Դիվերտիկուլոզ

**Դիվերտիկուլոզ,** վիճակ, որի ժամանակ աղիքի պատում առաջանում են բազմաթիվ արտափքումներ (դիվերտիկուլներ), որոնք բորբոքված չեն։ Դիվերտիկուլներն աղու լորձաթաղանթի և ենթալորձաթաղանթի արտափքումներն են աղու մկանային շերտի թույլ դիմադրության տեղերում։ Դրանք հիվանդների մոտ հիմնականում չեն առաջացնում ախտանիշներ։ Դիվերտիկուլային հիվանդությունն առաջանում է, երբ դիվերտիկուլները բորբոքվում են։ Այդ ժամանակ այդ վիճակն անվանում ենք դիվերտիկուլոզ։

Դիվերտիկուլները հիմնականում առաջանում են սիգմայաձև հաստ աղիքում, որտեղ կա բարձր ճնշում։ Հաստ աղիքի ձախ մասն ավելի հաճախ է ախտահարվում Միացյալ Նահանգներում, մինչդեռ աջ մասն ավելի հաճախ ախտահարվում է Ասիայի երկրներում։ Ախտորոշումն իրականացվում է կոլոնոսկոպիայի և համակարգչային տոմոգրաֆիայի միջոցով։ Դիվերտիկուլները տարածված չեն մինչև 40 տարեկանըը, բայց դրանից հետո նրանց տարածվածությունը աճում է։ Հաճախականությունը ցածր է Աֆրիկայում, և դրա պատճառը բջջանյութով հարուստ մթերքի օգտագործումն է՝ ի տարբերություն շատ արևմտյան երկրների։

## Նշաններ և ախտանշաններ
մինի|Սիգմայաձև աղիքի դիվերտիկուլոզ 70-ամյա պացիենտի մոտ
Դիվերտիկուլոզ ունեցող շատ մարդիկ գանգատվում են հետևյալ աշտանշաններից՝ փքվածության զգացում, անկանոն կղազատում։ Այնուամենայնիվ, պարզ չէ՝ արդյոք այդ գանգատները բնորոշ են ամբողջությամբ դիվերտիկուլոզին, թե համակցված են գրգրված աղու համախտանիշի հետ։

Դիվերտիկուլային հիվանդությունը կարող է բարձրացնել հաստ աղու քաղցկեղի առաջացման ռիսկը։

### Արյունահոսություն
Դիվերտիկուլային հիվանդությունը կարող է ուղեկցվել անցավ ռեկտալ արյունահոսության առաջացմամբ (վառ կարմիր գույնի արյան առկայություն)։ Դիվերտիկուլային հիվանդությունը ստամոքսաղիքային արյունահոսությունների ամենահաճախ հանդիպող պատճառներից է։ Դեպքերի 80%-ի ժամանակ այս արյունահոսություններն անվտանգ են և չեն պահանջում հստակ բուժական միջամտություն։

### Դիվերտիկուլիտ
Դիվերտիկուլների ինֆեկցումը բերում է դիվերտիկուլիտի առաջացման։ 2013 թվականի հետազոտությունները պարզել են, որ դա պատահում է դեպքերի 4%-ի ժամանակ։ Սա հակասում է այն մտքին, որ դիվերտիկուլներ ունեցող մարկանց 10-25% դեպքերում առաջանում է դիվերտիկուլիտ։ Աղիքում առկա դիվերտիկուլները հաճախ կարող են արյունահոսել, թափածակվել, բերել աղիքային անանցանելիության առաջացման, կարող են առաջացնել նաև պերիտոնիտ, աբսցես, հետորովայնամզային ֆիբրոզ,, սեպսիս, և խուղակներ։ Հազվադեպ կարող է բերել էնտերոլիտների (կղանքային քարեր) առաջացման։ Դիվերտիկուլներում կղանքի կուտակումը կարող է բերել ինֆեկցման։

Դիվերտիկուլիտի կլինիկական պատկերը ներառում է որովայնային ցավ, ցավոտություն որովայնի ձախ ստորին քառորդում, սրտխառնոց, փսխում, փորկապություն կամ լուծ, տենդ կամ լեյկոցիտոզ։ Հիվանդների մեծ մասը տեղյակ չի լինում, որ իր մոտ առկա է դիվերտիկուլոզ։ Երբ հիվանդների մոտ սկսվում են գանգատները, այդ ժամանակ շատ կարևոր է դիմել խորհրդատվության, որ բացառեն քաղցկեղը կամ այլ վտանգավոր խնդիրները;

### Հատվածային կոլիտ ասոցացված դիվերտիկուլոզի հետ
Հատվածային կոլիտը դիվերտիկուլոզի հետ ասոցացված վիճակ է, որի ժամանակ առաջանում է բորբոքային պրոցես դիվերտիկուլների միջև ընկած տարածքում։ Այն կարող է բերել որովայնային ցավի, ռեկտալ արյունահոսության և քրոնիկական փորլուծության առաջացման։

## Պատճառներ
### Դիետա
Ամերիկայի Առողջության ազգային ինստիտուտը նշում է, որ թեև բջջանյութի քիչ քանակը կարող է բերել դիվերտիկուլոզի առաջացման, բայց դա դեռ ապացուցված չէ։

### Գենետիկա
Գենետիկ գործոնները նույնպես նպաստում են դիվերտիկուլոզի ռիսկի մեծացմանը, ինչը բացատրվել է երկվորյակների օրինակով։ Դիվերտիկուլոզի ժառանգման հավանականությունը 40% է։

### Աղիքային շարժունակություն
Մեկ այլ տեսության համաձայն՝ աղիքի պատում գլիալ բջիջների դեգեներացիան կարող է բերել աղիքի շարժունակության նվազման, որն էլ իր հերթին բերում է ճնշման մեծացմանը ու դիվերտիկուլների առաջացմանը։

### Ռիսկի գործոններ
# Տարիքը
# Փորկապությունը
# Սննդակարգ, որտեղ բացակայում է բջջանյութը
# Շարակցական հյուսվածքի հիվանդությունները (Մարֆանի համախտանիշ, Էհլեր-Դանլոյի սինդրոմ), որոնք բերում են աղիքի պատի թուլացմանը
# Ժառանգական նախատրամադրվածությունը
# Քաշի կտրուկ կորուստը
# Մսի երկարատև օգտագործումը

## Ախտաֆիզիոլոգիա
մինի|Այտեղ երևում են սիգմայաձև աղիքի բազմաթիվ դիվերտիկուլներ
Դիվերտիկուլների առաջացման հստակ մեխանիզմը պարզաբանված չէ։ Բազմաթիվ տեսություններ են քննարկվել, օրինակ՝ սննդակարգը, միկրոբիոմի փոփոխությունը, բորբոքումը։ Դիվերտիկուլները առաջանում են աղիքի պատի թույլ հատվածներում, որտեղ բարձրանում է ճնշումը։ Աղիքի պատի ամրությունը նվազում է տարիքին զուգընթաց։

## Ախտորոշում
մինի|ԿՏ պատկերը ցույց է տալիս սիգմայաձև աղիքի բազմաթիվ դիվերտիկուլներ
մինի|Դիվերտիկուլոզ
մինի|Հաստ աղիքի լայնական կտրվածք
Դիվերտիկուլոզը սահմանվում է աղիքի պատում բազմաթիվ արտափքումների առաջացմանը։ Այն մարդիկ, որոնք չունեն գանգատներ, նրանց մոտ դիվերտիկուլները հայտնաբերվում են պատահական հետազոտության արդյունքում։

Անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել հիվանդի անամնեզին, և շատ կարևոր է այլ պաթոլոգիաներից տարբերակիչ ախտորոշման իրականացումը (օրինակ՝ կոլոռեկտալ քաղցկեղ)։

### Պատկերում
* Բարիումով հոգնան իր պատկերի որակով զիջում է կոլոնոսկոպիային և սովորաբար կատարվում է միայն այն դեպքում, երբ հիվանդը ունի չափազանց ոլորված սիգմայաձև հաստ աղիք, որտեղ կոլոնոսկոպիան դժվար է կամ վտանգավոր։
* Կոլոնոսկոպիան ցույց կտա դիվերտիկուլը և կբացառի չարորակ ուռուցքը: Կոլոնոսկոպիան պետք է կատարվի սուր էպիզոդից 4-6 շաբաթ անց:
* Կոնտրաստային ՀՏ-ն նախընտրելի հետազոտություն է դիվերտիկուլիտի սուր դրվագներում և որտեղ առկա են բարդություններ:
* ՄՌՏ-ն ապահովում է որովայնի փափուկ հյուսվածքների հստակ պատկերը, սակայն դրա ծախսերը հաճախ գերազանցում են օգուտները, երբ համեմատվում են կոնտրաստային ՀՏ-ի կամ կոլոնոսկոպիայի հետ:
* Որովայնի ռենտգենը կարող է ցույց տալ հաստացած պատի, փորկապության, բարակ աղիների խցանման կամ որովայնի խոռոչում ազատ օդի հայտնաբերման նշաններ՝ պերֆորացիայի դեպքում: Պարզ ռենտգենյան ճառագայթները բավարար չեն դիվերտիկուլյար հիվանդությունն ախտորոշելու համար:

Կարևոր է նշել, որ և՛ բարիումային հոգնան, և՛ կոլոնոսկոպիան հակացուցված են դիվերտիկուլիտի սուր դրվագների ժամանակ, քանի որ բարիումը կարող է դուրս գալ որովայնի խոռոչ, իսկ կոլոնոսկոպիան կարող է առաջացնել աղիների պատի պերֆորացիա:

## Մենեջմենթ
Դիվերտիկուլոզով շատ մարդիկ ունեն նվազ ախտանիշներ և չի պահանջում որևէ հատուկ բուժում: Պետք է խուսափել հաստ աղիքի խթանիչներից: Խորհուրդ չի տրվում բուժում, ինչպես հաստ աղիքի որոշ մաքրող միջոցներ, որոնք առաջացնում են կոշտ կղանք, փորկապություն և լարվածություն:

### Դիետա
Բջջանյութով հարուստ սննդակարգը նպատակահարմար է փորկապությունը կանխելու համար: Ապացուցված է, որ ցորենի թեփը նվազեցնում է հաստ աղիքի ճնշումը։

ԱՄՆ-ի շաքարային դիաբետի և մարսողության ու երիկամների հիվանդությունների ազգային ինստիտուտը (NIDDK) ասում է, որ այնպիսի մթերքներ, ինչպիսիք են ընկույզը, արևածաղկի, դդմի, չամանի և քունջութի սերմերը համարվում են խնդրահարույց սննդամթերքներ այս հիվանդությունն ունեցող մարդկանց համար, սակայն այս վարկածն ապացուցողական հիմքեր չունի։

Մեկ այլ վարկած պնդում է, որ ընկույզը և պոպկորնը բացասաբար չեն անդրադառնում այս հիվանդների մոտ։

### Բարդություններ
Բարդացած դիվերտիկուլոզը պահանջում է բարդությունների բուժում: Այս բարդությունները հաճախ խմբավորվում են դիվերտիկուլիտի մեկ ախտորոշման ներքո և պահանջում են վարակի, արյունահոսության և պերֆորացիայի առաջացման դեմ հատուկ բժշկական օգնություն, որը կարող է ներառել ինտենսիվ հակաբիոտիկ բուժումը, ներերակային հեղուկների օգտագործումը և վիրահատությունը: Բարդություններն ավելի հաճախ հանդիպում են այն հիվանդների մոտ, որոնք ընդունում են ասպիրին: Քանի որ դիվերտիկուլոզը առավել հաճախ հանդիպում է տարեց բնակչության մոտ, հետևաբար նման բարդությունները լուրջ խնդիր են ներկայացնում։

## Համաճարակաբանություն
Հիվանդության հաճախականությունը աճում է տարիքի աճին զուգընթաց։ Այս հիվանդությունը առավել հաճախ հանդիպում է Ավստրալիայում, Կանադայում, և ավելի քիչ տարածված է Ասիայում և Աֆրիկայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աղեստամոքսային տրակտի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Աղիքային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Բժշկություն
Կատեգորիա:Բորբոքային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Հիվանդություններ