Իդֆուի տաճար

**Հորի կամ Իդֆուի տաճարը**  եգիպտական տաճար է, գտնվում է Վերին Եգիպտոսի Իդֆու քաղաքում, որը տեղակայված է Նեղոսի արևմտյան ափին։ Քաղաքը Հելլենականության դարաշրջանում հայտնի էր   և Լատիներենում որպես *Ապոլոնոպոլիս Մագնա /Apollonopolis Magna/*, եգիպտական դիցաբանության գլխավոր աստված Հորի անունով, որը համաձայն *[[հունական մեկնաբանության]]* ճանաչվել է որպես Ապոլլոն։ Այն Եգիպտոսի լավագույն պահպանվող սրբավայրերից մեկն է։ Տաճարը կառուցվել է մ. թ. ա. 237 -57 թվականներին Պտղոմեոսյան թագավորության կողմից։ Պատերի գրված արձանագրությունները կարևոր տեղեկություն են տալիս հելլենականության դարաշրջանում Եգիպտոսի լեզվի, առասպելների և կրոնի մասին։ Մասնավորապես, տաճարի պատերի վրա մակագրված տեքստերը  «մանրամասներ են ներկայացնում ոչ միայն տվյալ կառույցի վերաբերյալ, այլ նաև  տեղեկություններ են պահպանում այս և բոլոր մյուս տաճարների առասպելական մեկնաբանության մասին ՝ որպես Արարչագործության կղզի»։ Կան նաև «Սրբազան դրամայի կարևոր տեսարաններ և մակագրություններ, որոնք առնչվում են Հորուսի և Սեթի միջև դարավոր հակամարտությանը»։ Դրանք թարգմանվել են գերմանական Իդֆու նախագծի կողմից։

## Պատմություն
thumbnail|left|Իդֆու տաճարի հյուսիսային կողմը
thumbnail|left| Դարպասի դուռը
Իդֆուն մի քանի տաճարներից մեկն էր, որոնք կառուցվել էին Պտղոմեացիների թագավորության ժամանակաշրջանում, այդ թվում ՝ Դենդերա տաճարի համալիրը, Իսնա,  Կոմ Օմբոյի և Ֆիլայի տաճարները։ Դրա չափերն արտացոլում են ժամանակի հարաբերական բարգավաճումը։ Ներկայիս տաճարը, որի կառուցման աշխատանքները սկսվել են մ․ թ․ա․ 237 թվականի օգոստոսի 23-ին  «ի սկզբանե բաղկացած էր մի սյունասրահից, երկու լայնակի սրահներից և ապաստանից, որը շրջապատված էր աղոթատեղիներով»։ Շինարարությունը սկսցել է Պտղոմեոս III Էվերգեթի օրոք և ավարտվել  մ․ թ․ ա․ 57 թվականին,  Պտղոմեոս XII Աուլետեսի օրոք։ Այն կառուցվել է ավելի վաղ, փոքր տաճարի տեղում, որը նույնպես նվիրված էր Հորին, թեև նախորդ կառույցը արևելքից արևմուտք էր, այլ ոչ թե հյուսիսից հարավ, ինչպես ներկայիս տարածքում է։  Քանդված դարպասը գտնվում է ներկայիս տաճարի արևելքում․ հայտնաբերվել են գրավոր վկայություններ, որոնք ցույց են տալիս Եգիպտոսի նոր թագավորության կառավարիչների՝ Ռամզես I, Սեթ I և Ռամզես II կառավարության օրոք կառուցվող շենքի նախագիծը։
thumb|right|Տաճարի կենտրոնում գտնվող ապաստանը
thumb|Հարթաքանդակներ Իդֆու տաճարի պատերի վրա|alt=
right|thumb|Տաճարի նախասրահը, նայելով հարավ-արևելք:
Նեկտանեբո II-ի մասին  նաոսն՝ ավելի վաղ կառույցի մասունքը առանձին շինություն է, իսկ տաճարը շրջապատված է ինը մատուռներով։

Թեոդոսիոս Ա Մեծի հալածանքներից հետո, և 391 թվականին Հռոմեական կայսրության տարածքում ոչ քրիստոնեական երկրպագությունը արգելող գործողությունների ժամանակ Իդֆուի տաճարը  դադարել է օգտագործվել որպես կրոնական հուշարձան։ Ինչպես ամենուր,  տաճարի փորագրված հարթաքանդակներից  շատերը քանդվեցին քրիստոնեական հավատքի հետևորդների կողմից, որոնք եկել էին իշխելու Եգիպտոսում։ Հիպոստիլային դահլիճի սևացած առաստաղը, որն այսօր տեսանելի է, համարվում է կրոնական պատկերների ոչնչացմանն ուղղված հրկիզման արդյունք, որն այն ժամանակ համարվում էր հեթանոսական։

Դարեր շարունակ տաճարը թաղված է եղել 12 մետր խորությամբ  անապատային ավազի շերտերի տակ։ Տեղի բնակիչները տներ էին կառուցում հենց տաճարի տարածքում։ 1798 թվականին, երբ տաճարը նույնականացվել է ֆրանսիական արշավախմբի կողմից, տեսանելի էին միայն տաճարի սյուների վերին մասերը։ 1860 թվականին ֆրանսիացի եգիպտաբան Օգյուստ Մարիետը սկսեց Իդֆու տաճարը ավազներից ազատելու  աշխատանքները։

Իդֆուի տաճարը գրեթե չի տուժել և հին եգիպտական տաճարի շատ լավ օրինակ է։ Իդֆուի տաճարի հնագիտական նշանակությունն ու պահպանման բարձր վիճակը այն դարձրին  Եգիպտոսի զբոսաշրջության կենտրոն և  նավերի կանգառ, որոնք նավարկում էին Նեղոսով։ 2005 թվականին նորոգվեց տաճարի մուտքը՝ այցելուների կենտրոն և սալիկապատ ավտոկայանատեղի ավելացնելով։ 2006 թվականի վերջին ավելացվեց բարդ լուսավորության համակարգ, որը թույլ կտա գիշերային այցելություններ կատարել։

## Կրոնական նշանակություն
Իդֆուի տաճարը Հորին և Հաթորին  նվիրված ամենամեծ տաճարն է։ Այն Հորին նվիրված տոնակատարությունների անցկացման կենտրոնն էր։ Ամեն տարի  «Հաթոր աստվածուհին  Դենդերի իր տաճարից մեկնում էր հարավ, որպեսզի այցելի Հորին,  և նրանց սուրբ ամուսնությունը նշող այս իրադարձությունը մեծ փառատոնի և ուխտագնացության առիթ էր»։

## Ազդեցությունը բրիտանական ճարտարապետության վրա
Իդֆուի տաճարը օրինակ է ծառայում Լիդս Հոլբեքի տաճարի աշխատանքների համար,։ Իդֆուի բակի սյուները ճշգրիտ պատճենված են շենքի ճակատին։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:John Beasly Greene (American, born France - (Edfou, Sculptures et Inscriptions de la Façade Orientale du Mur d'Enceinte) - Google Art Project (6832099).jpg|Նկարը՝ Ջոն Բիսլի Գրին կողմից, 1854 թվական
Պատկեր:John Beasly Greene (American, born France - (Edfou, Sculptures et Inscriptions de la Façade Orientale du Mur d'Enceinte) - Google Art Project.jpg|Նկարը՝ Ջոն Բիսլի Գրին կողմից, 1854 թվական
Պատկեր:GD-EG-Edfou033.jpg
Պատկեր:Edfou-Horus 006.jpg|Հոր
Պատկեր:GD-EG-Edfou010.JPG|Մուտքը
Պատկեր:GD-EG-Edfou013.JPG|կրծքով կերակրման տեսարան
Պատկեր:Edfu Tempel 42-2.jpg
Պատկեր:Edfu Tempel Nilometer 01.jpg|Նիլոմետր ՝ Նեղոս գետի բարձրությունը չափելու համար
Պատկեր:Edfu-Relief4.jpg|Հարթաքանդակ
Պատկեր:Edfu-Relief3.jpg|Հարթաքանդակ
Պատկեր:Edfu-Relief2.jpg|Հարթաքանդակ
Պատկեր:Edfu-Relief.jpg|Հարթաքանդակ
Պատկեր:Edfu-Detail.jpg| Հարթաքանդակ 
Պատկեր:Temple of Edfu, Statue of Horus 3, Egypt.jpg|Հորի արձանը տաճարի բակում


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Oakes, Lorna and Lucia Gahlin. *Ancient Egypt: An illustrated reference to the myths, religions, pyramids and temples of the land of the pharaohs*. 2006. 
* Kurth, Dieter.  *The Temple of Edfu*. 2004. American University in Cairo Press. 
* Émile Gaston Chassinat,  Maxence de Rochemonteix, *Le temple d'Edfou*, 14 vols. (1892&ndash;1934).

Կատեգորիա:Եգիպտագիտություն
Կատեգորիա:Եգիպտոս
Կատեգորիա:Եգիպտոսի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Եգիպտոսի տաճարներ
Կատեգորիա:Եգիպտոսի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Զբոսաշրջությունը Եգիպտոսում
Կատեգորիա:Կրոնը Հին Եգիպտոսում
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Եգիպտոսում
Կատեգորիա:Հելլենիստական մշակույթ
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոս
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոսի արվեստ
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոսի ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոսի տաճարներ