Ավգուստ Ուիլսոն

**Ավգուստ Ուիլսոն** (**', ի ծնե անունը՝ **Ֆրեդերիկ Օգաստ Կիտել կրտսեր*' (*)*, ), ամերիկացի դրամատուրգ։ Նրան անվանում են «Սևամորթ Ամերիկայի թատերական բանաստեղծ»։ Առավել հայտնի է իր 10 պիեսից բաղկացած շարքով, որը հայտնի է որպես «Փիթսբուրգի շարք» կամ «Դարի շարք», որոնք նկարագրում են աֆրոամերիկյան համայնքի փորձն ու ժառանգությունը 20-րդ դարում։ Այս շարքի պիեսներից են «Ցանկապատներ» (1987) և «Դաշնամուրի դասեր» (1990), «Մա Ռեյնի՝ բլյուզի մայրը» (1984) և «Ջո Թըրներ՝ եկել ու գնացել է» (1988), որոնց համար Ուիլսոնն արժանացել է Դրամայի [[Պուլիցերյան մրցանակ|«Պուլիցերյան» մրցանակի]]։ 2006 թվականին Ուիլսոնն ընդգրկվել է Ամերիկյան թատրոնի փառքի սրահում։

Իր պիեսներում Ուիլսոնը քննարկում է տարբեր թեմաներ՝ սկսած աֆրոամերիկացիների համակարգային և պատմական [[Աշխատանքի շահագործում|շահագործումից]], ռասայական հարաբերություններից, ինքնությունից, միգրացիայից և [[ռասայական խտրականություն]]ից



Ուիլսոնի մահից հետո նրա երեք պիեսները վերամշակվել կամ էկրանավորվել են՝ «Ցանկապատներ» (2016), «Մա Ռեյնի՝ բլյուզի մայրը» (2020) և «Դաշնամուրի դասեր» (2024)։ [[Դենզել Վաշինգտոն]]ն է ղեկավարել էկրանավորումը և խոստացել է շարունակել Ուիլսոնի ժառանգությունը՝ մնացած պիեսները ֆիլմերի վերածելով ավելի լայն լսարանի համար։



== Կյանքի վաղ շրջան ==
Ուիլսոնը ծնվել է որպես Ֆրեդերիկ Ավգուստ Կիտել կրտսեր [[Փենսիլվանիա]] նահանգի [[Փիթսբուրգ]] քաղաքի Հիլլ թաղամասում։ Ընտանիքի վեց երեխաներից չորրորդն էր։ Նրա հայրը՝ Ֆրեդերիկ Ավգուստ Կիտել ավագը, գերմանացի ներգաղթյալ էր, ով հացթուխ-հրուշակագործ է։ Նրա մայրը՝ Դեյզի Ուիլսոնը, աֆրոամերիկուհի էր [[Հյուսիսային Կարոլինա]]յից, ով տներ մաքրելով էր ապրուստ վաստակում։ Ուիլսոնի մայրական կողմի տատիկը Հյուսիսային Կարոլինայից մեկնել էր Փենսիլվանիա՝ ավելի լավ կյանք փնտրելու։ Ուիլսոնի մայրը երեխաներին միայնակ է մեծացրել մինչև նրա հինգ տարեկանը՝ Բեդֆորդ պողոտայի 1727 հասցեում գտնվող մթերային խանութի հետևի երկսենյականոց բնակարանում, իսկ նրա հայրը գրեթե չի մասնակցել նրա դաստիարակությանը։ Հետագայում Ուիլսոնը ստեղծագործել է իր մոր ազգանվան ներքո։

Տնտեսապես անբարենպաստ թաղամասը, որտեղ նա մեծացել է, հիմնականում բնակեցված էր սևամորթ ամերիկացիներով, հրեա և իտալացի ներգաղթյալներով։ Կիտել եղբայրների ու քույրերի կյանքը բարդություններով է անցել, քանի որ նրանք խառը ռասայից էին։ Ավգուստը պայքարում էր որոշակի մշակույթին պատկանելու զգացում գտնելու համար և չէր զգում, որ լիովին համապատասխանում է և՛ աֆրոամերիկյան, և՛ սպիտակամորթների մշակույթներին։ Ուիլսոնի մայրը բաժանվել է հորից և 1950-ականներին ամուսնացել Դեյվիդ Բեդֆորդի հետ, և ընտանիքը Հիլլ Դիսթրիքթից տեղափոխվել է հիմնականում սպիտակամորթ բանվորներով բնակեցված Հեյզելվուդ թաղամաս, որտեղ նրանք բախվել են [[Ռասիզմ|ռասայական խտրականության]]. նրանց նոր տան պատուհանին աղյուսներ էին նետում։ Շուտով նրանց վռնդել են տնից և ստիպել են տեղափոխվել մեկ այլ տուն։

Հիլլ թաղամասը դարձել է «Փիթսբուրգի շարք»-ի բազմաթիվ պիեսների գործողությունների վայրը։ Նրա ընտանիքը, որտեղ տիրում էր մայրիշխանություն, ձևավորել է նրա պիեսներ գրելու ոճը։

1959 թվականին Ուիլսոնը Կաթոլիկ միջնակարգ կենտրոնական դպրոցի 14 աֆրոամերիկացի ուսանողներից մեկն է դարձել, բայց մեկ տարի անց թողել է ուսումը։ Այնուհետև նա ընդունվել է Քոնելիի մասնագիտական ավագ դպրոց, սակայն ուսումնական ծրագիրը համարել է ոչ բարդ։ 1960 թվականին՝ 10-րդ դասարանում, նա թողել է Գլադսթոնի ավագ դպրոցն այն բանից հետո, երբ նրա ուսուցիչը նրան մեղադրել է [[Գրագողություն|գրագողության]] մեջ՝ Նապոլեոն I-ի մասին գրված 20 էջանոց աշխատանքի համար։ Ուիլսոնը թաքցրել է իր որոշումը մորից, քանի որ չէր ցանկանում հիասթափեցնել նրան։ 16 տարեկանում նա սկսել է աշխատել տարբեր աշխատավայրերում, որտեղ էլ հանդիպել է տարբեր մարդկանց, որոնց հիման վրա ստեղծվել են նրա հետագա կերպարներից մի քանիսը, ինչպիսին է Սեմը «Հավաքարար» պիեսում։

Ուիլսոնի՝ Փիթսբուրգի Կարնեգի գրադարան հաճախակի այցերը հանգեցրել է նրան, որ նրան շնորհվել է ավագ դպրոցի պատվավոր դիպլոմ։ Ուիլսոնը, ով ասում էր, որ սովորել է կարդալ 4 տարեկանում, 12 տարեկանից սկսել է գրադարանում սևամորթ գրողների կարդալ, և իր դեռահասության մնացած մասն անցկացրել է կրթվելով <bdi>[[Ռալֆ Էլլիսոն]]</bdi><bdi>[[Ռալֆ Էլլիսոն|ի]]</bdi>, [[Ռիչարդ Ռայթ (գրող)|Ռիչարդ Ռայթի]], [[Լենգսթոն Հյուզ]]ի, [[Առնա Բոնտեմպս]]ի և այլոց գրքերով։

== Կարիերա ==
=== 1960 թվական ===
Ուիլսոնը գիտեր, որ ցանկանում է գրող դառնալ, բայց դա լարվածություն է առաջացրել նրա և մոր հարաբերություններում, ով ցանկանում էր, որ որդին իրավաբան դառնա։ Նա ստիպել է Ուիլսոնին լքել տունը, և 1962 թվականին ապագա դրամատուրգը երեք տարի ծառայության է անցել [[Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ|Միացյալ Նահանգների]] բանակում, բայց մեկ տարի անց զորացրվել է։ Զորացրվելուց հետո տարբեր բնույթի աշխատանքների է կատարել՝  բեռնակրի, խոհարարի, այգեպանի և աման լվացողի։

1965 թվականին Ֆրեդերիկ Ավգուստ Կիտել կրտսերը փոխել է իր անունը՝ դառնալով Ավգուստ Ուիլսոն՝ իր հոր մահից հետո վերցնելով մոր ազգանունը։ Նույն թվականին նա իր համար բացահայտել է [[Բեսսի Սմիթ]]ի կատարմամբ [[բլյուզ]]ը և 10 դոլարով գնել գողացված գրամեքենա, որը հաճախ գրավ էր դնում, երբ գումարը չէր բավարարում։ 20 տարեկանում որոշել է, որ ինքն արդեն բանաստեղծ է, և իր աշխատանքներն ուղարկել է այնպիսի ամսագրեր, ինչպիսին է [[Harper's Bazaar|Harper's]]-ը։ Նա սկսել է գրել բարերում, տեղի ծխախոտի խանութում և սրճարաններում՝ անձեռոցիկների և դեղին նոթատետրերի վրա՝ ներծծելով իր շրջապատի ձայներն ու կերպարները։ Նրան դուր էր գալիս գրել սրճարանի անձեռոցիկների վրա, քանի որ, ըստ նրա, դա իրեն ազատություն էր պարգևում և ավելի քիչ ամաչկոտ դարձնում՝ որպես գրող։ Այնուհետև նա հավաքում էր իր նշումները և տպում դրանք տանը։

Ունենալով բարբառն ու շեշտադրումները յուրացնելու տաղանդ՝ Ուիլսոնը տիրապետել է «զարմանալի հիշողության», որը լիովին օգտագործել է իր կարիերայում։ Նա աստիճանաբար սովորել է չգրաքննադատել իր լսած լեզուն, երբ այն ներառում էր իր աշխատանքում։                     
[[Մալքոլմ Իքս]]ի ձայնն ազդել է Ուիլսոնի կյանքի և ստեղծագործությունների վրա (օրինակ՝ «The Ground on Which I Stand», 1996)։ Ե՛վ «[[Իսլամի ազգ]]ը», և՛ «Սևերի իշխանությունը» նրա համար ինքնաբավության, ինքնապաշտպանության և [[Ինքնորոշում|ինքնորոշման]] մասին են, և նա գնահատում է այն առասպելները, որոնք պաշտպանում էր Էլայջա Մուհամմեդը։ 1969 թվականին Ուիլսոնն ամուսնացել է մուսուլմանուհի Բրենդա Բերթոնի հետ և սկսել է կապվել իսլամական մշակույթին, թեև, ինչպես հայտնի է, նա իսլամ չի ընդունել։ Նա և Բրենդան ունեցել են մեկ դուստր՝ Սաքինա Անսարի-Ուիլսոնը։ 1972 թվականին զույգը բաժանվել է։

1968 թվականին, իր ընկերոջ՝ Ռոբ Փենիի հետ, Ուիլսոնը հիմնել է «Սև հորիզոն» թատրոնը, որը գտնվում է Փիթսբուրգի Հիլլ թաղամասում։ Ուիլսոնի առաջին պիեսը՝ «Վերամշակում»-ը, ներկայացվել է փոքր թատրոնների, դպրոցների և համայնքների կենտրոնների հանդիսատեսին՝ մեկ տոմսի համար 50 ցենտով։ Այդ վաղ փորձերից էր նաև «Ջիթնի»-ն, որը նա գրում էր ավելի քան երկու տասնամյակ՝ որպես 20-րդ դարի [[Փիթսբուրգ]]ի մասին իր 10 պիեսների մեկը։ Նա ռեժիսորական փորձ չուներ, բայց ասում էր. «Մեկը շուրջս նայեց և հարցրեց. «Ո՞վ է լինելու ռեժիսորը»։ Ասացի. «Ես»։ Ես դա ասել եմ, որովհետև գրադարանի ճանապարհը գիտեմ։ Այնուհետև ես գնացել եմ գիրք փնտրելու այն մասին, թե ինչպես բեմադրել պիես։ Ես գտա «Պիեսների բեմադրության հիմունքները» վերնագրով մի գիրք և փորձեցի այն»։

=== 1970-ական թվականներ ===
1976 թվականին Վերնել Լիլլին, ով երկու տարի առաջ [[Փիթսբուրգի համալսարան]]ում հիմնել էր «Կունտու» թատրոնը, բեմադրել է Ուիլսոնի «Վերադարձ տուն» պիեսը։ Նույն թվականին Ուիլսոնը Փիթսբուրգի հանրային թատրոնում դիտել է [[Ատոլ Ֆուգարդ]]ի «Սիզվե Բանզին մահացել է» բեմադրությունը՝ առաջին անգամ ներկա գտնվելով պրոֆեսիոնալ բեմադրված դրամայի։ Այնուհետև Ուիլսոնը, Փենին և բանաստեղծ Մաիշա Բաթոնը հիմնեցին «Kuntu Writers Workshop»-ը՝ աֆրոամերիկացի գրողներին միավորելու և հրատարակման ու բեմադրման գործում նրանց օգնելու համար։ Երկու կազմակերպություններն էլ շարունակում են գործել առ այսօր։

1978 թվականին Ուիլսոնը, իր ընկերոջ՝ ռեժիսոր Կլոդ Փերդիի առաջարկով տեղափոխվել է [[Մինեսոտա]] նահանգի [[Սեյնթ Փոլ (Մինեսոտա)|Սենթ Փոլ]] քաղաք։ Վերջինս օգնել է նրան աշխատանքի տեղավորվել՝ որպես Մինեսոտայի գիտության թանգարանի սցենարներիստ։ 1980 թվականին նա կրթաթոշակ է ստացել [[Մինեապոլիս]]ի Դրամատուրգների կենտրոնից։ 1981 թվականին հեռացել է թանգարանից, բայց շարունակել է պիեսներ գրել։ Երեք տարի նա կես դրույքով խոհարար էր «Little Brothers of the Poor»-ում։ Ուիլսոնը երկար տարիներ կապեր է ունեցել Սենթ Փոլի «Penumbra Theatre Company» թատերական ընկերության հետ, որն ի սկզբանե ֆինանսավորվում էր «Comprehensive Employment and Training Act» (CETA) դաշնային դրամաշնորհով և որն էլ առաջին անգամ ցուցադրել է Ուիլսոնի որոշ պիեսներ։ 1980 թվականին գրել է «Fullerton Street» պիեսը, որը չի բեմադրվել և չի հրապարակվել։ Այն նվիրված է 1941 թվականին Ջո Լուիսի և Բիլլի Քոնի պայքարին և արժեքների կորստին՝ կապված Աֆրոամերիկյան մեծ միգրացիայի հետ։

=== 1980-ական թվականներ ===
1980թվականներին Ուիլսոնը գրել է իր աշխատանքների մեծ մասը՝ ներառյալ «Ջիթնի» (1982), «Մա Ռեյնի՝ բլյուզի մայրը» (1984), «Ցանկապատներ» (1985), «Ջո Թըրներ՝ եկել ու գնացել է» (1986) և «Դաշնամուրի դասեր» (1987)։

1987 թվականին [[Սեյնթ Փոլ (Մինեսոտա)|Սենթ Փոլի]] քաղաքապետ Ջորջ Լատիմերը մայիսի 27-ը անվանել է «Օգաստ Ուիլսոնի օր»։ Նա այս պատիվին արժանացել է, քանի որ Մինեսոտայից միակ մարդն է, ով ստացել է Պուլիտցերյան մրցանակ դրամայի համար։

=== 1990-ական թվականներ ===
1990 թվականին Ուիլսոնը բաժանումի հետո լքել է Սենթ Փոլը և տեղափոխվել է [[Սիեթլ]]։ Այնտեղ նա սկսել է համագործակցել Սիեթլի թատրոնի հետ, որը բեմադրել է նրա 10 պիեսներից բաղկացած ամբողջ շարքը և «Ինչպես ես իմացա, թե ինչ եմ սովորել» մենաթատրոնը։

