ԽՍՀՄ Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի ստուգողական-ֆիլտրացիոն ճամբարներ

**ԽՍՀՄ Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի ստուգողական-ֆիլտրացիոն ճամբարներ** () ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ-ի (Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատ) հատուկ հաստատություններ, որոնք նախատեսված էին գերմանական գերության մեջ հայտնված, գրավյալ տարածքներում գտնված, ինչպես նաև դաշնակից բանակների կազմում և եվրոպական Հակաֆաշիստական դիմադրության շարժամ կազմավորումներում կռված անձանց ստուգման և ընտրության համար։

## Պատմություն
ԽՍՀՄ Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի ստուգողական-ֆիլտրացիոն ճամբարները ստեղծվել են 1941 թվականի դեկտեմբերին: Մինչև 1945 թվականի փետրվարի 20-ը կոչվել են ԽՍՀՄ Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի հատուկ ճամբարներ։

1941 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1944 թվականի հուլիս ենթարկվում էին ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ-ի ռազմագերիների և ինտերնացվածների հարցերով վարչությանը։ 1944 թվականի հուլիսի 19-ին հանձնվել են ԳՈՒԼԱԳի իրավասությանը։ ՆԳԺԿ-ի հատուկ ճամբարների գծով ԳՈՒԼԱԳի պետի տեղակալ է նշանակվել պետական անվտանգության գնդապետ Գ. Մ. Գրանովսկին։ 1944 թվականի օգոստոսի 28-ին ԳՈՒԼԱԳի հատուկ ճամբարների բաժնի հիման վրա ստեղծվել է ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ-ի հատուկ ճամբարների ինքնուրույն բաժին, որը ղեկավարել է պետական անվտանգության գնդապետ Ն. Ի. Շիտիկովը։

1945 թվականի հունվարին ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ-ի հատուկ ճամբարների բաժինը վերանվանվել է ԽՍՀՄ ՆԳԺԿ-ի ստուգողական-ֆիլտրացիոն ճամբարների բաժին (ՍՖՃԲ), որի պետը մնացել է Ն. Ի. Շիտիկովը։

Ստուգման ենթարկվող անձինք պաշտոնական փաստաթղթերում հաճախ կոչվում էին «նախկին զինծառայողներ»։

1941 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1944 թվականի հուլիսը ՆԳԺԿ-ի հատուկ ճամբարներով անցել է 85,368 հոգի «հատուկ կոնտինգենտ»՝

* 1942 թվական - 2,081
* 1943 թվական - 7,628
* 1944 թվականի հունվար-հուլիս - 75,659 մարդ։

Ըստ կազմի՝

* Կարմիր բանակի զինծառայողներ, որոնք գտնվել են գերության կամ շրջապատման մեջ - 328,365 մարդ
* Ոստիկաններ, ավագներ և օկուպացիոն իշխանությունների այլ աջակիցներ - 25,571
* Զինապարտ տարիքի քաղաքացիական անձինք, որոնք գտնվել են հակառակորդի զբաղեցրած տարածքում - 21,432

Նույն ժամանակահատվածում՝

* Ստուգվել և փոխանցվել է շրջանային զինկոմիսարիատներին - 233,887 մարդ (62.3%)
* Ուղարկվել է տասնհինգ գրոհային գումարտակների ձևավորման համար - 12,808 (3.4%)
* Փոխանցվել է պաշտպանական արդյունաբերության մշտական կադրերին - 20,284 (5.4%)
* Ձերբակալվել և դատապարտվել է - 11,658 մարդ (3.1%)
* Տվյալներ չկան - 96,731 մարդ (25.7%)

Ավելի ուշ տվյալների համաձայն, ստուգում անցած անձանցից 78-79%-ը վերադարձվել է գործող բանակ։

Ստուգողական-ֆիլտրացիոն ճամբարները չեն դադարեցրել իրենց գործունեությունը ո՛չ 1944 թվականի հուլիսից հետո, ո՛չ էլ Գերմանիայի կապիտուլյացիայից հետո։ Դրանք հեղեղվել են կարմիրբանակային ռազմագերիների և *օստարբայտերների* հոսքով։ Արդյունքում ֆիլտրացիոն ճամբարները գործել են պատերազմից հետո ևս մի քանի տարի՝ ապահովելու ռեպատրիացիայի միջոցառումները։

ԽՍՀՄ ՆԳՆ-ի 1946 թվականի ապրիլի 6-ի հրամանով, ԽՍՀՄ Ժողկոմխորհի 1945 թվականի դեկտեմբերի 21-ի որոշման հիման վրա, ստուգողական-ֆիլտրացիոն ճամբարները լուծարվել են, որի հետ կապված՝

* Գերմանական շարային ստորաբաժանումներում ծառայած անձանց, վլասովականների, լեգեոներների և ոստիկանների նկատմամբ, որոնց մասով հաստատվել է այդ գերմանական կազմավորումներում և ոստիկանական մարմիններում գտնվելը և ծառայությունը, ձևակերպվել են որոշումներ 6 տարով բնակության ուղարկելու մասին։
* Կարմիր բանակի նախկին զինծառայողները, որոնք վերականգնվել են ստուգման ընթացքում և պիտանի են շարային ծառայության համար, ուղարկվել են ԳՈՒԼԱԳի ռազմականացված պահպանության համալրման համար։
* Ակտավորված հաշմանդամները, որոնք բացարձակապես անընդունակ են որևէ ֆիզիկական աշխատանքի, ուղարկվել են իրենց նախկին կամ իրենց ընտրած բնակության վայր, բացառությամբ ռեժի տակ գտնվող մարզերի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ
Կատեգորիա:Համակենտրոնացման ճամբարներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմ
Կատեգորիա:Ռազմագերիներ