Տեղեկատվական ազատության արշավ

**Տեղեկատվական ազատության արշավ** (), Մեծ Բրիտանիայում տեղեկատվության ազատությունը խթանող և պաշտպանող իրավապաշտպան խումբ, որը ձգտում է ամրապնդել հանրության իրավունքները՝ համաձայն տեղեկատվության ազատության մասին 2000 թվականի օրենքի և դրան առնչվող օրենքների, և դեմ է դրանք թուլացնելու փորձերին: Դա անում է քարոզարշավների, ճեպազրույցների և այլ զեկույցների ու հետազոտությունների հրապարակման միջոցով: Արշավը նաև խորհրդատվություն է տրամադրում հանրությանը և օգնություն է տրամադրում այն մարդկանց, ովքեր վիճարկում են տեղեկատվության բացահայտման անհիմն մերժումները:

Արշավը ոչ առևտրային կազմակերպություն է, որը կապված չէ որևէ քաղաքական կուսակցության հետ։ Այն կառավարում է ոչ գործադիր տնօրենների խորհուրդը: Հիմնականում ֆինանսավորվում է բարեգործական հիմնադրամների դրամաշնորհներից, նվիրատվություններից և ուսուցումից ստացված եկամուտներից: Մորիս Ֆրանկելը կազմակերպության տնօրենն է 1987 թվականից:

## Պատմություն
### 1984-1996 թվական
Արշավը հիմնադրել է  քաղաքացիական ակտիվիստ Դես Ուիլսոնը 1984 թվականին Միացյալ Թագավորությունում տեղեկատվության ազատության մասին օրենքն ապահովելու համար։ Կազմակերպությունն իր գոծունեությունը պաշտոնապես սկսել է 1984 թվականի հունվարի 5-ին՝ այդ ժամանակվա երեք հիմնական ընդդիմադիր կուսակցությունների առաջնորդների և բոլոր կուսակցությունների 150 պատգամավորների աջակցությամբ։ Վարչապետ Մարգարետ Թետչերը, սկզբունքորեն դեմ է հանդես եկել Տեղեկատվության ազատության մասին օրենքին և ասել է, որ իրավականորեն նախարարներին տեղեկատվություն բացահայտել պարտադրելը կթուլացնի նախարարների հաշվետվողականությունը խորհրդարանի առջև։

Արշավն աշխատել են տեղեկատվության ազատության հարցը քաղաքական օրակարգում պահել մինչև ավելի բարենպաստ մթնոլորտի ստեղծումը, միաժամանակ ձգտելով տեղեկատվության նկատմամբ որոշակի իրավունքներ ներդնել մասնավոր անդամների օրինագծերի միջոցով: Արշավի կողմից մշակված և առաջ մղված մի քանի մասնավոր անդամների օրինագծեր հասել են օրենսդրական ակտեր՝ որպես.

* 1987 թվականի անձնական ֆայլեր մուտք գործելու մասին օրենք (անհատների բնակարանային և սոցիալական աշխատանքի ֆայլեր մուտք գործելու մասին)
* 1988 թվականի բժշկական հաշվետվությունների հասանելիության մասին օրենք (գործատուներին կամ ապահովագրողներին տրամադրված բժշկական հաշվետվությունների հասանելիություն)
* 1988 թվականի «Շրջակա միջավայրի և անվտանգության մասին» օրենք
* 1990 թվականի «Առողջապահական գրառումներ մուտք գործելու մասին» օրենք (առողջապահական գրառումներ մուտք գործելու ընդհանուր իրավունք):

Արշավը նաև մշակել է «Պաշտոնական գաղտնիքների մասին» 1911 թվականի օրենքի 2-րդ բաժինը բարեփոխելու օրինագիծ, որը համապարփակ դրույթ էր, որը ցանկացած պաշտոնական տեղեկատվության չարտոնված բացահայտումը որակում էր որպես քրեական հանցագործություն: 1988 թվականին պատգամավոր Ռիչարդ Շեփերդի ներկայացրած «Պաշտոնական տեղեկատվության պաշտպանության մասին» օրինագիծը պետք է փոխարիներ 2-րդ բաժինը ավելի նեղ միջոցառմամբ, որը ներառում էր հանրային շահերի պաշտպանություն: Օրինագիծը մերժվել է, երբ երկրորդ ընթերցման ժամանակ կառավարությունն աննախադեպ ''եռատող մտրակ'' է կիրառել իր կուսակցութայ պատգամավորների վրա՝ պահանջելով դեմ քվեարկել։ Թետչերի պահպանողական կառավարությունն ավելի ուշ՝ 1989 թվականին ներկայացրել է «Պաշտոնական գաղտնիքների մասին» օրենքը, որը չեղյալ է հայտարարել 1911 թվականի օրենքի 2-րդ բաժինը, բայց մերժել է հանրային շահի պաշտպանություն ներառելու բոլոր փորձերը։

1993 թվականի փետրվարին արշավի մասնավոր անդամներն առաջարկել են տեղեկատվության ազատության մասին ամբողջական օրենքի մեկ այլ օրինագիծ՝ «Տեղեկանալու իրավունքի մասին» օրինագիծը, որը ներկայացրել է պատգամավոր Մարկ Ֆիշերը. այն քննարկվել է Համայնքների պալատում ընդհանուր առմամբ 21 ժամ։

Խախտումների մասին տեղեկատվության բացահայտմամբ զբաղվող «Public Concern at Work» բարեգործական կազմակերպության հետ համատեղ Արշավը մշակել է «Հաղորդողների պաշտպանության մասին» օրինագիծը, որը 1995 թվականի սկզբին պատգամավոր Թոնի Ռայթը ներկայացրել է որպես տասը րոպեանոց կանոնակարգի օրինագիծ։ Հանրային հետաքրքրություն ներկայացնող «Հանրային շահերի բացահայտման մասին» օրինագծի վերանայված տարբերակը ներկայացրել է պատգամավոր Դոն Թուհիգը, 1995 թվականի վերջին։ Օրինագիծն անցել է հանձնաժողովի քննարկման փուլը Համայնքների պալատում, նախքան կառավարության կողմից 1996 թվականին քննարկման դնելը։ Լեյբորիստական կուսակցության 1997 թվականի ընդհանուր ընտրություններում հաղթանակից կարճ ժամանակ անց պատգամավոր Ռիչարդ Շեփերդը բարձր տեղ է զբաղեցրել ընտրական քվեաթերթիկում և ներկայացրել է հանրային հետաքրքրություն ներկայացնող «Հանրային շահերի բացահայտման մասին» օրինագիծը, որը ստացել է թագավորական հավանություն 1998 թվականի հուլիսին։

### 1996-2005 թվական
1996 թվականին Թոնի Բլեերը հանձնել է Արշավի ամենամյա մրցանակները և վճռականորեն նվիրվել տեղեկատվության ազատության պաշտպանությանը։ 1997 թվականին Լեյբորիստական կուսակցության ընտրություններից հետո, արշավի նախագահ Ջեյմս Քորնֆորդը նշանակվել է հատուկ խորհրդական Դեյվիդ Քլարկի կողմից, որը կառավարության տեղեկատվության ազատության առաջարկների մշակման համար պատասխանատու նախարարն էր: Սակայն, «Ձեր իմանալու իրավունքը» (CM 3818) լավ ընդունված «*սպիտակ* *գրքից»* (White paper) հետո, Քլարկն ազատվել է այս պաշտոնից, և տեղեկատվության ազատության պատասխանատվությունը փոխանցվել է Ներքին գործերի նախարարություն՝ Ջեք Սթրոուի ղեկավարությամբ։ Ներքին գործերի նախարարությունը հետագայում հրապարակել է տեղեկատվության ազատության մասին օրինագծի նախագիծ, որն ընդունվել է «համընդհանուր թշնամանքով»։

Արշավն առաջատար դեր է խաղացել օրինագծի խորհրդարանական ընդունման ընթացքում դրա մեջ փոփոխություններ առաջարկելու գործում։ Այն նմանատիպ դեր է  խաղացել նաև «Տեղեկատվության ազատության մասին» (Շոտլանդիա) օրենքի հետ կապված, որը թագավորական հավանություն է ստացել 2002 թվականին։

Ջեք Սթրոուն, որպես Ներքին գործերի նախարար, ներկայացրել է օրենսդրությունը՝ գնահատելով Արշավի դերը տեղեկատվության ազատության իրավունքի ստեղծման գործում: Սթրոուն Արդարադատության հանձնաժողովի պատգամավորներին, որոնք զբաղվում էր տեղեկատվության ազատության մասին օրենքի հետօրենսդրական ուսումնասիրությամբ, ասել է, որ Լեյբորիստական կուսակցության մանիֆեստի պարտավորությունը « «Տեղեկատվության ազատության արշավի» անցկացված փայլուն արշավի արդյունք էր»։ Մեկնաբան Պիտեր Ռիդդելը գրել է, որ Արշավն է «հիմնականում պատասխանատու այդ օրենսդրության ներդրման համար»։

### 2005 թվականից սկսած
2005 թվականից ի վեր Արշավը պաշտպանում է «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքը: Օրենքը թուլացնելու փորձերը սկսվել են 2006 թվականին, երբ կառավարությունը հրապարակել է կանոնակարգերի նախագծեր՝ պետական մարմինների համար ծախսերի հիմքով տեղեկատվության ազատության հարցումները մերժելը հեշտացնելու համար։ Դրան հաջորդել են սկզբում խորհրդարանի ծախսերը օրենսդրությունից հանելու առանձին քայլերը և ապա պատգամավորների ծախսերը հանելու քայլերը։ Նաև ճնշում է գործարվել կաբինետի փաստաթղթերի հասանելությունը բացառելու համար, բացառել քաղաքականության մասին բոլոր քննարկումները և սահմանել վճարներ հարցումների համար։ Արշավը դեմ է եղել այս բոլոր մինչ այժմ անհաջող նախաձեռնություններին, չնայած 2010 թվականին թագավորական ընտանիքի մասին տեղեկատվության ազատությունը խիստ սահմանափակելու միջոցներ է ձեռնարկվել։

Արշավը շարունակում է պնդել «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքում բարելավումների ուղղությամբ։ Մասնավորապես՝
* ապահովել, որ տեղեկատվության ազատության մասին օրենքը կիրառվի հանրային ծառայություններ մատուցող կապալառուների նկատմամբ
* սահմանել ավելի խիստ ժամկետներ հարցումներին պատասխանելու և դրանք ավելի արդյունավետ կերպով կիրառելու համար
* օրենքի կիրառումը տարածել հանրային շահ ներկայացնող «բացարձակ» բացառությունների ստուգման վրա
* թույլ տալ հարցատուներին նշել, որ նրանք ցանկանում են փաստաթղթերի իրական պատճեններ մուտք ունենալ, այլ ոչ թե միայն դրանցում առկա տեղեկատվություն ստանալու հնարավորություն
* երկարաձգել 6-ամսյա ժամկետը, որի ընթացքում Տեղեկատվության հանձնակատարը կարող է քրեական հետապնդում իրականացնել այն մարմինների նկատմամբ, որոնք դիտավորյալ ոչնչացնում են պահանջվող գրառումները. կառավարությունը համաձայնել է այս փոփոխությանը 2012 թվականին, սակայն այն դեռևս չի իրականացվել։
Արշավի կողմից բարձրացված պայմանագրային իրավիճակների օրինակները, որոնք դուրս են տեղեկատվության ազատության մասին օրենսդրության շրջանակից, մեջբերել է պատգամավոր Ջոն Հեմինգը, երբ նա 2014 թվականին ներկայացրել է «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքում առաջարկվող փոփոխություն, որը վերաբերում է պետական մարմինների կապալառուներին և ենթակապալառուներին։ Նա անդրադարձել է քաղաքային կապալառուի վարձած ճանապարհային տեսուչների տված, ապա վերաքննիչ բողոքարկման արդյունքում չեղյալ հայտարարված կայանման տուգանքների վերաբերյալ հարցումներին։ Հեմինգը կրկնել է Ֆրանկելի այն տեսակետը, որ յուրաքանչյուր աութսորսինգային պայմանագիր «նվազեցնում է հանրության տեղեկատվության հասանելիությունը՝ «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքում առկա այս սողանցքի պատճառով»։

## Աջակցության աշխատանք
Արշավը հանրությանը խորհրդատվություն է տրամադրել տեղեկատվության ստանալու իրավունքների վերաբերյալ և հրապարակել է «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքի և դրան առնչվող օրենքների վերաբերյալ կարճ ուղեցույց: Այն օգնում է նրանց, ում տեղեկատվություն չի տրամադրվել։ Այն կարևոր դեր է խաղացել Դատարանի մի շարք հաջողված բողոքարկումներում, որոնք վերաբերում են ոստիկանության կողմից սպանության զոհի ընտանիքին տեղեկատվություն չտրամադրելուն, հիվանդանոցում մահվան մասին հարազատներին տեղեկատվություն չտրամադրելուն, թունավոր հողի աղտոտմանը, պատգամավորի քաղաքականության վերաբերյալ նամակագրության չտրամադրելուն այն կեղծ հիմքերով, որ բացահայտումը կխախտի նրա անձնական կյանքը, և այն որոշման չեղարկմանը, որը կմտցներ գաղտնիության բոլորովին նոր շերտ Օմբուդսմենի հետաքննությունների վերաբերյալ: Այն օգնում է դիմողին հասնել նախարարական վետոյի դատական ​​վերանայման, որը խոչընդոտում էր բարձր արագության՝ HS2 երկաթուղային կապի վերաբերյալ զեկույցի հրապարակմանը:

Կազմակերպությունը վերջերս միջամտել է Գերագույն դատարանի երկու գործերի՝ «Մեդիաների իրավական պաշտպանության նախաձեռնության» հետ միասին՝ պաշտպանելով «Թայմս» թերթի, ի վերջո, անհաջող փաստարկը, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 10-րդ հոդվածը ներառում է տեղեկատվության ազատության իրավունք և պաշտպանելով «Գարդիան» թերթի կառավարության կողմից տեղեկատվության ազատության մասին օրենքում նախարարական վետոյի կիրառման դեմ առարկությունը՝ այն ժամանակվա արքայազն Չարլզի փաստաբանական նամակագրության՝ այսպես կոչված «Սև սարդ» հուշագրերի, հրապարակումը կառավարական գերատեսչությունների հետ խոչընդոտելու համար։

Արշավը կազմակերպում է ուսուցում տեղեկատվության ազատության իրավունքի օգտագործման վերաբերյալ: Այն նաև կազմակերպում է տեղեկատվության ազատության հարցերով զբաղվող պաշտոնյաների համար կանոնավոր ուսումնական դասընթացներ՝ տեղեկատվության ազատության իրավունքի նախադեպային իրավունքի վերջին զարգացումների վերաբերյալ:

## 30-ամյակ

2015 թվականի հունվարին արշավը նշել է իր 30-ամյակը ARTICLE 19-ի կողմից Ազատ խոսքի կենտրոնում կազմակերպված միջոցառմամբ, որտեղ ելույթ են ունեցել Իան Հիսլոփը և Դես Ուիլսոնը: Այս առիթի կապակցությամբ արտադրվել են քաղաքական ծաղրանկարիչ Սթիվ Բելի նկարազարդած շապիկները, որոնց վրա պատկերված էր Թոնի Բլեերը (ով FOI-ի ներդրումը բնութագրել էր որպես իր ամենամեծ սխալներից մեկը)։

## Գրականություն մեջ
«Այո, նախարար» հիթային հեռուստասերիալում սըր Առնոլդ Ռոբինսոնի կերպարը ստանձնում է տեղեկատվության ազատության արշավի նախագահությունը, և «Այո, վարչապետը» հեռուստասերիալում պարբերաբար հայտնվում է այս դերում՝ ավելի հաճախ օգտագործելով այն սըր Համֆրիին օգնելու համար կառավարությանը վնասող նյութեր արտահոսելու հարցում (երբ նա վստահ է, որ արտահոսած տեղեկատվությունը սխալ է):

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայքէջ

Կատեգորիա:Իրավապաշտպան կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Խոսքի ազատություն
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիա
Կատեգորիա:Տեղեկատվական անվտանգություն
Կատեգորիա:Քաղաքական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Քաղաքական շահերի խմբեր
Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունքներ և ազատություններ