Եվրոպական հարկաբյուջետային պայմանագիր

**Տնտեսական և դրամավարկային միությունում կայունության, համակարգման և կառավարման մասին պայմանագի**, որը նաև կոչվում է **Տնտեսական և դրամավարկային միության կայունության մասին պայմանագիր**, կամ ավելի պարզ՝ **Ֆինանսական կայունության պայմանագիր**, միջկառավարական պայմանագիր, որը ներկայացվել է որպես Կայունության և աճի պակտի նոր, ավելի խիստ տարբերակ, որը ստորագրվել է 2012 թվականին մարտի 2-ին Եվրոպական Միության (ԵՄ) բոլոր անդամ պետությունների կողմից, բացառությամբ Չեխիայի Հանրապետության և Միացյալ Թագավորության։ Պայմանագիրը ուժի մեջ է մտել 2013 թվականի հունվարի 1-ին այն 16 պետությունների համար, որոնք վավերացումն ավարտել են այս ամսաթվից առաջ։ 2019 թվականի ապրիլի 3-ի դրությամբ այն վավերացվել և ուժի մեջ է մտել բոլոր 25 ստորագրող կողմերի, այդ թվում՝ Խորվաթիայի, որը միացել է ԵՄ-ին 2013 թվականի հուլիսին։

Ֆինանսական համաձայնագիրը Պայմանագրի ֆինանսական գլուխն է։ Այն պարտադիր է 23 անդամ պետությունների համար՝ եվրոգոտու 20 անդամ պետությունների, գումարած Բուլղարիայի, Դանիայի և Ռումինիայի, որոնք որոշել են միանալ։ Այն ուղեկցվում է ընդհանուր սկզբունքների մի շարքով։

Ֆինանսական համաձայնագրով պարտավորված անդամ պետությունները պետք է ազգային իրավական կարգում փոխադրեն Ֆինանսական համաձայնագրի դրույթները։ Մասնավորապես, պայմանագրի սահմանման համաձայն, ազգային բյուջեն պետք է լինի հավասարակշռված կամ ավելցուկային։ Պետք է ստեղծվի ավտոմատ շտկման մեխանիզմ՝ հնարավոր էական շեղումները շտկելու համար։ Ազգային անկախ մոնիթորինգի հաստատությունը պարտավոր է ապահովել ֆինանսական վերահսկողություն։ Պայմանագրում սահմանվում է հավասարակշռված բյուջեն որպես ընդհանուր բյուջեի դեֆիցիտ, որը չի գերազանցում համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) 3.0%-ը, ինչպես նաև կառուցվածքային դեֆիցիտ, որը չի գերազանցում տվյալ երկրի համար սահմանված միջնաժամկետ բյուջետային նպատակը: Այդ նպատակը կարող է առավելագույնը սահմանվել ՀՆԱ-ի 0.5%-ի սահմաններում այն պետությունների համար, որոնց պարտք-ՀՆԱ հարաբերակցությունը գերազանցում է 60%-ը, կամ առավելագույնը ՀՆԱ-ի 1.0%-ի սահմաններում այն պետությունների համար, որոնց պարտքը գտնվում է 60%-ի սահմանում։ Երկրին հատուկ միջին նպատակային ցուցանիշները վերահաշվարկվում են յուրաքանչյուր երեք տարին մեկ և կարող են սահմանվել պայմանագրով թույլատրված ամենամեծ լայնությունից ավելի խիստ մակարդակներով։ Պայմանագիրը պարունակում է նաև Կայունության և աճի պակտում նշված «պարտքի արգելակի» չափանիշների ուղղակի պատճենը, որը սահմանում է այն տեմպը, որով պետք է նվազեն ՀՆԱ-ի 60%-ից բարձր պարտքի մակարդակները։

Եթե որևէ վավերացնող պետության բյուջեն կամ գնահատված հարկաբյուջետային հաշիվը չի համապատասխանում դեֆիցիտի կամ պարտքի չափանիշներին, պետությունը պարտավոր է շտկել խնդիրը։ Եթե պետությունը խախտում է պայմանագիրը պայմանագրի ուժի մեջ մտնելու պահին, ուղղումը կհամարվի բավարար, եթե այն ապահովում է բավականաչափ մեծ տարեկան բարելավումներ՝ միջնաժամկետ հորիզոնում սահմաններին մոտենալու համար երկրին հատուկ նախապես սահմանված «ճշգրտման ուղու» վրա մնալու համար։ Եթե պետությունը զգալի անկում ապրի, այն կազատվի հարկաբյուջետային շտկում իրականացնելու պահանջից այնքան ժամանակ, որքան այն տևում է։

Չնայած ԵՄ իրավական շրջանակից դուրս միջազգային պայմանագիր լինելուն, պայմանագրի բոլոր դրույթները գործում են որպես ԵՄ գործող կանոնակարգերի ընդլայնում՝ օգտագործելով նույն հաշվետվողականության գործիքները և կազմակերպչական կառուցվածքները, որոնք արդեն ստեղծվել են ԵՄ-ում երեք ոլորտներում՝ Կայունության և աճի պակտով պարտադրված բյուջետային կարգապահություն, Տնտեսական քաղաքականության համակարգում և Եվրամիությունում կառավարում։ Պայմանագրում նշվում է, որ ստորագրողները պետք է փորձեն ներառել Ֆինանսական համաձայնագիրը ԵՄ իրավական շրջանակում՝ դրա իրականացման փորձի գնահատման հիման վրա։ 2017 թվականին որոշվել է, որ միայն 3-րդ վերնագիրը կարող է հեշտությամբ ներառվել, քանի որ հակառակ դեպքում պայմանագրում փոփոխություն կպահանջվի։ Ֆինանսական համաձայնագրի 3-րդ վերնագիրը հետագայում ներառվել է ԵՄ օրենսդրության մեջ՝ որպես տնտեսական կառավարման շրջանակային բարեփոխումների մաս (Կանոնակարգ (ԵՄ) 2024/1263, Խորհրդի հրահանգ (ԵՄ) 2024/1265 և Խորհրդի կանոնակարգ (ԵՄ) 2024/1264)՝ 2024 թվականի ապրիլի 4-ից սկսած։

## Պատմություն
### Նախապատմություն
Եվրոգոտում (ԵՄ երկրներ, որոնք ընդունել են եվրոն) դրամավարկային քաղաքականությունը որոշվում է Եվրոպական կենտրոնական բանկի (ԵԿԲ) կողմից։ Այսպիսով, կենտրոնական բանկերի տոկոսադրույքների սահմանումը և դրամավարկային մեղմացումը գտնվում են բացառապես ԵԿԲ-ի իրավասության ներքո, մինչդեռ հարկումը և կառավարության ծախսերը հիմնականում մնում են ազգային կառավարությունների վերահսկողության ներքո՝ Կայունության և աճի պակտով սահմանված հավասարակշռված բյուջեի սահմաններում։ ԵՄ-ն ունի դրամական միություն, բայց ոչ ֆինանսական միություն։

2007 թվականի հոկտեմբերին ԵԿԲ-ի այն ժամանակվա նախագահ Ժան-Կլոդ Տրիշեն ընդգծել է Եվրոպական Միության (ԵՄ) կողմից որոշակի ոլորտներում հետագա տնտեսական և ֆինանսական ինտեգրման անհրաժեշտությունը (այդ թվում՝ աշխատուժի շարժունակության և ճկունության, ինչպես նաև մանրածախ բանկային գործունեության կոնվերգենցիայի հասնելը): Եթե այս հարկաբյուջետային քաղաքականությունը պահպանվեր բոլոր անդամ պետությունների կողմից, ԵԿԲ-ն կարծում էր, որ դա կբարձրացներ նրանց մրցունակությունը։ 2009 թվականի հունիսին *[[The Economist|The EcoՈչmist]]* ամսագիրը հրապարակել է առաջարկություններ, որոնցում առաջարկվել է Եվրոպայում ստեղծել ֆինանսական միություն, որը կներառեր. «Փրկարարական հիմնադրամ, բանկային միություն, մեխանիզմ՝ բոլոր պետությունների կողմից նույն խոհեմ ֆինանսական և տնտեսական քաղաքականության հավասարապես իրականացումն ապահովելու համար, և եվրոպարտատոմսերի համատեղ թողարկում»: Այս տեսակետին միացել է նաև Փիթերսոնի միջազգային տնտեսագիտության ինստիտուտի ներկայացուցիչ Անխել Ուբիդեն՝ ենթադրելով, որ եվրոգոտում երկարաժամկետ կայունությունը պահանջում է ընդհանուր հարկաբյուջետային քաղաքականություն, այլ ոչ թե պորտֆելային ներդրումների վերահսկողություն։

### Արձագանք պետական պարտքի ճգնաժամին
2010-ի սկզբից սկսած՝ շատ ավելի հզոր ֆինանսական միություն ստեղծելու առաջարկը, գոնե եվրագոտում, շատերի կողմից դիտվել է կամ որպես եվրոպական ինտեգրման բնական հաջորդ քայլ, կամ որպես 2010-ի եվրոպական ինքնիշխան պարտքի ճգնաժամի անհրաժեշտ լուծում։ Եվրոպական Միության հետ համատեղ, ֆինանսական միությունը, ըստ «Blueprint» զեկույցի հեղինակների, կհանգեցնի շատ ավելի մեծ տնտեսական ինտեգրման։ Սակայն, ֆինանսական միության կառուցման գործընթացը նրանք պատկերացնում են որպես երկարաժամկետ նախագիծ։ ԵԿԲ-ի, Հանձնաժողովի, Խորհրդի և Եվրախմբի նախագահները 2012 թվականի նոյեմբերին հրապարակել են *խորը և իրական Եվրամիություն-2012 թվականի նախագիծ*, որում ուրվագծվել են կարճաժամկետ, միջնաժամկետ և երկարաժամկետ հեռանկարում հնարավոր ֆինանսական միության տարրերը։ Կարճաժամկետ հեռանկարում (0-18 ամիս) քննարկվել են միայն ԵՄ պայմանագրերի գործող իրավասությունների շրջանակներում գտնվող առաջարկները, մինչդեռ պայմանագրերում փոփոխություններ պահանջող ավելի լայնածավալ առաջարկները քննարկվել են միայն ավելի երկար ժամանակահատվածների համար։

Նախագծային զեկույցում նշվել է, որ 1 տարվա մարման ժամկետով եվրոպարտատոմսերի համատեղ թողարկման հնարավոր ներդրումը կարող է իրականացվել միջնաժամկետ հեռանկարում (18 ամիս - 5 տարի առաջ), մինչդեռ 10 տարվա մարման ժամկետով եվրոպարտատոմսերը կարող են ներդրվել որպես վերջնական քայլ երկարաժամկետ հեռանկարում (5 տարուց ավելի առաջ)։ Ըստ «Blueprint» զեկույցի հեղինակների՝ ԵՄ-ի կողմից ընդհանուր պարտքի բաշխման ուղղությամբ ձեռնարկվող յուրաքանչյուր քայլ, որոնցից առաջինը նախատեսվում է ներառել պարտքի մարման համատեղ երաշխիքներ՝ «չափազանց պարտքի համար պարտքի մարման ֆոնդի» կամ «որոշ կարճաժամկետ եվրոպարտատոմսերի թողարկման» հետ միասին, պետք է ուղեկցվի եվրոգոտում հարկաբյուջետային և տնտեսական քաղաքականության համակարգման և ներդաշնակեցման աճով։ Այսպիսով, Կայունության և աճի պակտի երկու բարեփոխումները՝ հայտնի որպես «վեց փաթեթ» (որը ուժի մեջ է մտել 2011 թվականի դեկտեմբերին) և «երկփաթեթ» (ուժի մեջ մտնել 2013 թվականի ամռանը), և Եվրոպական հարկաբյուջետային պայմանագիրը (պայմանագիր, որը մեծապես արտացոլում է ԵՄ այս երկու բարեփոխումները), Blueprint զեկույցի հեղինակների կարծիքով, սա առաջին քայլն է նույն հարկաբյուջետային կանոններին և տնտեսական քաղաքականությանը հետևելու և դրանց ավելի մեծ տարածման ուղղությամբ, ինչը, նրանց պնդմամբ, հնարավոր է հիմք հանդիսանա միջնաժամկետ հեռանկարում եվրոբիլների համատեղ թողարկումը թույլատրող ԵՄ նոր պայմանագրի վավերացման համար։

