Տվերցա

**Տվերցա,** գետ Ռուսաստանի Տվերի մարզում, Վոլգայի ձախ վտակը։ Նրա երկարությունը 188 կմ է, իսկ ջրահավաք ավազանը զբաղեցնում է 6,510 կմ²։ Այն Վիշնևոլոցկի ջրային համակարգի մաս է կազմում, պատկանում է Վերին Վոլգայի ավազանային շրջանին և մասամբ նավարկելի է։ Նրա հին աղբյուրները չորացվել և վերկառուցվել են։ Նրա ափերը զարդարված են բազմաթիվ հնագիտական ​​և ճարտարապետական ​​հուշարձաններով։

## Ստուգաբանություն
Հիդրոնիմի ստուգաբանությունը հնարավոր է ծագում է ֆիններեն *տիխուա* բառից, «հոսել, ներծծվել» կամ վեպեսերեն՝ «անտառային»։ Վ. Ա. Նիկոնովի կարծիքով՝ հիդրոնիմը ծագել է գետի գետաբերանի մոտ առաջացած քաղաքի անունից, ինչն ապացուցում է բառաստեղծական կառուցվածքով ածանցը, որը ցույց է տալիս արտադրողականությունը։ Սակայն հիդրոնիմի հին ձևը` Տվերցա - Տյխվեր, Տվեր, կասկածի տակ է դնում դրա երկրորդականությունը` քաղաքի անվան նկատմամբ։ Նաև հնարավոր է կապ «բերդ» (), «պարիսպ» () նշանակությունների հետ։ Լեզվաբան Վ.Պ. Ներոզնակը համարում էր, որ հին ռուսական Տյխվերը  գետի անունը եղել է քաղաքի անվան հիմքը։

## Հիդրոգրաֆիա
ձախից|մինի|Տվեր, Գետի գետնաբերան,Տվերցա 2014 թվական
Հին ժամանակների Տվերցա գետի  ակունքները  Վիշնի Վոլոչոկ քաղաքի շրջանում ցամաքեցվել և կառուցապատվել են, և այժմ նրա ակունք է համարվում ելքը Ստարոտվերեցկու ջրանցքից (2,9 կմ), որը Տվերցա գետը Ծնա գետի միջոցով միացնում է Վիշնեվոլոցկի ջրամբարին։ Գետը հոսում է հարավ-արևելյան ուղղությամբ՝ անցնելով Վիշնեվոլոցկի քաղաքային օկրուգի, Սպիրովսկու, Տորժոկսկու և Կալինինսկու շրջանների, ինչպես նաև Տորժոկ և Տվեր քաղաքների տարածքով։ Վերջինիս՝ Տվերի, քաղաքային սահմաններում այն թափվում է Վոլգա գետը, նրա դելտայից 3084 կմ հեռավորության վրա։

Գետի երկարությունը 188 կմ է, իսկ ավազանի մակերեսը (առանց Վիշնեվոլոցկի ջրամբարի ջրահավաքի տարածքի, որից Ծնա գետի հոսքի մինչև 80%-ը մտնում է Տվերցա) կազմում է 6510 կմ²։ Այս ցուցանիշներով գետը Վոլգայի վտակների մեջ զբաղեցնում է 16-րդ տեղը ավազանի մակերեսով և 26-րդը՝ երկարությամբ։ Տվերցայի ավազանում կա 269 լիճ և ջրամբար, որոնց ընդհանուր մակերեսը 13,6 կմ² է։ Ավազանի անտառածածկությունը կազմում է 45%, իսկ ճահճապատվածությունը՝ 3%։ Տվերցան մտնում է Վիշնեվոլոցկի ջրային համակարգի կազմի մեջ։

Գետի վերին հոսանքում Տվերցան շատ է ոլորվում․ հանդիպում են բլուրներ ու ծանծաղուտներ։ Գետահովիտը լայն է, թույլ կտրվածք ունի և ճահճացած է։ Գետահոսքի լայնությունը հասնում է մինչև 20 մ, իսկ գետահովիտի լայնությունը՝ մինչև 180 մ։ Սպիտակ Օմուտ գյուղից ներքև գետը դառնում է ավելի ջրառատ և այնքան էլ ոլորուն չէ, բնակավայրերը քիչ են։

Տորժոկ քաղաքից այնուհետև գետը փոխում է իր ուղղությունը՝ հարավայինից դառնալով արևելյան։ Այն հոսում է սաղարթավոր և խառը անտառներով պատված հարթավայրով՝ գրեթե զուգահեռ ընթանալով Վոլգա գետին և նրա ձախ վտակ Տմյա գետին։ Գետահովիտը այստեղ ունի 300–400 մ լայնություն, գետահոսքը՝ 30–50 մ, գետահովիտը՝ մինչև 80 մ, ափերի բարձրությունը՝ 20–25 մ։ Հոսանքը շատ արագ է, հանդիպում են մերթընդմերթ ծանծաղուտներ ու բլուրներ։
մինի|Նիկոլաևսկայա երկաթուղային կամուրջը Տվերցա գետի վրայով։ Պետզոլդ,19-րդ դարի կեսեր։
Տվերցայի ստորին հոսանքում գետահովիտը ունի մշուշոտ ձև, իսկ գետահովիտը՝ 200-300 մ լայնությամբ, միաձուլվում է գետափնյա տեռասայի հետ։ Գետահոսքի լայնությունը Վոլգայից 9 կմ հեռավորության վրա (այսպես կոչված Վոլգայի ջրամբարից՝ գետնավառության գոտի) կազմում է 80 մ։ Խորությունը պլեսներում՝ 1,5-4,5 մ է, իսկ բլուրների վրա՝ պակաս քան 0,5 մ։ Գետի հունում հանդիպում են շտապումներ (Լոս, Բաբի, Պրուտենսկի, Յամսկոյ և այլ)։

Տվերցա գետը բացվում է ապրիլի առաջին կեսին, սառույցի հոսքը տևում է 3-4 օր, գարնանային ջրառատությունը՝ 1-1,5 ամիս (ընդհանուր ջրի տարեկան հոսքի մոտ 40%-ը), իսկ սառույցի ծածկը գետում ձևավորվում է նոյեմբերի վերջում։ Գետի ջրառատությունը խառը է, սակայն հիմնական աղբյուրը համարվում են ձմեռային հալոցքային ջրերը։

Միջին տարեկան ջրառատությունը 40 կմ հեռավորության վրա գետի գետաբերանից կազմում է 60,3 մ³/վ, ինչը համապատասխանում է տարեկան ջրի ծավալին՝ 1,9 կմ³։ Ջրի արտահոսքի մոդուլը կազմում է 11,2 լ/(վ × կմ²)։ Գետի ջրի քիմիական կազմը համընկնում է հիդրոկարբոնատային դասին և կալցիումային խմբին, իսկ դրա միջին մշուշը՝ 17 գ/մ³, միներալիզացիան՝ մոտ 300 մգ/լ։

Ռուսաստանի պետական ջրային գրանցամատյանի տվյալներով, Թվերցա գետը պատկանում է Վերին Վոլգայի ավազանի շրջանին։ Գետային ավազանը՝ (Վերին) Վոլգա մինչև Կույբիշևի ջրամբար (Օկա գետի ավազանը բացառությամբ), գետային ենթավազանը՝ Վոլգա մինչև Ռիբինսկի ջրամբար, ջրային տնտեսության հատվածը՝ Թվերցա գետը սկզբնաղբյուրից (Վիշնևոլոցկի հիդրոհանգույց) մինչև Թվեր քաղաք։

Հիմնական վտակները՝ Տիգմա, Լոգովեժ, Մալիցա, Կուզոմլյա, Կավա (ձախային), Շեգրա, Օսուգա (վառագույն)։

## Օգտագործում
Հին ժամանակներից Տվերցա գետը հանդիսանում էր Վոլգայի և Իլմեն լճի, ինչպես նաև Մեծ Նովգորոդի միջև ընթացող ջրային ճանապարհի մաս, իսկ 1703-1709 թվականներին, երբ գետը միացվել էր Չնայ և Մստայով (դառնալով Վիշնևոլոցկի ջրային համակարգի մասը, որը կապում էր Կասպից և Բալթիկ ծովերի ավազանները), այն նաև կապում էր Սանկտ Պետերբուրգը։ XIX դարի սկզբին Տվերցայով ամեն տարի անցնում էր մինչև 5000 նավեր, սակայն Մարիինսկի ջրային համակարգի բացումը՝ Վիշնևոլոցկի ջրային ճանապարհի նշանակությունը կորցնելուց հետո, հանգեցրեց դրա անկմանը։
ձախից|մինի|Բորիսոգլեբսկու վանք, Տվերցա, Տորժոկ
Տվերցա նավարկելի է Պավլովսկոե գյուղից մինչև գետաբերանը, այս հատվածի երկարությունը 14 կմ է, և այն ներառված է Ռուսաստանի Դաշնության ներքին ջրային ճանապարհների ցանկում։

Տվերից 7,5 կմ հեռավորության վրա գետը հատում է Հոկտեմբերյան երկաթուղու գիծը։

Վիշնևոլոցկից մինչև Տվեր գետը օգտագործվում է զբոսաշրջիկների կողմից՝ բայդարակներով նավարկելու համար։

## Տեսարժան վայրեր
Տվերցայի վրա գտնվում են մի քանի նշանավոր քաղաքներ և վայրեր՝ Վիշնևոլոչկ (45,830 մարդ), Տորժոկ (41,116 մարդ), որտեղ գտնվում են Բորիսոգլեբսկի և Վոսկերենսկի մենաստռները, Սպասո-Պրեոբրաժենսկի տաճարը, եկեղեցիներ և բազմաթիվ հնագիտական ու ճարտարապետական հուշարձաններ, Տվեր (412,806 մարդ), որտեղ պահպանվել են ռուսական պատմության հուշարձաններ, Մեդնոե գյուղը, որին Ա. Ն. Ռադիշևը իր «Պետերբուրգից Մոսկվա ճանապարհորդություն» գրքի մեջ նվիրել է ամբողջ գլուխ։ Տվերցա գետին ենթարկվող երկու աջ վտակների՝ Շեգրայի և Օսուգայի խառնարանում բարձրացել են բարձր հուղիներ՝ սլավոնական և ֆիննական ցեղերի դամբարաններ։ Պրուտենկի գյուղի մոտ պահպանվել են քարե խողովակաշարի մնացորդները, որոնք կառուցվել են 1709 թվականին այս հատվածում եղած շտապումների շրջանցման համար։ Միջին հոսանքում գտնվում է Տիգմենսկի բոբրայի պատվավոր տարածքը։

## Ծանոթագրություն

Կատեգորիա:Գետեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Վերին Վոլգայի ավազանային շրջանի գետեր
Կատեգորիա:Վոլգա գետի վտակներ