Pro bono

[thumb|աջից|[I Love New York|I Love NY պատկերանիշը ստեղծվել է Pro bono՝ դիզայներ Միլթոն Գլեյզերի կողմից]]
***' (հանրային բարիքի համար), կրճատ՝ ***', լատիներեն արտահայտություն, որը նշանակում է կամավոր և առանց վարձատրության կատարված մասնագիտական աշխատանք։ Տերմինը ավանդաբար վերաբերում էր իրավաբանական մասնագետների կողմից իրավաբանական ծառայությունների մատուցմանը այն մարդկանց համար, ովքեր ի վիճակի չէին վճարել: Վերջերս այս տերմինն օգտագործվում է ցանկացած մասնագետի կողմից անհատին կամ համայնքին անվճար մատուցվող պրոֆեսիոնալ ծառայությունները նկարագրելու համար:

## Իրավաբանություն

Անվճար իրավաբանական խորհրդատվությունը կարող է օգնել անհատին կամ խմբին իրավական գործով՝ ներկայացնելով կառավարական դիմումներ կամ միջնորդություններ: Դատավորը երբեմն կարող է որոշել, որ պարտվողը պետք է փոխհատուցի հաղթող կողմի անվճար իրավաբանական խորհրդատվությանը:

### Ճապոնիա
Ճապոնիայում թիմային տիպի անվճար օգնության ծրագրերը համակարգող գրանցված շահույթ չհետապնդող իրավաբանական կազմակերպությունների ծառայությունների դրամաշնորհների թիվը 2010-2020 թվականների միջև տասնապատիկ աճել է։ Այն աջակցել է ավելի քան 1000 նախագծի։ Բացի այդ, անվճար սոցիալական պատասխանատվության (Pro Bono) ներդրումը ուշադրություն է գրավում որպես հնարավորություն՝ խթանելու քաղաքացիների մասնակցությունը ընկերություններում կորպորատիվ սոցիալական պատասխանատվության և մարդկային ռեսուրսների զարգացման գործում, ինչպես նաև լուծելու տեղական ինքնակառավարման մարմիններում համայնքային զարգացման խնդիրները։ Ներկայիս լիազորված ոչ առևտրային կազմակերպությունը՝ «Service Grant Japan»-ը, առաջիններից մեկն էր, որ ուշադրություն դարձրեց նման անվճար օգնության հնարավորություններին, այդ գիտելիքները վերադարձրեց Ճապոնիա և սկսեց առաջարկել երկրին համապատասխանող անվճար օգնության ծրագիր: 2005 թվականին դրա մեկնարկից ի վեր Ճապոնիայում անվճար օգնության գործունեությամբ զբաղվող մարդկանց, կազմակերպությունների և ընկերությունների թիվը կայուն աճել է: Միևնույն ժամանակ, Ճապոնիայից բացի այլ երկրներում ստեղծվել են բազմաթիվ անվճար ծառայությունների համակարգող կազմակերպություններ։  Որպես այս «Գլոբալ անվճար ծառայությունների ցանցի» անդամ, հավաստագրված ոչ առևտրային կազմակերպությունների սպասարկման դրամաշնորհը ակտիվորեն մասնակցում է աշխարհի տարբեր մասերի հետ ցանցային գործունեությանը և համագործակցությանը։ Ոչ առևտրային կազմակերպությունն ունի կամավորական բազա՝ ավելի քան 7500 գրանցված մասնագետներով (անվճար աշխատողներ) և տարեկան հաջողությամբ մասնակցում է ավելի քան 180 նախագծերի։
Ինչպես Միացյալ Նահանգներում, Ճապոնիայի որոշ փաստաբանական միություններ պարտադիր աշխատանքային ժամեր են սահմանում հանրային շահերի գործունեության համար, և երբեմն դրանք համարվում են անվճար գործունեություն։ Հավաստագրված հանրային հաշվապահները նույնպես ճանաչում են ստանում PwC կազմակերպության առաջատար ջանքերի շնորհիվ: Փոքր և միջին ձեռնարկությունների կառավարման խորհրդատուները նույնպես ակտիվ են գործունեության լայն շրջանակներում, ինչպիսիք են անվճար լանչի տուփերով ճանապարհորդությունները Տոհոկու տարածաշրջանում  և տեղական բիզնեսների և առևտրի թաղամասերի վերակառուցմանն աջակցելը, հիմնականում Տոհոկուի վերակառուցման աջակցության գործողությունների համար:

### Նիդերլանդներում
Նիդերլանդներում անվճար մատուցվող իրավաբանական ծառայությունները հայտնի են որպես ***pro deo***:

### Ֆիլիպիններ
1974 թվականի վերջին Ֆիլիպինների նախկին սենատոր Խոսե Դիոկնոն ազատ արձակվեց բանտից։ Մարկոսի դիկտատուրայի դեմ պայքարի միջոցներ մշակելու համար նա սկսեց աշխատել որպես դատական իրավաբան  և ներմուծեց «իրավական օգնության զարգացում» տերմինը, որը ենթադրում էր, որ փաստաբանները մատուցում էին անվճար իրավաբանական ծառայություններ, բայց նաև նպաստներ էին տրամադրում իրենց հաճախորդներին, որոնք սովորաբար քաղաքային աղքատներ, անօրինական բնակիչներ, ֆերմերներ և Ֆերդինանդ Մարկոսի օրոք ռազմական դրության զոհեր էին։ Դիոկնոն ստեղծեց Անվճար իրավաբանական օգնության խումբը, որը երկրում մարդու իրավունքների ամենահին կազմակերպությունն է: Ռազմական դրության ժամանակ իրավաբանական օգնության խումբը քննել է ռազմական ոստիկանության և վարչակազմի դեմ ուղղված մարդու իրավունքների գործերի մեծ մասը։ Ի վերջո, իրավական օգնության հայեցակարգը այնքան զարգացավ, որ նորեկ փաստաբանները պարտավորվեցին զգալի ժամանակահատվածում մատուցել կես դրույքով անվճար իրավաբանական օգնություն, որը կոչվում է նաև Համայնքային իրավական օգնության ծառայության կանոն։ 2025 թվականից սկսած՝ «Միասնական իրավաբանական օգնության ծառայության» կանոններով Գերագույն դատարանը ֆիլիպինցի փաստաբանների համար սահմանեց երեք տարվա ընթացքում առնվազն 60 ժամ անվճար աշխատանք։ Ֆիլիպիններում գործող իրավաբանական ընկերությունների և ՀԿ-ների մեծ մասը մատուցում է բազմաթիվ անվճար իրավաբանական ծառայություններ։

### Հարավային Կորեա
Հարավկորեացի փաստաբանները պարտավոր են տարեկան առնվազն 30 ժամ անվճար աշխատանք կատարել, սակայն տեղական փաստաբանական ասոցիացիաները կարող են այս պահանջը կրճատել մինչև տարեկան 20 ժամ։ Նրանք, ովքեր ունեն պահանջը չկատարելու արդարացի պատճառ, պարտավոր են անվճար հիմնադրամին վճարել 20,000-30,000 վոն՝ 1 ժամի համար (17-26 ԱՄՆ դոլար)։

