Թեդ Շոն

**Թեդ Շոն** (, ) տղամարդկանց շրջանում ամերիկյան ժամանակակից պարի առաջնորդ։ Իր կնոջ՝ Ռութ Սուրբ Դենիսի հետ միասին հիմնել է Դենիշոն դպրոցը։ Կնոջից բաժանվելուց հետո նա ստեղծել է միայն տղամարդկանցից բաղկացած «*Թեդ Շոն և նրա տղամարդ պարողները*» խումբը։ Տղամարդկային շարժման իր նորարարական գաղափարներով նա իր ժամանակի ամենաազդեցիկ պարարվեստագետներից և պարողներից մեկն է եղել։ Նա նաև Մասաչուսեթսի «Jacob's Pillow» պարի փառատոնի հիմնադիրն ու ստեղծողն էր և «ասպետական կոչում է ստացել Դանիայի թագավորից՝ Դանիական թագավորական բալետին մատուցած իր ծառայությունների համար»։

## Թեդ Շոնը և Դենիշոն ընկերության ստեղծումը
մինի|Թեդ Շոնը պարուհու և կնոջ ՝ Ռութ Սեն Դենիի հետ 1916 թվականին
մինի|Թեդ Շոնը և Ռութ Սուրբ Դենիսը Եգիպտական բալետում
Թեդ Շոնը ծնվել է 1891 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Միսսուրի նահանգի Կանզաս Սիթի քաղաքում։ Սկզբում նպատակ ունենալով դառնալ կրոնի սպասավոր՝ նա ընդունվել է Դենվերի համալսարան, որտեղ 19 տարեկան հասակում վարակվել է դիֆթերիայով՝ ստանալով ժամանակավոր կաթված գոտկատեղից ներքև։ 1910 թվականին՝ հիվանդության ֆիզիկական թերապիայի ընթացքում, Շոնը ծանոթացել է պարարվեստին՝ սովորելով Հեյզել Ուոլաքի՝ Մետրոպոլիտեն օպերայի նախկին պարուհու մոտ։ 1912 թվականին Շոնը տեղափոխվել է Լոս Անջելես, որտեղ դարձել է ցուցադրական պարահադեսային պարի խմբի անդամ՝ Նորմա Գուլդի զուգընկեր։

1914 թվականին տեղափոխվել է Նյու Յորք հետո օգոստոսի 13-ին Շոնն ամուսնացել է Ռութ Սուրբ Դենիսի հետ՝ հանդիպումից երկու ամիս անց։ Սենթ Դենիսը ոչ միայն զուգընկեր էր, այլև Շոնի համար արտակարգ արժեքավոր ստեղծագործական ոգեշնչման աղբյուր։ Երկու արվեստագետներն էլ խորապես հավատացել էին, որ պարարվեստը կարող է ինտեգրվել առօրյա կյանքում։ Նրանց փոխադարձ գեղարվեստական տեսլականի և Շոնի գործարար գիտելիքների համադրությունը հանգեցրել է նրան, որ զույգը 1915 թվականին Կալիֆոռնիայի Լոս Անջելես քաղաքում բացել է առաջին Դենիշոն դպրոցը՝ նպատակ ունենալով միավորել պարը մարմնի, մտքի և հոգու հետ։

Դենիշոնի 17-ամյա գործունեության ընթացքում նրա բեմադրած նշանավոր ներկայացումներից են՝ «*Invocation to the Thunderbird*» (1917), «*Danse Americaine»* սոլո համարը՝ Չարլզ Վայդմանի կատարմամբ (1923), «*Julnar of the Sea*, *Xochitl»*՝ Մարթա Գրեհեմի կատարմամբ (1920) և «*Les Mystères Dionysiaques»*։ Բացի Վայդմանի և Գրեհեմի կարիերաների սկզբնավորումից, Դենիշոն դպրոցում սովորել են նաև Լուիզ Բրուքսը և Դորիս Համֆրին։

## Ոճ և կատարման տեխնիկա
Շոնը և Ռութ Սուրբ Դենիսը միասին ստեղծել են պարի տեխնիկաների էկլեկտիկ համադրություն բալետի տարրերով (առանց կոշիկների) և շարժումներ, որոնք կենտրոնացել էին ավելի քիչ կոշտության և ավելի շատ մարմնի վերին մասի ազատության վրա։ Սուրբ Դենիսի արևելյան նախապատվությանը Շոնը հավելել է հյուսիսաֆրիկյան, իսպանական, ամերիկյան և ամերինդյան պարի տարրեր՝ բացելով ամերիկյան մոդեռն պարի նոր դարաշրջան։ Հեռանալով եվրոպական ավանդույթներից՝ նրանց պարարվեստը միահյուսել է ֆիզիկականը և հոգևորը՝ հաճախ ոգեշնչվելով հնագույն, բնիկ և միջազգային աղբյուրներից։

## Թեդ Շոնը և նրա տղամարդ պարողները
Շոնի ամուսնական խնդիրների և ֆինանսական դժվարությունների պատճառով Դենիշոնը 1930-ականների սկզբին փակվել է։ Դրանից հետո Շոնը կազմավորել է միայն տղամարդկանցից բաղկացած պարային խումբ՝ Սփրինգֆիլդի քոլեջում իր պարապած սաներից, որի առաքելությունն էր հասարակության մեջ ընդունելի դարձնել ամերիկացի տղամարդ պարողներին և տղամարդկանց շրջանում բարձրացնել արվեստի այս տեսակի նկատմամբ իրազեկվածություն։

Միայն տղամարդկանցից բաղկացած խումբը հիմնված է եղել Շոնի գնած ագարակում՝ Մասաչուսեթսի Լի քաղաքի մոտ։ 1933 թվականի հուլիսի 14-ին Թեդ Շոնի և նրա տղամարդ պարողների առաջին ելույթը տեղի է ունեցել Շոնի ագարակում, որը հետագայում հայտնի է դարձել որպես «Jacob's Pillow» պարի փառատոն։ Այս խմբի հետ Շոնը ստեղծել է իր մինչ այդ ամենանորարարական և հակասական բեմադրությունները, ինչպիսիք են՝ «*Ponca Indian Dance*», «*Sinhalese Devil Dance*», «*Maori War Haka*», «*Hopi Indian Eagle Dance*», «*Dyak Spear Dances*» և «*Kinetic Molpai*»։ Այս ստեղծագործական աշխատանքների միջոցով Շոնը ցուցադրել է աթլետիկ և առնական շարժումներ, որոնք շուտով մեծ ճանաչում են ձեռք բերել։ Խումբը ելույթներ է ունեցել Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում և Կանադայում՝ շրջագայելով ավելի քան 750 քաղաքներում, ինչպես նաև միջազգային հաջողություններ է ունեցել Լոնդոնում և Հավանայում։ 1940 թվականի օգոստոսի 31-ին Թեդ Շոնի և նրա տղամարդ պարողների գործունեությունն ավարտվել է Jacob's Pillow-ում՝ տուն վերադարձի ներկայացմամբ։

Շոնը 1931 թվականից 1948 թվականները ռոմանտիկ հարաբերությունների մեջ է եղել իր պարողներից մեկի՝ Բարտոն Մումաուի հետ։ Խմբի առաջատար աստղերից մեկը՝ Բարտոն Մումաուն, հայտնվել է պարի ասպարեզում և համարվել է «*ամերիկյան Նիժինսկի*»։ Շոնի հետ լինելու ընթացքում Մումաուն հարաբերություններ է սկսել Ջոն Քրիստիանի՝ խմբի բեմի ղեկավարի հետ։ Մումաուն Շոնին ծանոթացրել է Քրիստիանի հետ։ Հետագայում Շոնը գործընկերություն է հաստատել Քրիստիանի հետ, որի հետ մնացել է 1949 թվականից մինչև իր մահը՝ 1972 թվականը։

### Jacob's Pillow
Այս նոր խմբի հետ միասին ստեղծվել է «Jacob's Pillow» պարի դպրոցը, ժամանցի վայրը և թատրոնը։ Հաստատությունում կազմակերպվել են նաև թեյախմություններ, որոնք ժամանակի ընթացքում վերածվել են «Jacob's Pillow» պարի փառատոնի։ Այդ ժամանակ Շոնը հիմնել է նաև «The School of Dance for Men»-ը (պարի դպրոց տղամարդկանց համար), որն օգնել է խթանել տղամարդկանց պարը երկրի քոլեջներում։

Շոնը դասեր էր տվել «Jacob's Pillow»-ում իր մահից ընդամենը ամիսներ առաջ՝ 80 տարեկանում։ 1965 թվականին Շոնը դարձել է Ազգային պարի ասոցիացիայի Ժառանգության մրցանակի դափնեկիր։ Շոնի վերջին ելույթը «Jacob's Pillow»-ի Թեդ Շոնի թատրոնի բեմում տեղի է ունեցել «*Siddhas of the Upper Air»*  ներկայացման ժամանակ, որտեղ նա իրենց 50-ամյակի առիթով վերամիավորվել է Սուրբ Դենիսի հետ։

Սարատոգա Սփրինգսը այժմ Ազգային պարի տուն-թանգարանն է՝ Միացյալ Նահանգների միակ թանգարանը, որը նվիրված է եղել պրոֆեսիոնալ պարին։ 1987 թվականին Շոնը ներառվել է թանգարանի պարոն և տիկին Կոռնելիուս Վանդերբիլթ Ուիթնիի Փառքի սրահում։

## Ստեղծագործություններ
Թեդ Շոնը գրել և հրատարակել է ինը գիրք, որոնք հիմք են հանդիսացել ժամանակակից պարի համար․

* 1920 թվական – «*Ruth St. Denis։ Pioneer and Prophet»*
* 1926 թվական – «*The American Ballet»*
* 1929 թվական – «*Gods Who Dance»*
* 1935 թվական – «*Fundamentals of a Dance Education»*
* 1940 թվական – «*Dance We Must»*
* 1944 թվական – «*How Beautiful Upon the Mountain»*
* 1954 – «*Every Little Movement։ a Book About Francois Delsarte»*
* 1959 – «*Thirty-three Years of American Dance»*
* 1960 – «*One Thousand and One Night Stands* (autobiography, with Gray Poole)»

## Ժառանգություն
1940-ականներին Շոնը իր աշխատանքները նվիրաբերել է Ժամանակակից արվեստի թանգարանին (MoMA)։ Հետագայում թանգարանը հրաժարվել է այս աշխատանքներից՝ դրանք փոխանցելով Նյու Յորքի հանրային գրադարանի կատարողական արվեստների բաժնին և «Jacob's Pillow»-ի արխիվին, երբ Շոնը դեռ ողջ է եղել։ Պարող Ադամ Վայներտը սա համարել է MoMA-ի քաղաքականության խախտում, որը թույլ չի տալիս վաճառել կամ նվիրել կենդանի արվեստագետների աշխատանքները։ Ի պատասխան՝ նա ստեղծել է «*The Reaccession of Ted Shawn»*՝ Շոնի աշխատանքների թվային, լրացված իրականության ներկայացումներ՝ MoMA-ում ցուցադրելու համար։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* John Willis Collection of Ted Shawn at the Harry Ransom Center
* 
* Ted Shawn papers, Jerome Robbins Dance Division, New York Public Library for the Performing Arts.
* Ted Shawn papers, Additions, Jerome Robbins Dance Division, New York Public Library for the Performing Arts.
* 
* The Reaccession of Ted Shawn danced by Adam Weinert

### Մեդիա
; Արխիվային կադրեր

* Ted Shawn's Men Dancers performing in ''Finale from The New World'' in 1936 at Jacob's Pillow Dance Festival
* Ted Shawn performing ''Nobody Knows the Trouble I've Seen'' from Four Dances Based on American Folk Music in 1938 at Jacob's Pillow
* Ted Shawn's Men Dancers performing Kinetic Molpai in 1937 at Jacob's Pillow
* Jacob's Pillow Men Dancers rehearsing Kinetic Molpai with Barton Mumaw in 1992 at Jacob's Pillow
* Ted Shawn's Men Dancers performing in ''Sixth Prelude from The Well Tempered Clavichord'' in 1933 at Jacob's Pillow Dance Festival
* Barton Mumaw performing Ted Shawn's ''O Brother Sun and Sister Moon (A Study of St. Francis)'' in 1981 at Jacob's Pillow Dance Festival

;
; Լուսանկարներ

* Photograph of Ted Shawn by James Walter Collinge  (10th picture in gallery)

Կատեգորիա:19-րդ դարի ամերիկացիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի խորեոգրաֆներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պարողներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով