Ամելիա Էլիզաբեթ Դայեր

**Ամելիա Էլիզաբեթ Դայեռ,** (,) հանրաճանաչ որպես **Մարդակեր կին Ռեդինգից**, անգլիացի սերիական մարդասպան, որը երեսուն տարվա ընթացքում սպանել է իր խնամքի տակ գտնվող երեխաներին Վիկտորիանական դարաշրջանում։

1869 թվականին սովորելով բուժքույր և այրիացած՝ նա սկսեց զբաղվել  *baby farming-ով* փողի դիմաց անցանկալի երեխաներ որդեգրելու պրակտիկայով, որպեսզի իրեն պահի։ Նա ի սկզբանե օրինական կերպով խնամում էր երեխաներին, բայց դիտավորյալ, թե ոչ դիտավորյալ նրանցից մի քանիսը մահացան նրա խնամքի տակ, ինչը հանգեցրեց դատապարտման և վեց ամսվա ծանր աշխատանքի։ Այնուհետև նա սկսեց բացահայտ սպանել իր «որդեգիրած» երեխաներին, խեղդամահ անել նրանցից առնվազն մի քանիսին և հեռացնել մարմինները՝ ուշադրությունից խուսափելու համար։ Հոգեկան անկայուն վիճակում նա ողջ կյանքի ընթացքում ընդունվել է մի քանի հոգեբուժարան, չնայած չարաշահման կասկածներին, և վերապրել է առնվազն մեկ լուրջ ինքնասպանության փորձ։

Դայերի անկումը տեղի ունեցավ այն ժամանակ, երբ Թեմզա գետում հայտնաբերվեց նորածնի տոպրակով դիակ, որի ապացույցները ետ էին բերում նրան։ Նա ձերբակալվել է 1896 թվականի ապրիլի 4-ին։ Վիկտորիանական շրջանի ամենաաղմկահարույց դատավարություններից մեկում նա մեղավոր է ճանաչվել մանկահասակ Դորիս Մարմոնի սպանության մեջ և կախվել 1896 թվականի հունիսի 10-ին։ Նրա մահվան պահին Դայերին վերագրվել են մի քանի սպանություններ, սակայն կասկած չկա, որ նա պատասխանատու է շատ նմանատիպ մահերի համար՝ մինչև 400 (կամ հնարավոր է ավելին), ինչը նրան դարձնում է պատմության ամենաբեղմնավոր սերիական մարդասպանի թեկնածուն։

Դայերի դեպքը հանգեցրեց որդեգրման և երեխաների պաշտպանության ավելի խիստ օրենքների, և օգնեց բարձրացնել երեխաների նկատմամբ դաժանության կանխարգելման նորաստեղծ ազգային միության (NSPCC) հեղինակությունը, որը ձևավորվել է 1884 թվականին։

## Նախապատմություն
Ամելիա Դայերը ծնվել է հինգից կրտսերը (երեք եղբայրների՝ Թոմասի, Ջեյմսի և Ուիլյամի և քրոջ՝ Էննի հետ) Փայլ Մարշ փոքրիկ գյուղում,  Բրիստոլից անմիջապես արևելք, վարպետ կոշկակար Սամուել Հոբլիի և Սառա Հոբլիի դուստրը (ծնվ. Ուեյմութ)։ Ամելիան սովորեց գրել և կարդալ և սեր զարգացրեց գրականության և պոեզիայի նկատմամբ։ Սակայն նրա մանկությունը խաթարվել է մոր հոգեկան հիվանդությամբ՝ տիֆով առաջացած։ Ամելիան ականատես եղավ մոր կատաղի նոպաներին և պարտավոր էր հոգ տանել նրա մասին մինչև մահը 1848 թ.: Հետագայում հետազոտողները մեկնաբանեցին, թե դա ինչ ազդեցություն ունեցավ Դայերի վրա, և թե ինչ է սովորեցրել նրան այն ախտանիշների մասին, որոնք դրսևորում էին նրանք, ովքեր կարծես թե կորցնում են իրենց միտքը հիվանդության պատճառով։

Դայերն ուներ ավագ քույր՝ Սառա Էննը, որը մահացավ 1841 թվականին 6 տարեկան հասակում, և կրտսեր քույր, որի անունը նույնպես Սառա Էն էր, որը մահացավ 1845 թվականին մի քանի ամսական հասակում։ Ավագ զարմիկն ուներ ապօրինի դուստր, որը հետագայում ընդունվեց որպես տատիկի ու պապիկի՝ Ուիլյամ և Մարթա Հոբլիի դուստրը, որոնք Դայերի մորաքույրն ու հորեղբայրն էին։ Մոր մահից հետո Ամելիան որոշ ժամանակ ապրել է Բրիստոլում մորաքրոջ հետ, նախքան կորսետ արտադրողի մոտ աշակերտել։ Նրա հայրը մահացել է 1859 թվականին։ Նրա ավագ եղբայրը՝ Թոմասը, ժառանգել է կոշիկի ընտանեկան բիզնեսը։ 1861 թվականին, 24 տարեկանում, Ամելիան ընդմիշտ օտարվեց իր եղբայրներից առնվազն մեկից՝ Ջեյմսից, և տեղափոխվեց Բրիստոլի Թրինիթի փողոցի կացարանները։ Այնտեղ նա ամուսնացավ Ջորջ Թոմասի հետ։ Ջորջը 59 տարեկան էր, և նրանք երկուսն էլ ստեցին իրենց տարիքի մասին ամուսնության վկայականում, որպեսզի կրճատեն տարիքային տարբերությունը։ Ջորջը տասնմեկ տարի հանեց իր տարիքից, իսկ Ամելիան վեց տարի ավելացրեց իր տարիքին, — շատ աղբյուրներ ավելի ուշ այս տարիքը փաստեցին՝ առաջացնելով մեծ շփոթություն։

## Բուժքույր
Ջորջ Թոմասի հետ ամուսնանալուց հետո Դայերը վերապատրաստվել է որպես բուժքույր։ Մանկաբարձուհի Էլեն Դեյնի հետ զրուցելուց նա սովորեց ապրելու ավելի հեշտ միջոց, գտագործել իր սեփական տունը՝ բնակարանով ապահովելու անօրինական հղիացած երիտասարդ կանանց, այնուհետև երեխաներին որդեգրման տալ կամ թույլ տալ, որ նրանք մահանան անտեսումից։ (Դեյնը ստիպված եղավ լքել ԱՄՆ՝ Ամելիայի հետ ծանոթանալուց անմիջապես հետո՝ իշխանությունների ուշադրությունից խուսափելու համար)։ Վիկտորիանական ժամանակաշրջանում չամուսնացած մայրերը հաճախ պայքարում էին եկամուտ ստանալու համար, քանի որ 1834թ. «Աղքատ օրենքների փոփոխության մասին» օրենքը վերացրել էր ապօրինի երեխաների հայրերի ֆինանսական պարտավորությունները՝ միաժամանակ դաստիարակելով իրենց երեխաներին մի հասարակությունում, որտեղ միայնակ ծնողությունն ու անօրինականությունը խարանված էին։ Սա հանգեցրեց  *baby farming-*ների պրակտիկայի, որտեղ անհատները հանդես էին գալիս որպես որդեգրման կամ խնամակալության գործակալներ՝ նորածինների մայրերից կանոնավոր վճարումների կամ կանխավճարի դիմաց։ Բազմաթիվ ձեռնարկություններ ստեղծվեցին, որպեսզի ընդունեն այս երիտասարդ կանանց և հոգ տանեն նրանց մասին մինչև ծննդաբերությունը։ Այնուհետև մայրերը թողել են իրենց անցանկալի երեխաներին, որպեսզի նրանք խնամվեն որպես «բուժքույր երեխաներ»։

Ներգրավված ծնողների դժվարությունները հաճախ շահագործվում էին ֆինանսական շահի համար, եթե երեխան ունենար ապահովված ծնողներ, ովքեր ցանկանում էին գաղտնի պահել ծննդաբերությունը, ապա միայնակ վճարը կարող էր հասնել ութսուն ֆունտ ստեռլինգ։ Հիսուն ֆունտ ստերլինգ կարելի է սակարկել, եթե երեխայի հայրը ցանկանա լռեցնել իր մասնակցությունը։ Այնուամենայնիվ, այս ապագա երիտասարդ կանանց համար ավելի սովորական էր աղքատանալը։ Նման կանանց մոտ հինգ ֆունտ կգանձվեր։

Անբարեխիղճ խնամակալները դիմում էին սովի *baby farming-*ի երեխաներին, գումար խնայելու և նույնիսկ մահը արագացնելու համար։ Աղմկոտ կամ պահանջկոտ երեխաներին կարող են հանգստացնել հեշտությամբ մատչելի ալկոհոլով և/կամ օփիատներով։ Godfrey's Cordial-ը, որը խոսակցական լեզվով հայտնի է որպես «Մոր ընկեր» (ափիոն պարունակող օշարակ) — հաճախակի ընտրություն էր, բայց կային մի քանի այլ նմանատիպ պատրաստուկներ։ Շատ երեխաներ մահացան նման կասկածելի պրակտիկայի հետևանքով. «Ափիոնը ավելի շատ նորածիններ է սպանել սովից, քան ուղղակի չափից մեծ դոզայից»։ Բժիշկ Գրինհոուն, ով հարցումն անցկացրել է Գաղտնիության խորհրդի անունից, նշել է, որ երեխաները «շարունակական թմրամոլության վիճակում են, զրկվում են ուտելիքի ախորժակից և դառնում թերսնված»։ Մայրերը, ովքեր որոշել են վերականգնել կամ պարզապես ստուգել իրենց երեխաների բարեկեցությունը, հաճախ կարող են դժվարությունների հանդիպել, բայց ոմանք պարզապես չափազանց վախենալու են կամ ամաչում են ոստիկանությանը պատմել որևէ կասկածելի ապօրինության մասին։ Նույնիսկ իշխանությունները հաճախ խնդիրներ էին ունենում անհայտ կորած երեխաներին հայտնաբերելու հարցում։

Սա այն աշխարհն էր, որը նրան բացահայտեց հանգուցյալ Էլեն Դեյնը։ Դայերը ստիպված է եղել թողնել բուժքույրը դստեր՝ Էլեն Թոմասի ծննդյան պատճառով։ 1869 թվականին տարեց Ջորջ Թոմասը մահացավ, և Ամելիան եկամուտի կարիք ուներ։

## Սպանություններ
Դայերը ձգտում էր գումար վաստակել երեխաներ մեծացնելով և, բացի հղի կանանց խնամակալելուց, առաջարկեց երեխային կերակրել և որդեգրել՝ զգալի միանվագ վճարի և երեխայի հարմար հագուստի դիմաց։ Իր գովազդներում և հաճախորդների հետ հանդիպումների ժամանակ նա վստահեցնում էր նրանց, որ հարգված է, ամուսնացած է և ապահով ու սիրող տուն է ապահովելու իր երեխայի համար։

1872 թվականին Ամելիան ամուսնացել է Բրիստոլից գարեջրագործի բանվոր Ուիլյամ Դայերի հետ։ Նրանք միասին երկու երեխա ունեին՝ Մերի Էննը, որը հայտնի է նաև որպես Պոլլի, և Ուիլյամ Սամուելը։ Ամելիան ի վերջո լքեց ամուսնուն։

Իր *baby farming* կարիերայի ինչ-որ պահի Դայերը որոշեց հրաժարվել այն ծախսերից և անհարմարություններից, որոնք թույլ էին տալիս երեխաներին մահանալ անտեսման և սովի պատճառով։ Յուրաքանչյուր երեխային ստանալուց անմիջապես հետո նա սպանեց նրանց՝ այդպիսով թույլ տալով նրան գրպանել վճարի մեծ մասը կամ ամբողջը։

Դայերը որոշ ժամանակ խուսափել է ոստիկանության հետաքրքրությունից։ Նրան վերջապես բռնեցին 1879 թվականին այն բանից հետո, երբ բժիշկը կասկածեց երեխաների մահվան դեպքերի քանակին, որոնց կանչել էին Դայերի խնամքի տակ հաստատելու համար։ Սակայն սպանության կամ չկանխամտածված սպանության մեջ մեղավոր ճանաչվելու փոխարեն նա դատապարտվել է վեց ամսվա ծանր աշխատանքի։ Փորձառությունը, իբր, գրեթե ոչնչացրել է նրան հոգեպես, թեև մյուսները անվստահություն են հայտնել պատժի մեղմ լինելու վերաբերյալ՝ համեմատած այն ժամանակվա ավելի քիչ ծանր հանցագործությունների համար տրվածների հետ։

