Կիբերսին նախագիծ

**Կիբերսին նախագիծ,** Չիլիում ստեղծված նախագիծ, որն իրականացվել է Սալվադոր Ալյենդեի նախագահության օրոք՝ 1971-1973 թվականներին՝  նպատակ ունենալով ազգային տնտեսությունը կառավարելու համար ստեղծել բաշխված որոշումների աջակցության համակարգ։ Նախագիծը բաղկացած էր չորս մոդուլներից ՝ տնտեսական սիմուլյատոր, գործարանի կատարողականը ստուգելու համար հատուկ ծրագրային ապահովում, գործող սենյակ և Տելեքս մեքենաների ազգային ցանց, որոնք միացված էին մեկ Ունիվերսալ համակարգչին։

Կիբերսին նախագիծը հիմնված էր կազմակերպչական կենսունակ համակարգերի նախագծման  տեսության վրա և ներառում էր իր ժամանակի համար նորարարական տեխնոլոգիաներ։ Այն ներառում էր Տելեքս սարքերի ցանց (Կիբեռնետ) պետական ձեռնարկություններում, որոնք պետք է տեղեկատվություն փոխանցեին և ստանային Սանտյագոյի կառավարությանը։ Ոլորտից ստացված տեղեկատվությունը փոխանցվում է վիճակագրական մոդելավորման ծրագրին(«Cyberstride»), որը կվերահսկի արտադրության ցուցանիշները, ինչպիսիք են հումքի մատակարարումները կամ աշխատողների բացակայության բարձր ցուցանիշները, «գրեթե» իրական ժամանակում, առաջին դեպքում՝ նախազգուշացնելով աշխատողներին  և, աննորմալ իրավիճակներում՝ նաև կենտրոնական իշխանությանը, եթե այդ պարամետրերը շատ մեծ չափով դուրս են եկել ընդունելի միջակայքներից։ Տեղեկությունը նաև մուտքագրվելու է տնտեսական մոդելավորման ծրագրային ապահովման մեջ («CHECO», Չիլիի տնտեսական սիմուլյատորի համար), որը կառավարությունը կարող է օգտագործել տնտեսական որոշումների հնարավոր արդյունքը կանխատեսելու համար։ Վերջապես, ժամանակակից գործառնական սենյակը ("Opsroom") կապահովի այնպիսի տարածք, որտեղ ղեկավարները կարող են դիտել համապատասխան տնտեսական տվյալները, մշակել հնարավոր արտակարգ իրավիճակների արձագանքման միջոցներ և խորհուրդներ և ցուցումներ փոխանցել ձեռնարկություններին և գործարաններին արտակարգ իրավիճակներում ՝ օգտագործելով Telex ցանց։

Համակարգի գլխավոր ճարտարապետը բրիտանացի գործողությունների հետազոտող գիտնական Սթաֆորդ Բիրն էր, և համակարգը մարմնավորում էր նրա պատկերացումները արդյունաբերական կառավարման մեջ կազմակերպչական կիբեռնետիկայի մասին։ Նրա հիմնական նպատակներից էր արդյունաբերական ձեռնարկությունների ներսում որոշումների կայացման լիազորությունը փոխանցել նրանց աշխատուժին՝ գործարանների ինքնակարգավորումը զարգացնելու նպատակով։

1973-09-11 ռազմական հեղաշրջումից հետո կիբերսինը լքվեց, իսկ օպերատիվ կենտրոնը ոչնչացվեց։

## Անվանում
Նախագծի անվանումը անգլերեն լեզվով («Cybersyn») «կիբեռնետիկա» և «սիներգիա» բառերի հիբրիդային բառն է։ Քանի որ իսպաներենում անվանումը բարեհունչ չէ, այդ լեզվով նախագիծը կոչվում էր Synco, որը  սկզբնաղբյուր է իսպանական Sistema de INformación y Control, («տեղեկատվության և վերահսկման համակարգ»)։

## Իրականացում
Սթաֆորդ Բիրը կառավարման կիբեռնետիկայի բրիտանացի  խորհրդատու էր։ Նա նաև համակրում էր Չիլիի սոցիալիզմի հռչակված իդեալներին, որոնք բաղկացած էին Չիլիի ժողովրդավարական համակարգի պահպանումից և աշխատավորների ինքնավարությունից ՝ ԽՍՀՄ ոճով հրամանատարական և վերևից ներքև վերահսկողության համակարգ պարտադրելու փոխարեն։ Հաղորդվում էր նաև, որ Բիրը կարդացել է Լև Տրոցկու կողմից խորհրդային բյուրոկրատիայի քննադատությունը և դրա ազդեցության տակ է եղել Չիլիում իր համակարգի նախագիծը պատրաստելիս։

1971-ի հուլիսին Ֆերնանդո Ֆլորեսը, Չիլիի արտադրության զարգացման կորպորացիայի (CORFO) բարձրաստիճան պաշտոնյան, որը ղեկավարում էր Պեդրո Վուսկովիչը, դիմեց Բիրին ՝ խորհուրդներ ստանալու համար Բիրի կիբեռնետիկ տեսությունները Չիլիի տնտեսության նոր ազգայնացված հատվածների կառավարման մեջ մտցնելու համար։ Բիրը սա տեսավ որպես իր գաղափարները ազգային մասշտաբով իրականացնելու եզակի հնարավորություն։ Beer - ը պարզապես խորհուրդներ չտվեց, Նա հրաժարվեց իր մյուս խորհրդատվական պայմանագրերից և իր ժամանակի մեծ մասը նվիրեց Cybersyn նախագիծ դառնալուն։ Նա հաճախ էր մեկնում Չիլի ՝ տեղական արտադրողների հետ համագործակցելու համար և օգտագործում էր իր անձնական կապերը ՝ բրիտանացի տեխնիկական փորձագետների օգնությունը ստանալու համար։

Չիլիի կառավարությունը հաջողության հասավ ազգայնացման իր սկզբնական ջանքերում ՝ իր առաջին տարում հասնելով ՀՆԱ-ի 7,7% աճի և արտադրության 13,7% - ի, բայց երկարաժամկետ հաջողության հասնելու համար անհրաժեշտ էր պահպանել կայուն աճ։ Բիրն առաջարկեց այն, ինչ ի սկզբանե կոչվում էր Կիբերստրայդ ծրագիր, մի համակարգ, որը տեղեկատվություն և չափումներ կստանար արտադրական կենտրոններից, ինչպիսիք են գործարանները, դրանք կվերամշակեին Կենտրոնական հիմնական համակարգում և հավաքված տվյալների հիման վրա դուրս կբերեր ապագա միտումների կանխատեսումները։ Իրականացման սկզբնական ամսաթիվը 1972 թվականի մարտն է։ Ըստ տեխնոլոգիական պատմաբան Էդեն Մեդինայի, 1973 թվականի մայիսին ազգայնացված արդյունաբերությունների 26,7% - ը, որոնք կազմում էին ոլորտի եկամուտների 50% - ը, ինչ-որ չափով ընդգրկված էին Cybersyn համակարգում։

Իրականացման ժամկետները շատ սեղմ էին, և համակարգը նախատիպի փուլ հասավ 1972 թվականին։ Կիբերսին համակարգը արդյունավետորեն օգտագործվել է 1972 թվականի հոկտեմբերին, երբ բեռնատարների մոտ 40,000 սեփականատերեր գործադուլ են հայտարարել ազգային մասշտաբով։ Տելեքս մեքենաների ցանցի շնորհիվ Սալվադոր Ալյենդեի կառավարությունը կարող էր ապավինել իրական ժամանակի տվյալների վրա և արագ արձագանքել գործադուլի հետ կապված իրավիճակի փոփոխությանը։

Ալենդեի կառավարության դեմ գործադուլը ֆինանսավորվել է Միացյալ Նահանգների կողմից ՝ որպես տնտեսական պատերազմի մաս։ Ալյենդեի ընտրված կառավարությունը մասամբ գոյատևեց Կիբերսին համակարգի շնորհիվ։ Ի վերջո, Ալյենդեի կառավարությունը տապալվեց ԿՀՎ-ի կողմից 1973 թվականին կազմակերպված հեղաշրջման արդյունքում։ Ռեպրեսիվ ռեժիմները, այդ թվում ՝ Բրազիլիայում և Հարավային Աֆրիկայում, հետաքրքրություն են հայտնել կիբերհաղորդակցության սեփական համակարգ ստեղծելու հարցում։ Համակարգչային սարքավորումների պատմության մեջ Կիբերսին նախագիծը բեկումնային էր, և այդ ժամանակից ի վեր հաշվարկները մշակվել են տնտեսական և քաղաքական համատեքստում, այնպես որ հաշվարկներն այլևս չեն գործարկվել բացառապես ռազմական կամ գիտական ​​հաստատությունների կողմից։

## Համակարգ
Նախորդը կառավարությունը գնել է 500 չօգտագործվող Տելեքս սարք Նրանցից յուրաքանչյուրը տեղադրվել է գործարանում։ Սանտյագոյի կառավարման կենտրոնում յուրաքանչյուր գործարանից ամեն օր ստացված տվյալները (մի քանի թվեր, ինչպիսիք են հումքի սպառումը, արտադրության ծավալը և արտադրությունից բացակայողների քանակը) մուտքագրվում էին համակարգիչ, որը կատարում էր կարճաժամկետ կանխատեսումներ և կատարում անհրաժեշտ ճշգրտումներ։ Գոյություն ուներ վերահսկողության չորս մակարդակ (ընկերություն, մասնաճյուղ, հատված, Ընդհանուր ծավալ) ՝ ալգորիթմական հետադարձ կապով։ Եթե վերահսկողության մեկ մակարդակը որոշակի ժամանակահատվածում չի շտկել խնդիրը, ապա ավելի բարձր մակարդակ է ծանուցվել։ Արդյունքները քննարկվել են օպերատիվ կենտրոնում, և մշակվել է բարձր մակարդակի ծրագիր։ Telex սարքերի ցանցը, որը կոչվում է «Կիբերնետ», Կիբերսինի առաջին գործառնական բաղադրիչն էր և միակը, որը պարբերաբար օգտագործվում էր Ալյենդեի կառավարության կողմից։

Ֆուտուրիստական գործողությունների սենյակը նախագծվել է թիմի կողմից ՝ ինտերֆեյսի դիզայներ Gui Bonsiepe-ի ղեկավարությամբ։ Այն ուներ յոթ պտտվող նստատեղեր (որոնք համարվում էին լավագույնը ստեղծագործելու համար) ՝ կոճակներով, որոնք նախատեսված էին վերահսկելու մի քանի մեծ էկրաններ, որոնց վրա կարող էին նախագծվել տվյալներ և կարգավիճակի վերաբերյալ այլ վահանակներ, թեև դրանց ֆունկցիոնալությունը սահմանափակ էր, քանի որ դրանք կարող էին ցուցադրել միայն նախապես պատրաստված գրաֆիկները։ Այն բաղկացած էր սլայդներից։

Նախագիծը բավականին մանրամասն նկարագրված է Ստաֆորդ Բիրի «Ընկերության ուղեղը» և  «Փոփոխությունների պլատֆորմը» գրքերի երկրորդ հրատարակությունում։ Վերջին գիրքը պարունակում է առաջարկներ սոցիալական նորարարության վերաբերյալ, ինչպիսիք են կառավարման կենտրոնում շահագրգիռ կողմերի տարբեր խմբերի ներկայացուցիչների ընդգրկումը։

Հարակից զարգացումը հայտնի էր որպես Cyberfolk նախագիծ, որը թույլ էր տալիս քաղաքացիներին իրենց տրամադրության մասին տեղեկատվություն ուղարկել ծրագրի կազմակերպիչներին։

## Գեղագիտություն
Օպերատիվ սենյակում օգտագործվել են կակաչների  տեսքով աթոռներ, որոնք նման են ամերիկյան «Աստղային ճանապարհ» գիտաֆանտաստիկ հեռուստաշոուում օգտագործվածներին։
ձախից|մինի|291x291փքս|Ձախից աջ՝ «Staffy», երկու «ալգեդոնիկ էկրաններ» և չորս էկրանով տվյալների հոսք
մինի|286x286փքս|Ձախից աջ՝ մագնիսական «Ապագայի վահանակ», երկու սլայդ էկրան և «Staffy»՝ կենսունակ համակարգերի մոդելի հիշեցում
կենտրոն|մինի|296x296փքս|Տվյալների ստացում

## Ժառանգություն
Համակարգչային գիտնական Փոլ Քոքշոթը և տնտեսագետ Ալին Քոթրելը հղում են կատարել «Կիբերսին» նախագծին իրենց 1993 թվականին «Դեպի նոր սոցիալիզմ» գրքում՝ վկայակոչելով այն որպես ոգեշնչում համակարգչային կառավարվող սոցիալիստական ​​պլանային տնտեսության իրենց առաջարկած մոդելի համար։ The Guardian-ը 2003 թվականին նախագիծն անվանեց «մի տեսակ սոցիալիստական ​​ինտերնետ՝ իր ժամանակից տասնամյակներ առաջ»։

Հեղինակներ Լեյ Ֆիլիպսը և Միխալ Ռոզվորսկին  իրենց 2019 թվականի «Ուոլմարտի ժողովրդական հանրապետություն» գրքում նույնպես մի գլուխ են նվիրել նախագծին։ Հեղինակները ներկայացրել են մի դեպք՝ պաշտպանելու պլանային տնտեսության իրագործելիությունը, որն աջակցում է ժամանակակից վերամշակող հզորությանը, որն օգտագործվում է խոշոր կազմակերպությունների կողմից, ինչպիսիք են Amazon-ը, Walmart-ը և Պենտագոնը։ Հեղինակները, այնուամենայնիվ, հարց են տալիս, թե արդյոք  կարելի է հիմնվել Կիբերսին ծրագրի վրա, մասնավորապես, «արդյո՞ք մի երկրում արտակարգ, մոտ քաղաքացիական պատերազմի պայմաններում օգտագործվող համակարգ, որը ծածկում է սահմանափակ թվով ձեռնարկություններ և, իհարկե, միայն մասամբ բարելավում է։ սարսափելի իրավիճակ, կարող է կիրառվել խաղաղության ժամանակներում և գլոբալ մասշտաբով», մանավանդ, որ նախագիծն այդպես էլ չավարտվեց 1973-ի ռազմական հեղաշրջման պատճառով, որին հետևեցին Չիկագոյի տղաների տնտեսական բարեփոխումները։

Չիլիացի գիտաֆանտաստիկ գրող Խորխե Բարադիտը 2008 թվականին իսպաներեն հրատարակեց «Սինկո» գիտաֆանտաստիկ վեպը։ Սա այլընտրանքային պատմական վեպ է, որը տեղի է ունենում 1979 թ. - ին այն բանից հետո, երբ դադարեցվեց ռազմական հեղաշրջումը, և սոցիալիստական կառավարությունը համախմբվեց և ստեղծեց առաջին կիբեռնետիկ պետությունը, համընդհանուր օրինակ, իսկական երրորդ ճանապարհ, հրաշք․ այն նաև հայտնի է որպես «առաջին կիբեռնետիկ պետությունը», որը ստեղծվել է 1979 թ. - ին։  Ի պաշտպանություն նախագծի, Կիբերսինի նախկին գործառնական մենեջեր Ռաուլ Էսպեխոն գրել է. «ցանկացած տեխնոկրատական միտումներից պաշտպանությունը հենց Կիբերսինի իրականացումն էր, որը պահանջում էր սոցիալական կառուցվածք, որը հիմնված էր ինքնավարության և համակարգման վրա ՝ իր գործիքները կենսունակ դարձնելու համար։ Կիբերսինը, Ի վերջո, ստեղծեց իր սեփական սոցիալական կառուցվածքը, որը հիմնված էր ինքնավարության և համակարգման վրա։ Իհարկե, քաղաքական տեսանկյունից միշտ էլ հնարավոր է եղել օգտագործել տեղեկատվական տեխնոլոգիաները հարկադրական նպատակներով, սակայն դա այլ նախագիծ կլիներ, և, իհարկե, ոչ SYNCO-ն»։

## Ծանոթագրություններ


## Հղումներ
* Eden Medina, "Cybernetic Revolutionaries: Technology and Politics in Allende's Chile", (Cambridge, Massachusetts: MIT Press, 2011). 
* Eden Medina, "Designing Freedom, Regulating a Nation: Socialist Cybernetics in Allende's Chile." Journal of Latin American Studies 38 (2006):571-606. (pdf)
* Eden Medina, "Cybernetic Revolutionaries: Technology and Politics in Allende's Chile" (adapted excerpt). ''Cabinet'' magazine, no. 46 (Summer 2012).
* Lessons of Stafford Beer
* The CeberSyn heritage in the XXI Century
* The CyberSyn multimedia "reconstruction"
* Before ’73 Coup, Chile Tried to Find the Right Software for Socialism, by Alexei Barrionuevo. 'The New York Times.' March 28, 2008
* The forgotten story of Chile's 'socialist internet'
* Futurism, fictional and science fictional - rambling and inspiring on BoingBoing
* Project Cybersyn | varnelis.net
* Rhizome.org: Project Cybersyn
* Stafford Beer, and Salvador Allende's Internet, and the Dystopian Novel
* Free As In Beer: Cybernetic Science Fictions
* Planning Machine at The New Yorker
* Allende’s socialist internet at Red Pepper
* 'Network Effects: Raul Espejo on Cybernetic Socialism in Salvador Allende’s Chile', Kristen Alfaro interviews Raúl Espejo for 'Logic'. January 1, 2019.

Կատեգորիա:1970-ականներ Չիլիում
Կատեգորիա:Գիտությունը Չիլիում
Կատեգորիա:Կիբեռնետիկա
Կատեգորիա:Համակարգչային տեխնիկայի պատմություն
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական տնտեսագիտություն
Կատեգորիա:Չիլիի պատմություն
Կատեգորիա:Չիլիի տնտեսություն
Կատեգորիա:Սոցիալիզմ
Կատեգորիա:Տնտեսական պլանավորում