Հյուսիսային հարթություն

**Հյուսիսային հարթություն** (, ) համատեղ քաղաքականություն չորս իրավահավասար գործընկերների՝ Եվրամիության, Ռուսաստանի, Նորվեգիայի և Իսլանդիայի միջև՝ կապված Ռուսաստանի հյուսիսարևմտյան, Բալթիկ ծովի և Արկտիկայի շրջանների, ներառյալ Բարենցի շրջանի անդրսահմանային և արտաքին քաղաքականության հետ։ Քաղաքականությունը նախաձեռնվել է 1999 թվականին և թարմացվել 2006 թվականին։ Հյուսիսային հարթությունն անդրադառնում է այդ տարածաշրջաններում առաջացող հատուկ մարտահրավերներին և հնարավորություններին և նպատակ ունի ամրապնդել երկխոսությունն ու համագործակցությունը ԵՄ-ի և նրա անդամ երկրների, ինչպես նաև ԵՄ-ի հետ կապված հյուսիսային երկրների միջև։ Հատկապես շեշտը դրվում է սուբսիդիաների և Հյուսիսում բոլոր շահագրգիռ կողմերի, ներառյալ տարածաշրջանային կազմակերպությունների, տեղական և տարածաշրջանային իշխանությունների, ակադեմիական և գործարար համայնքների և քաղաքացիական հասարակության ակտիվ մասնակցության ապահովման վրա։

## Առաջնահերթ թեմաներ
Հյուսիսային հարթության ներքո երկխոսության և համագործակցության մի քանի հիմնական առաջնահերթ թեմաներն են.
*Տնտեսություն, բիզնես և ենթակառուցվածքներ
*Մարդկային ռեսուրսներ, կրթություն, մշակույթ, գիտական հետազոտություններ և առողջապահություն
*Շրջակա միջավայր, միջուկային անվտանգություն և բնական ռեսուրսներ
*Անդրսահմանային համագործակցություն և տարածաշրջանային զարգացում
*Արդարադատություն և ներքին գործեր

## Գործընկերություն
Հյուսիսային հարթության շրջանակներում համագործակցության աշխատանքային մեթոդը գործընկերության մոդելն է։ Համագործակցությունը տեղի է ունենում չորս գործընկերության շրջանակներում.
*Հյուսիսային հարթության բնապահպանական գործընկերություն (NDEP)
*Հյուսիսային հարթության գործընկերություն հանրային առողջության և սոցիալական բարեկեցության ոլորտում (NDPHS)
*Տրանսպորտի և լոգիստիկայի ոլորտում Հյուսիսային հարթության գործընկերություն (NDPTL)
*Մշակույթի վերաբերյալ հյուսիսային հարթության գործընկերություն (NDPC).
Այլ տեսակի գործունեությունը իրականացվում է Հյուսիսային հարթության ինստիտուտի (*NDI*) և Հյուսիսային հարթության բիզնես խորհրդի (*NDBC*) միջոցով։ 2019 թվականի սկզբից Հյուսիսային հարթության ինստիտուտը՝ Աալտոյի համալսարանի Անցումային շուկաների կենտրոնի (CEMAT) ղեկավարությամբ, կառավարում է ԵՀ համաֆինանսավորվող *NDI Think Tank Action*-ը։

## Նպատակ
Հյուսիսային հարթությունը կոչված է նպաստելու տարածաշրջանում անվտանգությանն ու կայունությանը, ինչպես նաև օգնելու ստեղծել անվտանգ, մաքուր և մատչելի միջավայր հյուսիսի բոլոր մարդկանց համար։ Այն ուղղված է Հյուսիսային Եվրոպայի տարածաշրջանային զարգացման հատուկ մարտահրավերներին։ Դրանք ներառում են ցուրտ կլիմայական պայմանները, կենսամակարդակի լայն տարբերությունները, բնապահպանական մարտահրավերները, ներառյալ միջուկային թափոնների և կեղտաջրերի կառավարման հետ կապված խնդիրները, տրանսպորտի և սահմանի անցման ոչ բավարար հնարավորությունները։ Հյուսիսային հարթությունը նպատակ ունի նաև օգտվել տարածաշրջանի հարուստ ներուժից, օրինակ՝ բնական ռեսուրսների, տնտեսական դինամիզմի և հարուստ մշակութային ժառանգության առումով։

Բացի այդ, Հյուսիսային հարթությունը նաև նպատակ ունի լուծելու տարածաշրջանային անհավասար զարգացումից բխող մարտահրավերները և օգնելու խուսափել ԵՄ ընդլայնումից հետո Եվրոպայում նոր բաժանարար գծերի առաջացումից։

2004 թվականի մայիսի 1-ին Միության ընդլայնմամբ՝ ներառելով Էստոնիան, Լատվիան, Լիտվան և Լեհաստանը, Հյուսիսային հարթության կարևորությունը զգալիորեն մեծացել է. ԵՄ անդամ ութ երկրներ (Դանիա, Գերմանիա, Լեհաստան, Լիտվա, Լատվիա, Էստոնիա, Ֆինլանդիա, Շվեդիա) շրջապատում են Բալթիկ ծովը, և ԵՄ-ի ընդհանուր սահմանը Ռուսաստանի հետ երկարացել է։

## Գրականություն
* H. Moroff (Hg.): *European Soft Security Policies – The Northern Dimension*, Helsinki 2002.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* EU's home page for Northern Dimension
* Home page of Northern Dimension Environmental Partnership
* Home page of Northern Dimension Partnership in Public Health and Social Well-being
* Home page of Northern Dimension Partnership on Transportation and Logistics
* Home page of Northern Dimension Partnership on Culture

Կատեգորիա:Եվրոպական միության քաղաքականություն
Կատեգորիա:Իսլանդիայի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Կազմակերպություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Միջազգային հարաբերություններ
Կատեգորիա:Միջկառավարական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի քաղաքականություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքականություն