Իմադ ալ-Դին ալ-Իսֆահանի

**Մուհամմադ իբն Համիդ** (, ), որը հայտնի է որպես Իմադ ալ-Դին ալ-Իսֆահանի (), պատմաբան, գիտնական և հռետոր էր։ Նա թողել է արաբական պոեզիայի արժեքավոր ժողովածու՝ իր բազմաթիվ պատմական աշխատություններին ուղեկցելու համար և աշխատել է որպես գրող Զանգիների և Այյուբյանների ժամանակաշրջանում։

## Կենսագրություն
Մուհամմադը ծնվել է Սպահանում, պարսկական ընտանիքում, 1125 թվականին և սովորել է Բաղդադի Նիզամիյա դպրոցում։ Նա ավարտել է բյուրոկրատական ​​դպրոցը և իրավագիտություն է ուսանել Բասրայում և Վասիթում։ Այնուհետև նա դարձել է վեզիր իբն Հուբեյրայի տեղակալ։ Վերջինիս մահից հետո, 1166 թվականին նա մեկնեց Դամասկոս և ծառայության անցավ Դամասկոսի կադի Քամալ ալ-Դինի մոտ։ Կադին նրան ներկայացրեց Նուր ալ-Դին Զանգիին, որը նրան նշանակեց դասախոս իր կողմից այնտեղ հիմնադրված դպրոցում, որը հետագայում նրա պատվին հայտնի դարձավ որպես Իմադիա դպրոց։ Նուր ալ-Դինը հետագայում նշանակվեց նրա խորհրդական։

Նուր ալ-Դինի մահից հետո՝ 1174 թվականին, Իմադ ալ-Դինը ազատվեց իր բոլոր բյուրոկրատական ​​պարտականություններից և աքսորվեց պալատից։ Նա գնաց ապրելու Մոսուլում, իսկ ավելի ուշ անցավ Սալահ ալ-Դինի մոտ ծառայության, որն այդ ժամանակ Եգիպտոսի սուլթանն էր։ Երբ Սալահ ալ-Դինը վերահսկողությունը ստանձնեց Դամասկոսի նկատմամբ, Սալահ ալ-Դինի վեզիր ալ-Քադի ալ-Ֆադիլը նրան նշանակեց կանցլեր, և նա նաև դարձավ ալ-Ֆադիլի տեղակալ։ Չնայած Սալահ ալ-Դինը վստահ չէր իր տաղանդի մեջ, քանի որ նա ընդամենը գրագիր էր, Իմադ ալ-Դինը շուտով դարձավ սուլթանի սիրելիներից մեկը։ Որպես կանցլեր՝ նա պարտավոր չէր կատարել կանցլերի գրիչների առօրյա պարտականությունները, և նա շատ ազատ ժամանակ ուներ Եգիպտոսում։

Այդ պահից սկսած՝ նա ուղեկցում էր Սալահ ալ-Դինին նրա բոլոր արշավանքներում։ Որոշակի ասպատակությունից հետո նրան ընտրեցին սպանելու գերիներից մեկին, սակայն գերին երեխա էր և փոխարենը փոխանակվեց խաչակիրների կողմից պահվող մուսուլման գերու հետ։ Իմադ ալ-Դինը ներկա էր Մարջ Ույունի ճակատամարտին, Հաթթինի ճակատամարտին և հաջորդող արշավանքին՝ խաչակիրներին Սուրբ Երկրից վտարելու համար։ Աքրայում նա քննադատեց Սալահ ալ-Դինին՝ քաղաքի գանձերը նվիրելու համար՝ դրանք վերանվաճման վրա ծախսելու փոխարեն։ Բեյրութում նա հիվանդացավ, բայց միակ գրիչն էր, որը կարողացավ գրել հանձնման պայմանները։ Նա ժամանակին ապաքինվել էր՝ տեսնելու Երուսաղեմի պաշարման (1187) հետևանքները, որտեղ նա կրկին քննադատեց Սալահ ալ-Դինի առատաձեռնությունը. նա նաև զզվել էր փրկագնի համար պատասխանատուներից, ովքեր կաշառք էին վերցնում, և հարուստ խաչակիր ազնվականներից, որոնք իրենց գանձերը տանում էին իրենց հետ՝ աղքատներին փրկագին տալու փոխարեն։ Նա կրկին ներկա էր Աքրայում Երրորդ խաչակրաց արշավանքի ժամանակ, երբ քրիստոնյաները վերագրավեցին Աքր քաղաքը, և պարտությունից հետո փախածների թվում էր։

Սալահ ալ-Դինի մահից հետո՝ 1193 թվականին, նա սկսեց գրել սուլթանի կենսագրությունները։ Նա գրեց «Քիթաբ ալ-Բարկ ալ-Շամի»-ն, որը մեծ մասամբ կորած է, բացառությամբ երրորդ և հինգերորդ հատորների, բայց կրճատվել է ալ-Բունդարիի կողմից և լայնորեն օգտագործվել է մուսուլման պատմաբաններ Իբն ալ-Աթիրի և Աբու Շամայի կողմից իրենց սեփական ժամանակագրություններում։ Նա նաև գրել է «Ալ-Ֆաթհ ալ-Քուսի ֆի-լ-Ֆաթհ ալ-Քուդսի»-ն, որը պահպանվել է։ «Բուստան ալ-ջամի»-ի մի ձեռագիր այն վերագրում է Իմադ ալ-Դինին, բայց սա, կարծես, սխալ է, քանի որ Սալաադ ալ-Դինի մասին տեղեկատվությունը այդքան էլ լավ չի համընկնում Իմադ ալ-Դինի կենսագրության հետ։ Նա մահացել է 1201 թվականի հունիսի 5-ին Դամասկոսում։

## Հանրային մշակույթում
* Իմադ ալ-Դինի խիստ գեղարվեստական ​​տարբերակը պատկերված է Ռիդլի Սքոթի 2005 թվականի «Երկնքի թագավորությունը» էպիկական ֆիլմում, որի ռեժիսորն է դերասան Ալեքսանդր Սիդդիգը։
* Իմադ ալ-Դինը նաև պատկերված է Տարիկ Ալիի «Սալահ ալ-Դինի գիրքը. վեպ» ֆիլմում՝ «Իսլամական հնգյակի» երկրորդ մասում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:12-րդ դարի պարսիկներ
Կատեգորիա:Պարսիկ բանաստեղծներ