Ֆենշեն (արևադարձային փոթորիկ, 2025)

«**Ֆենշեն» ուժեղ արևադարձային փոթորիկ**, որը Ֆիլիպիններում հայտնի է որպես «**Ռամիլ» արևադարձային փոթորիկ**, ցածր ճնշման արևադարձային ցիկլոն, որը հարվածել է Ֆիլիպինների հարավարևելյան և կենտրոնական Լուսոն կղզին, և, ի վերջո, 2025 թվականի հոկտեմբերի կեսերին, Հարավչինական ծովը հատելուց հետո տարածվել է դեպի Կենտրոնական Վիետնամ՝ դառնալով արևադարձային դեպրեսիա (անկում, արևադարձային ցածր մթնոլորտային ճնշման շրջան):

«Ֆենշենը», որը 2025 թվականի Խաղաղօվկիանոսյան թայֆունների սեզոնի քսանչորսերորդ փոթորիկն է, Ճապոնիայի օդերևութաբանական գործակալության (JMA) կողմից առաջին անգամ դիտվել է որպես արևադարձային դեպրեսիա հոկտեմբերի 12-ին, որից երեք օր անց այն իջել է մինչև ցածր մթնոլորտային ճնշման գոտի, ինչը JMA-ին դրդել է դադարեցնել նախազգուշացումները, չնայած Թայֆունների մասին համատեղ նախազգուշացման ամերիկյան կենտրոնը (JTWC) շարունակել է այն վերահսկել:

Հոկտեմբերի 16-ին JMA-ն վերահրապարակել է նախազգուշացումներ՝ տեղափոխվելով Ֆիլիպինների պատասխանատվության գոտի (PAR), որտեղ Ֆիլիպինների մթնոլորտային, երկրաֆիզիկական և աստղագիտական ծառայությունների վարչությունը (PAGASA) թայֆունին տվել է *Ռամիլ* տեղական անվանումը։ Չնայած ցիկլոնը շարունակել է ուժգնանալ, չոր օդի առկայությունը սահմանափակել է դրա հետագա զարգացման ներուժը։ Հոկտեմբերի 17-ին և 18-ին այն չորս անգամ հարվածել է Լուսոն կղզու ափերին, նախքան Հարավչինական ծովի վրայով վերստին հայտնվելը, որտեղ այն աստիճանաբար թուլացել է, և հոկտեմբերի 23-ին Վիետնամի ափերի մոտ անհետացել։

Ֆենշենը Ֆիլիպիններում և Վիետնամում առաջացրել է լայնածավալ ջրհեղեղներ և սողանքներ, որոնց հետևանքով զոհվել է առնվազն 54 մարդ, իսկ տասը մարդ անհետ կորած է համարվում։

## Օդերևութաբանական պատմություն
մինի|2025 թվականի Խաղաղօվկիանոսյան թայֆունների սեզոնի «Ֆենշեն» (Ռամիլ) ուժեղ արևադարձային փոթորկի քարտեզը: Կետերը ցույց են տալիս փոթորկի տեղանքը 6 ժամյա ընդմիջումներով:
Հոկտեմբերի 12-ին JMA-ն սկսել է հետևել արևադարձային դեպրեսիային, որը ձևավորվել էր 5°N 148°E լայնության մոտ: JTWC-ն նույն օրը հետևել է՝ նշելով համակարգի հարավային ծայրամասում կենտրոնացած ոչ ուժեղ  կոնվեկցիա։ Դեպրեսիայի միջավայրը չափավոր բարենպաստ էր, որը բնութագրվել է ծովի մակերևույթի շատ տաք ջերմաստիճանով, հասարակածային չափավոր արտահոսքով և ցածր ուղղահայաց քամու շեղումով։ Այնուամենայնիվ, մի քանի ժամվա ընթացքում՝ JMA-ն գնահատել է, որ համակարգը թուլացել է՝ վերածվելով ցածր ճնշման գոտու, և հետագայում դադարեցրել է նախազգուշացումները հոկտեմբերի 15-ին։ JTWC-ն շարունակել է հետևել խռովված վիճակին, որը տեղաշարժվել է դեպի Գուամից հարավ: Արբանյակային պատկերներով բացահայտվել է ալիքանման կառուցվածք և  ցածր մակարդակի վրա շրջանառության ոոշակի կենտրոնի բացակայություն (LLCC), չնայած համակարգը շարունակում էր մնալ բարենպաստ միջավայրում։

