման հիմնախնդիրները և հաշվի է առնում կենսաբանական, մարդաբանական, սոցիալական և հոգեբանական գործոնները, որոնք ազդում և նպաստում են հոգեկանի զարգացմանը։ Զարգացման հոգեբանությունը ձգտում է բացահայտել օնտոգենեզի հաջորդական փուլերի հոգեբանական բովանդակությունը և հոգեկան պրոցեսների տարիքային դինամիկան։ Այն ունի իր ենթաճյուղերը՝ պրենատալ շրջանի հոգեբանություն, մանկական և մեծահասակների հոգեբանություն։

## Հիմնական բնագավառներ
Գենետիկական հոգեբանության հիմնական բնագավառներն են մարդու և կենդանիների հոգեկան երևույթների համեմատական ուսումնասիրությունը և մանկան բարձր նյարդային համակարգության, վարքի և հոգեկան երևույթների օրինաչափությունների ուսումնասիրությունը։ Գենետիկական հոգեբանությունը բացատրում է ճանաչողական հոգեկան պրոցեսների (զգայություն, ըմբռնում, հիշողություն, մտածողություն, երևակայություն) ծագումն ու զարգացումը։ Նա հնարավորություն է տալիս հոգեբանական գիտությունը կառուցել գիտաբնագիտական հիմքի վրա։

## Տես նաև
* Մանկան հոգեբանություն
* Համեմատական հոգեբանություն

## Գրականություն
*Պավլով Ի. Պ., Տատընաիր երկ., Ե., 1951։ 
* Флейвем Дж., Генетическая психология Жана Плаже, М., 1967

Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Հոգեբանության ճյուղեր
Կատեգորիա:Զարգացման հոգեբանություն
Լինչի դատաստան

մինի|Բեքի Լինչի դատաստանի ժամանակակից ներկայացում, ''Le Petit Journal'' ֆրանսիական հանդեսում

**«Բեքի Լինչի դատաստան»** տերմինը նշանակում է դատաստանի ենթարկել առանց օրինական դատավարության, չլիազորված և ոչ լեգալ մարդկանց կողմից։ Ստուգաբանորեն Բեքի *Լինչի դատաստան* տերմինը միանշանակ բացատրություն չունի։ Վարկածներից մեկով այս տերմինը առաջացել է WWE Wrestler *Բեքի Լինչի* (The MAN) անունից ԱՄՆ-ի Վիրջինիա նահանգից, Հաղթել է Charlotte Flair ու Ronda Rousey-ին

[մինի|աջից|Բեքի Լինչի դատաստան պատկերող փոստային բացիկ։ Տասնվեցամյա պատանի, որ մեղադրվել է ծեր սպիտակամորթ կին սպանելու մեջ։ [Տեխաս, ԱՄՆ, Օգոստոսի 3, 1920]]

Կատեգորիա:Դատական համակարգ
Կատեգորիա:Խտրականություն
Կատեգորիա:Ամբոխի հոգեբանություն

Դատաստանագիրք ում նշվում է նաև մարդու իրավունքների մասին,որ դրանք չի կարելի ոտնահարել։
Հայկանուշ Թրյանց

**Հայկանուշ Թրյանց** ( - ՞), հայ դերասանուհի։

Դավիթ Թրյանի դուստրը։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Բեմ է բարձրացել 1890 թվականին։ Սուբրետ դերեր է կատարել Մնակյանի թատերախմբում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Արտասահմանյան գրականություն (հանդես)

**«Արտասահմանյան գրականություն»** թարգմանական եռամսյա հանդես, որը հրատարակվում է 2000 թվականից։ Գլխավոր խմբագիրը Սամվել Մկրտչյանն է։

Հանդեսի սկզբունքն է՝ բոլոր թարգմանությունները պետք է լինեն բնագրից։ Հանդեսի շուրջը համախմբվել են անվանի և երիտասարդ թարգմանիչներ, որոնք ջանում են ներկայացնել արդի համաշխարհային գրականության լավագույն նմուշները։

«Օտարագիր հայ գրողներ» բաժնում պարբերաբար տպագրվում են տարբեր լեզուներով ստեղծագործող հայազգի բանաստեղծներ և արձակագիրներ։

2004 թվականին ստեղծվել է «Արտասահմանյան գրականություն» մատենաշարը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայաստանի հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Ռափայել Թրյանց

**Ռափայել Թրյանց** (), հայ կրթական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Պոլսում։ Փոքր հասակից ուղարկվել է Վենետիկի Մխիթարյանների վանքը, որտեղ ստացել է կրթությունը, դարձել այդ միաբանության անդամ։ Ունեցել է կրթական, գրական գործունեություն։ Որպես տեսուչ պաշտոնավարել է Մուրադ-Ռափայելյան վարժարանում, որտեղ տարբեր առիթներով արտասանած ճառերը հետագայում, 1845 թվականին լույս է ընծայել Վենետիկում «Ճառք Հ. Ռ. վ-ի Թ., ի Մխիթարեան ուխտէն» վերնագրով։ 1856 թվականին դարձյալ Վենետիկում հրատարակել է «Նոր մարդաւարութիւն ի պէտս Ազգային վարժարանաց» գիրքը, որի Բ տպագրությունը կատարվել է 1885 թվականին։ Ավգերյանից առաջ ձեռնարկել է «Նոր առձեռն բառգրքի», հասցրել է Ժ տառը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Զավեն Ավետիսյան

**Զավեն Վասիլի Ավետիսյան** (), հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1980 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է ՀԽՍՀ Իջևանի շրջանի Խաշթառակ գյուղում։ 1951 թվականին ընդունվել և 1956 թվականին ավարտել է Չերնիգովի (Ուկրաինա) ռազմաօդային բարձրագույն օդաչուական ուսումնարանը և որպես զինվորական օդաչու ծառայել Լենինգրադում։ 1958 թվականին զորացրվել է բանակից։ 1963 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարան|Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Ապա աշխատել է հայրենի գյուղի դպրոցում որպես հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ։ 1966-1969 թվականներին սովորել է ՀԽՍՀ ԳԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի ասպիրանտուրայում։ 1969 թվականին «Թումանյանի գեղարվեստական մտածողության հարցերը» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1974 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի տեսության բաժնում որպես ավագ գիտաշխատող։

2013 թվականին խրախուսվել է ՀՀ վարչապետի շնորհակալագրով։

## Զավեն Ավետիսյանի երկերի մատենագրություն
* Թումանյանի ստեղծագործական լաբարատորիան, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1973, 211 էջ։ 
* Գրականությունը և ժամանակը։ Սովետահայ գրականության զարգացման հարցեր (ժողովածուում տպագրված է նաև Զ. Ավետիսյանի հոդվածը), Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ, 1980, 360 էջ։ 
* Գեղարվեստական մտածողության հետքերով (գրականագիտական հոդվածներ), Երևան, «Սովետական գրող», 1985, 160 էջ։ 
* Հայ պատմավեպի պոետիկան, Երևան, 1987։ 
* Մարդը V դարի գրականության մեջ. Անթիլիաս, 1994։ 
* Գրականության տեսություն, Երևան, 1998։ 
* Տեքստաբանություն, Երևան, «Վան Արյան», 2000, 120 էջ։ 
* Նորագույն գրականության զարգացման միտումները, Երևան, «Զանգակ-97», 2003, 240 էջ։ 
* Նարեկացու Մատյանը, Երևան, 2004։ 
* Հնի և նորի զուգահեռներում, Երևան, 2008։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Ստանիսլավ Եժի Լեց

**Ստանիսլավ Եժի Լեց** (, ), ականավոր լեհ պոետ, գրող-երգիծաբան և աֆորիզմների հեղինակ։ Համարվում է XX դարի լեհ լավագույն հեղինակներից մեկը։ Հանրությանը հայտնի է հատկապես իր սկեպտիկ փիլիսոփայական-բարոյախոսական աֆորիզմներով, որոնք հաճախ իրենց մեջ ներառում են քաղաքական ենթատեքստ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ասույթներ

Կատեգորիա:Լեհ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Լեհ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Աֆորիզմների հեղինակներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հոլոքոստից փրկվածներ
Կատեգորիա:Լեհ գրողներ
Կատեգորիա:Լվովի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լեհ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի հրեաներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Քերովբե Թուլումպաջյան

**Քերովբե Թուլումպաջյան** ( - ՞), հայ զարդանկարիչ և գեղագիր։

Ծնվել է Կ. Պոլսում, նախնական կրթությունն ստացել է Մեզպուրյան վարժարանում, ապա 12 տարեկան հասակից հետևել է հոր արհեստին՝ մետաղների վրա փորագրության։ Կարճ ժամանակից դարձել է ոսկերիչների շուկայի տաղանդավոր փորագրիչներից մեկը։ Հմուտ է եղել հատկապես հայերեն, լատիներեն, թուրքերեն գեղարվեստական տառերի փորագրության։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1858 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ գեղագիրներ
Կատեգորիա:Հայ զարդանկարիչներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Հազարապետություն

**Հազարապետություն**, արքունական գործակալություն Արշակունյաց Հայաստանում, որը զբաղվում էր հարկերի հավաքագրմամբ, արքունական եկամուտների և ծախսերի կառավարմամբ։ Հազարապետի պաշտոնը ժառանգական էր, այն տարբեր ժամանակներում վարել են Գնունի և Ամատունի նախարարական տոհմերի ներկայացուցիչները։

Հազարապետության գործակալը՝ հազարապետը, սահմանել և իրեն ենթակա պաշտոնյաների միջոցով գանձել է պետական հարկերը, հսկել ճանապարհների, ջրանցքների կառուցման, անտառապատման և համապատասխան նշանակություն ունեցող այլ աշխատանքներ։ Արշակունյաց թագավորության անկումից (428) հետո Մեծ Հայքի հազարապետության գործակալը (հաստատել է Սասանյան արքունիքը) միաժամանակ եղել է Հայոց իշխանաց իշխանը, որին Ստեփանոս Տարոնեցին (Ասողիկ) անվանում է նաև մարզպան։

Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության գործակալություններ
Գագաշեն

**Գագաշեն**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Հայաստանի Տավուշ մարզ։

## Տնտեսություն
Գյուղից 1,5 կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվում է 2013 թվականին բացված Կողթի ցեմենտի գործարանը։

Կատեգորիա:Տավուշի մարզ
Հովհաննես Մալալաս

**Հովհաննես Մալալաս** (հունարեն՝ Ἰωάννης Μαλάλας, ), բյուզանդացի պատմիչ, 18 գրքից բաղկացած «Ժամանակագրություն» (Χρονογραφία) երկի հեղինակ, որտեղ ժամանակագրական կարգով ներկայացնում է աշխարհի պատմությունը՝ արարչագործությունից մինչև 563 թ։ «Մալալաս»-ը ասորական բառ է, թարգմանաբար նշանակում է «հռետոր»։ Պատմիչի ասորական ծագում ունեցող մականունը հիմք է տալիս ժամանակակից ուսումնասիրողներին ենթադրելու, որ նա սերվում է Ասորիքից՝ Անտիոք քաղաքից։

«Ժամանակագրության» 1, 2 և 4-րդ գրքերում ներկայացվում է հնագույն պատմությունը՝ հունական առասպելների հիմքի վրա, 3-րդ գրքում՝ աստվածաշնչյան պատմությունը, 5-րդ գրքում՝ Տրոյական պատերազմի պատմությունը։ Այնուհետև Մալալասը շարադրում է պարսից արքաների, Լյուդիայի արքա Կրեսոսի, մակեդոնական արքաների և Հռոմի սկզբնավորման պատմությունը (6-րդ գիրք), Հռոմուլոսի ու Հռեմոսի և Հռոմի առաջին արքաների պատմությունը մինչև Տարկվինիուս (գիրք 7), Ալեքսանդր Մակեդոնացու հաջորդների՝ Պտղոմեանների և Սելևկյանների մասին (գիրք 8)։ 9-12 գրքերում շարադրված է Հուլիոս Կեսարի և հռոմեական կայսրերի պատմությունը մինչև Կոնստանդիոս I Քլոր, այնուհետև՝ հռոմեական և բյուզանդական կայսրերի պատմությունը Կոստանդիանոս Մեծից մինչը Հուստինիանոսի գահակալության տարիներ (գրքեր 13-18)։

Մալալասը գրել է իր երկը մատչելի լեզվով, լայն հանրության և հոգևոր դասի համար։ Այդ պատճառով նա համեմում է շարադրանքը հետաքրքրաշարժ մանրամասներով և պատմություններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հույն պատմիչներ
Կատեգորիա:Բյուզանդական պատմիչներ
Կատեգորիա:6-րդ դարի պատմիչներ
Կինտո

մինի|Կինտո, Դ. Ի. Երմակովի լուսանկար, 19-րդ դար
**Կինտո**, 19-րդ դարում և 20-րդ դարի առաջին տասնամյակում Վրաստանում և մասնավորապես Թիֆլիս քաղաքում տարածում ստացած անձնավորության տիպար։ Զբաղվել է մանրածախ առևտրով կամ էլ առանց որոշակի զբաղմունքի, զվարճասեր մարդ, հնարամիտ և խաբեբա, դուքյանների մշտական հաճախորդ։ Նախահեղափոխական Կովկասի քաղաքային մշակույթին բնորոշ տիպար լինելով՝ տարածված էին հատկապես Թիֆլիսում։ Կինտոյի կերպարը հանդես է գալիս Սունդուկյանի պիեսներում։

Շիրվանզադեն իր «Կյանքի բովից» հուշագրություններում գրում է «Սունդուկյանցը մի առանձին համակրանք ուներ դեպի այն դասակարգը, որ կոչվում էր «կինտո» և որը տվել էր նրան Պեպոյի, Կակուլիի և Գիքոյի տիպերը։ Այդ դասակարգը բաղկացած է մրգավաճառներից, գինեվաճառներից, ձկնորսներից և այլն։

Նա ինքն ինձ պատմում էր, որ Պեպոյին գտել է ուղղակի փողոցում։ Տեսնելով կինտոյի զգեստով և բնորոշ դեմքով մի ձկնորս, հրավիրում է նրան իր տունը, հյուրասիրում թեյով, հետը զրույց է անում, բարեկամանում է և վերջը դառնում է նրա նորածինի կնքահայրը։

— Բայց անիրավը իր բարձր կոշիկների սուր մեխերով սենյակներիս հատակը ծակռտեց։ Լավ մարդ էր, ազնիվ — մեռավ խեղճը։ Իմ կնքած տղան հիմա մի գեղեցիկ երիտասարդ է. մի օր ցույց կտամ։ Ես Պեպոյին մի քիչ իդեալացրել եմ, խոստովանվում եմ, Կակուլին է կինտոյի իսկական տիպը։ Գիքոյի տիպն էլ կյանքից եմ վերցրել։»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի հասարակություն
Կատեգորիա:Վրացերեն բառեր և արտահայտություններ
Լեոնտի Մրովելի

**Լեոնտի Մրովելի** կամ **Ղևոնդ Ռուիսեցի** (, ), XI դարի վրաց պատմիչ, եպիսկոպոս, «Քարթլիի կյանքը» («Քարթլիս ցխովրեբա», Լեոն Մելիքսեթ-Բեկը երկի անունը թարգմանել է որպես՝ «Վրաց թագավորների և նախահայրերի ու տոհմերի պատմությունը») պատմական երկի հեղինակներից (կազմիչներից) մեկը։ Երկը գրելիս հեղինակը օգտվել է նաև հայկական աղբյուրներից, մասնավորապես՝ Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմությունից»։

Լեոնտի Մրովելու երկից Հայաստանի պատմությանը վերաբերող հատվածները թարգմանվել են հայերեն Մելիքսեթ–Բեկի կողմից և հրատարակվել «Վրաց աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին» ժողովածուում (Երևան, 1934, էջ 140-184)։

Ենթադրվում է, որ «*Մրովելի*»-ն ոչ թե այս պատմիչի ազգանունն է, այլ՝ մականունը, որն առաջացել է այն թեմի անվանումից, որի եպիսկոպոսն է եղել ինքը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Мровели Леонти. Жизнь картлийских царей. М. Наука. 1979    

Կատեգորիա:Ուղղափառ եպիսկոպոսներ
Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Վրացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Վրացի պատմիչներ
Ազնվաձոր

**Ազնվաձոր**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Փամբակ համայնքում։

Վանաձոր քաղաքից հեռու է մոտ 3 կմ հյուսիս-արևելք։ Ազնվաձոր է վերանվանվել 1991 թ. ապրիլի 3-ին։

Գյուղը գտնվում է Բազումի լեռնաշղթայի հարավային լանջերին՝ ծովի մակարդակից 1675 մ բարձրության վրա։

## Կլիմա
Կլիման բարեխառն լեռնային է, տևական, ցուրտ ձմեռներով։ Ամեն տարի հաստատվում է կայուն ձնածածկույթ։ Ամառները տաք են, համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան թափվում են 600-700 մմ մթնոլորտային տեղումներ։ Ագրոկլիմայական տեսակետից ընկած է մասնակի ոռոգման գոտում։ Բնական լանդշաֆտները սևահողային տափաստաններն են, կան նաև անտառներ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ազնվաձորի մշտական բնակչությունը կազմել է 380, առկա բնակչությունը՝ 348 մարդ։ Նախկինում բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, որոնք 1988-1989 թթ հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների վատթարացման արդյունքում տեղափոխվել են Ադրբեջանի Հանրապետություն։

Ազնվաձորի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

}
 | 473
 | 380
 |-
 |}

## Գյուղատնտեսություն
Գյուղատնտեսական հողահանդակներում մեծ բաժին ունեն վարելահողերը (32 հա), խոտհարքերը (96 հա)։ Պետական հողերը օգտագործվում են որպես արոտավայրեր՝ կազմելով 157 հա, կան նաև պտղատու այգիներ և վարելահողեր՝ համապատասխանաբար զբաղեցնելով 7 և 31 հա։ Գյուղի մասնագիտացման ուղղությունը երկրագործությունն է։ Զբաղվում են դաշտավարությամբ, պտղաբուծությամբ (տանձ, խնձոր, կեռաս), մշակում են հացահատիկային, կերային, բանջարաբոստանային կուլտուրաներ։ Զբաղվում են նաև խոշոր եղջերավոր անասնաբուծությամբ, մեղվաբուծությամբ։

## Հասարակական կառույցներ
Գյուղն ունի դպրոց՝ Ազնվաձորի միջնակարգ դպրոց, գրադարան, բուժկետ և կապի հանգույց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Փամբակ համայնքի բնակավայրեր
Աթան

**Աթան**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Թումանյան համայնքում։

## Աշխարհագրություն
Ալավերդի քաղաքից հեռու է 24 կմ հարավ-արևելք, հեռավորությունը ճանապարհով մարզկենտրոն Վանաձորից կազմում է 63 կմ։ Գյուղը տեղադրված է բարձրադիր և լեռնային վայրում՝ ծովի մակարդակից 1600-1700 մ բարձրության վրա։

### Կլիմա
Կլիման բարեխառն լեռնային է, տևական, ցուրտ ձմեռներով։ Ամեն տարի հաստատվում է կայուն ձնածածկույթ։ Ամառները տաք են, համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան թափվում են 600-700 մմ մթնոլորտային տեղումներ։ Ագրոկլիմայական տեսակետից ընկած է մասնակի ոռոգման գոտում։

## Պատմություն
Ներկայիս գյուղը հիմնադրվել 1864 թվականին Հաղպատի վանքի կալվածքները լքած գյուղացիների կողմից։ Գյուղամիջում կա հին եկեղեցի, իսկ շրջակայքում՝ աշխարհիկ հին շինությունների ավերակներ։

### Պատմամշակութային հուշարձաններ
Աթան գյուղի տարածքում առկա են բազմաթիվ պատմամշակութային հուշարձաններ։ 2004 թվականի տվյալներով բնակավայրի տարածքում հաշվառվել են 8 անուն հուշարձանախումբ ընդհանուր 20 անուն հուշարձան, որոնք ընդգրկված են պետության կողմից հաստատված պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Բնակչություն
2011 թվականին Հայաստանում տեղի ունեցած մարդահամարի արդյունքներով Աթան գյուղի մշտական բնակչությունը կազմել է 281 (145 տղամարդ և 136 կին), առկա բնակչությունը՝ 278 մարդ։ Հիմնադրման պահից ի վեր բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիները տարբեր ժամանակներում եկել են Հաղպատից, Սանահինից և Շիրակի գյուղերից։

Ստորև ներկայացված է Աթանի բնակչության փոփոխությունն ըստ տարիների՝

## Գյուղատնտեսություն
Գյուղատնտեսական հողահանդակները գրեթե ամբողջությամբ օգտագործվում են որպես խոտհարքեր՝ կազմելով 523 հա։ Պետական հողերը գլխավորապես օգտագործվում են որպես խոտհարքեր, վարելահողեր, արոտավայրեր՝ կազմելով համապատասխանաբար 175, 60, 778 հեկտար։ Գյուղի մասնագիտացման ուղղությունը անասնապահությունն է։ Զբաղվում են խոշոր եղջերավոր անասնաբուծությամբ, մեղվաբուծությամբ։ Զբաղվում են նաև դաշտավարությամբ, պտղաբուծությամբ (տանձ, խնձոր, սալոր), մշակում են հացահատիկային, կերային, բանջարաբոստանային կուլտուրաներ։

## Հասարակական կառույցներ
2013 թ.-ի դրությամբ ունի դպրոց, գրադարան, բուժկետ և կապի հանգույց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Թումանյան համայնքի բնակավայրեր
Ակներ (Լոռու մարզ)

**Ակներ**, գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Լոռու մարզի Ալավերդի համայնքում։ Գյուղը գտնվում է Դեբեդ գետի բարձրադիր աջ ափին՝ ծովի մակարդակից 1050 մ բարձրության վրա։

## Անուն
Գյուղը նախկինում կոչվել է Որնակ: 1935 թվականի հունվարի 3-ին վերանվանվել է Ակներ:

Գյուղի նախկին անվան վերաբերյալ պահպանվել է հետևյալ ավանդազրույցը: Դսևանքի ջուրը մատակարարվել է Որնակա աղբյուրից՝ գետնի տակով անցկացված ջրուղով։ Դարեր առաջ Կայան բերդը պաշարվում է կովկասյան ցեղերի, մասնավորապես՝ լեզգիների կողմից։ Բերդում պաշարված հայերը դիմադրություն են ցույց տվել՝ հնարավորություն չտալով թշնամուն գրավել այն։ Այդ ժամանակ հակառակորդն ամրոցի մոտակա գյուղի մի ծեր կնոջից իմանում է, թե որ աղբյուրից է ջուր հասնում ամրոց։ Այստեղից էլ գյուղի անունը մնում է Որնակ (Ո՞ր ակն է)։ Լեզգիները ջրի աղբյուրը փակում են, և մի քանի օր հետո բերդում պատսպարված ժողովուրդը անձնատուր է լինում։

## Պատմություն
### Պատմամշակութային հուշարձաններ

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ակների մշտական բնակչությունը կազմել է 512, առկա բնակչությունը՝ 497 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունն զբաղվում է հողագործությամբ, մասամբ էլ անասնաբուծությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Ալավերդի
Բարսեղ Թուղլաճյան

**Բարսեղ Միքայելի Թուղլաճյան** ( - Փարս Թուղլաջի, ), հայ բանասեր, բառարանագիր։ Թուրքական մամուլում և գրականության մեջ Թուղլաճյանը տպագրվել է **Փարս Թուղլաչի** գրական անունով։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի հայկական Նոր դպրոցում, ապա սովորել է Կիպրոսի Մելքոնյան կրթական հաստատությունում։ Բարձրագույն ուսումը ստացել է ԱՄՆ-ում, 1955 թվականին ավարտելով Միչիգանի համալսարանի լեզվաբանական ֆակուլտետը։ Նույն թվականից աշխատանքի է անցել Թուրքական ռազմական ակադեմիայում որպես անգլերենի և ֆրանսերենի դասախոս։ 1961 թվականին հրատարակել է «Անգլերեն-թուրքերեն ոճերի և ասույթների բառարան», որը մեծ ընդունելություն է գտել, արժանացել մի քանի տպագրության։ Կազմել է «Անգլերեն-լատիներեն-թուրքերեն բժշկական բառարանը»։ 1965 թվականին լույս է ընծայել «Անգլերեն-ֆրանսերեն-թուրքերեն իրավաբանական և տնտեսական բառարանը», որը պարունակում է 80.000 բառ։

Կատարել է թարգմանություններ ֆրանսերենից հայերեն, ինչպես Պրոսպեր Մերիմեի «Կարմենը», Գի դը Մոպասանի պատմվածքները։ Ստամբուլի հայ մամուլում («Ժամանակ», «Նոր լուր», «Արշավ» և այլն), տպագրել է վիպակներ պատմվածքներ։

Թուղլաճյանի պատմաբանասիրական հետաքրքրությունների մեջ կարևոր տեղ է գրավում «Օսմանյան ճարտարապետության արևմտականացման ժամանակաշրջանն ու Պալյան ընտանիքը» (1982) ծավալուն աշխատությունը, որտեղ նա վեր է հանել ճարտարապետների մեծ ու հռչակված Պալյան գերդաստանի մի քանի սերնդի պատմությունը Օսմանյան կայսրության ճարտարապետական արվեստի զարգացման պատմության մեջ։

Թուղլաճյանի աշխատությունների մեջ հայկական իրականությանը վերաբերող գործերից մեկն էլ «Այվազովսկին Թուրքիայում» (1983) գիրքն է, նույնպես թուրքերեն։

Թուղլաճյանի՝ հայկական թեմաներով գործերից են նաև «Պոլսի Իշխանաց կղզիները պատմության ընթացքում» (1989) և «Իսթանպուլի հայոց եկեղեցիները» (1991) գրքերը՝ հայերեն, թուրքերեն և անգլերեն։

1970-1980-ական թվականներին Թուղլաճյանն իր բանասիրական հետաքրքրությունների համար քանիցս այցելել է Երևան։ Կապված է եղել գիտությունների ակադեմիայի հետ։

## Երկեր
* Օսմանեան ճարտարապետութեան արեւմտականացման ժամանակաշրջանն ու Պալեան ընտանիքը, 1982։ 
* Այվազովսկին Թուրքիայում, 1983։ 
* Բուլղարիան եւ թուրք-բուլղարական յարաբերութիւնները, 1983։ 
* Արփաչայը եւ շրջակայքը, 1985։ 
* Օսմանեան նուագախմբից արդի թուրքական փողերախումբ, 1987։ 
* Ժամանակակից Թուրքիան, 1987։ 
* Պոլսի Իշխանաց կղզիները պատմութեան ընթացքում, 1989։ 
* Իսթանպուլի հայոց եկեղեցիները, Ստամբուլ, 1991 (տեքստը՝ նաև թուրքերեն և անգլերեն)։

## Բառարաններ
* Անգլերեն-թուրքերեն ոճերի և ասույթների բառարան, 1961։ 
* Անգլերեն-լատիներեն-թուրքերեն բժշկական բառարան։ 
* Անգլերեն-ֆրանսերեն-թուրքերեն իրավաբանական և տնտեսական բառարանը, 1965, պարունակում է 80.000 բառ։ 
* «Օվկիանոս» ("Okyanus") հանրագիտարան բացատրաստուգաբանական եռահատոր բառարան, 1971-1974։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրք պատմաբաններ
Կատեգորիա:Թուրքահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ բառարանագիրներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Գառնիկ Թուղլաճյան

**Գառնիկ Թուղլաճյան** (), հայ խմբագիր, մանկավարժ։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Եղել է խմբագիր «Մանզումեի էֆքյար» և «Օրագիր» թերթերի։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրյակին որպես ֆրանսերենի ուսուցիչ աշխատել է Սեբաստիայի դպրոցում։ Սպանվել է 1915-ին, Մեծ եղեռնի օրերին։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Ահնիձոր

մինի|Ահնիձոր գյուղը Փոքր Կալքարամատ սարից

**Ահնիձոր**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Թումանյան համայնքում։

## Աշխարհագրություն
Մարզկենտրոն Վանաձորից հեռու է 52 կմ հյուսիս-արևելք։ Գյուղը գտնվում է Ալավերդու տարածաշրջանում, Ալավերդի քաղաքից 26 կմ հարավ-արևելք։ Գյուղը տեղակայված է լեռնային անտառապատ վայրում՝ ծովի մակարդակից 1500 մ բարձրության վրա։

## Կլիմա
Կլիման բարեխառն լեռնային է, տևական, ցուրտ ձմեռներով։ Ամեն տարի հաստատվում է կայուն ձնածածկույթ։ Ամառները տաք են, համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան թափվում են 600-700 մմ մթնոլորտային տեղումներ։ Ագրոկլիմայական տեսակետից ընկած է մասնակի ոռոգման գոտում։

## Պատմություն
Գյուղի ներկայիս բնակիչների նախնիները XIX դարի երկրորդ կեսին եկել են Հաղպատ և Սանահին գյուղերից։ Նրանք հիմնականում վանքի կալվածքները լքած բնակիչներ են եղել։

Գյուղում կա XIII դարի եկեղեցի։ Ահնիձորում է ծնվել գրող Հրանտ Մաթևոսյանը։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ահնիձորի մշտական բնակչությունը կազմել է 218 (110 տղամարդ և 108 կին), առկա բնակչությունը՝ 212 մարդ։ Հիմնադրման պահից ի վեր բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիները 19-րդ դարի երկրորդ կեսին եկել են Հաղպատից և Սանահինից։

Ահնիձորի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Գյուղատնտեսություն
Գյուղատնտեսությունում մեծ բաժին են կազմում խոտհարքերը (317 հա), իսկ հետո վարելահողերը (70 հա)։ Պետական հողերը հիմնականում օգտագործվում են որպես արոտավայրեր, խոտհարքեր՝ կազմելով համապատասխանաբար 762 և 99 հա։ Գյուղի մասնագիտացման ուղղությունը անասնապահությունն է։ Զբաղվում են խոշոր եղջերավոր անասնաբուծությամբ, մեղվաբուծությամբ։ Բացի դրանից զբաղվում են նաև դաշտավարությամբ, պտղաբուծությամբ (տանձ, խնձոր, սալոր), մշակում են հացահատիկային, կերային, բանջարաբոստանային կուլտուրաներ։

## Հասարակական կառույցներ
2013 թ.-ի դրությամբ գյուղն ունի դպրոց, գրադարան, բուժկետ և կապի հանգույց։

## Տես նաև
* Ահնիձորի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Թումանյան համայնքի բնակավայրեր
Ամոջ

**Ամոջ**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Ալավերդի համայնքում։

## Աշխարհագրություն
Ալավերդի քաղաքից մոտ 3 կմ հարավ-արևմուտք, Դեբեդ գետի բարձրադիր ձախ ափին, իսկ դրա վտակ Բարդուտ գետի աջ ափին։

Բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 1200 մ, հեռավորությունը Օձուն գյուղից՝ 1 կմ հյուսիս-արևմուտք։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ամոջի մշտական բնակչությունը կազմել է 157, առկա բնակչությունը՝ 146 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տես նաև
* Ամոջի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալավերդի համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Անտառամուտ

**Անտառամուտ**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Փամբակ համայնքում։

Վանաձոր քաղաքից հեռու է մոտ 14 կմ հյուսիս-արևելք։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1870 թվականին։ Նախկինում մտել է Թիֆլիսի նահանգի Բորչալուի գավառի մեջ և կոչվել Քոլագիրան։ Անտառամուտ է վերանվանվել 1948 թվականին։

Գյուղը հիմնադրել են հարևան Կուրթան գյուղից եկած Ավետիքյանները (Մատրուկանք), Հարությունյանները (Ըրիցանք), Գևորգյանները (Գևորգանք), Ոսկանյանները (Գյարանանք կամ Մորմոնջանք) և Սուքիասյանները (Սքոյանք)։ Մինչ 1872 թվականը գյուղ են տեղափոխվել մնացած 9 տոհմերը։

Գյուղն ակտիվ մասնակցություն է ունեցել 1941-45թթ․ պատերազմին, 140 մարդ մեկնել է ռազմաճակատ, որոնցից 64-ը զոհվել է, իսկ երեքը՝ Գուրգեն Արշակի Գևորգյանը (1915-1993),Դավիթ Սիմոնի Մեսրոպյանը (1918-2011) և Փաշո Ենոքի Գևորգյանը (1917-1979) մասնակցել են նաև սովետա-ֆիննական պատերազմին։ Զոհված մարտիկների պատվին 1968 թվականին գյուղում կառուցվել է հուշարձան-պուրակ։

Անտառամուտը զերծ չի մնացել նաև ստալինյան բռնապետությունից․ 1937-1939 թվականներին գյուղից աքսորվել է 11 մարդ։

## Բնությունը և կլիման
Գյուղը տեղակայված է ծովի մակարդակից 1300 մ բարձրության վրա։ Ունի աղբյուրներ, որոնք օգտագործվում են որպես խմելու ջուր։ Այստեղ՝ Նավերի ձոր հանդամասում, գտնվում է «Աղվեսի քար» կոչվող վայրը, որում կան հին բերդի ավերակներ։։

Կլիման բարեխառն լեռնային է՝ տևական, ցուրտ ձմեռներով։ Ամեն տարի հաստատվում է կայուն ձնածածկույթ։ Ամառները տաք են, համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան թափվում են 600-700 մմ մթնոլորտային տեղումներ։ Ագրոկլիմայական տեսակետից ընկած է մասնակի ոռոգման գոտում։

Գյուղի մոտակայքում կան նաև գորշ ածխի երևակումներ, որոնք չունեն արդյունաբերական նշանակություն։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի տվյալների` Անտառամուտի մշտական բնակչությունը կազմել է 306, առկա բնակչությունը՝ 278 մարդ։ Հիմնական բնակիչները հայեր են (լոռեցիներ)։

Անտառամուտի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Գյուղատնտեսություն
Գյուղատնտեսական հողահանդակներում մեծ բաժին ունեն վարելահողերը (110 հա), խոտհարքները (55 հա)։ Պետական հողերը գլխավորապես օգտագործվում են որպես վարելահողեր ու արոտավայրեր՝ կազմելով, համապատասխանաբար, 22 և 218 հեկտար։ Գյուղի մասնագիտացված ուղղությունը երկրագործությունն է։ Զբաղվում են դաշտավարությամբ, պտղաբուծությամբ (տանձ, խնձոր, սալոր), մշակում են հացահատիկային, կերային, բանջարաբոստանային կուլտուրաներ։ Զբաղվում են նաև խոշոր եղջերավոր անասնաբուծությամբ, մեղվաբուծությամբ։

## Պատմամշակույթային կառույցներ

Գյուղի շրջակայքի հանդամասերում կան ավերակ գյուղատեղիներ, հին բերդի մնացորդներ։ Ունի կիսավեր եկեղեցի։

## Հասարակական կառույցներ
2013 թ.-ի դրությամբ գյուղն ունի դպրոց, գրադարան, բուժկետ և կապի հանգույց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Փամբակ համայնքի բնակավայրեր
Ապավեն (Լոռու մարզ)

**Ապավեն**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Տաշիր համայնքում։

Գտնվում է Տաշիր քաղաքից 16 կմ հյուսիս-արևելք, մարզկենտրոնից՝ 55 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Ապավեն է վերանվանվել 1991 թ.-ի ապրիլի 3-ին։ 2017 թվականից մտնում է Սարչապետ համայնքի կազմի մեջ։

## Կլիմա
Կլիման բարեխառն լեռնային է, տևական, ցուրտ ձմեռներով։ Ամեն տարի հաստատվում է կայուն ձնածածկույթ։ Ամառները տաք են, համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան մթնոլորտային տեղումների քանակը՝ 600-700 մմ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ապավենի մշտական բնակչությունը կազմել է 85, առկա բնակչությունը՝ 78 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Գյուղատնտեսություն
Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազում են 276 հա, որից 32,3 հա օգտագործվում է որպես վարելահող, 50 հա՝ խոտհարք, 167,7 հա՝ արոտավայրերի համար։ Գյուղի մասնագիտացման ուղղությունը երկրագործությունն է։ Զբաղվում են դաշտավարությամբ, պտղաբուծությամբ (տանձ, խնձոր, սալոր), մշակում են հացահատիկային, կերային, բանջարաբոստանային կուլտուրաներ։ Զբաղվում են նաև անասնապահությամբ, մեղվաբուծությամբ, թռչնաբուծությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ապավենն ունի Սբ. Սարիար անունով փոքր եկեղեցի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Հայ-վրացական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Տաշիր համայնքի բնակավայրեր
Արծնի

**Արծնի**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Տաշիր համայնքում։

Գտնվում է Տաշիր քաղաքից 15 կմ հյուսիս-արևելք, մարզկենտրոնից 55 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Վրաստանի հետ պետական սահմանից 1-2 կմ հեռավորության վրա։ Գյուղը **Արծնի** է վերանվանվել 1991 թ.-ի ապրիլի 3-ին։ 2017 թվականից մտնում է Սարչապետ համայնքի կազմի մեջ, իսկ 2022թ-ից Տաշիր խոշորացված համայնքի կազմում ։

2010 թ․ին Հայաստան համահայկական հիմնադրամի Մոնրեալի տեղական մարմնի ֆինանսավորմամբ վերանորոգել է Արծնիի համայնքային կենտրոնը։. Հիմնադրամի Գերմանիայի տեղական մարմնի հովանավորությամբ էլ 2011 թ.-ին համայնքում կառուցվել է գազամատակարարման համակարգ։

## Կլիմա
Կլիման բարեխառն լեռնային է, տևական ցուրտ ձմեռներով։ Ձնածածկույթը ամեն տարի կայուն է։ Ամառները տաք են և համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան մթնոլորտային տեղումների քանակը՝ 600-700 մմ։

## Կրթություն
Գյուղի միջնակարգ դպրոցը Հայաստան համահայկական հիմնադրամը վերակառուցել է 2010 թվականին՝ Հնդկաստանի կառավարության ֆինանսավորմամբ

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Արծնիի մշտական բնակչությունը կազմել է 239, առկա բնակչությունը՝ 200 մարդ։ Մինչև 1989 թ. բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով։

Արծնիի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Գյուղատնտեսություն
Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են 487,3 հա, որից վարելահողերը՝ 190,4 հա, խոտհարքերը՝ 36,3 հա, իսկ արոտավայրերը՝ 231,8 հա։ Բնակիչները հիմնականում զբաղվում են անասնապահությամբ, ինչպես նաև մեղվաբուծությամբ, դաշտավարությամբ, հացահատիկային, կերային, բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Շինություններ
Գյուղն ունի դպրոց, բուժկետ և կապի հանգույց։

## Տես նաև
* Արծնիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Հայ-վրացական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Կատեգորիա:Տաշիր համայնքի բնակավայրեր
Արմանիս

**Արմանիս**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Ստեփանավանի տարածաշրջանում՝ Ստեփանավան քաղաքից մոտ 3 կմ արևմուտք։ Հիմնադրվել է Ալաշկերտից գաղթած հայերի կողմից 1870 թ.:

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Արմանիսի մշտական բնակչությունը կազմել է 357, առկա բնակչությունը՝ 314 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

}
 | 436
 | 357
 |-
 |}

## Տես նաև
* Լոռու մարզ
* Արմանիսի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Ստեփանավան համայնքի բնակավայրեր
Ֆիոլետովո

**Ֆիոլետովո**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզում։ Հանդիսանում է համանուն համայնքի միակ բնակավայրն ու վարչական կենտրոնը։

## Անուն
Հիմնադրման ժամանակ բնակավայրի անունը եղել է Նիկիտինսկոյե։ 1936 թվականին վերանվանվել է Բաքվի 26 կոմիսարներից մեկի՝ Իվան Ֆիոլետովի անունով։

## Աշխարհագրություն
[240px|մինի|ձախից|Գյուղի հարակից անտառն ու [Աղստև (գետ)|Աղստև գետը]]
Ֆիոլետովո գյուղը մարզկենտրոն Վանաձոր քաղաքից հեռու է 25 կմ դեպի հարավ-արևելք և գտնվում է Վանաձոր-Դիլիջան ավտոճանապարհին։

### Կլիման
Ձմեռները խիստ են՝ հունվարին 3°С միջին ջերմաստիճանով։ Ամառները զով են, օգոստոսին միջին ջերմաստիճանը՝ 15°С։ Տարեկան տեղումների քանակը՝ 700 մմ։

## Պատմություն
### Պատմամշակութային հուշարձաններ
240px|մինի|4-ից 17-րդ դարերով թվագրվող գերեզմանոցը խաչքարերով
Ֆիոլետովո գյուղի տարածքում հայտնաբերվել են տարբեր ժամանակաշրջաններով թվագրվող բազմաթիվ պատմամշակութային հուշարձաններ։ Համաձայն Հայաստանի Հանրապետության պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկի՝ 2004 թվականի դրությամբ բնակավայրի տարածքում հաշվառվել են 2 միավոր հուշարձանախումբ, որոնք ընդգրկում են 17 միավոր հուշարձան։ 1-ին հուշարձանախմբի մեջ են մտնում գյուղի արևելյան եզրին, Դիլիջան տանող ճանապարհից աջ կողմում, երկաթուղու մոտ գտնվող և մ․թ․ա․ 4-ից 3-րդ հազարամյակով թվագրվող ամրոց-բնակատեղին և բլրի գագաթին գտնվող և նույն դարաշրջանով թվագրվող շինությունը։ 2-րդ հուշարձանախմբի մեջ են մտնում գյուղից 1 կմ արևելք, Դիլիջան տանող ճանապարհից 300 մ ձախ գտնվող և 4-ից 19-րդ դարերով թվագրվող «Շավրուղ» անունով հայտնի գյուղատեղին, 4-ից 19-րդ դարերով թվագրվող գերեզմանոցը բազմաթիվ խաչքարերով, բլրի բարձրադիր վայրում գտնվող և 4-ից 6-րդ դարերով թվագրվող Սուրբ Սահակ եկեղեցին, բազմաթիվ խաչքարեր։

## Բնակչություն
Բնակիչները ամբողջությամբ ռուս մոլոկաններ են, որոնք Ցարական Ռուսաստանի գերիշխանության ժամանակ բնակություն են հաստատել Լոռիում։

Ֆիոլետովոյի ազգաբնակչության փոփոխությունը.


Fioletovo - Armenia (2927006942).jpg| 
Fioletovo - Armenia (2926152393).jpg|
Molokan Fioletovo1.jpg|


## Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է բանջարաբուծությամբ և անասնապահությամբ։

## Կառավարում
Ֆիոլետովո համայնքի ավագանին բաղկացած է 5 անդամներից։ Քանի որ բնակչությունը մեծ չէ, բնակչությունը ընտրում է ավագանու անդամներին, այլ ոչ թե կուսակցություններին։ Ֆիոլետովո համայնքի ավագանին ընտրում է համայնքի ղեկավարին։ Համայնքի ղեկավարը Ալեքսեյ Չիչյովն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի համայնքներ
Կուրթան

**Կուրթան**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Գյուլագարակ համայնքում։

Գտնվում է Ստեփանավան քաղաքից 12 կմ հարավ-արևելք՝ Ձորագետի աջ կողմում։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից՝ 1260 մ, հեռավորությունը մարզկենտրոն Վանաձորից՝ 22 կմ հյուսիս-արևելք։

Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հողագործությամբ և մեղվաբուծությամբ։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1730-40-ական թթ․։ Գյուղում և շրջակայքում պահպանվել են խաչքարեր, մատուռներ, կամուրջներ և այլ շինության մնացորդներ։ Գյուղում է գտնվում թաղածածկ դահլիճի հորինվածքով Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, որը կառուցվել է 6-րդ դարում։ Կիսաշրջանաձև հատակագծով և պայտաձև կամարով բեմի աբսիդով վերջավորվող ուղղանկյան աղոթասրահին հարավ-արևելքից կցվում է խաչվող թաղերով ծածկված քառակուսի ավանդատունը։ Արևմտյան պատին կա IV-Vդդ․ հայկական հուշարձաններին բնորոշ զույգ պատուհան։

Կուրթանի եկեղեցին այն սակավաթիվ հուշարձաններից է, որտեղ բացահայտ երևում է անցումը Հայաստանի IV-V դարերի ճարտարապետական ձևերից դեպի VII դարի դասական ձևերը։

Գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց, որը կառուցվել է 1985 թվականին, դպրոցը վերանորոգված է։

Գյուղն ունի մշակույթի տուն, գրադարան, թանգարան, բուժամբուլատուրիա։ Գործում են վերամշակող ձեռնարկություններ և հիդրոէլեկտրակայան։

## Բնակչություն
Ըստ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Կուրթանի մշտական բնակչությունը կազմել է 2117, առկա բնակչությունը՝ 2048 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Պատմամշակութային կառույցներ

Գյուղից արևելք՝ Հնեվանի ձորում գտնվում է Հնեվանքի համալիրը (X-XIV դարեր), Սբ. Աստվածածին (VI դարեր), Գտեվանք (VI-XVII դարեր), Ճգնավոր (XI դար) եկեղեցիները, Սրբություն և Սուրբ Կիրակի (X-XX դարեր) մատուռները, իսկ 2 կմ հարավ-արևմուտք՝ Ջրաշեն եկեղեցին (X դար)։

## Կլիմա
Կլիման ձմռանը ցրտաշունչ է, ամռանը՝ զով։

## Պատկերասրահ

File:Տեսարան Կուրթան գյուղից.jpg|thumb|Տեսարան Կուրթան գյուղից, ձորում նշմարվում է Հնեվանքը



## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կուրթանի դամբարանադաշտ 
* Հայաստանի գյուղերը. Կուրթան

Կատեգորիա:Գյուլագարակ համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Ձյունաշող

**Ձյունաշող**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Տաշիր համայնքում։

## Աշխարհագրություն
Գյուղը գտնվում է Սառնաղբյուր գետի ափին՝ ծովի մակարդակից 1590 մ բարձրության վրա։ Տաշիր քաղաքից հեռու է մոտ 15 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք, մարզկենտրոն Վանաձոր քաղաքից՝ 52 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1870 թվականին, վերաբնակեցվել է 1989 թվականին Խորհրդային Ադրբեջանից բռնագաղթված հայերի կողմից։ 

Գյուղը կրել է 1.Ջուջաքենդ անվանումը։Մինչև 1937 թվականը այն Ջալալօղլու (Ստեփանավան) շրջանի մաս էր կազմում։ Այն գտնվում է շրջկենտրոնից 15 կմ հյուսիս-արևմուտք, Իլմազլի գյուղի մոտ, երեք հարակից բլուրների վրա, որի մի փոքր մասը գտնվում է հարթավայրում։ Մոնղոլների ներխուժման ժամանակ այս գյուղի անունը Ջույջիկանդ էր, իսկ ավելի ուշ, տեղանունային հնչյունական իրադարձության պատճառով, արդյունքում այն մնացել է Ջուջաքենդ։Այսինքն՝ տեղանունը ձևավորվել է Ջուչի տոհմի անվան և գյուղ բառի համադրությունից, որը նշանակում է «բնակավայր»։Այն նաև ասում են Ջուջաքյանթ։

1935 թվականի հունվարի 3-ի Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրով անվանումը փոխվեց 2.Ղզըլշաֆակ, ինչ նշանակում է՝ «Ոսկե արշալույսի»։

1991 թվականի օգոստոսի 8-ին վերանվանվել է 3.Ձյունաշող, գյուղում շատ ձյուն գալու, և միաժամանակ, արև դուրս գալու ժամանակ ձյունը շողում և փայլում էր, այդ պատճառով վերանվանվեց Ձյունաշող։։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ձյունաշողի մշտական բնակչությունը կազմել է 177, առկա բնակչությունը՝ 175 մարդ։ Մինչև 1989 թ. եղել է ադրբեջանաբնակ գյուղ։ Ներկայումս բնակվում են հայեր, բնակչությունն ունի նվազման միտում։

Ձյունաշողի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունն զբաղվում է անասնապահությամբ, ճակնդեղի, կարտոֆիլի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։ Գյուղի բնակիչները հիմնականում արտադրում է կաթ, միս, ձու, բուրդ։

## Կլիմա
Կլիման բարեխառն է, ձմեռը` երկարատև և ցրտաշունչ, ամառը` զով։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Ձյունաշողի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)

Կատեգորիա:Լոռու մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Տաշիր համայնքի բնակավայրեր
Արևաշող

**Արևաշող**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Սպիտակ համայնքում։

Մարզկենտրոն Վանաձորից հեռու է 20 կմ հյուսիս-արևմուտք, Սպիտակ քաղաքից 1 կմ հյուսիս-արևելք։ Գտնվում է Փամբակ գետի հովտում՝ ծովի մակարդակից 1730 մ բարձրության վրա։ Վերանվանվել է **Արևաշող** 1978 թ․ հունվարի 25-ին։

Գյուղը խիստ տուժել է 1988 թվականի դեկտեմբերի 7-ի Սպիտակի երկրաշարժից։

## Կլիմա
Կլիման բարեխառն լեռնային է, տևական ու ցուրտ ձմեռներով։ Ամառները տաք են, համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան մթնոլորտային տեղումների միջին քանակը կազմում է 600-700 մմ։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Արևաշողի մշտական բնակչությունը կազմել է 2515, առկա բնակչությունը՝ 2148 մարդ։ Բնակիչները հայեր են, որոնց նախնիների մի մասն 1828-1829 թթ. այստեղ է եկել Պարսկահայաստանի Մակու քաղաքից։

Արևաշողի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

}
 | 2779
 | 2515
 |-
 |}

## Գյուղատնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղվածությունը երկրագործությունն է։ Զբաղվում են դաշտավարությամբ, պտղաբուծությամբ (տանձ, խնձոր, կեռաս), մշակում են բանջարաբոստանային կուլտուրաներ։ Նախկինում մեծ մակերես էին զբաղեցնում շաքարի ճակնդեղի ցանքատարածությունները, որոնք վերամշակվում էին Սպիտակի շաքարի գործարանում։ Գյուղի կուլտիվացված գյուղատնտեսական հողերը տարածված են Բազումի լեռնաշղթայի հովիտներում։ Գյուղի տարածքը հիմնականում ծածկված է տափաստանային բուսականությամբ։ Գյուղի տարածքում աճում են նաև բազմաթիվ վայրի բույսեր որոնց մի մասը հանդիսանում է նաև բուսաբուժության համար շատ օգտակար։

1988 թ.-ից հետո ցանքատարածությունները զգալի կրճատվեցին, քանի որ գործարանը երկրաշարժից հիմնովին ավերվել էր։ Զբաղվում են նաև խոշոր եղջերավոր անասնաբուծությամբ, մեղվաբուծությամբ, թռչնաբուծությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցները

Գյուղը հարուստ է պատմամշակութային կառույցներով։ Գյուղի շրջակայքում կան 2 գյուղատեղիների և «Ճշմարտանց ձոր» կոչված վայրում բերդի ավերակներ։ Գյուղում են գտնվում «Արևշողի ժամ» (XIX դար), Սբ. Սահակ, Սբ. Գրիգոր մատուռները։ Նաև Արևաշողում է գտնվում Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, որը կառուցել է Սամվել Ադամյանը։ Այդ հրաշագեղ եկեղեցին օրհնել և օծել է Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ վեհափառը։ 2005 թվականի դեկտեմբերի 9-ին կայացավ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու օծումը։

## Հասարակական կառույցներ
2021 թ.-ի դրությամբ գյուղն ունի դպրոց, գյուղապետարան, գրադարան, բուժկետ, մանկապարտեզ, մշակույթի տուն, սպորտային համալիր և կապի հանգույցը գործում են առանձին շինություններում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Սպիտակ համայնքի բնակավայրեր
Այգեհատ

**Այգեհատ**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Ալավերդի համայնքում։

## Անուն
Վաղնջական ժամանակներից գյուղը կոչվել է Այգեհատ, երբեմն վերջինի ձևափոխված ձևով՝ Իգահատ։ Խորհրդային Միության ժամանակաշրջանում՝ 1963 թվականին, վերանվանվել է Դանուշավան՝ ի պատիվ այդտեղ ծնված հայազգի բոլշևիկ գործիչ Դանիել Շահվերդյանի։ 1991 թվականի ապրիլի 3-ին վերականգնվել է գյուղի հին անունը՝ Այգեհատ։

## Աշխարհագրություն
Այգեհատ գյուղը գտնվում է Դեբեդ գետի ձախ ափին, բարձրադիր սարավանդում՝ ծովի մակարդակից 1150 մ բարձրության վրա։ Ալավերդի քաղաքից հեռու է 9 կմ դեպի հարավ-արևմուտք, իսկ մարզկենտրոն Վանաձոր քաղաքից՝ 43 կմ դեպի հյուսիս-արևելք։ 

### Կլիմա
Կլիման մերձարևադարձային է, չափավոր շոգ և չորային ամառներով, մեղմ ձմեռներով։ Տարեկան թափվում են 500-600 մմ մթնոլորտային տեղումներ։ Ագրոկլիմայական տեսակետից ընկած է ինտենսիվ ոռոգման գոտում։

## Պատմություն
### Պատմամշակութային հուշարձաններ

Գյուղում են գտնվում Սբ. Սարգիս (VI-VII դդ.), Գողգոթավանք (X-XVII դդ.) եկեղեցիները և Ս. Սարգիս մատուռը (XVI-XVIIդդ.)։ Գյուղից ոչ հեռու գտնվում է “Քոբայրի” վանքը։

Հին գյուղատեղի ավերակները տարածված են Քոբայրավանքից շուրջ երկու կիլոմետր հյուսիս, պահպանվել են առանձին շինությունների հետքեր, Գողգոթավանք եկեղեցին և մի քանի խաչքար։ Հնագույն վիմագիր արձանագրությունը գրվել է 1211 թվականին, իսկ վերջինը՝ 1579-ին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Այգեհատի մշտական բնակչությունը կազմել է 263, առկա բնակչությունը՝ 243 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
### Պատմական ակնարկ
Վերջին ժամանակների տեղազննություններից և պեղումներից պարզ է դարձել, որ այս տարածքը՝ Դեբեդի ձախափնյա բարձրադիր լանջը, XIII-XIV դարերում եղել է հայաստանի հյուսիսարևելյան խաղողագործության ու գինեգործության կարևոր մասերից մեկը (հատկապես խաղողի սև տեսակի)։ Իգահատ գյուղատեղից դեպի հյուսիս՝ Դեբեդի ձախափնյա լանջին, որոշ ընդհատումներով, այգիները շարունակվել են մինչև Սանահին կայարան։ Այդ այգիների ընդհանուր տարածքը (միջին բարձրությունը՝ 850 մ) 20-25 հեկտար է եղել՝ փռված Դեբեդի ձախափնյա արևելահայաց լանջին։

Քանի որ **Իգահատին** հարող այգիները վերջինն էին, դրանից դեպի հարավ խաղող չէր աճում, հետևաբար ստացել է նման անվանում՝ **իգի** (այգի) և **հատնել** (վերջանալ) բառաբարդումից։

### Ներկա ժամանակներ
Գյուղատնտեսական հողերը գրեթե ամբողջությամբ օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ կազմելով 281 հա։ Պետական հողերը հիմնականում օգտագործվում են արոտավայրերի և վարելահողերի համար՝ համապատասխանաբար կազմելով 132 և 58 հեկտար։

Գյուղի մասնագիտացման ուղղությունը երկրագործությունն է։ Զբաղվում են դաշտավարությամբ, պտղաբուծությամբ (տանձ, խնձոր, սալոր), մշակում են հացահատիկային, կերային, բանջարաբոստանային կուլտուրաներ։ Զբաղվում են խոշոր եղջերավոր անասնաբուծությամբ, մեղվաբուծությամբ, թռչնաբուծությամբ։

## Հասարակական կառույցներ
2013 թ.-ի դրությամբ գյուղն ունի դպրոց, գրադարան, բուժկետ և կապի հանգույց։

## Հայտնի անձինք
* Սիմոն Զավարյան - Հ.Յ.Դաշնակցության ղեկավարներից մեկը։
* Դանուշ Շահվերդյան - XX դարի 20-30-ականների հասարակական-պետական գործիչ, նա 1936 թ. Մարսելից Կոմիտասի աճյունը տեղափոխել է Երևան, որի համար էլ Բերիան նրան չի ներել և ինքն էլ, կինն էլ զրկվեցին կյանքից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալավերդի համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Բենդիկ

**Բենդիկ**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Ալավերդի համայնքում։

Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է երկրագործությամբ։

## Բնակչություն
Բենդիկի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տես նաև
* Բենդիկի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալավերդի համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Արջուտ

**Արջուտ**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Փամբակ համայնքում։

Գյուղը տեղադրված է Փամբակի գոգավորությունում, բլրապատ, մեղմաթեք լեռնալանջի վրա՝ ծովի մակարդակից 1400-1600 մ բարձրության վրա,  Վանաձոր քաղաքից մոտ 5 կմ հյուսիս-արևելք։

## Ընդհանուր տեղեկություններ
Նախկինում ունեցել է Արչուտ, Արջիտի անվանումները։ Ընկած է Վանաձոր-Սպիտակ ավտոմայրուղուց աջ։ Գյուղը տեղադրված է Փամբակի գոգավորությունում` բլրապատ, մեղմաթեք լեռնալանջի վրա։ 

Արջուտն ունի միջնակարգ դպրոց, գրադարան, բուժկետ։

## Կլիմա
Կլիման բարեխառն լեռնային է, տևական, ցուրտ ձմեռներով։ Ամեն տարի հաստատվում է կայուն ձնածածկույթ։ Ամառները տաք են, համեմատաբար խոնավ։ Տարեկան մթնոլորտային տեղումները կազմում են 600-700 մմ։

## Բնակչություն
1897 թվականին ուներ 574, 1926 թվականին՝ 823, 1939 թվականին՝ 1052, 1959 թվականին՝ 1295, 1970 թվականին՝ 2003, 1979 թվականին՝ 2172, 2001 թվականին՝ 1007, 2011 թվականին՝ 990 բնակիչ։ 
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Արջուտի մշտական բնակչությունը կազմել է 990, առկա բնակչությունը՝ 723 մարդ։ Մինչև 1988-1988 թթ. բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով։

Արջուտի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Գյուղատնտեսություն
Գյուղատնտեսությունում մեծ բաժին ունեն վարելահողերը (170 հա)։ Կան պտղատու այգիներ (6 հա)։ Պետական հողերը հիմնականում օգտագործվում են որպես արոտավայրեր (780 հա), խոտհարքներ (73 հա), վարելահողեր (77 հա)։

Բնակչության հիմնական զբաղվածությունը հանդիասանում է դաշտավարությունը, անասնապահությունը, բանջարաբուծությունն ու մեղվաբուծությունը։

## Օգտակար հանածոներ
Արջուտում կան ածխաթթվային հանքային աղբյուրներ և տուֆի պաշարներ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Արջուտն ունի Առաքելոց խաչ անվանմամբ մատուռ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Փամբակ համայնքի բնակավայրեր
Բազում

**Բազում**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Փամբակ համայնքում։

Մարզկենտրոն Վանաձորից հեռու է 1 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Բազումի լեռների հարավային լանջերին։ Վերանվանվել է Բազում 1978 թվականին։

## Պատմություն
Գյուղն ըստ ենթադրությունների ունի 370 տարվա պատմություն, որի վառ վկայությունն է գերեզմանաքարերի դաջվածքը։

Բնակիչները հիմնադրման պահից մինչ օրս հայեր են, որոնց նախնիների մի մասը եկել է Եղվարդից և Իջևանից։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Բազումի մշտական բնակչությունը կազմել է 1116, առկա բնակչությունը՝ 988 մարդ։

Բազումի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Կլիմա
Տեղանքը հիմնականում լեռնային է, սակավահող, կլիման խիստ փոփոխական է և զերծ չի մնում կարկուտներից, սելավներից, հաճախակի են երաշտի տարիները, ինչը մեծ վնաս է հասցնում գյուղմթերքների արտադրությանը։

## Տնտեսություն
150px|thumb|Պուշկինյան լեռնանցքը
Գյուղի միջով հոսող Չալարի գետը, որը սկիզբ է առնում Պուշկինի լեռնանցքից, ոռոգում է գյուղի ցանքատարածությունների մոտ 40%-ը։
Գյուղը մեծ մասամբ զբաղվում է հողագործությամբ և անասնապահությամբ։ Ոռոգման ջուր չունենալու պատճառով համայնքը դժվարանում է կազմակերպել գյուղական մթերքների արտադրությունը։ Հիմնականում զբաղվում են կարտոֆիլի, կաղամբի և այլ բանջարա-բոստանային մշակաբույսերի արտադրությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ

Գյուղից 1-2 կմ հյուսիս-արևելքում գտնվում է Բերդատեղ վայրը՝ ամրոցի ավերակներով։ Գյուղի հարավային մասում են գտնվում 12-13-րդ դարի եկեղեցին, Կամակատար մատուռը (19-րդ դ.) և 13-19-րդ դարերի մեկ այլ մատուռ։  Գյուղում են գտնվում 4 գերեզմանոց, 2 տապանաքար, ձիթհան և Ք. ա. 2-1-ին հազարամյակների դամբարանադաշտ և բնակատեղի։ Կենտրոնում են գտնվում Հայրենական մեծ պատերազմում զոհվածներին նվիրված հուշակոթող և հուշաղբյուր։

Գյուղն ունի նորակառույց միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում է 166 աշակերտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Փամբակ համայնքի բնակավայրեր
Թովուզ

**Թովուզ** ), քաղաք ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության հյուսիսարևմտյան մասում, Թովուզի շրջանի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ ։ Պատմականորեն տեղակայված է Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Տուչքատակ գավառում։

## Պատմություն
մինի|Թաուզ (Taus) 1921-1922 թվականներին եղել է Հայկական ՍՍՀ կազմում։
գերմանական քարտեզ 1926 թ.
Լայպցիգի մատենագիտական ինստիտուտ
Մինչև 1935 թվականը Թովուզը եղել է երկաթուղային կայարան, մինչև 1947 թվականը՝ քաղաքատիպ ավան, այնուհետև՝ քաղաք։

## Անվանում
Տավուշ տեղանունը հանդիպում է տվյալ տարածքի բազմաթիվ վայրերի անվանումներում։ Այդ անունով կա գետ, բերդ, գավառ, գյուղ, քաղաք։ Ընդհանրապես, *Թովուզ* անվանատարբերակը բուն հայկական *Տավուշ* անվանման թուրքական և արաբական հնչողությունն է։ Դեռ Մակար եպիսկոպոս Բարխուդարյանն էր իր աշխատություններում օգտագործում Տավուշ անվանումը Թովուզի փոխարեն։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Ղազախ-Գանձակ մայրուղու և երկաթգծի վրա՝ Ղազախից 24 կմ հարավ-արևելք, ծովի մակերևույթից 430-455 մ բարձրության վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1812 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Թովուզի շրջանի բնակավայրեր
Գուսար

**Գուսար** (, ), քաղաք ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության հյուսիսարևմտյան մասում, Գուսարի շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Բնակչությունը՝ ։ Բնակչության 97%-ը կազմում են լեզգիները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Գուսարի շրջան