Լեյլա աբու Զեյդ

**Լեյլա աբու Զեյդ** (, ) մարոկկացի գրող։ Նա գրում է արաբերենով և առաջին մարոկկացի կին գրողն է, որի ստեղծագործությունները հրատարակվել են անգլերենով։

## Սեղծագործություն
Նրա առաջին գիրքը՝ «Փղի տարին», հրատարակվել է 1980 թվականին, անգլերենով՝ Տեխասի համալսարանի հրատարակչության կողմից՝ 1989 թվականին, ֆրանսերենով՝ 2005 թվականին։ Գիրքը անվանակոչվել է իսլամական պատմության մի ճակատամարտի անունով, որի ժամանակ թռչունների երամը քարեր է նետել թշնամու փղերի վրա՝ ստիպելով նրանց շրջվել։ Նա այս պատմական ճակատամարտը համեմատում է մարոկկացիների անկախության համար մղվող պայքարի հետ, քանի որ նրանք պարզապես թռչուններ են՝ համեմատած իրենց ֆրանսիացի կառավարիչների համաշխարհային իշխանության հետ։

Նրա ստեղծագործությունները շոշափում են մարդկանց ինքնությունը և դրա տիրապետման կամ բացակայության բնույթը։ «Փղի տարվա» սկզբում գլխավոր հերոսը թափառում է փողոցներում՝ ավերիչ ամուսնալուծությունից հետո։ Հազիվ թե կարողանալով ապրելու կամքը, նա ասում է. «Ես ոչինչ չեմ զգում։ Մի՞թե կորցրել եմ իմ ինքնությունը» (աբու Զեյդ, «Փղի տարի», 2): Նրա ամուսնալուծությունը ամբողջությամբ խլել է նրա անհատականությունն ու ինքնության զգացումը: Ինքնությունը կրկին հիշատակվում է «Վերջին գլխում»՝ կապված կորած ուսուցչուհի մադմուազել Դոզեի հետ: Այշայի ուսուցչուհուն մերժվել էր նրա փեսացուի կողմից, և նա դարձել էր իր նախկին «ես»-ի պատյանը: Աբու Զեյդը նրան նկարագրում է որպես պարզապես դասի եկող մարմին, այլ ոչ թե Դոզե (աբու Զեյդ 6): Նրա մարմնում մնացած ողջ հոգին, կարծես, հեռացել էր, և ուսուցիչը գրեթե գոյություն չուներ: Այշան քննում է, թե ինչպես է տեղի ունեցել այս հանկարծակի փոփոխությունը և հարցնում. «Կարո՞ղ ես կորցնել քո ինքնությունը, ինչպես օգտագործում ես անձը հաստատող քարտ: Արդյո՞ք մեխանիզմի որևէ անտեսանելի մաս հանկարծակի և անդառնալիորեն կոտրվում է» (աբու Զեյդ, էջ 6):

«Վերջին գլխում» Այշայի 42 աշակերտներից բաղկացած դասարանում կա ընդամենը երկու աղջիկ: Այդ երկուսից միայն Այշան է ավարտել: Մարոկկոյում առկա կանանց նկատմամբ ատելությունը արտացոլվում է այս գրքում: Մարոկկոյում կանայք շատ լավ կրթված չեն, և դասարանում երկու կանանց առկայությունը բնորոշ և ընդունված երևույթ էր։ աբու Զեյդը դպրոցում շատ լավ էր սովորում այնպիսի ուղեղի պատճառով, որը նրանից չէին սպասում։ Տղամարդիկ ենթադրում էին, որ կանայք ծնվել են առանց ինտելեկտի (ինչը հակասում է գիտական ​​​​ապացույցներին), բայց ենթադրվում է, որ դա պայմանավորված է նրանով, որ նրանց կրթությունը խեղդվել է պատրիարխալ կառավարության կողմից։ 2009 թվականին անցկացված ուսումնասիրության համաձայն՝ Մարոկկոյում գրագիտության մակարդակը կանանց համար կազմել է 39.6%, տղամարդկանց համար՝ 65.7%, իսկ գյուղական վայրերի կանանց համար՝ ընդամենը 10% (DoS էջ 2): Այլ կերպ ասած՝ կանայք հազիվ թե կրթված լինեն, և նրանց մեծամասնությունը նույնիսկ կարդալ չգիտի, մինչդեռ տղամարդկանց մեծ մասը գրագետ է։

## Առնչություններ ֆրանսերենի հետ
Աբու Զեյդի ռադիոհաղորդումը յուրահատուկ էր, քանի որ այն խոսվում էր արաբերենով, ի տարբերություն ֆրանսերենի։ Գրեթե բոլոր ռադիոհաղորդումները կատարվում էին ֆրանսերենով, քանի որ ռադիոն բիզնես էր, իսկ ֆրանսերենն օգտագործվում էր բիզնեսում։ Իր ծրագրի շրջանակներում նա ֆիլմերի սցենարներ էր թարգմանում արաբերեն և դրամատիկ ընթերցումներ էր անում։ Դրանցից մեկը Մալքոլմ Իքսի հայտնի ինքնակենսագրությունն էր։ Նա այս ձեռագիրը թարգմանեց արաբերեն և թատերականորեն կարդաց այն ուղիղ եթերում։

Այլ մարդկանց գրքերը կարդալը, հնարավոր է, նրան դրդել է ստեղծել իր սեփական աշխատանքը։ Նա մինչ օրս հրաժարվում է օգտագործել ֆրանսերեն, քանի որ դա նրանց օտարերկրյա զավթիչների լեզուն է, իսկ արաբերենը և՛ Մարոկկոյի պաշտոնական լեզուն է, և՛ իսլամի։ Խոսելով արաբերեն, անգլերեն և ֆրանսերեն՝ աբու Զեյդը դեռևս հիմնականում օգտագործում է արաբերեն, քանի որ չի ցանկանում հարմարվել իր երկիրը գրաված օտար մշակույթին։ Նա չի ցանկանում պաշտպանել այն մշակույթը, որի մասը չի կազմում։ Աբու Զեյդի համար ֆրանսերեն լեզվի օգտագործումը նշանակում է հնազանդվել այն զավթիչներին, որոնք այլևս գոյություն չունեն։ «Վերջին գլուխ»-ում աբու Զեյդը բացատրում է իր կարծիքը դպրոցական տարիներին ֆրանսերենի օգտագործման վերաբերյալ՝ հեղինակի «Հետխոսք.» վերնագրով եզրափակիչ գլխում.

«Ես սովորում էի Ռաբաթի մասնավոր դպրոցում, որտեղ ուսուցման լեզուներն էին արաբերենը և ֆրանսերենը։ Ես ատում էի ֆրանսերեն կարդալը և հակակրանք զարգացրի դասարանից դուրս այն օգտագործելու նկատմամբ։ Գաղութատիրական լեզվի դեմ այս վաղ դիրքորոշումը հաջողակ եղավ, քանի որ այն թույլ չտվեց ինձ դառնալ հետգաղութային մաղրիբյան [հյուսիսաֆրիկյան] գրողներից մեկը, որը ստեղծում էր ազգային գրականություն օտար լեզվով։ Ֆրանսերենի նկատմամբ իմ ուժեղ հակակրանքը կարող է բացատրել, թե ինչու ես դիմեցի անգլերենին՝ որպես Արևմուտքի հետ հաղորդակցման միջոց» (աբու Զեյդ, Վերջին գլուխ 153):

Աբու Զեյդը մի քանի անգամ արտահայտում է իր արհամարհանքը ֆրանսիացիների և նրանց լեզվի նկատմամբ, և նույնիսկ երբ փոքր էր և դպրոցում էր, ատում էր ֆրանսերենը։ Վեպում նա կրկին հիշատակում է ֆրանսիական դպրոցի նկատմամբ իր ատելությունը. «Ես ցավում եմ մադմուազել Դոզեի համար, նույնիսկ եթե նա ֆրանսիացի էր» (աբու Զեյդ, 6): Աբու Զեյդը նաև անձնական պատճառներ ունի ֆրանսիացիներին ատելու համար։ Ֆրանսիացիները ձերբակալել և տանջել էին նրա հորը՝ մարոկկական ազգայնականության կողմնակից լինելու համար, և լեզուն պարտադրել էին նրան։ Սա նրան ստիպել էր ատել ֆրանսերենը դեռ շատ փոքր տարիքից։ Նա որևէ ատելություն չի ցուցաբերում այլ օտար լեզուների, ինչպիսին է անգլերենը, նկատմամբ, քանի որ դրանք անձամբ իրեն վնաս չեն պատճառել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Return to childhood, introduction (retrieved on March 14, 2008)

Կատեգորիա:Մարոկկացի գրողներ