Հեզբոլլահի կապի միջոցների պայթյուններ

**Հեզբոլլահի կապի միջոցների զանգվածային պայթյուններ,** տեղի ունեցան 2024 թվականի սեպտեմբերի 17-ին և 18-ին Լիբանանում և Սիրիայում։ Պայթյունների առաջին ալիքը սկսվեց սեպտեմբերի 17-ին, մոտավորապես արևելյան ժամանակով ժամը 15:30-ին, երբ Հեզբոլլահի կողմից օգտագործվող հազարավոր գրպանի էջագրիչներ միաժամանակ պայթեցին Լիբանանում և Դամասկոսում։

Առաջին պայթյունների ալիքի հետևանքով զոհվել է առնվազն 16 մարդ՝ ինը Լիբանանում և յոթը՝ Սիրիայում: Տարբեր հաղորդագրություններ ցույց են տալիս, որ վիրավորվել է 3000-ից 4000 մարդ: Սաուդյան Արաբիայի «Ալ-Հադաթ» հեռուստաալիքի տվյալներով՝ «Հեզբոլլահ»-ի ավելի քան 500 անդամ կորցրել է տեսողությունըи: Պայթյունները հարվածել են «Հեզբոլլահ»-ի մի քանի կարևոր թիրախների, այդ թվում՝ Բեյրութի Դահիա արվարձանում, հարավային Լիբանանում և Բեքաա հովտում: «Հեզբոլլահ»-ը միջադեպը անվանել է կիբերհարձակում և «կազմակերպության ամենամեծ անվտանգության խախտում»՝ մեղադրելով Իսրայելին:

Պայթյունների երկրորդ ալիքը սկսվել է սեպտեմբերի 18-ին, մոտավորապես ժամը 17:00-ին Արևելյան Ասիայում, երբ պայթել են ռադիոկայաններ և էլեկտրոնային սարքավորումներ, որոնց հետևանքով զոհվել է առնվազն 25 մարդ, իսկ վիրավորվել՝ ավելի քան 700-ը: Հաղորդվել է նաև այլ էլեկտրոնային սարքավորումների, այդ թվում՝ արևային վահանակների պայթյունների մասին:

## Նախապատմություն
2023 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Իսրայելի վրա իսլամիստական ​​​​զինյալ ՀԱՄԱՍ կազմակերպության հարձակումից մեկ օր անց, Իրանի կողմից աջակցվող «Հեզբոլլահը» միացավ հակամարտությանը՝ աջակցելով Համասին, Լիբանանից կրակելով Իսրայելի վրա: Սա հանգեցրեց փոխհրաձգության Իսրայելա-լիբանանյան սահմանին «Հեզբոլլահի» և Իսրայելի միջև: Ավելի վաղ՝ ռմբակոծության օրը, Իսրայելի «Շին Բեթ» անվտանգության ծառայությունը հայտարարեց, որ կանխել է «Հեզբոլլահի» դավադրությունը՝ Իսրայելի պաշտպանության նախարարության նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյայի սպանության համար:

«Հեզբոլլահի» անդամները բջջային հեռախոսների փոխարեն օգտագործել են փեյջերներ և ռատիկոներ՝ հսկողությունից վախենալով: Washington Post-ի հետաքննության համաձայն, երկու տարի առաջ մի կեղծ ընկերություն «Հեզբոլլահին» առաջարկել է «Ապոլո» փեյջերներ: Այս փեյջերները մի փոքր ավելի մեծ և ծանր են, քան ստանդարտները, բայց ավելի դիմացկուն են, ավելի կայուն են դաշտում և ավելի հեշտ են լիցքավորվում: Ընկերության տնօրենը նախկինում եղել է թայվանական «Ապոլո» ընկերության Մերձավոր Արևելքի ներկայացուցիչը, այնուհետև հիմնադրել է իր սեփական ընկերությունը՝ ստանալով նույն ապրանքանիշի ներքո սարքեր վաճառելու լիցենզիա: BAC Consulting անվամբ ընկերությունը գրանցված էր Հունգարիայում: «Հեզբոլլահը» ընկերությունից գնել է 5000 սարք, որոնցում տեղադրված էին պայթուցիկներ: Հարմար պահին նրանք կստանային կոդավորված հաղորդագրություն։ Այն կարդալու համար օգտատերը պետք է սեղմեր երկու կոճակ, ինչը պահանջում էր երկու ձեռքերի օգտագործում։ Այսպիսով, պայթյունը կապահովեր երկու ձեռքերի վնասումը։ Հոդվածում նշվում է, որ ծրագրի մեկ այլ մասը՝ ռացիկոներով հագեցած ռացիկոների տեղակայումը, գործի է դրվել դեռևս 2015 թվականին։ Ռացիկոները հագեցած էին ավելի մեծ մարտկոցներով և հաղորդիչով, որը թույլ էր տալիս իսրայելական հետախուզությանը վերահսկել օգտատերերի հաղորդակցություն։

Հոկտեմբերի 12-ին իրանական ընդդիմադիր Iran International հեռուստաալիքը հրապարակեց Իրանի պետական ​​հեռուստատեսությանը տված հարցազրույցի թարգմանությունը, որը տվել էր Մասուդ Ասոդալահին՝ Իրանի Ղոդս ուժերի (Իրանից դուրս գործող Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի ստորաբաժանում) նախկին փոխղեկավարը։ Ասոդալահին պնդում էր, որ երբ Հեզբոլլահը անցավ փեյջերային կապի, իրեն պակասեց 3000-4000 սարք՝ դրանք տրամադրելու բոլոր նրանց, ովքեր պետք է ստանային դրանք։ Կասկածից վախենալով՝ Հեզբոլլահը դիմեց անանուն իրանական ընկերության, որը Apollo-ի ներկայացուցչից գնեց 5000 փեյջեր, որոնցից 3000-ը տրամադրվեցին օգտատերերին։ Սարքերը չեն փորձարկվել։ Սակայն մեկ ժամ անց «Իրան Ինթերնեշնլ»-ը հերքել է «Ասոդալահի»-ի հայտարարությունը։

Լրագրողները պնդում են, որ Իսրայելի քաղաքական ղեկավարությունը «Հեզբոլլահ»-ում տեղադրված պայթուցիկ սարքերի մասին իմացել է միայն 2024 թվականի սեպտեմբերի 12-ին՝ բարձրաստիճան զինվորական պաշտոնյաների հետ հանդիպման ժամանակ՝ «Հեզբոլլահ»-ի կողմից պայթուցիկ սարքերը հայտնաբերելու և մանրակրկիտ ծրագրված գործողությունը խափանելու ռիսկի աճի պատճառով։ Հոդվածի համաձայն՝ Նեթանյահուն հաստատել է ծրագրի իրականացումը։

## Պայթյուններ
**Առաջին ալիք**

2024 թվականի սեպտեմբերի 17-ին, տեղական ժամանակով մոտավորապես ժամը 15:30-ին, Լիբանանում և Սիրիայի մայրաքաղաք Դամասկոսում բազմաթիվ փեյջերներ հանկարծակի պայթեցին համակարգված հարձակման ժամանակ, որի թիրախը Հեզբոլլահի անդամներն էին, որի հետևանքով շատերը լուրջ վիրավորվեցին։ Պայթյունները տեղի են ունեցել մի քանի վայրերում, որտեղ Հեզբոլլահը ուժեղ ներկայություն ունի, այդ թվում՝ Բեյրութի Դահիա արվարձանում, հարավային Լիբանանում, և Բեքաա հովտում՝ Սիրիայի սահմանի մոտ։ Պայթյուններ են գրանցվել նաև Աալի ալ-Նահրի և Ռիյակ քաղաքներում։ Սիրիայում փեյջերների պայթյուններ են գրանցվել նաև Դամասկոսում և շրջակա տարածքներում։ Ըստ տեղեկությունների, պայթյունները շարունակվել են նախնական պայթյուններից հետո կես ժամ, ինչը խորացրել է քաոսը։ Լիբանանի առողջապահության նախարարության տվյալներով՝ շտապօգնության բաժանմունքներ դիմածների մեծամասնությունը քաղաքացիական հագուստով էր, և նրանց Հեզբոլլահի հետ կապը պարզ չէր։ Պայթյուններից ամենատարածված վնասվածքները դեմքին և աչքերին էին, և ըստ Թրեյսի Շամունի՝ փեյջերները ձայն են արձակել, որը ստիպել է օգտատերերին վերցնել սարքերը և պահել դրանք գլխներին։ Այլ հաղորդագրություններ ցույց են տալիս, որ սարքը թրթռացել է և էկրանին սխալի հաղորդագրություն է ցուցադրել, և պայթել է միայն այն ժամանակ, երբ օգտատերը սեղմել է սխալը շտկելու կոճակը, ինչը մեծացրել է այն հավանականությունը, որ սարքի օպերատորը այն ձեռքում է պահելու։ Մոտ 150 հիվանդանոց է ընդունել հարձակման զոհերին։ Հարավային Լիբանանի, Բեքաա հովտի և Բեյրութի հարավային արվարձանների հիվանդանոցները լիքն էին հիվանդներով, որոնցից շատերը վնասվածքներ էին ստացել դեմքի, ձեռքերի և գոտկատեղի շրջանում։ Ի պատասխան՝ Առողջապահության նախարարությունը խորհուրդ է տվել փեյջերներ ունեցողներին դեն նետել դրանք և հրահանգել հիվանդանոցներին մնալ «բարձր պատրաստվածության» վիճակում։ Այն նաև կոչ է արել առողջապահության ոլորտի աշխատողներին ներկայանալ աշխատանքի և խնդրել է չօգտագործել անլար սարքեր։ Լիբանանի պետական ​​ազգային լրատվական գործակալությունը կոչ է արել արյան նվիրատվություն կատարել։ Բեյրութում օգնություն ցուցաբերելու համար Տրիպոլիի և Ալ-Քալամունի հյուսիսային քաղաքներից շտապօգնության մեքենաներ են ուղարկվել։ Հարձակումը տեղի է ունեցել Բայդենի վարչակազմի հատուկ դեսպանորդ Ամոս Հոխշտեյնի Իսրայել այցելությունից և վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուին զգուշացնելուց մեկ օր անց՝ Լիբանանում լուրջ սրացում չհրահրելու մասին։ Պայթյուններից կարճ ժամանակ առաջ Իսրայելի պաշտպանության նախարար Յոավ Գալանտը ԱՄՆ պաշտպանության նախարար Լլոյդ Օսթինի հետ հանդիպման ժամանակ տեղեկացրել է, որ Լիբանանում գործողություն է նախատեսվում։

**Երկրորդ ալիք**

2024 թվականի սեպտեմբերի 8-ին, տեղական ժամանակով մոտավորապես ժամը 17:00-ին, տեղի ունեցավ պայթյունների երկրորդ ալիք, որի թիրախում էին ձեռքի ռադիոկայանները: Պայթյուններ են գրանցվել Բեյրութում, Բեքաա հովտում և հարավային Լիբանանում: Պայթյունները հրդեհներ են առաջացրել առնվազն երկու տանը: Լրացուցիչ պայթյուններ տեղի են ունեցել Բեյրութում՝ Հեզբոլլահի երեք անդամների և մեկ երեխայի հուղարկավորության ժամանակ, որոնք զոհվել էին նախորդ օրը հարձակումների առաջին ալիքի ժամանակ: Լիբանանի քաղաքացիական պաշտպանությունը հայտարարել է, որ հրդեհներ են բռնկվել առնվազն 71 տանը և խանութում, այդ թվում՝ Մաջդել Սելմայում գտնվող լիթիումային մարտկոցների խանութում, և առնվազն 18 մեքենա և մոտոցիկլետ նույնպես այրվել է: Հրդեհները առաջացել են Նաբաթիե նահանգի տարբեր վայրերում տեղի ունեցած պայթյուններից:

Բեյրութի Ամերիկյան համալսարանի բժշկական կենտրոնի մոտ գտնվող շտապօգնության մեքենայի մեջ հայտնաբերվել է մեկ վարակված սարք, որը չեզոքացվել է Լիբանանի բանակի կողմից իրականացված վերահսկվող պայթյունի միջոցով: Լիբանանի Կարմիր խաչը 30 շտապօգնության մեքենա է ուղարկել զոհերին տուժած տարածքներ տեղափոխելու համար: Փոխադրելի ռադիոկայանների պայթյունները նաև ֆիքսվել են Լիբանանից լուսանկարներում և տեսանյութերում, որոնք տարածվում են սոցիալական ցանցերում՝ չնայած Հեզբոլլահի պահանջներին՝ դադարեցնել նման հրապարակումները: Ըստ որոշ տեղեկությունների՝ պայթյունների ժամանակ օգտագործված սարքերը Icom IC-V82 VHF Walkie-Talkies էին, որոնց արտադրությունը դադարեցվել էր 2014 թվականին: Անվտանգության աղբյուրը Reuters-ին հայտնել է, որ այս ռադիոները Հեզբոլլահը գնել է հինգ ամիս առաջ՝ մոտավորապես նույն ժամանակ, ինչ փեյջերները: Սեպտեմբերի 19-ին Icom-ը հայտարարեց հետաքննության մասին: Երկու օր անց ընկերությունը հայտարարեց, որ «չափազանց անհավանական» է, որ ռադիոները արտադրվել են իրենց կողմից: Icom-ի ԱՄՆ դուստր ձեռնարկության վաճառքի մենեջերը նշել է, որ ներգրավված ռադիոները, կարծես թե, կեղծ են եղել:

Նաև հաղորդվել է այլ էլեկտրոնային սարքերի, ինչպիսիք են կենսաչափական մատնահետքերի ընթերցողները, պայթյունների մասին, չնայած դեռևս պարզ չէ, թե արդյոք այդ սարքերը բռնկվել են այլ պայթյուններից, թե՞ ինքնաբուխ պայթել են: Պայթյունների երկրորդ ալիքի ժամանակ տեղի բնակիչների մի խումբ հարձակվել է ՄԱԿ-ի խաղաղապահ մեքենաների վրա Տյուրոսում, որից հետո միջամտել են Լիբանանի զինված ուժերը: Ըստ որոշ տեղեկությունների՝ Հեզբոլլահի կողմնակիցները խոչընդոտել են լրագրողներին նկարահանումներ կատարել:

## Զոհվածներ և վիրավորներ
2024 թվականի սեպտեմբերի 22-ի դրությամբ երկու հարձակումների զոհերի թիվը կազմել է 42, վիրավորվել՝ ավելի քան 3500 մարդ։ Սեպտեմբերի 17-ի հարձակումների առաջին ալիքի ժամանակ զոհվել է առնվազն 12 մարդ, այդ թվում՝ քաղաքացիական անձինք։ Զոհերի թվում են 11-ամյա տղա և 9 կամ 10 տարեկան դպրոցական աղջիկ, որոնց որոշ աղբյուրներ նույնականացրել են որպես «Հեզբոլլահ»-ի անդամի դուստր, որի տանը պայթել է փեյջերը։ «Հեզբոլլահ»-ի պատգամավոր Ալի Ամմարի որդին սպանվել է նմանատիպ հանգամանքներում։ Վնասվածքների թիվը տատանվում է 3000-ից մինչև 4000-ից ավելի մարդկանց միջև։ «Գարդիան»-ը, հղում անելով Լիբանանի անվտանգության ծառայության աղբյուրին, հայտնել է, որ վիրավորները հիմնականում «Հեզբոլլահ»-ի անդամներ են։

Սեպտեմբերի 18-ի հարձակումների երկրորդ ալիքի ժամանակ զոհվել է առնվազն 30 մարդ, իսկ վիրավորների թիվը՝ 750։ Վիրավորներից շատերի դեմքին պայթյունի հետքեր են եղել. ոմանք կորցրել էին մեկ կամ երկու աչքերը, իսկ մյուսների գլխուղեղում բեկորներ կային։ Լիբանանի առողջապահության նախարարությունը հայտնել է, որ 300 մարդ կորցրել է երկու աչքը, իսկ 500-ը՝ մեկ աչքը: Այլ բժիշկներ նկատել են ծանր վնասվածքներ ձեռքերին, իրանին և դեմքին՝ հայտնելով կտրված մատներով, անդամահատված ձեռքերով, աչքի խոռոչներից դուրս ցցված աչքերով և դեմքին վերքերով հիվանդների մասին:

## Հետևանքներ
Ըստ «Ռոյթերս»-ի՝ Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (ԻՀՊԿ) հրամանատարությունը արգելել է հրամանատարներին և մարտիկներին օգտագործել ցանկացած կապի սարքավորում մինչև հետագա ծանուցում, միաժամանակ անցկացնելով բոլոր սարքերի (ոչ միայն կապի) լայնածավալ ստուգում և փորձելով նույնականացնել երկրում գտնվող իսրայելցի գործակալներին, այդ թվում՝ ԻՀՊԿ-ի ներսում: Իրանի միջուկային և հրթիռային օբյեկտներում անվտանգության միջոցառումները զգալիորեն ուժեղացվել են: «Վաշինգտոն Փոստ»-ի հետաքննությունը պնդում է, որ հատուկ գործողությունը լրջորեն թուլացրել է «Հեզբոլլահ»-ի ղեկավարությանը, ինչը նպաստել է Իսրայելի կողմից խմբավորման առաջնորդ Հասան Նասրալլահին սպանելու որոշմանը:

## Միջազգային իրավունք
ԵՄ արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության գերագույն ներկայացուցիչ Ժոզեպ Բորելը կասկածի տակ է դրել հարձակումների օրինականությունը՝ քաղաքացիական բնակչությանը հասցված մեծ կողմնակի վնասների, այդ թվում՝ երեխաների մահվան պատճառով: Լիբանանում ՄԱԿ-ի հատուկ համակարգող Ժանին Հեննիս-Պլասշերտը նույնպես մտահոգություն է հայտնել հարձակման օրինականության վերաբերյալ: Բելգիայի փոխվարչապետ Պետրա Դե Սուտտերը հարձակումն անվանել է «ահաբեկչական հարձակում»: ԿՀՎ նախկին տնօրեն Լեոն Պանետան նույնպես հարձակումը որակել է որպես «ահաբեկչության մի ձև»:

Իրավական վերանայումը նպատակ ուներ պարզել, թե արդյոք հարձակումները խախտել են տարբերակման սկզբունքը, այդ թվում՝ ականապատ թակարդների օգտագործման արգելքը, և համամասնության սկզբունքը: ՄԱԿ-ի հատուկ զեկուցողների մեծ խումբը՝ ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատարի գրասենյակի հետ միասին, հայտարարել է, որ հարձակումները կարող են համարվել ռազմական հանցագործություն՝ այն հիմքով, որ դրանք «նպատակ ունեին ահաբեկչություն տարածել քաղաքացիական բնակչության շրջանում», չեն տարբերակել պաշտպանված քաղաքացիական անձանց միջև և խախտել են ականապատ թակարդների օգտագործման արգելքները: Նրանք կոչ են արել հետաքննություն սկսել:

## Արձագանք
Հեզբոլլահը մեղադրեց Իսրայելին պայթյունների համար, որոնք անվանեց «հանցավոր ագրեսիա» և խոստացավ «արդարացի վրեժ»: Հեզբոլլահի խոսնակը Ազգային լրատվական գործակալությանը հայտնել է, որ միջադեպը «կազմակերպության ամենամեծ անվտանգության խախտումն» էր։

Լիբանանի անվտանգության բարձրաստիճան աղբյուրը «Ալ-Հադաթ» թերթին ասել է, որ Իսրայելը ներխուժել է սարքերի կապի համակարգեր, ինչի հետևանքով դրանք պայթել են: Լիբանանի նախագահի պաշտոնակատար Նաջիբ Միկատիի գրասենյակը միջադեպը հայտարարել է Իսրայելի կողմից «Լիբանանի ինքնիշխանության խախտում» հանցագործության դրսևորում: Լիբանանի կառավարությունը դիմել է ՄԱԿ-ին և մի շարք այլ երկրների՝ Իսրայելին պատասխանատվության ենթարկելու հարձակման համար: Լիբանանի դպրոցները փակվել են սեպտեմբերի 18-ին։

Իսրայելի պաշտպանության ուժերը հրաժարվել են մեկնաբանություն տալ Associated Press-ի հետ կապվելիս: Իսրայելի շտաբի պետ Հերզի Հալևին հանդիպում է անցկացրել իսրայելցի գեներալների հետ՝ քննարկելու «բոլոր ճակատներում պաշտպանական և հարձակողական գործողությունների նախապատրաստությունները»։

Համասը մեղադրեց Իսրայելին փեյջերային ռմբակոծությունների համար՝ դրանք անվանելով «բոլոր օրենքներին հակասող հանցագործություն»: Հայտարարության մեջ Համասը գովաբանել է Հեզբոլլահի «ջանքերն ու զոհողությունները» և ասել, որ «այս ահաբեկչական հարձակումը սիոնիստական ​​թշնամու լայնածավալ ագրեսիայի մի մասն է տարածաշրջանում»։

Իրանը գործողությունն անվանեց «իսրայելական ահաբեկչություն» և խոստացավ բժշկական օգնություն ցուցաբերել զոհերին։

Գերմանիայի հետախուզության նախկին ղեկավար Գերհարդ Շինդլերը գովաբանեց գործողությունը՝ այն անվանելով «բացառիկ»։ Նա հարձակումն անվանեց չափազանց պրոֆեսիոնալ։

Միացյալ Նահանգները հերքեց իր մասնակցությունը զանգվածային պայթյուններին և պնդեց, որ նախապես տեղյակ չէ հնարավոր հարձակումների մասին։ Միացյալ Նահանգները նաև կոչ արեց Իրանին զերծ մնալ պայթյուններին ի պատասխան հակահարված տալուց։ Սպիտակ տան մամուլի քարտուղար Կարին Ժան-Պիերը շեշտեց Իսրայելի և «Հեզբոլլահ»-ի միջև դիվանագիտական ​​լուծման անհրաժեշտությունը։

Air France-ը և Lufthansa-ն դադարեցրել են թռիչքները դեպի Թել Ավիվ՝ հղում անելով հարձակումների հետևանքով առաջացած անորոշ անվտանգության իրավիճակին։

Պաշտոնական Kol Yisrael ռադիոկայանի հաղորդմամբ՝ 2025 թվականի մայիսի 1-ին գործողությանը մասնակցած Մոսադի երեք գործակալներ վառեցին ջահը Իսրայելի Անկախության օրվա արարողության ժամանակ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հեզբոլլահ
Կատեգորիա:2024 միջազգային հարաբերություններում
Կատեգորիա:2024 Լիբանանում
Կատեգորիա:2024 Սիրիայում
Կատեգորիա:Լիբանան
Կատեգորիա:Պայթյուններ
Կատեգորիա:Լիբանանի պատմություն
Կատեգորիա:Ահաբեկչություն
Կատեգորիա:Զանգվածային սպանություն
Կատեգորիա:Ահաբեկչական գործողություններ