open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սկոնե

**Սկոնե** (), նահանգ Շվեդիայի հարավային մասում, պատմական Գետալանդ շրջանում։
Պրովինցիայի սահմանները գործնականորեն զուգատիպում են ժամանակակից Սկոնե (լեն) վարչական միավորի սահմանների հետ, միայն լենայի մի աննշան մաս համընկնում է Հալանդի շրջանի հետ։

## Աշխարհագրություն
thumb|left|Անտառների, դաշտավայրերի և բնակեցված տարածքների դասավորվածությունը Սկոնեում
Սկոնեն սահմանակից է Հալանդի, Սմոլանդի, Բլեքինգեի շրջաններին, ունի մուտք դեպի Բալթիկ ծով։ Դանիայից բաժանվում է Էրեսունի նեղուցով։

Լանդշավտը կազմավորվել է Սառցե դարաշրջանի վերջում, որի ժամանակ շրջանի ամբողջ տարածքը ծածկված էր սառույցով։ Գործնականորեն շրջանի ամբողջ տարածքը դաշտային է, ինչը առանձնացնում է այն Շվեդիայի ողջ տարածքից, որտեղ գերակշռում են անտառները և մեծաթիվ ջրամբարներ։ Սկոնեի տարածքում չկան լեռներ, փոքրաթիվ բլուրեներ, անտառներ և լճեր։ Հյուսիս-արևմուտքից հարավ-արևելք ձգվում են ցածր թմբեր, ծածկված տերևային անտառներով, որը ավելի վաղ մինչև 1997 թվականը կազմել է սահման Մալմեխուսի և Կրիստիանստադի (լեն) միջև։

Ամենաբարձր կետը Հորստ Սեդերոսենն է 212մ, ամնացածր կետը գտնվում է Կրիստիանստադ քաղաքում է 2.7մ ծովի մակարդակից ցածր։
Ազգային պարկերը՝ Դալբյու-Սեդերսկուգ, Սեդերոսեն, Ստենսխուվուդ։

Դաշտավայրերի հողը բերքատու է, ինչը հանդիսանում է կարևոր գործոն ամբողջ Շվեդիայի համար։ Երկրի գյուղացիական տնտեսության մեծ մասը կենտրոնացած է հենց Սկոնեում։

Խոշոր քաղաքները՝ Մալմյո, Հելսինգբորգ, Լունդ, Կրիստիանստադի, Լանդսկրունա

## Պատմություն
Սկոնեն երկար ժամանակ պատկանել է Դանիային։ Շրջանը ծաղկում է ապրել Դանիայի թագավորությունում XI դարի։ Այս ժամանակաշրջանում Սկոնեի տարածքը բաժանված էին երկու թեմի՝ Լունդ և Դալբյու։ Դանիայի թագավոր Սվեն II Էստրիդսենը Դալբյույում ունեցել է սեփական նստավայր։ Նրա կառավարման ժամանակ հենց այնտեղ սկսեցին կառուցել վանքեր ու եկեղեցիներ։

Համաձայն 1658 թվականի Ռոսկիլդեի խաղաղության համաձայնագրի Սկոնեն անցավ Շվեդիային։ Երկու տար անց Կոպենհագենի հաշտության պայմանագրով Բորնհոլմ կղզին վերադարձվեց Դանիային։

## Հայտնի մարդիկ
Սկոնեում ապրել և մեծացել են շատ հայտնիներ, նրանց թվում են՝
* Պեր-Ալբին-Հասոն, Շվեդիայի վարչապետ 1932—1936, 1936—1946
* Մարի Ֆրեդրիկսոն, երգչուհի, Roxette խմբի սոլիստ
* Հելենա Յուսեֆսոն, երգչուհի, Sandy Mouche խմբի սոլիստ
* Կրիստոֆեր Լունդկվիստ, երաժիշտ, պրոդյուսեր
* Զլատան Իբրահիմովիչ և Հենրիկ Լարսոն, ֆուտբոլիստներ
* Մաքս ֆոն Սյուդով, դերասան
* Մորգան Տոֆտ, գրող, դերասան, երաժիշտ, նկարիչ, ռեժիսոր
* Ֆրանց Գունար Բենգտսոն, գրող, ուրվագծագիստ, պոետ

## Կարիերան աստղագիտությունում
(460) Սկանիա աստերոիդը համարվում է Սկոնեի պարծանքը, հայտնաբերված 1900 թվականին, նվիրված 1904 թվականին Լունդ քաղաքում աստղագետների համաժողովին։

## Տես նաև
Շվեդիայի նահանգներ
Սկանիա
Շվեդիայի վարչական բաժանումները

## Արտաքին հղումներ
* Տուրիստական կայք
* Սկոնե լենի կառավարումը
* http://www.skane.se/

## Քաղաքներ
* Մալմյո

Կատեգորիա:Սկոնե
Լափլանդ (նահանգ)

**Լափլանդ** (), պատմական նահանգ հյուսիսային Շվեդիայում, որը մտնում է Նորլանդ շրջանի մեջ։ Շվեդիայի տարածքով ամենամեծ նահանգը։
 
Զբաղեցնում է Լապլանդիայի հարավարևմտյան հատվածը, որը համարվում է սաամներ ժողովրդի տարաբնակեցման հիմնական շրջանը։

Հիմնականում բաժանված է ժամանակակից Նորբոտեն և Վեստերբոտեն վարչական միավորների միջև, ինչպես նաև նահանգի ոչ մեծ մասը պատկանում է Եմտլանդ վարչական միավորին։
 
Մինչ 1809 թվականը նահանգը ներառում էր նաև հյուսիսային Ֆինլանդիայի տարածքը, սակայն Ֆրիդրիխսգամի հաշտության պայմանագրից հետո Ֆինլանդիան անցել է Ռուսական կայսրությանը։ Դրանից հետո Լափլանդի ֆիննական հատվածը սկսեց դիտարկվել որպես առանձին Լապի պատմական նահանգ։

## Բնակչություն
2009 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ Լափլանդի բնակչությունը կազմում է 94 350 մարդ։ Պատմական տարածքի հետ միասին, բնակչության ընդհանուր թիվը կազմում է մոտ 125 000 մարդ։ Խոշորագույնը Կիրունա () քաղաքն է՝ 18 154 մարդ բնակչությամբ։

## Քաղաքներ
* Կիրունա
* Շվեդիայի նահանգներ
* Լապլանդիա

## Ծանոթագրություններ
Նորբոթեն

**Նորբոթեն** (), պատմական նահանգ (լանդսկապ) հյուսիսային Շվեդիայի հյուսիսային մասում, Նորլանդ պատմական շրջանում։ Իր տարածքով համապատասխանում է Նորբոթեն վարչական միավորի հարավարևելյան հատվածին։

## Աշխարհագրություն
Նորբոթեն նահանգը հյուսիս-արևելքում սահմանակցում է Ֆինլանդիայի, արևմուտքում՝ Լափլանդի, հարավում՝ Վեստերբոթենի հետ, իսկ հարավարևելյան կողմից ողողվում է Բոտնիկի ծոցի ջրերով։

## Պատմություն
Նորբոթենի պատմությունը տարբերվում է Շվեդիայի այլ պատմական նահանգների պատմությունից։ Սովորաբար, այդ պատմա-մշակութային կազմավորումները, որոնք չունեն որևէ վարչական նշանակություն, ունեն հարյուրամյակների ընթացքում անփոփոխ անվանումներ և սահմաններ։ Այսպես, Նորբոթեն նահանգի տարածքը նախկինում պատկանում էր Վեստերբոթեն նահանգին՝ դրանով նմանվելով Բոտնիկի ծոցի հակառակ՝ ֆիննական ափին գտնվող Օստրոբոտնիային։ Դրանից դեպի հյուսիս գտնվում էր Լափլանդ նահանգը, որը Վեստերբոթենի հետ միասին մտնում էր Վեստերբոթենի վարչական միավորի մեջ։ Ռուս-շվեդական պատերազմի արդյունքում 1810 թվականին Ֆինլանդիան՝ Օստրոբոտնիայի, Վեստորբոթենի և Լափլանդի արևելյան հատվածների հետ ներառյալ առանձնացվել է Շվեդիայից։ Դրանից հետո Վեստերբոթեն լենի մնացյալ մասը բաժանվել է երկու մասերի՝ հյուսիսում ստեղծվել է Նորբոթեն լենը, որն ներառեց Վեստերբոթեն և Լափլանդ շվեդական նահանգների հյուսիսային հատվածները։

## Բնակչություն
2009 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով Նորբոթեն նահանգի բնակչությունը կազմում է 192 542 մարդ։ Բնակչությունը սփռված է 26 671 կմ² տարածքի վրա՝ 7,2 մարդ/կմ² խտությամբ։

## Տես նաև
Շվեդիայի նահանգներ

## Ծանոթագրություններ
Բլեքինգե

**Բլեքինգե** (), պատմական նահանգ, որը գտնվում է Շվեդիայի հարավում, մտնում է պատմական Գոթլանդ տարածաշրջանի մեջ։

Մակերեսը՝ 2 941 կմ², բնակչությունը՝ 151 899 մարդ (2007 թվականի դրությամբ)։

## Աշխարհագրություն
Բլեքինգեն հյուսիսում սահմանակցում է Սմոլանդի, իսկ արևմուտքում՝ Սկոնեի հետ։ Արևելքից և հարավից նրան ողողում են Բալթիկ ծովի ջրերը։ Նահանգի սահմանները ամբողջովին համընկնում են Բլեքինգե վարչական միավորի սահմանների հետ։

