Domvs Romana

**Domus Romana** (լատիներեն նշանակում է «Հռոմեական տուն»), ոճավորված որպես **Domvs Romana** (լատիներենում u-ի և v-ի միջև տարբերության բացակայությունից հետո), հռոմեական դարաշրջանի ավերված տուն է, որը գտնվում է Մդինայի և Ռաբաթի սահմանին, Մալթա։ Այն կառուցվել է մ.թ.ա. 1-ին դարում որպես արիստոկրատական ավան (*domus*) հռոմեական Մելիտ քաղաքում։ 11-րդ դարում դոմուսի մնացորդների վրա հիմնվել է մուսուլմանական գերեզմանատուն։

Հնավայրը հայտնաբերվել է 1881 թվականին, և հնագիտական պեղումները հայտնաբերել են մի քանի լավ պահպանված հռոմեական խճանկարներ, արձաններ և այլ արտեֆակտներ, ինչպես նաև գերեզմանոցից մի շարք տապանաքարեր և այլ մնացորդներ։ 1882 թվականից կայքը բաց է հանրության համար որպես թանգարան, որը ներկայումս ղեկավարվում է Heritage Malta-ի կողմից։ Այն սխալմամբ կոչվել է *հռոմեական վիլլա*, երբ նորից հայտնաբերվեց, քանի որ կարծում էին, որ այն գտնվում էր Մելիտ քաղաքից դուրս, սակայն հետագա հետազոտությունների արդյունքում պարզվեց, որ այն գտնվում է քաղաքի սահմաններում։

## Պատմություն և նկարագրություն
### Հռոմեական տուն
[մինի| [Պերիստիլի խճանկարը]]
Ենթադրվում է, որ *Domvs Romana-ն* կառուցվել է մ.թ.ա. 1-ին դարի սկզբին, և այն գործածության մեջ է մնացել մինչև մ.թ. 2-րդ դարը։ Տունն ուներ սյունազարդ պերիստիլ ՝ ոգեշնչված հին հունական ճարտարապետությունից, և դրա լավագույն առանձնահատկություններն են պերիստիլում և հարակից սենյակներում հայտնաբերված բազմաքրոոմ հելլենիստական ոճի խճանկարները, որոնք ցույց են տալիս դեկորատիվ մոտիվներ կամ դիցաբանական տեսարաններ։ Օգտագործվել են երկու տեսակի թեսերաներ՝ opus vermiculatum, մայթի կենտրոնում; opus tessellatum, ավելի մեծ թեսերաներ՝ հիմնական պատկերի շուրջը եռաչափ ձևավորումներ ստեղծելու համար։ Նկարը ձգտում էր ընդօրինակել շատ տարածված մոտիվը, որը կարող է առաջին անգամ նկարել Սոֆոսի նկարիչը։ *Դոմուսը* նաև ցույց է տալիս նուրբ ներկված պատի սվաղը, որը ընդօրինակում է գունավոր մարմարները և ցուցադրում մասամբ ոճավորված ճարտարապետական տարրեր, որոնք դրանք կտեղադրեն ինչ-որ տեղ 1-ին և 2-րդ Պոմպեյան ոճերի միջև։

Չնայած տունը հիմնականում ավերվել է ժամանակի ընթացքում, նրա խճանկարները հիմնականում պահպանվել են անձեռնմխելի, և դրանք համեմատելի են Պոմպեյում կամ Սիցիլիայում հայտնաբերվածների հետ։ Դոմուսում հայտնաբերվել են նաև մ.թ. 1-ին դարի մի շարք կայսերական հռոմեական ընտանիքի արձաններ, ինչպես նաև մետաղադրամներ, ապակյա սպասք, սպասք, լոգանքի պարագաներ, ամֆորաներ և այլ իրեր։

### Մուսուլմանական գերեզմանատուն
մինի|Սարկոֆագ և կրաքար տապանաքարեր մուսուլմանական գերեզմանոցից, որոնք այժմ ցուցադրվում են թանգարանում
11-րդ դարում, երբ Մալթան Ֆաթիմյան խալիֆայության կազմում էր, դոմուսի վայրը վերածվեց գերեզմանոցի։ Պեղումների ընթացքում հայտնաբերվել են առնվազն 245 թաղումներ, որոնց ընթացքում հայտնաբերվել են նաև մի շարք կրաքարե (և մեկ մարմարե) տապանաքարեր ՝ նասխի կամ քուֆերեն արձանագրություններով։ Պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են նաև որոշ խեցեղեն և արծաթյա մատանի։

## Հայտնաբերում և պեղումներ
*Domvs Romana-*ն հայտնաբերվել է պատահաբար 1881 թվականին բանվորների կողմից կանաչապատման նախագծի ժամանակ։ Այնուհետև այն պեղվել է ժամանակի առաջատար հնագետների կողմից, այդ թվում՝ Անտոնիո Աննետո Կարուանան, սըր Թեմիստոկլես Զամմիտը, Ռոբերտ Վ. Գալեան, Հարիս Դանսկոմ Քոլթը և Լուի Ափթոն Ուեյը։

## Թանգարան
մինի|''Domvs Romana'' թանգարան
Դոմուսն առաջին անգամ պեղելուց հետո տան պերիստիլի տեղում թանգարան է կառուցվել՝ նրա խճանկարները պահպանելու համար։ Թանգարանը բացվել է 1882 թվականի փետրվարին, և դա Մալթայի առաջին շենքն էր, որը կառուցվել է հատուկ հնագիտական վայրի թանգարանը տեղադրելու համար։ Թանգարանը ի սկզբանե հայտնի էր որպես **հռոմեական հնությունների թանգարան**, և բացի խճանկարներից և հռոմեական կամ մուսուլմանական այլ արտեֆակտներից, որոնք հայտնաբերվեցին դոմուսից, այն ցուցադրեց նաև հռոմեական մարմարի մի քանի այլ նմուշներ, որոնք հայտնաբերվել էին Մդինայի փողոցներում։ Ի վերջո, Մալթայի այլ վայրերում հայտնաբերված հռոմեական բազմաթիվ արտեֆակտներ տեղափոխվեցին այս թանգարան։

1922 թվականին թանգարանը ընդլայնվել է ճարտարապետ Գալիզիայի նախագծերով,  և ավելացվել է նեոկլասիկական ճակատ և մեծ ցուցասրահ։ Դոմուսի մնացորդները ներառվել են 1925 թվականի հնությունների ցանկում։ Թանգարանը փակվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, և այնտեղ եղել է վերականգնողական կենտրոն, նախքան հանրության համար վերաբացվելը 1945 թվականին։

Պերիստիլի խճանկարը վերականգնվել է 20-րդ դարի երկրորդ կեսին, սակայն այդ ընթացքում ակամայից վնասվել է։ Ներկայումս Heritage Malta-ն հաշվետվություն է ներկայացնում խճանկարը պահպանելու և հնարավորինս քիչ վնասով վերանորոգելու մասին։ Թանգարանի ցուցադրությունները վերանորոգվել են 2002-2005 թվականներին և կրկին 2011 թվականին։

## Պատկերասրահ

Domus Romana statue.jpeg
Malta - Mdina - Wesgha tal-Muzew - Domus Romana in 14 ies.jpg
Domus Romana, Rabat 0641.jpg
Domus Romana, Rabat 0646.jpg
Terracotta jug Domus Romana Mdina.jpg
Roman Malta columns at Domus Romana.jpeg
Domus Romana, Rabat 0619.jpg
Glass beaker Domus Romana Mdina.jpg
Malta - Mdina - Wesgha tal-Muzew - Domus Romana in 22 ies.jpg
Malta - Mdina - Wesgha tal-Muzew - Domus Romana in 20 ies.jpg
Domus Romana roman objects.jpeg
Malta - Mdina - Wesgha tal-Muzew - Domus Romana in 26 ies.jpg


## Հետագա ընթերցում
* [Հնագույն խճանկար](http://melitensiawth.com/incoming/Index/Melita%20Historica/MH.14(2004-07)/MH.14(2004)1/03.pdf) 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1882 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Իսլամը Մալթայում
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 1-ին դարում կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Մալթայի թանգարաններ