Քարեն Դավիշա

**Քարեն Դավիշա**()  ամերիկացի քաղաքական գիտնական և գրող էր։ Նա Օհայո նահանգի Օքսֆորդ քաղաքի Մայամի համալսարանի Քաղաքական գիտության բաժնի պրոֆեսոր էր և Ռուսական և հետխորհրդային ուսումնասիրությունների Հավիգհուրսթ կենտրոնի տնօրենը։

## Վաղ կյանք և կրթություն
Դավիշան ծնվել է Կոլորադոյում 1949 թ. դեկտեմբերի 2-ին՝ Կարեն Հըրսթ անունով, նրա մայրը՝ դպրոցի ուսուցչուհի Պաուլա Քինը, իսկ հայրը՝ ջազային դաշնակահար Հարրի Հըրսթը։ Նա ուներ երկու եղբայր և մեկ քույր։ Միջնակարգ դպրոցում ռուսերենի դասընթաց անցնելուց հետո նա հետաքրքրվեց Ռուսաստանով։ Նա ստացավ բակալավրի աստիճան ռուսական քաղաքականություն մասնագիտությամբ Կոլորադոյի Բոուլդերի համալսարանում, մեկ տարի սովորեց Անգլիայի Լանկաստերի համալսարանում, որտեղ ծանոթացավ իր ամուսնու՝ Ադիդ Դավիշայի հետ։ Նա ստացել է իր դոկտորի աստիճանը Լոնդոնի տնտեսագիտական դպրոցից։

## Կարիերա
Դավիշան ծառայել է որպես խորհրդական Բրիտանական Համայնքների պալատի արտաքին գործերի հանձնաժողովում և որպես Արտաքին հարաբերությունների խորհրդի միջազգային հարաբերությունների աշխատակից, և 1985–1987 թվականներին եղել է ԱՄՆ Պետական դեպարտամենտի քաղաքականության պլանավորման անձնակազմի և քաղաքական-ռազմական գործերի բյուրոյի անդամ։ 2000 թվականի ամառը մինչև նա պրոֆեսոր էր Մերիլենդի համալսարանի Կառավարության և քաղաքականության բաժնում (College Park), որտեղ նա ծառայել է որպես Հետկոմունիստական հասարակությունների ուսումնասիրության կենտրոնի տնօրեն։ 2014 թվականին Դավիշան մեծ ուշադրության արժանացավ իր աշխատանքի համար, որտեղ մանրամասն ներկայացվում էին Վլադիմիր Պուտինի իշխանության բարձրացման և հանցագործությունների պատմությունը։

### Պուտինի կլեպտոկրատիա
Դավիշայի 2014 թվականի «Պուտինի կլեպտոկրատիան. Ո՞վ է տիրում Ռուսաստանին» (Simon & Schuster) գիրքը անվանվել է «ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի կազմած պատժամիջոցների ցուցակներում ընդգրկված մարդկանց ում ով»-ը։ Այն պատմում է Վլադիմիր Պուտինի վերելքի մասին Սանկտ Պետերբուրգում 1990-ականներին։ Գրքում Դավիշան բացահայտել է, թե ինչպես Պուտինի ընկերներն ու գործընկերները նրա ձևավորման տարիներից կուտակեցին հսկայական հարստություն և իշխանություն։ Չնայած Պուտինը ընտրվել էր 1990-ականներին ի հայտ եկած օլիգարխներին զսպելու խոստումներով, Դավիշան գրել է, որ Պուտինը «պետությունից անկախ և նրանից ավելի հզոր օլիգարխիան» վերածեց կորպորատիստական կառույցի, որտեղ օլիգարխները ծառայում էին պետական պաշտոնյաների հաճույքով, որոնք ինքն իրենք ձեռք բերեցին և կիրառեցին տնտեսական վերահսկողություն... թե՛ պետության, թե՛ իրենց համար։ Դավիշայի համաձայն, արդյունքում 110 անհատներ վերահսկում են Ռուսաստանի հարստության 35%-ը։ Մինչդեռ գիտնականները ավանդաբար Պուտինի Ռուսաստանը դիտարկել են որպես ձախողման գործընթացում գտնվող ժողովրդավարություն, Դավիշան պնդում է, որ «սկզբից Պուտինն ու նրա շրջապատը ձգտել են ստեղծել ավտորիտար ռեժիմ, որը կառավարվում է սերտ կապռրով կաբալայի կողմից… և ովքեր ժողովրդավարությունը օգտագործել են ոչ թե ուղղության, այլ զարդարանքի համար»։

Դավիշան փորձել է «Պուտինի կլեպտոկրատիան» հրատարակել «Cambridge University Press (CUP)» հրատարակչության միջոցով, որի հետ նախկինում հրատարակել էր հինգ գիրք և որը սկզբում ընդունել էր գիրքը; սակայն նրա 500-էջանոց ձեռագիրը, որի քառորդը կազմված էր ապացուցողական ստորին նշումներից, մերժվել է CUP-ի կողմից։ Խմբագիր Ջոն Հասլեմը մարտի 20-ի էլեկտրոնային նամակում, որը հետագայում հրապարակվել է Էդվարդ Լուկասի կողմից «The Economist» ամսագրում, նշել է ձեռագրի հրատարակման իրավական ռիսկերը։ Հասլեմը գրել է. «Հաշվի առնելով գրքի վիճահարույց թեման և այն հիմնական ենթադրությունը, որ Պուտինի իշխանությունը հիմնված է նրա կապերի վրա կազմակերպված հանցավորության հետ, մենք համոզված չենք, որ գոյություն ունի այնպիսի տարբերակ, որով գիրքը կարելի է վերաշարադրել՝ մեզ անհրաժեշտ վստահություն ապահովելու համար»։ Դավիշան պատասխանեց, որ «աշխարհի ամենակարևոր և հեղինակավոր հրատարակիչներից մեկը հրաժարվում է հրատարակել գիրքը ոչ թե նրա գիտական որակի պատճառով, այլ որովհետև թեմայի բովանդակությունը չափազանց «տաք» է, որպեսզի կարելի լինի դրա հետ աշխատել»: Դավիշան պարզաբանեց, որ իր բարկությունը ուղղված չէր «CUP»-ին, այլ Բրիտանիայի այն մթնոլորտին, որը թույլ է տալիս «նախարգելակիչ գրքերի այրումը»։«Ֆայնանսիալ Թայմսը » մատնանշեց Մեծ Բրիտանիայի հայցվորների համար բարենպաստ զրպարտության օրենքներից վախը։ Դավիշան ավելի ուշ իր ձեռագիրը տարավ ԱՄՆ-ի Simon & Schuster հրատարակչություն, որտեղ զրպարտության օրենքները պակաս սահմանափակումներ ունեն։

## Այլ աշխատանքներ
Դավիշայի մյուս խոշոր հրատարակությունների թվում են՝ «Ռուսաստանն ու Եվրասիայի նոր պետությունները. փոթորկոտ քաղաքականություն» (Cambridge University Press, համահեղինակ՝ Բրյուս Փարրոտ, 1994); «Արևելյան Եվրոպա, Գորբաչով և բարեփոխումներ. մեծ մարտահրավերը» (Cambridge University Press, 1989, 2-րդ հրատարակություն, 1990); «Կրեմլը և Պրահայի գարուն», (California University Press, 1984); «Խորհրդային Միությունը Մերձավոր Արևելքում. քաղաքականություն և հեռանկարներ», (Holmes and Meier for the Royal Institute for International Affairs, 1982); Խորհրդային Արևելյան Եվրոպական Դիլեմաներ՝ Բռնազորություն, Մրցակցություն և Համաձայնություն, (Holmes and Meier՝ Թագավորական միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտի համար, 1981); և Խորհրդային արտաքին քաղաքականությունը Եգիպտոսի նկատմամբ, (Macmillan, 1979).

## Խմբագրված հատորներ
Ռուսական լիտորալ նախագծի տնօրենի պաշտոնում Դավիշան (Բրյուս Փարոթի հետ) եղել է «M.E. Sharpe» հրատարակչության կողմից հրատարակված «Եվրասիայի միջազգային քաղաքականություն» 10 հատորանոց շարքի խմբագիրը, ինչպես նաև խմբագրել է այդ շարքի մի շարք հատորներ, այդ թվում՝ «Ռուսաստանի և Եվրասիայի նոր պետությունների արտաքին քաղաքականության ձևավորումը» (համախմբագրվել է Ադիդ Դավիշայի հետ, 1995), «Իմպերիայի ավարտը՞» ԽՍՀՄ-ի վերափոխումը համեմատական հեռանկարում (խմբագրվել է Բրյուս Փարրոտի հետ համատեղ); և ԽՍՀՄ-ից հետո անցումների միջազգային չափը Ռուսաստանում և Եվրասիայի նոր պետություններում (1997):

Վերջապես, նա Բրյուս Փարոթի հետ համահրատարակել է Քեմբրիջի համալսարանի հրատարակչության կողմից հրատարակված չորս հատորանոց շարք՝ «Հետ–կոմունիստական հասարակություններում ավտորիտարիզմը և դեմոկրատականացումը» թեմայով։ Հատորներն են՝ «Դեմոկրատիայի ամրապնդումը Միջին Արևելյան Եվրոպայում», «Քաղաքականություն, իշխանություն և պայքար դեմոկրատիայի համար Հարավ-Արևելյան Եվրոպայում», «Հակամարտություն, բաժանում և փոփոխություն Կենտրոնական Ասիայում և Կովկասում» և «Դեմոկրատական փոփոխություններ և ավտորիտար արձագանքներ Ռուսաստանում, Ուկրաինայում, Բելառուսում և Մոլդովայում»։

## Մրցանակներ և կրթաթոշակներ
Դավիշան ստացել է «ֆելոուշիպներ ՄակԱրթուրի» հիմնադրամից, Արտաքին հարաբերությունների խորհրդից, Բրիտանական խորհրդից և «Ռոքֆելլերի» հիմնադրամից։ Մերիլենդի համալսարանը նրան շնորհել է «Առանձնահատուկ հետազոտական պրոֆեսոր» մրցանակը։ «Ռուսական լիտորալ նախագիծ»-ի և «Դեմոկրատացման նախագիծ»-ի ֆինանսավորումը ստացվել է ՄակԱրթուրի հիմնադրամից, Ֆորդի հիմնադրամից, Սմիթ Ռիչարդսոնի հիմնադրամից, Սոցիալական գիտությունների հետազոտական խորհրդից, Պյու բարեգործական հիմնադրամներից, Ազգային հումանիտար հիմնադրամից, Ամերիկյան գիտական ընկերությունների խորհրդից և Պետական դեպարտամենտից։

## Անձնական կյանք
Քարեն Դավիշան ամուսնացած էր Իրաքցի պրոֆեսոր Ադիդ Դավիշայի հետ, ով Մայամիի համալսարանում մասնագիտացած է Մերձավոր Արևելքի քաղաքականության մեջ։ Զույգը ուներ երկու երեխա՝ Նադիա և Էմիլ, և մեկ թոռ։ Նրանք երկուսն էլ 2016 թվականին թոշակի անցան իրենց ակադեմիական պաշտոններից։ Կարեն Դավիշան մահացել է 2018 թվականի ապրիլին թոքերի քաղցկեղից։

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Ամերիկացի կին գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Քաղաքական գրականություն