open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Յանինա Պորազինսկայա

մինի|աջից|200px|Հուշատախտակ Լյուբլինում գտնվող տան վրա, որտեղ մեծացել է Յանինա Պորազինսկայան
**Յանինա Պորազինսկայա** (, ), լեհ բանաստեղծուհի, գրող, խմբագիր, շվեդերեն գրականության թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Յանինա Պորազինսկայան ծնվել է 1882 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Լյուբլինում։ Ավարտել է Կրակովի Յագելոնյան համալսարանի բնական գիտությունների ֆակուլտետը։ Առաջին բանաստեղծությունները սկսել է գրել 1903 թվականին։ Համագործակցել է մանկական *«Przyjaciel Dzieci»*, *«Płomyczek»* և *«Płomyk»* ամսագրերի հետ։ Եղել է երիտասարդական սկաուտային շարժման ղեկավարներից։ 1917 թվականին հիմնել է *«Płomyczek»* ամսագիրը։ 1927-1939 թվականներին աշխատել է մանկապատանեկան *«Płomyczek»*, *«Słonko»* և *«Poranek»* ամսագրերում՝ որպես խմբագիր։

Յանինա Պորազինսկայան մահացել է 1971 թվականի նոյեմբերի 2-ին Վարշավայում։ Հուղարկավորվել է Վարշավայում գտնվող Պովոնզկիի գերեզմանատանը։

## Ընտրյալ երկեր

* 1923: *W spalonym dworze. Opowiadanie z 1920*
* 1924: *Kichuś majstra Lepigliny*
* 1925: *W Wojtusiowej izbie*
* 1929: *Kopciuszek*
* 1933: *Jaś i Kasia*
* 1933: *Wesoła gromada*
* 1937: *Legendy*
* 1937: *Maciuś Skowronek*
* 1938: *Baśń o siedmiu krukach*
* 1946: *O dwunastu z Zapiecka*
* 1947: *Borówka*
* 1947: *Pleciugowe nowinki*
* 1947: *Boża ścieżka królowej Kingi*
* 1950: *O babulce*
* 1952: *Smyku smyku na patyku* (բանաստեղծություններ)
* 1952: *Za górami… za lasami…*
* 1952: *Bajdurki*
* 1955: *Za trzydziewiątą rzeką*
* 1955: *Zuchwały strzyżyk*
* 1955: *Trzy gadulki*
* 1955: *Psotki i śmieszki* (բանաստեղծություններ)
* 1957: *Kto mi dał skrzydła*
* 1958: *Tajemnicze butki*
* 1958: *Wesele Małgorzatki*
* 1959: *Pan Twardowski w Czupidłowie*
* 1961: *I w sto koni nie dogoni* (հուշերի գիրք)
* 1961: *Czarodziejska księga*
* 1962: *Starodzieje*
* 1964: *Pamiętnik Czarnego Noska*
* 1967: *Moja książeczka*
* 1971: *Nad wiślaną wodą*
* 1973: *Szewczyk Dratewka*

## Մրցանակներ
* 1955, Ժողովրդական Լեհաստանի 10-ամյակի մեդալ
* 1969, Ժպիտի շքանշան
* 1950, Լեհաստանի գրողների միության մրցանակ
* 1953, Լեհաստանի վարչապետի մրցանակ
* 1957, Վարշավա քաղաքի մրցանակ

## Հիշատակ
* Յանինա Պորազինսկայա անունով Վարշավայում կոչվել է այգի և հրապարակ։
* Լյուբլինում գտնվող տանը, որտեղ մեծացել է Յանինա Պորազինսկայան, փակցված է հուշատախտակ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրություն 

Կատեգորիա:Լեհ բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Լեհ գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի գրողներ
Կատեգորիա:Լեհ մանկագիրներ
Կատեգորիա:Կրակովի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Լեհ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լեհ խմբագիրներ
Հարիեթ Լեյն

**Հարիեթ Լեյն** (,), նախագահ Ջեյմս Բյուքանանի եղբոր աղջիկը և ԱՄՆ առաջին տիկին՝ 1857-1861 թվականներին։

## Կենսագրություն
Լեյն ընտանիքը ծագումով Ֆրանկլինի շրջանի Փենսիլվանիա նահանգից էր։ Հարիեթը վաճառական Էլիոտ Տոլ Լեյնի և Ջեյն Էնն Լեյնի դուստրն էր։ 11 տարեկանում նա որբացել է։ Նրա խնամակալությունն անցել է Ջեյմս Բյուքանանին։ Հարիեթը սովորել է Արևմտյան Վիրջինիայի, Չարլստոնի գիշերօթիկ դպրոցում, ապա Վաշինգտոնի Ջորջթաունի կանանց վանքի դպրոցում։

## ԱՄՆ առաջին տիկին
1857 թվականին մայրաքաղաքը Սպիտակ տանը դիմավորել է նոր «ժողովրդավարական թագուհուն»։ Նա հայտնի է եղել Բյուքենենի նախագահության ժամանակ. կանայք կրկնօրինակել են նրա սանրվածքն ու հագուստի ոճը, ինչպես նաև աղջիկներին անվանել են նրա անունով։ Սպիտակ տանը գտնվելու ընթացքում հանդես է եկել ռեզերվացիայի բնիկ ամերիկացիների կենսապայմանների բարելավման օգտին։

## Հարսանիք
Երիտասարդ տարիներից Լեյնը սիրախաղի մեջ էր բազմաթիվ դենդիների հետ՝ անվանելով նրանց «համակրելի, բայց ահավոր տհաճ»։ Բյուքանանը հաճախ էր զգուշացրել նրան «ամուսնության հարցում հապճեպ որոշումներ կայացնելու» մասին։ 36 տարեկանում, հորեղբոր համաձայնությամբ, Հարիեթը ամուսնացել է Բալթիմորի բանկիր Հենրի Ջոնսթոնի հետ։

## Մահ
Հարիեթ Լեյնը մահացել է քաղցկեղից՝ 1903 թվականի հուլիսի 3-ին Ռոդ Այլենդ նահանգի Նարագանսեթ քաղաքում։ Նա թաղված է Մերիլենդի Բալթիմոր քաղաքում գտնվող Գրին Մաունթ գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* *Оригинальный текст на сайте [https://web.archive.org/web/20090111212321/http://www.whitehouse.gov/history/firstladies/hl15.html White House biography]*

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի առաջին տիկիններ
Տուղտ դեղատու

**Տուղտ դեղատու** (), տուղտազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

## Նկարագրություն
Առանցքային, երկար, 50 սմ երկարությամբ արմատով, կարճ հաստ կոճղարմատով մազապատ մեղրատու գեղազարդային բազմամյա խոտաբույս է։ 60-200 սմ բարձրությամբ ցողունների վերին մասը ճյուղավոր է, գորշականաչավուն։ Սղոցաեզր, թավոտ, հերթադիր տերևները ունեն երկար կոթուններ։ Միջին և ստորին տերևները 3-5 բլթակավոր են, իսկ վերինները՝ ամբողջական։ Կարճ ծաղկակոթերով խոշոր, բաց վարդագույն, հնգանդամ ծաղիկները խմբերով աճում են վերին տերևների անութներում։ Մանուշակագույն առէջների առէջաթելերը խողովակաձև միաձուլված են։ Պտուղները կազմված են սկավառակաձև սերմնիկներից, որոնք հասունանալիս առանձնանում են։

## Տարածվածություն
Աճում է ստորին լեռնային գոտու աղակալած մարգագետիններում, գետերի և առուների ափերին։ Հանդիպում է Արարատի և Արմավիրի մարզերում, Երևանում։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են տուղտի արմատները, տերևներն ու ծաղիկները, որոնք պարունակում են մեծ քանակությամբ լորձանյութեր, օսլա, եթերային յուղեր և ճարպային յուղեր, վիտամիններ, կարոտին և այլն։ Բույսի տերևների ու ծաղիկների տաք թուրմն որպես հանգստացնող և փափկացնող միջոց գործածում են լնդերի, բերանի խոռոչի, նշագեղձերի, կոկորդի բորբոքումների և տրախեիտների բուժման համար։ Տուղտի արմատներից պատրաստում են օշարակ, որը վաճառում են դեղատներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Տուղտազգիներ
Կատեգորիա:Դեկորատիվ բույսեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Շեյլա Կեսոնս

**Շեյլա Կեսոնս**, նաև **Շիլա Կեսոնս** (, ), հարավ-աֆրիկացի բանաստեղծուհի, թարգմանիչ, գրող և նկարիչ։ Գրել է աֆրիկաանս լեզվով։

## Կենսագրություն
Շեյլա Կեսոնսը ծնվել է 1922 թվականի օգոստոսի 9-ին ՀԱՀ-ում։ Ավարտել է Պիտերմարիցբուրգի համալսարանը, որտեղ նրա ուսուցիչը եղել է Դիրկ Օպերմանը։ Ամուսնանալուց հետո տեղափոխվել է Ամստերդամ։ Երկրորդ ամունսու հետ վերաբնակվել է Բարսելոնայում, որտեղ կաթոլիկություն է ընդունել։ Բարսելոնայում ապրել է ավելի քան 20 տարի, որից հետո վերադարձել է հայրենիք։ Բնակություն է հաստատել Քեյփթաունում, որտեղ ապրել է 25 տարի։

Իր կյանքի վերջին 10 տարիները անցկացրել է Քեյփթաունի մերձակայքում։ Կյանքի վերջին տարվա ընթացքում միմյանց փոխարինելով իր կողքին են եղել երկու որդիները։

Մահացել է 2004 թվականի նոյեմբերի 25-ին 82 տարեկան հասակում։

## Բանաստեղծությունների գրքեր
* *Plektrum*/ Պլեկտր (1970)
* *Die swart kombuis*/ Սև խոհանոց (1978)
* *Verf en vlam*/ Կտավ և կրակ (1978)
* *Donderdag of Woensdag*/ Չորեքշաբթի կամ երեքշաբթի (1978)
* *Die skitterende wond*/ Փայլով վերք (1979)
* *Die sagte sprong*/ Նուրբ ճանկ (1979)
* *Die somerjood* (1980)
* *Die woedende brood* (1981)
* *Omtoorvuur* (1982)
* *Verwikkelde lyn* (1983)
* *Membraan*/ Մեմբրանա (1984)
* *Poems: a selection*/ Ընտյալ բանաստեղծություններ (1985)
* *Die heilige modder*/ Սուրբ ցեխ (1988)
* *Die knetterende woord*/ Հնչող բառ (1990)
* *'n Engel deur my kop* (1997)
* *Die asem wat ekstase is* (2000)
* *Versamelde gedigte*/ Բանաստեղծությունների ամբողջական հավաքածու (2006)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Gilfillan F. R*. Geel grammofoon: perspektiewe op die werk van Sheila Cussons. — Kaapstad: Tafelberg, 1985.

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* Sheila Cussons (1922–2004) Sanlam ATKV LitNet Afrikaanse Album
* Sheila Cussons: Die lyf as landskap
* Die kunstenaarskap van Sheila Cussons, Amanda Botha, Litnet
* Obituary

Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իսպանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Հարավաֆրիկացի գրողներ
Իչինոմիա

thumb|Իչինոմիայի քաղաքապետարան
thumb|Օվարի Իչինոմիա
, քաղաք Ճապոնիայի Այչի պրեֆեկտուրայում։ Քաղաքը հաճախ անվանում են **Օվարի Իչինոմիա**, որպեսզի խուսափեն Իչինոմիա ավանի (այժմ Տոյոկավայի կազմում է) և Տիբա պրեֆեկտուրայի Իչինոմիայի հետ շփոթմունքից։

2015 թվականի մարտ ամսի տվյալների համաձայն՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում է 378 829 մարդ, իսկ բնակչության խտությունը՝ 3330 մարդ/կմ2։ Քաղաքը զբաղեցնում է 113,92 կմ2 տարածք։

## Աշխարհագրություն
Իչինոմիան գտնվում է Այչի պրեֆեկտուրայի արևմտյան հատվածում։ Սահմանակցում է Գիֆու պրեֆեկտուրային արևմուտքում։

### Հարևան բնակավայրեր
* Այչի պրեֆեկտուրա
** Կոնան
**Իվակուրա
**Ինաձավա
**Կիտանագոյա
**Կիյոսու
* Գիֆու պրեֆեկտուրա
** Հասիմա
**Կակամիգահարա
** Կասամացու
**Գինան

## Տնտեսություն
Իչինոմիայի տնտեսության մեջ պատմության ընթացքում նշանակալի է եղել տեքստիլ արտադրությունը։ Սակայն, այսօր քաղաքը տարածքային նշանակության արդյունաբերական և գյուղատնտեսական կենտրոն է, որը ունի բարդ կառուցվածք։ Իչինոմիայում գտնվում են «Kanesue» ընկերության գրասենյակները։

File: Kisogawa Bridge of Tōkaidō Shinkansen and Meishin Expressway.JPG|Իչինոմիայի արվարձան
File:一宮市 本町商店街 - Panoramio 44301903.jpg|Իչինոմիայի առևտրական փողոցները
File:株式会社カネスエ - panoramio.jpg|Kanesue
File:Telasswalk.ichinomiya.jpg|Telasswalk 


## Կրթություն
*Սուբուն համալսարան
*Այչի Կիվամի բժշկական քոլեջ
*Իչինոմիայում առկա են 42 տարրական դպրոցներ, 19 հանրային և մեկ մասնավոր միջնակարգ դպրոց ու 10 հանրային և 2 մասնավոր ավագ դպրոցներ։

## Քույր քաղաքներ
* Տրևիզո, Վենետո, Իտալիա, 2000 թվականի հունվարի 30-ից

## Հայտնի անձինք
*Մասաակի Կանդա, քաղաքական գործիչ
*Սինիտի Կոնդոհ, բեյսբոլիստ
*Տեցումա Եսակի, քաղաքական գործիչներ
*Յուկիկո Օկադա, երգիչ
*Հարուկա Տոմացու, հնչյունավորող
*Հիսա Օտա, դերսանուհի
*Կաձուո Ֆունակի, դերասան
*Ձյոձի Մացուոկա, ռեժիսոր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  

Կատեգորիա:Ճապոնիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ճապոնիայի հատուկ քաղաքներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքներ
Հրաչյա Շահազիզյան

**Հրաչյա Բաբկենի Շահազիզյան** (), հայ նավամոդելիստ։ ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1989), Հայաստանի վաստակավոր մարզիչ (1987), Հայաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետ (1999)։ Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու (1981), դոցենտ (1986)։ Հայաստանի նավամոդելային սպորտի ֆեդերացիայի նախագահ։

Նավամոդելիստներ Արման, Բաբկեն և Գայանե Շահազիզյանների հայրը։

## Կենսագրություն
Հրաչյա Շահազիզյանը ծնվել է 1947 թվականի փետրվարի 17-ին Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի)։ 1969 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի մեխանիկա-մեքենաշինության ֆակուլտետը։ 1969 թվականից դասավանդում է Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանում։ 1990-1993 թվականներին եղել է ինքնագործ տեխնիկական ստեծագործությունների, 1997 թվականից՝ Հայաստանի կրթության և գիտության նախարարության Տեխնիկական մոդելավորման հանրապետական կենտրոնի հիմնադիր-տնօրեն, 2005 թվականից՝ «Նավիգա» համաշխարհային կազմակերպության (Վիեննա) ԱԲ կորդային արագընթաց մոդելների բաժնի նախագահ։

## Մրցանակներ
Աշխարհի ութակի (1985, 1987, 1989, 1991, 1994, 2001, 2003), ԽՍՀՄ եռակի (1978, 1986, 1988) և Եվրոպայի չեմպիոն։ «Տուր-Եվրոպա» մրցաշարերի (1982, 1986), Համաշխարհային գավաթի խաղարկությունների (1998, 2000, 2004), միջազգային բազմաթիվ մրցումների հաղթող, աշխարհի և ԽՍՀՄ բազմակի ռեկորդակիր։

## Պարգևներ
* Մովսես Խորենացու մեդալ (2003)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նավամոդելիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ չեմպիոններ
Սերգեյ Շաբոյան

**Սերգեյ Հակոբի Շաբոյան** (), հայ ռադիոճարտարագետ։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1986), պրոֆեսոր (1988): ՀԽՍՀ պետական մրցանակ (1986):

## Կենսագրություն
Սերգեյ Շաբոյանը ծնվել է 1940 թվականի մարտի 3-ին, Երևանում։ 1971 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1979-1988 թվականներին եղել է Կիսահաղորդչային տեխնիկայի հատուկ կոնստրուկտորական բյուրոյի տնօրեն։ 1988-1997 թվականներին եղել է Երևանի պետական համալսարանի էլեկտրոնային սարքերի և նյութերի գիտահետազոտական լաբորատորիայի վարիչ։

Աշխատանքները վերաբերում են կիսահաղորդչային (սիլիցիումային) բյուրեղների արատներին, հզոր կիսահաղորդչային տեխնիկայի սարքերի ֆիզիկային, կառուցվածքին և ստեղծման արտադրակարգին։ Հզոր տրանզիստորի հիման վրա մշակել է միաբյուրեղ սիլիցումային թիթեղի հիմքով ինտեգրալ սխեմաներ (հզոր բանալիներ)։

Մահացել է 1997 թվականի հուլիսի 24-ին, Երևանում։

## Պարգևներ
1986 թվականին արժանացել է ՀԽՍՀ Պետական մրցանակի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ռադիոճարտարագետներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Բելլա Վեռնիկովա

**Բելլա Լվովնա Վեռնիկովա** (), բանաստեղծուհի, գրող, նկարչուհի, գրականագետ, Երուսաղեմի հրեական համալսարանի փիլիսոփայության դոկտոր։

## Կենսագրություն
Բելլա Վեռնիկովան ծնվել է 1949 թվականի նոյեմբերի 28-ին Օդեսայում սպայի ընտանիքում։ Մանկությունը անցկացրել է Իրկուտսկում, որտեղ նրա հայրը ծառայում էր որպես զինվորական գեոդեզիստ։ 1960-ական թվականներին սկզբին՝ հոր զորացումից հետո, Բելլայի ընտանիքը Օդեսա է վերդարձել։

Աշխատել է Օդեսայի պետական գրական թանգարանում և համալսարանի թերթում։ 1992 թվականին վերադարձել է հայրենիք՝ Իսրայել։

Ապրում և աշխատում է Երուսաղեմում։ Ընդգրկված է Օդեսայի *«Мория»* ալմանախի խմբագրական խմբի կազմում։

## Անձնական կյանք
* Առաջին ամուսին՝ Բորիս Բուրդա
** Որդի՝ Վլադիսլավ Բուրդա

## Գրքեր
*Ութ գրքերի հեղինակ*․

* Прямое родство. Одесса, 1991.
* The Poetry of Bella Vernikova. США, Лонг-Айленд, 1990.
* Звук и слово. Иерусалим: Филобиблон, 1999.
* Мурка тебе написала письмо! М.: Э.РА, 2006.
* Свободная интонация. М.: Э.РА, 2010.
* Воспоминание в цвете: стихи, графика, разветвленные тексты. М.: Э.РА, 2011.
* 
* 

## Հրապարակումներ անգլերեն և ճապոներեն թարգմանությամբ
* Modern Poetry in Translation (Oxford, United Kingdom) MPT 4: SECOND INTERNATIONAL POETS FESTIVAL JERUSALEM . Translated by Daniel Weissbort.
* Confrontation, Issues 39-43. Long Island University, 1989.
* METAMORPHOSES (Amherst, Mass., USA). A Journal of Literary Translation Winter 1998. BELLA VERNIKOVA Three Russian Poems. Translated from the Russian by Dan Levin, См. также.
* Hokusei review (Март 1995, Япония). Bella Vernikova. Translated by Yaguchi Yorifumi.
* Check list of Russian Women Poets: Modern Poetry in Translation No. 20 — 2002.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Читальный зал
* Мегалит
* Сетевая словесность
* Топос
* Альманах «Дерибасовская-Ришельевская» 

Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գրականագետներ
Կատեգորիա:Իսրայելցի բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Իսրայելցի գրողներ
Կատեգորիա:Իսրայելցի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Իսրայելցի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Իսրայելցի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Սկիկդա

**Սկիկդա** (, նախկին **Ֆիլիպվիլ**), Ալժիրի հյուսիս-արևելքում գտնվող քաղաք, համանուն վիլայեթի և շրջանի վարչական կենտրոնը։ 2008 թվականին անցկացված մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում է 163 618 մարդ։

## Պատմություն
Հռոմեական կայսրության տիրապետության ժամանակաշրջանում ժամանակակից Սկիկդայի տարածքում գոյություն ուներ մի այլ քաղաք, որը կոչվում էր Ռուսիկադե (): Այն ավերվել է վանդալների կողմից, 5-րդ դարում։

Իսկ հենց Սկիկդա քաղաքը հիմնվել է 1838 թվականին՝ ֆրանսիացի մարշալ Սթիվեն Շառլ Վիլեի հրամանով։ Ինչպես նաև կառուցվեց արհեստական նավահանգիստ։ Քաղաքն ստացավ Ֆիլիպվիլ անվանումը ():

1883 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Սկիկդան լրջորեն վնասվեց հզոր երկրաշարժից։

1955 թվականի օգոստոսի 20-ին՝ Ալժիրի Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, Ֆիլիպվիլն ապստամբների կողմից հարձակման ենթարկվեց։ Վերջիններս դաժան խոշտանգման ենթարկեցին քաղաքի բնակչությանը՝ չխնայելով ո՛չ կանանց, ո՛չ երեխաներին։ Մի քանի ժամ անց հարձակումը ճնշվեց դեպքի վայր ժամանած ֆրանսիական բանակի կողմից։

1962 թվականից Սկիկդան գտնվում է անկախ Ալժիրի կազմի մեջ։ 1970 թվականին Հասսի Ռ’մեյլից քաղաք մտցվեց գազի խողովակաշար։

## Աշխարհագրություն
Սկիկդան տեղակայված է Միջերկրական ծովի ափին՝ մայրաքաղաքից մոտավորապես 345 կմ դեպի արևելք։ Քաղաքի ռելիեֆը լեռնային է։

## Տնտեսություն և տրանսպորտ
Քաղաքային բյուջեն հիմնական եկամուտն ստանում է տեղական նավահանգստով սեղմված բնական գազը, մաքրված նավթը և նավթամթերքն արտահանելու միջոցով։ Բնական գազը քաղաք է հասնում վերոհիշյալ գազատար խողովակաշարի միջոցով, որը գտնվում է Հասսի Ռ’մեյլի մոտ։ Քաղաքային տնտեսության համար շահավետ ոլորտներ են համարվում նաև տեղական ջրերից ձկների արտահանումը, գյուղատնտեսական մթերքի վաճառքը, երկաթի և ալյումինից պատրաստված իրերի արտադրությունը։ Սկիկդան նաև կարևոր տրանսպորտային (ավտո- և երկաթուղային) հանգույց է, որը երկրի խոշորագույն արդյունաբերական կենտրոններին՝ Կոնստանտինային (90 կմ) և Աննաբային (110 կմ) մոտ է գտնվում։ Քաղաքով են անցնում № 3 խճուղին և տեղական նշանակության մի քանի ճանապարհներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1838 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ալժիրի քաղաքներ
Մակարդախոտ կպչուն

**Մակարդախոտ կպչուն** (), տորոնազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։

## Նկարագրություն
Կողավոր ցողուններով, 30-100 սմ բարձրությամբ միամյա խոտաբույս է։ Գծային-նշտարաձև նստադիր տերևների ստորին մակերեսը միջին ջղի երկարությամբ ծածկված է փշաձև մազիկներով։ Ցողունների հանգույցներում տերևները դասավորված են փնջաձև (6-8-ական)։ Անոթային ծաղկաբույլերում՝ 2-3 ծաղիկներից կազմված կիսահովանոցներում, աճում են մանր ծաղիկներ, որոնք ունեն երկարավուն բլթակներով սպիտակ չորս պսակաթերթիկներ։ Երկու մասից կազմված չոր պտղի մերիկարպիումները ծածկված են կեռիկանման մազիկներով։

## Տարածվածություն
Որպես մոլախոտ աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիների ճանապարհների եզրերին և ցանքսերում։ Հանդիպում է Շիրակի, Սյունիքի, Կոտայքի, Արմավիրի, Տավուշի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի մարզերում և Երևանում։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով ծաղկման շրջանում օգտագործվում են խոտային մասը, երբեմն էլ արմատները։ Բույսը պարունակում է դաբաղանյութեր, սապոնիններ, իրիդոիդներ, ֆլավոնոիդներ, C, K վիտամիններ, կիտրոնաթթու, կարմիր ներկանյութ և այլն։ Թարմ հյութը արտաքին օգտագործման եղանակով կիրառում են մաշկային ցաների, թութքի, ֆուրունկուլների, որքինի, պսորիազի և այլ մաշկային հիվանդությունների բուժման համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Տորոնազգիներ
Կատեգորիա:Միամյա բույսեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Ասիայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի բուսականություն
Ստալինա Ասրյան (ազատամարտիկ)

**Ստալինա Խորենի Ասրյան** (սեպտեմբերի 11, 1973, Բաքու- մարտի 20, 1993, Հակոբ Կամար գյուղ Մարտակերտի շրջան), բուժքույր, արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ստալինա Ասրյանը ծնվել է 1973 թվականի սեպտեմբերի 11-ին, Բաքու քաղաքում։ 1980 թվականին ընդունվել է միջնակարգ դպրոց։ 8-րդ դասարանից կրթությունը շարունակել է հաշվիչ մեքենաների ուսումնարանում։ 1992 թվականին ընդգրկվել է Սամվել Հարությունյանի պաշտպանական գումարտակի կազմում՝ որպես բուժքույր։ Գումարտակի կազմում մասնակցել է մի Դրմբոն, Չլդոոն, Ջանյաթաղ, Մաղավուզ, Չափար գյուղերի ինքնապաշտպանական և Շուշիի, Լաչինի շրջանների ազատագրման մարտական գործողություններին։ 1992 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Կճողուտ գյուղի ազատագրման ժամանակ ծանր վիրավորվել է, ապաքինվելուց հետո նորից շարք է վերադարձել։ Զոհվել է 1993 թվականի մարտի 20-ին Հակոբ Կամարի գյուղի ազատագրման ժամանակ։ Հուղարկավորվել է Ստեփանակերտի հուշահամալիրում։

Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» և «Մայրական երախտագիտություն` Արցախի քաջորդիներին» մեդալներով։

Ամեն տարի Ստեփանակերտ քաղաքում տեղի է ունենում շախմատի հուշամրցաշար՝ նվիրված Ստալինա Ասրյանի հիշատակին։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*ԱՐՑԱԽԻ ՀԵՐՈՍ ՀԱՅ ԿԱՆԱՅՔ  

Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կատեգորիա:Հայ բուժքույրեր
Ադմետոս

**Ադմետոս** (, «անզուսպ»), հունական դիցաբանության մեջ Ֆեսալիայի թագավոր Ֆերետայի և Պիրինիկլիմենի որդին է։ Նշված է «Իլյադ»-ում (II 714 և այլն)։

Կալիդոնյան վարազի որսի և արգոնացիների քարոզարշավի անդամ։

Հայտնի է այն պատմություններում, որտեղ նրան էր ծառայում Ապոլլոնը՝ որպես պատիժ վիշապ Պիոնին սպանելու համար։

Ապոլլոնը Ադմետոսի ոչխարների հոտը արածացնելու է տանում 1, 8 կամ 4 տարի։ Երբ Ապոլլոնը գմբեթավոր լեյտա և ոսկե կիֆառ էր նվագում, գիշատիչ գազանները դուրս էին գալիս անտառից, գնում դեպի ախոռ։ Առաջին անգամ առասպելը հիշատակել է Ֆրեյդը։ Սակայն Հոմերը հիշատակում էր Ապոլոնի մոտ դաստիարակված Էվմելի ձիերի մասին։

Երբ Պելիյը խոստացավ իր աղջիկ Ալքեստային տալ նրան, որը կլծի առյուծի կամ վարազի, Ապոլլոնը Ադմետոսին օգնում է անել դա (կամ էլ նրան օգնել են Ապոլլոնը և Հերակլը)։ Ադմետոսը համարվում էր նա Հերակլի սիրեցյալը։

Ադմետոսը մոռացել էր ամուսնական զոհաբերության մասին հայտնել Արտեմիսին,  զայրացած աստվածուհին հարսանեկան հանգստի ժամանակ նրան օձեր ուղարկեց, սակայն Ապոլլոնին հաջողվեց հանգստացնել նրանց։ Ի վերջո, Մոյրին հարբեցնելով՝ իմացան, որ Ադմետոսի փոխարեն կարող է ուրիշը մահանալ։  Դա արեց Ադմետոսի կին Ալքետիդան։ Սակայն Հերակլը ազատեց նրան Այդայից, վերադարձրեց Ադմետոսին։

Ադմետոս կառուցել է Ապոլոնի տաճար Թամինայում, Էրիտրեայում և Եվբեում։ Նա ունեցել է որդի և դուստր։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Admetus Alcestis Chiaramonti Inv1195.jpg
Պատկեր:Constance Phillott - The Herdsmen of Admetus.png
Պատկեր:Nicolas-Antoine Taunay - Apolo visitando Admeto.jpg
Պատկեր:J H Tischbein dÄ Alkeste 1.jpg
Պատկեր:Affreschi romani - pompei - alcesti e admeto2.jpg
Պատկեր:Affreschi romani - pompei - alcesti e admeto.JPG


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության կերպարներ
Կատեգորիա:Արգոնավորդներ
Կատեգորիա:Թեսալիայի առասպելներ
Իդա Ֆինկ

**Իդա Ֆինկ** (, , ), լեհ-իսրայելցի գրող, որի ստեղծագործության բավական մեծ մասը զբաղեցրել է Հոլոքոսթի թեման։

## Կենսագրություն
Իդա Ֆինկը ծնվել է 1921 թվականի նոյեմբերի 1-ին Զբարաժում։ Նրա հայրը եղել է բժիշկ, իսկ մայրը՝ ուսուցչուհի։ Սովորել է Լվովի կոնսերվատորիայում։ 1941 թվականին արտաքսվել է Զբարաժի գետտո, որտեղից հաջորդ տարի փախել է։ 1957 թվականին տեղափոխվել է Իսրայել և բնակություն հաստատել Հոլոնում, որտեղ աշխատել է երաժշտական գրականության բաժնի գրադարանավար։ Գրական գործունեությունը սկսել է 1971 թվականին։

Իդա Ֆինկը մահացել է 2011 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Թել Ավիվում՝ 89 տարեկան հասակում։ Կյանքի վերջին տարիները անցկացրել է Ռամատ Ավիվում։

## Ստեղծագործություն
Ֆինկը իր ստեղծագործությունները սկսել է հրապարակել 1971 թվականից։ Հրապարակել է պատմվածքների հինգ հավաքածու և մեկ վեպ։ Իդայի մի շարք գրքեր թարգմանվել են եվրոպական լեզուներով։

## Գրքեր
* Wiosna 1941 (2009)
* Odpływający ogród (2003)
* Ślady (1996, թարգմանվել է անգլերենով՝ «Traces»)
* Podróż (1990, թարգմանվել է անգլերենով՝ «The Journey»)
* Skrawek czasu (1987, թարգմանվել է անգլերենով՝ «A Scrap of Time»)

### Ռուսերենով
* Уплывающий сад. М.: Текст, 2019. — 302. с.

## Ճանաչում
* Աննա Ֆրանկի մրցանակ (1985),
* Ալբերտո Մորավիայի մրցանակ (1996),
* Իսրայելի մրցանակ (2008)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Sara R. Horowitz, Biography of Ida Fink, Jewish Women's Encyclopedia
* Michael A. Rauch, Ida Fink: An Appreciation, The Forward, 17 October 2011 
* Teaching the Holocaust through a story by Ida Fink 

Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Իսրայելի պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Իսրայելցի բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Իսրայելցի գրողներ
Կատեգորիա:Լեհ բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Լեհ գրողներ
Արման Շահազիզյան

**Արման Հրաչյայի Շահազիզյան** (), հայ նավամոդելիստ։ Միջազգային կարգի սպորտի վարպետ (1999)։ «Տեխնիկական մոդելավորման հանրապետական կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի մարզիչ-մանկավարժ, տեխնիկական գիտությունների թեկնածու։ Հայաստանի վաստակավոր մարզիչ (2012)։

Հրաչյա Բաբկենի Շահազիզյանի որդին է, Գայանե Շահազիզյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Արման Շահազիզյանը ծնվել է 1975 թվականի ապրիլի 2-ին, Երևանում։ 1996 թվականին ավարտել է Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանը։

Աշխարհի կրկնակի (1991, 1994) չեմպիոն և վեցակի ռեկորդակիր, ԽՍՀՄ չեմպիոն (1989), Եվրոպայի կրկնակի չեմպիոն, Համաշխարհային գավաթի խաղարկությունների (1997), «Տուր Եվրոպա» մրցաշարի (1988), բազմաթիվ միջազգային մրցումների հաղթող և մրցանակակիր։ 1998 թվականից՝ Տեխնիկական մոդելավորման հանրապետական կենտրոնի մարզիչ-մանկավարժ, 2000 թվականից միաժամանակ՝ Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի դասախոս։ 2014 թվականին Եվրոպայի առաջնությանը լավագույն մասնակցության և լավագույն արդյունք ցուցաբերելու համար Արման Շահազիզյանին շնորհվել են Վլադիսլավ Սուբոտինի (*A3* դասի) և Ռադ Ռադևի (*B1* դասի) անվանական «Լավագույն մարզիկ» գավաթները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նավամոդելիստներ
Կատեգորիա:Միջազգային կարգի սպորտի վարպետներ
Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ չեմպիոններ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ մարզիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Մավկա

**Մավկաներ** (*на́вки*; ; ; словин. *мавье, навье, мовье*), սլավոնական դիցաբանության կերպար, չար հոգիներ, հավերժահարսեր։ Հատկանիշներով նման են հավերժահարսերին, Կարպա-ուկրաինական «անտառային պաննա»-ներին կամ լեռնային իգական հոգիներին։

Հավանաբար, մավկաներ էին դառնում մահացած ծնված երեխաները, չմկրտված մահացած երիտասարդները կամ էլ այն մարդիկ, ովքեր մահացել էին հավերժահարսական շաբաթում։ Քիչ է տարածված այն վարկածը, որ Մավկաներ դառնում էին ծնողների կողմից անիծված կամ չար ոգիների կողմից գողացված երեխաները։

## Ժողովրդական պատկերացումներ
Մավկա (նավկա) բառը, ըստ երևույթին, առաջացել է սլավոնական *«навь»* բառից, որը նշանակում է «մահ», «մահացած մարմին»։

Ժողովրդական պատկերացումներով՝ Մավկաներ էին դառնում դեռահաս չմկրտված կամ իրենց մայրերի կողմից խեղդված երեխաները, նաև այն երեխաները, որոնք մահացել էին Հավերժահարսական շաբաթում։

Ըստ ուկրաինական եզակի հավատի՝ Մավկաներ հայտնվել են այն ժամանակ, «երբ հողը ծածկվել է գարնանային կանաչով»։

## Տես նաև
* Նայադներ
* Նիմփաներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*  (III, 241)
* |Матов Д. А. Верзиуловото коло и навите // «Български преглед», — София: 1895, кн. 9—10 
* 
* 
* Чубинский П. П. Труды этнографическо-статистической экспедиции в Западно-Русский край, снаряженной Императ. Рус. Географич. обществом. Материалы и исследования собранные д. чл. П. П. Чубинским. Т. 1 — : Типография В. Безобразова, 1872 — С. 485 (I, 206);
* Hanuš Machal, «Nakres slovanskeho Bajeslovi» (Прага, 1891, стр. 119—121)

## Արտաքին հղումներ
*  «Մավկա» 

Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հավերժահարսեր
Միքայել Շահրամանյան

**Միքայել Անդրանիկի Շահրամանյան** (), հայազգի ռազմական կոնստրուկտոր, շինարար, արտակարգ իրավիճակների բնագավառի գիտնական։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1993), պրոֆեսոր (1997), Ռուսաստանի պատվավոր շինարար, Ռուսաստանի Դաշնության կառավարության գիտության և տեխնիկայի բնագավառի մրցանակի դափնեկիր (1999, 2001), ՌԴ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (2002), ՌԴ ԶՈւ գեներալ-մայոր (2002):

## Կենսագրություն
Միքայել Շահրամանյանը ծնվել է 1952 թվականի հուլիսի 4-ին, Մոսկվայում, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Անդրանիկ և Սոֆյա Շահրամանյանների ընտանիքում։ Ավարտել է Մոսկվայի № 437 դպրոցը և 1970 թվականին ընդունվել Մոսկվայի ռազմական ակադեմիա, որն ավարտել է 1975 թվականին։ 1979 թվականից աշխատում է ՌԴ Քաղաքացիական պաշտպանության և արտակարգ իրավիճակների ԳՀԻ-ում, 1992 թվականից՝ պետական, 2000 թվականից, միաժամանակ՝ համաշխարհային երկրատեղեկատվության «Էքստրեմում» համակարգի, երկրաշարժագիտության դիտարկումների և երկրաշարժերի կանխատեսման դաշնային համակարգի գլխավոր կոնստրուկտոր, Մոսկվայի ֆիզտեխնիկական ինստիտուտի ամբիոնի վաիրչ, 2002 թվականից, միաժամանակ՝ ՌԴ գիտության և բարձր տեխնոլոգիաների կենտրոնի տնօրեն։

Մասնակցել է Չեռնոբիլի ատոմակայանի վթարի (1986), Սպիտակի երկրաշարժի  (1988 թվականի դեկտեմբեր) հետևանքների վերացման աշխատանքներին։

Աշխատանքները վերաբերում են երկրաշարժագիտությանը, երկրաշարժերի կանխատեսմանը, դրանց հետևանքների վերացմանը, ինչպես նաև արտակարգ իրավիճակների կառավարմանը և այդ բնագավառում գիտության ու գիտագործնական խնդիրների նպատակահարմար լուծմանը։ Հեղինակ է մենագրությունների։ 
ՌԴ բնական ԳԱ անդամ (2000):

## Պարգևներ և մրցանակներ
* ՌԴ գիտության վաստակավոր գործիչ (1998)
* ՌԴ Կառավարության մրցանակներ (1999, 2001)
* Ռուսաստանի Դաշնության կառավարության գիտության և տեխնիկայի բնագավառի մրցանակ (2000, 2002)
* Պ. Կապիցայի արծաթե (2002), գիտության և տեխնիկայի գյուտերի համար՝ 3 ոսկե, 2 արծաթե, 1 բրոնզե (Բրյուսել, Ժնև, Սեուլ) մեդալներ
* ՄԱԿ-ի գերազանցության վկայագիր (2002) «բնական աղետների հետևանքների մեղմացման խնդրի լուծման գործում ունեցած նշանակալի ներդրման համար»
* «ԽՍՀՄ գյուտարար» կրծքանշան (1983)
* Ռուսաստանի Արտակարգ իրավիճակների նախարարության «Պատվո նշան»
* «Ռուսաստանի պատվավոր շինարար» կրծքանշան

## Աշխատություններ
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Պատվո նշան» շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գյուտարարներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հայ շինարարներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական կոնստրուկտորներ
Կատեգորիա:Չեռնոբիլի ատոմակայանի վթարի լիկվիդատորներ
Կատեգորիա:ՌԴ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Արկանովի բաճկոնակի հուշարձան

**Արկադի Արկանովի բաճկոնակի հուշարձան** (), հումորային հուշարձան Ղրիմի Յալթա քաղաքի Հումորի ծառուղում, որը գտնվում է Առափնյա փողոցում՝ «Յուբիլեյնի» համերգասրահի մոտակայքում։

## Պատմություն
Հումորի ծառուղին հիմնադրվել է 2004 թվականին՝ Յալթայի հումորի ու երգիծանքի փառատոնի և նրա կազմակերպիչներ Վլադիմիր Դանիլեցի և Վլադիմիր Մոիսեենկոյի շնորհիվ։

Տարբեր տարիների ծառուղում հայտնվել են նաև Միխայիլ Ժվանեցկու պորտֆելը (2004), Ալեքսանդր Շիրվինդտի ծխամորճը (2006), Իոսիֆ Կոբզոնի խոսափողը (2007), Սոնյա մորաքրոջ հայելին ու գլխարկը՝ Կլարա Նովիկովայի պատվին (2014), «Հարմոն և կիթառ» քանդակը՝ քառյակասացներ Միխայիլ Վաշուկովի և Նիկոլայ Բանդուրինի պատվին (2015)։

Գրող-երգիծաբան Արկադի Արկանովի բաճկոնակի հուշարձանը բացվել է երկրորդ փառատոնի օրերին՝ 2005 թվականի օգոստոսին։ Արարողությունը տեղի է ունեցել հազարավոր քաղաքացիների ներկայությամբ, մասնակցել են նաև փառատոնի մասնակիցները, որոնք նաև գրողի ընկերներն են՝ Ռոման Կարցևը, Յան Առլազորովը, Ալեքսանդր Շիրվինդտը, Կլարա Նովիկովան, Վլադիմիր Վիշնևսկին, Պոնոմարենկո եղբայրները, Արկադի Ինինը, Վլադիմիր Դանիլեցը, Միխայիլ Աշումովը, Գեորգի Դելիևը և նրա «դիմակները», ինչպես նաև վրացի երգչուհի Թամարա Գվերդծիթելին։

Արկադի Արկանովը ներկա է եղել իր հագուստի պարագայի հուշարձանի բացմանը։ Երբ նա տեսել է քանդակը, զարմացել է, քանի որ մինչ այդ ասվել էր, որ պետք է տեղադրվի Արկանովի ֆրակի հուշարձանը։

## Նկարագրություն
Թիթեռնիկ փողկապով բաճկոնակը տեղադրված է 1:1,5 մասշտաբով գրքի վրա (Արկանովի ստեղծագործությունների հատորն է)։ Այդ հորինվածքն էլ ամրացված է դիորիտե պատվանդանին Քանդակը Ժվանեցկու պորտֆելից 4 մետր հեռավորության վրա է։ Քանդակագործ Իգոր Լիսենկոն քանդակը ստեղծել է երեք ամսում՝ ծախսելով 100 կիլոգրամ բրոնզ։ Նախագծի հեղինակն առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձրել քանդակի ամրացմանը սյանը, քանի որ նախորդ տարի Ժվանեցկու 67-կիլոգրամանոց բրոնզե պայուսակը բացումից մեկ շաբաթ անց գողացվել էր։

## Տես նաև
* Հումորի ծառուղի (Յալթա)
* Ժվանեցկու պորտֆելի հուշարձան
* Շիրվինդտի ծխամորճի հուշարձան
* Կոբզոնի խոսափողի հուշարձան
* Կլարա Նովիկովայի գլխարկի հուշարձան
* Հարմոն և կիթառ (քանդակ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2005 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Յալթայի հուշարձաններ
Սևերինա Դուխինսկայա

**Սևերինա Դուխինսկայա** (մինչ ամուսնությունը՝  Ժոխովսկայա, առաջին ամուսնությունից հետո՝ Պրուշակովա, , ), լեհ գրող, բանաստեղծուհի, լիբրետիստ, հրապարակախոս, թարգմանիչ, Փարիզի Անտրոպոլոգիական ընկերության (*Société d’anthropologie de Paris*) և Աշխարհագրական ընկերության (*Société de géographie*) պատվավոր անդամ։ Փարիզի Անտրոպոլոգիական ընկերության անդամ։

## Գործունեություն
Պատմաբան և ազգագրագետ Ֆրանցիսկ Դուխինսկու կինն է։ Լեհաստանում մշակութային շարժման ակտիվիստներից է։ 1847 թվականից ապրել է Վարշավայում։ 1856-1863 թվականներին հրատարակվել է «*Rozrywki dla Młodocianego Wieku*» ամսագրում, իր ստեղծագործությունները ներկայացրել է նաև «*Biblioteki Warszawskiej*»-ում։ Գրել է բանաստեղծություններ և արձակ ստեղծագործություններ, ֆրանսերենից կատարել է թարգմանություններ սկանդինավյան լեզուներով (մասնավորապես՝ Սյուլի-Պրյուդոմին), օգտագործել է «**Ուկրաինիչ**» (*Ukrainicz*) ծածկանունը։ Եղել է հայրենասեր, 1863-1864 թվականների լեհական ապստամբության ընթացքում գաղտնի կազմակերպել է ապստամբների ընտանիքների օգնության համակարգը։ Ապստամբության ճնշումից հետո արտագաղթել է Ֆրանսիա, բնակվել Փարիզում (1870-1876 թվականներին՝ Ֆրանսիայի սահմաններից դուրս), որտեղ էլ մահացել է 1905 թվականին։ Ամուսնու հետ միասին թաղված է Մոնմորանսիի գերեզմանոցում։

## Երկեր
* *Powieści naszych czasów* (1853)
* *Elżbieta Drużbacka* (1855)
* *Do Towarzystwa Historyczno Literackiego* (1872)
* *Królowie polscy w obrazach i pieśniach* (1893)

## Գրականություն
* Encyklopedya Powszechna Kieszonkowa, zeszyt X, Nakład druk i własność Noskowskiego, Warszawa 1888.
* Barbara Konarska-Pabiniak. Seweryna Duchińska — literatka i patriotka 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Работы С. Духинской

Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լեհ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Լեհ բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Լեհ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Լեհ կին գրողներ
Կատեգորիա:Լեհ հրապարակախոսներ
Երանուհի Շահբազյան

**Երանուհի (Օլգա) Շահբազյան** (ծննդյան թիվն անհայտ է, Նոր Նախիջևան, Ռուսաստան - 1920-ական թվականների կեսեր), թատերական և մշակութային գործիչ։

## Կենսագրություն
Երանուհի (Օլգա) Շահբազյանը ծնվել է Նոր Նախիջևան քաղաքում (այժմ՝ Դոնի Ռոստովի Պրոլետարսկի շրջանի կազմում), որտեղ ստացել է ռուսական և հայկական կրթություն։

1870-ական թվականների սկզբներից զգալի դերակատարում է ունեցել ծննդավայրի մշակութային կյանքում։ 1870-1871 թվականների թատերաշրջանում Շահբազյանը մասնակցել է դերասան, թատերական գործիչ Թովմաս Ֆասուլաճյանի ներկայացումներին, որոնց շնորհիվ մտերմական կապ է հաստատել դերասան Պետրոս Ադամյանի հետ։ Դրանից հետո նրանք ունեցել են երկարատև նամակագրական կապ, Շահբազյանն Ադամյանին օգնել է խորհուրդներով։

Երանուհի Շահբազյանը եղել է Նոր Նախիջևանի կրթական, մշակութային, հատկապես՝ թատերական, կյանքի նշանավոր դեմքերից։ Համայնքը նրան համարել է «պատվո տիկին»։ Շահբազյանի շնորհիվ պահպանվել են Պետրոս Ադամյանի բազմաթիվ նամակների բնագրերը։ Այդ նամակները հետագայում Երվանդ Շահազիզի ջանքերով բերվել են Հայաստան և պահ տրվել Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանում։ Դրանք տպագրվել են նաև «Պ. Ադամյանի նամականի ժողովածուում» (Երևան, 1959)։

Երանուհի Շահբազյանը վախճանվել է խոր ծերությունում՝ 1920-ական թվականների կեսերին։

## Աղբյուրներ
* 

## Արտաքին հղումներ
* Պետրոս Ադամյանի անձնական կյանքի փակ էջերը

Կատեգորիա:Հայ թատերական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Կոբզոնի խոսափողի հուշարձան

**Իոսիֆ Կոբզոնի խոսափողի հուշարձան** (), հումորային հուշարձան Ղրիմի Յալթա քաղաքի Հումորի ծառուղում, որը գտնվում է Առափնյա փողոցում՝ «Յուբիլեյնի» համերգասրահի մոտակայքում։

## Պատմություն
Հումորի ծառուղին հիմնադրվել է 2004 թվականին՝ Յալթայի հումորի ու երգիծանքի փառատոնի և նրա կազմակերպիչներ Վլադիմիր Դանիլեցի և Վլադիմիր Մոիսեենկոյի շնորհիվ։

Տարբեր տարիների ծառուղում հայտնվել են նաև Միխայիլ Ժվանեցկու պորտֆելը (2004), Արկադի Արկանովի բաճկոնակը (2005), Ալեքսանդր Շիրվինդտի ծխամորճը (2006), Սոնյա մորաքրոջ հայելին ու գլխարկը՝ Կլարա Նովիկովայի պատվին (2014), «Հարմոն և կիթառ» քանդակը՝ քառյակասացներ Միխայիլ Վաշուկովի և Նիկոլայ Բանդուրինի պատվին (2015)։

Անվանի երգիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Իոսիֆ Կոբզոնի խոսափողի հուշարձանը բացվել է չորրորդ փառատոնի օրերին՝ 2007 թվականի օգոստոսին։ Բացման արարողությանը ներկա է եղել նաև երգիչը։ Յալթայի քաղաքապետ Սերգեյ Բրայկոն ելույթում նշել է, որ փոքր-ինչ զարմացած է հուշարձանի տեսքից և կատակով պահանջել, որ փառատոնի կազմակերպիչները ներկայացնեն այս ինքնատիպ քանդակը տեղադրելու Իոսիֆ Դավլովիչի գրավոր համաձայնությունը։ «Մենք շատ ուրախ ենք, որ մեր քաղաքում հայտնվել է Կոբզոնի նման մեծ դերասանի հուշարձանը, և այդ հուշարձանը, անշուշտ, կդառնա զբոսաշրջիկների համար ուխտատեղի»,- նշել է քաղաքապետը։

Կոբզոնը խոստովանել է, որ սիրում է հանգստանալ Յալթայում, և ուրախ է, որ իր հուշարձանը հենց այստեղ է կառուցվել՝ «Յուբիլեյնի» համերգասրահի դիմաց։ Բազմաթիվ երկրպագուների հետ նա առանց նվագակցության կատարել է Սև ծովի մասին իր հանրահայտ երգերից մեկը։

## Նկարագրություն
Քանդակագործական հորինվածքն ունի թագով ջութակի բանալու տեսք։ Բանալին գտնվում է երաժշտական ձայնապնակի վրա, իսկ կենտրոնում խոսափողն է։ Այդ ամենը կանգնած է մեկմետրանոց պատվանդանի վրա։ Հուշարձանի հեղինակ քանդակագործ Իգոր Լիսենկոն այն ձուլել է Կիևում։ Քանդակի բարձրությունը 120 սմ է, քաշը՝ 97 կգ։

Հուշարձանի հովանավորն է «Ռուսական երկաթուղիներ» ընկերությունը։

## Տես նաև
* Հումորի ծառուղի (Յալթա)
* Ժվանեցկու պորտֆելի հուշարձան
* Արկանովի բաճկոնակի հուշարձան
* Շիրվինդտի ծխամորճի հուշարձան
* Կլարա Նովիկովայի գլխարկի հուշարձան
* Հարմոն և կիթառ (քանդակ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2007 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Յալթայի հուշարձաններ
Բաշիր Սաֆարօղլի

**Բաշիր Սաֆար օղլի Սաֆարով** (, ), թատրոնի և կինոյի ադրբեջանցի դերասան, Ադրբեջանական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1968), Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստուհի Աֆակ Բաշիրղիզու հայրը։

## Կենսագրություն
Բաշիր Սաֆարօղլին ծնվել է 1925 թվականի մարտի 11-ին Բաքվում։ Մասնակցել է Նիյազ Շարիֆովի թատրոններում գործող ադրբեջանական խմբերի ներկայացումներին։ 1944 թվականին մտել է արտիստական ընկերության խմբի մեջ։ Որոշ ժամանակ անց նա ընդունվեց երաժշտական թատրոն՝ որպես դերասան։ Բեմական առաջին ուսուցիչներն են եղել Աղաելի Դադաշևը և Լութֆալի Աբդուլլաևը։

Իր բեմական գործունեության ընթացքում կերտել է բազմաթիվ դերեր, ինչպես՝ *Մոհսուն* («Հարսը արժե հինգ դրամ», Մամեդ Սաիդ Օրդուբադի), *Չիքո* («Քետո և Քոտե», Վլադիմիր Դոլիձե), *Մաշադի Իբադ* («Սա չլինի, նա լինի», Ուզեիր Հաջիբեկով), *Նաջաֆ* («Կռունկներ», Ռուստամ Սուլեյման և Սեիդ Ռուսթամով), *Ղադիր*, *Գյուլիմսարով* («Ուլդուզ», Սաբիթ Ռահման և Սուլեյման Ալեսկերով), *Սալյանսկի* (Մահարրամ Ալիզադե և Ֆիքրեթ Ամիրով), *Հաջի Ղարա* («Ագահ», Միրզա Ախունդով և Շամսի Բադալբեկլի), *Քազբեք* («Մեր գյուղի երգը», Քարիմ Քարիմով և Զաքիր Բաղըրով), *Միր Իսմաիլ* («Ոսկու փնտրողներ», Հասան Սեյիդբեկլի և Թոֆիկ Կուլիև)։

1964 թվականի հունիսի 29-ին Բաշիր Սաֆարօղլին արժանացել է Ադրբեջանի վաստակավոր արտիստ, իսկ 1968 թվականի հունիսի 25-ին ` Ժողովրդական արտիստի պատվավոր կոչմանը։

Բաշիր Սաֆարօղլին մահացել է 1969 թվականի մարտի 23-ին Բաքվում։

## Ֆիլմագրություն
* «Այգյուն» (1960),
* «Տարօրինակ պատմություն» (1960),
* «Որտեղ է Ահմեդ» (1963),
* «Ուլդուզ» (1964),
* «Հրաշալի է ապրել» (1966),
* «Նասրեդին Խոջայի 12 գերեզման» (1966),
* «Բաշիր Սաֆարօղլի» (1969),
* «Դերասանուհու ժպիտը» (1974);

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բաշիր Սաֆարօղլու
* [Բաշիր Սաֆարօղլու և [Ալիաղա Աղաև]]

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի դերասաններ
Շիրվինդտի ծխամորճի հուշարձան

**Ալեքսանդր Շիրվինդտի ծխամորճի հուշարձան** (), հումորային հուշարձան Ղրիմի Յալթա քաղաքի Հումորի ծառուղում, որը գտնվում է Առափնյա փողոցում՝ «Յուբիլեյնի» համերգասրահի մոտակայքում։

## Պատմություն
Հումորի ծառուղին հիմնադրվել է 2004 թվականին՝ Յալթայի հումորի ու երգիծանքի փառատոնի և նրա կազմակերպիչներ Վլադիմիր Դանիլեցի և Վլադիմիր Մոիսեենկոյի շնորհիվ։

Տարբեր տարիների ծառուղում հայտնվել են նաև Միխայիլ Ժվանեցկու պորտֆելը (2004), Արկադի Արկանովի բաճկոնակը (2005), Իոսիֆ Կոբզոնի խոսափողը (2007), Սոնյա մորաքրոջ հայելին ու գլխարկը՝ Կլարա Նովիկովայի պատվին (2014), «Հարմոն և կիթառ» քանդակը՝ քառյակասացներ Միխայիլ Վաշուկովի և Նիկոլայ Բանդուրինի պատվին (2015)։

Դերասան, Մոսկվայի երգիծանքի թատրոնի ղեկավար, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Ալեքսանդր Շիրվինդտի ծխամորճի հուշարձանը բացվել է երրորդ փառատոնի օրերին՝ 2006 թվականի օգոստոսին։ Արարողությունը տեղի է ունեցել բազմաթիվ քաղաքացիների ներկայությամբ։

Ալեքսանդր Շիրվինդտը ներկա է եղել իր ծխամորճի հուշարձանի բացմանը։ Ըստ նրա՝ «իր ծխամորճն ավելի հայտնի է, քան ինքը»։ Դերասանի ավտոմեքենայի մեջ, ամառանոցում կան բազմաթիվ ծխամորճներ, և նա չգիտի, թե քանիսն ունի։

## Նկարագրություն
Քանդակագործական հորինվածքը պատրաստված է բրոնզից և պատկերում է թատերական վարագույր ու դիմակ, որի տակից երևում են Ալեքսանդր Շիրվինդտի շրթունքները ծխամորճով։ Այդ ամենը տեղադրված է «Շիրվինդտ» գրությամբ գրքի վրա, որն էլ ամրացված է գրանիտե պատվանդանին։ Հուշարձանի քաշը մոտ 80 կգ է։

## Տես նաև
* Հումորի ծառուղի (Յալթա)
* Ժվանեցկու պորտֆելի հուշարձան
* Արկանովի բաճկոնակի հուշարձան
* Կոբզոնի խոսափողի հուշարձան
* Կլարա Նովիկովայի գլխարկի հուշարձան
* Հարմոն և կիթառ (քանդակ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2006 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Յալթայի հուշարձաններ
Սոֆյա Բոգդանովիչ

**Սոֆյա Բոգդանովիչ (Բոգդանովիչովա)** (, ), լեհ բանաստեղծուհի, արձակագիր, թարգմանչուհի, երեխաների և պատանիների համար ստեղծագործությունների հեղինակ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Վիլնոյի Ստեֆան Բատորիի անվան համալսարանի հումանիտար գիտությունների ֆակուլտետը։ Այնտեղ էլ ամուսնացել է։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսելուց հետո տեղափոխվել է սկզբում Ռումինիա, այնուհետև՝ Հարավսլավիայով անցել Իտալիա և Ֆրանսիա, 1943 թվականին բնակություն հաստատել Մեծ Բրիտանիայում՝ Ուելսում, որտեղ էլ պատերազմից հետո միացել է գերմանական ճամբարների գերությունից ազատված ամուսնուն։ 1960 թվականին, որդու հետ վերամիավորվելու նպատակով, տեղափոխվել է Կանադա և 1965 թվականին մահացել Տորոնտոյում։

## Ստեղծագործական ուղի
Որպես բանաստեղծուհի՝ առաջին անգամ 1921 թվականին տպագրվել է լվովյան «*Wiek Nowy*» թերթի էջերում։ Առաջին երկու վեպերը՝ «*Wschodni Wiatr*» («Արևելյան քամի», 1937) և «*Droga do Daugiel*» («Ճանապարհ դեպի Դաուգել», 1938), տպագրվել են Լեհաստանում, նրա երրորդ վեպը` «*Gwiazdy I Kamienie*»-ը («Աստղեր և քարեր»), 1960 թվականին լույս է տեսել Տորոնտոյում։ Գրքերը նվիրված են Կանադայի լեհ ներգաղթյալների կյանքին։ 1954 թվականին Սոֆյա Բոգդանովիչն Ուելսում հրատարակել է  պոեզիայի իր առաջին գիրքը՝ «*Ziemia Miłośći*» («Սիրո Երկիր»), որտեղ արտահայտվում է հայրենիքի հանդեպ կարոտը։ Բանաստեղծությունների երկրորդ ժողովածուն՝ «*Przeciwiajac Sie Swierszczom*»-ը («Դիմադրություն ծղրիդներին», 1965), գովերգում է Ուելսի գեղեցկությունը։ Սոֆյա Բոգդանովիչի բանաստեղծությունների վերջին շարքը Կանադայի քաղաքային կյանքի դժվարություններին ներգաղթյալների հարմարվողականության մասին է։

Սոֆյա Բոգդանովիչն ամերիկացի և ֆրանսիացի բանաստեղծների ստեղծագործությունների հայտնի թարգմանիչ է։ Նրա գրական ստեղծագործություններից մի քանիսը արժանացել են մրցանակների։

## Գրականություն
* Lesław Bartelski M.: Polscy pisarze współcześni, 1939-1991: Leksykon. Wydawn. Nauk. PWN. ISBN 83-01-11593-9.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհ մանկագիրներ
Կատեգորիա:Լեհ բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Լեհ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Վիլնյուսի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լեհ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կլարա Նովիկովայի գլխարկի հուշարձան

**«Կլարա Նովիկովայի գլխարկ» հուշարձան** (), հումորային հուշարձան Ղրիմի Յալթա քաղաքի Հումորի ծառուղում, որը գտնվում է Առափնյա փողոցում՝ «Յուբիլեյնի» համերգասրահի մոտակայքում։

## Պատմություն
Հումորի ծառուղին հիմնադրվել է 2004 թվականին՝ Յալթայի հումորի ու երգիծանքի փառատոնի և նրա կազմակերպիչներ Վլադիմիր Դանիլեցի և Վլադիմիր Մոիսեենկոյի շնորհիվ։

Տարբեր տարիների ծառուղում հայտնվել են նաև Միխայիլ Ժվանեցկու պորտֆելը (2004), Արկադի Արկանովի բաճկոնակը (2005), Ալեքսանդր Շիրվինդտի ծխամորճը (2006), Իոսիֆ Կոբզոնի խոսափողը (2007), «Հարմոն և կիթառ» քանդակը՝ քառյակասացներ Միխայիլ Վաշուկովի և Նիկոլայ Բանդուրինի պատվին (2015)։

Ռուսաստանի ժողովրդական արտիստուհի Կլարա Նովիկովայի գլխարկի հուշարձանը բացվել է հումորի և էստրադայի «Մոսկվա - Յալթա - Տրանզիտ» փառատոնի օրերին՝ 2014 թվականի հուլիսին։ Քանդակը բացել է անձամբ Կլարա Նովիկովան։

Արարողությանը մասնակցել են նաև փառատոնի նախագահ Միխայիլ Աշումովը, փառատոնի ժյուրիի նախագահ, ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ, գրող Արկադի Արկանովը, Ռուսաստանի վաստակավոր արտիստներ Նիկոլայ Բանդուրինը և Սիմոն Օսիաշվիլին, ջութակահար Ստեպան Մեզենցևը, պաշտոնյաներ ու պատասխանատուներ, ինչպես նաև հուշարձանի հեղինակները՝ Իգոր և Էլեոնորա (Էլլա) Լիսենկոները։

## Նկարագրություն
Քանդակագործական հորինվածքը պատրաստված է բրոնզից։ Այն ունի գլխարկով հայելու տեսք, ներքևում գրված է Նովիկովայի կերտած ամենահայտնի հերոսուհու անունը՝ Սոնյա մորաքույր։

## Տես նաև
* Հումորի ծառուղի (Յալթա)
* Ժվանեցկու պորտֆելի հուշարձան
* Արկանովի բաճկոնակի հուշարձան
* Շիրվինդտի ծխամորճի հուշարձան
* Կոբզոնի խոսափողի հուշարձան
* Հարմոն և կիթառ (քանդակ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2014 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Յալթայի հուշարձաններ
Հարմոն և կիթառ (քանդակ)

**«Հարմոն և կիթառ» քանդակ** (), հումորային հուշարձան Ղրիմի Յալթա քաղաքի Հումորի ծառուղում, որը գտնվում է Առափնյա փողոցում՝ «Յուբիլեյնի» համերգասրահի մոտակայքում։

## Պատմություն
Հումորի ծառուղին հիմնադրվել է 2004 թվականին՝ Յալթայի հումորի ու երգիծանքի փառատոնի և նրա կազմակերպիչներ Վլադիմիր Դանիլեցի և Վլադիմիր Մոիսեենկոյի շնորհիվ։

Տարբեր տարիների ծառուղում հայտնվել են նաև Միխայիլ Ժվանեցկու պորտֆելը (2004), Արկադի Արկանովի բաճկոնակը (2005), Ալեքսանդր Շիրվինդտի ծխամորճը (2006), Իոսիֆ Կոբզոնի խոսափողը (2007), Սոնյա մորաքրոջ հայելին ու գլխարկը՝ Կլարա Նովիկովայի պատվին (2014)։

Քառյակասացներ Միխայիլ Վաշուկովի և Նիկոլայ Բանդուրինի պատվին ստեղծված այս հուշարձանը բացվել է հումորի և էստրադայի «Մոսկվա - Յալթա - Տրանզիտ» փառատոնի օրերին՝ 2015 թվականի հունիսի 28-ին։ Վաշուկովը և Բանդուրինը, որոնք մասնակցել են հուշարձանի բացման արարողությանը, փառատոնի անփոխարինելի մասնակիցներն ու ժյուրիի անդամներն են հիմնադրման օրվանից։

## Նկարագրություն
Հուշարձանի հեղինակները քանդակագործներ Իգոր և Էլեոնորա (Էլլա) Լիսենկոներն են։ Քանդակագործական հորինվածքը պատկերում է դերասանների սիրելի նվագարանները՝ Վաշուկովի կիթառը և Բանդուրինի հարմոնը։ Հեղինակների խոսքով՝ դրանք դերասանների երաժշտական գործիքների ճշգրիտ պատճեններն են։

Քանդակը ձուլված է բրոնզից, իսկ պատվանդանը գրանիտե է։ Նվագարանների վրա գրված են դերասանների ազգանունները. կիթառի վրա՝ Վաշուկով, հարմոնի վրա՝ Բանդուրին։

## Տես նաև
* Հումորի ծառուղի (Յալթա)
* Ժվանեցկու պորտֆելի հուշարձան
* Արկանովի բաճկոնակի հուշարձան
* Շիրվինդտի ծխամորճի հուշարձան
* Կոբզոնի խոսափողի հուշարձան
* Կլարա Նովիկովայի գլխարկի հուշարձան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2015 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Յալթայի հուշարձաններ
Աղավնի Տեր-Ստեփանյան

**Աղավնի Հարությունի Տեր-Ստեփանյան **(հունիսի 18, 1966 թվական, Երևան, հուլիսի 29, 1992, Հոչազ, Լաչինի շրջան), դերասանուհի, բուժքույր, ազատամարտիկ, արցախյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1966 թվականի հունիսի 18-ին Երևանում։ 1984 թվականից երգել և պարել է «Ակունք» և «Զարթոնք» համույթներում, նկարահանվել մի քանի ֆիլմերում։ Այնուհետև ընդգրկվել է ԱԻՄ-ի (Ազգային ինքնորոշում միավորում) ջոկատում՝ որպես բուժքույր։ Զոհվել է 1992 թվականի հուլիսի 29-ին Աիմավան-6-ի (գյուղ Հոչազ) պաշտպանության համար մղվող մարտերում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
[Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ հանրագիտարան](https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%82%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%A2%D5%A1%D5%B2%D5%B5%D5%A1%D5%B6_%D5%A1%D5%A6%D5%A1%D5%BF%D5%A1%D5%A3%D6%80%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%BA%D5%A1%D5%BF%D5%A5%D6%80%D5%A1%D5%A6%D5%B4_%D5%B0%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Karabakh_Liberation_War_encyclopedia).djvu/289)

Կատեգորիա:1966 ծնունդներ
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Հայ բուժքույրեր
Կատեգորիա:Հուլիսի 29 մահեր
Կատեգորիա:Հունիսի 18 ծնունդներ
Անահիտ Չիբուխչյան

**Անահիտ Արագսի Չիբուխչյան** (), հայ գրող, բանասեր, հրապարակախոս, ազատամարտիկ։

## Կենսագրություն
Անահիտ Չիբուխչյանը ծնվել է 1955 թվականին, Ստեփանավանում։ 1978 թվականին ավարտել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտը։ 1977-1989 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ առևտրի նախարարության համակարգում, 1990-1992 թվականներին՝ Հատուկ գնդի, ապա բրիգադի նախապատրաստական աշխատանքները համակարգող, 1992-1996 թվականներին՝ «էրեբունի» օդանավակայանի տարհանման բաժնի պետ։ 1997-1999 թվականներին՝ ՀՀ պաշտպանության նախարարության կենտրոնական զինվորական կլինիկական հրապիտալի պետի տեղակալ, 1998-2002 թվականներին եղել է ՊՆ արխիվային բաժնի գիտքարտուղար։ 2002 թվականին զորացրվել է պահեստազոր։

1988-1994 թվականներին կազմակերպել է վիրավոր ազատամարտիկների առաջին բուժօգնությունը, տարհանումը, տեղավորումը հիվանդանոցներում։

## Ստեղծագործություններ
Անահիտ Չիբուխչյանի «Դավթի վերադարձը» (Երևան, 2000), «Արծիվները իջնում են լեռներում» (Երևան, 2003) ստեղծագործությունների հերոսը կամավոր ազատամարտիկն է, խիզախ օդաչուն, նրանց նվիրումը հայրենիքին ու ազատագրական պայքարին։

## Երկեր
* Դավթի վերադարձը, Երևան, 2000։
* Արծիվները իջնում են լեռներում, Երևան, 2003։
* Հերոսամարտի պողպատե թևերը։ Արցախյան հերոսապատում, 2003։
* Արարման վեցերորդ օրը։ 2006։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ կին գրողներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Պեստիֆագեր

**Պեստիֆագեր** ( "վարակ" և հին. հուն. φαγεῖν "ուտել, խժռել"), ինտրոդուկցված օրգանիզմներ են, որոնք ճնշում կամ ոչնչացնում են ագրոէկոհամակարգերում, քաղաքային (ուրբան) և անթրոպոգեն այլ միջավայրերում առկա վնասակար օրգանիզմներին։ Հանդիսանում են ագրոկենսաբազմազանության պարտադիր բաղադրիչ և ունեն էական նշանակություն գյուղատնտեսության էկոլոգիացման կամ կենսաբանականացման գործում։

Վնասակար օրգանիզմները և պեստիֆագերը միմյանց նկատմամբ ունեն կենսաբանական հարաբերության բացասական ձև, այսինքն՝ պեստիֆագերն ունեն վնասակար օրգանիզմների պոպուլյացիան կենսակարգավորող նշանակություն։ Պեստիֆագեր կարող են լինել հարուցիչներ, մակաբույծներ, պարազիտոիդներ, հերբիֆագեր, գիշատիչներ և հակաբիոզ ազդեցություն ունեցող տարբեր օրգանիզմներ։

## Տես նաև
* Բույսերի կենսաբանական պաշտպանություն
* Ագրոկենսաբազմազանություն
* Օրգանական գյուղատնտեսություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենսաբանություն