Չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխություն

**Չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխություն** (), կանխատեսված իրադարձություն, կիբեր-ֆիզիկական համակարգերի զանգվածային ներդրում արտադրության մեջ (արդյունաբերություն 4.0) և մարդու կարիքների սպասարկում, ներառյալ կյանքը, աշխատանքը և ժամանցը (աշխատանք 4.0):

Այն իր անունը ստացել է 2011 թվականի նախաձեռնությունից, որը գլխավորում էին գործարարները, քաղաքական գործիչները և գիտնականները, ովքեր այն սահմանեցին որպես գերմանական արտադրական արդյունաբերության մրցունակության բարելավման միջոց՝ «կիբերֆիզիկական համակարգերի» կամ CPS-ի ավելի մեծ ինտեգրման միջոցով գործարանային գործընթացներում։

Փոփոխությունները կներառեն կյանքի տարբեր ասպեկտներ՝ աշխատաշուկա, կենսամիջավայր, քաղաքական համակարգեր, տեխնոլոգիական կարգեր, մարդու ինքնություն և այլն։

Տնտեսական նպատակահարմարությամբ և կյանքի որակի բարելավման գրավչությամբ կյանքի կոչված չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխությունն իր մեջ կրում է աճող անկայունության և համաշխարհային համակարգի հնարավոր փլուզման վտանգները, ուստի դրա սկիզբն ընկալվում է որպես մարտահրավեր, որին մարդկությունը պետք է պատասխանի։

## Տեխնոլոգիաներ
[մինի|Չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխության կարևորագույն տարրերից մեկը տվյալների անլար փոխանցումն է [Համացանցի միջոցով ]]
Չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխությունը սովորաբար նկարագրվում է՝ մատնանշելով այն հիմնական տեխնոլոգիաները, որոնք «շուտով» դուրս կգան գիտական մշակման և փորձարկման փուլից։ Այս տեխնոլոգիաները ներառում են ապագա տեխնոլոգիաների հետևյալ հավաքական հասկացությունները։

* Մեծ տվյալների վերլուծություն
* Արհեստական բանականություն
* Ինքնավար ռոբոտներ
* Ինքնավար տրանսպորտ և անօդաչու թռչող սարքեր (ԱԹՍ)
* Ամպային հաշվարկներ
* Քվանտային հաշվարկներ
* Բանացանց 
* Լրացված, վիրտուալ իրականություն և մետատիեզերք
* Մոդելավորում և սիմուլյատորներ
* 3D տպագրություն՝ Եռաչափ տպիչ
* Տպագիր էլեկտրոնիկա
* Նանոտեխնոլոգիաներ և նեյրոտեխնոլոգիաներ
* Բլոկչեյն 
* Տեղեկատվական անվտանգություն
Արտադրական ոլորտի առումով վերանայման նյութերը կարող են լինել 2019 թվականի Համաշխարհային տնտեսական ֆորումում պատրաստված վերանայման նյութեր։  Որպես ոլորտներ, որտեղ նկարագրված հեղափոխությունն արդեն սկսվել է, նրանք խոսում են հետևյալի մասին.

* ինքնավար ռոբոտներ լոգիստիկայի, արտադրության ոլորտում
* ճշգրիտ գյուղատնտեսություն՝ օգտագործելով դրոններ և սենսորներ
* թվային երկվորյակներ բիզնեսում

## Հետազոտողների կարծիքները
thumb|Ընդլայնված իրականության օգտագործման օրինակ, երբ իրական օբյեկտները լրացվում են դրանց վրա դրված տեղեկատվությամբ
«Ի տարբերություն նախորդների, այս արդյունաբերական հեղափոխությունը զարգանում է ոչ թե գծային, այլ ավելի շուտ էքսպոնենցիալ տեմպերով», - Կլաուս Շվաբ «Չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխություն», Eksmo-Press, 2018 https://bookshake.net/r/chetvertaya-promyshlennaya-revolyuciya-klaus-shvab:

«Չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխությունը հիմնարար փոփոխություններ կբերի արտադրական գործընթացներում։ Դա ենթադրում է ոչ միայն տեխնոլոգիական նորամուծություններ, այլև սոցիալական պարադիգմի, մշակութային կոդի փոփոխություն։ Կիբերֆիզիկական համակարգերի լայնածավալ ներդրումը և արդյունաբերության թվայնացումը հնարավոր չեն լինի առանց իրավական փոփոխությունների և քաղաքական բարեփոխումների», - նշում է ՏԱՍՍ-ի մամուլի ծառայությունը https://nauka.tass.ru/nauka/6354637:

«Մեր աչքի առաջ ծավալվում է չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխությունը։ Ոմանք կարծում են, որ սա «թվային» հեղափոխության շարունակությունն է, դրա նոր փուլը, որտեղ տեխնոլոգիաները սկսում են տեղահանել մարդկանց» https://svpressa.ru/economy/article/166236/:

«Սկսված չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխությունը անճանաչելիորեն կփոխի մարդու կենսակերպը։ Սպասում ենք մարդկության պատմության մեջ ամենամեծ վերափոխմանը, որը կազդի հասարակության բոլոր ոլորտների վրա։ Ավելին, արդեն իսկ նկատվում են բազմաթիվ փոփոխություններ։ Այս հեղափոխության հիմնական տարբերությունը բոլոր նախորդներից բոլոր թվարկված տեխնոլոգիաների սինթեզն ու փոխազդեցությունն է» https://discourse.etu.ru/assets/files/gutorovich-o.v.pdf։

Արդյունաբերություն 4.0-ի իրականացման առաջընթացի ամենամեծ խոչընդոտներն են.
* Հմուտ աշխատողների բացակայություն` խելացի գործարանների գործունեությունը ամենից շատ կախված է այս տեսակի մասնագետներից։
* Այս տեսակի տեխնոլոգիայի կողմից առաջադրված կիբերանվտանգության ավելի բարձր պահանջներ, քանի որ, թեև ավելի արդյունավետ, գործարանները նույնպես կդառնան ավելի խոցելի։ Քանի որ գործարանները դառնում են խիստ ավտոմատացված և վերահսկվում համակարգչային ալգորիթմներով, նրանք ավելի հաճախ կդառնան համակարգչային դիվերսիայի զոհ կամ տեղի կունենա տեղեկատվության արտահոսք դեպի մրցակիցներ։
* Հաղորդակցման ենթակառուցվածքի բացակայություն՝ այս տեխնոլոգիաներից շատերը պահանջում են լայնաշերտ բարձր թողունակությամբ  մուտք դեպի ինտերնետ, ինչը ապահովված չէ շատ արդյունաբերական տարածքներում (քանի որ արդյունաբերության փոքր խմբի համար արդյունաբերական տարածքի միացումն այնքան էլ ձեռնտու չէ հեռահաղորդակցության ընկերություններին)։

## Կանխատեսվող հետևանքներ
Դավոսի Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի հիմնադիր և երկարամյա նախագահ Կլաուս Շվաբը փոփոխությունների մասշտաբները բնութագրում է որպես աննախադեպ մարդկության պատմության մեջ։ Փոփոխությունները կազդեն բոլորի վրա՝ կտրուկ կփոխվեն մարդու հարաբերությունները աշխարհի, իր և այլ մարդկանց հետ։ Չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխությունը մարդկության կենսամակարդակը բարձրացնելու, բազմաթիվ հրատապ խնդիրներ լուծելու մեծ ներուժ ունի, բայց նաև թույլ է տալիս նոր խնդրահարույց խնդիրների ի հայտ գալ։

