Առաջնային ձվարանային անբավարարություն

**Առաջնային ձվարանային անբավարարություն** կամ **ձվարանների վաղաժամ հյուծում,** ձվարանների հորմոնալ և վերարտադրողական գործառույթի խանգարում մինչև 40 տարեկան՝ ֆոլիկուլների կամ ձվաբջիջների վաղաժամ կորստի պատճառով: Առաջնային ձվարանային անբավարարությունը ունի նմանություն դաշտանադադարին, սակայն տարբերվում է տարիքային շեմով, ախտանիշների արտահայտվածությամբ և ժամանակ առ ժամանակ ֆունկցիայի վերականգնմամբ: Այն ախտորոշվում է 10,000-ից 1 կնոջ մոտ մինչև 20 տարեկանը, 1000-ից 1 կնոջ մոտ մինչև 30 տարեկանը և 100-ից 1 կնոջ մոտ մինչև 40 տարեկանը։ Ախտորոշիչ եռյակը ներառում է ամենորեա, հիպերգոնադոտրոպիզմ և հիպոէստրոգենիզմ։

Ախտանիշները ներառում են ջերմահորդանքներ, գիշերային քրտնարտադրություն, մաշկի չորություն, հեշտոցային չորություն, անկանոն դաշտան կամ ամենորեա, տագնապ, դեպրեսիա, շփոթվածություն, հուզվածություն, նյարդայնություն, լիբիդոյի նվազում և աուտոիմուն ռիսկերի բարձրացում։ Ախտորոշման մասին տեղեկանալուց հետո տագնապի զգացումը կարող է սրվել։ Հորմոնալ թերապիան էստրոգենով և պրոգեստերոնով առաջին ընտրության բուժում է, այն նվազեցնում է սիրտանոթային ռիսկերը և բարելավում ոսկրի խտությունը։ Առաջնային ձվարանային անբավարարություն ախտորոշմամբ կանանց 5–10%-ը կարող է պատահական ձվազատում ունենալ և հղիանալ առանց բուժման, սակայն հիմնական մեթոդը արտամարմնային բեղմնավորումն է, դոնորական ձվաբջջի կիրառումը կամ այլընտրանքային տարբերակ է երեխայի որդեգրումը:

Առաջնային ձվարանային անբավարարության պատճառները տարբեր են և շատ դեպքերում անհայտ։ Դրանք ներառում են գենետիկ խնդիրներ, աուտոիմուն հիվանդություններ, ֆերմենտների անբավարարություն, վարակներ, էկոլոգիական գործոններ, ճառագայթային թերապիա կամ 10% դեպքերում վիրահատական վնասվածք: Ձվարանային անբավարարություն և FMR1 գենի նախամուտացիա ունեցող կանանց 2–5%-ը կարող են Փխրուն X համախտանիշով երեխա ունենալ, որը մտավոր հետամնացության ամենատարածված ժառանգական պատճառն է։

Ախտորոշումը հիմնված է մինչև 40 տարեկանը ամենորեայի և արյան շիճուկում ֆոլիկուլ խթանիչ հորմոնի (FSH) բարձր մակարդակի վրա, որը համապատասխանում է հետդաշտանադադարի շրջանին։ Բուժումը ներառում է հորմոն փոխարինող թերապիա, վերարտադրողական ֆունկցիայի վերահսկում և հոգեբանական/սոցիալական աջակցություն, ինչպես նաև տարեկան հետազոտություններ ներզատիչ համակարգի, մասնավորապես վահանագեղձի և մակերիկամների ֆունկցիայի գնահատման համար։

## Ախտանիշներ
[մինի|[Հիպոթալամուս-հիպոֆիզ-գոնադային առանցքի հորմոնալ ուղի]]
Առաջնային ձվարանային անբավարարության ախտանիշները փոփոխությունների շարք է, որը ի վերջո հանգեցնում է դաշտանադադարի։ Այն տարբերվում է ֆիզիոլոգիական դաշտանադադարից՝ տարիքով, ախտանիշների արտահայտվածության աստիճանով և ձվարանների նորմալ գործունեության ժամանակավոր վերականգնմամբ։ Ձվարանների ֆունկցիայի մասնակի պահպանման դեպքում ախտանիշների արտահայտվածությունը չափավոր է համեմամատած ֆիզիոլոգիական դաշտանադադարի հետ։ Դեպրեսիայի հետ համակցված դեպքերում կյանքի որակը նվազում է։

Կլինիկորեն դիտվում է էստրոգենի խիստ ցածր և ֆոլիկուլխթանող հորմոնի (FSH) բարձր մակարդակ: Ձվարաններում չի արտադրվում բավարար քանակի էստրոգեն, ինչի հետևանքով ֆոլիկուլխթանող հորմոնի քանակը նորմայից բարձր է լինում և հետագայում չի նվազում: Հետադարձ կապի սկզբունքով FSH հորմոնի արտադրությունը չի ճնշվում, ձվարանները այլևս չեն արձագանքում շրջանառվող FSH-ին՝ չարտադրելով էստրոգեն և չզարգացնելով բեղմնավորման համար պիտանի ձվաբջիջներ։ Ձվարանների չափերի նորմայից փոքր են։ Ախտանիշները կարող են դրսևորվել սկսած 11 տարեկանից։ Առաջնային ամենորեա առաջացնող գենետիկ հիվանդությունների դեպքում դաշտան կարող է երբեք չլինել:

## Պատճառագիտություն

Առաջնային ձվարանային անբավարարության առաջացման պատճառները դեպքերի մոտ 39–67%-ում մնում են անհայտ։ Որոշ դեպքերում այն փոխկապակցված է աուտոիմուն հիվանդությունների հետ, ինչպիսիք են աուտոիմուն օոֆորիտը, Հաշիմոտոյի թիրեոիդիտը, Ադիսոնի հիվանդությունը,  Տիպ 1 շաքարային դիաբետը և Վիտամին B12 պակասորդային սակավարյունությունը։ Պատճառներից են նաև գենետիկական հիվանդությունները, ներառյալ Տերների համախտանիշը, Տրիսոմիա X համախտանիշը և փխրուն X համախտանիշը։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ անբավարարության հաճախականությունը սերտորեն կապված է Ալֆա ինհիբրին գենի որոշ համակցումների հետ։

Քաղցկեղի բուժման նպատակով կիրառվող քիմիոթերապիան և ճառագայթային թերապիան (հատկապես փոքր կոնքի շրջանում) նույնպես կարող են հանգեցնել  ձվարանային անբավարարության։ Մկների վրա կատարված հետազոտություններից մեկում, պարզվել է, որ ցիկլոֆոսֆամիդի կիրառումը 72 ժամվա ընթացքում կարող է հանգեցնել պրիմորդիալ ֆոլիկուլների մինչև 87% ոչնչացման։ Հիստերէկտոմիա կատարած կանայք սովորաբար ավելի վաղ են դաշտանադադարի մեջ մտնում  և ունեն ձվարանային անբավարարության զարգացման կրկնակի բարձր ռիսկ։ Ցանկացած վիրահատություն փոքր կոնքի շրջանում (օրինակ՝ ձվարանային կիստաների կամ էնդոմետրիոզի վիրահատական բուժում) կարող է վնասել ձվարանը՝ խաթարելով նրա արյունամատակարարումը կամ առաջացնելով տեղային բորբոքում, ինչը կարող է հանգեցնելով անբավարարության։ Շրջակա միջավայրի որոշ թունավոր նյութեր՝ ֆթալատներ, բիսֆենոլներ և դիօքսիններ, նույնպես կարող են առաջացնել ձվարանների անբավարարություն։ Որոշ վարակիչ հիվանդություններ ինչպիսիք են խոզուկը և ՄԻԱՎ-ը, կարող են վնասել ձվարանները։

### Գալակտոզեմիա
Գալակտոզեմիա (գալակտոզ անհանդուրժողականություն) ախտորոշմամբ կանայք կարող են ունենալ ձվարանների վաղաժամ հյուծման համախտանիշ:

## Ախտաֆիզիոլոգիա
Առաջնային ձվարանային անբավարարության առաջացման մեխանիզմները բազմազան են, դրանք պայմանականորեն կարելի է բաժանել չորս հիմնական խմբի։ Մեխանիզմները ներառում են՝ սաղմնային զարգացման վաղ փուլերում ֆոլիկուլների գաղթման խանգարումներ, պրիմորդիալ ֆոլիկուլների քանակի վաղաժամ նվազում, ֆոլիկուլների արագացված կամ ավելացված ատրոֆիա, ինչպես նաև պրիմորդիալ ֆոլիկուլների հասունացման կամ ակտիվացման գործընթացների խանգարում։ Այս  գործոնները հանգեցնում են ձվարաններում ձվաբջիջների ընդհանուր պաշարի նվազման, որը սովորաբար պահպանվում է միջինում մինչև 51 տարեկանը՝ բնական դաշտանադադարի հասակ։մինի|Նորմալ ձվարան աջից, գծային ձվարան ձախիցԳենետիկ պատճառների դեպքում, օրինակ՝ Տերների համախտանիշի ժամանակ, ձվարանների սկզբնական զարգացումը տեղի է ունենում նորմալ, սակայն նախածննդյան շրջանում դրանք արագ ապաճում են։ Արդյունքում հաճախ ձևավորվում է գոնադային դիսգենեզիա` «գծային» ձվարաններով։ Այն դեպքերում, երբ ձվարանային անբավարարությունը ուղեկցվում է մակերիկամների աուտոիմուն խանգարումներով, հյուսվածաբանական հետազոտությամբ ախտորոշվում է աուտոիմուն օոֆորիտ։ Ֆոլիկուլները ներսփռված են լինում լիմֆոցիտներով, պլազմային բջիջներով և մակրոֆագներով, որոնք վնասում են ստերոիդներ արտադրող բջիջները և ժամանակի ընթացքում հանգեցնում ֆոլիկուլների սպառման։

Որոշ դեպքերում ֆոլիկուլ խթանիչ հորմոնը (FSH) կարող է կապվել իր համապատասխան ընկալիչին, սակայն չակտիվանալ։ Էթինիլէստրադիոլի (EE) կամ գոնադոտրոպին ռիլիզինգ հորմոնի (GnRH) ագոնիստների կիրառմամբ FSH-ի մակարդակի նվազման դեպքում, ընկալիչները ազատվում են, և արտաքինից ներմուծված ռեկոմբինանտ FSH-ը կարող է ակտիվացնել դրանք։

Գենետիկ նախադրյալները ներառում են տարբեր գենետիկ մուտացիաներ, աուտոիմուն հիվանդություններ, ֆերմենտային անբավարարություններ, ինչպես նաև բուժման կամ հորմոնալ ազդակների հանդեպ կայուն ձվարաններ։ 
մինի|BPES համախտանիշ
FOXL2 գենի մուտացիաները առաջացնում են

* բլեֆարոֆիմոզ
* պտոզ
* շրջված էպիկանթուս

Դրանք միասին կազմում են BPES համախտանիշ։ Առաջնային ձվարանային անվարարությունը BPES համախտանիշի տիպ 1 ենթատեսակի ախտանիշ է, բայց ոչ տիպ 2-ի:

### ԴՆԹ-ի ռեպարացիայի անբավարարություն
Հոմոլոգ ռեկոմբինացիայի միջոցով ԴՆԹ-ի կրկնակի շղթայի վերականգնման գործընթացում անփոխարինելի դեր ունի BRCA1 սպիտակուցը։ BRCA1-ի մուտացիայի դեպքում, հաճախ նկատվում է վաղաժամ դաշտանադադար, ինչը արտահայտվում է երիտասարդ տարիքում անդարձելի ամենորեայով։ BRCA1-ի մուտացիաները կապվում են նաև թաքնված առաջնային ձվարանային անբավարարության հետ։ ԴՆԹ-ի կրկնակի շղթայի վերականգնման խանգարումը՝ պայմանավորված BRCA1-ի արատով, հանգեցնում է ձվարանների վաղաժամ հյուծման՝ ինչպես մկների, այնպես էլ մարդկանց մոտ։

BRCA1-ից բացի, ԴՆԹ-ի կրկնակի շղթայի վերականգնման մեջ առանցքային նշանակություն ունի նաև MCM8–MCM9 սպիտակուցային համալիրը։ Մարդկանց մոտ MCM8 գենի մուտացիաները կարող են առաջացնել վաղաժամ ձվարանային անբավարարություն և քրոմոսոմային անկայունություն։ Նմանատիպ ախտանիշներ են նկատվում նաև MCM9 գենի մուտացիաների դեպքում, որոնք նույնպես կապվում են ձվարանային անբավարարության և քրոմոսոմային անկայունության հետ։ Ենթադրվում է, որ MCM8–MCM9 համալիրն անհրաժեշտ է ԴՆԹ-ի կրկնակի շղթայի հոմոլոգ ռեկոմբինացիայի համար մեյոզ I-ի պախիտեն փուլում։ MCM8 կամ MCM9 հոմոզիգոտ մուտացիաների դեպքում, ԴՆԹ-ի չվերականգնումը հանգեցնում է օոցիտների մահվան, փոքր չափերի կամ ընդհանրապես դատարկ ձվարանների ձևավորման։

## Ախտորոշում
Ախտորոշումը հիմնվում է շիճուկային ֆոլիկուլ խթանող հորմոնի (FSH) բարձր մակարդակի և էստրոգենի ցածր մակարդակի վրա, որոնք չափվել են երկու անգամ մեկամսյա ընդմիջումով, ինչպես նաև հաշվի է առնվում ամենորեան մինչև 40 տարեկանը։Ձվարանների ֆունկցիայի խանգարման հետևանքով էստրոգենի մակարդակը նվազում է, ի պատասխան՝ առաջային հիպոֆիզը սկսում է մեծ քանակներով արտազատել ֆոլիկուլ խթանող հորմոն (FSH) և Լյուտեինացնող հորմոն (LH)՝ փորձելով խթանել ձվարանների աշխատանքը։ FSH-ի մակարդակը սովորաբար գերազանցում է 40 mIU/ml-ը, ինչը համապատասխանում է հետդաշտանադադարի շրջանի միջակայքին։

Ախտորոշման համար անհրաժեշտ է ժխտել ամենորեայի այլ պատճառները։ Ստուգվում է պրոլակտինի մակարդակը (պրոլակտինոմաները և որոշ դեղամիջոցներ կարող են բարձրացնել պրոլակտինի քանակը և առաջացնել ամենորեա), իրականացվում է արյան հղիության թեստ, գնահատվում է թիրեոտրոպ հորմոնի մակարդակը, քանի որ հիպոթիրեոզը նույնպես կարող է հանգեցնել ամենորեայի։ Խորհուրդ է տրվում կատարել կարիոտիպավորում՝ Տերների համախտանիշը բացառելու նպատակով, ինչպես նաև փխրուն X քրոմոսոմի-ի նախամուտացիայի կրելիության հետազոտություն։ Ընտանեկան անամնեզում ամենորեայի կամ վաղաժամ դաշտանադադարի, գենետիկ հիվանդությունների դեպքում, անհրաժեշտ են լրացուցիչ գենետիկ հետազոտություններ։

## Բուժում
### Վերարտադրողական ֆունկցիա
Առաջնային ձվարանային անբավարարության 5–10% դեպքերում հնարավոր է ինքնաբերաբար հղիություն առանց որևէ բուժական միջամտության։ 2016 թվականի դրությամբ դեռևս չի հայտնաբերվել այնպիսի բուժում, որը կբարձրացնի հղիանալու հավանականությունը խթանելով սեփական վերարտադրողական համակարգը։ Հղիանալու հիմնական տարբերակներն են արտամարմնային բեղմնավորումը (ԱՄԲ) դոնորական ձվաբջիջներով։ Որոշ կանայք գիտակցաբար ընտրում են կյանք առանց երեխաների։

Ուսումնասիրվել է դեհիդրոէպիանդրոստերոն (DHEA) հորմոնի կիրառումը առաջնային ձվարանային անբավարարության դեպքում ինքնաբերական հղիությունների հաճախականությունը բարձրացնելու նպատակով։ 2010 թվականին իրականացված ուսումնասիրությունների արդյունքները ցույց էին տալիս, որ DHEA-ն կարող է նպաստել ինքնուրույն հղիանալուն, նվազեցնել վիժումների հաճախականությունը և բարելավել հաջողված ԱՄԲ ցուցանիշները։ Հետազոտվողների շրջանում ներառված էին նաև կանայք, ովքեր 2009 թվականին ուղղորդվել էին դոնորական ձվաբջիջների կամ փոխնակ մայրության ծրագրերի։ 2018 թվականին հրապարակված տվյալների համաձայն՝ 12 ամիս DHEA հավելումների կիրառումը չի հանգեցրել ձվարանների ֆունկցիայի էական բարելավման։ Հաշվի առնելով տեստոստերոնի և DHEA-ի կիրառման ոչ միանշանակ արդյուքները՝ անհրաժեշտ են հավելյալ ուսումնասիրություններ։

Առաջնային ձվարանային անբավարարության վտանգ ունեցող ոչ սեռահասուն տարիքի աղջիկների դեպքում խորհուրդ է տրվում իրականացնել ձվաբջիջների սառեցում:

2013 թվականին հրապարակվեց ձվարանային անբավարարության անպտղության բուժման մեթոդ Կավամուրայի (Ճապոնիա) և Սթենֆորդի համալսարանից նրա գործընկերների կողմից: Կատարվել է ձվարանների ֆրագմենտացում և հետագայում դրանց in vitro մշակում՝ օգտագործելով ֆոսֆատիդիլինոզիտոլ-3 կինազի ակտիվացուցիչներ՝ AKT ուղին խթանելու համար, հաջորդող փոխպատվաստմամբ։ Նրանք հաջողությամբ խթանեցին ֆոլիկուլների աճը, ստացան հասուն օոցիտներ և իրականացրին արտամարմնային բեղմնավորում։ Էմբրիոնի փոխադրումից հետո ծնվեց առողջ երեխա։ 2020 թվականի հետազոտությունը ընդգրկեց մոտեցում, որը համակցում է AKT ուղու խթանումը (ֆոսֆատիդիլինոզիտոլ-3 կինազի ակտիվացուցիչների կիրառմամբ) և ձվարանային պատիճի ֆրագմենտացումը, in-vitro ակտիվացման (IVA) գործընթացում, ինչպես նաև առանց դեղամիջոցների IVA-ում։ Ավանդական IVA-ի դեպքում անհրաժեշտ է երկու լապարոսկոպիկ միջամտություն, իսկ առանց դեղամիջոցների IVA դեպքում՝ միայն մեկ։

### Հորմոն փոխարինող բուժում
մինի|Էստրադիոլի մաշկային սպեղանի
Էստրոգենի անբավարարությունից զարգանում են ջերմահորդանքներ և հեշտոցի չորություն, այս ախտանիշները լավ են արձագանքում հորմոն փոխարինող բուժմանը։ Մասնագետների մեծ մասը խորհուրդ է տալիս շարունակել այս բուժումը մինչև մոտ 50 տարեկանը, որը համապատասխանում է դաշտանադադարի ֆիզիոլոգիական տարիքին։ Հիմնական սխեման ներառում է էստրադիոլի ամենօրյա ներմուծում՝ մաշկային սպեղանու կամ հեշտոցային օղի միջոցով։ Արդյունքում նվազում է թոքային էմբոլիայի և խոր երակային թրոմբոզի վտանգը, քանի որ այն շրջանցում է լյարդային նյութափոխանակային ուղին, ի տարբերություն ներքին ընդունման էստրոգենի։ Բացի այդ, էստրադիոլի մաշկային սպեղանին ապահովում է հորմոնի կայուն և շարունակական ներծծումը, ի տարբերություն ամենօրյա դեղահատերի, որոնց դեպքում դիտվում է հորմոնի քանակի կտրուկ բարձրացում։

Հակաբեղմնավորիչների անվտանգ կիրառման համար ԱՄՆ Բժշկական Որակավորման Չափորոշիչները, ստեղծված հակաբեղմնավորիչների համար (US Medical Eligibility Criteria for Contraceptive Use), տրամադրում է ուղեցույցներ։ Դրանք ներառում են նաև ցուցումներ թրոմբոզի բարձր ռիսկի (օրինակ՝ հետծննդյան շրջան), անամնեզում թրոմբոզի, թրոմբոգեն մուտացիաների, համակարգային կարմիր գայլախտի, շաքարային դիաբետի և զարկերակային հիպերտենզիայի համար: Ռիսկի խմբում են նաև սրտի փականային հիվանդություններ և կարդիոմիոպաթիա ունեցող բուժառուները։

Էստրադիոլ փոխարինող բուժում ստացող երիտասարդ կանայք պետք է կանոնավոր ընդունեն նաև պրոգեստին` էնդոմետրիումի քաղցկեղի ռիսկը նվազեցնելու համար: Յուրաքանչյուր օրացուցային ամսվա 1–12-րդ օրերին հարկավոր է կիրառել մեդրօքսիպրոգեստերոն ացետատ։ Այս մոտեցումը ապահովում է կանոնավոր և կանխատեսելի դաշտանային ցիկլեր։ Կարևոր է, որ այս բուժման սխեման կիրառող կանայք վարեն դաշտանային օրացույց։ Եթե սպասվող հաջորդ դաշտանը ուշանում է, անհրաժեշտ է կատարել հղիության թեստ։ Դրական արդյունք ստանալուց հետո հորմոն փոխարինող բուժումը պետք է դադարեցվի։

Ուսումնասիրությունների համաձայն՝ առաջնային ձվարանային անբավարարություն և վաղաժամ դաշտանադադարի այլ պատճառներ ունեցող կանանց շրջանում հորմոն փոխարինող բուժումը նպաստում է սիրտանոթային հիվանդությունների ռիսկի նվազմանը, ոսկրային խտության բարձրացմանը և մահացության նվազմանը։

## Ելք
Առաջնային ձվարանային անբավարարությունը ուղեկցվում է դաշտանադադարին բնորոշ մի շարք հիվանդություններով, այդ թվում՝ օստեոպորոզով, որը զարգանում է էստրոգենի պակասի հետևանքով։ Բացի այդ, դիտտվում է սիրտանոթային հիվանդությունների բարձր ռիսկ, հիպոթիրեոզ(օրինակ՝ Հաշիմոտոյի թիրեոիդիտը), Ադիսոնի հիվանդություն և այլ աուտոիմուն խանգարումներ։

### Հոգեկան առողջություն
Առաջնային ձվարանային անբավարարություն ախտորոշում ստացած կանայք իրենց զգացողությունները նկարագրելիս ամենահաճախը օգտագործում են «կործանված», «շոկի մեջ» և «շփոթված» բառերը։ Այս ախտորոշումը միայն անպտղության մասին չէ․ այն լրջորեն ազդում է կնոջ թե՛ ֆիզիկական, թե՛ հոգեկան բարեկեցության վրա։ Բուժառուները բախվում են անպտղության սոցիալական խարանին, անհանգստությանը և դեպրեսիային, ամոթի և անիքնավստահության զգացումներին, ինքնագնահատականի նվազմանը։ Դրան ավելանում են էստրոգենի պակասի ախտանիշները։ Մոտ 20 տարեկանում տվյալ ախտորոշումը ստացած կանայք անհամեմատ ավելի հաճախ նշում են, որ բախվել են անտեսմանը և կողմնակալ վերաբերմունքին։

Մասնագետները առաջարկում են ստեղծել հետազոտվող բուժառուների համայնք, որպեսզի հնարավոր լինի խորությամբ ուսումնասիրել պատճառագիտությունը և բուժման մոտեցումները, ներառյալ հոգեբանական հետևանքները։ Նման սոցիալական աջակցությունը հաճախ նպաստում է սթրեսի նվազմանը և խնդիրների հաղթահարման բարելավմանը։ Անպտղության սոցիալական խարանը ուղիղ կապ ունի ինքնասպանության ռիսկի բարձրացման հետ։ Հայտնի է, որ ինքնասպանության հաճախականությունը բարձր է այն կանանց շրջանում, ովքեր բախվում են անպտղությանը։

## Համաճարակաբանություն
Տարածվածությունը աճում է տարիքին զուգահեռ․ այն կազմում է մոտավորապես 10 000-ից 1 դեպք՝  մինչև 20 տարեկան խմբում,  1 000-ից 1 դեպք՝ մինչև 30 տարեկան խմբում, և մոտ 1%՝ մինչև 40 տարեկանը։ Աշխարհում առաջնային ձվարանային անբավարարությունը հանդիպում է կանանց մոտավորապես 3,7%-ի շրջանում, իսկ Միացյալ Նահանգներում՝ 1%-ի շրջանում։ ԱՄՆ-ում հաճախականությունը սպիտակամորթ կանանց շրջանում կազմում է 1%, սևամորթ և իսպանախոս կանանց շրջանում՝ 1,4%։ Ավելի ցածր ցուցանիշներ են գրանցվում չինացի և ճապոնացի կանանց շրջանում՝ համապատասխանաբար 0,5% և 0,1%։

## Պատմություն
1942 թվականին Ֆուլլեր Օլբրայթը և համահեղինակները նկարագրեցին մի համախտանիշ, որին բնորոշ է ամենորեա, էստրոգենի պակաս, հետդաշտանադադարին համապատասխան FSH մակարդակ և կարճ հասակ։ Նրանք օգտագործեցին «առաջնային ձվարանային անբավարարություն» տերմինը՝ այն տարբերակելու համար երկրորդային ձվարանային անբավարարությունից՝ պայմանավորված հիպոֆիզի FSH-ի և այլ հորմոնների արտազատման խանգարմամբ։ Առաջնային ձվարանային անբավարարություն տերմինը նկարագրվում է որպես ավելի ճշգրիտ և պակաս խարանող անվանում՝ համեմատած «վաղաժամ դաշտանադադար» հասկացության հետ։

Ցին կայսրության ժամանակաշրջանի «Ֆու Ցինջժու Նյուքե» (《傅青主女科》, Ֆու Ցինջժուի գինեկոլոգիա) աշխատության 28-րդ գլխում ներկայացված են վաղաժամ դաշտանադադարի առաջացման պատճառները և համապատասխան բուժման մոտեցումները։ Նկարագրությունում օգտագործված 年未老经水断 (nián wèi lǎo jīng shuǐ duàn) արտահայտությունը բառացիորեն նշանակում է «դեռ ոչ ծեր, սակայն դաշտանային հոսքի դադարով»։

## Ծանոթագրություն

## Արտաքին աղբյուրներ
* Primary Ovarian Insufficiency (POI): Overview National Institutes of Health

Կատեգորիա:Գինեկոլոգիա
Կատեգորիա:Գինեկոլոգիական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Դաշտանային ցիկլ
Կատեգորիա:Կնոջ ներզատական համակարգ
Կատեգորիա:Մարդու վերարտադրողականություն