open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վերպա կոնաձև

**Վերպա կոնաձև ** (), Morchellaceae ընտանիքի պատկանող սունկ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
10 սմ բարձրությամբ պտղամարմինը ուղիղ է։ 1-3 x 1-1,5 սմ գլխարկը մատնոցանման է, ազատ եզրերով, զանգակաձև կամ ձվաձև, թույլ ալիքավոր կամ ծալքավոր, վերևից բաց շագանակագույն, իսկ ներքևից՝ սպիտակ։ Բարակ, մոմանման պտղամիսը առանց յուրահատուկ համի և հոտի է։ Ոտիկը 5-10 x 1-1,5 սմ է, բաց դեղնավուն, սպիտակավուն, ալրանման փառով։ Գլանաձև պայուսակները պարունակում են 8 սպոր։ Մինչև 10 մկմ պարաֆիզները շականակագույն են, թելանման, գագաթնային մասում լայնացած։ Սպորները 20-25 x 12-18 մկմ են, կլորավուն կամ էլիպսաձև, անգույն, հարթ։

## Տարածվածություն
Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Եվրոպան, Ասիան, Հյուսիսային Ամերիկան, Հյուսիսային Կովկասը (Վրաստան, Հայաստան)։ Հայաստանում հայտնաբերված է Երևանի ֆլորիստիկական շրջանում՝ «Խոսրովի անտառ» արգելոց, Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջան։

## Էկոլոգիա
Հայաստանի հանդիպում է հազվադեպ, եզակի առանձնյակներով, հողի վրա, լայնատերև անտառներում, 1300-1900 մ բարձրություններում, մայիս-հունիս ամիսներին։ Հումուսային սապրոտրոֆ է։ Պտղամարմինները ուտելի են։

## Պահպանություն
Խոցելի տեսակ է։ Հայաստանում պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» արգելոցի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված սնկեր
Կատեգորիա:Ուտելի սնկեր
Ռոդոտուս թաթաձև

**Ռոդոտուս թաթաձև** (), Tricholomataceae ընտանիքին պատկանող սունկ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Վառ կորալագույն, կարմրավուն կամ բոսորավարդագույն, դոնդողանման թաղանթով պատված, 4-8 սմ տրամագծով գլխարկը չորանալուց հետո գունաթափվում է, ունի  ջրջրոտված մակերես և ներս ծալված եզրեր։ Ծիրանի հաճելի հոտով և կծու համով պտղամիսը վարդագույն է։ 0,5 սմ լայնությամբ հաստափոր ազատ կամ ոտիկին կպած թիթեղները գլխարկից ավելի վառ են գունավորված։ Վարդագույն երանգով ծռված, կողքային, երբեմն կենտրոնական, վերևում` ալրանման իսկ ներքևում զոլավոր ոտիկը 1–5 x 0,5–1,5 սմ է։ Սպորափոշին վարդագույն է, իսկ բաց վարդագույն կամ դեղնավարդագույն, կիսագնդաձև սպորները՝ 5–8 մկմ։

## Տարածվածություն
Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Եվրոպան, Ասիան, Հյուսիսային Աֆրիկան, Հյուսիսային Ամերիկան Հարավային Կովկասը (Հայաստան)։ Հայաստանում հայտնաբերված է Իջևանի ֆլորիստիկական շրջանում՝ «Դիլիջան» ազգային պարկում։

## Էկոլոգիա
Հայաստանում հանդիպում է հազվադեպ։ Լայնատերև ծառատեսակների բնափայտի վրա, կաղնու-բոխու անտառում, 1700 մ բարձրության վրա և հոկտեմբեր ամսին։ Քիսիլոտրոֆ է։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկի համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված սնկեր
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կոլիբիա Կուկի

250px|մինի

**Կոլիբիա Կուկի** (),Tricholomataceae ընտանիքին պատկանող սունկ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
0,5-1,5 սմ տրամագծով, փռված, փոքր թմբիկով, սպիտակ գլխարկը շատ փոքր է։ Ոտիկին կպած թիթեղները նեղ են, սպիտակ։ Թելանման, կարճ ոտիկը աճում է սկլերոցիումի միջից։ Վառ գունավորված նարնջադեղնավուն սկլերոցիումները խոշոր են և առաջանում են թիթեղավոր սնկերի չորացած պտղամարմինների մնացորդների վրա։ Սպորափոշին սպիտակ է, իսկ սպորները՝ 4-5 × 2,5 մկմ և անգույն։

## Տարածվածություն
Ընդհանուր արեալը ենդգրկում է Եվրոպան, Ասիան, Հյուսիսային Ամերիկան, Հարավային Կովկասը (Ադրբեջան, Հայաստան)։ Հայաստանում հայտնաբերված է Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում՝ Գորիս-Շուրնուխ ճանապարհին, կաղնու-բոխու անտառներում, Pholiotina appendiculata սնկի սկլերոցիումների և պտղամարմինների վրա և Գորիսի շրջակայքի սոճուտներում Agaricales կարգի ներկայացուցիչների վրա։

## Էկոլոգիա
Արեալը նեղ է և սահմանափակ։ Հանդիպում են խմբերով թիթեղավոր սնկերի պտղամարմինների մնացորդների, փռոցաշերտի, հողի, գլխարկավոր սնկերի փտած կամ չորացած պտղամարմինների վրա, սեպտեմբեր ամսին։ Փռոցաշերտային, հումուսային սապրոտրոֆ կամ միկոֆիլ է։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Սնկեր
Կատեգորիա:Սապրոտրոֆներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Gap

**Gap Inc․** (արտասանվում է *Գեփ*) ամերիկյան խոշոր  ընկերություն, որը զբաղվում է հագուստի արտադրանքով և դրա իրացմամբ։ Նրա խանութների ցանցը երկրորդ խոշորագույնն է աշխարհում։ Ընկերության Կենտրոնական գրասենյակը գտնվում է Սան Բրունոյում՝ ԱՄՆ, Կալիֆորնիա։

## Պատմություն
Ընկերությունը հիմնադրվել է 1969 թվականին՝ Դոնալդ և Դորիս Ֆիշերների կողմից, առաջին խանութը բացվել է Սան Ֆրանցիսկոյի համալսարանի հարևանությամբ՝ Օուշեն պողոտայում գտնվող թատրոնի շենքում և վաճառել է Levi's ջինսեր և ձայնասկավառակներ։  1972—73 թվականներին  ցանցի խանութների թիվը գերազանել է  25–ը,  «Gap»–ը սկսել է  Կալիֆորնիայից դուրս  բացել  առևտրի կետեր։  1974 թվականից ընկերությունը սկսել է ապրանքներ վաճառել՝ սեփական ապրանքանիշով։
1983 թվականին  Gap–ը ձեռք է բերել  Banana Republic  ապրանքանիշը (ավելի վաղ այդ ընկերությունը առևտուրը կազմակերպում էր կատալոգի օգնությամբ), 1994 թվականին թողարկվել է նոր ապրանքանիշ՝  Old Navy։

## Սեփականատերեր և ղեկավարություն
Ընկերության հիմնադիր Դոնալդ և Դորիս  Ֆիշերների  ընտանիքին  պատկանում է բաժնետոմսերի 33 %–ը,  մնացած բաժնետոմսերն ազատ շրջանառության մեջ են։  2008 թվականի  մայիսի կեսերին ընդհանուր կապիտալը կազմել է 13,7 միլիարդ  դոլար։

Ընկերության տնօրենների խորհրդի նախագահն ու գլխավոր կառավարիչը Գլեն Մյորֆին է (*Glenn Murphy*)։

## Գործունեությունը
ԱՄՆ–ում ընկերության խանութների ցանցում հաշվվում են թվով 3150 խանութներ, խանութներ են գործում նաև Մեծ Բրիտանիայում, Կանադայում, Ֆրանսիայում, Իռլանդիայում և այլ երկրներում։ Հագուստը վաճառվում է  Gap, Banana Republic, Old Navy և Piperlime  ապրանքանիշերով։

Անձնակազմի թիվը  մոտ 152 հազար մարդ է։  2007 թվականին ընկերության հասույթը կազմել է 15,8 միլիարդ դոլար, մաքուր շահույթը՝ 833 միլիոն դոլար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ընկերության պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Ամերիկյան ընկերություններ
Կատեգորիա:1969 հիմնադրումներ
Յուղասունկ կվենու

**Յուղասունկ կվենու** (), Boletaceae ընտանիքին պատկանող սունկ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Միկոռիզա գոյացնող համեղ, ուտելի սունկ է։ 3-14 սմ տրամագծով, գորշավուն, աղյուսագույն, դեղնակիտրոնագույն կամ ժանգագույն, բարձիկաձև գլխարկը սկզբում ուռուցիկ է, հետո տափակ, լայն թմբիկով, լորձնային, ծածկոցի մնացորդներով, որը հասնում է մինչև կրկնակի օղակը։ Օղակի ներքին մասը լորձնային է, իսկ արտաքինը՝ փառանման, հաստ։ Սնկի հաճելի հոտով և համով պտղամիսը գլխարկում բաց դեղին է, ոտիկում՝ կիտրոնագույն։ Նեղ, դեղնավուն խողովակները կպչելիս դառնում են մոխրագույն։ Դեղին, օղակից վերև սպիտակ գույնի, օղակից ներքև՝ դարչնագույն, հատիկավոր ոտիկը 6-10 x 1,5-3 սմ է։ Սպորափոշին դեղնաշագանակագույն է, իսկ Էլիպսաձև, հարթ սպորները՝ 7,5-10-12 x 3-4 մկմ։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Լոռու («Գյուլագարակի սոճի» պետական արգելավայրի տարածք) ֆլորիստիկական տարածքում։ Ընդհանուր արեալը ընդգրկում է Եվրոպան, Ասիան, Հյուսիսային Ամերիկան, Հարավային Կովկասը (Հայաստան)։

## Էկոլոգիա
Հայաստանում հանդիպում է եզակի առանձնյակներով, 1200-1400 մ բարձրությունների վրա, հողի վրա, փշատերև անտառներում, օգոստոս ամսին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Պահպանվում է «Գյուլագարակի սոճի» պետական արգելավայրում համապատասխան էկոհամակարգերի կազմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված սնկեր
Կատեգորիա:Ուտելի սնկեր
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Լռջուն Սևանի

**Լռջուն Սևանի** (), խաչածաղկավորների ընտանքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Թխակապույտ բազմամյա խոտաբույս է։ Ցողունի բարձրությունը հասնում է 30-50 սմ-ի։ Հաստ տերևները կաշենման են, երկարավուն արմատամերձները՝ հակաձվաձև, ցողունայինները՝ բութ ականջուկներով։ Դեղին ծաղիկները խմբված են երկարավուն ծաղկաբույլերում։ 20-22 մմ երկարությամբ, 7-8,5 մմ լայնությամբ, լայն-էլիպսաձև, հիմքի և գագաթի մոտ լայն-կլորացած, խիտ կարճաթավ պտուղը պատիճակ է, որը հասունանալիս մուգ գույնի է։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Սևանի (Դարանակ, Արդանիշ) ֆլորիստիկական շրջանում։

## Էկոլոգիա
Աճում է վերին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 2000-2200 մ բարձրությունների վրա, ժայռոտ տեղերում, չոր լանջերին։ Ծաղկում է մայիս ամսին, պտղակալում՝ հունիս-հուլիսին։

## Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Համարվում է Հայաստանի էնդեմիկ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես հազվագյուտ տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Տեսակի աճելավայրերը պահպանվում են «Սևան» ազգային պարկի տարածքում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Խաչածաղկավորներ
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Շագանակենի ցանովի

**Շագանակենի ցանովի** (), հաճարազգիների ընտանքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
35 մ բարձրությամբ ծառ է։ Մեծ, ամբողջական, երկարավուն-նշտարաձև, ատամնեզր տերևները գագաթում սրացած են։ Կաշենման պտղապատով պտուղը ընդգրկված է սուր-փշոտ, փայտացած պտղագավաթի մեջ։

## Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Իջևանի (Իջևանի շրջակայք) և Զանգեզուրի («Շիկահող» պետական արգելոց) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Նախակովկասում, Հարավային Կովկասի տարբեր շրջաններում, Եվրոպայի հարավում, միջերկրածովյան ավազանի երկրներում, Հյուսիսարևելյան Անատոլիայում։

## Էկոլոգիա
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 900-1300 մ բարձրությունների վրա, անտառներում։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտղաբերում՝ օգոստոս-հոկտեմբերին։

## Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է, որի բնակության շրջանի մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայտնի են երկու բնական պոպուլացիաներ։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես անմիջական սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։

Մեկ պոպուլյացիան պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցի տարածքում։

Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:Ծածկասերմեր
Կատեգորիա:Հաճարազգիներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Պտղատու ծառեր
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի բուսական աշխարհ
Մուտինուս Ռավենելի

** Մուտինուս Ռավենելի** (), Phallaceae ընտանիքին պատկանող սունկ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Պտղամարմինները երիտասարդ վիճակում ունեն մինչև 2-3 սմ տրամագիծ, սրածայր ձվաձև են։ Պերիդիումը դեղնավուն է և փառանման ծածկում է սպիտակ նուրբ թաղանթը, որի տակ գտնվում է վառ գունավորմամբ կարմրավուն կամ վարդագույն ոտիկը։ 5-10 սմ երկարությամբ և 1 սմ հաստությամբ ոտիկը  վերին մասում վեր է ածվում սրածայր գլխիկի։ Գլխիկը ծածկված է շականակագույն լորձով, հարթ գլեբայով և ունի տհաճ ու գարշելի հոտ։ 3,5-4,5 x 1,5-2 մկմ սպորները էլիպսաձև, երկարավուն և հարթ են։

## Տարածվածություն
Սունկն աճում է Եվրոպայում, Հյուսիսային Ամերիկայում, Ավստրալիայում և Հարավային Կովկասում (Հայաստանում)։ Եվրոպայի մի շարք երկրներում հանդիպում են եզակի առանձնյակներ, Հայաստանում հայտնաբերված է Ապարանի ֆլորիստիկական շրջանում՝ Ծաղկունյաց լեռնաշղթայի շրջակայքում։

## Էկոլոգիա
Հանդիպում են հազվադեպ, ապրում են խմբերով, կաղնու–բոխու անտառներում, աճում՝ 1500-1800 մ բարձրություններում, հուլիս-սեպտեմբեր ամիսներին։ Հումուսային սապրոտրոֆ է։

## Պահպանություն
Տվյալներն անբավարար են։ Անհրաժեշտ է իրականացնել տեսակին բնորոշ աճելավայրերի մոնիթորինգ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված սնկեր
Մերի Ս. Շերման

**Մերի Շերման** (, ), օրթոպեդիկ վիրաբույժ, քաղցկեղի հետազոտող Նոր Օռլեանում, Լուիզիանա։

## Կենսագրություն
Շերմանը ծնվել է Իլինոյս նահանգի Էվանսթոն քաղաքում, Ուոլթեր Ալեն Ստուլցի (Pi Kappa Lambda միության հիմնադիր) և Էդիթ Մոնիկա Գրահամի ընտանիքում։ Ավարտել է Էվանսթոնի ավագ դպրոցը, այնուհետև սովորել է Փարիզի  Institute de Mme Collnot ինստիտուտում։ 1934 թվականին բակալավրի աստիճան է ստացել Հյուսիսարևմտյան համալսարանից, հաջորդ տարի արվեստի մագիստրոսի աստիճան է ստացել Չիկագոյի համալսարանից։ 1935-1936 թվականներին Շերմանը դասավանդել է Իլինոյսի համալսարանում։

1941 թվականին բժշկի որակավորում է ստացել Չիկագոյի համալսարանից։ Մասնագիտական փորձություն է անցել  Չիկագոյի համալսարանի Բոբ Ռոբերթս հիվանդանոցում։ 1947 թվականին Բիլլինգս հիվանդանոցում նշանակվել է օրթոպեդիկ վիրաբուժության գծով պրոֆեսորի ասիստենտ։ 1952 թվականին տեղափոխվել է Նոր Օռլեան՝ դառնալով Ochsner բժշկական կենտրոն հիմնադրամի ոսկրային պաթոլոգիայի լաբորատորիայի տնօրեն։ 1953 թվականին դարձել է Նոր Օռլեանի Թյուլենի համալսարանի բժշկական դպրոցի դոցենտ։ Որպես քաղցկեղի հետազոտող եղել է նաև Նոր Օռլեանի Բարեգործական հիվանդանոցի օրթոպեդիայի այցելու վիրաբույժ։ Եղել է Ամերիկայի Օրթոպեդիկ վիրաբույժների ակադեմիայի անդամ և Վիրաբույժների ամերիկյան քոլեջի անդամ։ Անդամակցել է նաև Phi Beta Kappa և Sigma Xi, Alpha Omega Alpha միությունների անդամ։

## Մահ
1964 թվականի հուլիսի 21-ին Շերմանին մահացած են գտել Նոր Օռլեանի Սուրբ Շառլ պողոտայի բնակարանում։ Մարմինն այրվել էր բնակարանում բռնկված հրդեհից։ Ոստիկանությունը մահը որակեց որպես սպանություն։

## Հրապարակումներ
Շերմանը ոսկորների մասին բազմաթիվ հոդվածների հեղինակ և համահեղինակ է՝
*"The pathology of ununited fractures of the neck of the femur"
*"Infantile cortical hyperostosis; review of the literature and report of five cases"
*"The non-specificity of synovial reactions"
*"Mechanism of pain in osteoid osteomas"
*"The Natural Course of Poliomyelitis: A report of 70 cases".

## Գրականություն
*"Sherman murder", *The Times-Picayune*, July 22, 23, 31, 1964.
**New Orleans States-Item*, July 21, 31, 1964.
*Associated Press. "New Orleans Doctor's Death Is Probed". *The Day (New London),* July 22, 1964, p.&nbsp;27.
*Michael Bonfiglio (1977). "In memoriam: Mary Stults Sherman, M.D.". *Journal of Surgical Oncology,* 9(1):1–2. .
*FA Riddick Jr (2007). "Ochsner in Literature—nonfiction". *The Ochsner Journal,* 7(3):140–146. PubMed Central 3096393. This article includes a critical review of *Dr. Mary's Monkey,* a book authored by Edward T. Haslam.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Autographed portrait of Mary Stults Sherman . United States National Library of Medicine: ''Images from the History of Medicine''.
**Ochsner Hospital staff 1954*, '' (Video).

Կատեգորիա:Ամերիկացի ախտաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ուռուցքաբաններ
Կատեգորիա:Սպանված բժիշկներ
Կատեգորիա:Չիկագոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բժիշկներ
Վարդը (երգ)

**Վարդը**, գերմանացի բանաստեղծ Յոհան Վոլֆգանգ Գյոթեի համանուն բանաստեղծության բառերով հայկական դասական երգ, որի հայերեն թարգմանությունը կատարել է Հովհաննես Թումանյանը, իսկ երաժշտությունը գրել է Ռոմանոս Մելիքյանը։

## Պատմություն
Ռոմանոս Մելիքյանը երգի երաժշտությունը գրել է 1911 թվականին։ Իր երաժշտության մասին Մելիքյանը ասել է, որ փորձել է ստեղծել պարզ, դյուրահաղորդ մեղեդի, բայց ոչ շաբլոն։

## Կատարումներ
* Երգը ՀԽՍՀ պետական էստրադայի նվագախմբի կատարմամբ հնչել է Վիլեն Զախարյանի նկարահանած «Երաժշտական ֆանտազիա» ֆիլմում։
* Երգը Նազենի Հովհաննիսյանի կատարմամբ հնչել է Հրաչ Քեշիշյանի նկարահանած «Սպանված աղավնի» ֆիլմում։

## Բառեր

## Արտաքին հղումներ
* «Վարդ» երգը «Երաժշտական ֆանտազիա» ֆիլմում, 1964թ.
* «Վարդը» երգը «Սպանված աղավնի» ֆիլմում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական երգեր
Ժան Ստաս

**Ժան Սերվե Ստաս** (), բելգիացի վերլուծաբան-քիմիկոս, ածխածնի զանգվածի հայտնագործողներից մեկը։

## Կենսագրություն և աշխատանք
Ստասը ծնվել է Լյովենում և ի սկզբանե սովորել է բժշկություն։ Նա ավելի ուշ սկսեց հետաքրքրվել քիմիայով և աշխատել է Փարիզի Պոլիտեխնիկական դպրոցում՝ Ժան Բատիստ Դյումայի ղեկավարությամբ։ Ստասը և Դյուման որոշեցին ածխածնի ատոմային զանգվածը՝ կշռելով մաքուր նյութի մի նմուշ, այրելով այն մաքուր թթվածնի մեջ, և հետո կշռելով ստացված ածխածնի երկօքսիդը։

1840 թվականին Ստասը պրոֆեսոր նշանակվեց Բրյուսելի Թագավորական ռազմական ակադեմիայում։ Նա միջազգային ճանաչում ստացավ տարրերի ատոմային զանգվածներն ավելի ճշգրիտ որոշելու համար, քան դա արվել էր նախորդ տարիներին` որպես չափանիշ ընդունելով թթվածնի ատոմային զանգվածը 16։ Նրա ստացած արդյունքները հերքեցին անգլիացի ֆիզիկոս Ուիլյամ Փրաութի այն վարկածը, որ բոլոր ատոմային զանգվածները պետք է լինեն ջրածնի ատոմային զանգվածի ամբողջ թվով բազմապատիկները։ Ստասի կատարած ատոմային զանգվածների ճշգրիտ չափումները հիմք հանդիսացան Մենդելեևի քիմիական տարրերի պարբերական աղյուսակի ստեղծման համար։

Լավուազիեի զանգվածի պահպանման օրենքի հայտնագործումից հետո՝ Ստասի երկարատև և աշխատատար փորձերը ապացուցեցին քիմիական ռեակցիաներում այդ օրենքի ճշգրտությունը, չնայած որ այդ փորձերն իրականացվել էին այլ նպատակներով։

Նրա հետազոտությունը ցույց տվեց, որ որոշ ռեակցիաներում կորուստը կամ ավելացումը չի կարող լինել ավելին, քան 2-ից 4 մաս 100.000-ի մեջ։ Թե՛ Լավուազիեի, թե՛ Մորլիի և թե՛ Ստասի նախատեսված և հաշվարկված ցուցանիշներում առկա է զգալի տարբերություն։

1850 թվականին Ստասը վկայություն տվեց, որ բելգիացի ազնվական Իպոլիտ Վիսար դը Բոկարմեն սպանել է իր կնոջ եղբորը՝ թունավորելով նիկոտինով։

Ստասը թողեց աշխատանքը 1869 թվականին կոկորդի հիվանդությունից առաջացած ձայնային խնդիրների պատճառով։ Դրամահատարանում դարձավ կոմիսար, բայց 1872 թվականին հրաժարվեց պաշտոնից, քանի որ համաձայն չէր կառավարության դրամային քաղաքականության հետ։ Ժան Ստասը մահացել է Բրյուսելում և թաղվել Լյովենում։

## Պարգևներ և կոչումներ
* Լոնդոնի թագավորական ընկերության արտասահմանյան անդամ (1879)
* Դեյվիի մեդալ (1885)
* Փողոցներ իր անունով

1891 թվականի մայիսի 5-ին նշվեց Բելգիայի թագավորական ակադեմիայում Ժան Սերվ Ստասի անդամակցության 50-րդ տարելիցը։ Ներկաներից շատերը խոսեցին գիտության մեջ նրա նշանակալի ներդրումների մասին։ Նա պատվին մեդալ թողարկվեց՝ փորագրված Ալֆոնս Միշոյի կողմից, ինչպես նաև ալբոմ, որը պարունակում էր ամբողջ աշխարհի գիտական հասարակության կողմից սահմանված մրցանակները։

## Հատընտիր ստեղծագործություններ
* 
* 
* 

## Տես նաև
* Մասս-սպեկտրաչափություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* - translated into English by Ralph Oesper

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Բելգիացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Բելգիացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Ահմեդ Համդի Թանփընար գրականության թանգարան-գրադարան

thumb|250px|Թանգարանի մուտքը Գյուհլանե այգու կողմից
**Ահմեդ Համդի Թանփընար գրականության թանգարան-գրադարանը** () գրական թանգարան և արխիվ է` նվիրված թուրքական գրականությանը։ Անվանակոչվել է թուրք վիպասան և էսսեիստ Ահմեդ Համդի Թանփընարի (1901-1962) անունով։ Թանգարանը գտնվում է Ստամբուլում և հիմնվել է Թուրքիայի մշակույթի և տուրիզմի նախարարության կողմից։ Բացվել է 2011 թվականի նոյեմբերի 12-ին։

Թանգարանը տեղակայված է երկհարկանի 19-րդ դարի պատմական շենքում, դրսի պատերը նայում են Գյուլհանե այգուն, որը պատկանում է Թոփքափը ամրոցին։ Այն օգտագործվել է Օսմանյան սուլթանների կողմից որպես ենիչերի զինվորներին ընդունելության վայր։ Շինությունը տեղակայված է Բարձր դռան դիմաց։ 1910-ական թվականներից այն օգտագործվել է որպես Գեղեցիկ արվեստների ասոցիացիայի կենտրոն։ 1928-1930 թվականի վերջը այն ծառայել է որպես թուրքերենին և թուրքական գրականությանը նվիրված հանդիպումների վայր։

Գետնահարկում տեղակայված են նախասրահն ու երկու սենյակներ։ Առաջին հարկում են գտնվում նախկին արքայական սենյակը, երկու այլ սրահ և երեք սենյակ։ Գետնահարկը նախագծված է որպես սրճարան և կոչվում է «Գրողների սրճարան». այստեղ ցուցադրվում են մրցանակներ ստացած գրական գործեր։ Վերին հարկերի հատուկ սենյակներ նվիրված են ստամբուլցի ավելի քան 50 հեղինակների գործերի, տեղադրված են նրանից որոշների կիսանդրիները, որոնցից են Ահմեդ Նեդիմը (1681-1730), Յահյա Քեմալ Բեյաթլըն (1884-1958), Նազըմ Հիքմեթը (1902-1963), Նեջիփ Ֆազըլ Քիսաքյուրեքը (1904-1983), Ազիզ Նեսինը (1915-1995), Օրհան Փամուքը (ծնվ.` 1952), Այսե Քուլինը (ծնվ.` 1941), Զյուլֆյու Լիվանելին (ծնվ.` 1946), Դողան Հըզլանը (ծնվ. 1937): Թանգարանը նաև տարբեր հեղինակների քննարկումների, բանաստեղծական ներկայացումների, գրական պարգևատրումների արարողությունների և գրելու վարպետության դասերի անցկացման վայր է։ Թանգարանի գրադարանն ունի ավելի քան 8.000 գիրք, ներառյալ մոտավորապես 1.000 գիրք Ստամբուլի մասին, ինչպես նաև` 100-ից ավելի պարբերականներ` գրականության և արվեստի այլ ճյուղերի վերաբերյալ։ Թանգարանում անց են կացվում ժամանակակից արվեստի ցուցահանդեսներ։ Իր տեսակի մեջ այն չորրորդ թանգարանն է Թուրքիայում` Անկարայի, Ադանայի և Դիարբեքիրի գրականության թանգարաններից հետո

Թանգարանը բաց է ամեն աշխատանքային օր, տեղական ժամանակով 10:00-19:00։

## Տես նաև
* Ահմեդ Արիֆ գրականության թանգարան-գրադարան, Դիարբեքիր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ստամբուլի թանգարաններ
Կատեգորիա:Թուրքական գրականություն
Կատեգորիա:2011 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ֆաթիհ
Կատեգորիա:Թուրքիայի գրական թանգարաններ
Կատեգորիա:2011 հիմնադրումներ Թուրքիայում
Վարդագույն քվարցե ձու

**«Վարդագույն քվարցե ձու»** (), ոսկերչական զատկական ձու, որը պատրաստվել է Կարլ Ֆաբերժեի ընկերությունում 1899 թվականին։ Վարպետ-ոսկերիչը Միխայիլ Պերխինն է։ Պատվիրատուի և առաջին սեփականատիրոջ մասին պատմությունը ցայսօր լռում է։

Այսօր «Վարդագույն քվարցե ձու» ոսկերչական ձու-ժամացույցը գտնվում է մասնավոր հավաքածուում (Մոսկվա, Ռուսաստան)։

## Նկարագիր
«Վարդագույն քվարցե ձու» ոսկերչական ձուն պատրաստված է ոսկուց, քվարցից և օնիքսից։ Զարդարված է արծաթով, պլատինով, սուտակներով, ադամանդներով։ Հորինվածքը շատ նման է կայսերական «Շուշանների փունջ» ոսկերչական ձվին, որը 1899 թվականին Նիկոլայ II կայսրն էր պատվիրել։ «Վարդագույն քվարցե ձուն» ստեղծվել է սկահակի տեսքով, որի գագաթին տեղադրված է շուշանների փունջը՝ պատրաստված խալցեդոնից։ Ցողուններն ու տերևները պատրաստված են ոսկուց, իսկ վարսանդները ադամանդակուռ են։ Ձվի գագաթներն իրար են միացնում տասներկու ոսկե զոլեր, որոնք ձուն բաժանում են համապատասխան թվով ժամերի։ Ժամացույցի սլաքը նետի տեսքով է պատրաստված, որը դուրս է գալիս աղեղից։ Այն ադամանդակուռ է։ Ոսկերչական ձուն տեղադրված է օնիքսից պատրաստված տակդիրի վրա՝ զարդարված ոսկով և ադամանդներով։ Վրան նշված է ստեղծման տարեթիվը՝  «1899»:

## Անակնկալ
Քանի որ այս ձուն իրենից ներկայացնում է ժամացույց և աշխատող մեխանիզմ, չի պարունակում անակնկալ։

## Պատմություն
«Վարդագույն քվարցե ձու» ոսկերչական ձու-ժամացույցը պատրաստվել է Սանկտ Պետերբուրգում՝ Կառլ Ֆաբերժեի ոսկերչական տանը 1899 թվականին։ Առաջին գնորդի կամ պատվիրատուի մասին որևէ վկայություն չի պահպանվել։

Այսօր գտնվում է մասնավոր հավաքածուում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վարդագույն քվարցե ձու
* Ձվի մասին 

Կատեգորիա:1899 աշխատություններ
Կատեգորիա:Ոսկերչություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Ֆաբերժե
Կատեգորիա:Ֆաբերժեի ձվեր
Գուչիո Գուչի

**Հեջ Գուստավ Գուչիո Գուչի** (), իտալացի գործարար և նորաձևության դիզայներ, «Gucci» նորաձևության տան հիմնադիր։

## Վաղ կյանք
Գուչին ծնվել է Ֆլորենցիայում, Տոսկանա, երկրի կենտրոնական արտադրական տարածաշրջանից տոսկանացի կաշվի վարպետի որդի էր։

## Կարիերա
1900-ականների սկզբին Լոնդոնի Սավոյ հյուրանոցում դեռահաս Գուչին տարբեր աշխատանքներ էր կատարում։ Ոգեշնչվելով նրբագեղ բարձրակարգ հյուրերից, ինչպես նաև պայուսակներ արտադրող այնպիսի ընկերությունների կողմից, ինչպիսին *H.J. Cave & Sons* -ն է, նա վերադարձավ Ֆլորենցիա և սկսեց պատրաստել ճամփորդական պայուսակներ ու աքսեսուարներ։ Գուչիի տունը Ֆլորենցիայում նա հիմնադրեց 1921 թվականին որպես ընտանիքին պատկանող կաշվե թամբերի փոքրիկ խանութ։ Նա 1920 թվականին սկսեց կաշվե պայուսակներ վաճառել ձիատերերին։ Որպես երիտասարդ մարդ, նա շատ արագ հեղինակություն է ձեռք բերում որակի համար, վարձելով լավագույն աշխատողների, որոնց կարողացել էր գտնել, որպեսզի աշխատեն իր արհեստանոցում։ 1938 թվականին  Գուչին իր բիզնեսը տեղափոխում է Հռոմ։ Շուտով նրա մեկ մարդու բիզնեսը վեր է ածվում ընտանեկան բիզնեսի, երբ նրա որդիները` Ալդոն, Վասկոն, Ուգոն և Ռոդոլֆոն, նախկինում դերասան, միանում են ընկերությանը։

1951 թվականին Գուչին բացում է իրենց խանութը Միլանում, իսկ 2 տարի անց ընկերությունն ընդլայնվում է արտասահմանում` բացելով Մանհեթենի խանութը։

## Անձնական կյանք
Գուչին և նրա կինը` Աիդա Կալվելին, ունեցել են 6 երեխա։ Նրա որդիները` Վասկոն, Ալդոն, Ուգոն և Ռոդոլֆոն, կարևոր պաշտոններ են զբաղեցրել իր ընկերությունում։ Կյանքի վերջին տարիներին նա ապրում էր Ռասպերի մոտակայքում, Արևմտյան Սասեքս, Անգլիա։

## Ծանոթագրություննե

Կատեգորիա:Նորաձևության անձինք
Կատեգորիա:Իտալացի գործարարներ
Կատեգորիա:Իտալացի դիզայներներ
Կարսի բերդ

**Կարսի բերդ** (), պաշտպանական նախկին կառույց, բերդ, որը գտնվում է Պատմական Հայաստանի Կարս քաղաքում։ Բերդը հայտնի է նաև **Իչ քալե** («Կենտրոնական/ներքին ամրոց», «Ցիտադել») անվամբ։

Կառուցվել է Բագրատունիների կառավարման ընթացքում։Վերակառուցվել է 1153 թվականին վեզիր Ֆիրուզ Աքայի կողմից` սալթուքյան Մալիք Իզեդին Սալթուք II-ի հանձնարարությամբ։ Արտաքին դարպասները, որոնք շրջապատում են քաղաքը, կառուցվել են 12-րդ դարում։ Բերդը, որը ավերվել է 1386 թվականին թվականին Լենկթեմուրի կողմից, նորից վերակառուցվել է 1579 թվականին՝ Լալա Մուսթաֆա փաշայի կողմից, որը Կարս էր ժամանել օսմանյան Մուրադ III արքայի հրամանով։

Օսմանյան աղբյուրներում նշվում է, որ բերդը վերակառուցվել է 100 000 զինվորների և բանվորների մասնակցությամբ։ 1606 թվականին բերդը ավերվել է պարսից Աբբաս I Սեֆիի կողմից։ 1616 և 1636 թվականներին բերդը վերակառուցվել է և ավելացվել են նոր տարրեր։ Բերդը մեծապես տուժել է ռուսական զորքերի նվաճումից հետո, որը տեղի է ունեցել 1877-1878 թվականներին տեղի ունեցած Ռուս-թուրքական պատերազմից ժամանակ։ Այն 40 տարի եղել է ռուսական հսկողության ներքո և մասնակիորեն փոփոխությունների ենթարկվել։ Կարսի բերդի պատերը կառուցված են բազալտից։

## Առանձնահատկություններ
Բերդը բաղկացած է երկու մասերից՝ արտաքին և ներքին ամրոցներից։ Արտաքին պատերը բաղկացած են հինգ շերտերից։ Ի հավելումն, արտաքին պատերի դիմացի հատվածում առկա են խորը խրամատներ (առվափոսեր)։ Բերդի հիմնական մասը գտնվում է արևելյան հատվածում։ Արտաքին ամրոցի պատերը քառանկյուն տեսք չունեն։ Բերդի ընդհանուր պարագիծը կազմում է 3 500 մետր (11 500 ֆուտ)։ Բերդն ունեցել է ժամապահների համար նախատեսված 22 աշտարակներ, որոնցից միայն 7-ն են պահպանվել մինչ մեր օրերը։

Ներքին ամրոցի երկարությունը արևելքից արևմուտք ուղղությամբ կազմում է 250 մետր (820 ֆուտ), իսկ հյուսիսից հարավ՝ 90 մետր (300 ֆուտ)։ Բերդն ունի չորս դարպասներ։ «Ջրի դարպասը» () կամ «Չերիբաշը դարպասը» գտնվում է արևմուտքում, «Կաղզվանի դարպասը» կամ «Կենտրոնական դարպասը»` հարավում, իսկ «Բեհրամի դարպասը»՝ արևելքում։ Գլխավոր դարպասը գտնվում է հյուսիսում, որտեղից սկսվում է ճանապարհը դեպի քաղաք։

Բերդի ժամապահների աշտարակներին կարելի է հասնել՝ մագլցելով աստիճանները կամ բարձրանալով հարթ ճանապարհով։

Գլխավոր մուտքի հենց մոտ առկա է սրբատեղի, որտեղ գտնվում է Ջելալ Բաբայի գերեզմանը։ Վերջինս մահացել է 1239 թվականին՝ մոնղոլական արշավանքների ժամանակ։ Ամրոցի տարածքում առկա են նաև ռազմական կացարաններ, զինամթերքի պահեստ և փոքրիկ մզկիթ, որը վերակառուցվել է 1990-ական թվականներին։

Այսօր ամրոցը գրանցված է Թուրքիայի մշակույթի և զբոսաշրջության նախարարության հաշվեկշռում։

## Մշակութային իրադարձություններ
2005 թվականին բերդի տարածքում տեղի է ունեցել թուրք հայտնի փոփ երգչուհի Սեզեն Աքսուի մենահամերգը, որին մասնակցում էր շուրջ 25 000 մարդ

2011 թվականին պահքի իսլամական սուրբ Ռամադան ամսվա ժամանակ, ամրոցում առաջին անգամ անց է կացվել Մևլևիների ծիսական արարողություն։
մինի|Կարսի բերդ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Lonelyplanet.com Kars Castel
* 60+ pictures of the citadel
* Kars Castle Trip 

Կատեգորիա:Կարսի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ (Թուրքիա)
Կատեգորիա:10-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Բերդեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Այրարատի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կարս
Թոմիրիս

thumb|Մասքութների թագուհի Թոմիրիս 17-րդ դարի նկար
thumb|upright=1.3|Թագուհի Թոմիրիսը լսում է, որ իր որդի Սպարգապիսեսը գերի է վերցվել Կյուրոսի կողմից Ժան Մոյ (1535-1550)
[upright=1.3|thumb|Կյուրոսի գլուխն արյան մեջ [Ռուբենս]]

**Թագուհի Թոմիրիս**, եղել է մասքութների թագուհի։ Մասքութները իրանական բնիկներ են
։
Կասպից ծովի շրջակայքում և Միջին Ասիայում բնակվող սկյութական ցեղեր։ Ապրել են այժմյան Թուրքմենստանի, Աֆղանստանի և Արևմտյան Ուզբեկստանի որոշ մասերում։ Թոմիրիսը ստիպում է իր բանակին պաշտպանվել Աքեմենյան կայսրության կայսր Կյուրոս Բ Մեծի հարձակումից։ Ըստ Հերոդոտոսի՝ Թոմիրիսը հաղթել է Կյուրոսին և սպանել նրան մ.թ. 570 թվականին։

## Պատմություն
thumb|left|Մատիա Պրետի Թոմիրիսը Կյուրոսի գլուխն ստանալիս 1670–72
Թոմիրիսի և նրա որդու` Սպարգապիսեսի անունը (ով գլխավորում էր բանակը), իրանական ծագում ունեն։ 
Ինչպես պատմաբանները,
որոնք առաջինն էին գրում նրա մասին, այնպես էլ հույները նրա անունը բավականին հաճախ էին օգտագործում։

Շատ հույն պատմաբաններ գրում են, որ նա հաղթել է Կյուրոսին` Աքեմենյան կայսրության հիմնադրին և սպանել նրան, երբ Կյուրոս Բ Մեծը փորձել է հարձակվել նրա երկրի վրա և գրավել այն։

Հերոդոտոսը, որն ապրել է մոտավորապես մ.թ.ա. 484- 425 թվականներին, վաղ դասական գրողներից է, որը գրառել է նրա կարիերայի մասին` գրելով հարյուր տարի անց։ Նրա պատմությունը եղել է շատ հայտնի և դարձել է լեգենդ։ Ստրաբոնը, Պոլիենուսը, Կասիդորիուսը և Ջորդանեսը նույնպես գրել են նրա մասին։

Հույն պատմաբանների գրառումների համաձայն` Կյուրոսը մասագետների վրա նախնական հարձակման ժամանակ հաղթանակ է տարել, ապա որոգայթ է նախապատրաստել մյուս մասագետների համար։ Պարսիկները հեռացել են ճամբարից` թողնելով այնտեղ  գինու հսկայական պաշար։

Խաշնարած սկյութները սովոր չէին գինու գործածությանը, նրանց սիրելի թունաքիմիկատը հաշիշն էր` ֆերմենտացված կաթի հետ։ Նրանք խմում են Կյուրոսի թողած գինին։ Պարսիկները հարձակվում են մարտունակությունը կորցրած սկյութների վրա` հաղթելով նրանց և գերելով Թոմիրիսի որդուն` Սպարգապիսեսին` նրանց բանակի գեներալին։ Մասագետների մեծ մասը գերվում է, մնացածը` սպանվում։ Ըստ Հերոդոտոսի` Սպարգապիսեսը ինքնասպանություն է գործում, որպեսզի գերի չընկնի պարսիկներին։ Մասագետների թագուհին նամակ է ուղարկում Կյուրոսին` քննադատելով նրա դավաճանությունը և ամբողջ ուժերը կենտրոնացնում է երկրորդ ճակատամարտի համար։ Մասագետները հաղթանակ են տանում, պարսիկները մեծ կորուստ են կրում, Կյուրոսը գլխատվում է
։

## Ժառանգություն
[thumb|Թոմիրիսը [Անդրեա դել Կաստանգոյի պատկերածով, 15-րդ դար]]
[thumb|Թագուհի Թոմիրիսը և Կյուրոսի գլուխը. հեղինակ` [Մաթիա Պրետի]]

Ուստաչ Դեսչամփսը իր պոեզիայի մեջ է ավելացրել Թոմիրիսին որպես մեկին, ով 14-րդ դարի արժանավոր կանանցից է։

Շեքսպիրի շատ վաղ շրջանի պիեսում`  Հենրիխ VI-ում, կոմսուհի Օվերենը Լորդ Տալբոտային սպասելիս ասում է այս խոսքերը.

 
Շեքսպիրի հղումը Թոմիրիսին որպես սկյութների թագուհու և ոչ թե սովորական հունական նշանակությամբ (մասագետների թագուհի) մատնացույց է անում երկու հնարավոր վստահելի աղբյուրներ։
Թոմիրիսի պատմությունը ներառված է արևմտյան արվեստի ավանդույթի մեջ (Ալեգրինի, Ֆերրարի։ Մատիա Պրետի, Գյուստավ Մորո և և քանդակագործ Սեվերո Կալզետա դա  Ռավենա)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աքեմենյաններ
Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի պատմություն
Կատեգորիա:Կանայք պատերազմում
Չարշամբայի գավառակ

**Չարշամբա**, գավառակ Օսմանյան կայսրության Տրապիզոնի վիլայեթում։ Կենտրոնը Չարշամբա քաղաքն է։

## Պատմություն
Ըստ թուրքական զգալի նվազեցված տվյալների 1915 թվականի մեծ եղեռնի ժամանակ գավառակից տեղահան է արվել 10648 հայ բնակիչ։ Փրկվեցին միայն լեռներում ապաստանած մի քանի հարյուր հոգի, որոնք 1923 թվականին տեղափոխվեցին Սուխումի և Սոչիի շրջաններ։

## Բնակչություն
XX դարասկզբին գավառակի 17 հայաբնակ գյուղերը միասին ունեին ավելի քան 10 000 հայ բնակիչ։ Խոսում էին Համշենի բարբառով։

## Տես նաև
* Տրապիզոնի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Մետրոպոլ (հյուրանոց, Յալթա)

**«Մետրոպոլ» հյուրանոց** (), երկու շենքից բաղկացած նախկին հյուրանոց Ղրիմի Յալթա քաղաքի կենտրոնական մասում` Բոտկինի փողոցում։ Հյուրանոցի հիմնական շենքը կառուցվել է 1902 թվականին և ունի 3 հարկ, երկրորդը շենքը ևս երեքհարկանի է։ Այժմ այն մասնավոր սեփականություն է և ունի հիմնանորոգման կարիք։

## Պատմություն
Նախկին «Մետրոպոլ» հյուրանոցը կառուցվել է 19-րդ դարում` հայտնի ճարտարապետ Օսկար Էմիլևիչ Վեգեների նախագծով։ Օսկար Վեգեները Յալթայում հայտնվել է 1890-ական թվականներից սկսած` Մասանդրայի Ալեքսանդր III-ի պալատի շենքը կառուցելու ժամանակ որպես պետերբուրգցի ճարտարապետ Մաքսիմիլիան Մեսմախերի օգնական։

Յալթայի «Մետրոպոլ» հյուրանոցը «Վիլլա Ելենա» և «Օրեանդա» հյուրանոցների հետ մեկտեղ ժամանակին եղել է քաղաքում լավագույն հյուրանոցներից։ Հենց «Մետրոպոլ» հյուրանոցում է տրվել հրավիրովի ճաշկերույթը, որին մասնակցել են Լիվադիական թագավորական պալատի հիմնարկեքի հանդիսավոր արարողության մասնակիցները։ Մինչ օրս անհայտ են այս տաղանդավոր ճարտարապետի կենսագրության շատ մանրամասներ, անհայտ է, թե որտեղ են նրա գծագրերն ու նախագծերը։ Օսկար Վեգեները մահացել է 1920-ական թվականների վերջերին` չպարզված հանգամանքներում։

1913 թվականի գարնանը հյուրանոցում կանգ է առել ռուսական ժողովրդական երգերի հայտնի կատարող Նադեժդա Պլևիցկայան։ 1917 թվականի աշնանը այնտեղ բնակվել է մետալուրգիայի, մետաղագիտության, մետաղների ջերմային մշակման բնագավառի ռուս գիտնական Դմիտրի Չեռնովը։

1920-ական թվականների սկզբին հյուրանոցը վերանվանվել է «Պարիժսկայա կոմունա» («Փարիզյան կոմունա»)։

1920-ական թվականների կեսերին շենքը վերակառուցվել է և այնտեղ բացվել է «Ուկրաինա» հյուրանոցը։

## Ճարտարապետություն
«Մետրոպոլ» հյուրանոցը 19-րդ դարի վերջում ճարտարապետության մեջ ծագած և Ռուսաստանում արագորեն տարածված մոդեռն ոճի մաքրագույն օրինակն է։

Այս ոճի հիմնարար սկզբունքն էր բնակելի տարածքների «ներսից դեպի դուրս» նախագծումը. ճարտարապետը շարժվում է ինտերիերի օպտիմալ նախագծումից դեպի շենքի անսովոր արտաքին տեսքը։ Ճակատի անհամաչափ տարրերը թաքցնում են հարմարավետ ներքին տարածքները։ Հյուրանոցի պատուհաններում օգտագործվել է այդ ճարտարապետական ոճի հաճախակի օգտագործվող հնարքը. անհամաչափ կառուցվածքներ, ծռմռվող և շրջահոսուն ձևեր ու գծեր։ Դրանցում ամփոփված է որոշակի շփոթություն, որը տարօրինակ ներդաշնակությամբ գրավում է ուշադրությունը։ Արտասովոր գծերը սահուն կերպով վերափոխվում են ճակատի դեկորատիվ տարրերի. ալիքաձև ուղղահայաց գծերը, զարդանախշերը, գույների հակապատկերը ստեղծում են նոր գեղագիտական տպավորություններ, որոնք կապված չեն Յալթայի այլ հայտնի շենքերի հետ։

Ներկա պահին շենքը վաճառվում է 4,5 մլն դոլարով։ Վաճառքի դեպքում երևի թե չպահպանվի սկզբնական ոճը։ Ամենայն հավանականությամբ, կավելացվի ևս մեկ հարկ։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
*Ճարտարապետ Վեգեների տուն

Կատեգորիա:1902 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Յալթայի շենքեր և կառույցներ
Ունիեի գավառակ

**Ունիե**, գավառակ Օսմանյան կայսրության Տրապիզոնի վիլայեթում։ Կենտրոնը Ունիե քաղաքն է։

## Բնակչություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնի նախօրեին հայերն ուներ 1278 տուն՝ 10796 բնակչով։ Հայերը հատկապես զգալի թիվ էին կազմում Չաթալ գյուղախմբի 8 գյուղերում։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գավառակն ուներ 10 հայկական եկեղեցի։

## Տես նաև
* Տրապիզոնի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Վիլլա Ելենա

300px|մինի|Հյուրանոցը նախահեղափոխական լուսանկարում
**«Վիլլա Ելենա» հյուրանոց** (), 20-րդ դարի սկզբի հինգհարկանի հյուրանոց Ղրիմի Յալթա քաղաքի կենտրոնում, որը կառուցվել է մոդեռն ոճով։

*Հասցեն`* Ղրիմ, Յալթա, Կրասնովի փողոց, 2։

## Պատմություն
1877 թվականից մինչև 1907 թվականը ներկայիս «Վիլլա Ելենայի» տեղում «Դարսանա» ամառանոցն էր, որը 1907 թվականին գնում է սարատովցի վաճառական Իվան Վասիլևիչ Տիխոմիրովը։ Որոշ ժամանակ անց Տիխոմիրովը որոշում է ամբողջությամբ վերակառուցել շենքը։ Նախագիծը նա պատվիրում է յալթացի հայտնի ճարտարապետ Լև Նիկոլաևիչ Շապովալովին (1873-1957)։

Վիլլայի շինարարությունն ավարտվել է 1912 թվականի աշնանը։ Այդ պահին «Վիլլան» Յալթայի ամենաբարձր շենքն էր, ուներ սեփական այգի և վերելակ (դա Յալթայի առաջին վերելակն էր)։ 1912-1918 թվականներին «Վիլլա Ելենան» հյուրընկալել է նշանավոր մարդկանց` որպես 1-ին կարգի հյուրանոց, որը ղեկավարում էր վաճառական Տիխոմիրովի կինը` Ելիզավետա Իվանովնան։

1912 թվականի սեպտեմբերի 16-ին «Ռուսսկայա Ռիվիերա» թերթը (թիվ 208) հայտարարություն է տարածել Առափնյա փողոցում «Վիլլա Ելենա» հարմարավետ և կահավորված հյուրանոցի բացման մասին։

Խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո, 1920 թվականի աշնանը, «Վիլլա Ելենան» ազգայնացվեց։

Խորհրդային իշխանության օրոք շենքն օգտագործվել է որպես առողջարան, իսկ ավելի ուշ` որպես առողջարանային պոլիկլինիկա։ 2000 թվականին սկսվել է շենքի հիմնանորոգումը։ Տարածքն ընդլայնվել է, խախտվել է ճարտարապետական ոճը։ 2007 թվականին «Վիլլա Ելենան» վերաբացվել է որպես *Villa Elena Hotel & Residences*։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Յալթայի շենքեր և կառույցներ
Ազիզա Մուստաֆազադե

**Ազիզա Վագիֆ ղիզի Մուստաֆազադե** (, ), Ադրբեջանի Հանրապետության ժողովրդական արտիստ (2018), ադրբեջանցի դաշնակահար և կոմպոզիտոր, ջազ կատարող, Վագիֆ Մուստաֆազադեի դուստրը։

## Կենսագրություն
Ազիզա Մուստաֆազադեն ծնվել է 1969 թվականին Բաքվում` երաժիշտների ընտանիքում։ Նրա հայրը դաշնակահար և կոմպոզիտոր Վագիֆ Մուստաֆազադեն է։ Նրա մայրը `Էլզա Մուստաֆազադեն (Բանձելաձե), ստացել է դասական կրթություն` որպես օպերային երգիչ Վրաստանում։ 3 տարեկանում նա առաջին անգամ բեմում հայտնվեց իր հոր հետ։ 1979 թվականի դեկտեմբերի 16-ին 39 տարեկան հասակում, հայրը մահացել է Տաշքենդում։

Ազիզան տեղափոխվել է Գերմանիա իր մոր հետ։ Ազիզայի առաջին ալբոմը թողարկվել է 1991 թվականին *Ազիզա Մուստաֆազադեի* անունով։ Նրա երկրորդ ալբոմը «Always» (Միշտ), արժանացել է Գերմանիայի լավագույն երաժշտական մրցանակները՝ «*Sound Academy*» և «*Sony Exo*»:

2018 թվականի մայիսի 27-ին նա արժանացել է Ադրբեջանի ժողովրդական արտիստի կոչմանը։

Ներկայումս նա մոր հետ ապրում է Գերմանիայում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ազիզա Մուստաֆազադեի պաշտոնական կայք
*  Azerbaijan International
* AllAboutJazz.com: Aziza Mustafa Zadeh: Body and Soul and Mugam!
* interview with Aziza. AI Winter 1996 

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի ջազմեններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի կին կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի դաշնակահարուհիներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի երգչուհիներ
Սառույց (ֆիլմ)

**Սառույց** (), տվերցի ռեժիսոր Պավել Դրոզդովի լիամետրաժ սպորտային դրաման այն մասին, թե որքան կարևոր է թիմի անդամ լինել ոչ միայն սպորտում, այլև առօրյա կյանքում։

## Սյուժե
Սաշան երիտասարդ ու հանդուգն հոկեյիստ է։ Այն բանից հետո, երբ նրան վռնդում են թիմից, նա իր բժիշկ մայրիկի հետ մեկնում է այլ քաղաք։ Այստեղ նա և նրա մայրը ստիպված կլինեն ոչ միայն դառնալ նոր թիմի անդամ, այլև անձնական կյանք ստեղծել և փոխըմբռնում գտնել։

## Դերերում

* Դմիտրի Չիստյակով` *Սաշա*
* Ելենա Սոկոլովա` *Սաշայի մայրը*
* Ալեքսանդր Մորոզով` *Անտոն*
* Ալեքսանդր Պոլովցև` *Անտոնի հայրը*
* Անդրեյ Իվանով` *երիտասարդական թիմի մարզիչ*
* Իվան Կրասկո` *ավագ մարզիչ*
* Ալեքսանդր Կրայնով` *բժիշկ*
* Օլգա Գլուշկովա` *ուսուցիչ*
* Յուլյա Բեդարևա` *բուժքույր*
* Պավել Կոմարով` *Պետրյա*
* Սերգեյ Կոնոպոլ` *Նեֆյոդով*
* Իգոր Լեբեդև` *Շտապ օգնության վարորդ*
* Ալեքսեյ Մարկով` *մատուցող*
* Կոնստանտին Ֆյոդորով` *մեկնաբան*
* Գալինա Լեբեդևա` *մարզիչ*
* Լեոնիդ Տելեշևը` *ռեստորանի երգիչ*
* Ռուսլան Մասյուկով` *ակումբի երգիչ*
* Ալեքսանդր Եվդոկիմով` *տնօրեն*

## Նկարահանող խումբ

* Սցենարի հեղինակ` Պավել Դրոզդով, Լեոնիդ Կորին, Ելենա Շոներտ
* Բեմադրող ռեժիսոր` Պավել Դրոզդով
* Բեմադրող օպերատոր` Գլեբ Կլիմով
* Պրոդյուսեր` Ելենա Շոներտ, Պավել Դրոզդով
* Բեմադրող նկարիչ` Օլգա Սկակովսկայա
* Կոմպոզիտոր` Ալեքսեյ Չինցով
* Մոնտաժող` Դենիս Բոյկով, Պավել Դրոզդով
* Հնչունային ռեժիսոր` Դմիտրի Բազիկին
* Դիմահարդարումը` Ելենա Բորեցկայայի

## Նկարահանումներ
* Ֆիլմի նկարահանումները տեղի են ունեցել Տվերում. «Յուբիլեյնի» սպորտային համալիրում, քաղաքային այգում, կայարանում և այլն։
* Ֆիլմում նկարահանվել են «Տվերյան վագրեր» հոկեյի ակումբի հոկեյիստները։

## Մրցանակներ
* Հատուկ մրցանակ` «Երիտասարդությանը սպորտի մեծ աշխարհը բացելու համար», «Աշխարհը ճանաչող մարդը» փառատոն (2013)։
* Լավագույն գեղարվեստական ֆիլմ - 12-րդ միջազգային սպորտային ֆիլմերի կինոփառատոն Կրասնոդարում (2014)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Хоккей мне уже снится. Тверской кинорежиссёр Павел Дроздов приступил к съемкам нового полнометражного фильма
* Фильм тверского режиссёра Павла Дроздова «Лёд» снят с показа в Украине
* Первый полнометражный фильм тверского режиссёра Павла Дроздова «Лёд» покажут на ТВ
* Фильм «Лёд» тверского режиссёра Павла Дроздова получил приз кинофестиваля в Лос-Анджелесе
* Фильм тверского режиссёра Павла Дроздова «Лёд» отмечен специальным призом на фестивале в Угличе
* В Твери прошел первый предпремьерный показ фильма Павла Дроздова «Лёд»
* Фильм тверского режиссёра Павла Дроздова «Лёд» покажут на фестивале молодёжного кино «Отражение»
* Фильм «Лёд» тверского режиссёра Павла Дроздова будет представлен на фестивале «Человек, познающий мир»
* Кинорежиссёр Павел Дроздов: «Лёд» - это фильм не о хоккее, а о команде
* В Твери съёмки фильма «Лёд» Павла Дроздова завершены
* В Твери заканчиваются съемки фильма про хоккей 
* Кинопоказы на «Леннаучфильме» 14 декабря 

Կատեգորիա:2010-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2013 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ռուսական դրամա ֆիլմեր
Տրապիզոնի գավառ

**Տրապիզոն** (), գավառ Օսմանյան կայսրության Տրապիզոնի վիլայեթում։ Գտնվում էր վիլայեթի հյուսիսային կողմում, Տրապիզոն քաղաքի շրջակայքում։ Կենտրոնը Տրապիզոն քաղաքն էր։

## Աշխարհագրություն
Հյուսիսից սահմանը Սև ծովն է, հարավից՝ Գյումուշխանեի գավառը, իսկ հարավ-արևելքից՝ Էրզրումի վիլայեթը։

## Բնակչություն
Ըստ «Հուշամատյան Մեծ եղեռնի» ժողովածուի տվյալների 1914 թվականին գավառակն ուներ 60 000 հայ բնակիչ, իսկ ըստ Լեփսուսի՝ 32700: Հայերը հիմնականում բնակվում էին Տրապիզոն քաղաքում և Օրդուի գավառակում։

## Պատմություն
1915 թվականի մեծ եղեռնի ժամանակ հայերի մեծագույն մասը ենթարկվել է բռնագաղթի և բնաջնջման։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործություն, անասնապահություն, հացահատկիների, պտուղ-բանջարեղենի և հատկապես «Սամսոն» ընտիր տեսակի ծխախոտի մշակությունն էր։

## Վարչական բաժանում
Մինչև 1915 թվականը գավառակը բաժանված էր հետևյալ գավառակների.
* Աղճապատ
* Կերասուն
* Կյուրելե
* Մաչկա
* Սյուրմենե
* Վագֆը Քեպիր
* Տիրեբոլու
* Տրապիզոն
* Օրդու
* Օֆ

## Տես նաև
* Տրապիզոնի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Կարապետ Սուքիասյան

**Կարապետ Սուքիասյան** (), հայ բանասեր, պատմաբան։ 1987 թվականից ապրում է ԱՄՆ-ում։

1946 թվականին հայրենադարձվել է Խորհրդային Հայաստան։ Ավարտել է Էջմիածնի հոգևոր ճեմարանը (1961 թվական) և Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը (1966 թվական)։ Աշխատել է «Էջմիածին» թերթի խմբագրությունում, ավելի ուշ՝ ՀԽՍՀ Հայաստանի ազգային արխիվում։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1972 թվական)։ 1967-1987 թվականներին եղել է Մատենադարանի հին ձեռագրերի՝ Երևանի Գիտահետազոտական ինստիտուտի գիտաշխատող։

Գիտական հոդվածների և գրքերի հեղինակ, մասնավորապես՝ «Արմեններ և Արարատ» (Լոս-Անջելես, 1996) ուսումնասիրությունը, որը նվիրված է Արմեն-Հայ-Արարատ  անունների ստուգաբանությանը և Հայկական լեռնաշխարհում հայերի տեղական ծագմանը։

## Տես նաև
* Ուրարտացիների հայկական պատկանելության հայեցակարգերը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանահայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Իրանահայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Հերան Շաբան

**Հերան Շաբան** (Հրանտ Շաբանյան, , ), ֆրանսահայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
Հերան Շաբանը ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Էրզրում քաղաքում։ 1894 թվականին տեղափոխվել է Փարիզ։ 1911-1913 թվականներին սովորել է Փարիզի դեկորատիվ արվեստի դպրոցում, աշակերտել ֆրանսիացի նկարիչ Գուստավ Պորեյին։ Ստեղծել է գրաֆիկական աշխատանքներ, դիմանկարներ, ծովանկարներ, ձևավորել գրքեր։

1896 թվականին ֆրանսիական նկարիչների սալոնում կայացել է Շաբանի առաջին անհատական ցուցահանդեսը։ Ցուցահանդեսներ է ունեցել նաև Փարիզում (1900, 1939), Բրյուսելում (1910) և այլուր։ Հերան Շաբանի ստեղծագործությունները բազմիցս վաճառվել են աճուրդում։ Շաբանի «Ինքնադիմանկար» (1919), «Կնոջ դիմանկար», «Կնոջ դիմանկար» (1926), «Սևամորթ Վեներան», «Սրճարանում» աշխատանքները գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Մահ
1939 թվականին ինքնասպանություն է գործել Ֆրանսիայի Նանտ քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ինքնասպան նկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ նկարիչներ
Աղճապատի գավառակ

**Աղճապատ**, գավառակ Օսմանյան կայսրության Տրապիզոնի վիլայեթում։ Կենտրոնը Բլաթանա գյուղաքաղաքն էր։

## Աշխարհագրություն
Ունի լեռնային և անտառապատ տարածք։ Հարավից ձգվում են պոնտական լեռները, իսկ հյուսիսից Սև ծովն է։ Տարածվում է Տրապիզոն քաղաքից արևմուտք։

## Կլիմա
Կլիման խոնավ է։

## Բնակչություն
Գավառակի բնակչության մի մասը կազմում էին հայերը, որոնք խոսում էին Համշենի բարբառով։ Հայերի մոտ կեսը տեղահանվեցին 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մնացածը գաղթեցին Սև ծովի կովկասյան ափերը։

## Տես նաև
* Տրապիզոնի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Ֆաթսայի գավառակ

**Ֆաթսա**, գավառակ Օսմանյան կայսրության Տրապիզոնի վիլայեթում։ Գտնվում էր Օրդու նավահանգստային քաղաքի արևմտյան կողմում։ Կենտրոնը Ֆաթսա քաղաքն է։

## Պատմություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ թուրքերը բռնագաղթեցրել են 2154 հայերի։

## Բնակչություն
Մեծ եղեռնի նախօրեին ուներ 12 հայաբնակ գյուղ՝ 460 տուն՝ 3220 հայ բնակչով Ֆաթսա քաղաքի 1800 բնակչության հետ հայերի թիվը գավառակում կազմում էր 5020 հայ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ֆաթսան ուներ մի քանի հայկական եկեղեցիներ։

## Տես նաև
* Տրապիզոնի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Դավիթ Մերդինցի

**Դավիթ Մերդինցի** (), 15-րդ դարի հայ գրքագետ և տարեգիր։

Եղել է քահան Մարդին քաղաքից։ 1452 թվականին գրի է առել տարբեր (հիմնականում պատմական) բովանդակությամբ նախկինում կազմված նյութերի ժողովածու։ Ձեռագրին ավելացրել է և իր տարեգրությունը, որը ներկայացնում էր 1450 և 1457 թվականներին ընկած պատմական իրադարձությունները։ Դավիթը եղել է ոչ միայն այդ իրադարձությունների ժամանակակիցը, այլ, շատ դեպքերում, նաև ականատես։ Նրա փոքրիկ ժամանակագրությունը այդ կարճ ժամանակահատվածում ուսումնասիրության համար իրենից ներկայացնում է կարևոր և հավաստի աղբյուր։ Այն պարունակում է հետաքրքիր տվյալներ Կարա-Կոյունլուների պետության և Ջահանշահի կառավարման մասին, Ակ-Կոյունլուների պետության ղեկավար Ուզուն Հասանի և նրա եղբոր Ջահանգիրի միջև տեղի ունեցած պատերազմի մասին, Մարդինի ապստամբության, 1457 թվականի ապրիլի 23-ին Երզնկայում տեղի ունեցած երկրաշարժի մասին, և այլն։

;Ձեռագրեր
* Մատենադարան, ձեռագիր № 1198

;Հրատարակություն
* , Վազգեն Հակոբյան, II հատոր, Հայկական ՍՍՌ ԳԱ հրատարակչության տպարան, Երևան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Դավիթ Մերդինցին հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարանում

Կատեգորիա:Հայ պատմիչներ
Կատեգորիա:Հայ տարեգիրներ
Հայկազ Ստեփանյան

**Հայկազ Ստեփանյան** (), հայազգի ռազմական գործիչ, ֆիդայի, խմբապետ, Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցության անդամ։

## Կենսագրություն
Հայկազ Ստեփանյանի կենսագրության մասին քիչ տեղեկություններ կան։ Հայտնի է, որ նա ծնվել է Ռուսական կայսրության Ելիզավետպոլի նահանգի Գանձակ քաղաքում։ Պատանի տարիներից անդամագրվել է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն կուսակցությանը։

1914-1919 թվականներին կռվել է Զորավար Անդրանիկի կամավորական բանակի կազմում՝ Թուրքիայի հայկական նահանգներում մասնակցելով հայ-թուրքական և հայ-քրդական բազմաթիվ կռիվների։ Գեներալ Անդրանիկի՝ Հայաստանից հեռանալուց հետո վերադարձել է Գանձակ, որտեղ անդամագրվում է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության տեղական ընդհատակյա զինված ջոկատներին։

Հայկազ Ստեփանյանը Գանձակի տարածաշրջանում կռվել է տեղական բոլշևիկների և մուսաֆաթականների դեմ։

Գանձակ քաղաքում նա բնակվում էր Մեչի մեյդան կոչվող վայրում։ Տարածաշրջանի խորհրդայնացումից հետո հեռացել է դեպի Պարսկաստան, որտեղից 1920-ական թվականներին մեկնել է Խորհրդային Ադրբեջանի մայրաքաղաք դարձած Բաքու։ Բնակության նոր վայրում Հայկազ Ստեփանյանը փոխել է իր անվանումը և բնակվել քողարկված անվանումով։

Հայկազ Ստեփանյանի մահվան թվականի և վայրի մասին տեղեկություններ հայտնի չեն։ Հավանաբար նա մահացել է Բաքու քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Անաստասիա (առանձնատուն, Յալթա)

**«Անաստասիա» առանձնատուն** (), շքատուն Ղրիմի 
Յալթա քաղաքում։ Կառուցվել է 20-րդ դարի սկզբին ճարտարապետ Նիկոլայ Կրասնովի նախագծով։

## Պատմություն
20-րդ դարի սկզբին «Անաստասիա» շքատան նախագիծը մշակել է Լիվադիական թագավորական պալատի հեղինակ, յալթացի հայտնի ճարտարապետ Նիկոլայ Կրասնովը։ Ճարտարապետը կատարել է կայսր Նիկոլայ II-ի պատվերը, իսկ շքատունը նախատեսված էր կայսրի դստեր` Անաստասիայի համար։ Առանձնատան շինարարությունն ավարտվել է 20-րդ դարի սկզբին և թագավորի դստեր պատվին այն կոչվել է «Անաստասիա» շքատուն։

Ներկա պահին առանձնատունը «դուրս է բերված ճարտարապետական հուշարձանի կարգավիճակից», այսինքն` այն կարող է վերակառուցել առանց հատուկ թույլտվության։ Տունը գտնվում է այն նույն հողակտորի վրա, որտեղ կայսրը որդու` Ալեքսեյի համար կառուցել է ևս մեկ տուն (այժմ այս առանձնատունը պատկանում է ուկրաինացի մի ազդեցիկ քաղաքական գործչի)։ Ընդհանուր տարածքը անօրինականորեն ցանկապատված է։

Տան ներկայիս սեփականատերը վերականգնման ժամանակ չի պահպանել շինության պատմական տեսքը, և շենքն արտաքնապես շատ է փոխվել. պատշգամբները և ծածկապատշգամբը վերափոխվել են բնակելի սենյակների։ Ճարտարապետության նախկին «թեթևությունն» այլևս չկա, և շքատունը քիչ է հիշեցնում Կրասնովի ստեղծագործությունը։

Ռոմանովների նախկին թագավորական ընտանիքին պատկանած տունը գտնվում է Յալթայում, Պոլիկուրովսկի բլրի արևելյան կողմում։

## «Անաստասիա» առանձնատունը կինոյում
1980 թվականին այստեղ նկարահանվել է «Մոսֆիլմ» կինոստուդիայի «Հանգստացողների կյանքից» ֆիլմը, որի պրեմիերան տեղի է ունեցել 1981 թվականի ապրիլին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Յալթայի շենքեր և կառույցներ