Վրաստանի հետընտրական բողոքի ցույցեր

Հոկտեմբերի 28-ին **Վրաստանում բողոքի ցույցեր են սկսվել 2024 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքների դեմ**՝ նախնական պաշտոնական արդյունքների հրապարակումից հետո։ Ցուցարարները պնդում են, որ ընտրությունները, որոնց արդյունքում իշխող «Վրացական երազանքը» ստացել է մանդատների մեծամասնությունը, եղել են կեղծ, և որպես այլընտրանք պահանջում էին վերահաշվարկ և նոր ընտրություններ: Հաջորդ բողոքի ակցիան անցկացվել է նոյեմբերի 4-ին խորհրդարանի շենքի մոտ, որտեղ ընդդիմադիր կուսակցությունները ներկայացրել են ընտրությունների արդյունքների դեմ պայքարի իրենց ռազմավարությունը։ Բողոքի ցույցերը շարունակվել են նոյեմբերի 17-ին, երբ վերջնական արդյունքները հաստատվեցին Վրաստանի Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի կողմից։ Բողոքի ակցիաների շրջանակն ընդլայնվել է նոյեմբերի 28-ին, երբ կառավարությունը հայտարարել է, որ հետաձգելու է ԵՄ բանակցությունների գործընթացը մինչև 2028 թվականը։ Բողոքի ակցիաները կոչվում են նաև «Վրացական մայդան»։

## Ժամանակագրություն
### Բողոքի առաջին ալիքը ընտրություններից հետո (հոկտեմբերի 25 – նոյեմբերի 25)
Հոկտեմբերի 28-ին Թբիլիսիում տասնյակ հազարավոր ցուցարարներ բողոքի ակցիա են կազմակերպել՝ բողոքելով վերջին խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքների դեմ, որոնք նախագահ Սալոմե Զուրաբիշվիլին քննադատել է որպես խախտումներով լի։ Դիմելով ամբոխին՝ Զուրաբիշվիլին պնդել է, որ իշխող «Վրացական երազանք» կուսակցությունը կիրառել է մարտավարություն, որը նման է Ռուսաստանում կիրառվող մարտավարությանը, պնդելով, որ ընտրությունների արդյունքները ճշգրիտ չեն արտացոլում ընտրողների մտադրությունները: «Վրացական երազանքը» հավաքել է ձայների ավելի քան 54 տոկոսը՝ ապահովելով խորհրդարանական մեծամասնությունը։ Նախագահ Զուրաբիշվիլին իր խոսքում հանգստացրել է ցուցարարներին՝ հայտարարելով. «Դուք չեք պարտվել ընտրություններում, նրանք գողացել են ձեր ձայնը և փորձել են գողանալ ձեր ապագան»։

Վրաստանում ընտրությունների դիտորդները նկատել են ենթադրյալ խախտումներ՝ առաջարկելով «Վրացական երազանք»-ի օգտին հնարավոր սխեմա։ Եվրամիությունը, նրա մի քանի անդամներ, ինչպիսիք են Գերմանիան, Ֆրանսիան և Միացյալ Նահանգները, կոչ են արել հետաքննել այս մեղադրանքները, ընդ որում Վրաստանում Եվրամիության դեսպան Պավել Հերչինսկին հայտարարել է, որ «միջազգային դիտորդները չեն հայտարարել ընտրությունների ազատ և արդար լինելու մասին։ Նրանք ոչ էլ հակառակն են հայտարարել»։ Եվրահանձնաժողովը և Միության արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության գերագույն ներկայացուցիչ Ժոզեպ Բորելը կոչ են արել Վրաստանի Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովին (ԿԸՀ) «արագ, թափանցիկ և անկախ հետաքննել և դատել ընտրական խախտումները և դրանց վերաբերյալ պնդումները»։ Եվրոպական խորհրդի նախագահ Շառլ Միշելը հայտարարել է, որ խախտումների մասին պնդումները «պետք է լրջորեն պարզաբանվեն և լուծվեն»։ Մինչդեռ այլ երկրներ, ինչպիսիք են Հունգարիան, Չինաստանը և Թուրքիան, շնորհավորել են «Վրացական երազանքին» ընտրություններում տարած հաղթանակի կապակցությամբ։ Հոկտեմբերի 30-ին Վրաստանի դատախազությունը հետաքննություն է սկսել ընտրակեղծիքների վերաբերյալ մեղադրանքների վերաբերյալ։

