Հայաստանի գրադարանների համահավաք գրացուցակ

**Հայաստանի գրադարանների համահավաք գրացուցակ**,  էլեկտրոնային միասնական հարթակ, առցանց շտեմարան, բաց կոդերով գրադարանային տեղեկատվական համակարգ։ Միավորում է Հայաստանի Հանրապետության և ՀՀ սահմաններից դուրս գտնվող գրադարանները։ Գրացուցակում մուտքագրվում են գրադարաններում առկա գրականության մատենագիտական տվյալները։

## Պատմություն
Հայաստանի գրադարանների համահավաք գրացուցակը պարունակում է Հայաստանում և ՀՀ սահմաններից դուրս գտնվող գրադարաններում առկա գրքերի, հանդեսների, լրագրերի, ատենախոսությունների, սեղմագրերի, ոչ գրքային հրատարակությունների և էլեկտրոնային կրիչների մատենագիտական նկարագրությունները։

Գրացուցակը ստեղծվել է 2003 թվականին։ Սկզբնական փուլում այն գործել է ALEPH  գրադարանային ավտոմատացված համակարգի միջոցով՝ MARC 21 մատենագիտական ձևաչափով։ ALEPH-ը ամբողջական գրադարանային համակարգ է, որը ստեղծվել է Ex Libris Group  ընկերության կողմից։ Ծրագիրն օգտագործում են աշխարհի ազգային, գիտական, ակադեմիական և այլ բնույթի խոշոր գրադարաններում։

Հետագա զարգացման ընթացքում՝ 2017 թվականից,  գրացուցակը տեղափոխվել է բաց կոդերով Koha գրադարանային ավտոմատացված համակարգ։ Անցումը պայմանավորված է եղել բաց կոդով ծրագրային ապահովման առավելություններով և գրադարանների միջև համագործակցության ընդլայնման հնարավորություններով։

Koha համակարգը աջակցում է AACR 2 կատալոգավորման կանոններին և գործում է մատենագիտական նկարագրության ISBD-ին կամ պարզեցված ցուցադրման տարբերակներին համապատասխան։

Հայաստանի ազգային գրադարանում մեծ աշխատանքներ են տարվում հայերեն և օտարալեզու ֆոնդերը հանրահռչակելու, էլեկտրոնային հավաքածուներ ստեղծելու, համացանցանցային ոլորտի զարգացմանը խթան հանդիսացող միջոցներ ստեղծելու ուղղությամբ։ Իրականացվող աշխատանքների շնորհիվ  գրադարանային հավաքածուն արտացոլվում է թե՛ գրացուցակներում և քարտարաններում, և թե՛ Հայաստանի գրադարանների համահավաք գրացուցակում։

## Կառավարում և համակարգում
Հայաստանի ազգային գրադարանը, որպես Հայաստանի Հանրապետությունում գրադարանագիտության, մատենագիտության և գրքագիտության գիտահետազոտական կենտրոն, իրականացնում է գրացուցակի համակարգումը՝ ապահովելով գրադարանների միջև տվյալների միասնական մուտքագրումը, ատանդարտացումը և փոխանակումը։ Գրադարանն իրականացնում է գրացուցակի տեխնիկական և մեթոդական կառավարումը, համակարգում է միասնական  մատենագիտական գրառումները՝ միջազգային չափանիշներին և պահանջներին համապատասխան և ապահովում է համակարգում ներգրավված գրադարանների գործունեության միասնականությունը։

Որպես համակարգող հաստատություն՝ Հայաստանի ազգային գրադարանը ապահովում է գրացուցակի կայուն գործունեությունը, իրականացնում է մատենագիտական տվյալների որակի վերահսկում, կազմակերպում է գրադարանների մասնագիտական խորհրդատվությունն ու գրադարանավարների վերապատրաստումը;

## Ծրագրային ապահովում
Koha համակարգը, ինչպես և նախկինում ALEPH  ծրագիրը, ամբողջությամբ գործում է MARC 21 ձևաչափի հիման վրա՝ ապահովելով մատենագիտական տվյալների, հեղինակային գրառումների ստեղծում, պահպանում և փոխանակում։

MARC 21 ձևաչափը 1990-ական թվականներին ձևավորվել է ամերիկյան USMARC և կանադական CAN/MARC միավորմամբ։ Ներկայումս աշխարհի խոշոր գրադարաններում կիրառվող էլեկտրոնային գրացու­ցակների հիմքը հանդիսանում է MARC 21 ստանդարտը /MARC, Մեքենաընթեռնելի քարտագրում/, որը հայտնի է ISO 2709 *Format for Bibliօgraphic Information Interchange on Magnetic Tape* անվա­նումով ():

MARC 21-ը մասնագիտական ձևաչափերի համակարգ է, որն օգտագործ­վում է մատենագիտական, հեղինակային, թեմատիկ և այլ տարաբնույթ տվյալ­ների գրառման և դասակարգման համար։ Այն կիրառվում է բազմաքանակ ֆոնդեր ունեցող գրադարաններում՝ համահավաք գրացուցակներ ու շտեմա­րաններ ստեղծելու համար։

MARC ստանդարտը հնարավորություն է տալիս գործածվող մեկ ծրագիրը փոխարինել մյուսով՝ պահպանելով շտեմարանների կառուցվածքը և առկա ներքին կապերը:

## Մասնակից գրադարաններ
Միասնական գրադարանների էլեկտրոնային գրացուցակին մասնակից գրադարաններ՝  

* Հայաստանի ազգային գրադարան 
* Վենետիկի Մխիթարեան գրադարան
* Մարտիկյան գրադարան
* Մանկական ազգային գրադարան 
* Ազգային արխիվ
* Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ հիմնադրամ
* ԳԱԱ Հիմնարար գիտական գրադարան
* ԵՊՀ գրադարան 
* Պոլիտեխնիկական համալսարանի գրադարան
* Ազգային ագրարային համալսարանի գրադարան
* Բրյուսովի պետական համալսարանի գրադարան 
* ԵՊԲՀ գրադարան
* Երևանի քաղաքային գրադարան 
* ԿԹԻ երաժշտական գրադարան
* Գիտաբժշկական գրադարան
* Գիտատեխնիկական գրադարան 
* Սարդարապատի հուշահամալիր 
* Արագածոտնի մարզային գրադարան 
* Արմավիրի մարզային գրադարան
* Արարատի մարզային գրադարան 
* Գեղարքունիքի մարզային գրադարան
* Կոտայքի մարզային գրադարան 
* Լոռու մարզային գրադարան 
* Շիրակի մարզային գրադարան
* Սյունիքի մարզային գրադարան
* Վայոց Ձորի մարզային գրադարան 
* Տավուշի մարզային գրադարան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էլեկտրոնային շտեմարաններ
Կատեգորիա:Տվյալների բազաներ
Կատեգորիա:2003 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Գրադարանային գրացուցակներ
Կատեգորիա:Մատենագիտական գրառումներ
Կատեգորիա:Marc 21 ձևաչափ