Յուրի Յուրկուն

**Յուրի Իվանովիչ Յուրկուն** (, ծննդյան անունը՝ Իոզաս Յուրկունաս , ), ծագումով լիտվացի ռուս գրող, գրաֆիկ, նկարիչ։ Եղել է Միխայիլ Կուզմինի երկարամյա սիրահարը։

## Կենսագրություն և ստեղծագործական ուղի
Ծագումով Իոզաս (ռուսական փաստաթղթերում Իոսիֆ) Յուրկունասը լիտվացի է, բայց իր բանաստեղծությունները և արձակը միշտ գրել է ռուսերեն։ Կիևում հանդես է եկել Մոնգանդրիի հնչեղ կեղծանունով։

1913 թվականին Յուրկունի համար ճակատագրական հանդիպում է տեղի ունեցել բանաստեղծ Միխայիլ Կուզմինի հետ, ով տասնյոթամյա տղայի մեջ նկատել է մեծ տաղանդ և նպաստել նրա գրական աճին։ Նա մտահղացել է գրողի կեղծանունը և օգնել նրան հրատարակել իր դեբյուտային վեպը՝ «Շվեդական ձեռնոցներ»-ը։
մինի|185px|Յուրի Յուրկուն, ինքնանկար

1915 թվականից Կուզմինը և Յուրկունը ապրել են Պետրոգրադում՝ Սպասկայա փողոցում (17/19, բն. 9)։ Կուզմինի ստեղծագործությունների հետազոտողները գրել են բազմաթիվ տարբեր ակնարկներ և հոդվածներ այդ «քաղաքացիական ամուսնության» մասին։ Նրանց հարաբերությունների մասին շատ մանրամասներ հայտնի են Յուրկունի Կուզմինի հետ նամակագրությունից, որը հրապարակվել է, ինչպես նաև բանաստեղծի օրագրից։

Յուրկունը միացել է Կուզմինի գլխավորած էմոցիոնալիստների խմբին, ընկերացել Սերգեյ և Աննա Ռադլովների, Վլադիմիր Միլաշևսկու, Բենեդիկտ Լիվշիցի և Լեոնիդ Կանեգիսերի հետ։ Կուզմինի հետ հաճախ են եղել «Թափառական շուն» և «Պարետների  հանգրվան» սրճարաններում։

Յուրկունը 1921 թվականի Նոր տարվա կապակցությամբ Գրողների տանը կազմակերպված ամանորյա խնջույքից հետո գնացել է Օլգա Հիլդեբրանդտ-Արբենինայի ընկերախումբ, որի սրտի համար այն ժամանակ պայքարել են Գումիլյովն ու Մանդելշտամը։ Այսպես էլ սկսվել է «եռյակի ամենատարօրինակ ամուսնությունը» ռուս գրականության պատմության մեջ (Նիկոլայ Բոգոմոլովի և Ջ. Մալմստադի տերմինը):

Թեև ժամանակակիցները Յուրկունին և Արբենինին համարել են ամուսնական զույգ, նրանց հարաբերությունները այդպես էլ պաշտոնապես չեն ձևակերպվել։ «Պարոն Դորիանը» (Յուրիի ընտանեկան մականունը, որ պահպանել է նրա երիտասարդ տեսքը) և նրա մայրը շարունակել է ապրել Կուզմինի բնակարանում Սպասկայայում, որտեղ հետագայում նրանք նույնպես տեղափոխվել են «բազմամարդ ու մեծ հրեական ընտանիք»։ Մինչդեռ Յուրկունը շարունակել է «կողքից» սիրավեպեր ունենալ։ Այսպես, 1923 և 1924 թվականների սահմանագծում նա մտերիմ հարաբերությունների մեջ է եղել ուսանող Լև Ռակովի հետ։

1923 թվականից հետո Յուրկունին այլևս չեն հրատարակում։ Առանց Արբենինի և նրա ընկերների աջակցության, նրան ճանաչել է որպես նկարիչ «13» խմբի կազմում։

## Ձերբակալություն և մահ
1918 թվականին Յուրկունը ընդգրկվել է Ուրիցկու սպանության հետաքննության մեջ․ Կուզմինը հիշում է նրա ձերբակալությունը և բավականին երկար բանտարկությունը «ծովափին գտնվող բարաքներում»։ Այդ ժամանակվա խռովություններն արտացոլվել են Կուզմինի «Կռոնշտադտում խորտակված լաստանավերը» բանաստեղծության մեջ, որը «Կարմրախայտը կոտրում է սառույցը» ժողովածուի հրատարակման ժամանակ փոխարինվել է կետերով։

1931 թվականին, հերթական խուզարկությունից հետո, նրանք համառորեն փորձել են հավաքագրել Յուրկունին որպես հատուկ ծառայությունների իրազեկիչ (Կուզմին՝ «Յուրկունն իրեն տարօրինակ է պահում, կարծես խելագարվել էր»)։ 1931 թվականի նոյեմբերի վերջին Կուզմինը գնացել է Մոսկվա, որտեղ հանդիպել է իր գրական երիտասարդության վաղեմի ծանոթ Վյաչեսլավ Մենժինսկու հետ և խնդրել, որ Յուրկունին ազատեն իրազեկիչի պարտականություններից (հավանաբար Յուրկունի հարցով դիմել է նաև Լիլյա Բրիկը)։ Բայց նրա դեմ հարուցված գործերը մնացել են։

Նա կրկին ձերբակալվել է 1938 թվականի փետրվարի 3-ին՝ «Լենինգրադյան գրողների գործով» ներգրավված չորս գրողներից վերջինը՝ Բենեդիկտ Լիվշիցը (որին անվանել են կազմակերպության ղեկավարներից մեկը), Վալենտին Ստենիչը և Վիլհելմ Զորգենֆրեյը նույնպես ավելի վաղ ձերբակալվել են։ Նրանք մեղադրվել են մտացածին «հակասովետական ​​աջակողմյան տրոցկիստ ​​գրողների ահաբեկչական կազմակերպությանը» մասնակցելու մեջ։ Սեպտեմբերի 21-ին ԽՍՀՄ Գերագույն դատարանի զինվորական կոլեգիայի արտագնա նիստի ժամանակ չորսն էլ մահապատժի են դատապարտվել և նույն օրը մահապատժի ենթարկվել։ Մահապատիժը իրականացվել  է Լենինգրադի Նիժեգորոդսկայա 39 հասցեում գտնվող բանտի շենքում։

Յուրկունի արխիվը (որը պարունակել է Կուզմինի չհրատարակված ձեռագրերը) ամբողջությամբ կորել է, մի մասը բռնագրավվել է նրա ձերբակալության ժամանակ, մյուս մասը թողնվել է ծանոթների մոտ պահպանության համար, սակայն կորել է Լենինգրադի պաշարման ժամանակ՝ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին։ 1946 թվականին Օլգա Արբենինան, չունենալով լուր ամուսնու ճակատագրի մասին, նրան գրել է․

1958 թվականի մարտի 22-ին Յուրի Յուրկունը հետմահու ռեաբիլիտացիայի է ենթարկվել հանցագործության ապացույցների բացակայության պատճառով։

## Յուրկունի հիշատակ
Երկար ժամանակ Յուրկունը հիշվել է բացառապես Միխայիլ Կուզմինի հետ կապված և դիտարկվել վերջինիս ստեղծագործության պրիզմայով։ 1998 թվականին վերահրատարակվել է Յուրկունի արձակը, որը գրվել է 1914-1923 թվականներին։ 21-րդ դարի սկզբին փորձեր են արվել ցույց տալ Յուրկունի գրական և գրաֆիկական ստեղծագործությունների ինքնուրույն գեղարվեստական ​​արժեքը, նշվել է նրա մտերմությունը սյուրռեալիստների և Ժակ Վաշեի ստեղծագործության հետ։

2010 թվականի մարտին Աննա Ախմատովայի թանգարանում տեղի է ունեցել նկարչի գրաֆիկական նկարների, լուսանկարների և փաստաթղթերի ցուցահանդես՝ կապված Յուրի Յուրկունի կյանքին և ստեղծագործությանը։

2017 թվականի ապրիլին «Վերջին հասցե» ակցիայի շրջանակներում Սանկտ Պետերբուրգում Ռիլեևի փողոցի 17/19 տան ճակատին տեղադրվել է հուշատախտակ՝ ի հիշատակ գրողի և նկարչի։ Նույն թվականի հոկտեմբերին Սանկտ Պետերբուրգում Լիտվայի գլխավոր հյուպատոսության ջանքերով Լևաշովսկոե գերեզմանատանը տեղադրվել է Յուրկունի հուշաքարը։

## Հրապարակումներ
* 
* *Юркун Ю.* Рассказы, написанные на Кирочной ул. в доме под № 48. — Пг.: Лукоморье, 1916.
* *Юркун Ю.* Дурная компания. — СПб.: Терра-Азбука. 1995. — 509 с. ISBN 5-300-00034-5

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Презентация выставки Юрия Юркуна
* 
* Дневник Михаила Кузмина

Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ գրողներ
Կատեգորիա:Լիտվացի գրողներ
Կատեգորիա:Լիտվացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