Իրակլի Անդրոնիկով

**Իրակլի Լուարսաբովիչ Անդրոնիկով** (**Անդրոնիկաշվիլի**, , ), խորհրդային գրող, գրականագետ, գեղարվեստական գրականության վարպետ, հեռուստահաղորդավար։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1956)։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1982)։ Լենինյան (1976) և ԽՍՀՄ պետական (1967) մրցանակների դափնեկիր։

## Կենսագրություն
Իրակլի Անդրոնիկովը ծնվել է 1908 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Սանկտ Պետերբուրգում։ Հայրը՝ Լուարսաբ Նիկոլաևիչը, սերում էր վրացի Անդրոնիկաշվիլիների ընտանիքի ազնվական ճյուղից,  մայրը՝ Եկատերինա Յակովլևնա Գուրևիչը (Յա. Գ. Գուրևիչի և Լյուբով Իվանովնա Իլյինայի դուստրը), Սանկտ Պետերբուրգի հայտնի ընտանիքից էր։

1918 թվականին նրա հայրը հրավիրվել է դասավանդելու փիլիսոփայության պատմության դասընթաց Տուլայի բարձրագույն մանկավարժական ինստիտուտում։ Ընտանիքը տեղափոխվել և բնակություն է հաստատել Տուլայի մոտ գտնվող փոքրիկ գյուղում։ 1921 թվականին ընտանիքը կարճ ժամանակով տեղափոխվել է Մոսկվա, այնուհետև նույն թվականին՝ Թիֆլիս։ 1925 թվականին Թիֆլիսում ավարտել է դպրոցը և ընդունվել Լենինգրադի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետ և միաժամանակ ընդունվում Արվեստի պատմության ինստիտուտի բանասիրական բաժինը։ Համալսարանն ավարտում է 1930 թվականին՝ ստանալով գրական աշխատողի դիպլոմ ամսագրաթերթային թեքումով։

1928 թվականից աշխատել է Լենինգրադի ֆիլհարմոնիայում որպես դասախոս։ 1930 թվականից եղել է «Ոզնի» և «Ազնվասարեկ» հումորային ամսագրերի աշխատակից, 1934 թվականից աշխատանքի է անցել Մ. Ե. Սալտիկով-Շչեդրինի անվան Պետական հանրային գրադարանում՝ որպես մատենագետ։ 1935 թվականին տեղափոխվել է Մոսկվա։

Դեռևս համալսարանում սովորելու տարիներին ուսումնասիրել է Միխայիլ Լերմոնտովի ստեղծագործությունները։ 1936 թվականին հրապարակել է Լերմոնտովի մասին առաջին հոդվածը «Թիֆլիսյան համալսարանի աշխատություններ» ամսագրի առաջին համարում՝ «Մ. Յու. Լերմոնտովի կենսագրության մասին»։ 1939 թվականին հրատարակվել է «Լերմոնտովի կյանքը» գիրքը։

1939 թվականին ընդունվել  է ԽՍՀՄ գրողների միության շարքերը։ 1942 թվականին աշխատել է Կալինինյան ռազմաճակատի «Առաջ, գրոհ թշնամու վրա» թերթում, որպես գրական աշխատող։ 1947 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «Հետազոտություն Լերմոնտովի մասին» թեմայով։

1948 թվականին հրատարակել  է Լերմոնտովի մասին հաջորդ գիրքը՝ «Լերմոնտով։ Նոր հետազոտությունություններ»։ Շարունակել է գրել և հրատարակել հոդվածներ և գրքեր Մ.Լերմոնտովի մասին՝ «Գրականագետի պատմություններ» (1949), «Լերմոնտով» (1951), «Լերմոնտով. Հետազոտություններ, հոդվածներ, պատմվածքներ» (1952), «Լերմոնտովը Վրաստանում 1837 թվականին» (1955)։ «Լերմոնտովը Վրաստանում 1837 թվականին» մենագրությունը որպես դոկտորական ատենախոսություն ընդունվել է Մոսկվայի համալսարանում 1956 թվականին։

Անդրոնիկովի առաջին հրապարակային ելույթը որպես ասմունքի վարպետ տեղի է ունեցել 1935 թվականի փետրվարի 7-ին Մոսկվայի Գրողների ակումբում։ Բանավոր պատմվածքներում ստեղծել է գրողների, դերասանների և այլ անձանց «դիմանկարներ»՝ հաճախ հումորով համեմված («Վարվառա Զախարովնա», «Դասախոսություն Պուշկինի մասին», «Հյուր հորեղբոր մոտ», երկխոսություն Ալեքսեյ Տոլստոյի և Սամուիլ Մարշակի միջև, Տոլստոյի հանդիպումը Վասիլի Կաչալովի և մյուսների հետ), ճշգրիտ վերարտադրում է իր պատկերած անձի կեցվածքը, ժեստը, դեմքի արտահայտությունը, ինտոնացիան և ձայնի հնչերանգը, ընկալում է արտահայտության կառուցվածքը, մտածողության առանձնահատկությունները, իր պատկերած անձին բնորոշ հատկանիշները և բացահայտում հերոսի բնավորության էությունը։ Նրա ելույթները մեծ մասսայականություն են վայելել։

30-ականների Անդրոնիկովի լավագույն գործերից են՝ «Դերասանի պատմությունը» (1934), «Բժիշկ Կիկնաձե» (1937), «Կայսրուհու թիկնապահը» (1938)։ 30-ականների վերջին նա հանդես եկավ երաժշտագետ Իվան Սոլլերտինսկու և դիրիժոր Ֆրից Շտիդրիի կերպարներով։ Նրա 40-50-ականների ստեղծագործություններից են՝ Ալեքսանդր Օստուժևի մասին պատմվածքները, «Լերմոնտովի հայրենակիցը», գրողներ և գիտնականներ՝ Եվգենի Տառլեի, Օտտո Շմիդտի, Ալեքսանդր Ֆադեևի, Վսևոլոդ Իվանովի, Վիկտոր Շկլովսկու և մյուսների «դիմանկարների» նոր շարքը։ Վերջին տարիների պատմվածքներում խորացել էին հերոսների բնութագրերը, ամրապնդվում էին  ընդհանրացման և պատմողական գծերը։ 1954 թվականի հունիսի 7-ին նա առաջին անգամ ելույթներ է ունեցել  ԽՍՀՄ Պետական Հեռուստատեսությամբ և Ռադիոյով «Իրակլի Անդրոնիկովը պատմում է» պատմվածքների շարքով։ Նա նկարահանվել է մի շարք ֆիլմերում, որոնցում նա կարդացել է իր բանավոր պատմվածքները՝ «Նատալյա Իվանովայի հանելուկը», «Մեծ արվեստի էջեր», «Անհայտների դիմանկարներ», «Անդրոնիկովի խոսքը»։

1964 թվականին հրատարակվել  է «Լերմոնտով. հետազոտություններ և հայտնագործություններ», որտեղ նա ամփոփել է իր բազմամյա պատմական և գրական հետազոտությունների արդյունքները։ Որպես խմբագրական կոլեգիայի անդամ՝ ակտիվ մասնակցություն է ունեցել 1981 թվականին հրատարակված «Լերմոնտովյան հանրագիտարանի» ստեղծմանը]։ Նույն թվականին նա ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Մալայա Մոլչանովկա 2 հասցեում գտնվող Լերմոնտովի տուն-թանգարանի բացմանը։

1949 թվականին ընդունվել է ՀամԿ(բ)Կ շարքերը։ 1984 թվականին արժանացել է «Լիտերատուրնայա գազետա»-ի (12 աթոռների ակումբ) «Ոսկե հորթ» մրցանակի։

Երկար տարիներ տառապել է Պարկինսոնի հիվանդությամբ։

Մահացել է Մոսկվայում 1990 թվականի հունիսի 11-ին (այլ տվյալներով՝ հունիսի 13-ին) 82 տարեկան հասակում։ Թաղվել է Վվեդենսկոե գերեզմանատանը (18-րդ տեղամաս)։

## Գործ № 4246
1931 թվականի դեկտեմբերին թիվ 4246 գործով Իրական արվեստի միավորման ներկայացուցիչների հետ ձերբակալվել է 23-ամյա Անդրոնիկովը, ով աշխատել է որպես պետական հրատարակչության մանկական սեկտորի քարտուղար։ Միավորման բանաստեղծներ Դանիիլ Խարմսը, Ալեքսանդր Վվեդենսկին և Իգոր Բախտերևը, նկարիչ Նիկոլայ Վորոնիչը, մանկավարժ Պյոտր Կալաշնիկովը և բանաստեղծ Ալեքսանդր Տուֆանովը նույնպես ձերբակալվել են Պետական հրատարակչության մանկական բաժնում գրողների հակասովետական անօրինական խմբավորում ստեղծելու մեղադրանքով։

Բոլոր ձերբակալվածները հետաքննության ընթացքում ցուցմունքներ են տվել, և նրանց գործունեությունը որակվել է որպես հակասովետական։ Պետական հրատարակչության մանկական հատվածի դեպքը համեմատաբար «անվնաս» է թվացել՝ համեմատած մի փոքր ավելի ուշ սկսված գործընթացների հետ։ Մեղադրանքները, որոնք հինգ տարի անց անվերապահորեն կհանգեցնեին մահապատժի, ըստ Ախմատովայի տերմինի, հանգեցրել են «բուսակերական» դատավճիռների։ Այսպես, Խարմսի և Վվեդենսկու համար պատիժը սահմանափակվել է կարճատև բանտարկությամբ և արտաքսմամբ, բայց 1932 թվականի վերջին նրանք վերադարձել են Լենինգրադ։ Ինչպես հայտնի է, 1941 թվականին Դանիիլ Խարմսը և Ալեքսանդր Վվեդենսկին ձերբակալվել են և շուտով մահացել (Խարմսը՝  Լենինգրադի «Խաչեր» հիվանդանոցի հոգեբուժական բաժանմունքում, Վվեդենսկին՝  Խարկովից Կազանի կալանավայր տեղափոխվելուց հետո), բայց այդ գործով մեղադրանքն անմիջականորեն կապված չի եղել նրանց գրական գործունեության հետ։

Այդ գործով Անդրոնիկովին մեղադրանք չի առաջադրվել։ Ավելին, արդեն 1932 թվականի հունվարի 29-ին՝ նրա ձերբակալությունից մեկ ամիս անց, որոշում է կայացվել նրան կալանքից ազատելու վերաբերյալ։ Արդյունքում, նրա գործը կարճվել է՝ «ապացույցների բացակայության պատճառով»։ Ենթադրաբար, նրա բանտից ազատվելուն օժանդակել է Շալվա Էլիավան, որին դիմել է Անդրոնիկովի հայրը։

## Ընտանիք
* Պապիկ՝ Յակով Գրիգորիևիչ Գուրևիչ (1843-1906), պատմաբան և մանկավարժ։
** Քեռի՝  Յակով Յակովլևիչ Գուրևիչ (1869-1942), գրող և մանկավարժ։
** Մորաքույր՝  Լյուբով Յակովլևնա Գուրևիչ (1866-1940), գրող, թատերական և գրական քննադատ, թարգմանիչ, հրապարակախոս և հասարակական գործիչ։
** Մայր՝ Եկատերինա Յակովլևնա Գուրևիչ, սերել է Սանկտ Պետերբուրգի հայտնի ընտանիքից։
** Հայր՝  Լուարսաբ Նիկոլաևիչ Անդրոնիկով (1872-1939), փաստաբան և երդվյալ ատենակալ։
*** Քույր՝ Ելիզավետա Լուարսաբովնա Անդրոնիկովա (1901-1985), եղել է Ա. Ի. Վոեյկովի անվան  (Սանկտ Պետերբուրգ) Գլխավոր երկրաֆիզիկական աստղադիտարանի գրադարանի տնօրեն։
*** Քույր՝  Իրինա Լուարսաբովնա Անդրոնիկովա (1906-?)։
*** Եղբայր՝ Էլևտեր Լուարսաբովիչ Անդրոնիկաշվիլի (1910-1989), ֆիզիկոս, ֆիզիկական գիտությունների դոկտոր, Վրացական ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս, Վրացական ԽՍՀ ԳԱ ֆիզիկայի ինստիտուտի տնօրեն։
* Կին՝ Վիվիանա Աբելևնա Ռոբինսոնը (1910-1995), դերասանուհի, աշխատել է Թատրոն-Ստուդիայում՝ Ռ. Ն. Սիմոնովի ղեկավարությամբ։
** Դուստր՝ Մանանա Իրակլիևնա Անդրոնիկովա (1936-1975), արվեստաբան։
** Դուստր՝ Եկատերինա Իրակլիևնա Անդրոնիկովա (ծն.՝ 1948), հեռուստահաղորդավար և լրագրող։

## Պարգևներ և կոչումներ
;Պատվավոր կոչումներ՝
* Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1956),
* ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1959),
* Վրացական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1961),
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1982)։

;Պետական մրցանակներ՝
* ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ (1967)՝ «Լերմոնտով։ Հետազոտություններ և բացահայտումներ»
* Լենինյան մրցանակ գրականության, արվեստի և ճարտարապետության բնագավառում (1976) վերջին տարիների հեռուստատեսային ֆիլմերի համար՝ «Հիշողություններ Մեծ դահլիճի մասին», «Համերգ Լենինգրադի ֆիլհարմոնիայում», «Անդրոնիկովի խոսքը»։

;Շքանշաններ և մեդալներ
* Լենինի շքանշան (1978),
* Հայրենական պատերազմի II աստիճանի շքանշան (1985),
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1968),
* Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան (1984),
* Կարմիր աստղի շքանշան (1943),
* «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալ,
* «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի քսան ամյակ» մեդալ,
* «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի երեսուն ամյակ» մեդալ,
* «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի քառասուն ամյակ» մեդալ,
* «ԽՍՀՄ զինված ուժերի 50-ամյակ» մեդալ,
* «ԽՍՀՄ զինված ուժերի 60-ամյակ» մեդալ,
* «ԽՍՀՄ զինված ուժերի 70-տարի» մեդալ,
* «Անձնվեր աշխատանքի համար՝ Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի ծննդյան 100-ամյակի կապակցությամբ»։

;Այլ պարգևներ
* Ի. Անդրոնիկովի պատվին է անվանակոչվել փոքր մոլորակ 2294 Andronikov։

## Հրատարակված աշխատություններ

* Собрание сочинений в 3-х томах. (М., Художественная литература, 1980-81)
* Избранные произведения в 2 томах (М., 1975) Том 1. Том 2.
* «К биографии М. Ю. Лермонтова» (Тифлис, 1936)
* «Жизнь Лермонтова» (М.-Л., Детиздат, 1939 — 2 издания)
* «Лермонтов. Новые разыскания» (М., 1948)
* «Загадка Н. Ф. И.» М., Правда, 1948
* «Рассказы литературоведа» (М., 1949)
* «Лермонтов» (М.: Советский писатель, 1951)
* «Лермонтов. Исследования, статьи, рассказы» (Пенза, 1952)
* «Лермонтов в Грузии в 1837 году» (М.,1955); 2-е изд., доп. — Тбилиси, 1958
* «Тагильская находка» (1956)
* «Рассказы литературоведа» (М., 1956)
* «Рассказы литературоведа» (М., 1958)
* «Личная собственность» (М., 1960)
* «Я хочу рассказать вам…: Рассказы, портреты, очерки, статьи» (М., 1962)
* «Рассказы литературоведа» (М., 1962)
* «Лермонтов. Исследования и находки» (М.1964), 2-е изд., доп. — М., 1967, 3-е изд. — М., 1968
* «Я хочу рассказать вам…: Рассказы, портреты, очерки, статьи» (М., 1965)
* «Рассказы литературоведа» (М., 1969)
* «Я хочу рассказать вам…» (М., 1970)
* «Рассказы литературоведа», Ташкент, 1972
* «Рассказы литературоведа» (М., 1973)
* К музыке. М., Советский композитор, 1975
* Великая эстафета: Воспоминания. Беседы (М., Детская литература, 1975); 2-е изд. — М., 1979; 3-е изд. — М., 1988
* К музыке. М., 1977
* «Лермонтов: Исследования и находки» (М., 1977)
* «А теперь об этом: Рассказы, портреты, статьи» (М., Советский писатель, 1981), 2-е изд. — М., 1985
* «К музыке» (Киев, 1985)
* «К музыке» (Киев, 1986)
* «Всё живо»: Рассказы, портреты, воспоминания (М.,Советский писатель, 1990)
* К музыке. М., 1992.

## Ֆիլմագրություն
* 1959 - Ն. Ֆ. Ի.-ի հանելուկը (պատմաուսումնական ֆիլմ)՝ գլխավոր դեր (նաև սցենարիստ Ս. Վլադիմիրսկու հետ համատեղ)
* 1961 - Խելագարների դատարանը - հնչունավորում, հեղինակից
* 1964 - պատմում է Իրակլի Անդրոնիկովը - հաղորդավար (նաև սցենարիստ Ա. Դոնատովի հետ համատեղ)
* 1971 - Առաջին անգամ բեմում (վավերագրական)
* 1959-1988 - Իրակլի Անդրոնիկով։ Անդրոնիկովի խոսքը (վավերագրական ֆիլմ, 1959-1988)։ Ութ ֆիլմերի հավաքածու. Տարբեր տարիների ձայնագրություններ «Մոսֆիլմ» կինոստուդիայից և Լենինգրադի հեռուստատեսության արխիվներից։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Իրակլի Անդրոնիկովը հայտնի էր նաև որպես ձայնի նմանակող։ Ս.Դրեյդենը պատմում  է․

* «Լերմոնտովյան հանրագիտարանը», որը հրատարակվել է 1981 թվականին և պատրաստվել Վիկտոր Մանույլովի կողմից, հետազոտողի 23 տարվա աշխատանքի արդյունքն էր։ Ընդ որում Վիկտոր Մանույլովը հանրագիտարանի ներածական հոդվածը գրելու իրավունքը զիջել էր Իրակլի Անդրոնիկովին։
* Իրակլի Անդրոննիկովը հիշատակվում է նաև Քոլին Ուիլսոնի «Լլոյգորի վերադարձը» պատմվածքում, որն ընդգրկված է «Կտուլհուի առասպելներ» շարքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Андроников (Андроникашвили) Ираклий Луарсабович
* *Ираклий Андроников*. Избранные произведения в двух томах. — , 1975. — Т. 1.
* *Ираклий Андроников*. Избранные произведения в двух томах. — , 1975. — Т. 2.

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրականագետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս գրականագետներ
Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