Պոստհումանիզմ

**Պոստհումանիզմ կամ հետհումանիզմ** (նշանակում է հումանիզմից հետո կամ հումանիզմից անդին), մայրցամաքային փիլիսոփայության և քննադատական տեսության գաղափար, որն արձագանքում է 21-րդ դարի մտածողության մեջ մարդակենտրոնության առկայությանը: Պոստհումանիզմը ներառում է «այն գործընթացները, որոնց միջոցով հասարակությունը ներառում է «բնական» կենսաբանական մարդկանցից բացի այլ անդամների, ովքեր այս կամ այն կերպ նպաստում են հասարակության կառուցվածքներին, դինամիկային կամ իմաստին»:

Այն ընդգրկում է տարբեր ճյուղեր, ներառյալ՝

* Հակահումանիզմ՝ տեսության մի ճյուղ, որը քննադատում է ավանդական հումանիզմը և մարդկային վիճակի, կենսունակության և ինքնորոշման մասին ավանդական պատկերացումները:
* Մշակութային պոստհումանիզմ. մշակութային տեսության մի ճյուղ, որը քննադատում է հումանիզմի և դրա ժառանգության հիմնարար ենթադրությունները, քննում և հարցականի տակ է դնում «մարդ» և «մարդկային բնույթի» պատմական հասկացությունները՝ հաճախ մարտահրավեր նետելով մարդկային սուբյեկտիվության և մարմնավորման բնորոշ պատկերացումներին և ձգտում է անցնել «մարդկային բնույթի» «հնացած» հասկացություններից այն կողմ՝ մշակելու այնպիսի հասկացություններ, որոնք անընդհատ հարմարվում են ժամանակակից տեխնոգիտական գիտելիքներին:
* Փիլիսոփայական պոստհումանիզմ. փիլիսոփայական ճյուղ, որը հիմնված է մշակութային պոստհումանիզմի վրա: Այս փիլիսոփայական ուղղությունն ուսումնասիրում է բարոյական մտահոգությունների շրջանակը ընդլայնելու և սուբյեկտիվությունները մարդկային տեսակից այն կողմ տարածելու բարոյագիտական հետևանքները:
* Պոստհումանիստական վիճակ. մարդկային վիճակի դեկոնստրուկցիան քննադատական ​​տեսաբանների կողմից:
* *Էկզիստենցիալ պոստհումանիզմ.* այն ընդունում է պոստհումանիզմը որպես գոյության պրակտիկա: Դրա աղբյուրները վերցված են ոչ դուալիստական ​​գլոբալ փիլիսոփայություններից, ինչպիսիք են Ադվայտա Վեդանտան, դաոսականությունը և զեն բուդդիզմը՝ յոգայի փիլիսոփայությունները, մայրացամաքային էկզիստենցիալիզմը, տեղական իմացաբանությունները, սուֆիզմը և այլ ուղղություններ ուսումնասիրում և մարտահրավեր են նետում «մարդ» լինելու հեգեմոնիկ ընկալումներին՝ խորանալով մարդ լինելու մարմնավորված պրակտիկաների պատմության մեջ և, այդպիսով, ընդլայնելով մարդկային բնույթի վերաբերյալ մտորումները։
* Պոստհումանիստական տրանսհումանիզմ․ տրանսհումանիստական գաղափարախոսություն և շարժում, որը, հիմնվելով պոստհումանիստական փիլիսոփայության վրա, ձգտում է զարգացնել և հասանելի դարձնել այնպիսի տեխնոլոգիաներ, որոնք հնարավոր կդարձնեն անմահությունը և զգալիորեն կբարձրացնեն մարդու ինտելեկտուալ, ֆիզիկական և հոգեբանական կարողությունները՝ «հետմարդկային ապագա» ապահովելու նպատակով:
* Արհեստական բանականության տիրապետում ()․ տրանսհումանիզմի մի տարբերակ, որի դեպքում մարդիկ չեն կատարելագործվի, այլ ի վերջո կփոխարինվեն արհեստական բանականություններով։ Որոշ փիլիսոփաներ և տեսաբաններ, այդ թվում՝ Նիք Լենդը, տարածում են այն տեսակետը, որ մարդիկ պետք է ընդունեն և հաշտվեն իրենց անխուսափելի կործանման հետ՝ որպես տեխնոլոգիական սինգուլյարության հետևանք: Սա կապված է «կոսմիզմ» կոչվող հայացքի հետ, որը պաշտպանում է հզոր արհեստական բանականության ստեղծումը, նույնիսկ եթե դա կարող է հանգեցնել մարդկության վերջնական կործանմանը, քանի որ նրանց կարծիքով «տիեզերական ողբերգություն կլինի, եթե մարդկությունը սառեցնի էվոլյուցիան մարդկային չնչին մակարդակի վրա»:
* Մարդու կամավոր ոչնչացում. ձգտում է «հետմարդկային ապագայի», որն այս դեպքում մարդկանցից զուրկ ապագա է:

## Փիլիսոփայական պոստհումանիզմ
Փիլիսոփա Թեոդոր Շացկին ենթադրում է, որ գոյություն ունի փիլիսոփայական պոստհումանիզմի երկու տեսակ՝

Մեկը, որը նա անվանում է «օբյեկտիվիզմ», փորձում է հակազդել հումանիզմում տարածված սուբյեկտիվի կամ ինտերսուբյեկտիվի գերագնահատմանը և ընդգծում է ոչ-մարդկային գործակալների դերը՝ լինի դա կենդանի և բույս, թե համակարգիչներ կամ այլ բաներ, քանի որ «մարդիկ և ոչ-մարդիկ, այն օբյեկտիվիզմը] հայտարարում է, փոխորոշում են միմյանց», և նաև պահանջում է «(որոշ) օբյեկտների անկախությունը մարդկային գործունեությունից և կոնցեպտուալացումից»:

Երկրորդ պոստհումանիստական օրակարգը «գործելակերպերին առաջնահերթություն տալն է անհատների (կամ առանձին սուբյեկտների) նկատմամբ», որոնք, նրանց խոսքով, կազմում են անհատին:

Կարող է լինել պոստհումանիզմի երրորդ տեսակ, որն առաջ է քաշել փիլիսոփա Հերման Դույևեերդը։ Չնայած նա այն «պոստհումանիզմ» չէր անվանում, նա իրականացրել է իմանենտ քննադատություն հումանիզմի նկատմամբ և այնուհետև կառուցել է մի փիլիսոփայական համակարգ, որը չի ելնում ոչ հումանիստական, ոչ սխոլաստիկ, ոչ էլ հունական մտածողությունից, այլ սկսում է այլ կրոնական հիմնաշարժիչից:  Դույևեերդը առաջնահերթություն էր տալիս օրենքին և իմաստալից լինելությանը՝ որպես այն հիմքի, որը հնարավորություն է տալիս մարդկությանը և մնացած ամեն ինչին գոյություն ունենալ, գործել, ապրել, տեղի ունենալ և այլն։ «Իմաստը բոլոր ստեղծվածների գոյությունն է», — գրել է Դույևեերդը, — «և նույնիսկ մեր ինքնության բնույթը»: Ե՛վ մարդիկ, և՛ ոչ մարդկային էակները գործում են ընդհանուր իրավական կողմի ներքո, որը բազմազան է և բաղկացած է մի շարք առանձին իրավական ոլորտներից կամ ասպեկտներից:Մարդկային և ոչ մարդկային ժամանակային գոյությունը բազմակողմանի է․ օրինակ՝ և՛ բույսերը, և՛ մարդիկ մարմիններ են՝ կենսաբանական ասպեկտում գործելով, և՛ համակարգիչները, և՛ մարդիկ գործում են ձևավորող և լեզվական ասպեկտներում, սակայն մարդիկ գործում են նաև գեղագիտական, իրավական, բարոյական և հավատքի ասպեկտներում։ Դույևեերդյան տարբերակը կարողանում է ներառել և միավորել և՛ օբյեկտիվիստական, և՛ պրակտիկ տարբերակները, քանի որ այն ոչ մարդկային գործակալներին թույլ է տալիս ունենալ իրենց սուբյեկտային գործառույթը տարբեր ասպեկտներում և շեշտադրում է ասպեկտային գործառույթների վրա:

