Մոնրեալի համալսարան

**Մոնրեալի համալսարան** ( ), կրթական կառույց Մոնրեալում (Քվեբեկ, Կանադա), որը հիմնադրվել է 1878 թվականին։ Համալսարանը համարվում է աշխարհի խոշորագույն ֆրանսալեզու ուսումնական հաստատություններից մեկը։ Ներկայումս Մոնրեալի համալսարանն ունի մոտ 55000 ուսանող:

## Պատմություն

Համալսարանը հիմնադրվել է այն ժամանակ, երբ 1878 թվականին Քվեբեկ քաղաքի Լավալի համալսարանը հիմնեց նոր մասնաճյուղ Մոնրեալում, որը հայտնի դարձավ որպես Մոնրեալի Լավալ համալսարան: Դա արվեց Մոնրեալի առաջնորդի կամքին հակառակ, որն հանդես էր գալիս իր քաղաքում անկախ համալսարանի օգտին: 

Վատիկանը համալսարանին որոշակի վարչական ինքնավարություն է շնորհել 1889 թվականին՝ թույլ տալով ընտրել իր պրոֆեսորներին և դիպլոմներ տալու արտոնագիրը:

1919 թվականի մայիսի 8-ին Հռոմի պապ Բենեդիկտոս XV-ի պապական կանոնադրությունը համալսարանին շնորհեց լիակատար ինքնավարություն։ Այսպիսով, այն դարձավ անկախ կաթոլիկ համալսարան և ստացավ Մոնրեալի համալսարան անվանումը։ Իր գործունեության առաջին տարում համալսարանն ընդունեց 100-ից պակաս ուսանող իր երեք ֆակուլտետներում, որոնք այն ժամանակ գտնվում էին Հին Մոնրեալում: Դրանք էին Աստվածաբանության, Իրավագիտության և Բժշկական ֆակուլտետները: Համալսարան ընդունվող ուսանողների գիտելիքների տարբեր որակի, ինչպես նաև այն ժամանակվա Քվեբեկյան կրթական համակարգում դասավանդման տարբեր մակարդակների պատճառով դիմորդների համար բացվեցին նախապատրաստական ​​դասընթացներ: 

Թեև Լավալի մասնաճյուղը նախատեսված էր որպես Մոնրեալի առաջին ֆրանկոֆոն համալսարանը, այն լիարժեք համալսարան չէր մինչև 1920 թվականի փետրվարի 14-ը, երբ ստացավ համալսարանի կոչումը նահանգային կառավարությունից։ Բարձրագույն կրթության նոր քաղաքականությունը, որը սկսվեց 1960-ական թվականներին (Խաղաղ հեղափոխությունից հետո) արձագանք էր ժողովրդական ճնշումներին և համոզմունքներին, որ բարձրագույն կրթությունը սոցիալական արդարության և տնտեսական արդյունավետության բանալին է անհատների, ինչպես նաև հասարակության համար: Երրորդ կանոնադրությունը, որն ընդունվել է 1967 թվականին, սահմանում է Մոնրեալի համալսարանը որպես բարձրագույն կրթության և գիտական ​​հետազոտությունների հասարակական կազմակերպություն, որի կառավարմանը իրավունք ունեն մասնակցել և՛ ուսանողները, և՛ դասախոսները:

## Համալսարանի տեղափոխում
1876 ​​- 1895 թվականներին համալսարանի դասերի մեծ մասն անցկացվում էր Մոնրեալի մեծ ճեմարանում։ 1895 թվականից մինչև 1942 թվականը դասերը տեղափոխվեցին Մոնրեալի կենտրոնում գտնվող Սեն Դենի և Սեն Քեթրին փողոցների խաչմերուկը։ Ի տարբերություն անգլալեզու համալսարանների, այն տուժում էր ֆինանսական միջոցների պակասից երկու պատճառով՝ ֆրանսիացի կանադացիների հարաբերական աղքատությունը և Քվեբեկ Սիթիից հեռակա կառավարման հետ կապված բարդությունները: 

Մինչեւ 1930 թվականը բավականաչափ գումար էր կուտակվել Մոն Ռոյալում նոր համալսարանի շինարարությունը սկսելու համար։ Բայց 1930-ական թվականների Մեծ ճգնաժամի տնտեսական ցնցումները իրենց ազդեցությունն ունեցան շինարարության վրա։ Շատերը կարծում էին, որ համալսարանը պետք է վաճառի անավարտ շինությունները՝ խնդիրները լուծելու համար։ 1939 թվականին նահանգային կառավարությունը տրամադրեց անհրաժեշտ ֆինանսավորումը։ Շինարարությունն ավարտվել է 1943 թվականի հուլիսի 3-ին։ Համալսարանի նախկին շենքերը հետագայում օգտագործվել են մեկ այլ ֆրանսախոս համալսարանի՝ Մոնրեալի Քվեբեկի համալսարանի կողմից:

## Միջուկային հետազոտություն
1943 թվականին համալսարանը մասնակցել է պատերազմի հետազոտությանը` տրամադրելով իր լաբորատորիաները։ Համալսարանի գիտնականներն աշխատում էին ծանր ջրի միջուկային ռեակտորի ստեղծման վրա։ Հետազոտությունն ավելի մեծ Մանհեթենի նախագծի մի մասն էր, որի հիմնական նպատակը միջուկային զենքի ստեղծումն էր: Քվեբեկի մասնակից գիտնականներից մեկը՝ Պիեռ Դեմերը, հայտնաբերել է մի շարք ռադիոակտիվ տարրեր, որոնք ստացվում են նեպտունիումից։

### 20-րդ դարի երկրորդ կես
1965 թվականին առաջին աշխարհիկ ռեկտոր Ռոժե Գոդրին սկսեց արդիականացնել համալսարանը։ Համալսարանը մեծահասակների կրթության ծրագիր բացեց ֆրանս-կանադացիների համար 1968 թվականին: 2002 թվականից համալսարանը ձեռնամուխ է եղել մի շարք խոշոր շինարարական նախագծերի՝ կառուցելով հինգ նոր շենք, որպեսզի հետագայում ընդլայներ հետազոտությունները դեղագիտության, ճարտարագիտության, տիեզերագնացության, քաղցկեղի հետազոտության և կենսատեխնոլոգիայի ոլորտներում:

## Վարկանիշ
Մոնրեալի համալսարանը մշտապես դասվել է մի շարք համալսարանների վարկանիշային աղյուսակներում: Աշխարհի բուհերի ակադեմիական վարկանիշային ցանկում 2022 թվականին համալսարանը զբաղեցրել է 101–150-րդ տեղը աշխարհում, իսկ վեցերորդը՝ Կանադայում 

*2023 QS World University Rankings*-ը համալսարանը դասեց 116-րդն աշխարհում և հինգերորդը Կանադայում 

* Times Higher Education World University Rankings*-ում 2023 թվականին համալսարանը զբաղեցրել է 111-րդ տեղում աշխարհում, իսկ հինգերորդը՝ Կանադայում

U.S. News & World Report-ի 2022–2023 թվականների Աշխարհի բուհերի ակադեմիական վարկանիշային ցանկում համալսարանը զբաղեցրել է 156-րդ տեղը իր համաշխարհային վարկանիշում, իսկ վեցերորդը՝ Կանադայում։

*Maclean's*-ի 2023 թվականի կանադական համալսարանների վարկանիշային աղյուսակում համալսարանը զբաղեցրել է 10-րդ տեղը Բժշկական-դոկտորական համալսարանի կատեգորիայում:

## Ֆակուլտետներ
* Լանդշաֆտային ճարտարապետության, դիզայնի և քաղաքաշինության ֆակուլտետ
* Արվեստի և գիտության ֆակուլտետ
* Իրավագիտության ֆակուլտետ
* Շարունակական կրթության ֆակուլտետ
* Ասպիրանտուրայի ֆակուլտետ
* Բժշկական ֆակուլտետ
* Ստոմատոլոգիական ֆակուլտետ
* Անասնաբուժության ֆակուլտետ
* Երաժշտության ֆակուլտետ
* Դեղագիտության ֆակուլտետ
* Կրթության ֆակուլտետ
* Բուժքույրական ֆակուլտետ
* Աստվածաբանության և կրոնագիտության ֆակուլտետ
* Կինեզիոլոգիայի ամբիոն
* Օպտոմետրիայի դպրոց

**Կից դպրոցներ**

*Կառավարման դպրոց
*Պոլիտեխնիկական դպրոց

## Հայտնի անձինք

File:Michaëlle Jean 1 11072007.jpg|Միկաել Ժան, Կանադայի 27-րդ գլխավոր նահանգապետ
File:Pierre Trudeau (1975).jpg|Պիեռ Էլիոթ Թրյուդո, Կանադայի 15-րդ վարչապետ
File:Robert Bourassa01.jpg|Ռոբերտ բուսուա, Քվեբեկի 22-րդ վարչապետ
File:Pierre Karl Péladeau Février 2024 (cropped).jpg|Պիեր Պելադյու, *Quebecor* ընկերության նախագահ
File:Louise Arbour - World Economic Forum Annual Meeting 2011.jpg| Լուիզա Արբուր, ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատարի գրասենյակի ներկայացուցիչ
File:Dr. Ishfaq Ahmad.png|Իշֆաք Ահմադ, միջուկային ֆիզիկոս, որը հայտնի է Պակիստանի միջուկային զենքի հետ իր աշխատանքով
File:Yoshua Bengio - 2017.jpg|Յոշուա Բենջիո, կանադացի մաթեմատիկոս, կիբեռնետիկ
File:Gilles Brassard (2019).jpg|Ժիլ Բրասսար, կանադացի ֆիզիկոս


## Գրականություն
* Bizier, Hélène-Andrée (1993). *L'Université de Montréal: la quête du savoir*. Montréal: Libre expression. 311 pp.&nbsp;.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մոնրեալի համալսարանի պաշտոնական կայք
* Մոնրեալի համալսարանի հայ ուսանողների ասոցիացիա

Կատեգորիա:Կանադայի համալսարաններ
Կատեգորիա:Կանադայի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Համալսարաններ այբբենական կարգով