Թեյի մշակույթ

**Թեյի մշակույթ**, վերաբերում է թեյի պատրաստմանը և սպառմանը, թե ինչպես են մարդիկ առնչվում թեյի հետ և թեյ խմելու գեղագիտությանը։

Որոշ երկրներում թեյը կարևոր դեր է խաղում։ Այն սովորաբար օգտագործվում է սոցիալական միջոցառումների ժամանակ և շատ մշակույթներ այդ իրադարձությունների համար ստեղծել են բարդ պաշտոնական արարողություններ։ Արևելյան Ասիայի թեյի արարողությունները, որոնք ծագում են չինական թեյի մշակույթից, որոշ չափով տարբերվում են Արևելյան Ասիայի տարբեր երկրներում, օրինակ՝ ճապոնական կամ կորեական տարբերակներում։

Կեսօրից հետո թեյը բրիտանական սովորույթ է, որը լայն տարածում ունի։ Բրիտանական կայսրությունը տարածեց թեյի իր մեկնաբանությունը իր տիրապետությունների և գաղութների շրջանում, ներառյալ Հոնկոնգը, Հնդկաստանը և Պակիստանը, որոնք արդեն ունեին թեյի նախապես ձևավորված ավանդույթներ, ինչպես նաև այնպիսի տարածաշրջաններ, ինչպիսիք են Արևելյան Աֆրիկան (ներկայիս Քենիա, Տանզանիա և Ուգանդա), Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանը (Ավստրալիա և Նոր Զելանդիա) և Կանադան, որոնք չունեին թեյի մշակույթը, ինչպես նաև այն երկրները, որոնք ընդունել են բրիտանական մեծ ներգաղթ, օրինակ՝ Չիլին։ Թեյի սենյակը կամ թեյարանը գտնվում է ԱՄՆ֊ում, Իռլանդիայում և Բրիտանական համագործակցության բարգավաճող շատ քաղաքներում։

Տարբեր շրջաններ նախընտրում են թեյի տարբեր տեսակներ՝ սպիտակ, դեղին, կանաչ, ուլոնգ (չինական թեյ),  սև կամ թուրմացված թեյ (մուգ)-և օգտագործում են տարբեր համային հավելումներ, ինչպիսիք են դեղաբույսերը, կաթը կամ շաքարը։ Թեյի ջերմաստիճանը և ուժգնությունը նույնպես շատ տարբեր են։

## Արևելյան Ասիա
### Չինաստան
Չինական հասարակության և մշակույթի մեջ թեյի կարևորության պատճառով թեյատներ կարելի է գտնել չինական թաղամասերի և գործարար շրջանների մեծ մասում։ Չինական ոճի թեյարանները առաջարկում են տասնյակ տեսակների տաք և սառը թեյի խառնուրդներ։ Նրանք նաև մատուցում են թեյի համար հարմար կամ թեյի հետ կապված մի շարք նախաուտեստներ։ Օրվա երկրերդ կեսից սկսած՝ սովորական չինական թեյարանը արագորեն լցվում է ուսանողներով և գործարարներով, իսկ գիշերվա ընթացքում այն դառնում է անքնությամբ տառապողների և գիշերային կյանքի սիրահարների հանգստի վայր։

Կան պաշտոնական թեյատներ։ Նրանք առաջարկում են չինական և ճապոնական տարբեր տեսակի թեյի տերևներ, թեյ պատրաստելու պարագաներ և ավելի բարձրակարգ նախուտեստներ։ Վերջապես, որոշ թեյի վաճառողներ մասնագիտանում են թեյի տերևներ, գավաթներ և այլ պարագաներ վաճառելու մեջ։ Թեյը չինական մշակույթում կարևոր տարր է և հիշատակվում է (չինական) առօրյա կյանքի յոթ անհրաժեշտության մեջ։

Թաների դինաստիայի ժամանակ Լու Յուն պարզել է, որ բույսերը, որոնք աճում են տափաստանային լեռների տակ, արտադրում էին ցածրորակ թեյ, որը հաճախ հանգեցնում էր որովայնի ուռճացմանը։ Այն ժամանակ թեյի պատրաստման տարածված մեթոդներն էին ջրի և թեյի տերևների միաժամանակ եռացումը։ Ջուրը տաքացնում էին կաթսայի մեջ՝ մինչև եռման առաջին մակարդակը, որը նկարագրվում էր որպես «ձկան աչքեր»։ Համը բարելավելու համար ջրին ավելացվում էին համապատասխան աղեր, որպեսզի թեյի համը ավելի ուժեղ և համեղ լինի։

Չինաստանում, առնվազն Թան դինաստիայի ժամանակներից, թեյը հանդիսանում էր խմորագիտության առարկա․ Սոն դինաստիայի շրջանում անցկացվում էին պաշտոնական թեյ համտեսման հավաքներ, որոնք նման էին ժամանակակից գինու համտեսմանը։ Ինչպես ժամանակակից գինու համտեսումների դեպքում, թեյի ճիշտ սպասքը կարևոր էր, և մեծ ուշադրություն էր դարձվում թեյը գեղագիտական տեսանկյունից համապատասխան սպասքով մատուցելուն։ Դը Սոնգը տեսավ նաև «թեյի պատերազմների» կամ թեյի մրցույթների տարածումը, որտեղ մասնակիցները մրցում էին լավագույն փրփրացող փոշեհալած թեյը պատրաստելու համար։ Այս մրցույթներում նշանակվում էր գլխավոր դատավոր, ով գնահատում էր թեյի փրփուրը, մատուցման ոճը և համը։

**Չինական թեյի երկու հիմանական դարաշրջանը**
Պատմականորեն, Չինաստանում թեյ խմելու գործընթացը բաժանվում է երկու փուլերի՝ կախված արտադրվող և օգտագործվող թեյի ձևից․ առաջինը՝ սեղմված թեյի աղյուսները, և երկրորդը՝ թափանցիկ (թույլ) թեյի տերևները։
Մինչ Մին դինաստիան, թեյը սովորաբար պատրաստվում էր թեյի աղյուսներից։ Հավաքելուց հետո թեյի տերևները կամ մասնակիորեն էին չորացվում, կամ ամբողջությամբ չորացվում և մանրացվում էին՝ նախքան աղյուսի ձևով սեղմվելը։ Պու-երի սեղմման ավանդույթը, ամենայն հավանականությամբ, այս գործընթացի ժառանգությունն է։ Թեյի աղյուսները երբեմն օգտագործվում էին նաև որպես վճարամիջոց։ Թեյ պատրաստելու համար աղյուսները նախ պետք էր խորովել (կաղապարի կամ միջատների հնարավոր առկայությունտ վերացնելու համար), ապա մանրացնել մինչև փոշի և խառնել տաք ջրի մեջ՝ նուրբ թեյաջուր ստանալու համար։ 
1391 թվականից հետո, Հոնվու կայսրը՝ Մին դինաստիայի հիմնադիրը, որոշեց, որ արքունիքում թեյի տուրքերը փոխարինվեն թեյի աղյուսներից թափթփված (թույլ) թեյի տերևներով։ Կայսերական հրամանգիրը արագ փոխեց մարդկանց թեյ խմելու սովորությունները՝ հարած թեյից վերածվելով թրջած թեյի։ Թեյի պատրաստման նոր մեթոդի հայտնվելը նաև պահանջում էր թեյի պատրաստման նոր տեսակների  ստեղծում կամ օգտագործում, ներառյալ թեյամանը, թեյի պարագաները և նոր փոքր բաժակները։ Խոշոր կտորներով թեյի տերևներով և մանուշակագույն կավե թեյի սպասքը դեռևս չինական առօրյա կյանքում թեյի պատրաստման նախընտրելի մեթոդներն են։

#### Հոնկոնգ
Անգլիական ոճով թեյը վերափոխվել է նոր տեղական խմիչքի՝ Հոնկոնգյան կաթնային թեյի, որը Հոնկոնգում ավելի հաճախ պարզապես «կաթնային թեյ» են անվանում՝ սովորական կաթի փոխարեն գոլորշիացրած կաթ օգտագործելով։ Այն հայտնի է Չաա չաան թենգսում և արագ սսնդի խանութներում, ինչպիսիք են Cafe de coral-ը Maxims Express-ը։ Ավանդական չինական թեյերը, ներառյալ կանաչ թեյը, ծաղկային թեյը, ժասմին թեյը և պու-էր թեյը, նույնպես տարածված են և մատուցվում են Դիմ սամ ռեստորաններում յամ չայի ընթացքում։

Հոնկոնգի մեկ այլ մասնագիտություն լիմոնով թեյն է, որը մատուցվում է սրճարաններում և ռեստորաններում որպես սովորական սև թեյ՝ թարմ կիտրոնի մի քանի կտորներով՝ տաք կամ սառը, և մի գդալ շաքարավազ ըստ ճաշակի։ 1979 թվականին ըմպելիքների տեղական արտադրող Vitasoy-ը ներկայացրեց փաթեթավորված ապրանքանիշը, որը շարունակում է հանրաճանաչ մնալ շուկայական ուշադրությանն է գրավում մայրցամաքային Չինաստանում։ Հոնկոնգում օօրինակին հետևեցին այլ ապրանքանիշեր։

#### Տիբեթ

Կարագը, կաթը և աղը ավելացնում են եփած թեյին և եփում, որպեսզի ստացվի տաք ըմպելիք, որը որը կոչվում է պո չա (bod ja, որտեղ «պո չան» նշանակում է տիբեթական և «յա» նշանակում է թեյ) Տիբեթում, Բութանում և Նեպալում: Խմորը երբեմն կոչվում է «չա սու մար», հիմնականում Խամում կամ Արևելյան Տիբեթում։ Ավանդաբար, ըմպելիքը պատրաստվում է կենցաղային աղյուսով թեյով և յակի կաթով այնուհետև խառնում են մի քանի րոպե։ Օգտագործելով սովորական սև թեյ, կաթ և կարագ՝ կարելի է նույնպես լավ արդյունքի հասնել՝ թեյը թափահարելով կամ բլենդերով խառնելով, սակայն յակի կաթի յուրահատուկ համը դժվար է վերարտադրել։

Տիբեթյան թեյ խմելը շատ կանոններ ունի։ Նման մտահոգություններից մեկը տուն թեյի հրավերն է։ Հյուրընկալողը սկզբում կմատուցի Հայլենդի գարեհաց գինի։ Հյուրը պետք է մատը թաթախի գինու մեջ և մի փոքր ցանի։ Սա պետք է կրկնել երեք անգամ՝ արտահայտելու հարգանք Բուդդայի, Դհարմայի և Սանգհայի նկատմամբ։ Այսուհետև գավաթը ևս երկու անգամ կլցվի և վերջին անգամ այն պետք է լիովին դատարկվի, հակառակ դեպքում հյուրընկալողը կվիրավորվի։ Դրանից հետո հյուրընկալողը հյուրին կհանձնի կարագով թեյ, որը կընդունի այն՝ չդիպչելով ամանի եզրին։ Այնուհետև հյուրը մի բաժակ կլցնի իր համար և այն պետք է ավարտի բաժակի պարունակությունը, հակառակ դեպքում դա կհամարվի կոպիտ։

Թեյի մշակույթին բնորոշ են երկու հիմնական տեսակներ՝ կարագով թեյը և քաղցր կաթով թեյը։ Այս երկու թեյերը հանդիպում են միայն Տիբեթում։ Այլ Թեյեր, որոնք տիբեթցիները վայելում են, եռացրած սև թեյերն են։ Տիբեթում բազմաթիվ թեյի խանութներ վաճառում են այս թեյերը, որոնք հաճախ ճանապարհերդների համար հիմնական խոնավեցման աղբյուրն են դառնում։

### Ճապոնիա
Կանաչ թեյը ճապոնական հասարակությունում ավանդաբար համարվում է հատուկ հյուրերի և առիթների համար նախատեսված ըմպելիք։ Շատ ընկերություններում կանաչ թեյ են մատուցում կեսօրից հետո ւնդմիջումների ժամանակ։ Ճապոնացիները հաճախ քաղցրավենիք են գնում իրենց գործընկերների համար՝ արձակուրդ կամ գործուղման մեկնելիս։ Այս նախուտեստները սովորաբար մատուցվում են կանաչ թեյի հետ։ Թեյը պատրաստվելու է նաև կորպերատիվ հանդիպումների ժամանող այցելուների և ճապոնական տներ այցելող հյուրերի համար։ Կանաչ թեյի թերմոսը պարտադիր ուտեստ է ընտանեկան կամ դպրոցական խնջույքների ժամանակ՝ որպես բենտոյի (տուփով լանչերի) հավելում։ Ընտանիքները հաճախ իրենց հետ բերում են իսկականից ճապոնական թեյի բաժակներ՝ ավանդական ըմպելիքը վայելելու համար։

Ճապոնիայի սերտ մշակութային կապը կանաչ թեյի հետ այն դարձել է ճապոնական ավանդական խոհանոցի ամենատարածված ըմպելիքը, ինչպիսիք են սուշին, սաշիմին, և տեմպուրան։ Ռեստորաններում մի բաժակկանաչ թեյ հաճախ մատուցվում է ուտեստների հետ՝ առանց հավելավճարի և ըստ ցանկության ցանկացած քանակությամբ հավելումների։ Ճապոնական ավանդական լավագույն ռեստորաններում թեյի ընտրությանը վերաբերվում են նույնքան խնամքով, որքան ճաշ պատրաստելուն։

Շատ ճապոնացիների դեռ սովորեցնում են դարավոր թեյի արարողության արվեստը։ Այնուամենայնիվ, այսօր ճապոնացիները վայելում են կանաչ թեյը որը պատրաստվում է վերջին տեխնոլոգիայով։ Այսօր ձեռքով  հրումը, որը զբոսաշրջիկներին ցուցադրված մեթոդ է, դասավանդվում է միայն որպես տեխնիկա, որը պահպանվել է որպես ճապոնական մշակութային ավանդույթի մաս։ Ամենուր տարածված վաճառող մեքենաների մեծ մասը կրում է նաև տաք և սառը շշալցված թեյերի լայն տեսականի: Ուլոնգ թեյը զգալի ժողովրդականություն է վայելում։ Սև թեյը, հաճախ կաթով կամ կիտրոնով, ամենուր մատուցվում է սրճարաններում և ռեստորաններում։

Ճապոնիայում թեյի արտադրության հիմնական շրջաններն են Սիձուոկա պրեֆեկտուրան և Կիտոյի պրեֆեկտուրայի Ուջի քաղաքում։

Չան անվանումը կրող այլ թուրմեր են գարու թեյը (մուգիչա), որը ամռանը տարածված է որպես սառը ըմպելիք; հնդկացորենի թեյ (Սոբա-չա) և հորտենզիա թեյ (ամա-չա):

### Կորեա
Կորեական թեյի արարողությունը կամ դարյեն (茶禮) թեյի արարողության ավանդական ձև է, որը կիրառվում է Կորեայում: Դարսի բառացիորեն նշանակում է «թեյի վարվելակարգ» կամ «թեյի ծես»: Կորեական թեյի արարողության հիմնական տարրը թեյախմության հեշտությունն ու բնականությունն է հանգիստ պաշտոնական միջավայրում: Թեյի երեկույթի կորեական մոտեցման կենտրոնական կետը պարզությունն ու բնականությունն են՝ ավելի քիչ պաշտոնական ծեսերով, ավելի քիչ բացարձակներով, հանգստանալու ավելի մեծ ազատությամբ և ավելի ստեղծագործական մոտեցմամբ՝ վայելելու թեյի երեկույթների, ծառայությունների և զրույցների ավելի լայն տեսականի:

### Մոնղոլիա
Մոնղոլիայում սուուտեյցայը ավանդական ըմպելիք է, որը պատրաստված է կաթով թեյից։ Բաղադրատոմսի տարբեր տարբերակները ներառում են կանաչ կամ սև թեյի, կարագի կամ ճարպի օգտագործումը: Տապակած կորեկը սովորական հավելում է, և թեյը հաճախ պատրաստվում է սեղմված թեյի բլոկներից։ Պատմականորեն մոնղոլները նախընտրում էին կաթի վրա հիմնված ըմպելիքներ ՝ ջրի սրբության համոզմունքների պատճառով: Այս պրակտիկան նշվել է 13-րդ դարում Ռուբրուկի Ֆրանցիսկյան վանական Ուիլյամի կողմից: Suutei Tsai-ը Մոնղոլական մշակույթի հիմնական ուտեստներից մեկն է և հաճախ մատուցվում է ճաշի ժամանակ և յուրտ այցելող հյուրերին: Դրա յուրահատուկ համը, ներառյալ աղի ավելացումը, կարելի է ձեռք բերել և սովորաբար մատուցվում է բուրցոգի (տապակած թխվածքաբլիթ) կամ պելմենի հետ։ Suutei-Tsai-ի ակնթարթային տարբերակները նույնպես մատչելի են: Suutei Tsai-ն սովորաբար օգտագործվում է հատուկ առիթների համար, ինչպիսիք են Tsagaan sar-ը և Naadam-ը։

### Թայվան
Թայվանական թեյի մշակույթը ներառում է ավելի ավանդական չինական թեյի մշակույթ, որին հաջորդում են Հան դինաստիայի չինացիների կղզին վերաբնակեցման հարյուրամյակները: Վայրի թեյն առաջին անգամ հայտնաբերվել է Թայվանում հոլանդական Արևելյան հնդկական ընկերության կողմից։ Այդ ժամանակից ի վեր մայրցամաքային Չինաստանից Թայվան ներգաղթի հաջորդական ալիքները զգալի ազդեցություն են ունեցել թեյի մշակույթի վրա:

Բաբլ թեյը, որը հայտնի է նաև որպես մարգարտյա կաթնային թեյ կամ բոբա կաթնային թեյ, թեյային ըմպելիք է, որը պատրաստվում է կաթով և պարունակում է տապիոկայի գնդիկներ։ Բաբլ թեյը ծագել է Թայվանում և հատկապես տարածված է Արևելյան ու Հարավարևելյան Ասիայում, ներառյալ Ճապոնիայում, Հարավային Կորեայում, Չինաստանում, Հոնկոնգում, Թաիլանդում, Մալազիայում, Ֆիլիպիններում, Վիետնամում և Սինգապուրում, ինչպես նաև Հնդկաստանում, Շրի Լանկայում, Եվրոպայում, Կանադայում և ԱՄՆ-ում։ Այն հայտնի է նաև որպես սև մարգարտյա թեյ կամ տապիոկայի թեյ։

## Հարավարևելյան Ասիա
### Ինդոնեզիա
Թեյախմությունը խորապես արմատավորված է ինդոնեզական մշակույթում, և մեծահասակները, և երեխաները օրական մի քանի բաժակ թեյ են խմում՝ տաքից մինչև քաղցր և սառը: Ինդոնեզական թեյի ըմպելիքի մի քանի հայտնի տարածաշրջանային տարբերակներ կան, բացի սովորական էս-տե-մանիսից (սառեցված քաղցր թեյ):

Թեհ տուլան թեյի ըմպելիք է Մինանգ լեզվով, որը բաղկացած է թեյի փոշուց, հում ձվից, շաքարից և ցիտրուսային մրգերից: Ինդոնեզիայի կրթության և մշակույթի նախարարությունը Այն հռչակել է ոչ նյութական մշակութային ժառանգություն։
Թեհ պոչին թեյ է, որը պատրաստվում է կավե կաթսաներում և բաժակներում։ Այս ըմպելիքին ավելացնում են «գուլա բաթու» (քարե շաքար) և ըմպում տաք։ Սովորաբար օգտագործվում է կանաչ թեյ կամ ժասմինի թեյ, որը տալիս է յուրահատուկ բույր։ Թեհ պոչին սովորաբար մատուցում են առավոտյան, կեսօրին կամ երեկոյան՝ խորտիկների ուղեկցությամբ։ Այս ըմպելիքը հեշտությամբ կարելի է գտնել Ինդոնեզիայի Տեգալ քաղաքում։

Նյանեյթը անուն է, որը կապված է Գարութ ժողովրդին բնորոշ թեյ խմելու ավանդույթի հետ: Այս ավանդույթը սովորաբար օգտագործվում է Իսլամական Նոր տարին նշելու համար: Նյանեյթի պատմությունը սկսվել է 19-րդ դարում, երբ հոլանդացի գիտնական Կարել Ֆրեդերիկ Հոլեն հայտնաբերեց թեյի տնկարկներ Չիջեդուգում և Բայոնգբոնգում: Այդ ժամանակից ի վեր տարածքը բարձրորակ թեյ արտադրող է: Գարութի և նրա շրջակայքի բնակիչները, որոնք գտնվում են Չիկուրայ լեռան ստորոտում, նույնպես սովորություն են դարձել տաքացնել իրենց մարմինը: Սովորաբար հյուրերին մատուցվում է թեյ՝ եփած կասավայի տեսքով նախուտեստի հետ միասին*:* Թեյ խմելու գործընթացը սկսվում է նրանից, որ թեյի բաժակը երկու անգամ պտտվում է ափի մեջ։ Դրանից հետո նախ պետք է երեք անգամ ներշնչել թեյի բույրը, իսկ հետո թեյը կարելի է խմել։

Յոգյակարտայում պատեհանը Յոգյակարտայի թագավորական պալատի մի մասն է, որը պատասխանատու է խմիչքների, հատկապես թեյի, ինչպես նաև պալատի կարիքների համար բոլոր սարքավորումների պատրաստման համար՝ ինչպես ավանդական արարողությունների, այնպես էլ առօրյա կարիքների համար: Թեյ պատրաստելու համար ջուրը վերցվում է Նյաի Ջալատունդա կոչվող հատուկ ջրհորից, որը գտնվում է թագավորական թեյի գարեջրի գործարանի՝ Գեդոնգ Պատեանի կողքին: Պատեհանի ամենօրյա առօրյան սուլթանի համար թեյ պատրաստելն է առավոտյան ժամը 6-ին և 11-ին: Թեյը մատուցվում է հինգ պալատական կանանց երթով։

Բետավիի ժողովուրդն ունի թեյ խմելու ավանդույթ, որը կոչվում է նյահի։ Ասում են, որ «նյահի» բառն ինքնին գալիս է արաբական մշակույթից՝ «մնալ» բառից, որը նշանակում է «թեյ»: Սովորաբար նյահին ընտանիքի կամ ընկերների հետ անցկացնում է կեսօրին, ճաշից մի քանի ժամ անց: Այստեղ խմում են տուբրուկ՝ ըմպելիք, որը պատրաստվում է թեյի չոր տերևներից, որոնք ուղղակիորեն եփում են առանց զտելու և տեղադրում պահածոյացված թեյնիկի կամ փողային թեյնիկի մեջ։  Ավանդաբար այն մատուցվում է կոկոսի շաքարի հետ։ Սկզբում քաղցրացուցիչը կծում են, իսկ հետո տաք թեյ խմում։ Այն ուղեկցվում է որոշ նախուտեստներով, ինչպիսիք են Կուե Ապե, եփած գետնանուշ, եփած բանան, վաջիկ, Կուե Ապե և այլն։

### Մալազիա
2023 թվականի դրությամբ էթնիկ չինացիների ավելի քան 22,6%-ը օգտագործում է շատ թեյ՝ ըստ իրենց մշակույթի։ Սակայն միայն 1929 թվականին Կամերոնի լեռնաշխարհում, որը գտնվում է ծովի մակարդակից 1500 մետր բարձրության վրա, հայտնվեց առաջին թեյի պլանտացիան։ Ջերմաստիճանը տևում է միջինը 18 աստիճան ցելսիուս իսկ մի փոքր թթվային «Կամելիա սինենսիսի*»* աճեցման համար։ Ամբողջ տարվա ընթացքում արևի լույսի և բարձր խոնավության պայմաններում թեյի տերևները քաղցր և բուրավետ են: Հիմնականում չինացիներն այն խմում են ավելի ավանդական եղանակով՝ տերևները եփելով կաթսայի մեջ և մատուցելով փոքր բաժակների մեջ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո հնդիկ մուսուլման ներգաղթյալները, ովքեր աշխատում էին ռետինե տնկարկներում, իրենց հետ բերեցին թեյ, որը կոչվում էր "Teh Tarik", որը անգլերենից թարգմանաբար նշանակում է «քաշված թեյ»։ Թեյ պատրաստելու համար քաղցրացրած խտացրած կաթը  լցնում են անուշահոտ սև թեյի մեջ, այնուհետև պարունակությունը լցնում մի բաժակից մյուսը: Ավելի փորձառու բարիստաները կարող են լցնել այն՝ ձեռքերը հնարավորինս տարածելով ավելի քան 1 մետր հեռավորության վրա: Լցնելու այս եղանակը ստեղծում է յուղալի փրփուր և օգնում է սառեցնել հեղուկը: Եվ որքան հաստ է փրփուրը, այնքան համեղ է:

### Մյանմա
Մյանման այն սակավաթիվ երկրներից է, որտեղ թեյը ոչ միայն խմում են, այլև ուտում են լախպետի տեսքով՝ թթու թեյ, որը մատուցվում է տարբեր կողմնակի ուտեստներով։ Այն կոչվում է lahpet so (թաց Թեյ), ի տարբերություն lahpet Չաուկ (չոր թեյ) կամ ակյան ջաուկ (Չմաքրված չոր), որից պատրաստվում է կանաչ թեյ - յեինվեյ Jan կամ lahpet յեիդջան, ինչը նշանակում է պարզ կամ չմաքրված թեյ: Մյանմայի Շան նահանգում, որտեղ աճեցվում է թեյի մեծ մասը, ինչպես նաև Կաչին նահանգում թեյը նախապես տապակում են տապակի մեջ, այնուհետև լցնում եռման ջրով ՝ կանաչ թեյ պատրաստելու համար։

Սա ազգային ըմպելիք է։ Կաթով քաղցրացված թեյը հայտնի է որպես լահպետ եիջո, այն պատրաստվում է աչո յաուկաից (քաղցր չոր թեյ) կամ հնդկական ձևով պատրաստված սև թեյից, որը եփում և քաղցրացնում են խտացրած կաթով: Սա շատ սիրված ըմպելիք է, չնայած միջին խավի ներկայացուցիչները, Մեծ հաշվով, ժամանակի մեծ մասը նախընտրում են սուրճը: Այն Մյանմա Է բերվել հնդիկ ներգաղթյալների կողմից, որոնցից ոմանք բացել են թեյի խանութներ, որոնք հայտնի են որպես kaka saying, որոնք հետագայում վերածվել են պարզապես լահպետեյի հասաինգ (թեյի խանութ):

Բիրմացիները հաճախ հավաքվում են թեյի սենյակներում՝ հնդկական թեյ խմելու համար, որը մատուցվում է տարբեր նախուտեստներով: Սովորաբար բոլոր ռեստորաններում և թեյի խանութներում առաջին հերթին կանաչ թեյը մատուցվում է անվճար, հենց որ հաճախորդը նստում է սեղանի շուրջ։

Այստեղ խանութները շատ տարածված են և բաց են նախաճաշի համար մինչև ուշ գիշեր, իսկ ոմանք նույնիսկ շուրջօրյա սպասարկում են վարորդներին և միջքաղաքային ճանապարհորդներին:

#### Լահպետ

Լահպետ (թթու թեյ) մատուցվում է երկու եղանակներից մեկով․

# *A-hlu* լահպետ կամ *Mandalay* լահպետը մատուցվում է ափսեի վրա կամ ավանդական՝ *lahpet ohk* կոչվող ծածկով լաքապատ ուտեստի մեջ, որն ունի փոքր բաժաններ։ Կենտրոնական բաժանում տեղադրվում է քնջութի յուղով թթու դրած թեյի տերևներ, իսկ շրջապատող բաժնում՝ տարբեր բաղադրիչներ, այդ թվում՝ խրթխրթան տապակած սխտոր, ոլոռ և գետնանուշ, խաշած քնջութ, մանրացած չորացրած ծովախեցգետին, պահածոյացված քերած կոճապղպեղ և տապակած քերած կոկոս։ Այն կարող է մատուցվել որպես խորտիկ կամ ճաշից հետո՝ կանաչ թեյի հետ՝ հատուկ առիթների, ինչպես նաև ընտանիքի անդամների կամ հյուրերի համար։ *A-hlu* նշանակում է «նվիրատվություն» և կապվում է *Shinbyu* կոչվող վանական նվիրումի արարողության հետ։ Սակայն այս ձևով լահպետ մատուցվում է նաև hsun jway (կերակուր մատուցելով վանականներին) արարողությունների և հարսանիքների ժամանակ։ *Shinbyu*-ի հրավերը ավանդաբար կատարվում է դռնից դուռ շրջելով և հյուրերին *lahpet ohk* մատուցելով․ հրավերն ընդունելը խորհրդանշում է այդ արաողությանը մասնակցությամբ։
# Այնուամենայնիվ, Lahpet-ը կամ Yangon lahpet-ը թթու թեյի աղցան է, որը շատ տարածված է ամբողջ Մյանմարում, հատկապես կանանց շրջանում, և թեյի որոշ վայրեր, ինչպես նաև բիրմայական ռեստորանները այն ներառում են իրենց ճաշացանկում: Այն պատրաստվում է վերը նշված բոլոր բաղադրիչները խառնելով՝ առանց կոկոս ավելացնելու։  Այն նաև ավելացնում է թարմ լոլիկ, սխտոր և կանաչ չիլի պղպեղ, համեմում ձկան սոուսով, քնջութի կամ գետնանուշի կարագով և քամում կրաքարի հյութը։ Փաթեթներով վաճառվող ամենահայտնի ապրանքանիշերից են Yee Taung Lahpet-ը Mandalay-ից, Shwe Took-ը Mogok-ից, Yuzana-ն և Pinpyo Ywetnu-ն Yangon-ից: Այսօր կարող եք պատվիրել նաև խնապյան ոճով պատրաստի խավարտ (երկու անգամ տապակած)։

### Թաիլանդ
Թայերեն թեյը (հայտնի է նաև որպես Թայերեն սառեցված թեյ) կամ «Չա Յենը» ըմպելիք է, որը պատրաստվում է ամուր եփած կարմիր թեյով, որը սովորաբար ավելացնում է անիսոն, կարմիր և դեղին սննդի գույներ և երբեմն այլ համեմունքներ: Այս թեյը քաղցրացնում են շաքարով և խտացրած կաթով և մատուցում սառեցված վիճակում։ Մատուցելուց առաջ թեյն ու սառույցը սովորաբար լցվում են խտացրած կամ ամբողջական կաթով՝ առանց խառնելու, որպեսզի այն յուղալի համ ստանա: Այստեղ այն մատուցվում է ավանդական բարձր բաժակի մեջ, իսկ վերցնելը պատվիրելիս մանրացված սառույցով ցողվում է թափանցիկ պլաստիկ տոպրակի մեջ: Այն կարելի է պատրաստել frappé-ում ավելի արևմտյան արտադրողների կողմից:

Այն տարածված է Հարավարևելյան Ասիայում և շատ ամերիկյան ռեստորաններում, որոնք մատուցում են թայերեն կամ վիետնամական ուտեստներ, հատկապես Միացյալ Նահանգների արևմտյան ափին: Չնայած Թայերեն թեյը նույնը չէ, ինչ պղպջակների թեյը, հարավարևելյան և Արևելյան Ասիայի ըմպելիք, որը պարունակում է տապիոկայի օսլայի մեծ սև մարգարիտներ, Թայերեն Մարգարիտ թեյը պղպջակների թեյի հանրաճանաչ տեսակ է:

Կանաչ թեյը լայնորեն տարածված է նաև Թաիլանդում, և դրա բազմաթիվ տեսակներ կան, ինչպիսիք են գարու կանաչ թեյը, վարդագույն կանաչ թեյը, կիտրոնի կանաչ թեյը և այլն: Այնուամենայնիվ, Թայերեն կանաչ թեյը չպետք է շփոթել ավանդական ճապոնական կանաչ թեյի հետ: Թայերեն կանաչ թեյը, ընդհանուր առմամբ, շատ տարածված է և ունի ավելի քաղցր համ:

### Վիետնամ

Վիետնամում թեյի խնջույքի մշակույթը շատ հին է, և այստեղ են ապրում ամենահին կենդանի թեյի բույսերը։ Ֆրանսիական գաղութացումից առաջ թեյը հիմնականում արտադրվում էր տեղական շուկայում անձնական սպառման և վաճառքի համար: Առաջին թեյի տնկարկը հիմնադրվել է 1890 թվականին Ֆուտո նահանգում և շատ հաջողակ էր։ Քսաներորդ դարում Վիետնամում թեյի արտադրության աճ տեղի ունեցավ, և նա սկսեց այն արտահանել ամբողջ աշխարհում: 2015 թվականի դրությամբ, Միավորված ազգերի կազմակերպության կողմից անցկացված ուսումնասիրության համաձայն, Վիետնամը թեյի արտահանման ցուցանիշով աշխարհում զբաղեցնում էր հինգերորդ տեղը։ Նույն թվականին հաշվարկվել է, որ ամբողջ բերքի 80%-ը բաժին է ընկնում արտասահմանյան շուկաներին։

Վիետնամերեն Թուր նշանակում է "երեք" ("Wee" կամ "Wee") կամ "h" ("Wee" կամ "Wee"): Այն մատուցվում է չքաղցրացված ախորժակ բացող նախուտեստ և Առանց կաթի, սերուցքի կամ կիտրոնի ավելացման։

Ավանդաբար, թեյը հաճախ օգտագործվում է որպես կանաչ թեյ (trà xanh): Սև թեյի (trà đen) տարբերակները նույնպես լայնորեն օգտագործվում են, թեև հաճախ բուրում են Jasminum sambac-ի ծաղիկներով (chè nhài, trà lài): Huế-ն հայտնի է Nelumbo nucifera stamens-ով (trà sen) բույրով թեյով:

Վիետնամական ռեստորաններում, ներառյալ արտերկրում, ուտեստը պատվիրելուց հետո սովորաբար մատուցվում է անվճար թեյ, որը կարող է լրացվել անվճար:

## Կենտրոնական Ասիա
2020 թվականին Ղազախստանում գրանցվել է Անկախ Պետությունների Համագործակցության (ԱՊՀ) բնակչության մեկ շնչի հաշվով թեյի ամենաբարձր տարեկան սպառումը՝ 1,5 կիլոգրամ:Ղազախստանում ավանդաբար օգտագործում են սև թեյ կաթով։

Ղազախական մշակույթում հյուրերին ողջունելը ներառում է ավանդական պրակտիկա, որը հայտնի է որպես Սի-այակ: Այս ծեսը սկսվում է ձեռքերը լվանալուց և սև թեյ մատուցելուց, երբեմն կիտրոնի, կաթի, սամիթի կամ հիլի հավելումով, կերամիկական ամանի մեջ, որը կոչվում է տզիլա: Ընտանիքի ղեկավարը, սովորաբար ամուսինը, առաջինը թեյ է մատուցում, որին հաջորդում են հյուրերը: Ճաշից հետո ընդունված է, որ բոլորը մնան իրենց տեղում, մինչև վերջին հյուրը ավարտի իր թեյը, նախքան բոլորը միասին հեռանան։

### Ղրղզստան
Ղրղզստանում թեյն այնքան լայնորեն է օգտագործվում, որ սառը ջուր խմելը վատ նշան է համարվում։

### Տաջիկստան
Տաջիկստանի ազգային ըմպելիքը կանաչ թեյն է, և թեյը հաճախ ուղեկցում է յուրաքանչյուր կերակուր: Տաջիկստանում ավանդական հարսանիքները ենթադրում են, որ զույգը մեկ բաժակից թեյ է խմում՝ որպես հարսանեկան արարողության մաս։

### Ուզբեկստան
Ուզբեկստանում ավանդական թեյը կանաչ է, և այն կոչվում է Կուկ Չոյ:

## Հարավային Ասիա
### Աֆղանստան

Թեյը Աֆղանստանի ոչ պաշտոնական ազգային ըմպելիք է, որտեղ այն լայնորեն սպառվում և առաջարկվում է այցելուներին: Օգտագործվում են ինչպես կանաչ, այնպես էլ սև թեյեր (չնայած նախապատվությունը տրվում է կանաչին), հաճախ ավելացվում են նաև հիլ, զաֆրան կամ շաքարի կտորներ, բայց սովորաբար առանց կաթի։ Այստեղ հաճախ հանդիպում են թեյի տներ, որոնք տեղացիներն անվանում են թեյարան։

### Բանգլադեշ

Բանգլադեշում թեյ խմելու ավանդույթը ստեղծվել է բրիտանացիների կողմից բրիտանական գաղութային ժամանակաշրջանում: Բանգլադեշի առաջին թեյի այգին հիմնադրվել է 1849 թվականին Սիլհեթ շրջանի Մալնիչերա քաղաքում։ Այդ ժամանակից ի վեր թեյը դարձել է հանրաճանաչ ըմպելիք բանգլադեշցիների շրջանում: 2021 թվականին Բանգլադեշի 167 ֆերմերային տնտեսություններում արտադրվել է այս բույսի շուրջ 96,50 միլիոն կիլոգրամ(kgs), և դրանց գրեթե 75%-ը սպառվում է երկրի ներսում: Հիմնականում Այստեղ հյուրերին մատուցվում է թեյ, որը սովորաբար խմում են նախաճաշին և որպես խորտիկ օրվա ցանկացած ժամի: Բանգլադեշի թեյի մշակույթը ձևավորվել է թեյի խանութների շուրջ, որոնք գյուղերում և համայնքներում հասարակական հավաքույթների կենտրոններ են:Բանգլադեշում շատ տարածված են թեյի տարբեր տեսակներ, ինչպիսիք են կաթնային թեյը, սև թեյը, մալայական թեյը, կիտրոնի թեյը և Սրիմանգալի յոթ գույնի թեյը:

### Հնդկաստան

Հնդկաստանը՝ թեյի աշխարհի ամենամեծ արտադրողներից մեկը, այն երկիրն է, որտեղ թեյը տարածված է որպես նախաճաշի և ընթրիքի ըմպելիք: Այն հաճախ մատուցվում է որպես մասալա թեյ կաթով, շաքարով և համեմունքներով, ինչպիսիք են կոճապղպեղը, Հիլը, սև պղպեղը և դարչինը: Սպառված գրեթե ամբողջ թեյը սեւ հնդկական թեյ է՝ CTC-ի տեսակ: Սովորաբար թեյը եփելիս թեյի տերևները եփում են ջրի մեջ և ավելացնում կաթ։

Այցելուներին թեյ հյուրասիրելը հնդկական տներում, գրասենյակներում և բիզնես կենտրոններում մշակութային նորմ է: Թեյը հաճախ վաճառվում է ճանապարհի փոքր կրպակներում, որտեղ այն պատրաստում են թեյագործները, որոնք հայտնի են որպես chai wallahs։

Հնդկաստանում սև թեյի արտադրության երեք ամենահայտնի շրջաններն են՝ Դարջիլինգը, Ասամը և Նիլգիրին: Ուժեղ, հարուստ և բուրավետ-ահա սև թեյի գնահատման երեք չափանիշ: Դարջելինգ թեյը հայտնի է իր նուրբ բույրով և բաց գույնով, և այն պատշաճ կերպով կոչվում է «թեյի շամպայն», քանի որ այն եփելուց հետո ձեռք է բերում ուժեղ բույր և դեղին կամ շագանակագույն հեղուկ: Ասամական թեյը հայտնի է իր ուժեղ համով և մուգ գույնով, Մինչդեռ Նիլգիրի թեյը բնութագրվում է մուգ գույնով, ինտենսիվ բույրով և անուշաբույր հյուսվածքով: Ասամը Հնդկաստանում արտադրում է թեյի ամենամեծ քանակությունը, հիմնականում CTC սորտերը և հանդիսանում է միջազգային խոշոր ապրանքանիշերի խոշորագույն մատակարարներից մեկը, ինչպիսիք են Լիպտոնը և Թաթլեյը: Թաթլեյ ապրանքանիշը, որը նախկինում պատկանում էր Մեծ Բրիտանիային և խոշորագույններից մեկը, այժմ պատկանում է հնդկական Tata Tea Limited ընկերությանը:

2012 թվականի ապրիլի 21-ին պլանավորման հանձնաժողովի (Հնդկաստան) փոխնախագահ Մոնտեկ Սինգհ Ահլուվալիան հայտարարեց, որ թեյը ազգային ըմպելիք կհայտարարվի մինչև 2013 թվականի ապրիլ։Ասամի նախկին գլխավոր նախարար Տարուն Գոգոյը, ելույթ ունենալով այդ առիթով, հայտարարեց, որ թեյի արդյունաբերության զարգացման ապահովման համար ապագայում կհայտարարվի հատուկ փաթեթ։ Ակնկալվում էր, որ այս քայլը կհանգեցնի երկրում թեյի արդյունաբերության աճին, բայց 2013-ի մայիսին առևտրի նախարարությունը որոշեց թեյը չհայտարարել ազգային ըմպելիք՝ վախենալով խաթարել մրցակցությունը սուրճի արդյունաբերության մեջ։

### Պակիստան

Թեյը տարածված է ամբողջ Պակիստանում և կոչվում է "թեյ" (اائئ):Բրիտանական տիրապետության ժամանակ թեյը շատ տարածված դարձավ Լահորում։ Թեյը սովորաբար խմում են նախաճաշին, աշխատավայրում ճաշի ընդմիջումների ժամանակ և երեկոյան տանը։ Երեկոյան թեյը կարելի է խմել թխվածքաբլիթներով կամ տորթով։ Հյուրերին սովորաբար առաջարկվում է ընտրություն թեյի և զովացուցիչ ըմպելիքների միջև: Տանտերերը սովորաբար կազմակերպում են թեյախմության ընդմիջումներ վարձու աշխատողների համար, և երբեմն նույնիսկ ընդմիջումների ժամանակ նրանց թեյ են հյուրասիրում: Թեյը, որն առաջարկվում է ծննդաբերող կանանց, սովորաբար ուժեղ է և շատ շաքարով:

Պակիստանում տարածված են ինչպես սև այնպես էլ կանաչ թեյերը, որոնք տեղական լեզվով հայտնի են համապատասխանաբար որպես *sabz chai* (կանաչ թեյ) և կահվա: Սիրված կանաչ թեյը՝ կահվան, սովորաբար մատուցվում է յուրաքանչյուր ճաշից հետո՝ հատկապես Խայբեր Փախտունխվա նահանգում և Բելուջիստանի փաշթուններով բնակեցված շրջաններում։ Լահորում և Փենջաբի այլ քաղաքներում տարածված է Քաշմիրի թեյը, որը ներմուծվել է էթնիկ քաշմիրցիների կողմից 19-րդ դարում։ Ավանդաբար, այն պատրաստվում է Հիմալայան ռոք աղի հավելումով, որը նրան տալիս է իր բնորոշ վարդագույն գույնը: Այն սովորաբար վայելում են *Bakar khani* հացաբլիթի և Kashmiri kulcha-ի (աղի տարբերակը՝ *Khand kulcha*-ի) հետ։ Namkeen chai, որը հայտնի է նաև sheer chai (կաթով թեյ) կամ սաբզ chai (կանաչ թեյ), քանի որ նույն թեյի հիմքով պատրաստվում է նաև կահվա (կանաչ թեյ)։ Գավալմանդի թաղամասի կրպակներում այն վաճառվում է ինչպես աղով՝ քաշմիրցիների համար, այնպես էլ շաքարով և պիստակով՝ ոչ քաշմիրցիների համար։ Պակիստանի հյուսիսային շրջաններում Chitral-ը և Gilgit-Baltistan-ը խմում են աղի տիբեթական թեյ՝ յուղի հավելումով:

### Շրի Լանկա
Շրի Լանկայում սև թեյը սովորաբար մատուցվում է կաթով և շաքարով, բայց կաթը միշտ տաքացվում է: Թեյը չափազանց տարածված ըմպելիք է Շրի Լանկայի բնակիչների շրջանում, և նրա հողերի մի մասը շրջապատված է թեյի տնկարկներով բազմաթիվ բլուրներով, որոնք ձգվում են կիլոմետրերով: Թեյի երեկույթը դարձել է Շրի Լանկայի մշակույթի մի մասը, և ընդունված է հյուրերին մի բաժակ թեյ առաջարկել: Շրի Լանկայում աշխատող շատ բնակիչներ սովոր են առավոտյան կեսին մի բաժակ թեյ խմել, իսկ ճաշից հետո՝ մեկ այլ: Սև թեյը երբեմն օգտագործում են կոճապղպեղի հետ։ Գյուղական վայրերում որոշ մարդիկ դեռ թեյ են խմում քաղցր ջագգերի մի կտորով:

## Արևմտյան Ասիա
### Իրան

Թեյը Պարսկաստան (Իրան) հասավ Հնդկաստանից Մետաքսի մեծ ճանապարհով և շուտով դարձավ ազգային ըմպելիք։ Իրանի ամբողջ հյուսիսային մասը Կասպից ծովի ափերի երկայնքով հարմար է թեյ աճեցնելու համար։ Հատկապես Gilan, լանջերին Alborza, մեծ տարածքներ են զբաղված տակ մշակության թեյ, եւ միլիոնավոր մարդիկ զբաղված են թեյի արդյունաբերության. Այս տարածաշրջանը ապահովում է Իրանի թեյի կարիքների զգալի մասը։ Իրանցիներն ունեն աշխարհում մեկ շնչի հաշվով սպառման ամենաբարձր ցուցանիշներից մեկը, և հին ժամանակներից ի վեր յուրաքանչյուր փողոցում եղել է թեյարան (թեյի տուն): Թեյարանները դեռ կարևոր հասարակական վայր են։ Իրանցիներն ավանդաբար թեյ են խմում՝ այն լցնելով բաժակապնակի մեջ և թեյ խմելուց առաջ բերանում դնելով մի կտոր քարե շաքար (նաբաթ,*nabât*)։

### Թուրքիա

2016 թվականի դրությամբ Թուրքիան մեկ շնչի հաշվով թեյի սպառման առաջատարն է՝ կազմելով 3,16 կգ։

Թուրքական թեյը կամ պաին արտադրվում է Սև ծովի արևելյան ափին, որտեղ տիրում է մեղմ կլիմա՝ մեծ քանակությամբ անձրևներով և բերրի հողով: այն նաև հայտնի է որպես թուրքական թեյ: Թուրքական թեյը սովորաբար պատրաստվում է chaydanlika-ի միջոցով՝ թեյ պատրաստելու համար հատուկ մշակված սարք, որը, ըստ էության, խոհանոցում ավելի ավանդական սամովարի առաջին կարգի փոխարինող է:Ստորին մեծ թեյնիկում ջուրը բերում են եռման աստիճանի, Այնուհետև ջրի մի մասը լցնում են վերին փոքր թեյնիկի մեջ՝ դեմլիկ, և մի քանի գդալ չամրացված թեյի տերևներ եփում են ՝ թունդ թեյ պատրաստելու համար։ Երբ մատուցվում է, ներքևից անընդհատ եռացող ջուրը օգտագործվում է վերևից ուժեղ թեյը մեկ բաժակի հիման վրա նոսրացնելու համար՝ յուրաքանչյուր բաժին տալով ուժեղ ("Koyu"/մուգ) կամ թույլ ("Achik"/բաց) թեյի միջև ընտրություն կատարելու հնարավորություն:Թեյը խմում են փոքր բաժակներից ՝ այն տաք վայելելու և դրա գույնն ընդգծելու համար, ճակնդեղի շաքարի կտորներով, որոնք կամ լուծվում են բաժակի մեջ՝ քաղցրություն հաղորդելու համար, կամ դրվում են լեզվի ծայրի և վերին քիմքի միջև՝ շաքարի ընդունումը նվազեցնելու համար (kyrtlama)։ Ավելի փոքր չափով, քան մյուս իսլամադավան երկրները, թեյը փոխարինում է ալկոհոլին և սուրճին որպես հանրային ըմպելիք:Թուրքիայում, թեյը սովորաբար հայտնի է որպես Ռիզե թեյ:

2004 թվականին Թուրքիան արտադրել է 205 500 տոննա թեյ (թեյի համաշխարհային արտադրության ընդհանուր ծավալի 6,4% - ը), ինչը այն դարձրել է աշխարհի ամենամեծ թեյի շուկաներից մեկը Թուրքիայում սպառվում էր 120 հազար տոննա թեյ, իսկ մնացածն արտահանվում էր։ 2010 թվականին Թուրքիայում մեկ շնչի հաշվով մսի ամենաբարձր սպառումը եղել է աշխարհում՝ 2,7 կգ։ 2013 թվականի դրությամբ մեկ շնչի հաշվով թուրքական թեյի սպառումը գերազանցում է օրական 10 բաժակը և տարեկան 13,8 կգ։ Թեյը աճեցվում է հիմնականում Սև ծովի ափին գտնվող Ռիզե նահանգում։

## Աֆրիկա
### Ալժիր
Անանուխի թեյը կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում Մաղրիբի հասարակական կյանքում և շատ տարածված է Ալժիրի, Լիբիայի, Նիգերիա և Մալիի տուարեգների շրջանում: Թեյի մատուցումը կարող է հանդիսավոր լինել, հատկապես, եթե այն պատրաստվում է հյուրի համար: Ավանդաբար, ընտանիքի գլխավոր տղամարդը թեյ է պատրաստում և այն առաջարկում հյուրերին՝ ի նշան հյուրընկալության: Որպես կանոն, սեղանին մատուցվում է առնվազն երեք բաժակ թեյ։ Թեյը սպառվում է ամբողջ օրվա ընթացքում՝ որպես սոցիալական իրադարձություն:

Հնությունից ի վեր անանուխը օգտագործվել է որպես ինֆուզիոն, արգանակ և բուժիչ խոտաբույսեր ամբողջ Միջերկրական ծովում: Այս անուշաբույր բույսը լայնորեն օգտագործվել է Ալժիրում խոլերայի բուժման և կանխարգելման համար, որը երկրում տարածված էր 1835-1865 թվականներին:

### Եգիպտոս
Թեյը Եգիպտոսի ազգային ըմպելիքն է։ Եգիպտոսում թեյը կոչվում է "Շայ"։ Եգիպտոսում փաթեթավորված և վաճառվող թեյը ներմուծվում է գրեթե բացառապես Քենիայից և Շրի Լանկայից: Եգիպտոսի կառավարությունը թեյը դիտում է որպես ռազմավարական մշակույթ և ղեկավարում է Քենիայում թեյի խոշոր տնկարկները: Կանաչ թեյը վերջերս է հայտնվել Եգիպտոսում (միայն 1990-ականների վերջին էր, որ կանաչ թեյը մատչելի դարձավ) և այնքան էլ տարածված չէ:

Եգիպտական թեյը գալիս է երկու տեսակի՝ Կոշարի և Սայիդի։ Կոշարի թեյը, որը տարածված է ստորին (Հյուսիսային) Եգիպտոսում, պատրաստվում է ավանդական եղանակով։ Սև Թեյը եփում են եռացրած ջրի մեջ և թրմում մի քանի րոպե: Այն գրեթե միշտ քաղցրացնում են եղեգի շաքարով և հաճախ համեմում անանուխի թարմ տերևներով։ Կաթը նույնպես հաճախ ավելացվում է: Կոշերի թեյը սովորաբար թեթև է, մեկ բաժակի համար կես թեյի գդալից պակաս, ինչը համարվում է լավ որակ:

Այս թեյը բնորոշ է վերին (Հարավային) Եգիպտոսին։ Այն պատրաստվում է 5 րոպե բարձր ջերմության վրա սև թեյը ջրով եռացնելով։ Սաիդի թեյը շատ խիտ է և սովորաբար երկու թեյի գդալ է դրվում բաժակի վրա: Այն քաղցրացնում են մեծ քանակությամբ եղեգնաշաքարով (դա անհրաժեշտ է, քանի որ բաղադրատոմսի և պատրաստման եղանակի շնորհիվ թեյը շատ դառը է ստացվում)։ Նշված թեյը հաճախ սև է, նույնիսկ հեղուկ վիճակում:

Բացի իսկական թեյից, Եգիպտական թեյարանները հաճախ մատուցում են բուսական թեյեր (կամ եփուկներ) տարբեր բաղադրիչներով՝ անանուխից մինչև դարչին, կոճապղպեղ և սալեպ: Նրանցից շատերին եգիպտական ավանդական բժշկությունը վերագրում է բուժիչ հատկություններ կամ առողջության օգուտներ: Կասկադը՝ հիբիսկուսի ծաղիկների խառնուրդը, հատկապես սիրված ըմպելիք է և ավանդաբար համարվում է սրտի համար օգտակար:

### Լիբիա

Լիբիական թեյը թունդ սև կամ կանաչ ըմպելիք է, որը մատուցվում է փոքր ապակե բաժակների մեջ, որի մակերեսին փրփուրն է: այս ըմպելիքը կարող է օգտագործվել նաև որպես թեյ: Այն սովորաբար քաղցրացվում է շաքարով և ավանդաբար մատուցվում է երեք քայլով: Անանուխը կամ ռեհանն օգտագործվում են համեմելու համար։ ավանդաբար, վերջին ընդունելությունը մատուցվում է եփած գետնանուշով կամ նուշով:

### Մավրիկիոս
Թեյը կարևոր դեր է խաղում Մավրիկիոսի մշակույթում։ Թեյախմությունը նպաստում է շփմանը և սովորաբար մատուցվում է հյուրերին և աշխատավայրում:

Մավրիկիոսի բնակիչները սովորաբար օգտագործում են սեւ թեյ, հաճախ կաթով և շաքարով: Մավրիկիոսը թեյ արտադրող է, ի սկզբանե փոքր մասշտաբով, երբ ֆրանսիացիները բույսը կղզի բերեցին մոտ 1765 թվականին: Թեյի աճեցման մասշտաբներն ավելացան հետագա բրիտանական տիրապետության օրոք։

Տեղական շուկայում գերակշռում են թեյի երեք խոշոր արտադրողներ՝ *Bois Cheri, Chartreuse* և *Corson:* Ֆիրմային արտադրանքը վանիլի համով թեյն է, որը հաճախ գնում և սպառում են կղզում:

### Մարոկկո

Մարոկկոն համարվում է կանաչ թեյի խոշորագույն ներկրողն աշխարհում։

Մարոկկոյում նախընտրում են անանուխով կանաչ թեյը, քան սև թեյը։ Այն դարձել է մշակույթի մի մասը և լայնորեն օգտագործվում է գրեթե յուրաքանչյուր կերակուրի ժամանակ: Մարոկկացիները նույնիսկ թեյի ներկայացումներ են կազմակերպում, ինչը եզակի մշակույթ է ծաղիկների երկրում: Մարոկկոյի թեյը սովորաբար մատուցվում է անուշաբույր թեյի թխվածքաբլիթներով, կանաչ անանուխի թարմ տերևներով, մատների տեսքով տեղական շագանակագույն շաքարով և գունավոր թեյի բաժակներով և թեյնիկներով:

### Սահել

Սահարայի հարավային ծայրամասում գտնվող Սահելի շրջանում (օրինակ՝ Մալիում, Նիգերում և Ալժիրում) «կանաչ Վառոդ» թեյը պատրաստվում է քիչ ջրով և շատ շաքարով։  Թեյը բաժակների մեջ լցնելիս և նորից թեյի վրա փրփուր է առաջանում։ Սահելյան թեյը տոնական ըմպելիք է, որը պատրաստվում է երեք քայլով.առաջինը շատ դառը է (դառը, ինչպես մահը), երկրորդը ՝ միջանկյալ (անուշահոտ, ինչպես կյանքը) և վերջինը ՝ բավականին քաղցր (քաղցր, ինչպես սերը), որը թրմվում է մի քանի ժամ։  Թեյախմությունը սոցիալական գործունեություն է, որն ուղեկցվում է զրույցով և պատմություններով։

## Եվրոպա
### Չեխիայի Հանրապետություն և Սլովակիա
Վերջին տարիներին Չեխիայում ձևավորվել է թեյի հատուկ մշակույթ, որն իր մեջ ներառում է թեյի սենյակների բազմաթիվ ոճեր։ Չնայած նրանք ունեն նույն անունը, նրանք տարբերվում են բրիտանական թեյերից: Մաքուր թեյերը սովորաբար պատրաստվում են ըստ իրենց ծագման երկրի, և թեյի լավ հաստատություններում կարելի է պատվիրել թեյի 80 տեսակ թեյ արտադրող գրեթե բոլոր երկրներից: Տարբեր Թեյարաններ ունեն նաև իրենց խառնուրդները և պատրաստման և մատուցման եղանակները:

Չնայած այն հանգամանքին, որ թեյի մշակույթը Սլովակիայում ավելի քիչ նկատելի է, քան Չեխիայում, այն գոյություն ունի: Թեյի սենյակները համարվում են ընդհատակյա միջավայր, բայց դրանք շարունակում են հայտնվել միջին չափի գրեթե յուրաքանչյուր քաղաքում: Այս թեյի սենյակները գնահատվում են հաճելի երաժշտությամբ հանգիստ միջավայրի համար: Ավելի կարևոր է, որ այստեղ ծխելը սովորաբար արգելված է, ի տարբերություն պանդոկների և սրճարանների մեծ մասի:

### Ֆրանսիա

Չնայած Ֆրանսիան լավ հայտնի է սուրճ խմելու համար, կեսօրվա թեյը վաղուց սովորություն է դարձել միջին խավի վերնախավի համար: Mariage Frères-ը հայտնի բարձրակարգ թեյի խանութ է Փարիզում, որը գործում է 1854 թվականից: Ֆրանսիական թեյի շուկայի ծավալը դեռևս կազմում է բրիտանական թեյի միայն մի փոքր մասը (տարեկան 250 գ կամ 8,8 ունցիա մեկ անձի համար, համեմատած Մեծ Բրիտանիայի մոտ 2 կգ-ի կամ 4,4 ֆունտի հետ) բայց այն կրկնապատկվել է 1995-ից 2005 թվականներին և կայուն աճում է։ Ֆրանսիայում թեյը Սև տեսակ է, բայց ասիական կանաչ թեյերը և մրգային համով թեյերը գնալով ավելի տարածված են դառնում: Ֆրանսիացիները սովորաբար թեյ են խմում կեսօրին։ Այն հաճախ մատուցվում է գեղեցկության սրահներում։ Թեյի հետ սովորաբար մատուցվում են խմորեղեն՝ ինչպես քաղցր, այնպես էլ հատուկ թեյի համար պատրաստված։

### Գերմանիա
Elen Ayvazyan
Չնայած Գերմանիայում սուրճը դեռ ավելի տարածված է, քան թեյը, Արևելյան Ֆրիզիայի շրջանը հայտնի է իր թեյի սպառմամբ և թեյի մշակույթով։ Գերմանիա ներմուծվող ամբողջ թեյի գրեթե 75%-ը սպառվում է այս տարածաշրջանում։

Ասամի, Ցեյլոնի և Դարջիլինգի թեյի հարուստ խառնուրդները (Արևելյան ֆրիզյան խառնուրդ) մատուցվում են ցանկացած պահի, երբ հյուրերը հավաքվում են Արևելյան ֆրիզյան տանը կամ այլ միջոցառումներին, ինչպես նաև նախաճաշին, օրվա կեսին և երեկոյան: Կլունտիերը, սպիտակ հատիկավոր շաքարավազը, որը դանդաղորեն հալվում է դատարկ բաժակի մեջ (ինչը թույլ է տալիս մի քանի բաժակ քաղցրացնել), Այնուհետև թեյը լցնում են Կլունտիերի վրա:  Կլունտիերը կարող է օգտագործվել նաև որպես թեյ, որը կարող է օգտագործվել որպես թեյ: «Կլաուդ»(Վոլկջե՝ ֆրիզերենից թարգմանված «ամպի» փաղաքշականը) թանձր սերուցքը ավելացնում են թեյի «ջրին», իսկ շաքարը խորհրդանշում է «երկիրը»։  Այն մատուցվում է առանց գդալի և ավանդաբար խմում են չխառնված, այսինքն ՝ երեք քայլով.սկզբում հիմնականում համտեսում են սերուցքը, ապա թեյը և, վերջապես, կլունտյեի քաղցր համը բաժակի ներքևում։  Խառնելիս թեյի բոլոր երեք շերտերը կխառնվեն մեկի մեջ և կվատթարանան թեյի ավանդական համը: Աշխատանքային օրերին թեյը մատուցվում է փոքրիկ թխվածքաբլիթներով, իսկ հատուկ առիթներով կամ հանգստյան օրերին ՝ տորթերով ՝ որպես հատուկ հյուրասիրություն: Թեյի հետ մատուցվող ամենատարածված ավանդական տորթերից և տորթերից են խնձորի շտրուդելը, Սև անտառի տորթը և շոկոլադով և պնդուկով այլ բրաունիները: այս տորթերն ու բրաունիները կարող են օգտագործվել նաև որպես աղանդեր:

 Ենթադրվում է, որ այս թեյն օգնում է գլխացավերի, ստամոքսի խնդիրների, սթրեսի և շատ այլ հիվանդությունների դեմ: Թեյի հավաքածուն սովորաբար զարդարված է Արևելյան ֆրիզյան վարդերով։ համարվում է անքաղաքավարի խմել երեք բաժակից պակաս թեյ: Եթե բաժակը գլխիվայր դնեք բաժակապնակի վրա կամ գդալը դնեք բաժակի մեջ, դա կնշանակի, որ դուք ավարտել եք և այլևս չեք ցանկանում թեյ խմել:

### Իռլանդիա

Իռլանդիան աշխարհում մեկ շնչի հաշվով թեյի երկրորդ ամենամեծ սպառողն է՝ տարեկան 2,19 կգ թեյ մեկ անձի համար։ Չնայած Միացյալ Թագավորությունում թեյ խմելու մշակույթի հետ ընդհանուր նմանությանը, իռլանդական թեյի մշակույթի հիմնական առանձնահատկությունն ավելի կծու և ուժեղ համերն են, քան ավանդական անգլիական խառնուրդները: Իռլանդիայում վաճառվող թեյի հայտնի ապրանքանիշերն են Barry 's-ը, Bewley' s-ը և Lyons-ը։

### Պորտուգալիա
Պորտուգալիայում թեյի մշակումը տեղի է ունենում Ազորյան կղզիներում՝ կղզիների մի խումբ, որը գտնվում է մայրցամաքային Պորտուգալիայից 1500 կմ (930 մղոն) արևմուտք: Պորտուգալիան առաջին երկիրն էր, որը ներմուծեց թեյ խմելու պրակտիկան Եվրոպայում և առաջին եվրոպական երկիրը, որը սկսեց թեյ արտադրել։

1750 թվականին Սան Միգել կղզու Կապելասից մինչև Պորտո Ֆորմոզո դաշտերը մշակեցին թեյի առաջին փորձնական մշակաբույսերը, որոնք թույլ տվեցին արտադրել 10 կգ սև թեյ և 8 կգ կանաչ թեյ: Մեկ դար անց, 1883 թվականին Չինաստանի Մակաոյի շրջանից հմուտ աշխատողների ի հայտ գալով, արտադրությունը մեծ նշանակություն ունեցավ, և մշակույթն ընդլայնվեց: Այս աշխատողների ցուցումներին հետևելով ՝ ներարկվել են մեծ ծաղկավոր Հասմիկի և փիփերթի տեսակների պատվաստումներ ՝ թեյի համը «ազնվականություն» հաղորդելու համար, չնայած օգտագործվում էր միայն Հասմիկը։

Ներկայումս այս թեյը Վաճառվում է Գորեանա անունով և արտադրվում է անկախ ընտանիքների կողմից: Աճող գործընթացը չի օգտագործում թունաքիմիկատներ կամ թունաքիմիկատներ, և ժամանակակից սպառողները այն կապում են օրգանական թեյի ավելի ժամանակակից տեսակների հետ: Այնուամենայնիվ, վերջին 250 տարիների ընթացքում բույսերի և մշակաբույսերի մշակության վերաբերյալ արտադրության ստանդարտները չեն փոխվել:

### Ռուսաստան
Պոդստականնիկը («подстаканник») կամ թեյի բաժակի պահոցը (բառացիորեն «բաժակի տակի բան»), թեյի ռուսական ավանդույթի մի մասն է: Ռուսական թեյի բաժակապնակը թեյ մատուցելու և խմելու ավանդական եղանակ է Ռուսաստանում, Ուկրաինայում, Բելառուսում և ԱՊՀ և նախկին ԽՍՀՄ այլ երկրներում: Թանկարժեք «պոդստականնիկը» պատրաստվում է արծաթից, դասական շարքերը պատրաստվում են հիմնականում նիկել արծաթից, կպրոնիկելից և այլ համաձուլվածքներից՝ նիկելից, արծաթից կամ ոսկուց։ Ռուսաստանում ընդունված է խմել թեյն առանձին թեյնիկով եփած և թարմ եռացրած ջրով նոսրացված («զույգ թեյնիկ» թեյ, «чай парой чайников»): Ավանդաբար թեյն ամուր է, որի ուժգնությունը հաճախ ցույց է տալիս տանտերերի հյուրընկալության աստիճանը: Թեյի համար եռացող ջրի ավանդական գործիքը նախկինում եղել է սամովարը (և երբեմն այն դեռևս է, թեև սովորաբար էլեկտրական): Թեյը ընտանեկան միջոցառում է և սովորաբար մատուցվում է յուրաքանչյուր կերակուրից հետո շաքարով (մեկից երեք թեյի գդալ մեկ բաժակ), կիտրոնով (բայց առանց կաթի) և ջեմերի, խմորեղենի և հրուշակեղենի տեսականիով: Սև թեյը սովորաբար օգտագործվում է, որտեղ կանաչ թեյը դառնում է ավելի առողջարար, ավելի «արևելյան» այլընտրանք: Ավանդական ռուսական թեյի արարողության ժամանակ թեյի տոպրակները չեն օգտագործվում, այլ միայն ազատ, մեծ տերևներով սև թեյ:

Ռուսական բանտերում, որտեղ ալկոհոլն ու թմրանյութերն արգելված են, բանտարկյալները հաճախ թունդ թեյ են պատրաստում, որը հայտնի է որպես «չիֆիր», որպեսզի զգան դրա տրամադրությունը բարձրացնող հատկությունները։

### Միացյալ Թագավորություն

Բրիտանացիները երրորդն են աշխարհում մեկ շնչի հաշվով թեյի սպառողների թվով, որոնցից յուրաքանչյուրը տարեկան օգտագործում է միջինը 1,9 կգ։ Թեյը սովորաբար սև թեյ է, որը մատուցվում է կաթով և հաճախ շաքարով: Թունդ թեյը, որը մատուցվում է կաթով և ընտրովի մեկ կամ մի քանի թեյի գդալ շաքարով, սովորաբար բաժակի մեջ, սովորաբար կոչվում է շինարարական թեյ՝ շինարարների և, ավելի լայն, բանվոր դասակարգի հետ կապ ունենալու համար: Մեծ Բրիտանիայում թեյ խմելը այն նուրբ, նուրբ մշակութային արտահայտությունը չէ, ինչ պատկերացնում է մնացած աշխարհը. թեյի մեկ բաժակը (կամ սովորաբար մի գավաթը) օրվա ընթացքում հաճախակի խմելու բան է: Սա չի նշանակում, որ բրիտանացիներն ավելի պաշտոնական թեյի արարողություն չեն անցկացնում, սակայն թեյի ընդմիջումները աշխատանքային օրվա կարևոր մասն են: Տերմինը հաճախ կրճատվում է որպես «թեյ», ինչը նշանակում է ընդմիջում: Այս տերմինը արտահանվել է կրիկետ խաղ և, հետևաբար, նախկին Բրիտանական կայսրության այլ երկրների մեծամասնություն:

**Պատմություն** 

Թեյի ժողովրդականությունը սկիզբ է առել 19-րդ դարից, երբ Հնդկաստանը Բրիտանական կայսրության մաս էր կազմում, և Բրիտանական շահերը վերահսկում էին ենթամայրցամաքում թեյի արտադրությունը: Այնուամենայնիվ, այն առաջին անգամ ներկայացվել է Մեծ Բրիտանիայում պորտուգալացի Եկատերինա Բրագանսկայայի կողմից՝ Չարլզ II-ի կոնսորտ թագուհու կողմից 1660-1670-ական թվականներին: Երբ թեյը տարածվեց ամբողջ Միացյալ Թագավորությունում և հասարակության տարբեր շերտերում, հայտնվեցին թեյի Այգիներ և թեյի պարեր: Դրանք ներառում են հրավառություն դիտելը կամ պարով ընթրելը, որն ավարտվում է երեկոյան թեյախմությամբ: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո թեյի այգիները կորցրել են իրենց նշանակությունը, սակայն Մեծ Բրիտանիայում մինչ օրս անցկացվում են թեյի պարեր։

Որոշ գիտնականներ ենթադրում են, որ թեյը դեր է խաղացել արդյունաբերական հեղափոխության մեջ։ Հնարավոր է, որ կեսօրվա թեյը դարձավ միջոց՝ ավելացնելու այն ժամերը, որոնք աշխատողները կարող էին անցկացնել գործարաններում: Թեյի մեջ պարունակվող խթանիչները, զուգորդված քաղցր նախուտեստների հետ, էներգիա էին հաղորդում աշխատողներին՝ աշխատանքային օրն ավարտելու համար: Բացի այդ, թեյն օգնեց մեղմել արդյունաբերական հեղափոխությանը ուղեկցող ուրբանիզացիայի որոշ հետևանքներ. թեյ խմելու համար անհրաժեշտ էր ջուրը եռացնել, ինչը թույլ էր տալիս պայքարել ջրի միջոցով փոխանցվող հիվանդությունների դեմ, ինչպիսիք են դիզենտերիան, խոլերան և տիֆը։

**Թեյը որպես սնունդ**

Միացյալ Թագավորությունում թեյը ոչ միայն ըմպելիքի անունն է, այլև ուտեստի անվանումը։ Այն, ինչ մարդը նախընտրում է ուտել, մեծապես կախված է նրա սոցիալական դիրքից և բնակության վայրից: *Dinner*, *supper*, *lunch* և *tea* բառերի օգտագործման տարբերությունը բրիտանական անգլերենի դասական սոցիալական նշաններից մեկն է (տես U - և ոչ-u-անգլերեն):

**Համագործակցության երկրներ**

Կեսօրվա թեյը և դրա տեսակները Համագործակցության երկրներում ամենահայտնի «թեյի արարողությունն» են, որը կարելի է պատվիրել տանը և առևտրային հաստատություններում: Անգլերենի որոշ տարբերակներում  «թեյ» նշանակում է կծուծ ախորժակ բացող նախուտեստ։ Թայվանական պղպջակների թեյը, որը հայտնի է որպես *pearl milk tea*, լայն տարածում է գտել Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի քաղաքներում, յուրաքանչյուր խոշոր քաղաքում կան մի քանի առևտրային ցանցեր:

## Հյուսիսային Ամերիկա
### Կանադա
Կանադայում թեյի տարբեր տեսակներ օգտագործվում են բազմաթիվ բնիկ ցեղերի կողմից՝ որպես բուժիչ և արարողակարգային միջոցներ: Օրինակ՝ Օնտարիոյի օջիբվե և Քրեյ ցեղերը գոլորշու սենյակներում արարողությունների ժամանակ օգտագործում են մայրու թեյ՝ իրենց մարմինը մաքրելու և սնուցելու համար: Երբ եվրոպացի վերաբնակիչները ժամանեցին Հյուսիսային Ամերիկայի ափեր, բնիկ մարդիկ էին, ովքեր սովորեցնում էին նրանց պատրաստել սոճու ասեղներով թեյ՝ կարմրախտը բուժելու համար: Սոճու ասեղները վիտամին C-ի հիանալի աղբյուր են:

Թեյը շարունակում է մնալ հանրաճանաչ տաք ըմպելիք եվրոպական (հատկապես բրիտանական և իռլանդական) ծագում ունեցող Կանադացիների շրջանում: Սև նարնջի պեկո թեյը և նախաճաշի այլ թեյերը կարելի է խմել առավոտյան ճաշի ժամանակ, ինչպես նաև առավոտյան կամ կեսօրվա ընդմիջման ժամանակ: Թեյի այս տեսակները սովորաբար մատուցվում են կաթով և շաքարով: Red Rose-ը և King Cole-ը կանադական թեյի ամենահայտնի ապրանքանիշերից են, իսկ Tim Hortons սրճարանների ցանցը մատուցում է պատրաստի «եփած թեյ»՝ ուժեղ նախաճաշի թեյ: Թխվածքաբլիթները, թխվածքաբլիթները կամ թեյի գլանափաթեթները և այլ խմորեղեն կարող են մատուցվել ցանկացած թեյի հետ, բայց Բրիտանական ավանդույթի պաշտոնական «կեսօրվա թեյը» սովորաբար մատուցվում է միայն զբոսաշրջային վայրերում, ինչպիսիք են Վիկտորիայի Empress հյուրանոցը կամ Տորոնտոյի Royal York հյուրանոցը:

### Միացյալ Նահանգներ
Ամերիկյան թեյի մշակույթը ներառում է թեյի պատրաստման տեխնիկան և օգտագործման եղանակները Միացյալ Նահանգների մշակույթի համատեքստում: Ամերիկյան ռեստորաններն ու աշխատավայրերը սովորաբար լռելյայն առաջարկում են ավտոմատ կերպով պատրաստված սուրճ, իսկ թեյի տոպրակների բաժակի մեջ եփած տաք թեյը տրամադրվում է ըստ պահանջի: այնուամենայնիվ, որոշ ռեստորաններ և աշխատավայրեր առաջարկում են ավտոմատ կերպով պատրաստված սուրճ, իսկ մյուսները՝ ոչ։ Թեյի երեկույթները կարելի է կազմակերպել բազմաթիվ առիթներով՝ սկսած ամենափոքրից և մտերմիկից մինչև ընտանեկան մեծ հավաքույթներ և տոնակատարություններ:

Միացյալ Նահանգների հարավում տարածաշրջանի սիրելի քաղցր թեյը, որը եփվում, քաղցրացվում և սառչում է Օգտագործելուց առաջ, կարելի է մատուցել բոլոր կերակուրների ժամանակ և օրվա ընթացքում՝ որպես այլ ըմպելիքների այլընտրանք: Միացյալ Նահանգներում սպառված թեյի մոտ 85%-ը մատուցվում է սառը կամ սառույցով։ Սառը թեյն ավելի հաճախ սպառվում է տաք եղանակին կամ ավելի ցածր լայնություններում, մինչդեռ տաք թեյն ավելի տարածված է նաև ցուրտ եղանակին: Երկրի տարբեր անկյուններ այցելելիս ցանկացած շփոթություն կարելի է հեշտությամբ վերացնել՝ ուղղակիորեն խնդրելով բերել կամ «տաք թեյ» կամ «սառը թեյ»: Կեսօրվա թեյը որպես ուտեստ ԱՄՆ-ում հազվադեպ է մատուցվում, բացառությամբ ծիսական հատուկ առիթների, ինչպիսիք են թեյախմությունը կամ կեսօրվա ընթրիքը բարձրակարգ հյուրանոցում կամ ռեստորանում, որոնց ճաշացանկում կարող է լինել նաև կրեմով թեյ:

Կամելիա չիմենսիսը՝ թեյի տերևների և բողբոջների աղբյուրը, կարելի է աճեցնել Միացյալ Նահանգների ավելի տաք տարածքներում: Թեյի առևտրային մշակումը սկսվել է տարբեր ժամանակներում և վայրերում՝ սկսած 1700-ականներից, սակայն թեյը մնացել է խորշ մշակույթ և երբեք լայնորեն չի մշակվել Միացյալ Նահանգներում: 2020 թվականի դրությամբ մայրցամաքային ԱՄՆ-ն ունի մեկ համեմատաբար մեծ, ամբողջական մեքենայացված տնկարկ Չարլստոնում, Հարավային Կարոլինա, և շատ փոքր առևտրային թեյի այգիներ, որտեղ թեյի հավաքումը կատարվում է ձեռքով: Որոշ արտադրողներ կարծում են, որ թեյի արտադրությունն անհնար է առանց որոշակի մեքենայացման, բայց կան ապացույցներ, որ թեյի ոչ մեխանիզացված արտադրությունը կենսունակ է, չնայած ավելի ցածր զուտ շահույթով։ Երկրում աճեցված թեյերի մեծ մասը կարելի է ձեռք բերել փոստով կամ առցանց:

2016 թվականի դրությամբ Չարլսթոնի թեյի այգին, որը գտնվում է Վադմալավ կղզում, Չարլսթոնից դուրս, Հարավային Կարոլինա, Միացյալ Նահանգների միակ լայնածավալ թեյի պլանտացիան է՝ 127 ակր։ Ավելի փոքր մասշտաբի առևտրային տնտեսությունները գտնվում են Ալաբամա, Հավայան կղզիներ, Օրեգոն, Հարավային Կարոլինա և Վաշինգտոն նահանգներում։ Կան նաև մի քանի առևտրային տնտեսություններ, որոնք մշակման փուլում են գտնվում Հարավային Կարոլինա, Միսիսիպի, Նյու Յորք և Տեխաս նահանգներում: Այդուհանդերձ, նրանք դեռ պետք է հասնեն այն կետին, որ կանոնավոր կերպով վաճառեն ապրանքները լայն հանրությանը:

#### Պաշտոնական թեյ

Պաշտոնական թեյի երեկույթը, որը հյուրընկալվում է տանը կամ պատմական շենքում, որպես հանրային միջոցառման մաս, Միացյալ Նահանգների մշակույթի մի մասն է, հմտություն, որը պահպանվում և փոխանցվում է սերնդեսերունդ այն ընտանիքներում, որոնց նախնիները հիմնել են Նոր Անգլիայի 13 գաղութներ կամ մասնակցել են ամերիկյան հեղափոխությանը: Գոյություն ունեն ժառանգության պահպանության հարյուրավոր հասարակություններ։ Նրանցից ամենահինը գրանցված է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների ժառանգների ռեգիստրում։ 
Պաշտոնական թեյախմությունը հաճախ կազմակերպվում է աշխարհիկ տիկնոջ տանը կամ հիմնականում կանանցից բաղկացած կազմակերպությունում։ Դա կարող է լինել պաշտոնական հանդիպում, որին հաջորդում է ներկաների միջև հաղորդակցությունը, որի ընթացքում նրանք ներկայացվում են միմյանց և երախտագիտություն հայտնում: Պաշտոնական թեյի երեկույթը կարող է կոչվել թեյի երեկույթ, և այն դեպքերում, երբ երեկույթ կազմակերպող կամ մասնակցող կանայք լավ հայտնի են տեղական հասարակության մեջ, թերթը կարող է նաև հոդված հրապարակել, որը նշում է հասարակության նշանավոր անդամներին և նրանց ընտանիքներին, ովքեր ներկա են եղել միջոցառմանը։

#### Թեյը՝ որպես զանգվածային մշակույթ
Միացյալ Նահանգներում թեյը սովորաբար մատուցվում է բոլոր կերակուրների ժամանակ՝ որպես տաք սուրճի կամ սառը զովացուցիչ ըմպելիքների այլընտրանք: Թեյը նույնպես սպառվում է ամբողջ օրվա ընթացքում՝ որպես ըմպելիք։ Կեսօրվա թեյը՝ անգլիական ավանդույթի համաձայն պատրաստված ուտեստ, հազվադեպ է մատուցվում Միացյալ Նահանգներում, թեև փոքր երեխաները դեռ ռոմանտիկ են վերաբերվում դրան. այն սովորաբար պատրաստվում է հատուկ առիթների համար, ինչպիսիք են թեյի երեկույթները:

Սառը թեյը դարձել է Միացյալ Նահանգների հարավի և հարավային հյուրընկալության խորհրդանշական խորհրդանիշը և հաճախ մատուցվում է ամառային խորովածի կամ խորոված ուտեստների հետ: Սառը թեյը հաճախ պատրաստվում է որպես քաղցր թեյ, որը պարզապես սառը թեյ է՝ շատ շաքարով կամ քաղցրացուցիչով: Սառը թեյը կարող է օգտագործվել նաև որպես քաղցր թեյ։

Սառը թեյը, ինչպես սոդան, կարելի է ձեռք բերել որպես բանկա կամ շշալցված վաճառքի մեքենաներից և ամենօրյա խանութներից: Սովորաբար այս թեյին շաքարավազ են ավելացնում։ Երբեմն ավելացվում են այլ համային տեսականի, ինչպիսիք են կիտրոնը կամ ազնվամորին: Շատ ռեստորաններ մատուցում են սառը թեյ, որը եփում են ամբողջ օրվա ընթացքում ուղղահայաց տարաների մեջ:

Առանց կոֆեինի թեյը լայնորեն հասանելի է Միացյալ Նահանգներում նրանց համար, ովքեր ցանկանում են նվազեցնել կոֆեինի ֆիզիոլոգիական ազդեցությունը:

Մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը ԱՄՆ-ում թեյի նախապատվությունը տրվում էր հավասարապես կանաչ և Սև թեյերին՝ 40%-ով 40%-ով, իսկ մնացած 20%-ը նախապատվությունը տալիս էր ուլոնգ թեյին։ պատերազմը կտրեց Միացյալ Նահանգները կանաչ թեյի մատակարարման իր հիմնական աղբյուրներից՝ Չինաստանից և Ճապոնիայից, ինչը նրանց ստիպեց թեյ ստանալ գրեթե բացառապես Բրիտանիայի կողմից վերահսկվող Հնդկաստանից, որը արտադրում էր սև թեյ: Պատերազմից հետո սպառված թեյի գրեթե 99%-ը գալիս էր սև թեյից: Կանաչ թեյը, ուլոնգը և սպիտակ թեյը վերջերս կրկին տարածված են դարձել և հաճախ գովազդվում են որպես առողջ սնունդ:

Արագ սննդի սուրճի ցանցերը զգալիորեն ազդել են այն բանի վրա, թե ինչպես են ամերիկացիները վերաբերվում բուսական և էկզոտիկ թեյերին: Ժամանակին հազվագյուտ համարվող *chai* թեյը, որը հիմնված է Հնդկական *masala* թեյի վրա, հայտնի է դարձել Լատտե սուրճ նախընտրողների շրջանում: Թեև ոչ այնքան առևտրայնացված։

Թայվանական Bubble tea թեյը ներկայացվել է ԱՄՆ-ում 1990-ականներին սակայն դրա նկատմամբ հետաքրքրությունը սկսել է աճել 2000-ականների սկզբից մինչև կեսերը՝ շնորհիվ bubble tea ցանցերի լայն հաջողության։ Bubble tea-ի (տապիոկայի մարգարիտներով կաթնային թեյ) ավանդական ձևի տատանումների առաջարկը հնարավորություն է տվել ավելի բազմազան հաճախորդների բազա ներգրավել հանրաճանաչ *Bubble tea* ցանցերի համար, ինչպիսիք են Boba Guys-ը։

## Հարավային Ամերիկա
### Արգենտինա
Մինչ Արգենտինայում սուրճն ավելի տարածված է, քան թեյը՝ 20-րդ դարում սուրճի արդյունաբերության փոփոխությունների պատճառով, Արգենտինան կիսում է Ռիոպլատենսե շրջանում մատեի արտադրության յուրահատուկ մշակույթը: Արգենտինացիները հայտնի են նրանով, որ իրենց հետ կրում են զուգընկեր կամ դդմի շիշ և ռումբ՝ հատուկ քամիչ ծղոտ, որպեսզի օրվա ընթացքում զուգընկերները կիսեն ընկերների, ընտանիքի և անծանոթ մարդկանց հետ: Թեյն ինքնին հայտնի է որպես Yerba Mate։

### Բրազիլիա
Բրազիլական թեյի մշակույթն իր ծագումն ունի *ռոչաս (pt)* կրեմի ըմպելիքներից, որոնք արտադրվում են հարավային շրջանի բնիկների կողմից: Պորտուգալական գաղութային ժամանակաշրջանից ի վեր թեյի մշակույթը զարգացել է՝ ներառելով Ներմուծված թեյ խմելու սորտերն ու սովորույթները: Բրազիլիայում կա ժողովրդական համոզմունք, որ բրազիլացիները, հիմնականում քաղաքաբնակները, ավելի շատ սիրում են թեյին շաքար ավելացնել, քան այլ մշակույթներ՝ անուշ քաղցր ըմպելիքների սովորության բացակայության պատճառով:

### Չիլի
Չիլիի թեյի սպառումը մեկ շնչի հաշվով ամենաբարձրերից մեկն է աշխարհում և իհարկե, ամենաբարձրը Լատինական Ամերիկայում: Չիլիի թեյի մշակույթը սկիզբ է առել ինչպես անգլիական ներգաղթից, այնպես էլ 19-րդ դարում Չիլիի էլիտաների շրջանում ընդհանուր անգլոֆիլիայից, երբ այս ըմպելիքի օգտագործումը արագորեն տարածվեց բոլոր սոցիալական խավերի շրջանում, քանի որ շուկայում հայտնվեցին էժան այլընտրանքներ: Բացի սև և կանաչ թեյերից, չիլիացիները հաճախ պահում են բուսական թուրմեր, ինչպիսիք են երիցուկը և մատիկոն: Չնայած այն հանգամանքին, որ օրվա ընթացքում թեյ խմելու որոշակի ժամանակ չկա (դա նախաճաշի համար սուրճի սովորական այլընտրանք է, ինչպես նաև ճաշից հետո հիմնական ուտեստներից մեկը), այն առավել հաճախ կապված է տասնմեկերորդ անգամ երեկոյան ճաշի հետ (տառ. "տասնմեկ" իսպաներեն, չնայած ի տարբերություն թեյի շատ տեսակների, Այն սովորաբար սպառվում է ճաշից հետո, դա առավոտյան խորտիկ չէ), որը, ըստ չիլիացիների մեծամասնության, մատուցվում է ընթրիքի փոխարեն:

**Պատմություն**

Թեյի հանրաճանաչ օգտագործումը սկիզբ է առել 18-րդ դարից՝ ի սկզբանե շնորհիվ Անգլիայի նավաստիների, որոնք Չիլիի գաղութային կառավարման տարիներին ժամանել էին նավահանգստային քաղաքներ, իսկ ավելի ուշ՝ Իսպանիայից անկախանալուց հետո, տարածվեց բրիտանացի ներգաղթյալների, հատկապես անգլիացիների ժամանումով Վալպարաիսո, Պունտա Արենաս և Չիլիի այլ քաղաքներ: Անտոֆագաստան, ով կարողացավ տարածել իր «թեյ խմելու» սովորույթը Չիլիի բնակչության շրջանում, ի սկզբանե արիստոկրատիայի շրջանում, այնուհետև տարածվեց երկրի բոլոր սոցիալական խավերի վրա։ 1767 թվականին Չիլիի Թագավորության իշխանությունները հարկ դրեցին Yerba Mate-ի վրա, որն այն ժամանակ շատ սիրված ըմպելիք էր, նպատակ ունենալով ֆինանսավորել *Cal i Canto* *de Santiago* կամուրջը, ինչը հանգեցրեց այս ըմպելիքի արժեքի բարձրացմանը, որի փոխարեն աշխատավոր դասակարգը ստիպված էր թեյ խմել, որպես ավելի էժան այլընտրանք։

Երեկոյան ժամը տասնմեկին թեյը՝ չիլիական տիպիկ ուտեստը, որը մատուցվում է ճաշից հետո, ամենաշատ օգտագործվող ըմպելիքներից մեկն է ամբողջ երկրում:

20-րդ դարում Չիլիի տարբեր քաղաքներում սկսեցին տարածքում գտնել թեյասրահները՝ փակ տարածքներ սոցիալական հանդիպումների համար, որոնք հատկապես հաճախում էին կանայք։ Այս վայրերում այցելուները թեյ էին ըմպում՝ դրա հետ մատուցվող բլիթների կամ  չիլիական ավանդական հրուշակեղենի ուղեկցությամբ։ 21-րդ դարում Չիլիում թեյի սպառումը զգալի փոփոխություններ ապրեց․ տեղական շուկայում թեյի տեսակների առաջարկն ընդլայնվեց՝ ավանդական սև թեյից բացի աստիճանաբար մեծացնելով նաև այլ տեսակների, օրինակ՝ կանաչ թեյի սպառումը։ Միաժամանակ, ավելացան նաև «պրեմիում» կամ գուրմե կարգի թեյի ապրանքանիշերը, որենք շեշտադրում էին իրենց արտադրանքի բարձր որակը։ Այս փոփոխություններն ուղեկցվեցին «թեյատներ» (տետերիաներ) կոչվող մասնագիտական հաստատությունների ավելացմամբ, որտեղ այցելուներին առաջարկվում էր բազմատեսակ թեյ՝ տեղում ըմպելու կամ հետնաուսելու (takeaway) հնարավորությամբ։

**Թեյը որպես սնունդ**

Ըստ ՄԱԿ-ի Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության (FAO) կողմից 2018 թվականին անցկացված ուսումնասիրության, Չիլին աշխարհի թեյի տասնհինգ խոշորագույն սպառողներից մեկն է և գլխավորը Լատինական Ամերիկայում։

Տասնմեկժամյա (Las once) չիլիական ավանդական ուտեստ է, որը մատուցվում է օրվա կեսին կամ երեկոյան, երբ թեյը մատուցվում է տորթերով, տարբեր աղանդերով և տարբեր տեսակի հացերով, որոնք Չիլիում լայնորեն օգտագործվում են որպես թեյի կողմնակի ուտեստ: Անգլերեն (կեսօրվա թեյ կամ կեսօրվա նախուտեստ), դրա բաղադրությունը սովորաբար տատանվում է՝ կախված Չիլիի տարածաշրջանից և մատուցման ժամանակից, բայց սովորաբար ընդունված է «խմել մեկ անգամ» երեկոյան 6-ից 20-ը ընկած ժամանակահատվածում:

## Օվկիանիա
### Ավստրալիա
Ավստրալիական խոհանոցը պատմականորեն ազդել է բրիտանական խոհանոցի և Բրիտանական թեյի մշակույթի վրա: Ավստրալիայի բնիկները սովորաբար խմում էին տեղական թեյ: Այնուամենայնիվ, Ավստրալիայում թեյի սպառումն աճել է կղզու բրիտանական գաղութացման պատճառով: Ավստրալիայում վաճառվող թեյի հայտնի ապրանքանիշերն են Bushells-ը, Dilmah-ը և Nerada-ն:

Բիլլի թեյը ըմպելիք է, որը պատրաստել է չարաբաստիկ սվագմանը ավստրալական ժողովրդական Հայտնի «Վալսինգ Մաթիլդա» երգում: Խարույկի վրա թեյ պատրաստելու համար ջուրը եռացնելը և համը ավելացնելու համար մաստակի տերևներ ավելացնելը շարունակում է մնալ Ավստրալիայի խորհրդանշական ավանդական թեյի պատրաստման եղանակը, որը Ավստրալիայի գաղութային ժամանակաշրջանի հիմնական ըմպելիքն էր։

### Նոր Զելանդիա
Նոր Զելանդիան աշխարհում և Օվկիանիայում մեկ շնչի հաշվով թեյի սպառման ամենաբարձր ցուցանիշ ունեցող երկրներից մեկն է: Ինչպես Կանադայում և Ավստրալիայում, Նոր Զելանդիայի թեյի մշակույթը ազդում է բրիտանական թեյի մշակույթի վրա:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թեյ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Չինաստանի մշակույթ