Սարիբեկյանն ու Բալյանն ընդդեմ Ադրբեջանի

***«Սարիբեկյանն ու Բալյանն ընդդեմ Ադրբեջանի»*** միջազգային իրավապաշտպան գործ, որը հարուցվել է Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Թթուջուր գյուղից հայազգի Մանվել Սարիբեկյանի ծնողների կողմից, որը մահացել է 2010 թվականին ադրբեջանական գերության մեջ: Գործի վերաբերյալ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վճիռը սկսլե է 2011 թվականի հունիսի 10-ին Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին կոնվենցիայի համաձայն Դատարան ներկայացված հայցում (թիվ 35746/11) ընդդեմ Ադրբեջանի Հանրապետության:

Սարիբեյանի ծնողները պնդել են, որ իրենց որդուն խոշտանգել և սպանել են Ադրբեջանում կալանավայրում` ազգամիջյան ատելության հիմքով: 2020 թվականի հունվարի 30-ին դատարանը վճռել է, որ Ադրբեջանը Մանվել Սարիբեկյանի գործով խախտել է Կոնվենցիայի 2-րդ և 3-րդ հոդվածները (կյանքի իրավունք և խոշտանգումների արգելում)։ Դատարանը Ադրբեջանին պարտավորեցրել է Մանվել Սարիբեկյանի ծնողներին վճարել 60 հազար եվրո։

## Նախապատմություն
2010 թվականի սեպտեմբերի 11-ին ադրբեջանական Զամանլի գյուղի մոտ ադրբեջանցի զինվորականների կողմից գերեվարվել է Ադրբեջանի հետ սահմանակից հայկական Թթուջուր գյուղի 20-ամյա բնակիչ Մանվել Սարիբեկյանը։ Սարիբեկյանը մեղադրվել է լրտեսության և ահաբեկչության փորձի մեջ։ Հայաստանում Սարիբեկյանի հարազատները պատմել են, որ սեպտեմբերի 11-ի առավոտյան նա տնից դուրս է եկել անասուն փնտրելու և անհայտ կորել։

Հաջորդ օրը Ադրբեջանի իշխանությունները հրապարակել են հարցաքննության տեսագրությունը, որտեղ Սարիբեկյանը խոստովանել է, որ եղել է դիվերսիոն խմբի անդամ, որը հատելով Ադրբեջանի սահմանը, մտադրվել է պայթեցնել Զամանլի գյուղի դպրոցը։ Ի պատասխան՝ Հայաստանի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարություն է տարածել՝ կասկածի տակ դնելով ադրբեջանական իշխանությունների կողմից կիրառվող խոստովանական ցուցմունքը ստանալու մեթոդները՝ մատնանշելով տեսանյութում Սարիբեկյանի վրա տեսած խոշտանգումների հետքերը։

2010 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Մանվել Սարիբեկյանին մահացած են գտել Բաքվի բանտախցում։ Ադրբեջանի իշխանությունները հայտարարել են, որ նա ինքնասպանություն է գործել՝ կախվելու միջոցով։ Հայ պաշտոնյաները հերքել են Ադրբեջանի կողմից տրված իրադարձությունների պատմությունը, ՀՀ ԱԳ նախարար Էդուարդ Նալբանդյանն ասել է. «Երիտասարդ հովվի առևանգումը, նրան բռնի ուժով հեռուստատեսությամբ ակնհայտ անհեթեթություն ասելը, Այնուհետև սպանելը սարսափելի են ինչպես բուն արարքի, այնպես էլ այն ցինիզմի աստիճանի առումով, որով այդ մասին հաղորդվել է հանրությանը: Նման գործելակերպը բնորոշ է ահաբեկիչներին. նախ կալանավորել բանտարկյալին տեսախցիկի առաջ, ապա սպանել նրան»։

2010 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Հայաստանի պատվիրակությունը Եվրոպայի խորհրդի Խորհրդարանական վեհաժողովում հայտարարություն է տարածել, որը ստորագրել են 26 անդամներ, որում նրանք խստորեն դատապարտում են Ադրբեջանի իշխանությունների գործողությունները՝ մեղադրելով նրանց Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի, ինչպես նաև Ժնևի կոնվենցիաների և այլ միջազգային օրենքների 2-րդ և 3-րդ հոդվածների խախտման մեջ (ապօրինի մահապատիժ և խոշտանգում)։

Հայ պաշտոնյաները նաև նշել են, որ Կարմիր Խաչի միջազգային կոմիտեի ներկայացուցիչներին արգելվել է մուտք գործել Սարիբեկյանի մոտ, երբ նա գտնվում էր կալանքի տակ, ինչը հետագայում հաստատել է ԿԽՄԿ ներկայացուցիչ Իլահա Հուսեյնովան։

2010 թվականի նոյեմբերի 4-ին Սարիբեկյանի դին Հայաստան վերադարձվելուց հետո Հայաստանի գլխավոր դատախազության մամուլի ծառայությունից հայտնել են, որ դատաբժշկական փորձաքննությամբ դիակի վրա հայտնաբերվել են խոշտանգման հետքեր և հարուցվել է քրեական գործ։ Հայկական կողմը իրավաբանական օգնություն է խնդրել Ադրբեջանից, սակայն պատասխան չստանալու պատճառով հետաքննությունը դադարեցվել է 2011 թվականի դեկտեմբերին։

## Դատավարություն Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում
Մամիկոն Սարիբեկյանը և Սիրանուշ Բալյանը 2011 թվականի հունիսի 10-ին հայց են ներկայացրել ՄԻԵԴ՝ նշելով, որ իրենց որդուն խոշտանգել և սպանել են Ադրբեջանում կալանքի տակ գտնվելու ժամանակ, ինչը խախտում է «Մարդկանց պաշտպանության մասին» կոնվենցիայի 2, 3, 13, 14 հոդվածները։

2020 թվականի հունվարի 30-ին դատարանը Սարիբեկյանն ու Բալյանն ընդդեմ Ադրբեջանի գործով վճիռ է կայացրել և ճանաչել, որ Ադրբեջանը խախտել է 2-րդ և 3-րդ հոդվածները (կյանքի իրավունք և խոշտանգումների արգելում): Դատարանը չի քննել 13-րդ և 14-րդ հոդվածների խախտումը, որոնք վերաբերում են արդյունավետ պաշտպանության իրավունքինև խտրականության արգելմանը, միաժամանակ ընդունելով, որ Ադրբեջանի կողմից Սարիբեկյանի մահվան հանգամանքների հետաքննությունն անհամարժեք է եղել բազմաթիվ առումներով, ներառյալ էթնիկ ատելության հնարավոր դերի դիտարկումը:

Դատարանը որոշել է, որ Ադրբեջանը պետք է Արտուշ Պետրոսյանին վճարի 60,000 (եվրո) ոչ նյութական վնասի փոխհատուցման համար, և համաձայն Կոնվենցիայի 44-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և 2,200 (Եվրո)՝ ծախսերի և ծախսերի համար։

Գործով 7 դատավորներից մեկը՝ Ադրբեջանի ներկայացուցիչ Լատիֆ Հուսեյնովը, դեմ է քվեարկել որոշմանը և հակասական կարծիք հայտնել։ Նրա կարծիքով, դիմումը չպետք է դիտարկվեր, քանի որ բաց է թողնվել հայտի լրացման 6 ամիս ժամկետը։

Ադրբեջանը բողոքարկել է այս որոշումը Դատարանի Մեծ պալատում։ Բողոքը մերժվել է։

## Տես նաև
* Գուրգեն Մարգարյանի սպանությունը
* Ադրբեջանում հակահայկական տրամադրություններ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախյան հակամարտություն
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական հարաբերություններ