Ասիացի ամերիկացիների պատմություն

**Ասիացի ամերիկացիների պատմություն**, Միացյալ Նահանգներում ասիական ծագման էթնիկ և ռասսայական խմբերի պատմություն: *«Ասիացի ամերիկացի»* տերմինը ձևավորվել  է 1960-ական թվականներին՝ չինացի, ճապոնացի և ֆիլիպինցի ամերիկացիներին քաղաքական նպատակներով միավորելու համար: Շուտով այս խմբերին միացան այլ ասիական ծագման խմբեր, ինչպիսիք են կորեացի, հնդիկ և վիետնամցի ամերիկացիները: Օրինակ, մինչդեռ շատ չինացիներ, ճապոնացիներ և ֆիլիպինցիներ ժամանեցին որպես անօրինական աշխատողներ 1850-ից 1905 թվականներին, որոնք  հիմնականում բնակվում էին Հավայան կղզիներում և Կալիֆոռնիայում, շատ վիետնամցի և կամբոջացի ամերիկացիներ ժամանեցին Միացյալ Նահանգներ որպես փախստականներ Վիետնամի պատերազմի ավարտից հետո: Այս տարբեր պատմությունները հաճախ անտեսվում են Ասիական ամերիկյան պատմության ընդունված շրջանակներում:

1965 թվականից ի վեր, ներգաղթի ձևերի փոփոխությունները  հանգեցրել են այն բանի, որ ԱՄՆ ժամանող  կրթված ասիացի ներգաղթյալների մասնաբաժինը բարձրացել է: Այս հաջողության արդյունքը հաճախ կոչվում է «մոդելային փոքրամասնության» միֆ:

## Վաղ միգրացիան և պատերազմների ազդեցությունը
Ասիական ներգաղթի վրա ազդել են այնպիսի իրադարձություններ, ինչպիսիք են Ափիոնային պատերազմները (1839–1860) Չինաստանում, որոնք առաջացրել են տնտեսական անկայունություն և սոցիալական ցնցումներ: Շատ չինացի բանվորներ հնարավորություններ էին փնտրում արտասահմանում՝ նպաստելով այնպիսի ոլորտների զարգացմանը, ինչպիսիք են երկաթուղու շինարարությունը և հանքարդյունաբերությունը: Չնայած իրենց ջանքերին, նրանք բախվեցին զգալի խտրականության և բացառման քաղաքականության հետ: Տեսնելով այն հակամարտությունները, որոնց հետ նրանք առնչվում էին, նրանք որոշեցին, որ պետք է ապաստան փնտրեն ավելի ապահով տարածքներում:

## Թշնամություն ներգաղթի հանդեպ
1850-ականներին և 1860-ականներին չինացիները մեծ թվով ժամանեցին ԱՄՆ-ի արևմտյան ափ՝ ոսկու հանքերում և երկաթուղիներում աշխատանք գտնելու համար։ Կենտրոնական Պասիֆիկ երկաթուղին վարձեց հազարավոր աշխատողներ, սակայն երբ գիծը ավարտվեց 1869 թվականին, նրանց սկսեցին հեռացնել շատ երկաթուղային քաղաքներից, ինչպիսիք են Ուայոմինգն ու Նևադան։ Բազում չինացիներ հայտնվեցին Չայնաթաուններում՝ մեծ քաղաքների հատվածներում, որոնք հիմնականում անտեսվում էին ոստիկանության կողմից։  Նույն բացասական վերաբերմունքը տարածվեց նաև այն ասիացի ներգաղթյալների նկատմամբ, որոնք ներգաղթեցին Մեքսիկա և Կանադա։

Ասիացի մի տղամարդ՝ Դոն Յի Ֆունգը, գրել է իր փորձառությունների մասին Չինաստանից ԱՄՆ ներգաղթելու մասին՝ «Իմ ճանապարհորդությունը Չինաստանից դեպի Ամերիկա» հոդվածում։ Նա դժվարանում էր աշխատանք գտնել այն բանի պատճառով, որ նա ասիացի էր, մինչդեռ իր «սպիտակ» գործընկերները հեշտությամբ աշխատանք էին գտնում։ Նա փախել էր ԱՄՆ․ Դոն Յի Ֆունգը նշում է, որ  տեղափոխվել էր 1939 թվականի ճապոնական պատերազմի պատճառով, երբ ընդամենը 11 տարեկան էր, և միայն 1951 թվականին  նրա կյանքը փոխվեց։

Ճապոնական ծագմամբ մարդիկ սկսեցին մեծ թվով ժամանել 1890-1907 թվականներին, շատերը գնացին Հավայան կղզիներ (որի անկախությունն ավարտվեց 1898-ին) և մյուսները՝ Արևմտյան ափ։ Թշնամությունը բարձր էր Արևմտյան ափում։ Հավայան կղզիները բազմամշակույթ հասարակություն ուներ, որտեղ ճապոնացիները հանդիպում էին նույնքան անվստահության, ինչ մյուս խմբերը։ Ընդ որում, նրանք 1910-ին դարձել էին բնակչության գերակշռող մասը, իսկ 1950-ից հետո սկսեցին վերահսկել Հավայան կղզիները քաղաքականապես։ Ճապոնական ծագմամբ մարդիկ, ովքեր ապրում էին ԱՄՆ-ի Արևմտյան ափում, ընդգրկվեցին ապաստաններում, երբ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում ճապոնացիների նկատմամբ խտրականություն էր նկատվում։ Այնինչ Հավայան կղզիներում միայն մի քանիսն էին գտնվել Հոնուլյուլի ինտեռնատ ճամբարում։

## Պատմագրություն
Ասիացիների պատմագրությունը Ամերիկայում բաժանվում է չորս շրջանների: 1870-1920-ական թվականներին եղել են քաղաքական բանավեճեր՝ Չինաստանի և Ճապոնիայի ներգաղթի սահմանափակման շուրջ։ 1920-1960-ական թվականներին գրված ուսումնասիրությունները վերահսկվում էին հասարակական  գիտնականների կողմից, ովքեր կենտրոնացել էին համատեղման և սոցիալական կազմակերպման խնդիրների վրա, ինչպես նաև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում ներքին ճամբարների ստեղծման հարցերի վրա: 1960-ականներից մինչև 1980-ականների սկզբները հիմնականում նշվում են որպես ակտիվիստական վերանայման շրջան: 1980-ականներից սկսած  շեշտը դրվել է ավելի շատ մարդկային գործոնի վրա:

## Ժամանակագրություն
Անհրաժեշտ կարևոր կետեր՝ ըստ ստանդարտ տեղեկատվական աղբյուրների և այլ աղբյուրների.

**16-րդ դար**

* **1587**՝ «Լուզոնցիներ» (Ֆիլիպիններ Լուզոն կղզուց) ժամանում են Մորո Բեյ (Սան Լուիս Օբիսկո) Կալիֆոռնիա՝ *Նուեստրա Սենյորա դե Բուենա Էսպերանսա* նավով, որը ղեկավարում էր իսպանացի կապիտան Պեդրո դե Ունամունոն Մանիլայի գալիոնների առևտրի ժամանակ։
* **1595**՝ Ֆիլիպինցի նավաստիները իսպանական «գալիոն» Սան Ագուստինի վրա, որը ղեկավարում էր կապիտան Սեբաստիան Ռոդրիգես Կերմենոն, հասնում են Փոյնթ Ռեյս կղզու ափին՝ Բեյի տարածաշրջանի մոտ։ Նավը ուղևորվում էր Ակապուլկո՝ մինչև այն խորտակվեց նշված տարածքում

**17-րդ դար**

* **1635**՝ «Արևելյան Հնդկաստանի» ներկայացուցիչը նշվում է Ջեյմսթաունում, Վիրջինիա։

**18-րդ դար**

* **1763**: 
** Հայտարարություն՝ բռնված կասկածյալ փախստական սևամորթ ստրուկի մասին, որը հրապարակվել է 1763 թվականի հուլիսի 20-ին, «աֆրիկական սևամորթներ»-ին չնմանեցող, Մումբայում ծնված և լավ անգլերեն խոսող։ 
** Ֆիլիպինցիները հաստատեցին Սեն Մալո փոքր բնակավայրը Լուիզիանայի ջրային անտառներում, երբ փախել էին իսպանական նավերում ստացած վատ վերաբերմունքի պատճառով։
* **1768–1794**: Արևելյան Հնդկաստանի էթնիկություն ունեցող երեք փախած ստրուկների գրառումներ՝ Վիրջինիա և Ֆիլադելֆիա։
* **1775–1783**: 
** Ամերիկյան հեղափոխության ժամանակաշրջանում առնվազն 100 կամ ավելի ասիական ամերիկացիներ բնակվում էին տասնչորս գաղութներում։
** Հայտնի է,որ 4 ասիական ամերիկացիներ  մասնակցել են Ամերիկյան հեղափոխությանը (երկուսը ծառայել են Ամերիկյան ապստամբներին, երկուսը՝ բրիտանացիներին)։
* **1778**: Չինացի նավաստիները առաջին անգամ ժամանում են Հավայան կղզիներ։ Շատերը հաստատվում են և ամուսնանում տեղացի կանանց հետ։ 
* **1779**: Մալայացիները նշվում են որպես էթնիկ խմբերից մեկը, որոնք եղել են *USS Bonhomme Richard*-ի անձնակազմից՝ Ֆլամբորու Քենիայում ընթացող ճակատամարտի ժամանակ։ 
* **1785**: Չինացի նավաստիները՝ ամերիկյան նավի անձնակազմի կազմում, հասնում են Բալթիմոր։ 
* **1798**: Բոստոնում խաչքար է նվիրված Չաու Մանդարին անունով 19 տարեկան անձի, որը ծնվել էր Կանտոնում և մահացել էր սեպտեմբերի 11-ին նավի կայմից  ընկնելու արդյունքում։
**19-րդ դար**

* **1815**՝ Ֆիլիպինցիներ, որոնք աշխատում էին որպես ձկնորսներ և մաքսանենգներ Լուիզիանայում, ծառայում էին գեներալ Անդրեա Ջեքսոնի Ամերիկյան ուժերի կազմում 1812 թվականի պատերազմում և որպես հրաձիգներ Նոր Օռլեանի ճակատամարտում։
* **1820**-ականներ՝ Չինացիներ (հիմնականում՝ առևտրականներ, նավաստիներ և ուսանողներ) սկսում են ներգաղթել  Սինո-ԱՄՆ ծովային առևտրի միջոցով։
* **1829**՝ Փառավոր միացված երկվորյակներ Չանգ և Էնգ Բանկեր, որոնք ծնվել էին Սիամում (ներկայիս Թաիլանդ), սկսում են շրջագայել Բոստոնում, Նյու Յորքում և Ֆիլադելֆիայում, որտեղ նրանց համար թարգմանիչ է ուղարկվում՝ օգնելու նրանց հաղորդակցվել։ Չանգն ու Էնգը ստանում են ԱՄՆ քաղաքացիություն 1830-ականներին և հաստատվում Հյուսիսային Կարոլինայում։ Նրանցից երկու որդիներ՝ ամերիկացի կանանց հետ, մասնակցում են Ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմին՝ Կոնֆեդերացիայի կողմից։
* **1835**՝ Չինացի աշխատավորների առաջին հիշատակումը Հավայան կղզիներում՝ ամերիկացու կողմից, որոնք նշվում էին որպես ավելի արդյունավետ և ծանր աշխատանք կատարող՝ համեմատած բնիկ հավայանցիների հետ։ Հարաբերությամբ, միանգամից արևմտյան ամերիկացի ձեռնարկատեր աշխատանքի է ընդունում  առաջին վճարված Չինացի աշխատավորներին Հավայան կղզիներում և առաջարկում է Չինացի աշխատավորների ներմուծում դեպի մայրցամաքային ԱՄՆ։
* **1841**՝ Կապիտան Ուիթֆիլդը՝ Ամերիկյան հովանու ղեկավարը Խաղաղ օվկիանոսի շրջանում, փրկում է հինգ ճապոնացի նավաստիներ։ Չորսը իջնում են Հոնոլուլու, Մանջիրո Նակահամա շարունակում է մնալ նավում և վերադառնում Ուիթֆիլդի հետ Ֆերհեյվեն, Մասաչուսեթս։ Աշխատելիս Նոր Անգլիայում և ընդունելով Ջոն Մանջիրոյի անունը, նա հետագայում դառնում է թարգմանիչ՝ Կոմոդոր Մեթյու Փերիի համար։
* **1848–1855**՝ Չինացի առաջին զանգվածային ներգաղթը ԱՄՆ՝ ոսկու որոնման համար, ներառյալ Կալիֆոռնիա, Հյուսիսային Դակոտա և Հարավային Դակոտա նահանգներում։ Կալիֆոռնիայի ոսկու վթարը (1848-1855) եղել է Ամերիկյան պատմության այն ժամանակաշրջանը, երբ հայտնաբերվել է մինչ այդ ամենամեծ ոսկու հանքավայրը։ 1848 թվականին Ամերիկայում ոսկու առաջին հայտնաբերման մասին լուրը հասնում է Հոնգ Կոնգ՝ 1849 թվականին, և արագ տարածվում է Չինաստանի բոլոր պրովինցիաներում։ 1851 թվականին 25,000 Չինացի ներգաղթյալներ լքում են իրենց տունը և տեղափոխվում Կալիֆոռնիա՝ այն երկիրը, որը նրանք սկսում էին կոչել «*գամ սան*», կամ «*ոսկու լեռ*»։ 1852 թվականին 20,000 չինացի-ամերիկացիներ ներգաղթեցին Կալիֆոռնիա, ընդհանուր 67,000 Չինացի ներգաղթյալներ։
* **1850**՝ Ճապոնական նավը խորտակվելուց հետո տասնյոթ փրկվածներ  փրկվում են Ամերիկյան բեռնատար նավով։ 1852 թվականին նրանք միանում են Կոմոդոր Մեթյու Փերիին՝ Ճապոնիայի հետ  դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելու համար։ Նրանցից մեկը՝ Ջոզեֆ Հեկոն (Հիկոզո Համադա), հետագայում ստանում է ԱՄՆ քաղաքացիություն։
* **1854:**
** **People v. Hall** գործը, որը մերժեց չինացի ներգաղթյալների և սպիտակ քաղաքացիների դեմ վկայություն տալու չինացի ամերիկացիների իրավունքը։
** **Yung Wing**-ը դառնում է առաջին չինացի ամերիկացի ուսանողը, որն ավարտում է ամերիկյան համալսարանը (Yale College):
* **1861–1865**: Մի քանի տասնյակ ասիական ամերիկացիներ զինվորագրվում են Միության բանակում  Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ: Փոքրաթիվ մասսա ծառայում է Կոնֆեդերացիայի պետությունների զինված ուժերում:
* **1861**: Ութոպիստ քարոզիչ Թոմաս Լեյք Հարիսը, որը միացել էր Նոր Կյանքի Եղբայրությանը, այցելում է Անգլիա, որտեղ հանդիպում է Նագասավա Կանայեին, ով դառնում է կրոնափոխ: Նագասավան վերադառնում է ԱՄՆ և հետևում Հարրիսին դեպի Ֆաունթայնգրով, Կալիֆոռնիա: Երբ Հարրիսը լքում է Կալիֆոռնիայի կոմունան, Նագասավան դառնում է ղեկավար, և մնում այնտեղ մինչև իր մահը՝ 1932 թվականը:
* **1862**: Կալիֆոռնիան պարտադրում է $2.50 ամսական հարկ յուրաքանչյուր չինացի տղամարդուն:
* **1865**: **Central Pacific Railroad Co.**-ը հավաքում է չինացի աշխատողներին Կալիֆոռնիայից մինչև Յուտա տրանսկոնտինենտալ երկաթուղու կառուցման համար: Շատերը մահանում են կամ վնասվածքներ են ստանում դժվար պայմաններում:
* **1869**:Մի խումբ ճապոնացիներ Կալիֆոռնիայի Գոլդ Հիլլում կառուցում են Վակամացու թեյի և մետաքսի ֆերմայի գաղութը։
* **1869**: Տասնչորսերորդ փոփոխությունը լիարժեք քաղաքացիություն է տալիս Միացյալ Նահանգներում ծնված յուրաքանչյուր անձի՝ անկախ ռասայից:
* **1877**: Դենիս Քիրնին Սան Ֆրանցիսկոյում կազմակերպում է հակաչինական շարժում և ստեղծում է Կալիֆորնիայի Աշխատավորների կուսակցությունը՝ պնդելով, որ չինացի աշխատողներին տալիս են  ավելի ցածր աշխատավարձ, ավելի վատ պայմաններ և ավելի երկար աշխատաժամեր, քան սպիտակամորթ աշխատողները պատրաստ էին հանդուրժել:
* **1878**: Չինացիները ճանաչվում են անիրավասու՝ հպատակագրված քաղաքացիություն ստանալու համար:
* **1882**:Ընդունվում է չինացիների արգելման մասին օրենքը, որն արգելում է Չինաստանից բանվորների ներգաղթը: Ուսանողներին և գործարարներին թույլատրվում է: Մեծ թվով չինացիներ մուտք են գործում՝ հայտարարելով ԱՄՆ-ում ծնված լինելու մասին:
* **1884**: Ֆիլիպ Ջեյսոնը՝ կորեացի անկախության ակտիվիստ և բժիշկ, ով հետագայում դարձավ ամերիկայի քաղաքացի՝ առաջինը կորեացիների շրջանում, ժամանեց Միացյալ Նահանգներ:
* **1885**: **Rock Springs**-ի ջարդը Վայոմինգում հանգեցնում է 28 չինացի բանվորի մահվան:
* **1887**: Կողոպտիչները սպանում են 31 չինացի հանքափորների Սնեյք Ռիվերում, Օրեգոն:
* **1890**: Հավայան կղզիներում, որն այն ժամանակ անկախ երկիր էր, շաքարի պլանտացիաները վարձում են մեծ թվով ճապոնացիների, չինացիների և ֆիլիպինցիների: 1898 թվականին նրանք կազմում են բնակչության մեծամասնությունը:
* **1892**:Երբ Չինացիների արգելման մասին օրենքի ժամկետը լրացավ 1892 թվականին, Կոնգրեսը երկարաձգեց այն 10 տարով՝ Գիրիի օրենքի տեսքով: Այս երկարաձգումը, որը մշտական դարձվեց 1902 թվականին, ավելացրեց սահմանափակումներ՝ պահանջելով յուրաքանչյուր չինացի բնակչից գրանցվել և ստանալ բնակության վկայական: Առանց վկայականի նրանք կանգնում էին արտաքսման վտանգի առաջ:
* **1898**: Հավայան կղզիները միանում են ԱՄՆ-ին որպես տարածք: Բնակիչների մեծամասնությունը ասիացիներ են և նրանք ստանում են լիարժեք ԱՄՆ քաղաքացիություն:
* **1898**: Ֆիլիպինները միանում են ԱՄՆ-ին որպես տարածք: Ֆիլիպինների բնակիչները դառնում են ԱՄՆ հպատակներ, բայց ոչ քաղաքացիներ:

### 20-րդ դար
#### 1901-1940

***1902**: Յոնե Նոգուչին հրատարակում է ճապոնացի աղջկա ամերիկյան օրագիրը:
* **1903**: Ան Չանգ Հոն՝ Դոսան գրչանունով, հիմնադրել է Բարեկամության միությունը 1903 թվականին և Փոխադարձ օգնականների միությունը։
* **1904**: Սինգման Ռին (이승만), գալիս է ԱՄՆ՝ Ջորջ Վաշինգտոնի համալսարանում բակալավրի կոչում ստանալու և Ph.D. ստանալու Փրինսթոնի համալսարանից։ 1910 թվականին նա վերադառնում է Կորեա և դառնում  քաղաքական ակտիվիստ Կորեայի ճապոնական օկուպացիայի ժամանակ։ Հետագայում նա դառնում է Հարավային Կորեայի առաջին նախագահը։
* **1906**: Սան Ֆրանցիսկոյի կրթական խորհուրդը առանձնացնում է ճապոնացի ուսանողներին, սակայն նահանջում է նախագահ Թեոդոր Ռուզվելտի խնդրանքով և Ճապոնիայի կառավարության բողոքի ակցիաներով:
* **1907**:Ջենթլմենական համաձայնագիրը Միացյալ Նահանգների և Ճապոնիայի միջև, որով Ճապոնիան կդադարեցնի անձնագրերի տրամադրումը նոր աշխատողների համար:
* **1910**: Սան Ֆրանցիսկոյի ծոցում գտնվող Անգել կղզին բացվում է որպես 175,000 չինացի և 60,000 ճապոնացի ներգաղթյալների հիմնական կայան 1910-ից 1940 թվականներին:
* **1913**: Կալիֆոռնիան արգելում է ճապոնացի ներգաղթյալներին («Issei») հող գնել։ Փոխարենը հողատարածք է գնվում ԱՄՆ-ում ծնված երեխաների («Նիսեյ») անունով, որոնք քաղաքացիներ են։
* **1924**: Միացյալ Նահանգների 1924 թվականի ներգաղթի մասին օրենքը (Արևելյան բացառման ակտ) արգելում էր ներգաղթի մեծ մասը Ասիայից: Ասիական երկրների մեծ մասի քվոտան զրոյական էր։ Ճապոնիայի հասարակական կարծիքը վրդովված էր վիրավորանքից։
* **1927**: Լյումն ընդդեմ Ռայսի տխրահռչակ գործում Գերագույն դատարանը գտավ, որ նահանգներն իրավունք ունեն սահմանել չինացի աշակերտին որպես ոչ սպիտակամորթ՝ հանրակրթական դպրոցներում նրանց առանձնացնելու նպատակով:
* **1930**: Կալիֆոռնիայի Ուոթսոնվիլ քաղաքում հակաֆիլիպինյան անկարգություններ են տեղի ունեցել։
* **1933**:Ֆիլիպինցիները չեն կարող քաղաքացիություն ստանալ՝ արգելելով ներգաղթը: Ռոլդանն ընդդեմ Լոս Անջելեսի շրջանի պարզել է, որ Կալիֆորնիայի գործող հակասեպտիկ օրենքները չեն արգելում ֆիլիպինների և սպիտակամորթների ամուսնությունները, սակայն նահանգն արագորեն փոփոխել է օրենքը և այնպես է արել, որ ֆիլիպինցիներն այլևս չէին կարող ամուսնանալ սպիտակամորթների հետ։
* **1935**: Tydings–McDuffie Act-ը Ֆիլիպիններին տալիս է «Համագործակցության» կարգավիճակ, հետևաբար թույլ է տալիս ֆիլիպինցիների ներգաղթը. Ֆիլիպինների անկախությունը նախատեսված էր 1946թ։
* **1940**:Բրյուս Լին ծնվել է 1940 թվականի նոյեմբերի 27-ին Կալիֆորնիայի Սան Ֆրանցիսկոյի Չայնաթաուն շրջանում։

#### 1941-1999թթ․
* **1941**: Ճապոնական նավատորմը հարձակվում է Պերլ Հարբորի վրա; ՀԴԲ-ն Հավայան կղզիներում և ԱՄՆ-ում ձերբակալել է ճապոնական համայնքի առաջնորդների։
* **1941**: Ճապոնական բանակը ներխուժում է Ֆիլիպիններ։
* **1941–1945**: Ֆիլիպինների դիմադրության շարժումը, սերտորեն համագործակցելով ԱՄՆ բանակի հետ, պայքարում է ճապոնական զավթիչների դեմ:
* **1942**: Նախագահ Ֆրանկլին Դ. Ռուզվելտը արմատախիլ արեց ավելի քան 100,000 ճապոնական ծագում ունեցող մարդկանց ԱՄՆ Արևմտյան ափին; նմանատիպ գործողություններ տեղի են ունենում Կանադայում։
* **1943**: Այն բանից հետո, երբ Չինաստանը դարձավ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ դաշնակից, Չինաստանի Բացառման մասին օրենքը ամոթալի դարձավ և վերջնականապես չեղարկվեց Մագնուսոնի ակտով 1943 թվականին: Այս օրինագիծը հնարավորություն տվեց չինացիներին դառնալ քաղաքացիություն ունեցող բնակիչներ և նրանց տրամադրեց տարեկան 105 ներգաղթյալների քվոտա:.
* **1943**: Ճապոնացի ամերիկացի զինվորները Հավայան կղզիներից միացել են ԱՄՆ բանակի 100-րդ գումարտակին, ժամանել են Եվրոպա:
* **1944**: ԱՄՆ բանակի 100-րդ գումարտակը միաձուլվում է ճապոնական ծագման 442-րդ գնդի մարտական ​​խմբի բոլոր կամավոր ասիացի ամերիկացիների հետ:
***1947–1989**: Սառը պատերազմի ժամանակ Ասիայի, հատկապես Կորեայի և Վիետնամի նկատմամբ ամերիկյան մեծ հետաքրքրությունը:
* **1948**: Օլիմպիական ջրացատկորդներ Վիկի Դրեյվսը և Սեմմի Լին դարձան առաջին ասիացի ամերիկացիները, ովքեր նվաճեցին օլիմպիական ոսկե մեդալ ԱՄՆ-ի համար:
* **1951**: Մադամ Լյու-Ցոնգի պատկերասրահը ԱՄՆ-ի առաջին հեռուստասերիալը, որտեղ գլխավոր դերը կատարում է ասիական ամերիկյան սերիալը, թողարկվել է այժմ չգործող DuMont հեռուստատեսային ցանցում: Սերիալի գլխավոր դերակատարուհին Աննա Մեյ Վոնգն էր՝ առաջին ասիացի ամերիկացի կինոաստղը և առաջին չինամերիկյան կինոաստղը։
* **1952**:Walter–McCarran Act-ը չեղյալ է համարում բոլոր դաշնային հակաասիական բացառման օրենքներըև թույլ է տալիս բոլոր ասիացիներին հպատակագրել։
* **1957**:Ճապոնացի ամերիկացի Ջեյմս Կանոն ընտրվել է Կալիֆորնիայի Ֆունթեն Վելիի քաղաքապետ:
* **1964**: Գրեյս Լի Բոգսի հեղինակ և սոցիալական ակտիվիստը հանդիպել է Մալքոլմ X-ի հետ և անհաջող փորձեր կատարել համոզել նրան առաջադրվել Միացյալ Նահանգների Սենատի համար:
* **1965**: Հավայան կղզիներից Փեթսի Մինկը դառնում է Կոնգրեսում ընտրված առաջին գունավոր կինը:
* **1965**:Ջոն Վինգը ծառայում է որպես Միսիսիպիի առաջին չինացի ամերիկացի քաղաքապետը; Նա ծառայում է որպես Միսիսիպի նահանգի Ջոնսթաուն քաղաքի քաղաքապետ մինչև 1973 թվականը:
* **1965**:Luck Wing-ը չորս ժամկետ ծառայում է որպես Սլեջի քաղաքապետ, Միսիսիպիի 600 բնակչություն: Վինգը ծառայում էր որպես քաղաքապետ և էապես փոխեց չինական ամերիկյան փորձը Միսիսիպիի դելտայում:.
* **1970–1980ականներ**: Ասիացի ամերիկացիները ստեղծեցին ջազի իրենց առանձնահատուկ ժանրը և դրա շուրջ հիմնված երաժշտական ​​շարժում սկսեցին:
* **1972**: Փեթսի Մինկը համահեղինակ է և հովանավորում է Բարձրագույն կրթության ակտի վերնագրի IX փոփոխությունը և այն փաստացիորեն ընդունում է հունիսի 23-ին։
* **1973**:Ռուբի Չաուն դարձավ առաջին ասիացի ամերիկացին, ով ընտրվեց Վաշինգտոն նահանգի Քինգ շրջանի խորհրդի անդամ:
* **1973**: Թողարկվել է «A Grain of Sand: Music for the Struggle» ալբոմը Ասիացիների կողմից Ամերիկայում, որը ստեղծվել է ի աջակցություն ասիական ամերիկյան շարժման և քաղաքացիական իրավունքների այլ պատճառների և համարվում է ասիական ամերիկյան առաջին ձայնագրված ալբոմներից մեկը:
* **1974**: Ջորջ Արիյոշին ընտրվել է Հավայան կղզիների նահանգապետ։
* **1974**: Էդուարդո Մալապիթն ընտրվել է Կաուայի քաղաքապետ՝ ԱՄՆ-ում առաջին ֆիլիպինյան ամերիկացի քաղաքապետը։.
* **1977**թ. հունիսին Նյու Յորքի ներկայացուցիչ Ֆրենկ Հորթոնը և Կալիֆորնիայի նահանգի Նորման Յ. Նմանատիպ օրինագիծ մեկ ամիս անց Սենատում ներկայացվեց Դանիել Ինուեի և Սփարկ Մացունագայի կողմից: Նախագահ Ջիմի Քարթերը 1978 թվականի հոկտեմբերի 5-ին տոնակատարության համար ստորագրեց համատեղ բանաձև:
* **1978**: Էլիսոն Օնիզուկան դառնում է առաջին ասիացի ամերիկացի տիեզերագնացը։
* **1980։** Ասիացի ամերիկացիները մեծ առաջընթաց են գրանցել որպես ուսանողներ և դասախոսներ բարձրագույն կրթության ոլորտում, հատկապես Կալիֆոռնիայում: Սուր բանավեճեր են եղել բարձր կատարողականություն ունեցող ասիացիների նկատմամբ խտրականության առկայության վերաբերյալ։
* **1982**: Չինացի ամերիկացի Վինսենթ Չինին ծեծելով սպանել են Միչիգան ​​նահանգի Դեթրոյթի մերձակայքում գտնվող Հայլենդ Պարկում։ Նրա սպանությունը դարձավ ասիացի ամերիկացիների հանրահավաքի պատճառ: Վինսենթ Չինի սպանությունը հաճախ համարվում է համաէթնիկ ասիական ամերիկյան շարժման սկիզբ:
* **1988**: Նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանը ստորագրում է 1988թ.-ի Քաղաքացիական ազատությունների ակտը՝ ներողություն խնդրելով ճապոնացի-ամերիկյան ինտերնացիայի համար և յուրաքանչյուր զոհին տրամադրում է 20,000 դոլար փոխհատուցում:
* **1989**:Մայքլ Չանգը առաջին չինացի ամերիկացին էր, ով հաղթեց Ֆրանսիայի բաց առաջնությունը և 1996 թվականին նվաճեց աշխարհի 2-րդ համարի կարիերայի լավագույն վարկանիշը:
* **1990**:Ջորջ Բուշը ստորագրեց Կոնգրեսի կողմից ընդունված օրինագիծը՝ Ասիական Ամերիկայի ժառանգության շաբաթը մեկ ամսով երկարացնելու մասին։ Մայիսը պաշտոնապես նշանակվեց որպես Ասիական/Խաղաղօվկիանոսյան ամերիկյան ժառանգության ամիս երկու տարի անց: 
* **1992**:Յուջին Չունգը ամերիկյան ֆուտբոլի նախկին հարձակողական գծի խաղացող է, ով 1992-ից 1997 թվականներին խաղացել է Ազգային ֆուտբոլային լիգայում։
* **1992**: Հայ Յոնգ Կիմը ընտրվել է Միացյալ մեթոդիստական ​​եկեղեցու եպիսկոպոս; Փոլ Շինը ընտրվել է Վաշինգտոն նահանգի Սենատի անդամ; Ջեյ Քիմը դառնում է Կոնգրեսում ընտրված առաջին կորեացի ամերիկացին (CA-41)։
* **1993**:Բոբի Սքոթը Կոնգրեսի անդամ է ընտրվում Վիրջինիայի 3-րդ կոնգրեսական շրջանից: Սքոթը աֆրոամերիկացի և ֆիլիպինյան ծագումով ամերիկացի է և Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսի ֆիլիպինյան ծագմամբ առաջին անդամն է:
* **1994**:Բեն Կայետանոն ընտրվում է Հավայան կղզիների նահանգապետ՝ դառնալով առաջին ֆիլիպինյան ամերիկացին, ով ընտրվել է նահանգի կառավարիչ։
* **1996**: Գարի Լոքն ընտրվում է Վաշինգտոն նահանգի նահանգապետ։ Երբ նա ընտրվեց 1995-ին, Լոքը դարձավ առաջին և մինչ օրս միակ չինացի ամերիկացին, ով զբաղեցրեց նահանգի կառավարիչ՝ զբաղեցնելով այդ պաշտոնը երկու ժամկետ:
* **1999**: Գեներալ Էրիկ Շինսեկին դառնում է Ասիական Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների բանակի առաջին շտաբի պետը:
* **1999**: Դեյվիդ Վուն ընտրվում է Օրեգոնի 1-ին շրջանի կոնգրեսական:

### 21-րդ դար
* **2000**:Նորման Մինետա. Դեմոկրատ կոնգրեսական, որը նշանակվել է նախագահ Բիլ Քլինթոնի կողմից որպես ԱՄՆ կաբինետում նշանակված առաջին ասիացի ամերիկացին. աշխատել է առևտրի քարտուղար (2000–2001), տրանսպորտի քարտուղար (2001–2006)։
* **2000**: Անժելա Պերես Բարաքիոն դարձավ առաջին ասիացի ամերիկուհին, առաջին ֆիլիպինցի ամերիկուհին և առաջին ուսուցչուհին, ով երբևէ ճանաչվել է Միսս Ամերիկա:
* **2001**: Էլեյն Չաոն նախագահ Ջորջ Բուշի կողմից նշանակվել է Աշխատանքի քարտուղար՝ աշխատելով մինչև 2009 թվականը: Նա առաջին ասիացի ամերիկուհին է, ով աշխատել է նախարարների կաբինետում:
* **2002**: Կոնգրեսը պատգամավոր Փեթսի Մինկի մահից մեկ ամիս անց որոշում ընդունեց IX վերնագիրը վերանվանելու մասին «Patsy Takemoto Mink Equal Opportunity in Education Act»։
***2003**:Իգնատիուս Վանգը Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու ամերիկացի եպիսկոպոս է: Նա ծառայել է որպես Սան Ֆրանցիսկոյի արքեպիսկոպոսին օժանդակող եպիսկոպոս 2002-ից 2009 թվականներին։
* **2008**:Բրյուս Ռեյես-Չոուն, երրորդ սերնդի ֆիլիպինցի և չինացի ամերիկացին, ընտրվել է որպես Պրեսբիտերական եկեղեցու (ԱՄՆ) 2 միլիոն անդամների մոդերատոր:.
* **2009**: Սթիվեն Չուն՝ 1997 թվականի ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի համահեղինակ, երդվել է որպես ԱՄՆ էներգետիկայի նախարար՝ այդպիսով դառնալով Նոբելյան մրցանակ ստանալուց հետո ԱՄՆ կաբինետում նշանակված առաջին մարդը: Նա նաև երկրորդ չինացի ամերիկացին է, ով դարձել է կաբինետի անդամ (Էլեյն Չաոյից հետո)։
* **2009**:Ջոզեֆ Կաոն, հանրապետական, առաջին վիետնամցի ամերիկացին է, որը ծնվել է Վիետնամում, ընտրվել է ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատում՝ Լուիզիանայի 2-րդ Կոնգրեսի շրջանից։
* **2009**: Ջուդի Չուն ԱՄՆ Կոնգրեսում ընտրված առաջին չինացի ամերիկուհին է։
* **2010** : Ասիայից ներգաղթը գերազանցեց Լատինական Ամերիկայից ներգաղթին։ Այս ներգաղթյալներից շատերը հավաքագրվում են ամերիկյան ընկերությունների կողմից Հնդկաստանի, Չինաստանի և Հարավային Կորեայի քոլեջների համալսարաններից:
* **2010**: Ժան Քուանն ընտրվում է Կալիֆոռնիայի Օքլենդի քաղաքապետ։ Քուանը առաջին ասիացի ամերիկուհին է, ով ընտրվել է ամերիկյան խոշոր քաղաքի քաղաքապետ: Քուանը Օքլենդի առաջին ասիացի ամերիկացի քաղաքապետն է:
* **2010**: Էդ Լին նշանակվել է Կալիֆորնիայի Սան Ֆրանցիսկոյի քաղաքապետ։
* **2011**: Գարի Լոքը դառնում է Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունում ԱՄՆ դեսպան։
* **2013**։ Նինա Դավուլուրին դարձավ երկրորդ ասիացի ամերիկուհին և առաջին հնդիկ ամերիկուհին, ով ճանաչվեց Միսս Ամերիկա: Նա երկրորդ ասիացի ամերիկացին է Անժելա Պերես Բարաքիոյից հետո։
* **2015**:Բոբի Ջինդալը, Լուիզիանայի նահանգապետը (2008-այսօր), դառնում է առաջին հնդիկ ամերիկացին, ով առաջադրվել է Միացյալ Նահանգների նախագահի պաշտոնում, և առաջին ասիացի ամերիկացին է, ով վարում է համազգային քարոզարշավ՝ ձգտելու Միացյալ Նահանգների Նախագահի պաշտոնին:
* **2016**: Նորընտիր նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարել է, որ մտադիր է Նիկի Հեյլիին առաջադրել ՄԱԿ-ում Միացյալ Նահանգների դեսպանի պաշտոնում։ Հեյլին հաստատվել է 2017 թվականի հունվարին և առաջին ասիացի և հնդիկ ամերիկացին է, ով եղել է ՄԱԿ-ի դեսպանը:
* **2018**: Նոել Ֆրանցիսկոն նախագահ Դոնալդ Թրամփի կողմից նշանակվել է գլխավոր փաստաբանի պաշտոնում:
* **2019**: Քամալա Հարիսը դառնում է առաջին հնդիկ ամերիկուհին, որը քարոզարշավ է իրականացնում Միացյալ Նահանգների համար:
* **2021**: Քամալա Հարիսի երդման արարողությունը որպես ԱՄՆ առաջին հնդիկ ամերիկացի, աֆրոամերիկացի և կին փոխնախագահ:
* **2021**: Ասիական Ամերիկայի և Խաղաղօվկիանոսյան կղզիների ժառանգության ամիսը պաշտոնապես փոխվեց Ասիական Ամերիկայի, բնիկ Հավայան և Խաղաղօվկիանոսյան կղզիների ժառանգության ամիս:
* **2024**: Նիկի Հեյլին դառնում է առաջին ասիացի ամերիկուհին, ով հաղթում է նախագահական նախնական մրցույթում և պատվիրակում է գլխավոր կուսակցության թեկնածությունը, ինչպես նաև առաջին հանրապետական ​​կինը, ով հաղթում է նախագահական նախնական մրցույթում։

## Ծանոթագրություններ

## Հետագա ընթերցումներ
### Գրականություն
* 
* Chen, Edith Wen-Chu, and Grace J. Yoo, eds. *Encyclopedia of Asian American Issues Today* (2 vol, 2009)  excerpt and text search
* Huang, Guiyou, ed. *The Greenwood Encyclopedia of Asian American Literature* (3 vol. 2008)  excerpt and text search
* Japanese American National Museum. *Encyclopedia of Japanese American History: An A-To-Z Reference from 1868 to the Present* (2nd ed. 2000)
* Kim, Hyung-Chan, ed. *Dictionary of Asian American History* (1986) 629pp; online edition
* Lee, Jonathan H. X. and Kathleen M. Nadeau, eds. *Encyclopedia of Asian American Folklore and Folklife* (3 vol. 2010)
* Lee, Jonathan H. X. *History of Asian Americans: Exploring Diverse Roots* (2015)
* Ng, Franklin. *The Asian American Encyclopedia* (6 vol., 1995)
* Oh, Seiwoong, ed.. *Encyclopedia of Asian-American Literature* (2007)
* Okihiro, Gary Y. *American History Unbound: Asians and Pacific Islanders* (University of California Press, 2015). xiv, 499 pp.
* 

### Տարածաշրջանային հատուկ տեղեկագիրներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Հետազոտություններ՝ գիտնականների կողմից
* Chan, Sucheng. *Asian Americans: an interpretive history* (Twayne, 1991). 
* Fuchs, Lawrence H. *Hawaii Pono: An Ethnic and Political History* (1997)
* Lee, Shelley Sang-Hee. *A New History of Asian America* (2014)
* Okihiro, Gary Y. *The Columbia Guide to Asian American History * (2001) online edition excerpt and text search
* Okihiro, Gary Y. *Margins and Mainstreams: Asians in American History and Culture* (University of Washington Press, 2014)
* Takaki, Ronald *Strangers from a Different Shore: A History of Asian Americans* New York: Little, Brown, 1998. 
* 
* DuFault, David V. "The Chinese in the Mining Camps of California: 1848-1870." JSTOR, June 1959, www.jstor.org/stable/41169382.

### Պատմագրություն
* Chan, Sucheng. "The changing contours of Asian-American historiography", *Rethinking History*, March 2007, Vol. 11 Issue 1, pp 125–147; surveys 100+ studies of defining events; Asian diasporas; social dynamics; cultural histories.
* Chan, Sucheng. "Asian American historiography," *Pacific Historical Review,* Aug 1996, Vol. 65#3 pp.&nbsp;363–99
* Espiritu, Augusto. "Transnationalism and Filipino American Historiography," *Journal of Asian American Studies*, June 2008, Vol. 11#2 pp.&nbsp;171–184,
* Friday, Chris. "Asian American Labor and Historical Interpretation," *Labor History*, Fall 1994, Vol. 35#4 pp.&nbsp;524–546,
* Gregory, Peter N. "Describing the Elephant: Buddhism in American," *Religion and American Culture*,  Summer 2001, Vol. 11#2 pp.&nbsp;233–63
* Kim, Lili M. "Doing Korean American History in the Twenty-First Century," * Journal of Asian American Studies*, June 2008, Vol. 11@2 pp 199–209
* 
* Lee, Erika, "Orientalisms in the Americas: A Hemispheric Approach to Asian American History," *Journal of Asian American Studies* vol 8#3 (2005) pp 235–256. Notes that 30–40% of the Chinese and Japanese immigrants before 1941 went to Latin America, especially Brazil, and many others went to Canada.
* Ngai, Mae M. "Asian American History—Reflections on the De-centering of the Field," *Journal of American Ethnic History*, Summer 2006, Vol. 25#4 pp 97–108
* Okihiro, Gary Y. *The Columbia Guide to Asian American History* (2001) excerpt and text search
* Okihiro, Gary Y. *Common Ground: Reimagining American History* (2001)  excerpt and text search
* Tamura, Eillen H. "Historiographical Essay," *History of Education Quarterly*, Spring 2001, Vol. 41#1 pp.&nbsp;58–71
* Tamura, Eillen H. "Using the Past to Inform the Future: An Historiography of Hawaii's Asian and Pacific Islanders," *Amerasia Journal,* 2000, Vol. 26#1 pp.&nbsp;55–85

Կատեգորիա:Ամերիկայի պատմություն
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ ասիական սերմամբ
Կատեգորիա:Ասիայի պատմություն
Կատեգորիա:Ներգաղթ
Կատեգորիա:Չինացիներ