Հոկտեմբերի 16-ին JMA-ն վերահանձնարարականներ է հրապարակել և վերսկսել է հետևել համակարգին, երբ այն շարժվում էր դեպի արևմուտք՝ դեպի արևելյան Ֆիլիպիններ: Խռովված վիճակը մտել է Ֆիլիպինների պատասխանատվության գոտի (PAR) ժամը 15:00 PHT (07:00 UTC) և հաջորդ օրվա սկզբին նրան տրվել է տեղական անվանում՝ *Ռամիլ*: Արբանյակային պատկերները ցույց են տվել լայն LLCC-ի համախմբում կայուն կոնվեկցիայի շրջանակներում:  Ժամը 03:00-ին (UTC) հայտարարվել է արևադարձային ցիկլոնի առաջացման մասին ահազանգ (TCFA), ինչը վկայում էր հետագա զարգացման բարձր հավանականության մասին: Չնայած համակարգը աջակցվում էր ծովի մակերևույթի բարձր ջերմաստիճանով և թույլ ուղղահայաց քամու շեղմամբ, շրջակա միջավայրում չոր օդի առկայությունը սահմանափակել է դրա ինտենսիվացումը, ինչը հանգեցրել է չեզոք զարգացման պայմանների: Համակարգը շարունակել է շարժվել դեպի արևմուտք՝ մերձարևադարձային կատարի (Համաշխարհային օվկիանոսի տարածքները հյուսիսային և հարավային լայնությունների 30-ից 35° ա. լ. միջև) հարավային եզրով:
[մինի|Հյուսիսային կիսագնդի ցածր ճնշման գոտու շուրջ հոսքի սխեմատիկ պատկեր (ներկայացված է սև գույնով): [Ճնշում|Ճնշման գրադիենտի ուժը ներկայացված է կապույտ սլաքներով, Կորիոլիսի արագացումը (միշտ ուղղահայաց արագությանը)՝ կարմիր սլաքներով։]]
Հոկտեմբերի 17-ին, ժամը 18:00-ին (UTC), JMA-ն իրավիճակը բարձրացրել է մինչև արևադարձային փոթորիկի՝ այն միջազգային անվանումով դարձնելով *Ֆենշեն* ՝ հետագա զարգացումը խթանող բարենպաստ շրջակա միջավայրի պայմանների պատճառով: JTWC-ն սկսել է նախազգուշացումներ տրամադրել հոկտեմբերի 18-ին, ժամը 03:00-ին (UTC) Ֆենշենը դասակարգելով որպես արևադարձային դեպրեսիա և նրան տալով *30W*  նույնականացուցիչը: Կենտրոնը ծածկող կոնվեկցիան ենթադրում էր համախմբող համակարգի առկայություն, չնայած LLCC-ն մնում էր թույլ սահմանված: Ֆենշենը Հյուսիսային Սամարին մոտենալիս փոքր-ինչ թուլանալով իջել է Գուբատի (Սորսոգոն) ափի մոտ՝ մոտավորապես ժամը 16:00-ին PHT (08:00 UTC):

Ափ հասանելուց կարճ ժամանակ անց JTWC-ն հաղորդել էր բարդ իրավիճակի մասին, որը վկայում էր մրրիկի թեքության և բազմաթիվ շրջանառային կենտրոնների հնարավոր առկայության մասին։ LLCC-ն գտնվում էր Սամարայի հյուսիսարևելյան ափից դուրս։  Թեև առկա էին շրջակա միջավայրի բարենպաստ պայմաններ, բայց ցամաքի հետ փոխազդեցությունը և ոչ ուժեղ մրրիկը խոչընդոտել են հետագա ինտենսիվացումը: Այնուամենայնիվ, JTWC-ն հայտարարել է, որ պայմանները բարենպաստ են դարձել վեց ժամ անց և կլինեին խիստ բարենպաստ, եթե չլիներ ցամաքին մոտ լինելը:

Գործակալությունը նույն օրը՝ ժամը 15:00-ին (UTC), ցիկլոնի վտանգավորության կատեգորիան բարձրացրել է մինչև արևադարձային փոթորկի: Այնուհետև փոթորիկը շարժվել է դեպի հյուսիս-արևմուտք՝ անցնելով Բիկոլ շրջանի ցամաքով: JTWC-ն հայտնել է, որ LLCC-ն ամբողջությամբ ցաքուցրիվ կառուցվածք ունի և պարունակում է մասնատված գոտիներ։ Այս պայմանները, այլ գործոնների շարքում, համակարգը դարձրել են մի փոքր անբարենպաստ միջավայր:

Հաջորդ օրը փոթորիկը հասել է Ալաբատյի ափ ժամը 03:00-ին (PHT) (նախորդ օրը՝ 19:00 UTC) և ավելի ուշ՝ Մաուբան՝ ժամը 07:30-ին (PHT) (նախորդ օրը՝ 23:30 UTC): Երեք ժամ անց փոթորիկը կրկին մակերես է դուրս եկել Մանիլայի ծոցում, որից հետո չորրորդ անգամ ափ հասնել Սամալում (Բատաան), մոտավորապես ժամը 12:30 PHT-ին (04:30 UTC) մոտ:

JTWC-ն նաև նշեց, որ փոթորիկն ավելացրել է LLCC-ի մեջ փաթաթվելու գոտիավորումը՝ կոնվեկցիայի միջոցով, որը սկսել է ամրապնդվել. տեղանքի հետ փոխազդեցությունը դեռևս փոթորկի համար անբարենպաստ միջավայր էր: Կարճ ժամանակ անց JTWC-ն հայտնել է, որ փոթորիկը պատրաստ է արագ ինտենսիվացման, սակայն LLCC-ն թույլ էր սահմանված: Հոկտեմբերի 19-ին, ժամը 15:00-ին (UTC) փոթորիկը մեղմացել է մինչև արևադարձային դեպրեսիայի, բայց վեց ժամ անց կրկին սաստկացել է՝ ցամաքից ավելի մեծ հեռավորության պատճառով:

Փոթորիկն արագ թափ է հավաքել խորը կոնվեկցիայով շատ բարենպաստ միջավայրում: Այնուհետև Ֆենշենը շարժվել է դեպի արևմուտք՝ համակարգի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող մերձարևադարձային ուղղորդող կատարի պատճառով: Ժամը 03:00-ին (Ճապոնիայի ժամանակով) (18:00 UTC) Ֆենշենը գագաթնակետին է հասել որպես ուժեղ արևադարձային փոթորիկ՝ դեպի արևմուտք շարժվելով: Այնուհետև Ֆենշենը սկսել է աստիճանաբար մեղմանալ, քանի որ չոր օդը և հարավարևմտյան քամու տատանումները խոչընդոտել են դրա զարգացումը: Ի վերջո այն ցրվել է Վիետնամի ափերի մոտ հոկտեմբերի 23-ին:

## Նախապատրաստություններ
### Ֆիլիպիններ
մինի|Հոկտեմբերի 18-ին Ֆիլիպիններին է մոտենում արևադարձային «Ֆենշեն» փոթորիկը

Ֆիլիպինների ափային պահպանությունը (PCG) դադարեցրել է ծովային երթևեկությունը Բիկոլ շրջանում, տարածաշրջանի բարձրացված տագնապի վիճակի է բերվել: Շրջանը ակտիվացրել է երկու տեղակայվող արձագանքման խմբեր Կամարինես Սուր և Կամարինես Նորտե նահանգներում: Ալբայ նահանգում դասընթացները դադարեցվել են նահանգապետ Նոել Ռոսալի հրամանով: Ավելի ուշ նահանգային կառավարությունը հրամայել է կանխարգելիչ տարհանումներ, որոնք իրականացվել են այնպիսի տարածքներում, ինչպիսին է Պիո Դուրանը: Տուժած տարածքներում բնակիչները ժամանակավոր կացարաններ են տեղադրել, այդ թվում՝ վրաններ Բարանգայ Կարատագանում, Պիո Դուրանում:

Կամարինես Սուրում նահանգային աղետների ռիսկի նվազեցման և կառավարման խորհուրդը (PDRRMC) բարձրացրել է տագնապի մակարդակը մինչև կարմիր, ինչը տեղական իշխանություններին դրդել է ակտիվացնել մոնիթորինգը և արտակարգ իրավիճակների գործողությունները: Կատանդուանեսի PDRRMC-ն պատրաստել է սնունդ և օգնության պարագաներ, վերահսկել ցիկլոնի մոտենալը և դադարեցրել է դասերն ամբողջ նահանգում, մինչդեռ նահանգում 9000 մարդ տարհանվել է բարձրադիր վայրեր:

Բիկոլի ցամաքային տրանսպորտի գրասենյակը (LTO) խորհուրդ է տվել հանրությանը խուսափել ոչ խիստ անհրաժեշտ ցամաքային ճանապարհորդություններից: Ֆիլիպինների ազգային էլեկտրական ցանցային կորպորացիան (NGCP) սկսել է նախապատրաստական աշխատանքներ՝ էներգետիկ ենթակառուցվածքների վրա նվազագույն ազդեցությունն ապահովելու համար: Միևնույն ժամանակ, Բիկոլի տարածաշրջանային ոստիկանությունն ակտիվացրել է իր արտակարգ իրավիճակներին արձագանքման խմբերը՝ փոթորկի հետևանքների կանխատեսմամբ, և ընդհանուր առմամբ 1328 աշխատակիցներ են ուղարկվել պատրաստության:

Ֆիլիպինների Առողջապահության նախարարությունը բարձրացրել է սպիտակ տագնապ՝ վերահսկելով դեղորայքի և սարքավորումների մատչելիությունը: Հոկտեմբերի 18-ին գրանցվել է դասերից կասեցման 41 դեպք, բոլորը Կալաբարզոնում: Հաջորդ օրը Կատանդուանեսում գրանցվել է ևս երկու դասից հեռացման դեպք։ Ընդհանուր առմամբ տարհանվել է 22,311 մարդ. նրանցից 366-ը գտնվում էին Կալաբարսոնում, իսկ մնացածը՝ Ալբայից, Կատանդուանեսից և Մասբատեից էին:

### Արևադարձային ցիկլոնի քամու ամենաբարձր ցուցանիշ

### Թայվան
Հոկտեմբերի 20-ին հյուսիսարևելյան մուսսոնների և «Ֆենշենի» համակցված ազդեցության պատճառով Նոր Թայբեյում, Թայբեյում և Իլանում (Թայվան) հայտարարվել է ծայրահեղ ուժեղ անձրևի մասին նախազգուշացում: Արգելքային լճերի (մարդաստեղծ ջրամբար) վիճակի և ուժեղ անձրևի պատճառով հոկտեմբերի 20-ին Հուալյանից, Նոր Թայբեյից և Թայբեյից տարհանվել է 991 մարդ:

### Հոնկոնգ
Հոնկոնգի աստղադիտարանը (HKO) հանրությանը հոկտեմբերի 15-ից սկսել է զգուշացնել հյուսիսարևելյան մուսսոնների և արևադարձային ցիկլոնի առաջիկա համակցված ազդեցության մասին: «Ուժեղ մուսսոն» ազդանշանը բարձրացվել է հոկտեմբերի 19-ին, ժամը 22:50 HKT (14:50 UTC) և հաջորդ օրը, ժամը 17:20 HKT (09:20 UTC) փոխարինվել է «ուժեղ քամու թիվ 3 ազդանշանով»: Ուժեղ մուսսոնային ազդանշանը վերահրատարակվել է հոկտեմբերի 21-ին, ժամը 18:21 HKT (10:21 UTC) և չեղարկվել է հոկտեմբերի 24-ին, ժամը 07:45 HKT (23:45 UTC):

### Մակաո
Մակաոյում «Ուժեղ մուսսոն» ազդանշանը բարձրացվել է հոկտեմբերի 20-ին, ժամը 00:00 MST-ին (16:00 UTC) և փոխարինվել է № 3 ազդանշանով ժամը 19:00 MST-ին (11:00 UTC): «Ուժեղ մուսսոն» ազդանշանը վերահայտարարավել է հաջորդ օրը, ժամը 17:00 MST-ին (09:00 UTC) և չեղարկվել 3 օր անց՝ ժամը 05:00 MST-ին:

## Ազդեցություն և հետևանքներ
### Ֆիլիպիններ
24 ժամվա ընթացքում Ֆենշենը գեներացրել 400.7 մմ անձրև Գուիուանում (Արևելյան Սամար) և 365.5 մմ անձրև Ռոքսաս քաղաքում, որը գերազանցել է այդ տարածքների ամսական միջինը: Բիկոլի PCG-ն հայտնել է, որ հոկտեմբերի 17-ին տարածաշրջանում մնացել է 757 ուղևոր, ինչպես նաև 108 շարժական բեռնատար և հինգ նավ: Հաջորդ օրը 3239 ուղևոր մնացել է ամբողջ երկրում, մինչդեռ Կալաբարզոնի 12 նավահանգիստները փակվել են:

Ջրհեղեղներ են առաջացել Իլոիլոյում և Կատանդուանեսում: Քեսոնում երկու էլեկտրահաղորդման գծեր անհասանելի են եղել: 23-ամյա մի կին խեղդվել է Կապիզում ջրի մեջ սայթաքելուց հետո: Ռոքսաս քաղաքում գրանցվել է ևս մեկ մահ, երբ 44-ամյա մի տղամարդու ջրհեղեղի ջրերը քշել-տարել են: Հինգ հոգանոց ընտանիք մահացել է, երբ ծառ է ընկել նրանց տան վրա Պիտոգոյում (Քեսոն): Մահացածների ընդհանուր թիվը յոթն է. երկուսը՝ Արևմտյան Վիսայասից և հինգը՝ Կալաբարզոնից։ Երկու անձ անհետ կորած է ճանաչվել: Վնասվել է մոտ 375 դասասենյակ, որոնցից 118-ը՝ ավերվել: Կենտրոնական Լուսոնում գյուղատնտեսական վնասը գնահատվել է 586 հազար ռուփի (9.96 հազար ԱՄՆ դոլար) արժողությամբ:

Ռոխաս քաղաքի ջրհեղեղի ենթարկված տարածքների երեսուներեք բնակիչ փրկվել է: Քաղաքում հայտարարվել է աղետի դրություն: Արևելյան Մինդորոյի Բանսուդ քաղաքում ջրի մակարդակը ստուգվել է տեղական պաշտոնյաների կողմից, նախքան Կապիզ քաղաքի պաշտոնյաները նույնը կանեին: Ռոմբլոնի սոցիալական ապահովության և զարգացման վարչությունը պատրաստել է 25,000 սննդի փաթեթ տուժած համայնքների համար:

### Վիետնամ
Ֆենշենը զուգորդված սառը օդի և ITCZ-ի հետ, հոկտեմբերի 22-ից սկսած Վիետնամում առատ տեղումների պատճառ են դարձել: Վիետնամում Բախ Մա-ում հոկտեմբերի 26-ին, ժամը 19:00-ից (UTC+7) մինչև հոկտեմբերի 27-ը, գրանցվել է ռեկորդային 24-ժամյա տեղումների քանակ՝ 1739.6 մմ, իսկ հոկտեմբերի 25-ից 30-ը այս օդերևութաբանական կայանում տեղումների ընդհանուր քանակը կազմել է 4.161 մմ: Այն Վիետնամում ուժեղ ջրհեղեղների պատճառ է դարձել, Հուեի և Դա Նանգի որոշ կայաններում գրանցվել է պատմական ջրհեղեղի գագաթնակետ:

Նոյեմբերի 5-ի դրությամբ Դա Նանգում վնասը գնահատվել է 837.312 միլիարդ դոնգ (33.2 միլիոն ԱՄՆ դոլար), իսկ Քուանգ Նգայ նահանգում հասել է 1.924 տրիլիոն դոնգի (76.32 միլիոն ԱՄՆ դոլար): Լամ Դոնգում ջրհեղեղի վնասը գնահատվել է 38 միլիարդ դոնգ (1.5 միլիոն ԱՄՆ դոլար): 47 մարդ զոհվել է, ութը՝ անհետ կորել, իսկ 130-ը՝ վիրավորվել: Հուեում ջրհեղեղի վնասը հասել է 3.27 տրիլիոն դոնգի (129.7 միլիոն ԱՄՆ դոլար): Կենտրոնական Վիետնամում ջրհեղեղի ընդհանուր վնասը գնահատվել է 9.05 տրիլիոն (360 միլիոն ԱՄՆ դոլար):

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:2025
Կատեգորիա:Արևադարձային ցիկլոններ
Կատեգորիա:Եղանակային իրադարձություններ
Կատեգորիա:Տարերային աղետներ
Կատեգորիա:Ֆիլիպիններ