### Առաջարկի մշակում։ Վեցփաթեթ, Երկփաթեթ և Ֆինանսական համաձայնագիր
2010 թվականի մարտին Գերմանիան ներկայացրել է մի շարք առաջարկներ՝ Եվրոպայի շարունակվող պետական պարտքի ճգնաժամը լուծելու համար։ Նրանք ընդգծելեն, որ մտադրությունը կարճաժամկետ հեռանկարում ֆինանսական միություն ստեղծելը չէ, այլ դրամավարկային միությունն ավելի դիմացկուն դարձնելը ճգնաժամերի նկատմամբ։ Նրանք պնդել են, որ նախկին Կայունության և աճի պակտը պետք է բարեփոխվի՝ ավելի խիստ և արդյունավետ դառնալու համար, իսկ դրա դիմաց պետք է ստեղծվի եվրոպական արտակարգ փրկարարական հիմնադրամ՝ ֆինանսական դժվարությունների մեջ գտնվող պետություններին օգնելու համար, որի դեպքում փրկարարական վճարումները հասանելի կլինեն խիստ ուղղիչ հարկաբյուջետային գործողությունների համաձայնագրերի շրջանակներում՝ ԵԿԲ-ի և Եվրախմբի հաստատման ենթակա։ Եթե չհամագործակցող պետությունը՝ չափազանց դեֆիցիտի ընթացակարգով, խախտի համապատասխանության համար նախատեսված ճշգրտման ուղին, այն կարող է տուգանվել կամ կորցնել ԵՄ համախմբման հիմնադրամներից վճարումները և/կամ կորցնել Եվրախմբում քաղաքական քվեարկության իրավունքը։ Կոչ է արվել նաև ամրապնդել տնտեսական քաղաքականության համակարգումը եվրոգոտու անդամների միջև, որպեսզի բոլոր պետությունները ակտիվ մասնակցություն ունենան միմյանց քաղաքականության մշակմանը։ Հաջորդ երեք տարիների ընթացքում այս գերմանական առաջարկները ԵՄ մյուս անդամ պետությունների հետ բանակցություններից հետո վերածվեցին նոր եվրոպական համաձայնագրերի կամ կանոնակարգերի։

Եվրոպական ֆինանսական կայունության հիմնադրամի (ԵՖԿՀ) նախատեսվող արտակարգ փրկարարական հիմնադրամը առաջին առաջարկն էր, որը համաձայնեցվել է ԵՄ անդամ պետությունների կողմից 2010 թվականի մայիսի 9-ին, և այն լիովին գործարկվել է 2010 թվականի օգոստոսի 4-ին։

Կայունության և աճի պակտի առաջարկվող բարեփոխման շրջանակներում Գերմանիան 2010 թվականի մայիսին ներկայացրել է նաև առաջարկ, որ եվրոգոտու բոլոր պետությունները պարտավորվեն իրենց ազգային օրենսդրության մեջ ընդունել հավասարակշռված բյուջեի շրջանակային օրենք, ցանկալի է՝ սահմանադրական մակարդակով, որպեսզի ապագայում երաշխավորվի պակտերի՝ նոր պարտքի հստակ սահմանաչափի, խիստ բյուջետային կարգապահության և հավասարակշռված բյուջեների խոստման պահպանումը։ Առաջարկվող պարտքի արգելակի ներդրումն ինքնին ենթադրելու էր շատ ավելի խիստ հարկաբյուջետային կարգապահություն՝ համեմատած ԵՄ գործող կանոնների հետ, որոնք պահանջում են, որ դեֆիցիտը չգերազանցի ՀՆԱ-ի 3%-ը։ Այս առաջարկը հետագայում ընդունվել է որպես «Ֆինանսական համաձայնագրի» և «երկփաթեթի» կանոնակարգերի մաս։

2010 թվականի վերջին առաջարկներ են արվել Կայունության և աճի պակտի որոշ կանոններ բարեփոխելու վերաբերյալ՝ հարկաբյուջետային քաղաքականության համակարգումը ամրապնդելու համար։ 2011 թվականի փետրվարին Ֆրանսիան և Գերմանիան առաջարկել են «Մրցունակության պակտ»՝ եվրոգոտում տնտեսական համակարգումը ամրապնդելու համար։ Իսպանիան նույնպես հավանություն տվեց առաջարկվող պայմանագրին։ Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելը նույնպես բանավոր կերպով պաշտպանել է ֆինանսական միության գաղափարը, ինչպես նաև Եվրոպայի տարբեր գործող ֆինանսների նախարարներ և Եվրոպական կենտրոնական բանկի ղեկավարը։

2011 թվականի մարտին մեկնարկել է Կայունության և աճի պակտի նոր բարեփոխում, որի նպատակն է եղել ամրապնդել կանոնները՝ ընդունելով տուգանքներ կիրառելու ավտոմատ ընթացակարգ դեֆիցիտի կամ պարտքի կանոնների խախտման դեպքում։

2011 թվականի վերջին Գերմանիան, Ֆրանսիան և ԵՄ որոշ այլ փոքր երկրներ մեկ քայլ առաջ գնացին և խոստացան ստեղծել եվրոգոտու ողջ տարածքում ֆինանսական միություն՝ խիստ և կիրառելի ֆինանսական կանոններով և ԵՄ պայմանագրերում ամրագրված ավտոմատ պատժամիջոցներով։ Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելը նույնպես պնդել է, որ Եվրոպական հանձնաժողովը և Եվրոպական Միության Արդարադատության դատարանը պետք է «կարևոր դեր» խաղան երկրների կողմից իրենց պարտավորությունների կատարման ապահովման գործում։

Այդ տեսանկյունից, Եվրոպական հանձնաժողովի «*հարկման և բյուջետային քաղաքականության ոլորտներում ուժեղ վերահսկողությունը և դրան ուղեկցող կիրառման մեխանիզմները կարող են ավելի խախտել եվրոգոտու անդամ պետությունների ինքնիշխանությունը* »։ Մտավոր կենտրոններ, ինչպիսին է Համաշխարհային կենսաթոշակային խորհուրդը պնդել է, որ Լիսաբոնի պայմանագրի խորը վերանայումը անխուսափելի կլինի, եթե Գերմանիան հաջողության հասնի իր տնտեսական տեսակետները պարտադրելու հարցում, քանի որ բյուջետային, հարկաբյուջետային և կարգավորիչ ճակատներում խիստ ուղղափառությունը անպայման կգերազանցի պայմանագրի ներկայիս ձևաչափը, այդպիսով էլ ավելի նվազեցնելով ազգային կառավարությունների անհատական արտոնությունները։

### Բանակցություններ
2011 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Եվրոպական խորհրդի նիստում եվրոգոտու բոլոր 17 անդամները համաձայնության են եկել նոր միջկառավարական պայմանագրի հիմնական ուրվագծերի շուրջ, որը կսահմանի կառավարության ծախսերի և փոխառությունների խիստ սահմանափակումներ՝ պատժամիջոցներով այն երկրների համար, որոնք կխախտեն այդ սահմանափակումները։ Եվրագոտու մյուս բոլոր երկրները, բացի Միացյալ Թագավորությունից, նույնպես հայտարարեցին միանալու պատրաստակամության մասին՝ խորհրդարանական քվեարկության դեպքում։ Սկզբում ԵՄ առաջնորդները պլանավորում էին փոփոխել ԵՄ գործող պայմանագրերը, սակայն դա կասեցվել է Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Դեյվիդ Քեմերոնի կողմից, որը պահանջել է, որ Լոնդոնյան Սիթին բացառվի ապագա ֆինանսական կարգավորումներից, այդ թվում՝ ԵՄ առաջարկվող ֆինանսական գործարքների հարկից, ուստի հետագայում նախատեսվել է առանձին պայմանագիր՝ ԵՄ պաշտոնական ինստիտուտներից դուրս, ինչպես դա եղել է 1985 թվականի առաջին Շենգենյան պայմանագրի դեպքում։

2012 թվականի հունվարի 30-ին, մի քանի շաբաթ տևած բանակցություններից հետո, Բրյուսելում կայացած եվրոպական գագաթնաժողովում, ԵՄ բոլոր առաջնորդները, բացառությամբ Միացյալ Թագավորության և Չեխիայի առաջնորդների, հաստատեցին հարկաբյուջետային համաձայնագրի վերջնական տարբերակը, չնայած պայմանագիրը բաց էր թողնվել ԵՄ ցանկացած անդամ պետության միանալու համար, և Չեխիայի վարչապետ Պետր Նեչասը հայտարարել է, որ իր երկիրը կարող է միանալ ապագայում։ Պայմանագիրը պարտադիր է դառնում եվրոգոտու անդամ չհանդիսացող պետությունների համար միայն այն բանից հետո, երբ նրանք ընդունեն եվրոն որպես իրենց արժույթ, եթե նրանք ավելի վաղ չեն հայտարարում պայմանագրի մասով կամ ամբողջությամբ պարտավորված լինելու իրենց մտադրության մասին։ Նոր պայմանագիրը ստորագրվել է մարտի 2-ին և ուժի մեջ է մտել 2013 թվականի հունվարի 1-ից։ Իռլանդիան 2012 թվականի մայիսի 31-ին անցկացրեց պայմանագրի վերաբերյալ հանրաքվե, որը հաստատվել է 60.3%-ով:

Համաձայնագիրը ստորագրած ԵՄ երկրները պետք է այն վավերացնեին մինչև 2013 թվականի հունվարի 1-ը։ Երբ երկիրը վավերացնում է Պայմանագիրը, այն ունի ևս մեկ տարի՝ մինչև 2014 թվականի հունվարի 1-ը, որպեսզի իր պարտադիր օրենսդրության մեջ ներդնի հավասարակշռված բյուջեի կանոնը։ Միայն այն երկրները, որոնք 2013 թվականի մարտի 1-ի դրությամբ իրենց օրենսդրական օրենսգրքում ունեն նման կանոն, կկարողանան դիմել Եվրոպական կայունության մեխանիզմից փրկարարական գումար ստանալու համար։

### ԵՄ օրենսդրության մեջ ընդգրկում
Չնայած Եվրոպական հարկաբյուջետային պայմանագիրը բանակցվել է ԵՄ այն ժամանակվա 27 անդամ պետություններից 25-ի միջև, այն պաշտոնապես Եվրոպական Միության օրենսդրության մաս չի կազմում։ Այնուամենայնիվ, այն պարունակում է դրույթ, որը ենթադրում է փորձ կատարել ԵՄ օրենսդրության մեջ ներառել պայմանագիրը ուժի մեջ մտնելուց հետո հինգ տարվա ընթացքում, այսինքն՝ 2018 թվականի հունվարին։

2015 թվականի հունիսին խորհրդի, Եվրոպական հանձնաժողովի, ԵԿԲ-ի, Եվրոխմբի և Եվրոպական խորհրդարանի հինգ նախագահների կողմից հրապարակված Եվրամիություն-ի բարեփոխումների թարմացված ծրագիրը ուրվագծել է Ֆինանսական համաձայնագրի և Միասնական լուծման հիմնադրամի համաձայնագրի մինչև 2017 թվականի հունիսը ԵՄ օրենսդրության շրջանակներում ինտեգրման, իսկ միջկառավարական Եվրոպական կայունության մեխանիզմի մինչև 2025 թվականը ներառման ճանապարհային քարտեզը։ Եվրոպական հանձնաժողովի առաջարկը՝ Ֆինանսական համաձայնագրի բովանդակությունը ԵՄ օրենսդրության մեջ ներառելու վերաբերյալ, հրապարակվել է 2017 թվականի դեկտեմբերին։ Ֆինանսական համաձայնագրի 3-րդ վերնագիրը ներառվել է ԵՄ օրենսդրության մեջ՝ որպես տնտեսական կառավարման շրջանակային բարեփոխումների մաս (Կանոնակարգ (ԵՄ) 2024/1263, Խորհրդի հրահանգ (ԵՄ) 2024/1265 և Խորհրդի կանոնակարգ (ԵՄ) 2024/1264), որոնք ուժի մեջ են մտել 2024 թվականի ապրիլի 4-ից:

## Պարունակություն
Պայմանագիրը բաժանված է 6 վերնագրի։ Առաջինը բացատրում է, որ պայմանագրի նպատակն է «ամրապնդել տնտեսական և դրամավարկային միության տնտեսական հենասյունը» և որ պայմանագիրը պետք է լիովին պարտադիր լինի Եվրագոտու երկրների համար։ Երկրորդ գլուխը սահմանում է դրա կապը ԵՄ օրենքների և Եվրոպական Միության պայմանագրերի հետ՝ կիրառելով Ֆինանսական համաձայնագիրը միայն «այնքանով, որքանով այն համատեղելի է»։ VI գլուխը պարունակում է վավերացման և ուժի մեջ մտնելու վերաբերյալ վերջնական դրույթները։

Երեք վերնագրերը (III-V) պարունակում են ֆինանսական կարգապահության, համակարգման և կառավարման վերաբերյալ կանոններ։

### Վերնագիր III – Ֆինանսական համաձայնագիր
* **Հավասարակշռված բյուջեի կանոն։** Ընդհանուր կառավարության բյուջեները պետք է լինեն «հավասարակշռված» կամ ավելցուկային։ Պայմանագրում սահմանվում է հավասարակշռված բյուջեն որպես ընդհանուր բյուջեի դեֆիցիտ, որը չի գերազանցում համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) 3.0%-ը, ինչպես նաև կառուցվածքային դեֆիցիտ, որը չի գերազանցում տվյալ երկրի համար սահմանված միջնաժամկետ բյուջետային նպատակը: Այդ նպատակը կարող է առավելագույնը սահմանվել ՀՆԱ-ի 0.5%-ի սահմաններում այն պետությունների համար, որոնց պարտք-ՀՆԱ հարաբերակցությունը գերազանցում է 60%-ը, կամ առավելագույնը ՀՆԱ-ի 1.0%-ի սահմաններում այն պետությունների համար, որոնց պարտքը գտնվում է 60%-ի սահմանում։ Երկրին հատուկ միջին նպատակային ցուցանիշները վերահաշվարկվում են յուրաքանչյուր երեք տարին մեկ և կարող են սահմանվել ավելի խիստ մակարդակների՝ համեմատած պայմանագրի առավելագույն թույլատրելի մակարդակների հետ։ Կանոնը հիմնված է գործող Կայունության և աճի պակտի (ԿԱՊ) դեֆիցիտի կանոնի վրա, որտեղ երկրին հատուկ ՄՏՕ-ների հայեցակարգը 2005 թվականին ինտեգրվել է պակտի կանխարգելիչ թևի մեջ, իսկ կառուցվածքային դեֆիցիտի վերին սահմանը կազմում է ՀՆԱ-ի 1.0%-ը, որը կիրառվում է եվրոգոտու և ERM-II անդամ բոլոր պետությունների նկատմամբ։ Ֆինանսական համաձայնագրի նորարարությունն այն է, որ մտցվել է փոփոխական վերին սահման, որը կախված էր պետության պարտքի մակարդակից։ Համեմատելով Ֆինանսական համաձայնագրի նոր միջին ծախսային ծրագրի կանոնը 2012 թվականին գործող երկրների համար հատուկ ՓԳՀ միջին ծախսային ծրագրերի հետ, կարելի է եզրակացնել, որ եթե պայմանագրի հարկաբյուջետային դրույթները կիրառվեին անմիջապես ԵՄ բոլոր անդամ պետությունների նկատմամբ, ապա միայն Հունգարիան և Մեծ Բրիտանիան պարտավոր կլինեին ներդնել ավելի խիստ միջին ծախսային ծրագիր (վերանայելով այն մինչև ՀՆԱ-ի 0.5%-ը)։ Համաձայն արդեն գործող Կայունության և աճի պակտի, այն անդամ պետությունները, որոնց բյուջետային հաշվեկշիռը դեռևս չի հասել իրենց միջին նպատակային նպատակին, պարտավոր են ապահովել դրան արագ համընթաց քայլ, ընդ որում՝ այս «ճշգրտման ուղու» ժամկետները սահմանվում են խորհրդի կողմից՝ Եվրոպական հանձնաժողովի առաջարկի հիման վրա՝ հաշվի առնելով երկրին բնորոշ կայունության ռիսկերը։
* **Պարտքի արգելակի կանոն։** Անդամ պետությունները, որոնց ընդհանուր կառավարության համախառն պարտքի և ՀՆԱ-ի հարաբերակցությունը վերջին գրանցված ֆինանսական տարում գերազանցում է 60% հղման մակարդակը, պետք է նվազեցնեն այն տարեկան առնվազն մեկ քսաներորդ (5%) միջին տեմպերով՝ գերազանցված տոկոսային կետերի համար, որտեղ հաշվարկված միջին ժամանակահատվածը պետք է լինի կամ վերջին ֆինանսական տարին և ընթացիկ և հաջորդ տարվա կանխատեսումները ներառող 3‑ամյա ժամանակահատվածը, կամ վերջին երեք ֆինանսական տարիները։ Երկու շարունակական 3‑ամյա ժամանակահատվածների համար էլ պարտքի մակարդակի աճը թույլատրվում է այնքան ժամանակ, քանի դեռ անդամ պետության պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցությունը վերջին գրանցված ֆինանսական տարում չի գերազանցում 60%-ը։ Եթե Եվրահանձնաժողովը որոշեր, որ 3‑ամյա ժամանակահատվածի միջանկյալ արժեքները չպետք է ուղղակիորեն ազդեն ժամանակաշրջանի վերջում կրճատման պահանջի վրա, ապա բանաձևը բավականին պարզ կլիներ (այսինքն ՝ մինչև տարեվերջ 80% - ով գրանցված պարտք-ՀՆԱ հարաբերակցության համար): վերջին ֆինանսական տարվան նախորդող տարվա համար, ապա վերջին ֆինանսական տարին և դրան հաջորդող կանխատեսվող երկու տարին ընդգրկող ժամանակահատվածի համար այն պետք է նվազի առնվազն: 1/20*(80%-60%) = 1.0 տարեկան տոկոսային կետ, որը երեք տարի անց կհանգեցնի 77.0% սահմանափակման): Քանի որ Եվրահանձնաժողովը որոշեց, որ երեք տարվա ընթացքում միջանկյալ արժեքները նույնպես պետք է ազդեն պարտքի կրճատման վերջնական պահանջի վրա, Նրանք մշակեցին ելակետային ցուցանիշների հաշվարկման մի փոքր ավելի բարդ բանաձև՝
:* **Պարտքի կրճատման նշագծի հետադարձ ստուգման բանաձևը (bb <sub>t</sub> ):** **բ<sub>տ</sub> = 60% + 0.95*(բ <sub>տ-1</sub> -60%)/3 + 0.95 <sup>2</sup> *(բ <sub>տ-2</sub> -60%)/3 + 0.95 <sup>3</sup> *(բ <sub>տ-3</sub> -60%)/3** .  բբ-արժեքը *տ* տարվա համար հաշվարկված չափանիշային սահմանն է։  Բանաձևը ներառում է երեք տ-տարի ինդեքսներ՝ հետադարձ ստուգման համար։
:* **Պարտքի կրճատման նշագծի (բբ տ<sub>+2</sub> ) համար նախատեսված առաջխաղացման ստուգման բանաձևը.** **բբ <sub>t+2</sub> = 60% + 0.95*(բ <sub>t+1</sub> -60%)/3 + 0.95 <sup>2</sup> *(բ <sub>t</sub> -60%)/3 + 0.95 <sup>3</sup> *(բ <sub>t-1</sub> -60%)/3** .
:** Առաջ ստուգման ժամանակ կիրառվում է նույն բանաձևը, ինչ հետընթաց ստուգման բանաձևը, պարզապես բոլոր t-տարի ինդեքսները տեղափոխվում են երկու տարի առաջ։
:** Վերը թվարկված հետադարձ և ապագա կողմնորոշման բանաձևում *t* անունով նշված տարին միշտ առկա արդյունքների տվյալներով ամենավերջին ավարտված ֆինանսական տարին է։ Օրինակ, 2024 թվականին անցկացված հետադարձ ստուգումը միշտ կստուգի, թե արդյոք ավարտված 2023 ֆինանսական տարվա (t) վերջնական տվյալները ցույց են տվել պարտք-ՀՆԱ հարաբերակցություն (b t ) այնպիսի մակարդակով, որը համապատասխանում է «2023 թվականի պարտքի կրճատման նշաձողին» (bb t ), որը հաշվարկվել է 2020+2021+2022 թվականների պարտք-ՀՆԱ հարաբերակցության վերջնական տվյալների հիման վրա, մինչդեռ 2024 թվականին անցկացված ապագային ուղղված ստուգումը կկենտրոնանա այն բանի վրա, թե արդյոք կանխատեսված 2025 թվականի տվյալները (b t+2 ) կհամապատասխանեն «2025 թվականի պարտքի կրճատման նշաձողին» (bb t+2 ), որը հաշվարկվել է 2022+2023+2024 թվականների պարտք-ՀՆԱ հարաբերակցության տվյալների հիման վրա։ Պետք է նշել, որ երբ *b* մուտքային արժեքը (պարտքի և ՀՆԱ հարաբերակցությունը) գրանցվում/կանխատեսվում է 60%-ից ցածր, դրա մուտքային տվյալները բանաձևում պետք է փոխարինվեն 60% ֆիկտիվ արժեքով։
:** Բացի հետադարձ հայացք գցող պարտքի արգելակի համապատասխանության ստուգումից (b t \scriptscriptstyle\leq bb t) և ապագային ուղղված պարտքի արգելակի համապատասխանության ստուգում (b t+2 \scriptscriptstyle\leq bb t+2 ), երրորդ *ցիկլիկորեն ճշգրտված հետադարձ հայացքով պարտքի արգելակի ստուգում (b* <sub>t</sub> <math>\scriptscriptstyle\leq</math> bb <sub>t</sub>)-ն* նույնպես գնահատման մաս են կազմում՝ անկախ նրանից, թե անդամ պետությունը խախտել է պարտքի չափանիշը, թե ոչ։ Այս ստուգումը կիրառում է նույն հետադարձ ստուգման բանաձևը պարտքի կրճատման հենանիշի համար (bb t), բայց այժմ ստուգում է, թե արդյոք *ցիկլիկորեն ճշգրտված պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցությունը* (b* t ) համապատասխանում է այս հաշվարկված հենանիշային սահմանին (bb t )՝ համապատասխանելով հետևյալ հավասարմանը՝ b* t \scriptscriptstyle\leq bb t։ *Վերջին ավարտված t տարվա համար ցիկլիկորեն ճշգրտված պարտք-ՀՆԱ հարաբերակցությունը՝ արդյունքների տվյալներով (b* <sub>t</sub> )*, հաշվարկելու համար օգտագործված ճշգրիտ բանաձևը ներկայացված է ստորև բերված բանաձևի վանդակում։

:* Եթե բավարարվում է պարտքի չորս քանակական պահանջներից միայն մեկը (ներառյալ առաջինը, որը պահանջում է պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցությունը վերջին գրանցված ֆինանսական տարում 60%-ից ցածր լինել).  կամ  կամ  կամ , ապա անդամ պետությունը կհայտարարվի պարտքի արգելակի կանոնի չեղյալ հայտարարված։ Հակառակ դեպքում, Հանձնաժողովը կհայտարարի պարտքի չափանիշի «ակնհայտ խախտման» մասին՝ հրապարակելով 126(3) զեկույց, որը կուսումնասիրի, թե արդյոք «ակնհայտ խախտումը» «իրական» է՝ հաշվի առնելով թույլատրելի մի շարք բացառություններ։ Եթե 126(3) զեկույցով չեն հայտնաբերվել որևէ հատուկ «խախտման բացառություններ» (այսինքն՝ պարզվել է, որ պարտքի խախտումը պայմանավորված է բացառապես *«կառուցվածքային բարելավվող կենսաթոշակային բարեփոխումներով»* կամ *«փրկարարական միջոցների ֆինանսական կայունության մեխանիզմներին վճարումներով»* կամ *«ազգային միջոցների նոր Եվրոպական ռազմավարական ներդրումների հիմնադրամին վճարումներով»* կամ *«ԵՄ-ի մասշտաբով ռեցեսիայի ի հայտ գալով»* ), ապա Հանձնաժողովը կառաջարկի Խորհրդին անդամ պետության դեմ բացել պարտքի խախտման պատճառով առաջացած տարհանման գործընթաց՝ հրապարակելով 126(6) զեկույցը։ Սակայն, հարկաբյուջետային համաձայնագրի գաղափարն այն է, որ ազգային օրենսդրությունը պետք է ապահովի ավտոմատ ուղղման անհապաղ իրականացում, երբ հայտնաբերվի նման 126(6) հնարավոր իրավիճակ, որպեսզի պետությունը կարողանա ավտոմատ կերպով նախապես շտկել այն և դրանով իսկ խուսափել այն բանից, որ Խորհուրդը երբևէ որոշի պետության դեմ բացել 126(6) պարտքի խախտման պատճառով առաջացած տարհանման գործընթաց։
:* Վերոնշյալ պարտքի արգելակի կանոնը ԵՄ մակարդակով արդեն ուժի մեջ է մտել 2011 թվականի դեկտեմբերի 13-ին՝ որպես «վեցփաթեթ» բարեփոխմամբ ներդրված ԵՄ 1467/97 կանոնակարգի 1177/2011 կանոնակարգի փոփոխության մաս: Քանի որ այն նաև Ֆինանսական համաձայնագրի էական մասն է կազմում, ստորագրողներին խրախուսվում է կանոնը ներպետական օրենսդրության մեջ ներդնելիս հղում կատարել «ԵՄ 1467/97 կանոնակարգի» գործող տարբերակին։
:*:* Անցումային պատճառներով, կանոնակարգը 2011 թվականի նոյեմբերին ԵՄ բոլոր 23 անդամ պետություններին, որոնք գտնվում էին ընթացիկ ՏՏԶ ծրագրի մեջ, տրամադրեց 3 տարվա ազատման ժամկետ՝ կանոնին համապատասխանելու համար, որը կսկսվի այն տարում, երբ անդամ պետությունը կչեղարկի իր 2011 թվականի ՏՏԶ ծրագիրը։ Օրինակ, Իռլանդիան պարտավոր կլինի պահպանել նոր պարտքի արգելակի կանոնը միայն 2019 թվականին, եթե, ինչպես սպասվում է, կարողանա շտկել իր դեֆիցիտային պարտքային անկումը 2015 թվականի ֆինանսական տարում, իսկ դեֆիցիտային պարտքային անկման պաշտոնական չեղարկումը տեղի կունենա 2016 թվականին։ Այն տարիներին, երբ 23 անդամ պետությունները ազատված են պարտքի արգելակի նոր կանոնին համապատասխանելուց, նրանք դեռևս պարտավոր են համապատասխանել պարտքի արգելակի հին կանոնին, որը պահանջում է, որ պարտքի և ՀՆԱ-ի 60%-ից բարձր հարաբերակցությունը «բավարար չափով նվազեցվի», ինչը նշանակում է, որ այն պետք է մոտենա 60% հենակետային արժեքին «բավարար տեմպերով», ապահովելով, որ այն կհաջողի բավարարել պարտքի արգելակի նոր կանոնի պարտքի կրճատման պահանջը իր ԷԴՊ-ի չեղարկումից երեք տարի անց։ Այս հատուկ անցումային «բավարար տեմպը» հաշվարկվում է Հանձնաժողովի կողմից յուրաքանչյուր շահագրգիռ պետության համար անհատապես և հրապարակվում է նրանց համար հետևյալ թվերի տեսքով՝ *անցումային շրջանի յուրաքանչյուր 3 տարվա ընթացքում դեֆիցիտի տարեկան պահանջվող նվազագույն գծային կառուցվածքային ճշգրտում ապահովելով անցումային շրջանի ավարտին նոր պարտքի արգելակի կանոնի պահպանումը*։
* **Ավտոմատ շտկման մեխանիզմ։** Եթե պարզ դառնա, որ հարկաբյուջետային իրականությունը չի համապատասխանում «հավասարակշռված բյուջեի կանոնին», ինչը տեղի է ունենում, երբ միջին նպատակային ծրագրից կամ դրան հասնելու ճշգրտման ուղուց նկատվում է «էական շեղում», ապա պետք է գործարկվի ավտոմատ շտկման մեխանիզմ։ Այս մեխանիզմի ճշգրիտ իրականացումը կսահմանվի անհատապես յուրաքանչյուր անդամ պետության կողմից, սակայն այն պետք է համապատասխանի Եվրոպական հանձնաժողովի կողմից հրապարակված հրահանգում ուրվագծված հիմնական սկզբունքներին։ Այս հրահանգը հրապարակվել է 2012 թվականի հունիսին և ուրվագծել է կանոնների պահպանման մոնիթորինգի համար ազգային մակարդակով պատասխանատու հաստատությունների (օրինակ՝ Ֆինանսական խորհրդատվական խորհրդի) դերի և անկախության ընդհանուր սկզբունքները, որը «ավտոմատ ուղղման մեխանիզմի» իրականում աշխատանքի ապահովման հիմնական տարրերից մեկն է։ Հրահանգը նաև ուրվագծում էր նորմալ հանգամանքներում ձեռնարկվելիք ուղղիչ գործողությունների բնույթը, չափը և ժամկետները, ինչպես նաև «բացառիկ հանգամանքների» դեպքում ուղղումներ կատարելու եղանակը:
* Դեֆիցիտի շեղումների ուղղում. Եթե կառուցվածքային հաշվեկշիռը որպես հղում կատարող ընդհանուր գնահատման հիման վրա (ներառյալ «ծախսերի չափանիշի» վերլուծությունը) դիտարկվում է զգալի շեղում (ՀՆԱ-ի ավելի քան 0.5%-ը) Միջին նպատակից կամ դրան հասնելու ճշգրտման ուղուց, ավտոմատ ուղղման մեխանիզմը պետք է անհապաղ շտկի իրավիճակը՝ կարճ ժամանակահատվածից հետո ուժի մեջ մտնող հակազդեցությունների միջոցով, եթե շեղումը չի առաջացել «անդամ պետության վերահսկողությունից դուրս արտակարգ իրադարձությունների» կամ «լուրջ տնտեսական անկման» հետևանքով։ 2014 թվականի հունիսին Խորհուրդը հաստատեց հետևյալ մեջբերված մեթոդը՝ գնահատելու համար, թե արդյոք բաց ընթացիկ տնտեսական զարգացման ծրագիր ունեցող պետությունը վերջին երկու տարիների ընթացքում ձեռնարկել է «արդյունավետ գործողություններ», որոնք ստուգվում են՝ պարզելու համար, թե արդյոք պետությունը կարողացել է հետևել իր պահանջվող «ճշգրտման ուղուն՝ իր միջին նպատակային ծրագրին հասնելու համար», թե՞ պետք է այդ ժամանակահատվածում իրականացներ լրացուցիչ ուղղիչ միջոցառումներ իր ավտոմատ ուղղման մեխանիզմի միջոցով. *Գնահատումը սկսվում է գլխավոր դեֆիցիտի նպատակը և կառուցվածքային հաշվեկշռի առաջարկվող բարելավումը, ինչպես նշված է պետությանը Խորհրդի վերջին առաջարկությամբ, համեմատելով գլխավոր դեֆիցիտի և կառուցվածքային բյուջետային հաշվեկշռի փոփոխությամբ չափվող ակնհայտ հարկաբյուջետային ջանքերի հետ։* *Եթե դա չհաջողվի, Հանձնաժողովը կանցկացնի «ուշադիր վերլուծություն»՝ հիմնված (1) կառուցվածքային հաշվեկշռի ճշգրտված փոփոխության վերևից ներքև գնահատման վրա (ճշգրտելով՝ (i) ՀՆԱ-ի պոտենցիալ աճի վրա վերանայումների ազդեցությունը՝ համեմատած Խորհրդի առաջարկության հիմքում ընկած աճի սցենարի հետ, (ii) եկամուտների անսպասելի կորուստների/պակասորդների ազդեցությունը՝ համեմատած բազային սցենարում օգտագործվածների հետ, և (iii) ESA 2010 թվականին անցման բացասական ազդեցությունը հարկային վարկերի արժեքի վրա) և (2) իշխանությունների կողմից տվյալ ժամանակահատվածում ձեռնարկված կոնսոլիդացիայի միջոցառումների ներքևից վերև գնահատման վրա (որը տարբերվում է ճշգրտված վերևից ներքև գնահատականից՝ հաշվարկելով կառուցվածքային ճշգրտման ջանքերը, որոնք չեն ազդվել պետական պարտքի տոկոսադրույքների և ՀՆԱ դեֆլյատորի պոտենցիալ փոփոխությունների հնարավոր փոփոխություններից՝ համեմատած նախորդ 126(7) զեկույցում բազային սցենարով օգտագործված կանխատեսվող թվերի հետ, որոնք կոչ էին անում «արդյունավետ գործողություններ չափազանց դեֆիցիտը վերացնելու համար»):* Եթե (1)+(2)-ը երկուսն էլ վերադարձնեն կառուցվածքային դեֆիցիտի նպատակային բարելավումների պակասորդ, պետությունը կհամարվի, որ չի իրականացրել անհրաժեշտ քանակությամբ ուղղիչ միջոցառումներ, ինչը համարժեք է 126(9) զեկույցի մեկնարկին, որը պահանջում է անհապաղ արդյունավետ գործողություններ ձեռնարկել գրանցված պակասորդը լրացնելու համար։
:Եթե անդամ պետությունը մինչև այս պայմանագրի ուժի մեջ մտնելը ունեցել է իր միջին նպատակային ցուցանիշը գերազանցող կառուցվածքային դեֆիցիտ, ապա այդ պետությունը պարտավոր չի լինի անմիջապես շտկել այն մինչև իր միջին նպատակային ցուցանիշի սահմանաչափը, այլ պետք է հետևի իր երկրին հատուկ միջին նպատակային ցուցանիշին հասնելու «ճշգրտման ուղուն», ինչպես նշված է նրա վերջին «Կայունության/Մոտեցման» զեկույցում, որը ենթակա է Եվրոպական հանձնաժողովի հաստատմանը և հրապարակվում է ամեն տարի ապրիլին։ Միջին նպատակին հասնելու ճշգրտման ուղին պետք է ենթադրի տարեկան կառուցվածքային դեֆիցիտի առնվազն 0.5%-ի չափով բարելավումներ։ Միջնաժամկետ նպատակը ցույց է տալիս միջին տարեկան կառուցվածքային դեֆիցիտի առավելագույն չափը, որը երկիրը կարող է թույլ տալ միջնաժամկետ հեռանկարում, երբ նպատակ է դրվում պահպանել պարտքի և ՀՆԱ-ի հարաբերակցությունը 60%-ից ցածր հաջորդ հիսուն տարիների ընթացքում, ինչը նշանակում է, որ տարիքային ժողովրդագրական դիվիդենտների առկայության պատճառով որոշ նահանգներ պարտավոր են տասնամյակների ընթացքում կիրառել ավելի խիստ։
* **Տնտեսական գործընկերության ծրագրեր։** Պայմանագրի ուժի մեջ մտնելուց հետո բացված չափազանց դեֆիցիտի ընթացակարգ (ԱԴԿ) ունեցող անդամ պետությունները պետք է հանձնաժողովին և խորհրդին ներկայացնեն *Տնտեսական գործընկերության ծրագիր* (ՏԳԾ)՝ հաստատման համար, որտեղ մանրամասն նկարագրված կլինեն իրենց չափազանց դեֆիցիտի արդյունավետ և կայուն ուղղումն ապահովելու համար անհրաժեշտ կառուցվածքային բարեփոխումները։ Սա պետք է արվի 126(6) զեկույցով Արձանագրված Դեֆիցիտի Գերազանցման Հերթակարգին ծանուցելուց մի քանի շաբաթ անց։ Եթե ՏՀԴ-ի կողմից տրամադրված ուղղման վերջնաժամկետը հետագայում երկարաձգվի, պետությունը միաժամանակ պարտավոր կլինի ներկայացնել նոր թարմացված ծրագիր։ Ծրագրի իրականացումը և դրան համապատասխանող տարեկան բյուջետային պլանները վերահսկվում են ոչ միայն պայմանագրով ստեղծված նահանգի *Ֆինանսական խորհրդատվական խորհրդի*, այլև հանձնաժողովի և խորհրդի կողմից։ Պետության կողմից իր ծրագրին համապատասխանելու մոնիթորինգի հիմնական գործիքը *Ազգային բարեփոխումների ծրագրի* զեկույցն է, որը ներկայացվում է Հանձնաժողովին ամեն տարի ապրիլին։ Եթե Տարածաշրջանային տնտեսական զարգացման ծրագրի (ՏՏԶ) ներքո գտնվող պետությունը միաժամանակ օգտվում է սուվերեն փրկարարական ծրագրից, այն չպետք է ներկայացնի ՏՏԶ ծրագիր, քանի որ դրա բովանդակությունն արդեն իսկ ներառված կլինի պայմանական *տնտեսական կարգավորման ծրագրի* զեկույցում։ Տնտեսական զարգացման ծրագրի զեկույցը թարմացվում է պարբերաբար, և հաջորդ փրկարարական տրանշերի վճարումը կիրականացվի միայն այն դեպքում, եթե այն եզրակացնի, որ պետությունը դեռևս շարունակում է կատարել իր պայմանական ծրագրի պահանջները։
** **Պարտքի թողարկման համակարգում։** Անդամ պետությունների միջև պետական պարտքի թողարկման պլանավորումն ավելի լավ համակարգելու նպատակով յուրաքանչյուր պետություն պետք է նախապես ներկայացնի իր *պետական պարտքի թողարկման ծրագրերը* Եվրոպական հանձնաժողովին և ԵՄ խորհրդին։
* **Պարտավորություն միշտ աջակցելու Արձանագրված Դեֆիցիտի Գերազանցման Հերթակարգ առաջարկություններին։** Այս դրույթը վերաբերում է միայն եվրոգոտու պետություններին, որոնք պարտավորվում են Խորհրդի ձևաչափով հանդիպումների ժամանակ միշտ աջակցել Եվրոպական հանձնաժողովի կողմից ներկայացված Արձանագրված Դեֆիցիտի Գերազանցման Հերթակարգ-ին վերաբերող առաջարկությունների կամ առաջարկությունների հաստատմանը։ Սակայն այս պարտավորությունը չի կիրառվի, եթե եվրոգոտու պետությունների որակյալ մեծամասնությունը դեմ է առաջարկվող կամ խորհուրդ տրվող որոշմանը։
* **«Հավասարակշռված բյուջեի կանոնի» և «Ավտոմատ ուղղման մեխանիզմի» ներդրումը ներպետական օրենսդրության մեջ։** *Հավասարակշռված բյուջեի կանոնը* և *ավտոմատ ուղղման մեխանիզմը* պետք է ներդրվեն յուրաքանչյուր պետության ազգային իրավական համակարգում՝ օրենսդրական մակարդակով կամ ավելի բարձր, ոչ ուշ, քան պայմանագրի ուժի մեջ մտնելուց հետո 12 ամսվա ընթացքում՝ տվյալ պետության համար։ Եվրոպական հանձնաժողովը պատասխանատու է այս գործընթացի մոնիթորինգի համար և պետք է ներկայացնի գնահատման զեկույց, որը նախատեսված է առաջին անգամ ներկայացնել 2015 թվականի սեպտեմբերին։ Եթե հաղորդվում է, որ որևէ պետություն, որը իրավաբանորեն պարտավորված է հարկաբյուջետային դրույթներով (պայմանագրի III գլուխ), ունի չհամապատասխանող կիրարկման օրենք, կամ եթե որևէ վավերացնող պետություն կարծում է, որ մեկ այլ պետության կիրարկման օրենքը չի համապատասխանում համապատասխանության վերջնաժամկետից հետո, ապա Արդարադատության դատարանին կարող է խնդրվել դատել գործը, և պահանջի համար ապացույցներ գտնելու դեպքում այն կներկայացնի կիրարկման որոշում՝ սահմանելով համապատասխանության վերջնական ժամկետը։ Եթե չկատարումը շարունակվի Արդարադատության դատարանի կողմից սահմանված նոր երկարաձգված ժամկետի լրանալուց հետո, ապա այն կարող է համապատասխան պետության նկատմամբ կիրառել ՀՆԱ-ի մինչև 0.1%-ի չափով տուգանք։ Տուգանքը փոխանցվում է Եվրոպական կայունության մեխանիզմին, եթե տուգանվում է եվրոգոտու որևէ պետություն, կամ ԵՄ ընդհանուր բյուջեին, եթե տուգանվում է եվրոգոտու անդամ չհանդիսացող։

### Վերնագիր IV – Տնտեսական քաղաքականության համակարգում և համընկնում
** **Մրցունակությունը, զբաղվածությունը, պետական ֆինանսական կայունությունը և ֆինանսական կայունությունը բարելավող քաղաքականության համակարգում։** Այս դրույթով պարտավորված բոլոր պետությունները պետք է «համատեղ աշխատեն այնպիսի տնտեսական քաղաքականության ուղղությամբ, որը կնպաստի տնտեսական և դրամավարկային միության պատշաճ գործունեությանը և տնտեսական աճին՝ ամրապնդելով կոնվերգենցիան և մրցունակությունը»։ Այս նպատակով յուրաքանչյուր պետություն պարտավոր է «ձեռնարկել անհրաժեշտ գործողություններ և միջոցառումներ բոլոր այն ոլորտներում, որոնք կարևոր են եվրոգոտու պատշաճ գործունեության համար՝ մրցունակության խթանման, զբաղվածության խթանման, պետական ֆինանսների կայունությանը նպաստելու և ֆինանսական կայունությունը ամրապնդելու նպատակներին հասնելու համար»։ Պետությունը պետք է իր տարեկան *Ազգային բարեփոխումների ծրագրի* միջոցով զեկուցի, թե ինչպես են իր տնտեսական քաղաքականությունները համապատասխանում այս դրույթին, մինչդեռ Հանձնաժողովը և Խորհուրդը հետագայում հրապարակում են իրենց ոչ իրավաբանորեն պարտադիր կարծիքը, եթե ձեռնարկված գործողությունները համարվում են բավարար կամ անբավարար։ Հետևաբար, կարելի է պնդել, որ այս կանոնը նման է Եվրո Պլյուս պակտի պարտավորություններին։
** **Տնտեսական բարեփոխումների ծրագրերի համակարգում և քննարկում.** Ավելի սերտորեն համակարգված տնտեսական քաղաքականության ուղղությամբ աշխատելու նպատակով անդամ պետության կողմից նախատեսված բոլոր խոշոր տնտեսական քաղաքականության բարեփոխումները պետք է նախապես քննարկվեն և, անհրաժեշտության դեպքում, համակարգվեն IV վերնագրով կապված բոլոր պետությունների միջև։ Նման ցանկացած համակարգում պետք է ներառվեն Եվրոպական Միության հաստատությունները։ Այս նպատակով 2014 թվականի հուլիսին իրականացվեց փորձնական նախագիծ, որը խորհուրդ տվեց մշակել դեռևս չմշակված նախնական համակարգման շրջանակ, որը պետք է լրացնի Եվրոպական կիսամյակի շրջանակներում արդեն իսկ օգտագործվող գործիքները և հիմնված լինի «կամավոր մասնակցության և ոչ պարտադիր արդյունքի» սկզբունքի վրա, իսկ արդյունքը կլինի ավելի շուտ վաղ քաղաքականապես հաստատված ոչ պարտադիր «խորհրդատվական գրություն», որը ներկայացվել է ազգային խորհրդարանին (որը հետագայում կարող է հաշվի առնվել՝ որպես իրենց կողմից իրականացվող խոշոր տնտեսական բարեփոխումների նախագծումն ավարտելու և կատարելագործելու գործընթացի մաս)։ Այսպիսով, կարելի է պնդել, որ այս կանոնը նման է Եվրո Պլյուս պակտում նախկինում ստանձնած պարտավորությանը, որով յուրաքանչյուր անդամ պետություն պարտավորվում էր «հնարավոր հետևանքներով խոշոր տնտեսական բարեփոխումների առաջարկ» ներկայացնել իր Եվրո Պլյուս գործընկերների հետ ոչ պարտադիր նախնական խորհրդակցության։
* **Բարելավված ֆինանսական համակարգում և ընդլայնված համագործակցություն.** Պայմանավորվող կողմերը պարտավորվում են «ակտիվորեն օգտագործել երկու լրացուցիչ գործիքներ, երբ դա նպատակահարմար և անհրաժեշտ է»՝
*# «Միջոցառումներ, որոնք հատուկ են այն անդամ պետություններին, որոնց արժույթը եվրոն է, ինչպես նախատեսված է ԵՄՊ 136-րդ հոդվածում» (որը վերաբերում է արդեն իսկ գոյություն ունեցող բարելավված և ավելի խիստ Կայունության և աճի պակտի կանոնակարգերին, որոնք վերաբերում են միայն Եվրագոտու անդամ պետություններին, այսինքն՝ Երկփաթեթային կարգավորմանը, ինչպես նաև լայն տնտեսական քաղաքականության ուղեցույցների այն մասի ընդունմանը, որը վերաբերում է Եվրագոտու ընդհանուր առմամբ և վերաբերում է միայն Եվրագոտու անդամ պետություններին՝ հիմնված ԵՄՊ 121(2) հոդվածի վրա, որն այժմ արտացոլվում է *Եվրոպա 2020 ինտեգրված ուղեցույցների* «3-րդ ուղեցույցում»):
*# «Եվրոպական Միության մասին պայմանագրի գործող 20-րդ հոդվածով նախատեսված ընդլայնված համագործակցություն ... այն հարցերի շուրջ, որոնք կարևոր են եվրոգոտու պատշաճ գործունեության համար՝ առանց ներքին շուկան խաթարելու»։

### Վերնագիր V – Եվրագոտու կառավարում
**Քաղաքականության կառավարման հանդիպումներ։** Պայմանագրի V գլուխը նախատեսում է, որ եվրոգոտու գագաթնաժողովները տեղի են ունենում տարեկան առնվազն երկու անգամ, որոնք վարում է եվրոգոտու երկրների կողմից նշանակվող եվրոգոտու գագաթնաժողովի նախագահը Եվրոպական խորհրդի նախագահի պաշտոնավարման ժամկետին համընթաց ժամկետով։ Հանդիպման մասնակիցների թվում են Եվրագոտու բոլոր պետությունների ղեկավարները և Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահը, ինչպես նաև հրավիրված է Եվրոպական կենտրոնական բանկի նախագահը։ Գագաթնաժողովների օրակարգերը սահմանափակվում են «միասնական արժույթի վերաբերյալ եվրոյի արժույթով Պայմանավորվող կողմերի կիսած կոնկրետ պարտականություններին վերաբերող հարցերով, եվրոգոտու կառավարմանը և դրան վերաբերող կանոններին վերաբերող այլ հարցերով, ինչպես նաև եվրոգոտու կոնվերգենցիան մեծացնելու համար տնտեսական քաղաքականության իրականացման ռազմավարական կողմնորոշումներով»։ Պայմանագիրը վավերացրած ոչ եվրոգոտու բոլոր պետությունների ղեկավարները նույնպես հրավիրվում են մասնակցելու «Պայմանավորվող կողմերի մրցունակությանը, եվրոգոտու գլոբալ ճարտարապետության փոփոխությանը և ապագայում դրա նկատմամբ կիրառվող հիմնարար կանոններին», ինչպես նաև, անհրաժեշտության դեպքում և առնվազն տարին մեկ անգամ, այս Պայմանագրի իրականացման կոնկրետ հարցերի վերաբերյալ քննարկումներին» վերաբերող օրակարգային հարցերի շուրջ հանդիպումներին։ Եվրոխմբին հանձնարարվել է նախապատրաստել և իրականացնել հետագա աշխատանքները եվրոգոտու հանդիպումների միջև ընկած ժամանակահատվածում, և այդ նպատակով Եվրոխմբի նախագահը նույնպես կարող է հրավիրվել գագաթնաժողովներին մասնակցելու։

Ֆինանսական համաձայնագիրը լրացնում է Կայունության և աճի պակտի (երկարաձգված III վերնագրով), տնտեսական քաղաքականության համակարգման (երկարաձգված IV վերնագրով) և Եվրամիությունում կառավարման վերաբերյալ ԵՄ նախապես գոյություն ունեցող կանոնակարգերը (V վերնագիրը պաշտոնականացնում է Եվրագոտու անդամների գործող Եվրոգոտու գագաթնաժողովների կանոնակարգը): Վերջապես, գոյություն ունի կապ Եվրոպական կայունության մեխանիզմի հետ, որը պահանջում է, որ անդամ պետությունները վավերացնեն և ներդրեն Հարկաբյուջետային պայմանագիրը ազգային օրենսդրության մեջ՝ որպես ֆինանսական աջակցություն ստանալու նախապայման։

### Կայունության և աճի պակտի կարգավորում
Ֆինանսական համաձայնագրի պայմանագրով ներդրված հարկաբյուջետային դրույթները (այդ միջոցառումներով իրավաբանորեն պարտավորված պետությունների համար) գործում են որպես Կայունության և աճի համաձայնագրի (ԿԱՊ) կարգավորման ընդլայնում։ ԿԱՊ կարգավորումը վերաբերում է ԵՄ բոլոր անդամ պետություններին և մշակվել է այնպես, որ ապահովվի, որ յուրաքանչյուր պետության տարեկան բյուջետային ծրագրերը համապատասխանեն ԿԱՊ-ի դեֆիցիտի և պարտքի (կամ պարտքի կրճատման) սահմանաչափերին։ Համապատասխանությունը վերահսկվում է Եվրոպական հանձնաժողովի և խորհրդի կողմից։ Հենց որ անդամ պետությունը խախտի բյուջեի 3% դեֆիցիտի առաստաղը կամ չի համապատասխանում պարտքի մակարդակի կանոններին, Հանձնաժողովը նախաձեռնում է չափազանց դեֆիցիտի ընթացակարգ և անդամ պետությանը ներկայացնում է հակազդեցության միջոցառումների առաջարկ՝ իրավիճակը շտկելու համար։ Հակազդեցության միջոցառումները կուրվագծվեն միայն ընդհանուր առմամբ՝ նշելով ձեռնարկվելիք անհրաժեշտ ուղղիչ գործողությունների չափը և ժամկետները՝ հաշվի առնելով երկրին բնորոշ ֆինանսական կայունության ռիսկերը։ Յուրաքանչյուր կոնկրետ պետության միջնաժամկետ բյուջետային նպատակի (ՄԲՆ) ուղղությամբ առաջընթացը և դրա նկատմամբ հարգանքը պետք է գնահատվի կառուցվածքային հաշվեկշիռը որպես հղում կատարող ընդհանուր գնահատման հիման վրա, ներառյալ ծախսերի վերլուծությունը՝ հաշվի չառնելով հայեցողական եկամուտների միջոցառումները։ Եթե եվրոգոտու անդամ պետությունը բազմիցս խախտում է իր «ճշգրտման ուղին՝» պետության միջին նպատակային ծրագրին և միջնաժամկետ բյուջետային նպատակիով սահմանված հարկաբյուջետային սահմանաչափերին հարգելու ուղղությամբ, ապա Եվրահանձնաժողովը կարող է տուգանել պետությանը նրա ՀՆԱ-ի որոշակի տոկոսի չափով։ Նման տուգանքները կարող են մերժվել միայն այն դեպքում, եթե Խորհուրդը հետագայում դեմ քվեարկի տուգանքին՝ որակյալ 2/3-ի մեծամասնությամբ։ Եվրոգոտու մեջ չմտնող ԵՄ անդամ երկրները չեն կարող տուգանվել հարկաբյուջետային կանոնների խախտման համար։

## Հաստատում և իրականացում
2012 թվականի դեկտեմբերին Ֆինլանդիան դարձել է եվրոգոտու տասներկուերորդ պետությունը, որը վավերացրեց պայմանագիրը, այդպիսով դրա ուժի մեջ մտնելով 2013 թվականի հունվարի 1-ից։ Հետագա վավերացնողների համար ուժի մեջ է մտնում վավերացման փաստաթուղթը նրանց կողմից ի պահ հանձնելուն հաջորդող ամսվա առաջին օրը։ Սլովակիան պայմանագրի կողմ դարձավ 2013 թվականի փետրվարի 1-ին, ինչպես նաև Հունգարիան, Լյուքսեմբուրգը և Շվեդիան՝ 2013 թվականի հունիսի 1-ին, Մալթան՝ 2013 թվականի հուլիսի 1-ին, Լեհաստանը՝ 2013 թվականի սեպտեմբերի 1-ին, Նիդեռլանդները՝ 2013 թվականի նոյեմբերի 1-ին, Բուլղարիան՝ 2014 թվականի փետրվարի 1-ին և վերջին ստորագրող Բելգիան՝ 2014 թվականի ապրիլի 1-ին։ Եվրոգոտու անդամ չհանդիսացող երկրներ Դանիան և Ռումինիան հայտարարել են, որ լիովին պարտավորված են, մինչդեռ Բուլղարիան հայտարարել է, որ պարտավորված է III վերնագրով։ Լատվիան պարտավորվեց հարկաբյուջետային դրույթով 2014 թվականի հունվարի 1-ին, երբ ընդունեց եվրոն։ Խորվաթիան, որը միացել է ԵՄ-ին 2013 թվականի հուլիսին, նույնպես միացավ Ֆինանսական համաձայնագրին 2018 թվականի մարտի 7-ին, ինչպես նաև Չեխիան 2019 թվականի ապրիլի 3-ին։

Հաստատման գործընթացները ամփոփված են ստորև բերված աղյուսակում։ 25 երկիր ներկայացրել է օրենքներ պայմանագրի վավերացման համար՝ համաձայն խորհրդարանական վավերացման ստանդարտ ընթացակարգի։ Կիպրոսում վավերացումը կատարվել է կառավարության որոշմամբ՝ առանց խորհրդարանի ներգրավման։ Իռլանդիայում հանրաքվե անցկացվեց սահմանադրական փոփոխությունը հաստատելու համար, որը կառավարությանը լիազորում էր վավերացնել պայմանագիրը։

### Հաստատման գործընթաց
Երկրի ներքին վավերացումն ավարտելուց հետո այն պետք է վավերացման փաստաթուղթը ի պահ հանձնի ավանդապահին (Եվրոպական Միության Խորհրդի գլխավոր քարտուղարություն)՝ գործընթացն ավարտելու համար։ Եթե սահմանադրական դատարան ներկայացվում է իրավական բողոք, դա կարող է հետաձգել ի պահ հանձնումը և վավերացումը, կամ նույնիսկ կասեցնել այն, եթե դատարանը բավարարի բողոքը։

* **Բելգիա** 2012 թվականի մարտի 14-ին ընդդիմության անդամները Ներկայացուցիչների պալատին առաջարկեցին հանրաքվե անցկացնել պայմանագրի վերաբերյալ Նմանատիպ առաջարկ ներկայացվել է Սենատ մայիսի 9-ին, սակայն հանրաքվեն, ի վերջո, չի անցկացվել։
* **Խորվաթիա.** 2013 թվականի հուլիսի 1-ին ԵՄ-ին անդամակցելով՝ Խորվաթիան իրավունք ստացավ միանալու Ֆինանսական համաձայնագրին, ինչը նրանք արեցին 2018 թվականի մարտին։
* **Չեխիայի Հանրապետություն.** Չեխիայի կառավարությունը չստորագրեց պայմանագիրը 2012 թվականին, մասամբ՝ պարտավորությունների ավելացման վերաբերյալ առարկությունների և այն բանի պատճառով, որ ոչ եվրոգոտու պետություններին դիտորդի կարգավիճակ չտրվեց Եվրոխմբի և Եվրո-գագաթնաժողովների բոլոր նիստերում։ Այն ժամանակ Չեխիայի վարչապետ Պետր Նեչասը նույնպես պնդում էր, որ եվրոգոտու սահմաններից դուրս գտնվող զուտ վճարող, ֆինանսապես կայուն երկրները, ինչպիսին է Չեխիայի Հանրապետությունը, բարոյական պարտավորություն չունեն վավերացնելու ֆինանսական պատասխանատվության պայմանագիրը: Անորոշություն կար նաև ներքին վավերացման գործընթացի վերաբերյալ, այն ժամանակվա նախագահ Վացլավ Կլաուսը, ով եվրասկեպտիկների մեծ մասն էր, հայտարարեց, որ չի համաձայնվի պայմանագրին։ Սակայն Նեչասը նշել է, որ իր երկիրը կարող է միանալ ապագայում։ Պայմանագրի բանակցությունների ընթացքում Նեչասի գլխավորած Քաղաքացիական դեմոկրատական կուսակցությունը  առաջարկեց, որ հանրաքվեով որոշվի, թե արդյոք երկիրը վավերացնում է պայմանագիրը, մինչդեռ նրանց կրտսեր կոալիցիոն գործընկեր TOP 09-ը դեմ է եղել այդ գաղափարին և ցանկանում էր միայն խորհրդարանի հաստատումը պայմանագրի համար։
:: 2013 թվականի հունվարին Top 09-ը հայտարարել է, որ կառավարության մնացած ժամկետի համար վերանայված կոալիցիոն համաձայնագիր կստորագրի միայն այն դեպքում, եթե իր գործընկերները՝ ODS-ը և LIDEM-ը, համաձայնեն միանալ հարկաբյուջետային համաձայնագրին մինչև 2013 թվականի վերջը։ ODS-ը մերժեց այս վերջնագիրը և հայտարարեց, որ Ֆինանսական համաձայնագրի վավերացումից առաջ պետք է հաստատվի սահմանադրական փոփոխություն, որը կիրականացնի Ֆինանսական համաձայնագրի պարտքի և դեֆիցիտի դրույթները ։ Ընդդիմադիր Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունը հայտարարել է, որ կաջակցի Ֆինանսական Սահմանադրությանը 5 պայմանով, որոնցից մեկը Ֆինանսական համաձայնագրի վավերացումն էր։ Կառավարության հետ կապված կոռուպցիոն սկանդալից հետո ժամանակավոր վարչապետի պաշտոնը ստանձնելուց հետո Իրժի Ռուսնոկը հայտարարեց, որ Չեխիայի կողմից հարկաբյուջետային համաձայնագրի վավերացման վերաբերյալ որոշումը կկայացվի միայն հոկտեմբերին նախատեսված խորհրդարանական ընտրություններից հետո։

