Նամմու

**Նամմու** (, սեպագիր` *<sup>[[Դինգիր|դ]]</sup>* ENGUR = *[[Դինգիր|<sup>դ</sup>]]* LAGAB×ḪAL; կարդացվում է նաև **Նամմա**), միջագետքյան աստվածուհի, Էրիդու քաղաքի տեղական աստվածաբանության մեջ արարիչ աստվածություն։ Ենթադրվում է, որ նա կապվել է ջրի հետ։ Նրա անունը նաև լավ վկայված է կապվելով հմայական աղոթքների և ապոտրոպեական մոգության (պաշտպանական, կախարդությունը հեռու վանելու մոգության) հետ։ Նա համարվել է Էնկիի (Էա) մայրը, իսկ արձանագրություններից մեկում նա հանդես է գալիս որպես Անուի կին, բայց ենթադրվում է, որ նա սովորաբար կողակից չի ունեցել։ Հին Բաբելոնյան ժամանակաշրջանից սկսած՝ նա համարվել է Անուի (Երկնքի) և Կիի (Երկրի) մայրը, ինչպես նաև նախնադարյան ծովի/օվկիանոսի խորհրդանիշ, մի կապ, որը, հնարավոր է, ծագել է աստվածուհի Թիամատի ազդեցությամբ:

Թեև Նամմուն արդեն հիշատակված էր Միջագետքի վաղ դինաստիական շրջանի հնագիտական մշակութային աղբյուրներում, ինչպիսիք են շումերերեն *զամե* (*zame* *,* գովեստ) օրհներգերի շարքը և Լուգալ-կիսալսի (Ուրուկի և Ուրի թագավորի) արձանագրությունը, նա լայնորեն չի պաշտվել: Հին Բաբելոնական ժամանակաշրջանում Ուրում գոյություն է ունեցել նրան նվիրված տաճար, նա հիշատակվում է նաև Նիպպուրի և Բաբելոնի տեքստերում: Նրան հիշատակող թեոֆոնիկ անունները հազվադեպ են, և մինչև վերջերս Ուր-Նամմու թագավորի անունը համարվում է միակ օրինակը:

Հին Բաբելոնյան *Էնկիի և Նինմայի* առասպելում Նամմուն մարդկության արարմանը մասնակցած աստվածություններից մեկն է՝ համանուն զույգի և յոթ փոքր աստվածուհիների խմբի հետ միասին։ Նրա ներկայությունը տարբերակում է այս պատմությունը նույն մոտիվին վերաբերող այլ տեքստերից, ինչպիսին է *[[Ատրահասիս]]* *(Atra-ḫasīs, «Անչափ իմաստուն»*) մ.թ.ա. 18-րդ դարի աքքադական էպոսը։

## Անուն և մակդիրներ
Նամմուի անունը սեպագրով ներկայացված է ENGUR (LAGAB×ḪAL) շումերոգրամով: Բառապաշարային ցանկերը վկայում են բազմաթիվ ընթերցումների մասին, ներառյալ Նամմու, Նամմա և ավելի երկար, կրկնվող տարբերակներ, ինչպիսիք են Նամնամու և Նաննամա: Թել Հարմալ հնագիտական հուշարձանի երկլեզու տեքստն անվան կարճ և երկար ձևերը դիտարկում է այնպես, կարծես դրանք համապատասխանաբար նույն բառի աքքադական և շումերական տարբերակներն են: 

Անունը պայմանականորեն թարգմանվում է որպես «ստեղծագործուհի»: Այս մեկնաբանությունը կախված է այն տեսությունից, որ այն ստուգաբանորեն կապված է Նինիմմա միջագետքյան գրչական աստվածուհու անվան մեջ առկա *իմմա* տարրի (SIG 7) հետ, որը աքքադերենում կարելի է բացատրել որպես *nabnītu* կամ *bunnannû*, երկու տերմիններ, որոնք վերաբերում են արարմանը: Այնուամենայնիվ, այս տեսակետը համընդհանուր ընդունված չէ: 

