Ռուդաքի

**Ռուդաքի** (ամբողջական անուն՝ , ՝ *Աբու Աբդալլահ Ջաֆար իբն Մոհամմադ Ռուդաքի* ), պարսկալեզու բանաստեղծ։ Համարվում է պարսկալեզու պոեզիայի հիմնադիրը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 9-րդ դարի երկրոդ կեսում Բանոջ կամ Փանջրուդ գյուղում, որը գտնվում է Ռուդաք շրջանում, Սամարղանդ և Բուխարա քաղաքների միջև, այժմյան Տաջիկստանում։ Ստացել է լավ կրթություն. տիրապետել է արաբերենին, հրաշալի գիտեր Ղուրանը։ Ավելի քան 40 տարի գլխավորել է Բուխարայի Սամանիների արքունիքին կից բանաստեղծների խումբը. արժանացել է մեծ փառքի և հարստության։ Ռուդաքիին հովանավորել են Սամանի կառավարիչ Նասր II-ը և սրա վեզիր Աբուլ Ֆազլ Բալամին։ Ըստ ավանդության՝ ի ծնե կույր է եղել, սակայն ենթադրվում է, որ կրոնական-աղանդավորական հայացքների համար կյանքի վերջին տարիներին կուրացրել են և հեռացրել պալատից։ Մեռել է աղքատության մեջ իր ծննդավայրում։ Ռուդաքիի ենթադրյալ գերեզմանի վրա կառուցվել է դամբարան։ Նրա անունով կոչվել են խառնարան Փայլածու (Մերկուրի) մոլորակի վրա, Դուշանբեի (Տաջիկստան) գլխավոր պողոտան, Սամարղանդում և Դուշամբեում կանգնեցվել են հուշարձանները։

## Գործ
Ռուդաքիի գրական հսկայական ժառանգությունից (130 հզ. բանաստեղծություն) պահպանվել են 1000 բեյթ (երկտող բանաստեղծություն), 2 քասիդ (բանաստեղծության տեսակ արևելյան պոեզիայում)՝ «Գինու մայրը» (933 թվական) և ինքնակենսագրական՝ «Ծերունական կասիդա», 2 մարսիա (եղերերգ), առանձին բեյթեր՝ «Սինդիբադնամե» ու «Արեգակի շրջապտույտը» բանաստեղծություններից, «Քալիլա և Դիմնա» առակագրքից (932 թվականին թարգմանել է արաբերենից)։

Արաբական գերիշխանության դեմ մղված պայքարում Սամանիների մղած պայքարում կարևոր դեր էր հատկացվում ազգային լեզվին՝ պարսկերենին, ուստի Ռուդաքին առաջինն է գրել ժողովրդին հասկանալի լեզվով։ Նրա ստեղծագործությունները շաղախված են ժողովրդական բառ ու բանով և հագեցած կենսափիլիսոփայական ընդհանրացումներով։ Ռուդաքին երգել է բնությունը, սիրած էակի գեղեցկությունը, սիրո վեհությունը, գինու զվարթացնող ուժը։ Խոհափիլիսոփայական բեյթերում և քասիդներում անդրադարձել է աշխարհի ունայնությանը, արժևորել գիտելիքը, խրախուսել բարեգործությունը։

Ռուդաքին, լինելով արքունական բանաստեղծ, գովերգել է ավատատիրական իրականությունն ու իշխանավորներին, թեպետ համարձակորեն քննադատել է նաև կյանքի անարդարությունները, կոչ է արել առողջ բանականության ու գիտության միջոցով հաղթահարել չարիքի բուն պատճառները՝ ագահությունը և շահամոլությունը։ Ռուդաքիի ստեղծագործության մեջ են առաջին անգամ հանդիպում մասնավի (պոեմ), կասիդա, կիտա (մենառիթմային բանաստեղծություն), ռուբայի (քառյակ) արևելյան, հատկապես արաբական և պարսկական բանաստեղծական ձևերը։ Բանաստեղծի լեզուն պարզ է, պատկերավոր ու երաժշտական. նրա ոճն անվանել են «ռուդաքիավար» (այլ կերպ՝ Խորասանի կամ Թուրքեստանի), որը պահպանվել է մինչև 12-րդ դարը։

Ռուդաքիի գործերից հայերեն թարգմանել են Վահագն Դավթյանը, Սերգեյ Ումառյանը, Միքայել Հարությունյանը, Շողիկ Սաֆյանը, Մկրտիչ Խերանյանը, Արամայիս Սահակյանը։

## Երկեր
* Ժողովածու, Երևան, 1958
* Բանաստեղծություններ, Երևան, 2009
* Ղասիդեներ. Ղազալներ. Խոհա-փիլիսոփայական բանաստեղծություններ. Բեյթեր. Ռոբայաթներ, Երևան, 1995
* Սիրտն ու քամին․ Բանաստեղծություններ, Երևան, 2009

## Գրականություն
* Мирзоев А. М., Рудаки. Жизнь и творчество, Москва, 1968
* Брагинский И. С., Из истории персидской и таджикской литератур, Москва, 1972
* Tabatabai Sassan, *Father of Persian Verse: Rudaki and His Poetry*, Leiden, 2010. ISBN .

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Dushanbe 2010 09 Rudaki Park.jpg|Վարպետ Ռուդաքիի զբոսայգի, Դուշանբե
Պատկեր:Rudaki Park, Dushanbe, Tajikistan.JPG|Ռուդաքիի արձան, Դուշանբե


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պարսկալեզու բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Տաջիկ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Տաջիկ գրողներ
Կատեգորիա:Տաջիկ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Տաջիկ երգիչներ