Էվթենիկա

**Էվթենիկս** ( /juːˈθɛnɪks/), մարդու գործունեության և բարեկեցության բարելավման ուսումնասիրությունը՝ կենսապայմանների բարելավման միջոցով։ «Բարելավումն» իրականացվում է արտաքին գործոնների փոփոխման միջոցով, ինչպիսիք են կրթությունը և վերահսկելի միջավայրը, ներառյալ բնապահպանությունը, զբաղվածության, տնային տնտեսության, սանիտարական և բնակարանային ապահովման վերաբերյալ կրթությունը, ինչպես նաև վարակիչ հիվանդությունների և մակաբույծների կանխարգելումն ու հեռացումը։

1926 թվականին մայիսի 23-ի «Նյու Յորք Թայմսի» հոդվածում Ռոուզ Ֆիլդը նշում է նկարագրությունը՝ «ամենապարզը արդյունավետ ապրելն է»։ Այն նաև բնութագրվում է որպես շրջակա միջավայրի իրավունք։

Ֆլինի էֆեկտը հաճախ նշվում է որպես էվթենիկայի օրինակ։ Մեկ այլ օրինակ է 20-րդ դարի սկզբից ի վեր արդյունաբերական երկրներում մարմնի չափի կայուն աճը։

Էվթենիկան սովորաբար չի մեկնաբանվում որպես որևէ առնչություն մարդկային գենոֆոնդի կազմի փոփոխության հետ, թեև այն ամենը, ինչ ազդում է հասարակության վրա, որոշակի ազդեցություն ունի այն բանի վրա, թե ով է վերարտադրվում և ով չի վերարտադրում։

## Ստուգաբանություն
աջից|մինի|361x361փքս|Էլեն Սվալոու Ռիչարդսը, MIT-ի առաջին կին ուսանողը և հրահանգիչը
Էլեն Սվալոու Ռիչարդսը, MIT-ի առաջին կին ուսանողը և հրահանգիչը

Տերմինը ծագել է 19-րդ դարի վերջին հունարեն eutheneo, εὐθηνέω բայից (eu, լավ, τίθημι tithemi, պատճառել, արմատը)։ (Լինել ծաղկուն վիճակում, առատանալ, բարգավաճել.-Դեմոստենես. Ուժեղ լինել կամ առույգ.-Հերոդոտոս. Մարմնով առույգ լինել.-Արիստոտել)։

Նաև հունական Euthenia-ից, Εὐθηνία։ Մարմնի լավ վիճակ՝ բարեկեցություն, բարեկեցություն, առատություն։—Հերոդոտոս։

Euthenia-ի հակառակը Penia-ն է, Πενία («թերություն» կամ «աղքատություն») աղքատության և կարիքի անձնավորումը։ Էլեն Սվալոու Ռիչարդսը, MIT-ի առաջին կին ուսանողը և հրահանգիչը

## Պատմություն
Էլեն Սվալոու Ռիչարդսը (ծնվել է 1842 թվականին – մահացել է 1911 թվականին, Վասարի դասը 70-ին) առաջին գրողներից մեկն էր, ով օգտագործեց տերմինը «Ապաստարանի արժեքը» (1905 թ.) «Ավելի լավ ապրելու գիտություն» իմաստով։ Անհասկանալի է, թե արդյոք էվթենիկայի ուսումնական ծրագրերից որևէ մեկը երբևէ ամբողջությամբ ընդգրկել է Ռիչարդսի բազմամասնագիտական հայեցակարգը, թեև այսօր պահպանվել են մի քանի նրբերանգներ, հատկապես միջդիսցիպլինարությունը։