:: Նախագահ Միլոշ Զեմանը, որը պաշտոնը ստանձնել է 2013 թվականի մարտին՝ հունվարյան նախագահական ընտրություններում հաղթանակ տանելուց հետո, աջակցել է Չեխիայի անդամակցությանը հարկաբյուջետային համաձայնագրին, թեև ոչ մինչև Եվրագոտուն միանալը, ինչը, նրա կարծիքով, չպետք է տեղի ունենար մինչև 2017 թվականը։ Խորհրդարանական ընտրություններից հետո ČSSD-ն, AՈչ-ն և KDU-ČSL-ը կազմել են կոալիցիոն կառավարություն, որը համաձայնվել է վավերացնել Ֆինանսական համաձայնագիրը։ ČSSD վարչապետ Բոհուսլավ Սոբոտկան կողմ է պայմանագրի վավերացմանը, իսկ նրա կուսակցությունը դեմ է դրա վերաբերյալ հանրաքվե անցկացնելուն։ Ընդդիմադիր TOP 09 կուսակցության նախընտրական քարոզարշավը կոչ է արել հնարավորինս շուտ խորհրդարանի կողմից վավերացնել Ֆինանսական համաձայնագիրը։ 2014 թվականի փետրվարի վերջին Սոբոտկայի կառավարությունը պարտավորվեց երկու ամսվա ընթացքում սկսել Ֆինանսական համաձայնագրի վավերացումը։ Սոբոտկան ակնկալել է, որ վավերացումը կավարտվի ութ ամսվա ընթացքում։ Կառավարությունը հաստատել է Ֆինանսական համաձայնագրին միանալը 2014 թվականի մարտի 23-ին, և օրինագիծը ներկայացվեց Պատգամավորների պալատ ապրիլի 11-ին։ Օրինագիծը կոչ էր անում միանալ առանց բոլոր պայմանագրային վերնագրերի անհապաղ լիարժեք կիրառման մասին հայտարարության, ինչը նշանակում է, որ մինչև պետությունը եվրոն չընդունի, կգործի միայն V վերնագիրը։ Հաստատվելու համար օրինագիծը պետք է ստանար խորհրդարանի երկու պալատների սահմանադրական մեծամասնության՝ 60%-ի համաձայնությունը և Չեխիայի նախագահի վերջնական համաձայնությունը։

:: 2018 թվականի փետրվարի 14-ին Անդրեյ Բաբիշի առաջին կաբինետը, որը ստանձնեց իշխանությունը 2017 թվականի հոկտեմբերի ընտրություններից հետո, հաստատեց հարկաբյուջետային համաձայնագիրը և ուղարկեց այն Պատգամավորների պալատ։ Օրինագիծը առաջարկում է, որ Չեխիայի Հանրապետությունը միանա առանց III կամ IV գլուխներով պարտավորված լինելու մասին հայտարարություն անելու։ Պատգամավորների պալատի և Սենատի կողմից պայմանագրի վավերացման հաստատումից հետո, նախագահ Զեմանը 2019 թվականի մարտի 6-ին ստորագրեց պայմանագրին միանալու մասին նամակը։
:* **Ֆրանսիա:** Ֆրանսիայի Նախագահ Ֆրանսուա Օլանդ խոստացել Է այն վավերացնում է հարկային համաձայնագիրը միայն այն դեպքում, եթե Եվրոպական խորհուրդ կհամաձայնի լրացուցիչ աճի պակտին։ 2012 թվականի հունիսի 29-ի ընդունումից հետո Տնտեսական աճի և աշխատողների ստեղծման համաձայնագրեր տեղեր Ֆրանսիայի կառավարության և նախագահի աջակցությունը ստացած բյուջետային համաձայնագրի և տնտեսական աճի մասին Դաշնագրի մասին օրինագիծ ընդունվել է երկու պալատների կողմից։
:* **Գերմանիա:** Վավերացումը կասեցվել է բողոք ներկայացնելուց հետո Դաշնային Սահմանադրական դատարան հարկային համաձայնագրի համապատասխանության վերաբերյալ Գերմանիայի հիմնական օրենքին։ Սակայն 2012 թվականի սեպտեմբերի 12-ին դատարանը մերժել է պայմանագրի վավերացման վրա դատական արգելք դնելու բոլոր միջնորդությունները, իսկ մարտի 18-ին դատարանը հրապարակեց իր որոշումը, որով պարզեց, որ հարկային համաձայնագրի վերաբերյալ բոլոր բողոքները կամ անընդունելի են, կամ անհիմն։
:* **Իռլանդիա:** Սահմանադրական փոփոխություն, որը լիազորում էր կառավարությանը վավերացնել *Հարկային համաձայնագիր*, հաստատվել է հանրաքվեի. Կառավարությունը որոշել է սպասել արտահերթ ընտրություններին *Հարկաբյուջետային պատասխանատվության մասին օրինագիծ 2012* այն տարին, որը պայմանագրով նախատեսված դրույթները կներգրավի ազգային օրենսդրության մեջ, նախքան պայմանագրի վավերացումը պաշտոնապես ավարտելը։
:* **Լեհաստան:** 2012 թվականի հունվարի 31-ին խորհրդարանի 20 անդամներ առաջարկ են ներկայացրել, որով խորհրդարանին կոչ են անում հանրաքվե նշանակել հարկային համաձայնագրի վավերացման համար, սակայն այդ առաջարկն այդպես էլ չքվեարկվեց։ Դեկտեմբերի 5-ին հարկային համաձայնագիրը վավերացնելու մասին օրինագիծը ներկայացվել է խորհրդարան կից իրավական գնահատականով, որում ասվում էր, որ վավերացումը պահանջում է միայն պարզ մեծամասնություն երկու պալատներում, այլ ոչ թե սահմանադրական մեծամասնություն 2/3-ում:

### Ուժի մեջ մտնելը, կիրառելիություն և իրականացում
Կառավարմանը վերաբերող դրույթները (Վերնագիր V) կիրառելի են բոլոր ստորագրողների համար՝ պայմանագրի ուժի մեջ մտնելուց ի վեր՝ 2013 թվականի հունվարի 1-ից։ Եվրոգոտու այն վավերացնող անդամների համար պայմանագիրը կիրառվում է ամբողջությամբ՝ համաձայն 14-րդ հոդվածի։ Եվրոգոտու մեջ չմտնող երկրները ավտոմատ կերպով կպարտավորվեն բոլոր պայմանագրային դրույթներով եվրոն ընդունելու պահից։ Մինչ այդ նրանց վրա կիրառվում է միայն V գլուխը, եթե նրանք սեփական նախաձեռնությամբ ավանդապահին հայտարարություն չեն անում՝ «ավելի վաղ ժամկետում պարտավորված լինելու III և IV գլուխների դրույթներով կամ դրանց մի մասով»։

Պայմանագրի դրույթների կիրառելիությունը յուրաքանչյուր երկրի համար ամփոփված է ստորև բերված աղյուսակում։ Աղյուսակի վերջին սյունը արտացոլում է համապատասխան կիրարկման օրենքների կարգավիճակը և ցույց է տալիս, թե արդյոք III վերնագրի դրույթները («հավասարակշռված բյուջեի կանոն» և «ավտոմատ ուղղման մեխանիզմ») ներդրվել են ազգային օրենսդրության մեջ պարզ մեծամասնությամբ հետագայում վերանայվող սովորական օրենքի միջոցով, թե՞ նաև սահմանադրական փոփոխությամբ, որի հետագա վերանայումները կպահանջեն սահմանադրական ավելի մեծ մեծամասնություն: Վերջին սյունակի ֆոնի գույնը ցույց է տալիս, թե արդյոք նահանգի կիրարկող օրենքը համապատասխանում է III վերնագրին, որտեղ կանաչը ցույց է տալիս համապատասխանությունը, մինչդեռ դեղինը և կարմիրը ցույց են տալիս, որ գործող ազգային հարկաբյուջետային կանոնները չեն համապատասխանում։ 2015 թվականի հունվարի դրությամբ համապատասխանության գնահատականները հիմնված են միայն ոչ պաշտոնական աղբյուրների և/կամ համապատասխան պետության խորհրդարանական հանձնաժողովի կողմից կատարված գնահատականների վրա։ Թվարկված ազգային կիրարկման օրենքների պայմանագրային համապատասխանության առաջին պաշտոնական անկախ գնահատումը նախատեսված է անցկացնել Եվրոպական հանձնաժողովի կողմից 2015 թվականի սեպտեմբերին՝ հարկաբյուջետային դրույթներով (III վերնագիր) կապված յուրաքանչյուր պետության համար:

Եվրոպական հանձնաժողովը 2017 թվականի փետրվարին ընդունել է զեկույց 22 անդամ պետություններում համապատասխան օրենսդրության տրանսպոզիցիայի վերաբերյալ:

## Հարկաբյուջետային համապատասխանություն
Ստորև բերված աղյուսակում ամփոփված է նախորդ տարվա հարկաբյուջետային հաշվի և նույնքան կարևոր կանխատեսվող հարկաբյուջետային հաշիվների համապատասխանությունը Հարկաբյուջետային համաձայնագրով սահմանված չափանիշներին ԵՄ յուրաքանչյուր անդամ պետության համար։ Թվերը բխում են Եվրոպական հանձնաժողովի կողմից 2018 թվականի նոյեմբերին հրապարակված տնտեսական կանխատեսումից, որը հիմնված է կառավարության կողմից արդեն իսկ իրականացված 2018 թվականի հարկաբյուջետային օրենքի և վերջերս առաջարկված 2019 թվականի հարկաբյուջետային օրենքի վրա: Կայունության և աճի պակտի (ԿԱՊ) դեֆիցիտի կամ պարտքի չափանիշների չբացառված խախտումները կհանգեցնեն նրան, որ հանձնաժողովը պետության դեմ կսկսի չափազանց դեֆիցիտի ընթացակարգ՝ 126(6) զեկույցի հրապարակման միջոցով, որում սահմանվում է խնդիրը շտկելու վերջնաժամկետ՝ պետությանը խնդրագրելով ներկայացնել համապատասխան հարկաբյուջետային վերականգնման և բարեփոխումների ծրագիր (որը կոչվում է *Տնտեսական գործընկերության ծրագիր*՝ կամ այլընտրանքորեն*՝ Տնտեսական ճշգրտման ծրագիր,* եթե պետությունը ստանա պետական փրկարարական օգնություն)։ Բոլոր ընթացիկ չափազանց դեֆիցիտի ընթացակարգերի վերջնաժամկետները թվարկված են աղյուսակի վերջին սյունակում։

Աղյուսակում նաև ներկայացված են յուրաքանչյուր անդամ պետության միջնաժամկետ բյուջետային նպատակը (ՄԲՆ)՝ կառուցվածքային հաշվեկշռի համար, և այդ ՄԲՆ-ին հասնելու ընթացիկ նպատակային տարին։ Մինչև Միջին նպատակին հասնելը, բոլոր պետությունները պարտավոր են հետևել այս երկրին հատուկ նպատակին հասնելու համար նախատեսված ճշգրտման ուղուն, որտեղ կառուցվածքային հաշվեկշիռը պետք է բարելավվի տարեկան առնվազն 0.5 տոկոսային կետով։ Միջին նպատակը (ՄԹՕ) պատկերում է տարեկան ամենաանբարենպաստ կառուցվածքային հաշվեկշիռը, որը երկիրը կարող է թույլ տալ, երբ նպատակադրվում է, որ պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցությունը նախ նվազի մինչև 60%-ից ցածր, իսկ հետագայում՝ մնա կայուն այս մակարդակից ցածր հաջորդ 50 տարիների ընթացքում՝ հաշվի առնելով ծերացման հետ կապված ծախսերի կանխատեսվող փոփոխությունը։ Բացի Ֆինանսական համաձայնագրով սահմանված միջնաժամկետ նպատակային ծրագրի (ՄնԾ) պարտքից կախված նվազագույն սահմանաչափերի գոյությունից, գոյություն ունեն նաև ՄՆԾ-ի երկու այլ հաշվարկված նվազագույն սահմանաչափեր, որոնք որոշվում են բանաձևով, որը համապատասխանաբար ապահովում է «տնտեսական անկումների ժամանակ անվանական 3% սահմանաչափը պահպանելու անվտանգության մարժան» և «հանրային ֆինանսների երկարաժամկետ կայունություն՝ հաշվի առնելով ապագա անբարենպաստ ծերացման հետ կապված ծախսերի կանխատեսումը»։ Վերջնական երկրի համար նախատեսված ՄԲՆ նվազագույն սահմանաչափը կորոշվի որպես սահմանված երեք նվազագույն սահմանաչափերի բոլորին համապատասխանող (նշում. այն ոչ եվրոգոտու անդամ պետությունները, որոնք ո՛չ միացել են ERM-II-ին, ո՛չ էլ վավերացրել են Ֆինանսական համաձայնագրի III վերնագրի որևէ ներկայացում, պարտավոր են պահպանել միայն հաշվարկված առաջին երկու նվազագույն սահմանաչափերը), և այս վերջնական սահմանաչափը կվերահաշվարկվի Եվրոպական հանձնաժողովի կողմից յուրաքանչյուր երեք տարին մեկ (վերջերս՝ 2012 թվականի հոկտեմբերին): Հետագայում, և որպես վերջնական քայլ, յուրաքանչյուր պետություն դեռևս ունի իր ՄՏՕ-ն սահմանելու արտոնություն՝ Եվրոպական հանձնաժողովի կողմից հաշվարկվածից ավելի խիստ մակարդակում, բայց չի կարող այն սահմանել ավելի վատ սահմանաչափի վրա։ Պետությունները իրենց վերջնական ՄԹՕ-ի ընտրության մասին կհայտարարեն իրենց տարեկան Կայունության և համընկնման զեկույցում, որում ընտրված ՄԹՕ-ն ստանալու կից նպատակային տարին նույնպես կբացահայտվի/կթարմացվի՝ համապատասխան պետության կողմից նախկինում իրականացված հարկաբյուջետային քաղաքականության վերջին մակրոտնտեսական զարգացումների և հաջողության համաձայն։

Աղյուսակի կանաչ տողերը արտացոլում են Ֆինանսական համաձայնագրի չափանիշներին լիարժեք համապատասխանությունը, որը պահանջում է, որ պետությունը կատարած լինի իր միջին նպատակային ցուցանիշը 2015–17 թվականների ամբողջ ժամանակահատվածի համար։ Դեղին տողերը ներկայացնում են միայն Կայունության և աճի պակտի (ԿԱՊ) հետ համապատասխանությունը, քանի որ պետությունը դեռևս գտնվում է միջնաժամկետ հորիզոնում իր ՄՏՕ-ն հարգելու ճշգրտման ուղու վրա։ Կարմիր տողերը արտացոլում են SGP-ի EDP չափանիշների (անվանական պարտքի/պակասի կանոնների) «ակնհայտ խախտումը», որը, որպես նվազագույն արդյունք, կպահանջի 126(3) զեկույցի հրապարակում՝ պարզելու համար, թե արդյոք «ակնհայտ խախտումը» «իրական» էր (եթե խախտումը «իրական» է ճանաչվել 126(6) զեկույցի հրապարակմամբ, ապա պետության դեմ EDP-ն վերջապես կբացվի միայն 126(3) զեկույցի հրապարակմամբ):

Նշված ընթացիկ տնտեսական զարգացման ծրագրերը կչեղյալ հայտարարվեն, հենց որ համապատասխան պետությունը վերջին ավարտված ֆինանսական տարին ընդգրկող ժամանակահատվածում (վերջնական հայտարարված տվյալների հիման վրա) և ընթացիկ ու հաջորդ տարվա համար (կանխատեսվող տվյալների հիման վրա) հաջողության հասնի ՓԳՀ-ի դեֆիցիտի չափանիշներին (բյուջեի դեֆիցիտը ոչ ավելի, քան ՀՆԱ-ի 3.0%-ը) և պարտքի չափանիշին (պարտքի հարաբերակցությունը ՀՆԱ-ի նկատմամբ) լիովին համապատասխան ընդհանուր կառավարության հաշիվ ապահովելու հարցում: Տրանսֆերտային դեֆիցիտի չեղարկման վերջնաժամկետները կերկարաձգվեն միայն արտակարգ հանգամանքների առաջացման դեպքում, ինչպիսիք են ռեցեսիան կամ լուրջ տնտեսական անկումը։ Վեցփաթեթի կողմից ներդրված վերահսկողության ուժեղացված ջանքերի շրջանակներում, բոլոր տնտեսական զարգացման ծրագրերը այժմ գնահատվում են տարեկան երեք անգամ՝ հիմնվելով հանձնաժողովի տնտեսական հեռանկարների մասին փետրվար, մայիս և նոյեմբեր ամիսներին հրապարակված զեկույցների տվյալների վրա։ Փրկարարական ծրագրերին մասնակցող անդամ պետությունները գնահատվում են ավելի հաճախ և ավելի խորը, այսպես կոչված «Ծրագրերի վերանայումների» միջոցով։ ՏԶՊ-ի չեղարկումները սովորաբար հայտարարվում են հունիսին, քանի որ դրանք միշտ սպասում են վերջին ավարտված ֆինանսական տարվա վերջնական հայտարարված տվյալներին (որոնք հրապարակվում են մայիսի սկզբին), բայց երբեմն կարող են հայտարարվել նաև տարվա վերջում (գրանցված տվյալների դրական տվյալների ուշացած վերանայման կամ կանխատեսված տվյալների հետագա բարելավումների պատճառով): ՓԴԾ-ն և Ֆինանսական համաձայնագիրը նույնական պարտքի չափանիշներ ունեն, ուստի դրանք տարբերվում են միայն դեֆիցիտի չափանիշների համապատասխանության առումով, որտեղ Ֆինանսական համաձայնագիրը որպես հիմնական չափանիշ սահմանում է բավարարման ենթակա *կառուցվածքային դեֆիցիտի լրացուցիչ չափանիշները* (բարձրացնելով դրա կարևորությունը լրացուցիչ, բայց պակաս պարտավորեցնող *ՄՏՀ ճշգրտման ուղու չափանիշներից* )։

Անցումային պատճառներով պարտքի չափանիշը բաժանվել է երեք տարբեր պահանջների, որոնք ուժի մեջ են մտել 2011 թվականի նոյեմբերին «վեցփաթեթ» բարեփոխումների ներդրումից ի վեր։ Այն պետությունների համար, որոնք ձգտում են չեղարկել իրենց ընթացիկ 2011 թվականի Տարածաշրջանային տնտեսական զարգացման ծրագիրը՝ պարտքի չափանիշին համապատասխանելու հիման վրա, դա կպահանջի, որ նրանք կանխատեսվող հորիզոնում վերջին տարվա համար ապահովեն պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցության նվազող ցուցանիշ, որը նույնիսկ փոխվել է «ընդհանրապես նվազման պահանջ չունենալու»՝ համաձայն 2013 թվականին հրապարակված վերջին վերանայված ընթացակարգի։ Երկրորդ պարտքի չափանիշը այսպես կոչված «անցումային չափանիշներն» են, որոնք վերաբերում են այն պետություններին, որոնք ունեն չեղյալ հայտարարված 2011 թվականի Տարեկան տնտեսական աճի ծրագիրը՝ երեք տարվա անցումային ժամանակահատվածում, որի ընթացքում պարտքի հարաբերակցությունը պարտավոր է կայուն կերպով նվազել՝ անցումային ժամանակահատվածի ավարտին հասնելով պարտքի արգելակի չափանիշի կանոնին լիարժեք համապատասխանության՝ տարեկան բարելավումներով, որոնք հավասար են ընդհանուր կառավարության դեֆիցիտի հաշվարկված *նվազագույն գծային կառուցվածքային ճշգրտմանը*: Վերջապես, 2011 թվականի Տարածաշրջանային տնտեսական զարգացման ծրագրի (ՏՏԶԾ) չեղարկումից հետո չորրորդ տարում բոլոր անցումային նահանգները կգնահատվեն՝ համապատասխանելու համար սովորական «պարտքի արգելակի չափանիշի կանոնին» (որը վերաբերում է նաև այն նահանգներին, որոնք երբեք չեն ունեցել 2011 թվականի ՏՏԶԾ):

Նոր «պարտքի արգելակի չափանիշի կանոնը» պահանջում է, որ պետությունը երեք տարվա ընթացքում՝ կամ *հետադարձ հայացքով*, կամ *ցիկլիկորեն ճշգրտված հետադարձ հայացքով*, կամ *ապագա հայացքով* ժամանակահատվածի համար, ապահովի պարտքի և ՀՆԱ-ի տարեկան հարաբերակցության նվազում՝ չափանիշի արժեքի առնվազն 5%-ով, որը գերազանցում է 60% սահմանը։ Քանի որ Գերմանիայի և Մալթայի 2011 թվականի ՏԶԾ-ն չեղյալ է հայտարարվել 2012 թվականին, այս երկու պետությունները պետք է համապատասխանեն «պարտքի արգելակի չափանիշի կանոնին»՝ սկսած 2014 թվականի ֆինանսական տարվանից, իսկ նրանց առաջին պաշտոնական պարտքի կրճատման գնահատականը, ինչպես սպասվում է, կհրապարակվի տարվա ավարտից կարճ ժամանակ անց, և ամենաուշը, երբ Հանձնաժողովը հրապարակի անդամ պետությունների հաջորդ կայունության ծրագրերի իր գնահատականը 2015 թվականի մայիսին։ 2013 թվականին պարտքի և ՀՆԱ-ի հարաբերակցությունը 60%-ից բարձր ունեցող անդամ պետությունների շարքում Խորվաթիան առաջինն էր, որին 2014 թվականի հունվարին պահանջվեց համապատասխանել նոր «պարտքի արգելակի չափանիշային կանոնին», որտեղ Եվրոպական հանձնաժողովը եզրակացրեց, որ համապատասխանություն չի հայտնաբերվել՝ պայմանավորված նրանով, որ ինչպես պարտքի և ՀՆԱ հարաբերակցությունը, այնպես էլ ցիկլիկորեն ճշգրտված պարտքի և ՀՆԱ հարաբերակցությունը գերազանցում էին 2013 թվականի հաշվարկված հետադարձ հայացքով չափանիշային սահմանաչափը (75.7%)։ \scriptscriptstyle\nleq 61.4% և 71.3%* \scriptscriptstyle\nleq 61.4%) և պայմանավորված է նրանով, որ կանխատեսվող ապագային ուղղված պարտքի և ՀՆԱ հարաբերակցությունը գերազանցում է իր հաշվարկված բազային սահմանը 2015 թվականին (84.9%): \scriptscriptstyle\nleq 72.9%):

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2011 պայմանագրեր
Կատեգորիա:21-րդ դարի պայմանագրեր
Կատեգորիա:Եվրագոտի
Կատեգորիա:Եվրոպական ինեգրացիա
Կատեգորիա:Եվրոպական միության իրավունք
Կատեգորիա:Եվրոպական միության պայմանագրեր և հռչակագրեր
Կատեգորիա:Եվրոպական միության տնտեսություն
Կատեգորիա:Եվրոպական միության քաղաքականություն
Կատեգորիա:Եվրոպական միության օրենքներ
Կատեգորիա:Եվրոպական միություն
Կատեգորիա:Համաձայնագրեր
Կատեգորիա:Պայմանագրեր այբբենական կարգով