open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սիմանդր սյուր Սյուրան

**Սիմանդր սյուր Սյուրան** () կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Սեյզերյա կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի օկրուգը Բուրկ ան Բրեսն է։

Կոմունայի կոդը՝ 01408։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 650 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆրանսիայի վիճակագրության և տնտեսական հետազոտությունների ազգային ինստիտուտ 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Գյունեյ (լեռ, Շիրակ)

**Գյունեյ**, լեռնագագաթ Եղնախաղի լեռնաշղթայի արևելյան հատվածում, Շիրակի մարզի Եղնաջուր գյուղից հյուսիս-արևմուտք։ բարձրությունը 2463 մ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Փոխադրող ՌՆԹ

thumb|250px|Փոխադրող ՌՆԹ-ի կառուցվածքը:

**Փոխադրող ՌՆԹ** (կրճատ՝ **փ-ՌՆԹ**, **փՌՆԹ**), ռիբոնուկլեինաթթվի (ՌՆԹ) տարատեսակ։ Կազմված է 76-90 նուկլեոտիդներից։ Ինֆորմացիոն ՌՆԹ-ի (ի-ՌՆԹ, մ-ՌՆԹ) և սպիտակուցների ամինաթթվային հաջորդականության միջև կապողն օղակն է։ Այն ռիբոսոմ է փոխադրում ի-ՌՆԹ-ի երեք նուկլեոտիդային հաջորդականությանը (կոդոն) համապատասխան ամինաթթու։ Այսպիսով փ-ՌՆԹ-ները տրանսլյացիայի (սպիտակուցի սինթեզ) կարևորագույն տարրերից են։

Ի-ՌՆԹ-ի նուկլեոտիդային հաջորդականությունը տեղեկություն է պարունակում տվյալ սպիտակուցի կազմի մեջ մտնող ամինաթթուների տեսակների մասին, իսկ փ-ՌՆԹն որոշում է, թե տվյալ հաջորդականությունը ո՞ր ամինաթթվին է համապատասխանում։ Փոխադրող ՌՆԹ-ի այն ծայրը, որով այն փոխազդում է ի-ՌՆԹ-ի հետ, կազմված է 3 նուկլեոտիդից կազմված անտիկոդոնից կամ հակակոդոնից։ Սպիտակուցի սինթեզի ընթացքում անտիկոդոնը 3 ազոտային հիմքերով պայմանավորված կապ է առաջացնում ի-ՌՆԹ-ի հետ։ Փ-ՌՆԹ-ն իր մյուս ծայրով կովալենտային կապ է առաջացնում կոդոնին համապատասխան ամինաթթվի հետ։ Յուրաքանչյուր փ-ՌՆԹ կարող է միանալ միայն մեկ տեսակի ամինաթթվի, որի հետևանքով օրգանիզմը ունի բազմաթիվ տեսակի փ-ՌՆԹ-ներ։ Եվ քանի որ մի ամինաթթուն կարող է կոդավորվել մի քանի կոդոններով, կլինեն մի քանի փ-ՌՆԹ-ներ, որոնք կմիացնեն միևնույն ամինաթթուն։

Փ-ՌՆԹ-ի միացումը ամինաթթվին կատալիզում է ամինոացիլ փ-ՌՆԹ սինթետազը։ Տրանսլյացիայի ժամանակ փ-ՌՆԹ-ներն ու իրենց միացված ամինաթթուները փոխադրվում են ռիբոսոմներ էլոնգացիայի գործոնների միջոցով։ Եթե փ-ՌՆԹ-ի հակակոդոնը համապատասխանում է ի-ՌՆԹ-ի կոդոնին, ռիբոսոմին արդեն միացած փոխադրող ռիբոնուկլեինաթթուներից մեկը տեղափոխում է աճող պոլիպեպտիդային շղթան իր 3’ ծայրից փ-ՌՆԹ-ի 3’ ծայրին միացված ամինաթթվի վրա։ Վերջինիս միացումը շղթային կատալիզվում է ռիբոսոմի միջոցով։

Փ-ՌՆԹ-ի կազմում գտնվող նուկլեոտիդները կարող են ենթարկվել քիմիական փոփոխությունների, օրինակ՝ մեթիլացման կամ դեամինացման։ Այդ տարօրինակ կառուցվածքով նուկլեոտիդների պատճառով, փ-ՌՆԹ-ի միացման ունակությունը ամինաթթվին կարող է փոփոխվել կամ նույնիսկ խախտվել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* GtRNAdb: Ամբողջական գենոմներից ճանաչված փ-ՌՆԹների հավաքածու
* HGNC: Մարդկային փ-ՌՆԹների գենետիկական անվանակարգ 
* Ամսվա մոլեկուլը  © RCSB Protein Data Bank :
* Փոխադրող ՌՆԹ 
* Ամինոացիլ փ-ՌՆԹ սինթետազներ 
* Էլոնգացիոն ֆակտորներ 

Կատեգորիա:ՌՆԹ
Կատեգորիա:Սպիտակուցի կենսասինթեզ
Սեսսի

**Սեսսի** () կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Ժեկս կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի օկրուգը Ժեկսն է։

Կոմունայի կոդը՝ 01071։

## Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 400 կմ հարավ-արևելք, դեպի հյուսիս-արևելք՝ Լիոն քաղաք, 115 կմ է և 70 կմ արևելք Բուրկ ան Բրեսից։

Կոմունայի տարածքում հոսում է Ուդար գետը։

## Կլիմա
Կլիման ցամաքային է՝ ցուրտ ձմեռներով և տաք ամառներով։ Անձրևներ լինում են հիմնականում ամռանը։

## Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 3992 մարդ։

## Քաղաքապետեր

## Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 2739 մարդկանցից 2215-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 524-ը `պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 80,9% է, 1999 թվականին՝ 75,1%)։ 2215 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 2056-ը (1080 տղամարդ, 976 կին), գործազուրկ է եղել 159 մարդ (77 տղամարդ և 82 կին)։ 524 պասիվներից 235 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 107-ը՝ թոշակառու, 182 պասիվ են եղել այլ պատճառներով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ախվախերեն

**Ախվախերեն** (ինքնանվանում՝ aшвaлъи мицIи), իբերակովկասյան լեզվաընտանիքի դաղստանյան ճյուղի ավար-անդիդոյան ենթաճյուղի լեզու։ Ախվախ ժողովրդի լեզուն։ Առօրյա հաղորդակցության միջոց է Ռուսաստանի Դաշնության Դաղստանի Հանրապետության արևմուտքում գտնվող Ախվախի և Շամիլի շրջանների մի քանի գյուղերում, ինչպես նաև Ադրբեջանի Զաքաթալայի շրջանի Ախվախ-Դերե գյուղում։ Լեզվաբանների գնահատականով Ռուսաստանում լեզվակիրների թիվը 6,5 հազար է, Ադրբեջանում՝ 2 հազար (2000 թվականի մարդահամարի տվյալներով Ռուսաստանում ախվախերեն խոսողների թիվը 210 էր)։

Ախվախերենն ունի 2 խոսվածք՝ հյուսիսային և հարավային։ Ախվախ-Դերեի հաղորդակցության միջոցը ցունտա-ախվախյան բարբառն է։ Խոսվածքների տարբերություններն այնքան նշանակալից են, որ կրողները միմյանց չեն հասկանում և միմյանց հետ հաղորդակցվում են ավարերեն։

Մինչև 21-րդ դարը գիր չուներ։ 2000-ական թվականների սկզբներին ռուսական գրի՝ կիրիլիցայի հիման վրա սեփական գիր է ստեղծվել։ 2006 թվականից ախվախերեն տպագրվում է «Աշվեդո» թերթը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Алексеев М. Е. Ахвахский язык // Языки народов России. Красная книга. — М.: Academia, 2002.— ISBN 5-87444-149-2. — էջ 37—40:
* Богуславская О. Ю. Ахвахский язык // Языки Российской Федерации и соседних государств: Энциклопедия. Т. 1. — М.: Наука, 2001. — ISBN 5-02-022647-5. — էջ 129—136:
* Магомедбекова З. М. Ахвахский язык: Грамматический анализ, тексты, словарь. — Թբիլիսի։ Мецниереба, 1967.

Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեզուներ
Կատեգորիա:Իբերակովկասյան լեզվաընտանիք
Կատեգորիա:Կովկասյան մեռնող լեզուներ
Ինֆորմացիոն ՌՆԹ

thumb|300px|'''Ի-ՌՆԹ'''-ի ''կյանքի ցիկլը'' էուկարիոտ բջջում:

**Ինֆորմացիոն ՌՆԹ** (նաև՝ **տեղեկատվական ՌՆԹ**, երբեմն՝ **մատրիցային ՌՆԹ**, կրճատ՝ **ի-ՌՆԹ**, **իՌՆԹ, մ-ՌՆԹ, մՌՆԹ**), ռիբոնուկլեինաթթուների (ՌՆԹ) խոշոր ընտանիք։ Հիմնական ֆունկցիան գենետիկական տեղեկատվության տեղափոխումն է ԴՆԹ-ից ռիբոսոմ, որտեղ նրանք «որոշում են» սպիտակուցների ամինաթթվային կազմը։

Ի-ՌՆԹ-ի կարճատև կյանքը սկսվում է տրանսկրիպցիայով և ավարտվում դեգրադացիայով։ Իրենց գոյության ընթացքում ի-ՌՆԹ-ները ենթարկվում են մշակման, փոփոխությունների և տեղափոխությունների։ Էուկարիոտիկ բջիջներում ի-ՌՆԹ-ն սովորաբար ենթարկվում է մեծածավալ մշակման (*պրոցեսինգ*), իսկ պրոկարիոտների դեպքում այդպիսի երևույթ չի նկատվում։

Տրանսկրիպցիայի ընթացքում ՌՆԹ-պոլիմերազի կողմից սինթեզված ի-ՌՆԹ-ն դեռևս իր վերջնական տեսքով չէ, այդ պատճառով կոչվում է նախաինֆորմացիոն ՌՆԹ։ Միայն պրոցեսինգից հետո է այն պատրաստ դառնում սպիտակուցների սինթեզին. այս դեպքում այն արդեն կոչվում է հասուն ի-ՌՆԹ։ Պրոցեսինգը ներառում է՝ սպլայսինգը, կեպի ավելացումը, պոլիադենիլացումը։

Ինչպես ԴՆԹ-ում, այստեղ ևս ժառանգական ինֆորմացիան արտահայտվում է նուկլեոտիդային հաջորդականությունների՝ կոդոնների տեսքով։ Յուրաքանչյուր կոդոն, բացի ստոպ կոդոններից, կոդավորում է մեկ, որոշակի ամինաթթու։ Ստոպ կոդոնները միայն ազդարարում են սպիտակուցի սինթեզի ավարտը։ Սպիտակուցի սինթեզի համար անհրաժեշտ է նաև 2 այլ տեսակի ՌՆԹ-ներ՝ փոխադրող ՌՆԹ, որը ռիբոսոմ է տեղափոխում համապատասխան ամինաթթուն և ռիբոսոմային ՌՆԹ-ն, որը կազմում է ռիբոսոմի գրեթե կեսը։

Սովորաբար ի-ՌՆԹ-ի երկարությունը տատանվում է մի քանի հարյուր կամ մի քանի հազար նուկլեոտիդների սահմանում։ Ամենաերկար ի-ՌՆԹ-ները բացահայտված են ԴՆԹ պարունակող վիրուսներում։ Սակայն պետք է հիշել, որ նրանց դեպքում մեկ ի-ՌՆԹ-ն կոդավորում է այդ վիրուսների ողջ գենոմը։

Տարբեր ի-ՌՆԹ-ներ ունեն կայունության (կյանքի տևողություն)։ Բակտերիաների բջիջներում ի-ՌՆԹ-ն կարող է գոյություն ունենալ մի քանի վայրկյանից մինչ մեկ ժամ, իսկ կաթնասունների դեպքում՝ մի քանի րոպեից մինչև մի քանի օր։ Որքան մեծ է ի-ՌՆԹ-ի կայունությունը, այնքան ավելի շատ նրա կողմից կոդավորվող սպիտակուց կսինթեզվի։ Ի-ՌՆԹ-ի կյանքի կարճատևությունը պայմանավորված է բջիջների՝ միջավայրի պայմաններից կախված սպիտակուցների սինթեզի ծավալը փոփոխելու ցանկությամբ։ Ի-ՌՆԹ-ի քայքայումը տեղի է ունենում ռիբոնուկլեազների օգնությամբ։

Ի-ՌՆԹ-ների գոյության մասին տեսական առաջին պատկերացումները տվել են Ժակ Մոնոն և Ֆրանսուա Յակոբը, իսկ նրանց գոյությունը փորձնականորեն հաստատվել է 1961 թվականին։

## Արտաքին հղումներ

* Ի-ՌՆԹ-ի կյանքի ցիկլը  Շարժապատկեր
* Bio-Synthesis mRNA Synthesis: Ի-ՌՆԹ-ի սինթեզ
*  How mRNA is coded?: YouTube վիդեո

Կատեգորիա:ՌՆԹ
Կատեգորիա:Սպիտակուցի կենսասինթեզ
Պատմություն Աղվանից աշխարհի

**«Պատմություն Աղվանից աշխարհի»** (), հայկական միջնադարյան պատմագրության հուշարձան, որի հեղինակն ավանդաբար համարվում է պատմագիր Մովսես Կաղանկատվացին։ Աշխատությունը գրված է 7-10-րդ դարերում գրաբարով։ Աշխատությունը կազմված է երեք գրքից և իրենից ներկայացնում է վաղ միջնադարյան Կովկասյան Աղվանք, Հայաստանի, Վրաստանի, Կովկասին հարակից ժողովուրդների և ժողովուրդների, Բյուզանդիայի, Սասանյան Պարսկաստանի և Արաբական խալիֆայության հասարակական կարգի վերաբերյալ սկզբնաղբյուր։

## Ընդգրկող ժամանակաշրջան

«Պատմություն Աղվանից աշխարհի» աշխատությունը ժամանակագրորեն ընդգրկում է հին ժամանակներից մինչ մ.թ. 10-րդ դարը Աղվանք հասկացությունը հեղինակը հասկանում է 387 թվականին Բյուզանդական կայսրության և Սասանյան Պարսկաստանի միջև Հայաստանի առաջին բաժանումից հետո ի հայտ եկած վարչական միավոր։ Պետք է նշել, որ 9-10-րդ դարերում «Աղվանք» հասկացությունը դառնում է պատմական։ Հին՝ «Աղվանք» (Արան) անվանումը պահպանած շրջաններից մեկի տարածքն արդեն նույնական չէր հնագույն Աղվանքի տարածքին։ Հենց «Աղվանք» հասկացությունն արդեն 7-րդ դարում կորցրեց նախկին կապը էթնիկ աղվանների հետ, և սկսած հենց այդ ժամանակից՝ այն կապվում էր երբեմնի գոյություն ունեցած Աղվանքի արևմտյան մասին հետ, որտեղ որոշակիորեն ապրում էր նաև հայ բնակչություն։

## Գրքի մասին

Համաձայն Ուղղափառ հանրագիտարանի՝ «Պատմություն Աղվանից աշխարհի» երկում Կովկասյան Աղվանք հասկացությունն ըմբռնվում է տարածք, որը գտնվում է Հայկական եկեղեցու աղվանից կաթողիկոսի իրավասության ներքո, որը ձգվում էր Արաքսից մինչև Դերբենտ։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղվանք
Աերոմեխանիկա

**Աերոմեխանիկա** (աերո... + մեխանիկա), հիդրոմեխանիկայի ճյուղ, ուսումնասիրում է գազերի և նրանցում ընկղմված մարմինների շարժման ու հավասարակշռության պայմանները։

Ստորաբաժանվում է՝
* աերոդինամիկայի
* աերոստատիկայի։

## Տես նաև
* Աերոդինամիկ ուժ

Կատեգորիա:Հիդրոմեխանիկա
Անդրկարպատյան Ուկրաինա

**Անդրկարպատյան Ուկրաինա** (Անդրկարպատներ, ) 1938 թվականի նոյեմբերի 22 -ից —  http://karpatorusyn.org/konstitucionnyj-zakon-ot-22-noyabrya-1938-328-sb-ob-avtonomii-podkarpatskoj-rusi/http://www.epravo.cz/vyhledavani-aspi/?Id=7386&Section=1&IdPara=1&ParaC=2), Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի ներկայիս տարածքի պատմական անվանումը։ 10-11-րդ դարերին մտնում էր Կիևյան Ռուսիայի մեջ։

11-րդ դարի վերջին Անդրկարպատյան Ուկրաինան զավթել են հունգարական ֆեոդալները. սկզբում մտել է Հունգարիայի, ապա Ավստրիայի և Ավստրո-Հունգարիայի մեջ։ 1919 թվականին անցել է Չեխոսլովակիային։ 1945 թվականի հունիսի 29-ին ԽՍՀՄ-ի ու Չեխոսլովակիայի պայմանագրով միացել է Ուկրաինական ԽՍՀ-ին։

Կատեգորիա:Արևելյան սլավոններ
Արայիկ Աղաբաբյան

**Արայիկ Ռազմիկի Աղաբաբյան** (), ՀՀ պետական և քաղաքական գործիչ, ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավոր։ ԲՀԿ և ԲՀԿ խմբակցության անդամ։

## Կրթություն
* 1981-1986 թթ. - սովորել է Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի պատմաաշխարհագրական ֆակուլտետը՝ մանկավարժի որակավորմամբ։

## Աշխատանքային գործունեություն
* 1986-1988 թթ. - Հոկտեմբերյանի շրջանի Բամբակաշատ գյուղի միջնակարգ դպրոցի ուսուցիչ։
* 1988-1990 թթ. - Հոկտեմբերյանի շրջանի Բամբակաշատ գյուղի միջնակարգ դպրոցի կազմակերպիչ։
* 1990-1991 թթ. - Հոկտեմբերյան քաղաքի թիվ 10 միջնակարգ դպրոցի ուսուցիչ։
* 2004-2005 թթ. - «Իռամեն» ՓԲԸ տնօրենի տեղակալ, տնօրենի պաշտոնակատար։

