open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սեր (հանդես)

**«Սեր»**, մանկավարժական, քաղաքական հանդես։ Լույս է տեսել 1860-1864 թվականներին, Կ․ Պոլսում, անկանոն պարբերականությամբ։ Պաշտոնական պատասխանատու (խմբագիր)՝ Ա․ Ճևեհիրյան, տնօրեն՝ Պ․ Պառնասյան։ Ազգային-հասարակական կյանքի առաջընթացի գրավականն է համարել ուսման, առևտրի, երկրագործության զարգացումը, ազգերի համագործակցությունը և բարի դրացիական հարաբերությունները։ Համակրանք է հայտնել եվրոպական երկրներում ազգային-ազատագրման, հատկապես գարիբալդիական, շարժման նկատմամբ։ Քննադատել է «ազգային երեսփոխանների ու այլ գործիչների ապաշնորհությունը»։ «Նկարագիր երևելի մարդկանց» խորագրով պարբերաբար ներկայացրել է համաշխարհային նշանավոր դեմքերին։ «Սեր»-ը կարևոր համարվող վիճակագրական տեղեկություններ է հրապարակել ժամանակի առևտրական հարաբերությունների, հումքի համաշխարհային հանույթի վերաբերյալ։ Լուրեր է հաղորդել նաև Մուրատ Ռափայելյան, Վիեննայի Մխիթարյան և այլ վարժարանների գործունեության մասին, տպագրել գրական ստեղծագործություններ, զվարճալի պատմություններ, հայ տարարություններ, մամուլի տեսություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական մանկավարժական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական հանդեսներ
Կոնստանտին Սերեբրյակով

**Կոնստանտին Բագրատի Սերեբրյակով** (), խորհրդային գրող, հրապարակախոս, թարգմանիչ, լրագրող։ ԽՄԿԿ անդամ 1942 թվականից։ ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1975 թվական)։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1966 թվականից։

## Կենսագրություն
Սերեբրյակովը ծնվել է 1914 թվականի հոկտեմբերի 10-ին, Թիֆլիսում։ 1932 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի 82-րդ հայկական միջնակարգ դպրոցը։ 1936-1938 թվականներին սովորել է Մոսկվայի ժուռնալիստիկայի կոմունիստական ինստիտուտում։ Հետագայում ավարտել է (էքստեռն) Երևանի մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը (1951 թվական)։ Աշխատել է Թիֆլիսի և Մոսկվայի թերթերի խմբագրություններում։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին եղել է ճակատային զինվորական, թերթերի թղթակից, խմբագիր։ 1953-1958 թվականներին աշխատել է Երևանի «Կոմունիստ» թերթում (պատասխանատու քարտուղար)։ 1958-1966 թվականներին «Լիտերատուրնայա գազետա» թերթի սեփական թղթակիցն էր Հայաստանում, այնուհետև՝ Հարավային Կովկասում, 1966-1974 թվականներին՝ նույն թերթի բաժնի վարիչ, 1974 թվականից թերթի տեսաբան է։ Լույս են տեսել Սերեբրյակովի «Եվրոպայի քաղաքներով» (1959 թվական), «Շարժման իմաստությունը» (1977 թվական), «Կյանքի դասերը» (1977 թվական, ռուսերեն), «Ճանապարհներ և մարդիկ» (1982 թվական, ռուսերեն) ակնարկների, Էսսեների, գրական դիմանկարների գրքերը։ Նրա սցենարով նկարահանվել են «Մարիետա Շահինյան» (1969 թվական) և «Ճանապարհորդություն դեպի Արզրում» (1979 թվական) վավերագրական կինոնկարները։ Թարգմանել է Նաիրի Զարյանի, Սերո Խանզադյանի, Արամյանի և ուրիշների երկերից։ Սերեբրյակովի թարգմանությամբ (հայերենից) ռուսերեն լույս են տեսել Նաիրի Զարյանի «Այնտեղ ծաղկում էր բալենին» (Մոսկվա, 1965), Սերո Խանզադյանի «Յոթ հովիտների երկիրը» (Մոսկվա, 1969), Վալտեր Արամյանի «Ռուսա, որդի Արգիշտի» (Երևան, 1974) գրքերը։

## Երկեր
* Եվրոպայի քաղաքներով (ժուռնալիստի նոթեր), Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 140 էջ։
* Շարժման իմաստություն, Երևան, «Սովետական գրող», 1977, 248 էջ։

### Թարգմանություններ
**Մարիետա Սերգեյի Շահինյան*։ Երկեր։ Բանաստեղծություններ, վիպակներ, պատմվածքներ, ակնարկներ։ Սովետական գրող, 1983։ 404 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Ռադիկ Առուշանյան

** Ռադիկ Ռաֆիկի Առուշանյան** (հուլիսի 13, 1964, Մարտակերտ), անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգ։ ՊԲ բժշկական ծառայության մայոր (1995)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1988)։ 1989-1992 թվականներին աշխատել է Մարաղայի տեղամասային, Մարտակերտի կենտրոնական շրջանային հիվանդանոցներում,1988-1994 թվականներին՝ Կուսապատի, Դրմբոնի, Ցեխ-Ձորի, Վանքի, Մաղավուզի, Չլդրանի ռազմադաշտային, Ստեփանակերտի կենտրոնական կլինիկական զինվորական հրապիտալներում, 1995 թվականից՝ Ալաշանի (Մարտակերտի ՊՇ) կայազորային հրապիտալի պետ։ 1992-1994 թվականներին մասնակցել է Մարտակերտի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին, բուժօգնություն ցույց տվել հարյուրավոր վիրավոր հիվանդ ազատամարտիկների և խաղաղ բնակիչների։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալով և «Մայրական երախտագիտություն` Արցախի քաջորդիներին» հուշամեդալով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ անեսթեզիոլոգներ
Հայկ Սեմերջյան

**Հայկ Հակոբի Սեմերջյան** (]), հայ խորհրդային ինժեներ-մեխանիկ, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1966)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Բաումանի անվան մեխանիկա-մեքենաշինական ինստիտուտը (1937)։ 1937 թվականից աշխատում է ԽՍՀՄ ԳԱ բարձր ճնշումների ֆիզիկայի ինստիտուտում, 1968 թվականից՝ բաժնի վարիչ։ Աշխատությունները վերաբերում են պինդ մարմնի ֆիզիկային, բարձր ճնշումների և ջերմաստիճանների պայմաններում կոմպոզիցիոն նյութերի և շինվածքների ստեղծմանը։ Սեմերջյանի ղեկավարությամբ ստեղծվել է գիտահետազոտական համալիր՝ գերհզոր հիդրավլիկական մամլիչի բազայի վրա (միակը պինդ մարմնի ֆիզիկայի բնագավառում գիտական աշխատանքներ կատարելու համար)։ Պարգևատրվել է Լենինի, «Հոկտեմբերյան հեղափոխության», Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հայ մեխանիկներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Սեմինարիա

**Սեմինարիա** (  — օջախ, օրրան, փոխաբերական իմաստով՝ դպրոց), որոշ հատուկ միջնակարգ ուսումնական հաստատությունների անվանում։ Սեմինարիա են կոչվում նաև քրիստոնեության միջնակարգ հոգևոր ուսումնական հաստատությունները։

Կատեգորիա:Ուսումնական հաստատություններ
Սևծովյան նավատորմ

280px|մինի|Սևծովյան նավատորմ
**Սևծովյան նավատորմ**, Ռուսական կայսրության ՌԾՆ-ի բաղկացուցիչ մասը։ Հիմնվել է 1783 թվականին։ Մասնակցել է ռուս-թուրքական, Ղրիմի, առաջին համաշխարհային պատերազմներին։ 1905 թվականին տեղի են ունեցել ապստամբություններ Սևծովյան նավատորմի «Պոտյոմկին» զրահանավի և «Օչակով» հածանավի վրա։ 1918 թվականին նավերի մի մասը գրավում են հակաբոլշևիկյան ուժերը, մի մասը, «զավթիչների ձեռքը չընկնելու համար», Լենինի ցուցումով, ջրասույզ է արվում։ Սևծովյան նավատորմը սկսել է վերստեղծվել 1920 թվականի մայիսից։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ (1941 - 1945) Սևծովյան նավատորմը մասնակցել է Օդեսայի, Սևաստոպոլի, Հյուսիսային Կովկասի պաշտպանությանը, Կերչ-Թեոդոսիայի, Կերչ-էլտիգենի ևն գործողություններին, Ղրիմի, Օդեսայի ազատագրմանը։

1965 թվականին պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի շքանշանով։

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ զինված ուժեր
Հովհաննես Թումանյանի անվան հանրապետական մանկական գրադարան (Արցախի Հանրապետություն)

**Հովհաննես Թումանյանի անվան հանրապետական մանկական [[գրադարան]]**, բացվել է 1947 թվականին Ստեփանակերտում։ 1965 թվականին գրադարանին տրվել է մարզային մանկական գրադարանի կարգավիճակ և կոչվել Հովհաննես Թումանյանի անվան։ Սկզբնական շրջանում գրքային ֆոնդը 50 հազար միավոր էր, 1988 թվականին՝ 120 հազար միավոր։ 1992 թվականին գրադարանի շենքը ռմբակոծությունից փլվել է, գրքային ֆոնդի 70 %-ը ոչնչացել։ Ներկայումս գրադարանը տեղավորված է ԼՂՀ մշակույթի և երիտասարդության պալատի առաջին հարկում, գրքային ֆոնդը 46,7 հազար միավոր է, ընթերցողների թիվը՝ 7,6 հազար, ունի 42 շրջիկ կետեր, սպասարկման, համալրման և մշակման բաժիններ։ Գրադարանը հանրապետության բոլոր դպրոցական գրադարանների համար մեթոդական կենտրոն է։

Կատեգորիա:Արցախ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտի գրադարաններ
Լև Ասատրյան

**Լև Մամիկոնի Ասատրյան** (), անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգ։ Բժշկական ծառայության պահեստի ավագ լեյտենանտ (1982)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1981)։ 1981-1991 թվականներին աշխատել է Երևանի Ա. Լ. Միքայելյանի անվան վիրաբուժության գիտական, 1991 թվականից՝ «Շտապ օգնություն» բժշկական կենտրոններում։

1993 թվականին կամավոր մեկնել է ԼՂՀ, մասնակցել է Մարտակերտի (Մաղավոպ, Հակոբ Կամարի, Տոնաշեն, Մադադիս, Թալիշ) շրջանի ազատագրական մարտերին։ Մարտական գործողությունների առաջին գծում հիմնել է բուժսպասարկման կետեր, ապահովել վիրավորների տարհանումը։ Ասատրյանը բուժել է հարյուրավոր վիրավոր ազատամարտիկների, որոնց մեծ մասն ապաքինվելուց հետո վերադարձել է մարտադաշտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ անեսթեզիոլոգներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Սողոմոն Սեյրանյան

**Սողոմոն Գաբրիելի Սեյրանյան (Սեյրանով)** (), հայ թառահար։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1961)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Բաքվում։ Գործիքին տիրապետել է ինքնակրթությամբ։ Որպես կատարող հանդես է եկել 1926 թվականից՝ Ադրբեջանում ժողովրդական գործիքների անսամբլում, ղեկավարել պրոֆեսիոնալ և ինքնագործ անսամբլներ, որպես մենակատար աշխատել է Բաքվի ֆիլհարմոնիայում և ռադիոկոմիտեում։ 1944 թվականից (1956-1959 թվականները ընդմիջումով) ապրել է Երևանում, եղել Հայֆիլհարմոնիայի, ապա ռադիոկոմիտեի ժողովրդական գործիքների անսամբլի մենակատար։ Սողոմոնի կատարումն աչքի է ընկել վիրտուոզ վարպետությամբ, գործիքի գունային հնարավորությունների գերազանց տիրապետմամբ։ Երկացանկում ունեցել է գործիքային բազմաթիվ պիեսներ և մուղամներ։ 1939 թվականին Մոսկվայում կայացած ժողովրդական գործիքների համամիութենական մրցույթում գրավել է առաջին տեղը։ Մահացել է Երևանում։

## Պարգևներ
* «Պատվո նշան» շքանշան
* ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1961)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ թառահարներ
Ղազարոս Ամիրյան

**Ղազարոս Ռուբենի Ամիրյան** (հոկտեմբերի 5, 1959, Վլադիկավկազ (Հյուսիսային Օսեթիա)), հայ անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգ։
ՀՀ բանակի բժշկական ծառայության մայոր (1999)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1984)։ 1985-1990 թվականներին աշխատել է ՀՀ առողջապահության համակարգում, 1990-1993 թվականներին՝ ՀՀ ՆԳՆ բուժսանմասում, 1993 թվականից՝ ՊՆ կայազորային, ապա՝ կենտրոնական կլինիկական զինվորական հոսպիտալներում։

1993-1994 թվականներին Ամիրյանը կամավոր, ապա գործուղումով մեկնել է ԼՂՀ Հադրութի, Ստեփանակերտի, Ֆիզուլիի զինվորական հոսպիտալներում մեթոդական և գործնական օգնություն ցույց տվել տեղի բժիշկներին, մասնակցել հարյուրավոր վիրավոր ազատամարտիկների և խաղաղ բնակիչների վիրահատություններին։ Զինադադարից հետո պարբերաբար գործուղվել է ՀՀ սահմանամերձ և ԼՂՀ շրջաններ, հիվանդանոցներում ու հոսպիտալներում ցույց տվել բուժօգնություն զինծառայողներին և բնակիչներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ անեսթեզիոլոգներ
Կատեգորիա:Հայ ռեանիմատոլոգներ
Մարինա Սեմյոնովա

**Մարինա Տիմոֆեևնա Սեմյոնովա** (, ), բալետի խորհրդային արտիստուհի։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստուհի (1975)։

## Կենսագրություն
1925 թվականին ավարտել է Լենինգրադի պարարվեստի ուսումնարանը (Ագրիպինա Վագանովայի դասարան), ընդունվել Լենինգրադի օպերայի և բալետի թատրոն, ուր մինչև 1930 թվականը եղել է առաջատար պարուհի։ 1930-1952 թվականներին՝ Մեծ թատրոնի մենապարուհի։

Դերապարերից են՝ Ժիզել (Ադանի «Ժիզել»), Ռայմոնդա (Գլազունովի «Ռայմոնդա»), Օդետա-Օդիլիա (Չայկովսկու «Կարապի լիճը»), Նիկիա (Մինկուսի «Բայադերկա»)։

1935-1936 թվականներին հյուրախաղերով հանդես է եկել Ֆրանսիայում։

Սեմյոնովայի արվեստին բնորոշ է պլաստիկայի անթերի արտահայտչականությունը, արտասովոր կանացիությունը։ 1953-1960 թվականներին դասավանդել է Մոսկվայի պարարվեստի ուսումնարանում, 1953 թվականից՝ Մեծ թատրոնի բալետմայստեր փորձավար, 1960 թվականից՝ Լունաչարսկու անվան թատերարվեստի պետական ինստիտուտի մանկավարժ։

## Պարգևներ, մրցանակներ
ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1941 թվական)։

Պարգևատրվել է 2 շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:«Ոսկե դիմակ» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Բուդապեշտի գագաթնաժողով

thumbpx|մինի|աջից|Ամերիկայի նահանգի քարտուղար Ջոն Քերրին զրուցում է Բրիտանացի քարտուղար Վիլիամ Հագի և Ուկրաինացի նախարար Անդրի Դեշչիցիայի հետ
**Բուդապեշտի գագաթնաժողով** Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության խորհրդի (ԵԱՀԽ) անդամ պետությունների բարձրագույն հավաք։ Տեղի է ունեցել 1994 թ.-ի դեկտեմբերի 5-6-ը՝ Հունգարիայի մայրաքաղաք Բուդապեշտում։ Որոշվել է ԵԱՀԽ վերակազմավորել Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության կազմակերպության (ԵԱՀԿ)՝ եզրափակիչ փաստաթղթում հատուկ ընդգծելով, որ կազմակերպության նպատակները չեն փոխվում։

## Գործունեությունը
Գագաթնաժողովում ընդունվել է «Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորմանն ուղղված ԵԱՀԿ գործունեության ակտիվացման» մասին փաստաթուղթ, որում գնահատվել է Ռուսաստանի դերը զինադադարի հաստատման (1994 թ.-ի մայիս) և պահպանման գործում։ Հաստատվել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի և Մինսկի համաժողովի համանախագահների ինստիտուտը, իսկ ԵԱՀԿ գործող նախագահին հանձնարարվել է նշանակել Մինսկի խմբի համանախագահներ՝ բանակցությունների միասնական և համաձայնեցված հիմք ստեղծելու համար։ Ձեռք է բերվել Մինսկի խմբի անդամ պետությունների համաձայնությունը խաղաղապահ առաքելության զորքեր տրամադրելու հարցում։ Գագաթնաժողովն օրակարգից հանել է Ռուսաստանի առաջարկած ղարաբաղյան հակամարտության գոտում ԱՊՀ խաղաղապահ ուժերի տեղակայման հարցը։ Ըստ փաստաթղթի՝ Վիեննայում պետք է ստեղծվել «բարձր մակարդակի ծրագրավորման խումբ», որի վրա էր դրվելու խաղաղապահ ուժերի կազմավորման և ղեկավարման պարտականությունները։ Գագաթնաժողովի որոշմամբ նախատեսվել է նաև ստեղծել ԵԱՀԿ հավաքական միջազգային ուժեր, որոնք ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի բանաձևի ընդունումից և հակամարտող կողմերի համաձայնությունից հետո պետք է տեղակայվեին հակամարտության գոտում։

## Ազդեցությունը Լեռնային Ղարաբաղի վրա
Ի կատարումն Բուդապեշտի գագաթնաժողովի որոշումների՝ 1995 թ.-ի մարտի 31-ին ԵԱՀԿ Ավագ պաշտոնատար անձանց ընդունած փաստաթղթում Լեռնային Ղարաբաղն առաջին անգամ հիշատակվել է որպես հակամարտության առանձին կողմ, իսկ 1995 թ.-ի օգոստոսին նշանակվել է ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հարցով զբաղվող ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցիչ, որը պետք է աջակցեր հիմնախնղւի քաղաքական կարգավորմանը և զինադադարի պահպանմանը։ Ընդհանուր առմամբ Բոպապեշտի գագաթնաժողովը դրական ազդեցություն ունեցավ Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի կարգավորման գործընթացում, սակայն նույնիսկ այնտեղ ընդունված որոշումները և հիմնադրված մարմիններն ի վիճակի չեղան կարճ ժամկետում հասնելու հակամարտության վերջնական կարգավորման։

Կատեգորիա:Հայաստանի արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի արտաքին հարաբերություններ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի պայմանագրեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համաձայնագրեր
Սեքվենցիա (այլ կիրառումներ)

**Սեքվենցիա** (ուշ լատիներեն sequentia, < լատ sequare — հետևել), եզր, որը կարող է վերաբերել՝
# Միջնադարյան կաթոլիկական մոնոդիկ երգասացություն, որ կատարվել է պատարագի ընթացքում ալելուիայից հետո (մինչև Ավետարանի ընթերցումը) որպես դրա ընդարձակում, նախապես առանց գրական տեքստի (վոկալիզ), IX դարից՝ տեքստով։ Տրիդենտյան տիեզերական ժողովի (1545—1563) վավերացրած հինգ Սեքվենցիաներից մեկը «ահեղ դատաստանի» գաղափարն արտացոլող Dies irae-ն է՝ խստաշունչ-ողբերգական բնույթի արտահայտիչ եղանակով (ժող․ ծագում ունի), որը XIX—XX դդ․ կոմպոզիտորները (դրանց թվում՝ Ա․ Խաչատրյանը իր Երկրորդ սիմֆոնիայում) օգտագործել են որպես ողբերգականի խորհրդանիշ։
# Երաժշտության տեսության մեջ՝ հարաշար, որևէ մեղեդիական մոտիվի կամ ներդաշնակային դարձվածքի ճշգրիտ, նաև այս կամ այն ձևով փոփոխվող կրկնումը տարբեր աստիճանների վրա։ Երաժշտական մտքի զարգացման գործուն միջոց է․ վերընթաց Սեքվենցիան սովորաբար առաջ է բերում լարվածության աճ, վարընթաց Սեքվենցիա՝ պարպում։ Հայ ժողովրդական երգերում լայնորեն կիրառվում է գլխավորապես հանգուցալուծման նպատակով։
Սարկոֆագ

[250px|[Սարկոֆագ Սաքարայից|մինի]]

**Սարկոֆագ** (բառացի՝ միս խժռող, մի տեսակ կրաքարի անվանում, որն իբր ոչնչացնում էր դիակները), քարադագաղ, քարատապան, դագաղ, ոչ մեծ դամբարան հին ժողովուրդների մոտ, լայն առումով՝ ճարտարապետորեն և գեղարվեստորեն ձևավորված որևէ դագաղ։ Հատկապես դիտարժան են հին եգիպտական (բազմաթիվ մասերից կազմված, սկզբում՝ կացարանի տեսքով, իսկ մ․ թ․ ա․ 3-րդ հազարամյակից՝ մումիակերպ), Էտրուսկյան (կափարիչին մահացածի ֆիգուրով), հելլենիստական, Հին հռոմեական և վաղ միջնադարյան (հարթաքանդակներով և ճարտարապետական հարդարանքով) սարկոֆագները։ Անտիկ սարկոֆագների տիպը զարգացում է գտել Վերածննդի և բարոկկոյի դարաշրջաններում։

Կատեգորիա:Թաղման արվեստ
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոս
Կատեգորիա:Հնագիտական նմուշներ
Սիմոնոսեկի (քաղաք)

**Սիմոնսեկի** (), քաղաք Ճապոնիայում, Հոնսյու կղզու հարավ-արևմուտքում, Յամագուտի պրեֆեկտուրայում։ Բնակչությունը կազմում է ։ Տրանսպորտային հանգույց է Հոնսյու և Կյուսյու կղզիների միջև։ Կան տրանսպորտային մեքենաշինություն, նավաշինություն, նավանորոգում, քիմիական, ցեմենտի արդյունաբերություն, ցինկաձուլման և նավթաթորման ձեռնարկություններ։ Ձկնորսության և ձկան պահածոների արդյունաբերության կենտրոն է։ 

## Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է որպես առևտրային և ռազմավարական կարևոր կետ միջնադարում՝ շնորհիվ իր դիրքի Սիմոնոսեկի նեղուցի վրա։ Միջնադարում հայտնի էր Չոշյու կլանի կենտրոններով, որոնք Տոկուգավա շոգունատին ընդդիմացող ամենազորեղ դայմիոներից էին:

## Աշխարհագրական դիրք
Գտնվում է Հոնսյու կղզու ամենաարևմտյան կետում: Դեպի հարավ նայում է Կանմոն նեղուցին, որը բաժանում է Հոնսյուն և Կյուսյուն:

Քաղաքը բազմիցս եղել է ռազմավարական կետ նեղուցը վերահսկելու պատճառով:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի նավահանգստային բնակավայրեր
Կատեգորիա:1889 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սեղմելիություն

300px|մինի|Սեղմելիություն
**Սեղմելիություն**, ծավալային առաձգականություն, նյութի՝ արտաքին բազմակողմանի ճնշման ազդեցությամբ ծավալը դարձելիորեն փոխելու հատկություն։ Սեղմելիությամբ օժտված են բոլոր նյութերը։ Եթե նյութը սեղմման ընթացքում քիմիական, կառուցվածքային և այլ փոփոխությունների չի ենթարկվում, ապա արտաքին ճնշման սկզբնական արժեքը վերականգնելիս սկզբնական ծավալը վերականգնվում է։ Ճնշման ոչ մեծ փոփոխությունների դեպքում ծավալի \frac{\triangle v} {v} հարաբերական փոփոխությունը համեմատական է ճնշման \triangle p փոփոխությանը։

## Սեղմելիության չափ
Որպես սեղմելիության չափ ընդունում են \beta =- \frac{1}{v} \Bigl (\frac{\triangle v}{\triangle p} \Bigr) մեծությունը, որը կոչվում է սեղմելիության գործակից։ K= \frac{1}{\beta} կոչվում է ծավալային առաձգականության մոդուլ։ Սեղմելիությունը անմիջականորեն որոշում են ճնշման տակ մարմինների ծավալի փոփոխությամբ, ձայնագիտական չափումների ճնշման տակ բյուրեղային ցանցի պարամետրերի չափումների հիման վրա։ Գազերի (գոլորշիներ), հեղուկների և պինդ մարմինների սեղմելիությունն իմանալն անհրաժեշտ է ջերմային մեքենաների աշխատանքի, քիմիատեխնոլոգիական պրոցեսների, ինչպես նաև մեծ արագություններով շարժման դեպքում առաջացող աերո- և հիդրոդինամիկական երևույթների հաշվարկի համար։

## Տես նաև
* Առաձգականության մոդուլներ

Կատեգորիա:Ջերմադինամիկա
Կատեգորիա:Հիդրոդինամիկա
Կատեգորիա:Աերոդինամիկա
Արցախի պետական խորհրդանիշներ

## Արցախի դրոշ

**[[Արցախի դրոշ]]**, Արցախի անկախ պետականության խորհրդանիշն է, նրա պաշտոնական տարբերանշանը հաստատվել է ԼՂՀ ԳԽ 1992-ի հունիսի 2-ի որոշմամբ։ Եռագույն է՝ կարմիր, կապույտ, նարնջագույն գույներով, հորիզոնական, հավասար շերտերով, աջ կողմի 2 ծայրերից սկսվող և դրոշի 1/3 հատվածում միմյանց միացող սպիտակ հնգատամ սանդղանման զարդանախշով։ Դրոշի լայնության և երկարության հարաբերությունը 1։2 է։ Օգտագործվում են տարբեր չափերի դրոշներ՝ պահպանելով այդ հարաբերությունը։

## Արցախի զինանշան

ԼՂՀ պետական զինանշանը հանրապետության պետական ինքնիշխանության, նրա տարածքում ապրող ժողովուրդների պետական միասնության, կառուցվող ազատ, իրավ, պետության խորհրդանիշն է. հաստատվել է ԼՂՀ ԳԽ 1994-ի նոյեմբերի 17-ի որոշմամբ։ Զինանշանի վրա պատկերված է թևատարած արծիվ, գլխավերևում՝ Արտաշիսյանների հարստության թագը, որի շուրջ տարածվում են արևի ճառագայթներ։ Կենտրոնում՝ ԼՂՀ պետական դրոշի և Մեծ Քիրս լեռան համապատկերին, «Մենք ենք, մեր սարերը» («Ղարաբաղցիներ», քանդակագործ՝ Սարգիս Բաղդասարյան) քանդակի պատկերն է։ Ներքևում՝ արծվի ճանկերի մեջ, խաղողի վազեր են, թթենու պտուղներ, ցորենի հասկեր։ Վերևի կիսաշրջանում «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն. Արցախ» մակագրությունն է (հեղափոխական՝ Լավրենտի Ղալայան)։

## Արցախի օրհներգ
Արցախի Հանրապետության օրհներգը «Ազատ ու անկախ Արցախն» է (խոսք՝ Վարդան Հակոբյանի, երաժշտություն՝ Արմեն Նասիբյանի), հաստատվել է ԼՂ ԳԽ 1994-ի դեկտեմբերի 23-ի որոշմամբ։

խոսք՝ Վ.Հակոբյանի երաժշտ.՝ Ա.Նասիբյանի

Ազատ ու անկախ Արցախ,
Քո տուն-ամրոցը կերտեցինք,
Պատմությունը մեր երկրի,
Մեր սուրբ արյամբ մենք սերտեցինք։

Դու բերդ ես անառիկ,
Բարձունք սրբազան, վեհ անուն,
Մասունք աստվածային,
Քեզնով ենք հավերժանում։

Դու մեր լույս հայրենիք,
Երկիր, հայրենյաց դուռ սիրո.
Ապրիր դու միշտ խաղաղ,
Մեր հին ու նոր Արցախ։

Քաջերն ենք մենք հայկազուն,
Մռավ ենք, Քիրս ենք ու Թարթառ,
Մեր վանքերով լեռնապահ՝
Անհաղթելի մի բուռ աշխարհ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության պետական խորհրդանիշեր
Կատեգորիա:Պետական խորհրդանիշեր ըստ երկրի
Ալեքսանդր Սերեբրով

**Ալեքսանդր Ալեքսանդրովիչ Սերեբրով** (), խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչու, Խորհրդային Միության հերոս (1982), տեխնիկական գիտությունների թեկնածու (1976)։

Ավարտել է Մոսկվայի ֆիզիկատեխնիկական ինստիտուտը (1976)։ 1982 թվականի օգոստոսի 19—ից 27-ին, Լեոնիդ Պոպով ի և Սվետլանա Սավիցկայայի հետ, որպես բորտինժեներ, թռիչք է կատարել «Սոյուզ Տ-7» տիեզերանավով։ Օգոստոսի 20-ին տիեզերանավը կցվել է «Սալյուտ-7»-«Սոյուզ Տ-5» ուղեծրային համալիրին (տիեզերքում էր 1982 թվականի մայիսի 14-ից, տիեզերագնացներ Անատոլի Բերեզովոյ, Վալենտին Լեբեդև)։

Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչուներ
Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:Մոսկվայի ֆիզիկատեխնիկական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Անդրեյ Սևեռնի

**Անդրեյ Բորիսովիչ Սևեռնի** (, ), խորհրդային աստղագետ։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1968), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1973)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը (1935)։ 1938-1946 թվականին աշխատել է Պ․ Կ․ Շտեռնբերգի անվան պետական աստղագիտական ինստիտուտում։ 1946 թվականից՝ ԽՍՀՄ ԳԱ Ղրիմի աստղադիտարանի աշխատակից, 1952 թվականին՝ տնօրեն։ Աշխատանքները նվիրված են Արեգակի ֆիզիկային, աստղերի ներքին կառուցվածքի տեսությանը և աստղերի մագնիսական դաշտերի ուսումնասիրությանը։ Ստեղծել է մի շարք գործիքներ Արեգակի ուսումնասիրության համար, այդ թվում՝ աշխարհում ամենամեծ աշտարակային արեգակնային դիտակներից մեկը։ Հայտնաբերել է Արեգակի պարբերական բաբախումները։ Իր գործունեությամբ Սևեռնին նպաստել է Բյուրականի և Ղրիմի աստղադիտարանների միջև գիտական կապերի ամրապնդմանը։ Միջազգային աստղադիտական միության փոխպրեզիդենտ (1964-1970), արտասահմանյան մի շարք ակադեմիաների և ընկերությունների անդամ։

## Մրցանակներ
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1952) 
* Լենինի շքանշան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս աստղագետներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Ադեմար Բառե դը Սեն-Վենան

**Ադեմար ժան Կլոդ Բառե դը Սեն-Վենան** (, ), մեխանիկայի բնագավառի ֆրանսիացի գիտնական։ Փարիզի Գիտությունների Ակադեմիայի անդամ (1868)։ 1816 թ. ավարտել է Փարիզի պոլիտեխնիկական դպրոցը։ Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են առաձգականության տեսությանը, նյութերի դիմադրությանը, հիդրավլիկային և հիդրոդինամիկային։ Սահմանել է առաձգականության տեսության խնդիրների լուծման այսպես կոչված կիսահակադարձ մեթոդը, ձևակերպել է սահմանային պայմանների սեղմման սկզբունքը և կառուցել պրիզմայաձև ձողերի ոլորման և ծռման ընդհանուր տեսությունը (1855)։ Հետազոտել է առաձգական ձողերի փոխհարվածները։ Հիմք է դրել իդեալական պլաստիկ մարմնի պլաստիկության տեսությանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Արցախի Հանրապետության օգտակար հանածոներ

**Օգտակար հանածոներ։** Արցախի Հանրապետության տարածքում կան մետաղ, և ոչ մետաղ, բազմազան հանքատեսակներ։ Սակայն երկրաբանական հետախուզության առումով հանրապետության տարածքը բավարար ուսումնասիրված չէ։ Քարածխի երևակումներ հայտնաբերվել են Մարտակերտի շրջանի Մաղավուզ, Նարեշտար և Քոլատակ գյուղերի մերձակայքում։ Մարտակերտի (Մեհմանա, Դրմբոն, Գյուլաթաղ, Կուսապատ, Վանք, Մաղավուզ), Մարտունիի (Ձարդանաշեն), Հադրութի (Ցոր), Շուշիի (ճաղատսար) շրջաններում, (Սաչեն և Թարթառ գետերի միջակայքում, ինչպես նաև Առավ լեռան լանջին կան բազմամետաղների, հատկապես ցինկի, կապարի, պղնձի, ոսկու, ծծմբային կոլչեդանի, երկաթի, վոլֆրամի հանքավայրեր ու երևակումներ։ Արցախը հարուստ է նաև ոչ մետաղ, հանքավայրերով։ Մասնավորապես շատ են մարմարի և բազմերանգ մարմարացված կրաքարի հանքավայրերը, որոնք Ստեփանակերտ ու Շուշի քաղաքների շրջակայքում և Ասկերանի (Քարագլուխ, (սրամորթ), Մարտունիի (Նորաշեն, ճարտար) շրջաններում են։ Կան նաև գրանիտի, բազալտի, տուֆի, կրաքարի, ավազի, կավի հանքավայրեր, ինչպես նաև ցեմենտի, գիպսի բարձրորակ հումքեր, հանք, ջրի բազմաթիվ ելքեր (Թյուջուր, Շրլան, Հաթերք, Քոլատակ և այլն)։

Կատեգորիա:Օգտակար հանածոներ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության աշխարհագրություն
Սերգիոս Տյուքիկոս

**Սերգիոս Տյուքիկոսը** (ծնվելու թվականը անհայտ — 835 թվական), պավլիկյան շարժման առաջնորդ։

Ծնվել է Արմենիակների բանակաթեմի Նեոկեսարիայի գավառի Տաբիա բնակավայրում։ Պավլիկյան շարժումը գլխավորել է 801 թվականից՝ պարտության մատնելով իր գաղափարական հակառակորդին՝ աղանդապետ Վահանին։ Սերգիոս Տյուքիկոսի առաջնորդության տարիներին պավլիկյան շարժումը տրոհված Էր նրա («սերգիոսականներ») և Վահանի («վահանյաններ») հետևորդների միջև։ Սերգիոս Տյուքիկոսը ամրապնդել է պավլիկյան համայնքները, հիմնադրել նորերը (Պոնտոսում, Մոպսուեստիայում, Արգաուսում), վերջնականապես ձևավորել պավլիկյան գաղափարախոսությունը։ Հալածանքների ենթարկվելով Բյուզանդիայի Միքայել I (811- 813 թթ.) և Լևոն V (813 - 820 թթ.) կայսրերից՝ Սերգիոս Տյուքիկոսը իր հետևորդների հետ ապաստանել է Մելիտինեի արաբական ամիրայությունում, այնտեղից զինված հարձակումներ գործել կայսրության արևելյան շրջանների դեմ։ Ենթադրվում է, որ սպանվել է բյուզանդական գործակալի ձեռքով։

Սերգիոս Տյուքիկոսի մահից հետո «սերգիոսականների» և «վահանյանների» միջև կրկին բորբոքված պայքարն ավարտվել է առաջինների հաղթանակով։ Սերգիոս Տյուքիկոսի մերձավորագույն աշակերտները կոչվել են «սինեկդեմոսներ» (ուղեկիցներ), կարգադրություններ գործադրողները՝ «կինոխորիտներ» և «աստատներ»։ Սերգիոս Տյուքիկոսը իր հետևորդներին թողել է գրական ժառանգություն։ Պետրոս Սիկիլիացու երկում Սերգիոս Տյուքիկոսի նամակներից պահպանված պատառիկները պավլիկյանների ստեղծած գրականության միակ փրկված բեկորներն են։

Կատեգորիա:Պավլիկյան շարժում
Թիկունք

**Թիկունք**,
# Լայն առումով՝ պատերազմող երկրի ամբողջ տարածքը (բնակչությամբ և տնտեսական պաշարներով)՝ առանց ռազմական գործողությունների գոտու, նեղ առումով՝ զորամասերի, ստորաբաժանումների և զինվորական հիմնարկների այն ամբողջությունը (Զինված Ուժեր), որը պատերազմի և խաղաղ պայմաններում զորքին ապահովում է նյութական, փոխադրական, տեխնիկական, ճարտարագիտա-օդանավակայանային, բժշկական, առևտրակենցաղային, ֆինանսական և այլ միջոցներով։
# Զորաշարքի, մարտակարգի զորքերի օպերատիվ դասավորության թիկունքային՝ ճակատայինի հակառակ կողմը։

Ղարաբաղյան պատերազմի սկզբնական փուլում կամավորական ջոկատների և ԻՊՈՒ ստորաբաժանումների նյութական, փոխադրական և տեխնիկական ապահովումը, օդային ճանապարհով Արցախի համար առաջին անհրաժեշտության բեռներ հասցնելն իրականացվել է Հայաստանի Հանրապետություն և ԼՂԻՄ շրջափակման, հակառակորդի մշտական նշանոցի տակ։ Ստեփանակերտի օդանավակայանի ազատագրումից և Լաչինի մարդասիրական միջանցքի բացումից հետո թիկունքային ծառայության կազմավորման համար ստեղծվել են նպաստավոր պայմաններ։ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության բարեգործական, հայրենակցական և հասարակական այլ կազմակերպությունների հիմքի վրա 1992 թվականին ձևավորվել է թիկունքային ծառայությունը։ ԼՂՀ ԻՊԿ նախագահի (Սերժ Սարգսյան) 1992 թվականի օգոստոսի 14-ի հրամանագրով ՊՇ-ների ստեղծումից և Զինված Ուժերի կազմակերպականհաստիքային նոր կառուցվածքի հաստատումից հետո վերակառուցվել է նաև թիկունքային ծառայությունը։ Ատեղծվել են նյութական ապահովման ստորաբաժանումներ, կենտրոնացվել առանձին գործող հասարակական կազմակերպությունների աշխատանքները։ Ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերի ժամանակ, ըստ անհրաժեշտության, թիկունքային ծառայության խնդիրները փոփոխվել են կենտրոնում և տեղերում։ 1993 թվականի ձմռանը և 1994 թվականի սկզբներին. հակառակորդի լայնածավալ հարձակումների ժամանակ, հաստատվել է նյութատեխնիկական ապահովման նոր համակարգ՝ վերևից ներքև, որով բարձրացել է ծառայության անձնակազմի օպերատիվությունն ու պատասխանատվությունը։

ԼՂՀ-ում թիկունքային ծառայության զարգացմանը գործուն մասնակցություն են ունեցել Ա. Ալեքսանյանը, Բ. Սահակյանը. Ա. Աբգարյանը, Վ. Ծատղանը, Ա. Նաջարյանը և ուրիշներ։

Զինադադարի հաստատումից հետո թիկունքային ծառայությունը զբաղվում է զինծառայողների կենցաղի, սննղի. հագուստի, անձնական հիգիենայի մշտական վերահսկողության Ա բարելավման խնդիրներով։

Կատեգորիա:Ցամաքային ռազմական գործողություններ
Սերգեյ Սերգեև-Ցենսկի

**Սերգեյ Նիկոլաևիչ Սերգեև-Ցենսկի** (, ), ռուս խորհրդային գրող, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1943)։

1903 թվականից ապրել է Ղրիմում։ Սերգեև-Ցենսկու վաղ շրջանի գործերը հագեցած են *«աշխատավորի ողբերգական ճակատագրի նկատմամբ կարեկցանքով, լավագույն ապագայի հավատով»*։ «Դաշտերի տխրությունը» (1909 թվական), «Շարժումներ» (1910 թվական), «Պրիստավ Դերյաբին» (1911 թվական) և այլ վիպակներում «Կերպարանափոխում» (1914 թվական, այլ անվանումը «Վալյա») վեպում ներկայացված են ցարական Ռուսաստանի վերջին տարիների՝ տագնապով համակված ռուս հասարակության տարբեր խավեր։

Սերգեև-Ցենսկու գլխավոր ստեղծագործությունը համարվում է «Ռուսաստանի կերպարանափոխումը» բազմահատոր անավարտ էպոպեան, որն ընդգրկում է 12 վեպ, 3 վիպակ և 2  էտյուդ (գրվել է 45 տարում)։ Երկում հիմնականում պատկերված են նախահեղափոխական կյանքը երկրում, Առաջին համաշխարհային պատերազմի և 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխության իրադարձությունները։ Առանձին ժողովրդականություն է ստացել Սերգեև-Ցենսկու մյուս էպոպեան՝ «Սևաստոպոլյան պաշտպանություն» (1937-1939 թվականներ, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1941), որտեղ ստեղծված են 1853-1956 թվականների Ղրիմի պատերազմում Սևաստոպոլի հերոս պաշտպանների կերպարներ։

Սերգեև-Ցենսկու երկերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Պարգևատրվել է Լենինի և 3 այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային վիպասաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմվածքագիրներ
Սեյրի

**Սեյրի** (*Ավետիք Համբարձումի Գուլոյան*, ), հայ գրող, հեղափոխական գործիչ։

## Կենսագրություն
Պատանի հասակում մեկնել է Թիֆլիս, աշխատել և հաճախել Ներսիսյան դպրոց, անդամագրվել «Ծիածան» աշակերտական ընկերությանը, որի հիմնադիրներից է Ստեփանոս Շահումյանը։ Մասնակցել է ռուսական առաջին հեղափոխությանը։ 1905-1907 թթ. Բաթումում եղել է ուսուցիչ, 1911 թվականից՝ Սալմաստի գավառի հայկական դպրոցների տեսուչ։ 1914 թ. ընտանիքով տեղափոխվել է Բաքու։ 1920 թ. Զանգեզուրի գավկոմի քարտուղարն էր։ Գնդակահարել են դաշնակցականները, Ղափանում։

## Ստեղծագործական կյանք
Ավետիքի բանաստեղծություններն ու պատմվածքները մամուլում տպագրվել են 1906 թվականից։ «Ծիլ ու ծաղիկ» (1913) ժողովածուն, որը միակն է, արժանացել է Հովհաննես Թումանյանի ուշադրությանը։ Սեյրիի ձիրքը դրսևորվել է հատկապես արձակ բանաստեղծության ձևով գրված այլաբանական պատմվածքներում, զրույցներում, որոնց բնորոշ է ազատագրական-հեղափոխական պայքարի պաթոսը՝ «Մոռացության հովիտը», «Զգոն ոգին», «Վարդերը», «Առաջին անձրևը»։ Մեծ եղեռնի անդրադարձն է «Կարոտի հուշեր» պատմվածաշարը։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությանը նվիրված ոգեշունչ հիմներգ է «Կարմիր աստղ» խորագրով ակնարկների ու պատմվածքների շարքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայաստանում հրազենից մահացածներ
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Սեյմ (այլ կիրառումներ)

**Սեյմ** (լեհերեն՝ sejm, լիտվերեն՝ saimas, չեխերեն՝ snein), եզր, որը կարող է վերաբերել՝
# դասային-ներկայացուցչական հսատատություն Լեհաստանի և Լիտվայի միապետություններում (նաև Լեհ-Լիտվական միացյալ պետությունում՝ Ռեչ Պոսպոլիտայում), Չեխիայում, XIII—XIV դարերին—XX դարի սկզբին։
# Ֆինլանդական մեծ իշխանության (1809—1917) պառլամենտի ռուսական անվանումը։
# Լիտվայի (1922—1940) և Լատվիայի (1922—1934) պառլամենտները, Լեհաստանի պառլամենտի ստորին պալատը (1921 թվականից)։
# ԼԺՀ-ում պետական իշխանության բարձրագույն և միակ օրենսդրական մարմինը (1952 թվականի սահմանադրությամբ)։
Սեքստանտ (համաստեղություն)

**Սեքստանտ** (), հասարակածային համաստեղություն։ Գտնվում է Առյուծ, Հիդրա և Թաս համաստեղությունների միջև։ ԽՍՀՄ միջին լայնություններում երևում է ձմռանն ու գարնանը։
Արցախի Հանրապետության արտակարգ իրավիճակների վարչություն

**Արցախի Հանրապետության արտակարգ իրավիճակների վարչություն** (ԱԻՎ), ԼՂՀ պետական կառավարման մարմին։
## Պատմություն
Ստեղծվել է 1995 թվականին՝ «Արցախ» փրկարարական ծառայության (1984 թվականից՝ գբոսաշրջության ակումբին կից փրկարար ջոկատ, 1991 թվականի մայիսից՝ փրկարար ծառայություն, 1992-1995 թվականներին՝ Պետական բանակի ստորաբաժանում) և քաղաքացիական պաշտպանության հանրապետական շտաբի հիմքի վրա։ Ունի ճգնաժամային կառավարման, փրկարարական ուժերի պատրաստման և բնակչության ուսուցման, պետական հակահրդեհային ծառայության վարչություններ, արագ արձագանքման հատուկ ստորաբաժանում, ֆինանսական, նյութատեխնիկական ապահովման, լրատվության և հասարակայնության հետ կապերի և այլ բաժիններ։ Գլխավոր խնդիրներն ու գործառույթներն են՝ արտակարգ իրավիճակներում և պատերազմի ժամանակ հանրապետության պատրաստվածության բարձրացումը, բնակչության պաշտպանությանը և հրդեհային անվտանգությանն ուղղված պետական քաղաքականության մշակումն ու իրականացումը, արտակարգ իրավիճակների կանխման, նվազեցման և վերացման ապահովումը, փրկարարական և վերականգնողական աշխատանքների կազմակերպումը, հրդեհների կանխարգելումը. փրկարարական ուժերի պատրաստումը և այլն։

## Փրկարարական գործողություններ
1988 թվականին «Արցախ» փրկարարական ծառայության անդամներից կազմավորվել է ինքնապաշտպանական կամավորական ջոկատ, որի մարտիկները 1990-1994 թվականներին մասնակցել են Շուշիի, Լաչինի, Ասկերանի, Մարտակերտի և այլ շրջանների ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Ստեփանակերտի և այլ բնակավայրերի ռմբահարումներից ավերված շինություններից ու փլատակներից փրկել են շուրջ 3000 մարդու։ Մարտական գործողությունների ժամանակ ջոկատից զոհվել է 20 փրկարար ազատամարտիկ։ Փրկարարներից 2-ը (Ս. Թովմասյան՝ 1999. հետմահու, Ս. Երեմյան՝ 2002) պարգևատրվել են ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 1-ին աստիճանի, 2-ը (Վ. Ավագյան՝ 1994 թ., Գ. Գասպարյան՝ 2001 թ.)՝ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշաններով, 32-ը՝ այլ մեդալներով։

ԱԻՎ-ի հիմնադիր-ղեկավարն է Ա. Գրիգորյանը։ 2000 թվականից ԱԻՎ-ը Փրկարարների միջազգային համադաշնության անդամ է։

Կատեգորիա:Արցախի կառավարությանն առընթեր մարմիններ
Էդուարդ Աղաբեկյան

**Էդուարդ Արտավազդի Աղաբեկյան** (), հայ վիրաբույժ, բժշկական ծառայության մայոր (1993), Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի 6-րդ (2015-2020) և 7-րդ գումարման պատգամավոր (2020 թվականից), «Ազատ հայրենիք-ՔՄԴ» խմբակցության անդամ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը (1986)։ 1992-1997 թվականներին ծառայել է Ասկերանի ՊՇ-ում՝ զորամասի բուժկետի, ապա՝ բուժծառայության պետ։ 1997-2000 թվականներինին՝ ԼՂՀ առողջապահության փոխնախարար։ 1989-1994 թվականներին մասնակցել է Լաչինի («Մարդասիրական միջանցք»), Մարտակերտի շրջանի, Աղդամի և Ֆիզուլիի ուղղությամբ մղվող ազատագրական մարտերին, ռազմադաշտային շարժական հրապիտալներում բուժել և վիրահատել է հարյուրավոր ազատամարտիկների, որոնց գերակշռող մասն ապաքինվելուց հետո վերադարձել է մարտադաշտ։ ԼՂՀ ԱԺ պատգամավոր, Աժ սոցիալական և առողջապահության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ (2000 թվականից)։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի 6-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովի 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտի քաղաքապետներ
Սեփականազրկում (այլ կիրառումներ)

**Սեփականազրկում**, եզր, որ կարող է վերաբերել՝
# Իրավական՝ մարմինների կողմից գույքի հարկադիր անհատույց կամ վճարովի օտարում։ Սեփականազրկման օբյեկտ կարող է լինել, և անշարժ (օրինակ, հողը՝ երկաթուղի կամ ավտոճանապարհ կառուցելիս), և՝ շարժական գույքը։ Տարբերում են սեփականազրկման բռնագրավում հատուցումով և բռնագրավում ձևերը։
# Մի դասակարգի կողմից մյուսի, իսկ դասակարգի ներսում՝ մի խավի կողմից մյուսի զրկում սեփականությունից կամ նախկին սոցիալական դրությունից։

Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
Արտակարգ դրություն

**Արտակարգ դրություն**, պետական կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մարմինների, ինչպես նաև նրանց պաշտոնատար անձանց գործունեության իրավական հատուկ ռեժիմ, որը սահմանվում է պետության ամբողջ տարածքում կամ առանձին հատվածներում ներքին և արտաքին վտանգներից պաշտպանվելու, ինչպես նաև երկրի սահմանադրական ու հասարակական կարգը պահպանելու նպատակով։ Արտակարգ դրության ռեժիմն ենթադրում է քաղաքացիների, իրավաբանական անձանց ազատությունների և իրավունքների սահմանափակում, ինչպես նաև նրանց համար լրացուցիչ պարտականությունների սահմանում։

## Արտակարգ դրության ժամանակագրությունն աշխարհում

### Արտակարգ դրության հայտարարումը 20-րդ դարում

* 1933 թվականի մարտի 23-ից 1945 թվականի մայիսը արտակարգ դրություն հայտարարվեց Վայմարյան Գերմանիայի նախագահի կողմից հատուկ լիազորությունների մասին օրենքի հիման վրա Ռայխստագի հրդեհից հետո։ Օրենքի գործունեության ուժը երկարաձգվել է Ադոլֆ Հիտլերի կողմից անորոշ ժամանակով։ Արտակարգ դրության ռեժիմը գործել է Երրորդ ռայխի գոյության ամբողջ ընթացքում։
* 1950 թվականի դեկտեմբերի 16-ից մինչև 1978 թվականի սեպտեմբերի 14-ը ԱՄՆ նախագահ Հարի Թրումենի կողմից Կորեական պատերազմի ամբողջ ընթացքում սահմանվել է արտակարգ դրություն, որը չեղարկվել է ԱՄՆ կոնգրեսի կողմից այն բանից հետո, երբ պարզվել է, որ պատերազմի ավարտից հետո ոչ ոք չի չեղարկել այն։
* 1975-1977 թվականներին՝ Ինդիրա Գանդիի կառավարության օրոք, արտակարգ դրության ռեժիմ էր սահմանվել Հնդկաստանում։  
* 1976 թվականին ԱՄՆ-ում ընդունվեց արտակարգ դրություն սահմանելու հատուկ կարգ, որով միաժամանակ կարող են սահմանվել բազմաթիվ արտակարգ դրության  ռեժիմներ։ Ներկա դրությամբ ԱՄՆ-ում գործում է ավելի քան 30 արտակարդ դրության ռեժիմ։
* 1981 թվականից մինչև 2011 թվականի փետրվարը (շուրջ 30 տարի) արտակարգ դրության ռեժիմ է գործել Եգիպտոսում, որը սահմանվել էր Հոսնի Մուբարաքի կողմից իշխանության գալուց անմիջապես հետո և չեղարկվել էր վերջինի լիազորությունների դադարեցումից հետո։
* 1963 թվականից մինչև 2011 թվականի ապրիլ ամիսը (48 տարի) Սիրիայում գործել է արտակարգ դրություն, որը սահմանվել է Արաբական Սոցիալիստական Վերածննդի Կուսակցության կողմից։
* 1993 թվականի հոկտեմբերի 3-ից 4-ը Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Բորիս Ելցինը արտակարգ դրություն է սահմանում մայրաքաղաք Մոսկվայում՝ նպատակ ունենալով ճնշել Գերագույն Խորհրդի շենքի մոտ հավաքված ցուցարարներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սահմանադրական իրավունք
Կատեգորիա:Կառավարություն
Սերբախորվաթերեն

**Սերբախորվաթերեն**, սերբերի, խորվաթների, չեռնոգորցիների և մուսուլման-բոսնիացիների լեզուն։ Խոսողների թիվը՝ 21 միլիոն (2005 թվական)։

Պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի սլավոնական, լեզուների հարավային խմբին։ Ունի 3 հիմնական բարբառ՝ շտոկավական, չակավական, կայկավական։ Միջին հայերենի յուրաքանչյուր ձայնավոր (ի, ե, ա, օ, ու) կարող է լինել և երկար, և՝ կարճ։ Ունի 25 բաղաձայն, որոնցից 5-ը փափուկ է։ Բաղաձայն ր-ն հանդես է գալիս վանկարար դերով։ Շեշտը արտաշնչական տոնային (երաժշտական) է (բարձրացող երկար և կարճ, իջնող երկար և կարճ)։ Ունի 6 հոլով և կոչականի առանձին ձև, բայը՝ 4 անցյալ և 2 ապառնի ժամանակ։ Սերբախորվաթերենը օգտագործում է 12-րդ այբուբեն՝ կիրիլիցան, որը մոտ է ռուսերեն այբուբենին, և լատինիցան, որը լատիներեն այբուբենի ձևափոխված տարբերակն է։ Հնագույն հուշարձանները դարից են։ Ժամանակակից գրական լեզուն ձևավորվել է 19-րդ դարի 1-ին կեսին՝ շտոկավական բարբառի ժողովրդական խոսվածքների հիման վրա։ Գրական լեզվում կան տարածքային (մեծ մասամբ բառապաշարային) տարբերություններ, որոնք պայմանավորված են խորվաթակա և սերբական մարզերում նրա զարգացման ոչ միօրինակ պայմաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սլավոնական լեզվախումբ
Արցախի Հանրապետության տրանսպորտ և կապ

մինի
Հանրապետությունում բեռնափոխադրումները և ուղևորափոխադրումներն իրականացվում են հիմնականում ավտոտրանսպորտով, որը 2000 թվականից զգալի առաջընթաց է ապրել։ Ընդհանուր օգտագործման ավտոտրանսպորտի բեռնափոխադրումների ծավալը 2010 թվականին կազմել է 581,4 հազար տ, բեռնաշրջանառությունը՝ 28,6 միլիոն տ կմ, ուղևորափոխադրումների ծավալը՝ 185 միլիոն մարդ։ ԼՂՀ ավտոճանապարհների ընդհանուր երկարություն 1270 կմ է։ ճանապարհի Ստեփանակերտ-Շուշի-Գորիս և «Հյուսիս-հարավ» հատվածները կառուցվել են անկախացումից հետո՝ «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի միջոցներով։ Ստեփանակերտի օդանավակայանը պատրաստ է շահագործման (2011)։

## Խողովակաշարային տրանսպորտ
ԼՂՀ տնտեսական կյանքում զգալի դեր է խաղում նաև խողովակաշարային տրանսպորտը։ Հանրապետության բնակավայրերի զգալի մասը գազիֆիկացված է, որն էապես բարելավել է բնակչության կենցաղային պայմանները։ ԼՂՀ գազամուղային ցանցը 1992 թվականից, Ադրբեջանի կողմից գազամատակարարման դադարեցումից հետո, միացվել է ՀՀ գազամուղային ցանցին։ ԼՂՀ կապի հիմնական, օպերատորը «Ղարաբաղ-Տելեկոմ» ՓԲԸ-ն է (ստեղծվել է 2002 թվականին)։ Նորագույն բարձրակարգ սարքավորումների շնորհիվ ընկերության ավտոմատ կապը հասանելի է բոլոր շրջկենտրոններում, բջջային հեռախոսակապը՝ Ստեփանակերտում (100%) և գյուղական բնակավայրերում (75 %)։ Կատարվում են Ղարաբաղում համացանցի ընդհանուր հասանելիությունն ապահովելու աշխատանքներ։ 2010 թվականին ոլորտի եկամուտների ընդհանուր ծավալը կազմել է 7,1 միլիարդ դրամ, որտեղ բնակչությանը մատուցած ծառայությունների բաժինը 5 միլիարդ է (70,4%)։ Ընկերության միջոցներով Ստեփանակերտում ստեղծվել է բժշկահետազոտման լաբորատորիա, նորոգվում և վերազինվում են առողջապահության համակարգի հաստատությունները։

Կատեգորիա:Արցախի տրանսպորտ
Կատեգորիա:Կապ
Կատեգորիա:Արցախ
Հայաստանի բնակչության սեռատարիքային կազմ

**Հայաստանի բնակչության սեռատարիքային կազմը** մինչև երկրորդ համաշխարհային պատերազմը (1941-1945) ՀԽՍՀ բնակչության կազմում գերակշռել են տղամարդիկ, հատկապես՝ տարիքային ցածր խմբերում։ Պատերազմի հետևանքով խախտվել է սեռերի հարաբերակցությունը։ 1959 թվականին կանայք կազմել են բնակչության 52,2 %-ը, 1970 թվականին՝ բնակչության բաշխումը՝ 51,2 %-ը, 1979 թվականին՝ 51,3 %-ը, 1989 թվականին՝ 51 %-ը, 2001 թվականին՝ 52 %-ը, 2010 թվականին՝ 51,5 %-ը։ 2010 թվականին բնակչության միջին տարիքը եղել է 34,8 (տղամարդկանցը՝
33,1, կանանցը՝ 36,4), 0-15 տարեկան
երեխաների տեսակարար կշիռը՝ 19,8 %
(1990 թվականին՝ 32,2 %), աշխատունակ տարիքի բնակչության տեսակարար կշիռը՝68,7 % (1990 թվականին՝ 59,7 %), աշխատունակ
տարիքից բարձր բնակչության տեսակարար կշիռը՝ 11,5 % (1990 թվականին՝ 8,1 %)։ Աշխատանքային տարիքի ամեն 1000 մարդու հաշվով հաշվառվել են մինչև 15 տարեկան 456 երեխա և կենսաթոշակառու
(2010)։
Հայաստանի ժողովրդագրական իրավիճակի ընդհանուր պատկերում նկատվում է բնակչու
ժողովրդագրական ծերացման խորացում։ Ըստ ՄԱԿ-ի ժողովրդագրական ծերացման սանդղակի՝ եթե երկրի բնակչության
կառուցվածքում 65 և բարձր տարիքի
բնակչությունը 7 %-ից ավելի է, ապա
տվյալ բնակչությունը համարվում է ծերա
ցած։ Հայաստանում այդ ցուցանիշը 2010 թվականին 11,5%
էր, որը չի կարող չանհանգստացնել։

Կատեգորիա:Հայաստանի բնակչություն
Երասխի ինքնապաշտպանություն

**Երասխի ինքնապաշտպանություն**, , ինքնապաշտպանական մարտերը մղվել են 1990 թվականի հունվարի 17-19-ին։ Երասխը գյուղ է ՀՀ Արարատի մարզում՝ Երևանից 80 կմ հարավ, սահմանակից է Նախիջևանին։ Բնակչության քանակը կազմում է 800 մարդ (2003 թ.)։

Սումգայիթի ցեղասպանությունից, Բաքվի և Կիրովաբադի ջարդերից հետո ադրբեջանցի ազգայնամոլները զինված հարձակումներ են գործել ՀՀ սահմանամերձ գյուղերի վրա։ Հակառակորդը, օգտագործելով իր հարմարավետ դիրքը, Նախիջևանի Հանրապետության Սադարակի բարձունքից հրետակոծել է Արարատի շրջանի սահմանամերձ գյուղերը։ Հրետակոծումից վնասվել են Արարատի գինու կոմբինատը, թռչնաբուծական ֆաբրիկան, առանձնատները՝ պատճառելով մարդկային և նյութական զգալի կորուստներ։ Հակառակորդը հաշված օրերի ընթացքում Երասխի սահմանի երկարությամբ զինված ուժեր և զինտեխնիկա է կուտակել։

Երևանի Անկախության հրապարակում տեղի ունեցած հերթական հանրահավաքի ժամանակ հայտարարվել է Երասխին սպառնացող վտանգի մասին։ Անմիջապես հրապարակից Երասխ եմ մեկնել կամավորականներ։ Արարատում, Արտաշատում, Մասիսում, Նոր Հաճնում, Վաղարշապատում, Արմավիրում կազմավորվել են ինքնապաշտպանական ջոկատներ և, զինվելով ինքնաշեն զենքերով, հասել են Երասխ։ Ջոկատներից և առանձին կամավորականներից կագմավորվել է աշխարհազորային գումարտակ (ընդհանուր հրամանատար՝ Վազգեն Սարգսյան)։ Առաջին զինված ընդհարումը տեղի է ունեցել 1990 թվականի հունվարի 17-ին։ Հայկական ինքնապաշտպանական ուժերը դիրքավորվել են Արաքսի հովտում, հակառակորդը՝ բնական ամրություններով պաշտպանված բարձունքներին։ Չկարողանալով շոշափելի հաջողությունների հասնել՝ հայկական ինքնապաշտպանական ուժերի հրամանատարները հունվարի 17-ի գիշերը ռազմական խորհրդի նիստ են գումարել, որոշել գրոհի արդյունավետ ուղղությունները։ Հունվարի 18-ի ուշ երեկոյան վճռական հարձակման անցնելով՝ հայկական ուժերը դուրս են մղել հակառակորդին և գրավել գրեթե բոլոր ռազմավարական բարձունքները։ Հունվարի 19-ին հակառակորդը հետ է մղվել դեպի Նախիջևան, ոչնչացվել են բոլոր կրակակետերը։ Երասխի մարտերում զոհվել են ՀՀ Ազգային հերոս Մովսես Գորգիսյանը և ազատամարտիկ Երվանդ Սաղումյանը։

## Գրականություն
* Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմ (1988-1994 թթ.) հանրագիտարան, Երևան, 2004, էջ 190-191։

Կատեգորիա:1990
Զինադադար

250px|մինի|Կորեական զինադադարի կնքում (1953)

**Զինադադար**, պատերազմող կողմերի միջև ռազմական գործողությունները ժամանակավորապես դադարեցնելու փոխադարձ համաձայնություն։
Կարող է լինել՝

* ընդհանուր (կնքում են գլխավոր հրամանատարները՝ կառավարությունների լիազորությամբ) 
* տեղական (կնքում են տեղական հրամանատարները՝ գլխավոր հրամանատարների լիազորությամբ)։

Ընդհանուր զինադադարի դեպքում ռազմական գործողությունները դադարեցվում են պատերազմի ողջ թատերաբեմում (հարցերի լայն շրջանակներ ընդգրկելու շնորհիվ հաճախ վերածվում է հաշտության պայմանագրի), մասնակի զինադադարի դեպքում որոշակի հատվածում։

Կատեգորիա:Ռազմագիտություն
Կատեգորիա:Ռազմական իրավունք
Կատեգորիա:Միջազգային մարդասիրական իրավունք
Կատեգորիա:Զինադադարներ
Սարը Գամըշ

**Սարը Գամըշ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթում։ 20-րդ դարասկզբին ուներ մոտ 700 հայ բնակիչ(100 տուն)։ Զբաղվում էին հացահատիկի մշակությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ, արհեստներով, առևտրով։ Գյուղում կար եկեղեցի (Սուրբ Աստվածածին)՝ կից վարժարանով։ Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ Սակավաթիվ փրկվածներն ապաստանել են տարբեր երկրներում։

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր
Սեյֆերտի գալակտիկաներ

մինի|NGC 6300 գալակտիկան

**Սեյֆերտի գալակտիկաներ**, մեծ լուսատվություն ունեցող աստղանման կորիզով գալակտիկաներ (հիմնականում պարուրաձև), որոնց սպեկտրներում դիտվում են ջրածնի առաքման պայծառ և լայն գծեր։ Առաջին անգամ Սեյֆերտի գալակտիկաների սպեկտրները նկարագրել է ամերիկացի աստղագետ Կարլ Սեյֆերտը (1911-1960), 1943 թվականին։ Ըստ Խաչիկյան Վիդմանի դասակարգման, Սեյֆերտի գալակտիկաների սպեկտրները բաժանվում են երկու դասի։ Առաջին դասի Սեյֆերտի գալակտիկաները (Sy 1) ունեն լայն ջրածնային գծեր և միակի ու կրկնակի իոնացված թթվածնի, ազոտի, նեոնի, ծծմբի և այլ տարրերի նեղ արգելված գծեր։ Երկրորդ դասի Սեյֆերտի գալակտիկաները (Sy 2) բոլոր առաքման գծերը լայն են։ Ջրածնային գծերի անոմալ լայնությունը վկայում է այն մասին, որ գազային ամպերը Սեյֆերտի գալակտիկայում կատարում են հզոր տուրբուլենտ շարժումներ վայրկյանում մի քանի հազար կմ արագությամբ։ Իրենց ֆիզիկական հատկություններով (ուլտրամանուշակագույն ավելցուկով ուժեղ անընդհատ սպեկտր, ոչ ջերմային ճառագայթում, բարձր լուսատվություն ինֆրակարմիր տիրույթում) Սեյֆերտի գալակտիկները շատ նման են քվազարների։ Սեյֆերտի գալակտիկները միջուկի ճառագայթումը կազմում է գալակտիկայի ճառագայթման զգալի մասը։ Ըստ ճառագայթման էներգիայի Սեյֆերտի գալակտիկները միջանկյալ տեղ են գրավում գերհսկա գալակտիկաների և քվազարների միջև։ 1982 թվականին տվյալներով հայտնի են 200-ից ավելի Սեյֆերտի գալակտիկները որոնց մեծ մասը ուլտրամանուշակագույն ավելցուկով գալակտիկաներ են։

Կատեգորիա:Գալակտիկաներ
Կատեգորիա:Սեյֆերտի գալակտիկաներ