open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Միկոյանի անվան հայկական պարտիզանական ջոկատ

**Միկոյանի անվան հայկական պարտիզանական ջոկատ**, կազմվել է 1943 թվականի սեպտեմբերին, Ուկրաինական ՍՍՀ ժիտոմիրի մարզում, հայ ռազմագերիներից։ Սեպտեմբերի 16-ին, ֆաշիստական Գերմանիայի հավաքագրած, այսպես կոչված, հայկ․ լեգիոնի 248 մարտիկներ, փախչելով ժիտոմիրի մարզի Պոտիևկա ավանից, միացել են Ուկրաինական հեծյալ պարտիզանական միավորմանը։ Սեպտեմբերի 17-ի գիշերը հայ պարտիզանները հարձակվել և ջախջախել են Պոտիևկայի գերմ․ կայազորը։ Ջոկատի հրամանատարն էր լեյտենանտ Ա․ Մ․ Հովսեփյանը։ Հրատարակել է «Մարտական թերթ» ձեռագիր օրգանը։ Ուկրաինական հեծյալ պարտիզանական միավորման կազմում մասնակցել է Կիևի ազատագրմանը, ռազմերթ կատարել ժիտոմիրի և Կիևի մարզերում։ 1943 թվականի դեկտեմբեր - 1944 թվականի հունվարին ջոկատը անցել է ռազմաճակատի գիծը, Օվրուչ քաղաքից զենք և զինամթերք փոխադրել միավորման համար։ Աչքի է ընկել Վորոտնևի և Մագերովի ազատագրման, Չիշկի, Ռուստավեշկո, Լիպնո գյուղերի, Սամբոր քաղաքի մատույցներում, Արևմտյան Բուգի, Լվով-Ռավա- Ռուսսկայա, Լվով—Պերեմիշլ երկաթուղագծերի ու խճուղիների հաղթահարման, Սան գետի (Լեհաստան) մոտ մղված մարտերում։ Լեհաստանից վերադառնալով Լվովի մարզ՝ մասնակցել է Բրոդի քաղաքի ազատագրմանը։ 1944 թվականի մարտին ջոկատը դուրս է եկել սովետական զորքերի թիկունքը և ավարտել պարտիզանական պայքարը։ Այնուհետև ջոկատի մարտիկները կռվել են կարմիր բանակի շարքերում։ 

Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ պարտիզաններ
Կարախանյան

**Կարախանյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Արկադի Ստեփանի Կարախանյան (1951-2017), երկրաբան, սեյսմոլոգ։ 
* Էդիկ Օնիկի Կարախանյան (ծնվ․ 1924), ՀՀ պետական և քաղաքական գործիչ։
* Լևոն Միքայելի Կարախանյան (1889-1937), պետական գործիչ, դիվանագետ։
* Իսահակ Պողոսի Կարախանյան (1921-2000), զինվորական, Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։
* Կարեն Արմիկի Կարախանյան (*[[Ղարամանյան]]*, 1973-1994), ուսանող–հրետանավոր, նշանառու, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։
* Կարո Ղուկասի Կարախանյան (ծնվ․ 1940), ճարտարագետ-մեխանիկ։
* Հովսեփ Հովակիմի Կարախանյան (1878-1931), պրոֆեսիոնալ հեղափոխական, հրապարակախոս, մանկավարժ։
* Հրանտ Գրիգորի Կարախանյան (1952-2005), գեղանկարիչ-գրաֆիկ։
* Ջանգիր Սարգսի Կարախանյան (1918-1942), Խորհրդային Միության հերոս, սակրային ջոկի հրամանատար։
* Ռոբերտ Կարապետի Կարախանյան (ծնվ․ 1945), ֆիզիկոս։
* Սուրեն Սմբատի Կարախանյան (1930-2003), քիմիկոս-տեխնոլոգ։
* Վալենտինա Վարդուհի Ալեքսանդրի Կարախանյան (ծնվ․ 1979), գիտնական, երաժիշտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ
Միկոռիզ

**Միկորիզ**, ^μύχης— սունկ և ρίξα — արմատ), սնկարմատ, սնկամարմնի և բարձրակարգ բույսի արմատի փոխշահավետ համակեցություն։ Տարբերում են արտաքին՝ էկտոտրոֆ, և ներքին՝ էնդոտրոֆ միկոռիզ։ Էկտոտրոֆ միկոռիզի դեպքում բույսերի (կաղնի, եղևնի, տխլենի, հնդկացորեն և այլն) երիտասարդ արմատները սովորաբար ճյուղավորվում են, վերջավորությունները լայնանում, արմատների աճող մասերը շրջապատվում են սնկային հաստ, խիտ պատյանով, որից կեղևի մի քանի շերտի խորությամբ արմատի մեջ են թափանցում սնկի հիֆերը և առաջացնում, այսպես կոչված, hարտիգի ցանց, ընդ որում արմատային մազիկները մահանում են։ Էնդոտրոֆ միկոռիզը բնորոշ է հապալասենուն, խոլորձին և այլն, որոնց արմատները չեն ձևափոխվում, արմատային մազիկները սովորաբար չեն մահանում, սնկային պատյան և հարտիգի ցանց չեն առաջացնում։ Անկիիֆերը արմատի բջիջներում, երբեմն սերմերում կծիկներ են գոյացնում, որոնք հետագայում յուրացվում են բույսի կողմից։ Էկտոտրոֆ միկոռիզներ են առաջացնում հիմենոմիցետները, գաստերոմիցետները, էնդոտիոֆ՝ ֆիկոմիցետները, անկատար բազիդիավոր սնկերը։ Միկոռիզը բարերար ազդեցություն է ունենում բույսերի վրա։ Մունկը մեծացնում է արմատի կլանող մակերեսը, հավանաբար քայքայում բույսի համար անմատչելի որոշ օրգանական միացություններ և արտադրում վիտամիններ ու աճումը խթանող նյութեր։ Իր հերթին սունկը որոշ նյութեր է վերցնում արմատից։ Անտառատնկումների ժամանակ խորհուրդ է տրվում կատարել հողի միկոռիզացիա։ 

Կատեգորիա:Սնկաբանություն
Կատեգորիա:Արմատ
Արշավիր Շահխաթունի

**Արշավիր Վաղարշակի Շահխաթունի** (), հայ դերասան, կինոռեժիսոր և դիմահարդար՝ համր կինոյի ժամանակաշրջանում։

Թատերական գործիչ, դերասան Վաղարշակ Շահխաթունյանի որդին։
 
## Կենսագրություն
Ծնվել է 1885 թվականի փետրվարի 19-ին, Երևանի նահանգի Ալեքսանդրապոլ քաղաքում։

Սովորել է Թիֆլիսի զինվորական ուսումնարանում, ապա զինվորական ծառայության անցել Բաքվում։

Որպես դերասան առաջին անգամ բեմ է բարձրացել 1905 թվականին, Բաքվում։ Այնուհետև Բաքվից տեղափոխվել է Ալեքսանդրապոլ։ Դերասանական ձիրքով աչքի է ընկել 1908-1909 թթ. թատերաշրջանում՝ Թիֆլիսի հայոց դրամատիկական ընկերության, ապա նաև Բաքվի մշակութային միության թատերախմբերում։ 1910 թվականից ելույթներ է ունեցել Թիֆլիսի տարբեր թատերախմբերում։

1913 թ. ընդունվել է Մոսկվայի Գեղարվեստական թատրոնի ստուդիա։

1913-1914 թթ. Ա. Խանժոնկովի կինոկազմակերպության հրավերով նկարահանվել է «Բելա» (ըստ Միխայիլ Լերմոնտովի «Մեր ժամանակների հերոսը» ստեղծագործության, «Կովկասի նվաճումը», «Խանդ», «Փոթորիկ», «Իսմայիլ բեյ» և այլ կինոնկարներում։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին կովկասյան ճակատում մասնակցել է ռազմական գործողություններին, դարձել ցարական բանակի սպա։

1918 թվականին նշանակվել է Երևանի զինվորական պարետ և պաշտոնավարել մինչև 1920 թվականի վերջերը՝ Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումը։

Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո մեկնել է արտասահման։ Որոշ ժամանակ ապրել է Ստամբուլում, մասնակցել «Հայ դրամատիկի» ներկայացումներին, ապա տեղափոխվել է Բուլղարիա, իսկ 1924 թվականին՝ Փարիզ։ Այստեղ նկարահանվել է «Միշել Ստրոգով», Աբել Հանսի «Նապոլեոն» և Դյուվիվեի «Մարդը Իսպանիո նավից» ֆիլմերում։ Հայկական թատերախմբերի ներկայացումներում հանդես է եկել որպես Սեյրան (Ալեքսանդր Շիրվանզադե, «Նամուս»), Ռոմեո (Ուիլյամ Շեքսպիր, «Ռոմեո և Ջուլիետ»), Քին (Ալեքսանդր Դյումա, «Քին»), Աբեղա (Լևոն Շանթ, «Հին աստվածներ») և այլն։

1928 թվականին նախաձեռնել է «Անդրանիկ» ֆիլմի նկարահանումը, ուր հանդես է եկել Անդրանիկի և նրա հոր դերերի կատարմամբ։

1932 թվականից զբաղվել է կինոդիմահարդարմամբ, ճանաչվել որպես կինոդիմահարդարման նոր սկզբունքների կիրառող և հայկական համր կինոյի առաջատար դերասան։

Մահացել է 1957 թվականի ապրիլի 4-ին, Փարիզում։

## Ընտրված ֆիլմագրություն
* *Մարդը Իսպանիո նավից»* (1926)
* *Միշել Ստրոգով* (1926)
* *[[Նապոլեոն (ֆիլմ, 1927)|Նապոլեոն]]* (1927)
* *«Սպիտակ սատանան»* (1930)
* *Լիբանանի տիկինը* (1934)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արշավիր Շահխաթունի 

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ սպաներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կատեգորիա:Հայ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասաններ
Մերովինգյան արվեստ

մինի|Մկրտարան Ֆրեժյուս քաղաքում

**Մերովինգյան արվեստ**, 5-8-րդ դարերում Մերովինգների պետության մեջ միավորված Ֆրանսիայի մի շարք մարզերի (հիմնականում հյուսիսային և կենտրոնական) արվեստի պայմանական անվանումը։ Մերովինգյան արվեստը հետևել է ուշ գոթական և գալլա-հռոմեական, ինչպես և բարբարոսների արվեստի ավանդույթներին։ Այդ շրջանի ճարտարապետությունը (տիպական են մկրտարանները, կրիպտեները, բազիլիկ եկեղեցիները), չնայած շինարարական տեխնիկայի ընդհանուր անկմանը, հող է նախապատրաստել «Կարոլինգյան վերածննդի» շրջանի մինչռոմանական շինարվեստի ծաղկման համար։ Բարձր զարգացման է հասել դեկորատիվ-կիրառական արվեստը (սարկոֆագների հարթաքանդակներ)։ Գրքարվեստում հիմնական ուշադրությունը դարձվել է գլխատառերի և անվանաթերթերի մանրանկարներին, առանձին պատկերային մոտիվներ լուծված են զարդագրերի սկզբունքով, վառ, պարզ գունահարաբհրումներով։

Կատեգորիա:Միջնադար
Կատեգորիա:Ճարտարապետության պատմություն
Կատեգորիա:Ճարտարապետական ոճեր
Ալեքսանդր Միկուլին

**Ալեքսանդր Ալեքսանդրովիչ Միկուլին** (, ), ավիացիոն շարժիչների բնագավառի խորհրդային կոնստրուկտոր, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1943), ինժեներատեխնիկական ծառայության գեներալ-մայոր (1943), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1940)։ ԽՄԿԿ անդամ 1954 թվականից։

1929 թվականին մշակել է ԱՄ-34 շարժիչի Ալեքսանդր Ալեքսանդրովիչ Միկուլին նախագիծը։ Շարժիչը տեղակայվել է ԱՆՏ- 25 ինքնաթիռներում, որոնցով 1937 թ.-ին Վալերի Չկալովը և Միխայիլ Գրոմովը Հյուսիսային բևեռով երկարատև անվայրէջք թռիչք կատարեցին դեպի ԱՄՆ։

1939 թվականին, Միկուլինի ղեկավարությամբ ստեղծված ԱՄ-35Ա շարժիչը տեղակայվել է ՄԻԳ կործանիչներում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հետագա տարիներին Միկուլինը ղեկավարել է ԱՄ-38 և ԱՄ-38Ֆ հզոր շարժիչների ստեղծման աշխատանքները։ 1943 թվականին նշանակվել է ավիացիոն շարժիչների գլխավոր կոնստրուկտոր։ Մշակել է խորհրդային առաջին տուրբակոմպրեսորը և փոփոխական քայլի պտուտակը։ Ետպատերազմյան տարիներին Միկուլինի գլխավորությամբ ստեղծվել են մի շարք տուրբառեակտիվ շարժիչներ։

Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակների (1941, 1942, 1943, 1946 թվականներին)։ Պարգևատրվել է Լենինի 3 շքանշանով։

## Շարժիչներ

* Մ-17
* ԱՄ-34
* ԱՄ-35
* ԱՄ-37
* ԱՄ-38
* ԱՄ-39
* ԱՄ-42
* ԱՄ-43
* ԱՄ-44
* ԱՄ-45
* ԱՄ-46
* ԱՄ-47
* ԱՄ-2
* ԱՄ-3
* ԱՄ-5

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ավիակոնստրուկտորներ
Կատեգորիա:Աերոտիեզերական ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կարմիր դրոշակ (այլ կիրառումներ)

**Կարմիր դրոշակ**, կարող է վերաբերվել

* Կարմիր դրոշակ, բոլշևիկյան օրաթերթ։
* Կարմիր դրոշակ, հասարակական-քաղաքական թերթ։
Սամուիլ Մարշակ

**Սամուիլ Յակովլևիչ Մարշակ ** (, ), ռուս խորհրդային բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
1912-1914 թվականներին եղել է Լոնդոնի համալսարանի արվեստի ֆակուլտետի ունկնդիր։

1915-1917 թվականներին ռուսական հանդեսներում տպագրվել են Մարշակի առաջին թարգմանությունները անգլերեն պոեզիայից։

1920 թվականին Կրասնոդարում կազմակերպել է Ռուսաստանի առաջին մանկական թատրոններից մեկը, նրա համար գրել հեքիաթ-պիեսներ։ 1923 թվականին լույս են տեսել բանաստեղծական առաջին ժողովածուները ամենափոքրիկների համար․ «Այն տունը, որ մի օր շինեց Ջեկոն» (հայ․ հրտ․ 1946), «Անխելք մկնիկի հեքիաթը» և այլն։

1923-1925 թվականներին Մարշակը գլխավորել է «Նոր Ռոբինզոն» («Новый Робинзон») հանդեսը։ Երկար տարիներ եղել է Մանկհրատի լենինգրադյան խմբագրության ղեկավարը։ Մարշակը ռուսական պոեզիան հարստացրել է Վիլյամ Շեքսպիրի, Ռոբերտ Բըրնսի, Ռեդյարդ Կիպլինգի, Հովհաննես Թումանյանի և ուրիշների գործերի թարգմանություններով։ Հայտնի է նաև «Ընտիր լիրիկա» (1962, Լենինյան մրցանակ, 1963) գրքով։ Մարշակը արձակագիր է, գրաքննադատ։ Նրա գործերը թարգմանված են Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միության (ԽՍՀՄ) և աշխարհի շատ ժողովուրդների լեզուներով, այդ թվում նաև հայերեն։ Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միության (ԽՍՀՄ) պետական մրցանակներ (1942, 1946, 1949, 1951)։ Պարգևատրվել է Լենինի երկու և այլ շքանշաններով։

## Ստեղծագործությունների ոճ
Մարշակը երեխաների հետ խոսում է հասկանալի, գրավիչ և կենդանի լեզվով, մանկական խաղի ձևով։ Այս առանձնահատկությունները բնորոշ են նրա ինչպես վաղ («Միստր Թվիստր», 1933, հայ․ հրտ․ 1935 և այլն), այնպես էլ պատերազմական ու հետպատերազմյան շրջանի («Զինվորական փոստը», 1944, հայ․ հրտ․ 1947, «Կլոր տարին», 1948 և այլն) գործերի համար։

## Թարգմանություններ
Մարշակը ռուսական պոեզիան հարստացրել է Ու․ Շեքսպիրի, Ռ․ Բյոռնսի, Ռ. Կիպլինգի, Հ․ Թումանյանի և ուրիշների գործերի թարգմանություններով։ Հայտնի է նաև «Ընտիր լիրիկա» (1962, Լենինյան մրցանակ, 1963) գրքով։

Մարշակն արձակագիր է, գրաքննադատ։ Նրա գործերը թարգմանված են ԽՍՀՄ և աշխարհի շատ ժողովուրդների լեզուներով։

## Պարգևներ, մրցանակներ
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակներ (1942, 1946, 1949, 1951)

Պարգևատրվել է Լենինի 2 և այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Մանկագիրներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հրեաներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հրեա բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ռուս գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկագիրներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Միջազգային ջրաբանական տասնամյակ

**Միջազգային ջրաբանական տասնամյակ** (ՄՋՏ), ջրաբանական դիտարկումների կատարելագործման միջազգային համագործակցության ժամանակաշրջան (1965-1974)։ Գործունեության ծրագիրը հաստատել էր ՑՈԻՆԵՍԿՕ-ն, 1964 թվականին։ Ընդգրկում էր գիտական, տեխնիկական, գործնական պրոբլեմներ և նախագծեր։ Զգալի դեր խաղաց մասնագետ կադրերի պատրաստման, գիտական ինֆորմացիայի փոխանակման, նյութերի հրապարակման, ջրաբանական ընդհանրացումներ կատարելու բնագավառում։ ՄՋՏ-ին հաջորդել է Միջազգային ջրաբանական ծրագիրը (ՄԶԾ) (1975-1980), որի նպատակն է ջրային հաշվեկշռի կոմպլեքսային հետազոտումը և ջրային ռեսուրսների գնահատումն ըստ ազգային, տեղական և համընդհանուր ծրագրերի։ ՄԶՏ-ին մասնակցում էր 100 երկիր։

Կատեգորիա:Ջրաբանություն
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ
Եվգենի Միլերյան

**Եվգենի Ալեքսանդրի Միլերյան** (), հայ խորհրդային հոգեբան, հոգեբանական գիտությունների դոկտոր (1968), պրոֆեսոր (1969)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Սումիի մանկավարժական ինստիտուտը։ Աշխատել է Կիևի Հոգեբանության ԳՀԻ-ում նախ՝ գիտաշխատող, ապա՝ աշխատանքային հոգեբանության սեկտորի վարիչ։ 1975 թվականից Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական մանկավարժական ինստիտուտի հոգեբանության պրոբլեմային լաբորատորիայի աշխատանքային հոգեբանության և պրոֆտեխնիկական կրթության սեկտորի վարիչն է։ Հետազոտությունները վերաբերում են աշխատանքային հոգեբանության և պրոֆտեխնիկական կրթության հարցերին։ Միլերյանը ստեղծել է մի շարք սարքեր ու մեխանիզմներ, որոնք կիրառվում են նյարդային գործունեության անհատական առանձնահատկությունների, ուշադրության (ատենցիոմետր), հուզական-կամային գծերի (էմոկորդինոմետր, վոլյունտոգրաֆ) և այլ պարամետրերի չափսան համար։ Միլերյանը հեղինակ է նաև մի շարք գյուտերի («Օպտիկական զգայությունների ցուցադրման սարք», «Վարորդների մասնագիտական պիտանիության ստուգման սարք» և այլն)։

## Երկեր
Психология формирования общетрудовых политехнических умений, М․, 1973.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հոգեբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հոգեբանական գիտությունների դոկտորներ
Մերովինգներ

մինի|Մերովինգները
**Մերովինգներ**, առաջին թագավորական դինաստիան Ֆրանկական պետությունում։ Նրանց պետության սահմանները ձգվում էին ներկայիս Ֆրանսիայի, Բելգիայի ինչպես նաև Գերմանիայի, Շվեյցարիայի և Նիդերլանդների տարածքներով։ Ավանդական տոհմահայրը Մերովեն է (Merovaeus), որտեղից էլ եկել է դինաստիայի անվանումը։ Մերովինգների օրոք Ֆրանկական պետությունում սկզբնավորվում են ֆեոդալական հարաբերությունները։ Մերովինգները տիրել են V դարից մինչև VIII դարի կեսեր (751 թվականը)։ Մերովինգների գլխավոր ներկայացուցիչներն են․ Քիլդերիկ 1-ին (կառավարել է 457-481 թվականներին), դինաստիայի փաստական հիմնադիրը, Քլոդվիգ 1-ին (կառավարել է 481-511 թվականներին), Քիլպերիկ 1-ին (կառավարել է 561-584 թվականներին, ֆրանկական հողերի մի մասում՝ Սուասոն կենտրոնով), Սիգեբերտ 1-ին (կառավարել է 561-575 թվականներին, Ավստրազիայում), Քլոտար 2-րդ (584-629, մինչև 613 թվականը՝ Նեյստրիայում), Դագոբերտ 1-ին (629-639), Խիլդերիկ 3-րդ (743-751), որին տապալեց Պիպին Կարճահասակը։

## Ծագում
Մերովիգների դինաստիան սերում է ֆրանկական արիստոկրատիայից։ Ֆրանկները մեր թվարկության III դարում միավորվում են և աստիճանաբար բնակության հաստատում Հռոմենական կայսրության հյուսիսարևելյան հատվածում և մասնավորապես Գալիայի բելգիական հատվածում մերովինգների նախնիները արմատներ գցեցին։ Կայսրության առաջին տարիներից ներգաղթյալ խմբերը քիչ թե շատ միատարր էին և չէին դադարում տեղաշարժվել արևելքից արևմուտք։

Կատեգորիա:Վաղ միջնադար
Կատեգորիա:6-րդ դարը Եվրոպայում
Կատեգորիա:Միջնադարյան Ֆրանսիա
Կատեգորիա:Եվրոպայի նախկին միապետություններ
Կատեգորիա:Եվրոպական թագավորական ընտանիքներ
Մոմ (չափման միավոր)

**Միջազգային մոմ**, լույսի ուժի՝ գործածությունից դուրս եկած միավոր, հավասար է այն կետային աղբյուրի լույսի ուժին, որը բոլոր ուղղություններով հավասարաչափ ճառագայթելիս, *[[ստեռադիան|1 ստեռի]]* հավասար մարմնային անկյան ներսում առաջացնում է 1 լմ հավասարաչափ լուսային հոսք։

Միջազգային մոմը սահմանվել է 1909 թվականին և կիրառվել 1921 թվականից։ 1948 թվականին միջազգային մոմը փոխարինվել է մոմ միավորով, վերջինս էլ՝ կանդելայով (1967)։

## Կապը այլ միավորների հետ
* 1 միջազգային մոմ = 1, 005 մոմ

Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Կատեգորիա:Լույս
Կարպինսկի (այլ կիրառումներ)

**Կարպինսկի**, ռուսական ազգանուն։

* Ալեքսանդր Կարպինսկի, ռուս խորհրդային երկրաբան, հասարակական գործիչ (1847-1936)։
* Վյաչեսլավ Կարպինսկի, Ռուսաստանում հեղափոխական շարժման գործիչ, հրապարակախոս, տնտեսագիտական գիտությունների դոկտոր, սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1880-1965)։
Միջազգային նեղուցներ

մինի|աջից
**Միջազգային նեղուցներ**, համաշխարհային ջրային ուղիների նշանակություն ունեցող այն նեղուցները, որոնք միացնում են բաց ծովերը։ Միջազգային նեղուցներ են Բոսֆորի և Դարդանելի, Ջիբրալթարի, Մագելանի, Սանգայի, Կորեական նեղուցները և այլն։ Ռեժիմի հիմքում դրված է բաց ծովերի ազատության սկզբունքը, ըստ որի բոլոր պետությունների առևտրական և ռազմական նավերի համար այդպիսի նեղուցներով նավարկությունն ազատ է։ Ներքին ծովը փակ կամ բաց ծովի հետ միացնող նեղուցների ռեժիմը կարգավորվում է այնպես, ինչպես ներքին ջրերի ռեժիմը (օրինակ, Կերչի նեղուցը)։ Հատուկ իրավական ռեժիմ է սահմանված փակ ծովերը բաց ծովերի հետ միացնող նեղուցների համար։

Կատեգորիա:Նեղուցներ
Կատեգորիա:Սահմաններ
Ժեննի Լոնգե

**Ժեննի Կարոլին Լոնգե** (, օրիորդական ազգանունը՝ **Մարքս** [*Marx*], ), լրագրող։

Կառլ և Ժեննի Մարքսերի ավագ դուստրը, ֆրանսիացի սոցիալիստ Շառլ Լոնգեի կինը (1872)։

Կատարել է Կառլ Մարքսի հանձնարարությունները, որոնք կապված էին նրա գիտական և I Ինտերնացիոնալի ղեկավարման աշխատանքների հետ։ 1869-1870 թվականներին հրապարակել է հոդվածների մի ամբողջ շարք իռլանդական հարցի կապակցությամբ, որոնցում մարքսիստական գաղափաևախոսության դիրքերից հանդես է եկել իռլանդական հեղափոխականների՝ ֆենիների օգտին։ Փարիզի կոմունայի (1871) անկումից հետո մեծ օգնություն է ցույց տվել տարագիր կոմունարներին։

Մարքսին նվիրված *«ժեննի Լոնգե, ծննդյամբ Մարքս»* մահախոսականում Ֆրիդրիխ Էնգելսը գրել էր. «Ի դեմս ժեննիի, պրոլետարիատը կորցրեց հերոսական մարտիկի»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջազգային սոցիալիստական շարժման գործիչներ
Կատեգորիա:Փարիզ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կին ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կին հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հեղափոխականներ
Կարստ (այլ կիրառումներ)

**Կարստ**, կարող է վերաբերվել

* Յոզեֆ Կարստ, գերմանացի հայագետ-լեզվաբան (1871-1942)։
* Կարստ, երևույթներ, որոնք առաջանում են լուծվող ապարներում՝ կապված ջրի և քիմիական գործընթացների հետ։
* Կարստ, կրաքարային սարավանդ Հարավսլավիայի հյուսիս-արևմուտքում, Իստրիա թերակղզուց հյուսիս։
Միջազգային կոոպերատիվ ալյանս

**Միջազգային կոոպերատիվ ալյանս**, **ՄԿԱ** (), միջազգային կազմակերպություն, որ միավորում է կոոպերատիվների (հիմնականում սպառողական, վարկային, գյուղատնտեսական) ազգային, տարածաշրջանային միություններ ու ֆեդերացիաներ։

Հիմնադրվել է 1895 թվականին, Լոնդոնում։ Միավորում է 109 երկրի 313 կոոպերատիվ կազմակերպություններ։ Նպատակն է՝ աջակցել բոլոր երկրներում կոոպերացիաների զարգացմանը, պրոպագանդել կոոպերատիվ շարժման սկզբունքներն ու մեթոդները, պաշտպանել դրա շահերը, ընդլայնել տարբեր երկրների կոոպերատիվների տնտեսական կապերը և այլն։ Ղեկավար մարմիններն են կոնգրեսը, կենտրոնական կոմիտեն, գործադիր կոմիտեն։ Ընթացիկ աշխատանքները ղեկավարում են տնօրենն ու քարտուղարությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջազգային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսական կազմակերպություններ
Արյունազեղում

thumbnail|Ենթակոնյուկտիվիտային հեմատոմա
**Արյունազեղում**, արյունատար անոթներից դուրս հոսած արյան կուտակումը օրգաններում, հյուսվածքներում և մարմնի խոռոչներում։ Արյունազեղման պատճառ կարող են լինել արյան անոթների վնասվածքները, նրանց պատերի կարծրացումը կամ թափանցելիության մեծացումը, նյարդակարգավորման խանգարումները, ինչպես նաև զանազան ախտածին պրոցեսներ (ուռուցքներ, բորբոքումներ)։ Փոքր ծավալի արյունազեղումն աստիճանաբար մակարդվում և առանց բարդությունների ներծծվում է, մինչդեռ ավելի մեծը վերաճում է շարակցական հյուսվածքի, որտեղ կարող են աղեր կուտակվել։ Այդ հյուսվածքը երբեմն թարախակալվում է։ Մարմնի՝ առավել կարևոր որոշ օրգաններում (գլխուղեղ, ողնուղեղ) արյունազեղումը կարող է մահվան պատճառ դառնալ։
## Պատճառ
Արյունազեղում առաջանում է արյան անոթի վնասման ժամանակ՝ ներքին արյունահոսության և արյան մակարդելիության խանգարման հետևանքով։ Արյունազեղում կարող է նկատվել անոթի վնասվածքի, պատռվածքի, անոթի պատի ախտահարման (օրինակ՝ աթերոսկլերոզի դեպքում), թափանցելիության բարձրացման ժամանակ։
## Հետևանքներ
Արյունազեղում շրջանում արյունը կարող է ներծծվել հյուսվածքների մեջ կամ կուտակվել սահմանափակ հատվածում և առաջացնել արյունային ուռուցք։ Հյուսվածքների մեջ լցված արյունն առաջացնում է բորբոքային հակազդեցություն, ճնշում դրանք սնող մանր արյունատար անոթները, զգացող նյարդային վերջույթները և ցավ պատճառում։ Մաշկի, ենթամաշկային բջջանքի արյունով ծծեցումը կարող է առաջացնել արյան ենթազեղում։

Փոքր արյունազեգումը լրիվ ներծծվում է, ավելի մեծերը ժամանակի ընթացքում աճում են միայն շարակցական հյուսվածքի, երբեմն՝ կրային աղերի նստվածքի հետ։
## Վտանգ
Արյունազեղման վտանգավորության աստիճանը պայմանավորված է հիմնականում դրա տեղադրությամբ։ Այսպես՝ գլխուղեղի հյուսվածքի նույնիսկ չնչին արյունազեղումը անհամեմատ ավելի վտանգավոր է, քան մկանների կամ հոդախոռոչների տարածուն արյունազեղում։
## Խոռոչային արյունահոսություն
Որևէ խոռոչի մեջ գոյացած բավականին մեծ արյունազեղումը կոչվում է խոռոչային արյունահոսություն։ Նման դեպքերում կյանքին վտանգ սպառնացող խանգարումները կարող են պայմանավորված լինել արյան մեծ կորստով (որովայնի խոռոչի արյունազեղում), շնչառության խանգարմամբ (կրծքամզի խոռոչի արյունազեղում), գլխուղեղի ճնշմամբ (ներգանգային արյունազեղում)։
## Բուժում
Բուժումը որոշվում է արյունազեղման տեղադրությամբ, բնույթով, ինչպես նաև արյունազեղում առաջացնող պատճառով։

Կատեգորիա:Արյուն
Կատեգորիա:Պաթոլոգիական փոփոխություններ
Կատեգորիա:Ախտաբանական ֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Անհետաձգելի բուժօգնություն
Կատեգորիա:Արյունահոսություն
Կարտան (այլ կիրառումներ)

**Կարտան**, ֆրանսիական ազգանուն։

* Անրի Պոլ Կարտան, ֆրանսիացի մաթեմատիկոս (1904)։
* Էլի Ժոզեֆ Կարտան, ֆրանսիացի մաթեմատիկոս (1869-1951)։
Մաքսապետություն

**Մաքսապետություն**, արքունի գործակալություն Կիլիկյան Հայաստանում։ Գործակալը կոչվել է պռոքսիմոս, ղեկավարել պետական եկամուտների, մաքսերի ու տուրքերի գանձումը, ներքին և արտաքին առևտրական հարաբերությունները։ Նրան են ենթարկվել քաղաքների, նավահանգիստների ու մաքսատների վերակացուները՝ կապիտանները կամ մինապանները, ինչպես նաև ներքին հարկագանձումները, շուկաների չափ ու կշիռները հսկող մանր պաշտոնյաները՝ դուկերը, ձեռներեցները, «հարկևոր տանուտերերը» և այլն։ 

Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի քաղաքականություն
Միմոս (հանդես)

**«Միմոս»**, եռօրյա երգիծական հանդես։ Լույս է տեսել 1875-1877 թվականներին, Կ․ Պոլսում, հայերեն և հայատառ թուրքերեն։ Արտոնատեր՝ Ա․ Սագայան, խմբագիրներ՝ Հ․ Հաճյան, Ն․ Պեգիրճյան։ Տպագրել է երգիծական հոդվածներ ու բանաստեղծություններ, ծաղրել քաղքենիությունը, օտարամոլությունը, հայ ընտանիքներում տեղ գտած անընդունելի բարքերը։ Ծանոթացրել է ազգային հաստատությունների գործունեությանը, տպագրել լուրեր պոլսահայ կյանքից, տեղեկություններ՝ միջազգային իրադարձությունների մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական երգիծական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայկական հանդեսներ
Միջադեպ

**Միջադեպ**, էպիզոդ (հուն․ բառացի՝ դիպված, միջարկ, պատահար), գեղարվեստական երկի մեջ պատկերված համեմատաբար ավարտուն որևէ իրադարձություն։ Միջադեպը լինելով սյուժեի օղակներից մեկը, կապվում է երկի մյուս բաղադրամասերի հետ, ստեղծում գեղարվեստական միաձույլ ամբողջություն (Թագուհուն փրկելու պատմությունը Խաչատուր Աբովյանի «Վերք Հայաստանի» վեպում)։

Կատեգորիա:Գրականագիտություն
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային տերմինաբանություն
Կեդրով (այլ կիրառումներ)

**Կարտան**, ռուսական ազգանուն։

* Բոնիֆատի Կեդրով, քիմիկոս, գիտության պատմաբան (1903)։
* Միխայիլ Կեդրով, ռուս խորհրդային ռեժիսոր, դերասան (1893)։
Միներալային բամբակ

մինի|Միներալային բամբակ
**Միներալային բամբակ**, խարամների և ապարների կամ դրանց խառնուրդի հալույթից ստացվող թելքավոր նյութ։ Ապակու հալույթից ստանում են ապակե բամբակ։ Միներալային բամբակն օգտագործում են շինարարական կոնստրուկցիաների (այդ թվում և խոշորապանելային) ջերմամեկուսացման համար և արդյունաբերությունում։ Միներալային բամբակից պատրաստում են թաղիք, խսիրներ, սալեր, սեգմենտներ, ինչպես նաև միներալաբամբակային խառնուրդ՝ մածուկային ջերմամեկուսացման համար։

Կատեգորիա:Ջերմամեկուսիչ նյութեր
Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
Մեքենայական արտադրություն

**Մեքենայական արտադրություն**,  հասարակական արտադրության զարգացման պատմական աստիճան, որի տեխնիկական հիմքը մեքենաներն են։ Կազմավորվել է կապիտալիզմի ժամանակ և եղել դրա լինելիության նյութական հիմքը։ Մեքենայական արտադրությունը փոխարինել է ավատատիրական դարաշրջանի մանր, մասնատված և ձեռքի տեխնիկայի վրա հիմնված արհեստային արտադրությանը։ Խոշոր մեքենայական արտադրության զարգացմամբ ավարտվել է արտադրության կապիտալիստական եղանակի ձևավորումը։ Մեքենայական արտադրության նյութական և տնտեսական նախադրյալները ստեղծվել են մանուֆակտուրային արտադրության պայմաններում։ Աշխատանքի մանուֆակտուրային բաժանման շնորհիվ մասնագիտացան աշխատանքի գործիքները և բանվորները, դրանով իսկ պայմաններ ստեղծվեցին ձեռքի աշխատանքի գործիքները մեքենաներով փոխարինելու համար։ Մեքենայական տեխնիկայի զարգացման հիման վրա մանուֆակտուրային արհեստանոցը վերափոխվեց կապիտալիստական ֆաբրիկայի։ Զարգացման որոշ աստիճանում մեքենայական արտադրությունը հեղաշրջեց մանուֆակտուրայի տեխնիկական հիմքը և ստեղծեց իրեն համապատասխան տեխնիկական բազիս։ Խոշոր արդյունաբերության հիմքը դարձավ մեքենան, սկսվեց մեքենայի միջոցով մեքենայի արտադրությունը։ Խոշոր մեքենայական արտադրությունն առաջացավ արդյունաբերական հեղաշրջման հետևանքով, որն սկիզբ առավ Անգլիայում 18-րդ դարի 2-րդ կեսին և ընդգրկեց Արևմտյան Եվրոպայի մյուս երկրները, Ռուսաստանը, ԱՄՆ-ը և այլն։

Իր բնույթի շնորհիվ, մեքենայական արտադրությունը բազմափուլ տեխնոլոգիական արտադրական գործընթաց է, պարտադրում է աշխատանքային գործընթացի համագործակցային բնույթ` աշխատանքի բաժանման բարձր մակարդակով։ Արտադրության միջոցների կենտրոնացումը մեծանում է, և արտադրության կազմակերպումը դառնում է տեխնիկական անհրաժեշտություն։

Կատեգորիա:Արտադրություն
Արյունահավաք

**Արյունահավաք** (հեմատոմա) (-արյուն և -հատված), արյունահոսության հետևանքով արյան սահմանափակ կուտակում հյուսվածքներում, որտեղ առաջանում են արյունով լցված խոռոչներ։ Արյունային ուռուցքի պատճառ են անոթների պատռվածքները, հաճախ՝ հարվածները կամ արյան մակարդելիության փոփոխությունները։

Առաջանում է արյունատար անոթների վնասման հետևանքով, մաշկի և շրջոսկրի տակ, մկաններում, հոդախորշերում, լորձաթաղանթներում, ներքին օրգաններում և այլն։ Փափուկ հյուսվածքներում սալջարդի հետևանքով առաջանում է ոչ մեծ մակերեսային, ցավոտ արյունային ուռուցք՝ արյան ենթազեղումով, որը հաճախ կարելի է կանխել՝ սալջարդի ժամանակ ճիշտ առաջին օգնություն ցույց տալով։ Ժամանակին բուժելիս արյունային ուռուցքը սովորաբար անցնում է անհետևանք։ Տարածուն (օրինակ՝ միջմկանային) արյունային ուռուցքի դեպքում հիվանդը պետք է բուժվի բժշկի հսկողությամբ։

Կենսական կարևոր օրգանների (գլխուղեղ, լյարդ և այլն) սալջարդի դեպքում անհրաժեշտ է անհապաղ դիմել բժշկի, քանի որ կարող են առաջանալ կյանքի համար խիստ վտանգավոր արյունային ուռուցքներ։

## Տես նաև
* Արյունազեղում

Կատեգորիա:Պաթոլոգիական փոփոխություններ
Կատեգորիա:Ախտաբանական ֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Արյունահոսություն
Միներալնիե Վոդի

**Միներալնիե Վոդի** (), քաղաք (1922 թվականից) Ռուսաստանի Դաշնության Ստավրոպոլի երկրամասում։

52 այլ բնակավայրերի հետ միասին կազմավորում է «Միներալնիե Վոդիի քաղաքային օկրուգը» () և հանդիսանում է նրա վարչական կենտրոնը։

Տեղակայված է Կումա գետի հովտում՝ Ստավրոպոլից մոտ 130 կմ հեռավորության վրա։

Երկաթուղային երկաթուղային տրանսպորտի հանգույց է, այստեղ է Ռուսաստանի Դաշնության խոշորագույն հարավային օդանավակայանը (սպասարկում է Կովկասյան հանքային ջրեր շրջանը)։ Կան սննդարդյունաբերության ձեռնարկություններ, շինանյութերի արտադրություն, երաժշտական ուսումնարան։

Բնակչությունը 2016 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 75 620 մարդ։
;Ազգային կազմը
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով այստեղ բնակվում են հետևյալ ազգությունները․

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք  
* Ռուսաստանի ժամային գոտիները, worldtimezone.com կայքում 
* Միներալնիե Վոդի քաղաքը տեղագրական քարտեզների վրա 
* Միներալնիե Վոդի քաղաքը Յանդեքս-քարտեզի վրա 
* Միներալնիե Վոդի քաղաքը «wikimapia.org» նախագծում 
* Միներալնիե Վոդի քաղաքը «Фото Планета» նախագծում  

Կատեգորիա:1878 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ստավրոպոլի երկրամասի Միներալնիե Վոդիի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ստավրոպոլի երկրամասի քաղաքային բնակավայրեր
Կեղծ Դմիտրի (այլ կիրառումներ)

**Կարտան**, կարող է վերաբերվել

* Կեղծ Դմիտրի I, ինքնակոչ-արկածախնդիր, որ ներկայացել է որպես ռուսական գահաժառանգ Դմիտրի Իվանովիչ, ռուսական ցար 1605-1606 թվականներին (?-1606)։
* Կեղծ Դմիտրի II, ինքնակոչ-արկածախնդիր, որ ներկայացել է որպես 1606 թ.-ի դավադրությունից փրկված ռուսական գահաժառանգ Դմիտրի Իվանովիչ (՞-1610)։
Ուոլդեն կամ կյանքն անտառում

**Ուոլդեն կամ կյանքն անտառում** () կամ կարճ՝ **Ուոլդեն**, ամերիկացի տրանսցենդենտալիստ գրող Հենրի Դեյվիդ Թորոյի գիրքն է, որի վրա հեղինակն աշխատել է ինը տարի։ Հրատարակվել է 1854 թ․։

## Համառոտ նկարագիր
Գրքում Թորոն նկարագրում է հասարակությունից հեռու՝ բնության մեջ միայնակ անցկացրած երկու տարիները (չնայած որ գրքում նկարագրված դեպքերը տեղի են ունենում մեկ տարում)։ Նա այդ ընթացքում ապրում էր անտառում, Ուոլդեն լճի ափին (որտեղից էլ գրքի վերնագիրը)` իր ձեռքերով կառուցված խրճիթում։

«Ուոլդենը» չի պատկանում միայն մեկ գրական ժանրի։ Այն մի կողմից ունի ինքնակենսագրական բնույթ, մյուս կողմից գիրքն ավելի շատ հայտի է Թորոյի փիլիսոփայական և ներհայեցողական դիտարկումներով։ Թորոն նաև քննադատում է (հաճախ անուղղակիորեն) ամերիկյան շատ արժեքներ, մասնավորապես մասնավոր սեփականությունը և աշխատասիրությունը։ Որպես այլընտրանք նա առաջարկում է իր որդեգրած կենսակերպը։

Թորոն կատարում է բնության ճշգրիտ գիտական ​​դիտարկումներ, ինչպես նաև բնական երևույթների փոխաբերական և բանաստեղծական օգտագործում: Նա նույնացնում է բազմաթիվ բույսերի և կենդանիների թե՛ հանրաճանաչ և թե՛ գիտական ​​անուններով, մանրամասնորեն արձանագրում է տարբեր ջրային բույսերի գույնն ու հստակությունը, ճշգրիտ թվագրում և նկարագրում լճակի սառցակալման և հալվելու ժամանակը և նկարագրում է  ենթադրաբար «անհատակ» Ուոլդեն լճի հատակի խորությունն ու ձևը չափելու իր փորձերը։

## Արտաքին հղում
* Անգլերեն բնագիրը «Գուտենբերգ» նախագծի կայքում

Կատեգորիա:1854 ոչ գեղարվեստական գրքեր
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գրականություն
Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր
Կատեգորիա:Ինքնակենսագրություններ
Կատեգորիա:Տրանսցենդենտալիզմ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գրականություն
Լուիզ Միշել

**Լուիզ Միշել** (, ), ֆրանսիացի հեղափոխական, գրող, Փարիզի կոմունայի մասնակից, մարտնչել է բարիկադների վրա։

Կոմունայի պարտությունից հետո բանտարկվել և 1873 թվականին արտաքսվել է Նոր Կալեդոնիա։ 1880 թվականին ներում է ստացել և վերադարձել Ֆրանսիա։ Մասնակցել է բանվորական շարժմանը, պրոպագանդել անարխիստների գաղափարները, եղել Պ. Կրոպոակինի համախոհներից։ 1883 թվականին նորից ձերբակալվել է և ազատվել 1886 թվականին՝ ներումով։ 1890-1895 թվականներին եղել է տարագիր Լոնդոնում։

Գրել է բանաստեղծություններ, վեպեր, պիեսներ՝ շարունակելով ռոմանտիզմի (Է. Սյու, Ժ. Սանդ, Վ. Հյուգո) ավանդույթները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրականագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստ ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կին բնապահպաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կին հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կոմունիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Սոցիալական աշխատողներ
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հրապարակախոսներ
Միոնեմներ

**Միոնեմներ** (< միո․․․ և հուն․ թել), նախակենդանիների ցիտոպլազմայում, մարմնի մակերևութային շերտերում գտնվող սպիտակուցային թելիկներ։ Լինում են հարթ կամ լայնակի մանրագծված և մկանաթելիկների նման օժտված են կրկնակի ճառագայթաբեկման հատկությամբ։ Կազմված են մի քանի տասնյակ, հաճախ՝ հարյուրավոր թելիկներից, որոնց տրամագիծը 3-25 նմ է։ Կծկվելիս միոնեմները հաստանում են, որից նախակենդանու մարմինը կամ մասերը (օրինակ, շոշափուկները, ըմպանը) ձևափոխվում են։ 

Կատեգորիա:Բջջաբանություն
Միջադիր զանգված

**Միջադիր զանգված**, երկրակեղևի գեոսինկլինալային մարզերում հանդիպող կոշտ բազմանկյուն սալաբեկոր, հիմքը կազմված է հին (հնագույն) մետամորֆիզմի ենթարկված և մագմատիկ զանգվածներով հատված ապարներից, իսկ վերնահարկը՝ աններդաշնակ տեղադրված, համեմատաբար թույլ ծալքավորված նստվածքային կամ հրաբխանստվածքային շերտերից։ Միջադիր զանգվածները շրջափակվում են երիտասարդ հասակի ծալքավոր ստրուկտուրաներով և խզման գոտիներով։ Միջադիր զանգվածների սահմաններում հաճախ առկա են գրաբենների, ռիֆաերի բնույթի երիտասարդ իջվածքներ, որոնք լցված են այս կամ այն չափով ծալքավորված նստվածքներով։ 

Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Մեքսիկական բարձրավանդակ

մինի|աջից|Օրիսաբա լեռը
**Մեքսիկական բարձրավանդակ**, գտնվում է Հյուսիսային Ամերիկայի հարավում։ Գրավում է Մեքսիկայի մեծ մասը։ Կազմված է ընդարձակ սարահարթից և նրան արևելքից, հարավից և արևմուտքից եզրավորող լեռնաշղթաներից։ Տարածությունը մոտ 1200 հզ․ կմ2 է։ Մակերևույթի մեծ մասն ունի 1000—2000 մ բարձրություն։ Մեքսիկական բարձրավանդակի արևելքում ձգվում են Արևելյան Սիեռա Մադրե (4054 մ), արևմուտքոում՝ Արևմտյան Սիեռա Մադրե (3150 մ), հարավում՝ հանգած և գործող հզոր հրաբուխների շարքը՝ Ընդլայնական կամ հրաբխային Սիեռա լեռնաշղթաները։ Նշանավոր հրաբուխներից են Օրիսաբան (5700 մ, Մեքսիկական բարձրավանդակի առավելագույն բարձրությունը) Պոպոկատեպետլը, Կոլիման, Պարիկուտինը (վերջին ժայթքումը՝ 1943 թվականին) և այլն։ Մեքսիկական բարձրավանդակի ներքին մասը բաժանվում է հյուսիսային և Կենտրոնական Մեսաների։ Հյուսիսային Մեսան կազմված է 900—1200 մ բարձրության առանձին հարթ տեղամասերից (բոլսոններից), Կենտրոնական Մեսան՝ հրաբխային սարահարթերից (2000—2400 մ բարձրությամբ)։ Մեքսիկական բարձրավանդակը բաղկացած է կրաքարերից, ավազաքարերից ու մերգելներից։ Տարածված են նաև լավային ծածկույթները և ալյուվիալ-դելյուվիալ նստվածքները։ Հարուստ է օգտակար հանածոներով։ Կան արծաթի, կապարի, ծարիրի, ցինկի, երկաթի, մանգանի, ոսկու և պղնձի հանքավայրեր։ Կլիման արևադարձային է, հարավում՝ մեղմ, խոնավ, հյուսիսում՝ չոր ցամաքային։ Ձյան սահմանը գտնվում է 4500 մ վրա։ Բարձր լեռնագագաթները մշտապես ծածկված են ձյունով։ Բարձրավանդակի հյուսիսում գետերը սակավաջուր են, ունեն ժամանակավոր հոսք (բացառությամբ Կոնչոս գետի), հարավում համեմատաբար ջրառատ են։ Ակտիվ հրաբխականության և երկրաշարժերի շրջանում կան արգելափակոցային և տեկտոնական բազմաթիվ լճեր (Չապալա, Կուիցեո և այլն)։ Բուսական աշխարհը հարուստ է և ինքնատիպ (կա ավելի քան 8 հզ․ էնդեմիկ տեսակ)։ Կենդանիների մեծ մասը պատկանում է նեոարկտիկական (նոր արկտիկական) կենդանաաշխարհագրական մարզին։ Մեքսիկական բարձրավանդակի մեծ մասը նոսր է բնակեցված։ Հարավի արգավանդ հովիտներում և գոգավորություններում ապրում է Մեքսիկայի բնակչության մոտ կեսը։ 

Կատեգորիա:Մեքսիկայի աշխարհագրություն
Մեթիլտեստաստերոն

**Մեթիլտեստաստերոն** (Methyltestosteronum, Androral), արական սեռական հորմոնի սինթետիկ պատրաստուկ։ Ի տարբերություն տեստոստերոն-պրոպիոնատի, ներքին ընդունման ժամանակ պահպանում է ակտիվությունը։ Հաբերի ձևով օգտագործվում է ներզատիչ գեղձերի որոշ ֆունկցիաների խանգարման դեպքում, որպես օժանդակ միջոց՝ չարորակ ուռուցքների բուժման նպատակով։

Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անդրոգեններ
Միհրդատյան պատերազմներ

**Միհրդատյան պատերազմներ** մ.թ.ա. 89-63, մղվել են Հռոմի և Պոնտոսի թագավորության միջև։ Հռոմը ձգտել է նոր տարածքներ գրավել Փոքր Ասիայում, իսկ Պոնտոսը՝ խոչընդոտել դրան, իր ազդեցությունը պահպանելու համար։ Միհրդատյան պատերազմներ են անվանվել Պոնտոսի թագավոր Միհրդատ VI Եվպատորի անունով։ 
# Առաջին պատերազմը (մ․ թ․ ա․ 89-84) սկսել է Միհրդատ VI, նվաճել է Հունաստանը և Սև ծովի առափնյա տարածքները, սակայն հռոմեական զորքերը Սուլլայի գլխավորությամբ կարողացել են կասեցնել նրա առաջընթացը, և 84-ին կնքվել է Դարդանոսի բանավոր հաշտությունը։  
# Երկրորդ պատերազմը (մ․ թ․ ա․ 83-81) նշանակալի չի եղել  
# Երրորդ պատերազմը (մ․ թ․ ա․ 74-63) դարձյալ սկսել է Միհրդատ VI, սակայն հռոմեական զորքերը, զորավար Լուկուլլոսի գլխավորությամբ, դուրս են մղել Միհրդատ VI-ին իր սեփական երկրից, որից հետո նա անցել է Հայաստան և ապաստանել իր դաշնակից և փեսա Տիգրան Բ Մեծի մոտ։ 
Մ․ թ․ ա․ 69-ին Լուկուլլոսը ներխուժել է Հայաստան (որը չէր մասնակցում Միհրդատյան պատերազմներին)։ Միհրդատյան պատերազմները վերածվել են հռոմահայկական պատերազմի։ Միհրդատին, որը հայկական ուժերի օգնությամբ փորձել էր վերանվաճել իր երկիրը, վերջին հարվածը հասցրեց Լուկուլլոսին փոխարինած Պոմպեոսը։ Միհրդատ VI փախավ Բոսպորի թագավորություն։ Պոնտոսը սկսեցին կառավարել Հռոմի դրածոները։ Միհրդատյան պատերազմների հետևանքով Հռոմը տիրեց գրեթե ամբողջ Փոքր Ասիային։

Կատեգորիա:Հին Հռոմի պատերազմներ
Կատեգորիա:Պոնտոսի թագավորություն
Միջազգային հաշվարկների բանկ

**Միջազգային հաշվարկների բանկ**, *ՄՀԲ* (), միջազգային ֆինանսական հաստատություն։ Ստեղծվել է 1930 թվականին, Բազելում (Շվեյցարիա)։ Անդամներն էին՝ եվրոպական երկրների, Թուրքիայի, ՀԱՀ-ի, Ճապոնիայի, Ավստրալիայի, Կանադայի կենտրոնական ու ԱՄՆ-ի մի խումբ մասնավոր բանկեր։

Ըստ կանոնադրության ՄՀԲ-ն կոչված է նպաստելու կենտրոնական բանկերի համագործակցությանը, լրացուցիչ բարենպաստ պայմաններ ապահովելու միջազգային ֆինանսական գործառնությունների համար, ինչպես նաև գործելու որպես միջազգային ֆինանսական միջոցառումների իրականացման հավատարմատար կամ գործակալ։ Ըստ ձևի, բաժնետիրական ընկերություն է։ Իր կամ կենտրոնական բանկերի հաշվին գնում, վաճառում և պահում է ոսկի, արժույթ շրջանառող արժեթղթեր (բացի բաժնետոմսերից), փոխատվություններ է տալիս կենտրոնական բանկերին և ընդունում ավանդներ նրանցից։ Միջազգային հաշվարկների բանկի բարձրագույն մարմինն ամենամյա ընդհանուր ժողովն է, որի աշխատանքներին մասնակցում են բաժնետեր-երկրների կենտրոնական բանկերի ներկայացուցիչները (ձայները համապատասխանում են բաժնետոմսերի թվին)։ Ընթացիկ գործերը ղեկավարում է տնօրենների խորհուրդը, որն ընտրում է խորհրդի նախագահ ու փոխնախագահ, ՄՀԲ նախագահ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջազգային ֆինանսական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսական կազմակերպություններ
Կլարկ (այլ կիրառումներ)

**Կլարկ**, ամերիկյան ազգանուն։

* Ջոն Բեյթս Կլարկ, ամերիկացի տնտեսագետ, սահմանային արտադրողականության տեսության հիմնադիր (1847-1938)։
* Ֆրանկ Ուիգլսուորտ Կլարկ, ամերիկացի երկրաքիմիկոս (1847-1931)։
Կլեման (այլ կիրառումներ)

**Կլեման**, ֆրանսիական ազգանուն։

* Ժան Բատիստ Կլեման, ֆրանսիացի բանաստեղծ, հասարակական գործիչ և հրապարակախոս (1836-1903)։
* Ռենե Կլեման, ֆրանսիացի կինոռեժիսոր (1913-1996)։
Միջազգային գետեր

մինի|աջից|Դանուբ
**Միջազգային գետեր**, երկու կամ ավելի պետությունների տերիտորիայով հոսող կամ սահման հանդիսացող նավարկելի գետեր։ Միջազգային գետեր են Դանուբը, Հռենոսը, Կոնգոն, Նիգերը, Ամազոնը, Լա Պլատան, Մեկոնգը և այլն։ Միջազգային գետերով նավարկելու ազատությունն ազդարարվել է 1814-1815 թվականների Վիեննայի կոնգրեսում, առանձին գետերի իրավական ռեժիմը՝ Քյուչուկկայնարջիի հաշտության պայմանագրում (1774), Փարիզի հաշտության պայմանագրում (1856 թ.), Բեռլինի կոնֆերանսում (1884-1885 թթ.), Բելգրադի կոնվենցիայում (1948 թ.) և այլն։ Միջազգային գետերի այն մասը, որն անցնում է համապատասխան պետության տերիտորիայով, ենթարկվում է նրա իրավասությանը։ Օտարերկրյա առևտրական նավերի անցման կարգը լուծվում է այդ պետությունների համատեղ համաձայնագրով, իսկ առավել կարևոր Միջազգային գետեի իրավական ռեժիմը՝ առափնյա բոլոր պետությունների միջև կնքված համաձայնագրով (օրինակ, Դանուբի ռեժիմը)։ Միջազգային գետերը տնտեսական և այլ նպատակներով օգտագործելու հարցերը, որպես կանոն, կարգավորվում են առափնյա պետությունների միջև կնքված համաձայնագրերով։

Կատեգորիա:Գետեր
Մոլորակների մթնոլորտ

մինի|աջից|Յուպիտերի մթնոլորտը
**Մթնոլորտ մոլորակների**, մոլորակները շրջապատող գազային թաղանթ։ Արեգակնային համակարգի բոլոր մոլորակները, բացառությամբ թերևս Պլուտոնի, ունեն մթնոլորտ։ Մթնոլորտ ունեն նաև Յուպիտերի և Սատուրնի արբանյակներից մի քանիսը։ Որոշ մոլորակների (օրինակ՝ Վեներա, Յուպիտեր) մթնոլորտի խտությունն այնքան մեծ է, որ դրանց մակերևույթներն անմիջականորեն չեն դիտվում։ Այդ դեպքում մոլորակները դիտվում են շնորհիվ *մոլորակների մթնոլորտից* արեգակնային ճառագայթման որոշ մասի անդրադարձման։ Նոսր մթնոլորտի դեպքում (օրինակ՝ Մարս) անդրադարձումը կատարվում է նաև մոլորակի մակերևույթից։ Անդրադարձած ճառագայթումը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել մոլորակների մթնոլորտի քիմիական բաղադրության և ֆիզիկական հատկությունների մասին։ *Մոլորակների մթնոլորտի* վերաբերյալ մեծ քանակությամբ գիտական տեղեկություններ են ստացվել շնորհիվ խորհրդային և ամերիկյան ավտոմատ միջմոլորակային կայանների թռիչքների։ Մասնավորապես, դրանց օգնությամբ է հայտնագործվել Մերկուրիի չափազանց նոսր մթնոլորտը։ 

Կատեգորիա:Մթնոլորտ
Մթնոլորտային էլեկտրականություն

մինի
**Մթնոլորտային էլեկտրականություն**,
# Մթնոլորտում տեղի ունեցող էլեկտրական երևույթների և պրոցեսների համախումբ,
# Մթնոլորտի ֆիզիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է էլեկտրական երևույթները մթնոլորտում և դրա էլեկտրական հատկությունները։ Մթնոլորտն օժտված է ժամանակի ընթացքում փոփոխվող և բարձրությունից կախված էլեկտրահաղորդականությամբ, որը պայմանավորված է մթնոլորտում դրական և բացասական լիցքերի՝ իոնների, առկայությամբ։ Իոնների թիվը կախված է իոնիչների ներգործությունից։ Տրոպոսֆերայում այդպիսի իոնիչներ են տիեզերական ճառագայթները, երկրապարների և մթնոլորտի ռադիոակտիվ ճառագայթումը, իսկ մթնոլորտի ավելի բարձր շերտերում՝ Արեգակի ուլտրամանուշակագույն և այլ ճառագայթները։ Չխախտված մթնոլորտային պայմաններում (պարզ եղանակ) էլեկտրական դաշտի լարվածությունը մթնոլորտում հավասար է 130 վ/մ և բարձրության հետ նվազում է էքսպոնենտային օրենքով։ Երկրի մակերևույթին մոտ՝ 300—3000 մ հաստության շերտում, որտեղ կուտակվում են աերոզոլները, էլեկտրական դաշտի լարվածությունը կարող է աճել բարձրությունից կախված։ Դաշտի լարվածությունը կախված է մի շարք օդերևութաբանական գործոններից՝ օդի խոնավությունից, թափանցիկությունից, քամու արագությունից և այլն։ Լարվածությունը լայն սահմաններում փոփոխվում է ամպրոպների, հորդ անձրևների, ձյունահողմերի ժամանակ։ Մթնոլորտային էլեկտրականության ուսումնասիրությունը էապես նպաստում է ռադիոակտիվ հանքաքարերի և աղբյուրների որոնման և շանթապաշտպանության միջոցառումների մշակման գործին։

## Արտաքին հղումներ
*Electricity in the Atmosphere - The Feynman Lectures on Physics

Կատեգորիա:Օդերևութաբանություն
Կատեգորիա:Մթնոլորտային էլեկտրական երևույթներ
Մթնոլորտային ճակատ

**Մթնոլորտային ճակատ**, անցողիկ նեղ զոնա օդային զանգվածների (հիմնականում տաք և ցուրտ) միջև։ Բնորոշվում է ջերմաստիճանի և օդերևութաբանական այլ տարրերի կտրուկ փոփոխումներով։ Լինում են *արկտիկական*՝ արկտիկական և միջին լայնությունների, *բևեռային*՝ միջին լայնությունների և արևադարձային, *արևադարձային*՝ արևադարձային և հասարակածային օդային զանգվածների միջև ճակատներ։ Մթնոլորտային ճակատի լայնությունը մի քանի տասնյակ կմ է, հաստությունը՝ մի քանի հարյուր մետր։ Մթնոլորտային ճակատն աննշան թեքված է դեպի Երկրի մակերևույթը, որի ստորին մասում սեպի ձևով, գտնվում է ցուրտ, վերևում՝ տաք օդը։ Թեքությունը պայմանավորված է տաք և ցուրտ օդային զանգվածներում մթնոլորտային ճակատի ճնշման գրադիենտի ըստ բարձրության փոփոխության տարբերությամբ և Կորիոլիսի ուժի ազդեցությամբ։ Տաք և ցուրտ օդային զանգվածների որոշակի դասավորության հետևանքով մթնոլորտային ճակատում նկատվում է ինվերսիա կամ իզոթերմիա, երբեմն էլ՝ ջերմաստիճանի ըստ բարձրության անոմալ թույլ անկում։ Մթնոլորտային ճակատը տեսականորեն դիտարկվում է որպես բաժանման մակերևույթ (ճակատային մակերևույթ) օդային զանգվածների միջև։ ճակատային մակերևույթի թեքության հետևանքով Երկրի մակերևույթի հետ նրա հատման գիծը կոչվում է ճակատային գիծ։ Մթնոլորտային ճակատը բաժանվում է 3 հիմնական տիպի՝ *տաք*, *ցուրտ* և *օկլյուզիային*։ Տաք են կոչվում այն մթնոլորտային ճակատները, որոնց թիկունքում գտնվում է համեմատաբար տաք օդը, ցուրտ՝ երբ թիկունքում գտնվում է ցուրտ օդը։ Մթնոլորտային ճակատները հիմնականում առաջանում են ցիկլոններում, որտեղ, որպես կանոն, ցուրտ մթնոլորտային ճակատները շարժվում են ավելի արագ, քան տաքերը։ Շարժման արագությունների տարբերությունները հանգեցնում են նրան, որ երբեմն ցուրտ մթնոլորտային ճակատը հասնում է տաքին, միաձուլվում նրա հետ։ Արդյունքում առաջացած կոմպլեքսային մթնոլորտային ճակատը․ կոչվում է օկլյուզիային։ Տարբերում են ցուրտ և տաք տիպի օկլյուզիային մթնոլորտային ճակատ․։ Երբ ցուրտ մթնոլորտային ճակատի թիկունքում գտնվող օդը ավելի տաք է, քան տաք մթնոլորտային ճակատի առջևում գտնվող օդը, օկլյուզիային ճակատը համարվում է տաք տիպի, իսկ երբ ցուրտ մթնոլորտային ճակատի թիկունքում գտնվող օդի ջերմաստիճանը ավելի ցածր է, քան տաք մթնոլորտային ճակատի առջևում գտնվող օդինը՝ ցուրտ տիպի։ Մթնոլորտային ճակատներն առաջացնում են իրենց տիպերին հատուկ ամպային համակարգեր։ 

Կատեգորիա:Օդերևութաբանություն
Կալման Միկսաթ

**Կալման Միկսաթ** (, ), հունգարացի արձակագիր։ Հունգարիայի ԳԱ պատվավոր անդամ (1889 թվականից)։

## Կենսագրություն
Ավարտելով Պեշտի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը՝ ապագա գրողը որոշ ժամանակ գավառում ծառայում է որպես պետական պաշտոնյա։ 1873 թվականին վերադառնում է Պեշտ, որտեղ հրատարակում է պատմվածքների առաջին ժողովածուն։ Նյութական դժվարությունները Միկսաթին ստիպում են մեկնել Սեգետ քաղաքը և զբաղվել լրագրությամբ։ Երկու տարի անց, նա նորից, այս անգամ վերջնականապես , վերադառնում է Պեշտ, արդեն որպես հասարակության կողմից ջերմորեն ընդունված պատմվածքների երկու ժողովածուների հեղինակ և դառնում է «Պեշտի նորություններ» թերթի աշխատակից։ 1887 թվականին դառնում է պառլամենտի պատգամավոր՝ կառավարական լիբերալ կուսակցության կողմից։ 1910 թվականին Հունգարիան հանդիսավորությամբ նշում է Միկսաթի ստեղծագործական կյանքի քառասնամյակը։ Հոբելյանից մի քանի օր անց նա մահանում է։

## Ստեղծագործությունը
Գրական ասպարեզում հաջողության է հասել «Հայրենակից սլովակներ» (1881 թ.) և «Բարի պալոցներ» (1882 թ.) պատմվածքների ժողովածուներով, որոնցում համակրանքով ու հումորով է պատկերել գյուղացիների կենցաղը։ Հրատարակվել են Միկսաթի «Հարգարժան պառլամենտ» (1886 թ.), «Ակումբ և միջանցք» (1887 թ.) պառլամենտական ակնարկները, «Ընտրություններ Հունգարիայում» (1893-1897 թթ.), «Բեստերցեի պաշարումը» (1895 թ.), «Ս. Պետրոսի հովանոցը» (1896 թ.), «Նոր Զրինիադա» (1898 թ.), «Տարօրինակ ամուսնություն» (1900 թ.), «Կրտսեր Նոստի և Մարիա տոոտի պատմությունը» (1908 թ.), «Սև քաղաքը» (1910 թ.) վեպերը։

## Լայոս Տոլնաին հայերեն
* Փնտրվում է մինիստր։ Հունգարական նովելներ, Ե., «Սովետական գրող», 1978, էջ 24-49։ Ռուսերենից թարգմանեց Արմեն Մկրտչյանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հունգարացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հունգարացի գրողներ
Կատեգորիա:Հունգարացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Բուդապեշտի համալսարանի շրջանավարտներ
Միկրոէլեկտրաշարժիչ (գործարան)

«Միկրոէլեկտրոշարժիչ», էլեկտրատեխնիկական արդյունաբերական ձեռնարկություն ՀՀ Շիրակի մարզկենտրոն Գյումրիում (նախկինում՝ Լենինական)։

Հիմնադրվել է 1958 թվականին։ Արտադրել է «ՄԴ-54» և «ՈԴ-09» տիպատեսակների փոքր հզորության էլեկտրաշարժիչներ (առաջինը Խորհրդային Միությունում)։

1969 թվականին մտել է «Հայ-Էլեկտրաշարժիչ» արտադրական միավորման կազմի մեջ։

Կատեգորիա:Գյումրու գործարաններ
Կատեգորիա:1958 հիմնադրումներ Հայաստանում
Իոնափոխանակման ռեակցաներ

## Իոնափոխանակման ռեակցիաներ
Իոնափոխանակման ռեակցիաներ կոչվում են այն ռեակցիաները, որոնք իրականացվում են ջրային լուծույթներում և ընթանում են մինչև վերջ երեք դեպքերում՝

* Երբ առաջանում է գազային նյութ↑
* Երբ առաջանում է նստվածք↓
* Երբ առաջանում է թույլ էլեկտրոլիտ՝ H20(ջուր)
Իոնափոխանակման ռեակցիաներ կազմելու համար՝ 
* Գրում ենք ռեակցիան և հավասարեցնում
* Գրում ենք իոնական տեսքով և կոչում ենք իոնական հավասարում
* Աջ և ձախ մասերը կրճատելուց ստանում ենք կրճատ իոնական հավասարում։
Օրինակ՝ 
 H2[SO4]+2NaOH=Na2SO4+2H2O
 2H++SO42-+2Na++2OH-=2Na++SO42-+2H2O
 2H++2OH-=2H2O

Կատեգորիա:Քիմիական ռեակցիաներ
Տրամադրություն

մինի|Տարբեր տրամադրություններ
**Տրամադրություն**, անձի ընդհանուր, մեղմ ու տևական հուզական վիճակը, որը որոշակի ժամանակահատվածում բնորոշ երանգ է հաղորդում նրա գործունեությանն ու մյուս հոգեկան գործընթացներին։ Այդպիսի հուզական վիճակների առաջացման պատճառները միշտ չէ, որ գիտակցվում են, և նման դեպքերում մարդուն թվում է, թե ինքը այդպիսի **տրամադրության** մեջ է հայտնվել առանց որոշակի պատճառի։ Անձի կյանքում տիրապետող տրամադրության (լավատեսությունը, ընկճվածությունը (դեպրեսիա) և այլն) պայմանավորված է ոչ միայն նրա կյանքի պայմաններով, առողջական վիճակով ու հաջողություններով, այլև նրա խառնվածքի տիպով։

Տրամադրությունը կարևոր գործոն է մարդու զգացմունքային աշխարհը բացահայտելու համար։ Լավ կամ վատ տրամադրությունները հանդես են գալիս հակադիր վիճակներով։ Ուրախ տրամադրություն ունեցող մարդը իր շրջապատը ընկալում է դրականորեն։ Վատ, տխուր տրամադրությունը, ընդհակառակն, առաջացնում է դժգոհություն, տագնապ, տհաճություն։ Վերոհիշյալ տրամադրությունների աղբյուր են հանդիսանում աշխատանքային հաջողությունները կամ անհաջողությունները, տխուր կամ հաճելի լուրերը, ուրախ կամ տհաճ զրույցները։ Որոշ դեպքերում տրամադրության պատճառը չի գիտակցվում և թվում է, թե դա դրդապատճառներ չունի, բայց իրականում տրամադրությունը միշտ պատճառականացված է։ Տևողության առումով ևս տրամադրությունները տարանուն են։

## Տեսակները
Տարբերում են՝
* անցողիկ 
* կայուն տրամադրություններ։

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Մետասոմատիկ հանքավայրեր

**Մետասոմատիկ հանքավայրեր**, հանքավայրեր, որոնք առաջանում են մետասոմատոզի պրոցեսների հետևանքով։ Մետաղային հանքավայրերի որոշ դասընթացներում հիդրոթերմալ հանքավայրերը ստորաբաժանվում են երկու գլխավոր ծագումնային խմբի՝ 
#դատարկությունների լցման
#մետասոմատիկ։

Կատեգորիա:Հանքավայրեր
Նիդերլանդների ֆուտբոլի առաջնություն

**Նիդերլանդների ֆուտբոլի առաջնություն** կամ **Էրեդիվիզի** (, Պատվավոր դիվիզիոն), Նիդերլանդների բարձրագույն ֆուտբոլային առաջնությունը։ Անց է կացվում ամեն տարի՝ սկսած 1956 թվականից։ Մասնակցում են 18 ակումբներ։

## Արտաքին հղումներ
* Eredivisie.nl&nbsp;– Official website

Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի առաջնություններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի առաջնություններ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Նիդերլանդների ֆուտբոլի առաջնություն
Կատեգորիա:Եվրոպայի ֆուտբոլի բարձրագույն լիգաներ