Արծրուն Հովհաննիսյան

Արծրուն Կարապետի Հովհաննիսյան (), Հայաստանի պաշտպանության նախարարի մամուլի նախկին քարտուղար (2012-2020 թթ․), ռազմական վերլուծաբան-փորձագետ։

2020 թվականի մարտից մինչև հուլիս ամիսը զբաղեցրել է Հայաստանի պաշտպանության նախարարության (ՀՀ ՊՆ) Վազգեն Սարգսյանի անվան ռազմական համալսարանի մարշալ Հովհաննես Բաղրամյանի անվան հրամանատարաշտաբային ֆակուլտետի պետի, իսկ նույն թվականի հուլիս ամսից մինչև 2021 թվականի ապրիլը՝ ՀՀ ՊՆ կադրային և ռազմակրթական քաղաքականության գլխավոր վարչության կրթության վարչության պետի պաշտոնը։

Բազմաթիվ մենագրությունների, ուսումնական ձեռնարկների, գիտական և հրապարակախոսական հոդվածների, վերլուծությունների, գրախոսությունների և այլ գիտական աշխատությունների հեղինակ է։

2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ից նոյեմբերի 9-ը տեղի ունեցած հայ-ադրբեջանական պատերազմի ժամանակ ղեկավարել է «Հայկական միասնական հարթակ» կենտրոնի ամենօրյա մամուլի ասուլիսները, ներկայացրել Հայաստանի պաշտոնական տեսակետը։

2021 թվականի նոյեմբերի 9-ին նշանակվել է Ազգային Ժողովի պաշտպանության և անվտանգության հարցերի մշտական հանձնաժողովի փորձագետ։https://armtimes.com/hy/article/224923

## Կենսագրություն
Արծրուն Հովհաննիսյանը ծնվել է 1980 թ-ին Շիրակի մարզի Ցողամարգ գյուղում: ՀՀ ԶՈւ-ում է 1997թ.-ից, 2001թ.-ին ավարտել է ՀՀ ՊՆ Վ. Սարգսյանի անվան ռազմական ինստիտուտը։

2010 - 2012 թվականներին սովորել է Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի ԳԿՄԿ պատմության մագիստրատուրան։

2014 թվականից ստացել է պատմական գիտությունների թեկնածուի կոչում։ Ատենախոսությունը վերաբերել է Հայաստանի Երրորդ Հանրապետությունում 1991-2010 թվականների բանակաշինության հիմնախնդիրներին։

Ամուսնացած է, ունի երեք դուստր և մեկ որդի:

## Զինվորական գործունեություն
1997 թվականից ծառայում է Հայաստանի զինված ուժերում։ 2001 թվականին, ավարտելով Վազգեն Սարգսյանի անվան ռազմական համալսարանը և ստանալով ՀՀ ԶՈՒ լեյտենանտ զինվորական կոչում, նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության զորամասերից մեկի հակատանկային մարտկոցի դասակի հրամանատար։

2002 թվականին նույն զորամասում նշանակվել է հակատանկային մարտկոցի հրամանատար։ 2004 թվականին նշանակվել է Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարության զորամասերից մեկի ՕՏԱԳ-ի պահպանության վաշտի հրամանատար։ 2010 - 2011 թվականներին աշխատել է ՀՀ նախագահի աշխատակազմի Քաղաքական հետազոտությոuնների ինստիտուտում՝ որպես ռազմական փորձագետ։ 2012 թվականին աշխատել է ՀՀ նախագահին կից հանրային կապերի կենտրոնում՝ որպես ռազմական փորձագետ։ 2012 թվականին նշանակվել է ՀՀ ՊՆ մամուլի քարտուղար։

thumb|Արծրուն Հովհաննիսյանի կողմից մշակված ինքնաձիգը2013 թվականի սեպտեմբերից դասախոսել է Երևանի պետական համալսարանի միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետում, 2014 թվականի հունվարից դասախոսում է ՀՀ ՊՆ Վազգեն Սարգսյանի անվան ռազմական համալսարանի հրամանատարաշտաբային ինստիտուտում։

Վազգեն Սարգսյանի անվան ռազմական համալսարանում սովորելու տարիներին մշակել է ինքնաձիգ զենք, որը ներկայումս դրված է նշված համալսարանի թանգարանում։

2020 թվականի մարտ ամսին նշանակվել է ՀՀ ՊՆ Վազգեն Սարգսյանի անվան ռազմական համալսարանի մարշալ Հովհաննես Բաղրամյանի անվան հրամանատարաշտաբային ֆակուլտետի (ՀՇՖ) պետ։ 2020 թվականի հուլիս ամսին նշանակվել է ՀՀ ՊՆ կադրային և ռազմակրթական քաղաքականության գլխավոր վարչության կրթության վարչության պետ։

2023 թվականի սեպտեմբեր ամսին նշանակվել է ՀՀ ՊՆ Վազգեն Սարգսյանի անվան ռազմական ակադեմիայի մարշալ Հովհաննես Բաղրամյանի անվան հրամանատարաշտաբային ինստիտուտի (ՀՇԻ) պետ։

## Պարգևներ
Արծրուն Հովհաննիսյանն արժանացել է մի շարք պարգևների, այդ թվում՝ Հայաստանի «Մարտական ծառայության», Հայաստանի զինված ուժերի «Վազգեն Սարգսյան», «Նելսոն Ստեփանյան», «Անբասիր ծառայության համար» մեդալներով։

## Այլ տեղեկություններ
2008 թվականին Արծրուն Հովհաննիսյանը որպես խորհրդատու մասնակցել է Ա․Մարգարյանի հեղինակած «Նելսոն Ստեփանյան» փաստավավերագրական ֆիլմի աշխատանքներին։ 2010 թվականին  որպես հեղինակ Արծրուն Հովհաննիսյանը «Զինուժ» հաղորդման շրջանակներում նկարահանել է «Երկնքի միջանցքներում» փաստավավերագրական ֆիլմը։

## Ռազմատեսական հիմնական հայացքները
Գնդապետ Արծրուն Հովհաննիսյանը, որպես ռազմական տեսաբան, դեռ 2009-2010 թթ. սկսած իր աշխատություններում ու հոդվածներում պատմահամեմատական և անալիտիկ մեթոդներով, ռազմարվեստի տեսության զարգացման հիմնարար չափորոշիչներով քննադատության է ենթարկել խորհրդային ռազմագիտական դպրոցը՝ նշելով այդ դպրոցի թերություններն ու խոցելի տեղերը մեզ համար, առաջ քաշելով մի շարք նորարական հայեցակարգային լուծումներ։

Ռազմարվեստի պատմության հարուստ օրինակներով հիմնավորել է իր այն թեզերը, որ որակական հատկանիշներն ավելի կարևոր են, իսկ մեր տեղանքի, ազգային բնավորության, գիտատեխնիկական զարգացումները և բազում այլ գործոններ պահանջում են պատերազմավարման նոր ձևեր ու եղանակներ։ Ռազմական գիտության համար նա առանձնահատուկ կարևորում է ռազմավարական այլ, ոչ ռազմական գործոնները։ Մասնավորապես տալիս է հստակ փոխկապակցվածություն քաղաքական ինստիտուտների, արժեհամակարգի, ազատական, ժողովրդավարական արժեքների, ռազմական և ընդհանուր կրթության միջև, պետության գիտատեխնիկական զարգացվածության և այլ գործոնների միջև։ Անվտանգային հայեցակարգի առումով Արծրուն Հովհաննիսյանը ուղղորդված կերպով առաջ է տանում համապարփակ անվտանգային հայեցկարգի ինստիտուտը, ազատ զենքի կրելու, ակտիվ պահեստազորի և այլ գործոններով հարուստ ֆինլանդական օրինակը։

