Սիրիան և Ռուսաստանի ներխուժումը Ուկրաինա

2022 թվականին Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա ներխուժման սկզբից ի վեր մի շարք մարդասիրական կազմակերպություններ, միջազգային լրատվամիջոցներ և կառավարության պաշտոնյաներ հայտարարություններ են արել **[[Սիրիա|Սիրիայի]]՝ Ռուսաստանի կողմից հակամարտությանը անուղղակի և ուղղակի ներգրավվածության** մասին։

## Սիրիայի փոխազդեցությունները Ռուսաստանի և Ուկրաինայի հետ ներխուժման նախապատրաստման շրջանում
[thumb|left|250px|Ռուսաստանի պաշտպանության նախարար [Սերգեյ Շոյգու|Սերգեյ Շոյգուն և Սիրիայի Արաբական Հանրապետության նախագահԲաշար ալ-Ասադը Դամասկոսում, 2022 թվականի փետրվարի 15-ին։]]

Ռուսաստանը 2015 թվականի սեպտեմբերից ի վեր ներգրավված է Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմում՝ Բաշար ալ-Ասադի ռեժիմի կողմից: Նա, Իրանի հետ միասին, օգնել է Ասադի կառավարությանը պահպանել իշխանությունը երկրում։ Այս ընթացքում Մոսկվան երեք անգամ հայտարարել է Սիրիայում գործողության ավարտի և իր զորքերի դուրսբերման մասին, բայց շարունակել է մասնակցել մարտական ​​գործողություններին։ Իր հերթին, Ասադի Սիրիան ճանաչել է ԴԺՀ-ի և ԼԺՀ-ի անկախությունը 2022 թվականի հունիսի 29-ին, որից հետո Ուկրաինայի և ՀԱՀ-ի միջև պաշտոնապես խզվել են դիվանագիտական ​​հարաբերությունները։ Ուկրաինան նաև առևտրային 

սահմանել է Սիրիայի դեմ, իսկ ավելի ուշ՝ անձնական պատժամիջոցներ է կիրառել 300 ֆիզիկական և 141 իրավաբանական անձանց, այդ թվում՝ Սիրիայի նախագահի, վարչապետի և արտաքին գործերի նախարարի դեմ։

## Սիրիական ստորաբաժանումների մասնակցությունը ներխուժմանը
[thumb|250px|Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարության կողմից պատրաստված քարոզչական տեսանյութ՝ ի պաշտպանություն Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա ներխուժման կազմակերպված սիրիական հանրահավաքի մասին, որը հրապարակվել է 2022 թվականի մարտի 11-ին: Տեսանյութում երևում են [Ռուսաստանի դրոշ|Ռուսաստանի, Սիրիայի Արաբական Հանրապետության և «Բաաս» կուսակցության դրոշները:]]
Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա ներխուժման առաջին օրերին ռուսական պետական ​​լրատվամիջոցները սկսել են հաղորդումներ նկարել սիրիացի կամավորների մասին: Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարության «Զվեզդա» հեռուստաալիքը հաղորդել է, որ ավելի քան 16,000 սիրիացի զինվորներ գրանցվել են Ռուսաստանի զինված ուժերի կամավորական ստորաբաժանում ուղարկելու համար Ուկրաինա։ Ռուսական լրատվամիջոցները պնդում էին, որ սիրիացիները պարտական ​​էին զգում Ռուսաստանին քաղաքացիական պատերազմում իրենց օգնելու համար և պատրաստ էին մարել այդ պարտքը։ Միևնույն ժամանակ, *[[BBC]] Arabic*-ի հետաքննության համաձայն, սիրիացի զինյալների 80%-ը պատրաստ էր կռվել «բառացիորեն մի կտոր հացի համար»։ Տարբեր միջազգային կազմակերպությունների տվյալներով՝ 11 տարվա քաղաքացիական պատերազմից հետո Սիրիայի բնակչության ավելի քան 60%-ը՝ մոտավորապես 12 միլիոն մարդ, կանգնած էր սովի առջև։ Տարբեր աղբյուրներ գնահատել են սիրիացի զինյալներին խոստացված վարձատրությունը՝ 600 ԱՄՆ դոլար, 1200 եվրո կամ մոտ 3000 ԱՄՆ դոլար, կախված յուրաքանչյուր անհատի կոնկրետ հմտություններից և փորձից։

Մարդու իրավունքների սիրիական դիտարանի (SOHR) տվյալներով՝ Ասադի կառավարության ենթակայության տակ գտնվող Սիրիայի արաբական զինված ուժերի 25-րդ հատուկ նշանակության դիվիզիայի, «Ալ-Քուդս» բրիգադի, «Բաաս» գումարտակների և 5-րդ կամավորական գրոհային կորպուսի 260 սպա 2022 թվականի մարտի կեսերին մասնակցել են Արևելյան Ուկրաինայում անցկացված հետախուզական շրջագայությանը։ Նրանց վերադարձից հետո ակտիվացել են ֆինանսական խրախուսման դիմաց վարձկան դառնալու որոշում կայացրած սիրիացիների համար ռազմական պատրաստության դասընթացները։ Ուկրաինայի կառավարության և Ուկրաինայի պետական ​​անվտանգության ծառայության (SOHR) տվյալներով՝ 2022 թվականի մարտի վերջի դրությամբ, Ռուսաստանի նախաձեռնությամբ Սիրիայի տարբեր քաղաքներում, այդ թվում՝ Դամասկոսում,  Ալ-Ռակկայում և Հալեպում, որոշ ժամանակ գործել է զինյալների հավաքագրման 14 կենտրոն։ Ըստ SOHR-ի՝ ապրիլի 1-ի դրությամբ սիրիացի վարձկանների խմբերը ինտենսիվ ռազմական պատրաստություն էին անցել տասնյակ ռուս սպաների, Ասադի ռեժիմի սպաների և կառավարամետ հրամանատարների հսկողության ներքո և պատրաստ էին ուղարկվել Արևելյան Ուկրաինա՝ ռուսական կողմից կռվելու համար, սակայն SOHR-ը և *BBC-ի արաբական ծառայությունը* չեն կարողացել հաստատել նրանց տեղակայման մասին տեղեկատվությունը։ Միևնույն ժամանակ, *[[Նյու Յորք Թայմս|The New York Times]]*-ը, հղում անելով իր աղբյուրներին, հաղորդել է Ուկրաինայում կռվելու համար առնվազն 300 սիրիացիների Ռուսաստան ժամանելու մասին: Հրատարակության տվյալներով՝ նրանք սիրիական բանակի այն ստորաբաժանման զինվորներ էին, որը Սիրիայում պատերազմի ժամանակ համագործակցել էր ռուսական զորքերի հետ: Նրանք ստուգվել էին սիրիական և ռուսական հետախուզական գործակալությունների կողմից և սկսել էին մարզվել նախքան Ուկրաինա ուղարկելը։ Իր հերթին, *Middle East Eye*-ը, հղում անելով Սիրիայի կառավարության ներկայացուցչին, նշել է, որ մոտ 1000 սիրիացի մարտիկ է ուղարկվել Ռուսաստան մարզվելու, սակայն նրանցից միայն կեսն է մեկնել Ուկրաինա։ Ուկրաինական հետախուզության, Մարդու իրավունքների կենտրոնի և Պատերազմի ուսումնասիրության ինստիտուտի (ISW) տվյալներով՝ Խմեյմիմում գտնվող ռուսական ավիաբազան դարձել է սիրիացիների վերաբաշխման Ռուսաստանի ջանքերի կենտրոնը։

Ապրիլի սկզբին Ռուսաստանի պաշտպանության նախարար Սերգեյ Շոյգուն Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինին զեկուցել է Ուկրաինայում Ռուսաստանի կողմից կռվելու պատրաստ 16,000 սիրիացի կամավորներից ստացված դիմումների մասին։ Միևնույն ժամանակ, ըստ SOHR-ի հուլիսի 27-ի տվյալների, սիրիացի «վարձկանների» հավաքագրված թիվը կազմել է 2000 մարտիկ. նրանք գտնվում էին Ռուսաստանում և չէին մասնակցում մարտական ​​գործողություններին. մարտական ​​գործողությունների առաջնագծում նրանց մասնակցության ամենամեծ խոչընդոտը ռուսերենի չիմացությունն էր։ Իր հերթին, ԱՄՆ պաշտոնյաները և «*[[Ամերիկայի ձայն|Ամերիկայի ձայնի]]*» տեղական ակտիվիստների շրջանում աղբյուրները ապրիլի վերջին արդեն նշել էին սիրիացի վարձկանների փոքր թվի միացման մասին ռուսական բանակին ուկրաինական ճակատում, իսկ Ուկրաինայի նախագահի աշխատակազմի ազատ խորհրդական Ալեքսեյ Արեստովիչը հունիսի սկզբին տված իր հարցազրույցներից մեկում խոսել է Չկալովի ռուսական բազայի վրա հարձակման մասին, որի ընթացքում զոհվել է առնվազն 200 ռուս զինծառայող, այդ թվում՝ արաբներ, ենթադրաբար Սիրիայից. նրա խոսքով՝ սա արաբների կողմից Ռուսաստանի կողմից ռազմական գործողություններին մասնակցելու առաջին հաստատված դեպքն էր։ *Middle East Eye*-ը, հղում անելով սիրիական կառավարության պաշտոնյային, հաղորդել է, որ սիրիացի զինյալների հիմնական առաքելությունն էր ապահովել Wagner PMC-ի և Լուգանսկի ու Դոնեցկի այլ ռազմական կապալառուների վերահսկողության տակ գտնվող տարածքների անվտանգությունն ու պաշտպանությունը, սակայն նրանք կարող էին կանչվել ռազմաճակատ՝ մարտական ​​գործողությունների համար, եթե առաջանար արտակարգ իրավիճակ կամ անհետաձգելի անհրաժեշտություն։ *Middle East Eye*-ի այլ աղբյուրների համաձայն, այս ուժերը, հնարավոր է, ծառայել են ռուսական ռազմական կապալառու «Շչիտ»-ի և «Ռուսիչ» հակաօդային պաշտպանության և հարձակման խմբի հրամանատարության ներքո։ Նրանք նաև նշել են այս խմբի ներսում համակարգման խնդիրներ և լեզվական խոչընդոտներ։ Սեպտեմբերի 15-ին SOHR-ի աղբյուրները հաստատել են, որ որոշ սիրիացի «վարձկաններ» արդեն գտնվում են Ուկրաինայի արևելքում՝ նրանց խնդիրն էր պաշտպանել իրենց դիրքերը։ Սեպտեմբերի 21-ին SOHR-ի աղբյուրները հայտնել են, որ 25-րդ հատուկ նշանակության դիվիզիայի հարյուրավոր մարտիկներ սկսել են մասնակցել մարտական ​​գործողություններին Ուկրաինայի արևելքում գտնվող Ռուսաստանի կողմից վերահսկվող տարածքներում: Ստորաբաժանման մարտիկները ռուսերեն են խոսում 2021 թվականին Ռուսաստանում ռազմական պատրաստությունն ավարտելուց հետո: Հոկտեմբերի 4-ին SOHR-ն հայտնել է Խերսոնի հյուսիս-արևմտյան շրջանում մարտերում 25-րդ դիվիզիայի հինգ մարտիկի մահվան մասին։ 2022 թվականի նոյեմբերին Սիրիայի կառավարության խոսնակը *Middle East Eye*-ին ասել է, որ սիրիացիների զոհերի թիվը շատ ավելի բարձր է, քան հաղորդվել էր. այդ ժամանակ ուկրաինական ռմբակոծության հետևանքով զոհվել էր առնվազն 50 մարդ: Ռուսական բանակում սիրիացիների դերի վերաբերյալ նա նշել է. «Սիրիացիները չեն մասնակցում իրական մարտական ​​գործողություններին. նրանք հիմնականում ծառայում են որպես լոգիստիկ աջակցություն առաջնագծի մոտ: Այնուամենայնիվ, նրանցից մի փոքր թիվ կա, որը ծառայում է հրետանում»։

2024 թվականի փետրվարին Ուկրաինայի պաշտպանության նախարարության գլխավոր հետախուզական վարչությունը հայտարարություն է տարածել, որում պնդվում էր, որ Սիրիայի Շայրաթ օդանավակայանում ռուս զինվորներ և սիրիացի վարձկաններ մարզվում են Shahed 136 և Ababil-3 անօդաչու թռչող սարքերի, ինչպես նաև Raad հեռակառավարվող ինքնաթիռների շահագործման համար: Հայտարարության համաձայն՝ օպերատորների վերապատրաստումն իրականացրել են «Հեզբոլլահ»-ի և Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի մասնագետները, իսկ դրանց ղեկավարել է «Հեզբոլլահ»-ի հրամանատար Քամալ Աբու Սադիքը։

## Ուկրաինայի հավանական համագործակցությունը սիրիական ընդդիմության հետ
2024 թվականի դեկտեմբերի սկզբին՝ Սիրիայում ապստամբների լայնածավալ հարձակման ֆոնին, լրատվամիջոցներում սկսել են հայտնվել չհաստատված տեղեկություններ Ուկրաինայի ռազմական հետախուզության կողմից հակակառավարական ուժերի մարզման մասին, որը, ենթադրաբար, մոտ 20 փորձառու անօդաչու թռչող սարքերի օպերատորներ և 150 անօդաչու թռչող սարքեր էր ուղարկել Իդլիբում (նահանգ) գտնվող ապստամբների շտաբ՝ աջակցելու համար։

Ավելի վաղ Ուկրաինայի ռազմական հետախուզության «Kyiv Post»-ի աղբյուրը Հալեպի հարավարևելյան ծայրամասում գտնվող ռուսական ռազմաբազայի վրա սեպտեմբերի 15-ի հարձակումը, որի ընթացքում ոչնչացվել են ռուսական հարձակողական անօդաչու թռչող սարքեր և «քողարկված ինքնաշեն պայթուցիկ սարքեր», վերագրել էր Ուկրաինայի գլխավոր հետախուզական վարչության «Խիմիկ» խմբին։ Միևնույն ժամանակ, Ուկրաինան պաշտոնապես հերքել է «Սիրիայում իրավիճակի սրմանը մասնակցելու» վերաբերյալ ցանկացած մեղադրանք։

## Հակազդեցություն երրորդ երկրների կողմից Սիրիայի մասնակցությանը
### Իրավական ոլորտում գործողություններ
Եվրամիությունը, «հաշվի առնելով սիրիական ռեժիմի կողմից Ուկրաինայի դեմ Ռուսաստանի չհրահրված և անհիմն ռազմական ագրեսիայի աջակցության, այդ թվում՝ ռազմական աջակցության» փաստը, 2022 թվականի հուլիսի 21-ին պատժամիջոցներ է կիրառել Սիրիայի 10 անձանց և երկու կազմակերպությունների նկատմամբ, որոնք ներգրավված են «սիրիացի վարձկանների հավաքագրման մեջ՝ Ուկրաինայում ռուսական ուժերի հետ միասին կռվելու համար»։ Ալբանիան, Բոսնիա և Հերցեգովինան, Իսլանդիան, Լիխտենշտայնը, Նորվեգիան, Հյուսիսային Մակեդոնիան, Ուկրաինան և Չեռնոգորիան նույնպես միացել են այս պատժամիջոցներին։ Հուլիսի 26-ին Մեծ Բրիտանիան պատժամիջոցներ է կիրառել հինգ սիրիացի քաղաքացիների և մեկ սիրիական ընկերության նկատմամբ, որոնք, ըստ բրիտանական կառավարության, համագործակցել են Վեգների խմբի հետ։

### Գործնական գործողություններ
2022 թվականի փետրվարի 24-ին, լայնածավալ ներխուժման առաջին օրը, Դամասկոսի մոտակայքում իսրայելական ավիահարվածի հետևանքով սպանվել է երեք սիրիացի զինվոր։

2022 թվականի ապրիլի 23-ին Թուրքիան ժամանակավորապես փակել է իր օդային տարածքը Սիրիա ուղևորվող ռուսական քաղաքացիական և ռազմական ինքնաթիռների համար։

Մի քանի լրատվամիջոցների և Մարդու իրավունքների գերատեսչության (SOHR) տվյալներով՝ Իսրայելի ռազմաօդային ուժերը 2022 թվականի հուլիսին, սեպտեմբերին և հոկտեմբերին հարվածել են Դամասկոսի մոտակայքում գտնվող գործարաններին, որոնք հավաքում էին իրանական անօդաչու թռչող սարքեր։ Լրատվամիջոցների հաղորդագրությունները նաև ցույց են տվել, որ ոչնչացվել է նաև անօդաչու թռչող սարքերի պաշար, որը հնարավոր է՝ նախատեսված էր Ռուսաստան մատակարարելու համար։

## Հետևանքները Սիրիայի համար
Ուկրաինայում պատերազմի հետևանքով Սիրիան, ինչպես տարածաշրջանի շատ այլ երկրներ, կորցրել է Ուկրաինայից հացահատիկի և այլ ապրանքների հիմնական մատակարարումները։ Սա լրջորեն վատթարացրել է նրա արդեն իսկ ծանր տնտեսական վիճակը։ Ո՛չ Ռուսաստանը, ո՛չ էլ Իրանը չեն կարողացել փոխհատուցել Սիրիային այդ կորուստների համար։

Ռուսաստանի ներխուժումից հետո Սիրիայում խաղաղության բանակցությունները փակուղի են մտել: Բաշար ալ-Ասադի կառավարությունը Շվեյցարիան հայտարարել է անչեզոք՝ իր դաշնակից Ռուսաստանի դեմ ԵՄ պատժամիջոցներին աջակցելու պատճառով: ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Գեյր Պեդերսենը հայտարարության մեջ նշել է, որ սահմանադրական վերանայման բանակցությունների իններորդ փուլը չի ​​կարող տեղի ունենալ՝ հղում անելով չեզոքության հարցին՝ միաժամանակ ընդգծելով 11-ամյա հակամարտության բոլոր կողմերի «սիրիական քաղաքական գործընթացը պաշտպանելու այլուր գտնվող իրենց տարաձայնություններից» կարևորությունը: Դրանից հետո Սիրիայի հարցերով ՄԱԿ-ի հատուկ դեսպանորդը ափսոսանք է հայտնել, որ կառավարության և ընդդիմության միջև 2022 թվականի հուլիսի 25-ին Ժնևում մեկնարկելիք բանակցությունները «այլևս հնարավոր չեն»։

Ուկրաինա ներխուժելուց հետո Ռուսաստանը ստիպված է եղել համախմբել իր ուժերը՝ դուրս բերելով իր վարձկանների մի մասին Վագների խմբից և նահանջելով Սիրիայի հարավ-արևմտյան և հեռավոր արևելյան որոշ տարածքներից: Մոսկվան նաև հետ է կանչել իր գեներալներին, որոնք նախկինում տեղակայված էին սիրիական հակամարտության մեջ, Ուկրաինայում կռվելու համար: Ավելին, այն վերատեղակայել է Սիրիայում տեղակայված Ս-300 հակաօդային պաշտպանության համակարգերը Ուկրաինայում: Իրանը փորձել է լրացնել անվտանգության այն վակուումը, որը առաջացել էր Ռուսաստանի կողմից Սիրիայի որոշակի տարածքներից սահմանափակ դուրսբերման հետևանքով: Սա հատկապես նկատելի էր Սիրիայի հարավ-արևմուտքում, որը ռազմավարական նշանակություն ունի Իսրայելի համար: Այս ֆոնին Իսրայելը մեղադրել է Իրանին սիրիական օդանավակայանների օգտագործումը մեծացնելու մեջ՝ իր լիբանանյան դաշնակից «Հեզբոլլահ»-ին ժամանակակից զենք փոխանցելու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ընթացիկ իրադարձություններ
Կատեգորիա:Սիրիայի արտաքին հարաբերություններ