Դոգմա

**Դոգման** կամ **դոգմատ**, լայն իմաստով, համոզմունք է, որն ընդունվում է որպես անառարկելի ճշմարտություն։ Այն կարող է լինել որևէ կրոնի սկզբունքների կամ վարդապետությունների պաշտոնական համակարգի տեսքով, ինչպիսիք են հռոմեական կաթոլիկությունը, հուդայականությունը, բողոքականության որոշ ուղղություններ, ինչպես նաև փիլիսոփայական դպրոցի տեսքով, ինչպիսին է ստոիցիզմը։ Այն կարող է լինել նաև քաղաքական համոզմունքների համակարգերում, ինչպիսիք են ֆաշիզմը, պրոգրեսիվիզմը, լիբերալիզմը և պահպանողականությունը։

Ավելի նեղ իմաստով, դոգման վերաբերում է պարտադրված որոշումներին, ինչպիսիք են ագրեսիվ քաղաքական շահերի կամ իշխանությունների որոշումները։ Ընդհանուր առմամբ, այն կիրառվում է ինչ-որ ամուր համոզմունքի նկատմամբ, որը դրա կողմնակիցները չեն ցանկանում ռացիոնալ քննարկել։ Այս վերաբերմունքը կոչվում է դոգմատիկ կամ դոգմատիզմ և հաճախ օգտագործվում է կրոնին առնչվող հարցերին անդրադառնալու համար, բայց չի սահմանափակվում միայն թեիստական դիրքորոշումներով, այն օգտագործվում է նաև քաղաքական կամ փիլիսոփայական դոգմաների նկատմամբ։

## Ստուգաբանություն
Դոգմա բառն ընդունվել է 17-րդ դարում , առաջացել է  բառից։ Հոգնակի թիվը հիմնված է , թեև *[[:wikt:dogmas|dogmas]]* կարող է ավելի հաճախ գործածվել անգլերենում։

## Փիլիսոփայության մեջ
### Պիրրոնիզմ
Պիրրոնիզմում «դոգման» վերաբերում է ոչ ակնհայտ հարցի վերաբերյալ առաջարկի համաձայնությանը։ Պիրրոնիզմի հիմնական սկզբունքն արտահայտվում է *[[ակատալեպսիա]]* բառով, որը վարդապետություններից մատնանշում է մեզնից անկախ գոյություն ունեցող իրերի ճշմարտացիության վերաբերյալ համաձայնությունը հետ պահելու ունակությունը․ յուրաքանչյուր հայտարարության դեմ դրա հակասությունը կարող է առաջ քաշվել հավասար հիմնավորմամբ։ Հետևաբար, պիրրոնիստները մերժում են համաձայնությունը ոչ ակնհայտ դրույթների, այսինքն՝ դոգմաների վերաբերյալ։ Պիրրոնիստները պնդում են, որ դոգմատիկները, ինչպիսիք են ստոիկները, էպիկուրյանները և պերիպատետիկները, չեն կարողացել ցույց տալ, որ ոչ ակնհայտ հարցերի վերաբերյալ իրենց վարդապետությունները ճշմարիտ են։

## Կրոնի մեջ
### Քրիստոնեություն
Քրիստոնեության մեջ դոգման հավատք է, որը փոխանցվում է աստվածային հայտնությամբ և սահմանվում է Եկեղեցու կողմից։ Կազմակերպության պաշտոնական կրոնական դիրքորոշումները կարող են ուսուցանվել նոր անդամներին կամ պարզապես փոխանցվել նրանց, ովքեր որոշում են անդամ դառնալ։ Հազվադեպ է պատահում, որ կազմակերպության պաշտոնների հետ համաձայնությունը պարտադիր է ներկա գտնվելու համար, թեև անդամությունը կարող է պահանջվել եկեղեցական որոշ գործունեության համար։

Եկեղեցու կողմից աստվածային հայտնության պաշտոնական մեկնաբանության ավելի նեղ իմաստով, աստվածաբանները տարբերակում են սահմանված և չսահմանված դոգմաներ, որոնցից առաջինը սահմանվել է հեղինակավոր մարմինների կողմից, ինչպիսին է Հռոմեական Կուրիան կաթոլիկ եկեղեցու համար, իսկ երկրորդը համընդհանուր ընդունված, բայց պաշտոնապես չսահմանված դոգմաներն են, օրինակ՝ Քրիստոսի էությունը որպես համընդհանուր փրկիչ։ Տերմինը ծագել է ուշ հունական փիլիսոփայության իրավական կիրառությունից, որտեղ այն նշանակում էր հրաման, և նույն իմաստով սկսեց օգտագործվել վաղ քրիստոնեական աստվածաբանության մեջ։ Տարբեր աստիճանի բողոքականները ավելի քիչ պաշտոնական են վարդապետության վերաբերյալ և հաճախ ապավինում են դավանանքին հատուկ համոզմունքներին, բայց հազվադեպ են այդ համոզմունքները անվանում դոգմաներ։ Քրիստոնեական եկեղեցում դոգմայի առաջին ոչ պաշտոնական հաստատությունը սուրբ Իրենեոսն էր իր «Առաքելական ուսմունքի ցուցադրությունում», որը ներկայացնում է «հիմնականների ձեռնարկ», որը կազմում է «ճշմարտության մարմինը»։

#### Կաթոլիկություն և արևելյան քրիստոնեություն
Կաթոլիկության և արևելյան քրիստոնեության համար դոգմաները պարունակվում են Նիկիական դավանանքում և երկու, երեք, յոթ կամ քսան տիեզերական ժողովների կանոնական օրենքներում (կախված նրանից, թե Արևելյան եկեղեցի է, ուղղափառ թե կաթոլիկ)։ Այս դրույթները ամփոփված են Հովհաննես Դամասկոսի կողմից իր *Ուղղափառ հավատքի ճշգրիտ բացատրությունում*, որը նրա հիմնական աշխատության երրորդ գիրքն է՝ «Գիտելիքի աղբյուրը» վերնագրով։ Այս գրքում նա երկակի մոտեցում է ցուցաբերում հավատքի յուրաքանչյուր հոդվածը բացատրելիս. մեկը՝ ուղղված քրիստոնյաներին, որտեղ նա օգտագործում է Աստվածաշնչից մեջբերումներ և երբեմն՝ Եկեղեցու այլ հայրերի գործերից, և երկրորդը՝ ուղղված ինչպես ոչ քրիստոնեական կրոնների անդամներին, այնպես էլ աթեիստներին, որոնց համար նա օգտագործում է արիստոտելյան տրամաբանությունը և դիալեկտիկան։

Հետագա տասնչորս խորհուրդների որոշումները, որոնք կաթոլիկները համարում են դոգմատիկ, և մի փոքր թվով հրամանագրեր, որոնք հրապարակվել են պապերի կողմից պապական անսխալականության մասին (օրինակ, տես Անբասիր հղիությունը և Մարիամի Վերափոխումը), համարվում են կաթոլիկ եկեղեցու վարդապետության սուրբ մարմնի մաս։

### Հուդայականություն
Հրեական մեկնաբանության ավանդույթում դոգման սկզբունք է, որով ռաբբանիմները կարող են փորձել Աստծո և ճշմարտության գոյության վերաբերյալ հավատքի ապացույցները. դոգման այն է, ինչն անպայմանորեն ճիշտ է ռացիոնալ մտածողության համար։ Հրեական Կաբալայում դոգման հանդիսանում է Աստվածաշնչի գաղտնիքների՝ Պարդեսի կամ Թորա Նիստարի արխետիպը։ «Տրամաբանական մտածողության» և «ռացիոնալ Կաբալայի» հարաբերության մեջ «Պարտցուֆը» «դոգման» նույնականացնելու միջոց է։

## Նմանատիպ հասկացություններ
### Բուդդիզմ
Տեսակետը կամ դիրքորոշումը (Պալի **', [[սանսկրիտ]] **') բուդդիզմի կենտրոնական գաղափարն է, որը համապատասխանում է դոգմայի արևմտյան պատկերացմանը։ Բուդդայական մտածողության մեջ տեսակետը դրույթների պարզ, վերացական հավաքածու չէ, այլ փորձի լիցքավորված մեկնաբանություն, որն ինտենսիվ ձևավորում և ազդում է մտքի, զգացողության և գործողությունների վրա։ Տեսակետների նկատմամբ պատշաճ մտավոր վերաբերմունք ունենալը, հետևաբար, համարվում է բուդդայական ուղու անբաժանելի մասը, քանի որ երբեմն ճիշտ տեսակետները պետք է գործնականում կիրառվեն, իսկ սխալ հայացքները հեռացվեն, մինչդեռ երբեմն բոլոր տեսակետները դիտվում են որպես լուսավորության խոչընդոտներ։

## Տես նաև
* Աքսիոմ
* Հավատ
* Սկեպտիցիզմ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Dogma  – Strong's N.T. Greek Lexicon
* Il Domani – terribile o radioso? – del Dogma , a book by Enrico Maria Radaelli with a Preface by Roger Scruton and comments by Brunero Gherardini, Alessandro Gnocchi-Mario Palmaro, and Mario Oliveri (Roma 2012)
* Irenaeus. *Demonstration of the Apostolic Preaching*. pp.&nbsp;70–75. [online] available at: Christian Classics ethereal library St. Irenaeus: Demonstration of the Apostolic Preaching – Christian Classics Ethereal Library [Accessed 20 June 2017]

Կատեգորիա:Կրոնական ուսմունք
Կատեգորիա:Սկզբունքներ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