Ազատվելուց հետո նա փորձել է վերսկսել բուժքույրական կարիերան։ Նա հոգեբուժարաններում մնալու ժամանակաշրջաններ է ունեցել հոգեկան անկայունության և ինքնասպանության հակումների պատճառով, դրանք միշտ համընկել են այն պահերին, երբ իրեն հարմար է եղել «անհետանալ»։ Լինելով նախկին ապաստանի բուժքույր Դայերը գիտեր, թե ինչպես վարվել՝ ապահովելու համար համեմատաբար հարմարավետ գոյություն որպես ապաստանի բանտարկյալ։ Երևում է, որ Դայերը սկսել է չարաշահել ալկոհոլը և ափիոնի վրա հիմնված արտադրանքը իր մարդասպան կարիերայի սկզբում Նրա հոգեկան անկայունությունը կարող էր կապված լինել թմրամիջոցների չարաշահման հետ։ 1890 թ.-ին Դայերը խնամում էր կառավարչուհու ապօրինի երեխային։ Երբ նա վերադարձել է երեխային այցելելու, կառավարչուհին անմիջապես կասկածել է և մերկացրել երեխային, որպեսզի ստուգի նրա ազդրերից մեկի խալը։ Դա այդպես չէր, և իշխանությունների կողմից երկարատև կասկածը հանգեցրեց նրան, որ Դայերը նյարդային պոռթկում ունեցավ կամ կեղծեց։ Մի պահ Դայերը խմեց երկու շիշ լաուդան՝ լուրջ ինքնասպանության փորձի համար, սակայն նրա երկարատև օգտագործումը նրան իմունիտետ դարձրեց ափիոնի արտադրանքի նկատմամբ, ուստի նա ողջ մնաց։ Նա վերադարձավ մանկական հողագործության և սպանության։ Դայերը հասկացավ բժիշկներին մահվան վկայականներ տալու համար օգտագործելու հիմարությունը և սկսեց ինքն իրեն հեռացնել դիակները։ Նրա գործունեության անվստահելի բնույթն ու մասշտաբը կրկին անցանկալի ուշադրություն գրավեցին։ Նա զգոն էր ոստիկանության և ծնողների ուշադրությանը, ովքեր ձգտում էին վերադարձնել իրենց երեխաներին։ Նա և իր ընտանիքը հաճախ էին տեղափոխվում տարբեր քաղաքներ՝ կասկածներից խուսափելու, անանունությունը վերականգնելու և նոր բիզնեսներ հետապնդելու համար։ Դայերը տարիների ընթացքում օգտագործել է մի քանի փոխանուն։ 1893 թվականին Դայերը դուրս է գրվել Ուելսի մերձակայքում գտնվող Սոմերսեթ և Բաթ խելագարների ապաստանում գտնվող իր վերջին պարտավորությունից։

1893 թվականին Դայերը դուրս է գրվել Ուելսի մերձակայքում գտնվող Սոմերսեթ և Բաթ խելագարների ապաստանում գտնվող իր վերջին պարտավորությունից։ Ի տարբերություն նախորդ «խափանումների», սա շատ տհաճ փորձ էր, և նա երբեք այլ ապաստան չէր մտել։ Երկու տարի անց Դայերը տեղափոխվեց Կավերշեմ, Բերքշիր, անկասկած գործընկերոջ՝ Ջեյն «Գրաննի» Սմիթի ուղեկցությամբ, ում Դայերը հավաքագրել էր աշխատասենյակում կարճ ժամանակ անցկացրած ժամանակաշրջանից, և Դայերի դուստրն ու փեսան՝ Մերի Էննը (հայտնի է որպես Պոլլի։ ) և Արթուր Փալմերը։ Դրան հաջորդեց տեղափոխությունը դեպի 45 Kensington Road, Ռեդինգից, Berkshire, ավելի ուշ նույն տարում։ Դայերը Սմիթին համոզում էր անվանել «մայր» իրենց երեխաներին հանձնող անմեղ կանանց առջև։ Սա մի ջանք էր՝ ներկայացնելու հոգատար մայր-դուստր կերպարը։

## Դայերի անկումը
### Դիակների հայտնաբերում
Դայերը չգիտեր, որ 1896 թվականի մարտի 30-ին բեռնատարը Թեմզայից ծանրոց է վերցրել Ռեդինգում։ Դայերի նետած փաթեթը այնքան ծանր չէր, որ հեշտությամբ հայտնաբերվեր։ Այն պարունակում էր մի աղջկա դի, որը հետագայում պարզվեց որպես Հելենա Ֆրայ։ Ռեդինգ շրջանի ոստիկանության փոքր հետախույզների ջոկատում դետեկտիվ ոստիկան Անդերսոնը որոշիչ առաջընթաց է գրանցել։ Նա ոչ միայն պիտակ գտավ Բրիստոլի Թեմփլ Միդս կայանից, այլև մանրադիտակի տակ վերլուծեց փաթեթավորման թուղթը և վերծանեց հազիվ ընթեռնելի անունը՝ «Միսս»։ Թոմաս - և հասցեն։

Այս ապացույցները բավական էին ոստիկաններին Դայերին տանելու համար, բայց նրանք դեռևս չունեին ամուր ապացույցներ նրան ուղղակիորեն կապելու լուրջ հանցագործության հետ։ Լրացուցիչ ապացույցները, որոնք նրանք հավաքել են վկաներից, և Բրիստոլի ոստիկանությունից ստացված տեղեկատվությունը, միայն նպաստել են նրանց մտահոգությունների մեծացմանը, և D.C. Anderson-ը Sgt. Ջեյմսը Դայերի տունը հսկողության տակ է դրել։ Հետագա հետախուզությունը ենթադրեց, որ Դայերը կփախչի, եթե նրան կասկածեն։ Սպաները որոշեցին օգտագործել երիտասարդ կնոջը որպես խաբեբա՝ հուսալով, որ նա կկարողանա հանդիպում ապահովել Դայերի հետ՝ քննարկելու իր ծառայությունները։ Սա կարող էր նախագծված լինել, որպեսզի օգնի հետախույզներին դրականորեն կապել Դայերին նրա բիզնես գործունեության հետ, կամ պարզապես վստահելի հնարավորություն է տվել նրան ձերբակալելու։

Պարզվեց, որ Դայերը սպասում էր, որ իր նոր հաճախորդը (խարդախը) զանգահարի, բայց փոխարենը նա գտավ դետեկտիվներին, որոնք սպասում էին իր դռան շեմին։ Ապրիլի 3-ին (ավագ ուրբաթ) ոստիկանությունը ներխուժել է նրա տուն։ Նրանց հարվածել է մարդկային քայքայման հոտը, թեև մարդկային մնացորդներ չեն հայտնաբերվել։ Այնուամենայնիվ, կային բազմաթիվ այլ հարակից ապացույցներ, ներառյալ սպիտակ ժապավենը, հեռագրերը որդեգրման պայմանավորվածությունների վերաբերյալ, մանկական հագուստի գրավադրման տոմսեր, գովազդի անդորրագրեր և մայրերի նամակներ, որոնք հետաքրքրվում էին իրենց երեխաների բարեկեցությամբ։

Ոստիկանությունը հաշվարկել է, որ միայն նախորդ մի քանի ամիսների ընթացքում առնվազն քսան երեխա խնամակալության է ենթարկվել «տիկին Թոմաս»-ի, այժմ պարզվում է, որ Ամելիա Դայերն է։ Պարզվեց նաև, որ նա պատրաստվում էր նորից տուն տեղափոխվել, այս անգամ՝ Սոմերսեթ։ Սպանությունների այս տեմպերը հանգեցրել են որոշ գնահատականների, որ տիկին Դայերը տասնամյակների ընթացքում կարող է սպանել ավելի քան 400 նորածնի և երեխաների՝ դարձնելով նրան երբևէ ամենաբեղմնավոր մարդասպաններից մեկը։

Դայերը ձերբակալվել է ապրիլի 4-ին և մեղադրվել սպանության մեջ։ Նրա փեսային՝ Արթուր Փալմերին մեղադրանք է առաջադրվել որպես աքսեսուար։ Ապրիլի ընթացքում Թեմզա գետը փորվել է և ևս վեց դիակներ են հայտնաբերվել, այդ թվում՝ Դորիս Մարմոնը և Հարի Սիմոնսը՝ Դայերի վերջին զոհերը։ Յուրաքանչյուր երեխա խեղդամահ է եղել սպիտակ ժապավենով, որը, ինչպես նա ավելի ուշ պատմել է ոստիկանությանը, «այդպես կարելի է ասել, որ դա իմն է»։ Իր դստերը Դայերին հանձնելուց 11 օր անց Էվելինա Մարմոնը, ում անունը հայտնվել էր Դայերի մոտ պահվող իրերի մեջ, նույնականացրեց իր դստեր մնացորդները։

### Հետաքննություն և դատավարություն
thumb|upright|Դայերի ոստիկանական լուսանկարը նրա ձերբակալությունից հետո 1896 թ
Մայիսի սկզբին մահվան դեպքերի հետաքննության ընթացքում ոչ մի ապացույց չգտնվեց, որ Մերի Էննը կամ Արթուր Փալմերը հանդես են եկել որպես Դայերի հանցակիցներ։ Արթուր Պալմերը դուրս է գրվել Ամելիա Դայերի կողմից գրված խոստովանության արդյունքում։ Reading Gaol-ում նա գրել է (իր ուղղագրությունն ու կետադրությունը պահպանված).

1896 թվականի մայիսի 22-ին Դայերը հայտնվեց Օլդ Բեյլիում և իրեն մեղավոր ճանաչեց մեկ սպանության մեջ՝ Դորիս Մարմոնին։ Նրա ընտանիքը և համախոհները վկայեցին նրա դատավարության ժամանակ, որ նրանք սկսել էին կասկածել և անհանգստանալ նրա գործունեության վերաբերյալ, և պարզվեց, որ Դայերը մի քանի անգամ խուսափել է հայտնաբերումից։ Նշանակալից են նաև մի տղամարդու վկայությունը, ով տեսել և խոսել է Դայերի հետ, երբ նա տնօրինել էր երկու մարմինները Քավերշեմ Լոքում։ Նրա դուստրը պատկերավոր ապացույցներ էր տվել, որոնք ապահովում էին Դայերի համոզմունքը։

Միակ պաշտպանությունը, որն առաջարկեց Դայերը, խելագարությունն էր։ Նա երկու անգամ ապաստան էր ստացել Բրիստոլում։ Այնուամենայնիվ, մեղադրող կողմը հաջողությամբ պնդեց, որ նրա հոգեկան անկայունության դրսևորումները կասկածներից խուսափելու հնարք էին. Նշվում էր, որ երկու կատարումներն էլ համընկել են այն ժամանակների հետ, երբ Դայերը մտահոգված էր, որ իր հանցագործությունները կարող էին բացահայտվել։

### Կատարում
Նրան մեղավոր ճանաչելու համար երդվյալ ատենակալներից պահանջվեց ընդամենը չորսուկես րոպե։ Դատապարտված խցում անցկացրած երեք շաբաթվա ընթացքում նա իր «վերջին ճշմարիտ և միակ խոստովանությամբ» լցրեց հինգ վարժությունների տետր։ Մահապատժի նախորդ գիշերը նրան այցելեց մի հոգևորական և հարցրեց, թե արդյոք նա խոստովանելու բան ունի, նա առաջարկեց նրան իր վարժությունների տետրերը՝ ասելով. «Սա բավական չէ՞»։ Հետաքրքիր է, որ նրան կանչել են որպես վկա Պոլլիի սպանության գործով դատավարությանը, որը նշանակվել է նրա մահապատժի օրվանից մեկ շաբաթ անց։ Այնուամենայնիվ, որոշվեց, որ Դայերն արդեն օրինականորեն մահացած էր դատավճիռ կայացնելուց հետո, և, հետևաբար, նրա ապացույցները անթույլատրելի կլինեն։ Այսպիսով, նրա մահապատիժը չուշացավ։ Իր մահապատժի նախօրեին Դայերը լսեց, որ Փոլլիի դեմ մեղադրանքները հանվել են։ Դայերը կախաղան է բարձրացվել Ջեյմս Բիլինգթոնի կողմից Նյուգեյթ բանտում չորեքշաբթի, 1896 թվականի հունիսի 10-ին։ Հարցին, թե արդյոք նա ասելիք ունի, նա ասաց «Ես ասելու ոչինչ չունեմ»՝ հենց առավոտյան ժամը 9:00-ին ընկնելուց անմիջապես առաջ։

