Արտուրո Մարկես

**Արտուրո Մարկես** (, ), նվագախմբային երաժշտության մեքսիկացի կոմպոզիտոր, որն իր ստեղծագործություններում ներառում է մեքսիկական ազգային երաժշտական ձևերն ու ոճերը։

## Կենսագրություն
Արտուրո Մարկեսը ծնվել է 1950 թվականին Մեքսիկայի Սոնորա նահանգի Ալամոս քաղաքում՝ Արտուրո Մարկեսի և Ավրորա Մարկես Նավառոյի ընտանիքում։ Եղել է ընտանիքի ինը երեխաներից առաջնեկը, և միայն նա է զբաղվել երաժշտությամբ։ Մարկեսի հայրը Մեքսիկայում, ավելի ուշ` Լոս Անջելեսում մարիաչի երաժիշտ էր, հայրական պապը՝ մեքսիկացի ժողովրդական երաժիշտ Սոնորա և Չիուաուայի հյուսիսային նահանգներից։ Հոր և պապիկի շնորհիվ Մարկեսը մանկուց եղել է մի քանի երաժշտական ոճերի ազդեցության տակ, մասնավորապես, մեքսիկական «սալոնային երաժշտության», որն ազդել է նրա հետագա երաժշտական ռեպերտուարի վրա։

Մարկեսը ստեղծագործել սկսել է 16 տարեկան հասակում, այնուհետև ընդունվել է Մեքսիկայի երաժշտական կոնսերվատորիա, որտեղ 1970-1975 թվականներին սովորել է դաշնամուրի և երաժշտության տեսություն։ Հետագայում 1976-1979 թվականներին կոմպոզիցիա է սովորել Ֆեդերիկո Իբարայի, Խոակին Գուտիերես Էրասի և Էկտոր Քինտանարի (Միրանդա 2001) մոտ։ ԱՄՆ-ում արժանացել է Ֆուլբրայթի կրթաթոշակի և 1990 թվականին Կալիֆոռնիայի արվեստների ինստիտուտից ստացել է արվեստի մագիստրոսի աստիճան։

Դանսոնները (Danzón) հիմնված են Մեքսիկայի Վերակրուս նահանգի երաժշտության վրա։ Danzón no. 2-ը ընդգրկվել է Սիմոն Բոլիվարի երիտասարդական նվագախմբի ծրագրում դիրիժոր Գուստավո Դուդամելի 2007 թվականին Եվրոպա և ԱՄՆ կատարած շրջագայությունների ժամանակ։ Այն նաև բացահայտեց կոմպոզիտորի կողմից գրված այլ ստեղծագործություններ, որոնք ավելի հաճախ են կատարվում ամբողջ աշխարհում և Լատինական Ամերիկայում։ Տավիղի և մագնիտոֆոնի համար գրված *Son a tamayo* ստեղծագործությունը 1996 թվականին ներկայացվել է Տավիղների համաշխարհային կոնգրեսին։

## Ստեղծագործություններ
* *Leyenda De Miliano*, նվագախմբի համար
* Danzón No. 1, նվագախմբի համար
* Danzón no. 2, նվագախմբի համար
* *Marcha a Sonora*
* *Espejos en la Arena*, թավջութակի և նվագախմբի համար
* Danzón no. 3, ֆլեյտայի, կիթառի և փոքր նվագախմբի համար
* Danzón no. 4, կամերային նվագախմբի համար
* Danzón no. 5, portales de madrugada, կլառնետի քառյակի համար
* *Zarabandeo*, կլառնետի և դաշնամուրի համար
* *Son a tamayo*, տավիղի և մագնիտոֆոնի համար (ներկայացվել է 1996 թվականի Տավիղների համաշխարհային կոնգրեսին), *Música para Mandinga*-ի հետ, էլեկտրոակուստիկ ստեղծագործություն
* *Octeto Malandro*
* *Danza de Mediodía*, փողային քվինտետի համար
* *Días de Mar y Río*
* *En Clave*, for piano
* *Homenaje a Gismonti*, լարային քառյակի համար
* *Paisajes bajo el signo de cosmos*, նվագախմբի համար
* *Noche de luna*, երգչախմբի և նվագախմբի համար
* *La pasión según San Juan de Letrán, De máscaras*
* Danzón No. 8, Homenaje to Maurice, նվագախմբի համար
* *Conga del Fuego Nuevo*, նվագախմբի համար
* *Alas (a Malala Yousafzai)*, կլառնետի, նվագախմբի և երգչախմբի համար

## Սկավառակագրություն
* Noche de luna. Orquesta Sinfónica de Quintana Roo, México, sin fecha.
* Canto claro. Coro de Cámara de Bellas Artes, INBA-SACM, México, sin fecha.
* Ron-do. Cuarteto Latinoamericano. Musart -CIMM -INBA. México, sin fecha.
* Peiwoh. Lidia Tamayo (arpa). EMI Capitol - CIMM. Colección Hispano - Mexicana de Música Contemporánea. México, 1987.
* Moyolhuica. Danilo Lozano (flauta). INBA - SACM - CNCA. México, 1993.
* Danzón no. 2. Música Sinfónica Mexicana - Urtext. México, 1996.

## Մրցանակներ
* Ազգային պարգև արվեստի և գիտությունների ոլորտում, Մեքսիկա, 2009 թ.
* Վաստակաշատ շրջանավարտ մրցանակ, պարգևատրվել է Կալիֆոռնիայի արվեստի ինստիտուտի կողմից
* 1994 թվականի Կարակասի միջազգային երաժշտական փառատոնը մեկնարկել է կոմպոզիտորի պատվին

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Esquer, José Carlos (2009) Mar que es arena y espejos: un acercamiento a la obra del compositor Arturo Márquez; Instituto Sonorense de Cultura, ISBN 978-60-7759-808-4.

## Արտաքին հղումներ
* Arturo Márquez
* Arturo Márquez, Semblanza
*  Interview about the making of a short film with his famous piece, in Spanish.
* A mariachi's journey is the ballad of a lifetime

Կատեգորիա:Մեքսիկացի կոմպոզիտորներ