Թանկագին մետաղներ

**Թանկագին մետաղները** հազվագյուտ, բնական ծագում ունեցող բարձր տնտեսական արժեք ունեցող մետաղական քիմիական տարրեր են։ Թանկարժեք մետաղները, հատկապես ազնիվ մետաղները, ավելի դիմացկուն են կոռոզիայից և քիմիապես ավելի քիչ ռեակտիվ են, քան շատ տարրեր։ Նրանք սովորաբար ճկուն են և ունեն փայլ։ Պատմականորեն թանկարժեք մետաղները կարևոր էին որպես արժույթ, սակայն այժմ դրանք հիմնականում դիտվում են որպես ներդրումային և արդյունաբերական հումք։ Ոսկին, արծաթը, պլատինը և պալադիումը ունեն *[[ISO 4217]]* արժույթի ծածկագիր։

Ամենահայտնի թանկարժեք մետաղները մետաղադրամների մետաղներն են՝ ոսկին և արծաթը։ Թեև երկուսն էլ ունեն արդյունաբերական կիրառություն, դրանք ավելի հայտնի են արվեստի, ոսկերչության և մետաղադրամների արտադրության մեջ իրենց կիրառություններով։ Մյուս թանկարժեք մետաղներից են պլատինի խմբի մետաղները՝ ռութենիում, ռոդիում, պալադիում, օսմիում, իրիդիում և պլատին, որոնցից պլատինը ամենաշատ առևտուրն ունի։ Թանկարժեք մետաղների պահանջարկը պայմանավորված է ոչ միայն դրանց գործնական կիրառմամբ, այլև որպես ներդրումների և արժեքի պահեստի դերով։ Պատմականորեն թանկարժեք մետաղների գները շատ ավելի բարձր են եղել, քան սովորական արդյունաբերական մետաղները։

## Ձուլակտոր

Մետաղը համարվում է *[[Թանկարժեք մետաղներ|թանկարժեք]]*, եթե այն բացառիկ է։ Հանքաքարի նոր աղբյուրների հայտնաբերումը կամ հանքարդյունաբերության կամ վերամշակման գործընթացների բարելավումները կարող են հանգեցնել թանկարժեք մետաղի արժեքի նվազմանը։ «Թանկարժեք» մետաղի կարգավիճակը կարող է որոշվել նաև բարձր պահանջարկով կամ շուկայական արժեքով։ Թանկարժեք մետաղները սորուն ձևով հայտնի են որպես ձուլակտոր և վաճառվում են ապրանքային շուկաներում։ Ձուլակտորային մետաղները կարող են ձուլվել ձուլակտորների մեջ կամ հատվել մետաղադրամների մեջ։ Ձուլակտորի որոշիչ հատկանիշն այն է, որ այն գնահատվում է իր զանգվածով և մաքրությամբ, այլ ոչ թե փողի անվանական արժեքով։

### Մաքրություն և զանգված

Մաքրության մակարդակը տատանվում է թողարկումից թողարկում։ «Երեք ինը» (99,9%) մաքրությունը սովորական է։ Զանգվածային արտադրության ամենամաքուր մետաղադրամները կանադական *Gold Maple Leaf* շարքից են, որոնք հասնում են մինչև 99,999% մաքրության։ 100% մաքուր ձուլակտոր՝ գրեթե անհնար է. քանի որ անմաքրության տոկոսը նվազում է, աստիճանաբար ավելի դժվար է դառնում մետաղի հետագա մաքրումը։ Պատմականորեն մետաղադրամներն ունեին որոշակի քանակությամբ խառնուրդ, մաքրությունը տեղական ստանդարտով։ Կրյուգերանդը «մաքուր ոսկով» չափելու առաջին ժամանակակից օրինակն է. այն պետք է պարունակի առնվազն 12/11 ունցիա, առնվազն 11/12 մաքուր ոսկի։ Այլ ձուլակտորների մետաղադրամները (օրինակ՝ բրիտանական սուվերենը) ցույց չեն տալիս մետաղադրամի ոչ մաքրությունը, ոչ էլ նուրբ ոսկե կշիռը։ Շատ մետաղադրամներ պատմականորեն ցույց են տվել դենոմինացված արժեք։

### Մետաղադրամ

Շատ ազգեր հատում են մետաղադրամներ։ Թեև անվանապես թողարկվել են որպես օրինական վճարում, այս մետաղադրամների անվանական արժեքը որպես արժույթ շատ ավելի ցածր է նրանց արժեքից՝ որպես ձուլակտոր։ Օրինակ, Կանադան հատում է ոսկու ձուլակտորի մետաղադրամ (Ոսկե թխկի տերև) 50 դոլար անվանական արժեքով, որը պարունակում է մեկ տրոյական ունցիա (31,1035 գ) ոսկի՝ 2022 թվականի հունվարի դրությամբ։ ԱՄՆ դոլար դեպի *CAD* փոխարժեքը միջինը 1,129 է եղել 2009 թվականի հուլիսին՝ համաձայն *OANDA*-ի պատմական փոխարժեքներ. Թեև ճշգրիտ պահը, երբ որոշվել է 1075 դոլար ցուցանիշը, անհայտ է, այն կարող է համարվել ողջամիտ արժեք տվյալ ժամանակի համար։ Ազգային կառավարությունների կողմից մետաղադրամների հատումը, ի լրումն ձուլակտորների արժեքի, նրանց տալիս է որոշակի դրամագիտական արժեք, ինչպես նաև հավաստում է դրանց մաքրությունը։

Աշխարհի ամենամեծ ձուլակտորների մետաղադրամներից մեկը Ավստրալիայում հատված 10,000 դոլար արժողությամբ Ավստրալիայի *Gold Nugget* մետաղադրամն էր, որը բաղկացած է ամբողջ կիլոգրամից 99,9% մաքուր ոսկուց։ 2012 թվականին Պերթի դրամահատարանը արտադրել է 1 տոննա կշռող 99,99% մաքուր ոսկուց 1 միլիոն դոլար անվանական արժեքով մետաղադրամ՝ դարձնելով այն աշխարհի ամենամեծ հատված մետաղադրամը՝ մոտ 50 միլիոն դոլար *AUD* ոսկու արժեքով։ Չինաստանը մետաղադրամներ է արտադրել շատ սահմանափակ քանակությամբ (հատված 20 հատից պակաս), որը գերազանցում է 8 կիլոգրամը (260 ունց) ոսկին։ Ավստրիան հատել է 31 կգ ոսկի պարունակող մետաղադրամ (Վիեննայի ֆիլհարմոնիկ մետաղադրամը հատվել է 2004 թ. անվանական արժեքը 100000 եվրո)։ Որպես հնարք հանրայնացնելու 99,999% մաքուր մեկ ունցիա կանադական *Gold Maple Leaf* շարքը, 2007-ին *Royal Canadian Mint*-ը պատրաստեց 100 կգ 99,999% ոսկի, 1 միլիոն դոլար անվանական արժեքով, և այժմ դրանք արտադրում է պատվերով, բայց ոսկու շուկայական արժեքի նկատմամբ զգալի հավելավճար։

Զիմբաբվեի պահուստային բանկը հատում է ոսկին *Mosi-oa-Tunya* (մետաղադրամ), որը ճանաչվում է որպես օրինական վճարում իր ոսկու պարունակության շուկայական արժեքով։

### Տնտեսական օգտագործում
Ոսկին և արծաթը, երբեմն նաև այլ թանկարժեք մետաղները հաճախ դիտվում են որպես հեջավորումներ ինչպես գնաճի, այնպես էլ տնտեսական անկման դեմ։ Արծաթե մետաղադրամները հանրաճանաչ են դարձել կոլեկցիոներների մոտ՝ իրենց հարաբերական մատչելիության շնորհիվ, և, ի տարբերություն ոսկու և պլատինի թողարկումների մեծամասնության, որոնք գնահատվում են շուկաների հիման վրա, արծաթի թողարկումներն ավելի հաճախ գնահատվում են որպես կոլեկցիոներ՝ շատ ավելի բարձր, քան դրանց իրական ձուլակտորների արժեքը։

## Ալյումինե
Ալյումինը այժմ սովորական է, բայց համարվում էր թանկարժեք մետաղ մինչև 1800-ականների վերջը։ Չնայած ալյումինը երրորդ ամենաառատ տարրն է և ամենաառատ մետաղը երկրակեղևում, սկզբում պարզվեց, որ չափազանց դժվար էր մետաղը հանել իր տարբեր ոչ մետաղական հանքանյութերից։ Մետաղը զտելու մեծ ծախսերը մաքուր ալյումինի փոքր քանակությունն ավելի արժեքավոր դարձրեցին, քան ոսկին։ Ալյումինե ձուլակտորները ցուցադրվել են 1855 թվականի «*Exposition Universelle*»-ում, և Նապոլեոն III-ի ամենակարևոր հյուրերին տրվել են ալյումինե պատառաքաղներ, իսկ նրանք, ովքեր արժանապատիվ չեն, ճաշել են միայն արծաթով։ 1884 թվականին Վաշինգտոնի հուշարձանի բրգաձև գագաթը ձուլվեց 100 ունցիա մաքուր ալյումինից։ Այդ ժամանակ ալյումինը թանկ էր, որքան արծաթը։ Անտերոսի արձանը Լոնդոնի Պիկադիլի հրապարակի Շաֆթսբերի հիշատակի շատրվանի (1885–1893 թվականներ) վերևում նույնպես ձուլածո ալյումինից է։ Ժամանակի ընթացքում, սակայն, մետաղի գինը նվազել է։ 1882 թվականին առևտրային էլեկտրական արտադրության սկիզբը և 1886 թվականին Հոլ–Էրո պրոցեսի գյուտը հանգեցրին ալյումինի գնի էական նվազմանը կարճ ժամանակահատվածում։

## Համաշխարհային շուկայական կոպիտ գին ($/կգ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Precious Metals Fraud US Commodity Futures Trading Commission Precious Metals Fraud Advisory


Կատեգորիա:Անօրգանական քիմիա
Կատեգորիա:Դրամագիտություն
Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Կատեգորիա:Զարդարանքներ
Կատեգորիա:Մետաղներ
Կատեգորիա:Տնտեսություն
Կատեգորիա:Տնտեսություններ
Կատեգորիա:Քիմիա
Կատեգորիա:Քիմիական տարրերի խմբեր
Կատեգորիա:Ֆինանսներ