Դիմիտրի Ալեքսիձե

**Դիմիտրի Ալեքսանդրի Ալեքսիձե** (, ), թատրոնի վրացի ռեժիսոր, մանկավարժ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1976)։

## Կենսագրություն
Դիմիտրի Ալեքսիձեն ծնվել է 1910 թվականի փետրվարի 23-ին (մարտի 8-ին) Թիֆլիսում, բժշկի ընտանիքում։ Հայրենի քաղաքում ավարտել է դպրոցն ու պարարվեստի ուսումնարանը։ 1934 թվականին Մոսկվայում ավարտել է Թատերական արվեստի ռուսական համալսարանի ռեժիսուրայի ֆակուլտետը։

1935 թվականից եղել է Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական ակադեմիական թատրոնի ռեժիսոր, իսկ 1959-1964 թվականներին՝ նույն թատրոնի գլխավոր ռեժիսոր։

1964-1970 թվականներին Դիմիտրի Ալեքսիձեն աշխատել է Ուկրաինայում՝ Կիևի Իվան Ֆրանկոյի անվան դրամատիկական թատրոնում (1964-1970 թվականներին եղել է ռեժիսոր, 1968 թվականից՝ գլխավոր ռեժիսոր)։ Ներկայացումներ է բեմադրել նաև Լ. Ուկրաինկայի անվան ռուսական դրամայի թատրոնում (1967-1968 թվականներին եղել է գլխավոր ռեժիսոր), Տարաս Շևչենկոյի անվան օպերայի և բալետի թատրոնում (Կիև)։

Վրաստան վերադառնալուց հետո՝ 1970 թվականին, աշխատել է որպես Թբիլիսիի Կ. Մարջանիշվիլու անվան թատրոնի գլխավոր ռեժիսոր (1970-1984)։

1939-1964 թվականներին, ինչպես նաև 1970 թվականից մինչև կյանքի վերջը դասավանդել է Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան թատերական ինստիտուտում (դերասանական վարպետության ամբիոնի վարիչ, 1950-1951 թվականներին՝ ինստիտուտի ռեկտոր)։ Թբիլիսիի համալսարանի պրոֆեսոր է։

1966-1970 թվականներին դասավանդել է Կիևի թատերական արվեստի ինստիտուտում (պրոֆեսոր և թատրոն-ստուդիայի ղեկավար)։

Դիմիտրի Ալեքսիձեն եղել է Վրաստանի թատերական միության նախագահ (1974-1984)։ Կոմունիստական կուսակցության անդամ է 1943 թվականից։

Դիմիտրի Ալեքսիձեն մահացել է 1984 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Թբիլիսիում։ Թաղված է Դիդուբեի պանթեոնում։

### Ընտանիք
* Որդի՝ Գեորգի Ալեքսիձե (1941-2008), պարուսույց, բալետմեյստեր, Վրաստանի ժողովրդական արտիստ,
* Թոռնուհի՝ Աննա Գրիգոլ-Ալեքսիձե (ծնվել է 1975 թվականին), բալետմեյստեր-բեմադրիչ, Չուվաշիայի օպերայի և բալետի պետական թատրոնի գլխավոր բալետմեյստեր։

## Մրցանակներ և կոչումներ
* Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1955)
* Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1969)
* Աբխազիայի ԻԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1975)
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1976)
* Ուկրաինական ԽՍՀ Տարաս Շևչենկոյի անվան պետական մրցանակ (1971) - Ալեքսանդր Կորնեյչուկի «Սրտի հիշողություն» ստեղծագործության բեմադրության համար
* Վրացական ԽՍՀ Կ. Մարջանիշվիլու անվան պետական մրցանակ (1976)
* Վրացական ԽՍՀ Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական մրցանակ (1985)
* Լենինի շքանշան
* Աշխատանքային Կարմիր դրոշի շքանշան
* 2 շքանշան

