Կարմիր աչք

**Կարմիր աչք,** վիճակ, երբ աչքը կարմրած տեսք ունի հիվանդության կամ վնասվածքի հետևանքով։ Սովորաբար դա պայմանավորված է շաղկապենու մակերեսային արյունատար անոթների արնալցմամբ  և արտահայտվածությամբ, ինչը կարող է առաջանալ հենց դրանց կամ հարակից կառուցվածքների խանգարումների պատճառով։ Ամենահաճախ հանդիպող և համեմատաբար ոչ ծանր պատճառներից են շաղկապենաբորբը և ենթաշաղկապենային արյունազեղումը։

Վարումը ներառում է գնահատում՝ պարզելու համար, արդյոք անհրաժեշտ է անհետաձգելի միջամտություն (ներառյալ՝ ուղեգրում մասնագետի մոտ), թե հնարավոր է բուժումն իրականացնել առանց լրացուցիչ ռեսուրսների կիրառման։

Ճեղքավոր լամպով (slit lamp) հետազոտությունn անփոխարինելի է ախտորոշման համար, սակայն սկզբնական գնահատումը կարելի է կատարել մանրակրկիտ անամնեզի հավաքմամբ, տեսողության ստուգմամբ (տեսողական սրություն) և գրիչ-լապտերի միջոցով աչքի զննմամբ (penlight examination)։

## Ախտորոշում

Որոշակի նշաններ և ախտանշաններ կարող են վկայել, որ պատճառը լուրջ է և պահանջում է անհապաղ միջամտություն։

Նման յոթ հիմնական նշաններն են․

* տեսողության սրության նվազում
* թարթչային գերարնալցում
* եղջերաթաղանթի ախտաբանական փոփոխություններ, ներառյալ՝ այտուց կամ պղտորում («եղջերաթաղանթի մշուշ»)
* եղջերաթաղանթի ներկում
* բբի ոչ նորմալ փոփոխություններ, ներառյալ՝ բբի չափի շեղումներ
* ոչ նորմալ ներակնային ճնշում
* ուժեղ ցավ։

Ամենաօգտակար ախտորոշիչ նշաններից են՝ կարմիր աչքի բբի փոքր չափը՝ համեմատած հակառակ (ոչ կարմրած) աչքի հետ, ինչպես նաև լույսի նկատմամբ բարձր զգայունությունը։

### Տեսողության սրության նվազում
Կարմիր աչքի դեպքում տեսողության սրության նվազումը վկայում է լուրջ ակնաբուժական հիվանդության առկայության մասին, ինչպիսիք են՝ կերատիտը, ծիածանաբորբը և գլաուկոման։ Այն երբեք չի հանդիպում պարզ շաղկապենաբորբի ժամանակ, եթե չկա ուղեկցող եղջերաթաղանթի ախտահարում։

### Թարթչային գերարնալցում
Թարթչային գերարնալցումը սովորաբար առկա է եղջերաթաղանթի բորբոքման, ծիածանաբորբի կամ սուր գլաուկոմայի դեպքում, սակայն բնորոշ չէ պարզ կոնյուկտիվիտին։ Թարթչային գերարնալցումն իրենից ներկայացնում է կարմիր կամ մանուշակագույն երանգով օղակաձև գերարնալցում, որը տարածվում է եղջերաթաղանթի շուրջը։

### Եղջերաթաղանթի ախտաբանական փոփոխություններ
Եղջերաթաղանթը պետք է լինի թափանցիկ, որպեսզի լույսը կարողանա անցնել դեպի ցանցաթաղանթ։ Վնասվածքի, ինֆեկցիայի կամ բորբոքման հետևանքով կարող է զարգանալ պղտորության օջախ, որը տեսանելի է գրիչ-լապտերի կամ ճեղքավոր լամպի միջոցով իրակացվող հետազոտությամբ։ Հազվադեպ այդ պղտորությունը կարող է լինել բնածին։ Որոշ հիվանդների մոտ առկա է ընտանեկան անամնեզ եղջերաթաղանթի զարգացման խանգարումների վերաբերյալ, որոնք տարիքի հետ կարող են ունենալ պրոգրեսիվ ընթացք։ Սակայն շատ ավելի հաճախ կոնտակտային լինզաների սխալ կամ ոչ պատշաճ օգտագործումը հանդիսանում է հրահրող գործոն։ Ցանկացած պարագայում նման վիճակը համարվում է պոտենցիալ լուրջ խնդիր և երբեմն պահանջում է անհապաղ բուժում, իսկ եղջերաթաղանթի պղտորությունները կուրության չորրորդ ամենատարածված պատճառն են աշխարհում։ Պղտորությունները կարող են լինել կերատիկ՝ պայմանավորված բորբոքային բջիջների կուտակմամբ, մշուշային՝ առավել հաճախ եղջերաթաղանթի այտուցի հետևանքով, կամ տեղայնացված, ինչպես՝ եղջերաթաղանթի խոցի կամ կերատիտի դեպքում։ Եղջերաթաղանթի էպիթելի ամբողջականության խախտումները կարող են հայտնաբերվել աչքի ֆլուորեսցեինային ներկման միջոցով և մանրակրկիտ դիտմամբ կոբալտ-կապույտ լույսի ներքո։ Էպիթելի խախտված հատվածները ներկվում են կանաչ գույնով, ինչը վկայում է եղջերաթաղանթի էպիթելի վնասման մասին։ Նման խանգարումները կարող են պայմանավորված լինել եղջերաթաղանթի բորբոքային գործընթացներով կամ ֆիզիկական վնասմամբ, օրինակ՝ օտար մարմնի ներթափանցմամբ։

### Բբի ոչ նորմալ փոփոխություններ
Իրիդոցիկլիտի դեպքում (ծիածանաթաղանթի և թարթիչային մարմնի համատեղ բորբոքում) ախտահարված աչքի բիբը լինում է փոքր, համեմատած չախտահարված աչքի բբի հետ, ինչը պայմանավորված է ծիածանաթաղանթի սեղմիչ մկանի ռեֆլեքսային սպազմով։ Ընդհանուր առմամբ շաղկապենաբորբը չի ազդում բբերի վրա։ Սուր փականկյուն գլաուկոմայի դեպքում բիբը սովորաբար լինում է միջին դիրքում ֆիքսված, հաճախ՝ օվալաձև, և լույսին արձագանքում է դանդաղ կամ ընդհանրապես չի արձագանքում։

Առջևի խցիկի մակերեսային խորությունը կարող է ցույց տալ գլաուկոմայի մի ձևի (նեղ անկյուն) նախատրամադրվածություն, սակայն դրա որոշման համար պահանջվում է ճեղքավոր լամպով հետազոտություն կամ այլ հատուկ տեխնիկա։ «Կարմիր աչքի» առկայության դեպքում մակերեսային առաջային խցիկը կարող է վկայել սուր գլաուկոմայի մասին, որն անհապաղ ուշադրություն է պահանջում։  

### Ներակնային ճնշման ոչ նորմալ փոփոխություններ
Ներակնային ճնշումը պետք է չափվի որպես ստանդարտ տեսողական օրգանի հետազոտության մաս։ Այն սովորաբար բարձրանում է միայն իրիդոցիկլիտի կամ սուր փականկյուն գլաուկոմայի դեպքում, բայց ոչ համեմատաբար բարորակ վիճակների ժամանակ։ Իրիտի և թափանցող տրավմատիկ աչքային վնասվածքների դեպքում ներակնային ճնշումը սովորաբար նվազած է։ 
### Ուժեղ ցավ
Շաղկապենաբորբով հիվանդները կարող են նշել թեթև գրգռվածություն կամ քերծոցի զգացում, սակայն երբեք ուժեղ ցավ, որը բնորոշ է ավելի լուրջ հիվանդություններին, ինչպիսիք են՝

կերատիտը, եղջերաթաղանթի խոցը, ծիածանաբորբը կամ սուր գլաուկոման։ 
### Դիֆերենցիալ ախտորոշում
Բազմաթիվ պատճառներից ամենահաճախ հանդիպողը շաղկապենաբորբն է։

Մյուս պատճառներն են՝
### Սովորաբար ոչ անհապաղ միջամտություն պահանջող

* աչքերի օդակաթիլային գրգռիչներ
* կոպաբորբ — կոպերի սովորաբար քրոնիկական բորբոքում՝ թեփոտմամբ, որը երբեմն կարող է ինքնուրույն անցնել
* դեղեր-դեղանյութերի օգտագործում կամ ժամանցային (հաճույքի նպատակով օգտագործվող) թմրանյութերի կիրառում
** մարիխուանա
* չոր աչքի համախտանիշ — պայմանավորված է արցունքի արտադրության նվազումով կամ արցունքային թաղանթի գոլորշիացման ավելացմամբ, ինչը կարող է առաջացնել գրգռվածություն և կարմրություն
* ենթաշաղկապենային արյունազեղում — երբեմն տեսողականորեն տպավորիչ, սակայն սովորաբար անվնաս արյունազեղում կոնյուկտիվայի տակ, առավել հաճախ պայմանավորված փոքր, փխրուն անոթների ինքնաբերական պատռմամբ, օրինակ՝ հազի կամ փռշտոցի ժամանակ
* բորբոքված թևակերպ փառ — կոնյուկտիվայի բարորակ, եռանկյունաձև, հորիզոնական աճ, որը ծագում է ներքին կողմից՝ վերին և ստորին կոպերի շփման մակարդակում, կապված արևի ճառագայթման, ցածր խոնավության և փոշու ազդեցության հետ։ Ավելի հաճախ հանդիպում է որոշ մասնագիտություններում, օրինակ՝ գյուղատնտեսության և եռակցման ոլորտներում:
* բորբոքված պինգվեկուլա — դեղնավուն-սպիտակ կուտակում շաղկապենու վրա՝ եղջերաթաղանթի և սկլերայի միացման հատվածի մոտ։ Առավել տարածված է արևադարձային կլիմայում՝ բարձր ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման պայմաններում։ Թեև անվնաս է, երբեմն կարող է բորբոքվել
* հոգնածություն
* էպիսկլերիտ — աչքի «սպիտակ» հատվածի առավել հաճախ թեթև բորբոքային վիճակ, որն ի տարբերություն սկլերիտի, կապված չէ աչքային բարդությունների հետ և լավ արձագանքում է տեղային բուժմանը, օրինակ՝ հակաբորբոքային կաթիլներին։

### Սովորաբար անհապաղ միջամտություն պահանջող

* սուր փակ անկյուն գլաուկոմա— ենթադրում է տեսողական նյարդի վնասում՝ անդառնալի տեսողության կորստի վտանգով, որը կարող է լինել մշտական, եթե ժամանակին չբուժվի։ Պատճառը ներակնային ճնշման կտրուկ բարձրացումն է։ Ոչ բոլոր գլաուկոմաներն են սուր, և ոչ բոլոր ձևերն են ուղեկցվում ներակնային ճնշման բարձրացմամբ
** աչքի վնասվածք
** կերատիտ— եղջերաթաղանթի աչքի («պատուհանի») պոտենցիալ լուրջ բորբոքում կամ վնասում, որը հաճախ ուղեկցվում է ուժեղ ցավով, լույսի անհանդուրժողականությամբ և տեսողության վատթարացմամբ։ Պատճառները բազմազան են, ներառյալ վիրուսային ինֆեկցիաները։ Կոնտակտային լինզաներից առաջացած վնասումը կարող է հանգեցնել կերատիտի
** Ծիածանաթաղանթի բորբոքում — ծիածանաթաղանթը թարթիչային մարմնի և բուն անոթաթաղանթի հետ միասին կազմում է անոթաթաղանթը՝ աչքի միջին, պիգմենտավորված շերտը։ Այս շերտի բորբոքումը (ուվեիտ) պահանջում է անհապաղ հսկողություն և գնահատվում է, որ Միացյալ Նահանգներում կուրության մոտ 10 %-ի պատճառ է հանդիսանում
** սկլերիտ — լուրջ, հաճախ ցավոտ բորբոքային վիճակ, որը կարող է հանգեցնել մշտական տեսողության կորստի։ Դեպքերի մոտ կեսում պատճառը մնում է անհայտ, իսկ 30–40 %-ի դեպքում առկա է հիմքում ընկած համակարգային աուտոիմուն հիվանդություն
** տզերով փոխանցվող հիվանդություններ, օրինակ՝ բծավոր տիֆ — աչքը առաջնայնորեն չի ախտահարվում, սակայն շաղկապենաբորբի առկայությունը՝ ջերմության և ցանի հետ միասին, կարող է օգնել ախտորոշմանը համապատասխան կլինիկական պայմաններում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Աչքի հիվանդություններ