open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վազգեն Սարգսյանի անվան Հանրապետական մարզադաշտ

**Վազգեն Սարգսյանի անվան Հանրապետական մարզադաշտ**, Տարողությունը 59.989 ֆուտբոլի և այլ մարզաձևերի համար նախատեսված մարզադաշտ Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում։

## Պատմություն
Կառուցվել է 1933-1935 թթ. ճարտարապետ Հովհաննես Մարգարյանի նախագծով, ապա ընդլայնվել 1953 թվականին՝ ճարտարապետ Կորյուն Հակոբյանի նախագծով։ Մարզադաշտի որոշ կատարելագործումներ ապահովվեցին 1963-ին։ Հիմնովին վերակառուցվել ու վերանորոգվել է 1999 և 2008 թթ.։

## Անվանում
1935-1999 թթ. հայտնի էր որպես «Դինամո» մարզադաշտ։ 1999 թ. վերանվանվել է Վազգեն Սարգսյանի անվան Հանրապետական մարզադաշտ։ Հանրությանը հայտնի է պարզապես ***Հանրապետական մարզադաշտ*** անվանումով։ Համարվում է Երևանի քաղաքապետարանի սեփականությունը։ Առավելապես օգտագործվում է Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի և ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կողմից։

## Պատկերասրահ

File:Vazgen Sargsyan Republican Stadium (formerly Dynamo Stadium).jpg|Հին Դինամո մարզադաշտը
FIle:Hanrapetakan stadium.jpg|Արտաքին տեսքը
File:Sculpture at Vazgen Sargsyan Republican Stadium.jpg|Արվեստի աշխատանքները մարզադաշտի պատերին


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի ֆուտբոլային մարզադաշտեր
Կատեգորիա:Մարզադաշտեր Հայաստանում
Կատեգորիա:Սպորտը Երևանում
Աբել (Ադամի որդի)

մինի|Աբելը
**Աբել** (` «Hebhel» - «շոգի», «շունչ»), ըստ Աստվածաշնչի, Ադամի և Եվայի երկրորդ որդին, որին սպանեց ավագ որդին՝ Կայենը (Կայէն)։ Զբաղվում էր անասնապահությամբ։ Աբելը և իր ավագ եղբայրը՝ երկրագործ Կայենը, իրենց աշխատանքի առաջին պտուղները զոհաբերեցին Աստծուն։ Աստված ընդունեց միայն Աբելի զոհաբերությունը։ Կայենը նախանձից սպանեց Աբելին։ Առասպելում արտացոլված է հին հրեական խաշնարած և երկրագործ ցեղերի հակամարտությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հին Կտակարան», «Ծննդոց», Գլուխ 4:4-15․

Կատեգորիա:Հին Կտակարանի անձինք
Հասան Աբդուլաև

**Հասան Մամեդբաղիր օղլի Աբդուլաև** (, ), ադրբեջանցի խորհրդային ֆիզիկոս, Ադրբեջանական ՍՍՀ ԳԱ նախագահ (1970 թվականից)։ Ադրբեջանական ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1967), ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից-անդամ (1970)։ ԽՄԿԿ անդամ 1942 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է օգոստոսի 20-ին, Նախիջևանի ԻՍՍՀ Յայջի գյուղում։ 1957-1958 թվականներին եղել է հանրապետության ԳԱ ֆիզիկայի ինստիտուտի տնօրենն է։ 1952 թվականին լույս է տեսել նրա «Էլեկտրոնային կիսահաղորդիչները և նրանց կիրառումը», իսկ 1962 թվականին «Ռադիոիզոտոպները և նրանց կիրառումը կիսահաղորդիչների ֆիզիկայում» գրքերը։ Զբաղվել է կիսահաղորդիչների ֆիզիկայով։ Աբդուլաևի առանձին աշխատություններ թարգմանվել են ռուսերեն և արտասահմանյան մի շարք լեզուներով։ Եղել է ԽՍՀՄ VIII գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ Մահացել է 1993 թվականի սեպտեմբերի 1-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խորհրդային գյուտարարներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Էնթոնի Բենեթ

**Էնթոնի Հարիս Բենեթ** (, ), կանադացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, հարձակվող (3-րդ և 4-րդ համար)։

Ուսանողական առաջնությունում հանդես է եկել Նևադայի համալսարանի «Ռեբելս» ակումբում։ Ընտրվել է NBA-ի 2013 թվականի դրաֆթի առաջին ռաունդի ամենաառաջին ընտրությամբ՝ «Կլիվլենդ Կավալիերսի» կողմից՝ դառնալով առաջին № 1 ընտրությամբ ընտրված կանադացին։

Բենեթն իր NBA-ի մեկնարկային մրցաշրջանը չափազանց թույլ է սկսում և համարվում է վերջին ժամանակների դրաֆթների վատագույն առաջին համարի ընտրությունը։ Անցկացված 36 հանդիպումներում Բենեթի միջին տվյալներն ընդամենը կազմել են 3, 0 միավոր և 2, 4 անդրադարձ և 11, 6 րոպե։

## Մրցանակներ և տիտղոսներ
### Ավագ դպրոց
*McDonald's All-American
*Nike-ի դափնեկիր
*Ջորդան բռենդ կլասիկ

### Համալսարան
*«Նեյսմիթի անվան տարվա բասկետբոլիստ»-ի ֆինալիստ
*«NCAA տարվա առաջինկուրսեցի» ֆինալիստ
*«Մաունթին Վեսթ տարվա առաջինկուրսեցի» 
*«All-Mountain West առաջին թիմ» խորհրդանշական հավաքականի անդամ
*«All-NCAA առաջին թիմ» խորհրդանշական հավաքականի անդամ
*«Մաունթին Վեսթ տարվա առաջինկուրսեցի» ֆինալիստ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էջը Նևադայի համալսարանի սպորտային բաժնում 
* ESPN.com էջը

Կատեգորիա:1993 ծնունդներ
Կատեգորիա:Կանադացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Կլիվլենդ Կավալիերսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Մարտի 14 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մինեսոտա Թիմբերվուլվզի բասկետբոլիստներ
Էնդրյու Բայնեմ

**Էնդրյու Լի Բայնեմ** (, ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ, կենտրոնական։ Առավելապես հայտնի է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Լոս Անջելես Լեյքերս» ակումբում անցկացրած տարիներից։

Ավագ դպրոցում անցկացրած տարիներին Բայնեմն արժանացել է *All-American* տիտղոսին։ Բայնեմը որոշում է չհաճախել համալսարան և միանգամից մուտք է գործում 2005 թվականի NBA դրաֆթ՝ ընտրվելով «Լոս Անջելես Լեյքերսի» կողմից՝ առաջին ռաունդի 10-րդ ընտրության իրավունքով։ 2005 թվականի նոյեմբերի 2-ի դրությամբ Բայնեմը դառնում է NBA-ի պատմության ամենաերիտասարդ նորեկը (18 տարեկան և 6 օրական)։

Ստացած վնասվածքների պատճառով Բայնեմը բազմաթիվ հանդիպումներ է բաց թողնում, սակայն լիովին չապաքինված սկսում է հանդես գալ փլեյ-օֆֆներում։ Բայնեմը կարողանում է պահեստայինից դառնալ գրեթե անփոխարինելի մեկնարկային կենտրոնական։ «Լեյքերսի» կազմում Բայնեմը 2 տարի անընդմեջ՝ 2009 և 2010 թվականներին նվաճել է NBA-ի գավաթը։

Մասնագիտական կարիերայի ամենահաջող՝ 2011–12 մրցաշրջանից հետո, Բայնեմը որպես քառակողմ փոխանակման արդյունք տեղափոխվում է «Ֆիլադելֆիա Սեվնթի Սիքսերս», իսկ «Լեյքերսում» հաստատվում է Դուայթ Հովարդը։ Բայնեմը բաց է թողել ողջ 2012–13 մրցաշրջանը՝ ծնկի վնասվածքի պատճառով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 
* Էնդրյու Բայնեմ&nbsp;-&nbsp;NBA.com էջ
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում

Կատեգորիա:1987 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ինդիանա Փեյսերսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Լոս Անջելես Լեյքերսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 27 ծնունդներ
Աստրախանի բարբառ

**Աստրախանի բարբառ**, հայերենի «ում» ճյուղի բարբառ։

Պատկանում է երկաստիճան ձայնեղազուրկ խմբին (**պ, փ**)։ Չունի քմային ձայնավորներ, երկբարբառները պարզվել են (ծէն<ձայն, լուս<լոյս, հարուր<հարիւր)։

Աստրախանի բարբառի բացառականը կազմվում է **ից||իծ** մասնիկով (տունից, կատուքից), հավասարապես գործածական են **սա, տա, նա** և **էս, էտ, էն** ցուցական դերանունները, որոնք հոլովվում են (տա, տրա, տրան..., էս, էստուր, էստուն...)։

Հարցական ո՜վ դերանունը և անորոշ դերբայը ենթարկվում են **ի** հոլովման (հօ՜վ, հօվի՜, հօվի՜ց..., հօ՜վեր, հօ՜վերի..., տնիլ, տնէլի)։

Օժանդակ բայի ներկայի և անցյալի ձևերն են՝ **էմ, էս, ա, էնք, էք, էն, իիմ, իիր, էր, իինք, իիք, իին**։ Անցյալի ձևերի առաջին դեմքն ստանում է **մ** (**ինգնիիմ, խաղայիմ, կնայիմ, պերամ**)։

Կատեգորիա:Ում ճյուղի բարբառներ
Ամուսնական բռնաբարություն

**Ամուսնական բռնաբարություն**, մեկ ամուսնու կողմից մյուսին առանց համաձայնության սեռական ակտի ստիպումը։ Այն զուգընկերոջ բռնաբարության, ինչպես նաև ընտանեկան բռնության և սեռական բռնության տեսակ է։

Ժամանակին ամուսնական բռնաբարությունը հանդուրժվում էր հասարակության կողմից և անտեսվում օրենքով, սակայն վերջին տասնամյակներում այն հետևողականորեն մերժվում է միջազգային համաձայություններով և հետզհետե քրեականացվում է։ Չնայած սրան, շատ երկրներում ամուսնական բռնաբարությունը շարունակում է լինել օրինական կամ, եթե նույնիսկ արգելվում է օրեքնով, լայնորեն հանդուրժվում է և համարվում ամուսնական արտոնություն։

2006 թ. հետազոտության արդյունքներով ամուսնական բռնաբարությունը կարող է դատականորեն հետապնդվել 104 պետություններում (սրանցից չորսում միայն այն դեպքում, երբ ամուսինները դատականորեն բաժանված են), և 2006 թ. հետո ևս մի քանի պետություն ապաօրինականացրել են այն։ Շատ երկրներում պարզ չի արդյոք ամուսնական բռնաբարությունը կարող է դապարտվել հիմնական բռնաբարության մասին օրենքներով։ Արևելայն Եվրոպայի և Սկանդինավիայի որոշ երկրներ ամուսնական բռնաբարությունը քրեականացրել են մինչև 1970 թ., իսկ Արևմտյան Եվրոպայի և անգլախոս արևմտյան երկրները դա արել են շատ ավելի ուշ՝ 1980-ականներին և 1990-ականներին։ Զարգացված երկրների մեծ մասը այն ապաօրինականացրել են 1990-ականներին և 2000-արականներին։

Այս թեմատիկայով հետազոտական գրականությունը, մանավանդ սրա ընդգրկողականության և հետևանքների ուսումնասիրության ոլորտներում, կարող ընդլայնել ամուսնական բռնաբարություն եզրը՝ ընդգրկելով նաև ամուսնալուծված կամ դատականորեն բաժանված նախքին ամուսիններին և քաղաքացիական ամուսնությամբ ապրող կենակիցներին։ Սակայն պետական օրենքները հաճախ նախքին ամուսինենրի կամ մտերիմ զուգընկերների կողմից բռնաբարությունը տարբերում են ամուսնական բռնաբարությունից և, հետևաբար, օրինականորեն նույնացնում են սրանք անծանոթի կողմից բռնաբարությանը։

## Ամուսնական բռնաբարությունը քրեականացրած պետություններ

* Ալբանիա
* Անդորա
* Անգոլա
* Անտիգուա և Բարբուդա
* Արգենտինա
* Ավստրալիա
* Ավստրիա
* Բարբադոս
* Բելառուս
* Բելգիա
* Բելիզ
* Բոլիվիա
* Բոսնիա և Հերցեգովինա
* Բրազիլիա
* Բութան
* Բուլղարիա
* Գամբիա
* Գայանա
* Գանա
* Գերմանիա
* Գրենադա
* Գվատեմալա
* Գվինեա-Բիսաու
* Դանիա
* Դոմինիկա
* Դոմինիկյան Հանրապետություն
* Զիմբաբվե
* Էլ Սալվադոր
* Էկվադոր
* Էստոնիա
* Թայլանդ
* Թայվան
* Թուրքիա
* Թուրքմենիստան

* Իսլանդիա
* Իսպանիա
* Իսրայել
* Իտալիա
* Իրլանդիա
* Լատվիա
* Լեհաստան
* Լեսոթո
* Լիբերիա
* Լիխտենշտեյն
* Լիտվա
* Խորվաթիա
* Կամբոջա
* Կանադա
* Կիպրոս
* Կոլումբիա
* Կոնգոյի Հանրապետություն
* Կոստա Րիկա
* Կուբա
* Հարավային Աֆրիկա
* Հարավային Կորեա,
* Հոնդուրաս
* Հոնկոնգ
* Հունաստան
* Հունգարիա
* Ղրղզստան
* Մալայզիա
* Մալթա
* Մակեդոնիա
* Մավրիտանիա
* Մեքսիկա
* Միացյալ Թագավորություն
* Միացյալ Նահանգներ
* Մոնակո

* Մոնտենեգրո
* Նամիբիա
* Նեպալ
* Նիդեռլանդներ
* Նիկարագուա
* Նոր Զելանդիա
* Նորվեգիա
* Շվեդիա
* Շվեյցարիա
* Չեխիա
* Չիլի
* Պալաու
* Պանամա
* Պերու
* Պորտուգալիա
* Ռուանդա
* Ռումինիա
* Ռուսաստան
* Սան Մարինո
* Սեյշելներ
* Սերբիա
* Սլովենիա
* Սվազիլենդ
* Վենեսուելա
* Վրաստան
* Տրինիդադ և Տոբագո
* Ուզբեկիստան
* Ուկրաինա
* Ուրուգվայ
* Քեյփ Վերդե
* Ֆիլիպիններ
* Ֆիջի
* Ֆինլանդիա
* Ֆրանսիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բռնաբարություն
Կատեգորիա:Ընտանեկան բռնություն
Կատեգորիա:Սեռական բռնություն
Աբեղյանդ

**Աբեղյանդ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կարին քաղաքից 22 կմ հյուսիս-արևմուտք, Եփրատի աջակողմյան վտակներից մեկի ափին՝ հարթավայրում։

Մեծ եղեռնի տարիներին Աբեղյանդն ամայացավ։ XX դարի սկզբին ուներ 150 հայ բնակիչ (30 տուն)։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ ու անասնապահությամբ։ Աբեղյանդն ուներ եկեղեցի։ Գյուղում գործում էր նախակրթարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Նեռլենս Նոել

**Նեռլենս Նոել** (, ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, կենտրոնական։ Ներկա պահին հանդես է գալիս Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Նյու Յորք Նիքս» ակումբում։ 2012 թվականի դրությամբ համարվել է լավագույն դպրոցական բասկետբոլիստներից մեկը Միացյալ Նահանգներում։

Ուսանողական կարիերան անցկացրել է Կենտուկիի համալսարանում՝ 2012–2013 թթ.։ Նոելի ուսանողական կարիերան, սակայն, ժամանակից շուտ է ավարտվում՝ ծնկի վնասվածքի պատճառով։ Համապատասխանելով բոլոր չափանիշներին՝ Նոելը դառնում է 2013 թվականի NBA դրավթի թեկնածու՝ համարվելով պոտենցիալ համար 1 ընտրություն։ Նոելն ընտրվում է 6-րդը՝ «Նյու Օռլեանս Պելիկանս» ակումբի կողմից, որից հետո փոխանակվում է «Ֆիլադելֆիա Սևնթի Սիքսերսի» խաղարկող Ջրու Հոլիդեյի հետ։

Նոելը ծնվել է Հայիթիից Միացյալ Նահանգներ գաղթած ծնողների ընտանիքում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրությունը Կենտուկիի համալսարանի սպորտային էջում 
* 

Կատեգորիա:1994 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Դալաս Մավերիքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Նյու Յորք Նիքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Օկլահոմա Սիթի Թանդերի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆիլադելֆիա Սևնթի Սիքսերսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Դետրոյթ Փիստոնսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Բրուքլին Նեթսի բասկետբոլիստներ
Անոնիմուս

250px|մինի|Շարժման դրոշը
** Անոնիմուս** (, թարգմանությունը՝ Անանուն), միջազգային հաքերների խումբ, որը գրոհում է հիմնականում այն կազմակերպությունների վեբ-կայքերը, սերվերները, որոնք, իրենց կարծիքով, գործում են ի վնաս համացանցում ինֆորմացիայի անվտանգության։

Գոյություն ունի Անոնիմուս խմբի կարգախոս՝

Anonymous-ը որպես խմբակցություն չի կարելի դիտել, քանի որ այն բաց է և մշտական անդամներ չունի։

Անոնիմուսները միշտ գործում են միևնույն սխեմայով և միայն մեկ շատ պարզ համակարգչային՝ LOIC ծրագրի միջոցով։

### Low Orbit Ion Cannon (LOIC)
*LOIC (The Low Orbit Ion Cannon)*, այս ծրագիրը թույլ է տալիս կատարել DDOS հարձակումներ։ Անանուն օգտվողները բեռնում են LOIC ծրագիրը, և այն իր հերթին ավելացնում է botnet, որն էլ կատարում է AnonOps հարձակում։

Ադամները միավորվում են հիմնականում հաքերական ֆորումներից՝ հարձակումը տեղի է ունենում հետևյալ սխեմայով. գրառում ֆորումներում առաջիկա հարձակման մասին → հավաքվում են մասնակիցներ → կապի վերջ։ Այնուհետև տեղի է ունենում հարձակումը։ Մասնակիցները հավաքման ժամանակ պայմանավորվում են ժամի մասին։ Հարձակման ժամանակ դադարում են աշխատել հարձակման ենթարկված կայքերը, նույնիսկ այնպիսինները, ինչպիսին է Պենտագոնի կայքը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2003 հիմնադրված կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Համացանցային թրոլինգ
Կատեգորիա:Համացանցային մեմեր
Կատեգորիա:Համացանցային մշակույթ
Կատեգորիա:Հաքերներ
Կատեգորիա:Տեղեկատվական հասարակություն
Հսկաներին նվաճող Ջեքը

**«Հսկաներին նվաճող Ջեքը»** () ռեժիսոր Բրայան Սինգերի ֆիլմերից, որի գլխավոր դերերը մարմնավորում են Նիկոլաս Հոլտը, Էլինոր Տոմլինսոնը, Էվան Մաքգրեգորը, Ստենլի Տուչին, Յեն ՄակՇեյնը, Բիլ Նային, Ջոն Կասիրը, Բեն Դենիելսը, Յուեն Բրեմները, Էդի Մարսանը։

## Սյուժե
Պատմությունը սկսվում է արքայադստեր առևանգմամբ, որի հետևանքով խախտվում է մարդկանց և հսկաների աշխարհի միջև եղած փխրուն կապը։ Երիտասարդ ֆերմերը հանձն է առնում թագավորական զորքի հետ մասնակցել արքայադստեր որոնմանը՝ հույս ունենալով վերջինիս փրկել հսկաների ձեռքերից։

## Դերերում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:2013 ֆիլմեր
Կատեգորիա:IMAX ֆիլմեր
Կատեգորիա:Legendary Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան եռաչափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլիայում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրայան Սինգերի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Նյու Լայն Սինեմայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Անգլիայում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոնդոնում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 2013 թվականին
Սիրիայի վարչական բաժանում

մինի|աջից|261x261px|Սիրիայի մարզերի քարտեզ<br>

Սիրիան բաժանվում է 14 մարզի (մուհաֆազա)։ Դրանց կառավարիչները նշանակվում են ներքին գործերի նախարարի կողմից՝ Կառավարության հաստատումից հետո։ Նրանք իրենց ղեկավարած մարզերում պատասխանատու են կառավարման, բուժսպասարկման, սոցիալական ծառայությունների, կրթության, զբոսաշրջության, հասարակական աշխատանքների, տրանսպորտի, ներքին առևտրի, գյուղատնտեսության, արդյունաբերության, քաղաքացիական պաշտպանության, հասարակական կարգի և օրենքի պահպանության համար։ Տարածքային կառավարման նախարարը անմիջապես աշխատում է մարզերի ղեկավարների հետ՝ ղեկավարելով և վերահսկելով մարզային զարգացման ծրագրերը։ Նա օգնություն և խորհրդատվություն է ցուցաբերում մարզային խորհրդին, որի անդամների երեք քառորդը ընտրվում են ժողովրդի կողմից 4-ամյա ժամկետով, իսկ մնացածը նշանակվում են ներքին գործերի նախարարի և մարզպետի կողմից։ Յուրաքանչյուր մարզային խորհուրդ ունի նաև 6-ից 10 անձից բաղկացած գործադիր մարմին, որը կազմված է նահանգային խորհրդի ընտրված անդամներից։ Գործադիր մարմնի յուրաքանչյուր անդամ ղեկավարում է մի ոլորտ։

Մարզերը բաժանվում են 65 գավառների, որոնք էլ՝ 284 շրջանների։ Գավառները (մինտակա) և շրջանները (նահիյա) ղեկավարվում են պատասխանատու անձինք, որոնց նշանակում են մարզերի կառավարիչները՝ ներքին գործերի նախարարի համաձայնությունից հետո։ Գավառների և շրջանների ղեկավարները աշխատում են տեղական խնդիրների լուծման ուղղությամբ և հանդիսանում միջնորդ ու կապող օղակ կառավարության և տեղացիների առաջնորդների միջև, ինչպիսիք են գյուղերի ղեկավարները, ծերերի խորհուրդները։

## Դամասկոս
Դամասկոսն բաժանվում է 15 համայնքների ( Բալադիա) իսկ շրջաններն բաժանում է 95 թաղամասերի ( Հայ)։ Դամասկոսն15 համայնքների՝
* Հին Դամասկոս ()
* Սարուջ ()
* ալ-Կանավաթ ()
* Ջոբար ()
* ալ-Միդան ()
* ալ-Շաղուր ()
* ալ-Կադամ ()
* Քաֆր Սուսա ()
* ալ-Մեզզե ()
* Դումմար ()
* Բըռզե ()
* ալ-Կաբուն ()
* Ռուքն ալ-Դին ()
* ալ-Սալիհիյա ()
* ալ-Մուհաջիրին ()

## Վարչական բաժանում

## Տերմիններ

## Տես նաև
* Սիրիայի մարզեր
* Սիրիայի գավառներ
* Սիրիայի շրջաններ

## Արտաքին հղումներ
* Սիրիայի մարզեր


Կատեգորիա:Վարչական բաժանում ըստ երկրի
Քինին

մինի
**Քինին**, ալկալոիդ, պարունակվում է քինածառի կեղևում։ Մաքուր վիճակում առաջին անգամ անջատել են 1820 թ.-ին՝ ֆրանսիացի քիմիկոսներ Պիեռ Ժոզեֆ Պելետիեն և Ժոզեֆ Բիենեմե Կավանտուն։ 1944 թ.-ին ամերիկացի քիմիկոսներ Ռոբերտ Վուդվորդը և Վիլյամ Դերինգը իրականացրին քինինի լրիվ սինթեզը։

Քիմիական կառուցվածքով քինինը բարդ բազմացիկլիկ միացություն է։ Հիմք է, վատ է լուծվում ջրում, լավ՝ սպիրտում, եթերում, քլորոֆորմում։ Բուժիչ դեղաչափերով ազդում է օրգանիզմի տարբեր համակարգերի վրա. ընկճում է ջերմակարգավորման կենտրոնները, իջեցնում սրտամկանի դրդողականությունը, նվազեցնում կծկողունակությունը, դրդում է արգանդի մկանունքը և ուժեղացնում կծկումները։

Քինինը հակամալարիային դեղամիջոց է։ Թունավոր դեղաչափերով քինինը ճնշում է գլխուղեղի կեղևի գործունեությունը, առաջացնում շշմածություն, գլխապտույտ, փսխումներ և թունավորման այլ ախտանշաններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալկալոիդներ
Կատեգորիա:Խինոլիններ
Սեռով պայմանավորված հղիության ընդհատում

[thumb|350px|[2012թ-ին ծնվածների սեռային հարաբերակցությունն ըստ երկրների]]
**Սեռով պայմանավորված հղիության ընդհատում**, հղիության արհեստական դադարեցման պրակտիկա՝ պայմանավորված երեխայի սեռի կանխորոշմամբ։ Իգական պտղի վիժեցնումը տարածված է այն տարածքներում, որտեղ մշակութային նորմերը տղա երեխաներին աղջիկ երեխաներից ավելի բարձր են արժեքավորում, հատկապես Չինաստանի, Հնդկաստանի, Պակիստանի որոշ տարածքներում, ինչպես նաև Կովկասյան պետություններում։ Սեռի ընտրության վիժեցնումը կարող է խախտել մարդկային սեռերի հարաբերակցությունը՝ արական սեռի ներկայացուցիչների թվի հարաբերակցությունը իգական սեռի ներկայացուցիչների թվին։ Հայաստանում բնականոն հարաբերակցությունից մոտ 10% շեղում է նկատվում վերջին տարիների ընթացքում և ծնված տղաների քանակական հարաբերակցությամբ աղջիկներին Հայաստանը աշխարհում առաջին տասնյակ պետությունների մեջ է մտնում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սեքսիզմ
Կատեգորիա:Վիժեցում
Մուհաֆազա

**Մուհաֆազա** (‎ muḥāfaẓä, հոգնակի՝ *محافظات* muḥāfaẓāt), մի շարք արաբական պետությունների վարչատարածքային բաժանման միավոր։ Օգտագործվում է Բահրեյնում, Եգիպտոսում, Հորդանանում, Իրաքում, Եմենում, Քուվեյթում, Լիբանանում և Սիրիայում, ինչպես նաև (շրջանների հետ միասին) Օմանում։ Նշված բոլոր պետություններում մուհաֆազան վարչատարածքային բաժանման առաջին կարգի միավոր է, իսկ Սաուդյան Արաբիայում այն երկրորդ կարգի միավոր է (մինտականերից հետո)։

Մուհաֆազան համապատասխանում է մարզին։ Շփոթություն կարող են առաջացնել մուհաֆազաների տարածքային չափերը։ Իրականում մարզային բաժանումը միայն Հայաստանում է փոքր միավոր։ Որոշ երկրներում մարզի կարգավիճակը բնորոշելու համար օգտագործվում են նաև إقليم (իկլիմ) կամ لواء (լիվա կամ սանջակ) եզրույթները։

Նահանգը, որը կարող է առաջ քաշվել որպես տարբերակ, սխալ է, քանի որ արաբերեն հնչում է ولاية‎‎ (ուիլայա - վիլայեթ)։ Նահանգին հավասար է էմիրությունը إمارة (իմարա - էմիրաթ)։

## Տես նաև

* Արաբական վարչական բաժանումներ
* Սիրիայի մուհաֆազաներ

Կատեգորիա:Մարզեր
Կատեգորիա:Արաբական երկրների վարչական միավորներ
Հայկազ Հակոբջանյան

**Հայկազ Արտավազդի Հակոբջանյան** (), հայ գրականագետ, արձակագիր։

## Կենսագրություն
Հայկազ Հակոբջանյանը ծնվել է Լենինականում (Գյումրի)։ 1970 թվականին ավարտել է տեղի մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը, հայոց լեզու և գրականություն դասավանդել դպրոցներում։ 1983 թվականին ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում պաշտպանել է «Օննիկ Չիֆթե-Սարաֆի կյանքն ու գործը» թեմայով ատենախոսություն և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։ 1985-1990 թվականներին Գյումրու թիվ 11 դպրոցի, իսկ 1990-2000 թվականներին թիվ 40 դպրոցի տնօրենն է։ 1998 թվականին ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում պաշտպանել է «Արևմտահայ գավառագիր արձակը (պատմություն և տեսություն 1850-1915 թվականներ)» թեմայով ատենախոսություն և ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ 2000-2006 թվականներին եղել է Գյումրու Մ. Նալբանդյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի պրոֆեսոր, գրականության ամբիոնի վարիչ։ 1998 թվականին գրողների միության անդամ է։

## Երկերի մատենագիտություն
* Գրական դեմքեր, Երևան, ԳԱ հրատ., 1988։
* Ամանոսի լեռների առասպելը, Երևան, «Հայաստան» հրատ., 1990, 136 էջ։
* Պադվալի Վաղոն, վեպ, Բեյրութ, 1996, 174 էջ։
* Սպիտակ Էդելվեյսներ, վեպ (Ռուբեն Սևակ), Երևան, «Նաիրի» հրատ., 1997, 414 էջ։
* Պադվալի Վաղոն, 2-րդ հրատ., Երևան, 1997, 183 էջ:
* Խանասոր, վեպ, Երևան, «Զանգակ-97» հրատ., 1998, 178 էջ։
* Արևմտահայ գավառագիր արձակը (պատմություն և տեսություն 1850-1915 թվականներ), Երևան, «Զանգակ-97» հրատ., 1998, 304 էջ։
* Երուխան (կյանքը և գործը) Գյումրի, «Դպիր» հրատ., 2003, 152 էջ։
* Առկայծ ճրագ (Դանիել Վարուժան), Գյումրի, «Դպիր» հրատ., 2004, 304 էջ։
* Ով մարդկային արդարություն (Սիամանթո. կենսագրական վեպ), ՀԳՄ հրատ., 2005, 314 էջ։
* Կյանքս այնպես դժվարին էր (Վահան Տերյան. կենսապատում), Երևան, «Գրանսպրիտ» հրատ., 2011, 392 էջ։

## Ծանոթագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Հակոբջանյան, Հայկազ (1993) Բանահյուսական ժանրերի մշակումները արևմտահայ գավառական գրականության մեջ։
* Հակոբջանյան Հայկազ, Պանդխտության թեման արևմտահայ արձակում։

Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Պատրիկ Սուեյզի

**Պատրիկ Ուեյն Սուեյզի** (անգլ.՝ *Patrick Wayne Swayze*, ), ամերիկացի դերասան, պարող, երգիչ և երգերի հեղինակ։ Սուեյզիի մասնակցությամբ առավել հայտնի ֆիլմերից են «Ուրվականը», «Կեղտոտ պարեր», «Ալիքի կատարին» և այլն։

1991 թվականին «People» ամսագրի կողմից ճանաչվել է «Երկրագնդի ամենասեքսուալ տղամարդ»։

Մահացել է 2009 թվականին՝ 4-րդ աստիճանի ենթաստամոքսային գեղձի ուռուցքից։ Սուեյզիի հեռուստատեսային և ֆիլմային կարիերան տևել է 30 տարի։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պատրիկ Սուեյզի - IMDb էջ
* Պատրիկ Սուեյզիի շիրիմը - Find A Grave կայքում

Կատեգորիա:1952 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:2009 մահեր
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պարողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Երգերի հեղինակներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 14 մահեր
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 18 ծնունդներ
Ուրվական (ֆիլմ, 1990)

**«Ուրվական»** () ռեժիսոր Ջերի Ցուկերի ֆիլմերից, որի գլխավոր դերերը մարմնավորում են Պատրիկ Սուեյզին, Դեմի Մուրը, Վուպի Գոլդբերգը, Թոնի Գոլդուինը, Ռիկ Ավիլեսը, Ստենլի Լոուրենսը, Քրիստոֆեր Ջ. Կինը, Սյուզեն Բրեսլաուն, Մարտինա Դեյնանը, Ռիկ Կլեբերը։

## Սյուժե
Երիտասարդ զույգը թատրոնից հետո գիշերը տուն են վերադառնում։ Մթան մեջ նրանց վրա է հարձակվում կողոպտիչը։ Սեմը պաշտպանվելով մահանում է։ Նա հիմա լոկ ուրվական է, բայց չնայած դրան կարող է օգնել իր սիրեցյալին։ Ուրվական Սեմն իմանում է, որ իր մահը պատահական չէր, իսկ Մոլլիին մահացու վտանգ է սպառնում։ Բայց Մոլլիի համար հիմա նա միայն «անտեսանելի մարդ» է, որին ո՛չ հնարավոր է տեսնել և ո՛չ էլ լսել։ Ի՞նչպես զգուշացնել նրան։ Կարևոր հաղորդագրություն հանձնելու միակ ձևը դա անփորձ մեդիում Օդա Մեյ Բրաունի ծառայություններից օգտվելն է։ Օդան վստահ չէ իր ուժերի վրա, բայց շատ է ուզում օգնել։

## Դերերում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:1990 ֆիլմեր
Կատեգորիա:1990-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:1990-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Paramount Pictures ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դետեկտիվ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր վրեժի մասին
Կատեգորիա:Ջերի Ցուկերի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Օսկարակիր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ուրվականների մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր վրեժի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր հաջորդ կյանքի մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր դևերի մասին
Էդմունդ Քին

**Էդմունդ Քին** (, ), անգլիացի դերասան, անգլիական բեմական ռոմանտիզմի ներկայացուցիչ։

## Կենսագրություն
12 տարեկանից եղել է թափառական դերասան, 14-ից՝ խաղացել գավառական թատրոններում, ուր ստեղծել է իր լավագույն դերերը (այդ թվում նաև Շեքսպիրի ողբերգություններում)։

1814 թվականին առաջին անգամ Շայլոկի (Շեքսպիրի «Վենետիկի վաճառականը») դերով հանդես է եկել «Դրուրի-Լեյն» (Լոնդոն) թատրոնում, ուր ավելի ուշ դարձել է Անգլիայի լավագույն ողբերգակ դերասանը։ Դերերից են՝ Ռիչարդ III, Համլետ, Մակբեթ, Օթելլո, Յագո (Շեքսպիրի «Ռիչարդ III», «Համլետ», «Մակբեթ», «Օթելլո»), սըր Օվեռիչ (Մեսսինջերի «Հին պարտքերը հատուցելու նոր միջոց»)։

Հումանիստ դերասան Քինը ձգտել է ստեղծել բարոյական մեծ մաքրությամբ օժտված կերպարներ։ Օթելլոյի դերում ավելի շեշտել է տանջանքի խորությունը, քան խանդը, Համլետում՝ տարերային բողոքը ստի և երեսպաշտության դեմ։

Անգլիական թատրոնի պատմության մեջ արտասովոր հաղթանակից հետո Քինի աղմկահարույց անձնական կյանքի պատճառով անգլիական հանրային կարծիքը բացասական վերաբերմունք դրսևորեց նրա նկատմամբ, հասարակության շրջաններ սկսեցին բացահայտ հալածել Քինին։ Նրան արգելել են գլխավորել «Դրուրի- Լեյնը»։ ԱՄՆ-ի հյուրախաղերից հետո (1825 - 1826) Քինը համարյա ելույթ չի ունեցել։

## Ընտանիք
Չարլզ Ջոն Քինը (1811–1868 թվականներ) էդմունդ Քինի որդին էր։ Առաջին ելույթը «Դյուրի–Լեյն»-ում է եղել։ Խաղացել է մելոդրամաներում։ 1850 թվականին գլխավորել է «Փրինսես» թատրոնը, որի խաղացանկի հիմքը մելոդրամաներ և Շեքսպիրի պիեսներն էին։ Բեմադրություններում ավելի ուշադրություն է դարձրել դեկորացիային, զգեստներին, բեմադրական էֆեկտներին՝ ի վնաս բովանդակության։ Քինը ձգտել է հասնել իրադրության պատմական վավերականության, հաղորդել ժամանակի մթնոլորտը։ 1859 թվականին հեռացել է թատրոնից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի տղամարդ թատրոնի դերասաններ
Կատեգորիա:19-րդ դարի անգլիացի տղամարդ դերասաններ
Ազգային հարց

**Ազգային հարց**, քաղաքական, իրավական, մշակութային, տնտեսական, պատմական և այլ հիմնախնդիրների ամբողջություն, որն առաջանում է պետությունների ներսում տարբեր ազգերի, ազգությունների և էթնիկական խմբերի փոխհարաբերությունների արդյունքում, ազգերի ազատագրման, նրանց ազատ ու ինքնուրույն զարգացման պայմանների և փոխհարաբերության հարցը։ Բնութագրելով ազգերի ծագման ու զարգացման պատմական պայմանները՝ մարքսիզմը վեր հանեց ազգային շարժումների սոցիալ֊տնտեսական արմատները և ապացուցեց, որ միայն սոցիալիզմը կարող է լուծել ազգային հարցը՝ հօգուտ բոլոր ժողովուրդների։ Արդի դարաշրջանը բնութագրվում է ազգերի, նրանց հոգևոր կյանքի ու ինքնագիտակցության բուռն զարգացումով ամբողջ աշխարհում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Անեքսիա

**Անեքսիա** (ծագում է  - միացնել բառից, ,  – «*միացված*» բառից), մի պետության կողմից մյուս պետության ամբողջ տարածքի (կամ դրա մի մասի) բռնի միավորում կամ զավթում միակողմանի կարգով։ Ժամանակակից միջազգային իրավունքում անեքսիան համարվում է ագրեսիայի տարատեսակ և ներկայում ենթակա  է միջազգային-իրավական պատասխանատվության։

Անեքսիա է կոչվում նաև որևէ ժողովրդի բռնի պահելը օտար պետության սահմաններում։

Անեքսիան չի նույնանում օկուպացիայի հետ, որն ինքնին չի ենթադրում տարածքի իրավաբանական պատկանելության փոփոխություն,  օրինակ՝ Բոսնիա և Հերցեգովինան, որ գտնվում էր Ավստրո-Հունգարիայի օկուպացիայի տակ 1878 թվականից, նրա կողմից անեքսիայի է ենթարկվել միայն 1908 թվականին, իսկ մինչ այդ համարվել է Օսմանյան կայսրության տարածք։ Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետությունը հռչակվել է 1983 թվականին՝ 1974 թվականին թուրքական զորքերի ներխուժումից հետո, ճանաչվել է միայն Թուրքիայի կողմից, սակայն չի ներառվել նրա կազմում։

## Տես նաև
* Անշլյուս

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ինքնիշխանություն
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Անջատողականություն

**Անջատողականություն** կամ **Սեպարատիզմ** (ծագել է  և  - անջատ բառից), երկրի ներսում գտնվող որևէ շրջանի, ժողովրդի ձգտումը անջատվելու, մեկուսանալու։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անջատողականություն
Կատեգորիա:Քաղաքական տեսություններ
Կատեգորիա:Սեգրեգացիա
Հերման Աբենդրոթ

**Հերման Պոլ Մաքսիմիլիան Աբենդրոթ** (; ), գերմանացի դիրիժոր, Գերմանական արվեստի ակադեմիայի անդամ, ԳԴՀ ազգային մրցանակի դափնեկիր (1949 թ.)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1883 թ. հունվարի 19–ին, Մայնի Ֆրանկֆուրտում, գրավաճառի ընտանիքում։  Հայրենի քաղաքում գիմնազիան ավարտելուց հետո հոր խորհրդով որոշ ժամանակ գրավաճառի մասնագիտություն է ուսումնասիրել, այնուհետև ընդունվել է Մյունխենի կոնսերվատորիան (*Münchner Konservatorium*), որտեղ 1900-ից 1903 թվականներին շատերի թվում նրան դասախոսել են նաև Լյուդվիգ Տուիլեն, Աննա Հիրտցել Լանգեհամը, Ֆելիքս Մոտլը։ Այնուհետև որպես կապելմայստեր, դիրիժոր կամ երաժշտական տնօրեն պաշտոնավարել է Լյուբեկում, Էսսենում, Քյոլնում, Բոննում։ Լայպցիգի կոնսերվատորիայի տնօրենն էր և Գևանդհաուզի դիրիժորը (1934–1945 թթ.)։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ գլխավոր երաժշտական տնօրեն և բարձրագույն երաժշտական դպրոցի պրոֆեսոր Վայմարում (1946 թվականից)։ Աբենդրոթը գերմանական դասական երաժշտության ականավոր մեկնաբան էր։ Մահացել է 1956 թ. մայիսի 29–ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Hermann Abendroth discography
* Hermann Abendroth profile
*https://web.archive.org/web/20051222203252/http://www18.ocn.ne.jp/~dirigent/discography_e.html

Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԳԴՀ ազգային մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դիրիժորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Գերմանացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ
Ինտերվենցիա

**Ինտերվենցիա** ( - միջամտություն), մեկ կամ մի քանի պետությունների բռնի միջամտությունը մեկ այլ պետության ներքին գործերին։ Այն կարող է լինել ինչպես ռազմական, այնպես էլ տնտեսական, գաղափարախոսական, դիվանագիտական։

Նշված բոլոր ձևերը արգելված են միջազգային իրավունքով։

## Տես նաև

* Հումանիտար ներխուժում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Կատեգորիա:Պատերազմ
Ավտորիտարիզմ

**Ավտորիտարիզմ** (ծագել է  - իշխանություն, ազդեցություն բառերից) կամ **իշխանավարություն**, քաղաքական համակարգ, որին բնորոշ է իշխանության կենտրոնացումը մեկ մարդու կամ իշխանության որևէ մարմնի (սովորաբար՝ գործադիր) ձեռքում։

Իշխանության կրողը մեկ կամ մի խումբ մարդիկ են, որոնց գործողությունները չեն հսկվում ու չեն ենթարկվում պետական այլ մարմինների։ Ընտրությունների համակարգը սահմանափակ է, մարդիկ օտարված են իշխանությունից։ Ավտորիտար ռեժիմները սովորաբար հենվում են ուժի վրա, կարող են զանգվածային ճնշումների չդիմել, բայց և տիրապետում են բավականաչափ ուժի, որպեսզի անհրաժեշտության դեպքում մարդկանց ստիպեն ենթարկվել։ Լրիվ արգելված կամ սահմանափակված է օրինական ընդդիմությունը, մրցակցությունը քաղաքական բնագավառում բացակայում է։

Դրա ձևերն են՝
* բացարձակ միապետություն
* բռնապետություն
* ամբողջատիրության (տոտալիտար ավտորիտարիզմի) ձևերը
* թեոկրատական - իշխանությունը պատկանում է հոգևոր դասին,
* նեոտոտալիտար - թույլատրվում է քաղաքական ընդիմության գոյությունը, անցկացվում են ընտրություններ։

Ավտորիտար են համարվում նաև ռազմական ռեժիմները, օրինակ՝ Լատինական Ամերիկայի երկրներում, անձնավորված ռեժիմներ՝ աֆրիկյան երկրներում և այլն։

## Տես նաև

* Բացարձակ միապետություն
* Կոմունիզմ
* Գեներալիսիմուս
* Ավազակապետություն
* Նացիզմ
* Պլուտոկրատիա
* Սոցիալիզմ
* Աստվածապետություն
* Գրաքննությունը համացանցում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քաղաքական ռեժիմբեր
Կատեգորիա:Քաղաքական գաղափարախոսություններ
Արտագաղթ

**Արտագաղթ** կամ **Էմիգրացիա** (ծագել է  - «վտարվում եմ» բառից), հայրենիքից հարկադիր կամ կամավոր հեռանալը մեկ ուրիշ երկրի մշտական կամ ժամանակավոր բնակության նպատակով՝ քաղաքական, տնտեսական կամ այլ շարժառիթներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արտագաղթ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների միգրացիա
Կարել Ֆաբրիցիուս

**Կարել Ֆաբրիցիուս** (, իսկական անուն ազգանունը՝ Կարել Պիտերս, ), հոլանդացի նկարիչ։

## Կենսագրություն
Ամստերդամում սովորել է Ռեմբրանդի մոտ (1641 - 1643 թթ.)։ Աշխատել է Միդդեն-Բեմստերում (1643 թվականից) և Դելֆտում (1650 թվականից, 1652 թվականից՝ վարպետ)։ Ուշ շրջանի գործերում Ֆ. Ռեմբրանդի 1640-ական թվականների ստեղծագործություններին մոտ երփնագրումից անցել է սառը գունաշարին և լուսավոր ֆոնին հակադրված մուգ ֆիգուրի առանձնացումով յուրօրինակ նկարելաձևին։

Մեզ հասած սակավաթիվ գործերի թվում (մոտ 10) գերակշռում են բնութագրման նրբությամբ աչքի ընկնող դիմանկարները (սաղավարտով տղամարդու դիմանկարը, Գրոնինգենի թանգարան)։ Բյուրգերների տներում կատարած բնության տեսարանների հեռապատկերով Ֆաբրիցիուսի որմնանկարների (չեն պահպանվել) հետ է առնչվում «Երաժշտական գործիքներ վաճառողը» նկարը (1652 թ., Ազգային պատկերասրահ, Լոնդոն)։

Նկարչի գլուխգործոցներից են նաև լուսաստվերի վիրտուոզ լուծմամբ, բանաստեղծական «Ժամապահը» կոմպոզիցիան (1654 թ., Գեղարվեստական թանգարան, Շվերին) և «Կարմրակատարիկը» փոքրիկ նկարը (1654 թ., Մաուրիցհեյս, Հաագա)։

## Գրականություն
* Brown, Christopher, **1981**, *Carel Fabritius*, Phaidon, Oxford, 
* Bruyn, J. et al., **1982**,  *A Corpus of Rembrandt Paintings I 1625-1631*, Den Haag/Boston/Londen, Martinus Nijhoff Publishers; te raadplegen op rembrandtdatabase.org 
* Bruyn, J. et al., **1989**,  *A Corpus of Rembrandt Paintings III 1635-1642*, Dordrecht/Boston/Londen, Martinus Nijhoff Publishers; te raadplegen op rembrandtdatabase.org 
* Keith, L., **1994**, "Carel Fabritius' *A View in Delft*: Some Observations on its Treatment and Display", *National Gallery Technical Bulletin*, Vol. 15, p 54–63; geraadpleegd op National Gallery
* Liedtke, Walter e.a., **1997**, *Vermeer and the Delft School*, New York (The Metropolitan Museum of Art) / Londen (The National Gallery)
* Ernst van de Wetering, **1997**, *Rembrandt. The painter at work*, Amsterdam, Amsterdam University Press, 
* Wheelock Jr, A.K., **2014**, *A Girl with a broom*, 24 april 2014 (PDF), op: National Gallery of Art; geraadpleegd op 5 juli 2019
* Ernst van de Wetering, **2014**, *A Corpus of Rembrandt Paintings VI - Rembrandt's Painting Revisited. A Complete Survey* (herdrukt in 2017), Dordrecht, Springer
* Ernst van de Wetering, **2016**, *Rembrandt. The painter thinking*, Amsterdam, Amsterdam University Press,  (paperback: )

## Պատկերասրահ

File:Carel Fabritius 005.jpg|*Աբրահամ դե Պոտտերի դիմանկարը* (1649)
File:FabritiusViewOfDelft.jpg|*Դելփիքյան բնապատկեր* (1652) 
File:Fabritius-vink.jpg|*Ոսկեփետուրիկը* (1654)
File:Carel Fabritius - De poort bewaker (1654).jpg|*Պահակը* (1654)
File:Carel Fabritius - A Young Man in a Fur Cap and a Cuirass (probably a Self Portrait) - National Gallery, London - 1654 (2).jpg|*Ինքնանկար*, 1654 


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլանդացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Բարոկկո ոճի նկարիչներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Ջենոա

**Ջենոա** (), իտալական պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային ակումբ Ջենովա քաղաքից։ Հիմնադրվել է 1893 թվականին և ներկայումս հանդես է գալիս Սերիա A-ում։ Ջենոան Իտալիայի ամենահին և աշխարհի 4-րդ ամենահին գործող ֆուտբոլային ակումբն է։

Ջենոան 9 անգամ հաղթել է Իտալիայի առաջնությունը և 1 անգամ Իտալիայի գավաթը։ Սերիա A-ի տիտղոսների քանակով այն միայն զիջում է Յուվենտուսին, Միլանին և Ինտերին։

1911 թվականից ի վեր Ջենոան իր տնային խաղերն անցկացնում է Ստադիո Լուիջի Ֆերարիս մարզադաշտում։ 1946 թվականից այս մարզադաշտում է իր խաղերն անցկացնում նաև Սամպդորիան։ Ներկայումս մարզադաշտը տեղավորում է 36 599 հանդիսական։

## Նվաճումներ

### Ազգային
* '''Իտալիայի առաջնություն''' / '''Հյուսիսային առաջնություն''' / '''Սերիա A'''
** **Հաղթող (9)․** 1897–98, 1898–99, 1899–00, 1901–02, 1902–03, 1903–04, 1914–15, 1922–23, 1923–24
** *Երկրորդ տեղ (8)․* 1900–01, 1904–05, 1912–13, 1913–14, 1921–22, 1924–25, 1927–28, 1929–30
* **[[Ֆուտբոլի Իտալիայի գավաթ|Իտալիայի գավաթ]]**
** **Հաղթող (1)․** 1936–37
** *Երկրորդ տեղ (1)․* 1939–40
* **[[Սերիա B (Իտալիա)|Սերիա B]]**
** **Հաղթող (6)․** 1934–35, 1952–53, 1961–62, 1972–73, 1975–76, 1988–89
** *Երկրորդ տեղ (1)․* 1980–81
** *Անցել է ավելի բարձր դիվիզիոն (1)․* 2006–07
* '''Սերիա C''' / '''Սերիա C1'''
** **Հաղթող (1)․** 1970–71
** *Երկրորդ տեղ (1)․* 2005–06

### Եվրոպական
* **[[ՈՒԵՖԱ Միտրոպա գավաթ|Միտրոպա գավաթ]]**
** *Երկրորդ տեղ (1)․* 1990
* **[[Ալպերի գավաթ]]**
** **Հաղթող (2)․** 1962, 1964
* **[[Ֆուտբոլի Անգլո-իտալական գավաթ|Անգլո-իտալական գավաթ]]**
** **Հաղթող (1)․** 1996

## Մրցաշրջանների քանակը ըստ դիվիզիոնների

## Արտաքին հղումներ
* Ջենոայի պաշտոնական կայքը
* Ջենոայի պաշտոնական Տվիտերի էջը
* Ջենոայի պաշտոնական Ֆեյսբուքի էջը
* Ջենոայի պաշտոնական Ինստագրամի էջը
* Ջենոան transfermarkt-ում
* Ջենոան futbol24.com-ում
* Ջենոան soccerway.com կայքում

Կատեգորիա:Իտալական ֆուտբոլային ակումբներ
Կատեգորիա:1897 հիմնադրված ֆուտբոլային ակումբներ
Խազարերեն

**Խազարերեն**, խազարների լեզուն (մեռած)։ Պատկանում է թյուրքական լեզվախմբի արևմտյան խմբին (բուլգարական ենթախումբ)։ Պահպանվել են առանձին բառեր (հիմնականում հատուկ անուններ)՝ բյուզանդական, արաբական, հրեական և այլ աղբյուրներում։ Մերձավոր է բուլգարերենին և պեչենեգերենին։

Կատեգորիա:Լեզուներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թյուրքական լեզվաընտանիքի լեզուներ
Ֆագոտ (երաժշտական գործիք)

**Ֆագոտ** (, բառացի՝ խուրձ, հանգույց , , ), փայտափող
երաժշտական գործիքների բաս ներկայացուցիչը։

Ստեղծվել է XVI դ. 20 - 30-ական թթ., հնում գոյություն ունեցող բոմբարդայի և այլ բաս գործիքների կատարելագործումից։ Ֆագոտի փողաբերանը նեղ է, այդ պատճառով հնչյունները խուլ են, ռնգային՝ օժտված թավշյա հնչերանգով։ Ձայնածավալը՝ Bi - d2։ Նվագախմբերում մուտք է գործել XVIII դ. կեսերից։ Սիմֆոնիկ, փողային նվագախմբերում հանդես է գալիս որպես բաս գործիք, հաճախ նաև մենանվագում է։

Գոյություն են ունեցել ֆագոտինո (փոքր ֆագոտ, օկտավա բարձր հնչողությամբ), տենոր, ալտ ֆագոտներ։ Կոնտրաֆագոտը չափերով ֆագոտի մեծ տարատեսակն է, հնչում է օկտավա ցածր, շարժունակ չէ, օգտագործվում է շատ թավ հնչյուններ ստանալու նպատակով։

Կատեգորիա:Փայտյա փողային գործիքներ
Խազարներ

**Խազարներ**, թյուրքական լեզվաընտանիքին պատկանող ժողովուրդ։ Հոների արշավանքներից (IV դար) հետո ներխուժել են Արևելյան Եվրոպա, ապա՝ բնակվել Արևմտյան Մերձկասպյան երկրամասերում՝ Սուլակ գետի (Հյուսիսային Դաղստան) և ստորին Վոլգայի միջև։ 560-ական թթ. ենթարկվել են Թյուրքական խաքանությանը, որի անկումից հետո, VII դարի 2-րդ կեսին, ստեղծել են Խազարական խաքանությունը։

Ապրում էին վաչկատուն կյանքով, հիմնական զբաղմունքն անասնապահությունն էր։ VIII դարում տոհմական կարգերի քայքայման և վաղ ֆեոդալական հարաբերությունների ձևավորման պայմաններում։ Խազարների մի մասը դարձավ նստակյաց և սկսեց զբաղվել երկրագործությամբ։ VIII դարի վերջին խազարներն ընդունեցին իսլամ, իսկ Խազարական խաքանության կործանումից (965) հետո աստիճանաբար տարրալուծվեցին թյուրք-պոլովեցական ցեղերի մեջ։

Հայ մատենագրության մեջ խազարները հիշվում են խազիրք ձևով։ Առաջին անգամ հիշատակում է Մովսես Խորենացին։ Նրանց մասին տեղեկություններ կան նաև VII դար «Աշխարհացոյց»-ում, Մովսես Կաղանկատվացու և ուրիշների մոտ։ 552 թվականին խազարները ներխուժեցին Աղվանք և ասպատակեցին Հայաստանի հյուսիսարևելյան շրջանները։ 626 թվականին և 627 թվականին, դաշնակցելով Բյուզանդիային ընդդեմ Իրանի, ներխուժեցին Կովկաս, 630 թվականին գրավեցին և ավերեցին Թիֆլիսը, թափանցեցին Աղվանք։ Նույն թվականին նրանք արշավեցին Հայաստան և Սևանա լճի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում հաղթեցին պարսկական զորքին, սակայն շուտով վերադարձան Խազարիա՝ այնտեղ բռնկած ներքին խռովությունների պատճառով։ IX դարից խազարները դադարել են արշավել Հայաստան, Վրաստան և Աղվանք։

## Գրականություն
* Apтамонов M. И., История xaзap, Л., 1962;
* Плетнева C.A., Xaзapы M., 1976.

Կատեգորիա:Խազարներ
Կատեգորիա:Հին ազգեր
Կատեգորիա:Թյուրքական ազգեր
Կատեգորիա:Պատմական թյուրքական պետություններ
Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Ֆագոտ (այլ կիրառումներ)

**Ֆագոտ** կարող է վերաբերել
* Ֆագոտ - փայտափող երաժշտական գործիքների բաս ներկայացուցիչը
* Ֆագոտ - հրթիռային համակարգ, nախատեսված է անշարժ և շարժական զրահապատ նպատակակետերի, ինչպես նաև թեթև դաշտային կառույցների ու կրակակետերի խոցման համար
* Ֆագոտ - Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի ստորաբաժանում, կազմավորվել է 1992 թ.-ի սեպտեմբերին
Ներսես Աբելյան

**Ներսես Հարությունի Աբելյան** (), հայ հասարակական և գրական գործիչ, թարգմանիչ, տնտեսագետ, ինժեներ-տեխնոլոգ։

Հովհաննես Աբելյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Շամախիում։ Սկզբնական կրթությունն ստացել է տեղի հայկական դպրոցում, միջնակարգը՝ Բաքվի ռեալականում, բարձրագույն մասնագիտականը՝ Մոսկվայի տեխնիկական դպրոցում։ 1875 թվականին «Մոսկովյան» ծածկանունով թղթակցել է «Մշակ» թերթին։ 1881 թվականին Մոսկվայում մի խումբ հայ ուսանողների հետ հիմնել է «Հայրենասերների միություն»֊ը։ 1887-1888 թվականներին Կովկասի տնտեսական կյանքին նվիրված ուսումնասիրություններով աշխատակցել է «Արձագանք», «Զակավկազսկոյե օբոզրենիե» («Закавказское обозрение») թերթերին։

Ըստ Աբելյանի տնտեսագիտական համոզմունքների, որոնք ձևավորվել են Պրուդոնի և ռուս նարոդնիկների գաղափարների ազդեցությամբ, արհեստավորների, գյուղացիների և «մտավոր մշակների» միջև պարզ ապրանքափոխանակություն հաստատելով, հնարավոր է խափանել կապիտալիզմի զարգացումը և հիմնել մանր բուրժուական սոցիալիզմ։ Խորհրդային իշխանության տարիներին Աբելյանն ապրել և աշխատել է Թբիլիսիում, որտեղ և մահացել է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Անգլերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Գերմաներենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Սոցիալ-տնտեսական աշխարհագրություն

**Հասարակական աշխարհագրություն**, ուսումնասիրում է բնակչության և տնտեսության տեղաբաշխման օրինաչափություններն ամբողջ աշխարհում, ինչպես նաև՝ այդ տեղաբաշխման տեղական առանձնահատկությունները որոշակի տարածաշրջաններում ու երկրներում։

Հասարակական աշխարհագրությունը գիտություն է, որի ուսումնասիրության առարկան տարածքային զուգակցություններն են (օրինակ՝ գյուղերի, քաղաքների, ճանապարհների, փոխադարձաբար կապված արդյունաբերական և գյուղատնտեսական ձեռնարկությունների, հանգստի ու առողջապահական օբյեկտների համակարգեր)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տնտեսական աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հասարակական աշխարհագրություն
Շրեշ-բլուր

**Շրեշ-բլուր**, նեոլիթյան-Էնեոլիթյան բլուր-բնակատեղի էջմիածին քաղաքից մոտ 0,5 կմ հեռավորությամբ, Օշական տանող ճանապարհի արևելյան կողմում։ Հիշատակվում է Վարդգես Մանկան մասին Մովսես Խորենացու բերած ավանդության մեջ։ Արհեստական բլուր է, առաջացել է մոխրի ու մշակութային մնացորդների կուտակումներից։ Ունի 123 մ տրամագիծ, բարձրությունը տեղ-տեղ հասնում է 3,5 մետրի։

Պեղումներով հայտնաբերվել են փոքր պսակով, ուռուցիկ փորիկով, նեղ հատակով, բուսական և այլ նախշերով խեցանոթներ, օջախի կավե պատվանդան (եզան տեսքով), քարե կացին, մակույկաձև աղորիքներ, սանդեր, վարսանդներ և այլն։ Շրեշ-բլուրը բնակելի է եղել նաև անտիկ ժամանակաշրջանում։

## Գրականություն
* Սարդարյան Ս. Հ., Նախնադարյան հասարակությունը Հայաստանում, Ե., 1967։

Կատեգորիա:Հնագիտական վայրեր Հայաստանում
Կատեգորիա:Էնեոլիթյան բնակավայրեր Հայաստանում
Իմպլանտացիա (մարդու սաղմ)

**Սաղմի փոխպատվաստում** կամ **իմպլանտացիա** (՝ ներս և «plantatio»՝ ներդնել), սաղմի ներդրումն է արգանդի պատի մեջ։ Այն սկսվում է բեղմնավորման 7-րդ օրը և տևում մոտ 40 ժամ։ Մարդու և կաթնասունների մոտ Ներդրման ժամանակ սաղմն ամբողջովին խորասուզվում է արգանդի լորձաթաղանթի մեջ։ Մարդու մոտ բեղմնավորված ձվաբջջի իմպլանտացիան ամենից հաճախ տեղի է ունենում ձվազատումից 9 օր հետո (6-12 օրերին)։

Տարբերում են ներդրման երկու փուլ՝
* կպում 
* ներթափանցում։

Առաջին փուլում տրոֆոբլաստը ամրանում է լորձաթաղանթին, և նրանում սկսում են տարբերակվել երկու շերտ ցիտոտրոֆոբլաստը և պլազմոդիտրոֆոբլաստը։ Երկրորդ փուլի ընթացքում արտադրվում են պրոտեոլիտիկ ֆերմենտներ, որոնք քայքայում են արգանդի լորձաթաղանթը։ Տրոֆոբլաստը անմիջապես շփման մեջ է մտնում արյան հետ։ Առաջանում է իմպլանտացիոն փոսիկ, որի մեջ սաղմի շուրջը գոյանում են արյունազեղումների տեղամասը։ Տրոֆոբլաստը սկզբում (առաջին երկու շաբաթ) օգտագործում է մայրաման հյուսվածքների քայքայման արդյունքները (սննդառության հիստոտրոֆ տիպ)։ Ապա սաղմի սնուցումն իրականացվում է մայրական արյունից (հեմատոտրոֆ տիպ)։ Մայր արյունից սաղմն ստանում է ոչ միայն սննդանյութեր, այլև թթվածին, լորձաթաղանթում ուժեղանում է նաև շարակցական հյուսվածքից դեցիդուալ բջիջների (գլիկոգենով հարուստ) առաջացումը։ երբ սամն ամբողջովին խորասուզվում է փոսիկի մեջ, լորձաթաղանթում առաջացած անցքը լցվում է արյունով և լորձաթաղանթի քայքայման արդյունքների նյութերով։ Հետագայում վնասված տեղը փակվում է վերականգնվող էպիթելով։ Ներդրման փուլը սաղմի զարգացման առաջին կրիտիկական շրջանն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մանկաբարձություն
Կատեգորիա:Մարդու վերարտադրողականություն
Կատեգորիա:Սաղմնաբանություն
Էպենդիմոցիտներ

**Էպենդիմոցիտներ**, Կազմում են բջջային տարրերի խիտ շերտ, որը պաստառում է ողնուղեղային խողովակը և գլխուղեղի փորոքները։ Նյարդային հյուսվածքի հիստոգենեզի պրոցեսում էպենդիմոցիտները նյարդային խողովակի գլիոբլաստներից առաջինն են տարբերակվում և զարգացման այդ շրջանում կատարում են սահմանազատող և հենարանային ֆունկցիաներ։ Գլիոբլաստների ձգված մարմինները նյարդային խողովակի ներքին մակերևույթի վրա առաջացնում են էպիթելանման բջիջների շերտ։ Բջիջները դեպի խողովակի լուսանցքն ուղղված մակերևույթի վրա ունեն թարթիչներ, որոնք նպաստում են ողնուղեղ-գլխուղեղային հեղուկի շարժմանը։ Էպենդիմոցիտների հիմնային ծայրերն ունեն երկար ելուստներ, որոնք ճյուղավորվում են, կտրել-անցնելով ողջ նյարդային խողովակի արտաքին մակերևույթ, մասնակցում են մակերևութային գլիալ սահմանային թաղանթի կազմավորմանը։ Հետսաղմնային շրջանում էպենդիմոցիտների թարթիչները աստիճանաբար անհետանում են և պահպանվում են միայն Կենտրոնական նյարդային համակարգի որոշ բաժիններում, օրինակ միջին ուղեղի ջրանցքում։

Որոշ էպենդիմոցիտներ կատարում են արտազատիչ ֆունկցիա, արտադրելով զանազան ակտիվ նյութեր արյան կամ ուղեղային փորոքների խոռոչների մեջ։ Օրինակ գլխուղեղի հետին կպուկի շրջանում էպենդիմոցիտներն արտադրում են ջրային փոխանակության կարգավորմանը մասնակցող արտազատուկ։
Աստրոցիտները(astrocytus) առաջացնում են նեյրոնների հենքը, մեկուսացնում են նյարդաթելերը, ապահովում նրանց վերականգնողական պրոցեսները։ Սրանք փոքր 7-25 մկմ չափերով բազմաելուն բջիջներ են։ Տարբերում են աստրոցիտների երկու տիպ

*պրոտոպլազմատիկ
* թելակազմ։

Նրանց միջև առկա են նաև անցումային ձևեր։

Կատեգորիա:Բջջաբանություն
Ռոքնռոլ

**Ռոքնռոլ** ( կամ rock'n'roll), երաժշտական ժանր՝ տարածում գտած 1950-ականներին։ Ձևավորվել է աֆրոամերիկյան և «սպիտակ» ժանրերի էլեմենտների համատեղումից, ինչպես ռիթմ-ն-բլյուզը և քանթրին։ Սպիտակամորթ կատարողների ոճը նաև ստացել է ռոկաբիլիանվանումը։ մինի|Բիլ Հեյլը և Ֆրեննի Բիչերը

Առանձնահատկություններ - սա կոնկրետ ռիթմ է, պարային տեմպ, կատարման համարձակություն։ Ավանդական գործիքներն են էլեկտրոկիթառը, կոնտրաբասը, հարվածայինները, ֆորտեպիանոն և սաքսոֆոնը։ Ռոկաբիլլի խմբերի կազմը սովորաբար 3 հոգի է (կիռաթ, կոնտրաբաս, ռիթմ-կիթառ կամ հարվածայիններ)։ Ռոքնռոլլի համար հատկանշական է 4/4 (չորս քառորդ) չափը։

1960-ականների սկզբին ռոքնռոլլի ոճական սահմանները ծավալվեցին, և հայտնվեց նոր, ինքնուրույն ժանր - ռոք երաժշտություն։

## Արմատներ
Ռոքնռոլը հայտնվեց ամերիկյան երաժշտության տարբեր ոճերի սինթեզի արդյունքում։ 1950-ականներին ամերիկական Հարավի սպիտակամորթ և սևամորթ երաժիշտները սկսեցին խառնել ռիթմ-էնդ-բլյուզը, բուգի-վուգին, քանթրին և գոսպելը` հասնելով նոր հնչողության։ Բիլլ Հեյլը օգտագործեց աֆրոամերիկյան սլենգը և բուգի-վուգին իր ռիթմիկ երգերում։

## Տերմինի ծագումնաբանություն
Համարվում է, որ «ռոքնռոլ» երաժշտական տերմինը ներմուծվել է Ալան Ֆրիդոմի օգտագործմամբ։ Ռոքնռոլլը հանդիսացավ ժամանակակից հայտնի երաժշտության մեջ առաջին ոճը, որը զարգացավ և կատարվեց հավասարապես և՜ սևամորթների, և՜ սպիտակամորթների կողմից, որը արդյունքում բերեց ռասայական խտրականության մասնակի նվազեցման։

## Վաղ նշումներ
1949 թվականին աֆրոամերիկյան կատարող Վայնոնի Խարիսը ձայնագրեց «All She Wants to Do Is Rock» անվանմամբ երգ, որտեղ օգտագործվում էր «ռոքնռոլ» բառը։ Չնայած, որ դժվար է հստակ նշել ոճի ժամանակային սկիզբը, հետազոտողները հաճախ առաջնահերթությունը տալիս են առաջին ռոքնռոլ երգին՝ «Rocket 88», որը ձայնագրվել է 1951 թվականի մարտին ռիթմ-ն-բլյուզային խումբ Այկա Տերներայի կողմից։ Առաջին ռոքնռոլ են նաև անվանում Ֆետս Դոմինոյի «The Fat Man»-ը՝ իր հստակ բուգի-վուգի ռիթմով և երկտողների միջև ֆալցետային սկետով; Բիլ Հեյլի «Rock the Joint» (1952) և «Rock Around the Clock» (1954) երգերը; Էլվիս Պրեսլիի «That’s All Right, Mama» (1954) երգը։ Բիլ Հեյլի «Rock Around the Clock» երգը, որը ձայնագրվել է 1954 թվականի ապրիլի 12-ին, և «Shake, Rattle and Roll» -ը խաղացին որոշիչ դեր ռոքնռոլի մասսայական հայտնիության մեջ։ Քանի որ «ռոքնռոլ» տերմինը այն ժամանակ դեռ չէր հասել համընդհանուր ճանաչման «Rock Around the Clock»-ը նշվեց որպես ֆոքստրոտ։

## Արտաքին հղումներ
* The Camp Meeting Jubilee 1910 recording
* The Smithsonian's history of the electric guitar
* History of Rock
* Youngtown Rock and Roll Museum – Omemee, Ontario

Կատեգորիա:Երաժշտական ոճեր