Կոստանդնուպոլսի Բ տիեզերական ժողով

**Կոստանդնուպոլսի Բ տիեզերական ժողով** (հայտնի է նաև որպես **Կոստանդնուպոլսի Ա ժողով** ), քրիստոնյա եկեղեցու Տիեզերական ժողով։ Հրավիրվել է 381 թ. Թեոդոսիոս Ա Մեծ կայսեր (379 - 395) կողմից Կոստանդնուպոլիս քաղաքում։ Բոլոր ավանդական քրիստոնյա եկեղեցիների՝ այդ թվում նաև Հայոց եկեղեցու, կողմից ճանաչվում է որպես «տիեզերական»։

## Հրավիրման պատճառներ
Հրավիրվել էր Նիկիայի հավատո հանգանակի բանաձևումների հստակեցման և արիոսական, եվնոմիական, փոթինական, մարկիոնական, սավելական հերձվածների վերաբերյալ Եկեղեցու դիրքորոշման հստակեցման նպատակով։
Կայսրության արևելյան մասում քահանա Մակեդոնը ստեղծեց իր մակեդոնական հերձվածը, որը մեծ զարգացում ապրեց այն արագորեն Ալեքսանդրիայից տարածվեց ամբողջ կայսրության մեջ։ Կոստանդիանոս և Վալենտիանոս կայսրերը մեղմ քաղաքականություն էին վարում և կարելի է ասել, որ նրանք արիոսական էի։ Իրավիճակը փոխվեց Գրատիանոս կայսեր օրոք, ճիշտ է նա ևս մեղմ քաղաքականություն էր վարում, բայց Նիկեական էր։ Թեոդորոս Մեծ կայսրը ավելի անհանդուրժող գտնվեց. նա դիմեց լուրջ քայլերի, հրամայեց արիոսականների դեմ կազմակերպել տիեզերական ժողով և ընդունել ընդհանուր դավանանք։ Թեոդորոսի հրամանով Կոստանդնուպոլիս հավաքվեցին քրիստոնեական եկեղեցու շուրջ 150 եպիսկոպոսներ։ Վերոհիշյալ երազում Թեոդորոսը տեսել էր Մեծն Մելիտաս եպիսկոպոսին և ցանակացավ ինքն անձամբ ճանաչել նրան և նա մոտեցավ հենց Մելիտասին։ Թեոդորոսը հրամայեց կազմել հայրերին հավատո հանգանակ։մինի

## Կայսրության քաղաքական իրավիճակը Երկրորդ «տիեզերական ժողովի» նախօրեին
Կայսր Հուլիանոս Ուրացողի մահից հետո կայսրության վերահսկողությունը ստանձնեց զորավար Հովիանոսը, որը հայրենիքում քրիստոնեական դաստիարակություն էր ստացել։ Նրա գահակալությունը տևեց 363 թվականի հունիսից մինչև 364 թվականի փետրվարը։ Մինչև մայրաքաղաք հասնելը, Հովիանոսը մահացավ։ 364 թվականին Սենատը և բանակը կայսր ընտրեցին զորավար Վալենտինիանոսին (364-375), որը հայտնի էր իր կրոնական հանդուրժողականությամբ։ Վալենտինիանոսը մնաց Արևմուտքում, որտեղ նա Մեդիոլանը դարձրեց իր ռազմական մայրաքաղաքը։ Նա իր եղբորը՝ Վաղեսին (364-378), նշանակեց Արևելքում իր համագահակալ։ Կրոնական հարցերում, քաղաքական նպատակահարմարության համար, Վաղեսը հավատարիմ մնաց «միջինին», այսինքն՝ Օմոսյան ուսմունքին։ Ավելին, Վաղեսի կինը արիոսական էր։ 367 թվականին, գոթերի դեմ արշավանքի նախօրեին, որոնք, հոների ճնշման տակ, վերադարձնում էին Թրակիան և Մակեդոնիան, Վաղեսը ընդունեց մկրտությունը։ Սակայն, 368 թվականին նա պարտություն կրեց Ադրիանոպոլիսում: Նոր կայսր Գրատիանոսը ստանձնեց բանակի և կայսրության վերականգնման գործը: 379 թվականին Գրատիանոսը հակաարիոսական իսպանացի Թեոդոսիոսին նշանակեց իր համահեղինակ:

## Կոստանդնուպոլսի ժողովի գումարում
380 թվականին Թեոդոսիոս կայսրը հրամանագիր հրապարակեց. «Մենք ցանկանում ենք, որ մեր շնորհի զորությամբ կառավարվող բոլոր ժողովուրդները հետևեն այն կրոնին, որը աստվածային Պետրոս առաքյալը փոխանցեց հռոմեացիներին... և որի խոստովանությամբ փառաբանվում են քահանայապետ Դամասոսը և Ալեքսանդրիայի եպիսկոպոս Պետրոսը»: Նրանք, ովքեր չէին ընդունում Նիկիական հավատքը, արգելվում էր իրենց կաթոլիկ անվանել. նրանք ենթարկվում էին պետության կողմից հալածանքների: Նույն թվականին կայսրը մտավ Կոստանդնուպոլիս և Օմսկի եպիսկոպոս Դեմոֆիլոսին առաջարկեց ստորագրել Նիկիական Հավատո Հանգանակը: Դեմոֆիլոսը հրաժարվեց: Այնուհետև զորքերը ուղղափառ եպիսկոպոս Սուրբ Գրիգոր Աստվածաբանին բերեցին Տասներկու Առաքյալների եկեղեցի: Որոշվեց ժողով գումարել՝ ուղղափառությունը վերջնականապես հաստատելու համար:

Երկրորդ Տիեզերական ժողովը տեղի է ունեցել 381 թվականի մայիս-հունիս ամիսներին: Կազմի առումով այն Արևելյան ժողով էր. Հռոմի պապը հրավիրված չէր: Ժողովը բաղկացած էր 150 եպիսկոպոսներից: Ժողովը գումարելու մասին որոշումը չի պահպանվել: Ըստ երևույթին, ժողովը քննարկել է երեք հարց՝ 1) Ուղղափառության հաստատումը, 2) Կոստանդնուպոլսի եպիսկոպոսի նշանակումը (Սոկրատես, Եկեղեցական պատմություն 5:8) և 3) Անտիոքի պառակտման լուծումը:

## Անտիոքյան (Պավլինյան) հարց
330 թվականին Եվստաթիոս Անտիոքացին դատապարտվեց։ Նրա կողմնակիցները, կորցնելով իրենց դերակատարումը, 332 թվականից սկսած առաջնորդվում էին երեց Պավլինոսի կողմից։

357 թվականին Եվդոքսիոսը դարձավ Անտիոքի եպիսկոպոս։ 361 թվականին նա տեղափոխվեց Կոստանդնուպոլիս, և Անտիոքի աթոռը մնաց թափուր։ Նոր եպիսկոպոսի ընտրությունը Կոստանդիոսի անձնական վերահսկողության ներքո էր։