Մեկ այլ հարակից հնարավորություն է այն մեկնաբանել որպես սեռական հոլովի կառուցվածք՝ *(e)n + amma(k)*, «տիեզերական գետի տիկին», սակայն սա նույնպես միանշանակ չէ, և պնդվել է, որ Նամմու անվան ստուգաբանության վերաբերյալ հստակ ապացույցներ գոյություն չունեն: Հին հեղինակները երկրորդականորեն ստուգաբանել են այն որպես *nig <sub>2</sub> -nam-ma*, «ստեղծագործականություն», «ամբողջականություն» կամ «ամեն ինչ»:

ENGUR նշանը կարող է նաև կարդացվել որպես *էնգուր*, որը *[[Աբզու|աբզուի]]* (քաղցրահամ ջրեր) հոմանիշն է, բայց այս համատեքստում օգտագործվելիս այն չէր նույնականանում աստվածուհու անվան հետ, և Նամմուն կարող էր անվանվել *էնգուրի* ստեղծող, ինչը, ըստ Ֆրանս Վիգերմանի, հաստատում է, որ նա և առասպելական ջրային մարմինը նույնական չէին:

Նամմուին տրվող մակդիրներից են՝ 

* «տիկին, որը մեծ է և բարձր է ծովում» (*նին-աբ-գալ-ան-նա-ու <sub>5</sub> -ա*)
* «մայր, որը ծնեց երկինքն ու երկիրը» (*<sup>[[Դինգիր|դ]]</sup> ամա-տու-ան-կի* )
* «առաջին մայր, որը ծնեց բոլոր (կամ ավագ) աստվածներին» (*ամա-պալիլ-ու <sub>3</sub> -տու-դիիր-շար-շար-րա-կե <sub>4</sub> -նե*): 

Նամմուի մայրությունը երկնքից և երկրից վկայվում է այնպիսի տեքստերում, ինչպիսին է աստվածների ցանկը TCL XV 10-ում, և կապված է Հին Բաբելոնյան ժամանակաշրջանից սկսած Անուի (Երկնքի) և Կիի (Երկրի) մայր լինելու կարգավիճակի հետ:

## Բնութագիր
Նամմուի բնավորության մասին տեղեկություններ տրամադրող քիչ աղբյուրներ են հայտնի: Դրանց մեծ մասը վերաբերում է Հին Բաբելոնյան կայսրության ժամանակաշրջանին: Անուղղակի ապացույցների հիման վրա ենթադրվում է, որ նա կապված է եղել ջրի հետ, չնայած հետազոտողների շրջանում միանշանակ կարձիք չկա այն մասին, թե արդյոք քաղցրահամ է, թե աղի: Նամմուի ծովի հետ նույնականացման վերաբերյալ որևէ հստակ հղում հայտնի չէ, և Մանուել Չեկարելլին վերջերս կատարված ուսումնասիրության մեջ ենթադրում է, որ նա կարող էր ներկայացնել ստորգետնյա ջրերը: Յան Լիսմանը, որը Նամմուն համարում է տիեզերական օվկիանոսի/ծովի ներկայացուցչություն, որից առաջացել է տիեզերքի մնացած մասը, կարծում է, որ Նամմուի կապը այս ջրային մարմնի հետ կարող է պայմանավորված լինել Թիամատ աստվածուհու ազդեցությամբ:

Էրիդու քաղաքի տեղական ավանդույթում Նամմուն համարվում է արարիչ աստվածություն: Հայտնի տեքստերում չկա որևէ նշում, որ նա ունեցել է կողակից, երբ պատկերվել է որպես այդպիսին: Ջուլիա Մ. Աշեր-Գրիվը ենթադրում է, որ չնայած Նամմուն ընդհանուր առմամբ դիտարկվում է որպես աստվածուհի, այս համատեքստում կարելի է համարել անսեռ: Ջոան Գուդնիկ Վեստենհոլցի կարծիքով արարչագործության գործընթացը, որում նա ներգրավված է եղել, կարելի է պատկերացնել որպես պարթենոգենեզին համահավասար: Եթե Հին Միջագետքի բնակիչները հաճախ համարում էին, որ նախնադարյան կերպարներն այլևս ակտիվ չեն, ի տարբերություն այլ աստվածությունների, ըստ երևույթին, Նամմուն համարվել է դեռևս գոյություն ունեցող ակտիվ կերպար:

Նամմուն նաև կապվել է կախարդանքների, ապոտրոպեական մոգությունների և դրանցում օգտագործվող գործիքների ու նյութերի հետ: Մի կախարդանքում նրան անվանում են *բելետ էգուբբե* ՝ «սուրբ ջրհավաք ավազանի տիրուհի», սակայն այս մակդիրը սովորաբար վերագրվում է Նինգիրիմային (որը կապված էր կախարդանքների և ծիսական մաքրագործումների, ինչպես նաև օձերի և ձկների հետ): Այս ժանրի տեքստերում Նամմուին կարող էին կանչել ինչ-որ բան մաքրելու կամ սրբագործելու, կամ դևերի, հիվանդությունների կամ կարիճների դեմ:

## Այլ աստվածությունների հետ զուգահեռներ
Նամմուն համարվում էր Էնկիի (Էա) մայրը, ինչպես ցույց են տալիս *Էնկիի և Նինմայի* առասպելը, *Ան = Անում* աստվածների ցանկը և երկլեզու կախարդանքը: Այնուամենայնիվ, նրա միակ ծնող լինելու մասին հիշատակումները ավելի քիչ տարածված են, քան լավ վկայված ավանդույթը, որի համաձայն նա Անուի երեխաներից մեկն էր: Ջուլիա Կրուլը ենթադրում է, որ մ.թ.ա. երրորդ հազարամյակում Նամմուն համարվել է Անուի կողակիցը: Նա այսպես է նշված Միջագտքի վաղ դինաստիական շրջանի Լուգալ-կիսալսի արքայի արձանագրության մեջ: Այնուամենայնիվ, սա նման ավանդույթի գոյության մասին միակ հայտնի հղումն է: Վիլֆրեդ Գ. Լամբերտը եզրակացրել է, որ Նամմուն ավանդական կողակից չի ունեցել:

Կախարդանքներում Նամմուն կարող էր հայտնվել այնպիսի աստվածությունների կողքին, ինչպիսիք են Էնկին, Ասալուհին և Նանշեն: Էբլայի օրինակից հայտնի վաղ գրական տեքստում հիշատակվում է դատական գործառույթներ կիսող աստվածությունների մի խումբ, որոնց թվում են Նամմուն, Շամաշը, Իշտարանը և Իդլուրուգուն:

Մի ծանոթագրությունում Նամմուն նույնացվում է Աբզուի հետ: Այն, կարծես թե, վերաիմաստավորում է նրան որպես տղամարդ աստվածություն և Նանշեի ամուսին: Այնուամենայնիվ, դա, ամենայն հավանականությամբ, կախված է *[[Էնումա էլիշ|Էնումա Էլիշին]]* վերաբերող ավանդույթներից և չի ներկայացնում առանձին անկախ ավանդույթ: 2017 թվականի դրությամբ այս տեքստի կազմությանը նախորդող անձնավորված Աբզուի հավատքի վերաբերյալ որևէ հստակ ապացույց հայտնի չէ: Բացի այդ, չնայած Նամմուի վրա կենտրոնացած ենթադրյալ թեոգոնիան ամենամոտն է Թիամատի դերին *Էնումա Էլիշում*, Մանուել Չեկարելիի խոսքով՝ այդ երկու կերպարները սերտորեն կապված չեն եղել: Մասնավորապես, չկա որևէ ապացույց, որ Նամմուն երբևէ համարվել է թշնամական կերպար։ :

