open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մովսեսի գավազան

**Մովսեսի գավազան**  (), Մովսեսի գավազանը, որն այլ կերպ հայտնի է նաև որպես «Աստծո գավազան», հիշատակվում է Աստվածաշնչում և Ղուրանում որպես այն գավազանը, որ Մովսեսը օգտագործել է տարբեր հրաշքներ գործելու համար:  Հին Կտակարանի երկրորդ գրքում՝ Ելիցում, նշվում է, որ այս գավազանը (եբրայերեն՝ מַטֶּה, տառադարձված՝ maṭṭe) օգտագործվել է ժայռից ջուր հանելու, վերածվել է օձի և հակառակը, ինչպես նաև օգտագործվել է Կարմիր ծովը երկու մասի բաժանելու համար: Այն հարցը, թե արդյոք Մովսեսի գավազանը նույնն էր, ինչ նրա եղբոր՝ Ահարոնի գավազանը, ռաբինագետների կողմից բանավեճերի թեմա է:

## Հիշատակումներ
Գավազանը առաջին անգամ հիշատակվում է Ելից 4:2-ում, երբ Աստված երևում է Մովսեսին այրվող թուփի մեջ: Աստված հարցնում է՝ ինչ կա Մովսեսի ձեռքում, և Մովսեսը պատասխանում է. «գավազան»: Գավազանը հրաշքով վերածվում է օձի, հետո նորից դառնում գավազան: Այնուհետև գավազանը կոչվում է «Աստծո գավազան»: Աստվածաշնչում՝

Մովսեսն ու Ահարոնը հայտնվում են փարավոնի առջև, իսկ Ահարոնի գավազանը վերածվում է օձի։ Փարավոնի կախարդները նույնպես կարողանում են իրենց ձողերը վերածել օձերի (Աստվածաշնչում՝ վիշապների), բայց Ահարոնի գավազանը կուլ է տալիս նրանց ձողերը (Ելք 7:10–12): Ահարոնի գավազանը կրկին օգտագործվում է Նեղոսը արյան կարմիր գույնի վերածելու համար։ Այն մի քանի անգամ օգտագործվում է Աստծո հրամանով՝ Եգիպտոսի պատուհասները սկսելու համար: Աստվածաշնչում՝

Ելք գրեքում Մովսեսը բարձրացնում է ձեռքը գավազանով՝ Կարմիր ծովը բաժանելու համար: Երբ Եգիպտոսը թողնելուց հետո նրանք հասնում են «Սին անապատ», Մովսեսը հետևում է Աստծո հրամանին և հարվածում է ժայռին գավազանով՝ ստեղծելով մի աղբյուր, որից Իսրայելացիները կարող են ջուր խմել (Ելք 17:5–7): Մովսեսը դա անում է, և ժայռից ջուր դուրս է գալիս Իսրայելի ծերերի ներկայությամբ: Աստվածաշնչում՝

Մովսեսը նաև օգտագործում է գավազանը Ռափիդիմում իսրայելացիների և Ամաղեկացիներին միջև մարտում (Ելք 17:8–16): Երբ նա բարձրացնում է ձեռքերը՝ պահելով «Աստծո գավազանը», իսրայելացիները հաղթում են, բայց երբ նա իջեցնում է ձեռքերը, նրանց թշնամիներն ստանում են առավելություն: Ահարոնն ու Ովրը օգնում են նրան՝ գավազանը բարձր պահելով մինչև վերջնական հաղթանակը:

Իսլամում գավազանը կոչվում է ʿaṣā (), որը նշանակում է ցուպ կամ գավազան, և այն հիշատակվում է տասը տարբեր այաներում՝ տարբեր հրաշալի կիրառություններով ու օգտագործումներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստվածաշունչ
Կատեգորիա:Դիցաբանական օձեր
Կատեգորիա:Իսլամ
Կատեգորիա:Ղուրան
Կատեգորիա:Մովսես մարգարե
Կատեգորիա:Քրիստոնեություն
Ազադե Նամդարի

մինի|240x240փքս|Ազադե Նամդարին Իրանի կինոքննադատների և գրողների ասոցիացիայի 8-րդ փառատոնում.  2014 թվականի օգոստոս:
**Ազադե Նամդարի** (         ), իրանցի դերասանուհի և հեռուստահաղորդավարուհի։

## Կյանքի վաղ շրջան
Նամդարին ծնվել է 1984 թվականի նոյեմբերի 30-ին Իրանի Քերմանշահ նահանգում։ Ավարտել է Շահիդ Բեհեշթիի անվան համալսարանը: Նրա դերասանական և հեռուստատեսային կարիերան սկսվել է 2004 թվականին և շարունակվել մինչև նրա անսպասելի մահը, որը տեղի է ունեցել 2021 թվականին։ Նա աշխատել է Իրանի ռադիոհեռուստատեսային կորպորացիայի (IRIB) կազմում գործող հեռուստաընկերություններում։ Ազադեն ամուսնացել էր երկու անգամ, ուներ մեկ երեխա։

## Սկանդալ
2017 թվականի հուլիսի 25-ին համացանցում տարածվեց մի տեսանյութ, որում ի ցույց էր դրված, որ Նամդարին Շվեյցարիայում հանգստանալու ժամանակ առանց հիջաբի գարեջուր է խմում։ Դա բուռն արձագանք առաջացրեց սոցիալական ցանցերում, քանի որ դերասանուհին մինչ այդ հանդես էր եկել  Իրանում կանանց կողմից պարտադիր կարգով չադրա և իսլամական տարազ կրելու պահանջի պաշտպանությամբ:

## Մահ
Ազադե Նամդարին մահացել է 2021 թվականի մարտի 26-ին՝ 36 տարեկան հասակում։ Ըստ իրանական լրատվական գործակալությունների՝ նրա մարմինը հայտնաբերվել է մահից 48 ժամ անց արևմտյան Թեհրանի Սաադաթ Աբադ / Sa'adat Abad թաղամասում գտնվող իր բնակարանում: Mehr News Agency լրատվական գործակալությունը, վկայակոչելով «իրազեկ աղբյուրը»,  հայտնել է, որ մահվան պատճառը եղել է ինքնասպանությունը:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1984 ծնունդներ
Կատեգորիա:2021 մահեր
Կատեգորիա:Թեհրան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Իրանցի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Իրանցի լրագրողներ
Կատեգորիա:Մարտի 27 մահեր
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 30 ծնունդներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:Հոդվածներ Վիքիտվյալներից աղբյուրներով
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:Վիքիդատայի հայերեն չթարգմանված տարրեր պարունակող հոդվածներ
Ռամին Իբրահիմով

**Ռամին Իբրահիմ օկլի Իբրահիմով** (, ), ադրբեջանցի մարզիկ։ 2012 թվականին հաղթել է XIV ամառային պարալիմպիկ խաղերում։

## Կենսագրություն
Ռամին Իբրահիմովը ծնվել է 1978 թվականի հուլիսի 2-ին Իջևան քաղաքում։

## Կարիերա
Ռամին Իբրահիմովը 2006 թվականին նվաճել է աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալը։ 2007 թվականին Ռամին Իբրահիմովը հաղթել է ինչպես Եվրոպայի առաջնությունում, այնպես էլ աշխարհի խաղերում։

Ռամին Իբրահիմովը նվաճել է բրոնզե մեդալ 2008 թվականին Չինաստանում կայացած 13-րդ ամառային պարալիմպիկ խաղերում։

2009 թվականին Դեբրեցենում (Հունգարիա) կայացած Եվրոպայի առաջնությունում ոսկե մեդալ նվաճած Ռամին Իբրահիմովը 2010 թվականի աշխարհի առաջնությունում և 2011 թվականին Համաշխարհային խաղերում նվաճել է բրոնզե մեդալ։

Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի 2012 թվականի սեպտեմբերի 14-ի հրամանագրով Ռամին Իբրահիմ օղլու Իբրահիմովը պարգևատրվել է Փառքի շքանշանով՝ XIV ամառային պարալիմպիկ խաղերում ունեցած նվաճումների և ադրբեջանական սպորտում ունեցած ծառայությունների համար։

Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի 2021 թվականի սեպտեմբերի 6-ի հրամանագրի համաձայն Ռամին Իբրահիմ օկլի Իբրահիմովը պարգևատրվել է Ադրբեջանի նախագահի պատվոգրով՝ XVI ամառային պարալիմպիկ խաղերում ունեցած ձեռքբերումների և ադրբեջանական սպորտում ունեցած ծառայությունների համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի մարզիկներ
Սևդա Վալիևա

**Սևդա Ռասիմ կըզը Վալիևա** (, ), ադրբեջանցի մարզիկ։ 2020 թվականին հաղթել է XVI ամառային պարալիմպիկ խաղերում։

## Կենսագրություն
Սևդա Վալիևան ծնվել է 1997 թվականի դեկտեմբերի 27-ին Բաքվում։ 

## Գործունեություն
Սևդա Վալիևան նվաճել է արծաթե մեդալ 2017 թվականի մայիսին կայացած IV Իսլամական համերաշխության խաղերում։ Ավելի ուշ Սևդա Վալիևան հաղթել է Վալսալում (Միացյալ Թագավորություն) կայացած Եվրոպայի առաջնությունում։ 

2019 թվականին Գրան պրիի հաղթող Սևդա Վալիևաննվաճել է արծաթե մեդալ Ջենովայում (Իտալիա) կայացած Եվրոպայի առաջնությունում։

Սևդա Վալիևան, ով 2021 թվականին կրկին հաղթել է Գրան Պրի մրցաշարում, տարվա ընթացքում միջազգային մրցաշարերում հավաքած վարկանիշային միավորների շնորհիվ ուղեգիր է նվաճել պարալիմպիկ։ 

Սևդա Վալիևան հաղթել է 16-րդ ամառային պարալիմպիկ խաղերում։

Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի 2021 թվականի սեպտեմբերի 6-ի հրամանագրի համաձայն Սևդա Ռասիմ Գիզի Վալիևան պարգևատրվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայության համար» 1-ին աստիճանի շքանշանով՝ 16-րդ ամառային պարալիմպիկ խաղերում ունեցած ձեռքբերումների և ադրբեջանական սպորտում ունեցած ծառայությունների համար։

## Ծանոթագրություններ
Ֆրանսիս Հոլդեր

**Ֆրանսիս Հոլդեր** (ծնվել է 1940 թվականի Հուլիսի 28-ին) ֆրանսիացի գործարար, Groupe Holder-ի հիմնադիր, նախագահ, գլխավոր տնօրեն և գործադիր տնօրեն Ladurée-ն և PAUL ընկերությունների։

## Կենսագրություն
Հոլդերը սկսեց աշխատել իր ծնողների համար 1953 թվականին, երբ նրանք ստանձնեցին Paul ընտանիքին պատկանող հրուշակեղենի խանութի ղեկավարությունը և որոշեցին պահպանել նրա անունը։ 1958 թվականին, երբ նրա հայրը մահացավ, Հոլդերն ու իր մայրը ստանձնեցին Լիլում գտնվող ընտանեկան հացաբուլկեղենի ղեկավարությունը և շարունակեցին դրա զարգացումը՝ 1962 թվականին հիմնադրելով Groupe Holder-ը։

1965 թվականին, աշխատելով Լամբերսարտում գտնվող հացաբուլկեղենի արտադրամասից, Հոլդերը սկսեց հաց մատակարարել Լիլիում գտնվող Nouvelles Galeries-ին։ Շուտով նրա հաճախորդների ցանկում ընդգրկվեցին Auchan-ը, Nouvelles Galeries-ը, իսկ ավելի ուշ՝ Monoprix-ը։ Սա նրա արտադրական ընկերության՝ «Moulin Bleu» բրենդի ստեղծման առաջին քայլն էր։ 1970 թվականին նա կարողացավ ընդլայնել իր բիզնեսը զանգվածային մանրածախ առևտրի ոլորտում՝ Լա Մադլենում (Լիլի արվարձաններից մեկում) գույք գնելով, որտեղ հիմնել էր իր առաջին Moulin Bleu հացաբուլկեղենի գործարանը։ Հոլդերը շարունակեց զարգացնել և՛ Moulin Bleu-ը, և՛ Paul բիզնեսները՝ ընդլայնելով դրանք ֆրանսիական տարբեր քաղաքներում։

1993 թվականին Հոլդերը Փարիզում ձեռք բերեց Ladurée-ն։ Նկատելով խանութների դիզայնում ի հայտ եկող գյուղական ոճի միտումը՝ նա որոշեց վերականգնել ավանդական ցորենի օգտագործումը՝ նոր տեսակի հացերի ստեղծման համար։ Նա նաև պատասխանատու է Paul-ի ընդլայնման համար, որը մուտք գործեց մինչ այդ չբացահայտված փոխադրման խանութների շուկա Ֆրանսիայում՝ նպատակ ունենալով ստեղծել փոքր- առևտրային կենտրոններ, որոնք կոչվելու էին "Paul Villages"։ Այս գաղափարը առաջին անգամ փորձարկվեց 1993 թվականին Մարկ-էն-Բարոյուլում (Լիլում), և քանի որ ամեն օր հացաբուլկեղեն այցելում էին 1000 հաճախորդներ, հաջորդ չորս տարիների ընթացքում բացվեց երեք նոր խանութներ հյուսիսում։ 2001 թվականին ընկերությունը հայտարարեց, որ հաջորդ վեց ամսվա ընթացքում բացելու է չորս նոր մասնաճյուղ։

## Անձնական կյանք
Հոլդերը Սյուզան Մայոյի և Ժուլյեն Հոլդերի որդին է, ովքեր տունը տեղակայեցին և սկսեցին ապրել Լիլիում գտնվող Rue des Sarrazins փողոցի հացաբուլկեղենում։ Նա և իր կինը՝ Ֆրանսուազը, ունեն երեք երեխա, ովքեր նույնպես աշխատում են այս ոլորտում։ Էլիզաբեթը պատասխանատու է Ladurée-ի զարգացման համար Փարիզում, Մաքսիմը ղեկավարում է Paul International-ի զարգացմանը, իսկ Դավիթը՝ Ladurée-ի նախագահն ու Groupe Holder-ի փոխնախագահն է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Groupe Holder History 

 
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գործարարներ
Էրիկ Տորբա

**Էրիկ Տորբա** (), հունգարացի հունահռոմեական ոճի ըմբիշ։ Եվրոպական խաղերի արծաթե և ըմբշամարտի Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր:

## Կարիերա
Տորբան հանդես է եկել տղամարդկանց 59 կգ քաշային կարգում 2017 թվականին Սերբիայի Նովի Սադ քաղաքում անցկացվող ըմբշամարտի Եվրոպայի և 2017 թվականի Փարիզում (Ֆրանսիա) ըմբշամարտի աշխարհի առաջնությունում: 2018 թվականի սկզբին Ըմբշամարտի միջազգային ֆեդերացիան փոփոխություններ է կատարել ըմբշամարտում կիրառվող քաշային կարգերում և այդ տարում սկսել է հանդես գալ 60 կգ և 63 կգ քաշային կարգերում։ Հանդես է եկել տղամարդկանց 60 կգ քաշային կարգում՝ ինչպես Ռուսաստանի Կասպիյսկ քաղաքում 2018 թվականի ըմբշամարտի Եվրոպայի, այնպես էլ Հունգարիայի մայրաքաղաք Բուդապեշտում 2018 թվականի ըմբշամարտի աշխարհի առաջնությունում։

Տորբան ներկայացրել է Հունգարիան 2019 թվականին Բելառուսի մայրաքաղաք Մինսկում կայացած Եվրոպական խաղերում և 60 կգ քաշային կարգում նվաճել է արծաթե մեդալ։ Եզրափակչում պարտվել է ռուս Ստեփան Մարյանյանին։ Ղազախստանի Նուր-Սուլթան քաղաքում ընթացող 2019 թվականի ըմբշամարտի աշխարհի առաջնությունում հանդես է եկել 60 կգ քաշային կարգում։

2020 թվականին Տորբան Իտալիայի Հռոմ քաղաքում կայացած ըմբշամարտի Եվրոպայի առաջնությունում 63 կգ քաշային կարգում նվաճել է բրոնզե մեդալներից մեկը։ Նույն թվականին Սերբիայի մայրաքաղաք Բելգրադում անցկացված ըմբշամարտի աշխարհի անհատական գավաթի 63 կգ քաշային կարգում նվաճել է արծաթե մեդալ։

2021 թվականի մարտին Տորբան մասնակցել է Եվրոպական որակավորման մրցաշարին Բուդապեշտում՝ հույս ունենալով 2020 թվականի ամառային Օլիմպիական խաղերի ուղեգիր նվաճել: Հաղթել է իր առաջին երկու գոտեմարտում, իսկ հետո չի կարողացել որակավորվել, քանի որ կիսաեզրափակիչում պարտվել է թուրք Քերեմ Քամալին:

2022 թվականին Տորբան Բուլղարիայի Վելիկո Տառնովո քաղաքում անցկացված Դան Կոլովի և Նիկոլա Պետրովի մրցաշարում 63 կգ քաշային կարգում նվաճել է բրոնզե մեդալներից մեկը։ Հունգարիայի մայրաքաղաք Բուդապեշտում կայացած 2022 թվականի ըմբշամարտի Եվրոպայի առաջնությունում 60 կգ քաշայինների պայքարում պարտվել է բրոնզե մեդալի համար գոտեմարտում։ Մի քանի ամիս անց մասնակցել է Իտալիայի Հռոմ քաղաքում անցկացված Matteo Pellicone Ranking Series 2022-ին։

## Նվաճումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Հունգարացի ըմբշամարտիկներ
Օսման Գյոչեն

**Օսման Գյոչեն** (, ), թուրք ազատ ոճային ըմբիշ։ Ըմբշամարտի Եվրոպայի առաջնության կրկնակի բրոնզե մեդալակիր։ 2021 թվականին Թուրքիայի Քոնյա քաղաքում անցկացված Իսլամական համերաշխության խաղերում նվաճել է բրոնզե մեդալներից մեկը։

## Կարիերա
2019 թվականին Գյոչենը Բուդապեշտում (Հունգարիա) կայացած ըմբշամարտի աշխարհի մինչև 23 տարեկանների առաջնությունում տղամարդկանց 86 կգ քաշային կարգում նվաճել է բրոնզե մեդալներից մեկը։ 2020 թվականին Սերբիայի մայրաքաղաք Բելգրադում անցկացված ըմբշամարտի աշխարհի անհատական գավաթի խաղարկությունում նվաճել է բրոնզե մեդալներից մեկը։

2021 թվականի մարտին Գյոչենը որակավորվել է Եվրոպական որակավորման մրցաշարում՝ մասնակցելու 2020 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերին։ Հանդես է եկել տղամարդկանց 86 կգ քաշային կարգում, դուրս է մնացել պայքարից երկրորդ գոտեմարտից հետո։

2022 թվականին Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքում անցկացված Յաշար Դողուի մրցաշարում Գյոչենը նվաճել է ոսկե մեդալ։ Նվաճել է բրոնզե մեդալներից մեկը տղամարդկանց 86 կգ քաշային կարգում 2022 թվականին Հունգարիայի մայրաքաղաք Բուդապեշտում կայացած ըմբշամարտի Եվրոպայի առաջնությունում։ Նվաճել է բրոնզե մեդալներից մեկը տղամարդկանց 86 կգ քաշային կարգում 2021 թվականին Թուրքիայի Քոնիա քաղաքում անցկացված Իսլամական համերաշխության խաղերում։

Ռումինիայի մայրաքաղաք Բուխարեստում կայացած 2024 թվականի ըմբշամարտի Եվրոպայի առաջնությունում Գյոչենը նվաճել է բրոնզե մեդալներից մեկը տղամարդկանց 86 կգ քաշային կարգում։ Բրոնզե մեդալի համար գոտեմարտում պարտության է մատնել ուկրաինացի Վասիլ Միխայլովին։ Մասնակցել է 2024 թվականի ըմբշամարտի Եվրոպայի օլիմպիական որակավորման մրցաշարին Բաքվում, մրցաշարը հնարավորություն է տվել մարզիկներին 2024 թվականի ամառային Օլիմպիական խաղերի ուղեգիր նվաճել։ Դուրս է մնացել իր առաջին փուլից և չարժանացավ Օլիմպիական խաղերի ուղեգիր։ Գյոչենը մասնակցել է նաև 2024 թվականի ըմբշամարտի համաշխարհային օլիմպիական որակավորման մրցաշարին, որն անցկացվել է Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքում։

## Նվաճումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Թուրք Ըմբշամարտիկներ
Մարտին Դեչև

**Մարտին Դեչև**, (, ), բուլղարացի ֆուտբոլիստ, որը խաղացել է պաշտպանի դիրքում։

## Կարիերա
Դեչևը կարիերան սկսել է Սոֆիայի «ԲԿՄԱ» ակումբի երիտասարդական շարքերում։ 2009 թվականին տեղափոխվել է «Լոկոմոտիվ Մեզդրա» ակումբ։ Այնտեղ նա իր նորամուտը նշել է Բուլղարիայի բարձրագույն լիգայում։ 2009 թվականի օգոստոսի 8-ին «Լիտեքս» ակումբի դեմ խաղում նա խաղացել է մինչև վերջ։ Նա «ԲԿՄԱ» է վերադարձել 2010 թվականի ամռանը։ Նա հազվադեպ էր խաղադաշտ դուրս գալիս «ԲԿՄԱ»-ում, և 2011 թվականին վեց ամսով վարձով տեղափոխվել է «Լուդոգորեց» ակումբ։
2014 թվականի սկզբին տեղափոխվել է «Վիտոշա Բիստրիժա» ակումբ, իսկ 2015 թվականի ամռանից պայմանագիր է ունեցել «Սլավիա» ակումբի հետ:՛
### Մահ
Հանկարծամահ է եղել բարեգործական ֆուտբոլային խաղի ժամանակ 2024 թվականի դեկտեմբերի 21-ին՝ 34 տարեկան հասակում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* M. Dechev

 
Կատեգորիա:Բուլղարացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Էդգար Ալարկոն

**Էդգար Առնոլդ Ալարկոն Տեխադա**, (, ), պերուացի քաղաքական գործիչ, Կոնգրեսի անդամ (2020-2021)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1961 թվականի մայիսի 9-ին Արեկիպայում։ Սովորել է հաշվապահություն Սուրբ Օգոստինոսի ազգային համալսարանում՝ ստանալով բակալավրի աստիճան, ապա նաև մասնագիտական աստիճան, սակայն ավելի ուշ պարզվել է, որ նրա դիպլոմը կեղծ է եղել։ 2016 թվականի հունիսի 9-ին նշանակվել է Պերուի Հանրապետության գլխավոր վերահսկիչ, սակայն 2017 թվականի հուլիսի 4-ին հեռացվել է այդ պաշտոնից։ 2019 թվականի հոկտեմբերի 9-ին Ալարկոնը ներկայացվել է որպես նահանգապետի գլխավոր խորհրդական Արեկիպայի տարածաշրջանային կառավարությունում, որը ղեկավարում էր Էլմեր Կասերես Յիկան։ Նոյեմբերի 6-ին հրաժարական է տվել այդ պաշտոնից՝ դատապարտելով մարզային իշխանության մարմնում կոռուպցիայի փաստերը։ 

2020 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում նա Արեկիպայից ընտրվել է «Միություն հանուն Պերուի» կուսակցության կոնգրեսական․ այդ պաշտոնը նա զբաղեցրել է նույն թվականի մարտի 16-ին։ Բացի այդ, ապրիլի 21-ին նա ընտրվել է Կոնգրեսի գործունեության վերահսկողության հանձնաժողովի նախագահ՝ Պերուում COVID-19 համաճարակի պատճառով ներդրված արտակարգ դրության շրջանակներում։ Հանդես է եկել նախագահ Մարտին Վիսկարայի հրաժարականի օգտին։ 

2021 թվականի ապրիլին նա հեռացվել է հանրապետության կոնգրեսականի պարտականությունների կատարումից նրա դեմ քրեական դատավարության ընթացքում՝ հանրապետության գլխավոր վերահսկիչ եղած ժամանակ կոռուպցիայի մեղադրանքով։ 

Մահացել է 2024 թվականի մայիսի 14-ին 63 տարեկան հասակում Այակուչոյում ավտոբուսի վթարի հետևանքով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Ալիսոն Միլլեր

**Ալիսոն Բեթ Միլլեր** (), ամերիկացի մաթեմատիկոս,  դարձել է մաթեմատիկայի միջազգային օլիմպիադայի առաջին ամերիկացի կին ոսկե մեդալակիրը։ Ալիսոն Բեթ Միլլերը պատիվ է ունեցել չորս անգամ ընդգրկվել Պուտնամ մրցույթի լավագույն 16-ում։  Ալիսոն Բեթ Միլլերը Պուտնամ մրցույթում կնոջ գերազանց կատարման համար երեք անգամ արժանացել է Էլիզաբեթ Լոուել Պուտնամ մրցանակի։

## Վաղ մանկություն, կրթություն և կարիերա
Ալիսոն Բեթ Միլլերը  սկզբնական կրթություն է ստացել Նյու Յորքի Նիսկայուն քաղաքում։  2000 թվականին  Սկրիպս Հովարդի ազգային ուղղագրության մրցույթում, Ալիսոն Բեթ Միլլերը զբաղեցրել է երրորդ տեղը։  2004 թվականին Ալիսոն Բեթ Միլլերը  Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում հանդես է եկել միջազգային մաթեմատիկական օլիմպիադայում, որտեղ դարձել է առաջին ամերիկացի կին ոսկե մեդալակիրը։

Որպես ուսանող, Ալիսոն Բեթ Միլլերը, մաթեմատիկա է սովորել Հարվարդի համալսարանում։ 2005, 2006 և 2007 թվականներին Ալիսոն Բեթ Միլլերը արժանացել է Էլիզաբեթ Լոուել Պուտնամի մրցանակին՝ Պուտնամի մրցույթում կանանց գերազանցության համար։ Սա ռեկորդ է, որը սահմանվել էր մեկ տասնամյակ առաջ Իոանա Դումիտրիուի կողմից։  Նա մարզել է ամերիկացի աղջիկներին, ովքեր մասնակցել են  աղջիկների մաթեմատիկական օլիմպիադային 2007 թվականին, երբ ԱՄՆ-ն առաջին անգամ ներկայացվեց այդ մաթեմատիկական օլիմպիադայում։ 

2008 թվականին  Ալիսոն Բեթ Միլլերը, դարձել է Ալիս թ. Շաֆերի մաթեմատիկայի գերազանցության մրցանակի դափնեկիրներից մեկը, որը շնորհվել է կին մաթեմատիկոսների ասոցիացիայի ուսանողուհու կողմից իր երեք ուսանողական հետազոտական աշխատանքների համար։  Նույն թվականին Ալիսոն Բեթ Միլլերը  Հարվարդի համալսարանից  գերազանցությամբ ստացել է նաև մաթեմատիկայի բակալավրի կոչում։  Ալիսոն Բեթ Միլլերը իր դիպլոմային աշխատանքի համար  շահեց Հուպսի մրցանակը ։ 1990 թվականների սկզբին մաթեմատիկական ֆունկցիոնալ դաշտերում ստեղծվեց  պարզ դասակարգային դաշտերի տեսությունը։  Այնուհետև Անգլիայի Քեմբրիջի համալսարանում մեկ տարի սովորելու համար Ալիսոն Բեթ Միլլերը ստացավ Չերչիլի կրթաթոշակ։

2014 թվականին Ալիսոն Բեթ Միլլերը Մանջուլ Բհարգավայի ղեկավարությամբ դոկտորական ատենախոսություն է պաշտպանել Փրինսթոնի համալսարանում։ Ալիսոն Բեթ Միլլերի ատենախոսությունը նվիրված էր մաթեմատիկական  հանգույցների փոփոխականներին։  Ավարտելուց հետո Ալիսոն Բեթ Միլլերը աշխատել է Հարվարդի համալսարանում որպես գիտաշխատող, այնուհետև դարձել է Մաթեմատիկական ակնարկներ ամսագրի խմբագրի տեղակալ։

Ալիսոն Բեթ Միլլերին  չպետք է շփոթել Սուորթմորի քոլեջի մաթեմատիկոս Ալիսոն ն. Միլլերի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Home page hosted by the University of Michigan

Կատեգորիա:Ամերիկացի կին մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Մուրադ Մամեդով

**Մուրադ Սախավետ օղլու Մամեդով** (, ), ադրբեջանցի հունահռոմեական ոճի ըմբիշ, Ադրբեջանի հավաքականի անդամ, 2024 թվականի Եվրոպայի չեմպիոն, 2023 թվականի աշխարհի առաջնության արծաթե մեդալակիր, 2021 թվականի աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր, Եվրոպայի 2018 թվականի առաջնության արծաթե մեդալակիր, 2014 թվականի պատանիների Եվրոպայի չեմպիոն և 2017 թվականի մինչև 23 տարեկանների ըմբիշների Եվրոպայի չեմպիոն, 2010 և 2012 թվականների կադետների Եվրոպայի չեմպիոն, 2012 թվականի կադետների աշխարհի չեմպիոն, 2014 և 2015 թվականի պատանիների աշխարհի չեմպիոն և 2015։ 2011 թվականից Սպորտի վարպետ:

## Կենսագրություն
Մուրադ Մամեդովը ծնվել է 1995 թվականի օգոստոսի 12-ին Սումգայիթում։ Ծնվելուց մի քանի ամիս անց ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Լեհաստան՝ Պիշ քաղաք, որտեղ ապրել է մինչև 9 տարեկանը։ 2004 թվականին վերադարձել է Ադրբեջան՝ Ջալիլաբադ քաղաք։ Մեկ ամիս անց տեղափոխվել է Սումգայիթ, որտեղ ապրում է մինչ օրս։ 2009-2013 թվականներին սովորել է Սումգայիթ քաղաքի թիվ 20 գիշերօթիկ դպրոցում։ 2011-2012 թվականներին հանդես է եկել Խազար Լենքորան ակումբում։

Ավարտել է Ադրբեջանի Ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի պետական ակադեմիայի մարտարվեստի ֆակուլտետը։

Տիրապետում է ադրբեջաներենին, ռուսերենին և լեհերենին:

10 տարեկանում սկսել է մարզվել հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտով Սումգայիթ քաղաքի «Զենիթ» մարզական ընկերությունում։ Ըմբիշի առաջին և մշտական անձնական մարզիչը Աբուլֆաթ Մամեդովն է։

2014 թվականից սկսել է ելույթ ունենալ Նեֆթչի սպորտային ակումբից՝ Էլչին Ջաֆարովի գլխավորությամբ։ 2016 թվականից ներկայացնում է Բանակի կենտրոնական մարզական ակումբը, որտեղ նրա մարզիչն է Թալեհ Իսրաֆիլովը։

2011 թվականի Եվրոպայի պատանեկան առաջնությունում հաղթելուց հետո ստացել է սպորտի վարպետի կոչում։

2024 թվականի ըմբշամարտի Եվրոպայի առաջնությունում գրավել է առաջին հորիզոնականը։

2024 թվականի մայիսին Ստամբուլում կայացած համաշխարհային որակավորման մրցաշարում Մուրադ Մամեդովին հաջողվել է հաղթել մինչև 60 կգ քաշային կարգում կիսաեզրափակիչ գոտեմարտում և այդ քաշային կարգում ստանալ 2024 թվականի Օլիմպիական խաղերի ուղեգիր։ 2024 թվականի հունիսին Մամեդովը հաղթել է Բուդապեշտում կայացած վարկանիշային մրցաշարի՝ մինչև 63 կգ քաշային կարգում։

## Նվաճումներ

### Աշխարհի առաջնություն

### Եվրոպայի առաջնություն

### Այլ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ըմբշամարտի Եվրոպայի չեմպիոններ
Մանվել Խաչատրյան (ըմբիշ)

**Մանվել Խաչատրյան** (), հայ հունահռոմեական ոճի ըմբիշ, Հայաստանի ըմբշամարտի ազգային հավաքականի անդամ, 2024 թվականի Եվրոպայի առաջնության  բրոնզե մեդալակիր։

## Կարիերա
Խաչատրյանն առաջին անգամ միջազգային բեմ մրցաշարի մասնակցել է 2023 թվականի հոկտեմբերին, երբ մասնակցել է ըմբշամարտի աշխարհի երիտասարդական առաջնությանը։ Մրցաշարում հաղթել է երկու մրցակցի, սակայն երրորդ գոտեմարտում պարտվել է ղազախստանցի Իշխան Կուրբաևին։ Այնուհետ Խաչատրյանը 3։2 հաշվով հաղթել է ուկրաինացի ըմբիշ Եվգեն Պոկովբային, ինչի շնորհիվ երրորդ տեղի համար պայքարի իրավունք է ստացել։ Բրոնզե մեդալի համար պայքարում պարտվել է թուրք Ադեմ Բուրակին։

2024 թվականի փետրվարին մասնակցել է Եվրոպայի առաջնությանը։ Այնտեղ Խաչատրյանը սկզբունքային գոտեմարտում հաղթել է նույն թուրք Ադեմ Բուրակին (13:5): 1/2 եզրափակիչում պարտվել է Եվրոպայի ապագա չեմպիոն մոլդովացի Արտեմ Դելյանին։ Մինչև 55 կգ քաշային կարգում երրորդ տեղի համար պայքարում հաղթել է բուլղարացի ըմբիշ Ստեֆան Գրիգորովին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ըմբշամարտիկներ
Ջին Թեյլոր

մինի|420x420փքս|Օճառի պղպջակի մակերեսի բյուրեղների աճը
**Ջին Էլեն Թեյլոր** (), ամերիկացի մաթեմատիկոս, Ռատգերսի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր և Նյու Յորքի համալսարանի կուրանտի մաթեմատիկական գիտությունների ինստիտուտի հրավիրյալ դասախոս։

## Կենսագրություն
Ջին Էլեն Թեյլորը ծնվել է Հյուսիսային Կալիֆորնիայում։  Ջին Էլեն Թեյլորը սովորել է Մաունթ Հոլիոկ քոլեջում։ 1966 թվականին Ջին Էլեն Թեյլորը գերազանցությամբ ավարտել է Մաունթ Հոլիոկ քոլեջը՝ ստանալով բակալավրի կոչում։  Ջին Էլեն Թեյլորը սկսեց սովորել Կալիֆորնիայի Բերքլիի համալսարանի քիմիայի ասպիրանտուրայում, բայց ավարտելուց հետո,  Շինգ-Շեն Չերնի ղեկավարությամբ, անցավ  մաթեմատիկայի ուսումնասիրությանը։ Այնուհետև տեղափոխվեց Ուորվիքի համալսարան և այնտեղ ստացավ մաթեմատիկոսի երկրորդ աստիճան։ 1973 թվականին Ջին Էլեն Թեյլորը,  Ֆրեդերիկ Ուայթի ղեկավարությամբ,  դոկտորական ատենախոսություն է պաշտպանել Փրինսթոնի համալսարանում։

1973 թվականին Ջին Էլեն Թեյլորը ընդունվել է նաև Ռուտգերսի ֆակուլտետ։  2002 թվականին Ջին Էլեն Թեյլորը թոշակի անցել։ 1999-2001 թվականներին Ջին Էլեն Թեյլորը եղել է կին մաթեմատիկոսների ասոցիացիայի նախագահ։

Ջին Էլեն Թեյլորը  ամուսնացած է եղել երեք անգամ՝ մաթեմատիկոսներ Ջոն Ղուկենհայմերի և Ֆրեդերիկ Ալմգրենի, ինչպես նաև ֆինանսիստ և գիտության ջատագով Ուիլյամ թ.Գոլդենի հետ։

## Հետազոտություն
մինի|280x280փքս
Թեյլորը հայտնի է օճառի պղպջակների մաթեմատիկական հաշվարկի և բյուրեղների աճի վերաբերյալ իր աշխատանքով։ 1976 թվականին Ջին Էլեն Թեյլորը Ալմգրենի հետ միասին հրապարակեց սարահարթի օրենքների առաջին ապացույցը՝ օճառի փուչիկների կտորների կողմից ձևավորված ձևերի նկարագրությունը, որոնք առանց ապացույցների ձևակերպվել էին 19-րդ դարում Ջոզեֆ Պլատոյի կողմից։ Բրիտանական հանրագիտարանը Ջին Էլեն Թեյլորի մաթեմատիկական եզրակացությունն անվանել է մաթեմատիկայի գլոբալ վերլուծության հիմնական հաղթանակներից մեկը։

## Պարգևներ
Թեյլորը արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի, գիտության զարգացման ամերիկյան ասոցիացիայի, Ամերիկյան մաթեմատիկական ընկերության անդամ է, ինչպես նաև արդյունաբերական և կիրառական մաթեմատիկայի միության անդամ։  2001 թվականին Ջին Էլեն Թեյլորը, Մաունթ Հոլիոկ քոլեջում,  ստացել է պատվավոր դոկտորի կոչում։  2017թվականին Ջին Էլեն Թեյլորը ընտրվել է կին մաթեմատիկոսների ասոցիացիայի առաջին խմբի անդամ։

## Ընտրված հրապարակումներ
*,
*,
*,
*,
*,
*,
*:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Home page at Rutgers

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կանայք
Կատեգորիա:20-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Կին մաթեմատիկոսներ
Նիկոլոզ Կախելաշվիլի

**Նիկոլոզ Կախելաշվիլի** (), ծագումով վրացի, Իտալիան ներկայացնող հունահռոմեական ոճի ըմբիշ։ Ըմբշամարտի Եվրոպայի առաջնության կրկնակի մեդալակիր։

## Կարիերա
Կախելաշվիլին Վրաստանը ներկայացրել է մի քանի մրցաշարերում, մինչ 2018 թվականին Իտալիա տեղափոխվելը։

Կախելաշվիլին հանդես է եկել Հունգարիայի մայրաքաղաք Բուդապեշտում անցկացված ըմբշամարտի աշխարհի 2018 թվականի առաջնությունում 97 կգ քաշային կարգում՝ առանց մեդալ նվաճելու։ Առաջին գոտեմարտում պարտվել է հայազգի Արթուր Ալեքսանյանին։ 2020 թվականին Իտալիայի Հռոմ քաղաքում կայացած ըմբշամարտի Եվրոպայի առաջնությունում նվաճել է արծաթե մեդալ մինչև 97 կգ քաշային կարգում։ Եզրափակչում պարտվել է Արթուր Ալեքսանյանին։

2021 թվականի մարտին Կախելաշվիլին մասնակցել է Հունգարիայի Բուդապեշտ քաղաքում անցկացվող Եվրոպական որակավորման մրցաշարին՝ հույս ունենալով 2020 թվականի ամառային Օլիմպիական խաղերի ուղեգիր նվաճել։ Հաղթել է իր առաջին երկու գոտեմարտներում, բայց հետո պարտվել է կիսաեզրափակիչում ֆինն Արվի Սավոլայնենին։ 2021 թվականի ապրիլին Կախելաշվիլին նվաճել է բրոնզե մեդալներից մեկը Լեհաստանի մայրաքաղաք Վարշավայում կայացած 2021 թվականի ըմբշամարտի Եվրոպայի առաջնությունում։ 2021 թվականի մայիսին Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիայում կայացած Համաշխարհային օլիմպիական որակավորման մրցաշարում նույնպես չի կարողացել օլիմպիական ուղեգիր նվաճել։ 2021 թվականի հոկտեմբերին Կախելաշվիլին պարտվել է բրոնզե մեդալի իր մրցախաղում Նորվեգիայի Օսլո քաղաքում անցկացված ըմբշամարտի աշխարհի մրցաշարում։

2022 թվականին Կախելաշվիլին Հունգարիայի մայրաքաղաք Բուդապեշտում կայացած ըմբշամարտի Եվրոպայի առաջնությունում հանդես է եկել մինչև 97 կգ քաշային կարգում, որտեղ դուրս է մնացել իր առաջին գոտեմարտից: Մի քանի ամիս անց արծաթե մեդալ է նվաճել Իտալիայի Հռոմ քաղաքում անցկացված Մատեո Պելիկոնե 2022 վարկանիշային շարքի մրցումներում։ Սերբիայի Բելգրադ քաղաքում կայացած ըմբշամարտի աշխարհի 2022 թվականի առաջնությունում պարտվել է 97 կգ քաշային կարգի բրոնզե մեդալի համար գոտեմարտում։

Կախելաշվիլին մասնակցել է 2024 թվականի ըմբշամարտի Եվրոպայի օլիմպիական որակավորման մրցաշարին, որը տեղի է ունեցել Բաքվում, ակնկալելով 2024 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի ուղեգիր նվաճել։ Պարտվել է երկրորդ գոտեմարտում և չի ստացել Օլիմպիական խաղերի ուղեգիր։ Կախելաշվիլին մասնակցել է նաև 2024 թվականի ըմբշամարտի համաշխարհային օլիմպիական որակավորման մրցաշարին, որն անցկացվել է Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքում։

## Նվաճումներ

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Վրացի ըմբշամարտիկներ
Կատեգորիա:Իտալացի ըմբշամարտիկներ
Այդոս Սուլթանգալի

**Այդոս Սուլթանգալի** (, ), ղազախ հունահռոմեական ոճի ըմբիշ։ Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնության կրկնակի բրոնզե մեդալակիր է մինչև 60 կգ քաշային կարգում: Ղազախստանի Ալմաթի քաղաքում անցկացված 2021 թվականի ըմբշամարտի Ասիայի առաջնությունում նվաճել է ոսկե մեդալ։ Սուլթանգալին ներկայացրել է Ղազախստանը 2024 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերում, որը տեղի է ունեցել Ֆրանսիայի մայրաքաղաք Փարիզում։

## Կարիերա
Թուրքմենստանի Աշխաբադ քաղաքում անցկացված 2017 թվականի ասիական փակ խաղերում Սուլթանգալին նվաճել է բրոնզե մեդալներից մեկը մինչև 59 կգ քաշային կարգում: Հունգարիայի մայրաքաղաք Բուդապեշտում կայացած ըմբշամարտի Աշխարհի 2018 թվականի առաջնությունում 60 կգ քաշային կարգում նվաճել է բրոնզե մեդալներից մեկը:

Սուլթանգալին ներկայացրել է Ղազախստանը Չինաստանի Ուհան քաղաքում անցկացված 2019 թվականի ռազմական համաշխարհային խաղերում և 60 կգ քաշային կարգում նվաճել է բրոնզե մեդալներից մեկը։ 2021 թվականին ոսկե մեդալ է նվաճել Իտալիայի Հռոմ քաղաքում անցկացված Matteo Pellicone Ranking Series 2021-ի 63 կգ քաշային կարգում։ Մեկ ամիս անց ոսկե մեդալ է նվաճելՂազախստանի Ալմաթի քաղաքում անցկացված ըմբշամարտի Ասիայի 2021 թվականի առաջնության 60 կգ քաշային կարգում։ 2021 թվականի հոկտեմբերին մանսակցել է Նորվեգիայի Օսլո քաղաքում անցկացված ըմբշամարտի աշխարհի առաջնությունան 60 կգ քաշային կարգում, որտեղ դուրս է մնացել պայքարից առաջին գոտեմարտից հետո։

Սուլթանգալին Սերբիայի Բելգրադ քաղաքում կայացած ըմբշամարտի աշխարհի 2022 թվականի առաջնությունում նվաճել է բրոնզե մեդալներից մեկը մինչև 60 կգ քաշային կարգում։ Բրոնզե մեդալի համար պարտության է մատնել հունգարացի Կրիշտիան Կեցկեմետիին։ 2023 թվականին  պարտվել է Չինաստանի Հանչժոու քաղաքում կայացած Ասիական խաղերի մինչև 60 կգ քաշային կարգում բրոնզե մեդալի համար պայքարում։

Սուլթանգալին մասնակցել է Ղրղզստանի Բիշքեկ քաղաքում կայացած 2024 թվականի ըմբշամարտի ասիական օլիմպիական որակավորման մրցաշարին և Ղազախստանի համար քվոտայի տեղ է վաստակել 2024 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի համար։ Սուլթանգալին օլիմպիական խաղերում հանդես է եկել մինչև 60 կգ քաշային կարգում։ իր առաջին մենամարտում պարտվել է Ղրղըզստանի ներկայացուցիչ Ժոլաման Շարշենբեկովին։ Հետագայում Շարշենբեկովը նվաճել է մրցաշարի բրոնզե մեդալներից մեկը:

2025 թվականի սեպտեմբերին Զագրեբում կայացած աշխարհի առաջնությունում դարձել է աշխարհի չեմպիոն 60 կգ քաշային կարգում։ Եզրափակչում հաղթել է ուզբեկ Ալիշեր Գանիևին։

### Նվաճումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ըմբշամարտի աշխարհի առաջնության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ղազախ ըմբշամարտիկներ
Ադել (լեզու)

**Ադել** (ադել. Gɩdɩrɛ), լեզու, որով խոսում են արևելակենտրոնական Գանայում և արևմտակենտրոնական Տոգոյում: Լեզվով խոսում են բիդիրե ժողովրդի մարդիկ: Լեզվի ինքնանվանումն է գիդիրե: Ադելը պատկանում է Togorestsprachen կամ Տոգոյի մնացորդային լեզուներ ավանդական անվանումն ունեցող` գանա-տոնգոյական լեռնային լեզուների աշխարհագրական խմբին, որը մաս է Նիգերա-կոնգոյական լեզվընտանիքին պատկանող Կվա լեզվաճյուղի:

Լեզուն վտանգված չէ (EGIDS 5): Այն ստանդարտացված է, լեզվով կա գրականություն, ակտիվորեն օգտագործվում է բոլոր սերունդների կրողների կողմից, ինչպե՛ս տանը, այնպես էլ` հասարակական բնագավառում: Այդուամենայնիվ, այն լիովին կայուն չէ: Լեզվակիրների թիվը 35–40.000 է:

## Տարածվածություն և բարբառներ
Ադել լեզվով խոսում են Տոգոյում և Գանայում: Տոգոյում այն տարածված է Կենտրոնական շրջանի Սոտուբուա համայնքի Պագալա գյուղում: Գանայում` այն տարածված է արևելակենտրոնական մասում` Նկվանտա ավանից հարավ, Վոլտա շրջանում` Տոգոյի հետ սահմանի մոտ: Հյուսիսում դրա տարածվածության սահմանը հասնում է գիկյոդե և չալա ժողովուրդների, հարավում` նտրուբո ժողովրդի, իսկ արևելքում` Տոգոյի սահմանին: Տոգոյում և Գանայում լեզվի տարածվածությունը շարունակական է և սահմանակից` գինյանգա, նաուդմ, լամա, թեմ լեզուներին:

Ադելը բաժանված է երկու հիմնական` վերին և ստորին բարբառների: Դրանց միջև հասկանալիությունը 85–90% է: Դրանց միջև կան շեշտադրության և բառապաշարի չնչին տարբերություններ: Լեզվի բարբառները Տոգոյում և Գանայում տարբեր են:

Թեև լեզուն վտանգված չէ, սակայն այն լիովին կայուն չէ: Ադելների միայն 1%-ն է սովորում լեզուն դպրոցում: Նրանց հիմնական երկրորդ լեզուն էվեն է: Դելո ժողովրդի համար ադելը երկրորդ լեզու է:

## Գիր
Գոյություն ունի ադելի երկու գրային համակարգ: 

Գանայում` Գանայի լեզվաբանության, գրագիտության և աստվածաշնչյան թարգմանության ինստիտուտը մշակել է լեզվի այբուբենը, որպեսզի կարողանա Աստվածաշունչը թարգմանել ադելի:

Տոգոյում օգտագործվող այբուբենը հիմնականում նույնն է, սակայն ֆրանսացի լեզվաբան Ժակ Ռոնժիեն օգռագործում է ավելի փոքր թվով տառամիացություններ` իր ադել-ֆրանսերեն բառարանում:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
Շվեդիայի երեխաների օմբուդսմեն

## Պատմություն
1990 թվականին Շվեդիայի խորհրդարանը (Ռիկսդագը) վավերացրեց ՄԱԿ-ի երեխայի իրավունքների կոնվենցիան (ԵԻԿ): Այսպիսով, Շվեդիան պարտավորվեց միջազգային իրավունքի շրջանակներում իրականացնել կոնվենցիայի դրույթները։ Նույն ժամանակաշրջանում կառավարությունը ստեղծեց հետքաննության հանձնաժողով՝ ուսումնասիրելու երեխաների օմուդսմեն նշանակելու հարցը։ 1993 թվականին Ռիկսդագը վերջապես հաստատեց Օմբուդսմենի նշանակումը, և երեխաների օմբուդսմենի մասին օրենքը (1993:335) ուժի մեջ մտավ հուլիսի 1-ից։

## Երեխաների օբուդսմանի ցանկ
Տարիների ընթացքում, հետևյալ մարդիկ աշխատել են որպես մարդու իրավունքների պաշտպան՝

* Լուսի Սիլվանդեր, 1993-2001
* Լենա Նիբերգ, 2001-2008
* Ֆրեդերիկ Մալմբերգ, 2008-2017
* Անտիա Վիքսթրոյմ, *ժամանակավոր,* 2017
* Աննա Կարին Հիլինգսդոն Բոկվիստ, ժամանակավոր, 2018
* Էլիզաբեթ Դահլին, 2018–2024
* Յունո Բլոմ, 2024

## Տես նաև
* Մարդու իրավունքների պաշտպան
* Երեխաների օմբուդսման

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*The Ombudsman for Children in Sweden – Official website (English)
*English translation of The Ombudsman for Children's Act

Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ խնդրի
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ մայրցամաքի
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ պատմական երկրի
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքները Բրազիլիայում
Թափանցիկություն (վարքագիծ)

**Թափանցիկություն**, հանրային կամ պետական մարմիններին, կառույցներին, կազմակերպություններին բնորոշ հատկանիշ, որը ցույց է տալիս, թե որքանով են նրանք բաց հստակ և ճշգրիտ ցույց տալու իրենց առնչվող տեղեկատվությունը, գործառույթները։ Որպես սկզբունք պաշտոնատար անձինք, հանրային ծառայողները, կազմակերպությունների տնօրենները և ղեկավարները, նրանց կառավարման խորհուրդները պարտավոր են գործել տեսանելի, հասկանալի՝ խթանելու հաշվետվողականությունը:

## Նկարագրություն
Որպես էթիկա, որը ներառում է գիտություն, ճարտարագիտություն, բիզնես և հումանիտար գիտություններ, թափանցիկությունը գործում է այնպես, որ մյուսների համար հեշտ է տեսնել, թե ինչ գործողություններ են կատարվում: Թափանցիկությունը ենթադրում է բաց հաղորդակցություն և հաշվետվողականություն։ 

Թափանցիկությունը կիրառվում է ընկերություններում, կազմակերպություններում, վարչակազմերում և համայնքներում:

## Կառավարում

Արմատական թափանցիկությունը կառավարման մեթոդ է, որտեղ գրեթե բոլոր որոշումների ընդունումն իրականացվում է հրապարակայնորեն: Բոլոր փաստաթղթերի նախագծերը, առաջարկին կողմ և դեմ բոլոր փաստարկները, բոլոր վերջնական որոշումները և ինքնին որոշումների կայացման գործընթացը հրապարակվում են և մնում են հրապարակային արխիվացված: Այս մոտեցումը մեծ ժողովրդականություն է ձեռք բերել ինտերնետի աճի հետ մեկտեղ:

## Հասարակական կազմակերպություններ
Հաշվետուությունն ու թափանցիկությունը կարևոր նշանակություն ունեն ոչ կառավարական կազմակերպությունների (ՀԿ-ների) համար: Հաշվի առնելով շահագրգիռ կողմերի, ներառյալ դոնորների, հովանավորների, ծրագրի շահառուների, անձնակազմի, պետությունների և հանրության հանդեպ ունեցած պարտականությունները, դրանք համարվում են ավելի մեծ նշանակություն նրանց համար, քան առևտրային կազմակերպությունների համար:

## Քաղաքականություն

Որոշումների կայացման գործընթացն ուսումնասիրելու իրավունքն ու միջոցները հայտնի են որպես թափանցիկություն: Քաղաքականության մեջ թափանցիկությունն օգտագործվում է որպես պետական պաշտոնյաներին պատասխանատվության ենթարկելու և կոռուպցիայի դեմ պայքարելու միջոց: Երբ կառավարության նիստերը բաց են մամուլի և հանրության համար, նրա բյուջեները կարող են վերանայվել ցանկացածի կողմից, իսկ օրենքներն ու որոշումները բաց են քննարկման համար, դա դիտվում է որպես թափանցիկ: Սակայն պարզ չէ, թե արդյոք դա իշխանություններին ավելի քիչ հնարավորություն է տալիս չարաշահելու համակարգը սեփական շահերի համար:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պետական տնտեսություն
Կատեգորիա:Քաղաքական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Քաղաքականություն ըստ խնդրի
Վասկո Կրետի

**Վասկո Կրետի** (), բեմի և կինոյի իտալացի դերասան: Նա նկարահանվել է ավելի քան 110 ֆիլմերում 1915-1944 թվականներին։ Նա ամուսնացած էր դերասանուհի Վալերիա Կրետիի հետ։

## Ընտրված ֆիլմագրություն
* *Maschiaccio* (1917)
* *Il siluramento dell'Oceania* (1917)
* *The Two Sergeants* (1922)
* *The Flight of Socrates* (1923)
* *The Last Days of Pompeii* (1926)
* *Company and the Crazy* (1928)
* *Sun* (1929)
* *The Man with the Claw* (1931)
* *Mother Earth* (1931)
* *Before the Jury* (1931)
* *The Charmer* (1931)
* *Palio* (1932)
* *Zaganella and the Cavalier* (1932)
* The Gift of the Morning (1932)
* Pergolesi (1932)
* The Haller Case (1933)
* The Table of the Poor (1932)
* Creatures of the Night (1934)
* Aldebaran (1935)
* The Joker King (1935)
* The Ambassador (1936)
* God's Will Be Done (1936)
* *La Damigella di Bard* (1936)
* Pietro Micca (1938)
* The House of Shame (1938)
* The Widow (1939)
* Two Million for a Smile (1939)
* Guest for One Night (1939)
* The Faceless Voice (1939)
* A Thousand Lire a Month (1939)
* Who Are You? (1939)
* The Silent Partner (1939)
* It Always Ends That Way (1939)
* The Castle Ball (1939)
* No Man's Land (1939)
* Wealth Without a Future (1939)
* *The Cavalier from Kruja* (1940)
* *The Sin of Rogelia Sanchez* (1940)
* *A Husband for the Month of April* (1941)
* *Blood Wedding* (1941)
* *Non ti pago!* (1942)
* *The Woman of Sin* (1942)
* *Music on the Run* (1943)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*

Կատեգորիա:Իտալացի դերասաններ
Դանդին

**Դանդին** ( ,), հին հնդիկ բանաստեղծ և պոեզիայի տեսաբան:

## Ստեղծագործություններ

### Բանաստեղծական վարպետության հայելին
Դանդինը ստեղծել է «Պոետիկ վարպետության հայելին» տրակտատը (, ), որը ուրվագծել է պոեզիայի վերաբերյալ նրա տեսական հայացքները։

Բանաստեղծական ստեղծագործության մեջ Դանդինը տարբերակում է «մարմինը» և «զարդարումը». «մարմինը» արվեստի գործի իմաստն է, որն արտահայտվում է բառերի և նախադասությունների հաջորդականությամբ. «Զարդարումները», որոնք կազմում են բանաստեղծական վարպետության էությունը, ընդգրկում են տեսողական միջոցների ողջ շրջանակը՝ և՛ փոխաբերական (նկարագրություններ և նմանատիպ տեղային համայնքներ), և՛ բառային (տրոպեր և ոճական կերպարներ), և՛ ձայնային (ալիտացիայի տարբեր ձևեր):

Իսկապես գեղարվեստական ​​ստեղծագործության մեջ տեսողական միջոցների ընտրությունը միշտ պետք է որոշվի նրա հիմնական գեղագիտական ​​տրամադրությամբ (ռասա): Այսպիսով, ի տարբերություն Անանդավարդհանայի՝ արվեստի գործի «գաղտնի» երկրորդ նշանակության մասին իր ուսմունքով, Դանդինը հնդկական պոետիկայի ֆորմալ ուղղության նշանավոր ներկայացուցիչ է, որը չգիտի տեքստի խորհրդանշական մեկնաբանությունը և իր ուշադրությունը կենտրոնացնում է նկարագրության վրա։ և տեսողական միջոցների դասակարգում՝ բանաստեղծական ստեղծագործությունների «մարմնի» «զարդարում»։

### Տասը արքայադուստրերի արկածները
Դանդինի գրչին է պատկանում «տասը արքայազների արկածները» վեպը ( ), կառուցված է հնդկական պատմողական արձակի համար սովորական կադրային սկզբունքով և հիմնական կադրում ներդնում արքայազն Ռաջավահանայի և նրա ինը ընկերների արկածների պատմությունը, բազմաթիվ արկածային պատմվածքներ, անեկդոտներ և ֆանտաստիկ պատմություններ:

Հավանականությունը (իրատեսական եվրոպական գրականության տեսանկյունից) բանաստեղծի խնդիրը չէ, ով պատրաստակամորեն լուծում է հակամարտությունները հեքիաթային միջոցներով, բայց նրա արկածային և էրոտիկ դրվագները պարունակում են բազմաթիվ հետաքրքիր առօրյա մանրամասներ կոռումպացված կանանց, խաղամոլների կյանքից, գողեր և այլն։

Վեպում Դանդինն օգտագործում է ամենաբարդ պոետական ​​ոճի բոլոր տեխնիկան՝ պոլիիմաստիկ բառերով խաղը, փոխաբերությունները, էպիտետները և համեմատությունները, որոնք այնքան սիրելի են հնդիկ բանաստեղծների համար. Նա նաև օգտագործում է տարբեր ձայնային էֆեկտներ. օրինակ, վեպի դրվագներից մեկը (VII գլուխ) գրված է առանց շրթունքների հնչյունների օգտագործման, քանի որ այն պատմող հերոսը շրթունքներ է ցավում իր սիրելիի խայթոցներից: Դանդինն իր «Հայելիում» նշում է այս խնդրի լուծման առանձնահատուկ դժվարությունը։

Դանդինի վեպի վերջն ու սկիզբը կորած են. գոյատևած սկիզբը, ինչպես վերջնականապես ապացուցվել է Ջ. Հերտելի կողմից, պատկանում է ավելի ուշ բանաստեղծի, ով փորձել է ընդօրինակել Դանդինի ոճը:

## Ծանոթագրություններ
Բանկիմ Չանդրա Չոտոպադհայ

**Բանկիմ Չանդրա Չոտոպադհայ** (, ), 19-րդ դարի երկրորդ կեսի հնդիկ գրող, հնդկական պատմավեպի հիմնադիր, բենգալյան վերածննդի գործիչ։ Բանկիմ Չանդրայի հասարակական-քաղաքական հայացքները զգալի ազդեցություն ունեցան Հնդկաստանի ազգային-ազատագրական շարժման առաջնորդների վրա։

## Ծագում և կարիերա
Բանկիմ Չանդրան բենգալական բրահմինների ընտանիքից էր: Նրա հայրը ծառայել է որպես Միդինիպուրայի կոլեկցիոների տեղակալ։ Կալկաթայի համալսարանում ուսումն ավարտելուց հետո Բանկիմ Չանդրան նույնպես միացավ քաղաքացիական ծառայությանը և դարձավ Ջեսորի կոլեկցիոների տեղակալ։ Այս պաշտոնը նա զբաղեցրել է մինչև 1891 թվականը։

## Գրական գործունեություն
Բանկիմ Չանդրայի առաջին գրական ջանքերը վերաբերում են 1860-ականների սկզբին: Նրա վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել բենգալցի գրողների նախորդ սերունդը (օր.՝ Իշվար Չանդրա Գուպտա)։ Միևնույն ժամանակ, Բանկիմ Չանդրան լավ ծանոթ էր անգլիական գրականությանը. նրա ժամանակակիցները նրան անվանում էին «հնդիկ Ուոլթեր Սքոթ»: Իրոք, գրողն առավել հայտնի է իր պատմավեպերով՝ «Բերդի հրամանատարի դուստրը» (1865), Ռաջ Սինգհ (1882), «Ուրախության կացարանը» (1882) և այլն: Բանկիմ Չանդրայի պատմական գործերի մեծ մասը վերաբերում է հինդուների պայքարին ( Ռաջպուտ իշխաններ, 18-րդ դարի բենգալական ապստամբներ) օտար զավթիչների դեմ։ Բանկիմա Չանդրայի պատմավեպերը մեծապես նպաստեցին համահնդկական հայրենասիրության ձևավորմանը։ «Բանդե Մատարամ» երգը («Ողջունում եմ քեզ, հայրենիք» - «Ուրախության կացարան» վեպից) 1905-1908 թվականներին դարձավ սվադեշի շարժման հիմնը: Այնուամենայնիվ, Բանկիմ Չանդրայի հայրենասիրությունը որոշակիորեն հակամահմեդական բնույթ ունի: Բանկիմ Չանդրան նաև ունի մի շարք սոցիալական վեպեր՝ «Թույնի ծառը», «Ռաջ Մոհանի կինը», «Կրիշնա Կանտոյի կտակարանը»։ 1870-ական թվականներին գրողը հրատարակել է «Բանգադարշան» գրական ամսագիրը (1901 թվականին ամսագիրը վերածնվել է Ռաբինդրանաթ Թագորի կողմից)։ Բանկիմ Չանդրան հայտնի է նաև որպես կրոնական և փիլիսոփայական աշխատությունների հեղինակ, ներառյալ Բհագավադ Գիտայի մեկնաբանությունը:

## Ծանոթագրություն

Կատեգորիա:Հնդիկ գրողներ
Հարավային Ասիայի հյուսիսարևմտյան հատված

**Հարավային Ասիայի հյուսիսարևմտյան հատված**, աշխարհագրական տարածաշրջան Հարավային Ասիայում։ Ներառում է Աֆղանստանի ողջ տարածքը, Հնդկաստանի հյուսիսարևմտյան հատվածը, Պակիստանի ողջ տարածքը և Չինաստանի մաս կազմող Աքսայչինը։

Հարավային Ասիայի հյուսիսարևմտյան հատվածում առաջացել են երկրագնդի առաջին քաղաքակրթություններից մի քանիսը, ինչպես օրինակ՝ Հարապպայի քաղաքակրթությունը։ Պատմականորեն այս հատվածը Հարավային Ասիայի ամենանվաճված շրջանն է, որովհետև աշխարհագրական առաջին տարածաշրջանն է, որտեղ ներխուժում էին արևմտյան բանակները՝ Հնդկական թերակղզի հասնելու համար։ Դրանց թվում էին մ.թ.ա. 4-րդ դարում Ալեքսանդր Մակեդոնացու հնդկական արշավանքը և 8-18-րդ դարերում մուսուլմանական արշավանքները։ Այս բազմաթիվ հարձակումների պատճառով Հարավային Ասիայի հյուսիսարևմտյան հատվածը մեծապես կրել է Հարավային Ասիայի սահմաններից դուրս գտնվող մշակույթների ազդեցությունը, հատկապես իսլամական երկրների։ Չնայած իսլամական ազդեցությանը, տարածաշրջանը մեծապես կրել է նաև հինդուիստական և բուդդայական մշակույթների ազդեցությունը։ Հենց այստեղ է առաջացել նաև բուդդայական քաղաքակրթություններից մեկը՝ Գանդհարան։

## Պատմություն

### Անտիկ ժամանակաշրջան
Ավելի քան 2200 տարի առաջ, դեպի Հարավային Ասիայի հյուսիսարևմտյան հատված հունական հարձակումների արդյունքում, առաջացան Հնդ-հունական թագավորությունը և սինկրետացված մշակույթը։ Այս տարածաշրջանում տարածված էր բուդդայականությունն ու այստեղից Չինաստանի տարածք է ներթափանցել Կենտրոնական Ասիայի միջոցով։

7-րդ դարի սկզբին, երբ արաբները գրավեցին Պարսկաստանը, Աֆղանստանի ժամանակակից տարածքը գրավվեց մուսուլմանների կողմից։ Սինդհը ենթացամաքի առաջին շրջանն էր, որը գրավվեց մուսուլմանների կողմից և իսլամական առաջին դարում անցավ Օմայյան խալիֆայության տիրապետության տակ։ Տարածաշրջան մուսուլմանական հետագա ներխուժումների ժամանակ առաջացավ սիկհականություն կրոնը, ինչի արդյունքում առաջացավ մարտիկների դասակարգը, որոնք կապված էին ինչպես հնդիկների, այնպես էլ տարածաշրջանի մուսուլմանների հետ, որոնք հալածվում, բայց և մարտնչում էին զավթիչների դեմ։ Մուսուլմանական կառավարման ժամանակաշրջանում տարածաշրջանից բուդդայականությունն իսպառ անհետացավ։ Դրա պատճառը բուդդայադավան բնակչության հալածանքներն էին և բռնի ձուլումը մյուս կրոնների ներկայացուցիչներին, հատկապես՝ իսլամադավան։
### Մերօրյա ժամանակաշրջան

Տարածաշրջանում գաղութատիրական կառավարման ավարտից հետո Հարավային Ասիայի հյուսիսարևմտյան հատվածի մուսուլման հնդիկներն անցան նորանկախ Պակիստանի կազմ, ինչը տեղի ունեցավ 1947 թվականին Բրիտանական Հնդկաստանի բաժանման արդյունքում։

20-րդ և 21-րդ դարերին Աֆղանստանի տարածքը գրավվել է մի քանի անգամ, իսկ Թալիբան շարժումը մի քանի անգամ հայտնվել է իշխանության ղեկին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ասիայի տարածաշրջաններ
Կատեգորիա:Հարավային Ասիա
Գլեն Նյուբերգ

**Գլեն Նյուբերգ** (, ), շվեդ ֆուտբոլային մրցավար։ ՖԻՖԱ-ի մրցավար 2016 թվականից։

## Կարիերա
Գլեն Նայբերգը Շվեդիայի առաջնության բարձրագույն դիվիզիոնի հանդիպումները սկսել է սպասարկել 2013 թվականից։

2016 թվականին դարձել է ՖԻՖԱ-ի մրցավար։ 2020-2021 մրցաշրջանում Նյուբերգն առաջին անգամ սպասարկել է Եվրոպայի լիգայի՝ Տուզլայի «Սլոբոդա» և Երուսաղեմի «Բեյտար» ակումբների հանդիպումը։ 2022-2023 մրցաշրջանում նա առաջին անգամ վարել է ՈՒԵՖԱ-ի Չեմպիոնների լիգայի հանդիպումները։ Նա նաև սպասարկել է ՈՒԵՖԱ-ի Ազգերի լիգայի, 2020 թվականի Եվրոպայի առաջնության և 2022 թվականի աշխարհի առաջնության ընտրական փուլի, ինչպես նաև ազգային հավաքականների առաջին թիմերի ընկերական խաղեր։

Գլենը հրավիրվել է աշխատելու Սլովենիայում և Հունգարիայում կայացած 2021 թվականի ՈՒԵՖԱ-ի մինչև 21 տարեկանների Եվրոպայի առաջնության խաղերին։ Վարել է մրցաշարի կիսաեզրափակիչներից մեկը՝ Իսպանիա-Պորտուգալիա (0:1):

2024 թվականի ապրիլին նա ընտրվել է հունիս-հուլիս ամիսներին Գերմանիայի մարզադաշտերում տեղի ունեցած ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնության 19 գլխավոր մրցավարներից մեկը։

### Եվրոպայի առաջնություն 2024

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեդ ֆուտբոլային մրցավարներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2024-ի մրցավարներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մրցավարներ այբբենական կարգով
Փեգի Էն Գարներ

**Փեգի Էն Գարներ**, (, ), ամերիկացի դերասանուհի, Պատանեկան Օսկարի դափնեկիր։

Կինոէկրաններին իր առաջնելույթը կատարել է յոթ տարեկանում «Միայն բառերով» մելոդրամայում՝ գլխավոր դերակատարմամբ։ Նա հետագայում հայտնվել է այնպիսի ֆիլմերում, ինչպիսիք են «Մկնորսը» (1942), «Ջեյն Էյրը» (1943) և «Երկնային արքայության բանալիները» (1944), նախքան 1945 թվականին իր աստղային դերը Էլիա Կազանի «Ծառն աճում է Բրուքլինում» դրամայում, որը մեծապես նպաստել է Գարների երիտասարդական ակադեմիայի մրցանակին։ Նույն թվականին նա լավ հանդես է եկել որպես կատակերգական դերասանուհի Ջորջ Սիտոնի «Երիտասարդ միսս» ֆիլմում։

Հետագայում Փեգի էն Գարները չի կարողացել հաստատվել կինոյում մեծահասակների դերերում և տեղափոխվել է հեռուստատեսություն, որտեղ նա շարունակել է ակտիվ դերասանական կարիերան մինչև 1970-ականների վերջը: Այս ընթացքում դերասանուհին նկարահանվել է ավելի քան քառասուն հեռուստասերիալներում, այդ թվում՝ «Գագաթնակետ», «Ալֆրեդ Հիչքոքը ներկայացնում է», «Փերրի Մեյսոն», «Բոնանզա», «Անձեռնմխելիները», «Հնարավորից այն կողմ» և «Մեծ հովիտ»։ Բացի այդ, Գարները խաղացել է նաև Բրոդվեյի թատերական բեմերում, որտեղ դերեր է ունեցել 1950-ականների սկզբի մի քանի բեմադրություններում։ 1978 թվականին դերասանուհին վերադարձել է մեծ էկրան՝ փոքրիկ դերով Ռոբերտ Օլթմենի «Հարսանիք» սև կատակերգությունում։

Դերասանուհին երեք անգամ ամուսնացած է եղել, ընդ որում նրա յուրաքանչյուր ամուսնությունն ավարտվել է ամուսնալուծությամբ։ Նրա միակ դուստրը՝ Քեթրին էն Սալմին, դերասան Ալբերտ Սալմիի հետ Երկրորդ ամուսնությունից մահացել է սրտի հիվանդությունից 1995 թվականին՝ 38 տարեկան հասակում:

Փեգի էն Գարները մահացել է ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղից 1984 թվականին 52 տարեկան հասակում Կալիֆոռնիայի Վուդլենդ-Հիլզ քաղաքում։ Նրա ներդրումը ԱՄՆ կինոարդյունաբերության մեջ նշված է Հոլիվուդյան փառքի ծառուղում։

## Մրցանակներ
* Օսկար 1945 - «1945 թվականի նշանավոր մանկուկ-դերասան»

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

 
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Թատրոնի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դեմքեր
Կատեգորիա:Օսկարակիրներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆոտոմոդելներ
Վալտեր Հեուեր

**Վալտեր Պետրովիչ Հեուեր** (, ), էստոնացի, նախկինում՝ խորհրդային շախմատիստ, շախմատային գրող։ ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ (1961)․ 1960 թվականին որակավորման մրցախաղում հաղթել է Գերման Ֆրիդշտեյնին՝ 7½:1½ (+6 -0 =3)։

Հաջողությամբ հանդես է եկել Էստոնական ԽՍՀ առաջնությունում՝ 1976-ին՝ 1-ին, 1962-ին՝ 2-րդ տեղ, 1961-ին՝ 3-րդ տեղ։ Էստոնական ԽՍՀ - Ֆինլանդիա մրցախաղերի մասնակից։

Էստոնական ԽՍՀ կազմում միութենական հանրապետությունների թիմերի միջև ԽՍՀՄ 5 առաջնությունների մասնակից (1953-1955, 1962-1963, 1975): 1955 թվականի առաջնությունում անհատական հաշվարկում նվաճել է բրոնզե մեդալ (հանդես է եկել 5-րդ խաղատախտակի վրա)։ 

Հեղինակ է մի շարք գրքերի: Էստոնական ԽՍՀ Յուհան Սմուուլի անվան գրական մրցանակի դափնեկիր է (1978)։ 2001 թվականին Վալտեր Հեուերը պարգևատրվել է Էստոնական Կարմիր խաչի 4-րդ աստիճանի շքանշանով։

## Գրքեր
* Meie Keres. Tallinn: Eesti Raamat, 1977
* Пауль Керес․ ISBN 5-94229-023-9։

## Գրականություն
* Шахматный словарь / гл. ред. Л. Я. Абрамов; сост. Г. М. Гейлер. — М.: Физкультура и спорт, 1964. — С. 373. — 120 000 экз.
* Шахматы: энциклопедический словарь / гл. ред. А. Е. Карпов. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — С. 440. — 621 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-85270-005-3.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վալտեր Հեուերի ելույթները ԽՍՀՄ առաջնություններում միութենական հանրապետությունների թիմերի միջև
* Վալտեր Հեուերի ելույթները ԽՍՀՄ թիմային գավաթներում

Կատեգորիա:Էստոնացի գրողներ
Կատեգորիա:Էստոնացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Էստոնացի շախմատիստներ
Կատեգորիա:Տարտուի համալսարանի շրջանավարտներ