open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Waiting for the Sun

**Waiting for the Sun**-ը ամերիկյան լեգենդար ռոք խումբ The Doors-ի երրորդ ստուդիական ալբոմն է։ Ալբոմը թողարկվել է 1968 թվականի հուլիսին, և դարձել է խմբի առաջին և միակ ալբոմը որը առաջին հորիզոնականն է զբաղեցրել Ամերիկայի չարթերում։ Ալբոմը նաև իր մեջ է ներառում խմբի երկրորդ հիթային սինգլ համարվող "Hello, I Love You" երգը։ Ալբոմը նաև զբաղեցրեց 16րդ հորիզոնականը Անգլիայում։ Բացառությամբ երկուսի ալբոմի մնացյալ բոլոր երգերը գրվել են այն ժամանակահատվածում երբ խումբը ձայնագրել է իրենց առաջին և երկրորդ ստուդիական ալբոմները։ Ալբոմի կենտրոնական երգը պետք է լիներ բավական երկար և թատերական "Celebration of the Lizard" երգը, սակայն այդ երգից միայն մի հատվածը ընդգրկվեց ալբոմի ցանկում՝ "Not to Touch the Earth"-ը։ Ալբոմը վաճառվել է ավելի քան 9 միլիոն օրինակով ամբողջ աշխարհում։

## Կառուցվածք

"Celebration of the Lizard" երգը նախապես պետք է զբաղեցներ ալբոմի ամբողջ առաջին կողմը, բայց խումբը երբեք չկարողացավ ձայնագրելերգի համար այն ստուդիական տարբերակը որը նրանց պետք էր և նրանք ուզում էին։ (Հետագայում խումբը այն ձայնագրում է այն իրենց առաջին համերգային ալբոմում՝ *Absolutely Live*-ում)։

Խմբի որոշ երկրպագուներ այն կարծիքն են հայտնել որ երբ "Celebration of the Lizard" երգի ձայնագրությունը հետաձգվեց, խմբի ավելի վաղ շրջանի երկու ստեղծագործություններ "Hello, I Love You" և "Summer's Almost Gone" երգերը վերանայվեցին և վերաձայնագրվեցին արպեսզի լրացնեն պակասը։ Այս երկու երգերի դեմո տեսակները ձայնագրվել են խմբի 1965 թվականին լույս տեսած առաջին դեմո ալբոմում։ *Waiting for the Sun*-ը դարձավ խմբի ամենակարճ ալբոմը։

Ալբոմի 40-ամյակին նվիրված վերաողարկման ժամանակ "Celebration of the Lizard" երգը որը ենթավերնագրված էր "An Experiment/Work in Progress" անունով, և "Not to Touch the Earth" երգի սկզբնական երկու տարբերակները ընդգրկվեցին որպես հավելյալ երգեր։

*Waiting for the Sun*-ը հաճախ է քննադատության ենթարկվել իր փափուկ հնչողության համար, և համարվում է որ հենց այդ հնչողության պատճառով խումբը փոխեց իրենց նախկին հնչողությունը որի շնորհիվ դարձել էր ճանաչված։ Չնայած սրան ալբոմը ներառում է խմբի որոշ դասական դարձած ստեղծագործություններ ինչպիսիք են "Hello, I Love You", "Five to One", "Spanish Caravan", "Not to Touch the Earth" և հակասական, պատերազմի դեմ գրված "The Unknown Soldier" երգերը։

Ալբոմի համանուն անունով՝ "Waiting for the Sun" դուրս է մնացել ալբոմից սակայն հետո այն ձայնագրվել է 1970 թվականին թողարկված *[[Morrison Hotel]]* ալբոմում։

Ալբոմի ձայնագրման ժամանակ Ռեյ Մանզարեկը փոխեց իր Vox Continental գործիքը Gibson G-101ճով, որը և հետագայում նա նվագում էր խմբի համերգային կատարումների ժամանակ։

Խմբի կիթառիստ Ռոբի Կրիեգերը ալբոմում ցույց է տալիս ֆլամենգո ժանրում իր վարպետությունը "Spanish Caravan" երգում։

## Երգացանկ
Բոլոր երգերը գրվել են Ջիմ Մորիսոնի, Ռոբի Կրիգերի, Ռեյ Մանզարեկի, և Ջոն Դենսոմրի կողմից։

## Անձնակազմ
* Ջիմ Մորիսոն - վոկալ
* Ռեյ Մանզարեկ - դաշնամուր
* Ռոբի Կրիգեր - կիթառ
* Ջոն Դենսմոր - հարվածային գործիքներ

## Չարթեր

## Վաճառքներ

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1968 ալբոմներ
Կատեգորիա:Billboard 200 գլխավորած ալբոմներ
Կատեգորիա:The Doors
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Դարվին

**Դարվին** (), քաղաք Ավստրալիայում, Հյուսիսային տարածքի մայրաքաղաքը։ Ունի 136,245 բնակչություն։

## Անվանում
Հիմնադրվել է 1863 թվականին և Մեծ Բրիտանիայի այն ժամանակվա վարչապետի անունով կոչվել է *Փալմերստոն*. 1911 թվականին վերանվանվել է ի պատիվ անգլիացի բնագետ Չարլզ Դարվինի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1869 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:1869 հիմնադրումներ Ավստրալիայում
Կատեգորիա:Ավստրալիայի քաղաքներ
Հայաստանի վերահսկիչ պալատ

**Հայաստանի վերահսկիչ պալատ**, Վերահսկիչ պալատը (ՎՊ) անկախ մարմին է, որը, «Վերահսկիչ պալատի մասին» Հայաստանի օրենքի (2006) համաձայն, վերահսկողություն է իրականացնում բյուջետային միջոցների և պետական ու համայնքային սեփականության օգտագործման նկատմամբ։ Պալատի գործունեության ծրագիրը հաստատում է Հայաստանի Ազգային ժողովը։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
Սերոկի սարավանդ

**Սերոխի սարավանդ** կամ **Սերոկի սարավանդ**, գտնվում է Հայկական հրաբխային բարձրավանդակի կենտրոնական մասում, Բյուրակն բարձրավանդակից հարավ-արևմուտք, Արածանիի Գյոնիկ (Գյոնիկսու), Բյուրակն (Բինգյոլ) վտակների վերնագավառում։ Բարձրությունը 2000—2200 մ է։ Կազմված է վերին պլիոցենի և չորրորդականի հրաբխային ապարներից։ Բուսածածկույթը մարգագետնա-տափաստանային է։

Կատեգորիա:Հայաստանի աշխարհագրություն
Հայաստանի ավտոմոբիլային տրանսպորտ

մինի|աջից|Ավտոմոբիլային տրանսպորտի արտադրանքը ամբողջ աշխարհում (2009 թվականի տվյալներով)
[մինի|[Երևանի նահանգում հայտնված առաջին ավտոմեքենաներից մեկը, Բուիք մոդելի(1913 թվական)]]

**Հայաստանի ավտոմոբիլային տրանսպորտ**, առաջին ավտոմոբիլը Երևանում հայտնվել է 1913 թվականին։ Մինչ այդ ուղևորափոխադրումները կատարվել են հիմնականում սայլերով, ֆուրգոններով (մինչև 1931 թվականը), իսկ Հայաստանում գործող 1058,7 կմ ընդհանուր երկար, ճանապարհի 752,3 կմ-ը խճուղի էր։

## Տրանսպորտային հաղորդակցության հաստատումը
Տրանսպորտային հաղորդակցություն է հաստատվել Թիֆլիս-Դիլիջան-Ելենովկա-Սևան-Երևան և նրա շարունակության՝ Նախիջևան-Ջուլֆա և Դիլիջան-Ղարաքիլիսա-Վանաձոր-Ալեքսանդրապոլ-Արևմտյան Հայաստանի սահման, Երևան-Էջմիածին-Մարգարա-Իգդիր ճյուղավորումներով։ Թիֆլիս-Երևան ճանապարհի Երևան-Ջուլֆա հատվածը և դրա մյուս ճյուղավորումները հետագայում վերածվել են խճուղիների։ Տարանցիկ փոխադրումներ են կատարվել Ռուսաստանից Թուրքիա և Իրան։ Երևանի, Ղարաքիլիսայի և Ալեքսանդրապոլի միջև կապը պահպանվել է նաև փոստային կառքերի միջոցով։ 1932 թվականին հանրապետության ավտոպարկն ունեցել է 787 ավտոմոբիլ, այդ թվում՝ 446 բեռնատար, 135 մարդատար, 206 ավտոբուս և հատուկ ծառայությունների մեքենաներ։

## Տրանսպորտային փոխադրում
1940 թվականին այն իրականացրել է տրանսպորտային փոխադրումների 62 %-ը, բեռնաշրջանառության՝ 9,5 %-ը։ 1941-1950 թվականներին ավտոպարկը համալրվել ու նորացվել է։

## Ավտոմեքենաների քանակը` 1950-1986, 2004-2008 և 2010-2011 թվականներին
մինի|աջից|Քուինսլենդում (Անգլիա) հայտնված առաջին ավտոմեքենան
1950-1986 թվականներին զգալիորեն աճել է ավտոմեքենաների թիվը, մեծացել է նոր 292 Երևանի մետրոպոլիտենի «Գործարանային» կայարանը մակնիշի, մասնագիտացված թափքերով մեքենաների տեսակարար կշիռը։ Անկախացումից հետո արմատապես փոխվել է ավտոմոբիլային պարկը, նախկին խորհրդային ավտոմեքենաների փոխարեն ներկրվել են արտասահմանյան մակնիշների բազմաթիվ ու բազմատեսակ մեքենաներ։ 2004-2008 թվականներին ներմուծված ավտոմեքենաների ընդհանուր քանակի տարեկան միջին աճը կազմել է եղածի 20-30 %-ը։ ՀՀ-ում ավտոմեքենաների ընդհանուր քանակն ավելի քան 400 հազար է (2010), ոչ քաղաքային ավտոճանապարհների երկարություն՝ 7704 կմ (միջպետական՝ 1686 կմ, հանրապետական՝ 4056 կմ, տեղական՝ 1962 կմ)։ 2010 թվականին իրականացվել են միջմարզային, ներմարզային, ներքաղաքային և միջպետական կանոնավոր ուղևորափոխադրումներ։ Միջմարզային փոխադրումներն իրականացրել է 89 կազմակերպություն՝ 206 երթուղով, ներմարզային փոխադրումները՝ 68 կազմակերպություն՝ 244 երթուղով, միջպետական փոխադրումները՝ 18 կազմակերպություն՝ 34 երթուղով։ 2011 թվականից Երևանից ՌԴ (Սոչի, Կրասնոդար, Միներալնիե Վոդի, Դոնի Ռոստով և Վոլգոգրադ) ու հակառակ ուղղությամբ գործում են միջպետական կանոնավոր ուղևորափոխադրումներ։

Կատեգորիա:Հայաստանի տրանսպորտ
Բանջարաբուծությունը Հայաստանում

մինի|Բանջարաբոստանային արտադրանքի ցուցադրություն
մինի|Հայաստանում աճեցված պտուղներ
**[[Հայաստան]]ում [[բանջարաբուծություն]]ը** գյուղատնտեսության առաջնային ենթաճյուղերից մեկն է, որն ունի հազարամյակների պատմություն և ավանդույթներ։ Նպաստավոր աշխարհագրական դիրքի և ագրոէկոլոգիական պայմանների շնորհիվ Հայաստանում աճում են բանջարեղենի բազմաթիվ տեսակներ։

Հայաստանում բանջարանոցային մշակաբույսերից առավել տարածված են լոլիկը, վարունգը, կաղամբը, սեխը, սմբուկը, բողկը, գազարը, սխտորը, ծնեբեկը, սպանախը, տաքդեղը, լոբին, ծաղկակաղամբը, շաղգամը, տերևաբանջարներից՝ թարխունը, մաղադանոսը, համեմը, ռեհանը և այլն, բոստանային մշակաբույսերից՝ ձմերուկը, սեխը, դդումը, դդմիկը։ Փորձեր են կատարվում արտադրական պայմաններում վայրի տերևաբանջարների մշակության ուղղությամբ։

Տարբերում են բաց գրունտի (բույսի մշակությունը բաց դաշտում) և պաշտպանված (փակ) գրունտի (աճեցումը ջերմատներում, ջերմոցներում) բանջարաբուծություն։ 2011 թվականին բանջարաբոստանային մշակաբույսերի ցանքատարածությունը 30,7 հազար հա էր, համախառն բերքը՝ 970,2 հազար տ։ Ցանքատարածությունների մոտ 80%-ը զբաղեցրել են լոլիկը, տաքդեղը, վարունգը և սմբուկը։

Միևնույն ժամանակ մեծ պահանջարկ ունեն թե թարմ, և թե վերամշակված բանջարեղենի ոչ ավանդական տեսակները, որոնք արժեքավոր են թե սննդային, և թե բուժիչ հատկանիշների տեսանկյունից։ Դրանցիցն են՝ կաղամբազգիներից՝ բրուսելյան կաղամբը, չինական կաղամբը, պեկինյան կաղամբը, ինչպես նաև բրոկոլին և կոլրաբին, իսկ տերևաբանջարներից՝ տարբեր ձևերի և գույների հազարները։

2005-2007 թթ. ընթացքում զգալիորեն ավելացել են բանջարաբոստանային մշակաբույսերի ցանքատարածությունները, սակայն 2008 թ. բանջարեղենի գրեթե բոլոր տեսակների ցանքատարածությունների թեթևակի նվազում արձանագրվեց, բացի գազարից (որի տարածքները մնացին անփոփոխ) և սխտորից (40 հա-ով ավելի բերք հավաքվեց)։ Ամենաշատ արտադրվող տեսակը լոլիկն է (զբաղեցնում է բանջարեղենի ընդհանուր ցանքատարածությունների 25-30%-ը)։ Սմբուկը, տաքդեղը և կանաչեղենի տարբեր տեսակները զբաղեցնում են բանջարեղենի ընդհանուր տարածքի 24-28%-ը, իսկ կաղամբը և վարունգը՝ համապատասխանաբար 15-16% և 9-11%-ը։
Ցանքատարածությունների ընդլայնման և բերքատվության բարձրացման շնորհիվ ավելացել է բանջարեղենի համախառն բերքը։ 2005-2009 թթ. ընթացքում լոլիկի բերքատվությունն ավելացել է հեկտարի հաշվով 6.8 տոննայով։ Վարունգի և կաղամբի դեպքում աճը կազմել է 5 և 4.6 տոննա։ Բերքատվության առավել ակնհայտ ավելացում է արձանագրվել գազարի դեպքում՝ 9.2 տոննա հեկտարի հաշվարկով։

## Աղբյուրներ
* «2009թ. գյուղատնտեսական մշակաբույսերի տակ դրված հողատարածքները և համախառն բերքը», Հայաստանի ազգային վիճակագրական ծառայություն, 12 մարտի, 2010թ., առցանց տարբերակն առկա է կայքում
* «Պարենային ապահովություն և աղքատություն, 2010թ. հունվար-հունիս», Հայաստանի ազգային վիճակագրական ծառայություն, 21 օգոստոսի, 2010թ.,

Կատեգորիա:Հայաստանի բանջարաբուծություն
Կատեգորիա:Հայաստանի գյուղատնտեսություն
Ալեքսանդր Սերով (կոմպոզիտոր)

**Ալեքսանդր Նիկոլաևիչ Սերով** (, ), ռուս կոմպոզիտոր, երաժշտական քննադատ։

## Կենսագրություն
1835-1840 թվականներին սովորել է Իրավագիտության ուսումնարանում, որտեղ մտերմացել է Վ․ Ստասովի հետ։ 1840-1868 թվականներին ծառայել է արդարադատության նախարարության տարբեր գերատեսչություններում։

Երաժիշտ դարձել է ինքնակրթությամբ։ 1840-ական թվականներին գրել է առաջին ստեղծագործությունները։ 1851 թվականից մամուլում հանդես է եկել որպես երաժշտական քննադատ։

Գրել է ռուս և արևմտաեվրոպական երաժշտության վերաբերյալ մի շարք նշանակալից հոդվածներ, աշխատություններ (Մ. Գլինկայի, Ա․ Դարգոմիժսկու, Վ․ Ա․ Մոցարտի, Լ․ Բեթհովենի, Ռ․ Վագների մասին), հանդես եկել որպես ռեալիզմի ջատագով։

1867 թվականին կնոջ՝ Վ․ Սերովայի հետ հրատարակել է «Երաժշտություն և թատրոն» ամսագիրը։ Եղել է Ռիխարդ Վագների ստեղծագործության և երաժշտադրամատիկական սկզբունքների եռանդուն քարոզողը։

«Հուդիթ» (1862), «Ռոգնեդա» (1865), «Թշնամու ուժը» (Սերովի մահից հետո ավարտել են Վ․ Սերովան և Ն․ Սոլովյովը, 1871) օպերաների, սիմֆոնիկ, խմբերգային երկերի, ռոմանսների, երգերի և ժողովրդական երգերի մշակումների, դրամատիկական ներկայացումների երաժշտության հեղինակ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երաժշտական քննադատներ
Կատեգորիա:Ռուս երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Հայաստանի դրամաշրջանառություն

**Հայաստանի ազգային դրամանիշը**՝ դրամը, շրջանառության մեջ է դրվել 1993 թվականի նոյեմբերի 22-ին՝ ՀՀ ԿԲ 10, 25, 50, 100, 200 և 500-դրամանոց բանկային տոմսերի ձևով։ Փոխանակումը կատարվել է 1 դրամ = 200 ռուբլի հարաբերությամբ։ Մինչև 1994 թվականի մարտի 17-ը ժամանակավոր շրջանառության մեջ են թողնվել նաև խորհրդային 1961-1992 թվականների նմուշների 1-ից մինչև 500 ռուբլի անվանական արժեքներով թղթադրամները։ 1994 թվականի փետրվարի 21-ին շրջանառության մեջ են դրվել առաջին շարքի ալյումինե մետաղադրամները՝ 10, 20, 50 լումա և 1, 3, 5, 10 դրամ անվանական արժեքներով, 1994 թվականի հոկտեմբերի 24-ին՝ 1994 թվականի նմուշի 1000 դրամ, իսկ 1995 թվականի սեպտեմբերի 6-ին՝ 1995 թվականի նմուշի 5000 դրամ անվանական արժեքներով թղթադրամները։ 1998 թվականից սկսած՝ թողարկվել են 50, 100, 500, 1000, 5000, 10.000 և 20.000 դրամ անվանական արժեքներով երկրորդ շարքի թղթադրամները։

