Ալան Մաքմաստերսի կեղծիքը

**Ալան Մաքմաստերսի կեղծիք**, անգլալեզու Վիքիպեդիայում թույլ տրված ամենամեծ խաբեություններից մեկը: Այն սկսվել է 2012 թվականի փետրվարին, երբ բրիտանացի ուսանողների խումբը խմբագրել է էլեկտրական տոստերների մասին հոդվածը՝ կատակով ավելացնելով կեղծ պնդում, թե տոստերը հորինել է հորինված շոտլանդացի գիտնական Ալան Մաքմաստերսը՝ 1893 թվականին։ Հետագայում այդ խմբի մի անդամ որոշել է զարգացնել կատակը՝ ստեղծելով առանձին հոդված Մաքմաստերսի մասին։ Կեղծիքը բացահայտել է միայն 2022 թվականին: Տոստերը չունի մեկ գյուտարար, այս տեխնոլոգիան կատարելագործվել է 1890-1920-ական թվականներին տարբեր գյուտարարների և ընկերությունների կողմից:

## Պատմություն
2012 թվականի փետրվարի 6-ին Սուրեյի համալսարանի օդատիեզերական ճարտարագիտության ֆակուլտետի ուսանող Ալան Մաքմաստերսը ներկա է գտնվել դինամիկայի վերաբերյալ դասախոսությանը, որտեղ դասախոսն արգելել է օգտագործել Վիքիպեդիան՝ անվանելով այն ոչ հավաստի աղբյուր։ Որպես ապացույց, դասախոսը նշել է, որ իր ընկերը՝ Մեդդի Քենեդին, խմբագրել է տոստերի մասին հոդվածը՝ իրեն ներկայացնելով որպես իբր գյուտարար, և այդ զավեշտական խմբագրումը այդ ժամանակվանից չի չեղարկվել։

Դասախոսությունից հետո Ալանը և իր ընկերները բացել են հոդվածը ևՄեդդի Քենեդիի անունը փոխարինել են Ալան Մաքմասթերսով՝ ասելով, որ իբր նա հորինել է տոստերը 1893 թվականին Էդինբուրգում: Խմբագրումը չի չեղարկվել։

Մեկ տարի անց Ալեքսը՝ Ալանի ընկերներից մեկը, որոշել է փորձ կատարել և ստուգել, թե որքան հեռու կարող է ուռճացնել խաբեությունը: 2013 թվականի փետրվարին նա արդեն առանձին հոդված է ստեղծել Ալան Մաքմաստերսի մասին՝ այնտեղ ավելացնելով իր լուսանկարը, որը մշակվել է այնպես, որ այն նման է 19-րդ դարի լուսանկարին։ Այնուհետև Ալեքսը իր ընկերների հետ հաջորդ տարիներին կազմել է «գիտնականի» ամբողջական կենսագրությունը։

Հոդվածում, մասնավորապես, նշվել է, որ տոստերը առևտրային հաջողություն չի ունեցել, որ Մաքմաստերսը նաև հորինել է էլեկտրական թեյնիկ, և որ նրա տոստերից մեկը հրդեհ է առաջացրել անգլիացի տնային տնտեսուհու խոհանոցում։

Կատակ-հոդվածում եղել են մեջբերումներ ամսագրերից, այլ հանրագիտարաններից և պետակա գործակալություններից: Գիտնական Մաքմաստերսի պատմությունը հավերժացրել է Դելավերի Հագլի թանգարանն ու գրադարանը։ Հայտնի է, որ Շոտլանդիայի տարրական դպրոցներից մեկը օր է նվիրել Մաքմաստերսին։ Գիտնականը դարձել է Անգլիայի 50 ֆունտանոց թղթադրամի վրա իր պատկերը ավելացնելու 989 թեկնածուներից մեկը։ 2014 թվականին Շոտլանդիայի անկախության հանրաքվե անցկացնելիս Շոտլանդիայի կառավարությունը վկայակոչել է Մաքմաստերսի պատմությունը՝ որպես ապացույց, որ անկախ Շոտլանդիան ի վիճակի է հաջողության հասնել։

## Բացահայտում և հետևանքներ
2022 թվականի հուլիսին Reddit կայքի r/Wikipedia Vandalism բաժնում Adam-ի մասնակիցը, պնդել է, որ հոդվածում Մաքմաստերսի լուսանկարը ակնհայտորեն կեղծ է, որը մշակվել է Photoshop-ով և  տիտնականի մասին իմացել է դասարանական դասախոսության ժամանակ։ Կայքի օգտատերերը կասկածի տակ են առել հոդվածի հավաստիությունը, և դրա ուսումնասիրությամբ զբաղվել են Wikipediocracy ֆորումի մասնակիցները։ Նրանք ապացուցել են, որ հոդվածը խաբեություն է և այդ մասին հայտնել են Վիքիպեդիայի ադմինիստրատորներին։ Հոդվածն արագ ջնջվել է, իսկ Վիքիպեդիայի Ալեքսի հաշիվն արգելափակվել։

Ալեքսը անանուն հարցազրույց է տվել Wikipediocracy կայքում՝ խոստովանելով, որ առաջին անգամ գիտակցել է, թե որքան վտանգավոր է իր կատակը, երբ հայտնաբերել է Ալան Մաքմաստերսի հիշատակումը վիկտորիանական գյուտարարների մասին գրքում։ Ալանը նշել է, որ նախկինի պես անանուն խմբագրում է Վիքիպեդիան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վիքիպեդիայի պատմություն