Ալեքսանդր Պոմերանցև

**Ալեքսանդր Նիկանորովիչ Պոմերանցև** (, ), ռուս ճարտարապետ, Մոսկվայի ճարտարապետության ոլորտում էկլեկտիկայի վերջին փուլի վարպետ, մանկավարժ, լուսավորիչ, նորարար ժամանակակից շինանյութերի և տեխնոլոգիաների օգտագործման բնագավառի նորարար, Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիային կից Գեղարվեստի բարձրագույն դպրոցի ռեկտոր (1894), Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի նախագահ (1899-1900)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1849 թվականին, Մոսկվայում։ 1874 թվականին ավարտել է Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանը   Փոքր արծաթե մեդալով, որից հետո ընդունվել է Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի ճարտարապետական ​​բաժինը։ 1877 թվականին ավարտել է Գեղարվեստի ակադեմիան՝ 1-ին աստիճանի ոսկե մեդալով «Կայարան մայրաքաղաքի մերձակա այգում» նախագծի համար։ 1878-1883 թվականներին եղել է թոշակային արտասահմանյան ճանապարհորդության մեջ, որի ընթացքում այցելել է Իտալիա, Ֆրանսիա և Շվեյցարիա։ Արտասահմանյան ճանապարհորդության ժամանակ կատարել է Պալատինյան մատուռի զարդանկարների չափագրումներ, որի համար Ռուսաստան վերադառնալուց հետո 1887 թվականին ստացել է ճարտարապետության ակադեմիկոսի կոչում։

1882 թվականին բուլղարացի իշխան Ալեքսանդր I Բատտենբերգը Պոմերանցևին հանձնարարել է նախագծել Սոֆիայի Ալեքսանդր Նևսկու տաճարը (հուշարձան-տաճարի նախագիծն իրականացվել է միայն 1897-1912 թվականներին)։

1888 թվականին նշանակվել է Արվեստի ակադեմիայի ճարտարապետական ​​դասարանի ադյունկտ-պրոֆեսոր։ 1880-ականների վերջին 1890-ականների սկզբին աշխատել է ուսուցիչ Անատոլի Գունստի գեղեցիկ արվեստների ուսումնարանում։ 1892 թվականին ստացել է ճարտարապետության պրոֆեսորի կոչում, 1893 թվականից եղել է Կայսերական արվեստների ակադեմիայի իսկական անդամ, 1894 թվականից՝ Արվեստի կայսերական ակադեմիայի բարձրագույն արվեստի ուսումնարանի ռեկտոր, 1899-1900 թվականներին՝ Կայսերական արվեստների ակադեմիայի նախագահ։ 1890 թվականից եղել է Մոսկվայի հնագիտական ​​ընկերության անդամ։ 1899 թվականից միաժամանակ դասավանդել է Մոսկվայի գեղանկարչության քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանում, մեկնել է Մոսկվա՝ ուսանողների կոնսուլտացիայի և քննությունների համար։ Ճարտարապետ Պյոտր Շչեկոտովը աշխատել է Պոմերենցևի օգնական։

Մահացել է 1918 թվականի նոյեմբերին, Պետրոգրադում։

## Աշխատանքներ
left|thumb|260px|Դիմիտրի Սոլունսկու տաճարը Բերյոզովկայում
Պոմերանցևի առաջին աշխատանքը եղել է Մոսկվայի մարզի Ֆեդոսկինո գյուղի փայտե եկեղեցին։
 
1895-1896 թվականներին Պոմերանցևը եղել է Նիժնի Նովգորոդում անցկացված 1896 թվականի Համառուսաստանյան ցուցահանդեսի գլխավոր ճարտարապետը։ Ավարտել է ցուցահանդեսի գլխավոր հատակագիծը և հիմնական տաղավարների ձևավորումները (Գլխավոր, Կենտրոնական Ասիա, Մեքենա, Արվեստ)։ Նրա նախագծերի մեծ մասում օգտագործվել են 1890-ականների համար նորարարական մետաղական շրջանակներ, որոնք արտադրվել են Սանկտ Պետերբուրգի մետաղաձուլական գործարանում, բացառությամբ Արվեստի տաղավարի՝ ավանդական գմբեթավոր կառույցի, որը պատրաստվել է ուշ էկլեկտիկայի ոճով։ Ճարտարապետ Պոմերանցևի շենքերից ամենահայտնին Վերին առևտրային շարքերն են (հետագայում՝ ԳՈՒՄ), որը կառուցվել է Մոսկվայում 1889-1893 թվականներին, նախագիծը հաղթել է բաց մրցույթում և լրացրել Կարմիր հրապարակի մոտ ռուսական ոճով շենքերի համալիրը (Պետական պատմական թանգարան, Քաղաքային Դումա, Միջին և Զաիկոնոսպասսկի առևտրի շարքեր)։ Վերին առևտրային շարքերի առաստաղների նախագիծը մշակել է Վլադիմիր Շուխովը։

1894 թվականին Պոմերանցևի նախագծով և ռուս բարերար Յուրի Ստեպանովիչ Նեչաև-Մալցովի (1834-1913) միջոցներով Լիպեցկի մարզի Դանկովսկի շրջանի Բերյոզովկա գյուղում կառուցվել է Մեծ նահատակի կրկնախորան եկեղեցին, Դմիտրի Սոլոնսկու և Սուրբ Կույս Մարիամի բարեխոսության տաճարը։ Դա համարվում է էկլեկտիկական տենդենցի վառ մարմնավորում։ Եկեղեցին արտաքինից երեսպատված է սպիտակ սրբատաշ վենյովյան քարով։ Եկեղեցու ներսում կան մավրիտանական ոճով սյուներ, Վասնեցովի գծագրերի հիման վրա արված նկարներ, խճանկարը պատրաստել է վարպետ Վլադիմիր Ֆրոլովը։ Եկեղեցին օծվել է 1891 թվականի օգոստոսի 17-ին Ռյազանի արքեպիսկոպոս Գերաշնորհ Մելետիոսի կողմից։ Եկեղեցին դեռևս գոյություն ունի։

Էկլեկտիկան Պոմերանցևի ստեղծագործության հիմքն է, մի կողմից՝ կոմպոզիցիոն շքեղություն՝ դեկորի առատությամբ և նուրբ դետալներով, մյուս կողմից՝ վեհություն և ծավալ, նոր ձևավորումների և նոր տիպի շենքերի զարգացում, ձգտում մեծ չափերի և մեծ մասշտաբների, երրորդը՝ դասական և ազգային ռուսական տեխնիկայի գերազանց իմացություն։ Այնուամենայնիվ, հենց Պոմերանցևն է, ով իրագործել է Մոսկվայում մոդեռն ոճով ամենամեծ նախագծերից մեկը՝ Մոսկվայի շրջանաձև երկաթուղու փոքր օղակի կառուցվածքների համալիրի կառուցումը (1898-1908)։ Պոմերանցևը ղեկավարել է այդ նախագծի գեղարվեստական ​​մասը՝ համագործակցելով ինժեներներ Լավր Պրոսկուրյակովի և Պ. Ի. Ռաշևսկու հետ։

[thumb|300px|[Ալեքսանդր Նևսկու տաճար (Սոֆիա)|Ալեքսանդր Նևսկու տաճար-հուշարձանը Սոֆիայում]]

Պոմերանցևի նախագծով 1911 թվականից Մոսկվայի Միուսսկի հրապարակում սկսվել է վիթխարի (4 հազար տեղանոց) Ալեքսանդր Նևսկու ինը գմբեթավոր եկեղեցու շինարարությունը՝ ի նշանավորումն  1861 թվականին գյուղացիների ազատագրման։ Առաջին մատուռը օծվել է 1915 թվականին, Մայր տաճարն ավարտվել է մինչև 1917 թվականի հոկտեմբերը և հետագայում ավերվել 1952 թվականին։ Պոմերանցևը կատարել է նաև Ալեքսանդր III-ի հուշարձանի ճարտարապետական ​​մասը, որը գտնվել է Քրիստոս Փրկչի տաճարի մոտակայքում (տեղադրվել է 1912 թվականին, քանդվել՝ 1918 թվականին)։ Ընդհանուր առմամբ, Պոմերանցևը նախագծել է Ալեքսանդր Նևսկու հիշատակին նվիրված չորս տաճար՝ Մոսկվայում, Սանկտ Պետերբուրգում, Չելյաբինսկում և Սոֆիայում։

20-րդ դարի սկզբին Պոմերանցևի նախագծով Կիրջալիում կառուցվել է մեդրեսե (օգտագործվում է որպես թանգարան)։

## Պոմերանցևի կառուցած շինություններ
մինի|Սուրբ Աստվածածնի Ծննդյան եկեղեցին Վանաձորում, ճարտարապետ՝ Ալեքսանդր Պոմերանցև
* Նիկոլսկի փայտե եկեղեցին (1875-1877, Մոսկվայի մարզի, Միտիշչիի շրջանի, Ֆեդոսկինո գյուղում, Նախկին քաղաքային դումայի շենքը, այսօր՝ Դոնի Ռոստովի քաղաքապետարան,
* Եկամտային և առևտրային տուն «Ս. Գենչ-Օղլուև և Ի. Շապոշնիկով» (1883, Դոնի Ռոստով, Բոլշայա Սադովայա փողոց 68/40),
* «Մոսկովսկայա» հյուրանոց՝ ճարտարապետ Նիկոլայ Դուրբախի մասնակցությամբ (1885-1887, Դոնի Ռոստով, Բոլշայա Սադովայա փողոց, 62),
* Դումա և քաղաքապետարան (1895-1896, Դոնի Ռոստով, Բոլշայա Սադովայա փողոց 47),
* Վերին առևտրային շարքեր, ինժեներ Արթուր Լոլեյթի մասնակցությամբ (1889-1893, Մոսկվա, Կարմիր հրապարակ 3),
* Ցուցահանդեսի ընդհանուր ճարտարապետական ​​և հատակագծային հայեցակարգ, Գլխավոր, Կենտրոնական Ասիայի, Ցարական տաղավարները, Մեքենայի տաղավարը, Համառուսաստանյան ցուցահանդեսի արվեստի տաղավարը (1893-1895, Նիժնի Նովգորոդ), փայտե տաղավարներից մեկը պահպանվել է, 1896 թվականին այն գնել է Կուլեբակի լեռնահանքային կոմբինատը Հեղափոխությունից առաջ այն օգտագործվել է որպես Ժողովրդական տուն, խորհրդային տարիներին որպես ակումբ, ներկայումս՝ գործարանի պատմության թանգարան,
* Ն. Վ. Սպիրիդոնովի առանձնատունը (1895-1896, Սանկտ Պետերբուրգ, Ֆուրշտատսկայա փողոց, 58),
* Սուրբ Ալեքսանդր Նևսկու տաճար (1897, 1904-1912, Սոֆիա, Ալեքսանդր Նևսկու հրապարակ),
* Սուրբ Աստվածածնի Ծննդյան եկեղեցի (1893-1895, Վանաձոր),
* Սինոդալ ուսումնական խորհրդի շենքը և դպրոցը Սուրբ Ալեքսանդր Նևսկու եկեղեցու հետ (1898-1900, Սանկտ Պետերբուրգ, Պրավդայի փողոց 13, 1918 թվականից՝ Լուսանկարչության և լուսանկարչական տեխնիկայի բարձրագույն ինստիտուտ),
* Կայսր Նիկոլայ II-ի ժողովրդական տուն ճարտարապետ Գրիգորի Լյուցեդարսկու հետ միասին (1899-1901, Սանկտ Պետերբուրգ, Ալեքսանդրովսկու այգի 4, ձախ կողմ),
* Կայսր Ալեքսանդր III-ի հուշարձանը քանդակագործ Ալեքսանդր Օպեկուշինի հետ համատեղ (1900, 1912-1913, Քրիստոս Փրկիչ տաճարի ամբիոն), չի պահպանվել
* Ալեքսանդր Նևսկու տաճար, Վիկտոր Վասնեցովի հետ միասին, գմբեթի նկարը ճարտարապետ Ի. Վ. Ռիլսկու (1900-1917, Մոսկվա, Միուսսկայա հրապարակ), ապամոնտաժվել է 1952 թվականին,
* Քանդակագործ Ալեքսանդր Օպեկուշինի արվեստանոցի շենքի վերակառուցում  (1901, Սանկտ Պետերբուրգ, պրոֆեսոր Պոպովի փողոց 24, աջ կողմ),
* Մոսկվայի շրջանաձև երկաթուղու (1902-1908, Մոսկվա) վարչական, բնակելի, տեխնիկական և արտադրական շենքերի համալիրը մասամբ պահպանվել է, Անդրեևսկու և Կրասնոլուժսկու կամուրջները վերակառուցվել են 1954-1956 թվականներին։ 1999 թվականին Սուրբ Էնդրյուի կամուրջը տեղափոխվել է գետից ներքև և վերակառուցվել, 
* Ալեքսանդր Նևսկու եկեղեցի (1907, Չելյաբինսկ, Ալոե Պոլ 1)։

## Աշակերտներ
* Տրաուգոտ Յակովլևիչ Բարդտ  
* Վասիլի Նիկոլաևիչ Բաշկիրով
* Անդրեյ Պետրովիչ Վայտենս
* Ռոման Նիկոլաևիչ Վերխովսկի
* Ալեքսանդր Անտոնովիչ Գալեցկի
* Ալեքսանդր Զինովևիչ Գրինբերգ
* Իոսիֆ Գրիգորիևիչ Լանգբարդ
* Սերգեյ Սավվիչ Սերաֆիմով
* Ալեքսանդր Վլադիմիրովիչ Սիվկով
* Լեոնիդ Ալեքսանդրովիչ Չեռնիշով
* Ալեքսանդր Ալեքսանդրովիչ Յակովլև (ճարտարապետ)

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* *Евгения Ивановна Кириченко* А. Померанцев // Зодчие Москвы. Вып. 1. — М.: Моск. рабочий, 1981.
* Всеобщая история архитектуры. Т. 4. — Л.; М., 1966. — С. 315—317.
* 

## Արտաքին հղումներ
* «Зодчий Александр Померанцев» , фильм из цикла «Красуйся, град Петров!»
* Зодчие Москвы. Александр Померанцев.
* Российская портретная галерея

Կատեգորիա:Ազգային ակադեմիաների անդամներ
Կատեգորիա:Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուս ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության ճարտարապետներ