open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հայեցողություն

**Հայեցողություն**, հայեցում, տերմին փիլիսոփայական որոշ ուսմունքներում։ Նշանակում է այն եղանակը, որով առարկան անմիջականորեն ներկայանում է սուբյեկտին, երբ այն տրված է զգայաբար՝ ընկալման միջոցով կամ որպես մտապատկեր։ Դասական էմպիրիզմը, մասնավորապես մատերիալիստական էմպիրիզմը և սենսուալիզմը, առարկաների հայեցողությանը համարում էր ողջ ճանաչողության ելակետը։ Բայց հայեցողությունը չի կարող ճանաչողությունը դուրս բերել անհատի զգայական, հոգեբանական աշխարհից։ Մարդու ճանաչողությունը բացատրելու համար, ասում է Կարլ Մարքսը Լյուդվիգ Ֆոյերբախի մասին թեզիսներում, հարկավոր է նկատի առնել հասարակական մարդ ու պրակտիկ գործունեությունը։ Փիլիսոփայության պատմության մեջ հատկապես քննարկվել է վերացական առարկաների Հայեցողության հարցը։ Պլատոնը, իսկ նորագույն փիլիսոփայության մեջ Բրենտանոն, Հուսեռլը զգայական եզակի առարկաներից բացի ընդունում են նաև վերացական առարկաների (մասնավորապես մաթեմատիկական օբյեկտների) ինքնուրույն, ճանաչողությունից անկախ իդեալական գոյությունը և, համապատասխանաբար, դրանց անմիջական հայեցողությունը։ Ըստ Կանտի, հնարավոր է միայն «փորձի առարկաների» հայեցողությունը մտապատկերի ձևով, իսկ սուբյեկտի ակտիվությունը դրսևորվում է նրանում, որ նա օժտված է հայեցողության ապրիորի ձևերով, որոնց օգնությամբ կառուցվում են այդ մտապատկերները։ Հայեցողության հետ կապված իմացաբանական դժվարությունների լուծումը տալիս է դիալեկտիկական մատերիալիզմի արտացոլման տեսությունը, իսկ մասնավոր գիտական հարցերը ներկայումս քննարկվում են հոգեբանության մեջ՝ ընկալման և մտապատկերի առնչությամբ։ 

Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն
Գրիգորիս Պալաքյան

**Գրիգորիս Պալաքյան** (), եկեղեցական, ազգային և հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Թոքաթի, ապա՝ Կարինի Սանասարյան վարժարաններում, 1913-1914 թթ. Բեռլինի համալսարանում հետևել աստվածաբանության և փիլիսոփայության դասընթացների։ 1914-1915 թթ. Երզնկայի գավառի հայոց առաջնորդական տեղապահ։ 1915 թվականի ապրիլի 24-ին հայ այլ մտավորականների հետ ձերբակալվել է և աքսորվել։ Եղել է Այաշի, Չանկըրի, Չորումի, Թոմարզայի և այլ համակենտրոնացման ճամբարներում։ Բանտարկված է եղել Կոմիտասի, Ակնունու, Սիամանթոյի, Ռուբեն Սևակի և այլոց հետ։ Հրաշքով փրկվելով մահից՝ գերմանացու անվան տակ 1917 թ. գնացել է Կ. Պոլիս։ 1919 թ. տեղափոխվել է Ֆրանսիա, ապա՝ Անգլիա։ 1921 թվականին, Ս. Թեհլիրյանի դատի ժամանակ հանդես գալով իբրև վկա, մերկացրել է երիտթուրքերի հայաջինջ քաղաքականությունը։ Ընտրվել է Մանչեստրի, ապա Մարսելի հայ համայնքների հոգևոր առաջնորդ (ծայրագույն վարդապետ)։ Գրել է մի շարք աշխատություններ (մի մասն անտիպ է)։ «Հայ գողգոթան» աշխատությունը (հ. 1. Վիեննա., 1922, հ. 2. Փարիզ, 1959) հայերի ցեղասպանության պատմության ուսումնասիրության կարևոր սկզբնաղբյուր է։ Փաստական հարուստ նյութերի հիման վրա տալիս է հայ ժողովրդի ողբերգության մանրամասները՝ իբրև ականատես և արհավիրքից վերապրող։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:1879 ծնունդներ
Կատեգորիա:1934 մահեր
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության ականատեսներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանությունից փրկվածներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Ժերար Շալյան

**Ժերար Շալյան** (), հրապարակախոս (Ֆրանսիա)։ Գրել է (Իվ Տերոնի հետ) «Հայերի ցեղասպանությունը» (1980, ֆրանս.) գիրքը։ Հրատարակության է պատրաստել (Կլեր Մուրադյանի և Ալիս Ասլանյան-Սամուելյանի աշխատակցությամբ) ժողովուրդների մշտական ատյանի 1984 թվականի ապրիլի 13-16-ին Փարիզում անցկացրած հայերի ցեղասպանությանը նվիրված հատուկ նստաշրջանի նյութերը, որոնք հրատարակվել են նույն տարում «Լռության հանցագործությունը։ Հայերի ցեղասպանությունը» վերտառությամբ։ Գրքում, որի նախաբանը գրել է պրոֆեսոր Պիեո Վիդալ-Նակեն, վերջաբանը Շալյանը, զետեղված են Ֆրանսիայի, ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, Բելգիայի, Գերմանիայի մասնագետ-պատմաբանների ելույթները նստաշրջանում, ինչպես նաև զանգվածային կոտորածների ականատեսների վկայությունները։ Ներկայացված բոլոր նյութերի ուսումնասիրման հիման վրա մշտական ատյանը որոշել է, որ «հայ բնակչության ոչնչացումը տեղահանության և կոտորածների միջոցով հանդիսանում է ցեղասպանության անվիճելի հանցագործություն 1948 թվականի դեկտեմբերի 9-ի Կոնվենցիայի իմաստով», և որ «երիտթուրքերի կառավարությունը հանցավոր է այդ ցեղասպանության մեջ»։

## Երկեր
*Le genocide des Armeniens, Вrix., 1980 (հեղինակակից՝ Իվ Տերնոն).

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1930 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Ագապի Նասիբյան

**Ագապի Նասիբյան** (), պատմաբան։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1981)։ Բրիտանական ակադեմիայի անդամ (2002, Լոնդոն)։

Ավարտելով Նիկոսիայի Մելգոնյան վարժարանը՝ պատմություն է դասավանդել այդ վարժարանում։ Հետագայում ուսումը շարունակել է Լոնդոնի և Գլազգոյի համալսարաններում, Օքսֆորդի համալսարանում պաշտպանել է դոկտորական դիսերտացիա և ստացել փիլիսոփայության դոկտորի գիտական աստիճան (1981 թ․)։ 1985-1989 թվականներին եղել է Մելգոնյան վարժարանի տնօրեն։ 1984 թ․-ին լույս է տեսել Նասիբյանի «Բրիտանիան և Հայկական հարցը. 1915-1923» աշխատությունը (անգլերեն), որը գրել է լայնորեն օգտագործելով բրիտանական արխիվներից վերցված փաստաթղթերը։ Աշխատության մեջ մանրազնին վերլուծել է Մեծ Բրիտանիայի քաղաքականությունը հայկական հարցում, ցույց տվել անգլերեն տարբեր բարեգործական կազմակերպությունների, բրիտանական հասարակայնության ներկայացուցիչների գործունեությունը Թուրքիայից տեղահանված հայ գաղթականներին օգնություն ցույց տալու համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1929 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Կին պատմաբաններ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գլազգոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Եսայի Յաղուբյան

**Եսայի Սարգսի Յաղուբյան** (), Մուսա լեռան ինքնապաշտպանական մարտերի ղեկավարներից։

Պայքարել է թուրքական կառավարության հայահալած գործողությունների դեմ և 1902 թվականին ստիպված հեռացել ԱՄՆ։ Երիտթուրքական հեղաշրջումից (1908) հետո վերադարձել է հայրենի գյուղ՝ Յողունօլուք (Մուսա լեռան շրջակայքում)։ Հերոսամարտի նախօրեին հայթայթել է զենք և զինամթերք։ Տեղահանության մասին թուրքական կառավարության հրահանգից հետո եղել է ինքնապաշտպանության գաղափարի պաշտպաններից և կազմակերպիչներից։ Հերոսամարտի ժամանակ գտնվել է առաջավոր գծում, ցուցաբերել մեծ արիություն։

Մուսալեռցիների տարհանման ժամանակ Ֆրանսիական ծովային հրամանատարությունը՝ որպես հարգանքի դրսևորում, Եսայի Յաղուբյանին թույլ է տվել իր մոտ պահել զենքը և առանձին խցիկ է տրամադրել մարտանավի մեջ։ 1919 թվականին Պորտ Սաիդից վերադարձել է Մուսալեռ, այնուհետո Լիբանան և 1947 թվականին ներգաղթել է Խորհրդային Հայաստան որտեղ աշխատել է որպես պահակ Երևանի դպրոցներից մեկում։
Մահացել է 1957 թվականին Երևանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության ականատեսներ
Գալուստ Արխանյան

**Գալուստ Արխանյան**, Հաջի Բեկ (), ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆիդայի, Հնչակյան կուսակցության անդամ։

## Կենսագրություն
Հաճախել է ծննդավայրի դպրոցը։ Աշխատել է Կ. Պոլսում, որտեղ ծանոթացել է հնչակյան գործիչների հետ և ընդգրկվել հեղափոխական շարժման մեջ։ 1890 թվականին մասնակցել է Գում Գափուի ցույցին։ Իր միջոցներով զենք է գնել և փոխադրել Արմտան։ 1891 թվականին կազմակերպել է ֆիդայիների խումբ, որը հիմնականում գործել է Արմտանի շրջանում։ 1892 թվականին զինված բախումներ է ունեցել Դերսիմի և Օվաճըկի քրդերի հետ, որոնք հաղթական ելք են ունեցել։ Թշնամու դեմ մղած մարտերում վիրավորվել է։ Գործակցել է Դերսիմի Քեռիի (Շիշմանյան Ռուբեն) հետ։ Իր մղած բազմաթիվ կռիվներով կարողացել է սանձել հայ գյուղացիությանը կեղեքող քուրդ ավազակախմբերը։ Արժանացել է «Մնձուրի առյուծ» անվանմանը։ 1893 թվականի սեպտեմբերին Արխանյանի խումբը պաշարվել է Փոքր Արմտանի մեջ։ Թուրքական կանոնավոր զորքի հետ մարտը տևել է երեք օր, հայդուկների մեծ մասը նահատակվել է և վիրավորվել, վերջացել է զինամթերքը, Արխանյանը ստիպված հանձնվել է, տեղափոխվել է Երզնկայի բանտ։ Դատավարությունը տևել է մեկ տարի։ Արխանյանը 12 տարի մնացել է բանտում, 2 անգամ փախուստի անհաջող փորձ է արել։ Մահացել է բանտում տարափոխիկ հիվանդությունից։

Արխանյանի անունը մեծ ժողովրդականություն է վայելել։ Նրա քաջագործություններին նվիրված են բազմաթիվ երգեր և բանաստեղծություններ։ Վրթանես Փափազյանը Արխանյանի կերպարը մարմնավորել է «Հաջի բեկ» վիպակում։

Կատեգորիա:1870 ծնունդներ
Կատեգորիա:1905 մահեր
Կատեգորիա:Երզնկա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Վահան Հովհաննիսյան (գրող)

**Վահան Պողոսի Հովհաննիսյան** (), հայ գրող, մանկավարժ, հոգևոր գործիչ։

## Կենսագրություն
Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ 1908-1913 թվականներին սովորել է Վենետիկի Մխիթարյանների մոտ, 1913 թվականին դարձել միաբանության անդամ։ 1922 թվականին ավարտել է Հռոմի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետը։ 1924-1926 թվականներին դասավանդել է Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանում, հետագայում եղել է նույն վարժարանի տնօրենը (1930-1931 թթ.), ավելի ուշ՝ տեսուչ (1957-1960 թթ.), 1929-1930 թվականներին խմբագրել է «Բազմավեպ» ամսագիրը։ 1931-1937 թվականներին եղել է ուսուցիչ Փարիզի Սամուել-Մուրադյան վարժարանում։ 1937-1941 թվականներին ղեկավարել է Ադիս Աբեբայի (Եթովպիա) Գևորգյան հայկական վարժարանի աշխատանքները։

Իտալիա-եթովպական պատերազմի ժամանակ անգլիացիների կողմից գերվել է Քենիայում (1941-1947 թթ.)։ 1947 թվականին Վենետիկում հիմնադրել է «Մխիթարյան ընտանիք» ամսագիրը, խմբագրել ընդհատումներով։ 1948-1956 թվականներին եղել է Հալեպի Մխիթարյան վարժարանի տնօրենը։ Բազմիցս այցելել է Խորհրդային Հայաստան։ Հրատարակել է «Հայրենի կրակարան» (1930), «Սրտերու երգը. Վանքի ծաղիկներ» (1939), «Մարեմական» (1954), «Հայրենի հող» (1962), «Մաշտոցական» (1963), «Հոգիներու հանգրվան» (1970) և այլ բանաստեղծական ժողովածուներ։ Գրել է նաև վեպեր («Անիեն քար մը բեր», 1971, «Արգինայի զանգակները», 1971, «Լեռներու երգը», 1971 և այլն)։ Սփյուռքահայ դպրոցների համար կազմել է «Պատմություն հայոց» բազմահատոր դասագիրքը։ Հեղինակել է «Տավրոսի առյուծը» (1960), «Դեպի Ավարայր» (1962), «Շուշան Վարդենի» դրամատիկական գործերը։ Նրա բանաստեղծությունների մի ստվար հատոր տպագրվել է իտալերեն։ 1965 թվականին նա ընտրվել է Վենետիկի ակադեմիայի իսկական անդամ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ կրոնական գործիչներ
Կարլ Լիբկնեխտ

**Կարլ Լիբկնեխտ** (, ), գերմանացի սոցիալիստ, Գերմանիայի կոմունիստական կուսակցության (1918) հիմնադիրներից, երկրորդ ինտերնացիոնալի անդամ։

Բազմիցս հանդես է եկել թուրքական կառավարության և դրա հովանավոր Գերմանիայի հակահայկական քաղաքականության դեմ, պաշտպանել հայ ժողովրդի շահերը։ 1916 թվականին գերմանական ռայխստագում հարցապնդում է արել Թուրքիայի հայ բնակչության կոտորածների վերաբերյալ, պահանջել արդարացի հատուցում դաշնակից թուրքական կառավարությունից և Թուրքիայում մնացած հայ բնակչության անվտանգության ապահովում։ Հայկական հարցին Լիբկնեխտն անդրադարձել է «Սպարտակի միություն» քաղաքական նամակներում (№ 12, № 13) գերմանական կառավարությանը մեղադրելով հայկական կոտորածները լռության մատնելու համար։

1916 թվականի հունիսին Բեռլինի կայսերական դատարանին ներկայացրած հայտարարության մեջ Լիբկնեխտը հիշեցրել է գերմանական կառավարության 1913 թվականի այն հայտարարությունը, թե ռուսների հնարավոր մուտքը Հայաստան առիթ կլինի պատերազմի համար։ Հայաստանի նկատմամբ գերտերությունների զավթողական ծրագրերի վերաբերյալ մի շարք դիտողությունները մտել են Լիբկնեխտի «Իմ պրոցեսը ըստ փաստաթղթերի» (1918) ժողովածուի մեջ։

1919 թվականի հունվարին Գերմանիայի կոմունիստական կուսակցության գլխավորությամբ ապստամբություն է բարձրացվել Բեռլինում, ինչի ճնշումից հետո ապստամբության առաջնորդներ Կարլ Լիբկնեխտը և Ռոզա Լյուքսեմբուրգն առանց դատվելու գնդակահարվել են՝ Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության գլխավորած ժամանակավոր կառավարության իմացությամբ։

## Գրականություն
* Ղարիբջանյան Գ. Բ., Կարլ Լիբկնեխտը և Ռոզա Լուքսեմբուրգը հայ ժողովրդի մասին, Ե., 1971։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1871 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 13 ծնունդներ
Կատեգորիա:1919 մահեր
Կատեգորիա:Հունվարի 15 մահեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ձախ կոմունիստներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կուսակցության հիմնադիրներ
Կատեգորիա:Հակապատերազմական ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի իրավաբաններ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Հոդի անշարժություն

[250px|մինի|[Ռևմատոիդ արթրիտ ունեցող կնոջ դաստակի ռենտգեն]]
**Հոդի անշարժություն**, **անկիլոզ** (հունարեն` ἀγκύλος - ծռված, կորացած), շարժումների բացակայություն հոդում, առաջանում է հոդամակերեսների սերտաճման հետևանքով։ Պատճառները՝ հոդերի սուր և քրոնիկական բորբոքումները, հոդածայրերի քայքայումը ախտահանման պրոցեսների, վիրավորումների և վնասվածքների հետևանքով։ Հոդամակերեսներում զարգացող հյուսվածքի բնույթից կախված հոդի անշարժությունից լինում է ֆիբրոզ, աճառային և ոսկրային, ինչպես նաև լրիվ և մասնակի (կախված հոդում զարգացող պրոցեսի տևողությունից)։ Բուժումը՝ վիրահատական, վերջույթի հարմար դիրք ստեղծելու նպատակով՝ արթրոպլաստիկա, արթրոդեզ կամ ոսկրահատում։

 

Կատեգորիա:Հոդերի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Վիրաբուժական հիվանդություններ
Հոդոգրաֆ

**Հոդոգրաֆ** (հունարեն՝ ճանապարհ, շարժում, ուղղություն և գրել, գծել), մեխանիկայում, փոփոխական վեկտորի ծայրակետերի երկրաչափական տեղը ներկայացնող կոր վեկտորի արժեքները ժամանակի տարբեր պահերին տեղադրված են ընդհանուր սկզբնակետից)։ «Հոդոգրաֆ» հասկացությունը տվել է Ուիլյամ Համիլտոնը։ Հոդոգրաֆն ակնբախ երկրաչափական պատկերացում է տալիս վեկտորով պատկերվող ֆիզիկական մեծության ժամանակի ընթացքում փոփոխության և այդ փոփոխության արագության (ունի Հոդոգրաֆի շոշափողի ուղղությունը) մասին։ Օրինակ, կետի արագությունը պատկերվում է \vec v փոփոխական վեկտորով։ Ժամանակի տարբեր պահերին 0 սկզբնակետից տեղադրելով \vec v վեկտորի արժեքները, կստանանք արագության հոդոգրաֆ, ընդ որում M կետում արագության փոփոարագությունը (\vec w արագացումն այդ կետում) ժամանակի ցանկացած պահին ունի հոդոգրաֆի ուղղությունը հոդոգրաֆի համապատասխան M' կետում։ 

Կատեգորիա:Սեյսմոլոգիա
Կատեգորիա:Երկրաֆիզիկա
Կատեգորիա:Դասական մեխանիկա
Նիկոլայ Իգնատև

**Նիկոլայ Պավլովիչ Իգնատև** (), ռուս դիվանագետ և պետական գործիչ, կոմս, գեներալ։ Դիվանագիտական ծառայության մեջ է եղել 1856 թվականից (Լոնդոն, Պեկին), 1861-1864 թվականներին՝ Իզմիրի արտգործնախարարության Ասիական դեպարտամենտի տնօրեն, 1864-1877 թվականներին՝ դեսպանորդ, ապա՝ դեսպան Թուրքիայում։

1875-1877 թվականներին արևելյան ճգնաժամի ընթացքում խիստ դիրքորոշում է ունեցել թուրքական կառավարության նկատմամբ, որն առանձնապես դրսևորվել է Կ. Պոլսի 1876-1877 թվականների միջազգային կոնֆերանսում՝ ի պաշտպանություն բալկանյան սլավոնների։ Մեծ ազդեցություն է ունեցել սուլթան Աբդուլ Ազիզի վրա, ինչի համար հորջոջվել է «երկրորդ սուլթան»։ Ռուսաստանի շահերին ծառայեցնելու ակնկալությամբ կարևոր դեր է խաղացել Գևորգ Քերեստեջյանի՝ Ամենայն հայոց կաթողիկոս ընտրվելու հարցում և ապարդյուն փորձել նրա միջոցով ազդել Կ. Պոլսի հայ հոգևոր և աշխարհիկ արևմտամետ ղեկավարության վրա։ Եղել է 1878 թվականի Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի նախագծի հեղինակն ու Ռուսաստանի գլխավոր լիազորը նրա ստորագրման ժամանակ։ Պայմանագրի կնքման նախօրեին սերտ հարաբերությունների մեջ է եղել Կոստանդնուպոլիսի հայոց պատրիարքարանի հետ և անձամբ ձևակերպել 15-րդ կետը՝ հայերի պահանջած «Հայաստանի ինքնավարությունը» փոխարինելով «տեղական պահանջներից բխող բարեփոխումներ» և այլն անորոշ արտահայտություններով։ Եվ, ինչպես հետագայում խոստովանել է իր «Հիշատակարանում», 16-րդ հոդվածը նա գրել է ոչ թե թուրքահայերի, այլ ռուս դիվանագիտության համար. «Հայերի համար շատ նշանակալից էր, որ Օսմանյան կայսրության գոյության օրվանից ի վեր առաջին անգամ հիշատակվում էր նրանց մասին, իսկ Բարձր դուռը հրապարակորեն ճանաչում էր հայ ազգի գոյությունն Ասիական Թուրքիայում» (Гр. Н. П. Игнатьев, "СанСтефано", "Исторический вестник", 1915, с. 59-60)։

## Գրականություն
* Записки графа Н. П. Игнатьева о СанСтефано, П., 1916.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս գեներալներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Հիմնական տնտեսական օրենք

**Հիմնական տնտեսական, ** հասարակական-տնտեսական որևէ ֆորմացիայում էկոնոմիկայի զարգացման հիմնական նպատակները, շարժիչ ուժերն ու պրոցեսներն արտացոլող օրենք։ Գործում է մարդկանց կամքից ու գիտակցությունից, սակայն մարդիկ կարող են ճանաչել և օգտագործել այն։ Հիմնական տնտեսական օրենք օրինակ ընդհանուր համակարգի մեջ է միավորում տվյալ ֆորմացիայի բոլոր տնտեսական օրենքները, կարգավորում նյութական և հոգևոր բարիքների արտադրությունը, փոխանակությունն ու սպառումը։ Արտահայտում է անմիջական արտադրողների և արտադրության միջոցների միավորման բնույթը, արտադրողական ուժերի զարգացման որոշակի աստիճանին համապատասխաող հիմնական արտադրական հարաբերությունը, հավելյալ և անհրաժեշտ արդյունքների արտադրության ու յուրացման եղանակը։

Կատեգորիա:Տնտեսագիտական օրենքներ
Հիմնաշրջում

**Հիմնաշրջում**, **պլանտաժ** (ֆրանսերեն, լատիներեն - տնկում եմ), հատուկ գութաններով հողի խորը, մինչև 75 սմ ավելի, մշակում։ Կիրառվում է խաղողի և պտղատու այգիների, տնկարանների, անտառաշերտերի ստեղծման ժամանակ։ Ըստ գործածվող գութանների բնույթի և աշխատանքի տեխնոլոգիայի՝ տարբերում են հիմնաշրջման հետևյալ ձևերը. միաշերտ (օգտագործվում է սովորական գութան), երկշերտ կամ եռաշերտ։ Երկրորդ դեպքում հողի խորը մշակումը չի զուգակցվում առանձին շերտերի վերադասավորմամբ, քանի որ խոփի կտրած ու փխրեցրած ստորին շերտը ակոսի հատակին, իսկ վերինը շրջվում և նորից ծածկում է այն։ Հողի շերտերի փոխադարձ վերադասավորումն իրագործվում է տարբեր հարթությունների վրա տեղակայված հարկային (հիմնաշրջման) գութաններով։ Հիմնաշրջման ժամանակ հողը մաքրվում է քարերից, կոճերից, հնարավորություն է ստեղծվում ամբողջ խորությամբ հիմնաշրջված հող մտցնել օրգանական և հանքային պարարտանյութեր։ 

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Էլեկտրական հողանցում

**Էլեկտրական հողանցում**, մեքենաների, սարքերի էլեկտրական միացումը հողին։ Ըստ նշանակման լինում է պաշտպանական, որը պահպանում է մարդկանց էլեկտրական հոսանքով վնասվելուց։ Հողանցումը իրականացվում է շղթայի որևէ կետը անմիջականորեն (խուլ միացում) կամ կայծային պարպիչի, ապահովիչի, էլեկտրական դիմադրության, ինդուկտիվության կոճի (բարձր լարման սարքավորումներում) միջոցով հողին միացնելով։ Հողանցումը կատարվում է հողանցիչներով (պողպատե խողովակներ, շերտեր և այլն)։

Երկրագունդը հաղորդիչ է, ուստի նրա մակերևույթը համապոտենցիալ մակերևույթ է, այսինքն մակերևույթի բոլոր կետերն ունեն նույն պոտենցիալը, որը հաճախ, համարում են զրո։ Այդ դեպքում Երկրի մակերևույթի յուրաքանչյուր կետ կլինի զրոյական պոտենցիալի կետ, իսկ մակերևույթը՝ զրոյական պոտենցիալի մակերևույթ։

Եթե ունենք որևէ հաղորդիչ, որն ունի, օրինակ, դրական լիցք, ապա հաղորդչի և Երկրի մակերևույթների միջև գոյություն ունի պոտենցիալների տարբերություն։ Հաղորդիչը մետաղե հաղորդալարով միացնենք Երկրին։ Հաղորդչի այդպիսի միացումն անվանում են հողակցում։ Հաղորդալարի ծայրերի միջև նույնպես կստեղծվի պոտենցիալների տարբերություն, որը հավասար է հաղորդչի և Երկրի մակերևույթների պոտենցիալների տարբերությանը։ Հետևապես հաղորդալարի ներսում կառաջանա էլեկտրական դաշտ, որի ազդեցությամբ ազատ էլեկտրոնները կշարժվեն պոտենցիալի աճման ուղղությամբ, այսինքն դեպի հաղորդիչը։ Այս էլեկտրոնների հետ մեկտեղ դեպի հաղորդիչ կտեղափոխվեն նաև երկրագնդի էլեկտրոնները։ Էլեկտրոնների շարժումը, այսինքն էլեկտրական հոսանքը կշարունակվի այնքան ժամանակ, մինչև որ հաղորդչի և Երկրի մակերևույթները դառնան նույն պոտենցիալն ունեցող համապոտենցիալ մակերևույթներ։ Քանի որ Երկրի մակերևույթի պոտենցիալը զրո է, ապա, երբեմն, հաղորդչի և Երկրի մակերևույթների պոտենցիալների տարբերությունն անվանում են հաղորդչի պոտենցիալ։

Այսպիսով լիցքավորված հաղորդչի հողակցման ժամանակ հաղորդչի մակերևույթը դառնում է զրոյական պոտենցիալի մակերևույթ, հաղորդչի և Երկրի մակերևույթների միջև էլեկտրական դաշտը դադարում է գոյություն ունենալուց, քանի որ այդ դեպքում զրո է դառնում այդ դաշտի լարվածությունը։ Էլեկտրական լիցքը, սակայն, չի անհետանում, այն պարզապես վերաբաշխվում է հաղորդչի և Երկրի միջև։

## Գրականություն
* Ֆիզիկա 11, ընդհանուր և բնագիտամաթեմատիկական հոսքեր, հեղինակ՝ Է. Ղազարյան, Ա. Կիրակոսյան, Գ. Մելիքյան, Ա. Մամյան, Ս. Մաիլյան

Կատեգորիա:Էլեկտրականություն
Կատեգորիա:Շանթապաշտպանություն
Լուիզ Նալբանդյան

**Լուիզ Ծիածան Նալբանդյան** (, ), ամերիկահայ պատմաբան։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Սան Ֆրանցիսկոյի համալսարանը։ Հայագիտություն է դասավանդել Ֆրեզնոյի համալսարանում, այնտեղ հիմնել հայագիտության ամբիոն։

Զբաղվել է XIX դարի վերջի հայ ազատագրական շարժման հարցերով, հայ մշակույթի պատմության ուսումնասիրությամբ։ «Հայ հեղափոխական շարժումը» (1963, անգլ.) աշխատության մեջ քննել է XIX դ. 2-րդ կեսին արևմտահայերի ազատագրական պայքարի պատճառներն ու ընթացքը, հայ քաղաքական կուսակցությունների գործունեությունը, եվրոպական երկրների վերաբերմունքը հայկական հարցին և այլն։

## Երկեր
* The Armenian Revolutionary Movement, Berkley-LA, 1963

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հայագետներ
Գյուղատնտեսական հողեր

[220px|մինի|Գյուղատնտեսական նշանակության [վարելահող]]
**Գյուղատնտեսական նշանակության հողեր**, գյուղատնտեսական որոշակի տեսակի արտադրանքի արտադրության համար մշտական օգտագործվող հողամասեր (զանգվածներ)։ Գյուղատնտեսական  նշանակության հողերն ըստ հողատեսքերի լինում են վարելահողեր (ներառյալ բանջարանոցները և ցելերը), բազմամյա տնկարկներ (պտղատու այգի, հատապտղանոց ու
խաղողի այգի), խոպան հողերը, խոտհարքներն ու արոտավայրերը (բացառությամբ տունդրայինի), տնամերձ հողատարածքների այն մասերը, որոնք օգտագործվում են գյուղատնտեսական նպատակներով, ինչպես նաև՝ անտառտնկարկներ, որոնք օգտագործվում են սուրճի, կաուչուկի կամ այլ արտադրանքների հումքի ստացման համար։

Գյուղատնտեսական հողերը չեն ներառում անտառային տնտեսությունները և բնափայտի կամ փայտանյութի ստացման համար օգտագործվող հասուն և գերհասուն բնական անտառները, թփուտները, ճահիճները կամ ավազուտները։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Հիպնոպեդիա

**Հիպնոպեդիա** (-քուն և παιδεία-ուսուցում, դաստիարակություն), ուսուցում բնական քնի ժամանակ։

Հիպնոսի կամ արհեստական քնի (էլեկտրաքուն, դեղորայքային քուն) ընթացքում գիտելիքներ ձեռք բերելը հիպնոպեդիա չի համարվում, քանի որ ուսուցման գործընթացը կրում է հիպնոտիկ ներշնչման բնույթ։

Գիտելիքներ ձեռք բերելու նպատակով քնի (բնական կամ արհեստական) օգտագործումը կիրառվել է դեռևս հին ժամանակներում (բուդդայական լուսավորիչները Չինաստանում, ֆակիրներն ու յոգերը՝ Հնդկաստանում և այլն)։ Նորագույն շրջանում հիպնոպեդիան կիրառելու առաջին փորձը կատարել է Դ. Ա. Ֆիննեյը (ԱՄՆ)։ Հիպնոպեդիայի նկատմամբ հետաքրքրությունը և այն տեսականորեն հիմնավորելու ձգտումը վերսկսվել են 1950-60-ական թվականների սկզբին։ Հիպնոպեդիայի վրա զգալի ազդեցություն է ունեցել իդեալիստական, գլխավորապես՝ ֆրոյդիստական ըմբռնումը։ Միևնույն ժամանակ, խորհրդային գիտնականները (Լեոնիդ Բլիզնիչենկո, Վլադիմիր Զուխար և ուրիշներ) հիպնոպեդիաի հնարավորությունը բացատրում էին քնի ժամանակ գլխուղեղի մեծ կիսագնդերի կեղևում պահակային կետերի առկայության վերաբերյալ պավլովյան ուսմունքով։

Փորձառական տվյալները վկայում են, որ հիպնոպեդիկ ճանապարհով մատուցված ինֆորմացիայի յուրացումը կախված է հիշողության բնույթից, սովորողի տարիքից, սեանսների քանակից ու ծրագրի ծավալից, խոսքի արտասանական երանգավորման (ինտոնացիոն) բնութագրից։ Հիպնոպեդիայի շատ տեսական և գործնական հինահարցեր (աշխատունակություն, հիպնոպեդիայի երկարատև կիրառման հետևանքով առաջացած հոգնածություն, հիպնոպեդիայի սիստեմատիկ օգտագործումից նյարդային համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակի փոփոխություն և այլն) մինչև վերջ պարզ չեն։ Ենթադրվում է, որ հիպնոպեդիան չի կարող փոխարինել մանկավարժական գործընթացին, այն կարող է օգտակար լինել հիշողության մեջ ամրապնդելու միայն մի քանի տեսակ ինֆորմացիաներ (օտար բառեր, հեռագրային այբուբեն, բանաձևեր, աղյուսակներ)։

Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Կենսաբանություն
Կատեգորիա:Կրթություն
Կատեգորիա:Քուն
Նաշե վրեմյա

**«Նաշե վրեմյա»** (), անկուսակցական ռուսերեն շաբաթաթերթ։ Հրատարակվել է 1918 թ. հունվարի 30-ից մինչև 1920 թ. ապրիլի 25-ը, Բաքվում։

## Գործունեություն
Ունեցել է ժողովրդավարական ուղղություն։ Լուսաբանել է Անդրկովկասի հանրապետությունների, Ռուսաստանի ներքին իրավիճակը, նրանց փոխհարաբերությունները, միջազգային դրությունը։ Բազմաթիվ նյութեր է հրապարակել Հայոց ցեղասպանության, Հայկական հարցի և դրա նկատմամբ մեծ տերությունների բռնած դիրքի վերաբերյալ։ Հատկանշական են այն նյութերը, որոնցում մերկացվել են ադրբեջանական կառավարության հակահայկական քաղաքականությունը, հայկական կոտորածները Բաքվում, Շուշիում, Նուխիում և այլուր։

Թերթը հատուկ տեղ է հատկացրել Հայաստանի անբաժանելի մաս կազմող Ղարաբաղին, պաշտպանել նրա ինքնորոշման, տարածքային ամբողջականության պահպանման, անկախության իրավունքը։ Բացահայտել է ադրբեջանական կառավարության և Անգլիայի դերը Ղարաբաղի բնակչության իրավունքների ոտնահարման գործում, սուր բանավիճել ադրբեջանական թերթերի հետ։

Թերթին համագործակցել են հասարակական-գրական հայտնի գործիչներ Սերգեյ Ռաֆալովիչը, Սերգեյ Գորոդեցկին, Բախշի Իշխանյանը, Երվանդ Օտյանը, Զապել Եսայանը և ուրիշներ։

## Գրականություն
* 3акарян А. А., Шахназарян А. И., Бакинская газета "Наше время" о погромах нухинских, арешских и геокчанскнх армян в 1918 г., ԼՀԳ, 1989, №9

Կատեգորիա:Ադրբեջանի հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Մարո Նազարբեկ

**Մարո Հովհաննեսի Նազարբեկ (Նազարբեկյան)** (**Մարիամ (Մարո) Վարդանյան**, ), հասարակական, քաղաքական գործիչ։

Ավետիս Նազարբեկի կինը։

## Կենսագրություն
[մինի|[Ավետիս Նազարբեկյան, Մարիամ Վարդանյան, Գևորգ Ղարաջյան, Ռուբեն Խանազատ, Քրիստոֆեր Օհանյան, Գաբրիել Կաֆյան և Մանուել Մանուելյան]]
1881 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի կանանց գիմնազիան, սովորել Պետերբուրգի կանանց բարձրագույն դասընթացներում (վերջին կուրսից հեռացվել է հեղափոխական շարժումներին մասնակցելու համար)։ 1886 թվականին տեղափոխվել է Փարիզ, որտեղ ծանոթացել է ապագա ամուսնու՝ Ավետիս Նազարբեկի հետ, ապա տեղափոխվել Ժնև, սովորել տեղի համալսարանում։ Ժնևյան հանդիպումների ընթացքում բարձրացվել է Արեմտահայաստանի ազատագրմանը նվիրված հեղափոխական կուսակցության ստեղծման անհրաժեշտության հարցը։ 1887 թ. մասնակցել է «Հնչակ» թերթի և հնչակյան կուսակցության հիմնադրմանը։

1896 թվականին՝ կուսակցության պառակտումից հետո ամուսնու՝ Ավետիս Նազարբեկի հետ գլխավորել է նրա ձախ՝ սոցիալիստական թևը, մասնակցել հնչակյան «Գաղափար» և «Ապտակ» հանդեսների հրատարակմանը։

1904 թ.-ից հեղափոխական աշխատանք է կատարել Ռուսաստանում, 1910 թվականին ձերբակալվել է, բանտարկվել Թիֆլիսի Մետեխի բանտում, ապա աքսորվել Սիբիր։ Աքսորից վերադարձել է 1917 թ. Փետրվարյան հեդափոխությունից հետո։ Անդրկովկասում խորհրդային իշխանության հաստատվելուց հետո աշխատել է Թիֆլիսում։ 1925 թ. ընդունվել է ԽՄԿԿ շարքերը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տիկին Նազարբեկի այցելութիւնը
* Հնչակյան պարբերական մամուլը. սկզբնավորման շրջան

Կատեգորիա:20-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ կոմունիստներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության քաղաքական գործիչներ
Էնտոնի Կրաֆտ-Բոնար

**Էնտոնի Կրաֆտ-Բոնար** (1869 - 1945), շվեյցարացի հոգևորական, միսիոներ։ 1896 թվականին Լոզանում կազմակերպել է կանտոնների ներկայացուցիչների ժողով, որտեղ որոշվել է ապահովել անհրաժեշտ օգնություն Օսմանյան կայսրության հայ բնակչությանը։ Ստեղծվել է Հայերի օգնության շվեյցարական կազմակերպությունը, որը գոյատևել է մինչև 1922 թվականը։

1896 թվականից եղել է Հայ որբերին ընդունող և պատսպարող շվեյցարական ընկերության ղեկավարը, Ժնևի մոտ՝ Բենյեն գյուղում հայ որբերի համար բացել է «Հայ տունը», Սեբաստիայում շենք ձեռք բերել հայ որբերի համար։ 1898-1922 թվականներին շուրջ 2 հազար հայ որբեր կրթվել ու դաստիարակվել են շվեյցարական որբանոցներում։ 1918 - 1923 թվականներին բազմիցս դիմել է տերությունների ղեկավարներին՝ հայ ժողովրդի ճակատագրի մտահոգությամբ։ Որպես Հայաստանի բարեկամների շվեյցարական կոմիտեների միության գլխավոր քարտուղար 1919 թվականի հոկտեմբերի 31-ին հեռագիր է հղել ԱՄՆ-ի պրեզիդենտ Վուդրո Վիլսոնին խնդրելով «իր պաշտպանության տակ առնել այդ նահատակ ժողովրդին», վերցնել Հայաստանի մանդատը։ 1920 թվականից եղել է Հայասերների միջազգային լիգայի գործադիր կոմիտեի անդամ։ Լոզանի կոնֆերանսից (1923) հետո Էնտոնին քանիցս դիմել է Ազգերի լիգային՝ ի պաշտպանություն հայկական հարցի հանդես գալու խնդրանքով։ Հեղինակ է հայկական հարցի վերաբերյալ մի շարք հրապարակումների։

## Արտաքին հղումներ

* Էնտոնի Կրաֆտ-Բոնարի մասին Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի կայքում

Կատեգորիա:Շվեյցարացի հոգևորականներ
Օսման Նուրի

**Օսման Նուրի** (, ), թուրք պատմաբան, լրագրող։

## Կենսագրություն
Նուրիի «Աբդուլ Համիդ Երկրորդը և նրա իշխանության շրջանը» (1909, արաբատառ թուրքերեն) եռահատռր աշխատությունը, որն ընդգրկում է Թուրքիայի պատմության 1876-1909 թթ. ժամանակաշրջանը, պարունակում է քաղաքական, ռազմական և դիվանագիտական բազմաթիվ փաստաթղթեր, հուշագրեր, արձանագրություններ, պայմանագրեր։ Կարևոր նշանակություն ունի աշխատության «Հայկական հարցը» գլուխը։ Թեև Նուրիի մտքերն ու եզրակացությունները Հայկական հարցի վերաբերյալ միշտ չէ, որ համապատասխանում են պատմական փաստերին, այնուամենայնիվ, նա անկողմնակալ է մեկնաբանել Աբդուլ Համիդ II-ի քաղաքականությունը հայերի նկատմամբ։ Նուրին Արևմտյան Հայաստանում և Թուրքիայի հայաբնակ շրջաններում 1894-1896-ի հայկական կոտորածները համարում է «մի ահարկու եղեռն» մարդկության դեմ և կործանարար Թուրքիայի համար։

Կատեգորիա:1875 ծնունդներ
Կատեգորիա:1909 մահեր
Կատեգորիա:Թուրք լրագրողներ
Կատեգորիա:Թուրք պատմաբաններ
Անթոլոգիա

**Ծաղկաքաղ, Անթոլոգիա** ( - բռց. «հավաքում եմ ծաղիկ»), մի խումբ գրողների, գրական որևէ ուղղության կամ տվյալ ժողովրդի գրականության ընտիր ստեղծագործությունների հավաքածու։ Հնում այսպես էին կոչում անտիկ պոեզիայի լավագույն ստեղծագործությունների ժողովածուները։

Հայ գրականության անթոլոգիաներ են հրատարակվել ոչ միայն հայերեն, այլև ուրիշ լեզուներով։ Օրինակ՝ 1916 թ. ռուսերեն լույս տեսավ «Հայաստանի պոեզիա» անթոլոգիան Վ. Բրյուսովի խմբագրությամբ, ուր հավաքված էին հայ բանաստեղծության լավագույն նմուշները՝ հնագույն ժամանակներից մինչև 20-րդ դարի սկիզբը։ Ա. Չոպանյանը հրատարակել է հայ պոեզիայի ծաղկաքաղը ֆրանսերեն։

Հայերեն հրատարակվել են ռուս, ուկրաինական, վրաց և այլ գրականությունների մի շարք անթոլոգիաներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրական տերմինաբանություն
Հողի տնտեսական գնահատում

**Հողի տնտեսական գնահատում**, հողի, որպես արտադրության միջոցի և բնական հարստության համեմատական ու բացարձակ արժեքավորում՝ որոշում՝ ելնելով դրա բնական ու տնտեսական պտղաբերությունից, հողամասի տեղադրությունից և այլ պայմաններից։ Հիմնականում իրականացվում է հողի որակական գնահատման ժամանակ, դրա ագրոարտադրական դասակարգման հիման վրա։ Բալային գնահատումը պատկերացում է տալիս և՛ հողի, և՛ տնտեսության եկամտաբերությանը, բերքատվությանն ու հարկի չափին ներկայացվող պահանջների մասին։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Հող
Կատեգորիա:Գնահատում
Հողմակողմ կղզիներ

**Հողմակողմ կղզիներ**, Կարիբյան կղզիներ, հրաբխային կղզիների խումբ Վեստ Ինդիայում (Կարիբյան ավազան, Կենտրոնական Ամերիկա), Փոքր Անտիլյան կղզիների արևելյան մասը։ Տարածությունը մոտ 6 հազար կմ² է, բնակչությունը՝ ավելի քան 1,1 միլիոն (1972 թվական)։ Խոշոր կղզիներն են Գվադելուպան, Մարտինիկան, Դոմինիկան, Սենտ Լյուսիան, Սենտ Վինսենթը, Գրենադան, Անտիգուան։ Ունեն լեռնային մակերևույթ (բարձրությունը՝ մինչև 1586 մ, Դոմինիկա կղզում)։ Կան գործող հրաբուխներ։ Կլիման խոնավ արևադարձային պասատային է։ Մշակում են շաքարեղեգ, ցիտրուսային կուլտուրաներ, կակաո, բանան։ Առավել խոշոր քաղաքներն են Ֆոր դե Ֆրանսը (Սարտինիկա կղզում), Պուենտա Պիտրը և Բաս Տերը (Գվադելուպա կղզում)։ 

Կատեգորիա:Կղզեխմբեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի կղզիներ
Կատեգորիա:Կարիբյան ծովի կղզիներ
Հողմավար

մինի|աջից|Արու հողմավար
**Հողմավար**, սովորական հողմավար, բազեների ընտանիքի գիշատիչ թռչուն։ Մարմնի երկարությունը 31—38 սմ է, քաշը՝ 160— 240 գ։ Էգերն արուներից խոշոր են։ Տարածված է Եվրոպայում, Ասիայում (բացի ծայր Հյուսիսից) և Աֆրիկայում։ Հանդիպում է բոլոր գոտիներում, բացի տունդրայից։ Հյուսիսում ապրողները չվող են, հարավում՝ նստակյաց։

## Բնադրում
Բնադրում է ծառերին, ժայռերի վրա, հաճախ զբաղեցնում է ուրիշ թռչունների լքված բները, քանդված շինությունները։ Դնում է 4—5 ձու։ Թխսում են և էգը, և՝ արուն (28 օր)։ Սնվում է մանր կրծողներով, թռչուններով, միջատներով, մողեսներով։

Կատեգորիա:Գիշատիչ թռչուններ
Կատեգորիա:Բազեներ
MEFV գեն

MEFV-ն մարդու գեն է, կազմված է տասը էկզոններից, որոնք կոդավորում են 781 ամինաթթվային հաջորդականությամբ սպիտակուց, որը կոչվում է պիրին կամ մարենոստրին։ Պիրինը հիմնականում էքպսրեսվում է նեյտրոֆիլներում, էոզինոֆիլներում և մոնոցիտներում, որոնք մեծ դեր ունեն բորբոքային գործընթացներում։ Այն հայտնաբերվում է արյան, հոդերի, փայծաղի ու մկանների հյուսվածքներում, ինչպես նաև մի շարք բջջային գծերում։ Բջջում պիրինը սովորաբար տեղակայվում է ցիտոպլազմայում, սակայն հայտնաբերվում է նաև բջջակմախքին կից և կորիզում։

Պիրինի ուսումնասիրությունը հաջորդականության հոմոլոգիայի վերլուծության միջոցով թույլ է տվել իդենտիֆիկացնել սպիտակուցի մի շարք դոմեններ։ N-ծայրային 6-88 ամինաթթուները կազմում են PYRIN (PYD, PAAD, DAPIN) կոչվող դոմենը, որը պատկանում է մահվան դոմենների (death domains) ընտանիքին։ 375-412 ամինաթթուները կազմում են B-box (B-box type zinc finger motif կամ zinc-binding domain) դոմենը, որը (408-594) գերպարուրված հատվածով միանում է C-ծայրային (577-757) B30.2 (PRY/SPRY) դոմենին։ ԸՄՏ մուտացիաների մեծ մասը տեղակայվում են հենց B30.2 դոմենի վրա, սակայն այս դոմենի և համապատասխան մուտացիաների դերը պիրինի ֆունկցիաների իրագործման մեջ դեռևս պարզաբանված չէ։ Պիրինի կազմում առկա են նաև երկու պոտենցիալ կորիզային տեղակայման ազդանշաններ (nuclear localization signals) 419-422, 420-437 դիրքերում։
Պիրինը դերը բջջում դեռևս բացահայտված չէ, սակայն ենթադրվում է, որ այն մասնակցում է բորբոքային գործընթացների կարգավորմանը։ 
MEFV գենը տեղակայված է 16-րդ քրոմոսոմի կարճ (p) թևի 13.3 դիրքում՝ 3,292,027 - 3,306,626 նուկլեոտիդներում.

## Ասոցացված հիվանդություններ
Ներկայումս հայտնի է ավելի քան 80 MEFV մուտացիա, որոնք բերում են Ընտանեկան միջերկրածովյան տենդի(ԸՄՏ) կամ Պարբերական հիվանդության զարգացմանը։ Ամենատարածված մուտացիան Met694Val-ն է, որը նաև պայմանավորում է ԸՄՏ-ով հիվանդ մարդկանց մոտ ամիլոիդոզի զարգացմանը նախահակվածությունը։

## Տես նաև
Պարբերական հիվանդություն

## Հղումներ

Կատեգորիա:Սպիտակուցներ
Հողմատակ կղզիներ

**Հողմատակ կղզիներ**, Հարավ-Անտիլյան կղզիներ, Փոքր Անտիլյան կղզիների հարավային մասը Կարիբյան ծովում։ Բաղկացած են Արուբա, Կյուրասաո, Բոնեյրե (պատկանում են Նիդերլանդներին), Ավես, Լոս Ռոկես, Օրչիլա, Բլանկիլիա և Լոս Էրմանոս (պատկանում են Վենեսուելային) կղզիներից։ Տարածությունը 1200 կմ² է, բնակչությունը՝ 230 հազար մարդ (1972 թվական)։ Կղզիների մեծ մասն ունի հրաբխային ծագում, ծածկված է չոր անտառներով ու թփուտներով։ Մշակում են սորգո, բաթաթ, բանան։ Կյուրասաո և Արուբա կղզիներում կան նավթավերամշակման գործարաններ, Լոս Ռոկես և Օրչիլա կղզիների մոտ՝ մարգարտի հանույթ։ Առավել խոշոր քաղաքն ու նավահանգիստը Վիլլեմստադն է։ Անվանումը բացատրվում է հյուսիսարևելյան պասսատների ազդեցության տակ գտնվելու հանգամանքով։

Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի կղզիներ
Կատեգորիա:Կղզեխմբեր այբբենական կարգով
Բիլյալ Շիմշիր

**Բիլյալ Շիմշիր** (), թուրք դիվանագետ և պատմաբան, Օսմանյան կայսրությունում ազգամիջյան հարաբերություններին նվիրված աշխատությունների հեղինակ է։ Զբաղվել է Բալկանյան թերակղզում հաստատված թուրքերի խնդիրներով և հայկական հարցով։ Ուսումնասիրություններն աչքի են ընկնում միտումնավորությամբ և փորձում են արդարացնել Օսմանյան կայսրության ղեկավար շրջանների գործողությունները։ Շիմշիրը գտնում է, որ հայերը Օսմանյան կայսրությունում ունեցել են լայն իրավունքներ ե մասնակցել տնտեսական և առևտրական կյանքին։ Անգլերեն հրատարակել է «Բրիտանական փաստաթղթերը օսմանյան հայերի մասին» (հ. 1-2, 1982-1983) ժողովածուն, ուր հավաքված են Մեծ Բրիտանիայի ԱԳՆ հրապարակած և չհրապարակած փաստաթղթեր։ Չնայած ժողովածուի նյութերի աչառու ընտրությանը (Հայկական հարցի թուրքական տեսակետը պաշտպանող փաստաթղթեր), դրանք արտացոլում են արևմտյան Հայաստանում և Օսմանյան կայսրության հայաբնակ վայրերում ապրող հայերի իրական վիճակը։

Կատեգորիա:1933 ծնունդներ
Կատեգորիա:Թուրք դիվանագետներ
Կատեգորիա:Թուրք պատմաբաններ
Հովսեփ Աթաբեկյանց

**Հովսեփ Ներսեսի Աթաբեկյանց** (), հայ հրապարակախոս, թարգմանիչ, սոցիալ-դեմոկրատ։ Մասնագիտությամբ՝ գյուղատնտես։

Հայտնի բժիշկ Ալեքսանդր Աթաբեկյանի հորեղբոր որդին է։

## Կենսագրություն
Թիֆլիսում ավարտել է գիմնազիա, ապա սովորել Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանում և Հոհենհայմի (Գերմանիա) գյուղատնտեսական ակադեմիայում։ Գերմանիայում ուսումնառության տարիներին ծանոթացել է գիտական սոցիալիզմի ուսմունքին, կապեր հաստատել Կ. Կաուցկու, Կլարա Ցետկինի, Հ. Պարվուսի հետ, նրանց մասնակցությամբ կազմել Թուրքիայում հայկական ջարդերը դատապարտող կոչեր, որոնք տպագրվել են գերմանական և ավստրիական մամուլում։ Աթաբեկյանցի ղեկավարությամբ բնագրից առաջին անգամ հայերեն է թարգմանվել Ֆրիդրիխ Էնգելսի «Սոցիալիզմի զարգացումն ուտոպիայից դեպի գիտություն» աշխատությունը, որը հրատարակվել է 1894 թ.-ին, «Գիտական սոցիալիզմ» խորագրով։ Նույն թվականին նրա մասնակցությամբ թարգմանվել է Կ. Մարքսի ու Ֆ. Էնգելսի «Կոմունիստական կուսակցության մանիֆեստը»։

Աթաբեկյանցը նամակով դիմել Է (1894 թ.-ի նոյեմբերի 1-ին) Ֆրիդրիխ Էնգելսին՝ «Մանիֆեստի» հայերեն հրատարակության համար առաջաբան գրելու խնդրանքով, որը, սակայն Ֆ. էնգելսը մերժել է՝ պատճառաբանելով, որ չի կարող գրել մի գրքի նախաբան, որի լեզուն իրեն անծանոթ է։ Հիշյալ նամակում Աթաբեկյանցը էնգելսին հաղորդել է տեղեկություններ հայոց պատմության, հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական շարժումների մասին։ 1904 թ.-ին վերադարձել է Հայաստան։ Հեռանալով սոցիալ-դեմոկրատներից ընտրվել է (Կարսի կայազորի կողմից) 2-րդ Պետական դումայի անդամ, հարել նրա սահմանադրական-դեմոկրատական (կադետական) ֆրակցիային։ Հետագա տարիներին Հայաստանում զբաղվել է գյուղատնտեսությամբ։

## Մահը
1916 թվականի հունվարի 15-ին անհայտ պատճառներով իքնասպան է լինում Կարս քաղաքում։

## Գրականություն
* Եղիազարյան Ա., Հովսեփ Աթաբեկյան, «ՊԲՀ», 1959, № 2-3
* Иоаннисян А. Г., Письмо Иосифа Атабекянца Ф. Энгельсу по поводу перевода на армянский язык «Коммунистического манифеста»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Մարքսիստներ
Կատեգորիա:Աթաբեկյաններ
Կատեգորիա:Հայ գյուղատնտեսներ
Պերիկլիս Ռոդակիս

**Պերիկլիս Ռոդակիս** (1923 - ՞), հույն պատմաբան, գրականագետ, լրագրող։

Քաղաքականության և գրականագիտության վերաբերյալ բազմաթիվ աշխատությունների հեղինակ է։ «Թուրքական ազգայնականությունը, հայերի ցեղասպանությունը և Փոքր Ասիայի հույների ոչնչացումը» (1987) մենագրության մեջ Ռոդակիսը ցուց է տվել հայերի և հույների ճակատագրերի ընդհանրությունը 1919-1922 թվականների հույն-թուրքական պատերազմի ժամանակ, որի ընթացքում թուրք ջարդարարները կոտորել են Զմյուռնիայի և Փոքր Ասիայի այլ բնակավայրերի բնիկ հույն և հայ բնակչությանը։

Կատեգորիա:Հույն պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հույն գրականագետներ
Կատեգորիա:Հույն լրագրողներ
Կատեգորիա:1923 ծնունդներ
Պյոտր Չիխաչով

**Պյոտր Ալեքսանդրի Չիխաչով** (, ), ռուս արևելագետ։ Աշխատել է Ռուսաստանի ԱԳՆ-ում, այնուհետև՝ Կ. Պոլսի ռուսական ներկայացուցչությունում։ 1848-1863 թթ.-ին գիտական ութ արշավ ձեռնարկելով Փոքր Ասիա՝ գրել է շուրջ հարյուր աշխատություն (այդ թվում՝ նվիրված արևելյան հարցին)։ Դրանցում հատուկ տեղ է հատկացրել Օսմանյան կայսրության ներքին իրավիճակին։

«Նամակներ Թուրքիայի մասին» երկում կանխատեսել է կայսրության անխուսափելի կործանումը, առանձնապես կանգ առել քրդերի՝ թուրքերի և հայերի հետ ունեցած հարաբերությունների, հայ-թուրքական և հույն-թուրքական փոխհարաբերությունների վրա։

Չիխարովը ցույց է տվել հայկական գյուղերի, եկեղեցիների, վանքերի անմխիթար վիճակը, քրդական ջոկատների մշտական հարձակումները հայկական բնակավայրերի վրա։ Համակրանքով է վերաբերվել թուրքական լծի տակ գտնվող ժողովուրդների ազգազատագրական պայքարին։

## Երկեր
* Письма о Турции, М., I960; Великие державы и Восточный вопрос, М., 1970.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս արևելագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս երկրաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս բուսաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս կենսաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Ռուս աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս բնագետներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Ռաս ալ-Այն (գյուղ)

**Ռաս ալ-Այն** կամ **Ռաս էլ-Այն** (‎), գյուղ Սիրիայի Արաբական Հանրապետության Հալեպի մարզում՝ Եփրատ գետի արևելյան ափին։ Գտնվում է Հալեպ քաղաքի հյուսիս-արևելքում։ Ըստ Սիրիայի ազգային վիճակագրական գրասենյակի կատարած մարդահամարի տվյալների՝ բնակչությունը 2004 թվականի դրությամբ կազմել է 2581 մարդ։

1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ Ռաս ալ-Այնում կուտակվել են արևմտյան Հայաստանի Սեբաստիայի (Սվազ), Դիարբեքիրի և Խարբերդի նահանգներից, այնուհետև Կոստանդնուպոլսից, Կիլիկիայից տեղահանված հայերը։ Տեղ է հասել բռնությամբ տեղահանվածների մոտ 10%-ը։ Ցրտի, քաղցի, համաճարակների հետևանքով Ռաս ալ-Այնում օրական մահացել է 500-600մարդ։

Նշելով, որ միայն 4 ամսում Ռաս ալ-Այնում մահացել է 13-14 հազար մարդ, տեղի գավառապետը խնդրել է դադարեցնել հայերի առաքումը։ Գաղթականների տեսչության ղեկավար Ա. Նուրին կարգադրել է ուժեղացնել գաղթականների հոսքը՝ պատճառաբանելով, որ համաճարակներից միաժամանակ կոչնչանան թուրքերի համար «վնասակար երկու տարրեր»՝ հայերը և արաբները։ Սիրիայի տարածքում, Ռաս ալ-Այնում հայերի առաջին խոշոր կոտորածը կազմակերպել է Վանի նախկին կուսակալ Ջևդեթ բեյը։ Նշանակվելով Ադանայի կուսակալ՝ Ջևդեթ բեյը 1916 թվականի փետրվարին ժամանել է բնակավայր և կարգադրել ոչնչացնել վրանաբնակ 50 հազար հայերին։ Հրամանը չկատարած գավառապետը հեռացվել է աշխատանքից, իսկ վերջինիս հաջորդողը մարտի 17-ին սկսել է տեղահանությունն ու կոտորածը։

Ընդհանուր առմամբ, Ռաս ալ-Այնում և շրջակայքում զոհվել է մոտ 70 հազար հայ։ Ըստ ցեղասպանության ականատես Արմին Վեգների վկայության, «հայերը մահանում էին աշխարհում եղած բոլոր մահերով»։ Բաղդադի կուսակալ Ս. Նըգիֆը, որը Ռաս ալ-Այնում տեսել էր հայերի նկատմամբ գործադրվող դաժանությունները, գրել է՝ «Հայ ժողովրդի բնաջնջումը կդառնա Թուրքիայի պատմության ամենասև էջը»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Այն ալ-Արաբի գավառ
Կատեգորիա:Սիրիայի գյուղեր
Հովհաննես Թումանյանի տուն-թանգարան (Դսեղ)

**Հովհաննես Թումանյանի տուն-թանգարան**, ամենայն հայոց բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի հայրական տունը՝ Լոռու մարզի Դսեղ գյուղում տուն-թանգարանի է վերածվել 1939 թվականին՝ Թումանյանի ծննդյան 70-ամյակի առթիվ։

## Պատմություն
1869 թվականի փետրվարի 19-ին այս տանն է ծնվել Ամենայն հայոց բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանը։ Այստեղ է անցկացրել մանկությունն ու պատանեկությունը։ 1879-1883 թվականներին սովորել է Ջալալօղլու (այժմ՝ Ստեփանավան) երկսեռ դպրոցում, ապա մեկնել է Թիֆլիս՝ ուսանելու Ներսիսյան դպրոցում (1883-1886 թվականներ)։ Տունը 19-րդ դարի 60-ական թվականներին կառուցել է բանաստեղծի հայրը՝ գյուղի քահանա տեր Թադևոսը։

Տուն-թանգարանի շենքը վերանորոգված է սփյուռքահայ Գունտագճյան և Պուճիկյան ամուսինների նյութական օժանդակությամբ, 2002 թվականին՝ «Հայաստան» հիմնադրամի միջոցով։ Նորացված է նաև ցուցադրությունը։

## Ցուցադրություն
մինի|Քանդակագործ` Այծեմնիկ Ուրարտու, 1953
Թանգարանում պահպանվում են մեծ գրողի կյանքն ու գործը ներկայացնող մոտ 300 մեծարժեք ցուցանմուշներ։ Բակում տեղադրված է գրողի կիսանդրին (հեղինակ՝ Այծեմնիկ Ուրարտու, 1953) և կառուցված է մատուռ (1994), որտեղ ամփոփված է բանաստեղծի սիրտը։ Թանգարանը երկհարկանի է, բաղկացած վեց սենյակից։

##### Առաջին հարկ
Առաջին հարկում են գտնվում հացատունը, մեծ օթախը և երկու ցուցասրահ։ Վերջին երկուսում ներկայացված ցուցանմուշները պատմում են Թումանյանի տոհմաբանության, ծնողների, Թիֆլիսում և Ջալալօղլիում ուսումնառության տարիների, գրողի գրական-հասարակական գործունեության մասին։

##### Երկրորդ հարկ
Երկրորդ հարկում գտնվող երկու սրահում ցուցադրված են բանաստեղծի մահճակալը, գրասեղանը, հագուստը և անձնական իրեր։

մինի|ձախից|150px|Մատուռ, որտեղ ամփոփված է բանաստեղծի սիրտը
[մինի|աջից|150px|[Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (Դսեղ)|Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի, քահանա Տեր Թադևոս` բանաստեղծի հայրը]]

## Միջոցառումներ
Թումանյանին վերաբերող հիշարժան տարեթվերի և զանազան այլ առիթներով թանգարանում կազմակերպվում են խոշոր հանդիսություններ և ամենամյա թումանյանական օրեր։

## Հասցե
Թանգարանը գտնվում է բարձրադիր գյուղական բնակավայրում՝ Լոռու մարզի Դսեղ գյուղում։

## Պատկերասրահ

Թումանյանի տուն-թանգարան, Դսեղ.JPG
Թումանյանի տուն-թանգարան, Դսեղ (1).JPG
Թումանյանի տուն-թանգարան, Դսեղ (3).JPG
Թումանյանի տուն-թանգարան, Դսեղ (6).JPG
Թումանյանի տուն-թանգարան, Դսեղ (5).JPG
Թումանյանի տուն-թանգարան, Դսեղ (2).JPG
Թումանյանի տուն-թանգարան, Դսեղ (7).JPG
Թումանյանի տուն-թանգարան, Դսեղ (8).JPG
Թումանյանի տուն-թանգարան, Դսեղ (9).JPG
Թումանյանի տուն-թանգարան, Դսեղ (10).JPG
Թումանյանի տուն-թանգարան, Դսեղ (4).JPG
Թումանյանի տուն-թանգարան, Դսեղ (11).JPG


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հովհաննես Թումանյանի տուն-թանգարանը Դսեղում
* Հովհաննես Թումանյանի տուն-թանգարան - դասարան․ամ
* Հովհաննես Թումանյանի տուն-թանգարանը Դսեղում

Կատեգորիա:Լոռու մարզի թանգարաններ
Կատեգորիա:Դսեղ
Կատեգորիա:1939 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Տուն-թանգարաններ Հայաստանում
Կատեգորիա:1939 հիմնադրումներ Հայաստանում
Պարոնյան

**Պարոնյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Արմինե Սարգսի Պարոնյան (1920-2007), նկարչուհի։
* Գևորգ Գուրգենի Պարոնյան (1924-1995), նկարիչ։
* Գուրգեն Գևորգի Պարոնյան, (1905-1981), գեղանկարիչ։
* Զարեհ Հակոբի Պարոնյան (1891-1961), բանաստեղծ, մանկավարժ։
* Կարապետ Պարոնյան (1877-1917), բժիշկ։
* Հակոբ Պարոնյան (1843-1891), գրող-երգիծաբան, լրագրող։
* Հաճի Պարոնյան, բժիշկ, ատամնաբույժ։
* Հովհաննես Պարոնյան (1878-1920), վրիժառու, ազգային ազատամարտիկ։
* Ռուբեն Լազարի Պարոնյան (1894-1978), խորհրդային վիրաբույժ։
* Սլավիկ Բաղդասարի Պարոնյան (1929-2014), նկարիչ։
* Վարդգես Պարոնյան (1933-1993), կոմպոզիտոր։

## Տեղանուններ
* Պարոնյան փողոց, փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։

## Հաստատություններ
* Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Հայերեն հիմքով ազգանուններ
Ջորջ Ուիլյամ Ռասսել

**Ջորջ Ուիլյամ Էրսկին Ռասսել** (, ), անգլիացի քաղաքական գործիչ, Լիբերալ կուսակցության ղեկավարներից։ 1880-1885 թվականներին եղել է անգլիական պառլամենտի անդամ, 1892-1894 թվականներին՝ Հնդկաստանի գործերի նախարարի տեղակալ, 1894-1895 թվականներին՝ ներքին գործերի նախարարի տեղակալ։

Քաղաքական տարբեր խնդիրների մասին գրքերի և հոդվածների հեղինակ է։ 1895-1897 թվականներին անգլիական թերթերում և ամսագրերում հանդես է եկել հայկական հարցի վերաբերյալ հոդվածներով։ Քննադատել է լորդ Ռ. Սոլսբերիի պահպանողական կառավարության քաղաքականությունը հայկական հարցում, գտել, որ շնորհիվ իր աշխարհագրական դիրքի ու ռազմական ուժի Ռուսաստանը միակ տերությունն է, որը կարող է կասեցնել սուլթանական կառավարության «արյունալի չարագործությունները»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1919 ծնունդներ
Կատեգորիա:1919 մահեր
Կատեգորիա:Փետրվարի 3 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 17 մահեր
Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Սիրիայի գավառներ

**Սիրիայի գավառներ** կամ **Սիրիայի մինտականեր** (` մանատիկ սուրիյա), Սիրիայի Արաբական Հանրապետության վարչական միավորներ՝ թվով 65, որոնք ընդգրկված են 14 մարզերում կամ մուհաֆազաներում (` մուհաֆազաթ սուրիյա)։ Մինտակաները բաժանված են 284 շրջանների կամ նահիյաների (` նաուահի սուրիյա)։ Գավառների կենտրոնները ունեն միևնույն անվանումը, ինչ մարզերը, բացի Սիմեոն լեռան և Ռիֆ Դիմաշկ գավառներից որոնց վարչական կենտրոնն Սիրիայի ամենխոշոր Հալեպ և Դամասկոս քաղաքներն են։

Գավառներն ու շրջանները ղեկավարում են մարզպետների կողմից նշանակված անձինք, որոնց առաջադրումը թույլատրել է ներքին գործերի նախարարը։ Նշանակված ղեկավարները աշխատում են ժողովրդի կողմից ընտրված խորհրդի անդամների հետ հասարակական կարիքները հոգալու համար և հանդիսանում են միջնորդ կենտրոնական իշխանության ու տեղական առաջնորդների միջև։ Սիրիայի երկու գավառներ, որոնք մտնում են Ալ-Կունեյտրայի մարզի մեջ, բռնազավթված են Իսրայելի կողմից և գտնվում են վերջինիս վերահսկողության տակ 1967 թվականի պատերազմից ի վեր։

## Գավառներ
Սիրիայի մարզերը իրենց գավառներով՝ բացի Դամասկոսի մարզից։

## Տես նաև
* Վարչական բաժանում
* Սիրիայի մարզեր
* Սիրիայի շրջաններ
* Սիրիայի քաղաքներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Սիրիայի գավառներ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Սիրիա
Ջիհադ Սալեհ

**Ջիհադ Սալեհ**, արաբ հասարակական գործիչ։

Սալեհը «Թուրքական թուրանիզմը ֆունդամենտալիզմի և ֆաշիզմի միջև» (1987 թ., Բեյրութ) ուսումնասիրության մեկ գլուխ նվիրել է հայկական հարցին։ Նրա կարծիքով երիտթուրքերի ազգային քաղաքականության գլխավոր մոտիվը «մոլագար նացիոնալիզմն էր՝ հիմնված ենթակայության և բռնի թուրքացման սկզբունքների վրա», ինչը կոչված էր ապահովելու թուրքական ռասայի տիրապետությունը։ Նա տվել է պանթյուրքիզմի (կամ ինչպես ինքն է անվանում «թուրքական թուրանիզմի») սահմանումը՝ «թուրանիզմը ցեղապաշտ, ազգայնամոլ, հետադիմական, ֆաշիստական շարժում է»։

Բացատրելով օսմանյան կառավարողների իրագործած հայերի ցեղասպանության պատճառները՝ Սալեհը գրում է. 

Սալեհը գտնում է, որ պանթյուրքիստների այդ քայլը ուղղված էր ոչ միայն հայերի, այլև մարդկային ողջ ցեղի դեմ։

Կատեգորիա:Արաբ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Արաբ քաղաքական գործիչներ
Ասադ Մուֆլահ Դաղիր

**Ասադ Մուֆլահ Դաղիր** (), արաբ հասարակական գործիչ, լրագրող։

Աշխատակցել է եգիպտոսի «Ալ Ահրամ» թերթին, ղեկավարել դրա միջազգային բաժինը։ 1944 թվականին, Արաբական երկրների լիգայի ստեղծումից հետո, դարձել է լիգայի գլխավոր քարտուղարության մամուլի գործերի պատասխանատուն։

Պատմամշակութային բնույթի գրքերի հեղինակ է։ «Արաբական ապստամբությունը» (1989) գրքում քննարկել է արաբա-թուրքական հակամարտության պատճառներն ու բնույթը, թուրքական լծի դեմ, 1916 թվականի արաբական ապստամբության տարբեր խնդիրներ, ինչպես նաև Հայկական հարցը՝ Արևելյան հարցի շրջանակներում։

Վերլուծելով թուրքական կառավարության հակահայկական քաղաքականությունը՝ լուսաբանել է 1894-1896 թվականի հայկական կոտորածները Սասունում, Մուշում, Կոստանդնուպոլսում և այլուր, 1909 թվականի Ադանայի կոտորածները։ Այդ քաղաքականության ներքին դրդապատճառները բացատրելիս Դաղիրը ելնում է Թուրքիայի մեծ վեզիր Սայիդ Հալիմի այն հայտարարությունից, թե Հայկական հարցն անհնար է լուծել առանց հայերին վերացնելու։ Դաղիրը միաժամանակ մերկացնում է մեծ տերությունների երկդիմի քաղաքականությունն ու դիվանագիտական խաղերը Հայկական հարցում։ Ըստ Դաղիրի, Հայկական հարցը առաջին աշխարհամարտի պատճառներից մեկն էր, իսկ պատերազմը արևելյան հարցը և դրա բաղադրատարրերը վերջնականապես լուծեց ռասայական հիմքի վրա։

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:1886 ծնունդներ
Կատեգորիա:1958 մահեր
Կատեգորիա:Արաբ գրողներ