open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Աստիճանային ֆունկցիա

**Աստիճանային ֆունկցիա**, -y=x^a տեսքի ֆունկցիա է, որտեղ a (աստիճանի ցուցիչ) որոշակի իրական թիվ է։

Հաճախ աստիճանային են համարվում նաև տեսքի y=kx^aֆունկցիաները, որտեղ k-ն որոշակի մասշտաբային արտադրիչ է։ Գոյություն ունի նաև աստիճանային ֆունկցիայի կոմպլեքս ընդհանրացումը։ Պրակտիկայում աստիճանի ցուցիչը գրեթե միշտ հանդիսանում է ամբողջ կամ ռացիոնալ թիվ։
## Իրական ֆունկցիա
### Որոշման տիրույթը
Եթե ցուցչի աստիճանը ամբողջ թիվ է, ապա կարելի է դիտարկել աստիճանային ֆունկցիան ամբողջ թվային առանցքի վրա (բացառությամբ, հնարավոր է, զրո)։ Ընդհանուր դեպքում աստիճանային ֆունկցիան որոշված է x>0-ի դեպքում։ Եթե a>0,ապա ֆունկցիան որոշված է նաև x=0դեպքի համար, այլապես զրոն հանդիսանում է իր հատուկ կետը։

### Ռացիոնալ աստիճանային ցուցիչ
* Աստիճանային ֆունկցիաները n բնական ցուցչի դեպքում անվանում են n-րդ աստիճանի պարաբոլաներ։a=1 դեպքում ստացվում է ֆունկցիան, որը կոչվում է ուղիղ համեմատական կախվածություն։
* y=x^{-n} տեսքի ֆունկցիայի գրաֆիկը, որտեղ n-ը բնական թիվ է, անվանում են n-րդ աստիճանի հիպերբոլա։a=-1դեպքում ստացվում է \frac{k}{x} ֆունկցիան, որը կոչվում է հակադարձ համեմատական կախվածություն։
* Եթե a=\frac{1}{n}, ապա ֆունկցիան հանդիսանում է n-րդ աստիճանի թվաբանական արմատ։

Օրինակ, Կեպլերի երրորդ օրենքից հետևում է, որ արևի շուրջ մոլորակի պտտման T պարբերությունը կախված է իր ուղեծրի A մեծ կիսաառանցքից հետևյալ հարաբերությամբ՝ T=kA^{\frac{3}{2}}(կիսախորանարդ պարաբոլա)։


Պատկեր:Puissance entière.svg|n-րդ աստիճանի պարաբոլաներ։       
Պատկեր:Puissance inverse.svg|n-րդ աստիճանի հիպերբոլաներ։  


### Հատկություններ
* Ֆունկցիան անընդհատ և անսահմանափակ դիֆերենցելի է բոլոր կետերում, որոնց շրջակայքում նա որոշված է։ Զրոն, ընդհանրապես ասած, հանդիսանում է հատուկ կետ։ Օրինակ, y=\sqrt x ֆունկցիան որոշված է զրոյում և նրա աջ շրջակայքում, բայց նրա ածանցյալը՝y=\frac{1}{2 \sqrt x} , զրո կետում որոշված չէ։
* (0;\infty) միջակայքում ֆունկցիան մոնոտոն աճում է a>0-ի դեպքում և մոնոտոն նվազում է a-ի դեպքում։ Ֆունկցիայի արժեքը այս միջակայքում դրական է։
* Ֆունկցիայի ածանցյալը հավասար է. (x^a)'=ax^{a-1}
* Անորոշ ինտեգրալն է .
ա) եթե a \neq-1, ապա \int x^adx=\frac{x^{a+1}}{a+1}+C,

բ) եթե a=-1 ստանում ենք. \int \frac{1}{x}dx=\ln|x|+C։

## Կոմպլեքս ֆունկցիա
z կոմպլեքս փոփոխականի աստիճանային ֆունկցիան, ընդհանրապես ասած, որոշվում է հետևյալ բանաձևով՝
y=z^c=e^{c \cdot \ln(z)}:

Այստեղ c աստիճանի ցուցիչը որոշակի կոմպլեքս թիվ է։ Ֆունկցիայի արժեքը, որը համապատասխանում է լոգարիթմի գլխավոր արժեքին, անվանում են աստիճանի գլխավոր արժեք։ Օրինակ,i^i-ի արժեքը հավասար է e^{-(4k+1)^{\frac{\pi}{2}}} որտեղ k-ն կամայական ամբողջ է, իսկ նրա գլխավոր արժեքն է e^{i\ln(i)}=e^{-\frac{\pi}{2}}։

Ֆունկցիայի կոմպլեքս աստիճանը բավականին տարբերվում է իր իրական անալոգից։ Կոմպլեքս լոգարիթմի բազմարժեքության արդյունքում նա, ընդհանրապես ասած, նույնպես կարող է ընդունել անսահման շատ արժեքներ։ Սակայն երկու պրակտիկորեն կարևոր դեպքերը դիտարկվում են առանձին։
# Բնական ցուցչի դեպքում ֆունկցիայի աստիճանը միարժեք է և n-շերտանի։
# Եթե աստիճանի ցուցիչը դրական ռացիոնալ թիվ է, այսինքն \frac{p}{q} տեսքի կոտորակ (անկրճատելի), y ֆունկցիան կնդունի q տարբեր արժեքներ։

## Տես նաև
* Լոգարիթմ
* Բազմանդամ
* Աստիճանի բարձրացում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Степенная функция.

Կատեգորիա:Տարրական ֆունկցիաներ
Ալ-Քինդի

**Ալ-Քինդի** (, ), ազգությամբ արաբ Յեմենից, ուսումնառել էր Բաղդադում։

## Կենսագրություն
Նա իսլամական աստվածաբան էր, սակայն հետաքրքրվում էր նաև գիտություններով ու փիլիսոփայությամբ։ Նա արժանացել է «արաբների փիլիսոփա» մականվանը։ Ըստ նրա՝ իմաստուն է նա, ով նվաճում է նախորդ սերունդների իմաստությունը։ ճշմարտություն որոնողի համար չկա ավելի թանկագին բան, քան ճշմարտությունը։ ճշմարտությունը ոչ ոքի չի ստորացնում, այլ հակառակը՝ այն վեհացնում է ցանկացածին։ Ալ-Քինդին խոսում է ճշմարտության կեղծ բարեկամների մասին, որոնք օժտված են մեծ իշխանությամբ և առևտուր են անում հավատով՝ լինելով հավատի թշնամիներ։

Նա ծանոթ էր Պտղոմեոսի, Էվկլիդեսի, Արիստոտելի և մյուսների գործերին, չէր պատկերացնում փիլիսոփայությունն առանց բնագիտության ու մաթեմատիկայի։

Ըստ Ալ-Քինդիի՝ Մաթեմատիկական գիտություններում մենք պետք է պահանջենք ոչ թե համոզմունք, այլ ապացույց։ Ի տարբերություն գիտական գիտելիքի, աստվածային գիտելիքը չի պահանջում ոչ որոնում, ոչ չարչարանք, ոչ հնարամտություն, ոչ ժամանակ, նրան պետք չեն ոչ տրամաբանություն, ոչ մաթեմատիկա։ Մարդիկ զուրկ են աստվածային գիտելիքից, քանի որ այն վեր է նրանց բնույթից և բնածին ընդունակությունից։ Մարգարեները, ըստ Ալ-Քինդիի, հենց նրանով են տարբերվում մյուս մարդկանցից, որ նրանք օժտված են Ալլահի կողմից այդ գիտելիքներով և հանդիսանում են Աստծո պատվիրակները։ Այդ պատճառով էլ Մուհամմադի Ղուրանը վեր է մարդկային տրամաբանությունից։

Արիստոտելի համար աշխարհը վերջավոր է տարածության մեջ և անսահման է ժամանակի մեջ, իսկ Ալ-Քինդին ընդունում էր աշխարհի ստեղծումը ոչնչից Ալլահի կողմից և կարծում էր, որ աշխարհը վերջավոր է։ Մատերիայի և ձևի փոխհարաբերության հարցում նա հետևել է Արիստոտելին, բայց ավելի կարևոր է համարել մատերիայի դերը։ Ըստ նրա՝ մատերիան երբեք չի ոչնչանում։ Նա այնպիսին է, որ եթե այն վերանում է, ապա վերանում է նաև մնացածը, իսկ եթե վերանում է մնացածը, մատերիան չի վերանում։

## Պատկերասրահ

Arabic aristotle.jpg|Ալ-Քինդին զրուցում է Արիստոտելի հետ
Al-kindi cryptographic.png|Ալ-Քինդի ձեռագրի առաջին էջը, որը որ պարունակում է ամենա վաղ ձեռագրերի վերլուծությունը


## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Փիլիսոփայություն բոլորի համար» հեղ. Աղասի Գևորգյան, Երևան, 2007 թ.

Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Արաբ աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Արաբ բժիշկներ
Կատեգորիա:Արաբ գիտնականներ
Կատեգորիա:Արաբ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Արաբ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Արաբ մուսուլմաններ
Կատեգորիա:Արաբ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկայի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:9-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:9-րդ դարի արաբներ
Մոնդա (քաղաք)

**Մոնդա** (), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Մալագա պրովինցիայի կազմում (Անդալուզիա ինքնավար մարզ)։ Համայնքը գտնվում է Սեռա-դե-լաս-Նիվես գավառի կազմում։ Տարածքը 58 կմ2։ Բնակչությունը 2740 մարդ (2010)։ Պրովինցիայի ադմինիստրացիայից ունի 46 *կմ* հեռավորություն։

Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մալագա պրովինցիայի բնակավայրեր
Ռոբերտ Գրոսետեստ

**Ռոբերտ Գրոսետես** (, ), Օքսֆորդի համալսարանի մագիստրոս, այնուհետև՝ կանցլեր, եպիսկոպոս։

## Կենսագրություն
Նա ոչ միայն թարգմանել է Արիստոտելի բնագիտական գրքերը, այլ նաև գրել է այդ գրքերի իր մեկնությունները։ Գրել է նաև իր սեփական գիրքը՝ «Լույսի կամ ձևերի սկզբի մասին»։ Գրոսետեստը հետաքրքրվում էր օպտիկայով, մաթեմատիկայով, աստղագիտությամբ։ Նա համոզված էր, որ բնական գիտությունները պետք է զարգացնել՝ ներգրավելով երկրաչափությունը։

Առաջիններից մեկն է արտահայտել այն միտքը, որ երևույթների ուսումնասիրությունը պետք է սկսել փորձից, որի վերլուծության հիման վրա ընդունվում է ընդհանուր դրույթ, որը պետք է համարել գիտական ենթադրություն (հիպոթեզ)։ Հետագայում, ելնելով այդ ընդհանուր դրույթից, դեդուկցիայի միջոցով արվում են հետևություններ, որոնց փորձնական ստուգումը հիմնավորում է նրանց ճիշտ կամ սխալ լինելը։ Նա ուսումնասիրել է լույսի բեկումը, ձայնի տարածումը, ինչպես նաև բժշկական հարցեր։

## Գործունեություն
Ըստ Գրոսետեստի՝ Աստված սկզբում ստեղծել է մի փոքրիկ լուսավոր կետ, որից ակնթարթորեն առաջանում է մեծ գնդաձև պատկեր, որի մեջ կենտրոնացած են մատերիայի և ձևի սկզբանները։ Հետո առաջանում են երկնային լուսատուները, ինչպես արաբալեզու փիլիսոփաների մոտ։ Ըստ նրա՝ բնության փիլիսոփայությունը անհնարին է առանց երկրաչափական ուսումնասիրության, իսկ ֆիզիկայի հիմքում ընկած է օպտիկան։

Գրոսետեստը չի բավարարվում Արիստոտելի ֆիզիկայով, ըստ որի՝ ամեն մարմին ունի իր բնական տեղը, դեպի ուր որ նա շարժվում է՝ ծանրը դեպի ներքև, իսկ թեթևները (օրինակ, ծուխը) դեպի վեր։ Գրոսետեստը լույսը համարում էր բնական ակտիվության աղբյուր, որը կարող է առաջանալ նաև մարմինների փոխազդեցությամբ։ Երկրաչափության պարզ օրենքները արտահայտում են լույսի բնական տնտեսումը։

Ողջ աշխարհը դառնում է ինքնազարգացող լուսավոր զանգվածի արդյունք։ Այդ նրբագույն սուբստանցը առաջացնում է ոչ միայն գույներ, այլ նաև ձայներ, բույսեր, կենդանիներ։ Լույսը մարմնի և հոգու միջև կապող օղակ է։ Լույսն ազդում է մարդկային ողջ մարմնի վրա։ Զգայական և բանական սկզբունքները առաջանում են լույսից։ Մարդկային գիտելիքի լույսը իրենից ներկայացնում է աստվածային բացարձակ լույսի չնչին մասն է։ Գրոսետեստը սկիզբ դրեց Օքսֆորդի փիլիսոփաների բնագիտական ուղղվածությանը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Փիլիսոփայություն բոլորի համար» հեղ. Աղասի Գևորգյան, Երևան, 2007 թ

Կատեգորիա:Անգլիացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բնագետներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Անգլիացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Անգլիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Անգլիացի քահանաներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Passenger (երաժիշտ)

**Passenger** (իրական անունը՝ Մայքլ Դեյվիդ Ռոզենբերգ, , ), անգլիացի երգիչ, երաժիշտ և երգի խոսքերի հեղինակ։

## Կենսագրություն
Ռոզենբերգը ծնվել է 1984 թվականի մայիսի 17-ին Բրայթոնում, Անգլիայում։ Նա սովորել է դասական կիթառ երիտասարդ տարիքում և 14-15 տարեկանում սկսել է գրել երգեր։ Նա «Արսենալ» ՖԱ-ի աջակից է։

## Երաժշտական կարիերա
### Passenger խումբ
Մայք Ռոզենբերգը բեմում սկսել է հանդես գալ 16 տարեկանից։ 2003 թվականին Անդրյու Ֆիլիպսի հետ նա ստեղծել է Passenger խումբը, որը կազմվել է 5 անդամներից։ Նրանք միասին ձայնագրեցին և 2007 թվականին թողարկեցին իրենց առաջին ալբոմը՝ Wicked Man’s Rest։ Ռոզենբերգն ալբոմի բազմաթիվ երգերի հեղինակն է, բացառությամբ «Four Horses» երգի, որը գրել է Ֆիլիպսը։ Խումբը բաժանվել է 2009 թվականին։

### 2009-2010 սոլո կարիերա և Wide Eyes Blind Love
Passenger խմբի վերանալուց հետո, Ռոզենբերգը պահել է խմբի անունը (Passenger) և սկսել է հանդես գալ, որպես մենակատար։ Նրա դեբյուտային սոլո ալբոմը՝ Wide Eyes Blind Love, թողարկվել է 2009 թվականին։

## Սկավառակագրություն
### Ստուդիական ալբոմներ

## Սինգլեր

## Մրցանակներ
* Independent Music Awards 2013։ «Let Her Go» - Լավագույն Ֆոլկ ստեղծագործություն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Պաշտոնական էջ

Կատեգորիա:1984 ծնունդներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Անգլիացի երգիչ-երգահաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի կիթառահարներ
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երգահաններ
Կատեգորիա:Հրեա երգիչներ
Կատեգորիա:Մայիսի 17 ծնունդներ
Անահիտ Ճանճիկյան

**Անահիտ Ճանճիկյան (Գույումջան)** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
Անահիտ Ճանճիկյանը ծնվել է 1923 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Բոստոնում։ Երեք տարի սովորել է Նյու Յորքի գեղարվեստի ստուդիայում։ 1947 և 1951 թվականներին կազմակերպել է իր անհատական ցուցահանդեսները։ Բնանկարների և դիմանկարների հեղինակ է։ Նրա նկարները ցուցադրվել են մի շարք ցուցասրահներում և հանրահայտ թանգարաններում։ Դասավանդել է նկարչություն։ Մահացել է Նյու Յորքում 2012 թվականին հուլիսի 25-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Բոստոն քաղաքում ծնվածներ
Զորիկ Մադաթյան

**Զորիկ (Զորա) Միքայելի Մադաթյան** (1921, Երևան - 1943), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
Սովորել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանում։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին, որտեղ և զոհվել է։ Աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Ստեղծագործություններ
*«Ինքնադիմանկար»
*«Արարատյան դաշտը և Մասիսները»
*«Սևանա լիճը և կղզին»
*«Ջերմուկի նոր աղբյուրը շատրվանելիս»
*«Արաքսը Նախիջևանում»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Բենիկ Մազմանյան

**Բենիկ Վարդանի Մազմանյան** (), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
1933-1936 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարդ տեխնիկումում, 1938-1941 թվականներին Երևանի պետական համալսարանի աշխարհագրության ֆակուլտետում, 1950 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ Հիմնականում աշխատել է գրքի ձևավորման բնագավառում։ Նրա գործերից է՝ Բ. Ստաֆֆու «Ստեփան Շահումյան» գրքի ձևավորումը և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:1918 ծնունդներ
Կատեգորիա:Արդվին քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Էյրենիսներ

**Էյրենիսներ** ()՝ օձերի ցեղից լորտուների ընտանիքից։

Ցամաքային օձեր են, 30 – 70 սմ երկարությամբ։ Այս ցեղի ներկայացուցիչները տարածված են հյուսիսարևելյան Աֆրիկայում, Էգեյան և Միջերկրական ծովերի մի շարք կղզիներում, Ասիայում ՝ Արաբական թերակղզուց դեպի արևմուտք մինչև Պակիստան, հյուսիսարևմտյան Հնդկաստանի արևելքում։ Նախկին ԽՍՀՄ-ի տարածքում տարածված է 4 տեսակ՝ Վզնոտավոր էյրենիս (Դաղստանում և Անդրկովկասի երկրներում), Գծավոր էյրենիս (Թուրքմենստանում), Հնազանդ էյրենիս (Դաղստանում և Անդրկովկասի երկրներում), հայկական էյրենիս (Հայաստանում և Ադրբեջանում)։

Ամենախոշոր ներկայացուցիչը՝ Eiernis modestus։ Այս տեսակը բնակվում է Անդրկովկասի սարերում, որտեղ հանդիպում է երկու հազար մետր բարձրության վրա։ Eirenis Modestusi հիմնական սննդակարգը կազմում են միջատները, սակայն այս օձերը որսում են նաև այլ անողնաշարավորներ։

Կատեգորիա:Էյրենիսներ
Թրիալեթի լեռնաշղթա

**Թրիալեթա լեռնաշղթա** (), լեռնաշղթա Փոքր Կովկասի համակարգում, նրա հյուսիս-արևմուտքում, Կուրի աջ ափին (Վրացական ԽՍՀ)։

## Ռելիեֆ
Երկարությունը մոտ 150 կմ է, բարձրությունը՝ 1700-2500 մ (առավելագույնը՝ 2850 մ, Շավիկլդե լեռ)։ Կազմված է առավելապես ֆլիշային և հրաբխածին ապարներից։ Լեռներից է Թոխլիյուրդ գագաթը Ախալցխայի շրջանում։

## Բնություն
Հյուսիսային լանջերն անտառապատ են։ Գերակշռում են բարձր լեռնային տափաստաններն ու ենթալպյան մարգագետինները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թրիալեթի լեռնաշղթա
Քաղաքացիական իրավունք

**Քաղաքացիական իրավունք**, գույքային և անձնական ոչ գույքային հարաբերություններ կարգավորող իրավունք, որը կառուցվում է այդ հարաբերությունների մասնակիցների կամքի ինքնավարության և գույքային առանձնացվածության մեթոդի հիման վրա։

Քաղաքացիական իրավունքի աղբյուր են Սահմանադրությունը, քաղաքացիական օրենսգիրքը և այլ օրենքներն ու նորմատիվ այլ ակտերը։

## «Քաղաքացիական իրավունք» հասկացություն
Քաղաքացիական իրավունք է կոչվում իրավունքի այն ճյուղը, որը կարգավորում է որոշակի հասարակական հարաբերություններ։

## Քաղաքացիական իրավունքը որպես իրավունքի ճյուղ
Քաղաքացիական իրավունքը այնպիսի իրավական նորմերի ամբողջություն է, որոնք կոչված են կարգավորելու առօրյա կյանքում առաջացող գույքային և անձնական ոչ գույքային հարաբերություններ։

Քաղաքացիական իրավունքը՝ որպես իրավունքի ճյուղ, իրավական նորմերի հասկացություն է, որը կարգավորում է գույքային ինքուրույնություն ունեցող իրավահավասար սուբյեկտների կամահայտնությամբ առաջացող ապրանքադրման և տարաբնույթ գույքային հարաբերություններ, գույքային հարաբերությունների հետ կապված և դրանց հետ չկապված անձնական ոչ գույքային հարաբերություններ։ Գույքային և անձնական ոչ գույքային հարաբերություններն ընդգրկում են հասարակական հարաբերությունների մեծ շրջանակ։ Սակայն քաղաքացիական իրավունքը կարգավորում է այդ շրջանակի մի մասը միայն։

## Քաղաքացիական օրենսդրություն
Քաղաքացիական օրենսդրությունը քաղաքացիական հարաբերությունների կարգավորումն ապահովող, համապարտադիր վարքագծի կանոններ սահմանող նորմատիվ ակտերի այն ամբողջությունն է, որը կազմում է իրավունքի հիմքը և կանխորոշում է նրա բնույթը։

## Քաղաքացիական իրավունքի գիտություն
Քաղաքացիական իրավունքի գիտությունը իրավագիտության բաղկացուցիչ մաս է։ Քաղաքացիական իրավունքի գիտությունը որպես գիտական գործունեության առանձին ոլորտ, առաջացել է Հին Հռոմում։ Քաղաքացիական իրավունքի գիտությունը ուսումնասիրում է հասարակական հարաբերությունների քաղաքացիաիրավական կարգավորման օրինաչափությունները։ Քաղաքացիական իրավունքի գիտության ուսումնասիրման առարկան բացի քաղաքացիական իրավունքից հանդիսանում է նաև քաղաքացիական օրենսդրությունը, նրա կիրառման պրակտիկան, քաղաքացիական իրավունքով կարգավորվող հասարակական հարաբերությունները, այն ուսումնասիրում է ոչ միայն Հայաստանի քաղաքացիական իրավունքը, այլև արտասահմանյան, հատկապես ԱՊՀ երկրների քաղաքացիական իրավունքը և օրենսդրությունը։

### ԱՊՀ անդամ երկրներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### ԱՊՀ ասոցացված անդամ
* 

### ԱՊՀ մասնակից անդամ
* 

## Աղբյուրներ
* «Պետության և իրավունքի տեսություն», 1997 Երևան, թարգմանությունը Խաչիկ Հարությունյանի

## Արտաքին հղումներ
* Հայաստանի դատախազության կայք

Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
Թրծավառարան

մինի|Աղյուսի թրծավառարան Հնդակստանում
**Թրծավառարան**, վառարան՝ տարբեր նյութերի թրծման համար։ 700-1300&nbsp;°C աշխատանքային ջերմաստիճանով թրծավառարանները օգտագործվում են հրահեստ կավի, կրաքարի, մագնեզիտի, դոլոմիտի, ցեմենտի բովախառնուրդի, ինչպես նաև մետաղի հանքաքարի թրծման համար։ Ըստ կոնստրուկցիայի թրծավառարանները լինում են՝ հորանաձև, բազմահատակ, խողովակաձև, պտրտվող։ Հրահեստ աղյուսի, ճենապակե, հախճապակե շինվածքների և ամանեղենի, սանիտարատեխնիկական շինվածքների, մեքենաների ու ապարատների դետալների վրայի արծնի ու ներկերի թրծման բարձրջերմաստիճանային (1000&nbsp;°C և ավելի) վառարանները ըստ կոնստրուկցիայի լինում են՝ խցավոր, օղակաձև, թունելային, կոնվեյերային։

Կատեգորիա:Արդյունաբերական վառարաններ
Հիբրիդացում

[200px|մինի|Վագրի ու առյուծի հիբրիդ, արու [լիգր 2007թ|alt=]]
**Հիբրիդացում** ՝ տարբեր հատկանիշների՝ առնվազն մեկ զույգով տարբերվող ծնողական առանձնյակների խաչասերման միջոցով հիբրիդային սերունդ ստանալն է։ Այնուհետև ստացված հիբրիդային սերնդում ընտրության միջոցով առանձնացվում է պիտանի և տնտեսապես կարևոր հատկանիշներով մի առանձնյակ, որն օգտագործվում է հետագա սերունդներ ստանալու համար։

## Առանձնյակների խաչասերում
Բույսերի նոր սորտերի ստացման նպատակով հիբրիդացման համար նշանակություն ունի աշխարհագրական առումով իրարից հեռու առանձնյակների խաչասերումը։ Այստեղ հայտնի են ռուս գիտնական և սելեկցիոներ Իվան Միչուրինի աշխատանքները, երբ պտղատու բույսերի, հատկապես խնձորենու և տանձենու սելեկցիայում նա կատարում էր տեղական ցրտակայուն և հիվանդությունների նկատմամբ կայուն ու հարավային հիանալի համով և լավագույն այլ հատկանիշներով սորտերի հիբրիդացում։ Այսպես նա ստացավ խնձորենու Բելֆլյոր կիտայկա և տանձենու Բերե սորտերը։

250px|մինի|Լիլիա բույսի հիբրիդ

## Հեռավոր հիբրիդացում
Բույսերի նոր ձևերի ստացման նպատակով օգտագործվում է հեռավոր հիբրիդացումը, և խաչասերում են միևնույն ցեղին և նույնիսկ տարբեր ցեղերին պատկանող առանձնյակներ։ Հայտնի են աշորայի, ցորենի և սեզի, բողկի և կաղամբի, մոշենու և մորենու, սալորենու և մամխենու, արուսենու և սզնու և այլ միջտեսակային և միջցեղային հիբրիդներ։ Սակայն այդպիսի հիբրիդները սովորաբար անպտուղ են։ 
### Հեռավոր հիբրիդների անպտղություն
Հեռավոր հիբրիդների անպտղությունը կարող է պայմանավորվել արական բջջի բջջակորիզի և մայրական բջջի ցիտոպլազմայի անհամատեղությամբ, բայց առավելապես քրոմոսոմների քանակի տարբերությամբ և սեռական բջիջների հասունացման գործընթացների խախտումներով, սակայն գիտնականների ջանքերով հնարավոր է դրանց հաղթահարումը։

Կենդանիների նոր ցեղատեսակների ստացման համար հիբրիդացման ժամանակ օգտագործվում է երկու տեսակի խաչասերում 
*ոչ ազգակցական 
*ազգակցական։ 
250px|մինի|Կարմրակտուց թռչնի հիբրիդ

## Ազգակցական խաչասերում
Ազգակցական խաչասերման դեպքում, որը կոչվում է իմբրիդինգ, հաճախ դրսևորվում են կենդանու օրգանիզմի հատկանիշների բացասական փոփոխություններ, որոնցից պետք է խուսափել հետագայում տարբեր գծերի խաչասերում կատարելով։ Կենդանիների խաչասերման արդյունքում հետերոզիսի երևույթը կիրառվում է հիբրիդների առաջին սերնդի անմիջական օգտագործման դեպքում։ 
## Ոչ ազգակցական խաչասերում
Ոչ ազգակցական խաչասերման արդյունքում ստացված հիբրիդներից է թթենու շերամի միջտեսակային հիբրիդը։ Զամբիկի և արու ավանակի հիբրիդը՝ ջորին, որը շատ դիմացկուն է, օժտված է ֆիզիկական մեծ ուժով և կյանքի մեծ տևողությամբ, սակայն այն անպտուղ է։ Կենդանիների սելեկցիայում օգտագործվում է արհեստական սերմնավորումը։ Վերջին տարիներին բույսերի և կենդանիների սելեկցիան զուգորդվում է գենային և բջջային ինժեներիայի հետ։

250px|մինի|աջից|Գայլի և Հովվաշան հիբրիդ
## Աղբյուրներ
10-րդ դասարանի կենսաբանության դասագիրք

## Տես նաև
* Սելեկցիա
* Խաչասերում

Կատեգորիա:Հիբրիդներ
Կատեգորիա:Գենետիկա
Թրիալեթ (հուշարձանախումբ)

**Թրիալեթ**, հնագիտական հուշարձանների խումբ Վրաստանում, նախկին Ծալկայի շրջանում։ 1936-1940 թվականներին և 1947-1948 թվականներին պեղել է Վրաստանի պետական թանգարանի արշավախումբը՝ Բ. Ա. Կուֆտինի ղեկավարությամբ։ Հայտնաբերվել են ուշ քարի դարից մինչև վաղ միջնադարի հուշարձաններ։ Առավել ուշագրավ է միջին բրոնզի դարի (մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակ) մշակույթը։ Դամբարանաբլուրներում (երբեմն՝ մոտ 100մ տրամագծով) պեղվել են քարակույտով կամ հողաթմբով ծածկված անհատական թաղումներ։ Որոշ մեծ դամբարանախցեր կառուցապատված են սալաքարերով և հիշեցնում են թաղումնային սրահներ (մինչև 175 մ2 տարածքով)։ Թրիալեթում մեծ մասամբ դիակիզել են։ Թաղել են փայտե պատգարակների, երբեմն՝ քառանիվ սայլերի վրա։ Գտնվել են կիսաթանկարժեք քարերով զարդարված ոսկե և ծիսական տեսարաններով արծաթե գավաթ, պղնձե, բրոնզե, կավե, քարե կենցաղային առարկաներ։ Թրիալեթի դամբարանաբլուրների մշակույթը մոտ է Սևանի ավազանի (Լճաշեն և այլն), Լոռու (Վանաձորի դամբարանաբլուր) մշակույթներին, ընդհանուր գծեր ունի համապատասխան ժամանակաշրջանի առաջավորասիական մշակույթի հետ։

Կատեգորիա:Նախնադարյան Վրաստան
Կատեգորիա:Վրաստանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի հնագիտական մշակույթներ
Թրծում

**Թրծում**, բարձր ջերմաստիճաններում զանազան նյութերի տաքացումը և պահումը՝ նրանց անհրաժեշտ հատկություններ (ամրություն, կարծրություն) տալու կամ խառնուկներից ազատվելու նպատակով։ Օքսիդացնող թրծմամբ երկաթահանքից հեռացվում են ծծումբը, ցնդող նյութերը և այլ խառնուկներ, իսկ վերականգնող թրծմամբ երկաթահանքի թույլ մագնիսական ապարները վերափոխվում են մագնիսականի՝ հետագայում մագնիսատման ճանապարհով հարստացվելու համար։ Գունավոր մետալուրգիայում թրծումը կիրառում են արժեքավոր բաղադրիչների թորահանման համար։ Երբեմն թրծումն համատեղում են եռակալման հետ՝ հետագա մշակումը հեշտացնելու նպատակով։ Սիլիկատների արդյունաբերության մեջ թրծման միջոցով ստանում են կավե աղյուս, կապակցանյութեր, կավե, խեցե, ճենապակե ու հախճապակե ամանեղեն, սանիտարատեխնիկական շինվածքներ, մեքենաների ու ապարատների դետալներ։ Թրծումն իրականացվում է թրծավառարաններում։

Կատեգորիա:Ջերմամշակում
Թրմօղի

մինի|Թրնմօղի
**Թրմօղի**, քաղցր կամ դառը սպիրտային խմիչք։ Քաղցր թրմօղիները պատրաստում են սպիրտային թուրմերի խառնուրդից և մրգահատապտուղային հյութերից, շաքարի օշարակից, բազմաթորված սպիրտից, կիտրոնաթթվից և փափկացրած ջրից։ Դառը թրմօղիները պատրաստում են տարբեր խոտերի, արմատիքների, սերմերի, տերևների, ցիտրուսային պտուղների կեղևների և դեղային-տեխնիկական այլ հումքերի սպիրտային թուրմերի խառնուրդից, բուրավետ սպիրտներից, եթերայուղերի սպիրտային լուծույթներից և այլն։ Քաղցր թրմօղիների հնացման ժամկետը 2 օր է, դառինը՝ 1 օր։

Կատեգորիա:Ալկոհոլային խմիչքներ
Հաշվարկման համակարգ (ֆիզիկա)

**Հաշվարկման համակարգ**, որևէ մարմնի հետ կապված կոորդինատների համակարգի և ժամանակի ընթացքը նշող գործիքի՝ ժամացույցի համախումբ։

Հաշվարկման մարմինը, որի նկատմամբ դիտարկվում է այլ մարմինների կամ նյութական կետերի շարժումը, ընտրվում է ըստ նպատակահարմարության. օրինակ, հաշվարկման մարմին կարող է լինել աշխատասեղանը, որևէ բնակավայր, Երկիրը, Արեգակը, Գալակտիկայի կենտրոնը և այլն։ Մարմինների կամ, ավելի լայն առումով, պատահարների տարածաժամանակային բնութագիրը որոշվում է 4 թվերով՝ տեղը նշող տարածական 3 կոորդինատներով՝ x, y, z և ժամացույցի t ցուցմունքով (ժամանակային կոորդինատ)։ x, y, z, t չորս թվերի բազմությունը ըստ էության կազմում է իրական քառաչափ տարածաժամանակային ամբողջությունը՝ քառաչափ տարածությունը։

## Իներցիալ  հաշվարկման համակարգեր

Այն հաշվարկման համակարգը, որում տեղի ունի Նյուտոնի առաջին օրենքը, կոչվում է հաշվարկման իներցիալ համակարգ։ Իներցիալ հաշվարկման համակարգի նկատմամբ ուղղագիծ և հավասարաչափ շարժվող յուրաքանչյուր համակարգ դարձյալ իներցիալ է։ Հարաբերականության հատուկ տեսությունը գործ ունի միայն իներցիալ հաշվարկման համակարգերի հետ։

## Ոչ իներցիալ հաշվարկման համակարգեր

Իներցիալ հաշվարկման համակարգերի նկատմամբ արագացումով շարժվող հաշվարկման համակարգը կոչվում է հաշվարկման ոչ իներցիալ համակարգ։ Այդպիսի համակարգում տեղի չունի Նյուտոնի առաջին օրենքը, որովհետև առաջանում են «թվացող» ուժային (գրավիտացիոն) դաշտեր, որոնք միշտ ազդում են մարմինների վրա։ Հարաբերականության ընդհանուր տեսությունում հաշվարկման համակարգը կարող է լինել կամայական։ Աակայն այստեղ բնության օրենքները ձևակերպվում են այնպես, որ բոլոր հաշվարկման համակարգերում ունենում են մաթեմատիկական հավասարումների միևնույն տեսքը (տենզորական հավասարումներ են)։

## Հաշվարկման համակարգի ընտրությունը
Կոորդինատների համակարգի ընտրությունը պայմանավորված է խնդրի բնույթով։ Հաշվարկման համակարգի իներցիալ լինելու պայմանը բավարարվում է երկնային մարմիններից բավականաչափ մեծ հեռավորությունների վրա, երբ կարելի է անտեսել գրավիտացիոն դաշտը։ Այս դեպքում տարածությունը համասեռ է և իզոտրոպ, ուստի ամենահարմարը ուղղանկյուն դեկարտյան կոորդինատների համակարգն է։ Միևնույն պատահարի x, y, z, t տարածաժամանակային կոորդինատները իներցիալ հաշվարկման համակարգերում կապված են Լորենցի ձևափոխություններով։
Լույսի արագությունից շատ փոքր հարաբերական արագությունների դեպքում դրանք վերածվում են Գալիլեյի ձևափոխությունների, և այդ մոտավորությամբ պատահարների է ժամանակը բոլոր հաշվարկման համակարգերում միևնույնն է։

Կատեգորիա:Հաշվարկման համակարգեր
Կատեգորիա:Նավագնացություն
Անտոնիո Սանաբրիա

**Առնալդո Անտոնիո Սանաբրիա Այալա** ( մարտի 4, 1996 թ, Սան Լորենսո), պարագվայցի ֆուտբոլիստ, Ռոմա ֆուտբոլային ակումբի և Պարագվայի հավաքականի հարձակվող։

## Ակումբային կարիերա
Անտոնիոն իր կարիերան սկսել է մինի-ֆուտբոլում, որտեղից և հայտնվել է մեծ ֆուտբոլում։ 2004 թվականին Սանաբրիան ընդունվել է Սան Լորենսո ակումբի ակադեմիա։ 2007 թվականին ֆուտբոլիստը ընտանիքի հետ միասին տեղափոխվում է Իսպանիա, որտեղ սկսում է մարզվել ֆուտբոլային չափանիշներով համեստ Լա Բլանկա Սուբուր թիմի կազմում։ Այդ թիմի կազմում Անտոնիոյին հաջողվում է մեկ մրցաշրջանի ընթացքում դառնալ 70 գոլի հեղինակ, նման հաջողությունից հետո ֆուտբոլիստի վրա աչք են դնում Մադրիդի Ռեալը և կատալոնական Բարսելոնան։

2009 թվականին՝ 13 տարեկան հասակաում Սանաբրիան միանում է Բարսելոնայի ակադեմիային։ 2 տարի անց Սանաբրիան 28 խաղում խփելով 26 գնդակ դառնում է «Կադետե А» կատեգորիայի լավագույն ռմբարկու։ 2012 թվականին Անտոնիոն արդեն մարզվում էր ավագ թիմի հետ։ 2014 թվականի հունվարին Սանաբրիան լքեց կատալոնական ակումբը և տեղափոխվեց իտալական Ռոմա, վերջինս ֆուտբոլիստին միանգամից վարձավճարով տվեց Սասսուլոյին մինչև 2013/14 մրցաշրջանի ավարտը։
2014/15 մրցաշրջանում Սանաբրիան հայտավորված է Ռոմայի կազմում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պրոֆիլը soccerway.com կայքում  
* Պրոֆիլը transfermarkt.com կայքում 

Կատեգորիա:1996 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մարտի 4 ծնունդներ
Կատեգորիա:Պարագվայցի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Լևոն Մանասերյան

**Լևոն Հայրապետի Մանասերյան** (), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1983)։

## Կենսագրություն
Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1953 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1953 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ 1963 թվականից դասավանդել է ԵՊՃՇԻ-ում, 1975-1991 թվականներին` ամբիոնի վարիչ։ Աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։ Մահացել է 2019 թվականի սեպտեմբերի 12-ին։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Ստեղծագործությունները հիմնականում գրաֆիկական աշխատանքներ են։ Ուշագրավ գործերից են`
*«Դանթեական առասպել» (ըստ Չարենցի, նկարաշար)
*«Լիլիթ» (ըստ Իսահակյանի)
*«Անանդան և մահը» (ըստ Իսահակյանի)
*«Իմ ժողովուրդ» (վիմագրություն)
*«Երազանք» (վիմագրություն)
Ստեղծել է նաև գեղանկարչական, թեմատիկ-կոմպոզիցիոն գործեր, բնանկարներ, նատյուրմորտներ, դիմանկարներ, նկարազարդել է 200-ից ավելի գրքեր։
*«Աշուն»
*«Կեսօր»
*«Սայաթ-Նովա»
*«Բամբակահավաք»

## Մատենագրություն
Н. Арамян, Левон Манасерян (буклет), Ереван, 1971 г.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կատեգորիա:Հայ գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Թրոմբին

**Թրոմբին**, հիդրոլազների խմբի ֆերմենտ։ Կարևոր գործոն է մարդու և կենդանիների արյան մակարդման պրոցեսում։ Շրջանառու արյան մեջ առկա էպրոթրոմբինի ձևով և ակտիվանում է ակտիվ թրոմբոպլաստինով։ Գլիկոպրոտեիդ է, մոլեկուլի զանգվածը մոտ 40.000 է։ Բյուրեղային վիճակում ստացվել է ամերիկացի գիտնական Ու. Սիգերսի և նրա աշխատակիցների կողմից (1972 թվականին)։ Թրոմբինը կազմված է դիսուլֆիդային կապերով միացած պոլիպեպտիդային շղթայից։ Հիմնական ֆունկցիան արյան լուծելի սպիտակուցը՝ ֆիբրինոգենը, ոչ լուծելի ֆիբրինի վերածելն է։ Թրոմբինի մասնակցությամբ տեղի է ունենում թրոմբոցիտների քայքայում, ինչպես նաև արյան մակարդուկի ռետրակցիա։ Արյան մեջ թրոմբինը ակտիվազրկվում է պլազմայի անտիթրոմբինով կամ հեպարինով։ Բժշկության մեջ օգտագործվում է մազանոթային արյունահոսությունը դադարեցնելու նպատակով՝ արյունահոսող մակերևույթին (ուղեղ, լյարդ) թրոմբինով թրջասպունգ է դրվում։

**Պրոթրոմբինը** մարդու և կենդանիների արյան պլազմայի սպիտակուց է։
Մոլային զանգվածը 70000 է։ Քիմական բնույթով գլիկոպրոտեիդ է, պարունակում է մոտ 12% ածխաջրեր, մոլեկուլի սպիտակուցային մասը ներկայացված է մեկ պոլիպեպտիդային շղթայով։ Օրգանիզմում պրոթրոմբինը ակտիվանում է պրոթրոմբինազ ֆերմենտով։ Կենսասինթեզը տեղի է ունենում լյարդի բջիջներում և կարգավորվում է К վիտամինով։ Գործնական բժշկության մեջ հիվանդների արյան մակարդման համակարգը բնորոշելու համար որոշվում է պրոթրոմբինային ցուցիչը։

Կատեգորիա:ՖՀ 3.4.21
Կատեգորիա:Արյան մակարդում
Թութակներ (կարգ)

**Թութակներ** (), թռչունների կարգ։

## Արտաքին կառուցվածք
Ունեն կարճ պարանոց, խոշոր գլուխ, հզոր կտուց։ Վերնակտուցը շարժական ձևով միացած է ճակատոսկրի հետ։ Լեզուն կարճ է, մկանոտ։ Փետուրները գունավորված են վառ կանաչ, կարմիր, կապույտ գույներով, հազվադեպ սև են կամ մոխրագույն։ Գունային երկձևությունը թույլ է արտահայտված։ Ոտքերն ունեն 4-ական մատներ, ամուր եղունգներ։ Առաջին և չորրորդ մատները ետ են ծալված։ Տարածված են արևադարձերում և մերձարևադարձերում։ Բնորոշ են հիմնականում ծառապատ տարածքներին, սակայն կան նաև բաց տարածություններում ապրողներ։

## Բազմացում և զարգացում
Բազմացման շրջանից դուրս լինում են երամներով։ Բնադրում են ծառերի փչակներում, ժայռերի ճեղքերում, տերմիտների բներում, երբեմն՝ գետնին։ Դնում են 1-12 (հաճախ 2-5) սպիտակ ձու։ Թխսում է էգը, կամ արուն (18-30 օր)։ Ձագերը ձվից դուրս են գալիս մերկ, անօգնական և կույր։ Երկու ծնողներն էլ մասնակցում են սերնդի խնամքին։

## Սննդառություն
Թութակները սնվում են պտուղներով, սերմերով, բողբոջներով, երբեմն՝ միջատներով։ Օգտակար են, նպաստում են բույսերի փոշոտմանը և սերմերի տարածմանը։ Որոշ թութակներ վնաս են հասցնում այգիներին ու ցանքերին։ Առանձին տեսակներ պահվում են վանդակներում և ընդունակ են որոշ բառեր արտաբերել։

Կատեգորիա:Թռչուններ
Կատեգորիա:Թութակներ
Թրոմբ

frameless|աջից

**Թրոմբ** (մակարդուկ, մակարդախցան, ), արյան մակարդուկ, առաջանում է արյան անոթների լուսանցքում կամ սրտի խոռոչում։ Լայն իմաստով թրոմբ են անվանում նաև արյունահոսության ժամանակ գոյացած արտանոթային արյան մակարդուկները և ավիշի մակարդուկները՝ ավշային անոթներում։ Տարբերում են սպիտակ, կարմիր, խառը և հիալինային թրոմբ։ Սպիտակ թրոմբը բաղկացած է թրոմբոցիտներից, ֆիբրինից, լեյկոցիտներից, առաջանում է դանդաղ, արյան արագ հոսքի ժամանակ՝ հաճախ զարկերակներում։ Կարմիր թրոմբում գերակշռում են էրիթրոցիտները, գոյանում է արագ, արյան դանդաղ հոսքի ժամանակ (առավելապես երակներում)։ Ավելի հաճախ հանդիպում է խառը ձևը, պարունակում է սպիտակ և կարմիր թրոմբ։ Հիալինային թրոմբ առաջանում է անոթների մազանոթային հունում և կազմված է սպիտակուցային միատարը զանգվածից։ Թրոմբ կարող է լինել առպատային և փակողական։ Առպատայինը գոյանում է սրտի խոռոչում՝ էնդոկարդիտների, սրտի արատների դեպքում, խոշոր անոթներում՝ աթերոսկլերոզի ժամանակ, երակներում՝ թրոմբոֆլեբիտների ընթացքում։ Առպատային թրոմբ կուտակվելիս կարող է վերածվել փակողականի (փոքր տրամաչափի զարկերակներում և երակներում)։ Արյան անոթի լուսանցքում արագ աճող թրոմբ կոչվում է պրոգրեսիվող, սրտային անբավարարության ժամանակ առաջացածը՝ կանգային, անևրիզմայի դեպքում՝ դիլյատացիոն, սրտի խոռոչում ագատ պառկողը՝ գնդաձև։ Թրոմբ կարող է լուծվել կամ սերտաճել շարակցական հյուսվածքի (թրոմբի կազմակերպում), որի վրա կարող են առաջանալ բարակ պատերով անոթներ (թրոմբի կանալիզացիա), անհաջող ելքի ժամանակ կարող է ենթարկվել թարախային քայքայման, ուղեկցվել թրոմբաբակտերիային էմբոյիայով և սեպսիսի պատճառ դառնալ։

Կատեգորիա:Սիրտ-անոթային համակարգ
Կատեգորիա:Ախտաբանական ֆիզիոլոգիա
Փոքր պայտաքիթ

**Փոքր պայտաքիթ** (լատիներեն` *Rhinolophus hipposideros*), չղջիկների ենթակարգի պայտաքիթ չղջիկների ընտանիքի կաթնասուն կենդանի։

## Տարածվածություն
Տարածված է Մեծ Բրիտանիայում, Աֆրիկայից մինչև Իռլանդիա, Հարավային Լեհաստան, Կենտրոնական և Հարավարևելյան Կովկասում, Փոքր, Առաջավոր և Միջին Ասիայում։ Հայաստանում հանդիպում է բոլոր մարզերում։ Արցախում ունի տարածման համեմատաբար նեղ արեալ, որը սահմանափակվում է Մարտակերտի շրջանի լեռնատափաստանային գոտով և դեպի հարավ ձգվում մինչև Շուշիի կիրճը։

## Կենսակերպը
Կարելի է հանդիպել քարանձավների նախադռների մոտ, ճեղքերում, ժայռաբեկորների արանքում։ Հաճախ որպես թաքստոց ընտրում են նաև նկուղները, տարբեր շինությունների կտուրները, կամուրջների տակը, չօգտագործվող անասնագոմերը։ Մեծաթիվ գաղութներ չի առաջացնում։ 100-ից ավելի գլխաքանակից կազմված գաղութներ հանդիպում են միայն բազմացման շրջանում, հաճախ` 2-15 խմբերով։ Փոքր պայտաքիթները մեծ ֆաունայում նստակյաց են, և թաքստոցների սեզոնային փոփոխություների շամանակ կատարում են աննշան միգրացիաներ։

## Արտաքին տեսքը
Պայտաքիթներից ամենափոքրն է։ Մեջքից դեպի փորի կողմը գունավորումն աննշան անցնում է գորշադեղնավունից կամ մոխրագույնից դեպի սպիտակավունը։ Մարմնի երկարությունը՝ 36-40 մմ `, պոչինը` 25,2-29,8 մմ, պայտի լայնությունը՝ 3,8-5,2 մմ, նախաբազկի երկարությունը՝ 34,5-41,7 մմ, քաշը՝ 8,37-12,9 գ։

## Սնունդը
Սնվում է հիմնականում երկթևանիներով (գիշորվա ընթացքում՝ 800-1000 արյունածուծ միջատ)։ Սննդային մրցակիցներն են պայտաքիթների մյուս տեսակները, հարթաքիթ չղջիկներից շատերը։

## Բազմացումը
Զուգավորվում է աշնանը։ Հետազոտված էգերի մոտ հոկտեմբերի կեսերին հայտնաբերվել են հեշտոցային խցաններ, որոնք պահպանվում են մինչև ապրիլի կեսերը, երբ տեղի է ունենում ձվաբջջի բեղմնավորումը։ Ծինը սկսում է հունիսի կեսերից և տևում է մինչև հուլիսի կեսերը։ Սերնդում ունենում է մեկ-երկու ձագ։

Թվաքանակը սահմանափակող գործոններն ճանապարհաշինարարությունները, ժայռերի պայթեցումը, անտառահատումները, բնակատեղերի ջրաջերմային ռեժիմի խախտումը, անթրոպոգեն գործոնները, մանավանդ ծնի շրջանում։

## Թշնամիները
Փոքր պայտաքիթների թշնամիներից են գիշերային գիշատիչ թռչունները, օձերը, կզաքիսները, թափառող կատուները։

## Հիվանդությունները
Վարակվում է էնդո և էկտո մակաբույծներով։

## Նշանակությունը
Կարևոր նշանակություն ունեն կենսացենոցների սննդային շղթաների ամբողջականության պահպանման, գյուղատնտեսական և անտառատնտեսության վնասատու միջատների դեմ պայքարի կենսաբանական միջոց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պայտաքիթ չղջիկներ
Լինդեն Էշբի

**Լինդեն Էշբի** (, ), ամերիկացի դերասան։ Ամենահայտնի դերերն են «Մահացու գոտեմարտ» բլոկբաստերում Ջոննի Քեյջի և «Պատանի գայլը» հեռուստասերիալում շերիֆ Ստիլինսկիի դերերը։

## Կենսագրություն
Լինդեն Էշբին ծնվել է 1960 թվականի մայիսի 23-ին ԱՄՆ-ի Ֆլորիդա նահանգի Ատլանտիկ-Բիչ քաղաքում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո Էշբին ուսման է անցնում Դյուրանգո քաղաքի Ֆորտ Լյուիս քոլեջում, որտեղ ուսումնասիրում է հոգեբանություն և բիզնես։ Սակայն, Էշբին, դերասանական կարիերայի պատճառով 3 տարի անց թողնում է ուսումը։ Դեբյուտը լինում է 1987 թվականին։ 2005 թվականին «Երիտասարդ և հանդուգն» հեռուստասերիալում տարած իր դերի շնորհիվ «Soap Opera Digest Award» մրցանակարգում ստանում լավագույն չարագործ մրցանակը։

## Անձնական կյանք
1986 թվականից ամուսնացած է Սյուզան Ուոլթերսի հետ։ Նրանք ունեն 2 աղջիկ՝ Գրեյս (ծնվել է 1991 թվականին) և Սավննա (ծնվել է 1992 թվականին)։ Ազատ ժամանակ զբաղվում է սերֆինգով, անձնական ինքնաթիռով և դահուկասահքով։ 21 տարեկանից սկսած Լինդենը զբաղվում է տարբեր մարտարվեստներով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ֆան-կայք

Կատեգորիա:1960 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մայիսի 23 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Ուբիքվիտին

[280px|մինի|Ուբիքվիտինի մոլեկուլային կառուցվածքը։ [Լիզինային 7 շղթաները նշված են նարնջագույնով։]]
**Ուբիքվիտին**, փոքր (8.5 կԴա) կարգավորիչ սպիտակուց, որը հայտնաբերվել է համարյա բոլոր էուկարիոտ օրգանիզմների հյուսվածքներում։ Այն հայտնաբերվել է 1975 թվականին Գոլդշտայնի կողմից և նկարագրվել 1970-80-ական թվականներին։ Մարդու մոտ ուբիքվիտինը գաղտնագրում են 4 գեներ՝ UBB, UBC, UBA52 և RPS27A։

Ուբիքվիտինացումը հետտրանսլյացիոն ձևափոխություն է, որտեղ ուբիքվիտինը միացած է սուբստրատ սպիտակուցին։ Ուբիքվիտինը սպիտակուցների վրա կարող է ներգործել տարբեր կերպ․ պրոտեասոմի վրա ունեցած ազդեցությամբ խթանում է սպիտակուցների դեգրադացիան, նրանց տեղադրությունը փոփոխում բջջում և խթանում կամ արգելակում սպիտակուցների փոխհարաբերությունները։ Ուբիքվիտինը գործում է երեկ հիմնական փուլով․ ակտիվացում, կոնյուգացիա և սոսնձում, որը տեղի է ունենում համապատասխանաբար ուբիքվիտին-ակտիվացնող ֆերմենտների (E1s), ուբիքվիտին-կոնյուգացնող ֆերմենտների (E2s) և ուբիքվիտինլիգազների միջոցով։

Սպիտակուցի ձևափոխությունները կարող են լինել կամ մեկ, կամ էլ ուբիքվիտինի մոլեկուլների շղթայի մասնակցությամբ։ Գոյություն ունի շղթայի երեք տեսակ, որոնք անվանվում են շղթան միացնող լիզին ամինաթթուներից կախված։ Լիզին 48-կապված շղթաները 48-րդ ամինաթթվի միջոցով միացածները առավել լավ են ուսումնասիրված։ Գոյություն ունեն շղթայի այնպիսի ձևեր, որոնք պրոտեոսոմի միջոցով խթանում են սպիտակուցների քայքայումն ու դուրս բերումը։ Այս հայտնաբերությունը ստացել է քիմիայի Նոբելյան մրցանակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սպիտակուցներ
Կաստել Գանդոլֆո

**Կաստել Գանդոլֆոն** (), Իտալական քաղաք Լացիո մարզի Հռոմ գավառում։ Քաղաքը գտնվում է Ալբանական բլուրների վրա, Ալբանո լճի վերևում, Հռոմից մոտ 30 կիլոմետրում դեպի հարավ արևելք։ Բնակչությունը 6927 մարդ։ Իր հայտնիությանը այն պարտավոր է Հռոմի Պապի ամառային նստավայրին։

## Պատմություն
Երկրաբանական գյուտերը XVI դարից մինչև Քրիստոսի ծնունդը գտնված էին շրջանում, որը մեզ հայտնի է Կաստել Գանդոլֆո անվանումով։

Ժամանակակից քաղաքը զբաղեցնում է հին Ալբա֊Լոնգայի և Լատինական Լիգայի տարածքները։ Քաղաքը իր անվանումը ստացել է Գանդոլֆի դքսական ընտանիքի ամրաշինական ամրություններից, XII դարում, որը անցել է Սավելի ընտանիքին, ումից այն գնել է Առաքելական պալատը 1596 թվականին 150 հազար սկուդիով(1 Սկուդի = 5 ֆրանկ)։ Հռոմի Պապ Կլիմենտ VIII֊ը առաջին Հռոմի Պապն էր, որ եկավ Կաստել Գանդոլֆո, բայց հին պալատի վերականգնումը Ուրբան VIII֊ի ծրագիրն էր, որ առաջինը եկավ 1626 թվականին։

## Գլխավոր տեսարժան վայրեր
* Հռոմի Պապի ամառային նստավայրը, որ կառուցվել է XVII դարում։ Մշակված է հռոմեական ճարտարապետ Կառլո Մոդերնան՝ Ուրբան VIII պապի համար։ Պապական պալատը և կից Բարբերինի ամարանոցը, որը ավելացրել էր Պի XI, ունեն տարերկրյա իրավունքներ 1929 թվականից՝ Իտալիայի հետ Լատերական պայմանագրի կնքումից հետո մի փոքր տարածք դիմացում վերաանվանվեց Պյացցա դելլա Լիբերտա։ Պապական պալատը մնացել էր անփոփոխ 1870֊1929 թթ․։ Հռոմի Պապ Պի XI(1958) և Պողոս VI(1978) մահացել են Կաստել֊Գանդոլֆոյում։ 
* Պապական պալատի տարածք, վերականգնված նախկին բերդի ավերակների վրա, որը մասամբ զբաղեցնում է կայսր Դոմիցիանոսի ամառային նստավայրի հիմքը, որը զբաղեցնում էր 14կմ2։ Նստավայրը մշակել էր հայտնի ճարտարապետ Ռաբիրիուսը։ Պալատի ներքին բակում գտնվում է հռոմեական կիսանդրի, որի վրա պատկերված է կիկլոպ Պոլիֆեմը, որի քարանձավից փախել է Ոդիսևսը։ 
* Ծխական եկեղեցի, նվիրված Սուրբ Թոմաս Վիլյանովին։ Մշակել էր Բեռնինին (1658—1661) հռոմի պապ Ալեքսանդր VII֊ի պատվերով։ Այն ունի քառակուսային նախագիծ և նրանում տեղադրված է Պյետրո դա Կորտոնայի հայտնի նկարը՝ *Քրիստոսի խաչումը*։
* Վատիկանյան աստղադիտարանի երկու աստղադիտակները, որոնք տեղափոխված էին Հռոմից դեպի Կաստել Գանդոլֆո 1930֊ականներին և օգտագործվում էին մինչև 1980֊ականները։ Վատիկանյան աստղադիտարանի շտաբը մինչև հիմա գտնվում է Կաստել Գանդոլգոյում։ Սակայն նրա կախյալ հետազոտական կենտրոնին, Վատիկանյան աստղադիտարանի հետազոտական խումբը (VORG), ցուցադրում են հյուրընկալություն Ստյուարտի աստղադիտարանը Արիզոնայի համալսարանում, Թուսոն, ԱՄՆ։ Աստղադիտակները գտնվում են Գռեմում, Արիզոնա։

## Պատկերասրահ

File:Castel Gandolfo BW 3.JPG
File:Castel Gandolfo BW 2.JPG
File:Castel Gandolfo BW 1.JPG
File:Castelgandolfo_Bernini_Dome.jpg


## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի պալատներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Հռոմ նահանգի քաղաքներ
Այրատ Զակիրով

**Այրատ Վագիզովիչ Զակիրով** (, ), թաթար խորհրդային ինժեներ-էլեկտրիկ։

Ծնվել է 1937 թվականի մարտի 6-ին՝ Կազանում։ Ավարտել է Կազանի ավիացիոն ինստիտուտը։ Եղել է Կազանի էլեկտրոնային հաշվողական մեքենաների գործարանի կոնստրուկտորական բյուրոյի պետ։ «Նաիրի» ԷՀՄ-ների ընտանիքի սերիական արտադրության կազմակերպման համար արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի։

Կատեգորիա:Թաթարներ
Թոշիմասա Ֆուրութա

(), ճապոնացի աստղագետ, աստերոիդների և գիսաստղերի հայտնաբերող։ Ծնվել է Ճապոնիայի Այչի պրեֆեկտուրայի Տոկայ քաղաքում։ Հայտնաբերել է 82 աստերոիդ, որոնցից 76-ը` այլ աստղագետների հետ համատեղ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճապոնացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ
Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Շենգավիթ (մետրոյի կայարան)

**«Շենգավիթ»**, Երևանի մետրոպոլիտենի կայարան, որը բացվել է 1986 թվականի փետրվարի 15-ին։ Կայարանից կատարվում է երկճյուղ երթևեկություն դեպի «Գարեգին Նժդեհի հրապարակ» կայարան մի ուղղությամբ և դեպի «Չարբախ» կայարան` մյուս։ Կայարանը գտնվում է Երևանի Շենգավիթ համայնքում և դուրս է գալիս Հ. Հովսեփյան, Տարոնցու և Շենգավիթի 9-րդ փողոցներ։

## Կառամատույց
Կառամատույցի պատերը երեսպատված են մոխրագույն մարմարով։ Կառամտույցի առանցքի երկարությամբ տեղադրված են մի շարք բազմանկյուն լուսամփոփներ` յուրաքանչյուրի վրա չորս լուսարձակ։

Կայարանի հետևով անցնում են դեպի «Շենգավիթ» էլեկտրադեպո տանող գծերը, այստեղով է անցնում նաև դեպի «Չարբախ» կայարան ընթացող գնացքը։ Գծերի բաշխման հանգույցը և ճյուղավորումը (որն անմիջապես դուրս է գալիս գետնի տակից) երևում են կայարանից։ Դեպի «Չարբախ» կայարան ընթացող շարժակազմի շարժվելուց առաջ ժամանակը ցույց տվող լուսատախտակի վրա հայտնվում է համապատասխան գրություն։

## Պատկերասրահ

Shengavit Metro Entrance.jpg|«Շենգավիթ» մետրոյի կայարանի մուտքը
Shengavit underground station0581.jpg|«Շենգավիթ» կայարան 
Shengavit Metro Station, Yerevan, Armenia.jpg|Շենգավիթ մետրո կայարան


## Տես նաև
* Երևանի մետրոպոլիտեն
* Տրանսպորտը Երևանում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Շենգավիթ - Երևանի մետրո
Բորիս Եֆիմով

**Բորիս Եֆիմովիչ Եֆիմով** (), ռուս խորհրդային նկարիչ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1967)։ ԽՍՀՄ գեղարվեստի ակադեմիայի թղթակից անդամ (1954)։

## Գործունեություն
1922 թվականից աշխատակցել է «Պրավդա» և «Իզվեստիա» լրագրերին, «Կրոկոդիլ» հանդեսին։ 1966 թվականից՝ «Ագիտպլակատ» ստեղծագործական-արտադրական միավորման գլխավոր խմբագիր։

### Աշխատություններ
Եֆիմովի գործերն ամփոփված են «Քաղաքական ծաղրանկարներ 1924-1934» (1935), «Ֆաշիզմը ժողովուրդների թշնամին Է» (1937), «Հիտլերը և նրա ոհմակը» (1943), «Միջազգային ռեպորտաժ» (1961), «Բորիս Եֆիմովը «Իզվեստիայում», «Ծաղրանկարներ կես դարում» (1969) գրքերում։

Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակների (1950, 1951)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Գինեսի գրքի ռեկորդակիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի 850-ամյակի հուշամեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:«Աշխատանքի վետերան» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս մուլտիպլիկատորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաշնության արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ռուս հուշավիպագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս գրաֆիկներ
Սիլվա Մնացականյան

**Սիլվա Խաչատուրի Մնացականյան** (), հայ քանդակագործ, նկարիչ։

## Կենսագրություն
1942 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը։ 1944-1950 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Վ. Սուրիկովի անվան գեղարվեստի ինստիտուտում։ Աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում

## Ստեղծագործություններ
Քանդակներ՝
* «Բանվոր Կ. Սարգսյանի դիմաքանդակը»
* «Վահրամ Փափազյանը Օթելլոյի դերում»
* «Դերասան Գուրգեն Գաբրիելյանը»
* «Ալեքսանդր Գրիբոյեդով»
Գեղանկարներ՝
* «Ծեր կնոջ դիմանկար»
* «Ինքնադիմանկար»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կին քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Ալբոռնոս

**Ալբոռնոս** (), համայնք Իսպանիայի Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքի Ավիլա պրովինցիայի Ավիլա շրջանի կազմում։ Տարածքը՝ 17,15 կմ2։ Բնակչության թվաքանակը՝ 235 (2010)։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Դոդեկան

**Դոդեկան**, օրգանական միացություն ալկանների դասից։

## Հատկություններ
Հատկություններով անալոգ է այլ բարձրագույն ալկաններին։

## Իզոմերիա
Դոդեկանը ունի 355 իզոմեր։

## Կիրառություն
Օգտագործվում է որպես օրգանական լուծիչ։ Հանդիսանում է դիզելային վառելիքի բաղադրամաս։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Р. Д. Оболенцев.* Физические константы углеводородов жидких топлив и масел. 2-е изд. Гостоптехиздат, 1953 год

Կատեգորիա:Ալկաններ
Հռոմեական Իտալիա

**Իտալիա**՝ հռոմեական պրովինցիա Ապենինյան թերակղզում։
300px|մինի|աջից|Իտալիան կայսրության կազմում

Հռոմեական կայսրության ժամանակ Իտալիան,որը ներառում էր իր մեջ Ռուբիկոնից մինչև Կալաբրիա ընկած տարածքները, չէր համարվում պրովինցիա, միայն տարածք էր Հռոմ կենտրոնով, ինչը նրան տալիս էր յուրահատուկ կարգավիճակ։ Օրինակ՝ զորահրամանատարները իրավունք չունեին զորք մտցնել նրա տարածք, երբ Հուլիոս Կեսարը հրամայեց ներխուժել Ռուբիկոն, սկիզբ դրեց քաղաքական պատերազմին։

Սկզբնապես *Իտալիա* չէր նշանակում ամբողջ թերակղզին։ Ըստ Ստրաբոնի Իտալիան տարածք է Մեսսինյան նեղուցից մինչև Սալերնո և Տարանտո ծոցերը միացնող գիծը։ Հետագայում Իտալիան ընդարձակվեց ամբողջ թերակղզում և նույնիսկ իստրիական Պուլա քաղաքը մտնում էր նրա կազմի մեջ։ Պրովինցիայի ձևավորումը ավարտվեց այն ժամանակ, երբ Հուլիոս Կեսարը քաղաքացիության իրավունք տվեց Ցիզալպյան Գալլիայի բնակիչներ և այդպիսով ընդարձակեց Իտալիայի սահմանները մինչև Ալպեր։

## Հռոմեական Իտալիայի վարչական բաժանումը
Օգոստոսի վերափոխումներից հետո Իտալիան բաժանվեց 11 շրջանների՝
400px|կենտրոն
* Շրջան I *Latium et Campania*
* Շրջան II *Apulia et Calabria*
* Շրջան III *Lucania et Calabria*
* Շրջան IV *Samnium*
* Շրջան V *Picenum*
*Շրջան VI *Umbria et Ager Gallicus*
* Շրջան VII *Etruria*
* Շրջան VIII *Aemilia*
* Շրջան IX *Liguria*
* Շրջան X *Triveneto|Venetia et Histria*
* Շրջան XI *Transpadana*

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
*
*
*
*
*
*
*
*Geographical regions in Roman history: Italy

Կատեգորիա:Իտալիայի պատմություն
Իտալիայի հին ժողովուրդների ցուցակ

Այստեղ զետեղված **Իտալիայի հին ժողովուրդների ցուցակը**, որոնք ապրում էին Իտալիայում մինչև հռոմեական նվաճումները։ Բոլորը հաստատված են գրողների աշխատություններով հին իտալերեն կամ լատիներեն լեզուներով։ Ժամանակային պատուհանը համընկնում է Հռոմի ստեղծումից՝ մ.թ.ա. 750 թվականից, մինչև Հռոմեական հանրապետության ձևավորումը՝ մ.թ.ա. 300 թվական։ Իտալիայի հին ժողովուրդները կապվում են երկաթե դարի հետ։

## Ոչ հնդեվրոպացիներ
right|thumb|Հռոմեական և հունական ավանդույթների համաձայն Իտալիայում ապրող ոչ հնդեվրոպական ազգերը

Այս ժողովուրդները խոսում էին այնպիսի լեզուներով, որոնք չէին պատկանում հնդեվրոպական լեզվաընտանիքին։ Նրանց մի մասը հնդեվրոպական լեզուների նախնիներն էին, որոշները ոչ։

*Elymians
*Euganei
*Oenotrians
*Sherden (proto-Sardinians)
*Sicani
*Tyrrhenians
**Etruscans
***Rutuli
**Raeti
***Camunni

## Հնդեվրոպացիներ

### Իտալացիներ
[thumb|Իտալիան [մ.թ.ա. 400 թվականին]] 
*Latino-Faliscans։
**Falisci
**Latins
*Osco-Umbrians
**Umbrians
***Marsi
***Umbri
***Volsci
**Oscans
***Marrucini
***Osci
****Aurunci
****Ausones
****Campanians
***Paeligni
***Sabines
**Samnitics
***Bruttii
***Frentani
***Lucani
***Samnites
****Pentri
****Caraceni
****Caudini
****Hirpini
**Այլ
***Aequi
***Fidenates
***Hernici
***Picentes
***Vestini
***Sicels

### Կելտեր
[thumb|Ցիզալպյան Գալլիայի ժողովուրդները [մ.թ.ա. 391-192 թվականներին]]

*Cisalpine Gauls
**Boii
**Carni
**Cenomani
**Lingones
**Segusini
**Senones
**Vertamocorii
*Lepontics
**Graioceli
**Lepontii
**Salassi
*Ligures
**Apuani
**Bagienni
**Briniates
**Corsi
**Friniates
**Garuli
**Hercates
**Insubres
**Ilvates
**Orobii
**Laevi
**Lapicini
**Marici
**Statielli
**Taurini

### Հույներ
[thumb|Մեծ Հունաստանը [մ.թ.ա. 280 թվականին]]

*Achaeans
*Dorians
*Ionians
*Italiotes
*Siceliotes

### Իլիարացիներ
*Iapyges or Apuli
**Messapii
**Peucetii
**Daunia|Daunii

### Վենետիկցիներ
*Veneti
**Liburnians
**Histri

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի պատմություն
Կատեգորիա:Իտալիայի ազգեր
Ամֆոտերություն

**Ամֆոտերություն** -երկակի, փոխադարձ), որոշ միացությունների հատկությունն է ցուցաբերել և՛ հիմնային, և՛ թթվային հատկություններ։ Ամֆոտեր հասկացությունը, որպես երկակի հատկություն առաջին անգամ ձևավորվել է 1814 թ. Ժոզեֆ Լուի Գեյ-Լյուսակի և Լ. Տենարի կողմից։ Ա. Գրանչը թթվահիմնային փոխազդեցությունների մասին ընդհանուր քիմիական թեորիայի շրջանակներում (1917-1927 թթ) ամֆոտերությունը բնութագրել է իբրև որոշ միացությունների կողմից ցուցաբերելու ինչպես թթվային, այնպես էլ հիմնային հատկություններ՝ կախված միջավայրից և ռեագենտների բնույթից, որոնք մասնակցում են այդ միջավայրի ստեղծմանը, հատուկ ուշադրություն դարձնելով լուծիչի բնույթին։ Թթվային հատկություն ցուցբերելով նյութը հանդիսանում է պրոտոնի դոնոր, իսկ հիմնային հատկություն ցուցաբերելով՝ ակցեպտոր։ Օրինակներ կարող են հանդիսանալ ալյումինը, ալյումինի օքսիդը, ալյումինի հիդրօքսիդը, մանգանը, մանգանի օքսիդը, հիդրօքսիդը, ցինկը, դրա օքսիդն ու հիդրօքսիդը և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քիմիական հատկություններ
Տետրադեկան

**Տետրադեկան**, անգույն հեղուկ է, ալկանների դասից։

## Հատկություններ
Ջրում չի լուծվում։ Լավ է լուծվում էթանոլում և դիէթիլ եթերում։ Այս ածխաջրածնի մոլեկուլները օգտագործում են գերփոքր օպտիկական լազերներ ստանալու նպատակով։

## Գրականություն
* *Р. Д. Оболенцев.* Физические константы углеводородов жидких топлив и масел. 2-е изд. Гостоптехиздат, 1953 год

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալկաններ