Կելցե

**Կելցե** (, Լեհական թագավորության ժամանակ ռուսական անվանումը՝ Կելցի, քաղաք կենտրոնական Լեհաստանում։ Տեղակայված է մայրաքաղաք Վարշավայից 170 կմ հարավ։ Մինչև 1999 թվականը Կելցեն եղել է Կելեցյան վոյեվոդության մայրաքաղաքը, իսկ 1999 թվականի վարչական բարեփոխումից հետո՝ Սվենտոկշական վոյեվոդության մայրաքաղաքը։ Ավտոմոբիլային և երկաթուղային ճանապարհների խոշոր հանգույց է։ Բնակչությունը 209 962 մարդ է (2004)։

## Պատմություն
thumb|right|250px|Մայր տաճար
[[Ջարդեր Կելցեում|Կելցեի ջարդերի ժամանակ մահացածներին նվիրված հուշարձան|thumb|right|200 px]]
Հնագիտական պեղումներն ապացուցում են, որ Սվենտոշական լեռների ստորոտում՝ ներկայիս Կելցեի տարածքում, բնակչություն կար դեռևս կելտական շրջանում՝ նախքան սլավոնների գալն այս վայրեր։

11-րդ դարի վերջին և 12-րդ դարում Կելցեի տարածքում հիմնվել է բնակավայր, որը 12-րդ դարի սկզբին դարձել է կրակովյան եպիսկոպոսների սեփականությունը։ Արդեն այդ ժամանակվանից սկսվեց Կելցեի առևտրական պատմությունը․ քաղաքի շահավետ դիրքը Կրակովի մոտակայքում գտնվող առևտրական խաչմերուկներում նրան դարձրեց տոնավաճառների կենտրոն։ 1171 թվականին կառուցվեց առաջին քարե եկեղեցին, որը հետագայում դարձավ մայր տաճար, իսկ 1295 թվականին Կելցեն ստացավ քաղաքի կարգավիճակ։

15-րդ դարում հարևանությամբ խոշոր հանքավայրերի բացումից հետո Կելցեն դարձավ խոշոր մետաղագործական կենտրոն, որը կանխորոշեց քաղաքի արագ զարգացումը։ 1642 թվականին ավարտվեց վաղ բարոկկո շրջանի Կրակովի եպիսկոպոսների պալատի կառուցումը, որը քաղաքի հիմնական տեսարժան վայրերից մեկն է։

1660 թվականին շվեդների հետ պատերազմի ժամանակ Կելցեն թալանվեց և այրվեց շվեդական բանակի կողմից։ Քաղաքի վերականգնումը շարունակվեց մինչև 18-րդ դարի կեսերը։

1795 թվականին՝ Լեհաստանի երրորդ բաժանումից հետո, Կելցեն մտավ Ավստրիայի կազմի մեջ։ Նապալեոնական պատերազմների ժամանակ քաղաքը անկախ Վարշավայի դքսության մասն էր, իսկ Նապոլեոնի պարտությունից հետո անցավ Լեհական թագավորությանը։

19-րդ դարում շարունակվեց քաղաքի զարգացումը՝ որպես արդյունաբերական և հանքարդյունաբերական խոշորագույն կենտրոն։ 1816 թվականին Կելցեում բացվեց Լեհաստանի առաջին տեխնիկական համալսարանը։

Ռուսական կայսրության կազմում Կելցեն եղել է Կելեցյան նահանգի վարչական կենտրոնը։

Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո քաղաքը դարձավ Լեհաստանի մասը՝ նորից ձեռք բերելով անկախություն։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ քաղաքն օկուպացվել է նացիստների կողմից, հատկապես Սվենտոկշիշական լեռներում ակտիվորեն գործում էին պարտիզանական ջոկատները։

1946 թվականի հուլիսի 4-ին Կելցեում տեղի ունեցան հետպատերազմական Լեհաստանի ամենամեծ ջարդերը, որոնց ընթացքում զոհվեց շուրջ 40 և վիրավորվեց շուրջ 50 հրեա։

### Բնակչություն

ImageSize = width:630 height:300
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:220000
ScaleMajor = unit:year increment:25000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:5000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:19 align:left
  bar:1645 from:0 till:1250
  bar:1663 from:0 till:295
  bar:1761 from:0 till:4000
  bar:1789 from:0 till:1700
  bar:1808 from:0 till:2324
  bar:1827 from:0 till:4135
  bar:1869 from:0 till:7689
  bar:1883 from:0 till:10051
  bar:1905 from:0 till:29306
  bar:1921 from:0 till:41346
  bar:1940 from:0 till:80576
  bar:1946 from:0 till:49960
  bar:1960 from:0 till:89500
  bar:1975 from:0 till:151185
  bar:1991 color:cobar2 from:0 till:215005
  bar:2008 from:0 till:205094
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1645 at: 1250 text: 1.250 shift:(-11,5) 
  bar:1663 at: 295 text: 295 shift:(-8,5)
  bar:1761 at: 4000 text: 4.000 shift:(-11,5)
  bar:1789 at: 1700 text: 1.700 shift:(-11,5)
  bar:1808 at: 2324 text: 2.324 shift:(-11,5)
  bar:1827 at: 4135 text: 4.135 shift:(-11,5)
  bar:1869 at: 7689 text: 7.689 shift:(-11,5)
  bar:1883 at: 10051 text: 10.051 shift:(-14,5)
  bar:1905 at: 29306 text: 29.306 shift:(-14,5)
  bar:1921 at: 41346 text: 41.346 shift:(-14,5)
  bar:1940 at: 80576 text: 80.576 shift:(-14,5)
  bar:1946 at: 49960 text: 49.960 shift:(-14,5)
  bar:1960 at: 89500 text: 89.500 shift:(-14,5)
  bar:1975 at: 151185 text: 151.185 shift:(-17,5)
  bar:1991 at: 215005 text: 215.005 shift:(-17,5)
  bar:2008 at: 205094 text: 205.094 shift:(-17,5)


## Տեսարժան վայրեր
**Եպիսկոպոսների պալատ*, կառուցվել է 1641 թվականին։ Լեհական բարոկկոյի մի քանի բացառիկ հուշարձաններից մեկն է, որը վերապրել է երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։ Ներկայումս այստեղ է գտնվում Ազգային թանգարանը, որի ցուցանմուշների մեջ ընդգրկված են պատմական ինտերիերի նմուշներ, լեհական գեղանկարներ, ազգային արհեստագործական նմուշներ։
**Մայր տաճար*, նախնական եկեղեցին կառուցվել է 1171 թվականին ռոմանական ոճով։ Դրանից հետո մի քանի անգամ վերակառուցվել է, իսկ վերջին փոփոխությունը վերաբերում է վաղ բարոկկոյի դարաշրջանին։
**Սուրբ Երրորդության եկեղեցի*, կառուցվել է 1640-1644 թվականներին։
**Քաղաքային շուկա*, կառուցվել է 18-րդ դարում։
**Սինագոգա*
**Ռատուշայի շենք* (1848)
**Կայազորային Նիկոլական եկեղեցի* (1904)
*''Մայլս Դևիսի'' *հուշարձան* 
*''Վլադիմիր Վիսոցկու'' *կիսանդրի*
**Խորհրդային ռազմագերիների գերեզմանատուն*
**Կելեցյան գյուղի թանգարան*

Զբոսաշրջային կարևոր գրավչություն ունեն Սվենտոկշիշական լեռները՝ գեղատեսիլ հովիտներով, հանքային աղբյուրներով և բազմաթիվ ճեմուղիներով։
4375px|Panorama Kielc

## Այլ տեղեկություններ
* Կելցեի շուկան մեծությամբ երկրորդն է Պոզանի միջազգային շուկայից հետո։
* Կելցեն բժշկական խոշոր կենտրոն է։ Սվենտոկշական օնկոլոգիական կենտրոնը Լեհաստանի ամենաժամանակակից կենտրոնն է։
* Քաղաքի տասներեք համալսարանների և քոլեջների շարքում առանձնանում են Կելցեի տեխնոլոգիական համալսարանը, Սվենտոկշական ակադեմիան, Առևտրի բարձրագույն դպրոցը, Տնտեսագիտության և կառավարման բարձրագույն դպրոցը։

## Քույր քաղաքներ
*  Վիննիցա (Ուկրաինա, 1993 թվականի օգոստոսի 10-ից)
*  Գոթա (Գերմանիա, 1997 թվականի մայիսի 2-ից) 
*  Կամենսկոե (Ուկրաինա)
*  Օրանժ (Ֆրանսիա, 1992 թվականից) 
*  Ռամլա (Իսրայել, 2006 թվականի մայիսի 26-ից) 
*  Խեռնինգ (Դանիա, 1991 թվականի նոյեմբերի 20-ից)
*  Չեպել (Հունգարիա, 2005 թվականի ապրիլի 21-ից)

## Հայտնի բնակիչներ
**Կոնստանտին Միխայլովիչ Վիլենսկի*, կոմպոզիտոր և դաշնակահար, Ստեֆան Ժերոմսկու անվան դրամատիկական թատրոնի երաժշտական տնօրենը (1995-2002)
**[[Ռաֆալ Օլբինսկի]],* լեհ նկարիչ
**Իգոր Ֆյոդորովիչ Բելզա*, ռուս խորհրդային երաժշտագետ, կոմպոզիտոր, գրականագետ, արվեստագիտության դոկտոր, Սվյատոսլավ Բալզայի հայրը
**Յակուբ Կորեյբա*, քաղաքագետ, հրապարակախոս, «Առաջին ալիք»-ի «Время покажет» և «Ռոսիա 1»-ի «60 րոպե» հեռուստահաղորդումների մշտական փորձագետ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Kościół Świętego Wojciecha w Kielcach 02 ssj 20061112.jpg|Սուրբ Ադալբերտ եկեղեցի, 10-րդ դար
Պատկեր:St cross church kielce poland.jpg|Սուրբ Խաչ տաճար
Պատկեր:Piotrkowska4.jpg|Սիենկիվիցա փողոց (Հին շուկա)
Պատկեր:Rynek w Kielcach.JPG|Առևտրային հրապարակ Կելցեում
Պատկեր:Kielce, Pomnik Czwórki Legionowej.jpg|Չորրորդ լեգեոնի հուշարձան
Պատկեր:Park Miejski.JPG|Քաղաքային այգի
Պատկեր:Kościół Świętej Trójcy w Kielcach 01 ssj 20060513.jpg|Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի, 1640-1644
Պատկեր:Kielce-karczowka.jpg|Կարցովկա վանք, 1624-1631
Պատկեր:Kielce kościół garnizonowy.jpg|Հարիսոն եկեղեցի, 1902-1904
Պատկեր:Kielce teatr żeromskiego.jpg|Ստեֆան Ժերոմսկու թատրոն
Պատկեր:Pomnik Milesa Davisa Kielce 01 ssj 20060304.jpg|Մայլս Դևիսի արձանը Կելցեում


## Տես նաև
* Ջարդեր Կելցեում

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Сайт города 
* Сайт с фотографиями Кельце 
* Investments in Kielce
* Днепродзержинск — побратим города Кельце
* Наши Кельце 
* http://ru.encydia.com/en/Кельце
* 

Կատեգորիա:11-րդ դարի հիմնադրումներ Եվրոպայում
Կատեգորիա:Լեհաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Լեհաստանի վարչական բաժանում
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքներ