Լուգալոյի ճակատամարտ

**Լուգալոյի  ճակատամարտ** (գերմաներեն՝ Gefecht bei Rugaro) տեղի է ունեցել 1891 թվականի օգոստոսի 17-ին Լուգալո (Լուլա-Ռուգարո) գյուղի մոտ, որն այժմ Տանզանիայի տարածքում է։ 3000 հոգուց բաղկացած Հեհե ցեղը, որը գլխավորում էր Մկվավա ցեղապետի եղբայր Մպանգիլեն, ջախջախեց գերմանական գաղութային զորքերի ջոկատը, որը գլխավորում էր օբերլեյտենանտ Էմիլ ֆոն Զելևսկին։

## Լուգալոյի ճակատամարտ
### Նախապատմություն
1885 թվականին գերմանացիները գաղութ հիմնեցին Տանգանիկայի ափին, որը դարձավ այն տարածքի միջուկը, որը հետագայում դարձավ Գերմանական Արևելյան Աֆրիկա, և սկսեցին դանդաղ առաջխաղացում դեպի մայրցամաքի ներքին շրջաններ։ Նույն ժամանակահատվածում Հեհե ցեղի ցեղապետ Մկվավան սկսեց մի շարք ագրեսիվ պատերազմներ հարևան ցեղերի դեմ։ Հաղթանակներով առաջ շարժվելով դեպի հյուսիս՝ 1891 թվականի սկզբին Մկվավան շփվեց արդեն գերմանական վերահսկողության տակ գտնվող տարածքների հետ։ Գերմանական վարչակազմը հստակ ծրագրեր չուներ Հեհե ցեղին հակազդելու համար. նրա ամենափորձառու ռազմական հրամանատար Հերման ֆոն Վիսմանը հետ էր կանչվել անարդյունավետ արշավների համար, իսկ նրա հաջորդը՝ հայտնի դիվանագետ Յուլիուս ֆոն Սոդենը, կենտրոնացել էր ափամերձ գաղութների զարգացման վրա և փորձում էր խուսափել միջցեղային հակամարտություններին միջամտելուց: Էմիլ ֆոն Զելևսկու գլխավորությամբ գտնվող մի քանի գերմանացի սպաները որոշեցին պատժիչ արշավ սկսել Հեհե ցեղի դեմ: Զելևսկին, գործելով Սոդենից անկախ, ստացավ Բեռլինում ռազմական գործողությունների հաստատում, և Սոդենը, իմանալով Զելևսկու ծրագրի մասին, չխանգարեց նրան։

### Իրադարձությունների ընթացք
1891 թվականի հուլիսին Զելևսկին ճանապարհ ընկավ 13 գերմանացու, 320 ասկարիի և 170 բեռնակիրի, ինչպես նաև գնդացիրների և մի խումբ հրացանակիրների հետ միասին: Զգույշ Մկվավան, չմտածելով եվրոպացիների հետ մարտում ներգրավվել, դեսպաններ ուղարկեց նրանց հետ հանդիպելու: Սակայն հուլիսի 30-ին դեսպանները սպանվեցին գերմանացիների կողմից Ուսագարայի գրավման ժամանակ: Դեսպանների մահից հետո, դաշնակից առաջնորդների ճնշման տակ, Մկվավան գործողություններ ձեռնարկեց։
մինի|Ասկարները գերմանական հելիոգրաֆ ծառայության ժամանակ։ 1890 թվականի նկար։

