Ալեքսանդր Արապով

**Ալեքսանդր Վասիլևիչ Արապով** (), էրզիացի գրող, բանաստեղծ, լրագրող, թարգմանիչ, հեղինակ-կատարող։

## Կենսագրություն
Ալեքսանդր Արապովը ծնվել է 1959 թվականի նոյեմբերի 1-ին, Մորդովիայի Չինդյանովո գյուղում։ 1964 թվականին ընտանիքը տեղափոխվեց Կաբաևո (), մոր հայրենի գյուղ, որտեղ էլ անցել է բանաստեղծի մանկությունն ու պատանեկությունը։ Ալեքսանդրը 14 տարեկան էր, երբ Դուբենսկի «Նոր կյանք» շրջանային թերթում հրապարակվում է նրա առաջին բանաստեղծությունը։ Սկսնակ բանաստեղծը հավատալով իր ուժերին՝ սկսեց իր բանաստեղծությունները ուղարկել Մոսկվա։ Շուտով նրանք սկսեցին հրապարակվել «Պիոներ» ամսագրում, հնչեցին Համամիութենական ռադիոյի «Հասակակիցներ» հաղորդաշարում և «Երիտասարդություն» ռադիոկայանի ծրագրերում։

1977 թվականին Արապովը գերազանցությամբ ավարտեց Կաբաևոյի միջնակարգ դպրոցը և ընդունվեց Մորդովական պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետ։ Երրորդ կուրսից հետո տեղափոխվեց Մոսկվայի Մ. Վ. Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի լրագրության ֆակուլտետ, որն ավարտեց 1983 թվականին։ Բանաստեղծը, լինելով Մոսկվայի համալսարանին կից «Լուչ» գրական միավորման անդամ, ձգտում էր բաց չթողնել ոչ մի կարևոր գրական իրադարձություն, հաճախում էր «Երիտասարդություն» ամսագրին կից գրական ստուդիա։ Արապովը ծանոթ է եղել Մոսկվայի Մ. Վ. Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի պրոֆեսոր, բանաստեղծ և հայտնի գիտնական Էդուարդ Գրիգորևիչ Բաբաևի հետ։ Բուհն ավարտելուց հետո Արապովն աշխատել է «Մորդովական համալսարան» թերթի (ք. Սարանսկ) թղթակից, 1985-1989 թվականներին գրական աշխատակից։ 1989-2000 թվականներին եղել է «Սյատկո» ամսագրի պոեզիայի բաժնի խմբագիր, 2002 թվականից՝ ամսագրի գլխավոր խմբագիր։

Արապովի կողմից ղեկավարվող «Սյատկո» ամսագիրը դարձավ էրզյան գրականության և մշակույթի քարոզչության կենտրոն։ Նրա էջերում տպագրվում էին գրողների ստեղծագործություններ, որոնք դառնում էին էրզյան և համառուսական գրականության սեփականությունը։ Բանաստեղծը մեծ ուշադրություն էր դարձնում երիտասարդ գրական կադերի վերապատրաստմանը։ Ալեքսանդր Արապովը  գրում էր էրզյան և ռուսերեն լեզուներով։ 1994 թվականից Ռուսաստանի Գրողների միության անդամ էր։ Արապովը համարվում էր «*Од вий*» Համառուսաստանյան ազգային երգի փառատոնի ժյուրիի մշտական անդամ։

## Մահ
Ալեքսանդր Վասիլևիչ Արապովը մահացել է 2011 թվականի հունիսի 14-ին, թաղված է Սարանսկում։

## Ստեղծագործություն
Արապովի քնարերգության մեջ առաջին պլան է մղվում իր խոսքի համար պատասխանատու լավատեսական կենսական պոեզիան։ Բանաստեղծն իր ստեղծագործություններում լուծում է կարևոր բարոյական խնդիրներ, գրում է բնության, սիրո, հարազատ եզերքի և շրջակա միջավայրին խնամքով վերաբերվելու մասին։

Արապովը հայտնի է նաև որպես թարգմանիչ։  Նրա էրզյան թարգմանություններով լույս են տեսել Դմիտրի Մորսկոյի «Ուլյանա Սոսնովսկայա» ( - քրեստոմատիա 9-րդ դասարանի աշակերտների համար, Մորդհրատ, 1997), Ալեքսեյ Գրոմիխինի բանաստեղծական հեքիաթը՝  (Մորդհրատ, 1996)։
1997 թվականին բանաստեղծը դարձավ Մ. Ա. Կաստրենի ընկերությանը կից ֆինն-ուգորական միջազգային ասոցիացիայի թոշակառու (թարգմանչական գործունեության համար)։ 
Ալեքսանդր Արապովը հայտնի էր նաև որպես հեղինակային երգերի կատարող։ Հավանաբար, նա առաջինն էր, որ կապեց էրզյան պոեզիան քաղաքային ռոմանսի ժանրի հետ։

## Պարգևներ և ճանաչում
* Մատիս Կաստրենի անվան մրցանակի դափնեկիր (Ֆինլանդիա), 1997
* «Գրական Ռուսաստան» պարբերականի մրցանակակիր, 2000
* «*Тиринь-тядянь вал*» («Հարազատ բառ») գրքի առաջին ուգորո-ֆիննական միջազգային փառատոնի դափնեկիր, «Մայրենի լեզվով ամենաընթերցված բանաստեղծական գիրք» անվանակարգում, 2007
* Մասսայական ինֆորմացիայի միջոցների և լրագրողների «Ազգի հայելին» հանրապետական մրցույթի դափնեկիր, «Ավանդույթների պահապաններ» անվանակարգում, 2007
*  Արժանացել է նույն մրցույթի «Լավագույն էթնիկ լրագրող» անվանակարգի դիպլոմի, 2008

## Հիշատակ
Ալեքսանդր Արապովի անունն ընդգրկված է «Մորդովիայի 100 գրողների գրքում» ( («Հետո») գիրք), այս միջոցառումն իրականացվում էր Մորդովիայի Հանրապետության Հրատարակչության և տեղեկատվության նախարարության, Ազգային քաղաքականության նախարարության և Մշակույթի նախարարության հետ համատեղ և նվիրված էր 2015 թվականին Ռուսաստանում հայտարարված Գրականության տարվան։

## Երկեր
Բանաստեղծությունների գրքեր
# «Вайгель» («Ձայն») - Саранск, Мордов.кн.изд-во, 1990 г.
# «Вальма» («Պատուհան») - Саранск, Мордов.кн.изд-во, 1992 г.
# «Взмах». - Саранск, Мордов.кн.изд-во, 2001 г.
# «Мейле» («Հետո») - Саранск, Мордов.кн.изд-во, 2006 г.
# «Жест». - Саранск, Мордов.кн.изд-во, 2 г.

Հրապարակումներ դասագիրք-քրեստոմատիաներում
* «Тиринь литература» («Родная литература»). Учебник-хрестоматия для общеобразовательной школы (11 класс). - Саранск, Мордов.кн.изд-во, 2002 г.
* «Тиринь литература» («Родная литература»). Учебник-хрестоматия для общеобразовательной школы (8 класс). - Саранск, Мордов.кн.изд-во, 2008 г.

Հրապարակումներ բանաստեղծական անթոլոգիաներում
* Антология финно-угорской поэзии «Иду к живому берегу». - Будапешт, 1993 г.
* Антология «Мордовская лирика» (перевод на финский язык Раи Бартенс). - Хельсинки, изд-во «Vliopistopaino», 2004 г.
* Антология финно-угорской поэзии «Kuum öö». «Soome-ugri rahvaste tänapäeva luulet» («Современные стихотворения финно-угорских народов»). - Таллинн, изд-во «Kirjastuskeskus», 2006 г.
* Антология финно-угорской поэзии «Черёмуховая речка». - Сыктывкар, кн.изд-во «Кола», 2008 г.
* Антология «Поэзия третьего тысячелетия». Библиотека еженедельника «Литературная Россия». - Москва, концерн «Литературная Россия», 2003 г.
* Антология эрзянской литературы «Эрямонь вайгель» («Голос жизни»). - Саранск, типография «Красный Октябрь», 2001 г.
* Антология «Лилии». - Челябинск, полиграфическое объединение «Книга», 2002 г.

Հրապարակումներ կոլեկտիվ ժողովածուներում
* «Ранний рассвет». - Москва, изд-во «Молодая гвардия», 1979 г.
* «Середина земли родной». - Москва, изд-во «Современник», 1987 г.
* «Маней васолкст» («Светлые дали»). - Саранск, Мордов.кн.изд-во, 1987 г.
* «Гостеприимная земля». - Саранск, Мордов.кн.изд-во, 1988 г.
* «Калейдоскоп». - Саранск, Мордов.кн.изд-во, 1989 г.
* «Коллеги». - Москва, изд-во МГУ им. М. В. Ломоносова, 1989 г.
* «Молодёжная волна». - Самара, Самарское кн. Изд-во, 1991 г.
* «Waterfowl way» («Журавлиная дорога»). - Тарту, 1995 г.
* «От Урала до Невы». Библиотека «Лилии». - Челябинск, полиграфическое объединение «Книга», 2001 г.
* «Пизёлонь каштаз. Berkenvekoszoru» («Рябиновый венок»). - Сомбатхей (Венгрия), 2006 г.

Հրապարակումներ գրական-գեղարվեստական ալմանախներեում
* Альманах «Литрос», № 1/2001. - Москва, концерн «Литературная Россия», 2001 г.
* Альманах «День поэзии. Санкт-Петербург - Россия - 2007». - Санкт-Петербург, издательский дом «АССПИН», 2007 г.
* Альманах «Ради жизни». - Саранск, Министерство печати и информации РМ, Союз писателей РМ, 2005 г.
* Альманах «Майская песня». - Рузаевка, Министерство печати и информации РМ, 2005 г.
* Альманах «Корни». - Саранск, Министерство печати и информации РМ, Союз писателей РМ, 2007 г.
* Альманах «Корни». - Саранск, Министерство печати и информации РМ, Союз писателей РМ, 2008 г.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

; Ռուսերեն
# Брыжинский, А. И. Арапов Александр Васильевич (1959) / А. И. Брыжинский, О. В. Пашутина, Е. И. Чернов // Брыжинский, А. И. Писатели Мордовии: библиогр. справ. / А. И. Брыжинский, О. В. Пашутина, Е. И. Чернов.- Саранск, 2001.- С. 72-74.
# ...Снег в России грустный-грустный...: [интервью с поэтом, лауреатом «Литературной России» за 2000-й год / записала Т. Кириченко] // Изв. Мордовии.-2001.- 17 янв.
# Демин, В. Убедительный взмах // Мордовия - 7 дней.- 2002.- 16-22 янв.(№ 3).- С. 10.
# Демин, В. И. Взмах поэтических крыльев // Лит. Россия.- 2002.- 1 февр.- С. 6.
# Преснякова, Л. «Нам ничего на свете не простится…» // Изв. Мордовии.- 2002.- 24 янв.
# Каторова, А. М. Художественное своеобразие лирики Александра Арапова // Филологические исследования. 2002: межвуз. сб. науч. тр. по актуал. проблемам литературоведения и языкознания / МГУ им. Н. П. Огарева; отв. ред. О. Е. Осовский.- Саранск, 2003.- С. 34-38.
# Смородин, К. В Мордовии зимы - русские // Лит. Россия.- 2003.- 21 февр.(№ 7).- С. 6.
# То же // Странник.-2011.- № 6.- С. 92-97.
# Смородин, К. «Со своею душою согласный…» // Мордовия.- 7 дней.- 2003.- 5-11 февр. (№ 6).- С. 13.
# Арапов Александр Васильевич (1959) // Писатели Мордовии: биогр. справ. / сост.: Е. М. Голубчик, Т. С. Баргова.- Саранск, 2004.- С. 29-30.
# Жиндеева, Е. А. Традиции Ф. И. Тютчева в творчестве современного мордовского поэта А. Арапова // Актуальные проблемы межкультурных и межязыковых контактов: материалы науч.- практ. конф., посвящ. 90-летию со дня рождения проф. Н. Т. Пенгитова (Йошкар - Ола) / МГПИ им. Н. К. Крупской; сост. и отв. ред. А. Н. Куклин. - Йошкар - Ола, 2004.-С.115-117.
# Нам не простят наивной простоты: [беседа с поэтом / записал В. В. Огрызко] // Лит. Россия.- 2005.- 23 сент.(№ 38).- С.16.
# Доронин, А. Два поэта - два восприятия?: [об А. Арапове и В. Федосееве] / А. Доронин, Я. Лаутеншлегер // Отчий дом: лит.- худож. алм. / ред.- сост. В. А. Федосеев.- Саранск, 2006.- С. 224-235.
# Каторова, А. М. Строфический репертуар лирики А. Арапова: некоторые наблюдения // Бочкаревские чтения : материалы XXX зон. конф. молодых литературоведов Поволжья (6-8 апр. 2006 г.).- Самара, 2006.- Т. 1.- С. 273-283.
# Дёмкина, Э. Традиции Сергея Есенина в творчестве Александра Арапова // Корни: лит.- худож. альм.- Саранск, 2007.- С. 287-292.
# Баргова, Т. С. Литература на разных языках и авторы // Баргова Т. С. Книжный мир Мордовии.- Саранск, 2008.- С. 152-169.С. 164-169: о творчестве А. Арапова.
# Бородачев, И. «Пенистые облака» Александра Арапова // Изв. Мордовии.- 2009.- 3 нояб.
# Пиняева, С. Памяти Александра Арапова // Изв. Мордовии.- 2011.- 1 нояб.

; Մոկշանսկերեն
# Зиновьев, Н. В. Арапов Александр Васильевич // Мордовиясь: энциклопедия: кафта томса.- Саранск, 2007.- 1-це томсь.- С. 104.
# Лемозт морайхть нармоттне // Мокша.- 2009.- № 11.- С. 91.

;Էրզիականա լեզվով
# Каторова, А. Поэзиясь [А. Араповонь, В. Федосеевонь, В. Юдинать, Ф. Костяйкинонь, Л. Дергачевать поэзияснон колга] // Мокша. - 2002. - № 2/3. - С. 117-125.
# Дёмин, В. «Мон моран морот сорныця вайгельсэ…» // Сятко.- 2003.- № 4.- С. 92-120.
# Зиновьев, Н. В. Арапов Александр Васильевич // Мордовия: энциклопедия: в 2 т.- Саранск, 2003.- Т. 1.- С. 125.
# Зиновьев, Н. В. Арапов Александр Васильевич // Мордовиясь: энциклопедия: кавто томсо.- Саранск, 2007.- 1-це томось.- С. 104.
# Зиновьев, Н. Поэзиянь валдо вальма...: очерк // Эрзянь правда.-2003.- 20 февр.
# Каторова, А. Коень поладома: Борис Пастернаконь «Гамлет» ды Александр Араповонь «Роль» стихотворениятнень малавиксчист ды явовомаст // Сятко.- 2004.- № 6.- С. 98-103.
# Шугуров, Н. Стихензэ гайгить Россиянь поэттнэнь ютксо // Эрзянь правда.- 2004.- 1 апр.
# Дёмин, В. И. «Мон моран морот сорныця вайгельсэ…» // Дёмин, В. И. Сюконян тенк...: эрзянь писательде ёвтнемат.- Саранск, 2005.- С. 160-180.
# Теке жо // Демин, В. Сёрмадан эйстэнк, тиринь ломанть вечкезь... .- Саранск, 2010.- С. 4-32.
# Баргова, Т. Паро, ули истямо поэт... // Арапов, А. Мейле: стихть.- Саранск, 2006.- С. 5-6.
# Теке жо // Сятко.- 2007.- № 4.- С. 117-118.
# Дёмкина, Э. Коень поладома: С. Есенинэнь ды А. Араповонь лирикаст малавиксчись // Сятко.- 2008.- № 4.- С. 93-105.
# Каторова, А. Ладси стихть поэтэсь...: А. Араповонь лирикадонть од вал // Сятко.- 2006.- № 6.- С. 104-109.
# Каторова, А. Ладси стихть поэтэсь...: А. Араповонь лирикадонть од вал // Сятко.- 2006.- № 6.- С. 104-109.
# Каторова, А. «Ашо» стихсэ мон сёрмадан...: эрзянь поэзиясо верлибрась // Сятко.- 2008.- № 7.- С. 92-95.
# Каторова, А. Кавто поэтэнь кавто стихть: мезес тонавты ванкшномаст / А. Каторова, М. Панькина // Сятко.- 2008.- № 2.- С. 91-95.
# А. В. Араповонь юбилеентень // Нар. образование Респ. Мордовия.- 2009.- № 5/6.- С. 214-215.
# Маторкина, Т. Поэтэсь тешкстызеэсь юбилеензэ // Эрзянь правда.-2009.- 26 нояб.
# Маторкина, Т. Эрзянь валдо теште // Эрзянь правда.- 2009.- 5 нояб.
# Александр Васильевич Арапов: [некролог] // Эрзянь правда.- 2011.- 16 июня.
# Александр Васильевич Арапов // Сятко.- 2011.- № 7.- С. 144.

## Արտաքին հղումներ
* «Мейле» («После») Поэтический сборник одного из лучших современных эрзянских поэтов. Стихи, переводы. 

Կատեգորիա:21-րդ դարի ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Էրզիացի գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մորդովացի գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գրողների միության անդամներ