Դուբայի միջազգային օդանավակայան

**Դուբայի միջազգային օդանավակայան** (  , Դուբայի միջազգային օդանավակայանը) Արաբական Միացյալ Էմիրությունների ամենամեծ քաղաքացիական օդանավակայանը, գտնվում է Դուբայի պատմական կենտրոնից չորս կիլոմետր հարավ-արևելք՝ Ալ Գարհուդ տարածքում:

2024 թվականին օդանավակայանը սպասարկել է ավելի քան 92 միլիոն ուղևորի, ավելի քան 2.2 միլիոն տոննա բեռի և գրանցել է ավելի քան 440,000 ինքնաթիռի տեղաշարժ։ Օդանավակայանի  շինարարությունը արժեցել է մոտավորապես 5.5 միլիարդ ԱՄՆ դոլար: Մինչև 2001 թվականը ավարտվել է օդանավակայանի ընդլայնման ծրագիրը, որի արդյունքում օդանավակայանային համալիրը ներառել է երեք տերմինալ՝ երեք ուղևորային սեկտորներով, երկու խոշոր բեռնային տերմինալ, երեք մեծ սրահներից բաղկացած ցուցասրահ, ավիացիոն տեխնիկայի վերանորոգման և սպասարկման կենտրոն, ինչպես նաև տարբեր ծառայությունների և փոխադրումների ստորաբաժանումների համար նախատեսված այլ շինություններ։ Այդ ընդլայնումից հետո օդանավակայանի առավելագույն ուղևորափոխադրումները հասել է տարեկան մինչև 80 միլիոն ուղևորի:

Օդանավակայանի բացման պահին DUB կոդն արդեն զբաղեցված է եղել Դուբլինի օդանավակայանի կողմից, ուստի Դուբայի միջազգային օդանավակայանին տրվել է DXB եզակի կոդը՝ «U» տառը «X»-ով փոխարինելու միջոցով, ինչը տարածված պրակտիկա է օդանավակայանների կոդերի անվանակոչման ժամանակ։

Դեռևս 2009 թվականին օդանավակայանը զբաղեցրել է 15-րդ տեղը աշխարհում՝ ուղևորահոսքի ծավալով, և 8-րդ տեղը՝ բեռնափոխադրումների ծավալով։

Դուբայի միջազգային օդանավակայանը գտնվում է ԱՄԷ-ի Քաղաքացիական ավիացիայի վարչության ենթակայության ներքո և հանդիսանում է երկրի ազգային ավիաընկերության՝ «Emirates Airline»-ի բազային օդանավակայանը։ «Emirates Airline»-ի տրանզիտային հանգույցը ապահովում է օդանավակայանի բոլոր ուղևորափոխադրումների մոտ 60 %-ը և սպասարկում է թռիչք-վայրէջքների գործողությունների շուրջ 37 %-ը՝ ներկայացնելով Մերձավոր Արևելքի և Աֆրիկայի խոշորագույն ավիացիոն հանգույցներից մեկը։ Օդանավակայանը նաև բազային է բյուջետային «Flydubai» ավիաընկերության համար։ Բացի այդ, Դուբայի միջազգային օդանավակայանը օգտագործվում է որպես երկրորդական հանգույց «Jazeera Airways», «Iran Aseman Airlines», «Airblue», «Royal Jordanian» ավիաընկերությունների կողմից և հանդիսանում է կանոնավոր չվերթների հիմնական ուղղություններից մեկը «Singapore Airlines», «Yemenia», «Biman Bangladesh Airlines», «Air India», «Pakistan International Airlines», ինչպես նաև տարածաշրջանային փոխադրողների՝ «Dolphin Air», «Falcon Express Cargo Airlines» և «Aria Air» համար։

2009 թվականի հունիսի դրությամբ օդանավակայանը սպասարկել է շաբաթական շուրջ 5600 չվերթ՝ 130 ավիաընկերությունների կողմից, ավելի քան 200 ուղղություններով՝ Հյուսիսային Ամերիկայի, Եվրոպայի, Հարավային Ամերիկայի, Արևելյան, Հարավային և Հարավ-Արևմտյան Ասիայի, Ավստրալիայի և Աֆրիկայի երկրներում։ 2008 թվականի արդյունքներով Դուբայի միջազգային օդանավակայանի ծառայություններից օգտվել է 37 441 440 մարդ։ Ընդհանուր ուղևորահոսքը աճել է 9,7 %-ով, իսկ միջազգային ուղևորահոսքը՝ 9,3 %-ով՝ համեմատած 2007 թվականի հետ։ 2008 թվականին բեռնափոխադրումների ծավալը նախորդ տարվա համեմատ աճել է 9,4 %-ով և կազմել 1 824 000 տոննա, ինչի արդյունքում օդանավակայանը զբաղեցրել է 11-րդ տեղը աշխարհում՝ տարեկան բեռնաշրջանառության ցուցանիշով:

2015 թվականին օդանավակայանի ծառայություններից օգտվել է մոտավորապես 78.015 միլիոն մարդ։

## Պատմություն
Դուբայի քաղաքացիական ավիացիայի պատմությունը սկսվել է 1937 թվականի հուլիսին՝ բրիտանական Imperial Airways ավիաընկերությանը հիդրոպլանների օդանավակայանի վարձակալության պայմանագրի ստորագրմամբ։ Վարձակալության գումարը կազմել է ամսական 440 ռուփի և դրա մեջ ներառել է անվտանգության աշխատակիցների աշխատավարձը։ Կարճ ժամանակ անց Empire Flying Boats-ը բացել է առևտրային երթուղիներ՝ իրականացնելով կանոնավոր և չարտերային չվերթներ Հնդկաստանի Կարաչիի և Անգլիայի Սաութհեմփթոնի միջև։ 1938 թվականի փետրվարին այդ երթուղով շաբաթական իրականացվել է հիդրոպլանների չորս թռիչք։

1940-ական թվականներին Դուբայի հիդրոպլանների բազան օգտագործվել է «British Overseas Airways Corporation» («BOAC») ընկերության կողմից, որը չվերթներ էր իրականացնում Հարավային Աֆրիկայից դեպի Սիդնեյ ։

## Շինարարություն
thumb|left|Օդանավակայանի հրշեջ կայանը և կառավարման աշտարակը, տեսարան վայրէջքի վայրից, 1965 թվական
[thumb|left|Առաջին ռեակտիվ ինքնաթիռը, որը վայրէջք կատարեց Դուբայի օդանավակայանի նոր թռիչքուղում 1965 թվականին, «[Middle East Airlines» ավիաընկերության  «Comet» ինքնաթիռն է եղել։]]
Օդանավակայանի շինարարությունը սկսվել է 1959 թվականին բրիտանական Costain Group ընկերության կողմից՝ Դուբայի կառավարիչ Ռաշիդ իբն Սաիդ Ալ Մաքթումի ( ) կարգադրությամբ։ Օդանավակայանը պաշտոնապես բացվել է 1960 թվականին և ունեցել է փոքր ուղևորային տերմինալ, երեք ինքնաթիռների կայանատեղի և 1800 մետր երկարությամբ թռիչքուղի՝ կառուցված խտացված ավազի վրա, որը կարող էր ընդունել Douglas DC-3 չափի ինքնաթիռներ

Օդանավակայանի համալիրի ընդլայնման շնորհիվ ստեղծվել է ավելի հարմար շենք հրշեջ ծառայությունների համար: Համապատասխան կառույց է կառուցվել թռիչքուղու միջին հատվածում և շահագործման է հանձնվել 1976 թվականի վերջին: 1978 թվականի դեկտեմբերին ավարտվել են մի շարք շինարարական նախագծեր, այդ թվում՝ նոր շենքեր և կառույցներ ինքնաթիռների վերանորոգման և սպասարկման, էլեկտրատեխնիկայի և ինժեներական ծառայությունների համար: Ուղևորային տերմինալին ավելացվել են տարանցիկ գոտի, ռեստորան և սննդի պատրաստման նոր տարածքներ:

1963 թվականի մայիսին սկսվել է 2804 մետր երկարությամբ ասֆալտապատ թռիչքուղու կառուցումը, որը շահագործման է հանձնվել 1965 թվականի մայիսին՝ երկրորդ ուղևորային տերմինալի շենքի, անգարների և նոր նավիգացիոն սարքավորումների հետ: Նոր թռիչքուղու բացման հանդիսավոր արարողությունը տեղի ունեցավ 1965 թվականի մայիսի 15-ին և նշանավորվել է «Middle East Airlines» և «Kuwait Airways» ավիաընկերությունների առաջին խոշոր ռեակտիվ ինքնաթիռների՝ «De Havilland Comet»-ների ժամանումով։ Թռիչքուղու լուսավորման համակարգը գործարկվել է 1965 թվականի օգոստոսին։ 1960-ականների երկրորդ կեսին օդանավակայանում ներդրվել են համուղղված ազիմութային ռադիոփարոսը (VOR) և վայրէջքի գլիսադային և հեռաչափ ռադիոփարոսներ (ILS)։ 1969 թվականին օդանավակայանը սպասարկել է ինը ավիաընկերությունների թռիչքներ՝ ավելի քան քսան ուղղություններով։

1970-ական թվականներին քաղաքացիական ավիացիայում լայնաթափք ռեակտիվ ինքնաթիռների հայտնվելը պահանջել է օդանավակայանային համալիրի հետագա զարգացում։ Այդ ժամանակաշրջանում շահագործման են հանձնվել երեքհարկանի նոր ուղևորային տերմինալի շենքը՝ 110 մետր երկարությամբ և 13 400 քառակուսի մետր մակերեսով, լայնաթափք ինքնաթիռների համար նախատեսված ղեկուղի ճանապարհները, ինչպես նաև օդային երթևեկության կառավարման նոր՝ 28 մետր բարձրությամբ դիսպետչերական աշտարակը։

## Ընդլայնում
1970-ականների սկզբին Դուբայի օդանավակայանում մեկնարկել է օդանավակայանային համալիրի ընդլայնման և վերակառուցման հերթական ծրագիրը, ինչի շնորհիվ օդանավակայանը ստացել է Boeing 747 և Concorde տիպի ինքնաթիռներ ընդունելու հնարավորություն։

Օդանավակայանի արդիականացման գործընթացում հաջորդ խոշոր փուլը դարձել է ասֆալտապատ ծածկույթով երկրորդ թռիչքուղու կառուցումը, որն ավարտվել է 1984 թվականի ապրիլին՝ նախատեսված ժամկետից երեք ամիս շուտ։ Նոր թռիչքուղին տեղակայվել է առաջինի հետ զուգահեռ՝  նրանից 360 մետր հյուսիս, և այդ ժամանակ հագեցած է եղել լուսավորման նորագույն համակարգով։ Բացի այդ, իրականացվել են ուղևորային տերմինալների շենքերի մասնակի ընդլայնման և արդիականացման աշխատանքներ։

1980 թվականի դեկտեմբերի 23-ին Դուբայի օդանավակայանը դարձել է Օդանավակայանների միջազգային խորհրդի մշտական անդամ։

1980-ականներին Դուբայի օդանավակայանը օգտագործվել է Air India, Cathay Pacific, Singapore Airlines, Malaysia Airlines և այլ ընկերությունների կողմից որպես վառելիքի լիցքավորման կանգառ Ասիայի և Եվրոպայի միջև չվերթների ժամանակ: Այդ երթուղիներում  Airbus A340, Boeing 747-400 և Բոինգ 777 ինքնաթիռների ներդրմամբ վերացել է վառելիքի լիցքավորման կանգառների անհրաժեշտությունը:

## Ներկա ժամանակ
Դուբայի միջազգային օդանավակայանի արդիականացման ընդունված ծրագրի շրջանակներում աշխատանքներ են տարվել առաջին փուլի իրականացման ուղղությամբ, որը ներառել է թռիչքուղու ենթակառուցվածքների վերակառուցում և ղեկուղիների համակարգի զարգացում։

Ծրագրի երկրորդ փուլը ներդրումների ծավալով գնահատվել է շուրջ 4,5 միլիարդ ԱՄՆ դոլար և ներառել է նոր ուղևորային տերմինալի շինարարությունը։ Շինարարական աշխատանքները սկսվել են 2002 թվականին, իսկ 2008 թվականի մայիսին շահագործման են հանձնվել Տերմինալ 3-ի շենքը և Կոնկորս 2-ը, ինչի արդյունքում օդանավակայանի առավելագույն թողունակությունը տարեկան 33 միլիոնից աճել է մինչև 60 միլիոն ուղևոր; Երկրորդ փուլի շրջանակում նախատեսվել է նաև Տերմինալ 3-ի նոր Կոնկորս 3-ի շահագործման հանձնումը, որը օդանավակայանի առավելագույն ուղևորահոսքը կավելացնի ևս 19 միլիոն մարդով տարեկան։ Բացի այդ, ընդլայնվել են ղեկուղու ճանապարհները երկու թռիչքուղիների ուղղությամբ և էապես կատարելագործվել է երկրորդ թռիչքուղու ղեկուղու ճանապարհների համակարգը։ Երկրորդ փուլի իրականացման արդյունքում օդանավակայանում բացվել է այսպես կոչված «Դուբայի ծաղկի կենտրոնը» ()՝ հատուկ ենթակառուցվածքով, որը նախատեսված է այս հատուկ պայմաններ պահանջող ապրանքի արտահանման և ներմուծման փոխադրումների սպասարկման համար։

2009 թվականի սկզբին ավարտվել են Տերմինալ 2-ի գործառնական հզորությունների ընդլայնման աշխատանքները՝ այն հասցնելով տարեկան 5 միլիոն ուղևորի (2 մլն), ինչի արդյունքում օդանավակայանի ընդհանուր առավելագույն  ուղևորափոխադրումները հասել է 62 միլիոն մարդու տարեկան։ Քաղաքացիական ավիացիայի վարչության հայտարարության համաձայն՝ Տերմինալ 2-ը վերակառուցվելու է մինչև 2011 թվականը, մինչև դրա առավելագույն  ուղևորափոխադրումները կհասնի տարեկան 10 միլիոն ուղևորի (5 մլն)։

2004 թվականին սկսվել է նոր ուղևորային Տերմինալ 3-ի շինարարությունը, որի արժեքը գնահատվել է 4,55 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։ Սկզբնապես նախատեսվել է կառույցի շահագործման հանձնումը 2006 թվականին, սակայն հետագայում այն հետաձգվել է երկու տարով։ Տերմինալ 3-ի պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 2008 թվականի մայիսի 30-ին, իսկ առաջին առևտրային թռիչքը եղել է «Emirates Airline» ավիաընկերության EK2926 չվերթը Դուբայ-Ջիդդա (Սաուդյան Արաբիա) ուղղությամբ։ Տերմինալ 3-ի շահագործման հանձնումը հնարավորություն է տվել օդանավակայանի առավելագույն ուղևորափոխադրումները ավելացնել տարեկան 43 միլիոն ուղևորով։ «Airbus A380» ինքնաթիռների ընդունման և սպասարկման հնարավորությունն ապահովելու նպատակով օդանավակայանում իրականացվել են 230 միլիոն ԱՄՆ դոլարի ընդհանուր կապիտալ ներդրումներով աշխատանքներ, որոնք ներառել են 29 հատուկ կամուրջի կառուցում, որոնցից հինգը գտնվում են Տերմինալ 3-ում, իսկ երկուսը՝ Տերմինալ 1-ում։ Բացի այդ, օդանավակայանի արդիականացման երկրորդ փուլի ծրագրում ներառված է եղել նոր Կոնկորս 3-ի կառուցումը՝ նախատեսված բացառապես «Emirates Airline» ավիաընկերության A380 ինքնաթիռների սպասարկման համար։

Երկարաժամկետ հեռանկարում նախատեսվել է ևս մեկ բեռնային մեգա-տերմինալի կառուցում, որը կկարողանա տարեկան մշակել մինչև 3 միլիոն տոննա բեռ։ Արդիականացման նախագծի բոլոր փուլերի ավարտից հետո Դուբայի միջազգային օդանավակայանը կկարողանա տարեկան մշակել ավելի քան 5 միլիոն տոննա բեռ և սպասարկել 75-80 միլիոն ուղևոր։

2018 թվականի արդյունքներով Դուբայի միջազգային օդանավակայանը սպասարկել է 89,1 միլիոն ուղևոր։ Ռուսաստանից ուղևորահոսքը աճել է 14,5 %-ով և 2018 թվականին հասել 1,5 միլիոն զբոսաշրջիկի, իսկ Չինաստանից՝ աճել է 6 %-ով և հասել 3,5 միլիոն ուղևորի, ինչը եղել է 2017 և 2016 թվականներին համապատասխանաբար վիզային ռեժիմի պարզեցման արդյունքը։

## Օդանավակայանում տեղակայված ավիաընկերություններ
* «Emirates»՝ Դուբայի միջազգային օդանավակայանում գործող ամենամեծ ավիաընկերությունն է, որը շահագործում է ավելի քան 260 լայն իրանով «Airbus» և «Boeing» ինքնաթիռներից բաղկացած ինքնաթիռներ: Ընկերության երթուղային ցանցը ներառում է Մերձավոր Արևելքը, Աֆրիկան, Եվրոպան, Հյուսիսային Ամերիկան, Հարավային Ամերիկան, Ասիան, Ավստրալիան և Նոր Զելանդիան: «Emirates Airline»-ի չվերթները սպասարկվում են միայն ուղևորային 3-րդ տերմինալից:
*«Emirates SkyCargo»՝ «Emirates Airline-»ի դուստր ավիաընկերությունն է, որը իրականացնում է բեռնափոխադրումներ Դուբայի և աշխարհի բոլոր մայրցամաքների օդանավակայանների միջև։
*«Flydubai»՝ Արաբական Միացյալ Էմիրությունների նոր բյուջետային  ավիաընկերություն է, որը սպասարկվում է Տերմինալ 2-ում և իրականացնում է կանոնավոր ուղևորափոխադրումներ Մերձավոր Արևելքի, Աֆրիկայի, Եվրոպայի և Հարավային Ասիայի երկրներ։
мини|կենտրոն|802пкс|Դուբայի օդանավակայանից կանոնավոր չվերթներով սպասարկվող երկրներ

## Տրանսպորտ
### Ավտոմոբիլային
Դուբայի միջազգային օդանավակայանը քաղաքին միացված է D-89 մայրուղով։

## Երկաթուղային տրանսպորտ
Օդանավակայանի առաջին և երրորդ տերմինալներով անցնում է Դուբայի մետրոպոլիտենի կարմիր գիծը, որը գործում է ամեն օր առավոտյան ժամը 5:00-ից մինչև գիշերվա ժամը 00:30-ը։ Կայանները բացվել են 2009 թվականի սեպտեմբերի 9-ին։ Դրանք տեղակայված են երկու տերմինալների առջևի հատվածներում և անցումներով միացված են ուղևորների ժամանման գոտիներին։
Կանաչ գծի կայանը շահագործման է հանձնվել 2012 թվականի մարտին և գտնվում է Տերմինալ 2-ից որոշ հեռավորության վրա։
### Ավտոբուսներ
Դուբայի ճանապարհների և տրանսպորտի վարչությունը (RTA) շահագործում է մի քանի մշտական ավտոբուսային երթուղիներ Դուբայի միջազգային օդանավակայանից, սակայն դրանցից հիմնականը Դեյրա թաղամասից դեպի օդանավակայանի ցամաքային տրանսպորտի գոտի իրականացվող երթուղին է, որը գտնվում է ուղևորների ժամանման հատվածում։
### Տաքսի
Դուբայի միջազգային օդանավակայանում տաքսի ծառայությունները տրամադրվում են Դուբայի կառավարության համապատասխան ստորաբաժանման կողմից։ Տաքսիները հասանելի են շուրջօրյա, իսկ կանգառը գտնվում է ուղևորների ժամանման տերմինալում։
### Ավիացիոն պատահարներ
Դուբայի օդանավակայանում գրանցվել են մի շարք միջադեպեր և ավիավթարներ, մասնավորապես՝
*2001 թվականի սեպտեմբերի 21-ին «Աէրոֆլոտ» ավիաընկերության «Իլ-86» օդանավը իրականացրել է SU521 չվերթը Մոսկվա -Դուբայ երթուղով, սակայն Դուբայի օդանավակայանում վայրէջք կատարելիս անձնակազմի մեղքով իրականացրել է կոշտ վայրէջք՝ «փորի վրա»։ Օդանավում գտնվող բոլոր 322 անձինք (307 ուղևոր և 15 անձնակազմի անդամ) ողջ են մնացել։
*2016 թվականի օգոստոսի 3-ին «Emirates» ավիաընկերության «Boeing 777» օդանավը իրականացրել է «EK521» չվերթը Տրիվանդրամ-Դուբայ երթուղով, սակայն Դուբայի օդանավակայանում կոշտ վայրէջքի հետևանքով ստացել է լուրջ վնասվածքներ և բռնկվել է հրդեհ։ Օդանավում գտնվող բոլոր 300 անձինք (282 ուղևոր և 18 անձնակազմի անդամ) ողջ են մնացել։ Սակայն հրդեհի մարման ընթացքում զոհվել է ցամաքային ծառայությունների մեկ աշխատակից : Սակայն, հրդեհը մարելիս մահացել է գետնային անձնակազմի մեկ անդամ։

## Պատկերասրահ
### Ինքնաթիռներ Դուբայի օդանավակայանում

Airbus A380-861, Emirates AN2220792.jpg|մինի|«Airbus A380», «Emirates» ավիաընկերություն
Boeing_767-306-ER,_Air_Astana_AN1296535.jpg|մինի|«Boeing 767-300ER,» «Air Astana» ավիաընկերություն
Boeing 777-337-ER, Air India AN1426364.jpg|մինի|«Boeing 777-300», «Air India» ավիաընկերություն
Airbus A319-111, Afriqiyah Airways AN1428184.jpg|մինի|«Airbus A319», «Afriqiyah Airways» ավիաընկերություն
Boeing 777-236-ER, British Airways AN1624195.jpg|մինի|«Boeing 777-200», «British Airways» ավիաընկերություն
Boeing 737-8GQ, Flydubai AN1616962.jpg|մինի|«Boeing 737», «flydubai» ավիաընկերություն


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Официальный сайт аэропорта
* Проектная информация

Կատեգորիա:1960 կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:1960 հիմնադրումներ Ասիայում
Կատեգորիա:ԱՄԷ
Կատեգորիա:ԱՄԷ-ի տրանսպորտ
Կատեգորիա:ԱՄԷ-ի օդանավակայաններ
Կատեգորիա:Ասիայի օդանավակայաններ
Կատեգորիա:Դուբայ
Կատեգորիա:Դուբայի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Օդանավակայաններ
Կատեգորիա:Օդանավակայանների կաղապարներ