Յոն Բաուեր

**Յոդ Բաուեր** (), շվեդ նկարիչ և նկարազարդող։ Լայն ճանաչում է ձեռք բերել «Էլֆերի և տրոլների մեջ» գրքերի շարքի համար իր նկարազարդումների շնորհիվ (), շվեդական ֆոլկլորի և հեքիաթների անթոլոգիա, որն ամեն տարի հրատարակվում էր Սուրբ Ծննդյան օրը։ Նրա աշխատանքների հիմնական թեմաներն են Շվեդիայի դիցաբանությունն ու բնությունը. նա նաև երբեմն դիմանկարներ էր նկարում։

Բաուերը ծնվել և մեծացել է Յոնչյոպինգ քաղաքում։ 16 տարեկանում նա տեղափոխվեց Ստոկհոլմ՝ սովորելու ազատական արվեստների թագավորական ակադեմիայում։ Այնտեղ Յոնը ստացավ իր առաջին պատվերները որպես գրքերի և ամսագրերի նկարազարդող, ինչպես նաև հանդիպեց նկարչուհի Էսթեր Էլկվիստին, ում հետ ամուսնացավ 1906 թվականին։ Իր կարիերայի սկզբում նա ճանապարհորդել է Շվեդիայի Լափլանդիա նահանգում, Գերմանիայում և Իտալիայում. հետագայում այդ շրջանների մշակույթները մեծ ազդեցություն են ունեցել նրա աշխատանքի վրա։ Բաուերի նկարներն ու նկարազարդումները ռոմանտիկ ազգայնականության ոճով են. նրա վրա ազդել են նաև իտալական վերածնունդը և ֆինո-ուգրական Սամի (լապլանդացիներ) ժողովրդի մշակույթը։

Երբ Բաուերը 36 տարեկան էր, նա, նրա կինը՝ Էսթերը և նրանց որդին՝ Բենգտը, խեղդվեցին Շվեդիայի հարավում գտնվող Վեթեռն լճում։

## Կենսագրություն
### Կյանքի վաղ տարիներ և կրթություն
thumb|Երիտասարդ Յոն Բաուերը
Յոնը ծնվել և մեծացել է Հարավային Շվեդիայի Յոնչյոպինգ քաղաքում։ Նրա հայրը՝ Յոզեֆ Բաուերը, ծնվել է Բավարիայում, իսկ Շվեդիա է տեղափոխվել 1863 թվականին՝ գործնականում առանց փողի։ Յոնի մայրը՝ Էմմա Շարլոտա Վադելը, ծնվել է Ռոգբերգի ծխական համայնքում՝ Յոնչյոպինգից ոչ հեռու։ Յոզեֆը Յոնչյոպինգում հիմնել է երշիկեղենի վաճառքի հաջող բիզնես։  Մինչև 1881 թվականը ընտանիքն ապրում էր հոր նստարանի վերևում գտնվող բնակարանում, այնուհետև տեղափոխվում է սեփական տուն Շևիկ քաղաքում՝ Ռոքսեն լճի ափին։  Յոնը մեծացել է երկու եղբայրների (մեկը Յոնից փոքր էր, մյուսը՝ ավելի մեծ) և քրոջ՝ Աննա Բաուերի հետ։ Աննայի վաղ մահը 13 տարեկանում ծանր տպավորություն թողեց Բաուերի և նրա եղբայրների վրա։

Մանկուց Բաուերը սիրում էր ժամանակ անցկացնել նկարչության վրա՝ սկզբում սահմանափակվելով փոքր էսքիզներով։ Դպրոցում նա հաճախ էր նկարում իր ուսուցիչների ծաղրանկարները, ինչով առաջացնում էր նրանց դժգոհությունը։ Ընտանիքը չէր աջակցում նրա հոբբիին, սակայն երբ 16 տարեկանում նա հայտարարեց Ստոկհոլմ մեկնելու իր ցանկության մասին՝ այնտեղ գեղարվեստական կրթություն ստանալու համար, ծնողները դա ընդունեցին խանդավառությամբ և նրան ֆինանսական աջակցություն ցուցաբերեցին։

1898 թվականին Բաուերը դարձավ ազատական արվեստների թագավորական ակադեմիայում սովորելու 40 հավակնորդներից մեկը։ Թեև նա լավ պատրաստված էր սովորելու համար, նրան շատ երիտասարդ էին համարում, և ընդունելությունը մերժվեց։ 1900 թվականին Յոնը հասավ ընդունելության համար անհրաժեշտ տարիքին և դարձավ այն 3 դիմորդներից մեկը, որոնք այդ տարի ընդունվեցին թագավորական ակադեմիա (մյուս երկու հաջողակ դիմորդները դարձան նրա ընկերները՝ Իվար Կամկեն և Պոնտուս Լանները)։ Ակադեմիայում սովորել է ավանդական նկարազարդում, նկարել բույսեր և միջնադարյան տարազներ, հետագայում դա օգնել է նրան աշխատանքում։

Այնտեղ էլ նա ստացել է ամսագրերի և գրքերի նկարազարդման իր առաջին պատվերները։ 1904 թվականին Բաուերը մեկնում է Լափլանդ՝ մասնակցելու այդ նահանգի մշակույթին և նրա «Էկզոտիկ վայրի բնությանը» նվիրված գրքի նկարազարդմանը։ 1905 թվականի վերջին Յոնը լքում է ակադեմիան և իր այցեքարտում պաշտոնապես նշում է, որ աշխատում է որպես «նկարիչ»։

### Ուղևորություն դեպի Լափլանդ
thumb|left|«Լափլանդացիները ձնաբքի մեջ» (), 1904-1905 թվականներ|210px
Այն բանից հետո, երբ Շվեդիայի հյուսիսում հայտնաբերվեցին երկաթի հանքաքարի հանքավայրեր, Լապլանդիա նահանգում, որը մինչ այդ համարվում էր էկզոտիկ վայրի տարածք, արդյունաբերական զարգացման բազմաթիվ հեռանկարներ հայտնվեցին։ Օգտվելով հարմար պահից՝ Կառլ Ադամ Վիկտոր Լունդհոլմը հրատարակեց իր «Լափլանդ՝ ապագայի շվեդական մեծ երկիրը» գիրքը ()։ Նա գրքի համար նկարազարդումներ ստեղծելու համար ներգրավեց շատ հայտնի շվեդ նկարիչների, ինչպիսիք են Կառլ Տիրենը, Ալֆրեդ Թորնը, Պեր Դանիել Հոլմը և Հյալմար Լինդբերգը։ Քանի որ նրանց համեմատ Բաուերը դեռ անփորձ նկարազարդող էր, Լունդհոլմը որոշեց ստուգել նրա ունակությունները և հանձնարարեց մի քանի գծանկարներ անել, որոնք պատկերում են Սկանսենի Սամի ժողովրդի կենցաղը։

1904 թվականի հուլիսի 15-ին Բաուերը գնաց Լափլանդ և այնտեղ անցկացրեց մոտ մեկ ամիս։ Նա զարմացավ տեղական տեսարաններով և վառ լանդշաֆտներով, քանի որ Սմոլանդ նահանգը, որտեղ նա մեծացել է, ծածկված է հիմնականում խիտ, մութ անտառներով։ Յոնի հանդիպումները սաամի ժողովրդի և նրանց մշակույթի հետ մեծ ազդեցություն ունեցան նրա հետագա աշխատանքի վրա։ Նա բազմաթիվ լուսանկարներ և էսքիզներ է արել նրանց գործիքների, կոստյումների և այլ իրերի մասին, որոնք տեսել է, ինչպես նաև գրառումներ է գրել։ Այնուամենայնիվ, նրա համար դժվար էր մոտենալ սաամներին։ Այս փորձը նա մանրամասն նկարագրել է իր օրագրում և ընտանիքին և ընկերներին ուղղված նամակներում։

Լափլանդի մասին գիրքը լույս է տեսել 1908 թվականին և պարունակում է 11 Բաուերի ջրաներկ։ Նա դրանք գրել է արդեն Ստոկհոլմում՝ նահանգ այցելելուց գրեթե 18 ամիս անց։ Ստեղծագործության մեջ Բաուերը օգտագործել է լուսանկարներ և էսքիզներ, որոնք նա արել է իր ուղևորության ժամանակ։ Շատ լուսանկարներ նա օգտագործել է հետագայում և իր այլ նկարազարդումներում։ Մասնավորապես, սաամական մշակույթի որոշ տարրեր, ինչպիսիք են կոր դանակները, կոշիկները, նիզակները, կաթսաները և գոտիները, Բաուերն օգտագործել է տրոլների մասին հեքիաթների նկարազարդման համար, որոնք էլ հետագայում նրան հռչակ են բերել։

### Ամուսնություն
thumb|200px|«Հեքիաթային արքայադուստր» (), 1904, յուղաներկով նկարազարդում
Բաուերը հանդիպեց Էսթեր Էլքվիստին ազատական արվեստների թագավորական ակադեմիայում։ Քանի որ կանանց թույլ չէին տալիս հաճախել նույն դասընթացներին, ինչ տղամարդկանց, Էլքվիստը սովորում էր կանանց համար առանձին խմբում, որտեղ կրթական գործընթացը մի փոքր այլ կերպ էր ընթանում (օրինակ՝ մոդելներին չէր կարելի հանել իրենց բոլոր հագուստները)։

Բաուերը սկսել է խնամել նրան 1903 թվականին, սակայն այդ ժամանակ նրանք հազվադեպ էին տեսնում միմյանց, և շփումը հիմնականում տեղի էր ունենում նամակագրության միջոցով։ Նրանց հարաբերությունները զարգանում էին, երբ նամակներում նրանք միմյանց հետ կիսում էին իրենց երազանքները, ձգտումները և կասկածները։ Բաուերի համար Էլքվիստը դարձավ ոգեշնչման աղբյուր, մուսա և «հեքիաթային արքայադուստր». այսպես նա առաջին անգամ պատկերեց նրան իր համանուն նկարում։ Առաջին էսքիզները Յոնը կատարել է յուղաներկերով 1904 թվականին, իսկ 1905 թվականին ավարտել է նկարը։ Դրանում Էլկվիստը ներկայանում է որպես ուժեղ, անհասանելի Վալկիրիա։ 1905 թվականին նկարը ցուցադրվել է Բաուերի առաջին ցուցահանդեսում, որը տեղի է ունեցել Գյոթեբորգ քաղաքում՝ Վալանդի Գեղարվեստի ակադեմիայում (որտեղ նա տասնմեկ դեբյուտանտներից մեկն էր)։ Այնուհետև՝ 1906 թվականին, կտավը ցուցադրվել է Նորչյոպինգում, որտեղ այն վաճառվել է մասնավոր կոլեկցիոների կողմից։ Այժմ նկարը գտնվում է Յոնչյոպինգի թանգարանում։ 

thumb|200px|left|Բաուերի ընտանիքը։ Նրա կին Էսթերը և որդի Փութթենը (Բենգթ)
Բաուերը ցանկանում էր բնակություն հաստատել Էսթերի հետ անտառին մոտ գտնվող փոքրիկ տանը, որտեղ նա սիրում էր զբոսնել ոգեշնչման համար։ Էլքվիստը, ընդհակառակը, մեծացել է Ստոկհոլմում և վայելում էր սոցիալական կյանքը քաղաքում։ Նա ցանկանում էր հարմարավետ ապրել ամուսնու հետ և երեխաներ ունենալ։ Այդ ժամանակ Բաուերը դեռ բավականաչափ հայտնի չէր որպես նկարիչ, և, հետևաբար, չէր կարող իր աշխատանքով ապահովել ընտանիքը. իր ողջ կյանքի ընթացքում նա ապավինում էր հոր ֆինանսական օգնությանը։ Յոնը ամուսնության առաջարկություն արեց Էլլքվիստին, այդպես էլ չստանալով իր ծնողների հավանությունը, ովքեր կարծում էին, որ նա նախ պետք է կարիերա կառուցի։

1906 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Բաուերն ու Էլքվիստն ամուսնացել են։ Նրանց համատեղ կյանքի առաջին տարիների մասին քիչ բան է հայտնի, քանի որ նրանք ապրում էին նույն տանը և այլևս կարիք չունեին միմյանց նամակներ գրել։ Բաուերը նկարազարդել է ամսագրերի շապիկները և սկսել է աշխատել «Էլֆերի և տրոլների մեջ» հեքիաթների անթոլոգիայի վրա։ 1908-1910 թվականներին Յոնն ու Եսթերը միասին ուղևորվեցին Իտալիա և Հարավային Գերմանիա։ 1914 թվականին նրանք տուն գնեցին Բանյա լճի ափին ՝ Գրենա քաղաքից ոչ հեռու, իսկ հաջորդ տարի ծնվեց նրանց որդին՝ Բենգտը (որին նրանք անվանում էին Փութթե)։ Փութթեի ծնունդը նշանավորեց զույգի երջանիկ ժամանակը։ 1915 թվականին Բաուերը պատրաստեց իր վերջին նկարազարդումները «Էլֆերի և տրոլների մեջ» շարքի համար, այնուհետև սկսեց ստեղծագործական որոնումներ կատարել. նա ստեղծեց մոնումենտալ որմնանկարներ, ստեղծեց առասպելական մանկական պիեսներ, գրեց Լիբրետո «Լեռնային թագավոր» բալետի համար (), ինչպես նաև նկարել է մոդեռնիզմի ոճով նկարներ։ Այնուամենայնիվ, Յոնն այլևս չուներ կայուն եկամուտ, որը բերում էին նկարազարդումները. բացի այդ, նա հաճախ բացակայում էր տնից՝ թողնելով Էլքվիստին մենակ։ 1918 թվականին կնոջը ուղղված նամակներից մեկում նա ամուսնալուծության միտք է հայտնել։

### Ուղևորություն դեպի Իտալիա
thumb|left|200px|«Կարապ-արքայադուստր» (), 1908 թվական

1902 թվականին Բաուերը հոր հետ առաջին անգամ այցելեց Գերմանիա, և միջնադարյան գերմանական քաղաքները մեծ տպավորություն թողեցին նկարչի վրա։ Այդ պատճառով, երբ 1908 թվականին Յոնը հնարավորություն ունեցավ հոր հաշվին երկար ճանապարհորդություն կատարել Եվրոպայում, նա որոշեց կնոջ հետ մեկնել նախ Գերմանիա, ապա Իտալիա։

Եսթերը և Յոնը այցելեցին Վերոնա, Ֆլորենցիա և Սիենա, երկու ամիս անցկացրին Վոլտերայում, այնուհետև գնացին Նեապոլ և Կապրի կղզի, իսկ ձմեռը անցկացրին Հռոմում։ Իրենց ուղևորությունների ընթացքում նրանք զբաղվել են արվեստի ուսումնասիրությամբ, այցելել են եկեղեցիներ և թանգարաններ, իսկ երեկոյան վայելել են փոքր պանդոկների մթնոլորտը։ Այս ամենի մասին Բաուերը պատմել է նամակներում, որոնք նա տուն է ուղարկել ընտանիքին։ Իտալական վաղ վերածննդի հետ ծանոթությունը մեծ ազդեցություն ունեցավ նկարչի աշխատանքի վրա։ Նրա ժամանակի նոթատետրերը լի են հնաոճ իրերի և Վերածննդի արվեստի գործերի էսքիզներով։ Որոշ էսքիզների Բաեուր, ապա օգտագործվում է աշխատանքի. ենթադրվում է, որ Բոտիչելլիի հեղինակած դիմանկարներից մեկը նրա կողմից վերցվել է որպես հիմք «Կարապի արքայադուստրը» հեքիաթի նկարազարդման համար։ Նաև այս պահին Յոնը հետաքրքրվեց որմնանկարներով։ Ոգեշնչվելով Պիեռո դելլա Ֆրանչեսկաի ստեղծագործությունից՝ 1913 թվականին նա ստեղծեց իր սեփական աշխատանքը Այս տեխնիկայում, որը կոչվում էր «Սուրբ Մարտինը և մուրացկանը»։

Այնուամենայնիվ, որոշ ժամանակ անց Բաուերը սկսեց կարոտ զգալ շվեդական անտառի տան, հանգստության և լռության համար. հետագայում դրա շնորհիվ նկարվեցին նրա լավագույն «ձմեռային» նկարներից մի քանիսը, որոնք պատկերում էին ձյունով ծածկված մութ անտառը և փոքրիկ աստղերով շողշողացող երկինքը։ Նա և կինը ստիպված էին վերադառնալ Շվեդիա այն բանից հետո, երբ սպանությունը տեղի ունեցավ այն տանը, որտեղ նրանք ապրում էին Հռոմում։ Յոնը հարցաքննվել է իտալական ոստիկանության կողմից, և թեև նա երբեք կասկածյալ չի համարվել, այս պատմությունը մեծ արձագանք է ստացել՝ նկարչին թողնելով ուղևորության տհաճ հիշողություններ։

### Մահ Վետերն լճում
1918 թվականին Բաուերը, Էսթերը և նրանց երկու տարեկան որդին՝ Բենգթը, պատրաստվում էին տեղափոխվել Ստոկհոլմի նոր տուն, որտեղ Յոնը հույս ուներ նոր կյանք սկսել։ Նույն թվականին ավելի վաղ Գյոթա ավանի մոտ տեղի է ունեցել գնացքի վթար, որը լայնորեն լուսաբանվել է շվեդական թերթերում։ Այդ պատճառով Բաուերը որոշեց Ստոկհոլմ վերադառնալ հենց ջրային ճանապարհով՝ «Պեր Բրահե» շոգենավով, որպեսզի լինի ավելի անվտանգ։ 

