Հովհաննես III Մեծ Կոմնենոս

**Հովհաննես III Մեծ Կոմնենոս** (միջ. հունարեն` Ιωάννης Γ΄ Μέγας Κομνηνός, ), Տրապիզոնի կայսր Մեծ Կոմնենոսների դինաստիայից 1342 թվականի սեպտեմբերի 4-ից մինչև 1344 թվականի մայիսի 3-ը։ Իշխանության է եկել ռազմական հեղաշրջման արդյունքում, որի ընթացքում սպանվել է նրա նախորդ Աննան։ Հրաժարվել է աջակցել իր բարերարներին՝ Սխոլարիոսների ընտանիքին, և մատնվել է անառակության թուրքերի ներխուժման ֆոնին։ Գահընկեց է արվել Նիկիտա Սխոլարիոսի կողմից, որն ավելի վաղ նրան բարձրացրել էր գահին, և փոխարինվել է սեփական հայր Միքայելով։

## Կյանքը մինչև իշխանության գալը
Ապագա կայսր Հովհաննես III-ը ծնվել է XIV դարի առաջին կեսին: «Բյուզանդական բառարան» աշխատության հեղինակները կարծում են, որ դրա ստեղծումը մոտավորապես կարելի է վերագրել 1321 թվականով: Ըստ ժամանակակից հույն պատմաբան Պենելոպե Վուգիուկլակիի ենթադրության՝ նրա ծննդավայրը կարող էր լինել Կոստանդնուպոլիս քաղաքը՝ Բյուզանդիայի մայրաքաղաքը: Նրա հայրը Մեծ Կոմնենոսների դինաստիայից Միքայելն էր, որը կայսր Հովհաննես II Մեծ Կոմնենոսի կրտսեր որդին էր, ինչի պատճառով չդարձավ գահի ժառանգորդ: Կյանքի առաջին շրջանն ապրել է Կոստանդնուպոլսում՝ աքսորում հոր հետ, որը մեկնել էր քաղաք իր հորեղբոր՝ Պալեոլոգոսների դինաստիայից Անդրոնիկոս II կայսեր մոտ, իր եղբոր՝ Ալեքսեյ II-ի գահակալությունից հետո՝ 1297 թվականին։

1330 թվականի մայիսի 3-ին Ալեքսեյ II-ը մահացավ։ Նրան հաջորդեց նրա ավագ որդին, որը դարձավ կայսր Անդրոնիկոս III անունով։ Սակայն նա կառավարեց 2 տարուց պակաս՝ մահանալով 1332 թվականի հունվարի 8-ին։ Նրա ժառանգորդը դարձավ անչափահաս որդին՝ Մանուիլ II-ը, որին արդեն հաջորդ ամիս գահընկեց արեց նրա հորեղբայր Վասիլը։ Սա հանգեցրեց դինաստիական պայքարի սկզբին, որի ընթացքում 1340 թվականին գահին հաստատվեց Իրինա Պալեոլոգոսը, որը, կայսրությունում շատերի կարծիքով, առնչություն ուներ Վասիլիի մահվան հետ։ Երկրից բազմաթիվ Մեծ Կոմնենոսների արտաքսելով՝ նա իր կարճատև կառավարմամբ իր դեմ տրամադրեց երկու թշնամական խմբակցությունների։ Սա հանգեցրեց քաղաքացիական պատերազմի սկսվելուն, որի արդյունքում Ալեքսեյ II-ի ավագ դուստրը՝ Աննան, հաստատվեց գահին։ Այն ժամանակ խմբակցություններից մեկը, դժգոհ լինելով Աննայի կառավարումից, փորձեց գահին հաստատել Հովհաննեսի հայր Միխայիլին, սակայն Աննան կարողացավ հետ մղել հարձակումը և բանտարկել Միխայիլին։ Այնուհետև արիստոկրատիան՝ Նիկիտա Սխոլարիոսի գլխավորությամբ, դիմեց Հովհաննեսին՝ առաջարկելով նրան թագը։ Նրանք գրեթե մեկ տարի ծախսեցին Աննա Սավոյացի կայսրուհուն և Ալեքսեյ Ապոկավկին համոզելու համար, որ իրենց հետ թողնեն Հովհաննեսին։ Օգոստոսի 17-ին նա նավարկեց 3 ջենովական և 2 իր նավերով։ Պատմաբան Նիկիֆոր Գրիգորան գրել է, որ նրանք լողացել են 10 օր, որից հետո հայտնվել են Տրապիզոնի նավահանգստում։ Նրանց դեմ դուրս եկան Աննայի կողմնակիցները, սակայն տեղացիները ապստամբեցին, «Բյուզանդական բառարանի» համաձայն՝ Սխոլարիոսների հրահանգով։1342 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Աննային խեղդամահ արեցին, իսկ հաջորդ օրը քաղաքը ընկավ։

## Կառավարում
Սեպտեմբերի 9-ին Հովհաննեսը թագադրվեց Խրիսոկեֆալիա Աստվածածնի տաճարի ամբիոնում։ Սկսվեցին բռնաճնշումներ նոր կայսրին թշնամական տրամադրված ազնվականության դեմ, այդ թվում նաև գավառներում։ Սխոլարիներն օգտագործեցին ստացված իշխանությունը՝ կազմակերպելով կոտորած, որն ուղղված էր իրենց թշնամական խմբավորման դեմ։ Աննայի հետ միասին նրանք սպանեցին Ալեքսեյ II-ի այրի Ջիաջակ Ջակելիին։ Ըստ Վուգիուկլակիի ենթադրության՝ դա կարող էր տեղի ունենալ կայսեր հրամանով

Հովհաննես III-ը գտնվեց թույլ և անկարող կառավարիչ, որը հետաքրքրված էր միայն շքեղությամբ և զվարճություններով։ Նիկիֆոր Գրիգորի աշխատության հիման վրա, նա այլևս չցանկացավ լսել Սխոլարիուսներին, որոնք նրան բարձրացրել էին գահին, և գանձարանը վատնում էր անառակ արարքների և «պարողների ու սրնգահարների» վրա։ Բյուզանդագետ Ս. Պ. Կարպովի խոսքերով՝ հղում անելով Գրիգորին և մեկ այլ պատմաբան՝ Միխայիլ Պանարետոսին, նրան աջակցում էր ներքինի Հովհաննեսը, որը հսկում էր նրա հորը Լիմնիայում։ Ներքինուն սպանեցին նախքան կայսրին գահընկեց անելը։

Հովհաննես III-ի կառավարման տարիներին Տրապիզոնի մոտ գտնվում էին ակ-կոյունլու թուրքմենական ցեղային կոնֆեդերացիայի ուժերը, որոնք քաղաքի վրա հարձակումներ էին գործում «աննախադեպ հաճախականությամբ», որոնք հույները չէին կարողանում կանգնեցնել դրա համար ուժերի բացակայության պատճառով։ Ըստ Պանարետի, քոչվորների արշավանքը տեղի է ունեցել մասնավորապես 1343 թվականի հունիսին։ Բյուզանդագետ Ռ․Մ․ Շուկուրովի ենթադրությամբ, այդ ժամանակ կայսրն արդեն կարող էր բացահայտ դիմակայության մեջ գտնվել Սխոլարիաների հետ։ Մեկ տարի անց ընտանիքի ղեկավար Նիկիտասը համաձայնագիր կնքեց Հովհաննեսի հայր Միքայելի հետ, որի համաձայն վերջինս հրաժարվում էր Սխոլարիոսների օգտին իրական իշխանությունից՝ թագի դիմաց։ Միքայելը համաձայնեց, և Նիկիտասը, վերադառնալով, Հովհաննեսին վտարեց Սուրբ Սավվայի վանք (որտեղ նա տեղավորվեց բյուզանդական պաշտպանության ներքո), իսկ Միքայելին թագադրեց կայսր։ 1345 թվականի նոյեմբերին Հովհաննեսին այնտեղից աքսորեցին Կոստանդնուպոլիս, իսկ հետո Ադրիանապոլիս։ 1357 թվականին Հովհաննեսը տեղափոխվեց Սինոպ քաղաք, 5 տարի անց, 1362 թվականին, նա, ապահովելով Ջենովայի աջակցությունը, ցանկացավ վերադարձնել իր գահը, որտեղից արդեն պատրաստվում էր հարձակվել Տրապիզոնի վրա, սակայն մահացավ ժանտախտից՝ չհասցնելով իրականացնել մտածածը։ Այդ ժամանակահատվածում նրա կոնկրետ գործունեության մասին որևէ տեղեկություն աղբյուրներում չկա։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:1320-ականների ծնունդներ
Կատեգորիա:1360-ականների մահեր
Կատեգորիա:1361 մահեր
Կատեգորիա:14-րդ դարի ծնունդներ
Կատեգորիա:Կոմնենոսներ
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Տրապիզոնի կայսրություն