Քաղաքական բռնություն

**Քաղաքական բռնություն** (, ), քաղաքական ճնշման և բռնության քաղաքականություն, որը նպատակ ունի ճնշել քաղաքական ընդդիմությանը։ Այս տերմինը առաջին անգամ ի հայտ է եկել «քաղաքական բռնության ռեժիմի» ժամանակ՝ Ֆրանսիական հեղափոխության ընթացքում տեղի ունեցած հեղափոխական բռնության ժամանակաշրջանում, որն էլ իր հերթին հիմք դրեց «ահաբեկչություն» տերմինի ձևավորմանը։

Մինչև քսաներորդ դարի վերջը անգլերենում «ահաբեկչություն» տերմինը հաճախ օգտագործվում էր «քաղաքական բռնություն» բառի փոխարեն։ «Ահաբեկչություն» տերմինը հիմնականում վերաբերում է սահմանափակ քաղաքական հիմք ունեցող խմբերի կամ ասիմետրիկ պատերազմում ավելի թույլ դիրքում գտնվող կողմերի գործողություններին, մինչդեռ «քաղաքական բռնություն» հասկացությունը սովորաբար բնութագրում է պետական իշխանությունների կողմից իրականացվող գործողությունները։

## Քաղաքական բռնություն և ահաբեկչություն
Չարլզ Թիլլին «ահաբեկչությունը» սահմանում է որպես քաղաքական ռազմավարություն, որը ներկայացվում է որպես «թշնամիների նկատմամբ սպառնալիքների և բռնության ասիմետրիկ կիրառություն՝ այնպիսի միջոցներով, որոնք դուրս են որոշակի ռեժիմում սովորաբար կիրառվող քաղաքական պայքարի ձևերից»։ Ըստ այդմ, ահաբեկչությունը կարող է ընդգրկել.

# պարբերաբար իրականացվող գործողություններ, որոնք կատարվում են ավելի լայն քաղաքական պայքարին ներգրավված խմբերի անդամների կողմից,
# հարկադրանքի ոլորտում կայուն կազմակերպված մասնագետների գործելակերպի մի հատված, ներառյալ պետական կամ պետության աջակցությամբ գործող ուժերը,
# առանձնացված, նվիրված խմբերի և ակտիվիստական ցանցերի հիմնական գործելակերպի գաղափարական հիմնավորումը։

Թիլլիի գնահատմամբ՝ «քաղաքական բռնություն» տերմինը ընդգրկում է մարդկային դաժանությունների լայն շրջանակ՝ սկսած Ստալինի իրականացրած մահապատիժներից, մինչև բասկ անջատողականների, Իռլանդիայի հանրապետական բանակի և նմանատիպ խմբերի կողմից իրականացված գաղտնի հարձակումներ, ինչպես նաև էթնիկ զտումներ ու ցեղասպանություններ։

## Պետական ահաբեկչություն
Պետական ահաբեկչությունը քաղաքական ահաբեկչության տեսակի հատուկ հասկացություն է, որը բնութագրվում է որպես կառավարությունների կողմից իրենց սեփական քաղաքացիների կամ այլ պետությունների դեմ իրականացվող ահաբեկչություն։

## Հեղափոխական և հակահեղափոխական ահաբեկչություն
Հեղափոխական քաղաքական բռնությունը, որը հայտնի է նաև որպես «Կարմիր քաղաքական բռնություն», հաճախ կիրառվել է հեղափոխական կառավարությունների կողմից՝ հակահեղափոխականներին ճնշելու նպատակով։ Դրա առաջին օրինակներից է 1794 թվականի Ֆրանսիական հեղափոխության ընթացքում տեղի ունեցած «քաղաքական բռնության ռեժիմը»։ Նշանակալի այլ օրինակներ են՝ 1918–1922 թվականների Կարմիր քաղաքական բռնությունը Խորհրդային Ռուսաստանում, ինչպես նաև միաժամանակյա ճնշումային արշավները Հունգարիայի Խորհրդային Հանրապետությունում և Ֆինլանդիայում։

1966 և 1967 թվականների «Կարմիր քաղաքական բռնությունը» Չինաստանում դարձավ Մշակութային հեղափոխության մեկնարկային փուլը։

Հակահեղափոխական ահաբեկչությունը սովորաբար հայտնի է որպես «Սպիտակ քաղաքական բռնություն»։ Դրա նշանակալի պատմական օրինակներից են՝

* Ֆրանսիայում (1794–1795 թթ.),
* Ռուսաստանում (1917–1920 թթ.),
* Հունգարիայում (1919–1921 թթ.),
* և Իսպանիայում իրականացված ճնշումային արշավները։

Ժամանակակից օրինակներից կարելի է նշել Հարավային Ամերիկայում իրականացված «Կոնդոր» գործողությունը, որը կազմակերպվել էր մի շարք ռազմական բռնապետությունների կողմից՝ ձախակողմյան ընդդիմադիրների դեմ պայքարելու նպատակով։

## Իրավական հետապնդում

Հաագայում գտնվող Նախկին Հարավսլավիայի միջազգային քրեական դատարանը () մեղավոր ճանաչեց Սերբական Հանրապետության բանակի () Սարաևո–Ռոմանիայի կորպուսի բոսնիացի սերբ հրամանատար Ստանիսլավ Գալիչին, Սերբական Հանրապետության նախագահ Ռադովան Կարաջիչին և Սերբական Հանրապետության բանակի շտաբի պետ Ռատկո Մլադիչին՝ մարդկության դեմ ուղղված հանցագործությունների թվում նաև քաղաքական բռնության համար՝ Բոսնիական պատերազմի ընթացքում Սարաևոյի պաշարման մեջ ունեցած իրենց դերի համար։ Դատարանը նրանցից յուրաքանչյուրին դատապարտեց ցմահ ազատազրկման:

Գալիչի գործով վճռում Նախկին Հարավսլավիայի միջազգային քրեական դատարանը սահմանեց, որ «քաղաքական բռնություն» տերմինը վերաբերում է քաղաքացիական անձանց կամ քաղաքացիական գույքի վրա հարձակումներին կամ թիրախավորմանը, որոնք չեն արդարացվում ռազմական անհրաժեշտությամբ, և որոնց միակ նպատակը քաղաքացիական բնակչության շրջանում ծայրահեղ վախի տարածումն է։ Այս գործողությունները ճանաչվեցին որպես պատերազմի օրենքների կամ սովորույթների խախտում՝ համաձայն 1949 թվականի Ժնևյան կոնվենցիաների Առաջին լրացուցիչ արձանագրության 51-րդ հոդվածի։

Գալիչի իրավաբանական պաշտպանությունը պնդում էր, որ մեղադրյալը չի կարող դատապարտվել քաղաքական բռնության համար՝«պատիժ չկա առանց օրենքի» () սկզբունքից ելնելով, սակայն Տրիբունալը մերժեց այդ պնդումը՝ նշելով, որ քաղաքացիական բնակչության դեմ քաղաքական բռնության համար առաջին դատավճիռը կայացվել էր դեռևս 1947 թվականի հուլիսին, Նիդերլանդների Արևելյան Հնդկաստանի Մակասար քաղաքում գործող ռազմական դատարանի կողմից, Ինդոնեզիայի ազգային հեղափոխության ժամանակ։ Հետևաբար, մեղադրանքը համարվեց իրավաչափ և կիրառելի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազգային անվտանգություն
Կատեգորիա:Ահաբեկչություն
Կատեգորիա:Բռնություն
Կատեգորիա:Վախ
Կատեգորիա:Քաղաքական բռնաճնշումներ
Կատեգորիա:Քաղաքականություն