Իվան Գրյազնով

**Իվան Նիկիֆորովիչ Գրյազնով** (), մասնակցել է 1773-1775 թվականների գյուղացիական պատերազմին, ղեկավարել է Իսեցկի մարզի ապստամբությունը։ 1773 թվականի նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին եղել է Ե.Ի. Պուգաչովի բանակի համար թնդանոթների և զինամթերքի արտադրության կազմակերպիչներից մեկը։ 1774 թվականի հունվարից ղեկավարել է ապստամբներին Չելյաբինսկի պաշարման և գրավման ժամանակ։

## Կենսագրություն
### Ապստամբությունից առաջ
Նա սերում էր վաճառական ընտանիքից, որոշ աղբյուրների համաձայն՝ Ուլյանովսկից, մյուսների համաձայն՝ Եկատերինբուրգի հանքարդյունաբերական վարչությունից։ Պուգաչովյան ապստամբության սկզբում Գրյազնովը սնանկացել էր որպես վաճառական և այլևս չուներ իր սեփական բիզնեսը։ Կյանքի վերջին տարիներին նա աշխատել է որպես գրագիր Ուրալի մի քանի մետաղագործական գործարաններում։ Դատելով պաշարման ժամանակ Գրյազնովի կողմից Չելյաբինսկի իշխանություններին և բնակիչներին գրված պահպանված նամակներից և դիմումներից՝ նա լավ կրթություն ուներ և ուներ իր սեփական տեսակետները գործող պետական ​​կարգի վերաբերյալ։ Նա «ամուր կազմվածք ուներ, մուգ մաշկով, ուներ սև մորուք և մազեր, բայց ճաղատ էր»։

### Մասնակցություն Պուգաչովի ապստամբությանը
1773 թվականի սեպտեմբերին Օրենբուրգի նահանգում բռնկվել է Յայկի կազակական ապստամբություն, որը սկսվել է այն բանից հետո, երբ հայտարարվել է, որ Դոնի կազակ Եմելյան Պուգաչովը՝ «հրաշքով փրկված կայսր Պյոտր Ֆեոդորովիչը», հերոս է հռչակվել։ Հոկտեմբերի սկզբին Պուգաչովի զորքերի Օրենբուրգի մոտ ժամանելուն պես, թաթարներն ու բաշկիրները, դժգոհ լինելով Ուրալի արդյունաբերական զարգացման պատճառով իրենց անտառների և հողերի կորստից, սկսեցին ակտիվորեն միանալ ապստամբներին։ Բաշկիրական ջոկատները, միանալով «Պյոտր III»-ի բանակին, նախևառաջ ձգտում էին ոչնչացնել իրենց հողերի վրա գտնվող գործարաններն ու գործարանային բնակավայրերը։ Այս պայմաններում գործարանային գյուղացիներն ու բանվորները, որոնք իրենց պատճառներն ունեին գործող կարգերից դժգոհելու, ակտիվորեն հավատարմության երդում տվել է «կայսր Պյոտր Ֆեոդորովիչին», այդ թվում՝ պուգաչովցիներից բաշկիրական ասպատակություններից և ավերածություններից պաշտպանություն ստանալու նպատակով։

Իվան Գրյազնովը միացել է պուգաչովցիներին՝ որպես նշանակված գործարանային գյուղացիների ջոկատի մաս՝ 1773 թվականի հոկտեմբերին ապստամբության հենց սկզբում և մասնակցել է Բելայա գետի վրա գտնվող Ստեռլիտամակ նավամատույցի և Տաբինսկի քաղաքի գրավմանը, մինչդեռ Վլադիմիր Մավրոդինը և Յուրի Լիմոնովը նրան անվանում են քաղաքները գրաված բաշկիրների, գործարանային գյուղացիների և Իսետ կազակների միավորված ջոկատների առաջնորդ,մինչդեռ պատմաբան Մինեևը կարծում էր, որ ընդհանուր ղեկավարությունը գտնվում էր ատաման Խլոպուշայի ղեկավարության ներքո, Բաշկիր պատմաբան Թայմասովի խոսքով՝ ջոկատները գլխավորում էր բաշկիր ավագ Կասկին Սամարովը։

1773 թվականի նոյեմբերի վերջին Ստերլիտամակի ամրոցից ապստամբական ջոկատի մի մասը ժամանել է գործարանատերեր Տվերդիշևին և Մյասնիկովին պատկանող Բոգոյավլենսկի պղնձաձուլարան: Մավրոդինի խոսքերով՝ «գործարանային գյուղացիները ջերմորեն ընդունեցին այստեղ ժամանած Պուգաչովի հետևորդների ջոկատը... Կան հիմքեր ենթադրելու, որ այս խումբը գլխավորել է Սիմբիրսկի վաճառական Իվան Նիկիֆորովիչ Գրյազնովը...»։ Սրանից հետո Գրյազնովի ջոկատին կամավոր միացել են Վոսկրեսենսկի պղնձաձուլարանի գյուղացիները՝ Գրյազնովի ապագա գլխավոր ընկեր Գրիգորի Թումանովի գլխավորությամբ։ Թայմասովի տրամադրած տեղեկությունների համաձայն՝ Բոգոյավլենսկի գործարանը գրավվել է 500 բաշկիրներից բաղկացած ջոկատի կողմից՝ սերժանտ-մայոր Կանբուլատ Յուլդաշևի հրամանատարությամբ, իսկ Վոսկրեսենսկի գործարանը՝ Չիկի-Զարուբինի ջոկատների կողմից։

Բոգոյավլենսկի և Վոսկրեսենսկի գործարանների գրավումը թվագրվում է 1773 թվականի նոյեմբերի վերջին, մինչդեռ Յուրի Լիմոնովի վկայությամբ՝ Իվան Գրյազնովը նոյեմբերի սկզբին արդեն ժամանել էր Պուգաչովի Բերդսկայա բնակավայրում գտնվող շտաբ և առաջարկել էր կազմակերպել թնդանոթների և գնդիկների ձուլում շրջակա գործարաններում՝ ապստամբ զորքերի կարիքների համար: Բերդիում հավաքված բանվորներից և գործարանային գյուղացիներից Գրյազնովը կարողացել է ընտրել նրանց, ովքեր կարող էին օգնել թնդանոթների ձուլման հարցում, որոնց թվում էին «մեխանիկական գիտությունների մեջ հմուտ» Վասիլի Մակշոնցևը, «երկաթի պարագաների ձուլման մեջ հմուտ» Վասիլի Ալիմպեևը և գծագրող Վասիլի Լոգինովը: Վոսկրեսենսկի գործարան ուղարկված արհեստավորները կարողացել են Պուգաչովի բանակի համար ձուլել 11 թնդանոթ, ինչպես նաև թնդանոթների գնդիկներ և ռումբեր։

### Իսեցկի մարզում։ Չելյաբինսկի պաշարում
Պուգաչովը, գնահատել է Գրյազնովի էներգիան և գործարար փորձը, նրան «Գլխավոր գնդապետի» կոչումով ուղարկել է Իսեցկի շրջան՝ կազակների, բաշկիրների և գործարանային գյուղացիների ջոկատը գլխավորելու համար, որը չափազանց կարևոր շրջան էր ապստամբների համար՝ գործարանների, հանքերի և համեմատաբար խիտ բնակչության մեծ թվի պատճառով։ Բաշկիրական ջոկատներն արդեն գործում էին շրջանում, և դեկտեմբերի կեսերին Չիկի-Զարուբինի հրամանով Տաբինի կազակ Իվան Կուզնեցովը ժամանել է Իսեցկի նահանգ՝ բաշկիրական, կազակական և գործարանային ջոկատների վրա ատամանի լիազորություններով։ Նրա գործողությունների արդյունքում Սատկայի, Զլատուստի և Կատավի-Իվանովսկի գործարաններից աշխատողներ և նշանակված գյուղացիներ միացան ապստամբներին։ Կուզնեցովը հաջողությամբ ընդլայնում էր իր ջոկատները՝ տեղացի Իսեցկի կազակների և գործարանային գյուղացիների ներհոսքով, երբ լուր ստացվել է Գրյազնովի Իսեցկի նահանգում նշանակման մասին։ Զարուբինը Կուզնեցովին ուղարկել է Կրասնուֆիմսկի և Կունգուրի տարածքում ապստամբական ջոկատների գործողությունները համակարգելու համար։

Սատկինսկու և Զլատուստովսկու գործարաններում իր 700 հոգանոց ջոկատը կազմավորելուց հետո, երեք տարի անց Գրյազնովը ժամանել է Չելյաբինսկից 70 մղոն հեռավորության վրա գտնվող Կունդրավինսկայա գյուղ: Բնակիչները նախկինում ջոկատ էին կազմել՝ բաշկիրական ասպատակություններից պաշտպանվելու համար, և լավագույնն էին համարում հավատարմության երդում տալ «կայսր Պյոտր Ֆեոդորովիչին»: Ապստամբներին միացան նաև Կիշտիմի և Կասլիի գործարանները, Վերխնևելսկայա բնակավայրը, Կոելգայա և Չեբարկուլ ամրոցները և շատ այլ մոտակա գյուղեր: Կարճ ժամանակում Գրյազնովի ջոկատները վերածվեցին մոտավորապես 6000 մարդուց բաղկացած իսկական բանակի։

Գրյազնովին հաջողվել է կապ հաստատել Չելյաբինսկի մարզկենտրոն Իսետ կազակների ատաման Մաքսիմ Ուրժումցևի հետ՝ համոզելով կազակներին միանալ «Պետրոս III»-ին։ Խաղաղ ժամանակ կազակները կազմում էին Չելյաբինսկի բնակիչների մեծամասնությունը, սակայն ապստամբության բռնկման հետ մեկտեղ քաղաք ներքաշվեցին մոտ 2000 պետական ​​գյուղացիներ, որոնք զորակոչվել էին «ազատված կազակների» շարքերը, ինչպես նաև Տոբոլսկի քաղաքային գումարտակի մի վաշտ՝ դաշտային զենքերով։ Գրյազնովի օգնությանը հենվելով՝ Չելյաբինսկի կազակները ապստամբեցին հունվարի 5-ին, սակայն Տոբոլսկի հրամանատար, երկրորդ լեյտենանտ Պուշկարևի վճռական գործողությունները ճնշեցին ապստամբությունը, և կազակների մեծ մասը ստիպված եղել է փախչել քաղաքից։

Գրյազնովը Չելյաբինսկ ժամանել է հունվարի 8-ի գիշերը՝ 4000 հոգուց բաղկացած ջոկատի գլխավորությամբ, քաղաք ուղարկելով երկու դիմում՝ ընկեր-նահանգապետին՝ դիմադրությունը դադարեցնելու կոչով և Չելյաբինսկի բնակիչներին՝ կոչ է անել նրանց ենթարկվել «օրինական միապետին»։ Վերջին փաստաթուղթը նախորդում էր Պուգաչովի գյուղացիական ազատության վերաբերյալ մանիֆեստներին՝ բավականին պոետիկ ոճով հայտարարելով, որ ազնվականությունը սեփականության իրավունք չունի գյուղացիների նկատմամբ։

…Մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսը ցանկանում և բարեհաճում է Իր սուրբ նախախնամությամբ ազատել Ռուսաստանը աշխատանքի լծից, և ինչպիսի լուծ, ասում եմ ձեզ։ Ամբողջ աշխարհը գիտի, թե ինչպես է Ռուսաստանը հյուծվել, բայց ում կողմից՝ դուք ինքներդ անտեղյակ չեք։ Ազնվականությունը տիրում է գյուղացիներին, բայց չնայած Աստծո օրենքը պահանջում է, որ նրանք աջակցեն գյուղացիներին և երեխաներին, նրանք ոչ միայն իրենց դաշտերը համարում են աշխատավորներ, այլև ավելի քիչ, որոնցով հետապնդում էին նապաստակներ։ Ընկերության տերերը հիմնել են բազմաթիվ գործարաններ և ճնշում են գյուղացիներին այնպիսի աշխատանքով, որ նույնիսկ աքսորի մեջ երբեք չի եղել և դեռևս կա նման բան։ Եվ ընդհակառակը, կանանց և փոքր երեխաների հետ, մի՞թե արցունքներ չեն եղել Տիրոջը։ Եվ դրա միջոցով լսելով, որ Նա ազատում է իսրայելացիներին աշխատանքի լծից։ Հայրենիքի ամենառատաձեռն հոր՝ մեծ ցար Պյոտր Ֆեոդորովիչի ազնվականությունը, որը գահ բարձրանալուն պես բարեհաճել է հրամանագրել, որ գյուղացիները չպետք է լինեն ազնվականների տիրապետության տակ, այլևս չէր վայելում ազնվականները նույնիսկ այն ժամանակ, և հիմա նրանց վտարել են բոլոր տեսակի անարդար դրդապատճառներով։ Եվ այսպես, տասնմեկ տարի մեր հայրը ստիպված էր թափառել, և մենք՝ աղքատ մարդիկ, որբ մնացինք...

Հունվարի 9-ին Գրյազնովը կրակ է բացել Չելյաբինսկի ամրոցի պարիսպների վրա, սակայն 18 թնդանոթներից հզոր հակագրոհը ստիպել է Պուգաչովի զորքերին նահանջել քաղաքի պարիսպներից։ Հունվարի 10-ին գործարանային գյուղացիներից և Կիշտիմի գործարանից զորացրված կազակներից եկած լրացուցիչ ուժերը ժամանեցին թնդանոթներով, և Գրյազնովը հրամայել է գրոհել ամրոցը։ Մարտը տևել է ավելի քան հինգ ժամ, սակայն Չելյաբինսկի կայազորը կարողացել է հետ մղել բոլոր հարձակումները։ Ավելին, Գրյազնովը ստացել է գեներալ Դեկոլոնջի կորպուսի Արևմտյան Սիբիրից մոտենալու մասին հաղորդագրություններ, և նա որոշել է իր ուժերը դուրս բերել Չեբարկուլի ամրոց։ Շարունակելով իր ագիտացիան այնտեղից գործարանային բնակչության, բաշկիրների և միշարների շրջանում և զգալիորեն ամրապնդելով իր ուժերը, Գրյազնովը հունվարի քսանական թվականներին կրկին մոտեցել է Չելյաբինսկին։ Առանց հարձակման փորձի՝ Պուգաչովի ուժերը փաստացի պաշարեցին քաղաքը։ Փետրվարի 1-ին Դեկոլոնգը որոշել է գրոհ սկսել և հարձակվել է Գրյազնովի ճամբարի վրա, բայց չորս ժամ տևած մարտից հետո նա վերադարձել է քաղաք։ Վախենալով լիակատար շրջափակումից՝ փետրվարի 8-ին կառավարական զորքերը, տեղական պաշտոնյաների և որոշ շարքային բնակիչների հետ միասին, լքեցին Չելյաբինսկը։

Չելյաբինսկի գրավմամբ Գրյազնովի մասին հիշատակումները անհետանում են պատմական փաստաթղթերից։ Հայտնի է, որ նա Չելյաբինսկում գլխավոր ուժերի ղեկավարը թողել է ապստամբների գրասենյակի պետ Գրիգորի Տումանովին, մինչդեռ ինքը փոքր ջոկատի հետ ուղևորվել է դեպի արևմուտք։ Թայմասովը գրում է, որ Գրյազնովը Չելյաբինսկից ժամանել է Պուգաչովի գլխավոր բանակի Բերդիի ճամբար, ապա Բելորեցկի գործարանից նրա հետ ճանապարհորդել է մինչև Կազան, որտեղ Գրյազնովը զոհվել է Միխելսոնի ջոկատի դեմ մարտում։

## Ճանաչում և հիշատակ
Չելյաբինսկի Պերշինո միկրոշրջանում Գրյազնովի պատվին հուշատախտակ է տեղադրվել Հոկտեմբերյան փողոցի 32-ամյակի հասցեում գտնվող թիվ 71 դպրոցի շենքի վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Հուլիսի 26 մահեր
Կատեգորիա:Մարտում զոհվածներ