Կրիժնա յամա

**Խաչ քարանձավ** կամ **Կրիժնա յամա** (*, *), որը նաև կոչվում է **Սառը քարանձավ Խաչ լեռան տակ** (**'), ջրային [[քարանձավ]] [[Սլովենիա]]յի Լոժ հովտում, Լոժի կարստային հովտի, [[Ցերկնիցա (լիճ)|Ցերկնիցայի կարստային դաշտի]] և Բլոկե կարստային [[սարավանդ]]ի միջև ընկած տարածքում։ Քարանձավը անվանակոչվել է Պոդլոժ գյուղում գտնվող մոտակա Սուրբ Խաչ (Կրիժնա) եկեղեցու անունով: Քարանձավը հատկապես հայտնի է իր [[Ստորգետնյա լիճ|ստորգետնյա լճերի]] շղթայով։

Չափազանց դանդաղ ավելացող կրային կազմավորումները (մինչև 0.1 մմ տարեկան) և դրանց փխրունությունը քարանձավում լայնածավալ զբոսաշրջության հիմնական խոչընդոտն են և զբոսաշրջիկների մուտքը քարանձավի ջրածածկ հատված թույլատրվում է օրական ընդամենը չորս զբոսաշրջիկների։ Արդյունքում, Խաչ քարանձավը Սլովենիայում հանրության համար բացված լավագույն պահպանված քարանձավներից մեկն է մնում։

Քարանձավն այցելությունների համար պատրաստ է եղել 1950-ական թվականներին Լոժի հովտի զբոսաշրջային ասոցիացիայի շնորհիվ։ Ավելի ուշ քարանձավն անցել է Լյուբլյանայի քարանձավային հետազոտությունների ընկերության հսկողության տակ։ 1990-ական թվականներից ի վեր Խաչ քարանձավի բարեկամների ասոցիացիան (**') ձեռնակել է պահպանությունը:

Խաչ քարանձավը կենսաբազմազանության առումով աշխարհում չորրորդ ամենամեծ քարանձավային էկոհամակարգն ունի՝ իր 45 տեսակ օրգանիզմներով, որոնցից մի քանիսը հայտնաբերվել են միայն 2000 թվականին:

Կրիժնա քարանձավն առաջին անգամ փաստաթղթավորվել է 1832 թվականին, բայց քարանձավի ամենագեղեցիկ մասը, որը ներառում է ստորգետնյա լճեր և գետերի անցումներ, առաջին անգամ ուսումնասիրել են սլովենացի քարանձավագետները 1926 թվականից հետո:

2024 թվականի հունվարի 6-ին հինգ մարդ հայտնվել են քարանձավում մեկուսացված վիճակում՝ հորդառատ անձրևներից առաջացած ջրի բարձր մակարդակի պատճառով: Նրանք փրկվել են 2024 թվականի հունվարի 8-ին:

## Հուն
Կալվարիայում (**', [[Գողգոթա]], քարանձավի ամենահայտնի խորհրդանիշը), որը նաև Կրիժնա քարանձավի ամենատպավորիչ մասն է, քարանձավը բաժանված է երկու մասի՝ հյուսիսում Բլատա թունելի (**', Ցեխոտ) և հյուսիսարևելքում Պիսանի թունելի (**', Խայտաբղետ/Գունագեղ):

Բլատա թունելի հիմնական մասը պակաս հետաքրքիր է իր ավելի համեստ [[Ստալակտիտներ|ստալակտիտային]] կազմավորումների պատճառով, որոնցից միայն հյուսիսային ծայրն է հարուստ ստալակտիտային ձևերով: Բլատա անցուղու միջով անցումն ավելի դժվար է, ուստի այցելուների մեծ մասը նախընտրում է շարունակել ճանապարհը Պիսանի անցուղով: Պիսանի թունելը, որը հասանելի է միայն նավով, ավելի հետաքրքիր է իր ստորգետնյա լճերի և հարուստ ստալակտիտներով լցված քարանձավային խցիկների շնորհիվ: Պիսանի թունելը կողքից միանում է Մատյաժ թունելով Մատյաժ յամա քարանձավին, որտեղ տեղադրված է առասպելական [[Մատյաժ թագավոր]]ի (**') բրոնզե արձանը՝ շջապատված մի քանի մեծ սյուներով: Թունելն ավարտվում է քարանձավի ամենամեծ տարածքի՝ Կրիստալնա (**', Բյուրեղապակյա) լեռի մոտ: 

[[Պատկեր:Burger_NovaKriznaJama.jpg|մինի|Նոր Խաչ քարանձավի (**', Նովա Կրիժնա յամա) ուսումնասիրություն]]

Բլոկե  կարստային սարավանդի (**') վերին հոսանքի շարունակությունը չի ուսումնասիրվել, քանի որ և՛ Բլատա թունելը, և՛ Պիսանի թունելը ծածկված են սողվածքներով, որի տակից ջուր է հոսում: Կրիժնա յաման շարունակվում է հոսանքն ի վար՝ 124 մ խորությամբ սիֆոնով դեպի Նոր Խաչ քարանձավ (**', Նովա Կրիժնա յամա): Երկու քարանձավները միացնելու բազմաթիվ փորձեր են արվել անցյալում, այնուամենայնիվ, կապող հատվածը դեռևս չի ջրհեղեղվել։

## Հնագիտական տարածք
Խաչ քարանձավում է գտնվում Եվրոպայի այս հատվածում քարանձավային արջի կմախքների ամենամեծ կուտակումներից մեկը։ Քարանձավում հայտնաբերվել է ավելի քան երկու հազար քարանձավային արջի ոսկրեր: Քարանձավային արջի ոսկորների առատությունից բացի, առաջին լճի սկզբում քարանձավի մուտքի մոտ հայտնաբերվել են էնեոլիթյան դարաշրջանի կերամիկական մնացորդներ։

## Միջադեպ
2024 թվականի հունվարի 6-ին, ժամը 8:00-ին, երեք հոգուց բաղկացած խումբը՝ ուղեկցորդի և պրակտիկանտ ուղեկցորդի հետ միասին, զբոսաշրջային շրջագայության են մեկնել քարանձավ, չնայած այդ պահն անհարմար էր այցելության համար՝ եղանակային պայմանների պատճառով: Սակայն, քանի որ նրանք չէին վերադարձել նախատեսված ժամը 15:00-ին, այլ ուղեկցորդներ սկսել են նրանց փնտրել: Սակայն նրանց չեին գտել և որոնողական աշխատանքներ է սկսել Քարանձավային փրկարարական ծառայությունը (JRS) մոտավորապես ժամը 17:25-ին:

Առավոտյան ժամը 4:00-ի սահմաններում փրկարարներն անհետ կորած անձանց գտել են Խաչ լեռ կոչվող քարանձավում։ Նրանք գտնվել են 10 մ բարձրության վրա գտնվող ժայռի վրա, որը ջրի մակերևույթից բարձր է և միշտ չոր է լինում. այն գտնվում է Խաչ լեռան տակ գտնվող քարանձավի մուտքից մոտ 2 կմ հեռավորությն վրա։  Այնտեղ բոլորն անվտանգ էին և լավ առողջական վիճակում: Նրանք տարհանվել են հունվարի 8-ի կեսօրին:

## Պատկերասրահ

## Տես նաև
* Պոստոյնսկա Յամա
* Շկոցյանսկե Յամե

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Cross Cave on Geopedia
* Cross Cave. Պաշտոնական կայք
* Cross Cave. Քարտեզ և վիրտուալ համայնապատկեր

Կատեգորիա:Էկոհամակարգեր
Կատեգորիա:Սլովենիայի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Սլովենիայի քարանձավներ
Կատեգորիա:Ստորգետնյա լճեր