Նանդալալ Բոսե

**Նանդալալ Բոսե** (, ), հնդկական ժամանակակից արվեստի առաջին ներկայացուցիչներից մեկը և համատեքստային մոդեռնիզմի կարևոր դեմք։

Աբանինդրանաթ Թագորի աշակերտ Բոսեն հայտնի էր նկարչության իր «հնդկական ոճով»: 1921 թվականին նա դարձել է Սանտինիկետանի Կալա Բհավանի ինստիտուտի տնօրենը։ Նրա վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել Թագորի ընտանիքը և Աջանտայի որմնանկարները։ Նրա դասական աշխատանքները ներառում են հնդկական դիցաբանությունների, կանանց և գյուղական կյանքի տեսարանների նկարներ:

Այսօր շատ քննադատներ նրա կտավները համարում են Հնդկաստանի ամենաարժեքավոր ժամանակակից նկարներից։ 1976 թվականին Հնդկաստանի հնագիտական հետազոտությունը, մշակույթի բաժինը, Հնդկաստանի կառավարությունը նրա գործերը ներառել են այն «ինը արվեստագետների» շարքում, որոնց աշխատանքները, «հնություններ չլինելով», այսուհետ պետք է համարվեին «արվեստի գանձեր՝ հաշվի առնելով դրանց գեղարվեստական և գեղագիտական արժեքը»։

Նրան է հանձնարարվել Հնդկաստանի սահմանադրության պատկերազարդման աշխատանքը։

## Վաղ կյանք
Նանդալալ Բոսեն ծնվել է 1882 թվականի դեկտեմբերի 3-ին բենգալական միջին խավի ընտանիքում, Բիհար նահանգի Մունգեր շրջանի Հավելի Խարագպուր քաղաքում: Ընտանիքն ի սկզբանե ծագել է Արևմտյան Բենգալիայի Հուգլի շրջանի Ջեջուր գյուղից։ Նրա հայրը՝ Պուրնա Չանդրա Բոսեն, այդ ժամանակ աշխատում էր Դարբհանգա կալվածքում։ Նրա մայրը՝ Խետրամոնի Դևին, տնային տնտեսուհի էր և երիտասարդ Նանդալալի համար խաղալիքներ ու տիկնիկներ պատրաստելու հմտություն ուներ: Դեռ վաղ տարիքից Նանդալալը սկսել է հետաքրքրվել մոդելավորմամբ, իսկ ավելի ուշ՝ Պուջա ծիսակատարության պանդալները զարդարելով:

1898 թվականին, տասնհինգ տարեկան հասակում, Նանդալալը տեղափոխվել է Կալկաթա Կենտրոնական կոլեգիալ դպրոց՝ միջնակարգ կրթություն ստանալու համար: 1902 թվականին քննությունները հաջողությամբ հանձնելուց հետո, նա իր ուսումը շարունակել է նույն հաստատությունում։ 1903 թվականի հունիսին նա ամուսնացել է ընտանիքի ընկերոջ դստեր՝ Սուդհիրադևիի հետ։ Նանդալալը ցանկացել է արվեստի ուղով գնալ, սակայն ընտանիքը դեմ է եղել։ Չկարողանալով առաջ գնալ այստեղ՝ Նանդալալը տեղափոխվել է այլ քոլեջներ՝ 1905 թվականին միանալով Նախագահության քոլեջին՝ առևտրային հարաբերություններ սովորելու համար: Բազմաթիվ ձախողումներից հետո նա համոզել է իր ընտանիքին, որպեսզի սովորի Կալկաթայի արվեստի դպրոցում։

## Կարիերա

Որպես երիտասարդ նկարիչ՝ Նանդալալ Բոսեի վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել Աջանտայի քարանձավների որմնանկարները: Նա դարձել է արվեստագետների և գրողների միջազգային շրջանակի մի մասը, որոնք ձգտել են նոր շունչ տալ հնդկական դասական մշակույթին։ Այդ շրջանակի մեջ են եղել Օկակուրա Կակուզոն, Ուիլյամ Ռոթենշտեյնը, Յոկոյամա Տայկանը, Քրիստիանա Հերինգհեմը, Լորենս Բինյոնը, Աբանինդրանաթ Թագորը և լոնդոնյան մոդեռնիստ քանդակագործներ Էրիկ Գիլն ու Ջեյքոբ Էփշտեյնը։

1930 թվականին աղի համար բրիտանական հարկերի դեմ պայքարելու պատճառով Մահաթմա Գանդիի ձերբակալությունը հիշատակելու համար, Բոսեն սևով սպիտակի վրա լինոփորագրություն է սարքել, որտեղ Գանդին քայլում է իր ձեռնափայտով: Այն դարձել է ոչ բռնի շարժման խորհրդանշական պատկերը։

Նրա հանճարեղությունն ու ինքնատիպ ոճը ճանաչել են այնպիսի արվեստագետներ և արվեստի քննադատներ, ինչպիսիք են Գագանենդրանաթ Թագորը, Անանդա Կումարասվամին և Գանգուլին: Արվեստի այս սիրահարները զգացել են, որ օբյեկտիվ քննադատությունն անհրաժեշտ է նկարչության զարգացման համար և հիմնել են Արևելյան արվեստի հնդկական միությունը:

1921 թվականին նա դարձել է Սանտինիկետանի Թագորի միջազգային համալսարանի Կալա Բհավանայի (Արվեստների քոլեջի) տնօրենը։

Ջավահառլալ Նեհրուն նրան խնդրել է ուրվագծել Հնդկաստանի կառավարության մրցանակների խորհրդանիշները, որոնց թվում էին նաև Բհարատ Ռատնան և Պադմա Շրին։ Նանդալալ Բոսեն իր աշակերտ Ռամմանոհարի հետ ստանձնել է Հնդկաստանի Սահմանադրության բնօրինակ ձեռագիրը պատկերազարդելու գործը։

Նա մահացել է բնական մահով, 1966 թվականի ապրիլի 16-ին, Սանտինիկետանում։

Այսօր Դելիի Ժամանակակից արվեստի ազգային պատկերասրահն իր հավաքածուում ունի նրա մոտ 7000 գործերը, այդ թվում՝ 1930 թվականի «Աղի երթի» սև ու սպիտակ լինոփորագրությունը, որում պատկերված է Մահաթմա Գանդին, և յոթ պաստառների հավաքածուն, որոնք նա հետագայում պատրաստել է Մահաթմա Գանդիի խնդրանքով 1938 թվականի Հնդկական ազգային կոնգրեսի Հարիպուրայի նստաշրջանի համար։

## Հնդկական արվեստում
Քրիստիս կատալոգի իր ներածության մեջ Սիվա Կումարը գրել է․

## Աշակերտներ
Նրա բացառիկ աշակերտներից էին Բենոդե Բեհարի Մուխերջին, Ռամկինկար Բայջը, Բեոհար Ռամմանոհար Սինհան, Կ.Գ. Սուբրամանյանը, Ա. Ռամաչանդրան, Պրատիմա Թակուրը, Ջահար Դասգուպտան, Սաթյաջիտ Ռայը, Դինկար Կաուշիկը, Ամրիտլալ Վեգադը, Կիրակինհա։

## Պարգևներ և մրցանակներ
Նանդալալ Բոսեն, ով մեծ հետք է թողել հնդկական արվեստի վրա, առաջինն է արժանացել 1907 թվականին հիմնադրված Արևելյան արվեստի հնդկական միության կողմից առաջարկված կրթաթոշակին։

1954 թվականին նա դարձել է առաջին նկարիչը, որն ընտրվել է Հնդկաստանի Արվեստի Ազգային Ակադեմիայի Լալիտ Կալա Ակադեմիի անդամ: 1954 թվականին Նանդալալ Բոսեն արժանացել է Պադմա Վիբհուշան շքանշանին։

1957 թվականին Կալկաթայի համալսարանը նրան շնորհել է պատվավոր Դ.Լիթ կոչումով։ Վիշվաբհարատի համալսարանը պարգևատրել է նրան՝ շնորհելով «Դեշիկոտտամա» կոչումը։

Կալկաթայի Գեղարվեստի ակադեմիան Նանդալալին պարգևատրել է արծաթե հոբելյանական մեդալով: 1965 թվականին Բենգալի Ասիական ընկերությունը պարգևատրել է Նանդալին Թագորի ծննդյան հարյուրամյակի մեդալով։

1984 թվականին նկարչի մասին պատմող «*Աչարյա Նանդալալ*» հնդկական վավերագրական ֆիլմը նկարահանել է Հարիսադհան Դասգուպտան։

## Հրատարակումներ

* **Drishti o srishti** [Vision and the Creation] by Nandalal Bose, published by Visva-Bharati Granthana Vibhaga [ *Edition Language - Bengali* ]
* **Shilpa Charcha** [ শিল্প চর্চা ] by Nandalal Bose, published April 1956 by Visva Bharati [ *Edition Language - Bengali* ]
* **Pictures from the life of buddha** by Nandalal Bose
* **Rupavali** by Nandalal Bose

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Nandalal Bose and Indian painting*, by Ramyansu Sekhar Das. Tower Publishers, 1958.
* *Bharat Shilpi Nandalal*, Volumes 1-4, (in Bengali) by Panchanan Mandal, Rarh Gobeshona Parshad, Santiniketan, 1968
* *Nandalal Bose: a collection of essays : centenary volume*. Lalit Kala Akademi, 1983.
* *Nandalal Bose, the doyen of Indian art*. (National biography), by Dinkar Kowshik. National Book Trust, India, 1985.
* *Rhythms of India: The Art of Nandalal Bose,* exhibition catalogue. Sonya Rhie Quintanilla. San Diego Museum of Art. 2008.

## Արտաքին հղումներ
* New York Times slideshow

Կատեգորիա:Կալկաթա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Կալկաթայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հնդիկ նկարիչներ