## Հետագա զարգացումներ
Անորոշ է, թե ևս քանի երեխա է սպանել Ամելիա Դայերը։ Այնուամենայնիվ, մայրերի հարցումները, այլ վկաների ապացույցները և Դայերի տներում հայտնաբերված նյութերը, ներառյալ նամակները և շատ նորածինների հագուստները, մատնանշեցին շատ ավելին։

Դայերի գործը սկանդալ է առաջացրել։ Նա հայտնի դարձավ որպես «Մարդակեր կին Ռեդինգից» և նա ոգեշնչեց հանրաճանաչ բալլադ։

Այնուհետև որդեգրման մասին օրենքները խստացվեցին՝ տեղական իշխանություններին տալով  *baby farming* հսկողության իրավունք՝ չարաշահումները վերացնելու հույսով։ Չնայած դրան և թերթերի անձնական գովազդների մանրակրկիտ ուսումնասիրությանը, նորածինների թրաֆիքինգն ու չարաշահումը չդադարեց։ Դայերի մահապատժից երկու տարի անց, Դևոնի Նյուտոն Աբբոթում գտնվող երկաթուղայինները ստուգում էին վագոնները, գտան ծանրոց։ Ներսում երեք շաբաթական աղջիկ էր, բայց թեև ցուրտ ու թաց, բայց ողջ էր։ Այրի կնոջ՝ Ջեյն Հիլլի դուստրը, երեխան 12 ֆունտով տրվել էր տիկին Ստյուարտին։ Նա երեխային վերցրել էր Պլիմութում և գցել հաջորդ գնացքը։ Պնդվում է, որ «Միսիս Ստյուարտը» Փոլին էր՝ Ամելիա Դայերի դուստրը։

## Շահարկումներ Jack the Ripper-ի մասին
Քանի որ Ջեք Ռիպերի սպանության ժամանակ ողջ մարդասպան էր, ոմանք ենթադրում են, որ Դայերը Ջեք Ռիպերն էր։ Այս առաջարկն առաջ քաշեց հեղինակ Ուիլյամ Ստյուարտը, թեև նա նախընտրեց Մերի Փիրսին որպես իր ընտրյալ կասկածյալ։ Այնուամենայնիվ, չկա որևէ ապացույց, որը կապում է Դայերին Jack the Ripper-ի սպանությունների հետ, և նա աչքի չի ընկնում Jack the Ջեք Ռիպերի կասկածյալների թվում։

## Ժողովրդական մշակույթում
Ամելիա Դայերի կերպարը հայտնվել է Ֆիլիպ Ֆրակասիի «The Baby Farmer» պատմվածքում իր սարսափ ժողովածուի «Ահա դատարկությունը»։

Անգլիացի ֆոլկ երգիչ Ռեգ Մեուրոսը Դայերի մասին երգ է գրել, որը կոչվում է «The Angel Maker», որը նրա 2018 թվականի Songs About A Train ալբոմի թրեքն է։

Ամելիա Դայերի գործը մասամբ դրամատիզացվել է 2022 թվականի BBC ռադիոյի «Լյուսի Ուորսլիի տիկին մարդասպանները» սերիալի մի դրվագում։

## Ծանոթագրություններ

## Հետագա ընթերցում
* Ռոուզ, Լայոնել՝ Անմեղների կոտորում, Routledge, էջ։ 160 (1986) 
* Վեյլ, Էլիսոն; Էլիսոն Ռատլ (2007) Ամելիա Դայեր՝ «Հրեշտակ ստեղծողԱնդրե Դոյչ»։ 
* Ջեյմս, Մայք (խմբ.) (1994): Մահճակալների գիրք սպանության ֆորումի մամուլի/Ճշմարիտ հանցագործության գրադարան։ 

Կատեգորիա:1830 ծնունդներ
Կատեգորիա:1896 մահեր
Կատեգորիա:Բուժքույրեր
Կատեգորիա:Մարդասպաններ
Կատեգորիա:Սերիական մարդասպաններ