open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արտուրի Իլմարի Վիրտանեն

**Արտուրի Իլմարի Վիրտանեն** (, ), ֆին կենսաքիմիկոս, տեխնիկական կենսաքիմիայի ֆինական գիտական դպրոցի հիմնադիրը։

Ստեղծել է (1928-1929) կանաչ կերերի պահածոյացման մեթոդ («Աիվ-մեթոդ»)։ Մշակել է կաթի և կաթնամթերքների պահածոյացման մեթոդներ, ստեղծել դրանց արդյունաբերական արտադրության նոր տեխնոլոգիա։ Նոբելյան մրցանակ (1945)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆինն կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Հելսինկիի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գյուտարարներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի ճարտարագիտական գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆինն գյուտարարներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆինն գիտնականներ
Կատեգորիա:Ֆինն ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Նիկոլայ Վիրտա

**Նիկոլայ Եվգենևիչ Վիրտա** (, իսկական ազգանունը՝ *Կարելսկի*, , ), ռուս խորհրդային գրող։

Վիրտայի առաջին ու լավագույն վեպը «Մենակությունն» է (1935, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1941), որի մոտիվներով գրված են «Հողը» (1937) պիեսը և «Փոթորկի ժամին» (բեմադրված 1939, կոմպոզիտոր՝ Տ․ Խրեննիկով) օպերան։ Այնուհետև լույս են տեսել «Օրինաչափություն» (1937), «Իրիկնային ղողանջ» (1951), վերամշկված հրտ․ 1961), «Սեպ սարեր» (1956), «Շուրջը՝ անվերջ տափաստաններ» (1960), «Վերադարձված հող» (1960), «Արագընթաց օրեր» (1964) վեպերը, «Աղետ» (1962), «Ուրվականը լքում է Կանաչ բլուրը» (1964-1965) վիպակները։ Գրել է նաև «Դավ» (1938), «Իմ բարեկամ գնդապետը» (1942), «Ստալինգրադի զինվորները» (1944), «Հացը մեր հանապազօր» (1947, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1948), «Դատապարտվածների դավադրությունը» (1948, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1949), «Ամռանը երկինքը բարձր է» (1959) և այլ պիեսներ։ Նրա սցենարներով նկարահանվել են «Ստալինգրադյան ճակատամարտը» (1949, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1950), «Դատապարտվածների դավադրությունը» (1950) և այլ կինոնկարներ։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

## Նիկոլայ Վիրտան հայերեն
* Օտարերկրուհին (պատմվածք), Ե., Հայպետհրատ, 1938, 20 էջ։ Ռուսերենից թարգմ.՝ Գ. Հակոբյան, նկարիչ՝ Ա. Բորովսկայա։
* Պարտիզանները (պատմվածք), Ե., Հայպետհրատ, 1941, 8 էջ։ Թարգմ.՝ ռուս.:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական կրկնակի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պերեդելկինոյի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:Ստալինգրադի ճակատամարտի մասնակիցներ
Սիմոն Վիրսալաձե

**Սիմոն (Սոլիկո) Բագրատի Վիրսալաձե** (, ), վրացի խորհրդային բեմանկարիչ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1976)։ ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ (1975)։

## Կենսագրություն
Սովորել է Մոսկվայի Վխուտեինում (1927—1928) և Լենինգրադի Գեղարվեստի ակադեմիայում (1928-1931)։ 1932—1936 թթ.-ին եղել է Թբիլիսիի Զ․ Փալիաշվիլու անվան (ձևավորել է Փալիաշվիլու «Դաիսի» օպերան, 1936 թ., Մաճավարիանիի «Օթելլո» բալետը, 1957 թ.), 1940—1941 թվականներին և 1945—1962 թթ.-ին՝ Լենինգրադի Ս․ Մ․ Կիրովի անվան (Պ․ Չայկովսկու «Քնած գեղեցկուհին» բալետի (1952 թ., Լենինգրադի Ս․ Մ․ Կիրովի անվան օպերայի և բալետի թատրոն) ձևավորման էսքիզ, գուաշ (Ա․ Ա․ Բախրուշինի անվան կենտրոնական թատերական թանգարան, Մոսկվա) «Տարասի ընտանիքը», 1950 թ., ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1951 թ., Մոցարտի «Դոն Ժուան», 1956 թ., Վագների «Լոենգրին», 1962 թ., օպերաները, Գլազունովի «Ռայմոնդա», 1948 թ., ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1949 թ., Պրոկոֆևի «Քարե ծաղիկ», 1957 թ., բալետները և այլն) օպերայի և բալետի թատրոնների գլխավոր նկարիչը։

Վիրսալաձեն ԽՍՀՄ Մեծ թատրոնում ձևավորել է Չայկովսկու «Մարդուկ-Ջարդուկը» (1966 թ.), Արամ Խաչատրյանի «Սպարտակ» (1968 թ., լենինյան մրցանակ, 1970 թ.), Էշպայի «Անգարա» (1976 թ., ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1977 թ.) բալետները և այլն։

Վիրսալաձեի բեմանկարչական աշխատանքներում կարևոր դեր է խաղում երաժշտության հուզականությանը և ներկայացման գաղափարական իմաստին համապատասխանող գույնը։

Պարգևատրվել է Լենինի և 2 այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացի բեմանկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Դիդուբեի պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Վիրջինյան կղզիներ

**Վիրջինյան կղզիներ** (), մանր կղզիների խումբ (մոտ 100) Վեստ Ինդիայում։ Տարածությունը 497,4 կմ² է, որից 153,4 կմ² պատկանում է Մեծ Բրիտանիային (վարչական կենտրոնը՝ Ռոդ Թաուն), 344 կմ²՝ ԱՄՆ-ին (վարչական կենտրոնը՝ Շարլոտե Ամալիե)։ Բնակչությունը 122 հզ․( 1977), իսկ 106,4 հազար ներառյալ տարածում տեղակայված զորքը։ Ընդհանուր տարածքը՝ 650 կմ²։

## Ստուգաբանություն
Հայտնագործել է Ք.Կոլոմբոսը 1493 թվականին և անվանել «Տասնմեկ հազար կույսերի կղզիներ» (լատին. Virginis` «կույսեր»)։ Նա այս կղզիներն այդպես է անվանել, որովհետև դրանք ծովում սփռված են երկար շարանով, որը փոխաբերաբար հիշեցնում է «տասնմեկ հազար կույսերի» երթը։ Ըստ կաթոլիկական ավանդության՝ կելտ. արքայադուստր Սուրբ Ուրուսուլայի առաջնորդությամբ Հռոմ ուխտագնացություն կատարած կույսերը վերադարձի ճանապարհին ⟨Քյոլն քաղաքի մոտ⟩ կոտորվել են թշնամու՝ հոների կողմից։ Ամենօրյա գործածությունում այդ երկար անվանումը կրճատվել և դարձել է «Կույսերի կղզի»։ 17-րդ դարի վերջից կղզիներն անցան անգլիախոս երկրներին ⟨Մեծ Բրիտանիա, ԱՄՆ⟩, և «Կույսերի կղզի» անվանումը  (իսպ.՝ lslas de las Virgines) վերաիմաստավորվեց որպես անվանում, որն իբր առաջացել է Անգլիայի թագուհի Եղիսաբեթի մականունից՝ Կույս, հետևաբար դարձավ Վիրջինյան կղզիներ (*Virgin lslands*):

Պատկեր:SVG Map of Virgin Islands.svg|Վիրջինյան կղզիների քաղաքական քարտեզը


## Երկրաբանություն
Կազմված են գլխավորապես կրաքարերից, խոշոր կղզիները՝ բյուրեղային կամ հրաբխային զանգվածներից (բարձրությունը՝ մինչև 543 մ)։ Կլիման արևադարձային է։ Հաճախակի են փոթորիկները։ Պահպանվել են մշտադալար անտառների փոքր տարածություններ։ Մշակում են շաքարեղեգ, բանջարեղեն, զբաղվում՝ անասնապահությամբ։ Արտահանում են շաքար, ռոմ, անասուն։

## Տնտեսություն
Վիրջինյան կղզիներում հիմնական բիզնեսը տուրիզմն է։ Դրամական միավորը՝ ԱՄՆ դոլարը։

## Տես նաև
* Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներ
* Ամերիկյան Վիրջինյան կղզիներ 
* Իսպանական Վիրջինյան կղզիներ
* Նիդեռլանդներ
* Դանիական Վեստ Ինդիա

Կատեգորիա:Բաժանված տարածաշրջաններ
Կատեգորիա:Դանիայի նախկին գաղութներ
Կատեգորիա:Կղզեխմբեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Փոքր Անտիլյան կղզիներ
Ռուդոլֆ Վիրխով

**Ռուդոլֆ Լյուդվիգ Կառլ Վիրխով** (, ), գերմանացի ախտաբան, հասարակական գործիչ։ Համարվում է ժամանակակից ախտաբանական անատոմիայի և բջջային ախտաբանության տեսության հիմնադիրը։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Բեռլինի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը (1843)։ 1856 թվականից եղել է նույն համալսարանում նրա համար հատուկ ստեղծված ախտաբանական անատոմիայի, ընդհանուր ախտաբանության ու թերապիայի ամբիոնի պրոֆեսոր, միաժամանակ ախտաբանության ինստիտուտի տնօրեն։ Վիրխովը առաջ է քաշել բջջային ախտաբանության տեսությունը, որի համաձայն օրգանիզմի ցանկացած ախտաբանական պրոցես նրա առանձին բջիջների կենսագործունեության խանգարումների գումարն է։ Զբաղվել է իր ժամանակին հայտնի համարյա բոլոր հիվանդությունների ուսումնասիրությամբ, տվել դրանց ախտաբանաանատոմիական բնութագիրը, բացահայտել մարդու կարևորագույն հիվանդությունների (ուռուցքներ, տուբերկուլոզ) և ընդհանուր կենսաբանական պրոցեսների (բորբոքում, հյուսվածքների վերականգնում) ախտածնությունը։ Համաճարակագիտական հետազոտությունների հիման վրա Վիրխովը հաստատել է շատ հիվանդությունների սոցիալական բնույթը։ Վիրխովի ուսումնասիրությունները և բջջային ախտաբանության տեսությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել բժշկագիտության զարգացման վրա, սակայն այդ տեսությունն ունեցել է միակողմանի, մեխանիստական բնույթ։ Վիրխովը զբաղվել է նաև մարդաբանության, ազգագրության, հնէաբանության հարցերով։ Ընտրվել է բազմաթիվ երկրների ակադեմիաների և բժշկական ընկերությունների պատվավոր անդամ։ Կյանքի վերջին շրջանում Վիրխովը հանդես է եկել որպես Դարվինի էվոլյուցիոն ուսմունքի կատաղի թշնամի։ 1880—1893 թվականներին նա ոայխստագի անդամ էր։ Եղել է բուրժուական առաջադիմական կուսակցության հիմնադիրներից և առաջնորդներից (1861—1864)։ Ազատամիտների կուսակցության ստեղծումից (1884) հետո Վիրխովը նրա ղեկավարներից էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բեռլինի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Կոպլիի մեդալակիրներ
Վիրակապ

մինի|Ոտնաթաթի վիրակապում

**Վիրակապ**, փափուկ կամ կոշտ հարմարանքներ՝ վերքերի վրա վիրակապական նյութերն ամրացնելու, երակային արյունահոսությունը դադարեցնելու, մարմնի վնասված հատվածը անհրաժեշտ դիրքում պահելու (սևեռող կամ անշարժացնող վիրակապեր) և համար։ Ամրացնող և ճնշող վիրակապերը հիմնականում լինում են թանզիֆից, որի տակ դրվում է վիրակապական ստերիլ նյութ (բամբակով ծածկված մեկ շերտ թանզիֆ)։ Վիրակապական նյութերի շարքին են դասվում նաև թանզիֆե գնդիկները, անձեռոցիկները, տամպոնները, ոետինե արտազատիչները, ժապավենները և խողովակները։ Ամրացնող վիրակապերը, կախված մարմնի վիրակապվող հատվածից, կարող են լինել շրջանաձև, ութաձև, հասկաձև և այլն։ Վիրակապական նյութերը վերքի շրջանում ամրացնելու համար օգտագործում են նաև կպցնող նյութեր (կոլոդիում, կլեոլ, կպչուն սպեղանի և այլն)։ Անշարժացնող վիրակապեր կիրառում են հիմնականում կոտրվածքների կամ փափուկ հյուսվածքների տարածուն վնասման ժամանակ։ Այն կարող է լինել փայտից, մետաղալարից, պլաստմասսայից (շինաներ)։ Տուժածին տրանսպորտով տեղափոխելիս ծայրանդամները կամ մարմինն անշարժացնելու համար օգտագործում են փչովի ծածկաշապիկներ կամ օդաճնշիչ (պնևմատիկ) շինաներ։ Կոտրվածքների դեպքում առավել հաճախ կիրառում են գիպսակապեր։

Կատեգորիա:Բուժում
Կատեգորիա:Վնասվածքաբանություն
Շամբ (գյուղ)

**Շամբ**, գյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզի Սիսիան համայնքում։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Որոտանի վրա կառուցված Շամբի ջրամբարի հյուսիսային ափին՝ ծովի մակերևույթից 1340-1400 մ բարձրության վրա։ Հեռավորությունը Սյունիքի մարզի մարզկենտրոն Կապան քաղաքից ճանապարհով կազմում է մոտ 107 կմ, իսկ Սիսիան քաղաքից հեռու է մոտ 11 կմ դեպի հարավ-արևելք։

## Պատմություն
Շամբ անունով հին գյուղը հիշատակվում է Բագրատունի Աշոտ Գ թագավորի 966 թ. Մաղարդավանքի, իսկ հետագայում Որոտնավանքի 1315 թ.-ի արձանագրությունների մեջ։ Այն գտնվել է Վաղատին գյուղի մոտակայքում և նույն անվան տակ ընդգրկված եղել Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։ Գյուղը լքվել է 1930-ական թվականներին։ Ներկայիս գյուղը վերահիմնադրվել է 1962-1963 թվականներին որպես Շամբի ՀԷԿ-ի բանավան։

## Բնակչություն
Համաձայն 2011 թվականին Հայաստանում անցկացված մարդահամարի արդյունքների՝ Շամբի մշտական բնակչությունը կազմել է 416, առկա բնակչությունը՝ 402 մարդ։ Ստորև ներկայացված է Շամբ գյուղի բնակչության թվային փոփոխությունն ըստ տարիների.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և գյուղատնտեսությամբ։

## Տես նաև
* Շամբի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Սյունիքի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիսիան համայնքի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գյուղեր
Վիրաժ (այլ կիրառումներ)

**Վիրաժ** ( — շրջել, շրջվել,),
# Շշրջադարձ
# Սովորական պիլոտաժի թռիչքաձև, երբ ինքնաթիռը հորիզոնական հարթության մեջ կատարում է 360° պտույտ՝ հաստատուն կողաթեքումով և հաստատուն համընթաց ու անկյունային արագություններով
# Ավտոմոբիլային ճանապարհի շրջադարձի, ավտոդրոմի, հեծանվահրապարակի կորացման հատված, որն ունի ճանապարհածածկույթի միակողմանի լայնական թեքություն
# Սահուն շրջադարձի (կորացման) վրա գտնվող՝ ջրանցքի, որն ունի հատակի լայնական թեքություն
# Լուսանկարչական պոզիտիվ պատկերները երանգավորելու լուծույթ։
Իվան Վիտվեր

**Իվան Ալեքսանդրովիչ Վիտվեր** (, ), խորհրդային տնտեսական աշխարհագրագետ, պրոֆեսոր (1935 թ.), աշխարհագրական գիտությունների դոկտոր (1938 թ.)։ ՌԽՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ։

## Կենսագրություն
1921 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը։ 1932 թվականից դասախոսել է Մոսկվայի պետական համալսարանում։ 1934-1954 թվականներին ղեկավարել է արտասահմանյան երկրների տնտեսական աշխարհագրության ամբիոնը։ 1944-1954 թվականներին դասավանդել է Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտում։

Հեղինակ է բազմաթիվ հրատարակություններ (16) ունեցող «Արտասահմանյան երկրների տնտեսական աշխարհագրություն» դպրոցական դասագրքի (9-րդ դասարան), որի համար նրան շնորհվել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1951 թ.)։ Հանդես է եկել Պոլ Վիդալ դը լա Բլաշի մարդու աշխարհագրության դպրոցի խոր վերլուծությամբ և քննադատությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխարհագրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Սերգեյ Վիտտե

