open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վարդան Վանատուր

**Վարդան Վանատուր** (*Վարդ Գրիգորի Ավագյան*, ), հայ բանաստեղծ։ Հայաստանի գրողների միության անդամ (1980)։

## Կենսագրություն
Վարդան Վանատուրը ծնվել է 1937 թվականի հունվարի 14-ին, Վրացական ԽՍՀ Ախալքալաքի շրջանի Կուլիկամ գյուղում։ 1952 թվականին ընդունվել և 1955 թվականին ավարտել է Ախալքալաքի Հովհաննես Թումանյանի անվան միջնակարգ դպրոցը, 1958 թվականին՝ Ախալքալաքի գյուղատնտեսական ինստիտուտը, 1967 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի հայոց լեզվի և գրականության հայկական բաժինը։ Վանատուրն աշխատել է ՀԽՍՀ ավտոտրանսպորտի նախարարության «Ավտոմեքենա և ճանապարհ», Երևանի էլեկտրալամպերի գործարանի «Իլյիչի լամպեր», Երևանի բժշկական ինստիտուտի «Ապագա բժիշկ» բազմատպաքանակ թերթերի խմբագրություններում։ Աշխատել է «Լույս» և «Սովետական գրող» (1975)  հրատարակչություններում։ Հեղինակել է «Ասք գրոց» պոեմը։

## Բանաստեղծություններ
* «Լույսի կոհակներ»
* «Լեռնաստան»
* «Լույսը ձեզ»
* «Լույսի արցունքներ»
* «Լույսի նժար»
* «Լույս իմացեալ»
* «Լույսի պատարագ»
* «Խորան լուսո»
* «Լույս տառապանքի»
* «Եվ լույս կլինի»
* «Մենախոսություն վերջալույսին»

## Երկեր
* Լույսի կոհակներ, Երևան, «Հայաստան», 1969, 44 էջ։
* Լեռնաստանս, Երևան, «Հայաստան», 1976, 84 էջ։
* Լույսը ձեզ, Երևան, «Սովետական գրող», 1980, 184 էջ։
*Լույսի պատարագ։ Բանաստեղծություններ և պոեմներ։ Նաիրի, 1994, 250 էջ։
*Խորան լուսո։ Բանաստեղծություններ, պոեմ։ Նաիրի, 1997, էջ 238։
*Լույս տառապանքի, Երևան, 2000, 71 էջ։
* Եվ լույս կլինի, Երևան, 2003, 163 էջ։
* Մենախոսություն վերջալույսին, Երևան, 2004։
* Անենթակա լռություն, Երևան, 2007։
*Մենախոսություն լուսաբացին։ Բանաստեղծություններ, պոեմ։ ՀԳՄ, 2005, 174 էջ։
*Խոսքերի աքսորավայր, Երևան, 2011։

## Թարգմանություններ

* Ալվարես Կարլոս։ Երգը մենախցում։ Բանաստեղծություններ /Թարգմ.՝ Ե. Առաքելյան, Վ. Վանատուր.- Երևան։ Սովետական գրող, 1980.- 44, 3 չհ. էջ։

## Պարգևներ, մրցանակներ
* ՀԳՄ «Հրանտ և Մանուշակ Սիմոնյաններ» մրցանակ, 2013
* ՀՀ Մշակույթի նախարարության Ոսկե մեդալ, 2012
* Հակոբ Մեղապարտի անվան մեդալ, 2008
* ՀԳՄ «Գրական վաստակի համար» մեդալ, 2007

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Դետերմինիզմ

**Դետերմինիզմը** այն տեսակետն է, որ ամեն իրադարձություն ինչպես մարդկային իմացությունը, վարքը, որոշումը և գործողությունը պատճառականորեն որոշված է չընդհատված նախկին պատահարների շղթայով։ Մեծաքանակ բանավեճերի հետ միասին, դետերմինիզմի առարկայի մասին շատ տարատեսակներ և փիլիսոփայական դիրքեր կան աշխարհի տարբեր ավանդույթներից։

## Փիլիսոփայություն
Դետերմինիզմն անհրաժեշտաբար ներառում է, որ մարդկությունը կամ առանձին մարդիկ չեն կարող փոխել ապագայի ընթացքը կամ նրա իրադարձությունները (դիրքորոշում, որ հայտնի է ճակատագրապաշտություն անունով). սակայն, որոշ դետերմինիստներ հավատում են, որ մարդկանց իրենց ապագայի վրա ազդեցությունը ինքը միայն ներկայի և անցյալի վրա է կախված։ 

Պատճառական դետերմինիզմը կապ ունի և կախված է մատերիալիզմ և պատճառականություն հասկացությունների վրա։ Որոշ հիմնական փիլիսոփաներից, որոնք այս հարցի շուրջ բանակցել են, Մարկոս Ավրելիոս, Օմար Խայամ, Թոմաս Հոբս, Բարուխ Սպինոզա, Գոթֆրիդ Լայբնից, Դեյվիդ Հյում, Բարոն Դ'Օլբախ, Պիեր-Սիմոն Լապլաս, Արթուր Շոպենհաուեր, Վիլյամ Ջեյմս, Ֆրիդրիխ Նիցշե, Ալբերտ Այնշտայն, Նիլս Բոր, Ռալֆ Ուալդո Էմերսոն և վերջերս, Ջոն Սիրլ, Թեդ Հոնդերիխ և Դանիել Դենեթն են եղել։

Մեքա Չիեսան նշում է, թե Բ.Ֆ. Սկիների հավանականային կամ ընտրողականային դետերմինիզմը դետերմինիզմի ամբողջովին տարբեր հասկացություն էր ներկայացնում, որը ամբողջովին մեխանիստիկական չէր։ Մի մեխանիստիկական դետերմինիզմ ենթադրում է, որ ամեն իրադարձություն անընդհատված նախկին իրադարձությունների շղթայից է կապված, սակայն ընտրողականային կամ հավանականային մոդելը դա չի ենթադրում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Փիլիսոփայական ուղղություններ և դպրոցներ
Կատեգորիա:Գոյաբանություն
Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տեսություններ
Կատեգորիա:Պատճառականություն
Կատեգորիա:Մետաֆիզիկական տեսություններ
Ճակատագրապաշտություն

**Ճակատագրապաշտություն** կամ **ֆատալիզմը** փիլիսոփայական ուսմունք է, որը շեշտում է բոլոր իրադարձությունների կամ արարքների հպատակությունը ճակատագրին կամ անխուսափելի կանխորոշման։

Ճակատագրապաշտությունը ընդհանրապես վերաբերվում է հետևյալ գաղափարներից մի քանիսին՝

# Ազատակամության, տգիտության, և մոռացկոտության հետևանքների արատավոր ընկալում
# Ազատակամությունը գոյություն չունի, որը նշանակում է պատմությունը միակ հնարավոր եղանակով է առաջացել։ Այս հավատքը շատ նման է դետերմինիզմին։
# Արարքները ազատ են, բայց այնուամենայնիվ աշխատում են դեպի մեկ անխուսափելի վերջ։ Այս հավատքը շատ նման է համատեղական կանխորոշման։
# Ընդունելիությունը ավելի հարմար է, քան անխոսափելիության դիմաց դիմադրությունը։ Այս հավատքը շատ նման է պարտվողականության։

## Տես նաև
* Դետերմինիզմ
* Նախախնամություն
* Ճակատագիր
* Կարմա
* Կեցություն
* Պեսիմիզմ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական ուղղություններ և դպրոցներ
Կատեգորիա:Մետաֆիզիկա
Կատեգորիա:Գոյաբանություն
Կատեգորիա:Սոցիալական փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական հասկացություններ
Կատեգորիա:Ապագա
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տրամաբանություն
Տիրտեոս

**Տիրտեոս** (), մ.թ.ա. 7-րդ դարի երկրորդ կեսի հույն բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Աթենքում կամ Լակոնիայում, ապրել է Սպարտայում։ Համաձայն մի ավանդության՝ եղել է դասատու, որին աթենացիներն ուղարկեցին Սպարտա ռազմական օգնության փոխարեն։ Սակայն նրա ստեղծագործությունը հուշում է, որ նա եղել է Սպարտայի քաղաքացի (թերևս՝ զորահրամանատար), որը բավականաչափ հեղինակություն է ունեցել իր հայրենակիցներին խրատելու համար։

## Ստեղծագործություն
Տիրտեոսի բանաստեղծություններն արժեքավոր աղբյուրներ են Լակոնիայում այն ժամանակվա երկու ճգնաժամերի՝ քաղաքացիական երկպառակությունների և երկրորդ մեսենյան պատերազմի, մասին։ Մեսենիան Լակոնիային հարևան երկիր էր, որը սպարտացիները գրավել էին՝ բնակիչներին ենթարկելով հելոտի կարգավիճակի։ Տիրտեոսը հորդորդել է սպարտացիներին մինչև մահ կռվել իրենց քաղաքի համար։ Քարոզել է թագավորների աստվածային իրավունքը և հիշեցրել հայրենակիցներին սահմանադրությամբ սահմանված թագավորների, ծերակույտի և ժողովրդի դերերի մասին։ Հոնիական բարբառով գրված եղերերգություններում պարսավել է շահամոլությունը, երկպառակությունները, կոչել է միասնության՝ փառաբանելով Սպարտայի հին ժամանակները, գովերգելով մարտիկների խիզախությունը։ Տիտեոսի ստեղծագործության մեջ, հին հունական պոեզիայում առաջին անգամ, երևան են գալիս խորհրդածություններ գոյություն ունեցող պետական կարգի առաջացման և այդ կարգը հանուն ամբողջ քաղաքացիական կոլեկտիվի բարօրության պահպանելու միջոցառումների շուրջը։ 

Անտիկ աղբյուրները հաղորդում են, թե Տիրտեոսի երկերը ամփոփվել են հինգ գրքի մեջ։ Նրա գործերից պահպանվել է մոտ 250 տող կամ տողի մասեր։ Տիրտեոսի երգերը բաժանվում են երկու խմբի՝ ռազմական (էմբատերիա) և էլեգիա։

#### Էմբատերիաներ
Էմբատերիաները ամբողջովին հագեցած են ռազմական ոգով և գրված են դորեական բարբառով։ Հեղինակն այս երգերի մեջ կոչ է անում հարձակվել թշնամու վրա։ Գովերգում է քաջությունը և հերոսներին՝ միաժամանակ մերկացնելով երկչոտներին։ Պատերազմի դաշտում ընկնելը համարում է մեծագույն պատիվ, այն ամենաբարձր փառքը, որին արժանանալ կարող է մարդը։ Այդպիսի մարդը սիրելի է բոլորին, նրա մահը ողբում է ամբողջ քաղաքը, «նրա գերեզմանը կփառավորեն թե նրա երեխաները, թե երեխաների երեխաները և թե նրա ամբողջ տոհմը հավիտյան»։ Հայրենիքի համար զոհվողըեծարվում է նույնիսկ մահից հետո, ստորերկրյա աշխարհում։ Տիրտեոսի այս ոտանավորների մեջ գովաբանվում է սպարտաական կարգապահությունը, որը դաժան էր ու խիստ, և արտահայտում է նրա ռազմական ոգին։

#### Էլեգիաներ
Տիրտեոսի էլեգիաները բաժանվում են երկու խմբի և կրում տարբեր անուններ՝ «Եվնոմիա» և «Խորհուրդներ»։

«Եվնոմիա» նշանակում է օրինականություն։ Այս երգերում բանաստեղծը հրավիրում է կարգապահության ու գովում է օրինականությունը, որ պատերազմի պատճառով խախտվել է Սպարտայում։ «Եվնոմիայի» մեջ հեղինակը հորդորում է հավատարիմ մնալ օրենքներին, հին ավանդույթներին, սպարտաական թագավորներին, որովհետև գերագույն իշխանությունը Սպարտայում «աստվածատիպ» թագավորներին է պատկանում։ Գրեթե նույն ոգով են գրված «Խորհուրդները»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հույն բանաստեղծներ
Արման Կոթիկյան

**Արման Կոթիկյան** (), հայ դերասան, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1967), բանաստեղծ, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1937 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Տրապիզոնում։ Նախնական կրթությունը ստացել է բեմում։ Բեմ է բարձրացել 1918 թվականին։ 1918 թվականին անցել է Սուխում և մտել Օվի Սևումյանի թատերախումբ։ 1920-1936 թվականներին ապրել է Փարիզում և Բրյուսելում։ 1925 թվականին ավարտել է Փարիզի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Փարիզում խաղացել է հայկական թատերախմբերում։ 1936 թվականին ներգաղթել է Հայաստան և նույն թվականին աշխատանքի անցել Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոնում։

Նրա լավագույն դերերից են. *Լաերտ* («Համլետ»), *Յագո* («Օթելլո»), *Էլիզբարով* («Պատվի համար»), *Ֆրանգուլյան* («Ավերակների վրա»), *Մանուկ աղա* («Մեծապատիվ մուրացկաններ»), *Հայրապետ* («Ժայռ»)։ Նկարահանվել է նաև մի շարք կինոֆիլմերում, այդ թվում «Տժվժիկում», «Նվագախմբի տղաները»-ում։ Մահացել է Երևանում։

## Խաղացած դերերը կինոյում
* 1949 - «Դավիթ-Բեկ» - *Ահմեդ*
* 1959 - «01-99» - *Պողոս*
* 1959 - «Նրա երևակայությունը (Սթափ գինի)» - *պրոֆեսոր*
* 1960 - «Նվագախմբի տղաները» - *Յոհան Շտեռլինգ*
* 1961 - «Տժվժիկ» - *պարոն Հովսեփ*
* 1964 - «Մսյո Ժակը և ուրիշները» - *Հուսեփիկ աղա* (երգիծական ժողովածուի երկրորդ՝ «Կեղծ լրտեսը» մասում)
* 1967 - «Կարինե» - *փաստաբան Սիսակյան*

## Երկեր
* Մխացող շուշաններ (բանաստեղծություններ), Թիֆլիս, 1919, 68 էջ։
* Ֆիրդուսի Թուսի և իր Շահնամեն (առաջաբանը՝ Ավետիք Իսահակյանի), Փարիզ, 1935, 60 էջ։
* Խութեցի Հովնան, Երևան, Հայպետհրատ, 1946, 112 էջ։
* Ակոսներում (բանաստեղծություններ, բալլադներ, պոեմներ), Երևան, «Հայաստան», 1965, 111 էջ։

## Թարգմանությունները (ֆրանսերենից)

* Գի դը Մոպասան, Ընտիր երկեր (գիրքում ընդգրկված մի շարք գործեր թարգմանել է Ա. Կոթիկյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 692 էջ։
* Էդմոն Ռոստան, Սիրանո դը Բերժըրակ (չափածո կոմեդիա), Երևան, Հայպետհրատ, 1951, 368 էջ։
* Գի դը Մոպասան, Սիրելի բարեկամ, Երևան, Հայպետհրատ, 1953, 460 էջ։
* Լուի Արագոն, Բանաստեղծություններ, պատմվածքներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 289 էջ: 
* Գի դը Մոպասան, Վալտեր Շնաֆսի արկածը (թարգմանության համահեղինակակից Վահե Միքայելյանի), Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 46 էջ։
* Էմիլ Զոլա, Թերեզ Ռաքեն, 1964

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արման Կոթիկյան 

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ
Կատեգորիա:Անձինք Տրապիզոնից
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայից Հայաստան արտագաղթածներ
Արիստակես Ա

**Արիստակես Հայրապետ** (), ամենայն հայոց երկրորդ կաթողիկոս։

Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի կրտսեր որդին։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կեսարիայում 264 թվականին։ Մանկությունից իր իսկ կենսագրի բառերով․ «Ըստ աստուածագործ ծառայության սնեալ էր», այսինքն՝ աստվածապաշտական ծառայության համար դաստիարակված։ Վաղ երիտասարդությունից հետևեց ճգնողական կյանքի՝ «Մենակեաց լեռնակեաց կրօնս մտեալ» այսինքն միայնակ, լեռնաբնակ կրոնավորական կարգի մեջ մտած էր իրեն ենթարկելով քաղցի, ծարավի, տքնության և «բանջարաճաշակ և խարազանազգեստ» կենցաղի՝ Նիկոմաքոս ճգնավորի առաջնորդությամբ։ Երբ դարձավ չափահաս ու հոգևոր կատարելության բոլոր կանոններին տիրացավ, ունեցավ աշակերտների իր խումբը։ Հաղթահարեց ամեն տեսակ փորձություններ և ինքնազրկանքները «կամայական քաջությամբ տարեալ», լուսավորեալ և պայծառացեալ» հոգեվիճակի հասավ։ Ըստ Ագաթանգեղոսի, նա նախքան եկեղեցական ասպարեզ մտնելը արդեն հասել էր կրոնավորական օրինակելի հոգևոր կատարելության։ Քանի որ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը հաճախ կբացակայեր իր հայրապետական նստավայրից՝ երկրի ծայրամասերում կքարոզեր Աստծո խոսքը և ճգնակյաց կյանք կվարեր։ Տրդատ թագավորը հաշվի առնելով այս ամենը, մարդ ուղարկեց Արիստակեսի հետևից։ Երբ նրան ներկայացվեց թագավորի հրավերը, Արիստակեսը չէր ուզում հեռանալ իր մենաստանից մինչև որ քրիստոնյաների բազմությունը նրան համոզեց, որ «Աւելի լավ է, որ Աստուծո մշակութեան գործին նուիրուիս, քան մենակեաց անապատական կեանքին»։ Ուստի Արիստակեսը հետևեց Տրդատ թագավորի պատվիրակներին։ Երբ հասան Հայաստան, թագավորի հետ միասին փնտրեցին Գրիգոր Լուսավորչին և գտան նրան Դարանաղյաց գավառում՝ Մանեայ Այր կոչված ճգնարանում։ Տրդատը խնդրեց Լուսավորչին, որպեսզի նա իր երկու որդիներին՝ Արիստակեսին և Վրթանեսին եպիսկոպոսներ ձեռնադրի։ Այս կապակցությամբ Օրմանյանը կավելացնի՝ «Ընդհանուր փափաքին վրայ, Արիստակես, իբրև աւելի հոգևորական անձ, մեծ եղբօրմեն առաջ եպիսկոպոսութեան կը կոչուէր և իր հօր հայրապետական պաշտօնին օգնական կը նշանակուէր»։ Արիստակեսի մասին շատ դեպքեր կամ գործունեության դրվագներ հայտնի չեն։ Հիշատակության արժանի է նրա մասնակցությունը Առաջին համաքրիստոնեական ժողովին, որը գումարվել էր 325 թվականին, Նիկիա քաղաքում։ Նրան ուղեկցում էին Արևելյան եպիսկոպոսները՝ Հովհաննես Տիզբոնեցին, Հակոբ Մծբնացին, Եվթաղ Եդեսիացին և Ղեվոնդիոս Կեսարացին։ Նիկիայում իր մասին մի դեպք կպատմեն, մի խումբ արիոսականներ տեսնելով Արիստակեսի նիհար և ճգնություններից հյուծված կերպարանքը, կծաղրեին, թե Հայոց Եպիսկոպոսը ավելի շատ մշակի կնմանվի, քան Հայրապետի, և հեգնելով առաջարկեցին, որ դիմացի արորադիր եզները վերցնի և ծովը հերկի։ Արիստակես առանց վարանելու ընդունեց առաջարկը և հերկեց ծովը իբրև հաստատ գետին։ Վերադարձին նա իրեն ծաղրողներին ասեց.

