Գելասիոս I (Հռոմի պապ)

**Գելասիոս I** () եղել է Հռոմի պապ 492 թվականի մարտի 1-ից մինչև 496 թվականի նոյեմբերի 19-ը։ Նա հավանաբար եղել է Հռոմի երրորդ և վերջին եպիսկոպոսը բերբերի արմատներով Կաթոլիկ եկեղեցում։ Գելասիոսը նաև գրող էր, ում ոճը համարվում է Ուշ անտիկ դարաշրջանի և Վաղ միջնադարի համադրություն։ Գելասիոսը մտերմիկ հարաբերությունների մեջ է եղել իր նախորդ Փելիքս III-ի հետ։ Նրա ծառայության ժամանակաշրջան բնութագրվում է ուղղափառների նկատմամբ խստությամբ, ինչի արդյունքում սրվեցին Արևելյան և Արևմտյան եկեղեցիների հարաբերությունները։

## Ծննդյան վայր
Նրա ծննդյան վայրի մասին կա մի քանի վարկած։ Համաձայն *[[Liber Pontificalis]]*-ի նա ծնվել է Աֆրիկայում (*natione Afer*), մինչդեռ Հռոմի կայսր Անաստասիոսին ուղղված նամակում նա իր մասին գրել է «Հռոմում ծնված» (*Romanus natus*): Հնարավոր, որ նամակում ասվածը նշանակում է, որ նա ծնվել է Հռոմեական պրովինցիա Աֆրիկայում, մինչև այն վանդալները կնվաճեին։

## Կենսագրություն
Նախքան Հռոմի Պապ ընտրվելը, Գելասիոսը եղել է Հռոմի Պապ Փելիքս III-ի մերձավոր խորհրդականը, մասնավորապես, մասնակցել է Եկեղեցու փաստաթղթերի նախապատրաստմանը։ Դրա համար էլ նրա ընտրությունը 492 թվականի մարտի 1-ին հաջորդականության դրսևորում էր։

Հայտնի է նրանով, որ 493 թվականին հաստատել է Նոր Կտակարանի վերջնական խմբագրությունը։

### Ակակիոսական հերձված և Սուրբ Աթոռի առաջնորդական փոխանորդ
Պապական գահին ընտրվելուց հետո Գելասիոսը Կոստանդնուպոլսի պատրիարք Ակակիոսի հետևորդների հետ վեճում անմիջապես ցույց տվեց իր բնավորության ուժը։ Չնայած նոր պատրիարքի ջանքերին և Անաստասիոս I կայսեր սպառնալիքներին, որոնք փորձում էին անկախանալ Առաքելական Աթոռից, Գելասիոսը հրաժարվեց նույնիսկ ամենափոքր արտոնությունները տրամադրել Արևելյան եկեղեցուն։ Պառակտումը կապված էր Անաստասիոսի՝ մոնոֆիզիտներին աջակցելու հետ, որոնց ուսմունքը պապը համարում էր հերետիկոսություն։

*De duabus in Christo natures* («Քրիստոսի երկակի բնույթի մասին») գրքում Գելասիոսը ոգևորությամբ քննադատել է մոնոֆիզիտությունը։ Բացի դա, նա փորձել է վերականգնել Ալեքսանդրիայի և Անտիոքի պատրիարքարանների նկատմամբ իր վերահսկողությունը, սակայն նրա պոնտիֆիկատի ժամանակը չափազանց կարճ էր այդ նպատակին հասնելու համար։ Հռոմի և Կոստանդնուպոլսի միջև պառակտումը շարունակվել է մինչև Որմիզդես պապի պոնտիֆիկատը (514-523):

### Իշխանությունների տարանջատման հարցը
Գելասիոսը հավատարիմ մնաց հռոմեական ավանդույթին, որով եկեղեցու իշխանությունը auctoritas էր՝ օրենսդիր, իսկ կայսեր իշխանությունը potestas էր՝ գործադիր։ Հռոմեական իրավունքում auctoritas-ը գերազանցում էր potestas-ին։ Սակայն այն ժամանակվա իրողություններում Գելասիոսը ընդունում էր թագավոր-արիոսական Թեոդորիխի քաղաքական գերակայությունը։ Անաստասիոսին հղված ուղերձում նա նշում է, որ աշխարհում կա երկու իշխանություն՝ աշխարհիկ և հոգևոր։ Կրոնական հարցերում իշխողները պետք է հնազանդվեն եպիսկոպոսներին, իսկ աշխարհիկ գործերում եպիսկոպոսները պետք է ենթարկվեն իշխանավորներին։ Գելասիոսի տեսությունը  արմատական նոր ձևով վերածնվեց Հռոմի Պապ Գրիգոր VII-ի կողմից, ով ոչ միայն հերքեց եկեղեցու և պետության բաժանումը, այլև հռչակեց եկեղեցու գերիշխանությունը աշխարհիկ իշխանության վրա։

### Հեթանոսական ծիսակատարությունների և հերետիկոսությունների ճնշում
Գելասիոսը ակտիվորեն պայքարել է հեթանոսության մնացորդների և հերետիկոսների դեմ։ Հռոմեացիների կողմից տոնվող լուպերկալիաներ դեմ պայքարում պապին հաջողվել է համոզել Հռոմի Սենատին՝ դադարեցնելու այդ տոնը նշելը։ Դրա փոխարեն եկեղեցին առաջարկեց փետրվարի 2-ին տոնել տեառնընդառաջը։

Որպեսզի բացահայտի մանիքեյականներին, որոնց համոզմունքները մեծ տարածում էին գտել Հռոմում, Գելասիոսը խորամանկության դիմեց. նա հայտարարեց, որ այսուհետ պետք է հաղորդվել «երկու ձևերով»՝ գինով և հացով։  Քանի որ մանիքեյականները գինին մեղք էին համարում, նրանք հրաժարվում էին հաղորդությունից և հեշտությամբ տարանջատվում էին հավատացյալներից։ Ավելի ուշ, երբ Հռոմում մանիքեյականությանը վերջ դրվեց, պապը թույլ տվեց վերադառնալ նախկին՝ միայն հացով հաղորդության ծեսին։

### Մահ
496 թվականի նոյեմբերի 19-ին Գելասիոսի մահը  վերջ դրեց նրա կարճ, բայց դինամիկ կառավարմանը։ Ի լրումն կայսրերի և հերետիկոսների դեմ անհաշտ պայքարի, սակայն նա հայտնի էր իր բարությամբ և կարիքավորների հանդեպ ողորմածությամբ։ Ըստ Liber Pontificalis-ի՝ Գելասիոսը Հռոմը փրկել է սովից։ Ասվածի պատմական ապացույցները չկան։ Հավանաբար, սովի ժամանակ պապն աղքատներին եկեղեցու մառաններից հաց է բաժանել։ Նա նաև լրջորեն ներազդել է եկեղեցու քաղաքականության, պատարագների և եկեղեցական կարգապահության զարգացման վրա։

Գելասիոսը  թաղվել է Սուրբ Պետրոսի տաճարի գավթում։

## Ստեղծագործություններ
Գելասիոսը բեղմնավոր գրող էր, Վաղ միջնադարի լատինական ոճի օրինակ։ Նրա գրչին է պատկանում առնվազն վեց տրակտատ, մասնավորապես *[[De anathematise vinculo]]* -ն։ Իր ուղերձներում Գելասիոսը  գրել է նաև հաղորդության արարողության մասին՝ Այդ արտահայտությունների հիման վրա բողոքական աստվածաբանները հետագայում կմերժեն հացն ու գինին Քրիստոսի արյան և մարմնի վերածելը.:

VI դարի հայտնի աստվածաբանական Decretum Gelasianum երկերը չեն պատկանում Գելասիոսի գրչին, այլ միայն վերագրվում են նրան։

## Արտաքին հղումներ
* Биография на научно-богословском портале Богослов. РУ 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* Catholic Encyclopedia, Volume VI. New York 1909, Robert Appleton Company.
* Claudio Rendina, I papi, Roma, Ed. Newton Compton, 1990.

Կատեգորիա:Կաթոլիկ եկեղեցի