Մագնեզիում

thumb|280px|Մետաղական մագնեզիում
**Մագնեզիում**, պարբերական համակարգի 2 խմբի գլխավոր ենթախմբի քիմիական տարր, որի նշանն է **Mg** և ատոմային համարը՝ 12։ Ատոմն էլեկտրոնային շերտում ունի ns² կառուցվածքը, այսինքն s-տարրեր են։ Ենթախմբում բոլոր տարերը մետաղական տարրեր են, ատոմային համարի մեծացման հետ մետաղական հատկություններն ուժեղանում են, որը կապված է ատոմների շառավիղի մեծացման և իոնացման էներգիայի փոքրացման հետ։

## Բնության մեջ
Մագնեզիումի կլարկն - 1,95 % (19,5 կգ/մ)։ Ընդերքում ամենատարածվածն է, մեծ քանակներով գտնվում է ծովի ջրերում։
Մագնեզիում ստացման հիմնական աղբյուրներն են՝
* Ծովի ջուր - (Mg 0,12-0,13 %),
* Կառնալիտ MgCl² • KCl • 6H2O (Mg 8,7 %),
* Բիշոֆիտ - MgCl<sub>2</sub> • 6H2O (Mg 11,9 %),
* Կիզերիտ - MgSO4 • H2O (Mg 17,6 %),
* Էպսոմիտ - MgSO4 • 7H2O (Mg 16,3 %),
* Կաինիտ — KCl • MgSO<sub>4</sub> • 3H2O (Mg 9,8 %),
* Մագնեզիտ — MgCO<sub>3</sub> (Mg 28,7 %),
* Դոլոմիտ — CaCO<sub>3</sub>·MgCO<sub>3</sub> (Mg 13,1 %),
* Բրուսիտ — Mg(OH)<sub>2</sub> (Mg 41,6 %)։

Երկրակեղևում կազմում է մոտ 2%։ Հանդիպում է հիմնականում կարբոնատների (MgCO3, CaCO3), սուլֆատների (MgSO4՝ ծովի ջուր) սիլիկատների և ալյումասիլիկատների ձևով։

## Ստացում
Մագնեզիումը հիմնականում ստանում են քլորիդի էլեկտրոլիզով՝ որպես հավելույթ ավելացնելով KCl.
:: \mathsf{MgCl_2 \rightarrow Mg + Cl_2}
Մշակվել է մագնեզիումի ստացման մեկ այլ մեթոդ։ Մագնեզիումի օքսիդը բարձր ջերմաստիճանում վերականգնում են սիլիցիումով կամ կոքսով.
:: \mathsf{MgO + C \rightarrow Mg + CO}

Մագնեզիումի տարեկան արտադրանք կազմում է հարյուր հազարավոր տոննաներ։

## Ֆիզիկական հատկություններ
Մագնեզիումը արծաթավուն սպիտակ մետաղ է, վեցանիստ բյուրեղացանցով, բյուրեղացանցի տվյալներն են՝ a = 0,32029 նմ, c = 0,52000 նմ, Z = 2: Սովորական պայմաններում մագնեզիումի խտությունը 20&nbsp;°C-ում - 1,738 գ/սմ³ է։ Հալման ջերմաստիճանը 650&nbsp;°C է, իսկ եռման՝ 1090&nbsp;°C:

Մագնեզիումը կարելի է երկար պահել օդում։

## Քիմիական հատկություններ
Փոխազդում է օդի հետ և ազոտի հետ, այս ռեակցիաները միացման են և ուղեկցվում են ջերմության անջատմամբ։

\mathsf{2Mg + O_2 \rightarrow 2MgO}

:: \mathsf{3Mg + N_2 \rightarrow Mg_3N_2}

Մագնեզիումը տաքացման պայմաններում և ճնշման տակ միանում է ջրածնի հետ՝ առաջացնելով հիդրիդներ։
:: \mathsf{3Mg + H_2 \rightarrow MgH_2}

Այս հիդրիդները քայքայվում են ջրի ազդեցությամբ՝ ենթարկվելով հիդրոլիզի.
:: \mathsf{MgH_2 + 2H_2O  \rightarrow Mg(OH)_2 + 2H_2}

Մագնեզիումը փոխազդում է նաև այլ ոչ մետաղների հետ։ Օրինակ՝

:: \mathsf{2Mg + Si\rightarrow Mg_2Si}

:: \mathsf{3Mg + S \rightarrow MgS}

Լինելով ուժեղ վերականգնիչ փոխազդում է ոչ մետաղների օքսիդների հետ.
:: \mathsf{3Mg + SiO_2 \rightarrow 2MgO + Si}

Մագնեզիումը բուռն փոխազդում է թթուների հետ՝ առաջացնելով ջրածին.
:: \mathsf{3Mg + H_2SO_4 \rightarrow MgSO_4 + H_2}

Օքսիդիչ թթուների հետ փոխազդելիս ջրածին չի անջատվում. ստացվում է մետաղի աղ, ջուր և թթվի վերականգնման արգասիք.
:: \mathsf{Mg + 12HNO_3 \rightarrow Mg(NO3)_2 + N_2 + 6H_2O}

## Կիրառություն
Զգալի քանակներով մագնեզիում օգտագործվում է այլ մետաղների արտադրության համար։ Գործնական մեծ նշանակություն ունեն մագնեզումական համաձուլվածքներըորոնք մագնեզիումից բացի պարունակում են նաև Al Mn, Zn րայլ տարրեր։

### Համաձուլվածքներ
Մագնեզիումի համաձուլվածքները ամենաթեթև կառուցանյութեր են, որոնց գլխավոր սպառողները ինքնաթիռա- և ավտոմեքենաշինությունն են։ Մագնեզիումի ձուլակտորի գինը 2006 թվականին կազմել է 3 դոլլար։

### Միացություններ
Մագնեզիումի օքսիդները սպիտակ փոշիներ են։ Ստանում են համապատասխան կարբոնատների ջերմային քայքայմամբ.
:: \mathsf{MgCO_3 \rightarrow MgO + CO_2}

Մագնեզիումի օքսիդը ջրում չի լուծվում։

Մագնեզիումի հիդրօքսիդը կարելի է ստանալ աղի և որևէ ալկալու փոխազդեցությունից։ Օրինհակ՝
:: \mathsf{Mg(NO_3)_2 + 2NH_4OH\rightarrow Mg(OH)_2 + 2NH_4NO_3}

Մագնեզիումի հիդրօքսիդը արդյունաբերությունում ստանում են օքսիդի և ջրի միացման ռեակցիայով։

### Մագնեզիումի աղերը
Ունեն մեծ կիրառություն, հատկապես սուլֆատները և կարբոնատները։
Մեծ քանակությամբ մագնեզիումի սուլֆատ՝ MgSO4, պարունակվում է ծովի ջրում։ Յոթջրյա բյուրեղահիդրատը՝ MgSO4 • 7H2O «դառն աղ» անվամբ հայտնի է որպես լուծողական։

Օգտագործում են կոսմետիկական և ատամի մածուկների արտադրության մեջ, ռենտգենյան ախտորոշման միջոց, ներկերի և գունանյութերի արտադրության մեջ, առնետների ոչնչացման միջոց։

### Բժշկության մեջ
Մագնեզիումի կենսաբանական նշանակությունը նույնպես էական է։ Բժշկության մեջ, որպես դեղամիջոց, օգտագործում են մագնեզիումի սուլֆատը, օքսիդը և կարբոնատը։ Այդ մետաղն անհրաժեշտ է մկանների և նյարդային համակարգի ճիշտ գործունեության համար։ Մարդու օրգանիզմը պարունակում է մոտ 25 գ մագնեզիում, որի մեծ մասը գտնվում է ոսկորներում։ Մարդը մագնեզիում է յուրացնում բանջարեղենի միջոցով. բոլոր կանաչ բույսերը պարունակում են քլորոֆիլ, առանց որի, ինչպես գիտեք, անհնար է ֆոտոսինթեզը։

## Մագնեզիում կիրառման նորմերի աղյուսակ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Эйдензон М. А., Магний, М., 1969; Тихонов В. Н.
* Аналитическая химия магния, М., 1973 Иванов А. И., Ляндрес М. Б., Прокофьев О. В.
* Производство магния, М., 1979. С. И. Дракин. П. М. Чукуров.
* *Дэвис А.* Нутрицевтика. Питание для жизни, здоровья и долголетия. — М.: Саттва, Институт трансперсональной психологии, 2004. — С.180—188. — ISBN.5-93509-021-X
* *Минделл Э.* Справочник по витаминам и минеральным веществам. — М.: Медицина и питание, 2000. — С.83—85. — ISBN.5-900059-03-0

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* Պարբերական աղյուսակ

Կատեգորիա:1908 գիտությունում
Կատեգորիա:Թեթև մետաղներ
Կատեգորիա:Հողալկալիական մետաղներ
Կատեգորիա:Մագնեզիում
Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