Անդրեյ Բաբաև

**Անդրեյ Հովհաննեսի Բաբաև** (*Անդրեյ Հովհաննեսի Բաբայան*, ), հայ կոմպոզիտոր, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, «Արծվաբերդ» օպերայի (1957), «Պաղդասար աղբար» (Հակոբ Պարոնյանի համանուն պիեսի, 1964), սիմֆոնիկ և դաշնամուրային ստեղծագործությունների, թատրոնի և կինոյի երաժշտությունների և այլ երգերի հեղինակ։

Գրել մի շարք երկեր (սիմֆոնիաներ, կանտատներ, սիմֆոնիկ սյուիտներ, երգեր, խմբերգեր և այլն)։ Բաբաևի «Արծվաբերդ» օպերան մեծ հաջողությամբ բեմադրվել է Երևանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոնում, Սվերդլովսկում և այլ քաղաքներում։ Վերջին ծավալուն ստեղծագործությունը «Պաղդասար աղբար» օպերան է։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Արցախի Մսմնա գյուղում, հայկական ընտանիքում։  Նախնական երաժշտական կրթությունը ստացել է Շուշիում։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին եղել է երգի-պարի համույթի ղեկավար։ Պարգևատրվել է «Կովկասի պաշտպանության համար», «Գերմանիայի նկատմամբ տարած հաղթանակի համար» մեդալներով։

1950 թվականին ավարտել է Բաքվի կոնսերվատորիայի ստեղծագործական բաժինը, Կարա Կարաևի կոմպոզիցիայի դասարանը, այնուհետև մեկնել Մոսկվա, կատարելագործել մասնագիտությունը Մոսկվայի կոնսերվատորիայի ասպիրանտուրայում, որն ավարտել է 1953 թվականին (ղեկավար՝ Յուրի Շապորին)։

Վերադառնալով Բաքու՝ ամբողջովին նվիրվել է ստեղծագործական աշխատանքի։ 1939-1941 թվականներին աշխատել է Ադրբեջանի ռադիոյի ադրբեջանական ժողովրդական գործիքների նվագախմբի դիրիժորի օգնական։ 1941-1945 թվականներին եղել է Բաքվի կայազորի երգի-պարի անսամբլի գեղարվեստական ղեկավարը, 1946-1947 թվականներին՝ Բաքվի ֆիլհարմոնիկի անսամբլի ղեկավարը, 1947-1950 թվականներին՝ նույն ֆիլհարմոնիկի երգի-պարի անսամբլի խմբավարը։  1950 թվականից ապրել և աշխատել է Մոսկվայում։

Բաբաևը մահացել  է 1964 թվականի հոկտեմբերի 21-ին, թաղված  է Մոսկվայի հայկական գերեզմանատանը։      
[200px|thumb|left|Անդրեյ Բաբաևի գերեզմանը [Մոսկվայի հայկական գերեզմանոց|Մոսկվայի Հայկական գերեզմանատանը:]]

## Ստեղծագործական ուղի
Ստեղծագործական գործունեությունը սկսել է 1943 թվականին։ 1961 թվականին գրել է «Արծվաբերդ» օպերան (լիբրետոն՝ Զավեն Վարդանյանի և Գուրգեն Բորյանի), իսկ 1964 թվականին՝ «Բաղդասար աղբար» օպերան (Հակոբ Պարոնյանի համանուն պիեսի հիման վրա, լիբրետոն՝ Հակոբ Պարոնյանի, Զավեն Վարդանյանի և Գուրգեն Բորյանի)։ Հեղինակ է «Հոկտեմբեր» (խոսքերը՝ Ա. Պանչենկոյի, 1947) և  «Երգ Կուսակցության մասին» (խոսքերը՝ Սերգեյ Գորոդեցկու, 1954) կանտատների, երկու մանկական կանտատների՝ Զեյնալ Ջաբարզադեի (1946) և Ի. Սոլթանի (1947) խոսքերով, ինչպես նաև «Փառք աշխատանքի երկրին» կանտատի (խոսքերը՝ Ա. Ֆատյանովի)։ Գրել է մի քանի սիմֆոնիաներ և ռապսոդիաներ, այդ թվում՝ «Համերգային ռապսոդիա» (1959), «Հնդկական ֆանտազիա» (1958), «Ֆանտազիա» (1951), ինչպես նաև «Բալլադ» (1947) և «Չարգյա» (1947) սյուիտները,  «Երիտասարդություն» (1948) նախերգանքը և այլ ստեղծագործություններ։ Երաժշտություն է գրել ներկայացումների և ֆիլմերի համար, ավելի քան հիսուն երգերի երաժշտության հեղինակ է, այդ թվում՝ «Ես հանդիպեցի մի աղջկա», «Միայն իմ սիրելիի մոտ», «Bakılı qız» և «Küsübgetdin, yarımmənim»:

### Երաժշտություն ֆիլմերի համար
* 1965 - «Հովիվուհին և ծխնելույզ մաքրողը» (մուլտֆիլմ)
* 1964 - «Իվան Սեմյոնովի կյանքն ու տառապանքը» (մուլտֆիլմ)
* 1964 - «Ալյոշայի հեքիաթները» (մուլտֆիլմ)
* 1963 - «Կատակներ» (մուլտֆիլմ)
* 1962 - «Մի հանցագործության պատմություն» (մուլտֆիլմ)
* 1962 - «Վիրավորանք» (մուլտֆիլմ)
* 1962 - «Լռություն չի լինի»
* 1961 - «Նորեկը» (մուլտֆիլմ)
* 1959 - «Սիրահարված ամպը» (մուլտֆիլմ)
* 1959 - «Բանաստեղծի ճակատագիրը»
* 1958 - «Կրակը լեռներում»
* 1957 - «Ես հանդիպել եմ մի աղջկա»
* 1955 - «Ծեր Աշիրի խորամանկությունը»

### Երգեր
Մինչ օրս մեծ ժողովրդականություն է վայելում Անդրեյ Բաբաևի «Ես հանդիպել եմ մի աղջկա» երգը, որը գրվել է 1957 թվականին «Տաջիկֆիլմ» ստուդիայում ռեժիսոր Ռաֆայել Յակովլևիչ Պերելշտեյնի կողմից նկարահանված համանուն ֆիլմի համար։ Ֆիլմի երգը (կադրից դուրս) կատարել է Ռաուֆ Աթաքիշիևը։ Երգի բնօրինակ տեքստը (տաջիկերեն) գրել է Տաջիկստանի ժողովրդական բանաստեղծ Միրզո Թուրսունզադեն։ Երգի խոսքերի ռուսերեն տարբերակի հեղինակը Հարոլդ Ռեգիստանն է։ Երգը գրված է դասական հայկական ռոմանսի ոճով, թեև այն ավելի հայտնի և հնչեղ են դարձել հանրահայտ Ռաշիդ Բեհբութովի կատարմամբ։ Մինչ այժմ երգը շարունակում են կատարել ռուսական էստրադայի այնպիսի աստղեր, ինչպիսիք են Ֆիլիպ Կիրկորովը, Վալերիան, Մարկ Տիշմանը, Նոննա Գրիշաևան և ուրիշներ։

Լայնորեն հայտնի է նաև Բաբաևի «Սիրելի աչքեր» երգը թուրքմեն բանաստեղծ Սեյթլիևի խոսքերով,  (ռուսերեն տեքստը՝ Ա. Կրոնհաուզ), որը կատարել են նաև Ռաշիդ Բեհբութովը և խորհրդային և հետխորհրդային էստրադայի բազմաթիվ ներկայացուցիչներ (Յալլա, Սևարա Նազարխան, Օլեգ Պոգուդին և ուրիշներ)։

### Անդրեյ Բաբաևի երգերը և դրանք կատարողները
* «Վառնա» (Նիկոլայ Դորիզո) (կատարող՝ Եվգենի Կիբկալո)
* «Մի աղջիկ էր ապրում երկրի վրա» (Վ. Խարիտոնով) (կատարողներ Լյուդմիլա Զիկինա, Վլադիմիր Նեչաև)
* «Երկիր, երկիր» (Վադիմ Սեմերնին) (կատարող՝ Եվգենի Կիբկալո)
* «Աստղային վալս» (Վ. Խարիտոնով) (կատարող՝ Տ. Միլաշկինա)
* «Երիտասարդական»
* «Օրորոցային» (Ն. Հեքմեթ) (կատարողներ՝ Ռաշիդ Բեհբուդով, Եվգենի Կիբկալո)
* «Սիրելիս» (Զեյնալ Ջաբարզադե / Ա. Ժարով) (կատարող՝ Ռաշիդ Բեհբութով)
* «Սիրելի աչքերը» (Կ. Սեյթլիև/Ա. Կրոնգաուզ) (կատարողներ՝ Ռաշիդ Բեհբութով, Գենադի Կամեննի, Կոնստանտին Օգանով)
* «Լիրիկական պար»
* «Հրաժեշտ մի տուր» (Նիկոլայ Դորիզո) (կատարող՝ Ռաշիդ Բեհբութով) 
* «Դստեր մասին» (Նիկոլայ Դորիզո) (կատարող՝ Եվգենի Կիբկալո)
* «Կրակ» (Գ. Ռեգիստան) (կատարող Միխայիլ Նովոխիժին)
* «Պատասխանիր, սիրելիս» (Է. Ալեքսանդրովա) (կատարող՝ Վլադիմիր Կանդելակի)
* «Սիրո երգ» (Կ.Սեյտլիև / Գ. Ռեգիստան) (կատարողներ՝ Ռաշիդ Բեհբութով, Լյուդմիլա Իսաևա)
* «Երգ Մոսկվա գետի մասին» (Ս. Օստրովոյ) (կատարող՝ Վլադիմիր Նեչաև)
* «Երիտասարդության երգը» (բառերը՝ Կ. Սեյթլիևի) Լ. Իսաևա
* «Ծովի ալիքն է երգում» (Վլադիմիր Գուրյան) (կատարողներ Միխայիլ Ալեքսանդրովիչ, Տամարա Կրավցովա)
* «Ինչու» (Վլադիմիր Գուրյան) Գլեբ Ռոմանով
* «Պատմվածք Նասրեդինի մասին» (Լ. Կուկսո) (կատարող՝ Վլադիմիր Կանդելակի)
* «Ռուսական ձյուն» (Մ. Մատուսովսկի) (կատարողներ՝ Ռաշիդ Բեհբութով և Ռաջ Կապուր, Ռաջ Կապուր և Կոնստանտին Օգանով)
* «Ալեհեր սեր» (Յ. Էնտին) (կատարող՝ Բատիր Զաքիրով)
* «Լռություն» (Վլադիմիր Գուրյան) (կատարող՝ Գլեբ Ռոմանով)
* «Դու եկել ես, իմ գարուն» (Վլադիմիր Գուրյան) (կատարող՝ Միխայիլ Ալեքսանդրովիչ)
* «Ֆանտազիա» 
* «Ես հանդիպեցի մի աղջկա» (Միրզո Թուրսունզադե / Գ. Ռեգիստան) (կատարողներ՝ Ռաուֆ Աթաքիշիև, Լյուֆտիյար Իմանով, Գենադի Կամեննի, Ռաշիդ Բեհբութով)
* «Ես քայլում եմ երկրի վրա» (Ս. Օստրովոյ) (կատարող՝ Ալեքսանդր Վեդերնիկով)
* «Ես տխրում եմ առանց  քեզ» (Վլադիմիր Գուրյան) (կատարող՝ Միխայիլ Ալեքսանդրովիչ)

## Գրականություն
* Валерий Асриян, «Песня любви Андрея Бабаева»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Песня Андрея Бабаева «Варна»
* Бабаев Андрей Аванесович на animator.ru

Կատեգորիա:Խորհրդային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