«Բերգման» հատուկ նշանակության գումարտակ

thumb|Թեոդոր Օբերլենդեր
**«Բերգման» հատուկ նշանակության գումարտակ**, **Sonderverband Bergmann** (՝ «Բերգման» հատուկ խումբ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղել է գերմանական աբվերի զինվորական միավորում, որը ստեղծվել է հինգ առանձին վաշտերից՝ համալրված Հարավային և Հյուսիսային Կովկասի կամավորականներից։ Գումարտակն որպես իր նշան օգտագործում էր Արևախաչը, ավանդական կովկասյան դաշույնը, որոնք պատկերված են եղել թևքանշանի վրա և համազգեստի վրա կրում էին ձախ թևի վրա։

## Կազմավորում
Կազմավորումը տեղի է ունեցել 1941 թվականի նոյեմբերից - 1942 թվականի մարտ ընկած ժամանակահատվածում Նոյհամմերում՝ Աբվերի երկրորդ վարչության կողմից, որը պատասխանատու էր դիվերսիաների և սաբոտաժի համար: Գումարտակի հրամանատարը նշանակվել է Աբվերի կադրային սպա, Քյոնիգսբերգի համալսարանի պրոֆեսոր օբերստ-լեյտենանտ (փոխգնդապետ) Թեոդոր Օբերլենդերը, ով համարվում էր «Արևելյան հարցերի» մասնագետ։ Նրա տեղակալն էր զոնդերֆյուրեր Վ. ֆոն Կուչենբախը, ով մեծացել էր Ռուսաստանում, լավ տիրապետում էր ռուսերենին և ադրբեջաներենին։ Գերմանական պահպանված փաստաթղթերից երևում է, որ ստորաբաժանման մարտիկներին միավորում էր «մեկ ռասան և միասնական մտածելակերպը», որը նացիստների քարոզչական խաղադրույքն էր։

## Կազմը և սպառազինությունը
Գումարտակի կազմում ընդգրկված էր շտաբ՝ քարոզչական խմբով և հինգ հրաձգային վաշտերով (1-ին, 4-րդ և 5-րդ՝ վրացական, 2-րդ՝ հայկական, 3-րդ՝ ադրբեջանական): Ընդհանուր թվակազմը հասնում էր 1200 մարդու, այդ թվում՝ 900 անդրկովկասցիներ և 300 գերմանացիներ։ Բացի ռազմագերիների ճամբարներից ընտրված կամավորներից, գումարտակում ընդգրկված էին մոտ 130 վրացի-արտագաղթյալներ, որոնք ստեղծեցին աբվերի «Թամարա II» հատուկ ստորաբաժանումը:
Սպառազինությունը հիմնականում բաղկացած էր թեթև զենքերից՝ ձեռքի գնդացիրներից, վաշտային ականանետներից, հակատանկային հրացաններից և գերմանական արտադրության կարաբիններից։

## Մասնակցությունը մարտական գործողություններում
Միթենվալդում (Բավարիա) լեռնային հրաձգության պատրաստությունն անցնելուց հետո գումարտակը 1942 թվականի օգոստոսի վերջին ուղարկվեց Արևելյան ճակատ, որի անձնակազմին հրամայվեց ներկայանալ որպես իսպանացի բասկեր կամ բոսնիացի մուսուլմաններ՝ գաղտնիությունը պահպանելու համար:
1942 թվականի օգոստոս-սեպտեմբերին Բերգմանի գումարտակի լեգեոներների հատուկ պատրաստված խմբերը պարաշյուտներով իջեցվեցին խորհրդային թիկունք՝ հետախուզադիվերսիոն գործողություններ իրականացնելու համար։ Խմբերից մեկը՝ բաղկացած 10 գերմանացիներից և 15 կովկասցիներից, վայրէջք կատարեց Գրոզնիի նավթարդյունահանման օբյեկտների տարածքում՝ նպատակ ունենալով գրավել դրանք և պահել մինչև 1-ին տանկային բանակի առաջապահ ստորաբաժանումների ժամանումը։ Գերմանական զորքերի՝ սեպտեմբերի 25-27-ը Գրոզնի թափանցելու փորձն ավարտվել է ձախողմամբ, սակայն խմբին հաջողվել է ապահով վերադառնալ և նույնիսկ իրենց հետ բերել Կարմիր բանակի դասալիք մի քանի հարյուր վրացիների, ադրբեջանցիների և չեչենների, ովքեր համալրել են գումարտակի շարքերը։
1942 թվականի սեպտեմբերից Բերգման գումարտակը գործում էր խորհրդային պարտիզանների դեմ Մոզդոկ-Նալչիկ-Միներալնիե Վոդի շրջանում, իսկ հոկտեմբերի 29-ին ուղարկվեց առաջնագիծ՝ 1-ին և 4-րդ վաշտերը Նալչիկի ուղղությամբ, իսկ 2-րդ և 3-րդը՝ Իշչերսկի ուղղությամբ: Այս ամբողջ ընթացքում թշնամու կողմն անցածներից, դասալիքներից, ռազմագերիներից և տեղի բնակիչներից կազմավորվել են ևս չորս հրաձգային վաշտեր (վրացական, հայկական, ադրբեջանական և խառը պահեստային) և նույնքան հեծելազոր (1 վրացական և 3 հայկական):

### Գնդի վերածումը
Դա հնարավորություն տվեց մինչև 1942 թվականի վերջը ընդլայնել Բերգմանի գումարտակը երեք գումարտակից բաղկացած 2300 հոգանոց գնդի մեջ (գումարտակներ՝ 1-ին վրացական, 2-րդ ադրբեջանական և 3-րդ հյուսիսկովկասյան):
Գերմանական բանակի Կովկասից նահանջի ժամանակ Բերգման գնդի ստորաբաժանումները նահանջող զորքերի համար ապահովեցին թիկունքային ծածկույթ և կատարեցին հատուկ առաջադրանքներ, այդ թվում՝ արդյունաբերական ձեռնարկությունների և այլ օբյեկտների ոչնչացում։ 1943 թվականի փետրվարին ստորաբաժանումը դուրս բերվեց Ղրիմ, որտեղ այն օգտագործվում էր թերակղզու հարավային ափը պաշտպանելու և տեղի պարտիզանների դեմ պայքարելու համար։ Այստեղ, ըստ որոշ տեղեկությունների, փորձ է արվել դրա հիման վրա ձևավորել կովկասյան դիվիզիա, սակայն նախագծերից ու քարոզչական հայտարարություններից այն կողմ գործը չի հաջողվել իրականացնել։ 
1943-1944 թվականների ուշ աշնանը և ձմռանը Բերգմանի ստորաբաժանման բոլոր գումարտակները գերմանական զորքերի հետ միասին մասնակցեցին կատաղի մարտերի Պերեկոպի պարանոցում՝ հետ մղելով Կարմիր բանակի Ղրիմ ներխուժելու փորձերը։ 3-րդ գումարտակը ապահովում էր Լիտվայի թերակղզու պաշտպանությունը՝ գտնվելով 50-րդ հետևակային դիվիզիայի աջ եզրում։ Արդյունքում նրանք տարհանվեցին թերակղզուց և ուղարկվեցին Հունաստան (1-ին և 3-րդ գումարտակներ) և Լեհաստան (2-րդ), որտեղ նրանց հիմնական խնդիրը դարձել էր պարտիզանների դեմ պայքարը:
Օրինակ, 2-րդ (ադրբեջանական) գումարտակը 1944 թվականի օգոստոսին գործում էր Վարշավայի ապստամբությունը ճնշելու համար ուղարկված խմբի կազմում։

## Տես նաև
* Վրացական լեգեոն
* Հայկական լեգեոն (Ֆաշիստական Գերմանիա)
* Ադրբեջանական լեգեոն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* *Абрамян Э. А.* Забытый легион. Неизвестные страницы соединения специального назначения «Бергманн». — Ереван: Аполлон, 2005. — 245 с.
* *Абрамян Э. А.* Кавказцы в Абвере. — М.: Издатель Быстров, 2006. — 352 с. — (На стороне Третьего рейха).
* *Мамулиа Г. Г.* Грузинский легион вермахта. — М.: Вече, 2011. — 416 с.: ил. — (Враги и союзники).

## Արտաքին հղումներ

* Особый отряд «Горец» 

Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի արևելյան ռազմաճակատ
Կատեգորիա:Վերմախտի ռազմական միավորներ և կազմավորումներ