Զեմպախ

**Զեմպախ** (), քաղաք Շվեյցարիայի Լյուցեռն կանտոնի Զերզեե շրջանում։

## Պատմություն
[thumb|left|Առնոլդ Վինկելռիդցին [Զեմպախի ճակատամարտում]]
thumb|left|Մի էջ 1654 թ. Զեմպախում տպագրված''Topographia Helvetiae, Rhaetiae et Valesiae'' գրքից
Քաղաքի ներկայիս տարածքում պահպանվել են միջնադարյան բնակավայրի հետքեր, մասնավորապես՝ ժամացույցով աշտարակի ներքո պահպանված դարպասը, հին խրամուղու վրայի կամուրջը։ Նրանից դեպի հյուսիս-արևելք ոտքով մոտավորապես կես ժամվա հեռավորության վրա՝ բլուրների ստորոտին ընկած է 1336 թվականի հուլիսի 9-ին տեղի ունեցած Զեմպախի նշանավոր ճակատամարտի վայրը, որտեղ շվեյցարացիները ջախջախեցին ավստրիացիներին, և վերջիններիս հրամանատար Լեոպոլդ Երրորդն էլ զոհվեց։ Այդ ճակատամարտում է, որ լեգենդար սխրանք գործեց Առնոլդ Վինկելռիդցին՝ իր կյանքի գնով ճեղքելով ավստրիացիների կուռ մարտաշարքը և միջանցք բացելով շվեյցարացիների հարձակման համար։ Այդ վայրում ներկայումս բարձրանում են գեղեցիկ, պատկերազարդ Զորաց մատուռը (վերակառուցվել է 1886 թվականին) և Առնոլդ Վինկելռիդցու նորակերտ հուշարձանը։

Զեմպախի վճռորոշ ճակատամարտից մի քանի տարի անց՝ 1393 թվականին կնքվել է ութ դաշնակից կանտոնների՝ *Acht Orte*-ի և նրանց միացած *Զոլուտուրն* երկրամասի իշխանների այսպես ասած՝ *Sempacherbrief*-ը, որով դրվել է Շվեյցարիայի համադաշնություն կոչվող անկախ պետության հիմքը։ Զեմպախից մի քանի մղոն դեպի հյուսիս ընկած է *Բերոմյունստեր* խաղաղ գյուղակը՝ 10-12-րդ դարերում կառուցված վանական համալիրով, որտեղ իրականացվել է Շվեյցարիայի տարածքում առաջին գրքի տպագրությունը, և որտեղից տպագրիչ Գերինգը տպագրության գյուտը հասցրել է Ֆրանսիա։

Բնակավայրը հայտնի է նաև թռչունների իր նշանավոր դիտարանով, որի աշխատակիցները ոչ միայն օղակներ են անցկացնում թռչունների ոտքերին, այլև գիտակրթական եռանդուն գործունեություն են ծավալում։

## Ժողովրդագրություն
Քաղաքի բնակչության թվաքանակը ժամանակի ընթացքում կրել է հետևյալ փոփոխությունները

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.8)
ImageSize  = width:1100 height:500
PlotArea   = height:350 left:100 bottom:90 right:100
Legend     = columns:3 left:220 top:70 columnwidth:160
AlignBars  = justify
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:3500
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:600 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:120 start:0
Colors=
 id:SE     value:yellowgreen      legend:Sempach
PlotData=
  color:yellowgreen width:30   mark:(line,white) align:center
  bar:1850 from: 0 till:1086 text:"1086" color:SE
  bar:1860 from: 0 till:1084 text:"1084" color:SE
  bar:1870 from: 0 till:1109 text:"1109" color:SE
  bar:1880 from: 0 till:1171 text:"1171" color:SE
  bar:1888 from: 0 till:1092 text:"1092" color:SE
  bar:1900 from: 0 till:1028 text:"1028" color:SE
  bar:1910 from: 0 till:1145 text:"1145" color:SE
  bar:1920 from: 0 till:1180 text:"1180" color:SE
  bar:1930 from: 0 till:1248 text:"1248" color:SE
  bar:1941 from: 0 till:1229 text:"1229" color:SE
  bar:1950 from: 0 till:1308 text:"1308" color:SE
  bar:1960 from: 0 till:1345 text:"1345" color:SE
  bar:1970 from: 0 till:1619 text:"1619" color:SE
  bar:1980 from: 0 till:2237 text:"2237" color:SE
  bar:1990 from: 0 till:3096 text:"3096" color:SE
  bar:2000 from: 0 till:3483 text:"3483" color:SE


## Կլիմա
Զեմպախում տարեկան միջին հաշվով 133.9 օրը անձրևային է։ Տեղումների տարեկան միջին քանակը հասնում է 1114 միլիմետրի։ Ամենաանձրևառատ ամիսները հունիսն ու մայիսն են՝ յուրաքանչյուրը՝ համապատասխանաբար 13,2 և 13,6 անձրևոտ օրերով։ Համեմատաբար չոր է հոկտեմբեր ամիսը։

## Գրականություն
* Adolf Reinle: *Die Kunstdenkmäler des Kantons Luzern.* Band IV: *Das Amt Sursee* (= *Kunstdenkmäler der Schweiz.* Band 35). Hrsg. von der Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte GSK. Bern 1956, ISBN 978-3-906131-23-8.
* Judith Rickenbach: *Zeitspuren. Kulturhistorische Wanderungen im Kanton Luzern.* Hitzkirch 2001.
* Alfred Helfenstein: *Namenbuch der Gemeinde Sempach.* Eigenverlag 1965.
* Alfred Helfenstein: *Hof- und Geschlechterbuch der Gemeinde Sempach.* 1967.
* Alfred Helfenstein: *Werken und Wirken zu Sempach der kleinen Stadt.* Hrsg. vom Gewerbe- und Verkehrsverein Sempach.
* Alfred Helfenstein: *Sempacher Schlachtfeier.* (jährlich erschienene Festzeitung).

## Պատկերասրահ

Sempach Luzernertor.jpg|Միջնադարյան դարպասը
Sempach Schlachtkapelle.jpg| 
Mathieu merian sempach.jpg| Զեմպախը 1654 թ. փորագրանկարում
Sempach Hexenturm.jpg| 
Picswiss LU-23-50.jpg|Արձան՝ միջնադարյան դարպասի մոտ


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*http://www.sempach.ch
* Statistical data is available from https://web.archive.org/web/20040823004448/http://www.lu.ch/download/fd/afs/pdf/jbkt/profile/gp_1102.pdf

Կատեգորիա:Լյուցեռն կանտոնի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի քաղաքներ