open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կուշչի Արմավիր

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Կուշչի Արմավիր** (մինչ 1936 թվականը` Խաչակապ), գյուղ Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանում։ Գտնվում է Գետաշենից 2 կմ հարավ-արևմուտք՝ 1100 մ բարձրության վրա, Քյումբակչայ գետի աջ ափին։ 1990-ական թվականների հայ-ադրբեջանական պատերազմից հետո գտնվում է հակառակորդի հսկողության տակ։

## Պատմություն
### Հայ-ադրբեջանական հակամարտություն, 1988-1994
1990 թվականին բնակչությունը բռնագաղթել է։

1990 թվականի հունվարի 9-ին, երբ Շահումյանի շրջանի հայազգի ղեկավար բարձրաստիճան պաշտոնատար անձինք Շահումյանի շրջանից ավտոմեքենաներով մեկնում են Գետաշենի ենթաշրջանի Գետաշեն գյուղ, որպեսզի մասնակցեն նախօրեին ադրբեջանցիների կողմից սպանված գյուղատնտես Ապրես Բեգլարյանի հուղարկավորությանը։ Նույն թվականին ավելի վաղ հայաթափված Կուշչի Արմավիր բնակավայրի մոտ Ադրբեջանի ժողովրդական ճակատի գրոհայինները կանգնեցնում են հայերի ավտոմեքենաները, թվով 19-ը բոլոր ուղևորներին, այդ թվում՝ Շահումյանի շրջանի առաջին քարտուղար Վ․ Աղաջանյանին, շրջանի գործադիր կոմիտեի ղեկավար Շ․ Մեղրյանին, շրջանի դատախազին, շրջանային Ժողովրդական վերահսկողական կոմիտեի նախագահին, գերևարում են։ Ադրբեջանցիները նրանց տեղափոխում են Կիրովաբադ (Գանձակ) քաղաքի մեկուսարան, որտեղ պահում շուրջ մեկ ամիս։ Գերևարվածները այդ ընթացքում ենթարկվում են ծեծի, ծաղրանքի, մարդկային և ազգային արժանապատվության նվաստացման։ Միայն մեծ փրկագնի վճարումից հետո նրանք վերադարձվում են հայկական կողմին։

## Բնակչություն
Բնակչությունը 1990 թվականի տվյալներով 800 մարդ է։

## Տնտեսություն
Զբաղվում են անասնապահությամբ և դաշտավարությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղում են Ամենափրկիչ եկեղեցին և գերեզմանատունը՝ խաչքարերով։ Հիմնադրել էին Դաշքեսանի Խաչակապ գյուղից եկած հայերը` 1888 թվականին։

## Հասարարակական կառույցներ
Ուներ ութամյա դպրոց, ակումբ, գրադարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմից բռնազավթված տարածքներ
Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Կատարջուր (գետ)

**Կատարջուր**, գետ Շիրակի մարզում։ Սկիզբ է առնում Եղնախաղի լեռնաշղթայի հյուսիսային մասի արևելյան լանջերից և ձախից միախառնվում Եղնաջուր գետին։ Երկարությունը՝ 10 կմ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գետեր
Հանրագրություն

**Հանրագրություն** նշանների համակարգ, որը՝ նպատակ ունի նպաստելու տարբեր լեզուներով խոսող մարդկանց գրավոր հաղորդակցմանը։ Հանրագրությունները նախատեսված են միջազգային գրագրության համար և քանի որ հնչյունական համակարգեր չեն, տարբեր լեզուներով խոսող մարդիկ դրանք կարող են կարդալ յուրաքանչյուրն իր լեզվով։ 
Հանրագրության առաջին փորձը կատարել է Ի. Մեմիոն, 1779 թ.-ին, հայ իրականության մեջ՝ Ա. Տիրոյանը, 1907 թ.-ին։

Հանրագրությունների թիվը այժմ հասնում է մոտ 100-ի, որոնց մի մասը ստեղծվել է XX դ. (Ա. էկկարդ, «Սաֆո», 1931 թ., Կ. Օբերմայեր, «Հանրագրություն», 1955 թ., Կ. Յանսոն, «Պիկտո», 1957 թ., Ժ. էֆել, «Հանրագրության նախագիծ», 1968 թ. ևն)։

Հանրագրության համակարգերը բաժանվում են երկու խմբի՝ ապրիորի և ապոստերիորի։ Ապրիորի համակարգերին բնորոշ է բառերի բաժանումը դասերի և ենթադասերի։ Օրինակ, Ջ. Դալկառնոյի Հանրագրությունյան (1661 թ., Լոնդոն) մեջ K (քաղ. երևույթներ) դասը բաժանվում է Ka (ծառայողական երևույթներ), Ke (դա տարանին վերաբերող գործեր), Ku (պատերազմ) և այլ ենթադասերի։ Հանրագրության ապոստերիորի համակարգերը ներառում են այնպիսի հասկացություններ, որոնք ընդունված են մեկ կամ մի քանի լեզուներում։

Հասկացությունը կապված չէ դասակարգման հետ՝ թվանշանները, տառերը, սիմվոլները գործածվում են որպես գաղափարագրեր։

Կատեգորիա:Նշանների համակարգեր
Կատեգորիա:Գրավոր հաղորդակցման միջոցներ
Հալե (գյուղ, Քաշաթաղի շրջան)

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Հալե**, գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում՝ շրջկենտրոնից 73 կմ հարավ-արևելք՝ Որոտան գետի ստորին հոսանքի աջ ափին։ Մամարք գյուղի հետ միասին կազմում է Մամարք համայնքը։

## Աշխարհագրություն
Գյուղը տեղակայված է Արցախի Հանրապետության հարավարևմտյան հատվածում՝ Քաշաթաղի շրջանում` նախկինում գտնվելով Սյունիքի Հաբանդ գավառում։ Բնակավայրը տեղաբաշխված է Որոտան գետի ստորին հոսանքի աջափնյակում՝ Ծավիկ լեռան փեշերին։

## Պատմություն
18-րդ դարի երկրորդ կեսին և 19-րդ դարի սկզբներին Ղարաբաղի և Նախիջևանի խաների ու քրդական ցեղերի ճնշման տակ տարածաշրջանի բնակավայրերը հայաթափվել էին։ Այս հանգամանքն էլ պատճառ դարձավ, որ տվյալ գավառի գյուղերի, այդ թվում` Հալեի պատմությունից ու անգամ անունից հետք չմնա։

Վերոհիշյալ ժամանակշրջանում լքված գյուղում հաստատվել էին թուրք և քուրդ քոչվոր մի քանի ընտանիքներ։ Հայկական գյուղը նրանք անվանեցին Գալ։ Մի քանի տասնամյակի ընթացքում գյուղում հաստատված թուրքերն ու քրդերը հիմնովին կործանել են հայկական պատմամշակութային արժեքները։ Խորհրդային տարիներին դա առավել ծրագրված բնույթ ստացավ։ Այսօր այդ հուշարձանների հետքերն անգամ չեն երևում։

Ադրբեջանում խորհրդային կարգերի հաստատվելուց հետո, Մոսկվայի կենտրոնական բոլշևիկյան իշխանության որոշմամբ, այս տարածքները բռնակցվեցին ԱԽՍՀ-ին։ Գալը 1923 թվականին գտնվում էր ԱԽՍՀ Կարմիր Քուրդիստանի, իսկ 1930 թվականին՝ Կուբաթլուի շրջանի կազմում։

Ազատագրվել է 1993 թվականի հոկտեմբերին, բնակեցվել է 1998 թվականին՝ Ադրբեջանից բռնագաղթած հայ փախստականներով։

2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ։

## Բնակչություն
Բնակչությունը 2003 թվականի տվյալներով 58 մարդ է։ 2015 թվականին ուներ 32 մարդ, կար 12 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Գյուղի բնակիրները զբաղվել են երկրագործությամբ և բանջարաբոստանային բույսերի մշակությամբ։

## Ծանոթագրություններ
Հաղորդակ

**Հաղորդակ**, մեքենաները կամ մեխանիզմները գործողության մեջ դնող հարմարանք։

Բաղկացած է էներգիայի աղբյուրից, էներգիան (շարժումը) հաղորդող մեխանիզմից և կառավարման ապարատուրայից։ էներգիայի աղբյուր է ծառայում շարժիչը (ջերմային, էլեկտրական, պնևմատիկ, հիդրավլիկական և այլն) կամ նախապես կուտակված մեխանիկական էներգիան վերադարձնող հարմարանքը (զսպանակային, իներցիոն մեխանիզմ և այլն)։ Երբեմն հաղորդակը իրագործվում է մկանային ուժի հաշվին (օրինակ, ձեռքի կարապիկներում, արիֆմոմետրերում, կարի մեքենաներում, հեծանիվներում)։

Ըստ էներգիայի բաշխման բնույթի տարբերում են խմբային, անհատական և բազմաշարժիչ հաղորդակներ։ Խմբային հաղորդակում մեկ շարժիչից շարժումը հաղորդվում է աշխատանքային մեքենաների կամ մեխանիզմների խմբին մեկ կամ մի քանի տրանսմիսիայով։ Տեխնիկական անկատարելության հետևանքով խմբային հաղորդակին դուրս է մղել անհատական հաղորդակից, որում յուրաքանչյուր աշխատանքային մեքենա ունի փոխանցումով սեփական շարժիչ։ Այս հաղորդակը հնարավորություն է տալիս աշխատել պտտման առավել շահավետ հաճախականություններով, կատարել մեքենայի արագ գործարկում ու արգելակում, իրագործել շարժման ռևերսը։ Բազմաշարժիչ հաղորդակում մեքենայի առանձին աշխատանքային օրգանները շարժման մեջ են դրվում ինքնուրույն շարժիչով՝ իրենց փոխանցման համակարգի միջոցով։ Այդ հաղորդակը հնարավորություն է ընձեռում ստանալ մեքենայի կոմպակտ կառուցվածք, կիրառել ավտոմատ կառավարում։ Ըստ նշանակման մեքենայի հաղորդակի լինում է ստացիոնար (անշարժ տեղադրված շրջանակի կամ հիմքի վրա), փոխադրովի (օգտագործվում է շարժվող աշխատանքային մեքենաներում), տրանսպորտային (կիրառվում է զանազան տրանսպորտային միջոցներում)։ Ստացիոնար հաղորդակներից առավել տարածված է էլեկտրականը, որտեղ մեխանիկական էներգիայի աղբյուր է ծառայում էլեկտրաշարժիչը։ Փոխադրովի աշխատանքային և տրանսպորտային մեքենաներում գլխավորապես օգտագործվում են ջերմային շարժիչներ (անմիջական մեխանիկական կամ էլեկտրական փոխանցումով)։ Արտադրության մեջ կիրառվում են նաև մեքենաների հիդրոհաղորդակ և պնևմոհաղորդակ, որում սեղմված օդի կոմպրեսորի արտադրած էներգիան պնևմոշարժիչների միջոցով փոխակերպվում է մեխանիկական էներ գիայի։ 

Կատեգորիա:Շարժիչներ
Հակատանկային հրացան

մինի|աջից|Lahti L-39 ֆիննական հակատանկային հրացան
**Հակատանկային հրացան**, ակոսավոր փողով հրացան, նախատեսված է զրահապատ օբյեկտները (թեթև և միջին տանկ, զրահամեքենա և այլն) ծակող-հրկիզող գնդակով խոցելու համար։ Հեռահարությունը՝ 500 մ։

Կատեգորիա:Հակատանկային հրացաններ
Քրիստիան Ֆրիդրիխ Հեբել

**Հեբել Քրիստիան Ֆրիդրիխ ** (), գերմանացի գրող։

Տասնիններորդ դարի գերմանական խոշորագույն ողբերգակներից։ 1840 թվականին հրատարակել է «Հուդիթ» ողբերգությունը, որից հետո կնոջ ողբերգական վիճակը դարձել է նրա ստեղծագործության հիմնական թեման։ Հեբելը իր պիեսների սյուժեները սովորաբար վերցրել է Աստվածաշնչից, դիցաբանությունից, գրականությունից, պատմությունից։ Ժամանակակից թեմայով գրված միակ դրաման «Մարիամ Մագթաղինացին» է (1844)։ Գրել է նաև «Հերովդեսը և Մարիամնան» (1850), «Դիգը և նրա մատանին» (1856), «Ագնես Բեռնաուեր» (1851) պիեսները։ Նրա վերջին ավարտուն դրամատիկական գործը «Նիբելունգներ» (1862) եռերգությունն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Փաստաբաններ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գերմանալեզու բանաստեղծներ
Ջոն Քեյ

**Ջոն Լեկ Քեյ** (,  - անհայտ), շոտլանդացի նախկին ֆուտբոլիստ։ Խաղացել է շոտլանդական երկու ակումբներում և Շոտլանդիայի ազգային հավաքականում։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1860 թվականի  հունվարի 1-ին։

Նրա առաջին ակումբն էր «Ֆերդ Լանարկ» ակումբը, որի կազմում նա 1878 թ. մասնակցեց Շոտլանդիայի գավաթի եզրափակչին։ 1879 թ. նա տեղափոխվեց «Քուինս Պարկ», որի կազմում 1880, 1881 և 1882 թվականներին դարձավ Շոտլանդիայի գավաթակիր։ 1883 թ. նա վերադարձավ հարազատ ակումբ, իսկ միառժամանակ հետո տեղափոխվեց «Պոլլոկշիլդ Աթլետիկ», ուր անցկացրեց մի քանի խաղ։ 1887 թ. նա արտագաղթեց ԱՄՆ։

Շոտլանդիայի հավաքականում 1880-1884 թթ. անց է կացրել 6 խաղ, խփել 5 գոլ, բոլորը՝ ընկերական հանդիպումներում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*John Leck Kay

Կատեգորիա:Շոտլանդացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Շոտլանդիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Հելիոս

**Հելիոս**, արևի աստվածը հին հունական դիցաբանության մեջ։ Համարվել է տիտանոս Հիպերիոնի և Թեյայի որդին, Սելենեի (Լուսին) և Էոսի (Արշալույս) եղբայրը։ Դիտվել է նաև կույրերի ամոքիչ և կուրությամբ պատժող աստված։ Ըստ առասպելաբանության, Հելիոս ամեն առավոտ ելնելով Արևելյան օվկիանոսից և քառաձի ոսկե կառքի վրա սլանալով երկնակամարով՝ երեկոյան հանգրվանում է Արևմտյան օվկիանոսում։ Թրինակե (Սիկիլիա) կղզում իբր Հելիոսի դուստրերը՝ Հելիադաները, արածեցնում են 350 ոսկե ցուլեր (խորհրդանշում են լուսնային տարվա օրերը), իսկ նրա ոսկեպտուղ այգիները հսկում են Հեսպերիդները։ Հելիոսի կինը համարվել Է Պերսիդա հավերժահարսը։ Իսկ Հելիադաները, Ֆայետոն և Ավգեոս որդիները ծնված են համարվում օվկիանուհի Կլիմենայից։

Հելիոսի գլխավոր տաճարատեղին եղել է Հռոդոս կղզին։ Մ. թ. ա. հինգերորդ դարից հետո հույները Հելիոսին նույնացրել են Ապոլլոնի հետ, իսկ հռոմեացիները՝ Սոլ (Արեգակ) աստծուն։ Հույն քանդակագործ Լիսիպպոսը և նրա աշակերտները Հռոդոսում կերտել են քառաձի կառքով ընթացող Հելիոսի պատկերը։ Հռոդոսյան դրամների վրա Հելիոսի գլուխը պատկերված Է իբրև արևի սկավառակ։ Հելիոսին երբեմն պատկերել երկիրը խորհրդանշող գունդը ձեռքին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արևի աստվածներ
Կատեգորիա:Հին հունական աստվածներ
Կատեգորիա:Տիտաններ և տիտանուհիներ
Հեգին

**Հեգին**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խիզանի գավառակում։

## Պատմություն
Բնակչության մեծ մասը զոհվել է 1915 թվականին, թուրքական կառավարության կազմակերպած ջարդերի ժամանակ։ Փրկվածները բնակություն են հաստատել տարբեր երկրներում։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 21 ընտանիք հայ բնակիչ

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հաճախականության փոխակերպիչ (այլ կիրառումներ)

**Հաճախականության փոխակերպիչ, **

1. էլեկտրատեխնիկայում, էլեկտրական լարման (հոսանքի) հաճախականության փոփոխման սարք։ Կիրառվում է կարգավորվող էլեկտրահաղորդակի և մագնիսական ուժեղացուցիչների սնման համակարգերում՝ տարբեր հաճախականության փոփոխական հոսանքի երկու և ավելի համակարգեր համաձայնեցնելու համար։ Տարբերում են ստատիկ, էլեկտրամեքենայական և համակցված փոխակերպիչներներ։ Ստատիկ փոխակերպիչները լինում են՝ էլեկտրամագնիսական և վենտիլային։ էլեկտրամագնիսական փոխակերպիչների գործողության հիմքում ընկած է մագնիսական ոչ գծային տարրերի (դրոսել, հագեցված միջուկով տրանսֆորմատոր) միջոցով փոփոխական սինուսոիդային լարման փոփոխությունը՝ լարման պահանջվող հաճախականության բաղադրիչի հետագա անջատմամբ։ Դրանք ծառայում են որպես հաճախականության բաժանիչներ և բազմապատկիչներ։ Օ. գ. գ. 70—80% է։ Առավել տարածված են վենտիլային փոխակերպիչները, որոնցում որպես վենտիլ օգտագործում են տրանզիստորներ և տիրիստորներ։ Տրանզիստորային հաճախականության փոխակերպիչները հիմնականում օգտագործում են ռադիոտեխնիկայում, տիրիստորային Հաճախականության փոխակերպիչները՝ փոփոխական հոսանքի հզոր էլեկտրահաղորդակներում։ Օ. գ. գ. 95—98% է։

2. Ռադիոտեխնիկայում, ընդունվող ռադիոազդանշանի հաճախականությունը այլ հաճախականության օժանդակ տատանումների ներգործությամբ փոփոխող էլեկտրոնային սարք։ Բաղկացած է հաճախականության խառնիչից և հետերոդինից (տրանզիստորներով կամ մեկ հաճախափոխակերպիչ լամպով)։ Հաճախականության փոխակերպիչ են անվանում նաև ռադիոտեխնիկական այլ սարքեր, որոնք կապված են հաճախականությունների փոխակերպման հետ (հաճախականությունների սինթեզատոր, բաժանիչ, բազմապատկիչ)։ 

Կատեգորիա:Ռադիոտեխնիկա
Կորդովա (Արգենտինա)

**Կորդովա** (), քաղաք Արգենտինայում, Կորդովա նահանգի վարչական կենտրոնը։ 781, 6 հազար բնակչություն (արվարձաններով, 1978)։ Արդիական կենտրոն է, երկաթուղային հանգույց։ Կա մեքենաշինական, սննդի, կաշվի արդյունաբերություն։ Ունի համալսարան (1613 թվականից)։

## Անվանում
Հիմնադրվել է 1573 թվականին և կոչվել Իսպանիայի Կորդովա քաղաքի անունով։

## Հայերը Կորդովայում
1920-ական թվականներին Արգենտինա գաղթած կիլիկիահայերի մի մասը բնակություն է հաստատել Կորդովայում։ Հայերին համախմբող կազմակերպությունը «Հայ գաղութային միությունն» է։ Համայնքի կազմավորման տարիներին գործել է ՀՕԿ-ի մասնաճյուղը։

Այժմ գործում են Արգենտինահայ մշակութային միության, ՀԲԸՄ Կորդովայի մասնաճյուղերը, հայրենակցական միություններ, մարզական, երիտասարդական կազմակերպություններ, ինչպես նաև Սահակ-Մեսրոպ վարժարանը և հայկական եկեղեցի։ 1979 թվականին այնտեղ բնակվում էր շուրջ 4 հազար հայ՝ հիմնականում առևտրականներ, արհեստավորներ, փաստաբաններ և այլն։ Կորդովայի փողոցներից մեկը կոչվում է «Արմենիա»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1573 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արգենտինայի քաղաքներ
Հայթաղ (Քաշաթաղի շրջան)

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Հայթաղ**, գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում՝ շրջկենտրոնից 60 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Շալուա գետի Րախիշ վերին հոսանքի ձախ ափին։ Աղբրաձոր, Գահանիստ, Արախիշ, Մովսեսաշեն, Վազգենաշեն և Քարաբակ գյուղերի հետ միասին կազմում է Արախիշ համայնքը։

## Աշխարհագրություն
Գյուղը տեղակայված է Արցախի Հանրապետության արևմտյան հատվածում՝ Քաշաթաղի շրջանում՝ նախկինում՝ Արցախի Վայկունիք գավառում։ Բնակավայրը տեղաբաշխված է Շալուայի վերին հոսանքում՝ նրա երկու վտակների գետի հետ միախառնման եռանկյունում։

## Պատմություն
18-րդ դարի երկրորդ կեսին  և 19-րդ դարի  սկզբներին Ղարաբաղի խաների և քրդական ցեղերի ճնշման տակ տարածաշրջանի  բնակավայրերիը հայաթափել են, որն էլ պատճառ հանդիսացավ, որ տվյալ գավառի գյուղերի զգալի  մասի, այդ թվում ՝ Հայթաղի պատմությունը մոռացության մատնվի։

Տիրելով բարձրադիր այդ գավառներին քոչվոր քրդերի և թուրքերի համար ալպիական մարգագետիններից օգտվելու հնարավորություններ ստեղծվեցին։

19-րդ դարի սկզբներին ամայության մատնված գյուղում հաստատվել էին քուրդ խանշնարած մի քանի ընտանիքներ։ Հայկական բնակավայրը նրանք անվանել են Ղուշասու։

Գյուղում հաստատված եկվորները մի քանի տասնամյակի ընթացքում ոչնչացրել են հայկական պատմամշակութային արժեքները։ Այսօր այդ հուշարձանների հետքերն  անգամ չեն երևում։

Ադրբեջանի խորհրդային կարգերի հաստատելուց հետո ռազմավորական նշանակության այդ բարձադիր վայրերը հանձնվեցին ԱԽՍՀ-ին։

Գյուղը 1923 թվականին գտնվում էր ԱԽՍՀ Կարմիր Քուրդիստանի օկրուգի, իսկ 1930 թվականին՝ Զանգելանի շրջանի կազմում։

Ազատագրվել է 1993 թվականի ապրիլին, բնակեցվել է 1998 թվականին՝ Ադրբեջանից բռնագաղթած հայ փախստականներով։

2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի արդյունքում գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ։

## Բնակչություն
Բնակչությունը 2003 թվականի տվյալներով 30 մարդ է։ 2015 թվականին ուներ 8 մարդ, կա 3 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Զբաղվում են անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղից 5 կմ հարավ՝ Րախիշ գետի աջ ձորալանջին, պահպանվել են Աղբրաձորի վանքի ավերակները՝ XI դարի միանավ փոքրիկ եկեղեցով և մոտակա գերեզմանադաշտով (XI-XVII դարերի խաչքարերով և գերեզմանաքարերով)։

## Ծանոթագրություններ
Հայկազյան (գյուղ, Քաշաթաղի շրջան)

300px|մինի|աջից|Արցախի Հանրապետության քարտեզը, որտեղ մուգ շագանակագույնով պատկերված են Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները, իսկ մարմնագույնով՝ Արցախի վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները 2021 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ
**Հայկազյան**, գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում՝ շրջկենտրոնից 70 կմ հարավ-արևելք՝ Որոտան գետի ստորին հոսանքի աջ ափին։ Գտնվում է հանրապետության հարավ-արևմտյան հատվածում, մայրաքաղաք Ստեփանակերտից` 120 կմ հեռավորության վրա։

Ջանֆիդա, Սահառ և Դարբնոց գյուղերի հետ միասին կազմում է Հայկազյան համայնքը։

## Աշխարհագրություն
Համայնքը հարթավայրային է, ունի 9658,2 հա տարածք, որից 3119,9 հա գյուղատնտեսական նշանակության, 6128,4 հա անտառային հողեր։ Հայկազյան համայնքի սահմանային գոտով հոսում է Որոտան գետը։

Համայնքի տարածքում խմելու ջրի համար առկա են թվով 22 գործող անհատական ջրհորներ։

## Պատմություն
### Արցախյան պատերազմ

1993 թվականի հոկտեմբերին հայկական զինված ուժերին հաջողվում է բնակավայրից հեռացնել ադրբեջանական ստորաբաժանումներին։

### Հայ-ադրբեջանական պատերազմ, 2020

2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ։

## Բնակչություն
Հայկազյան գյուղը վերաբնակեցվել է 1997 թվականին՝ Խորհրդային Ադրբեջանից բռնագաղթած հայ փախստականներով։ 2003 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը 75 է։ 2015 թվականին բնակչության թվաքանակը կազմում էր 74 մարդ, կար 22 տնտեսություն։

Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Գյուղի բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ, մասնավորապես՝ երկրագործությամբ, այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։

## Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում են 100 աշակերտներ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Համայնքի տարածքում առկա է «Լալազարի» կամուրջ (1868 թ.) պատմամշակութային հուշարձանը։

## Ծանոթագրություններ
Տեր Մանվել քարգործ

**Տեր Մանվել քարգործ** (ծննդյան և մահվան տարեթվերն անհայտ են), XV-XVI դարերի քանդակազարդող հայ վարպետ։

## Կենսագրություն
Աշխատել է հոր՝ տեր Հովհաննեսի հետ։ Նրանց գործերից հայտնի է Առինջ գյուղի (այժմ՝ ՀՀ Կոտայքի մարզում) մոտ գտնվող ավերակ բերդի մուտքի կամարակալ քարի վրա 1501 թվականին կերտված բարձրաքանդակը՝ դեմառդեմ իրար փաթաթված երկու վիշապ՝ կռվելիս։ Դրանից ներքև, մուտքի կալաքարի վրա, նրանց թողած արձանագրությունն է և քանդակի թիվը՝ ՋԾ (950)։ Գարեգին Հովսեփյանի կարծիքով («Խաղբակյանք», Ա, 165)՝ վիշապների քանդակն ավելի հին՝ XIII—XIV դարերի գործ է։

## Գրականություն
* Բարխուդարյան Ս․, Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ և քարգործ վարպետներ, Երևան, 1963։

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Հասարակական հարաբերություններ

[300px|մինի|Միմյանց հետ շփվելու առաջարկ։ Ցուցանակի վրա գրված է․ «Մենք [Wi-Fi չունենք․ ԶՐՈՒՑԵՔ իրար հետ»]]
**Հասարակական հարաբերություններ**, բազմապիսի կապեր, որոնք առաջանում են սոցիալական խմբերի, դասակարգերի, ազգերի միջև ու դրանց ներսում՝ տնտեսական, սոցիալական, քաղաքական, մշակութային կյանքի և գործունեության պրոցեսում։ Բաժանվում են առաջնային (նյութական) և երկրորդային (գաղափարական) հարաբերությունների։ Նյութական (տնտեսական, արտադրական) հասարակական հարաբերությունները մարդկանց կամքից և գիտակցությունից անկախ, օբյեկտիվ անհրաժեշտությամբ գոյացող, նյութական բարիքների արտադրությանն ուղղված գործունեության հետևանք են։ Գաղափարական (քաղաքական, իրավական, բարոյական և այլն) հասարակական հարաբերություններն առաջանում են նյութական հասարակական հարաբերությունների բազայի վրա և վերջինի վերնաշենքն են։ Անհատները հասարակական հարաբերություններում հանդես են գալիս որպես սոցիալական որևէ հանրության, խմբի անդամ, ներկայացուցիչ։ Հասարակական հարաբերությունները դիալեկտիկական փոխազդեցության մեջ են մարդկանց անձնական հարաբերությունների հետ և որոշում են այդ հարաբերությունների էական կողմերը։ Սոցիալական տարբեր խմբերի, հանրությունների, կազմակերպությունների հասարակական հարաբերությունները որոշվում են արտադրական հարաբերությունների պատմականորեն որոշակի համակարգում ունեցած նրանց տեղով, սոցիալական այլ խմբերի հետ ունեցած փոխհարաբերություններով։ Յուրաքանչյուր հասարակական-տնտեսական ֆորմացիայի համար հասարակական հարաբերությունները պատմականորեն կոնկրետ և յուրահատուկ են։ Սեփականության տվյալ ձևի արմատական առանձնահատկություններն արտահայտող հարաբերությունները կայուն են, համեմատաբար տևական, իսկ հասարակության ներսում, դասակարգային փոխհարաբերություններում կատարվող փոփոխություններն արտացոլող հասարակական հարաբերություններ՝ դինամիկ։ Քանի դեռ հասարակական հարաբերությունների փոփոխությունը չի շոշափում տվյալ հասարակական, ֆորմացիայի հիմքերը՝ սեփականության տիրապետող ձևերը, այն կրում է էվոլյուցիոն բնույթ, հակառակ դեպքում ստանում է հեղափոխական բնույթ։

Կատեգորիա:Մարդկային վարք
Կատեգորիա:Սոցիալական փիլիսոփայության հասկացություններ
Հասարակական պաշտպան

**Հասարակական պաշտպան**, քրեական դատավարությունում հասարակական կազմակերպության ներկայացուցիչ, որը տվյալ կազմակերպության հանձնարարությամբ մասնակցում է դատական քննությանը և կատարում պաշտպանի խնդիրներ։ Հասարակական պաշտպանը դատավարության ինքնուրույն մասնակից է, օգտվում է փաստաբանի բոլոր իրավունքներից։ Հասարակական պաշտպանը կարող է մասնակցել դատավարությանը, անկախ պաշտպանյալի ցանկություններից։ Սակայն, եթե հանցանքի ծանրության մասին հաղորդված տվյալները ճիշտ չեն, հասարակական պաշտպանին իրավունք է տրված հրաժարվել պաշտպանությունից։ Հասարակական պաշտպանի մասնակցությունը նպաստում է գործի բազմակողմանի քննությանը, բարձրացնում դատավարության դաստիարակչական նշանակությունը։

## Տես նաև
* Փաստաբան

Կատեգորիա:Իրավաբանություն
Հասարակական մեղադրող

**Հասարակական մեղադրող**, քրեական դատավարությունում հասարակական կազմակերպության ներկայացուցիչ, որը տվյալ կազմակերպության հանձնարարությամբ դատական քննությանը մասնակցում է որպես մեղադրող։ Հասարակական մեղադրողը դատավարության ինքնուրույն մասնակից է, ունի ընդարձակ դատավարական իրավունքներ։

Կատեգորիա:Դատավարական իրավունք
Էլեկտրական հաղորդալարեր

[մինի|Կենցաղային էլեկտրամատակարարման համար նախատեսված միաֆազ բաշխիչ [տրանսֆորմատոր]]
**Էլեկտրական հաղորդալարեր**, մեկ կամ մի քանի մետաղալարերից կազմված մետաղական հաղորդիչներ։ Ծառայում են էլեկտրական էներգիայի, էլեկտրական ազդանշանների հաղորդման, ինչպես նաև էլեկտրական մեքենաների, տրանսֆորմատորների, էլեկտրակենցաղային և չափիչ սարքերի փաթույթների պատրաստման համար։ Հաղորդալարի կոնստրուկտիվ բնութագրերն են՝ հոսանքատար ջղերի քանակը, նրանց նյութը, կտրվածքի ձևը, յուրաքանչյուր ջղում մետաղալարերի քանակը, մեկուսացման տիպը, աշխատանքային լարումը, ջեռակայունությունը և այլն։ Հաղորդալարերը լինում են չմեկուսացված և մեկուսացված։ Չմեկուսացված հաղորդալարերը օգտագործում են էլեկտրահաղորդման օդային գծերում և էլեկտրական տրանսպորտի կոնտակտային ցանցերում։ Պատրաստում են պողպատից, ալյումինից, պղնձից, ինչպես նաև կոռոզիակայուն և բարձր մեխանիկական ամրության համաձուլվածքներից։ Կիրառում են 110 կվ և բարձր լարման էլեկտրահաղորդման գծերում։ Կտրվածքը 600—700 մմ է։ Մեկուսացված հաղորդալարերը լինում են տեղակայման, փաթույթային և մոնտաժային։ Տեղակայման հաղորդալարերը պատրաստում են պոլիվինիլքլորիդով կամ ռետինով մեկուսացված պղնձից կամ ալյումինից (շրջանաձև կտրվածքով)։ Մեկուսացումը նախատեսվում է 220—600 վ աշխատանքային լարման և շրջապատող միջավայրի 40—70&nbsp;°C ջերմաստիճանների համար։ Փաթույթային հաղորդալարերը պատրաստում են պղնձից, ավելի հազվադեպ՝ ալյումինից (շրջանաձև կամ ուղղանկյուն հատվածքով)՝ արծնե, թղթե, բամբակե մեկուսացմամբ։ Մոնտաժային հաղորդալարերը պատրաստում են հիմնականում պղնձից (շրջանաձև հատվածքով)՝ ժապավենային կամ մանրաթելային մեկուսացմամբ։ Նախատեսվում է 240—500 վ (հաճախ մինչև 1000 վ) լարման և շրջապատող միջավայրի 40—70&nbsp;°C ջերմաստիճանների համար։

Կատեգորիա:Տեխնիկա
Հասարակական փրկության կոմիտե

thumb|Comité de Salut public

**Հասարակական փրկության կոմիտե** (), Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակաշրջանում յակոբինյան վարչակարգի ղեկավար մարմին։ Ստեղծվել է 1793 թվականի ապրիլի 6-ին։ Նրան հանձնարարված էր հետևել նախարարների գործունեությանը, արտակարգ պարագաներում ձեռնարկել պաշտպանական միջոցներ ներքին ու արտաքին թշնամիների դեմ։ Ընտրում էր Կոնվենտը։

1793 թվականի հուլիսի 27-ին կոմիտեի կազմում ընտրվեց Մաքսիմիլիեն Ռոբեսպիեռը, ով դարձավ փաստական ղեկավարը։ Կոմիտեն իր ձեռքում կենտրոնացրեց երկրի պետական և քաղաքական գործունեության բոլոր բնագավառները, իրեն ենթարկեց պետական իշխանության, այդ թվում ռազմական մարմինները։

Յակոբինյան վարչակարգի ճգնաժամը և Հասարակական փրկության կոմիտեում ներքին տարաձայնությունները, որոնք ի հայտ եկան 1794 թվականի գարնանը, հունիսին վերաճեցին բացահայտ պայքարի Մաքսիմիլիան Ռոբեսպիերի և նրա հակառակորդների միջև։

Տերմիդորյան հեղաշրջումից (1794 թվականի հուլիս) հետո Հասարակական փրկության կոմիտեն զրկվեց նախկին իրավունքներից և կորցրեց իր նշանակությունը։ 1795 թվականի հոկտեմբերի 26-ին «111 տարվա սահմանադրության» ընդունմամբ դադարեց գոյություն ունենալուց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիական մեծ հեղափոխություն
Հասարակական-տնտեսական կացութաձև

**Հասարակական-տնտեսական կացութաձև**, էկոնոմիկայի ճյուղ, տնտեսության տիպ, որի հիմքում արտադրության միջոցների սեփականության որոշակի ձևն է և դրան համապատասխանող արտադրական-տնտեսական հարաբերությունները։ Յուրաքանչյուր հասարակական-տնտեսական ֆորմացիայում կարող են գոյություն ունենալ մեկ կամ մի քանի հասարակական-տնտեսական կացութաձևեր։ Այսպես, ստրկատիրության ծաղկման շրջանում, անգամ միևնույն պետության մեջ, որոշ ցեղերի մոտ պահպանվում էին նախնադարյան-համայնական հարաբերությունները՝ զարգացման տարբեր աստիճաններում։ Ֆեոդալիզմի ժամանակ պահպանվեցին և ստրկատիրական, և նախնադարյան, իսկ կապիտալիստական հարաբերությունների տիրապետության շրջանում՝ մինչկապիտալիստական ֆորմացիաներին յուրահատուկ գրեթե բոլոր հասարակական-տնտեսական կացութաձևերը։ Բազմակացութաձև հասարակարգերում կացութաձևերից որևէ մեկը, որպես կարգ, տիրապետող է, գերակշռող։ Միավորելով և իրեն ենթարկելով մնացած բոլոր հասարակական-տնտեսական կացութաձևերը՝ այն որոշում է հասարակարգի սոցիալ-տնտեսական բնույթը, դառնում նրա հիմքը, հենարանը։ Միաժամանակ, մինչսոցիալիստական ֆորմացիաների ընդերքում տիրապետող կացութաձևին զուգահեռ, տարերայնորեն ծագում և զարգանում են հասարակական-տնտական նոր ֆորմացիայի սաղմերը հանդիսացող կացութաձևերը։ Սակայն սոցիալիստական կացութաձևը, որպես տնտեսական հարաբերությունների ամբողջական համակարգ, չի կարող ծագել կապիտալիզմի ընդերքում, այն առաջանում է սոցիալիստական հեղափոխության հաղթանակի հետևանքով, արտադրության միջոցները հանրայնացնելու ուղիով։ Այդ պատճառով կապիտալիզմից սոցիալիզմին անցման ժամանակաշրջանի էկոնոմիկային բնորոշ է բազմակացութաձևությունը։ Դրանց թիվը պայմանավորված է տվյալ երկրի զարգացման առանձնահատկություններով, բայց սոցիալիստական, մանրապրանքային և մասնավոր կապիտալիստական կացութաձևերի առկայությունն անխուսափելի է։ Անցման շրջանում հնարավոր է նաև պետական կապիտալիստական, իսկ առավել թույլ զարգացած երկրներում՝ նահապետական կացութաձևերի գոյությունը։

## Աղբյուրներ
* Նյութեր Հայկական Սովետական հանրագիտարանից, էջեր՝ 251, 252

Կատեգորիա:Հասարակություն
Կառնոյի ցիկլ

մինի|Կառնոյի ցիկլ
**Կառնոյի ցիկլ**, դարձելի շրջանային պրոցես (ցիկլ), որի ընթացքում ջերմությունը փոխակերպվում է աշխատանքի (կամ հակառակը), կազմված է երկու իզոթերմ պրոցեսից և երկու ադիաբատ պրոցեսից։ Առաջինը դիտարկել է Ն. Լ. Ս. Կառնոն 1824 թվականին՝ իբրև ջերմային շարժիչի իդեալական աշխատանքային ցիկլ։ Ջերմության փոխակերպումը աշխատանքի ուղեկցվում է ջերմության որոշակի քանակի փոխանցումով (շարժիչի բանող մարմնի միջոցով) առավել տաք մարմնից (ջեռուցիչ) պակաս տաք մարմնին (սառնարան)։ Կառնոյի ցիկլը p-V (ճնշում-ծավալ) փոփոխականների դեպքում պատկերված է նկարում։ Ցիկլի ընթացքը հետևյալն է. A \rightarrow B պրոցեսում բանող մարմինը (գազ, գոլորշի և այլն) ջերմային հպման միջոցով T_1 ջերմաստիճանի ջեռուցիչից ստանում է ջերմության Q_1 քանակ, ընդարձակվում V_A-ից մինչև V_B և աշխատանք կատարում։ B \rightarrow C պրոցեսում ջեռուցիչի հետ հպումը վերանում է, բանող մարմինը դանդաղ ընդարձակվում է V_B-ից V_C և սառչում T_1-ից մինչև T_2։ Այնուհետև V_C ծավալ և T_2 ջերմաստիճան ունեցող բանող մարմինը ջերմային հպման մեջ է դրվում T_2 () ջերմաստիճանի սառնարանի հետ և դանդաղ սեղմվում V_C-ից մինչև V_D (C \rightarrow D պրոցես), որի հետևանքով սառնարանին է տրվում ջերմության Q_2 քանակ։ D-ին համապատասխանող վիճակում ջերմային հպումը սառնարանի հետ վերանում է, և բանող մարմինը սեղմվում է V_D-ից մինչև V_A, որի հետևանքով նրա ջերմաստիճանը T_2-ից դառնում է T_1 (D \rightarrow A պրոցես)։ Համաձայն թերմոդինամիկայի առաջին սկզբունքի, ABCDA պրոցեսում կատարված աշխատանքը՝ A= Q_1—Q_2 (նկարի վրա՝ ABCD պատկերի մակերեսը)։ Կառնոյի ցիկլի օգտակար գործողության գործակիցը՝  \eta =\frac {A}{Q_1}=1-\frac {T_2}{T_1}։ Այս բանաձևից հետևում է, այսպես կոչված՝ Կառնոյի թեորեմը. *Կառնոյի ցիկլի օգտակար գործողության գործակիցը կախված չէ բանող մարմնի հատկություններից և որոշվում է միայն ջեռուցիչի և սառնարանի ջերմաստիճաններով*։ Միևնույն ջեռուցիչի և սառնարանի միջոցով իրականացվող բոլոր հնարավոր դարձելի ցիկլերից Կառնոյի ցիկլն ունի ամենամեծ օգտակար գործողության գործակիցը։ Պատմականորեն Կառնոյի ցիկլը կարևոր դեր է կատարել թերմոդինամիկայի և ջերմատեխնիկայի զարգացման գործում։ Այն էապես նպաստել է թերմոդինամիկայի երկրորդ սկզբունքի հիմնավորմանը։ Կառնոյի ցիկլը օգտագործվել է ջերմաստիճանների բացարձակ թերմոդինամիկական ցուցնակի որոշման համար։

Կատեգորիա:Ջերմադինամիկա
Հասարակական-տնտեսական ֆորմացիա

[250px|մինի|[Կարլ Մարքս և Ֆրիդրիխ Էնգելս]]
**Հասարակական ֆորմացիա** (), մարքսիստական տեսության հայեցակարգ, որը փորձում է նկարագրել կապիտալիստական արտադրության եղանակի, արտադրության նախակապիտալիստական եղանակների պահպանման և տնտեսության ինստիտուցիոնալ ենթատեքստերի միջև կոնկրետ, պատմական հոդակապությանը։

Մարքսիզմի պնդմամբ այն հնարավորություն է տալիս հասարակությունն իր զարգացման յուրաքանչյուր փուլում դիտել իբրև միասնական սոցիալական օրգանիզմ, որը ներառնում է հասարակական բոլոր երևույթներն իրենց օրգանական միասնության ու փոխներգործության մեջ։

Այն երբեմն վերագրվում է Կ. Մարքսին և Ֆ. Էնգելսին, կառուցված էր իրենց նախորդների` Սեն-Սիմոնի, Հեգելի, Լ. Հ. Մորգանի հայեցակարգերի հենքի վրա։ Միաժամանակ Մարքսն ու Էնգելսը իրենց տեսությունը փորձել էին հիմնավորել` բազմաթիվ հղումներ անելով պատմական սկզբնաղբյուրների, ժամանակագրական աղյուսակների, փաստական նյութի վրա։ Այնուամենայնիվ, այդ տեսությունը ըստ էության կառուցված է մի կողմից` նախորդների և ժամանակակիցների պատկերացումների դրվագային ընկալման, մյուս կողմից` իրենց հասարակական քաղաքական դիրքորոշմամբ պայմանավորված մտապատկերային ենթադրությունների կիրառությամբ։ Իհարկե, հասարակական-տնտեսական ֆորմացիաների հայեցակարգի առնչությամբ պատմության «օբյեկտիվ» տրամաբանության մասին Մարքսի և Էնգելսի պատկերացումները ևս որոշակի փոփոխություններ են ունեցել։ Այսպես, սկզբում նրանք առաջնորդվում էին Սեն-Սիմոնի տրամաբանությամբ` նույնացնելով ստրկատիրությունը և Հին աշխարհը, միջնադարը և ճորտատիրությունը, ազատ (վարձու) աշխատանքը և Նոր ժամանակը։ Այնուհետև, որոշ փոփոխություններ կատարելով, փոխ առան Հեգելի՝ համաշխարհային պատմության փուլայնացման տարբերակը. Հին Արևելք` ոչ ոք ազատ չէ, Անտիկ աշխարհ` որոշ ազատություններ, գերմանական աշխարհ` բոլորը ազատ են։ Հին Արևելքը նրանց մոտ վերանվանվեց արտադրության ասիական եղանակ, Անտիկ աշխարհը` ստրկատիրական հասարակություն, իսկ գերմանական աշխարհը բաժանվեց ճորտատիրության և կապիտալիզմի։

## Տես նաև
* Կապիտալ

Կատեգորիա:Տնտեսական համակարգեր
Կատեգորիա:Մարքսիզմ
Հակաֆեռոմագնիսականություն

thumb|Հակաֆեռոմագնիսական կարգով մագնիսացում
**Հակաֆեռոմագնիսականություն**, նյութի մագնիսական վիճակներից մեկը։ Այդ վիճակում, ի տարբերություն ֆեռոմագնիսականության, նյութի հարևան մասնիկների տարրական մագնիսները հակազուգահեռ են միմյանց, հետևաբար՝ ամբողջ մարմնի մագնիսացումը շատ թույլ է։ Հակաֆեռոմագնիսականությունը հայտնաբերվել է ցածր ջերմաստիճաններում պարամագնիսական նյութերի հատկությունների ուսումնասիրության ժամանակ։

## Մագնիսացման մեխանիզմը
Պարամագնիսի I մագնիսացումը համեմատական է արտաքին մագնիսական դաշտի H լարվածությանը՝ I=xH (x-ն մագնիսական ընկալունակությունն է)։ Եթե պարամագնիսների x-ն հակադարձ համեմատական է T բացարձակ ջերմաստիճանին (Կյուրիի օրենք), ապա հակաֆեռոմագնիսական նյութերում (քրոմ, մանգան և քիմիական շատ միացություններ) x-ի ջերմաստիճանային կախումը բոլորովին այլ է։ T=T_N ջերմաստիճանում (Նեելի ջերմաստիճան) x-ն հասնում է առավելագույն արժեքի, իսկ T տիրույթում x-ի արժեքը խիստ կախված է մագնիսական դաշտի ուղղության և գլխավոր բյուրեղային առանցքի միջև կազմված անկյունից։ Բացի այդ, հակաֆեռոմագնիսական նյութերի ջերմունակությունը նույնպես T=T_N կետում առավելագույն արժեք ունի։ Նյութի ներքին կառուցվածքի փոփոխումը վկայող փորձնական այս փաստերը բացատրելու համար 1930ական թվականներին Լև Դավիդովիչ Լանդաուն և Լուի Էժեն Ֆելիքս Նեելը ենթադրեցին, որ T=T_N կետում տեղի է ունենում պարամագնիսական վիճակի անցում հակաֆեռոմագնիսականության (երկրորդկարգի ֆազային անցում)։ Պարամագնիսներում կան ոչ լրիվ զբաղեցված ներքին էլեկտրոնային թաղանթներով ատոմներ (իոններ), որոնք ունեն ատոմային մագնիսական մոմենտ, այսինքն՝ տարրական մագնիսներ են։ T ջերմաստիճանում փոխանակային ուժերի շնորհիվ ստեղծվում է մագնիսական մոմենտների որոշակի կարգավորում՝ նույնիսկ արտաքին մագնիսական դաշտի բացակայության դեպքում։ Առաջացած կառուցվածքը կարելի է պատկերացնել որպես ներդրված մագնիսական իոնների ցանցերից (ենթացանցերից) կազմված համակարգ։ Ենթացանցի հանգույցներում գտնվում են միմյանց զուգահեռ մագնիսական մոմենտներ, և երբ արտաքին դաշտ չի լինում, առանձին ենթացանցերի համազոր մագնիսական մոմենտները լրիվ համակշռում են միմյանց։ Մագնիսական մոմենտների դասավորությունը բյուրեղային առանցքների նկատմամբ պայմանավորված է մագնիսական անիզոտրոպության ուժերով։

## Կիրառություններ
Հակաֆեռոմագնիսականության կառուցվածքը կարելի է հետազոտել նեյտրոնների դիֆրակցիայի միջոցով։ Հակաֆեռոմագնիսականության հետ կապված՝ հայտնաբերվել են նոր տեսակի մագնիսական կառուցվածքներ (թույլ ֆեռոմագնիսականություն, պարուրաձև կառուցվածքներ), նոր երևույթներ (պիեզոմագնիսականություն, մագնիսաէլեկտրական էֆեկտ)։ Գործնականում առայժմ կիրառվում են միայն հակաֆեռոմագնիսի բարձրահաճախային հատկությունները։

## Տես նաև
* Հակաֆեռոմագնիսներ
*Ֆեռոմագնիսականություն
*Պարամագնիսականություն
*Դիամագնիսականություն

Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Հակաֆեռոմագնիսական ռեզոնանս

**Հակաֆեռոմագնիսական ռեզոնանս**, հակաֆեռոմագնիսական նյութերում որոշակի v հաճախականության էլեկտրամագնիսական ալիքների ուժեղ կլանման երևույթը արտաքին մագնիսական դաշտի որոշակի H լարվածության դեպքում։ Մագնիսական ռեզոնանսի տարատեսակներից։

Դիտվել է 1950ական թվականներին CuCl_2 \times 2H_2O  բյուրեղներում 4K-ից ցածր ջերմաստիճաններում։ Հակաֆեռոմագնիսական ռեզոնանսի դեպքում ենթացանցերի մագնիսական վեկտորների ռեզոնանսային տատանումներ են գրգռվում ինչպես միմյանց նկատմամբ, այնպես էլ կիրառված մագնիսական դաշտի լարվածության ուղղության շուրջը։ H-ի ամեն մի արժեքի, որպես կանոն, համապատասխանում են հակաֆեռոմագնիսական ռեզոնանսի երկու տարբեր հաճախականություններ (v \sim 10-1000 հց), որոնք ավելի մեծ են, քան պարամագնիսական և ֆեռոմագնիսական ռեզոնանսների հաճախականությունները։ Հակաֆեռոմագնիսական ռեզոնանսը դիտում են ռադիոսպեկտրոսկոպով։

Հակաֆեռոմագնիսական ռեզոնանսի երևույթն օգտագործվում է հակաֆեռոմագնիսներում փոխանակային և մագնիսական անիզոտրոպության ուժերի հետազոտման համար։ 

Կատեգորիա:Մագնիսականություն
Հասարակության նյութատեխնիկական բազա

Յուրաքանչյուր հասարակական-տնտեսական ֆորմացիային բնորոշ աշխատանքի նյութական գործոնների՝ արտադրության միջոցների ամբողջություն։ Հասարակության նյութատեխնիկական բազայի զարգացման մեջ առաջատարն արտադրության գործիքներն են։ Դրանց կատարելագործումն ազդում է աշխատանքի առարկաների կազմի վրա, իսկ վերջիններիս օգտագործման փորձի կուտակումը էապես փոխազդում է արտադրության գործիքների և ամբողջ արտադրության զարգացման վրա։ Հասարակության նյութատեխնիկական բազան զարգանում է հասարակության հիմնական արտադրողական ուժի՝ արտադրության աշխատողների հետ սերտ փոխազդեցության մեջ։ Դա նպաստում է անմիջական արտադրողների աշխատանքային փորձի կուտակմանն ու որակավորման բարձրացմանը, մեծացնում նրանց իշխանությունը բնության ուժերի նկատմամբ, պայմանավորում աշխատանքի հանրայնացման աճը, հասարակության և առանձին ձեռնարկության մասշտաբով՝ աշխատանքի առաջադիմական բաժանումն ու կոոպերացումը։ Նյութատեխնիկական բազայի, որպես հասարակության արտադրողական ուժերի բաղկացուցիչ մասի, զարգացումը որոշում է արտադրական հարաբերությունների փոփոխումը։ Արտադրական հարաբերությունները, իրենց հերթին, ազդում են արտադրողական ուժերի զարգացման, հետևաբար՝ հասարակության նյութատեխնիկական բազայի վրա։ Նոր, առավել առաջավոր արտադրական հարաբերությունները, խթանելով արտադրողական ուժերի արագ զարգացումը, հեղաշրջումներ են առաջացնում արտադրության ոլորտում։ Յուրաքանչյուր հասարակական-տնտնտեսական ֆորմացիա, առաջ մղելով արտադրության տեխնիկան, ստեղծում է յուրահատուկ նյութատեխնիկական բազա։ Նախնադարյան-համայնական, ստրկատիրական և ավատատիրական հասարակարգերի նյութատեխնիկական բազան հիմնվել է ձեռքի աշխատանքի և պրիմիտիվ տեխնիկայի կիրառման վրա։ Կապիտալիզմն իր նյութատեխնիկական բազան՝ խոշոր մեքենական արտադրությունը, ստեղծել է արդյունաբերական հեղաշրջման և կապիտալիստական ինդուստրացման շնորհիվ (XVII —XIX դդ.)։

Կատեգորիա:Մարքսիզմ
Հեբեյ (նահանգ)

**Հեբեյ** (, ), նահանգ հյուսիսային Չինաստանում, ողողվում է Դեղին ծովի Լյաոդունյան և Բոխայվան ծոցերով։ Տարածությունը 190 հազար կմ² է, բնակչությունը՝ 42 միլիոն 1975 թվականի տվյալներով, վարչական կենտրոնը՝ Շիցզյաչժուան։ Գտնվում է հիմնականում Չինական մեծ հարթավայրում, Ցանշան և այլ լեռներն են (1500—2000 մ)։ Ունի գետային խիտ ցանց։ Հեբեյ երկրի ինդուստրիալ շրջաններից է։ Համաչինական նշանակություն ունի ածխի արդյունաբերությունը, մետալուրգիան, մեքենաշինությունը, տեքստիլ և ճենապակու, հախճապակու արտադրությունը։ Արդյունահանվում է երկաթ, պղինձ, նավթ։ Կան ոսկու հանքեր։ Մշակում են հացահատիկ, սոյա, գետնընկույզ, քունջութ, կանեփ, բամբակենի, ծխախոտ և այլն։ Զբաղվում են անասնապահությամբ, ափամերձ շրջաններում՝ ձկնորսությամբ։ Երկաթուղիների երկարությունը 1830 կմ է։ Խոշոր ծովային նավահանգիստ է Ցինհուանդաոն։

## Աշխարհագրություն
Գավառը գտնվում է Դեղին գետի ստորին հոսանքում, որտեղ այն թափվում է Դեղին ծով։  Հյուսիսում սահմանակից է Լյաոնինգ նահանգի և Ներքին Մոնղոլիայի հետ, արևմուտքում ՝ Շանսի նահանգի, հարավում ՝ Շանդոնգ նահանգի հետ։

Հեբեյ նահանգն ամբողջությամբ շրջապատում է կենտրոնական ենթակայության Պեկին և Տյանցզին քաղաքների տարածքները։

Գավառի տարածքը կազմում է 187,240 կմ² (13 -րդ տեղը երկրի բոլոր նահանգներից)։

## Պատմություն
Մինգ կայսրության օրոք այս հողերի վրա ձեւավորվեց Բեյչիլի նահանգը։  1928 թվականին Չժիլի նահանգը վերանվանվեց Հեբեյ։

## Բնակչություն
Ազգությունները Հեբեյ նահանգում, 2000թվականի տվյալներ
* Հան - 63781603 մարդ - 95,65 %
* Մանջուրներ - 2118711 մարդ - 3,18 %
* Հուիզու - 542639 մարդ - 0,85 %
* Մոնղոլներ - 169887 մարդ - 0,26 % 
* Զհուաներ - 20832 մարդ - 0,031 %

## Վարչական բաժանումներ
Հեբեյ նահանգը բաժանված է 11 քաղաքային շրջանների

# Շիցզյաչժուան
# Բաոդին
# Ցանչժոու
# Չենդե
# Խանդան
# Խենշուհ
# Լանֆան
# Ցինհուանդաո
# Տանշան
# Սինտահ
# Չժանցզյակոու

## Մշակույթ
Հեբեյ նահանգում կան բազմաթիվ բուդդայական և դաոսական տաճարներ, որոնք այս նահանգի ամենավառ մշակութային ժառանգությունն են։

## Արդյունաբերություն
Հեբեյ նահանգը Չինաստանում պողպատի խոշորագույն արտադրողն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինաստանի նահանգներ
Հանքավայրեր

մինի|Հանք
**Հանքավայրեր**, միներալային կուտակումներ երկրակեղևում, որոնք առաջացել են այս կամ այն երկրաբանական պրոցեսի հետևանքով։ Հանքանյութի քանակի ու որակի տեսակետից շահագործման համար պիտանի հանքավայրեր անվանվում են արդյունաբերական։ Առաջանում են տարբեր երկրաբանական՝ ներծին (մագմատոգեն), արտածին ու մետամորֆոգեն պրոցեսների ընթացքում և համապատասխանաբար միավորվում են երեք գենետիկ խմբերում։ Ներծին կամ մագմատոգեն հանքաոայրերն առաջանում են մագմատիկ հալոցքների հետ սերտ կապի մեջ։ Անմիջականորեն մագմատիկ փուլում առաջանում են, այսպես կոչված, բուն մագմատիկ հանքավայրերը՝

# վաղ մագմատիկ կամ սեգրեգացիոն, ներկայացված հանքային միներալների ցանով կամ շլիրներով, որոնք բյուրեղանում են սիլիկատային մագմայի սառեցման փուլերում (քրոմիտ, պլատինի խմբի միներալներ, մագնետիտ, իլմենիտ, ալմաստ՝ հիմքային-ուլտրահիմքային մագմաներում, կամ ցիրկոն, մոնացիտ, լոպարիտ, ապատիտ՝ թթու և ալկալային մագմաներում), 
# ուշ մագմատիկ կամ հիստերոմագմատիկ, որպես մնացորդային հանքային մագմայի անջատումներ, որը սառչում է սիլիկատային հալոցքից ավելի ուշ (քրոմիտ, պլատինի խմբի միներալներ, մագնետիտ, ապատիտ, տիտանամագնետիտ), ներփակող սիլիկատային ապարներից կտրուկ սահմանազատված բների ու երականման մարմինների ձևով, 
# լիքվացիոն հանքա վայրեր՝ . Բուն մագմատիկ հանքավայրերը արդյունաբերական մեծ նշանակություն ունեն քրոմիտի, տիտանամագնետիտի, պլատինի խմբի միներալների, նիկելի, ալմաստի, ապատիտի ու լոպարիտի համար։ Բուն մագմատիկ հանքավայրերից մի փոքր ավելի ուշ, գլխավորապես թթու և մասամբ ալկալային մագմաներում մնացորդային հալոցքի առանձնացման շնորհիվ, որը հարստացած է ՏiO2-ով, Al2Օ2-ով, ալկալիներով, ցնդող բաղադրամասերով ու հազվագյուտ մետաղներով, առաջանում են պեգմատիտային հանքավայրերը, որոնց հետ կապված են քվարցի, դաշտային սպաթների, Փայլարի ու մի շարք հազվագյուտ մետաղների զգալի կուտակներ։ էլ ավելի ուշ, սառչող ու բյուրեղացող ինտրուզիվ զանգվածներից անջատվում են գերտաքացած գազաջրային լուծույթներ, որոնք իրենց հետ դուրս բերելով մետաղներ, առաջացնում են ետմագմատիկ հանքավայրեր։

Վերջիններս բաժանվում են հետևյալ խմբերի՝ 
# էքսհալացիոն հանքավայրեր, առաջացած գազային միացություններից, որոնք կապված են հրաբխային գործունեության հետ (բնածին ծծումբ, բորի միներալներ, ինչպես նաև հեմատիտ), 
# սկառնային կամ կոնտակտամետասոմատիկ հանքավայրեր, 
# հիդրոթերմալ հանքավայրեր։ Արտածին հանքավայրերն առաջանում են մթնոլորտային պրոցեսների ազդեցության տակ՝ մակերեսային ջրերի գործունեության, ապարների հողմահարման, հանքանյութերի քայքայման կամ օքսիդացման հետևանքով, հանքային նյութի տեդափոխման ու վերանստեցման ընթացքում։

Արտածին հանքավայրերի մեջ առանձնացնում են երեք մեծ խմբեր՝ 
# հողմահարման հանքավայրեր, 
# նստվածքային հանքավայրեր, 
# ցրոնային հանքավայրեր։ Արտածին հանքավայրերը կարևոր են հետևյալ օգտակար հանածոների համար՝ երկաթ, մանգան, ալյումինիում, ուրան, վանադիում, աղեր, դոլոմիտ, գիպս, ֆոսֆորիտ, բնածին ծծումբ և այլն։ Մետամորֆային հանքավայրերն ստորաբաժանվում են մետամորֆացված (հիմնականում նստվածքային մետամորֆիզմի ենթարկված) ու մետամորֆիկ (առաջացած բուն մետամորֆիզմի պրոցեսում) ենթախմբերի։ Այդ հանքավայրերը կարևոր են երկաթի, մանգանի, ոսկու, ուրանի, ինչպես նաև գրաֆիտի, հրակայուն հումքի ու տիտանի (ռուտիլի) համար։

Կատեգորիա:Հանքային գործ
Հասկ

250px|մինի|Հասկեր
**Հասկ** (*Spica*), բույսերի ծաղկաբույլ, որի երկարացած գլխավոր առանցքի վրա բաշխված են նստադիր ծաղիկները կամ հասկիկները։ Առաջին դեպքում հասկ կոչվում է պարզ, երկրորդում՝ բարդ։ Պարզ հասկ ունեն եզան լեզուն, աղավնիճը և այլ բույսեր, իսկ բարդ՝ ցորենը, աշորան, գարին և այլ հացազգիներ։

Կատեգորիա:Բույսերի մորֆոլոգիա
Հասպիս

մինի|աջից|Հասպիս
**Հասպիս**, ( — խայտաբղետ քար՝ եղնգաքար), նստվածքային կայծքարային ապար։ Ամուր է (կարծրությունը՝ 7), անթափանց, կոտրվածքը՝ 
խեցային։ Հիմնականում կազմված է գաղտնաբյուրեղային քվարցից, երբեմն խառնուրդի ձևով պարունակում է խալցեդոն։ Երկաթի և մանգանի օքսիդների շնորհիվ տարագույն է (կարմիր, դեղին, շագանակագույն, կանաչ)։ Տարածված է մինչքեմբրից մինչև կայնոզոյ (առավել լայն՝ պալեոզոյում)։ Առանձնացվում են ռադիոլարային և ոչ-ռադիոլարային տարբերակներ։ Բարձր կարծրության, դիմացկունության և գեղեցիկ գունավորման շնորհիվ կիրառվում է ոսկերչական գործում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ապարներ
Հասկնջավ

**Հասկնջավ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Մոկսի գավառում։ 1909 թվականին ուներ 15 տուն հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Հասկնջավ գյուղի բնակիչների մեծ մասը զոհվել է 1915 թվականին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Փրկվածները բնակություն են հաստատել Արևելյան Հայաստանում։

## Տես նաև
* Վանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հաստ աղու բորբոքում

**Հաստ աղու բորբոքում**, *կոլիտ* (, <  - Հաստ աղիք և  - բորբոքում), ստամոքս-աղիքային համակարգի ամենատարածված հիվանդություններից։ Պատճառներն են՝ վարակիչ հիվանդությունները (դիզենտերիա, սալմոնելոզ, ամեոբիազ, բալանտիդիազ և այլն), սնուցման կոպիտ խախտումները, թունավորումները (սնդիկով, կապարով և այլն)։ Հաստ աղիքների բորբոքում կարող է առաջանալ նաև միզարյունության դեպքում, որպես ինքնուրույն հիվանդություն (օրինակ՝ ոչ սպեցիֆիկ խոցային կոլիտ), կամ երկրորդային՝ ախիլիկ ստամոքսաբորբի, ենթաստամոքսային գեղձի, ստամոքսի և բարակ աղիքների բորբոքման դեպքում։ Առաջացման պատճառներից և հիվանդության ծանրության աստիճանից կախված հաստ աղիքներում փոփոխությունները տատանվում են կատարալ պրոցեսներից մինչև մեռուկա-խոցային բորբոքում։ Հաստ աղիքների բորբոքում լինում է սուր և քրոնիկական։ Սուր ընթացքի դեպքում նկատվում է ընդհանուր թուլություն, ախորժակի անկում, որովայնի սպաստիկ ցավեր, լուծ, երբեմն (հատկապես դիզենտերիայի դեպքում) ցավոտ տնքոցներ, ջերմության բարձրացում։ Կղանքը լինում է խյուսանման կամ հեղուկ, լորձի խառնուրդով, ծանր դեպքերում՝ լորձա-արյունային։ Հիվանդությունը առանձին դեպքերում կարող է դառնալ քրոնիկական։ Վերջինիս դեպքում նկատվում է ախորժակի անկում, սրտխառնոց, ընդհանուր թուլություն, սպազմատիկ ցավեր (դեֆեկացիայի ակտից առաջ և հետո), իրար հաջորդող լուծ (օրական 3—4 անգամ) և փորկապություն, երբեմն որովայնի փքվածություն, գազերի կուտակում։

## Ախտորոշումը
Ռենտգենաբանական, աղեդիտման և կղանքի լաբորատոր հետազոտությունների տվյալներով։

## Բուժումը
Սուր ընթացքի և քրոնիկականի սրացման ժամանակ՝ 1—2 Օր քաղց և կիսաքաղց, այնուհետև սպիտակուցային կամ ածխաջրատային դիետա, մանրացած, շոգեխաշած լիարժեք սնունդ։ Ինֆեկցիոն բորբոքման դեպքում հակամանրէային և հակամակաբուծական դեղամիջոցներ, ուղիղ և սիգմայաձև աղիքները բորբոքվելիս՝ բուժիչ հոգնաներ։ Քրոնիկական ընթացքի դեպքում՝ ֆիզիոթերապևտիկ պրոցեդուրներ և առողջարանային բուժում, ծանր խոցայինի ժամանակ՝ վիրաբուժական միջամտություն։ Կանխարգելումը՝ ստամոքս-աղիքային համակարգի վարակիչ հիվանդությունների և մարսողության խանգարումների կանխում և ժամանակին բուժում, սննդի ճիշտ ռեժիմի կազմակերպում։

Կատեգորիա:Բորբոքումներ
Հաստապատ գլաններ

**Հաստապատ գլաններ**, նյութերի դիմադրությունում, արտաքին կամ ներքին մակերևույթով ճնշման ենթարկվող գլանաձև թաղանթներն են։ Պատերի նշանակալի հաստության պատճառով լարումների բաշխումն ըստ հաստության զգալիորեն անհավասարաչափ է։ Ամենամեծ նորմալ լարումներն առաջանում են հաստապատ գլանների ներքին մակերևույթի մոտ։ Հաստապատ գլանների հաշվարկման տեսությունը կիրառվում է մեքենաների համապատասխան մասեր և, հատկապես, հրետանային զենքի փողեր նախագծելիս։

Կատեգորիա:Տեխնիկա
Հաստատուն բաղադրության օրենք

**Հաստատուն բաղադրության օրենք**, քիմիայի հիմնական օրենքներից, ըստ որի որևէ միացության բաղադրությունը, անկախ դրա ստացման եղանակից, հաստատուն է։ Քիմիական յուրաքանչյուր միացության մեջ մտնող տարրերի զանգվածների հարաբերությունը հաստատուն է։ Հաստատուն բաղադրության օրենքը խստորեն կիրառելի է գազային, հեղուկ, ինչպես նաև առհասարակ օրգանական բոլոր միացությունների համար։ Հաստատուն բաղադրությամբ նյութերը կոչվում են դալթոնիդներ։ Բյուրեղային միացությունների բաղադրությունները կարող են լինել հաստատուն (դալթոնիդներ) և փոփոխական (բերթոլիդներ կամ ոչ ստեքիոմետրական միացություններ)։ Օրենքը ձևակերպել է Ժ. Պրուստը Կ. Բերթոլեի հետ երկարատև գիտական բանավեճերից (1801—1808) հետո։

Կատեգորիա:Քիմիայի հիմնական օրենքներ
Հանքափրկարար գործ

մինի|Ամերիկացի հանքային փրկարար (1912թ․)

**Հանքափրկարար գործ**, լեռնային գործի ծառայություն, որն ընդգրկում է վթարի դեպքում մարդկանց փրկելու, հանքահորերում և հանքարաններում վթարները կանխելու կամ վերացնելու աշխատանքները։ Ամենավտանգավոր վթարներն են՝ հանքային գազի (մեթան), ածխային կամ կոլչեդանային փոշու պայթյունները, ստորգետնյա հրդեհները, հանքային գազի և ածխի հանկարծակի արտանետումները, ընդերքային (լեռնային) հարվածներն ու ստորգետնյա ջրերի ճեղքումները դեպի փորվածքներ։ Գազերից թունավորվելը կանխելու համար հանքագործներին տրվում են հակագազեր։

Հանքահորում վթարի ենթարկված հանքագործներին փրկելու, վթարները կանխելու ու վերացնելու համար յուրաքանչյուր երկրում կազմակերպվում է հանքափրկարար ծառայություն։ Հանքափրկարար աշխատանքները կատարում են հանքափրկարար զորամասի մարտիկները, որոնք օգտագործում են հանքային ռեսպիրատորներ, անձնական պաշտպանության միջոցներ, հանքային հրդեհները հանգցնելու տեխնիկական միջոցներ, հանքային օդի բաղադրությունը վերահսկող սարքեր, տեղափոխման ու կապի միջոցներ։

Կատեգորիա:Հանքային գործ
Կատեգորիա:Փրկարար գործ