## Երկրպագություն
Նամմուի պաշտամունքի վկայությունները քիչ են բոլոր այն ժամանակաշրջաններում, որոնցում այն վկայվում է:  Նա պատկանում էր Էրիդուի տեղական պանթեոնին, և կարող էր համարվել այս քաղաքի մայր աստվածը: Էրիդուից բացի այլ տեղական պանթեոնի հետ կապի միակ ցուցիչը աստվածների ցանկում նրան վերագրվող *An = Anum* (սալիկ I, տող 27) մակդիրն է, munusagrig-zi-é-kur-(ra-)ke 4, «Էկուրի իսկական տնային տնտեսուհի», սակայն այն կարող էր նրան վերագրվել միայն նմանատիպ անունով Նինիմմայի հետ շփոթության պատճառով, որը Էնլիլիարքունիքի անդամ էր:

Վաղ դինաստիաների *zame* հիմները նրան վերագրում են առանձին բնակավայր, բայց դրա անվան ընթերցումը մնում է անորոշ: Ուրուկի թագավոր Լուգալ-կիսալսին կառուցել է նրան նվիրված տաճար, բայց դրա ծիսական անվանումը հայտնի չէ: Մ.թ.ա. մոտ 2400-2250 թվականներով թվագրված մի արձանագրություն հիշատակում է այս իրադարձությունը.
[մինի|[Աքքադերեն|''աքքադերեն'' - 

*[[Տառադարձություն|տառադարձում]]* - դ նամմա / դամ ան-ռա / լուգալ-կիսալ-սի / լուգալ ունու-գա / լուգալ ուրիմ5կի-մա / է<sub>2</sub> դ նամմա / մու-դու3 

*[[թարգմանություն]]* - «Նամմայի՝ Անուի կնոջ, Ուրուկի և Ուրի թագավոր Լուգալկիսալսիի համար նա կառուցեց Նամմայի տաճարը»:]]
Ուրի III ժամանակաշրջանում Նամմուն հիշատակվում է Էրիդուի հետ կապված աստվածություններին կանչող տարբեր կախարդանքներում: Հին Բաբելոնյան ժամանակաշրջանում նա զոհաբերություններ էր ստանում Ուրում, և այս վայրում հայտնաբերված տեքստերում հիշատակվում է նրան նվիրված տաճարի և հոգևորականության (ներառյալ ** քահանաները), ինչպես նաև նրա անունով կոչված դաշտի գոյությունը: Նա նաև հիշատակվում է Նիպպուրի ժամանակակից աստվածների ցանկում՝ որպես 107-րդ գրառում:

Ֆրանս Վիգերմանի խոսքերով՝ *[[Կուդուրրու|կուդուրրուի]]* (փորագրված սահմանաքար) արձանագրությունը ցույց է տալիս, որ Նամմուի տաճարը գոյություն է ունեցել Սիլանդի ժամանակներում (մոտ մ.թ.ա. 1732–1460 թվականներ) առնվազն Գուլկիշարի գահակալությունից ի վեր, որ այն շարունակել է օգտագործվել Իսինի երկրորդ դինաստիայի Էնլիլ-նադին-ափլիի գահակալության ժամանակ, և որ դրա արքունիքը ներառում էր *[https://www.ebl.lmu.de/dictionary/šangû%20I շանգու]* քահանա: Վերջինս նույնպես նրան կանչել է Նանշեի (շումերական ձկնորսության և գուշակության աստվածային հովանավոր) հետ միասին օրհնության բանաձևով: Հայտնի է նաև քասիթական շրջանի նվիրագործական արձանագրությունը, որը հիշատակում է Նամմուին, չնայած դրա ծագման վայրը մնում է անորոշ: Ասարհադոնի գահակալության ժամանակ (ամենայն հավանականությամբ) գրված փաստաթղթի հիման վրա Նամմուն նաև երկրպագվել է Բասում գտնվող Լուգալ-ասալ տաճարում՝ *Է* -ԴՈՒՐ- *գի-նա-ում*:

Նիպպուրի Էկուրում և Բաբելոնի Էսագիլում գոյություն ունեին *«կիուս-Նամմա* » անունով սրբավայրեր, որոնք նշանակում էին «Նամմուի հետքեր»: Էնդրյու Ռ. Ջորջը ենթադրում է, որ վերջինս, որը վկայված է Նաբոնիդի գահակալության ժամանակաշրջանի աղբյուրում, անվանակոչվել է առաջինի անունով:

Ենթադրվում է, որ Նամմուն տարածված աստվածություն չի եղել: 1998 թվականի դրությամբ Նամմուն հիշատակող աստվածաբանական անվան միակ հայտնի օրինակը Ուր-Նամմու թագավորն է եղել: Հետագա ուսումնասիրությունները Ուրի III ժամանակաշրջանի աղբյուրներում նրան հիշատակող այլ անուններ չեն հայտնաբերել: Այնուամենայնիվ, քասիթական Նիպպուրի տեքստերի ավելի վերջերս կատարված ուսումնասիրության մեջ հայտնաբերվել են ևս երկու օրինակ:

Օրացույցների (հեմերոլոգիաների) ուսումնասիրությանը վերաբերող տեքստերը ցույց են տալիս, որ ամսվա քսանյոթերորդ օրը կարող է համարվել Նամմուի և Ներգալի տոն և դրա ընթացքում սահմանել թագավորական զոհաբերություններ այս երկու աստվածություններին:

## Դիցաբանություն
Նամմուն հայտնվում է *Էնկիի և Նինմայի* առասպելում: Չնայած տեքստը վերցված է Հին Բաբելոնյան շրջանից, այն կարող է արտացոլել Ուր III շրջանի ավելի հին ավանդույթ: Հայտնի են երկու ամբողջական օրինակներ, որոնք, ամենայն հավանականությամբ, թվագրվում են Սամսու-իլունայի գահակալությունից հետո, բացի Աշուրբանիպալի գրադարանից վերցված երկլեզու շումերո-աքքադական տարբերակից: 

Ստեղծագործության սկզբում Նամմուն արթնացնում է իր որդի Էնկիին՝ նրան տեղեկացնելու, որ մյուս աստվածները բողոքում են իրենց տրված ծանր առաջադրանքներից։ Որպես լուծում, նա առաջարկում է մարդկության ստեղծումը և Նամմուին հրահանգում է, թե ինչպես կավից մարդկանց ստեղծել Նինմայի և նրա օգնականների օգնությամբ ( Նինիմմա, Շուզիաննա, Նինմադա, Նինշար, Նինմուգ, Մումուդու և Նիննիգինա՝ ըստ Վիլֆրեդ Գ. Լամբերտի թարգմանության)։ 

Առաջադրանքն ավարտելուց հետո Էնկին խնջույք է կազմակերպում Նամմուի և Նինմայի համար, որին մասնակցում են նաև այլ աստվածություններ, ինչպիսիք են Անուն, Էնլիլը և յոթ օգնականները: Նամմուի ներկայությունը մարդկության ստեղծման մասին այս առասպելում խոսում է նույն թեմային վերաբերող այլ ստեղծագործությունների մասին, օրինակ՝ *Ատրա-Հասիսի* մասին:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Հին Միջագետքի աստվածներ և աստվածուհիներ՝ Նամմա (աստվածուհի)
* Էնկին և Նինմահը շումերական գրականության էլեկտրոնային տեքստերի ժողովածուում

Կատեգորիա:Միջագետքի աստվածություն