open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վաչագան Համբարձումյան

**Վաչագան Գարեգինի Համբարձումյան** (), հայ մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ (1942): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) մասնակից։

## Կենսագրություն
Վաչագան Համբարձումյանը ծնվել է Արթիկի շրջանի Մեղրաշեն գյուղում։ 1938 թվականին ավարտել է Լենինականի Հակոբ Հակոբյանի անվան բանվորական դպրոցը և նշանակվել Արթիկի շրջանի Սառնաղբյուրի դպրոցի ուսուցիչ։ 1940 թվականի հունվարին զորակոչվել է կարմիր բանակ, ծառայել՝ Մոլդավական սահմանային քաղաքում։

1941 թվականին Համբարձումյանը տանելով պատերազմի առաջին շրջանի դժվարությունները, իր զորամասի հետ մարտերով հասել է Ստալինգրադ։ Մասնակցել է Ստալինգրադի պաշտպանության և ազատագրման մարտերին։ 181-րդ հրաձգային, Լենինի շքանշանակիր Ստալինգրադյան դիվիզիայի կազմում մարտերով հասել է Դնեպր, մասնակցել Դնեպրի անցմանը, պլացդարմի ստեղծմանը և ստորաբաժանումների ափհանմանը։ 1942 թվականին ռազմաճակատում ընդունվել է կուսակցության շարքերը։

Մարտերում ցուցաբերած քաջության համար Վաչագանը պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով, «Մարտական ծառայությունների համար» և «Արիության համար» մեդալներով, մի քանի անգամ արժանացել է շնորհակալագրերի։

Վաչագան Համբարձումյանը զոհվել է 1944 թվականի փետրվարի 10-ին, մարտադաշտում։

## Պարգևներ
* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* «Արիության համար» մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ստալինգրադի ճակատամարտի հայ մասնակիցներ
Սերյոժա Հակոբյան

**Սերյոժա Հարությունի Հակոբյան** (), հայ մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ (1943): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) մասնակից։

## Կենսագրություն
Սերյոժա Հակոբյանը ծնվել է 1918 թվականին, Ղափանի շրջանի Առաջաձոր գյուղում։ 1936 թվականին ավարտել է Ղափանի № 1 միջնակարգ դպրոցը, ապա՝ երկամսյա մանկավարժական դասընթացները և նշանակվել Դավիթբեկ գյուղի յոթնամյա դպրոցի աշխարհագրության ուսուցիչ, աշխատել է նաև Առաջաձորի դպրոցում։ 1938 թվականին Հակոբյանը զորակոչվել է պարտադիր զինվորական ծառայության։

1941 թվականին մասնակցել է Մոսկվայի պաշտպանության մարտերին, 475-րդ, 1075-րդ հրաձգային գնդերում որպես գնդացրային դասակի հրամանատար, լեյտենանտի կոչումով։ 2-րդ բելոռուսական ռազմաճակատի 50-րդ բանակի 369-րդ հրաձգային դիվիզիայի 1223-րդ հրաձգային գնդում եղել է վաշտի, գումարտակի հրամանատար, կռվել է Կուրսկի աղեղում, մասնակցել Բելոռուսիայի, Լեհաստանի ազատագրման մարտերին, հասել Գերմանիա, խաղաղության մակագրություն թողել Ռայխստագի պատին։ Ռազմաճակատում ցուցաբերած խիզախության համար պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի, Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի և Կարմիր աստղի շքանշաններով ու մի շարք մեդալներով։ 1943 թվականին ռազմաճակատում Հակոբյանը ընդունվել է կուսակցության շարքերը։

Բանակից զորացրվելուց հետո շարունակել է մանկավարժական աշխատանքը հայրենի Առաջաձոր գյուղում։ 1954 թվականին ավարտել է Երևանի ռուսական մանկավարժական ինստիտուտը և նշանակվել հայրենի գյուղի դպրոցի ուսմասվար և երեկոյան դպրոցի տնօրեն։ Մի քանի անգամ ընտրվել է պատգամավոր, եղել է կուսակցական կազմակերպության քարտուղար։

## Պարգևներ
* Կարմիր դրոշի շքանշան
* Կարմիր աստղի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Օրիորդը (նկար)

**Օրիորդը**, Տիգրան Փոլատի նկարազարդումներից, ծաղրի է ենթարկվում մեծամիտ, ինքնահավան կինը, որի կյանքը տխուր վախճան է ունենում։

## Մտահղացում
Մտահղացման շարժառիթը հանդիսացել է համանուն առակը, որտեղ նկարագրվում է, թե ինչպես մի օրիորդ տարիներով մերժում է փեսացուներին՝ մեկին անվանելով հիմար, մյուսին՝ անազնիվ, երորրդին, թե քիթն է տգեղ, և այսպես տարիներն անցնում են, ինքը պառավում է, կնճռոտվում է, և ի վերջո, ստիպված է լինում ընտրել անկիրթ, անճոռնի, կեղտոտ երեսով մեկին։ Փոլտը սյուժե է ընտրել առակի առավել արտահայտիչ մասը, երբ օրիորդը մի հանդիսության ժամանակ ինքնահավան հպարտությամբ նստած է թիկնաթոռին, նրան են ներկայացել առաջարկություն անելու բարետես, կոկիկ հագնված մի քանի երիտասարդ փեսացուներ՝ սպասելով նրա պատասխանին, մինչդեռ նա, արհամարհանքով երեսը շուռ տված,նրանց արհամարհում է։

## Նկարագրություն
Հիանալի է ըմբռնված օրիորդի կերպարը՝ սեթևեթ, անհեռատես իր նկարագրի, իր էության հատկանիշներով։ Նա գեղեցիկ է, բարձրահասակ, գրավիչ տեսքով, բայց քմահաճ է, մեծամիտ, չհավան, համառ ու խիստ։ Բարեկեցիկ, անհոգ կյանքով ապրած, ներկայի հաջողություններով ոգևորված, ապագայի վառ հույսերով լի՝ նա իրեն զգում է անկախ ու ազատ։ Անգամ նրա կեցվածքը՝ գլխի հպարտ դիրքը, ոտքը ոտքին գցած, թևերն անփութորեն բազկաթոռի հենակներին դրած՝ հաստատում են նրա լիակատար անտարբերությունը փեսացուների հանդեպ։
Հակառակ օրիորդի սառն, անտարբեր, արհամարհական վերաբերմունքի՝ փեսացուները ներկայացված են ժպտերես, մտերիմ արտահայտությամբ, հույսերով լի, սպասողական վիճակում։ Փոլատը ստեղծել է հոգեբանական ապրումներով լուռ երկխոսություն՝ հարստացնելով առակի բովանդակությունը։

## Պատկերի մշակման տեխնիկա
Պատկերը մշակված է մյուս առակների պատկերազարդումներից տարբեր եղանակով, ավելի շատ գեղանկարչությանը հատուկ երանգային հարաբերություններով, առանց սևի ու սպիտակի հակադրումների, առանց ուրվագծերի, բոլոր մասերի ավարտվածությամբ, կամերային գրաֆիկայի սկզբունքով։ Փոլատը զարմանալի դիտողականությամբ ու հոգեբանի խորաթափանցությամբ է ճանաչել մարդկանց իր բոլոր խառնվածքով, իրենց ամենամտերիմ ապրումների, սքողված վերաբերմունքէի արտահայտությամբ
։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տիգրան Փոլատի նկարներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ազգային պատկերասրահի նկարներ
Վագիֆ Ախունդով

**Վագիֆ Ալիբալա օկլի Ախունդով** (, ), ԱՀ պետական պահպանության հատուկ ծառայության պետ, գեներալ-գնդապետ։

## Կենսագրություն
Վագիֆ Ախունդովը ծնվել է 1950 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Աստարա քաղաքում։ 1968-1972 թվականներին սովորել է Ադրբեջանի նավթի և քիմիայի ինստիտուտում։ 1989-1994 թվականներին սովորել է Բաքվի պետական համալսարանում, իսկ 1999-2002 թվականներին ՝ Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահին առընթեր պետական կառավարման ակադեմիայում։

Նա իր կարիերան սկսել է 1971 թվականին Կույբիշևի հորատման գործարանում։

1972-1975 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում ՝ որպես սպա։ Զինվորական ծառայությունից վերադառնալուց հետո նա աշխատել է որպես ավագ ինժեներ և տնտեսագետ Բաքվի մեքենաշինական գործարանում։ 1975 թվականին աշխատել է որպես Ադրբեջանի ՆԳՆ հերթապահի օգնական, 1975-1978 թվականներին ՝ Բաքվի ՆԳ վարչությունում Կոմերիտմիության կոմիտեի քարտուղար, 1978-1991 թվականներին ՝ որպես վարչության պետի տեղակալ, ՆԳՆ վարչության պետ։