## Փիլիսոփայական պոստհումանիզմի առաջացումը
Գրականության ակադեմիական ուսումնասիրության տեսաբան Իհաբ Հասանը մի անգամ ասել է. «Հումանիզմը մի գուցե ավարտվում է, քանի որ հումանիզմը վերափոխվում է մի բանի, որը կարելի է անօգնականորեն անվանել պոստհումանիզմ»: Այս տեսակետը նախորդում է պոստհումանիզմի հոսանքների մեծ մասին, որոնք զարգացել են 20-րդ դարի վերջին՝ մտքի և պրակտիկայի որոշ չափով բազմազան, բայց միմյանց լրացնող ոլորտներում: Օրինակ՝ Հասանը հայտնի գիտնական է, որի տեսական աշխատությունները հստակորեն անդրադառնում են հասարակության մեջ պոստմոդեռնիզմին: Պոստմոդեռնիստական ուսումնասիրություններից այն կողմ, պոստհումանիզմը մշակվել և կիրառվել է տարբեր մշակութային տեսաբանների կողմից, հաճախ ի պատասխան հումանիստական և լուսավորական մտքի մեջ առկա խնդրահարույց ենթադրությունների:

Հասանի մտքերը լրացնող և հակադրող տեսաբանների թվում են Միշել Ֆուկոն, Ջուդիթ Բաթլերը, կիբեռնետիկներ՝ Գրեգորի Բեյթսոնը, Ուորեն ՄակՔալլոն, Նորբերտ Վիները, ինչպես նաև Բրյունո Լատուրը, Քերի Ուոլֆը, Էլեյն Գրահամը, Ն. Քեթրին Հեյլսը, Բենջամին Հ. Բրատտոնը, Դոնա Հարավեյը, Ռոզի Բրայդոթին, Ֆրանցեսկա Ֆերանդոն, Պիտեր Սլոտերդեյկը, Շտեֆան Լորենց Զորգները, Էվան Թոմփսոնը, Ֆրանցիսկո Վարելան, Հումբերտո Մատուրանան, Թիմոթի Մորտոնը և Դուգլաս Քելները։ Այս տեսաբանների շարքում կան նաև փիլիսոփաներ, ինչպես օրինակ Ռոբերտ Փեփերելը, որոնք գրել են «հետմարդկային պայման» հասկացության մասին, որը հաճախ օգտագործվում է *պոստհումանիզմ* տերմինի փոխարեն:

Պոստհումանիզմը տարբերվում է դասական հումանիզմից նրանով, որ մարդկությունը վերագրում է բազմաթիվ բնական տեսակներից մեկին, այդպիսով մերժելով մարդակենտրոն գերիշխանության վրա հիմնված ցանկացած պնդում: Այս պնդման համաձայն, մարդիկ բնածին իրավունք չունեն ոչնչացնելու բնությունը կամ իրենց դրանից վեր դասելու՝ ապրիորի բարոյագիտական նկատառումներով։ Մարդկային գիտելիքները նույնպես հանգեցրել են ավելի քիչ վերահսկող դիրքի, որը նախկինում համարվում էր աշխարհի որոշիչ կողմը։ Մարդու իրավունքները գոյություն ունեն կենդանիների իրավունքների և հետմարդկային իրավունքների սպեկտրում: Մարդկային բանականության սահմանափակումներն ու սխալականությունը խոստովանվում են, նույնիսկ եթե դա չի ենթադրում հումանիզմի ռացիոնալ ավանդույթից հրաժարվելը:

Պոստհումանիստական դիսկուրսի կողմնակիցները ենթադրում են, որ նորարարական առաջընթացները և ի հայտ եկող տեխնոլոգիաները գերազանցել են մարդու ավանդական մոդելը, ինչպես առաջարկել է Դեկարտը, ի թիվս Լուսավորության շրջանի փիլիսոփայության հետ կապված այլ մասնագետների: Պոստհումանիստական հայացքներ են հայտնաբերվել նաև Շեքսպիրի ստեղծագործություններում: Հումանիզմի փոխարեն՝ պոստհումանիզմի խոսքը փորձում է վերանվաճել ժամանակակից փիլիսոփայական մարդու ըմբռնման սահմանները։ Պոստհումանիզմը ներկայացնում է մտքի զարգացում՝ թռիչք դեպի ժամանակակից հասարակական սահմաններից դուրս, որը հիմնված է ճշմարտության որոնման վրա պոստմոդեռնիստական համատեքստում։ Սա անտեսում է նախորդ փորձերը հաստատելու «անտրոպոլոգիական համընդհանուր արժեքներ», որոնք լի են մարդակենտրոն կարծրատիպերով: Վերջերս քննադատները փորձել են պոստհումանիզմի ի հայտ գալը նկարագրել որպես արդիականության կարևորագույն պահ՝ պնդելով պոստհումանիստական հիմնական գաղափարների ծագման մասին ժամանակակից գեղարվեստական գրականության մեջ, Նիցշեի մոտ կամ պատմականության ճգնաժամի վերաբերյալ ցանկացած մոդեռնիստական պատասխաններում:

Չնայած, որ Նիցշեի փիլիսոփայությունը բնութագրվել է որպես պոստհումանիստական, Ֆուկոն պոստհումանիզմը տեղադրեց այնպիսի համատեքստում, որը տարբերակում էր հումանիզմը լուսավորչական մտածողությունից։ Ֆուկոյի կարծիքով, երկուսն էլ գոյություն ունեին լարվածության մեջ, քանի որ հումանիզմը ձգտում էր հաստատել նորմեր, մինչդեռ լուսավորչական միտքը փորձում էր գերազանցել ամեն ինչ, ինչը նյութական է, այդ թվում՝ հումանիստական մտածողության կողմից կառուցված սահմանները: Հենվելով Լուսավորականության կողմից հումանիզմի սահմաններին ուղղված մարտահրավերների վրա՝ պոստհումանիզմը մերժում է մարդկային դոգմաների (մարդաբանական, քաղաքական, գիտական) տարբեր ենթադրությունները և հաջորդ քայլն անում է՝ փորձելով փոխել մարդ լինելու իմաստի մասին մտածողության բնույթը։ Սա պահանջում է ոչ միայն մարդկայինը կենտրոնացնել բազմաթիվ դիսկուրսների մեջ (էվոլյուցիոն, էկոլոգիական և տեխնոլոգիական), այլև ուսումնասիրել այդ դիսկուրսները՝ բացահայտելու մարդկայնության և մարդու հասկացության բնորոշ հումանիստական, մարդակենտրոն, նորմատիվ պատկերացումները։

## Ժամանակակից պոստհումանիստական դիսկուրս
Պոստհումանիստական դիսկուրսը նպատակ ունի բացել տարածքներ՝ ուսումնասիրելու, թե ինչ է նշանակում մարդ լինելը, և քննադատաբար հարցականի տակ դնելու «մարդ» հասկացությունը՝ ներկայիս մշակութային և պատմական համատեքստերի լույսի ներքո: Իր «Ինչպես մենք դարձանք հետմարդ» գրքում Ն. Քեթրին Հեյլսը գրում է հետմարդկայինի տարբեր տարբերակների միջև պայքարի մասին, քանի որ այն անընդհատ զարգանում է ինտելեկտուալ մեքենաների հետ մեկտեղ: Նման համատեղ էվոլյուցիան, ըստ պոստհումանիստական դիսկուրսի որոշ ուղղությունների, թույլ է տալիս մարդուն ընդլայնել իրական փորձառությունների վերաբերյալ իր սուբյեկտիվ ընկալումները մարմնավորված գոյության սահմաններից այն կողմ: Հեյլսի պոստհումանիստական տեսակետի համաձայն, որը հաճախ անվանում են «տեխնոլոգիական պոստհումանիզմ», տեսողական ընկալումը և թվային ներկայացումները, այսպիսով, պարադոքսալ կերպով դառնում են ավելի ու ավելի ակնառու: Նույնիսկ երբ մարդը ձգտում է ընդլայնել գիտելիքները՝ վերծանելով ընկալվող սահմանները, հենց այդ նույն սահմաններն են, որոնք հնարավոր են դարձնում գիտելիքների ձեռքբերումը: Կարծիք կա, որ տեխնոլոգիայի օգտագործումը ժամանակակից հասարակությունում բարդացնում է այս հարաբերությունները:

Հեյլսը քննարկում է մարդկային մարմինների տեղեկատվության վերածումը (ինչպես առաջարկել է Հանս Մորավեցը)՝ լուսավորելու համար, թե ինչպես են մեր մարմնավորված իրականության սահմանները խախտվել ներկայիս դարաշրջանում և ինչպես են մարդկայնության նեղ սահմանումները այլևս կիրառելի չեն։ Դրա պատճառով, ըստ Հեյլսի, պոստհումանիզմը բնութագրվում է մարմնական սահմանների վրա հիմնված սուբյեկտիվության կորստով: Պոստհումանիզմի այս ուղղությունը, ներառյալ սուբյեկտիվության փոփոխվող պատկերացումը և մարդ լինելու վերաբերյալ գաղափարների խաթարումը, հաճախ կապված է Դոննա Հարավեյի կիբօրգի հայեցակարգի հետ: Այնուամենայնիվ, Հարավեյը հեռացել է պոստհումանիստական ​​դիսկուրսից՝ այլ տեսաբանների կողմից այս տերմինն օգտագործելու պատճառով՝ մարդու կենսաբանական կարողություններն ընդլայնելու համար տեխնոլոգիական նորարարության վերաբերյալ ուտոպիստական տեսակետները խթանելու համար (չնայած այս հասկացություններն ավելի ճիշտ կընկնեին տրանսհումանիզմի ոլորտը).

Թեև պոստհումանիզմը լայն և բարդ գաղափարախոսություն է, այն ունի արդիական հետևանքներ այսօր և ապագայի համար։ Այն փորձում է վերաիմաստավորել սոցիալական կառուցվածքները՝ առանց բնածին մարդկային կամ նույնիսկ կենսաբանական ծագման, այլ սոցիալական և հոգեբանական համակարգերի տեսանկյունից, որտեղ գիտակցությունն ու հաղորդակցությունը կարող են գոյություն ունենալ որպես եզակի, անկազմակերպ էակներ։ Հետագայում հարցեր են առաջանում մարդկային գոյության ձևավորման գործում տեխնոլոգիաների ներկայիս օգտագործման և ապագայի վերաբերյալ, ինչպես նաև լեզվի, սիմվոլիզմի, սուբյեկտիվության, ֆենոմենոլոգիայի, բարոյագիտության, արդարադատության և ստեղծագործականության վերաբերյալ նոր մտահոգությունները։

## Տեխնոլոգիական ընդդեմ ոչ տեխնոլոգիականի
Պոստհումանիզմը կարող է բաժանվել ոչ տեխնոլոգիական և տեղնոլոգիական ձևերի:

### Ոչ տեխնոլոգիական պոստհումանիզմ
Թեև պոստհումանիզմը կապված է պոստհումանիզմի գիտական մեթոդաբանությունների հետ, այն առանձին երևույթ է։ Բացահայտ պոստհումանիզմի՝ որպես գիտական մոտեցման, ի հայտ գալը համեմատաբար նոր է՝ տեղի ունենալով 1970-ականների վերջերից, սակայն, հետմարդկայնացման որոշ գործընթացներ, որոնք այն ուսումնասիրում է, հնագույն են։ Օրինակ, ոչ տեխնոլոգիական հետմարդկայնացման դինամիկան պատմականորեն գոյություն է ունեցել բոլոր այն հասարակություններում, որտեղ կենդանիները ներառվել են ընտանիքների մեջ որպես տնային կենդանիներ, կամ որտեղ ուրվականները, հրեշները, հրեշտակները կամ կիսաստվածային հերոսները համարվում էին աշխարհում որոշակի դերակատարում ունեցողներ:

Նման ոչ տեխնոլոգիական հետմարդկայնացումը դրսևորվել է ոչ միայն դիցաբանական և գրական ստեղծագործություններում, այլև տաճարների, գերեզմանատների, կենդանաբանական այգիների կամ այլ ֆիզիկական կառույցների կառուցման մեջ, որոնք համարվում էին բնակեցված կամ օգտագործվող կիսամարդկային կամ պարամարդկային էակների, որոնք բնական, կենդանի, կենսաբանական մարդիկ չէին, բայց այնուամենայնիվ որոշակի դեր էին խաղում տվյալ հասարակության մեջ այնքանով, որքանով, ըստ փիլիսոփա Ֆրանչեսկա Ֆերանդոյի. «հոգևորության հասկացությունը զգալիորեն ընդլայնում է մեր պատկերացումները պոստհումանիստականի մասին՝ թույլ տալով մեզ ուսումնասիրել ոչ միայն տեխնիկական տեխնոլոգիաները (ռոբոտաշինություն, կիբեռնետիկա, կենսատեխնոլոգիա, նանոտեխնոլոգիա և այլն), այլև գոյության տեխնոլոգիաները»:

### Տեխնոլոգիական պոստհումանիզմ
Տեխնոլոգիական հետմարդկայնացման որոշ ձևեր ներառում են մարդու սոցիալական, հոգեբանական կամ ֆիզիկական կառուցվածքների և վարքագծի անմիջական փոփոխության ջանքեր՝ գենետիկական ինժեներիայի կամ նեյրոկիբեռնետիկ լրացման հետ կապված տեխնոլոգիաների մշակման և կիրառման միջոցով։ Հետմարդկայնացման նման ձևերն ուսումնասիրվում են, օրինակ՝ կիբորգ տեսության միջոցով: Տեխնոլոգիական հետմարդկայնացումը անուղղակի կերպով «հետմարդկայնացնում» է մարդկային հասարակությունը՝ սոցիալական ռոբոտների տեղադրմամբ կամ ընդհանուր արհեստական բանականություն, գիտակցող ցանցեր կամ այլ գոյացություններ զարգացնելու փորձերով, որոնք կարող են համագործակցել և հաղորդակցվել մարդկանց հետ որպես հետմարդկայնացված հասարակության անդամներ։

Տեխնոլոգիական հետմարդկայնացման դինամիկան վաղուց կարևոր տարր է եղել գիտաֆանտաստիկայում՝ օրինակ՝ կիբերփանկ ժանրն այն կենտրոնական թեման է ընդունում։ Վերջին տասնամյակներում տեխնոլոգիական հետմարդկայնացումը նաև դարձել է գիտնականների և քաղաքական գործիչների մեծ ուշադրության առարկա։ Տեխնոլոգիական հետմարդկայնացման տարածվող և արագացող ուժերը առաջացրել են տարբեր և հակասական արձագանքներ՝ երբեմն դիտարկելով գործընթացները որպես մարդկության համար ավելի իմաստալից և առաջադեմ տրանսհումանիստական ապագայի դուռ բացող, իսկ մյուս՝ կենսապահպանողական քննադատները զգուշացնում են, որ նման գործընթացները կարող են հանգեցնել մարդկային հասարակության ճեղքումների, իմաստի կորուստի և տեխնոլոգիական ուժերի ներքո ենթարկման:

### Ընդհանուր հատկանիշներ
Տեխնոլոգիական և ոչ տեխնոլոգիական հետմարդկայնացման գործընթացները երկուսն էլ հակված են հանգեցնել մարդկային հասարակության մասնակի «մարդակենտրոնացման», քանի որ դրա անդամակցության շրջանակը ընդլայնվում է՝ ներառելով այլ տեսակի էակներ, և մարդկանց դիրքը ապակենտրոնացվում է: Պոստհումանիստական ուսումնասիրության ընդհանուր թեման այն է, թե ինչպես են հետմարդկայնացման գործընթացները մարտահրավեր նետում կամ աղավաղում պարզ երկուական համակարգերը, ինչպիսիք են՝ «մարդկայինն ընդդեմ ոչ մարդկայինի», «բնականն ընդդեմ արհեստականի», «կենդանին ընդդեմ ոչ կենդանու» և «կենսաբանականն ընդդեմ մեխանիկականի»:

## Կապը տրանսհումանիզմի հետ
Սոցիոլոգ Ջեյմս Հյուզը նշում է, որ երկու տերմինների միջև կա զգալի շփոթություն: Պոստհումանիզմի և տրանսհումանիզմի մասին իրենց գրքի նախաբանում Ռոբերտ Ռանիշը և Ստեֆան Սորգները անդրադառնում են այս շփոթության աղբյուրին՝ նշելով, որ պոստհումանիզմը հաճախ օգտագործվում է որպես ընդհանուր եզրույթ, որը ներառում է և՛ տրանսհումանիզմը, և՛ քննադատական պոստհումանիզմը:

Չնայած երկու թեմաներն էլ վերաբերում են մարդկության ապագային, դրանք տարբերվում են մարդկություն կենտրոնացման վերաբերյալ իրենց տեսակետներով: «Պոստհումանիզմ» գրքի հեղինակ Պրամոդ Նայարը նշում է, որ պոստհումանիզմն ունի երկու հիմնական ճյուղ՝ գոյաբանական և քննադատական: Գոյաբանական պոստհումանիզմը հոմանիշ է տրանսհումանիզմին։ Այս թեման համարվում է «հումանիզմի ինտենսիվացում»: Տրանսհումանիստական միտքը ենթադրում է, որ մարդիկ դեռևս պոստհումանիստ չեն, այլ որ մարդկային կատարելագործումը, հաճախ տեխնոլոգիական առաջընթացի և կիրառման միջոցով, պոստհումանիստ դառնալու ճանապարհն է: Տրանսհումանիզմը պահպանում է հումանիզմի կենտրոնացումը Homo sapiens-ի վրա՝ որպես աշխարհի կենտրոնի, բայց նաև տեխնոլոգիան համարում է մարդկային առաջընթացի անբաժանելի օժանդակ միջոց: Սակայն քննադատական ​​պոստհումանիզմը դեմ է այս տեսակետներին: Քննադատական ​​պոստհումանիզմը «մերժում է թե՛ մարդկային բացառիկությունը (այն գաղափարը, որ մարդիկ եզակի արարածներ են), թե՛ մարդկային գործիքայնությունը (որ մարդիկ իրավունք ունեն վերահսկելու բնական աշխարհը)»: Մարդկանց կարևորության վերաբերյալ այս հակադիր տեսակետները երկու թեմաների միջև հիմնական տարբերություններն են:

Տրանսհումանիզմն ավելի արմատացած է զանգվածային մշակույթում, քան քննադատական ​​պոստհումանիզմը, հատկապես գիտաֆանտաստիկ գրականության մեջ։ Պրամոդ Նայարը այս տերմինը անվանում է «կինոյի և փոփ մշակույթի փոփ պոստհումանիզմ»:

## Քննադատություն
Որոշ քննադատներ պնդում են, որ պոստհումանիզմի բոլոր ձևերը, այդ թվում՝ տրանսհումանիզմը, ավելի շատ ընդհանրություններ ունեն, քան իրենց համապատասխան կողմնակիցները գիտակցում են: Կապելով այս տարբեր մոտեցումները՝ Փոլ Ջեյմսը ենթադրում է, որ «հիմնական քաղաքական խնդիրն այն է, որ, ըստ էության, դիրքորոշումը թույլ է տալիս մարդուն՝ որպես էության կատեգորիա, հոսել պատմության խորշով ներքև»։Այնուամենայնիվ, հումանիտար գիտությունների և արվեստի որոշ պոստհումանիստներ քննադատաբար են մոտենում տրանսհումանիզմին (Ջեյմսի քննադատության հիմնական թեման), մասամբ այն պատճառով, որ նրանք պնդում են, որ այն ներառում և ընդլայնում է լուսավորության դարաշրջանի հումանիզմի և դասական լիբերալիզմի, մասնավորապես՝ գիտականության բազմաթիվ արժեքներ, ըստ փերֆորմանսի փիլիսոփա Շենոն Բելի.Մինչդեռ ժամանակակից մտքի շատ առաջնորդներ ընդունում են պոստհումանիզմի կողմից նկարագրված գաղափարախոսությունների բնույթը, ոմանք ավելի կասկածամտորեն են վերաբերվում տերմինին: Հարավեյը՝ «Կիբորգ մանիֆեստ» գրքի հեղինակը, բացահայտորեն մերժել է տերմինը, չնայած ընդունում է փիլիսոփայական համապատասխանությունը պոստհումանիզմին: Հարավեյը փոխարենը ընտրում է «ուղեկից տեսակներ» տերմինը՝ նկատի ունենալով ոչ մարդկային էակներին, որոնց հետ մարդիկ համակեցության մեջ են:

Ոմանք պնդում են, որ ռասայի հարցերը կասկածելիորեն անտեսվում են դեպի պոստհումանիզմ «շրջադարձի» շրջանակներում: Նշելով, որ «պոստհումանիզմ» և «մարդկային» տերմիններն արդեն իսկ լի են ռասայական իմաստով, քննադատական տեսաբան Զաքիյա Իման Ջեքսոնը պնդում է, որ պոստհումանիզմի շրջանակներում մարդկայինից «անդին» անցնելու մղումը չափազանց հաճախ անտեսում է «մարդկայնության պրակտիկաները և սևամորթների կողմից ստեղծված քննադատությունները»՝ այդ թվում՝ Ֆրանց Ֆանոնը, Էյմե Չեզայրը, Հորտենս Սփիլերսը և Ֆրեդ Մոտենը: Քննելով այն հայեցակարգային հիմքերը, որոնցում նման «անդին» եղանակը դառնում է ընթեռնելի և կենսունակ, Ջեքսոնը պնդում է, որ կարևոր է նկատել, որ «մթությունը պայմանավորում և կազմում է հենց այն ոչ մարդկային խափանումը և/կամ խափանումը», որը հրավիրում են պոստհումանիստները: Այլ կերպ ասած, հաշվի առնելով, որ ռասան ընդհանրապես և սևամորթությունը մասնավորապես կազմում են այն տերմինները, որոնց միջոցով կատարվում են մարդ-ոչ մարդ տարբերակումներ, օրինակ՝ գիտական ռասիզմի մնայուն ժառանգություններում, «անդին» դիրքորոշմանն ուղղված ժեստը իրականում «մեզ վերադարձնում է վաղուց մարտահրավեր նետված եվրոպակենտրոն տրանսցենդենտալիզմի»: Պոստհումանիստական գիտական աշխատանքը, իր բնորոշ հռետորական տեխնիկայի շնորհիվ, հաճախ ենթարկվում է նույն քննադատություններին, որոնք սովորաբար արվում էին պոստմոդեռնիստական գիտական աշխատանքին 1980-ական և 1990-ական թվականներին։

## Տես նաև
* Տրանսհումանիզմ

## Հղումներ

### Մեջբերումներ
*  Via Project Muse .

Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Ապագայաբանություն
Կատեգորիա:Արհեստական բանականություն
Կատեգորիա:Բիոէթիկա
Կատեգորիա:Գոյաբանություն
Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Կատեգորիա:Հումանիզմ
Կատեգորիա:Պոստմոդեռնիզմ
Կատեգորիա:Տեխնիկայի փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Տրանսհումանիզմ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական հասկացություններ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական ուղղություններ և դպրոցներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տեսություններ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Քննադատական տեսություն