open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ստաբիլիտրոն

աջից|մինի|200px|Ստաբիլիտրոն

**Ստաբիլիտրոն** կամ **զեներ դիոդ** () (՝ կայուն, հաստատուն և էլեկտրոն), իոնային կամ կիսահաղորդչային դիոդ, որի վոլտամպերային բնութագիրն աշխատանքային մասում գրեթե զուգահեռ է հոսանքի առանցքին, այսինքն, սարքի լարումն աննշան է փոխվում՝ դրա միջով անցնող հոսանքի ուժի փոփոխության դեպքում։ Ստաբիլիտրոնը կիրառում են էլեկտրական շղթայի որոշակի տեղամասում լարումը հաստատուն պահելու համար (օրինակ, լարման կայունարարներում)։ Լարման կայունացման գործակիցը, որը բնութագրում է շղթայի տեղամասի մուտքի և ելքի լարումների հարաբերական փոփոխությունը [K=(ΔUմ/Uմ)]։(ΔUե/Uե) որոշվում է ստաբիլիտրոնի վոլտամպերային բնութագրի տեսքով և բալաստային ռեզիստորի դիմադրության մեծությամբ։ Գազապարպումային ստաբիլիտրոնների գործողությունը հիմնված է մարմրող և թագաձև պարպումների հակասությունների վրա։ Մարմրող պարպումների ստաբիլիտրոնի կայունացվող լարման արժեքների տիրույթը 60—150 վ է, հոսանքների աշխատանքային տիրույթը՝ 5—40 մա։ Թագաձև պարպումների ստաբիլիտրոն նախատեսված է փոքր հոսանքների (~10−2-ից մինչև 1 — 1,5 մա) դեպքում բարձր լարումների ~3-102—3-104 վ) կայունացման համար։ Կիսահաղորդչային ստաբիլիտրոնը կիսահաղորդչային դիոդ է, որի ելքի լարումը մնում է գրեթե անփոփոխ՝ դրանով անցնող էլեկտրական հոսանքի փոփոխության դեպքում։ Կիսահաղորդչային ստաբիլիտրոնները հիմնականում կիրառում են լարման կայունացման և իմպուլսների ամպլիտուդների սահմանափակման համար, որպես հենարանային լարման աղբյուր, պոտենցիոմետրային հարմարանքներում։

Կատեգորիա:Կիսահաղորդչային դիոդներ
Սպեկտրոհելիոգրաֆ

thumb|Արեգակնային բռնկման սպեկտրոհելիոգրամ
**Սպեկտրոհելիոգրաֆ** (սպեկտր, հելիո․․․ և ․․․գրաֆ(իա)), Արեգակի սպեկտրի մեներանգ տիրույթում լուսանկարելու սպեկտրային աստղագիտական սարք։ Սպեկտրոհելիոգրաֆի օպտիկական սխեման նման է սպեկտրոհելիոսկոպի սխեմային, սակայն երկրորդ՝ ելքի ճեղքի ետևում տեղադրվում է լուսանկարչական թիթեղը։ Երկու ճեղքերի համաձայնեցված տեղաշարժման շնորհիվ լուսանկարչական թիթեղի վրա ստացվում է Արեգակի պայծառ սկավառակի և դրանից դուրս գտնվող գոյացությունների (ջահեր, հրավիժակներ և այլն) պատկերները։ Սպեկտրոհելիոգրամներ ստանալու համար հիմնականում օգտագործում են իոնացված կալցիումի H և К սպեկտրային գծերը, ինչպես նաև ջրածնի Hα գիծը։

## Տես նաև
* Սպեկտրոհելիոսկոպ

Կատեգորիա:Արեգակ
Կատեգորիա:Աստղագիտական գործիքներ
Սրբախոսություն

մինի
**Սրբախոսություն** (սրբագրություն), սրբերի կյանքի նկարագրություն, նրանց նվիրված խոսք կամ երկ։ Սրբախոսության հիմնական տեսակներն են վկայաբանությունն ու վարքը։ Սրբախոսության մեջ են մտնում նաև ներբողյանները, սրբերին նվիրված եկեղեցական կարգերը։

Հայ գրականության մեջ սրբախոսությունն առաջ է եկել քրիստոնեական պաշտոնական դավանանքի հետ մեկտեղ (4-5-րդ դարեր) և գոյատևել ամբողջ միջնադարի ընթացքում։

Կատեգորիա:Կրոնական ուսմունք
Կատեգորիա:Քրիստոնեական գրականություն
Ստանկովյան լեռնաշղթա

**Ստանկովյան լեռնաշղթա** (, չինարեն՝ 外興安嶺 *Wài xìng'ān lǐng*), լեռնաշղթաների համակարգ Արևելյան Սիբիրում, արևմուտքում՝ Օլյոկմա գետի միջին հոսանքից մինչև արևելք՝ Ուչուր (Ալդանի ավազան) գետի ակունքները։ Երկարությունը մոտ 725 կմ է, լայնությունը՝ 100—180 կմ, գերակշռող բարձրությունը՝ 1500—2000 մ (առավելագույնը՝ 2482 մ, Սկալիստի լեռ)։ Ստանկովյան լեռնաշղթան ջրբաժան է Ալդանի և Զեյայի ավազանների միջև։ Կազմված են բյուրեղային ապարներից։ Կան ոսկու, հազվագյուտ մետաղների, երկաթի հանքավայրեր։ Բնորոշ են գմբեթաձև և հարթագագաթ լեռնաշղթաներն ու լայն հովիտները։ Կլիման խիստ է, ցամաքային։ Լանջերին լեռնային սաղարթավոր տայգան է, 1200 մ-ից բարձր՝ մայրու մացառուտներ, վերին մասերում՝ լեռնային տունդրան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեռնաշղթաներ
ՍՍ (կազմակերպություն)

մինի|ՍՍ
մինի|ՍՍ
**ՍՍ** ( (ԷսԷս), Schutzstaffeln-ի՝ պահնորդական ջոկատներ, կրճատ ձևը, էմբլեմը ռուներով` 16փքս|Runic «↯↯»), արտոնյալ ռազմականացված կազմակերպություն ֆաշիստական Գերմանիայում։ ՍՍ, որի խնդիրը սկզբում Հիտլերի և ֆաշիստական խառնաժողովների պահպանությունն էր, ստեղծվել է 1925 թվականին։ Հիտլերը 1929 թվականին ՍՍ-ի ղեկավար (ՍՍ-ի ռայխսֆյուրեր) է նշանակել Հիմլերին։ ՍՍ-ում ներգրավվել են ՍԱ-ի (գրոհային ջոկատների) Հիտլերին մոլեռանդորեն նվիրված անդամները։ ՍՍ-ի հրամանատարական կազմն ունեցել է իր հատուկ կոչումները (շարֆյուրեր, շտուրմբանֆյուրեր, գրուպպենֆյուրեր և այլն)։ 1929 թվականին ՍՍ-ի կազմում կար 280 մարդ, 1933 թվականին (երբ իշխանության գլուխ անցան ֆաշիստները)՝ 52 հզ․։ ՍՍ ՍԱ-ի հետ մասնակցել է Գերմանիայի կոմունիստական և այլ կազմակերպությունների ջարդերին։

## ՍՍ-ի զորքեր
1934 թվականին ՍՍ-ի ընդհանուր կազմից առանձնացվել են «Մեռած գլուխ» կոչվող զորամասերը՝ համակենտրոնացման ճամբարները պահպանելու և կալանավորների հետ հաշվեհարդար տեսնելու համար, ինչպես նաև հատուկ նշանակության զորամասեր, որոնք 1939 թվականին կոչվեցին ՍՍ-ի զորքեր։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի (1939—1945) ընթացքում դրանց թիվը (1944 թվականին) հասավ 950 հզ․ մարդու։ ՍՍ-ի զորքերը ֆաշիստական Գերմանիայի ցամաքային զորքերի ընտիր հարվածային միավորումներ էին, աչքի էին ընկնում ծայրահեղ մոլեռանդությամբ և դաժանությամբ թիկունքում ու ռազմաճակատում։ ՍՍ-ի բաղկացուցիչ մասն էր «անվտանգության ծառայությունը»՝ ՍԴ, որը ստեղծվել էր 1931 թվականին՝ ՍՍ-ի և նացիստական կուսակցության անդամներին լրտեսելու համար, իսկ այնուհետև դարձել ֆաշիստական Գերմանիայի հետախուզության և հակահետախուզության գլխավոր մարմինը։ 1939 թվականի սեպտեմբերին ՍՍ-ի համակարգում ստեղծվեց Անվտանգության կայսերական գլխավոր վարչությունը, որին ենթարկվեցին ՍԴ, գեստապոն (քաղաքացիական ոստիկանությունը) և քրեական ոստիկանությունը, վերջին երկուսը 1939 թվականի նոյեմբերին մտցվեցին ՍՍ-ի կազմի մեջ։

## Աշխատանքային ջոկատներ
ԽՍՀՄ-ի տարածքում զանգվածային տեռոր իրագործելու նպատակով 1941 թվականի մայիսին ստեղծվեց 4 «այնզատցգրուպպ» («աշխատանքային ջոկատ», А, В, C, D)՝ յուրաքանչյուրում 800—1200 մարդ, որոնք զանգվածաբար ոչնչացնում էին սովետական քաղաքացիներին։ Ֆաշիստական Գերմանիայի ջախջախումից հետո ՍՍ հայտարարվեց օրենքից դուրս, իսկ Նյուրնբերգի միջազգային ռազմական տրիբունալը ՍՍ ճանաչեց իբրև գերմանական ֆաշիզմի հանցավոր կազմակերպություն։

Կատեգորիա:Գերմանիայի կուսակցություններ
Կատեգորիա:Նացիստական Գերմանիա
Սսի մատենադարան

**Սսի մատենադարան** (Կիլիկիայի թագավորական գրադարան)։ Մատենադարանում հավաքվել ու պահվել են հայկական Կիլիկիայի դպրոցներում ու գրչության կենտրոններում ստեղծված մշակութային արժեքները, համալրվել է նաև նվիրատվություններով։ Առաջին ձեռագիրը 1222 թվականի մի Ավետարան է։ Սսի մատենադարանի ձեռագիր մատյաններ, այդ թվում «Ութ նկարիչների ավետարան» կոչվող մատյանը պահվում է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում (№7651)։ Սսի Մատենադարանի ձեռագրեր են պահպանվում նաև Երուսաղեմի, Վենետիկի և Վիեննայի մատենադարաններում։

## Գրականություն
Ա լ ի շ ա ն Ղ․, Սիսուան, Վնտ․, 1885։ Ա․ Մաթնոսյան

Կատեգորիա:Կրթությունը Կիլիկյան Հայաստանում
Կատեգորիա:Մատենադարաններ
Կատեգորիա:Սիս
Ստապել

[մինի|Բետոնային ստապել նավակային կցորդների համար ([Կանադա)]]

**Ստապել** (), դեպի ջուրը թեքված բաց նավաշինական հարթակ, որը հանդերձված է բեռնամբարձիչներով և նավերի կառուցման համար անհրաժեշտ այլ հարմարանքներով։ Ըստ նավերի տեղադրման ձևի (Ստապելի թեքության ուղղությամբ կամ դրան ուղղահայաց) տարբերում են երկայնական և լայնական Ստապել։

Կատեգորիա:Նավաշինություն
Սրբագրություն

[200px|thumb|Սրբագրական նշանների նմուշ, [20-րդ դարի սկիզբ]]
**Սրբագրություն**, տպագրությամբ կամ այլ եղանակներով բազմացվող տեքստային և գրաֆիկական նյութերի քերականական, տեխնիկական սխալներն ուղղելու և թերությունները վերացնելու գործընթաց։ Նեղ իմաստով ուղղումներ անցկացնելու համար նախատեսված տպագրական շարվածքի տպվածք։

Գոյություն ունի սրբագրության 4 տեսակ՝ 
* հրատարակչական
* տպարանային
* բնագիր-մակետներով թողարկվող հրատարակություններ
* վերատպության տպաձևեր

Սրբագրության համար տվյալ շարվածքից սրբագրական հաստոցի վրա պատրաստվում է փորձնական տպվածք։ Ուղղագրական և կետադրական սխալներից բացի տպվածքում կարող են լինել նաև տեխնիկական վրիպումներ։ Տպվածքի վրա նկատված սխալները նշելու համար կիրառվում է սրբագրական նշանների համակարգ։ Սրբագրությունը նախատեսում է գրաշարային գործընթացի բոլոր փուլերում նկատվող սխալների ուղղում։

Կատեգորիա:Տպագրություն
Կատեգորիա:Գրական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Գրահարատարակություն
Ամերիկայի հայ իրավանց խորհուրդ

**Ամերիկայի հայ իրավանց (դատի) խորհուրդ** (), ՌԱԿի քաղաքական թևը։ Հիմնվել է 1968 թ.-ին, Ալթադենայում՝ Գևորգ Մանտոսյանի, Հակոբ Նազարյանի, Նորբար Կոստանդյանի նախաձեռնորթյամբ։

## Գործունեությունը
Նպատակն է քարոզչական, դաստիարակչական, ընկերային միջոցներով Կալիֆոռնիայի պետական շրջանակներին և օտար ազգերին ծանոթացնել Հայ դատին, բացահայաել Թուրքիայի հակահայկական գործունեությունը, հավաքելու տարածել Հայոց ցեղասպանությանը վերաբերող փասաաթղթեր, ստեղծել օտար լրագրողների հետ հարաբերություններ, քաջալերել հայանպաստ հոդվածներ և այլն։

## Մասնաճյուղերը
Մասնաճյուղեր ունի Լոս Անջելեսում, Փասադենաում, Սան Ֆեռնանդո հովտում, Սան Ֆրանցիսկոյում, Ֆրեզնոյում։

## Արտաքին հղումներ
http://www.keghart.com/Chankalian_Arara 

Կատեգորիա:Ամերիկահայ հասարակական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ քաղաքական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ռամկավար ազատական կուսակցություն
Ստորջրյա հրաբուխներ

մինի|Ստորջրյա հրաբուխ
**Ստորջրյա հրաբուխներ**, օվկիանոսների հատակում ստորջրյա հրաբխային գործունեության հետևանքով առաջացած կոնաձև բարձունքներ և լեռներ։ Հատակագծում շրջանաձև և օվալաձև են, լանջերը զառիվեր (15—20° և ավելի), 0,5—5 կմ և ավելի հարաբերական բարձրությամբ։ Ամենալայն տարածում ունեն կբղղային աղեղներում։ Հայտնաբերված են մի քանի հազարից ավելի ստորջրյա հրաբուխներ, որոնց մի մասը գործող։ Սակավ ստորջրյա հրաբուխի գագաթները բարձրանում են ջրային ավազանի մակերեսից վեր՝ առաջացնելով ոչ մեծ կղզիներ, որոնք ալեկոծության հետևանքով արագորեն քայքայվում են։

Կատեգորիա:Հրաբուխներ
Կատեգորիա:Ստորջրյա հրաբուխներ
X քրոմոսոմի ինակտիվացում

[մինի|200|Իգական բջջի կորիզը։ Վերևում՝ FISH-ի միջոցով տարբերակում են երկու X քրոմոսոմները։ Ներքևում՝ ԴՆԹ-ի ներկումը ([DAPI): Բարրի մարմինը (X քրոմոսոմի ինակտիվացում) ցույց է տրված սլաքով։]]
**X քրոմոսոմի ինակտիվացում** (), գործընթաց, որի ընթացքում ինակտիվանում է կաթնասունների էգերի բջիջների X քրոմոսոմներից մեկը կամ երկուսը միաժամանակ։ Ոչ ակտիվ X քրոմոսոմի ԴՆԹ-ն փաթեթավորվում է՝ առաջացնելով պասիվ, չտրանսկրիպցվող հետերոքրոմատին։

Դիպլոիդ օրգանիզմների սոմատիկ բջիջներում բոլոր գեները գտնվում են կրկնակի քանակով։ Դա այդպես է աուտոսոմներում, իսկ երկու X քրոմոսոմ պարունակող հոմոգամետ սեռի օրգանիզմների սեռական քրոմոսումներում գեները պետք է գերակշռեն հետերոգամետ սեռի սեռական քրոմոսոմներում եղած գեներին, քանի որ X քրոմոսոմում գեներն անհամեմատ շատ են Y քրոմոսոմի գեներից։ Աուտոսոմներից և սեռական քրոմոսոմների քանակական հարաբերությունն արուների և էգերի սոմատիկ բջիջներում կտարբերվի, իսկ գեների հավասար թվաքանակի պահպանումը կարևոր է օրգանիզմների բնականոն գործունեության ապահովման առումով, և այդ հավասարակշռության ցանկացած խախտում կբերի օրգանիզմի զարգացման լուրջ խանգարումների։ Նշված հավասարակշռության պահպանման նպատակով, հոմոգամետ սեռի օրգանիզմների սոմատիկ բջիջներում, երկու X քրոմոսոմներից մեկը ենթարկվում է լրացուցիչ խիտ փաթեթավորման, ինչը անհնար է դարձնում այդ քրոմոսոմի գեների գործունեությունը։ Հոմոգամետ սեռի սոմատիկ բջիջներում, գործում են միայն մեկ X քրոմոսոմի գեները։ Սեռական բջիջներում, ինչպես նաև տրոհման վաղ փուլերում, X քրոմոսոմներից երկուսն էլ ակտիվ են։ Այնուհետև դրանից մեկն ինակտիվանում է, ընդ որում դա տեղի է ունենում պատահականորեն, այսինքն կարող է ինքնակտիվանալ թե՛ հայրական, և թե՛ մայրական օրգանիզմից ստացված քրոմոսոմը։ Հոմոգամետ սեռի հասուն օրգանիզմի սոմատիկ բջիջներում «գործում է» առկա երկու X քրոմոսոմներից, միայն մեկը, ընդ որում բջիջների մի մասում դա կարող է լինել հայրական, մյուս մասում՝ մայրական X քրոմոսոմը։ Հեմոֆիլիայի ռեցեսիվ գեն ունեցող կանանց օրգանիզմում (XՀXհ) բջիջների միայն մոտ կեսն ի վիճակի կլինի սինթեզել արյան բնականոն մակարդելիության գործոն (որոնց մոտ ինակտիվացված է Xհ քրոմոսոմը), սակայն դա էլ բավական է, որ հիվանդությունը չդրսևորվի։

## Աղբյուր
* Կենսաբանություն 11 դասարան, Բնագիտամաթեմատիկական և ընդհանուր հոսքեր։

Կատեգորիա:X քրոմոսոմ
Կատեգորիա:Քրոմոսոմներ
Իզոխոր պրոցես

600 px|thumb| Իդեալական գազում իզոպրոցեսների գրաֆիկներ
մինի|P(V) Կախումը իզոխոր պրոցեսի ժամանակ
**Իզոխոր պրոցես** (V=const և \Delta V=0, ուստի՝ համակարգի կատարած աշխատանքը՝ A'=P\Delta V=0։ Այս դեպքում ջերմադինամիկայի առաջին օրենքից կստանանք՝
:\Delta U=Q
Եթե համակարգը ջերմաքանակ ստանում է՝ Q>0, ապա նրա ներքին էներգիան մեծանում է ստացված ջերմաքանակի չափով, իսկ եթե համակարգը շրջապատին (այլ մարմինների) ջերմաքանակ է տալիս Q, ապա նրա ներքին էներգիան տված ջերմաքանակի չափով փոքրանում է։
Այս C=cm և Q=mc(t_2-t_1)=mc\Delta t բանաձևերից ջերմունակության համար կստանանք՝
:C = Q/\Delta t = Q/\Delta T,
որտեղ \Delta t=\Delta T-ն համակարգի ջերմաստիճանի փոփոխությունն է ջերմահաղորդման պրոցեսում։ Քանի որ ջերմաքանակը պրոցեսի ֆունկցիա է, ապա պրոցեսի ձևից կախված կլինի նաև ջերմունակությունը։ Մասնավորապես իզոխոր պրոցեսում Q=\Delta U, հետևաբար՝ 
:C_V=\Delta U/ \Delta T
որտեղ C_V-ով նշանակված է համակարգի ջերմունակությունը, երբ ծավալը հաստատուն է։
Եթե համակարգը միատոմ իդեալական գազ է, ապա, այս U = 1½m/MNAKBT = 1½m/MRT = 1½νRT բանաձևից, ջերմունակության համար կստանանք՝
: c_v^{\mu}\frac{3}{2}\frac{m}{MR}=\frac{3}{2}vR,
որտեղ v-ն նյութի քանակն է։ Մասնավորապես, մեկ մոլ իդեալական գազի ջերմունակությունն իզոխոր պրոցեսում՝  c_v^{\mu}3R/2։

## Տես նաև
* Գեյ-Լյուսակի օրենք
* Իզոբար պրոցես
* Իզոթերմ պրոցես

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ջերմադինամիկական պրոցեսներ
ԽՍՀՄ Գերագույն սովետի տեղեկագիր

մինի|Տեղեկագրի 1987 թվականի փետրվարի 4-ի համարը
**«ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի տեղեկագիր»** (), ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի պաշտոնական հրատարակությունը (շաբաթական հանդես)։ Լույս է տեսել 1938 թվականից մինչև 1991 թվականը, մայրաքաղաք Մոսկվայում։ Սկզբնապես հրատարակվել է թերթի տեսքով (միութենական հանրապետությունների լեզուներով՝ առանձին հրատարակություններով), 1954 թվականից՝ որպես բյուլետեն (ռուսերեն և միութենական համապատասխան հանրապետության լեզվով)։

«Տեղեկագիր»-ում հրատարակվել են ԽՍՀՄ օրենքները, ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության նորմատիվային բնույթի հրամանագրերն ու որոշումները, արտասահմանյան պետությունների հետ ԽՍՀՄ միության կնքած և ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի վավերացրած պայմանագրերը, համաձայնագրերն ու կոնվենցիաները, ԽՍՀՄ պատվավոր կոչումներ շնորհելու, շքանշաններով ու մեդալներով պարգևատրվելու մասին ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանագրերը և այլն։ Համանման տեղեկագրեր են հրատարակվել նաև միութենական հանրապետությունների գերագույն խորհուրդնեըը։

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հանդեսներ
Զրահակիրներ

**Զրահակիրներ** (), թերատամնավորների կարգին պատկանող կաթնասուն կենդանի։ Հայտնի են զրահակիրների ընտանիքի 20 տեսակներ։ Ամենախոշորի մարմնի մեծությունը մոտ 1 մետր է, իսկ քաշը կազմում է մոտ 60 կգ։ Վտանգի դեպքում զրահակիրը ոզնու նման կծկվում է իր զրահի մեջ, որոշ տեսակներ՝ փախչում են։ Ապրում են բներում, սնվում են բուսական և կենդանական սնունդով։ Զրահակիրն ունի հրաշալի հոտառություն։

## Գրականություն
* Վահագն Աբրահամյան - «Ճանապարհորդություն կենդանիների աշխարհում», Երևան, 2012, «ՄՀՄ Գրատուն» ՍՊԸ հրատարակչություն

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թերատամնավորներ
Ստորադասություն

**Ստորադասություն**, բառակապակցության բաղադրիչների, նախադասության անդամների և բարդ նախադասության մեջ մտնող նախադասությունների քերականական հարաբերության և կապակցության տեսակ, որի ժամանակ հարաբերակցվող և կապակցվող միավորները քերականորեն հավասարազոր չեն․ կապակցվող միավորներից մեկը (բառը, նախադասության անդամը, նախադասությունը) գերադաս է, իսկ մյուսը՝ նրա իմաստային ծավալիչը, լրացում։ Ըստ գերադաս և ստորադաս մասերի հարաբերության իմաստային բնույթի ստորադասը լինում է հիմնականում 3 տեսակ՝ որոշչային, խնդրային և պարագայական՝ սրանց համապատասխան ենթատեսակներով։ Բառերի և նախադասության անդամների ստորադասական հարաբերությունը քերականորեն արտահայտվում է առդրության, խնդրառության և համաձայնության կապակցական եղանակներով, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր դրսևորման հատուկ միջոցները՝ կից շարադասություն (կարմիր ծաղիկ, արագ քայլել), հոլովներ ու կապեր (տեսնել որդուն, գիրքը դնել սեղանի վրա), քերականական ձևերի համաձայնեցում՝ հարմարեցում (Դու՝ ուսանողդ, պարտավոր ես շատ պարապել)։ Բարդ նախադասության բաղադրիչ նախադասությունների ստորադասական հարաբերությունը իրականացվում է կապակցության 2 եղանակով՝ շաղկապական, որի ժամանակ գործածվում են հատուկ կապակցական բառեր՝ ստորադասական շաղկապներ, հարաբերական դերանուններ ու հարաբերյալներ, և անշաղկապ կամ շարահարական, որի ժամանակ կապակցությունը իրականացվում է բաղադրիչ նախադասությունների իմաստային հարաբերակցության, ստորոգյալների ժամանակային համաձայնեցման, շարադասության, առանձին բառերի և հնչերանգի օգնությամբ։

Կատեգորիա:Շարահարություն
Պետրոս Սրապյան

**Պետրոս Սրապյան** (), հայ նկարիչ, մանկավարժ։

## Կենսագրություն
[մինի|Որսորդական նատյուրմորտ, [Հայաստանի ազգային պատկերասրահ|ՀԱՊ]]
Գեղարվեստական նախնական կրթությունն ստացել է Կոստանդնուպոլսի Սկյուտարի ճեմարանում, այնուհետև կատարելագործվել Հռոմում։ Վերադարձել և աշխատել է Պալյանների մոտ։ Ձևավորել է Բերայի նոր թատրոնը, Հունաստանի դեսպանատան շենքը, Ելդըզի պալատի մեկ հարկաբաժինը և այլն։ Գծագրություն և նկարչություն է դասավանդել հայկական դպրոցներում, ինչպես և ամերիկյան Ռոբեր քոլեջում։ 1893-1896 թվականներին Խրիմյան կաթողիկոսի հրավերով ձևավորել է Էջմիածնի վանքի ժողովարանը և Վեհարանի թանգարանը։ 1896 թվականից ապրել է Սոֆիայում։

## Ստեղծագործություններ
Գործերից են «Թուրքական սրճարան», «Նատյուրմորտ։ Մրգեր», «Որսորդական նատյուրմորտ» (1894), անհայտ անձի դիմանկար (1889), խոր հոգեբանական և ազգային կնիք կրող՝ «Հայուհի» (տիկին Ա․ Ֆնտգլյանը՝ նկարչի դուստրը), «Ղարիբ մշեցի» (1882, վերջին հինգը՝ Հայաստանի պետական պատկերասրահ, Երևան) երփնագրերը։

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության նկարիչներ
Կատեգորիա:Անձինք Կոստանդնուպոլսից
Կատեգորիա:Արտիստներ Ստամբուլից
Կատեգորիա:Հայ դիմանկարիչներ
Սրբազանություն

**Սրբազանություն**, քրիստոնեական յոթ «խորհուրդներից» մեկը։ Ըստ եկեղեցական ուսմունքի, այդ «խորհուրդը» հոգևորականներին իբր հաղորդվում է ձեռնադրման արարողությամբ։ Սրբազանության «խորհուրդը» ձևավորվել է քրիստոնեական եկեղեցու կազմավորման, համայնքը կղերականների ու աշխարհիկների բաժանման և հոգևորականության առանձնաշնորհ դասի առաջացման ընթացքում, երբ հոգևորականը հռչակվել է միջնորդ աստծո և հավատացյալների միջև։

Կատեգորիա:Քրիստոնեություն
Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Սիբիրի բաժանմունք

**Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Սիբիրի բաժանմունք** (), Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ստորաբաժանում տեղակայված Սիբիրի երկրամասում։ Հիմնադրվել է 1957 թվականի մայիսին՝ ֆիզիկատեխնիկական, բնական և տնտեսագիտական գիտությունների բնագավառներում տեսական ու փորձնական կոմպլեքսային հետազոտությունների և Սիբիրում ու Հեռավոր Արևելքում արտադրողական ուժերի զարգացման հետ կապված խնդիրների լուծման նպատակով։

Ունի ավելի քան 47 ԳՀ հիմնարկ, գրադարան (շուրջ 7 միլիոն գիրք), 3 հատուկ կոնստրուկտորական բյուրո, փորձնական գործարան, մոտ 70 գիտակայան, գիտական հրատարակություններ։ Գիտական հիմնարկները տեղաբաշխված են Նովոսիբիրսկում (բաժանմունքի կենտրոն), Կրասնոյարսկում, Տոմսկում, Իրկուտսկում, Ուլան-Ուդեում, Ցակուտսկում, Կեմերովոում, Տյումենում, Չիտտայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտահետազոտական ինստիտուտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ
Կատեգորիա:Սիբիր
Յուրյո Էլիաս Սիրոլա

մինի
**Յուրյո Էլիաս Սիրոլա** (, ծնված որպես՝ **Յուրյո Էլիաս Սիրեն** [*Yrjö Elias Sirén*] ), ֆինն սոցիալիստ քաղաքական գործիչ, ուսուցիչ, թերթի խմբագիր, Ֆինլանդիայի կոմկուսի (ՖԿԿ) հիմնադիրներից։ 1903-1918 թվականներին եղել է Ֆինլանդիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության (ՖՍԴԿ) անդամ, 1905-1906 թվականներին՝ ՖՍԴԿ քարտուղար, 1909—1911 թվականներին՝ ՖՍԴԿ վարչության անդամ և կուսակցության համանախագահ։

Ֆինլանդական հեղափոխության (1918) ժամանակ եղել է ժողովրդական լիազորների խորհրդային անդամ։ 1921-1922, 1928—1936 թվականներին՝ Կոմունիստական ինտերնացիոնալի պաշտոնատար անձ։

Ֆիններենի և շվեդերենից է թարգմանել մարքսիզմ-լենինիզմի դասականներ համարվողների մի շարք աշխատություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆինն հեղափոխական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆինն լրագրողներ
Կատեգորիա:Ֆինն գրողներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Ֆինլանդիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆինն մանկավարժներ
Burn (երգ, Էլլի Գոլդինգ)

«**Burn**» (), բրիտանացի երգչուհի Էլլի Գոլդինգի երգն է իր «Halcyon Days» (2013) ալբոմից։ Երգի խոսքերը գրվել են Ռայան Թեդերի, Էլլի Գոլդինգի, Գրեգ Կերստինի, Նոել Զենկանելայի և Բրենտ Կատզլի կողմից։ Երգի պրոդյուսերն է Գրեգ Կերստինը, իսկ վոկալի պրոդյուսերական աշխատանքները կատարվել են Ռայան Թեդերի կողմից։ Երգը թողարկվել է 2013 թվականի հուլիսի 5-ին Polydor Records լեյբլի կողմից, որպես ալբոմի գլխավոր սինգլ։ Երգը ի սկզբանե ձայնագրվել էր բրիտանացի երգչուհի Լեոնա Լյուիսի կողմից իր «Glassheart» (2012) ալբոմի համար, սակայն այնուհետև ալբոմի երգացանկից դուրս էր բերվել։

Երգը արժանացել է տարբեր կարծիքների երաժշտական քննադատների կողմից, ովքեր երգը անվանել են «գրավիչ»։ Իր թողարկման առաջին շաբաթում երգը վաճառվել է 116,857 օրինակով և գլխավորել է Մեծ Բրիտանիայի սինգլների հիթ շքերթը։ Միջազգային հիթ-շքերթներում այն նույնպես ունեցել է հաջողություններ ընդգրկվելով Ավստրալիայի, Ավստրիայի, Բելգիայի, Գերմանիայի, Իռլանդիայի, Իտալիայի, Նոր Զելանդիայի և Շվեդիայի թոփ 10-ում, ինչպես նաև զբաղեցրել է 10-րդ հորիզոնականը Billboard Hot 100-ում։

Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն է Մարկ Շարփը, ներկայացվել է 2013 թվականի հուլիսի 7-ին։ Տեսահոլովակում Էլլի Գոլդինգը մի դատարկ դաշտում է, որտեղ երգում և պարում է ընկերների հետ։

## Երգացանկ
***German CD single**

*;Digital remix EP
#"Burn" – 3:51
#"Burn"  – 5:17
#"Burn"  – 6:42
#"Burn"  – 4:10

## Հիթ-շքերթ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեկան հիթ-շքերթներ

## Հավաստագրումներ

!scope="col" colspan="3"| Սթրիմինգ
|-

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹուբում

Կատեգորիա:2013 երգեր
Կատեգորիա:2013 սինգլներ
Կատեգորիա:UK Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Կատեգորիա:Էլլի Գոլդինգի երգեր
Ստորջրյա պատերազմ

250px|մինի|Սուզանավ
**Ստորջրյա պատերազմ**, պայմանական տերմին, որն արտահայտում է սուզանավերի ռազմական գործողությունները։ Ստորջրյա պատերազմը լայնորեն կիրառվել է առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների ժամանակ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին առևտրական նավատորմին սուզանավերի պատճառած վնասը 14 միլիոն բրուտո-ռեգիստրային տ (1 ռեգիստրային տ=2,83 մ³) է, և խորտակվել է 193 ռազմանավ։ Հակառակ միջազգային իրավունքների նորմերի, Գերմանիան սուզանավերն օգտագործում էր ոչ միայն հակառակորդի ռազմանավերի, այլև հակառակորդի և չեզոք պետությունների առևտրական նավերի դեմ։ Պատերազմից հետո ստորջրյա պատերազմներն արգելելու հարցը քննարկվել է Վաշինգտոնի (1921-1922), Լոնդոնի (1930, 1936) կոնֆերանսներում։ Վաշինգտոնի 1921-1922 թվականների կոնֆերանսում Մեծ Բրիտանիան հանդես եկավ պատերազմում սուզանավերի կիրառման դեմ, սակայն առաջարկությունը չընդունվեց։ Դեմ քվեարկողների թվում էր նաև ԱՄՆ։ 1936 թվականին ԱՄՆ, Մեծ Բրիտանիան (ներառյալ Դոմինիոններն ու Հնդկաստանը), Ֆրանսիան, Իտալիան և Ճապոնիան ստորագրեցին լոնդոնյան արձանագրությունը, որով սահմանվում էին առևտրական նավերի նկատմամբ սուզանավերի գործողությունները պատերազմի ժամանակ։ Արձանագրությանը միացել են ԽՍՀՍ (1937), Բելգիան, Նիդերլանդները, սկանդինավյան պետությունները, Գերմանիան և այլն։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին առևտրական նավերի ընդհանուր կորուստը կազմել է 22 միլիոն բրուտո-ռեգիստրային տ, և խորտակվել է շուրջ 400 ռազմանավ։ Ֆաշիստական Գերմանիան և Ճապոնիան բազմիցս խախտել են ստորջրյա պատերազմի վերաբերյալ կանոնները։

Կատեգորիա:Պատերազմ
Կատեգորիա:Ռազմական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Սուզանավեր
Պարկամուկ

**Պարկամկներ** (), պարկավորների կարգի կաթնասունների ընտանիք։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 8 - 50 սմ է, պոչինը՝ 9-53 սմ։ Մարմինը պատված է կարճ, թավամազ մորթով, որոշ տեսակներինը՝ նաև երկար քիստամազերով։ Պոչն ամբողջությամբ կամ ծայրի մասում մերկ է, կառչող։ Պարկավորների ամենապարզունակ խումբն է։ Հայտնի է պարկամկների 12 սեռ, 65 տեսակ։

Պարկավորների ամենապարզունակ խումբն է։

## Տարածում
Հայտնի է պարկամկների 12 սեռ, 65 տեսակ։ Տարածված են Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկայի անտառներում և թփուտներում։ Սովորաբար ծառաբնակ են կամ գետնաբնակ։ Ակտիվ են մթնշաղին և գիշերը։ Ամենակեր են կամ միջատակեր։ Հղիությունը 12 - 16 օր է ունենում են մինչև 18 ձագ, որոնց էգը պահում է պարկում մինչև 70 օր։ Որսում են մսի համար։ Հյուսիսամերիկյան մի տեսակն օգտագործվում է որպես լաբորատոր կենդանի։

## Դասակարգում
Պարկամկներ ընտանիքը (*Didelphidae*) բաժանվում է 2 ենթաընտանիքի և 17 ցեղերի։
* Ենթաընտանիք *Caluromyinae*
** Դաս 
*** 
*** 
*** 
** Դաս 
*** 
** Դաս 
*** 
* Ենթաընտանիք *Didelphinae*
** Դաս 
*** 
** Դաս 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
** Դաս 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
** Դաս
*** 
** Դաս
*** 
** Դաս 
*** 
** Դաս 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
** Դաս 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
** Դաս 
*** 
** Դաս 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
** Դաս 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
** Դաս 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 
*** 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կաթնասուններ
Սրատուտ

մինի
**Սրատուտ** (), Oxyurata ենթակարգի կլոր որդ։ Մարդու մակաբույծ է, էգի երկարությունը 9—12 մմ է, արուինը՝ 2—5 մմ, ձվիկներն անգույն են, 0,05 մմ երկարությամբ։ Սրատուտներն ապրում են մարդու բարակ և հաստ աղիքներում։ Հասուն էգերը ձվադրում են հետանցքի շուրջը, ինչպես նաև կանանց արտաքին սեռական օրգանների վրա և անմիջապես սատկում։ Սրատուտի կյանքի տևողությունը 3—4 շաբաթ է։ Սրատուտն առաջացնում է էնտերոբիոզ հիվանդություն, որը մարդու, հատկապես երեխաների, ամենատարածված ճիճվային հիվանդություններից է։ Վարակի աղբյուրը հիվանդ մարդն է։ Վարակվում են սրատուտի ձվիկները կուլ տալիս։ Հիվանդության հիմնական ախտանշաններն են՝ հետանցքի քոր, սրտխառնոց, երբեմն որովայնի ցավեր, լուծ, նյարդային գրգռվածություն, գլխացավ, քնի խանգարումներ։

## Բուժում
Սրատուտը բուժվում է պիպերազին, նավթամոն և այլ եղանակներով։

## Կանխարգելում
Սրատուտի առաջացումը կարելի է կանխարգելել անձնական հիգիենայի կանոնների պահպանման դեպքում։

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կլոր որդեր
Կատեգորիա:Մակաբույծեր
Յան Վացլավ Անտոնին Ստամից

**Յան Վացլավ Անտոնին Ստամից** (, , ), չեխ կոմպոզիտոր, ջութակահար, դիրիժոր։

## Կենսագրություն
1734 թվականից աշխատել է Պրահայում։ 1744 թվականից՝ Մանհայմի կապելլայի առաջին ջութակահար, 1748 թվականից՝ ղեկավար։ Որպես վիրտուոզ ջութակահար և դիրիժոր հանդես է եկել Գերմանիայի քաղաքներում, Փարիզում։ Մանհայմի դպրոցի հիմնադիրը։

Իր ստեղծագործության և կատարողական գործունեության մեջ Ստամից արտահայտել է Լուսավորության դարաշրջանի գեղարվեստական իդեալները։

Հեղինակ է 74 սիմֆոնիայի, նվագախմբային տրիոների, գործիքային կոնցերտների, սոնատների, կապրիսների, պաշտամունքային երկերի։ Հիմք է դրել սոնատաային ձևին, նվագախմբային դինամիկ կատարմանը, ներմուծել դրամատիկական, հերոսական տարրեր, թեմատիկ կոնտրաստներ, նվագախումբ մտցրել վալդհոռններ և կլառնետներ։

Ստամիցի աշակերտներից են իր որդիներ Կարել և Անտոնին Ստամիցները, Ք․ Կաննաբիխը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չեխ դիրիժորներ
Կատեգորիա:Չեխ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Չեխ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Չեխ ջութակահարներ
Կատեգորիա:Չեխ փիլիսոփաներ
Ստորին Հրազդանի ջրանցք

**Ստորին Հրազդանի ջրանցք** , հանված է Երևանի սահմաններում  Հրազդան գետի ձախ ափից և փակ ջրանցույցով անցնում է աջ ափ։ Երկարությունը 51 կմ։

Շինարարությունն ավարտվել է 1957 թ.-ին։ Ոռոգում է էջմիածնի և մասամբ Շահումյանի շրջանների 11 հզ․ հա հողատարածություն, լրացնում Քասաղ գետի ջրերը, որով էլ ոռոգվում են Աշտարակի և Ապարանի շրջանների հողատարածությունները։ Ջրանցքի սկզբնամասում ջրի ծախսը 14 մ³/վրկ է։ Ջրանցքի վրա կան հիդրոտեխ․ կառույցներ։ Հունը երեսպատված է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի ջրանցքներ
Դալտոնի օրենք

250px|մինի|Դալթոնի օրենք
**Դալթոնի օրենքներ**, ֆիզիկական օրինաչափություններ, որոնք ենթարկվում են քիմիապես իրար հետ չփոխազդող գազերի խառնուրդի հատկությունները։ Օրենքների ձևակերպումը Դալտոնը սկսել է 19-րդ դար սկզբին։
# Գազերի խառնուրդի լրիվ ճնշումը հավասար է բաղադրիչների պարցիալ ճնշումների գումարին (սահմանել է Զ. Դալթոնը, 1801 թվականին)։ 
# Հաստատուն ջերմաստիճանում գազային խառնուրդի յուրաքանչյուր բաղադրիչի լուծելիությունը հեղուկում համեմատական է հեղուկի վրա այդ բաղադրիչի պարցիալ ճնշմանը (սահմանել է Զ․ Դալթոնը, 1803 թվականին)։ Վերջինս Հենրիի օրենքի մասնավոր դեպքն է։ Դալթոնի օրենները մեկնաբանվում են իդեալական գազերի կինետիկ տեսությամբ։ Կրիտիկականից հեռու ջերմաստիճանների և ճնշումների դեպքում Դալթոնի օրենքները որոշ մոտավորությամբ կիրառելի են նաև իրական գազերի համար։

## Օրենքների ձևակերպում

Իզոթերմ պայմաններում բոլոր գազերի ծավալները իրար հավասար են, հետևաբար, ըստ Բոյլ-Մարիոտի օրենքի յուրաքանչյուր գազի ճնշումը պետք է փոխվի այնպես, որ տեղի ունենա հետևյալը.

:P = \sum_{i=1} ^ n {p_i} = p_1 +p_2 + \cdots + p_n

N=N1+N2+$

որտեղ Ni-ն i–րդ տեսակի գազի մոլեկուլների թիվն է։ Համաձայն իդեալական գազի վիճակի հավասարման՝

pV=NkBT= N1kBT+N2kBT+$

Եթե V ծավալը զբաղեցրած լիներ միայն i-րդ տեսակի գազը, ապա նրա գործադրած ճնշումը կորոշվեր

p1V=N1kBT

բանաձևով, որի համաձայն՝

pi=Ni/VkB T
pi–ն անվանում են i-րդ տեսակի գազի մասնական ճնշում։ Բանաձևերից հետևում է, որ

p=p1+p2+$
այսինքն՝ իդեալական գազերի խառնուրդում ճնշումը հավասար է խառնուրդի գազերի մասնական ճնշումների համար։

Չոր, այսինքն՝ ջրի գոլորշիներ չպարունակող օդի բաղադրության 78%–ը (ըստ ծավալի)ազոտն է, 21%–ը՝ թթվածինը, մնացածը՝ արգոնը և այլ գազեր։ Եթե օդի ճնշումը 1 մթն է, ապա ազոտի մասնական ճնշումը 0,78 մթն է, իսկ թթվածինը՝ 0,21 մթն։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ֆիզիկա 11–րդ դասարանի դասագիրք

Կատեգորիա:Ֆիզիկայի օրենքներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական քիմիա
Ալեքսեյ Ստախանով

**Ալեքսեյ Գրիգորևիչ Ստախանով** (, ), ռուս խորհրդային հանքափոր, սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1970)։ ԽՄԿԿ անդամ (1936)։

Ըստ խորհրդային աղբյուրների, 1935 թվականի օգոստոսի 30-31-ի գիշերը սահմանել է ռեկորդ՝ մեկ հերթափոխի ընթացքում (5 ժ 45 ր) հորատելով 102 տ ածուխ, որը համապատասխանում էր 14 նորմայի։ Նույն թվականի սեպտեմբերի 19-ին սահմանել է նոր ռեկորդ՝ մեկ հերթափոխում հորատելով 227 տ։ Ստախանովի գրանցած աշխատանքային արդյունքները լայն արձագանք գտան Խորհրդային Միությունում, սկզիբ դնելով ստախանովյան շարժմանը։

Եղել է նաև ԽՍՀՄ I գումարման Գերագույն խորհուրդի դեպուտատ։ Պարգևատրվել է Լենինի 2, և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

## Տես նաև
* Հարվածայնություն

Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմունիստներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Էդուարդ Սիրունյան

մինի
**Էդուարդ Սիրունյան** (), հայ իդեալիստ փիլիսոփա, Մխիթարյան միաբանության անդամ։

## Կենսագրություն
Սկզբում սովորել է Սաքզաղաճի Մխիթարյան նախակրթարանում։ Ավարտել է Հռոմի Դոմինիկյան համալսարանը (1890), դասավանդել Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանում։ 1906-1909 թվականներին՝ Մխիթարյան միաբանության վարիչ-անդամ, տպարանապետ և փիլիսոփայության ուսուցիչ։ 1920 թվականից հաստատվել է Սբ․ Ղազար կղզում։ Գլխավոր երկը «Միջին ընթացք իմաստասիրության» աշխատությունն է (1899)՝ նվիրված տրամաբանության և իմացաբանության հարցերին։ Որպես նեոթոմիզմի հետևորդ ջանացել է հաշտեցնել գիտությունն ու կրոնը։ Տրամաբանությունը համարել է գիտություն ճշմարտության բացահայտման և դրա ապացուցման օրենքների մասին։ Ընդհանուր գաղափարների ծագման հարցում քննադատելով ռացիոնալիզմի և էմպիրիզմի միակողմանիությունը՝ ձգտել է ելնել զգայականի և տրամաբանականի միասնության դրույթից։ Էդուարդը հանգամանորեն քննել է դատողությունների և մտահանգումների տեսակները՝ տվել դրանց ուրույն դասակարգում։ Իմացաբանության հարցերում հակադրվել է սկեպտիկներին (նաև այն բանի համար, որ կասկածի տակ են դնում աստվածային ճշմարտությունները, որն, ըստ նրա, անհանդուրժելի էր) և ագնոստիկներին։ Էդուարդիի կարծիքով, քանի որ բացի աստծուց չկա որևէ բան, որ ինքն իր պատճառը լինի, ուստի ճշմարտությունը հենց ինքն աստվածն է։ Բացի աստվածային (բացարձակ) ճշմարտությունից տարբերել է նաև ճշմարտության բնազանցական (մետաֆիզիկական), բարոյական, տրամաբանական ձևերը՝ դրանք մեկնաբանել Թովմա Աքվինացու ոգով։

Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության անդամներ
Լյուչիա Ստուրձա-Բուլանդրա

**Լյուչիա Ստուրձա-Բուլանդրա** (Sturdza-Bulandra, ), ռումին դերասանուհի։ ՌԽՀ ժողովրդական արտիստուհի (1951)։ Բեմելը՝ 1898 թվականին՝ Բուխարեստի ազգային թատրոնում։ ՌԽՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1952)։

## Գործունեություն
1914 թվականին, Տ․ Բուլանդրայի հետ կազմակերպել է թատերախումբ, որը հետագայում դարձել է թատրոն (Ստուրձա-Բուլանդրան եղել է դերասանուհի, ռեժիսոր), ուր բեմադրվել են ազգային դրամատուրգիայի երկեր և դաստիարակվել ռումին լավագույն դերասանները։ 1941 թվականին թատերախումբը ցրվել է՝ շենք չունենալու պատճառով։ Ստուրձա-Բուլանդրան փոխադրվել է Բուխարեստի Մունիցիպալ թատրոն (1947 թվականին՝ նաև տնօրեն, 1961 թվականից կոչվել է Ստուրձա-Բուլանդրայի անունով)։ Դերերից են՝ Մարիա Ստյուարտ (Շիլլերի «Մարիա Ստյուարտ»), Վասսա Ժելեզնովա (Գորկու «Վասսա Ժելեզնովա»), Դինեսկու (Լովինեսկուի «Ավերված միջնաբերդ»)։ 1930-1961 թվականներին՝ Բուխարեստի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր, 1957-1961 թվականներին՝ ռումինական թատրոնի և երաժշտության գործիչների ասոցիացիայի նախագահ։

## Ֆիլմեր
1943 թվականին նկարահանվել է իտալական Artisti Associati ընկերության և Ռումինիայի ազգային կինոյի հետ համատեղ ստեղծված ռումինա-իտալական «Escadrila albă» (Սպիտակ ջոկատ) ֆիլմում (ռեժիսոր` Յոն Սավա)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինացի դերասաններ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Բուխարեստի համալսարանի շրջանավարտներ
Գալիլեայի ծով

**Գալիլեայի ծով**, ներկայիս Իսրայելում հայտնի է որպես Կիներետ լիճ (, *«յամ Կիներետ»*, ընդ որում՝ «*յամ*»՝ նշանակում է «ծով». , *«Բուխայրաթ Տաբարիա»*, *«Բախր Տաբարիա»*։ Լճի ափն ամենացածրադիր վայրերից է աշխարհում, այն 213 մետրով ցածր է ծովի մակերևույթից (այդ ցուցանիշով երկրորդ տեղում է՝ Մեռյալ ծովից հետո)։ Միաժամանակ՝ ամենացածրադիր քաղցրահամ լիճն է աշխարհում։ Առավելագույն խորությունը 45 մետր է, մակերեսը՝ 165 կմ²։ Լճի արևմտյան ափին ընկած է Տիբերիա քաղաքը։ Գալիլեայի ծովը հայտնի է նաև Տիբերիադյան լիճ անվամբ։ Այն այդ անունն ստացել է Տիբերիա քաղաքից, որը հիմնադրվել է մ. թ. առաջին դարում հռոմեական Տիբերիոս կայսեր կողմից։ Լճի ավետարանական անունը տրվել է նրա մերձակայքում գտնվող Գալիլեա քաղաքից։ Իսկ **Գենիսարեթյան լիճ** անվանումը տրվել է Գենիսարեթ (Գինոսար) հովտի անունից։

## Հիշատակումը Աստվածաշնչում
Այս լիճը նշվում է Հին Կտակարանում որպես Կիններեֆի ծով։ Այս լճով, ըստ ավանդության, անցնում է Իսրայելի սահմանը։ Նրա մոտակայքում է գտնվում Խիննարոֆ ամրոցը։

## Պատկերասրահ

Sea-of-Galilee-1900.jpg|Ձկնորսներ Գալիլեայի ծովում (գունավոր լուսանկար, մոտ. 1900 թ.).
NightKineret.jpg|Լիճը գիշերով (2005).
Sea of Galilee02.jpg|Կիներետ լիճը (2005).
Sea of Galilee and Tiberias.jpg|Տիբերիայի լճափը (2005).
Озеро Кинерет.jpg|Տեսարան լճից (2009)
Wooden longboat, Israel. 01.jpg|Փայտե բարկաս՝ Գալիլեայի ծովում (2013).
Kinneret Lake 01.jpg|Տեսարան լճից (2014).
Tiberias P5310056.JPG|Շատրվան-ջրաչափ Տիբերիայի լճափին


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Աստվածաշնչյան վայրեր
Կատեգորիա:Իսրայելի լճեր
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկ
Նոր սերունդ մշակութային միություն (Գլենդել)

**Նոր սերունդ մշակութային միության [[ԱՄՆ]]-ի մասնաճյուղը** գործում է 1989 թվականից Գլենդելում՝ ՍԳՀԿ հովանու ներքո։ Հիմնադիրներ՝ Գ. Մոլոյան, Կ. Սանկրյան, Բ. Տրամարյան, Գ. Ալպարյան։ Հայապահպան գործունեություն է ծավալում մշակույթի տարբեր բնագավառներում, կազմակերպում գրական-գեղարվեստական միջոցառումներ, ռադիո- և հեռուստա- ելույթներ, թատերական և երաժշտական ձեռնարկներ, հրատարակչական աշխատանք, նշում հայ մշակույթի նշանակալի տարեթվերը, գրողների հոբելյանները։ Ունի երգչախումբ՝ «Հայրեն»։ Միության ակումբները գործում են Գլենդելում, Փասադենայում, Նորթ Հոլիվուդում։

Կատեգորիա:Ամերիկահայ մշակութային կազմակերպություններ
Սվազի

մինի|Սվազիների խմբային պարի ցուցադրում
[մինի| Սվազիլենդի տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և կապի նախարար [Սիխանյիզո Դլամինին]]
**Սվազի** (սվազի՝ *Emaswati*), ժողովուրդ, Էսվատինիի հիմնական բնակչությունը։ Բնակվում են նաև ՀԱՀ-ում (Էսվատինիին կից շրջաններում)։ Ընդհանուր թիվը՝ մոտ 2,5 միլիոն, որից մոտ 1,2 միլիոնը՝ Էսվատինիում, 1,3 միլիոնտ՝ ՀԱՀ-ում և մոտ 30 հզ՝ Մոզամբիկում։

Լեզուն սվազին է, պատկանում է բանավոր լեզուներին։ Սվազիների մեծ մասի մեջ պահպանված է նախնիների ու բնության ուժերի պաշտամունքը, մնացածն առավելապես բապտիստական քրիստոնյաներ են։

Զբաղվում են հիմնականում հողագործությամբ (եգիպտացորեն, ցորեն) և անասնապահությամբ (խոշոր եղջերավորներ, ոչխար)։ Սվազի մեծ մասն աշխատում է բամբակի ու սուրճի՝ եվրոպացիներին պատկանող ցանքատարածություններում։ Զգալի թվով Սվազ կարիքից ստիպված մեկնում են ՀԱՀ՝ արտագնաց աշխատանքի։

Կատեգորիա:ՀԱՀ-ի ազգեր
Կատեգորիա:Էսվատինիի ազգեր
Կատեգորիա:Մոզամբիկի ազգեր
Շաուրմա

**Շաուրմա** ( ), Միջին Ասիական մսային կերակուր, բաղկացած լոշիկի կամ լավաշի մեջ փաթաթված տապակված մսից եւ այլ բաղադրիչներից։

## Ստուգաբանություն
Արաբերեն «շաուրմա» բառը եկել է թուրքերեն çevirme բառից, որը նշանակում է «պտտել»

## Բաղադրություն
* լավաշ (լոշիկ),
* հավի կրծքամիս,
* կաղամբ,
* սոխ,
* վարունգ,
* լոլիկ,
* պղպեղ,
* մաղադանոս,
* թթվասեր,
* սպիտակ գինու քացախ,
* սխտոր,
* աղ,
* շաքարավազ,
* համեմունքներ,
* ձիթապտղի ձեթ։

## Պատրաստման եղանակը
Սկզբում պատրաստեք սոուսը, որպեսզի այն լավ համեմվի։ Դրա համար խառնում ենք թթվասերը մանր կտրատած մաղադանոսի, ճզմած սխտորի, աղի, պղպեղի և համեմունքների հետ։ Նախապես խաշեք hավի կրծքամիսը և տապակեք սոուսի ու ձիթապտղի յուղի մեջ։ Մանր կտրատեք սոխը, մարինադացրեք այն քացախի, աղի և շաքարավազի հետ։ Կտրատեք բանջարեղենը։ Լավաշը փռեք սեղանին, վրան սոուս քսեք և դրեք բանջարեղենը, դրեք նաև հավի կրծքամիսը։ Զգուշորեն փաթաթեք լավաշը խողովակաձև և դրեք ստվարաթղթով պատված գրիլի թավայի մեջ։ Մատուցեք տաք վիճակում։

Կատեգորիա:Արևելյան խոհանոց
Կատեգորիա:Արաբական խոհանոց
Կատեգորիա:Թուրքական խոհանոց
Կատեգորիա:Մսով ուտեստներ
Կատեգորիա:Արագ սնունդ
Ռամկավար ազատական կուսակցության ԱՄՆ-ի տեղական կազմակերպություն

**[[Ռամկավար ազատական կուսակցություն]]** (, ), ԱՄՆ-ում գործող հայկական քաղաքական կազմակերպություն։ Կուսակցության հովանավորությամբ ԱՄՆ-ում գործում են դպրոցներ, Հայ դատի հետապնդման կազմավորումներ՝ Ամերիկայի հայ իրավանց խորհուրդ, տիկնանց, երիտասարդական՝ Արմենական երիտասարդական շարժում, մարզական միություններ և մշակութային հաստատություններ։ ՌԱԿ-ի գործունեությունն առավելաբար դրսևորվում է Թեքեյան մշակութային միության միջոցով, որը գործում է Բոստոնում, Նյու Յորքում, Լոս Անջելեսում և ԱՄՆ այլ քաղաքներում։ ԱՄՆ-ում ՌԱԿ-ը հրատարակում է «Նոր օր» եռօրյան (Լոս Անջելես), «The Armenian Mirror-Spectator» շաբաթաթերթը (Բոստոն)։

## Պատմություն
1919 թվականին ԱՄՆ-ում կազմվել է Ազգային ռամկավարական միությունը, իսկ 1921 թվականին Կոստանդնուպոլիսում Սահմանադրական Ռամկավար կուսակցության, Վերակազմյալ հնչակյանների (Ազատական կուսակցություն), Հայ ժողովրդական կուսակցության սփյուռքում գտնվող անդամների միավորմամբ ստեղծվեց Ռամկավար ազատական կուսակցությունը (ՌԱԿ)։

ԱՄՆ-ում կուսակցության ականավոր հիմնադիր գործիչներից էին Մ. Անանիկյանը, Ս. Մալեմեզյանը, Մ. Սվազլյանը, Կ. Փափազյանը, L. Կյուլեսերյանը, Հ. Ծովիկյանը և ուրիշներ։

1996 թ-ից ԱՄՆ-ում գործում են ՌԱԿ-ի Արևելյան (կենտրոնատեղին՝ Բոստոն) և Արևմտյան (կենտրոնատեղին՝ Լոս Անջելես) շրջանների վարիչ-մարմինները։

## Տես նաև
* Ռամկավար ազատական կուսակցություն

## Աղբյուրներ
*  *«Հայ Սփյուռք» հանրագիտարան*, 2003

Կատեգորիա:Ամերիկահայ հասարակական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ քաղաքական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ռամկավար ազատական կուսակցություն
Коллекционер оружия (ալբոմ)

**«Коллекционер оружия»**, ռուսական Սպլին ռոք-խմբի երկրորդ ստուդիո ալբոմը։ Թողարկվել է 1996 թվականի ապրիլի 27-ին։ Բոլոր երգերի հեղինակն ու կատարողը խմբի առաջնորդ Ալեքսանդր Վասիլևն է։ «Коллекционер оружия»-ը ձայնգրվել ու տարածվել է ավելի մեծ լսարանի համար, քան խմբի դեբյուտային՝ «Пыльная быль» ալբոմը։ Այդ պատճառով ալբոմի կազմ մտան նախորդ ալբոմի երգերի ավելի լավ մշակված տարբերակները, նաև հատուկ այդ ալբոմի համար գրված երգեր։ Ալբոմի ձայնագրման համար ծախսվեց կես տարի։

## Ալբոմի պատմությունը
«Пыльная быль» ալբոմի հաջող դեբյուտից հետո, խումբը ճանաչման դժվարին ժամանակաշրջան էր վերապրում։ 1995 թվականին «Բուֆֆ» թատրոնի ստուդիայում (որտեղ ձայնագրվել էր առաջին ալբոմը) ծնվում է երկրորդ ալբոմի դեմոտարբերակը՝ «Коллекционера оружия»: Տարվա վերջում այն արդեն վաճառվել էր 2000 օրինակով։

Երաժիշտները վերցրել էի 20 սկավառակ և մեկնել «Մոսկվան գրավելու»։ Այնտեղ ալբոմի դեմոտարբերակը տարածեցին տարբեր ձայնագրման ընկերիություններում։ Այդ ինքնուրույն գործունեության արդյունքում, խումբը պայմանագիր է կնքում SNC Records-ի հետ, երկու սկավառակ թողարկելու համար։ Բայց ալբոմի ձայնագրման համար հարվածային գործիքներ էին հարկավոր, և Նիկոլայ Ռաստովսկին անձնակազմին ծանոթացրեց Նիկոլայ Լիսովի հետ։ 1996 թվականին SNC ստուդիայում թողարկվեց ալբոմի ավարտուն տարբերակը։

## Քննադատությունը
2011 թվականին Fuzz ամսագրի խմբագիր Սերգեյ Մուդրիկը «Коллекционер»-ը անվանեց խմբի ամբողջ պատմության լավագույն ալբոմը։ Ինքը՝ Վասիլևը, այսպես էր արտահայտվում «Чёрный цвет Солнца» երգի մասին։ 

## Երգերի ցանկը
### Դեմոտարբերակ
Ալբոմի դեմո տարբերակը ութ տրեկ էր պարունակում։ Դրանցից մեկը «Куда летит мой самолёт?» երգն էր, բայց այն չներառվեց ալբոմի վերջնական տարբերակում։ Помимо песни «Куда летит мой самолёт?» երգին մոտիվներով օրիգինալ ռելիզում «Странная песня» կոմպոզիցիան վերանվանվել է «Самовар»:

### Օրիգինալ ռելիզ

## Հետաքրքիր փաստեր
* «Коллекционер оружия»-ն «Непопса.ру» լավագույն ռոք-ալբոմների ցանկում զբաղեցրել է տասներորդ հորիզոնականը։
* Ալբոմի դեմոտարբերակում, 1995 թվականին ձայնագրված, ոչ թե 10 տրեկ էր, այլ 8, ներառյալ «Куда летит мой самолет?» երգը, որը ստեղծվել էր «ծովահենների» կողմից «3007» ալբոմի «ծովահենյան» ալբոմի առանձնահատկություններում։
* «Самовар» տրեկը ի սկզբանե կրում էր «Странная песня» անվանումը։

## Ձայնագրման մասնակիցներ
* Ալեքսանդր Վասիլև — վոկալ, տոքստ
* Ալեքսանդր Մորոզով — բաս-կիթառ
* Ստաս Բերեզովսկի — կիթառ
* Նիկոլայ Ռոստովսկի — ստեղնաշարային
* Նիկոլայ Լիսով — Հարվածային
* Նիկոլայ Պանով — «Иди через лес» երգում սաքսոֆոն

## Տես նաև
* Пыльная быль (ալբոմ) — Սպլին խմբի դեբյուտային ալբոմը, թողարկված 1994 թվականին։ Այս ալբոմի երգերի մի մասը վերամշակվեկ ու տեղ է գտել «Коллекционер оружия» ալբոմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սպլին
Կատեգորիա:Երաժշտական ալբոմներ
Կատեգորիա:Ռոք ալբոմներ
Անդրեյ Ստուչենկո

**Անդրեյ Տրոֆիմովիչ Ստուչենկո**, (, ), խորհրդային զորահրամանատար, բանակի գեներալ (1964)։

## Կենսագրություն
1921 թվականից ծառայել է խորհրդային բանակում։ Ավարտել է հեծելազորային դասընթացները (1923), հեծելազորային դպրոցը (1926), Մ․ Վ․ Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան (1939), գլխավոր շտաբի ռազմական ակադեմիային կից բարձրագույն ակադեմիական դասընթացները (1952)։ Խորհրդային Միության վրա Ֆաշիստական Գերմանիայի հարձակումից հետո եղել է հեծելագնդի, հեծելազորային և հրաձգային դիվիզիաների, 19-րդ գվարդիական հրաձգային կորպուսի հրամանատար, մասնակցել Արևմտյան, 2-րդ Մերձբալթյան և Լենինգրադյան ռազմաճակատներում մղված մարտերին։ Պատերազմից հետո եղել է Հյուսիսային (1956-1960), Մերձվոլգյան (1960-1961), Անդրկովկասյան (1961-1968) ռազմական օկրուգների զորքերի հրամանատար, 1968-1969 թվականներին՝ Մ․ Վ․ Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայի պետ։ 1969 թվականի մարտից՝ ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարության Գլխավոր տեսուչների խմբի զինվորական տեսուչ- խորհրդական։ ԽՄԿԿ ԿԿ անդամության թեկնածու (1961-1971)։ ԽՍՀՄ VI-VII գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

Պարգևատրվել է Լենինի 2, Կարմիր դրոշի 4, Սուվորովի II և Կուտուզովի II աստիճանի, «Հայրենական պատերազմի» I աստիճանի շքանշաններով, ինչպես նաև արտասահմանյան շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Վլադիմիր Ստասով

**Վլադիմիր Վասիլևիչ Ստասով** (, ), ռուս արվեստաբան, երաժշտական քննադատ, հնագետ։ Համարվում է 19-րդ դարի ռուսական դեմոկրատական մշակույթի խոշորագույն գործիչներից։ Գիտությունների Ակադեմիայի պատվավոր անդամ (1900 թվական)։

Ճարտարապետ Վասիլի Ստասովի որդին։

1843 թվականին ավարտել է Իրավագիտության ուսումնարանը։ 1872 թվականից՝ Հանրային գրադարանի (այժմ՝ Ռուսաստանի ազգային գրադարան) գեղարվեստական բաժնի վարիչ։ Հիմնականում զբաղվել է գեղարվեստական և երաժշտական քննադատությամբ։ Ունեցել է բազմակողմանի հետաքրքրություններ (1847 թվականից՝ հոդվածներ ռուս և արտասահմանյան գրականության, երաժշտության, գեղանկարչության, քանդակագործության, ճարտարապետության մասին, հետազոտական և հավաքչական աշխատություններ հնագիտության, պատմության, բանասիրության, բանագիտության հարցերի վերաբերյալ)։ Հենվել է ռուս դեմոկրատ-հեղափոխական գործիչների՝ Վիսարիոն Բելինսկու, Ալեքսանդր Գերցենի, Նիկոլայ Չեռնիշևսկու գեղագիտական սկզբունքների վրա։ Ժամանակակից առաջավոր արվեստի հիմքը համարել է ռեալիզմն ու ժողովրդայնությունը։ Դեմ է արտահայտվել է ակադեմիզմին, հանուն «գեղարվեստական կյանքի դեմոկրատացման»։ Ակտիվորեն մասնակցել է «Հզոր խմբակի», նկարիչների արտելի և Պերեդվիժնիկների ընկերության ստեղծագործական կյանքին։ Առաջինն է գնահատել ու խրախուսել Մարկ Անտոկոլսկու, Վիկտոր և Ապոլինարի Վասնեցովների, Վասիլի Վերեշչագինի, Իվան Կրամսկոյի, Վասիլի Պերովի, Իլյա Ռեպինի և այլոց ստեղծագործությունները։

Հետևողականորեն պաշտպանել է ռուս կոմպոզիտորական դպրոցի զարգացման ազգային ինքնուրույն ուղիները, ազդել «Հզոր խմբակի» գեղագիտական և ստեղծագործական սկզբունքների ձևավորման վրա։ Ուսումնասիրել ու պրոպագանդել է Միխայիլ Գլինկայի ստեղծագործությունը (ավելի քան 30 աշխատություն, այդ թվում՝ մենագրություն, 1857 թվական), մենագրություններ է գրել կոմպոզիտորներ Մոդեստ Մուսորգսկու, Ալեքսանդր Բորոդինի, նկարիչներ Կառլ Բրյուլովի, Վասիլի Պերովի, Իլյա Ռեպինի և ուրիշների, ինչպես և ստեղծագործական դիմանկարներ՝ կատարողական արվեստի վարպետների (Պետրով, Ռուբինշտեյն) մասին։ Առաջիններից է, ով հավաքել ու հրատարակել է ռուս նկարիչների և կոմպոզիտորների (Կրամսկոյ, Իվանով, Գլինկա, Մուսորգսկի և այլոց) նամականին։ Ռուսաստանում պրոպագանդել է Բեթհովենի, Լիստի, Բեռլիոզի, Շոպենի, Գրիգի և ուրիշների երաժշտությունը։

Ստասովի հոդվածները բնույթով հրապարակախոսական են, բանավիճային։ Էական ներդրում ունի ռուս ռեալիստական գեղագիտության կարևորագույն համարվող հարցերի մշակման գործում։

Ստասովը գրել է նաև հայ մանրանկարչության՝ հատկապես զարդարվեստի մասին, անդրադարձել Այվազովսկու և Սուրենյանցի արվեստին, ծանոթ է եղել և նամակագրական կապեր ունեցել Ալիշանի, Լևոնյանի, Էմինի, Շահազիզի, Պատկանյանի հետ։ Սպենդիարյանը գրել է «Ստասովի հիշատակին» կանտատ (1907)։

## Գրականություն
* Իրմա Սաֆրազբեկյան, Ղևոնդ Ալիշանի նամակները Վ. Ստասովին, «Գրական թերթ», 1969, № 1:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս արվեստաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս հնագետներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Երաժշտական քննադատներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Ջրի մաքրում

մինի|Օսմոսի հակառակ երևութի օգտագործումը
**[[ջուր|Բնական ջուր]]ը** միշտ պարունակում է մի շարք նյութերի խառնուրդներ, և հաճախ անհրաժեշտ է լինում այդ ջուրն այս կամ այն չափով մաքրել խառնուրդներից։

## Ջրի մաքրումն ու վարակազերծումը
Ջրի մաքրումն ու վարակազերծումը կատարվում են հատուկ կայաններում։ Այստեղ ջուրը մուտք է գործում գետերից և ջրամբարներից։ Գետի ջուրը անհամասեռ է ու պղտոր։ Դա պայամանավորված է այն հանգամանքով, որ աղերից բացի՝ ջրում կախված վիճակում պարունակում են մանրագույն ավազահատիկներ և տիղմի մասնիկներ։

Ջրազատիչ կայաններում ջուրը նախ անցնում է լողացող խոշոր առարկաները պատնեշող ցանցի միջով, այնուհետև ենթարկվում պարզեցման (վճիտացում), ավազաշերտերով զտվում և միկրոօրգանիզմների ոչնչացման նպատակով՝ մշակվում քլորով կամ օզոնով։ Ներկայումս զարգացած երկրներում քլորացումը փոխարինվել է մանրէասպան գերմանուշակագույն ճառագայթահարմամբ։

## Աղտոտված ջրի կենսաբանական մաքրումը
Աղտոտման խոշոր վայրերից արտահոսող ջրերը մաքրվում են զտման և պարզեցման միջոցով։ Բնական ծագման օրգանական միացություններից ազատվելուն նպաստում են ավելացվող միկրոօրգանիզմները, որոնց համար այդ միացությունները սնունդ են ծառայում։

Շատ ավելի դժվար է ջուրը սինթետիկ օրգանական միացություններից մաքրելը։ Այդ պատճառով մեծաթիվ գործարաններ անցնում են ջրաշրջադարձի՝ ջրի անարտահոսք օգտագործման։

Բնության մեջ բացարձակ մաքուր ջուր չի հանդիպում։ Այն ստանում են սովորական թորումով։ Ջրի մաքրման այս եղանակը հիմնված է բնականին նմանվող այն գործընթացի վրա, որի դեպքում հեղուկ ջուրն անցնում է գազային վիճակի, ապա կոնդենսանում՝ կրկին անցնելով հեղուկ վիճակի։

Դեղատներում ու դեղագործարաններում դեղեր պատրաստելիս կամ նոսրացնելիս օգտագործում են կրկնակի թորած ջուր։ Թորած ջուրը խորհուրդ չի տրվում խմել. այդպիսի ջրի մեծ քանակությունը վնասում է մարդու օրգանիզմը, որը սովոր է աղեր պարունակող ջուր օգտագործելուն։ Էլեկտրոլիտներն անհրաժեշտ են օրգանիզմի կենսագործունեության համար։

## Ծովի ջրից խմելու ջրի ստացումը
Ծովի ջրից կարելի է ստանալ քաղցրահամ ջուր վակուումային թորման սարքերով, որոնցում ջրի թորումն իրականացվում է ցածր ճնշման տակ։ Սակայն այս եղանակը խիստ էներգատար է, ուստի առայժմ կիրառվում է հիմնականում այն երկրներում, որտեղ էներգիան համեմատաբար էժան է, իսկ անձրևները՝ հազվադեպ, օրինակ՝ Քուվեյթում և Սաուդյան Արաբիայում։ Ծովի ջուրն աղազրկելու նպատակով կիրառում են ոչ միայն թորման, այլև սառեցման, իոնափոխանակային և այլ եղանակներ։ Այսպես՝ ծովի ջուրը կարելի է աղազրկել՝ իոնափոխանակային խեժի վրայով անցկացնելով՝ ըստ հետևյալ ուրվագրի.

RH + Na+ \rightarrow RNa+H+, որտեղ՝ RH – կատիոնիտ (կատիոն փոխանակող)

ROH + Cl- \rightarrow RCl + OH, որտեղ՝ ROH – անիոնիտ (անիոն փոխանակող)

H+ + OH- \rightarrow H2O

Բարձրորակ կիսաթափանց թաղանթների (մեմբրան) հայտնվելը հնարավորություն տվեց վերափոխելու քաղցրահամ ջրի ստացման արտադրաեղանակը, որում իրականացվում է օսմոսի հակառակ երևույթը (նկ. 1)։

## Գրականություն
Քիմիայի 12-րդ դասարանի դասագիրք

Կատեգորիա:Ջրային պաշարներ
Կատեգորիա:Բնապահպանություն
Բագրատ Արազյան

**Բագրատ Ստեփանի Արազյան** (), հայ ճարտարապետ։

## Կենսագրություն
1911 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի Քաղաքացիական ճարտարագետների ինստիտուտը։ Նախագծել և կառուցել է բնակելի ու հասարակական շենքեր Երևանում («Ջանփոլադյան թատրոնի» վերակառուցումը, 1906-1907 թվականներ), Բաքվում և այլ քաղաքներում։ 1928-1936 թվականներին՝ Հայբնակշինկոոպ միավորման գլխավոր ճարտարագետ։
մինի|ձախից|«Արարատ» տրեստի բնակելի տների համալիր
1920 թվականից Արազյանի նախագծերով կառուցվել են Երևանի կենտրոնի բազմաթիվ կոոպերատիվ տներ՝ «Արարատ» տրեստի բնակելի տների համալիրը (1934-1945), գլխկինոպրակատի վարչության շենքը (1952), հյուրանոցներ՝ Արթիկում, Սևանում և այլն։ 1926 թվականին Երևանի ժողովրդական տան (այժմ՝ Օպերայի և բալետի թատրոն) նախագծի համամիութենական մրցույթում շահել է 2-րդ մրցանակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