1992-1993 թվականներին աշխատել է որպես Ադրբեջանի գերագույն պետական իշխանության և կառավարման մարմինների պահպանության վարչության պետ, իսկ 1993 թվականից ՝ որպես գերագույն պետական իշխանության և կառավարման մարմինների պահպանության գլխավոր վարչության պետ։

2003 թվականի հունիսի 2-ից աշխատել է որպես Ադրբեջանի Հանրապետության պետական պահպանության հատուկ ծառայության պետ։

Պարգևատրվել է Ադրբեջանական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի Նախագահության Պատվավոր Հրամանագրով, «Ադրբեջանի դրոշը» շքանշանով և այլ մեդալներով։

2020 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահի հրամանով Վագիֆ Ախունդովը պարգևատրվել է «Փառքի» շքանշանով։

Ամուսնացած է, ունի մեկ երեխա։

## Ծանոթագրություններ
Ալեն Գոմիս

**Ալեն Գոմիս** (, ), սենեգալյան ծագումով ֆրանսիացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ, կինոպրոդյուսեր, որ արժանացել է միջազգային մի շարք կինոփառատոների մրցանակների և պրոֆեսիոմալ այլ պարգևների։ 2017 թվականին նրա նկարահանած «Երջանկություն» (*Félicité*) ֆիլմը Բեռլինի միջազգային 67-րդ կինոփառատոնում շահել է ժյուրիի մեծ մրցանակը՝ «*Արծաթե արջ*»-ը, դարձել է նաև սենեգալյան առաջին կինոնկարը, որը ներկայացվել է ամերիկյան կինոակադեմիայի «Օսկար» մրցանակի «*Լավագույն օտարալեզու ֆիլմ*» անվանակարգում և տեղ զբաղեցրել կինոակադեմիայի  90-րդ մրցանակաբաշխության կարճ ցանկում՝ *shortlist*-ում։ Ալեն Գոմիսի ֆիլմերից ևս մեկը՝ 2001 թվականին նկարահանած «*As a Man*» («*Որպես մարդ*») կինոնկարը Լոկառնոյի միջազգային կինոփառատոնում պարգևատրվել է «*Արծաթե ընձառյուծ*» մրցանակով։

## Կենսագրություն
Ալեն Գոմիսը ծնվել է 1972 թվականի մարտի 6-ին, Ֆրանսիայի մայրաքաղաքում՝ Փարիզում, որտեղ էլ անց է կացրել իր մանկությունը։ Նրա հայրը ազգությամբ սենեգալցի է, մայրը՝ ֆրանսուհի։ Ալենը դպրոցական կրթություն ստանալուց հետո ուսումը շարունակել է նշանավոր Սորբոնի համալսարանում, որտեղ արվեստի պատմություն է ուսումնասիրել։ Համալսարանն ավարտել է մագիստրոսի աստիճանով։

Նրա ռեժիսորական դեբյուրը եղել է «*As a Man*» («*Որպես մարդ*») կինոնկարը, որը Լոկառնոյի միջազգային կինոփառատոնում արժանացել է «*Արծաթե ընձառյուծ*» մրցանակի։

## Հատընտիր ֆիլմագրություն
* *Tourbillons* (1999) (Short)
* *As a Man* (2001)
* *Petite Lumière* (2003) (Short)
* *Andalucia* (2007)
* *Today* (2012)
* *Félicité* (2017)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:Սենեգալցի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Սենեգալցի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոռեժիսորներ
Ազատ Հայդեյան

**Ազատ Արմենակի Հայդեյան** (), հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ (1957): ԽՄԿԿ անդամ (1944): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) մասնակից։

## Կենսագրություն
Ազատ Հայդեյանը ծնվել է 1919 թվականին, Սպիտակի շրջանի Մեծ Պարնի գյուղում։ 1938 թվականին ավարտել է հայրենի գյուղի միջնակարգ դպրոցը և մանկավարժական աշխատանքի անցել շրջկենտրոնի միջնակարգ դպրոցում։

1941 թվականին Ազատը զորակոչվել է կարմիր բանակ, մասնակցել Ղրիմում մղված մարտերին՝ նախ որպես շարքային, ապա՝ վաշտի քաղղեկի տեղակալ 390-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիայում։ 1942 թվականին Կերչ քաղաքի պաշտպանության ժամանակ ծանր վիրավորվել է և ուղարկվել հոսպիտալ։ Ապաքինվելուց հետո զորացրվել է բանակից։

1943 թվականից մինչև 1957 թվականն աշխատել է Մեծ Պարնիի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն, այնուհետև, շուրջ 15 տարի եղել է Սպիտակի շրջանային խորհրդի գործադիր կոմիտեի ժողկրթության բաժնի վարիչ։ 1971 թվականին տեղափոխվել է Երևան և նշանակվել № 1 օժանդակ գիշերօթիկ դպրոցի տնօրեն։ Հետագայում աշխատել է մայրաքաղաքի № 3, ապա՝ № 94 դպրոցների տնօրեն։ 1979 թվականից ավագ տեսուչ է աշխատել ՀԽՍՀ բարձրագույն և միջնակարգ մասնագիտական կրթության նախարարությունում։ Աշխատանքին զուգընթաց սովորել և ավարտել է Երևանի պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի լեզվագրական ֆակուլտետը։ 1944 թվականին ընդունվել է կուսակցության շարքերը։

Հայդեյանը պատերազմում ցուցաբերած խիզախության համար պարգևատրվել է «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի,  «Պատվո նշան» շքանշաններով, Խաչատուր Աբովյանի անվան և մի շարք մեդալներով։ ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1957 թվականի հրամանագրով Հայդեյանին շնորհվել է ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցչի պատվավոր կոչում։

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժ (1957)
* «Հայրենական պատերազմի» 2-րդ աստիճանի շքանշան
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան
* «Պատվո նշան» շքանշան
* Խաչատուր Աբովյանի անվան մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Դպրոցի տնօրեններ
Քերոլայն Քամյա

**Քերոլայն Քամյա** (, ), բրիտանա-ուգանդական կինոռեժիսոր և պրոդյուսեր

## Կենսագրություն
Քերոլայնը ծնվել է Ուգանդայում, հասակ է առել ծննդավայրում, Քենիայում և Մեծ Բրիտանիայում։

## Կրթություն
Քամյան ստացել է բակալավրի աստիճան «*ճարտարապետություն և քաղաքների նախագծում*» մասնագիտության գծով և  մագիստրոսի աստիճան՝ «*հեռուստատեսային փաստավավերագրություն*» մասնագիտության գծով (Լոնդոնի *Գոլդսմիթ* քոլեջից)։

## Գործունեություն
Քերոլայն Քամյան արդեն իսկ նվաճել է մեկ տասնյակից ավելի միջազգային մրցանակներ։ Նա իր գործունեությունն սկսել է Լոնդոնի հեռուստատեսությունում, այնուհետև կինոարտադրության գրասենյակ է բացել Ուգանդայի մայրաքաղաք Կամպալայում՝ *IVAD International* անվանումով։

Քամյայի նկարահանած առաջին գեղարվեստական ֆիլմի՝ *Imani*-ի ցուցադրությամբ է բացվել Բեռլինի 2010 թվականի միջազգային կինոփառատոնը, որտեղ այն առաջադրվել է մրցանակի «*Լավագույն գեղարվեստական ֆիլմ*» անվանակարգում։ Նրա հիշարժան աշխատանքներից են նաև *Chips and Liver Girls* կարճամետրաժը՝ նկարահանված դանիացի կինոռեժիսոր Բորիս Բետրամի հեղինակակցությամբ և *Fire Fly* կինոնկարը (2011), որը նկարահանել է Չինաստանում։

## Ֆիլմագրություն
* *Chips and Liver Girls* (կարճամետրաժ), 2011
* *Imani*, 2010
* *Fire Fly* (կարճամետրաժ), 2011
* *The Peace Between* 2019

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Personal website 
* Caroline Kamya; *Cultures-Uganda*.
* Caroline Kamya Biography; **IMDb**.
* Ficha en **IMDb**.

Կատեգորիա:Կին պրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ուգանդացի կինոռեժիսորներ
Երջանիկ Ավետիսյան

**Երջանիկ Ժորայի Ավետիսյան** (), հայ և ռուսաստանցի հրաձիգ, ստենդային հրաձգության Ռուսաստանի, Եվրոպայի և աշխարհի բազմակի չեմպիոն։ Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետ (2000)։

## Կենսագրություն
Երջանիկ Ավետիսյանը ծնվել է 1969 թվականի դեկտեմբերի 7-ին ՀԽՍՀ Արտաշատի շրջանի Այգեզարդ գյուղում։ Ստենդային հրաձգությամբ նա սկսել է զբաղվել ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչ Գոռ Բարսեղյանի ղեկավարությամբ։ Որպես մասնագիտացում ընտրել է կլոր ստենդը (սկիտ)։

Միջազգային մակարդակով առաջին մեծ հաջողությունը Երջանիկ Ավետիսյանն արձանագրել է 1992 թվականին։ Ստամբուլում կայացած ստենդային հրաձգության Եվրոպայի առաջնությունում նա նվաճել է ոսկե մեդալներ ինչպես անհատական պայքարում, այնպես էլ ԱՊՀ Միավորված թիմի կազմում։ 1993-1994 թվականներին նա հանդես է եկել Հայաստանի դրոշի ներքո։ 1994 թվականին Ավետիսյանը դարձել է Եվրոպայի չեմպիոն և աշխարհի չեմպիոն անհատական պայքարում։

1995 թվականից Երջանիկ Ավետիսյանը միջազգային մրցումներում ներկայացրել է Ռուսաստանը։ 1999 թվականին Տամպերեում կայացած ստենդային հրաձգության աշխարհի առաջնությունում նա ոսկե մեդալներ է նվաճել ինչպես անհատական, այնպես էլ թիմային մրցումներում։ 2000 թվականին, երբ կանանց կլոր ստենդի մրցումներն առաջին անգամ մտան օլիմպիական խաղերի ծրագիր, նա մասնակցեց Սիդնեյի Օլիմպիական խաղերին՝ զբաղեցնելով 6-րդ տեղը։ 2006 թվականին, երրորդ երեխայի ծնվելու հետ կապված որոշակի դադարից հետո վերսկսելով մարզական կարիերան, Երջանիկն անհատական պայքարում երրորդ անգամ դարձավ աշխարհի չեմպիոն։ Նույն թվականին նրան հաջողվեց սահմանել Ռուսաստանի ռեկորդ և կրկնել համաշխարհային ռեկորդը։

Չնայած այս նվաճումներին, Ռուսաստանի հավաքականի մարզչական շտաբը Երջանիկ Ավետիսյանին չընդգրկեց Պեկինի Օլիմպիական խաղերի մասնակիցների կազմում, և նա որոշեց վերադառնալ հայրենիք և կրկին հանդես գալ Հայաստանի դրոշի ներքո։ Չստանալով Ռուսաստանի հրաձգային միության Հայաստանը ներկայացնելու համաձայնությունը, նա ստիպված էր երկու տարի բաց թողնել որպես «կարանտին»։ Մրցակցային պրակտիկայի բացակայության պատճառով նա չկարողացավ հաջող հանդես գալ Լոնդոնի Օլիմպիական խաղերի մնացած վարկանիշային մրցաշարերում և նվաճել այդ մրցաշարի ուղեգիր։ Այնուամենայնիվ, արդեն 2012 թվականին նա կրկին հասավ բարձր արդյունքների և անհատական հաշվարկում նվաճեց Լառնակայում անցկացած ստենդային հրաձգության Եվրոպայի առաջնության ոսկե մեդալը։

## Անձնական կյանք
Ամուսնացած է իր առաջին մարզչի` ԽՍՀՄ, Ռուսաստանի և Հայաստանի վաստակավոր մարզիչ Գոռ Բարսեղյանի հետ։ Նրանք ունեն երեք երեխա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երջանիկ Ավետիսյանի էջը մարզական հրաձգության միջազգային ֆեդերացիայի կայքում  (նշված են միայն անհատական արդյունքները)
* http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/av/yerdzhanik-avetisyan-1.html 

Կատեգորիա:Հայ հրաձիգներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Մաքսիմ Ռուդակով

**Մաքսիմ Ալեքսեևիչ Ռուդակով** (), ռուս ֆուտբոլիստ, «Ռոստով» ֆուտբոլային ակումբի դարպասապահն է։ Ռուսաստանի սպորտի վարպետ է։

## Ակումբային կարիերա
«Կիրովեց» մանկապատանեկան մարզադպրոցում սկսել է խաղալ հարձակվողի դիրքում, բայց հետո տեղափոխվել է դարպասապահի դիրք։ Նաև «Լոկոմոտիվ» և «Սմենա» դպրոցների սանն է եղել։ 2012/13 մրցաշրջանից առաջ դարպասապահը ընդգրկվում է Զենիթի հայտացուցակում 51 համարի մարզաշապիկով։ Երիտասարդական առաջնությունում իր առաջին խաղն անցկացրել է 2012 թ. սեպտեմբերի 28-ին, երբ թիմը տնային հանդիպում էր անցկացնում Լոկոմոտիվի հետ (2:3)։ Առաջնությունում 2012/13 - 2017/18 մրցաշրջաններում հասցրել է մասնակցել 68 հանդիպման և բաց է թողել 77 գնդակ։ ՈւԵՖԱ երիտասարդական առաջնությունում 2013/14 - 2015/16 մրցաշրջաններում մասնակցել է 10 խաղի և բաց է թողել 20 գնդակ։

2016/17 մրցաշրջանից առաջ դարպասապահը վարձավճարով տեղափոխվում է Պենզայի Զենիթ, որտեղ անցկացրած 9 խաղերում բաց է թողնում 20 գնդակ. մրցակիցները 2 անգամ չեն կարողացել գրավել դարպասը, երբ 11 մետրանոց հարվածից հետո գնդակը հետ է մղվել դարպասաձողից։ Ձմեռային ընդմիջման ժամանակ վերադառնում է Զենիթ, որտեղ երկրորդ թիմի կազմում մասնակցելով ՖԱԼ գավաթի 3 խաղերի բաց է թողնում 3 գնդակ։ Մարտ - ապրիլ ամիսներին ՖԱԼ առաջնությունում մասնակցում 3 խաղի բաց թողնելով 11 գնդակ։ Հաջորդ մրցաշրջանում Զենիթի երկրորդ թիմի կազմում մասնկացում է 1 խաղի, երբ թիմը առաջին տուրում հյուրընկալվել էր Շիննիկին (1:2)։

2017 թ. ամռանը դարպասապահը վարձավճարով պիտի տեղափոխվեր ֆիննական Հելսինկի, սակայն կարողացավ մեկնել միայն աշնանը, բայց արդեն թիմի հիմնական կազմ։ 2018 թ. հունվարից 1 տարվա վարձավճարային պայմանագիր է կնքվում նոր ակումբի հետ։ Հելսինկիի կազմում իր առաջին խաղն անցկացնում է հունվարի 26-ին, երբ թիմը գավաթային հանդիպում էր անցկացնում Գնիստանի հետ (8:0)։ Առաջնությունում իր առաջին խաղն անցկացրել է ապրիլի 21-ին, երբ թիմը մրցում էր Կուոպիո քաղաքի թիմի հետ (1:2)։ Ֆիննական ակումբի կազմում կարողանում է դառնալ երկրի չեմպիոն։

2020 թ. փետրվարի 12-ին դարպասապահը պայմանագիր է կնքում Ռոստովի հետ։

## Ազգային հավաքականի կազմում
2012-2015 թթ. հանդես է եկել մինչև 19 տարեկանների ազգային հավաքականի կազմում, երբ թիմը գլխավորում էր Դմիտրի Խոմուխան։ 2014 թ. Գրանատկինի հուշամրցաշարի փոխչեմպիոնն է, մրցաշարի լավագույն դարպասապահը։ 2015 թ. Եվրոպայի մինչև 19 տարեկանների առաջնության փոխչեմպիոնն է, սակայն խաղադաշտ չի մտել, իսկ թիմի հիմնական դարպասապահը Անտոն Միտրյուշկինն էր։

Մինչև 21 տարեկանների ազգային հավաքականի կազմում Նիկոլայ Պիսարևի գլխավորությամբ մասնակցել է 1 խաղի, երբ թիմը 2016 թ. նոյեմբերին ընկերական խաղ էր անցկացնում Շվեյցարիայի հավաքականի հետ (1:2)։

## Նվաճումներ
 **ՖԱ Հելսինկի**
* Ֆինլանդիայի չեմպիոն - 2018

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռուդակովը footballfacts.ru կայքում
* Ռուդակովը soccerway.com կայքում
* Ռուդակովը sportbox.ru կայքում
* Ռուդակովը transfermarkt.com կայքում

Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի սպորտի վարպետներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:Ռոստովի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Զենիթի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Պաոլո և Ֆրանչեսկա դա Ռիմինի

**«Պաոլո և Ֆրանչեսկա դա Ռիմինի»** (), անգլիացի պրեռաֆայելիտ նկարիչ Դանթե Գաբրիել Ռոսսետտիի ջրաներկ նկարը՝ ստեղծված 1855 թվականին։ Ներկայումս աշխատանքը գտնվում է Թեյթ բրիտանական պատկերասրահի հավաքածուում։

## Տեղեկություն նկարի մասին
Նկարչի իրական անունը Չառլզ Գաբրիել Դանթե Ռոսսետտի է, սակայն հիացմունքը Վերածննդի բանաստեղծ Դանթե Ալիգիերիի հանդեպ հանգեցրել է անվան փոփոխությունը Դանթե Գաբրիել Ռոսսետտիի, ինչպես նաև իր աշխատանքներում նա հաճախ է դիմել Դանթեի ստեղծագործության սյուժեներին։ Մասնավորապես, «Պաոլո և Ֆրանչեսկա դա Ռիմինի» նկարի թեման վերցված է «Աստվածային կատակերգությունից»՝ «Դժոխք» բաժին, 5-րդ երգ։ Ֆրանչեսկա դա Ռիմինին և նրա խորթ եղբայր Պաոլո Մալատեստան սիրում են միմյանց՝ չնայած որ երկուսն էլ ամուսնացած էին։ Սիրո այս ողբերգական պատմության սյուժեն հաճախ են պատկերել վիկտորյական դարաշրջանի նկարիչները, մասնավորապես՝ պրեռաֆայելիտները։

Ջրաներկն իրենից ներկայացնում է ոչ մեծ եռածալ նկար, որին բնութագրական են հնատիպությունը, Ռոսսետտիի ստեղծագործության վաղ շրջանին հատուկ միջնադարյան ոճի նմանակումը։ Նկարիչն ստեղծագործության էսքիզների վրա աշխատել է շատ տարիներ, սակայն հենց աշխատանքի վրա ժամանակը տևել է միայն մի շաբաթ։ Ջրաներկը նկարը ձեռք է բերել բրիտանացի գրող և քննադատ Ջոն Ռասկինը։ Ջրաներկ նկարի եզրին առկա է «Աստվածային կատակերգությունից» իտալերեն մի քանի տող։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ash, Russell. (1995) *Dante Gabriel Rossetti*. London: Pavilion Books.
* Doughty, Oswald (1949) *A Victorian Romantic: Dante Gabriel Rossetti* London: Frederick Muller
* Fredeman, William E. (Ed.) (2002-08) *The correspondence of Dante Gabriel Rossetti*. 7 Vols. Brewer, Cambridge.
* Hilto, Timoth (1970). *The Pre-Raphelites*. London: Thames and Hudson, New York: Abrams.
* 
* Dinah Roe: *The Rossettis in Wonderland. A Victorian Family History*. Haus Publishing, London 2011.
* Rossetti, D. G. ''The House Of Life''
* 
* Surtees, Virginia. (1971) *Dante Gabriel Rossetti*. 2 vols. Oxford: Clarendon Press.
* Treuherz, Julian, Prettejohn, Elizabeth, and Becker, Edwin (2003). *Dante Gabriel Rossetti*. London: Thames & Hudson.
* Todd, Pamela (2001). *Pre-Raphaelites at Home*, New York: Watson-Giptill Publications.

## Արտաքին հղումներ
* ''Paolo and Francesca'' at Tate Britain
* The Rossetti Archive
* Birmingham Museums and Art Gallery's Pre-Raphaelite Online Resource 
*World of Dante Multimedia website that includes gallery of images of the Paolo and Francesca episode.
* Official website of '''Tate Britain''' 

Կատեգորիա:1855 նկարներ
Կատեգորիա:Դանթե Գաբրիել Ռոսսետտիի նկարներ
Կատեգորիա:Թեյթ բրիտանական պատկերասրահի նկարներ
Մկրտիչ Մարկոսյան

**Մկրտիչ Մարկոսյան** (, ), հայ գրող։

## Կրթություն
Ծնվել է 1938 թվականի դեկտեմբերի 23-ին, Դիարբեքիրի Հանչեփեք թաղամասում (Գյավուրի թաղ)։ Կրթությունն ստացել է Սուլեյման Նազիֆ նախակրթարանում, Զիա Գյոքալփի անվան միջնակարգ դպրոցում, այնուհետև Ստամբուլի Պեզճյան միջնակարգ դպրոցում և Կեդրոնական վարժարանում։ Ավարտել է Ստամբուլի համալսարանի Գրականության ֆակուլտետի փիլիսոփայության բաժինը։

## Մանկավարժական գործունեություն
1966-1972 թվականներին Սկյուտարի Սելամսըզում գտնվող Սուրբ Խաչ Դպրեվանքի հայկական վարժարանի տնօրենի պաշտոնը վարելու հետ մեկտեղ եղել է փիլիսոփայության, հոգեբանության, հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ։ Ուսուցչությունը թողնելով՝ հետագայում զբաղվել է առևտրով։

## Գրական գործունեություն
Գրել սկսել է Կեդրոնական վարժարանում ուսանելու տարիներին։ 1959 թվականին Վարդգես Կարագյոզյանի հետ հրատարակել է «Թօ» ամսագիրը։ «Մարմարա» թերթում լույս տեսնող հայերեն պատմվածքների մի մասը 1984 թվականին լույս է տեսել «Մեր այդ կողմերը» վերնագրով գրքում։ 1988 թվականին այն Փարիզում արժանացել է «Էլիզ Քավուքչույան» գրական մրցանակին, որը տրվում էր հայերեն ստեղծագործող գրողներին։ Հրատարակվել են նաև «Գյավուրի թաղ» (1992), «Ասա՛, Մարկո՛ս, որտեղացի՞ ես» (1995), «Մեր տոմսը հատեց Ստամբուլը» (1998) թուրքերեն գրքերը, որոնց հրատարակությունից հետո՝ 1999 թվականին, հաջորդել է երկրորդ հայերեն՝ «Տիգրիսի ափերեն» գիրքը։ «Գյավուրի թաղ»-ը «Ավեստա» հրատարակչության կողմից «Li Ba Me, Li Wan Deran: Taxa Filla» («Մեր այն կողմերը») վերնագրով քրդերեն է թարգմանվել 1999 թվականին։

2006 թվականին թուրքերենով գրված «Համրիչի հատիկներ» հուշապատումը տարբեր թերթերում լույս տեսած հոդվածներից «Արաս» հրատարակչության կողմից գրքի վերածված երեք հատընտիրներն են` «Զուռնա» (2009, «Ակօս» թերթում լույս տեսած հոդվածներ), «Ատամնափորիչ» (2010, «Ենի Յուզյըլ» և «Գյունդեմ» թերթերի հոդվածներ) և «Կեռիկով ասեղ» (2010, «Էվրենսել» թերթի հոդվածներ)։

2016 թվականին լույս է տեսել գրողի՝ աշխարհի ստեղծման պատմությունը երգիծանքով ներկայացրած գիրքը՝ «Աստծո մատյանը»։

2018 թվականին ծննդյան 80-ամյակի առթիվ «Արաս» հրատարակչությունը հրատարակել է «Ֆըլլանամե» ժողովածուն, որը ներառում է գրողի գրած հինգ ստեղծագործությունները, ինչպես նաև Էմրե Զեյթինօղլուի նկարներն ու զեկուցումը, որոնց հիմքում ընկած են Մարկոսյանի պատմությունները։

## Հրատարակված գրքերը

Մարկոսյան 1.jpg
Մարկոսյան 2.jpg
Մարկոսյան 3.jpg
Մարկոսյան 4.jpg
Մարկոսյան 5.jpg
Մարկոսյան 6.jpg
Մարկոսյան 7.jpg


## Հարգանքի տուրք
Դիարբեքիրի Սուր գավառի տեղական ինքնակառավարման մարմնի խորհրդի 2009 թ. դեկտեմբերի 9-ի որոշմամբ Հասըրլը թաղամասի Դիրեքչի փողոցը վերանվանվել է հայ գրող Մկրտիչ Մարկոսյանի անվամբ։ Այդ կապակցությամբ Սուրի քաղաքապետ Աբդուլա Դեմիրթաշը հայտարարել է, որ «իրենք հարգում և տեր են կանգնում Դիարբեքիրի մտավորական անհատականություններին»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

# Մ. Մարկոսեանի կողմերը կամ՝ լեզուական թանձրացեալը, «Յառաջ» օրաթերթ, 1988 թ. հունիսի 5, էջ 4
# Մկրտիչ Մարկոսեան. Տիգրանակերտի կռունկը, «Յառաջ» օրաթերթ, 1988 թ. հունիսի 5, էջ 3

Կատեգորիա:Թուրքահայ գրողներ
X-55 (ԱԹՍ)

**X-55**, հայկական անօդաչու թռչող սարք (ԱԹՍ), որը ներառված է Հայաստանի զինված ուժերի սպառազինության մեջ։

## Պատմություն
X-55 անօթաչու թռչող սարքի նախագծման աշխատանքները սկսվել են 2012 թվականին Հայաստանի ինժեներների կողմից։ ԱԹՍ-ի նախնական տարբերակը ստեղծվել է հայկական Կռունկի կառուցվածքի հիման վրա։ Ի տարբերություն Կռունկ ԱԹՍ-ի, որը նախատեսված է բացառապես ռազմական նպատակների համար՝ X-55-ը կարող է կիրառվել և՛ ռազմական, և՛ քաղաքացիական նպատակներով։ Թռչող սարքի առաջին մարտական փորձարկումները տեղի են ունեցել 2014 թվականին։

X-55 ԱԹՍ-ն ներկայացվել է Հայաստանի ռազմաարդյունաբերական արտադրանքի ցուցահանդեսին 2015 թվականի մարտի 23-ին։ 2018 թվականի դրությամբ այն հանդիսանում 1 հայկական արտադրության չորս ԱԹՍ-ներից մեկը, որը ստեղծվել է երկրի ռազմաարդյունաբերության կողմից։ Մյուս երեք ԱԹՍ-ներն են՝ Կռունկը, Բազեն, Ազնիվ։

X-55-ի արձակման և վայրէջքի հնարավորությունները Կռունկի համեմատ առավելություն են հաղորդում նշյալ ԱԹՍ-ին։ Կռունկի արձակման համար անհրաժեշտ է թռիչքուղի։ X-55 կարող է թռիչքներ իրականացնել բարձր հարթություններում։

Ընդունված է այս մոդելը համարել քիչ տեսանելի, ինչը պակաս կարևոր չէ ռազմական նշանակությամբ օգտագործելիս։ Այն աշխատում է ներքին այրման շարժիչով, ինչը ԱԹՍ-ին դարձնում է առավել ապահով և արդյունավետ՝ համեմատ էլեկտրական շարժիչով ԱԹՍ-ների։ Տվյալ մոդելի առավելագույն թռիչքային բարձրությունը 4500 մետր է։ Այդ ցուցանիշը X-55-ին հնարավորություն է տալիս իրականացնել իր առջև դրված հետախուզական գրեթե բոլոր առաջադրանքները։ Դիտարկման և հետախուզական աշխատանքների համար X-55 սարքի վրա տեղադրված է պտուտահաստոցային տեսախցիկ, ինչը հնարավորություն է տալիս անմիջապես հեռակառավարման վահանակում ստանալ հստակ պատկերներ։

Անօդաչու թռչող սարքի թռիչքային առավելագույն հեռավորությունը 320 կմ է։ Իրանի երկարությունը 1 մետր 88 սմ է, իսկ թևերի բացվածքի երկարությունը՝ 2 մետր 62 սմ։

## Շահագործողներ
* 
* 

## Տես նաև
* Կռունկ
* Բազե
* Ազնիվ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անօդաչու օդանավեր
Կատեգորիա:Զենք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի Զինված ուժեր
Կատեգորիա:Հայաստանի անօդաչու թռչող սարքեր
Ամա Աբեբրեզե

**Ամա Աբեբրեզե** (, ), գանացի և բրիտանացի դերասանուհի, հեռուստահաղորդավարուհի, պրոդյուսեր։ Ծնվել է Գանայում, հասակ առել Մեծ Բրիտանիայի մայրաքաղաք Լոնդոնում։ 2011 թվականին արժանացել է Աֆրիկյան կինոակադեմիայի մրցանակին (*AMAA Awards*) «*Կանացի դերի լավագույն կատարում*» անվանակարգում՝ «*Ընկղմվող ավազներ»* ֆիլմի գլխավոր հերոսուհու կերպարը մեծ վարպետությամբ ու տպավորիչ կերպով մարմնավորելու համար։

Նրա դերասանական աշխատանքներից հիշարժան են հատկապես դերակատարումները «*Ազալի*» և Քերի Ֆուկունագայի «*Անտուն գազաններ»* ֆիլմերում, որոնցից առաջինը առաջադրվել է ամերիկյան կինոակադեմիայի «Օսկար» մրցանակի «*Լավագույն օտարալեզու ֆիլմ*» անվանակարգում, իսկ երկրորդը ճանաչվել է Netflix ընկերության ամենադիտարժան կինոնկարներից մեկը։ Ամա Աբեբրեզեն ընդգրկվել է Աֆրիկայի 20 լավագույն դերասան-դերասանուհիների ցանկում՝ ըստ *FilmContacts.com.* կայքէջի վարկածի։

Նա երկու տասնամյակից ավել աշխատել և աշխատում է որպես հեռուստահաղորդավարուհի BBC2, OBE TV, ViaSat-1, TV3, Ebonylife TV և այլ հեռուստաընկերություններում։

## Ուսումնառություն
Աման միջնակարգ կրթություն ստացել է Լոնդոնի արևմտյան շրջանում՝ Համերսմիթում, այնուհետև սովորել է պարի ակադեմիայում (*Burlington Danes Academy*-ում)։ Ունի արվեստների բակալավրի աստիճան, որ ստացել է Լոնդոնի Թուիքենհեմ շրջանում գործող *Սուրբ Մարիամ* համալսարանն ավարտելով։

## Գործունեություն
Հեռուստատեսությունում իր կարիերան Ամա Աբեբրեզեն սկսել է դեռևս լոնդոնյան *YCTV* (*Youth Culture Television*) դպրոցում սովորելիս։ Եղել է BBC2 հեռուստաալիքի *Pass da Mic* երիտասարդական շոուի վարող և *English File* ուսումնական շոուի հրավիրված վարող։ Դրանից հետո երկար տարիներ աշխատել է OBE TV-ում, հարցազրույցներ անցկացրել բազմաթիվ նշանավոր անձանց հետ, այդ թվում՝ Հարիսոն Ֆորդի, Նի-Յոյի, Ռիհաննայի, Ջորջ Լուկասի։

Կինոյում նրա հիշարժան աշխատանքներից է դերակատարումը բազմաթիվ միջազգային մրցանակների արժանացած «*Ընկղմվող ավազներ»* ֆիլմում, որը 2010 թվականին *Ghana Movie Awards* մրցանակաբաշխությունում մրցանակի է առաջադրվել 12 անվանակարգում և դրանցից չորսում հաղթող է ճանաչվել (այդ թվում՝ «*Կանացի դերի լավագույն կատարում*» և «*Լավագույն ֆիլմ*» անվանակարգերում)։

Ամա Աբեբրեզեն աշխատել է որպես սեփական կինոարտադրության ղեկավար, ինչպես նաև՝ *ViaSat-1* հեռուստաալիքի Գանայում գործող մասնաճյուղի գործադիր պրոդյուսեր։

2014/15 թվականներին նա ընդգրկվել է Աֆրիկայի առավել ազդեցիկ 100 կանանց ցանկում՝ ըստ *C Hub* ամսագրի վարկածի։

## Ֆիլմագրություն

## Աշխատանք գովազդում
2014 թվականին Աման ընտրվել է *Dark and Lovely* բրենդի դեսպան Գանայում։

## Հասարակական գործունեություն
Աման հիմնադրել է «*I Love My Natural Skintone*» հասարակական ընկերությունը։ 2014 թվականին նրա նախաձեռնությամբ մեկնարկել է «*Ասա Ո՛Չ մաշկի սպիտակեցմանը*» կարգախոսով քարոզարշավը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ama Abebrese Filmweb-ում
*  Internet Movie Database-ում

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:21-րդ դարի անգլիացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի հաղորդավարներ
Կատեգորիա:Գանացի դերասանուհիներ
Դելտաէդր

[thumb|Ոչ մեծ խիստ ուռուցիկ դելտաէդրը հանդիսանում է կանոնավոր [իկոսաէդր:]]
thumb|Վեցանիստերով (որոնցից յուրաքանչյուրը տրոհված է եռանկյունների) հատած տետրաէդր: Այս մարմինը չի հանդիսանում խիստ ուռուցիկ դելտաէդր, քանի որ մի հարթության մեջ գտնվող նիստերն անթույլատրելի են ըստ սահմանման:
**Դելտաէդր,**  բազմանիստ, որի բոլոր նիստերը հանդիսանում են կանոնավոր եռանկյուններ։ Անվանումը վերցրված է հունական մեծատառ դելտա տառից (\Delta), որն ունի կանոնավոր եռանկյան տեսք։ Գոյություն ունի անթիվ շատ դելտաէդրեր, բայց դրանցից միայն 8-ն են ուռուցիկ, և դրանք ունեն 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16 և 20 նիստեր։

Ութ դելտաէդրերից յուրաքանչյուրի նիստերի, կողերի և գագաթների թիվը թվարկված են ներքևում։

## Ուռուցիկ դելտաէդրեր
Գոյություն ունի ընդամենը 8 ուռուցիկ դելտաէդր, որոնցից 3-ը հանդիսանում են պլատոնյան մարմիններ, իսկ 5-ը՝ Ջոնսոնի բազմանիստեր։

6 նիստերով դելտաէդրի որոշ գագաթներ ունեն 3 կարգ, իսկ որոշները՝ 4 կարգ։ 10, 12, 14 և 16 նիստերով դելտաէդրերում որոշ գագաթներ ունեն 4 կարգ, իսկ որոշներն էլ՝ 5 կարգ։ Այդ հինգ ոչ կանոնավոր դելտաէդրերը պատկանում են կանոնավորանիստ բազմանիստերի (որպես նիստ կանոնավոր բազմանկյուններով ուռուցիկ բազմանիստերի) դասին։

Գոյություն չունի 18 նիստերով ուռուցիկ դելտաէդր։ Սակայն ձգված կողով իկոսաէդրը տալիս է օկտաէդրի օրինակ, որը կարող է լինել կամ 18 ոչ կանոնավոր նիստերով, կամ երկու զույգ երեքական հավասարակողմ եռանկյուններով՝ ընկած մի հարթության մեջ։

## Ոչ խիստ ուռուցիկ դեպքեր
Գոյություն ունի կոպլանար եռանկյուններով (միևնույն հարթության մեջ ընկած) անթիվ շատ դելտաէդրեր։ Եթե կոպլանար եռանկյունների բազմությունը հանդիսանում են մի նիստ, կարելի է հաշվել քիչ նիստեր, կողեր և գագաթներ։ Կոպլանար եռանկյուն նիստերը կարող են ձուլվել շեղանկյուն, սեղանակերպ, վեցանկյուն կամ այլ հավասարակողմ բազմանկյուն նիստերի։ Յուրաքանչյուր նիստ պետք է լինի ուռուցիկ պոլիամոնդ, այնպես, ինչպես 20px, 30px, 30px, 40px, 30px, 50px, 60px և 30px, ...

Որոշ ոչ մեծ օրինակներ

## Ոչ ուռուցիկ դելտաէդրեր
Գոյություն ունեն անթիվ շատ ոչ ուռուցիկ և տորոիդալ դելտաէդրեր։

Ինքնահատվող նիստերով դելտաէդրի օրինակ
* Մեծ իկոսաէդր — Կեպլեր - Պուանսոնի մարմին, 20 հատվող եռանկյուններով
*: 160px

Ոչ ուռուցիկ այլ դելտաէդրեր կարելի է ստանալ բոլոր հինգ կանոնավոր նիստերին բուրգեր ավելացնելու ճանապարհով.

Տետրաէդրերի այլ կցանումներ.

Ինչպես նաև շրջված բուրգերի նիստերի ավելացման եղանակով. 
* Ակոսավոր դոդեկաեդր.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* (Авторы показали, что существует только 8 выпуклых дельтаэдров. )
*

Կատեգորիա:Բազմանիստեր
Ռիկարդո Սամորա Մարտինես

**Ռիկարդո Սամորա Մարտինես** (, ), «el Divino» (աստվածային) մականվամբ իսպանացի ֆուտբոլի դապասապահ, Իսպանիայի առաջնության մի քանի բարձրակարգ ակումբների մարզիչ։ Իսպանիայի ազգային հավաքականում մասնակցել է 46 մրցախաղի և հանդես է եկել «Էսպանյոլ», «Բարսելոնա», «Ռեալ Մադրիդ», «Նիցցա» ակումբներում։ Ինչպես Իսպանական ֆուտբոլում այնպես էլ ամբողջ աշխարհում համարվում է ամենաուժեղ դարպասապահը։

## Կարիերա
մինի|ձախից|Զամորայի խաղակոշիկները
Զամորան սկսել է իր կարերիան 1916 թվականին հայրենի քաղաքի «Էսպանյոլ» թիմում։ Իսկ 1919 թվականից 3 տարի շարունակ եղել է Կատալոնիայի «Բարսելոնա» ակումբի դարպասապահը։ Առաջին խաղը Իսպանիայի ազգային հավաքականի կազմում անցկացրել է Օլիմպիական խաղերում՝ 1920 թվականի օգոստոսի 28-ին, Դանիայի ազգային հավաքականի հետ հանդիպման ժամանակ, որը ավարտվել է 1:0 հաշվով։ Այս մրցաշարում Իսպանիան նվաճեց արծաթե մեդալ։

Զամորան «Բարսելոնայի» կազմում երկու անգամ նվաճել է Իսպանիայի գավաթը։ 1922 թվականին վերադարձել է «Էսպանյոլ» և 1929 թվականին նրանց հետ նվաճել Իսպանիայի գավաթը։ Այդ նույն տարում Զամորան խաղալով Իսպանիայի ազգային հավաքականի կազմում հաղթել է Անգլիայի ազգային հավաքականին 4:3 հաշվով։ Առաջին անգամ ոչ բրիտանական թիմը չի պարտվել Անգլիայի ազգային հավաքականին։ Այս մրցախաղում Զամորան ստացել է ծանր վնասվածք, բայց չի լքել խաղադաշտը։

1929 թվականին Զամորան տեղափոխվել է «Ռեալ Մադրիդ»։ 1931-1932 մրցաշրջանում օգնել է ակումբին նվաճել առաջին Լա Լիգայի չեմպիոնի տիտղոսը և այն պահպանել մինչև հաջորդ տարի։ Այնուհետև «Ռեալի» հետ նվաճել է Իսպանիայի երկու գավաթ։

1936 թվականին, քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, Զամորան տեղափոխվում է Ֆրանսիա, որտեղ էլ ավարտվում է նրա խաղային կարերիան։ Նա 38 տարեկանում  ազգային հավաքականի կազմում անցկացրած խաղերի քանակով ռեկորդակիր է եղել, մինչև նրան չի գերազանցել Խոսե Անխել Իրիբարը։ Զամորան մարզել է մի շարք իսպանական ակումբներ, որոնցից են «Ատլետիկո Մադրիդ»-ը (հաղթանակները իսպանիայի առաջնություններում 1940 և 1941), «Սելտա»-ն, «Էսպանյոլ»-ը և «Մալագա»-ն, ինչպես նաև Իսպանիայի ազգային հավաքականը:

Իսպանական մրցաշարային առաջնությունում ամենաքիչ գնդակ բաց թողած դարպասապահների մրցանակը անվանվել է Զամորայի անունով։ «World Soccer» ամսագրի վարկածով նա դասվել է 20-րդ դարի լավագուն ֆուտբոլիստների շարքը։

Թաղված է Բարսելոնայի Մոնժուի գերեզմատանը ():

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Лучший вратарь в истории Испании. // Чемпионат.Ру, «День в истории», 21 января 2008 года

Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Էսպանյոլի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բարսելոնայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նիսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կատալոնիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Գալուստ Օհանյան

**Գալուստ Աղաջանի Օհանյան** (), հայ մանկավարժ։ Փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածու։ ԽՄԿԿ անդամ (1941): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Խորհրդա-գերմանական ճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) մասնակից։

## Կենսագրություն
Գալուստ Օհանյանը ծնվել է 1911 թվականին, Գուգարքի շրջանի Շահալի (այժմ՝ Վահագնի) գյուղում։ Հայրենի գյուղի դպրոցն ավարտելուց հետո մեկնել է Լենինական, սովորել և ավարտել է մանկավարժական տեխնիկումը և ուսուցչական աշխատանքի անցել Թումանյանի շրջանի Օձուն գյուղում։ 1933-1937 թվականներին սովորել է Մոսկվայի փիլիսոփայական-պատմագրական ինստիտուտում, ավարտելուց հետո աշխատանքի անցել Նովոչերկասսկի գյուղատնտեսական ինստիտուտում. եղել է ամբիոնի վարիչ։ 1938 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի Պլեխանովի անվան ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի ասպիրանտուրան՝ փիլիսոփայության գծով, պաշտպանել թեկնածուական դիսերտացիա և աշխատել որպես մարքսիզմ-լենինիզմի դասախոս։ 1941 թվականին ընդունվել է կուսակցության շարքերը։

Պատերազմի առաջին օրերից Օհանյանը կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ։ Թշնամու դեմ կռվել է Մոսկվայի մատույցներից մինչև Բելոռուսիայի Կրասնի քաղաքը։ Խիզախության համար պարգևատրվել է «Հայրենական պատերազմի» առաջին աստիճանի, Կարմիր աստղի շքանշաններով, «Արիության համար» և այլ մեդալներով։ Գվարդիայի կապիտան, հրետանային դիվիզիոնի կուսկազկմակերպիչ Օհանյանը երեք անգամ վիրավորվել է, բայց ապաքինվելուց հետո վերադարձել գործող բանակ։

1944 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Օհանյանը զոհվել է Բելոռուսական ԽՍՀ Կրասնի քաղաքի ազատագրման համար մղված մարտերից մեկում։

## Պարգևներ
* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Հայրենական պատերազմի» առաջին աստիճանի շքանշան
* «Արիության համար» մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածուներ
Աշոտ Օսիպով

**Աշոտ Ավանեսի Օսիպով** (), հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Խորհրդա-գերմանական ճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) մասնակից։

## Կենսագրություն
Աշոտ Օսիպովը ծնվել է 1916 թվականին, Լեռնային Ղարաբաղի Մարտակերտի շրջանի Կուսապատ գյուղում, ուսուցչի ընտանիքում։ Ութ տարեկանում կորցրել է հորը և ընտանիքին օգնելու համար յոթերորդ դասարանն ավարտելուց հետո կիսատ թողնելով ուսումը, անցել է աշխատանքի հայրենի գյուղի տարրական դպրոցում։ Հետագա երկու տարիներին էքստեռն քննություններ է հանձնել և ստացել միջնակարգ կրթություն։ 1936 թվականին Օսիպովն ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանը, որն ավարտել է պատերազմի նախօրյակին։ Ուսանողական տարիներին ուսմանը զուգահեռ Երևանի տարբեր դպրոցներում դասավանդել է աշխարհագրություն և պատմություն։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Խորհրդա-գերմանական ճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) առաջին օրերին Օսիպյանը զորակոչվել է կարմիր բանակի շարքերը և զինվորական դասընթացներն ավարտելուց հետո, լեյտենանտի կոչումով մասնակցել պատերազմին։ Անցել է մարտական երկար ուղի՝ Կովկասյան լեռներից մինչև Ավստրիա։ Նրա գլխավորած ստորաբաժանումները մասնակցել են Հյուսիսային Կովկասի, Ուկրաինայի, Մոլդավիայի ազատագրման թեժ մարտերին, գրոհել են թշնամու պաշտպանական դիրքերը Բուլղարիայում, Ռումինիայում, Հունգարիայում։ Առանձնապես աչքի է ընկել Հունգարիայում, Բալատոն լճի, Սեկիրեխերվարի ամրացված դիրքերի գրավման համար մղված մարտերում։ Արիության համար պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի, Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշաններով, «Արիության համար», «Մարտական ծառայությունների համար» և մի շարք այլ մեդալներով։

Պատերազմի ավարտից հետո Օսիպովը վերադարձել է Հայաստան և աշխատանքի անցել Պետական անվտանգության օրգաններում՝ սկզբից կենտրոնական ապարատում, այնուհետև շուրջ 25 տարի անընդմեջ գլխավորել է ՊԱԿ Հոկտեմբերյանի շրջանի բաժինը։

Պարգևատրվել է պատվավոր չեկիստի և այլ կրծքանշաններով։

Օսիպյանը մասնակցել է շրջանի կուսակցական, հասարակական աշխատանքներին, բազմիցս ընտրվել է ժողովրդական պատգամավորների շրջանային խորհրդի պատգամավոր, ՀԿԿ Հոհտեմբերյանի շրջանային կոմիտեի բյուրոյի անդամ։

Գնդապետ Օսիպովը 1979 թվականին հանկարծամահ է եղել մարտական պոստում, պաշտոնական պարտականությունները կատարելիս։

## Պարգևներ
* Կարմիր դրոշի շքանշան
* Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* «Արիության համար» մեդալ
* «Մարտական ծառայությունների համար» մեդալ
* Պատվավոր չեկիստի կրծքանշան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Ռաֆիկ Օսիպով

**Ռաֆիկ Ավանեսի Օսիպով** (), հայ մանկավարժ։ ԽՄԿԿ անդամ (1938): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Խորհրդա-գերմանական ճակատի (*«[[Հայրենական մեծ պատերազմ (տերմին)|Հայրենական մեծ պատերազմ]]»*, 1941-1945) մասնակից։

## Կենսագրություն
Ռաֆիկ Օսիպովը ծնվել է 1918 թվականին Լեռնային Ղարաբաղի Մարտակերտի շրջանի Կուսապատ գյուղում, ուսուցչի ընտանիքում։ 1936 թվականին, ավարտելով Մարտակերտի միջնակարգ դպրոցը, մանկավարժական աշխատանքի է անցել հայրենի գյուղում։ Այնուհետև ավարտել է Բաքվի հեռակա ուսուցչական ինստիտուտը և շարունակել միջնակարգ դպրոցում դասավանդել աշխարհագրություն և պատմություն։ 1938 թվականին Օսիպովը ընդունվել է կուսակցության շարքերը։ Կարմիր բանակ է զորակոչվել 1940 թվականին։

1941 թվականին ավարտել է ռազմաքաղաքական ուսումնարանը և նշանակվել վաշտի քաղղեկ։ 1942 թվականին ընտրվել է զորամասի կուսկազմակերպության բյուրոյի քարտուղար, 1943 թվականին՝ զորամասի հրամանատարի քաղգծով տեղակալ։ Նացիստական Գերմանիայի և Խորհրդային Միության միջև բռնկված պատերազմի սկզբից նա գործող չորրորդ ռազմաօդային բանակի կազմում մարտերով անցել է Կովկասյան լեռներից մինչև Ռումինիա։ Ցուցաբերած արիության համար Օսիպովը պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով, «Մարտական ծառայությունների համար» երկու մեդալով։

Պատերազմի ավարտից հետո Օսիպովը զինվորական ծառայությունը շարունակել է պետական անվտանգության սահմանապահ զորքերում, աչքի ընկնող ծառայությունների համար պարգևատրվել է «Սահմանի պահպանման փառքի մեդալով»։ 1949 թվականին Օսիպովն ավարտել է Վ. Ի. Լենինի անվան ռազմաքաղաքական ակադեմիան և սահմանապահ զորքերում վարել է մի շարք ղեկավար պաշտոններ՝ զորամասի քաղբաժնի պետ, օկրուգային կուսհանձնաժողովի պատասխանատու քարտուղար, օկրուգային քաղբաժնի պետի տեղակալ։

Զորացրվելուց հետո Օսիպովն անցել է մանկավարժական աշխատանքի։ Եղել է սկզբում սահմանապահների երեխաների Երևանի գիշերօթիկ դպրոցի տնօրեն, այնուհետև շուրջ տասը տարի՝ կուսպատմության և քաղաքատնտեսության ավագ դասատու Երևանի միլիցիայի հատուկ միջնակարգ մասնագիտական դպրոցում։ Պաշտոնաթող գնդապետ Օսիպովը 1980 թվականից շարունակել է մանկավարժական գործունեությունը ՀԽՍՀ լուսավորության նախարարության համակարգում։

## Պարգևներ
* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Մարտական ծառայությունների համար» կրկնակի մեդալ
* «Սահմանի պահպանման փառքի մեդալ»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դպրոցի տնօրեններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Վալտեր Ռունեբերգ

**Վալտեր Մագնուս Ռունեբերգ** (, ), ֆինն քանդակագործ։

Բանաստեղծ Յուհան Լյուդվիգ Ռունեբերգի որդին։

## Կենսագրություն
Վալտեր Ռունեբերգը ծնվել է 1838 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Հելսինկիից հիսուն կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող ֆիննական Պորվո փոքր քաղաքում։
Սովորել է Հելսինգֆորսի համալսարանում, սակայն  արվեստի հանդեպ ունեցած հակումների պատճառով, դադարել է հաճախել համալսարանի դասախոսություններին և ընդունվել Սանկտ Պետերբուրգի արվեստի կայսերական ակադեմիա, որտեղ որոշ ժամանակ եղել է քանդակագործության պրոֆեսոր, բարոն Պյոտր Կառլովիչ Կլոդտի աշակերտը։ Տուրկուի Աբոյի ակադեմիայում Ռ. Վ. Էմանի մոտ նկարչության դասընթացն ավարտելուց հետո մեկնել է Կոպենհագեն և երեք տարի կատարելագործվել Դանիայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում, քանդակագործության բնագավառում՝ Հերման Վիլհելմ Բիսենի ղեկավարությամբ։

Այնուհետև, 1862-1863 թվականներին աշխատել է Իտալիայի մայրաքաղաք Հռոմում, որտեղ կերտել է Սիլենի քանդակը` արժանանալով ընդհանուր ուշադրության։ Վերադառնալով հայրենիք՝ 1864-1868 թվականներին պատրաստել է «Լուսին կռող Իլմարինեն»-ի արձանի մոդելը և քանդակը մարմարից կերտելու համար երկրորդ անգամ մեկնել Հռոմ։ Այստեղ նա իր արվեստանոցում մարմարից կերտել է «Ապոլոն և Մարսիա» և «Զեֆիրները տանում են Պսիքեային» (տեղակայված է Սանկտ Պետերբուրգի Ձմեռային պալատում), «Պսիքեան կանթեղով», «Պսիքեան Յուպիտերի արծիվների հետ» և այլ արձաններ։

1967 թվականին ամուսնացել է Լինա Էլֆվինգի հետ։ Ունեցել են վեց երեխա։

1877 թվականից Վալտեր Ռունեբերգը բնակություն է հաստատել Փարիզում և սկսել զբաղվել հիմնականում դիմապատկերային արձաններ և կիսանդրիներ կերտելու գործով։ Նրա կարևոր ստեղծագործություններից են Հելսինգֆորսի Էսպլանդա պուրակում գտնվող իր հոր՝ Յոհան Ռունեբերգի (1885) և Ալեքսանդր Երկրորդ կայսեր (1894) հուշարձանը կանգնեցված Սենատի հրապարակում։ Կերտել է նաև Պերու Բրագա Կրտսերի հուշարձանը Տուրկուում (1888)։

Մահացել է 1920 թվականի դեկտեմբերի 23-ին Հելսինկի քաղաքում` ութսուներկու տարեկան հասակում։ Թաղված է Հելսինկիի Հիետանիեմի գերեզմասնատուն։

## Ընտանիք
* Եղբայրը` Յոհան Վիլհելմ Ռունեբերգ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆինն ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Ֆինն քանդակագործներ
Շյուքրյու Քայա

**Մեհմեդ Շյուքրյու Քայա** (թուրք.` Mehmet Şükrü Kaya, ), թուրք պետական և քաղաքական գործիչ։ 1927-1938 թվականների ընթացքում զբաղեցրել է Թուրքիայի մի քանի կառավարություններում գյուղատնտեսության, արտաքին գործերի և ներքին գործերի նախարարների պաշտոններ։ 1935-1939 թվականներին եղել է Թուրքիայի Ժողովրդահանրապետական կուսակցության գլխավոր քարտուղարը։ Հայոց ցեղասպանության կազմակերպիչներից մեկն է։

## Կենսագրություն
Շյուքրյու Քայան ծնվել է հունական Դոդեկանեսի մաս կազմող Կոս կղզում, որն այն ժամանակ մտնում էր Օսմանյան կայսրության կազմի մեջ։ Ավարտել է Գալաթասարայի վարժարանը, իսկ 1908 թվականին՝ իրավաբանական դպրոցը։ Դիպլոմային աշխատանքը պաշտպանել է Փարիզում։ Որպես տեսուչ աշխատել է Օսմանյան կայսրության գանձապետարանում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին զբաղվել է գաղթականների տարաբնակեցման հարցերով և Հայոց ցեղասպանության ժամանակ իրականացրել է հայերի տարհանումը։

1915 թվականի սեպտեմբերին նրան գործուղել են Հալեպ, որտեղ նա կարգավորում էր տեղահանված հայերին սիրիական անապատներ ուղղորդելու գործընթացը։ Նրան հանձնարարված էր Սիրիայում գտնվող տեղահանված հայերով լցված համակենտրոնացման ճամբարների կառավարումը։ Այդ շրջանում տեղահանված հայերի հոսքը կարգավորելու նպատակով նա իրականացնում էր այլ բնակիչների նկատմամբ հայերի տոկոսային հարաբերությունը անփոփոխ պահելու քաղաքականություն։ Դա նշանակում էր, որ երբ հայերի քանակն սկսում էր մի փոքր բարձրանալ, «ավելորդներին» տարհանում էին ճամբարներից և արդյունքում սպանում։

1915 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Շյուքրյու Քայան գերմանացի ինժեներ Բաստենդորֆին հայտնել է հետևյալը.

«*Վերջնական որոշումն այն է, որ պետք է ոչնչացնել հայ ռասան։ Հայերի և մուսուլմանների միջև շարունակվող բախումները հասել են իրենց ավարտական կետին։ Առավել թույլ կողմը պետք է ոչնչացվի*»։

Հետագայում Շյուքրյու Քայան գործուղվել է Իրաք, սակայն անցնելով թոշակի, տեղափոխվել է Իզմիր (Զմյուռնիա)։ Աշխատել է միջնակարգ դպրոցում ուսուցիչ։ Մուդրոսի զինադադարից հետո մասնակցել է Թուրքիայի ազգային շարժմանը։ Անտանտի երկրների կողմից Ստամբուլի օկուպացիայի ժամանակ ձերբակալվել է բրիտանացիների կողմից և աքսորվել Մալթա։ Սակայն կարողացել է փախուստի դիմել և ուղևորվել Անատոլիա, որտեղ միացել է Թուրքիայի անկախության պատերազմին։

Նորաստեղծ Թուրքիայի հանրապետությունում Շյուքրյու Քայան 1924-1938 թվականների ընթացքում զբաղեցրել է գյուղատնտեսության նախարարի, արտաքին գործերի նախարարի և ներքին գործերի նախարարի պաշտոնները։ 1920-ական թվականներին մասնակցություն է ունեցել ասիմիլյացիայի նպատակով քրդերին դեպի արևմտյան շրջաններ տարհանելու ծրագրին։ 1930 թվականին հեղինակել է թյուրքացման վերաբերյալ ակնարկներ։ Նպատակը մեկն էր` ոչ թյուրքական լեզուների բացառում և բնակավայրերի ոչ թյուրքական անվանումները փոխարինել թուրքականով։

Մահացել է 1959 թվականի հունվարի 10-ին, Ստամբուլում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի Ժողովրդահանրապետական կուսակցության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Գալաթասարայի վարժարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ստամբուլի համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի նախարարներ
Կատեգորիա:Թուրք գրողներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության կազմակերպիչներ
Նկարագրական քերականություն

**Նկարագրական քերականություն**, լեզվաբանական գիտակարգ, քերականագիտության ճյուղերից մեկը, որը լեզուն դիտարկում է ստատիկ կտրվածքով, նկարագրում է տվյալ փուլին, լեզվավիճակիին բնորոշ երևույթները, բացահայտում նրա հորինվածքի ներքին համակարգային կապերն ու փոխհարաբերությունները։ Ըստ նյութի քննության եղանակների, հետապնդած նպատակների՝ զանազանվում է պատմական և համեմատական եղանակները։
Հայերենը ներկայանում է հինգ հիմնական լեզվավիճակներով՝ գրաբար, միջին գրական հայերեն, բարբառներ, արևմտահայ գրական լեզու, արևելահայ գրական լեզու։

## Գրաբարի կամ հին հայերենի նկարագրական քերականություն
Ստեղծվել է միջնադարում, նրա առանձին իրողությունների նկարագրությունը նախապես տրվել է մեկնիչ–քերականների կողմից։ Լատինական քերականները ավելի ուշ շրջանում են կարևոր ներդրում ունեցել։ Նրանք լատիներենի հետևողությամբ գրաբարի նկարագրության մեջ ներմուծում են հայերենին խորթ երևույթներ։ Դրանց ուժեղ հարված են հասցնում Մխիթարյանները (Ա․Բագրատունի, Մ․ Չամչյանցի, Վ․Չալխյանի և այլ հայրենագետների քերականությունները)։

### Միջին գրական հայերենի նկարագրական քերականություն
Քերականության այս շրջանը հանգամանորեն չի մշակված, թեև նրա կառուցվածքը ուշադրությամբ դիտարկված է մեծ մասամբ պատմական մեկնաբանություններով։ Խորհրդային շրջանում սրանով զբաղվել են Ս․Ղազարյանը, Հ․Մուրադյանը և լեզվի ինստիտուտի մի քանի գիտաշխատողներ։ Այս շրջանի վերաբերյալ արժեքավոր ուսումնասիրություններ ունեն նաև արևմտահայ հայրենագետները։

#### Հայերենի նկարագրական բարբառագիտություն
Այս բաժինը մեծ նվաճումներ ունի։ Պատմական բարբառագիտությունը էական առաջընթաց չունի, որովհետև մեր բարբառները անհրաժեշտ նյութ չեն տալիս դրա համար։

##### Ժամանակակից արևելահայ գրական լեզվի նկարագրական քերականություն
Սկիզբ է առնում Ստ․ Պալասանյանի գրքերով։ Հիմնական բաժիններն են հնչյունաբանությունը, գրաբանությունը, ուղղագրությունը, ուղղախոսությունը, բառագիտությունը, բառարանագրությունը, ձևաբանությունը, շարահյուսությունը, ոճագիտությունը։

##### Արևմտահայերենի նկարագրական քերականություն
Չնայած ակնհայտ առաջընթացին՝ դեռևս մնում է ավանդական քերականության սահմանագծերում։ Արժեքավոր գործն այս բնագավառում առայժմ մնում է Այտընյանի քերականությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բառարաններ