Կրասնոբորսկի գործողություն (1943)

**Կրասնոբորյան գործողություն,**  պայմանական անվանում է մի շարք աղբյուրներում՝ Լենինգրադյան ռազմաճակատի 55-րդ բանակի մարտական գործողությունների համար, որոնք տեղի են ունեցել երկու հարձակողական փուլով՝ 1943 թվականի փետրվարի 10-ից 27-ը և մարտի 19-ից մինչև ապրիլի 2-ը։ Գործողության նպատակն էր՝ Վոլխովյան ռազմաճակատի զորքերի հետ համատեղ շրջապատել և ոչնչացնել գերմանական 18-րդ բանակի Մգինա-Սինյավինոյի խմբավորումը։

1943 թվականի փետրվար-մարտին երկու ճակատների հարձակողական գործողությունները (ներառյալ Կրասնոբորսկի օպերացիան) իրականացվել են Գերագույն հրամանատարության շտաբի մեկ պլանի համաձայն և, լինելով «Իսկրա» գործողության տրամաբանական շարունակությունը, միաժամանակ եղել են Պոլսո - Սթար զորքերի ընդհանուր հարձակման շրջանակներում:

## Իրավիճակը Լենինգրադի մոտ 1943 թվականի փետրվարի սկզբին
Լենինգրադի շրջափակման ճեղքումից անմիջապես հետո, 1943 թվականի հունվարի երկրորդ կեսին, 67-րդ և 2-րդ հարվածային բանակի զորքերը շարունակեցին իրենց հարձակումը, բայց չկարողացան կառուցել իրենց հաջողությունը: Արդյունքում Գերագույն հրամանատարության շտաբը լիովին չի բավարարվել հունվարյան հարձակման արդյունքներով։ Հակառակորդը շարունակում էր իր ձեռքում պահել Մգինսկո-Սինյավինո նշանավոր ճանապարհը և վերահսկում էր Կիրովի երկաթուղին։

Քանի որ սովետ-գերմանական ճակատում ընդհանուր իրավիճակը զարգանում էր հօգուտ խորհրդային բանակի, շտաբը որոշեց չդադարեցնել հարձակումը Լենինգրադի մոտ և ավելին, փետրվարին ձեռնարկել ընդհանուր հարձակում հյուսիսարևմտյան ուղղությամբ «Բևեռային աստղ» ծածկանունով: Ենթադրվում էր, որ Լենինգրադի և Վոլխովի ճակատների զորքերի կողմից հակառակորդի Մգինսկ-Սինյավինի խմբի ջախջախումը հեշտացնում էր Հյուսիսարևմտյան ճակատի գործողությունները, որի հարձակումը նախատեսված էր փետրվարի 19- ին: Բևեռային աստղ գործողության արդյունքը, որի ընդհանուր ղեկավարությունը վստահվել է մարշալ Գ.Կ. Ժուկովը պետք է լիներ Հյուսիսային բանակի պարտությունը և Լենինգրադի ամբողջական ազատագրումը շրջափակումից:

## Գործողության պլան
1943 թվականի փետրվարի 1-ին Գերագույն Գլխավոր հրամանատարության շտաբը իր թիվ 30034 հրահանգով կարգադրեց Լենինգրադյան և Վոլխովյան ռազմաճակատների զորքերին՝ «քանի որ Սինյավինոյի շրջանում ճակատային հարվածները մինչ այժմ չեն տվել անհրաժեշտ արդյունքներ», չդադարեցնելով 67-րդ և 2-րդ հարվածային բանակների հարձակումը, հասցնել «լրացուցիչ հարվածներ թևերից»՝ հակառակորդի Մգինա-Սինյավինոյի խմբավորման շրջապատման նպատակով։
ձախից|մինի|300x300փքս|Խորհրդային հարձակման պլան Լենինգրադի մոտ 1943 թվականի փետրվարին
Թշնամու Մգինսկո-Սինյավինո խմբի վրա կողային հարձակումները պետք է իրականացնեին Վոլխովի ճակատի 54-րդ բանակը Սմերդինի շրջանից Վասկինա Նիվա - Շապկի ուղղությամբ և Լենինգրադի ռազմաճակատի 55-րդ բանակը Իվանովսկոյե և Ռոժդեստվենո շրջաններից Մգա և Տո ուղղություններով: Ի վերջո, չորս խորհրդային բանակների զորքերը, շրջապատելով և ոչնչացնելով թշնամու Մգինսկ-Սինյավինո խումբը, պետք է հասնեին Ուլյանովկա - Տոսնո - Լյուբան գիծ։