Թեկնածուների համար կազմակերպվեց մրցույթ, որի ժամանակ նրանց խնդրվեց մեկնաբանել Առակաց 8։22-ը։ Հաղթողը հոմիոս Մելետիոսն էր, որի խոսքերը ծափահարություններ առաջացրին։ Մելետիոսը խոստովանեց Որդուն որպես կատարյալ սերունդ, հիպոստատիկ և հավերժական Որդի, ինչպես Հորը։ Սակայն նույն թվականին՝ 361 թվականին, կայսրը վտարեց Մելետիոսին Անտիոքից։ Ինչի՞ց էր Կոստանդիոսը դժգոհ։ Մելետիոսը դավաճանեց արիոսներին և ուղղափառներին վերադարձրեց հաղորդության։ Մելետիոսի արտաքսումից հետո նրա կողմնակիցները բաժանվեցին նոր եպիսկոպոս Եվզոյիսից, սակայն պավլինյանները չընդունեցին նրանց։ Մելետյանները ընդունեցին «երեք հիպոստաս» արտահայտությունը, որը չէր բավարարում պավլինյաններին, ովքեր հավասարեցնում էին «հիպոստաս» և «էություն» հասկացությունները։ Պավլինյանները կարող էին մտածել, որ մելետյանները սովորեցնում էին երեք աստված։ 362 թվականի Ալեքսանդրիայի ժողովը հաստատեց, որ իրականում պավլինյանների և մելետյանների միջև միաձայնություն կա։ Սակայն հաշտեցման գործընթացը փակուղի մտավ այն բանից հետո, երբ Կալարիոս Լյուցիֆերը, անցնելով Անտիոքով, Պավլինոսին ձեռնադրեց եպիսկոպոս։ Արևելքում կիսաարիոսները վերադառնում էին ուղղափառությանը, բայց Արևմուտքը դա չտեսավ և միայն Պավլինոսին ճանաչեց որպես ուղղափառ։

## Կոստանդնուպոլսի եպիսկոպոսի օծման խնդիր
Թեոդոսիոսի Կոստանդնուպոլիս մտնելու ժամանակ Սուրբ Գրիգոր Աստվածաբանը այդ քաղաքի ուղղափառ հոտի ղեկավարն էր։

Սասիմայում Սուրբ Բարսեղ Մեծի կողմից ձեռնադրվելով՝ նա 375 թվականին լքեց քաղաքը։

379 թվականին Կապադովկիայի և Անտիոքի եպիսկոպոսները նրան հրավիրեցին Կոստանդնուպոլիս՝ այնտեղի ուղղափառներին ծառայելու համար։ Կոստանդնուպոլսում գտնվող նրա ազգականների տանը կառուցվեց Հարության եկեղեցի։ Այդ ժամանակ Կոստանդնուպոլիս ժամանեց փիլիսոփա Մաքսիմոս Կինիկը, որը Ալեքսանդրիայում արիոսների ձեռքով տառապած ուղղափառների կողմնակից էր։ Գրիգորը նրան բարեկամաբար ընդունեց։ Սակայն Մաքսիմոսից հետո ժամանեցին Ալեքսանդրիայի եպիսկոպոսների մի խումբ, և Գրիգորի հիվանդության ժամանակ նրանք նրան օծեցին Կոստանդնուպոլսի եպիսկոպոս։ Եկեղեցական հարցերում մայրաքաղաքի եկեղեցին դեռ անկախ չէր, և Ալեքսանդրիան այդ ժամանակ և ավելի ուշ հատուկ ազդեցություն էր պահանջում Կոստանդնուպոլսում։ Չնայած ժողովուրդը չէր աջակցում Մաքսիմոսին, քաղաքն իրականում ուներ երկու եպիսկոպոս։ 380 թվականի նոյեմբերին Թեոդոսիոսը վտարեց հոմիոսին՝ Դեմոֆիլոսին, և իր զորքերի օգնությամբ բոլոր եկեղեցիները հանձնեց Գրիգորին։ Սակայն Կոստանդնուպոլսի եպիսկոպոսը պետք է հաստատվեր ժողովի կողմից։

## Ժողովի բացում։ Աղբյուրներ
Կոստանդնուպոլսի ժողովը բացվեց 381 թվականի մայիսին կայսեր ներկայությամբ։ Ժողովը նախագահեց Անտիոքի Մելետիոսը, ով հատկապես վայելում էր կայսեր նախընտրությունը։ Ժողովը գործնականում փաստաթղթավորված չէ։ Այս ժողովի վերաբերյալ գրեթե բոլոր աղբյուրները անուղղակի են։ Դրանք ներառում են Սուրբ Գրիգոր Աստվածաբանի գրվածքներից ստացված տեղեկություններ, երանելի Թեոդորետ Կյուրացու եկեղեցական պատմության մեջ պարունակվող ժողովի նամակը, Սոկրատես Սխոլաստիկի եկեղեցական պատմության և Սոզոմենի եկեղեցական պատմության տվյալները, և վերջապես՝ յոթ կանոնական կանոնները։ Բացի այդ, Նիկիական-Կոստանդնուպոլսի Հավատո Հանգանակը հայտնի է, բայց դժվար է լիակատար վստահությամբ ասել, որ այն մեզ հասել է հատկապես այս ժողովից։

## Ժողովի դոգմատիկ գործունեություն
Հավատի հարցը այս ժողովում ամենակարևորներից մեկն էր։ 343 թվականի Սերդիկայի և 362 թվականի Ալեքսանդրիայի ժողովներից հետո ժողովի առաջին կանոնը հաստատեց Նիկեական Հավատո Հանգանակի անփոփոխությունը (նշենք, որ սա նոր հավատո Հանգանակ չէր): Այս կանոնը նաև նզովեց Եվնոմյաններին, Անոմեացիներին, Արիոսներին կամ Եվդոքսիոսներին, Կիսաարիոսներին կամ Դուխոբորներին, Սաբելյաններին, Մարսելյաններին, Փոտինյաններին և Ապոլինարյաններին:

## Կոստանդնուպոլսի եպիսկոպոսի ձեռնադրություն և Անտիոքի հարցը լուծելու փորձ։ Ժողովի կանոնական որոշումներ
Կոստանդնուպոլսի եպիսկոպոսի հարցը չլուծվեց Մաքսիմոս Կինիկի օգտին։ Չորրորդ կանոնը նրան չէր ճանաչում որպես եպիսկոպոս, ինչպես նաև չէր ճանաչում նրա կողմից ձեռնադրված հոգևորականներին։ Երկրորդ կանոնը նույնպես կազմվել է այս խնդրին ի պատասխան։ Այն նշում է, որ տարածաշրջանային եպիսկոպոսները չպետք է տարածեն իրենց իշխանությունը իրենց նահանգներից դուրս. «առանց հրավիրվելու, եպիսկոպոսները չպետք է դուրս գան իրենց նահանգներից՝ ձեռնադրության կամ որևէ այլ եկեղեցական առաջադրանքի համար»։ Երրորդ կանոնը Կոստանդնուպոլսի եպիսկոպոսին բարձրացնում է որպես Նոր Հռոմի եպիսկոպոս՝ նրան պատվի արժանացնելով անմիջապես Հռոմի եպիսկոպոսից հետո։ Այսպիսով, մինչդեռ երկրորդ և չորրորդ կանոնները պարզապես մերժում էին Ալեքսանդրիայի եկեղեցու արևելյան մայրաքաղաքում ազդեցություն ունենալու պնդումները, երրորդ կանոնը ուղղակիորեն նվաստացնում էր Ալեքսանդրիան՝ համեմատած Կոստանդնուպոլսի հետ։ Ընդհանուր առմամբ, ժողովը հակված էր պահպանել Սուրբ Գրիգոր Աստվածաբանին որպես Կոստանդնուպոլսի եպիսկոպոս։

Այնուամենայնիվ, Կոստանդնուպոլսի եպիսկոպոսի հարցը վերջնականապես լուծվեց Անտիոքի հարցի հետ կապված։ Ժողովի նիստերի ժամանակ մահացավ ժողովի նախագահ Մելետիոս Անտիոքացին։ Թվում էր, թե Մելետիոսի մահը իրական հնարավորություն էր բացում Անտիոքում եկեղեցական հաշտեցման համար։ Հետևաբար, Գրիգորը առաջարկեց Պավլինոսին ճանաչել որպես Անտիոքի միակ եպիսկոպոս։ Այս առաջարկը մեծ վրդովմունք առաջացրեց։ Արևելյան եպիսկոպոսները սա համարեցին Հռոմին զիջում։ Անտիոքի համար որոշվեց Փլավիանոսին նշանակել եպիսկոպոս՝ Մելետիոսի փոխարեն։ Այս ալիքի ժամանակ, օգտվելով Գրիգորի դիրքորոշման շուրջ ընդհանուր վրդովմունքից, Ալեքսանդրիայի ներկայացուցիչները սկսեցին մեղադրել նրան Սասիմայից անօրինական կերպով հրաժարվելու մեջ։ Արդյունքում, Գրիգորը լքեց ժողովը, իսկ դեռևս չմկրտված պաշտոնյա Նեկտարիոսը ընտրվեց մայրաքաղաքի եպիսկոպոս։ Արևմտյան եկեղեցին, դժգոհ լինելով Անտիոքի հարցի այս լուծումից, հրաժարվեց ճանաչել Մաքսիմոսի պաշտոնանկությունը, և ժողովն ինքը ճանաչվեց Արևմուտքի կողմից միայն 681 թվականի Տրուլլոյի ժողովում։

Այս ժողովի յոթ կանոններից պատմական գիտությունը միայն չորսն է ճանաչում որպես իսկական, ինչը, սակայն, ոչ մի կերպ չի նվազեցնում Եկեղեցու կողմից որպես հեղինակավոր ճանաչված մյուս բոլոր կանոնների արժանապատվությունը։

## Կոստանդնուպոլսի Մակեդոնիոս եպիսկոպոսին դուխոբոր դասակարգելու խնդիր
Կարծիք կա, որ Երկրորդ Տիեզերական ժողովը գումարվել է մակեդոնացի դուխոբորների դեմ։ Հայտնի է, որ ժողովում նրանցից 36-ը եղել են՝ Կիզիկոսի Ելեուսիոսի գլխավորությամբ։ Բայց արդյո՞ք սա էր գլխավոր հարցը։

Դատելով առաջին կանոնից՝ ոչ։ Դուխոբորները, կամ Պնևմատոմախները, սերունդ են եղել Հոմիուսյաններից։ Ուղղափառության հաղթանակի կիրակիի ծեսը խոսում է Մակեդոնիոսի մասին որպես դուխոբորների առաջնորդ։ Մակեդոնիոսը Կոստանդնուպոլսի եպիսկոպոսն էր 340 թվականից։ Հոմիոսի տակ տառապելով՝ նա մահացավ աքսորում 361 թվականից հետո։ Այդ ժամանակ Սուրբ Հոգու վերաբերյալ վեճեր չկային։ 371 թվականին Սուրբ Բարսեղ Մեծը վախենում էր Սուրբ Հոգին Աստված անվանել։ «Մակեդոնացի» տերմինը, որը նշանակում է «դուխոբոր», հորինել է Սոկրատես Սքոլաստիկոսը։

Նիկիական-Կոստանդնուպոլսի Հավատո Հանգանակի տեքստը, որը եկեղեցական ավանդույթի համաձայն վերագրվում է Երկրորդ Տիեզերական Ժողովին, հայտնի է միայն 451 թվականի Քաղկեդոնի ժողովից ի վեր։ Մինչև 18-րդ դարի վերջը ոչ ոք չէր կասկածում, որ այս հավատո Հանգանակը ծագել է Երկրորդ Տիեզերական Ժողովից։ Սակայն այս հարցի վերաբերյալ կասկածները ունեն ինչպես արտաքին, այնպես էլ ներքին հիմքեր։

Ա. Հարնակը, որը կարծում էր, որ 381 թվականի ժողովը հավատո Հանգանակ չի մշակել, իր կարծիքը հիմնավորելու համար մեջբերել է համոզիչ փաստարկներ.

# Մինչև 5-րդ դարի կեսերը 381 թվականի Կոստանդնուպոլսի ժողովը չի համարվել Տիեզերական և, հետևաբար, չի կարող ունենալ համընդհանուր հավատո Հանգանակ հրապարակելու իրավասություն։
# Այս ժողովի առաջին կանոնը պարզապես հաստատում է Նիկիական Հավատո Հանգանակի անփոփոխությունը։
# Արևմուտքը, որը երկար ժամանակ չէր ճանաչում այս ժողովը, չէր կարող չմեղադրել այն նոր Հավատո Հանգանակի կազմման համար, բայց մենք նման ապացույցներ չունենք։
# Եփեսոսում 431 թվականի Երրորդ Տիեզերական ժողովը ճանաչում է միայն Նիկիական Հավատո Հանգանակը։
# Ժամանակակից եկեղեցական գրողները չեն հիշատակում այս Հավատո Հանգանակը։

Այս ապացույցը արտաքին է, բայց կան նաև ներքին ապացույցներ, որոնք ստացվել են Նիկիական և Նիկիական-Կոստանդնուպոլսի Հավատո Հանգանակների համեմատությունից։ Նիկիական Հավատո Հանգանակից մի քանի բառեր և արտահայտություններ բաց են թողնված նոր Հավատո Հանգանակից.

# Հոր էությունից,
# Աստված Աստծուց,
# (որի միջոցով ամեն ինչ առաջացավ) երկնքում և երկրի վրա ,
# անեծքներ չկան։

Նոր Հավատո Հավատո մեջ նաև լրացումներ էին ներառված.

# երկնքի և երկրի Արարիչ,
# բոլոր դարերից առաջ,
# (ով իջավ) երկնքից,
# Սուրբ Հոգուց և Կույս Մարիամից,
# խաչվեց մեզ համար Պոնտացի Պիղատոսի օրոք,
# (ով հարություն առավ երրորդ օրը) ըստ Սուրբ Գրքի,
# և նստում է Հոր աջ կողմում,
# և կրկին կգա փառքով,
# որի թագավորությունը վերջ չի ունենա։

Ընդհանուր առմամբ, Նիկիական-Կոստանդնուպոլսի Հավատո ... Այսպիսով, Նիկիական-Կոստանդնուպոլսի Հավատո Հանգանակը կարելի է համարել առանձին, անկախ խորհրդանիշ՝ Նիկիական հավելումներով։

Որոշ պատմաբաններ Նիկիական-Կոստանդնուպոլսի Հավատո Հանգանակի հիմքը կապում են Պաղեստինի եկեղեցու ժամանակաշրջանից ի վեր թվագրվող խորհրդանիշի հետ։

Պատմաբանները նշել են նոր խորհրդանիշի նմանությունը Կիպրոսի Եպիփանոսի կողմից իր «Հավատի խարիսխը» աշխատության մեջ մեջբերված խորհրդանիշի հետ։ Անգլիացի Հորտը ենթադրել է, որ այս խորհրդանիշը կարող էր օգտագործվել Երուսաղեմի Կյուրեղի կողմից, և որ հենց այս խորհրդանիշն էր, որ Կյուրեղը կարող էր ներկայացնել ժողովում իր պաշտպանության համար (ժողովը ճանաչեց Կյուրեղին որպես ուղղափառ)։ Այս խորհրդանիշը կարող էր պահպանվել ժողովի նիստերում և հետագայում կարող էր հիշվել որպես ժողովի կողմից ընդունված խորհրդանիշ։ Ա. Հարնակը, կիսելով այս ենթադրությունը, այս խորհրդանիշի հետագա լայն տարածումը բացատրեց նրանով, որ Կոստանդնուպոլսի եկեղեցին, հաշվի առնելով իր աճող դերը, ցանկանում էր հաստատել իր իշխանությունը դրա միջոցով։

Նիկիական-Կոստանդնուպոլսի Հավատո Հանգանակի իսկությունը, որպես 381 թվականի ժողովում ընդունված խորհրդանիշ, պաշտպանել է պրոֆեսոր Ա.Պ. Լեբեդևը: Ա.Պ. Լեբեդևը ցույց է տվել, որ Եպիփանիոսի Հավատո Հանգանակի առաջին մասը Նիկիական Հավատո Հանգանակն է՝ Նոր Հավատո Հանգանակի լրացումներով, մինչդեռ երկրորդ մասը Նոր Հավատո Հանգանակի արտահայտությունների մեխանիկական նախածանց է: Եպիփանիոսի աշխատության սկզբնական տարբերակը պարունակում էր Նիկիական Հավատո Հանգանակը: Ինչ վերաբերում է Կյուրեղի գրվածքներից վերականգնված Հավատո Հանգանակին, այն բաղկացած է բազմաթիվ հին խորհրդանիշների բնորոշ ընդհանուր արտահայտություններից:

