Մաթիուշ Առաջին թագավորը

***Մաթիուշ Առաջին թագավորը*** (), մանկական վեպ, որը գրել է 1923 թվականին լեհ գրող, մանկաբույժ և մանկավարժ Յանուշ Կորչակը։ Բացի երիտասարդ թագավորի արկածների մասին պատմելուց, այն նկարագրում է բազմաթիվ սոցիալական բարեփոխումներ, մասնավորապես՝ երեխաներին ուղղված, որոնցից մի քանիսը Կորչակը իրականացրել է իր սեփական որբանոցում, և Լեհաստանում տեղի ունեցած ժամանակակից և պատմական իրադարձությունների նուրբ քողարկված այլաբանություն է։ Գիրքը նկարագրվել է որպես Լեհաստանում նույնքան ժողովրդական, որքան Պիտեր Փենը՝ անգլիախոս աշխարհում։

## Սյուժե
Մաթիուշը մանկահասակ արքայազն է, որ գահ է բարձրանում հոր հանկարծակի մահվան պատճառով։

Իր գահակալման սկզբում Մաթիուշը մի քանի համարձակ բարեփոխումներ է իրականացնում՝ ուղղված իր թագավորության մարդկանց, մասնավորապես՝ երեխաների կյանքը բարելավելուն, բայց իր լավագույն մտադրություններին հակառակ, իրականությունը հակառակն է լինում։ Առաջ են գալիս բազմաթիվ չնախատեսված հետևանքներ՝ հիմարից մինչև չարագործ։

Մաթիուշը փորձում է ինքնուրույն կարդալ և պատասխանել իր բոլոր նամակներին, բայց պարզում է, որ դրանց ծավալը չափազանց մեծ է, և նա ստիպված է լինում հույսը դնել քարտուղարների վրա։ Նա զայրացած է իր նախարարներից և նրանց ձերբակալում է, բայց շուտով հասկանում է, որ բավարար գիտելիքներ չունի ինքնուրույն կառավարելու համար, և ստիպված է լինում ազատ արձակել նախարարներին և հաստատել սահմանադրական միապետություն։

Երբ պատերազմ է սկսվում, Մաթիուշը չի կարողանում հաշտվել իր պալատում փակված լինելու հետ, այլ աննկատ հեռանում է և միանում բանակին՝ ձևանալով գյուղացի տղա և հազիվ խուսափում ռազմագերի դառնալուց։ Նա ընդունում է բարեկամ լրագրողի առաջարկը՝ իր համար «արքայական թերթ» հրատարակելու, և շատ ավելի ուշ պարզում է, որ ստանում է ուշադիր խմբագրված լուրեր, և որ լրագրողը թաքցնում է երիտասարդ թագավորի լավագույն ընկերոջ կոռուպցիան։ Մաթիուշը փորձում է կազմակերպել ամբողջ աշխարհի երեխաներին՝ երթեր անցկացնելու և իրենց իրավունքները պահանջելու համար, և ի վերջո թշնամանում է մյուս թագավորների հետ։ Նա սիրահարվում է սևամորթ աֆրիկացի արքայադստերը և վրդովեցնում ռասիստական կարծիքը (սակայն ժամանակակից չափանիշներով Կորչակի կողմից սևամորթների պատկերումը ինքնին լիովին ազատ չէ գրելու պահին առկա կարծրատիպերից)։ Վերջապես, նա տապալվում է երեք օտարերկրյա բանակների ներխուժման պատճառով և աքսորվում անմարդաբնակ կղզի։

## Շարունակություն
Պատմությունը շարունակվում է *«Մաթիուշ թագավորը անմարդաբնակ կղզում»* (), հրատարակվել է նույն թվականին և թարգմանվել է հայերեն 1984 թվականին: Շարունակությունը պատմում է Մաթիուշի անձնական զարգացման մասին մեկուսացման մեջ, որին հաջորդում է նրա վերջնական վերադարձը և ժողովրդավարության վերականգնումը հայրենիքում:

## Հիմնական թեմաներ
Կորչակը հաճախ օգտագործում էր հեքիաթի այս ձևը՝ իր երիտասարդ ընթերցողներին նախապատրաստելու չափահաս կյանքի դիլեմաներին ու դժվարություններին, ինչպես նաև պատասխանատու որոշումներ կայացնելու անհրաժեշտությանը։

## Թարգմանություններ և բեմականացումներ
*«Մաթիուշ Առաջին թագավորը»* թարգմանվել է հայերեն, անգլերեն, էսպերանտո, գերմաներեն, եբրայերեն, իտալերեն, չինարեն, ճապոներեն, լիտվերեն, լատվիերեն, էստոներեն, վրացերեն, ուկրաիներեն և ռուսերեն, և ունեցել է բազմաթիվ  հրատարակություններ։

*«Մաթիուշ Առաջին թագավորը»* բազմիցս էկրանավորվել է՝ ֆիլմերի, հեռուստատեսության, անիմացիայի և օպերայի համար։

* «*Król Maciuś I*» (*Մաթիուշ Առաջին թագավորը*) – ֆիլմ, Լեհաստան, 1958, ռեժիսոր՝ Վանդա Յակուբովսկա
* «*Król Maciuś I*» (Մաթիուշ Առաջին թագավորը)  (*Król Maciuś I* ) – TV special, Լեհաստան, 1997, ռեժիսոր՝ Ֆիլիպ Զիլբեր
* «*Փոքրիկ արքա Մացթիուշը*» *(Le Petit Roi Macius )* –(Լեհաստան, Ֆրանսիա, Գերմանիա, Հունգարիա) 2 եթերաշրջան՝ 26 սերիաներով (յուրաքանչյուրը 10-15 րոպե), մուլտֆիլմ, 2002 (այլ հեռարձակումներ 2003-2005 թվականներին),
* *«Մաթիուշ Առաջին թագավորը»* (*Król Maciuś Pierwszy*) – անիմացիոն ֆիլմ, 2007, նույն թիմի կողմից, ինչ սերիալային անիմացիան
* «Մաթիուշ թագավորը» (*Король Матиуш*) – օպերա երեխաների համար, բեմադրությունը՝ Լև Կոնով, 1988 Մոսկվա

### Հայերեն
*«Մաթիուշ Առաջին թագավորը» վեպը հ*այերեն թարգմանվել և հրատարակվել է 1964 և 1984 թվականներին։ 1971 թվականին վեպի հիման վրա Երևանի Պատանի հանդիսատեսի թատրոնում Զավեն Տատինցյանը բեմականացրել է համանուն պիեսը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Lev Konov - opera "King Matt the First" for/by children. Audio (1992) Part 1 of 6.

Կատեգորիա:1923 գրքեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի գրականություն
Կատեգորիա:Գրական հեքիաթներ
Կատեգորիա:Գրքեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լեհերեն վեպեր
Կատեգորիա:Մանկական գրքեր