## Բեմադրություններ
### Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան թատրոն
* 1936 - «Հյուրանոցի տիրուհին», Կառլո Գոլդոնի
* 1937 - «Ալկասար», Գեորգի Մդիվանի
* 1937 - «Կույրը», Գեորգի Մդիվանի
* 1938 - «Հայրենիք», Գեորգի Մդիվանի
* 1939 - «Լեռնանցքում», Ս. Մտվարաձե
* 1940 - «Կոմսի այրին», Սերգո Կլդիաշվիլի
* 1941 - «Ջրի բաժակը», Էժեն Սկրիբ
* 1941 - «Պրոֆեսոր Մամլոկը», Ֆրիդրիխ Վոլֆ
* 1942 - «Գումարտակը գնում է Արևմուտք», Գ. Մդիվանի (Ակակի Վասաձեի հետ համատեղ)
* 1942 - «Այլոց համար հիմար, իրեն համար խելոք», Լոպե դե Վեգա
* 1942 - «Բռնի ամուսնություն», Կառլո Գոլդոնի
* 1943 - «Կրցանիսի հերոսները», Սանդրո Շանշիաշվիլի
* 1944 - «Ամեն իմաստունի մեջ պարզություն կա», Ալեքսանդր Օստրովսկի
* 1945 - «Մի գիշերվա կատակերգություն», Կառլո Կալաձե
* 1946 - «Երկու տիրոջ ծառա», Կառլո Գոլդոնի
* 1946 - «Նրանց համար, ովքեր ծովում են», Բորիս Լավրենյով
* 1947 - «Խոր արմատներ», Ջ. Գոու և Ա. դ’Յուսո
* 1948 - «Գավառի նահանգապետ», Տուր եղբայրներ և Լև Շեյնին
* 1948 - «Առաջին քայլը», ըստ Գեորգի Ծերեթելու 
* 1949 - «Նիկոլոզ Բարաթաշվիլի», Միխեիլ Մրևլիշվիլի
* 1949 - «Ուրիշի ստվերը», Կոնստանտին Սիմոնով
* 1950 - «Ամերիկայի ձայնը», Բորիս Լավրենյով
* 1950 - «Նրա աստղը», Իլյա Մոսաշվիլի
* 1950 - «Ընտանիք», Իվան Պոպով
* 1951 - «Պեպո», Գաբրիել Սունդուկյան
* 1952 - «Ամուսնություն», Նիկոլայ Գոգոլ
* 1953 - «Դոն Սեզար դե Բազան», Ադոլֆ Դեների և Ֆիլիպ Դյումանուար
* 1954 - «Վասա Ժելեզնովա», Մաքսիմ Գորկի 
* 1955 - «Աղքատի պատմությունը», Իլյա Ճավճավաձե 
* 1956 - «Էդիպ արքա», Սոֆոկլես
* 1956 - «Առաջին ծիծեռնակները», Օ. Չիջավաձե
* 1957 - «Բորիս Գոդունով», Ալեքսանդր Պուշկին
* 1959 - «Կվարկվարե Տուտաբերի», Պոլիկարպ Կակաբաձե
* 1960 - «Համլետ», Շեքսպիր
* 1960 - «Բախտրիոնի», Դ. Գաչեչիլաձե, ըստ Վաժա Փշավելայի
* 1961 - «Փիրոսմանի», Գեորգի Նախուցրիշվիլի
* 1962 - «Թերեզայի ծննդյան օրը», Գ. Մդիվանի

### Կիևի Ի. Ֆրանկոյի անվան դրամատիկական թատրոն
* 1965 - «Անտիգոնա», Սոֆոկլես
* 1966 - «Պաթետիկ սոնատ», Նիկոլայ Կուլիշ
* 1969 - «Սրտի հիշողություն», Ալեքսանդր Կորնեյչուկ 
* 1970 - «Ճշմարտություն», Ալեքսանդր Կորնեյչուկ

### Լ. Ուկրաինկայի անվան ռուսական դրամայի թատրոն
* 1967 - «Բռնի ամուսնություն», Կառլո Գոլդինի
* 1967 - «Ջարդվածք», Բորիս Լավրենյով

### Տարաս Շևչենկոյի անվան օպերայի և բալետի թատրոն
* 1968 - «Օթելլո», Ջուզեպպե Վերդի

### Թբիլիսիի Կ. Մարջանիշվիլու անվան թատրոն
* 1970 - «Դոն Կառլոս», Ֆրիդրիխ Շիլլեր
* 1971 - «Սրտի հիշողություն», Ալեքսանդր Կորնեյչուկ
* 1972 - «Անտիգոնա», Սոֆոկլես
* 1972 - «Ամուսնություն», Նիկոլայ Գոգոլ
* 1973 - «Տաղանդներ և երկրպագուներ», Ալեքսանդր Օստրովսկի

## Աշխատություններ
* Դերասանի դաստիարակության հարցեր, Թբիլիսի, 1956։ – 
* Ռեժիսորի աշխատանքը ներկայացման մեջ, 1961։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Шевченківські лауреати. 1962—2001: Енциклопедичний довідник. — К., 2001. — С. 16—17.

Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Դիդուբեի պանթեոնում թաղվածներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Ուկրաինական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի թատերական արվեստի ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ Շոթա Ռուսթավելու անվան պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Վրացի ռեժիսորներ