Գնային խտրականություն

**Գնային խտրականություն** (**դիֆերենցիալ գնագոյացում**, **բաժնետոմսերի գնագոյացում**, **արտոնյալ գնագոյացում**, **կրկնակի գնագոյացում**, **աստիճանական գնագոյացում** և **հսկողության գնագոյացում**), միկրոտնտեսական գնագոյացման ռազմավարություն, որտեղ նույնական կամ մեծ մասամբ նմանատիպ ապրանքներ կամ ծառայություններ վաճառվում են տարբեր գներով նույն մատակարարի կողմից տարբեր գնորդների՝ հիմնվելով այն բանի վրա, թե որ շուկայի հատվածի մաս են կազմում դրանք: Գնային խտրականությունը տարբերվում է ապրանքի տարբերակումից վերջին ռազմավարության մեջ ներառված տարբեր գներով ապրանքների արտադրության արժեքի տարբերությամբ։ Գնային խտրականությունը հիմնականում հիմնված է հաճախորդների վճարելու պատրաստակամության և նրանց պահանջարկի առաձգականության տատանումների վրա։ Որպեսզի գնային խտրականությունը հաջող լինի՝ վաճառողը պետք է ունենա շուկայական իշխանություն, ինչպիսիք են՝ գերիշխող շուկայական մասնաբաժինը, ապրանքի եզակիությունը, միակ գնային իշխանությունը և այլն։

Գնային խտրականության պայմաններում որոշ գներ կարող են ավելի ցածր լինել, քան մեկ գնի մենաշնորհատուի կողմից գանձվող գինը։ Գնային խտրականությունը կարող է օգտագործվել մոնոպոլիստի կողմից՝ որոշակի կորուստները վերականգնելու համար։ Այս գնագոյացման ռազմավարությունը թույլ է տալիս վաճառողներին ստանալ լրացուցիչ սպառողական ավելցուկ և մեծացնել իրենց շահույթը՝ միաժամանակ որոշ սպառողների առաջարկելով ավելի ցածր գներ։

Գնային խտրականությունը կարող է ունենալ բազմաթիվ ձևեր և տարածված է բազմաթիվ ոլորտներում, ինչպիսիք են՝ ճանապարհորդությունը, կրթությունը, հեռահաղորդակցությունը և առողջապահությունը։

## Օրինականություն
Գնային խտրականության բազմաթիվ ձևեր օրինական են, սակայն որոշ դեպքերում նույն ապրանքների համար սպառողներին տարբեր գներ գանձելը անօրինական է։ Օրինակ՝ Միացյալ Նահանգներում Ռոբինսոն-Պատմանի օրենքը գնային խտրականությունը անօրինական է դարձնում ապրանքների որոշակի հակամրցակցային միջպետական վաճառքներում։

## Տեսակներ
Գնային տարբերակման ավելի լայն տիրույթում, 1920-ական թվականներից ի վեր տարածված դասակարգումը հետևյալն է՝

* «Անհատականացված գնագոյացում» (կամ առաջին աստիճանի գնային դիֆերենցիացիա)՝ յուրաքանչյուր հաճախորդին տարբեր գնով վաճառք, դա նաև կոչվում է մեկ-մեկ մարքեթինգ։ Դրա օպտիմալ մարմնավորումը կոչվում է «կատարյալ գնային խտրականություն» և մաքսիմալացնում է այն գինը, որը յուրաքանչյուր հաճախորդ պատրաստ է վճարել։ Այսպիսով, «առաջին աստիճանի» գնային դիֆերենցիացիայի դեպքում սպառողական ամբողջ ավելցուկը գրանցվում է յուրաքանչյուր անհատի համար։
* «Արտադրանքի տարբերակում» կամ պարզապես «տարբերակում» (կամ «երկրորդ աստիճանի» գնային դիֆերենցիացում)՝ ապրանքային գիծ առաջարկելու գործընթացը՝ գնային տարբերակման նպատակով փոքր-ինչ տարբերակված ապրանքներ ստեղծելով, այսինքն՝ ուղղահայաց ապրանքային գիծ։ Տարբերակմանը տրված մեկ այլ անվանում է «մենյուի գնագոյացում»։
* «Խմբային գնագոյացում» (կամ «երրորդ աստիճանի» գնային դիֆերենցիացիա)՝ շուկան բաժանելով հատվածների և յուրաքանչյուր հատվածի համար տարբեր գին սահմանելով (բայց նույն գինը այդ հատվածի յուրաքանչյուր անդամի համար)։ Դա, ըստ էության հևրիստիկ մոտարկում է, որը պարզեցնում է խնդիրը՝ հաշվի առնելով անհատականացված գնագոյացման հետ կապված դժվարությունները։ Տիպիկ օրինակներից են ուսանողների և տարեցների համար նախատեսված զեղչերը։

## Տեսական հիմք
Տեսական շուկայում, որտեղ կա կատարյալ տեղեկատվություն, կատարյալ փոխարինիչներ, գործարքային ծախսեր կամ երկրորդային փոխանակման (կամ վերավաճառքի) արգելք՝ արբիտրաժը կանխելու համար գնային խտրականությունը կարող է լինել միայն մենաշնորհային և օլիգոպոլիստական շուկաների առանձնահատկություն, որտեղ կարելի է իրացնել շուկայական իշխանությունը։ Առանց շուկայական իշխանության, երբ գինը բարձր է շուկայական հավասարակշռությունից սպառողները կանցնեն շուկայական հավասարակշռության պայմաններում վաճառողներին։ Ավելին, երբ վաճառողը փորձում է նույն ապրանքը վաճառել տարբերակված գներով, ավելի ցածր գնով գնորդը կարող է արբիտրաժային մոտեցում ցուցաբերել՝ վաճառելով այն սպառողին, որը գնում է ավելի բարձր գնով՝ ավելի բարձր գնից փոքր զեղչով։

Գնային խտրականությունը պահանջում է շուկայի սեգմենտացիա և որոշակի միջոցներ՝ զեղչված գնողներին վերավաճառողներ և հետևաբար մրցակիցներ դառնալուց հետ պահելու համար։ Դա սովորաբար ենթադրում է վերավաճառքի կանխարգելում՝ տարբեր գնային խմբերը առանձին պահելով, գների համեմատությունը դժվարացնելով կամ գնագոյացման տեղեկատվության սահմանափակումով։ Մարքեթոլոգի կողմից սեգմենտները առանձին պահելու համար սահմանված սահմանը կոչվում է *գնային ցանկապատ* (կանոն, որը թույլ է տալիս սպառողներին սեգմենտավորել իրենց՝ հիմնվելով իրենց կարիքների, վարքագծի և վճարելու պատրաստակամության վրա)։ Այսպիսով, գնային խտրականությունը շատ տարածված է այն ծառայություններում, որտեղ վերավաճառքը հնարավոր չէ։ Օրինակ՝ թանգարաններում ուսանողների համար զեղչերը. ուսանողները կարող են ավելի ցածր գներ ստանալ, քան մյուսները, բայց չդառնան վերավաճառողներ, քանի որ ծառայությունը սպառվում է վաճառքի կետում։ Գնային խտրականության մեկ այլ օրինակ է մտավոր սեփականությունը, որը պարտադրվում է օրենքով և տեխնոլոգիայով։ DVD-ների շուկայում օրենքները պահանջում են, որ DVD նվագարկիչները նախագծվեն և արտադրվեն այնպիսի սարքավորումներով կամ ծրագրային ապահովմամբ, որոնք կանխում են աշխարհի այլ վայրերում օրինականորեն ավելի ցածր գնով գնված բովանդակության էժան պատճենումը կամ վերարտադրումը։ ԱՄՆ-ում «Թվային հազարամյակի հեղինակային իրավունքի մասին» օրենքը պարունակում է դրույթներ, որոնք արգելում են նման սարքերի շրջանցումը՝ պաշտպանելու համար այն շահույթը, որը հեղինակային իրավունքի տերերը կարող են ստանալ ավելի բարձր գներով շուկայի հատվածների նկատմամբ գնային խտրականությունից։

Գնային խտրականությունը փորձում է գրավել որքան հնարավոր է շատ սպառողական ավելցուկ։ Հասկանալով տարբեր հատվածներում պահանջարկի առաձգականությունը, բիզնեսը կարող է գներ սահմանել՝ յուրաքանչյուր հատվածում վաճառքը մեծացնելու համար։ Երբ վաճառողը նույնականացնում է սպառողի (կամ խմբի), որն ունի վճարելու ավելի ցածր պատրաստակամություն՝ գնային խտրականությունը մեծացնում է շահույթը։

## Շուկայական իշխանություն
### Աստիճաններ
Շուկայական իշխանությունը վերաբերում է գինը բարձրացնելու համար վաճառողի կարողությանը՝ առանց կորցնելու իր բաժնեմասը (վաճառքը)։ Շուկայական հզորության վրա ազդող գործոններն են՝

* Մրցակիցների թիվը
* Արտադրանքի տարբերակումը մատակարարների միջև
* Մուտքի սահմանափակումներ

Շուկայական իշխանության աստիճանը սովորաբար կարելի է բաժանել 4 կատեգորիայի (ներքևում ներկայացված են շուկայական իշխանության աճի հերթականությամբ)՝

Քանի որ գնային խտրականությունը կախված է վաճառողի շուկայական հզորությունից՝ մենաշնորհները կիրառում են գնային խտրականություն, սակայն օլիգոպոլիաները կարող են նաև կիրառել գնային խտրականություն, երբ արբիտրաժի և սպառողների այլ մրցակիցների մոտ անցնելու ռիսկը ցածր է։

### Օլիգոպոլիաներ
Երբ օլիգոպոլիայի գերիշխող ընկերությունները մրցում են գների հարցում՝ կարող է կիրառվել ժամանակային գնային խտրականություն (սկզբում բարձր գին սահմանելը, ապա ժամանակի ընթացքում այն իջեցնելը)։

Գնային խտրականությունը կարող է նվազեցնել շահույթը։ Օրինակ, երբ օլիգոպոլիաները բարձր գնային առաձգականություն (ցածր տնօրինվող եկամուտ) ունեցող սպառողներին առաջարկում են ավելի ցածր գին, նրանք մրցակցում են այլ վաճառողների հետ՝ շուկան գրավելու համար, մինչև որ պահպանեն ավելի ցածր շահույթ։ Հետևաբար, օլիգոպոլիաները կարող են որոշել չկիրառել գնային խտրականություն։

## Աստիճաններ
### Առաջին աստիճան՝ կատարյալ գնային խտրականություն
Առաջին աստիճանի (կամ կատարյալ կամ առաջնային) գնային խտրականության իրականացումը պահանջում է, որ ապրանքի կամ ծառայության վաճառողը իմանա բացարձակ առավելագույն գինը (կամ պահուստային գինը ), որը յուրաքանչյուր սպառող պատրաստ է վճարել։ Իմանալով պահուստային գինը՝ վաճառողը կարող է վաճառել ապրանքը կամ ծառայությունը յուրաքանչյուր սպառողին առավելագույն գնով, որը նրանք պատրաստ են վճարել (մեծ կամ հավասար սահմանային արժեքին) և այդպիսով լիովին ստանալ սպառողական ավելցուկը։ Արդյունքում ստացված շահույթը հավասար է սպառողի և վաճառողի ավելցուկի գումարին։ Սա ամենաշահութաբեր ոլորտն է, քանի որ յուրաքանչյուր սպառող գնում է ապրանքը ամենաբարձր գնով, որը պատրաստ է վճարել։ Սահմանային սպառողը այն սպառողն է, որի ամրագրման գինը հավասար է վաճառողի սահմանային արժեքին։ Առաջին աստիճանի գնային խտրականություն կիրառող վաճառողները արտադրում են ավելի շատ ապրանք, քան այլ դեպքում կարտադրեին։ Հետևաբար, առաջին աստիճանի գնային խտրականությունը կարող է վերացնել մոնոպոլիստական շուկաներում տեղի ունեցող զուտ ծախսերի կորուստն է։ Առաջին աստիճանի գնային խտրականության օրինակներ կարելի է դիտարկել այն շուկաներում, որտեղ սպառողները մասնակցում են մրցույթների, չնայած այս դեպքում համաձայնեցված մրցույթների պրակտիկան կարող է նվազեցնել շուկայի արդյունավետությունը։

### Երկրորդ աստիճան՝ քանակական զեղչ
Երկրորդ աստիճանի գնային խտրականության դեպքում նույն ապրանքի գինը տատանվում է պահանջարկի քանակի համաձայն։ Այն սովորաբար հանդես է գալիս քանակական զեղչի տեսքով, որը շահագործում է նվազող սահմանային օգտակարության օրենքը։ Նվազող սահմանային օգտակարությունը պնդում է, որ սպառողի օգտակարությունը նվազում է (նվազում է) սպառվող յուրաքանչյուր հաջորդ միավորի հետ (պատկերացրեք քաղցրավենիքները)։ Ավելի մեծ քանակի համար քանակական զեղչ առաջարկելով՝ վաճառողը կարողանում է ստանալ սպառողական ավելցուկի մի մասը։ Սա պայմանավորված է նրանով, որ սահմանային օգտակարության նվազումը կարող է նշանակել, որ սպառողը չի ցանկանա գնել լրացուցիչ միավոր առանց զեղչի, քանի որ ապրանքից կամ ծառայությունից ստացված սահմանային օգտակարությունն այլևս մեծ չէ գնից։ Սակայն, զեղչ առաջարկելով՝ վաճառողը կարող է ստանալ սպառողների ավելցուկի մի մասը՝ խրախուսելով նրանց գնել լրացուցիչ միավոր զեղչված գնով։ Սա հատկապես տարածված է արդյունաբերական հաճախորդներին վաճառքում, որտեղ մեծածախ գնորդները օգտվում են զեղչերից։

Բջջային հեռախոսների պլաններն ու բաժանորդագրությունները երկրորդ աստիճանի գնային խտրականության դեպքեր են։ Սպառողները սովորաբար պահանջում են, որ մեկ տարվա բաժանորդագրությունն ավելի էժան լինի, քան ամսականը։ Անկախ նրանից, թե սպառողներին ավելի երկար բաժանորդագրություն է անհրաժեշտ, թե ոչ, նրանք ավելի հավանական է, որ կընդունեն այն, եթե այն ավելի էժան է"

### Երրորդ աստիճան՝ շուկայի տարանջատում
Երրորդ աստիճանի գնային խտրականությունը նշանակում է սպառողների խմբին տարբեր գին սահմանել՝ հիմնվելով նրանց պահանջարկի տարբեր առաձգականության վրա. ավելի քիչ առաձգական խմբին սահմանվում է ավելի բարձր գին։ Օրինակ՝ գնացքով և մետրոյով ճանապարհորդողները կարելի է բաժանել աշխատանքի անցորդների և պատահական ճանապարհորդների, իսկ կինոթատրոն այցելողները՝ մեծահասակների և երեխաների։ Շուկայի բաժանումը ծառայությունների օգտագործման գագաթնակետային և ոչ գագաթնակետային ժամերի տարածված երևույթ է և տեղի է ունենում էներգիայի և կինոթատրոնի տոմսերի, ինչպես նաև մարզասրահի անդամակցության և կայանատեղիի դեպքում։

Համախառն շուկայում տարբեր մարդկանց խմբերի համար տարբեր գներ առաջարկելու համար վաճառողը պետք է խմբավորի իր սպառողներին։ Գները պետք է սահմանվեն այնպես, որ համապատասխանեն գնորդի նախասիրություններին։ Ենթաշուկաները պետք է առանձնացված լինեն ժամանակով, ֆիզիկական հեռավորությամբ, օգտագործման բնույթով և այլն: Օրինակ, դպրոցական տարվանից հետո գները կարող են ավելի ցածր լինել, քան մյուս եղանակներին: Շուկաները պետք է կառուցված լինեն այնպես, որ առաձգական ենթաշուկայում ավելի ցածր գնով գնումներ կատարող գնորդները չկարողանան վերավաճառել ավելի բարձր գնով ոչ առաձգական ենթաշուկայում։

### Երկու մասից բաղկացած սակագին (ածելի և շեղբեր)
Երկմաս սակագինը գնային խտրականության մեկ այլ ձև է, որի դեպքում վաճառողը գանձում է ցածր (վնասաբեր) սկզբնական վճար՝ հույս ունենալով սառեցնել սպառողի ընտրության հնարավորությունը, մինչդեռ ապրանքը շարունակաբար օգտագործելու համար գանձում է ավելի բարձր երկրորդային վճար։ Այս գնագոյացման ռազմավարությունը տալիս է երկրորդ աստիճանի գնային խտրականությանը նման արդյունք։ Երկմաս սակագինը բարձրացնում է բարեկեցությունը, քանի որ վերացվում է մենաշնորհային մարժան։ Սակայն, վերին հոսանքի մոնոպոլիստը կարող է սահմանել ավելի բարձր երկրորդային գներ, ինչը կարող է նվազեցնել բարեկեցությունը։

Երկմաս սակագնային գնագոյացման օրինակ է ածելիների շուկան։ Հաճախորդը վճարում է սափրիչի սկզբնական արժեքը, ապա վճարում է փոխարինող շեղբերի համար։ Այս գնագոյացման ռազմավարությունը գործում է, քանի որ այն պահանջարկի կորը տեղաշարժում է դեպի աջ. քանի որ հաճախորդն արդեն վճարել է սկզբնական շեղբի պահոցի համար և կշարունակի գնել շեղբերը այնքան ժամանակ, քանի դեռ դրանք ավելի էժան են, քան այլընտրանքները։

### Համադրություն
Այս տեսակները փոխադարձ բացառիկ չեն։ Այսպիսով վաճառողը կարող է տարբերել գները՝ կախված գտնվելու վայրից, միաժամանակ առաջարկելով նաև մեծածախ զեղչեր։ Ավիաընկերությունները համատեղում են տեսակները, ներառյալ՝

* Մեծածախ վաճառողներին, համախմբողներին և տուրօպերատորներին տրամադրվող մեծածախ զեղչեր
* Զեղչեր՝ տուրիստական գործակալների և կորպորատիվ գնորդների համար վաճառքի ավելի մեծ ծավալների համար
* Սեզոնային զեղչեր, խրախուսական զեղչեր և գտնվելու վայրից կախված գներ։ Ասենք, Սինգապուրից Պեկին թռիչքի գինը կարող է մեծապես տարբերվել, եթե տոմսը գնեք Սինգապուրում, համեմատած Պեկինի (կամ Նյու Յորքի, Տոկիոյի կամ այլուր) հետ։
* Զեղչված տոմսեր, որոնք պահանջում են նախապես գնում և/կամ շաբաթ օրերին ամրագրում։ Երկու սահմանափակումներն էլ բացառում են գործուղումներին, ովքեր սովորաբար կազմակերպում են ուղևորություններ ավելի կարճ ժամկետում։

### Օգտատիրոջ կողմից կառավարվող
Մինչդեռ ավանդական տեսությունը սովորաբար ենթադրում է, որ գները սահմանում է վաճառողը, մի տարբերակում գները սահմանում է գնորդը, օրինակ՝ «վճարիր՝ ինչքան ուզում ես» գնագոյացումը։ Օգտագործողի կողմից նման կերպ կառավարվող գնային խտրականությունը օգտագործում է փոփոխվող պահանջարկի կորերին կամ անհատական գնային զգայունությանը հարմարվելու նմանատիպ ունակություն և կարող է խուսափել վաճառողի կողմից պարտադրվող գնային խտրականության բացասական ընկալումներից։

Համապատասխանեցման շուկաներում հարթակները կներքինացնեն եկամտի վրա ազդեցությունը՝ խաչաձև կողմնակի ազդեցություններ ստեղծելու համար։ Իր հերթին, այս խաչաձև կողմնակի ազդեցությունը կտարբերակի գնային խտրականությունը համապատասխան միջնորդության մեջ ստանդարտ շուկաներից։

## Png տաքսոնոմիա
Գնային խտրականության առաջին/երկրորդ/երրորդ աստիճանի տաքսոնոմիան պայմանավորված է Պիգոյով: Սակայն, այս կատեգորիաները փոխադարձաբար բացառող կամ սպառիչ չեն։ Իվան Պնգը առաջարկում է այլընտրանքային տաքսոնոմիա՝

* Լրիվ խտրականություն՝ վաճառողը յուրաքանչյուր միավորը գնահատում է տարբեր գնով, այնպես որ յուրաքանչյուր օգտատեր գնում է մինչև այն կետը, երբ օգտատիրոջ սահմանային օգուտը հավասար է ապրանքի սահմանային արժեքին։

* Ուղղակի սեգմենտացիա՝ վաճառողը գինը պայմանավորում է որոշակի հատկանիշով (օրինակ՝ տարիք կամ սեռ), որն *ուղղակիորեն* սեգմենտավորում է գնորդներին։
* Անուղղակի սեգմենտացիա՝ վաճառողը հիմնվում է որոշակի պրոքսիի վրա (օրինակ՝ փաթեթի չափը, օգտագործման քանակը, կտրոնը)՝ գնորդներին *անուղղակիորեն* սեգմենտավորող ընտրություն կառուցելու համար։

* Միասնական գնագոյացում՝ Վաճառողը սահմանում է միասնական գին ապրանքի յուրաքանչյուր միավորի համար:

Հիերարխիա՝ ամբողջական/ուղղակի/անուղղակի/միասնական գնագոյացումը եկամտաբերության և տեղեկատվության պահանջի նվազման կարգով է։ Լրիվ գնային խտրականությունը ամենաարդյունավետն է, բայց պահանջում է, որ վաճառողը ունենա գնորդների մասին ամենաշատ տեղեկատվությունը։ Հաջորդ ամենաարդյունավետ և տեղեկատվական պահանջը ուղղակի սեգմենտացիան է, որին հաջորդում է անուղղակի սեգմենտացիան։ Վերջապես, միատեսակ գնագոյացումը ամենաքիչ շահութաբերն է և պահանջում է գնորդների մասին ամենաքիչ տեղեկատվություն։

## Սպառողական ավելցուկ

Գնային խտրականության նպատակը սպառողական ավելցուկը գրավելու միջոցով շահույթի ավելացումն է։ Այս ավելցուկն առաջանում է, քանի որ միասնական մաքրման գին ունեցող շուկայում որոշ հաճախորդներ (շատ ցածր գնային առաձգականության հատվածը) պատրաստ կլինեին վճարել շուկայական գնից ավելին։ Գնային խտրականությունը այս ավելցուկի մի մասը սպառողից փոխանցում է վաճառողին։ Կատարյալ մրցակցային շուկայում գնային խտրականություն հնարավոր չէ, քանի որ որոշ գնորդների համար գինը բարձրացնելու փորձերը կխոչընդոտվեն մրցակցության կողմից։

Սպառողական ավելցուկի գոյության կարիք չկա, օրինակ՝ մոնոպոլիստական շուկաներում, որտեղ վաճառողը կարող է գին սահմանել շուկայի մաքրման գնից բարձր։ Այլընտրանքորեն, եթե ֆիքսված ծախսերը կամ մասշտաբի տնտեսությունը բարձրացնեն սպառողների ավելացման սահմանային արժեքը՝ գերազանցելով ապրանքի ավելի շատ վաճառքից ստացված սահմանային շահույթը, սպառողական ավելցուկը կարող է գրավվել վաճառողի կողմից։ Սա նշանակում է, որ որոշ սպառողների համար ծախսերի հավասար մասից պակաս գանձելը կարող է օգտակար լինել։ Օրինակ՝ բարձր արագությամբ ինտերնետ կապը, որը կիսում են երկու սպառողներ նույն շենքում։ Եթե մեկը պատրաստ է վճարել շենքի միացման արժեքի կեսից պակաս, իսկ մյուսը պատրաստ է վճարել մնացածը, բայց ոչ ամբողջ արժեքը, ապա գնային խտրականությունը կարող է թույլ տալ գնումը։ Սակայն սա սպառողներին կարժենա նույնքան կամ նույնիսկ ավելի շատ, քան եթե նրանք միավորեին իրենց գումարը՝ ոչ խտրական գին վճարելու համար։ Եթե սպառողը համարվում է շենքը, ապա սպառողական ավելցուկը գնում է բնակիչներին։

Վաճառողը, որի պահանջարկի կորը ուռուցիկ է դեպի սկզբնակետը՝ գնային խտրականության դեպքում միշտ ավելի բարձր եկամուտ է ստանում, քան միատարր գնագոյացման դեպքում։ Վերին դիագրամում՝ մեկ գին (P) հասանելի է բոլոր հաճախորդների համար։ Եկամտի չափը ներկայացված է տարածքով P,A,Q,O։ Սպառողական ավելցուկը գծից վերև գտնվող հատվածի տարածքն է P,A բայց պահանջարկի կորից ցածր (D)։

Գնային խտրականության դեպքում (ներքևի դիագրամը) պահանջարկի կորը բաժանվում է հատվածների (D1 և D2)։ Ավելի բարձր գին (P1) գանձվում է ցածր առաձգականության հատվածին և ավելի ցածր գին (P2) լիցքավորված է բարձր առաձգականություն ունեցող հատվածին։ Առաջին հատվածից ստացված ընդհանուր եկամուտը հավասար է տարածքին P1,B,Q1,O։ Երկրորդ հատվածից ստացված ընդհանուր եկամուտը հավասար է տարածքին E,C,Q2,Q1։ Այս մակերեսների գումարը միշտ մեծ կլինի, քան P,A,Q,O, ենթադրելով, որ պահանջարկի կորը նման է ուղղանկյուն հիպերբոլայի՝ միավոր առաձգականությամբ։ Որքան շատ գներ են ներմուծվում, այնքան մեծ է եկամտի տարածքների գումարը, և սպառողական ավելցուկի ավելի մեծ մասը գրավվում է վաճառողի կողմից։

Վերոնշյալը պահանջում է ինչպես առաջին, այնպես էլ երկրորդ աստիճանի գնային խտրականություն՝ աջ հատվածը մասամբ համապատասխանում է ձախ հատվածից տարբեր մարդկանց, մասամբ՝ նույն մարդկանց, որոնք պատրաստ են ավելին գնել, եթե ապրանքն ավելի էժան է։

Վաճառողի համար օգտակար է որոշել յուրաքանչյուր շուկայի հատվածում օպտիմալ գները։ Սա ցույց է տրված հաջորդ դիագրամում, որտեղ յուրաքանչյուր հատված դիտարկվում է որպես առանձին շուկա՝ իր սեփական պահանջարկի կորով։ Ինչպես միշտ, շահույթը մեծացնող արտադրանքը (Qt) որոշվում է սահմանային արժեքի կորի (MC) և ընդհանուր շուկայի սահմանային եկամտի կորի (MRt) հատման կետով։

Վաճառողը որոշում է, թե ընդհանուր արտադրանքի որ քանակը վաճառի յուրաքանչյուր շուկայում՝ դիտարկելով սահմանային արժեքի և սահմանային եկամտի հատման կետը (շահույթի մաքսիմալացում): Այս արտադրանքը այնուհետև բաժանվում է երկու շուկաների միջև՝ հավասարակշռության սահմանային եկամտի մակարդակում։ Հետևաբար, օպտիմալ ելքերն են՝ Q_a և Q_b։ Յուրաքանչյուր շուկայի պահանջարկի կորից շահույթը կարող է որոշվել՝ մաքսիմալացնելով գները P_a և P_b։

Երկու շուկաներում էլ օպտիմալ արտադրանքի մակարդակների դեպքում սահմանային եկամուտը պետք է հավասար լինի, հակառակ դեպքում վաճառողը կարող է շահույթ ստանալ արտադրանքը փոխանցելով այն շուկա, որն առաջարկում է ավելի բարձր սահմանային եկամուտ։

Հաշվի առնելով, որ Շուկա 1-ը ունի պահանջարկի գնային առաձգականություն՝ E_1 և Շուկա 2-ը E_2, Շուկա 1-ի և Շուկա 2-ի միջև գների օպտիմալ հարաբերակցությունը հետևյալն է P_1/P_2 = [1+1/E_2]/[1+1/E_1]։

Կատարյալ մրցակցային շուկայում գինը միշտ ցածր կլինի գնային խտրականության պայմաններում ցանկացած գնից (ներառյալ վերը նշված ինտերնետային կապի օրինակի նման հատուկ դեպքերում, ենթադրելով, որ կատարյալ մրցակցային շուկան թույլ է տալիս սպառողներին միավորել իրենց ռեսուրսները): Կատարյալ մրցակցության շուկայում գնային խտրականություն հնարավոր չէ և միջին ընդհանուր արժեքի (ATC) կորը նույնական կլինի սահմանային արժեքի կորին (MC): Գինը կլինի այս ATC/MC կորի և պահանջարկի գծի (Dt) հատման կետը։ Այսպիսով, սպառողը գնում է ապրանքը ամենաէժան գնով, որով ցանկացած արտադրող կարող է արտադրել ցանկացած քանակություն։

Գնային խտրականությունը նշան է, որ շուկան անկատար է, վաճառողն ունի որոշակի մենաշնորհային իշխանություն, և որ գներն ու վաճառողի շահույթը ավելի բարձր են, քան կլինեին կատարյալ մրցակցային շուկայում։

## Համեմատություններ
### Առավելություններ

* Վաճառողները, որոնք որոշակի շուկայական իշխանություն ունեն, կարող են մեծացնել իրենց եկամուտը։
* Ավելի ցածր գներ (որոշների համար), քան մեկ գնի շուկայում։ Նույնիսկ ամենացածր «զեղչված» գները ավելի բարձր են, քան մրցակցային շուկայում գինը, որը հավասար է սահմանային արժեքին։ Օրինակ, գնացքները հակված են գրեթե մենաշնորհային դիրք զբաղեցնելուն (բնական մենաշնորհ): Տարեցները կարող են ավելի ցածր գնացքի տոմսեր ստանալ, քան միասնական գնագոյացման դեպքում, քանի որ գնացքի օպերատորը գիտի, որ տարել է մարդիկ ավելի հավանական է, որ գնային առաձգական գնորդներ լինեն։ «Հատուկ առաջարկներ» ուսումնասիրելու պատրաստակամ հաճախորդները ստանում են ավելի ցածր գներ. նրանց ջանքերը գործում են որպես իրենց գնային զգայունության անկեղծ ազդանշան՝ նվազեցնելով իրենց սպառողական ավելցուկը որոնման վրա ծախսված ժամանակի արժեքով։

### Քննադատություններ
* Ավելի բարձր գներ։ Գնային խտրականության դեպքում բոլոր սպառողները վճարում են ավելի բարձր գին, քան մրցակցային շուկայում։ Որոշ սպառողներ նաև ավելի բարձր գներ են վճարում, քան մեկ գնի մենաշնորհի դեպքում։
* Սպառողական ավելցուկի անկում։ Գնային խտրականությունը հնարավորություն է տալիս գումար փոխանցել սպառողներից վաճառողներին։
* Արդարություն։ Օրինակ՝ ավելի բարձր գին վճարող մեծահասակները կարող են գործազուրկ լինել, մինչդեռ տարել է գնորդները կարող են ապահովված լինել։
* Վարչական ծախսեր։ Տարբերակող ենթաշուկաները բարձրացնում են (ֆիքսված) ծախսերը, ինչը կարող է հանգեցնել գների բարձրացման։

## Օրինակներ
### Մանրածախ գների խտրականություն
Արտադրողները կարող են իրենց արտադրանքը վաճառել նմանատիպ իրավիճակում գտնվող մանրածախ առևտրականներին տարբեր գներով՝ հիմնվելով միայն գնված ապրանքների ծավալի վրա։ Երբեմն վաճառողը հետաքննում է սպառողների գնումների պատմությունը, որը կարող է ցույց տալ հաճախորդի չնկատված վճարելու պատրաստակամությունը։ Յուրաքանչյուր հաճախորդ ունի գնման միավոր, որը ցույց է տալիս նրա նախասիրությունները։ Հետևաբար, վաճառողը կկարողանա սահմանել գինը յուրաքանչյուր հաճախորդի համար այն կետում, որը նվազագույնի կհասցնի սպառողական ավելցուկը։ Հաճախ սպառողները տեղյակ չեն այդ գնահատականը մանիպուլյացիայի ենթարկելու եղանակների մասին։ Եթե նա ցանկանում է դա անել, կարող է նվազեցնել պահանջարկը՝ միջին հավասարակշռության գինը նվազեցնելու համար, ինչը կնվազեցնի վաճառողի գնային տարբերակման ռազմավարությունը։ Սա երրորդ աստիճանի գնային խտրականության դրսևորում է։

### Տուրիստական արդյունաբերություն
Ավիաընկերությունները և այլ տուրիստական ընկերությունները պարբերաբար օգտագործում են տարբերակված գնագոյացում՝ տուրիստական ապրանքներ և ծառայություններ տարբեր շուկայական հատվածներին վաճառելու համար։ Սա արվում է՝ տարբեր ամրագրման դասերին տարողունակությունը հատկացնելով՝ տարբեր գներով և սակագնային սահմանափակումներով։ Այս սահմանափակումները ապահովում են, որ շուկայի հատվածները գնեն իրենց նշանակված ամրագրման դասի սահմաններում։ Օրինակ՝ չվացուցակի նկատմամբ զգայուն բիզնես ուղևորները, որոնք պատրաստ են վճարել 300 դոլար A քաղաքից B քաղաք տեղի համար՝ չեն կարող գնել 150 դոլար արժողությամբ տոմս, քանի որ 150 դոլար արժողությամբ տոմսը սահմանափակումներ ունի, ինչպիսիք են շաբաթ երեկոյան տոմսը կամ 15 օր առաջ գնումը, որոնք խոչընդոտում կամ խոչընդոտում են բիզնես ուղևորներին վաճառքը։ Սակայն «նստատեղը» միշտ չէ, որ նույն ապրանքն է։ Գործարար անձը կարող է պատրաստ լինել վճարել 300 դոլար բարձր պահանջարկ ունեցող առավոտյան չվերթի տեղի համար՝ լրիվ վերադարձով և անվանական վճարի դիմաց առաջին դասի անցնելու հնարավորությամբ։ Նույն չվերթի ժամանակ գնի նկատմամբ զգայուն ուղևորները կարող են պատրաստ չլինել վճարել 300 դոլար, բայց պատրաստ լինել թռչել ավելի ցածր պահանջարկ ունեցող չվերթով կամ կապող քաղաքով և հրաժարվել գումարի վերադարձման հնարավորությունից։

Ավիաընկերությունը կարող է նաև ժամանակի ընթացքում տարբերակված գնագոյացում կիրառել «նույն նստատեղի» համար՝ զեղչելով գինը վաղ կամ ուշ ամրագրումների և հանգստյան օրերի գնումների համար։ Սա ավիաընկերության ռազմավարության մի մասն է՝ գնի նկատմամբ զգայուն հանգստի ճանապարհորդներին գնի նկատմամբ անկայուն գործարար ճանապարհորդներից բաժանելու համար։ Սա կարող է արբիտրաժային հնարավորություն ներկայացնել վերավաճառքի սահմանափակումների բացակայության դեպքում, սակայն ուղևորների անվան փոփոխությունները սովորաբար կանխվում են կամ ֆինանսապես տույժերի են ենթարկվում։

Ավիաընկերությունը կարող է նաև կիրառել ուղղորդված գնային խտրականություն՝ սահմանելով տարբեր երկկողմանի սակագներ՝ կախված ուղևորների ծագումից։ Օրինակ՝ A քաղաքից ժամանող ուղևորները, որոնց մեկ շնչի հաշվով եկամուտը 30,000 դոլարով ավելի է, քան B քաղաքից, կարող են վճարել 5400-12900 դոլարով ավելի, քան B քաղաքից ժամանած ուղևորները։ Սա պայմանավորված է նրանով, որ ավիաընկերությունները ուղևորների գնային զգայունությունը բաժանում են երթուղու վերջնակետերի եկամտի հիման վրա։ Քանի որ ավիաընկերությունները հաճախ իրականացնում են բազմաուղղությամբ չվերթներ և չներկայանալու գները տարբերվում են ըստ հատվածի, տեղերի համար մրցակցությունը հաշվի է առնում ապրանքի տարածական դինամիկան։ AB ինքնաթիռով թռչող մեկը մրցում է B քաղաքով նույն ինքնաթիռով AC ինքնաթիռով թռչող մարդկանց հետ։ Ավիաընկերությունները օգտագործում են եկամտաբերության կառավարման տեխնոլոգիա՝ որոշելու համար, թե քանի տեղ հատկացնել AB, BC և ABC ուղևորներին՝ տարբեր սակագների, պահանջարկի և չներկայանալու դեպքում։

Ինտերնետի և ցածր սակագնային պլանների ավիաընկերությունների զարգացման հետ մեկտեղ, ավիատոմսերի գնագոյացման թափանցիկությունն աճել է։ Ուղևորները կարող են հեշտությամբ համեմատել տարբեր չվերթների և ավիաընկերությունների սակագները՝ ճնշում գործադրելով ավիաընկերությունների վրա՝ իջեցնելու սակագները։ 2001 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչություններից հետո առաջացած անկման ժամանակ գործարար ճանապարհորդները հստակեցրել են, որ չեն գնի բավականաչափ բարձր սակագներով ավիափոխադրումներ՝ ոչ գործարար ճանապարհորդների համար ավելի ցածր սակագները սուբսիդավորելու համար։ Այս կանխատեսումն իրականացել է, քանի որ շատ գործարար ճանապարհորդներ այժմ գնում են էկոնոմ դասի ավիատոմսեր գործարար ճանապարհորդության համար։

Վերջապես, երբեմն լինում են խմբային զեղչեր գնացքի տոմսերի և անցագրերի վրա (երկրորդ աստիճանի գնային խտրականություն):

### Կտրոններ
Մանրածախ առևտրում կտրոնների օգտագործումը հաճախորդներին իրենց պահուստային գնով տարբերակելու փորձ է։ Ենթադրվում է, որ կտրոններ հավաքելու դժվարությունների միջով անցնող մարդիկ ավելի մեծ գնային զգայունություն ունեն, քան նրանք, ովքեր դա չեն անում։ Այսպիսով, կտրոնների հասանելիությունը հնարավորություն է տալիս, օրինակ, նախաճաշի շիլա արտադրողներին ավելի բարձր գներ սահմանել գնի նկատմամբ անզգայուն հաճախորդներից, միաժամանակ որոշակի շահույթ ստանալով այն հաճախորդներից, որոնք ավելի զգայուն են գնի նկատմամբ։

Մեկ այլ օրինակ կարելի է տեսնել նաև այն բանում, թե ինչպես էին հավաքում մթերային խանութների կտրոնները թվային կտրոնների գոյությունից առաջ։ Սննդամթերքի խանութների կտրոնները սովորաբար հասանելի էին խանութների մուտքի մոտ տեղադրված անվճար թերթերում կամ ամսագրերում։ Քանի որ կտրոնները բացասական կապ ունեն ժամանակի հետ, ժամանակի բարձր արժեքը գնահատող հաճախորդները չեն համարի արժանի 20 րոպե ծախսել ընդամենը 5 դոլար խնայելու համար։ Միևնույն ժամանակ, ժամանակի ցածր արժեք ունեցող հաճախորդները կբավարարվեն՝ իրենց գնումից ստանալով 5 դոլարով պակաս, քանի որ նրանք հակված են ավելի զգայուն լինել գնի նկատմամբ։ Սա երրորդ աստիճանի գնային խտրականության դրսևորում է։

### Պրեմիում գներ
Որոշակի ապրանքների համար պրեմիում ապրանքների գինը սահմանվում է այնպիսի մակարդակով (համեմատած «սովորական» կամ «էկոնոմ» ապրանքների հետ), որը զգալիորեն գերազանցում է դրանց արտադրության սահմանային արժեքը։ Օրինակ, սուրճի ցանցը կարող է սովորական սուրճը սահմանել 1 դոլար, բայց «պրեմիում» սուրճը՝ 2.50 դոլար (որտեղ արտադրության համապատասխան ծախսերը կարող են կազմել 0.90 դոլար և 1.25 դոլար): Այնպիսի տնտեսագետներ, ինչպիսին է Թիմ Հարֆորդը «The Undercover Economist»-ում պնդում են, որ սա գնային խտրականության մի ձև է. սովորական և բարձրակարգ ապրանքի միջև ընտրություն կատարելով՝ սպառողներին խնդրվում է բացահայտել համեմատելի ապրանքների համար գնային զգայունության (կամ վճարելու պատրաստակամության) իրենց աստիճանը։ Նմանատիպ մեթոդներ են կիրառվում, օրինակ, բիզնես դասի ավիատոմսերի և պրեմիում ալկոհոլային խմիչքների գնագոյացման գործում։ Սրանք երրորդ աստիճանի գնային խտրականության օրինակներ են։

Այս ազդեցությունը կարող է հանգեցնել (թվացյալ) անբարենպաստ խթանների վաճառողի համար։ Եթե, օրինակ, բիզնես դասի պոտենցիալ ուղևորները մեծ գնային տարբերություն կվճարեն միայն այն դեպքում, եթե էկոնոմ դասի նստատեղերը անհարմար լինեն, մինչդեռ էկոնոմ դասի ուղևորները ավելի զգայուն են գնի նկատմամբ, քան հարմարավետության, ապա ավիաընկերությունները կարող են զգալի խթաններ ունենալ էկոնոմ դասի նստատեղերը դիտավորյալ անհարմար դարձնելու համար։ Սուրճի օրինակում ռեստորանը կարող է ավելի մեծ տնտեսական շահույթ ստանալ՝ պատրաստելով ցածրորակ սովորական սուրճ։ Պրեմիում հաճախորդներին սուրճի լրացուցիչ վաճառքից ստացվում է ավելի շատ շահույթ, քան կորչում է այն հաճախորդներից, ովքեր հրաժարվում են գնել էժան, բայց անորակ սուրճ։ Նման դեպքերում, զուտ սոցիալական օգտակարությունը պետք է հաշվի առնի նաև սովորական ապրանքի սպառողների համար «կորցրած» օգտակարությունը, չնայած այս նախապես կորցրած օգտակարության մեծության որոշումը կարող է իրագործելի չլինել։

### Սեգմենտավորում ըստ տարիքային խմբի, ուսանողի կարգավիճակի, էթնիկ պատկանելության և քաղաքացիության
Շատ կինոթատրոններ, զվարճանքի այգիներ, զբոսաշրջային տեսարժան վայրեր և այլ վայրեր ունեն տարբեր մուտքի գներ՝ ըստ շուկայի հատվածի. տիպիկ խմբերն են՝ երիտասարդական/երեխաների, ուսանողների, մեծահասակների, տարեցների, տեղացիների և օտարերկրացիների։ Այս խմբերից յուրաքանչյուրը սովորաբար ունի շատ տարբեր պահանջարկի կոր։ Երեխաները, ուսանողական աշխատավարձով ապրող մարդիկ և թոշակի անցած մարդիկ, որպես կանոն, շատ ավելի քիչ տնօրինվող եկամուտ ունեն։ Օտարերկրացիները կարող են ընկալվել որպես տեղացիներից ավելի հարուստ և, հետևաբար, կարող են ավելի շատ վճարել ապրանքների և ծառայությունների համար, երբեմն դա կարող է լինել նույնիսկ 35 անգամ ավելի։ Շուկայի տաղավարների տերերը և անհատ հասարակական տրանսպորտի մատակարարները նույնպես կարող են պնդել իրենց ապրանքների և ծառայությունների ավելի բարձր գների վրա՝ օտարերկրացիների հետ գործ ունենալիս (երբեմն կոչվում է «Սպիտակ մարդու հարկ»)։ Որոշ ապրանքներ, օրինակ՝ բնակարանները, կարող են առաջարկվել ավելի էժան գներով որոշակի էթնիկ խմբերի համար։

### Զեղչեր որոշակի մասնագիտությունների ներկայացուցիչների համար
Որոշ բիզնեսներ կարող են զեղչված գներ առաջարկել որոշակի մասնագիտությունների տեր անձանց, ինչպիսիք են դպրոցի ուսուցիչները, ոստիկանները և զինվորականները։ Բացի թիրախային խմբին վաճառքի աճից, բիզնեսները օգտվում են արդյունքում ստացված դրական հրապարակայնությունից, ինչը հանգեցնում է լայն հանրությանը վաճառքի աճի։

### Արդյունաբերական գնորդների համար խթաններ
Գոյություն ունեն մեծածախ կամ արդյունաբերական գնորդներին խրախուսելու բազմաթիվ մեթոդներ: Սրանք կարող են բավականին թիրախային լինել, քանի որ նախատեսված են որոշակի գործունեություն առաջացնելու համար, ինչպիսիք են՝ ավելի հաճախակի գնումներ կատարելը, ավելի կանոնավոր գնումներ կատարելը, ավելի մեծ քանակությամբ գնումներ կատարելը, արդեն իսկ գոյություն ունեցող ապրանքների փոխարեն նոր ապրանքներ գնելը և այլն։ Դրանք կարող են նաև նախագծված լինել յուրաքանչյուր գործարքի մշակման վարչական և ֆինանսական ծախսերը կրճատելու համար։ Այսպիսով, կան մեծածախ զեղչեր, երկարաժամկետ պարտավորությունների համար հատուկ գներ, ոչ գագաթնակետային զեղչեր, բարձր պահանջարկ ունեցող ապրանքների վրա զեղչեր՝ ցածր պահանջարկ ունեցող ապրանքներ գնելը խրախուսելու համար, զեղչեր և շատ ուրիշներ։ Սա կարող է նպաստել վաճառողների միջև հարաբերությունների բարելավմանը։ Սա երկրորդ գնային խտրականության օրինակ է։

### Սեռական հիմքով օրինակներ
Սեռական գնային խտրականությունը տղամարդկանց և կանանց նույնական կամ նմանատիպ ծառայություններ և ապրանքներ տարբեր գներով առաջարկելու պրակտիկա է, երբ ապրանքների և ծառայությունների արտադրության արժեքը նույնն է։ Միացյալ Նահանգներում սեռային խտրականությունը գների հարցում բանավեճի առարկա է դարձել: 1992 թվականին Նյու Յորքի սպառողների հարցերով դեպարտամենտը («DCA») հետաքննություն անցկացրել է «շուկայում կանանց նկատմամբ գնային կողմնակալության» վերաբերյալ: DCA-ի հետաքննությունը եզրակացրել է, որ կանայք ավելի շատ են վճարում, քան տղամարդիկ օգտագործված մեքենաների դիլերներում, քիմմաքրման կետերում և վարսավիրանոցներում։ Նյու Յորքում գենդերային գնագոյացման վերաբերյալ DCA-ի հետազոտությունը ազգային ուշադրությունը հրավիրել է գենդերային գնային խտրականության և դրա կանանց վրա ունեցած ֆինանսական ազդեցության վրա։

Սպառողական ապրանքների դեպքում տարբերակված գնագոյացումը սովորաբար ուղղակիորեն չի հիմնված գնորդի իրական սեռի վրա, այլ անուղղակիորեն իրականացվում է տարբերակված փաթեթավորման, պիտակավորման կամ գունային սխեմաների օգտագործմամբ, որոնք նախատեսված են տղամարդ կամ կին սպառողներին գրավելու համար։ Շատ դեպքերում, երբ ապրանքը շուկայահանվում է գրավիչ նվեր լինելու համար, գնորդի սեռը կարող է տարբեր լինել վերջնական օգտագործողի սեռից։

1995 թվականին Կալիֆոռնիայի ասամբլեայի հետազոտությունների գրասենյակը ուսումնասիրել է ծառայությունների գնային սեռային խտրականության հարցը և գնահատել է, որ կանայք տղամարդկանց հետ նույն ծառայությունների համար տարեկան վճարում են մոտավորապես 1,351.00 դոլարի չափով «գենդերային հարկ»։ Նաև գնահատվել է, որ կանայք իրենց կյանքի ընթացքում հազարավոր դոլարներ ավելի են ծախսում, քան տղամարդիկ՝ նմանատիպ ապրանքներ գնելու համար։ Օրինակ՝ «Հիվանդների պաշտպանության և մատչելի խնամքի մասին» օրենքի («Մատչելի խնամքի մասին» օրենք) ընդունումից առաջ առողջապահական ապահովագրական ընկերությունները կանանցից ավելի բարձր վճարներ էին գանձում անհատական առողջապահական ապահովագրության պոլիսների համար, քան տղամարդկանցից։ «Մատչելի խնամքի մասին» օրենքի համաձայն՝ առողջապահական ապահովագրական ընկերությունները պարտավոր են նույն տարիքի և աշխարհագրական դիրքի բոլոր դիմորդներին առաջարկել նույն ապահովագրավճարի գինը՝ անկախ սեռից։ Սակայն, չկա որևէ դաշնային օրենք, որն արգելի սեռային հիմքով գնային խտրականությունը ապրանքների վաճառքի մեջ։ Փոխարենը, մի քանի քաղաքներ և նահանգներ ընդունել են օրենսդրություն, որն արգելում է ապրանքների և ծառայությունների սեռային հիմքով գնային խտրականությունը։

Եվրոպայում ավտոմեքենաների ապահովագրության վճարները պատմականորեն տղամարդկանց համար ավելի բարձր են եղել, քան կանանց համար, մի պրակտիկա, որը ապահովագրական ոլորտը փորձում է արդարացնել՝ հիմնվելով ռիսկի տարբեր մակարդակների վրա։ ԵՄ-ն արգելել է այս պրակտիկան, սակայն կան ապացույցներ, որ այն փոխարինվում է «փոխարինող խտրականությամբ», այսինքն՝ խտրականությամբ՝ հիմնված սեռի հետ սերտորեն կապված գործոնների վրա. օրինակ՝ շինարարներից ավելի շատ գումար գանձելը, քան մանկաբարձուհիներից։

Չինաստանի մանրածախ ավտոմեքենաների շուկայում հետազոտողները պարզել են, որ տղամարդ գնորդները նույն բնութագրերով մեքենաների համար ավելի քիչ են վճարում, քան կանայք։ Չնայած այս հետազոտությունը փաստագրել է տեղացիների և ոչ տեղացիների միջև գնային խտրականության գոյությունը, տեղացի տղամարդիկ դեռևս ստանում են 221.63 դոլարով ավելի շատ զեղչ, քան տեղացի կանայք, իսկ ոչ տեղացի տղամարդիկ՝ 330.19 դոլարով ավելի շատ զեղչ, քան ոչ տեղացի կանայք։ Զեղչը կազմում է միջին անձնական բյուջեի մոտավորապես 10%-ը՝ հաշվի առնելով 2018 թվականի մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ն։

### Միջազգային գնային խտրականություն
Դեղագործական ընկերությունները կարող են ավելի հարուստ երկրներում բնակվող հաճախորդներից շատ ավելի բարձր գին գանձել, քան նույնական դեղամիջոցների համար աղքատ երկրներում, ինչպես դա տեղի է ունենում Աֆրիկայում հակառետրովիրուսային դեղամիջոցների վաճառքի դեպքում։ Քանի որ աֆրիկացի սպառողների գնողունակությունը շատ ավելի ցածր է, վաճառքը չափազանց սահմանափակ կլիներ առանց գնային խտրականության։ Դեղագործական ընկերությունների՝ երկրների միջև գների տարբերությունները պահպանելու կարողությունը հաճախ կամ ամրապնդվում է կամ խոչընդոտվում է դեղերի վերաբերյալ ազգային օրենքներով և կանոնակարգերով, կամ դրանց բացակայությամբ։

Նույնիսկ ոչ նյութական ապրանքների առցանց վաճառքը, որոնք պարտադիր չէ առաքել, կարող է փոխվել՝ կախված գնորդի աշխարհագրական դիրքից, օրինակ՝ Spotify-ի և Apple Music-ի երաժշտության հոսքային ծառայությունների դեպքում։ Ցածր եկամուտ ունեցող երկրների օգտատերերը օգտվում են գնային խտրականությունից՝ վճարելով ավելի քիչ բաժանորդագրության վճարներ, քան բարձր եկամուտ ունեցող երկրների օգտատերերը։ Հետազոտողները նաև պարզել են, որ միջազգային գնային տարբերությունները իրականում մոտ 6%-ով մեծացնում են այդ ընկերությունների եկամուտը, միաժամանակ 1%-ով նվազեցնելով համաշխարհային օգտատերերի բարեկեցությունը:

### Ակադեմիական գնագոյացում
Ընկերությունները հաճախ զեղչված ապրանքներ և ծրագրային ապահովում են առաջարկում ուսանողներին և դասախոսներին դպրոցական և համալսարանական մակարդակներում: Սրանք կարող են պիտակավորվել որպես ակադեմիական տարբերակներ, բայց գործում են նույն կերպ, ինչ լրիվ գնով մանրածախ ծրագրակազմը։ Որոշ ակադեմիական ծրագրեր կարող են ունենալ տարբեր լիցենզիաներ, քան մանրածախ տարբերակները, սովորաբար արգելելով դրանց օգտագործումը շահույթ հետապնդող գործունեության մեջ կամ լիցենզիայի ժամկետը լրանալով որոշակի թվով ամիսներից հետո։ Սա նաև ունի «սկզբնական առաջարկի» բնութագրերը, այսինքն՝ ակադեմիական հաճախորդից ստացված շահույթը կարող է մասամբ ստացվել ապագա ոչ ակադեմիական վաճառքների տեսքով՝ մատակարարի հետ կապված պայմանագրերի պատճառով։

### Սահող սանդղակի վճարներ
Սահող սանդղակի վճարները այն են, երբ տարբեր հաճախորդներից գանձվում են տարբեր գներ՝ հիմնվելով նրանց եկամտի վրա, որն օգտագործվում է որպես նրանց վճարելու պատրաստակամության կամ կարողության ցուցանիշ։ Օրինակ՝ որոշ ոչ առևտրային իրավաբանական կազմակերպությունների վաճառողներ գանձում են սահող սանդղակով՝ հիմնվելով եկամտի և ընտանիքի չափի վրա: Այսպիսով, վճարային սանդղակի վերևում ավելի բարձր գին վճարող հաճախորդները նպաստում են սուբսիդավորմանը սանդղակի ներքևի մասում գտնվող հաճախորդներին։ Այս տարբերակված գնագոյացումը հնարավորություն է տալիս ոչ առևտրային կազմակերպությանը սպասարկել շուկայի ավելի լայն հատված, քան կարող էր սպասարկել միայն մեկ գին սահմանելու դեպքում։

### Հարսանիքներ
Հարսանիքների համար նախատեսված ապրանքներն ու ծառայությունները երբեմն ավելի բարձր գներով են գնահատվում, քան սովորական հաճախորդների համար նախատեսված նույնական ապրանքները։ Հարսանեկան վայրերի և ծառայությունների գները սովորաբար տարբեր են՝ կախված հարսանիքի ամսաթվից։ Օրինակ, եթե հարսանիքը տեղի է ունենում գագաթնակետային սեզոնին (դպրոցական արձակուրդներ կամ տոնական սեզոններ), գինը կլինի ավելի բարձր, քան ոչ սեզոնային հարսանիքի ամիսներին։

### Մանկաբարձական ծառայություն
Գնային խտրականության բարեկեցության հետևանքները գնահատվել են՝ փորձարկելով երեք՝ ցածր, միջին և բարձր եկամտային խմբերի հիվանդների կողմից վճարվող միջին գների տարբերությունները: Արդյունքները ցույց են տալիս, որ այս երկու հիվանդանոցներում էլ տեղի են ունեցել մանկաբարձական ծառայությունների գնային խտրականության երկու տարբեր ձևեր: Նախ, գնային խտրականություն կար՝ ըստ եկամտի, ընդ որում՝ ավելի աղքատ օգտատերերն օգտվում էին ավելի բարձր զեղչի դրույքաչափից, քան ավելի հարուստները։ Երկրորդ, գնային խտրականություն կար՝ ըստ սոցիալական կարգավիճակի, որտեղ երեք բարձր կարգավիճակի մասնագիտական խմբեր (բժիշկներ, բարձրաստիճան պետական պաշտոնյաներ և խոշոր գործարարներ) ունեին որոշակի զեղչ ստանալու ամենաբարձր հավանականությունը։

### Դեղագործական արդյունաբերություն
Դեղագործական արդյունաբերության մեջ գնային խտրականությունը տարածված է։ Դեղագործական ընկերությունները հարուստ երկրներում դեղերի համար ավելի բարձր վճար են գանձում։ Օրինակ՝ Միացյալ Նահանգներում դեղերի գները աշխարհում ամենաբարձրերից են։ Եվրոպացիները, միջին հաշվով, նույն դեղատոմսային դեղերի համար վճարում են ամերիկացիների վճարած գումարի միայն 56%-ը։

### Դասագրքեր
Գնային խտրականությունը տարածված է նաև դասագրքերի հրատարակչական ոլորտում։ Դասագրքերի գները Միացյալ Նահանգներում շատ ավելի բարձր են, չնայած այն հանգամանքին, որ դրանք արտադրվում են երկրում։ Հեղինակային իրավունքի պաշտպանության օրենքները բարձրացնում են դասագրքերի գինը։ Բացի այդ, դասագրքերը պարտադիր են Միացյալ Նահանգներում, մինչդեռ այլ երկրների դպրոցները դրանք համարում են ուսումնական օժանդակ միջոցներ:

### Գնային խտրականության երկու անհրաժեշտ պայման
Գների խտրականության սխեմայի աշխատանքի համար պետք է բավարարվի երկու պայման։ Նախ, վաճառողը պետք է կարողանա շուկայի հատվածները նույնականացնել պահանջարկի գնային առաձգականության միջոցով և երկրորդ՝ վաճառողները պետք է կարողանան կիրառել սխեման։ Օրինակ՝ ավիաընկերությունները պարբերաբար զբաղվում են գնային խտրականությամբ՝ սահմանելով բարձր գներ համեմատաբար անառաձգական պահանջարկ ունեցող հաճախորդների՝ գործարար ճանապարհորդների համար և զեղչված գներ համեմատաբար առաձգական պահանջարկ ունեցող զբոսաշրջիկների համար։ Ավիաընկերությունները կիրառում են այս սխեման՝ կիրառելով տոմսերի վերավաճառքն արգելող քաղաքականություն, որը թույլ չի տալիս զբոսաշրջիկին գնել տոմս զեղչված գնով և վաճառել այն գործարար ճանապարհորդին (արբիտրաժ): Ավիաընկերությունները պետք է նաև արգելեն գործարար ճանապարհորդներին ուղղակիորեն գնել զեղչված տոմսեր։ Ավիաընկերությունները դա անում են՝ նախապես տոմսերի ձեռքբերման կամ նվազագույն մնալու պահանջներ սահմանելով, դրանք պայմաններ են, որոնք դժվար կլինի բավարարել միջին գործարար ճանապարհորդի համար։

### Զեղչեր և ուսանողական զեղչեր
Վաճառողները շուկայում հաճախ օգտագործում են երրորդ աստիճանի գնային խտրականություն՝ զիջումային և ուսանողական հատվածներ։ Առաջարկելով ընկալվող զեղչ շուկայի այն հատվածներին, որոնք սովորաբար ունեն ավելի քիչ տնօրինվող եկամուտ և, հետևաբար, ավելի գնային զգայուն են, վաճառողը կարողանում է եկամուտ ստանալ ավելի բարձր գնային զգայունություն ունեցողներից՝ միաժամանակ սահմանելով ավելի բարձր գներ և գրավելով ավելի քիչ գնային զգայունություն ունեցող հատվածների սպառողական ավելցուկը։

### Հակառակ օրինակներ
Որոշ գնագոյացման մոդելներ թվում են որպես գնային խտրականություն, բայց այդպես չէ։

#### Գների իջեցում գերբեռնվածության դեպքում
Գնային խտրականությունը տեղի է ունենում միայն այն դեպքում, երբ նույն ապրանքը վաճառվում է մեկից ավելի գնով։ Գերբեռնվածության գնագոյացումը գնային խտրականություն չէ։ Գնացքի գագաթնակետային և ոչ գագաթնակետային ժամերի սակագները նույնը չեն. որոշ մարդիկ ստիպված են ճանապարհորդել գագաթնակետային ժամերին և ոչ գագաթնակետային ժամերին ճանապարհորդելը դրանց համարժեք չէ։

Որոշ ընկերություններ ունեն բարձր ֆիքսված ծախսեր (օրինակ՝ գնացքի օպերատորը, որը տիրապետում է երկաթուղու և շարժակազմի, կամ ռեստորանը, որը պետք է վճարի տարածքի և սարքավորումների համար): Եթե այս ֆիքսված ծախսերը թույլ են տալիս օպերատորին լրացուցիչ մատակարարել պակաս նախընտրելի ապրանքներ (օրինակ՝ առավոտյան կեսօրվա սնունդ կամ ոչ գագաթնակետային գնացքով ճանապարհորդություն)՝ փոքր լրացուցիչ ծախսերով, ապա դրանք ավելի ցածր գներով առաջարկելը կարող է օգուտ բերել և՛ վաճառողին, և՛ գնորդին։ Նույն ֆիքսված ծախսերից ավելի շատ ապրանքի մատակարարումը մեծացնում է ինչպես արտադրողի, այնպես էլ սպառողի ավելցուկը։ Սա տեխնիկապես գնային խտրականություն չէ (ի տարբերություն, օրինակ, ավելի հարուստ տեսք ունեցող հաճախորդներին ավելի բարձր գներով ճաշացանկ տրամադրելու, մինչդեռ ավելի աղքատ տեսք ունեցողները ստանում են սովորական ճաշացանկ):

Եթե տարբեր գներ են սահմանվում այնպիսի ապրանքների համար, որոնք միայն որոշ սպառողներ կհամարեն համարժեք, ապա դիֆերենցիալ գնագոյացումը կարող է օգտագործվել պահանջարկը կառավարելու համար։ Օրինակ՝ ավիաընկերությունները կարող են գնային խտրականություն կիրառել՝ մարդկանց խրախուսելու համար ճանապարհորդել ոչ ժողովրդական ժամերին (վաղ առավոտյան): Դա օգնում է խուսափել գերբնակեցումից և նպաստում է պահանջարկի բաշխմանը։ Ավիաընկերությունն ավելի լավ է օգտագործում ինքնաթիռներն ու օդանավակայանները և, հետևաբար, կարող է ավելի քիչ գանձել (կամ ավելի շատ շահույթ ստանալ), քան եթե թռչեր միայն գագաթնակետային ժամերին։

## Տես նաև
* Մարքեթինգ
* Շուկայի սեգմենտավորում
* Միկրոէկոնոմիկա
* Վճարիր՝ ինչքան ուզում ես
* Գնագոյացման քաղաքականություն

## Ծանոթագրություններ


## Գրականություն

*
*

## Արտաքին հղումներ
* Գնային խտրականություն և անկատար մրցակցություն՝ Լարս Սթոլ։
* Գնագոյացման տեղեկատվություն Հալ Վարյան։
* Արուն Սունդարարաջան՝ թվային ապրանքների գնային խտրականություն։
* Գնային խտրականության քննարկման նյութ The Filter-ից։
* Joelonsoftware-ի բլոգի գրառումը գնային խտրականության մասին։
* Տարե՞լ են մաքրուհու մոտ՝ Սթիվեն Լանդսբուրգի բացատրությունը քիմմաքրման ծառայությունների գնագոյացման վերաբերյալ։
* «Հսկողության գնագոյացումը» կօգնի՞, թե՞ կվնասի սպառողներին։

Կատեգորիա:Բիզնես էթիկա
Կատեգորիա:Բիզնես տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Բիզնեսի և տնտեսության խնդիրներ
Կատեգորիա:Գնագոյացում
Կատեգորիա:Էթիկապես վիճելի բիզնես երևույթներ
Կատեգորիա:Խտրականություն
Կատեգորիա:Մարքեթինգ
Կատեգորիա:Մենեջմենթ
Կատեգորիա:Միկրոէկոնոմիկա
Կատեգորիա:Ոչ կատարյալ մրցակցություն
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Տնտեսություն