Անատոլի Ֆոմենկո

**Անատոլի Տիմոֆեևիչ Ֆոմենկո** (), խորհրդային և ռուս մաթեմատիկոս, վարիացիոն բազմաչափ հաշվարկի, դիֆերենցիալ երկրաչափության և տոպոլոգիայի, խմբերի և Լիի հանրահաշիվների տեսության, սիմպլեկտիկ և համակարգչային երկրաչափության, համիլտոնյան դինամիկ համակարգերի տեսության ոլորտի մասնագետ։ Ռուսաստանի Գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (1994), ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիր գիտության և տեխնիկայի բնագավառում։ Նաև հայտնի է որպես գրաֆիկական նկարիչ և «Լեռնանցք» մուլտֆիլմի բեմադրող նկարիչներից մեկը։

Լայն հանրային ճանաչում է ձեռք բերել որպես «Նոր ժամանակագրություն» հայեցակարգի հեղինակ, ըստ որի՝ գոյություն ունեցող պատմական իրադարձությունների ժամանակագրությունը սխալ է և պահանջում է արմատական վերանայում։ Գիտական համայնքի ներկայացուցիչները, այդ թվում՝ հեղինակավոր պատմաբաններ և բանասերներ, ինչպես նաև հրապարակախոսներ ու գրական քննադատներ, «Նոր ժամանակագրություն»-ը դասում են կեղծ գիտության շարքին կամ համարում ֆոլք-պատմական ժանրին պատկանող գրական ուղղություն։

## Կենսագրություն
Անատոլիի հայր՝ Տիմոֆեյ Գրիգորևիչը (1910-1992), ածխարդյունահանման ոլորտի ինժեներ, տեխնիկական գիտությունների թեկնածու էր, մայրը՝ Վալենտինա Պոլիկարպովնա Մարկովան (1918-2009)` բանասեր, որն աշխատում էր որպես ռուսաց լեզվի և գրականության ուսուցչուհի։

Անատոլին ծնվել է Ստալինոյում։ Հայրը, ով պատերազմի տարիներին գտնվել էր գերմանական զորքերի կողմից օկուպացված տարածքում, 1950 թվականին ընտանիքով ստիպված է եղել տեղափոխվել Մագադան, որտեղ Անատոլին սկսել է դպրոց հաճախել։ 1959 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Լուգանսկ, որտեղ Անատոլին ավարտել է № 26 միջնակարգ դպրոցը՝ ոսկե մեդալով։ Մասնակցել է դպրոցական օլիմպիադաների, հաղթել է համամիութենական հեռակա մաթեմատիկական օլիմպիադայում։ 1956 և 1959 թվականներին պարգևատրվել է ՎԴՆԽ-ի բրոնզե մեդալներով։ 1958—1959 թվականներին «Պիոներսկայա պրավդա» թերթը տպագրել է նրա ֆանտաստիկ պատմվածքը՝ «Ծիր Կաթինի առեղծվածը»։

1967 թվականին ավարտել է Մ. Վ. Լոմոնոսովի անվան Մոսկվայի պետական համալսարանի մեխանիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետը։ Եղել է պրոֆեսորներ Պ. Կ. Ռաշևսկու և Վ. Վ. Ռումյանցևի աշակերտը։ 1969 թվականից աշխատել է մեխանիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետի դիֆերենցիալ երկրաչափության ամբիոնում։

1970 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական դիսերտացիան «Լրիվ գեոդեզիական բազմակերպերի դասակարգումը, որոնք իրականացնում են ոչ տրիվիալ ցիկլեր ռիմանական միատարած միջավայրերում» թեմայով (գիտական ղեկավար՝ Պ. Կ. Ռաշևսկի), իսկ 1972 թվականին՝ դոկտորական ատենախոսություն «Պլատոյի բազմաչափ խնդրի լուծումը ռիմանական բազմակերպերում» թեմայով։

1981 թվականի դեկտեմբերի 1-ից՝ Մոսկվայի պետական համալսարանի պրոֆեսոր, աշխատել է բարձր երկրաչափության և տոպոլոգիայի ամբիոնում։ 1992 թվականից՝ ՄՊՀ մեխանիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետի դիֆերենցիալ երկրաչափության և կիրառությունների ամբիոնի վարիչ։

1990 թվականի դեկտեմբերի 15-ին ընտրվել է ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (1991 թվականից՝ ՌԳԱ), իսկ 1994 թվականի մարտի 31-ին՝ ՌԳԱ ակադեմիկոս՝ մաթեմատիկայի բաժանմունքով։

Տարբեր տարիներին զբաղեցրել է հետևյալ պաշտոնները՝ ՌԳԱ մաթեմատիկայի գծով Բարձրագույն ատեստավորման հանձնաժողովի փորձագիտական խորհրդի անդամ, ԲԱՀ-ի նախագահության անդամ, ՌԳԱ մաթեմատիկայի բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղարի տեղակալ, ԽՍՀՄ ԳԱ նախագահության մրցանակների հանձնման Լոբաչևսկու անվան մրցանակի հանձնաժողովի քարտուղար, Սիբիրի բաժանմունքի Մաթեմատիկական ինստիտուտի փորձագիտական խորհրդի անդամ (Նովոսիբիրսկ), ՄՊՀ մեխմաթի մաթեմատիկայի բաժանմունքի վարիչ։ Եղել է «Մոսկվայի համալսարանի տեղեկագիր» («Մաթեմատիկա» շարք) ամսագրի փոխխմբագիր, «Մաթեմատիկական ժողովածու» և «Մաթեմատիկական գիտությունների հաջողություններ» ամսագրերի խմբագրական խորհրդի անդամ։ ՌԳԱ Վ.Ա.Ստեկլովի անվան մաթեմատիկական ինստիտուտի ատենախոսական խորհուրդների, ինչպես նաև ՄՊՀ մեխմաթի և համալսարանի գիտական խորհրդի անդամ։

1991 թվականին ընտրվել է ՌԱԵՆ-ի լիիրավ անդամ, 1993 թվականին՝ Բարձրագույն դպրոցի միջազգային ակադեմիայի լիիրավ անդամ, իսկ 2009 թվականի մարտին՝ ՌԴ տեխնոլոգիական գիտությունների ակադեմիայի լիիրավ անդամ։

1977 թվականին ամուսնացել է Տ. Ն. Ֆոմենկոյի (ծնվ. 1948) հետ՝ մաթեմատիկոս, ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր։ 1981—2005 թվականներին դասավանդել է ՄԻՍիՍ-ում, իսկ 2005 թվականից աշխատել է ՄՊՀ հաշվողական մաթեմատիկայի և կիբերնետիկայի ֆակուլտետում (2012 թվականից՝ պրոֆեսոր)։

### Գիտական գործունեություն
Ֆոմենկոյի հիմնական գիտական հետազոտությունների ուղղությունները՝

* բազմաչափ տարբերակային հաշվում, տարբերակային մեթոդներ դիֆերենցիալ երկրաչափության և տոպոլոգիայի մեջ, նվազագույն մակերևույթներ տեսություն, ներդաշնակ **ա**րտացոլումներ
* խմբերի և Լիի հանրահաշիվների տեսություն, սիմպլեկտիկ երկրաչափություն
* դիֆերենցիալ հավասարումների հեմիլթոնյան համակարգերի տեսություն, ինտեգրվող հավասարումներ խմբերի և Լիի հանրահաշիվների վրա, մաթեմատիկական ֆիզիկայում, դիֆերենցիալ հավասարումների ինվարիանտների տեսություն (առաջին ինտեգրալներ), ինտեգրվող դինամիկական համակարգերի տոպոլոգիական դասակարգման տեսության ստեղծում
* համակարգչային երկրաչափություն, ալգորիթմական մեթոդներ տոպոլոգիայում, համակարգիչների կիրառություն եռաչափ տոպոլոգիայի և երկրաչափության մեջ։

Նվազագույն մակերեսների տեսության մեջ Ֆոմենկոն լուծել է Պլատոյի խնդրի բազմաչափ տարբերակը ռիմանական բազմակերպերի սպեկտրալ բորդիզմների դասում և ապացուցել է նախապես տրված «կոնտուրով» սահմանափակված գլոբալ նվազագույն «սպեկտրալ մակերեսի» գոյությունը։ Այստեղ «կոնտուրը» հանդիսանում է կոմպակտ հարթ բազմակերպ, իսկ դրանով սահմանափակված «սպեկտրալ մակերեսը»՝ կոմպակտ, որը ներկայացնում է տրված եզրով բազմակերպերի սպեկտրների պատկեր։

Ֆոմենկոյի աշխատանքներում, որոնք վերաբերում են ընդհանուր տեսակի չվերասերված հեմիլթոնյան դինամիկական համակարգերի տոպոլոգիական դասակարգմանը, բացահայտվել են ինվարիանտներ, որոնց միջոցով հնարավոր է նկարագրել դինամիկական համակարգերի առանձնահատկությունների տոպոլոգիական տեսակը և դասակարգել Լիուվիլի շերտավորումները։ Արդյունքում ստացվել է երկու ազատության աստիճան ունեցող ինտեգրվող չվերասերված հեմիլթոնյան համակարգերի դասակարգում։

2015 թվականից սկսած՝ Վ. Վ. Վեդյուշկինայի, Ե. Ե. Կարգինովայի, Ի. Ս. Խարչևայի և այլ աշակերտների հետ Ֆոմենկոն ստեղծում է նոր ուղղություն՝ ինտեգրվող տոպոլոգիական բիլիարդների տեսություն։ Այս ուղղության գաղափարը դիտարկել բիլիարդի սեղաններ բարդ երկրաչափությամբ և տոպոլոգիայով, ինչը վերածվեց արդյունավետ մոտեցման և հնարավորություն տվեց կառուցել բազմաչափ բարդ ինտեգրվող համակարգերի նոր, տեսանելի մոդելներ։

Ֆոմենկոն հեղինակ է ավելի քան 280 գիտական հրապարակումների մաթեմատիկայի բնագավառում, այդ թվում՝ 27 մոնոգրաֆիաների, 10 դասագրքերի և ուսումնական ձեռնարկների։ Նրա մաթեմատիկական գրքերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով՝ անգլերեն, ֆրանսերեն, ճապոներեն, չինարեն, իսպաներեն, իտալերեն, սերբերեն։

Մի շարք մասնագետ-մաթեմատիկներ քննադատել են Ֆոմենկոյի որոշ մաթեմատիկական աշխատությունների բովանդակությունը։ Ամերիկացի մաթեմատիկոս Ֆ. Ալմգրենի խիստ քննադատական ռեցենզիան մատնանշել է մի շարք սխալներ և հայտարարած գիտական արդյունքների անհամապատասխանությունը իրական ձեռքբերումներին։ Ռուս մաթեմատիկոս Միխայիլ Գրոմովը նշել է, որ Ֆոմենկոյի ներկայացրած արդյունքների ներածական մեկնաբանությունները կապ չունեն նրա մաթեմատիկական թեորեմների քիչ հետաքրքիր և չափազանց աբստրակտ բովանդակության հետ։

Ֆոմենկոն իր պատասխան-մեկնաբանությունը ներկայացրել է «Յուրաքանչյուր պատմություն ցանկանում է պատմված լինել» (2017) գրքում։

### Դասավանդման գործունեություն
Տարբեր տարիներին Մոսկվայի պետական համալսարանի մեխմաթ ֆակուլտետի ուսանողների համար կարդացել և շարունակում է կարդալ հետևյալ դասընթացները․ «Դասական տարբերչական երկրաչափություն», «Տարբերչական երկրաչափություն և տոպոլոգիա», «Տեսանելի տոպոլոգիա», «Տոպոլոգիայի և սիմպլեկտիկ երկրաչափության տարրեր», «Ալգորիթմական և համակարգչային մեթոդներ եռաչափ տոպոլոգիայում», «Հոմոտոպիկ տոպոլոգիա», «Ինտեգրվող հեմիլթոնյան համակարգերի երկրաչափություն և տոպոլոգիա», «Ինտեգրվող հեմիլթոնյան համակարգեր Լիի ալգեբրաների վրա», «Տոպոլոգիական վարիացիոն խնդիրներ», «Նվազագույն մակերեսներ և Պլատոյի խնդիր», «Բազմաչափ նվազագույն մակերեսներ և հարմոնիկ պատկերումներ»։

Ֆոմենկոյի ղեկավարությամբ պաշտպանվել է ավելի քան 55 թեկնածուական և 11 դոկտորական ատենախոսություն։

### Գեղարվեստական ​​ստեղծագործություն
Բնօրինակ գրաֆիկական աշխատանքների հեղինակն է։ Կազմակերպում է անհատական ցուցահանդեսներ։

## «Նոր ժամանակագրություն»
«Նոր ժամանակագրություն» նախագծի (մշակված 1995 թվականից) շրջանակներում հրապարակված մի շարք աշխատանքների հեղինակ և համահեղինակ է, որոնցում նա պնդում է, որ ստեղծել է պատմական տեքստերի ուսումնասիրության, կախյալ պատմական տեքստերի ճանաչման և իրադարձությունների թվագրման նոր «էմպիրիկ-վիճակագրական» մեթոդներ՝ համաշխարհային պատմության ժամանակագրության կիրառման համար: Նախագծի մյուս մասնակիցների հետ միասին նա քննադատում է համաշխարհային պատմության առկա ժամանակագրությունը, բացասաբար է գնահատում պատմություն, հնագիտություն, լեզվաբանություն, աստղագիտություն, թվագրման մեթոդներ և այլն ուսումնասիրած բազմաթիվ գիտնականների աշխատանքի ամբողջականությունը: Ֆոմենկոյի հիմնական համահեղինակը նրա բաժնի գործընկեր Գլեբ Նոսովսկին է: «Նոր ժամանակագրություն» խումբը հրատարակել է մի քանի տասնյակ գիրք ռուսերեն և մի քանիսը՝ անգլերեն և այլ եվրոպական լեզուներով, որոնք քննարկում են Ֆոմենկոյի կողմից մշակված հետազոտական մեթոդները, կրկնօրինակները, որոնք, Ֆոմենկոյի կարծիքով, լրացնում են ընդհանուր առմամբ ընդունված պատմությունը, և «ճիշտ» պատմության հնարավոր վերակառուցումները:
մինի|Շապիկների տուփ
Այս տեսությունը չի ճանաչվում գիտական հանրության կողմից՝ պատմաբանների, հնագետների, լեզվաբանների, մաթեմատիկոսների, ֆիզիկոսների, աստղագետների և այլ գիտությունների ներկայացուցիչների: «Նոր ժամանակագրությունը» քննադատության է ենթարկվել մի շարք հայտնի գիտնականների կողմից, մասնավորապես՝ Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս, հնագետ Վ. Լ. Յանինը, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոսը, պատմաբան Լ. Վ. Միլովը, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոսը, պատմաբան Վ. Ս. Մյասնիկովը, Ռուսաստանի կրթության ակադեմիայի ակադեմիկոսը, պատմաբան Ս. Օ. Շմիդտը, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոսը, լեզվաբան Ա. Ա. Զալիզնյակը, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի աստղագիտության գիտական խորհրդի բյուրոյի անդամ, ֆիզիկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր Յու. Ն. Եֆրեմովը:

Ֆոմենկոյի տեսությունը դատապարտվել է «Գիտության պաշտպանության» տեղեկագրի էջերում, որը հրատարակվել է Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի նախագահությանը կից կեղծ գիտության դեմ պայքարի հանձնաժողովի կողմից։ Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս, ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Վիտալի Գինզբուրգը, ակադեմիկոսներ Էդուարդ Կրուգլյակովը, Ալեքսանդր Անդրեևը, Նիկոլայ Պլատեն, Ալեքսանդր Ֆուրսենկոն, Եվգենի Ալեքսանդրովը, Սերգեյ Նովիկովը «Նոր ժամանակագրությունը» որակեցին որպես կեղծ գիտություն։

«Նոր ժամանակագրության» օգտին հանդես եկած հայտնի հասարակական գործիչների թվում էին Էդուարդ Լիմոնովը, Ալեքսանդր Զինովևը և Գարրի Կասպարովը: Հետագայում Կասպարովը վերանայեց իր դիրքորոշումը և դադարեց աջակցել դրան:

2004 թվականին «Նոր ժամանակագրության» մասին գրքերի շարքի համար համահեղինակներ Ֆոմենկոն և Նոսովսկին արժանացան «Աբզաց» հակամրցանակի «Պատվավոր անգրագիտություն» անվանակարգում՝ «*ռուսական գրականության դեմ ուղղված առանձնահատուկ ցինիկ հանցագործությունների*» համար:

2016 թվականի հոկտեմբերի 2-ին, որպես «Նոր ժամանակագրության» ստեղծման գործում Ֆոմենկոյի վաստակի գնահատական, «Антропогенез.ру» գիտակրթական պորտալի կողմից կազմակերպված «Գիտնականները առասպելների դեմ-2» գիտակրթական ֆորումի ժյուրին հանդիսավոր կերպով նրան ընտրեց կեղծ գիտությունների ստախոս ակադեմիայի (VRAL) թղթակից անդամ։

## Պարգևներ և մրցանակներ
### Պետական պարգևներ և մրցանակներ

* ԽՍՀՄ ԱՆ Պրեզիդիումի մրցանակ մաթեմատիկայի բնագավառում (1987)
* ՌԴ պետական մրցանակ գիտության բնագավառում (1996) — «Հարթ բազմակերպերի և Համիլթոնյան դինամիկական համակարգերի ինվարիանտների հետազոտություն» աշխատությունների շարքի համար (համատեղ Ա. Ս. Միշչենկոյի հետ)
* «Մոսկվայի պետական համալսարանի վաստակավոր պրոֆեսոր» պատվավոր կոչում (1999)
* «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» II աստիճանի շքանշանի մեդալ (2024 թվականի փետրվարի 5) — հայրենական գիտության զարգացման, երկարամյա արդյունավետ գործունեության և Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի հիմնադրման 300-ամյակի կապակցությամբ

### Հանրային պարգևներ և մրցանակներ
* Մոսկվայի մաթեմատիկական ընկերության մրցանակի դափնեկիր (1974)

## Հիմնական մաթեմատիկական աշխատանքներ
# *Фоменко А. Т., Гутенмахер В. Л.* Гомотопическая топология. Часть 1. — М.: МГУ, 1967.
# *Фукс Д. Б., Фоменко А. Т.* Гомотопическая топология. Часть 2. — М.: МГУ, 1968.
#  Английский перевод: *Fomenko A.T., Fuchs D.B., Gutenmacher V.L.* Homotopic Topology.— Budapest: Akademiai Kiado, 1986. (In English). Японский перевод в 1990 году, в Токио.
# *Новиков С. П., Фоменко А. Т.* Дифференциальная геометрия. — М.: МГУ, 1974.
# *Дубровин Б. А., Новиков С. П., Фоменко А. Т.* Современная геометрия. Части 1, 2.— М.: Наука, 1979. Часть 3. — М.: Наука, 1984. Английский перевод: B. A. Dubrovin, A. T. Fomenko, S. P. Novikov. Modern Geometry. Methods and Applications. — Springer-Verlag, GTM 93, Part 1, 1984; GTM 104, Part 2, 1985. Part 3, 1990, GTM 124. Далее последовали: французский, испанский, итальянский переводы. Затем в Москве вышло ещё несколько переизданий на русском языке.
# *Мищенко А. С., Фоменко А. Т.* Курс дифференциальной геометрии и топологии. — М.: МГУ, 1980. Английский перевод: A. Mishchenko, A. Fomenko. A Course of Differential Geometry and Topology. — MIR Publishers, 1988.
# *Мищенко А. С., Соловьёв Ю. П., Фоменко А. Т.* Сборник задач по дифференциальной геометрии. — М.: МГУ, 1981. Английский перевод: A. S. Mishchenko, Yu. P. Solovyev, A. T. Fomenko. Problems in Differential Geometry and Topology. — MIR Publishers, 1985.
# *Фоменко А. Т.* Вариационные методы в топологии. — М.: Наука, 1982. Английский перевод: Fomenko A. T. Variational Principles in Topology. Multidimensional Minimal Surface Theory. — Kluwer Acad. Publishers, 1990.
# *Фоменко А. Т.* Дифференциальная геометрия и топология. Дополнительные главы. — М.: МГУ, 1983. Английский перевод: Fomenko A. T. Differential Geometry and Topology. — New York, London: Plenum Publ. Corporation, 1987. Consultants Bureau (Ser. Contemporary Soviet Mathematics). Японский перевод этой книги сделан в 1996 году, в Токио. Второе русское издание, исправленное и дополненное, вышло в 1999 году. — Редакция журнала «Регулярная и хаотическая динамика», Библиотека «Математика», том 3. Ижевск, Ижевская республиканская типография, 1999.
# *Фоменко А. Т.* Топологические вариационные задачи. — М.: МГУ, 1984. Английский перевод: Fomenko A. T. Topological variational problems.— Gordon and Breach, 1991.
# *Дао Чонг Тхи, Фоменко А. Т.* Минимальные поверхности и проблема Плато. — М.: Наука, 1987. Английский перевод: Dao Chong Thi, Fomenko A. T. Minimal surfaces and Plateau problem.— American Math. Society, 1991.
# *Новиков С. П., Фоменко А. Т.* Элементы дифференциальной геометрии и топологии. — М.: Наука, 1987. Английский перевод: *Novikov S. P., Fomenko A. T.* The basic elements of differential geometry and topology.— Kluwer Acad. Publishers, 1990.
# *Фоменко А. Т.* Симплектическая геометрия. Методы и приложения. — М.: МГУ, 1988. Английский перевод: *Fomenko A. T.* Symplectic Geometry. Methods and Applications.— Gordon and Breach, 1988. Second edition 1995.
# *Fomenko A. T., Trofimov V. V.* Integrable systems on Lie algebras and symmetric spaces. — Gordon and Breach, 1987.
# *Fomenko A. T.* Integrability and nonintegrability in geometry and mechanics. — Kluwer Academic Publishers, 1988.
# *Fomenko A. T.* The Plateau problem.— Vols. 1, 2. — Gordon and Breach, 1990. (Studies in the Development of Modern Mathematics).
# *Fomenko A.T.* Mathematical impressions. — USA: American Math. Society, 1990. (In English)
# *Фоменко А. Т.* Наглядная геометрия и топология. Математические образы в реальном мире. — М.: МГУ, 1993. — Второе переработанное издание вышло в 1998 году, в том же изд-ве МГУ. Английский перевод: Fomenko A. T. Visual Geometry and Topology. — Springer-Verlag, 1994.
# *Фоменко А. Т., Фукс Д. Б.* Курс гомотопической топологии. — М.: Наука, 1989.
# *Тужилин А. А., Фоменко А. Т.* Элементы геометрии и топологии минимальных поверхностей. — М.: Наука, 1991. Английский перевод: *Fomenko A. T., Tuzhilin A. A.* Elements of the Geometry of Minimal Surfaces in Three-Dimensional Space.— American Math.Soc. / Translation of Mathematical Monographs. — vol. 93. — 1991.
# *Матвеев С. В., Фоменко А. Т.* Алгоритмические и компьютерные методы в трехмерной топологии. — М.: МГУ, 1991. Английский перевод: *Fomenko A. T., Matveev S. V.* Algorithmic and Computer Methods in Three-Manifolds.— The Netherlands: Kluwer Academic Publishers, 1997. Второе переработанное и дополненное издание на русском языке — М.: Наука, 1997.
# *Трофимов В. В., Фоменко А. Т.* Алгебра и геометрия интегрируемых гамильтоновых дифференциальных уравнений. — М.: Факториал; Ижевск: Изд-во Удмуртского гос. ун-та «Просперус», 1995.
# *Fomenko A. T., Kunii T. L.* Topological modeling for visualisation. — Springer-Verlag, 1997.
# *Болсинов А. В., Фоменко А. Т.* Введение в топологию интегрируемых гамильтоновых систем. — М.: Наука, 1997.
# *Болсинов А. В., Фоменко А. Т.* Геометрия и топология интегрируемых геодезических потоков на поверхностях. — М.: УРСС, 1999. («Библиотека R&C Dynamics. Регулярная и хаотическая динамика», том 2).
# *Болсинов А. В., Фоменко А. Т.* Интегрируемые гамильтоновые системы. Геометрия. Топология. Классификация. — Тома 1 и 2. — Ижевск: Издательский дом «Удмуртский университет», 1999.
# *Bolsinov A. V., Fomenko A. T.* Integrable Geodesic Flows on Two-Dimensional Surfaces. — New York, Boston, Dordrecht, London, Moscow: Consultants Bureau; New York: Kluwer Academic/Plenum Publishers, 2000.
# *Фоменко А. Т.* Математика и миф сквозь призму геометрии. — М.: МГУ, 2001. — ISBN 5-211-04504-1
# *Трофимов В. В., Фоменко А. Т.* Риманова геометрия. — М.: ВИНИТИ, 2002. («Современная математика и её приложения. Итоги науки и техники», том 76).

## Ժամանակագրության մեջ մաթեմատիկական մեթոդների վերաբերյալ հիմնական աշխատանքներ
* *Фоменко А. Т.* Некоторые статистические закономерности распределения плотности информации в текстах со шкалой // Семиотика и информация. — М.: ВИНИТИ, 1980. — Вып. 15. — С. 99—124.
* *Фоменко А. Т.* Методика распознавания дубликатов и некоторые приложения // Доклады АН СССР. — 1981. — Т. 258. — № 6. — С. 1326—1330.
* *Fomenko A. T.* The jump of the second derivative of the Moon’s elongation // Celestial Mechanics. — 1981. — V.29. — P. 33—40.
* *Фоменко А. Т.* Новая эмпирико-статистическая методика упорядочивания текстов и приложения к вопросам датировки // Доклады АН СССР, 1983. — Т. 268. — № 6. — С. 1322—1327.
* *Фоменко А. Т.* Авторский инвариант русских литературных текстов // Методы количественного анализа текстов нарративных источников. — М.: Институт истории СССР (АН СССР), 1983. — С. 86—109.
* *Фоменко А. Т.* Информативные функции и связанные с ними статистические закономерности // Статистика. Вероятность. Экономика. — М: Наука, 1985. — Т. 49. — С. 335—342. — (Учёные записки по статистике).
* *Fedorov V. V., Fomenko A. T.* Statistical Estimation of Chronological Nearness of Historical Texts // Journal of Soviet Mathematics, 1986. — V. 32. — No. 6. — pp.&nbsp;668–675.
* *Фоменко А. Т., Морозова Л. Е.* Некоторые вопросы статистической обработки источников с погодным изложением // Математика в изучении средневековых повествовательных источников. — М.: Наука, 1986. — С. 107—129.
* *Морозова Л. Е., Фоменко А. Т.* Количественные методы в «макротекстологии» (на примере памятников «смуты» конца XVI — начала XVII в.) // Комплексные методы в изучении исторических процессов. — М.: Институт истории СССР (АН СССР), 1987. — С. 163—181.
* *Fomenko A. T.* Empirico-statistical methods in ordering narrative texts // International Statistical Review, 1988. — V. 56. — No. 3. — pp.&nbsp;279–301.
* *Калашников В. В., Носовский Г. В., Фоменко А. Т.* Датировка Альмагеста по переменным звёздным конфигурациям // Доклады АН СССР, 1989. — Т. 307. — № 4. — С. 829—832.
* *Носовский Г. В., Фоменко А. Т.* Статистические дубликаты в упорядоченных списках с разбиением // Вопросы кибернетики. Семиотические исследования. — М., 1989. Научный совет по комплексной проблеме «Кибернетика». АН СССР. С. 138—148.
* *Рачев С. Т., Фоменко А. Т.* Функции объёмов исторических текстов и принцип амплитудной корреляции // Методы изучения источников по истории русской общественной мысли периода феодализма. — М. Институт истории СССР, 1989. — С. 161—180.
* *Fomenko A. T., Kalashnikov V. V., Nosovsky G. V.* When was Ptolemy’s star catalogue in Almagest compiled in reality? Statistical analysis // Acta Applicandae Mathematicae, 1989. — V. 17. — pp.&nbsp;203–229.
* *Fomenko A. T.* Mathematical Statistics and Problems of Ancient Chronology. A new Approach // Acta Applicandae Mathematicae, 1989. — V. 17. — pp.&nbsp;231–256.
* *Фоменко А. Т.* Методы статистического анализа нарративных текстов и приложения к хронологии. (Распознавание и датировка зависимых текстов, статистическая древняя хронология, статистика древних астрономических сообщений). — М.: Издательство МГУ, 1990. — 439 с. (издание за счёт средств автора, второе, переработанное издание опубликовано издательством «Наука» в 1996 году)
* *Фоменко А. Т.* Статистическая хронология (Серия «Математика/Кибернетика»). — М.: Знание, 1990. — 48 с.
* *Калашников В. В., Носовский Г. В., Фоменко А. Т.* Статистический анализ звёздного каталога «Альмагеста» // Доклады АН СССР, 1990. — Т. 313. — № 6. — С. 1315—1319.
* *Фоменко А. Т.* Исследования по истории древнего мира и средних веков. Математические методы анализа источников. Глобальная хронология. — М.: Издательство мехмата МГУ, 1993. — 408 с.
* *Fomenko A. T., Kalashnikov V. V., Nosovsky G. V.* Geometrical and Statistical Methods of Analysis of Star Configurations. Dating Ptolemy’s Almagest. — USA: CRC Press, 1993. — 300 pp.
* *Fomenko A. T.* Empirico-Sratistical Analysis of Narrative Material and its Applications to Historical Dating. — Vol.1: The Development of the Statistical Tools; Vol.2: The Analysis of Ancient and Medieval Records. — Netherlands: Kluwer Academic Publishers, 1994. — 211+462 pp.

## Ֆոմենկոյի աշխատանքների քննադատությունը «Նոր ժամանակագրության» ոլորտում
* 
* 
* 
* *Данилевский И. Н.* Пустые множества новой хронологии // Антифоменковская мозаика: Критика «новой хронологии» акад. А. Т. Фоменко : Сб. ст. — М.: «Русская панорама», 2001. — C. 12—42.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* *Янин В. Л.* «Зияющие высоты» академика Фоменко // Вестник РАН. 2000. — Т. 70, № 5. — С. 387—392.

## Տես նաև
* Լեռնանցք (մուլտֆիլմ) Ֆոմենկոյի նկարազարդումներով

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* Тимур Шаов: «Развивая Фоменко».
* 
* 
* 

 
Կատեգորիա:20-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 2-րդ աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Դասագրքերի հեղինակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