Օգոստոսի 16-ի լույս 17-ի գիշերը Հեհե  ցեղի բանակը՝ Մփանգիլեի (Մկվավայի եղբայր) գլխավորությամբ, գրավեց լեռնանցքը, որով անցնում էր Լուգալոյից դեպի Իրինգա ճանապարհը և պատրաստվեց հարձակման: Առաջին հրացանային կրակոցը պետք է լիներ հարձակման ազդանշանը: Օգոստոսի 17-ին, ժամը 6:30-ի սահմաններում, Զելևսկու ջոկատը Լուգալոյից դուրս եկավ լեռնանցքի ուղղությամբ: Երբ շարասյունն անցավ Մփանգիլեի դիրքերի մոտով, գերմանացիներից մեկը կրակեց մի թռչնի վրա՝ հրահրելով հարձակումը: Աֆրիկացիները դուրս գալով իրենց թաքստոցից հայտնվեցին գերմանացիների նիզակներով հարձակվելու տարածքից ոչ ավելի, քան երեսուն քայլ հեռավորությունից: Գերմանացի զինվորները, որոնք կարողացան մեկ կամ երկու հրացանային համազարկեր արձակել թշնամու վրա, ջախջախվեցին և ոչնչացվեցին. կոտորածը տևեց ոչ ավելի, քան տասը րոպե: Զելևսկին նիզակով դանակահարվեց տասնվեցամյա զինվորի կողմից, որը հետագայում իր հերոսական սխրանքի համար պարգևատրվեց երեք կովով: Հարձակվողներից մոտ 700-ը սպանվեցին, իսկ ևս 200-ը մահացան ստացած վերքերից: Գերմանական կողմից կենդանի մնացին երեք կամ չորս գերմանացի, 64 ասկարի և 74 բեռնակիր, որոնք կարողացան կարգավորված կերպով նահանջել 300-400 հոգանոց Հեհե ցեղի ջոկատի ճնշման տակ։
մինի|Կոթող՝ նվիրված Լուգալոյի ճակատամարտում զոհված գերմանացիների հիշատակին։ Նկար՝ 1908-1914 թվականներ

Լուգալոյի ճակատամարտին հաջորդեց կարճատև խաղաղություն։ Մկվավան, համոզված եվրոպական զենքի արդյունավետության մեջ, զգուշանում էր գերմանացիների հետ ուղղակի բախման մեջ մտնելուց և դեսպանների միջոցով համոզեց նրանց, որ Զելևսկու ջոկատի հետ բախումը դժբախտ պատահար էր։ Ֆոն Սոդենի վարչակազմը, այլևս չկաշկանդված լինելով ռազմական ջոկատով, վերջապես հրաժարվեց երկրի ներքին արշավանքներից։ Իրավիճակը փոխվեց միայն մեկ տարի անց՝ 1892 թվականի հունիսին, երբ Մկվավան կոտորեց Կոնդոայի գերմանական կայազորը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Bernd G. Längin: Die deutschen Kolonien – Schauplätze und Schicksale 1884–1918. Hamburg/Berlin/Bonn: Mittler, 2005, ISBN 3-8132-0854-0, S. 194.
* Guido Knopp: Das Weltreich der Deutschen – Von kolonialen Träumen, Kriegen und Abenteuern. Überarbeitete Taschenbuchausgabe, München: Piper Verlag, 2011, ISBN 978-3-492-26489-1, S. 252.
* Rochus Schmidt: Deutschlands Kolonien. Band 1, Berlin: Verlag des Vereins der Bücherfreunde Schall & Grund, 1898, S. 248f. (Reprint durch Weltbild Verlag, Augsburg 1998, ISBN 3-8289-0301-0.)
* Thomas Morlang: Sie haben es so gewollt. In: Die Zeit, Nr. 32, 30. Juli 1998.
* B. Köfler, W. Sauer: Scheitern in Usambara. In: Wiener Geschichtsblätter 53 (1998/1) 1–25, Wien 1998.
* B.G. Längin: Die deutschen Kolonien. 2005: S. 173.
* G. Knopp: Das Weltreich der Deutschen. München: Piper, 2011, S. 240.
* T. Morlang: Sie haben es so gewollt. In: Die Zeit, Nr. 32/1998.
* G. Knopp: Das Weltreich der Deutschen. München: Piper, 2011, S. 251.
* R. Schmidt: Deutschlands Kolonien. Bd. 1, Berlin: Verlag des Vereins der Bücherfreunde Schall & Grund, 1898, S. 246f.
* R. Schmidt: Deutschlands Kolonien. S. 258.
* T. v. Prince, zitiert bei G. Knopp: Das Weltreich der Deutschen. München: Piper, 2011, S. 254
* Herbert V. Patera: Der weiße Herr Ohnefurcht – Das Leben des Schutztruppenhauptmanns Tom von Prince. Deutscher Verlag, Berlin 1939, S. 167f.
* Howard Withehouse, Battle in Africa, Fieldbooks, Mansfield 1987
* 

## Արտաքին հղումներ

* 
* mkwawa lugalo

Կատեգորիա:19-րդ դարի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի ճակատամարտեր