Ոչ ոք չի մոռացվել, ոչինչ չի մոռացվել

thumb|300px|Հուշապատ Պիսկարևսկի գերեզմանատանը
**Ոչ ոք չի մոռացվել, ոչինչ չի մոռացվել** (), կարգախոս, որը սովորաբար օգտագործվում է շրջափակված լենինգրադցիների և Հայրենական մեծ պատերազմի զինվորների սխրանքի վերաբերյալ։

## Մեկնաբանություն

Այս արտահայտությունն առաջին անգամ օգտագործվել է Օլգա Բերգգոլցի բանաստեղծության մեջ, որը գրվել է 1959 թվականին (ինչպես ընդունված է համարել պաշտոնական վարկածի համաձայն) Լենինգրադի Պիսկարևսկի գերեզմանատանը գտնվող հուշահամալիրի պատի վրա գրելու համար, որտեղ թաղված են Լենինգրադի շրջափակման բազմաթիվ զոհեր: Խորհրդային տարիներին ընդունված էր այս խոսքերը կապել «ժողովրդական լայն զանգվածների զանգվածային, իր ծավալով աննախադեպ հերոսության» հետ՝ զոհերի տառապանքից ուշադրությունը տեղափոխելով նրանց սխրանքի վրա։  Ինչպես նշել է Մոիսեյ Կագանը, Բերգգոլցի բանաձևն արտահայտել է խորհրդային մշակույթում ձևավորված հուշային ժանրին բնորոշ գաղափար՝ «իր ժողովրդի ազատության համար մղվող պայքարում մարդու մահը՝ որպես անմահության ճանապարհ»։ 

Ալես Ադամովիչը, Դանիիլ Գրանինը, իսկ նրանցից հետո Բորիս Պոյուրովսկին և Սոլոմոն Վոլկովը ներկայացրել են արտահայտության ծագման այլընտրանքային տարբերակ, ըստ որի Բերգգոլցը, որն ինքն էր տուժել ռեժիմից, այդ արտահայտության համատեքստում այլաբանորեն գաղտնի իմաստ է դրել, որը որը վերաբերում է ոչ միայն լենինգրադցիներին (որոնք ստալինյան ռեժիմի կողմից դատապարտվել էին սովամահության պատերազմի տարիներին), այլև ընդհանրապես ստալինյան տեռորի զոհերին ընդհանուր վերցրած:
Բերգգոլցի պոեզիան պաշտոնապես հռչակվեց ռեքվիեմ միայն գերմանական պաշարումից զոհվածների համար, բայց միևնույն ժամանակ թաքնված հիշատակի աղաղակ էր Ստալինի ահաբեկչության մեքենայի զոհերի համար:

Դրանում Վոլկովը խորը նմանություն է տեսել Շոստակովիչի Յոթերորդ սիմֆոնիայի հետ, որը նույնպես գրվել է շնորհազրկված կոմպոզիտորի կողմից շրջափակված Լենինգրադում։  Որպես դրա անուղղակի հաստատում նշվում է նաև, որ Օլգա Բերգգոլցը չի ստորագրել «Ոչ ոք չի մոռացվել և ոչինչ չի մոռացվել» փորագրված բառերի տակ։ 

Լենինգրադի այլախոհ Յուրի Վետոխինը, որի ծնողները մահացել են սովից 1941-1942 թվականների շրջափակման ձմռանը, իսկ ինքը՝ կիսամեռ 13-ամյա պատանին, հորեղբոր կողմից քաղաքից դուրս է բերվել Լադոգա լճի սառույցի վրայով, նկարագրելով 1970-ականների վերջին կոմունիզմի փլուզման հեռանկարները, նշել է, որ «շրջափակման սովը և հարյուր հազարավոր լենինգրադցիների մահը ձեռնտու էին Կրեմլին, քանի որ նրան բարոյական կապիտալ էին բերել», և առաջարկել է «Ոչ ոք չի մոռացվել և ոչինչ չի մոռացվել» կարգախոսը դարձնել Ռուսաստանում ռուսական ազգային իշխանության վերականգնումից և ուղղափառությունից հետո կոմունիստական ռեժիմի հանցագործությունների հետաքննության և նրա զոհերի արդարացման պաշտոնական կարգախոս։

## Օգտագործումը ԽՍՀՄ հանրապետություններում
### Ուկրաինա
մինի|աջից|350փքս|Հավերժական փառքի պանթեոն Կրոպիվնիցկի քաղաքում
1950 թվականին Կրոպիվնիցկի քաղաքում գտնվող Սուրբ Ելիսավետայի ամրոցի ներսում կառուցվել է Ուկրաինական ԽՍՀ-ի՝ Հայրենական մեծ պատերազմի հերոսներին նվիրված ամենամեծ հուշահամալիրներից մեկը (Կիևի հուշահամալիրից հետո)։  1941-1944 թվականներին օկուպացիայի ժամանակ այդ ամրոցը եղել է քաղաքի ամենահայտնի վայրերից մեկը, որտեղ նացիստները գնդակահարել են հրեաներին և խորհրդային պարտիզաններին: 1944 թվականին ազատագրվելուց հետո տեղի բնակիչների ուժերով այստեղ թաղվել է խոշտանգումներից գնդակահարվածների և մահացածների մոտ 50 հազար մարմին, որոնց մեծ մասը եղել են քաղաքացիական անձինք: Խաղաղ ժամանակներում այստեղ սկսել են թաղել պատերազմի հերոսներին, որոնցից 30-ը արժանացել են Խորհրդային Միության հերոսի կոչման։  Գերեզմանատան մուտքի մոտ գտնվող սյուների վրա կա մակագրություն.

## Ներկա
thumb|200px
Հետագայում Բերգգոլցի հռետորական բանաձևը լայն տարածում է գտել. շատերն այն ընկալում են որպես թևավոր արտահայտություն։  Այսպես, ըստ Թաթարստանի Հանրապետության նախագահ Ռ. Միննիխանովն ասել է.

Թևավոր դարձած «Ոչ ոք չի մոռացվել, ոչինչ չի մոռացվել» խոսքերը մեզ համար անսասան բարոյական օրենք են, մեր ողջ հասարակական գոյության չափանիշը։ 
Օլգա Բերգգոլցի մեջբերումը դարձել է Հայրենական մեծ պատերազմի հետ կապված բազմաթիվ հիշատակի նախագծերի անվանումը։  Միևնույն ժամանակ այս տողը դարձել է նաև հենց Օլգա Բերգգոլցի ամենահայտնի գրվածքը։ 

2005 թվականին Ռուսաստանի բանկը թողարկել է 10 ռուբլի անվանական արժեքով հուշադրամ՝ նվիրված 1941-1945 թվականների Հայրենական Մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի 60-ամյակին՝ դարձերեսին տեղադրելով «Ոչ ոք չի մոռացվել, ոչինչ չի մոռացվել» () մակագրությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թևավոր խոսքեր
Կատեգորիա:Լենինգրադի բլոկադա
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմ