Ջեյմս Բերրի

**Ջեյմս Միրանդա Ստյուարտ Բերրի** (, ), անգլիացի բժիշկ և զինվորական վիրաբույժ, ծառայել է Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում։ Իր կարիերայի վերջում նա զբաղեցրել է գլխավոր տեսուչի պաշտոնը։ Բերրին զբաղվել է բրիտանական բանակի վիրավոր և հիվանդ զինվորների բուժմամբ, ինչպես նաև տեղաբնիկ բնակչության կյանքի բարելավմամբ։ Նրա նշանակալի ձեռքբերումներից է Աֆրիկայում առաջին կեսարյան հատման վիրահատությունը, որի ժամանակ և մայրը, և երեխան ողջ են մնացել։ Նրա գերեզմանը գտնվում է Լոնդոնի Քենսալ Գրին գերեզմանատանը։

Դոկտոր Բերրին դարձել է վավերագրական ֆիլմերի և գեղարվեստական գրականության հերոս։ Մասնավորապես, անգլիացի գրող Պատրիսիա Դանկերը նրան է նվիրել իր «Ջեյմս Միրանդա Բերրի» (, 1999) վեպը։

## Կենսագրություն
thumb|left|Ջեյմս Բերիի դիմանկարը, նկարված մոտ 1813-1816 թվականներին
Բերրին ծնվել է Մարգարեթ Էնն Բալքլի () անունով և մանկության տարիներին համարվել է աղջիկ։ Բերրին իր ամբողջ հետագա՝ և հրապարակային, և անձնական կյանքում հանդես է եկել որպես տղամարդ, որպեսզի կարողանա ընդունվել Էդինբուրգի համալսարան և սկսել վիրաբույժի կարիերա։ Նրա կենսաբանական սեռը հայտնի է դարձել հանրությանը և գործընկերներին միայն մահվանից հետո։

1813 թվականի հուլիսի 6-ին բանակ զորակոչվելուց հետո Բերրին նշանակվել է բրիտանական բանակի բժշկի օգնական՝ Չելսիի հիվանդանոցում, որից հետո տեղափոխվել է Պլիմութի Թագավորական ռազմական հիվանդանոց, որտեղ 1815 թվականի դեկտեմբերի 7-ին ստացել է վիրաբույժի օգնականի կոչում, որը համարժեք է լեյտենանտի կոչման։

Ռազմական պատրաստություն ստանալուց հետո՝ 1816 թվականին, Բերրին գործուղվել է Քեյփթաուն, Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն։ Լորդ Բյուքենը Բերիին հանձնել է հանձնարարական նամակ՝ հասցեագրված այն ժամանակվա նահանգապետ գեներալ-լեյտենանտ Չարլզ Հենրի Սոմերսեթին։ Լորդ Չարլզի հիվանդ դստեր հաջող և նույնիսկ տպավորիչ բուժումից հետո Բերրին դարձել է ընտանիքի բարեկամ և հետագայում պահպանել մտերմիկ բարեկամություն նահանգապետի հետ՝ դառնալով նաև նրա անձնական բժիշկը։ 1822 թվականին Սոմերսեթը Բերիին նշանակել է գաղութի բժշկական տեսուչ։

## Ջեյմս Բերրիի գաղտնիք
1865 թվականին Ջեյմս Բերրիի մահից հետո նրան լողացնող սպասուհին սկսել է պնդել, որ Բերրին իրականում կին է եղել։ Սակայն այդ ժամանակ հաջողվել է այդ փաստը թաքցնել հանրությունից, և Բերրիի անձնական գործը գաղտնի է մնացել Պաշտպանության նախարարության արխիվներում։

20-րդ դարի 50-ականներին պատմաբան Իզոբել Ռին () ռազմական արխիվներում պատահաբար հայտնաբերել է փաստաթղթեր, որոնք վկայել են, որ Ջեյմս Բերրին իրականում կին է եղել՝ ծագումով Կորկից, եղել է իռլանդացի մրգավաճառի դուստր, ինչպես նաև բրիտանացի նկարիչ Ջեյմս Բերրիի (1741–1806) եղբոր աղջիկը։ Սակայն Ռեն չի կարողացել գտնել լրացուցիչ ապացույցներ։

21-րդ դարի սկզբին քեյփթաունցի ուրոլոգ Մայքլ դյու Պրիզը, հետաքրքրված լինելով Բերրիի պատմությամբ, սկսել է նոր ապացույցների որոնումներ։ Նրան հաջողվել է հայտնաբերել Բերրիի նամակներ, որոնց մի մասը ստորագրված է եղել Մարգարեթ Էնն Բալքլի անունով, իսկ մյուս մասը՝ Ջեյմս Բերրի։ Ձեռագրաբանական փորձաքննությունը հաստատել է, որ բոլոր նամակները գրված են նույն ձեռագրով և նույն գրելու ոճով։ Այդ նամակները հրապարակվել են «New Scientist» գիտական ամսագրում։

## Մշակույթում
1919 թվականին Օլգա Ռակսթերի և Ջեսսիկա Գրովի «Դոկտոր Ջեյմս Բերրի» ներկայացումը բեմադրվել է Լոնդոնի Սենթ Ջեյմս թատրոնում։ «The Observer» բրիտանական թերթի կողմից արժանացել է խառը գնահատականի։

Խորհրդային հետախույզ և մանկագիր Զոյա Վոսկրեսենսկայայի «Աղջիկը փոթորկալից ծովում» (1969) վեպում անգլիացի բժիշկը պատմում է խորհրդային աղջկան Բերրիի պատմությունը դեռևս Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ։ Գրքում վիրաբույժի ազգանունը հնչում է որպես «Բերրի»։

1982 թվականին «BBC Radio 4» բրիտանական ռադիոկայանը հեռարձակեել է Ժան Բինիի 45 րոպեանոց «Դոկտոր Բերրի» ռադիոբեմադրությունը, որը կրկին հեռարձակվել է 2018 թվականին։

1994 թվականին BBC-ի «The Experiment» դրամա-վավերագրական ֆիլմի մի դրվագում Ջեյմս Բերրիին մարմնավորել է Աննա Մասին։ Նրա կերպարը համեմատվում է աշխատավոր դասի կին Հաննա Քալվիկի հետ՝ մի կնոջ,  վրա իրականացվել է սոցիալական փորձ։

Բրիտանացի վիպասան և գիտնական Պատրիսիա Դանկերի 1999 թվականի «Ջեյմս Միրանդա Բերրի» պատմական վեպը նվիրված է Բերրիի կյանքին։

2012 թվականին «Gilmore and Roberts» բրիտանական ֆոլկ դուետը «The Innocent Left» ալբոմում ընդգրկել է Բերրիին նվիրված «Doctor James» երգը։

2016 թվականի «Herstory: Ireland's EPIC Women» հեռուստասերիալի երրորդ սերիայում Ջեյմս Բերրին ներկայացվում է որպես կանանց իրավունքների պատմական կերպար։

2018 թվականին բրիտանացի դերասանուհի, ռեժիսոր, պրոդյուսեր, սցենարիստ Ռեյչել Ուայզը հայտարարել է, որ մշակում է Ջեյմս Բերրիի մասին կենսագրական ֆիլմ, որի պրոդյուսերը և գլխավոր դերակատարը կլինի ինքը։

2024 թվականին իռլանդացի երաժիշտ Վալլիս Բիրդը համագործակցել է գերմանական դասական հնգյակ «Spark»-ի հետ՝ Բերրիի մասին «Բժիշկ Ջեյմս Բերրի» վերնագրով սինգլ թողարկելու համար։ Երգը ներառվել է հաջորդ՝ «Visions of Venus» ալբոմում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 
* The Mysterious Doctor James Barry
* 
* 
* 
* 

 
Կատեգորիա:18-րդ դարի ծնունդներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Բժշկության պատմություն
Կատեգորիա:Դիզենտերիայից մահացածներ
Կատեգորիա:Իռլանդացիներ
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ պատմություն