Չնայած պլանների մասշտաբին, շատ քիչ ժամանակ հատկացվեց հարձակմանը նախապատրաստվելու համար։ Երկու ճակատների հրամանատարությանը անհրաժեշտ էր արագ մշակել առաջիկա հարձակման մանրամասն ծրագիր, կազմակերպել հարվածային խմբեր, իրականացնել զորամասերի լայնածավալ վերախմբավորումներ և առաջխաղացող ստորաբաժանումներին տրամադրել զինամթերք, վառելիք և պարեն:

45-րդ և 63-րդ գվարդիական դիվիզիաները, ինչպես նաև 268-րդ հրաձգային դիվիզիան և մի քանի այլ ստորաբաժանումներ, որոնք մասնակցում էին շրջափակման ճեղքմանը 67-րդ բանակի կազմում, շտապ համալրվեցին և ընդգրկվեցին 55-րդ բանակի կազմում, իսկ 372-րդ հրաձգային դիվիզիան և 2-րդ հրաձգային դիվիզիաները տեղափոխվեցին 5-րդ բանակի 2-րդ հրետանային դիվիզիաներ: Լուրջ մտահոգություններ են առաջացրել նաև 67-րդ և 2-րդ հարվածային բանակների շարունակվող հարձակողական գործողությունները, որոնք մեծ կորուստներ են կրել, բայց չեն ստացել համապատասխան համալրում անձնակազմի և տեխնիկայի առումով:

Միևնույն ժամանակ, սովետական հրամանատարությունը, ոչ առանց պատճառի, կարծում էր, որ հունվարին հարձակումը ստիպեց գերմանական 18-րդ բանակի հրամանատարությանը բոլոր պահուստները քաշել Մգա տարածք և թուլացնել եզրերը, ինչը հանգեցրեց թշնամու ակնհայտ թերագնահատմանը։

Ինժեներական ստորաբաժանումները ստուգելիս ես կանգ առա՝ տեսնելու 55-րդ բանակի հրամանատար Վլադիմիր Պետրովիչ Սվիրիդովին։ Նա հիանալի տրամադրություն ուներ։ Բանակի հետախույզները հենց նոր «լեզուներ» են գրավել իսպանական 250-րդ հետևակային դիվիզիայից: Բանտարկյալները հաստատել են, որ Կրասնի Բորում, բացի իսպանացիներից, այլ հետևակային կամ տանկային ստորաբաժանումներ չեն եղել։ «Մի ժայռ, մի փունջ թուլամորթներ»,- բանտարկյալների մասին ասաց բանակի հրամանատարը։ «Նրանք ոջիլներով են վարակված, ցրտահարվում են, հայհոյում են այն օրը, երբ հայտնվեցին Ռուսաստանում… Հիմա ես նրանց ցույց կտամ: Հենց որ Կրասնի Բորը տանենք, ես հրաձգային բրիգադ կուղարկեմ Նևայի վրայով դեպի եզրը... Գերմանացիները հիմա նույնը չեն, մենք նույնպես տարբեր ենք»:

Մինչև փետրվարի 8-ը հնարավոր չեղավ ավարտել գործողության նախապատրաստական աշխատանքները, և հարձակման մեկնարկը տեղափոխվեց փետրվարի 10։

## Ուժերի հավասարակշռությունը մինչեւ գործողության մեկնարկը
55-րդ բանակի հարվածային խումբը բաղկացած էր 43-րդ, 45-րդ, 63-րդ գվարդիական հրաձգային դիվիզիաներից, 34-րդ դահուկային բրիգադից և 31-րդ գվարդիական բեկումնային տանկային գնդից՝ ընդհանուր առմամբ մոտ 33000 մարդ և 24 տանկ։ Բանակի մնացած ուժերը (5 հրաձգային դիվիզիա, 3 հրաձգային և դահուկային բրիգադ) և հզոր տանկային խումբ, որը բաղկացած է 1-ին կարմիր դրոշի տանկային բրիգադից, 222-րդ առանձին տանկային բրիգադից, 46-րդ գվարդիական բեկումնային տանկային գնդից և 2 զրահամեքենայի գումարտակներից (ընդհանուր 1-52 տանկային 4, ընդհանուր 4, զրահամեքենաներ) պետք է զարգացնեին հարձակողական գործողությունը նախնական հաջողության դեպքում։ Քանի որ հարձակումը պլանավորված էր երկաթուղու երկայնքով, 55-րդ բանակին նշանակվեց 71-րդ առանձին զրահապատ գնացքների դիվիզիան՝ բաղկացած երկու զրահապատ գնացքներից՝ «Ստալինեց» և «Ժողովրդական վրիժառու»։

Ռազմաճակատի այս հատվածում խորհրդային զորքերին դիմակայեցին 250-րդ իսպանական կապույտ դիվիզիայի ստորաբաժանումները, որոնց թիվը կազմում էր մոտ 4500 մարդ՝ 24 հրացաններով, և ոստիկանության 4-րդ ՍՍ բաժինը։

## Մարտական գործողություններ 1943 թվականի փետրվարի 10-ից 27-ը
1943 թվականի փետրվարի 10-ին, մինչև 1000 հրացաններով և ականանետներով երկժամյա հրետանային հրետակոծությունից հետո, 55-րդ բանակի հարվածային խումբը հարձակում սկսեց Կոլպինո շրջանից երկու ուղղությամբ՝ Ուլյանովկա և Մգա:

Ուլյանովկայի ուղղությամբ առաջ շարժվելով՝ խորհրդային զորքերը ճեղքեցին թշնամու պաշտպանությունը և օրվա վերջին՝ փետրվարի 10-ին, 63-րդ գվարդիական հրաձգային դիվիզիան ազատագրեց Կրասնի Բորը և գրավեց Պոպովկա կայարանը, իսկ 72-րդ հրաձգային դիվիզիան գրավեց Ստարայա Միզան: Փետրվարի 11-ին 45-րդ գվարդիական հրաձգային դիվիզիան ազատագրեց Միշկինոն։ Հարձակման առաջին երկու օրերի ընթացքում 55-րդ բանակի ստորաբաժանումներին հաջողվել է առաջ շարժվել 5 կիլոմետր։ Հաջողությունն օգտագործելու համար 35-րդ դահուկային և 122-րդ տանկային բրիգադներից կազմված շարժական խումբը մարտի նետվեց գեներալ-մայոր Ի.Մ.Լյուբիմցևի ընդհանուր հրամանատարությամբ։ Այնուամենայնիվ, 250-րդ իսպանական դիվիզիայի ստորաբաժանումները, չնայած ծանր կորուստներին, կարողացան դիրք գրավել Կրասնի Բորից հարավ և Իժորա գետի ափերի երկայնքով և, կատաղի դիմադրություն ցույց տալով, դիմադրեցին մինչև ուժեղացումների ժամանումը: 212-րդ և 215-րդ գերմանական դիվիզիաների մարտական խմբերը, ուժեղացնելով իրենց պաշտպանությունը, կարողացան կասեցնել խորհրդային հարձակումն այս ուղղությամբ։

Մգայի ուղղությամբ հարձակման ձախ եզրում մինչև փետրվարի 17-ը 43-րդ հետևակային դիվիզիային և 34-րդ դահուկային բրիգադին հաջողվեց ՍՍ ոստիկանության բաժինը հետ մղել 4 կիլոմետր դեպի Տոսնա գետը։

Հարձակմանը աջակցելու համար 56-րդ ծովային բրիգադը անցավ Նևա գետը սառույցի վրա Իվանովսկոյե շրջանում և գրավեց կամրջի ծայրը, բայց խորհրդային մյուս ստորաբաժանումները չկարողացան ժամանակին աջակցել այս հաջողությանը: Մի քանի օր տևած կատաղի մարտերից հետո 56-րդ բրիգադի անձնակազմը գրեթե ամբողջությամբ սպանվել է։ Փրկվածները ստիպված եղան լքել կամուրջը։

Գերմանական հրամանատարությանը հաջողվեց արագորեն ամրապնդել իր պաշտպանությունը 24-րդ, 11-րդ, 21-րդ, 227-րդ դիվիզիաների, 2-րդ ՍՍ բրիգադի և Ֆլամանդական լեգեոնի ստորաբաժանումներով, և 55-րդ բանակի հարձակումն այս ուղղությամբ ավելի չզարգացավ։

Փետրվարի 27-ին հարձակումը դադարեցվեց։ Ընդհանուր առմամբ, 55-րդ բանակի ստորաբաժանումները 14-15 կմ լայնությամբ ճակատային հատվածով առաջ են շարժվել 4-5 կմ: Չնայած հարձակման հաջող մեկնարկին, գործողության հիմնական նպատակը չիրականացավ։

54-րդ բանակը Վոլխովյան ճակատում հասել էր նույնիսկ ավելի համեստ հաջողությունների։ Հենց նրա հետ միանալով՝ 55-րդ բանակը պետք է փակեր օղակը Մգինսկ-Սինյավինյան խմբավորման շուրջը։ Չնայած մեծ թվով ուժերի և միջոցների ներգրավմանը (10 հրաձգային դիվիզիա, 3 հրաձգային բրիգադ, 3 տանկային գունդ, ինչպես նաև հրետանային և ինժեներական ստորաբաժանումներ — ընդհանուր ավելի քան 70 000 մարդ), 54-րդ բանակի ստորաբաժանումները, հարձակվելով Տիգոդա գետից հյուսիս՝ Մակարյևսկայա Պուստին՝ Սմերդինյա՝ Կորոդինյա ուղղությամբ 9 կիլոմետրանոց ճակատով, մինչև փետրվարի 27-ը կարողացել էին առաջանալ ընդամենը 3–4 կմ ընդամենը 5-կիլոմետրանոց ճակատով և չեն իրականացրել իրենց առջև դրված խնդիրը։

## Հարձակողական պլանների ճշգրտում
1943 թվականի փետրվարի 27-ի թիվ 30057 հրահանգում Գերագույն հրամանատարության շտաբը նշել է, որ «Լենինգրադի և Վոլխովի ճակատների կողմից իրականացված գործողությունները չեն տվել ակնկալվող արդյունքները»։ Բոլոր չորս բանակների ( 54-րդ, 55-րդ, 67-րդ և 2-րդ հարվածային ) զորքերին հրամայվեց ժամանակավորապես դադարեցնել հարձակումը և ամրապնդել իրենց դիրքերը, իսկ ռազմաճակատի հրամանատարներին հանձնարարվեց մինչև մարտի 3-ը ներկայացնել իրենց առաջարկները հաջորդ համատեղ հարձակողական գործողությունն իրականացնելու համար։ Հյուսիսարևմտյան ռազմաճակատի հարձակումը նույնպես հասավ միայն տեղական հաջողությունների։

Չնայած ձախողմանը, խորհրդային հրամանատարությունը ակնկալում էր իրականացնել Բևեռային աստղի պլանը մարտին, բայց ավելի համեստ նպատակներով։ Ըստ պլանի՝ Հյուսիսարևմտյան ռազմաճակատը մարտի 4-ին պետք է նոր հարձակում սկսեր Ստարայա Ռուսայի ուղղությամբ, իսկ Լենինգրադի ռազմաճակատի 55-րդ բանակը և Վոլխովի ճակատի 8-րդ բանակը մարտի 14-ին՝ հակառակորդի Մգինսկ-Սինյավին խումբը շրջապատելու և ոչնչացնելու նույն առաջադրանքով։

8-րդ բանակը պետք է ճեղքեր հակառակորդի պաշտպանությունը Վորոնովո — Լոդվա ճակատում և գրավեր Սոլոգուբովկա — Մույա շրջանը՝ կտրելով հակառակորդի հաղորդակցման ուղիները և դուրս գալով Մգինսկ-Սինյավինյան խմբավորման թիկունքը։ 55-րդ բանակը, հարձակվելով Կրասնոյ Բոր — Պեսչանկա շրջանից, պետք է զարգացներ հարձակումը Ուլյանովկայի ուղղությամբ, գրավեր Սաբլինոն՝ կտրելով երկաթուղային և ավտոմայրուղային կապը Ուլյանովկա — Մգա հատվածում՝ հետագա հարվածով դեպի Վոյտոլովո, որտեղ նախատեսվում էր միանալ 8-րդ բանակի ուժերին և փակել շրջափակման օղակը։

1943 թվականի մարտի սկզբին Խորհրդային-գերմանական ճակատի հարավային մասում կտրուկ փոխված իրավիճակի պատճառով ( Խարկովի երրորդ ճակատամարտ ) , «Բևեռային աստղ» գործողությունը փաստացի չեղարկվեց: Այնուամենայնիվ, Հյուսիսարևմտյան ռազմաճակատի զորքերը հարձակում սկսեցին մարտի 5-ին: Լենինգրադի և Վոլխովի ճակատների զորքերը չեն կարողացել նախապատրաստվել հարձակմանը մինչև մարտի 14-ը, այդ թվում՝ զինամթերքի մատակարարման ձգձգումների պատճառով, և գործողության մեկնարկը հետաձգվել է 5 օրով։ Այս պահին Հյուսիսարևմտյան ճակատի զորքերը, չկարողանալով հաջողության հասնել, արդեն ավարտում էին գործողությունը, որը վերջնականապես դադարեցվեց մարտի 17-ին։

Այս իրավիճակում Լենինգրադի և Վոլխովի ճակատների զորքերը, ունենալով հաջողության փոքր հնարավորություն, սկսեցին թշնամու Մգինսկ-Սինյավին խմբին ջախջախելու ևս մեկ փորձ:

## Մարտի 19-ից ապրիլի 2-ը մարտական գործողությունների ընթացքը 1943 թ․
Մարտի 19-ին 55-րդ բանակը Կրասնի Բոր շրջանից հարձակում սկսեց Ուլյանովկայի ուղղությամբ՝ 72-րդ, 291-րդ, 123-րդ, 131-րդ և 46-րդ հրաձգային դիվիզիաներով ուժեղացումներով (ներառյալ 3 տանկային բրիգադներ), ինչպես նաև 2506-րդ և 2506-րդ բրիգադները։ Բանակի երկրորդ էշելոնի (189-րդ, 224-րդ, 13-րդ, 268-րդ հրաձգային դիվիզիաներ, 30-րդ գվարդիական տանկային բրիգադ) խնդիրն էր առաջխաղացումը Վոյտոլովոյի ուղղությամբ և կապվել Վոլխովի ճակատի ստորաբաժանումների հետ:

Գերմանական 269-րդ հետևակային դիվիզիան, ֆլամանդական լեգեոնի երեք գումարտակ, 2-րդ ՍՍ հետևակային բրիգադը, աջակցությամբ 24-րդ հետևակային դիվիզիայի և 250-րդ իսպանական դիվիզիայի կողմից, պաշտպանությունն անցկացրեցին ճակատի այս հատվածում:

Գործողության սկզբում 55-րդ բանակի զորքերին հաջողվել է 6,5 կմ տարածքով ճեղքել ճակատը և առաջ շարժվել 0,5–2,5 կմ-ով։ Զարգացնելով հարձակողական գործողությունները՝ 268-րդ հրաձգային դիվիզիայի առաջապահ ստորաբաժանումները, 55-րդ հրաձգային բրիգադի աջակցությամբ, առաջ շարժվեցին 8-10 կիլոմետրով և հասան Սաբլինոյի և Ուլյանովկայի հյուսիս-արևմտյան ծայրամասերը, բայց հակառակորդի կողմից հակահարձակման ենթարկվեցին և կտրվեցին հիմնական ուժերից: Մարտի 26-ին շրջափակումը ճեղքվեց և նույնիսկ առաջ շարժվեց ևս 3 կիլոմետր, բայց սա վերջին հաջողությունն էր։

Մարտի 25-ին Լենինգրադի ռազմաճակատի հրամանատարությունը թիվ 0077 հրամանով «55-րդ բանակի հարձակողական գործողության ընթացքում զորքերի հրամանատարության թերությունների մասին» շատ քննադատորեն գնահատեց գործողության միջանկյալ արդյունքները.

Լենինգրադի ռազմաճակատի ռազմական խորհուրդը, գնահատելով 55-րդ բանակի հարվածային խմբում ընդգրկված ստորաբաժանումների մարտական ​​գործողությունները, դրանք համարում է ծայրահեղ անբավարար, իսկ ձեռք բերված արդյունքները՝ աննշան։

Նույն հրամանով 55-րդ բանակի հրամանատարներին և քաղաքական աշխատողներին հանձնարարվել է «վերահսկել զորքերը» և, չնայած դժվարություններին, «ամեն գնով գրավել Սաբլինո կայարանը և Ուլյանովկա գյուղը»։ Հնազանդվելով հրամանին՝ բանակի ստորաբաժանումները բազմիցս փորձել են վերսկսել հարձակումը մինչև ապրիլի սկիզբը, սակայն ամեն անգամ հանդիպել են կատաղի դիմադրության և հաջողության չեն հասել։

55-րդ բանակի հետ միաժամանակ Վոլխովյան ռազմաճակատի 8-րդ բանակը նույնպես Վորոնովոյից հարավ ընկած տարածքից հարձակում սկսեց Մգա-ի վրա: Երեք օր անց 8-րդ բանակի ստորաբաժանումները ճեղքեցին գերմանական պաշտպանությունը Վորոնովո - Լոդվա շրջանում՝ 8 կիլոմետր լայնությամբ և առաջ շարժվեցին 2-5 կիլոմետրով, իսկ շարժական խմբին, հիմնվելով իր հաջողության վրա, կարողացավ կտրել Մգա - Կիրիշի երկաթուղին Տուրիշինո հարթակից արևելք: Սակայն գերմանական հրամանատարությունն ուժեղացրեց իր պաշտպանությունը ռազմաճակատի այս հատվածում, և 8-րդ բանակի հարձակումը կասեցվեց։

Ապրիլի 2-ին Գերագույն հրամանատարության շտաբը հրամայեց Լենինգրադի և Վոլխովի ճակատների զորքերին ժամանակավորապես դադարեցնել հարձակումը, «խստորեն ամրապնդել իրենց դիրքերը և հարձակում չսկսել առանց շտաբի հատուկ թույլտվության»։.

Այսպիսով, հակառակորդի Մգինսկ-Սինյավինսկ խմբավորումը շրջապատելու երկրորդ փորձը կրկին ավարտվեց ապարդյուն։

## Գործողության արդյունքները
Փետրվարին և մարտին երկու հարձակողական գործողությունների ընթացքում՝ 1943 թվականի ապրիլի սկզբին, Լենինգրադի և Վոլխովի ճակատների զորքերը չկարողացան շրջապատել և ոչնչացնել թշնամու Մգինսկ-Սինյավին խումբը և ապահովել ամուր երկաթուղային կապ Լենինգրադի և երկրի միջև: Այս գործողությունների շրջանակում 55-րդ բանակի հարձակողական գործողությունները, չնայած տեղական մի շարք հաջողություններին, նույնպես չկարողացան հասնել իրենց նպատակներին:

Չնայած հարձակման ակնհայտ ձախողմանը՝ Լենինգրադյան ռազմաճակատի զորքերի հրամանատար Լ. Ա. Գովորովը 1943 թ․ ապրիլի 1-ին Գերագույն գլխավոր հրամանատարին ներկայացրած զեկույցում արդեն՝ օպերացիայի արդյունքների հիման վրա, նշել է ռազմական գործողությունների դրական արդյունքը՝ «թշնամու կողմից Կոլպինի ուղղությամբ նախապատրաստվող հարձակման կանխումը»։ Թեև այս ուղղությամբ գերմանական հարձակման հավանականությունը ավելի քան կասկածելի էր։

Ստավկայի Գերագույն գլխավոր հրամանատարության ներկայացուցիչը Վոլխովյան ռազմաճակատում՝ Կլիմենտ Եֆրեմովիչ Վորոշիլովը, որը համակարգում էր երկու ռազմաճակատների հարձակողական գործողությունները, իր 1943 թ․ ապրիլի 1-ի զեկույցում Իոսիվ Ստալինին ավելի կտրուկ է գնահատել օպերացիայի արդյունքները՝ համարելով, որ «երկու ռազմաճակատներն էլ իրենց առաջ դրված խնդիրները չեն կատարել» և կրել են մեծ կորուստներ, քանի որ օպերացիային բավարար կերպով չէին նախապատրաստվել։

## Կողմերի կորուստները
### ԽՍՀՄ
Պաշտոնական տվյալներ չկան Լենինգրադի և Վոլխովի ճակատների խորհրդային զորքերի կորուստների մասին փետրվարից մինչև ապրիլի սկիզբ գործողություններում, ուստի այս ժամանակահատվածի կորուստները կարելի է գնահատել միայն մոտավորապես:

Ըստ պատմաբան Գ. Շիգինի գնահատականի՝ խորհրդային զորքերի ընդհանուր կորուստները կազմել են ավելի քան 150 000 մարդ։ Այդ թվում՝67-րդ և 2-րդ հարվածային բանակների կորուստները փետրվարին կազմել են 55 000–57 000 մարդ,55-րդ և 54-րդ բանակների կորուստները փետրվարին՝ 38 000–40 000 մարդ,8-րդ և 55-րդ բանակների կորուստները մարտին և ապրիլի սկզբին՝ 57 000–58 000 մարդ։ Այս տվյալները համահունչ են պատմաբան Դ. Գլանցի կողմից տրված նույն ժամանակաշրջանի կորուստների գնահատականին՝ 150,000 մարդ (որից 35,000 մարդ անդառնալիորեն կորել է)։

### Գերմանիա
Համաձայն 1943 թվականի փետրվարի 18-րդ գերմանական բանակի շտաբի կորուստների մասին ամփոփ հաշվետվությունների՝ ամբողջ բանակի ընդհանուր կորուստները կազմել են 29448 մարդ (որից 9632-ը՝ անդառնալի կորուստներ)։ 250-րդ իսպանական դիվիզիան և SS ոստիկանության բաժինը, որոնք գործում էին 55-րդ բանակի ստորաբաժանումների դեմ, մեծ կորուստներ ունեցան՝ համապատասխանաբար 2952 և 2860 սպանված, վիրավոր և անհետ կորած։ 1943 թվականի մարտին Լենինգրադի մոտ մարտերի ինտենսիվությունը մնաց բարձր, և զգալի էին նաև 18-րդ բանակի ընդհանուր կորուստները՝ կազմելով 21242 զինվոր և սպա (որից 3867-ը՝ անուղղելի կորուստներ)։

## Կրասնոբորսկի գործողությունը պատմագիտության մեջ
Թեև 55-րդ բանակի ռազմական գործողությունները Կրասնի Բորի մարզում 1943 թվականի փետրվար և մարտ-ապրիլ ամիսներին մի շարք աղբյուրներում նշվում է որպես Կրասնոբորսկի գործողություն, խորհրդային շրջանի հանրագիտարանային հրապարակումներում դրա նկարագրությունը չկա։ «Ռուսաստանը և ԽՍՀՄ-ը 20-րդ դարի պատերազմներում. «Զինված ուժերի կորուստները» վիճակագրական ուսումնասիրության մեջ Կրասնոբորսկի գործողության և դրանում խորհրդային զորքերի կորուստների մասին տվյալներ չկան։ Բացի այդ, «Կրասնոբորսկայա» անվանումն ինքնին այնքան էլ ճշգրիտ չի համապատասխանում գործողության նպատակներին և խնդիրներին: Օրինակ, ԽՍՀՄ ՊՆ պաշտոնական հրապարակման մեջ՝ «Լենինգրադի ռազմական օկրուգի Լենինի շքանշանի պատմություն»– ում, ասվում է, որ Կրասնոբորսկի օպերացիան իրականացվել է Լենինգրադի ռազմաճակատի ռազմական խորհրդի նախաձեռնությամբ՝ գերմանական զորքերի կողմից շրջափակման վերականգնումը կանխելու նպատակով։ Ոչինչ չի ասվում հակառակորդի Մգինսկ-Սինյավինի խմբավորումը շրջապատելու պլանի և Վոլխովի ճակատի հետ փոխգործակցության մասին։

Արդյունքում, պատմական գրականության մեջ առաջացել են այս իրադարձությունների տարբեր մեկնաբանություններ և 1943-ի սկզբին Լենինգրադի մոտ իրականացված գործողությունների տարբեր անվանումներ, ներառյալ 55-րդ բանակի մարտական գործողությունները Կրասնի Բոր շրջանում:

Այսպես, «Կրասնոբորյան» անվանումից բացի հանդիպում են նաև այլ տարբերակներ։ Օրինակ՝Կրասնոբորյան-Սմերդինյան,Տոսնենսկո-Մգինյան (համատեղ հարձակումը 54-րդ բանակի հետ՝ 1943 թ․ փետրվարի 10-27),Մգինսկո-Սինյավինյան,Վոյտոլովո-Մգինյան (համատեղ հարձակումը 8-րդ բանակի հետ՝ 1943 թ․ մարտի 19-ից ապրիլի 2),որտեղ 55-րդ բանակի մարտական գործողությունները ներկայացված են որպես երկու ռազմաճակատների համատեղ գործողությունների բաղկացուցիչ մասեր։ Ավելին, Գերագույն հրամանատարության շտաբի նախնական պլանի համաձայն, շրջափակումը ճեղքելը Լենինգրադի մերձակայքում սովետական ​​զորքերի լայնածավալ հարձակման միայն առաջին փուլն էր, ինչը հիմք է տալիս մի շարք պատմաբանների փետրվար-ապրիլի սկզբին խորհրդային զորքերի ռազմական գործողությունները (ներառյալ Կրասնոբորսկի օպերացիան) համարելու Իսկրաբի շարունակություն։ Արդյունքում ռուսական պաշտոնական պատմագրության մեջ այս իրադարձությունների մեկնաբանությունը որոշակիորեն փոխվել է։ Այսպիսով, «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմը» հանրագիտարանի երրորդ հատորում, որը հրատարակվել է 2012 թվականին Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարության հովանու ներքո, «Իսկրա» գործողության ժամկետը ընդլայնվել է մինչև 1943 թվականի փետրվարի վերջ (առաջինը նշանակված է որպես «Տոսնենսկ-Մգինսկ», երկրորդն ընդհանրապես չի նշվում)։

Մոտավորապես նույն տեսակետն է տրված գերմանական պատմական գրականության մեջ, որտեղ 1943 թվականի հունվար-ապրիլին Լենինգրադի մոտ տեղի ունեցած ռազմական գործողությունները կոչվում են «Լադոգա լճի երկրորդ ճակատամարտ», որը բաղկացած էր երեք փուլից։ Ավելին, 55-րդ բանակի մարտական գործողությունները Կրասնի Բոր շրջանում այս ճակատամարտի երկրորդ և երրորդ փուլերի անբաժանելի մասն էին, 18-րդ գերմանական բանակի Մգինսկ-Սինյավինո խմբին շրջապատելու և ոչնչացնելու երկու անհաջող փորձեր (փետրվարի 10-24 և  մարտ 19ի - ապրիլի 4։

## Նշումներ

## Գրականություն
### Փաստաթղթեր

* 
* 
* 

**Գերագույն հրամանատարության շտաբի հրահանգները**

* Директива Ставки ВГК № 30034 от 01.02.1943 г.
* Директива Ставки ВГК № 30057 от 27.02.1943 г.
* Директива Ставки ВГК № 30066 от 07.03.1943 г.
* Директива Ставки ВГК № 30086 от 2.04.1943 г.
* Директива Ставки ВГК № 30087 от 2.04.1943 г.

**Պատվերներ ճակատների համար**

* Приказ войскам Ленинградского фронта № 0077 от 25.03.1943 г.

### Հուշեր
* 
* 
* 

### Պատմական հետազոտություն
* 
* 
* 
* 
* *Демидов В.* Неудача после победы: Красноборская операция // Санкт-Петербургская панорама. — 1993. — № 4. — С. 22—23.
* 
* 
* 
* 
* 
*