open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Բրյոնսթեդ-Լոուրիի թթվահիմնային տեսություն

**Բրյոնսթեդ-Լոուրիի թթվահիմնային տեսությունը** առաջարկվել է 1923 թվականին Յոհաննես Նիկոլաուս Բրյոնսթեդի և Թոմաս Մարտին Լոուրիի կողմից։ Տեսության գաղափարն այն է, որ թթուն փոխազդում է հիմքի հետ՝ առաջացնելով զուգորդված հիմք և զուգորդված թթու։

## Սահմանումներ
Ըստ Արենիուսի տեսության` թթուները դասակարգվում են որպես միացություններ, որոնք ջրային լուծույթում դիսոցվելիս տալիս են H+ (ջրածնի իոն)։ Հիմքերը ջրային լուծույթում դիսոցվելիս տալիս են OH− (հիդրօքսիդ իոն)։

1923 թվականին ֆիզքիմիկոսներ Յոհաննես Նիկոլաուս Բրյոնսթեդը Դանիայում և Թոմաս Մարտին Լոուրին Անգլիայում միմյանցից անկախ սահմանեցին մի տեսություն, որն այժմ կրում է նրանց անունները։ Բրյոնսթեդ-Լոուրիի տեսությունում թթուներն ու հիմքերը սահմանվում են միմյանց հետ ռեակցվելու ունակությամբ և ձևով։ Թթուների և հիմքերի սահմանումը տրվում է հետևյալ հավասարակշռային ռեակցիայի միջոցով
: թթու + հիմք  զուգորդված հիմք + զուգորդված թթու

HA թթվի համար այս արտահայտությունը կգրվի հետևյալ կերպով

: HA + B  A− + HB+

Հավասարակշռության  նշանը ցույց է տալիս, որ ռեակցիան կարող է ընթանալ ինչպես ուղիղ, այնպես էլ հակառակ ուղղություններով։ HA թթուն կարող է կորցնել պրոտոն և վերածվել A− զուգորդված հիմքի։ B հիմքը կարող է ընդունել պրոտոն` վերածվելով HB+ զուգորդված թթվի։ Հիմնականում թթվահիմնային ռեակցիաները ընթանում են բավական արագ, այնպես, որ ռեակցիայի բաղադրիչները գտնվում են շարժուն հավասարակշռության մեջ։

## Ջրային լուծույթներ
Դիտարկենք հետևյալ թթվահիմնային ռեակցիան
: +    + 

Քացախաթթուն` , թթու է, քանի որ ջրին () տրամադրում է պրոտոն՝ առաջացնելով զուգորդված հիմք՝ ացետատ իոն ()։ Ջուրը՝ , հիմք է, քանի որ ընդունում է պրոտոն՝ առաջացնելով զուգորդված թթու՝ հիդրոնիում իոն ()։

Թթվահիմնային ռեակցիայի հակադարձ ռեակցիան ևս թթվահիմնային ռեակցիա է։
: +    + 

## Ամֆոտեր միացություններ

thumb|220px|Ջրի ամֆոտեր հատկությունը
Ջուրը ամֆոտեր միացություն է, քանի որ կարող է հանդես գալ որպես թթու և հիմք։ Աջ մասում ցուցադրված նկարում ջրի մոլեկուլներից մեկը տալիս, իսկ մյուսը վերցնում է H+ իոն։

Ամֆոտեր միացությունների այլ օրինակ է ալյումինի հիդրօքսիդը՝ Al(OH)3
: Al(OH)3 + OH−  Al(OH)4−, գործում է որպես թթու
: 3H+ + Al(OH)3  3H2O + Al3+(ջր), գործում է որպես հիմք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անալիտիկ քիմիա
Կատեգորիա:Թթուներ
Կատեգորիա:Հիմքեր
Հայկենսատեխնոլոգիա գիտաարտադրական կենտրոն

**«Հայկենսատեխնոլոգիա» գիտաարտադրական կենտրոն**, **ՀՀ ԳԱԱ «Հայկենսատեխնոլոգիա» ԳԱԿ ՊՈԱԿ**, «Կենսատեխնոլոգիայի» ԳՀԻ ՓԲԸ և ՀՀ ԳԱԱ «Միկրոբիոլոգիայի և մանրէների ավանդադրման կենտրոն» կազմակերպությունների միաձուլման արդյունքում 2010 թվականի հուլիսի 8-ի ՀՀ կառավարության N 1051-Ն և ՀՀ ԳԱԱ նախագահության 2010 թվականի սեպտեմբերի 8-ի թիվ 10 /1653/ նիստի որոշմամբ ստեղծված պետական ոչ առևտրային կազմակերպություն։

ՀՀ ԳԱԱ «Հայկենսատեխնոլոգիա» ԳԱԿ ՊՈԱԿ-ի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ հիմնարկները՝ 
* «Կենսատեխնոլոգիայի ինստիտուտ»
* «Միկրոբիոլոգիայի ինստիտուտ» 
* «Մանրէների ավանդադրման կենտրոն»
* Կենսատեխնոլոգիական հայկական ասոցիացիան (ԿՀԱ), 2007
* Հայկական միկրոբիոլոգիական ասոցիացիան (ՀՄԱ), 2009, ունի լիարժեք անդամության իրավունք Միկրոբիոլոգիական Եվրոպական կազմակերպության Ֆեդերացիայում (Federation of European Microbiological Societies (FEMS))

## Գործունեության ոլորտներ
*Կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի ստացման եղանակների և տեխնոլոգիաների մշակում, միկրոբիոլոգիայի ժամանակակից հիմնահարցերի ուսումնասիրում, նոր և գիտաարտադրական նշանակություն ունեցող հեռանկարային մանրէների ավանդադրում
*Բժշկության, դեղագործության, գյուղատնտեսության, սննդարդյունաբերության, երկրագիտության և բնապահպանության բնագավառներում առկա հրատապ կենսատեխնոլոգիական խնդիրների լուծում
*Կենսաահաբեկչության վտանգի կանխարգելմանը և վնասազերծմանն ուղղված հիմնարար գիտահետազոտական աշխատանքների իրականացում
*Կենսատեխնոլոգիայի բնագավառում կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի արտադրության տեխնոլոգիաների մշակմանն ուղղված կիրառական բնույթի գիտահետազոտական աշխատանքների իրականացում
*Հայաստանի Հանրապետության և օտարերկրյա գիտաուսումնական կազմակերպությունների ներգրավմամբ՝ ուսումնամեթոդական գործունեության իրականացում մագիստրոսական և ասպիրանտական կրթության բնագավառում

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Հայաստանի գիտահետազոտական ինստիտուտներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ինստիտուտներ ու կազմակերպություններ
Փայլատակում (այլ կիրառումներ)

**Փայլատակում** անվանումը կարող է վերաբերվել.

* Փայլատակում (վեպ) - Սթիվեն Քինգի վեպ
* Փայլատակում (ֆիլմ) - Սթենլի Կուբրիկի ֆիլմ
* Փայլատակում (հեռուստասերիալ) - Միք Գարրիսի երեք սերիանոց ֆիլմ 
* Փայլատակում (բեմադրություն) - Ֆիլիպ Գրիգորյանի բեմադրություն
Տիմ Կռուլ

**Տիմոտի Մայքլ Կռուլ** (հոլ.` Timothy Michael Krul, ), ավելի հայտնի է որպես **Տիմ Կռուլ** (հոլ.` Tim Krul), հոլանդացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ։ Հանդես է գալիս անգլիական «Նյուքասլ Յունայթեդ»-ում։

## Ձեռքբերումներ
### Թիմային
* «Նյուքասլ Յունայթեդ»
** Չեմպիոնշիպի հաղթող - 2009/10
* Հոլանդիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական
** Երիտասարդական ակումբների մրցակցության, Եվրոպայի գավաթակիր - 2007
### Անհատական
* Պրեմիեր լիգայի ամսվա լավագույն խաղացող - 2013, նոյեմբեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* soccerbase.com
* National Football Teams
* premierleague.com 

Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:Բրայթոն ընդ Հոուվ Ալբիոնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Այաքսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2012-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նյուքասլ Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նորվիչ Սիթիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ԱԶ Ալկմարի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լուտոն Թաունի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ԱԴՕ Դեն Հաագի ֆուտբոլիստներ
Երկհիմն թթուներ

**Երկհիմն թթուներ**, թթուներ, որոնք թթվահիմնային ռեակցիայի ժամանակ հիմքին կարող են տրամադրել երկու ջրածնի իոններ։ Երկհիմն թթվի մոլեկուլն ունի տեղակալվելու ունակ երկու ջրածնի ատոմներ։ Երկհիմն թթվի օրինակ է H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թթուներ
Եռհիմն թթուներ

**Եռհիմն թթուներ**, թթուներ, որոնք թթվահիմնային ռեակցիայի ժամանակ հիմքին կարող են տրամադրել երեք ջրածնի իոններ։ Եռհիմն թթվի մոլեկուլն ունի տեղակալվելու ունակ երեք ջրածնի ատոմներ։ Եռհիմն թթուների օրինակներ են H<sub>3</sub>PO<sub>4</sub> և կիտրոնաթթուն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թթուներ
Մադագասկարի պինգվինները

**Մադագասկարի պինգվինները**, () 2014 թվականին լույս տեսած Ամերիկյան անիմացիոն 3D մուլտֆիլմ է, որը ստեղծված է Մադագասկար 3-ի հիման վրա։ Մուլտֆիլմը չորս արկածախնդիր պինգվինների՝ *Շկիպերի, Կովալսկիի, Ռիկոյի և Պրիվատեի* մասին է։ Մուլտֆիլմի սցենարիստներն են Մայքլ Քոլթոնը և Ջոն Էբաուդը։

Բեմադրում են Թոմ Մակգրադը, Քրիս Միլլերը, Քրիստոֆեր Նաիտսը, Կոնրատ Վերնոնը, Բենեդիկտ Կամբերբետչը և Ջոն Մալկովիչը։ Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2014 թվականի նոյեմբերի 26-ին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։ Դրանից առաջ նույն թվականի նոյեմբերի 8-ին ֆիլմը ցուցադրվել էր Իռլանդիայում, իսկ նոյեմբերի 27-ին Ռուսաստանում։

## Դերերը կրկնօրինակեցին
* Թոմ Մակգրադ — Շկիպեր
* Քրիս Միլլեր — Կովալսկի
* Կոնրադ Վերնոն — Ռիկո
* Քրիստոֆեր Նաիտս — Պրոպոր
* Բենեդիկտ Կամբերբետչ — Գաղտնի գործակալ
* Քեն Ջոնս — Պորոհ
* Անետ Մահենդրիու — Էվա
* Պետր — Կապրալ
* Ջոն Մալկովիչ — Դեիվ
* Ջեննի Ջեյբս — Ջուլիան
* Էնդի Ռիխտեր — Մորտ
* Շոտ Չերմենց — ծղրիդ
* Վերներ Հերոցոգ — Վավերագրող
* Ջիմ Պիրրի — Գոնդոլավար

## Հետաքրքիր փաստեր
* Երաժշտության գերմանական կրկնորինակությամբ 2014 թվականին Կոնչիտա Վուրստը հաղթել է Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2014 մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:20th Century Fox ֆիլմեր
Կատեգորիա:3D մուլտֆիլմեր
Կատեգորիա:IMAX ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան եռաչափ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան սիքվել ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մադագասկար (մուլտֆիլմեր)
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում
Քլորակիր

**Քլորակիր**, կալցիումի հիդրօքսիդի և քլորի փոխազդեցության արդյունք․ Са(ОСl)2, СаСl2, Са(ОН)2 և բյուրեղաջուր պարունակող բարդ կոմպլեքս է։

## Ընդհանուր նկարագիրը
Քլորի հոտով, խոնավածուծ, սպիտակ փոշի է։ Պարունակում է 28–38% ակտիվ (քլոր անջատվում է աղաթթու ավելացնելիս)։ 2% խոնավություն պարունակող քլորակիրը տարեկան կորցնում է ակտիվ քլորի 1%-ը, իսկ 10% խոնավություն պարունակողը կորցնում է 10%–ը։ Կիրառվում է հիվանդի խնամքի համար օգտագործվող ամանեղենը, ջուրը, կերակրի մնացորդները, զուգարաններն ախտահանելու, նաև գործվածքեղենը, թաղանթանյութը սպիտակեցնելու համար։

Կատեգորիա:Խոնավություն
Միահիմն թթուներ

**Միահիմն թթուներ**, թթուներ, որոնք թթվահիմնային ռեակցիայի ժամանակ հիմքին կարող են տրամադրել միայն մեկ ջրածնի իոն։ Միահիմն թթվի մոլեկուլն ունի տեղակալվելու ունակ միայն մեկ ջրածնի ատոմ։ Միահիմն թթուների օրինակներ են HCl և HNO<sub>3</sub>։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պոլիպրենոլների մոդիֆիկացիա
*Միահիմն կալիումի ֆոսֆատ

Կատեգորիա:Թթուներ
Աբիջյունուն

**Աբիջյունուն**, գետ Տիգրիսի ավազանում, Մեծ Զավ գետի վտակը։

Գետն արագահոս է, որի համար էլ կոչվել է Աբիջյունուն՝ «մոլեգին ջուր»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Մեծ Զավ գետի վտակներ
Կատեգորիա:Հաքյարիի մարզ
Ազիզքենդ (գետակ)

**Ազիզքենդ**, գետակ Արաքսի ավազանում, Վեդի գետի ձախակողմյան վտակը։ Սկիզբ է առնում Դահնակի լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջերից։ Երկարությունը 13 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի մարզի գետեր
Կատեգորիա:Վեդի գետի վտակներ
Քոն-թայ

**Քոն–Թայ**, ազգ՝ սիամցիներ։

## Ընդհանուր նկարագիր
Թիվը Թաիլանդում 24 միլիոն էր՝ 1978 թվականի տվյալներով։ Բնակվում են նաև Մալայզիայում և Քիրմայում (ավելի քան 50 հազար)։ Լեզուն պատկանում է թաի լեզվախմբին։ Կրոնով հարավ ճյուղի բուդդայականներ են։ Զբաղվում են հիմնականում հողագործությամբ, ձկնորսությամբ։ Արհեստները զարգացած են հյուսում,փայտի փորագրություն,մետաքսագործություն և բրուտագործություն։

Կատեգորիա:Էթնիկ խմբեր
Կատեգորիա:Թաիլանդի ազգեր
Ալիբաբա (լեռ)

**Ալիբաբա**, լեռ Թուրքիայի Էրզրումի մարզում, էրզրում քաղաքից մոտ 16 կմ հարավ-արևելք, Փալանթոքյանից հյուսիս-արևմուտք կողմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Այծպտկունքի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Էրզրումի մարզի լեռներ
Ակբա

**Ակբա**, լեռ Հայկական Տավրոս լեռնահամակարգում, Բաթման գետի ափին։ Տիգրանակերտից ոչ հեռու։ Ակբաի վրա է գտնվել Բյուզանդական հեղինակների հիշատակած Ակբա բերդը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դիարբեքիրի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Հայկական Տավրոս
Զիգֆրիդ Բեռնֆելդ

**Զիգֆրիդ Բեռնֆելդ** (), ավստրիացի հոգեբան, հոգեվերլուծաբան, այսպես կոչված «նոր ուսման» պիոներներից մեկը։

Ուսանողության տարիներին դարձավ հոգեվերլուծական շարժման անդամ, եղել է Վիեննայի հոգեվերլուծական հասարակության անդամներից։ 1922-1925 թվականներին կիրառել է հոգեվերլուծության Վիեննայում, 1925-1932 թվականներին՝ Բեռլինի հոգեվերլուծական ինստիտուտում։ Վերադարձել է Վիեննա, ապա գնացել է Մենթոն, որտեղ ապրել է մինչև 1936 թվականը։ Հետո վերջնականապես արտագաղթել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ և բնակություն է հաստատել Սան Ֆրանցիսկոյում։

Բեռնֆելդը հայտնի է հոգեվերլուծության և ուսուցման տեսության միջև կապի, կրթության կարևորության, սոցիալական փոփոխությունների և անհավասարությունների մասին ուսումնասիրության միջոցով։ Եղել է «ֆրեյդոմարքսիզմ»-ի առաջին կողմնակիցներից, զարգացրել է տեսություններ վերաբերվող հոգեվերլուծության և սոցիալիզմի կապի հետ։ 1917-1921 թվականներին գլխավորել է *Zionistischen Zentralrat für West-Österreich*-ը, 1919 թվականից՝ *Kinderheim Baumgarten*-ը, որը կազմակերպություն էր, որ զբաղվում էր Լեհաստանի անօթևան հրեա երեխաներով։

Զիգֆրիդ Բեռնֆելդը նորածնի հոգեբանության մասին «Psychologie des Säuglings» աշխատության հեղինակն է, 1925 թվականին հրապարակել է իր «Sisyphos» տեսությունը։

## Մատենագրություն
* International Dictionary of Psychoanalysis. Alain de Mijolla (red.) s. 168–170 ISBN 0-02-865994-5

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ավստրիացի հոգեբաններ
Կատեգորիա:1892 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մայիսի 7 ծնունդներ
Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի հոգեբույժներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի հրեաներ
Կատեգորիա:Հրեա հոգեբույժներ
Ագրակ (լեռ)

**Ագրակ**, լեռնագագաթ Թուրքիայի արևելքում, Մեծրաց լեռներում, Էրզրումի մարզում, Բասեն քաղաքի շրջանում, ներքին Բասենի հյուսիսային կողմում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մեծրաց լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Էրզրումի մարզի լեռներ
Աջիչայ (գետ, Ուրմիա լճի ավազան)

**Աջիչայ**, Աճիչայ, Աճիսու, Թավրիզի գետ, Կարմիր ջուր, Շոր, Սերավ, Սերավրուտ, Սյուրխաբ, Սյուրխապ - գետ Ուրմիա լճի ավազանում։ Սկիզբ է առնում Սավալան և Աղբուղ լեռների կազմաց թամկոցից և հոսում դեպի արևմուտք, Շահի թերակղզու մոտ թափվում Ուրմիա լիճը։ Ջուրը դառնահամ է։ Միջին և ստորին հոսանքների շրջանում գոյացնում է ճահիճներ։ Հ. Մանանդյանի կարծիքով վաղ միջնադարում Աջիչայը կազմում էր Հայաստանի ու Պարսկաստանի սահմանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանի գետեր
Կատեգորիա:Արևելյան Ադրբեջան նահանգ
Քինգ Քոնգ

**Քինգ Քոնգ** (), քսաներորդ դարի մասսայական մշակույթի ամենահայտնի կերպարներից մեկն է, նախապատմական հզոր գորիլլա։ Այդ կերպարը ծնվել է ի շնորհիվ Մերիանա Կուպերի և Էրնստ Շոդսակայի 1993 թվականի համանուն ֆիլմի և շուտով դարձավ հայտնի։ Ավելի ուշ ստեղծվեցին այդ ֆիլմի մի քանի շարունակություններ և ռիմեյքներ, որոնց մեջ երկար ժամանակ լավագույնը Ջոն Հիլլերմենի 1976 թվականի «Քինգ-Քոնգ»-ն էր։

2005 թվականի դեկտեմբերի 14-ին էկրան բարձրացավ նոր ռիմեյք` Փիթեր Ջեքսոնի ռեժիսորությամբ։

Քինգ-Քոնգը դարձավ նաև մուլսերիալների, կոմիքսների և խաղերի հերոս։ Այդ հերոսի հիման վրա ստեղծվեցին մասսայական մի քանի այլ հայտնի կերպարներ։
Ֆիլմը պատմում է աղջկա նույն ինքը (Ann)-մասին։
ֆիլմի սյուժեն-աղջիկը աշխատում էր մի թատրոնոմ որտեղ շատ քիչ էին վարձատրում։Օրերից մի օր երբ ախջիկը գալիս է աշխատանքի նա տեսնում է որ թատրոնը ամբողջությամբ
հատակին է հավասարվել։Աղջիկը ճարահածյալ սկսում  ուրիշ աշխատանք գտնել սակայն մի քանի ժամվա փռտնտուքներից հետո աղջիկը քաղց է զգում։Ոչ մի լումա նա չուներ այդ պատճառով մեկ խնձոր ........շարունակությունը դիտեք ինքներտ (Кинг Конг / King Kong (2005)):

## Ֆիլմեր Քինգ Քոնգի մասին
* «Քինգ Քոնգ» (1933),
* «Քոնգի որդին» (1933) — միակ ուղիղ շարունակություն օրիգինալ ֆիլմի,
* «Քինգ Քոնգը Գոձիլլաի դեմ» (1962) — դա առաջին գունավոր ֆիլմն է Քոնգի մասին որտեղ Քոնգը մարտնչում է Գոձիլլաի դեմ
* «Քինգ Քոնգի փախուստը» (1967),
* «Նոր Քինգ Քոնգը (1976)» — Հարավակորեական ֆիլմ, նկարահանված ոչ շատ ուշ մինչև Ջոն Գիլլերմանի ավելի հայտնի «Քինգ Քոնգը»,
* «Քինգ Քոնգ» (1976),
* «Քինգ Քոնգը ողջ է» (1986) — անցած ֆիլմի ուղիղ շարունակություն,
* «Քինգ-Քոնգ» (2005),
* «Կորուստյալ երկրի արքան» (2005),
* «Քոնգ Անտարկտիդայի արքան» (2005)։

## Արտաքին հղումներ
* The 1933 film 
* Official King Kong (2005) movie website
* The 2005 remake 

Կատեգորիա:Ֆիլմերի հերոսներ
Կատեգորիա:Կոմիքսների կերպարներ
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմերի կերպարներ
Այրիջայի լեռներ

**Այրիջա**, լեռներ Հայաստանում, Վարդենիսի լեռնաշղթայում, կազմում է ջրբաժան Սևանա լիճը թափվող Արգիճի գետի և Արփայի միջև։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Վարդենիսի լեռնաշղթա
Աբիսիր

**Աբիսիր**, քաղաք Հնագույն Հայաստանում՝ Ուրարտուում։ Հավանաբար գտնվում էր Վանա և Ուրմիա լճերի միջև։ Նույնացվում է Աբբիսա երկրանվան հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնագույն քաղաքներ
Կատեգորիա:Վանի թագավորության քաղաքներ
Քնարիկ (դերասանուհի)

**Քնարիկ** (իսկական անուն՝ *Մարգարիտ Գերասիմի Բաբալյան*, ), հայ դերասանուհի։

## Կենսագրություն
Աստրախանի հայկական դպրոցում ստացել է նախնական կրթությունը։ Հոր մահից հետո ընտանիքով տեղափոխվել են Բաքու։ 1898 թվականին մեկնել է Պետերբուրգ, հաջողությամբ ավարտել դրամատիկական երկամյա կուրսերը։ Վերադառնալով Բաքու՝ աշխատել է հայկական դրամատիկ թատերախմբում։ 1901 թվականից Բաքվի հայկական դերասանական խմբի դերասանուհի էր։ Քնարիկ բեմական անունը տվել է Սիրանույշը։ Հովհաննես Աբելյանի և Սիրանույշի խմբերի հետ ելույթներ է ունեցել Նոր Նախիջևանում, Աստրախանում, Շուշիում, Միջին Ասիայում։ Քնարիկի գործունեության ամենանշանակալից շրջանը եղել է 1904-1905 թվականների թատերաշրջանը։ Հայ թատրոնում առաջինն է մարմնավորել Մարգարիտի (Ա. Շիրվանզադեի «Պատվի համար») և Ռուքայայի (Բ. Յուժին-Սումբատովի «Դավաճանություն») դերերը։ Թարգմանել ու բեմադրել է Ա. Չեխովի «Ճայը» (1905, նաև խաղացել է Նինա Զարեզնայայի դերը)։ Նշանավոր դերերից են նաև՝ Արշալույս (Ս. Թառայանի «Արշալույս»), Դեզդեմոնա, Օֆելյա, Կորդելիա, Ջեսիկա (Շեքսպիրի «Օթելլո», «Համլետ», «Արքա Լիր», «Վենետիկի վաճառականը»)։ 1907 թվականին Բաքվում 27 տարեկանում՝ հոգեկան ծանր իրավիճակում թույն ընդունելով ինքնասպան է եղել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ինքնասպաններ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
PCO2

[thumb|[Ածխածնի երկօքսիդի մոլեկուլը]]
**pCO<sub>2</sub>** (հաճախ նաև *PaCO<sub>2</sub>*), ածխածնի երկօքսիդի պարցիալ ճնշումը զարկերակային արյան մեջ։ Բնութագրելով գազի քանակությունը՝ այն ցույց է տալիս ալվեոլային օդափոխության էֆեկտիվությունը։ Այն շնչառական ֆունկցիայի ինդիկատոր է և ցույց է տալիս արյան մեջ թթվի ընդհանուր քանակը։

## Արժեքներ
* Նորմալ արժեքները տատանվում են 35-45 մմ սնդ. ս. սահմաններում։
* Եթե pCO2 փոքր է 35 մմ սնդ. ս., ապա հիվանդը գերօդափոխվում է, և եթե pH մեծ է 7.45-ից, ապա զարգանում է շնչառական ալկալոզ։
* Եթե pCO2 մեծ է 45 մմ սնդ. ս., ապա հիվանդը քիչ է օդափոխվում, և եթե pH փոքր է 7.35-ից, ապա զարգանում է շնչառական ացիդոզ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անալիտիկ քիմիա
Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Ալադին (լեռ)

**Ալադին**, լեռ Բասենում, գնտվում է Թորդան գյուղի մոտ։ Այդպես էին կոչում տեղի բնակիչները:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական Պար
Կատեգորիա:Աղրըի մարզի լեռներ
Ալիբալըկ (լեռ)

**Ալիբալըկ**, լեռնագագաթ Հայկական լեռնաշխարհում, Անտիպոնտական լեռնահամակարգում, Սիվրիդաղ լեռնաշղթայի հյուսիս-արևելք հատվածում։ Անտառազուրկ է
:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անտիպոնտական լեռնահամակարգ
Կատեգորիա:Էրզինջանի մարզի լեռներ
Ալադին (այլ կիրառումներ)

**Ալադին** եզրը կարող է վերաբերել՝
# Ալադին - 1992 թվականին լույս տեսած անիմացիոն երաժշտական ֆանտազիոն մուլտֆիլմ։
# Ալադին - ամերիկյան արկածային մուլտսերիալ՝ ստեղծված The Walt Disney Company-ի կողմից։
# Ալադին - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում։
# Ալադին - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Բշերիկի գավառում։
# Ալադին - գյուղ Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։
Ախթո

**Ախթո**, գետակ Արածանիի ավազանում, Շառյան գետի ձախակողմյան վտակը։ Սկիզբ է առնում Հայկական Պարի Ջրաբաշխ գագաթի հարավային լանջերից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի գետեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Շառյան գետի վտակներ
Ֆարգանի

**Ֆարգանի**, գետ Սև ծովի ավազանում, Դեսերմեն գետի աջկողմյա վտակը։ Սկիզբ է առնում Այասերդաղ լեռան ստոռոտներից Գյումուշխանե քաշաքից 23 կմ հյուսիս, հոսում է հյուսիսի ուղղությամբ, անտառատատ, բուսականությամբ հարուստ վայրերով Ֆարգանի գետի մոտով ածից միանում է մայր գետին։ Նշանակված է Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում։ Գետաբերանի մոտ գտնվում է Ֆարգան գյուղը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Կատեգորիա:Տրապիզոնի մարզ
Կատեգորիա:Դեսերմեն գետի վտակներ
Ալազա (լեռ)

**Ալազա**, լեռ Կիլիկիայում, Կիլիկյան Տավրոս լեռնահամակարգում։ Սև կամ Ամանոս լեռներից բաժանվում է Որոնդես գետով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիլիկիայի լեռներ
Կատեգորիա:Կիլիկյան Տավրոս
Անատոլիական մուկ

**Անատոլիական մուկ,** () մկների ընտանիքի կրծող։ Տարածված է հիմնականում Հարավային Եվրոպայի և Հարավ-արևմտյան Ասիայի երկրներում՝ Ալբանիա, Բոսնիա և Հերցեգովինա, Խորվաթիա, Վրաստան, Հունաստան, Իրան, Իրաք, Իսրայել, Հորդանան, Լիբանան, Սաուդյան Արաբիա, Թուրքիա, Սերբիա և Չեռնոգորիա, Ռուսաստան, Էստոնիա։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Amori, G. 1996. Apodemus mystacinus. 2006 IUCN Red List of Threatened Species.  Downloaded on 9 July 2007.
* Musser, G. G. and M. D. Carleton. 2005. Superfamily Muroidea. pp.&nbsp;894–1531 *in* Mammal Species of the World a Taxonomic and Geographic Reference. D. E. Wilson and D. M. Reeder eds. Johns Hopkins University Press, Baltimore.

Կատեգորիա:Կրծողներ
Կատեգորիա:Մկներ
Ակգյոլ

**Ակգյոլ** (), լճակ Իրանի Արևմտյան Ադրբեջան նահանգում, Հայկական լեռնաշխարհում, Արաքսի միջին հոսանքի աջ կողմում, Մեծ Մասիսից հյուսիս-արևելք, Աղգյոլի լեռից հյուսիս։ Շրջակայքում կան ընդարձակ ճահիճներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լճեր
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իրանի լճեր
Կատեգորիա:Արևմտյան Ադրբեջան նահանգ
Ռիգայի տեխնիկական համալսարան

**Ռիգայի տեխնիկական համալսարան** (), Բալթյան երկրների ամենահին տեխնիկական համալսարանը։ Հիմնադրվել է 1862 թվականի հոկտեմբերի 14-ին։ Տեղակայված է Ռիգայում (նախկինում կոչվել է **Ռիգայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտ**)։

## Ռիգայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտ, 1862–1918
Ռիգայի պոլիտեխնիկ (Polytechnicum) ինստիտուտը հիմնադրվել է 1862 թվականին և եղել է Ռուսական կայսրության առաջին պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ Ունեցել է գյուղատնտեսագիտական, քիմիական, մեխանիկայի, առևտրի և ճարտարապետության, գերմաներենի ուսուցման բաժիններ։ 1896 թվականին այն վերանվանվեց Ռիգայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտ, որպես ուսուցման լեզու ընդունվեց ռուսերենը։

1914 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին համալսարանը տեղափոխվեց Մոսկվա և այնտեղ գործեց մինչև 1918 թվականը, որից հետո ֆակուլտետների մի մասը վերադարձվեց Լատվիա և միավորվեցին նոր հիմնադրված Լատվիայի համալսարանին։ Մյուս ֆակուլտետների ուսուցումը շարունակցվեց Ռուսաստանում։

## Ռիգայի տեխնիկական համալսարան, 1958 թվականից
Ռիգայի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը վերակազմավորվել է 1958 թվականին՝ Լատվիայի պետական համալսարանից տարանջատելով ճարտարագիտական բաժինը։ 1990 թվականին այն անվանվեց Ռիգայի տեխնիկական համալսարան, որն ունի 8 ֆակուլտետ՝
* Ճարտարապետության և քաղաքաշինության պլանավորման ֆակուլտետ
* Շինարարական և ճարտարագիտական ֆակուլտետ
* Համակարգչային և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ֆակուլտետ
* Էլեկտրոնիկայի և հեռահաղորդակցության ֆակուլտետ
* Ճարտարագիտա-տնտեսական ֆակուլտետ
* Նյութագիտության և կիրառական քիմիայի ֆակուլտետ
* Էլեկտրատեխնիկայի ֆակուլտետ
* Տրանսպորտային և մեխանիկական ճարտարագիտության ֆակուլտետ

## Դասախոսներ, շրջանավարտներ
* Վիլհելմ Օստվալդ
* Ալֆրեդ Ռոզենբերգ
* Յանիս Պորուկ
* Ստեփան Շահումյան
* Պաուլ Վալդեն
* Ֆրիդրիխ Ցանդեր
* Հարություն Զաքիև
* Վլադիսալավ Անդրես
* Բրունո Աբականովիչ
* Զբիգնև Ստանկևիչ
* Անդրիս Բերզինշ
* Ազարիա Ադելյան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*The English version of the web site of the RTU

Կատեգորիա:Լատվիայի համալսարաններ
Կատեգորիա:1862 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Ռիգա
Ագրիչայ (Կուր)

**Ագրիչայ**, գետ Կուրի ավազանում։ Սկիզբ է առնում Խանչալի  լճից և հոսում Ախալքալաքի սարահարթով՝ Նինոծմինդայի շրջան Վրաստանում) բաժանելով Խոջաբեկ գյուղից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կուրի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Վրաստանի գետեր
Ազնաբերդ (գետակ)

**Ազնաբերդ**, գետակ Արաքսի ավազանում, նրա ձախակողմյան վտակը։ Հոսում է Խոք գյուղի մոտով։ Ամռանը չորանում է և չի հասնում մայր գետին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի գետեր
Կատեգորիա:Արաքս գետի վտակներ
Ագյորգան

**Ագյորգան**, լեռնագաթ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում։ Տեղակայված է Արտավան գյուղից հյուսիս-արևելք։ Բարձրությունը 2528 մետր է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վայքի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Ալագեն

**Ալագեն**, լեռ Իրանի Արևմտյան Ադրբեջան նահանգում, Վասպուրականի լեռների կենտրոնական հատվածում, ջրբաշան գծի վրա, Մակուից մոտ 40 կմ հարավ-արևմուտք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վասպուրականի լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Արևմտյան Ադրբեջան նահանգի լեռներ
Hit the Road Jack

**«Hit The Road Jack»**, Փերսի Մեյֆիլդի երգը, որը առաջին անգամ կատարվել է 1960 թվականին։ Ավելի շատ հայտնի է Ռեյ Չարլզի կատարմամբ, 1961 թվականին։

Ռեյ Չարլզի կատարմամբ երգը երկու շաբաթ առաջին հորիզոնականում է եղել Billboard Hot 100 չարթում, սկսած 1961 թվականի հոկտեմբերի 9-ից։ Երգը նույնպես առաջինն է եղել R&B չարթերում։ Այն գրավել է 387-րդ հորիզոնականը Rolling Stone ամսագրի բոլոր ժամանակների 500 լավագույն երգերի ցանկում։

## Վարկանշային աղյուսակներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Billboard Hot 100 գլխավորած սինգլներ
Կատեգորիա:Զուգերգեր
Կատեգորիա:Սինգլներ այբբենական կարգով
Ալանգյազի լեռներ

**Ալանգյազի լեռներ**, լեռներ Զանգեզուրի լեռնահամակարգի հարավ կողմում։ Ձգվում է Ջուլֆա-Օրդուբադից մինչև Արաքս գետին զուգահեռ։ Ծալքավոր լեռներ են՝ առաջացած երրորդական դարաշրջանում։ Հարավ լանջերը լերկ են, կազմված սպիտակավուն, գորշ և կարմրավուն ապարներից, իսկ հյուսիս լանջերը ծածկված են ալպյան բուսականությամբ, տեղ-տեղ հանդիպում են անտառակներ։ Ամենաբարձր գագաթը Ալանգյոզն է (Շխյուրդ), բարձրությունը 3580 մետր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախիջևանի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Զանգեզուրի լեռնաշղթա
Ալուչալու

**Ալուչալու**, լեռնաբլուր Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Տեղակայված է Վարդենիսի լեռներում՝ դրանցից հոսող Կոթիկ գետի ավազանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Վարդենիսի լեռնաշղթա
Տոբի Ալդերվեյրելդ

**Տոբի Ալդերվեյրելդ** (, ), բելգիացի ֆուտբոլիստ, «Տոտտենհեմի» և Բելգիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կենտրոնական պաշտպան։

## Պատենեկան տարիներ
Տոբիաս Ալդերվերելդը ծնվել է 1989 թվականի մարտի 2-ին Վիլյրեկ շրջանի Անտվերպեն քաղաքում։ Նրա ընտանիքն ապրում էր Էկերեն երկաթգծի կայարանից ոչ հեռու, որի հարևանությամբ գտնվում էր ֆուտբոլային մարզադաշտ։ Նրա խոսքերով ինքը սկսել է ֆուտբոլ խաղալ հինգ տարեկան հասակում՝ տեղի «Բերսհոտ» ակումբում։ 1999 թվականին ակումբն ակտիվ համագործակցություն սկսեց «Այաքսի» հետ, որի արդյունքում մի շարք տաղանդավոր երիտասարդներ ընդունվեցին հոլանդական ակումբի ակադեմիա։ Նրանց թվում էին Տոբի Ալդերվերելդը, Թոմաս Վերմալենը և Յան Վերտոնգենը։

2004 թվականին, 15 տարեկան հասակում, Ալդերվերելդը տեղափոխվեց Ամստերդամ։ 2007/08 մրցաշրջանում Տոբին խաղաց «Այաքսի» պատանեկան թիմում։ 2007 թվականի փետրվարին նա պրոֆեսիոնալ պայմանագիր ստորագրեց ակումբի հետ։

## Ակումբային կարիերա
### Այաքս
### Ատլետիկո
### Սաութհեմփթոն
2014 թվականի ամառային տրանսֆերային պատուհանի վերջին օրը Ալդերվերելդը վարձավճարով տեղափոխվեց «Սաութհեմփթոն»
 ։
### Տոտտենհեմ
«Սաութհեմփթոնում» տպավորիչ մրցաշրջան անցկացնելուց հետո Տոբին 2015 թվականի հուլիսի 8-ին 11 մլն ֆունտով տեղափոխվեց «Տոտտենհեմ Հոտսպուր», որտեղ արդեն հանդես էին գալիս հավաքականում իր թիմակիցներ Մուսա Դեմբելեն, Յան Վերտոնգենը և Նասեր Շադլին։ Բելգիացի պաշտպանը 5 տարվա պայմանագիր ստորագրեց լոնդոնյան ակումբի հետ։

## Ելույթները հավաքականում
## Նվաճումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տոբին Պրեմիեր Լիգայի հայալեզու կայքում 

Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Կատեգորիա:Այաքսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Տոտտենհեմ Հոտսպուրի ֆուտբոլիստներ
Աղաթափա (լեռ)

**Աղաթափա**, լեռնագագաթ Զանգեզուրի լեռնաշղթայի հյուսիս հատվածում։ Մասրիկ գետի ձախակողմյան վտակ Քեթրի ակունքի շրջանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Նորայր Քոչարյան

**Քոչարյան Նորայր Մարգարի** (), խորհրդային ժամանակաշրջանի ֆիզիկոս։ ԽՄԿԿ անդամ (1944):

## Կենսագրություն
Քոչարյան Նորայրը ծնվել է 1906 թվականի հոկտեմբերի 16-ին՝ Երևանում։ ՍՄԿԿ անդամ է եղել 1944 թվականից։ 1931 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանը։ Եղել է համալսարանի փորձարարական ֆիզիկայի,նյութի կառուցվածքի ամբիոնների վարիչ, 1938-1945 թվականներին, միաժամանակ, Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ֆիզիկայի ամբիոնի վարիչ։ 1958-1959 թվականներին Նորայրը համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետի առաջին դեկանն էր։ 1943 թվականին, Ա․ Ի․ Ալիխանովի և Ա․ Ի․ Ալիխանյանի հետ, Քոչարյանը մասնակցել է ՀԽՍՀ ԳԱ ֆիզիկայի ինստիտուտի (հետագայում՝ ԽՍՀՄ ատոմային էներգիայի օգտագործման պետական կոմիտեի Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտում) կազմակերպմանը։ 1944-1949 թվականներին եղել է այդ ինստիտուտի տնօրենի տեղակալը, 1949-1960 թվականներին փոքր էլեկտրամագնիսի լաբորատորիայի, իսկ 1960-1962 թվականներին պոլիմերների ֆիզիկայի լաբորատորիայի վարիչը։ 1962 թվականին կազմակերպել և ղեկավարել է ՀԽՍՀ ԳԱ կենտրոնական ֆիզիկատեխնիկական լաբորատորիան։ Մահացել է 1967 թվականի մարտի 14-ին՝ Երևանում։

## Կատարած աշխատանքներ
Քոչարյանի գիտական առաջին աշխատանքները, որոնք նա կատարել է 1934 թվականին, Արագած լեռան վրա կազմակերպված գիտական արշավախմբի կազմում, նվիրված են եղել տիեզերական ճառագայթների բաղադրության հետազոտմանը։ 1936 թվականին, Երևանում, Ա․ Ն․ Վեռնովի հետ ուսումնասիրել է տիեզերական ճառագայթների արևելքից արևմուտք ասիմետրիայի երևույթը՝ օգտագործելով գունդ–զոնդեր։ 1944–1960 թվականներին զբաղվել է ծովի մակերևույթից 1000 մ և 3250 մ բարձրության վրա տիեզերական ճառագայթման մասնիկների բաղադրության, էներգիական սպեկտրի ու զանգվածների սպեկտրի, ինչպես նաև բարձր էներգիայի մասնիկների և ատոմային միջուկների փոխազդեցության պրոցեսների հետազոտմամբ։

1960 թվականից Քոչարյանի գիտական աշխատանքների հիմնական ուղղությունը դառնում է պինդ մարմնի և պոլիմերների ֆիզիկան։ Նա փորձով հայտնաբերել ու հետազոտել է անիզոտրոպ պոլիմերների պիեզոէլեկտրական և պիրոէլեկտրական հատկությունները, ինչպես նաև «մակածված» պիեզոէֆեկտն այդ պոլիմերներում։ Կատարել է լուծույթներում ուլտրաձայնային ճառագայթման ազդեցությամբ պոլիմերների կառուցվածքափոխման մեխանիզմների ուսումնասիրման մի շարք աշխատանքներ։ 
* Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

## Երկեր
* Космические лучи, Физика полимеров (Избранные труды), Е.,1973.

## Գրականություն
* Норайр Маркарович Кочарян, Е., 1970 (Библиография).

Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Հուկ (երաժշտություն)

**Հուկ** (, նշանակում է «որսալ»), երգի մի հատված, որը ինչ-որ կերպ աչքի է ընկնում և «որսում» է ունկնդրի ուշադրությունը։ Այս տերմինը հաճախ օգտագործվում է ռոք, R&B, հիփ հոփ, պարային և փոփ ժանրերի երաժշտության մեջ, քանի որ սովորաբար հենց այդ ժանրերի երգերն են ունենում աչքի ընկնող հուկ։ 1996 թվականին լույս տեսած «Songwriting for Beginners» գրքում հուկը բացատրվել է հետևյալ կերպ․ 

Հայտնի հուկ ունեցող երգի օրինակ է The Beatles խմբի «Day Tripper» երգը (սկզբի կիթառի մասը)։

## Տես նաև
*Կրկներգ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երաժշտություն
Սամվել Քոչարյանց

**Սամվել Գրիգորի Քոչարյանց** (), հայ կոնստրուկտոր, խորհրդային շրջանի ինժեներ–էլեկտրիկ, ատոմագետ։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1958), պրոֆեսոր (1962): Սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոս (1962, 1984)։ ՌԽՖՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ (1962): Ռազմավարական ատոմային և միջուկային զենքի գլխավոր կոնստրուկտոր։ Գեներալ-լեյտենանտ։ ԽՄԿԿ անդամ (1942):

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1909 թվականին Նոր Բայազետում (այժմ՝ Գավառ)։ Սովորել է Երևանի պետական համալսարանում։ 1930 թվականին մատնագրի հիման վրա հեռացվել է համալսարանից, մեկնել Մոսկվա։ Աշխատել է աշխատանքի ժողկոմատում, այնուհետև Ֆրունզեի №1 գործարանում՝ որպես տնտեսագետ։ 1933-1937 թվականներին սովորել է Մոսկվայի էներգետիկայի ինստիտուտում, ստացել ինժեներ-էլեկտրիկի որակավորում, շարունակել ուսումը որպես ասպիրանտ, 1941 թվականին պաշտպանել թեկնածուական ատենախոսություն, դոցենտի կոչումով դասախոսություններ կարդացել էներգետիկայի ինստիտուտում։ 1947 թվականի սեպտեմբերից աշխատանքի է անցել Արզամաս-16 (ներկայումս՝ Սարով) քաղաքի ОКБ-11 կոնստրուկտորական բյուրոյում՝ որպես բաժնի վարիչ։ 1949-1956 թվականներին մասնակցել է միջուկային փորձարկումներին՝ Սեմիպալատինսկի զինվորական փորձադաշտում, 1949-1953 թվականներին՝ բալիստիկ հրթիռների փորձարկումներին՝ Ղրիմում՝ Բագերովոյի զինվորական փորձադաշտում։ Մասնակցել է ԽՍՀՄ առաջին ջրածնային ռումբի ստեղծման աշխատանքներին։  1958 թվականի նոյեմբերին ստացել է տեխնիկական գիտություններրի դոկտորի գիտական աստիճան։ 1959–1990 թվականներին պաշտոնավարել է որպես փորձարարական ֆիզիկայի համամիութենական գիտահետազոտական ինստիտուտի գլխավոր կոնստրուկտոր, մշակել ստրատեգիական հրթիռներ, բալիստիկ հրթիռներ, միջուկային մարտագլխիկներ։ 1962 թվականին Սամվել Քոչարյանցին շնորհվել է պրոֆեսորի կոչում։ 1966 -1973 թվականներին նա աշխատել է որպես վերոնշյալ ինստիտուտի Գորկու մասնաճյուղի գիտական ղեկավար։ 1982 թվականին նրան շնորհվել է Սարով քաղաքի պատվավոր քաղաքացու կոչում։

Գիտական աշխատությունները վերաբերում են հատուկ ռազմական տեխնիկայի բնագավառին։ Մասնակցել է Մոսկվայի հակահրթիռային պաշտպանության համակարգի ստեղծման, ԽՍՀՄ-ում ատոմային և ջրածնային զենքի ստեղծման ու փորձարկման աշխատանքներին։

## Պարգևներ
*  Սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոս (1962, 1984)
* Վեց Լենինի շքանշան (21.08.1953; 04.01.1954; 11.09.1956; 07.03.1962; 08.01.1979; 06.01.1984)
* Լենինյան մրցանակ (1961) 
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ 1949, 1951, 1954, 1977 թվականներին։ 
* Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշան։
* 1987 թվականին ծննդավայրում կանգնեցվել է Քոչարյանցի կիսանդրին։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

* «Семёрка» — самая знаменитая ракета в мире
*  ВНИИЭФ — достояние и гордость России
* Российский федеральный ядерный центр ВНИИЭФ
* Сверхсекретный армянин
* Фото Кочарянца С. Г.
* Армянская энциклопедия

Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:Հայ կոնստրուկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Սիրո գերին (սերիալ)

**«Սիրո գերին»**, Շանթ ՀԸ եթերում ցուցադրվող բազմասերիանոց հեռուստանովել:

## Սյուժե
Հայաստանի հեռավոր մարզերից մեկում ապրող 15-ամյա Անուշին համագյուղացիները գտնում են մեծահարուստ Փայլակ Սանթրոսյանի մեքենայի մեջ` բռնաբարված ու անգիտակից վիճակում։ Մեքենայի մեջ է լինում նաև Փայլակի դին։ Անուշին սպանության մեղադրանքով դատապարտում են ազատազրկման։ Բանտում նա աղջիկ է ունենում, ում հանձնում է քրոջ խնամքին։

Տարիներ անց Անուշը ազատվում է բանտից, հանդիպում Ռուբենին, ով շատ է օգնում նրան։ Անուշը պարզում է, որ քույրն իր աղջկան` Արփիին, մեծացրել է որպես իր սեփական զավակի։ Դստերն ամեն օր տեսնելու հույսով նա աշխատանքի է անցնում քրոջ տանը, որտեղ կրկին նրա ճանապարհը խաչվում է Ռուբենի հետ, ով, պարզվում է, Փայլակի եղբայրն է։ Անուշն ու Ռուբենը ամուսնանում են, սակայն Անուշին նոր փորձություն է սպասվում, երբ նա հասկանում է, որ իր աղջիկը` Արփին, սիրահարված է Ռուբենին ու ատելու է իրեն։

## Դերերում

## Ցուցադրություն

## Արտաքին հղումներ
* «Սիրո գերին» հեռուստանովելի էջը Շանթ ՀԸ պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:Հայկական հեռուստասերիալներ
Հանս Մակարտ

**Հանս Մակարտ** (, ), ավստրիացի նկարիչ, դեկորատոր, կահույքի և ինտերիերի դիզայներ, կոստյումների դիզայներ, ակադեմիզմի ներկայացուցիչ։

## Կենսագրություն
Հանս Մակարտը ծնվել է 1840 թվականի մայիսի 28-ին, Զալցբուրգում։ Գեղանկարչություն ուսանել է Մյունխենում Կարլ Թեոդոր ֆոն Պիլոտիի մոտ։ 1861-1865 թվականներին Մակարտը մշակեց իր սեփական ոճը։ Նրա առաջին նկարը՝ «Լավուազյեն բանտում», նվիրված էր ֆրանսիացի մեծ ֆիզիկոսի, յակոբինյան տեռորի զոհի վերջին օրերին։

Հանս Մակարտը բազմաթիվ պատմական կոմպոզիցիաների, դիմանկարների հեղինակ է։ Կյանքի ընթացքում ստացել է մեծ ճանաչում և ունեցել բազմաթիվ երկրպագուներ։ Նրա ստուդիան 1870-1880 թվականներին վիեննական հասարակության մշակութային կյանքի կենտրոնն էր։

Ազդեցություն է ունեցել եվրոպական նկարիչ-մոդեռնիստների վրա, ինչպիսիք են Գուստավ Կլիմտը և Ալֆոնս Մուխան։

Նրա աշխատանքների մեծ մասը գտնվում են Վիեննայի թանգարաններում։

## Հիշողություն
Մակարտի դիմանկարը պատկերված է 1932, 1948 և 1990 թվականների ավստրիական փոստային նամականիշների վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հանս Մակարտ

Կատեգորիա:Ավստրիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Վիեննայի կենտրոնական գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ավստրիացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դիզայներներ
Կատեգորիա:Օրիենտալիստ նկարիչներ
Կատեգորիա:Ռոմանտիստ արվեստագետներ
Կատեգորիա:Կահույքի դիզայներներ
Նավասարդյան խաղեր

**Նավասարդյան խաղեր**, Հին Հայաստանում տարեմուտի՝ Նավասարդի տոնակատարության ժամանակ կազմակերպվող մարզական մրցումներ էին։ Նավասարդը հին հայկական տոմարի առաջին ամիսն է և հաջորդել է տարվա վերջին՝ Ավելյաց կոչվող տոնական 5 օրերին։ Նրա առաջին օրը համապատասխանել է օգոստոսի 11-ին։

Նավասարդի առաջին օրերին կազմակերպվել են ամենաբազմամարդ՝ «համաշխարհական» տոնահանդեսներ։ Ուխտավորները, ժողովուրդը, զորքը, արքունիքը, իշխանական տները, հոգևորականությունը հանդիսավոր երթերով խմբվել են Տարոն և Բագրևանդ գավառների սահմանագլխին՝ սրբազան Արածանի գետի և Նպատ լեռան շուրջը, ինչպես նաև վերջինիս ստորոտին գտնվող Բագավան հեթանոսական տաճարում՝ տոնելու Նոյ նախահոր և Ջրհեղեղի, Արամազդ աստվածահոր, Անահիտ դիցամոր նվիրական հիշատակները։ Տոնահանդեսներն ուղեկցվել են զոհաբերություններով, խրախճանքներով, որսորդական զվարճություններով։ Այդ օրերին էին կազմակերպվում նաև Նավասարդյան խաղերը, որոնք սովորաբար տևում էին մի ամբողջ շաբաթ. մարզիկները մրցում էին վազքից, հեռացատկից, սրամարտից, ըմբշամարտից, կռփամարտից, նիզականետումից, գնդակախաղից, ձիարշավից և այլ մարզաձևերից, որոնք ուղեկցվում էին երգերով ու պարերով։ Սփյուռքահայ բարեգործական և հայրենակցական կազմակերպություններն արդեն ավելի քան հինգ տասնամյակ է, ինչ անցկացնում են նոր Նավասարդյան խաղեր, որոնց նպատակն է ազգայինի զարթոնքն ու ավանդույթների պահպանումը, երիտասարդության ռազմահայրենասիրական դաստիարակությունը և ազգային միասնության գաղափարախոսության արմատավորումը։ Այդ նպատակին են ծառայում նաև 1999 թ-ից Հայաստանում անցկացվող Համահայկական խաղերը։

## Գրականություն
* Դպրոցական Մեծ Հանրագիտարան, գիրք 1, հատոր 2, էջ 223-224

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական հեթանոսություն
Լոնդրինա ՖԱ

**Լոնդրինա**, բրազիլական ֆուտբոլային ակումբ նույնանուն քաղաքից։ 2015 թվականից ակումբը հանդես է գալիս Բրազիլիայի Ս Սերիայում։

## Պատմություն

Ակումբի լավագույն տարիները եղել են 1970-1980 թվականները, երբ նա եղել է Բրազիլիայի Ա Սերիայի մշտական մասնակիցը։ Ա Սերիայում ակումբը անցկացրել է ընդամենը 7 մրցաշրջան, լավագույն արդյունքը եղել է 1977 թվականին՝ 4-րդ տեղը։

## Ձեռքբերումներ

Պարանաենսե Լիգայի հաղթող (4)։ 1962, 1981, 1992, 2014

Բրազիլիայի Բ Սերիայի հաղթող (1)։ 1980

## Հայտնի խաղացողներ

Բիբիանո Պոնտես

Շիկան

Ռաֆայել Բերգամասկու

Ձետի

Զե Էլիաս

Էմիլսոն Կրիբարի

Պարանա

Ռաֆինյա

Ռիկարդո Բայանի

Ջովանե Էլբեր

## Արտաքին հղումներ

Ակումբի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:Բրազիլական ֆուտբոլային ակումբներ
Կատեգորիա:Լոնդրինա ՖԱ
Շրամ (մուլտհերոս)

## <big>'''Սքար'''</big>

**Շրամ** (; ավելի շատ հայտնի է որպես ***Սքար—Սկար***), «Առյուծ արքան» մուլտֆիլմի չար կերպարը։ Ստեղծվել է Walt Disney Pictures կինոստուդիայում 1994 թվականին։

Շրամը հասարակ աֆրիկյան առյուծ է, ով հանդիսանում է Առյուծների արքայի՝ Մուֆասայի եղբայրը։ Նա ամուսնացել է էգ կատաղի առյուծ Զիրայի հետ։ Նրանք ունեն երեք որդի՝ Կովուն, Նուկան և Վիտանին։

Նրա երկրորդ անունը՝ Շրամ, պայմանավորված է նրանով, որ այս առյուծի ձախ աչքի վերևում կա սպի ( — «սպի»)։ Ի տարբերություն մուլտֆիլմում հանդիպող այլ արու առյուծների (օրինակ՝ Սիմբա, Մուֆասա), Շրամի բաշը տարբերվում է մյուս առյուծների բաշերից՝ ավելի կարճ է և սև։ Ի տարբերություն իր կրտսեր եղբոր՝ Մուֆասայի, Շրամը ավելի թույլ է, սակայն շատ ավելի խելացի է և խորամանկ։

UltimateDisney-ի գնահատականների համաձայն Շրամը գրավել է երրորդ տեղը, որպես ստացված կերպար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''Шрам на Disney Wiki''
* ''Шрам на''  *[[Internet Movie Database]]*
* ''Шрам на Kingdom Hearts Wiki''

Կատեգորիա:Հորինված բռնապետեր
Կատեգորիա:Հորինված մարդասպաններ
Ալեքսանդր Բաուման

**Ալեքսանդր Բաուման** (, ), ավստրիացի պոետ, դրամատուրգ, լիբրետիստ, ստորինավստրիական բարբառով ժողովրդական երգերի և ռոմանսների հանրաճանաչ կոմպոզիտոր
## Կենսագրություն

Կրթություն ստացել է Վիեննայում։ Անցել է պետական ծառայության և 1856 թվականին եղել է ռայխստագի արխիվի պաշտոնյա։

## Ստեղծագործություններ
Վիեննայի Գերմանական թատրոնում ներկայացված մի շարք կատակերգությունների հեղինակ է։ Դրանցից են.

* *«Die beiden Ärzte»*,
* *«Die unnöthigen Intriguen»*,
* *«Liebschaftsbriefe»*,
* *«Er darf nicht fort»* и др.
Իր ստեղծագործությունները գրել է տեղական վիեննական բարբառով («weanerisch»)։

Նրան են պատկանում նաև.

* «Beiträge für das deutsche Theater» (Вена, 1849);
* «Singspiele aus den österr. Bergen» (Вена, 1850)
* сборники народных песен на венском наречии։ «Gebirsbleamein» (8 թողարկում) и «Aus der Heimat. Lieder und Gedichte in der österr. Mundart» (Բեռլին, 1857).

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ЭСБЕ/Бауман, Александр

Կատեգորիա:Վիեննայի կենտրոնական գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Գրաց քաղաքում մահացաներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի պոետներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի պոետներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Աղբյուրն Գաստոնի

**Աղբյուրն Գաստոնի**, գետակ Կիլիկիայում։ Հոսում է վերջինիս հյուսիս-արևելք շրջանով, Գաստոնի մոտով և թափվում է Ամըկ լիճը։ Գետակի վրա մի փոքր կամուրջ, հնուց անվնաս պահպանվել է մինչև մեր օրերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիլիկիայի գետեր
Ամադանայի լեռներ

**Ամադանայի լեռներ**, լեռներ Վերին Միջագետքում։ Հիշատակվում են դեռևս ասորեստանյան թագավոր Թիգլաթպալասար I արձանագրության մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնագրություն
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնագրություն
Ամրական

**Ամրական**, *Զըմբզըմթ, Զըմբզբմթ մաղարա, Չըմզըմ մաղարա, Չարխի ֆարաք*, քարանձավ Արևմտյան Հայաստանում, Վան քաղաքի միջնաբերդում։ Հիշատակվում է Թովմա Արծրունի։ Հավանաբար նկատի ունի ողջ միջնաբերդը, որտեղ, ըստ նրա, հսկայական շինարարական աշխատանքներ է ծավալել Վասպուրականի թագավոր Գագիկ Արծրունին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի քարանձավներ
Կատեգորիա:Վանի նահանգ
If I Ever Lose My Faith in You

**«If I Ever Lose My Faith in You»** (), բրիտանացի ռոք երաժիշտ Սթինգի երգը, Ten Summoner's Tales ալբոմի 2-րդ սինգլը։ Երգը բավական հաջողված էր միջազգային չարթերում. այն զբաղեցնում էր 17-րդ հորիզոնականը Billboard Hot 100-ում։ 1994 թվականին երգը ստացավ Գրեմի մրցանակ «լավագույն տղամարդու վոկալով կատարված փոփ ստեղծագործություն», ինչպես նաև նոմինացված է եղել «Տարվա ձայնագրություն» և «Տարվա երգ» նոմինացիաներում։

## Ստեղծագործությունների ցանկ
### Ընդհանուր սկավառակ, առաջին տարբերակ
* If I Ever Lose My Faith in You — 4։29
* All This Time — 5։20
* Mad About You — 4։24
* Every Breath You Take — 5։06

### Ընդհանուր սկավառակ, երկրորդ տարբերակ
* If I Ever Lose My Faith in You — 4։33
* Message in a Bottle — 5։47
* Tea in the Sahara — 4։43
* Walking on the Moon — 2։56
### Մաքսի սինգլ
* If I Ever Lose My Faith in You — 4։29
* Message in a Bottle [Unplugged] — 5։20
* Tea in the Sahara [Unplugged] — 4։25
* Walking on the Moon [Unplugged] — 5։06
### Picture disk
* If I Ever Lose My Faith in You — 4։29
* Everybody Laughed But You — 3։51
* January Stars — 3։50
* We Work The Black Seam [Alternate Version] — 6։08

## Հիթ շքերթներ
### Շաբաթական չարթեր

### Տարեկան չարթեր
{| class="wikitable sortable"
!align="left"|Հիթ շքերթ (1993)
!align="center"|Հորիզոնական
|-
| U.S. Billboard Hot 100
|align="center"|96
|-

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Երգի բառեր 

Կատեգորիա:Սթինգի երգեր
Beautiful Monster

**«Beautiful Monster»**, ամերիկացի երգիչ Նի Յո-ի երգը իր չորրորդ ստուդիական Libra Scale ալբոմից։ Թողարկվել է 2010 թվականի հունիսի 8-ին։ Երգը գրվել է Նե Յե-ի, Stargate խմբի և Սենդի Վիի կողմից։

## Երգացանկ
* **Թվային ներբեռնում**
# "Beautiful Monster" – 4։11

* **German CD single**
# "Beautiful Monster" (Ալբոմային տարբերակ) – 4։12
# "Beautiful Monster" (Mixin Marc & Tony Svejda Remix Edit) – 4։11

* **Թվային ներբեռնում (Ռեմիքսներ)**
# "Beautiful Monster" (Mixin Marc & Tony Svejda Remix Edit) – 4։11
# "Beautiful Monster" (Թոնի Մորան և Warren Rigg Save The Soul Edit) – 4։33
# "Beautiful Monster" (Low Sunday Terrified Edit) – 4։24
# "Beautiful Monster" (Mixin Marc & Tony Svejda Remix Extended) – 6։36
# "Beautiful Monster" (Թոնի Մորան & Warren Rigg Save The Soul Club) – 9։43
# "Beautiful Monster" (Low Sunday Terrified Club) – 7։22
# "Beautiful Monster" (Mixin Marc & Tony Svedja Remix Instrumental) – 6։36
# "Beautiful Monster" (Թոնի Մորան & Warren Rigg Save The Soul Anthem Dub) – 9։43
# "Beautiful Monster" (Low Sunday Terrified Dub) – 8։00

## Ստեղծագործական կազմը
* Երգի հեղինակներ - Նի Յո, Stargate, Սենդի Վի
* Պրոդյուսեր - Stargate, Սենդի Վի
* Ձայնագրում - Stargate
* Գործիքավորում - Mixing, Սենդի Վի
* Վոկալ - Նի Յո

## Հիթ-շքերթներ և հավաստագրումներ

### Շաբաթական հիթ-շքերթներ

### Տարեկան հիթ-շքերթներ

### Հավաստագրումներ

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010 երգեր
Կատեգորիա:2010 սինգլներ
Կատեգորիա:UK Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Կատեգորիա:Սինգլներ այբբենական կարգով
Ցիանացում

**Ցիանացում**
* ոսկու և արծաթի ստացման պրոցես, որը կատարվում է ալկալիական մետաղների ցիանիդների լուծույթներում հանքաքարերի և խտանյութերի ընտրողական լուծման միջոցով։ Լուծման ընտրողականությունն ապահովում է լուծույթի թույլ կոնցենտրացիայով (0,03–0,3% ցիանիդ), որի շնորհիվ այն քիչ է փոխազդում հանքաքարի մյուս բաղադրիչների հետ։ Ցիանացումը հաջողությամբ է ընթանում միայն լուծույթներում թթվածնի առկայությամբ։ Ցիանական լուծույթներում ոսկու և արծաթի լուծումն առաջին անգամ ուսումնասիրել է ռուս ինժեներ Պ․ Ռ․ Բագրատիոնը, 1843 թվականին,
* պողպատե շինվածքների քիմիա–ջերմային մշակում, երբ տեղի է ունենում մետաղի մակերևութային շերտերի դիֆուզիոն հագեցում՝ ածխածնով և ազոտով միաժամանակ։ Ցիանացման հիմնական նպատակն է բարձրացնել պողպատե շինվածքների կարծր- ությունը, մաշակայունությունը և հոգնածային կայունությունը։ Ունի մի շարք առավելություններ ցեմենտացման նկատմամբ պրոցեսի արագ ընթացք, շինվածքների բարձր մաշակայունություն և մխման դեպքում շինվածքի ձևի փոքր փոփոխություն։

Կատեգորիա:Քիմիական պրոցեսներ
Աբդալ Կայասի

**Աբդալ Կայասի**, լեռ Իրանի Արևմտյան Ադրբեջան նահանգում, Վասպուրականի լեռնաշղթայի հյուսիսային հատվածում, Մակու քաղաքից արևմուտք։ Լեռան հյուսիսային լանջերից սկիզբ են առնում Արաքս գետի ավազանի մի քանի գետակներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Ադրբեջան նահանգի լեռներ
Կատեգորիա:Վասպուրականի լեռնաշղթա
Ցիանիններ

**Ցիանիններ**, կենտ թվով մեթինային խմբերից բաղկացած շղթայով իրար միացած հետերոցիկլային ռադիկալներ պարունակող օրգանական միացություններ։ Պոլիմեթինային շարքի ներկանյութեր են։ Անվանումը ստացել են այդ դասի առաջին ներկայացուցիչներից մեկի՝ ցիանինի անունից, որը վառ կապույտ ներկանյութ է (հունարեն՝ ϰυανός – կապույտ)։ Ցիանինները սովորաբար ունեն վառ և մաքուր գույներ (դեղինից կապույտ)։ Օգտագործվում են որպես լուսազգայուն թաղանթների սենսիբիլիզատորներ, օրինակ՝ քենոցիանինը լուսանկարչական ժապավենը դարձնում է զգայուն սպեկտրի ինֆրակարմիր տիրույթում (~8500 A°)։

Կատեգորիա:Օրգանական միացություններ
Աքշեհիր

**Աքշեհիր**, անհոսք աղի լճակ Անատոլական սարահարթի կենտրոնական մասում։ Ջրահավաք ավազանի մեջ է մտնում մի քանի մարզ, այդ թվում՝ Աֆյոնքարահիսարը։ Ձկնառատ է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքիայի լճեր
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անհոսք լճեր
Ռաֆայել Բերգամասկու

**Ռաֆայել Սանտոս Բերգամասկու** (, ), բրազիլացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող։ Հայտնի ակումբներից հանդես է եկել «Պարանայում», «Կորինտանսում» և «Ռոստովում»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
Վիճակագրությունը ФК «Ростов» կայքում 

Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լոնդրինայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կրուզեյրոյի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոստովի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Ակավուրթ

**Ակավուրթ**, գյուղակ Բորչալուի գավառում, փոքր Ռատնան գյուղի մոտ։ 19-րդ դարի վերջերին ուներ 2 կիսավեր եկեղեցի և հայկական մամուլում հիշատակվում է որպես իշխան Արղությանի սեփականություն։

## Ծանոթագրություններ
Միջազգային Երիտասարդական Դեմոկրատ Միություն

**Միջազգային Երիտասարդական Դեմոկրատ Միություն** կամ **ՄԻԴՄ,** համաշխարհային դաշինք մի կողմից քաղաքական երիտասարդական կազմակերպությունների և մյուս կողմից երիտասարդական ժողովրդավար կազմակերպության։

Միջազգային Երիտասարդական Դեմոկրատ Միության ներկայիս կազմակերպությունը հիմնադրվել է 1991 թվականին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Վաշինգտոն քաղաքում։ Դրանից առաջ, նախորդ կազմակերպությունը նույն անունով արդեն ստեղծվել էր 1981 թվականի հուլիսին կրկին Վաշինգտոնում սակայն կարճ ժամանակահատվածում լուծարվել էր։

Կազմակերպությունը վարում է ազատ շուկայական և պահպանողական քաղաքականություն։

## Նախագահներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երիտասարդական քաղաքական կազմակերպություններ
Օբվանք (լեռ)

**Օբվանք**, լեռ Թուրքիայում, Բյուրակն-Մնձորյան լեռնաշղթայի կենտրոնական հատվածում, Քղի քաղաքից 5 կմ արևմուտք, Օբվանք գյուղի հարավային կողմում, Օբվանք գետակի հովտում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բինգյոլի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Մնձուրի լեռնաշղթա
Ալաջա (լեռ, Կարս)

**Ալաջա**, (հնում՝ Արջո–Առիճ), հրաբխային լեռ Թուրքիայի Կարսի մարզում, Կարսի սարահարթում, Անիից արևմուտք։ Բարձրությունը՝ 2695 մ։ Առաջացել է նեոգենի դարաշրջանի հրաբխային արտավիժումներից։ Ծածկված է լեռնատափաստանային և մերձալպյան բուսականությամբ, բարձր մասերը՝ քարակարկառներով։ Ալաջայից սկիզբ են առնում Ալաջա և Տեկոր գետերը։ Ալաջայի բարձունքներում է տեղի ունեցել Ալաջայի ճակատամարտը։ Կարսի սարահարթի հարավարևելյան և հյուսիսարևելյան կողմերում առանձնանում են Ալաջա Մեծ և Ալաջա փոքր լեռնագագաթները։

## Տես նաև
* Ալաջայի ճակատամարտ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կարսի մարզի լեռներ
Կատեգորիա:Կարսի սարահարթ
Նովե Օստրովի (համայնք)

**Նովե Օստրովի** (լեհ.՝ *Nowe Ostrowy*)՝ գյուղական համայնք (ծխական) Լեհաստանում, գրանցված է որպես վարչական միավոր Կուտովայի պովյատում։ 2004 թվականի տվյալներով բնակչությունը կազմում է 3944 մարդ։ Լոձի վոյեվոդության Գրոդնո բնակավայրը նույնպես այն գյուղերից է, որոնք մտնում են այս համայնքի կազմի մեջ։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:Լեհաստանի բնակավայրեր
Աիփաչա

**Աիփաչա**, լեռնագագաթ Թուրքիայի Բայբուրթի մարզում, Արևելա-Պոնտական լեռներում, Բաբերդ քաղաքից մոտ 50 կմ հյուսիս–արևմուտք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելապոնտական լեռնաշղթա
Կատեգորիա:Բայբուրթի մարզի լեռներ
Աղգյոլ (սարահարթ)

**Աղգյոլ**, սարահարթ Լեռնային Ղարաբաղում, Շուշիի շրջանում։ Նշանակված է Կովկասի 5- վերստանոց քարտեզում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սարահարթեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության աշխարհագրություն
Ալամուն (երկիր)

**Ալամուն**, երկիր հնագույն Հայաստանում՝ Ուրարտուում, հավանաբար Ալկի քաղաքից հյուսիս–արևելք, Բոհտան գետի ակունքների շրջանում։ Հիշատակվում է ասորեստանյան սեպագրերում՝ Թգլաթպալասարի արշավանքների կապակցությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վանի թագավորության արձանագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն երկրներ