Նարեկ Թոփուզյան

alt=դֆ|մինի|Հեղինակի «Խաբել Հայռուսգազարդին» պատմվածքների ժողովածուն
**Նարեկ Թոփուզյան** (), հայ արձակագիր, Հայաստանի գրողների միության անդամ։ Հայաստանի «ՓԵՆ» Կենտրոնի անդամ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1980 թվականի մայիսի 19-ին, Երևանում։ Հայրը հայտնի պետական գործիչ, իրավաբան Մանուկ Թոփուզյանն է։ 1986-1995 թվականներին սովորել է Երևանի Պարույր Սևակի անվան դպրոցում, 1997 թվականին ավարտել է Երևանի պետական մանկավարժական համալսարանի «Իմաստասեր» քոլեջը, 1997-2003 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ Ունի մագիստրոսի որակավորում սահմանադրական իրավունք առարկայից։ Քրեական իրավունքի ոլորտի իրավաբան է: 2003-2005 թվականներին ծառայել է ՀՀ Զինված ուժերում։ 2002-2007թթ. աշխատել է ՀՀ արդարադատության նախարարության օրենսդրության, ապա իրավական ակտերի փորձաքննության վարչությունում: Ունի արդարադատության երկրորդ դասի խորհրդականի կոչում: 2014թ. հունիսի 26-28-ը մասնակցություն է ունեցել «Հայ գրականության հիմնադրամի» կազմակերպած հայ ժամանակակից արձակագիրների համար նախատեսված վարպետության դասերին։

## Հրապարակված գրքեր
մինի|220x220փքս|Հեղինակի «Երբ երազն անհետացավ» պատմվածքների ժողովածուն

* 2017 թ. լույս է տեսել «Խաբել «Հայռուսգազարդին» վերնագրով պատմվածքների ժողովածուն։ Հրատարակիչ՝ «Ակտուալ արվեստ» հրատարակչություն։
* 2022 թ. լույս է տեսել հեղինակի «Երբ Երազն անհետացավ» վերնագրով պատմվածքների ժողովածուն։ Հրատարակիչ՝ «Գրանիշ» հրատարակչություն։

## Գրախոսություն հրապարակված գրքերի վերաբերյալ
 «Խաբել «Հայռուսգազարդին» պատմվածքների ժողովածու
«Խաբել «Հայռուսգազարդին» պատմվածքների ժողովածուն հեղինակի տևական ստեղծագործական պրպտումների նյութական արտահայտությունն է, որի բացառիկ կենտրոնը մարդն է իրեն շրջապատող իրականության հետ շաղկապման մեջ: Այստեղ սկիզբ առնելով իր անցյալից, անցյալում ստանալով ձև ու բովանդակություն, մարդը երբեմն դանդաղ, իսկ երբեմն սրընթաց կերպով անցնում է գեղարվեստական տողատակերում հիմնավորապես թաքցված երկար կամ կարճամփոփ ճանապարհը, գալիս միախառնվում է իր, ինչպես նաև հեղինակի ներկային և հառնում ընթերցողին այնպիսին, ինչպիսին կա` երբեմն դառնացած ու հուսալքված, երբեմն բարոյազրկված ու խելակորույս և երբեմն բերկրացած ու բավարարված:

Ժողովածուն մի յուրատիպ փորձադաշտ է, որտեղ ներդաշնակ հարևանություն են անում էպիլեպտոլոգիայի բաժնի 207-րդ պալատի նյարդային պացիենտներն ու վայրի կենդանու հետ ընտանեաբար վերաբերվող Բասոն, Արարատյան դաշտի օգոստոսյան դժոխքից զազրացած Մաթոսն ու երկու հարյուր դրամի դիմաց մեքենաներ կայանող Գոքորը, քաղաքային աղբատեղիների ռեզիդենտ Շամամ տոտան ու հացառատցի Լուիզն, ով շամանդաղով ծրարված Մասիսի վրայով աճապարում է շաքարաքլորի պես պծպծացող ԱՄՆ քաղաքացիության հետևից: Հետևաբար պերսոնաժային այսպիսի բազմազանության պարագայում ժողովածուն ինչպես սմբուկի խավիարը, որ հեղինակն իբրև իր իսկ հերոս, փայտե թիով պտտում է համանուն պատմվածքում, դրա մեջ ամեն ինչից մի քիչ-մի քիչ կա` մի քիչ սմբուկից, մի քիչ լոլիկից, մի քիչ տաքդեղից, աղ ու պղպեղից և շատուշատ այն մարդկանցից ու նրանց ապրումներից, ովքեր հեղինակի անզիջում իրապաշտությամբ ներկայանում են զուրկ հեղինակային էվֆեմիզմից: Այստեղ ոչինչ իրական չէ ու միաժամանակ իրականություն է կոշտ այնպես, ինչպես կարող է լինել իրականությունն իր նախաստեղծ ու չաղավաղված վիճակում:

Իրականություն, միայն իրականություն և ոչինչ իրականությունից բացի: Ահա սա ժողովածուի կարմիր թելն է, հեղինակի մեթոդոլոգիական կրեդոն, որ հնչում է ինչպես Բարձր Դատարանի առաջ գլխաբաց կանգնած պատվախնդիր վկայի երդումն, ով մի ձեռքն օդ պարզած, իսկ երկրորդն Աստվածաշնչի վրա դրած, պատրաստվում է պատմել հանգամանքների պատահական կամ եթե առավել ստույգ` օրինաչափ զուգորդմամբ իրեն հայտնի դարձած ճշմարտությունը, ասել կուզի` իրականությունը: Իրականության աննախադեպ կարծրությունը խարխլող ոչ մի մոգական հնարք, գեղարվեստական նյութի հաղորդման ոչ մի միջնորդավորում, ընկալումն անհարկի բարդեցնող ոչ մի վերացարկում, տարատեսակ մեկնաբանությունների տեղիք տվող ոչ մի աբստրակցիա, բացառապես ուղիղ ճանապարհ և թերևս ճանապարհի անցունակությունը կնճռոտող քարերի պես ճանապարհին տեղ-տեղ ընկած ակնարկներ միայն: Ահա սա է «Խաբել ՀայՌուսԳազարդին» պատմվածքների ժողովածուն:
 «Երբ երազն անհետացավ» պատմվածքների ժողովածու
Գիրքն ամփոփում է տարբեր ժամանակահատվածներում գրված 15 պատմվածք: Առերևույթ գրքի վերնագիրը կարող է տպավորություն ստեղծել, թե այն ակնարկ է պարունակում դրա եթերային, երազային բովանդակության մասին, վերնագիրն էլ «Երբ երազն անհետացավ» ու նաև շապիկը կարող են խորացնել էս տպավորությունը: Ինչու՞ հատկապես էս վերնագիրը: Հեղինակը գնացել է դասական եղանակով՝ ինչպես գրողներից շատ-շատերը՝ ժողովածուի պատմվածքներից մեկի վերնագիրը ընտրել է որպես գրքի վերնագիր, բայց բնականաբար ընտրության մեջ նաև ենթատեքստ կա: «ԵՐԱԶ» ու «ԱՆՀԵՏԱՆԱԼ»: Ըստ հեղինակի, եթե լիներ «ԵՐԱԶ» ու «ԻՐԱԿԱՆԱՆԱԼ»  դա բնականոն ընկալում կառաջացներ: Եթե երազի իրականացումը ենթադրում է խաղաղություն, ապա անհետացած երազն արդեն անհանգստություն, դրամատիզմ է ենթադրում: Բառերը խաղաղ գոյակցող, նույն շարքի բառեր չեն, դրանք ժխտում են մեկը մյուսին ու համաձայն հեղինակի դիտավորության պետք է հետաքրքրություն առաջացնեն, որովհետև ի՞նչն է հետաքրքիր, եթե ոչ ինչ-որ մեկի անձնական դրաման, իսկ չիրականացված երազանքը միշտ մաշելու աստիճան հետաքրքիր է, դրամատիկ:

Առերևույթ գիրքը թեթև է թվում՝ եթերային ինչպես խոնավ բեզեյով թխվածքը: Բայց այստեղ խառնված է հոգեվիճակների երկվությունը՝ երազն ու իրականությունը, բերկրանքն ու դառնությունը, ճշմարիտն ու խաբուսիկը, այսինքն ամեն հակասականը: Եվ ժողովածուի հենց առաջին պատմվածքը կարծես գալիս է ապացուցելու այս թեզի ճշմարտացիությունը:

«Հանդիպել ողորմածիկ Իռային» պատմվածքը ցայտուն կերպով ցույց է տալիս վերոգրյալ բեևեռների հակասականությունը: Հերոսի՝ Պողոսի, կինը կնքել է մահկանացուն զուգարանում, «Հայաստանի Հանրապետություն» օրաթերթը ձեռքին՝ համապետական ընտրությունների մասին հաղորդում կարդալիս ու նա այս իրողության հետ կապված ամբողջովին թաթախված է ափսոսանքի մեջ: Մի կողմից նա բնականաբար չէր ցանկանում կնոջ մահը, բայց հեղինակի շուրթերով նա կարծես հայտարարում է, թե եթե, այդուամենայնիվ, մեռնել, ապա  միգուցե ավելի պատվավոր պայմաններու՞մ, ասենք անկողնում պառկած՝ աչքերն առավոտյան չբացելու եղանակով կամ եթե նույնիսկ մեռնել զուգարանում, ապա ձեռքին ոչ թե օրաթերթ, այլ ասենք Սոմերսեթ Մոեմի  «Անձրև» ժողովածուն: Հերոսի իրականությունը հետագայում ծավալվում է համապետական մի շարք ընտրությունների թոհուբոհի մեջ, որտեղ նա ընտրացուցակների մեջ հետևողականորեն հայտնաբերում է հանգուցյալ կնոջ անունն ու այդ հանգամանքն այնքան է խեղաթյուրում նրա իրականության ու երևակայականի զգացողությունը, որ նրան թվում է, թե կինն ամեն անգամ գալիս ընտրություն է կատարում, բայց ինադ անելով թողնում է իրեն ու փախչում:

Հոգեվիճակի երկվության մի ուրիշ օրինակ է Շուշիկը, որը մշտական գրանցում է ստացել «Մեղք դնելու չի» պատմվածքում: Շուշիկը մակերեսային մարդու դասական տիպար է: Հեղինակը պնդում է, ու երևի մի բան գիտի, որ կատարում է այդ պնդումը, քանի որ նա ենթադրաբար մինչև կգրի, ուսումնասիրել է իր Շուշիկին, վերջինս պսակի տակ մտնելիս երկար էս ու էն կողմ չի նայել, մինչև կաներ դա, առանձնակի քննարկումների առարկա չի դարձրել իր թեկնածուի անձնային հատկանիշները, բայց դասական օրինակով նա վառել է կամուրջները՝ լույս աշխարհ է բերել դստերն ու հանկարծակի սկսել քննարկումներ, որոնք ապրիորի ժամանակավրեպ են, անիմաստ, անբովանդակ, որովհետև էլ ի՜նչ: Շուշիկը տրամաբանող էակ է՝ նախկինում չէր կարող չնկատել, որ Պետոն պլանքյաշ է, ղումարբազ, դատարկապորտ ու ձրիակեր, բայց էդ ամբողջը կատեգորիկ է դարձել հիմա, երբ դուստրն արդեն  հասել է խաշլամի ջրի մեջ թաթախված հացը մոր մատի հետ կուլ տալու տարիքի: Բացահայտումների կատեգորիզմը կոնֆլիկտոգեն է ու բնականաբար այն պատճառ է դարձել միջանձնային կոնֆլիկտների, որի վերջնական արդյունքը օժիտացու տնից Պետոյի արտաքսումն է: Բայց չկա խեղճ Շուշիկին հանգստություն, ինչպես և մարդկությանը, որի մի մասնիկն է նա. մարտյան մրրկածուփ գիշերներին փոթորկող հորմոնները նրան բերել են եզրահանգման, որ դե հիմա մի ապուշություն է, արել է՝ չպիտի մարդուն ներս թողներ՝ թողել է, թողնելուց հետո չպիտի դուրս աներ՝ արել է: Ու էդքանից հետո Շուշիկը տենչացող հայացքը դեռ հառել է անհետք գնացած մարդու հետևից, որովհետև վերջը էստեղ անհեր էրեխեն, էնտեղ՝ իր ջահելության թառամող վարդի կոկոնը, որոնց, այսպես ասենք՝ տեր է պետք:

Հեղինակի իրականի ու երևակայականի սահմանաբաժանին գրված, հետևաբար նրա համար խիստ զգայուն մի պատմություն է «Ապերին կորցրինք էդ ճամփին» պատմվածքը: Հերոսն իր գեղարվեստական բեմելը սկսում է քաջածանոթ ժամանակներում, երբ տիեզերական մաքոքների եռուզեռը սովորական երևույթ է, երբ «Սփեյսիքսերով» ոչ ոքի չես զարմացնի, բայց ընթերցողի համար կտրուկ անցմամբ հայտնվում է մի ժամանակաշրջանում, երբ հանկարծ դադարում են երթուղի դուրս գալ ոչ թե մաքոքները, այլ նույնիսկ ավտոբուսները, դրանց հետևից տրամվայները, տրոլեյբուսներն ու ընթերցողը հայտնվում է Հայ ժողովրդի համար հակասական մի ժամանակահատվածում՝ երբ հարյուրամյակներ շարունակ այնքան հետամտված Անկախությունը հռչակվել է, բայց վրա են պրծել կենցաղային նեղություններն ու մարդիկ սկսել են Անկախությանը նայել ինչպես անցանկալի զավակին: Ինչպես ընդհանրացնում է հեղինակն այդ դիլեման՝ «Էսօր երազել էին Անկախության ծնունդը, հաջորդ օրը փոշմանել այդ ծնունդի համար»: Հերոսն այս պատմության մեջ անընդհատ գտնվում է շարժման մեջ և՛ փոխաբերական, և՛ ֆիզիկական իմաստով: Այստեղ շարժման մեջ են ինչպես հերոսը, այնպես էլ իրադարձությունները ու նրանք մեկը մյուսով պայմանավորում են այդ շարժընթացը, հետևաբար տրամաբանական կլինի պնդել, որ նրանք մեկը մյուսից անկախ թերևս գոյություն չունեն: Եթե Մաքոքների ու ավտոբուսների համեմատությունը դա պատմվածքի իրադրության շարժընթացն է՝ փոխաբերության հոմանիշը, ապա հերոսի ֆիզիկական շարժը նրա հայտնությունն է «Տեցի կռուգ» տանող ճանապարհին ու նույնպիսի հանկարծակիությամբ, ինչ վերը, հայտնությունը հին «Կինո-Երևանի» հատվածում, որտեղ հաճելի բուրում են ժամանակի առաջին շաուրմաները: Ճանապարհն իրականում գործիք է՝ հիշելու դրա եզերքում հավերժացած հերոսի եղբորը, վերարտադրելու հերոսի անցյալն ու այդ անցյալի նրա գնահատականն իր ներկայում: Եվ այս տեսանկյունից պատմվածքը հաստատում է գրքի նախաբանում ձևավորված այն դիրքորոշումը, որ գիրքը անցյալի ու ներկայի, հնի ու նորի միջև գցված կամուրջ է:

Իր անցյալի հետ է կռվում Լազարը «Միշտ մեծ էր նայվել» պատմվածքում: Հերոսը լույս աշխարհ է եկել ու բնության օրինաչափություններին տուրք տալով իր նախասահմանված ճանապարհով ընթանում է առաջ: Այդ առաջընթացը բնականաբար ենթադրում է հասունացում, տարիների անխուսափելի վարգ ու դե իհարկե ոգու ու մարմնի զառամացում: Ամեն դեպքում ոչ ոքի, Լազարին ներառյալ, էդ իրողությունը դուր գալ չի կարող, որովհետև ու՞մ կարող է դուր գալ երիտասարդ աղջիկն, ով որոշել է քեզ դնել իր հոպարի տեղը: Իսկ նրանք տե՛ս որ արդեն սկսել են Լազարին դիմել «ձյաձյա» բառով. «Ձյաձյ ջան ո՜նց ես, ձյաձյ ջան ի՞նչ կա, ձյաձյ ջան, ձյաձյ ջան, ձյաձյ ջան…»: Իր կռիվն անցյալի կամ անխուսափելիորեն անցած տարիների հետ Լազարը ձևակերպում է խոհով. «Նա մտածեց հավաքել էս աղջկա օձիքը ձեռքերում ու ապացուցել, որ ինքը կենսաբանական տարիքով մի քիչ մեծ՝ նրանից ավելի երիտասարդ է, նրանից տարիքով՝ պատանեկան երազներով լի է»: Բայց երազանքը երազանք չէր լինի, եթե այն հանկարծ իրականություն դարձած լիներ: Լազարը դա հասկանում է եզրափակիչ եզրահանգմամբ. «Մեծ չէր նայվել, ներսից դուրս՝ աշխարհին ուղղված նրա հայացքը միգուցե հին օրերի էրեխու պես մանկական, իրականում ինքն արդեն մեծ էր»։

Անցյալն առհասարակ կենտրոնական նշանակություն ունի այս ժողովածուում ընդհանրապես ու հեղինակի գրականության մեջ մասնավորապես և ինչպես ընդհանրացնելով նշել է ժողովածուի շնորհանդեսի ժամանակ հեղինակը. «*Դուք գալիս եք իմ անցյալից, ձեր անցյալից ու ես էլ բնականաբար գալիս եմ իմ և ձեր անցյալից ու փորձում եմ կամրջել ներկան, ներկայի հետ ապագան: Ով ինչ ուզում է ասի, ես սիրում եմ էդ գործը՝ կապել անցյալն ու ներկան*»։

## Այլ հրապարակումներ
Տպագրվել է «21 պատմվածք», «Երիտասարդ գրողների անթոլոգիա», «Հայ ժամանակակից գրականության քրեստոմատիա» ժողովածուներում, «Կայարան» տարեգրքում, «Ինքնագիր-9», «Գարուն», «Անդին», «Նորք» գրական ամսագրերում, «Գրեթերթ»-ում, «Մշակութային հրապարակ» ամսաթերթում, «Գրանիշ» գրական կայքում, «Asymptotejournal.com» թարգմանական գրականության ամսագրում։

## Պարգևներ և մրցանակներ
* 2013 թ. մասնակցել է «Անտարես» հրատարակչության կազմակերպած «Արձակ-2013» մրցույթին և անցել եզրափակիչ փուլ։
* 2017 թ. արժանացել է Գրքի երևանյան փառատոնի ապագա գրքի հանրայնացմանն աջակցելու համար տրվող հավաստագրի։
* 2018 թ. «Կիսել նրա հացը» պատմվածքն արժանացել է «Գրանիշ» գրական կայքի լավագույն արձակ մրցանակին։
* 2020 թ. «Տաչիլոյի ճտտիկը» պատմվածքն արժանացել է «Գրանիշ» գրական կայքի լավագույն արձակ մրցանակին։

## Հղումներ տարբեր աղբյուրներին
* «Առավոտ» օրաթերթ, «Լցված եմ հավատով, որ...»
* Հայաստանի «Փեն» Կենտրոն 
* «Արմենպրես» «Նոր գիրք»-31/22. Թոփուզյան, Օե, Պողոսյան, Մելքոնյան
* 5 ժամանակակից հայ արձակագիր, որոնց պետք է կարդալ 
* «Առավոտ» օրաթերթ, Աղմուկ հանած քրեստոմատիաներում ընդգրկված հեղինակները հայտնի են 
* Իսպառ բացառվեցին ընկալման այլընտրանքները 
* Ամառային մտորումներ «Կայարանի» կառամատույցում
* A new short story collection by Narek Topuzyan
* «Գրանիշ» Գրական տարի 2020
* Երկու խոսք «Երիտասարդ գրողների անթոլոգիա»-ի մասին
* 
* «Գրքի առաջին փառատոնն» ավարտվեց

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