Կարինե Սարգսյան (գենետիկ)

**Կարինե Վոլոդյայի Սարգսյան** (), հայ-ավստրիացի բժիշկ, գենետիկ, գիտության կառավարման փորձագետ, ԵՊԲՀ պատվավոր դոկտոր,  **' նախկին նախագահ, [[Կարինե Սարգսյան (էքսպերտ)#Բիոբանկ Հայաստանում|**']] փորձագետ, *Սեդարս Սինայ (Cedars-Sinai ) բժշկական կենտրոնի* (Լոս Անջելես) Քաղցկեղի օնկոբանկի գիտական տնօրեն։

Հիմնադրել է աշխարհի խոշորագույն և Եվրոպայում ամենամեծ (25 միլիոն բիոնմուշ) կլինիկական բիոբանկերից մեկը` Ավստրիայի Գրացի Բժշկական համալսարանի Միջազգային Բիոբանկը, որի գործադիր տնօրեն և կրթության կառավարման տնօրեն է (2007-2019). Գրացի Բժշկական համալսարանի «Բիոբանկինգում և բժշկության մեջ մարդակենտրոն արհեստական ինտելեկտ և մեքենայական ուսուցում» մագիստրոսական ծրագրի գիտական տնօրեն և դասախոս, գիտահետազոտական, կրթական ծրագրերի, կենսանմուշների ուսումնասիրման ծրագրերի գլխավոր պատասխանատու։

Նաև ապագայի վրա արհեստական բանականության ազդեցության կանխատեսման առաջամարտիկ է, որին անդրադառնում է ամենատարբեր հարթակներում։ Դրան է նվիրված 2023 թվականին լույս տեսած գիրքը` «Ապագա բանականություն. Աշխարհը 2050 թվականին», որի համահեղինակներից մեկն է։

Նրա նախաձեռնությամբ 2016 թվականին ներդրվել է Բոլոնիայի չափանիշներին համապատասխան առաջին Բիոբանկինգի մագիստրոսական ծրագիրը Գրացի բժշկական համալսարանում։

2017 թվականի նոյեմբերից նաև Երևանի Մխիթար Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի բժշկական գենետիկայի ամբիոնի այցելու պրոֆեսոր է։

Դասախոսում է 19 երկրներում։ Փորձագիտական աջակցություն է ցուցաբերում Վիետնամի օնկոլոգիական կենտրոնին, Քաթարի Բիոբանկին, Գերմանիայի, Կիպրոսի ու աշխարհի մի շարք երկրների գիտական կենտրոններին։

## Կենսագրություն
Կարինե Սարգսյանը ծնվել է 1976 թվականի մայիսի 13-ին, Վանաձորում, հայ մանկավարժների ընտանիքում։ 1993 թվականին ավարտել է Վանաձերի Վահան Տերյանի անվան թիվ 5 միջնակարգ դպրոցը ոսկե մեդալով և ընդունվել է Երևանի Մխիթար Հերացու անվան բժշկական համալսարան։ 1998 թվականին մանկաբույժ կոչում ստանալով` 1999-2000 թվականներին հատուկ մանկաբուժական ուսուցում (ինտերնատուրա) է անցել Երևանի Հանրապետական Մանկական հիվանդանոցում (այժմ՝ Արաբկիր կլինիկա)։

Երկրորդ բարձրագույն կրթությունը ստացել է Երևանի պետական համալսարանի Պրակտիկ հոգեբանության ամբիոնում։

Մանկաբույժ աշխատելու տարիներին սկսել է կատարել լայնամասշտաբ հետազոտական աշխատանք։ 2004թ․ շահել է միջազգային խոշոր գիտական դրամաշնորհ և հրավիրվել Ավստրիայի Գրացի բժշկական համալսարան։ 2005 թվականի հունվարին Կարինե Սարգսյանը տեղափոխվել է Ավստրիա։ Այնտեղ նա աշխատել է համալսարանական մանկական կլինիկայի գաստրոէնտերոլոգիայի  բաժնում և գիտական լաբորատորիայում։ Զբաղվել է Շտիրիայում անչափահասների գիրության ուսումնասիրությամբ Styrian Juvenile Obesity Study (STYJOBS)։

2007 թվականից ստանձնել է Գրացի Բիոբանկի հիմնադիր տնօրենի պաշտոնը, որը կարճ ժամանակում դարձել է աշխարհի լավագույն և ամենաճանաչված բիոբանկերից մեկը։

## Գիտության կառավարում
2007- 2019 թթ․ եղել է Գրացի Բժշկական համալսարանի *Biobank Graz և* բիոտվյալների բազայի գործադիր տնօրենը։ Իսկ 2019-ից ցայսօր Գրացի բժշկական համալսարանի  միջազգային բիոբանկավորման և  կրթական ծրագրերի գործադիր տնօրենն է։ 2009-2011 թթ․ ստանձնել է *Competence Centre K BioPersMed* *Անհատականացված բժշկության բիոմարկերների իրավասությունների K կենտրոնի* գիտական տնօրենի պաշտոնը։ *Competence Centre K BioPersMed* -ը, որը համարվում է Ավստրիական հետազոտությունների խթանման գործակալության (FFG) ամենամրցունակ «մեկնարկային դրամաշնորհային ծրագրերից» մեկը։ 2016 թվականից Գրացի Բիոբանկինգի մագիստրոսական ծրագրի գիտական փոխտնօրեն և դասախոս (պրոֆ.) է։

2016 թվականին «Կյանքի մասին գիտությունների միջազգային մրցանակաբաշպությանը» ճանաչել է Գրացի բիոբանկը «Առողջապահության հետազոտությունների եվրոպական լավագույն կազմակերպություն»  տարեկան մոտ 300 գիտական նախագծերով։

2017 թվականի նոյեմբերից Կարինե Սարգսյանը դարձել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանի բժշկական գենետիկայի ամբիոնի այցելու պրոֆեսոր։

2023 թվականի հունվարին Կարինե Սարգսյանը նշանակվել է Սեդարս Սինայ բժշկական կենտրոնի (Լոս Անջելես)  օնկոբիոբանկի գիտական տնօրեն։

2023 թվականին եղել է Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակակիրներից մեկի` բժիշկ Ֆերենց Կրաուսի առաջադրման համար քվեարկող գիտական ​​խորհրդատվական խորհրդի անդամ:  Նա գլխավորել է «Մոլեկուլային դրոշմավորման կենտրոնի» քվեարկող խորհրդատվական խորուրդը: Կարինե Սարգսյանը Կրաուսի ստեղծած «աթովայրկյանային լույսի իմպուլսներ ստեղծող փորձարարական մեթոդների» գլխավոր արժանիքը համարում է այն, որ աթովայրկյանային (10−18 վրկ) լույսով մարդու պլազմայի կախույթի մեջ սպիտակուցների տատանումները չափելով հնարավոր է կանխատեսել արդյոք մարդը ոչ ինֆեկցիոն հիվանդություններ ունի, թե չունի, կզարգացնի, թե չէ: Կարինե Սարգսյանը տեսնում է, որ գիտությունը գնում է կանխատեսող դիագնոստիկայի անհատականացման ուղղությամբ և հետապնդում է մարդկանց պացիենտ դառնալը  կանխելու գաղափարը: Կարինե Սարգսյանը կյանքի երկարարկեցությունը լիովին հնարավոր է համարում և կարծում է, որ մարդն ապրելու է մինչև 200 տարի. հնարավոր է կյանքը կանխել հիվանդություններից, ոչ թե կյանքը երկարարցնելու, այլ առողջ ապրելով:

### Դրամաշնորհային ծրագրեր
Կարինե Սարգսյանը վերահսկել է ԵՄ «Horizon 2020»-ի մի քանի տասնյակ լայնածավալ դրամաշնորհային ծրագրեր, ինչպես նաև քաղցկեղի հետազոտության կազմակերպման և կառավարման ծրագրեր՝  համագործակցելով ավելի քան 33 տարբեր ոլորտների գործընկերների հետ։ Օրինակ`
* Կիպրոսի Բիոբանկ (CY-Biobank)
* Հայաստանի Բիոբանկ (''''):

Նախաձեռնել է Բոլոնիայի կոնվենցիայով հաստատված առաջին մագիստրոսական ծրագիրը բիոբանկում և դասախոսել է նմանատիպ ծրագրերում ողջ Եվրոպայում և Մերձավոր Արևելքում։

Մասնակցել է  «Որակի ապահովումը և ներդաշնակեցումը համաշխարհային Բիոբանկում» ծրագրին  որպես էքսպերտ և համահեղինակել է Բիոբանկերի ISO ստանդարտների նորմերը (ISO 20387) : Նախաձեռնել է տվյալների ներդաշնակեցում ազգերի միջև` ներդնելով արհեստական ինտելեկտի և մեքենայական լեզվի (AI և ML) նոր մեթոդներ, որոնք օգտագործվում են բիոբանկային տվյալների մեջ և դարձել է «Մարդակենտրոն արհեստական ինտելեկտ և մեքենայական ուսուցում բժշկության մեջ» համալսարանական դասընթացի համահեղինակ։

Նա ունի բազմաթիվ ինստիտուցիոնալ պարտականություններ, ինչպիսիք են 

* Ասիայի կոհորտային կոնսորցիում - Լյարդի քաղցկեղի միջազգային համաճարակաբանական կոնսորցիումի ( - ) խորհրդատու, 
* Վիետնամում Ուռուցքաբանության հետազոտության խորհրդատու
* Կատարի Բիոբանկում կրթական գործունեության պատասխանատու խորհրդատու
* Գերմանիայի տիեզերական գործակալության անդամ
* BBMRI Լեհաստանի SEAB անդամ և շատ ավելին։

Կարինե Սարգսյանը  Կենսաբանական և բնապահպանական պահեստների միջազգային միության () ստանդարտների համահեղինակ է,  Կենսապահպանման և կենսաբանկի Եվրոպաի, Մերձավոր Արևելքի և Աֆրիկայի միության () կրթության աշխատանքային խմբի ղեկավարն է 2010 թվականից։ 2022 - 2023 թվականներին եղել է -ի նախագահ։

Բացի այդ, նա մենթոր է  Ամերիկյան Ավստրիական Հիմնադրամի այցելու բժիշկների համար (Գրացի գործնական փորձառության ծրագրի շրջանակներում):

### Այլ հարթակներ
Վերջին մի քանի տարիների ընթացքում Երկիր մոլորակի վրա ավելի լավ ապագա կառուցելը դարձել է Կարինե Սարգսյանի մասնագիտական ​​և անձնական առաջնահերթություններից մեկը, ուստի նա ներգրավվել է «Աշխարհի ապագան 2050 թվականին» նախագծում: Համահեղինակների/համախմբագիրների և մի շարք ոլորտային առաջնորդների ավելի քան 100 թեմատիկ փորձագետների հետ միասին նրանք խորհրդածում են արհեստական ​​բանականության դարաշրջանում գիտական ​​և տեխնոլոգիական զարգացման, ինչպես նաև սոցիալական և մարդկային զարգացման ապագա հնարավորությունների, հասանելիության և ազդեցության վերաբերյալ:

Կարինե Սարգսյանն  ապագայի հետազոտությանն անդրառառնում է իր դասախոսություններում, նաև TEDx հրապարակային ելույթներում, ինչպես նաև Դավոսի Համաշխարհային տնտեսական ֆորումներում։ Ապագայագիտությանն է նվիրված նրա համահեղինակած գիրքը՝«Ապագա բանականություն. Աշխարհը 2050 թվականին...»:

Կարինե Սարգսյանը TEDx-ի կազմակերպիչ է և խոսնակ։ Կարինե Սարգսյանը բարձրաձայնում է այն մասին, թե ինչ է տեղի ունենում, երբ հրաժարվում ենք սիրած բաներից և ինչ ազդեցություն է թողնում պատերազմը մեր մոլորակի և կլիմայի վրա։

Նա դասախոսում է աշխարհի 19 երկրների կրթական հաստատություններում, որոնցից են`

* Սեդարս Սինայ բժշկական կենտրոնը (Լոս Անջելես)
* Գրացի Բժշկական համալսարանի Բիոբանկինգի մագիստրատուրայի բաժինը
* Գրացի Բժշկական համալսարանի Բիոբանկերի և համալիր տվյալների կառավարման մագիստրատուրայի բաժինը
* *[[Լազուր ափ|Լազուր Ափի]] համալսարանը - Côte d'Azur University*  (Նիս, Ֆրանսիա)
* Երևանի պետական բժշկական համալսարանի բժշկական գենետիկայի ինստիտուտը (Հայաստան)։

## Պարգևներ և մրցանակներ
Կարինե Սարգսյանն արժանացել է մի շարք մցանակների, այդ թվում.

* 2009 թվականին - *«Academic Management Award for Biobank Graz»* [ «Գրացի Բիոբանկի համալսարանական կառավարման» ] մրցանակ
* 2014 թվականին - *«s : Biobank of the Year 2014»*  [ «Բիոբանկի ուսումնասիրության տարվա մրցանակ. 2014 տարվա Բիոբանկ»] մրցանակ
* 2016 թվականին - *«Healthcare & Life Sciences Awards 2016: Most outstanding academic Biobank»*  [«Առողջապահության և կյանքի գիտությունների մրցանակաբաշխություն 2016. Ամենակարկառուն ակադեմիական բիոբանկ»] մրցանակ
* 2016 թվականին *«International Life Sciences Awards 2016: Best European Academic Biobank»*, [«Կյանքի գիտությունների միջազգային մրցանակաբաշխություն 2016. Լավագույն եվրոպական համալսարանական Բիոբանկ»] մրցանակ։
* Վիետնամի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր է։
* Երևանի պետական բժշկական համալսարանի պատվավոր դոկտոր-պրոֆեսոր է և հրավիրված դասախոս։

## Բիոբանկ Հայաստանում
Թվինինգի աջակցությամբ *Հայաստանում* *Քաղցկեղի հետազոտման համար ենթակառուցվածք* (**') է ստեղծվել` ելնելով քաղցկեղի շատ բարձր հաճախականության և մահացության մակարդակի տեսանկյունից:

Կարինե Սարգսյանը [[Հայաստան]]ում ''Քաղցկեղի հետազոտման համար ենթակառուցվածքի'' (**')` Բիոբանկի ստեղծման նախագծի պատասխանատուն է։ Այն իրականացվում է 2020 թվականից, Երևանի Մխիթար Հերացու անվան բժշկական համալսարանի Գենետիկայի ամբիոնի և ոլորտում աշխարհի առաջատար կազմակերպությունների  (Գրացի բժշկական համալսարան-Ավստրիա, Կառլիի համալսարան-Չեխիա և IARC- Քաղցկեղի ուսումասիրության միջազգային գործակալություն-Ֆրանսիա) հետ Թվինինգ համագործակցությամբ։  Նաև հեշտացվել է իրավասությունների տարածումը ինստիտուցիոնալ, ազգային և տարածաշրջանային մակարդակներում։

Քաղցկեղի հետազոտության հայկական հետազոտական ենթակառուցվածքի (**) առկայությունը կմեծացնի Հայաստանում քաղցկեղի հետազոտության ոլորտում հետազոտական ենթակառուցվածքի կարողությունները՝ ինտեգրելու ամուր պաթոլոգիա և գենոմային ֆոն։

## Անձնական կյանք
Կարինե Սարգսյանը ամուսնացած է Վարդան Քյուրումյանի հետ, ով ծնվել է Վանաձորում։ Վերջինս ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ Աշխատում է վաճառքի տեխնիկական ինժեներ և մենեջեր։ Նրանք ունեն դուստր`Աստղիկ Քյուրումյան։ Աստղիկը TEDx-ի  խոսնակ է և բեմի դիզայներ։ Աստղիկը «Համաշխարհային ամենախելացի մարդկանց» (Mensa International) ասոցիացիայի մշտական անդամ է 15 տարեկանից։

## Մատենագրություն
2023 թվականին լույս տեսած գիրքը` «Ապագա բանականություն. Աշխարհը 2050 թվականին...»  ապագայագիտության` ապագան հաշվարկելու կանխատեսման մոդելավորման մասին է, արհեստական բանականության բումի, գլոբալ մարտահրավերների լուծման ապագայի և բնության հետ ներդաշնակ ապրելակերպի ձևավորման մասին է։

Կարինե Սարգսյանը 100-ից ավելի մասնագիտական հոդվածների, ինչպես նաև գրքերի հեղինակ և համահեղինակ է։

### Ընտրանի

*   https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-031-36382-5
*  (առցանց բեռնում) 
* Biobanks in Low- and Middle-Income Countries: Relevance, Setup and Management
*  (առցանց բեռնում) 
*  
*  (առցանց հղում) 
*  
*  

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* Կարինե Սարգսյանի որոշ մեջբերումների հրապարակումներ
* 
* EUROPE BIOBANK WEEK 2021, նիստի երկու նախագահներից մեկը Կարինե Սարգսյանն է` որպես Միջազգային կենսաբանկի և կրթության գործադիր տնօրեն (Գրացի բժշկական համալսարան)։
* Waves. Path to a healthier future. 2024 ամսագիր, «Center for Molecular Fingerprinting»

Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Գրացի համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Գրացի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:Հայ մանկաբույժներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