Սիմֆոնիա № 7 (Շոստակովիչ)

250px|մինի|Դ․Շոստակովիչ
250px|մինի|Շոստակովիչի ռադիոկոչը շրջափակված Լենինգրադից, 1941թ․ սեպտեմբեր 17
Դմիտրի Շոստակովիչի  *յոթերորդ սիմֆոնիան*  մի վսեմ դյուցազներգություն է սովետական ժողովրդի հայրենասիրության, ուժեղ կամքի և հերոսության մասին։ 1941 թվականի Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին իսկ օրերից Շոստակովիչը ցանկանում էր ֆաշիզմի դեմ մղվող պատերազմին նվիրված մի ստեղծագործություն գրել ։ Թշնամու կողմից շրջափակված Լենինգրադում, նա ստեղծում է իր 7-րդ սիմֆոնիան, որը  «Լենինգրադյան» անվանումը ստացավ։ Ստեղծագործության մեջ գեղարվեստական մեծ վարպետությամբ կոմպոզիտորը պատկերել է խաղաղ, ստեղծագործ աշխատանքով զբաղված սովետական ժողովրդին և հակադրել նրան բարբարոս ու դաժան թշնամուն։

Շոստակովիչն իր առջև խնդիր չէր դրել սիմֆոնիայում վերարտադրել պատերազմական գործողությունների ընթացքը ՝ ինքնաթիռների աղմուկը, թնդանոթների հրաձգությունը, տանկերի դղրդյունը։ Ազդեցիկ և ներգործուն երաժշտության միջոցով նա արտահայտել է պատերազմական տարիների դաժան և սարսափելի իրադարձությունների բովանդակությունը։

## Տեսակ
Շոստակովիչի սիմֆոնիաները մեծ ազդեցություն են ունեցել շատ կոմպոզիտորների վրա, այդ թվում՝ ավստրիացի երգահաններ Անտոն Բրուքների, Գուստավ Մալերի և ռուս կոմպոզիտոր, դաշնակահար Իգոր Ստրավինսկու վրա։

Այս ստեղծագործությունը Շոստակովիչի ամենաերկար սիֆոնիան է, և ռեպերտուարը նույնպես ամենաերկարներից մեկն է, մոտավորապես մեկ ժամ տասնհինգ րոպե տևողությամբ։

Սիմֆոնիան բացկացած է չորս մասից.

1.Ալլեգրո

2.Մոդերատո

3.Ադաջիո

4․Ալլեգրո նոն-տրոպպո

Առաջին մասում կոմպոզիտորը ներկայացնում է, թե ինչպես խաղաղ երկիր ներխուժեց ահեղ պատերազմը, և թե ինչպիսի խիզախություն ցուցաբերեցին սովետական մարդիկ, ինչեր տեսան պատերազմի ժամանակ։

Երկրորդ մասում մեղմ երաժշտությունը քնարական հիշողություններ է արթնացնում։

Երրորդ մասում կոմպոզիտորը նկարագրում է հայրենի բնությունը։

Չորրորդ մասը սկսվում է երրորդ մասից անմիջապես հետո։ Այս մասն առաջին մասի հետ միասին բացահայտում է սիմֆոնիայի հիմնական բովանդակությունը։ Առաջին մասում կոմպոզիտորը պատկերել է պայքարը՝ հանուն կյանքի և խաղաղության, իսկ չորրորդ մասում՝ արտահայել է գալիք հաղթանակը։ Այն ավարտվում է հերոսական և հաղթական բնույթ ունեցող ապոթեոզը հանդիսացող թեմայի հաղթական հնչողությամբ։
### Առաջին մաս
**Allegretto**,  **C-dur**

Այս մասը գրված է սոնատային ձևով։ Նախկինում այն անվանվել է «Պատերազմ»։ Նրա էքսպոզիցիան պատկերում է խաղաղ և ստեղծագործ աշխատանքով զբաղված սովետական մարդկանց և նրանց պարզ աշխարհը։

*Գլխավոր թեման*  հանգիստ է, մարմնավորում է էներգիայով լի ստեղծագործ մարդու ներքին ազատությունն ու նպատակասլացությունը։ Մեղեդին զարգանում է լայն ինտերվալային քայլերով, յուրահատուկ լադային լարվածությամբ, ստեղծված է դո-մաժոր դիատոնիկ լադում ֆա դիեզի առկայությամբ, ինչպես նաև համանուն դո-մինորի հակադրությամբ։ Այն  ներքին շարժումով ու զարգացումով եռամասանի կառուցվածք է։

*Օժանդակ թեման*  շարունակում է մնալ հանդարտ։ Ցածր ձայներում, հանգիստ և համաչափ ենթաձայների հնչողության ներքո, հնչում է արտահայտիչ և քնարական մի մեղեդի։
Բնության հանգիստ պատկերների վերարտադրությամբ Շոստակովիչն ընդգծում է ստեղծարար կյանքով ապրող մարդկանց հոգեկան հավասարակշռվածությունն ու ներդաշնակությունը։ Այդ խաղաղ իրականությունը պատկերող երաժշտության մեջ մուտք է գործում օտար, հազիվ նշմարելի թմբուկի դոփդոփյունը։ Սկսվում է սիմֆոնիայի առաջին մասի կենտրոնական էպիզոդը, որը նվիրված է պատերազմի, թշնամու հանցավոր ուժի հետևողական բացահայտմանը։ Պատերազմի ահարկու թեման այս էպիզոդում հնչում է տասներկու անգամ՝ թեմայի շարադրանքին հաջորդում են տասնմեկ վարիացիաներ։

Սկզբում թեման հնչում է միաձայն, հազիվ լսելի թմբուկի նվագակցության ներքո։ Սակայն աստիճանաբար, թեմայի յուրաքանչյուր նոր կրկնության հետ փոխվում է նրա հնչողությունը։ Թշնամու հարձակումը պատկերելու համար, կոմպոզիտորն ամեն անգամ տարբեր գործիքների միջոցով ստեղծում է նոր տեմբրային, հարմոնիկ, ֆակտուրային վարիացիաներ։ Չփոխելով թեմայի մեղեդին, հիմնական ՝ մի բեմոլ մաժոր տոնայնությունը, կոմպոզիտորն աստիճանաբար ուժեղացնում է յուրաքանչյուր վարիացիայի հնչողությունը, ընդգծելով պատերազմի թեմայի կոպիտ բնույթը։ Պղնձյա-փողային գործիքների հզոր հնչողությամբ մուտք է գործում մի նոր թեմա՝ «դիմադրության թեման», որն ասես, կասեցնում է պատերազմի թեմայի հաղթական թվացող երթը։ Այստեղ սկսվում է առաջին մասի ամենալարված բաժինը։ Սուր դիսոնանս հնչողություններով երաժշտությանը հաջորդում է ողբերգական մի մաս, որն ըստ կոմպոզիտորի «Ռեքվիեմ է, նվիրված պատերազմի զոհերին»։

Ռեքվիեմին հաջորդում է էլ ավելի ողբերգական մի հատված։ Քնարական օժանդակ թեման այստեղ հնչում է մենակատարի ֆագոտի մոտ, լարային գործիքների և դաշնամուրի նվագակցության ներքո։

Չնայած ռեպրիզայում արտահայտված ծանր ողբերգական ապրումներին, սիմֆոնիայի առաջին մասն ավարտվում է հանդարտ երաժշտությամբ։
### Երկրորդ մաս
**Moderato — Poco allegretto**
Երկրորդ մասն ամենակարճն է և տևում է 10-15 րոպե։ Այն սկզբում անվանվել է «Հիշողություններ»։

Այս մասը սկսվում է սկերցոյով, խաղաղ և աշխույժ թեմայով։ Ջութակների մուտքով է սկսվում Ֆուգան։ Մի քանի րոպե անց հնչում է ուժգին վարիացիան՝ մենակատար հոբոյի կատարմամբ, այնուհետև մյուս գործիքները շարունակում են մեղեդին։ Այստեղ թեման առաջին մասի հարցակողական թեմայից տարբերվում է։

Երրորդ մասը որոշ չափով նման է երկրորդ մասի սկզբին։

### Երրորդ մաս
**Adagio**
Երրորդ մասը բավականին նման է երկրորդ մասին և տևում է 15-20 րոպե։ Այն սկսվում է սկզբնական թեմայով, իսկ միջին հատվածն ավելի արագ է։ Սկզբում այս մասն ունեցել է «Հայրենի տարածքներ» անվանումը։ Կոմպոզիտորն այստեղ ցանկացել է պատկերել Լենինգրադը մթնշաղի ժամանակ և Նևա գետի դանդաղ հոսքը։ Փայտե-փողային գործիքների դանդաղ նվագակցությամբ, երկարատև նոտաներով, շեփորների ուղեկցությամբ սկսվում է երրորդ մասը։ Փայտե և պղնձե փողային գործիքները կրկնում են լարային թեմաները այլ կարճ վարիացիաներով։

### Չորրորդ մաս
**Allegro non troppo**
Չորրորդ մասը տևում է 15*20 րոպե, և նախկինում կոչվել է «Հաղթանակ», որը սկսվում է շատ հանդարտ երաժշտությամբ և հասնում բարձրության։ Բարձր նոտաներով շարունակվում է մեղեդին և ուղեկցվում է փայտե-փողային գործիքներով։ Ցածր լարային գործիքները հանկարծ սկսում են արագ քայլերգանման տոնայնությամբ։

## Երաժշտական գործիքներ
Ստեղծագործությունը գրված է․

**Փայտե-փողային երաժշտական գործիքներ**
* Երեք ֆլեյտա
* Երկու հոբոյ
* Անգլիական եղջրափողեր
* Երեք Կլառնետ
* Երկու ֆագոտ
* Կոնտրաֆագոտ
**Պղնձե-փողային երաժշտական գործիքներ**
* Վեց շեփոր
* Վեց տրոմբոն
* Ութ գալարափող
* Տուբա
**Հարվածային գործիքներ**
* Հինգ լիտավր
* Մեծ թմբուկ
* Փոքր թմբուկ
* Ափսե
* Գոնգ
* Եռանկյունի
* Դափ
* Քսիլոֆոն
**Սեղնաշարային գործիքներ**
* Դաշնամուր
**Լարային գործիքներ**
* Երկու տավիղ
* Տասնվեց առաջին ջութակ
* Տասնչորս երկրորդ ջութակ
* Տասներկու ալտ
* Տասը թավջութակ
* Ութ Կոնտրաբաս
## Պրեմիերաներ
Սիմֆոնիայի պրեմիերան տեղի է ունեցել 1942 թվականի մարտի 5-ին Կույբիշևում, որտեղ և Ռուսաստանի օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոնի խումբն այդ ժամանակ Էվակուացման մեջ էր։ Սիմֆոնիան առաջին անգամ ներկայացվել է ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, խորհրդային դիրիժոր Սամուիլ Սամոսուդի ղեկավարությամբ։

Այն ներկայացվել է ԽՍՀՄ-ի տարածքում, իսկ ավելի ուշ, նաև արևելքում։

Պրեմիերաներ են տեղի է ունեցել․
* Մոսկվայում  1942 թվականի մարտի 29-ին, Միությունների տան դահլիճում, Չայկովսկու անվան համամիութենական և ռադիոհեռուստատեսային մեծ սիմֆոնիկ նվագախմբի կատարմամբ,
* Թեհրանում՝ 1942 թվականի ապրիլին,   
* Լոնդոնում՝ 1942 թվականի հունիսի 22-ին, անգլիացի դիրիժոր Հենրի Ջոզեֆ Վուդի և Լոնդոնի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի կատարմամբ,
* ԱՄՆ, Նյու Յորք Սիթիում՝ 1942 թվականի հուլիսի 19-ին,  NBC-ի սիմֆոնիկ նվագախմբի կատարմամբ, ղեկավար Արտուրո Տոսկանինի, ով օպերային և սիմֆոնիկ ռեպերտուարի իր բազմաթիվ ռադիո- ու հեռուստատեսային հեռարձակումների և ձայնագրությունների միջոցով մեծ հռչակ էր ձեռք բերել ԱՄՆ-ում։
* Գերմանիայում՝ 1946  թվականի դեկտեմբերի 22-ին, Բեռլինի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի կատարմամբ, դիրիժոր՝ Սերջիու Չելիբիդակե։
## Հիշատակ
* 1985 թվականին Լենինգրադի ֆիլհարմոնիայի շենքի պատին մի հուշատախտակ փակցվեց հետևյալ խոսքերով․

* Բանաստեղծ և լրագրող Յուրի Վորոնովը 1968 թվականին «Բալլադ երաժշտության մասին» խորագրով բանաստեղծություն է գրել, որում նկարագրել է շրջափակված Լենինգրադը և 7-րդ սիմֆոնիան։ Այդ ստեղծագործությունը տեղ է գտել «Շրջափակում» բանաստեղծությունների ժողովածուում։
* Սիմֆոնիայի ներկայացման առթիվ նկարահանվել է «Լենինգրադյան սիմֆոնիա» ֆիլմը։
* 42-րդ բանակի հրետանի, զինվոր Նիկոլայ Սավկովը 1942 թվականի օգոստոսի գաղտնի օպերացիային և 7-րդ սիմֆոնիայի պրեմիերային նվիրված բանաստեղծություն է գրել։

## Գրականություն
* Սուսաննա Ամատունի , Երաժշտական գրականություն, Երևան-1981
* *Петров В. О.* Творчество Шостаковича на фоне исторических реалий XX века. — Астрахань: Изд-во ОГОУ ДПО АИПКП, 2007. — 188 с.
* *Русов Л. А.* «Ленинградская симфония. Дирижирует Евгений Александрович Мравинский». 1982. // *Иванов С. В.* Неизвестный соцреализм. Ленинградская школа. — СПб: НП — Принт, 2007. — 109 с.

## Արտաքին հղումներ
*Barnes, Julian, 'The Noise of Time', Vintage 2016 [ISBN 9781784703325]
*Blokker, Roy, with Robert Dearling, *The Music of Dmitri Shostakovich: The Symphonies* (Cranbury, New Jersey: Associated University Presses, Inc., 1979). .
*Dubinsky, Rostislav (1989). *Stormy Applause*. Hill & Wang 1989. .
*Programme note for the Symphony for performance by the London Shostakovich Orchestra
*Fay, Laurel, *Shostakovich: A Life* (Oxford and New York:Oxford University Press, 1989). .
*Geiger, Friedrich, notes for Teldec 21467: *Shostakovich: Symphony No. 7 "Lenningrad"*; New York Philharmonic Orchestra conducted by Kurt Masur.
*MacDonald, Ian, *The New Shostakovich* (Boston: Northeastern University Press, 1990). .
*Maes, Francis, tr. Arnold J. Pomerans and Erica Pomerans, *A History of Russian Music: From *Kamarinskaya *to* Babi Yar (Berkeley, Los Angeles and London: University of California Press, 2002). .
*Moynahan, Brian, *Leningrad: Siege and Symphony*. (Eastbourne, UK: Quercus Publishing, 2013) 
*Sollertinsky, Dmitri & Ludmilla, tr. Graham Hobbs & Charles Midgley, *Pages from the Life of Dmitri Shostakovich* (New York and London: Harcourt Brace Jovanovich, 1980). .
*Volkov, Solomon, tr. Antonina W. Bouis, *Testimony: The Memoirs of Dmitri Shostakovich* (New York: Harper & Row, 1979.). .
*Volkov, Solomon, tr. Antonina W. Bouis, *St. Petersburg: A Cultural History* (New York: The Free Press, 1995). .
*Volkov, Solomon (2004). *Shostakovich and Stalin: The Extraordinary Relationship Between the Great Composer and the Brutal Dictator*. Knopf. .
*Wilson, Elizabeth (1994). *Shostakovich: A Life Remembered*. Princeton University Press. .
*Ed Vulliamy, "Orchestral manoeuvres (part one)". ''The Guardian'', 25 November 2001.
*Ed Vulliamy, "Orchestral maneouvres &#91;sic&#93; (part two)". ''The Guardian'', 25 November 2001.
* Review of film version of the Symphony, St. Petersburg, 31 January 2005
* Programme, Shostakovich 7th Symphony/Cinemaphonia, Albert Hall, London May 9, 2005.
* Opus 60 — 60 лет спустя…
* Инго Метцмахер — 7 симфония Шостаковича (Classica.FM) 
* Другая Седьмая 

## Աղբյուրներ
* Full orchestral score  from the New York Philharmonic's archives
*1941 Symphony No.7 performance by Toscanini on YouTube

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիմֆոնիաներ