Դեկոնջեստանտ

**Դեկոնջեստանտ** կամ **քթային դեկոնջեստանտ**, դեղամիջոցի տեսակ, որն օգտագործվում է վերին շնչուղիներում քթային անցուղիների մասնակի կամ լրիվ խցանումը թեթևացնելու համար։ Դեկոնջեստանտ դեղամիջոցների մեծ մասի ակտիվ բաղադրիչը կա՛մ պսևդոէֆեդրինն է, կա՛մ ֆենիլեֆրինը (վերջինիս արդյունավետությունը վիճելի է): Ներքթային եղանակով կիրառվող կորտիկոստերոիդները նույնպես կարող են կիրառվել որպես դեկոնջեստանտ, իսկ հակահիստամինային դեղամիջոցները՝ քթահոսությունը, քթի քորը և փռշտոցը մեղմելու համար։

Նոսր լուծույթի (0.05-0.1%) տեսքով տեղային կիրառման դեպքում դեկոնջեստանտներն առաջացնում են անոթասեղմում:

Դեկոնջեստանտների երկարատև կանոնավոր օգտագործումը հանգեցնում է լորձաթաղանթի թարթչային ֆունկցիայի խաթարման՝ կայուն անոթասեղմման պատճառով առաջանում է ատրոֆիկ ռինիտ և անօսմիա (հոտառության կորուստ):

Դեկոնջեստանտները՝ քթի լորձաթաղանթից ներծծվելով, առաջացնում են համակարգային ազդեցություն, հիմնականում խթանում են կենտրոնական նյարդային համակարգը և բարձրացնում արյան ճնշումը: Զարկերակային գերճնշում ունեցող հիվանդները և մոնոամին օքսիդազի (ՄԱՕ) ինհիբիտորներ ստացողները պետք է զգուշությամբ օգտագործեն այս դեղամիջոցները, քանի որ դրանց համաժամանակյա կիրառումը կարող է հանգեցնել հիպերտոնիկ կրիզի։

Խորխաբեր դեղամիջոցները, ինչպիսին է գվայֆենեզինը, իրենց ազդեցությամբ նմանատիպ են դեկոնջեստանտներին, այսինքն օգնում են մաքրել քթի խոռոչի լորձը:

## Բժշկական կիրառություններ
Դեկոնջեստանտ դեղամիջոցներն օգտագործվում են ալերգիաների, վարակների, ինչպիսիք են սովորական մրսածությունը, գրիպը և սինուսիտները, քթի պոլիպների դեպքում՝ քթային անցուղիների խցանումը թեթևացնելու համար։ Դրանք նաև օգտագործվում են շաղկապենաբորբի բուժման ժամանակ կարմրությունը նվազեցնելու համար:

## Ֆարմակոլոգիա
Դեղամիջոցների մեծ մասը գործում է նորէպինեֆրինի (նորադրենալին) և էպինեֆրինի (ադրենալին) կամ ադրենէրգիկ ակտիվությունը բարձրացնելու միջոցով՝ խթանելով α1-ադրենէրգիկ ընկալիչը, ինչը բերում է անոթների կծկման (անոթասեղմում)։ Քթի լորձաթաղանթի, կոկորդի և քթի հարակից խոռոչների արյան անոթների անոթասեղմման արդյունքում այդ հատվածներում բորբոքումը (այտուցվածությունը) և լորձի արտադրումը նվազում է։

Դեկոնջեստանտ քթի ցողացիրները և աչքի կաթիլները հաճախ պարունակում են օքսիմետազոլին և օգտագործվում են տեղային անոթասեղմման համար: Պսևդոէֆեդրինն անուղղակիորեն ազդում է ադրենէրգիկ համակարգի ընկալիչների վրա, մինչդեռ ֆենիլեֆրինը և օքսիմետազոլինն ուղղակի ագոնիստներ են։ Այս դեղամիջոցների համակարգային ազդեցություններից է անոթասեղղման միջոցով արյան ճնշման բարձրացումը, այդ իսկ պատճառով զարկերակային գերճնշում ունեցող մարդկանց խորհուրդ է տվում խուսափել այս դեղամիջոցներից։ Բացի արյան ճնշման բարձրացումից, տարածված կողմնակի ազդեցություններից են անքնությունը, տագնապը, գլխապտույտը, գրգռվածությունը և նյարդայնությունը:

Դեկոնջեստանտ քթի ցողացիրները և աչքի կաթիլները արագորեն առաջացնում են տախիֆիլաքսիա (դեղամիջոցի նկատմամբ արձագանքի արագ նվազում կարճ ժամանակահատվածում կրկնակի դեղաչափերից հետո): Խորհուրդ չի տրվում երկարատև օգտագործում, քանի որ այս դեղամիջոցները կորցնում են իրենց արդյունավետությունը մի քանի օր անց:

## Դեղամիջոցների ցանկ
### Նորէպինեֆրին արտազատող դեղամիջոցներ

#### Տարածված կամ լայնորեն կիրառվող
* Էֆեդրին-որոշ երկրներում վաճառվում է դեղատոմսով
* Լևոմեթամֆետամին (լևմեթամֆետամին)
* Ֆենիլպրոպանոլամին
* Պրոպիլհեքսեդրին (Բենզեդրեքս)
* Պսևդոէֆեդրին (Սուդաֆեդ)-որոշ երկրներում վաճառվում է դեղատոմսով
* Պսևդոէֆեդրին/լորատադին (Կլարիտին-D)-համակցված կիրառում հակահիստամինայինների շարքին պատկանող լորատադինի հետ։

#### Հազվադեպ կամ կիրառումը դադարեցված
* Ամֆետամին (նախկինում վաճառվում էր Բենզեդրին անվանմամբ, ներկայումս որոշ երկրներում վաճառվում է դեղատոմսով)
* Ցիկլոպենտամին
* Մեֆենտերմին
* Մեթիլհեքսանամին
* Թուամինոհեպտան։

### α-ադրեներգիկ ընկալիչների ագոնիստներ
#### Տարածված կամ լայնորեն կիրառվող

* Նաֆազոլին
* Օքսիմետազոլին
* Ֆենիլեֆրին
* Սինեֆրին
* Տետրիզոլին
* Քսիլոմետազոլին։

#### Հազվադեպ կամ կիրառումը դադարեցված
* Կորբադրին (լևոնորդեֆրին)
* Էպինեֆրին (ադրենալին)
* Ֆենօքսազոլին
* Մեթիզոլին
* Նորէպինեֆրին (նորադրենալին)
* Թիմազոլին։

### Կորտիկոստերոիդներ
Կորտիկոստերոիդների թվին են պատկանում հետևյալ դեղամիջոցները.
* Բեքլոմետազոնի դիպրոպիոնատ (Բեկոնազ)
* Բուդեսոնիդ (Ռինոկորտ)
* Ցիկլեսոնիդ (Օմնարիս, Զետոննա)
* Դեքսամետազոն
* Ֆլունիզոլիդ (Նազարել)
* Ֆլուտիկազոն
* Ֆլուտիկազոնի ֆուրոատ (Վերամիստ)
* Ֆլուտիկազոնի պրոպիոնատ (Ֆլոնազ)
* Ազելաստին/ֆլուտիկազոն (Դիմիստա)-համակցված կիրառում հակահիստամինայինների շարքին պատկանող ազելաստինի հետ
* Մոմետազոնի ֆուրոատ (Նազոնեքս)
* Պրեդնիզոլոն
* Տիքսոկորտոլ (Պիվալոն)
* Տրիամցինոլոնի ացետոնիդ (Նազակորտ, Ալլերնազ)։

### Այլ դեղամիջոցներ
#### Տարածված կամ լայնորեն կիրառվող

* Սալին (նատրիումի քլորիդի ջրային լուծույթ)։

#### Հազվադեպ կամ կիրառումը դադարեցված
* Կաֆամինոլ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դեղագիտություն
Կատեգորիա:Դեղեր
Կատեգորիա:Քթաբանություն