Ուիլյամ Ռաֆհեդ

**Ուիլյամ Ռաֆհեդ** (, ), շոտլանդացի իրավաբան և սիրողական քրեագետ, ինչպես նաև խմբագիր և էսսեիստ «հանցավոր գործեր» թեմայով։ Նա համարվում է «իսկական հանցագործություն» (true crime) գրական ժանրի վաղ շրջանի կարևորագույն ներկայացուցիչներից մեկը։

## Կենսագրություն
### Կարիերա
Ռաֆհեդը կրել է «Նորին Մեծության Սինետի գրողի» (Writer to Her Majesty's Signet) տիտղոսը։ Տարիների ընթացքում նա ավելի քիչ է զբաղվել իրավագիտությամբ և ավելի շատ նվիրվել հանցագործությունների պատմության ուսումնասիրությանը։ Նրա գործունեության շրջադարձային պահը կարելի է համարել 1889 թվականը, երբ նա՝ ընդամենը 19 տարեկան էր, թողել է իր պրակտիկան «Maclaren and Traquair» իրավաբանական ընկերությունում, որպեսզի ներկա գտնվի Ջեսի Քինգի դատավարությանը։ Ջեսի Քինգը Ստոկբրիջի (Շոտլանդիա) մարդասպան մանկավաճառներից էր։ Ռաֆհեդը այս փորձառությունը նկարագրել է իր «Իմ առաջին սպանությունը. Ջեսի Քինգ» էսսեում (In Queer Street, 1932): Հաջորդ վեց տասնամյակների ընթացքում նա ներկա է գտնվել Շոտլանդիայի Գերագույն քրեական դատարանում անցկացվող գրեթե բոլոր նշանակալի սպանությունների դատավարություններին։ Այս փորձառությունները հիմք են դարձել նրա հրապարակումների համար, որոնք նախ տպագրվում էին *Juridical Review*-ում՝ շոտլանդական իրավաբանական ամսագրում, իսկ հետագայում հավաքագրվում էին էսսեների ժողովածուներում։

1913 թվականին հրատարակվել է նրա առաջին ժողովածուն՝ «Տասներկու շոտլանդական դատավարություն» (Twelve Scots Trials) վերնագրով, որն ընդգրկում էր «հանցագործ կենսագրության» տասներկու դեպք։ Ժողովածուում ներառված էին Քեթրին Նեյրնի և Ջոն Վաթսոն Լորիի նշանավոր դատավարությունները, որոնց Ռաֆհեդն ավելի ուշ անդրադարձել է իր կարիերայի ընթացքում։ Ռաֆհեդն իր երրորդ ժողովածուի՝ «Գլենգերի ուղին և այլ ուսումնասիրություններ» (Glengarry's Way and Other Studies) նախաբանում դժգոհել է իր առաջին ժողովածուի վերնագրից՝ նշելով․ «...միշտ մտածել եմ, որ իմ նախաձեռնությունը տուժել է իր կնքման ժամանակ ․․․ այդ երեք ճակատագրական բառերից առնվազն երկուսը անհաջող էին ընտրված։ 

«Շոտլանդացիները» հակված էին ժառանգական նախապաշարմունքներ առաջացնելու... «Դատավարությունները» ոչ մասնագետի մոտ առաջացնում էին կա՛մ իրավական զեկույցների անպետք տեխնիկական հաշվետվությունների մտքեր, կա՛մ ստոր մամուլի անմշակ և կոպիտ անպարկեշտության»: Նա ավարտել է իր կոչման մասին իր ողբը բնորոշ հումորով. «Եթե ​​նրանք «տասներեքը» լինեին, խաղն իսկապես կավարտվեր»:

Այդ էսսեների հրապարակման խճճված ցանցին հետևելը կարող է իսկական մարտահրավեր լինել Ռաֆհեդի ընթերցողների համար: Նրա վաղ աշխատանքները, որոնք հրապարակվել են Էդինբուրգի Ուիլյամ Հոջ հրատարակչությունում, ուղղակիորեն փոխանցվել են *Juridical Review*-ից ժողովածուների մեջ, հաճախ գլխավոր էսսեի վերնագրով։ Երբ նրա աշխատանքները ճանաչում գտան ԱՄՆ-ում, սկսվեց նոր ժողովածուների տպագրություն՝ ընդհանուր առմամբ «սպանություն» բառի տարբեր վերնագրերով․ «Հիմնականում սպանություն» (Mainly Murder), «Սպանության հաճույքը» (The Enjoyment of Murder), «Սպանություն և ոչ միայն» (Murder and More Murder) և այլ։ ԱՄՆ-ում Ռաֆհեդի չոր հումորն ու հանցագործների հանդեպ նրա հետաքրքրությունն արժանացել են ընթերցողների գնահատանքին։ Դրանք նկարագրում էին հանցագործներին, որոնք «նման էին մեզ», բայց ապրում էին մութ և առեղծվածային աշխարհում։ Նույն ժամանակաշրջանում ամերիկյան ընթերցողները ծանոթանում էին «կոշտ» դետեկտիվ գրականության հեղինակներին, ինչպիսիք էին Ռեյմոնդ Չանդլերը, որոնք, ինչպես ինքն էր նշել, «գրում էին որևէ պատճառով սպանություն կատարած մարդկանց մասին»։  Ռաֆհեդի ստեղծագործությունները բարձր են գնահատվել, անգամ ԱՄՆ նախագահ Ֆրանկլին Ռուզվելտն իր գրադարանում հատուկ «Նախագահի դարակ» էր առանձնացրել, որտեղ ներառված էին Ռաֆհեդի գրքերը։

Ուիլյամ Ռաֆհեդը նաև «Նշանավոր շոտլանդական դատավարություններ» (Notable Scottish Trials) շարքի խմբագիրներից մեկն էր, որը հրատարակվում էր Ուիլյամ Հոջ և Ընկերության կողմից։ Նրա առաջին ներդրումը այս շարքում Գլազգոյի հայտնի թունավորող բժիշկ Պրիտչարդի  դատավարության նկարագրությունն էր։ Ավելի ուշ Ռաֆհեդը գրել է ևս ինը դատավարության պատմություններ, ներառյալ Էդինբուրգի հին և նոր շրջանում տեղի ունեցած մի շարք աղմկահարույց քրեական գործեր։

1920-ական թվականների սկզբին Ռաֆհեդը  նամակագրական կապ է սկսել ամերիկացի հանցագործությունների գրող Էդմունդ Փիրսոնի  հետ։ Այս մասնագիտական կապը վերածվել է ջերմ բարեկամության, որը տևել է մոտ տասնհինգ տարի։ 1924 թվականին, երբ Փիրսոնը հրապարակել է իր նշանավոր «Սպանության ուսումնասիրություններ» (Studies in Murder) գիրքը, Ռաֆհեդն իր մեծ գոհունակությունն է արտահայտել, հատկապես նշելով  Ամերիկայի ամենահայտնի մարդասպան կնոջ՝ Ֆոլ Ռիվերի Լիզի Բորդենի (Lizzie Borden) գործը։ Ռաֆհեդը գրել է Փիրսոնին. «...անկեղծ ասած, երբևէ ավելի մեծ հաճույք չեմ ստացել որևէ գործից, քան Միս Լիզիի գործն էր։ Այն յուրահատուկ է,ինչպես կատարյալ արվեստի գործ....»։

## Գնահատում
Ջոյս Քերոլ Օութսի (Joyce Carol Oates) կարծիքով․ «Ռաֆհեդի ազդեցությունը հսկայական էր, և նրա ժամանակներից ի վեր «իսկական հանցագործությունների» ժանրը դարձել է լայնորեն տարածված և զարգացող ոլորտ, թեև միայն քիչ թվով հեղինակներ են կարողացել առանձնանալ։ Ռաֆհեդը, որը մեծապես գնահատվել է Հենրի Ջեյմսի կողմից, գրել է խելացի, հումորով լի, քննադատական մոտեցմամբ ոճով՝ համակցված հին պատմությունների և բարոյախոսության տարրերով։ Նրա սպանությունների և դատավարությունների նկարագրությունները ունեն հակիրճ և կետային ներկայացման առավելություն ինչպես  հեքիաթները»։

Ռաֆհեդի ամենամեծ ձեռքբերումներից մեկն, ամենայն հավանականությամբ, Օսկար Սլեյթերի դատավարության վերլուծությունն էր։ Սլեյթերը մեղադրվում էր 1908 թվականին Գլազգոյի միայնակ կնոջ՝ Մերիոն Գիլքրիստի սպանության մեջ։ Ռաֆհեդը մոտ 20 տարի աշխատել է Արթուր Կոնան Դոյլի, Քրեյգի Էյչիսոնի և Ուիլյամ Պարկի հետ՝ բացահայտելով մեղադրանքի կողմից ներկայացված գործի թույլ կողմերը։ Նա նույնիսկ ներկայացվել է որպես վկա 1928 թվականի բողոքարկման ընթացքում։

## Գրքեր
* *Հանգ առանց պատճառի* (1901 թվական)
* *Դոկտոր Փրիթչարդի դատավարությունը* (1906 թվական)
* *Նավապետ Պորտյուսի դատավարությունը* (1909 թվական )
* *Պորտյուս խմբավորման մատենագիտություն* (1909 թվական)
* *Օսկար Սլեյթերի դատավարությունը* (1910, 2-րդ Հր., վերանայվել է 1925 թվական)
* *Տիկին Մալախլանի դատավարությունը* (1911 թվական)
* *[http://tarlton.law.utexas.edu/lpop/etext/roughead/roughead.htm Տասներկու դատավարություն շոտլանդացիների նկատմամբ]* (1913 թվական) 
* *Բրոդիի սարկավագի դատավարությունը* (1914 թվական)
* *Մերի Բլենդիի դատավարությունը* (1914 թվական)
* *Բերք և Հարե* (1921 թվական)
* *Գլենգարիի ճանապարհը և այլ էտյուդներ* (1922 թվական)
* *Fatal Countess և այլ էսքիզներ* (1924 թվական)
* *Հարուստ մարդը և այլ պատմություններ* (1925 թվական)
* *Essեսի Մաքլախլանի դատավարությունը* (2-րդ խմբ., 1925 թվական, և 3-րդ Հր., 1950 թվական)
* *Ապստամբ Կոմս և այլ ուսումնասիրություններ* (1926 թվական)
* *Քեթրին Նաիրնի դատավարությունը* (1926 թվական)
* *Ընտանեկան չարություն* (1928 թվական)
* *Չարիքը, որ անում են մարդիկ* (1929 թվական)
* *Ջոն Դոնալդ Մերեթի դատավարությունը* (1929 թվական)
* *Վատ ուղեկիցներ* (1930 թվական)
* *Որն է ձեր դատավճիռը:* (1931 թվական)
* *ՔՎիր փողոցում* (1932 թվական)
* *Ջոն Ուոթսոն Լորիի դատավարությունը (Արանի սպանությունը)* (1932 թվական)
* *Այստեղ սրիկաներ են քայլում* (1934 թվական)
* *Հայտնի հանցագործություններ* (1935 թվական)
* *Հայացք ապակու սրիկա* (1935 թվական)
* *Ռուտվենի առեղծվածը և այլ ուսումնասիրություններ* (1936 թվական)
* *Հիմնականում սպանություն* (1937 թվական)
* *Հաճույք սպանությունից* (1938 թվական)
* *Սխալ* (1938 թվական)
* *Սպանություն և կրկին սպանություն* (1939 թվական)
* *Պարանոց կամ ոչինչ* (1939 թվական)
* *Մարդասպանի ուղեկիցը* (1941 թվական)
* *Թշվառները վերադառնում են* (1941 թվական)
* *Սպանության արվեստը* (1943 թվական)
* *Ոչինչ, բացի սպանությունից* (1946 թվական)
* *Դասական հանցագործություններ. հատված Ուիլյամ Ռաուֆհեդի ստեղծագործություններից* (1951 թվական)
* *Պատմություններ հանցագործների մասին. հատված Ուիլյամ Ռաուֆհեդի ստեղծագործություններից* (1956 թվական)

## Ընտանիք
Նրա որդին, նույնպես Ուիլյամ Ռաուֆհեդ անունով,  շոտլանդական միջազգային ռեգբիի միության խաղացող է եղել։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
*/ Ուիլյամ Ռաֆհեդի գրվածքները
* / Գրվածքներ Ուիլյամ Ռաֆհեդի մասին 

Կատեգորիա:1870 ծնունդներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բրիտանացի գրողներ
Կատեգորիա:1952 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի բրիտանացի գրողներ