Զուտ ռազմական ռազմավարության տիրույթում Արծրուն Հովհաննիսյանը, որպես տեսաբան դեռ տաս տարի առաջ պնդում էր, որ միայն պասիվ պաշտպանությամբ հնարավոր չէ սպասվելիք պատերազմում հասնել հաղթանակի։ Սկզբից զգուշավոր, հետո ավելի բաց խոսում է այն մասին, որ հարձակումը հաղթելու միակ տարբերակն է և ՀՀ ԶՈւ-երը պետք է փոխեն իրենց մոտեցումը ապագա պատերազմի հարցում։ Արդեն 2019 թ. վերջինս այս տեսակետը վերածում է առանձին աշխատության պնդելով, որ հարկավոր է պատրաստվել հարձակողական պատերազմի։

Դեռ 2013-2014 թթ. առաջ է քաշում դիրքային, պասիվ պաշտպանության խնդիրները, տալիս է ակտիվ պաշտպանության նոր ասիմետրիկ մարտավարության առաջարկ։ Այստեղ հեղինակը իր աշխատություններում քննադատելով խորհրդային կարծրացած մոտեցումները հաճախ է թիրախային քննադատում ՀՀ ԶՈւ-երի բազիսային խնդիրները, դրանց փոփոխության կարևորությունը և այլն։ Մասնավորապես հետաքրքիր են նրա հետևյալ խոսքերը.

alt=Արծրուն Հովհաննիսյան երկրորդ ծավալուն աշխատությունն է Ռազմարվեստի մասին․․․|մինի|Ռազմարվեստ․ Ցամաքային ճեղքում․ Հատոր 2: |ձախից
Արծրուն Հովհաննիսյանն իր աշխատություններում փորձ է կատարում նորովի իմաստավորել քսաներորդ դարի պատերազմներն ու ռազմական գործողությունները։ Նրա մոտ հստակ շեշտադրվում է որակական հատկանիշների, փոքր ուժերով մեծ խնդիրների կատարման, թվային կառավարման, գերճշգրիտ զենքերի, հարձակողական մարտավարության և այլ գործոնների կարևորությունը։ Ըստ նրա կայսերական ու մասնավորապես ԽՍՀՄ ռազմական դոկտիրինները չի կարելի կուրորեն օգտագործել ՀՀ նորաստեղծ զինված ուժերում, քանի որ դրանք նախատեսված են գործնականում անսահմանափակ միջոցներ ունեցող երկրների համար և չեն համապատասխանում հայաստանյան իրականությանը։ Որպես տեսաբան ուշագրավ են իր մի քանի թեզերն ու տեսական հիմնավորումները, մասնավորապես.

### Պատերազմասերունդների հիմնահարցը
Հեղինակը, քննարկելով ամերիկյան տեսաբաններ Վիլյամ Լինդի,  Ջոն Սմիթի, Դենիել Աբբոթի, Ջորջ Մայքլի և ալոց պատերազմասերունդների մոդելը, ինչպես նաև ռուս հեղինակ Վլադիմիր Սլիպչենկոյի մոդելը, գալիս է այն եզարակացության, որ դրանք այդքան էլ լիարժեք չեն արտահայտում ժամանակակից պատերազմների խորքային բնույթը։ Չհամաձայնելով վերոնշյալ հեղինակների տեսական պնդումների հետ՝ նա առաջ է քաշում բաժանման իր մոդելը, որը հիմնված է ավելի հիմնարար ու համակարգային մոտեցումների վրա։ Իր բաժանման հիմքում ընկած են հասարակությունների զարգացման ավելի համապարփակ՝ սոցիալ-տնտեսական, կրթական, արդյունաբերական հիմքերը։ Արծրուն Հովհաննիսյանը շատ է կարևորում հասարակական ու սոցիոլոգիական հենքերը, մտածելակերպը, արժեհամակարգը և շարժառիթները։ Իսկ զենքերի զարգացումը համարում այդ ամենի արդյունք և բոլորովին ոչ պատճառ։ Նրա պնդմամբ նոր արդյունաբերական հեղափոխությունը բերել է նոր տեսակի ու բնույթի պատերազմի։ Ըստ Արծրուն Հովհաննիսյանի մարդու սոցիալ-տնտեսական զարգացման հիմնական, առևտրատնտեսական, քաղաքական, գիտական, կրթական ու մշակութային ոլորտներն են որոշիչ այս հարցում, այսինքն՝ ընդհանուր քաղաքակրթական ամբողջությունը։ Մարտավարական հարթության մեջ որոշիչ են մարդուն խոցելու հիմնական միջոցը և մարտական գործողությունների տարածական հնարավորությունները։ Պատերազմասերունդները կապված են այդ ամենի արդյունք հանդիսացող տեխնիկական զարգացման հետ։ Նկատի ունենալով տարբեր գործոններ, պատերազմները հեղինակը բաժանել է մի քանի սերունդների, որոնք իրենց հերթին կարող են բաժանվել ենթափուլերի։ Հատկանիշներն ու առանձնահատկությունները գալով նախորդ սերնդից՝ հաջորդ սերնդում լիովին չեն մերժվում, այլ լրացվում են և հաստատվում։

### Ցանցահարթակակենտրոն պատերազմներ
Արծրուն Հովհաննիսյանը իր երկհատոր աշխատությունների մեջ առաջ է քաշել «ցանցահարթակակենտրոն», (ՑՀԿ) պատերազմների տեսությունը։ Ըստ Հովհաննիսյանի Ցանցակենտրոն պատերազմները իրենց բնականոն ընթացքով վերաճեցին ՑՀԿ պատերազմների, ըստ երևույթի, ցանցակենտրոն և ՑՀԿ պատերազմներն ավելի շատ անցումային ժամանակավոր երևույթներ էին, որոնք, սակայն, որոշակի հետք են թողել ռազմարվեստի տեսության վրա։ Ապագա պատերազմներում ՑՀԿ պատերազմների որոշակի գործողություններ իրենց հիմնական մասով կպահպանվեն, հատկապես կոնվենցիոնալ պատերազմի պարագայում։ Ցանցահարթակակենտրոն պատերազմներում ՌՕՈՒ-ի, ՕՀՄ-ների համակարգային կիրառման մոդելն այնքան էլ պարզ չէ։ Այն ներառում է հետախուզական արբանյակներ, վերլուծական հզոր ու բարդ համակարգիչներ, բարդագույն այլ սարքավորումներ՝ տարածական հսկայական չափերի մեջ ու առանց ժամանակի սահմանափակման։ Սարքերը կարող են նաև ռադիոպայքարի ազդեցության միջոցների օգնությամբ կիրառվել հակառակորդի ՀՕՊ միջոցների աշխատանքի խափանման համար՝ սովորական թռիչքների միջոցով կեղծ թիրախներ ստեղծելով և բարդացնելով օդային իրադրությունը։ Նման համակարգը ոչ միայն թույլ կտա իրագործել հորիզոնական և ուղղահայաց ինտեգրման հայեցակարգը, այլև կմեծացնի խոցման և վերահսկման ճշգրտությունը։

Ուշադրություն դարձնենք մի իրողության, որ մարտական գոր­ծողությունները՝ հարվածները, մարտերը, ռազմագործողություն­ները, և դրանց կա­ռավարումը այժմ կարող են վարվել տարբեր այսպես կոչված հարթակներից՝ օդա­յին, ցամաքային, ծովային, որոնցից ամեն մեկն իր հերթին է հանդիսանում այլ հար­թակների կրող: Օրինակ՝ ավիակիր նավից օդ է բարձրանում կործանիչ, որը ար­ձակում է ԹՍ, որից էլ իր հերթին արձակվում է հարվածային հրթիռ: Պատե­րազ­մա­կան գործողությունների այսպիսի իրողությունը թույլ է տալիս այն պայմա­նա­կա­նո­րեն անվանել հարթակակենտրոն գործողություններ: Ընդ որում, պետք է նկատի ունենալ, որ այդ հարթակները կարող են գործել ինչպես ինքնուրույնաբար, այնպես էլ համագործակցությամբ՝ ընդ որում, թե՛ ներքին, թե՛ արտաքին: Մասնա­վորապես արտաքին համագործակցության շնորհիվ՝ այդ հարթակները կազմում են հսկա ցանցի առանձին ու այսպես ասած ինքնաբավ օղակներ: Հետևաբար պա­տերազմ­ների վարման ցանցակենտրոն մոդելում այդ հարթակները իրենց նշանա­կությամբ առանձնահատուկ կարևորություն ունեն և՛ ղեկավարման, և՛ հարված­ների, և՛ սպասարկման ու ապահովման հարցերում: Օրինակ՝ ՕՀՄ-ների փոքր խում­բը հար­ված է հասցնում ինչ-որ վերգետնյա լավ պաշտպանված թիրախի, արձակած ԹՀ-ները կամ ՕՀ-ները, մոտենալով թիրախին, հասկանում են, որ նախ­նական տե­ղեկությունները սխալ էին, և թիրախը ավելի լավ է պաշտպանված, քան ընդունված էր, այսինքն՝ սխալ գնահատական է եղել. դրանք միանգամից, եթե անգամ կորց­նում են որոշակի հարվածային միջոցներ, տեղեկությունը փոխանցում են բոլոր մի­ջոցներին՝ նավեր, արբանյակներ, օդային ղեկավարման կետեր, հար­վածային ՕՀ-ներ և այլն: Բոլոր այս հարթակները մինչ այդ էլ ակտիվ էին և հե­տևում էին գործընթացին. ստանալով նոր տեղեկությունը՝ առանց ուշացման, միան­գամից ար­­ձագանքում են դրան, մոտակա ամենահարմար հարվածային ու ճնշող մի­ջոց­ներով ստեղծում են համապատասխան նոր խումբ՝ նոր խտությամբ: Այդ ընթաց­քում հարվածային առաջին խումբը սպասում է որոշակի շրջանում, օդում պտտվե­լով, առանց ուշացման ստանում է համապատասխան հրամանա­տա­րության հրա­մանը փոխված առաջադրանքի մասին: Նոր խմբավորման մա­կարդակը, խտու­թյու­նը և այլ հատկանիշներ արդեն հասցնում են այլ հարված, որը արդյունավետ է դառ­նում: Եվ սա կարող է լինել մեծ օդային գործողության մի բաղադրիչը, որի ժա­մանակ գործողությունը չի դադարում, այլ շարունակվում է, որի ընթացքում այդ նո­րահայտ կամ թաքնված թիրախների խոցման ժամանակ արձակված ՕՀՄ-ները օդում կարող են ստանալ նաև այլ առաջադրանք ու փոխեն իրենց խնդիրը: Այստեղ ցանցով են գործում ինչպես հարվածողները, այնպես էլ կառավարողները, իսկ կազ­մակերպման, սպասարկման ու մատակարարման հար­ցերը ևս դառնում են ցանցային ու միահարթակ:

Ցանցահարթակակենտրոնությունը վերաբերվում է նաև ստորաբաժանումներին ու միավորումներին, գոնե մինչև մարտավարական մակարդակ՝ այսինքն բրիգադ-դիվիզիա:

ԱՄՆ ՑԶ-ն 2020 թ. ներկայացրել է «Air Launch Effects (ALE)» հայե­ցա­կարգը, որը Արծրուն Հովհանիսյանի  ՑՀԿ պատերազմների հայեցակարգի դրսևորումն է ՑԶ-ում: Այսինքն՝ բանա­կի ուղղա­թիռ­ներից, ԱԹՍ-ներից և այլ միջոցներից հարթակային արձակումներ են իրականացվելու, կիրառվելու են «ALE-DILR», «LRPM» և այլ հետախուզա­կան ու հարվածային ԹՍ-ներ, ՕՀ-ներ և այլն, որոնց գործողության շառավիղը կազ­մում է մի քանի հար­յուր կիլոմետր: Դրանք փոխհամագործակցված երամ­ներով կարող են հարվածներ հասցնել յուրային հրետանու կրակի հետ համա­տեղ:

ՑՀԿ պատերազմը փաստացի ոչ միայն իրենից ներկայացնում է ցանցային կառավարում և ուժերի ու միջոցների փոխհամաձայնեցված կիրառություն բոլոր թատերաբեմերում և բոլոր հարթություններում, այն նաև հնարավորություն է տալիս ռազմավարական մեկ նպատակի մեջ պատերազմը բաժանել ցանցի և այն իրականցնել տարբեր տեղերում, թվացյալ իրար հետ կապ չունեցող մարտական գործողություններով: ՑՀԿ-ը դա պատերազմների միացություն է, դրանք ավելի արդյունավետորեն կիսելով և վարելով առանձին, միաժամանակ ռազմավարական հրամանատարության համար հստակորեն միասնական կառավարմամբ: ՑՀԿ պատերազմը դա հենց կատարյալ սիմֆոնիայի իրագործումն է, որի համար ստեղծված են բոլոր գործիքակազմերը, իսկ դրա ցանկացած շեղման ժամանակ կա հնարավորություն արագ իրականացնել սիմֆոնիայի հղկումները:

### Էլեկտրակրակային մարտ և օպերացիա
Էլեկտրակրակային մարտը ենթադրում է ոչ միայն հարվածին ուղեկցող ՌԷՊ-ի գործառույթ­ներ, այլև այդ հարվածների ուղղորդման, կառա­վարման, ստուգման գործառույթնե­րի կազմակերպում և հարվածող միջոցների էլեկտրո­նա­ցում:

Որպես կանոն, հարվածող հիմնական միջոցները թեկուզ ներքին ցիկ­լում օժտված են էլեկտրոնային բաղադրիչներով:Հարվածը էլեկտրոնացված է հենց սկզբից, բոլոր քայլերում՝ նշանա­ցու­ցում, ուղղորդում, ղեկավարում և այլն:

Հարվածող միջոցը, անկախ նրանից՝ ԹՀ է, թե հրետանային կասետա­յին կամ գերճշգրիտ արկ, իր նշանակետին հաս­նում է բացառապես էլեկտրոնային փակ ու բաց համակարգերի հետ համագործակցու­թյամբ:

Ստեղծված զինատեսակներում էլեկտրոնացումն առավել մեծ տեղ է զբա­ղեցնում: Այդպիսի օրինակներ են էլեկտրա­մագ­նիսական և լազե­րային հրա­նոթները:

