Ռուսաստանի բանկի հիմնական տոկոսադրույք

**Ռուսաստանի բանկի հիմնական տոկոսադրույքը** Ռուսաստանի բանկի դրամավարկային քաղաքականության հիմնական գործիքն է։

Հիմնական տոկոսադրույքը կատարում է տեղեկատվական և ազդանշանային դեր և բնութագրում է դրամավարկային քաղաքականության ուղղությունը: Կախված նրանից, թե Ռուսաստանի բանկը հիմնական տոկոսադրույքով ինչ գործողություններ է իրականացնում, դրամավարկային քաղաքականությունը կարող է լինել խիստ կամ մեղմ: Հիմնական տոկոսադրույքը հավասար է Ռուսաստանի բանկի ռեպո աճուրդներում մեկ շաբաթ ժամկետով նվազագույն տոկոսադրույքին կամ Ռուսաստանի բանկի ավանդների աճուրդներում մեկ շաբաթ ժամկետով առավելագույն տոկոսադրույքին: Հիմնական տոկոսադրույքը սահմանվում է Ռուսաստանի բանկի տնօրենների խորհրդի կողմից տարեկան ութ անգամ: Հիմնական տոկոսադրույքի փոփոխությունները ազդում են վարկային և տնտեսական գործունեության վրա և երկարաժամկետ հեռանկարում նպաստում են դրամավարկային քաղաքականության վերջնական նպատակի՝ գների կայունության, այսինքն՝ ցածր և կայուն գնաճի հասնելուն: Հիմնական տոկոսադրույքը ուժի մեջ է, և դրա տոկոսադրույքների վիճակագրությունը հասանելի է 2013 թվականից:

## Ռուսաստանի բանկի գործառնությունները, որոնք իրականացվում են հիմնական փոխարժեքով
Ռուսաստանի բանկը հիմնական տոկոսադրույքի վերաբերյալ որոշումներ է կայացնում տարեկան գնաճը 4%-ի մոտ պահելու դրամավարկային քաղաքականության նպատակի հիման վրա։ Գների կայունությունն ապահովելու համար կենտրոնական բանկը կարող է խստացնել կամ թուլացնել դրամավարկային քաղաքականությունը։ Բանկային ոլորտում իրացվելիության դեֆիցիտի դեպքում կենտրոնական բանկը ընդլայնում է վերաֆինանսավորումը և բանկերին ապահովում է իրացվելիությամբ հիմնական տոկոսադրույքով, որը հավասար է Ռուսաստանի բանկի մեկշաբաթյա ռեպո աճուրդների նվազագույն տոկոսադրույքին։ Բանկային ոլորտում իրացվելիության ավելցուկի դեպքում կենտրոնական բանկը դուրս է բերում իր ավելցուկը և բանկերից ներգրավում է ավանդներ հիմնական տոկոսադրույքով, որը հավասար է Ռուսաստանի բանկի մեկշաբաթյա ավանդների աճուրդների առավելագույն տոկոսադրույքին։ Իր դրամավարկային քաղաքականության գործիքների միջոցով Ռուսաստանի բանկը կառավարում է գիշերային տոկոսադրույքները, որոնցով բանկերը գործարքներ են իրականացնում միմյանց հետ փողի շուկայում։ Պահելով փողի շուկայի տոկոսադրույքները ռեպո և ավանդների տոկոսադրույքների միջև տոկոսադրույքների միջանցքում, Ռուսաստանի բանկը ձգտում է դրանք մոտեցնել հիմնական տոկոսադրույքի մակարդակին, որը որոշում է դրամավարկային քաղաքականության ուղղությունը։