### Տնտեսության վերափոխում
Տնտեսության այն հատվածները, որոնց հասանելի են մեծ քանակությամբ տվյալներ, հնարավորություն կունենան արմատապես բարելավել դրանց հիման վրա կայացված որոշումների որակը։ Սա վերաբերում է բանկային, իրավաբանական ծառայությունների, ապահովագրության, հաշվապահության, կառավարման, խորհրդատվության և աուդիտի, չափագիտական աջակցության, առողջապահության և այլն։  Մյուս կողմից, լոգիստիկան՝ ժամանակակից լուծումներով, ուժեղ կզարգանա։ Կնվազի տարբեր ռենտաների վրա հիմնված դասական առավելությունների դերը, ինչպես նաև կնվազի միջնորդի դերը՝ ի նպաստ ապրանքների սպառողական որակների և տեխնոլոգիական ռենտայի: Ընդհանուր առմամբ կբարձրանա ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունը, այդ թվում՝ բնական։ Տնտեսությունը կդառնա ավելի թափանցիկ, կանխատեսելի, իսկ զարգացումը կլինի արագ ու համակարգված։  Համաշխարհային տնտեսությունում 2010 թվականից ի վեր ծավալվում և թափ է հավաքում ռեշորինգի ()՝ ծագման երկիր վերադառնալու, գործընթացը։

### Աշխարհի թափանցիկություն
Որքան սերտորեն կապված լինի ֆիզիկական աշխարհը թվայինին, այնքան ավելի շատ հնարավորություններ կհայտնվեն թվային ցանցերի միջոցով ֆիզիկական աշխարհի ցանկացած փոփոխության և երևույթի (ներառյալ անցանկալի իրադարձությունների) լայն վերահսկման և մոնիտորինգի համար:Օրինակ՝ կարող է ավելի հեշտ լինել հանցագործներ գտնելը։  Մեծ նշանակություն կունենա, թե կոնկրետ ինչպես է կառուցվելու մուտքի իրավունքի ճարտարապետությունը, ինչպես նաև տեղեկատվության աճող պայթյունի ժամանակ տեղեկատվության հսկայական հոսքի կառուցվածքի և ցուցադրման առանձնահատկությունները։

### Մարդկային աշխարհի անհատականացում
Աշխարհը կդառնա ավելի անհատական բոլորի համար միանգամից մի քանի դիրքերից։ Նախ, ապրանքների և ծառայությունների հարմարեցման, որոշակի սպառողի համար ավելի նուրբ թյունինգի հնարավորությունները զգալիորեն կընդլայնվեն։ Երկրորդ, իրերի փոխազդեցությունը կդառնա համակարգային, և, հետևաբար, հարմարեցված, կրկին կոնկրետ սպառողի համար։ Նույնին կծառայի վիրտուալ և ընդլայնված իրականության միջոցները՝ թույլ տալով յուրաքանչյուր մարդու համար ստեղծել աշխարհի ընկալման անհատական «շարունակություն» և գունազարդում/հեռանկար։ Քանի որ մարդն ընկղմվում է թվային միջավայրում, նրա անհատական վարքագիծը գնալով կդառնա ավելի թվայնացված, այսինքն՝ հասանելի վերլուծության և հաշվառման համար, ինչը էլ ավելի մեծ հնարավորություններ կստեղծի շրջապատող աշխարհի անհատական հարմարեցման համար։

Մի կողմից կարծիք կա, որ դա մարդուն օտարում է իր ներաշխարհից՝ սեփական անհատականություն ձևավորելու ազատության բացակայություն, մարդկանց ինքնության հիման վրա տարանջատում և, որպես հետևանք, մարդու բևեռացում համայնքներից։ Մյուս կողմից, տարբեր նոր վերաբերմունքներից և տեսակետներից անհատական ընտրության հնարավորությունը կարող է խթանել զարգացումը, բացահայտելով մարդու ներաշխարհի առանձնահատկությունները, ինքնակազմակերպման ընդլայնված շրջանակը, ներառյալ հետագա աճը։

### Իրականության նոր սկզբունքներ
Թվային տեխնոլոգիաների հիման վրա աշխարհի գործունեությունը զգալիորեն կփոխի իրականության որոշ նախկին հիմնարար հատկություններ, որոնք դրված են գոյաբանության, էթիկայի, գեղագիտության, իմացաբանության և այլնի սկզբունքների հիմքում։ Արդյունքում կփոխվի և էականորեն դիվերսիֆիկացվի մարդու անձի հնարավոր կառուցվածքը։

### Սոցիալական շերտավորում
Չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխությունը միանգամից մի քանի նախադրյալներ է պարունակում սոցիալական շերտավորման համար։ Շատ առաջադրանքների համար ռոբոտային լուծումների ի հայտ գալը կհանգեցնի ցածր և միջին որակավորում ունեցող աշխատուժի արժեքի նվազմանը։ Սա կարող է խաթարել մեծ միջին դասի նյութական հարստությունը, ինչը սահմանափակում է նրա ներկայացուցիչների՝ սեփական մարդկային կապիտալում ներդրումներ կատարելու հնարավորությունը։ Առանց մարդկային կապիտալի զարգացման՝ մարդու համար ստեղծվում են բարձր որակավորում ունեցող աշխատուժի շուկա մուտք գործելու անհաղթահարելի խոչընդոտներ, ինչի արդյունքում նրա աշխատանքը շարունակում է վատ վարձատրվել, իսկ մարդը զրկվում է այն շտկելու հնարավորությունից։ Մյուս կողմից, ցածր որակավորում ունեցող մարդկային աշխատուժի արժեզրկումը հանգեցնում է նրան, որ զարգացող երկրները կորցնում են էժան աշխատուժի առավելությունը և առաջընթացի զարգացման հնարավորությունները։ Սա ամրապնդում է երկրների միջև հարստության շերտավորումը։ Միևնույն ժամանակ, չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխությունը մի շարք նոր հնարավորություններ է ընձեռում ավանդաբար հետ մնացող երկրների համար՝ պայմանավորված աշխատաշուկայի ընդհանուր վերափոխմամբ և դրան ներարկելու որոշ սահմանափակող գործոնների դերի նվազմամբ, ինչպիսիք են աշխարհագրական դիրքը, ինստիտուցիոնալ թերզարգացում և այլն։

### Հին մասնագիտությունների անհետացումը և նորերի ի հայտ գալը
«Ներկայիս իրավիճակը սկզբունքորեն տարբերվում է այն ամենից, ինչ նախկինում էր, ... առաջին անգամ մեքենաները ոտնձգություն կատարեցին մարդուն բնորոշող գլխավոր բանի՝ նրա մտքի վրա։ Մարդն ի վիճակի չէ մրցել ժամանակակից մեքենաների ինտելեկտուալ ուժի հետ, որոնք ունակ են շատ ավելի արագ վերլուծել և որոշումներ կայացնել»։

Ինչպես նախորդ արդյունաբերական հեղափոխությունների ժամանակ, այնպես էլ տնտեսության վերափոխումը տանում և կհանգեցնի զանգվածային որոշ մասնագիտությունների անհետացմանը և մյուսների՝ նորերի առաջացմանը։ Օրինակ՝ 2-րդ և 3-րդ արդյունաբերական հեղափոխությունից հետո այնպիսի մասնագիտություններ, ինչպիսիք են՝ բեռնակիր, կառապան, ծխնելույզ մաքրող, փողոցային լամպերին հետևող, սառույց հավաքող, ջրատար, հաշվիչ, մեքենագրող, ստենոգրաֆիստ և շատ այլ մասնագիտություններ անհետացել են։

2020 թվականի դրությամբ անհետացող մասնագիտություններ՝ ռադիո-օպերատոր, գրադարանավար, գանձապահ, փոստատար, վարորդ, նավիգատոր, հաշվապահ, դերձակ, խեցեգործ, ժամանակաչափ, իրավաբան, նոտար, ուսուցիչ, դեղագործ, թերապեվտ, լրագրող, ռիելթոր, լոգիստիկ, դիսպետչեր։

Նոր մասնագիտություններ՝ բլոգեր, տվյալների նշագրող, SCRUM վարպետ, Product owner, UX/UI դիզայներ, Data scientist, կենսաինֆորմատիկ, կենսաֆարմակոլոգ, նյարդահոգեբան, 3D տպագրության ինժեներ և այլն։

### Քաղաքական համակարգերի ցնցում
Միջին խավի վատթարացող դիրքը կարող է հանգեցնել միջին դասի վրա հիմնված քաղաքական համակարգերի անհավասարակշռության՝ ամրապնդելով պոպուլիզմի, արմատականության, ֆունդամենտալիզմի և միլիտարիզմի գաղափարները։

## Բաղադրիչներ
Չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխությունը շատ բաղադրիչներ ունի, եթե ուշադիր նայեք մեր հասարակությանը և ներկայիս թվային միտումներին։ Որպեսզի պատկերացում կազմեք, թե որքան մեծ են այս բաղադրիչները, ահա թվային տեխնոլոգիաների մի քանի օրինակներ.

* Շարժական սարքեր
* Տեղադրության տեխնոլոգիաներ
* Նույնականացում և խարդախության հայտնաբերում
* 3D տպագրություն
* Խելացի սենսորներ
* Մեծ վերլուծություն և առաջադեմ գործընթացներ
* Հաճախորդների բազմամակարդակ ներգրավվածություն և հաճախորդների պրոֆիլավորում
* Համակարգչային համակարգի ռեսուրսների առկայություն ըստ պահանջի
* Ընդլայնված մարդ-մեքենա ինտերֆեյս
* Տվյալների վիզուալիզացիա և ակտիվացված ուղիղ ուսուցում։

Հիմնականում այս տեխնոլոգիաները կարելի է բաժանել չորս հիմնական բաղադրիչների, որոնք սահմանում են «Արդյունաբերություն 4.0» կամ «խելացի գործարան» տերմինը.

* Կիբեր-ֆիզիկական համակարգեր
* Իրերի ինտերնետ
* Համակարգչային համակարգի ռեսուրսների առկայություն ըստ պահանջի
* Կոգնիտիվ հաշվարկներ։

«Արդյունաբերություն 4.0-ը միավորում է նոր տեխնոլոգիաների լայն շրջանակ՝ արժեք ստեղծելու համար։ Օգտագործելով կիբեր-ֆիզիկական համակարգեր, որոնք հետևում են ֆիզիկական գործընթացներին, դուք կարող եք ստեղծել ֆիզիկական աշխարհի վիրտուալ պատճենը։ Կիբեր-ֆիզիկական համակարգերի բնութագրիչները ներառում են ապակենտրոնացված որոշումներ կայացնելու ունակությունը, ինքնավարության բարձր աստիճանի հասնելը։

## Ըստ երկրների
Industrie 4.0-ը հայեցակարգ է, որն օգտագործվում է գերմանական պետական-մասնավոր ծրագրում՝ ստեղծելու ավտոմատացված, արտաքին միջավայրի հետ փոխազդող արդյունաբերություններ, որոնք արտադրում են անհատականացված արտադրանք։  Արդյունաբերություն 4.0-ն աստիճանաբար գրավում է ամբողջ աշխարհը՝ Միացյալ Նահանգները 2014 թվականին ստեղծեց Արդյունաբերական ինտերնետ շահույթ չհետապնդող կոնսորցիումը, որոնք գլխավորում են ոլորտի առաջատարներ AT&T, Cisco, General Electric, IBM и Intel:

## Տես նաև
* Թվային հեղափոխություն
* Գիտատեխնիկական հեղափոխություն
* Թվային վերափոխում

## Գրականություն
* Шестакова И. Г. Новая темпоральность цифровой цивилизации: будущее уже наступило // Научно-технические ведомости СПбГПУ. Гуманитарные и общественные науки. 2019. Т. 10, № 2. С. 20-29. DOI: 10.18721/JHSS.10202 
* 
* 
* *Валерия Минчичова*. Россия в Индустрии 4.0. Молодой учёный — 2020. — № 24 (314). — С. 196—198. Дата обращения 19 августа 2020

## Արտաքին հղումներ
* Индустрия 4.0 // МосЛента, 9 января 2019.
* Качественный скачок скорости развития: Переход в новую реальность.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արդյունաբերական ավտոմատացում
Կատեգորիա:Արդյունաբերական հաշվարկում
Կատեգորիա:Արդյունաբերական հեղափոխություն
Կատեգորիա:Արդյունաբերություններ
Կատեգորիա:Բանացանց
Կատեգորիա:Թվային համակարգեր
Կատեգորիա:Թվային տեխնոլոգիաներ
Կատեգորիա:Համացանց
Կատեգորիա:Մեծ տվյալներ
Կատեգորիա:Տեխնոլոգիաների կանխատեսում
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն