Բորիս Գոդունով

**Բորիս Ֆյոդորովիչ Գոդունով** () – բոյար, իշխան Ֆյոդոր I Իվանովիչի խնամին, 1587-1598 թթ. 1605 - Գոդունովների տոհմից առաջին ռուս իշխանը:

Բորիս Գոդունովն իր կարիերան սկսել է ծառայելով Իվան Ահեղի արքունիքում։ Ստանալով Իվան Ահեղի բարեհաճությունը և ամուսնանալով ցարի վստահելի մարդու՝ Մալյուտա Սկուրատովի դստեր հետ, 1571 թվականին Գոդունովն իր քրոջ Իրինային կնության տվեց իշխան Ֆեոդոր Իվանովիչին 1580 թվականին, իսկ 1584 թվականին Իվան Սարսափելիի կողմից նշանակվեց որպես Ֆեոդոր։ Մի խումբ բոյարներ, որոնք Գոդունովին ուզուրպատոր էին համարում, դավադրություն կազմակերպեցին՝ խարխլելու նրա հեղինակությունը, սակայն Գոդունովը վտարեց իր հակառակորդներին և դարձավ Ռուսաստանի փաստացի տիրակալը։ Լիակատար վերահսկողություն ունենալով Ռուսաստանի թագավորության արտաքին գործերի վրա՝ Գոդունովը հաջող ռազմական գործողություններ է իրականացրել, զարգացրել արտաքին առևտուրը, կառուցել բազմաթիվ պաշտպանական քաղաքներ և ամրոցներ, վերաբնակեցնել Արևմտյան Սիբիրը, որը հեռանում էր Մոսկվայի վերահսկողությունից և հիմնել պատրիարքությունը 1589 թվականին։ Երկրի ներսում Գոդունովը առաջ է քաշել ծառայողական ազնվականության շահերը։

1598 թվականին Ֆյոդոր Իվանովիչի մահից հետո Զեմսկի Սոբորն ընտրեց Բորիս Գոդունովին որպես գահի իրավահաջորդ։ Գոդունովը բարեփոխեց դատական ​​համակարգը, թույլ տվեց Ռուսաստանում լյութերական եկեղեցիների կառուցումը և Բալթիկ ծովում իշխանություն ձեռք բերելու նպատակով բանակցությունների մեջ մտավ Լիվոնիայի ձեռքբերման համար։

Ձգտելով թուլացնել իրեն ընդդիմացող բոյար ընտանիքների իշխանությունը՝ Բորիս Գոդունովը վտարեց Ռոմանովների ընտանիքի անդամներին։ Նա նաև ստեղծեց լրտեսության լայն համակարգ և անխղճորեն հալածեց նրանց, ում կասկածում էր դավաճանության մեջ: Այս միջոցները, սակայն, միայն մեծացրին տղաների թշնամանքը նրա նկատմամբ, և երբ 1601-1603 թվականների սովի և դրան ուղեկցվող համաճարակների պատճառած տառապանքը մեղմելու նրա ջանքերը անարդյունավետ դարձան, ժողովրդական դժգոհությունը նույնպես աճեց։

Բորիս Գոդունովի անսպասելի մահից հետո երկիրը մտավ մի ժամանակաշրջան, որը հայտնի է որպես Դժբախտությունների ժամանակ, որն ավարտվեց այն բանից հետո, երբ 1613 թվականի փետրվարի 21-ին (մարտի 3) բոյար Միխայիլ Ֆյոդորովիչ Ռոմանովը ընտրվեց որպես նոր իշխան:

## Ծագում
Գոդունովների ընտանիքը Կոստրոմայից է եկել բոյար Դմիտրի Զեռնոյից, ով ծառայել է Մոսկվայի մեծ դուքս Իվան Դանիլովիչ Կալիտային (1288-1340): Համաձայն ցարի ծագումնաբանության, որը կազմվել է մոտ 1555 թվականին, Դմիտրի Զերնոն «ունի երեք որդի՝ Իվան և Կոնստանտին Շեյա, անզավակ և Դմիտրի։ Իսկ Իվան Դմիտրիևիչը երեխաներ ունի՝ Ֆյոդոր Սաբուր, Դանիլո Պոդոլսկի, անզավակ և Իվան Գոդուն»։ Դմիտրի Զեռնից սկսած Գոդունովի նախնիները մոսկովյան արքունիքի բոյարներ էին։ Բորիս Գոդունովի հայրը՝ Ֆյոդոր Իվանովիչ Գոդունովը, մականունով Ծուռ, Վյազեմսկի շրջանի միջին մակարդակի հողատեր էր։

Կա վարկած, ըստ որի Գոդունովները, ինչպես իրենց հարազատ Սաբուրովներն ու Վելյամինով-Զեռնովները, սերում են թաթար մուրզա Չետայից, որը Ռուսաստան է եկել 1330 թվականին Իվան Կալիտայի օրոք։ Այս տարբերակը ներառվել է Սուվերենի ծագումնաբանության գրքի հետագա հրատարակություններում (16-րդ դարի վերջ) և, ըստ պատմաբանների, անվստահելի է ժամանակագրական, ծագումնաբանական և ընդհանուր պատմական լուրջ խնդիրների պատճառով։ Այսպիսով, Չետի ժամանման ժամանակը գործնականում համընկնում է Դմիտրի Զեռնի ծառայության տարիների հետ, ով ստացել է Չետի թոռ անունը։ Չետի «որդի»՝ Կոստրոմայի բոյար Ալեքսանդր Զեռնոն, սպանված 1304 թվականին, գրեթե ամբողջությամբ բաց է թողնված։ Եթե ​​ենթադրենք, որ Չեթն իրականում Ռուսաստան է ժամանել ավելի վաղ՝ 13-րդ դարի երկրորդ կեսին, ապա դա այն ժամանակ աննախադեպ դեպք կլիներ, որն աննկատ չէր մնա տարեգրության մեջ։

## Ծնունդ: Վաղ տարիներ
Բորիս Գոդունովը ծնվել է մինչ Կազանի գրավումը, Ֆյոդոր Իվանովիչ Գոդունովի ընտանիքում։ Գևորգ Տեկտանդերի «Ուղևորություն դեպի Պարսկաստան Մուսկովիայի միջով» աշխատության մեջ նշվում է, որ Բորիսն իր վերջին ծննդյան օրը նշել է 1604 թվականի օգոստոսի 2-ին, և Տեկտանդերը այս հատվածը պատմում է հին ոճով։ Այսպիսով, ցարի ծննդյան ամենահավանական ամսաթիվը 1552 թվականի օգոստոսի 2-ն է (12), Կազանի գրավումից ուղիղ երկու ամիս առաջ: Հայր Ֆյոդորի մասին գրեթե ոչինչ հայտնի չէ, բացի «Ծուռ» մականունից, որը մեզ պատկերացում է տալիս Հայր Բորիսի ֆիզիկական արտաքինի մասին։ Բորիսի հայրը՝ Ֆյոդորը, և նրա եղբայրը՝ Դմիտրին, բացի Վյազմայի մոտ գտնվող ընտանեկան կալվածքներից, որտեղից նրանք տեղական ծառայություն էին մատուցում ինքնիշխանին, ունեին նաև փոքրիկ կալվածք Կոստրոմայում։

Հոր մահից հետո Վյազմայի հողատարածք ազնվական Ֆյոդոր Կրիվոյը (մահ. 1559), Բորիսին ընտանիք է տարել նրա հորեղբայր Դմիտրի Գոդունովը։ Օպրիչնինայի տարիներին Վյազման, որտեղ գտնվում էին Դմիտրի Գոդունովի տեղական ազնվական հոլդինգները, անցավ օպրիչնինայի տնօրինությանը։ Վյազմայից խոնարհ Դմիտրի Գոդունովը ընդունվեց օպրիչնայի կորպուսում և շուտով արքունիքում ստացավ Ննջասենյակի Պրիկազի ղեկավարի բարձր կոչում:

## Առաջխաղացում
Բորիս Գոդունովի իշխանության գալը սկսվել է 1570-ական թթ.: 1570 թվականին դարձել է օպրիչնիկ, իսկ 1571 թվականին եղել է ցար Իվան Ահեղի և Մարֆա Սոբակինայի հարսանիքի լավագույն տղամարդը։ Նույն թվականին Բորիսն ինքը ամուսնացավ Մարիա Գրիգորևնա Սկուրատովա-Բելսկայայի՝ Մալյուտա Սկուրատովի դստեր հետ։ 1578 թվականին Բորիս Գոդունովը դարձավ գավաթակիր։ Երկու տարի անց, որդու՝ Ֆյոդորի ամուսնությունից հետո Գոդունովի քրոջ՝ Իրինայի հետ, Իվան Ահեղը Բորիսին շնորհեց բոյարի կոչում։ Գոդունովները դանդաղ, բայց հաստատապես բարձրացան հիերարխիկ սանդուղքով՝ 1570-ականների վերջին - 1580-ականների սկզբին: Նրանք շահեցին միանգամից մի քանի տեղական գործեր։ Մասնակցել է Լիվոնյան պատերազմի մի քանի արշավների և եղել ցար Իվան IV-ի և իշխան Իվան Իվանովիչի շքախմբի կազմում։

Գոդունովը խելացի էր ու զգույշ՝ փորձելով առայժմ մնալ ստվերում։ Ցարի կյանքի վերջին տարում Բորիս Գոդունովը մեծ ազդեցություն ձեռք բերեց արքունիքում։ Բ. Յա Բելսկու հետ նա դարձավ Իվան Սարսափելիի մտերիմներից մեկը։

Գոդունովի դերը ցարի մահվան պատմության մեջ լիովին պարզ չէ։ 1584 թվականի մարտի 18-ին (28) Իվան Ահեղին, ըստ Դ. Հորսիի, «խեղդամահ է եղել»։ Հնարավոր է, որ դավադրություն է կազմակերպվել ցարի դեմ։ Համենայնդեպս, Գոդունովն ու Բելսկին էին, որ ցարի կողքին էին նրա կյանքի վերջին րոպեներին, իսկ գավթից ժողովրդին հայտարարեցին ինքնիշխանի մահվան մասին։

Գահ բարձրացավ Ֆեոդոր Իվանովիչը։ Նոր ցարն ի վիճակի չէր կառավարել երկիրը և խելացի խորհրդականի կարիք ուներ, ուստի ստեղծվեց ռեգենտային խորհուրդ, որը բաղկացած էր չորս հոգուց՝ Բոգդան Յակովլևիչ Բելսկին, Նիկիտա Ռոմանովիչ Զախարին-Յուրևը (Ռոմանովների դինաստիայի ապագա առաջին ցարի պապը՝ Միխայիլ Ֆեդորովիչ), իշխաններ Իվան Ֆեդորովիչ Մստիսլավսկին և Իվան Պետրովիչ Շույսկին.։

1584 թվականի մայիսի 31-ին (հունիսի 10-ին), ցարի թագադրման օրը, Բորիս Գոդունովին ողողեցին շնորհները. նա ստացավ փեսայի կոչում, մերձավոր մեծ բոյարի կոչում և Կազանի և Աստրախանի թագավորությունների փոխարքաв: Այնուամենայնիվ, դա ամենևին չէր նշանակում, որ Գոդունովն ուներ միանձնյա իշխանություն. դատարանում համառ պայքար էր ընթանում Գոդունովի, Ռոմանովի, Շույսկու և Մստիսլավսկու բոյար խմբերի միջև: 1584 թվականին Բ.Բելսկին մեղադրվում է դավաճանության մեջ և աքսորվում: Հաջորդ տարի մահացավ Նիկիտա Զախարին-Յուրևը, իսկ տարեց արքայազն Մստիսլավսկիին բռնի վանական դարձրեցին։ Հետագայում խայտառակության մեջ ընկավ նաև Պսկովի պաշտպանության հերոս Ի.Պ. Շույսկին։ Փաստորեն, 1585 թվականից Ֆեոդոր Իվանովիչի կառավարման 14 տարիներից 13-ը Ռուսաստանը ղեկավարում էր Բորիս Գոդունովը։

## Ֆեոդոր ցարի օրոք կառավարության ղեկավար
Բորիս Գոդունովի կառավարման ժամանակաշրջանի գործունեությունն ուղղված էր Մոսկվայի պետականության և հեղինակության համակողմանի ամրապնդմանը։ Նրա ջանքերի շնորհիվ 1589 թվականի հունվարին Մոսկվայի առաջին պատրիարքը՝ Մոսկվայի և Համայն Ռուսիո մետրոպոլիտ Յոբը նշանակվեց տիեզերական պատրիարք, ինչը Մոսկվայի եկեղեցու անկախ կարգավիճակի պաշտոնական ճանաչումն էր (Ռուսաստանի Կիևի մետրոպոլիտենը մնաց Կոստանդնուպոլսի գահի իրավասության ներքո): Գոդունովի կառավարության ներքին քաղաքականության մեջ գերակշռում էին ողջախոհությունն ու խոհեմությունը։ Սկսվեց քաղաքների ու ամրությունների աննախադեպ շինարարություն։

Բորիս Գոդունովը հովանավորում էր տաղանդավոր շինարարներին և ճարտարապետներին: Լայնածավալ իրականացվել է եկեղեցաշինություն: Գոդունովի նախաձեռնությամբ ռուսական աբատիները սկսեցին տարածվել դեպի տափաստան և ամրոցներ կառուցվեցին Վայրի դաշտում՝ Ռուսաստանի տափաստանային ծայրամասում։ 1585 թվականին կառուցվել է Վորոնեժի ամրոցը, 1586 թվականին՝ Լիվնին։ Կազանից Աստրախան ջրային ճանապարհի անվտանգությունն ապահովելու համար Վոլգայի վրա կառուցվել են քաղաքներ՝ Սամարա (1586), Ցարիցին (1589), Սարատով (1590)։ 1592 թվականին վերականգնվել է Ելեց քաղաքը։ Դոնեցում 1596 թվականին կառուցվել է Բելգորոդ քաղաքը, հարավում՝ 1600 թվականին՝ Ցարև-Բորիսովը։ Սկսվեց Ռյազանից հարավ (այսօրվա Լիպեցկի շրջանի տարածք) լծի ժամանակ ամայացած հողերի բնակեցումն ու զարգացումը։ Ռուսների առաջխաղացումը դեպի Սիբիր արագացավ, որտեղ Խան Քուչումը վերջնականապես պարտվեց Իրմենի ճակատամարտում 1598 թվականին, և գտնվեցին Տյումեն (1586), Տոբոլսկ (1587), Բերեզով (1593), Սուրգուտ և Տարա (1594), Օբդորսկ (1595), Տոմենսկ (1595) և այլն:

1596-ից 1602 թվականներին կառուցվել է  Ռուսաստանի ամենաշքեղ ճարտարապետական ​​կառույցներից մեկը՝ Սմոլենսկի ամրոցի պարիսպը, որը հետագայում հայտնի է դարձել որպես «ռուսական հողի քարե վզնոց»։ Ամրոցը կառուցվել է Գոդունովի նախաձեռնությամբ՝ Լեհաստանից ռուսական պետության արևմտյան սահմանները պաշտպանելու համար։ Բորիս Գոդունովի մեկ այլ նախագիծ էր Մոժայսկի մոտ գտնվող Բորիսով Գորոդոկ քարե ամրոցը, որի մոտ կառուցվել է նաև Բորիսոգլեբսկայա եկեղեցին՝ Ռուսաստանի պատմության մեջ ամենամեծ վրանային տանիքով եկեղեցին։
 
Բորիս Գոդունովի օրոք չլսված նորամուծություններ մտան Մոսկվայի կյանք, օրինակ, Կրեմլում կառուցվեց ջրամատակարարման համակարգ, որի միջոցով հզոր պոմպերով ջուրը մղվում էր գետնի միջով դեպի ախոռների բակ: Կառուցվեցին նաև նոր ամրություններ։ 1584-1591 թվականներին ճարտարապետ Ֆյոդոր Սավելևի՝ Ձի մականունով ղեկավարությամբ կառուցվել են Սպիտակ քաղաքի պարիսպները՝ 9 կմ երկարությամբ (դրանք շրջապատել են ժամանակակից Բուլվարային օղակի մեջ պարփակված տարածքը)։ Սպիտակ քաղաքի պարիսպներն ու 29 աշտարակները կառուցվել են կրաքարից, ծածկված աղյուսով և սվաղված։ 1592 թվականին ժամանակակից Garden Ring-ի տեղում կառուցվել է ամրությունների ևս մեկ գիծ՝ պատրաստված փայտից և հողից, որը շինարարության արագության համար ստացել է «Skorodom» մականունը։

Ռուս-շվեդական պատերազմի ժամանակ նա մասնակցել է Նարվայի պաշարմանը առաջին արքունիքի կուսակալի և Ինքնիշխանի գնդի հրամանատարի կոչումով և փաստացի ղեկավարել է Նարվան պաշարող ռուսական ամբողջ բանակը։ Բերդի վրա հարձակումն ավարտվեց անհաջողությամբ, սակայն պաշարումն ի վերջո ավարտվեց ռուսների համար ձեռնտու զինադադարի կնքմամբ:

1591-ի ամռանը Ղրիմի խան Կազի-Գիրեյը հարյուր հիսուն հազարանոց բանակով մոտեցավ Մոսկվային, բայց, հայտնվելով նոր հզոր ամրոցի պատերի մոտ և բազմաթիվ թնդանոթների տեսադաշտում, նա չհամարձակվեց ներխուժել այն: Ռուսների հետ չնչին բախումների ժամանակ խանի զորքերը անընդհատ պարտություններ էին կրում։ 1591 թվականի հուլիսի 5-6 (15-16) ճակատամարտում խանի զորքերը պարտություն կրեցին, և դա ստիպեց նրան նահանջել՝ թողնելով իր շարասյունը։ Հարավ ճանապարհին՝ դեպի Ղրիմի տափաստաններ, Խանի բանակը մեծ կորուստներ կրեց իրեն հետապնդող ռուսական գնդերից։ Օկա գետի հատման ժամանակ Ղրիմի բանակի թիկունքը ջախջախվեց։ Կազի-Գիրեյի նկատմամբ տարած հաղթանակի համար Բորիս Գոդունովը ստացավ այս արշավի բոլոր մասնակիցներից ամենամեծ պարգևը (չնայած գլխավոր հրամանատարը ոչ թե նա էր, այլ արքայազն Ֆյոդոր Մստիսլավսկին): Հետագա երկու տարիներին վերջնականապես ապահովելով Ղրիմի արշավանքները հետ մղելու հաջողությունը, 1594 թվականին Գոդունովի կառավարությունը Բախչիսարայում խաղաղության պայմանագիր կնքեց Կազի-Գիրեյի հետ, որից հետո խաղաղություն հաստատվեց Ռուսաստանի հարավային սահմաններում մինչև Վասիլի Շույսկու թագավորությունը։

Բորիս Գոդունովը ձգտում էր մեղմել քաղաքաբնակների վիճակը։ Նրա որոշմամբ «սպիտակ» բնակավայրերում (մասնավոր սեփականություն հանդիսացող, խոշոր ֆեոդալներին հարկ վճարող) առևտրականներն ու արհեստավորները ներառվել են «սև» բնակավայրերի բնակչության մեջ (հարկ վճարող՝ «հարկ»՝ պետությանը)։ Միևնույն ժամանակ, բնակավայրից գանձվող «հարկի» չափը մնացել է նույնը, սակայն դրանում կրճատվել է անհատ քաղաքացու բաժինը։

1570-ականների և 1580-ականների սկզբի տնտեսական ճգնաժամը ստիպեց ճորտատիրության հաստատմանը։ 1597 թվականի նոյեմբերի 24-ին (դեկտեմբերի 4-ին) «ֆիքսված տարիների» մասին դեկրետ է ընդունվել, ըստ որի՝ գյուղացիները, ովքեր փախել էին իրենց տերերից «մինչև ընթացիկ… տարի հինգ տարի», ենթակա էին հետաքննության, դատավարության և վերադառնում էին «վերադառնալ այնտեղ, որտեղ ապրում էին»: Հրամանագիրը չի վերաբերում նրանց, ովքեր փախել են վեց տարի առաջ կամ ավելի վաղ, նրանք չեն վերադարձվել իրենց նախկին տերերին.

Արտաքին քաղաքականության մեջ Բորիս Գոդունովն իրեն դրսևորեց որպես տաղանդավոր դիվանագետ։ 1595 թվականի մայիսի 18-ին (28) Տյավզինում (Իվանգորոդի մոտ) կնքվեց հաշտության պայմանագիր, որով ավարտվեց 1590-1595 թվականների ռուս-շվեդական պատերազմը։ Գոդունովին հաջողվեց օգտվել Շվեդիայի ներքաղաքական ծանր իրավիճակից, և ռուսական թագավորությունը, համաձայն պայմանագրի, ստացավ Իվանգորոդը, Յամը, Կոպորիեն և Կորելան (ի պատասխան Բորիսը Նարվան թողեց շվեդներին՝ որպես փոխհատուցում)։ Այսպիսով, Ռուսաստանը վերադարձրեց Լիվոնյան անհաջող պատերազմի արդյունքում Շվեդիային փոխանցված բոլոր հողերը։

## Իշխան Դմիտրիի մահը
Իշխան Ֆեոդորի կյանքի օրոք գահի ժառանգորդը նրա կրտսեր եղբայր Դմիտրին էր՝ Իվան Ահեղի յոթերորդ կնոջ որդին: Դմիտրին եկեղեցու կողմից չի ճանաչվել [աղբյուրը չի նշվում 1154 օր] որպես պաշտոնական ժառանգ, քանի որ նա ծնվել է յոթերորդ ամուսնությունից, որը ճանաչվել է «անառակ», անօրինական։ Իշխան Իվան Վասիլևիչ Սարսափելի մահից հետո [աղբյուրը չի նշվում 1154 օր], իշխան Դմիտրին ուղարկվել է մշտական ​​բնակության Ուգլիչ քաղաքում:

Իսահակ Մասսան գրում է հետևյալը. «Մեծ իշխանի [Ֆյոդոր Իվանովիչի] եղբորը՝ երիտասարդ իշխան Դմիտրիին, ուղարկեցին մի կալվածք (heerlycheyt), որը գտնվում է մեծ Վոլգա գետի ափին, որը կոչվում է Ուգլիչ (Ուլից), որտեղ երիտասարդ իշխանըը մեծացել և ապրել է իշխանին վայել ձևով:

[1591 թվականի մայիսի 15 (25)-ին, անհասկանալի հանգամանքներում, 8-ամյա արքայազնը մահացավ Ուգլիչ քաղաքում։ Պաշտոնական հետաքննությունը վարել է բոյար Վասիլի Շույսկին։ Փորձելով հաճոյանալ Գոդունովին՝ նա կատարվածի պատճառները վերագրել է Նագիխի տղաների «անփութությանը», որի արդյունքում Դմիտրին հասակակիցների հետ խաղալիս պատահաբար դանակով հարվածել է իրեն։ Իշխանը, ըստ լուրերի, տառապել է ընկնելու հիվանդությամբ (էպիլեպսիա):

Ռոմանովների դարաշրջանի տարեգրությունը Բորիս Գոդունովին մեղադրում է սպանության մեջ, քանի որ Դմիտրին գահի անմիջական ժառանգորդն էր և խանգարում էր Բորիսին նրա առաջխաղացմանը: Իսահակ Մասսան տալիս է նույն տարբերակը: Սակայն Գոդունովի մասնակցությունը իշխանի կյանքի դեմ դավադրությանը ապացուցված չէ։ 1829 թվականին պատմաբան Միխայիլ Պոգոդինն առաջինն էր, ով վտանգեց հանդես գալ ի պաշտպանություն Բորիսի անմեղության: Վեճի վճռական փաստարկը դարձել է արխիվներում հայտնաբերված Shuisky հանձնաժողովի օրիգինալ քրեական գործը։ Նա համոզեց 20-րդ դարի շատ պատմաբանների (Սերգեյ Պլատոնով, Ռուսլան Սկրիննիկով), որ Իվան Ահեղի որդու մահվան իրական պատճառը, ի վերջո, դժբախտ պատահարն էր: Այնուամենայնիվ, այս հարցը մնում է հակասական, և կարծիքներ են արտահայտվում Գոդունովի համար իշխանի մահվան անիմաստության մասին (մասնավորապես, եկեղեցու աչքում յոթերորդ ամուսնությունից նրա որդու անօրինականության և, հետևաբար, գահի նկատմամբ նրա իրավունքների կասկածելիության մասին), ինչպես նաև Բորիսի անմիջական շահագրգռվածության մասին, օրինակ, նրա մահվան հետ կապված իրադարձության նկատմամբ հիպոթեզը, որպեսզի նրա աքսորը թագավորի Ուգլիչում)։

## Գոդունովը գահին
1598 թվականի հունվարի 7-ին (17) մահացավ իշխան Ֆեոդոր Իվանովիչը, իսկ Ռուրիկ դինաստիայի մոսկովյան ճյուղի արական գիծը վերացավ: Իսահակ Մասսան գրում է. «Ես խորապես համոզված եմ, որ Բորիսն արագացրել է իր մահը իր կնոջ օգնությամբ և խնդրանքով, ով ցանկանում էր որքան հնարավոր է շուտ թագուհի դառնալ, և շատ մոսկվացիներ կիսեցին իմ կարծիքը»: Բայց դա հերքվում է նրանով, որ Իրինան՝ Ֆեոդոր Իվանովիչի կինը, շուտով կամավոր վանական ուխտեր է վերցրել Նովոդևիչի մենաստանում՝ կամավոր հրաժարվելով թագավորելու հնարավորությունից: Գահի միակ մերձավոր ժառանգորդը հանգուցյալի երկրորդ զարմուհին էր՝ Մարիա Ստարիցկայան (1560 - 1611-ից հետո), ով վանական երդում է տվել մոտ 1588 թվականին։

Մահացած ցարի այրուն՝ Իրինային՝ Բորիսի քրոջը, որպես իշխող թագուհի նշանակելու փորձերից հետո, 1598 թվականի փետրվարի 17-ին (27), Զեմսկի Սոբորը (հաշվի առնելով, ի թիվս այլ բաների, Իրինայի «խորհուրդը») ընտրեց Ֆեոդորի խնամին, ով աստծուն և տիկին Բունովին։ 1598 թվականի սեպտեմբերի 1-ին (11) Բորիսը թագադրվեց թագավոր։ Այն ժամանակվա համար բնորոշ մտերիմ հարաբերությունները գերազանցում էին գահի հավանական հավակնորդների հեռավոր հարաբերություններին։ Պակաս կարևոր չէր այն փաստը, որ Գոդունովն արդեն երկար ժամանակ ղեկավարում էր երկիրը Ֆյոդորի անունից և նրա մահից հետո իշխանությունը զիջելու մտադրություն չուներ։

Տատիշչևը կարճ գրառում ունի իր «Ռուսական պատմության» մեջ.

«7107 (1598), սեպտեմբերի 1, ցար Բորիս Ֆյոդորովիչը թագադրվեց պատրիարքի կողմից, Մստիսլավսկին վերցրեց թագը և շաղ տվեց ոսկով: Սիբիրում Մանգազեյա քաղաքը կառուցել է արքայազն Վասիլի Մասալսկի-Ռուբեցը 1599 թվականին»։

Բորիսի կառավարման շրջանը նշանավորվեց Արևմուտքի հետ Ռուսաստանի մերձեցման սկիզբով։ Նախկինում Ռուսաստանում երբեք չի եղել այնպիսի ինքնիշխան, որն այնքան բարեհաճ լինի օտարերկրացիների համար, որքան Գոդունովը: Նա սկսեց օտարերկրացիներին հրավիրել ծառայելու։ 1604 թվականին նա պալատական ​​Միխայիլ Տատիշչևին ուղարկեց Վրաստան՝ իր դստեր ամուսնությունը տեղի իշխանի հետ կազմակերպելու համար։

Ռուսական պետության և Եվրոպայի միջև կապերը, որոնք սկսեցին ակտիվորեն զարգանալ Իվան III-ի օրոք, զգալիորեն կրճատվեցին Իվան Ահեղի գահակալության վերջում։ Բորիսի օրոք կրկին վերածնվեցին կապերը օտար երկրների հետ։ Առևտրականներ, բժիշկներ, արդյունաբերողներ, զինվորականներ և գիտնականներ մեկնեցին Մոսկվա։ Ստացել են պաշտոններ, լավ աշխատավարձեր, գյուղացիներով հողեր։ Ցար Բորիսը մտադիր էր համալսարան բացել Մոսկվայում, բայց դա կանխվեց պահպանողական հոգևորականների կողմից, ովքեր վախենում էին, որ գիտելիքի հետ մեկտեղ ամեն տեսակ հերետիկոսություններ կգան Ռուսաստանում։ Եվրոպական մշակույթը ներթափանցել է ռուսական առօրյա կյանք։ Սա վերաբերում էր հագուստին, բնակարանին, սոցիալական արարողություններին և նույնիսկ այնպիսի բաներին, ինչպիսին է մորուքը սափրելուն։ Բորիսը ռուս մարդկանց ուղարկեց արտասահման սովորելու, բայց նրանք, որպես կանոն, չէին ցանկանում վերադառնալ հայրենիք: Սակայն Պետրոս I-ը նույնպես խնդիրներ ուներ այս հարցում։ Կարելի է նկատել նաև Ռուսաստանի այս երկու կառավարիչների քաղաքականության մեջ այլ ընդհանուր ասպեկտներ, որոնց բաժանում է ավելի քան 100 տարի՝ մերձեցում Եվրոպայի հետ, արևմտյան մշակույթի տեղափոխում ռուսական հող։ Սակայն ցար Բորիսի կողմից արտերկիր ուղարկված մարդկանց վերադարձի ձախողման պատճառը կարող էր լինել նրա մահից հետո սկսված Դժբախտությունների ժամանակը:

### Ռեպրեսիա
Լինելով առաջին ցարը ոչ Ռուրիկների տոհմից (եթե չհաշվենք այնպիսի գործիչ, ինչպիսին Սիմեոն Բեկբուլատովիչն է), Գոդունովը չէր կարող չզգալ իր դիրքի անորոշությունը։ Իր կասկածամտությամբ նա միայն մի փոքր զիջում էր Իվան Ահեղին։ Գահ բարձրանալով՝ նա սկսեց անձնական հաշիվներ մաքրել տղաների հետ։ Ըստ ժամանակակիցի, «նա խուրմայի պես ծաղկեց առաքինության սաղարթով, և եթե նախանձի չարության փշերը չմթնեին նրա առաքինության ծաղիկները, նա կարող էր նմանվել հին թագավորներին։ Նա զայրույթով ընդունեց զրպարտիչների մեղադրանքները անմեղների դեմ և, հետևաբար, իր վրա բերեց ամբողջ ռուսական երկրի պաշտոնյաների վրդովմունքը. դրանից բազում չարիքներ բարձրացան նրա դեմ և հանկարծ տապալեցին նրա թագավորության ծաղկող գեղեցկությունը»:

Այս կասկածն ի սկզբանե դրսևորվել է երդման արձանագրության մեջ, սակայն հետագայում այն ​​հանգեցրել է խայտառակության և պախարակումների։ Բորիսը թույլ չտվեց ամուսնանալ արքայազններ Մստիսլավսկուն և Վասիլի Իվանովիչ Շույսկուն, որոնք իրենց ընտանիքի ազնվականության պատճառով կարող էին գահի հավակնություններ ունենալ։ 1600 թվականից սկսած ցարի կասկածները նկատելիորեն մեծացան։ Թերևս առանց հավանականության չէ, որ Մարգարեթը հայտնել է, որ արդեն այդ ժամանակ մութ լուրեր էին տարածվում, որ Դմիտրին ողջ է։ Բորիսի կասկածամտության առաջին զոհը Բոգդան Բելսկին էր, որին ցարը հանձնարարեց կառուցել Ցարև-Բորիսովը։ Հիմնվելով զինվորականների նկատմամբ Բելսկու առատաձեռնության դատապարտման և անզգույշ խոսքերի վրա. «Բորիսը ցարն է Մոսկվայում, իսկ ես՝ Բորիսովում», Բելսկին կանչվեց Մոսկվա, ենթարկվեց տարբեր վիրավորանքների և աքսորվեց հեռավոր քաղաքներից մեկը։

Արքայազն Շեստունովի ճորտը պախարակեց իր տիրոջը. Չեղյալ հայտարարումը ուշադրության արժանի չեղավ։ Այնուամենայնիվ, տեղեկատուին հրապարակում տրվեց թագավորական պատվի խոսք և ասացին, որ իր ծառայության և աշխատասիրության համար ցարը նրան կալվածք է շնորհում և հրամայում ծառայել որպես տղաների զավակներից մեկը։ 1601 թվականին Ռոմանով տղաները և նրանց հարազատները տուժեցին կեղծ պախարակման արդյունքում։ Ռոմանով եղբայրներից ավագը՝ Ֆյոդոր Նիկիտիչը, աքսորվել է Սիա վանք և թագադրվել Ֆիլարետի անունով. Նրա կինը, Մարթա անունով վարագույրը վերցնելով, աքսորվել է Տոլվույսկի Զաոնեժսկի եկեղեցու բակ, իսկ նրանց փոքր որդի Միխայիլը (ապագա ցարը) ուղարկվել է Բելուզերո։ Օկոլնիչ Միխայիլ Նիկիտիչ Ռոմանովին աքսորեցին Պերմի շրջանի Նիրոբ, որտեղ նրան շղթայեցին նեղ, բորբոսնած փոսի մեջ և մեկ տարի անց մահացավ։ Գոդունովի հետապնդումները ժողովրդի մեջ համակրանք են առաջացրել նրա զոհերի նկատմամբ։ Այսպիսով, Տոլվույսկի եկեղեցու բակի գյուղացիները գաղտնի օգնեցին միանձնուհի Մարթային և նրա համար «պարզեցին» Ֆիլարետի մասին լուրերը։

### Մեծ սով
Բորիսի թագավորությունը հաջողությամբ սկսվեց, բայց մի շարք խայտառակություններ առաջացրեցին հուսահատություն, և շուտով իսկական աղետ սկսվեց: Մեծ սովը Ռուսաստանում 1601-ից 1603 թվականներին, որը նպաստեց Դժբախտությունների ժամանակի ժողովրդական անկարգություններին։ Աղետին հաջորդած ամառը ամենացուրտն էր վերջին 500 տարվա ընթացքում: 1601թ.-ին երկար անձրևներ եղան, իսկ հետո եկան վաղ սառնամանիքները, և ժամանակակիցների խոսքերով՝ «ուժեղ ցրտահարությունը սպանեց դաշտերում մարդկանց ամբողջ աշխատանքը»։ Հաջորդ տարի՝ 1602 թվականին, ցուրտը և բերքի ձախողումը կրկնվեցին։ Երկրում սով սկսվեց և տևեց երեք տարի։ Հացը թանկացել է 100 անգամ. Զգալով, որ իր՝ որպես ինքնիշխանի հանդեպ հավատը վերանում է, Բորիսն արգելեց հացի վաճառքը որոշակի սահմանից բարձր՝ անգամ դիմելով գները ուռճացնողների, բայց հաջողության չհասածների հետապնդումների։ Ձգտելով օգնել սովամահներին՝ նա ծախսեր չխնայեց՝ լայնորեն փող բաժանելով աղքատներին։ Բայց հացը թանկացավ, փողը կորցրեց իր արժեքը։ Բորիսը հրամայեց բացել թագավորական ամբարները քաղցածների համար։ Այնուամենայնիվ, նույնիսկ նրանց պաշարները բավարար չէին բոլոր քաղցածներին, մանավանդ որ, իմանալով բաշխման մասին, ամբողջ երկրից մարդիկ վազեցին Մոսկվա՝ թողնելով այն չնչին պաշարները, որոնք դեռ ունեին տանը։ Մարդիկ սկսեցին մտածել, որ դա Աստծո պատիժն էր, որ Բորիս Գոդունովի թագավորությունը անօրինական էր և Աստծո կողմից օրհնված չէր:

1601-1602 թթ Գոդունովը նույնիսկ այնքան հեռուն գնաց, որ ժամանակավորապես վերականգնեց Սուրբ Գեորգիի տոնը։ Ճիշտ է, նա թույլ չտվեց ելքը, այլ միայն գյուղացիների հեռացումը։ Ազնվականներն այսպիսով փրկեցին իրենց կալվածքները լիակատար ամայացումից ու կործանումից։ Գոդունովի կողմից տրված թույլտվությունը վերաբերում էր միայն անչափահաս ծառայողներին, այն չէր տարածվում Բոյար դումայի անդամների և հոգևորականների հողերի վրա. Բայց նույնիսկ այս քայլը շատ չամրապնդեց թագավորի դիրքերը։ Ժողովրդական ապստամբությունները տարածվեցին ողջ երկրում։ Մայրաքաղաքի բնակիչներին գումար վաստակելու հնարավորություն տալու համար Գոդունովը Մոսկվայի Կրեմլում սկսեց Արգելոցային պալատի կառուցումը, որն այն ժամանակ Ռուսաստանի ամենամեծ շենքն էր։

Զանգվածային սովը և դժգոհությունը «ֆիքսված տարիների» հաստատումից դարձել են Խլոպոկի (1602-1603) գլխավորած խոշոր ապստամբության պատճառը, որին մասնակցել են գյուղացիներ, ճորտեր և կազակներ։ Ապստամբների շարժումը ընդգրկել է Ռուսաստանի կենտրոնական և երկրի հարավի մոտ 20 շրջան։ Ապստամբները միավորվեցին մեծ ջոկատների մեջ, որոնք առաջ շարժվեցին դեպի Մոսկվա։ Նրանց դեմ Բորիս Գոդունովը բանակ ուղարկեց Ի.Ֆ.Բասմանովի հրամանատարությամբ։ 1603 թվականի սեպտեմբերին Մոսկվայի մերձակայքում տեղի ունեցած կատաղի ճակատամարտում Խլոպոկի ապստամբ բանակը ջախջախվեց։ Բասմանովը զոհվեց մարտում, իսկ ինքը՝ Խլոպոկը, ծանր վիրավորվեց, գերի ընկավ և մահապատժի ենթարկվեց։

Միևնույն ժամանակ, Իսահակ Մասսան հայտնում է, որ «… երկրում հացահատիկի ավելի շատ պաշարներ կային, քան բոլոր բնակիչները կարող էին ուտել չորս տարում… ազնվական տերերը, ինչպես նաև բոլոր վանքերում և շատ հարուստ մարդիկ ունեին հացահատիկով լի ամբարներ, որոնց մի մասն արդեն փտել էր երկար տարիներ պառկելուց, և նրանք չէին ուզում վաճառել այն. և Աստծո կամքով թագավորն այնքան կուրացավ, որ չնայած այն բանին, որ նա կարող էր պատվիրել ինչ ուզում էր, ամենախիստ ձևով չհրամայեց, որ բոլորը վաճառեն իր հացը»:

### Խաբեբաի տեսքը
Լեհ-Լիտվական Համագործակցությունից սկսեցին լուրեր տարածվել, որ «ծնված ինքնիշխանը» իշխան Դմիտրին ողջ է: Գոդունովին վախեցրել է նրա գլխին կախված սպառնալիքը։ Գոդունովին վիրավորողները նրա մասին ոչ շողոքորթորեն խոսում էին որպես «ստրուկ-իշխան»։ 1604-ի սկզբին Նարվայից օտարերկրացու նամակը գաղտնալսվեց, որում ասվում էր, որ կազակները հրաշքով են փրկել Դմիտրիին, և որ շուտով մեծ դժբախտություններ են սպասվում Մոսկվայի հողին:

1604 թվականի հոկտեմբերի 16-ին (26) Կեղծ Դմիտրի I-ը մի բուռ լեհերի և կազակների հետ շարժվեց դեպի Մոսկվա: Նույնիսկ Մոսկվայի պատրիարքի հայհոյանքները չսառեցրին ժողովրդի ոգևորությունը «Ցարևիչ Դմիտրիի» ճանապարհի նկատմամբ։ Այնուամենայնիվ, 1605 թվականի հունվարին Գոդունովի ուղարկած կառավարական զորքերը Դոբրինիչիի ճակատամարտում պարտության մատնեցին խաբեբային, ով ստիպված եղավ նահանջել Պուտիվլ՝ իր բանակի մի քանի մնացորդներով։

## Մահ և սերունդ
Գոդունովի վիճակը բարդացել է նրա առողջական վիճակով։ Դեռևս 1599 թվականին հիշատակումներ կային նրա հիվանդությունների մասին, և իշխանը հաճախ վատառողջ էր 1600-ականներին։ Այնուամենայնիվ, 1605 թվականի ապրիլի 13-ին Բորիս Գոդունովը թվաց կենսուրախ և առողջ, շատ կերավ և ախորժակով։ Հետո նա բարձրացավ աշտարակ, որտեղից հաճախ էր ուսումնասիրում Մոսկվան։ Նա շուտով հեռացավ այնտեղից՝ ասելով, որ իրեն վատ է զգում։ Բժիշկ են կանչել, բայց թագավորը վատացել է՝ ականջներից ու քթից արյուն է հոսել։ Իշխանը կորցրեց գիտակցությունը և շուտով մահացավ 52 տարեկանում։

Ըստ հոլանդացի վաճառական Իսահակ Մասսայի.

* Ապրիլի 13-ին, ըստ հին ոճի, Բորիսը շատ կենսուրախ էր, կամ թվում էր, ընթրիքին շատ էր ուտում և ավելի ուրախ, քան իր վստահելիները սովոր էին տեսնել։ Ընթրիքից հետո նա գնաց բարձր աշտարակ, որտեղից տեսավ ամբողջ Մոսկվան և նրա շրջակայքը, և ենթադրվում է, որ նա այնտեղ թույն է վերցրել, որովհետև հենց իջավ դահլիճ, նա ուղարկեց պատրիարքին և եպիսկոպոսներին, որպեսզի նրան բերեն վանական գավաթ (monicxcappe) և անմիջապես տանջեն նրան, որովհետև նա շուտով աղոթեց նրան և ասաց, ուրվականը և մահացավ կեսօրից հետո ժամը երեքին:

* մենք կասկածում էինք, որ թագավորը մահացել է, բայց ոչ ոք չհամարձակվեց ասել: Հաջորդ օրը բոլորը լսեցին այդ մասին, երբ բոլոր ծառայողները և պալատականները սգով գնացին Կրեմլ: Բժիշկները, ովքեր վերևում էին, անմիջապես տեսան, որ դա թույնի պատճառով է, և այդ մասին պատմեցին թագուհուն և ոչ մեկին: Այսպես է գրել Թոմաս Սմիթի դեսպանատան մասին զեկույցի անանուն անգլիացի հեղինակը:
* Իշխան Բորիսի մահը տեղի է ունեցել բոլորովին անսպասելի և, առավել ևս, շատ տարօրինակ հանգամանքներում։ Ընթրիքից մոտ երկու ժամ անց, երբ ներկա բժիշկները, ինչպես միշտ, արդեն հեռացել էին՝ թողնելով ցարին, իրենց կարծիքով, լավ առողջությամբ, ինչի մասին վկայում էր նաև նրա լավ ախորժակը ընթրիքի ժամանակ մահճակալին և հրամայեց բժիշկներին (որոնք արդեն հասցրել էին ցրվել) կանչել։ Բայց մինչ նրանք կպատասխանեին կանչին, թագավորը մահացավ՝ մահից առաջ լեզուն կորցնելով։ Մահից կարճ ժամանակ առաջ նա, իր իսկ խնդրանքով, մեծագույն հապճեպությամբ վանականություն ընդունվեց և նոր անուն տրվեց։

Խոսակցություններ կային, որ Գոդունովն իրեն թունավորել է հուսահատության մեջ։ Մեկ այլ վարկածի համաձայն՝ նա թունավորվել է իր քաղաքական հակառակորդների կողմից: Ավելի հավանական է բնական մահվան վարկածը, քանի որ Գոդունովը նախկինում հաճախ էր հիվանդացել։ Նա թաղվել է Կրեմլի Հրեշտակապետական ​​տաճարում։

Բորիսի որդին՝ Ֆյոդորը, լավ կրթված և չափազանց խելացի երիտասարդ, դարձավ իշխան։ Շուտով Մոսկվայում տեղի ունեցավ ապստամբություն՝ հրահրված կեղծ Դմիտրիի կողմից։ Իշխան Ֆեոդորն ու նրա մայրը սպանվել են՝ ողջ մնալով միայն Բորիսի դուստրը՝ Քսենիան։ Նրան սպասվում էր խաբեբաի հարճը լինելու մռայլ ճակատագիրը։ Պաշտոնապես հայտարարվեց, որ ցար Ֆեոդորն ու նրա մայրը թունավորվել են։ Նրանց մարմինները ցուցադրվել են։ Այնուհետև Բորիսի դագաղը դուրս բերվեց Հրեշտակապետաց տաճարից և նորից թաղվեց Լուբյանկայի մոտ գտնվող Վարսոնոֆևի վանքում։ Նրա ընտանիքը նույնպես թաղված է այնտեղ՝ առանց թաղման արարողության, իբր ինքնասպան են եղել։

Իշխան Վասիլի Շույսկու օրոք Բորիսի, նրա կնոջ և որդու աճյունները տեղափոխվեցին Երրորդության վանք և թաղվեցին Վերափոխման տաճարի հյուսիս-արևմտյան անկյունում: 1622 թվականի հուլիսի 30-ին (օգոստոսի 9-ին) նույն տեղում թաղվեց Քսենիան (վանական Օլգա)[34]։ 1782 թվականին դամբարանների վրա կառուցվել է դամբարան։

1945 թվականին Գոդունովի գերեզմանը բացվել է մարդաբան մ. մ. Գերասիմովի կողմից, սակայն գերեզմանը նախկինում պղծվել է կողոպտիչների կողմից. ոսկորները և դագաղների պարունակությունը խառնվել են, գանգերը չեն պահպանվել:302, և Գոդունովի դինաստիայի ներկայացուցիչների դեմքերը մարդաբանական վերակառուցման մեթոդով անհնար է եղել վերականգնել։

## Արտաքին տեսք
Անգլիացի ճանապարհորդը Բորիս Գոդունովի արտաքինը նկարագրում է այսպես.

* Ինչ վերաբերում է իշխան Բորիսի անձին, ապա նա բարձրահասակ և պարկեշտ մարդ էր, որի տպավորիչ ներկայությունը ակամա հիշեցրեց բոլորին իր իշխանությանը պարտադիր ենթարկվելու մասին. սեւ, թեև նոսր մազերով, կանոնավոր դիմագծերով, նա ուներ սևեռուն հայացք և ամուր կազմվածք:

## Մշակույթ
1710 թվականին գերմանացի կոմպոզիտոր Յոհան Մաթեսոնը գրել է «Բորիս Գոդունով» կամ «Դավաճանությամբ ձեռք բերված գահը» օպերան։ Սակայն օպերայի պրեմիերան կայացել է միայն 2007 թվականի հունիսին՝ երկար ժամանակ պարտիտուրը պահվել է Համբուրգի արխիվում, այնուհետև Երևանում, որտեղ այն ավարտվել է Հայրենական մեծ պատերազմից հետո։

1804 թվականին Ֆրիդրիխ Շիլլերը սկսեց աշխատել Դեմետրիուս դրամայի վրա, որտեղ Բորիսը պետք է դառնար կարևոր կերպարներից մեկը, սակայն գրողը մահացավ 1805 թվականին և չհասցրեց ավարտել պիեսը։ Գյոթեն, ըստ որոշ աղբյուրների, ծրագրել է ավարտել աշխատանքը ի հիշատակ իր ընկերոջ, բայց հետո հրաժարվել է այս գաղափարից։ Գոդունովը դարձավ Կոնդրատի Ռիլեևի Դումաներից մեկի կերպարը (ժողովածուն լույս է տեսել 1825 թվականին)։ 1824-1825 թվականներին Ալեքսանդր Պուշկինը գրել է «Բորիս Գոդունով» ողբերգությունը (հրատարակվել է 1831 թվականին), որը նվիրված է Բորիս Գոդունովի թագավորությանը և կեղծ Դմիտրի I-ի հետ նրա բախմանը ողբերգություն - «Ժողովուրդը լռում է» - լայն տարածում գտավ): Ողբերգությունն առաջին անգամ բեմադրվել է 1870 թվականին Սանկտ Պետերբուրգի Մարիինյան թատրոնում։

1869 թվականին Մոդեստ Մուսորգսկին ավարտեց աշխատանքը համանուն օպերայի վրա՝ հիմնված Պուշկինի դրամայի տեքստի վրա, որն առաջին անգամ բեմադրվեց նույն Մարիինյան թատրոնի բեմում (1874):

1870թ. Ալեքսեյ Կ. Ողբերգությունը պատմական եռերգության վերջին մասն է (առաջինը «Իվան Ահեղի մահը» և «Ցար Ֆեոդոր Իվանովիչ»): Տոլստոյի համանուն ողբերգությունից մի տեսարանում Գոդունովը պատկերված է Կոնստանտին Մակովսկու «Իվան Ահեղի մահը» կտավում (1888 թ.):

954 թվականին թողարկվում է Մուսորգսկու ստեղծագործության հիման վրա ստեղծված խորհրդային ֆիլմ-օպերան։ Ավելի ուշ Պուշկինի դրաման ինքնին նկարահանվել է երեք անգամ։ 1986-ին թողարկվեց Սերգեյ Բոնդարչուկի ֆիլմը, որտեղ նա ինքն էր մարմնավորում ցար Բորիսին, իսկ նրա երեխաները Ֆյոդորն ու Ալյոնան խաղում էին Գոդունովի երեխաներին: Պուշկինի դրամայի հիման վրա հիմնված վերջին ֆիլմը նկարահանվել է 2011 թվականին ռեժիսոր Վլադիմիր Միրզոևի կողմից, որտեղ գործողությունները տեղափոխվել են ժամանակակից ժամանակներ։

Տոլստոյի «Արքայազն Սիլվեր» և Յուրի Ֆյոդորովի «Բորիս Գոդունով» վեպի հերոսներից մեկը։

2018 թվականին կայացել է Գոդունով ռուսական հեռուստասերիալի պրեմիերան։ Իշխան Բորիսի դերը կատարել է Սերգեյ Բեզրուկովը։

### Կինո
* «Իվան Ահեղի մահը» (1909) - Ս.Տարասով
* «Բորիս Գոդունով» (1954) - Ալեքսանդր Պիրոգով
* «Բորիս Գոդունով» (1961) - Ջորջիո Տոզզի
* «The Oath Record» (1983) - Անատոլի Բիստրով
* «Բորիս Գոդունով» (1986) - Սերգեյ Բոնդարչուկ
* «Բորիս Գոդունով» (1987) - Անատոլի Կոչերգա
* «Բորիս Գոդունով» (1989) - Ռուջերո Ռայմոնդի
* «Ցար Իվան Սարսափելի» (1991) - Անդրեյ Տոլուբեև
* «Տասնվեցերորդ դարի Կրեմլի գաղտնիքները» (1991) - Բոհդան Ստուպկա
* «Փոթորիկ Ռուսաստանի վրա» (1992) - Վլադիմիր Լիտվինով
* «Էրմակ» (1996) - Սերգեյ Գարմաշ
* «Իվան Սարսափելի» (2009) - Օլեգ Մալախով
* «Բորիս Գոդունով» (2011) - Մաքսիմ Սուխանով
* «Գոդունով» (2018) - Սերգեյ Բեզրուկով
* «Ենիչերի» (2020) - Արթուր Իվանով

## Ընտանիք և երեխաներ
**Կինը`** Մարիա Գրիգորևնա Սկուրատովա-Բելսկայա (?—1605), բոյար և օպրիչնիկ Գրիգորի (Մալյուտա) Սկուրատովի դուստրը, Իվան Սարսափելիի մերձավոր գործընկերներից մեկը։

Հրապարակումների մեծ մասի համաձայն՝ Գոդունովի ամուսնությունը ամենազոր ժամանակավոր աշխատողի դստեր հետ ապահովել է նրա կարիերան։ Ըստ պատմաբան Ռուսլան Սկրիննիկովի, իրավիճակը ճիշտ հակառակն էր: Մալյուտա Սկուրատովը, իր դիրքերն ամրապնդելու համար, ձգտում էր ազգակցական դառնալ Ննջասենյակի ղեկավար Պրիկազի ղեկավար Դմիտրի Իվանովիչ Գոդունովի հետ։ Իվան Ահեղի կողմից իրականացված ահաբեկչության օրոք սենեկապետը, իր պարտականությունների հատուկ բնույթով, դարձավ ցարի ամենամոտ մարդկանցից մեկը։ Ուստի Մալյուտա Սկուրատովը շահագրգռված էր իր աղջկան ամուսնացնել հզոր բոյարի եղբորորդու հետ։

Երեխաներ

* Քսենիա (1582-1622), նշանված է 1602 թվականին Յոհան Շլեզվիգ-Հոլշտեյնի (1583-1602) հետ։ Ամուսնությունը չի կայացել փեսայի մահվան պատճառով.
* Իվանը (1587-1588) մահացել է մանկության տարիներին՝ դժբախտ պատահարի հետևանքով։ Բորիս Գոդունովը, ելնելով իր կրոնական առանձնահատկություններից, որդու հիվանդության ժամանակ հրամայել է նրան սուրբ ջուր խմել և սաստիկ սառնամանիքով տանել Սուրբ Բասիլի տաճար, որից հետո երեխան մահացել է։
* Ֆյոդոր (1589 – հունիսի 10, 1605)։

## Հիշողություն
Ռոմանովների դինաստիայի առաջին ցարերի օրոք Բորիս Գոդունովը դիտվում էր որպես «ստրուկ իշխան» և արժանանում բացասական գնահատականի.։

* 1996 թվականին Ռուսաստանի փոստը թողարկեց նամականիշ ՝ նվիրված Բորիս Գոդունովին։
* 2011 թվականին Վյազեմսկի շրջանի Նովոսելսկի գյուղական բնակավայրի Ֆյոդորովսկոյե գյուղում տեղադրվել է գյուղի պատմությանը նվիրված տեղեկատվական ստենդ, որը սկսվում է հետևյալ բառերով. "Ֆյոդորովսկոյե գյուղը Գոդունովների ընտանեկան կալվածքն է, ցար Բորիս Գոդունովի ենթադրյալ ծննդավայրը..."* ։ 
* 2015 թվականին Ա. Ս. Պուշկինի Պատմական և գրական արգելոց-թանգարանի տարածքում Վյազեմայի կալվածքում բացվեց Բորիս Գոդունովի թանգարանը, որի ցուցադրությունը նվիրված է Բորիս ցարին և նրա ժամանակին ։  Ցուցահանդեսը ծավալվել է մի շենքում, որի տեղում 16 — րդ դարի վերջին-17-րդ դարի սկզբին կանգնած էր Բորիս Գոդունովի պալատը ։ 
* Վյազմում տեղադրվել է Ռուսաստանում ցար Բորիս Գոդունովի առաջին հուշարձանը, Ըստ Ա. ն. Պուգաչովի, Վյազեմ երկիրը այս միապետի փոքր հայրենիքն է[1][2][3]. Բացման արարողությունը տեղի է ունեցել 2023 թվականի հոկտեմբերի 27-ին ։  Հուշարձանի հեղինակը Սմոլենսկի քանդակագործ Ալեքսանդր Պարֆյոնովն է ։

== Ծանոթագրություններ ==
<references />


== Գրականություն ==
* 
* *Боханов А. Н.* Борис Годунов. — : Издательство «Вече», 2012. — 352 с., ил. — (Серия «Великие исторические персоны»). — 2500 экз. —— ISBN 978-5-9533-5679-4.
* *Дарин Д. А.* Смута. — : Издательство «Вече», 2023. — 520 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-4484-4219-3.
*  (в пер.)
* 
* *Мерцалов А. Е.* [http://www.memoirs.ru/rarhtml/Mercal_IV93_11.htm Борис Годунов. 1584—1605. (Опыт характеристики)]  // [[Исторический вестник]], 1893. — Т. 54. — № 11. — С. 460—475.
* *Морозова Л. Е.* Два царя: Фёдор и Борис. — : ООО «Русское слово», 2001.
* *Нечаенко Д. А.* Архетипический подтекст сновидений Царя, Самозванца и слепца в драме А. С. Пушкина «Борис Годунов» // Нечаенко Д. А. История литературных сновидений XIX—XX веков: Фольклорные, мифологические и библейские архетипы в литературных сновидениях XIX — начала XX вв. — : Издательство «Университетская книга», 2011. — ISBN 978-5-91304-151-7. — С. 246—417.
* *Павлов А. П.* Государев двор и политическая борьба при Борисе Годунове. — , 1992.
* *Платонов С. Ф.* Борис Годунов. Мудрец и преступник. — , 2006.
* *Скрынников Р. Г.* Борис Годунов. — : Издательство «Наука», 1978. — 192 с., ил. — 100 000 экз.
* *Скрынников Р. Г.* Иван Грозный. Борис Годунов. Василий Шуйский. — , 2005.
* *Емельянов-Лукьянчиков М. А.* [http://www.pravoslavie.ru/arhiv/5717.htm Мифы о Годуновых].
* *Пугачёв А. Н.* Вяземская земля — родина Бориса Годунова (Изд. 2, испр. и доп.). — Смоленск: Свиток. 2024. — ISBN 978-5-907495-82-1.
* *А. Б. Лобанов-Ростовский''. Русская родословная книга. — Том I. — Второе изд. — : Типогр. А. С. Суворина, 1895 год. — «Годунов Борис Фёдорович». — С. 150—151.

Կատեգորիա:1552 ծնունդներ
Կատեգորիա:16-րդ դարի ծնունդներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի կայսրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 12 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 2 ծնունդներ