2001 թվականի հունիսի 4-ին շրջանառության մեջ է դրվել 50.000 դրամ անվանական արժեքով հոբելյանական թղթադրամը՝ նվիրված Հայաստանում քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակելու 1700-ամյակին։ 2004-2005 թվականներին շրջանառությունից հանվել են 1993-1995 թվականների նմուշի և 1998 թվականի նմուշի 50 ու 100 դրամ անվանական արժեքներով թղթադրամները։ 2003-2004 թվականներին շրջանառության մեջ են դրվել երկրորդ շարքի մետաղադրամները՝ 10, 20, 50, 100, 200 և 500 դրամ անվանական արժեքներով, 2009 թվականի օգոստոսի 24-ից՝ 100.000 դրամ անվանական արժեքով հիշատակային թղթադրամը, որի վրա պատկերված է Եդեսիայի՝ ազգությամբ հայ առաջին թագավոր Աբգար Ե-ն, որն առաջինն է ընդունել քրիստոնեություն (Հայ առաքելական եկեղեցին նրան դասել է իր սրբերի կարգը)։ ՀՀ ԿԲ-ն թողարկել է նաև մի քանի տասնյակ հուշադրամներ՝ ոսկուց, արծաթից և պղինձ-նիկելի համաձուլվածքից։

Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Ֆեդերիկա Ֆալզոն

**Ֆեդերիկա Ֆալզոն** ()՝ մալթացի երգչուհի է, ով ներկայացրել է Մալթան Մանկական Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթում։ Նրան բախտ է վիճակվել ներկայացնել իր երկիրը, հենց իր երկրում։

## Մանկական Եվրատեսիլ 2014
2014 թվականին նա ներկայացրել է Մալթան Մանկական Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթում սեփական հարկի տակ։

## Սկավառակագրություն
### Սինգլներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Մալթացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Մանկական Եվրատեսիլի մասնակիցներ
Հայաստանի կենսաբազմազանության պահպանություն

**Կենսաբազմազանության պահպանություն**ը բնական պաշարների պահպանության ամբողջությունն է։

### Բնական Պաշարներ

Հայաստանի և Արցախի աշխարհագրական դիրքը և ռելիեֆը նպաստել են կենսաբազմազանության մեծ տեսականու՝ հարուստ բնաշխարհիկության և ագրոկենսաբազմազանության ձևավորմանը։ Մեր երկրի ոչ մեծ տարածքում աճում են շուրջ 3600 տեսակի անոթավոր բույսեր, ավելի քան 4700 տեսակի սնկեր, կան մոտ 540 տեսակի ողնաշարավոր կենդանիներ և մոտ 17000 տեսակի անողնաշար կենդանիներ։ Այստեղ ներկայացված են Կովկասի բոլոր հիմնական բնական էկոհամակարգերը՝ բացառությամբ խոնավ մերձարևադարձայինների։
Հայաստանի և Արցախի կենսաբազմազանությունը հարուստ է տնտեսապես արժեքավոր տեսակներով։ Բույսերի մոտ 2000 տեսակ ունի սննդարար, կերային, դեղատու, ներկատու, եթերայուղատու, մեղրատու, խիժատու, մի շարք կենդանիներ՝ մորթատու, մսատու և այլ օգտակար հատկություններ։

### Մարդկային Գործոն

Կենսաբազմազանությունը Հայաստանում օգտագործել են տարերայնորեն՝ առանց հաշվի առնելու բուսական, և կենդանական, պաշարների վերարտադրության ապահովման
բնական հնարավորությունները։ Դրա հետևանքով աստիճանաբար դեգրադացվել և ոչնչացվել են որոշ տեսակներ, կենսաբազմազանությունն աղքատացել է, և ոչ ռացիոնալ օգտագործման պատճառով որոշ բնակմիջավայրեր (անտառներ, լեռնային արոտավայրեր և գերխոնավ տարածքներ) նույնպես դեգրադացել են, իսկ մի շարք տեսակներ հայտնվել են անհետացման եզրին։ Վերջին հարյուրամյակում մարդու տնտեսական գործունեության հետևանքով Հայաստանի անտառների տարածքը կրճատվել է մոտ 2 անգամ, ընկել է անտառների արտադրողականությունը և պաշտպանունակությունը։ Անտառածածկ տարածքի ընդարձակման, էրոզացված լեռնալանջերի անտառբարելավման նպատակով Հայաստանում տնկվում են արհեստական անտառներ։

### Հատուկ պահպանվող տարածքներ

Հատուկ պահպանվող տարածքներ են ազգային պարկերը,արգելոցները, արգելավայրերը և բնության հուշարձանները։ Հանրապետությունում կան 4 ազգային պարկեր («Սևան», «Դիլիջան», «Արփի լիճ», «Արևիկ»)՝ 274508.4 հա, 3 արգելոց («Խոսրովի անտառ», «Շիկահող», «Երերունի»)՝ 39.615 հա, 25 արգելավայր՝ 89.610 հա տարածքներով։

Կատեգորիա:Բնապահպանություն
Սերպենտին

մինի|Սերպենտին
**Սերպենտին, օձաքար** (ֆրանսերեն serpentine, լատիներեն serpens - օձ․ սերպենտինների մի մասի գունավորումը հիշեցնում է օձի կաշի), շերտավոր սիլիկատների ենթադասի միներալ։ Քիմիական կազմը՝ Mg6[Si4O10](OH)8։ Ըստ ձևի և բյուրեղային ցանցի ձևափոխման բնույթի նշվում են սերպենտինի երեք հիմնական տարբերակ՝ անտիգորիտ (մանրաթեփուկավոր, թերթավոր), քրիզոտիլ (նրբաթելավոր), լիզաոդիտ (նրբահատիկավոր)։ Բյուրեղային համակարգը մոնոկլինային է։ Գույնը, կախված Fe3+ և Fe2+ պարունակությունից և հարաբերակցությունից, ինչպես նաև Ni խառնուրդներից, լինում է սպիտակ, դեղնավուն, կանաչ, մուգ գորշ կանաչավուն։ Կարծրությունը՝ 2․1-3, խտությունը՝ 2550 կգ/մ3։ Սերպենտինը սերպենտինիտների ապար կազմող միներալն է։ Հոծ սերպենտինն (սերպոֆիտը) օգտագործվում է որպես զարդաքար։

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Միներալներ
ՀՀ կապ

**ՀՀ կապ**, մինչև 19-րդ դարի կեսը Հայաստանում կապի միակ միջոցը փոստն էր։ 1867 թվականին ստեղծվել է փոստային պարբերականների կապ՝ Թիֆլիս, Աղստաֆա, Դիլիջան, Ելենովկա (Սևան), Երևան, Նախիջևան, Ջուլֆա, Օրդուբադ գլխավոր փոստուղով։ Ավելի ուշ դրանից ճյուղավորվել են Դիլիջան Ղարաքիլիսա (Վանաձոր), Համամլու (Սպիտակ)-Ալեքսանդրապոլ և Ելենովկա, Նոր Բայազետ (Գավառ) փոստուղիները։ Այդ տարիներին Արևելյան Հայաստանի տարածքում գործել են 11 փոստային ձեռնարկություններ։ Հայաստանում առաջին անգամ կապի էլեկտրական միջոցները կիրառվել են 1864 կապի սարքավորումներից, երբ սկսել են գործել Թիֆլիս-Դիլիջան մոնտաժման աշխատանքները, Դիլիջան-Երևան-Նախիջևան, ապա՝ Թիֆլիսում իրականացվում են գրեթե Թիֆլիս-Ալեքսանդրապոլ հեռագրության գծերը։ Ողջ հանրապետությունում 1913 թվականին գործել են կապի 26 փոստահեռագրական հիմնարկություններ, որոնցից միայն տասնհինգն ունեին հեռագրական կապ։ Այդ հիմնարկությունները եղել են վարչական կենտրոններում և հիմնականում ծառայել են Ռուսական Կայսրություն ռազմավարչական նպատակներին։ 1913 թվականին Երևանում շարք է մտել առաջին հեռախոսակայանը (200 համար), որից օգտվել է 71 բաժանորդ։ 1914 թվականին ստեղծվել են Ալեքսանդրապոլ-Երևան և Ալեքսանդրապոլ-Կարս առաջին միջքաղաքային հեռախոսագծերը։ Կապի այղ համակարգը Հայաստանում պահպանվել է մինչև 1920 թվականը։ Խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո երկրում սկսվել է կապի նոր հիմնարկությունների կառուցումը։ 1921 թվականին այդ նպատակով ՌԽՖՍՀ-ն ՀԽՍՀ-ին հատկացրել է 1 միլիոն ռուբլի(ոսկի)։ Սկսվել է փոստային դրոշմանիշների թողարկումը, որոնք շրջանառության մեջ են մնացել մինչև 1923 թվականը։ 1925 թվականին գործել է Երևան-Մոսկվա առաջին հեռագրության կապը, իսկ հետագայում՝ Երևանի ու հանրապետության 25 կիրառություններից մեկը շրջանների միջև դաշտային պայմաններում 1935 թվականին հանրապետության հեռակա կապի ապահովումն է։ Գրությունն անջատվել է փոստահեռագրությունից և դարձել կապի ինքնուրույն բնագավառ։ Կապի միջոցների զարգացման նոր փուլ է սկսվել հետպատերազմյան տարիներին։ Ավտոմատ հեռախոսային կայանների նոր տեխնիկայի հիման վրա ընդարձակվել և կատարելագործվել են երկրի քաղաքների ու շրջկենտրոնների հեռախոսացանցերը։ 1960 թվականին առաջին քայլերն են արվել փոստի ավտոմատացման և մեքենայացման ուղղությամբ, կազմակերպվել է փոստի քաղաքային ծառայությունը։ 1971 թվականին կապի բնագավառում առաջին անգամ սպասարկման ծառայության հաշվարկներն ավտոմատացնելու համար կիրառվել է ԷՀՄ։ 1980-ական թվականներին կատարելագործվել են կապի տեխնիկական միջոցները, կառուցվել են կապի բազմաթիվ բաժանմունքներ, հեռախոսային և լարային ռադիոհաղորդումների ցանցեր, միջքաղաքային ավտոմատ ու կիսաավտոմատ կայաններ և այլն։ Անկախացումից հետո ՀՀ կապի համակարգում տեղի են ունեցել արմատ, վերափոխումներ։ Աշխարհում էլեկտրոնային հաղորդակցության ոլորտի արագ առաջընթացի պայմաններում Հայաստանում մատուցվում են արդի տեխնիկական և տեխնոլոգիական լուծումների կիրառմամբ կապի նոր բազմաբնույթ ծառայություններ։ 

Կատեգորիա:Հայաստանի տնտեսություն
Stay Trippy

«**Stay Trippy**», ամերիկացի ռեփեր Ջուսի Ջեյի երրորդ ստուդիական ալբոմն է։ Այն թողարկվել է 2013 թվականի օգոստոսի 23-ին Kemosabe Records և Columbia Records լեյբլների կողմից։ Սա Ջուսի Ջեյի առաջին սոլո ալբոմն է իր Three 6 Mafia խմբից հեռանալուց հետո և ամերիկացի ռեփեր Վիզ Խալիֆայի Taylor Gang Records լեյբլին միանալուց հետո, ում հետ Ջուսի Ջեյը այս ալբոմում ունի նաև 3 զուգերգ։

«Stay Trippy» ալբոմի թողարկման աշխատանքները տարվել են 2011 թվականից 2013 թվականը։ Ալբոմի պրոդյուսերական աշխատանքերը կատարել են Ջուսի Ջեյը, Վիզ Խալիֆան, Mike Will Made It-ը, Թիմբալենդը և մի շարք այլ պրոդյուսերներ։ Ալբոմը ներառում է զուգերգեր նաև Ջասթին Թիմբերլեյքի, Քրիս Բրաունի, Լիլ Ուեյնի, Թու Չեյնսի, The Weeknd-ի, ASAP Rocky-ի, Wale-ի, Թրեյ Սոնգզի, Յանգ Ջիզիի, Բիգ Շոնի, Փիմփ Սիի, Թրինայի, Yelawolf-ի և Project Pat-ի հետ։

Ալբոմի թողարկումից հետո, այն արժանացել է հիմնականում դրական կարծիքների և գնահատականների երաժշտական քննադատների կողմից։ Ալբոմը Billboard 200 հիթ շքերթ է մտել 4-րդ հորիզոնականով, և առաջին շաբաթում ունեցել է 64,000 օրինակի վաճառք Միացյալ Նահանգներում։ Ալբոմի 4 սինգլներն են՝ «Bandz A Make Her Dance», «Show Out», «Bounce It» և «Talkin' Bout» երգերը։ Առաջին երեք սինգլները Billboard Hot 100 հիթ շքերթում զբաղեցրել են հորիզոնականներ։ Ջուսի Ջեյը ալբոմը գովազդելու համար նաև ունեցել է շրջագայություններ ASAP Ferg-ի հետ 2013 թվականի ապրիլի 20-ից մինչև նույն տարվա սեպտեմբերը։

## Երգացանկ

**Դելյուքս թողարկում (բոնուս երգեր)**

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ջուսի Ջեյի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:2013 ալբոմներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Կատեգորիա:Ջուսի Ջեյի ալբոմներ
Ձկնաբուծությունը Հայաստանում

[մինի|[Ձկնաբուծարան Հայաստանում (ք. Մասիս)]]
**[[Ձկնաբուծություն]]ը [[Հայաստան]]ում** որպես տնտեսության ճյուղ, ձևավորվել է 1920-ական թվականներին։ 1923 թվականին հիմնադրվել է Երևանի ձկնաբուծական կայանը (1935 թվականից՝ ջրակենսաբանական կայան), կառուցվել են Գավառի (1924), Կարճաղբյուրի (1931), Սևանի (1959, «Ձուկ»), Լիճքի (1971, «Գոս» ՓԲԸ) և այլ ձկնաբուծարաններ։ 1931 թվականին ստեղծվել է «Հայձուկտրեստը», 1964 թվականին՝ ՀԽՍՀ ԺՏԽ-ին առընթեր ձկնաբուծական տնտեսության վարչությունը։ 1965 թվականից հանրապետությունում ձևավորվել է լճակային ձկնաբուծությունը։

Ստեղծվել են (1968) Եղեգնուտի կարպալճակային, Ակնալճի ֆորելային, Մեծամոր լճի իշխան ձկան, Արմաշի ծածանաբուծական (1975) տնտեսությունները, Մասիսի կարպալճակային «Ձուկ» կոմբինատը, Եղեգնաձորի ձկնաբուծարանը և Մեղրու ֆորելային տնտեսությունը և այլն։ 2010 թվականին ձկնաբուծական լճակային տնտեսությունների ընդհանուր ջրային մակերեսը 2677 հա էր, որից 1860,7 հա-ն՝ Արարատի, իսկ 722 հա-ն՝ Արմավիրի մարգում։ ՀՀ-ում ջրային մակերեսի յուրաքանչյուր հա-ից ստացվել է միջին հաշվով 1,96 տ ապրանքային ձուկ։ Սառեցված և վերամշակված ձուկ ու խավիար արտահանվում են ԱՄՆ, Ռուսաստանի Դաշնություն, Վրաստան, Ուկրաինա և այլ երկրներ։

Հայաստանում արդյունագործ, նպատակներով բուծում են սպիտակ ու սև ամուրներ, սպիտակ ու խայտաբղետ պնդաճակատներ, ճապոնական կարպ (կոյ), աֆրիկյան լոքո, թառափազգիներից՝ սիբիրյան և ռուսական թառափներ, թիաքիթ, տարաղան, սաղմոնազգիներից՝ ծիածանափայլ և ոսկեփայլ իշխաններ, Գեղարքունիքի կարմրախայտ և այլն։

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Հայաստանի գյուղատնտեսություն
Տրոյացիներ (օպերա)

**«Տրոյացիներ»** (), ֆրանսիացի կոմպոզիտոր Հեկտոր Բեռլիոզի երկմաս օպերա՝ գրված ըստ Վերգիլիոսի «Էնեական»ի։ Համարը Բեռլիոզի ստեղծագործությունների ցանկում՝ H 133a: Բաղկացած է տրամաբանորեն իրար հաջորդող երկու մասերից՝ «Տրոյայի անկումը» և «Տրոյացիները Կարթագենում»։ Օպերայի ընդհանուր տևողությունն է ավելի քան 5 ժամ։

Օպերան զուգորդում է դասական հերսական էպոսի և ֆրանսիական ռոմանտիզմի ոճերի ավանդույթները։ 
Բեռլիոզը աշխատել է օպերայի վրա շուրջ երկու տարի՝ 1856 - 1858 թթ..

«Տրոյացիները Կարթագենում» առաջին անգամ կատարվել են 1863 թ. նոյեմբերի 4-ին Փարիզի «Լիրիկ-օպերա» թատրոնում՝ հեղինակի ղեկավարությամբ։

«Տրոյայի անկումը» առաջին անգամ բեմադրվել է արդեն կոմպոզիտորի մահից հետո՝ 1879 թ. դեկտեմբերի 7-ին՝ Փարիզի «Շատլե» թատրոնում։

Ամբողջությամբ երկու մասերը միասին առաջին անգամ կատարվել են գերմաներեն 1890 թ. դեկտեմբերի 6-ին Բադենի արքունական թատրոնում (Կարլսրուե, Բադեն-Վյուրտեմբերգ, Գերմանիա), իսկ ֆրանսերեն լեզվով՝ 1906 թ. Բրյուսելում։

Օպերան համարվում է Հեկտոր Բեռլիոզի լավագույն ստեղծագործություններից մեկը և ներկայումս էլ երբեմն բեմադրվում է ամբողջությամբ կամ մասամբ։

Հայաստանում «Տրոյացիներ» օպերան չի բեմադրվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բեռլիոզի օպերաներ
Կատեգորիա:Տրոյական պատերազմ
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն օպերաներ
Հայաստանի ֆիզիկական և մարդկային ռեսուրսներ

**Ֆիզիկական և մարդկային ռեսուրսները**, առողջապահական հաստատությունների ընդհանուր թվաքանակը դեռևս խորհրդային տարիներին նվազման միտում ուներ, որն ավելի է խորացել անկախացումից հետո։ Համակարգի օպտիմալացման ընթացքում բժիշկների ընդհանուր թվաքանակը պահպանվել է, գրեթե կրկնակի կրճատվել է միջին բժշկական անձնակազմի հիվանդանոցային մահճակալների թիվը, նվազել են մահճակալների տարեկան միջին զբաղվածությունը, մահճակալի վրա 1 հիվանդի անցկացրած օրերի միջին թիվը և ամբուլատոր հաճախումների միջին թիվը։ Ստոմատոլոգների և ատամնաբույժների թիվը կրկնապատկվել է. 10.000 բնակչի հաշվով 1990-93 թվականներից 2009 թվականին հասել է 6,1-ի, իսկ առողջապահության համակարգում նրանց թիվը կրճատվել է մինչև 2,3։
Հայաստանում բժշկական կրթություն ստանում են Մխիթար Հերացու անվան Երևանի Պետական Բժշկական Համալսարանում, ոչ պետական բժշկական բուհերում և բժշկական ուսումնարաններում։ 2011 թվականի տվյալներով՝ միջին բուժաշխատողներ պատրաստում են 12 պետական և 2 ոչ պետական բժշկական ուսումնարաններ։ 2009 թվականին պետական և ոչ պետական բարձրագույն բժշկական հաստատություններն ավարտել է 756 բժիշկ, 460-ը՝ Երևանի Պետական Բժշկական Համալսարանն։ 2009-10 ուսումնական տարում առողջապահություն մասնագիտությամբ Հայաստանի բուհ է ընդունվել 1303 դիմորդ, ավարտել՝ 885-ը։ 2009 թվականին պետական միջին մասնագիտական բժշկական հաստատություններն ավարտել է 3319 բուժքույր։ Հայաստանի, Արցախի և Ջավախքի գիտամանկավարժական և գործնական, բժշկության կադրային ներուժի պահպանման ու համալրման նպատակով պետական պատվերի շրջանակներում մասնագետներ են պատրաստվում կլինիկ, օրդինատուրայում և ասպիրանտուրայում։ Հայաստանի առողջապահության մշակած կարգով լուծվում են նաև Հայաստանի մարզեր գործուղված բժիշկ-մասնագետների ֆինանսական փոխհատուցման հարցերը։ Գործող կանոնակարգի համաձայն՝ բժիշկները և բուժքույրերը 5 տարին մեկ անցնում են որակավորման դասընթացներ։
Հայաստանի կլիմա

[մինի|<div style="text-align:left">









</div>Հայաստանի կլիմայական քարտեզը ըստ [Կյոպպենի կլիմաների դասակարգում|Կյոպպենի կլիմաների դասակարգման]]
մինի|Կովկասյան տեղումներ
Հայաստանի կլիմայաստեղծ գործոնները բազմազան են. որոշիչ նշանակություն ունեն աշխարհագրական դիրքը, լեռնային համակարգերը (Մեծ Կովկաս, Հայկական լեռնաշխարհ), արաբական անապատների, Սև և Կասպից ծովերի, ինչպես նաև Իրանական ու Փոքրասիական բարձրավանդակների հարևանությունը։ Հայաստանի տարածքը գտնվում է մերձարևադարձային գոտու հյուսիսային լայնություններում և բնութագրվում է չոր ցամաքային կլիմայով, կլիմային հակադրություններով ու տարվա 4 եղանակների առկայությամբ։ Տարածքին բնորոշ է արևային կլիման։ Երևանում Արեգակի բարձրությունը հորիզոնի նկատմամբ կեսօրին 28° (դեկտեմբեր) - 71° (հունիս) անկյուն է կազմում, ցերեկվա տևողությունը՝ համապատասխանաբար՝ 15 ժ 3 ր - 9 ժ 17 ր։

## Տես նաև
* ՀՀ օդի ջերմաստիճան

Կատեգորիա:Հայաստանի կլիմա
Ջուլիա Կեդհամմար

**Ջուլիա Կեդհամմար** (), շվեդ երգչուհի է։ Նա ներկայացրել է իր երկիրը Մանկական Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթում, որը տեղի է ունեցել Մալթայում։ Նա պետք է կատարի իր "Du är inte ensam" երգը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Շվեդ երգչուհիներ
Գայա Կաուկի

**Գայա Գաուկին** (), մալթացի երգչուհի է։ Նա ներկայացրել է Մալթան Մանկական Եվրատեսիլ 2013 երգի մրցույթում և հաղթել իր «Սկիզբ»(The Start) երգով։

## Սկավառակագրություն
### Սինգլներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Մալթացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթի հաղթողներ
Բռնցքամարտը Հայաստանում

[մինի|[Վլադիմիր Ենգիբարյանը (ձախից) Մելբուրնի օլիմպիական խաղերի ժամանակ]]
**Բռնցքամարտը Հայաստանում**, մրցումները հանրապետությունում անցկացվել են 1929 թվականից, անհատական անդրանիկ առաջնությունը տեղի է ունեցել 1930 թվականին, անհատական թիմայինը՝ 1933 թվականին։ Հայ բռնցքամարտիկներից միութենական և միջազգային մրցաշարերում հաջողությունների են հասել սպորտի վաստակավոր վարպետ, օլիմպիական խաղերի (1956), աշխարհի (1956), Եվրոպայի (1953, 1957, 1959), ԽՍՀՄ (1955, 1956, 1958) չեմպիոն Վլադիմիր Ենգիբարյանը, Եվրոպայի չեմպիոն (1979) Ալբերտ Նիկոլյանը, Եվրոպայի չեմպիոն (1985) և աշխարհի գավաթի խաղարկության (1985) հաղթող Իսրայել Հակոբկոխյանը, Բարի կամքի խաղերի (1986) և Եվրոպայի (1987) չեմպիոն Մեխակ Ղազարյանը, պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտի աշխարհի չեմպիոններ Վիկ (Վախթանգ) Դարչինյանը (Հայաստան), Արթուր Աբրահամը, Կարո Մուրատը, Սյուզի Կենտիկյանը (երեքն էլ՝ Գերմանիա) և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Բռնցքամարտը Հայաստանում
Սիբիրյան հյուսիսային խոզերի ցեղ

**Սիբիրյան հյուսիսային խոզերի ցեղ** (), մսաճարպատու խոզերի ցեղ։ Առաջին անգամ բուծվել է Խորհրդային Միության Սիբիրի անասնաբուծության գիտահետազոտական ինստիտուտի տնտեսություններում և Տոմսկի մարզի կոլտնտեսություններում, տեղական մերունների ու սպիտակ խոշոր խոզերի ցեղի վարազների տրամախաչումից։

Խոզերը հարմարված են Սիբիրի խստաշունչ կլիմայական պայմաններին։ Մարմինը ծածկված է երկար և խիտ մազերով։ Գույնը սպիտակ է։ Վարազների միջին կենդանի զանգվածը՝ 300—330 (երբեմն՝ 400), իսկ մերուններինը 225-250 կգ է։ Մերունների մեկ ծնի պտղատվությունը 10—12 խոճկոր է։ Մատղաշները մսային բտման դեպքում 6 ամսականում կշռում են մինչև 100 կգ, 1 կգ քաշաճի համար կերի ծախսը 3,8—4 կերային միավոր է։ Մպանդային ելքը 70—75, իսկ մսի ելքը 50—56% է։ Ցեղն օգտագործվում է խոշոր սպիտակ և լանդրասի հետ արտադրական տրամախաչման մեջ։

Բուծվում է Սիբիրում և Հեռավոր Արևելքում։

Կատեգորիա:Խոզերի ցեղեր
ՀՀ օդի խոնավություն և մթնոլորտային տեղումներ

**Օդի խոնավությունը և մթնոլորտային տեղումները**։ Օդի խոնավությունը բնութագրվում է բացարձակ և հարաբերական խոնավություններով, ջրի գոլորշիների առաձգականությամբ, խոնավության պակասուրդով, հագեցման առաձգականությամբ, տեսակարար խոնավությամբ, ցողի կետով։ Բացարձակ խոնավության բարձր արժեքները դիտվում են ամռանը, Հայաստանի հյուսիս-արևելքում՝ հուլիսին՝ հասնելով 16-17 մբ-ի, իսկ նվազագույնը՝ հունվարին, բարձրլեռնային գոտում՝ մոտ 2 մբ-ի։ Հարաբերերական խոնավությունը տարվա տաք կեսին նվազում է՝ օգոստոս-սեպտեմբերին հասնելով նվազագույնի (32-45 %)։ Առավելագույնը դիտվում է ձմռանը բարձրլեռնային գոտում (80-90 %)։ Խոնավության պակասուրդի նվազագույնը լինում է ձմռանը՝ 1,5 մբ, առավելագույնը՝ ամռանը՝ 22,6 մբ։ Ջրի գոլորշիների առաձգականության նվազագույն արժեքները Հայաստանում դիտվում են հունվար-փետրվար ամիսներին, առավելագույնը՝ հուլիս-օգոստոս ամիսներին։ Հյուսիս-արևելքում և Լոռի-Փամբակում ջրի գոլորշիների առաձգականությունը հունվարին 3,5-4,5 մբ է, հուլիսին՝ 16-17 մբ, Շիրակում, Սևանա լճի ավազանում, Զանգեզուրում՝ համապատասխանաբար՝ 2,5-3 և 11,5-13 մբ, Արարատյան դաշտում՝ 3,5-4 և 13,5-15,5 մբ, Արագած բլրակում՝ 1,9 և 7,4 մբ։

## Լեռնային ռելիեֆ
Լեռնային ռելիեֆով և դրա ձևերի դիրքադրությամբ է պայմանավորված տեղի օդային ջերմափոխանակությունը (կոնվեկցիա), որի հետևանքով հողմահայաց լեռնալանջերին մթնոլորտային տեղումները շատ են, փակ գոգավորություններում ու սարահարթերում՝ ավելի քիչ։ Տարեկան մթնոլորտային տեղումների միջին նվազագույն քանակը (200-250 մմ) լինում է Արարատյան գոգավորության և Մեղրիի շրջանի՝ մինչև 1000 մ բարձրություններում, մյուս շրջաններում՝ նույն բարձրություններում՝ 500-600 մմ, Արարատյան գոգավորության նախալեռներում և Շիրակում՝ մինչև 1500 մ բարձրություններում՝ 400-450 մմ, մյուս շրջաններում՝ 600-650 մմ, Սևանա լճի ափերին և Շիրակում՝ 1500-2000 մ բարձրություներում՝ 400-500 մմ, մյուս շրջաններում՝ 500-700 մմ, առավելագույնը բարձրլեռնային գոտում՝ 990-1065 մմ։

