Ազնիվ խոսք (պատմվածք)

«**Ազնիվ խոսք»** (), խորհրդային գրող Լ. Պանտելեևի (1908-1987) 1941 թվականի պատմվածքը։ Համարվում է հեղինակի լավագույն ստեղծագործություններից մեկը։

Պատմվածքը թարգմանվել է օտար լեզուներով (բուլղարերեն, լեհերեն, չեխերեն և այլն):

## Սյուժե
Պատմության հեղինակը ուշ երեկոյան զբոսայգում հանդիպում է մի փոքրիկ տղայի, որը հայտնվել է բարդ իրավիճակում։ Պատերազմի թեմատիկայով խաղի ժամանակ խաղընկերները նրան ժամապահ են դրել «վառոդի պահեստի» մոտ և ազնիվ խոսք են վերցրել նրանից՝ չհեռանալու դիրքից։ Բոլորն ակնհայտորեն մոռացել են նրա մասին և վաղուց գնացել են տուն, զբոսայգին պատրաստվում են փակել, բայց ազնիվ խոսքը ազնիվ խոսք է, այն չի կարելի խախտել, և տղան չգիտի, թե ինչպես վարվի։ Հեինակը ելք է գտնում ստեղծված իրավիճակից. զբոսայգուն մոտ փողոցում նա կանգնեցնում է Կարմիր բանակի մայորին և բացատրում իրավիճակը։ Մայորը՝ որպես կոչումով ավագ,   պատանի ժամապահին հրամայում է թողնել դիրքը։ Այսպիսով, պատմությունը հաջող ավարտ է ունենում իր բոլոր մասնակիցների համար։

## Պատմություն
Պատմվածքն առաջին անգամ տպագրվել է 1941 թվականին «Костёр» ամսագրի № 6-ում, որը լույս է տեսել արդեն Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին օրերին։ Պատմվածքով սկսվել է ամսագիրը, հեղինակի տեքստին նախորդող խմբագրականում ընթերցողներին առաջարկվում էր խորհել պատմվածքում բարձրացված հարցերի շուրջ և իրենց կարծիքներն ուղարկել խմբագրություն։ Նույն ամսին պատմվածքը արտատպվել է «Դետգիզի տեղեկագրում», այն կարդացել են ռադիոյով։

Պատմվածքը գրվել է ամսագրի խմբագրական խորհրդի առաջարկով, որը 1941 թվականի սկզբին դիմել է Պանտելեևին և այլ գրողների՝ խնդրելով երեխաների համար գրել գործեր՝ պարտքի, պատվի և այլնի վերաբերյալ կարևոր էթիկական հարցերի վերաբերյալ, մասնավորապես ազնվության, ազնիվ խոսքի մասին։ Պանտելեևը չէր պատրաստվում գրել այս թեմայի շուրջ, բայց իր մանկության հիշողությունները, որոնք սկսել է հիշել, հուշել են սյուժեն։ Նա, դայակի հետ քայլելով Սանկտ Պետերբուրգի Կոլոմնա շրջանի Պոկրովսկայա եկեղեցու հարևանությամբ գտնվող այգում, ինքն  է հայտնվել իր պատմության հերոսի դերում, որը նույնպես ավագ տղաների կողմից (այնուհետև անհայտ կորած) կարգվել է ժամապահ, կանգնել և լաց եղել, մինչև դայակը գտել է նրան և տարել տուն։ Համարելով, որ սյուժեն գտնվել է, Պանտելեևը համեստությունից դրդված հերոս է դարձրել ոչ թե իրեն, այլ մեկ այլ տղայի, նվազեցնելով նրա տարիքը, գործողությունը տեղափոխել է խորհրդային ժամանակ և Վասիլևսկի կղզի, իրեն դարձրել է պատահական վկա։ Ըստ երևույթին, պատմվածքը թանկ էր հեղինակի համար, քանի որ հնարավոր էր այդ կերպ մարմնավորել ստեղծագործության մեջ ինքնակենսագրական լինելու իր հակումը։

Հետագայում պատմվածքը բազմիցս արտատպվել է աննշան փոփոխություններով (արդեն 1943 թվականին հեղինակի կատարած խմբագրումը պատմվածքին տվել է ժամանակի համընդհանուր բնույթ՝ փոխելով դրա պատմական համատեքստը, փոխվել է պարբերությունների մեծությունը, բացառվել է մարշալ Տիմոշենկոյի ազգանվան հիշատակումը և այլն), ներառվել է դպրոցական ծրագրում։ Հրատարակությունների ժամանակ պատմվածքը նկարազարդել են նկարիչներ Ա. Զ. Իտկինի, Գ. Ալիմովի, Ա. Երմոլաևի, Վ. Պլևինի, Ի. Խարկևիչի, Ն. Տիրսայի և այլոց նկարներով։