## Պատմություն
Բլեքինգեում հայտնաբերվել են բազմաթիվ մարդկանց կացարաններ, որոնք վերաբերում են քարի դարին։ Դրանց մեծ մասը տեղակայված էր ափի մոտ, որի գիծը այն ժամանակ գտնվում էր 5-10 մ ավելի բարձր, քան այսօր։ Հնադարյան մարդիկ ապրում էին՝ զբաղվելով ձկնորսությամբ և մասնավորապես հողագործությամբ։
 
Բլեքինգեն գրավոր արձանագրություններում առաջին անգամ հիշատակվել է IX դարում Վուլֆսթանի ճանապարհորդության նկարագրություններում, որոնց մեջ ասվում է, որ Մյորեն, Էլանդը և Գոթլանդը պատկանում էին svear հնագույն գերմանական ցեղերին։ Այն ժամանակ կազմակերպված պետական իշխանություն գոյություն չուներ, այդ պատճառով այդ հաղորդագրությունը պետք է ընկալել ազգագրական, այլ ոչ թե քաղաքական իմաստով, այսինքն, Բլեքինգեի բնակիչները սերտ կապեր ունեին Սմոլանդի հետ։

Դանիայի և Շվեդիայի միջև մղվող մշտական պատերազմների պատճառով հաճախ Բլեքինգեի տարածք էր ներխուժում դանիական բանակը։ 1564 թվականին շվեդական թագավոր Էրիկ XIV-ը ոչնչացրել է Ռոնեբյուն, իսկ կես դար անց Գուստավ II-ը այրեց նոր կառուցված Քրիստիանապոլիսը։ 1658 թվականին Ռոսկիլեի հաշտության պայմանագրի համաձայն այն անցել է Շվեդիային, և սկսեց ենթարկվել Սկոնեի գեներալ-նահանգապետին։

## Տես նաև
* Շվեդիայի նահանգներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Blekinge - Պաշտոնական տուրիստական կայք
Վեստերբոթեն

**Վեստերբոթեն** (), *Վեստերբոթնիա* կամ *Արևմտյան Բոթնիա*, Շվեդիայի պատմական նահանգ, որը գտնվում է պատմական Նորլանդ շրջանում։ Կազմում է ժամանակակից Վեստերբոթենի լենի արևելյան մասը։

## Պատմություն
[ձախից|150px|մինի|Վեստերբոթեն պատմական նահանգը Շվեդիայի քարտեզի վրա մինչև [1809 թվականը:]]
1634 թվականից Շվեդիայի նահանգները չեն կատարում որևէ վարչական գործառույթներ, այդ գործառույթներն իրականացնում են լեները։ Եվ եթե վերջիններիս սահմանները պարբերաբար փոփոխվում են, ապա նահանգները սովորաբար անփոփոխ են մնում դարերի ընթացքում։ Այնուամենայնիվ, որպես բացառություն, Վեստերբոթենի սահմանները մի քանի անգամ փոփոխվել են պատմության ընթացքում։

Վերին Նորլանդի տարածքի գաղութացման ժամանակներից ի վեր Վեստերբոթեն անվան տակ հասկացվում էր Բոտնիկի ծոցի հյուսիսային մասի արևմտյան ափի երկայնքով ձգվող ամբողջ տարածքը, որտեղից էլ առաջացել է Վեստերբոթեն անվանումը՝ ծոցի հակառակ ափին գտնվող Էստերբոթենին հակառակ։

Ռուս-շվեդական պատերազմում Ռուսաստանի հաղթանակից հետո Ֆրիդրիխսգամի խաղաղության պայմանագրի համաձայն Շվեդական թագավորությունը Ռուսաստանին զիջել է Տուրնե Էլվ և Մուոնիո Էլվ գետերից արևելք գտնվող իր հողերը, այդ թվում նաև Վեստերբոթենի հյուսիսարևելյան ոչ մեծ հատվածը։ Գրավված հողերի վրա Ռուսական կայսրության կազմում ստեղծվել է Ֆինլանդիայի մեծ իշխանություն, մասնավորապես, վերը նշված Վեստորբոթենի հողերը ներառվել են Օուլու նահանգի կազմի մեջ որպես Տորնեո գավառ և դադարեցին համարվել Վեստերբոթենի մաս։

## Քաղաքներ
* Ումեո

## Տես նաև
* Շվեդիայի նահանգներ

## Ծանոթագրություններ
Սմոլանդ

**Սմոլանդ** (, ), պատմական նահանգ Շվեդիայի հարավում, Գյոթալանդ շրջանի արևելյան հատվածում։ *Småland* անվանումը բառացի նշանակում է «փոքր երկիր»։

## Աշխարհագրություն
Սմոլանդ նահանգը հարավում սահմանակցում է Բլեքինգե և Սկոնե, արևմուտքում՝ Հալանդ, Վեստերյոտլանդ, Օստերյոտլանդ նահանգների հետ, ինչպես նաև Էլանդ կղզու հետ։ Ելք ունի դեպի Բալթիկ ծով Շվեդիայի արևելյան առափնյայի մոտ։ Սմոլանդի տարածքի վրա են գտնվում Կալմար, Կրունուբերգ և Յոնչյոպինգ լենների մեծ մասը, ինչպես նաև Էստերգյոթլանդ և Հալանդ լենների ոչ մեծ մասը։

Նահանգի տարածքի մեծ մասը ծածկված է անտառներով, որոնք հիմնականում տարածված են հողագործության համար քիչ պետքական ավազոտ և քարքարոտ հողերի վրա։ Մշակված հողերը զբաղեցնում են տարածքի մոտ 14 %-ը, մարգագետինները՝ 7 %-ը, անտառները՝ 50 %-ը։ 19-րդ դարի ընթացքում ցամաքեցվել են բազմաթիվ ճահիճներ և տորֆային հողեր։ Ամենաբարձր կետը Թոմտաբակենն է (377 մետր)։

Նահանգը հարուստ է լճերով։ Խոշորներից է Վեթեռն լիճը, որը Շվեդիայի երկրորդ խոշոր լիճն է, ինչպես նաև Բոլմեն և Օսնեն լճերը։

Նահանգի խոշոր քաղաքներից են Կալմարը, Վոկշյոն, Յոնչյոպինգը։

## Պատմություն
Սմոլանդում է գտնվում Շվեդիայի հնագույն քաղաքներից մեկը՝ Կալմարը։ Միջին դարերում այն պետության երրորդ խոշոր քաղաքն էր և խոշոր առևտրային կենտրոն էր համարվում, մասնավորապես, հենց նրա միջով էր արտահանվում երկաթը, որը վերահսկվում էր Գերմանիայի առևտրականների կողմից։

Դեռևս վիկինգների ժամանակներում լճերով և ճահիճներով հարուստ Սմոլանդի տարածքում երկաթ էր արդյունահանվում։ Սակայն հանքարդյունաբերությունը ծագել է 15-րդ դարում, երբ ոչ մեծ Տաբերգ (Taberg) քաղաքում սկսեցին հանքաքար հալեցնել։ XVI-XVII դարերում երկաթի մշակումն իսկական բում է ապրել, երբ դարբինները սկսել են այլ երկրներից վերցված նոր մեթոդներ սովորել։ Բացի մետաղալարից սկսեցին արտադրել ասեղներ, շղթաներ, գործվածքների համար ճաղեր, անգլիական քորոցներ և մկան թակարդներ։

## Տես նաև
* Շվեդիայի նահանգներ
* Շվեդիայի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Visit Småland
1404

Հանդիսանում է 15-րդ դարի առաջին տասնամյակի՝ 1400-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1403 և 1405 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր
* Կարապետ Ա Կեղեցի, Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1392-ից։ Հաջորդել է Թեոդորոս Բ Կիլիկեցուն

## Ծանոթագրություններ
1409

Հանդիսանում է 15-րդ դարի առաջին տասնամյակի՝ 1400-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1408 և 1410 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր
* Դեկտեմբեր 27 - Գրիգոր Տաթևացի, փիլիսոփա (ծ.1346)

## Ծանոթագրություններ
1410

Հանդիսանում է 15-րդ դարի առաջին տասնամյակի՝ 1400-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1409 և 1411 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Գրյունվալդի ճակատամարտ – հուլիսի 15-ին տեղի է ունեցել Լեհ-լիավական միության և Տևտոնյան օրդենի միջև, Գրյունվալդի գյուղի մոտ։

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Հալանդ

**Հալանդ** (), պատմական նահանգ Շվեդիայի հարավ-արևմուտքում՝ պատմական Գոթլանդ տարածաշրջանում։ Հիմնականում համապատասխանում է ներկայիս Հալանդ լենին, սակայն նահանգի համեմատաբար որոշ փոքր մասեր մտնում են Սկոնե և Վեստերյոտլանդ լեների մեջ։

Հյուսիսում սահմանակցում է Վեստերյոտլանդ, արևելքում՝ Սմոլանդ, հարավում՝ Սկոնե նահանգների հետ։ Արևմուտքում ափերը ողողում են Կատեգատ նեղուցի ջրերը։

## Լեզուներ
Հալանդում խոսվող բոլոր բարբառները կոչում են մեկ բառով՝ «Halländska» ― հալանդական բարբառ, չնայած՝ նրանք պատկանում են բարբառների երկու հիմնական խմբին։ Նահանգի հյուսիսում խոսվում է գոթլանդական բարբառով, հարավում՝ սկոնյան բարբառով, որն ավելի մոտ է դանիերենին։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Վարբերգյան ամրոցը կառուցվել է 13-րդ դարում։ 200 տարի անց ամրապնդվեցին նրա պատերը։ Այսօր այն շատ գրավիչ վայր է զբոսաշրջիկների համար։
* Չուլյոհոլմ դղյակում են անցկացվել դանիացի ռեժիսոր Լարս ֆոն Թրիերի «Մելանխոլիա» ֆիլմի նկարահանումները։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Halland  - Զբոսաշրջային կայք
Էլանդ

**Էլանդ** (), նահանգ և կղզի Շվեդիայի հարավային մասում։

Կատեգորիա:Շվեդիայի կղզիներ
Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ‎
Գոթլանդ

**Գոթլանդ** (), Շվեդիային պատկանող կղզի Բալթիկ ծովում։ Այժմ մոտակայքում գտնվող ոչ մեծ կղզյակների հետ միասին կազմում է Գոթլանդ պատմական նահանգը, Գոթլանդ վարչական միավորը (լեն) և կոմունան։

Բնակչությունը կազմում է 56 717 մարդ (2012 թվականի դրությամբ)։

## Աշխարհագրություն
thumb|left|Գոթլանդը տիեզերքից
Գտնվում է մայրցամաքային Շվեդիայից մոտ 100 կմ հեռավորության վրա։ Գոթլանդը, որի մակերեսը կազմում է 2994 կմ², համարվում է Շվեդիայի կղզիներից ամենամեծը։ Գոթլանդի մոտակայքում են գտնվում Ֆորյո (113,3 կմ²), Գոտսկա Սանդյոն (36,54 կմ²), Լիլա Կարլսյո (1,39 կմ²), Ստուրա Կարլսյո (2,35 կմ²) և այլ կղզիները, որոնք մտնում են Գոթլանդ վարչական միավորի կազմի մեջ։ Ամենաբարձր կետը Լոյստա-հեդն է (83 մ)։ Գլխավոր քաղաքն ու նավահանգիստն է համարվում Վիսբյու քաղաքը։

Բնակավայրերն են՝ Կլինտեհամն, Բուրգսվիկ, Ֆորյոսունդ, Հեմսե, Սլիտե։

## Պատմություն
thumb|left|Գոթլանդի քարտեզը, ''1626 թ.''
Կղզում հայտնաբերվել են ավելի քան 42 հազար տարբեր գտածոներ, որոնք պատկանում են կղզու հնադարյան պատմությանը։ Դրանցից շատերը պատկանում են քարի դարին և իրենցից ներկայացնում են ձկնորսական բնակավայրերի մնացորդներ։

Վիկինգների դարաշրջանում Գոթլանդի բնակիչները ակտիվ առևտուր էին վարում, ինչի մասին վկայում են կղզում հայտնաբերված 650 գանձերը, որոնց մեջ առկա էին 140 հազար արաբական և արևմտաեվրոպական մետաղադրամներ և զարդեր։ Կղզու առափնյայի մոտ գոյություն ուներ նավահանգիստների համակարգ, որը ռուսական արձանագրություններում անվանում էին *Գոթական ափ*։ Այդպիսի նավահանգիստներից մեկի տեղում էլ ստեղծվել է Վիսբյու քաղաքը։

1288 թվականին կղզու վրա հակամարտություն է գոյացել Վիսբյուի առևտրականների, որոնց մեծ մասը գերմանացիներ էին և Գոթլանդի այլ շրջանների բնակիչների միջև։ Պատերազմի ընթացքում քաղաքացիները հաղթեցին, և այդ ժամանակից ի վեր սկսեցին անկախ արտաքին և առևտրային քաղաքականություն վարել։ Այդ ժամանակ Վիսբյուի շուրջը պարիսպ է կառուցվել։

1679 թվականից սկսած Գոթլանդը անընդհատ պատկանել է Շվեդիային, բացառությամբ մի քանի շաբաթների 1808-1809 թվականների ռուս-շվեդական պատերազմի ժամանակ, երբ այն գրավված էր ռուսական զորքերի կողմից և հայտարարվել ռուսական նահանգ։ Այդ ժամանակաշրջանը Գոթլանդում անվանում են պատմության մեջ ամենախաղաղ գրավումը։ Ռուս սպաները ի տարբերություն տեղաբնիկների ազատ տիրապետում էին ֆրանսերենին և պարում էին, ինչի շնորհիվ տեղաբնիկ կանանց շրջապատում մեծ հեղինակություն էին վայելում։

Գոթլանդի ժամանակակից բնակիչների մեծ մասը խոսում է ժամանակակից շվեդերենի գոթլանդական բարբառով։

## Անվանում
Անվանումը առաջացել է գոթեր գերմանական ցեղի անունից և շվեդերեն *land* «երկիր» բառից, այսինքն՝ «գոթերի երկիր»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Фортификация XIX-XX вв на Готланде (Тингстадт, батареи Фарёзунда, Готландский УР)

Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի կղզիներ
Դալարնա

**Դալարնա** (նախկինում **Դալեկարլիա**, ), պատմական նահանգ միջին Շվեդիայի Սվեալանդ տարածաշրջանում։

## Աշխարհագրություն
Դալարնան արևմուտքում սահմանակցում է Նորվեգիայի, հյուսիսում՝ Հելսինգլանդի և Եստրիքլանդի, հարավում՝ Վեստմանլանդի, հարավ-արևմուտքում՝ Վերմլանդի հետ։ Նահանգի մակերեսը կազմում է 29 086 կմ², բնակչության թիվը՝ 275 715 մարդ (2007 թվականի դրությամբ)։

Դալարնայի սահմանները հիմնականում համընկնում են Դալարնա վարչական միավորի հետ։

Այստեղ է գտնվում Շվեդիայի մեծությամբ յոթերորդ խոշոր լիճը՝ Սիլյանը, որի մակերեսը կազմում է 290 կմ²։

## Անվան ծագումնաբանություն
«Դալարնա» անվանումը առաջացել է «dal» բառի հոգնակի թվից, ինչը թարգմանաբար նշանակում է «հովիտ»։ Ենթադրվում է, որ դա կապված է երկու մեծ գետահովիտների առկայությամբ, որոնք գտնվում են նահանգում։ Այդ երկու գետահովիտները միանալով առաջացնում են Դալելվեն գետը։

## Տես նաև
* Շվեդիայի նահանգներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Далекарлия // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
Վեստմանլանդ

**Վեստմանլանդ** (), պատմական նահանգ կենտրոնական Շվեդիայում։ Սահմանակցում է Սոդերմանլանդ, Ներքե, Վերմլանդ, Դալարնա և Ուփլանդ նահանգների հետ։

Նահանգի անվանումը թարգմանվում է որպես «արևմտյան մարդկանց երկիր», այսինքն, Շվեդիայի հիմնական գավառներից մեկի՝ Ուփլանդից արևմուտք գտնվող հողերում բնակվող մարդկանց երկիր։

## Վարչական ենթակայություն
Ներկայումս Շվեդիայի նահանգները չունեն որևէ վարչական նշանակություն, սակայն պահպանում են մշակութային և պատմական նշանակալիությունը։ Վարչական մակարդակով Վեստմանլանդ նահանգի արևելյան հատվածը մտնում է համանուն լենի, իսկ արևմտյանը՝ Էրեբրու լենի կազմի մեջ, նահանգի ոչ մեծ մասը պատկանում է Դալարնա լենին։

## Հերալդիկա
Նահանգը իր զինանշանը ստացել է 1560 թվականին։ Այդ ժամանակ այնտեղ պատկերված էր հրե լեռ, որը խորհրդանշում էր Շվեդիայի Սալա արծաթե հանքը։ Ավելի ուշ դրանք դարձան երեքը, որոնք խորհրդանշում էին նաև Լինդեսբերգի, Նուրբերգի հանքերը։ Զինանշանի ժամանակակից տեսքը հաստատվել է 1943 թվականին։

## Աշխարհագրություն
Նահանգի հյուսիսում և հյուսիս-արևելքում տեղանքը ժայռոտ է։ Այստեղ են գտնվում ամենաբարձր լեռները՝ Ալվհյոյդեն (422&nbsp;մ) և Գիլերսկլակ (408&nbsp;մ)։

Նահանգի մնացած տարածքը հիմնականում հարթավայրային է։

Նահանգի խոշարագույն լիճը Մելարենն է, որը մեծությամբ երրորդն է Շվեդիայում, գտնվում է հարավային սահմանի մոտ։

Վեստմանլանդ նահանգի հյուսիս-արևմուտքում տեղակայված է Ֆերնեբուֆյերդեն ազգային պարկի ոչ մեծ մասը։

Նահանգի արևմտյան մասը սովորաբար դասում են Բերգսլագեն լեռնահանքարդյունաբերական տարածաշրջանին։

## Պատմություն
Վեստմանլանդի հնագույն Վեստերոս քաղաքը հիմնադրվել է մոտ 990 թվականին։ Որոշ ժամանակ այն եղել է նահանգի մայրաքաղաքը, իսկ 1120 թվականից՝ Վեստերոսյան թեմի կենտրոնը։ Ներկայումս Վեստերոս քաղաքը մնում է նահանգի խոշորագույն քաղաքն՝ ավելի քան 130 000 բնակչությամբ։

12-րդ դարում հիմնադրվել է Արբուգա քաղաքը, 1474 թվականին՝ Չյոպինգ քաղաքը, 1624 թվականին՝ Սալա քաղաքը, իսկ 1643 թվականին՝ Լինդեսբերգ և Նուրա քաղաքները։ Ֆագերստա քաղաքի կարգավիճակ ստացել է 1944 թվականին։ 1971 թվականից քաղաքի կարգավիճակն ունի միայն պատմական նշանակություն։

### Վեստմանլանդի դուքսեր
1772 թվականից շվեդական արքայազնները ստանում են տարբեր նահանգների դուքսերի տիտղոսներ։ Տիտղոսը բուն անվանական բնույթ է կրում։ 
* Էրիկ, Վեստմանլանդի դուքս (1889—1918)

## Մշակույթ
Էնգելսբերգի երկաթաձուլական գործարանը ներառված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկի մեջ։

## Սպորտ
Västmanlands Fotbollförbund-ը մտնում է Շվեդական ֆուտբոլային միության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Västmanland՝ զբոսաշրջային տեղեկատվություն
* article ''Västmanland'' Nordisk familjebok-ից (1922)
Վերմլանդ

**Վերմլանդ** (), պատմական նահանգ Շվեդիայում, որը գտնվում է Սվեալանդ շրջանում։ Նահանգի լատիներեն անվանումներն են՝ *Vermelandia* և *Wermelandia*: Ընդհանուր մակերեսը կազմում է 18,164 կմ², բնակչության թիվը 2009 թվականի դրությամբ կազմում էր 311,652 մարդ։

## Աշխարհագրություն
Վերմլանդը հարավում սահմանակցում է Վեստերգյոտլանդի և Դալսլանդի, արևմուտքում՝ Նորվեգիայի, արևելքում՝ Դալարնայի, Վեստմանլանդի և Ներքեյի հետ։ Նահանգի տարածքի մեծ մասը բաղկացած է Վերմլանդի լենի հողերից, սակայն Սյոդրա Ռոդա տարածքը պատկանում է Վեստրա-Գյոտալանդ լենին, իսկ Դեգերֆորս և Կարլսկուգա կոմունաների տարածքի մի մասը՝ Էրեբրու լենին։

Վերմլանդին է պատկանում Շվեդիայի խոշորագույն Վենեռն լճի հյուսիսային մասը։

## Պատմություն
Վերմլանդում հայտնաբերվել են հնադարյան պատմության համեմատաբար քիչ քանակությամբ վկայություններ։ Դրանց թվում է մոտ 500 բնակավայր, որոնց մեծ մասն իրենցից ներկայացնում էին ձկնորսական բնակավայրեր, որոնք տեղակայված էին լճերի ափերին։ Վերմլանդի հարավ-արևմուտքում հայտնաբերվել են նաև ժայռապատկերներ։ Վեներնի շրջանում հայտնաբերվել են նեոլիթի ժամանակաշրջանի առանձին իրեր։ Ուշ նեոլիթին են պատկանում 138 պատկերասրահային դամբարան, որոնք հայտնաբերվել են հնագետների կողմից նահանգի հարավ-արևմուտքում։ Դամբարանների հյուսիսային սահմանը ձգվում է մինչև Արվիկան։

Բրոնզի դարն իրենից հետո թողել է մոտ 2200 դոլմեն, որոնց մեծ մասը գտնվում է Վենեռն, Գլաֆսֆյորդ և Ֆրյուկենյան լճերի (Էվրե Ֆրյուկեն, Մելան Ֆրյուկեն և Նեդրե Ֆրյուկեն) շուրջը։ Այդ շինությունները թողած մշակույթի մասին գրեթե ոչինչ հայտնի չէ։

Վաղ երկաթի դարին պատկանող գտածոներ Վերմլանդում գրեթե չեն հայտնաբերվել։ Այդ սակավաթիվ գտածոների թվում են երկու տասնյակ գերեզմանոցային դաշտեր (դրանց մեծ մասը հայտնաբերվել է Վերմլանդսնես թերակղզում) և քարե օղակներ։

Ուշ երկաթի դարից պահպանվել է ավելի քան 2200 դամբարանաբլուր։ Հիմնականում, դրանք կենտրոնացված են Վերմլանդսնեսում և Բյուելվեն, Նորսելվեն և Կլարելվեն գետահովիտներում, սակայն դրանցից մի քանիսը հայտնաբերվել են Վենեռնից արևելք և Չյոլայի շրջանում՝ արևմուտքում։ Դրանց մեծ մասը թվագրվում է Ժողովուրդների մեծ գաղթի ժամանակաշրջանին, իսկ մնացյալները պատկանում են վիկինգների ժամանակաշրջանին։

Նահանգի անվանումը ծագել է 13-րդ դարից ոչ շուտ։ Միջին դարերում այդ ժամանակ քիչ բնակեցված Վերմլանդի սահմաններն, ենթադրաբար, մեծ մասամբ համընկնում էին այժմյան Վերմլանդի սահմանների հետ։

Այն մասին, թե ինչպես է քրիստոնեությունն եկել Վերմլանդ, գրեթե ոչինչ հայտնի չէ։ Սկարայի թեմի կազմի մեջ մտնող այս նահանգում երբեք վանքեր չեն եղել։

## Ծանոթագրություններ
Ներքե

**Ներքե** (, ), նահանգ Շվեդիայի հարավ կենտրոնական մասում՝ Սվիելանդում։ Հյուսիսում սահմանակցում է Վեստմանլանդի, արևելքում՝ Սոդերմանլանդի, հարավ-արևելքում՝ Օստերյոտլանդ, հարավ-արևմուտքում՝ Վեստերյոտլանդի, հյուսիս-արևմուտքում՝ Վերմլանդի հետ։ Ներքեի մակերեսը 4,122 կմ² է։ Բնակչությունը՝ 195,414 մարդ։

Ներքեն գտնվում է Միջին շվեդական դաշտավայրի կենտրոնական մասում, և շրջանի 57%-ի բարձրությունը 100 մետր ցածր է ծովի մակարդակից։ Ներքեի հյուսիս-արևմուտքում ձգվում է Չիլբերգեն լեռնաշղթան։ Խոշորագույն գետերն են Արբուգաոնը, Սվարտոնը և Թելյեոնը։

## Պատմություն
Հին քարի դարի ժամանակաշրջանում դաշտավայրն իրենից ներկայացնում էր ծոցի ներքին մասը, այդ պատճառով հնագետներ այստեղ հայտնաբերում են ձկնորսական բնակավայրերի բազմաթիվ հետքեր։ Էրեբրու քաղաքից դեպի հյուսիս լեռնալանջերին հայտնաբերվել են հնադարյան մարդկանց կացարաններ, որոնք վերաբերում են քարի դարին (մ.թ.ա. 3500 տարի)։ Կացարաններում հայտնաբերվել է հարավսկանդինավյան տիպի կերամիկա։ Արբուգաոն հետի ափերին նույնպես հայտնաբերվել են հնադարյան կացարաններ։

## Մշակույթ
Ներքեի շրջանն ունի մոտ 5200 պատմական հուշարձան։

## Տես նաև
* Շվեդիայի նահանգներ
* Շվեդիայի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ
Վեստերգյոտլանդ

**Վեստերգյոտլանդ** (), պատմական նահանգ Շվեդիայի արևմուտքում։

## Աշխարհագրություն
Վեստերգյոտլանդ պատմական նահանգը գտնվում է երկրի արևմտյան հատվածում։ Նահանգը հարավում սահմանակցում է Հալանդ պատմական նահանգի, արևմուտքում՝ Կատեգատ նեղուցի, ինչպես նաև Դալսլանդ և Բուհուսլեն պատմական նահանգների, արևելքում՝ Օստերյոտլանդ և Սմոլանդ նահանգների, հյուսիսում՝ Վերմլանդ և Ներքե նահանգների հետ։

Նահանգի հարավում և արևելքում տարածվում է լեռնային լանդշաֆտը, որը վերածվում է Հարավ-շվեդական բարձրության։ Արևմուտքում և հյուսիսում այստեղ հարթավայրեր են տարածվում, ինչպես նաև Միջին-շվեդական ցածրավայրի մի մասը։ Վեստերգյոտլանդի հյուսիս-արևմուտքում և հյուսիս-արևելքում գտնվում են Շվեդիայի երկու խոշոր լճերը՝ Վենեռնը և Վեթեռնը։ Նահանգի խոշորագույն գետը Գյոթա Էլվն է՝ սկիզբ է առնում Վենեռն լճից և թափվում է Կատեգատ նեղուցի մեջ։

## Կլիմա
Կլիման մեղմ է, խոնավ։ Առափնյա շրջաններում տարեկան տեղումների քանակը կազմում է 900 մմ, նահանգի խորքում՝ մոտ 600 մմ։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը կազմում է +1°С, իսկ հունիսինը՝ +15°С:

## Տնտեսություն
Վեստերգյոտլանդը համարվում է Շվեդիայի խոշոր ագրարային տարածաշրջաններից մեկը։ Արդյունաբերությունը զարգացած է խոշոր քաղաքներում՝ Գյոտեբորգում (նաև երկրի խոշոր նավահանգիստներից մեկն է), Տրոլհյոթենում (Saab գործարանը), Շյովդե (Volvo գործարանները), Բուրոսում (տեքստիլ ձեռնարկություններ)։

## Բնակչություն
Վեստերգյոտլանդ նահանգի բնակչությունը 2009 թվականի դրությամբ կազմում էր 1 229 167 մարդ։ Բնակչության խտությունը՝ 59 մարդ/կմ²։

## Պատմություն
Առաջին մարդկային կացարանները, որոնք հայտնաբերվել են Վեստերգյոտլանդի տարածքում, թվագրվում են մ.թ.ա. 8-րդ դարին։ Այդ ժամանակ բնակավայրերը կենտրոնացած էին լճերի շուրջը և գետերի ափերին։ Մ.թ.ա. 3000 թվականին նահանգում ի հայտ է գալիս զարգացած համայնք, որն իրենից հետո ներկայիս Ֆալչյոպինգ քաղաքի տարածքում թողնում է գերեզմանոցներ։ Հնագետների կողմից հայտնաբերված զոհաբերության հետքերը և ժայռապատկերները վերաբերում են բրոնզի դարին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальная презентация провинции
Օստերյոտլանդ

**Օստերյոտլանդ**, **Օստերգյոտլանդ** (), պատմական նահանգ Շվեդիայի Գյոտլանդ մարզում։

Տարածքը կազմում է 9979 կմ², բնակչության թիվը, ըստ 2007 թվականի մարդահամարի, կազմում է 417 963 մարդ։

Նահանգի տարածքում գտնվում է այժմյան Օստերգյետլանդ ավատը, որի մի փոքր մասն էլ մտնում է մյուս նահանգների մեջ։

## Ծանոթագրություններ
Դալսլանդ

**Դալսլանդ** (), նահանգ Շվեդիայի հարավային մասում՝ Յոտալանդում։ Նահանգի արևելյան մասում ձգվում է Վենեռն լիճը, հյուսիսում սահմանակցում է Վերմլանդին, հարավ-արևելքում՝ Վեստերյոտլանդին, արևմուտքում՝ Բուհուսլենին։ Հյուսիս արևմուտքում է գտնվում Նորվեգիայի Թագավորությունը։

Նահանգն ունի բնակչության ցածր խտություն՝ մոտ 14 մարդ/կմ²։ Բնակչույթւոնը կազմում է 50,527 մարդ՝ 2009 թվականի տվյալներով։
Նահանգի հյուսիսարևմտյան անմարդաբնակ լեռնային շրջանները հարուստ են խիտ արտառներով, իսկ արևելյան մասը՝ լճերով։ Այստեղից էլ եկել է նահանգի «Շվեդիայի լճե նահանգ» ածականը։

## Ծանոթագրություններ
Բուհուսլեն

**Բուհուսլեն** (), Շվեդիայի պատմական շրջան, որը գտնվում է Սկագերակ նեղուցի առափնյայի մոտ։

Մակերեսը՝ 4473 կմ², բնակչության թիվը՝ 282 949 մարդ (2007 թվականի դրությամբ)։

## Աշխարհագրություն
Ընդարձակվում է Նորվեգիայի սահմանից 160 կմ հեռավորության վրա հյուսիսում մինչև Գյոտեբորգը՝ հարավում։ Արևելքում սահմանակցում է Դալսլանդի և Վեստերյոտլանդի հետ։

## Պատմություն
Սվինեսունդի և Գյոտա-Էլվի միջև ընկած առափնյայի հատվածը բավականին ուշ է դարձել վարչատարածքային միավոր։ Համենայնդեպս, վիկինգների դարաշրջանից սկսած նահանգը բաժանված էր երկու մասի և մտնում էր նորվեգական Ռանրիկե շրջանի մեջ հյուսիսում և և Էլվսուսել շրջանի մեջ՝ հարավում։ Սակայն XIII դարից սկսած շրջանները սկսեցին միավորվել։

Բուհուսլենի տնտեսական կյանքը պարբերաբար ակտիվացնում էր նրա ափերի մոտ ծովատառեխի մոտեցումը, ինչը տեղի է ունեցել XIII, XVI և XVIII դարերում։ XIX դարը դարձել է նահանգի բարգավաճման ժամանակաշրջան, այդ ժամանակ բնակչության թիվը զգալիորեն աճել է։ XX դարում առափնյա շրջաններում նույնպես բնակչության աճ է դիտվել։

## Տես նաև
* Շվեդիայի նահանգներ
* Վիկինգներ

## Ծանոթագրություններ
Եստրիքլանդ

**Եստրիքլանդ** (), պատմական նահանգ (լանդսկապ) Շվեդիայի կենտրոնական հատվածում, Նորդլանդ տարածաշրջանի ամենահյուսիսայինը։ Տարածքը հիմնականում կազմում է Եվլենբորգ լենի հարավային մասը, սակայն փոքրիկ թաղամասեր մտնում են նաև Ուփսալա լենի մեջ։

Սահմանակցում է Ուփլանդ, Վեստմանլանդ, Դալարնա և Հելսինգլանդ նահանգների հետ։ Արևելքում Բոտնիկի ծոցն է։

## Աշխարհագրություն
* Եստրիքլանդ նահանգի տարածքը հարուստ է լճերով և գետերով, ծոցերով և վտակներով, որոնք զբաղեցնում են ամբողջ տարածքի 1/10 մասը։ Խոշորագույն լիճն ունի 72 կմ² տարածք։
* Լանդշատֆի ամենաբարձր կետը ծովի մակարդակից 402 մ բարձրության վրա է գտնվում։ Այս լեռով միմյանց են կապվում Հելսինգլանդ, Դալարնա և Եստրիքլանդ նահանգները։

## Պատկերասրահ

2006maj09 dalalven sedd fran riksvag 70 mellan avesta och hedemora.jpg|Դալելվեն գետ
Sjö vid Gammelstilla bruk.JPG|Եստրիքլանդ նահանգի բազմաթիվ լճերից մեկը
Älvmötet från ovan (4).JPG|Եստրիքլանդի լանդշաֆտը Եվլեբորգի տարածքում


## Ծանոթագրություններ
Հելսինգլանդ

**Հելսինգլանդ** (նախկինում **Գելսինգլանդ**, ), Շվեդիայի Նորլանդ շրջանում գտնվող պատմական նահանգ։ Տարածքի մեծ մասը պատկանում է Եվլեբորգ վարչական միավորին՝ լենին, սակայն ոչ մեծ տարածքներ մտնում են Եմտլանդի և Վեստերնորլանդի լենների մեջ։

Բնակչությունը՝ 129,221 մարդ (2012 թվականի դրությամբ)։

## Աշխարհագրություն
Նահանգը հարավում սահմանակցում է Եստրիքլանդի, արևմուտքում՝ Դալարնայի և Հերյեդալենի, հյուսիսում՝ Մեդելփադի հետ։ Նահանգի մակերեսը կազմում է 14 264 կմ²։

Հելսինգլանդի տարածքի մեծ մասը բլրապատ է։ Բարձունքները աստիճանաբար նվազում են հարավ-արևելքում, սակայն արևելքում գտնվող Յուսնանի հովտում առկա է տեղանքի խիստ կտրտվածություն։ Նահանգի հյուսիս-արևելքում գտնվում են Դելենյան լճերը, որոնց ծագումը կապում են երկնաքարի անկման հետ։

## Պատմություն
Մինչ XIV դարը Հելսինգլանդ անվանում էին Շվեդիայի բոլոր հյուսիսային շրջանները, սակայն հետագայում անվան իմաստը փոխվել է։ 1772 թվականից, երբ առաջացել է Եվլեբորգ լենը, որն ներառեց Հելսինգլանդը և Եստրիքլանդը, քաղաքը որևէ վարչական նշանակություն չունի, սակայն պահպանում է իր մշակութային և պատմական նշանակությունը։

## Անվան ծագումնաբանություն
Լանդսկապ Հելսինգլանդի անվանումը առաջին անգամ հիշատակել է Բրեմենի Ադամը X դարի վերջին որպես : Հելսինգլանդ անվանումը մեկնաբանվել է որպես «պարանոց» և «բնակիչներ ճանապարհի երկայնքով» բառերի համադրությամբ։ Մեծ տարածում ունի այն կարծիքը, որ այդ «պարանոցը» (գետաբերանը) Բոտնիկի ծոցն է և մարդիկ, ովքեր բնակվում էին ծոցի երկու ափերի երկայնքով։

Սնորրի Սթուրլուսոնը XII դարում պատմում է հին սկանդինավյան «Երկրային շրջան» առասպելում, երկրի մասին, որը տարածվում էր մինչև Հելսինգլանդ  անունով ափերը։

Մինչև XVII դարի 90-ական թվականները նահանգի անվանումը կիրառվում էր որպես դժոխքի մեղմասություն։

## Տնտեսություն
Հելսինգլանդը հայտնի է իր գյուղատնտեսությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*HälsinglandTurism 
*Hälsingelänkar på bergsjöportalen 
*Hälsinglands, Medelpads och Ångermanlands historia 
*Intryck Hälsingland  
*Hälsingegårdar 
*Fotografier av hela hälsingland från 1800-talet och framåt  
*Lyssna till några av Hälsinglands dialekter  
*Kyrkbåtar i Hälsingland
Հերյեդալեն

**Հերյեդալեն** (), պատմական նահանգ Շվեդիայի կենտրոնական մասում, Նորլանդ պատմական շրջանում։ Սահմանակցում է Նորվեգիայի հետ, ինչպես նաև Դալարնա, Հելսինգլանդ, Մեդելփադ և Եմթլանդ նահանգների հետ։ Նահանգի տարածքը հիմնականում պատկանում է Եմթլանդ լենի համանուն մունիցիպալիտետին, սակայն ոչ մեծ տարածքներ պատկանում են Դալարնա լենին։ Խոշորագույն բնակավայրը և նահանգի կենտրոնը (ոչ պաշտոնական) Սվեգ բնակավայրն է։

Բնակչությունը 2009 թվականի տվյալներով կազմում է 10 028 մարդ, 0,88 կմ² խտությամբ։

## Տեղագրություն
Հերյեդալեն անվանումը ծագել է արևմտա-նորվեգական *Herjárdalr* անվանումից, ինչը բառացի նշանակում է «Հերյե գետի հովիտ»։

## Աշխարհագրություն
Նահանգի 4/5-րդը տեղակայված է ծովի մակարդակից 500 մետր բարձրության վրա։ Մի մասը գտնվում է Սկանդինավյան լեռների շրջանում։ Շվեդիայի ամենաբարձրադիր Հյոգվալեն գյուղը, որը գտնվում է 835 մետր բարձրության վրա, նույնպես գտնվում է Հերյեդալեն նահանգում։

## Պատմություն
Ի սկզբանե նահանգը պատկանել է Նորվեգիային, այնուհետև՝ 1645 թվականին Բրյոմսեբրի հաշտության պայմանագրով Նորվեգիան զիջում է այն Դանիային։

## Տես նաև
* Շվեդիայի նահանգներ

## Ծանոթագրություններ
Մեդելփադ

**Մեդելփադ** (), պատմական նահանգ Շվեդիայում։ Սահմանակցում է Հելսինգլանդ, Հերյեդալեն, Օնգերմանլանդ և Եմթլանդ նահանգների հետ։ Արևմուտքում Բոտնիկի ծոցն է։ Մտնում է Նորլանդ պատմական տարածաշրջանի մեջ, և համարվում է հյուսիսային նահանգ, չնայած՝ տեղակայված է Շվեդիայի կենտրոնում։ Մեդելփաս անվանումը («միջին երկիր») արտացում է ոչ թե աշխարհագրական դիրքը, այլ այն, որ նահանգի մեծ մասն ընկված է Յունգան և Ինդալսլևեն գետերի միջև։

Վարչականորեն լիովին ներառված է Վեստերնորդլանդ լենի մեջ՝ զբաղեցնելով նրա հարավային մասը։

## Զինանշան
Նահանգի զինանշանի վրա պատկերված են նահանգում հոսող երկու գետերի ալիքները։

## Աշխարհագրություն
Նահանգը տեղակայված է ծովի մակարդակից 200֊300 մ բարձրության վրա։ Ամենաբարձր կետը Մյուկկելմյուրբերգետ լեռն է (մոտ 577 մ)։ Ընդհանուր մակերեսի 500 կմ² պատված է ջրով։ Ամենամեծ լիճը Հոլմյոնն է, որը տեղակայված է 200 մ բարձրության վրա։

## Պատմություն
Պատմական կարգավիճակ ունեցող միակ քաղաքը Սունդսվալն է, որին այս կարգավիճակը տրվել է 1624 թվականին։ Սունդսվալը շարունակում է մնալ նահանգի ամենամեծ քաղաքը։ Վերջինիս բնակչության թվաքանակը կազմում է մոտավորապես 50.000 մարդ։ Նահանգի ընդհանուր բնակչությունը կազմում է 120.000 մարդ։

## Խորհրդանիշ
Չնայած՝ նահանգի խորհրդանիշը նապաստակն է, 1987 թվականի ոչ պաշտոնական հանրաքվերին նահանգի խորհրդանիշի ընտրություններում հաղթել հորինված կենդանի Սկվադերը։

## Ծանոթագրություններ
Օնգերմանլանդ

**Օնգերմանլանդ** (), նահանգ Շվեդիայի հյուսիսային մասում։ Բնակչությունը կազմում է , իսկ տարածքը՝ շուրջ 20 հազար քառակուսի կիլոմետր։ Խոշորագույն քաղաքը Էռնշյոլդսվիկ բնակավայրն է։

## Ծանոթագրություններ
Իմացական գործընթացներ

**Իմացական կամ ճանաչողության գործընթացները** հոգեկանի դինամիկ գոյացություններ են, որոնք բնութագրվում են մեծ շարժունակությամբ, ինտենսիվությամբ և անկայունությամբ։

Հոգեկան գործընթացները հանդես են գալիս որպես մարդու վարքի առաջնային կարգավորիչներ։ Սրանք
ունեն որոշակի սկիզբ, ընթացք և ավարտ։ Հոգեկան գործընթացների հիման վրա ձևավորվում են
հոգեկան որոշակի վիճակներ, տեղի է ունենում գիտելիքների, կարողությունների և հմտությունների
ձևավորում։

Հոգեկան գործընթացները տարաբաժանվում են 3 խմբի.
* ճանաչողական/ կամ իմացական/ 
* հուզական
* կամային
(որոշ հեղինակներ միացնում են վերջին երկուսը որպես՝ հուզակամային)։

Ճանաչողական կամ իմացական ոլորտը ներառում է զգայություն, ըմբռնում, մտապատկեր, հիշողություն, 
ուշադրություն, երևակայություն, մտածողություն, խոսք։ Սրանց շնորհիվ մարդ տեղեկություն է ստանում իր
և շրջապատող աշխարհի մասին։ Սակայն զուտ տեղեկատվությունը մարդու համար անէական է, եթե այն
հույզակամային ոլորտով «գունավորված» չէ։ Այս պատճառով այստեղ դասվում են նաև հոգեկան հուզական
գծերը. աֆեկտ, հույզեր, զգացմունքներ, տրամադրություն, հուզական սթրես։ 
Հուզակամային ոլորտը ներառում է ուրախություն, զայրույթ, գրգռվածություն և այլն։

## Տես նաև
* Զգայություն
* Ըմբռնում
* Ընկալում
* Հիշողություն 
* Ուշադրություն
* Երևակայություն
* Մտածողություն
* Խոսք

Կատեգորիա:Հոգեբանության բաժիններ
Կատեգորիա:Կոգնիտիվ գիտություն
1411

Հանդիսանում է 15-րդ դարի երկրորդ տասնամյակի՝ 1410-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1410 և 1412 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր
* Հակոբ Գ Սսեցի, Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1404 թվականից։ Հաջորդել է Կարապետ Ա Կեղեցուն

## Ծանոթագրություններ
1412

Հանդիսանում է 15-րդ դարի երկրորդ տասնամյակի՝ 1410-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1411 և 1413 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ
* Ժաննա դ'Արկ-Ֆրանսիայի ազգային հերոսուհի, կաթոլիկ եկեղեցու սուրբ, հայտնի նաև որպես Օռլեանի կույս (վ.1431)

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Բարձրագույն ուսումնական հաստատություն

**Բարձրագույն ուսումնական հաստատություն** (բուհ), ուսումնական հաստատության տարատեսակ է, որտեղ տրվում է բարձրագույն մասնագիտական կրթություն։ Բուհերում ուսուցում են ստանում լրիվ միջնակարգ կրթությունն ավարտած ուսանողները։ Բուհերը լինում են մասնավոր և պետական, որոնք իրենց հերթին տարբերվում են առաջարկած մասնագիտություններով։

## Բուհերի տեսակներ
* Համալսարան
*Ինստիտուտ
* Ակադեմիա
* Քոլեջ

### Ռազմական Բուհեր


Կատեգորիա:Ուսումնական հաստատություններ
1415

Հանդիսանում է 15-րդ դարի երկրորդ տասնամյակի՝ 1410-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1414 և 1416 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Հոկտեմբերի 25-ին տեղի ունեցավ Ազենկուրի ճակատամարտը։

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1421

Հանդիսանում է 15-րդ դարի երրորդ տասնամյակի՝ 1420-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1420 և 1422 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1420

Հանդիսանում է 15-րդ դարի երկրորդ տասնամյակի՝ 1410-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1419 և 1421 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր
* Գրիգոր Ը Խանձողատ, Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1411 թվականից՝ Հակոբ Գ Սսեցու դավադրական սպանությունից հետո

## Ծանոթագրություններ
1431

Հանդիսանում է 15-րդ դարի չորրորդ տասնամյակի՝ 1430-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1430 և 1432 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1441

Հանդիսանում է 15-րդ դարի հինգերորդ տասնամյակի՝ 1440-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1440 և 1442 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1451

Հանդիսանում է 15-րդ դարի վեցերորդ տասնամյակի՝ 1450-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1450 և 1452 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1461

Հանդիսանում է 15-րդ դարի յոթերորդ տասնամյակի՝ 1460-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1460 և 1462 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1471

Հանդիսանում է 15-րդ դարի ութերորդ տասնամյակի՝ 1470-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1470 և 1472 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1477

Հանդիսանում է 15-րդ դարի ութերորդ տասնամյակի՝ 1470-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1476 և 1478 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Հունվարի 5՝ Նանսիի ճակատամարտում սպանվում է Շարլ Խիզախը։ 
* Փետրվարի 10՝ Շարլ Խիզախի դուստր Մարիա Բուրգունդցին, ամուսնանում է Սրբազան Հռոմի կայսեր որդու՝ Մաքսիմիլիան I-ի հետ, Բուրգունդիան և Ֆլամանդիան անջատելով Ֆրանսիայից և միացնելով Սրբազան Հռոմի կայսրությանը։
* Փետրվարի 27՝ հիմնադրվում է Շվեդիայի և ամբողջ Սկանդինավիայի առաջին՝ Ուփսալայի համալսարանը։ 
* «Մարկո Պոլոյի ճանապարհորդությունները» գրքի առաջին տպագիր հրատարակությունը։

## Ծնունդներ
* (կամ՝ 1478) Ջորջոնե՝ իտալացի նկարիչ (մ. 1510)

## Մահեր
* Գեորգիոս Սֆրանցես, բյուզանդական պատմիչ, դիվանագետ, քաղաքական գործիչ
## Ծանոթագրություններ
1478

Հանդիսանում է 15-րդ դարի ութերորդ տասնամյակի՝ 1470-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1477 և 1479 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Հունվարի 14՝ Նովգորոդը հանձնվում է Մոսկվայի մեծ իշխան Իվան III-ին։

## Ծնունդներ

* Փետրվարի 7՝ Թոմաս Մոր, անգլիացի պետական գործիչ (մ. 1535)
* Հունիսի 30՝ Ասթուրիայի արքայազն Խուան, Ֆերդինանդ Արագոնացու և Իսաբել I-ի որդին (մ. 1497)։

## Մահեր
* Բագրատ VI ბაგრატ VI, 1403-1466 թթ. Իմերեթիի, 1466-1478 թթ. Վրաստանի թագավոր (ծն. 1439);
* Հունվարի 6՝ Ուզուն Հասան, 1453-1478 թթ. աղ ղոյունլուների տերության առաջնորդ (ծն. 1423 թ.)

մինի|ձախից|180px|Թոմաս Մոր։ <br />Ծն. Փետրվարի 7-ին

## Ծանոթագրություններ
1479

Հանդիսանում է 15-րդ դարի ութերորդ տասնամյակի՝ 1470-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1478 և 1480 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

* Ապրիլի 25 Օսմանյան կայսրության և Վենտիկի հանրապետության միջև կնքվում է Կոնստանդնուպոլսի պայմանագիրը, Ալբանիայի ամբողջ տարածքն անցնում է Օսմանյան կայսրության տիրապետության տակ։ Վենետիկը կորցնում է Լեմնոս կղզին և տարեկան պետք է վճարի 10 000 ոսկե դուկատ։ 
* Հոկտեմբերի 13՝ Ցորենի դաշտի ճակատամարտը (, , )։ Հունգարական թագավորության բանակը Տրանսիլվանիայում հաղթանակ է տանում Օսմանյան կայսրության զորքի դեմ, թուրքերից սպանվում է 10 000 մարդ։

## Ծնունդներ
* Մարտի 25 Վասիլի III, Մոսկվայի մեծ իշխան (մ. 1533)
* Հունիսի 15 Լիզա դոլ Ջոկոնդո, համարվում է *[[Մոնա Լիզա]]յի* բնորդուհին (մ. 1542)

## Մահեր
* Անթոնելո դա Մեսինա, իտալացի նկարիչ (ծն. 1429/1431 թթ.)

մինի|ձախից|280px|Ցորենի արտի ճակատամարտը

## Ծանոթագրություններ
1481

Հանդիսանում է 15-րդ դարի իններորդ տասնամյակի՝ 1480-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1480 և 1482 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Մայիսի 3՝ մահանում է օսմանյան սուլթան Մեհմեդ II-ը, նրան փոխարինում է իր որդի Բայազիդ II-ը։ 
* Մայիսի 21՝ մահանում է Դանիայի և Նորվեգիայի թագավոր՝ Քրիսթիան I-ը, նրան փոխարինում է իր որդի Հանսը (1481-1513)։ 
### Առանց ամսաթվերի
* Ֆրիբուրը և Զոլոթուրնը դառնում են Շվեյցարիայի կանտոններ։ 
* հրդեհն ավերում է Փարիզի Աստվածամոր տաճարի տանիքը և սրագագաթները։ 
* փորագրվում է ացտեկների Արևի քարը։

## Ծնունդներ
* Մարտի 7՝ Բալդասարե Պերուցցի, իտալացի ճարտարապետ և նկարիչ (մ. 1537)
* Հուլիսի 2՝ Քրիսթիան II՝ Դանիայի, Նորվեգիայի և Շվեդիայի թագավոր (մ. 1559)

## Մահեր
* Օգոստոսի 28՝ Ալֆոնսու V, Պորտուգալիայի թագավոր (ծն. 1432)

## Ծանոթագրություններ
1482

Հանդիսանում է 15-րդ դարի իններորդ տասնամյակի՝ 1480-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1481 և 1483 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

* Թուրքերը նվաճում են Հերցեգովինան։ 
* Պորտուգալացի նավագնաց Դիոգու Քանը դառնում է Կոնգո գետով դեպի վերև նավարկություն իրականացրած առաջին եվրոպացին։ 
* Փարիզի Աստվածամոր տաճարը վեպի իրադարձությունները ծավալվում են 1482 թվականին

## Ծնունդներ
* Հունիսի 29՝ Մարիա Արագոնցի, Մանուել I Պորտուգալացի թագավորի երկրորդ կինը, Ֆերդինանդ II Արագոնցու դուստրը (մ. 1517)։

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1483

Հանդիսանում է 15-րդ դարի իններորդ տասնամյակի՝ 1480-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1482 և 1484 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

* Ապրիլի 30՝ համաձայն ներկայիս ուղեծրային հաշվարկների, Պլուտոնը ներս է մտնում Նեպտունի ուղեծիր մինչև 1503 թվականի Հուլիսի 23-ը։ 
* Հուլիսի 6՝ Ռիչարդ III-ը թագադրվում է Ուեսթմինսթրի աբբայությունում։ 
* Հուլիսի 20՝ Դանիայի Հանս թագավորը թագադրվում է որպես Նորվեգիայի թագավոր։ 
* Օգոստոսի 9՝ Հռոմում բացվում է Սիքստինի պալատը։

## Ծնունդներ
* Փետրվարի 14՝ Զահիրեդդին Մուհամմեդ Բաբուր, մողուլների արքայտոհմի հիմնադիրը (մ. 1530)
* Մարտի 6՝ Ֆրանչեսկո Գվիչարդինի, իտալացի պատմաբան (մ. 1540)
* Ապրիլի 6՝ Ռաֆայել Սանտի, Բարձր Վերածննդի իտալացի նկարիչ, գրաֆիկ և ճարտարապետ (մ. 1520)
* Նոյեմբերի 10՝ Մարտին Լյութեր, գերմանացի վանական և բողոքականության ռեֆորմատոր (մ. 1546)
### Առանց ամսաթվերի
** Թոմաս Փար, համարվում է երբևէ ամենաերկար՝ 152 տարի ապրած մարդը (մ. 1635)
** Ֆիզուլի, բանաստեղծ (մ. 1556)

## Մահեր
* Սեպտեմբերի 3՝ Լոնդոնում սպանվում են Անգլիայի տասներկու տարեկան չթագադրված թագավոր Էդվարդ V-ը, իր կրտսեր եղբոր հետ միասին (կարծիք կա, որ՝ Ռիչարդ III-ի հրամանով)։
* 
* Ապրիլի 9՝ Էդվարդ IV թագավոր (ծն. 1442)
* Օգոստոսի 30՝ Լուի XI թագավոր (ծն. 1423)

## Ծանոթագրություններ
1484

Հանդիսանում է 15-րդ դարի իններորդ տասնամյակի՝ 1480-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1483 և 1485 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Օգոստոսի 29՝ Ինոկենտոս VIII պապը դառնում է Հռոմի 213-րդ պապը, հաջորդելով Սիքստոս IV-ին։ 
* Դեկտեմբերի 5՝ Հռոմի Ինոկենտիոս VIII պապն իրավունքն է տալիս Գերմանիայում հետապնդել հերետիկոսներին և վհուկներին։ Սկսվում է «վհուկների որսը։»
* Սարգիս Գ Մյուսայլը հաջորդում է Հովհաննես Է Աջակիր կաթողիկոսին։

## Ծնունդներ
* Հունվարի 1՝ Ուլրիխ Ցվինգլի, Շվեյցարացի կրոնական գործիչ (մ. 1531)։ 

## Մահեր

* Օգոստոսի 12՝ 
** Նոյեմբերի 11 - Լուիջի Պուլչի, իտալացի բանաստեղծ-հումանիստ
* Սիքստոս IV (ծն. 1414)
** Գևորգ Տրապիզոնցի, հույն փիլիսոփա (ծն. 1395)

## Ծանոթագրություններ
1485

Հանդիսանում է 15-րդ դարի իններորդ տասնամյակի՝ 1480-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1484 և 1486 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Հունիսի 1 - Հունգարիայի թագավոր Մաթյաշ Հունյադին գրավում է Վիեննան և դարձնում այն իր մայրաքաղաքը։ 
* Օգոստոսի 22 - Բոսվորթի ճակատամարտով ավարտվում է «Վարդերի պատերազմը»։ Անգլիական գահի հավակնորդ Հենրի Թյուդորը հաղթում է Ռիչարդ III-ին և ընդհատում Յորքերի դինաստիան։ 
* Սեպտեմբերի 12 - Տվերի իշխանությունը միանում է Մոսկովյանին։

## Ծնունդներ

* Դեկտեմբերի 16 - Կատերին Արագոնցի Հենրի VIII-ի առաջին կինը։ (մ. 1536)
* *անհայթ ամսաթվով*՝ 
** Էռնան Կորտես, իսպանացի կոնկիստադոր (մ. 1547)

## Մահեր
մինի|ձախից|160px|Կորտես

## Ծանոթագրություններ
1486

Հանդիսանում է 15-րդ դարի իններորդ տասնամյակի՝ 1480-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1485 և 1487 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
մինի|ձախից|200px|Էլիզաբեթ Յորքցի և Հենրի VII
* Հունվարի 18՝ Հենրի VII-ն ամուսնանում է Էլիզաբեթ Յորքցու հետ, ինչով «Վարդերի պատերազմից» հետո միավորվում են Լանքասթերներն ու Յորքերը՝ կարմիր և սպիտակ վարդերը։
* *Ամսաթիվը հայտնի չէ*
** Մեդիչիների ընձուղտը հասնում է Ֆլորենցիա։ 
** Յոհան Րյոխլինն սկսում է սովորել եբրայերեն։

## Ծնունդներ
* Հուլիսի 16 - Անդրեա դել Սարտո, իտալացի նկարիչ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1487

Հանդիսանում է 15-րդ դարի իններորդ տասնամյակի՝ 1480-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1486 և 1488 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Մալագայի պաշարումը մուսուլմաններից Իսպանիան ազատագրելու ժամանակ։ 
* Օգոստոս՝ Բարդուղիմեոս Դիաշը դուրս է գալիս Լիսաբոնից, սկսելով իր ճանապարհորդությունը դեպի Բարեհուսո հրվանդան։ 
* Սեպտեմբերի 9՝ Մին դինաստիայից Հունչժին դառնում է Չինաստանի կայսր։ 
* Իտալացի ճարտարապետների մասնակցությամբ սկսվում է Մոսկվայի Կրեմլի շինարարությունը։ 
* Վիտրուվիոսի գրքի համար Լեոնարդո դա Վինչին ստեղծում է «Վիտրուվյան մարդ» նկարը (*մոտավոր տարեթիվ*)։

## Ծնունդներ

* Հուլիսի 17՝ Իսմաիլ I, Պարսկաստանի շահ, Սաֆավիյանների դինաստիայի հիմնադիր (մ. 1524)։ 
* Սեպտեմբերի 10՝ Հուլիոս III, Հռոմի պապ (մ. 1555)։

## Մահեր
* Սեպտեմբերի 9՝ Չինաստանի Չենղուա կայսր (ծն. 1447)

## Ծանոթագրություններ
1490

Հանդիսանում է 15-րդ դարի իններորդ տասնամյակի՝ 1480-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1489 և 1491 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

## Ծնունդներ

## Մահեր

* Ապրիլի 6, Վիեննայում՝ Մատյաշ Հունյադի, Հունգարիայի թագավոր (ծն. 1443)

## Ծանոթագրություններ
1491

Հանդիսանում է 15-րդ դարի վերջին տասնամյակի՝ 1490-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1490 և 1492 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Փետրվարի 20՝ «1491-ի գիսավորն» անցնում է երբևէ արձանագրված ամենափոքր՝ Երկրից 1 406 219 կմ հեռավորության վրա։ 
* Մայիսի 3՝ պորտուգալացի միսիոներների կողմից մկրտվում է Կոնգոյի Նքուվու Նզինգա թագավորը, ստանալով Ժոան I անունը։ 
* Դեկտեմբերի 6՝ Շարլ VIII թագավորն ամուսնանում է Աննա Բրետոնցու հետ, Բրետոնիան միանում է Ֆրանսիայի թագավորությանը։

## Ծնունդներ
* Դեկտեմբերի 24՝ Իգնատիոս դե Լոյոլա, Հիսուսի միության իսպանացի հիմնադիր (մ. 1556)
* Դեկտեմբերի 31։ Ժակ Քարտյե, ֆրանսիացի ծովագնաց (մ. 1557)

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1492

Հանդիսանում է 15-րդ դարի վերջին տասնամյակի՝ 1490-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1491 և 1493 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
### Իսպանիայի վերանվաճման ավարտը
* Հունվարի 2՝ Գրանադայի անկումը՝ երկարատև պաշարումից հետո մավրերի թագավոր Մուհամեդ XIIl-ը հանձնվում է։ Ավարտվում է Անդալուսիայում արաբների տիրապետությունը և մեկ դար տևած Իսպանիայի վերանվաճումը։ 
* Հունվարի 6՝ Ֆերդինանդ թագավորը և Իսաբելա թագուհին մտնում են Գրանադա։ 
### Հրեաների արտաքսումը

* Մարտի 31՝ հրատարակվում է Ֆերդինանդի և Իսաբելայի հրամանագիրն այն մասին, որ Իսպանիայից արտաքսվելու են մինչև այդ տարվա հուլիսի 31-ը քրիստոնեություն ընդունելուց հրաժարված հրեաները։ 
* Հունիսի 31՝ Իսպանիայից արտաքսվում է քառասունից երկու հարյուր հազար հրեա։ Օսմանյան Բայեզիդ սուլթանն իմանալով, իր նավերն է ուղարկում հրեաներին անվնաս տեղափոխելու համար, հիմնականում Թեսսալոնիկի (ներկայումս Հունաստանում է) և Զմյուռնիա (ներկայումս Թուրքիայում է) քաղաքներ։
* Դեկտեմբերի 31՝ մոտ հարյուր հազար հրեա արտաքսվում է Սիցիլիայից։

### Կոլումբոսի ճանապարհորդությունը
* Օգոստոս 3՝ ջենովացի ծովագնաց Քրիստափոր Կոլումբոսը երեք նավերով դուրս է գալիս Փալոս դե լա Ֆրոնթերա ''Palos de la Frontera'' քաղաքի նավահանգստից և սկսում է իր ճանապրհորդությունը։ 
* Հոկտեմբերի 12՝ Կոլումբոսի արշավախումբն ափ է իջնում Կարիբյան կղզիներում, սակայն նրանք կարծում են, թե հասել են Հնդկաստանի արևելք։ 
* Հոկտեմբերի 28՝ Քրիստափոր Կոլումբոսն ափ է իջնում Կուբայում։ 
* Դեկտեմբերի 5՝ Քրիստափոր Կոլումբոսը դառնում է Էսպանյոլա կղզում ոտք դրած առաջին եվրոպացին։

### Եվրոպա

* Հունվարի 23՝ առաջին անգամ տպագրվում է «Հնգամատյանը»։ 
* Օգոստոսի 11 Ինոկենտիոս VIII պապին որպես 214-րդ պապ հաջորդում է Ալեքսանդր VI-ը; 
* Նոյեմբերի 7՝ Էլզասի Էնսիսհեյմ գյուղի մոտի բաց դաշտում ընկնում է 127 կգ-անոց երկնաքար։

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1493

Հանդիսանում է 15-րդ դարի վերջին տասնամյակի՝ 1490-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1492 և 1494 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

### Կոլումբոսի ճանապարհորդությունները
* Հունվարի 5՝ Քրիստափոր Կոլումբոսը բռնում է իր առաջին ճանապարհորդության ետ դարձի ճամփան Ամերիկայից դեպի Եվրոպա։ 
* Մարտի 15՝ Կոլումբոսի նավերը հասնում են Իսպանիա։ 
* Սեպտեմբերի 29՝ սկսվում է Կոլումբոսի երկրորդ արշավը Կադիսից։ 
* Նոյեմբերի 19՝ Կոլումբոսը հայտնաբերում է ներկայիս Պուերտո Ռիկո կղզին։ 
### Օսմանյան կայսրություն
* Սալոնիկի սբ.Դմիտրիոսի ժամը դարձվում է մզկիթ, այդպիսին մնալով մինչև 1912 թ.։

## Ծնունդներ
* Նոյեմբերի 11 (կամ դեկտեմբերի 17)՝ Պարացելս, շվեյցարացի ֆիզիկոս և գիտնական (մ. 1541)

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1494

Հանդիսանում է 15-րդ դարի վերջին տասնամյակի՝ 1490-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1493 և 1495 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ

* Մայիսի 3՝ Քրիստափոր Կոլումբոսն առաջին անգամ հասնում է Ճամայկա;

## Ծնունդներ
* Ապրիլի 9՝ Ֆրանսուա Ռաբլե՝ ֆրանսիացի գրող, հումանիստ-երգիծաբան (մ. 1553)
* Սեպտեմբերի 12՝ Ֆրանսուա I, Ֆրանսիայի թագավոր (մ. 1547)
* Նոյեմբերի 6՝ Սուլեյման I, Օսմանյան սուլթան (մ. 1566)

## Մահեր
* Օգոստոսի 11՝ Հանս Մեմլինգ, ֆլամանդցի նկարիչ (ծն. 1430)

## Ծանոթագրություններ
1495

Հանդիսանում է 15-րդ դարի վերջին տասնամյակի՝ 1490-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1494 և 1496 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Հոկտեմբերի 25՝ Պորտուգալիայում սկսվում է Մանուել I-ի գահակալությունը։ 

## Ծնունդներ

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
1488

Հանդիսանում է 15-րդ դարի իններորդ տասնամյակի՝ 1480-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1487 և 1489 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Փետրվարի 3՝ պորտուգալացի ծովագնաց Բարդուղիմեոս Դիաշը հասնում է Բարեհուսո հրվանդան։

## Ծնունդներ

## Մահեր
* Հոկտեմբերի 10՝ Անդրեա դել Վերոկիո, իտալացի քանդակագործ (մ. 1435)

## Ծանոթագրություններ
1489

Հանդիսանում է 15-րդ դարի իններորդ տասնամյակի՝ 1480-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է 1488 և 1490 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
* Փետրվարի 26՝ Կատարինե Կորնարոն հրաժարվում է Կիպրոսի թագուհու գահից։ Կիպրոս կղզին անցնում է Վենետիկի Հանրապետությանը։ 
 
### Առանց ամսաթվերի
մինի|ձախից|120px|Յոհան Վիլդմանի գրքի էջը։
* Բծավոր տիֆն առաջին անգամ հայտնվում է ևրոպայում մավրերի տիրապետության տակ գտնվող Գրանադայի պաշարման ժամանակ։ 
* Անգլիայում շրջանառության մեջ է դրվում մեկ ֆունտ սթերլինգի արժեքով «սովերեն» ոսկեդրամը։ 
* Յոհան Վիլդմանը Լայփցիգում հրատարակում է *Behende und hüpsche Rechenung auff allen Kauffmanschafft* առևտրականի թվաբանությունը, որում առաջին անգամ տպագիր գործածվում են գումարման և հանման նշանները։

## Ծնունդներ
* Ապրիլի 15՝ Միմար Սինան, Օսմանյան կայսրությունում ստեղծագործած հայազգի ճարտարապետ (մ. 1588)
* Օգոստոս՝ Անտոնիո Ալեգրո Քորեջո, իտալացի նկարիչ (մ. 1534)

## Մահեր

## Ծանոթագրություններ