Դմիտրի Պրիգով

**Դմիտրի Ալեքսանդրովիչ Պրիգով** (, ), ռուս բանաստեղծ, նկարիչ, քանդակագործ։ Մոսկվայի արվեստի և գրական ժանրի կոնցեպտուալիզմի հիմնադիրներից մեկը (պոեզիա և արձակ)։

## Կենսագրություն
Դմիտրի Պրիգովը ծնվել է 1940 թվականի նոյեմբերի 5-ին մտավորականների ընտանիքում․ հայրը ինժեներ էր, մայրը՝ դաշնակահարուհի։ Նրա գերմանական ծագում ունեցող ծնողները 1941 թվականին ստիպված են եղել փոխել ազգային ինքնությունը։ Դմիտրի Պրիգովը, որը տարիներ անց ավելի երկար է ապրել Գերմանիայում, իր ծանոթ Իգոր Սմիրնովի խոսքերով, այդպես էլ չի խոսել գերմաներեն։
 
Միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո որոշ ժամանակ աշխատել է փականագործների գործարանում։ Հետո սովորել է Մոսկվայի Ստրոգանովայի (1959-1966 թվական) անվան բարձրագույն գեղարվեստա-արդյունաբերական ուսումնարանում։ Կրթությամբ քանդակագործ է։
 
1966-1974 թվականներին աշխատել է Մոսկվայի ճարտարապետական վարչությունում։
 
1960-ականների վերջին, 1970-ականների սկզբին գաղափարապես մտերմացել է մոսկովյան անդերգրաունդի նկարիչների հետ։ 1975 թվականին միացել է ԽՍՀՄ Նկարիչների միությանը՝ դառնալով վերջինիս անդամներից մեկը։ Սակայն ԽՍՀՄ-ում մինչև 1987 թվականը չի ցուցադրել իր ստեղծագործությունները։

1989 թվականից ավանգարդիստների մոսկովյան ակումբի անդամ է (КЛАВА):
thumb|300px|Դմիտրի Պրիգովի մեջբերումները Մոսկվայի ММСИ-ի պատին
Պրիգովը բանաստեղծություններ է սկսել գրել 1956 թվականից։ Մինչև 1986 թվականը իր հայրենիքում նրա ստեղծագործությունները չէին տպագրվել։ Մինչ այդ բազմիցս նրա ստեղծագործությունները տպագրվել են արտասահմանում 1975 թվականից ռուսալեզու պարբերականներում՝ «Ռուսական միտք» թերթում, «А-Я» ամսագրում, «Կատալոգ» ալմանախում։
 
1986 թվականին փողոցային ելույթներից մեկից հետո հարկադիր բուժման էր ուղարկվել հոգեբուժարան, որտեղից նրան ազատ էին արձակել երկրի ներսում և դրսում ապրող մշակութային հայտնի գործիչների միջամտության շնորհիվ։
 
Առաջին անգամ Պրիգովը ԽՍՀՄ-ում մասնակցել է խաղարկության 1987 թվականին։ Նրա աշխատանքները ներկայացվել են «Ոչ պաշտոնական արվեստ» (Կրասնոգվարդեյսկի շրջանի ցուցասրահ, Մոսկվա) և «Ժամանակակից արվեստ» (Կուզնեցկի կամուրջի ցուցասրահ, Մոսկվա) նախագծերի շրջանակներում։ 1988 թվականին տեղի է ունեցել Դմիտրի Պեգովի առաջին անհատական ցուցահանդեսը ԱՄՆ-ում՝ Չիկագոյի Ստրուվե պատկերասրահում։ Հետագայում նրա աշխատանքները բազմիցս ցուցադրվել են Ռուսաստանում և նրա սահմաններից դուրս, մասնավորապես՝ Գերմանիայում, Հունգարիայում, Իտալիայում, Շվեյցարիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Ավստրիայում։
 
Պրիգովի առաջին բանաստեղծական ժողովածուն՝ «Հերալդիկական հոգու արցունքները», լույս է տեսել 1990 թվականին «Մոսկվայի աշխատավոր» հրատարակչությունում։ Հետագայում Պրիգովը հրատարակել է «Արյան հիսուն կաթիլ», «Բանաստեղծության երևույթը նրա մահից հետո» բանաստեղծությունների գրքերը և արձակ ստեղծագործությունների գրքերը՝ «Միայն իմ Ճապոնիան»-ը, «Ապրեք Մոսկվայում»-ը։
 
Պրիգովը մեծ թվով տեքստերի, գրաֆիկական աշխատանքների, կոլաժների, ինստալյացիաների, փերֆորմանսների հեղինակ է։

Բազմիցս ցուցադրվել, նկարահանվել է կինոյում, մասնակցել երաժշտական մի շարք նախագծերի։ Նման նախագծերից է եղել «Նկարիչների մոսկովյան ավանգարդիստ» պարոդիական ռոք խումբը։ Խմբի մասնակիցները, իրենց պնդմամբ, ստիպված էին ապացուցել, որ ռուսական ռոքում երաժշտական բաղադրիչը ոչ մի նշանակություն չունի, և որ ունկնդիրները ընդամենը արձագանքում են տեքստի առանցքային բառերին։

1993-1998 թվականներին Պրիգովը բազմիցս հանդես է եկել «НТО Рецепт» ռոք խմբի հետ, որն իր ստեղծագործությունների մեջ օգտագործել է Պրիգովի շարադրանքները։
 
Բանաստեղծության քնարական կերպարները «Միլիցաներ»-ն են և վերացական «Նա»-ն։ Քնարական հերոսները աշխարհին նայում են Խորհրդային բնակչի աչքերով։ Միլիցաների մասին գրելու ոգեշնչումը ստացել է Մոսկվայի Բելյաևոյի քնած շրջանի կյանքից։ 2003 թվականին Պրիգովը Սերգեյ Նիկիտինի հետ վարել է «Գրական Բելյաևո» զբոսանք-երկխոսությունը՝ ցույց տալով իր ստեղծագործության տեսակային և բովանդակալից կետերը։ Պրիգովայի գլխավոր արձակ տեքստերն են անավարտ եռագրության երկու մասերը, որտեղ հեղինակն օգտագործել է արևմտյան նամակի երեք ավանդական ժանրերը՝ ինքնակենսագրությունը («Ապրեք Մոսկվայում» վեպում արտահայտված) և ճանապարհորդի գրությունները («Միայն իմ Ճապոնիան» վեպում արտահայտված)։ Երրորդ վեպը մտածում էր ստեղծել խոստովանության ժանրում։
 
Պրիգովայի բանաստեղծական աշխատանքների ընդհանուր թիվը երեսունհինգ հազարից ավել է։ 2002 թվականից Դմիտրի Պրիգովն իր որդու՝ Անդրեյ Պրիգովի և նրա կնոջ՝ Նատալյա Մալիի հետ մասնակցել է «Prigov Family Group» բաժնետիրական արվեստի խմբի աշխատանքներին։
 
Մահացել է 2007 թվականի հուլիսի 16-ի գիշերը Մոսկվայի 23-րդ հիվանդանոցում՝ սրտի կաթվածից հետո առաջացած բարդությունների հետևանքով։

## Քննադատություն
Ֆրանսիացի Ռեժիս Գեյրոն, Պրիգովայի պոեզիան համեմատելով ռուսական ֆուտուրիզմի պոեզիայի հետ, խոսել է առաջինի մասին․
 

 
Ռուս գրական քննադատներ Օլգա Բարաշն ու Ալեքսանդր Տարասովը խիստ քննադատության են ենթարկել Պրիգովայի գործունեությունը։
 

## Հանրային դիրքորոշում
1996 թվականին եղել է մշակույթի և արվեստի այն գործիչների թվում, որոնք կոչ են արել Ռուսաստանի իշխանություններին դադարեցնել պատերազմը Չեչնիայի դեմ և անցնել բանակցային գործընթացների։

## Ներգրավվածությունը որոշ կազմակերպություններում
* ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ (1975 թվական)
* Ռուսաստանի գրողների միության անդամ (1991 թվական, սեպտեմբեր)
* PEN միջազգային կազմակերպության անդամ (1991 թվական)
* Եղել է «Նոր գրականության լրաբեր» ալմանախի խմբագրական խորհրդի անդամ

## Մրցանակներ
* «Ա. Տեպֆեր» հիմնադրամի Պուշկինյան մրցանակ, Համբուրգ (1993 թվական)
* Գերմանիայի արվեստի ակադեմիայի կրթաթոշակառու (Գերմանական ակադեմիական փոխանակման ծառայություն)
* Բորիս Պաստերնակի անվան մրցանակ (2002 թվական), «Aրտիստը ուժի մեջ» անվանակարգի շրջանակներում

## Անհատական ցուցահանդեսներ
* **2003** թվական - «Մեղմ», Պետր Վոյսի պատկերասրահ, Մոսկվա
* **2006** թվական - «Հրեշաբանություն», Պետր Վոյսի պատկերասրահ, Մոսկվա
* **2008** թվական - «Քաղաքացինե՛ր, մի՛ մոռացեք, խնդրու՜մ եմ», Մոսկվայի ժամանակակից արվեստի թանգարան, Մոսկվա
* **2011** թվական - «Դմիտրի Պրիգով․ Դմիտրի Պրիգով», Էրմիտաժ, Վենետիկի բիենալեի ժամանակակից արվեստի 54-րդ մաս, Վենետիկ
* **2014** թվական - «Դմիտրի Պրիգով. Ռենեսանսից մինչև կոնցեպտուալիզմ և ավելին», Տրետյակովյան պատկերասրահ, Մոսկվա
* **2017** թվական - «Պրիգով․ Մոսկավադա», Գիլարովսկու Կենտրոն, Մոսկվա

## Կինեմատոգրաֆիա (դերասան )
* 1990 թվական - «Տաքսի-բլյուզ»
* 1998 թվական - «Խրուստալյո՛վ, մեքենան»

## Դիսկոգրաֆիա
* 2002 թվական - Սերգեյ Լետով, Ալեքսեյ Բորիսով, Դ․ Ա․ Պրիգով, Օ․ Գ․ Ի․-ի համերգը *«Отделение Выход»*
* 2002 թվական - Տրի Օ․ և Դ․ Ա․ Պրիգովի *«ХОР Рекордз»*
* 2007 թվական - Դմիտրի Ալեքսանդրովիչ Պրիգով․ կարդում է հեղինակը *«1С»*

## Մատենագրություն
### Գրքեր, ալմանախներ
* Стихограммы. — Париж: А-Я, 1985. — 32 с.
* Слезы геральдической души. — М.: Московский рабочий, 1990. — 40 с., 5 000 экз. — ISBN 5-239-00991-0
* Пятьдесят капелек крови. — М.: Текст, 1993. — 112 с., 3 000 экз. — ISBN 5-87106-088-9.
* Явление стиха после его смерти. — М.: Текст, 1995. — 110 с., 2500 экз. — ISBN 5-7516-0049-5.
* Запредельные любовники: Тексты. — М.: АРГО-РИСК, 1995. — 16 с., 100 экз. — ISBN 5-900506-19-3.
* Сборник предуведомлений к разнообразным вещам. — М.: Ad Marginem, 1996. — 304 с., 1000 экз. — ISBN 5-88059-019-4.
* Обращения к народу. — М.: ИЦ Гарант, 1996. — 80 c., 385 экз.
* Написанное с 1975 по 1989. — М.: Новое литературное обозрение, 1997. — 288 с. — ISBN 5-86793-028-9.
* Советские тексты. — СПб: Издательство Ивана Лимбаха, 1997. — 272 с., 3000 экз. — ISBN 5-89059-011-1.
* Подобранный Пригов. — М.: Издательство РГГУ, 1997. — 262 с., 1 000 экз.
* Евгений Онегин Пушкина. — СПб: Красный матрос, 1998. — 56 с.; 2-е изд. СПб: Красный матрос, 2000. — 56 с., 500 экз.
* Написанное с 1990 по 1994. — М.: Новое литературное обозрение, 1998. — 288 с. — ISBN 5-86793-041-6.
* Личное дело №: Литературно-художественный альманах. М.: В/О «Союзтеатр», 1992. С. 39—45, 199—206 (стихи). С. 138—139, 141—142 (художественные работы).
* Личное дело—2: Художественно-поэтический сборник. М.: НЛО, 1999. С. 135— 149 (циклы «Лирические портреты литераторов» и «Ты помнишь, мама»), с. 199—203 (прозаический фрагмент «И это все происходило при мне» [отрывок из романа «Живите в Москве»])
* Русская поэзия. XX век. Антология. — Под редакцией В. А. Кострова. [Д. Пригов; биб. справ. — C. 735—736. (Стихи)]. — : ОЛМА—ПРЕСС, 1999. — 926 с.; В пер.; ил.; 11 000 экз. — ISBN 5-224-00134-X
* Живите в Москве. Рукопись на правах романа. — М.: Новое литературное обозрение, 2000. — 352 с., 3000 экз. — ISBN 5-86793-100-5.
* Только моя Япония (непридуманное). — М.: Новое литературное обозрение, 2001. — 320 с., 5000 экз. — ISBN 5-86793-134-X.
* Исчисления и установления. Стратификационные и конвертационные тексты. — М.: Новое литературное обозрение, 2001. — 320 с. — ISBN 5-86793-161-7.
* Дитя и смерть. — М.: Логос, 2002. — 144 с., 500 экз. — ISBN 5-8163-0035-0.
* Неложные мотивы: Стихи. — М.: АРГО-РИСК; Тверь: KOLONNA Publications, 2002. — 88 с., 300 экз. — ISBN 5-94128-069-6.
* Книга книг. Избранные. — М.: Зебра Е; ЭКСМО, 2002. — 640 с., 4000 экз. — ISBN 5-94663-028-8.
* Три грамматики. — М.: Логос-Альтера, 2003. — 128 с., 1 000 экз. — ISBN 5-98378-005-0.
* Ренат и Дракон (романтическое собрание отдельных прозаических отрывков). — М.: Новое литературное обозрение, 2005. — 640 с., 2000 экз. — ISBN 5-86793-366-0.
* *Пригов Д. А., Шаповал С. И.* Портретная галерея Д.А.П. — М.: Новое литературное обозрение, 2003. — 168 с. — ISBN 5-86793-250-8.
* Разнообразие всего. — М.: ОГИ, 2007. — 288 с., 2000 экз. — ISBN 978-5-94282-392-4.
* Катя китайская (чужое повествование). — М.: Новое литературное обозрение, 2007. — 240 с., 1 500 экз. — ISBN 978-5-86793-554-2.
* Граждане! Не забывайтесь, пожалуйста! Работы на бумаге, инсталляция, книга, перформанс, опера и декламация. Каталог выставки / Сост. Е. Дёготь. — М.: Московский музей современного искусства; Новое литературное обозрение, 2008. — 272 с., 1000 экз. — ISBN 978-5-86793-618-1.
* Живите в Москве. Рукопись на правах романа. 2-е изд. — М.: Новое литературное обозрение, 2009. — 352 с., 2 000 экз. — ISBN 978-5-86793-662-4.
* Ренат и Дракон (романтическое собрание отдельных прозаических отрывков). 2-е изд. — : Новое литературное обозрение, 2011. — 640 с. — 1500 экз. ISBN 978-5-86793-907-6
* Монады. Собрание сочинений в 5-ти т. / Ред-сост. М. Липовецкий. — М.: Новое литературное обозрение, 2013. — 780 с., 3000 экз. — ISBN 978-5-4448-0036-2 (т. 1); ISBN 978-5-4448-0035-5.
* Двадцать один разговор и одно дружеское послание / Сост., вступление, интервью С. Шаповала. — М.: Новое литературное обозрение, 2014. — 264 с. — ISBN 978-5-4448-0169-7.
 
### Շարադրանքների հավաքածուն
* *Дмитрий Александрович Пригов* Собрание сочинений в пяти томах. — Автор проекта Ирина Прохорова. — : Новое литературное обозрение, 2013—2019. — ISBN 978-5-4448-0035-5
** I том. — **Монады**: Как-бы- искренность. — : Новое литературное обозрение, 2013. / ред.-сост. М. Липовецкий. — 780 с.: ил. — 3000 экз. — ISBN 978-5-4448-0036-2 (т. 1)
** II том. — **Москва**: Вирши на каждый день. — : Новое литературное обозрение, 2016. / Куратор проекта М. Липовецкий; ред.-сост. Б. Обермайр, Г. Витте. — : Новое литературное обозрение, 2016. — 952 с.: ил. — 2000 экз. — ISBN 978-5-4448-0037-9 (т. 2)
** III том. — **Монстры**: Чудовищное/Трансцендентное. — : Новое литературное обозрение, 2017. — 950 с.: ил. цв. ил.: — 2000 экз. — ISBN 978-5-4448-0038-6 (т. 3)
**  IV том. — **Места**: Своё/Чужое. — : Новое литературное обозрение, 2019. / Куратор проекта М. Липовецкий; ред.-сост. М. Липовецкий, Ж. Галиева. — 1160 с.: ил. — 1000 экз. — ISBN 978-5-4448-0039-3 (т. 4)
** V том. — **Мысли**: Избранные манифесты, статьи, интервью. — : Новое литературное обозрение, 2019. / Куратор проекта М. Липовецкий; ред.-сост. И. Кукулин,  М. Липовецкий. — 792 с.: ил.: — 1000 экз. — ISBN 978-5-4448-0040-9 (т. 5)
 
*Подробная библиография:* Указатель литературных, визуальных, театральных, кинематографических и иных работ Д.А. Пригова / Сост. И. Ахметьев, Е. Дёготь, А. Урицкий, И. Кукулин, Д. Голынко-Вольфсон; Хронология машинописных «книжечек», хранящихся в домашнем архиве Д.А. Пригова / Подг. Т. Егорова, Д. Голынко-Вольфсон // Неканонический классик: Дмитрий Александрович Пригов (1940—2007): Сб. статей и материалов. — М.: Новое литературное обозрение, 2010. С. 711—769.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Балабанова И.* Говорит Дмитрий Александрович Пригов. — М.: ОГИ, 2001. — 168 с., 3000 экз. — ISBN 5-94282-036-8.
* 
* Дмитрий Александрович Пригов: Сборник статей. — СПб.: Чистый лист, 2012. — 112 с.
* Неканонический классик: Дмитрий Александрович Пригов (1940—2007): Сб. статей и материалов / Под редакцией Е. Добренко, М. Липовецкого, И. Кукулина, М. Майофис. — М.: Новое литературное обозрение, 2010. — 784 с., ил. + DVD-диск — ISBN 978-5-86793-748-5.
* Пригов и концептуализм: Сборник статей и материалов / Сост. Ж. Галиева. — М.: Новое литературное обозрение, 2014. — 336 с.: ил. — ISBN 978-5-4448-0217-5.
* *Ямпольский М.* Пригов: Очерки художественного номинализма. — М.: Новое литературное обозрение, 2016. — 296 с. — ISBN 978-5-4448-0509-1.

## Արտաքին հղումներ
* Դմիտրի Ալեքսանդրովիչի անձնական կայքը
* Դմիտրի Ալեքսանդրովիչ Պրիգով
* Դմիտրի Ալեքսանդրովիչի հրապարակային դասախոսությունը 
* Դմիտրի Ալեքսանդրովիչ Պրիգովը Музея АРТ4 կայքում
* Դմիտրի Ալեքսանդրովիչ Պրիգովը ծաղրական պոեզիայի կայքում
* Հարցազրույց Դմիտրի Ալեքսանդրովիչ Պրիգովի հետ
* Պրիգովի թաղման տեսանյութը
* «Քաղաքացինե՛ր, մի՛ մոռացեք, խնդրում եմ» Պրիգով  վավերագրական ֆիլմ Մշակույթ հեռուստաալիքով։
* "Պատահական՝ անխուսափելի լինելով» Հարցազրույց Դմիտրի Ալեքսանդրովիչ Պրիգովի հետ Նյու-Յորքում (2000 թվական, օգոստոս)։
* Դմիտրի Ալեքսանդրովիչ Պրիգովը ելույթ է ունենում Սամարայի Կինոյի տանը
 

Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային քանդակագործներ
Կատեգորիա:Նոր Դոնսկի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս ժամանակակից արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