Միջնադարյան ֆրանսիական գրականություն

**Ֆրանսիայի միջնադարյան գրականությունը** ներառում է 1000-ից 1501 թվականների ընթացքում գրված ստեղծագործությունները, որոնք գրվել են լատիներենից առաջացած տարբեր լեզուներով: Ժամանակագրական առումով, սկզբում հայտնվում է էպիկական ժանրը՝ «Շանսոն դը ժեստ»-ը (ֆր.` «Chansons de geste»), որը փառաբանում է ասպետների սխրանքները (օրինակ՝ «Ռոլանդի երգը», XI դար): Այնուհետև XII դարում ի հայտ է գալիս քերթողական գրականությունը, որտեղ տրուբադուրներն ու տրուվերները երգում են կատարյալ սիրո մասին, իսկ Քրեթիեն դը Տրուան («Chrétien de Troyes») գրում է Կլոր սեղանի մասին վեպերը:

Դարաշրջանի վերջում զարգանում է քնարերգությունը, որի հայտնի ներկայացուցիչներից են Ռուտեբյոֆը (XIII դ.) և հատկապես Ֆրանսուա Վիյոնը (XV դ.):

Բացի բարձրաշխարհիկ ժանրերից, զարգանում են նաև ժողովրդական ժանրերը, ինչպիսիք են ֆաբլիոներն ու «Աղվեսի վեպը» (ֆր.` «Roman de Renart»)՝ երգիծական ստեղծագործությունները, ինչպես նաև թատրոնը, որտեղ ներկայացվում էին կրոնական միստերիաներ և կատակերգական ֆարսեր:

Հատուկ տեղ է զբաղեցնում պատմագրական ժանրը, որը համարվում է կիսագրական. դրա ներկայացուցիչներից են Ժուանվիլը (ֆր.` Joinville) և Ֆրուասարը (ֆր.` Froissart):

## Ընդհանուր տեղեկատվութոյուն
մինի|Նկար <<Սիրո զգացումով սրտի գրքից>>, այլաբանական վեպ, գրված Ռենե դ'Անժուի կողմից
Ֆրանսերենով հայտնի ամենահին գրավոր տեքստը «Սուրբ Էվլալիայի կանտիլենան» (ֆր.` «Cantilène de Sainte Eulalie», 881-882 թթ.) է, որը կրոնական և ուսուցողական բնույթի բանաստեղծություն է:

Քրիստոնեական գրականությունը՝ կրոնական, դիդակտիկ, հագիոգրաֆիկ, քարոզչական և այլ բնույթի տեքստերով, գրվում էր լատիներենով կամ ժողովրդական լեզուներով:

Ֆեոդալական Ֆրանսիայի առաջին խոշոր ստեղծագործությունները գրվել են XI դարում՝ այն ժամանակաշրջանում, երբ գյուղատնտեսությունը զարգանում էր, իսկ բնակչությունը՝ աճում, ինչից հետո սկսվում է գրականության բուռն զարգացումը

### Ֆրանսերեն լեզվի զարգացում (V-XV դարեր)
Գալիայի կելտական լեզուները աստիճանաբար անհետացան Հռոմեական նվաճումներից հետո, և դրանց փոխարեն տարածվեց լատիներենը՝ դասական (գրավոր) և ժողովրդական (խոսակցական): Ժողովրդական լատիներենը հետագայում զարգացավ՝ ձևավորելով տարբեր ռոմանական լեզուներ:

Ֆրանսիայի տարածքում առաջացան երկու հիմնական ճյուղեր՝ օյլ լեզուներ (հյուսիսում, ներառյալ ֆրանսիական ֆրանսերենը, պիկարդերենը, անգլո-նորմանդերենը) և օք լեզուներ (հարավում, ներառյալ կատալաներենը, օքսիտաներենը, պրովանսերենը):

IX դարում խոսակցական լեզուն այնքան էր հեռացել լատիներենից, որ անհրաժեշտ էր թարգմանել նույնիսկ Աստվածաշունչը: 842 թվականին գրված «Ստրասբուրգի երդումները» (ֆր.` «Serments de Strasbourg») համարվում է առաջին ոչ գրական ստեղծագործությունը, որը գրվել է ֆրանսերենով:

IX-XIII դարերում գոյություն ունեցող գրավոր լեզուները դասակարգվում են որպես հին ֆրանսերեն, իսկ XIV-XVI դարերում դրանք զարգանում են՝ ձևավորելով միջին ֆրանսերենը:

### Միջնադարյան գրականության ժանրեր
մինի|Գիյոմ դը Լորիս, մանրանկար՝ Ռոբինե Թեստարդի կողմից, վերցված Ռոման դե լա Ռոուզի ձեռագրից
Զինավեպերը (chansons de geste) – երկար պոեմներ են, որոնք բաղկացած են հազարավոր տողերից և նախատեսված են հրապարակային երգեցողության համար։ «Geste» բառը այստեղ նշանակում է ռազմական սխրանքներ։ Այս պոեմներում, որոնք համադրում են լեգենդներն ու պատմական փաստերը, նկարագրվում են անցյալի հերոսական իրադարձությունները՝ շեշտադրելով ասպետական իդեալը։ Ամենահին և հայտնի զինավեպը «Ռոլանդի երգն» է (Chanson de Roland), որը գրվել է XI դարում։ Այն պատմում է Կառլոս Մեծի բանակի սխրանքները՝ նրանց ներկայացնելով իդեալականացված ձևով։

Ասպետական գրականությունը (littérature courtoise), որը հայտնվեց XII դարում, հիմնված էր անթերի, բացառիկ և հաճախ դժբախտ սիրո գաղափարի վրա։ Այն ունի հին հունա-հռոմեական արմատներ, ինչպես նաև կելտական լեգենդների ազդեցությունը և արևելյան տարրեր, որոնք տարածվել են խաչակրաց արշավանքների ժամանակ։ «Տրիստանի և Իզոլդայի» լեգենդը ներկայացնում է բացարձակ սիրո և ճակատագրական բաժանման պատմություն, որն ավարտվում է սիրահարների ողբերգական մահվամբ։ Այս պոեմները երգում էին տրուվերներն ու տրուբադուրները՝ արքունիքներում։

Քրեթեն դը Տրուան (Chrétien de Troyes) համարվում է ֆրանսիական առաջին վիպասանը։ Նրա հայտնի վեպերը, ինչպիսիք են «Իվեն կամ Առյուծակիր ասպետը», «Լանսելոտ կամ Արշավանքային կառքի ասպետը» և «Պերսևալ կամ Գրալի պատմությունը», դասական օրինակներ են այս ժանրի մեջ։ «Վարդի վեպը» (Le Roman de la Rose), գրված XIII դարի սկզբին, համարվում է սիրային գրականության վերջին կարևոր գործերից մեկը, սակայն այն միայն մասամբ է նվիրված սիրային թեմատիկային։ Վեպի առաջին մասը, որը գրել է Գիյոմ դը Լորիսը, շարունակում է Ժան դը Մենգը, որն իր հերթին ներկայացնում է հասարակության կտրուկ քննադատություն և պարունակում է ծայրահեղ միզոգինիստական հատվածներ։

Նույն ժամանակաշրջանում ստեղծվել է «Աղվեսի վեպը» (Roman de Renart)՝ կենդանիների արկածների մասին պատմող բանաստեղծական ժողովածու, որտեղ կենդանիները ձեռք են բերում մարդկային հատկանիշներ։ Օրինակ՝ աղվեսը խորամանկ է, արջը՝ միամիտ, գայլը՝ ագահ։ Այս պատմություններում անհայտ հեղինակները քննադատում են ֆեոդալական արժեքներն ու ասպետական բարոյականությունը։

XIII դարի փարիզցի բանաստեղծ Ռյութեբյոֆը (Rutebeuf) իր ստեղծագործություններում անդրադառնում է մարդկային թուլություններին, աղքատությանն ու կյանքի անկայունությանը՝ հակադրվելով ասպետական գրականության իդեալներին։

Ֆրանսերենով գրված առաջին պատմական տարեգրությունները ստեղծվել են XII դարում և հիմնականում նկարագրում են խաչակրաց արշավանքները։ Որոշ տարեգրություններ, օրինակ՝ Ժան դը Ժուանվիլի (ֆր.` Jean de Joinville) գրած Սուրբ Լուիի կյանքի մասին պատմությունները, ունեն ոչ միայն պատմական, այլև բարոյական նպատակ՝ իդեալականացնելով հերոսների կերպարները։

Հարյուրամյա պատերազմի (1337–1453) մասին կարևորագույն տարեգրությունը գրվել է Ժան Ֆրուասարի (ֆր.` Jean Froissart, 1337–1410) կողմից «Տարեգրություններ» (Chroniques) խորագրով։

Ֆրանսուա Վիոնը (ֆր.` François Villon) արտահայտել է XV դարի խռովահույզ ու բռնի ժամանակաշրջանը։ Ծագումով ազնվական, լավ կրթված, բայց հետագայում հանցագործության մեջ մեղադրվող Վիոնը իր ստեղծագործություններում խորը քննադատում է ժամանակի սոցիալական անարդարությունները՝ միաժամանակ համատեղելով գիտական և ժողովրդական լեզվամտածողությունը։

Միջնադարում զարգացել է կրոնական թատրոնը, որը XV դարից սկսած ներկայացրել է Միստերիաներ (ֆր.` Mystères)՝ կրոնական տոներին նվիրված բեմադրություններ, ինչպիսիք են Սուրբ Ծնունդը, Զատիկը, Համբարձումը։ Եթե վերոհիշյալ գրական ժանրերը հիմնականում վերապահված էին արիստոկրատիայի համար, ապա կրոնական թատրոնը նախատեսված էր լայն հասարակության համար։

Բացի այդ, XV դարում ի հայտ եկավ նաև ֆարսը՝ կատակերգական թատրոնի ժանրը, որը հաճախ հանդիպում էր եկեղեցականների քննադատությանը՝ իր սուր ու երգիծական բովանդակության պատճառով։

### Հեղինակության հարց
Հեղինակ բառը տարբեր ձևերով է գրվում՝ aucteur, acteur, auteur, autheur։ Այդ պատճառով դրա ծագման վերաբերյալ բազմաթիվ ենթադրություններ են եղել, և միջնադարյան շրջանի մարդիկ հաճախ էին սխալ ստուգաբանություններ հնարում։ Ամենատարածված տարբերակը այն է, որ «auctor» բառը ծագում է լատիներեն «augere» բառից, որը նշանակում է «ավելացնել տեքստ»։ Ժան Ֆրուասարը դա հստակ արտահայտել է. «Ես՝ այս գրքի հեղինակն ու հավելողը»։

Դանթեն առաջարկում է այլ ստուգաբանություն՝ համարելով, որ «auteur» բառը գալիս է «auieo» բառից, որը նշանակում է «ես կարդում եմ»։ Նրա համար այս բառը յուրահատուկ է, քանի որ պարունակում է բոլոր ձայնավորները, ինչը կապվում է երաժշտական հնչյունների ընթերցման հետ։

Ընդունված է կարծել, որ միջնադարյան գրականությունն առավելապես անանուն է։ Սակայն անանունությունը կարող է տարբեր ձևեր ունենալ։ Երբեմն հեղինակի անունը թաքցված է հանելուկային եղանակով, և այն հնարավոր է գտնել պրոլոգում կամ էպիլոգում՝ այլ ստեղծագործությունների թվարկման միջոցով կամ կերպարներից մեկի անվան մեջ։ Օրինակ՝ Ռաուլ դը Հուդենկն իր անունը ներառել է Ռաուլ կերպարի մեջ։

Տարբեր ձեռագրերում հեղինակային պատկանելությունը կարող է փոփոխվել, քանի որ միջնադարում հեղինակային իրավունք հասկացություն չկար։ Դա հատկապես բնորոշ է տրուվերների բանաստեղծական ժողովածուներին, որտեղ գրիչները հաճախ վերագրում էին ստեղծագործությունները այլ հեղինակների՝ ըստ իրենց լեզվական զգացողության։

Միջնադարում ավելի շատ կարևորում էին անունների մեկնաբանությունը, քան դրանց բացահայտումը։ Օրինակ՝ Ռյութեբյոֆը հաճախ էր մեկնաբանում իր անունը։ Անվան ներկայացումը բեմականացվում էր, քանի որ միջնադարյան մարդիկ հավատում էին, որ անունը (Լատիներեն.` nomen) կանխորոշում է ճակատագիրը (Լատիներեն.`omen)։

Անանունության պատճառները տարբեր են․ երբեմն դա պայմանավորված է բարոյական կամ կրոնական հանգամանքներով, երբեմն՝ խոնարհության դրսևորմամբ (որը մեծ կարևորություն ուներ միջնադարում), երբեմն էլ դա պարզապես հանելուկային խաղ էր, երբ հեղինակի անունը դեռևս չի բացահայտվել։

Հաճախ ձեռագրերի սկզբում տեղադրվում էր «վիդա» (կենսագրական ակնարկ), որը գրվում էր այլ անձի կողմից։ Սակայն խնդիրն այն է, որ այդ «վիդան» կազմվում էր հեղինակի լիրիկական ստեղծագործությունների հիման վրա, այսինքն՝ գեղարվեստական տեքստը ներկայացվում էր որպես կենսագրական փաստ։ Այդ պատճառով միջնադարյան «վիդաները» հիմնականում անվստահելի են։

Խոնարհության դիրքորոշումը կարևոր դեր է խաղում հասկանալու համար, թե ինչպես են միջնադարյան հեղինակները ներկայացնում իրենց։ Շատերը դիտավորյալ ընդգծում էին իրենց ֆիզիկական թերությունները՝ օրինակ, ներկայացնելով իրենց որպես կույր, տգեղ (ինչպես Սոկրատեսը կամ Եզոպոսը), հաշմանդամ կամ կաղ։ Այդ կերպ ֆիզիկական թերությունը վերածվում էր բարձրագույն որակի, ընկալվում որպես յուրահատկության և ճանաչելիության նշան։

Միջնադարյան հեղինակը ավելի հաճախ ներկայանում է որպես «պերսոնա»՝ գրական կերպար, քան որպես իրական կենսագրական անհատ**։**

## Տեքստեր և հեղինակներ
### Առաջին ռոմանական տեքստեր
Ավետարանի մասնակի թարգմանությունները կազմում են ֆրանսիական գրականության առաջին գործերը։ Դրանց շարքում են՝

IX դար-Սուրբ Էուլալիայի Կանտիլենը,

X դար-Սուրբ Լեջերի Կենսագրությունը,

XI դար-Սուրբ Ալեքսիոսի Կենսագրությունը,

XII դար-Սուրբ Գիլլեսի Կենսագրությունը Գիյոմ Բերնևիլից, Սուրբ Թոմաս Բեքետի Կենսագրությունը Գեռնես դե Պոնտ-Սենտ-Մաքսանսից:

Չնայած Սրբերի վարքագրության բովանդակությունը որոշ դեպքերում կրկնվում է նախորդ կամ համաժամանակյա լատինական գործերից, նրանց կառուցվածքն ու ոճը, սակայն, բնօրինակ են և արտացոլում են նրանց մշակույթը, ովքեր գրել են դրանք։

Մյուս կողմից,Սրբերի կենսագրությունների պատմողական մոտեցումները շատ ազդել են “Ժեստի երգ” ժանրի վրա։

Ժեստի երգերի հերոսների հիշատակը հաճախ կապված էր եկեղեցիների հետ, որոնք գտնվում էին ուխտագնացությունների ճանապարհներին դեպի ժամանակի ամենաշատ այցելվող սրբավայրերը, ինչպես Այքս-լա-Շապելը, Սուրբ Յակոբը Կոմպոստելայում և Սուրբ Գիլլեսը (օրինակ՝ Ժիրար դե Ռուսսիոն Վեզելայ Սուրբ Մարիա Մագդալենայի Բազիլիկայում կամ Գիլոմ դ’Օրանկը Սուրբ Գիլհեմ-լե-Դեզեր բենեդիկտյան աբբայությունում).

### Ֆեոդալական գրականություն
Ժեստի երգերը (11-րդ դարից մինչև 12-րդ դար) հիմնականում գրված են օյլի լեզվով։ «Ժեստ» բառը ծագում է լատիներեն «գեստա»-ից, որը նշանակում է «հերոսական գործողություն»։ Ժեստի երգը ժամանակին համարվում էր իրական պատմություն (հենվելով իբր շատ հին ձեռագրերի վրա, որոնք հայտնաբերվել են բենեդիկտյան վանքերում), այլ ոչ թե վեպ։ Հերոսը՝ ասպետը, օրինակ է հանդիսանում, որը մարմնավորում է սոցիալական կապը, կատարյալ ասպետը, ֆեոդալական հարաբերությունները և, իհարկե, անշեղ հավատքը Աստծուն։ Էպոպեան օգտվում է համայնքի պատմությունից՝ հաստատելու տարածքի միասնությունը։ Վերջապես, սկսում է զարգանալ դյուրամատչելի գրականությունը՝ ծաղրերգական ծիծաղի, լամպոնի և ֆոլկլորի հիանալի կերպարներով, մի շեղում դեպի հունական վեպ։

### Թագավորական ժեստ
մինի|273x273փքս|Ռոնսվալեսի ճակատամարտը (778) և Ռոլանդի մահը։
Այս շրջանը գլխավորում է Շառլ Մեծի կերպարը և ներառում է մոտ երեք տասնյակ ստեղծագործություններ, որոնք թույլ են տալիս վերականգնել Շառլ Մեծի կյանքի պոեզիայով պատմությունը (գրված Էգինհարդի կողմից Vita Karoli Magni-ում)։ Կայսրը իր լեգենդում ներգրավում է բոլոր Կարոլինգյաններին, սկսած Շառլ Մարտելից։ Նա իր վրա է վերցնում բոլոր փորձությունները և հաղթանակները։ Նա իր շուրջը համախմբում է հերոսներին և կերպարներին, որոնք պատմական կամ լեգենդար են։

***Դասակարգում***`

XI դարի սկիզբ- Շառլ Մեծի երգ - Շառլ Մեծի ուխտագնացություն;

XII դար- Մայե, Սայնես, Ասպրեմոն, Ֆիերաբրաս, Ուոնը դե Բորդո, Օգի դենուա, Լուիի թագադրման երգ;

XIII դար- Օտինել, Գի դե Բուրգոնիա, Բերտը մեծ ոտքերով:

***Շառլ Մեծ***

Երիտասարդություն; Բերտը մեծ ոտքերով, Մայեն

Գերեզման, պատերազմներ;  Շառլ Մեծի ուխտագնացություն

Սարասինների դեմ պայքար; Շառլ Մեծի երգ - Ասպրեմոն - Ֆիերաբրաս - Օտինել - Գի դե Բուրգոնիա

Սաքսոնների դեմ պայքար; Սայնես

Երեխաներ, անկում; Ուոնը դե Բորդո - Լուիի թագադրման երգ

### Գարին դե Մոնղլենի ժեստ
Այս շրջանը բաղկացած է մոտ 25 բանաստեղծություններից, որոնք կազմակերպվում են Վիլյամ դե Օրաժի շուրջ՝ Գարին դե Մոնղլենի նախապապի շուրջ։

Վիլյամ դե Օրաժը էպիկական կերպար է Վիլյամ դե Գելոնից, Շառլ Մեծի մորաքույր, Տուլուզի կոմս և Լուիի, Շառլ Մեծի որդի, Ակվիտանիայի թագավորի խորհրդատու։ 801 թվականին Բարսելոնան գրավելուց հետո նա դառնում է Իսպանիայի սահմանամերձ շրջանի պետ։ 804 թվականին նա հիմնադրում է Գելոնիա մենաստանը (Սուրբ Գիլհեմ-լե-Դեզերտ մենաստան), որտեղ նա նահանջում է 806-ին և մահանում է մոտ 812 թվականին։ XI դարում նա սրբացվել է Սուրբ Գիլհեմ անունով։

### Չորս Այմոն որդիների շրջան
Այս լեգենդար էպոսը ստանում է իր անվանումը չորս խիզախ հերոսներից՝ Ռենո, Ալար, Ռիչարդ և Գիշարդ, որոնք Դորդոնի կոմս Այմոնի որդիներն են։ Ռենո Դը Մոնտոբանը գլխավոր հերոսն է: Մյուս հերոսներից են կախարդ Մոգիսը, Բայարդ ձին և կայսր Շառլմանի կերպարները։ Պատմությունը նկարագրում է Այմոնի որդիների՝ Շառլմանի թագավորի ենթակա մարտիկների և նրանց հետ կատարված հակամարտությունը։ Ռենոն սպանում է Բերտոլային՝ Շառլմանի սիրելի ծոռանը, որից հետո կայսրը քանդում է նրանց Մոնտեսոր ամրոցը։ Այնուհետև նա հետապնդում է նրանց Գասկոնիայում, որտեղ նրանք դարձել են Մոնտոբանի ամրոցի տիրակալներ՝ հաճախ օգտագործելով դավադրություններ, մինչդեռ Այմոնի որդիները մնում են հավատարիմ։ Ռոլանդն ու Շառլմանի մոտիկները վերջում համոզում են կայսրին` բանակցել խաղաղության համար։ Շառլմանը պահանջում է Բայարդ ձին իրեն հանձնել և Ռենոյի կողմից ուխտագնացություն կատարել։

Սա սկզբում երգչախմբի երգ էր։ Պատմությունը զգալիորեն քիչ է փոփոխվել XIII դարից մինչև այժմ։ Չորս Այմոնի որդիների ամենահին ձեռագիրը, որը նաև կոչվում է Ռենո Մոնտոբանի երգը, հնարավոր է՝ գալիս է Արդեննայի շրջանից։ Այս պոեմը՝ «Լա Վալիեր» ձեռագիրը, պարունակում է 18,500 ալեքսանդրիններ։ Այն ավելի զուսպ և կարճ է, քան հաջորդ տարբերակները, և պահպանվում է Բոդլեանի գրադարանում։ «Լա Վալիեր» ձեռագիրը պատկանում է XIII դարի վերջին փուլին՝ XIV դարի սկզբին, կամ առավելագույնը XIII դարի կեսերին։ Այն շրջանառվում էր բանավոր նախքան գրելու անցնելը։

Կա միջնադարյան ձեռագրերի տասնյակից ավել տարբերակներ, բայց Ֆերդինանդ Կաստեցը դրանցից տասնհինգն է նշել մինչև XV դարը։ Չնայած նրանք գրեթե բոլորն էլ պատմում են նույն պատմությունը, այս ձեռագրերը, ինչպես երևում է, տարբեր հեղինակներից են, և ունեն տարբեր առանձնահատկություններ, հավանաբար, քանի որ «մի քանի սերունդներ» են նպաստել դրանց ստեղծմանը։ Հանդիպում են նաև անհամապարփակ տարբերակներ, և ոչ մեկը մյուսի պատճենը չէ։ Դրանք թվարկվում են որպես գրական գեղարվեստական արժեք չունեցող գործեր, քանի որ պարունակում են տարբեր հեղինակների տարբերակներ տարբեր ժամանակներից։ Ամբողջությամբ դրանք անանուն են, բացառությամբ «Չորս Այմոնի որդիների պատմության» վեպի, որը վերագրվում է Հուոն դը Վիլլենևին։ Նախնական ֆրանսերեն շարադրությունները հայտնվում են XIII դարի վերջում։ Ժան Ֆրուասարը, անդրադառնում է Այմոնի որդիների պատմությանը իր «Քրոնիկայում» (հատոր III, գլուխ XV)։ Պատմությունը տարածվել է ամբողջ միջնադարյան Եվրոպայում։

Չորս Այմոնի որդիների շրջանը ներառում է նաև Մոգիս դ’Աիգրեմոնտի երգը, Մոնբրանի Վիվիենը և Մոգիսի մահը։

## Նրբակիրթ գրականություն
Այս գրականությունը ուղղված է եղել ազնվազարմ մարդկանց՝ XII դարում: Այս ժանրը ծաղկում է XII դարի վերածննդի համատեքստում, երբ բազմաթիվ հոգևորականներ, որոնք կրթություն էին ստացել Հին Հունաստանի և Հռոմի ստեղծագործություններից, պայքարում էին՝ բավարարելու արիստոկրատական հասարակության հետաքրքրությունը՝ հնագույն գրականության նկատմամբ, որը չէր տիրապետում լատիներենին: Այս գրականությունը պատկերում է դարաշրջանի սկզբունքները՝ բարեկամական արժեքները՝ ուժ, հավատարմություն, զոհաբերության ոգի, մեծահոգություն և ճաշակ:

Ապագայի հերոսական գործողությունների հիման վրա, բարեկամական սերը դառնում է բարեկամական վեպի հիմնական թեման՝ այն ժամանակ, երբ Օվիդիոսը վերագտնվել է, կարդացվել, գնահատվել և քննարկվել է:

### Անտիկ ժամանակաշրջանից ոգեշնչված վեպեր
Այս վեպերը գրված են օկտոսիլաբիկական քառատողերով՝ հոգևորականների կողմից, որոնք պատճենում, մեկնաբանում և ադապտացնում են հույն և լատինական ստեղծագործությունները:

* Ալեքսանդրոսի վեպը (մոտ 1150),
* Թեբոսի վեպը (մոտ 1150),
* Էնեսայի վեպը (մոտ 1160),
* Տրոյայի վեպը (մոտ 1165),
* Հուլիոս Կեսարի վեպը (մոտ 1250):

Այս վեպերում ներկայացված են Հռոմի հեթանոսական հերոսները, ինչը նորություն է համեմատաբար սրբազան կենսագրության և հերոսական երգերի հետ, որոնց գլխավոր հերոսները, հիմնականում, քրիստոնյա են:

### Արկածային վեպեր XII-XV դարերում
Այս վեպերը այլևս չեն վերցնում իրենց թեմաներն ու հերոսներին Բրիտանիայից, քանի որ նրանց աղբյուրները ավելի բազմազան են: Փոքր-ինչ ավելի հեռացած իդեալից և համեմատաբար ավելի իրական, քան իրենց նախորդները, դրանք հաճախ նկարագրում են իրենց ժամանակակիցների սովորությունները:Միջնադարյան արկածային վեպը բնութագրվում է՝ հատկապես տարածության նկատմամբ իր առաջնահերթությամբ: Այնուամենայնիվ, պետք է նշել, որ տեղի և տարածության հետ առնչվող կատեգորիաները սովորաբար մթագնած են՝ էական անորոշությամբ:

XV դարում, ասպետական վեպը դեռ շարունակել է հասնել հաջողության, սակայն դրա մեջ մտնում են ինչպես ազատությունը, դժբախտությունը, այնպես էլ սատիրան՝ խեղդելով բարեկամության սկզբունքները.

* Պիեռ դե լա Սեպեդե: Պարիս և Վիեննա (1432)
* Պիեռ դե Պրովանս և գեղեցիկ Մագելոնը (1453)
* Անտուան դե Լա Սալը: Ժան դե Սենտրե (1456)
* Ժան դե Բյուիլ: Լե Ժուվանսել (1466)
* Ջակ դե Լալենգի Ֆակտերի գիրքը (1468)
* Օլիվիե դե Լա Մարշ: Լե Շևալիե դելիբերե (1483)
* Ժան դե Պարիս (1494-1495)

## Գրականություն
* Geneviève Hasenohr et Michel Zink, *Dictionnaire des lettres françaises: le Moyen Âge*, Fayard, coll. « La Pochothèque », Paris, 1992 ;
* **** Urban Tigner Holmes Jr., *A History of Old French Literature from the Origins to 1300*, F.S. Crofts, New York, 1938 ;
* *Poésie lyrique au Moyen Âge*, Larousse, coll. « Classiques Larousse », Paris, 1975.
* Charles Baladier, *Aventure et discours dans l'amour courtois*, Éditions Hermann, 2010, .

## Արտաքին հղումներ
* La geste de Guillaume d'Orange

## Ծանոթագրություններ