Կոկորդի քաղցկեղ

**Կոկորդի քաղցկեղ** ծանր հիվանդություն է, որը չարորակ ուռուցքների շարքում գրավում է 10-րդ տեղը, իսկ վերին շնչառանակ ուղիներում՝ 1-ը։ Կոկորդի քաղցկեղն ունի զարգացման 0,1,2,3,4 ստադիաներ։ Շատ հաճախ քաղցկեղը հայտնաբերվում է 2-րդ և 3-րդ ստադիաներում, որի ժամանակ ախտահարված է լինում գրեթե ողջ կոկորդը։

Լարինգոէկտոմիան հիմնավորված օնկոլոգիական միջամտություն է, որի արդյունքում հիվանդները զրկվում են մարդկանց հետ հաղորդակցումից, նկատվում է հոգեկան ծանր վիճակ, և այս ամենը համարվում է գլխավոր պատճառ, որ հիվանդները հրաժարվում են վիրաբուժական միջամտությունից։ Վիրաբուժական միջամտությունից բացի հիվանդներն անցնում են նաև քիմիոթերապիայի և ճառագայթային թերապիաների կուրսեր, որոնք տալիս են մեծ արդյունք։ Այժմ գոյություն ունեն ձայնի վերականգման 3 հիմնական մեթոդ՝ լոգոպեդական, վիրաբուժական, էլեկտրոկոկորդ։ Այս մեթոդներից յուրաքանչյուրն ունի իր դրական և բացասական կողմերը։

Լոգոպեդական մեթոդը համարվում է ամենահայտնի մեթոդը և չի պահանջում ավելորդ հարմարվածության առաջացում։ Հայտնի է, որ կերակրափողի չափսը մեծ չէ և կազմում է 80-120 մլ։ Այս քանակության օդը հիվանդին ֆոնացիայի համր չի բավականացնում։ Այս մեթոդին տիրապետելու համար մեծ խոչընդոտ է համարվում ֆարինգոսպազմը՝ նկատվում է հիվանդների 11-15 %-ի մոտ։

## Կոկորդ և կոկորդի քաղցկեղ
Կոկորդը վերին շնչուղիների բաժիններից է, որը տեղակայված է վզի վերին հատվածում և միացնում է տրախեան և ըմպանը։ Տղամարդկանց կոկորդը ավելի լավ է զարգացած, քան կանանց մոտ։ Կոկորդի միջին հատվածում տեղակայված են ձայնալարերը, որոնք ապահովում են մարդու խոսքի հնարավորությունը։ Բացի դրանից կոկորդը ուն մի կարևոր ֆունկցիա՝ ահպանում է շնչառական ուղիները սննդի մասնիկների ներթափանցումից կոկորդ։ Այս ֆունկցիան ապահովում է այն աճառը, որը փակում է ելքը դեպի կոկորդ՝ ջուր խմելու կամ սնունդ ընդունելու ժամանակ։

Կոկորդի քաղցկեղը ծանր հիվանդություն է։ Չարորոկ ուռուցքների շարքում կոկորդի քաղցկեղը գրավում է 10-րդ տեղը, իսկ վերին շնչառական ուղիներում՝ 1-ը։ Կոկորդի քաղցկեղը 3 անգամ ավելի հաճախ է հանդիպում տղամարդկանց, քան կանանց մոտ, որպես կանոն 50 տարեկանից հետո։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ծխողները կոկորդի և թոքերի քաղցկեղով հիվանդանում են 10 անգամ ավելի հաճախ, քան չծխողները։ Ծխախոտի ծուխը պարունակում է մեծ քանակությամբ թունավոր և քաղցկեղածին նյութեր, որոնք գրգռում են լորձաթաղանթը, վնասում են այն, և տանում դեպի ուռուցքի առաջացման։

Այն մարդիկ, ովքեր 10-20 տարվա ընթացքում ծխել են օրական 40 ծխախոտ, իսկ մյուսները օրական ծխել են 10-ից ոչ ավել հետազոտությունները ցույց են տվել, որ առաջին խմբին պատկանող մարդիկ հետագայում ունեցել են կոկորդի քաղցկեղ։ Այս իսկ հետազոտությամբ պարզվել է, որ քաղցկեղից մահանալը կախված է ծխելու հետ և կազմում է 45%։ Վերջին տարիներին մեծացել է ծխող կանանց թիվը, որի հետևանքով էլ մեծացել է կոկորդի և թոքերի քաղցկեղով հիվանդ կանանց թիվը 2-3 անգամ։ 1970 թվականին ԱՄՆ-ի հետազոտողները կանխագուշակել էին, որ 1990 թվականին կոկորդի և թոքերի քաղցկեղովհիվանդ կանանց թիվը ԱՄՆ-ում կավելանա 20%-ով և այդ փաստերը 1991 թվականին հաստատեցին, որ կանանց քաղցկեղային ուռուցքները հասել են 19%-ի։ Այս իսկ հետազոտությունների արդյունքում պարզվել է, որ կանանց զգայունությունը ծխախոտի ծխի նկատմամբ 2 անգամ բարձր է, քան տղամարդկանց մոտ։ Սխալ կլինի ասել, որ ծխախոտը կոկորդի, շնչափողի և այլ օրգանների քաղցկեղի առաջացման միակ պատճառն է։ Երկրորդ հիմնական պատճառը ալկոհոլի չարաշահումն է։

Ներկա ժամանակներում բազմաթիվ հետազոտություններ փաստեցին, որ կոկորդի քաղցկեղի առաջացման պատճառ է հանդիսանում ալկոհոլի չարաշահումը, ինչպես թունդալկոհոլային, այնպես էլ թույլալկոհոլային խմիչքները։ Հետազոտությունները ապացուցել են, որ քաղցկեղի առաջացման ռիսկը պայմանավորված է ալկոհոլի քանակով և օգտագործման հաճախականությամբ։

Կոկորդի քաղցկեղի առաջացման պատճառներն են՝
* Ծխելը
* Ալկոհոլի չարաշահումը
* Ծխի, ածուխի ներշնչումը
* Բերանի խոռոչի հիգիենայի չպահպանում
* Աղի մսի չարաշահում

Հաճախ կոկորդի քաղցկեղով մարդիկ մահանում են քաղցկեղի հայտնաբերումից1-2 տարի անց, քանի որ հրաժարվում են վիրահատությունից՝ չցանկանալով զրկվել ձայնից։ Կոկորդի առաջին վիրահատությունը կատարվել է 1873 թվականին։ Այդ ժամանակից անհրաժեշտություն է առաջացել գտնել մեթոդ ձայնի վերականգման համար։ Ռուսաստանում Ս. Լ. Տապտապովանկատարել է բժշկափորձագիտական հետազոտություն և ստեղծեց մեթոդւկա, որի միջոցով ստեղծվում է կերակրափողային ձայն՝ կոկորդի հեռացումից հետո։ Ռուսաստանում ամեն օր ախտորոշվում են կոկորդի քաղցկեղով 55000 դեպք և որոնց անհրաժեշտ է կոկորդի հեռացում։

Կոկորդի քաղցկեղի սիմպտոմներն են՝

Սկզբնական շրջանում կոկորդի քաղցկեղի ժամանակ սիմպտոմներ ի հայտ չեն գալիս, երբ սիմպտոմներն ի հայտ են գալիս դա արդեն վկայում է քաղցկեղի մեծացման մասին։

Հիվանդության առաջին ախտանիշը կոկորդում ցավի առկայությունն է և ձայնի խռպոտությունը։ Որոշ ժամանակ այդ սիմպտոմներին միանում է դիսֆագիա՝ դժվարություն կլման ժամանակ, հազ, արյուն թքում, տհաճ հոտ բերանում, հնարավոր է լսողության վատացում, լիմֆատիկ հանգույցների աճ։

Այս կամ այն սիմպտոմի առկայությունը կախված է ուռուցքի տեղակայումից։ Եթե քաղցկեղը ձևավորվում է ըմպանի վերին հատվածում, ապա գերակշռում է կոկորդի ցավը՝ նման անգինայի։ Ըմպանի վնասվածության դեպքում հիվանդը զգում է ատամների ցավ, նրանք սկսվում են թափվել և ուղեկցվում է ըպանի քաղցկեղով։ Եթե ուռուցքը հայտնաբերվել է կոկորդում՝ ձայնալարերի մոտ, ապա առաջին հերթին հիվանդը ուշադրություն է դարձնում ձայնի փոփոխմանը՝ մինչև աֆոնիա։ Կարող է առաջանալ կոկորդում ջերմության զգացում, դժվարություն շնչառության ժամանակ։ Սիմպտոմների ի հայտ գալը, որը շարունակվում է 2-3 շաբաթ, հարկավոր է դիմել օտորինոլարինգոլոգի, որը կնշանակի անհրաժեշտ հետազոտություններ և կդնի ճիշտ դիագնոզ։ Այդ հետազոտությունները իրենց մեջ ներառում են լարինգոսկոպիա, ֆիբրոլարինգոսկոպիա, ռենտգենային հետազոտություն, համակարգչային տոմոգրաֆիա։

Չարորակ ուռուցքների շարքում կոկորդի քաղցկեղը համեմատաբար ավելի տարածված է։ Չարորոկ ուռուցքների հեռացումը խանգարում է հիվանդներին շնչառության ժամանակ և կորում է ձայնը պահպանվելով արտիկուլաթիոն ապարատի ճկունությունը և խոսքի նևրոֆիզիոլոգիական մեխանիզմները։ Խոսքային հաղորդակցումը կարող է վերականգնվել միայն պսևդոձայնի առաջացման դեպքում։ Կեղծ ձայնի ստեղծման համար անհրաժեշտ է նոր հմտություն կերակրափողում՝ վզի 5-6 ողերի շրջանում։ Հիվանդը դեռևս նախավիրահատական շրջանում՝ դիագնոզի դրումից հետո, երբ որոշվում է վիրահատության անհրաժեշտությունը, պետք է իմանան, որ հնարավոր է ձայնի վերականգնում և հետվիրահատական շրջանում անհրաժեշտ է լոգոպեդական պարապմունքներ։

Կոկորդի քաղցկեղի բուժումը համարվում է բավականին բարդ։ Այն կախվածմ է քաղցկեղի գտնվելու վայրից և զարգացման շրջանից։ Եթե քաղցկեղը հայտնաբերվել է վաղ շրջանում, ապա հնարավոր է բուժել ճառագայթային թերապիայով։ Իսկ եթե այն չի հայտնաբերվել վաղ շրջանում, ապա պահանջվում է մեծ, ծավալուն վիրահատություն՝ կարող է հեռացվել կոկորդն ու ըմպանը։ Եթե հեռացնում են ըմպանը, ապա տեղադրում են խողովակ, որով անցնում է սնունդը։ Պետք է դիմել բժշկի՝օտորինոլարինգոլոգի, եթե ձայնի մեջ նկատվում է խռպոտություն, կոպտություն, եթե վզի վրա ի հայտ են գալիս ուռած լիմֆատիկ հանգույցները, թքի մեջ արյուն։ Ըմպանի ուսումնասիրման ժամանակ նա արդեն կարող է զգուշացնել քաղցկեղի առկայության մասին։ Բայց հաստատման համար անհրաժեշտ է կատարել մի շարք հետազոտություններ։

## Կոկորդի քաղցկեղի ստադիաներ
0 ստադիա - Քաղցկեղի 0 ստադիան նշանակում է, որ ուռուցքը ունի շատ փոքր չափսեր և իր սահմաններից դուրս չի գալիս ևչի տարածվում այլ կողմ՝ լորձաթաղանթ, որը պատում է կոկորդը ներսից։ Կոկորդի քաղցկեղը 0 ստադիայում հայտնաբերվում է շատ քիչ, քանի որ ընթանում է առանց սիմպտոմների։ Օ ստադիայում ճիշտ բուժման արդյունքում ապրելու հավանականությունը 5 տարվա ընթացքում 96-100% է։

1 ստադիա - 1-ին ստադիան նշանակում է, որ ուռուցքը մեծացել է։ Կոկորդի քաղցկեղի առաջին ստադիայում ձայնալարերը դեռ կարող են թրթռալ և առաջացնել ձայն։ 1-ին ստադիայում կոկորդի քաղցկեղի ճիշտ բուժման արդյունքում ապրելու հավանականությունը 5 տարվա ընթացքում 80% է։

2 ստադիա - Կոկորդի քաղցկեղի 2-րդ ստադիան նշանակում է, որ ուռուցքը տարածվել է կոկորդի մյուս օրգանների վրա։ Ձայնալարերի աշխատանքի խանգարման արդյունքում ի հայտ է գալիս խռպոտ ձայն և աղմկոտ շնչառություն։ 2-րդ ստադիայում կոկորդի քաղցկեղի ճիշտ բուժման արդյունքում ապրելու հավանականությունը 5 տարում ~ 70% է։

3 ստադիա - Կոկորդի քազցկեղի 3-րդ ստադիան նշանակում է, որ ուռուցքը տարածվել է կոկորդի բոլոր մասերում։ 3-րդ ստադիայում ձայնը խռպոտ է կամ լրիվ բացակայում է։ Ճիշտ բուժման արդյունքումմ ապրելու հավանականությունը 5 տարվա ընթացքում 60% է։

4 ստադիա - Կոկորդի քաղցկեղի 4-րդ ստադիան նշանակում է, որ ուռուցքը տարածվել է լիմֆատիկ հանգույցների կամ այլ օրգանների վրա։ 4-րդ ստադիայում ճիշտ բուժման արդյունքում ապրելու հավանականությունը 5 տարվա ընթացքում 25% է։

Կոկորդի քաղցկեղի բուժումը ներառում է ճառագայթային թերապիա, քիմիոթերապիա, վիրաբուժական միջամտություն, ինչպես նաև սիմպտոմատիկ բուժում, որը իրականացվում է բուժող բժշկի կողմից տարբեր իրավիճակներում։ Նրա համար, որ կոկորդի քաղցկեղը հայտնաբերվի վաղ ստադիայում, անհրաժեշտ է առաջին իսկ կասկածի ժամանակ այցելել բժիշկ-ուռուցքաբանի։ Դրա համար անհրաժեշտ է դիմել մասնագիտացված ուռուցքաբանական հաստատություններ։ 
 
## Բուժում
Այժմ կոկորդի վիրահատությունից հետո ձայնի վերականգման կարիք ունեն մոտ 2500 հազար մարդ (տարեկան)։
Քաղցկեղի բուժման հիմնական միջոցներնն են՝ քիմիոթերապիա, ճառագայթային թերապիա և վիրաբուժական միջամտություն։

Քիմիոթերապիան համարվում է չարորակ ուռուցքների բուժման մեթոդներից մեկը։ Որոշ դեպքերում քիմիոթերապիան, որպես առանձնացված բուժման մեթոդ ի զորու է բուժել չարորակ ուռուցքների որոշ տեսակներ։ Իսկ այլ դեպքերում քիմիոթերապինա զուգակցվում է բուժման այլ մեթոդների հետ։ Ցիտոտոքսիկական քիմիոթերապևտիկ պրեպարատները խանգարում են բջիջների կենսագործունեությանը։

Կախված քաղցկեղի ստադիայից և տեսակից քիմիոթերապիայի միջոցով կարելի է.

# Բուժել քաղցկեղը- այն դեպքում, երբ քիմիոթերապիայի միջոցով ոչնչացվում է քաղցկեղային բջիջները այն աստիճանի, որ նրանց անհնար է հայտնաբերել հատուկ թեստերի միջոցով։
# Վերահսկել քաղցկեղային բջիջների չափսերը այն դեպքում, երբ քիմիոթերապիայի միջոցով հնարավոր է լինում կանխել քաղցկեղի տարածումը, թուլացնել, դանդաղեցնել քաղցկեղային բջիջների աճը, կամ ոչնչացնել քաղցկեղային բջիջները, որոնք տարածվում են այլ մասերում։
# Թուլացնել քաղցկեղի սիմպտոմները այն դեպքում, երբ քիմիոթերապիաների միջոցով հնարավոր է լինում փոքրացնել մեծ ուռուցքի չափսերը, որոնք ստեղծում են ուժեղ ցավ կամ ճնշում են հարևան օրգաններին։

Որոշ դեպքերում քիմիոթերապիան օգտագործվում է որպես բուժման եզակի մեթոդ, առանց որևէ այլ մեթոդի կիրառման։ Սակայն քիմիոթերապիային հաճախ զուգակցվում են վիրաբուժական և ճառագայթային մեթոդների հետ։ Որպես կանոն քիմիոթերապիայի համակցվածությունը այլ մեթոդների հետ բարձրացնում է բուժման արդյունավետությունը։

Քիմիոթերապիայի այլ մեթոդների հետ համակցվածության դեպքում հնարավոր է.

# Փոքրացնել ուռուցքը վիրաբուժական միջամտությունից կամ ճառագայթային թերապիայից առաջ։
# Ոչնչացնել քաղցկեղային բջիջները, որոնք կարող է մնացած լինեին վիրաբուժական կամ ճառագայթային միջամտությունից հետո։ Այս մեթոդը կոչվում է ադյուտվատ քիմիոթերապիա։
# Բարձրացնել բուժման արդյունավետությունը ճառագայթային թերապիայի միջոցավ։
# Ոչնչացնել նորից հայտնվող քաղցկեղային բջիջները, որոնք տարածվել են այլ մասերում։

Քիմիոթերապիան տարբեր կերպ է ազդում տարբեր մարդկանց վրա։ Ինքնազգացողությունը քիմիոթերապիայի ժամանակ կախված է հիվանդի վիճակից, քաղցկեղի տեսակից, ուռուցքի զարգացման ստադիայից, պրեպարատների տեսակի օգտագործումից և դրանց դոզայից։ Բժիշկը չի կարող իմանալ, թե ինչպես կանցնի բուժումը։

Վիրաբուժական միջամտությունը իրենից ներկայացնում է վիրահատություն, որի ժամանակ հեռացվում է ուռուցքը, կոկորդի որոշ մասը, որտեղ տեղակայված է ուռուցքը, կամ ողջ կոկորդը։ Տարբերում են կոկորդի քաղցկեղի վիրահատման մի քանի տեսակներ։ Այս կամ այն մեթոդի ընտրությունը կախված է կոկորդի քաղցկեղի ստադիայից, չափսերից, ուռուցքի տեղակայման աստիճանից։

Տոտալ լարինգոէկտոմիա-այս վիրահատության ժամանակ հեռացվում է ողջ կոկորդը։

Մասնակի լարինգոէկտոմիա-սրա ժամանակ հեռացվում է կոկորդի մի մասը, որտեղ տեղակայված է ուռուցքը։

Կորդէկտոմիա-այս վիրահատության ժամանակ հեռացվում են ձայնալարերից մեկը կամ երկուսը։

Նորմայում մարդու խոսքը ապահովվում են ձայնալարերի տատանման և օդի արտաշնչման արդյունքում։ Ձայնալարերի հեռացումից հետո նորմալ ձայնի պահպանումը անհնար է։ Գոյություն ունի ձայնի վերականգման 3 հիմնական միջոց։ Ձայնալարերի հեռացման դեպքում կերակրափողային խոսք, տրախեակերակրափողային և էլեկտրոկոկորդ։ Այս բոլոր մեթոդները օգտագործում են ըմպանը, քիմքը, լեզուն, ատամները և շուրթերը վիբրացիայի առաջացման համար, որոնք ձևավորում են խոսքը։

Կերակրափողային խոսք- սա հատուկ տեխնիկա է, որը ստեղծում է ձայն կերակրափողի օգնությամբ։ Այս տխնիկային տիրապետելը ունի որոշ դժվարություններ, սակայն չի պահանջում հավելյալ վիրահատություններ։

Էլեկտրոկոկորդ- սա հատուկ սարք է, որը տեղադրվում է վզի առջևի վերին մասում, որի միջոցով սետղծվում է ձայն՝ կեղծ, մեխանիկական։ Էլոկտրոկոկորդը հիվանդների մեծամասնությանը տիրապետել խոսքի։ Սակայն ձայնի տեմբրը նման է ռոբոտի ձայնի և թողնում է տհաճ տպավորություն։ Հիվանդները հաճախ ամաչում են իրենց այդ ձայնից և հրաժարվում այդ կերպ հաղորդակցվել։

Տրախեոկերակրափողային-դա հատուկ փական է, որը տեղադրվում է վիրահատական ճանապարհով տրախեայի և կերակրափողի միջև։ Այդ փականը արտաշնչման ժամանակ առաջացնում է օդի տատանում՝ առաջացնելով ձայն։

Որոշ դեպքերում վիրահատության ժամանակ բժիշկը տեղադրում է տրախեոստոմ՝ լրացուցիչ ակոսիկ վզի առջևի մասում, որի միջոցով օդը ներթափանցում է թոքեր։

Ճառագայթային թերապիա- Ճառագայթային թորապիան համարվում է կոկորդի քաղցկեղի բուժման մեթոդներից մեկը և օգտագործվում է, որպես ինքնուրույն բուժման մեքոդ կամ համատեղվում է վիրաբուժական կամ դեղորայքային բուժման հետ։ Ճառագայթայինն թերապիան իրենից ներկայացնում է ուռուցքի ճառագայթում ռենտգենային ճառագայթներով, որոնք սպանում կամ փոքրացնում են են քաղցկեղային բջիջները։ Որպես կանոն ճառագայթային թերապիան կոկորդի քաղցկեղի ժամանակ շարունակվում է 5-8 շաբաթ։ Լուսարձակման գոտում ճառագայթները ոչնչոցնում են քաղցկեղային բջիջները, գենետիկ մատերիալները, որոնք կանխում են նրանց հետագա աճն ու գործունեությունը։ Սակայն, ճառագայթմամբ ինչպես հարված է հասցվում քաղցկեղային բջիջներին, այնպես էլ օրգանիզմի առողջ բջիջներին, որոնցից շատերը հետո ի զորու են վերականգվելու և աշխատելու նորմալ։ Ամբողջ ճառագայթային թերապիան ոչնչացնում է ինչքան հնարավոր է քաղցկեղային բջիջներ։ Ճառագայթային թերապիան կախված է քաղցկեղի տեսակից, ստադիայից։ Որոշ դեպքերում բուժումը նախատեսված է քաղցկեղային բջիջների լրիվ ոչնչացմանն ու ապաքինմանը։ Իսկ որոշ դեպքերում ուռուցքի փոքրացման և հիվանդի վիճակի թեթևացման համար։ Հիվանդները վիրահատությունից և ճառագայթային թերապիայից հետո ստանան լոգոպեդական օգնություն՝ ձայնի վորականգման համար։ Ճառագայթային թերապիայի ժամանակ լոգոպեդական աշխատանքները արգելվում են։ Լոգոպեդական աշխատանքները սկսելու համար անհրաժեշտ է ունենալ օտորինոլարինգոլոգի եզրակացությունը չարորոկ ուռուցքների, մետաստազների մասին։ Կոկորդի ախտահարվածության դիագնոստիկան և բուժումը օտորինոլարինգոլոգիայի դժվարին խնդիրներից է, ինչպես նաև լոգոպեդիայի այնպիսի բաժնի, որը կոչվում է ֆոնոպեդիա։