### Էվթենիկի Վասսար քոլեջ ինստիտւտ
մինի|Ջուլիա Քլիֆորդ Լաթրոպը որպես ԱՄՆ մանկական բյուրոյի առաջին ղեկավար
1911 թվականին Ռիչարդսի մահից հետո Ջուլիա Լաթրոպը (1858–1932; VC '80) շարունակեց խթանել էվթենիկայի միջառարկայական ծրագրի զարգացումը քոլեջում։ Շուտով Լաթրոպը միավորվեց շրջանավարտ Մինի Քամնոք Բլաջեթի հետ (1862–1931; VC '84), ով իր ամուսնու՝ Ջոն Վուդ Բլաջեթի հետ ֆինանսական աջակցություն առաջարկեց Վասար քոլեջում էվթենիկայի ծրագիր ստեղծելու համար։ Ուսումնական ծրագրերի պլանավորումը, որն առաջարկվել է Vassar-ի նախագահ Հենրի Նոբլ ՄակՔրաքենի կողմից 1922 թվականին, սկսել է լրջորեն մինչև 1923 թվականը, պրոֆեսոր Էննի Լուիզ Մակլեոդի ղեկավարությամբ (Քիմիա; Առաջին կին PhD, ՄակԳիլի համալսարան, 1910)։

Համաձայն Վասարի 1924 թվականի մարտի 17-ի ժամանակագրության գրառման, «ֆակուլտետը ճանաչեց էվթենիկան որպես բավարար ոլորտ հաջորդական ուսումնասիրության համար (հիմնական)։ Էվթենիկայի բաժինը լիազորված էր առաջարկել բազմամասնագիտական ծրագիր [արմատական այն ժամանակ] կենտրոնանալով տեխնիկայի և առարկաների վրա։ Արվեստները, գիտությունները և սոցիալական գիտությունները կանանց կյանքի փորձի և հարաբերությունների վերաբերյալ։ Էվթենիկայի ուսանողները կարող են դասընթացներ անցնել այգեգործության, սննդի քիմիայի, սոցիոլոգիայի և վիճակագրության, կրթության, երեխաների ուսումնասիրության, տնտեսագիտության, տնտեսական աշխարհագրության, ֆիզիոլոգիայի, հիգիենայի, հանրային առողջության, հոգեբանության ոլորտներում և կենցաղային ճարտարապետությունն ու կահույքը։ Նոր բաժինով առաջին մասնագիտությունը եղավ ամերիկյան ազատական արվեստի քոլեջում երեխաների ուսման մեջ»։

Օրինակ, էվթենիկայի մեջ երեխաների ուսումնասիրության տիպիկ մասնագիտությունը ներառում է ներածական հոգեբանություն, լաբորատոր հոգեբանություն, կիրառական հոգեբանություն, երեխայի ուսումնասիրություն և սոցիալական հոգեբանություն հոգեբանության ամբիոնում։ Երեխայի ուսումնասիրության ամբիոնում առաջարկվում են երեք դասընթացներ՝ տնտեսագիտության սկիզբը՝ սոցիալական վերակազմավորման ծրագրերը և ընտանիքը տնտեսագիտության մեջ, իսկ ֆիզիոլոգիայի, մարդու ֆիզիոլոգիայի, մանկական հիգիենայի, հանրային առողջության սկզբունքների ամբիոնում։

Վասարի ամառային էվթենիկայի ինստիտուտն ընդունեց իր առաջին ուսանողներին 1926 թվականի հունիսին։ Ստեղծվել է 1925 թվականի փետրվարի 21-ին սկսված վիճահարույց էվթենիկայի մասնագիտությունը լրացնելու համար, այն գտնվում էր նաև նոր Minnie Cumnock Blodgett Euthenics սրահում (York & Sawyer, architects; ground break. հոկտեմբերի 25, 1925)։ Վասարի պրոֆեսորադասախոսական կազմի որոշ անդամներ (գուցե էմոցիոնալ վրդովված լինելով, որ տեղահանվել են համալսարանում, կամ այլ կերպ քաղաքական դրդապատճառներով) վիճելիորեն «կարծում էին, որ էվթենիկայի ամբողջ հայեցակարգը մշուշոտ է և հակաարդյունավետ կանանց առաջընթացի համար»։