**Սերգեյ Յուլևիչ Վիտտե** (, ), ռուսական պետական գործիչ, կոմս։

1892 թվականին նշանակվել է հաղորդակցության ճանապարհների, ապա ֆինանսների նախարար։ 1903 թվականից՝ նախարարների կոմիտեի, 1905—1906 թվականներին՝ նախարարների խորհրդի նախագահ։ Ակտիվորեն փորձել է աջակցել ցարական միապետության ամրապնդմանը։ Վիտտեի օրոք իրականացվել են տնտեսական խոշոր միջոցառումներ․ 1894 թվականին մտցվել է գինու մենաշնորհ, 1890-ական թվականներին մեծ թափ է ստացել երկաթուղիների շինարարությունը, 1897 թվականին իրականացրել է դրամական ռեֆորմ, տնտեսության զարգացման համար ներգրավել է արտասահմանյան կապիտալներ։ Առաջարկել է ռեֆորմներ (1902 թվականին) գյուղատնտեսության բնագավառում ևս։ Դեմ է արտահայտվել զեմստվային հիմնարկների ընդլայնմանը։ Արտաքին քաղաքական հարցում կողմ էր ռուս-ֆրանսիական դաշինքին։

Հեռավոր Արևելքում ձգտել է հետաձգել Ճապոնիայի հետ ռազմական կոնֆլիկտը։ 1905 թվականին գլխավորել է ռուս-ճապոնական հաշտության պայմանագիրը հաշտության պայմանագիր 1905) կնքող պատվիրակությունը։ Ճնշել է 1905—1907 թվականների ռուսական հեղափոխությունը։ Նրա առաջարկությամբ է հրապարակվել հոկտեմբերի 17-ի մանիֆեստը։ 1906 թվականին պաշտոնաթող է եղել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Օդեսայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Զապորիժժիայի պատվավոր քաղաքացիներ
Ավտոմատ վերահսկում

**Վերահսկում ավտոմատ**, մեքենաշինության մեջ մեքենաների դետալների չափերը վերահսկելու պրոցես, երբ օպերատորի գործողությունները լրիվ կամ մասամբ փոխարինված են չափիչ սարքավորումների մեխանիզմների գործողություններով։ Ավտոմատ վերահսկման նպատակը վերահսկման համար ծախսվող ժամանակի կրճատումն է և որակի գնահատման սուբյեկտիվության վերացումը։
## Հիմնական գործողություններ
Հիմնական գործողություններն են․ դետալների բեռնում, դրանց տեղադրում վերահսկման դիրքերում, վերահսկում և պիտանի դետալների բաժանում։ Ըստ ավտոմատացման աստիճանի, տարբերում են ավտոմատներով (պրոցեսը լիովին ավտոմատացված է), կիսաավտոմատներով (ավտոմատացված է մեկ կամ մի քանի գործողություն), վերահսկիչ սարքավորումներով իրականացվող ավտոմատ վերահսկում։ Այն կիրառվում է դետալի մեկ պարամետրը չափելու և միաժամանակ կամ հաջորդաբար մի քանի պարամետրեր ստուգելու համար։ Երբեմն ավտոմատ վերահսկում են համարում ակտիվ վերահսկումը։
## Խմբեր
Ըստ նշանակման (նայած վերահսկումից հետո դետալների խմբերի թվի) տարբերում են ավտոմատ վերահսկման երկու խումբ։ Առաջին խմբի ավտոմատ վերահսկման դեպքում թույլտվածքի սահմաններում առանձնացվում է պիտանի դետալների միայն մեկ խումբ, մնացած դետալները (մեկ կամ երկու խումբ) խոտան են։ Խոտաններից առանձնացնում են այն դետալները, որոնք կարելի է ուղղել (օրինակ, լիսեռի տրամագիծը մեծ է թույլատրվածից) և որոնք չի կարելի ուղղել (օրինակ, լիսեռի տրամագիծը փոքր է թույլատրվածից)։ Այդպիսի վերահսկումը սովորաբար իրականացվում է վերահսկիչ ավտոմատներով կամ կիսաավտոմատներով, որոնց հիմնական նշանակումը պատրաստի արտադրանքի ընդունումն է՝ վերահսկող օպերատորի փոխարեն։ Երկրորդ խմբի ավտոմատ վերահսկման դեպքում առանձնացվում են պիտանի դետալների մի քանի խումբ, որոնք օգտագործվում են մեքենաների ընտրովի հավաքման համար։ Այդպիսի վերահսկման համար նախատեսվում են վերահսկիչ ավտոմատներ կամ կիսաավտոմատներ, որոնց հիմնական նշանակումը պատրաստման տեխնոլոգիական պրոցեսի թեթևացումն է։ Այն ավտոմատ վերահսկումը, որի դեպքում իրականացվում է միայն դետալների բաժանումը (պիտանիի և խոտանի), ի տարբերություն ակտիվ վերահսկման, հաճախ անվանում են պասիվ։ Առավել լայն տարածում ունի երկրորդ խմբի ավտոմատ վերահսկումը, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս պարզեցնել դետալների պատրաստման պրոցեսը և էժանացնել արտադրությունը։ Առաջին խմբի ավտոմատ վերահսկումը քիչ է տարածված, քանի որ նաիսստեսում է բոլոր շինվածքների ստուգում, որը հաճախ դառնում է տնտեսապես աննպատակահարմար և տեխնիկապես չհիմնավորված։ Սակայն ավտոմատ վերահսկման այդ տեսակը արդյունավետ է որոշ դեպքերում, օրինակ, չկարգավորվող անկայուն տեխնոլոգիական պրոցեսի դեպքում։ Ավտոմատ վերահսկումը իրականացվում է տարբեր վերահսկիչ֊չափիչ միջոցներով։

Կատեգորիա:Մեքենաշինություն
Տանիք

[մինի|աջից|[Գերմանիայի Նյորդլինգեն քաղաքի տանիքները]]
[thumb|[Խոտով ծածկված տանիք Ֆարերյան կղզիներում]]
**Տանիք**, շենքի (կառույցի) կտուրի վերին պատվածք, որն անմիջականորեն ենթարկվում է մթնոլորտային ազդեցություններին։ Կազմված է վերին ջրամեկուսիչ շերտից (թիթեղ, կղմինդր, ասբեստացեմենտային թերթ, ռուբերոիդ, տոլ) և կրող կոնստրուկցիաների վրա հենված հիմնաշերտից (կավարամած, հոծ տախտակամած, ցեմենտի սվաղ)։

Տանիքները լինում են ձեղնահարկով և առանց ձեղնահարկի։ Տարբերվում են ըստ օգտագործվող տանիքանյութերի։ Փաթթոցային և մածիկային տանիքանյութեր օգտագործելիս անհրաժեշտ է կտուրի հիմնական կոնստրուկցիան պաշտպանել շենքի (կառույցի) ներսի գոլորշիների խտուծքից։ Հարթ, փոքր թեքություն ունեցող կամ կորաձև վերնածածկը նախապես մածիկապատում են կամ մածիկով ամրացնում (փակցնում)։ Փաթթոցանյութի մեկ կամ երկու շերտ, հավասարաչափ ծածկում ցեմենտավազային շաղախի սվաղով։ Վերջինի ամրանալուց հետո միայն փռում են ջրամեկուսիչ շերտը («գորգը»), այնուհետև՝ պաշտպանական ևս մի շերտ։

Հատավոր տանիքանյութերն ուղղակի ամրակցում են թեք կտուրի կավարամածին կամ տախտակամածին։ Տանիքը պետք է լինի թեթև, ամուր ու դիմացկուն, պատրաստման և շահագործման տեսակետից տընտեսողաբեր, համապատասխանի հրդեհային անվտանգության պայմաններին։

## Գրականություն

* Авторский коллектив д-р. арх. проф. М. С. Туполев, доц. А. Н. Шкинев, проф. А. Н. Попов, канд. арх. доц. А. А. Попов, канд. техн. наук доц. Ю. Л. Сопоцько, канд. арх. доц. Т. И. Кириллова, канд. арх. В. Н. Карцев, канд. арх. О. В. Коретко, инж. И. А. Браунсдорфер, канд. техн. наук В. В. Беспалов, инж. В. М. Кунин Конструкции гражданских зданий / под редакцией М. С. Туполева, научный редактор - арх. Г. А. Довжик. — Москва։ Издательство литературы по строительству, 1968. — 239 с.
* С. И. Вайдман, Л. Ф. Теверовский, Д. В. Яковлев Строительные конструкции. — Ленинград։ Издательство литературы по строительству, 1970. — 344 с.

Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Կատեգորիա:Տանիք
Սուլֆիդներ

**Սուլֆիդներ** ( - ծծումբ), ծծմբի միացությունները ավելի էլեկտրադրական տարրերի և ածխաջրածնային ռադիկալների հետ։

## Հատկություններ
Անօրգանական սուլֆիդներ մետաղների և ծծմբի միացություններ են՝ ծծմբաջրածնական թթվի աղերը, որոնք լինում են՝ չեզոք՝  \mbox{M}_\mathrm{2} \mbox{S}_\mathrm{ } և թթու  \mbox{MHS}_\mathrm{ } (M-ը միարժեք մետաղ է)։ Ամոնիումի, ալկալիական և հողալկալիական մետաղների սուլֆիդները ջրում լուծելի (վերջինները՝ ավելի վատ), անգույն, բյուրեղական նյութեր են։

Լուծույթները հիմնային են։ Ծանր մետաղների սուլֆիդները ջրում չլուծվող, մեծ մասամբ սև, բյուրեղական նյութեր են։ Ցինկի սուլֆիդը սպիտակ է, մանգանինը՝ վարդագույն, կադմիումինը և անագինը (IV)՝ դեղին, ծարիրինը՝ նարնջակարմիր։ Այս սուլֆիդների մի մասը չի լուծվում նաև թթուներում։ Այդ հատկություններն օգտագործվում են վերլուծական քիմիայում՝ մետաղները բաժանելու և տարբերակելու համար։

## Բնության մեջ
Սուլֆիդները բնության մեջ տարածված նյութեր են, կազմում են երկրակեղևի զանգվածի մոտ 0,15 %-ը, առաջացնում են 200-ից ավելի» միներալ (սֆալերիտ, մոլիբդենիտ, կինովար, պիրիտ և այլն)։

## Ստացում
Սուլֆիդները ստանում են մետաղի և ծծմբի աղերի, հիդրօքսիդների և ծծմբաջրածնի կամ ամոնիումի սուլֆիդի փոխազդեցությամբ, նաև սուլֆիդները ածխածնով բարձր ջերմաստիճաններում վերականգնելով։

:: \mathsf{Fe + S \rightarrow FeS}

:: \mathsf{2CdO + 3S \rightarrow 2CdS + SO_2}

:: \mathsf{TiO_2 + CS_2 \rightarrow TiS_2 + CO_2}

:: \mathsf{Na_2SO_4 + 4C \rightarrow Na_2S + 4CO}

:: \mathsf{2Ga + 3H_2S \rightarrow Ga_2S_3 + 3H_2}

:: \mathsf{ZnCl_2 + Na_2S \rightarrow ZnS + 2NaCl}

Բնական աուլֆիդները համապատասխան տարրերի ստացման կարևոր հումքեր են։

## Կիրառություն
Լուծելի սուլֆիդներ օգտագործում են կաշին դաբաղելու, կալցիումի և բարիումի սուլֆիդներ՝ գյուղատնտեսական վնասատուների դեմ պայքարելու համար և այլն։ Օրգանական սուլֆիդներ ծծմբաօրգանական միացություններ են՝ R—Sn—R՝(n^l,R-^ R՝-ը ածխաջրածնային մնացորդներ են)։

Միացությունները, որոնցում ո=1, կոչվում են միասուլֆիդներ, ո=2՝ երկսուլֆիդներ և այլն։ Սուլֆիդները բնության մեջ տարածված միացություններ են (մեթիոնին, բիոտին և այլն), պարունակվում են նաև նավթում, քարածխում։

Օգտագործվում են որպես շարժիչային վառելանյութերի և քսայուղերի կայունացուցիչներ, դեղանյութեր, ներկանյութեր, լուծիչներ։ Որոշ սինթետիկ օրգանական սուլֆիդներ (պոլիսուլֆիդային կաուչուկները, ծծմբային ներկանյութերը ևն) ունեն կարևոր արդյունաբերական նշանակություն։

## Տես նաև
* Սուլֆիտներ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Սուլֆիդներ
Իրեն Վարշանյի

**Իրեն Վարշանյի** (), հունգար դերասանուհի։

## Կենսագրություն
1894-1896 թվականներին սովորել է Բուդապեշտի Թատերարվեստի ակադեմիայում։ 1896-1930 թվականներին աշխատել է «Վիգսինհազ» (Բուդապեշտ) թատրոնում։ Հունգար գրող Բրոդիի պիեսներում Վարշանյիի դերակատարումները (Էրժեբեթ, «Ստնտուն», Ֆլորա, «Ուսուցչուհին») երևույթ են եղել ազգային թատրոնի պատմության մեջ։ Վարշանյիի ռեալիստական արվեստին բնորոշ էր հոգեբանական և սոցիալական նկարագրերի խորությունը, վերամարմնավորման վարպետությունը։ Դերերից են նաև Աննա (Հաուպտմանի «Ջուլհակներ»), Էլիզա (Շոուի «Պիգմալիոն»), Միսիս Ջոնս (Գոլսուորդիի «Արծաթյա տոուփը»)։ Վարշանյին հունգարական թատրոնում Չեխովի կերպարների առաջին մարմնավորողն էր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունգարացի դերասաններ
Կատեգորիա:Հունգարացի դերասանուհիներ
Փաստաթղթային վերստուգում

**Փաստաթղթային վերստուգում** (երբեմն պարզապես՝ **ռևիզիա**,  - կրկնակի ստուգում եմ) փաստաթղթային, որոշակի ժամանակահատվածում կազմակերպությունների, առանձին պաշտոնատար անձանց ֆինանսատնտեսական գործունեության ստուգում։

Փաստաթղթային աուդիտը վերաբերում է օրենքների ստուգման և հիմնական գործողությունների, աուդիտորական կազմակերպությունների, հաշվապահական հաշվառման հետազոտության և հաշվետվությունների օրինաչափության վերահսկման միջոցառումների համակարգին։

Կատեգորիա:Ֆինանսներ
Կատեգորիա:Իրավական փաստաթղթեր
Վոլյունտարիզմ

**Վոլյունտարիզմ**, **կամապաշտություն** (՝ կամք), իդեալիստական փիլիսոփայական ըմբռնում, որը կամքը դիտում է որպես կեցության սկզբունք։ Տերմինը մուծել է գերմանացի սոցիոլոգ Ֆ․ Տյոնիսը (1855–1936), 1883 թվականին։ Վոլյունտարիզմի տարրեր առկա են Օգոստինոս Երանելու և Յոհաննես Դունս Սկոտի փիլիսոփայական հայացքներում։ Նորագույն Վոլյունտարիզմի նախադրյալ է Ի․ Կանտի ուսմունքը պրակտիկ բանականության (որը որպես կանխադրույթ ընդունում է կամքի ազատությունը) առաջնայնության մասին։ Սրանից ելնելով Ֆիխտեն կամքի մեջ տեսել է անձնավորության հիմքը, իսկ «Ես»-ի կամային գործունեության մեջ՝ կեցության բացարձակ ստեղծագործական սկզբունքը, աշխարհի հոգևոր ինքնածնման աղբյուրը։ Ընդ որում Ֆիխտեն (ինչպես և Կանտը, Շելինգը, Հեգելը) կամքը համարել է էությամբ բանական։ Ի հակադրություն նրա, Արթուր Շոպենհաուերը, որի փիլիսոփայության մեջ վոլյունտարիզմը արդեն ինքնուրույն ուսմունք է, կամքին տվել է իռացիոնալիստական մեկնաբանություն, որտեղ կամքը ներկայանում է իբրև աշխարհի կույր, ոչ բանական, աննպատակ գործող նախասկիզբ։ Շոպենհաուերի (ինչպես և Է․ Հարտմանի) Վոլյունտարիզմը սերտորեն կապված է հոռետեսության (համաշխարհային պրոցեսը անիմաստ է, նրա հիմքում ընկած է անգիտակցական և կույր կամքը) հետ։

Ի տարբերություն Շոպենհաուերի հոռետեսական և ճակատագրապաշտական Վոլյունտարիզմի, Ֆրիդրիխ Նիցշեն վոլյունտարիզմի հիմքում դրել է «իշխելու կամքը», որն իմաստավորում է մարդու և առհասարակ մշակույթի գոյությունը։ Տնտեսական Վոլյունտարիզմը հասարակության տնտեսական զարգացման մեջ վճռականը համարում է մարդկանց գիտակցությունն ու կամքը։ 

Կատեգորիա:Փիլիսոփայական ուղղություններ և դպրոցներ
Կատեգորիա:Գոյաբանություն
Կատեգորիա:Մետաֆիզիկա
Կատեգորիա:Քաղաքական տեսություններ
Կատեգորիա:Իմացաբանական տեսություններ
Ֆեոդոր Վոլկով

**Ֆեոդոր Գրիգորևիչ Վոլկով** (), ռուս դերասան և թատերական գործիչ։ Ռուսական առաջին մշտական թատրոնի ստեղծողը, «ռուսական թատրոնի հայրը» (Վ․ Բելինսկի)։

Յարոսլավլում 1750 թվականին կազմակերպել է հանրային թատրոն, ուր խաղացել են հետագայում ճանաչված դերասաններ՝ Ի․ Ա․ Դմիտրևսկին, 0ա․ Դ․ Շումսկին և ուրիշներ։ 1752 թվականին Վոլկովի թատերախումբը հրավիրվել է Պետերբուրգ, սակայն բնույթով ժողովրդական թատրոնը չի բավարարել պալատի պահանջները և արձակվել է։ 1756 թվականին հրապարակվել է հրամանագիր պետական ռուսական թատրոն հիմնադրելու մասին, տնօրեն է նշանակվել Ա․ Պ․ Սումարոկովը, որին օգնել է Վոլկովը և 1761 թվականից փոխարինել նրան։ Վոլկով այն դարձրել է ազգային նշանակության հանրային պրոֆեսիոնալ թատրոն, եղել նրա առաջին ողբերգակը։ Դերերից են՝ Օսկոլդ, Խորև, Տրուվոր (Սումարոկովի «Սեմիրա», «Խորև», «Սինավ և Տրուվոր»), Համլետ (ըստ Շեքսպիրի «Համլետ»-ի Սումարոկովի մշակման)։ Վոլկովը եղել է բուռն խառնվածքի դերասան, կլասիցիզմի կանոններին չի հետևել, մեծ հաջողությամբ խաղացել է նաև կատակերգություններում։ Նրա առաջադիմական գործունեությունը բարձր են գնահատել Դ․ Ի․ Ֆոնվիզինը և Ն․ Ի․ Նովիկովը, Գ․ Ռ․ Դերժավինը, իսկ Բելինսկին նրան անվանել է «հասարակական կյանքի շարժիչ» և անունը դասել Մ․ Վ․ Լոմոնոսովի կողքին։ 1911 թվականից Յարոսլյսվլի թատրոնը կոչվում է Վոլկովի անունով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ
Կատեգորիա:Ռուս թատերական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս թատերական ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ռուս դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ռուս երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Մեծ թվերի օրենք

**Մեծ թվերի օրենք**, մաթեմատիկայում, հավանականությունների տեսության ընդհանուր սկզբունք, ըստ որի՝ մեծ թվով պատահական գործոնների համատեղ արդյունքը, որոշ, բավականաչափ ընդհանուր դեպքերում, ըստ էության պատահական չէ (համարյա կախված չէ դիպվածից)։ Մեծ թվերի օրենքի ճշգրիտ մաթեմատիկական ձևակերպումը և կիրառման պայմանները, որ տրվում են հավանականությունների տեսության մեջ, արտահայտվում է մի շարք թեորեմների ձևով։ Առաջին խիստ ապացուցված թեորեմը պատկանում է Յակոբ Բեռնուլիին։ Այն ձևակերպվում է այսպես․

եթե ունենք անկախ փորձերի հաջորդականություն, որոնցից յուրաքանչյուրում պատահույթի հանդես գալու հավանականությունը միևնույն Р(00) թվի համար
:
    \lim_{n\to\infty}\Pr\!\left(\,|\frac{\mu_n}{n}-\mu|> \varepsilon\,\right) = 0.
  
այստեղ μп-ը առաջին ո փորձերում A-ի հանդես գալու թիվն է (\frac{\mu_n}{n} հաճախությունը)։

Այս թեորեմը հետագայում ընդհանրացվել է Սիմեոն Պուասոնը, որի աշխատություններից մեկում և առաջին անգամ հանդես է եկել «Մեծ թվերի օրենք» եզրը։ Պաֆնուտի Չեբիշևը տվել է ինչպես մեծ թվերի օրենքի ավելի ընդհանուր ըմբռնումը, այնպես էլ՝ Պուասոնի ստացած թեորեմի, ինչպես նաև՝ ավելի ընդհանուր թեորեմի ապացուցումը։ Մեծ թվերի օրենքին վերաբերող այսպիսի թեորեմներից մեկը կարելի է ձևակերպել այսպես․
Եթե ունենք X_1, X_2, ..., X_n,.. անկախ պատահական մեծությունները, որոնք ունեն սահմանափակ դիսպերսիա (DX_n \leq C), ապա նրանց 
: X_n = \frac{X_1 + X_2 + ... + X_n}{n} 
թվաբանական միջինը 1-ին մոտ հավանականությամբ ցանկացած չափով քիչ է տարբերվում (շեղվում) այդ պատահական մեծությունների EX_n մաթեմատիկական սպասումների 
:A_n = \frac{EX_1 + EX_2 + ... + EX_n}{n} 
միջինից՝ 
:\lim_{n \to \infty} \Pr\left( | \bar{X_n} - A_n| > \epsilon \right ) = 0։

Մեծ թվերի օրենքի տարբեր տեքստերին վերաբերող ավելի ընդհանուր թեորեմներ ապացուցել են Ա․ Մարկովը, Ս․ Բեռնշտայնը, Ա․ Խինչինը, Ա․ Կոլմոգորովը և Է․ Բորելը։ 
## Կիրառություն
Մեծ թվերի օրենքը ապահովում է թերմոդինամիկական մեծությունների (օրինակ՝ ճնշման, ջերմաստիճանի) արժեքների կայությունը․ այլ կերպ ասած, այդ մեծությունները կախված չեն գազի կամ հեղուկի առանձին մոլեկուլների կինետիկ պարամետրերի ֆլուկտուցիաներից։

Տնտեսագիտության մեջ և սոցիալ–տնտեսական վիճակագրությունում, զանգվածային սոցիալ–տնտեսական պրոցեսների օրինաչափությունների ձևավորմանը նպաստող (և նրանց հիմքում ընկած) կարևորագույն օբյեկտիվ օրենքներից մեկը։ Հանդես է գալիս որպես ուսումնասիրվող երևույթների թվաքանակի և այդ երևույթներին ներհատուկ ընդհանուր օրինաչափությունների դրսևորման աստիճանի միջև կապի ձև․ որակապես համասեռ համախմբություններում (այդ համախմբությունները կազմված են եզակի պատահական երևույթներից) օրինաչափությունները հանդես են գալիս (և հետևաբար՝ կարող են ուսումնասիրվել) միայն եզակի պատահական երևույթների շատ մեծ քանակության դեպքում։

Վիճակագրության մեջ մեծ թվերի օրենքը ընտրանքային մեթոդի հիմքն է․ բավականաչափ մեծ ծավալով ընտրանքի դեպքում, հատկանիշի ընտրանքային ընդհանրացնող ցուցանիշները շատ մոտ են գլխավոր համակցության ընդհանրացնող ցուցանիշներին։

Կատեգորիա:Թվերի տեսություն
Կատեգորիա:Հավանականությունների տեսության թեորեմներ
Կատեգորիա:Վիճակագրության թեորեմներ
Վլադիսլավ Վոլկով

**Վլադիսլավ Նիկոլաևիչ Վոլկով** (, ), ԽՍՀՄ տիեզերագնաց-օդաչու, Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս (1969 թվականի հոկտեմբերի 22–ին և 1971 թվականի հունիսի 30)։

## Կենսագրություն
մինի|ձախից|«Սոյուզ-11»-ի զոհված անձնակազմի անդամների հիշատակին նվիրված ԽՍՀՄ նամականիշ, 1971 թ., 4 կոպեկ
Ավարտել է Մոսկվայի ավիացիոն ինստիտուտը (1959)։ 1969 թվականի հոկտեմբերի 12–17-ին Անատոլի Ֆիլիպչենկոյի և Վիկտոր Գորբատկոյի հետ, որպես բորտինժեներ, թռիչք է կատարել «Սոյուզ-7» տիեզերանավ-արբանյակով։ Տիեզերանավի անձնակազմն իրականացրել է մեկօրյա խմբային թռիչք «Սոյուզ-6» և երեքօրյա խմբային թռիչք «Սոյուզ-6» ու «Սոյուզ-8» տիեզերանավերի հետ։

1971 թվականի հունիսի 6-ին, Գեորգի Դոբրովոլսկու և Վիկտոր Պացաևի հետ, որպես բորտինժեներ, թռիչք է կատարել «Սոյուզ-11» տիեզերանավով։ Հունիսի 7-ից թռիչքն ընթացել է 1971 թվականի ապրիլի 19–ից շուրջերկրյա ուղեծրում գտնվող «Սալյուտ» գիտակայանի հետ համատեղ։ Հունիսի 30-ին, թռիչքի ծրագիրն ավարտելուց հետո Երկիր վերադառնալիս, Վոլկովը և «Սոյուզ-11»-ի անձնակազմի մյուս անդամները զոհվել են։

Թաղված է Կարմիր հրապարակում, Կրեմլի պատի մոտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Ռուս տիեզերագնացներ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության կրկնակի հերոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տիեզերագնաց-օդաչուներ
Դենիս Չերիշև

**Դենիս Չերիշև** (), ռուս ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Հանդես է գալիս Ռեալ Մադրիդ ՖԱ-ում։

## Երիտասարդ տարիներին
Դենիս Չերիշևը ծնվել է 1990 թվականին Նիժնի Նովգորոդում, որտեղ տեղական «Լոկոմոտիվ» ակումբում հանդես է եկել հայրը՝ Դմիտրի Չերիշևը։ 1996 թվականի նախնական տվյալներով Դենիս Չերիշևը պետք է տեղափոխվեր «Սպորտինգ Խիխոն» և ընտանիքին տեղփոխեց Իսպանիա։ Հետո Դենիս Չերիշևը դարձավ «Սպորտինգ Խիխոն»-ի երիտասարդական հավաքականի անդամ։ 2001 թվականին, երբ հայրը տեղափոխվում է «Բուրգոս», Դենիսը ընդունվում է տեղի սպորտային դպրոցը։

## Արտաքին հղումներ
* Черышев, Денис Дмитриевич на сайте Twitter
* Профиль на сайте «Реал Мадрид»
* Профиль на сайте УЕФА
* Профиль на сайте РФС 
* Статистика матчей за клуб на bdfutbol.com
* Нападающий «Реала» Денис Черышев: Учусь у Криштиану бить штрафные
* Профиль на soccerway.com
* Профиль на сайте transfermarkt.de

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1990 ծնունդներ
Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սևիլյայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Իսպանացի տղամարդ ֆուտբոլիստներ
Սուլֆիդային հանքանյութեր

**Սուլֆիդային հանքանյութեր**, բնական միներալային գոյացումներ, բաղկացած մետաղների ծծմբային միացություններից (սուլֆիդներից)։ Սուլֆիդային հանքանյութեր են համարվում նաև մետաղների սելենային, տելուրային, մկնդեղային և ծարիրային միացությունները։ Սուլֆիդային հանքանյութեր Ni, Co, Cu, Zn, Pb, Mo, Bi, Sb, Hg ստանալու կարևոր աղբյուրներ են։ Ելնելով սուլֆիդների և այլ միներալների հարաբերակցությունից, տարբերում են հոծ կամ զանգվածեղ և երակային կամ ցանավոր Սուլֆիդային հանքանյութեր։ Լինում են պարզ կամ միամետաղ և կոմպլեքսային կամ բազմամետաղ սուլֆիդային հանքանյութեր։ Հատկապես տարածված են վերջինները, որոնց կազմի մեջ մտնում են պղնձի, ցինկի և կապարի սուլֆիդները, ինչպես նաև պղնձի, նիկելի, կոբալտի, ծարիրի և սնդիկի կոմպլեքսային հանքանյութերը։ Շատ սուլֆիդային հանքանյութեր խառնուրդի ձևով պարունակում են Pt, Au, Ag, Cd, In, Se, Те։ Սուլֆիադային հանքանյութերի հանքավայրերի մեծամասնությունը պատկանում է ներծին, առավելապես հիդրոթերմալ հանքավայրերի տիպին։ Հանքամարմինները ներկայացված են երակներով, շերտերով, ոսպնյակներով, շտոկներով և խողովակաձև կուտակներով։ Դրանք երկարությամբ և խորությամբ ձգվում են հարյուրավոր մետրերից մինչև մի քանի կմ։ Սուլֆիդային հանքանյութերի պաշարները հասնում են հարյուրավոր միլիոն և նույնիսկ միլիարդ տ, իսկ մետաղների պաշարը՝ հարյուր հազարավոր և նույնիսկ մի քանի միլիոն տ։ Հանքանյութերում մետաղների պարունակությունը տոկոսի տասներորդական մասերից մինչև մի քանի տասնյակ տոկոս է։

Կատեգորիա:Հանքանյութեր
Կատեգորիա:Սուլֆիդներ
Կատեգորիա:Քիմիական արդյունաբերություն
Վարշավայի դքսություն

**Վարշավայի դքսություն** (, , ), Վարշավայի իշխանություն, վասալական պետություն նապոլեոնյան Ֆրանսիայի համակարգում։ Ստեղծվել է Տիլզիտի հաշտություն 1807 թվականի համաձայն՝ լեհական այն հողերից, որոնք Լեհաստանի երեք բաժանումների (1772 թվական, 1793 թվական, 1795 թվական) հետևանքով անցել էին Պրուսիային։ 1809 թվականին Վարշավայի դքսությանը միացվեցին Ավստրիայից խլված լեհական հողերը։ 1812 թվականին Վարշավայի դքսությունը ֆրանսիական բանակի հենակետն էր Ռուսաստանի վրա հարձակվելու ժամանակ։ 1814-1815 թվականներին Վիեննայի կոնգրեսի վճռով Վարշավայի դքսության տարածքը բաժանվեց Ռուսաստանի, Ավստրիայի և Պրուսիայի միջև, բացառությամբ Կրակով քաղաքի և նրա շրջակայքի, որը վերածվեց Կրակովի հանրապետության՝ երեք պետությունների հովանավորության ներքո։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Պատմական երկրներ
Կատեգորիա:Պատմական սլավոնական երկրներ
Տանտա

**Տանտա** կամ **Թանթա** (), քաղաք Եգիպտոսում, Նեղոսի դելտայում, Ղարբիա մուհաֆազի վարչական կենտրոնը։ Ունի 421 076 բնակչություն (2006)։

Երկաթուղային և խճուղային ճանապարհների հանգույց է։ Կա տեքստիլ արդյունաբերություն, տնայնագործական արհեստագործական արտադրություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նեղոսի դելտա
Ռոբերտ Բըրնս Վուդվորդ

**Ռոբերտ Բըրնս Վուդվորդ** (, ), ամերիկացի քիմիկոս-օրգանիկ, Ազգային ԳԱ և արվեստների ու գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի անդամ, ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամ (1976)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մասսաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտը (1936)։ 1937 թվականից աշխատում է Հարվարդի համալսարանում (1950 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ Վուդվորթը սինթեզել է բարդ և կենսաբանորեն կարևոր օրգանական միացություններ՝ քինին (1944), կորտիզոն (1951), ռեզերպին (1956), քլորոֆիլ (1960), տետրացիկլին (1962), ինչպես նաև բացահայտել մի շարք կարևոր բնական միացությունների՝ ստրիխնինի, տերամիցինի, աուրեոմիցինի, մագնամիցինի, տետրադօքսինի և այլնի կառուցվածքը։ Ուսումնասիրել է նաև օրգանական ռեակցիաների մեխանիզմներ։ 1965 թվականին արժանացել է Նոբելյան մրցանակի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Time-ի վարկածով «Տարվա մարդ» ճանաչվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Սոֆյա Պատսալիդես

**Սոֆյա Պատսալիդես** (, ), կիպրոսցի հույն երգչուհի։ Նա ներկայացրել է իր հայրենի երկիրը 2014 թվականին Մալթայում անցկացված Մանկական Եվրատեսիլ  երգի մրցույթում՝ հանդես գալով իր իսկ հեղինակած "I pio omorfi mera" («Ամենահրաշալի օրը») երգի կատարմամբ։

## Սկավառակագրություն
### Սինգլներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2000 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 12 ծնունդներ
Կատեգորիա:Կիպրացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հույն երգիչներ
Կատեգորիա:Մանկական Եվրատեսիլի մասնակիցներ
Վրանգելի կղզի

260px|մինի|աջից|Վրանգել կղզին տիեզերքից
**Վրանգելի կղզի**, Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսում, Արևելա-Սիբիրական և Չուկոտի ծովերի սահմանում, Ռուսաստանի Մագադանի մարզի Չուկոտի Ինքնավար մարզի կազմում։ Տարածությունը 7300 կմ2 է, բարձրությունը՝ մինչև 1096 մ։ Շատ կան փոքր լճեր։ Հիմնականում կազմված է ֆիլիտներից, բյուրեղային թերթաքարերից, գրանիտներից, գնեյսներից։ Ցածր ափերը տեղ-տեղ կտրտված են ծովալճակներով, որոնք բաժանված են ծովից ավազային թմբերով։ Կլիման խստաշունչ է։ Ամբողջ տարին շրջապատված է սառցաբեկորներով։ Լեռներում կան փոքր սառցադաշտեր։ Տիրապետում է արկտիկական տունդրան։ Անվանվել է ռուս ծովագնաց Ֆ․ Պ․ Վրանգելի (1796—1870 թվականներ) անունով։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի կղզիներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Տալդի Կուրգան

**Տալդիկուրգան** (), Ղազախստանի Հանրապետության Ալմաթիի շրջանի վարչական կենտրոն։ Կազմավորվել է դեկտեմբերի 23, 1967 (նախկինում եղել է Ալմա Աթայի մարզի կազմում, 1944 թվականին առանձնացած էր նրանից, 1959 թվականին նորից վերամիավորվել է)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ղազախստանի քաղաքներ
Քրիսիա Թոդորովա

**Քրիսիա Թոդորովա** (բուլղ.՝ *Крисия Маринова Тодорова*, ), բուլղար երգչուհի։ Նա ներկայացրել է իր երկիրը Մանկական Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթում, որը տեղի է ունեցել Մալթայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2004 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Մանկական Եվրատեսիլի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 15 ծնունդներ
Բորիս Վոլկով

**Բորիս Իվանովիչ Վոլկով**, , ), խորհրդային բեմանկարիչ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1965)։

## Կենսագրություն
* 1913–1918 Սովորել է Մոսկվայի Ստրոգանովյան ուսումնարանում
* 1913–1916 Սովորել է Ժողովրդական տան արվեստանոցներում
* 1918–1923 Սովորել է Վխուտեմասում
* 1924–1940 ԱՄՄՔՍ-ի անվան թատրոնի (Մոսսովետի անվան թատրոն) գլխավոր նկարիչ
* 1941–1949 թվականներին՝ Կ․ Ս․ Ստանիսլավսկու և Վլ․ Ի․ Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի անվան երաժշտական թատրոնի գլխավոր նկարիչ
* 1951 թվականից՝ Փոքր թատրոնի գլխավոր նկարիչը։ Վաղ շրջանի գործերում կրել է կոնստրուկտիվիզմի ազդեցությունը [Բիլ-Բելոցերկովսկու «Շտորմ» («Փոթորիկ»), 1925, ԱՄՄՔՍ-ի անվան թատրոն]։ Հետագայում դիմել է ծավալային և գեղանկարչական դեկորացիաների զուգորդմանը, կարևորել քնարական բնանկարը։

## Ստեղծագործություններ
* «Տարասի ընտանիքը»-ը Կաբալևսկու 1951, Կ․ Ս․ Ստանիսլավսկու և Վլ․ Ի․ Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի անվան երաժշտական թատրոն
* «Կանաչ փողոց»-ը Սուրովի (1948)
* «Երկրորդ սեր»-ը Մալցևի և Վենկստեռնի (1950

## Մրցանակները և շքանշանները
* ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1965)
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1952)
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1949)
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1951)
* Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային թատերական նկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Վինդիկացիոն հայց

**Վինդիկացիոն հայց**, **վինդիկացիա** (լատիներեն՝ *vindicatio* — պաշտպանում եմ, պահանջում եմ), դատարան ներկայացվող հայց, որի միջոցով սեփականատերն ապօրինի տիրապետողից ետ է պահանջում իր գույքը։ Համարվում է սեփականության պաշտպանության քաղաքացիաիրավական ձևերից։

Սեփականատերն իրավասու է գույքը ետ պահանջել ինչպես անբարեխիղճ, այնպես էլ բարեխիղճ, սակայն անհատույց ձեռքբերողից։ Հատուցմամբ ձեռքբերողից ետ կարող է վերցվել այն դեպքում, երբ սեփականատերը կորցրել է այն, գողացվել է մի անձից, որի տնօրինությանն էր հանձնել սեփականատերը, կամ անկախ նրա կամքից գույքն ուրիշին է անցել որևէ այլ ճանապարհով։ Սոցիալիստական գույքը ետ է վերադարձվում բոլոր ձեռքբերողներից, առանց հայցային վաղեմության կիրառման (անսահմանափակ վինդիկացիա)։ Դրամն ու թանկարժեք իրերը բոլոր դեպքերում ետ են վերադարձվում միայն անբարեխիղճ ձեռքբերողից։ Բացի գույքից, սեփականատերն իրավունք ունի պահանջել նաև գույքի եկամուտները անբարեխիղճ ձեռքբերողից, ինչպես նաև այն բարեխիղճ ձեռքբերողից, որն իմացել կամ պարտավոր էր իմանալ գույքն անբարեխիղճ ձեռք բերելու մասին։ Եվրոպական երկրներում վինդիկացիան փոխառնված է հռոմեական իրավունքից։

Կատեգորիա:Դատական հայցեր
Տաղավար

**Տաղավար**, պավիլիոն (,  - վրան). 
* բնության հետ առանձնապես հաղորդակցված, փոքրաչափ կամ թեթևացված բաց կառուցվածք ունեցող, առանձին տեղադրված կառույց։ Արևելքի բազմաթիվ տաճարային և պալատական շենքեր Տաղավարի բնույթ ունեն։ Եվրոպայում (17-18-րդ դարերում՝ Ֆրանսիայում և Անգլիայում, 18-19-րդ դարի 1-ին քառորդին՝ Ռուսաստանում) Տաղավարը եղել է պալատա-պուրակային անսամբլի անկապտելի մասը։ 
* Մեծ շինության մաս, որը հաճախ պսակվում է առանձին տանիքով։ 
*Ցուցահանդեսային էքսպոզիցիայի, կինոնկարահանման, ձայնագրման, լուսանկարման, առևտրի ևնի համար նախատեսված մշտական կամ ժամանակավոր կառույց։ 
* Որևէ սենյակի, տան, ևնի ինտերիերը պատկերող թատերական դեկորացիա (շրջանակներով)։

Կատեգորիա:Շենքեր և կառույցներ
Ժորժ Տամադ

**ժորժ Տամադ** (Տամադյան Հակոբ, 1839, Կ․ Պոլիս - 1920, Լոզան), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
Միջնակարգ կրթությունն ստացել է Փարիզի Մուրատյան վարժարանում։ 1890 թվականից ճամփորդել է Եվրոպայում և Ամերիկայում, նկարել ծովային տեսարաններ և մասամբ ցուցադրել դրանք։ Վերադառնալով Եվրոպա՝ հաստատվել է Լոզանում, որտեղ ստեղծել է Լեման լճի տեսարաններով բազմաթիվ աշխատանքներ և այլ բնանկարներ։ Գործերից են՝ «Ծովը առագաստանավով», «Ծովածոցը»։

## Մատենագրություն
*Տամադ Ժ. «Ամենուն տարեցույց»։ 1912 թ.։

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Ռոբերտ Վուդվորթ

**Ռոբերտ Վուդվորթ** (, ), ամերիկացի հոգեբան, Կոլումբիայի համալսարանի պրոֆեսոր (1909 թվականից մինչև 1942 թվականը)։ Վուդվորթը համարվում է ԱՄՆ-ում ֆունկցիոնալ հոգեբանության ստեղծողներից մեկը։ Աշխատությունները (այդ թվում և դասագրքերը) նվիրված են փորձարարական հետազոտությունների և հոգեբանության ուսմունքների քննական պատմությանը։ Նա ուսումնասիրել է ըմբըռնման (խորություն, հեռավորություն), մտածողության և սերտման մեջ դրդապատճառների ու պահանջների դերը և ստեղծել իր, այսպես կոչված, «դինամիկ հոգեբանությունը», որը կապված է վարքի մոտիվացիայի, պատճառ-արդյունք մեխանիզմի բիհեվիորիստական ըմբռնման հետ։ 1906 թվականից մինչև 1944 թվականը եղել է «Հոգեբանության արխիվները» հանդեսի պատասխանատու խմբագիրը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի հոգեբաններ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան հոգեբանական ասոցիացիայի նախագահներ
Վլադիմիր Տամրուչի

**Վլադիմիր Ստեփանի Տամրուչի** (), տանկային զորքերի գեներալ-լեյտենանտ (1941 թվականի դեկտեմբեր)։ Ազգությամբ հայ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Թիֆլիսի ռազմական ուսումնարանը, Պետրոգրադի գլխավոր շտաբի ակադեմիայի նախապատրաստական դասընթացը 1917։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ մասնակցել է էրզրումի գրավմանը 1916։ Հայաստանում սովետ, կարգերի հաստատումից հետո կամավոր մտել է կարմիր բանակ, հաշորդաբար եղել բանակի օպերատիվ բաժնի պետի տեղակալ, Հայկական ԽՍՀ ռազմ, գործերի ժողավրդական կոմիսարիատի շտաբի օպերատիվ բաժնի, այնուհետե՝ Հայկական հրաձգային դիվիզիայի շտաբի պետ։ Մասնակցել է Հայաստանում քաղաքացիական կռիվներին։ 1923 թվականին փոխադրվել է Թիֆլիս, 1925 թվականին՝ Մոսկվա, օկրուգի տանկային միավորումներում վարել մի շարք հրամանատարական պաշտոններ, դասավանդել ոագմա-տեխնիկական և մոտոմեքենայացման ակադեմիաներում։ Վլադիմիր Ստեփանի Տամրուչի 1933 թվականից՝ ԽՍՀՄ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի Մ․ Վ․ Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայի ավագ դասախոս, ապա՝ զրահատանկային զորքերի ամբիոնի վարիչ։ 1940 թվականին ստանալով գեներալ-մայորի կոչում՝ նշանակվել է կարմիր բանակի ավտոզրահատանկային զորքերի գլխավոր տեսչի օգնական։ Հայրենական պատերազմի ժամանակ՝ 1941 թվականի հունիսի 24-ից, որպես Կիևի առանձին օկրուգի 22-րդ մեքենայացված կորպուսի հրամանատար, մասնակցել է Ուկրաինայի պաշտպանությանը, Ժիտոմիրի մոտ մղված հարձակողական մարտերին, այնուհետե նշանակվել Հարավ-Արևմտյան ռազմաճակատի ավտոզրահատանկային զորքերի հրամանատար, ռազմաճակատի հրամանատարի տեղակալ։ Պատերազմից հետո մինչև մահը բուժվել է սրտի ծանր հիվանդությունից։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ զրահատանկային զորքերի հայ գեներալ-լեյտենանտներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Սեդոնա (Արիզոնա)

**Սեդոնա** (), քաղաք ԱՄՆ Արիզոնա նահանգի Վերդե հովտի հյուսիսային մասում՝ Յավապայ և Կոկոնինո շրջանների միջև։ 2010 թվականին անցկացված մարդահամարի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմում է 10 031 մարդ։

Քաղաքի գլխավոր տեսարժանությունը շրջապատող ավազաքարային զանգվածներն են, որոնք արևածագի ժամանակ ձեռք են բերում վառ նարնջագույն և կարմիր գույներ։

Քաղաքի անվանումը բխում է Սեդոնա Անաբելա Միլլեր Շնիբլիի անունից, ով եղել է տվյալ բնակավայրի առաջին փոստապետ Թեոդոր Կարլտոն Շնիբլիի կինը և հայտնի է եղել իր հյուրասիրությամբ և աշխատասիրությամբ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1902 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արիզոնայի քաղաքներ
Վորկուտա (գետ)

**Վորկուտա**, գետ Ռուսաստանի Դաշնության Արխանգելսկի մարզի Նենեցական ԻՕ-ում և Կոմի Հանրապետությունում, Ուսա գետի (Պեչորայի ավազան) աջ վտակը։ Երկարությունը 182 կմ է, ավազանը՝ 4550 կմ2։ Վորկուտայի ավազանում կան 2 հազար լճեր, տարածված են ճահիճները։ Գետի սնումը խառն է։ Ջրի միջին տարեկան ծախսը 43,4 մ3/վրկ է։ Սառցակալում է հոկտեմբերից հունիս։ Օգտագործվում է Վորկուտայի ածխավազանի ջրամատակարարման համար։ Գետի ափին է գտնվում Վորկուտա քաղաքը։

Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Վինի ճառագայթման օրենք

**Վինի ճառագայթման օրենք**, բացարձակ սև մարմնի ճառագայթման (հավասարակշիռ ճառագայթում) էներգիայի սպեկտրային բաշխման ջերմաստիճանային կախումն արտահայտող օրենք։ Տեսականորեն արտածել է Վիլհելմ Վինը, 1893 թվականին։ Դիտարկելով իդեալական հայելային պատեր ունեցող անոթում հավասարակշիռ ճառագայթման սեղմման պրոցեսը և հաշվի առնելով շարժվող հայելուց անդրադառնալու հետևանքով ճառագայթման հաճախականության փոփոխությունը (Դոպլերի էֆեկտ), Վինը սև մարմնի ճառագայթման էներգիայի խտության համար ստացել է հետևյալ առնչությունները․ u_{v,T} = v^3f(\frac{v}{T}) կամ u_{\lambda,T} = \lambda^{-3}\varphi (\lambda T), որտեղ f-ը և \varphi-ն համապատասխանաբար \frac{v}{T}-ի և \lambda T-ի ֆունկցիաներ են, v-ն ճառագայթման հաճախականությունն է, \lambda-ն՝ ալիքի երկարությունը, T-ն՝ բացարձակ ջերմաստիճանը։ 

Վինի տեսական կանխագուշակումը հետագայում հաստատվել է փորձերով։ Վինի ճառագայթման օրենքը Պլանկի ճառագայթման օրենքի սահմանային դեպքն է և ճիշտ է միայն մեծ հաճախականությունների տիրույթում։ Վինի ճառագայթման օրենքից կարելի է ստանալ Վինի շեղման օրենքը։

Կատեգորիա:Ֆիզիկայի օրենքներ
Կատեգորիա:Վիճակագրական մեխանիկա
Կատեգորիա:Էլեկտրամագնիսական ճառագայթում
Վրթանես Սռնկեցի

**Վրթանես Սռնկեցի** (Կաֆացի, ), հայ տաղերգու։ Արարատյան գավառի Գիլան գյուղից գաղթել է Ղրիմ՝ Սեչով։ 1560 թվականից առաջ տեղափոխվել է Կաֆա։ Սեչովում եղել է տեղի հայկական եկեղեցու քահանա, Կաֆայում՝ եպիսկոպոս։ Գրել է երկու վկայաբանական ոտանավոր՝ 1567 թվականին Կաֆայում նահատակված Պարոն Լույսի մասին և մի քանի ոտանավոր-նամակ՝ ուղղված Լվովի հայոց արքեպիսկոպոս Գրիգոր Վարագեցուն։ Առավել արժեքավոր են «Ի վերայ Կաֆայուղութեան» և «Ոտանաւոր նորին Վրթանէսի ասացեալ․․․» բանաստեղծությունները։ Առաջինում նկարագրված է 1560 թվականի Կաֆայի սովը, երկրորդում այլաբանորեն արտահայտված է գրքի ու լուսավորության միջոցով այլադավանների հալածանքներից հայերին փրկելու գաղափարը։ Անտիպ ոտանավորները պահպանվում են Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանի N 3081, 9425 ձեռագրերում։

## Երկեր
* Հայոց Նոր վկաներ, կազմ.՝ Մանանդյան Հ., Աճառյան Հ., Վաղ-պատ, 1903, էջ 396-412։

## Գրականություն
* Ակինյան Ն., Հինգ պանդուխտ տաղասացներ, Վնն., 1921, էջ16-37։
* Սահակյան Հ., Ուշ միջնադարի հայ բանաստեղծությունը (16-17-րդ դարեր), Երևան, 1975։

Կատեգորիա:Հայ տաղերգուներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