Էլեկտրակրակային օպերացիան և ավելի բարձր օղակի գործողությունները ենթադրում են, որ անմիջական հարվածից առաջ և/կամ ընթացքում հասցվի ՌԷՊ հար­ված, զուգահեռաբար իրականացվի կիբերհարձակում ղեկավարման օր­գանների ու ցան­ցե­րի վրա: Կիբերգործողությունները, որոնք ավելի շատ հենց բուն վիրտուալ ու թվային տիրույթում են ընթանում, կարող են ապահովել գերակայություն նաև մյուս տիրույթներում։ Կիբերտիրույթում ստացած առավելությունը, գերակայությունը, դառնալով նախապայման, կարող է ապահովել չափելի ռազմավարական գերակայություն օդում, տեզերքում, ցամաքում և ծովում, որն էլ հաղթանակի գրավականն է։

Էլեկտրոնացվում է անգամ ապագա զինվորի հրաձգային զենքը՝ նշանոցից մինչև զենքի «տիրոջը» ճանաչելը: ԱՄՆ-ում լայնո­րեն փորձարկվում են էլեկտրամագնիսական ռումբեր, էլեկտրոնային տարատեսակ հարվածող միջոցներ, որոնք կարող են ոչնչացնել կամ շարքից հանել ցանցերն ու էլեկտ­րական սարքերը: Ամերիկյան նոր հրաձգային զենքերը համալրված են օպտիկաէլեկտրոնային նշանոցներով, որոնք կալիմատորային են և կարող են շտկել նշանոցը։

Էլեկտրակրակային մարտում էլեկտրակրակային միջոցներն ունեն ոչ մի­այն բոլոր զորատեսակների գործունեության առանձին հնարավո­րու­թյուն­ները, այլև դրա հիմքով են համագործակցում բոլոր զորա­տե­սակները: Այսինքն՝ էլեկտրակրակա­յին մարտում ևս համագործակ­ցե­լու են բոլոր զորատեսակները. կրակելու են հրետանին, տանկերը և այլն, պարզապես հիմ­քում կգերակայի էլեկտրակրակային բաղա­դ­րա­­տարրը, իսկ որոշ զինատեսակներ կհամատեղվեն:

Էլեկտրակրակային մարտը իր բնականոն, աստիճանական զարգացմամբ կարող է վերաճել մինչև էլեկտրակրակային ճակատամարտի: Սրանք արդեն օպերատիվ գործողությունների նոր ձևեր ու եղանակներ են՝ ոչ հստակ սահմաններով, դրանցից ավելի բարձր մակարդակն է միայն առնչվում պատերազմի հետ։

Օպերացիան էլեկտրակրակային մարտի բարձր մակարդակն է, տարբեր զորատեսակների, ուժերի ու միջոցների կողմից, երբեմն նույնիսկ տարբեր գերտեսչությունների ենթակա ուժերի միաժամանակյա կամ հաջորդող, ըստ տեղի, ժամանակի, նպատակի և խնդիրների համաձայնեղված գործողություններն են, հարվածներն ու խուսավարումը, օպերատիվ տիրույթում, որն իրականացվում է միասնական ղեկավարմամբ և պլանով։

Օպերատիվ արվեստի միտումների ձևավորման և պրոբլեմների առաջացման պատճառներ հանդիսացող միջազգային գործոններից են՝

* տնտեսապես զարգացած պետությունների ֆինանսական, տնտեսական, արդյունաբերական վիճակը,
* ռազմաքաղաքական ուժերի տեղաբաշխման արմատական փոփոխություններն աշխարհում և տարածաշրջանում,
* ռազմատեխնիկական զարգացումը, նորագույն և ոչ ավանդական զենքերի մշակումը,
* օպերատիվ-ռազմավարական մակարդակի զինված պայքարի պարամետրերի փոփոխությունները՝ որպես զինված պայքարի միջոցների զարգացման օրինաչափ արդյունք,
* հասարակագիտական հարաբերությունների բովանդակության փոփոխությունը,
* համաշխարհային տարատեսակ ճգնաժամերը, այդ թվում՝ սովի և հիվանդությունների մակարդակը, որոնք գլոբալ աշխարհում արագ են դառնում համամոլորակային,
* եզրակացություններ վերջին ավարտված և ընթացիկ պատերազմների ու զինված հակամարտությունների փորձից։

Տվյալ երկրի օպերատիվ արվեստը պայմանավորված է նաև տվյալ երկրի ԶՈՒ-ի զորքերի ու զորատեսակների տեսակարար կշռով, աշխարհագրությամբ, տեղակայումով և այլն։ Օրինակ՝ տիեզերական հրամանատարություն և զորքեր ունեցող որևէ պետության ԶՈՒ-ի օպերտաիվ արվեստը ունի հստակ տարբերություններ նման զորատեսակ չունեցող թեկուզ համարժեք չափի այլ ԶՈՒ-ից։

Ժամանակակից օպերատիվ արվեստի հիմնական խնդիրներն են՝

# տարածաքների մեծացումը, որի վրա ընթանում է մարտը, ընդ որում ցանկացած օղակի համար այդ տարածքները մեծացել են, զենքերի հեռահարությունն է մեծացել, և ցածր օղակում ավելի բարձր մակարդակի զենքերի առկայությունը շատացել է,
# ժամանակի կրճատումը բոլոր գործերի համար, ընդհուպ մինչև պատերազմի տևողության, 
# միջոցների և ուժերի ազդեցության մեծացումը՝ հարվածների ուժգնությունը,
# միջոցների և ուժերի շարժունակության մեծացումը,
# ցամաքային միջավայրից ծանրության կենտրոնի փոփոխությունը դեպի երկինք և դեպի վիրտուալ տիրույթ։

Օպերատիվ արվեստի կառուցվածքի և ռազմագիտության միտումներն ու պրոբլեմները ներթափանցել են բոլոր զորատեսակներ և մարտական գործողություններ վարման բոլոր ոլորտներ։ Ժամանակակից օպերատիվ արվեստը աչքի է ընկնում ռազմավարության ու մարտավարության սահմանների տարանջատման անհստակությամբ, այսինքն սահմանները դարձել են շատ պայմանական։ Օպերատիվ արվեստը ճշգրիտ գիտություն չէ։ Խորհրդային դպրոցը ձգտում էր այս գիտակարգին տալ հնարավվրինս ճշգրիտ թվական տվյալներ, արևմտյան դպրոցը՝ հակառակը՝ այն դիտարկում էր, ոչ դոգմատիկ։ Կյանքն ապացուցեց որ արևմտյան՝ կոնկրետ բրիտանական մոդելը ավելի ճիշտ էր․ նախ հրամանատարներին այդ ամենը չէր կաշկանդում, թողնված էր նրանց հայեցողությանը, և հետո շատ հանգամանքներ են ազդում այդ թվերի վրա։ Հետևաբար օպերատիվ արվեստում կարող են լինել օրինակներ, կարող են լինել խորհուրդներ, սակայն պարտադրական թվերն ու կանոնները տեղին չեն։

### Օդային գերակայություն
մինի|Ռազմարվեստ․ Օդային գերակայություն․ Հատոր 1։Աշխատությունը իրենից ներկայացնում է 20-21րդ դարերի ռազմարվեստի պատմություն, արդի խնդիրների ուսումնասիրություն և ռազմարվեստի ապագայի հայեցակարգային առաջարկություններ։
Իր աշխատանքներում Արծրուն Հովհաննիսյանը փորձում է վերլուծել և համակարգել oդային գերակայության դերը, օդուժի և ՀՕՊ զորքերի միավորման անհրաժեշտությունը, անկանոն ռազմագործողությունների և այսպես կոչված քսաներորդ դարի «հիբրիդային պատերազմի» տեսական ու գործնական բաղադրիչները, օդային գերակայության հարցերը և փոքրաքանակ բանակների կիրառման մարտավարական առանձնահատկությունները։ Ըստ նրա պնդման ապագայում մարտավարական մակարդակում նախընտրությունը մեծապես տրվելու է անկանոն ռազմական գործողություններին, օպերատիվ մակարդակում գերիշխող են լինելու էլեկտրոկրակային խոցման միջոցները, իսկ ընդհանուր մակարդակում էլ առաջնային է լինելու օդուժի դերը։ Արծրուն Հովհաննիսյանն, ըստ էությանը առաջինը մեր իրականության մեջ, դեռևս 2010 թվականին պնդեց, որ մեզ հզոր օդուժ է հարկավոր, նշելով Սու-30 կործանիչների ձեռք բերման անհրաժեշտության մասին։ Հարվածներն իրական ժամանակում վերահսկելու և դրա հետ մեկտեղ հակառակորդի ՀՕՊ-ը ճնշելու համար դրանք պետք է պարտադիր կերպով ունենան ավիացիոն բաղադրիչ, գերադասելի է բազմանպատակ կործանիչներ, թեկուզ՝ ԱԹԱ-ների տեսքով, քանի որ ոչ մի այլ միջոց չի կարող և՛ համակարգել, և՛ վերահսկել, և՛ մասնակցել հարվածին ու տե-ղեկությունները փոխանցել վերադասին։ «Աշխարհում առանց ժամանակակից կործանիչ ավիացիայի շուրջ հավաքված օդային հարձակման միջոցների համալիրի չկա հաղթանակ»։

Հայկական ՌՕՈՒ-ին անհրաժեշտ հզորությունը և մարտունակությունը ինքնաթիռային մասով ապահովվելու համար, ըստ Հովհաննիսյանի լավագույն տարբերակներից կլիներ 20 միավոր «CY-30», 50 միավոր «F-35» և 30 միավոր «A-10» հարաբերակցությունը: Սու-30-ը կարող է հագեցվել ամերիկյան էլեկտրոսարքավորումներով և անգամ սպառազինությամբ, հրթիռներով ինչը կմեծացնի նաև նշված այլ ինքնաթիռների հետ համագործակցելու հնարավորությունները: Իհարկե թվարկված ավիացիոն և ՀՕՊ տեխնիկայի ձեռքբերումը կախված է ահռելի նյութական միջոցների հետ: Սակայն եթե համապատասխան մասնագետներն ուսումնասիրեն խնդրի ամբողջ կարևորությունը և հասցնեն երկրի ղեկավարությանը, լուծումներ կգտնվեն:

Հայաստանում Հովհաննիսյանը առաջինն էր, ով հստակ կարևորեց ԱԹՍ-ների կիրառումը Հայաստանի զինված ուժերում, դեռևս 2010 թ-ին նա պնդում էր, որ ԱԹՍ-ների ճիշտ կիրառությամբ կարելի է հասնել զգալի տեղեկատվական առավելության, որն էլ ներկայումս որոշիչ է համազորային մարտում:։ Oդային ողջ տարածությունը լավ վերահսկելու համար հարկավոր է այն հսկել վերևից, ինչն իրագործելու համար կիրառվում են աերոստատները, օդապարիկները և դիրիժաբլերը: Օդից թեթև միացությունների օգնությամբ ԹՍ-ները՝ ի տարբերություն ինքնաթիռների, արբանյակների և այլ ԱԹՍ-ների, ունեն երկու լուրջ առավելություն՝ նրանք բավականին էժան են և նրանց օգտագործման ժամանակը մեծ է։ Շատ կարևոր է, որպեսզի ԱԹՍ-ների ղեկավարող օպերատորը իր անհրաժեշտ բոլոր սարքավորումներով հանդերձ տեղակայվի արագաշարժ և ամենագնաց հնարավորին փոքր մեքենայի մեջ: Մարտական պայմաններում և անտառալեռնային տեղանքում հատկապես նման հնարավորությունը շատ կարևոր է։ Թեթև և հատկապես մարտական ԱԹՍ-ների ստեղծման գործում որպես շարժիչ կարելի է լայնորեն կիրառել էլեկտրոնային և գազային պտուտակավոր շարժիչները, որոնք անհրաժեշտ են միայն մեկ թռիչքի համար:

Մեկանգամյա մարտական ԱԹՍ-երը կարող են մեծ խնդիրներ լուծել։ ԱԹՍ-երը օդուժի ապագան են։ Դրանք լայնորեն կարող են ինտեգրվել ցանկացած զորատեսակի կիրառության հետ։

Ելնելով պետության ռազմատեխնիկական անկախությունից նպատակահարմար է ԱԹՍ-ները ինչպես և ցանկացաց սպառազինություն, ստեղծել սեփական միջոցներով և ոչ թե ներկրել Արտասահմանից: Հաստատապես անքննարկելի է այն, որ ՀՀ ԶՈՒ-ին անհապաղ հարկավոր են ԱԹՍ-ներ: Մեր տարածաշրջանի համար առանձնահատուկ կարևորություն ունեն ԱԹՍ-ների որոշակի բնութագրեր: Հարկավոր է, որ ԱԹՍ-ն ունենա ոչ պակաս, քան 6 կիլոմետր թռիչքային բարձրություն, լինի ինքնանետիչ արձակմամբ, անկարգելով կամ հատուկ հարմարանքով վայրէջք կատարող, որպեսզի կախված չլինի թռիչքուղու պարտադիր առկայությունից։ Նա իր տեսության մեջ հիմնավորել է օդային գերակայության իր վեց կանոնները։

Հակառակորդի ՀՕՊ համակարգը չե­զոքացվում է հստակ կանոնների պարագա­յում: Դրանք են.

# Օդային խմբավորումն ի սկզբանե պետք է կազմված լինի մոտավո­րա­պես 50-60 % հարվածային և 40-50 % ապա­հովող հատուկ ԹՍ-նե­րից։
# Առաջին հարվածների ժամանակ քանի դեռ օդային գերակայությունը լիո­վին ապահովված չէ, հարվածող միջոցների խտու­թյունը պետք է լինի ՀՕՊ-ի նշա­նակետային ուղիներից առնվազն 1,5-2 անգամ ավելի:
# Առաջին հարվածները պետք է լինեն էլեկտրակրակային (ՌԷՄ-ի շեշ­տադրված տարրերով)՝ 1։ 2-ի կամ 1։ 1-ի հա­րաբերակցությամբ, այսինքն՝ 1 ՌԷՀ-ի ԹՍ-ին բաժին է ընկնում 1-2 հար­վա­ծային ԹՍ: 
# Նախնական հարվածները գերազանցապես պետք է լինեն ճշգրիտ միջոցներով: 
# Քանի դեռ հակառակորդի ՀՕՊ-ը հիմնականում ոչնչացված չէ, մար­տական թռիչքների 70-80 %-ը պետք է կա­տա­րել հենց այդ նպատակով: 
# Բոլոր փուլերի հարվածների հիմնական մասը պետք է իրականացվի շար­ժա­կան նշանակետերի ուղղությամբ, քանի որ լավ պատրաստված հակա­ռա­կորդը նշանակետերը լավ քողարկում է, իսկ առաջին հարվածներից հե­տո անմիջապես դրանք հա­նում է հարվածների տակից ու արագ խուսավար­ում:

### Ռազմավարական օբյեկտներին հասցվող հարվածների արդյունավետության խնդիրը
Ա․ Հովհաննիսյանը առանձնակի հետազոտելով ռազմավարական օբյեկտներին հասցվող հարվածների արդյունավետության խնդիրը պնդում է՝

* օդային հարվածները, որոնք հասցվում են անգամ ոչ շարժական, վաղօրոք հայտնի տեղաբաշխմամբ թիրախներին, կարող են արդյունավետ լինել միայն մի քանի կարևոր պայմանների ապահովման պարագայում. 
* հարվածներից առաջ պետք է կատարել լավ հետախուզություն, նշանակետերի մասին տեղեկությունները պետք է լինեն ամբողջական, 
* հարվածները պետք է լինեն նշանակետերի տեղորոշման, հակառակորդի ՀՕՊ-ի հաղթահարելու տեսանկյունից լավ կազմակերպված՝ հարվածների համաժամանակության ու փոխհամաձայնեցման ապահովմամբ, 
* հարվածները պետք է հասցվեն զանգվածեղ համակարգված ձևով, ցանկալի է՝ միաժամանակ բալիստիկ հրթիռներով, օդուժի այլ միջոցներով և մի քանի ուղղություններից, 
* եթե հարվածները չեն հասցվում գերճշգրիտ միջոցներով, և արդյունքները չեն վերահսկվում իրական ժամանակում, ապա հաճախ կարիք է առաջանում կատարելու լրացուցիչ հարվածներ,
* հարվածներն իրական ժամանակում վերահսկելու և դրա հետ մեկտեղ հակառակորդի ՀՕՊ-ը ճնշելու համար դրանք պետք է պարտադիր կերպով ունենան ավիացիոն բաղադրիչ, գերադասելի է բազմանպատակ կործանիչներ, թեկուզ՝ ԱԹԱ-ների տեսքով, քանի որ ոչ մի այլ միջոց չի կարող և՛ համակարգել, և՛ վերահսկել, և՛ մասնակցել հարվածին ու տեղեկությունները փոխանցել վերադասին, 
* առանձին, փոքրաթիվ, մեկ տեսակի հրթիռներով հասցված հարվածները չեն կարող լինել արդյունավետ, այլ միայն եղած միջոցների անիմաստ վատնում են:

### Հիբրիդային պատերազմներ
Արծրուն Հովհաննիսյանը անկանոն մարտական գործողությունների, «հիբրիդային պատերազմների» մասին ունի սեփական, յուրօրինակ հիմնավորումներ։ Նրա հիմնավորմամբ այժմ ռազմական գիտությունը անցնում է տրանսֆորմացիոն փուլ, որը իր հետ բերել է հիբրիդային լուծումներ։

Հիբրիդային պատերազմները բնութագրվում են պայքարի ավանդական և ոչ ավանդական ձևերի ու եղանակների միաձուլվածքային կամ հիբրիդային կիրառմամբ, որում մեծ տեղ է հատկացված տեղեկատվական, կիբեր, կոգնիտիվ գործողություններին։ Միջնորդավորված կամ «պրոքսի» պատերազմներին բնորոշ է պայքարող կողմերի ընդհարումը երրորդ երկրի տարածքում ու միջոցով։

Պատերազմն առավելապես անորոշությունների և բարդ անհայտների ամբողջություն է։ Այստեղ միմյանց գումարվում են ինչպես ճշգրիտ գիտության ու հստակ չափումների գործոնները, այնպես էլ դժվար չափելի, սոցիոլագիական, հոգեբանական և այլ բարդ հանգամանքներ։

Պատերազմի թիրախը մարդն է, ոչ միայն որպես անհատականություն, այլ առաջնահերթ որպես սոցիում՝ իր ֆիզիկական գոյությամբ, իր արժեքային համակարգով, էմոցիաներով, մտածելակերպով, թուլություններով և այլն։ Ազգային, հասարակական մակարդակում ֆիզիկական և կոգնիտիվ առանձնահատկությունները պատերազմի առանձին հարթության մի մասն են, որտեղ հակառակորդը իրականացնում է որոշակի գործողություններ։ Արժեքներն ու մտածելակերպը անհատի և սոցիումի կոգնիտիվ հիմնական գործոններն են, որոնք մոտիվացնում են նրան դիմել պատերազմի, այս կամ այն որակով կռվել, հրաժարվել պատերազմից և այլն։ Այսինքն, պատերազմի առաջնային թիրախը այդ վարքագծի ձևավորումն է, որի մակարդակով պայմանավորված՝ հրամանատարությունը կայացնում է համապատասխան որոշումներ։

Արծրուն Հովհաննիսյանը քննադատական հոդվածով հանդես է եկել տանկաշինության ապագայի մասին, նշելով տանկաշինությանը հստակ ուղղություն, որը ենթադրում է չափերի փոքրություն, կառուցվածքի և սպառազինության մոդուլյարություն, անձնակազմի բացակայություն և այլն։ Հոդվածից երեք-չորս տարի անց արևմուտքում հայտնվում են նշված հատկանիշներով NGCV OMT, Type-X և այլ հայեցակարգերը։

Արծրուն Հովհաննիսյանը իր աշխատություններում, հոդվածներում վերջին տարիներին առանձին քննարկել է մի շարք արդիական ռազմագիտական խնդիրներ, որոնք հատկապես սուր դրսևորվեցին Արցախյան վերջին պատերազմում, մասնավորապես.

- ռազմավարական օբյեկտներին հասցվող հարվածների արդյունավետության խնդիրը,

- պաշտպանական բնագծերի ճեղքման խնդիրները,

- նոր մարտավարական ստորաբաժանումների, մասնավորապես գումարտակային մարտավարական խմբերի կիրառման մասին,

- ժամանակակից պատերազմներում ուժերի լրահամալրման ժամանակի խնդիրը և այլն։

Դեռ 2010-2013 թթ. հեղինակը առանց որևէ քաղաքական անդրադարձերի, զուտ գիտական չափորոշիչներով հիմնավորում է, որ Հայաստանի զինված ուժերի համար ռուսական ռազմագիտական դպրոցը արդեն հնացած է և չի կարող մեզ համար ուղեցույց լինել, հատկապես օդային գերակայության ու գործիքակազմի հարցերում: Հետևաբար ըստ նրա առաջարկի հարկավոր է զարգացնել համապատասխան հարաբերություններ աշխարհի առաջատար երկրների հետ։ Սակայն ուշագրավ է, որ նա այդ հարցում բացի առաջատար երկրներից նշում է նաև Հարավային Կորեայի, Շվեդիայի, Հնդկաստանի ռազմագիտական դպրոցների ու ռազմարդյունաբերության մասին։ Այս հարցերում նա անգամ թվարկում է կոնկրետ ուղղություններ ու զինատեսակներ, որոնք կարող են Հայաստանի համար լինել հեռանկարային 

### Հայկական ռազմական կրթության հիմնախնդիրները
Հայաստանի ռազմակրթական համակարգը Հայաստանի անկախության տարիներին հիմնվել է բացառապես խորհրդային մոդելի վրա, այն երբեք չի անդրադարձել համաշխարհային որակյալ չափորոշիչներին, այն անգամ զուտ հայկական ավանդույթներին, հոգեկերտվածքի առանձնահատկություններին չի անդրադարձել, հաշվի չի առել։ Ռազմակրթական համակարգում երբեք հաշվի չի առնվել Արցախյան առաջին պատերազմի փորձը և դասերը։ Այն բացառապես հիմնված է եղել ռուսական աղավաղված ռազմակրթական համակարգի վրա, իսկ բացառիկ դեպքերում արեւմտյան առաջադեմ կրթություն ստացած սպաները որեւէ էական դեր չեն խաղացել ՀՀ ՊՆ համակարգում։ Հայկական ռազմագիտական դպրոցը պետք է լինի աշխարհի լավագույն սինթեզը, որում կներառվեն լավագույն գա­ղա­փար­ները և ուղղությունները։ Այն պետք է լինի որակի բացարձականացման հիմքով հաղթանակների բանաձևի միասնական մո­դել։ Ռազմագիտական հայկական դպրոցը պետք է հիմնված լինի ինչպես մաքուր ռազմագիտական բանաձևերի ու օրինա­չա­փությունների վրա, այնպես էլ գաղափարախոսական բազիսների։ Լավ սպայական կրթությունը մեր ԶՈւ-երի հզորության լավագույն երաշխիքն է։ Ըստ Արծրուն Հովհաննիսյանի ռազմական կրթությունը պետք է լինի ճկուն, միայն ռազմական գիտությամբ չէ որ պետք է զբաղվի զինվորականը, ռազմական գիտության հետ զուգահեռ վերջինս պետք է ունենա քաղաքացիական կրթություն։

Ցանկացած ռազմական կայացած համակարգ հենվում է սպայական կազմի վրա․ սպաները բանակի ողնաշարն են։ Որակյալ սպաներ ունենալու համար պետք է ունենալ արդիական կրթական համակարգ նորարարական լուծումներով, համարձակ նորամուծություններով, հեռու հին ու շաբլոնային մոտեցումներից։

## Ռազմագիտական հրապարակումներ
### Աշխատություններ
#Հովսեփյան Լ.; Հովհաննիսյան Ա.; Մինասյան Ս.; Տարածաշրջանի Ռազմական տեղեկագիրք։ "Գիտություն" Երևան։ 2016թ. 203 էջ։
#Ռազմական Լրագրություն։ Ուսումնամեթոդկան Ձեռնարկ։ Կազմող Ա. Հովհաննիսյան։ Երևան 2018թ. 188 էջ։

### Մենագրություններ
#Ամենահայտնի ռազմական ինքնաթիռները։ Երևան 2005 թ.
#Ավիացիան Արցախյան պատերազմում։ Երևան 2006 թ.
#Մի քանի հարցեր Ավիացիայից։ Երևան 2009 թ.
#Օդային գերակայություն։ Երևան 2010
#Ցողամարգ։ Երևան 2010 թ.
#Տարաշարջանի ռազմականացումը և Հայոց Բանակը,  2013
#Բանակաշինությունը Հայաստանի երրորդ Հանրապետությունում. Երևան, ՀՀ ԳԱ. 2015 թ.
#ՌԱԶՄԱՐՎԵՍՏ, Հատոր Առաջին, Օդային գերակայություն, Երևան, Զանգակ։ Հեղինակային հրատարակություն 2016 թ., երկրորդ հրատարակություն 2017թ.:
#Ռազմարվեստի զարգացումը 20-րդ դարում, հեռանկարները, Երևան, ՀՀ ԳԱ պատմության ինստիտուտ, Երևան 2017 թ.
#Հարձակման «Սիմֆոնիան» կամ ջախջախման պատերազմի հասունացումը ռազմարվեստում։ Երևան։ ՀՀ ՊՆ 2019թ.:
#ՌԱԶՄԱՐՎԵՍՏ, Հատոր Երկրորդ, Ցամաքային Ճեղքում, Երևան, Ոսկան Երևանցի։ Հեղինակային հրատարակություն 2020թ.:
#THE MAIN DETERMINANT OF NETWORK-PLATFORM-CENTRIC WARFARE. Los Angeles. 2021.
#Ռազմարվեստի տեսության հիմունքները 20-րդ դարասկզբին։ Ռազմական գիտության և օպերատիվ արվեստի օրինաչափությունները 1900-1945թթ․ Երևան 2024թ․ 252 էջ։

### Հոդվածներ
# Թուրքիայի ՀՕՊ-ի և ՀՀՊ համակարգերի արդիականացման ռազմավարական նախագծերի շուրջ/ Լ. Ս. Հովսեփյան, Ա. Կ. Հովհաննիսյան/ «Հայկական բանակ» 1.2010, էջ 115-122։
#Անօդաչու թռչող սարքերի կիրառության հեռանկարները մեր տարածաշրջանում. «21-րդ ԴԱՐ», # 1, 2010, էջ 60-72։
#Արդյո՞ք պետք է միավորել ՌՕՈւ-երն ու ՀՕՊ զորքերը. «21-րդ ԴԱՐ», # 2, 2010, էջ 88-101   
#Ավիացիոն բեռնափոխադրումները Հայաստանում  «21-րդ ԴԱՐ», # 3, 2010, էջ 46-55։
#Արցախյան պատերազմում ադրբեջանական ավիացիայի գործողությունների և հայկական ՀՕՊ հակազդեցության վերլուծություն. «21-րդ ԴԱՐ», # 4, 2010, էջ 23-36։
#Ադրբեջանի ռազմականացումը. «21-րդ ԴԱՐ», # 3, 2011, էջ 46-60։
#ԻԻՀ ռազմական ներուժը հավանական պատերազմի դեպքում. «Ժամանակակից Եվրասիա». I(1). 2012, էջ 112-118։
#ՀՀ, ԼՂՀ և ԱՀ որոշ ռազմական ցուցանիշների համեմատական վերլուծություն. Աշխատանքային տետրեր, Հայկական բանակ ռազմագիտական հանդեսի հավելված 1-2 (21-22) 2012 (գաղտնի)
#Հայաստանի առաջին հանրապետության ԶՈւ-երի սպառազինությունը. ՀՀ ԳԱԱ ՊԻ Հայոց պատմության հարցեր 13. 2012, էջ 170-183։
#Ռազմականացման նոր խնդիրներն Ասիայում և Ամերիկյան նոր հայեցակարգը։  «Ժամանակակից Եվրասիա». II(2). 2013, էջ 81-99։
#Некоторые аспекты военного искусства в период Арцахской войны 1993-1994гг. 21-й ВЕК, 1/2014, стр. 33-59. 
#Левон Овсепян. Турецкая армия: Между стеретипами и реальностью. 21-й ВЕК, 4/2014, стр. 31-50. 
#Պատմահամեմատական մեթոդի կիրառման որոշ հարցեր։ Հայկական բանակ 3-4 (81-82) 2014. Էջ. 226-235:
#Տեղեկատվական հարձակումները ՊՆ օրինակով։ Կոնֆլիկտային հաղորդակցություն և տեղեկատվական անվտանգություն 2014։ էջ 73-82։
#20-րդ դարի վերջին պատերազմների դասերը։ «21-րդ ԴԱՐ», # 4, 2015, էջ 104-117։   
#Influence of Aerial Combat on the Development of Armoured Fighting Vehicles. Jul-Sep 2015, Vol. 30 (3) indian defence review. p 110-114.
#Гибридные войны: традиции и новации // Пути к миру и безопасности. 2016. № 1(50). С. 111-119.
#Հայաստանի ԶՈւ-երի զարգացման ներկայիս փուլը։ Պատմություն և մշակույթ 2016. Էջ. 99-113:
#Հիբրիդային պատերազմների որոշարկման և դասակարգման որոշ հարցեր. Հայկական բանակ 2 (88) 2016. Էջ. 62-72:
#About Wars of the Future; Jul-Sep 2016. Vol. 31.3 Indian defence review, Issue . p.  69-79.
#Ապրիլյան պատերազմի ռազմավարական վերլուծություն. Որոշ նկատառումներ “Ազգ-Բանակ” համակարգում ՀՀ պաշտապանությա կատարելագործման լույսով։ Հայկական բանակ 1-2 (91-92) 2017. Էջ. 34-47:   
#Ոչ կանոնավոր ռազմական գործողությունների ժամանակ օդածովային գերազանցությամբ հաղթանակի ապահովումը իրաքյան (2003) և սիրիական (2015–2017) պատերազմների օրինակով։ Հայկական բանակ 4 (94). 2017, Էջ. 88-96:
#Ռազմավարական օբյեկտներին ՕՀՄ-ներով հասցվող հարվածների արդյունավետության հարցի շուրջ։ Հայկական բանակ 1-2 (95-96). 2018, Էջ. 185-203:
#ԱԹՍ-ների դերն ու կիրառությունն արդի պատերազմներում։ Ստրատեգ 1(I) 2018թ., էջ 49-69։
#Տեղեկատվական գործողությունների դերը ժամանակակից պատերազմներում։ Ռազմական լրագրություն։ Ուսումնամեթոդական ձեռնարկ։ 2018թ., էջ 50-78։
#Ադրբեջանի ԶՈւ-երը. Ռազմական ներուժի գնահատում։ Ռազմական լրագրություն։ Ուսումնամեթոդական ձեռնարկ։ 2018թ., էջ 100-131։
#Ճկուն և ստատիկ պաշտպանության խնդիրները նոր սերնդի պատերազմներում. Դիտարկում ՀՀ ՊՆ տեսլականի համատեքստում։ Հայկական բանակ 4 (98). 2018, Էջ 55-75։
#Ա.Հովհաննիսյան, Ա.Գրիգորյան։ Մեր տեղանքում գումարտակային մարտավարական խմբերի կիրառման առավելությունները։ Հայկական բանակ 4 (98). 2018, Էջ 86-94։
#Asia-Pacific theater in focus: Comparison of weapons systems of near-peer competitors, current issues. CONTEMPORARY EURASI. Vll(1,2) 2018 p.&nbsp;4-21. 
#Ռազմարվեստը Արցախյան պատերազմում։ Արցախը Հայոց պետականության համար պայքարի քառուղիներում։ Միջազգային գիտաժողով։ 2018թ. էջ 203-211։
#Ժամանակակից պատերազմներում ուժերի լրահամալրման ժամանակային խնդիրները։ Հայկական Բանակ 1 (99). 2019, էջ 17-26։
#The Six rules of breaking air defense tested in the Middle East. The Countries and peoples of the near and Middle East. volume XXXII, part 2. Yerevan. 2019. p.&nbsp;325-334.
#Historical Notes on the Armenian-British Military Collaboration. 1918-1920, REVIEW OF ARMENIAN STUDIES. 2019 N 3 (21). p.&nbsp;17-31.
#ԱԹՍ-ՆԵՐԻ ՊԱՐՍԵՐԻ ԵՎ ԵՐԱՄՆԵՐԻ ՀԱՅԵՑԱԿԱՐԳԻ ԴՐՍԵՎՈՐՈՒՄՆԵՐԸ ՄԵՐՁԱՎՈՐ ԱՐԵՎԵԼՔՈՒՄ։ ՄԵՐՁԱՎՈՐ ԵՎ ՄԻՋԻՆ ԱՐԵՎԵԼՔԻ ԵՐԿՐՆԵՐ ԵՎ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴՆԵՐ ՀԱՏՈՐ XXXIII, ՊՐԱԿ 1։, էջ 425-455։
#Generation of warfare and the future of hybrid wars. BULLETIN. Of the institute of oriental studies. Volume I(34), p 102-119.
#The Introduction of NET-PLATFORM-CENTRIC warfare in the Chinese Army (PLA), BULLETIN. Of the institute of oriental studies. Volume I,II 2021,p 185-200.
#TROOPS MANAGEMENT SYSTEMS AND THE DIFFERENCE OF CULTURES pp.&nbsp;22–39. FUNDAMENTAL ARMENOLOGY № № 2 (18) 2023.
#TROOPS MANAGEMENT SYSTEMS AND THE DIFFERENCE OF CULTURES. Part II pp․44-58. (Variants and Lessons of Russian, Soviet and Other Models for Us)/ Artsrun Hovhannisyan, Vachagan Davoyan․ FUNDAMENTAL ARMENOLOGY 1 (19) 2024․
#Autonomous Robotic Systems in the Transformation of Modern Warfare. ADAPTIVE DEFENCE Navigating the Changing Landscape of Modern Warfare. New Delhi, 2025. pp-153-159. 

### Գրախոսություններ
# Армен Арутюнян: Арцрун Ованнисян: «Авиация в арцахской войне», «АВИАМАНИЯ» Научно-спортивная общественная организация, 2006 г.
# «Несколько вопросов об авиации» о книге; фонд Нораванк.
# М. Т. Акобян: Арцрун Ованнисян, Милитаризация региона и армянская армия. Вестник общественных наук, 1/2014, стр. 304—306.

## Արտաքին հղումներ
* Հարձակման Սիմֆոնիան
### Արծրուն Հովհաննիսյանի հարցազրույցները, տեսանյութեր
* Հարցազրույց Ա1+ լրատվամիջոցին, 26․07․2011թ․,
* Հարցազրույց «Արմնյուզ» հեռուստաընկերության «Բանաձև» հաղորդմանը, 03․07․2012թ․, մաս 1, մաս 2,
* Հարցազրույց «Սիվիլնեթ» լրատվամիջոցին, 18․09․2012թ․, «Ենթադրությունները բերում են խուճապի»,
* Տարածաշրջանի ռազմականացումը և Հայաստանը, 27․02․2013թ․ Երևան,
* Հարցազրույց ԳԱԼԱ Հեռուստաընկերության «Կարևորի մասին» հաղորդմանը, 22․01․2014թ․,
* Հարցազրույց Ա1+ լրատվամիջոցին, 31․03․2015թ․,
* «Օդային գերակայությունը որպես ապագա հաղթանակների գրավական» թեմայով սեմինար, հեղինակ՝ Արծրուն Հովհաննիսյան, Երևան 2019 թ․։
* Հարցազրույց Ա1+ լրատվամիջոցին․ Մեր ռազմավարական դաշնակիցը ծանր վիճակում է հայտնվել, 03․03․2022 թ․
*Սեպտեմբերյան պատերազմ։ ՄԱՍ 1, ՄԱՍ 2, ՄԱՍ 3, ՄԱՍ 4, ՄԱՍ 5, ՄԱՍ 6
*Ռազմագիտական; ՄԱՍ 1, Սերունդներ, Ռազմագիտական; ՄԱՍ 2, ՑՀԿ պատերազմ, ՄԱՍ 3, Ապագայի պատերազմները, ՄԱՍ 4, ՀՕՊ
*Հայոց բանակի ապագան. ՄԱՍ 1, ՄԱՍ 2, ՄԱՍ 3, ՄԱՍ 4, ՄԱՍ 5, ՄԱՍ 6, ՄԱՍ 7, ՄԱՍ 8, ՄԱՍ 9, ՄԱՍ 10, ՄԱՍ 11, ՄԱՍ 12, ՄԱՍ 13

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական փորձագետներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