Կիևի ճակատամարտ (2022)

**Կիևի ճակատամարտ,** Ռուսաստանի կողմից Կիևի հատվածում իրականացված ռազմական գործողություն էր, որի նպատակն էր գրավել Ուկրաինայի մայրաքաղաք Կիևը 2022 թվականի փետրվարի 25-ից մինչև ապրիլի 2-ը՝ Բելառուսից Ուկրաինայի վրա Ռուսաստանի ներխուժման ժամանակ։
մինի|Հիմնական հակամարտությունը՝ Ռուսաստանի ներխուժումը Ուկրաինա
Պլանի համաձայն՝ զրահատեխնիկայի և հատուկ նշանակության ուժերի արագ ներթափանցումը Ուկրաինայի տարածք խորը նպատակ ուներ խոչընդոտել ուկրաինական խոշոր ուժերին։ Նպատակներից մեկը Կիևի համար իրական սպառնալիք ստեղծելն էր, ինչը կստիպեր ռազմական և քաղաքացիական իշխանություններին լքել մայրաքաղաքը։ Ուկրաինայի կառավարության նստավայր Կիևը հիմնական թիրախն էր։ Կիևի գրավման փորձն ավարտվեց ռուսական ուժերի պարտությամբ և նահանջով։ Կիևի գրավման այս փորձն ավարտվեց ռուսական ուժերի պարտությամբ և նահանջով։ Այս փորձը նշվեց որպես ռազմական առաջնահերթությունների փոփոխություն։ Այնուամենայնիվ, Ուկրաինայի իշխանությունները սա համարում են Կիևը խոչընդոտելու և գրավելու իրենց փորձերից ժամանակավոր հրաժարում։

## Պաշտպանության նախապատրաստում
Ռուսաստանի ներխուժումը Ուկրաինա սկսվեց 2022 թվականի փետրվարի 24-ին, Կիևի ժամանակով ժամը 5:00-ին: Շուտով հրթիռային հարվածներ հասցվեցին Կիևին և Կիևի շրջակա ռազմական օբյեկտներին: Մայրաքաղաքը սկսեց պատրաստվել պաշտպանության: Բնակչության մի մասը փորձեց լքել քաղաքը: Քաղաքում մնացած շատ տղամարդիկ սկսեցին ընդգրկվել տարածքային պաշտպանության ուժերում և զենք ստանալ: Այդ առավոտյան ռուսական զորքերը հյուսիսից մտան Կիևի մարզ և շուտով վերահսկողություն ստանձնեցին Չեռնոբիլի ատոմակայանի նկատմամբ:

Փետրվարի 24-ից սկսած՝ ժամը 22:00-ից մինչև 7:00-ը ամբողջ Ուկրաինայում (ներառյալ մայրաքաղաքը) հայտարարվեց պարետային ժամ: Պարետային ժամի ընթացքում Կիևում հասարակական տրանսպորտը դադարեցվեց, իսկ մետրոյի կայարանները բաց էին բնակիչների համար օրական 24 ժամ՝ որպես ռումբապաստարաններ:
մինի|Փետրվարի 24-ին հրթիռային հարվածի վայր (Գոլոսիիվսկի շրջան)
Հսկայական ավիահարվածից հետո ռուսական զորքերը վայրէջք կատարեցին Կիևից 25 կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող Անտոնովի բեռնատար օդանավակայանում (հայտնի է նաև որպես Գոստոմել):

## Ռուսաստանի ծրագիրը
Ռուսական ուժերը պլանավորում էին մտնել Կիև լայնածավալ ներխուժման առաջին օրը: Ըստ Թագավորական Միացյալ Ծառայությունների Ինստիտուտի՝ ռուսական ուժերը մտադիր էին 72 ժամվա ընթացքում ամբողջությամբ գրավել և շրջափակել Կիևը: Սկզբնական ստորաբաժանումները նախատեսված էին վերահսկելու քաղաք մտնող հիմնական ճանապարհները, որին հաջորդում էին Գոստոմելի օդանավակայանում տեղակայվող օդադեսանտային զորքերը, որոնք ուղարկվում էին քաղաքի հիմնական տարածքները պաշտպանելու համար: Յուրաքանչյուր քաղաքային հատվածում այս ուժերը պետք է ստեղծեին պարիսպ՝ բնակչության տեղաշարժը վերահսկելու համար: Այնուհետև սովորական ռուսական զորքերը պետք է շրջափակեին և մեկուսացնեին քաղաքը, վերահսկեին գյուղական վայրերը և կանխեին ուկրաինական ուժերի ներթափանցումը: Այս զորքերին պետք է հաջորդեին ռուսական հատուկ նշանակության ուժերը և զորքերը, որոնք նշանակված էին հակահարվածային գործողություններ իրականացնելու համար, այդ թվում՝ Չեչնիայի ազգային գվարդիան:

