Օրթոդոնտիկ պահպանիչներ (ռետեյներներ)

աջից|մինի|200x200փքս|Վակումային ռետեյներ օգտագործվում է (վերին ծնոտի ատամների համար)
**Օրթոդոնտիկ պահպանիչներ** (), անհատական պատրաստված սարքեր, որոնք սովորաբար պատրաստված են լարերից կամ թափանցիկ պլաստմասսայից, և պահում են ատամները իրենց տեղում վիրահատություններից կամ ատամների օրթոդոնտիկ բուժման ցանկացած մեթոդներից հետո: 

Օրթոդոնտիկ բուժումից հետո մեծ է ատամնաշարի նախկին վիճակի վերադառնալու ռիսկը մի շարք գործոնների պատճառով, որոնցից են պարօդոնտալ կապանների ապաճը, շրջակա փափուկ հյուսվածքների ճնշումը, կծվացքը և հիվանդի շարունակական աճն ու զարգացումը: Ռետեյներները որոշ ժամանակ ատամները պահում են իրենց նոր դիրքում և դրա շնորհիվ պարօդոնտալ կապպանները վերականգնվում են և ամրանում։ Ի վերջո ամբողջ ատամնաշարը ամրանում է և կանխվում է ատամնաշարի ձևախախտը։ Ռետեյներները կարող են օգտագործվել նաև դիստալ կծվացքի (գերաճած ատամների - overjets) բուժման համար:

Եթե օրթոդոնտիկ բուժումից հետո պահպանիչները կանոնավոր չկրվեն, ատամները կարող են վերադառնալ իրենց նախկին սխալ դիրքին: Բժիշկը կարող է խորհուրդ տալ պահպանիչը կրել որոշակի ժամկետով կամ անորոշ ժամանակով՝ կախված յուրաքանչյուր հիվանդի անհատական կարիքներից

## Շարժական ռետեյներներ
Շարժական ռետեյներներից են Հոուլի, վակուումային, Բեգ և Բարեր տիպերը: Դրանք կարող են օգտագործվել օրթոդոնտիկ բուժման ամբողջ ընթացքում և բերանի խոռոչից հեշտությամբ դուրս են գալիս, ապա անհրաժեշտության դեպքում՝ տեղադրվում: Անշարժ պահպանիչների համեմատ՝ շարժական պահպանիչները ավելի հեշտ են մաքրվում։

### Հոուլի ռետեյներ
աջից|մինի|200x200փքս|Հոուլի ռետեյներ
Ամենահայտնի շարժական ռետեյներներից է, պատրաստված է մետաղական լարերից և օգտագործվում է ֆրոնտալ (առջևի) ատամները ֆիքսելու համար։ Անվանվել է բժիշկ Ա․ Չարլզ Հոուլի անվան պատվին։ Հոուլիի աղեղը կարգավորելու համար ունի երկու կարգավորիչ: Այն ամրակցվում է ակրիլային հիմնափեղկի մեջ, որը տեղադրվում է քիմքում (բերանի առաստաղ): Դրանք պատրաստված են մետաղական լարերից, որոնք անցնում են ատամների արտաքին մասով: Հոուլի պահպանիչների հետ հնարավոր են բազմաթիվ հարմարեցումներ: Այս տիպի ռետեյների առավելությունն այն է, որ մետաղական լարերը կարող են օգտագործվել բուժման ընթացքում՝ առջևի ատամների փոքր շարժումները կարգավորելու համար՝ ըստ անհրաժեշտության: Այն նաև ամուր և կարծր է, թույլ է տալիս ավելացնել պրոթեզային ատամներ։

Այս տեսակի հիմնական թերություններն են դրանց վատ տեսքը, խոսքի խանգարումը, կոտրվածքների ռիսկը և վատ ամրացումը ստորին կտրիչներին՝ համեմատած վակուումային ռետեյներների հետ:

Վերջերս Հոուլի ռետեյների ավելի գեղագիտական տարբերակ է մշակվել: Այս այլընտրանքի համար առջևի մետաղական լարը փոխարինվում է թափանցիկ լարով, որը կոչվում է ASTICS: 

Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ Հոուլի ռետեյներները արդյունավետ չեն բուժումից հետո կտրիչների նախկին վիճակի վերադառնալը կանխելու համար: Հոուլի ռետեյներները նաև ազդում են խոսքի վրա, հատկապես d, s, t և i հնչյունների վրա, սակայն դրանք կրվում են հիմնականում գիշերները,այդ իսկ պատճառով այս մտահոգությունը կարող է այդքան էլ տարածված չլինել: Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ Հոուլի ռետեյներներ կրող անձինք ավելի ամաչկոտ են դառնում սարքի պատճառով, քան վակուումային ռետեյներներ կրողները։ Եթե հիվանդը մտահոգություն ունի տեսանելի մետաղական լարի հետ կապված, ապա գեղագիտությունը բարելավելու համար կարող է օգտագործվել թափանցիկ պոլիէթիլենային աղեղ:

Ակրիլային ռետեյներներ պատրաստելու գործընթացը ներկայացվել է «Ինչպես է պատրաստվում» (How It's Made) հեռուստահաղորդման մեջ Science Channel-ում՝ 23-րդ սեզոնի 16-րդ դրվագում:

### Վակումային ռետեյներներ
Շարժական ռետեյներների մեկ այլ տարածված տեսակն է վակուումային ռետեյները (ՎՌ): Պատրաստված է պոլիպրոպիլենից կամ պոլիվինիլքլորիդից (ՊՎՔ) է: ՎՌ-ները պատրաստվում են վակուումային կամ ճնշումային ջերմակազմավորմամբ: Այս թափանցիկ ռետեյները սովորաբար ծածկում է ամբողջ ատամնաշարը, սակայն կան նաև տեսակներ, որոնք ծածկում են ատամնաշարը ժանիքից ժանիք։ Ռետեյները թափանցիկ է և այսպիսով գործնականում անտեսանելի է կրելիս: Հետևաբար, այն ունի գեղագիտական առավելություն ռետեյներների համեմատ:

Մի շարք բժիշկ-ստոմատոլոգների կարծիքով այս ռետեյներները չպետք է կրել ամբողջ օրվա ընթացքում (24 ժամ), քանի որ դրանոք ծածկում են ատամնաշարը ամբողջությամբ, այդ իսկ պատճառով բերանը փակելիս ատամները չեն հպվում միմյանց։ Ռետեյներները կրում են հիմնականում գիշերները։ Ուտեիս պարտադիր պետք է հանել ռետեյները, հակառակ դեպքում դրանք, փակելով ատամները կարիեսգեն նյութերով, կարող են ժամանակի ընթացքում առաջացնել ատամների դեկալցիֆիկացիա (կարիես): Նույնը կարող է տեղի ունենալ, եթե ռետեյները տեղադրվում է անմիջապես ուտելուց կամ խմելուց հետո:

ՎՌ-ները ունեն մի շարք առավելություններ՝ դրանք ավելի գեղագիտական են, պակաս են միջամտում խոսքին և ավելի մատչելի են այլ շարժական ռետեյներների համեմատ: Սակայն, բրուքսիզմ և նմանատիպ խանգարումներ ունեցող հիվանդների մոտ ՎՌ-ները կարող են շուտ կոտրվել և կորցնել ֆունկցիան:  ՎՌ-ների մեկ այլ առավելությունն այն է, որ նրանք ունեն մեծ արդյունավետություն ստորին կտրիչների բուժման ընթացքում։

### Բեգ ռետեյներ
Բեգ պահպանիչները ունեն շրթնային աղեղ, որը տարածվում է մինչև վերջին աղորիքի դիստալ մաս: Սրանք չեն խանգարում ատամնաշարերի հպման գործընթացին։  Բեգ պահպանիչները բավականաչափ ամուր են, ավելի արդյունավետ են քան Հոուլի ռետեյներները։

### Բարերի ռետեյներ
Բարրեր պահպանիչները (նաև հայտնի են որպես գարնանային պահպանիչներ) ունեն ակրիլային աղեղներ և՛ շրթային, և՛ լեզվային մասերում: Սկզբնական սարքի աղեղները տարածվել են միայն մինչև ժանիքներ, սակայն կուլ տալու կամ շնչարգելության վտանգի պատճառով կատարվել է փոփոխություն՝ առաջին աղորիքների վրա ավելացվել է ամրեցման հավելյալ կետեր

### «Խելացի» ռետեյներներ
Բժիշկ-ստոմատոլոգները հաճախ դժվարություններ են ունենում երիտասարդ հիվանդներին շարժական պահպանիչներ տրամադրելիս: Նրանց հիմնական մտահոգությունն այն է, որ պատանիները հակված են չկրել պահպանիչները հետևողականորեն՝ օրթոդոնտիկ բուժումն ավարտելուց հետո, ինչը կարող է հանգեցնել ատամների կրկնակի տեղաշարժի:

Սակայն SMART պահպանիչների նորարարական տեխնոլոգիան կարող է լուծում առաջարկել այս խնդրի համար: Այս «խելացի» պահպանիչները համակցված են հեռախոսային հավելվածների հետ, որոնք՝

* Հետևում են պահպանիչի օգտագործմանը
* Հիշեցնում են հիվանդներին պահպանիչը կրելու մասին
* Խրախուսում և պարգևատրում են հիվանդներին հետևողական օգտագործման համար

Հավելվածի եզակի գործառույթներից մեկը ծնողական վերահսկողությունն է: Եթե երեխան չի բացում իր SMART պահպանիչի պատյանը (ինչը ցույց է տալիս, որ չի օգտագործում պահպանիչը), ծնողները ավտոմատ ծանուցումներ են ստանում իրենց հեռախոսների վրա:

Այս տեխնոլոգիական լուծումը կարող է նշանակալիորեն կրճատել այն երիտասարդների թիվը, որոնք ապագայում կարիք ունենան լրացուցիչ օրթոդոնտիկ բուժման՝ պահպանիչների ոչ պատշաճ օգտագործման պատճառով։

**Ամրակցված, անշարժ ռետեյներներ** 

Ամրակցված պահպանիչները օրթոդոնտիկ բուժումից հետո ատամների դիրքն ապահովելու համար օգտագործվող մշտական սարքեր են: Դրանք կանխում են ատամների վերադարձը նախկին սխալ դիրքին:

**Կառուցվածք և տեղակայում**

Ամրակցված պահպանիչները բաղկացած են մետաղական լարից, որը հատուկ կպչող նյութերով (թթու և կոմպոզիտ) ամրակցվում է առջևի ատամների ներքին մակերեսին: Կոմպոզիտը ծածկում է լարը և ապահովում է, որ այն չխանգարի ատամների բնական շարժմանը:

**Օգտագործման** **ցուցումներ**

Ամրակցված պահպանիչները առաջարկվում են բարդ դեպքերում, երբ ատամների կրկնակի տեղաշարժի ռիսկը մեծ է:

* Ծանր պտույտներ ունեցած ատամների դեպքում
* Պարօդոնտալ հիվանդություն ունեցող հիվանդներ
* Միջին դիաստեմաներ (ատամների միջև բացվածքներ)

Որոշ դեպքերում հիվանդներին միաժամանակ նաև շարժական պահպանիչ է անհրաժեշտ:

**Տեսակներ**

Ամենատարածված երկու տեսակներն են՝

* **Բազմամանր լար** - ամրակցվում է բոլոր վեց առջևի ատամներին
* **Կլոր չժանգոտվող պողպատե լար** - ամրակցվում է միայն ժանիքներին

Պահպանիչները կարող են լինել նաև հարթ լարով կամ ճկուն պարուրային (բազմամանր) լարով:

**Առավելություններն ու թերությունները**

Ամրակցված պահպանիչների գլխավոր առավելությունն այն է, որ դրանք կախված չեն հիվանդի կարգապահությունից: Սակայն դրանք ունեն մի կարևոր թերություն՝ դժվար են մաքրվում: Այս պատճառով հիվանդները պետք է ավելի ուշադիր լինեն բերանի հիգիենայի հարցում՝ սննդի կուտակումը և լնդերի բորբոքումը կանխելու համար:

## Խնամք
**Պահպանիչների մաքրման կարևորությունը**

Եթե պահպանիչները պատշաճ չմաքրվեն, դրանք կարող են դառնալ սննդի և բակտերիաների կուտակման վայր, ինչը հանգեցնում է կարիեսի և լնդաբորբի առաջացմանը:

**Շարժական պահպանիչների մաքրման եղանակները**

* **Հատուկ դեղահատեր** պահպանիչների/արհեստական ատամների համար
* **Ատամի խոզանակ և մեղմ օճառ** կամ անշփանդ ատամի մածուկ
* **Կարևոր նկատառում.** չօգտագործել տաք ջուր՝ կծկումը կանխելու համար

**Մաքրման ցուցումներ**

* Մաքրել բերանում տեղադրելուց առաջ
* Օգտագործել թաց ատամի խոզանակ և ատամի մածուկ
* Զգույշ մաքրել բոլոր մակերեսները

**Պահպանման կանոններ**

* Չօգտագործելիս պահել չոր տարայում
* Խուսափել բարձր ջերմաստիճանից և արևի ուղիղ ճառագայթներից

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ատամնաբուժություն