200px|thumb|«Պեր Բրահե» Ստոկհոլմում ներքևից բարձրանալուց հետո, 1922 թվական
1918 թվականի նոյեմբերի 19-ին Պեր Բրահեն լքեց Գրենա քաղաքի նավահանգիստը և սկսեց ճանապարհորդությունը Ստոկհոլմ։ Շոգենավը բեռնված էր երկաթե սալերով, կարի մեքենաներով և մթերքներով լի տակառներով։ Ամբողջ բեռը չի տեղավորվել նավամբարում, ուստի դրա զգալի մասը մնացել է տախտակամածի վրա. արդյունքում նավի վերին մասը ծանրաբեռնված է եղել։ Վատ եղանակ էր, և երբ շոգենավը դուրս եկավ ծով, ուժեղ փոթորիկ սկսվեց. քամու պատճառով բեռի մի մասը սկսեց ընկնել նավից դուրս՝ էլ ավելի օրորելով նավը։ Շոգենավը շրջվել և խորտակվել է հաջորդ նավահանգստից ընդամենը 500 մետր հեռավորության վրա։ Նավում գտնվող բոլոր 24 մարդիկ զոհվել են, այդ թվում՝ Բաուերի ընտանիքը։ Ուղևորների մեծ մասը չի կարողացել դուրս գալ իրենց խցիկներից։

200px|thumb|left|Յոն Բաուերի նկարազարդումը «Ագնետան և ծովի թագավորը» հեքիաթի համար, 1911 թվական
Նավի բեկորները հայտնաբերվել են 1918 թվականի նոյեմբերի 22-ին 32 մետր խորության վրա, իսկ 1922 թվականի օգոստոսի 12-ին դրանք բարձրացվել են հատակից։ Հետաքննությունը ցույց է տվել, որ բեռի միայն մեկ երրորդն է կուտակվել շոգենավի պահոցում, իսկ մնացած մասը բարձված է եղել տախտակամածի վրա։ Նավի մնացորդները բարձրացնելու գործողությունը հանրության լայն ուշադրությունն է գրավել. որոշ գնահատականների համաձայն՝ այն դիտելու է եկել մոտ 20 000 մարդ։ Շոգենավից մեկ կարի մեքենա բաժանվել էր կտորների, որոնք այնուհետև կարելի էր ձեռք բերել որպես հուշանվեր մեկ կրոնով։ Կինոխրոնիկները, որոնց վրա պատկերված էր նավի բարձրացումը, ցուցադրվում էին ամբողջ Շվեդիայի կինոթատրոններում։ Թերթերը սնուցում էին ժողովրդական սնահավատություն, որ առասպելական արարածները անտառից վերցրել են Բաուերին՝ խորտակելով նավը։ Շահարկումների մեծ մասը կապված էր «Ագնետան և ծովի թագավորը» հեքիաթի հետ () 1910 թվականին, որում ծովային թագավորը երիտասարդ արքայադստերը գրավում է լճի խորքերը։ 1922 թվականի օգոստոսի 18-ին Բաուերի ընտանիքը թաղվել է Յոնչյոպինգում։

## Ժամանակակից ազդեցություն
* 1982 թվականին Շվեդիայում Յոն Բաուերի 100-ամյակի կապակցությամբ թողարկվեցին երեք, իսկ ավելի ուշ (1997 թվականին) ևս չորս նամականիշ՝ *թզուկների և տրոլների հեքիաթների* հիման վրա։
* Նորվեգացի երաժիշտ Mortiis-ն օգտագործել է Բաուերի աշխատանքը իր վաղ շրջանի մի քանի ալբոմների ձևավորման մեջ։

## Պատկերասրահ

File:Ännu sitter Tuvstarr kvar och ser ner i vattnet.jpg|Արքայադուստր Թուվսթար (1913 թվական), Բաուերի ամենանշանակալի աշխատանքներից մեկը
File:Julbocken 1912.jpg|Ձմեռային հեքիաթի նկարազարդում Սուրբ ծննդյան այծի մասին (1912 թվական)


## Ծանոթագրություններ
## Примечания

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Հղումներ
* Музей Йона Бауэра 
* Йон Бауэр на Art Passions

Կատեգորիա:Խեղդվածներ
Կատեգորիա:Շվեդ նկարիչներ
Կատեգորիա:Շվեդ պատկերազարդողներ
Կատեգորիա:Շվեդ արվեստագետներ