Համեմատական պատմություն

**Համեմատական պատմություն,**  համեմատություն տարբեր հասարակությունների միջև, որոնք գոյություն են ունեցել նույն ժամանակաշրջանում կամ նման մշակութային պպայմաններ ունեն։ Հասարակությունների համեմատական պատմությունը առաջացել է որպես կարևոր բնագավառ մտավորականության շրջանում 18-րդ դարում Լուսավորության դարաշրջանում, որի տիպիկ օրինակ են հանդիսանում Շառլ Լուի Մոնտեսքյոն, Վոլտերը, Ադամ Սմիթը և այլք։ 19-րդ դարի հասարակագետները և տնտեսագետները հաճախ են ուսումնասիրել համեմատական պատմությունը, ինչպես նշում են Ալեքսիս դը Տոկվիլը, Կարլ Մարքսը և Մաքս Վեբերը։

20-րդ դարի առաջին կեսին, մի մեծ ընթերցասեր հասարակություն հետևեց Օսվալդ Շպենգլերի, Պիտիրիմ Սորոկինի, Առնոլդ Թոյնբիի համեմատական պատմություններին։ Սկսած 1950-ական թվականներից, այնուամենայնիվ, համեմատական պատմությունը մոռացվեց հանրության կողմից, և հիմա անհատահապես աշխատող մասնագիտացած գիտնականների ոլորտն է։

Բացի վերը նշված անձանցից, համեմատական պատմության վաղ օրինակները ներառում են ամերիկացի պատմաբաններ Հերբերտ Բոլտոնին, Քերրոլ Քուիգլին և բրիտանացի պատմաբան Ջեոֆրի Բարրաքլուղին։ Որոշ հասարակագետներ նույնպես հայտնի են այս ոլորտում, ներառելով Բարրինգտոն Մուրին, Էյզենշտադտ Շմյուելին, Լիպսետ Սեյմուր Մարտինին, Չարլզ Տիլլիին և Միշել Մաննին։

## Նշանավոր թեմաներ

### Ատլանտյան պատմություն
Ատլանտյան պատմությունը ուսումնասիրում է ատլանտյան աշխարհը վաղ ժամանակակից շրջանում։ Սա հիմնված է այն գաղափարի վրա, որ 16-րդ դարում, հետևելով նոր աշխարհի հետ Եվրոպայի կայուն աճող կապին, Ատլանտյան օվկիանոսին սահմանակից մայրցամաքները՝ Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկաները, Եվրոպան և Աֆրիկան հաստատեցին սահմանային կարգ կամ տնտեսական և մշակութային փոխանակությունների ընդհանուր ոլորտ, որը կարելի է ուսումնասիրել որպես ամբողջություն։ Այս ընդհանուր ոլորտի թեման Եվրոպայի և Ամերիկայի գաղութացման միջև կոմպլեքս փոխազդեցությունն է։ Այն պարունակում է ժողովրդագրական, սոցիալական, տնտեսական, քաղաքական, օրինական, ռազմական, մտավոր և կրոնական թեմաներ, որոնք համեմատական ուսումնասիրության են ենթարկվում Ատլանտյան օվկիանոսի երկու կողմերում էլ։ Կրոնական վերածնունդները բնութագրում էին Բրիտանիան և Գերմանիան, ինչպես նաև Մեծ զարթոնքը ամերիկյան գաղութներում։ Միգրացիան և ստրկությունը ևս կարևոր թեմաներ են եղել։

Չնայած համեմատաբար նոր ոլորտ լինելուն, այն հարաբերական պատմության մեջ բազում ուսումնասիրությունների է խթանել, հատկապես վերաբերելով գաղափարներին, ստրկությանը, տնտեսական պատմությանը և քաղաքական հեղափոխություններին 18-րդ դարում Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկայում, Եվրոպայում և Աֆրիկայում։

### Արդիականացման կաղապարներ
Սկսած 19-րդ դարից, գերմանացի և ֆրանսիացի հասարակագետները արդիականացման կաղապարները զարգացրել են ցույց տալու ավանդական հասարակությունից դեպի ժամանակակից և իհարկե պոստմոդեռն հասարակության անցման հաջորդականությունը։ Այս հետազոտությունը զարգացավ հատկապես 1960-ական թվականներին, Պրինստոնի համալսարանում տեղի ունեցած դասընթացների շնորհիվ, որոնք համեմատում էին արդիականացման ընթացքը Չինաստանում, Ճապոնիայում, Ռուսաստանում և այլ ազգերում։ Արդիականացման տեսությունը և պատմությունը բացահայտ կերպով օգտագործվել են որպես ուղեցույց այն երկրների համար, որոնք ցանկանում էին արագ զարգանալ, օրինակ Չինաստանը։ Իհարկե, արդիականացումը առաջարկվել է որպես ամենաարդյունավետ կաղապար Չինաստանում համաշխարհային պատմության համար, որպես ամենաարագ զարգացող երկիրներից մեկը, որը ուշ է սկսել այդ ընթացքը․ «Չինաստանի արդիականացումը պետք է, որ հիմնված լինի այլ երկրների փորձությունների և դասերի վրա»։

### Համեմատական քաղաքականություն
Համեմատական քաղաքականության ոլորտը հաճախ մասամբ համընկնում է քաղաքագիտության ստորաբաժանման հետ, որը հայտնի է համեմատական քաղաքագիտություն անվանմամբ։ Այն ներառում է «անցումային» պատմությունը և երբեմն նաև միջազգային պատմությունը։

### Փոքրամասնությունների համեմատական պատմություն
Մորդեչայ Զեյքընը համեմատել է Քուրդիստանի երկու ոչ մուսուլման փոքրամասնություններին, հրեական և ասորական քրիստոնյաներին մուսուլման կառավարիչների և ցեղապետների հետ իրենց հարաբերություններում 19-րդ և 20-րդ դարերում։ Նրա համեմատական ուսումնասիրությունը ավելի պարզ պատկերացում տվեց փոքրամասնությունների հասարակական դիրքի և նրանց կառավարիչների հետ հարաբերությունների վերաբերյալ Քուրդիստանի տարածքում և այլուր։ Նրա դոկտորական դիսերտացիան և այն գիրքը, որի վրա հիմնված է եղել, թարգմանվել են տեղի լեզուներով Քուրդիստանում և հարակից տարածքներում։

### Ռազմական պատմություն
Ռազմական պատմաբանները հաճախ համեմատել են տարբեր ազգերի զինվորականության կազմակերպվածությունը, մարտավարական և ստրատեգիական գաղափարները, առաջնորդությունը և ազգային աջակցությունը։

Պատմաբանները շեշտել են գեներալների՝ ավելի շատ համեմատական վերլուծություններ իրականացնելու կարիքը։

### Ստրկություն
Համեմատական տեսանկյունից ստրկության ուսումնասիրությունը սկսած անտիկ աշխարհից մինչև 19-րդ դար, 1960-ական թվականներից ի վեր գրավել է բազմաթիվ պատմաբանների ուշադրությունը։

### Տնտեսագիտություն
Տնտեսության պատմության մեծ մասը վերջին տարիներին իրականացվել է մոդելավորող տնտեսագետների կողմից, ովքեր ցուցաբերեցին հատուկ հետաքրքրասիրություն համեմատական տվյալների վերլուծության հանդեպ։ Նշանակալի աշխատանք է տարվել պատմաբանների կողմից «Մեծ անհամաձայնության» բանավեճի վերաբերյալ՝ իրականացված Քեննեթ Պոմերանզի կողմից 2009 թվականին։ Անհամաձայնությունն այն է, թե ինչու Եվրոպան այդքան արագ առաջ գնաց 1700-ական թվականներից հետո, մինչ Ասիան ոչ։ Ավելի ավանդական հետազոտության մեթոդաբանություններ միաձուլվել են էկոնոմետրիկայի հետ, օրինակ վաճառականների միության համեմատության մեջ Եվրոպայում։

## Քանակական մեթոդներ
Սորոկինի աշխատանքից սկսած, հարաբերական պատմության գիտնականները, հատկապես եթե հասարակագետներ կամ քաղաքագետներ էին, հաճախ օգտագործել են քանակական և վիճակագրական տվյալներ համեմատելու համար բազմաթիվ հասարակություններ տարբեր չափումներով։ Որոշ ջանքեր են եղել կառուցելու համար մաթեմատիկական դինամիկ մոդելներ, բայց դրանք չեն թափանցել համեմատական պատմության մեջ։

## Տես նաև

* Աննալների դպրոց

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագրություն

### Պատմագրություն

* Barraclough; Geoffrey. *Main Trends in History,* ; Holmes & Meier, 1979 online version 
* Cohen, Deborah and Maura O'Connor; *Comparison and History: Europe in Cross-National Perspective.* Routledge, 2004 online edition
* Cooper, Frederick. "Race, Ideology, and the Perils of Comparative History," *American Historical Review,* 101։4 (October 1996), 1122–1138. in JSTOR
* Frederickson, George M. "From Exceptionalism to Variability: Recent Developments in Cross-National Comparative History." *Journal of American History*  82։2 (September 1995), 587-604.  in JSTOR
* Guarneri, Carl. "Reconsidering C. Vann Woodward's The Comparative Approach to American History," *Reviews in American History, Volume 23, Number 3, September 1995, pp. 552-563* 
* Halperin, Charles J. et al. "AHR Forum: Comparative History in Theory and Practice: A Discussion." *American Historical Review,* 87։1 (February 1982), 123-143.  in JSTOR
* Haupt, Heinz-Gerhard. "Comparative History," in Neil J. Smelser et al. eds. *International Encyclopedia of Social and Behavioral Sciences* (2001) 4։2397–2403.
* Hill, Alette Olin and Boyd H. Hill. "AHR Forum: Marc Bloch and Comparative History." *The American Historical Review* 85։4 (October 1980), 828-846.  in JSTOR
* Hroch, Miroslav. *Comparative Studies in Modern European History* Ashgate Variorum 2007
* Iriye, Akire. "The Internationalization of History," *American Historical Review* Vol. 94, No. 1 (Feb., 1989), pp.&nbsp;1–10 in JSTOR
* Mazlish, Bruce. *Conceptualizing Global History.* Westview Press, 1993.
* McGerr, Michael. "The Price of the 'New Transnational History.'" *American Historical Review* 96։4 (October 1991), 1056–1067. in JSTOR
* Magnaghi; Russell M. *Herbert E. Bolton and the Historiography of the Americas* Greenwood Press, 1998 online edition 
* Meritt, Richard L. and Stein Rokkan, editors. *Comparing Nations: The Use of Quantitative Data in Cross-National Research.* Yale University Press, 1966.
* Rusen, Jorn. "Some Theoretical Approaches to Intercultural Comparative Historiography." *History and Theory* 35։4 (December 1996), 5–22.
* Skocpol, Theda, and Margaret Somers. "The uses of comparative history in macrosocial inquiry." *Comparative studies in society and history* (1980) 22#2 pp։ 174-197.
* Stoler, Ann L. "Tense and Tender Ties: The Politics of Comparison in North American History and (Post) Colonial Studies." *Journal of American History* (Dec 2001), 831-864. in JSTOR
* Tipps, Dean. "Modernization Theory and the Comparative Study of Societies: A Critical Perspective." *Comparative Studies in Society and History* 15։2 (1973), 199-226.
* Welskopp, Thomas։ ''Comparative History'', European History Online, Mainz։ Institute of European History, 2010, retrieved։ June 14, 2012.

### Համեմատական և համաշխարհային պատմություններ

* Bayly,  C. A. *The Birth of the Modern World, 1780-1914* (2003)
* Black, Cyril Edwin. *The dynamics of modernization: a study in comparative history* (Harper & Row, 1966)
* Doyle, Michael W. *Empires.* Cornell University Press. 1986. online edition 
* Eisenstadt, S.N. *The Political Systems of Empires* (1968),
* Gombrich, Ernst.  "A Little History of the World" (1936 & 1995)
* Kennedy, Paul. *The Rise and Fall of the Great Powers: Economic Change and Military Conflict from 1500 to 2000* (Random House, 1987)
* Klooster, Wim. *Revolutions in the Atlantic World: A Comparative History* (2009)
* Lieberman, Victor. *Strange Parallels: Volume 2, Mainland Mirrors: Europe, Japan, China, South Asia, and the Islands: Southeast Asia in Global Context, c.800-1830* (2009)
* Mann, Michael. *The sources of social power* 1993
* Osterhammel, Jürgen. *The Transformation of the World: A Global History of the Nineteenth Century* (2014)
* Palmer, Robert R. *Age of the Democratic Revolution: A Political History of Europe and America, 1760-1800* (2 vol 1966)
* Rosenberg, Emily, et al. eds. *A World Connecting: 1870-1945* (2012)
* Smith, S.A. *Revolution and the People in Russia and China: A Comparative History* (2009)
* Sorokin; Pitirim A. *Social Philosophies of an Age of Crisis.* 1950 online edition 
* Sorokin; Pitirim A.  *Social and Cultural Dynamics* (4 vol 1932; one-vol. edn., 1959).
* Spengler; Oswald. *The decline of the West* 2 vol (1918)
* Tilly, Charles. *Big Structures, Large Processes, Huge Comparisons.* Russell Sage Foundation, 1984.
* Toynbee, Arnold J.  *A Study Of History* 12 vol (1934–61); (2 vol abridgment 1957) online abridged version v. 1-6 
* Voegelin, Eric. *Order and History,* 5 vol (1956–75)
* Woodward, C. Vann, ed. *The Comparative Approach to American History* (1968)

Կատեգորիա:Պատմագրություն