Հաղթահարելով գաղջ ընդունելությունը՝ Վասար Քոլեջը պաշտոնապես բացեց իր Minnie Cumnock Blodgett Euthenics սրահը 1929 թվականին։ Դոկտոր Ռութ Ուիլերը (Ֆիզիոլոգիա և սնուցում – VC '99) ստանձնեց էվթենիկայի ուսումնասիրությունների տնօրենը 1924 թվականին։ Լանգմյուիրը (VC '20) նրան հաջորդեց 1944 թվականին, մինչև 1951 թվականը։

Քոլեջը 1934–35 ուսումնական տարում շարունակեց իր հաջողակ համագործակցային բնակարանային փորձը երեք կացարաններում։ Նախատեսված է օգնել ուսանողներին բավարարել իրենց քոլեջի ծախսերը՝ աշխատելով իրենց բնակավայրերում։ Օրինակ՝ Մեյնում ուսանողները տարեկան 40 դոլար էին վաստակում՝ համեմատաբար թեթև աշխատանք կատարելով, օրինակ՝ իրենց սենյակները մաքրելով

1951 թվականին Քեթրին Բլաջեթ Հեդլին (VC '20) Ռուբիկոն հիմնադրամի միջոցով նվիրաբերեց $400,000 Վասարին՝ օգնելու ֆինանսավորել ընթացիկ և հաջորդ տարիներին գործառնական դեֆիցիտը և բարելավել դասախոսների աշխատավարձերը։

«Ֆինանսական պատճառներով դադարեցված Vassar Summer Institute for Family and Community Living, որը հիմնադրվել է 1926 թվականին որպես Vassar Summer Euthenics Institute, անցկացրել է իր վերջին նիստը՝ 1958 թվականի հուլիսի 2-ին։ Սա առաջին և վերջին նիստն էր ինստիտուտի նոր տնօրենի համար, Դոկտոր Մերվին Ֆրիդման»":

### Էլմիրա քոլեջ
Էլմիրա քոլեջը նշվում է որպես դեռևս գոյություն ունեցող ամենահին քոլեջը, որը (որպես կանանց համար նախատեսված քոլեջ) շնորհում էր կանանց դիպլոմներ, որոնք համարժեք էին տղամարդկանց տրված աստիճաններին (առաջինը, ով դա արեց այժմ արդեն չգործող Մերի Շարփ քոլեջը)։ Էլմիրա քոլեջն իր բոլոր ծրագրերում համակրթական դարձավ 1969 թվականին։

1937 թվականի դեկտեմբերի 12-ին The New York Times-ում գրվել է հատուկ հոդված՝ մեջբերելով Էլմիրա քոլեջի վերջերս շրջանավարտներին, որոնք կոչ են անում քոլեջներում դասընթացներ կազմակերպել տղամարդկանց համար երեխաների խնամքի վերաբերյալ։ Զեկուցելով, որ «բոլոր մասնագիտություններից ամենամեծին՝ մայրությանը և երեխաներին դաստիարակելուն, ուսանողներին տրվում է Էլմիրա քոլեջի մանկապարտեզում, որն անցկացվում է որպես էվթենիկայի բաժնի մի մաս»։

Էլմիրա քոլեջը լիբերալ արվեստի քոլեջներից մեկն էր, որը ճանաչեց այն փաստը, որ կանայք պետք է ունենան որոշակի հատուկ ուսուցում, ինտեգրված այսպես կոչված ազատական ուսումնասիրություններին, ինչը նրանց կնախապատրաստի ավելի քիչ ջանքերով և ավելի քիչ սխալներով շարունակել հաջողակ ընտանեկան կյանք։ Սնուցման, կենցաղային տնտեսագիտության, հագուստի ընտրության, սննդի և կերակուրի պլանավորման սկզբունքները, երեխայի հոգեբանությունը և ընտանեկան հարաբերությունների կրթությունը ուսումնական ծրագրի մի մասն են կազմում։

Երկուից հինգ տարեկան տասնհինգ երեխաների համար Էլմիրա քոլեջի մանկապարտեզը բացվել էր հիմնականում որպես քոլեջի ուսանողների համար նախատեսված լաբորատորիա, սակայն այն այնքան հայտնի էր դարձել համայնքի ծնողների կողմից, որ միշտ սպասելու երկար ցուցակ կար։

Նյու Յորք Թայմսի հոդվածը նշում է, թե ինչպես է մանկապարտեզը դարձել քոլեջի հիմնական լաբորատորիաներից մեկը, որտեղ վերջերս մայրերը վկայում էին քոլեջում իրենց ստացած ուսուցման արժեքի մասին։ «Այսօր, - ասում է շրջանավարտներից մեկը, - երբ հաճախ անհրաժեշտ է լինում, որ երիտասարդ կանայք ամուսնությունից հետո շարունակեն մասնագիտական աշխատանքը տնից դուրս, կարևոր է, որ երիտասարդ հայրերը, ովքեր պետք է մասնակցեն երեխաների իրական խնամքին և ուսուցմանը, պետք է ունենան որոշակի քանակություն։ ճիշտ մեթոդների իմացություն»։

### Այսօր
Բազմաթիվ գործոններ հանգեցրին նրան, որ շարժումը երբեք չստանա արդիական մնալու համար անհրաժեշտ ֆինանսավորումը, այդ թվում՝ էֆթենիկայի ճշգրիտ նշանակության մասին բուռն բանավեճ, ուժեղ հակաֆեմինիստական շարժում, որը զուգահեռում է նույնիսկ ավելի ուժեղ կանանց իրավունքների շարժումներին, ևգենիկա տերմինի հետ շփոթելը, Մեծի տնտեսական ազդեցությունը։ Դեպրեսիա և երկու համաշխարհային պատերազմներ. Այս գործոնները նաև խանգարեցին, որ կարգապահությունը ուշադրություն դարձնի, որն անհրաժեշտ էր տեւական, չափազանց բազմամասնագիտական ուսումնական ծրագիր կազմելու համար։ Հետևաբար, այն բաժանվեց առանձին առարկաների։ Երեխաների ուսումնասիրությունը նման ուսումնական ծրագրերից մեկն է։

Մարտին Հեգգեստադը Mann Library-ից նշում է, որ «սկսած մոտ 1920 թ.-ից, այնուամենայնիվ, տնային տնտեսագետները հակված էին տեղափոխվել այլ ոլորտներ, ինչպիսիք են սնուցումը և տեքստիլը, որոնք ավելի շատ կարիերայի հնարավորություններ էին առաջարկում, մինչդեռ առողջական խնդիրներն ավելի շատ լուծվում էին ծանր գիտությունների և ոլորտներում։ Բուժքույրի և հանրային առողջության մասնագիտությունները։ Նաև հանրային սանիտարական բարելավումները (օրինակ՝ կոյուղու համակարգերի և սննդի ստուգման ավելի լայն հասանելիությունը) հանգեցրին վարակիչ հիվանդությունների նվազմանը և, հետևաբար, տնային պայմաններում ուսուցանվող հիմնականում տնային միջոցների կարիքի նվազմանը տնտեսագետներ։ Այսպիսով, էվթենիկայի վերջը, ինչպես սկզբնապես սահմանել էր Էլեն Սվալոու Ռիչարդսը, եկավ։

## Հարաբերություններ էվգենիկայի հետ
Ըստ Էլեն Ռիչարդսի, իր «Euthenics. the science of controlable environment» (1910) գրքում։