## Մթնոլորտային տեղումներ
Մթնոլորտային տեղումների 1-ին ամենացածր արժեքը նկատվում է օգոստոսի կամ սեպտեմբերի սկզբին, իսկ 2-րդը, որն արտահայտված է ոչ այնքան ցայտուն՝ ձմռան ամիսներին։ Մթնոլորտային տեղումների առավելագույն քանակը Հայաստանում պայմանավորված է մթնոլորտային ճակատների անցման հաճախության մեծացումով և կոնվեկտիվ հոսանքների ուժեղացումով, նվազագույնը՝ հարավից եկող տաք օդային զանգվածների մեծացմամբ։ Ըստ բարձրության՝ ավելանում է մթնոլորտային տեղումներով օրերի թիվը. Արարատյան դաշտում՝ 80, Թալինում՝ 113, Գառնահովտում՝ 130, Ապարանում և Սևանում՝ 136, Արագած բլրակում՝ 179 օր։ Ձնածածկույթի հաստությունը ցածրադիր վայրերում 10-20 սմ է, բարձրադիրում՝ ավելի քան 2 մ, ձնածածկույթով օրերի թիվը՝ համապատասխանաբար՝ 70 և 270 օր։ Ամռանը տեղ-տեղ պահպանվում են ձյան մշտական բծեր, Արագածի վրա՝ նաև փոքր սառցադաշտեր։ Հայաստանի տարածքում բավականաչափ զգալի են մառախուղը, ձնաբուքը, ամպրոպը և կարկուտը։

Կատեգորիա:Կլիմա
Կատեգորիա:Ռելիեֆ
Հայաստանի ոստիկանության կրթահամալիր

**Ոստիկանության կրթահամալիր**, Հայաստանում ոստիկանության կադրեր պատրաստում է Ոստիկանության կրթահամալիրը, որը ներառում է ակադեմիան, քոլեջը և ուսումնական կենտրոնը։

**ՀՀ Ոստիկանության ակադեմիան** բարձրագույն կրթությամբ հաստատությունն է Հայաստանում։ Ստեղծվել է ոստիկանության 2003 թվականին՝ 1991 թվականին ստեղծված Միլիցիայի բարձրագույն դպրոցի (հետագայում՝ ՆԳՆ բարձրագույն դպրոց, 2000 թվականին՝ ՆԳՆ ակադեմիա) հիմքի վրա։ 2011 թվականից ՀՀ ոստիկանության կրթահամալիրի կազմում է։ Ակադեմիան ունի իրավաբանության, ոստիկանության զորքերի հրամանատարության, հեռակա ուսուցման, վերապատրաստման և որակավորման բարձրացման ֆակուլտետներ, ասպիրանտուրա։ Վերապատրաստման և որակավորման ֆակուլտետներում յուրաքանչյուր 5 տարին մեկ անցկացվում են ոստիկանության գլխավոր, ավագ և միջին խմբերի պաշտոններ զբաղեցնող ծառայողների վերապատրաստման դասընթացներ։ Համագործակցում է ԱՊՀ-ի և եվրոպական մի շարք երկրների, ինչպես նաև ԱՄՆ-ի համապատասխան ուսումնական հաստատությունների հետ, կազմակերպում միջազգային զիտաժողովևեր, սեմինար պարապմունքներ և այլն։

Ակադեմիայի պետեր են եղել ներքին ծառայության գնդապետ Ռաֆայել Ասլանյանը (1991-1992 թթ.), միլիցիայի գնդապետ Սերգեյ Մկրտչյանը (1992-1993 թթ.), միլիցիայի գնդապետ Աշոտ Գրիգորյանը (1993-1994 թթ.), ոստիկանության գնդապետ Վարուժան Մելքոնյանը (1994-1995 թթ.), միլիցիայի փոխգնդապետ Արա Օսկանյանը (1995-1997 թթ.), մեծարգո ԱՇՈՏ ԿՆՅԱԶԻ ԳՆԴՈՅԱՆԸ (1997-2009 թթ.), 2009 թվականից ոստիկանության գեներալ-լեյտենանտ Հովհաննես Վարյանն է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Կրթությունը Հայաստանում
Կատեգորիա:Ոստիկանություն
Սիբիլլաներ

մինի|«Դելֆիի քրմուհին»
**Սիբիլլաներ**, առասպելական գուշակուհիներ (հատկապես ապագա կործանարար աղետների)։ Հունահռոմեական հեղինակները առաջին սիբիլլաններ են համարում Դարդանոս Տրովացու դստերը, որի անունով կոչվել են հետագա բոլոր ժամանակների գուշակուհիները։ Բազմաթիվ սիբիլլաններին միմյանցից զանազանել են բնակության վայրերով ու երկրներով (սամոսյան, դելոսյան, թրակիական, քաղդեական, պաղեստինյան, եգիպտական, պարսկական և այլն)։ Ըստ ավանդության՝ հռոմեական Կյումե քաղաքի սիբիլլան գրի է առել բազմաթիվ գուշակություններ և կազմել ստվար ժողովածու (9 գիրք)։

Որպես պետական գաղտնիք, այն պահվել է Կապիտոլիումի Յուպիտերի տաճարում՝ քրմերի (մեկնիչներ) հսկողության ներքո։ Դրանք աստիճանաբար համալրվել են սիբիլլաների նոր գուշակություններով։ Մ.թ.ա 83 թվականին, երբ Կապիտոլիումի գրքերը հրդեհից ոչնչացել են, օգտագործվել են Պալատինյան բլրի Ապոլլոնի տաճարում պահվող սիբիլյան գրքերը։ 405 թվականին դրանք ևս ոչնչացվել են՝ որպես հակաքրիստոնեական գրքեր։ Պահպանվել է 12 սիբիլյան գիրք, որոնք բովանդակում են մ.թ.ա. II— մ.թ. II դարերում հունահռոմեական, հուդայական և քրիստոնեական զանազան հրաշապատումներ, հավատալիքներ ու հայացքներ։

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Սիբիլլաներ
ՀՀ տեղական ինքնակառավարում

**Հայաստանի տեղական ինքնակառավարումը**  հանրային կառավարման համակարգ է, որը համայնքի բնակչությանը վերապահում է տեղական նշանակության հարցերն ինքնուրույն լուծելու, համայնքային ունեցվածքն օգտագործելու և տնօրինելու իրավունք։ Ինքնակառավարումն իրականացվում է ընտրովի մարմինների՝ համայնքի ավագանու (ներկայացուցչական մարմին) և ղեկավարի (գործադիր մարմին, քաղաքում՝ քաղաքապետ, գյուղում՝ գյուղապետ) միջոցով։ Յուրաքանչյուր քաղաքային կամ գյուղ, համայնք ներառում է մեկ կամ մի քանի բնակավայր։ Հայաստանում կա 998 բնակավայր, որոնք միավորված են 915 համայնքում, 49-ը քաղաքային են, 866-ը՝ գյուղական։ Տեղական ինքնակառավարման մարմինները (ՏԻՄ) ընտրվում են 4 տարի ժամկետով՝ ուղղակի և գաղտնի քվեարկությամբ։ Համայնքի ավագանու անդամների թիվը (5-15 մարդ) պայմանավորված է համայնքի բնակչության քանակով։ ՀՀ ՏԻՄ-ի 1-ին ընտրություններն անցկացվել են 1996-ի նոյեմբեմբերի 10-ին։ ՀՀ ՏԻՄ-ի համակարգի զարգացման նպատակով համայնքներին է վերապահվել գույքահարկի և հողի հարկի գանձման վարչարարությունը։ Համայնքների ներդաշնակ զարգացումն ապահովելու, նրանց ֆինանսական, հնարավորությունների միջև առկա տարբերությունը նվազեցնելու նպատակով 1998-ին ընդունվել է «Ֆինանսական համահարթեցման մասին» ՀՀ օրենքը։ ՀՀ-ն 2002-ին միացել է «Տեղական ինքնակառավարման մասին» Եվրոպական՝ խարտիային։ Նույն տարում ընդունվել է «Տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքը, 2004-ին՝ «Համայնքային ծառայության մասին» ՀՀ օրենքը, որը կարգավորում է համայնքային ծառայության պաշտոնների և դասային աստիճանների դասակարգման, պաշտոնի նշանակման, համայնքային ծառայության կազմակերպման, ղեկավարման և այլ հարաբերություններ։ 2005-ի 
նոյեմբերի 27-ի սահմանադրական Փոփոխություններով (Սահմանադրոթյան 7-րդ գլուխ) ՏԻՄ-ի լիազորությունների ժամկետը 3-ից դարձել է 4 տարի (հոդված 107), Երևանին տրվել է համայնքի կարգավիճակ (հոդված 108), համայնքի ղեկավարի պաշտոնանկության դեպքում պարտադիր է Սահմանադրական դատարանի եզրակացությունը (հոդված 109), համայնքները կարող են միանալ կամ առանձնանալ միմյանցից, ինչպես նաև միջհամայնքային միավորումներ ստեղծել՝ օրենքով սահմանված կարգով (հոդված 110) և այլն։ ՏԻՄ-ի նստավայրի շենքի վրա տեղադրվում է ՀՀ պետական դրոշը։ 

Կատեգորիա:Տեղական կառավարում
Կատեգորիա:Տեղական կառավարումը Հայաստանում
Սիգիզմունդ III Վազա

**Սիգեզմունդ**, Զիգմունտ (Zygmunt, ), Լեհաստանի թագավոր և Լիտվայի մեծ իշխան 1587-ից։ Օժանդակել է կաթոլիկական ռեակցիայի (որ սկսվել էր դեռևս Սիգիզմունդ II-ի օրոք) հաստատմանը։ 1592–99-ին դարձել է Շվեդիայի թագավոր, որտեղ փորձել է վերականգնել կաթոլիկությունը, սակայն գահընկեց է արվել։ Ձգտելով վերականգնվել Շվեդիայի գահին՝ անհաջող պատերազմներ (1600–1611, 1617–20, 1621–29) է մղել նրա դեմ։ 1618–20-ին օգնել է Հաբսբուրգներին ապստամբած Չեխիայի դեմ պայքարում։ Բրեստի ունիայով (1596) ձգտել է լեհացնել Ուկրաինան և Բելոռուսիան։ 1604–05-ին աջակցել Է Կեղծ Դմիտրի I-ին, իսկ 1609-ին բացահայտ ինտերվենցիա սկսել Ռուսաստանի դեմ, որն ավարտվել է պարտությամբ։ Սիգիզմունդ III-ի արքունիքում ծառայել է հայազգի դիվանագետ Սեֆեր Մուրատովիչը, որը կատարել է պետական և դիվանագիտական կարևոր հանձնարարություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհաստանի ղեկավարներ
Կատեգորիա:16-րդ դարի Եվրոպայի միապետներ
Կատեգորիա:Վասա հարստություն
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
ՀՀ մթնոլորտային ճնշում

**[[Մթնոլորտային ճնշում|Մթնոլորտային ճնշման]]** տարեկան միջին մեծությունները Հայաստանի տարածքում տատանվում են 1015,7-1018,6 մբ սահմաններում, հունվարին՝ 1028,2-1029,9 մբ, հուլիսին՝ 1009,6-1004,4 մբ։ Ձմռանը՝ սիբիրյան անտիցիկլոնի ազդեցությամբ պայմանավորված, գերիշխում է բարձր, իսկ ամռանը՝ ցածր մթնոլորտային ճնշումը։ Արագածի գագաթնամերձ շրջանում մթնոլորտային ճնշումն առավելագույնը դիտվում է ամռանը, իսկ շրջաններում (627 մ, Մեղրի) 940,5 մբ է, բարձրլեռնային շրջաններում (3229 մ, Արագած բլրակ)՝ 686,6 մբ, նվազագույնը, հունվարին՝ համապատասխանաբար 936,2 և 680,3 մբ, առավելագույնը՝ հուլիսին՝ համապատասխանաբար՝ 942,3 և 691,3 մբ։ Երևանում (907 մ) մթնոլորտային ճնշման առավելագույն արժեքը՝ 934,1 մբ (700,63 մմ սնդիկի սյուն), դիտվում է ցուրտ ամիսներին, նվազագույնը՝ 877,7 մբ (658,32 մմ սնդիկի սյուն)՝ հուլիսին։ Օրվա ընթացքում դիտվում են մթնոլորտային ճնշման 2 առավելագույն (9-10 և 21-22 ժամերին) և 2 նվազագույն (3-4 և 13-16 ժամերին) արժեքներ։

Կատեգորիա:Կլիմայագիտություն
Կատեգորիա:Հայաստանի կլիմա
Թուգելբայ Սիդիքբեկով

**Սիդիքբեկով Թուգելբայ** (), ղրղզ խորհրդային գրող։ Կիրգիզական ԽՍՀ ժողովրդական գրող (1968)։ Կիրգիզական ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1954 թվական)։ «Պայքար» (1933 թվական), «Դյուցազուններ» (1936 թվական), «Բանաստեղծ-սոխակ» (1938 թվական) ժողովածուների բանաստեղծությունները հիմնականում նվիրված են աշխատանքին։ Հեղինակ է «Կենսու» (գիրք 1-2, 1937-1938 թվականներ), «Տեմիր» (1939-1940 թվականներ), «Մեր օրերի մարդիկ» (1948 թվական, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1949), «Լեռների երեխաները» (1953) վեպերի։ «Լեռների մեջ» (գիրք 1-2, 1955-1958 թվականներ, «Կենսու» վեպի վերամշակված տարբերակը) վեպն աչքի է ընկնում պատկերների ու կերպարների հարստությամբ, մասշտաբայնությամբ։ 1966 թվականին լույս են տեսել «Կանայք» եռերգության 1-ին և 2-րդ գրքերը։ ԽՍՀՄ IV գումարման Գերագույն խորհրդի, Ղրղզական ԽՍՀ III, V-VIII գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ Պարգևատրվել է Լենինի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

## Գրականություն
* Сыдыкбеков Тугельбай // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

Կատեգորիա:Ղրղզ գրողներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Սառա Սիդդոնս

**Սառա Սիդդոնս** (, իսկական ազգանունը՝ **Քեմբլ**, , ), անգլիացի դերասանուհի։ Ուշ կլասիցիզմի նշանավոր ներկայացուցիչներից։ Համբավվել է հատկատես շեքսպիրյան կերպարներից լեդի Մաքբեթի կերպարի տպավորիչ մարմնավորմամբ։ Անգլիական էսսեիստիկայր դասական, քննադատ Ուիլյամ Հեզլիթի բնորոշմամբ՝ համարվել է «ողբերգության մարմնավորում»:

Ծնվել է Քեմբլ դերասանական ընտանիքում։ Ճանաչվել է առաջին ելույթներից (հոր թատերախմբում)։ 1775 թվականին Դ․ Գարրիկը Սիդդոնսին հրավիրել է «Դրուրի-Լեյն» թատրոն՝ կատարելու Պորցիա և լեդի Աննայի (Շեքսպիրի «Վենետիկի վաճառականը», «Ռիչարդ III») դերերը։ 1776—1782 թվականներին կրկին խաղացել է գավառային թատրոններում։ 1782 թվականին «Դրուրի-Լեյնում» կատարել է Իզաբելլայի դերը (Սաուտերնի «Ճակատագրական ամուսնություն»), որով և հռչակվել է որպես *Անգլիայի առաջին ողբերգակ դերասանուհի։* Սիդդոնսի լավագույն դերակատարումն այդ թատրոնում եղել է լեդի Մակբեթը (Շեքսպիրի «Մակբեթ»։ Սիդդոնսի շեքսպիրյան խաղացանկի այլ դերերից են Կոնստանցա («Ջոն արքա»), Օֆելյա («Համլետ»)։ Վերջին դերը՝ Ռանդոլֆ (Ջ․ Հոումի «Դուգլաս»), խաղացել է 1819 թվականին։

1952 թվականին ամերիկյան Չիկագո քաղաքում հիմնադրվել է Սառա Սիդոնսի բարեկամների ընկերություն և սահմանվել է Սառա Սիդոնսի անվան թատերական ամենամյա մրցանակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Հայաստանի օդային տրանսպորտ

մինի|Դո-2 ինքնաթիռը
մինի|Տու-154 ինքնաթիռը թռիչքի ժամանակ
մինի|Տու-134 խորհրդային ինքնաթիռը
մինի|Յակովլեվ-40 (Յակ-40) ինքնաթիռը
**Հայաստանի օդային տրանսպորտ**, Հայաստանում օդային առաջին կանոնավոր հաղորդակցությունն սկսվել է 1933 թվականի հուլիսի 21-ին՝ Երևանի և Թիֆլիսի միջև (ԴՕ-2 երկտեղ օդանավերով)։ Երևանն օդային ուղիով Մոսկվային միացել է 1945 թվականին (ԴՍՊ-47 18 ուղևորատեղով օդանավերով)։ 1986 թվականին գործել է միութենական նշանակության 30 օդային գիծ։ Օդային կարևորագույն երթուղիներն էին՝ Երևան-Մոսկվա (2000 կմ), Երևան-Միներալնիե-Վոդի-Լենինգրադ (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ, 2670 կմ), Երևան-Սվերդլովսկ (այժմ՝ Եկատերինբուրգ, 2610 կմ), Երևան-Նովոսիբիրսկ, ինչպես նաև Երևան-միութենական հանրապետությունների մայրաքաղաքներ [բացառությամբ Դուշանբեի և Ֆրունզեի (այժմ՝ Բիշքեկ)]։ Հանրապետական նշանակության երթուղիներով Երևանը կապված էր Թբիլիսիի, Բաքվի, Ստեփանակերտի, Նախիջևանի, իսկ տեղական նշանակության ավիագծերով՝ Գյումրիի, Վանաձորի, Կապանի, Գորիսի, Սիսիանի, Ջերմուկի, Բերդի և այլ բնակավայրերի հետ։ Երևանն օդային հաղորդակցությամբ կապված էր նաև Պրահայի, Բեռլինի, Դամասկոսի, Հալեպի հետ։ Երևանով էր անցնում նաև Մոսկվա-Երևան-Բեյրութ-Դամասկոս-Մոսկվա միջազգային երթուղին։ Գյումրին օդային ուղիներով կապված էր Մոսկվայի, Կիևի, Սանկտ Պետերբուրգի, Սիմֆերոպոլի, Սուխումի և Գորկու (այժմ՝ Նիժնի Նովգորոդ), իսկ Բերդն ու Գորիսը՝ Բաքվի հետ։ Հեռավոր երթուղիները սպասարկվել են ՏՈՒ-154 և ՏՈՒ-134, իսկ տեղական Երթուղիները՝ ՅԱԿ-40 օդանավերով։ Ներկայումս Երևանի «Զվարթնոց» միջազգային և Գյումրիի «Շիրակ» օդանավակայաններն օգտագործվում են քաղաքացիական ավիացիայի, «երերունին»՝ ռազմական նպատակներով։ «Զվարթնոց» և «Շիրակ» օդանավակայանները Հայաստանի Կառավարության և «Կորպորասիոն Ամերիկա» ընկերության (Արգենտինա) միջև 2002 թվականի հունիսին կնքված պայմանագրով՝ 30 տարի ժամկետով հավատարմագրային կառավարման են տրվել «Արմենիա միջազգային օդանավակայաններ» ընկերությանը։

2022 թվականի հայկական ավիաընկերությունները փոխադրել են 900 հազար մարդ, դա Հայաստանի ավիափոխադրումների շուկայի մոտ 25%-ն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի տրանսպորտ
Կատեգորիա:Օդային տրանսպորտ
Մեղվաբուծությունը Հայաստանում

մինի|Հայ մեղվաբույծ կին
մինի|Ներքին Չարբախի կոլտնտեսություն (ՀԽՍՀ, 1943)
**Մեղվաբուծությունը Հայաստանում** ունի դարերի պատմություն։ Հայաստանը համարվում է Մեղվաբուծության հնագույն կենտրոններից մեկը։ Մեղվաբուծության զարգացմանը նպաստել են բնակլիմայական բարենպաստ պայմանները, հնագույն ժամանակներից հայկական դեղին և լեռնային գորշ մեղուների ցեղերի ու նրանց խառնացեղերի առկայությունը։ 1904 թվականին Հայաստանի ներկայիս տարածքում կար 18 հազար, 1918-1920 թթ.-ին՝ 15-16 հազար մեղվաընտանիք։

Մեղվաբուծության զարգացման համար 1931 թվականին Երևանում հիմնադրվել է Այսրկովկասյան (1933 թվականից՝ Հայկական) մեղվաբուծության գոտիական, 1958 թվականին՝ փորձնական կայանը, 1960-ական թվականների վերջերից՝ Մեղրու մեղվաբուծարանը (հայկական դեղին մեղվի ցեղի մայրեր բուծելու համար) և գորշ (Տավուշ) մեղուների արգելոցները։ 1970-1980-ական թվականներին ստեղծվել են Նաիրիի մեղվամայրատոհմաբուծարանը, միջտնտեսական ձեռնարկություններ (Կապանում, Ապարանում և Ախուրյանում), Գորիսի և Աշտարակի մեղվաբուծական տնտեսությունները, 1988 թվականին՝ «Նեկտար» մեղվաբուծական արտադրագիտական միավորումը, 1997 թվականից՝ Բալբաս ցեղի ոչխարներ (Ամասիա) «Արարատ Հոլդինգ Արմենիա» ընկերության Սպիտակի խոզաբուծական տնտեսությունում «Մուլտի Գրուպ» կոնցեռնի «Մուլտի Ագրո» ԳԱԿ-ի մեղվաբուծական ԳՀ կայանը։ Բնակչության 1000 շնչին ընկնող մեղվաընտանիքների քանակով Հայաստանը աշխարհում առաջիններից է։ 2011 թվականին Հայաստանում կար 250 հազար մեղվաընտանիք։

Կատեգորիա:Հայաստանի գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Մեղվաբուծություն
Սիբիրյան լեռնային այծ

300px|մինի|Սիբիրյան լեռնային այծ (Capra sibirica)
**Սիբիրյան լեռնային այծ** (Capra sibirica), այծերի սեռի երկկճղակավոր կենդանի։ Մարմնի երկարությունը՝ 160, բարձրությունը մինչև 100 սմ է, միջին կենդանի զանգվածը՝ մինչև 100 կգ (էգերն ավելի փոքր են)։ Եղջյուրները թրաձև են, առջևի մասում ունեն խոշոր ելուններ։ Նոխազների եղջյուրների երկարությունը՝ մինչև 130, իսկ էգերինը մինչև 40 սմ է։ Մարմնի մազածածկի գույնը սպիտակից (կողմնային մասերում և կրծքավանդակում մուգ հատվածներով) մինչև գորշ շագանակագույն է։ Տարածված է Հարավային Սիբիրի, Միջին և Կենտրոնական Ասիայի լեռներում։ Արժեքավոր որսարդյունագործական կենդանի է (օգտագործում են միսը և մորթին)։ Գլխաքանակը վերջին տարիներին նվազել է և կարիք ունի պահպանության։

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Այծեր
Կատեգորիա:Ասիայի կաթնասուններ
Սի Սինհայ

**Սի Սինհայ**, **Սյան Սինհայ** (, ), չին կոմպոզիտոր։

1927-1929 թվականներին սովորել է Շանհայի կոնսերվատորիայում, 1930-1935 թվականներին կատարելագործվել Փարիզի կոնսերվատորիայում, 1935-1937 թվականներին աշխատել է Շանհայում, 1938 թվականից կոմպոզիցիա դասավանդել Յանանի Լու Սինի անվան Արվեստների ակադեմիայում։

Երկերից են՝ «Հուանհե գետի մասին կանտատ»-ը, «Ազգային-ազատագրական պատերազմի սիմֆոնիան», «Սրբազան պատերազմի սիմֆոնիան», բազմաթիվ մասսայական, քնարական երգեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Յոժեֆ Սիգետի

**Սիգետի Յոժեֆ (Ժոզեֆ)** (Szigeti József, ), հունգարացի ջութակահար։

Բուդապեշտում աշակերտել է Ե․ Ռուբայիին։ 13 տարեկան հասակում առաջին անգամ ելույթ է ունեցել Բեռլինում։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել աշխարհի շատ երկրներում (ԽՍՀՄ-ում՝ մի քանի անգամ, առաջինը՝ 1924), 1917 - 1924 թվականներին ղեկավարել է ժնևի կոնսերվատորիայի վարպետության դասարանները։ 1940 թվականից ապրել է ԱՄՆ-ում։ Համաշխարհային հռչակ է վայելել։ Մեկնաբանության խորությամբ աչքի են ընկել Յո․ Ս․ Բախի, Վ․ Ա․ Մոցարտի, Լ․ Բեթհովենի, Յո․ Բրամսի, ինչպես և ժամանակակից կոմպոզիտորների (Ս․ Ս․ Պրոկոֆևի, Բ․ Բարտոկի, Ա․ Կազելլայի և այլոց) գործերի Սիգետիի կատարումները։ Հեղինակ է ջութակի համար կատարված փոխադրումների։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունգարացի ջութակահարներ
Կատեգորիա:Հունգարացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հունգարացի երաժշտական մանկավարժներ
Կարլ Սիգբան

**Կարլ Սիգբան** (, ), շվեդ ֆիզիկոս, Շվեդիայի թագավորական ԳԱ անդամ (1922 թ.)։

Ավարտել է Լունդի համալսարանը (1911 թ.)։ 1920-1923 թվականներին Լունդի, 1923-1937 թվականներին Ուփսալայի համալսարանների պրոֆեսոր։ 1937 թվականից Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի ֆիզիկայի նոբելյան ինստիտուտի տնօրեն։ Աշխատանքները վերաբերում են ռենտգենյան ճառագայթների սպեկտրասկոպիային և միջուկային սպեկտրասկոպիային, որի հիմնադիրը Սիգբանն է։ Իր մշակած մեթոդների ու սարքերի օգնությամբ հետազոտել է ռենտգենյան սպեկտրները՝ հարստացնելով դրանց վերաբերյալ եղած տեղեկությունները։ Առաջինն է հայտնաբերել ու չափել ռենտգենյան ճառագայթների դիսպերսիան, փորձով ապացուցել, որ դրանց բեկման ցուցիչը փոքր է մեկից։ Պատրաստել է փոքր լայնության դիֆրակցիոն ցանց, որի օգնությամբ չափել է փափուկ ռենտգենյան ճառագայթների ալիքի երկարությունները։ Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ (1933 թ.)։ ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամ (1958 թ.)։ Նոբելյան մրցանակակիր (1924 թ.)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեդ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Շվեդ նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լունդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի ճարտարագիտական գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդ գիտնականներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Ջորջ Սթեֆենսոն

**Զորջ  Սթեֆենսոն**, *Ստիվենսոն* (), անգլիացի կոնստրուկտոր և գյուտարար։

Սկիզբ է դրել երկաթուղային շոգետրանսպորտի զարգացմանը։ Ստեղծել է «Բլյուխեր» (հանքերի ռելսուղիների համար), իսկ 1829-ին՝ առավել կատարյալ «Ռակետա» (մինչև 50 կմ/ժ արագությամբ) շոգեքարշերը։ 1823-ին Նյուքասլում հիմնադրել է աշխարհում առաջին շոգեքարշաշինական գործարանը։ Սթեֆենսոնի ղեկավարությամբ կառուցվել է ընդհանուր օգտագործման Սթեֆենսոն–Դառլինգթոն երկաթուղին, իսկ նրա ընդունած աղուրի լայնությունը (1435 մմ) ամենատարածվածն է Արևմտյան Եվրոպայի երկաթուղիներում։ Սթեֆենսոնի և նրա որդու՝ Ռոբերտ Սթեֆենսոնի գծագրերով ստեղծված շոգեքարշերը շահագործվել են ոչ միայն Մեծ Բրիտանիայում, այլև ուրիշ երկրներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրիտանացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա