Կյանքի դիրքորոշում

**Կյանքի դիրքորոշում**,  մարդու վերաբերմունք այն բանի նկատմամբ, ինչը նա համարում է չափազանց կարևոր: Սա ենթադրում է նախադրյալների առկայություն և դրանք տեսականորեն և գործնականում կիրառելու ցանկություն կյանքում։
 
Դա կարող է նշանակել իրականության ամբողջական տեսակետ, որպես ամբողջություն և գնահատականներ տալու եղանակներ, այդպիսով լինելով աշխարհայացքի հայեցակարգի նման կամ համարժեք հասկացություն. ընդ որում, վերջին բառը (գերմանական *Weltanschauung*-ի ածանցյալը), որպես կանոն, ավելի տարածված և ընդգրկուն տերմին է։  Ինչպես *Աշխարհայացք* տերմինը, այնպես էլ *կյանքի դիրքորոշում* տերմինն ընդհանուր անվանում է, որն ընդգրկում է ինչպես կրոնական հայացքները (օրինակ՝ *բուդդայական կյանքի դիրքորոշում*, *քրիստոնեական կյանքի դիրքորոշում* կամ *հեթանոսական կյանքի դիրքորոշում*), այնպես էլ ոչ կրոնական հոգևոր կամ փիլիսոփայական այլընտրանքներ (օրինակ` *հումանիստ կյանքի դիրքորոշում* կամ *անձնավորված կյանքի դիրքորոշում* կամ *խորապես կայուն կյանքի դիրքորոշում*)՝ առանց որևէ խտրականության՝ հօգուտ որևէ մեկի:

## Արտահայտության ստուգաբանություն
Կրթության հարցերով հետաքրքրված հումանիստներն, ըստ երևույթին, 1970-ականների կեսերին ներմուծել են *կյանքի դիրքորոշում* նորաբանությունը. ռացիոնալիստական մամուլի ասոցիացիայից և հումանիստների Բրիտանական ասոցիացիայից Հարի Սթոուփս-Ռոուն է ի սկզբանե մշակել այս հայեցակարգը այդ համատեքստում: Տերմինն ի սկզբանե առաջացել է Բիրմինգհեմ քաղաքի 1975 թվականի համաձայնեցված կրոնական կրթության ծրագրի հակասական  բովանդակության շուրջ բանավեճի համատեքստում: Այս փաստաթղթում խոսվում էր *կյանքի նկատմամբ ոչ կրոնական հայացքների մասին* ։  Ըստ Բարնսի.

1980-ականների վերջին Հարի Սթոուփս-Ռոուն հաջող արշավ նախաձեռնեց հումանիստների և էթիկայի միջազգային միության և այլ կազմակերպությունների կողմից այս տերմինն ընդունելու համար (տես նաև ստորև բերված տերմինի ծագման վերաբերյալ նրա մեկնաբանությունները)։ Այս առաջարկը հակասություններ չառաջացրեց հումանիստների շրջանում:

Տերմինը ներդրվել է որպես մարդասիրության հստակ ինքնություն հաստատելու փորձ ՝ ճանաչման և հարգանքի հասնելու համար:

## Սահմանում
Հարի Սթոուփս-Ռոուն, ով պայքարում էր հումանիստական շարժման կողմից այս տերմինն ընդունելու համար, կյանքի դիրքորոշումը սահմանել է հետևյալ կերպ․

Հումանիստների բրիտանական ասոցիացիան, մասամբ հենվելով մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայում "կրոն կամ համոզմունքներ" տերմինի հետ կապված դատական պրակտիկայի վրա, առաջարկել է ավելի վերլուծական սահմանում.

## Ուղղագրություն
Կյանքի դիրքորոշումը կարող է տարբերվել պատճառի ընդհանուր աջակցությունից՝ առաջին մեծատառով: Օրինակ ՝ հումանիզմի կյանքի դիրքորոշումը տարբերվում է ընդհանրապես հումանիզմից։ Կյանքի շատ դիրքորոշումներ կարող են ավելի կամ պակաս չափով հումանիզմ պարունակել ՝ որպես գործիքային արժեք իրենց կողմից ընտրված ներքին արժեքների իրականացման համար: Այնուամենայնիվ, հումանիզմը դա տեսնում է որպես ներքին արժեք:

Կյանքի ոչ բոլոր դիրքորոշումներում է օգտագործվում այս ուղղագրությունը:

## Սպեկտոր
Այս տերմինը պետք է դառնար ընդհանուր անվանում, որն ընդգրկում էր ինչպես կրոնները, այնպես էլ կրոնի այլընտրանքները ՝ առանց խտրականության դրանցից որևէ մեկի օգտին:

Կյանքի դիրքորոշումը տարբերվում է աշխարհայացքից կամ համոզմունքների համակարգից նրանով, որ *կյանքի դիրքորոշում* տերմինը շեշտում է կենտրոնանալ այն բանի վրա, ինչը առաջնային նշանակություն ունի: Կյանքի դիրքը տարբերվում է եվպրաքսոսոֆիայից նրանով, որ վերջինս սովորաբար ենթադրում է խիստ ոչ թեիստական աշխարհայացք, մինչդեռ կյանքի դիրքորոշումը կարող է լինել թեիստական կամ ոչ թեիստական, գերբնական կամ նատուրալիստական:

### Կրոնական կյանքի դիրքորոշումներ
Կրոնը հավատալիքների և պրակտիկայի ամբողջություն է, որը հաճախ հիմնված է իրականության, տարածության և մարդու բնույթի վերաբերյալ հատուկ գերբնական և (կամ) բարոյական հայտարարությունների վրա և հաճախ կոդավորված է աղոթքների, ծեսերի և օրենքների տեսքով: Կրոնը ներառում է նաև նախնիների կամ մշակույթի ավանդույթները, գրություները, պատմությունը և դիցաբանությունը, ինչպես նաև անձնական հավատքն ու առեղծվածային փորձը: "Կրոն" տերմինը վերաբերում է ինչպես համայնքային հավատքի հետ կապված անձնական պրակտիկային, այնպես էլ խմբային ծեսերին և ընդհանուր համոզմունքների վրա հիմնված հաղորդակցությանը:

Եվրոպական կրոնական մտքի շրջանակներում կրոնները ներկայացնում են ընդհանուր որակ ՝ "նահապետական կրոնական մտքի տարբերակիչ հատկանիշ" ՝ աշխարհի բաժանումը երկու համապարփակ ոլորտների ՝ մեկը սրբազան, մյուսը ՝ աշխարհիկ։ Կրոնը հաճախ նկարագրվում է որպես հետևողական հավատալիքների սոցիալական համակարգ, որը կենտրոնանում է մտածողության համակարգի, անտեսանելի էակի, անձի կամ առարկայի վրա, որը համարվում է գերբնական, սուրբ, աստվածային կամ բարձրագույն ճշմարտություն: Բարոյական կանոնները, սովորույթները, արժեքները, հաստատությունները, ավանդույթները, փիլիսոփայությունը, ծեսերը և սուրբ գրությունները հաճախ ավանդաբար կապված են հիմնական հավատքի հետ: Կրոնը հաճախ անվանում են նաև "ապրելակերպ":

### Ոչ կրոնական կյանքի դիրքորոշումներ
Կրոնի այլընտրանքները ներառում են կյանքի դիրքորոշումներ, որոնք հիմնված են աթեիզմի, ագնոստիցիզմի, դեիզմի, կրոնական թերահավատության, ազատամտականության, պանթեիզմի, աշխարհիկ հումանիզմի, հոգևոր, բայց ոչ կրոնական (SBNR), օբյեկտիվիզմի, էկզիստենցիալիզմի, հելլենիստական փիլիսոփայության ժամանակակից տարբերակների կամ ընդհանուր աշխարհականության վրա:

#### Հումանիզմ
Հումանիզմը  կյանքի դիրքորոշման օրինակ է, որը կարող է համարվել կրոնական (սովորաբար ոչ թեիստական, էթիկական իմաստով), ոչ կրոնական կամ հակակրոնական: Պատճառներից մեկը, որ Սթոուփս-Ռոուն պաշտպանում էր *կյանքի դիրքորոշումը* որպես հումանիստական շարժման պիտակ օգտագործելը, նրա հույսն էր, որ դա վերջ կդնի տարբեր կողմերի միջև վեճերին, թե ինչպես լավագույնս բնութագրել իրենց դիրքորոշումը (Նկատի ունեցեք, որ Սթոուփս-Ռոուն օգտագործում է "աստվածապաշտական" տերմինը ՝ տարբերեք թեիստներից ոչ թեիստներից ստորև նշվածի մեջ):

Բիլլ Քուկին մեկնաբանում է․

## Արժեքներ և նպատակներ
Կյանքի տարբեր դիրքորոշումները տարբերվում են նրանով, ինչը նրանք համարում են կյանքի ներքին արժեքներն ու նպատակները:

## Տես նաև
* Հավատք
* Կյանքի իմաստ
* Մասնավոր կյանքի անձեռնմխելիություն
* Աշխարհայացք

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Barnes, L. Philip (2008). "The 2007 Birmingham Agreed Syllabus for Religious Education: a new direction for statutory religious education in England and Wales", *Journal of Beliefs & Values*, Vol. 29 (1), April, pp.&nbsp;75–83.
*British Humanist Association (1975). *Objective, fair and balanced: a new law for religion in education.* London: BHA.
*Cooke, Bill (2003). *The Blasphemy Depot: a hundred years of the Rationalist Press Association*. London: RPA.
*Cox, E. (1975). "Principles behind Syllabus Making", *Learning for Living*, Vol. 4 (4), p.&nbsp;132.
*Fowler, Jeaneane D (1999). *Humanism: beliefs and practices*, Brighton: Sussex Academic Press.
*Greer, J.E. (1985). "Edwin Cox and Religious Education", *British Journal of Religious Education*, Vol. 8 (1), pp.&nbsp;13–19 http://www.informaworld.com/openurl?genre=article&issn=0141-6200&volume=8&issue=1&spage=13.
*Hull, John (1984). *Studies in Religion and Education*, London: Falmer.
*Kurtz, Paul et al. (ed) (1989). *Building a world community: humanism in the 21st century*, Prometheus Books, pp.&nbsp;166–
*Slotte, Pamela (2008). "Waving the ‘Freedom of Religion or Belief’ Card, or Playing It Safe: Religious Instruction in the Cases of Norway and Finland", *Religion and Human Rights* Vol. 3 (1), March, pp.&nbsp;33–69.http://www.ingentaconnect.com/content/mnp/rhrs/2008/00000003/00000001/art00003.
*Stopes-Roe, H[arry].V. (1976). "The concept of a 'life stance' in education." *Learning for living*, Vol. 16 (1), Autumn, pp.&nbsp;25–28.
*Stopes-Roe, Harry (1983). "Moral Practice and Ultimate Reality", *Journal of Moral Education*, Vol. 12 (2), pp.&nbsp;81–91.
*Stopes-Roe, Harry (1987). "Humanism as a life stance", *Free Inquiry*, Vol. 8 (1), Winter 1987/88, pp.&nbsp;7–9, 56.
*Stopes-Roe, Harry (1988a), "Humanism as a life stance", *New Humanist*, Vol. 103, (2) October, pp.&nbsp;19–21.
*Stopes-Roe, Harry (1988b). "Controversy: In defence of a life stance", *New Humanist*, Vol. 103 (4), December, pp.&nbsp;8–9.
*Stopes-Roe, Harry (1996). "The Presuppositions of Dialogue: a fair vocabulary." *Journal for the Critical Study of Religion, Ethics and Society*, Vol. 1 (2), Summer/Fall, pp.&nbsp;9–15.
*Stopes-Roe, Harry (2007). "Life stance", in Flynn, Tom (ed.). *The New Encyclopedia of Unbelief*. Amherst, New York: Prometheus, pp.&nbsp;506–507.
*Walter, Nicolas (1988a). "Rationally speaking: against Humanism as a life stance." *New Humanist*, Vol. 103 (3), October, p.&nbsp;4.
*Walter, Nicolas (1988b). "Rationally speaking: what kind of humanists?", *New Humanist*, Vol. 103 (4), December, p.&nbsp;4.

Կատեգորիա:Բարոյագիտություն
Կատեգորիա:Կյանքի փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Կրոն
Կատեգորիա:Հավատք
Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Փիլիսոփայություն