Դոլարացում

[thumb|right|300px|1 [ԱՄՆ դոլար|ամերիկյան դոլար Ջորջ Վաշինգտոնի դիմանկարով]]
**Տնտեսության դոլարացում**, միջազգային դրամական շուկայի ֆենոմեն, որի դեպքում ԱՄՆ դոլարը (կամ այլ արտարժույթ) լայնորեն օգտագործվում է երկրի ներսում կամ նրա տնտեսության առանձին ճյուղերում գործառնությունների համար, մինչև ազգային արժույթի ամբողջական դուրսմղումը։

## Դոլարացման պատճառներ
Դոլարացման հիմնական տնտեսական պատճառը գործակալների կողմից դոլարի նախապատվությունն է ազգային արժույթի նկատմամբ։ Երևույթը նկատվում է այն դեպքում, երբ դոլարն ավելի կայուն է և փոխարկելի, քան ազգային արժույթը։ Անմիջական պատճառը, որին սովորաբար հաջորդում է տնտեսության դոլարացումը, կառավարության կողմից դրամական զանգվածի նկատմամբ թույլ վերահսկողությունն է, ինչի հետևանքով ազգային արժույթն անընդհատ արժեզրկվում է, ուստի գործակալները չեն ցանկանում ակտիվները պահել ազգային արժույթով և օպտիմալացնում են իրենց ակտիվների պորտֆելները հօգուտ դոլարի։

## Դոլարացման տեսակներ
Առանձնացվում են դոլարացման հետևյալ տեսակները․
# Ֆինանսական դոլարացում, որի դեպքում դոլարն օգտագործվում է տարբեր տեսակի ակտիվներ գնահատելու և առաջադրելու համար։ Ֆինանսական դոլարացումը ներառում է նաև դոլարի օգտագործումը որպես խնայողությունների միջոց (կանխիկ դրամի պահպանում, դոլարային ավանդներ)։
# Իրական դոլարացում, որի դեպքում դոլարն օգտագործվում է որպես արժեքի չափող։
# Արժույթի փոխարինում, որի դեպքում դոլարն օգտագործվում է որպես հաշվարկների և վճարումների միջոց։
Դոլարացումը կարող է լինել *ոչ պաշտոնական*, երբ տնտեսական գործակալները օրենսդրական թույլտվության բացակայության դեպքում օգտագործում են դոլարը գործառնություններում։ Եթե օգտագործման նման հնարավորությունն ամրագրված է օրենքով, ապա խոսում են *պաշտոնական* դոլարացման մասին։

## Դոլարացման տնտեսական ծածկույթ
Դոլարացումը կարող է լինել ամբողջական, խառը կամ մասնակի, ինչպես ազգային տնտեսության ոլորտներում, այնպես էլ ամբողջ երկրում։ Ամբողջական դոլարացման երևույթը, որպես կանոն, բնորոշ է տնտեսական առումով թերզարգացած պետություններին և ներքին դրամավարկային համակարգի ծայրահեղ անկայունության հետևանք է։ Սովորաբար ամբողջական դոլարացումը վերջին միջոցն է և նշանակում է գնաճից խուսափելու համար ճանաչել դրամական զանգվածը վերահսկելու ամբողջական քաղաքական անհնարինությունը։ Օրինակ, «արժութային պալատի» ռեժիմը, որի դեպքում ազգային արժույթի առաջարկը օրենսդրորեն խիստ կախվածության մեջ է դրվում արտաքին պահուստների մեծությունից, շատ ավելի շահավետ է թվում, քանի որ հնարավոր է դառնում տոկոսներ ստանալ պահուստներից, այսինքն ամբողջական դոլարացումը նախընտրում են այն երկրները, որտեղ նույնիսկ նման որոշման համար քաղաքական հնարավորություն չկա։

Դոլարացման կարող են ենթարկվել ակտիվների և պարտավորությունների հետևյալ տեսակները․

## Երևույթի իրավական կարգավիճակ
Պետք է տարբերակել պաշտոնական, կիսապաշտոնական և ոչ պաշտոնական դոլարացումը։ Պետք է նաև հաշվի առնել, որ ազգային փողերը դուրս են մղում ոչ միայն ԱՄՆ դոլարը, այլև եվրոն, ավստրալական, նորզելանդական դոլարները և այլն։ Հնարավոր է երկու կամ ավելի արտարժույթների զուգահեռ շրջանառություն տարբեր հարաբերակցություններով ազգային արժույթների հետ, որոնք, որպես կանոն, տարբերվում են կա՛մ գնաճի առումով ավելի մեծ կայունությամբ, կա՛մ դրանց բաշխման ավելի լայն աշխարհագրական տարածքով։

## Ժամանակի երկարացում և հակադարձ գործընթացներ
Դոլարացումը հաճախ ժամանակավոր բնույթ է կրում, թեև ժամկետներով բավականին երկարատև է։ Եթե ազգային արժույթը սկսում է ամրապնդվել ներքին տնտեսական իրավիճակի բարելավման արդյունքում, և դրան նպաստում է ազգային կառավարությունը, տեղի է ունենում ազգային արժույթի արժևորման գործընթաց, որն ուղեկցվում է ապադոլարացմամբ, այսինքն ներքին շուկայի համար արտարժույթի նշանակության անկմամբ։

## Դոլարացման պատմություն
Դոլարացումը դե ֆակտո գոյություն է ունեցել շատ զարգացող երկրներում, ինչպես նաև լայն տարածում է գտել Ռուսաստանում և նախկին սոցիալիստական դաշինքի այլ երկրներում։ Պանաման կոլումբիական պեսոյի փոխարեն ԱՄՆ դոլարը սկսել է օգտագործել 1904 թվականից, Էկվադորը՝ 2000 թվականից՝ էկվադորյան սուկրեի փոխարեն, Սալվադորը՝ 2001 թվականից՝ սալվադորական կոլոնի փոխարեն, Արևելյան Թիմորը՝ 2002 թվականին՝ անկախության վերջնական ձեռքբերումից հետո, Զիմբաբվեն՝ 2009 թվականի տնտեսական փլուզումից ի վեր։

Այս պահին սրանք աշխարհի խոշորագույն երկրներն են՝ պաշտոնապես դոլարացված։

## Դոլարային գոտի
Մինչ այժմ դոլարային գոտին ձևավորվել է որպես արժութային միություններից մեկը հետևյալ կազմով.

*  *[[Բերմուդյան կղզիներ]]* (Մեծ Բրիտանիայի գաղութ, նաև բերմուդյան դոլար)
*  *[[Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներ]]* (Մեծ Բրիտանիայի գաղութ)
*  Արևելյան Թիմոր (նաև սենտավո)
*  Մարշալյան կղզիներ
*  Պալաու
*  Պանամա (նաև բալբոա)
*  Սալվադոր
*  *[[Թերքս և Քայքոս կղզիներ]]* (Մեծ Բրիտանիայի գաղութ)
*  Միկրոնեզիայի Դաշնային Նահանգներ
*  Էկվադոր (նաև սենտավո)
*  Զիմբաբվե (նաև պարտավորություններ մետաղադրամների տեսքով՝ ցենտով)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Почему мы используем доллар?
* Долларизация Венесуэлы: любовь и ненависть Мадуро к доллару // Немецкая волна, 21.11.2019

Կատեգորիա:Արտարժույթի շուկա
Կատեգորիա:Դոլար
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Դրամաշրջանառություն
Կատեգորիա:Դրամավարկային քաղաքականություն
Կատեգորիա:Մակրոտնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Միջազգային առևտուր
Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Տնտեսական քաղաքականություն
Կատեգորիա:Ֆինանսական տերմիններ
Կատեգորիա:Ֆինանսներ