Նոյեմբերի 4-ին Թբիլիսիում ընդդիմադիր կուսակցությունները հերթական հանրահավաքն են կազմակերպել Վրաստանի խորհրդարանի մոտ՝ բացահայտելով ընտրությունների արդյունքները վիճարկելու ռազմավարությունը: Ընդդիմությունը, մերժելով հոկտեմբերի 26-ի ընտրությունների օրինականությունը, պնդում էր, որ քվեարկությունը վտանգվել է համատարած կեղծիքներով, ինչը առաջացրել է ամենօրյա բողոքի ակցիաներ։

Ընդդիմության առաջնորդները հայտարարել են, որ բողոքի ակցիաները կլինեն ամենօրյա և կուժեղանան ժամանակի ընթացքում, և կոչ արեցին կողմնակիցներին մեծ թվով հավաքվել Թբիլիսիում` խոչընդոտելու խորհրդարանի մուտքը և տեսանելի ճնշումը իշխանությունների վրա պահպանելու համար: «Թրանսփարենսի Ինթերնեշնլ Վրաստանը» հաղորդել է ընտրական խախտումների մի քանի դեպքերի մասին, այդ թվում՝ առգրավված անձը հաստատող փաստաթղթերով չարտոնված քվեարկությունը, որը նրանք մասամբ վերագրել են Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի (ԿԸՀ) անփութությանը։ Ընդդիմության գործողությունների ծրագիրը ներառում էր կրկնակի ընտրությունների պահանջներ, նոր խորհրդարանի լեգիտիմությունը չճանաչելու և համակարգված դիմադրության շարժման մեկնարկը, որը կսկսվի Թբիլիսիից և կընդլայնվի ամբողջ երկրում։

Նոյեմբերի 12-ին հերթական բողոքի ակցիան անցկացվեց խորհրդարանի դիմաց, որտեղ ելույթներով հանդես եկան Գերմանիայի, Ֆինլանդիայի, Շվեդիայի, Ֆրանսիայի, Լիտվայի, Լատվիայի, Էստոնիայի և Լեհաստանի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովների նախագահները։ Մինչ բողոքի ակցիան նրանք հանդիպումներ են անցկացրել նաև նախագահ Զուրաբիշվիլիի հետ։

Նոյեմբերի 14-ին Բաթումիի պետական համալսարանի ուսանողները դասադուլ են հայտարարել՝ մեղադրելով ընտրական վարչակազմին «Վրացական երազանքի» հետ միավորվելու և նոր ընտրություններ պահանջելու մեջ։ Համերաշխության բողոքի ակցիաները տարածվել են Թբիլիսիում, որոնց միացան Իլիայի պետական համալսարանի, Թբիլիսիի պետական համալսարանի, Կովկասի համալսարանի, Բժշկական համալսարանի և ՎՀՊԻ-ի ուսանողները։

Նոյեմբերի 15-ին Թբիլիսիի դատարանը մերժել է ընդդիմադիր կուսակցությունների և քաղաքացիական հասարակության խմբերի կողմից ներկայացված 11 հայցերը, որոնք կասկածի տակ էին դնում ընտրությունների անցկացումը, որի ընթացքում պատասխանող կողմը ԿԸՀ-ն էր։ ԿԸՀ-ի նախագահ Գիորգի Կալանդարիշվիլի վրա սև ներկ է նետել ընդդիմադիր «Միացյալ ազգային շարժման» անդամ Դավիթ Կիրթաձեն, որը ասել է, որ քվեարկության պաշտոնական արդյունքները չեն արտացոլում ընտրազանգվածի «իսկական ընտրությունը»։

