Մարի Սթրիթ

**Մարի Սթրիթ** (, ), գերմանացի, գերմանական թատրոնի դերասանուհի, ֆեմինիստ, իրավապաշտպան և առաջատար ուժ կանանց ընտրական իրավունքի միջազգային և գերմանական շարժման մեջ։ Գործունեություն է ծավալել կանանց կրթության ուղղությամբ և պայքարել է պետության կողմից կարգավորվող մարմնավաճառության դեմ։ Մարի Սթրիթը «Կանանց իրավաբանական օգնության» ընկերության միջոցով փորձել է ամուսնալուծության մասին օրենքներում փոփոխություններ կատարել։ Նա ծնելիության վերահսկման և աբորտի մեծ կողմնակից է եղել։

## Կենսագրություն
Մարի Սթրիթը ծնվել է 1855 թվականի փետրվարի 18-ին, որպես Մարի Բեկոն, Տրանսիլվանիայի Սիգիշոարա քաղաքում, գերմանացի փաստաբանների ընտանիքում։ Նա տասը քույրերից ու եղբայրներից ամենաավագն է եղել․ նրանցից վեցը մահացել են մանուկ հասակում։ Նրա հայրը՝ Ժոզեֆ Մարտին Բեկոնը (1820-1885), ի թիվս այլ բաների, Հունգարական խորհրդարանի (Ռայխստագի) անդամ էր։ Սթրիթի եղբայրը՝ Յոզեֆ Բեկոնը (1857-1941), քաղաքային բժիշկ էր և *Alt-Säßburg* պատմա-ազգագրական թանգարանի հիմնադիրը` իր հայրենի քաղաքում։

Մայրը՝ Թերեզա Բեկոնը, ներգրավված էր կանանց իրավունքներին վերաբերող քաղաքականության մեջ այն ժամանակ, երբ ավելի մեծ՝ Կանանց շարժում դեռևս գոյություն չուներ։ Հենց մայրն էր, որ Մարի Սթրիթին ծանոթացրել է Դրեզդենում կանանց շարժմանը 1890-ական թվականների սկզբին։

1873 թվականին Մարի Սթիթը հեռացել է Սիգիշոարայից՝ դերասանուհի դառնալու համար։ Նա հաճախել է Վիեննայի կոնսերվատորիան և առաջին պայմանագիրը կնքել է 1876 թվականին, Կարլսրուեում՝ Բադենի պետական թատրոնում։ Նրա դեբյուտը եղել է Հենրիխ ֆոն Կլեյստի *«Քետհենը [[Հայլբրոն (քաղաք)|Հայլբրոնից]] կամ Կրակով փորձությունը»* () ասպետական դրաման և Գյոթեի *Քույրերն ու եղբայրները* () պիեսը, որտեղ նա կատարում էր գլխավոր դերերից՝ Մարիանեի դերը։ Բադենի պետական թատրոնում նա սիրահարների թեմայով պիեսներում խաղացել է մինչև 1881 թվականը։ Դրան հաջորդել է Ֆրանկֆուրտը, որտեղ նա շուտով խզել իր պայմանագիրը և աշխատել է միայն որպես հյուր Համբուրգում («Թալիայի թատրոնում») և Դրեզդենում։

thumb|Մարի Սթրիթի ամուսինը՝ Ալբերտ Սթրիթը, 1890 թվական

1879 թվականին Մարի Սթրիթն ամուսնացել է դերասան, բեմադրիչ և օպերային երգիչ Ալբերտ Սթրիթի (1847-1908) հետ։ Նրանք ունեցել են երկու երեխա։ 1889 թվականին Մարի Սթրիթը հեռացել է բեմից և բնակություն հաստատել Դրեզդենում։ Այնտեղ, սկսած 1894 թվականից, նա ավելի ու ավելի է ներգրավվել կանանց շարժման մեջ, որում երկրորդական չէր մոր կողմից ոգեշնչումը։

## Քաղաքական գործունեություն
Մարի Սթրիթը գերմանական կանանց շարժման կարևոր ռահվիրան է համարվում։ Դերասանական պատրաստության շնորհիվ նա կանանց շարժման լավագույն խոսնակներից մեկն էր։ 1891-1896 թվականների ընթացքում Սթրիթը անդամակցում էր և ժամանակավորապես նախագահում էր *Կին-ռեֆորմատորների ասոցիացիան*։ 1894 թվականին նա Դրեզդենում հիմնադրել է առաջին *Կանանց իրավական պաշտպանության ասոցիացիան* (): 1896 թվականին նա ընդդեմ Գերմանիայի քաղաքացիական օրենսգրքի (BGB) ընտանիքի մասին օրենքի նախագծի երկրորդ ընթերցման *Ֆրաուեն լանդշտուրմ* () կանանց բողոքի ակցիայի կազմակերպիչներից մեկն էր։ *Ֆրաուեն լանդշտուրմը* դեղին թղթի վրա ութ էջանոց թռուցիկի վերնագիրն է, որը բաժանվել է 1896 թվականի հունիսի 25-ին։ Հեղինակը Մարի Սթրիթն էր։ Հուզական, բայց կտրուկ տոնով գրված թռուցիկները բաժանվել էին Ռայխստագի բոլոր պատգամավորներին և պաշտոնատար անձանց։

1899-1910 թվականներին նա եղել է *Գերմանական կանանց ասոցիացիաների ֆեդերացիայի* ( - BDF) նախագահ։ 1900-1920 թվականներին Մարի Սթրիթը BDF-ի հրատարակչական մարմնի գլխավոր խմբագիրն էր։ Այս հրատարակությունը լույս է տեսել մինչև 1913 թվականը` *Կենտրոնական թերթ* () խորագրի ներքո, որից հետո այն վերանվանվել է *Կանանց խնդիր* (): BDF շատ ազդեցիկ կազմակերպություն էր, ուներ մեկ միլիոն անդամ և գոյատևել է մինչև 1933 թվականը` Գերմանիայում Նացիոնալ սոցիալիստների իշխանության գալը։

Սթրիթը մեծ ազդեցություն է ունեցել Գերմանիայում կանանց քվեարկության իրավունքի շարժման մեջ։ 1911-1919 թվականներին նա ղեկավարել է *Կանանց քվեարկության իրավունքի գերմանական ասոցիացիան*, իսկ 1913-ից մինչև 1920 թվականը` Կանանց քվեարկության իրավունքի համաշխարհային ֆեդերացիայի (Միջազգային կին ընտրողների դաշինք) նախագահն էր։ 1920 թվականին նա Ռայխստագի կառավարության պատվիրակ էր Ժնևի միջազգային կոնգրեսում, 1919-1922 թվականներին՝ Դրեզդենի քաղաքային խորհրդի խորհրդական և 1920-1922 թվականներին՝ Դրեզդենի պատվավոր խորհրդական։

1919-ին դարձել է Գերմանիայի կանանց ասոցիացիաների ֆեդերացիայի ընդլայնված դաշնային գործադիր կոմիտեի անդամ, իսկ 1922-1927 թվականներին՝ Դրեզդենի կանանց ասոցիացիայի նախագահ։ Բացի այդ, Սթրիթը *Կանանց կրթության ասոցիացիայի* (հետագայում՝ Կանանց կերպարի ուսումնասիրման կանանց ասոցիացիա) համահիմնադիրն էր։

1904 թվականի հունիսին նրա դիմանկարով լուսանկարը զարդարում էր ամենամեծ ժողովրդականություն վայելող *Berliner Illustrirten Zeitung* Բեռլինի իլյուստրացիոն շաբաթաթերթի առաջին էջը։ Այդ օրերին Բեռլինում մեկնարկել էր *Կանանց միջազգային կոնգրեսը*, որտեղ նա ներկա էր որպես *Գերմանական կանանց ասոցիացիաների ֆեդերացիայի* նախագահ։ 1910 թվականին պահպանողական մեծամասնության հրահրմամբ Սթրիթին փոխարինել է Գերտրուդ Բոյմերը։ Պատճառն այն էր, որ Սթրիթը հանդես էր գալիս հղիության և մայրության դեկրետային արձակուրդի օգտին, ինչպես նաև պաշտպանում էր միայնակ մայրերի շահերը, նաև` հանդես էր գալիս համապարփակ սեռական բարեփոխումների օգտին էր և անզիջում դիրքորոշում ուներ ընդդեմ § 218-ի, որը պատժում էր աբորտը որպես քրեորեն պատժելի արարք։ Չնայած Սթրիթը կանանց շարժման արմատական թևի մաս էր կազմում, բայց նա մերժում էր ցանկացած բևեռացում և փորձում էր միջնորդ լինել մրցակցող թևերի միջև։

Մարի Սթրիթը մահացել է Դրեզդենում, սակայն նրան թաղել են Սիգիշոարայի գերեզմանատանը։

## Մարի Սթրիթի հիմնադրամ
«Marie Stritt» հիմնադրամը ստեղծվել է 1910 թվականին, *Գերմանիայի կանանց ասոցիացիաների ֆեդերացիայի* նախագահի պաշտոնից հրաժարվելու կապակցությամբ։ Մարի Սթրիթը որպես եկամուտ ստանում էր հիմնադրամի միայն տոկոսները, իսկ մայր գումարը մնում էր BDF-ի տիրապետության տակ։ Գնաճի պատճառով հիմնադրամը լուծարվել է 1923 թվականին։

## Մատենագրություն
* *Häusliche Knabenerziehung*, Berlin 1891.
* *Frauenlogik*, Dresden 1892.
* *Die Frau gehört ins Haus*, Dresden 1893.
* *Die Bestimmung des Mannes*, Dresden 1894.
* *Weibl. Schwächen*, Dresden 1894.
* ''Der Internationale Frauenkongress in Berlin 1904''
* Chrystal Macmillan; Marie Stritt; Maria Verone: *Frauenstimmrecht in der Praxis*. International Woman Suffrage Alliance. Dresden : Verlag von Heinrich Minden, 1913

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ludwig Eisenberg: *Großes biographisches Lexikon der Deutschen Bühne im XIX. Jahrhundert*. Verlag von Paul List, Leipzig 1903, S. 1015
* Stritt Marie, Ավստրիական 1815–1950 թվականների կենսագրական բառարան, ISBN 978-3-7001-6963-5, էջեր 407,  408
* Sophie Pataky  Stritt, Frau Marie * Lexikon deutscher Frauen der Feder* Digitalisat ․  Band 2. Verlag Carl Pataky, Berlin 1898, S. 345–347
* Elke Schüller: *Marie Stritt – Eine „kampffrohe Streiterin“ in der Frauenbewegung (1855–1928).* Helmer 2005, ISBN 3-89741-178-4 (Rezension).
* *Stritt, Marie, geb. Bacon*. ISBN 3-7829-0459-1., էջ 450.

## Արտաքին հղումներ

* 
* 
*  
* 
* 

Կատեգորիա:Գերմանացի ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի սուֆրաժիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