## Իրադարձությունների ընթացքը
**Փետրվարի 25**

Փետրվարի 25-ի վաղ առավոտյան հրթիռային հարձակումները շարունակվեցին։ Դարնիցայի բնակելի շենքը վնասվեց, սակայն Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը հերքեց Կիևի վրա հրթիռային հարվածների մասին լուրը։ Ռուսական բանակը շարունակեց առաջխաղացումը դեպի քաղաք Սումիի մարզից և Բելառուսից։

Փետրվարի 25-ի առավոտյան երեք ռուս դիվերսանտներ, որոնք հագնված էին ուկրաինացի զինվորների պես, մտան Օբոլոնսկի շրջան, որը գտնվում է Ուկրաինայի Գերագույն ռադայի շենքից 10 կիլոմետր հյուսիս, որտեղ հավաքվում է Ուկրաինայի խորհրդարանը։ Օրվա ընթացքում քաղաքի մի քանի շրջաններում կրակոցներ լսվեցին։ Ուկրաինացի պաշտոնյաները կրակոցները վերագրեցին ռուսական զորքերի հետ բախումներին։

**Փետրվարի 26**

Կիևից հարավ-արևմուտք գտնվող Վասիլկովի օդանավակայանի համար մարտեր են մղվել։ Ուկրաինայի զինված ուժերի գլխավոր շտաբը հայտարարել է, որ ուկրաինական Սու-27 կործանիչը խոցել է տարածքում զորքեր տեղափոխող ռուսական Իլ-76ՄԴ տրանսպորտային ինքնաթիռը, չնայած Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը մեկնաբանություն չի տվել։ Ուկրաինայի իշխանությունների տվյալներով՝ Պոբեդի պողոտայում ոչնչացվել է մեկ ռուսական տանկ, իսկ մարտեր են տեղի ունեցել Կիևից հյուսիս-արևմուտք գտնվող Գոստոմելում։
մինի|Ուկրաինական կողմի տվյալներով՝ Կիևի Վալերի Լոբանովսկի պողոտայի թիվ 6Ա շենքը հարվածել է ռուսական հրթիռը։ Ռուս պաշտոնյաները պնդում են, որ շենքը հարվածվել է ուկրաինական ՀՕՊ համակարգի անսարք հրթիռով
Բրիտանական The Times թերթի տվյալներով՝ հունվարին Ուկրաինա են ժամանել 2000-ից 4000 Wagner PMC մարտիկ, որոնցից 400-ը ուղարկվել են Կիև՝ նախագահ Վլադիմիր Զելենսկիին և ևս 23 անձանց, այդ թվում՝ վարչապետին և կաբինետի այլ անդամներին, Կիևի քաղաքապետ Վիտալի Կլիչկոյին և նրա եղբորը՝ Վլադիմիրին, սպանելու առաքելությամբ։ Ուկրաինայի իշխանությունները այդ մասին իմացել են փետրվարի 26-ի առավոտյան, որից հետո Կիևում հայտարարել են խիստ պարետային ժամ։ Այն տևել է փետրվարի 26-ի ժամը 17:00-ից մինչև փետրվարի 28-ի ժամը 8:00-ն։

Ռուսական զորքերի առաջխաղացումը կանխելու համար Ուկրաինայի զինված ուժերը պայթեցրել են Կոզարովիցկայայի ամբարտակը։ Արդյունքում, ավելի քան 2800 հեկտար հողատարածք ջրհեղեղի ենթարկվեց աղբյուրը չի նշվում 978 օրվա ընթացքում], ինչպես նաև բնակելի շենքեր Կոզարովիչի և Դեմիդով գյուղերում:

Կիևի որոշ շրջաններում լսվեցին կրակոցներ, տեղի ունեցան փողոցային փոխհրաձգություններ: Արևմուտքից ռուսական զորքերի առաջխաղացումը կանխելու համար պայթեցվեց Իրպին գետի վրայով անցնող ճանապարհային կամուրջը:

Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը չի մեկնաբանել Կիևի մոտ իր զորքերի գործողությունները:

**Փետրվարի 27-28**

Ըստ ուկրաինացի պատգամավոր Ալեքսեյ Դորոշենկոյի, ռուսական ռազմական տեխնիկան Բրովարի է մտել (Կիևից արևելք) փետրվարի 28-ի երեկոյան։ Այսպիսով, ռուսական զորքերը, ըստ երևույթին, փորձել են աստիճանաբար շրջապատել Կիևը («գրավել այն աքցանով»)։

Սպիտակ տան մամուլի քարտուղար Ջեն Պսակին հայտարարել է, որ ռուսական ուժերը «ցանկանում են գրավել Կիևը և շարունակում են առաջընթաց գրանցել»։

## Հարձակման դանդաղեցում
Մարտի 1-ին Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը հարվածել է Կիևի հեռուստաաշտարակին։ Վնասվել են մոտակա Բաբին Յար Հոլոքոստի հուշահամալիր կենտրոնը և մարզական օբյեկտը։

Հատկապես բուռն բախումներ են տեղի ունեցել Բուչա, Գոստոմել, Վորզել և Իրպին գյուղերում, որոնք գտնվում են Կիևի բնակելի թաղամասերից 7-10 կմ հեռավորության վրա։ Բրիտանական հետախուզության տվյալներով՝ Կիևի վրա ռուսական հարձակումը խճճվել էր և մարտի առաջին օրերին գործնականում առաջընթաց չի գրանցել լոգիստիկ դժվարությունների պատճառով։

Մարտի 6-ին, Մոշչուն գյուղի վրա առաջխաղացման փորձի ժամանակ, ռուս ծովային հետևակայինները կորցրեցին առնվազն 21 զինծառայող, որոնց մեծ մասը 155-րդ ծովային հետևակային բրիգադից էին:

Մարտի 11-ին, չնայած անձնակազմի և տեխնիկայի լուրջ կորուստներին, ռուսական ուժերը շարունակեցին Ուկրաինայի մայրաքաղաքի պաշարումն ու ռմբակոծությունը և չհրաժարվեցին այն գրավելու իրենց ծրագրերից: Պենտագոնի տվյալներով՝ ռուսական ուժերը տեղակայված էին Կիևի կենտրոնից 15 կիլոմետր հեռավորության վրա՝ առաջխաղանալով հյուսիս-արևմուտքից և արևելքից. մասնավորապես, ռուսական տեխնիկա է նկատվել Բերեստյանկայում և Օզյորիում:

## Ռուսական զինված ուժերի նահանջը
BBC-ն նշել է, որ Կիևի շրջափակման փորձը ձախողվել է: Գործակալության տվյալներով՝ ռուսական զորքերը հետ են մղվել Ուկրաինայի մայրաքաղաքից և գտնվում էին շրջափակման գործընթացում: Մարտի 29-ին, Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև բանակցությունների հերթական փուլից հետո, Ռուսաստանի պաշտպանության փոխնախարար Ալեքսանդր Ֆոմինը հայտարարեց «Կիևի և Չեռնիգովի ուղղություններով ռազմական ակտիվությունը կտրուկ կրճատելու» որոշման մասին: Ռուսաստանի պաշտպանության նախարար Սերգեյ Շոյգուն հայտարարություն արեց, որ Ռուսաստանը կարող է դադարեցնել Կիևի և այլ քաղաքների ուղղությամբ ռազմական գործողությունները և կենտրոնանալ Դոնբասի վրա: Մարտի 30-ին Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարեց, որ «կատարել է իր բոլոր խնդիրները Կիևի և Չեռնիգովի ուղղություններով և այժմ այնտեղ իրականացնում է ուժերի պլանավորված վերախմբավորում»: Ուկրաինայի, ԱՄՆ-ի և մի շարք եվրոպական երկրների իշխանությունները այս հայտարարություններին վերաբերվեցին սկեպտիկորեն: Սակայն մի քանի օր անց տվյալները հաստատվեցին. ապրիլի 1-ին սկսվեց ռուսական զորքերի դուրսբերումը: Ապրիլի 2-ին Ուկրաինայի պաշտպանության նախարարությունը պաշտոնապես հայտարարեց ռուսական զորքերի ամբողջական նահանջի և այս տարածքի իր վերահսկողության տակ վերադարձի մասին: Ռուսական զորքերը նահանջեցին ռազմական գործողություններում առաջնահերթությունների փոփոխության պատրվակով:

## Հրետանային ռմբակոծություն
Մարտի 15-ի առավոտյան պայթյունի ալիքը վնասել է Լուկյանովկայի ժողովրդական տունը, որտեղ գտնվում է Կիևի Փոքր օպերան:
մինի|Տուն Բոգատիրսկայա փողոցում, մարտի 14-ին
Քաղաքում հայտարարվել է պարետային ժամ մարտի 15-ի երեկոյան ժամը 8:00-ից մինչև մարտի 17-ի առավոտյան ժամը 7:00-ն։ Ռազմական վարչակազմի ղեկավար Նիկոլայ Ժիրնովի խոսքով՝ դա արվել է անվտանգության նկատառումներից ելնելով, այդ թվում՝ թշնամու դիվերսիոն և հետախուզական խմբերի վերացման համար։ Ժիրնովի խոսքով՝ մարտի 16-ի դրությամբ Կիևում ձերբակալվել է դիվերսիոն գործունեության մեջ կասկածվող 105 անձ։
մինի|Սվյատոշինսկի շրջանում 16-հարկանի շենքը մարտի 15-ին
Մարտի 16-ի առավոտյան, ըստ Ուկրաինայի արտակարգ իրավիճակների պետական ​​ծառայության, ռուսական հրետակոծությունը վնասել է Շևչենկովսկի շրջանում գտնվող 12-հարկանի և 9-հարկանի շենքեր։
մինի|Մարտի 17-ին Սվյատոշինսկի շրջանի պահեստում հրդեհ է բռնկվել։
Մարտի 18-ին Կիևի առավոտյան Պոդոլսկի շրջանում (Վինոհրադարի բնակելի թաղամաս) հրետակոծության ժամանակ վնասվել են վեց տուն, մեկ մանկապարտեզ և մեկ դպրոց: Քաղաքապետ Վիտալի Կլիչկոյի խոսքով՝ տները դարձել են անմարդաբնակ: Մեկ մարդ զոհվել է, 19-ը՝ վիրավորվել:

Մարտի 20-ի երեկոյան ռուսական ուժերը հրթիռային հարվածով ոչնչացրել են Կիևի ծայրամասում գտնվող Վինոհրադարի բնակելի թաղամասի «Ռետրովիլ» առևտրի կենտրոնը: Զոհվել է առնվազն ութ մարդ, վնասվել են հարևան շենքերը, իսկ մոտակայքում գտնվող մեքենաները ոչնչացվել են: Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարել է, որ առևտրի կենտրոնի տարածքը ուկրաինական զորքերի կողմից օգտագործվել է հրթիռներ պահելու և բազմակի հրթիռային համակարգեր վերալիցքավորելու համար:
մինի|Մարտի 20-ին Սվյատոշինսկի շրջանում տուն է վնասվել
Սվյատոշինսկի թաղամասում արկի բեկորները ընկել են բնակելի թաղամասի վրա: Ն. Յու. Պովորոզնիկի խոսքով՝ վնասվել է վեց տուն, որոնցից երեքը այլևս բնակելի չեն, երկու դպրոց և երկու մանկապարտեզ, և մոտ 200 մարդ տարհանվել է:

Մարտի 21-ին «The Insider»-ի լրագրող Օքսանա Բաուլինան զոհվեց հրետակոծության հետևանքով։

## Կրակոցներ ռուսական նահանջից հետո
Ապրիլի 15-ին Կիևը կրկին հրետակոծության ենթարկվեց։ Ռուս պաշտոնյաները հայտնեցին «Կալիբր» հրթիռների օգտագործման մասին։

Ապրիլի 28-ին քաղաքը կրկին հարված ստացավ երկու հրթիռային հարվածներից, որի հետևանքով հաղորդվեց 10 զոհի մասին։

Հունիսի 5-ին հրետակոծվեց վերանորոգման պահեստը, որի հետևանքով վիրավորվեց մեկ մարդ։

Հունիսի 26-ին, Գերմանիայում կայացած «Մեծ յոթնյակի» գագաթնաժողովի ժամանակ, հրետակոծվեց Կիևի կենտրոնը։

Մանկապարտեզի շենքը վնասվեց, վիրավորվեց մեկ երեխա։ Հոկտեմբերի 10-ին ռուսական զորքերը կրկին հրետակոծեցին քաղաքը՝ ի պատասխան Ղրիմի կամրջի վրա տեղի ունեցած պայթյունի։ Իշխանությունների տվյալներով՝ զոհվել է յոթ և վիրավորվել 49 մարդ

Դեկտեմբերի 29-ին տեղի ունեցավ Ուկրաինայի ևս մեկ զանգվածային հրետակոծություն։ Տեղական իշխանությունների տվյալներով՝ Կիևի վրա գրանցվել է 16 հրթիռ, որոնք բոլորն էլ խոցվել են։ Բեկորները վնասել են երկու բնակելի շենք և մեկ բիզնես, վիրավորելով երեք մարդու:

Կիևի քաղաքային ռազմական վարչակազմի տվյալներով՝ պատերազմի սկզբից մինչև 2022 թվականի դեկտեմբերի 30-ը ռուսական բանակը օդից հարձակվել է քաղաքի վրա 52 անգամ: Կիևում մարտերի արդյունքում վնասվել է ավելի քան 600 շենք, զոհվել է 120 մարդ (ներառյալ հինգ երեխա), իսկ 495-ը՝ վիրավորվել:

Պատերազմի առաջին երկու տարիների ընթացքում, ըստ Վիտալի Կլիչկոյի, Կիևում զոհվել է գրեթե 200 քաղաքացիական անձ (ներառյալ վեց երեխա): Վնասվել է մոտ 800 բնակելի շենք, 122 կրթական հաստատություն, 18 առողջապահական հաստատություն և 17 սոցիալական հաստատություն:

## Ռուսաստանի զինված ուժերի ռազմական հանցագործությունները քաղաքացիական բնակչության դեմ
Կիևի մոտ գտնվող Բուչա քաղաքում քաղաքացիական բնակչության զանգվածային սպանությունները, որոնք Human Rights Watch-ը համարում է մարդկության դեմ հնարավոր հանցագործություն, լայն ուշադրության են արժանացել:

Մարտի սկզբին հրապարակվեց Բուչայից արևմուտք գտնվող Մակարիվ գյուղից փետրվարի 28-ի տեսանյութ: Այն ցույց էր տալիս քաղաքացիական մեքենայի հրետակոծությունը, ենթադրաբար՝ ռուսական տանկի կողմից: Երկու ուղևորներն էլ (տարեց զույգ) սպանվել էին:

Ապրիլի 1-ին BBC-ի թղթակիցները Բուչա շրջանի Մրիա և Միլայա գյուղերի միջև ընկած 200 մետրանոց ճանապարհի վրա հայտնաբերել են 13 դիակ, որոնցից միայն երկուսն էին կրում ուկրաինական զինվորական համազգեստ: Նրանց տվյալների համաձայն՝ ռուսական տանկի գտնվելու վայրից կարելի էր հստակորեն հետևել կրակի աղեղին ամբողջ տարածքում, որտեղ նրանք ընկած էին: Թղթակիցները կարողացան նույնականացնել դիակներից երկուսին՝ որպես տեղացի ամուսնական զույգի՝ Քսենիա և Մաքսիմ Իովենկոների: Նրանց կրակոցները ձայնագրվել են ուկրաինական ինքնապաշտպանության անօդաչու թռչող սարքի կողմից: Մարտի 7-ին նրանց մեքենան կանգ առավ ռուսական տանկի մոտ (BBC-ի թղթակիցները ենթադրում են, որ դա կարող էր պայմանավորված լինել նրանով, որ դրա վրա կրակ էին բացել): Կանգառից անմիջապես հետո տղամարդը դուրս եկավ մեքենայից՝ ձեռքերը բարձրացրած, և նրան կրակեցին: Նրա կնոջը կրակեցին մեքենայի մեջ: Մեքենայում էին նաև զույգի վեցամյա որդին և նրանց ընկերներից մեկի տարեց մայրը, որոնք ավելի ուշ ազատ արձակվեցին: Կենդանի մնացած կնոջ խոսքով՝ տղամարդը դուրս գալիս բղավել է, որ մեքենայում երեխա կա, որին հաջորդել է կրակոցը: BBC-ի թղթակիցների խոսքով՝ ակնհայտ փորձ է եղել ոչնչացնել որոշ մարմիններ՝ մեկ առ մեկ կամ մի քանիսը: Դա հստակորեն ցույց են տալիս այրված հագուստը, այրված վերջույթները և մարմինների շուրջ անվադողերի տեղադրումը: Ապրիլի 3-ին Կիևի մարզում վկաների ցուցմունքների վրա հիմնված Human Rights Watch-ի զեկույցում արձանագրվել են ռուս զինվորների կողմից քաղաքացիական անձանց մահվան սպառնալիքների և սպանությունների դեպքեր, այդ թվում՝ հրապարակային կրակոցներ և անչափահասի սպանություն:

## Բռնաբարություն
Մարտի 23-ին 30-ամյա մատուցողուհի Անաստասիա Տարանը, որը Էներգոդարի բնիկ է և վերջին չորս տարիների ընթացքում ապրել է Իրպենում և փախել է ռազմական գործողությունների սկսվելուց հետո, Euromaidan Press առցանց հրատարակությանը ասել է, որ Իրպենում «կան շատ ռուս զինվորներ, որոնք պարզապես կրակում են մարդկանց վրա, մտնում են մասնավոր տներ և, լավագույն դեպքում, պարզապես վռնդում են մարդկանց իրենց տներից»։ Նրա խոսքով՝ «նրանք բռնաբարում են կանանց և պարզապես դուրս են նետում մահացածներին», և «բացում են նկուղներ, որտեղ մարդիկ թաքնվում են և կրակում նրանց վրա»։ Տարանը պնդում էր, որ իր և իր ամուսնու տանը «Լուգանսկից մի տղա է ապրում, որն արդեն իսկ զգացել է դա» և կոչ էր անում նրանց և բոլոր մյուսներին հավաքել իրենց իրերը և հեռանալ։

Նույն օրը Ուկրաինայի գլխավոր դատախազ Իրինա Վենեդիկտովան հայտարարեց Կիևի մարզի դատախազության կողմից առաջին քրեական գործի հարուցման մասին՝ կապված ռուս զինվորների կողմից իրենց սպանած քաղաքացիական անձի կնոջ բազմակի բռնաբարության և նրա անչափահաս երեխային ուղղված մահվան սպառնալիքների հետ։[84] Մարտի 28-ին The Times-ը հրապարակեց այս կնոջ պատմությունը, որը Շևչենկովե գյուղի բնակչուհի էր։

## Թալան
HRW-ի կողմից 2022 թվականի ապրիլի 3-ի զեկույցում հավաքված ցուցմունքների համաձայն՝ ռուս զինվորները քաղաքացիական անձանցից խլել են սնունդ, վառելափայտ, հագուստ և այլ իրեր, ինչպիսիք են շղթայական սղոցները, կացինները և բենզինը։

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:2022 հակամարտություններ
Կատեգորիա:Կիևի պատմություն
Կատեգորիա:Ուկրաինայի ռազմական պատմություն
Կատեգորիա:Ռուս-ուկրաինական պատերազմ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ճակատամարտեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ներխուժումն Ուկրաինա (2022)