Մարդու իրավունքների միջազգային իրավունք

**Մարդու իրավունքների միջազգային իրավունք,** միջազգային իրավունքի ճյուղ, որը նախատեսված է սոցիալական, տարածաշրջանային և ազգային մակարդակներում մարդու իրավունքների խթանման համար։ Որպես միջազգային իրավունքի ձև՝ միջազգային մարդու իրավունքների իրավունքը հիմնականում բաղկացած է պայմանագրերից՝ ինքնիշխան պետությունների միջև կնքված համաձայնագրերից, որոնք նախատեսված են կողմերի միջև ունենալ պարտադիր իրավական ուժ։ Այլ Միջազգային մարդու իրավունքների փաստաթղթերը, թեև իրավաբանորեն պարտադիր չեն, սակայն նպաստում են միջազգային մարդու իրավունքների իրավունքի իրականացմանը, հասկացմանը և զարգացմանը և ճանաչվել են «քաղաքական» պարտավորության աղբյուր։

Միջազգային մարդու իրավունքների իրավունքը, որը խաղաղ ժամանակ կարգավորում է պետության վարքագիծը իր ժողովրդի նկատմամբ, ավանդաբար դիտվում է որպես առանձին Միջազգային մարդասիրական իրավունքից, որը կարգավորում է պետությունների և ոչ պետական զինված խմբերի վարքագիծը հակամարտության ընթացքում, թեև իրավունքի այս երկու ճյուղերը փոխլրացնող են և որոշ առումներով համընկնում են։

Ավելի համակարգային մոտեցումը բացատրում է, որ միջազգային մարդասիրական իրավունքը ներկայացնում է միջազգային մարդու իրավունքների իրավունքի գործառույթը․ այն ներառում է բոլոր մարդկանց բոլոր ժամանակներում կիրառվող ընդհանուր նորմեր, ինչպես նաև մասնագիտացված նորմեր, որոնք վերաբերում են որոշ իրավիճակների, օրինակ՝ զինված հակամարտություն և ռազմական օկուպացիա, կամ որոշակի մարդկանց խմբերի, ներառյալ փախստականներ (օր.՝ 1951 թվականի Փախստականների մասին կոնվենցիա), երեխաներ (Երեխայի իրավունքների մասին կոնվենցիա), և պատերազմի գերիներ (1949 թվականի Երրորդ Ժնևյան կոնվենցիա)։

## ՄԱԿ-ի համակարգ
ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան 1993 թվականին ընդունեց Վիեննայի հռչակագիը և գործողությունների ծրագիրը, որի արդյունքում ստեղծվեց ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատարի պաշտոնը։

2006 թվականին միջազգային մարդու իրավունքների իրավունքի ապահովման նպատակով ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների հանձնաժողովը փոխարինվեց ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների խորհուրդով։ Փոփոխությունները նախանշեցին առավել կառուցվածքային կազմակերպություն, ինչպես նաև պահանջ՝ յուրաքանչյուր չորս տարին մեկ վերանայել մարդու իրավունքների իրավիճակը։ ՄԱԿ-ի Կայուն զարգացման նպատակներից 10-րդ նպատակը նույնպես նպատակ ունի խթանել օրենսդրություննների ու քաղաքականությունների փոփոխություն՝ անհավասարությունը նվազեցնելու համար։

## Մարդու իրավունքների միջազգային օրինագիծ
### Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիր

Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը  ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի հռչակագիր է, որը իր ձևով չի ստեղծումարդու իրավունքների վերաբերյալ պարտադիր միջազգային իրավունք։ Շատ իրավաբան գիտնականներ ՄԻՀՀ-ն նշում են որպես սովորութային միջազգային իրավունքի ապացույց։

Ավելի լայն իմաստով, ՄԻՀՀ-ն դարձել է մարդու իրավունքների հեղինակավոր հղում։ Այն հիմք է հանդիսացել հետագա միջազգային մարդու իրավունքների փաստաթղթերի համար , որոնք կազմում են ոչ պարտադիր, բայց, վերջին հաշվով, հեղինակավոր միջազգային մարդու իրավունքների իրավունք։

## Միջազգային մարդու իրավունքների պայմանագրեր
Բացի 1966 թվականին ընդունված երկու լայնածավալ դաշնագրերից, որոնք կազմում են Միջազգային մարդու իրավունքների օրենսգիրքի մասը (այսինքն՝ Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագիր և Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների մասին միջազգային դաշնագիր), միջազգային մակարդակով ընդունվել են նաև այլ պայմանագրեր։ Դրանք սովորաբար հայտնի են որպես «մարդու իրավունքների փաստաթղթեր»։ Ամենակարևորներից են՝

* Ցեղասպանության հանցագործությունը կանխելու և դրա համար Կոնվենցիայի մասին կոնվենցիա (ընդունվել է 1948 թվականին, ուժի մեջ է մտել 1951 թվականին)։

* Փախստականների կարգավիճակի վերաբերյալ կոնվենցիա  (ընդունվել է 1951 թվականին, ուժի մեջ է մտել 1954 թվականին)։
* Ռասայական խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին միջազգային կոնվենցիա  (ընդունվել է 1965 թվականին, ուժի մեջ է մտել 1969 թվականին)։
* Կանանց նկատմամբ խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին կոնվենցիա  (ուժի մեջ է մտել 1981 թվականին)։
* ՄԱԿ-ի Խոշորացումներ և այլ դաժան, անմարդկային կամ արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքի և պատժի տեսակների դեմ կոնվենցիա (ընդունվել է 1984 թվականին, ուժի մեջ է մտել 1987 թվականին)։
* Երեխայի իրավունքների կոնվենցիա (ընդունվել է 1989 թվականին, ուժի մեջ է մտել 1990 թվականին)։
* Բոլոր միգրանտ աշխատողների և նրանց ընտանիքների անդամների իրավունքների պաշտպանության միջազգային կոնվենցիա(ընդունվել է 1990 թվականին, ուժի մեջ է մտել 2003 թվականին)։
* Հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների մասին կոնվենցիա  (ուժի մեջ է մտել 2008 թվականին մայիսի 3-ին)։
* Բոլոր անձանց հարկադրաբար անհետացումից պաշտպանելու միջազգային կոնվենցիա (ընդունվել է 2006 թվականին, ուժի մեջ է մտել 2010 թվականին)։

## Տարածաշրջանային պաշտպանություն և հաստատություններ
Միջազգային մարդու իրավունքների իրավունքի տարածաշրջանային համակարգերը լրացնում և լրացնում են ազգային և միջազգային մարդու իրավունքների իրավունքը՝ պաշտպանելով և խթանելով մարդու իրավունքները աշխարհի որոշակի տարածքներում: Կան երեք հիմնական տարածաշրջանային մարդու իրավունքների փաստաթղթեր, որոնք մարդու իրավունքների իրավունքը հաստատել են տարածաշրջանային հիմունքներով.

* 1981 թվականի Աֆրիկայի մարդու և ազգերի իրավունքների մասին Աֆրիկյան խարտիան , որն ուժի մեջ է 1986 թվականից։
* 1969 թվականի Ամերիկայի համար մարդու իրավունքների մասին ամերիկյան կոնվենցիան , որն ուժի մեջ է 1978 թվականից, և
* ⎘ Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիան 1950 թվականի Եվրոպայի համար, ուժի մեջ է 1953 թվականից։

### Ամերիկա և Եվրոպա
Ամերիկյան պետությունների կազմակերպությունը և Եվրոպայի խորհուրդը, ինչպես նաև ՄԱԿ-ը, ընդունել են պայմանագրեր (թեև ավելի թույլ կիրառման մեխանիզմներով), որոնք ներառում են Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների ցանկեր՝ լրացուցիչ վերոնշյալ հիմնականում Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքներին վերաբերող կոնվենցիաներին․

* Եվրոպական սոցիալական խարտիա (Եվրոպա, 1961 թվականին, ուժի մեջ է մտել 1965 թվականին, բողոքների մեխանիզմը ստեղծվել է 1995 թվականին Լրացուցիչ արձանագրությամբ և ուժի մեջ է մտել 1998 թվականին)։
* Սան Սալվադորի արձանագրություն (Ամերիկա, 1988 թվականին, ուժի մեջ է մտել 1999 թվականին)։

### Աֆրիկա
Աֆրիկյան միությունը (ԱՄ) գերպետական միություն է, որը բաղկացած է 55 աֆրիկյան երկրներից։ Հիմնադրվելով 2001 թվականին, ԱՄ-ի նպատակն է նպաստել Աֆրիկայի ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների և կայուն տնտեսության ապահովմանը, մասնավորապես՝ վերջ դնելով ներաֆրիկյան հակամարտություններին և ստեղծելով արդյունավետ և արտադրողական ընդհանուր շուկա:։

Մարդու և ազգերի իրավունքների մասին խարտիան տարածաշրջանի մարդու իրավունքների գլխավոր փաստաթուղթն է, որը ստեղծվել է Աֆրիկյան միասնության կազմակերպության հովանու ներքո, այնուհետև փոխարինվել է Աֆրիկյան Միության Մարդու և ազգերի իրավունքների մասին Աֆրիկյան խարտիան կազմելու մտադրության մասին հայտարարվել է 1979 թվականին: Խարտիան միաձայն հաստատվել է 1981 թվականի ժողովում:

Համաձայն 63-րդ հոդվածի (որով այն պետք է «ուժի մեջ մտներ Գլխավոր քարտուղարի կողմից ԱՀՄ անդամ պետությունների պարզ մեծամասնության կողմից վավերացման կամ միանալու փաստաթղթերի ստացումից երեք ամիս անց»), Մարդու և ազգերի իրավունքների Աֆրիկյան խարտիան ուժի մեջ մտավ 1986 թվականի հոկտեմբերի 21-ին, որի պատվին հոկտեմբերի 21-ը հռչակվեց Աֆրիկայի մարդու իրավունքների օր։

Մարդու և ազգերի իրավունքների Աֆրիկյան հանձնաժողովը ( ACHPR) Աֆրիկյան Միության կիսադատական մարմին է , որի պարտականությունն է խթանել և պաշտպանել մարդու իրավունքները և ժողովրդական իրավունքները ամբողջ Աֆրիկյան մայրցամաքում, ինչպես նաև մեկնաբանել Մարդու և ազգերի իրավունքների մասին Աֆրիկյան խարտիան և քննարկել Խարտիայի խախտումների վերաբերյալ անհատական բողոքները: Հանձնաժողովի երեք հիմնական գործառույթներն են․

# Մարդու և ազգերի իրավունքների խթանում
# Մարդու և ազգերի իրավունքների պաշտպանություն
# Մարդու և ազգերի իրավունքների մասին Աֆրիկյան խարտիայի մեկնաբանություն

Այս նպատակներին հասնելու համար հանձնաժողովը լիազորված է «հավաքել փաստաթղթեր, իրականացնել ուսումնասիրություններ և հետազոտություններ Աֆրիկայի խնդիրների վերաբերյալ մարդու և ազգերի իրավունքների ոլորտում, կազմակերպել սեմինարներ, սիմպոզիումներ և համաժողովներ, տարածել տեղեկատվություն, խրախուսել ազգային և տեղական հաստատություններին, որոնք զբաղվում են մարդու և ազգերի իրավունքներով, և անհրաժեշտության դեպքում ներկայացնել իր կարծիքը կամ առաջարկությունները կառավարություններին»։

Մարդու և ժողովուրդների իրավունքների Աֆրիկյան դատարանի ստեղծմամբ (1998 թվականին ընդունված և 2004 թվականի հունվարին ուժի մեջ մտած Կանոնադրության արձանագրության համաձայն), հանձնաժողովը կունենա լրացուցիչ հանձնարարություն՝ Դատարանի իրավասության քննարկմանը ներկայացնելու համար պատրաստել գործեր։2004 թվականի հուլիսին կայացրած որոշմամբ ԱՄ Ասամբլեան որոշեց, որ Մարդու և ժողովուրդների իրավունքների ապագա դատարանը կմիավորվի Աֆրիկյան արդարադատության դատարանի հետ։ 

Աֆրիկյան Միության Արդարադատության դատարանը նախատեսված է որպես «Միության գլխավոր դատական մարմին»։ Թեև այն դեռ չի ստեղծվել, նախատեսվում է, որ այն կստանձնի Աֆրիկյան հանձնաժողովի պարտականությունները և կգործի որպես Աֆրիկյան միության գերագույն դատարան՝ մեկնաբանելով բոլոր անհրաժեշտ օրենքներն ու պայմանագրերը։ Աֆրիկյան դատարանի մասին արձանագրությունը ուժի մեջ է մտել 2004 թվականին հունվարին։ Սակայն դրա միավորումը Արդարադատության դատարանի հետ հետաձգել է դրա ստեղծումը։ Արդարադատության դատարանի մասին արձանագրությունը ուժի մեջ կմտնի, երբ այն վավերացվի տասնհինգ երկրների կողմից։

Աֆրիկայում կան բազմաթիվ երկրներ, որոնց միջազգային հանրությունը և ՀԿ-ները մեղադրում են մարդու իրավունքների խախտումների մեջ։

### Միջամերիկյան համակարգ

Ամերիկյան պետությունների կազմակերպությունը միջազգային կազմակերպություն է, որի կենտրոնակայանը գտնվում է Վաշինգտոնում, ԱՄՆ։ Դրա անդամներն են Ամերիկայի 35 անկախ պետությունները։

1990-ականների ընթացքում՝ Սառը պատերազմի ավարտից, Լատինական Ամերիկայում ժողովրդավարության վերականգնումից և գլոբալացումի ուղղությամբ առաջընթացից հետո,Ամերիկյան պետությունների կազմակերպությունը մեծ ջանքեր գործադրեց նոր պայմաններին հարմարվելու համար։ Դրա հռչակված առաջնահերթությունները ներառում են․

* ժողովրդավարության ամրապնդում
* խաղաղության ապահովում
* մարդու իրավունքների պաշտպանություն
* կոռուպցիայի դեմ պայքար
* բնիկ ազգերի իրավունքներ
* կայուն զարգացման խթանում

Մարդու իրավունքների միջամերիկյան հանձնաժողովը ( IACHR)  Ամերիկյան պետությունների կազմակերպության ինքնավար անդամ է, որը նույնպես գտնվում է Վաշինգտոնում, Կոլումբիայի շրջանում։ Մարդու իրավունքների միջամերիկյան դատարանի հետ միասին , որը գտնվում է  Սան Խոսե քաղաքում, Կոստա Ռիկա, այն մարմիններից մեկն է, որը կազմում է մարդու իրավունքների խթանման և պաշտպանության միջամերիկյան համակարգը։

Ամերիկայի բազմաթիվ երկրներ, ներառյալ Կոլումբիան, Կուբան, Մեքսիկան և Վենեսուելան, մեղադրվել են մարդու իրավունքների խախտումների մեջ։

### Եվրոպական համակարգ
Եվրոպայի խորհուրդը, հիմնադրված 1949 թվականին, ամենահին կազմակերպությունն է, որը գործում է եվրոպական ինտեգրման ուղղությամբ։ Այն միջազգային կազմակերպություն է՝ միջազգային հանրային իրավունքի ներքո ճանաչված իրավաբանական անձի կարգավիճակով և ՄԱԿ-ում դիտորդի կարգավիճակով։ Խորհրդի նստավայրը գտնվում է Ստրասբուրգում, Ֆրանսիա։

Եվրոպայի խորհուրդը պատասխանատու է Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի և Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի համար։ Այս հաստատությունները պարտավորեցնում են խորհրդի անդամներին հետևել մարդու իրավունքների կանոնակարգին, որը, թեև խիստ է, սակայն ավելի մեղմ է, քան ՄԱԿ-ի կանոնադրության մարդու իրավունքների դրույթները։

Խորհուրդը նաև խթանում է տարածված լեզուների եվրոպական խարտիան և  Եվրոպական սոցիալական խարտիան։ Անդամակցությունը բաց է բոլոր այն եվրոպական պետությունների համար, որոնք ձգտում են Եվրոպական ինտեգման, ընդունում են օրենքի գերակայության սկզբունքը և կարող են ու ցանկանում են երաշխավորել ժողովրդավարությունը, հիմնարար մարդու իրավունքներն ու քաղաքական ազատությունները։

Եվրոպայի խորհուրդը առանձին է Եվրոպական միությունից, սակայն վերջինս ակնկալվում է, որ կմիանա Եվրոպական կոնվենցիային։ Խորհուրդը ներառում է ԵՄ բոլոր անդամ պետությունները։ ԵՄ-ն ունի նաև առանձին մարդու իրավունքների փաստաթուղթ՝Մարդու իրավունքների Եվրոպական միության խարտիա։

Մարդու իրավունքների մասինը Եվրոպական կոնվենցիան 1950 թվականից սահմանում և երաշխավորում է մարդու իրավունքներն ու հիմնարար ազատությունները Եվրոպայում։ Եվրոպայի խորհրդի բոլոր 47 անդամ պետությունները ստորագրել են այս կոնվենցիան և, հետևաբար, գտնվում են Ստրասբուրգում գտնվող Եվրոպական դատարանի իրավասության ներքո։ Խոշտանգումները և անմարդկային կամ նվաստացուցիչ վերաբերմունքը կանխելու համար ստեղծվել է Խոշտանգումների կանխման կոմիտեն։

Եվրոպայի խորհուրդը նաև 2005 թվականի մայիսին ընդունեց Մարդկանց թրաֆիքինգի դեմ պայքարի մասին կոնվենցիան ՝ մարդկանց թրաֆիքինգից և սեռական ստրկությունից պաշտպանության համար, 2007 թվականի հոկտեմբերին՝ Երեխաներին սեռական շահագործումից և սեռական բռնությունից պաշտպանելու մասին Եվրոպայի խորհրդի կոնվենցիան, իսկ 2011 թվականի մայիսին՝ Կանանց նկատմամբ բռնության և ընտանեկան բռնության կանխարգելման և դրա դեմ պայքարի մասին Ստամբուլյան կոնվենցիան։

Մարդու իրավունքների հարցերով Եվրոպական դատարանը միակ միջազգային դատարանն է, որը կարող է քննել անհատների կողմից ներկայացված գործեր, այլ ոչ թե միայն պետությունների։ 2010 թվականին սկզբին դատարանը ուներ ավելի քան 120,000 գործերի կուտակում և բազմամյա սպասման ցուցակ։ Դատարան ներկայացված գործերից մոտ մեկ քսաներորդն է համարվում ընդունելի։ 2007 թվականին դատարանը հրապարակել է 1503 դատավճիռ: Դատավարությունների ներկայիս տեմպերով կուտակված գործերի լուծման համար կպահանջվի 46 տարի։

## Մշտադիտարկում (մոնիթորինգ), իրականացում և կիրառում
Ներկայումս միջազգային մարդու իրավունքների իրավունքը կիրառող միջազգային դատարան չկա, սակայն ՄԱԿ-ի որոշ պայմանագրերի համաձայն (օրինակ՝ Մարդու իրավունքների կոմիտեն ) գործում են որպես կիսադատական մարմիններ։ Միջազգային քրեական դատարանը(ՄՔԴ) իրավասություն ունի ցեղասպանության , պատերազմական հանցագործությունների և մարդկության դեմ հանցագործություններինկատմամբ: Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը և Մարդու իրավունքների միջամերիկյան դատարանը կիրառում են տարածաշրջանային մարդու իրավունքների իրավունքը։

Թեև այս նույն միջազգային մարմինները նաև իրավասություն ունեն միջազգային մարդասիրական իրավունքի գործերով, կարևոր է նշել, ինչպես վերը քննարկվեց, որ այս երկու շրջանակները տարբեր իրավական ռեժիմներ են կազմում։

Միավորված Ազգերի կազմակերպության մարդու իրավունքների մարմիններն ունեն որոշ կիսաիրավական կիրառման մեխանիզմներ։ Դրանք ներառում են յոթ գործող պայմանագրերին կից պայմանագրային մարմինները և ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների խորհրդի բողոքարկման ընթացակարգերը՝ Համընդհանուր պարբերական վերանայմամբ և Միավորված Ազգերի Կազմակերպության  ՄԱԿ-ի հատուկ զեկուցողով (հայտնի են որպես համապատասխանաբար 1235 և 1503 մեխանիզմներ)։

Միջազգային մարդու իրավունքների իրավունքի կիրարկման պատասխանատվությունը պետության վրա է․ պետությունն է հիմնական պատասխանատուն իր քաղաքացիների մարդու իրավունքները իրականություն դարձնելու համար։

Գործնականում, բազմաթիվ մարդու իրավունքներ դժվար է իրավականորեն կիրառել՝ որոշ իրավունքների կիրառման վերաբերյալ համաձայնության բացակայության, համապատասխան ազգային օրենսդրության կամ դրանք կիրառելու լիազոր մարմինների բացակայության պատճառով։

Ավելի քան 110 երկրներում ստեղծվել են Ազգային մարդու իրավունքների հաստատություններ ՝  տվյալ երկրի իրավասության ներքո մարդու իրավունքները պաշտպանելու, խթանելու կամ մոնիթորինգ իրականացնելու համար։ Թեև ոչ  բոլոր հաստատություններն են համապատասխանում Փարիզյան սկզբունքներին, այս հաստատությունների թիվն ու ազդեցությունը աճում են։

Փարիզյան սկզբունքները սահմանվել են Մարդու իրավունքների խթանման և պաշտպանության ազգային ինստիտուտների վերաբերյալ առաջին միջազգային աշխատաժողովում, որը տեղի է ունեցել Փարիզում 1991 թվականի հոկտեմբերի 7-9-ը, և ընդունվել են ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների հանձնաժողովի 1992/54 բանաձևով և Գլխավոր ասամբլեայի 1993 թվականի 48/134 բանաձևով: Փարիզյան սկզբունքները թվարկում են  մի շարք պարտականություններ։

### Համընդհանուր իրավասություն

<bdi></bdi>Միջազգային իրավարարությունը միջազգային իրավունքի վիճահարույց սկզբունք է, ըստ որի պետությունները հայտարարում են քրեական իրավասություն այն անձանց նկատմամբ, որոնց ենթադրյալ հանցագործությունները կատարվել են դատավարող պետության սահմաններից դուրս՝ անկախ քաղաքացիությունից, բնակության երկրից կամ որևէ այլ կապից դատավարող երկրի հետ։ Պետությունը հիմնավորում է իր պահանջը այն փաստարկով, որ կատարված հանցագործությունը համարվում է հանցագործություն բոլորի դեմ, և ցանկացած պետություն լիազորված է այն պատժելու։ Համընդհանուր իրավասության հայեցակարգը սերտորեն կապված է այն գաղափարի հետ, որ որոշ միջազգային նորմեր *[[Erga omnes|erga omnes են կամ պարտական են ամբողջ համաշխարհային հանրությանը]]*, ինչպես նաև*[[jus cogens|<bdi></bdi>]][[Իմպերատիվ նորմ]]*հասկացության հետ։

1993 թվականին Բելգիան ընդունեց «համընդհանուր իրավասության մասին» օրենք, որով իր դատարաններին տրվեց իրավասություն այլ երկրներում կատարված հանցագործությունների դեմ։ 1998 թվականին Աուգուստո Պինոչետը ձերբակալվեց Լոնդոնում՝ իսպանացի դատավոր Բալտասար Գարսոնի մեղադրական եզրակացության հիման վրա՝ համընդհանուր իրավասության սկզբունքի ներքո։ Ադոլֆ Էյխմանը, նախկին նացիստական լեյտենանտ գնդապետ, որը մեղադրվում էր հրեաներին Հոլոքոստի մահվան ճամբարներ տեղափոխումը վերահսկելու մեջ, նաև հետապնդվել էր Իսրայելում 1961 թվականին։ Պատերազմից հետո Ադոլֆը բնակվում էր Արգենտինայում։

Սկզբունքը աջակցվում է միջազգային ներումի և այլ Մարդու իրավունքների կազմակերպությունների ցանկի կողմից, որոնք կարծում են, որ որոշ հանցագործություններ սպառնալիք են ողջ միջազգային հանրությանը, և որ համայնքը ունի բարոյական պարտականություն գործելու։

Մյուսները, ինչպես Հենրի Քիսինջերը, պնդում են, որ «մարդու իրավունքների խախտումների և հանցագործությունների դեմ դատավարության անհրաժեշտության վերաբերյալ լայն համաձայնությունը խոչընդոտել է միջազգային դատարանների պատշաճ դերի ակտիվ քննարկմանը։ Համընդհանուր իրավասությունը վտանգում է ստեղծել համընդհանուր բռնապետություն՝ դատավորների կողմից»։

## Տես նաև
* Մարդու իրավունքներ
* Միջազգային իրավունք
* Միջազգային մարդասիրական իրավունք
* Մարդու իրավունքների միջազգային փաստաթղթեր
* Բնական իրավունք
* Օրենքի գերակայություն)
* Օրենքի գերակայությունը զինված հակամարտություններում նախագիծ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*UNHCHR
*Official United Nations website
*Official UN website on International Law
*Official website of the International Court of Justice
*International Justice Resource Center – comprehensive online resources and news
*

Կատեգորիա:Իրավունք
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների գործիքներ
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք