Ալոիս Մուսիլ

290px|մինի|Քուսայր Ամրա ամրոցը
**Ալոիս Մուսիլ** (, ), չեխ արևելագետ, աստվածաշնչագետ, ճանապարհորդ, նշանավոր Քուսայր Ամրա հնավայրի հայտնագործող, ազգագրագետ, գրող (ստեղծագործել է չեխերեն և գերմաներեն), կաթոլիկ հոգևորական։ Համարվում է 19-րդ և 20-րդ դարերի սահմանագծի մեծագույն արևելագետներից, արաբագետներից մեկը։ Չեխական ծագումով ավստրիացի մեծ գրող Ռոբերտ Մուզիլի (Մուսիլի) մտերիմ զարմիկն էր։ Բրիտանացի անվանի գիտնական Էռնեստ Գելները նրան կոչել է «Լոուրենս Մորավիացի»՝ համեմատելով նշանավոր Թոմաս Էդվարդ Լոուրենսի՝ Լոուրենս Արաբացու հետ։

## Կենսագրություն
Ալոիս Մուսիլը ծնվել է 1868 թվականին Մորավիայում՝ Վիշկով քաղաքի մոտ գտնվող Ռիխտարժով գյուղում, չքավոր գյուղացու ընտանիքում։ Սովորել է Կրոմերժիկի, Բռնոյի, Վիսոկե Միտոյի գիմնազիաներում, 1887-ից 1891 թվականներին ուսումնառությունը շարունակել Օլոմոուցի համալսարանի աստվածաբանական ֆակուլտետում, որն ավարտելով՝ 1891 թվականին հոգևորական է ձեռնադրվել, չորս տարի անց էլ աստվածաբանության դոկտորի աստիճան է ստացել։ Աստվածաշնչի ուսումնասիրությունը նրա մեջ հետաքրքրություն է առաջացրել արաբական աշխարհի նկատմամբ։ 1895-ից 1898 թվականներին ուսանել է Երուսաղեմի դոմինիկյան աստվածաշնչյան դպրոցում և Բեյրութի Սուրբ Հովսեփի անված ճիզվիտական համալսարանում։ 1898 թվականին Հորդանանում հետազոտություններ կատարելիս նշանավոր Պետրա հնագույն քաղաքի ավերակների մերձակայքում հայտնաբերել և տևական ժամանակ հանգամանորեն ուսումնասիրել է 8-րդ դարի կառույց Քուսայր Ամրա ամրոցը, որի մասին մի քանի գիրք է գրել։ Փորձել է հափշտակել ամրոցի՝ ներկայումս համբավված ստեղծագործություններից մեկը՝ օմայադյան վեց արքաներ պատկերող որմնանկարը և անդառնալիորեն վնասել է այն։

Մուսիլը տևական ժամանակ ապրել է Արաբիայի հյուսիսում՝ բեդվինական ռուվալլա ցեղի հետ, դարձել է այդ ցեղի անդամը՝ ստանալով շեյխ Մուսա ար Ռուեյլի անունը։ Նա ջանասիրաբար սովորել է տեղացիների խոսվածքները և ի հավելումն իր իմացած դասական ու ժամանակակից լեզուների՝ տիրապետել է արաբերենի երեսունհինգ բարբառների։

Իր յուրաքանչյուր ուղևոությունից հետո Մուսիլը դրա արդյունքների հիման վրա գրքեր է հրատարակել։ 1902 թվականին դարձել է Օլոմոուցի համալսարանի աստվածաբանության ֆակուլտետի պրոֆեսոր։ 1909 թվականին դասախոսել է Վիեննայի համալսարանում։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին հետախուզական աշխատանք է կատարել Մերձավոր արևելքում։ Աշխարհամարտից հետո՝ 1920 թվականին դարձել է Պրահայի Կառլով համալսարանի պրոֆեսոր, 1927 թվականին այնտեղ հիմնել է գիտությունների ակադեմիային առընթեր արևելագիտության ինստիտուտ։ Համագործակցել է ամերիկացի արդյունաբերող Չարլզ Քրեյնի հետ, նրա աջակցությամբ կազմակերպել իր աշխատությունների անգլերեն թարգմանությունների հրատարակման գործը։ Չեխերեն ու գերմաներեն գրել ու լույս է ընծայել նաև գեղարվեստական գրքեր՝ 21 վեպ ու բազմաթիվ պատմվածքներ, մեծամասամբ արկածային բնույթի՝ պատանիների ու երիտասարդների համար։ 1929-1932 թվականներին լույս է ընծայել իր աշխատությունների պարզեցված, չեխերեն տարբերակները՝ 8 հատորով։ Հայրենի երկրի նախագահ Մասարիկի նախաձեռնությամբ հրատարակել է «Արևելքն այսօր» մատենաշար (լույս է տեսել 11 հատոր)։

Ալոիս Մուսիլի գիտական գործունեությունը միջազգային ճանաչում է ստացել. նա ընտրվել է եվրոպական գիտական ընկերությունների մեծ մասի անդամ, իսկ 1928 թվականին էլ Ամերիկյան աշխարհագրական ընկերությունը նրան պարգևատրել է Չարլզ Դեյլիի ոսկե մեդալով։ Բացի այդ, նշանավոր ճանապարհորդների փառքի սրահում նրան նվիրված անկուն է բացվել Մարկո Պոլոյի, Դևիդ Լիվինգստոնի անկյունների կողքին։ 1933 թվականին Մուսիլին շնորհվել է Բոննի համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչում։

### Մահը
Ալոիս Մուսիլը, որ երկար տարիներ տառապել է թոքերի հիվանդությունից, մահացել է 75 տարեկան հասակում՝ 1944 թվականի ապրիլի 12-ին Չեսկի Շտեռնբերկ քաղաքի մերձակայքում գտնվող Օտռիբի գյուղում։ 1948 թվականի փետրվարյան իրադարձություններից հետո որոշ ժամանակ փորձ է արվել նրա անունը ջնջել պատմությունից, նրա գրքերն արգելվել են, անունն անգամ արգելված է եղել հիշատակել։

## Աշխատություններ
Թեև Ալոիս Մուսիլն առաջին հերթին հիշվում է որպես Քուսայր Ամրա ամրոցի հայտնագործող, նա միաժամանակ եղել է բազմաբեղուն հեղինակ, ստեղծել գիտական ու գրական-գեղարվեստական բազում գործեր։ Գրել է 50-ից ավելի գիրք (այդ թվում՝ 20 մանկական), շուրջ 1.200 գիտական հոդված, արել է հնավայրերն ու արաբական ցեղերի կյանքը պատկերող հազարավոր լուսանկարներ, պատրաստել տեղագրական բազմաթիվ քարտեզներ, տեղանքի հատակագծեր։

*
* *Ḳuṣejr ʻamra und andere Schlösser östlich von Moab: Topographischer Reisebericht*, Wien 1902
* *Sieben samaritanische Inschriften aus Damaskus*, Wien 1903
* *Od stvoření do potopy* (From Creation to the Flood), Prag 1905
* *Auf den Spuren der Geschichte des Alten Testaments*, 2 Bde., Olmütz 1906/07
* *Kuseir 'Amra*, 2 Bde., Wien 1907
*  (with excerpts on Jerusalem and other places in Palestine)
* *Ethnologischer Reisebericht*, Wien 1908
* *Im nördlichen Hegaz*, Wien 1911
* *Zur Zeitgeschichte von Arabien*, Leipzig 1918
* *The Northern Hegaz, a Topographical Itinerary*, American Geographical Society, Oriental Studies and Explorations No: 1, 1926 
* *Northern Negd*, New York 1928
* *The Manners and Customs of the Rwala Bedouins*, New York 1928
* *In the Arabian Desert*, arranged for publication by Katherine McGiffort, New York 1930
* *Krest'anské Církve dnešního orienta* (The Christian Churches in the present day Orient), Olmütz 1939
* 1910 until 1933 over 1.500 articles, contributions to collected essays, and new paper articles, the most important ones are collected in: Dnešní Orient, 11 Bde., Prag 1934–1941.

## Պատկերասրահ

AloisMusil1901.jpg|Ալոիս Մուսիլը՝ բենի սահր ցեղի առաջնորդ (1901 թվական)
Kusajr Amra, title page.jpg|Մուսիլի «Քուսայր Ամրա» գրքի 1907 թ. հրատարակության տիտղոսաթերթը
File:Kusajr Amra, Perspektivische Ansicht im Querschnitt von Nord.jpg|Քուսայր Ամրա ամրոցի հեռանկարով հատույթը
File:Kusajr Amra, Hauptraum, Westwand.jpg|Քուսայր Ամրա ամրոցի որմնանկարներից
Image:Quseir Amra painting.JPG|Դրվագ Քուսայր Ամրա ամրոցի որմնանկարներից
Kusajr Amra, Die Karte von Arabia Petraea.jpg|Մուսիլի պատրաստած քարտեզներից մեկը
Busta Aloise Musila.jpg|Մուսիլի կիսանդրին, որ դրված է նրա հայրենի գյուղում՝ Ռիխտարժովում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Detailed biography of Musil
* English article on Radio Prague
* Biography, bibliography (in Czech) 
* Academic Society of Alois Musil (in Czech)
* Details of Musil's discoveries (in Czech)

Կատեգորիա:20-րդ դարի գրողներ
Կատեգորիա:Ազգագրագետներ
Կատեգորիա:Աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Արաբագետներ
Կատեգորիա:Արևելագետներ
Կատեգորիա:Բանահավաքներ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հնագետներ
Կատեգորիա:Ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Չեխ աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Չեխ արևելագետներ
Կատեգորիա:Չեխ գրողներ
Կատեգորիա:Չեխ մանկավարժներ