open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կապիտան Ամերիկա

**Կապիտան Ամերիկա** (, իրական անունը - Ստիվեն Ռոջերս), Marvel Comics ընկերության կոմիքսների սուպերհերոս։ Այն ստեղծվել է գրող Ջո Սայմոնի ու արվեստագետ Ջեք Կյորբիի կողմից և առաջին անգամ հայտնվել է «Captain America Comics #1» կոմիքսների գրքում 1941 թվականի մարտին։ Այս ընթացքում աշխարհի 75 երկրներում վաճառվել է ավելի քան 210 միլիոն «Captain America» կոմիքսների գիրք։

Կապիտան Ամերիկան միտումնավոր ստեղծված հայրենասեր կերպար է։ Նրան հաճախ նկարագրել են, որպես Ֆաշիստական Գերմանիայի դեմ պայքարող կերպար։

Նա եղել է ամենահայտնի կերպարը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում, սակայն երբ պատերազմը վերջանում է, նրա կերպարի հայտնիությունը նվազում է, և 1950 թվականից նրան այլևս չեն հիշում։ Բացառությամբ նրա 1953 թվականի անհաջող վերածննդին։ Այս կերպարը կրկին դարձավ հայտնի այն ժամանակ երբ նա հանդես եկավ Վրիժառուներ (The Avengers) կատակերգության ժամանակ 1964 թվականի մարտին։

## Կերպարի կենսագրություն
Ստիվ Ռոջերսը ծնվել է 1917 թվականի հուլիսի 4-ին Նյու Յորքումում՝ իռլանդացի գաղթական Սառի և Ժոզեֆ Ռոջերսների ընտանիքում։ 1940 թվականների սկզբին, մինչ Ամերիկայի սկզբնավորվելը, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ռոջերսը եղել է թույլ և նիհար ուսանող-նկարիչ՝ մասնագիտացված գրաֆիկայի մեջ։ Վրդովված Հիտլերի իշխանության գալուստով՝ Ռոջերսը փորձեց գնալ բանակ, բայց նրան մերժեցին նրա ֆիզիկական թույլ մարզվածության պատճառով։ Ամերիկյան բանակի սպան, հնարավորություն տվեց Ռոջերսին ծառայել իր երկրում՝ ընդունելով մասնակցությունը բարձրագույն գաղտնիության պաշտպանության նախագծին ( «Վերածնունդ» օպերացիա), որի նպատակն էր պատրաստել գործիքներ, որը կօգնի ստեղծել համարձակ և ուժեղ զինվորներ։ Ռոջերսը համաձայնում է, որ առաջին անգամ այդ գործիքը փորձարկեն հենց իր վրա(այդ գործիքը օգնում է մարդուն դառնալ սուպերհերոս)։

## Արտաքին հղումներ
* Կապիտան Ամերիկայի կենսագրության կայք Marvel.com
* Կապիտան Ամերիկայի կենսագրությունը (ռուսերեն)
* Կապիտան Ամերիկայի մահը  -1941-2008 թվականի ընթացքում ընդգրկվում է Կապիտան Ամերիկայի կյանքի և մահվան գործողությունները։

Կատեգորիա: Կոմիքսներ
Կատեգորիա:Ֆիլմերի հերոսներ
Կատեգորիա:Marvel Comics-ի սուպերհերոսներ
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմերի կերպարներ
Կատեգորիա:Marvel-ի կինեմատոգրաֆիական տիեզերքի կերպարներ
Հաշվառման մեքենայացում

մինի|Հաշիվ-ապրանքագրման ծրագրային ապահովման օրինակ
**Հաշվառման մեքենայացում**, հաշվապահական, վիճակագրական և օպերատիվ հաշվառման մեջ տեխնիկական գործառնություններ կատարելիս հաշվողական ծրագրային ապահովման կիրառում։ Կրճատում է ինֆորմացիայի ստացման ժամկետները, բարձրացնում ճշգրտությունն ու աշխատանքի արտադրողականությունը։

Հաշվառման մեքենայացման բարձրագույն փուլը հաշվառման գործառնությունների համալիր ավտոմատացումն է, որը ձեռք է բերվում ավտոմատ կառավարման համակարգերի միջոցով։

Կատեգորիա:Հաշվապահություն
Հակատանկային պաշտպանություն

մինի|Խորհրդային արտադրության «ՌՊԳ-7»
**Հակատանկային պաշտպանություն**, հակառակորդի տանկերի, մարտական և զրահամեքենաների հարձակումը կասեցնելու և դրանք ոչնչացնելու միջոցառումների համակարգ։ Կիրառվում է մարտական բոլոր տիպի գործողություններում։ Հակատանկային պաշտպանությունը ծագել է առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-1918) տարիներին և լայն թափով սկսեց զարգանալ առանձնապես երկրորդ համաշխարհային պատերազմում (1939-1945), ուր այն ներառում էր վաշտային հակատանկային հենակետեր, տանկային դարաններ, հրետանային հակատանկային ռեզերվներ, հակատանկային ուղեփակոցներ։ Հարձակման ժամանակ հակատանկային պաշտպանությունը կազմակերպվում էր հակառակորդի տանկերի հակահարձակումը կասեցնելու համար։ 

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վերջում սկսեցին կիրառվել հակատանկային չկառավարվող ռեակտիվ զենք. գերմանական բանակում՝ ֆաուստ-փամփուշտ, ԱՄՆ-ի բանակում՝ «բազուկա» և այլն։ Արդի հակատանկային պաշտպանությունը իրագործում են ցամաքային բոլոր զորատեսակները՝ կիրառելով հրթիռային տեխնիկա, ավիացիա, հրետանի, տանկեր, հակատանկային կառավարվող ոեակաիվ արկեր, հրանետներ, զանազան ուղեփակոցներ և այլն։

Կատեգորիա:Պաշտպանական կառույցներ
Հակաքիմիական պաշտպանություն

մինի|Քիմիական պատերազմի պաշտպանիչ հագուստ
մինի
[մինի|[Տոկիոյում գտնվող շենքի տանիքում օդորակման համակարգ և օդափոխման խողովակներ։ Այս կոլեկտիվ պաշտպանության համակարգը թույլ է տալիս վերահսկել սենյակներում օդերևութաբանական պարամետրերը և օդի մթնոլորտի որակը]]
**Հակաքիմիական պաշտպանություն**, զորքն ու բնակչությունը հակառակորդի քիմիական զենքի ազդեցությունից պաշտպանելու միջոցառումների համախումբ։ Քիմիական պաշտպանությունը քաղաքացիական պաշտպանության ոլորտում հիմնական ոլորտներից մեկն է

Քիմիական պաշտպանությունը ներառում է շարունակական քիմիական հետախուզության կազմակերպում և անցկացում, քիմիական հարձակման վտանգի դեպքում բնակչության, կենդանիների և նյութական արժեքների դիտարկում և նախազգուշացում, ցրում և ժամանակին տարհանում, քիմիական պաշտպանության միջոցների օգտագործում, քիմիական զենքի կիրառման պայմաններում կայուն շահագործման համար միջոցների պատրաստում. քաղաքացիական պաշտպանության ստորաբաժանումներին և բնակչությանը վարժեցնել քիմիական հարձակման սպառնալիքի դեպքում քիմիական զենքի կիրառման և դրա հետևանքների վերացման ժամանակ գործելու համար, քաղաքացիական պաշտպանության համակարգում իրականացվող պլանային այլ միջոցառումներ։

Քիմիական հետախուզությունը, քիմիական իրավիճակի պարզաբանումը և դրա գնահատումն իրականացվում է հատուկ ստորաբաժանումների, ինչպես նաև պատրաստված անձանց կողմից, այդ թվում՝ դոզաչափիստ քիմիկոսների, անասնաբույժների և քիմիական հետախուզական գործիքների օգտագործմամբ այլ մասնագետների կողմից։ Քիմիական իրավիճակը պարզաբանելիս նրանք ամենահուսալի տվյալներ են ձեռք բերում այն ​​իրավիճակի մասին, որը ստեղծվել է այն տարածքում, որտեղ գտնվում են հետաքրքրության օբյեկտները հակառակորդի կողմից քիմիական զենք կիրառելուց հետո՝ զենքեր, հաստատել օգտագործվող քիմիական նյութերի տեսակը և հաստատել դրանցով առարկաների աղտոտվածության աստիճանը, կարգավորել աղտոտված տարածքների սահմանները, թունավոր նյութերի ամպի տարածման ուղղությունը և դրանց լճացման հնարավոր վայրերը և իրականացնել փոփոխությունների շարունակական մոնիտորինգ: քիմիական իրավիճակում։

Մարդկանց քիմիական զենքից պաշտպանելու համար օգտագործվում են անհատական ​​և կոլեկտիվ քիմիական պաշտպանության միջոցներ։ Անձնականները ներառում են հակագազ և քիմիական պաշտպանիչ հագուստ, որոնք պաշտպանում են շնչառական համակարգը, տեսողությունը և մաշկը թունավոր նյութերից. կոլեկտիվներին՝ կնքված կառույցներ և ապաստարաններ, որոնք հագեցած են զտիչ-օդափոխման բլոկներով, որոնք չեզոքացնում են աղտոտված օդը։

## Գրականություն
* Круглов В. Т., Титов В, В., Защита животноводческих ферм от средств массового поражения, М., 1968;
* Василевский М. Л., Защита с.-х. животных и птиц от оружия массового поражения, Л., 1973;
* Акимов Н. И., Ильин В, Г., Гражданская оборона на объектах с.-х. производства, 2 изд., М., 1978.

Կատեգորիա:Քաղաքացիական պաշտպանություն
Հավելյալ արժեք

[250px|մինի|[Կառլ Մարքս և Ֆրիդրիխ Էնգելս]]
Մարքսիստական տնտեսագիտության մեջ **հավելյալ արժեքը** բացատրվում էր որպես ապրանքի վաճառքի շնորհիվ ստացված գումարի և արտադրական ծախքի միջև եղած տարբերությունը։ Եզրույթի ծագումը վերագրվում է ռիկարդյան սոցիալիզմի տեսությանը (Դավիթ Ռիկարդո)։ «Հավելյալ արժեք» բառակապակցությունն առաջին անգամ օգտագործել է Ուիլյամ Թոմսոնը 1824 թվականին։ Այնուամենայնիվ, Թոմսոնը տարբերակում չէր մտցնում «հավելյալ արդյունք» և «հավելյալ արտադրանք» հարակից հասկացությունների միջև։ Հայեցակարգը հետագայում մշակվեց և հանրայնացվեց Կառլ Մարքսի կողմից, ով հավելյալ արժեքը ներկայացնում էր որպես վարձու բանվորի աշխատանքով իր աշխատուժի արժեքից ավելի ստեղծած արժեք, որն իբրև անհատույց յուրացնում էր կապիտալիստը։

Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Քաղաքական տնտեսագիտություն
Հատուկ միջնակարգ կրթություն

**Հատուկ միջնակարգ կրթություն**, մասնագիտական կրթության ձև։ Պատրաստում է արտադրության ստորին օղակների անմիջական կազմակերպիչներ և ղեկավարներ, բարձրագույն որակավորում ունեցող մասնագետների օգնականներ, որոշակի որակավորում ունեցող աշխատանքի ինքնուրույն կատարողներ, որոնցից պահանջվում է ոչ միայն մասնագիտական կարողություն ու հմտություն, այլև համապատասխան տեսական պատրաստականություն։ Հատուկ միջնակարգ կրթության մի շարք մասնագիտությունների համար (բալետի, կրկեսի դերասաններ և այլն) պրոֆեսիոնալ պատրաստականության բարձրագույն աստիճանն է։ Հատուկ միջնակարգ կրթություն որպես մասնագիտական և ընդհանուր կրթության ինքնուրույն աստիճան, ձևավորվել է XX դ. 1-ին կեսին, չնայած առանձին հատուկ միջնակարգ ուսումնական հաստատություններ (տեխնիկական, բժշկական, մանկավարժական, արվեստի և այլն) երևան են եկել դեռևս XVIII դ. սկզբին։

Հատուկ միջնակարգ կրթության համակարգի ուսումնական հաստատությունների հիմնական տիպերը տեխնիկումները և ուսումնարաններն են։ Յուրաքանչյուր մասնագիտության համար սահմանված է ուսումնական դիսցիպլինների որոշակի ամբողջություն և ծավալ, որոնց զուգակցումը ուսումնական և արտադրական պրակտիկային, սովորողներին զինում է գիտելիքներով, կարողություններով և հմտություններով։ Ուսումնական առարկաները բաժանվում են երեք ցիկլի, հանրակրթական, ընդհանուր տեխնիկական և մասնագիտական։ Հատուկ միջնակարգ կրթությունն ունի երեք բաժին, ցերեկային, երեկոյան և հեռակա։ Ուսումնական տևողությունը ցերեկայինում 8-ամյա դպրոցն ավարտածների համար 3—4 տարի է, միջնակարգ դպրոցն ավարտածների համար՝ 2—3 տարի (երեկոյան և հեռակա բաժիններում ուսման տևողությունը մեկ տարով ավելի է)։ Մի շարք բուհերին կից կազմակերպված են հատուկ միջնակարգ ուսումնական հաստատությունների դասատուների որակավորման բարձրացման ֆակուլտետներ (ուսման տևողությունը 4 ամիս)։

Կատեգորիա:Կրթություն
Հասարակածային մուսոնային կլիմա

**Հասարակածային մուսսոնային կլիմա**, հասարակածային գոտու ցածր ճնշման և մերձհասարակածային գոտու բարձր ճնշման փոփոխակի ազդեցության տակ ձևավորվող կլիմա։ Բնորոշ են չորային (ձմռանը) և անձրևային (ամռանը) սեզոնները։ Ամենացուրտ ամսվա միջին ջերմաստիճանը 15—18&nbsp;°C է, ջերմաստիճանի տարեկան տատանումը՝ 12&nbsp;°C, տարեկան տեղումները՝ մոտ 1000 մմ։ Տարածված են սավաննային բուսածածկույթը, առավել չորային շրջաններում՝ արևադարձային տափաստանները, առավել խոնավ շրջաններում՝ խոնավ արևադարձային անտառները։ Հասարակածային մուսսոնային կլիման մեծ տարածություններ Է զբաղեցնում Աֆրիկայում, Հարավային և Կենտրոնական Ամերիկայում, Հնդստան թերակղզում, Ցեյլոնում, Հնդկաչինում, Ինդոնեզիայում և Ավստրալիայի հյուսիսում։

Կատեգորիա:Կլիմա
Հասարակական անվտանգության կոմիտե

**Հասարակական անվտանգության կոմիտե** (), Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակաշրջանում Կոնվենտի կողմից 1792 թվականի հոկտեմբերի 2-ին հիմնադրված կոմիտեներից մեկը, որին ընձեռված էին ոստիականական մարմնի լիազորություններ։ Ժիրոնդիստների և յակոբինյանների միջև քաղաքական, ինչպես նաև ներյակոբինյան պայքարի հետևանքով հասարակական անվտանգության կոմիտեի կազմը բազմիցս փոփոխվել է։ Ազդեցիկ է դարձել Յակոբինյան վարչակարգի ժամանակ։ 1793 թվականի սեպտեմբերից գտնվում էր Հասարակական փրկության կոմիտեի ղեկավարության տակ։ 1794 թվականի գարնանը և ամռանը սրվեց վեճը հասարակական անվտանգության կոմիտեի (որտեղ գերակշռում էին հեղափոխության հակառակորդների նկատմամբ ծայրահեղ, ահաբեկչական միջոցներ կիրառելու կողմնակիցները) և ավելի չափավոր քաղաքականության ձգտող Հասարակական փրկության կոմիտեի միջև։

Տերմիդորյան հեղաշրջման (1794) նախօրյակին հասարակական անվտանգության կոմիտեի անդամների մեծամասնությունը մասնակցեց Տերմիդորի 9-ի հեղաշրջմանը։ 1795 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Կոնվենտի ցրման հետ հասարակական անվտանգության կոմիտեն դադարեց գոյություն ունենալուց։

Կատեգորիա:Ֆրանսիական մեծ հեղափոխություն
Կատեգորիա:1791 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կարճականջ շուն

**Կարճականջ շունը** (), որը նաև անվանվում է կարճականջ աղվես, փոքրականջ շուն, Ամազոն գետի մոտակայքում հանդիպող էնդեմիկ կենդանի է, որը մտնում է շնազգիների ընտանիքի մեջ։

## Ընդհանուր բնութագիր
Կարճականջ շունը իր անվանումը ստացել է իր կարճ և կլորավուն ականջների շնորհիվ։ Այս ցեղատեսակը ունի շագանակագույն-կապտավուն կամ մոխրագույն մորթի։ Երբեմն այն ամբողջովին կապույտ կարող է լինել։ Նա ունի աղվեսի ծնոտը հիշեցնող ծնոտ և խիտ մազածածկ ունեցող պոչ։ Թաթերը ունեն հատուկ կառուցվածք, որը այս կենդանուն օգնում է լավ լողալ։ Այս տեսակը ունի երկարավուն գանգ և արկար ատամներ, որոնցից մի քանիսը դուրս են մնում, նույնիսկ եթե կենդանին փակում է իր բերանը։ Նա ունի 42 ատամ։ Պոչի սկզբնական մասը սովորաբար ունի ավելի բաց գունավորում։

Մարմնի բարձրությունը մոտ 25-30 սմ է, երկարությունը մոտ 100 սմ, իսկ պոչի երկարությունը 30-35 սմ։ Կարճականջ շունը կշռում է 9-10 կգ։

## Սնունդը
Կարճականջ շունը համարվում է մսակեր կենդանի և սնվում է միջատներով և փոքր կենդանիներով։ Նրա սննդի մեջ մտնում են նաև տարբեր տեսակի մրգեր և կանաչեղեն։ Սննդի մեծ մասը կազմում են ձկները, միջատները և տարբեր տեսակի կրծողներ, ավելի քիչ մաս են կազմում խեցգետինները, գորտերը, թռչունները և որոշ սողուններ։

## Պահվածքը
Կարճականջ շները ունեն բնավորության որոշ գծեր, որոնք բնորոշ են միայն նրանց։ Այս կենդանիների էգերը չափսով ավելի մեծ են, քան արուները։ Որոշ արուներ ընտրում են միայնակ կյանք և իրենց տարածությունը նշում են իրենց մեզը թողնելով ծառերի և քարերի վրա։ Երբ արուները վախենում են նրանք վեր են բարձրացնում իրեն մեջքի մազերը։

Կարճականջ շները սեռապես հասունանում են մեկ տարեկան հասակում։

## Կյանքին սպառնացող վտանգ
Կարճականջ շները իրենց տարածքը կիսում են մեծ և հզոր կենդանիների հետ որոնցից են յագուարները, պումաները, ոցելոտները, երկարապոչ կատուները, հսկա ջրասամույրները և այլն։ Սնունդ հայթայթելու համար կարճականջ շները մրցում են այս կենդանիների հետ և հեշտությամբ կարող են սպանվել նրանց կողմից։ Փողոցային շները նույնպես վտանգ են ներկայացնում այս տեսակի համար, քանի որ նրանք կրում են տարբեր մահացու հիվանդություններ, որոնք կարող են փոխանցվել կարճականջ շներին։ Վտանգներից մեկն էլ մարդիկ են, որոնք կտրելով և ոչնչացնելով անտառային հատվածներ փոքրացնում են կարճականջ շների տարածքը և դժվարացնում նրանց կյանքը։

Կատեգորիա:Շնազգիներ
Էռնեստո Լակլաու

**Էռնեստո Լակլաու** (, ), արգենտինացի քաղաքագետ, հետմարքսիստ (պոստմարքսիստ), Շանթալ Մուֆֆի հետ համահեղինակ է *Hegemony and Socialist Strategy* աշխատության, որն ավանդորեն համարվում է հետմարքսիստական, քանի որ հեղինակները ավելի վաղ եղել են 1960-ական թթ. սոցիալական և ուսանողական ակտիվիստներ, բայց մերժեցին ավանդական մարքսիզմի տնտեսական դետերմինիզմը և դասակարգային պայքարի շեշտադրումը։ Էսսեքսի համալսարանի պրոֆեսոր է, որտեղ աշխատում է որպես Տեսական քաղաքագիտության ամբիոնի վարիչ և երկար տարիներ է, ինչ դիսկուրսի գաղափարաբանության և քննադատական վերլուծության դոկտորական ծրագրերի տնօրեն է։ Նա ակտիվորեն դասախողություններով հանդես է եկել Հյուսիսային Ամերիկայի, Հարավային Ամերիկայի, Արևելյան Եվրոպայի բազմաթիվ համալսարաններում։

## Կենսագրություն
Եղել է արգենտինական Ազգային ձախի սոցիալիստական կուսակցության (Socialist Party of the National Left) անդամ մինչև 1969 թվականը, երբ բրիտանացի պատմագետ Էրիկ Հոբսբաումը աջակցեց նրան Օքսֆորդում ելույթ ունենալու ժամանակ։. Նա խզում է կապերը Խորխե Աբելարդո Ռամոսի՝ այդ կուսակցության հիմնադրի հետ. Որոշ հարցազրույցներում նա պնդում էր, որ ծագում է Իպոլիտո Իրիգոենի ընտանիքից և որ սոցիալիստական քաղաքական գործիչ Արտուրո Խաուրետչը՝ պրեզիդենտ Խուստոյի դիկտատուրայի ակտիվ հակառակորդը, իր հոր մտերիմ ընկերն է եղել։.

## Աշխատությունները
Է. Լակլաուի առավել կարևոր գիրքն համարվում է *Hegemony and Socialist Strategy* գիրքը (համահեղինակ՝ Շանթալ Մուֆֆ)։ Նրանց մտածողությունը, որպես օրենք, անվանում են հետ-մարքսիստական, քանի որ նրանք երկուսն էլ 1960-ական թթ. քաղաքականապես ակտիվ են եղել սոցիալական և ուսանողական շարժումների մեջ և, այդպիսով, փորձում էին բանվոր դասակարգն ու նոր սոցիալական շարժումները միավորել։

## Գրքերը
* *Politics and Ideology in Marxist Theory* (NLB, 1977)
* *Hegemony and Socialist Strategy* (համահեղինակ՝ Chantal Mouffe) (Verso, 1985)
* *New Reflections on the Revolution of our Time* (Verso, 1990)
* *The Making of Political Identities* (խմբագիր) (Verso, 1994)
* *Emancipation(s)* (Verso, 1996)
* *Contingency, Hegemony, Universality* (համահեղինակներ՝ Judith Butler և Սլավա Ժիժեկ) (Verso, 2000)
* *On Populist Reason * (Verso, 2005)
* *Elusive Universality* (Routledge, forthcoming 2007)

## Գրականություն
* Гололобов И. В. Эрнесто Лаклау и его «субъект политики» // Гуманитарная мысль Юга России. 2005. № 1. С. 127—132.

## Արտաքին հղումներ
* Centre for Theoretical Studies, University of Essex  Includes Laclau papers on populism and the philosophical roots of discourse theory  
* Ideology and Discourse Analysis network   
* Hearts, Minds and Radical Democracy  Interview with Ernesto Laclau and Chantal Mouffe  
* God Only Knows 1991 article in Marxism Today
* Socialist strategy: where next? 1981 article in Marxism Today

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Մարքսիստներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Բուենոս Այրեսի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Արգենտինայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի գիտնականներ
Սարգիս Զաբունյան

**Սարգիս Զաբունյան, Սարգիս** (), սփյուռքահայ նկարիչ, կոնցեպտուալ արվեստի ներկայացուցիչ։

## Կենսագրություն
1955 թվականին Էդվարդ Մունկի «Ճիչ» ստեղծագործության արտատպված մի օրինակ տեսնելուց հետո նա սկսել է նկարել, այնուհետև սովորել է Ստամբուլի գեղարվեստի ակադեմիայում։ 1964 թվականից բնակվում է Ֆրանսիայում։ 1967 թվականին "Salon de Mai"-ում ներկայացնելով «Ճանաչո՞ւմ եք Ժոզեֆ Բոյսին» աշխատանքն արժանացել է Փարիզի բիենալեի մրցանակի։

1980-1990 թթ. եղել է Ստրասբուրգի Դեկորատիվ արվեստի դպրոցի տնօրեն, 1988-1995 թթ.` Պլաստիկ արվեստի ինստիտուտում վարել է մի շարք սեմինարներ։ 1980 թվականից բազմաթիվ միջազգային ցուցահանդեսներ է ունեցել Վենետիկում, Սիդնեյում, Ստամբուլում, Մոսկվայում, Հայաստանում, Ժնևի Մամկո (Mamco) թանգարանում։

1985 թվականին Բեռնի Քունստհալլեում բացվել է Սարգսի «Ma memoire est ma patrie» («Իմ հիշողությունն իմ հայրենիքն է») ցուցահանդեսը։ Սարգսի համար արվեստը հիշողությունից է սերում, առաջին հերթին զուտ կենսագրականը դուրս է մղվում՝ տեղը զիջելով բոլոր ձայներին, տեսածին, կարդացածին, որ ներառնելով կարող է տեր դարձնել մարդկության ողջ պատմությանն ու մշակույթին։

Ժնևի ժամանակակից արվեստի Մամկո (Mamco) թանգարանում կայացած «Hotel Sarkis» ցուցահանդեսին ներկայացվել է շուրջ 200 ստեղծագործություն։ Ինստալացիա, լուսանկար, ջրաներկ ու վիդեո։ Սարգիսը կապում է նկարչությունն ու կինոն՝ Արևմուտք-Արևելքն ինտելեկտուալ ավանդույթներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքահայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ նկարիչներ
Կարոմոն