### Միացյալ Թագավորություն
2003 թվականից ի վեր Մեծ Բրիտանիայի բազմաթիվ իրավաբանական գրասենյակներ և իրավաբանական դպրոցներ նշում են ամենամյա «Pro Bono» շաբաթը, որը խրախուսում է իրավաբաններին և փաստաբաններին առաջարկել անվճար ծառայություններ և բարձրացնում է անվճար ծառայությունների մասին ընդհանուր իրազեկվածությունը։ Բրիտանական Pro Bono խումբը ազգային բարեգործական կազմակերպություն է, որն աշխատում է փաստաբանների և իրավաբանական ֆակուլտետների ուսանողների հետ՝ խրախուսելով և աջակցելով նրանց՝ իրավաբանական անվճար իրավաբանական աշխատանք կատարելու գործում: Այն նաև գործում է որպես անվճար դատական գործերի մշակման կենտրոն: Անհատները և համայնքային խմբերը կարող են դիմել բարեգործական կազմակերպությանը անվճար իրավաբանական խորհրդատվության և միջնորդության համար, եթե այլ կերպ չեն կարող վճարել և իրավաբանական օգնություն ստանալ։ «Միջազգային զարգացման կողմնակիցներ» կազմակերպությունը, որը բացառապես միջնորդում է միջազգային անվճար ներդրումներ Կայուն զարգացման նպատակներին, գործում է Լոնդոնում։ Շատ փաստաբաններ անվճար ծառայություններ են մատուցում ի պատասխան 2012 թվականի կողմից ընդունված «Իրավաբանական օգնության, հանցագործների դատավճռի և պատժի մասին» օրենքի իրականացրած իրավաբանական օգնության կրճատումների, որոնցից նրանք շահույթ չեն ստանում։ Փաստաբանական խորհուրդը բացահայտել է, որ փաստաբանների մեկ քառորդից մի փոքր պակասը անվճար ծառայություններ է մատուցում. սա կազմում է 3486 փաստաբան։ Բացի այդ, 2018 թվականին փաստաբանական կազմակերպությունը գրեթե 11,000 ժամ անվճար աշխատանք է կատարել։ Միացյալ Թագավորությունում տեղական մտավոր սեփականության կազմակերպությունների միջև համագործակցությունը՝ IP Pro Bono անվամբ, մտավոր սեփականության վերաբերյալ վեճերում հայցվորներին և պատասխանողներին առաջարկում է մտավոր սեփականության վերաբերյալ խորհրդատվություն և իրավաբանական աջակցություն։

### Միացյալ Նահանգներ
Ամերիկյան փաստաբանների ասոցիացիայի էթիկական կանոնների համաձայն՝ Միացյալ Նահանգների փաստաբաններին խորհուրդ է տրվում տարեկան առնվազն 50 ժամ անվճար ծառայություն մատուցել։ Սակայն, որոշ նահանգային փաստաբանական միություններ կարող են խորհուրդ տալ ավելի քիչ ժամեր: Նյու Յորքի մասնագիտական վարքագծի կանոնների 6.1 կանոնը խստորեն խրախուսում է փաստաբաններին ձգտել տարեկան առնվազն 50 ժամ անվճար ծառայություն մատուցել և քանակապես սահմանում է նվազագույն ֆինանսական ներդրումները, որոնք փաստաբանները պետք է ձգտեն կատարել աղքատներին և անապահով խավերին իրավաբանական ծառայություններ մատուցող կազմակերպություններում: Սակայն այնպիսի նահանգներ, ինչպիսին է Իլինոյսը, իրավաբաններին չեն պարտադրում կոնկրետ թվով ժամերով անվճար ծառայություն իրականացնել, սակայն պահանջում են կամավոր անվճար աշխատանքային ժամերի և անվճար կազմակերպություններին կատարված նվիրատվությունների տարեկան հայտարարագրում: Նյու Յորքի գլխավոր դատավորը նաև պահանջ է սահմանել, որ 2015 թվականին և դրանից հետո ընդունվել ցանկացող դիմորդները որակավորվելու համար պետք է անցնեն 50 ժամ անվճար ծառայություն: Բոլոր գրանցված փաստաբանները պետք է հայտարարագրեն իրենց կամավոր անվճար ժամերը կամ կամավոր ներդրումները: Ամերիկյան իրավաբանական ասոցիացիան անցկացրել է անվճար ծառայությունների չորս ազգային հարցում՝ մեկը հրապարակվել է 2005 թվականի օգոստոսին, երկրորդը՝ 2009 թվականի փետրվարին, երրորդը՝ 2013 թվականի մարտին
 և չորրորդը՝ 2018 թվականի ապրիլին։

## Ճարտարապետություն
Ավանդաբար ճարտարապետները անձնուրաց աշխատանք են կատարում անհատապես կամ որպես կազմակերպություններ՝ օգնելով խաղաղության հաստատման և վերականգնման ջանքերին հակամարտությունից կամ աղետից հետո, երբ բնակարանային, հիվանդանոցային, կրթական, տրանսպորտային, քաղաքացիական և այլ ենթակառուցվածքների մեծ մասը ավերվել կամ վնասվել է։ Վերջերս ավելի ու ավելի տարածված է դառնում անհատներին կամ կազմակերպություններին ճարտարապետների կամ ճարտարապետական ​​ընկերությունների կողմից անվճար՝ *pro bono* մատուցվող ծառայությունները, քանի որ դրանք մատուցվում են կամ ինքնուրույն, կամ զարգացող կազմակերպությունների միջոցով։ Առաջին ազգային կազմակերպությունը, որը զբաղվում է անվճար ճարտարապետական ծառայությունների խթանմամբ և մատուցմամբ, ստեղծվել է Ավստրալիայում 2020 թվականին՝ Architects Assist-ը, այն սկզբունքով, որ «ինչպես առողջապահությունը և իրավաբանական ներկայացուցչությունը, կայուն և դիմացկուն ճարտարապետությունը ևս չպետք է լինի զուտ շքեղություն: Այն մեր ապագա գոյատևման պայման է և մարդու իրավունք»:

### Ավստրալիա
«Ճարտարապետների օգնականը» ավստրալացի ճարտարապետների և այլ կառուցապատման միջավայրի մասնագետների ազգային կազմակերպություն է, որը անվճար ծառայություններ է մատուցում բնական աղետներից, ինչպիսիք են անտառային հրդեհները կամ ջրհեղեղները կամ այլ անբարենպաստ հանգամանքներից տուժած անհատներին կամ կազմակերպություններին: Կազմակերպությունը գործում է Ավստրալիայի ճարտարապետների ինստիտուտի ներքո:

### Չեխիա
«Architekti Pro Bono»-ն չեխ ճարտարապետների նախաձեռնություն է, որը ղեկավարվում է Չեխիայի ճարտարապետների պալատի կողմից։

### Միացյալ Նահանգներ
Ամերիկյան ճարտարապետների ինստիտուտը խրախուսում է իր անդամներին անվճար ծառայություններ մատուցել՝ որպես մասնագիտության ձգտումներին և հասարակությանը ծառայելուն իրենց ներդրման մաս։

## Այլ կիրառություններ
### Մեդիայում
Pro Bono Publico-ն Դուբլինում անվճար DVD ամսագիր էր՝ նվիրված իռլանդական արվեստին։

### Կորպորատիվ
Կորպորատիվ «անվճար» ջանքերը սովորաբար կենտրոնանում են տեղական ոչ առևտրային կազմակերպությունների կարողությունների զարգացման կամ տեղական բիզնեսներին խորհրդատվություն տրամադրելու վրա: Կան բազմաթիվ մոդելներ, որոնք բիզնեսները օգտագործում են և հարմարեցնում են իրենց ուժեղ կողմերին: Նրանք կարող են վարկավորել աշխատակիցներին, տրամադրել մարզչական և խորհրդատվական ծառայություններ, ստեղծել ստանդարտացված թիմային նախագծեր, տրամադրել ոլորտային լուծումներ, իրականացնել ընդհանուր պայմանագրեր կամ աշխատել որևէ կարևոր խնդրի վրա։

### Մտավոր սեփականություն
Մտավոր սեփականության հետ կապված ծառայությունները ավելի մատչելի դարձնելու համար մի շարք կազմակերպություններ ստեղծել են անվճար նախաձեռնություններ: Այս կազմակերպությունները իրավաբանական մասնագետների կողմից անվճար աջակցություն են առաջարկում: Ծառայությունները սովորաբար ծածկում են համապատասխան ծառայությունների հետ կապված մասնագիտական վարձատրությունը, բայց ոչ պաշտոնական վճարներ՝ մտավոր սեփականության գրասենյակների համար ծախսերի պատճառով։ 2015 թվականին հիմնադրված «Գյուտարարների աջակցության ծրագիրը» անվճար օգնում է գյուտարարներին կողմնորոշվել իրենց երկրի և մի շարք այլ իրավասությունների արտոնագրային համակարգում: Անհատ գյուտարարներն ու ձեռնարկությունները պետք է լինեն մասնակից երկրից և համապատասխանեն որոշակի չափանիշների։ Մասնակիցները դիմում են ներկայացնում առցանց հարթակի միջոցով։ Ներկայումս մասնակից երկրների շարքում են Կոլումբիան, Չիլին, Էկվադորը, Մարոկկոն, Պերուն, Ֆիլիպինները և Հարավ Աֆրիկյան Հանրապետությունը։ Ծրագիրը գործարկվում է Մտավոր սեփականության համաշխարհային կազմակերպության կողմից: 2020 թվականին WIPO GREEN-ը վերականգնեց իր անվճար իրավաբանական խորհրդատվության ծրագիրը։
Մտավոր սեփականության միջամերիկյան ասոցիացիան առաջարկում է մտավոր սեփականության հետ կապված անվճար ծառայություններ։ Ծառայությունները ներառում են հեղինակային իրավունքի, արտոնագրերի և ապրանքանիշերի դիմումներ, ակադեմիական վերապատրաստում, մտավոր սեփականության հետ կապված պայմանագրերի վերաբերյալ խորհրդատվություն և մտավոր սեփականության հետ կապված վեճեր: Միջազգային ապրանքանիշերի ասոցիացիան ապրանքանիշի հետ կապված խնդիրներ ունեցող իրավասու հաճախորդներին կապում է անդամ փաստաբանների հետ, ովքեր կամավոր կերպով անվճար ծառայություններ են մատուցում: Սկզբում ծրագիրը դիմումներ էր ընդունում Միացյալ Նահանգներում և Լատինական Ամերիկայում, իսկ ավելի ուշ ընդլայնվեց ամբողջ աշխարհում: Եվրոպական Միության Մտավոր Սեփականության Գրասենյակը (EUIPO) փոքր բիզնեսներին առաջարկում է անվճար անհատականացված մտավոր սեփականության աջակցություն ԵՄ-ում գործող ՓՄՁ-ների համար։ Աշխատանքը չի սահմանափակվում մտավոր սեփականության որևէ կոնկրետ ոլորտով, այլ ընդգրկում է մտավոր սեփականության գրեթե բոլոր ասպեկտներն ու ծառայությունները, ներառյալ օգնությունը արտոնագրերի, ապրանքային նշանների, դիզայնի հայտերի, հեղինակային իրավունքի, բույսերի սորտերի, աշխարհագրական նշումների, առևտրային գաղտնիքների և դոմեյնային անունների ներկայացման հարցում, ինչպես նաև լիցենզավորումը, կիրառումը, ֆրանշիզային իրավունքները, մտավոր սեփականության իրավունքների տեխնոլոգիաների փոխանցումը կամ ցանկացած «այլ մտավոր սեփականության հարցեր և վեճեր»։

## Տես նաև
* Բարեգործություն
* Փաբլիկ արտ
* I Love New York

## Ծանոթագրություններ

## Հավելյալ ընթերցանություն
* Պատրիկ Ուինգրով Երիտասարդ խորհրդատուների «սերն» pro-bono-ի նկատմամբ օգնում են ընկերություններին վերապատրաստվել և պահպանել իրենց աշխատանքը. Managing IP. May 19, 2020

## Արտաքին հղումներ
* Ամերիկյան իրավաբանների ասոցիացիայի Pro Bono կենտրոն -ռեսուրսներ pro bono օգնության տրամադրման և pro bono օգնության ծրագրերի նահանգային ցանկերի համար
* Pro Bono Քվեբեկ

Կատեգորիա:Բարեգործություն
Կատեգորիա:Իրավունք
Կատեգորիա:Լատիներեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Կամավորություն
Կատեգորիա:Հասկացություններ ըստ ոլորտի
Կատեգորիա:Քաղաքացիական հասարակություն