Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպություն

**Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպություն**, (**ՖՄԿ**), () ֆրանսերենի և համընդհանուր արժեքների ամրագրման և տարածման միջազգային հաստատություն, հիմնադրվել է 1970 թվականին։

Կազմակերպությունում ընդգրկված են 58 լիիրավ, 26 դիտորդի կարգավիճակ ունեցող պետություն, որոնցից 32-ում ֆրանսերենն ունի պաշտոնական լեզվի կամ երկրորդ պաշտոնական լեզվի կարգավիճակ։ ՖՄԿ-ում ընդգրկված երկրների բնակչության ընդհանուր թիվը կազմում է 890 միլիոն, որից 220 միլիոնը ֆրանկոֆոններ են։ ՖՄԿ-ում ներգրավված երկրները սփռված են աշխարհի հինգ մայրցամաքներում։ ՄԱԿ-ի անդամ երկրների մեկ երրորդից ավելին անդամակցում է ՖՄԿ-ին։

## Պատմություն
thumb|Ֆրանկոֆոնիայի 17-րդ գագաթնաժողովը Երևանում. Հայաստանի Փոստ, 2018
Կազմակերպությունը հիմնադրվել է 1970 թվականին. կարգախոսն է égalité, complémentarité, solidarité (հավասարություն, փոխլրացում, համերաշխություն)։ Սկզբնական ձևավորվել է որպես փոքրիկ ակումբ հյուսիսային ֆրանսախոս երկրներում, այնուհետև դարձել միջազգային կազմակերպություն, որը ունի բազմաթիվ մասնաճյուղեր իր անդամ երկրներում՝ մշակութային, գիտական, տնտեսական, արդարադատության ու խաղաղության հարցերով։

ՖՄԿ առանցքային գործունեությունն է հանդիսանում աջակցությունն անդամ երկրների կողմից որդեգրած քաղաքականության ամրապնդմանը և համագործակցության ոլորտում բազմակողմանի ծրագրերի իրականացումը։

ՖՄԿ գերակայությունների և հիմնական գործողությունների առանցքն են հանդիսանում ժողովրդավարությանը, մարդու իրավունքների առաջխաղացմանն ուղղված արժեքների ամրապնդումը, խաղաղության ապահովումը, հակամարտությունների կանխարգելումը, կառավարումը և լուծումը, ֆրանսերենի, լեզվա-մշակութային բազմազանության առաջխաղացումը, մշակութային և քաղաքակրթական երկխոսությունների հաճախակի դարձնելը, հանրակրթական ու բարձրագույն ուսուցմանը և գիտությանն ի նպաստ աջակցությունը, ինչպես նաև Ֆրանկոֆոնիայի անդամ պետությունների միջև համագործակցության զարգացումը՝ ի շահ բնապահպանական հիմունքներով այդ երկրների զարգացման և ժողովուրդների միջև համերաշխության ապահովման։

## Կառուցվածք
### Գլխավոր քարտուղարություն (գլխավոր քարտուղարներ)
մինի|Ֆրանկոֆոն երկրների դրոշները
* Բուտրոս Բուտրոս-Ղալի (Եգիպտոս) - 1997, նոյեմբերի 16 - 2002, դեկտեմբերի 31
* Աբդու Դիուֆ (Սենեգալ) - 2003, հունվարի 1 - 2014, դեկտեմբերի 31
* Միկաել Ժան (Կանադա) - 2015, հունվարի 1-ից
ՖՄԿ գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը ստեղծվել է 1997 թվականին Հանոյի գագաթնաժողովում։

### Գագաթնաժողով

Ֆրանկոֆոնիայի որոշում կայացնող ամենաբարձր քաղաքական մարմինը Երկրների և կառավարությունների ղեկավարների գագաթաժողովն է, որը հրավիրվում է երկու տարին մեկ անգամ, և ՖՄԿ գլխավոր քարտուղարը։ Մադագասկարի մայրաքաղաք Անտանանարիվույում տեղի ունեցած գագաթաժողովում որոշվել է, որ ՖՄԿ 2018 գագաթաժողովը տեղի կունենա Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում։

Նախորդ գագաթնաժողովներ
* Վերսալ, Ֆրանսիա (1986)
* Քվեբեկ (Կանադա) (1987, սեպտեմբերի 2-4)
* Դակար, Սենեգալ(1989, մայիսի 24-25)
* Փարիզ, Ֆրանսիա (1991, նոյեմբերի 19-21)
* Պորտ Լուի, Մավրիկիոս ( 1993, հոկտեմբերի 16-18)
*Կոտոնու, Բենին (1995, դեկտեմբերի 2-4)
*Հանոյ, Վիետնամ (1997, նոյեմբերի 14-15)
*Մոնկտոն, Նյու Բրանսուիք (Կանադա) (1999, սեպտեմբերի 3-5)
*Բեյրութ, Լիբանան (2002, հոկտեմբերի 18-20)
*Ուագադուգու, Բուրկինա Ֆասո (2004, նոյեմբերի 26-27)
*Բուխարեստ, Ռումինիա (2006, սեպտեմբերի 28-29)
*Քվեբեկ (Կանադա) (2008, հոկտեմբերի 17-19) (Քվեբեկի հիմնադրման 400-րդ տարելիցի տոնակատարության շրջանակներում)
*Մոնտրյո, Շվեյցարիա (2010, հոկտեմբերի 22-24)
*Կինշասա, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն (2012)
* Դակար, Սենեգալ ( 2014, նոյեմբերի 29-30)
* Անտանանարիվու, Մադագասկար (2016, նոյեմբերի 15-20) 
* Երևան, Հայաստան (2018)
* Թունիս, Թունիս (2020)

### Նախարարական համաժողով
Ֆրանկոֆոնիայի նախարարական համաժողովը միավորում է ֆրանկոֆոն կամ արտաքին գործերի նախարարին ամեն տարի՝ ապահովելու Գագաթնաժողովի քաղաքական շարունակելիությունը։ Համաժողովն ապահովում է նախորդ Գագաթնաժողովի կողմից ընդունած որոշումների իրականացումը։

### Մշտական խորհուրդ
Ֆրանկոֆոնիայի մշտական խորհուրդ համախմբումէ անդամ երկրների դեսպաններին՝ պլանավորելու Գագաթնաժողովը, ինչպես նաև վերահսկում է դրա որոշումների կայացման գործընթացը։

### Խորհրդարանական վեհաժողով
Ֆրանկոֆոնիայի խորհրդարանական վեհաժողովի դերն է ՖՄԿ գործադիր ատյաններում ֆրանկոֆոն երկրների ժողովուրդների շահերի և ակնկալիքների ներկայացումը, այդ երկրներում ժողովրդավարության և իրավունքի ամրապնդումը և ամենակարևորը՝ մարդու իրավունքների պաշտպանությունը ֆրանկոֆոն հանրության ներսում։

### Ֆրանկոֆոն գործակալություն
Ֆրանկոֆոնիայի գործակալությունը Գագաթնաժողովում որոշվելիք մշակութային, գիտական, տեխնիկական, տնտեսական և իրավական համագործակցության ծրագրերի հիմնական օպերատորն է։ Այն նաև գլխավոր քարտուղարի պաշտոնական նստավայրն է։

## Անդամ պետություններ
### Եվրոպա
մինի

* Ալբանիա
* Անդորրա
* Հայաստան
* Ավստրիա
* Բելգիա
* Բոսնիա և Հերցեգովինա
* Բուլղարիա
* Կիպրոս
* Խորվաթիա
* Էստոնիա 
* Ֆրանսիա
* Վրաստան
* Հունաստան
* Հունգարիա
* Կոսովո 
* Լատվիա 
* Լիտվա
* Լյուքսեմբուրգ
* Մակեդոնիա
* Մոլդավիա
* Մոնակո
* Չեռնոգորիա
* Լեհաստան
* Չեխիա
* Ռումինիա
* Սերբիա
* Սլովակիա
* Սլովենիա
* Շվեյցարիա
* Ուկրաինա

### Ամերիկա և Կարիբյան ծով
մինի

* Կանադա
** Նյու Բրանսուիկ
** Քվեբեկ
* Կոստա Ռիկա
* Դոմինիկա
* Հայիթի
* Մեքսիկա
* Դոմինիկյան Հանրապետություն
* Սենթ Լյուսիա
* Ուրուգվայ

### Հյուսիսային Աֆրիկա և Միջին Արևելք
մինի

* Եգիպտոս
* ԱՄԷ
* Մարոկո
* Մավրիտանիա
* Թունիս
* Լիբանան
* Կատար

### Ասիա և Խաղաղ օվկիանոս
մինի
* Կամբոջա
* Լաոս
* Թաիլանդ
* Վանուատու
* Վիետնամ

### Աֆրիկա (բացի Հյուսիսային Աֆրիկայից)
մինի
#### Արևմտյան Աֆրիկա

* Բենին
* Բուրկինա Ֆասո
* Կաբո Վերդե
* Կոտ դ'Իվուար
* Գանա
* Գվինեա
* Գվինեա Բիսաու
* Մալի
* Նիգերիա
* Սենեգալ
* Տոգո

#### Կենտրոնական Աֆրիկա

* Բուրունդի
* Կամերուն
* Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետություն
* Կոնգոյի Հանրապետություն
* Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն
* Գաբոն
* Հասարակածային Գվինեա
* Ռուանդա
* Սան Տոմե և Պրինսիպի
* Չադ

#### Արևելյան Աֆրիկա և Հնդկական օվսիանոս

* Կոմորյան Կղզիներ
* Ջիբութի
* Մադագասկար
* Մավրիկիոս
* Մոզամբիկ
* Սեյշելյան կղզիներ

## ՀՀ և Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության միջև երկկողմ հարաբերություններ
### Հայաստանի մասնակցությունը ՖՄԿ-ին
2004 թվականին Ուագադուգուի (Բուրկինա Ֆասո) գագաթնաժողովում Հայաստանը ձեռք է բերել ՖՄԿ-ում դիտորդի կարգավիճակ։ 2008 թվականի հոկտեմբերին Քվեբեկ-Կանադայի գագաթնաժողովում դարձել է ՖՄԿ ասոցիացված անդամ, որից հետո ՀՀ ԱԳ նախարարը նշանակել է Ֆրանկոֆոնիայի հարցերով հատուկ խորհրդական՝ համակարգելու համար Հայաստանում ֆրանկոֆոն նախաձեռնությունները։

2010 թվականի ապրիլին պաշտոնական այցով Հայաստանում է գտնվել Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության գլխավոր քարտուղար պարոն Աբդու Դիուֆը։

2011 թվականի մարտին Հայաստանում ստեղծվել է Ֆրանկոֆոն դեսպանների խումբ, որտեղ ներկայացվել են Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ ու դիտորդ հանդիսացող 11 երկրներ։

2012 թվականի հոկտեմբերի 13, 14-ին Կինշասայում (Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն) կայացած Ֆրանկոֆոնիայի գագաթնաժողովին մասնակցել է ՀՀ ԱԳ նախարար պարոն Էդվարդ Նալբանդյանը, Հայաստանը միաձայն կերպով դարձել է Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության 54-րդ լիիրավ անդամ պետությունը։

Գագաթնաժողովի ժամանակ ընդունվել է ճգնաժամային իրավիճակների հանգուցալուծման և խաղաղության ամրապնդման վերաբերյալ եզրափակիչ բանաձև, որի միջոցով ՖՄԿ-ն վերահաստատել է 2010 թվականի Մոնթրեի գագաթնաժողովի ժամանակ ընդունած իր դիրքորոշումը՝ աջակցություն ցուցաբերելու ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման ուղղությամբ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների կողմից գործադրվող ջանքերին։

### Համագործակցություն Հայաստանի և ՖՄԿ-ի միջև
Հայաստանի և ՖՄԿ-ի միջև իրականացվում են համագործակցային մի շարք ծրագրեր.
* ֆրանսերենի ուսուցման և ֆրանսերենով ուսուցանվող ոչ-լեզվաբանական առարկաների բարելավում
* Հայաստանի Հանրապետության հանրակրթական դպրոցական հաստատություններում ֆրանսերենի ուսուցման և ֆրանսերենով լրացուցիչ ծրագրերի իրականացում
* Մշակութային, գեղարվեստական, կրթական և բուհական ֆրանկոֆոն միջոցառումների իրականացում
* Ֆրանսերենի լեզվաբանական ծրագրեր
* Հայաստանի որոշ գրադարաններում ՖՄԿ-ի կողմից ֆրանկոֆոն գրքի անկյունների ստեղծում
* TV5 Մոնդ հեռուստաալիքին հեռարձակման հնարավորության ընձեռում

### Հայաստանի համագործակցությունը ՖՄԿ գործընկեր կառույցների հետ
Համագործակցությունն իրականացվում է խորհրդարանական, համալսարանական բնագավառներում։

## Տես նաև
* Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային օր

## Գրականություն
* Georg Glasze, « The Discursive Constitution of a World-spanning Region and the Role of Empty Signifiers: the Case of Francophonia », *Geopolitics*, vol. 4, pages 656-679, 2007 (http://www.geographie.uni-erlangen.de/docs/article/68/ggl_publik_discursiveconstitutionworldspanningregion_091209.pdf ).
* Olivier Milhaud, *Post-Francophonie ?*, EspacesTemps.net, 2006 (http://www.espacestemps.net/en/articles/post-francophonie-en).
* Ouvrage de référence *La langue française dans le monde 2014* (Observatoire de la langue française OIF / Éditions Nathan), 2014 (http://www.amazon.fr/dp/2098826540).

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:1970 հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Լեզվական կրթության կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Լեզվի տարածման կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Միջազգային մշակութային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Միջկառավարական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպություն
Կատեգորիա:Ֆրանսախոս երկրներ