Այն, որ Հավատո Հանգանակը թվագրվում է 381 թվականի ժողովին, անուղղակիորեն հաստատվում է այդ ժողովի կողմից 382 թվականին Արևմուտք ուղարկված նամակով, որտեղ ասվում է. «Դուք ավելին կիմանաք մեր հավատքի մասին, եթե բարեհաճեք կարդալ դրա մասին Կոստանդնուպոլսի ժողովի կողմից անցյալ տարի հրատարակված գրքում (տորո): Այնտեղ մենք ավելի մանրամասն խոստովանեցինք մեր հավատքը և գրավոր անիծեցինք վերջերս առաջացած հերետիկոսությունները»: Սուրբ Գրիգոր Աստվածաբանը նույնպես խոսել է ժողովում հավատքի մասին բանավեճերի մասին՝ գրելով. «Նիկիայում քարոզված հին հավատքի քաղցր և գեղեցիկ աղբյուրը, ինչպես տեսա, խաթարվել էր ուսմունքի աղի հոսանքներով»։ Այս խոսքերը կարելի է ընդունել որպես Հավատո Հավատոյում փոփոխության ապացույց։ Ավելին, այս սուրբը վկայել է Սուրբ Հոգին որպես Աստված բացահայտորեն ճանաչելու համար իր կրած հարձակումների մասին։ Դրա համար նրան անվանել են նոր ուսմունքների նախաձեռնող։ Մեր Հավատո Հավատոյում Սուրբ Հոգու վերաբերյալ խոսքերը իսկապես անգույն են։

«Երկխոսություն Սուրբ Երրորդության մասին» աշխատությունը, որը վերագրվում է Աթանասիոսին և թվագրվում է չորրորդ դարի վերջերին, նկարագրում է ուղղափառի և մակեդոնացու միջև վեճը. «Դուք ոչինչ չե՞ք ավելացրել Նիկիայի հավատքի բացատրությանը»։ - «Դուք ավելացրել եք, բայց ոչ դրան հակառակ բան»։ - «Այնուամենայնիվ, դուք ավելացրել եք»։ - «Այն, ինչ այն ժամանակ չէր քննարկվել, Հայրերն այժմ բարեպաշտորեն մեկնաբանել են»։

Նիկիական-Կոստանդնուպոլսի Հավատո Հանգանակի արտահայտություններ կան Նիլոս Սինայեցու (+430)՝ նախկին Կոստանդնուպոլսի պաշտոնյաի, գրվածքներում, ինչպես նաև Նեստորիոսի՝ Կելեստինոս պապին ուղղված նամակներում։ Չորրորդ Տիեզերական Ժողովի վերաբերյալ, նրա 4-րդ նստաշրջանում Գերմանիկիայի եպիսկոպոս Հովհաննեսը հայտարարեց. «Մենք մկրտվում ենք և հավատքով մկրտում ենք Նիկիայում գտնվող 318-ին և Կոստանդնուպոլսում հավաքված 150-ին»։ Լիովին հնարավոր է, որ Հավատո Հանգանակը կազմվել է Կոստանդնուպոլսի 381 թվականի ժողովի կողմից՝ փոխառելով Նիկիական Հավատո Հանգանակի լավագույն մասերը։

## Ժողովի որոշումներ
Կոստանդնուպոլսի տիեզերական ժողովին մասնակցող եպիսկոպոսներից 36 մակեդոնյաններ էին։ Այդ ժողովին մասնակցում էին չորրորդ դարի նշանավոր լատին աստվածաբաններ, եկեղեցու սուրբ հայրեր Կյուրեղ Երուսաղեմացին, Գրիգոր Նյուսացին, Գրիգոր աստվածաբան Նազիանզացին և այլ ժամանակի հայտնի հոգևորականներ, որոնք մեծ ձեռագիր են թողել ապագա սերունդներին։ 
Ժողովի որոշումներն առաջին հերթին ուղղված էին Մակեդոնի և նրա վարդապետության դեմ։ Ըստ նրա, Սուրբ Հոգին Հոր և Որդու էությունից չէ այլ օտար մի էություն՝ ոչ համագոյակից նրանց։ Մակեդոնի վարդապետությունը ծագել է արիոսականությունից։ Արիոսը Որդուն արարած էր համարում, որը համագոյակից չէ Հորը և համարում էր, որ Սուրբ Հոգին համագոյակից է Որդուն, եթե Որդին Աստված չէ, հետևաբար Սուրբ Հոգին Աստված լինել չի կարող «Եվ ի Հոգին Սուրբ, որ յՈրդւոյ գոյացեալ է»։ Սրանից հետևեցնելով՝ Մակեդոնը քարոզում էր, որ Սուրբ Հոգին Որդուց բխելով՝ Աստված չէ, այլ Որդու արարչագործություն։ Իսկ Սուրբ Հոգին Հայր Աստծուց բխելը չէր ընդունում։ Սրանով Մակեդոնը, ինչպես Արիոսը մերժում էին Սուրբ Երրորդության խորհուրդը և երեք անձերի համաբնությունը։ Կոստանդնուպոլսի տիեզերաժողովում թեպետ Նիկիայի հավատո հանգանակը կրկին ընդունվեց, և Նիկիական հավատքը հաստատուն մնաց՝ դավանական տեսակետից որպես կատարյալ, սակայն 1-ին տիեզերաժողովից հետո նոր աղանդների Երևան գալը ստիպեց որոշ լրացումներ կատարել Գրիգոր Նյուսացին Կոստանդնուպոլսում ժողովված սուրբ հայրերի հավանությամբ նոր հավելումներ կատարեց նիկիական հանգանակի վրա։ Ժողովը բանաձևեց և ավելացրեց « Ի Հօրէ բխեալ»։ Այսինքն՝ Սուրբ Հոգին բխում է Հորից այս և Որդու հետ միասին երկրպագելի, փառավորելի ու համագոյակից է։
Ժողովը նզովեց 4-րդ դարի բոլոր աղանդավորներին՝ Փոտինոսին, Ապողինարին և այլն։ Ժողովը հստակեցրեց նաև Բանի մարդեղությունը և Հոգու բանականությունը։ Կոստանդնուպոլսի ժողովն ընդունել է 7 կանոն։ Ա կանոնը հավաստում է, որ ժողովը հավատարիմ է մնացել Նիկիայի ժողովին, նզովում է Մակեդոնին, Փոտինոսին, Ապողինարիոսին և մյուս աղանդապետներին։ Բ կանոնը սահմանում է, որ յուրաքանչյուր եկեղեցի, անկախ ավագության աստիճանից, միայն իր եկեղեց. և վարչ. սահմաններում է իրավասու գործելու ու տնօրինելու, իրավունք չունի խառնվելու մյուսների գործերին կամ կարգադրություններ անելու։ Գ կանոնը վերաբերում է աթոռների ավագությանը։ Կ. Պոլսի աթոռը հայտարարվել է երկրորդը՝ Հռոմից հետո, «քանզի Կ. Պոլիս՝ նոր Հռոմ է»։ Սա ուղղված էր Ալեքսանդրիայի աթոռի դեմ, որի աճող հեղինակությունը հարվածում էր թե՜ Հռոմի, թե՜ Կ. Պոլսի շահերին։ Ըստ ավագության, Ալեքսանդրիայի աթոռը երրորդն էր, Անտիոքինը՝ չորրորդը, Երուսաղեմինը՝ հինգերորդը։ Մնացած չորս կանոնները վերաբերում են եկեղեցու կարգ ու կանոնին։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս
Կատեգորիա:Տիեզերական ժողովներ