Էյփլջեք

մինի|256x256փքս|Մի շիշ խառը խնձորի կոնյակ Jack Rose-ի հետ, կոկտեյլ՝ պատրաստված Էյփլջեքով
**Էյփլջեք**, թունդ ալկոհոլային խմիչք, որը պատրաստվում է խնձորից: Հայտնի է եղել ամերիկյան գաղութատիրության դարաշրջանում,  ըմպելիքի տարածվածությունը նվազել է 19-րդ և 20-րդ դարերում՝ այլ ալկոհոլային խմիչքների մրցակցության պայմաններում։

Էյփլջեքն օգտագործվում է մի քանի կոկտեյլներում, այդ թվում՝ Jack Rose-ում։ Այն մրգային կոնյակի տեսակ է։

## Պատմություն
Խնձորի կոնյակն առաջին անգամ արտադրվել է գաղութային Նյու Ջերսիում 1698 թվականին՝ շոտլանդական ծագմամբ ամերիկացի  Ուիլյամ Լեյրդի կողմից, որը բնակվում էր Մոնմութ շրջանում։ Ժամանակին ըմպելիքը հայտնի էր որպես Ջերսի կայծակ (Jersey Lightning): Լեյրդի ծոռը՝ Ռոբերտ Լեյրդը, որը ծառայում էր մայրցամաքային բանակում, 1780 թվականին միավորել է Լեյրդի թորման արտադրությունը (Laird's Distillery), նախկինում պանդոկ շահագործելուց հետո:

ԱՄՆ-ի ամենաառաջին լիցենզավորված խնձորի թորման արտադրամասը՝  Նյու Ջերսիի նահանգի Սքոբեյվիլ քաղաքի *[[Լեյրդ և ընկերություն]]ը* (Laird & Company) մինչև 2000-ական թվականները երկրի միակ  արտադրողն էր և շարունակում է գերիշխել էյփլջեքի արտադրության մեջ։

Ժամանակին Ամերիկայում տարածված էյփլջեքի ժողովրդականությունը նվազեց՝ կապված այլ ոգելից խմիչքների աճի հետ, որոնք ավելի հեշտ էին արտադրվում առևտրային հիմունքներով, այդ թվում՝ ռոմ և վիսկի (հատկապես բուրբոն) և ջին 19-րդ դարում, օղի և տեկիլա 20-րդ դարում։ 1920 թվականին, երբ սկսվեց ոգելից խմիչքների արգելքի շրջանը, Laird's-ը դադարեցրեց լիկյորի արտադրությունը և սկսեց խնձորի հյութ արտադրել: 1931 թվականին Ջոն Էվանս Լեյրդը թույլտվություն ստացավ արտադրել խնձորի կոնյակ «բժշկական նպատակներով» և մթերեց իր արտադրանքը մինչև 1933 թվականի արգելքի չեղարկումը։

Էյփլջեքը կապված է եղել Միացյալ Նահանգների չորս նախագահների հետ։ Ամերիկյան հեղափոխությունից հետո Ջորջ Վաշինգտոնը Ռոբերտ Լեյրդից խնդրեց իր ընտանիիքի էյփլջեքի բաղադրատոմսը։ Աբրահամ Լինքոլնը մատուցել է այն Իլինոյս նահանգի Սփրինգֆիլդ քաղաքում որպես պանդոկի պահակ կարճատև աշխատանքի ընթացքում։ Ֆրանկլին Դ. Ռուզվելտը  էյփլջեքը ներառել է Մանհեթենի մեջ, որը նա պարբերաբար օգտագործում էր, իսկ Լինդոն Բ. Ջոնսոնը 1967 թվականի Գլասբորոյի գագաթնաժողովի կոնֆերանսում ԽՍՀՄ առաջնորդ Ալեքսեյ Կոսիգինին էյփլջեք է հյուրասիրել։

2010-ականներին մի շարք ավելի փոքր արհեստագործական թորման գործարաններ սկսեցին արտադրել էյփլջեք այնպիսի վայրերում, ինչպիսիք են Նյու Հեմփշիրը, Փենսիլվանիայի Լեյ հովիտը, Նյու Յորքի Հուդսոն հովիտը, Նիդերլանդները, Միչիգանը, և ամենահայտնին Տորոնտոյի Նիկել 9 թորման արտադրությունը.

## Արտադրությունը
Էյփլջեք անվանումը առաջացել է ըմպելիքի արտադրության ավանդական մեթոդից՝ jacking, որը ֆերմենտացված խնձորօղի սառեցնելու և այնուհետև սառույցը հեռացնելով ալկոհոլի պարունակությունը ավելացնելու գործընթացն է։ Աշնանային բերքահավաքից հետո արտադրված խնձորօղին ձմռանը դրսում էր մնում: Պարբերաբար առաջացած սառույցի կտորները հեռացվում էին՝ չսառեցված ալկոհոլը խտացնելով մնացած հեղուկում։ Այլընտրանքային մեթոդը իրենից ներկայացնում էր թունդ խնձորօղու տակառի ձյան մեջ դնելը, որը թույլ էր տալիս, որ սառույցը ձևավորվի տակառի ներսից,  պարունակությունը սկսում էր սառչել, այնուհետև դիպչել տակառին, և պարունակության դեռևս հեղուկ մասը թափվում էր: Սկսած ֆերմենտացված հյութից՝ տասը տոկոսից պակաս ալկոհոլի պարունակությամբ, խտացված արդյունքը կարող է պարունակել 25–40% ալկոհոլ։ Քանի որ սառեցրած թորումը ցածր ենթակառուցվածքով արտադրության մեթոդ է՝ համեմատած գոլորշիացման թորման հետ, և չի պահանջում վառելափայտի այրում ջերմություն ստեղծելու համար, թունդ խնձորօղու և էյփլջեքի արտադրությունը պատմականորեն ավելի հեշտ է եղել, թեև ավելի թանկ է, քան հացահատիկի ալկոհոլը։

Սառեցման թորման թերությունը, որը նաև կոչվում է ֆրակցիոն բյուրեղացում, այն է, որ ջրի հեռացումից հետո մնացած նյութերը ներառում են ոչ միայն էթանոլ, այլև վնասակար մեթանոլ, եթերայիններ, ալդեհիդներ և ֆյուզելային սպիրտներ։ Ժամանակակից աշխարհում մեթանոլի նվազեցումը մոլեկուլային մաղի կլանմամբ արտադրության գործնական մեթոդ է։

Երբ սկսվել է առևտրային արտադրությունը, էյփլջեքը նույնպես սկսեց արտադրվել գոլորշիացման թորման միջոցով։ Ժամանակակից առևտրային արտադրության էյփլջեքը հաճախ արտադրվում է ոչ թե jacking-ի միջոցով, այլ խնձորի կոնյակի և չեզոք հացահատիկի սպիրտների խառնուրդով։

## Համեմատություն Կալվադոսի հետ
Էյփլջեքը որոշ չափով նման է Կալվադոսին (խնձորի կոնյակ Նորմանդիայից (Ֆրանսիա)),  որի հետ հաճախ համեմատում են։ Այնուամենայնիվ, Կալվադոսը պատրաստվում է խնձորօղուց, մինչդեռ էյփլջեքը պատրաստվում է խնձորից, ինչպիսին է Վայնսեփը (Winesap):

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալկոհոլային խմիչքներ
Կատեգորիա:Գինիներ
Կատեգորիա:Թունդ ալկոհոլային խմիչքներ