PEN Ուկրաինա

**PEN Ուկրաինա**-ն ոչ կառավարական ուկրաինական կազմակերպություն է, որի նպատակն է պաշտպանել խոսքի ազատությունն ու հեղինակային իրավունքները, ինչպես նաև խթանել գրականությունը և միջազգային մշակութային համագործակցությունը։ Այն հանդիսանում է International PEN-ի՝ PEN ազգային կենտրոնների համաշխարհային ցանցի անդամ։

Կազմակերպությունը հիմնադրվել է 1989 թ. աշնանը, Ուկրաինայի գրողների միության շրջանակներում։ Դրա առաջին նախագահը եղել է հայտնի ուկրաինացի բանաստեղծ Միկոլա Վինգրանովսկին։

Կազմակերպության հիմնական ղեկավար մարմինը Ընդհանուր ժողովն է, որը ընտրում է ութ անդամից կազմված գործադիր խորհուրդ, որը ղեկավարում են նախագահը և երկու փոխնախագահները։

PEN հապավումը նշանակում է «պոետներ, դրամատուրգներ, էսսեիստներ և վեպագիրներ» (poets, playwrights, essayists and novelists), սակայն այսօր PEN Ուկրաինան ընդունում է նաև անդամների, ովքեր գրական շրջանակներից դուրս են։ Ներկայումս կազմակերպությունն ունի 140 անդամ։

## Կառուցվածք
Այսօր աշխարհում գործում են 146 ազգային PEN կենտրոններ։ Միջազգային PEN-ի կենտրոնակայանը գտնվում է Լոնդոնում, և այն համակարգում ու խորհրդատվություն է տրամադրում մյուս ազգային կենտրոններին։

Ամենամեծ PEN կենտրոնը PEN America-ն է, որն ունի մոտ 7,200 անդամ։

Ազգային PEN կենտրոնների գործունեության առաջնահերթությունները կարող են տարբեր լինել՝ կախված տվյալ երկրի մշակութային և քաղաքական իրավիճակից։

Ամեն աշուն Միջազգային PEN-ը կազմակերպում է PEN Կոնգրես որևէ երկրի տարածքում։ Կոնգրեսը հավաքում է տարբեր ազգային PEN կենտրոնների ղեկավարներին և անդամներին՝ միջազգային ղեկավար կազմի վերընտրությանԵվ PEN-ի մարդու իրավունքների բանաձևերի ընդունման նպատակով։ 2017 թվականին PEN Կոնգրեսը առաջին անգամ անցկացվեց Ուկրաինայում (Լվով)։ Այնուհետև՝ 2018-ին՝ Հնդկաստանում (Պունեմ), 2019-ին՝ Ֆիլիպիններում (Մանիլա), 2020 և 2021 թվականներին՝ առցանց ձևաչափով։ 2022 թվականի կոնգրեսը կանցկացվի սեպտեմբերի 27-ից հոկտեմբերի 1-ը Շվեդիայի Ուփսալա քաղաքում՝ խորագրով․ «Բառերի ուժը․ արտահայտման ազատության ապագա մարտահրավերները»։

### Անդամակցություն
Նախկինում PEN կազմակերպության կազմում ընդգրկվում էին միայն գրողներ, սակայն այժմ անդամների հնարավոր շրջանակը ընդլայնվել է։ PEN-ին միանալու հիմնական չափորոշիչներն են՝ կազմակերպության կանոնադրությունում նկարագրված արժեքների բաժանումը, Ուկրաինայում և աշխարհում գրականության զարգացմանն աջակցելու և խոսքի ազատությունը պաշտպանելու ցանկությունը։ Այս պահին Ուկրաինական PEN-ին պատկանում են 140 անդամ՝ գրողներ, մարդու իրավունքների պաշտպաններ, թարգմանիչներ, լրագրողներ, հումանիտար գիտությունների մասնագետներ, հրատարակիչներ և մշակութային կառավարչներ։

Ուկրաինական PEN-ի կանոնադրության համաձայն՝ նոր անդամների ընդունման որոշումը կայացնում է Գործադիր խորհուրդը։ Գործադիր խորհրդի հրավերով՝ յուրաքանչյուր նոր թեկնածուն պետք է ներկայացնի երկու առաջարկագիր՝ կազմակերպության մյուս լիիրավ անդամներից, ինչպես նաև անձնագրություն և գրական ցուցակ (բիոգրաֆիա և բիբլիոգրաֆիա)։

### Ֆինանսավորում
Ուկրաինական PEN-ը ոչ առևտրային կազմակերպություն է, որը գոյատևում է իր անդամների վարձատրմամբ և անհատական նվիրատուների աջակցության շնորհիվ։

## Կառավարում
### Ուկրաինական PEN-ի նախագահներ

* 1989-1993 —Միքոլա Վիգրանովսկի
* 1993-2010 — Եվգեն Սվերստյուկ
* 2010-2014 —Միրոսլավ Մարինովիչ
* 2014-2018 — Միկոլա Ռյաբչուկ
* Սկսած 2018 թվականի դեկտեմբերի 17-ից — Անդրեյ Կուրկով

### Փոխնախագահներ և Գործադիր տնօրեն
2018 թվականի օգոստոսին՝ Ուկրաինական PEN-ի գործադիր տնօրեն դարձավ լրագրող Թետյա Տերենը։

2019 թվականի հոկտեմբերից կազմակերպության գործադիր խորհրդի անդամներն են՝ Օլենա Ստյաժկինան, Լեոնիդ Ֆինբերգը, Եվգեն Զախարովը, Լարիսա Դենիսենկոն և Օստապ Սլիվինսկին։

### Պատվավոր նախագահներ
Ներկայումս Ուկրաինական PEN կազմակերպությունն ունի երկու պատվավոր նախագահ՝ **[[Միրոսլավ Մարինովիչ]]**՝ մարդու իրավունքների պաշտպան, լրագրող, կրոնագետ և դասախոս,**Միկոլա Ռյաբչուկ՝** բանաստեղծ, թարգմանիչ, արձակագիր և էսսեիստ։

## Գործունեություն
PEN ակումբի գործունեության շրջանակները սահմանված են **[[PEN միջազգային կազմակերպություն|Միջազգային PEN-]]ի կանոնադրությամբ** (հիմնադրվել է 1921 թվականին)։

Կանոնադրության համաձայն՝ PEN-ի հիմնական առաքելություններն են՝ խոսքի և արտահայտվելու ազատության պաշտպանությունը,Փոքրամասնությունների իրավունքների պաշտպանությունը,Հալածվող գրողների աջակցումը,Մշակութային բազմազանության խթանումը,Մարդակենտրոն արժեքների տարածումը մշակույթի միջոցով։

Ուկրաինական PEN-ը իրականացրել է հետևյալ նախագծերը․

* Մասնակցություն և ուկրաինական հարցերի ներկայացում Միջազգային PEN-ի կոնգրեսներում՝ Հարավային Կորեայում (Մ․ Մարինովիչ, 2012)՝ 78-րդ կոնգրեսում, Ղրղզստանում (Ա․ Կուրկով, 2014)՝ 80-րդ կոնգրեսում, Գալիցիայում (Մ․ Ռյաբչուկ, Ա․ Կուրկով, Գ․ Բեկիրովա, 2016)՝ 82-րդ կոնգրեսում և Պունեում (Թ․ Տերեն, Վ․ Ամելինա)՝ 84-րդ կոնգրեսում։
* Միջազգային PEN-ի նախագահ Ջոն Ռալսթոն Սոլի (Կիև, Օդեսա, 2015), Ամերիկյան PEN-ի Միջազգային հարաբերությունների բաժնի ղեկավար Դրյու Մենաքերի (Կիև, 2016) և Միջազգային PEN-ի գործադիր տնօրեն Կարլես Տոռների (Լվով, Կիև, 2017) հրավիրվելը Ուկրաինա։
* Ուկրաինական հարցերի ներկայացում Միջազգային PEN-ի «Բանտարկված գրողների» կոմիտեին Ռոտերդամում և «Ապաստարան քաղաքների միջազգային ցանցին» Լիլեհամերում (Հալյա Կոյնշ․ 2014, 2017, 2019)։
* 83-րդ Միջազգային PEN կոնգրեսի կազմակերպումը Ուկրաինայում
* Արևելյան Եվրոպայի PEN ակումբների տարեկան տարածաշրջանային կոնֆերանսներ
* Ուկրաինական PEN-ի Յուրի Շևելյովի մրցանակի ամենամյա հանձնարարումը ժամանակակից էսսեների համար։
* Ուկրաինական PEN-ի Վասիլ Ստուսի մրցանակի ամենամյա հանձնարարումը։
* Գոնգաձեի մրցանակի ամենամյա հանձնման արարողությունը՝ Ուկրաինական լրագրողների համար։
* PEN քննարկումների ակումբի ստեղծում. ակումբում անցկացվում են արդիական թեմաների շուրջ քննարկումներ, ինչպես նաև իրականացվում են մեդիա նախագծերի քննարկումներ։
* «Գրական ընթերցումներ Ուկրաինայի քաղաքներում» նախագծի իրականացում։

2019 թվականին Ուկրաինական PEN-ը դարձել է Եվրոպական միության գրական մրցանակի գործընկեր, որը նրան տալիս է իրավունք՝ ձևավորելու ազգային ժյուրի և որոշելու Ուկրաինայից մրցանակի դափնեկիրին։

### PEN Ուկրաինայի Թարգմանչական ֆոնդի Գրանտներ
Ուկրաինական PEN-ը անցկացրել է մրցույթ Օլեգ Սենցովի «Կյանք» կարճ պատմվածքների գրքի թարգմանության համար անգլերեն, գերմաներեն և պոլշերեն լեզուներով՝ որպես հոկտեմբեր 2018-ին հայտարարված միջազգային Renaissance հիմնադրամի և PEN Ուկրաինայի Թարգմանչական ֆոնդի համատեղ մինի-գրանտային ծրագրի մաս։

Գիրքը անգլերենով թարգմանել է դոկտոր Ուիլյամ Բլեքերը (Deep Vellum Publishing), իսկ պոլշերեն թարգմանիչն ու քննադատը եղել է գրող, թարգմանիչ և քննադատ Բոհդան Զադուրան (Warsztaty Kultury)։

2018 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Ուկրաինական PEN-ի Գործադիր խորհուրդը ընտրել է մրցույթի երրորդ հաղթողին՝ Օլեգ Սենցովի կարճ պատմվածքների գրքի գերմաներեն թարգմանության համար։ Հաղթողն այն թարգմանչական խմբի հայտն էր, որը կազմված էր Լիդիա Նագելից, Կլաուդիա Դաթհեից, Կլարաիա Դաթհեից, Ալեքսանդր Կրատոչվիլից, Թոմաս Վայլերից, Անդրեաս Տրետներից, Քրիստիան Քյոռներից, Օլգա Ռադեցկայայից, Ջենի Սայցից, Իրինա Բոնդասից և Կատի Բռուններից։ Գիրքը հրատարակվել է Voland & Quist հրատարակչության կողմից։

### Խարկովի Գրական Ռեզիդենցիա
Խարկովի գրական ռեզիդենցիան, որը նախատեսված է ուկրաինական արձակի հեղինակների համար, հիմնադրվել է Միջազգային PEN ակումբի ուկրաինական մասնաճյուղի և Խարկովի մարզային պետական վարչակազմի կողմից՝ աջակցելու գրողներին և խթանելու Խարկովը և նրա մշակույթը Ուկրաինայում և աշխարհի տարբեր վայրերում։

Ռեզիդենցիայի մասնակիցները հնարավորություն ունեն մեկ ամիս բնակվել Խարկովում՝ աշխատելու իրենց արձակի վրա և ծանոթանալու քաղաքի հետ։

Այսօրվա ռեզիդենցիայի մասնակիցներն են՝ գրողներ Լուբա-Պարասկևիա Ստրինադյուկը, Լյուբկո Դերեշը, Մայքլ Զելլերը (Գերմանիա) և թարգմանչուհի Յարոսլավա Ստրիխան։

Խարկովում նախատեսվում է մի քանի ամսվա գրական ռեզիդենցիաների անցկացում ուկրաինական արձակի հեղինակների և թարգմանիչների համար։

## Մարդու իրավունքների նախագծեր
2014 թվականից Ուկրաինական PEN-ը փորձում է միջազգային հանրության ուշադրությունը հրավիրել Ուկրաինայում տեղի ունեցող իրադարձություններին, Ղրիմի օկուպացիային և ռուսական բանտերում պահվող ուկրաինական քաղաքական դատապարտյալներին՝ հրապարակելով մի շարք հայտարարություններ։ Մասնավորապես հրապարակվել են՝

* Հայտարարություն՝ Ուկրաինայում բռնությունների սրման դադարեցման վերաբերյալ։
* Հայտարարություն բողոքի՝ Ղրիմում քաղաքական ճնշումների դեմ և Իլմա Ումերովի պաշտպանությամբ։
* Բաց նամակ հոլանդացի գործընկերներին՝ Ուկրաինա-ԵՄ ասոցիացիայի վերաբերյալ տեղական ռեֆերենդումից առաջ։
* Հայտարարություն՝ Ուկրաինական PEN-ի անդամ, լրագրող Ստանիսլավ Ասեևի աջակցությամբ։
* Հրապարակախոսական Hromadske.TV-ի և Ուկրաինական PEN-ի համատեղ նախաձեռնությամբ կատարվել է Օլեգ Սենցովի «Պատմություններ» ժողովածուից մեկ պատմվածք՝ հայտնի ուկրաինացիների կողմից (Ադա Ռոգովցևա, Մարկո Գալանևիչ, Նատալյա Սումսկա, Մուստաֆա Նայեմ, Լարիսա Դենիսենկո, Իգոր Կոզլովսկի, Օլեգ Միխալյուտա և Նատալիա Վորոժբիտ)

2018 թվականի օգոստոսի 21-ին, ռեժիսոր և գրող Օլեգ Սենցովի հացադուլի 100-րդ օրը, Ուկրաինական PEN-ը՝ քաղաքացիական ազատությունների կենտրոնի հետ միասին, Կիևում՝ Ռուսաստանի դեսպանատան մոտ անցկացրել է «Միասնություն Օլեգ Սենցովի հետ» երթը։

2018 թվականի նոյեմբերի 15-ին՝ Հաշվետու գրողների միջազգային օրը, Ուկրաինական PEN-ը և Քաղաքացիական ազատությունների կենտրոնը կազմակերպել են «Դատարկ աթոռներ» ակցիա՝ աջակցելու Ռուսաստանի և Ղրիմի մեջ պահվող ուկրաինական քաղաքական բանտարկյալներին, ինչպես նաև արևելյան Ուկրաինայի ինքնահռչակ հանրապետությունների բանտարկյալներին։

## Գրական մրցանակներ
### Վասիլ Ստուսի մրցանակ
Ուկրաինական PEN-ը շարունակել է 1989 թվականին Ուկրաինական անկախ ստեղծագործական մտքի ասոցիացիայի (UANTI) կողմից, որի ղեկավարն էր Եվգեն Սվերթյուկը, հիմնադրված Վասիլ Ստուսի մրցանակը, որը ամեն տարի շնորհվում էր հունվարի 14-ին՝ Սուրբ Վասիլի օրը։

Վասիլ Ստուսի մրցանակը ամեն տարի շնորհվում է Ուկրաինական PEN-ի հեղինակներին (գրողներ, արվեստագետներ, ռեժիսորներ), անկախ իրենց բնակության վայրից, կյանքի համար՝ ուկրաինական մշակույթին ունեցած հատուկ ներդրման և քաղաքացիական դիրքի հաստատության համար։

Վասիլ Ստուսի մրցանակի դափնեկիրը ստանում է Ուկրաինական PEN-ի և մրցանակի գործընկեր՝ Կիև-Մոհիլյան գործարար դպրոցի (KMBS) դիպլոմ և պատվոգիր։

### Յուրի Շևելյովի մրցանակ
Յուրի Շևելյովի մրցանակը հիմնադրվել է 2013 թվականին։ Նրա հիմնադիրներն են Կիև-Մոհիլյան գործարար դպրոցը, «Դուխ ի Լիտերա» հրատարակչությունը և Հարվարդի Ուկրաինական հետազոտական ինստիտուտը։

Մրցանակը ամեն տարի շնորհվում է ուկրաինացի հեղինակին՝ վերջին մեկ տարում հրատարակված արվեստի և գիտական էսսեների համար։ Դափնեկիրը հայտարարվում է ամեն տարի դեկտեմբերի 17-ին կայացող հանդիսավոր արարողության ժամանակ, որը համընկնում է Յուրի Շևելյովի ծննդյան տարեդարձի հետ, ով համարվում է ժամանակակից ուկրաինական էսսեների հիմնադիրը։ Դափնեկիրին շնորհվում է բրոնզե հրեշտակի արձանիկ, ինչպես նաև դրամական մրցանակ և դիպլոմ։

Շևելյովի մրցանակի դափնեկներն են տարբեր տարիներին եղել՝ Տարաս Պրոխասկոն, Անդրեյ Պորտնովը, Կոնստանտին Մոսկալեցը, Օլեքսանդր Բոյչենկոն, Վախթանգ Կեբուլաձեն, Անդրեյ Լյուբկան, Վլադիմիր Երմոլենկոն, Դիանա Կլոչկոն։

### Գեորգի Գոնգաձեի մրցանակ
Գեորգի Գոնգաձեի մրցանակը շնորհվում է ամեն տարի մայիսի 21-ին՝ Գեորգի Գոնգաձեի ծննդյան օրը։ Սա նոր մրցանակ է Ուկրաինայի լրագրության ոլորտում, որը հիմնադրվել է Ուկրաինական PEN-ի կողմից՝ համագործակցությամբ Կիև-Մոհիլյան գործարար դպրոցի շրջանավարտների ասոցիացիայի և «Українська правда» հրատարակության հետ։

Մրցանակը ստեղծվել է աջակցելու այն լրագրողներին, որոնք հետևում են անկախ լրագրության սկզբունքներին և արժեքներին, ցուցաբերում են պրոֆեսիոնալիզմ, ունակություն և նորարարություն, պատրաստում են նյութեր, որոնք նպաստում են հասարակական որոշ խնդիրների լուծմանը կամ ընկալմանը և երկրի փոփոխություններին, ինչպես նաև նշանակալի ներդրում ունեն լրատվամիջոցների միջավայրում։ Դափնեկիրը կստանա արձանիկ, դիպլոմ և $3,000 դրամական պարգև։

Գեորգի Գոնգաձեի մրցանակի առաջին դափնեկարը լրագրող, պատմաբան, առցանց հրատարակություն «Історична правда»-ի գլխավոր խմբագիր և Պրեսի թանգարան-արխիվի հիմնադիրը՝ Վախթանգ Կիպիանին է։

### Դրախոմանյան մրցանակ
Դրախոմանյան մրցանակը նվիրված է ուկրաիներենից թարգմանությանը։ Այն բաց է աշխարհի բոլոր թարգմանիչների համար, ովքեր ունեն առնվազն մեկ հրապարակված թարգմանություն՝ գրական կամ փաստագրական գործերից։ Մրցանակը հիմնադրվել է 2020 թվականին Ուկրաինական PEN-ի, Ուկրաինական ինստիտուտի և Ուկրաինական գրքի ինստիտուտի կողմից։

Մրցանակը շնորհվում է գերազանց թարգմանության և ուկրաինական գրականության միջազգային ճանաչման համար։.

2020 թվականի մրցանակի դափնեկարը Գերմանիայից Կլաուդիա Դաթեն էր,որը առաջադրվել էր Սերգեյ Ժադանի «Անտենա» ժողովածուի և Օլեքսի Չուպայի «Իմ ապաստարանի հեքիաթները» վեպի թարգմանությունների համար։

## Անդամներ
* Բորիս Գուձիակ(ծնված է 1960 թ.), եպիսկոպոս և կրոնագիտական գրող։
* Միկոլա Հորբալ(ծնված է 1940 թ.), ուկրաինական բանաստեղծ, ակտիվիստ և Ուկրաինայի խորհրդարանի պատգամավոր
* Իյա Կիվա(ծնված է 1984թ.), ուկրաինական բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի, լրագրող և քննադատ։
* Մարիաննա Կիանովսկա (ծնված է 1973թ.), ուկրաինացի բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի և գրականագետ։
* Միրոսլավ Մարինովիչ (ծնված է 1949 թ.), ուկրաինացի մարդու իրավունքների պաշտպան, լրագրող, կրոնագետ և դասախոս։
* Կատերինա Միխալիցինա (ծնված է 1982 թ.), ուկրաինացի բանաստեղծուհի, մանկական գրականության հեղինակ, թարգմանչուհի և խմբագիր։
* Ալեքսանդր Ջ․ Մոթիլ (ծնված է 1953 թ.), ուկրաինական ծագումով ամերիկացի գրող։
* Վոլոդիմիր Ռաֆեյենկո(ծնված է 1969 թ.), ուկրաինացի գրող, վիպասան և բանաստեղծ։
* Մարիանա Սավկա (ծնված է 1973 թ.), ուկրաինացի բանաստեղծուհի, մանկական գրականության հեղինակ, թարգմանչուհի և հրատարակիչ։
* Իրինա Շուվալովա (ծնված է 1986 թ.), ուկրաինացի բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի և գիտաշխատող
* Եվգեն Զախարով (ծնված է 1952 թ.), ուկրաինացի մարդու իրավունքների պաշտպան։

## Տես նաև
* PEN միջազգային կազմակերպություն

## Արտաքին հղումներ
* Official website
* Facebook Page of Ukrainian PEN

## Ծանոթագրություններ