Սուրբ Հոգու մկրտություն

Քրիստոնեական աստվածաբանության մեջ **Սուրբ Հոգու մկրտությունը**, որը նաև կոչվում է Սուրբ Հոգով մկրտություն կամ Սուրբ Հոգու մկրտություն, տարբեր կերպ է մեկնաբանվում քրիստոնեական տարբեր դավանանքների և ավանդույթների կողմից՝ փրկության և եկեղեցաբանության վարդապետությունների տարբերությունների պատճառով: Այն հաճախ կապված է քրիստոնեական եկեղեցուն միանալու, հոգևոր պարգևների շնորհման և քրիստոնեական ծառայության զորացման հետ: Հոգու մկրտությունը տարբեր կերպ է սահմանվել որպես եկեղեցում սկզբնավորման խորհուրդների մաս, որպես վերածննդի հոմանիշ կամ քրիստոնեական կատարելության հոմանիշ: «Սուրբ Հոգով մկրտություն» տերմինը ծագել է Նոր Կտակարանում, և բոլոր քրիստոնեական ավանդույթներն այն ընդունում են որպես աստվածաբանական հասկացություն:

Մինչև 18-րդ դարը, դավանանքների մեծ մասը հավատում էր, որ քրիստոնյաները Սուրբ Հոգու մկրտությունը ստացել են կամ դարձի գալու և վերածնվելու ժամանակ, կամ քրիստոնեական սկզբնավորման ծեսերի միջոցով, ինչպիսիք են ջրի մկրտությունը և դրոշմը:

Մեթոդիզմը և սրբության շարժումը, որը սկսվել է 18-րդ դարի կեսերին, սովորեցնում են, որ Սուրբ Հոգով մկրտությունը նույնն է, ինչ ամբողջ սրբացումը, որը համարվում է շնորհի երկրորդ գործը։

20-րդ դարում հոգեգալստականները Հոգու մկրտությունը կապում էին լեզուներով խոսելու պարգևի (գլոսոլալիա) և հոգևոր զորության հետ, իսկ Հոգեգալստյան Սրբազան Հայրերը այն անվանեցին շնորհի երրորդ գործը: Քանի որ Պենտեկոստալիզմը շարունակում էր զարգանալ, համոզմունքը, որ Հոգու մկրտությունը տարբերվում է ամբողջ սրբացումից, գնալով ավելի տարածված էր դառնում։

## Աստվածաշնչյան նկարագրություն
### Հին ուխտի նախապատմություն
Քրիստոնեական աստվածաբանության մեջ Սուրբ Հոգու աշխատանքը Հին Ուխտի ներքո համարվում է ավելի քիչ ծավալուն, քան Պենտեկոստեի օրը բացված Նոր ուխտի ներքո։ Հոգու աշխատանքը սահմանափակվում էր որոշ ընտրված մարդկանցով, ինչպիսիք են քահանայապետներն ու մարգարեներ։ Ռաբբիական գրություններում Սուրբ Հոգին հաճախ անվանում են «մարգարեության ոգի» և սերտորեն կապված է մարգարեության և աստվածային ներշնչման հետ։ Ակնկալվում էր, որ գալիք մեսիական դարաշրջանում Աստված իր հոգին կթափի ողջ Իսրայելի վրա, որը կդառնա մարգարեների ազգ։

### Կանոնական ավետարաններ
Թեև «Սուրբ Հոգով մկրտություն» ճշգրիտ արտահայտությունը չկա Նոր Կտակարանում, այդ արտահայտության երկու ձև կա կանոնական ավետարաններում՝ օգտագործելով «մկրտել» բայը, հունարեն baptizein բառից, որը նշանակում է «ընկղմել» կամ «սուզվել»։ Մկրտության մասին խոսեց Հովհաննես Մկրտիչը, ով իր ջրի մկրտությունը հանուն մեղքերի թողության հակադրեց Հիսուսի մկրտությանը: Մարկոս ​​1։ 8-ում և Հովհաննես 1։ 33-ում Մկրտիչը հայտարարեց, որ Հիսուսը «կմկրտի Սուրբ Հոգով», մինչդեռ Մատթեոս 3։ 11-ում և Ղուկաս 3։ 16-ում նա լրացնում է, որ նա «կմկրտի Սուրբ Հոգով և կրակով»։

Հիսուսը համարվում է առաջին մարդը, ով ստացել է Սուրբ Հոգու մկրտությունը։ Սուրբ Հոգին իջավ Հիսուսի վրա նրա մկրտության ժամանակ (Ղուկաս 3։ 21–22): Իր մկրտությունից հետո Հիսուսը գնում է անապատ և փորձվում։ Սակայն նա «վերադարձավ Հոգու զորությամբ» (Ղուկաս 4։ 14): Այնուհետև Հիսուսը սկսեց իր ծառայությունը և ցույց տվեց իր զորությունը՝ դուրս հանելով դևերին, բժշկելով հիվանդներին և ուսուցանելով իշխանությամբ (Ղուկաս 4։ 16–44)։

### Գործք Առաքելոց

«Սուրբ Հոգով մկրտված» արտահայտությունը հանդիպում է երկու անգամ Առաքյալների Գործք Առաքելոցում. առաջին անգամ Գործք Առաքելոց 1։ 4–5-ում և երկրորդ անգամ Գործք Առաքելոց 11։ 16-ում: Գործք Առաքելոցում օգտագործվում են նաև Հոգով մկրտվելու այլ տերմիններ, օրինակ՝ «լցված» (Գործք Առաքելոց 2։ 4): «Հոգով մկրտված»-ը ցույց է տալիս Սուրբ Հոգու իրականության մեջ արտաքին ընկղմումը, մինչդեռ «Հոգով լցված»-ը ենթադրում է ներթափանցում: Երկու տերմիններն էլ խոսում են Հոգու լիակատար ընդունման մասին։

Սուրբ Հոգով մկրտությունը տարբեր տեղերում նկարագրվում է որպես Հոգին «թափվել է» (Գործք Առաքելոց 2։ 17–18, 33), «ընկել է» (Գործք Առաքելոց 10։ 44), «գալիս է» (Գործք Առաքելոց 1։ 8, 8:16, 19:6) մարդկանց վրա։ «Թափել» նշանակում է առատություն և ներկայացված է Հովհաննես 3։ 34-ում նշելով՝ «Աստուած Հոգին չափով չէ տալիս»: Մեկ այլ արտահայտություն՝ «կուղարկեմ», կապված է Ղուկասի 24:49-ում Հիսուսի մի հայտարարության հետ. «Եւ ահա ես իմ Հոր խոստմունքը կուղարկեմ ձեզ վերայ. Դուք էլ նստեցեք Երուսաղէմ քաղաքումը, մինչեւ վերևիցը զօրութիւն հագնիք»: «Կուղարկեմ» և «հագնիք» ասելեվ  լեզուն հուշում է Սուրբ Հոգու կողմից տիրապետել և օժտելը։