## Բանավեճ, սխալ պատկերացումներ և հակադրություն
մինի|Լեսթեր Ֆրենկ Ուորդ
մինի|Աբրահամ Ֆլեքներ, կաղապար՝ Սիրկա
մինի|Մարգարետ Սանգեր, 1922
մինի|Չարլզ Բենենդիքտ Դավենփորթ, 1929
Շարժման մասին թյուր պատկերացումների շուրջ բանավեճը սկսվեց գրեթե սկզբից։ Իր «Eugenics, Euthenics, And Eudemics» (American Journal of Sociology, Vol. 18, No. 6, May 1913) համեմատության մեջ Բրաունի համալսարանի Լեսթեր Ֆ. Ուորդը բացում է էվթենիկայի վերաբերյալ երկրորդ բաժինը՝ ողբելով.Ավելի ուշ Ուորդը նշեց օրգանական միջավայրի մասին, որ.Վասարի պատմաբանները նշում են, որ «քննադատները մեղադրում էին նոր ծրագրին որպես գիտության թուլացում և սահում դեպի արհեստավարժություն։ Ազդեցիկ մանկավարժ և կրթության պատմաբան Աբրահամ Ֆլեքսները՝ Պրինսթոնի առաջադեմ հետազոտությունների ինստիտուտի հիմնադիրներից մեկը, հարձակվել էր ծրագրի հետ միասին։ այլ «ad hoc» նորարարություններ, ինչպիսիք են միջբուհական աթլետիկան և ուսանողական կառավարությունները, համալսարաններում, ամերիկյան, անգլերեն, գերմանական (1930):1926թ.-ի ամռանը Մարգարեթ Սենգերը մեծ աղմուկ բարձրացրեց, երբ նա ռադիոհաղորդում տվեց, որը կոչվում էր «Ռասայական բարելավում», առաջին Էվթենիկայի ինստիտուտում, որտեղ նա գովաբանեց «մեր դարպասները այսպես կոչված «անցանկալիների» առաջ փակելու փորձերը և առաջարկեց. «Տանը ոչ պիտանի և անցանկալի մարդկանց արագ բազմապատկումը հուսահատեցնելու կամ կրճատելու» ջանքերը՝ կառավարության կողմից սուբսիդավորվող կամավոր ստերիլիզացման միջոցով։

Եվգենիկ Չարլզ Բենեդիկտ Դևենպորտը իր «Euthenics and Eugenics» հոդվածում նշել է, որ վերատպված է 1911 թվականի հունվարի Popular Science ամսագրում, էջ 18, 20։

1926թ. հոկտեմբերի 24-ին թվագրված New York Times-ի հոդվածում, որը վերնագրված է «Եվգենիկա և էվթենիկա», ի պատասխան «Պայծառ երեխաներ, որոնք ձախողվում են» վերնագրով հոդվածին, որը հրապարակվել է նախորդ հոկտեմբերի 15-ին, մանկական հոգեբանության ուսանող Ջոզեֆ Ա. Կրիսեսը նկատում է։

In a New York Times op-ed dated October 24, 1926, entit1926թ. հոկտեմբերի 24-ին թվագրված New York Times-ի հոդվածում, որը վերնագրված է «Եվգենիկա և էվթենիկա», ի պատասխան «Պայծառ երեխաներ, որոնք ձախողվում են» վերնագրով հոդվածին, որը հրապարակվել է նախորդ հոկտեմբերի 15-ին, մանկական հոգեբանության ուսանող Ջոզեֆ Ա. Կրիսեսը նկատում է.

## Մեջբերումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
**Ժամանակագրական ցանկ**

*
*
*
*
*
*
*
*
* 
::Adapted from 
*

## Արտաքին հղումներ
* "Euthenics" search query, OCLC - WorldCat

Կատեգորիա:Էվթենիկա
Կատեգորիա:Կյանքի որակ
Կատեգորիա:Հանրային առողջություն
Կատեգորիա:Հիգիենա