Հինգ եվրո թղթադրամ

**Հինգ եվրո թղթադրամ** (**€5**), ամենափոքր արժեքի եվրո թղթադրամ: Այն օգտագործվում է եվրոյի (իր կանխիկ տեսքով) ներդրումից ի վեր՝ 2002 թվականից: Այս թղթադրամն օգտագործվում և համարում է հիմնական արժույթ 25 երկրներում (ինչպես նաև Կոսովոյում), որոնց ընդհանուր բնակչությունը այժմ կազմում է մոտ 350 միլիոն: 2024 թվականի հուլիսին եվրագոտու շրջանառության մեջ գտնվում էր մոտավորապես 2,211,000,000 հինգ եվրոյի թղթադրամ: Այն հինգերորդ ամենալայն տարածված անվանական արժեքն է՝ կազմելով թղթադրամների ընդհանուր քանակի 7.2%-ը: Փորձագետները վկայում են, որ հինգ եվրո թղթադրամի միջին կյանքը մեկ տարուց պակաս է, նախքան այն փոխարինվի մաշվածության պատճառով:

120 x 62 մմ չափսերով այն եվրո թղթադրամների ամենափոքրն է և ունի գորշ գունային սխեմա: Հինգ եվրո թղթադրամների վրա պատկերված են կամուրջներ և կամարներ/դռներ դասական ճարտարապետությունում (մ.թ.ա. 8-րդ դար - մ.թ. 4-րդ դար): Հինգ եվրո թղթադրամը պարունակում է մի շարք բարդ անվտանգության բնութագրեր, ինչպիսիք են ջրանիշները, անտեսանելի թանաքը, հոլոգրամները և միկրոտպագրությունը, որոնք ապահովում են դրա իսկությունը:

2012 թվականի նոյեմբերի 8-ին Եվրոպական Կենտրոնական Բանկը հայտարարեց, որ թղթադրամների առաջին շարքը կփոխարինվի Եվրոպա շարքով, սկսելով հինգ եվրոյի թղթադրամից: Եվրոպա շարքի 5 եվրո թղթադրամի դիզայնը թողարկվեց 2013 թվականի հունվարի 10-ին և գործարկվեց 2013 թվականի մայիսի 2-ին:

## Պատմություն
Եվրոն ներդրվել է 1999 թվականի հունվարի 1-ին, երբ այն դարձել է Եվրոպայում 300 միլիոնից ավելի մարդու արժույթը։ Գոյության առաջին երեք տարիների ընթացքում այն եղել է անտեսանելի արժույթ՝ օգտագործվելով միայն հաշվապահությունում։ Եվրոյի դրամական միջոցները ներդրվել են միայն 2002 թվականի հունվարի 1-ին, երբ այն փոխարինել է եվրոգոտու 12 երկրների ազգային թղթադրամներին և մետաղադրամներին, ինչպիսիք են ֆրանսիական ֆրանկը և իսպանական պեսետան։

Սլովենիան միացել է եվրոգոտուն 2007-ին, Կիպրոսը և Մալթան՝ 2008-ին, Սլովակիան՝ 2009-ին, Էստոնիան՝ 2011-ին, Լատվիան՝ 2014-ին, Լիտվան՝ 2015-ին և Խորվաթիան՝ 2023-ին:

### Անցման ժամանակաշրջան
Այն ժամանակահատվածը, երբ նախկին արժույթների թղթադրամներն ու մետաղադրամները փոխանակվում էին եվրոյի հետ, տևեց մոտ երկու ամիս՝ 2002 թվականի հունվարի 1-ից մինչև փետրվարի 28-ը։ Ազգային արժույթների՝ օրինական վճարման միջոցի կարգավիճակի դադարման պաշտոնական ամսաթիվը տարբեր էր յուրաքանչյուր անդամ պետության համար։ Ամենավաղը եվրոն ընդունեց Գերմանիան, գերմանական մարկը պաշտոնապես դադարեց օրինական վճարման միջոց լինել 2001 թվականի դեկտեմբերի 31-ին, սակայն փոխանակման ժամանակահատվածը շարունակվեց ևս երկու ամիս։ Թեև հին արժույթներն այլևս օրինական չէին, կենտրոնական բանկերը դեռ շարունակում էին ընդունել դրանք՝ տասը տարուց մինչև անվերջ ժամկետով։

### Փոփոխություններ
2003 թվականի նոյեմբերից առաջ տպված թղթադրամները կրում են Եվրոպական Կենտրոնական Բանկի առաջին նախագահ Վիմ Դյուիզենբերգի ստորագրությունը, որին 2003 թվականի նոյեմբերի 1-ին փոխարինել է Ժան-Կլոդ Տրիշեն, որի ստորագրությունը երևում է 2003 թվականի նոյեմբերից մինչև 2012 թվականի մարտ թողարկումներում։ 2012 թվականի մարտից հետո թողարկված թղթադրամները կրում են ԵԿԲ երրորդ նախագահ Մարիո Դրագիի ստորագրությունը։

2013 թվականի մայիսին գոյություն ուներ եվրո թղթադրամների միայն մեկ շարք, սակայն նոր շարք էր նախագծվում՝ նման առաջինին։ Թղթադրամները պետք է փոխարինվեին աճող կարգով։ Հետևաբար, առաջին նոր թղթադրամը եղել է հինգ եվրո թղթադրամը, որը շրջանառության մեջ է 2013 թվականի մայիսի 2-ից։ Նրա նոր դիզայնը հրապարակվել է 2013 թվականի հունվարի 10-ին Ֆրանկֆուրտի (Գերմանիա) Հնագիտական թանգարանում։ Թեև լայնորեն նման նախորդ թղթադրամներին, փոքրիկ դիզայնի փոփոխությունները ներառում են թարմացված քարտեզ և Եվրոպայի հոլոգրամ։ Բացի այդ, նոր թղթադրամները արտացոլում են Եվրոպական Միության ընդլայնումը, նախորդ թողարկումները չեն ներառում Կիպրոս և Մալթա անդամներին (Կիպրոսը գտնվում է քարտեզից արևելք, իսկ Մալթան շատ փոքր է եղել պատկերվելու համար)։ Այն պետք է առաջին անգամ լիներ, երբ բուլղարական կիրիլական այբուբենը կօգտագործվեր թղթադրամների վրա՝ որպես Բուլղարիայի 2007 թվականին Եվրոպական Միությունը միանալու արդյունք։ Հետևաբար, եվրո թղթադրամների նոր շարքը պետք է ներառեր «ЕВРО»-ն, որը եվրոյի բուլղարական գրելաձևն է, ինչպես նաև «ЕЦБ» կրճատումը (բուլղարերեն Европейска централна банка-ի համար)։

Առաջին սերիայի հնգեվրո թղթադրամների վրա Մարիո Դրագիի ստորագրությունը բացակայում է, թեև նրա լիազորությունների ժամկետը սկսվել է 2011 թվականի նոյեմբերի 1-ից, իսկ երկրորդ սերիան ձևավորվել է 2013 թվականի հունվարին։

2020 թվականից Քրիստին Լագարդի ստորագրությունը աստիճանաբար սկսել է հայտնվել շրջանառության մեջ մտնող թղթադրամների վրա՝ դառնալով չորրորդ ստորագրությունը, որը հայտնվում է եվրո թղթադրամների վրա։

## Դիզայն

Հինգ եվրո թղթադրամը ամենափոքրն է՝ 120 x 62 մմ չափերով (4.7 × 2.4 դյույմ) և ունի մոխրագույն գունային գամմա։ Բոլոր թղթադրամների վրա պատկերված են կամուրջներ, կամարներ կամ դռներ՝ տարբեր պատմական եվրոպական ոճերով։ Հինգ եվրոն ներկայացնում է Դասական դարաշրջանը (Ք.ա. 8-րդ դարից մինչև Ք.հ. 4-րդ դար)։ Թեև Ռոբերտ Կալինայի նախնական նախագծերը նախատեսված էին իրական հուշարձաններ ներկայացնելու համար, քաղաքական պատճառներով թղթադրամների վրա պատկերված կամուրջներն ու ճարտարապետական տարրերը ընդամենը հիպոթետիկ օրինակներ են տվյալ ճարտարապետական դարաշրջանից։

Ինչպես բոլոր եվրո թղթադրամները, այն պարունակում է անվանական արժեքը, ԵՄ դրոշը, ԵԿԲ նախագահի ստորագրությունը և նշված բանկի սկզբնատառերը ԵՄ-ի տարբեր լեզուներով, Եվրոպայի քարտեզը, ԵՄ արտասահմանյան տարածքների պատկերը, ԵՄ դրոշի աստղերը և տասներկու անվտանգության տարրեր, ինչպես նշված է ստորև։

### Անվտանգության առանձնահատկություններ (առաջին շարք)
Որպես ցածր արժեքի թղթադրամ, հինգ եվրո արժողությամբ թղթադրամի անվտանգության հատկանիշները այնքան բարձր չեն, որքան մյուս անվանական արժեքներինը, սակայն այն պաշտպանված է հետևյալով՝

* Գույն փոխող թանաք՝ օգտագործվում է թղթադրամի հետևի մասում գտնվող թվի վրա, որը գույնը փոխում է մանուշակագույնից դարչնագույնի, երբ թղթադրամը թեքվում է։
* Թափանցիկ թիվ՝ տպված թղթադրամի վերին անկյունում, երկու կողմերում, որոնք լույսի դիմաց պահելիս կատարյալ համակցվում են և ձևավորում են արժեքի թիվը։
* Փայլուն գոտի՝ գտնվում է թղթադրամի հետևի մասում, ցույց է տալիս արժեքի թիվը և եվրոյի նշանը։
* Հոլոգրամ՝ օգտագործվում է թղթադրամի վրա, որտեղ հոլոգրամի պատկերը փոխվում է արժեքի և պատուհանի կամ դռան միջև, բայց հետնամասում թվում են ծիածանագույն համակենտրոն շրջանակներ՝ միկրո-տառերով, որոնք շարժվում են կենտրոնից դեպի նրբության եզրերը։
* EURion համաստեղություն՝ EURion համաստեղությունը նշանների նախշ է, որը գտնվում է աշխարհի բազմաթիվ թղթադրամների դիզայններում 1996 թվականից։ Այն ավելացվում է ծրագրային ապահովմանը թղթադրամի առկայությունը թվային պատկերում հայտնաբերելու համար։
* Ջրանիշներ՝ որոնք երևում են լուսի դեմ պահելիս։
* Բարձրացված տպագրություն՝ հիմնական պատկերը, տառերը և թղթադրամների առջևի մասի արժեքի թվերը բարձրացված են։
* Ուլտրամանուշակագույն թանաք՝ թուղթը ինքը չի փայլում, թղթում ներկառուցված մանրաթելերը երևում են և գունավորված են կարմիր, կապույտ և կանաչ, ԵՄ դրոշը կանաչ է և ունի նարնջագույն աստղեր, ԵԿԲ նախագահի, ներկայումս Մարիո Դրագիի ստորագրությունը կանաչ է դառնում, առջևի մեծ աստղերը և փոքր շրջանակները փայլում են, իսկ Եվրոպական քարտեզը, կամուրջը և հետևի մասի արժեքի թիվը երևում են դեղին։
* Միկրոտպագրություն՝ թղթադրամների տարբեր տարածքներում կա միկրոտպագրություն, օրինակ՝ առջևի մասի «ΕΥΡΩ» (EURO հունարեն տառերով) ներսում։ Միկրո-տեքստը սուր է, բայց չի աղոտված։
* Անվտանգության թել՝ ներկառուցված թղթադրամի թղթում։ Թելը կերևա մուգ գոտի՝ լուսի դեմ պահելիս։ «EURO» բառը և արժեքը ներկառուցված են թելի վրա փոքր տառերով։
* Ծակություններ՝ հոլոգրամում, որոնք կձևավորեն եվրոյի նշանը։ Կան նաև փոքր թվեր, որոնք ցույց են տալիս արժեքը։
* Փողանցիկ մակերես՝ թղթադրամի թուղթը պատրաստված է մաքուր բամբակից, որը զգացվում է խրթխրթուն և ամուր, բայց ոչ թույլ կամ մոմային։
* Շտրիխ կոդեր
* Սերիական համար

### Անվտանգության առանձնահատկություններ (Եվրոպա շարք)

* Ջրապաստառ՝ թղթադրամը լույսի տակ պահելիս երևում է Եվրոպայի դիմանկարն ու էլեկտրոտիպ թիվը թղթադրամի երկու կողմերում։
* Դիմանկարային հոլոգրամ՝ թղթադրամը շարժելով՝ արծաթագույն հոլոգրաֆիկ ժապավենը ցույց է տալիս նույն Եվրոպայի նկարը, ինչ ջրապաստառում։ Ժապավենը նաև բացահայտում է պատուհան և թղթադրամի արժեքը։
* Էմերալդ թիվ՝ թղթադրամը շարժելիս թվի վրա հայտնվում է լուսային էֆեկտ, որը շարժվում է վեր և վար։ Թիվը փոխում է գույնը՝ կանաչից դարձնելով կապույտ.։
* Բարձրացված տպագրություն՝ թղթադրամի առջևի մասի ձախ և աջ եզրերին կա մի շարք կարճ բարձրացված գծեր։ Մեծ եզրը, տառերը և մեծ թվանշանը նույնպես ավելի հաստ են։
* Անվտանգության թել՝ թղթադրամը լույսի տակ պահելիս անվտանգության թելը երևում է որպես մուգ գիծ։ Թելում կարող են երևալ եվրո նշանը (€) և թղթադրամի արժեքը փոքր սպիտակ տառերով։
* Միկրոտպագրություն՝ փոքր տառեր, որոնք հնարավոր է կարդալ մեծացուցիչ ապակու միջոցով։ Տառերը պետք է լինեն հստակ, ոչ թե աղավաղված։
* Ուլտրամանուշակագույն սրան՝ թղթադրամի որոշ մասեր փայլում են ուլտրամանուշակագույն (UV) կամ UV-C լույսի տակ։ Դրանք են դրոշի աստղերը, փոքր շրջանները, մեծ աստղերը և առջևի մասի մի քանի այլ հատվածներ։ Հետևի կողմում կենտրոնական քառորդ շրջանն ու մի քանի այլ հատվածներ փայլում են կանաչով։ Հորիզոնական սերիական համարը և շերտը կարմիր գույնով են երևում։
* Ինֆրակարմիր լույս՝ ինֆրակարմիր լույսի տակ առջևի մասում երևում են էմերալդ թիվը, հիմնական պատկերակի աջ կողմը և արծաթագույն ժապավենը, իսկ հետևի մասում՝ միայն թղթադրամի արժեքը և հորիզոնական շարահյուսը։

## Շրջանառություն
Եվրոպական կենտրոնական բանկը սերտորեն վերահսկում է եվրո մետաղադրամների և թղթադրամների շրջանառությունը և պաշարները։ Եվրոհամակարգի պարտականություններից է ապահովել եվրո թղթադրամների արդյունավետ և անխափան մատակարարումը և պահպանել դրանց ամբողջականությունը ամբողջ եվրագոտում։

2023 թվականի դեկտեմբերին եվրագոտու տարածքում շրջանառության մեջ էր գտնվում 2,195,496,104 հատ հինգ եվրո թղթադրամ, ինչը կազմում էր 10,977,480,520 եվրո։

Այս թիվը «զուտ» թիվ է, այսինքն՝ այն արտացոլում է եվրոհամակարգի կենտրոնական բանկերի կողմից թողարկված թղթադրամների ընդհանուր քանակը՝ անկախ այն բանից, թե ով է տվյալ պահին դրանք պահում։ Այսինքն՝ ներառվում են նաև բանկերի և վարկային հաստատությունների պահեստները։

Թեև առաջին սերիայի թղթադրամները շրջանառության մեջ են դրվել 2002 թվականի հունվարին, ամենամյա վիճակագրական տվյալները կարևոր են հատկապես ըստ տարիների թղթադրամների առավելագույն քանակի։ Շրջանառվող թղթադրամների թիվը սովորաբար տարվա վերջում ավելի բարձր է լինում, բացառությամբ 2002 թվականի հինգ եվրոյի։

Վիճակագրական տվյալները ըստ տարվա (դեպի 2017 թվականի նոյեմբերի 3-ը) ներկայացված են հաջորդաբար՝

2013 թվականի մայիսին թողարկվեց նոր՝ «Եվրոպա» սերիան։

Առաջին սերիայի թղթադրամները շրջանառվում էին միաժամանակ «Եվրոպա» սերիայի թղթադրամների հետ մի քանի շաբաթ, մինչև գոյություն ունեցող պաշարները սպառվեն, որից հետո առաջին սերիան աստիճանաբար դուրս բերվեց շրջանառությունից։ Այսպիսով, երկու սերիաներն աշխատում էին միևնույն ժամանակ, սակայն առաջին սերիայի համամասնությունը անխուսափելիորեն խիստ նվազում է։

ԵԿԲ-ի կողմից տրամադրված վերջին թվերը հետևյալն են՝

## Իրավական տեղեկություններ
Իրավական առումով եվրոյի յոթ տարբեր թղթադրամները թողարկելու իրավունքը պատկանում է ինչպես Եվրոպական կենտրոնական բանկին, այնպես էլ եվրագոտու երկրների ազգային կենտրոնական բանկերին։ Իրականում, միայն ազգային կենտրոնական բանկերն են ֆիզիկապես թողարկում և դուրս բերում եվրո թղթադրամները։ Եվրոպական կենտրոնական բանկը չունի կանխիկ դրամարկղ և ներգրավված չի կանխիկ գործառնություններում։

## Հետևում
Եվրոպական մակարդակով կան մարդկանց մի քանի համայնքներ, որոնցից ամենախոշորը EuroBillTracker-ն է, որոնք, որպես հոբբի, հետևում են իրենց ձեռքով անցնող եվրո թղթադրամներին՝ հետապնդելու և իմանալու համար, թե որտեղ են դրանք ճանապարհորդում կամ ճանապարհորդել են։ Նպատակն է գրանցել հնարավորինս շատ թղթադրամներ՝ իմանալու համար դրանց տարածման մանրամասները, ինչպիսիք են՝ որտեղից և ուր են դրանք ընդհանրապես ճանապարհորդում, հետևել դրանց, ինչպիսիք են՝ որտեղ է մասնավորապես տեսվել որոշակի թղթադրամ, և ստեղծել վիճակագրություններ ու դասակարգումներ, օրինակ՝ որ երկրներում կան ավելի շատ թղթադրամներ։ 2016 թվականի մայիսի դրությամբ EuroBillTracker-ը գրանցել է ավելի քան 155 միլիոն թղթադրամ՝ ընդհանուր արժեքով ավելի քան 2.897 միլիարդ եվրո։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Եվրո
Կատեգորիա:Եվրոպա
Կատեգորիա:Թղթադրամներ
Կատեգորիա:Փող