Գործք առաքելոց պատմությունը սկսվում է Հիսուսի խաչելությունից և հարությունից հետո: Հարություն առած Հիսուսը պատվիրեց իր աշակերտներին սպասել Երուսաղեմում Սուրբ Հոգով մկրտությանը և խոստացավ. «Բայց դուք զորություն կստանաք, երբ Հոգին ձեզ վրա գա, և իմ վկաները կլինեք Երուսաղեմում, ամբողջ Հրեաստանում ու Սամարիայում, մինչև աշխարհի ծայրերը» (Գործք Առաքելոց 1։ 8)։ Իր համբարձումից հետո Հիսուսին Հոր կողմից իշխանություն տրվեց Սուրբ Հոգին դուրս թափելու (Գործք Առաքելոց 2։ 33):

Նոր Կտակարանում, վաղ հուդայականության մեջ հայտնաբերված մեսիական ակնկալիքները կատարվել են Պենտեկոստեի օրը, ինչպես գրված է Գործք Առաքելոցի 2։ 1–41 հատվածներում: Եվ Պենտեկոստեի օրը բոլորը միասին գտնվում էին նույն տեղում։ Հանկարծ երկնքից սաստիկ քամու պես մի ձայն հնչեց և լցրեց ամբողջ տունը, որտեղ նստած էին։ Եվ նրանց երևացին բաժանված հրե լեզուներ, որոնք նստեցին նրանցից յուրաքանչյուրի վրա։ Բոլորը լցվեցին Սուրբ Հոգով և սկսեցին ուրիշ լեզուներով խոսել, ինչպես որ նրանց խոսել էր տալիս Հոգին։ Երուսաղեմում բնակվում էին աստվածավախ հրեաներ երկնքի տակ գտնվող բոլոր ազգերից։ Երբ այդ ձայնը հնչեց, բազմություն հավաքվեց ու խռնվեց, որովհետև լսում էին, որ նրանք խոսում են իրենցից յուրաքանչյուրի լեզվով։ Բոլորը հիացած ու զարմացած միմյանց ասում էին. «Ահա սրանք բոլորը, որ խոսում են, գալիլեացի չե՞ն։ Ինչպե՞ս է, որ մեզնից ամեն մեկը լսում է իր մայրենի լեզուն։ Մենք՝ պարթևներ ու մարեր, էլամացիներ ու Միջագետքում, Հրեաստանում ու Կապադովկիայում, Պոնտոսում ու Ասիայում, Փռյուգիայում ու Պամփյուլիայում, Եգիպտոսում ու Կյուրենյան Լիբիայի շրջաններում բնակվողներ ու հռոմեացի եկվորներ, հրեաներ թե նորադարձներ, կրետացիներ ու արաբներ, լսում ենք, որ նրանք մեր լեզուներով Աստծու մեծագործությունների մասին են խոսում»։ Բոլորը զմայլված և զարմացած հարցնում էին միմյանց. «Սա ի՞նչ կարող է լինել»։ Իսկ ուրիշները ծաղրելով ասում էին. «Քաղցր գինով են հարբել»։ Եվ Պետրոսը տասնմեկի հետ վեր կացավ, իր ձայնը բարձրացրեց և նրանց ասաց. «Ո՛վ հրեաստանցիներ և բոլո՛րդ, որ Երուսաղեմում եք ապրում. սա թող հայտնի լինի ձեզ, և ակա՛նջ դրեք իմ խոսքերին։ Սրանք հարբած չեն, ինչպես դուք եք կարծում, քանի որ օրվա երրորդ ժամն է, 16այլ սա այն է, ինչ ասվել է Հովել մարգարեի միջոցով. «*Եվ վերջին օրերին,-* ասում է Աստված,-*իմ Հոգուց պիտի հեղեմ ամեն մարմնի վրա, և ձեր որդիներն ու դուստրերը պիտի մարգարեանան. ձեր երիտասարդները տեսիլքներ, իսկ ձեր ծերերը երազներ պիտի տեսնեն։ Եվ իմ ծառաների ու աղախինների վրա ևս այդ օրերին իմ Հոգուց պիտի հեղեմ, և պիտի մարգարեանան։ Եվ պիտի ցույց տամ հրաշքներ վերը՝ երկնքում, և նշաններ՝ ներքևում՝ երկրի վրա.*

*արյուն, կրակ ու ծխի սյուն։ Արեգակը պիտի փոխակերպվի խավարի, և լուսինը՝ արյան, քանի դեռ չի եկել Տիրոջ մեծ ու երևելի օրը։ Եվ այնպես պիտի լինի, որ ամեն ոք,*

*ով Տիրոջ անունը կանչի, պիտի փրկվի»։* Ո՛վ իսրայելացիներ, լսե՛ք այս խոսքերը. Հիսուս Նազովրեցուն Աստված ձեզ ցույց տվեց զորությամբ, հրաշքներով ու նշաններով, որոնք Աստված, ինչպես դուք արդեն գիտեք, ձեր մեջ կատարեց նրա միջոցով. նրան Աստծու սահմանած խորհրդով ու կանխագիտությամբ անօրենների ձեռքը մատնեցիք և փայտի վրա գամելով՝ սպանեցիք։ Նրան Աստված հարություն տվեց՝ մահվան կապանքները քանդելով, քանի որ անհնար էր, որ մահն իշխեր նրան։ Իրապես Դավիթը Հիսուսի մասին է ասում. «*Տիրոջն ամեն ժամ տեսնում էի իմ առաջ,*

*որն իմ աջ կողմում է, որպեսզի չսասանվեմ։ Դրա համար իմ սիրտն ուրախացավ, լեզուս ցնծաց, մարմինս էլ հույսով պիտի ապրի։ Որովհետև իմ մարմինը գերեզմանում չես թողնի և թույլ չես տա, որ քո Սուրբը ապականություն տեսնի։ Ինձ ցույց տվեցիր կյանքի ճանապարհները և ինձ քո ներկայության ուրախությամբ պիտի լցնես»* *(Սաղ. 16.8-11)*։ Եղբայրնե՛ր, ձեզ պետք է Դավիթ նահապետի մասին համարձակաբար ասեմ, որ նա և՛ մեռավ, և՛ թաղվեց, ու նրա գերեզմանը մինչև այսօր մեր մեջ է։ Արդ, մարգարե լինելով՝ նա գիտեր, որ *Աստված իրեն երդմամբ խոստացավ իր որովայնի պտղից մեկին նստեցնել իր աթոռին* *(Սաղ. 132.11, Բ Թագ. 7.12)*, ուստի կանխավ տեսնելով՝ նա խոսեց Քրիստոսի հարության մասին.«*Նա գերեզմանում չթողնվեց,*

*ոչ էլ նրա մարմինն ապականություն տեսավ»։* Այս Հիսուսին Աստված հարություն տվեց, որին մենք ամենքս վկա ենք։ Արդ Աստծու զորությամբ բարձրանալով՝ Հորից ստացավ խոստացված Սուրբ Հոգին, որը հեղեց *մեզ վրա,* և դուք հիմա այն տեսնում ու լսում եք։ Դավիթը, որ երկինք չէր բարձրացել, ինքն իսկ ասում է. «*Տերն իմ Տիրոջն ասաց. Նստի՛ր իմ աջ կողմում, մինչև որ թշնամիներիդ ոտքերիդ տակ իբրև պատվանդան դնեմ»* *(Սաղ. 110.1)*։ Արդ Իսրայելի ամբողջ տունը թող վստահաբար իմանա, որ Աստված նրա՛ն և՛ Տեր, և՛ Օծյալ արեց, այն Հիսուսին, որին դուք խաչը հանեցիք»։

Երբ նրանք այս լսեցին, *իրենց* սրտում զղջացին և Պետրոսին ու մյուս առաքյալներին ասացին. «Ի՞նչ պիտի անենք, եղբայրնե՛ր»։ Պետրոսը նրանց ասաց. «Ապաշխարե՛ք, և ձեզանից յուրաքանչյուրը մեղքերի թողության համար թող Հիսուս Քրիստոսի անունով մկրտվի, և դուք Սուրբ Հոգու պարգևը պիտի ստանաք։ Որովհետև այս խոստումը ձեզ, ձեր զավակների և բոլոր այն հեռավորների համար է, որոնց մեր Տեր Աստվածը կանչելու է»։ Պետրոսն ուրիշ շատ խոսքերով էլ էր վկայում և նրանց մխիթարում՝ ասելով. «Փրկե՛ք ձեզ այս խոտոր սերնդից»։ Ովքեր նրա խոսքը հոժարությամբ ընդունեցին, մկրտվեցին։ Եվ այդ օրը նրանք երեք հազար հոգով ավելացան (Գործք Առաքելոց 2:38-39):

Սուրբ Հոգու մկրտությունը տեղի է ունենում Գործք Առաքելոցում այլ վայրերում: Ավետարանը քարոզվեց Սամարիայում, իսկ Պետրոս և Հովհաննես առաքյալները ուղարկվեցին Երուսաղեմից: Նորադարձները մկրտվել էին ջրի մեջ, բայց Սուրբ Հոգին դեռ չէր իջել նրանց վրա: Սամարացիները ստացան Սուրբ Հոգին, երբ Պետրոսը և Հովհաննեսը ձեռք դրեցին նրանց վրա (Գործք 8։14–18): Պողոս Առաքյալը նույնպես լցվեց Սուրբ Հոգով, երբ Դամասկոսի Անանիան իր ձեռքերը դրեց նրա վրա, և դրանից հետո Պողոսը մկրտվեց ջրով (Գործք Առաքելոց 9։17–19):

Ավելի ուշ Գործք Առաքելոցում Պետրոսը քարոզեց ավետարանը Կոռնելիոս Հարյուրապետի ընտանիքին՝ հեթանոս: Մինչ նա քարոզում էր, Սուրբ Հոգին ընկավ հեթանոսների վրա, և նրանք սկսեցին խոսել լեզուներով: Հրեա հավատացյալները Պետրոսի հետ զարմացան, և ընտանիքը մկրտվեց ջրով (Գործք Առաքելոց 10։44–48): Մինչ Պողոս առաքյալը Եփեսոսում էր, նա այնտեղ գտավ աշակերտներ և հայտնաբերեց, որ նրանք չգիտեն Սուրբ Հոգու գոյության մասին և ստացել են միայն Հովհաննես Մկրտչի մկրտությունը: Նրանց Հիսուսի անունով մկրտելուց հետո Պողոսը ձեռքերը դրեց նրանց վրա, և նրանք սկսեցին խոսել լեզուներով և մարգարեանալ (Գործք Առաքելոց 19։1–7):

## Պատմություն
### Վաղ քրիստոնեություն
Վաղ Եկեղեցում նոր մկրտվածների վրա ձեռք դնելը Սուրբ Հոգու պարգևը նրանց փոխանցելու համար ծառայում էր որպես հաստատման հաղորդության սկիզբ: Արևելյան եկեղեցում հաստատումը շարունակվում էր ջրի մկրտությունից անմիջապես հետո: Արևմտյան եկեղեցում այս երկու ծեսերն առանձնացված էին։ Ըստ հիսունականների պատմաբան Հ. Վինսոն Սինանի, «հիսունականության հիմնական նախադրյալը, որ մարդը կարող է ստանալ Հոգու արտահոսքը դարձից հետո, կարելի է հստակորեն հետևել քրիստոնեական պատմության մեջ մինչև արևմտյան եկեղեցիներում հաստատման ծեսի սկիզբը։

### Ռեֆորմացիայի դարաշրջան և պուրիտանիզմ (16-րդ և 17-րդ դարեր)
Շվեյցարիայի առաջատար բողոքական բարեփոխիչ Հուլդրիխ Ցվինգլին ուսուցանեց երեք տարբեր մկրտություններ՝ ջրում մկրտություն, մկրտություն ուսուցանող (կրթված լինելով քրիստոնեական կրոնի մասին) և Հոգով մկրտություն: Մինչ ամբողջական մկրտությունը ներառում էր բոլոր երեքը, Ցվինգլին ընդգծեց, որ ջրի և ուսուցման արտաքին մկրտությունները չեն կարող փրկություն ապահովել: Միայն Հոգու ներքին մկրտությունը կարող էր փրկել, քանի որ այն հաստատեց հավատքը: Ըստ Ցվինգլիի, երեք մկրտությունները կարող էին առանձին տրվել. Հոգու մկրտությունը կարող է տեղի ունենալ առաջինը կամ վերջինը հաջորդականությամբ։

Շատ պուրիտաններ հավատում էին, որ դարձի փորձին հաջորդել է Սուրբ Հոգու ավելի ուշ և հստակ փորձառությունը: Այս փորձառությունը բնութագրվում էր սեփական փրկության հավաստիացում ստանալով: Պուրիտան Թոմաս Գուդվինը հավասարեցրեց այս փորձառությունը Սուրբ Հոգով մկրտության և «Հոգու կնիքի» հետ, որը հիշատակվում է Եփեսացիս 1-ում։

### Մեթոդիզմը և սրբության շարժումը (18-րդ և 19-րդ դարեր)

Ուեսլին ուսուցանեց, որ թեև նոր ծնունդը (շնորհքի առաջին գործը) քրիստոնեական կյանքի սկիզբն էր, բայց «բնածին մեղքը» մնաց և պետք է վերացվի քրիստոնեական կատարելության միջոցով, որը, ըստ նրա, ունի ակնթարթային և աստիճանական կողմեր։ Ջոն Ֆլետչերը՝ Ուեսլիի նշանակված իրավահաջորդը և մեթոդիզմի համակարգված աստվածաբանը, քրիստոնեական կատարելությունը (ամբողջ սրբացումը) անվանեց «մկրտություն Սուրբ Հոգով»։ Թեմայի վերաբերյալ Ֆլետչերը գրել է.

19-րդ դարի կեսերին Ամերիկայում Ուեսլեյան Սրբության շարժումը, որն ուներ հետևորդներ թե՛ մեթոդիստների հիմնական հոսքի ներսում, թե՛ դրա սահմաններից դուրս, սկսեց ընդգծել Ուեսլիի ողջ սրբացման ուսմունքի վայրկենական կողմը (շնորհքի երկրորդ գործը), որը մարդն ընդունում էր հավատքով ժամանակի որոշակի պահի։ Այս երկրորդ օրհնությունը (կամ երկրորդ շնորհի աշխատանքը), ինչպես սովորաբար կոչվում էր, թույլ տվեց քրիստոնյաներին ազատվել մեղքի իշխանությունից: Հետևելով մեթոդիստ աստվածաբան Ջոն Ֆլետչերին, սրբության շարժման հետևորդները օգտագործում են Սուրբ Հոգով մկրտություն տերմինը, որը հոմանիշ է ամբողջ սրբացման հետ։ Սա արտացոլված է Վեսլեյան տարբեր դավանանքների վարդապետական ​​հայտարարություններում, ինչպիսիք են Միսիոներական մեթոդիստական ​​եկեղեցին, որն ուսուցանում է. «Մենք հավատում ենք, որ հավատացյալը կարող է սրբացվել կամ լցվել Սուրբ Հոգով Փրկությունից հետո և զորություն կստանա ապրել սուրբ կյանքով և վկա լինել կորած ու մեռնող աշխարհին»։

Սինանը նշում է կաթոլիկ և անգլիկան առեղծվածային ավանդույթների ազդեցությունը Ջոն Ուեսլիի քրիստոնեական կատարելության կամ ամբողջ սրբացման վարդապետության վրա։ Ավելին, աստվածաբան Ջեյմս Դաննը նշում է, որ վաղ մեթոդիստական ​​համոզմունքները կարող են ուղղակիորեն կապված լինել Սուրբ Հոգու մասին պուրիտանական ուսմունքի հետ։

### Բարձրագույն կյանքի շարժում (19-րդ դար)
1821 թվականին իր դարձի գալուց հետո պրեսբիտերական նախարար և վերածննդի գործիչ Չարլզ Գրանդիսոն Ֆիննին ապրեց այն, ինչ նա անվանեց «Սուրբ Հոգով մկրտություն», որն ուղեկցվում էր գովասանքի «անասելի բուռն հոսանքներով»։ Ֆիննին և այլ բարեփոխված գրողներ, որոնք հայտնի են որպես Օբերլինի պերֆեկցիոնիստներ, համաձայնեցին, որ կրոնափոխությունից հետո կար կյանքը փոխող փորձ, բայց ի տարբերություն Ուեսլեյան սրբության իրենց գործընկերների, նրանք դա ընկալեցին որպես շարունակական գործընթաց, որը հնարավորություն է տալիս հավատացյալներին ամբողջությամբ նվիրվել Քրիստոսի ծառայությանը: Նմանապես, անգլիական «Բարձրագույն կյանք» շարժումն ուսուցանում էր, որ երկրորդ օրհնությունը «զորության օժտում» էր: Համաձայն այս տեսակետի՝ Հոգով մկրտությունը քրիստոնյաներին հնարավորություն է տվել լինել ավետարանի վկաներ և կատարել քրիստոնեական ծառայություն: Ոեսլեյան ուսուցիչները շեշտում էին մաքրությունը, մինչդեռ Օբերլինը և բարձրագույն կյանքի ջատագովները շեշտում էին զորությունը որպես Հոգու մկրտության որոշիչ արդյունք։

### 20-րդ դար
1890-ականների սկզբին Ռ. Հորները, կանադացի սրբազան ավետարանիչ, մտցրեց աստվածաբանական տարբերակում, որը կարևոր կլիներ հիսունականության զարգացման համար: Նա իր «Պենտեկոստե» (1891) և «Աստվածաշնչի վարդապետություններ» (1909) գրքերում պնդում էր, որ Սուրբ Հոգով մկրտությունը հոմանիշ չէր երկրորդ օրհնության հետ, այլ իրականում շնորհի երրորդ գործն էր փրկության և սրբացմանը հաջորդող, որը հավատացյալին զորացնում էր ծառայության համար։ Չարլզ Ֆոքս Փարհամը կառուցեց այս վարդապետական ​​հիմքի վրա, երբ նա ճանաչեց լեզուներով խոսելը որպես Հոգու մկրտության աստվածաշնչյան ապացույց։ Ջոն Ուեսլիի «Անտինոմիանիզմի քննությունները» գիրքը դարձավ չափանիշ հիսունականների ուսուցիչների համար, որոնք ուսուցանում էին սրբության վարդապետությունը:

## Դիտումներ

Քրիստոնեական ավանդույթներում գոյություն ունեցող Հոգու մկրտության վերաբերյալ տարբեր տեսակետները կարելի է բաժանել չորս հիմնական խմբերի. Սրանք են Հոգու մկրտությունը որպես սկզբնավորման խորհուրդ (ուղղափառ և կաթոլիկ եկեղեցիներ), վերածնունդ (բարեփոխված ավանդույթ), ամբողջ սրբացում (մեթոդիստական ​​ավանդույթ, ինչպես նաև սրբության շարժման այլ հոսանքներ) և վկայության և կոչման զորացում (հիսունականներ և խարիզմատիկա)։

### Հաղորդության սկիզբ
#### Արևելյան Ուղղափառություն
Արևելյան ուղղափառ եկեղեցիները հավատում են, որ Սուրբ Հոգով մկրտությունը շնորհվում է ջրի մկրտության հետ: Անհատը մկրտությունից անմիջապես հետո օծվում է յուղով (քրիսմ): Ըստ Կիրիլ Երուսաղեմացու՝

#### Կաթոլիկություն
Կաթոլիկ եկեղեցին սովորեցնում է, որ մկրտությունը, հաստատումը և Հաղորդությունը՝ քրիստոնեական սկզբնավորման խորհուրդները, դնում են քրիստոնեական կյանքի հիմքերը։ Քրիստոնեական կյանքը հիմնված է մկրտության վրա: Դա «հոգով կյանքի դարպասն է» և «նշանակում և իրականում բերում է ջրի և Հոգու ծնունդը»։ Մկրտությունից հետո օծումը (արևելյան եկեղեցիներում մկրտությունը) նշանակում է Սուրբ Հոգու պարգևը և ավետում է երկրորդ օծումը, որը կկատարվի ավելի ուշ՝ որպես հաստատման նշան՝ ավարտելով օծումը մկրտության ժամանակ։

Հաստատումը, ուրեմն, անհրաժեշտ է մկրտության շնորհի ավարտի համար։ Երբ դրոշմը դրվում է, կաթոլիկները ստանում են «Սուրբ Հոգու հատուկ հեղումը, ինչպես ժամանակին տրվել է առաքյալներին Պենտեկոստեի օրը»։ Հաստատման արարողության մասնակցի համար այն ավելացնում է Սուրբ Հոգու յոթ պարգևները (իմաստություն, հասկացողություն, խորհուրդ, արիություն, գիտելիք, աստվածպաշտություն և Տիրոջ երկյուղ), ավելի լիարժեք միավորում է Քրիստոսին և Եկեղեցուն և ուժ է տալիս Քրիստոսի մասին խոստովանելու և հավատը պաշտպանելու համար։ Հաստատման արարողությունը կողմնորոշված է առաքելության հանդեպ, և բազմաթիվ պաշտամունքային տեքստեր հիշեցնում են նորաեկին, որ Սուրբ Հոգու պարգևը պետք է օգտագործվի եկեղեցուն և աշխարհին ծառայելու համար։

Խարիզմատիկ շարժման անդամները, ներառյալ կաթոլիկ խարիզմատիկ վերականգնումը, սովորեցնում են Սուրբ Հոգու փորձառական մկրտությունը, որը նման է հիսունականներին՝ սահմանելով այն որպես «Աստծո ինքնիշխան գործողություն, որը սովորաբար տեղի է ունենում, երբ մեկը հանձնառության և հնազանդության տրամադրվածությամբ աղոթում է իր կյանքում Սուրբ Հոգու հայտնության համար»։ Կաթոլիկ աստվածաբանների համաձայնությունը սովորեցնում է, որ այս «Սուրբ Հոգով մկրտությունը արձակում է Սուրբ Հոգին, որն արդեն առկա է մեր ներսում՝ վերակենդանացնելով այն շնորհները, որոնք մենք ստացել ենք Մկրտության հաղորդության մեջ»։ Միևնույն ժամանակ, «Հոգով մկրտությունը ոչ միայն վերստին բորբոքում է այն շնորհները, որոնք արդեն տրվել են քրիստոնյաներին Հաղորդությունների միջոցով, այլ նաև Սուրբ Հոգու նոր, թարմ փորձառությունն է, որը զինում և ոգեշնչում է անհատին ծառայության, առաքելության համար, աշակերտություն և կյանքի համար»։ Բրենթոն Կորդեյրոն ուսուցանում է, որ նրանք, ովքեր ստացել են Սուրբ Հոգու մկրտությունը, «վկայում են, որ փորձառությունը նրանց բերել է Հիսուս Քրիստոսի իրականության և ներկայության նոր գիտակցության իրենց կյանքում, ինչպես նաև նոր քաղց դեպի Աստծո խոսքը, հաղորդությունը և սրբության վերականգնված ցանկությունը»։

#### Իրվինգիզմ
Նոր առաքելական եկեղեցին՝ Իրվինգյան եկեղեցին, կարծում է, որ Սուրբ Հոգով մկրտությունը ջրով սուրբ մկրտությունից հետո երկրորդ քայլն է։ Այն նաև հիշատակվում է որպես Սուրբ կնքում: Հաղորդություն է, որի միջոցով հավատացյալը ձեռնադրման և առաքյալի աղոթքի միջոցով ստանում է Սուրբ Հոգու պարգևը: Ջրից և հոգուց մահը, որը սկսվել է Սուրբ Մկրտության մեջ ջրով, ավարտվում է Սուրբ կնքմամբ։

### Վերածնունդ
Բարեփոխված եկեղեցիների, դիսպանսացիոնալիստների և շատ բապտիստների շրջանում Հոգով մկրտության վերաբերյալ հիմնական դիրքորոշումն այն է, որ Սուրբ Հոգով մկրտությունը տեղի է ունենում վերածննդի հետ միաժամանակ, երբ նրանք, ովքեր հավատում են Հիսուս Քրիստոսին, ստանում են Սուրբ Հոգին և ընդգրկվում Քրիստոսի մարմնի մեջ։

### Ամբողջական սրբացում
#### Մեթոդիզմ (ներառյալ սրբության շարժումը)

Մեթոդիզմի շրջանակներում (ներառյալ սրբության շարժումը) Սուրբ Հոգով մկրտությունը տեղի է ունենում ամբողջ սրբացման միջոցով: Ջոն Ֆլետչերը՝ մեթոդիզմի համակարգված աստվածաբան, ձևակերպեց Ուեսլիյան այս վարդապետությունը և գտնում էր, որ շնորհի այս երկրորդ աշխատանքը «ոգու ամբողջական չափումն է, որը կատարելագործում է քրիստոնյա հավատացյալներին»։ Հավատքի Միացյալ մեթոդիստական ​​խոստովանությունը հաստատում է Ուեսլիի վարդապետությունը ողջ սրբացման մասին (նաև հայտնի է որպես քրիստոնեական կատարելություն)։

Սրբության շարժումը հիմնական մեթոդիզմի ներսում և դրսում ընդգծում է ամբողջ սրբացումը որպես Սուրբ Հոգու մկրտության հետ կապված հստակ փորձ՝

Նազարենցի Եկեղեցու հավատքի հոդվածների համաձայն, սրբացումը Աստծո գործ է վերածնության ժամանակ, «որը վերափոխում է հավատացյալներին Քրիստոսի նմանությամբ» և հնարավոր է դառնում «սկզբնական սրբացման» (որը տեղի է ունենում վերածնության և արդարացման հետ միաժամանակ), ամբողջական սրբացման և «Սուրբ Հոգու շարունակական կատարելագործման գործընթացի միջոցով, որը եզրափակվում է փառաբանությամբ»։ Ամբողջական սրբացումը (ի տարբերություն շնորհի աճի) Աստծո գործողությունն է, որի ժամանակ հավատացյալը ազատվում է սկզբնական մեղքից և կարող է ամբողջությամբ նվիրվել Աստծուն.

Քանի որ Սուրբ Հոգով մկրտությունը հոմանիշ է մեթոդիզմում ամբողջ սրբացմանը, որոշ մեթոդիստական ​​կապեր, որոնք թույլ չեն տվել խարիզմատիկ շարժումը, ինչպես, օրինակ, Էմմանուել միսիոներական եկեղեցին, դատապարտում են հիսունական աստվածաբանությունը․

Որոշ մեթոդիստական ​​դավանանքներում, ինչպիսիք են Գլոբալ մեթոդիստական ​​եկեղեցին և Միացյալ մեթոդիստական ​​եկեղեցին, պահպանվում է հաստատման կարգը, որտեղ հավատացյալը զորանում է Սուրբ Հոգով ձեռնադրման միջոցով. Մեթոդիզմի համակարգված աստվածաբան Ջոն Ուիլյամ Ֆլետչերը տեսնում էր, որ ամբողջովին սրբագործված լինելը հաստատման ժամանակ տրված երդումների նպատակն էր։ Ջոն Ուեսլին շեշտը դրեց շնորհի երկրորդ աշխատանքի վրա՝ ամբողջ սրբացումը, որպես «սրբացնող շնորհի անձնական, ոչ արարողակարգային փորձ», որը տարբերակում է մեթոդիզմը։

#### Քվակերիզմ ​​(ներառյալ սրբության շարժումը)
Նոր ծնունդից հետո Ջորջ Ֆոքսն ուսուցանեց «սրտի և կյանքի սրբության հնարավորությունը Սուրբ Հոգով ակնթարթային մկրտության միջոցով նոր ծնունդից հետո»։

Վաղ քվակերները, հետևելով Ֆոքսին, ուսուցանեցին, որ Սուրբ Հոգու զորությամբ Նոր Ծննդի արդյունքում մարդը կարող է ազատվել իրական մեղքից, եթե շարունակեր ապավինել ներքին լույսին և «կենտրոնանալ Քրիստոսի խաչի վրա՝ որպես հավատքի կենտրոն»։ Ջորջ Ֆոքսն ընդգծել է «անձնական պատասխանատվությունը հավատքի և մեղքից ազատվելու համար» կատարելության մասին իր ուսմունքում։ Քրիստոնյայի համար «կատարելություն և մեղքից ազատություն հնարավոր էր այս աշխարհում»։

Քվակերների այս ավանդական ուսմունքը շարունակում է ընդգծվել «Պահպանողական ընկերների» կողմից, ինչպիսին է «Օհայոյի Ընկերների և Սրբության Ընկերներ»-ի Կրոնական Միության տարեկան հանդիպումը։

### Հզորացում
#### Դասական հիսունականություն

Դասական հիսունականության մեջ Սուրբ Հոգու մկրտությունը հասկացվում է որպես առանձին և հատուկ փորձ, որը տեղի է ունենում վերածնվելուց որոշ ժամանակ անց: Սրբության շարժման ազդեցությամբ վաղ հիսունականները Սուրբ Հոգու մկրտությունը համարում էին շնորհի երրորդ գործը՝ նոր ծնունդից (շնորհքի առաջին գործը) և ամբողջ սրբացումից հետո (շնորհքի երկրորդ գործը)։ Սուրբ Հոգու մկրտությունը ոգեշնչող փորձառություն է, որը պատրաստում է Հոգով լցված հավատացյալներին վկայության և ծառայության համար։ Դրանից բխում է այն համոզմունքը, որ Նոր Կտակարանում նշված բոլոր հոգևոր պարգևները պետք է փնտրել և գործադրել եկեղեցին կառուցելու համար։ Հոգեգալստականները կարծում են, որ Հոգով մկրտությունը կուղեկցվի լեզուներով խոսելու ֆիզիկական ապացույցներով (glossolalia)։

Համաձայն Պենտեկոստեական աստվածաշնչյան մեկնաբանության, Հովհաննեսի Ավետարանը 20։22-ը ցույց է տալիս, որ Հիսուսի աշակերտներն արդեն վերստին ծնվել են նախքան Սուրբ Հոգու անկումը Պենտեկոստեին: Նրանք այնուհետև մեջբերում են աստվածաշնչյան օրինակներ Գործք Առաքելոց 2, 8, 10 և 19 գրքում՝ ցույց տալու համար, որ Նոր Կտակարանում սովորական էր, որ Հոգով մկրտությունը տեղի է ունենում դարձից հետո: Հետևելով աստվածաշնչյան օրինակին, նրանք պնդում են, որ քրիստոնյաներն այսօր նույնպես պետք է աղոթեն այս մկրտության համար, ինչը հանգեցնում է ծառայության և վկայության ավելի մեծ զորության։

Հոգու մկրտության թեմայով Դոնալդ Գին Պենտեկոստեի օրը քրիստոնյաների մասին գրել է.

Հոգեգալստյան փորձառության մեջ Հոգու մկրտությունը կարող է բավականին դրամատիկ լինել, ինչպես ցույց է տալիս Ուիլյամ Դուրհեմի պատմածը իր Հոգով մկրտության մասին.

Հոգով մկրտության որոշ պատմություններում հիսունականները հայտնում են, որ տեսիլքներ են ստացել, ինչպես օրինակ՝ Լյուսի Լեզերմանի՝ Ազուսա փողոցի պատմությունը.

#### Խարիզմատիկ շարժում
Խարիզմատիկ շարժումը միջդավանանքային վերածնունդ է, որը ազդել է քրիստոնեության հիմնական ուղղությունների վրա, ներառյալ լյութերականությունը, կաթոլիկությունը, մորավիանիզմը, անգլիկանիզմը, մեթոդիզմը, բարեփոխված քրիստոնեությունը և այլն: Նրանք տարբերվում են հիսունականներից նրանով, որ ընդունում են տարբեր տեսակետներ այն մասին, թե արդյոք Հոգու մկրտությունը հետևում է դարձին և արդյոք լեզուների պարգևը միշտ մկրտության նշան է:

Կաթոլիկ խարիզմատիկ վերածնունդը կարծում է, որ կա Սուրբ Հոգու կողմից հզորացման հետագա փորձ: Բրենթոն Կորդեյրոն ասում է, որ Սուրբ Հոգով մկրտությունը «Աստծո ինքնիշխան գործողությունն է, որը սովորաբար տեղի է ունենում, երբ հանձնվելու և հնազանդության տրամադրվածություն ունեցող մեկը աղոթում է Սուրբ Հոգու իր կյանքում նոր թափքի համար»։ Ինչպես նշեց Ռանիերո Կանտալամեսսան «Հոգու մկրտությունը հաղորդություն չէ, այլ կապված է քրիստոնեական սկզբնավորման հաղորդության հետ: «Հոգու մկրտությունը իրական է դարձնում և ինչ-որ կերպ թարմացնում է քրիստոնեական նախաձեռնությունը»։ Կաթոլիկ աստվածաբանների համաձայնությունը սովորեցնում է, որ «Սուրբ Հոգով մկրտությունը արձակում է Սուրբ Հոգին, որն արդեն առկա է մեր ներսում՝ վերակենդանացնելով այն շնորհները, որոնք մենք ստացել ենք Մկրտության հաղորդության մեջ»։ Միևնույն ժամանակ, «Հոգով մկրտությունը ոչ միայն վերստին բորբոքում է այն շնորհները, որոնք արդեն տրվել են քրիստոնյաներին Հաղորդությունների միջոցով, այլ նաև Սուրբ Հոգու նոր, թարմ փորձառությունն է, որը զինում և ոգեշնչում է անհատին ծառայության, առաքելության համար, աշակերտության և կյանքի համար»։ Բրենթոն Կորդեյրոն ուսուցանում է, որ նրանք, ովքեր ստացել են Սուրբ Հոգով մկրտություն, «վկայում են, որ փորձառությունը նրանց բերեց նոր գիտակցության Հիսուս Քրիստոսի իրականության և ներկայության մասին իրենց կյանքում, ինչպես նաև նոր քաղցի դեպի Աստծո Խոսքը, Հաղորդություններ և լցվեցին սրբության նոր ցանկությամբ»։

#### Նեոխարիզմատիկ շարժում
1980-ականների ընթացքում ի հայտ եկավ մեկ այլ նորացման շարժում, որը կոչվում էր «Սուրբ Հոգու երրորդ ալիքը» (առաջին ալիքը Պենտեկոստալիզմն էր, իսկ երկրորդը՝ խարիզմատիկ շարժումը)։ Երրորդ ալիքի խարիզմատիկները շեշտում են, որ ավետարանի քարոզչությունը, հետևելով Նոր Կտակարանի օրինակին, պետք է ուղեկցվի «նշաններով և հրաշքներով»: Նրանք հավատում են, որ բոլոր քրիստոնյաները դարձի ժամանակ մկրտվում են Սուրբ Հոգով և նախընտրում են անվանել հետագա փորձառությունները որպես Սուրբ Հոգով «լրացում»: Ջոն Վիմբերը և Vineyard եկեղեցիները ամենից ակնառու կերպով կապված են այս պիտակի հետ։

### Մորմոնիզմ
Վերջին Օրերի Սրբերի շարժման մեջ «կրակի և Սուրբ Հոգու մկրտությունը» վերաբերում է մեկի փորձին, ով ենթարկվում է հաստատման արարողությանը ձեռնադրմամբ՝ Սուրբ Հոգու պարգևը ստանալու համար: Այն հետևում է ջրում մկրտությանը և կարևոր է փրկության համար։ Սուրբ Հոգու պարգևը Սուրբ Հոգուց ոգեշնչում, աստվածային դրսևորումներ, առաջնորդություն, հոգևոր պարգևներ և այլ օրհնություններ ստանալու արտոնությունն է։ Սա սկսում է սրբացման ողջ կյանքի ընթացքը։

## Աստվածաշնչի հղումներ
* Մատթեոս 3:11՝ «Նա ձեզ Սուրբ Հոգով կմկրտի»
* Մարկոս ​​1:8՝ «Նա ձեզ Սուրբ Հոգով կմկրտի»
* Ղուկաս 3:16՝ «Նա ձեզ Սուրբ Հոգով կմկրտի»
* Ղուկաս 3:22՝ «Եւ Սուրբ Հոգին մարմնաւոր տեսիլքով աղաւնու պէս իջաւ նորա վերայ»
* Ղուկաս 11:13՝ «Արդ եթե դուք, որ չար եք, գիտեք բարի պարգևներ տալ ձեր որդիներին, որքա՜ն առավել երկնավոր Հայրը Սուրբ Հոգին կտա նրանց, ովքեր խնդրում են իրենից»
* Ղուկաս 24:49՝  «Ահա ես իմ Հոր խոստումը ձեզ եմ ուղարկում, իսկ դուք նստե՛ք Երուսաղեմ քաղաքում, մինչև վերևից զորություն ստանաք»
* Հովհաննես 1։33՝ «Ես նրան չէի ճանաչում, բայց նա, ով ինձ ուղարկեց ջրով մկրտելու, ինձ ասաց. -Ում վրա տեսնես, որ Հոգին իջնում է ու մնում, նա՛ է Սուրբ Հոգով մկրտողը»
* Գործք Առաքելոց 1:4–5՝ «Եվ նրանց հետ հացի հաղորդության ժամանակ պատվեր էր տալիս նրանց. «Երուսաղեմից չհեռանաք, այլ սպասե՛ք Հոր խոստումին, ինչպես որ լսեցիք ինձանից։ Քանի որ Հովհաննեսը մկրտում էր ջրով, իսկ դուք ոչ շատ օրեր հետո Սուրբ Հոգով պիտի մկրտվեք»
* Գործք Առաքելոց 2:1–4՝ «Նրանք բոլորը լցվեցին Սուրբ Հոգով և սկսեցին խոսել օտար լեզուներով»
* Գործք Առաքելոց 2:14–18՝ «Եւ պիտի լինի սորանից յետոյ, որ իմ հոգին պիտի թափեմ ամեն մարմնի վերայ, եւ պիտի մարգարէանան ձեր տղերքն ու ձեր աղջկերքը, ձեր ծերերը երազներ պիտի երազեն. Ձեր երիտասարդները տեսիլքներ պիտի տեսնեն» (եջբերում է Հովել 2։28–29)
* Գործք Առաքելոց 4:31՝ «Եւ նորանք աղօթք անելիս՝ շարժուեցավ այն տեղը, ուր որ ժողովուած էին, եւ ամենքը Սուրբ Հոգով լցուեցան. Եւ Աստուծոյ խօսքը խօսում էին համարձակութեամբ»
* Գործք Առաքելոց 8:14–17՝ «աղոթեց նրանց համար, որպեսզի նրանք ընդունեն Սուրբ Հոգին», «Դեռևս Հոգին չէր եկել նրանցից որևէ մեկի վրա», «Սուրբ Հոգին ստացան», «Հոգին տրվեց առաքյալների ձեռքերը դնելով»
* Գործք Առաքելոց 9:17՝ «Եվ Անանիան գնաց՝ եւ մտաւ այն տունը. Եւ ձեռքերը դրաւ նորա վերայ, եւ ասեց. Սաւուղ եղբայր, Տէրն ուղարկեց ինձ, այն Յիսուսը որ երեւեցաւ քեզ ճանապարհումը, որ գալիս էիր, որ տեսնես՝ եւ Սուրբ Հոգով լցուիս»
* Գործք Առաքելոց 10:44–48՝ «Եւ Պետրոսը դեռ այս բանը խօսելիս, Սուրբ Հոգին իջաւ այն խօսքը լսողների բոլորի վերայ։ Եւ զարմացան Պետրոսի հետ եկող հաւատացեալները, որ թլփատութիւնիցն էին.  որ հեթանոսների մէջ էլ Սուրբ Հոգու պարգեւը թափվում էր։ Որովհետեւ լսում էին՝ որ նորանք լեզուներով խօսում եւ Աստուծուն փառաւորում էին»
* Գործք Առաքելոց 11:15–16՝ «Եւ երբոր սկսեցի խօսել, Սուրբ Հոգին իջաւ նորանց վերայ ինչպէս եւ մեզ վերայ սկզբումը»
* Գործք Առաքելոց 15:8՝ «Եվ սրտատես Աստված նրանց վկայեց՝ Սուրբ Հոգին տալով նրանց այնպես, ինչպես տվեց մեզ։ Եվ նրանց ու մեր միջև ոչ մի խտրություն չդրեց՝ հավատով մաքրելով նրանց սրտերը»
* Գործք Առաքելոց 19:1–6՝ «Սուրբ Հոգին ստացա՞ք»։ «Սուրբ Հոգին եկավ նրանց վրա, և նրանք խոսեցին լեզուներով և մարգարեացան»
* 1 Կորնթացիներ 12:13՝ «Մենք բոլորս մեկ ոգով մկրտվեցինք մեկ մարմնի մեջ՝ լինենք հրեա թե հույն, ծառա թե ազատ, և մեզ բոլորիս մեկ ոգի տրվեց խմելու»
* Գաղատացիս 3։2՝ «Միայն սա կուզեմ ձեզ հարցնել. «Օրենքին գործերո՞վ դուք Հոգին առաք՝ թե հավատքին լսելով»
* Եփեսացիս 1:13՝ «Որ նորանում եւ դուք յուսացաք, երբոր ճշմարտութեան խօսքը լսեցիք՝ ձեր փրկութեան աւետարանը, որին էլ երբոր հաւատացիք՝ խոստմունքի Սուրբ Հոգովը կնքուեցաք»։

## Գրականություն
* Hayford, Jack W. *Baptism with the Holy Spirit*. Chosen, May 1, 2004. . Written from a Pentecostal perspective.
* Montague, George T. *Holy Spirit, Make Your Home in Me: Biblical Meditations on Receiving the Gift of the Spirit*. Word Among Us Press, February 2008. . Written from a Catholic charismatic perspective.
* Phillips, Ron. *An Essential Guide to Baptism in the Holy Spirit: Foundations on the Holy Spirit Book 1*. Charisma House, June 7, 2011. . Written by a charismatic Southern Baptist pastor.
* Torrey, R.A. *The Baptism With The Holy Spirit*. Kessinger Publishing, LLC, September 10, 2010 (originally published in 1895). . While evangelical pastor R.A. Torrey distanced himself from the Pentecostal movement, he did believe the baptism with the Holy Spirit was a second work of grace.
* Yun, Koo Dong. *Baptism in the Holy Spirit: An Ecumenical Theology of Spirit Baptism*. University Press of America, 2003. . The author analyzes nine different theologians' views on Spirit baptism from various Christian traditions (Roman Catholic, Lutheran, Dispensational, Pentecostal, and Reformed).
* .
* .
* 
* 
* 
*   (English translation of the *Catechism of the Catholic Church: Modifications from the Editio Typica*.)
* 
* 
* 
* 
* 
* .
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* .
* 
* 
* .
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սուրբ Հոգու մկրտությունը - Առաքելական Հավատքի Եկեղեցի (Հիսունական Սրբություն)
* Աստծո ժողովներ Հիմնական վարդապետություններ — Սուրբ Հոգով մկրտություն (Ավարտված աշխատանք Հոգեգալստյան)
* Մկրտության բոցը (Մեթոդիստ)
* John Piper, «Սա Նա է, Ով մկրտում է Սուրբ Հոգով» (Բարեփոխված)
* Մկրտություն Սուրբ Հոգով (Կաթոլիկ խարիզմատիկ նորացում)

Կատեգորիա:Աստվածաշունչ
Կատեգորիա:Քրիստոնեություն