Պոմերանիայի պատմություն

**Պոմերանիայի պատմություն**  Պոմերանիայի տարածաշրջանի պատմությունն է, որը գտնվում է Կենտրոնական Եվրոպայում, Բալթիկ ծովի հարավում, և  տարբեր ժամանակներում եղել է աշխարհի տարբեր պետությունների մաս:

Պատմությունը սկսվում է  մեզանից ավելի քան 10000 տարի առաջ։ Մարդկային բնակավայրերը այդ տարածքում հայտնվում են Սառցե դարաշրջանի վերջում՝ մեզանից մոտավորապես 13000 տարի առաջ: Հայտնաբերվել են քարի և բրոնզի դարերի տարբեր մշակույթների, Վենդի և այլ ժողովուրդների ​​ երկաթի դարի հնագիտական հետքեր, իսկ միջնադարում հստակ տեսանելի են սլավոնական մշակույթի նշաններ, ինչպես նաև վիկինգների որոշակի ազդեցություն: Սկսած 10-րդ դարից, վաղ լեհ դուքսերն ու թագավորները բազմիցս փորձեցին ենթարկել տարածաշրջանի հարավային և հարավարևելյան մասերը, մինչդեռ Պոմերանիային հյուսիսից և արևմուտքից վտանգ էր սպառնում Սրբազան Հռոմեական կայսրության և Դանիայի կողմից։

## Պատմություն
Զարգացած միջնադարում տարածաշրջանը դարձավ քրիստոնյա և կառավարվում էր Գրիֆինների դինաստիայի տեղական իշխանների, ինչպես նաև Սամբորիդների կողմից, որոնք կառավարում էին Պոմերանիայի արևելյան մասը, այսպես կոչված, Պոմերելիան, որը համապատասխանում է այսօրվա Քաշուբիային։ Պոմերանյան ցեղերը սկսեցին միավորվել նրանց շուրջը արքայազն Վարտիսլավ I-ի օրոք, որը կռվում էր ինչպես գերմանացիների, այնպես էլ լեհերի դեմ։ Սակայն ի վերջո նա իրեն ճանաչեց որպես լեհ թագավորի վասալ։ Հետագայում՝ 12-րդ դարի վերջին, Գրիֆինները Լեհաստանի վերահսկողությունից անցան Սրբազան Հռոմեական կայսրությանը։

14-րդ դարում՝ տեղական դինաստիայի վերացումից հետո, մտավ Ռյուգենի իշխանության կազմը, որը գոյություն ուներ Ռյուգեն կղզում և մայրցամաքի հարևան հողերում, որոնք պատկանում էին Դանիային 12-րդ դարի կեսերից, այնուհետև մտավ նույն Սրբազան  Հռոմեական կայսրության մեջ։  Դանիան, Բրանդենբուրգը, Լեհաստանը և Տևտոնական օրդերը հաճախակի և երկար ժամանակ կռվել են Արևելյան Պոմերանիայում Սամբորիդների դինաստիայի հետ։ Տեւտոններին  հաջողվեց 14-րդ դարի սկզբին իրենց ենթարկել Արեւելյան Պոմերանիան։ Այնուամենայնիվ, Արևմտյան Պոմերանիան շարունակում էր մնալ Գրիֆինների տիրապետության տակ։ Գերմանական կայսրության կազմում իր երկարատև պատմության, ինչպես նաև գերմանացիների դեպի արևելք վերաբնակեցման արդյունքում մերձծովյան Պոմերանիան սկսեց գերմանացվել։ Այս գործընթացը տևեց երկար դարեր։ Պոմերացիների (գերմաներեն՝ Վենդ) ոչ գերմանականացված և ոչ պոլոնացված ժառանգները, որոնք ապրել են Արևելյան Պոմերանիայում մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտը, սլովինցիներն ու քաշուբացիներն էին։ Այնտեղ դեռ ապրում են քաշուբացիներ։

1325 թվականին Ռյուգենի իշխանների դինաստիան վերացավ, և իշխանությունը ժառանգեցին Գրիֆինների դինաստիայի ժառանգները։ Պոմերանյան-բրանդենբուրգյան հակամարտությունը սկիզբ է առել այս ժամանակից:

1466 թվականին, Տևտոնական օրդենի պարտությամբ և Արևելյան Պոմերանիան նրա կազմից անջատվելուց հետո՝ Պոմերանիան հետագայում կրում էր  Լեհական թագի անմիջական ենթակայությունը։

Մինչ Պոմերանիայի դքսությունը 1534 թվականին ընդունեց բողոքական ռեֆորմացիան, Քաշուբիան մնաց Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու ազդեցության տակ։ Երեսնամյա պատերազմի ժամանակ Պոմերանիայի մեծ մասն ավերվեց, իսկ տեղի բնակչությունը ոչնչացվեց։ 1648 թվականին՝ Գրիֆինների դինաստիայի ոչնչացմամբ, որը տեղի ունեցավ նույն ժամանակաշրջանում, Պոմերանիայի դքսությունը բաժանվեց Շվեդական կայսրության (Շվեդական Պոմերանիա) և Բրանդենբուրգ Պրուսիայի (Բրանդենբուրգյան Պոմերանիա) միջև։

1720 թվականին Հյուսիսային մեծ պատերազմի արդյունքում Պրուսիան ստացավ Շվեդական Պոմերանիայի հարավային մասերը, և 1772 թվականին Լեհ-Լիտվական Համագործակցության առաջին բաժանման արդյունքում վերահսկեց նաև Արևելյան Պոմերանիան։ Նապոլեոնյան պատերազմներից հետո 1815 թվականին Շվեդական Պոմերանիայի մնացած մասը՝ Ռյուգեն կղզին և նրա շրջակայքը, Վիեննայի կոնգրեսի արդյունքում, նույնպես անցավ Պրուսիային։ Նախկին Պրուսիա-Բրանդենբուրգյան Պոմերանիան և Պրուսիայի Թագավորության նախկին շվեդական մասերը վերակազմավորվեցին Պրուսական Պոմերանիա նահանգի մեջ, մինչդեռ Արևելյան Պոմերանիան դարձավ Արևմտյան Պրուսիայի տարածաշրջանի առանցքը:

Պրուսիայի հետ միասին երկու շրջաններն էլ՝ 1871 թվականին դարձան պրուսացիների կողմից ստեղծված Գերմանական կայսրության մի մասը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմում կայսրության պարտությունից հետո Արևելյան Պոմերանիան վերադարձվեց Լեհաստանին և վերածվեց հայտնի լեհական միջանցքի և Դանցիգ ազատ քաղաքի։

Երրորդ Ռայխի օրոք այս հողերը կրկին ամբողջությամբ ընկան գերմանական տիրապետության տակ, և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում նացիստական ​​Գերմանիայի պարտությունից հետո գերմանա-լեհական սահմանը տեղափոխվեց արևմուտք՝ դեպի Օդեր-Նիսա-Լուսատյան գիծ, ​​և ամբողջ Պոմերանիան՝ և՛  արևմտյան, և՛ արևելյան, ներառվել է Լեհաստանի մեջ։ Այսօր Պոմերանիայի միակ հատվածը, որը դեռ պատկանում է գերմանացիներին, այսպես կոչված Արևմտյան Պոմերանիա է (գերմանական Մեկլենբուրգ-Պոմերանիա նահանգի շրջան, որն անցնում է Բալթիկ ծովին զուգահեռ մոտավորապես Ռոստոկից մինչև Վոլգաստ)։

Պոմերանիայի մնացած տարածքները ներկայումս բաժանված են Լեհաստանի Պոմերանյան վոյեվոդության, Լեհաստանի Արևմտյան Պոմերանիայի և Լեհաստանի Կույավա-Պոմերանյան վոյևոդության միջև։ Պատերազմի ավարտից հետո Պոմերանիայի գրեթե ողջ գերմանական բնակչությունը վտարվեց Լեհաստանին անցած տարածքներից։

## Վաղ միջնադար
* ~650-~ 850 Սլավոնական ժողովուրդները առաջանում և տարբերվում են մի քանի ցեղերի, որոնք խմբավորված են որպես Պոլաբյաններ, Վելետիներ (հետագայում Լյուտիչի)՝ արևմուտքում և Պոմորյաններ՝ արևելքում։
* 800 թվականից առաջանում են տարբեր սկանդինավյան բնակավայրեր և առևտրային կետեր, այդ թվում՝ Ռալսվիկը, Ալտես Լագեր Մենցլինը, Վոլինը (քաղաք) (հետագայում՝ Վինետա կամ Ջոմսվիկինգների Ջոմսբորգ))։
* 845 թվականին  «Օբոդրիտների արքան» եղել է ոմն Ռուրիկը, կան ապացույցներ նրան նույնացնելու Յուտլանդիայի Ռուրիկի հետ
* 900—918 թվականներին Սաքսոնական դուքսերը ընդարձակվում են դեպի Սլավոնական Պոմերանիայի հողերը։ Նվաճված և Սաքսոնիային միացված արևմտյան մասում ստեղծվել են Հյուսիսային Սաքսոնիայի և Բիլունգսի նշանը որպես Գերմանական կայսրության մաս։
* 955 թվականին Ռեկնիցի ճակատամարտ. գերմանացիներն ու ռութենները ճնշում են Օբոդրիտների ապստամբությունը Բիլլունգո երթում
* 960 թվականին Լեհ դուքս Միեշկո I-ը մի քանի ռազմական արշավների ընթացքում ենթարկեցրեց Կոլոբժեգի շրջակայքը
* 983 թվականին  սլավոնական ապստամբությունը վերականգնում է Լուտիչիի ֆեդերացիայի անկախությունը
* 1000 թվականին Գնյեզնոյի կոնգրեսը Ռեյնբերնի կողմից կառավարվող թեմում ընդգրկում է Կոլոբրզեգի շրջակայքը
* 1005 թվականին Պոմորիեն վերագտնում է անկախությունը, թեմը կազմալուծվում է
* 1046 թվականին Զիեմոմիսլը Պոմերանիայի առաջին դուքսն է, որը գրավոր վկայված է
* 1056/57 թվականին Լյուտիչիները դադարեցնում են իրենց մասնակցությունը քաղաքացիական պատերազմին, Օբոդրիտների հետագա ընդլայնումը դեպի արևելք
* 1067/68 և 1069 թվականին Սաքսոնները արշավում և ոչնչացնում են Լուտիչիների գլխավոր հենակետը՝ Ռետրրան
* 1093 թվականին Լյուտիչիները, պոմերացիները և ռույանները պետք է հարգանքի տուրք մատուցեին Օբոդրիտների արքայազն Հենրիին

## Զարգացած միջնադար
* 1100  թվականին Օբոդրիտների անհաջող արշավը Ռութենիայի մայրաքաղաք Լյուբիցեի վրա
* 1102—1121/2 թվականին Լեհաստանի դուքս Բոլեսլավ Ռայմութը գրավում է Պոմերանիան Օդերից արևելք, ներառյալ Շչեցին և Վոլին ինքնակառավարվող քաղաքները, առաջին հայտնի դուքսերը Գրիֆինի տնից (արևմուտքում) և Սամբորիդից (արևելքում)։
* 1120 թվականին  Վարտիսլավ I Գրիֆիչիի դքսությունն ընդլայնվում է դեպի արևմուտք՝ Լյուտիկիների հողերում, ներառյալ Գյուցկովի կոմսությունը, Վոլգաստը, Կիրցիպանիան և Ուկերմարկը։
* 1123—1125 թվականին  Օբոդրիտ արքայազն Հենրին հնազանդեցնում է Ռույաններին, Վարտիսլավ I-ն իրեն ճանաչում է որպես լեհ արքայազնի վասալ Օդերից արևելք գտնվող հողերում և Գերմանական կայսրության վասալ Լյուտիչիների նոր ձեռք բերված հողերում։
* 1124/28 թվականին Բամբերգի եպիսկոպոս Օտտոն քրիստոնեություն է ընդունում Պոմերանիայի սլավոններին
* 1128 թվականին Ռուջանները հարձակվում և ոչնչացնում են Օբոդրիտ Լյուբիցեին
* 1135 թվականին Բոլեսլավ Ռայմութն իրեն ճանաչում է որպես գերմանական կայսր Լոթեր II-ի վասալ, որն իր հերթին նրան շնորհում է Պոմերանիան՝ ներառյալ Օդերի շրջանը և Ռյուգենի դեռևս ստրկացված իշխանությունը։
* 1138 թվականից  Բոլեսլավի մահից հետո Պոմերանիան դուրս է գալիս Լեհաստանի վասալային կախվածությունից։
* 1140 թվականին Կամինի թեմը Վոլինին անմիջականորեն ենթարկում է Պապական Աթոռին։

## Ուշ միջնադար
* 1294—1308 թվականներին Բրանդենբուրգը և Լեհաստանը մրցում են Արևելյան Պոմերանիայի համար Սամբորիդների դինաստիայի ավարտից հետո
* 1308 թվականին Տևտոնական օրդերը կլանում է Դանցիգը (Գդանսկ)
* 1309 թվականին Սոլդինի պայմանագիր (Myślibórz) - Տևտոնական վանական պետությունը գնում է վիճելի տարածքներ Պոմերելիայում՝ Բրանդենբուրգի խնդրանքով, որը պայքարում էր այդ հողերի համար:
* 1317-47 թվականներին Պոմերանիայի դքսությունը վերցնում է Շլավեի և Ստոլպի հողերը։ 1317 թվականին շարունակում է իշխել Սվենզոնների տեղական դինաստիան. 
* 1325—1356 թվականներին երկու պատերազմ Ռուգիայի իրավահաջորդության համար Մեկլենբուրգի հետ: Պոմերանիա-Վոլգաստը ներառում է Ռյուգենի իշխանությունը
* 1361—1368 թվականներին Հանզեական լիգայի երկու պատերազմները Դանիայի հետ հանգեցրին Ստրալսունդի պայմանագրին (1370), որը Հանզայի իշխանության բարձրակետն էր։ 
* 1368/72թվականին: Պոմերանիա-Վոլգաստը բաժանում է։
* 1376—1394թվականին: Պոմերանիա-Վոլգաստը բաժանված է Պ.-Վոլգաստի և Պ.-Բարտի։
* 1397 թվականին Էրիկ Պոմերանացին-Ստոլպը դառնում է Կալմարի միության թագավոր։
* 1448 թվականին  Պրենցլաուի առաջին խաղաղությունը ավարտում է պատերազմը Պոմերանիա-Շտետինի և Բրանդենբուրգի միջև։
* 1456 թվականին հիմնադրվել է Գրեյֆսվալդի համալսարանը։
* 1464 թվականին Օտտո III Պոմերանիա-Շտետինի մահը, պատերազմը Պոմերանիա-Վոլգաստի և Բրանդենբուրգի միջև ժառանգության պատճառ է դառնում:
* 1466 թվականին  Սոլդինի պայմանագիր. Պոմերանիայի դքսությունը դառնում է Բրանդենբուրգի ընտրողների անվանական ֆիդային: Մահապատիժը ձախողվեց, պատերազմը նորից սկսվում է։
* 1466 թվականին Երկրորդ  խաղաղություն. Տևտոնական օրդերը Պոմերելիան հանձնում է Լեհաստանի թագին որպես մի մաս, որը հետագայում կոչվեց Թագավորական Պրուսիա, Լաուենբուրգ և Բյուտոու երկիր, որը հաստատվել է Պոմերանիայի դքսությանը
* 1472/9թվականին: Պրենցլաուի երկրորդ աշխարհը ավարտում է Պոմերանիա-Շտետինի և Բրանդենբուրգի միջև պատերազմը
* 1478 թվականկ Պիրիցի համաձայնագիրը վերջ է դնում Պոմերանիա-Բրանդենբուրգյան զինված հակամարտություններին
* 1493 թվական Պիրիցի համաձայնագիրը վերջ է դնում Պոմերանիա-Բրանդենբուրգյան զինված հակամարտություններին
* 1536 թվական Թոմաս Կանցովը, Պոմերանիայի դուքսերի քարտուղարը, ավարտում է իր Պոմերանյան տարեգրությունը.

## Տես նաև
* Պոմերանիա

## Ծանոթագրություն


## Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Պրուսիայի պատմություն