Փոխարժեքային ռեժիմ

**Փոխարժեքային ռեժիմ** (), երկրի կամ արժութային միության Կենտրոնական բանկի կողմից այլ արժույթների և արտարժույթի շուկայի նկատմամբ արժույթի կառավարման եղանակ: 

Այն սերտորեն կապված է դրամավարկային քաղաքականության հետ, և երկուսն էլ, որպես կանոն, կախված են նույն գործոններից շատերից, ինչպիսիք են տնտեսական մասշտաբը և բացվածությունը, գնաճը, աշխատուժի տնտեսագիտությունը, ֆինանսական շուկայի զարգացումը և ազատ առևտուրը:

Գոյություն ունեն ռեժիմի երկու հիմնական տեսակ՝

* Լողացող փոխարժեքի ռեժիմների դեպքում փոխարժեքները որոշվում են բացառապես շուկայական հարաբերություններով և հաճախ մանիպուլացվում են բաց շուկայի գործողություններով: Երկրները կարող են ազդել իրենց լողացող արժույթի վրա այնպիսի գործողությունների միջոցով, ինչպիսիք են արտարժույթի պահուստների գնումը/վաճառքը, տոկոսադրույքների փոփոխությունը և արտաքին առևտրի համաձայնագրերի միջոցով:
* Ֆիքսված փոխարժեքի ռեժիմների դեպքում երկիրը իր տեղական արժույթի արժեքը սահմանում է ուղիղ համեմատական ​​մեկ այլ արժույթի կամ ապրանքի արժեքին: Տարիներ շարունակ շատ արժույթներ ֆիքսված (կամ կապված) էին ոսկու հետ: Եթե ոսկու արժեքը բարձրանար, ոսկու հետ ֆիքսված արժույթի արժեքը նույնպես կբարձրանար: Այսօր շատ արժույթներ ֆիքսված (կապված) են խոշոր երկրների լողացող արժույթների հետ: Շատ երկրներ իրենց արժույթի արժեքը ֆիքսել են ԱՄՆ դոլարի, եվրոյի կամ բրիտանական ֆունտի նկատմամբ։

Գոյություն ունեն նաև միջանկյալ փոխարժեքի ռեժիմներ, որոնք համատեղում են մյուս ռեժիմների տարրերը։

Փոխարժեքի ռեժիմի այս դասակարգումը հիմնված է GGOW-ի կողմից իրականացված դասակարգման մեթոդի վրա (Ghos, Guide, Ostry and Wolf, 1995, 1997), որը համատեղել է Արժույթի միջազգային հիմնադրամի դե յուրե դասակարգումը իրական փոխարժեքի վարքագծի հետ՝ պաշտոնական և իրական քաղաքականությունները տարբերակելու համար։ GGOW դասակարգման մեթոդը հայտնի է նաև որպես տրիխոտոմիայի մեթոդ։

## Ֆիքսված ընդդեմ լողացող
Կան բազմաթիվ գործոններ, որոնք երկիրը պետք է հաշվի առնի ֆիքսված կամ լողացող արժույթի ընտրության հարցում՝ երկու տարբերակների դրական և բացասական կողմերով։

Եթե երկիրը ընտրում է իր տեղական արժույթը ֆիքսել մեկ այլ երկրի արժույթի հետ (օրինակ՝ ԱՄՆ դոլարի), ապա նա հասնում է փոխարժեքի կայունության։ Սա նշանակում է, որ ցանկացած ժամանակ, երբ այդ երկիրը առևտուր է անում Միացյալ Նահանգների հետ կամ առևտուր է իրականացնում ԱՄՆ դոլարով, կա որոշակիություն այն մասին, թե որքան կարժենա տեղական արժույթը ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ։ Գործարարները վայելում են այս որոշակիությունը, և արժույթի ֆիքսումը հաճախ կարող է հանգեցնել արտասահմանյան ուղղակի ներդրումների: Այնուամենայնիվ, երբ երկիրը որոշում է ֆիքսել իր արժույթը, նա հրաժարվում է դրամավարկային ինքնավարությունից։ Նրանք չեն կարողանում սահմանել իրենց սեփական փոխարժեքները, և, հետևաբար, իրենց արժույթի համեմատական ​​ուժեղ կամ թույլ կողմը լիովին կախված է այն արժույթի ուժեղ կամ թույլ կողմերից, որը նրանք ընտրել են իրենց տեղական արժույթը ֆիքսելու համար։

Եթե երկիրը ընտրում է ազատ լողացող լինել, ինչպես ԱՄՆ դոլարը, ապա այն դրամավարկային անկախ է, սակայն կորցնում է այն փոխարժեքի կայունությունը, որն ունեն ֆիքսված արժույթները։ Այս երկուսն էլ ունենալու անկարողությունը «անհամատեղելի եռամիասնություն» հասկացության մասն է կազմում: Արժույթային ռեժիմի վերաբերյալ որոշում կայացնելիս երկրները կարող են հասնել երեքից երկուսին՝ լիարժեք ֆինանսական ինտեգրացիա, փոխարժեքի կայունություն կամ դրամավարկային անկախություն: Երկիրը երբեք չի կարող ունենալ արժույթ, որը կհասնի երեքին էլ:

## Փոխարժեքի ռեժիմներ

## Լողացող փոխարժեքի ռեժիմ
Լողացող (կամ ճկուն) փոխարժեքի ռեժիմը այնպիսին է, որի դեպքում երկրի փոխարժեքը տատանվում է ավելի լայն միջակայքում, և երկրի դրամավարկային մարմինը որևէ փորձ չի անում այն ​​ֆիքսելու որևէ հիմնական արժույթի նկատմամբ:

**Ազատ լողացող փոխարժեք**

Ազատ լողացող արժույթի արժեքը թույլատրվում է տատանվել արտարժույթի շուկայի մեխանիզմներին ի պատասխան՝ առանց կառավարության միջամտության։

**Կառավարվող լողացող (կամ կեղտոտ լողացող)**

Կառավարվող լողացող, որը հայտնի է նաև որպես «կեղտոտ լողացող» ռեժիմ, կառավարությունը կարող է միջամտել շուկայական փոխարժեքին տարբեր ձևերով և աստիճաններով՝ փորձելով փոխարժեքը շարժել երկրի տնտեսական զարգացմանը նպաստող ուղղությամբ, հատկապես ծայրահեղ արժեզրկման կամ արժեզրկման ժամանակ։

Օրինակ՝ դրամավարկային մարմինը կարող է թույլ տալ, որ փոխարժեքը ազատորեն լողա վերին և ստորին սահմանների միջև։

## Ֆիքսված փոխարժեքի ռեժիմ
Ֆիքսված փոխարժեքի ռեժիմի դեպքում դրամավարկային մարմինը իր արժույթի փոխարժեքը ֆիքսում է մեկ այլ արժույթի, այլ արժույթների զամբյուղի կամ արժեքի այլ չափանիշի (օրինակ՝ ոսկու) հետ և կարող է թույլ տալ, որ փոխարժեքը տատանվի նեղ միջակայքում: Փոխարժեքը այդ միջակայքում պահպանելու համար երկրի դրամավարկային մարմինը սովորաբար պետք է միջամտի արտարժույթի շուկային: Ֆիքսված փոխարժեքի տատանումը կոչվում է կա՛մ ռեվալվացիայի, կա՛մ դևալվացիայի։

**Արժութային խորհուրդ**

Արժույթային խորհուրդը փոխարժեքի ռեժիմ է, որի դեպքում երկրի փոխարժեքը պահպանում է ֆիքսված փոխարժեք արտարժույթի հետ՝ հիմնվելով օրենսդրական հստակ պարտավորության վրա: Դա ֆիքսված ռեժիմի տեսակ է, որն ունի հատուկ իրավական և ընթացակարգային կանոններ, որոնք նախատեսված են ֆիքսված փոխարժեքը «ավելի կոշտ, այսինքն՝ ավելի կայուն» դարձնելու համար: Օրինակներ են Հոնկոնգի դոլարը ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ և բուլղարական լևը եվրոյի նկատմամբ:

**Դոլարիզացիա**

Դոլարիզացիան, այսինքն՝ արժույթի փոխարինումը, նշանակում է, որ երկիրը միակողմանիորեն ընդունում է մեկ այլ երկրի արժույթը։

Ընդունող երկրների մեծ մասը չափազանց փոքր է սեփական կենտրոնական բանկի կառավարման կամ սեփական արժույթ թողարկելու ծախսերը հոգալու համար։ Այս տնտեսությունների մեծ մասն օգտագործում է ԱՄՆ դոլարը, սակայն այլ տարածված տարբերակներից են եվրոն, ավստրալիական և նորզելանդական դոլարները։

**Արժութային միություն**

Արժութային միությունը, որը հայտնի է նաև որպես դրամական միություն, փոխանակման ռեժիմ է, որտեղ երկու կամ ավելի երկրներ օգտագործում են նույն արժույթը: Արժութային միության շրջանակներում գոյություն ունի միջազգային կառուցվածքի որոշակի ձև, ինչպիսիք են մեկ կենտրոնական բանկը կամ դրամական մարմինը, որը հաշվետու է անդամ պետություններին։

Արժութային միությունների օրինակներ են Եվրագոտու, ԱՖՀ ֆրանկ և CFP ֆրանկային գոտիները: Առաջին հայտնի օրինակներից մեկը Լատինական արժութային միությունն է, որը գոյություն է ունեցել 1865-1927 թվականներին: Սկանդինավյան արժութային միությունը գոյություն է ունեցել 1873-1905 թվականներին:

## Ծանոթագրություններ

* Robert C. Feenstra, Alan M. Taylor, 2014, International Economics-Worth Publishers 
* Ye Shujun, 2009, International Economics,Tsinghua University Press,79
* Andrea, Inci, 2002, The Evolution of Exchange Rate Regimes Since 1990: Evidence from De Facto Policies, 8

## Ընթերցանության նյութեր
* Edwards, Sebastian & Levy Yeyati, Eduardo (2003) "Flexible Exchange Rates as Shock Absorbers," NBER Working Papers 9867, National Bureau of Economic Research, Inc. (http://ideas.repec.org/p/nbr/nberwo/9867.html).
* Kiguel, Andrea & Levy Yeyati, Eduardo (2009) "Back to 2007: Fear of appreciation in emerging economies" (http://www.voxeu.org/index.php?q=node/3917).
* Tiwari, Rajnish (2003): *Post-Crisis Exchange Rate Regimes in Southeast Asia*, Seminar Paper, University of Hamburg. (PDF)
* Levy-Yeyati, Eduardo & Sturzenegger, Federico & Reggio, Iliana (2006) "On the Endogeneity of Exchange Rate Regimes," Working Paper Series rwp06-047, Harvard University, John F. Kennedy School of Government. (http://ideas.repec.org/p/ecl/harjfk/rwp06-047.html)
* Nenovsky. N, K. Dimitrova(2006). Rate and Inflation: France and Bulgaria in the interwar period“'' .International Center for Economic Research Working Paper, Torino, No 34, 2006
* Nenovsky. N, G. Pavanelli and Dimitrova, K(2007). Rate Control in Italy and Bulgaria in the Interwar Period: History and Prospectives“''.International Center of Economic Research Working Paper,Torino, No 40, 2007
* Roberto Frenkel and Martín Rapetti, A Concise History of Exchange Rate Regimes in Latin America, Center for Economic and Policy Research, April 2010
* Coudert, Virginie and Cécile Couharde, Currency Misalignments and Exchange Rate Regimes in Emerging and Developing Countries. http://www.cepii.fr/anglaisgraph/workpap/pdf/2008/wp2008-07.pdf, 2008.
Կատեգորիա:Արտարժույթի շուկա
Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Տնտեսություն
Կատեգորիա:Դրամավարկային քաղաքականություն
Կատեգորիա:Միջազգային ֆինանսներ
Կատեգորիա:Մակրոտնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Ֆինանսներ
Կատեգորիա:Միջազգային առևտուր
Կատեգորիա:Տարադրամ
Կատեգորիա:Միջազգային ֆինանսական հարաբերություններ