Հերարձակ դոլար

**Հերարձակ դոլար (Flowing Hair dollar)**, Միացյալ Նահանգների դաշնային կառավարության կողմից թողարկված առաջին դոլարային մետաղադրամ։ Մետաղադրամը հատվել է 1794 և 1795 թվականներին։ Դրա չափսը և քաշը հիմնված էին իսպանական դոլարի վրա, որը տարածված էր ամբողջ Ամերիկայի առևտրում։

1791 թվականին, Ալեքսանդր Համիլթոնի ուսումնասիրությունից հետո, Կոնգրեսը համատեղ բանաձև ընդունեց, որով կոչ էր արվում ստեղծել ազգային դրամահատարան։ Նույն թվականին, իր երրորդ ելույթում, նախագահ Ջորջ Վաշինգտոնը կոչ արեց Կոնգրեսին ապահովել դրամահատարան, որը պաշտոնապես լիազորվեց 1792 թվականի դրամահատման մասին օրենքով։ Թույլտվությանը չնայած, արծաթե և ոսկե մետաղադրամները չեն հատվել մինչև 1794 թվականը։ Ռոբերտ Սքոթի կողմից նախագծված հերարձակ դոլարը սկզբում արտադրվել է 1794 թվականին, իսկ հետո՝ 1795 թվականին։ 1795 թվականի հոկտեմբերին դիզայնը փոխարինվեց ծածկված կրծքավանդակի դոլարով։

## Նախապատմություն

1780-ական թվականներից սկսած՝ մեծ թվով ականավոր ամերիկացիներ կոչ արեցին ստեղծել կենտրոնական դրամահատարան՝ Միացյալ Նահանգներին պաշտոնական մետաղադրամներ մատակարարելու համար։ Բոլոր նման առաջարկները ձախողվեցին մեծ մասամբ՝ միջոցների բացակայության և անհատների ու խմբերի կողմից դիմադրության պատճառով, ովքեր նախընտրում էին, որ մետաղադրամները հատվեն առանձին նահանգների կողմից։ Քանի որ դաշնային մետաղադրամներ չէին թողարկվում, նահանգների կարիքները բավարարվում էին տարբեր ներքին և արտասահմանյան մետաղադրամներով և ժետոններով, այդ թվում՝ իսպանական պեսոյով, ութ ռեալանոց մետաղադրամներով (հայտնի է որպես իսպանական դոլար կամ ութի կտորներ)։

1789 թվականին վավերացվեց և ուժի մեջ մտավ Միացյալ Նահանգների Սահմանադրությունը, որը Կոնգրեսին լիազորություն էր տալիս «փող հատել, կարգավորել դրա և օտարերկրյա մետաղադրամի արժեքը, ինչպես նաև սահմանել կշիռների և չափերի չափանիշը»։ Հաջորդ տարի Կոնգրեսը սկսեց քննարկել երկրի դրամավարկային համակարգի և մետաղադրամների վիճակը։ 1791 թվականի հունվարի 28-ին ֆինանսների նախարար Ալեքսանդր Համիլթոնը Կոնգրեսին ներկայացրեց զեկույց, որում մանրամասն նկարագրված էին դրամավարկային համակարգի և Միացյալ Նահանգների դրամահատարանի ներուժի վերաբերյալ իր կողմից անցկացված ուսումնասիրության արդյունքները։ Իր ուսումնասիրության շրջանակներում Համիլտոնը իսպանական դոլարների մի շարք փորձարկումներ իրականացրեց, քանի որ դա այն մետաղադրամն էր, որի վրա պետք է հիմնված լիներ Միացյալ Նահանգների դրամավարկային համակարգը: Արդյունքները դիտելուց հետո նախարարը առաջարկեց, որ Միացյալ Նահանգների դոլարի արծաթի պարունակությունը հիմնված լինի փորձարկված պեսոյի միջին արծաթի պարունակության վրա։ Համիլտոնի առաջարկությունն այն էր, որ դոլարը պետք է պարունակի 371.25 *գրան*(կշռի չափ=0.648գր) արծաթ և ունենա 416 *գրան*(կշռի չափ=0.648գր) համախառն քաշ, մնացածը՝ պղինձ։ 1791 թվականի մարտի 3-ին, Համիլթոնի զեկույցը վերանայելուց հետո, Կոնգրեսը համատեղ բանաձև ընդունեց, որը լիազորում էր դաշնային դրամահատարան ստեղծել, սակայն բանաձևում որևէ մանրամասնություն կամ հատկացում չէր նշվում։

### Դրամահատարանի հիմնադրումը
1791 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Ֆիլադելֆիայում Կոնգրեսին ուղղված իր երրորդ տարեկան ուղերձում, որը հետագայում հայտնի դարձավ որպես «Միության վիճակի մասին ուղերձ», նախագահ Ջորջ Վաշինգտոնը կոչ արեց Կոնգրեսի անդամներին անհապաղ ուժի մեջ դնել այդ տարվա սկզբին հաստատված համատեղ բանաձևը.

Ի պատասխան, Սենատը նշանակեց Ռոբերտ Մորիսի նախագահությամբ հանձնաժողով՝ մշակելու համար անհրաժեշտ տեխնիկական բնութագրերը և օրենսդրությունը, որոնք պաշտոնապես կստեղծեին դաշնային դրամահատարան և մետաղադրամներ։ Կոմիտեն 1791 թվականի դեկտեմբերի 21-ին Կոնգրեսին ներկայացրեց մի օրինագիծ, որում մասամբ նշվում էր, որ նոր դոլարային մետաղադրամը (որը պետք է կազմեր Միացյալ Նահանգների դրամավարկային համակարգի հիմքը) պետք է պարունակի 371 գրան արծաթ և ընդհանուր քաշը՝ 416 *գրան*(կշռի չափ=0.648գր), ինչպես նախկինում առաջարկել էր Համիլտոնը։ Նոր արծաթե մետաղադրամները պետք է հատվեին 1485 մասից բաղկացած համաձուլվածքից, որը կազմված էր 1664 մասից(մոտ 89.24 տոկոս) մաքուր արծաթ, իսկ մնացած պղինձը նախատեսված էր իսպանական դոլարներով արծաթին հավասար լինելու համար։ Սակայն, իսպանական դոլարների վերլուծությունը սխալ էր. դրանք իրականում 65/72 արծաթ էին (մոտ 90.28 տոկոս), իսկ մնացածը՝ պղինձ։

Մորիսի օրենսդրության մեկ դրույթը նախատեսում էր, որ նոր դրամահատարանի կողմից հատված յուրաքանչյուր մետաղադրամի դիմերեսին պետք է պատկերվեր նախագահ Վաշինգտոնը։ Օրինագիծը քննարկումներից հետո ընդունվեց Սենատում, սակայն այն փոփոխվեց Ներկայացուցիչների պալատում՝ փոխարենը պահանջելով, որ ցուցանակին հայտնվի Ազատությունը ներկայացնող այլաբանական կերպարի գլուխը։ Սենատ վերադառնալուց հետո վերին պալատը պնդեց նախագծի դրույթի իր տարբերակի վրա: Ներկայացուցիչների պալատը երկրորդ անգամ մերժեց դրույթը և ընդունեց օրինագծի մեկ այլ տարբերակ, որից հետո Սենատը համաձայնվեց։ Օրենքը, որը հայտնի է որպես 1792 թվականի դրամական հատումների մասին օրենք, ստորագրվել է 1792 թվականի ապրիլի 2-ին նախագահ Վաշինգտոնի կողմից: Օրենքը նախատեսում էր Միացյալ Նահանգների դրամահատարանի ստեղծումը և միջոցներ էր հատկացնում համապատասխան կառույցի շինարարության ծախսերը հոգալու, ինչպես նաև աշխատակիցների և պաշտոնյաների աշխատավարձերի համար։ Օրենքով հաստատված թղթադրամներն էին՝ կես ցենտ, ցենտ, կես ցենտանոց, ցենտանոց, քառորդ դոլար, կես դոլար, դոլար, քառորդ արծիվ, կես արծիվ և արծիվներ։ 1792 թվականի հուլիսի 31-ին Ֆիլադելֆիայի դրամահատարանի հիմնաքարը դրվեց նորանշանակ դրամահատարանի տնօրեն Դեյվիդ Ռիթենհաուսի կողմից։ Մեքենաներն ու անձնակազմը սկսեցին զբաղեցնել նոր շենքը 1792 թվականի սեպտեմբերին, իսկ արտադրությունը սկսվեց ցենտներով 1793 թվականի փետրվարին։ Դրամահատարանում արտադրության առաջին տարում հատվում էին միայն պղնձե մետաղադրամներ, քանի որ պոտենցիալ փորձաքննողը չէր կարող հավաքել պաշտոնը պաշտոնապես ստանձնելու համար անհրաժեշտ 10,000 դոլարի երաշխավորությունը: 1792 թվականի դրամական օրենքը նշում էր, որ գլխավոր մետաղադրամագործը և փորձաքննողը պետք է «պարտավորվեին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հետ՝ մեկ կամ մի քանի երաշխավորների միջոցով, որոնք բավարարում էին ֆինանսների նախարարին, տասը հազար դոլարի չափով»։Նույն տարվա վերջում պետքարտուղար Թոմաս Ջեֆերսոնը դիմեց Կոնգրեսին՝ պահանջելով նվազեցնել պարտատոմսերի չափը։ 1794 թվականի մարտի 3-ին Կոնգրեսը գլխավոր մետաղադրամագործի և փորձարկողի համար պարտատոմսերի չափը համապատասխանաբար իջեցրեց մինչև 5000 դոլար և 1000 դոլար։

## Արտադրություն
### Դիզայնի ստեղծում

1794 թվականի սկզբին փորագրող Ռոբերտ Սքոթը սկսեց պատրաստել արծաթե դոլարի նախագծերը։ Սքոթի սկզբնական դիզայնի վրա պատկերված էր Ազատության կիսանդրին, իսկ հակառակ կողմում՝ արծիվ, երկուսն էլ պարտադիր էին 1792 թվականի դրամահատման մասին օրենքով։ Սքոթի դիզայնը սերտորեն նման էր ցենտի դիզայնին, սակայն հանված էր փռյուգիական գլխարկը։ Ավելի ուշ կառավարության պաշտոնյաները հրահանգեցին Սքոթին արծվի շուրջը ծաղկեպսակ դնել և մետաղադրամի անվանական արժեքը հակառակ կողմից տեղափոխել մետաղադրամի եզր։ Հաստատումը ստանալուց հետո Սքոթը սկսեց փորագրել նոր արծաթե դոլարի կոթերը։ Այս անվանական արժեքի փորագրման ժամանակ հատուկ զգուշություն էր ցուցաբերվում, քանի որ դոլարը լինելու էր ամենամեծ ամերիկյան մետաղադրամը և, հետևաբար, ամենաշատ ուշադրությանն էր արժանանալու օտարերկրյա պետությունների կողմից։ Տպագրությունը կատարվել է Ֆրեդերիկ Գեյգերի կողմից, ով աշխատել է որպես տպագրիչ տարբեր գրքերի և թերթերի համար։ Մատրիցների ստեղծումից հետո մի քանի պղնձե փորձանմուշներ պատրաստվեցին։ Պաշտոնյաները որոշեցին մետաղադրամի դիմերեսին աջ նայող Ազատության պատկերին ավելացնել տասնհինգ աստղ՝ եզրագծի երկայնքով, որոնք խորհրդանշում էին այն տասնհինգ նահանգները, որոնք մինչ այդ վավերացրել էր Սահմանադրությունը։

### Դրամահատում
Այժմ, երբ արծաթե մետաղադրամների հատումը կարող էր սկսվել, դրամահատարանը սկսեց փնտրել ավանդատուներ՝ արծաթե և ոսկե ձուլակտորներ բերելու համար՝ դրանք հատելու համար։ Մի քանի ավանդներ ստանալուց հետո, փորձարար Ալբիոն Քոքսը տեղեկացրեց Ռիտենհաուսին իր այն համոզմունքի մասին, որ արծաթե մետաղադրամների համար հաստատված .892 չափանիշը դժվար է արտադրել և որ այն կմեղմանա, եթե շրջանառության մեջ դրվի։ Դրա փոխարեն Քոքսը խորհուրդ տվեց մաքրությունը փոփոխել մինչև 0.900 նուրբ, բայց նաև քաշը պահպանել 416 *գրանի*(կշռի չափ=0.648գր) մակարդակի վրա։ Սա նշանակում էր, որ նոր համաձուլվածքը հակասում էր օրենքին, և բոլոր ավանդատուները կգանձվեին իրենց արծաթե ձուլակտորների համար գերավճար, քանի որ մետաղադրամներում արծաթի պարունակությունն ավելի բարձր էր, քան թույլատրվում էր 1792 թվականի դրամական շրջանառության մասին օրենքով։ Դրամահատարանի գործողությունները արծաթի մատակարարներին արժեցան իրենց ավանդի մոտ մեկ տոկոսը. ամենամեծ ավանդատուն՝ Ջոն Վոնը, իր կորուստը հաշվարկեց 2260 դոլար: Կոնգրեսը հաստատեց նրա փոխհատուցման միջնորդությունը 1800 թվականին՝ մի քանի ուշացումներից հետո։

Մինչ մետաղադրամները հատելը, մետաղադրամների եզրին պետք է դրոշմվեին եզրային տառերը և այլ հարմարանքներ։ Այս գործողությունը կատարվում էր Castaing մեքենա անունով հայտնի սարքի միջոցով. մեքենան եզրին դրոշմում էր «Հարյուր ցենտ մեկ դոլար կամ միավոր» գրառումը՝ զարդանախշերի հետ միասին։ Քանի որ արտադրությունը անճշգրիտ էր, արծաթե դոլարների համար նախատեսված շատ պլանշետներ ավելորդ քաշ ունեին։ Սա շտկվեց պլանշետների առջևի մասը լաքապատելով. այդ պատճառով մետաղադրամները քաշով ավելի կտրուկ տարբերվում էին, քան ավելի ուշ թողարկվածները, որոնք հատվել էին ավելի ճշգրիտ սարքավորումներով։

Առաջին արծաթե դոլարները հատվել են 1794 թվականի հոկտեմբերի 15-ին։ 1794 թվականի դոլարի համար օգտագործված արծաթը բացառապես ստացվել է արծաթե ձուլակտորներից, որոնք դրամահատարան է հանձնվել դրամահատարանի տնօրեն Դեյվիդ Ռիթենհաուսի կողմից 1794 թվականի օգոստոսի 22-ին։ 1794 թվականի հոկտեմբերի 15-ին տնօրեն Ռիթենհաուսի կողմից տրված ձեռագիր մետաղադրամների փոխանցման օրդերի համաձայն՝ 1758 արծաթե դոլար գլխավոր դրամահատ Հենրի Վոյգտի պահառությունից փոխանցվել է դրամահատարանի գանձապահ դոկտոր Նիկոլաս Ուեյի պահառությանը։ Հոկտեմբերի 15-ին նաև, տնօրեն Ռիթենհաուսի կողմից տրված ձեռագիր մետաղադրամների վերադարձման օրդերի համաձայն, 1758 արծաթե դոլարները դրամահատարանի գանձապահ դոկտոր Նիկոլաս Ուեյի պահոցից փոխանցվեցին Դեյվիդ Ռիթենհաուսին՝ որպես մետաղադրամի մասնակի վերադարձ նրա օգոստոսի 22-ի արծաթե ավանդների դիմաց։ Գլխավոր մետաղադրամագործ Հենրի Վոյգտի կողմից հատված 1758 մետաղադրամները, չնայած ընդունելի էին, վատ էին հատվել դրամահատարանում վաղ արտադրության ժամանակ օգտագործվող մետաղադրամների մամլիչի հետ կապված խնդիրների պատճառով: Դա մեխանիկական պտուտակահան էր, որը նախատեսված էր կես դոլարից ոչ ավելի մեծ մետաղադրամների վրա օգտագործելու համար։

1794 թվականի հոկտեմբերի 16-ին, Դեյվիդ Ռիթենհաուսից արծաթե դոլար ստանալուց հետո, պետքարտուղար Էդմունդ Ռանդոլֆը դոլարանոց մետաղադրամը ուղարկեց նախագահ Վաշինգտոնին՝ նրա ստուգման համար։ Մետաղադրամների շրջանառությունը խթանելու փորձով Ռիթենհաուսը նոր մետաղադրամների մեծ մասը ծախսեց և փոխանակեց դրանք օտարերկրյա մետաղադրամների հետ՝ դրամահատարանի նոր արտադրանքը շուկայավարելու համար։ Մյուսները բաժանվեցին VIP անձանց և դրամահատարանի պատվավոր այցելուներին։ Սկզբնական արտադրությունից հետո Ռիթենհաուսը հրամայեց դադարեցնել դոլարային մետաղադրամների արտադրությունը, մինչև դրամահատարանի աշխատակիցները կարողանային կառուցել ավելի հզոր մամլիչ, որը կկարողանար ավելի լավ կտրել մետաղադրամները։ «The Columbian Centinel» (Բոստոն, Մասաչուսեթս) թերթը նոր դոլարային մետաղադրամների մասին առաջին անգամ հոդված է գրել 1794 թվականի նոյեմբերի 26-ին. 

ԱՄՆ դրամահատարանում այժմ շրջանառվող նոր դոլարներից մի քանիսը հասել են այս քաղաք։ Երեկ թղթակիցներից մեկը մեկը հանձնեց խմբագրի ձեռքը։ Դրա քաշը հավասար է իսպանական դոլարի քաշին, բայց մետաղն ավելի նուրբ է թվում... Tout ensemble-ը (ամբողջական դիզայնը) հաճելի տպավորություն է թողնում գիտակի վրա, բայց փորագրողի հպումները չափազանց նուրբ են, և պակասում է կատարման այն համարձակությունը, որն անհրաժեշտ է ամրության և դրամական արժեքի համար։ 

Նոր մետաղադրամների տպագրության մեքենան ավարտվեց 1795 թվականի սկզբին, իսկ դոլարների առաջին խումբը, որը կազմում էր 3810 մետաղադրամ, մատակարարվեց մայիսի 6-ին։ Մայիսի 8-ին հատված մետաղադրամները կարող էին թվագրվել 1794 թվականին, սակայն նման պնդումը հաստատող որևէ փաստաթուղթ կամ ապացույց չկա: Հայտնի է, որ 1795 թվականի մի շարք դոլարներ (ինչպես նաև 1794 թվականի մեկ թողարկում) հատվել են կենտրոնում ամրացված մոտ 8 միլիմետր (0.31 դյույմ) չափի արծաթե խցանով։ Կարծիք կա, որ սա արվել է թերքաշ պլանշետների քաշը շտկելու համար։ Արտադրության երկրորդ և վերջին տարվա ընդհանուր թողարկումը գնահատվում է 160,295 օրինակ։ Ընդհանուր առմամբ, 1795 թվականին հատվել է 203,033 արծաթե դոլար, սակայն հայտնի չէ, թե դրանցից քանիսն էին «Flowing Hair» տեսակի, քանի որ Draped Bust դոլարը հաջորդեց դրան 1795 թվականի հոկտեմբերին, Կրակապատ կիսանդրու դոլարը նախագծվել է դիմանկարիչ Գիլբերտ Ստյուարտի կողմից՝ Ռիթենհաուսի դրամահատարանի տնօրենի պաշտոնում նրա հաջորդի՝ Հենրի ԴեՍոսյուրի պատվերով։

## Հավաքագրում
Իր պատմության ընթացքում 1794 թվականի դոլարը լայնորեն համարվել է Միացյալ Նահանգների բոլոր մետաղադրամներից ամենահազվագյուտ և ամենաարժեքավորը։ «The Coin Journal»-ի 1880 թվականի սեպտեմբերի համարում հեղինակը նշել է, որ 1794 թվականի դոլարի լավ որակի նմուշը գնահատվել է հիսուն դոլար։ 1990-ականների սկզբին դրամագիտ պատմաբան Ջեք Քոլինզը գնահատել էր մետաղադրամների պահպանված թիվը 120-ից 130։ 2013 թվականին լավագույն հայտնի օրինակը, որը հատվել է ամենավաղ մետաղադրամներից մեկը և պատրաստվել է հատուկ խնամքով, աճուրդում վաճառվել է 10,016,875 դոլարով, որը պատմության մեջ ցանկացած մետաղադրամի ամենաբարձր վաճառքի գինն է։Դոլարը գնահատվել է որպես Specimen-66՝ մասնագիտական մետաղադրամների գնահատման ծառայության կողմից՝ նշելով այն հատուկ պայմանները, որոնց ներքո այն թողարկվել է։ Մետաղադրամը, որը նախկինում պատկանել է գնդապետ Է.Հ.Ռ. Գրինին, վաճառվել է Stack's Bowers Galleries-ի կողմից հանրային աճուրդում 2013 թվականի հունվարին։ Այն նախկինում վաճառվել էր 2010 թվականին՝ այն ժամանակվա ռեկորդային 7.85 միլիոն դոլարով, Cardinal Collection կրթական հիմնադրամին։ Մետաղադրամի նախկին սեփականատեր Սթիվեն Կոնտուրսին ասել է, որ այն «ազգային գանձ» է, և որ ինքը հպարտ է, որ եղել է դրա «պահապանը» 2003 թվականից մինչև 2010 թվականին դրա վաճառքը։ Մարտին Լոջիսը՝ մետաղադրամը գնած հիմնադրամի ներկայացուցիչը, ասել է, որ տեսած բոլոր հազվագյուտ իրերից մեկը, իր կարծիքով, «բոլորից ամենակարևորն» էր։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականության ցանկ

* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:1794 հայտնություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դոլար
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Արծաթե դրամներ
Կատեգորիա:Դոլար
Կատեգորիա:Մետաղադրամ
Կատեգորիա:Շրջանառությունից հանված դրամներ