Ոսկրի հանքային խտություն

right|thumb|Սկաներ, որն օգտագործվում է ոսկրերի հանքային խտության չափման համար
**Ոսկրային խտություն** կամ **ոսկրերի հանքային խտություն**, ոսկրային հյուսվածքի հանքային նյութի քանակը։ Ոսկրի խտության չափումը օգտագործվում է կլինիկական բժշկության մեջ որպես օստեոպորոզի և կոտրվածքների ռիսկի անուղղակի ցուցանիշ։ Այն չափվում է դենսիտոմետրիա անվանումով հետազոտությամբ։ Այն հաճախ իրականացվում է հիվանդանոցների կամ ամբուլատորիաների ռադիոլոգիական կամ միջուկային բժշկության բաժանմունքներում։ Ոսկրի հանքային խտության չափումն անցավ է և ոչ ինվազիվ, ներառում է ցածր ճառագայթային ազդեցություն։ Չափումներն առավել հաճախ կատարվում են  ողնաշարի գոտկային հատվածի և ազդրի վերնամասի հետազոտմամբ։ Ազդրի կամ ողնաշարի գոտկային հատվածի անհասանելիության դեպքում կարող է հետազոտվել նաև նախաբազուկը։

Կա վիճակագրական կապ` ոսկրերի ցածր խտության և կոտրվածքի ավելի մեծ հավանականության միջև։ Ոտքերի և կոնքի կոտրվածքները, որոնք առաջանում են ընկնելու պատճառով՝ հանրային առողջության լուրջ խնդիր են, հատկապես տարեց կանանց մոտ, ինչը հանգեցնում է բժշկական մեծ ծախսերի, ինքնուրույն ապրելու անկարողության և նույնիսկ մահվան։ Ոսկրերի խտության չափումներն օգտագործվում են օստեոպորոզի ռիսկի կանխարգելման և ոսկորների ամրությանն ուղղված միջոցառումների իրականացման համար։

## Հետազոտություններ
Ոսկային խտության հետազոտություններն անհրաժեշտ են միայն ռիսկային խմբում գտնվողներին։

### Հետազոտման ցուցումներ
Սրանք այն ռիսկային խմբերն են, որոնք կարիք ունեն ոսկրային խտության հետազոտության՝

* 65-ից բարձր տարիքի կանայք
* 70-ից բարձր տարիքի տղամարդիկ
* 50 անց անձինք հետևյալներից որևէ մեկի պարագայում
** թույլ տրավմայի հետևենքով նախկինում կրաժ կոտրվածք
** ռևմատոիդ արթրիտ
** մարմնի ցածր քաշ
** ծնողներից մեկի ազդրոսկրի կոտրվածք
* Ողնաշարի ձևախախտումներ ունեցող անձինք
* Երկար ժամանակ գլուկոկորտիկոիդային բուժում ստացող անձինք
* Առաջնային հիպերպարաթիրեոիդիզմ ունեցող անձինք
* Սննդային վարքագծի խանգարումներ ունեցող անձինք

Ոսկրերի հանքայնացման խտությունը պետք է որոշել նաև ծխախոտամոլության, ալկոհոլիզմի, կորտիկոստերոիդների երկարատև կիրառման և D վիտամինային անբավարարության դեպքում։

Ոսկրերի հանքային խտության թեստերը հայտնաբերում են օստեոպորոզ և օստեոպենիա։ Թեստի նման պատասխանի դեպքում անհրաժեշտ է անցնել բժշկական խորհրդատվություն։

## Տերմինաբանություն
# Տվյալ հատվածի խտությունը գ սմ 2-ում
# Z- միավոր, որը ցույց է տալիս հիվանդի տվյալ տարիքի, սեռի և էթնիկ խմբումի միջինից բարձր կամ ցածր ստանդարտ շեղումների քանակը
# T- միավոր, որը ցույց է տալիս 30-ամյա մեծահասակի նույն սեռի և էթնիկ խմբումի միջինից բարձր կամ ցածր ստանդարտ շեղումների քանակը

## Հետազոտման տեսակները
thumb|Ոսկրային հյուսվածքի խտության հետազոտություն
Չնայած ոսկրերի հանքային խտության բազում հետազոտման մեթոդներին, դրանք բոլորն էլ ոչ ինվազիվ են։

Հետազոտման տեսակները ներառում են՝

* Կրկնակի էներգիայով ռենտգեն դենսիտոմետրիա (DEXSA)
* Կրկնակի ռենտգեն դենսիտոմետրիա և լազեր (DXL)
* Քանակական համակարգչային տոմոգրաֆիա (QCT)
* Քանակական ուլտրաձայնային հետազոտություն (QUS)
* Եզակի ֆոտոնային դենսիտոմետրիա (SPA)
* Կրկնակի ֆոտոնային  դենսիտոմետրիա (DPA)
* Թվային ռենտգեն դենսիտոմետրիա (DXR)
* Եզակի էներգիայով ռենտգեն դենսիտոմետրիա (SEXA)

Դենսիտոմետրիան (DXA) ներկայումս ամենատարածված մեթոդն է, բայց քանակական ուլտրաձայնային հետազոտությունը համարվում է ոսկրային խտության չափման ավելի արդյունավետ մեթոդ։ Դենսիտոմետրիայի ժամանակ հետազոտվում են սովորաբար՝ ողնաշարը, ազդրն ու դաստակը։ Այս ոսկրերի խտությունն այնուհետև համեմատվում է միջին ցուցանիշի հետ՝ հիմնվելով տարիքի, սեռի և քաշի վրա։ Արդյունքում համեմատությունն օգտագործվում է կոտրվածքների և օստեոպորոզի փուլը (առկայության դեպքում) որոշելու համար։

Ոսկրերի առավելագույն հանքային խտություն = BMC / W [գ/սմ2]
*BMC = ոսկրի հանքային ծավալ = գ/սմ
*W = լայնությունը սկանավորված գոտում

## Մեկնաբանություն
Արդյունքները, ընդհանուր առմամբ, գնահատվում են երկու ձևով՝ T- միավորով և Z- միավորով։ Միավորները որոշում են ոսկորի հանքային խտության  տատանումը միջինից։ Բացասական տվյալներն արտացոլում են ոսկրային ցածր խտություն, իսկ դրական տվյալներն` բարձր։

### T-միավոր
T-միավորը ճշգրիտ ցուցիչ է օստեոպորոզի գնահատման ժամանակ։ Այն ոսկրի հանքային խտության համեմատությունն է առողջ 30-ամյա մեծահասակի նորմալ ոսկրային խտության միջին ցուցանիշին։ ԱՄՆ-ն ստանդարտի համար օգտագործում է նույն սեռի և էթնիկ պատկանելիության 30-ամյա մեծահասակներից ստացված տվյալներ, բայց ԱՀԿ-ն խորհուրդ է տալիս բոլորի համար օգտագործել 30-ամյա սպիտակամորթ կանանցից ստացված տվյալներ։ 30-ամյա մեծահասակի տվյալներն օգտագործվում են հետդաշտանադադարային շրջանում գտնվող կանանց և 50 տարեկանից մեծ տղամարդկանց դեպքում, քանի որ նրանց մոտ ազդրոսկրի կոտրվածքի ռիսկն ավելի բարձր է։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության չափանիշներն են՝

* Նորմա՝ −1.0 կամ բարձր
*Օստեոպենիա՝ −1.0-ից −2.5
*Օստեոպորոզ՝ −2.5-ից ցածր

### Z-միավոր
Z- միավորը **տարիքային նորմայի** համեմատությունն է, սովորաբար օգտագործվում է ծանր օստեոպորոզի ժամանակ։ Այն  ցույց է տալիս հիվանդի տվյալ տարիքի, սեռի և էթնիկ խմբի միջինից բարձր կամ ցածր ստանդարտ շեղումների քանակը։ Այս արժեքը օգտագործվում է նախադաշտանադադարային տարիքի կանանց, 50 տարեկանից փոքր տղամարդկանց և երեխաների համար։ Ավելի օգտակար է, երբ ցուցանիշը 2 ստանդարտ շեղումով ցածր է նորմայից։ Կարևոր է ուսումնասիրել նաև այն հիվանդությունները կամ բուժումները, որոնք կարող են նպաստել օստեոպորոզի զարգացմանը, ինչպիսիք են՝ գլյուկոկորտիկոստերոիդային բուժումը, հիպերպարաթիրեոիդիզմը կամ ալկոհոլիզմը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ոսկրային համակարգ