Անա Դայմունդ

**Անա Դայմունդ** () իրանական ծագմամբ բրիտանացի մեկնաբան, գրող և մարդու իրավունքների պաշտպան, պետության կողմից պատանդ վերցնելու դեմ դաշինքի հիմնադիրներից մեկը: Կազմակերպությունը պաշտոնապես հիմնադրվել է Նյու Յորքում 2019 թվականի սեպտեմբերի 24-ին։

Դայմունդը հայտնվել է հանրության ուշադրության կենտրոնում 2014 թվականին Իրանի Իսլամական Հանրապետության կողմից իր դեմ հարուցված կեղծ հայցից հետո, որի ընթացքում սխալմամբ մեղադրվել է Միացյալ Թագավորության, Միացյալ Նահանգների և մի շարք արևմտյան հետախուզական ընկերությունների օգտին լրտեսության մեջ: Ամբողջ ընթացքում հերքել է մեղադրանքները: Նրա ձերբակալությունը, ինչպես բազմաթիվ այլ երկքաղաքացիների ձերբակալությունը, կապված է Իրանի Իսլամական Հանրապետության և Միացյալ Թագավորության միջև 400 միլիոն ֆունտ ստեռլինգով երկարատև վեճի հետ։ Վերջին տարիներին Իրանի պահվածքը և մարդու իրավունքների խախտումը որակվել է որպես պատանդի դիվանագիտություն:

## Վաղ տարիք և կրթություն
Դայմունդը ծնվել է Սըրում՝ Արևմտյան Ադրբեջանում և փոքր տարիքում ծնողների հետ տեղափոխվել է Ֆինլանդիա և սովորել է Հելսինկիի Ռեսուի միջազգային բակալավրիատի դպրոցում: Սովորել է կինոյի և մեդիայի ուսումնասիրություններ և աստվածաբանություն Լոնդոնի Քինգս քոլեջում։ Թեև ծնվել է Իրանում և ավելի ուշ ստացել է իրանական ժամանակավոր անձնագիր՝ 2014 թվականին հարազատներին այցելելու համար, նա ծագումով բրիտանացի է և ունեցել է բրիտանական և ֆիննական քաղաքացիություն։ Դայմունդի հայրական նախապապերը եղել են անգլիացի միսիոներներ, ովքեր Իրան են մեկնել 19-րդ դարում: Նրանք բնակություն են հաստատել Ուրմիայում, որտեղ գտնվում էր ամենավաղ քրիստոնեական եկեղեցիներից մեկը՝ Արևելքի ասորական եկեղեցին և 1835 թվականին Իրանում առաջին ամերիկյան քրիստոնեական առաքելության վայրը։

## Ձերբակալություն և կալանավորում Իրանում
Մինչ Իրան մեկնելը Դայմունդը, դեռ ուսանող լինելով, մասնակցել է Կալիֆորնիայի համալսարանի արտերկրում սովորելու ծրագրին: Դրանից անմիջապես հետո մասնակցել է Երուսաղեմում «made possible» նկարահանման նախագծին՝ հին քաղաքում կյանքը պատկերելու համար: Սա, ի լրումն պահպանողականների հետ իր կապերի, երբ նա դեռահաս էր, օգտագործվել է Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի կողմից՝ արդարացնելու նրա նախնական ճանապարհորդական արգելքն ու ձերբակալությունը։

Պաշտոնապես ձերբակալվել է ծնողների հետ 2016 թվականի հունվարին։ Հետագա ութ ամիսների ընթացքում ենթարկվել է լայնածավալ հարցաքննության՝ Էվին բանտում մենախցում պահվելիս։ Դայմունդը կարճ ժամանակով տեղափոխվել է հանրային բաժանմունք՝ Նարգես Մոհամմադիի և Ատենա Ֆարգադանիի հետ միասին: Այդ ժամանակ Դայմունդը Էվինի բանտում ամենաերիտասարդ կին բանտարկյալն էր և այն սակավաթիվ երկքաղաքացիներից մեկը, որը ենթարկվել է կեղծ մահապատժի։ Դայմունդն նրա նկատմամբ վերաբերմունքը որակել է որպես «նվաստացուցիչ» և որպես «խոշտանգում», և նրա դեպքը զեկուցվել է ՄԱԿ-ի կամայական կալանքի աշխատանքային խմբին և ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների խորհրդին։

Ի տարբերություն քաղաքական և ազգային անվտանգության բանտարկյալների մեծամասնության՝ Դայմունդին դատել են Հատուկ հոգևոր դատարանում՝ իր ընտանիքի հոգևոր ծագման պատճառով: Նրան հիմնականում մեղադրել է Էբրահիմ Ռաիսին, որը հետագայում դարձել Իրանի ութերոր նախագահը։

## Ազատ արձակում
2016 թվականի օգոստոսին Դայմունդը գրավի դիմաց ազատ է արձակվել, որն այդ ժամանակ կազմում էր 130,000 Ֆունտ ստեռլինգ: Եղել է տնային կալանքի տակ, մինչ հայրը դեռ եղել է բանտում։

2022 թվականի ապրիլին Միացյալ Թագավորության Արտաքին հարաբերությունների ընտրության հանձնաժողովին ներկայացված գրավոր ապացույցներում նշվում էր, որ ընտանիքի 5,5 միլիոն ֆունտ ստերլինգ արժողությամբ գույքն ու ակտիվները բռնագրավվել են Իրանի Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի կողմից մինչև նրանց ազատ արձակվելը։

2017 թվականի վերջին Մեծ Բրիտանիայի արտաքին գործերի նախարար Բորիս Ջոնսոնի Իրան կատարած առաջին պաշտոնական այցից հետո Դայմունդի դեմ մեղադրանքները հանվեցին, և նա կարողացավ լքել Իրանը մինչև 2018 թվականի մայիսին։

### Առողջական խնդիրներ
Մեծ Բրիտանիա վերադառնալուց ի վեր Դայմունդը բաց է եղել իրեն հասցված հոգեբանական տրավմայի և կալանավորման ընթացքում կրած ֆիզիկական վնասի մասին, ներառյալ առիթմիան։

Իրեն համարում է խոշտանգումներից փրկված։

*I թերթի* հետ խոսելիս ասել է՝

### Օքսֆորդի համալսարանի կրթաթոշակ
Դայմունդը Անգլիայի եկեղեցու բանագնաց և նախկին պատանդների բանակցող Թերի Ուեյթի գործակալն է: Ուեյթն ինքը հինգ տարի պատանդ է եղել Լիբանանում և օգնել է Դայմունդին ազատվելուց հետո վերականգնվել փորձությունից հետո: «Ամենակարևոր բանը, որ նա սովորեցրեց ինձ, այն էր, որ ես պետք է փորձեմ օգտագործել ազատազրկման այս ժամանակը ստեղծագործորեն և նայեմ որպես մի բան, որն ամրացնում է իմ բնավորությունը», - ասել է նա։

Նա հայտարարել է, որ Ուեյթը նշանակալի դեր է խաղացել իր ապաքինման գործում և օգնել իրեն վերականգնել վստահությունը։

2021 թվականին Դայմունդն ընդունվել է Օքսֆորդի Բալիոլ քոլեջ։

*The Oxford Student-ի* հոդվածում ասել է՝ «Օքսֆորդն օգնեց ինձ հասկանալ, որ նույնիսկ եթե չես կարող հասնել լիարժեք արդարության, կարող ես փորձել կանխել անարդարությունը՝ քո աշխատանքով, խոսքերով, պաշտպանությամբ և ներկայությամբ: Մենք պետք է արժեքավոր դարձնենք մեր գոյությունն այս աշխարհում, և ո՞րն է ավելի լավ տեղ այդ ճանապարհորդությունը սկսելու համար, քան համալսարանը»։

*«BBC Woman's Hour»*-ի լրագրող Էմմա Բարնետի հետ հարցազրույցում Դայմունդը պատմել է իր փորձի մասին՝ մեջբերելով ֆրանսիացի վիպասան Անդրե Մալրոյի խոսքերը՝ «Մեզնից ոչ ոք չի անցնում դժոխքով և դատարկաձեռն վերադառնում»։

## Ակտիվիզմ
2019 թվականի սեպտեմբերին Դայմունդը դարձել է «Դաշինքն ընդդեմ պետական պատանդ վերցնելու» հիմնադիր անդամներից մեկը՝ Ռիչարդ Ռաթքլիֆի, Նազանին Զաղարի-Ռաթքլիֆի ամուսնու՝ Ջեյսոն Ռեզայանի և Նիզար Զակկայի կողքին։ Դաշինքը հիմնադրվել է ՄԱԿ-ի 74-րդ Գլխավոր ասամբլեայում Նյու Յորքում 2019 թվականին: Նա նաև սերտորեն համագործակցել է «Ազատություն խոշտանգումներից» և «Մեծ Բրիտանիայի պատանդներ» կազմակերպությունների հետ՝ հասկանալու պատանդների վերադարձի հետ կապված հոգեբանական տրավման և վնասի փոխհատուցում պահանջելու նրանց իրավունքները, ներառյալ վերականգնումը, փոխհատուցումը և վերականգնումը։

Դաշինքի ստեղծումից ի վեր Դայմունդը համագործակցել է BBC Panorama-ի հետ վավերագրական ֆիլմի ստեղծման գործում, որն ընդգծում է, որ Իրանում երկքաղաքացիների և օտարերկրյա քաղաքացիների ձերբակալությունը հաճախ կապված է փող հայթայթելու, բանտարկյալների փոխանակմանը նպաստելու, պատժամիջոցները չեղարկելու, զենքի մատակարարման համար պարտքերը մարելու կամ այլ զիջումների նպատակով։

Դայմունդն առաջիններից մեկն է եղել, որը բարձրաձայնել է ավստրալիա-բրիտանացի ակադեմիկոս Քայլի Մուր-Գիլբերտի ձերբակալության հետ կապված անմարդկային պայմանների մասին։

Դոկտոր Մուր-Գիլբերտի ազատ արձակման համար երկարատև, բայց հաջող արշավից հետո Դայմունդը հարցազրույց է տվել Guardian-ին և ասել, որ «Իրանի հեղափոխության պահապանների կորպուսը արդեն շատ տասնամյակներ շարունակ իրականացնում և կատարելագործում է իր պետական պատանդ վերցնելը, և որ նա պաշտպանում է «իրավական ճանապարհ՝ Իրանին պատասխանատվության ենթարկելու մարդու իրավունքների դաժան խախտումների և օտարերկրյա քաղաքացիների առևանգման և խոշտանգումների կանխամտածված և ծրագրված գործողությունների համար»։

2020 թվականի հուլիսին Մեծ Բրիտանիայի կառավարությունը հայտարարել է «Մագնիտսկու» ոճով նոր պատժամիջոցների ռեժիմի գործարկման մասին՝ ուղղված նրանց, ովքեր շարունակել են մարդու իրավունքների խախտումներն ու ոտնահարումները ամբողջ աշխարհում։ Դաշինքը նպաստել է Մեծ Բրիտանիայում Մագնիտսկու օրենսդրության ընդունմանը, որը նախատեսված է պատժամիջոցներ սահմանելու այն անձանց դեմ, ովքեր խախտել են մարդու իրավունքները: Օրենքներն անվանվել են ի պատիվ ռուս հարկային խորհրդատու Սերգեյ Մագնիտսկու, ում Ռուսաստանում կոռուպցիայի և վատ վարքագծի բացահայտումը հանգեցրելէ նրա ձերբակալությանն և մահվանը՝ ոստիկանական կալանքի տակ։

## Գրական ստեղծագործություն
Դայմունդին շնորհվել է 2024-2025 թվականների Ալիսթեր Հորն այցելության կրթաթոշակ Օքսֆորդի Սուրբ Անտոնի քոլեջում՝ «ընդհանուր ընթերցողների համար ոչ գեղարվեստական նշանակալից գիրք գրելու համար»։

Նույն թվականին ստացել է Լոնդոնի գրողների կրթաթոշակ «Ինչպես համարձակվեց կինը։ Իրանի դուստրերի ընտանեկան հուշերը» իր ոչ գեղարվեստական գրքի համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանցի իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Իրանցի կին ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