1956 թվականին «Диафильм» ստուդիան պատմվածքի հիման վրա թողարկել է համանուն ֆիլմ (նկարիչ՝ Բորիս Վինոկուրով), 1978 թվականին պատմվածքը էկրանավորվել է «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում։ Պատմվածքը ադապտացվել է 1963 թվականին ԳԴՀ ռադիոյում ռադիոհաղորդման համար։

Լիդիա Չուկովսկայան Պանտելեևին ուղղված նամակում նկարագրել է մի զվարճալի դեպք, թե ինչպես մի աղջիկ, լսելով պատմությունը, սկսել է պլաստիլինե տեսարան պատրաստել պատմվածքի հերոսների մասնակցությամբ և հարցրել. «Իսկ ինչպե՞ս ծեփեմ ազնիվ խոսքը, որը տվել է տղան»։

## Քննադատություն
Երեխաների համար լավագույն ստեղծագործությունների շարքում, Լև Տոլստոյի մանկական պատմությունների և հեքիաթների («(որս գիրք երեխաների ընթերցանության համար» (), «Կովկասի գերին»), Բորիս Ժիտկովի «Ծովային պատմությունների»  հետ միասին, 1960 թվականին երիտասարդ ընթերցող Վ. Վլադիկինին ուղղված նամակում Ս. Մարշակը նշել է «Ազնիվ խոսք» պատմվածքը։

Ստանիսլավ Ռասադինը պատմվածքում մեջ տեսել է այն բանի դրսևորումը, որի մասին Կոնստանտին Ուշինսկին գրել է․ «Իրական կյանքում երեխան ոչ այլ ինչ է, քան երեխա... խաղի մեջ երեխան, արդեն հասունացող մարդը, փորձում է իր ուժերը և ինքնուրույն տնօրինում է իր ստեղծածները»։ Ավելին, ոչ միայն երեխայի, այլև մեծահասակի մոտ, որը կարողացել է պահպանել իր ամենաանիրական ֆանտազիաներում զգալու և գործելու ունակությունը խաղի կանոնների անվերապահ հավատով, կարծես դա իրականություն է։

Բանաստեղծ, արձակագիր և հրապարակախոս Ստանիսլավ Զոլոտցևը իր վերջին հոդվածներից մեկում վստահություն է հայտնել, որ Պանտելեևի պատմվածքի հերոսը մեր ժամանակակիցների մեջ է, որ նա կանգնած է իր դիրքում, քանի որ նա ազնիվ խոսք է տվել այն չթողնել, և որ ապագան նրանն է։

Գրականագետ Պավել Կրյուչկովը պատմվածքի վերնագիրն ընտրել է որպես վերնագիր՝ Լիդիա Չուկովսկայայի հետ Լ. Պանտելեևի նամակագրության հրատարակության նախաբանի համար, քանի որ, նրա կարծիքով, այս երկու գրողները նույնպես չեն խախտել ռուս գրականությանն իրենց տված խոսքը, պահպանել են պատասխանատվությունը մասնագիտության, սեփական տաղանդի և ընթերցողների նկատմամբ։
 
Մանկական գրականության մասին հոդվածների հեղինակ, գրական քննադատ Օլգա Կանուննիկովան կարծիք է հայտնել, որ «Ազնիվ խոսք» պատմվածքի հերոսը ոչ թե սովետական, այլ նախահեղափոխական, «հին ռեժիմի» տղա է։

Դմիտրի Բիկովը մեծ, չընթերցված և շատ անհանգստացնող (նույնիսկ բավականին սարսափելի) պատմվածք է անվանել «Ազնիվ խոսք» ստեղծագործությունը՝ նշելով նրա խորապես անձնական, գրեթե ինքնակենսագրական բնույթը։

Վերլուծելով պատմվածքի բովանդակությունը սովետական շրջանի երեխաների համար մի շարք այլ ստեղծագործություններում՝ Մ. Ա. Կոզլովան դրանում տեսնում է բարոյական վարքի բավականին բարդ մոտիվացիայի ներկայացում (նման է «բարոյական մաքրությանը» ժամանակակից ամերիկյան սոցիալական հոգեբան Ջոնաթան Հայղտի տիպաբանության մեջ), որը խառնվում է ուղղահայաց հիերարխիան պահպանելու ցանկության հետ։

## Ընտրյալ հրատարակություններ
* 
* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:1941 գրքեր