Չորսու (շուկա)

**«Չորսու» շուկա** (, հայտնի է նաև **«Չորսու» բազար** անվամբ), Ուզբեկստանի և Կենտրոնական Ասիայի ամենամեծ շուկաներից մեկը, որը գտնվում է Տաշքենդի Օլմազորի շրջանում։ Գտնվում է հին քաղաքի կենտրոնում։ Շուկայի կապույտ գմբեթով շինության առաջին հարկում հիմնականում վաճառվում են մսամթերք, կաթնամթերք, այդ թվում՝ պանիր և թթու դրված բանջարեղեն։ Իսկ երկրոդ հարկում վաճառվում են չրեր, թեյ, համեմունքներ և ընդեղեն։ 

Շուկան հայտնի է եղել դեռևս միջնադարում ու առևտրային մեծ նշանակություն ունեցել Մետաքսի ճանապարհին։ Շուկայի ժամանակակից ճարտարապետական կերպարը ձևավորվել է 1990-ական թվականների սկզբին, երբ ավարտվեց գմբեթային կառույցների շինարարությունը։

«Չորսու» շուկան ձգվում է մետրոյի համանուն կայարանից մինչև Քուքելդաշ մեդրեսե։ Վերջինս կառուցվել է մոտ 1570 թվականին ու գտնվում է շուկայի ծայրին։ Շուկայի ժամանակակից շենքը և կապույտ գմբեթը 1980 թվականին նախագծել են Վլադիմիր Ազիմովը և Սաբիր Ադիլովը։ Համարվում է խորհրդային մոդեռնիզմի ուշ շրջանի օրինակ։

## Անվան ծագումնաբանություն
Շուկայի անվանումն առաջացել է տաջիկերեն «Чорсӯ» բառից, որը թարգմանաբար նշանակում է «խաչմերուկ», «չորս կողմեր», «գլխավոր փողոցների հատման վայր»։ Բառն առաջացել է տաջիկերեն «Чор» («չորս») և «сӯ» («կողմ») բառերի հանրագումարից։ Կենտրոնական Ասիայում այդ կերպ էին անվանում չորս մուտք ունեցող փակ շուկաներին, որոնք, որպես կանոն, կառուցվում էին քաղաքների գլխավոր փողոցների հատման վայրում։

## Պատմություն
Խորհրդային տարիներին կրում էր «Հոկտեմբերյան շուկա» () անվանումը։ 1950-ական թվականներին շուկային կից կառուցվեց հատուկ տարածք, որտեղ վաճառվում էին ազգային ուտեստներ։ Տեղացիները դրան անվանում էին «որկրամոլների շարք»։

Տաշքենդի շուկաներում գմբեթների շինարարությունն սկսվել է ճարտարապետ Անդրեյ Կոսինսկու այցից հետո, որն Ուզբեկստան էր ժամանել 1966 թվականին՝ Տաշքենդի երկրաշարժից հետո։ Կոսինսկին այցելել էր ջրամբար, որը գտնվում էր Ռաբաթ-ի Մալիք քարավանսարայի հակառակ կողմում։ Ճարտարապետին դուր էր եկել գմբեթաձև կառուցվածքի ուժեղ հովացման միջնադարյան համակարգը։ Կոսինսկին այդ ոճը կիրառել է ճարտարապետական իր բազմաթիվ նախագծերում, որպեսզի այդ մոտեցումը կիրառվի շինությունների հովացման համար։ 

1980-ական թվականներին Տաշքենդի քաղաքային նախագծման պետական ինստիտուտի ճարտարապետներ Վլադիմիր Ազիմովը և Սաբիր Ադիլովը սկսեցին նախագծել շուկայի վերակառուցումը։ 1990-ական թվականների սկզբին կառուցվեցին 10-15 մետր տրամագծով գմբեթային կառուցվածքները, իսկ «Չորսու» շուկայի գլխավոր գմբեթն ունի մոտ 80 մետր տրամագիծ։ Ստորին հարկում առկա են նկուղային միջանցքներ, որոնք տանում են պահեստ ծառայող տարբեր տարածքներ։ Միջին և վերին հարկերում տեղակայված են վաճառասեղանները։ Շուկայի առևտրային շարքերը բաժանվում են այնտեղ վաճառվող ապրանքատեսակներով՝ բանջարեղեն, մրգեր, ընդեղեն, արևելյան քաղցրավենիք, համեմունքներ, ձավարեղեն։ Հագուստի և կենցաղային ապրանքների համար հատկացված են առանձին տաղավարներ։ «Չորսու» շուկայի վերակառուցման և գլխավոր գմբեթի կառուցման ժամանակ դրվեց նաև մետրոյի համանուն կայարանի հիմնարկեքը։ Վերջինս շահագործման հանձնվեց 1989 թվականի նոյեմբերի 6-ին։ Թունելներն անցկացվել էին բաց եղանակով՝ շուկայի տարածքով։      

2018 թվականին Տաշքենդի քաղաքապետարանը հրապարակեց շուկայի և դրա շրջակայքի փոխակերպման նախագիծը։ Ներկայացված էսքիզներում բացակայում էին փոքր գմբեթները։ 2022 թվականի մայիսի 5-ին հայտնի դարձավ, որ շուկայի գլխավոր գմբեթի շուրջ առկա 7 գմբեթները կներառվեն Ուզբեկստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտների ցանկում և կվերցվեն հսկողության տակ։  
thumb|right|250px|«Չորսու» շուկայի ներքին տեսքը։

## Պատկերասրահներ

պատկեր:Bazar.JPG|«Չորսու» շուկա
պատկեր:Bread sellers at the Chorsu Bazar.jpg|Հաց վաճառողները «Չորսու» շուկայում։
պատկեր:Tashkent, Chorsu Bazaar (6226208607).jpg|Համեմունքների վաճառք «Չորսու» շուկայում։
պատկեր:Gluttony rows at Chorsu bazar, Tashkent,.jpg|«Որկրամոլների շարքը» «Չորսու» շուկայում, 2024 թվական։


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուզբեկստանի շուկաներ
Կատեգորիա:Տաշքենդի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Տաշքենդի տեսարժան վայրեր
Կատեգորիա:Տաշքենդի տնտեսություն