Չնայած նա գրող է, ով իրեն նվիրել էր թատերգություններ գրելուն, սակայն Հոլիվուդի ստուդիան առաջարկել է նկարահանել Ուիլսոնի «Ցանկապատներ» պիեսը։ Նա պնդել է, որ ֆիլմի համար վարձվի սևամորթ ռեժիսոր՝ հայտարարելով. «Ես մերժեցի սպիտակամորթ ռեժիսորի թեկնածությունը ոչ թե ռասայի, այլ մշակույթի պատճառով։ Սպիտակամորթ ռեժիսորները հարմար չեն այդ աշխատանքի համար։ Այդ աշխատանքը պահանջում է մեկին, ով կիսում է սևամորթ ամերիկացիների մշակույթի առանձնահատկությունները»։ Ֆիլմը չի նկարահանվել մինչև 2016 թվականը։ Հետագայում Դենզել Վաշինգտոնը նկարահանել է «Ցանկապատներ» ֆիլմը՝ գլխավոր դերերում Վաշինգտոնի և Վիոլա Դևիսի մասնակցությամբ։ Դա Ուիլսոնին 2017 թվականին հետմահու բերել է «Օսկար» կինոմրցանակի անվանակարգ։

Ուիլսոնը ստացել է բազմաթիվ պատվավոր աստիճաններ, ներառյալ Փիթսբուրգի համալսարանի հումանիտար գիտությունների դոկտորի պատվավոր աստիճանը, որտեղ նա հոգաբարձու էր 1992-1995 թվականներին։

Ուիլսոնը պահպանում էր իր ուժեղ դիրքը ժամանակակից «Սև թատրոնի» առաջընթացի և զարգացման մեջ՝ անկասկած ոգեշնչվելով իր պատանեկության տարիների օրինակներից։ Ուիլսոնի դիպուկ կարծիքների և քննադատության ամենանշանավոր օրինակներից մեկը, թե ինչպիսին էր «Սև թատրոնի» վիճակը 1990-ականներին, նրա «Մշակութային իշխանության մասին՝ Ավգուստ Ուիլսոնի և Ռոբերտ Բրուստեյնի բանավեճը» աշխատանքն էր, որտեղ Ուիլսոնը պաշտպանում էր ամբողջովին «Սև թատրոնի» գաղափարը, որտեղ բոլոր պաշտոնները կզբաղեցնեին սևամորթները։ Եվ ընդհակառակը, նա պնդում էր, որ սևամորթ դերասանները չպետք է խաղան դերեր, որոնք սևամորթի հատուկ չեն (օրինակ՝ սևամորթ Համլետի դերը)։ Բրուստեյնը հակառակ տեսակետն էր պաշտպանում։

=== 2000-ական թվականներ ===
2005 թվականին լույս է տեսել Ուիլսոնի տասը մասից բաղկացած «Դարի շարքի» վերջին մասը, որը կոչվում էր «Ռադիո Գոլֆ»։ Այն առաջին անգամ ներկայացվել է 2005 թվականին Յեյլի թատրոնի կողմից Կոնեկտիկուտ նահանգի [[Նյու Հեյվեն]] քաղաքում, իսկ 2007 թվականին Բրոդվեյում տեղի է ունեցել դրա պրեմիերան Քորթ թատրոնում։ Այն հայտնի դարձավ որպես Ուիլսոնի վերջին աշխատանք։

== «Սև արվեստ» շարժում ==
Չնայած Ուիլսոնի աշխատանքը պաշտոնապես ճանաչված չէ «Սև արվեստի» գրական շարժման մեջ, նա, անկասկած, եղել է դրա առաքյալներից, քանի որ օգնել է 1968 թվականին Փիթսբուրգում հիմնադրել «Սև հորիզոն» թատրոնը։ Գտնվելով Փիթսբուրգի Հիլլ թաղամասում՝ պատմական և հիմնականում սևամորթների տարածքում՝ «Սև հորիզոն» թատրոնը դարձել է սևամորթների ստեղծագործականության և համայնքի կառուցման մշակութային կենտրոն։ Որպես դրամատուրգ, որը համարվում էր «Սև արվեստի» շարժման մաս, Ուիլսոնը ժառանգել է շարժման ոգին՝ ստեղծելով պիեսներ, որոնք փառաբանում էին սևամորթների պատմությունն ու պոետիկ զգացմունքները։ Նրա խորհրդանշական «Դարի շարքը» հաջողությամբ հետևում և համադրում է սևամորթ ամերիկացիների 20-րդ դարի փորձը՝ օգտագործելով յուրաքանչյուր պատմական տասնամյակ՝ 1904 թվականից մինչև 1997 թվականը, որպեսզի փաստագրի սևամորթների ֆիզիկական, էմոցիոնալ, մտավոր և քաղաքական ձգտումները՝ որպես ազատագրման արդյունք։

Ուիլսոնի ամենահայտնի պիեսներն են «Ցանկապատներ» (1985), որը ստացել է «Պուլիտցերյան» և «Թոնի» մրցանակ, «Դաշնամուրի դասեր» (1990)՝ «Պուլիտցերյան» մրցանակ և Նյու Յորքի թատերական քննադատների ընկերության մրցանակ, «Մա Ռեյնի՝ բլյուզի մայրը» և «Ջո Թըրներ՝ եկել ու գնացել է»։

Ուիլսոնը հայտարարել է, որ իր վրա առավելագույնս ազդել են «չորս Բ»-երը՝ բլյուզ երաժշտությունը, արգենտինացի գրող և բանաստեղծ [[Խորխե Լուիս Բորխես]]ը, դրամատուրգ Ամիրի Բարական և նկարիչ Ռոմարե Բիրդենը։ Այնուհետև նա ավելացրել է գրողներ Էդ Բուլլինսին և Ջեյմս Բոլդուինին։

Նա Բուլինզին և [[Ջեյմս Արթուր Բոլդուին|Բոլդուինին]] գնահատում էր առօրյա կյանքը ազնիվ պատկերելու համար։

Ինչպես Բիրդենը, Ուիլսոնը նույնպես իր ստեղծագործություններում օգտագործում էր կոլաժի տեխնիկա. «Ես փորձում եմ իմ պիեսները դարձնել նրա կտավներին հավասար։ Պիեսներ ստեղծելիս ես հաճախ օգտագործում եմ կաթսայի կերպարը, որի մեջ գցում եմ տարբեր բաներ, որոնք պատրաստվում եմ օգտագործել՝ սև կատու, այգի, հեծանիվ, սպիով տղամարդու դեմք, հղի կին, հրացանով տղամարդ»։ 

=== Փիթսբուրգի շարք ===
Ուիլսոնի «Փիթսբուրգի շարք», որը նաև հաճախ հայտնի է որպես «Դարի շարք», բաղկացած է տասը պիեսից, որոնցից ինը տեղի են ունենում Փիթսբուրգի Հիլլ թաղամասում (մյուսը՝ [[Չիկագո]]յում), որը ձեռք է բերում առասպելական գրական նշանակություն, ինչպես [[Թոմաս Հարդի]]ի «Ուեսեքսյան պատմությունները», <bdi>[[Ուիլյամ Ֆոլքներ]]</bdi><bdi>[[Ուիլյամ Ֆոլքներ|ի]]</bdi> «Յոկնապատոֆա»-ն կամ իռլանդացի դրամատուրգ Բրայան Ֆրիլի «Բալիբեգ»-ը։ Յուրաքանչյուր պիես տեղի է ունենում տարբեր տասնամյակում և ուղղված է 20-րդ դարում սևամորթների փորձառությունները պատկերելուն, թատրոնի միջոցով գիտակցությունը բարձրացնելուն և սևամորթ ամերիկացիների առօրյա լեզվի պոեզիան արտացոլելուն։ Սևամորթների փորձառությունների նրա նկարագրությունները միշտ ներառում են ուժեղ կին կերպարներ և երբեմն գերբնական տարրեր։ Իր գրքում նա գրում է. «Իմ մայրը շատ ուժեղ, սկզբունքային կին է։ Իմ սդեղծած կին կերպարները շատ առումներով ծագում են մորիցս»։

Ինչ վերաբերում է գերբնական տարրերին, Ուիլսոնը հաճախ պիեսներում ներկայացնում է սնահավատության կամ հին ավանդույթների որոշ ձևեր, որոնք արմատներով հասնում են գերբնականին։ Նրա պիեսներից մեկը, որը լավ հայտնի է դրա ցուցադրմամբ, «Դաշնամուրի դասեր» պիեսն է։ Պիեսում օգտագործվում է դաշնամուր, որն ազատում է նախնիների ոգիներին։ Ուիլսոնը ցանկանում էր պիեսում ստեղծել նման իրադարձություն, որպեսզի հանդիսատեսն ինքը որոշի՝ ինչն է իրական, ինչը՝ ոչ։ Նա հիացած էր թատրոնի՝ որպես միջոցի ուժով, որտեղ մեծ համայնքը կարող էր համախմբվել՝ ականատես լինելու զարգացող իրադարձություններին և հոսանքներին։



Չնայած շարքի պիեսները խստորեն մեկը մյուսին կապված չեն, որոշ կերպարներ հայտնվում են շարքի մեկից ավելի պիեսներում՝ տարբեր տարիքներում։ Ավելի վաղ պիեսների կերպարների երեխաները կարող են հայտնվել ավելի ուշ պիեսներում։ Շարքի ամենահաճախ հիշատակվող կերպարը տատիկ Էսթերն է՝ «հոգիներ լվացողը»։ Նա, ըստ հաղորդումների, 285 տարեկան է «Օվկիանոսի մարգարիտը» պիեսում, որի գործողությունները տեղի են ունենում նրա տանը՝  Ուայլի պողոտա,1839, և 349՝ «Երկու գնացք գնում են» պիեսում։ Նա մահանում է 1985 թվականին «Թագավոր Հեդլի II» պիեսի իրադարձությունների ժամանակ։ «Ռադիո Գոլֆ»-ի գործողությունների մեծ մասն այդ տունը նրա մահից մի քանի տարի անց քանդելու և վերակառուցելու ծրագրի շուրջ է։ Տատիկ Էսթերը խորհրդանշական և կրկնվող կերպար է, որը մարմնավորում է աֆրոամերիկացիների պայքարը։ Պիեսներում հաճախ առկա է հոգեկան հիվանդ մարգարեի կերպար՝ յուրաքանչյուր պիեսում տարբեր, օրինակ՝ Հեդլի-ավագը «Յոթ կիթառներ»-ում, Գաբրիելը «Ցանկապատներ»-ում, մատնիչը «Թագավոր Հեդլի II»-ում կամ Հեմփբոնը «Երկու գնացք գնում են»-ում։



Չիկագոյի «Գուդմեն» թատրոնն աշխարհում առաջինն էր, որ բեմադրել է 10 պիեսից բաղկացած ամբողջ շարքը։ Բեմադրությունները շարունակվել են 1986 թվականից մինչև 2007 թվականները։ «Գուդմենի» երկու բեմադրությունը՝ «Յոթ կիթառ» և «Օվկիանոսի մարգարիտը», համաշխարհային պրեմիերաներ էին։ Իսրայել Հիքսը 1990-ից մինչև 2009 թվականները բեմադրել է 10 պիեսից բաղկացած ամբողջ շարքը Denver Center Theatre Company-ի համար։ «Geva» թատրոնի կենտրոնը 2007-ից մինչև 2011 թվականը բեմադրել է բոլոր 10 պիեսները՝ ըստ տասնամյակների հերթականության՝ «Օգաստ Ուիլսոնի ամերիկյան դարը» անվանմամբ։ Բոստոնի «Հանթինգթոն» թատերական ընկերությունը բեմադրել է բոլոր 10 պիեսները՝ ավարտելով բեմադրությունը 2012 թվականին։ Ուիլսոննը սերտորեն համագործակցել է «Հանթինգթոն»-ի հետ՝ ավելի ուշ պիեսների բեմադրության համար։ Pittsburgh Public Theater-ը [[Փիթսբուրգ]]ի առաջին թատերական ընկերությունն էր, որը բեմադրեց ամբողջական «Դարի շարքը», ներառյալ «Թագավոր Հեդլի II»-ի համաշխարհային պրեմիերան, որով բացվեց Փիթսբուրգի կենտրոնում գտնվող «Օ’Ռայլի» թատրոնը։

[[Հավայի]]ի [[Հոնոլուլու շրջան (Հավայի)|Հոնոլուլու]] քաղաքի «TAG - The Actors' Group» թատրոնը բեմադրել է շարքի բոլոր 10 պիեսները՝ սկսած 2004 թվականի «Երկու գնացք գնում են» պիեսից և ավարտելով 2015 թվականին «Մա Ռեյնի՝ բլյուզի մայրը»-ով։ Բոլոր շոուները Հավայիում պրեմիերաներ էին, բոլորն էլ հսկայական հաջողություն են ունեցել և արժանացել բազմաթիվ  թատերական մրցանակների։ [[Սենթ Լուիս]]ի «Black Rep»-ը և [[Նոր Օռլեան]]ի «Anthony Bean Community Theater»-ը նույնպես ներկայացրել են ամբողջական շարքը։

Ուիլսոնի մահից հետո՝ 2005 թվականին, 10 պիեսից բաղկացած շարքը կոչվեց «Օգաստ Ուիլսոնի դարի շարք» և «Ամերիկայի դարի շարք»։

Իր մահից երկու տարի առաջ՝ 2005 թվականին, Ուիլսոնը գրեց և խաղաց մի չհրապարակված մենաթատրոն՝ «Ինչպես ես իմացա, ինչ իմացա արվեստի ուժի և հնարավորության ուժի մասին»։ Ներկայացումը բեմադրվել է Նյու Յորքի «Signature Theatre»-ում Ուիլսոնի ընկերոջ և սան՝ Թոդ Քրեյդլերի ղեկավարությամբ։ «Ինչպես ես իմացա»-ն ուսումնասիրում է նրա՝ որպես երիտասարդ գրողի կյանքը, որը պայքարում էր Փիթսբուրգի Հիլլ թաղամասում, և թե ինչպես են թաղամասն ու նրա բնակիչներն ոգեշնչել նրա։

== Անձնական կյանք ==
Ուիլսոնն ամուսնացել է երեք անգամ։ Նրա առաջին ամուսնությունը Բրենդա Բերթոնի հետ էր։ Այն տևել է 1969 թվականից մինչև 1972 թվականը։ Նրանք ունեցել են մեկ դուստր՝ Սաքինա Անսարին, ով ծնվել է 1970 թվականին։ 1981 թվականին նա ամուսնացել է սոցաշխատող Ջուդի Օլիվերի հետ. նրանք բաժանվել են 1990 թվականին։ Ուիլսոնն նորից ամուսնացել է 1994 թվականին և ավելի երկար է ապրել, քան իր երրորդ կինը՝ զգեստների ոճաբան Կոնստանցա Ռոմերոյին, ում հետ ծանոթացել է «Դաշնամուրի դասեր» ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ։ Նրանք ունեցել են դուստր՝ Ազուլա Կարմեն Ուիլսոնը։ Ուիլսոնը ավելի վաղ է մահացել, քան նրա եղբայրներն ու քույրերը՝ Ֆրեդ Էլլիսը, Լինդա Ջին Կիտելը, Ռիչարդ Կիտելը, Դոննա Քոնլին և Էդվին Կիտելը։

== Մահ ==
Ուիլսոնը հայտնել է, որ 2005 թվականի հունիսին իր մոտ ախտորոշվել է [[լյարդի քաղցկեղ]], և նրան տվել են երեքից հինգ ամիս կյանքի տևողություն։ Նույն թվականի հոկտեմբերի 2-ին, 60 տարեկանում մահացել է [[Սիեթլ]]ի Շվեդական բժշկական կենտրոնում, իսկ հոկտեմբերի 8-ին թաղվել է Փիթսբուրգի Գրինվուդ գերեզմանատանը։ Հայտնի է, որ նա խնդրել էր «սև թաղում» կազմակերպել [[Սուրբ Պողոսի տաճար]]ում, սակայն թեմի կողմից ոչ կաթոլիկական հուղարկավորության թույլտվություն չի տրվել։ Դրա փոխարեն հիշատակի արարողությունը տեղի է ունեցել [[Փիթսբուրգի համալսարան]]ում։

== Ժառանգություն և պարգևներ ==


2008 թվականի փետրվարի 26-ին Փիթսբուրգում գտնվող Ուիլսոնի և նրա վեց եղբայրների ու քույրերի մանկության տունը՝ Բեդֆորդ պողոտայի 1727 հասցեում, հայտարարվել է որպես Փենսիլվանիա նահանգի պատմական հուշարձան։ Փիթսբուրգի քաղաքային խորհուրդն այդ տունը ներառել է Փիթսբուրգ քաղաքի պատմական հուշարձանների ցանկում։ 2013 թվականի ապրիլի 30-ին Ավգուստ Ուիլսոնի տունն ավելացվել է Պատմական վայրերի ազգային ռեգիստրում։

Փիթսբուրգում կա Ավգուստ Ուիլսոնի անվան աֆրոամերիկյան մշակույթի կենտրոն։ Կենտրոնում առկա է մշտական ցուցադրություն Փիթսբուրգի Հիլլ թաղամասում Ուիլսոնի կյանքի մասին՝ «Ավգուստ Ուիլսոն. գրողի լանդշաֆտը»։

2005 թվականի հոկտեմբերի 16-ին՝ Ուիլսոնի մահվանից տասնչորս օր անց, Նյու Յորքի [[Բրոդվեյ (փողոց)|Բրոդվեյ]] թաղամասի Վիրջինիա թատրոնը վերանվանվեց Ավգուստ Ուիլսոնի թատրոն։ Սա Բրոդվեյի առաջին թատրոնն է, որը կրում է աֆրոամերիկացու անուն։ Թատրոնում ցուցադրվել են բազմաթիվ ներկայացումներ, այդ թվում՝ «Ջերսի Բոյզը», «Արթնացիր և երգիր»-ը և «Չար աղջիկները»։

2007 թվականին Քենի Լեոնը և Թոդ Քրեյդլերը հիմնել են Ավգուստ Ուիլսոնի անվան մենախոսության մրցույթ։ Ավագ դպրոցի աշակերտները պրոֆեսիոնալ դերասանների, մենթորների, տեղական դրամատիկական արվեստի ուսուցիչների և այլոց աջակցությամբ սովորում են մենախոսություն Ուիլսոնի պիեսներից մեկից և կատարում այն պրոֆեսիոնալ ժյուրիի առջև։ Ուիլսոնի աշխատանքին նվիրված այս հարգանքի տուրքը պաշտոնական մրցույթ է ԱՄՆ-ի շատ քաղաքներում, այդ թվում՝ 2020 թվականի դրությամբ՝ [[Ատլանտա]]յում, [[Բոստոն]]ում, [[Բուֆֆալո|Բուֆալոյում]], [[Չիկագո]]յում, [[Դալասու]]մ, [[Գրինսբորո]]յում, [[Լոս Անջելես]]ում, [[Նյու Հեյվեն]]ում, [[Նյու Յորք]]ում, [[Նորֆոլկ (ԱՄՆ)|Նորֆոլկում]], [[Փիթսբուրգ]]ում, [[Փորթլենդ (Մեն)|Փորթլենդում]], [[Սան Դիեգո]]յում և [[Սիեթլ]]ում։ Մրցույթի ազգային հաղթողը հնարավորություն է ստանում ելույթ ունենալ Բրոդվեյում։

Վաշինգտոն նահանգի Սիեթլ քաղաքի՝ Սիեթլի թատրոնի հարավային կողմում, Ռեփաբլիքան փողոցը վերանվանվել է Ավգուստ Ուիլսոնի պողոտա։

2016 թվականի սեպտեմբերին նրա մանկության տան մոտ գտնվող հանրային պուրակը վերանորոգվել և վերանվանվել է Ավգուստ Ուիլսոնի պուրակ։

2020 թվականին Փիթսբուրգի համալսարանի գրադարանային համակարգը ձեռք բերեց Ուիլսոնի գրական հոդվածները և նյութերը՝ Ավգուստ Ուիլսոնի արխիվ ստեղծելու համար։

2021 թվականին ԱՄՆ փոստային ծառայությունը յուրովի պատվել է Ուիլսոնին նրա պատկերով նամականիշով՝ «Սև ժառանգություն» նամականիշերի շարքի շրջանակներում։ Այն մշակվել է Էթել Քեսլերի կողմից՝ օգտագործելով Թիմ Օ'Բրայենի նկարազարդումները։

Այլ մրցանակներ և պատվավոր կոչումներ ըստ տարիների.

1985 թվական՝ Նյու Յորքի թատերական քննադատների ասոցիացիայի մրցանակ լավագույն ամերիկյան պիեսի համար՝ «Մա Ռեյնի՝ բլյուզի մայրը»։

1986 թվական՝ Ուայթինգի մրցանակ դրամատուրգիայի ոլորտում։

1986 թվական՝ Գուգենհայմի կրթաթոշակ դրամատիկական և կատարողական արվեստի բնագավառներում։

1987 թվական՝ «Chicago Tribune»-ի կողմից տարվա արտիստ։

1988 թվական՝ Նյու Յորքի հանրային գրադարանի կողմից «Գրական առյուծ» մրցանակ։

1988 թվական՝ Ամերիկյան նվաճումների ակադեմիայի «Ոսկե սկավառակ» մրցանակ։

1988 թվական՝ Նյու Յորքի թատերական քննադատների ասոցիացիայի մրցանակ լավագույն պիեսի համար՝ «Ջո Թըրներ՝ եկել ու գնացել է»։

1990 թվական՝ [[Փենսիլվանիա]]յի նահանգապետի մրցանակ՝ արվեստի բնագավառում առանձնահատուկ նվաճումների և արվեստագետների համար։

1990 թվական՝ Նյու Յորքի թատերական քննադատների ասոցիացիայի մրցանակ լավագույն պիեսի համար՝ «Դաշնամուրի դասեր»։

1991թվական՝ Սև կինեմատոգրաֆիստների սրահի փառքի մրցանակ։

1991թվական՝ Սենտ Լուիսի գրադարանների ասոցիացիայի գրական մրցանակ՝ Սենտ Լուիսի համալսարանի կողմից։

1992 թվական՝ Ամերիկյան թատերական քննադատների ասոցիացիայի մրցանակ՝ «Երկու գնացք»։

1992 և 2007 թվականներին՝ Նյու Յորքի թատերական քննադատների ասոցիացիայի մրցանակ լավագույն ամերիկյան պիեսի համար՝ «Երկու գնացք»։

1992 թվական՝ Կլարենս Մյուզի մրցանակ։

1996 թվական՝ Նյու Յորքի թատերական քննադատների ասոցիացիայի մրցանակ լավագույն պիեսի համար՝ «Յոթ կիթառ»։

1999 թվական՝ Ազգային հումանիստական մեդալ։

2000 թվական՝ Նյու Յորքի թատերական քննադատների ասոցիացիայի մրցանակ լավագույն պիեսի համար՝ «Ջիթնի»։

2001թվական՝ Արտաքին քննադատների շրջանակի մրցանակ՝ Ջոն Գասների լավագույն պիեսի համար՝ «Ցանկապատներ»։

2002 թվական՝ Օլիվի մրցանակ լավագույն նոր պիեսի համար՝ «Ջիթնի»։

2004 թվական՝ Հայնցի 10-րդ ամենամյա մրցանակ արվեստների և հումանիտար գիտությունների բնագավառում։

2004 թվական՝ Խոսքի ազատության մրցանակ ամերիկյան կատակերգական արվեստի փառատոնում։

2005 թվական՝ «Make Shift» մրցանակ՝ ԱՄՆ դրամատուրգների կոնֆեդերացիայից։

2006 թվական՝ Ամերիկյան թատերական փառքի սրահի անդամ։

2013 թվական՝ Լյուցիլ Լորտելի մրցանակ՝ բացառիկ վերակենդանացման համար՝ «Դաշնամուրի դասեր»։

== Ծանոթագրություններ ==


== Արտաքին հղումներ ==
* [http://www.augustwilson.library.pitt.edu/ August Wilson Archives, University of Pittsburgh]
* [http://www.august-wilson-theatre.com August Wilson Theatre Broadway]
* [http://www.augustwilsoncenter.org/ August Wilson Center for African American Culture]
* [http://www.berkeleyrep.org/season/0809/jt_archive_program.asp#one Berkeley Rep profile of Wilson and works] 
* [http://www.whiting.org/awards/winners/august-wilson#/ The Whiting Foundation Profile]
* [http://www.post-gazette.com/ae/theater-dance/2014/02/09/August-Wilson-s-11th-play-needs-to-come-home/stories/201402090046 *Pittsburgh Post-Gazette* article]
* [https://augustwilson.pitt.edu/ojs/augustwilson August Wilson Journal]

=== Հարցազրույցներ ===
* [https://charlierose.com/videos/1028 Charlie Rose view]
* [http://billmoyers.com/content/august-wilson/ August Wilson on Blackness], Bill Moyers, *A World of Ideas*, October 20, 1988.
* 
* [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1700922 NPR Intersections: August Wilson, Writing to the Blues], March 1, 2004, audio interview (6 mins).
* [http://www.believermag.com/issues/200411/?read=interview_wilson Interview with Wilson], *The Believer*, November 2004.
* [http://www.bu.edu/today/node/9495 Putting Up *Fences*, article with video], *BU Today*, September 17, 2009.

=== Մահախոսականներ ===
* [https://nytimes.com/2005/09/02/nyregion/02theater.html "Theater Is to Be Renamed for a Dying Playwright"], *The New York Times*, September 2, 2005.
* [http://www.post-gazette.com/pg/05276/581786.stm *Pittsburgh Post-Gazette* obituary], October 3, 2005
* [https://www.nytimes.com/2005/10/03/theater/newsandfeatures/03wilson.html "August Wilson, Theater's Poet of Black America, Is Dead at 60"], *The New York Times*, October 3, 2005.
* Margaret Busby, [https://www.theguardian.com/news/2005/oct/04/guardianobituaries.artsobituaries "August Wilson – Distinguished black American playwright who reclaimed the stories of his people"], *The Guardian'', October 4, 2005.

 
Կատեգորիա:2005 մահեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:«Թոնի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աֆրոամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Անիսֆիլդ Վուլֆ գրքային մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Պուլիցերյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