Նոյեմբերի 17-ին խորհրդարանի շենքի մոտ տեղի է ունեցել մեծ ցույց, «Հանուն Փոփոխությունների» կոալիցիան զուգահեռ բողոքի ակցիա է նախաձեռնել Թբիլիսիի պետական համալսարանի մոտ՝ Ճավճավաձեի պողոտայում: Խումբը փակել է պողոտան, վրաններ տեղադրել, 24-ժամյա նստացույց հայտարարել։ Բողոքի ցույցը խաղաղ է մնացել, քանի որ ակտիվիստները վրաններ են կանգնեցրել, ոստիկանները ձեռնպահ են մնացել միջամտությունից: Երեկոյան ցուցարարները Ռուսթավելի պողոտայից միացել են համալսարանի խմբին։

Ամեն ինչ սրվել է նոյեմբերի 19-ին, երբ լուսադեմին ոստիկանությունը ուժով ապամոնտաժել է բողոքի ճամբարը: Ձերբակալվել է առնվազն 16 մարդ, այդ թվում ընդդիմադիր «Մթավարի Արխի» հեռուստաալիքի օպերատորը: Չնայած նախնական անհաջողությանը, ցուցարարները վերախմբավորվել են և մինչև երեկո վերադարձել Ճավճավաձեի պողոտան։

Նոյեմբերի 18-ին Զուրաբիշվիլին հայց է ներկայացրել Սահմանադրական դատարան՝ ընտրությունների արդյունքները չեղյալ հայտարարելու պահանջով։ Նրա գրասենյակի հայտարարությունում ընտրությունների արդյունքները «հակասահմանադրական» են համարվել՝ պատճառաբանելով համընդհանուրության և գաղտնիության սկզբունքների խախտումներ։

Նոր խորհրդարանի անդրանիկ նիստը տեղի է ունեցել նոյեմբերի 25-ին, որին ներկա են եղել «Վրացական երազանք»-ի 88 պատգամավորը: Նախագահ Զուրաբիշվիլին բոյկոտել է նիստը, մինչդեռ խորհրդարանի շենքի մոտ բողոքի ցույցերը շարունակվել են։ Սահմանադրական փորձագետներն ասում են, որ խորհրդարանի ինքնաբացարկն առանց նախագահի կողմից այս նստաշրջանը հրավիրելու, խախտում է սահմանադրությունը՝ վիճարկելով խորհրդարանի լեգիտիմությունը և այն անվանելով «իշխանության զավթում»։ Վրաստանի սահմանադրության համաձայն՝ նախագահի խնդիրն է հրավիրել խորհրդարանի անդրանիկ նիստը։ Նա հրաժարվել է դա անել, քանի որ մերժել է ընտրությունների արդյունքները որպես կեղծված՝ կասկածի տակ դնելով խորհրդարանի լեգիտիմությունը։ Նախագահ Զուրաբիշվիլին խորհրդարանի գումարումը անվանել է «հակասահմանադրական», մինչդեռ խորհրդարանի նախագահ Շալվա Պապուաշվիլին ի պատասխան Զուրաբիշվիլիին մեղադրել է սահմանադրությունը խախտելու մեջ՝ ասելով, որ ըստ սահմանադրության՝ նոր խորհրդարանը պետք է գումարվի պաշտոնական հայտարարությունից ոչ ուշ, քան 10 օր հետո։ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի արդյունքները։

### Իրակլի Կոբախիձեի հայտարարությունը ԵՄ-ին անդամակցության բանակցությունները հետաձգելու և բողոքի երկրորդ ալիք (նոյեմբերի 28 - ից առ այսօր)
Նոյեմբերի 28-ին Վրաստանի նոր գումարման խորհրդարանը հաստատել է Իրակլի Կոբախիձեի կառավարությունը, որը մի քանի փոփոխություններ կատարել նրա կազմում։ Պաշտոնական ծրագիրը վերնագրված է եղել որպես՝ «Դեպի Եվրոպա՝ խաղաղությամբ, արժանապատվությամբ և բարգավաճմամբ», որը իշխող կուսակցությունը որպես կարգախոս ընդունել է նախընտրական քարոզարշավի ժամանակ՝ շեշտը դնելով «ԵՄ-ին անդամակցությունը հնարավոր է միայն վրացական կանոններով խաղալու, ռուս-ուկրաինական պատերազմի մեջ ներքաշվելուց խուսափելու և ավանդական արժեքները պահպանելու պայմանով»։ Նույն օրը Եվրախորհրդարանը ընդունել է Վրաստանում «միջազգային վերահսկողության ներքո» նոր ընտրություններ անցկացնելու պահանջով բանաձևը։ Այն նաև կոչ է արել Եվրահանձնաժողովին պատժամիջոցներ կիրառել Վրաստանի կառավարության ղեկավարների նկատմամբ։ Երեկոյան մամուլի ասուլիս է հրավիրել Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Կոբախիձեն։ Նա հայտարարել է ԵՄ անդամակցության միակողմանի դադարեցման, ինչպես նաև ԵՄ-ից մինչև 2028 թվականը ցանկացած բյուջետային դրամաշնորհների և վարկերի մերժման մասին։ Կոբախիձեն ասել է, որ ԵՄ անդամակցությունը և դրամաշնորհները օգտագործվել են որպես «շանտաժի մերկ գործիք» ԵՄ այնպիսի կառույցների կողմից, ինչպիսին Եվրախորհրդարանն է՝ վկայակոչելով Վրաստանի վերաբերյալ վերջին տարիներին Եվրախորհրդարանի ընդունած բանաձևերը։ Դատապարտել է «որոշ եվրոպացի քաղաքական գործիչների և բյուրոկրատների միջամտությունը խորհրդարանական ընտրություններին», ինչպես նաև նրանց ենթադրյալ «Վրաստանում հեղափոխություն հրահրելու փորձերը»։ Կոբախիձեն ասել է, որ Վրաստանը կշարունակի իրականացնել Վրաստան-Եվրամիություն Ասոցացման համաձայնագիրը և կվերածնվի Եվրամիության հետ անդամակցության բանակցությունները սկսելու թեման 2028 թվականին՝ իր տնտեսության ամրապնդումից հետո։ Որոշման դեմ բողոքի ցույցերը սկսվել են Վրաստանի խորհրդարանի մոտ նույն օրը և շարունակվել հաջորդ օրերին։

Նոր գումարման խորհրդարանը նաև 2024 թվականի դեկտեմբերի 14-ին նշանակել է Վրաստանի նախագահական ընտրությունների ամսաթիվ։ 2017 թվականի սահմանադրական բարեփոխումների համաձայն՝ նախագահի ուղղակի ընտրությունը համաժողովրդական քվեարկությամբ վերացվել է և փոխարինվել անուղղակի ընտրության համակարգով՝ 300 հոգանոց Ընտրողների կոլեգիայի միջոցով, ներառյալ բոլոր 150 պատգամավորները, Աբխազիայի և բարձրագույն խորհուրդների բոլոր ներկայացուցիչները։ Աջարիայի ինքնավար հանրապետությունները և տեղական մարմինները։ «Վրացական երազանքը», որը մեծամասնություն է կազմում ընտրողների կոլեգիայում, նախագահի պաշտոնում առաջադրել է իր դաշնակից «Ժողովրդական իշխանության» անդամ Միխեիլ Կավելաշվիլիին: Զուրաբիշվիլին ի պատասխան հերքել է նոր նախագահական ընտրությունների օրինականությունը և ասել, որ հրաժարական չի տա։

## Տես նաև
* 2023–2024 Վրաստանի բողոքի ցույցեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2024 Վրաստանում
Կատեգորիա:2024 բողոքի ցույցեր
Կատեգորիա:Հակառուսականություն
Կատեգորիա:Ռուս-վրացական հարաբերություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի պատմություն
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքականություն