Անիլին (ձի)

**Անիլին** (), անգլիական զտարյուն մրցարշավային ձի, Քյոլնում կայացած Պրի Եվրոպա մրցաշարի եռակի հաղթող (1965, 1966, 1967), ԽՍՀՄ «Եռակի թագի» ոչ պաշտոնական հաղթող։ Անիլինի ողջ մրցարշավային կարիերան կապված է եղել ձիավար և մարզիչ Նիկոլայ Նասիբովի հետ։

## Ծագում
Անիլինը ծնվել է 1961 թվականի հունվարի 31-ին Կրասնոդարի երկրամասի Նովոկուբանսկի շրջանի Վոսխոդի ձիաբուծարանում: Բուծողը համարվում է գործարանի ձիասպորտի բաժնի վարիչ Վալերի Պանտելեևիչ Շիմշիրը։ Հայրը սերում է ծիածանափայլ արու ձի Էլեմենտ (ծնված 1952 թվականին) Էտալոն Օրից և Մարգարիտկայից, մայրը՝ շագանակագույն արու ձի Անալոգիչնայան (ծնված 1953 թվականին)՝ Ագրեգատից և Գյուրզայից։ Անիլինի երկու ծնողներն էլ հաջողակ մրցարշավորդներ են եղել՝ Էլեմենտը Դերբիի հաղթող է եղել, իսկ Անալոգուսը՝ էգ ձիու մրցավազքի հաղթող։ Մրցարշավային ձիու նախնիները պատկանել են մրցարշավային ձիերի ֆրանսիական, անգլիական և գերմանական տոհմերին։ Անիլինի հայրական կողմի նախապապը Մասինն է եղել, որը ականավոր երկար տարածությունների մրցարշավորդ է եղել և «Հաղթական կամար» մրցաշարի հաղթող, իսկ ընդհանուր առմամբ Անիլինի տոհմածառը կառուցվել է Սենտ-Սայմոնի հետ հեռավոր ինբրիդինգի և ներքին զուգավորման հիման վրա։

Անիլինի տատիկը՝ մուգ շագանակագույն զամբիկ Մարգարիտկան ծնվել է 1944 թվականին Վերմախտի ախոռում՝ Մակեդոնիա հղի ձիուց, որին գողացել են Լեհաստանից 1943 թվականին և ուղարկել Վոսխոդի ձիաբուծարան՝ որպես ռազմատուգանք: Մակեդոնիայի ծագումը կասկածի տակ է դրվել 1990-ականների վերջին Միջազգային տոհմաբանական (International Stud Book Committee) գրքի կոմիտեի կողմից ԽՍՀՄ տոհմաբանական գրքերի ուսումնասիրության ժամանակ։ Արյան մաքրությունը հաստատող փաստաթղթերի բացակայության պատճառով Անիլինը կարող էր կորցնել բոլոր մրցանակները, որոնց մասնակցելու իրավունք են ունեցել միայն մաքրարյուն ձիերը։ Ձիու ծագման վերաբերյալ անհրաժեշտ փաստաթղթերն ու գրառումները հայտնաբերվել են լեհական արխիվներում։

## Արտաքին տեսք
Անիլինը մեծ, դնչին սպիտակ բծով արու ձի է եղել, հասակը վզի մոտ՝ 163 սմ, կրծքավանդակի շրջագիծը՝ 183 սմ, մեջքի շրջագիծը՝ 20.5 սմ։ Հակառակ այն խոսակցություններին, որ քուռակի ոտքերից մեկը մյուսներից կարճ է եղել՝ ձին ունեցել է գերազանց արտաքին տեսք և կոշտ ու ուժեղ ոտքեր։ Թերություններից են եղել հարթ սմբակները և մի փոքր ծանր պարանոցը։ Բացի այդ, ձիու հասակը կռուպի մոտ ավելի բարձր է եղել, քան մազափնջի մոտ՝ ձիերի մարմնի կառուցվածքի այս թերությունը կոչվում է «գերկառուցվածություն»։ Իր աշխատանքում հեծյալը փոխհատուցել է թերությունը՝ հասնելով առավելագույն հավաքման դիրքի՝ գլխի և պարանոցի բարձր դիրքով և մարմնի տակ խրված հետևի ոտքերով։

## Մրցարշավային կարիերա
Անիլինին քշող Նիկոլայ Նասիբովին ԽՍՀՄ-ում հաղթել է յուրաքանչյուր տարիքային խմբի մրցաշրջանի երեք հիմնական մրցավազքերում՝ 1963 թվականին՝ երկու տարեկան ձիերի համար Մ.Ի. Կալինինի անվան Մեծ մրցանակը, 1964 թվականին՝ երեք տարեկան ձիերի համար Համամիութենական Մեծ մրցանակը (Դերբի) և 1965 թվականին՝ չորս տարեկան և բարձր ձիերի համար Գյուղատնտեսության նախարարի մրցանակը (ԽՍՀՄ մրցանակ): Անգլիական «Եռակի թագի» հետ համեմատությամբ, այս երեք մրցավազքերում հաղթելը ոչ պաշտոնապես կոչվել է ռուսական «եռակի թագ»։

Անիլինը առաջին անգամ մեկնարկել և նվաճել երկու տարեկանների 1200 մետր մրցավազքի մրցանակը 1963 թվականի մայիսին Մոսկվայի կենտրոնական ձիարշավարանում, ապա այնտեղ հաղթել է 1500 մետր մրցավազքում։ 1963 թվականի հուլիսի 14-ին Մ. Ի. Կալինինի անվան երկու տարեկան ձիերի համար նախատեսված մրցանակին (1600 մ) նա արժանացել է 1:43.6 արագությամբ՝ տասը մրցարշավային ձիերի հետ մրցելով։ Նա 1963 թվականին Բեռլինի արտասահմանյան ձիարշավներում գրավել է ԳԴՀ Գյուղատնտեսության նախարարության մրցանակի 3-րդ հորիզոնականը և Բուդապեշտում Սոֆիա քաղաքի մրցանակի 4-րդ հորիզոնականը (առանց Ն. Նասիբովի)։

1964 թվականին մայիսի 17-ին հաղթել է Մոսկվայի մրցավազքում, հունիսի 14-ին նվաճել է կոլտնտեսության կենդանատեխնիկների մրցանակը 1600 մ վազքում, հուլիսի 12-ին խորհրդա-մոնղոլական բարեկամության մրցանակը 2000 մետր վազքում և հուլիսի 26-ին հաղթել է Համամիութենական Դերբին (2400 մ) 2:36.1 արագությամբ։ Այդ տարի Անիլինը նվաճել է Սոցիալիստական ​​երկրների միջազգային կոնգրեսի գլխավոր մրցանակը (2800 մ, 2:56.5) Բեռլինում և Քյոլնում Ռոբերտ Պֆերդմենգեսի 35,000 գերմանական մարկի արժողությամբ։

1965 թվականը Անիլինի մրցարշավային կարիերան սկսվել է մայիսի 16-ին Կենտրոնական Մոսկվայի ձիարշավարանում (2000 մ) նախնական մրցանակաբաշխության հաղթանակով: Հուլիսի 18-ին նա նվաճել է ԽՍՀՄ մրցանակը (3200 մ՝ 3:35 արագությամբ): Փարիզում, Լոնշամի մրցարշավարանում, «Հաղթական կամար»-ի (Prix de l’Arc de Triomphe) մրցանակաբաշխության 2400 մ մրցավազքում նա զբաղեցրել է 5-րդ («վճարովի», այսինքն՝ մրցանակային) տեղը։ Քյոլնում տարել է իր առաջին հաղթանակը հեղինակավոր Եվրոպական մրցանակաբաշխությունում (Preis von Europa)՝ 2800 մ վազելով 2 րոպե 32.2 վայրկյանում։

1966 թվականին երկրորդ անգամ արժանացել է ԽՍՀՄ մրցանակի (3:31.0) և Բեռլինում կայացած Սոցիալիստական ​​երկրների գավաթը (3:00.4)։ Բեռլինում կայացած Եվրոպական մրցանակային վազքում, ձիավարի սխալի պատճառով, նա կորցրել է առաջատարությունը և ավարտել է մրցուղին բրիտանացի Սալվոյի հետ միաժամանակ։ Անիլինի հաղթանակը շնորհվել է ֆոտոֆինիշով, հեռավորությունը հաղթահարվել է 2 րոպե 37.8 վայրկյանում։

1967 թվականին Անիլինը չի մասնակցել Մոսկվայում կայանալիք մրցաշրջանի սկզբում անցկացվող մրցարշավներին, բայց իր առաջին մեկնարկը կատարել է Բեռլինում՝ Բուդապեշտի մրցանակի համար, և ավարտել է 10 կորպուսի առավելությունով (2:32.2)։ Հաղթել է Աշխարհի գավաթի արշավում։ Զբաղեցրել է 11-րդ տեղը «Հաղթական կամար» մրցանակաբաշխությունում։ Հոկտեմբերի 22-ին, 2:31.7 արագությամբ, երրորդ անգամ նվաճել է Եվրոպական մրցանակը, մի բան, որ այդ մրցանակի պատմության մեջ ոչ մի այլ ձիու չէր հաջողվել անել։

Մայրցամաքից դուրս Անիլինը մրցել է երկու անգամ՝ ամերիկյան միակ մաքրարյուն մրցավազքում, որտեղ թույլատրվում էր օտարերկրյա ձիերի մասնակցություն՝ Վաշինգտոնի միջազգային մրցավազքում, որը Լորել Պարկի մրցարշավարանում անցկացվող 1½ մղոն (մոտ 2400 մ) մրցավազքում էր։ 1964 թվականի նոյեմբերի 11-ին՝ 2:25.2 արագությամբ (Եվրոպայի ռեկորդից արագ) զբաղեցրել է երրորդ տեղը՝ զիջելով աշխարհի ռեկորդակիր Քելսոյին, որն այս մրցավազքում կրկնել է իր 2:23.8 ռեկորդը։ 1966 թվականին զբաղեցրել է երկրորդ տեղը՝ 2:28.8 արդյունքով։

5 մրցաշրջանների ընթացքում Անիլինը մասնակցել է 27 մրցարշավի, այդ թվում՝ 21 հաղթանակի և 3 մրցանակի, նրա մրցանակային «եկամուտը» կազմել է գրեթե 740 հազար գերմանական մարկ։

Ռուսական և խորհրդային ձիաբուծության պատմության ընթացքում ոչ մի ձի չի կարողացել հավասարվել Անիլինի կարիերայի հաջողությանը։ Նա երբեք չի զիջել ԽՍՀՄ տարածքում անցկացվող մրցումներում հաղթանակը և մնացել է միակը, որը կարողացել է երեք անգամ նվաճել Եվրոպայի մրցանակը: Իր եզակի արդյունքների շնորհիվ Անիլինը արժանացել է «դարի ձի», «երեք անգամ պարգևատրված», «Ռուսաստանի լավագույն մրցարշավային ձի» մականուններին։

## Հետնորդներ
Մրցարշավորդի կարիերան ավարտելուց հետո Անիլինը ընդգրկվել է «Վոսխոդ» ձիաբուծարանում և դարձել է 164 քուռակի հայր։ 1969-1976 թվականներին 92 մաքրարյուն ձիերից ծնվել է 81 քուռակ և 83 զամբիկ։ Ձիու բոլոր ձագերը խոշոր էին, ոսկրոտ և լավ կազմվածքով։ Անիլինի սերունդները զբաղեցրել են ընդամենը 294 մրցանակային տեղ, այդ թվում՝ 15-ը միջազգային մրցավազքերում, որոնց թվում էին արու ձիեր՝ Գազոլին II-ը, Գազոմետը, Էտենը, ռեկորդակիր Էլֆաստը, արու Զիլան և ուրիշներ, որոնք պահպանել են Մասին ցեղատեսակի երկար տարածությունների վազքի ունակությունները։ 1973 թվականին և հաջորդ տարիներին իր սերնդի որակի հիման վրա Անիլինը դարձել է մաքրարյուն ցեղատեսակի ստացման չեմպիոն։ Սակայն Անիլինի սերունդների մեծ մասը բարձր դասի չի արժանացել։ Անիլինի սերունդներից 52 ձի ճանաչվել է որպես բուծման ենթակա։ Անիլինի վերջին սերունդը ծնվել է 1976 թվականին՝ նրա մահից հետո։

Ձիաբուծության ինստիտուտը պահպանել է անիլինի սերմը, սառեցված հեղուկ ազոտի մեջ՝ օգտագործելով 1960-ականների վերջին մշակված տեխնոլոգիան։ 38 տարի պահեստավորումից հետո, 2011 թվականին, Դոնսկոյի ձիաբուծարանում Անիլին և Բուդյոնովսկայա ձիերից ծնվել է Արիստոկրատ անունով մի քուռակ։

## Հիշատակ
Անիլինը սատկել է 1975 թվականի հոկտեմբերի 18-ին՝ բարակ աղիքի ինվագինացիայից։

1979 թվականին Վոսկոդի ձիաբուծարանում կանգնեցվել է հուշարձան՝ Անիլինի մեկուկես չափի բրոնզե դիմանկարը, որը պատրաստվել է կենդանիների քանդակագործ Է. Ն. Գիլյարովի կողմից։

Անիլինը Բ.Վ. Դեդյուխինի «Փառք երկուսի համար» գրքի գլխավոր հերոսն է։ 1973 թվականին գիրքը հրատարակել է Մոսկվայի «Սովրեմեննիկ» հրատարակչությունը: Հայտնի մրցարշավային ձին արժանի տեղ է զբաղեցրել Դ. Մ. Ուրնովի «Երկաթե ուղերձ» գրքում։

Կենտրոնական Մոսկվայի ձիարշավարանում հիմնադրվել են 3 տարեկան մաքրարյուն ձիերի մրցավազքեր «Անիլինի մրցանակի» (2000 մ) համար, նրա անունով մրցանակներ են խաղարկվել Նալչիկի, Էլիստայի, Պյատիգորսկի և այլ ձիարշավարաններում։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