Մարդիկ ամոթահար եղան և իրենց հարգանքը և համարումը ավելի մեծացավ։ Արսիտակես Ա-ն, վերադառնալով Մեծ Հայք, մնաց որպես Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս մինչև իր մահը 333 թվականին։ Նրան հաջորդեց եղբայրը՝ Վրթանես Ա-ն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:Լուսավորիչներ
Կատեգորիա:4-րդ դարի քրիստոնեական սրբեր
Կատեգորիա:4-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:3-րդ դարի հայեր
Հուսիկ Ա

**Հուսիկ Ա Պարթև** (295-347), Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս 341 թվականից։ Գրիգոր Ա Լուսավորչի թոռը։ Հաջորդել է հորը՝ Վրթանես Ա Պարթևին։ 307- թվականին ամուսնացել է Տիրան թագավորի դստեր հետ։ Կաթողիկոս է դարձել կնոջ մահից հետո։ Տիրանի հրամանով բրածեծ է արվել (թագավորին նախատելու պատճառով) և սպանվել Ծոփքի Բնաբեղ բերդում (ենթադրվում է, որ նա դատապարտել է Տիրանին՝ հեթանոսության հանդեպ հանդուրժողականություն ցուցաբերելու համար)։

## Գրականություն
* Փավստոս Բուզանդ, Հայոց պատմություն, Երևան, 1988։

Կատեգորիա:Լուսավորիչներ
Կատեգորիա:4-րդ դարի քրիստոնեական սրբեր
Կատեգորիա:4-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու սրբեր
Մայքլ Ջեքսոնի վիդեոգրություն

Ֆիլմեր, տեսահոլովակներ և այլ պրոեկտներ որոնցում նկարահանվել է Մայքլ Ջեքսոնը։

## Տեսահոլովակ
[մինի|(393px|աջից|[Ստիվի Բարրոն, Billie Jean տեսահոլովակի ռեժիսոր]]
[մինի|500 × 526px|աջից|[Ջոն Լենդիս, Thriller և Black or White տեսահոլովակների ռեժիսոր]]
[մինի|1081 × 1471px|աջից|[Մարտին Սկորսեզե, Bad տեսահոլովակի ռեժիսոր]]
[մինի|աջից|(2072 × 2493px|աջից|[Սփայկ Լի, They Don't Care About Us տեսահոլովակի ռեժիսոր]]

## Ֆիլմագրություն

## Համերգներ և այլ պրոեկտներ

## Ծանոթագրություններ

Ֆիլմոգրաֆիա
Կատեգորիա:Վիդեոգրություններ
Ռաֆայել Արամյան

**Ռաֆայել Գևորգի Արամյան** (), հայ արձակագիր, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1950 թվականից։

Արձակագիր Վալտեր Արամյանի եղբայրն է։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Վաղարշապատ (այժմ՝ Էջմիածին) քաղաքում։ 1937-1941 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1941-1943 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է «Սովետական Հայաստան» օրաթերթում, «Սովետական գրականություն և արվեստ» ամսագրում, Արտասահմանյան երկրների հետ բարեկամության և մշակութային կապի հայկական ընկերությունում։

Նրա գործերից թարգմանվել և առանձին գրքերով լույս են տեսել ռուսերեն, ուկրաիներեն և ռումիներեն։
մինի|Ռաֆայել Արամյանի հուշատախտակը Երևանում

## Երկեր
### Գրքեր
* Ռուբինյան եղբայրներ (վեպ), Երևան, Հայպետհրատ, 1954, 256 էջ։
* Չթամբած ձիեր (պատմվածքներ), Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 275 էջ։
* Չթամբած ձիեր, Բեյրութ, տպարան «Արարատ», 1964, 320 էջ։
* Ով զարմանալի (պատմվածքներ Կոմիտասի մասին), Երևան, «Հայաստան», 1969, 195 էջ։
* Հայաստանցի 8 արձակագիրներ (ժողովածուի մեջ տպագրված են Ռ.Արամյանի լուսանկարը, համառոտ կենսագրականը և «Նրանք իմ որդիներն են» պատմվածքը), Բեյրութ, տպարան «Սևան», 311 էջ։
* Մեռած քաղաքի պարիսպների տակ, Երևան, «Հայաստան», 1970, 272 էջ։
* Արևոտ անձրև (պատմվածքներ, ակնարկներ), Երևան, «Սովետական գրող», 1980, 460 էջ։

### Մամուլ
* Կաղանդ երեկոյի հեքիաթը, «Գրական թերթ», 1969, № 1:

## Թարգմանություններ (ռուսերենից)

* Արևին ընդառաջ.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1951.- 170 էջ.- Բովանդ-ից՝ Վասիլևսկայա Վ. Եղբայրները; Հեռու և մոտիկ հյուրեր; Բագմուտ Ի. Տաք աղբյուրներ 
* Խայասի Ֆումիկո։ Վեց պատմվածք․- Երևան։ Հայպետհրատ, 1963․- 189 էջ։
* Մեր նվերը.- Երևան։ Հայպետհրատ, 1951.- 114 էջ.- Բովանդ-ից՝ Ռզա Կուլի Զադե. Երազանքը։
* Ռեա Դոմենիկո։ Սինյորան իջնում է Պոմպեյում. - Երևան։ Հայպետհրատ, 1964.- 36 էջ.- (Պատմվածքներ XX դար, թիվ 5)։
* Ֆոլկներ Ուիլյամ։ Լրիվ շրջադարձ.- Երևան։ Հայաստան, 1965.- 63 էջ.- (Պատմվածքներ XX դար, թիվ 12)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Մայքլ Ջեքսոնի շրջագայություններ

## Շրջագայություններ

Մայքլ Ջեքսոնի համերգային շրջագայությունները սկիզբ են առնում The Jackson 5 խմբի կազմում, որի առաջի համերգը անց է կացվել ԱՄՆ-ի քաղաքներում 1970 թվականի վերջում։ Որից հետո եղբայրները ևս երեք համերգային շրջագայություն են ունեցել հայրենիքում, այնուհետ եղել են հաջողակ շրջագայություններ Եվրոպայում 1972 թվականին, իսկ 1973 թվականի այլ մայրցամաքներում։

Motown-ից Epic Records փոխադրվելուց և անվանումը փոխելուց հետո, խումբը Եվրոպայում նոր շրջագայություն ունեցավ, որի ժամանակ հանդես եկավ Եղիսաբեթ II-ի համար նույնպես։ 1978 թվականի նրանք ցուցադրեցին Interim ելույթների շարքը։ 1978 թվականի դեկտմեբրի 17-ին թողարկվեց Destiny ալբոմը, իսկ մեկ ամիս անց մեկնարկեց համերջային շրջագայությունը։ 1981 թվականի ԱՄՆ-ի 36 քաղաքներում ցուցադրվեց Triumph Tour-ը։ Եղբայրների հաջորդ շրջագայությունը տեղի ունեցավ 1984 թվականին այն բանից հետո, երբ թողարկվեց Victory ալբոմը, իսկ Մայքլը որպես սոլո երգիչ թողարկեց Thriller-ը։
Victory Tour-ը ներառեց իր մեջ 55 համերգ ԱՄՆ-ում և Կանադայում, և հավաքեց 75 միլիոն դոլլար։ Այս շրջագայությունը եղբայրների վերջին համատեղ հյուրախաղերն էին։

Ջեքսոնի առաջին համաշխարհային սոլո շրջագայությունը սկսվեց 1987 թվականի սեպտեմբերի 12-ին Տոկիոյում։ Bad World Tour դարձավ ֆինանսական առումով ամենահաջողակ շրջագայությունը ողջ պատմության ընթացքում, ինչպես նաև ամենահաճախվողը։

Համերգների հաջորդ շրջանը՝ Dangerous World Tour-ը, մեկնարկեց 1992 թվականին, այն տևեց մինչ 1993 թվականը, չնայած այն փաստին, որ համաերգների հաճախելիությունը շատ էր, Ջեքսոնը որոշեց կրճատել հյուրախաղերը։ Դա կապված էր Ջեքսոնի հոգեբանական իրավիճակի հետ, քանզի նա ծանր էր տանում 1993 թվականին ներկայացված մանկապղծության մեղադրանքը։
1996-1997 թվականներին տեղի անցկացվեց HIStory World Tour-ը, որը ներառեց 82 համերգ։ Այս շրջագայությունը, որը հաճախեցին ավելի քան 4,4մլն․ մարդ, դարձավ Ջեքսոնի վերջին համերգային շարքը։ Երգիչը մահացավ ավելի քիչ քան 3 շաբաթ մինչ նրա նոր This Is It շրջագայությունը
։

## Շրջագայությունների ցանկ
### The Jackson 5

### The Jacksons

### Մայքլ Ջեքսոն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոն
Ձորք

**Ձորք,** պատմական Հայաստանի Սյունիք նահանգի գավառներից։

Ձորք փոքրիկ գավառը տարածվում էր Կապան գետի վերին հոսանքի շրջանում։ Գավառը 11-րդ դարից սկսած կոչվեց Կապան, այնտեղ գտնվող Կապան քաղաքի անունով, իսկ ավելի ուշ՝ Բաղաբերդ։

Ձորքը Սյունիքի ամենալեռնոտ շրջանն է։ Նրա մի զգալի մասը այժմ էլ ծածկված է խիտ անտառներով։

Սյունիքի թագավորության գոյության ընթացքում Ձորքը դարձել էր նրա կենտրոնական շրջանը՝ ոստանը։

Ձորք գավառի պատմա-աշխարհագրական նշանավոր վայրերն են Գեղի բնակավայրը, Կապան քաղաքը, Վահանավանքը, Բաղաբերդ և Շլորուտ բերդերը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Սյունիք նահանգի գավառներ
Կապան (այլ կիրառումներ)

**Կապան** կարող է վերաբերել՝

* Կապան, քաղաք Հայաստանի Սյունիքի մարզում,
* Կապան, քաղաք Թուրքիայի Հանրապետության Խարբերդի մարզում։
* Կապան, համայնք Հայաստանի  Սյունիքի մարզում
* Կապան, գետ Սյունիքի մարզում, որը առավել հայտնի է Ողջի անունով։
* Կապան, Մեծ Հայքի Սյունիքի նահանգի գավառ, որը առավել հայտնի է Ձորք անունով,
* Կապան, բերդ Կիլիկյան Հայաստանում,
* Կապան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանի Խիզանի գավառակում,
* Կապան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանի Կարսի մարզում,
* Կապան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանի Ջանիկի գավառակում,
* Կապան, հայկական միջնադարյան թագավորություն, որը ստեղծվել է Հայաստանի Սյունիքի մարզում։
* Կապան, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Աքչեաբադի գավառում։
* Կապան, բերդաքաղաք Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Զորք գավառում, Կապան (այժմ ՝ Ողջի) գետի ձախ ափին, բլրի վրա։
Կատրին Բրեյա

**Կատրին Բրեյա** (, ), ֆրանսիացի կինոռեժիսոր և վիպասան է։ Նա համբավ է գտել իր սեռականության, սեռի դժվարությունների և քույր-եղբայրական մրցակցության մասին ինքնատիպորեն անձնական ֆիլմերի շնորհիվ։

1965 թվականին, 17 տարեկանում, գրել է իր առաջին վեպը՝ «Հեշտ տղամարդ» (l'Homme facile), որը գոնե 18 տարի գրաքննվել է ֆրանսիական գրաքննության միջոցով։

1968 թ.-ից մինչ 1975 թ. նա հրապարակել է նաև երեք վեպ, և նկարահանվել Բերնարդո Բերտոլուչիի «Վերջին տանգոն Փարիզում» (1982) ֆիլմում։

Նա վիճաբանության առարկա է եղել սեռականության և բռնության անկեղծ ցուցադրման պատճառով։ Նա պորնաստղ Ռոկո Սիֆերդիին է դերաբաշխել իր Սիրավեպ (1999) և Դժոխքի անատոմիա (2004) ֆիլմերում։ Բրեյայի վեպերը ամենալավ վաճառվողներից են։

## Ֆիլմագրություն
* 1976։ Իսկապես երիտասարդ աղջիկ (Une Vraie Jeune Fille)
* 1979։ Գիշերային ժխոր (Tapage nocturne)
* 1988։ Փոքր համար 36 (36 Fillette)
* 1991։ Կեղտոտ ինչպես հրաշտակ (Sale comme un ange)
* 1995։ Նիցայի առնչությամբ. շարունակություն (հատված “Aux Niçois qui mal y pensent”)
* 1996։ Կատարյալ սեր (Parfait amour!)
* 1999։ Սիրավեպ (Romance)
* 2001։ Քրոջս (À ma sœur!)
* 2001։ Կարճ անցում (Brève traversée)
* 2002։ Սեքսը կատակերգություն է (Sex Is Comedy)
* 2004։ Դժոխքի անատոմիա (Anatomie de l'enfer)
* 2007։ Հին սիրուհին (Une vieille maîtresse)
* 2009։ Կապույտ մորուք (Barbe bleue)
* 2010։ Քնած գեղեցկուհի (Barbe bleue)
* 2011։ Վատ սեր (Bad Love)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կին կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ արվեստագետներ
Շլորուտ

**Շլորուտ,** ամրոց պատմական Հայաստանի Սյունիք նահանգի Ձորք գավառում։

Շլորուտը հանդիսանում էր Սյունիքի թագավորության նշանավոր բերդերից մեկը։ Այս բերդը գտնվում է այժմյան Սյունիքի մարզի Վերին Հանդ և Լեռնաձոր գյուղերի մոտ։ Մինչ օրս էլ նրա մնացորդները նշմարվում են Վերին Հանդ գյուղից մոտ 1 կմ հյուսիս գտնվող լեռան լանջին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:10-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Բաղաբերդ (այլ կիրառումներ)

**Բաղաբերդ** կարող է վերաբերել՝

* Բաղաբերդ - բերդ պատմական Հայաստանի Սյունիք նահանգի Ձորք գավառում։
* Բաղաբերդ (գավառ) - Ձորք գավառի անվանումներից։
Վայոց ձոր (այլ կիրառումներ)

**Վայոց ձոր** կարող է վերաբերել՝

* Վայոց ձորի մարզ - Հայաստանի մարզ։
* Վայոց ձոր (գավառ) - Պատմական Հայաստանի Սյունիք նահանգի գավառներից։
* Վայոց սար - լեռ (2586 մ) Վայոց ձորի մարզում, Կարմրաշեն գյուղից հարավ-արևմուտք։
Վահանավանք

**Վահանավանք** նաև **Հովհաննավանք**, միջնադարյան վանական համալիր Հայաստանում։ Գտնվում է Սյունիքի մարզկենտրոն Կապան քաղաքից 7 կմ արևմուտք՝ Ողջի գետի աջ կողմում, Տիգրանասարի լանջին։

Վանական համալիրի առաջին կառույցը՝ սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին, կառուցվել է 911 թվականին՝ Տաթևի վանքի հանդիսավոր օծումից հինգ տարի անց։ Կառուցումը հովանավորել է Սյունիք նահանգի Բաղք գավառի իշխան Ձագիկի որդի Վահան Սյունին, ով եկեղեցուն նվիրաբերում է հսկայական կալվածքներ։ Ավելի ուշ՝ 11-րդ դարի երկրորդ կեսին, Վահանավանքի մոտ կատարվում են նոր կառուցումներ, մեծ եկեղեցուց 25 մետր հեռու կառուցվում է մի ավելի փոքր եկեղեցի՝ սուրբ Աստվածածինը։ Նրա արևելյան պատի ներսի կողմում, հիմքին մոտ գտնվող քարերից մեկի վրա պահպանվել է 1086 թվականին վերաբերվող մի արձանագրություն, որտեղ խոսվում է այդ եկեղեցու կառուցման մասին։

Վանքն ունեցել է շուրջ 100 միաբան, կից գործել է վանական դպրոցը, որի սաներից էր եղել եկեղեցու հիմնադիր Վահանի եղբորորդի Վահան Ա Սյունեցին։

Վահանավանքում են գտնվում Վահան իշխանի, Սահակ Սևադա Բ-ի, Սոփի թագուհու, Սյունիքի գահերեց իշխան Աշոտի, նրա թագակիր որդիներ Սմբատ Բ-ի և Գրիգոր Ա-ի, ինչպես նաև Սյունիքի թագավորության մնացած չորս թագավորների, Վաչագան իշխանի մայր Խաշուշի գերեզմանները։

1966 թվականից կատարվում են պեղումներ, իսկ 1978 թվականից՝ վերականգնողական աշխատանքներ։ 2006-2009 թվականներին իրականացված  վերականգնման աշխատանքների արդյունքում ամբողջովին վերականգնվել են սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին և նրան կից գավիթը։ Սյունասրահը մասնակիորեն է վերականգնվել։ Համալիրի երկհարկ եկեղեցին՝ սուրբ Աստվածածինը, վերականգնվել է խորհրդային տարիներին։

## Արձանագրություններ

## Գրականություն
* Գ.Մ. Գրիգորյան, Վահանավանք (պատմահնագիտական ուսումնասիրություն), Երևան, «Զանգակ-97», 2007, 192 էջ (գրքում զետեղված են ուսումնասիրության հայերեն, ռուսերեն և անգլերեն տարբերակները)։
* Ստ. Օրբելյան, Սյունիքի պատմություն, Երևան, 1986։
* Ս. Մնացականյան, Հայկական ճարտարապետության Սյունիքի դպրոցը, Երևան, 1960։

## Տես նաև
* Սյունիքի թագավորություն
* Կապան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վահանավանքի մասին Կապան քաղաքի պաշտոնական կայքում 

Կատեգորիա:10-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:10-րդ դարում հիմնադրված քրիստոնեական վանքեր
Կատեգորիա:Կապանի շենքեր և կառույցներ
վ
Կատեգորիա:Վանքեր այբբենական կարգով
Սյունիք (այլ կիրառումներ)

**Սյունիք** կարող է վերաբերել՝
## Վարչաքաղաքական միավոր
* Սյունիք - Մեծ Հայքի նահանգ մ.թ.ա. 189 - մ.թ. 387 թվականներին
* Սյունիք - Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Ծղուկք գավառի անվանումներից։
* Սյունիք - հայկական իշխանություն 314-987 թվականներին
* Սյունիք - հայկական թագավորություն 987-1170 թվականներին
* Սյունիք - Հայաստանի մարզ 1995 թվականից
* Սյունիք - գյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզում

## Հոգևոր-տարածքային միավոր
* Սյունիք - Հայ եկեղեցու մետրոպոլիտություն 610-1837 թվականներին
* Սյունիք - Հայ եկեղեցու գործող թեմ 1988 թվականից

## Այլ
* Սյունիք - հայկական տպատառատեսակ։
* Սյունիք - հայկական տպատառատեսակ։
* Սյունիք - ֆուտբոլային ակումբ Կապան քաղաքից 1991-1993 թվականներին (այժմ՝ Գանձասար Կապան ՖԱ)
* Սյունիքի մարզը և Արցախյան ազատագրական պատերազմը
* Սյունիքի ազատագրական պայքար (1722-1730)
* Զանգեզուրի ինքնապաշտպանություն
Բաղք

**Բաղք**՝ պատմական Հայաստանի Սյունիք նահանգի գավառներից։

Բաղքը 10-12-րդ դարերում ուներ ավելի մեծ տարածք, քան հնում։ Բաղքը սահմանափակված էր հարավից Կովսականով, արևմուտքից՝ Ձորքով և Ծղուկքով, հյուսիսից՝ Հաբանդով, իսկ արևելքից՝ Աղավնո (Հագարի) գետով։

Տաթևի վանքին տրվող հարկի հին ցուցակում Բաղքը բաժանված է երկու մասի՝ արևմտյան և արևելյան։ Նրա արևմտյան մասը կոչվում է «Բաղք գվառ», իսկ արևելյանը՝ «Միւս Բաղք», որը կոչվում էր նաև Քուշանիք։

Տաթևի եպիսկոպոսական թեմի հին հարկացուցակում Բաղքի տակ հիշատակված է 93 գյուղ։

Ուշ միջնադարում կոչվել է Չավնդուր։

## Տես նաև՝
* Տաթևի վանք

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Սյունիք նահանգի գավառներ
Գեղարքունիք (այլ կիրառումներ)

**Գեղարքունիք** անվանումը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝

* Գեղարքունիքի մարզ - մարզ Հայաստանում։
* Գեղարքունիք - Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի գավառներից։
* Գեղարքունյաց ծով - Սևանա լճի հին անվանում
* Գեղարքունիք — գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Գավառագետի աջ վտակը։
* Գեղարքունիք - գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում
Մանուկ Թորոյան

**Մանուկ Հարությունի Թորոյան** (*Թորոյենց Մանուկ*, ), հայ վիպասաց, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1944 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Ալաշկերտի Խաստուր գյուղում։ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ Մանուկը, համագյուղացիների հետ, թողել է իր ծննդավայրը և գաղթել Արևելյան Հայաստան։ Սկզբում խաստուրցիները բնակություն են հաստատում Կոտայքի շրջանի Զառ գյուղում, ապա Սարդարապատի շրջանի Ուզունօբա գյուղում։ Այստեղից Մանուկը իր եղբայրների հետ փոխադրվում է Երևան։

1922 թվականին Հայաստանի Պարժողկոմատի գումակում աշխատել է որպես սայլապան, 1923-1931 թվականներին՝ բեռնակիր Երևանի կայարանում։ 1931 թվականից անցել է կենսաթոշակի։ Մանուկն անտառաճանաչ էր։ Ճիշտ է, 1931 թվականին անգրագիտության վերացման խմբակում նա տառաճանաչ էր դարձել, բայց շուտով մոռացել էր սովորածը։ Դրա փոխարեն ունեցել է բացառիկ հիշողություն։

«Սասնա ծռեր» հայ էպոսի տասը լավագույն պատումներից մեկի հեղինակը Մանուկ Թորոյանն է (գրի է առել մեծագույն հայագետ Կարապետ Մելիք-Օհանջանյանը, 1932 թվականին)։ Մանուկը «Դավթի պատմությունը» լսել է հայրենի Խաստուր գյուղում, հեքիաթասացներ Ռես Գսպոյից և Վարդանե Քոչեից։ Վեպը նա համարել է ոչ թե հեքիաթ, այլ իրական պատմություն, եղելություն։

Հաշվի առնելով Մանուկ Թորոյանի վիպասանական արտակարգ ձիրքը, Կարապետ Մելիք-Օհանջանյանի նրան ընդունում են ԽՍՀՄ գրողների միության շարքերը։ Մանուկ Թորոյանի՝ «Սասնա ծռեր»-ի պատումը տպագրվել է «Սասնա ծռեր» գրքի Բ հատորի Ա մասում (Երևան, 1944) և «Սասնա ծռեր» գրքում (Երևան, 1977):

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1864 ծնունդներ
Կատեգորիա:1958 մահեր
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ վիպասացներ
Շաղատ (այլ կիրառումներ)

**Շաղատ**, կարող է վերաբերել՝

* Շաղատ (գյուղ) - գյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզի Սիսիանի տարածաշրջանում։
* Շաղատ (պատմական) - գյուղաքաղաք Սյունիքի նահանգի Ծղուկք գավառում։
* Շաղատ (գետ) - գետ Սյունիքի մարզում։
Վիլհելմ I Օրանացի

**Վիլհելմ I Օրանացի**, կամ Վիլհելմ Լռակյաց (հոլ. Willem van Oranje, Willem de Zwijger, ), Օրանի թագաժառանգ, նասաուի կոմս, Նիդերլանդական բուրժուական հեղափոխության 
16-րդ դարի գործիչ։

## Կենսագրություն
Վիլհելմ I Օրանացին ծնվել է 1533 թվականի ապրիլի 24-ին գերմանական Նասաու կոմսության Դիլենբուրգ քաղաքում։ Ընդարձակ տիրույթներ ուներ Նիդերլանդներում և Ֆրանսիայում (Օրանժի իշխանություն)։ 1560-ական թվականներին գլխավորել է նիդերլանդական ազնվականության հակաիսպանական ընդդիմությունը։ Իսպանական բանակի՝ Նիդերլանդներ մտնելուց հետո փախել է Գերմանիա և գերմանական բողոքական իշխանների և ֆրանսիական հուգենոտների օգնությամբ քանիցս ներխուժել (1568, 1572) Նիդերլանդներ։ Երկրի հյուսիսում ժողովրդական ապստամբության հաջողությունները դրդել են Վիլհելմ I Օրանացուն անցնել հեղափոխության կողմը։ 
։ Հոլանդական խոշոր առևտրային բուրժուազիայի աջակցությամբ 1572 թվականին Վիլհելմը փաստորեն դառնում է հյուսիսային նահանգների կառավարիչ։ Ձգտելով ամրապնդել իր իշխանությունը՝ նա նպաստել է Իսպանիայի դեմ պայքարող ազգային ուժերի ամրապնդմանը։ Երկրի հարավում ապստամբության հաղթանակից հետո (1576) Հոլանդիայից տեղափոխվել է Բրյուսել և 1577 թվականին դարձել Բրաբանտի ռուվարդ (բարձրագույն վարչական պաշտոն)։ Սպանվել է 1584 թվականի հուլիսի 10-ին իսպանական գործակալ Բալտասար Ժերարի ձեռքով։

## Գրականություն
* Rachfahl F., Wilhelm von Oranien…, Bd 1-3, Halle - Haag, 1906-24;
* Blok P. J., Willem de Eerste Prins van Oranje, dl 1-2, Arnst., 1919-20;
* Schelven A. A., Willem von Oranje, Haarlem, 1933.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոլանդիայի ղեկավարներ
Կատեգորիա:1533 ծնունդներ
Կատեգորիա:1584 մահեր
Կատեգորիա:Դիլենբուրգ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Շաղատ (պատմական)

**Շաղատ**՝ գյուղաքաղաք պատմական Հայաստանի Սյունիք նահանգի Ծղուկք գավառում։

Շաղատ գյուղաքաղաքը հանդիսանում էր Սյունաց իշխանների իշխանանիստը, ինչպես և Սյունիքի եպիսկոպոսանիստը։ Եպիսկոպոսական աթոռն այստեղ մնաց 4-րդ դարից մինչև 8-րդ դարի վերջերը կամ 9-րդ դարի սկիզբը, այսինքն՝ մինչև այն ժամանակ, երբ Սյունիքի տեր Վասակն իր իշխանանիստը տեղափոխեց Վայոց ձորի Եղեգիս ավանը։ Հենց այդ ժամանակից սկսած Շաղատը դադարում է եպիսկոպոսանիստ լինել. դրանից շատ չանցած եպիսկոպոսական աթոռը հաստատվում է Տաթևում։

Շաղատի վարդապետներից են Սյունյաց Պետրոս եպիսկոպոսը՝ Քերթող մականանված (5-րդ դարի վերջ), Ստեփանոս Իմաստասերը և ուրիշներ։

Շաղատը մեր պատմագիրները հաճախակի կոչում են քաղաքավան։ Մինչև 9-րդ դարի սկիզբը Սյունիքի «գահագլուխ» իշխանների աթոռանիստն էր։

Պատմական Շաղատն ուներ դիրքային որոշ առավելություններ։ Նախ՝ գտնվում էր Սյունյաց աշխարհի գրեթե կենտրոնում, երկրորդ՝ նրա մոտով են անցնում Սյունիքում հայտնի երկու ճանապարհները, որոնցից մեկը տանում է Վայոց ձոր և Այրարատ, իսկ մյուսը՝ Նախիջևան և Վասպուրական։

Շաղատն ունեցել է իր բերդը, որի մնացորդներն այժմ էլ նշմարվում են Սյունիքի մարզի, նախկին Սիսիանի շրջանի Շաղատ գյուղի արևելյան մասում բարձրացող երկու բլուրների լանջին։ Հնավուրց ժամանակներում, Շաղատը գտնվում էր լճի ափին. հավանաբար, լիճը առաջացել էր Որոտան և մոտակա մի քանի գետերի միախառնումից (ինչը նաև հուշում է, որ հնում Որոտանը ավելի ջրառատ էր)։ Շաղատի թաղամասերից մեկն էլ գտնվում էր լճափին։ Սակայն միջնադարում լիճը զգալիորեն ճահճացել էր (հավանաբար բնակլիմայական պայմանների փոփոխման արդյունքում), իսկ հետագայում այն անհետացավ։

## Տես նաև՝
* Ծղուկք

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ծղուկք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սյունիքի թագավորություն
Ծղուկք

**Ծղուկք** (անվանվել է նաև *[[Սյունիք]]* և *[[Սիսական]],Սիսիան*), Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի գավառներից։

Համապատասխանում է ՀԽՍՀ նախկին Սիսիանի շրջանին և Գորիսի շրջանի արևմտյան մասին։

Ծղուկ գավառը սահմանափակված էր արևելքից՝ Աղահեջքով և Հաբանդով, արևմուտքից ՝ Ճահուկով և Վայոց ձորով, որոնց հետ ունեցած սահմանն անցնում է Սյունյաց լեռների ջրբաժան գծով, հարավից՝ Բաղք, Ձորք, Գողթն ու Երնջակ գավառներով, որոնց հետ բնական սահման է ծառայում Բարկուշատի լեռները։ Հյուսիսում Ծղուկքի հարևանը Արցախի Ծար գավառն է։

Ծղուկ անունը հավանաբար էթնիկական ծագում ունի։

Սյունյաց իշխանների ոստանն այստեղ գտնվելու պատճառով, այս գավառը հաճախ կոչվում էր նաև Սյունիք կամ Սիսական։ 10-11րդ դարի մեր պատմիչների մոտ վերջին ավելի հաճախ են հիշատակվում, քան Ծղուկը։ XIII դարից ի վեր Ծղուկ գավառը կոչվել է նաև Որոտան։

Ծղուկի պատմական վայրերից նշանավոր են Շաղատ գյուղաքաղաքը, Որոտն գյուղը, Որոտնաբերդը և Որոտնավանքը, Տաթևի վանքը, Թանահատի վանքը, Սիսիան քաղաքի Սյունի վանքն ու Սյունի բերդը։ Հիշատակվում են նաև այլ աշխարհագրական անուններ, այդ թվում՝ բնակավայրեր, արոտավայրեր և այլն, որոնցից էր Տաթևի վանքին պատկանող Ակռավարը։

## Տես նաև՝
* Շաղատ
* Տաթևի վանք

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ծղուկք գավառ
Կատեգորիա:Սյունիք նահանգի գավառներ
Որոտան (այլ կիրառումներ)

**Որոտան** կարող է վերաբերել՝

* Որոտան՝ գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում,
* Որոտան գավառ՝ Սյունիք նահանգի Ծղուկք գավառի անվանումներից,
* Որոտան՝ քաղաք Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի  Որոտան համայնքում (ներկայում գտնվում է Ադրբեջանի Հանրապետության զինված ուժերի վերահսկողության ներքո),
* Որոտան՝ համայնք Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում (ներկայում համայնքի բոլոր բնակավայրերը գտնվում է Ադրբեջանի Հանրապետության զինված ուժերի վերահսկողության ներքո),
* Որոտան՝ գյուղ Հայաստանի Սյունիքի մարզում՝ (հայ-ադրբեջանական շփման գծի հարևանությամբ),
* Որոտան՝ Հայաստանի Սյունիքի մարզում գտնվող Որոտնավան գյուղի նախկին անունը,
* Որոտան՝ Սիսիանի տեղական թերթ,
* Որոտան՝ աղբյուր Հայաստանի Սյունիքի մարզում՝ Որոտան գյուղի հյուսիսային ծայրամասում,
* Որոտան՝ բնապատմական համալիր Սյունիքի մարզ, Որոտան գյուղի հարավարևմտյան եզրին, համանուն գետի աջ ու ձախ ափերին,
* Որոտան-Արփա-Սևան՝ ջրատեխնիկական կառույցների համալիր Հայաստանում։
Հաբանդ (այլ կիրառումներ)

**Հաբանդ** կարող է վերաբերել՝
* '''Հաբանդ''', Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի գավառներից։
* '''Հաբանդ''', Մեծ Հայքի Արցախ նախանգի գավառներից։
* '''Հաբանդ''', Աղվանքի գավառներից
* **[[Հաբանդի բերդ]]**, բերդ Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Հաբանդ գավառում։
Հաբանդ (Սյունիք)

**Հաբանդ**, գավառ պատմական Հայաստանի Սյունիք նահանգում։

Հաբանդ գավառին հայ պատմիչները շատ քիչ են անդրադարձել։ «Աշխարհացոյցի» մեջ հիշատակված է երկու Հաբանդ։ Դրանցից մեկը գտնվում է Սյունիքում, իսկ մյուսը՝ Արցախում։

Արցախի Հաբանդ գավառը անմիջապես սահմանակից է Սյունիքի Հաբանդին։

Արևելյան կողմում Հաբանդի սահմանն անցնում է Հագարի գետով, արևմտյան կողմում նա շփվում է Ծղուկքի Տաթև և Որոտան շրջանների հետ։ Հյուսիսում նրա սահմանն Աղահեջքի հետ անցնում էր Հագարի գետի Աղողլան վտակի աջ ափով տարածվող լեռներով, իսկ հարավային կողմում՝ Բարգուշատ և Որոտան գետերի ջրբաժան լեռներով, որտեղ Հաբանդը սահմանակցում էր Բաղք-Քաշունիքի և Բաղք-Աճանանի հետ։

Ավանդության համաձայն Ձագիկ նահապետը Հաբանդ գավառում կառուցել է մի բերդ և այն անվանել «Ձագեձոր» կամ Հաբանդի բերդ, իսկ այն ձորը, որտեղ գտնվում էր բերդը, իբր, նրա անունով էլ կոչվեց «Ձագեձոր»։

Հետագայում Ձագեձոր անունն աղավաղման ենթարկվելով, դարձել է Զանգեզուր, իսկ նրա մյուս անունը՝ Հաբանդը աստիճանաբար հանվել է գործածությունից։

Տաթևի վանքին տրվող հարկի հին ցուցակում Հաբանդ գավառի տակ հիշատակվում է 79 գյուղ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիք նահանգի գավառներ
Քաշաթաղ (այլ կիրառումներ)

**Քաշաթաղ** անունը կարող է վերաբերել՝

* Քաշաթաղի շրջան՝ վարչատարածքային ամենաբարձր միավոր՝ շրջան Արցախի Հանրապետությունում,
* Քաշաթաղի մելիքություն՝ հայկական մելիքություն ներկայիս Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի և Հայաստանի Սյունիքի մարզի տարածքի մի մասում, 
* Քաշաթաղի մելիքական ապարանք, Քաշաթաղի մելիքության կենտրոնը, որը գտնվում է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանի Ծիծեռնավանք գյուղում,
* Քաշաթաղ՝ լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում,
* Քաշաթաղի երկրագիտական թանգարան՝ հնագիտական թանգարան Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում (ներկայում տարհանված է և տեղափոխված Երևան)։
Աղահեճք

**Աղահեճք**, գրաբար՝ **Աղահէճք**, գավառ Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգում։

Աղահեջք գավառի մասին շատ քիչ տեղեկություններ են հասել մեզ։

Աղահեջքը եղել է ընդարձակ մի գավառ։ Այն տարածվում էր Սյունիքի հյուսիսարևելյան մասում և սահմանագծված էր Արցախի Ծար և Սյունիքի Ծղուկք ու Հաբանդ գավառներով։

Տաթևի եպիսկոպոսական հարկացուցակում Աղահեջքի տակ հիշատակված է 43 բնակավայրեր։

Աղահեջքում այս կամ այն առթիվ հիշատակված վայրերից համեմատաբար նշանավոր են եղել Քաշաթաղք և Խոժոռաբերդ բերդերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սյունիք նահանգի գավառներ
Ծար (այլ կիրառումներ)

**Ծար** անունը կարող է վերաբերել՝

* Ծար՝ գավառ պատմական Հայաստանում՝ Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի Վայկունիք գավառի միջնադարյան անունը,
* Ծար՝ իշխանանիստ ավան Խաչենի իշխանությունում, հետագայում մելիքանիստ ավան Խաչենի մելիքությունում,
* Ծար՝ գյուղ Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանում (հանձնվել է Ադրբեջանի զինված ուժերին 25․11․2020 թվականին),
* Ծար՝ գետ Հայաստանի Կոտայքի մարզում։
Անդրանիկ Մադադյան

**Անդրանիկ Մադաթյան**, ավելի հայտնի է որպես **Անդի** (), իրանահայ երգիչ։

## Կենսագրություն
Անդրանիկ Մադաթյանը ծնվել է 1958 թվականին ապրիլի 22-ին Թեհրանում, պարսկահայերի ընտանիքում։ Սկսել է իր երգչի ճանապարհը 1980-ներից, երբ հանդես եկավ պարսիկ երգիչ *Քուրոս Շահմիրիի* հետ (անգլերեն՝ Kouros Shahmiri) զուգերգում։ Քուրոսի հետ 4 ալբոմն է լույս տեսել։ 1992 թվականին Անդի-Քուրոս խումբը քայքայվեց, և Անդին սկսեց մենակատարի կարիերան։ Անդրանիկին չորս անգամ ճանաչել են Հայաստանի ամենալավ երգիչ։ 1994 թվականին Universal Studios-ը հայտարարել է Անդիին Իրանի տասնամյակի ամենալավ երգիչը, որի համար նրան կոչել են **«փոփի արքա»**։ Էնդին լույս է ընծայել 15 ալբոմ, ներառյալ «And My Heart...» ալբոմը, որտեղ երգում է հայերեն, անգլերեն, արաբերեն, պարսկերեն և հինդի։ Այժմ ապրում է Լոս-Անջելեսի հայկական թաղամասում։

### Դիվանագիտական ակտիվություն
2009 թվականի հունիսի 24-ին Ռիչի Սամբորան, Ջոն Բոն Ջովին և Անդրանիկ Մադաթյանը երգ են գրել «Մենք միասին ենք» (անգլերեն՝ «We are one»), որտեղ նրանք համերաշխության զգացմունք են ցույց տալիս Իրանի ժողովրդի հանդեպ։

## Սկավառակագրություն

### Տեսանյութեր/DVD
* The tour
* Orere Seero
* Platunum
* City of Angels
* Live at The Kodak Theater
* Read on

## Ֆիլմագրություն

## Արտաքին հղումներ
* Անդրանիկ Մադադյանի պաշտոնական կայքը 
* Cherokee Music Group 
* Caltex Records
* Avang Music Company 
* Էնդիի տեսագրությունները 
* Taraneh Records 

## Ծանոթագրություն

Կատեգորիա:Ամերիկահայ երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Իրանահայ դերասաններ
Կատեգորիա:Իրանահայ երգիչներ
Գեղարքունիք (գավառ)

**Գեղարքունիք**, Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի գավառներից։

Գեղարքունիք գավառը գրավում էր Գեղամա լճի (Սևանա լիճ) ավազանի խոշորագույն մասը, իսկ ավազանի մյուս փոքրիկ մասը կազմում էր Սոթք գավառը։ Գեղարքունիքը տարածվում էր լճի ավազանի հյուսիսարևմտյան կողմում, իսկ Սոդքը՝ հարավարևելյան։ Գեղարքունիքն ու Սոդքը միասին կոչել են նաև Գեղամա երկիր։

Ավանդությունը Գեղարքունիք անունը կապում է ավանդական Գեղամի անվան հետ։

Սևանա լիճը մեծ մասով պատկանում էր Գեղարքունիք գավառին։

Գեղամա երկրի քաղաքական վիճակի մասին արժանահավատ վկայություններն սկսում են 8-րդ դարից, երբ հայ ժողովուրդը նվաճում էր քաղաքական անկախություն, այդ երկիրը միացվում է Բագրատունիների կենտրոնական իշխանությանը։

Սելջուկների տիրապետությունը Գեղամա երկրում կարճատև եղավ։ Հայ-վրացական միացյալ զորքերը՝ Զաքարյան զորավարների գլխավորությամբ, Գեղամա երկիրը 12-րդ դարի վերջերին մաքրում են սելջուկներից։ Այստեղ իրենց իշխանությունն են հաստատում Զաքարյանները և նրանց ազգական Դոփյանները։

## Տես նաև՝
* Սոդք
* Սևանա լիճ

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Գեղարքունիք գավառ
Գեղամա (այլ կիրառումներ)

**Գեղամա** անվանումը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝

* Գեղամա երկիր - Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Գեղարքունիք և Սոդք գավառների միասնական անվանումը։
* Գեղամա լիճ - Սևանա լճի պատմական անվանումներից։
* Գեղամա ծով - Սևանա լճի պատմական անվանումներից։
* Գեղամա լեռնաշղթա - լեռնաշղթա ՀՀ կենտրոնական մասում։
* Գեղամա լեռներ - Գեղամա լեռնաշղթայի անվանումներից։
Միլլեր-Ուրեյ փորձ

մինի|350px|Փորձը
**Միլլեր-Ուրեյ փորձը** (կամ **Ուրեյ-Միլլեր փորձ**), փորձ է, որ ձևացրել է ենթադրական պայմաններ, որոնք կայացված էին համարվել ժամանակին հին Երկրում և փորձարված քիմիական էվոլուցիայի պատահության համար։ Հատուկորեն, փորձը փորձարկել է սովետական գիտնական Ալեքսանդր Օպարինի և Ջ. Բ. Ս. Հալդանի վարկածը, որ պայմանները հին Աշխարհում հովանավորում էին քիմիական ռեակցիաներ, որոնք ամալգամել են օրգանական միացություններ անօրգանական նախակարապետներից։ Համարված որպես օրինակելի փորձը կեանքի ծագման վրա, վարվվել է 1952 թվականին և հրատարակված 1953 թվականին Ստանլի Միլլերի և Հարոլդ Ուրեյի կողմից Չիկագոյի համալսարանում։

2008 թվականին, մի վերտարրալուծում Միլլերի արխիվային լուծույթների օրիկինալ փորձերից ցուցադրել է, որ 22 ամինո-բուտիրաթթու, և ոչ 5, ստեղծվել էր օգտագործված գործիքներից մեկի մեջ։

## Փորձ և մեկնաբանում
Փորձը օգտագործել է ջուր (H2O), ճահճագազ (CH4), ամոնիակ (NH3) և ջրածին (H2)։ Քիմիական նյութերը փակված էին ամուլ ապակի փողերում և տափաշշերում միացված հանգույցով՝ մի տափաշշի կեսը լեցուն ջրով, իսկ մյուսը պարունակելով մի զույգ էլեկտրոդ։ Ջուրը տաքացվել է որպեսզի սկսի շոգիանալ, կայծեր վառվել են էլեկտրոդների միջև, որպեսզի ձևացվի կայծակ մթնոլորտին և ջրի շոգիի միջև։ Այնուհետև, մթնոլորտը պաղեցվել է նորից, որպեսզի ջուրը կարողանա թանձրանալ և դուրս ծորա ետ առաջին տափաշշի մեջ շարունակականորեն։

Մի շաբաթից վերջը շարունակական գործողության, Միլլերը և Ուրեյը նկատել են որ մինչև 10–15%-ը ածխածնին սիսդեմում հիմա օրգանական միացությունների կերպ արել էր։ Երկու տոկոսը ածխածնին ամինո-բուտիրաթթու ստեղծել էր, որոնք օգտագործվում են ստեղծելու համար պրոտեիններ, որոնք կենդանի բջիջներում, գլիքինը (glycine) ամենաառատը լինելով։ Շագարները, լիպիդները և այլ նյութեր կարևոր շինության միջուկային բուտիրաթթուներ են։

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
*''A Production of Amino Acids Under Possible Primitive Earth Conditions''  Ստանլի Միլլեր, *Science*, հատոր117, մայիսի 15, 1953
*A simulation of the Miller–Urey Experiment along with a video Interview with Stanley Miller by Scott Ellis from CalSpace (UCSD)
* Origin-Of-Life Chemistry Revisited: Reanalysis of famous spark-discharge experiments reveals a richer collection of amino acids were formed.

Կատեգորիա:Կենսաբանության փորձեր
Ադրբեջան (այլ կիրառումներ)

**Ադրբեջան** կարող է վերաբերել հետևյալ շրջաններից մեկին՝

* Ադրբեջան - պետություն Հարավային Կովկասում (1991 թվականից)
** Ադրբեջանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն - ԽՍՀՄ 15 հանրապետությունից (1936-1991)
** Ադրբեջանի Ժողովրդավարական Հանրապետություն - կարճ կյանքով հանրապետություն (1918-1920)
* Իրանական Ադրբեջան - պատմաաշխարհագրական երկրամաս Իրանի հյուսիս-արևմուտքում
** Արևելյան Ադրբեջան - Իրանի նահանգներից
** Արևմտյան Ադրբեջան - Իրանի նահանգներից

## Տես նաև
* Ատրպատական
Նամականիշ (այլ կիրառումներ)

**Նամականիշ** կարող է վերաբերել հետևյալ տեսակի նամականիշներից մեկին՝

* Փոստային նամականիշ - փոստային առաքումների վճարումների համար նախատեսված դրոշմաթուղթ
* Վճարման նամականիշ
* Լրագրային նամականիշ
* Գովազդային նամականիշ
* Ֆինանսական ընկերությունների նամականիշ
* Էքսպեդիցիոն նամականիշ
* Հյուրանոցային նամականիշ
Իրանի վարչական բաժանում

մինի|300px|աջից|Իրան վարչական միավորները։
**Իրանի վարչական բաժանում**, պետության տարածքի կառավարումը երեք վարչատարածքային  միավորների միջոցով։ Դրանք են՝ օսթան  (՝ նահանգ, 31 հատ), շահրեսթան (՝ գավառ, 429 հատ), բախշ (՝ շրջան, 1057 հատ)։ Քաղաքային (շահր, ՝ 1245) և գյուղական համայնքները (դեհեսթան, ՝ 2589) կառավարման առավել փոքր միավորներ են։

Իրանի ժամանակակից տարածքը ձևավորվել է 1857 թվականի Փարիզի պայմանագրից հետո։ Միապետության ժամանակ, մինչև Իրանի իսլամական հեղափոխությունը, նահանգների ղեկավարներին՝ «օսթանդարներին» նշանակում էր շահը, 1979 թվականից սկսած՝ Ներքին Գործերի Նախարարությունը, սակայն հաստատում է երկրի նախագահը։ Տարբեր տարիներին նահանգների թիվը փոփոխվել է։ 1906 թվականի սահմանադրության ընդունումից հետո մինչև 1950 թվականը, Իրանը բաժանված է եղել 12 նահանգի՝ Արդալան, Ադրբեջան, Բելուջիստան, Ֆարս, Գիլան, Էրաքե- Աջամ, Խորասան, Խուզեսթան, Քերման, Լարեսթան, Լոռեսթան և Մազանդարան։

1960 թվականին նահանգների քանակը նվազել է մինչև 10, իսկ 1970-ականներին ավելացել ևս 13-ով։ 1987 թվականին Կենտրոնական նահանգը բաժանվեց 2 փոքր հատվածի՝ Թեհրանի (1) և Մերքեզի (3)։ 1993-1997 թվականներին ստեղծվել են Արդաբիլ (6), Ղոմի (2), Ղազվին (4) և Գոլեսթան (27) նահանգները։ 2004 թվականին Խորասանը, որը ամենամեծն էր, բաժանվել է 3 նահանգի (28, 29, 30)։ Դրա փոքր մասնիկն անցել է Յազդի նահանգին։

Վերոնշյալ վարչական միավորների ղեկավարման պատասխանատվությունը կրում են համապատասխանաբար  Ներքին գործերի նախարարությունը, օսթանդարին (նահանգապետարանը),  ֆարմանդարին (գավառապետարանը), բախշդարին (շրջանապետարանը), դեհդարին (համայնքապետարնը)։

### Ծանոթագրություն
# Ներքին գործերի նախարարությունը, անհրաժեշտության դեպքում, կարող է Նախարարների խորհրդի համաձայնությամբ սահմանակից գյուղերի, բախշերի կամ շահրեսթանների կցմամբ ու միացմամբ փոփոխել օսթանների վարչատարածքային կազմը և Իսլամական խորհրդատվական խորհրդի՝ Մեջլիսի հավանությամբ նոր օսթան կազմավորել։ Նոր օսթանը պետք է ունենա առնվազն 1մլն բնակչություն։
# Օսթանի կենտրոնն է համարվում նույն օսթանի լավագույն քաղաքներից մեկը, որը նահանգի քաղաքական, տնտեսական, մշակութային, բնական ու սոցիալական կենտրոնն է հանդիսանում։

## Տես նաև
* Իրանական Ադրբեջան
* Իրանի նահանգներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Իրանի վարչական բաժանում 

Կատեգորիա:Իրանի վարչական բաժանում
Երնջակ (այլ կիրառումներ)

**Երնջակ** կարող է նշանակել՝
* Երնջակ (գավառ), գավառ Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգում։
* Երնջակ (քաղաք), քաղաք Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Երնջակ գավառում։
* Երնջակ (լեռ), լեռնագագաթ (3364 մ) Զանգեզուրի լեռնաշղթայի կենտրոնական մասում։
* Երնջակ (գետ), գետ Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Երնջակ գավառում (այժմ՝ Ալինջա-չայ, Նախիջևանի ԻՄ)։
* Երնջակաբերդ, բերդ Երնջակ գավառում (Նախիջևանի ԻՄ)։
* Երնջակ (գյուղ), գյուղ Նախիջևանում։
* Երնջակի պաշտպանություն, 913 թ. էմիր Յուսուֆի դեմ ուղղված պաշտպանությունը։
* Երնջակ (ժայռ), ժայռ Հայկական լեռնաշխարհում
Երասխ (այլ կիրառումներ)

**Երասխ** անվանումը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝

* Երասխ՝ Արաքս գետի անվանումներից։
* Երասխ՝ գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզում։
* Երասխ՝ երկաթուղային կայարան Հայաստանի Արարատի մարզի Երասխ գյուղում։
* Երասխահուն՝ գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում։
Ծղուկ (այլ կիրառումներ)

**Ծղուկ** կարող է վերաբերել՝

* Ծղուկ - Սյունիք նահանգի Ծղուկք գավառի անվանումներից։
* Ծղուկ - լեռնազանգված Սյունիքի բարձրավանդակում։
* Ծղուկի լեռներ - լեռներ Սյունիքի մարզի և Արցախի սահմանագլխին, Սյունիքի բարձրավանդակում
* Ծղուկ - կամ Դալի, գետ Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզում, Որոտանի ձախ վտակը
* Ծղուկ - գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզում, Սիսիանի շրջանում
Վարչական միավորների անվանումը տարբեր երկրներում

Այստեղ ներկայացված են որոշ երկրների վարչական միավորների անվանումներ՝ ինչպես որ հնչում են տվյալ լեզվով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վարչական միավորներ ըստ երկրի
Երնջակաբերդ

**Երնջակ բարդ** (հայտնի է նաև **Երնջակաբերդ**, , **Ալինջաքալա**), միջնադարյան հայկական ամրոց, բերդաքաղաք ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Ջուղայի շրջանում։

Ունի հնագույն պատմություն։ Պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում ունեցել է կարևորագույն դերակատարություն։ Գոյություն է ունեցել առնվազն մ․թ․ա․ 5-4-րդ դարերից։ Եղել է Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի հայտնի բերդերից, որը գտնվել է Երնջակ գավառում։

Նախիջևանի ադրբեջանականացմանը զուգահեռ բերդի պատմությունը վերափոխվել է, իսկ արդեն 2000-ական թվականներին այն հիմնովին վերակառուցվել է Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից՝ կորցնելով իր պատմական նկարագիրը։

## Անուն
Բերդը տարբեր ժամանակներում հայտնի է եղել մի շարք անուններով։

## Տեղադրություն, ճարտարապետական նկարագրություն
Երնջակ բերդը մինչև օրս էլ հանդիսանում է դժվարամատչելի, իսկ հնում եղել է գրեթե անառիկ։ Գտնվում է Երնջակ գետի ափին գտնվող բարձր սրածայր ժայռի լայնեզր և բավականին ընդարձակ տարածության բարձրադիր մասում։ Ժայռը ծովի մակարդակից բարձր է 1610 մ։ Գագաթնամասում ճյաղավորված է երկու մասի, որոնց վրա, կողերին և փեշերին էլ կառուցվել է բերդ-ապարանքը։

Բերդն հնարավոր է եղել  բարձրանալ ընդամենը երկու ճանապարհով` լեռան հյուսիս-արևմտյան և հարավ-արևելյան կողմերից, որոնցից վերջինը հանդիսացել է բերդի գլխավոր ճանապարհը։ Այն իր պարիսպներից ներս ունեցել է բազմաթիվ և տարբեր նշանակության շինություններ։

### Իշխանական պալատ
Լեռան ճյուղերից մեկի` դեպի հյուսիս-արևմուտք նայող ճյուղի վրա, կառուցված է եղել իշխանական պալատը, որը մի կողմից իշխող դիրք է ունեցել բերդի նկատմամբ, իսկ մյուս կողմից էլ, որպես ճարտարապետական կոմպոզիցիա, իր ծավալատարածական լուծումով ձուլվել ու կարծես ավարտական տեսք է հաղորդել բնական բարձունքին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:5-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության բերդեր և ամրոցներ