Ձայնային խանգարումը ձայնի բացակայությունն է կամ դրա մասնակի խանգարումը ձայնային ապարատի տարբեր պաթոլոգիական փոփոխությունների արդյունքում։ Հատկապես լուրջ ձայնային խանգարումները հանդիպում են կոկորդում օրգանական փոփոխությունների ժամանակ։ Ամեն տարի մեծանում է կոկորդի քաղցկեղով հիվանդների թիվը։ Չնայած հաջող ածտորոշմանը հիվանդների մեծամասնությունը բուժումը սկսում է հիվանդության 2-3 ստադիաներում։
 
Անցած դարի սկզբինկերակրափողային ձայնի մեխանիզմն ու տեխնիկաներ ը նկարագրել է Մ. Սերամանը։ Ողջ աշխարհում ամեն օր կոկորդի քաղցկեղով հիվանդանում է ~ միլիոն մարդ, որոնք չեն հետևում քաղցկեղային հիվանդություններին։

20-25 տարի առաջ Հունաստանում խոսք անգամ չէր կարող լինել կոկորդի հեռացումից հետո ձայնի վերականգման համար, քանի որ այդպիսի վիրահատությունները կատարվում էին հազվադեպ և նրանց ձայնի վերականգման համար մեթոդներ չկային։ Վերջին տասնամյակներում ինչպես Հունաստանում, այնպես էլ ողջ աշխարհում մեծացել է քաղցկեղով հիվանդների թիվը, ինչպես նաև կոկորդի քաղցկեղով։

Կոկորդի հեռացումը ներառում է մի շարք պաթոլոգիական փոփոխություններ.
* Վիրահատությունից հետո մարդ զրկվում է լիարժեք հաղորդակցվելուց
* Շնչառության փոփոխություն
* Առաջանում է հոգեկան անհավասարակշռություն

Այս մարդիկ կտրվում են իրենց շրջապատից՝ չզգալով իրենց հասարակության լիարժեք անդամ։

## Ձայնի վերականգնումը կոկորդի քաղցկեղի հեռացումից հետո
Կոկորդի քաղցկեղի հեռացումից հետո ձայնի վերականգնումը իրականանում է 4 փուլով։

1-ին փուլ-Նախապատրաստական։ Ուսումնասիրվում է հիվանդի հոգեկան վիճակը, անցկացվում է հոգեթերապիա։ Այս փուլում կատարվում են շնչառական վարժություններ՝ 
* Ներշնչել և արտաշնչել քթով
* Ներշնչոլ քթով, արտաշնչել բերանով
* Ներշնչում բերանով, արտաշնչում քթով
* Ներշնչում և արտաշնչում քթի մի հատվածով, այնուհետև մյուսով
* Ներշնչում քթի մի հատվածով, արտաշնչում մյուսով
* Ներշնչում բերանով, արտաշնչում բերանով
* Ներշնչում քթով, արտաշնչում քթով

2-րդ փուլ- Պսևդոձայնի ձևավորում և կերակրափողային ձայնի ստեղծում։ Որի ժամանակ կիրառվում են մի քանի վարժություններ՝
# Միաժամանակ փչել ուռեցնել երկու այտերը
# Հերթով փչելով ուռեցնել այտերը (օդը տեղափոխելով մեկ այտից մյուսը)
# Այտերը ներս քաշել դեպի բերանի խոռոչ՝ պահելով ատամների արանքում
# Կատարել ծծելու շարժումներ։ Շրթունքները միացրած կնճիթի նման առաջ բերել և հետո վերադարձնել նորմալ դիրքի։ Ծնոտները սեղմել
# Ծնոտները սեղմած շրթունքները ձգել կողմ, վերև, ներքև՝ մերկացնելով երկու շարքի ատամները, լնդերը, իսկ հետո շուրթերը իրար հանգիստ միանում են (համապատասխանաբար արտասանել ի, ս, զ, պ, բ, մ)
# Ատամները բաց, ծնոտները իրար կպած, շրթունքները կնճիթի նման բերել առաջ և կնճիթով ներշնչել օդի հոսքը, իսկ արտաշնչելիսարտաբերել –ս-, զ, ի
# Շրթունքները իրար միացրած բացել և փակել բերանը
# Ատամները բաց*Բացել բերանը*Միացնել ծնոտները*Միացնել շուրթերը
# Աննշան բացած բերանով բացել ատամները
# Շուրթերը ներքաշել խողովակի, ձագարի ձևով(ծնոտները իրարից հեռու)
# Շուրթերը ձգել ձագարի ձևով. Փչել մոմը, փչել փոքրի կղպջակներ(փչել –ու, օ-)։ Նախորդ բոլոր վարժությունները սկզբում իրականացվում է գրգիռի տարածմամբ, ներգրավելով հարևան ատամներին, իսկ հետո աստիճանաբար աշխատանքը կենտրոնանում է միայ շուրթերի վրա, իսկ մյուս բոլոր մկանային խմբերին տրվում է հնարավորություն օգնության հանգստի վիճակում
# Շուրթերը ներքաշել դեպի ներս և ատամներով պինդ սեղմել
# Ծնոտները սեղմած, շրթունքները միասին բարձրացնել վեր(դեպի քիթը) և ներքև
# Բարձրացնել վերին շրթունքը. Երևում է միայն վերին ատամնաշարը
# Ներքև քաշել ներքևի շրթունքը. Երևում է միայ ստորին ատամնաշարը
# Հերթով բարձրացնել երկու շուրթերը*Վերինը բարձրացնել*Ներքինը իջեցնել*Վերինը իջեցնել*Ներքինը բարփրացնել
# Նմանակել ատամները ողողելուն։ Այս գործողության սկզբում կարելի է հերթով փչել այտերին
# Հավաքած օդը հերթով լցնել վերին շրթունքի մեջ, հետո՝ ներքևի շրթունքի մեջ
# Վերին շրթունքով ներծծել ստորին շրթունքը, և կտրուկ բացել բերանը
# Ստորին շրթունքով ներծծել վերին շրթունքը
# Կատարել շրթունքներով վիբրացիա (ձիու փռնչոց)
# Շրթունքները կնճիթաձև, հետո նաև ձգված շարժել աջ և ձախ
# Շրթունքները կնճիթաձև, շրջանաձև պտտել
# Ծնոտները միասին ներքևի շրթունքը շարժել աջ և ձախ
# Ծնոտները միասին վերին շրթունքը շարժել աջ ու ձախ
# Ծնոտները միասին, շրթունքները իրար միացած շարժել վերև՝ դեպի քիթը և ներքև։ Շնչել քթով։
# Ուժային գիմնաստիկա (շրթունքների ողջ թուլության դեպքում)*Վարժություն բերանով*Ուժեղ փչել ուռեցնել այտերը, հնարավորության դեպքում օդը պահել շրթունքներով բերանի խոռոչում

3-րդ փուլ- Այս փուլում տեղի է ունենում կերակրափողային ձայնի ավտոմատիզացիա։ Հիվանդին խնդրում են արտաբերել կարճ արտահայտություններ։ Հետզհետե խոսքը դառնում է պարզ և հասկանալի։

Ձայնային վարժություններ ձայնավոր հնչյունների համար։
Առաջին հերթին դրվում են Ա, Օ, Ու, Է ձայնավորները։ Ձայնավոր հնչյունները սկզբում արտասանվում են առանց ձայնի։ Աստիճանաբար մեծանում է կրկնող ձայնավորների թիվը։
 
Օրինակ՝ ա է
:ա, ա է, է
:ա, ա, ա է, է, է
Հաջորդ փուլում

Օրինակ՝ ա, օ ա, օ, ու
:ա, ու ա, ու, է
:ա, է է, ա, ու

Այնուհետև հիվանդներից պահանջվում է ձայնավորները արտաբերել փոքր ընդմիջումներով 1-3 վայրկյան։

Օրինակ՝ ա-, ա---, ա-, է--, ա--, ու--։ Ձայնավորները արտաբերել երկարատև։

Ձայնարտաբերության ճիշտ դաստիարակումը անց է կացվում սովորական կորեկցիոն մեթոդներով։ Կարևորը օդի հոսքի ուղղության մշտական հսկումն է։ Դժվար դեպքրում կարելի է կիրառել քթանցքների ժամանակավոր սեղմում, որի ժամանակ հնչյունն արտասանվում է առավել հնչելի ու ցայտուն։

Որից հետո արտաբերում են կարճ արտահայտություններ՝ «Խնդրեմ», «Բարև ձեզ», «Որտեղ է հեռախոսը», հետզհետե ավելացնելով բառերի մեջ վանկերի քանակությունը և արտահայտության մեջ բառերի քանակությունը։ Այս ամենի ստացումից հետո արտաբերել կարճ, փոքրիկ նախադասություններ՝ «Այսօր տաք օր է», «Վաղը կգնամ զբոսանքի»։

4-րդ փուլ- Տեղի է ունենում կերեկրափողային ձայնի ձևավորում։

## Ձայնային պրոթեզներ
Այժմ ողջ աշխարհում կոկորդի հեռացումից հետո տարածված է ձայնային պրոթեզավորումը։ Ձայնային պրոթեզավորումը ստեղծվել է 1980 թվականին ամերիկացի լարինգոլոգների և ֆոնիատորների կողմից և հիմնովին մտել կիրառության մեջ աշխարհի գրեթե բոլոր օնկոլոգիական հաստատություններում։ Որի համար տրախիայի և կերակրափողի վերին հատվածում փոսիկ, անչք են առաջացնոմ։ Ձայնային պրոթեզը թույլ է տալիս արտաշնչման ժամանակ ճդը ուղղել տրախիայից կերակրափող, որի արդյունքում առաջանում է կերակրափողի պատի և ըմպանի ներքին հատվածի տատանումներ։ Այս եղանակով առաջանում է ձայն։ Ձայնի բարձրությունը, էմոցիոնալությունը, որակը հիվանդներին թույլ է տալիս ազատ շփվել շրջապատողների հետ։

Այս մեթոդին տիրապետելը բավականին հեշտ է։ Հիվանդների 90%-ը բարեհաջող է անցնում ձայնի վերականգնումը այս մեթոդի օգտագործման շնորհիվ։ Ձայնային պրոթեզավորումն կարող է իրականացվել անմիջապես վիրաբուժական միջամտության ժամանակ։ Ձայնային պրոթեզի օգտագործման միջին ժամանակահատվածը 6 ամիս է, որից հետո ձայնայն պրթոեզը փոխարինվում է նորով։ Այս մեթոդը ևս ունի թոեություններ։

Մագնիսային փականները բավականին թանկ են և այդ պատճառով շատ հիվանդներ մագնիսային փականի փոխարեն օգտագործում են իրենց մատը։

## Կոկորդի քաղցկեղի ռիսկեր
Հյուսիսային Իրանում իրականացված հետազոտությունները ցույց են տվել, որ չափազանց տաք թեյի կանոնավոր օգտագործումը էապես ավելացնում է կերակրափողի քաղցկեղի առաջացման հավանականությունը։

Գիտնականների միջազգային խումբը հյուսիսիրանյան Գոլեստան շրջանում (որտեղ կերակրափողի քաղցկեղով հիվանդների թիվը աշխարհում ամենաշատն է) հետազոտել է չափազանց տաք թեյ խմելու սովորության և կերակրափողի քաղցկեղի առաջացման հավանականության միջև առկա կապը։ Հետազոտություններին մասնակցել են 300 տեղացիներ կերակրափողի քաղցկեղի հաստատված ախտորոշմամբ և 571 մարդ վերահսկիչ խմբում։ Սև թեյի օգտագործումը երկու խմբերում էլ հավասար է եղել և կազմել է օրական շուրջ մեկ լիտր։

Գոլ թեյի օգտագործումը (ոչ ավել քան 65 աստիճան ըստ Ցելսուսի) տաք թեյի համամեմատ՝ (65-69 աստիճան) կրկնակի անգամ ավելացնում է կերակրափողի քաղցկեղի առաջացման հավանականությունը, իսկ չափազանց տաք թեյը (70 աստիճան և ավել)` 8 անգամ։ Խմած թեյի ծավալը չի անդրադառնում ռիսկայնության վրա։ Չափումներում թերացումների նվազեցման համար գիտնականները չափել են 50 հազար տեղացի բնակչության կողմից օգտագործվող թեյի ջերմաստիճանը։ Չափված մեծությունները տատանվում էին 60-ից ցածր մինչև 70-ից բարձր աստիճանի մակարդակում և ընդհանուր առմամբ ստացված տվյալները հաստատվել են։

Հետազոտությունների արդյունքների հիման վրա հեղինակները խորհուրդ են տալիս թեյը խմել ոչ շուտ, քան այն եռալուց 4 րոպե անց։

Գազարը ոչ միայն օգտակար է տեսողության համար, այլև կարող է նվազեցնել սրտանոթային հիվանդությունների առաջացման հավանականությունը, ինչպես նաև պաշտպանել քաղցկեղից։ Գիտնականները հավաստում են, որ ամբողջ խնդիրը կարոտինիդների մեջ է` հակաօքսիդանտների մի խումբ, որոնք նաև առկա են դդումի մեջ։

Քրոնիկ հիվանդությունները, ինչպիսիք են սրտի հիվանդությունները և քաղցկեղը, հարուցվում են ԴՆԹ-ի, սպիտակուցների և ճարպերի թթվածնային վնասվածքով։ Բացահայտվել է, որ կարոտինոիդները, ներառյալ բետա-կարոտինը, ալֆա-կարոտինը և լիկոպինը, արգելակում են այդ վնասը;

## Արտաքին հղումներ
* Կոկորդի քաղցկեղ
* Գլխի և պարանոցի քաղցկեղ
* Head and Neck Cancer

Կատեգորիա:Աղեստամոքսային քաղցկեղ