Ուղեծրի թեքման փոփոխություն

**Ուղեծրի թեքման փոփոխությունը** ուղեծրային մանևր է, որը նպատակ ունի փոխել ուղեծրում գտնվող մարմնի ուղեծրի թեքումը: Այս մանևրը հայտնի է նաև որպես **ուղեծրային հարթության փոփոխություն**: Այս մանևրը պահանջում է ուղեծրային արագության վեկտորի փոփոխություն ուղեծրի հանգույցում (այսինքն՝ այն կետում, որտեղ հատվում են սկզբնական և ցանկալի ուղեծրերը, ուղեծրի հանգույցների գիծը սահմանվում է երկու ուղեծրային հարթությունների հատմամբ):

Ընդհանուր առմամբ, թեքման փոփոխությունները կարող են պահանջել շատ մեծ արագության տարբերություն, և առաքելություններ պլանավորողների մեծ մասը փորձում է երբ հնարավոր է խուսափել դրանցից, վառելիք խնայելու համար: Սա սովորաբար իրականացվում է կայանը ուղղակիորեն ցանկալի թեքման մեջ կամ դրան հնարավորինս մոտ ուղարկելով՝ նվազագույնի հասցնելու կայանի կյանքի տևողության ընթացքում անհրաժեշտ թեքման ցանկացած փոփոխություն: Անցումները մոլորակների մոտով թեքման մեծ փոփոխությունների կատարելու համար ամենաարդյունավետ միջոցն են, բայց դրանք արդյունավետ են միայն միջմոլորակային առաքելությունների ժամանակ:

## Արդյունավետություն
Հարթության փոփոխություն կատարելու ամենապարզ ձևը սկզբնական և վերջնական հարթությունների երկու հատման կետերից մեկում շարժիչի այրում կատարելն է: Պահանջվող արագության տարբերությունը այդ կետում երկու հարթությունների միջև արագության վեկտորային փոփոխությունն է:

Այնուամենայնիվ, թեքման փոփոխությունների առավելագույն արդյունավետությանը կարեի է հասնել ապոապսիսում (կամ ապոգեյում), որտեղ ուղեծրային արագությունը v ամենացածրն է: Որոշ դեպքերում ավելի արդյունավետ է լինում այն բարձրացնելը ավելի բարձր ուղեծիր, ապա այնտեղ ապոգեյում ուղեծրի հարթությունը փոխելը և այնուհետև արբանյակը իր սկզբնական բարձրությանը իջեցնելը:

Վերը նշված ամենաարդյունավետ օրինակի համար, ապոապսիսի վրա թեքման փոփոխությունը նաև փոխում է պերիկենտրոնի արգումենտը:

Հոհմանի փոխանցման ուղեծրերի համար սկզբնական և վերջնական ուղեծրերը գտնվում են 180 աստիճանի հեռավորության վրա։ Քանի որ փոխանցման ուղեծրային հարթությունը պետք է ներառի կենտրոնական մարմինը, ինչպիսին է Արեգակը, և սկզբնական և վերջնական հանգույցները, սա կարող է պահանջել երկու 90 աստիճանի հարթության փոփոխություն՝ փոխանցման հարթությանը հասնելու և այն լքելու համար։ Նման դեպքերում հաճախ ավելի արդյունավետ է օգտագործել «կոտրված հարթության մանևրը», որտեղ լրացուցիչ այրում է կատարվում, որպեսզի հարթության փոփոխությունը տեղի ունենա միայն սկզբնական և վերջնական ուղեծրային հարթությունների հատման կետում, այլ ոչ թե ծայրերակետերում:

## Հաշվարկ
Մաքուր թեքման փոփոխության դեպքում փոխվում է միայն ուղեծրի թեքումնը, մինչդեռ մնացած բոլոր ուղեծրային տարրերը (շառավիղը, ձևը և այլն) մնում են նույնը, ինչ նախկինում։ Թեքման փոփոխության համար անհրաժեշտ (\Delta i) անկյան փոփոխությանը հասնելու համար անհրաժեշտ արագության (\Delta v_i) տարբերությունը կարող է հաշվարկվել հետևյալ կերպ՝

\Delta v_i = {2\sin(\frac{\Delta{i}}{2})(1+e\cos(f))na \over {\sqrt{1-e^2}\cos(\omega+f)}}

որտեղ՝
*e\,-ն էքսցենտրիսիտետն է
*\omega\,-ն պերիկենտրոնի արգումենտն է
*f\,-ն իրական անոմալիան է
*n\,-ն միջին շարժումն է
*a\,-ն մեծ կիսաառանցքը:

Ավելի բարդ մանևրների համար, որոնք կարող են ներառել թեքման և ուղեծրի շառավղի փոփոխության համադրություն, արագության տարբերությունը վեկտորների տարբերությունն է սկզբնական ուղեծրի արագության վեկտորների և փոխանցման կետում ցանկալի ուղեծրի արագության վեկտորների միջև: Այս տեսակի համակցված մանևրները տարածված են, քանի որ ավելի արդյունավետ է միաժամանակ մի քանի ուղեծրային մանևրներ կատարել, եթե այդ մանևրները պետք է կատարվեն նույն վայրում:

Համաձայն կոսինուսների թեորեմի, ցանկացած նման համակցված մանևրի համար անհրաժեշտ նվազագույն արագությունների տարբերության (\Delta{v}\,) արժեքը կարող է հաշվարկվել հետևյալ հավասարմամբ՝

\Delta v = \sqrt{V_1^2 + V_2^2 - 2 V_1 V_2 cos(\Delta i)}

Այստեղ V_1-ը և V_2-ը սկզբնական և նպատակային արագություններն են։

## Շրջանաձև ուղեծրի թեքման փոփոխություն
Երբ երկու ուղեծրերն էլ շրջանաձև են (այսինքն՝ e = 0) և ունեն նույն շառավիղը, թեքման փոփոխության համար անհրաժեշտ արագության տարբերությունը (\Delta v_i), որն անհրաժեշտ է անկյան տարբերության (\Delta i) ստանալու համար կարող է հաշվարկվել հետևյալ կերպ՝

\Delta v_i = {2v\, \sin \left(\frac{\Delta{i}}{2} \right)}

որտեղ v-ը ուղեծրային արագությունն է և ունի նույն միավորները, ինչ \Delta v_i-ը:

## Թեքման փոխելու այլ եղանակներ
Թեքման փոփոխելու որոշ այլ եղանակներ, որոնք չեն պահանջում վառելիքի այրում (կամ օգնում են նվազեցնել անհրաժեշտ վառելիքի քանակը), ներառում են
* աերոդինամիկ վերելք (մթնոլորտում գտնվող մարմինների համար, ինչպիսին է Երկիրը)
* արեգակնային առագաստներ

## Տես նաև
*Ուղեծրի թեքում
*Ուղեծրային մանևր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստղադինամիկա
Կատեգորիա:Ուղեծրային մանևրներ
Կատեգորիա:Ուղեծրեր