Պլազմոլորտ

link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Magneto_plasma_sphere.jpg|մինի
**Պլազմոլորտ**, կամ ներքին մագնիսոլորտ Երկրի մագնիսոլորտի մի շրջան է, որը բաղկացած է ցածր էներգիայի (սառը) պլազմայից։ Այն գտնվում է իոնոլորտի վերևում։ Պլազմոլորտի արտաքին սահմանը հայտնի է որպես **պլազմոդադար**, որը որոշվում է պլազմայի խտության մեծության անկման կարգով։ 1963 թվականին ամերիկացի գիտնական Դոն Քարփենթերը և խորհրդային աստղագետ Կոնստանտին Գրինգաուզը ապացուցեցին պլազմոլորտճ և պլազմոդադարի գոյությունը շատ ցածր հաճախականության (VLF) սուլիչալիքների տվյալների վերլուծությունից։ Ավանդաբար, պլազմոլորտը համարվում է լավ վարքով սառը պլազմա, որի մասնիկների շարժումն ամբողջությամբ գերակշռում է գեոմագնիսական դաշտի կողմից և, հետևաբար, Երկրի հետ համատեղ պտտվող։

## Պատմություն

Պլազմոլորտի հայտնաբերումն առաջացել է սուլիչների գիտական ​​ուսումնասիրության արդյունքում, բնական երևույթներ, որոնք առաջացել են շատ ցածր հաճախականությամբ (VLF) ռադիոալիքներով։ Սուլիչներն առաջին անգամ լսել են ռադիոօպերատորները 1890-ականներին։ Բրիտանացի գիտնական Լևելին Ռոբերտ Օուեն Սթորին 1953 թվականին իր թեկնածուական ատենախոսությանժամանակ ցույց է տվել կայծակիցառաջացած սուլիչներ։ Մոտավորապես նույն ժամանակ, Սթորին պնդում էր, որ սուլիչներ գոյություն ունեն, ինչը նշանակում է, որ պլազման առկա է Երկրի մթնոլորտում և, որ այն ռադիոալիքները տեղափոխում է նույն ուղղությամբ, ինչ Երկրի մագնիսական դաշտի գծերը։ Դրանից նա եզրակացրեց, բայց չկարողացավ վերջնականապես ապացուցել  պլազմոլորտի գոյությունը։ 1963 թվականին ամերիկացի գիտնական Դոն Քարփենթերը և խորհրդային աստղագետ Կոնստանտին Գրինգաուզը, միմյանցից անկախ, և վերջինս օգտագործելով Luna 2 տիեզերանավի տվյալները, փորձնականորեն ապացուցեցին  պլազմոլորտի և  պլազմոդադարի գոյությունը՝ հիմնվելով Սթորիի մտածողության վրա։ 

1965 թվականին Սթորի և ֆրանսիացի գիտնական պատգամավոր Օբրին աշխատել են FR-1 ֆրանսիական գիտական ​​արբանյակի վրա, որը հագեցած է VLF հաճախականությունները և պլազմայի տեղական էլեկտրոնային խտությունըչափելու գործիքներով։ Օբրիի և Սթորիի FR-1 VLF-ի և էլեկտրոնային խտության տվյալների վերաբերյալ ուսումնասիրությունները հետագայում հաստատեցին նրանց տեսական մոդելները. իոնոլորտում VLF ալիքները երբեմն պլազմայի բարակ շերտով անցնում էին մագնիսոլորտ՝ նորմալ Երկրի մագնիսական դաշտի ուղղությամբ։ 1970-ականների ընթացքում Սթորին շարունակեց ուսումնասիրել VLF ալիքները՝ օգտագործելով FR-1-ի հավաքած տվյալները։ 1966 թվականի օգոստոսի 4-ին գործարկված OV3-3- ի VLF ընդունիչից ստացված տվյալները որոշեցին պլազմոդադարի գտնվելու վայրը։ 

2014 թվականին THEMIS առաքելության արբանյակային դիտարկումները ցույց են տվել, որ կարող են առաջանալ խտության խախտումներ, ինչպիսիք են փետուրները կամ խայթոցները։ Նաև ցույց է տրվել, որ պլազմոլորտը ոչ միշտ է պտտվում Երկրի հետ։ Մագնիսոլորտում պլազման ունի ջերմաստիճանի և կոնցենտրացիայի շատ տարբեր մակարդակներ։ Ամենացուրտ մագնիսոլորտային պլազման առավել հաճախ հանդիպում է պլազմոլորտում։ Այնուամենայնիվ, պլազմոլորտից պլազման կարող է հայտնաբերվել ամբողջ մագնիսոլորտում, քանի որ այն փչում է Երկրի էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի միջոցով։ Երկվորյակ Van Allen Probes-ի կողմից հավաքված տվյալները ցույց են տալիս, որ պլազմոլորտը նաև սահմանափակում է տիեզերական և արևային ծագման բարձր էներգիա ունեցող ուլտրառելյատիվիստական ​​էլեկտրոնները՝ հասնելու Երկրի ցածր ուղեծրերին և մոլորակի մակերեսին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկրաֆիզիկա
Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Կատեգորիա:Մթնոլորտ
Կատեգորիա:Մթնոլորտային էլեկտրական երևույթներ
Կատեգորիա:Պլազմայի ֆիզիկա