## Պետական և քաղաքական գործունեությունը
* 1990 թ. ընտրվել է Ժողովրդական պատգամավորների առաջին գումարման Հոկտեմբերյանի քաղաքային խորհրդի պատգամավոր։
* 1991-1995 թթ. - Հոկտեմբերյանի քաղաքային խորհրդի գործադիր կոմիտեի պատասխանատու քարտուղար։
* 1995-1996 թթ. - Հոկտեմբերյանի քաղաքային խորհրդի գործկոմի նախագահի առաջին տեղակալ։
* 1996-1998 թթ. - Արմավիրի մարզպետի խորհրդական։
* 1998-1999 թթ. - Արմավիրի մարզպետարանի տեղական ինքնակառավարման մարմինների և հանրապետական գործադիր մարմինների մարզային ծառայությունների համակարգման վարչության պետ։
* 1996-1999 թթ. - Արմավիրի մարզային ընտրական հանձնաժողովի նախագահ։
* 2008 թ. հունվարի 22-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է Արմավիրի մարզպետի տեղակալ։
* 2012 թ. մայիսի 6-ին ընտրվել է ՀՀ Ազգային ժողովի 3-րդ գումարման պատգամավոր՝ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության համամասնական ընտրացուցակով։ Տարածքային կառավարման և տեղական ինքնակառավարման հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։
* 2012 թ. հունիսի 7-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ ազատվել է Հայաստանի Հանրապետության Արմավիրի մարզպետի տեղակալի պաշտոնից՝ իր դիմումի համաձայն։
* 2006 թ. անդամագրվել է «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությանը։
* 2015 թ. մարտի 10-ին իր դիմումի համաձայն դադարեցրել է իր անդամակցությունը «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությանը։
* 2015 թ. նոյեմբերին վերականգնվել է կուսակցությունում։
* 2017 թ. պատգամավոր է ընտրվել *Ծառուկյան* դաշինքից։
* 2018 թ. դեկտեմբերի 9-ին պատգամավոր է ընտրվել ԲՀԿ ցուցակով։

## Պարգևներ
* ՌԴ դաշնային սահմանապահ ծառայության տնօրենի հատուկ պատվոգիր (1997 թ.)։

Ամուսնացած է, ունի մեկ զավակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1962 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 19 ծնունդներ
Կատեգորիա:Արմավիր քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԲՀԿ անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորներ
Մուխաննաթթափա

**Մուխաննաթթափա**, *Մուխանաթթափա*, բլուր Հայաստանում, Երևան քաղաքում, նրա հարավարևելյան կողմում, Սասունցի Դավթի հրապարակի մոտ։

## Պատմություն
1827 թվականի սեպտեմբեր ամսին ռուսական հրետանին Մուխաննաթթափայի բարձունքից էր ռմբակոծում Երևանի բերդը։ Մուխաննաթթափա նշանակում է թշնամական գագաթ։ Այժմ այն ամբողջապես կառուցապատված է ու ձուլված քաղաքի մյուս թաղերի հետ։

## Պեղումներ
1935-1936 թվականներին Երևանի պետական պատմական թանգարանի գիտական արշավախումբը այստեղ պեղումներ է կատարել, որի ընթացքում հայտնաբերվել են խոշոր քարերով շարված կիկլոպյան պարսպի հետքեր, գունազարդ խեցեղենի մնացորդներ, կացին ձուլելու քարե կաղապար, ուրարտական ժամանակաշրջանի կնիք և այլն։ Բլրի հնավայրը թվագրվում է մ. թ. ա. 1-ին դարի կեսերը։

## Ավանդություն
Գոյություն ունի բլրի անվանման ծագման երկու ավանդություն.

* Այս բլուրը մի գիշերվա մեջ ստեղծել են գեներալ Պասկևիչի բանակի զինվորներն ու տեղացի հայերը, իրենց գլխարկներով բերած հողով, որպեսզի նրա վրայից ռմբակոծեն պարսկական Սարդարի պալատը։ Դրանից համար էլ պարսիկներն այն կոչել են Մուխաննաթ թափա՝ Նենգ բլուր։
* Նենգորեն խաբվելու պատճառով այստեղ ինքնասպան է եղել գեղեցկուհի Աբու Հայաթը։ Դրա համար էլ բլուրը ստացել է Մուխաննաթ թափա անունը։

## Ծանոթագրություններ

## Արաքին հղումներ
* Մուխանաթափ (ա)

Կատեգորիա:Բլուրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Երևանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հայաստանի բլուրներ
Օստրակիզմ

մինի
**Օստրակիզմ** (,  - «խեցի, կեղև»), ճիշտը՝ օստրակիսմոս Հին Աթենքում ժողովրդական ժողովի որոշումով առանձին քաղաքացիների վտարումը քաղաքից։

Օստրակիզմը մտցրել է Կլիսթենեսը մ․ թ․ ա․ 6-րդ դարի վերջին՝ որպես միջոցառում տիրաննիայի վերահաստատման դեմ (առաջին անգամ կիրառվել է մ․ թ․ ա․ 488-487 թվականներին), հետագայում դարձել է քաղաքական պայքարի միջոց։

## Տես նաև
*Բոյկոտ
*Ժողովրդի թշնամի

## Գրականություն
### Աղբյուրներ
* Аристотель. Афинская полития.
* Плутарх. «Аристид Справедливый», «Никий», «Алкивиад».

### Մենագրություն և հոդվածներ
* Гинзбург С. И. Остракизм как средство политической борьбы в Афинах в V в. до н.э.
* 
* Суриков И. Е. 2004: Остракизм как политический институт Афинского полиса классической эпохи: Авт. дисс… д.и.н. М.
* 

Կատեգորիա:Աթենական ժողովրդավարություն
Կատեգորիա:Ընտրություններ
Օտզովիստներ

[thumb|200px|[Ալեքսանդր Բոգդանով]]
**Օտզովիստներ**, 1905 թվականի ռուսական հեղափոխությունից հետո Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցության (ՌՍԴԲԿ) մեջ կազմավորված ձախ թևի ռադիկալ բոլշևիկների խումբ (Ալեքսանդր Բոգդանով, Դ․ Ա․ Ալեքսինսկի, Ա․ Վ․ Աոկոլով (Ս․ Վոլսկի), Ա․ Վ․ Լունաչարսկի, Մ․ Ն․ Լյադով, Մ․ Ն․ Պոկրովսկի և ուրիշներ)։  Ստեղծվել է 1908 թվականին՝ Ալեքսանդր Բոգդանովի կողմից։

Օտզովիստները պահանջում էին Պետական Դումայից ետ կանչել (*отозвать* – այստեղից էլ՝ անվանումը) սոցիալ-դեմոկրատ պատգամավորներին,

Օտզովիստների դիրքորոշում Լենինը անվանեց ռուսական առաջին հեղափոխության ժամանակաշրջանի *«հեղափոխական խոսքերը պահելու (պահածոների մեջ) տակտիկա»*։

Մենշկիկներն ուղղակիորեն առաջարկում էին լուծարել խմբավորումը։ Լենինն օտզովիզմը բնութագրում էր որպես *«լիկվիդատորություն, ձախից»*, *«լիկվիդատորության սաղմ»*, *«շուռ տված մենշևիզմ»*։  1909 թվականի հունիսին «Պրոլետարի» թերթի ընդլայնված խմբագրության խորհրդակցությունը հայտարարեց, որ բոլշևիզմն ընդհանուր ոչինչ չունի օտզովիզմի և ուլտիմատիզմի (Օտզովիստների տարատեսակություն) հետ և կոչ արեց անզիջում պայքար մղել այդ թեքումների դեմ։ Օտզովիստների առաջնորդ Բոգդանովը վտարվեց բոլշևիկների շարքերից։

1909 թվականի դեկտեմբերին օտզովիստներն ընդգրվեցին «Վպերյոդ» խմբի կազմում։

## Գրականություն
* Լենին Վ․ Ի․, «Հերթական հարցերի շուրջը» հոդվածի առթիվ, Երկրորդ լիակատար ժողով, հ․ 17։ Նույնի, Բոլշևիզմի ծաղրանկարը, նույն տեղում։ Նույնի, Օտզովիզմի և աստվածաշինարարության կողմնակիցների ֆրակցիայի մասին, նույն տեղում, հ․ 19։ ԽՄԿԿ–ն համագումարների, կոնֆերանսների և Կենտկոմի պլենումների բանաձևերում և որոշումներում, հ․ 1, Ե․, 1985։ История КПСС, т․ 2, М-, 1966․ Գ․ Խաչատրյան։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմագրություն
Ռիբոսոմային ՌՆԹ

thumb|Ռիբոսոմների եռաչափ պատկեր. ռիբոսոմային ՌՆԹ-ի փոքր ենթամիավորը պատկերված է մուգ կապույտով, իսկ մեծ ենթամիավորը՝ մուգ կարմիրով: Բաց գույներով պատկերավծ են ռիբոսոմային սպիտակուցները:

**Ռիբոսոմային ՌՆԹ** (**ռՌՆԹ** կամ **ռ-ՌՆԹ**), ռիբոսոմների ռիբոնուկլեինաթթվային բաղադրիչ։ Էական դեր են խաղում սպիտակուցների սինթեզում բոլոր օրգանիզմների բջիջներում։ Այն կազմում է ռիբոսոմի զանգվածի գրեթե 60% (40% - սպիտակուց)։ Ռիբոսոմները պարունակում են երկու հիմնական ռ-ՌՆԹ-ներ և 50-ից ավելի ռիբոսոմային սպիտակուցներ։ Ռ-ՌՆԹ-ները կազմված են երկու ենթամիավորից՝ մեծ և փոքր։ Մեծ ենթամիավորը հանդիսանում է ռիբոզիմ (կատալիտիկ ունակությամբ օժտված ՌՆԹ) և կատալիզում է պեպտիդային կապի ստեղծումը։ Ռիբոսոմային ՌՆԹ-ները լայն կիրառություն են ստացել օրգանիզմների միջև ֆիլոգենետիկ կապերի բացահայտման մեջ, քանի որ նրանք ունեն հին ծագում, համեմատաբար քիչ են փոփոխվում և առկա են կյանքի բոլոր ձևերում։

Պրոկարիոտ օրգանիզմների 30S (Սվեդբերգ - որևէ մասնիկի նստեցման՝ սեդիմենտացման արագությունը) ռիբոսոմային ենթամիավորը պարունակում է 16S ռիբոսոմային ՌՆԹ։ Առավել խոշոր 50S ռիբոսոմային ենթամիավորը կազմված է 5S և 23S ռիբոսոմային ՌՆԹ-ներից։
 
Բակտերիալ 16S, 23S և 5S ռիբոսոմային ՌՆԹ-ները կազմում եմ մեկ ընդհանուր օպերոն։ Երբեմն (օրինակ աղիքային ցուպիկում) այդ օպերոնները կարող են մի քանի պատճենների տեսքով ցրված լինել բակտերիալ գենոմով մեկ։

Արքեաները ևս կարող են պարունակել մեկ կամ մի քանի պատճենով այսպիսի օպերոն։

Ի հակադրություն, էուկարիոտների ռիբոսոմային ՌՆԹ-ներն ունեն բազմաթիվ պատճեններ, որոնք խմբավորված են «տանդեմ» կրկնություններում։ Մարդկային գենոմում մոտավորապես 300-400 պատճենները գտնվում են 5 կուտակումներում (կլաստեր)։ Էուկարիոտների մեծ մասի դեպքում 18S ռիբոսոմային ՌՆԹ-ն գտնվում է փոքր ենթամիավորում, իսկ մեծը պարունակում է 5S, 5.8S բոլորի, 28S՝ կաթնասունների և 25S ռիբոսոմային ՌՆԹ-ներ բույսերի ռիբոսոմներում։ Կաթնասունների բջիջներն ունեն նաև 2 միտոքոնդրիալ (12S և 16S) ռիբոսոմային ՌՆԹ-ներ։

Ռիբոսոմային ՌՆԹ-ի փոքր ենթամիավորի երրորդային կառուցվածքը պարզվել է X-ճառագայթային բյուրեղագրության միջոցով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՌՆԹ
Կատեգորիա:Սպիտակուցի կենսասինթեզ
Հարություն Սարգսյան

**Հարություն Վաչագանի Սարգսյան** (), ՀՀ պետական գործիչ, ՀՀ Վայոց ձորի մարզպետ։

## Կրթություն
*1980-1990 թթ. - սովորել և ավարտել է Հայկական գյուղատնտեսական ինստիտուտը։

## Աշխատանքային գործունեություն
*1983-1985 թթ. - ծառայել է Խորհրդային բանակում։
*1986 թ. - աշխատել է Վայքի շրջանային «Ագրոսերվիս» միավորումում՝ որպես դիսպետչեր-մեխանիկ։
*1989-1993 թթ. - աշխատել է Վայքի շրջանային «Ագրոսերվիս» միավորումում՝ որպես ինժեներ։
*1993-1995 թթ. - Վայքի շրջանային «Ագրոսերվիս» միավորման տնօրեն։
*1996-1999 թթ. - Վայքի տարածքային հարկային տեսչության պետ։
*2000-2001 թթ. - ՀՀ պետական եկամուտների նախարարության Վայոց ձորի տարածքային հարկային տեսչության պետի տեղակալ։ 
*2001-2005 թթ. - ՀՀ Սոցիալական ապահովության պետական հիմնադրամի Վայոց ձորի մարզային վարչության պետ։ 
*2005-2008 թթ. - ՀՀ Սոցիալական ապահովության պետական հիմնադրամի Եղեգնաձորի տարածքային կենտրոնի տնօրեն։

## Պետական և քաղաքական գործունեությունը
*2008 թ. հունվարի 22-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության Վայոց ձորի մարզպետի տեղակալ։
*2008 թ. հոկտեմբերի 30-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ ազատվել է Հայաստանի Հանրապետության Վայոց ձորի մարզպետի տեղակալի պաշտոնից։
*2008 թ. հոկտեմբերին ընտրվել է Վայքի քաղաքապետ։ 
*2012 թ. հոկտեմբերին վերընտրվել է Վայքի քաղաքապետ։
*2014 թ. նոյեմբերի 6-ն ՀՀ կառավարության որոշմամբ նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության Վայոց ձորի մարզպետ։
*Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության անդամ է։

Ամուսնացած է, ունի չորս զավակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1962 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 10 ծնունդներ
Կատեգորիա:Զառիթափ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայաստանի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզպետներ
Կատեգորիա:Վայքի քաղաքապետեր
Կատեգորիա:ՀԱԱՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Գումայ Կայա

**Գումայ Կայա**, լեռ Ղարաբաղի բարձրավանդակում, Արաքս գետի աջ կողմում, Ողջիի գետաբերանից մոտ 13 կմ հարավ-արևելք, Խումուշինդ գյուղի մոտ։ Բարձրությունը 1466 մ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության լեռներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արցախի լեռնաշղթա
Գյոլադան

**Գյոլադան**, լեռնաշղթա Զագրոշի լեռներում, Դիլմանից արևմուտք, ոչ շատ հեռու։ Ձգվում է հյուսիս-արևմուտքից հարավ-արևելք ուղղությամբ և ճյուղավորվելով ու ցածրանալով՝ ձուլվում է Դիմանի դաշտին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնաշղթաներ
Գերմուջեքի լեռնաշղթա

**Գերմուջեք**, լեռնաշղթա Հայկական լեռնաշխարհում, Ճորոխի ավազանի արևելյան կողմում, Արսիան-Սողանլուի լեռնահամակարգի Մեծրաց լեռներում։ Այստեղ է համանուն գագաթը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Արդվինի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ այբբենական կարգով
Սուլխան-Սաբա Օրբելիանի

**Սուլխան-Սաբա Օրբելիանի** (, ), վրացի գրող, գիտնական, քաղաքական գործիչ։

Պայքարել է օտար զավթիչներից Վրաստանն ազատագրելու համար։ Պարսկաստանի դեմ ուղղված պայքարում Գեորգի 11-րդ-ի պարտությունից հետո դարձել է վանական (1698)։ Իր սան Վախթանգ VI–ի կառավարման ժամանակ վերսկսել է քաղաքական ակտիվ գործունեությունը։ 1724 թվականին Վախթանգ VI-ի հետ տարագրվել է Ռուսաստան։

Օրբելիանին գրել է «Հնարանքի իմաստություն» (հայկական հրատարակություն 1959) առակների ժողովածուն, որտեղ քարոզել է համերաշխություն, արդարամտություն և լուսավորություն, խարազանել է ֆեոդալական հասարակարգի հոռի երևույթները։ Գրել է նաև «Ճանապարհորդություն Եվրոպայում» գիրքը, կրոնական բնույթի մի շարք աշխատություններ։ Կազմել է վրացերենի բառարան։ Վրաց գրական նոր լեզվի սկզբնավորողներից է։

## Պատկերասրահ

Bolnisi, Sulkhan Saba Orbeliani monument.JPG|
1959 CPA 2297.jpg|Փոստային նամականիշ, ԽՍՀՄ, 1959 թվական


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* С․-С․ Орбелиани, 1658–1958․ Юбилейный сб․, Тб․, 1959․ Հ. Բայրամյան

## Արտաքին հղումներ
* Սուլխան-Սաբա Օրբելիանիի առակները
* Սուլխան-Սաբա Օրբելիանին աբխազների մասին

Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Վրացի պոետներ
Կատեգորիա:Վրացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Վրացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Վրացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Վրացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կարծախ (լեռ)

**Կարծախ**, լեռ Հայաստանում, Պապաքարի լեռնաշղթայում, Թումանյանի տարածաշրջանի Շնող գյուղի մոտ։

## Ավանդություն
Սրա մոտ առաջ գյուղ է եղել։ Տարին երաշտ է լինում և գյուղացիք ստիպված ծախում են իրենց անասունները։ Աղքատ այրին իր միակ կովը տալիս է որդուն և ասում է՝ «Բալա ջան, տար ծախ»։ Դրանից հետո սարի անունը դնում են Տարծախ, որը բերնե-բերան դառնում է Կարծախ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռներ
Անգոբ

thumb
**Անգոբ** (), բաց գույնի, նուրբ մշակված և ջրի մեջ լուծված կավե մածուկ։ Կիրառվել է հնագույն ժամանակաշրջանից, կավե անոթների մակերեսը ծածկելու համար։ Անգոբված անոթները ստանում են դուրեկան կաթնավուն ֆոն։

Անգոբումը կատարվում է թրծված և չթրծված անոթների վրա՝ բնական գույնը և մանր ճեղքվածքները ծածկելու նպատակով։ Հաճախ անգոբը կիրառվել է անոթների արտաքին մակերեսը զարդանկարելու համար։ Ուրարտական կարմրավուն երանգով, հաճելի տեսքով անոթները ծածկված են անգոբով և փայլեցված կոկիչով։

## Գրականություն
* Eden, Victoria and Michael. (1999) *Slipware, Contemporary Approaches.* A & C Black, University of Pennsylvania Press, G & B Arts International. ISBN 90-5703-212-0
* Hamer, Frank and Janet. (1991) *The Potter's Dictionary of Materials and Techniques.* A & C Black, 3rd ed. ISBN 0-8122-3112-0.
* Wondrausch, Mary. (2001) [1986] *Mary Wondrausch on Slipware.* A&C Black, 2nd ed. ISBN 0-7136-2813-8

## Պատկերասրահ

Angoob001.JPG
Erinevad angoobid.JPG
Angoob002.JPG
Lid Susa Louvre MAOS499.jpg
Terra Sigillata.jpg
Clay-ss-2005.jpg
Purgid pigmentidega.JPG
Dolomit,4 Rumunia; pseudomorfoza po kalcycie.jpg
4077 - Milano - Antiquarium - Terrecotte romane - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-July-2007 - 1.jpg
Bowl with strutting bird, Sultanabad ware, Iran, Ilkhanid period, first half of 14th century, earthenware with gray englobe and underglaze painting in blue, black, white slip - Cincinnati Art Museum - DSC04054.JPG
Korean punch'ong ware pear-shaped wine bottle, Choson dynasty, second half of 15th century, stoneware with glaze and white slip decoration, HAA.JPG
Sake Bottle (tokkuri) LACMA M.2008.264.24.jpg
Ashiwi Polychrome Water Jar, 1700-1750,03.325.4739.jpg
Tile, late 19th-early 20th century, X1047.7.jpg


Կատեգորիա:Խեցեգործություն
Անդերս Յոնաս Անգստրեմ

**Անդերս Յոնաս Անգստրեմ** (, ), շվեդ ֆիզիկոս։

Հիմնական աշխատանքները նվիրված են սպեկտրոսկոպիային։ Կազմել է նորմալ արեգակնային լույսի սպեկտրային գծերի առաջին մանրամասն ատլասը (1868)՝ մեծ ճշգրտությամբ չափելով ալիքների երկարությունը։ Նրա անունով է կոչվում երկարության *[[անգստրեմ]]* միավորը։

Անգստրեմը մահացել է 1874 թվականի հունիսի 21-ին Ուփսալայում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Maier, C.L. (1970). «Ångström, Anders Jonas». Dictionary of Scientific Biography. 1. New York: Charles Scribner’s Sons. pp.&nbsp;166–167. ISBN 0684101149.

Կատեգորիա:Շվեդ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդ աստղագետներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Գերմիլուչայ

**Գերմիլուչայ**, գետ Հայկական լեռնաշխարհում, Սև ծովի ավազանում, Գայլ գետի համակարգում։ Հոսում է Սեբաստիայի նահանգի Շապին Գարահիսարի շրջանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սև ծովի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Իմ ուղին (ֆիլմ, 2011)

**Իմ ուղին,** հարավկորեական վարկանշային մարտաֆիլմ, որի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2011 թվականի դեկտեմբերի 21-ին։ Ֆիլմի հիմքում ընկած է իրական պատմություն՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից Յան Կենջոնի մասին։ Այդ զինվորը մինչ ամերիկացիների մոտ գերի ընկնելը ծառայել է Ճապոնիայի կայսերական բանակում, իսկ հետո՝ Ֆաշիստական Գերմանիայի Վերմահտում։

2013 թվականին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների կինոարտադրողները այս ֆիլմը ճանաչել են լավագույն օտարերկրյա ֆիլմ և պարգևատրել «Սատուրն» մրցանակով։

## Արտադրություն
Ֆիլմի ստեղծման համար պահանջվել է 8 ամիս ժամանակ (2010 թվականի հոկտեմբերից մինչև 2011 թվականի սկիզբը)։ Ի սկզբանե որոշված էր, որ ֆիլմի նկարահանումները պետք է կատարվեին Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության, Մոնղոլիայի և Ռուսաստանի տարածքում, սակայն տարբեր պատճառներով ֆիլմի զգալի մասը նկարվեց Հարավային Կորեայի տարածքում։ Կային տարբեր պատճառներ, որոնցից էին, օրինակ այն հանգամանքը, որ դերասանների մեծ մասը ապրում էր Հարավային Կորեայում։ Մեծ նշանակություն ուներ նաև եղանակային պայմանները։ Կան նաև որոշակի հատվածներ, ոորնք նկարվել են Հարավային Կորեայում, սակայն նկարագրում են իրադարձություններ այլ երկրների մասին։ Օրինակ՝ Ճապոնիայի կապիտուլյացիայի պայմանագրի կնքումը, որը նկարահանվեց Կորեական թերակղզու հարավային մասում։ Ֆիլմի նկարահանումների համար կարևոր նշանակություն է ունեցել Դեղին ծովը, որի ափին էլ նկարահանվել է ամերիկա-ճապոնական պատերազմը։

Բացի Ասիայի նկարահանումներից, ֆիլմը պատմում է նաև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Եվրոպայում տիրող իրադարձությունների մասին և թե ինչպես է Ֆաշիստական Գերմանիան Ճապոնիայի օգնությամբ նվաճում Ֆրանսիան։ Ծովամարտերի նկարահանման համար ֆիլմի նկարահանող անձնակազմը ուսումնասիրել է Կասպից ծովը, Միջերկրական ծովը, Սև ծովը։ Եղել է տարբեր երկրներում, ինչպիսիք են՝ Ադրբեջանը, Հունաստանը, Թուրքիան և այլն, սակայն ի վերջո ընտրությունը եղավ Լատվիայի առափնյա Բալթիկ ծովը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
*  

Կատեգորիա:2011 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2011 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կորեերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հարավկորեական մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Հարավկորեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ճապոներեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Չինարեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Ֆրանսիայում
Կատեգորիա:Ֆրանսիայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների կորեերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների ճապոներեն ֆիլմեր
Գզրավեր

**Գզրավեր**, գյուղատեղի Հայաստանի Գուգարքի շրջանի, Մարգահովիտ (Համզաչիման) գյուղից 2 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Ավերակները համարյա անհետացած են։

## Ավանդություն
Ասում են, թե այս ավերակների տեղում առաջ գյուղ է եղել, որն ունեցել է շատ դաժան մի գզիր։ Հարկ հավաքելիս, զորակոչի կանչելիս և ուրիշ առիթներով գզիրը այնքան է նեղում գյուղացիներին, որ նրանք ստիպված թողնում են իրենց տունն ու տեղը և հեռանում գյուղից։ Ժամանակ անց, երբ գզիրը ծերանում է և զգում, որ մեռնելու օրերը մոտեցել են, որոշում է նորից սարսափ ազդել գյուղացիներին։ Կանչում է գյուղի քահանային, հաղորդություն ընդունում և պատվիրում նրան՝ մեռնելուց հետո իրեն թաղելու փոխարեն կախ տալ մի բարձր ծառից։ Երբ գզիրը մեռնում է, քահանան կատարում է նրա պատվերը։ Մոտակա գյուղերի բնակիչները տեսնելով ծառից կախված գզիրին, ուրախանում են և հավաքվելով նրա դիակի շուրջը՝ պար են բռնում ու երգ ասում։ Այդ ժամանակ ծառի մոտով անցնելիս է լինում մովրովը։ Նկատելով կախված գզրին և կարծելով, որ գա գյուղացիների արածն է, նա հրամայում է այրել գյուղը։ Մովրովի հրամանը անմիջապես կատարվում է։ Դրանից հետո գյուղատեղի ավերակները կոչվում են Գզրավեր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռվա մարզի բնակավայրեր
Արխելիո Սաբիլյոն

**Արխելիո Սաբիլյոնը** (, ), 90-ականների հոնդուրասցի ֆուտբոլային մրցավար է։ Հանդիսանում է Հոնդուրասի ֆուտբոլի մրցավարական հանձնաժողովի ղեկավար։

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Հոնդուրասցի ֆուտբոլային մրցավարներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մրցավարներ այբբենական կարգով
Ես ձեզ լսում եմ (մուլտֆիլմ)

**«Ես ձեզ լսում եմ»**, ռուսական մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որը ստեղծվել է ամերիկացի գրող Դոկտոր Սյուզի հայտնի նույնանուն ստեղծագործության մոտիվների համաձայն։ Ֆիլմի գլխավոր հերոսի նախապատկերը եղել է (Հորտոն փիղը) ակադեմիկոս Անդրեյ Սախարովը։

## Սյուժե
Ֆիլմը բարի փղի մասին է, ով շնորհակալ է իր մեծ ականջներին, որ լսեց մի փշրանքի վրա ապրող շատ փոքրիկ մարդկանց և նրանց պաշտպանեց ամեն տեսակի աղետներից։

Փիղը պատկերացրեց, որ այնտեղի մարդիկ էլ ունեն մարդկային ամեն ինչ։ Փղի անունը Հորտոն է, այդպիսի անունը հանդիպում է շատ հազվադեպ։ Դոկտոր Սյուզիի պատմվածքի մեջ ամեն ինչը տեղի է ունենում Խորհրդային Միության ուտոպիստական Նուլ ջունգլիում։ Հետևաբար, ամեն ինչը նկարահանված է խորհրդային արտադրության տեխնիկաներով։

## Ստեղծողներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսական մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր փղերի մասին
Կատեգորիա:1992 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:Դոկտոր Սուսի ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կարմիր վանք (Արդվի)

**Կարմիր վանք**, *Քալանթարյանց վանք*, վանք Հայաստանի Թումանյանի տարածաշրջանում, Արդվի գյուղում։ 10-րդ դարի կառույց է։ Օգտագործված է կարմրավուն շինաքար, որից և Կարմիր վանք անվանումն է ծագել։

Եկեղեցին երկլանջ կտուրով միանավ ոչ մեծ դահլիճ է՝ միակ մուտքը հարավից է։ Մեր օրեր են հասել տեխնիկապես վտանգված վիճակում։ Ծածկը չի պահպանվել, իսկ դեռևս կանգուն մնացած որմնապատերը կիսախարխուլ վիճակում են։ Կիսագլանաձև թաղը միջնամասում ուժեղացված է որմնասյուներից բարձրացող թաղակիր կամարներով։ Գմբեթարդը կիսաշրջանաձև խորանից սահմանազատված է գոտիով, որը շարունակվում է նաև երկայնական պատերի վրա։ Կառուցված է դեղնակարմրավուն ֆելզիտի սրբատաշ խոշոր քարերով, որի համար էլ, ստացել է «Կարմիր վանք» անունը։ Կառույցն աչքի է ընկնում շարվածքի և քարի մշակման բարձր որակով։ Կառուցման ժամանակը որոշակիացնող տվյալներ չկան։ Սակայն, եկեղեցու շրջակայքի հնագույն տապանաքարերը և ոչ հեռու գտնվող քառակող կոթողի առկայությունը հուշում է, որ վանքը կառուցվել է վաղ միջնադարում։

## Ավանդություն
Լեզգիները կոտորում են այս վանքում ապաստան գտած գյուղացիներից շատերին, որոնց արյունը առվի նման դուրս է հոսում վանքի միջից և ներկում շրջապատը։ Դրա համար էլ վանքը ստանում է Կարմիր վանք անունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:10-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:10-րդ դարի հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Արդվի
Կատեգորիա:Գուգարաց թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Անագի քլորիդներ

**Անագի քլորիդները**, կազմված է անագի և քլորի միացություններից։

## Անագի երկքլորիդ(SnCl2)
Անագի երկքլորիդը՝ ՏոCl2, սպիտակ, բյուրեղական նյութ Է (խտությունը՝ 3950 կգ/մ3, հալման ջերմաստիճանը՝ 247&nbsp;°C, եռմանը՝ 652&nbsp;°C)։ Լուծվում Է սպիրտում, եթերում, ացետոնում, շատ լավ՝ ջրում։

## Անգույն բյուրեղահիդրատ(SnCl<sub>2</sub>•2H<sub>2</sub>O)
Ջրային լուծույթներից նստում Է ՏոCl2•2H2O անգույն բյուրեղահիդրատը (խտությունը՝ 2710 կգ/մ3, հալման ջերմաստիճանը՝ 37,7&nbsp;°C)։ Նոսր լուծույթներում հիդրոլիզվում Է։ Վերականգնիչ էներգիան վերականգնում Է ոսկին, արծաթ, օրգանական նիտրոմիացությունները ևն։ Օդում օքսիդանում Է։ Ստացվում Է անագը խիտ աղաթթվում լուծելով։ Օգտագործվում Է օրգանական ներկանյութերի սինթեզում որպես ժանտանյութ։

## Անագի քառաքլորիդ(SnCl4)
Անագի քառաքլորիդը՝ ՏոC14, անգույն հեղուկ Է (խտությունը՝ 2230 կգ/մ3, հալման ջերմաստիճանը՝ 33°Շ, եռմանը՝ 113,9°0)։ Օդի խոնավությունից հիդրոլիզվելու պատճառով ծխում Է։ Լուծվում Է ջրում, բենզոլում, ծծմբածխածնում։

## Սպիտակ բյուրեղահիդրատ(SnCl<sub>4</sub>•5H<sub>2</sub>O)
Ջրային լուծույթներից նստում Է SnCl4•5H2O սպիտակ բյուրեղահիդրատը (կայուն Է 19—56&nbsp;°C–ում)։

### Ստացում
Ստացվում է հալված անագի և չոր քլորի միացումից։ Տեխնիկայում ստանում են անագապատված թիթեղների թափոնները քլորով մշակելով։

## Կիրառում
Օգտագործվում Է չթադաջման համար, նաև՝ որպես մետաքսե գործվածքը ծանրացնող ողորկիչ, կատալիզատոր և այլն։

Կատեգորիա:Քլորիդներ
Ռետրոտրանսպոզոն

|right|Ռետրոտրանսպոզոնի կյանքի ցիկլը|440px

**Ռետրոտրանսպոզոն** (կոչվում են նաև *տրանսպոզոններ ՌՆԹ միջնորդով*), գենետիկական տարրեր, որոնք կարող ենք բազմապատիկ անգամ մեծացնել իրենց քանակը գենոմում։ Տարածված են էուկարիոտիկ օրգանիզմների մեծ մասում։ Կազմում են տրանսպոզոնների երկու ենթադասերից մեկը. ի տարբերություն մյուս ենթադասի, ռետրոտրանսպոզոններին անհրաժեշտ է միջնորդ ՌՆԹ-ի տեսքով։

Հատկապես տարածված են բույսերում, որտեղ կազմում են կորիզային ԴՆԹ-ի նշանակալից մասը։ Օրինակ եգիպտացորենի գենոմի 49-78% կազմված է ռետրոտրանսպոզոններից։ Իսկ ցորենի գենոմի 90% կազմում են կրկնվող տարրերը և 68%՝ տրանսպոզոնները։ Կաթնասունների դեպքում գենոմի կեսը (45% - 48%) տրանսպոզոններ են կան վերջիններիս մնացորդներ։ Մարդկային գենոմի 42% կազմված է ռետրոտրանսպոզոններից, իսկ 2-3% ԴՆԹ տրանսպոզոններից։

Տարբերում են ռետրոտրանսպոզոնների երկու տեսակ — ռետրոտրանսպոզոններ երկար ծայրային կրկնություններով (), և ռետրոտրանսպոզոններ առանց այդ կրկնությունների։

Վերջիններս իրենց հերթին բաժանվում են երկար միահյուսված () և կարճ միահյուսված կրկնություններ ()։

Ռետրոտրանսպոզոնների կրկնապատկումը ՌՆԹ միջնորդի օգնությամբ ստեղծում է սեփական բազմաթիվ պատճեններ, որի հետևանքով գենոմի չափսը կարող է արագորեն աճել։ Ռետրոտրանսպոզոններն ընդունակ են նաև ինսերցիայի (ներդրում) եղանակով առաջացնելու տարատեսակ մուտացիաներ։ 
 
Ռետրոտրանսպոզոնները գործում են հետևյալ կերպ՝ նախ նրանք սինթեզում են կոմպլեմենտար ՌՆԹ շղթա, ապա այն դարձյալ ետ են վերածում ԴՆԹ շղթայի, որն արդեն կարող է ներդրվել գենոմի որևէ տեղամասում։ ՌՆԹ-ից ԴՆԹ անցումը իրականացվում է տրանսպոզոնների կողմից կոդավորվող հակադարձ տրանսկրիպտազների () միջոցով։

Կուտակված բազմաթիվ մուտացիաների պատճառով տրանսպոզոնների մեծ մասն ակտիվ չէ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գենոմի կառուցվածք
Կատեգորիա:Մոլեկուլային կենսաբանություն
Չուսոկ

thumb|250x250px|Սոնփյոն, Չուսոկին մատուցվող ավանդական կերակուր։

**Չուսոկ** (հանգըլ՝ 추석, հանջա՝ 秋夕, բառացի՝ «աշնանային գիշեր»), կորեական ավանդական տոն։ Նշվում է լուսնային 8-րդ ամսվա 15-րդ օրը։ Հարավային Կորեայում Չուսոկը, ինչպես նաև դրան հաջորդող օրը, ոչ աշխատանքային է։ Չուսոկի ժամանակ կորեացիները սովորաբար վերադառնում են հայրենիք՝ հարազատների հանդիպելու նպատակով։

## Պատմություն
Որոշ կորեացի պատմաբաններ ենթադրում են, որ Չուսոկի պատմությունը գալիս է Սիլլայի ժամանակաշրջանից և նույնացվում է Սամբուկ սագիում հիշատակվող «Գեբե» տոնի հետ։

## Չուսոկ տոնի օրերն ըստ գրիգորյան օրացույցի
* 2006: հոկտեմբերի 6
* 2007: սեպտեմբերի 25
* 2008: սեպտեմբերի 14
* 2009: հոկտեմբերի 3
* 2010: սեպտեմբերի 22
* 2011: սեպտեմբերի 12
* 2012: սեպտեմբերի 30
* 2013: սեպտեմբերի 19
* 2014: սեպտեմբերի 8
* 2015: սեպտեմբերի 27
* 2016: սեպտեմբերի 15
* 2017: հոկտեմբերի 4
* 2018: սեպտեմբերի 24

## Գրականություն
* The Academy of Korean Studies, ed. (1991), "Chuseok", *Encyclopedia of Korean People and Culture*, Woongjin 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բերքի տոներ
Կատեգորիա:Կորեայի տոներ
Հարավաֆրիկյան սև կատվային շնաձուկ

**Հարավաֆրիկյան սև կատվային շնաձուկ**, () Կենդանիների թագավորության, Քորդավորների տիպի, Ձկների վերնադասի, Կռճիկային ձկների կարգի կատվային փոքրիկ շնաձուկ։

## Արեալ
Նա հազվադեպ հանդիպող և քիչ հետազոտված կենդանի է, ինչպես նաև Էնդեմիկ է Հարավաֆրիկյան Հանրապետության ջրերի համար։ Հանդիպում է միայն 344—1009 մետր խորություններում։

## Նկարագրություն
Այս շնաձուկը ամուր մարմին ունի, մեծ աչքեր, երկար, հաստ և լայն դունչ, բերանը գտնվում է աչքերի ետևում, ամուր կուրծք և թևեր։ Գույնը մուգ շականագույն-մոխրագույն է։.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կռճիկային ձկներ
Տիբեթյան մաստիֆ

**Տիբեթյան մաստիֆ**, շների հինավուրց ցեղատեսակ։

## Ցեղատեսակի պատմությունը
Տիբեթյան մաստիֆը համարվում է շների հինավուրց ցեղատեսակ, որը տան կամ տարածքի պահպանության նպատակով գործածվել է Տիբեթի վանքային համալիրներում, ինչպես նաև Հիմալայան լեռների քոչվորների կողմից։ Այն տարածված էր Տիբեթում, Չինաստանում, Մոնղոլիայում, Նեպալում և Հնդկաստանի հյուսիսային նահանգներում։ Այս ցեղատեսակի մասին տեղեկություններ է հաղորդել նաև Մարկո Պոլոն` իր ճանապարհորդությունների ժամանակ։ Տիբեթյան մաստիֆի մասին հիացմունքով են արտահայտվել շատ հայտնի կինոլոգներ։

Առաջին Տիբեթյան մաստիֆը, որը հայտնվել է Եվրոպայում, դա 1847 թվականին Վիկտորյա թագուհուն ուղարկված շունն էր։ 1880-ական թվականներին Էդուարդ VII-ը իր հետ Անգլիա էր բերել երկու Տիբեթյան մաստիֆ։

## Ընդհանուր բնութագիրը
Տիբեթյան մաստիֆն ունի շատ խիտ մազածածկ, որը հնարավորություն է տալիս նրան ամբողջ տարին պահել բաց երկնքի տակ։ Գլխի շրջանում երկար մազերը ձևավորվում են բաշի տեսքով, որի պատճառով Տիբեթյան մաստիֆը հաճախ հիշեցնում է առյուծի։

Բնավորությամբ շատ հանգիստ և հավասարակշռված շուն է և հիանալիորեն պահպանում է տունը։ Մաքրասեր է, որի պատճառով հաճախ համեմատում են կատուների հետ։ Հակված չէ կախվածության մեջ մնալ տիրոջից։ Տունը կամ տարածքը պահպանելիս գիշերը չեն քնում։ Դրա փոխարեն հանգստանում են ցերեկային ժամերին։ Խելացի են, համառ և դիմացկուն։ Չվարժեցված և չդաստիարակված ժամանակ կարող են լինել անկանխատեսելի և վտանգավոր։ Նրա պահպանական բնազդը թույլ է տալիս նրան դառնալ ինքնամփոփ և կասկածել բոլոր անծանոթներին։

Տիբեթյան մաստիֆի մնդավի բարձրությունը կարող է հասնել 66-83 սմ (արու) և 61 սմ (էգ)։ Քաշը` 60-80 կգ, հաճախ եղել են առանձին դեպքեր, երբ շան քաշը հասել է մինչև 150 կգ-ի։ Հիմնականում լինում են սև գույնի, սև և շագանակագույն, կարմրավուն (բաց ոսկեգույնից մինչև մուգ կարմիր), գորշ և այլ գույների։

## Աղբյուրներ

* Alderton, David (1984). *The Dog*. London: Macdonald. ISBN 0356104435.
* Fogle, Bruce, DVM (2000). *The New Encyclopedia of the Dog*. Doring Kindersley (DK). ISBN 0-7894-6130-7.
* 
* Kuang Ni [倪匡] (2000). 真实的藏獒 (*The Real Tibetan Mastiff*). Beijing: Guo ji wen hua chu ban gong si. ISBN 7-80173-535-8. .
* Messerschmidt, Don (2010). *Big Dogs of Tibet and the Himalayas*. Orchid Press ISBN 978-974-524-130-5.
* Palmer, Joan (1994). *The Illustrated Encyclopedia of Dog Breeds*. ISBN 0-7858-0030-1.
* Schuler, Elizabeth Meriwether (ed.) (1980). *Simon & Schuster's Guide to Dogs*. ISBN 0-671-25527-4.
* 

Կատեգորիա:Շան ցեղատեսակներ
Կատեգորիա:Շներ
Դավիթ Անդղուլաձե

**Դավիթ Իասոնիի Անդղուլաձե** (), վրաց խորհրդային, օպերային արտիստ (դրամատիկ տենոր)։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1950 թ.)։

## Կենսագրություն
1925–1955 թթ. եղել է Թբիլիսիի Փալիաշվիլու անվան օպերայի և բալետի թատրոնի մենակատար 1958 թվականից Թբիլիսիի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր է։ ԽՄԿԿ անդամ 1946 թվականից

## Դերեր
Գլխավոր դերերից են՝ Տարիել (Մշևելիձեի «Ասք Տարիելի մասին», Աբեսալոմ, Մալխազ (Փալիաշվիլու «Աբեսալոմ և էթերի», «Դաիսի»), Խյոզե (Բիզեի «Կարմեն») և այլն։

## Մրցանակներ
ԽՍՀՄ պետական մրցանակ 1947 թ.

## Վախճան
Անդղուլաձեն մահացել է 1973 թվականի նոյեմբերի 29-ին, Վրաստանում։

Կատեգորիա:Վրացի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային օպերային երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:Վրացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Վրացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Այրշիրյան տավարի ցեղ

մինի|Այշիրյան տավար (պատկերազարդում)
**Այրիշյան տավարի ցեղ** (), կաթնատու տավարի ցեղ։

Առաջացել է 18-րդ դարում, Շոտլանդիայի Այր կոմսությունում, տեղական տավարը հոլանդական և շորթհոռնյան ցեղերով բարելավելու միջոցով։

Այրիշյան տավարի ցեղը ցածրահասակ է, ունի ամուր ոսկրակազմ, խոր և լայն կրծքավանդակ, թեթև գլուխ՝ քնարաձև եղջույրներով։ Գույնը՝ կարմիր և խայտաբղետ, սպիտակ երանգով։ Ցուլերի կենդանի քաշը 650—750 կգ է, կովերինը՝ 450—500 կգ, կաթնատվությունը՝ 3500—4000 կգ (բարձրակիթներինը՝ 8000 կգ, ռեկորդայինը՝ 10000 կգ), կաթի յուղայնությունը՝ 3,8—4%:

Բուծվում է Ֆինլանդիայում, Ռուսաստանյում, Միացյալ Նահանգներում և այլուր։

Կատեգորիա:Տավարի ցեղեր
MD-82-ի ավիավթար Մադրիդում

**MD-82-ի ավիավթար Մադրիդում**, ավիավթար, որը տեղի է ունեցել 2008 թվականի օգոստոսի 20-ին։ McDonnell Douglas MD-82 ինքնաթիռը, որը պատկանում էր Spanair ավիաընկերությանը, իրականացնում էր չվերթ Մադրիդից դեպի Լաս Պալմաս։ Թռիչքից մի քանի վայրկյան անց ինքնաթիռը ընկնում է։ Ինքնաթիռում կար 172 մարդ, որոնցից միայն 18 մարդ են փրկվել։

Սա առաջին խոշոր ավիավթարն էր Արևմտյան Եվրոպայում։

## Աղետ
Ինքնաթիռը վթարի է ենթարկվել ժամը **14:45**-ին (UTC+2)։ Ինքնաթիռում գտնվում էր 162 ուղևոր և 10 անձնակազմի անդամները։ 500 մետր բարձրանալուց հետո ինքնաթիռը ազդանշան է տալիս։ Ինքնաթիռը դուրս է գալիս թռիչքուղուց, այնուհետև հարվածում է գետնին և ընկնում է մոտակա լճակում։

2008 թվականի օգոստոսի 27-ին հանձնաժողովի նախագահ Ֆրանցիսկո Սոտոն ուսումնասիրում է վթարի ենթարկված ինքնաթիռը, և որոշ տեղեկություններ է հայտնում աղետի մասին։ Սկզբնական շրջանում հաղորդվել էր, որ ինքնաթիռի ձախ շարժիչը հրդեհվել է։ Սակայն հետաքննությունը հերքել է այդ պնդումները։

## Զոհվածներ
Աղետի հետևանքով զոհվել է 154 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ուղևորների ցանկը JK 5022
* Ավիավթար Մադրիդում YouTube (տեսահոլովակ)
* Ինքնաթիռի վթարը Իսպանիայում 
* Աղետի նկարագրությունը AirDisaster.com կայքում 

Կատեգորիա:Ավիավթարներ
Գերերևակայություն

**Գերերևակայություն** (), հոգեբանական հասկացույթ՝ առաջին անգամ ներկայացված *Eli Somer*֊ի կողմից, որպեսզի նկարագրի բազմակողմանի երևակայության դրսևորումը, որը տվյալ պահին փոխարինում է մարդկային շփումը և/կամ խանգարում է կրթական, միջանձնային կամ մասնագիտական գործունեությանը։ Այն կարող է առնչություն ունենալ մանկության ժամանակ հուզական արհամարհանքի կամ վիրավորանքի հետ, որն էլ զոհերին մղում է կտրվել սպառնալի աշխարհից և իրենց նյութական գոյից։ Որպես բուժում օգտագործվում է դեղերի escitalopram (մեկ հաբ բարձրացող) և amitriptyline (մեկ հաբ յուրաքանչյուր 8 ժամում)։

## Հայտնի գործառույթներ
Գերերևակայության հայտնի գործառույթները ներառում են սթրեսից և ցավից ձերբազատումը՝ տրամադրության բարձրացման և երազանքների իրականացման մտապատրանքների միջոցով, ընկերակցությունը, մտերմությունը և հանգստությունը։

## Ախտանիշները
Չնայած նրան, որ կան գերերևակայության բազմաթիվ բնորոշ ախտանիշներ, այս խանգարումը տանողները պարտադիր չէ անխուսափելիորեն ունեն դրանք բոլորը։

Հաճախ գերերևակայողներն ունենում են «դրդիչներ», որոնք սկիզբ են տալիս իրենց մտապատրանքներին։ Հաճախ հանդիպող դրդիչներից են գրքերը, ֆիլմերը և երաժշտությունը։ Գերերազողները հնարավոր է, որ նաև ունենան դժվարություններ անկողնուց վեր կենալուց կամ քնելուց առաջ մտապատկերներ ունենալու պատճառով։ Հաճախ, երբ գերերազողները երազում են, նրանք կարող են շշնջալ, խոսել, դեմքի տարբեր արտահայտություններ ընդունել կամ կատարել ինչ-որ կրկնվող բնույթի շարժում։

Գերերազողները կարող են ժամեր անցկացնել երազելով։ Նրանք կարող են ունենալ մանրամասնորեն մտածված պատրանքներ իրենց մտքում, որոնք հաճախ համեմատելի են լինում ամբողջական վեպի կամ ֆիլմի հետ։ Շատերը ունենում են ավելին քան մեկ մտապատրանք՝ յուրաքանչյուրն իր առանձին կերպարներով, շրջապատող միջավայրով, սյուժեով և այլն։ Գերերևակայողները, հնարավոր է, նաև հուզականորեն կապվեն իրենց մտացածին կերպարների հետ, չնայած այն հանգամանքին, որ նրանք գիտեն, որ կերպարներն իրական չեն։

## Պարբերական թեմաներ
Պարբերականորոն կրկնվող թեմանից կարող են լինել.
* Իդեալականացված եսը,
* Բռնությունը,
* Ուժը և իշխանությունը,
* Գերությունը,
* Փրկությունը և ազատումը,
* Սեռական գրգռումը։

## Լուսբանումը ԶԼՄ-ներում

Չնայած այն պաշտոնապես չի ճանաչվել խանգարում կամ ախտավիճակ, գերերևակայությունն արժանացել է որոշակի ուշադրության լրատվամիջոցների կողմից։

## Տես նաև
* Երևակայություն
* Երազ
* Զգայապատրանք
* Մտապատկեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձնային խանգարումներ
Կատեգորիա:Երևակայություն
Կատեգորիա:Ընկալում
Կատեգորիա:Հոգեբանական հասկացություններ
Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Հոգեբուժական ախտորոշում
Կատեգորիա:Տագնապ
Ad hoc հիպոթեզ

**ad hoc հիպոթեզ** (լատ․ *ad hoc*՝ հատուկ, միայն այդ նպատակի համար կիրառվող), հիպոթեզ, որը նախանշված է հատուկ, առանձին երևույթների բացատրման համար, որոնք հնարավոր չէ բացատրել տվյալ տեսության շրջանակներում։ Այդ երևույթի բացատրման համար տվյալ տեսությունը ենթադրում է, որ գոյություն ունեն լրացուցիչ, դեռ չբացահայտված պայմաններ, որոնց օգնությամբ բացատրում է հետազոտող երևույթը։ Այսպիսով, ad hoc հիպոթեզը կանխատեսումներ է անում այն երևույթների համար, որոնք անհրաժեշտ է բացահայտել։ Այդ կանխատեսումները կարող են կատարվել, կարող են չկատարվել։ Եթե ad hoc հիպոթեզը հաստատվում է, այն դադարում է լինել ad hoc և սահմանափակ ձևով ներառվում է տեսության մեջ։ Գիտնականները կասկածով են վերաբերում այն տեսություններին, որոնցում ad hoc հիպոթեզները շատ են։ Սակայն մյուս կողմից ոչ մի տեսություն չի կարող առաջ գնալ առանց ad hoc հիպոթեզի, քանի որ ցանկացած տեսության մեջ միշտ անոմալիաներ կան։

## Արտաքին հղումներ
* Ի․ Լակատոս, Գիտա-հետազոտական ծրագրերի հերքելիությունը և մեթոդաբանությունը 

Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն
Կարմիր մոլորակի գաղտնիքը (մուլտֆիլմ)

**Կարմիր մոլորակի գաղտնիքը**, () ամերիկյան հայտնի «The Walt Disney Company» ընկերության մուլտֆիլմը., որը ստեղծվել է 2011 թվականի մարտի 11-ին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։ Ռուսաստանի Դաշնությունում մուլտֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել մարտի 10-ին։

## Սյուժե
Բոլորին հայտնի է, որ Մարս մոլորակը շատ մոտ է Երկիր մոլորակին։ Ըստ մուլտֆիլմի սցենարի, ԱՄՆ-ում մինչ այս դեպքը վարկած էր համարվում այլմոլորակայինների գոյությունը։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների մի ընտանիքում ապրում էր փոքրիկ Մայլոն և իր մայրը։ Մայլոն շատ չարաճճի երեխա էր և հաճախ նա իր գործունեությամբ բարկացնում էր իր մայրիկին։ Չնայած դրան, Մայլոյի մայրը կարողանում էր պատշաճ կերպով դաստիերակել իր տղային և այդ ամենի ամսին իմանում են նաև Մարս մոլորակից։

Երկրից միլիոնավոր կիլոմետրեր հեռավորության վրա՝ Մարս մոլորակում, կազմվել էր այլմոլորակայինների խումբ, որոնք մարդիկ էին փախցնում Երկիր մոլորակից և դարձնում իրենց ռոբոտը։ Մարսի ղեկավարը զբաղվում էր ռոբոտաշինությամբ և մտադրությւոն ուներ ամբողջ տիեզերքը լցնել ռոբոտներով և այլմոլորակայիններով։ Նրան ղեկավարած խումբը երեկոյան գնում էր Երկիր մոլորակ և թռչող ափսեի միջոցով գողանում Երկրում ապրող տարբեր խելացի մարդկանց, ովքեր աչքի են ընկնում ճիշտ ուսուցանելով, ստեղծագործելով և գյուտարարությամբ։

Այլմոլորակայինների հերթական զոհը դարձավ Մայլոյի մայրը։ Մի օր, երբ արդեն ուշ էր՝ Մայլոյի մայրը Մայլոյին տարավ սենյակ՝ որպեսզի քնի։ Մայլոն խորամանկորեն ձևացրեց թե քնել է, իսկ մայրը հեռացավ սենյակից։ Դրանից հետո սենյակից դուրս եկավ նաև խորամանկ տղան և ականատես եղավ մի ահավոր տեսարանի. նրա մորը բռնել էին տարօրինակ զրահով ոչ մարդանման ինչ-որ արարածներ և ստիպողաբար տանում էին թռչող ափսեի մեջ։ Մայլոն ևս վազեց մոր հետևից և թռչող ափսեից կախված մոր և այլմոլորակայինների հետ թռչեց Մարս՝ կարմիր մոլորակ։ Մարսում նրանք վայրէջք կատարեցին և Մայլոն նահետացավ՝ որպեսզի նրանք չտեսբեբ իրեն։ Նրանց խոսակցություններից Մայլոն կռահեց, որ հաջորդ օրը նրանք պատրաստվում են իր մոր ուղեղը տեղադրեն ինչ-որ երկաթե մեխանիզմի մեջ։ Մի պահ տղան սարսափեց, սկաայն հետո ուշքի եկավ և վազեց ամբողջ Մարս մոլորակով մեկ։ Մարսում նա ծանոթացավ մեկ այլ տղայի հետ, ով ևս նույն բախտին էր արժանացել։ Նա օգնություն խնդրեց այդ տղայից, սակայն մերժում ստացավ։ Որոշ ժամանակ անց հայտնվեց այդ տղան և իր օգնությունը առաջարկեց։ Երկու տղաների միացյալ համագործակցության շնորհիվ ի վերջո մարդիկ ազատվեցին այլմոլորակայինների գերությունից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
*  
* [«[Մարս]իանյան ամազոնկա»] – թերթ «Երաժշտություն» № 05-ը 18.03.2011

Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2011 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:3D մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:IMAX ֆիլմեր
Կատեգորիա:Walt Disney Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան եռաչափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Համակարգչային անիմացիոն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 2011 թվականին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր մայր-որդի հարաբերությունների մասին
Կատեգորիա:2011 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մայրիշխանություն
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի կինոկատակերգություններ