Իսմայիլ ալ-Ջազարի

**Աբու ալ-Իզ իբն Իսմայիլ իբն ալ-Ռազազ ալ-Ջազարի** ( կամ պարզապես  ալ**-Ջազարի),**  մեխանիկ-գյուտարար, մաթեմատիկոս, Արթուկյան տոհմի հիմնած պետության իսլամական վերածննդի աստղագետ։ 1206 թվականին գրել է «Kitab fi marifat al-hiyal al-khandasiyya» (*Հնարամիտ մեխանիկական սարքերի մասին գիտելիքների գիրք*) տրակտատը, որտեղ  նկարագրել է մոտ 50 մեխանիզմների կառուցվածքը, այդ թվում՝ ժամացույցների, համակցված, կոդավոր կողպեքների և ռոբոտների: Նրան բնորոշել են որպես «ռոբոտաշինության և ժամանակակից ճարտարագիտության հայր»:

## Կենսագրություն
Ալ-Ջազարիի մասին տեղեկությունների մեծ մասը մեզ է հասել նրա սեփական տրակտատից։ Գիտնականի անունը ծագել է Միջագետքում գտնվող Ալ-Ջազիրա տեղանքի անունից։ Նա, ինչպես իր հայրը, ծառայել է որպես գլխավոր ինժեներ Արթուկյան տոհմի Դիարբեքիրի նստավայրում։ Ալ-Ջազարին հռչակվել է որպես արտասովոր մեխանիզմների գյուտարար, բայց «նրա հետաքրքրությունն ավելի շատ հակված էր դեպի արհեստագործական վարպետությունը, քան թե գործի տեխնոլոգիական կողմը», և նրա աշխատանքները «հիմնված էին փորձի ու սխալների, այլ ոչ թե տեսական հաշվարկների վրա»:

*Հնարամիտ մեխանիկական սարքերի մասին գիտելիքների գիրքն* այդ օրերին տարածված էր, քանի որ այն բազմացվել էր բազմաթիվ օրինակներով և նկարագրում էր այն մեխանիզմները, որոնք Ալ-Ջազարին պատրաստել էր իր ձեռքերով: Դրանցից մի քանիսը հիմնված էին Ալ-Ջազարիի նախորդների ավելի վաղ աշխատանքների վրա. շատրվանների կառուցումը՝ Բանու Մուսա եղբայրների, մոմերով ժամացույցների ստեղծումը՝  Ալ-Սաղանիի, երաժշտական ավտոմատի ստեղծումը՝ Հիբաթ Ալլահ իբն ալ-Հուսեյնի: Ալ-Ջազարիի շատ այլ մեխանիզմներ եզակի են և չեն հիշատակվել ավելի վաղ շրջանի աղբյուրներում:

## Մեխանիզմներ
Հենց Ալ-Ջազարին է հորինել այնպիսի կարևոր մեխանիկական մաս, ինչպիսին ծնկաձև լիսեռն է: Բացի այդ, նա նախագծել է փականային պոմպեր, ջուրամբարձ մեքենաներ, ջրային ժամացույցներ, շատրվաններ, երաժշտական ավտոմատներ: Լայն համբավ են ձեռք բերել հատկապես չորս մարդանման ռոբոտները, որոնց Ալ-Ջազարին նավ է նստեցրել և ստիպել է թմբուկ ու ծնծղա նվագել: Թագավորական խնջույքների ժամանակ նրանց սովորաբար դուրս էին բերում լիճ, և նրանք պարզ երաժշտություն էին նվագում։ Այդ սարքերում ներդրված համակարգերից մեկը առանձնացված տեղերում դրված փայտե տուփի մեջ տեղակայված սեղմակներ ու խցիկներ էր օգտագործում, որոնք հաջորդաբար գործարկում էին լծակները, իսկ վերջիններս էլ իրենց հերթին գործարկում էին հարվածային գործիքները: Ալ-Ջազարիին են պատկանում նաև այնպիսի տեխնոլոգիական նորամուծություններ, ինչպիսիք են՝ փայտի լամինատապատումը, մասշտաբային մոդելների օգտագործումը (գիտնականը դրանք պատրաստել է թղթից), կորունդ օգտագործելով՝  շարժական մասերի հղկումը, մետաղական դռները, կոդավորված, համակցված կողպեքները, կողմնացույցի հիբրիդը՝ ունիվերսալ արևային ժամացույցի հետ՝ կիրառելի աշխարհագրական ցանկացած լայնությունում, և այլն:

### Ցուցահանդես
2010 թվականի հունվարին բրիտանական «1001 գյուտ. բացահայտելով իսլամական ժառանգությունը մեր աշխարհում» ցուցահանդեսում ցուցադրվեց Ալ-Ջազարիի վեց մետրանոց ջրային ժամացույցի կրկնօրինակը, որը դարձավ միջոցառման գլխավոր գրավչությունը։

## Նկարազարդումներ
Ալ-Ջազարին ինքն է կատարել իր գրքի գունավոր նկարազարդումները, որոնցում  պատկերել է գյուտերի տեսքը կամ բացատրել դրանց գործելու սկզբունքը։
Պատկեր:Al-jazari_water_device.jpg|link=Файл:Al-jazari_water_device.jpg|alt=Схема водоподъёмного механизма из книги Аль-Джазари| Ջուր բարձրացնելու մեխանիզմի դիագրամ Ալ-Ջազարիի գրքից
Պատկեր:Al-jazari_elephant_clock.png|link=Файл:Al-jazari_elephant_clock.png|alt=Слоновые часы| Փղի ժամացույց
Պատկեր:Clock_of_al_Jazari_before_1206.jpg|link=Файл:Clock_of_al_Jazari_before_1206.jpg|alt=Замковые часы| Ամրոցային ժամացույց
Պատկեր:Al-Jazari_-_A_Candle_Clock.jpg|link=Файл:Al-Jazari_-_A_Candle_Clock.jpg|alt=Свечные часы| Մոմային ժամացույց
Պատկեր:Al-Jazari_-_A_Musical_Toy.jpg|link=Файл:Al-Jazari_-_A_Musical_Toy.jpg|alt=Механические музыканты| Մեխանիկական երաժիշտներ
Պատկեր:Al-Jazari_-_A_Table_Device.jpg|link=Файл:Al-Jazari_-_A_Table_Device.jpg|alt=Описание настольного автомата| Սեղանի ավտոմատի նկարագրությունը
Պատկեր:Al-Jazari_-_The_Basin.jpg|link=Файл:Al-Jazari_-_The_Basin.jpg|alt=Автомат для мытья рук| Ձեռք լվալու ավտոմատ
Պատկեր:Al-Jazari_Automata_1205.jpg|link=Файл:Al-Jazari_Automata_1205.jpg|alt=Цепной насос| Շղթայական պոմպ
Syria, Damascus, Mamluk Period, 14th Century - Peacock-shaped Hand Washing Device (recto); Text Page, Arabic Prose (verso) - 1945.383 - Cleveland Museum of Art.tif|Սիրամարգի տեսքով շատրվան


## Տես նաև
* Հերոն Ալեքսանդրիացի
* Իսլամական ոսկեդար

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*

## Արտաքին հղումներ
* Ալ-Ջազարիի գիրքը
* Ալ-Ջազարի, մեխանիկայի հանճարը Архивная копия   վրա» MuslimHeritage.com կայքում
* Ալ-Ջազարիի և Թաքի Ալ-Դինի մեքենաները  Архивная копия  ում MuslimHeritage.com կայքում
* ''Advances in computer and information sciences: from Abacus to holonic agents'' Tuncer Ören, Professor Emeritus School of Information Technologies / *Համակարգչային և տեղեկատվական գիտությունների առաջընթաց. Abacus-ից մինչև հոլոնիկ գործակալներ* Архивная копия   Tuncer Ören-ում, Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների դպրոցի պատվավոր պրոֆեսոր

Կատեգորիա:1136 ծնունդներ
Կատեգորիա:12-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:1206 մահեր
Կատեգորիա:13-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Արաբ գիտնականներ
Կատեգորիա:Արաբ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Արվեստագետներ
Կատեգորիա:Գյուտարարներ
Կատեգորիա:Թուրքիայում մահացածներ
Կատեգորիա:Ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մեխանիկներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Միջնադարի մաթեմատիկոսներ