**Կարոմոն**, Գարաման, հայաբնակ գյուղ Թուրքիայում, Մամսուն նահանգի Ունիե գավառակում։ 1915 թվականին ուներ 71 տուն բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Կար եկեղեցի (Սուրբ Լուսավորիչ, հիմնադրված 1807 թվականին), յոթամյա վարժարան (100-120 աշակերտներով)։ Բնակիչները տեղահանվել են Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է, փրկվածները բնակություն են հաստատել նախկին Խորհրդային Միությունում, ինչպես և այլ երկրներում։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Կատեգորիա:Տրապիզոնի մարզի հայաբնակ բնակավայրեր
Հասարակածային կլիմա

**Հասարակածային կլիմա**, հասարակածային գոտու օդային զանգվածների և ցածր ճնշման ազդեցության տակ (5—10° հյուսիսային և հարավային լայնություններում) ձևավորվող կլիմա։ Բնորոշ են տարեկան բարձր ջերմաստիճանը (24—28&nbsp;°C), ջերմաստիճանի փոքր տատանումները (1—5&nbsp;°C) և առատ տեղումները (տարեկան՝ 1000—3000 մմ է, առանձին վայրերում՝ 6000—10000 մմ)։ Հասարակածային կլիմայի պայմաններում աճում են խոնավ հասարակածային անտառներ։ Հասարակածային կլիմա ունեն Հասարակածային Աֆրիկան, Ամազոնի ավազանը, Կենտրոնական Ամերիկայի և Ինդոնեզիայի որոշ շրջաններ։

Կատեգորիա:Կլիմա
Անտիտապոռ

մինի|աջից|Անտիտապոռ նախագծի պատկերանշանը
**Անտիտապոռ** (Антитопор (հակակացին)), տեղեկատվական-վերլուծական նախագիծ, որի նպատակն է պայքարել Ադրբեջանի Հանրապետության գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամների կեղծիքների դեմ, որոնք վերաբերում են հայերին, Հայաստանին և տարածաշրջանի պատմությանը։ Նախագծի շրջանակներում հայտնաբերվում են ադրբեջանական պատմաբանների զեղծարարությունները, տրվում փաստերի վրա հիմնված համարժեք պատասխան։

## Պատմություն
Համաձայն նախագծի ղեկավար և հեղինակ, արևելագետ, Ռուսաստանի լրագրողների միության անդամ Վադիմ Արուտյունովի մոտ նախաձեռնության գաղափարը ծագել է 2013 թվականին։

## Մասնակիցներ
Վադիմ Արուտյունովից բացի նախագծում մասնակցում են նաև արևելագետ Ռոբերտ Մկրտչյանը, պատմաբան Գարիկ Մարգարյան և փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածու Ռոդիոն Բաշկատովը։

Շուտով բացվելու է նաև անգլերեն և իսպաներեն հեռարձակում։

## Տես նաև
* Պատմության խեղաթյուրումը Ադրբեջանում
* Ոսկանապատ (վերլուծաբանական կենտրոն)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Անտիտապոռ նախագծի կայքը
* Անտիտոպոռ նախագիծը Ֆեյսբուքում
* Անտիտապոռ նախագծի ՅուԹյուբյան էջը
* Թվիթթերյան էջը

Կատեգորիա:Հայագիտական կենտրոններ
Կատեգորիա:Հայագիտություն
Կատեգորիա:Պատմության խեղաթյուրումն Ադրբեջանում
Կարոտաժ

**Կարոտաժ** (, *carotte* - հորատակեռն, բառացի՝ գազար), հորատանցքերի երկրաֆիզիկական հետազոտություններ, որոնք տարվում են երկրաբանական կտրվածքներ ուսումնասիրելու և օգտակար հանածոներ հայտնաբերելու նպատակով։ «Կարոտաժ» տերմինը լիովին չի համապատասխանում նկարագրվող հասկացությանը։ Գիտատեխնիկական գրականության մեջ դրա փոխարեն օգտագործվում են հորատանցքերի հետազոտման երկրաֆիզիկական մեթոդներ, հորատանցքի երկրաֆիզիկա և այլ տերմիններ։

Հորատանցքերի երկրաֆիզիկական հետազոտություններն իրականացվում են էլեկտրական, մագնիսական, ռադիոակտիվ (միջուկային), ջերմային, ակուստիկ (ուլտրաձայնային) և այլ եղանակներով։ Դրանց կատարման ժամանակ հորատանցքի փողի երկայնությամբ մալուխի վրա ամրացված երկրաֆիզիկական տվիչները իջեցվում են հորատանցք և չափում որոշ մեծություններ, որոնք կախված են հորատանցքով հատվող ապարների մեկ կամ մի խումբ ֆիզիկական հատկություններից։ Տվիչի ազդանշանը հաղորդվում է Երկրի մակերևույթ և գրանցվում ապարատների միջոցով՝ անալոգային կամ թվային ձևով։ Հետազոտման էլեկտրական եղանակի դեպքում ուսումնասիրվում են ապարների տեսակարար էլեկտրական դիմադրությունը, դիֆուզիոն-ադսորբման և արհեստականորեն հարուցված էլեկտրաքիմիական ակտիվությունը։ Մագնիսական եղանակով չափվում է ապարների մագնիսական ընկալունակությունը։ Ռադիոակտիվ (միջուկային) եղանակը հիմնված է հորատանցքերում ապարների բնական կամ արհեստականորեն առաջացրած ռադիոակտիվ ճառագայթումը չափելու վրա։ Վերջին դեպքում կիրառվում են նեյտրոնային, գամմա-գամմա, հարուցած ակտիվության և այլ եղանակներ։ Ջերմային եղանակի դեպքում ուսումնասիրվում է հորատանցքերի ջերմաստիճանը։ Ակուստիկ (ուլտրաձայնային) եղանակի հիմքում ընկած է ապարներում առաձգական ալիքների արագության և մարման ուսումնասիրությունը։ Գազային և լյումինեսցենտաբիտումնաբանական կարոտաժները վերաբերում են հետազոտությունների երկրաքիմիական եղանակներին։

Հորատանցքերի երկրաֆիզիկական հետազոտությունների խնդիրներն են՝ հորատանցքերի կտրվածքների համադրումը, հորատանցքով հատված ապարների լիթոլոգիայի և տեղադրման խորության որոշումը, օգտակար հանածոների (նավթ, գազ, ջուր, հանքանյութ) սահմանազատումը և պաշարների գնահատումը, նավթի և գազի հանքավայրերի շահագործման վերահսկումը։ Կարոտաժը խոր հորատանցքերի կտրվածքների երկրաբանական փաստագրման հիմնական եղանակն է։ 

Կատեգորիա:Երկրաֆիզիկա
Սարգիս Բարսեղյան

**Սարգիս Բարսեղյան** կամ **Լևոն Օտաբաշյան, Շամիլ** (), հայ ռազմական, քաղաքական գործիչ։

## Կենսագրություն
Կրթությունը ստացել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, այնուհետև Ժնևի համալսարանում։ Քրիստափորի հրահանգով թողել է ուսումը և վերջինիս հետ ժամանել Բաքու, որտեղ կազմակերպել է տեղեկատվական թերթոնների տարածումը հայազգի աշխատավորների շրջանում։

Բարսեղյանը Շուշիում մասնակցել է «Փոթորիկ» ռազմագործողությանը և ձերբակալվել։ Բանտ տեղափոխվելու ճանապարհին նրա զինակիցները հարձակվել են բանտարկյալներին ուղեկցող ժամապահների վրա և ազատ արձակել Բարսեղյանին՝ իրենց հետ տանելով նաև զենք, զինամթերք։

Բարսեղյանը մասնակցել է հայ-թուրքական կռիվներին, Վանում եղել է կուսակցական գործիչ, ընտրվել է Կարինի բյուրոյի անդամ։

## Գրականություն
* Սերգեյ Երեմյանց, «Գանձակ 1905-1907, 1917-1921», Երևան 2009 թ.։ 

Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ
Յուրի Անտոնյան

**Յուրի Անտոնյան** (16 նոյեմբերի, 1963, Աստղաշեն, Ասկերանի շրջան - 28 ապրիլի, 1994, Ղարբանդ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Յուրի Անտոնյանը ծնվել է 1963 թ. նոյեմբերի 16-ին Ասկերանի շրջանի Աստղաշեն գյուղում։ Ավարտելով ութամյա դպրոցը՝ 1981 թ. ընդունվել է Ստեփանակերտի գյուղատնտեսական տեխնիկումի անասնաբուժական բաժինը։ 1982-84 թթ. ծառայել է Խորհրդային բանակի շարքերում։ Զորացրվելուց հետո շարունակել է ուսումը։ 1989 թ. զինվորագրվել է Դաշբուլաղի կամավորական ջոկատին, 1992 թ.՝ Արցախի Պաշտպանության բանակին, եղել է հրամանատար։ Մասնակցել է Կարագյավի, Հովսեփավանի, Խոջալուի, Նախիջևանիկի, Ղարբանդի, Աղդամի և այլ մարտերի։ Զոհվել է 1994 թ. ապրիլի 28-ին Ղարբանդում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով և «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի 2 երեխա։ Հանգչում է հայրենի գյուղի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1963 ծնունդներ
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Ապրիլի 28 մահեր
Կատեգորիա:Աստղաշեն գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 16 ծնունդներ
Թաթողլի Օհանյան

**Թաթողլի Օհանյան** (Գրիգոր Քար), հայ ֆիդայի, վրիժառու։ Ծնվել է Բանանց գյուղում։ Իր զինակիցներ Եփրեմի, Մելքոնի, Արարատ Մելքումյանի և ծնունդով Գանձակից Օղուլի հետ կազմակերպել է Գանձակի նահանգի գումերնատոր Լոլաձեի սպանությունը։

## Գրականություն
* Սերգեյ Երեմյանց, «Գանձակ 1905-1907, 1917-1921», Երևան 2009 թ.։ 

Կատեգորիա:Հայ վրիժառուներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Սուրեն Անտոնյան (ազատամարտիկ)

**Սուրեն Վլադիմիրի Անտոնյան** (27 օգոստոսի, 1962, Զագլիկ, Մարտակերտի շրջան - 18 մարտի, 1994, Օմարի լեռնանցք), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Սուրեն Անտոնյանը ծնվել է 1962 թ. օգոստոսի 27-ին Մարտակերտի շրջանի Զագլիկ գյուղում։ Ավարտել է Հաթերքի միջնակարգ դպրոցը, Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի քիմիա-տեխնոլոգիական ֆակուլտետը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատանքի է անցել Հայաստանի քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտի Ստեփանակերտի մասնաճյուղում։ Առաջին իսկ օրերից մասնակցել է ազգային-ազատագրական շարժմանը։ 1990 թ. ադրբեջանական օմոնականների կողմից գերի է վերցվել և մեկուկես ամիս պահվել բանտում։ Արցախյան պատերազմի տարիներին մարտնչել է Մարտակերտի պաշտպանական շրջանի կազմում, եղել է հրետանային դիվիզիոնի շտաբի պետը, ապա՝ ականանետային դիվիզիոնի հրամանատարը։ Մասնակցել է բազում մարտերի։ Զոհվել է 1994 թ. մարտի 18-ին Օմարի լեռնանցքում, ականանետային արկի պայթյունից։ Հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» երկրորդ աստիճանի շքանշանով։ Ամուսնացած էր, ունի երկու երեխա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը,։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 27 ծնունդներ
Կատեգորիա:1962 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 18 մահեր
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Զագլիկ գյուղում ծնվածներ
Աշոտ Ապրեսյան

**Աշոտ Ապրեսյան** (մարտի 13, 1964, Ստեփանակերտ&nbsp;-&nbsp;մարտի 29, 1993, Ջանյաթաղ, Մարտակերտի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Աշոտ Ապրեսյանը ծնվել է 1964 թվականի մարտի 13-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Ավարտել է թիվ 10 միջնակարգ դպրոցը։ Զինվորական պարտադիր ծառայությունն անցել է Կալինինգրադում։ Զորացրվելուց հետո աշխատանքի է անցել Ասկերանի նավթի բազայում, այնուհետև՝ Ստեփանակերտի մանկավարժական ինստիտուտում՝ որպես պահեստապետ։ Երբ պատերազմն արդեն բացահայտ բնույթ է ստացել, կամավորագրվել է սակրավորական գումարտակին, մասնակցել մի շարք մարտերի։ Զոհվել է 1993 թվականի մարտի 29-ին Մարտակերտի շրջանի Ջանյաթաղ գյուղի ազատագրական մարտում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ Արիության մեդալով և ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալներով։ Ամուսնացած էր, ունի երկու երեխա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Մարտի 13 ծնունդներ
Կատեգորիա:1964 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 29 մահեր
Կատեգորիա:1993 մահեր
Սամվել Յուրիի Ապրեսյան

**Սամվել Յուրիի Ապրեսյան** (ապրիլի 9, 1965, Բաքու, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ - փետրվարի 26, 1992, Խոջալու, Ասկերանի շրջան, Արցախ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Սամվել Ապրեսյանը ծնվել է 1965 թ. ապրիլի 9-ին Բաքու քաղաքում։ Նույն թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Ասկերան ավան։ Սովորել է Ասկերանի միջնակարգ դպրոցում, աշխատել Ասկերանի գինու գործարանում։ Զինվորական պարտադիր ծառայությունն անց է կացրել ԳԴՀ-ում տեղակայված զորախմբում։ Զորացրվելուց հետո վերադարձել և որպես վարորդ աշխատել է Ասկերանի հոգեբուժական հիվանդանոցում, այնուհետև՝ շրջանային կենցաղսպասարկման կոմբինատում։ Կամավորագրվել է ինքնապաշտպանական ջոկատներից մեկում, մասնակցել Խրամորթ գյուղի պաշտպանությանը։ Զոհվել է 1992 թ. փետրվարի 26-ին Խոջալուից նահանջող թուրքերի կրակից։ Ամուսնացած էր, ունի երկու երեխա։ Հանգչում է Ասկերանի գերեզմանատանը։

## Պարգևներ
Հետմահու պարգևատրվել է ԱՀ «Արիության համար» մեդալով:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1965 ծնունդներ
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Ապրիլի 9 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 26 մահեր
Սամվել Ապրեսյան (այլ կիրառումներ)

**Սամվել Ապրեսյան**, կարող է վերաբերել՝
* Սամվել Յուրիի Ապրեսյան, հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից
* Սամվել Սերգեյի Ապրեսյան, հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից
Սամվել Սերգեյի Ապրեսյան

**Սամվել Ապրեսյան** (6 փետրվարի, 1963, Թալիշ, Մարտակերտի շրջան - 6 դեկտեմբերի, 1990, Թալիշ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Սամվել Ապրեսյանը ծնվել է 1963 թ. փետրվարի 6-ին Մարտակերտի շրջանի Թալիշ գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է գյուղի կոլտնտեսությունում, այնուհետև՝ գյուղին հարակից բարձունքում տեղակայված հակակարկտային մարտկոցների վրա, որպես նշանառու։ 1990 թ. միացել է հայրենիքի պաշտպաններին, հերթապահել գյուղի սահմաններում։ Զոհվել է 1990 թ. դեկտեմբերի 6-ին հայրենի գյուղում, թշնամու գնդակից։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է Թալիշի գերեզմանատանը։

2010 թ. ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Մարտական ծառայության մեդալով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 6 ծնունդներ
Կատեգորիա:1963 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 6 մահեր
Կատեգորիա:1990 մահեր
Կատեգորիա:Թալիշ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Մարտական ծառայության մեդալակիրներ
Հեգելականություն

մինի|Գեորգ Վիլհելմ Ֆրիդրիխ Հեգել
**Հեգելականություն**, իդեալիստական փիլիսոփայական այն հոսանքների անվանումը, որոնք ելնում էին Գեորգ Վիլհելմ Ֆրիդրիխ Հեգելի ուսմունքից և զարգացնում նրա գաղափարները։ Ծագել է Գերմանիայում, XIX դ. 30—40-ական թթ.։ Կրոնի հարցերի շուրջը վիճաբանության ընթացքում առանձնացել են աջ հեգելականները (հին հեգելականներ), որոնք Հեգելին մեկնաբանում էին կրոնական ուղղադավանության ոգով (Կ. Հեշել, Հ. Հինրիխս, Հ. Գաբլեր), և օպոզիցիոն ձախ հեգելականները (երիտասարդ հեգելականներ՝ Դ. Շտրաուս, Ա. Ռուգե, Բ. Բաուեր, Լ. Ֆոյերբախ), որոնք ընդգծում էին պատմության մեջ սուբյեկտիվ գործոնի վճռական նշանակությունը՝ այն հակադրելով հեգելյան համաշխարհային ոգուն։ Միջանկյալ դիրք էր գրավում «ուղղափառ» հեգելականությունը, որը ձգտում էր պահպանել Հեգելի ուսմունքի «անաղարտությունը»։

19-րդ դարի 2-րդ կեսին և 20-րդ դարի սկզբին առաջացել է նեոհեգելականությունը։

Կատեգորիա:Հեգելականություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական ուղղություններ և դպրոցներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տեսություններ
Արմեն Առաքելյան

**Արմեն Բորիսի Առաքելյան** (), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Արմեն Առաքելյանը ծնվել է 1962 թ. օգոստոսի 25-ին Ասկերանի շրջանի Ավետարանոց գյուղում։ Գյուղի միջնակարգ դպրոցում 8-րդ դասարանն ավարտելուց հետո ուսումը շարունակել է Հայաստանի Ագարակ ավանի պրոֆտեխուսումնարանում։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո բնակություն է հաստատել Գրոզնի քաղաքում։ Արցախյան շարժումը նրան ետ է բերել հայրենի գյուղ։ Անդամագրվել է գյուղի ջոկատում, որտեղ ծառայում էին նաև նրա երկու եղբայրները։ Գումարտակի հրամանատարի տեղակալն էր։ Մասնակցել է բազմաթիվ մարտերի։ Զոհվել է 1993 թ. մարտի 6-ին Մարտակերտի շրջանի Կուսապատ գյուղի ազատագրության համար մղված մարտում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի մեկ դուստր։ Հանգչում է հայրենի գյուղի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Գուրգեն Առաքելյան (ազատամարտիկ)

**Գուրգեն Առաքելյան** (5 հունիսի, 1975, Ազոխ, Հադրութի շրջան&nbsp;-&nbsp;30 հուլիսի, 1993, Ղարադաղլու), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Գուրգեն Առաքելյանը ծնվել է 1975 թ. հունիսի 5-ին Հադրութի շրջանի Ազոխ գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ 1992 թ. ծառայության է անցել ինքնապաշտպանության ուժերում, զինվորագրվել է առաջին վաշտին։ Զոհվել է 1993 թ. հուլիսի 30-ին Ղարադաղլու գյուղի ազատագրման համար մղված մարտում։ Հետմահու արժանացել է ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ազոխի գերեզմանատանը։ 
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հունիսի 5 ծնունդներ
Կատեգորիա:1975 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 30 մահեր
Կատեգորիա:1993 մահեր
Փոփ ռոք

**Փոփ ռոք** (), երաժշտական ժանր, որը փոփ ժանրի և կիթառի վրա հիմնված ռոք երգերի համադրում է։ Փոփ ռոք ժանրի երգերում սովորաբար օգտագործում են էլեկտրոնային կիթառ և հարվածային գործիքներ։ Այս ժանրի երգերի թեման հիմնականում ռոմանտիկ հարաբերությունների մասին են։

## Արտաքին հղումներ
* Analysis of Pop & Rock 

Կատեգորիա:Երաժշտական ոճեր
Գագիկ Առաքելյան

**Գագիկ Առաքելյան** (1 սեպտեմբերի, 1972, Ստեփանակերտ - 24 դեկտեմբերի, 1993, Վարանդա), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Գագիկ Առաքելյանը ծնվել է 1972 թ. սեպտեմբերի 1-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ 1989 թ. ավարտել է թիվ 10 միջնակարգ դպրոցը, իսկ մեկ տարի անց՝ ընդունվել Արցախի պետական համալսարանի «Քիմիա և կենսաբանություն» ֆակուլտետը։ 1991 թ. սեպտեմբերից մինչև 1992 թ. սեպտեմբերը ծառայել է պարետային վաշտում, հետո անցել է Շուշիի գունդը, որտեղ ծառայել է որպես դասակի հրամանատար, իսկ հետո՝ հակատանկային մարտկոցի հրամանատար։ Զոհվել է 1993 թ. դեկտեմբերի 24-ին Ֆիզուլու ուղղությունում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» երկրորդ աստիճանի շքանշանով և Հայաստանի Արիության մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:1972 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 24 մահեր
Կատեգորիա:1993 մահեր
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Գուրգեն Առաքելյան (այլ կիրառումներ)

**Գուրգեն Առաքելյան**, կարող է վերաբերել՝
* Գուրգեն Առաքելյան, հայ արձակագիր, լրագրող, կինոսցենարիստ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1967), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1963-ից
* Գուրգեն Առաքելյան, հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից
Հարլեմ (Նյու Յորք)

[thumb|[Բրոնքս շրջան (Նյու Յորք)|Բրոնքս, Հարլեմ գետ, Հարլեմ, Հուդզոն գետ, Ջորջ Վաշինգտոն կամուրջ (), տեսք վերևից 2008-05-10]]
**Հարլեմ, ** Նյու Յորքի թաղամաս Մանհեթեն կղզու հյուսիս-արևելքում (ԱՄՆ), աֆրոամերիկյան «Հարլեմյան վերածնունդ» շարժման կենտրոն։ Բնակեցված է գլխավորապես սևամորթներով։ Հարլեմը հիմնադրել են հոլանդացիները, 1636 թվականին և այնտեղ տարել ստրուկ սևամորթների առաջին խումբը։ Հարլեմը Նյու Յորք քաղաքի թաղամաս է դարձել 1731 թվականին։ Հարլեմը ԱՄՆ-ում նեգրական շարժման կենտրոններից է։ Ռասայական խտրականության դեմ առավել խոշոր ելույթները տեղի են ունեցել 1959 թվականին, 1964 թվականին և 1968 թվականին։

## Պատմություն
Ներկային Հարլեմի տեղում եվրոպացիները բնակություն են հաստատել 1637 թվականին։ Սկզբնական շրջանում այն ենթարկվել է տեղական հնդկացի լենապե ցեղի հարձակումներին, որի պատճառով առաջին վերաբնակիչներից շատերը լքել են այդ վայրերը։ Այնուամենայնիվ այդտեղի բնակչությանը հաջողվել է գոյատևել և 1658 թվականից այն հայտնի է որպես Նոր Հարլեմ՝ ի պատիվ այդ ժամանակներում ծաղկում ապրող հոլանդական Հարլեմ քաղաքի։

1880 թվականից Հարլեմում սկսել են բնակություն հաստատել սևամորթները, հատկապես 125-րդ և 130-րդ փողոցներում։ Աֆրոամերիկացի բնակչության մասսայական հոսքը սկսվել է 1904 թվականին անշաժ գույքի գործակալ աֆրոամերիկացի Ֆիլիպ Պեյտոնի գործունեության շնորհիվ։ 1930 թվականին աֆրոամերիկացիներն արդեն կազմում էին մեծամասնություն։

## Ճարտարապետություն
[thumb|Հարլեմ 135 street-ի շենքերի շարք, կառուցվել է [աֆրոամերիկացիների համար, 1930 թվական]]
Մանհեթենի երկնաքերներին այդքան մոտիկ լինելով հանդերձ Հարլեմում հիմնականում 3-6 հարկանի տներ են։ Հարլեմի ճարտարապետությունում գերակշռում է (ինչպես Նյու Յորքի շատ վայրերում, նաև Բրուքլինում) հոլանդական, անգլիական և այլ եվրոպական ավանդույթներ հիշեցնող ոճը։ Այդ ոճի տները հիմնականում կառուցված են փողոցների (սթրիթ) վրա, որտեղ քիչ է տրանսպորտով ծանրաբեռնվածությունը։ Հարլեմում կարելի է նաև տեսնել վիկտորիական ճարտարապետություն։

## «Հարլեմյան վերածնունդ» շարժում
[thumb|[«Ապոլլո» թատրոն, Հարլեմ թաղամաս, Նյու Յորք քաղաք (2009)]]
Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո սկսվեց ԱՄՆ հարավային մասերից սևամորթների «մեծ գաղթը»։ Հարլեմի «Ապոլլո» թատրոնի տնօրենները աֆրոամերիկացիներին վերցնում էին որպես էժան աշխատուժ, մատչելի շոուներ էին կազմակերպվում՝ սևամորթներին ելույթների հնարավորություն տալով։ Այդ շոուները գրավում էին հանդիսատեսին։ 1930-ականների կեսերին Հարլեմը դարձավ աֆրոամերիկյան երաժշտության «Հարլեմյան վերածնունդ» () կուլտուրական շարժման կենտրոն, որը ղեկավարում էին առաջատար աֆրոամերիկացի գրողներ, նկարիչներ։ Այդ ժամանակների ականավոր երաժիշտներն իրենց ելույթների բեմահարթակ դարձրեցին Հարլեմի «Ապոլլո» թատրոնը։ Այն դարձավ աֆրոամերիկյան երաժշտության՝ ջազի ժողովրդականացման կենտրոն։ Հարլեմի շրջակայքում էին ապրում Բիլլի Հոլիդեյը, Լուի Արմսթրոնգը, դաշնակահար-արաժիրովկա անող Դյուկ Էլինգտոնը և այլն։

Ձևավորվեց աֆրոամերիկացու նոր կերպար՝ կիրթ, կուլտուրական և հասարակության լիիրավ անդամ։ Այս շարժման շնորհիվ կոտրվեցին ռասիստական կարծրատիպերը աֆրոամերիկացիների վերաբերյալ, աֆրոամերիկյան կուլտուրան ճանաչում ստացավ, մեծ ազդեցություն ունեցավ ԱՄՆ կուլտուրայի զարգացման վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նյու Յորք
Կատեգորիա:Գետտոներ
Կատեգորիա:Մանհեթեն
Կատեգորիա:1653 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Վալերիա Նովոդվորսկայա

**Վալերիա Իլինիչնա Նովոդվորսկայա** (, ), ռուս քաղաքական գործիչ, այլախոհ, իրավապաշտպան, լրագրող, «Ժողովրդավարական միության» հիմնադիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է ճարտարագետի և բժշկի ընտանիքում։ Կարդալ սովորել է հինգ տարեկանում։ 9 տարեկանից տեղափոխվել է Մոսկվա, գերազանցությամբ ավարտել դպրոցը։ Դեռահաս տարիքում տեղեկանալով ԳՈւԼԱԳ-ի, Սինյավսկու ու Դանիելի դատավարության, խորհրդային զորքերի՝ Չեխոսլովակիա ներխուժման մասին՝ սկսել է պայքարել խորհրդային իշխանությունների դեմ, ԿԳԲ-ի կողմից ձերբակալվել հակախորհրդային ագիտացիայի և քարոզչության համար, 1970-1972 թթ. բռնի բուժման ուղարկվել Կազանի ինտենսիվ հոգեբուժարան։

Հետագայում ավարտել է Մոսկվայի Կրուպսկայայի անվան մանկավարժական ինստիտուտը, աշխատել է որպես ուսուցիչ, թարգմանիչ, վարել է ընդհատակյա գործունեություն, ենթարկվել է ճնշումների, կրկին ուղարկվել հոգեբուժարան։ 1978, 1985, 1986 թթ. դատվել է այլախոհական գործունեության համար։ 1988 թ. հիմնել է Ժողովրդավարական միությունը։

2010 թ. ստորագրել է «Պուտինը պետք է հեռանա» հայտարարությունը։ Մի շարք գրքերի հեղինակ էր։ 2013 թ. Կ. Բորովոյի հետ սկսել է «Արևմտյան ընտրություն» կուսակցության ստեղծումը։ Ազատ տիրապետում էր անգլերեն և ֆրանսերեն լեզուներին, հասկանում էր ևս մի քանի լեզուներ։

Հանդես էր գալիս Հայոց ցեղասպանության ճանաչման օգտին, հայտարարում էր, որ չի այցելի Թուրքիա, մինչև վերջինս չճանաչի այն։

Լիտվական շքանշանի ասպետ էր։

## Գրքեր
* Мой Карфаген обязан быть разрушен 
* Валерия Новодворская. По ту сторону отчаяния 
* Валерия Новодворская. Над пропастью во лжи 
** Рецензия в газете «Новые Известия» Исповедь свободного человека 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Պոլիգլոտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Խորհրդային այլախոհներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Նոր Դոնսկի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս հուշավիպագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս կին գրողներ
Կատեգորիա:Կին բլոգերներ
Յոն Հելիադե-Ռըդուլեսկու

**Յոն Հելիադե-Ռըդուլեսկու** (, ), ռումինացի լուսավորիչ, գրող, բանասեր, պատմաբան։ Հիմնադրել է ռումինական թատրոնը, տպագրական գործը, սկզբնավորել լրագրությունը։

Եղել է հեղափոխական ժամանակավոր կառավարության անդամ (1848), Ռումինական գրական ընկերության (1866) հիմնադիրը, Ռումինիայի ակադեմիական ընկերության (1867, 1879-ից՝ Ռումինական ակադեմիա) առաջին նախագահը։ Գրել է «Մի գիշեր Տրգովիշտեի ավերակներում» (1836) չափածո եղերգությունը, «Սուրբ ամրոց» (1841), «Իմ սիրելի ստվերները» (1844) պոեմները և այլն։ Լավագույն երկը «Թևավոր ոգի» (1844) բալլադն է, որի նյութը վերցված է ժողովրդական բանահյուսությունից։ Գիտական աշխատություններից են «Բանաստեղծության կանոններ կամ քերականություն»-ը (1831), «Ընդհանուր բանաստեղծության ամբողջական դասընթաց»-ը, «Ռումինացիների պատմությունը» (1870)։

Հելիադե-Ռըդուլեսկուն սերտ կապերի մեջ է եղել ժամանակի ռումինահայ հեղափոխականների հետ, իր հրատարակած պարբերականներում հաճախ անդրադարձել հայերին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինացի լուսավորիչներ
Կատեգորիա:Ռումինացի գրողներ
Կատեգորիա:Ռումինացի բանասերներ
Կատեգորիա:Ռումինացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Բուխարեստ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռումինացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռումինացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Ռումինացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ռումինացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռումինացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Աստվածաշնչի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռումինիայի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ռումինացի ակադեմիկոսներ
Հակոբ Սարուգեցի

**Հակոբ Սարուգեցի** կամ **Սրճեցի** (451-521), ասորի մատենագիր, բանաստեղծ, եկեղեցական գործիչ։ Եղել է Սարուգ գավառի (Ասորիք) Հավռա քաղաքի, 519 թ.-ից՝ Բատնան քաղաքի եպիսկոպոս։ Գրել է ճառեր, նամակներ և բանաստեղծություններ (մեծ մասը կրոնական բովանդակությամբ)։ Գրած 760 բանաստեղծություններից մոտ 300-ը պահպանվել են։ Հակոբ Սագուրեցու ճառերից շատերը դեռևս վաղ միջնադարում թարգմանվել են հայերեն։ Հակոբ Սագուրեցին հայ մատենագրության մեջ հայտնի է Հակոբ Մրճեցի կամ Հակոբ Արծուպայի եպիսկոպոս անունով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասորի մատենագիրներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան բանաստեղծներ
Հաշիշամոլություն

մինի|250px|Հաշիշի օգտագործում (ուսումնական տեսանյութ)
**Հաշիշամոլություն**, թմրամոլության ձև, երբ մարդու օրգանիզմն ընտելանում է հաշիշին։ Վերջինս օգտագործվում է առանձին կամ սննդի և ըմպելիքների հետ։ Ամենատարածվածը ծխախոտի հետ ծխելն է, երբ հաշիշի ազդեցությունն զգացվում է անմիջապես, նկատվում է բերանի չորություն, ծարավի ու քաղցի զգացում, հազ, կոկորդում՝ այրոց։ Դեմքը և աչքերը կարմրում են, բիբերը՝ լայնանում, զարկերակային ճնշումը բարձրանում է, պուլսն ու շնչառությունը՝ արագանում։ Հաշիշային սուր հարբածության վիճակը կարող է սկսվել վախի ու տագնապի երևույթներով ու շուտով փոխարինվել տրամադրության բարձրացմամբ ու անհոգությամբ, հաճախ՝ ուղեկցվել չպատճառաբանված ու անզուսպ ծիծաղով, մտքերի արագ հոսքով ու հոգեշարժական գրգռվածությամբ՝ երբեմն հասնելով ագրեսիվ վարքի։ Մուր հարբածությունն ավելի խորանալիս առաշ են գալիս գունեղ, ֆանտաստիկ երազանքներով ու ցնորապատրանքային զգայախաբություններով ուղեկցվող անուրջային վիճակներ, ինչպես նաև անձի ու շրշապատի, ժամանակի ու տարածության ընկալման խանգարումներ, որոնք կարող են տևել 1—3 ժամ, ապա հաջորդում է անտարբերության շրջան։ Վերջինս հաճախ ուղեկցվում է մելամաղձոտության ու քնկոտության երևույթներով և ավարտվում անհանգիստ, երկարատև քնով։ Երբեմն, հաշիշի նույնիսկ միանվագ գործածման դեպքում առաջանում են նյարդահոգեկան սուր խանգարումներ, որոնք կարող են տևել մի քանի ժամից մինչև օրեր ու շաբաթներ։ Նման ազդեցությունը պայմանավորված է ոչ միայն հաշիշային թունավորման աստիճանով, այլև օրգանիզմի ու նյարդային համակարգի անհատական առանձնահատկություններով։ Հաշիշի նկատմամբ հակումը շատ արագ է զարգանում և, ի տարբերություն թմրամոլության մյուս ձևերի, հաշիշամոլությունը առաջացնում է միայն հոգեկան կախվածություն (հոգեկան բավականություն)։

Թմրամոլության քաղցի (աբստինենցիա) վիճակը հաշիշամոլության դեպքում թույլ է արտահայտված, սակայն ունի մի վտանգավոր հատկություն՝ հաշիշամոլությամբ տառապողը հակվում է այլ թմրանյութեր գործածելուն (բազմաթմրամոլություն)։ Հաշիշամոլությունը առաջացնում է ֆիզիկական վիճակի և նյարդա-հոգեկան ոլորտի մի շարք փոփոխություններ։ Հաշիշամոլն աստիճանաբար սկսում է հյուծվել, հանդես են գալիս սրտի խփոցներ, ցավեր, այրոց ստամոքսի շրջանում, գերհոգնածություն, գւխացավ, քնի խանգարում, ցրվածություն։ Միաժամանակ փոխվում են բնավորության գծերը, աչքի են զարնում կոպտությունը, հանդգնությունը, աֆեկտիվ անկայունությունը, չարությունն ու անպատկառությունը։ Առավել հաճախ նկատվում են մոլուցքային, մելամաղձոտության, շիզոֆրենիանման, նևրոզանման ևն վիճակներ։

Հաշիշամուլությունը տարածված է հատկապես Մերձավոր Արևելքում, Ամերիկայում, Հարավային Ասիայում և Աֆրիկայի որոշ երկրներում։

## Բուժումը
Հիվանդանոցային պայմաններում՝ օրգանիզմը թունազերծող, ամրապնդող, նյարդային համակարգը հանգստացնող միջոցներ՝ ապանիկոտինացնող (լոբելին, լոբեսիլ, մետրոնիդոզոլ) մեթոդի կիրառմամբ, որի հիմքում ընկած է ծխախոտամոլության ստերեոտիպը խախտելու երևույթը։

Կատեգորիա:Թմրամոլություն
Հաղթակամար

[thumb|220px|[Տիտոսի հաղթակամարը (81 թվական)]]
**Հաղթակամար**, հաղթադարպաս, նշանավոր իրադարձության պատվին կանգնեցված, ժամանակավոր կամ մշտական մոնումենտալ կամարակապ դարպաս։ Ունի կամարաձև թաղերով ծածկված մեկ կամ երեք թռիչք, ավարտվում է անտաբլեմենտով և ատտիկով, զարդարվում արձաններով, ռելիեֆներով, հուշագրություններով։ Հաղթակամարները ստեղծվել են Հին Հռոմում, հաղթանակողի հանդիսավոր մուտքի արարողության համար (Տիտուսի, 81, Սեպտիմիոս Սևերոսի, 203, Կոնստանտինի, 315, հաղթակամարները Հռոմում)։ Կոնստանտինի հաղթակամարը (315) Հռոմում նույնատիպ հաղթակամարներ են կառուցվել Փարիզում՝ Կառուզել (1806 թ., ճարտ. Շ. Պերսիե և Պ. Ֆոնտեն) և Աստղի (1806—1837 թթ., ճարտ. Ժ. Ֆ. Շալգրեն) հրապարակներում։ Ռուսաստանում հաղթակամարներ կանգնեցվել են Պետրոս Մեծի ժամանակներից, ռազմական հաղթանակների պատվին։ Ռուսական հաղթակամարներից են՝ Մոսկվայի հաղթադարպասը (1827— 1834 թթ., ճարտարապետ Օ. Ի. Բովե, վերականգնվել է 1968 թվականին, Կուտուզովի պողոտայում), Նարվայի հաղթադարպասը Լենինգրադում (1833 թ., ճարտ. Վ. Պ. Ստասով)։

2. Քրիստոնեական տաճարներում հաղթակամար է անվանվում գլխավոր նավը աբսիդին կամ տրանսեպտին կապող կամարը, ի նշանավորումն «հաղթանակած» քրիստոնեության կրոնի։ Վերածնունդը նույնպես ընդունեց հաղթակամարի խորհրդանշական իմաստը՝ այն կիրառելով նաև ճակատներում։ Հաղթակամար գաղափարը կիրառվեց նաև թագավորներին, իշխաններին նվիրվող գլխավոր քաղաքային դարպասներում (Լյուդովիկոս XIV-ի Հ. Փարիզում)։ Կլասիցիզմի ժամանակաշրջանում հաղթակամարը դառնում է քաղաքաշինական տարրերից մեկը։

Հաղթակամարների զարգացումը հաճախ կապվում է հին Հռոմեական ճարտարապետության հետ։ Հռոմեական ջրմուղիները, կամուրջները, ամֆիթատրոնները և երկնակամարները հիմնված էին կամարային սկզբունքների վրա։ Հռոմեացիները հավանաբար վերցրել են կամարների կառուցման սկզբունքները իրենց Էրուզյան հարևաններից։ Էրուզյանները իրենց քաղաքում օգտագործում էին կամարները որպես դարբասներ և շքամուտքեր։ Հռոմեական հաղթակամարի գլխավոր երկու տարրերն են կլոր և քառակուսաձև կամարները, որոնք երկար ժամանակ օգտագործում էին որպես առանձին ճարտարապետական տարրեր հնագույն Հունաստանում, բայց հույները նախընտրել են օգտագործել խոյակներ իրենց տաճարներում և գրեթե չեն օգտագործել կամարային կառույցները գերեզմանների և կեղտաջրերի խողովակների վրա։ Կամարները արտաքինից շատ գեղեցիկ էին զարդարված, իսկ խոյակները կարծես թե քաղաքական և կրոնական հորդորներ էին ուղղում կամար կառուցողներին, որպեսզի կամարները ներառվեն քանդակագործության և սիմվոլիկների մեջ իրենց խորհրդանշական, պատմական և դեկորատիվ տարրերով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հաղթական կամարներ
Հեթև

**Հեթև**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, էրզրումի վիլայեթի Քղիի գավառակում։

## Պատմություն
Հեթևի հայերի մեծ մասը զոհվել է 1915 թվականին, Մեծ եղեռնի ժամանակ, Կամախի կիրճում։ Փրկվածները բնակություն են հաստատել տարբեր երկրներում։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 630 (90 ընտանիք) հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և արհեստներով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Հեթևն ուներ եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր դպրոց։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հասան II

**Հասան Երկրորդ** (, ), Մարոկկոյի թագավոր 1961-ից։ Իրավաբանական գիտության դոկտոր։ Կահիրեի, Բորդոյի և Դակարի համալսարանների պատվավոր դոկտոր։ 1961—63-ին և 1965—67-ին եղել է նաև կառավարության ղեկավար։ Երկրի զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարն է և գլխավոր շտաբի պետը։ Բազմիցս հանդես է եկել հասարակական տարբեր կարգ ունեցող պետությունների միջև համագործակցության և փոխըմբռնման, Մարոկկոյի դրական չեզոքության օգտին։ Հասան Երկրորդը համբավվել է որպես Մարոկկոյի առավել խիստ, ինքնակալ կառավարողներից մեկը, հաճախ մեղադրվել է ավտորիտար կերպով գործելու, քաղաքացիների իրավունքները ոտնահարելու, ընդդիմադիրներին դաժանորեն ճնշելու, նրանց բանտերը լցնելու, կտտանքների ենթարկելու, ընդհուպ՝ զանգվածային սպանություններ իրականացնելու մեջ։

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (*at-Taḥaddī*)
* (*Dhākirat malik*); *La mémoire d'un roi*, with Éric Laurent, Paris, Plon, 1993
* *Le Génie de la modération*, Paris, Plon, 2000

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Բաղնիքի շքանշանի Մեծ Խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Մարոկկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Վիկտորիանական թագավորական շղթայի ասպետներ
Իմիդ Առաքելյան

**Իմիդ Առաքելյան** (22 օգոստոսի, 1955, Կուսապատ, Մարտակերտի շրջան - 19 նոյեմբերի, 1992, Ֆիզուլի), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Իմիդ Առաքելյանը ծնվել է 1955 թվականի օգոստոսի 22-ին Մարտակերտի շրջանի Կուսապատ գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է գյուղի կոլտնտեսությունում՝ որպես մեխանիզատոր։ 1992 թվականի հուլիսի 4-ին տեղափոխվել է Ստեփանակերտ քաղաք, միացել տեղի կամավորներին։ Զոհվել է 1992 թվականի նոյեմբերի 19-ին Կիչան գյուղի համար մղված մարտում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի Հուշահամալիրում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1955 ծնունդներ
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Կուսապատ գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 19 մահեր
Կատեգորիա:Օգոստոսի 22 ծնունդներ