Ֆրից Լանգ

**Ֆրից Լանգ**, իսկական անունը Ֆրիդրիխ Քրիստիան Անտոն Լանգ (գերմ. *Friedrich Christian Anton Lang*, ), գերմանացի ռեժիսոր, սցենարիստ, համր կինոյի մեծագույն վարպետներից մեկը, 1933 թվականից հետո ապրել և ստեղծագործել է ԱՄՆ-ում։

Գերմանական էքսպրեսիոնիզմի ամենախոշոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նկարահանել է համր կինոյի պատմության ամենամեծ բյուջե ունեցող ֆիլմը՝ «Մետրոպոլիս», (1927 թ.)։

## Կենսագրություն
Ֆրից Լանգը ծնվել է 1890 թվականին Վիեննայում։ Հայրը՝ Անտոն Լանգը ճարտարապետ էր, մայրը՝ Պաուլ Շլյեզինգեր արմատներով հրեա էր։ Նրանք գաղթականներ էին Չեխիայի Մորավիայի նահանգից։ Մայրը ընդունել էր կաթոլիկությունը և շատ լուրջ էր վերաբերվում կաթոլիկ ավանդույթներին։

### Մանկություն
Փոքր տարիքից զբաղվում էր նկարչությամբ և դպրոցն ավարտելուց հետո 1907 թվականին ընդունվում է բարձրագույն տեխնիկական դպրոցի ճարտարապետության ֆակուլտետը, սակայն այնտեղ սովորում է ընդամենը մեկ կիսամյակ։ 1908 թվականին Վիեննայի գրաֆիկական արվեստի ակադեմիայում ուսումնասիրում է գեղանկարչություն, իսկ 1911 թվականին շարունակում է նույն զբաղմունքը Մյունխենի Յուլիուս Լիցի պետական գեղարվեստական դպրոցում։ 
210px|մինի|ձախից|Ֆրից Լանգը երկրորդ կնոջ Թեա ֆոն Հարբոուի հետ,<br />1924 թ. լուսանկար
### Մասնակցությունը պատերազմին
Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին տեղափոխվում է Վիեննա։ 1915 թվականի հունվարի 12-ին որպես կամավոր մեկնում է պատերազմ` ծառայության անցնելով № 13 հրետանային դիվիզիոնում։ Ռազմաճակատում 3 անգամ վիրավորվում է, ենթարկվում է կոնտուզիայի։ 1918 թվականին ճանաչվում է ռազմական ծառայության համար ոչ պիտանի և զորացրվում` ստանալով լեյտենանտի կոչում։

### Ամուսնություն
Երեք անգամ ամուսնացած է եղել։ Առաջին կինը՝ Էլիզաբեթ Ռոզենտալն էր, ում հետ ամուսնացել է 1919 թվականին։ Նա մահացել է 1920 թվականի սեպտեմբերի 25-ին։ Երկրորդ կնոջ՝ գրող և սցենարիստ Թեա ֆոն Հարբոուի հետ ծանոթացել է 1920 թվականին «May-Film GmbH» ընկերությունում աշխատելու տարիներին, ում հետ ամուսնացել է 1922 թվականին, ով միաժամանակ համագործակցել է նրա հետ որպես սցենարիստ։ Նրանք միասին աշխատել են մինչև 1933 թվականը՝ նրանց ամուսնալուծվելը։

1971 թվականին գաղտնի ամուսնացել է քարտուղարուհի և ասիստենտ Լիլի Լաթեի հետ, ում հետ ծանոթ էր դեռևս 1930-ական թվականներին։

### Կենսագրական այլ փաստեր
Ֆրից Լանգը մահացել է 1976 թվականի օգոստոսի 2-ին Կալիֆորնիա նահանգի Բևեռլի Հիլզ քաղաքում։

2007 թվականին Արտյոմ Դեմենոկը Գերմանիայում նկարահանել է «Ֆրից Լանգ» վավերագրական ֆիլմը։

## Կարիերա և ֆիլմագրություն
մինի|աջից|Ֆրից Լանգը (աջից) օպերատոր Կուրտ Կուրանտի հետ
Կինոյում իր աշխատանքը սկսել է որպես սցենարիստ։ Սցենարներ սկսել է գրել դեռևս պատերազմի ընթացքում հոսպիտալում գտնվելու ժամանակ։

1918 թվականի օգոստոսին ծանոթանում է գերմանացի կինոպրոդյուսեր Էրիխ Պոմերի հետ, ով նրան հրավիրում է որպես սցենարիստ աշխատելու «Decla» կինոստուդիայում։

Առաջին ինքնուրույն ռեժիսորական աշխատանքը 1919 թվականին նկարահանված «Խարակիրի» ֆիլմն էր։ Նրա հետագա գրեթե բոլոր ֆիլմերը ունեն ռոմանտիկ և էքսպրեսիոնիստական բնույթ, որոնցից շատերը ունեն մի քանի ժամ տևողություն։ 
* «Սարդերը» (Die Spinnen, 1. Teil - Der Goldene See, 1919; Die Spinnen, 2. Teil - Das Brillantenschiff, 1920) - արկածային դրամա կորած քաղաքակրթության գանձերի որոնման մասին.
* «Հոգնած մահ» (Der Müde Tod, 1921) - փիլիսոփայական-լիրիկական այլաբանական ֆիլմ, որտեղ պատմվում է սիրո մասին, որը փորձում է հաղթել մահին.
* «Դոկտոր Մաբուզե - խաղացողը» (Dr. Mabuse, der Spieler, 1922) - մասշտաբային դետեկտիվ դրամա գերհանցագործի մասին՝ հիմնված Նորբերտ Ժակի վեպի վրա.
* «Նիբուլինգները» (Die Nibelungen: Siegfried, 1924; Die Nibelungen: Kriemhilds Rache, 1924) - էպիկական ֆանտաստիկա, նկարահանված Զիգֆրիդի մասին հին հունական ասքի մոտիվներով.
* «Մետրոպոլիս» (Metropolis, 1927) - անտիուտոպիական ֆիլմ, որը հսկայական ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի սոցիալական և գիտական ֆանտաստիկայի վրա, որը համր կինոյի պատմության ամենախոշոր բյուջե ունեցող ֆիլմն է։ 
* «Կինը լուսնի վրա» (Frau im Mond, 1929) - տիեզարական թռիչքի մասին առաջին ֆիլմը, նկարահանված է հաշվի առնելով այդ ժամանակի գիտական և տեխնիկական հնարավորությունները։

Նրա առաջին ձայնային ֆիլմը 1931 թվականին նկարահանված «М» դետեկտիվ ժանրի դրաման էր, որը պատմում է սերիական մարդասպանի մասին, ում ցանկանում են բռնել ոչ միայն ոստիկանները, այլ նաև հանցագործների մի խումբ։ Այս ֆիլմը իր ժանրի կինոյի պատմության լավագույն գործերից է համարվում։

Վեջին գերմանական ֆիլմը դարձավ «Դոկտոր Մաբուզեի կտակը» (Das Testament des Dr. Mabuse, 1933)։ Ֆիլմը ցուցադրությունը սակայն Գերմանիայում արգելվեց։

1934 թվականին մեկնում է ԱՄՆ և նույն թվականի հունիսի 1-ին պայմանագիր է կնքում «Metro-Goldwyn-Mayer» կինոընկերության հետ։ Հոլիվուդում նրան առաջարկում են մի շարք նախագծեր, որոնք նա մերժում է։ 1936 թվականին նկարահանում է իր առաջին ամերիկյան ֆիլմը՝ «Կատաղություն» (Fury, 1936), որը հանդիսանում էր «М» ֆիլմի յուրօրինակ տարբերակ։ 
Ընդհանուր թվով նկարահանել է 46 ֆիլմ, 36 ֆիլմի սցենարի հեղինակ է, 7 ֆիլմի պրոդյուսեր։

1939 թվականի օգոստոսի 14-ն ստանում է ԱՄՆ-ի քաղաքացիություն։ 1956 թվականին մեկնում է ԳՖՀ, որտեղ քննարկում է մի քանի նախագիծ սակայն չկայացնելով կոնկրետ որոշումներ հետ է վերադառնում ԱՄՆ՝ բնակվելով Բևեռլի Հիլզում։ 1957 թվականին գերմանացի պրոդյուսեր Արթուր Բրաուների առաջարկով նկարահանում է «Հնդկական գերեզման» (Das Indische Grabmal, 1958) և «Դոկտոր Մաբուզեի հազար աչքերը» (Die tausend Augen des Dr. Mabuse, 1960) ֆիլմերը։

1963 թվականին Ժան-Լյուկ Գոդարի «Ատելություն» (Le mepris) ֆիլմում խաղում է ինքն իրեն։ 1964 թվականին Կաննի կինոփառատոնի ժյուրիի անդամ է եղել։

### Ֆիլմագրություն

## Գրականություն

* George, Manfred (als: m.g.)։ *„The Ministry of Fear. Paramaount“*, in: Aufbau (New York, NY), Jg. 11, Nr. 7, 16. Februar 1945
* Moullet, Luc: *Fritz Lang.* Paris: Seghers, 1963
* Peter Bogdanovich: *Fritz Lang in America.* London: Studio Vista, 1967
* Lotte Eisner: *Fritz Lang*. London, 1976
* Frieda Grafe / Enno Patalas / Hans Helmut Prinzler: *Fritz Lang, Reihe Film 7*, Peter W. Jansen / Wolfram Schütte (Hg.), München: Hanser, 1976, ISBN 3-446-12202-8
* Ott, Frederick W.: *The Films of Fritz Lang.* Secaucus, NJ: Citadel, 1979
* Maibohm, Ludwig: *Fritz Lang*. (Heyne Filmbibliothek, Band 32). München: Heyne, 1981, ISBN 3-453-86034-9
* Kaplan, E. Ann: *Fritz Lang. A Guide to References and Resources.* Boston: K.G. Hall, 1981
* Dürrenmatt, Dieter: *Fritz Lang. Leben und Werk.* Basel: Museum des Films Basel, 1982
* Humphries, Reynold: *Fritz Lang: cinéaste américain.* Paris: Albatros, 1982
* Horak, Jan-Christopher: *Anti-Nazi-Filme der deutschsprachigen Emigration von Hollywood 1939–1945.* Münster: Maks, 1984
* Töteberg, Michael: *Fritz Lang*. (Rowohlts Monographien). Reinbek bei Hamburg: Rowohlt, 1985
* Cornelius Schnauber: *Fritz Lang in Hollywood. Unvollendete Memoiren*. Wien, München, Zürich: Europaverlag, 1986, ISBN 3-203-50953-9
* Schütze, Larissa: *Fritz Lang im Exil: Filmkunst im Schatten der Politik*. München: Meidenbauer, 2006, ISBN 3-89975-587-1
* Nash, Ray R. / Ross, Stanley R. / Conelly, Robert B. (Ed.)։ *Motion Picture Guide.* Chicago, IL: Cinebooks, 1987
* Gehler, Fred / Kasten, Ullrich: *Fritz Lang – Die Stimme von Metropolis*. Berlin: Henschel, 1990, ISBN 3-362-00522-5
* Sturm, Georges: *Fritz Lang. films, textes, références.* Nancy: Presses universitaires Nancy, 1990
* Eisenschitz, Bernard / Bertetto, Paolo: *Fritz Lang. La mise en scène.* Paris: Cinémathèque Française, 1993
* Viviani, Christian: *„Cape et Poignard. Le miroir et le geste“*, in: Positif (Paris), Nr. 405, November, 1. November 1994
* McGilligan, Patrick: *Fritz Lang. The Nature of the Beast.* New York, NY: Faber and Faber, 1997
* Hoeppner, Klaus (Red.)։ *Fritz Lang. Filmblätter. Filmografie. Bibliografie*, Filmheft, Nr. 6, Berlin: Filmmuseum Berlin – Deutsche Kinemathek, 2001
* Mikuž, Jure / Vrodlovec, Zdenko:„ Fritz Lang“. o.O., Moderna galerija, Revija Ekran
* Maik Bozza & Michael Herrmann (Hg.)։ Schattenbilder - Lichtgestalten. Das Kino von Fritz Lang und F.W. Murnau. Filmstudien. Hrsg. v. M. Bozza u. M. Herrmann. Bielefeld 2009.
* Michaux, Agnès. 'Je les chasserai jusqu'au bout du monde jusqu'à ce qu'ils en crèvent*; Paris: Editions 1, 1997; ISBN 2-86391-933-4
* Friedrich, Otto. *City of Nets*: *A Portrait of Hollywood in the 1940s*; New York: Harper & Row, 1986; ISBN 0-06-015626-0 (See e.g. pp.&nbsp;45–46 for anecdotes revealing Lang's arrogance.)
* Patrick McGilligan *Fritz Lang: The Nature of the Beast*; New York: St. Martins Press, 1997; ISBN 0-312-13247-6
* Cornelius Schnauber *Fritz Lang in Hollywood*; Wien: Europaverlag, c1986; ISBN 3-203-50953-9 (in German)
*  - Contains interviews with Lang and a discussion of the making of the film *M''


## Արտաքին հղումներ
* IMDb-ում Ֆրից Լանգի էջ
* Ֆրից Լանգի կենսագրություն (via UC Berkeley Media Resources Center)
* КиноПоиск կայքում
* Senses of Cinema - Biographie
* Ֆրից Լանգը filmportal.de կայքում
* հարցազրույց Ֆրից Լանգի հետ, 1967 թ. 
* կենսագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:1890 ծնունդներ
Կատեգորիա:1976 մահեր
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 5 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 2 մահեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աթեիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