Գվինեա-Բիսաուի տնտեսություն

**Գվինեա-Բիսաուի տնտեսություն**, ազգային տնտեսություն է, որը ներառում է պետական և մասնավոր ընկերությունների խառնուրդ։ Գվինեա-Բիսաուն աշխարհի ամենաքիչ զարգացած երկրներից է և աշխարհի 10 ամենաաղքատ երկրներից մեկը, հիմնականում կախված է գյուղատնտեսությունից և ձկնորսությունից։ Հացահատիկային մշակաբույսերը զգալի աճ են գրանցել վերջին տարիներին, և երկիրը 2019 թվականի համար իններորդ տեղում է հնդկաձավարի և այլ կուլտուրաների արտադրության մեջ։

Գվինեա-Բիսաուն Ասիա արտահանում է Ասիա սառեցված ձուկ և ծովամթերք, գետնանուշ, արմավենու միջուկ և փայտանյութ։ Իրենց ծովային գոտում (Գվինեական ծոց) ձկնորսության լիցենզիայի վճարները կառավարությանը փոքր եկամուտ են ապահովում։ Բրինձը հիմնական մշակաբույսն է և հիմնական սնունդը։ Եվրոպական կանոնակարգերի համաձայն՝ ձկան և հնդկական ընկույզի արտահանումը Եվրոպա ամբողջությամբ արգելված է, ինչպես նաև ընդհանրապես գյուղատնտեսական ապրանքներ։

## Տնտեսական պատմություն
### Վաղ գաղութատիրություն

Եվրոպական տեսանկյունից Գվինեայի ափի տնտեսական պատմությունը հիմնականում կապված է ստրկության հետ։ Տարածաշրջանի այլընտրանքային անուններից մեկը *ստրուկների ափն* էր։ Երբ պորտուգալացիներն առաջին անգամ նավարկեցին Աֆրիկայի Ատլանտյան օվկիանոսի ափով 1430-ական թվականներին, նրանք հետաքրքրված էին ոսկով։ Այն պահից ի վեր, երբ Մալիի կայսրության թագավոր Մանսա Մուսան 1325 թվականին ուխտագնացություն կատարեց Մեքքա՝ ունենալով 500 ստրուկներ և 100 ուղտեր, տարածաշրջանը դարձել էր հարստության հոմանիշ։ Առևտուրը Ենթասահարյան Աֆրիկայից վերահսկվում էր Արաբական խալիֆայության կողմից, որը տարածվում էր Աֆրիկայի հյուսիսային ափի երկայնքով։ Մուսուլմանների առևտրային ուղիները Սահարայի միջով, որոնք գոյություն են ունեցել դարեր շարունակ, մատակարարում էին աղ, հյութ, տեքստիլ, ձուկ, հացահատիկ և ստրուկներ։

Երբ պորտուգալացիները տարածեցին իրենց ազդեցությունը ափերին, Մավրիտանիայի, Սենեգամբիայի (մինչև 1445 թվականը) և Գվինեայի շուրջ, նրանք ստեղծեցին առևտրային կետեր։ Մուսուլման վաճառականների անմիջական մրցակից դառնալու փոխարեն Եվրոպայում և Միջերկրական ծովում շուկայի ընդլայնվող հնարավորությունները հանգեցրին Սահարայի տարածքով առևտրի աճին։ Բացի այդ, պորտուգալացի առևտրականները մուտք են գործել դեպի ներքին տարածք Սենեգալ և Գամբիա գետերի միջոցով, որոնք կիսում են երկարաձիգ անդրսահարական ուղիները։

Պորտուգալացիները բերեցին պղնձե սպասք, կտոր, գործիքներ, գինի և ձիեր։ Առևտրային ապրանքները շուտով ներառում էին նաև զենք և զինամթերք։ Փոխարենը պորտուգալացիները ստացան ոսկի (փոխադրված Ականի հանքավայրերից), պղպեղ (առևտուր, որը տևեց մինչև Վասկո դա Գաման 1498-ին հասավ Հնդկաստան) և փղոսկր։

Շատ փոքր շուկա կար աֆրիկացի ստրուկների համար՝ որպես տնային աշխատողներ Եվրոպայում և որպես աշխատողներ Միջերկրական ծովի շաքարի ճակնդեղի պլանտացիաներում։ Պորտուգալացիները պարզեցին, որ կարող են զգալի քանակությամբ ոսկի արտադրել՝ ստրուկներին մի առևտրային կետից մյուսը տեղափոխելով Աֆրիկայի Ատլանտյան ափերի երկայնքով։ Մուսուլման առևտրականները մեծ պահանջ ունեին ստրուկների նկատմամբ, որոնք օգտագործվում էին որպես բեռնակիրներ անդրսահարական երթուղիներում և վաճառվում էին Իսլամական կայսրությունում։ Պորտուգալացիները գտան մուսուլման վաճառականների, որոնք ամրացած էին աֆրիկյան ափի երկայնքով մինչև Բենինի ծովածոց։

Մինչև եվրոպացիների գալը, Աֆրիկայում դարերի պատմություն ունեցող աֆրիկյան ստրկավաճառությունը դեռևս Գվինեայի առափնյա տնտեսության հիմնական առանձնահատկությունը չէր։ Առևտրի ընդլայնումը տեղի է ունենում այն բանից հետո, երբ պորտուգալացիները հասնում են այս տարածաշրջան 1446 թվականին՝ մեծ հարստություն բերելով տեղական ստրկատիրական մի քանի ցեղերի։ Պորտուգալացիներն օգտագործում էին ստրկատիրական աշխատանքը՝ գաղութացնելու և զարգացնելու համար նախկինում անմարդաբնակ Կաբո-Վերդե կղզիները, որտեղ նրանք հիմնեցին բնակավայրեր և աճեցրին բամբակ և ինդիգո։ Նրանք այնուհետև այդ ապրանքները վաճառեցին Գեբա գետի գետաբերանում, սև ստրուկների հետ, որոնք գերեվարվել էին այլ սևամորթ ժողովուրդների կողմից տեղական աֆրիկյան պատերազմների և արշավանքների ժամանակ։

Ստրուկները վաճառվում էին Եվրոպայում, իսկ 16-րդ դարից սկսած՝ Ամերիկայում։ Գվինեայի ընկերությունը պորտուգալական կառավարական հաստատություն էր, որի խնդիրն էր զբաղվել համեմունքներով և ֆիքսել ապրանքների գները։ Այն կոչվում էր *Casa da Guiné, Casa da Guiné e Mina* 1482-1483 թվականներին և *Casa da Índia e da Guiné* 1499 թվականին։ Գվինեայի տեղական աֆրիկյան կառավարիչները, որոնք մեծապես բարգավաճում են ստրկավաճառությունից, շահագրգռված չէին եվրոպացիներին ավելին թույլ տալ, քան ամրացված ափամերձ բնակավայրերը, որտեղ առևտուրն էր տեղի ունենում։ Ուստի Պորտուգալիայի ներկայությունը Գվինեայում հիմնականում սահմանափակվում էր Բիսաու նավահանգստով։

### Գաղութային դարաշրջան
Ինչպես մայրցամաքային Աֆրիկայում գտնվող պորտուգալական այլ տարածքների դեպքում (պորտուգալական Անգոլա և պորտուգալական Մոզամբիկ), Պորտուգալիան վերահսկում էր Պորտուգալական Գվինեայի ափամերձ տարածքները, երբ առաջին անգամ հավակնում էր ամբողջ տարածաշրջանին որպես գաղութ։ Երեք տասնամյակ շարունակ ծախսատար և շարունակական արշավներ են իրականացվում տեղի աֆրիկյան կառավարիչներին ճնշելու համար։ 1915 թվականին այս գործընթացն ավարտված էր՝ հնարավորություն տալով Պորտուգալիայի գաղութատիրությանը առաջընթաց ապրել համեմատաբար անխռով վիճակում՝ մինչև 1950-ական թվականներին Աֆրիկայում ազգայնական շարժումների ի հայտ գալը։

1790-ական թվականներին մի կարճ ժամանակահատվածում բրիտանացիները փորձեցին մրցակից դիրք ստեղծել Բոլամա կղզում, բայց 19-րդ դարում պորտուգալացիները բավական ապահով էին Բիսաուում, որպեսզի հարևան ափամերձ գիծը համարեին իրենց հատուկ տարածքը։ Հետևաբար, բնական էր, որ Պորտուգալիան հավակներ այս տարածաշրջանին, որը շուտով հայտնի կդառնա որպես Պորտուգալական Գվինեա, երբ 1880-ական թվականներին սկսվեց Եվրոպայի պայքարը Աֆրիկայի համար։ Մեծ Բրիտանիայի հետաքրքրությունը տարածաշրջանի նկատմամբ նվազել է 1807 թվականին բրիտանական ստրկավաճառության ավարտից հետո։ 1830-ական թվականներին պորտուգալական անդրծովյան տարածքներում ստրկության վերացումից հետո ստրկավաճառությունը լուրջ անկում ապրեց։

Պորտուգալիայի հիմնական մրցակիցները ֆրանսիացիներն էին, նրանց գաղութային հարևանները երկու կողմից ափի երկայնքով՝ Սենեգալում և այն տարածաշրջանում, որը դարձավ Ֆրանսիական Գվինեա։ Պորտուգալիայի ներկայությունը Գվինեայում չվիճարկվեց ֆրանսիացիների կողմից։ Հարցի միակ կետը սահմանների հստակ գիծն էր։ Սա հաստատվել է երկու գաղութատիրական տերությունների միջև բանակցությունների երկու շարքով՝ 1886-ին և 1902–1905 թվականներին։
Մինչեւ 19-րդ դարի վերջը հիմնական արտահանումն էր կաուչուկը։

### Որպես անդրծովյան նահանգ
1951 թվականին, երբ Պորտուգալիայի կառավարությունը հիմնանորոգեց ամբողջ գաղութային համակարգը, Պորտուգալիայի բոլոր գաղութները, ներառյալ Պորտուգալական Գվինեան, վերանվանվեցին Անդրծովյան նահանգներ (*Províncias Ultramarinas*): Նոր ենթակառուցվածքներ են կառուցվել կրթության, առողջապահության, գյուղատնտեսության, տրանսպորտի, առևտրի, ծառայությունների և վարչարարության համար։

Տնտեսական հիմնական արտադրություններն էին հնդկընկույզ, գետնանուշ, բրինձ, փայտանյութ, անասուն և ձուկ։ Բիսաուի նավահանգիստը գլխավոր գործատուներից էր և գավառի իշխանությունների համար հարկերի շատ կարևոր աղբյուր։

### Անկախության պատերազմ
Անկախության համար պայքարը սկսվեց 1956 թվականին, երբ Ամիլկար Կաբրալը հիմնադրեց *Partido Africano da Independência da Guiné e Cabo Verde*-ը (պորտուգալերեն՝ Գվինեայի և Կաբո Վերդեի անկախության աֆրիկյան կուսակցություն), *PAIGC*-ը։ 1961 թվականին, երբ անկախության համար զուտ քաղաքական արշավը կանխատեսելիորեն քիչ առաջընթաց ունեցավ, *PAIGC*-ն որդեգրեց պարտիզանական մարտավարություն։ Չնայած նրան, որ պորտուգալական զորքերը շատ ավելի շատ էին (մոտ 30,000 պորտուգալացի, մոտ 10,000 պարտիզան), *PAIGe*-ն ապահով ապաստարանների մեծ առավելություն ուներ Սենեգալի և Գվինեայի սահմանների նկատմամբ, երկուսն էլ անկախացան  ֆրանսիական իշխանությունից։

Մի քանի կոմունիստական երկրներ աջակցում էին պարտիզաններին զենքով և ռազմական պատրաստվածությամբ։ Պորտուգալական Գվինեայում հակամարտությունը, որում ներգրավված էին *PAIGC* պարտիզանները և Պորտուգալական բանակը, ամենաինտենսիվն ու վնասակարն էր Պորտուգալական գաղութային պատերազմներից։ Այսպիսով, 1960-1970-ական թվականների սկզբի ընթացքում Պորտուգալիայի զարգացման ծրագրերը, որոնք խթանում են ուժեղ տնտեսական աճը և արդյունավետ սոցիալ-տնտեսական քաղաքականությունը, ինչպես պորտուգալացիների կողմից կիրառված պատերազմի մյուս երկու մասերում (Պորտուգալական Անգոլա և Պորտուգալական Մոզամբիկ), հնարավոր չէին։ 1972 թվականին Կաբրալը ստեղծեց վտարանդի կառավարություն Կոնակրիում։ Հենց այնտեղ, 1973 թվականին, նա սպանվեց իր տան մոտ։ Ընդամենը մեկ տարի առաջ Պորտուգալիայում ձախակողմյան ռազմական հեղաշրջումը կտրուկ փոխեց քաղաքական իրավիճակը։

1973 թվականին *PAIGC*-ն վերահսկում էր երկրի ներքին տարածքի մեծ մասը, մինչդեռ ափամերձ և գետափնյա քաղաքները, ներառյալ հիմնական բնակչության և տնտեսական կենտրոնները, մնացին Պորտուգալիայի վերահսկողության տակ։ Մադինա դու Բոե գյուղը, որը գտնվում է տարածքի ամենահարավ-արևելյան տարածքում, հարևան Գվինեայի հետ սահմանին մոտ, այն վայրն էր, որտեղ *PAIGC*-ի պարտիզանները 1973 թվականի սեպտեմբերի 24-ին հայտարարեցին Գվինեա-Բիսաուի անկախությունը։ 1974 թվականին Պորտուգալիայում պետական հեղաշրջումից հետո Պորտուգալիայի նոր ձախ հեղափոխական կառավարությունը սկսեց բանակցել *PAIGC*-ի հետ և որոշեց անկախություն առաջարկել բոլոր անդրծովյան տարածքներին։

### Անկախությունից հետո
Ամիլկար Կաբրալը սպանվել էր 1973 թվականին, Լուիս Կաբրալը դարձավ անկախ Գվինեա-Բիսաուի առաջին նախագահը 1974 թվականի սեպտեմբերի 10-ին անկախության շնորհումից հետո։ Նրա վարած քաղաքականությունը կործանեց Գվինեա-Բիսաուի տնտեսությունը, ավտորիտար միակուսակցական ռեժիմի կողմից բնակչության վրա գործադրված բռնաճնշումները և սննդի խիստ պակասը նույնպես խորը հետք թողեցին։

Լուիս Կաբրալը ծառայել է 1974-1980 թվականներին, երբ Ժոաո Բերնարդո «Նինո» Վիեյրայի գլխավորած ռազմական հեղաշրջումը պաշտոնանկ արեց նրան։ Լուիս Կաբրալը մեղադրվում էր մեծ թվով Գվինեա-Բիսաուայի սևամորթ  զինվորների մահվան մեջ, ովքեր Պորտուգալական բանակի հետ միասին կռվել էին *PAIGC* պարտիզանների դեմ Պորտուգալիայի գաղութային պատերազմի ժամանակ։ Ռազմական հեղաշրջումից հետո 1980 թվականին *PAIGC*-ն իր պաշտոնական «*Nó Pintcha*» թերթում (1980 թվականի նոյեմբերի 29) խոստովանեց, որ շատերը մահապատժի են ենթարկվել և թաղվել Կումերայի, Պորտոգոլի և Մանսաբայի անտառներում անհայտ եղբայրական գերեզմաններում։ Այս բոլոր իրադարձությունները չօգնեցին նոր երկրին հասնել բարգավաճման, տնտեսական աճի և զարգացման մակարդակին, որը նոր կառավարիչները խոստացել էին բնակչությանը։

1985 թվականին առաջին չինական ձկնորսական նավատորմը ուղարկվել է Գվինեա-Բիսաու,  Չինաստանի ձկնորսության ազգային կորպորացիայի 13 նավերով։

1997 թվականի մայիսին Գվինեա-Բիսաուն միացավ ֆրանկոֆոն Արևմտյան Աֆրիկայի արժութային միությանը։ Գվինեա-Բիսաուի Ազգային բանկը փոխարկվեց որպես Արևմտյան Աֆրիկայի Պետությունների կենտրոնական բանկի ազգային մասնաճյուղ, և Գվինեա-Բիսաուի *պեսոն* ազգային արժույթը փոխարինվեց Արևմտյան Աֆրիկայի *CFA ֆրանկով*։

## Ներկա օր
### Մակրոտնտեսական միտում
2012 թվականի ապրիլյան պետական հեղաշրջումից հետո աճը իջավ և հասավ ՀՆԱ-ի -1,5%-ի։ 2013 թվականին երկրի ՀՆԱ-ն աճել է ընդամենը 0,9%-ով։ Ժողովրդավարական անցման ժամանակաշրջանում աճի այս ցածր մակարդակը բացատրվում է ցածր վարչական արդյունավետության, քաղաքական անկայունության պատճառով ցածր ներդրումների համադրությամբ և հնդկահավի արտահանման վատ սեզոնով։ Աֆրիկյան զարգացման բանկի կողմից գնահատված հիմնական մակրոտնտեսական ցուցանիշները ներկայացված են ստորև բերված գծապատկերում.

Սենեգալի կողմից աջակցվող կառավարական զորքերի և ռազմական խմբերի միջև ընդհատվող մարտերը ավերեցին երկրի ենթակառուցվածքների մեծ մասը և մեծ վնաս հասցրին տնտեսությանը 1998 թվականին։ Քաղաքացիական պատերազմն այդ տարի հանգեցրեց ՀՆԱ-ի 28%-ով անկմանը, իսկ 1999 թվականին մասնակի վերականգնվեց։ Գյուղատնտեսական արտադրանքը, ըստ գնահատումների, նվազել է 17%-ով հակամարտության ընթացքում։ Հնդկական ընկույզի արտադրությունը՝ հիմնական արտահանման բերքը, նվազել է 1998 թվականին մոտ 30%-ով։ 2000 թվականին համաշխարհային գները նվազել են ավելի քան 50%-ով, ինչը բարդացնում է հակամարտությունից առաջացած տնտեսական ավերածությունները։

Պատերազմից առաջ առևտրի բարեփոխումները և գների ազատականացումը երկրի կառուցվածքային ճշգրտման ծրագրի ամենահաջող մասն էին ԱՄՀ հովանավորությամբ։ Դրամավարկային քաղաքականության խստացումը և մասնավոր հատվածի զարգացումը նույնպես սկսել էին աշխուժացնել տնտեսությունը։ Կառավարության հետկոնֆլիկտային տնտեսական և ֆինանսական ծրագրով, որն իրականացվել է ԱՄՀ-ի և Համաշխարհային բանկի ներդրմամբ, իրական ՀՆԱ-ն 1999 թվականին վերականգնվել է գրեթե 8%-ով։ 2000 թվականի դեկտեմբերին Գվինեա-Բիսաուն որակավորվեց մոտ 800 միլիոն դոլար պարտքի փոխհատուցման համար *HIPC*-ի ընդլայնված նախաձեռնության առաջին փուլի շրջանակներում և նախատեսվում էր ներկայացնել Աղքատության հաղթահարման ռազմավարական փաստաթուղթը 2002 թվականի մարտին։ Գվինեա-Բիսաուն կստանար իր օգնության մեծ մասը՝ համաձայն ընդլայնված *HIPC* նախաձեռնությունը, երբ այն բավարարեր մի շարք պայմանների, այդ թվում՝ իր Աղքատության հաղթահարման ռազմավարական ծրագրի իրականացումը։

Բարձր ծախսերի պատճառով նավթի, ֆոսֆատի և այլ օգտակար հանածոների պաշարների զարգացումը մոտաժամկետ հեռանկար չէ։ Երկիրն օրական արդյունահանում է 400 հազար բարել բենզին։

2009 թվականին միջին աշխատավարձը կազմել է 0,52 ԱՄՆ դոլար մեկ աշխատաժամանակի համար։ 2019 թվականին նվազագույն ամսական աշխատավարձը կազմել է շուրջ 35000 CFA = 60 ԱՄՆ դոլար։

Հետևյալ աղյուսակը ցույց է տալիս 1980–2017 թթ. տնտեսական հիմնական ցուցանիշները.

### Ֆինանսական հատված
Գվինեա-Բիսաուի ֆինանսական հատվածը համեմատաբար թերզարգացած է. 2013 թվականին ֆինանսական միջնորդությունը կազմում էր ՀՆԱ-ի 4%-ը, բանկային ներթափանցումը բնակչության 1%-ից ցածր է (ԱՄՀ, 2013, No 13/197) և ֆինանսների հասանելիությունը նշվում է որպես բիզնեսի համար երկրորդ կարևոր խոչընդոտը։ 2015 թվականի դրությամբ հանրապետությունում գործում էր ընդամենը չորս բանկ։ ԱՄՀ-ի տվյալներով՝ տարածաշրջանային մասնավոր օտարերկրյա բանկերը Բիսաու-Գվինեայի բանկային համակարգի բաժնետոմսերի մոտ 65%-ն են ունեցել (ԱՄՀ 2013)։ Բանկերը կարգավորվում են *WAEMU* իշխանությունների կողմից։ Քաղաքացիական պատերազմի հետևանքով (1998/1999) մասնավոր հատվածի վարկը իջել է ՀՆԱ-ի 1%-ից ցածր։ 2003 թվականին բանկերի հաշվեկշիռները կազմել են 21,3 մլն եվրո։ Այդ ժամանակից ի վեր տնտեսության վարկը աճել է մինչև ՀՆԱ-ի գրեթե 13,8%-ը։

### «Terra Ranka» (Թարմ սկիզբ). նոր տնտեսական ծրագիր
2015 թվականի մարտի 25-ին Գվինեա-Բիսաուի կառավարությունը Բրյուսելում հրավիրեց միջազգային դոնորների համաժողով։ Հյուրընկալվելով Եվրամիության կողմից՝ ՄԱԶԾ-ի և այլ գործընկերների աջակցությամբ, ներառյալ Աֆրիկյան զարգացման բանկը և Համաշխարհային բանկը, երկրի հիմնական գործընկերները միացան՝ ողջունելով երկրի նոր տեսլականը մինչև 2025 թվականը և խոստումներ տվեցին նրա ռազմավարական և գործառնական ծրագրի համար, որը կոչվում է «Terra Ranka» (Նոր սկիզբ)։ Գրավները կազմել են 1,3 միլիարդ եվրո։

Ռազմավարական և գործառնական պլանը կազմված է վեց սյուներից՝ (i) խաղաղություն և կառավարում, (ii) ենթակառուցվածքներ, (iii) արդյունաբերականացում, (iv) քաղաքային զարգացում, (v) մարդկային զարգացում և (vi) կենսաբազմազանություն։ Սյուներից յուրաքանչյուրը բաղկացած է մի շարք կառուցվածքային ծրագրերից, որոնք պետք է ֆինանսավորվեն ուղղակի դոնորների աջակցության կամ մասնավոր ֆինանսավորման մոբիլիզացիայի միջոցով։

## Թափոնների հեռացում
1980-ականներին Գվինեա-Բիսաուն աֆրիկյան մայրցամաքում աղբը որպես եկամտի աղբյուր արտահանելու միտման մասնակիցներից էր։ Եվրոպայից թունավոր թափոններ ներմուծելու ծրագրերը չեղարկվեցին առևտուրը դադարեցնելու միջազգային արշավից հետո։ Կառավարությանն առաջարկվել է 15 տարվա ընթացքում 15 միլիոն տոննա թունավոր թափոնների ոչնչացման պայմանագիր։ Դրանից ստացված եկամուտը համարժեք էր նրա արտաքին պարտքի կրկնակի արժեքին։ Աֆրիկյան այլ երկրների և բնապահպանական խմբերի ուժեղ ճնշումից հետո Գվինեա-Բիսաուի կառավարությունը հրաժարվեց գործարքից։

## Թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառություն
Վերջին տասնամյակում եվրոպական կոկաինի սպառումը եռապատկվել է, և Արևմտյան Աֆրիկան դարձել է Կոլումբիայից Եվրոպա թմրանյութի հիմնական տարանցիկ կետը։ Գվինեա-Բիսաուն այս առումով Արևմտյան Աֆրիկայի առաջատար երկիրն է, որտեղ մաքսանենգները օգտվում են կառավարության կոռուպցիայից և անկարգություններից՝ անարգել գործելու համար։ Ենթադրվում է, որ բանակն ու ոստիկանությունը մեղսակից են, և ծովային ընդարձակ գոտին պարեկելու կամ վերահսկելու համար նավակների և ինքնաթիռների բացակայությունը ստիպում է նրանց աչք փակել Լատինական Ամերիկայից կոկաինի առաքումների վրա։ Տեղի բնակչությանը հասանելի չէ թմրամիջոցը։ Ինքնաթիռները թռչում են և օգտագործում Գվինեա-Բիսաուի 88 հեռավոր կղզիները, որոնց մեծ մասը անմարդաբնակ են։

## Էներգիա
2019 թվականի դրությամբ ընդհանուր բնակչության միայն 28%-ն ուներ էլեկտրաէներգիայի հասանելիություն, ընդ որում՝ գյուղական բնակչության միայն 7%-ը և քաղաքային բնակչության 56%-ն ունեն էլեկտրաէներգիա։

2016 թվականին էլեկտրաէներգիայի արտադրության հզորության 99%-ը ստացվել է հանածո աղբյուրներից, իսկ 1%-ը՝ վերականգնվող աղբյուրներից։

## Արտաքին հղումներ
* Resources on Guinea-Bissau by the African Development Bank
* Mineral resources of Guinea-Bissau
* Guinea-Bissau latest trade data on ITC Trade Map
* Africa's New Narcostate - ֆոտո-պատմություն՝ ըստ *The Global Post*-ի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տնտեսություններ
Կատեգորիա:Գվինեա Բիսաու