Օրհուսի կոնվենցիա

**Օրհուսի կոնվենցիա,** ՄԱԿ-ի Եվրոպական տնտեսական հանձնաժողովի  կոնվենցիա` «Տեղեկատվության մատչելիության, որոշումների կայացման գործընթացում հասարակության մասնակցության և բնապահպանական հարցերում արդարադատության մատչելիության վերաբերյալ»։

Կոնվենցիայի ուժի մեջ մտնելու համար անհրաժեշտ է 16  երկրի ստորագրություն։  Այդ գործընթացը տևել է երեք տարի։  Կոնվենցիան ստորագրել են 38 երկիր Դանիայի Օրհուս քաղաքում, 1998 թվականի հունիսի 25-ին, «Շրջակա միջավայրը Եվրոպայի համար»` եվրոպական երկրների շրջակա միջավայրի նախարարների 4-րդ խորհրդաժողովի գործընթացի շրջանակում։

## Նպատակ
Կոնվենցիայի նպատակն է աջակցել մարդու առողջության իրավունքի պաշտպանությանը, նրա առողջության և բարեկեցության համար բարենպաստ միջավայրի ապահովմանը, տեղեկատվության մատչելիությանը, որոշումների կայացման գործընթացում հասարակության մասնակցությանը և շրջակա միջավայրի հարցերում արդարադատության մատչելիությանը։

Յուրաքանչյուր կողմ պարտավոր է ձեռնարկել անհրաժեշտ օրենսդրական, կարգավորող միջոցներ ՝ Կոնվենցիայի դրույթների իրականացման համար հստակ, բաց և համաձայնեցված կառույց ստեղծելու և այն պահպանելու համար։

Յուրաքանչյուր կողմ երկիր (որը ստորագրել է կոնվենցիան) պարտավորվում է.

*ընդունել անհրաժեշտ օրենսդրական կանոնակարգերի ստեղծում և պահպանում
* տեղեկատվության հասանելիություն
*մուտքի ազատություն (պարտադիր անհրաժեշտ տեղեկությունների տրամադրում ըստ պահանջի, որը պահանջում է հիմնավորումներ)
* հասարակությանը ակտիվ իրազեկում, համացանցի միջոցով շրջակա միջավայրի վիճակի մասին հասարակությանը հաշվետվություն ներկայացնել
* տեղեկատվություն տրամադրելուց առաջ հասարակության կողմից դրա նկատմամբ հետաքրքրությունը հաշվի առնելու անհրաժեշտություն
* անհապաղ տեղեկացնել մարդու առողջությանը և/կամ շրջակա միջավայրին վնաս հասցնող երևույթների մասին։

### Տեղեկատվության հասանելիություն
* հասանելիության ազատություն (հիմնավորում չպահանջող անհրաժեշտ տեղեկատվության պարտադիր տրամադրում)
* ապահովել հանրության ակտիվ տեղեկատվությունը` ինտերնետի միջոցով, շրջակա միջավայրի վիճակի վերաբերյալ զեկույցներ հրապարակելով
* նախքան տեղեկատվություն տրամադրելուց հրաժարվելը անհրաժեշտ է հաշվի առնել դրա նկատմամբ հասարակության հետաքրքրության մակարդակը
* հասցեագրված մարմինները իրենց ուղղված հարցման վերաբերյալ տեղեկություն չունենալու դեպքում պետք է ուղղորդեն այն մարմիններին, որոնք ի վիճակի են բավարարել հարցումը
* անհապաղ տեղեկացնել հասարակությանը մարդու առողջության և (կամ) շրջակա միջավայրի համար հնարավոր վտանգի դեպքում։

### Տեղեկատվություն չտրամադրելու պատճառներ
Բնապահպանական տեղեկատվություն տրամադրել հրաժարվելու պատճառ կարող է լինել միայն, եթե այդ տեղեկատվությունը ազդում է.

* պետական մարմինների աշխատանքի գաղտնիությանը
* միջազգային հարաբերությունների` ազգային պաշտպանության կամ ազգային անվտանգության վրա
* արդարադատության իրականացման` արդար դատաքննության դիմելու անհատների հնարավորության կամ պետական մարմինների ՝ քրեական կամ կարգապահական քննություններ անցկացնելու ունակության վրա
* առևտրային և արդյունաբերական տեղեկատվության գաղտնիության վրա
* մտավոր սեփականության իրավունքների վրա
* անձնական տվյալների գաղտնիության վրա
* երրորդ` հայցվող տեղեկատվությունը տրամադրող կողմի շահերի վրա
* շրջակա միջավայրի վրա, որի հետ կապված են այս տեղեկատվությունը (հազվագյուտ տեսակների բուծման վայրեր)։

Հետաքրքրված հասարակությունը ժամանակին և հասկանալի ձևով տեղեկացվում է շրջակա միջավայրի հիմնախնդիրների վերաբերյալ որոշումների կայացման առաջին իսկ փուլում։

## Ընդհանուր դրույթներ
* Յուրաքանչյուր կողմ ընդունում է անհրաժեշտ օրենսդրական, կանոնակարգող և այլ միջոցներ, ներառյալ միջոցներ` ուղղված սույն կոնվենցիայի տեղեկատվության մատչելիության, հասարակայնության մասնակցության, արդարադատության մատչելիության դրույթների իրականացումը կարգավորող նորմերի համատեղելիությանը, ինչպես նաև պատշաճ միջոցներ ուղղված այդ դրույթների կիրառման ապահովմանը` Կոնվենցիայի դրույթների իմպլեմենտացիայի նպատակով` հստակ, թափանցիկ և համաձայնեցված դաշտ ձևավորելու համար։ 
* Յուրաքանչյուր կողմ պետք է ձգտի ապահովել, որպեսզի պաշտոնատար անձինք և պետական մարմինները շրջակա միջավայրին առնչվող հարցերով ցուցաբերեն աջակցություն հասարակայնությանը և ուղղորդեն նրան տեղեկատվության մատչելիության հարցում, աջակցեն նրան որոշումների ընդունման գործընթացին և արդարադատության իրականացմանը մասնակցելու գործում։ 
* Յուրաքանչյուր կողմ նպաստում է էկոլոգիական կրթությանը և շրջակա միջավայրի հիմնահարցերի կապակցությամբ հասարակայնության իրազեկության մակարդակի բարձրացմանը, մասնավորապես՝ շրջակա միջավայրին առնչվող հարցերով տեղեկատվության մատչելիության, որոշումների ընդունման գործընթացին մասնակցության և արդարադատության մատչելիության վերաբերյալ։ 
* Յուրաքանչյուր կողմ պետք է ապահովի շրջակա միջավայրի պահպանությանը նպաստող միությունների, կազմակերպությունների կամ խմբերի պատշաճ ճանաչումը և ցուցաբերի համապատասխան աջակցություն վերջիններիս, և ապահովի իր ազգային իրավական համակարգի համապատասխանությունը սույն պարտավորությանը։ 
* Կոնվենցիայի դրույթները չեն սահամանափակում որևէ երկրի իրավունքը շարունակել իրագործել կամ ձեռք բերել շրջակա միջավայրին առնչվող հարցերի վերաբերյալ տեղեկատվության ավելի լայն մատչելիություն, որոշումների ընդունման գործընթացին հասարակայնության ավելի ակտիվ մասնակցութուն և արդարադատության ավելի լայն մատչելիություն նախատեսող միջոցներ, քան դա նախատեսված է սույն Կոնվենցիայով։ 
* Կոնվենցիան չի կարող նախատեսել շրջակա միջավայրին առնչվող հարցերով տեղեկատվության մատչելիության, որոշումների ընդունման գործընթացին հասարակայնության մասնակցության և արդարադատության մատչելիության գոյություն ունեցող իրավունքների որևէ սահամանափակում։ 
* Յուրաքանչյուր երկիր աջակցում է սույն Կոնվենցիայի սկզբունքների կիրառմանը շրջակա միջավայրին առնչվող հարցերով որոշումների ընդունման միջազգային գործընթացներում և միջազգային կազմակերպությունների շրջանակներում։ 
* Յուրաքանչյուր երկիր պետք է ապահովի, որ սույն Կոնվենցիայի դրույթներին համապատասխան իրենց իրավունքներն իրականացնող անձինք չենթարկվեն պատժի, հետապնդման կամ հալածանքի՝ անկախ նրանց ներգրավվածության ձևից։
* Կոնվենցիայի համապատասխան դրույթների շրջանակներում հասարակայնությունն ունի շրջակա միջավայրին առնչվող հարցերով տեղեկատվության մատչելիության, որոշումների ընդունման գործընթացին մասնակցելու և արդարադատության մատչելիության իրավունք՝ անկախ քաղաքացիությունից, ազգային պատկանելիությունից կամ բնակության վայրից, իսկ իրավաբանական անձի դեպքում՝ անկախ նրա գրանցման կամ գործունեության հիմնական վայրից։

### Օրհուսի կոնվենցիային մասնակից  երկրներն են․
* Հայաստան
* Ադրբեջան
* Ալբանիա
* Ավստրիա
* Բելառուս
* Բելգիա
* Բուլղարիա
* Հունգարիա
* Վրաստան
* Գերմանիա
* Հունաստան
* Դանիա
* Իտալիա
* Իսպանիա
* Մակեդոնիա
* Ղազախստան
* Ղրղզստան
* Կիպրոս 
* Լատվիա
* Լիտվա
* Լիխտենշտայն
* Լյուքսեմբուրգ
* Մալթա
* Մոնակո
* Նիդերլանդներ
* Նորվեգիա
* Լեհաստան
* Պորտուգալիա
* Մոլդովա
* Սլովենիա
* Ռումինիա
* Տաջիկստան
* Թուրքմենստան
* Ուկրաինա
* Ֆինլանդիա 
* Ֆրանսիա
* Էստոնիա
* Խորվաթիա
* Չեխիա
* Իսլանդիա
* Իռլանդիա
* Շվեդիա
* Շվեյցարիա
* Մեծ Բրիտանիայի և Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* UNECE Aarhus Convention website 
* UNECE Aarhus Convention Clearinghouse website 
* Օրհուսի կոնվենցիա 
* Текст Орхусской конвенции
* Текст конвенции о доступе к информации, участии общественности в процессе принятия решений и доступе к правосудию по вопросам, касающимся окружающей среды 
* Оценка воздействия на окружающую среду (ОВОС) 
* Список заявлений общественности в Комитет по соблюдению Орхусской конвенции.
* «GREEN SALVATION HERALD 2011»  
* Опыт Экологического общества «Зеленое спасение» по применению положений Орхусской конвенции в судах, 25.05.2009 
* РЕШЕНИЕ III/6c. Соблюдение Казахстаном своих обязательств по конвенции (11-13 июня 2008 года, Рига). 
* «К Третьему совещанию сторон Орхусской конвенции» 
* Соблюдение Казахстаном своих обязательств по Орхусской конвенции. 
* Как готовился национальный доклад 
* РЕШЕНИЕ II/5а. Соблюдение Казахстаном своих обязательств по Орхусской конвенции
* Пособие по доступу к правосудию к Орхусской конвенции. 
* Форум Орхусского центра Республики Казахстан
* Сборник нормативных правовых актов в области охраны окружающей среды Кыргызской Республики 
* Сайт по реализации Орхусской конвенции в Кыргызской Республике 

Կատեգորիա:Ադրբեջանի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Ալբանիայի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Ավստրիայի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Բելգիայի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Կիպրոսի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Հայաստանի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Միջազգային կոնվենցիաներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պայմանագրեր