## Ռուսաստանի բանկի որոշումը հիմնական տոկոսադրույքի վերաբերյալ
Ռուսաստանի բանկի տնօրենների խորհուրդը տարեկան ութ անգամ սահմանում է հիմնական տոկոսադրույքը։ Որոշումները կայացվում են չորս «հանգուցային» նիստերում, որոնք անցկացվում են եռամսյակը մեկ անգամ, և չորս միջանկյալ նիստերում, որոնք անցկացվում են առանցքային նիստերի միջև ընկած ժամանակահատվածում։ Յուրաքանչյուր նիստից հետո Ռուսաստանի բանկը հրապարակում է հիմնական տոկոսադրույքի վերաբերյալ մամուլի հաղորդագրություն։ «Հանգուցային» նիստերից հետո, մամուլի հաղորդագրությունից բացի, հրապարակվում է նաև «Դրամավարկային քաղաքականության մասին զեկույցը», իսկ Ռուսաստանի բանկի նախագահը ելույթ է ունենում մամուլի ասուլիսում, մեկնաբանում է կայացված որոշումը և պատասխանում լրագրողների հարցերին։

## Հիմնական տոկոսադրույքի ազդեցությունները
Բանկային հատվածում հիմնական տոկոսադրույքի ազդեցությունը տոկոսադրույքների վրա նկարագրվում է դրամավարկային քաղաքականության այսպես կոչված «տոկոսադրույքի ալիքի» միջոցով: Հիմնական տոկոսադրույքի վերաբերյալ որոշումները ազդում են բոլոր բանկային ապրանքների վրա: Ռուսաստանի բանկի գործառնական նպատակն է պահպանել դրամական շուկայի տոկոսադրույքը հիմնական տոկոսադրույքին մոտ: Ռուսաստանի բանկը նվազագույնի է հասցնում RUONIA տոկոսադրույքի և հիմնական տոկոսադրույքի միջև եղած սփրեդը (տարբերությունը): Եթե գնաճի նպատակադրմանը անցնելուց առաջ 2013-2014 թվականներին սփրեդը կազմում էր 2%, ապա անցումից հետո՝ 2019 թվականի վերջին, այն նվազել է մինչև 0.5%: Սփրեդի նվազումը վկայում է բանկային հատվածում իրացվելիության կառավարման արդյունավետության բարձրացման մասին:

Հիմնական տոկոսադրույքի փոփոխությունները ազդում են բանկերի վարկերի և ավանդների տոկոսադրույքների դինամիկայի վրա: Սակայն այս փոփոխությունը թերի է. կորպորատիվ վարկերի հատվածում հիմնական տոկոսադրույքի փոփոխության 50-80%-ը փոխանցվում է տոկոսադրույքներին, մինչդեռ մանրածախ վարկերի և ավանդների հատվածներում՝ ոչ ավելի, քան 40%-ը: Բանկային ապրանքների տոկոսադրույքների ճշգրտումը տևում է որոշակի ժամանակ՝ երկու-երեք ամսից մինչև մեկ տարի ուշացումով: Տոկոսադրույքի ալիքի անհավասար ազդեցությունը ակնհայտ է ոչ միայն ապրանքների, այլև ժամկետների միջև: Վարկային և ավանդային շուկայի մեծ մասում կարճաժամկետ տոկոսադրույքները հիմնական տոկոսադրույքի փոփոխություններին ավելի արագ և ուժեղ են արձագանքում, քան երկարաժամկետ տոկոսադրույքները: Վարկային և ավանդային շուկայի հիմնական հատվածները բնութագրվում են հիմնական տոկոսադրույքի որոշումների նկատմամբ իրենց արձագանքի արտահայտված ասիմետրիայով: Ավանդային տոկոսադրույքները հիմնական տոկոսադրույքի բարձրացմանը ավելի դանդաղ են արձագանքում, քան նվազմանը, մինչդեռ վարկային շուկայում ասիմետրիան հակառակն է: Սակայն հիմնական տոկոսադրույքի ալիքի թերի լինելը և ասիմետրիան չի վկայում դրա ցածր արդյունավետության մասին: Կենտրոնական բանկի տոկոսադրույքի նմանատիպ հատկությունները դիտվում են նաև այլ տնտեսություններում։

Ռուսաստանի բանկի տոկոսադրույքների քաղաքականությունը անուղղակի ազդեցություն ունի մակրոտնտեսական դինամիկայի և տնտեսական գործակալների սպասումների վրա: Մասնավորապես, արդյունաբերական արտադրության ինդեքսի արձագանքը հիմնական տոկոսադրույքի անսպասելի բարձրացմանը բացասական է և նշանակալի: Արձագանքի տևողությունը ժամանակի ընթացքում երկարաձգվում է և մարում երեք տարվա ընթացքում: Բացի այդ, նվազում են ներդրումների իրական ծավալները, մանրածախ վաճառքի ծավալները, արտահանման և ներմուծման ծավալները, իրական աշխատավարձերը և աճում է գործազրկության մակարդակը: Տնտեսական գործունեության տարբեր տեսակների շրջանակներում հիմնական տոկոսադրույքի ազդեցությունը տարասեռ է: Արտահանման վրա կենտրոնացած ոլորտները զգայուն չեն Ռուսաստանի բանկի հիմնական տոկոսադրույքի նկատմամբ, մինչդեռ ներքին պրոցիկլային տնտեսական գործունեության տեսակները, ինչպիսին է շինարարությունը, ընդհակառակը, զգալիորեն ենթարկվում են հիմնական տոկոսադրույքի փոփոխությունների: Նմանատիպ ազդեցություններ են նկատվում նաև հիմնական տոկոսադրույքի իջեցման ժամանակ: Տոկոսադրույքների քաղաքականության մեղմացումը խթանող ազդեցություն ունի գործարար ակտիվության վրա: Սակայն հիմնական տոկոսադրույքի վերաբերյալ որոշումների ազդեցությունը չի արտացոլվում. մակրոտնտեսական դինամիկան ավելի ուժեղ է արձագանքում քաղաքականության խստացմանը, քան դրա մեղմացմանը։

## Չեզոք հիմնական տոկոսադրույք
Ցանկացած կենտրոնական բանկի տոկոսադրույքին վերաբերող հիմնական հարցերից մեկը դրա հավասարակշռության արժեքն է: Հավասարակշռության արժեքը դրամավարկային քաղաքականության «բնական» կամ «չեզոք» տոկոսադրույքն է իրական արտահայտությամբ, որի դեպքում ապահովվում է զրոյական տարբերություն պոտենցիալ և իրական ՀՆԱ-ի միջև, և գնաճը մոտ է նպատակայինին: Անվանական չեզոք տոկոսադրույքը հավասար է իրական չեզոք տոկոսադրույքի և սպասվող գնաճի գումարին: Երբ գնաճի սպասումները հավասար են գնաճի նպատակայինին, չեզոք տոկոսադրույքը համընկնում է կենտրոնական բանկի գնաճի նպատակայինի հետ: Հավասարակշռության պայմաններում Ռուսաստանի բանկի հիմնական տոկոսադրույքի երկարաժամկետ արժեքը պետք է կազմի տարեկան 4%:

Իրական չեզոք տոկոսադրույքը որոշվում է տնտեսության կառուցվածքով, ֆինանսական և ոչ ֆինանսական ակտիվներում ներդրումների ռիսկի մակարդակով և տնտեսական գործակալների դրանք ստանձնելու պատրաստակամությամբ: Մասնավորապես, չեզոք տոկոսադրույքի վրա ազդում են արտադրական գործոնների ընդհանուր արտադրողականությունը, ժողովրդագրական պայմանները, ֆինանսական հատվածի վիճակը և այլ երկրներում չեզոք տոկոսադրույքի արժեքը: Չեզոք տոկոսադրույքը չդիտարկվող արժեք է, և դրա գնահատականները սովորաբար շատ մոտավոր են: Շատ դեպքերում դրանք սահմանում են արժեքների միջակայք, այլ ոչ թե որոշակի կետ: Տոկոսադրույքի գնահատականը կախված է մեծ թվով գործոններից և ժամանակի ընթացքում փոփոխություններից: Չեզոք տոկոսադրույքի գնահատականը կարևոր է կենտրոնական բանկի համար՝ դրամավարկային քաղաքականության ուղղությունը որոշելու համար: Հիմնական տոկոսադրույքը չեզոք մակարդակից բարձր սահմանելով՝ Ռուսաստանի բանկը վարում է խիստ քաղաքականություն: Չեզոք մակարդակից ցածր տոկոսադրույքով նրա քաղաքականությունը խթանող է: Չեզոք տոկոսադրույքի գնահատականը կարևոր է նաև տնտեսական գործակալների՝ տնային տնտեսությունների և ընկերությունների համար՝ սպառողական և ներդրումային որոշումներ կայացնելու համար։

## Ռուսաստանում հիմնական փոխարժեքի փոփոխությունների միտումները
Ռուսաստանի բանկի հիմնական տոկոսադրույքի չեզոք արժեքի փորձագիտական ​​գնահատականները տատանվում են 1-ից 3% սահմաններում։ 2016 թվականի ուսումնասիրության մեջ Ռուսաստանի բանկն ինքը գնահատել է դրա միջակայքը երկարաժամկետ հեռանկարում 1%-ի և կարճաժամկետ հեռանկարում 3%-ի միջև: Չեզոք տոկոսադրույքի անկախ գնահատականները, միջինում, նույնն են կամ ավելի ցածր։ 2018 թվականի վերջին Արժույթի միջազգային հիմնադրամը այն գնահատել է 1-ից 3%, մեծ մասամբ՝ մոտ 2%: ՎՏԲ Կապիտալ ընկերության տնտեսագետները կարծում են, որ չեզոք տոկոսադրույքը կազմում է 1.5-ից 2.5%։ 2020 թվականի համար Ռուսաստանի բանկը հիմնվում է երկարաժամկետ իրական չեզոք տոկոսադրույքի 2-3% գնահատականի վրա։ 4% գնաճի նպատակային ցուցանիշի դեպքում անվանական չեզոք հիմնական տոկոսադրույքը պետք է լինի 6-ից 7%:

2024 թվականի փետրվարի 16-ին Ռուսաստանի բանկի տնօրենների խորհուրդը որոշել է պահպանել հիմնական տոկոսադրույքը տարեկան 16% մակարդակի վրա։

2024 թվականի ապրիլի 26-ին, բազային սցենարում, Ռուսաստանի բանկը բարձրացրեց 2024 և 2025 թվականների միջին հիմնական տոկոսադրույքի կանխատեսումը համապատասխանաբար մինչև 15.0-16.0% և 10.0-12.0%: «Եթե գնաճի դեֆլյացիայի գործընթացը դադարի, մենք չենք բացառում հիմնական տոկոսադրույքի բարձրացումը», - ապրիլի 26-ին հայտարարել է Ռուսաստանի Դաշնության Կենտրոնական բանկի ղեկավար Էլվիրա Նաբիուլինան: Նա նշել է, որ Կենտրոնական բանկը պահպանելու է բարձր տոկոսադրույքը «այնքան ժամանակ, որքան անհրաժեշտ լինի, որպեսզի գնաճը կայուն կերպով վերադառնա 4 տոկոս նպատակային մակարդակին»: Ռուսաստանի բանկը ակնկալում է վերադարձ 4% նպատակային մակարդակին հաջորդ տարի: Միևնույն ժամանակ, Ռուսաստանի բանկի 2024 թվականի գնաճի կանխատեսումը 4-4.5%-ից բարձրացվել է մինչև 4.3-4.8%:

2024 թվականի ամռանը ռուսական բանկերի ղեկավարներ Գերման Գրեֆը և Անդրեյ Կոստինը հայտարարել են, որ չեն սպասում դրական հետևանքների, եթե հիմնական տոկոսադրույքը նվազեցվի մինչև 4-5%: Գրեֆը նման հիպոթետիկ որոշումը անվանել է «ազդանշան բոլոր բանկերի, ամբողջ տնտեսության համար», որ «վերջին ողջամիտ հաստատությունը, որը կոչվում է Կենտրոնական բանկ, լրջորեն ձախողվել է»:

2024 թվականի հուլիսի 26-ին Ռուսաստանի բանկը 2023 թվականի դեկտեմբերից ի վեր առաջին անգամ բարձրացրել է հիմնական տոկոսադրույքը՝ տարեկան 16%-ից մինչև 18%: Օգոստոսին Ռուսաստանի բանկը հուլիսին կայացած նիստում բացահայտել է այն փաստարկները, որոնք բերվել էին տոկոսադրույքը անմիջապես մինչև 19-20% բարձրացնելու օգտին: Դրանց թվում են 4% նպատակային մակարդակից բարձր գնաճի երկարատև պահպանումը և արտադրողների աճի հնարավորությունների սպառումը:

2024 թվականի օգոստոսի վերջին Ռուսաստանի բանկը խոստովանել է տնտեսության զգայունության նվազումը հիմնական տոկոսադրույքի նկատմամբ, ինչը կարող է ստիպել կարգավորող մարմնին ապագայում այն ​​ավելի էականորեն փոխել, ասացել է Կենտրոնական բանկի փոխնախագահ Ալեքսեյ Զաբոտկինը: Նա խոստովանել է, որ նեղ իմաստով հիմնական տոկոսադրույքի ներկայիս մակարդակները մոտ են ռեկորդային մակարդակներին, բայց սխալ է ասել, որ կարգավորողի քաղաքականությունն այժմ հնարավորինս խիստ է:

2024 թվականի սեպտեմբերի 13-ին Կենտրոնական բանկը բարձրացրել է հիմնական տոկոսադրույքը տարեկան 18%-ից մինչև 19%, եթե հաջորդ տարի գնաճը մոտենա 8%-ի, հիմնական տոկոսադրույքը կարող է բարձրացվել մինչև 23%, ասաց ՎՏԲ-ի Վարչության նախագահի առաջին տեղակալ Դմիտրի Պյանովը։ Հոկտեմբերին ՎՏԲ-ի գործադիր տնօրեն Անդրեյ Կոստինը թույլատրել է Կենտրոնական բանկի հիմնական տոկոսադրույքը բարձրացնել մինչև 21% 2024 թվականին:

2024 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկը բարձրացրել է իր հիմնական տոկոսադրույքը տարեկան 19%-ից մինչև 21%: Սա Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկի հիմնական տոկոսադրույքի երրորդ անընդմեջ բարձրացումն է, և 21%-ը պատմության մեջ դրա ամենաբարձր արժեքն է: Նախորդ ռեկորդային՝ 20%-ի մակարդակը գրանցվել է 2022 թվականի փետրվարին՝ Ուկրաինայի ռուսական ներխուժման սկսվելուց և Կենտրոնական բանկի ոսկու և արտարժույթի պահուստների արտասահմանում սառեցումից հետո: Կենտրոնական բանկի խիստ դրամավարկային քաղաքականությունը քմահաճույք չէ, այլ անխուսափելի արձագանք տնտեսությունում տեղի ունեցողին, ասել է Կենտրոնական բանկի նախագահ Էլվիրա Նաբիուլինան Պետդումայի ֆինանսական շուկայի կոմիտեի նիստում: Նրա խոսքով՝ Կենտրոնական բանկի խիստ դրամավարկային քաղաքականությունը «պաշտպանում է աշխատավարձերը, կենսաթոշակները, նպաստները և խնայողությունները գների բարձրացումից», և բարձր գնաճը կարող է օգուտ բերել միայն այն բիզնեսներին, որոնց ապրանքները քաղաքացիները ստիպված կլինեն գնել ցանկացած դեպքում:

2025 թվականի փետրվարի 14-ին ռուսական բանկերը զգալիորեն կրճատեցին Կենտրոնական բանկից իրենց փոխառությունները մինչև 1.79 տրիլիոն ռուբլի, ինչը 2024 թվականի հունիսի վերջից ի վեր ամենացածր մակարդակն է: Այս 43.4% նվազումը ցույց է տալիս, որ բանկերը չեն սպասում, որ հիմնական տոկոսադրույքը բարձրացվելու է առաջիկա նիստում: Ավելի ուշ հաղորդվեց, որ Ռուսաստանի բանկը նիստում հիմնական տոկոսադրույքը թողել է անփոփոխ՝ տարեկան 21% մակարդակի վրա:

2025 թվականի հունիսի 6-ին Ռուսաստանի բանկը 3 տարվա ընթացքում առաջին անգամ իջեցրել է տոկոսադրույքը 21%-ից մինչև 20%՝ բացատրելով, որ գնաճային ճնշումը, այդ թվում՝ կայուն գնաճը, շարունակում է նվազել, մինչդեռ ներքին պահանջարկը շարունակում է գերազանցել ապրանքների և ծառայությունների մատակարարումը ընդլայնելու հնարավորությունը, և Ռուսաստանի տնտեսությունը աստիճանաբար վերադառնում է հավասարակշռված աճի ուղու:

## Գների իջեցման պլան
2024 թվականի նոյեմբերին Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկի ղեկավար Էլվիրա Նաբիուլինան առաջին անգամ հրապարակել է իր կանխատեսումները առաջիկա տարիների հիմնական տոկոսադրույքի և գնաճի մակարդակի վերաբերյալ՝ նշելով դրանց սպասվող անկումը։ Պետդումայում իր ելույթի ժամանակ նա ներկայացրել է Ռուսաստանի բանկի կանխատեսումները, որոնց համաձայն՝ հիմնական տոկոսադրույքը 2025 թվականին կարող է կազմել 17-ից 20% (ներկայիս մակարդակը 21% է), իսկ գնաճը՝ 4.5-5%։ Ապագայում գնաճը, կանխատեսումների համաձայն, կմնա 4%-ի սահմաններում, իսկ մինչև 2027 թվականը հիմնական տոկոսադրույքը կնվազի մինչև 7.5-8.5%։ Նաբիուլինան նշել է, որ տնտեսությունը գտնվում է շրջադարձային փուլում, և առաջիկա ամիսներին սպասվում է կորպորատիվ վարկային պորտֆելի աճի դանդաղում, ինչը, իր հերթին, նվազեցնելու է դրա ներդրումը պահանջարկի ընդհանուր աճին և կդանդաղեցնի ընթացիկ գնաճը։ Նա ընդգծել է, որ սա պետք է վկայի այն մասին, որ դրամավարկային քաղաքականությունը վերջապես հասել է անհրաժեշտ մակարդակին:

## Ռուսաստանում հիմնական փոխարժեքների պատմությունը

## Տես նաև
* Կենտրոնական բանկի տոկոսադրույքը

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Դժվար իրավիճակ. ինչու Կենտրոնական բանկը պահպանեց հիմնական տոկոսադրույքը 16 տոկոսի վրա, *журнал «Профиль» 16 февраля 2024*
* Ռուսաստանի բանկի կայքում հիմնական տոկոսադրույքի վիճակագրությունը
* Ինչպե՞ս են կայացվում հիմնական տոկոսադրույքի որոշումները։
* Ռուսաստանի բանկի դրամավարկային քաղաքականության զեկույց

Կատեգորիա:Մակրոտնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Փող