Կենսաքայքայվող տոպրակներ

**Կենսաքայքայվող տոպրակներ**, տոպրակներ, որոնք ընդունակ են քայքայվել բակտերիաների կամ այլ կենդանի օրգանիզմների միջոցով։

Ամեն տարի աշխարհում օգտագործվում է մոտավորապես 500 միլիարդից մինչև 1 տրիլիոն պլաստիկե տոպրակ։

## «Կենսաքայքայվող» և «կոմպոստացվող» տերմինների տարբերակում

Սովորական խոսակցական լեզվում կենսաքայքայվող բառն իր իմաստով տարբերվում է կոմպոստացվող բառից: Կենսաքայքայվող պարզապես նշանակում է, որ առարկան ընդունակ է քայքայվել բակտերիաների կամ այլ կենդանի օրգանիզմների կողմից, պլաստիկի արդյունաբերության մեջ «կոմպոստացվողը» սահմանվում է որպես աերոբ միջավայրում քայքայվելու ունակություն, որը պահպանվում է ջերմաստիճանի և խոնավության հատուկ վերահսկվող պայմաններում: Կոմպոստացվող նշանակում է ընդունակ լինել կենսաբանական քայքայման կոմպոստացման վայրում այնպես, որ նյութը տեսողականորեն չտարբերվի և վերածվի ածխաթթու գազի, ջրի, անօրգանական միացությունների ու կենսազանգվածի այնպիսի արագությամբ, որը համապատասխանում է հայտնի կոմպոստացվող նյութերին (հղում՝ ASTM International D 6002):

«Անօրգանական նյութերի» ներառումը բացառում է վերջնական արդյունքի համարումը որպես կոմպոստ կամ հումուս, որը զուտ օրգանական նյութ է։ ASTM սահմանման համաձայն, պլաստիկը կոմպոստացվող համարվելու համար անհրաժեշտ միակ չափանիշն այն է, որ այն պետք է անհետանա նույն արագությամբ, ինչ ավանդական սահմանման համաձայն արդեն իսկ հայտնի որևէ այլ բան, որը կոմպոստացվող է:

Պլաստիկե տոպրակները կարող են դառնալ «օքսո-կենսաքայքայվող»՝ պատրաստվելով սովորական պլաստիկ պոլիմերից (այսինքն՝ պոլիէթիլենից) կամ պոլիպրոպիլենից՝ ներառելով հավելանյութ, որը առաջացնում է պոլիմերի (պոլիէթիլենի) քայքայում, ապա՝ կենսաքայքայում՝ օքսիդացման պատճառով։

## Առևտրային ասոցիացիաներ
Օքսո-կենսաքայքայվող պլաստիկի արդյունաբերության առևտրային միավորումը Օքսո-կենսաքայքայվող պլաստիկների ասոցիացիան է (Oxo-biodegradable Plastics Association), որը սերտիֆիկացնում է այն արտադրանքները, որոնք փորձարկվել են համաձայն ASTM D6954 կամ (սկսած 2010 թվականի հունվարի 1-ից) UAE 5009:2009 ստանդարտների:

Կոմպոստացվող պլաստմասսայի արդյունաբերության առևտրային ասոցիացիաներն են՝ Կենսաքայքայվող արտադրանքի ինստիտուտը, «Եվրոպական կենսապլաստիկան» և SPIBioplastics խորհուրդը: Money-ն Միացյալ Նահանգներում հավաստագրված է որպես արդյունաբերական կոմպոստացման պայմանների համար կոմպոստացվող, եթե այն համապատասխանում է ASTM D6400 ստանդարտին, իսկ Եվրոպայում՝ EN13432 ստանդարտին:

## Նյութեր

Պլաստիկից պատրաստված տոպրակների մեծ մասը պատրաստված է եգիպտացորենի վրա հիմնված նյութերից, ինչպիսիք են պոլիկաթթվի խառնուրդները: Կենսաքայքայվող պլաստիկ տոպրակներն այսօր նույնքան ամուր և հուսալի են, որքան ավանդական (հիմնականում պոլիէթիլենային) տոպրակները: Շատ տոպրակներ նաև պատրաստված են թղթից, օրգանական նյութերից, ինչպիսիք են աբական կամ պոլիկապրոլակտոնը։

Կենսաքայքայվող տոպրակների մշակման և ընդհանուր առմամբ տարբեր կիրառությունների (սնունդ, ծանր իրեր և այլն) փաթեթավորման համար շատ խոստումնալից նյութ է օսլան, որն ունի բազմաթիվ առավելություններ, ինչպիսիք են վերականգնվող բնույթը, ծախսարդյունավետությունը և անհատական պատվերով տոպրակներ արտադրելու հասանելիությունը: Բացի այդ, եթե մեխանիզմի մեջ ներառվեն կենսաակտիվ միացություններ, ինչպիսիք են հակաօքսիդանտները, դա հնարավորություն կտա արտադրել ակտիվ փաթեթներ՝ սննդի մեջ կիրառելիությամբ։

## Վերամշակում
Գործարանում թափոնները հաճախ կարող են վերամշակվել, սակայն սպառողից հետո տեսակավորումը և վերամշակումը դժվար է: Կենսաբանական հիմքով պոլիմերները կաղտոտեն այլ, ավելի տարածված պոլիմերների վերամշակումը: Մինչդեռ օքսո-կենսաքայքայվող պլաստիկ արտադրողները պնդում են, որ իրենց պարկերը վերամշակվող են, շատ պլաստիկե թաղանթների վերամշակողներ չեն ընդունի դրանք, քանի որ այդ հավելանյութերով վերամշակված պարունակությամբ արտադրանքի կենսունակության վերաբերյալ երկարաժամկետ ուսումնասիրություններ չեն իրականացվել: Ավելին, Կենսաքայքայվող պլաստիկների ինստիտուտը (BPI) նշում է, որ օքսո թաղանթներում հավելանյութերի կազմը մեծապես տարբերվում է, ինչը վերամշակման գործընթացում ավելի մեծ փոփոխականություն է մտցնում։ Կիրառելի է SPI խեժի նույնականացման 7-րդ կոդը:

## Մարքեթինգի որակավորում և իրավական հարցեր
Քանի որ այս պլաստմասսաներից շատերը քայքայման կամ կենսաքայքայման հասնելու համար պահանջում են արևի լույսի, թթվածնի կամ երկար ժամանակահատվածների հասանելիություն, ԱՄՆ Դաշնային առևտրի հանձնաժողովի «Շրջակա միջավայրի մարքեթինգային պնդումների օգտագործման ուղեցույցները», որոնք սովորաբար կոչվում են «կանաչ ուղեցույց», պահանջում են այս արտադրանքի պատշաճ նշում՝ դրանց կատարողականի սահմանները ցույց տալու համար։

Դաշնային առևտրի հանձնաժողովը օրինակ է բերում՝


Օրինակ 1. Աղբի տոպրակը շուկայում ներկայացվում է որպես «քայքայվող»՝ առանց որևէ լրացուցիչ պարզաբանման կամ բացահայտման: Արտադրողը հիմնվում է հողում թաղման փորձարկումների վրա, որոնք ցույց են տալիս, որ արտադրանքը կքայքայվի ջրի և թթվածնի առկայությամբ: Աղբի տոպրակները սովորաբար հեռացվում են այրման կայաններում կամ սանիտարական աղբավայրերում, որոնք կառավարվում են այնպես, որ կանխարգելեն քայքայումը՝ նվազագույնի հասցնելով խոնավությունն ու թթվածինը: Քայքայումը նշանակություն չի ունենա այն տոպրակների համար, որոնք այրվում են, իսկ աղբավայրերում հայտնվածների դեպքում արտադրողը չունի բավարար հիմնավորում, որ տոպրակները կքայքայվեն ողջամիտ կարճ ժամանակահատվածում: Հետևաբար, այս պնդումը մոլորեցնող է:


Քանի որ «կենսաքայքայվող» պլաստիկ տոպրակների համար չկան հաջողության կամ ձախողման թեստեր, արտադրողները պետք է արտադրանքի վրա տպեն կենսաքայքայման տեղի ունենալու բնապահպանական պահանջները, ժամկետները և վերջնական արդյունքները՝ ԱՄՆ առևտրային պահանջներին համապատասխանելու համար։

2007 թվականին Կալիֆոռնիայի նահանգը, ըստ էության, «կենսաքայքայվող տոպրակներ» տերմինը դարձրել է անօրինական, եթե այդ տերմինները «չեն հիմնավորվում իրավասու և հուսալի ապացույցներով՝ կանխելու համար սպառողներին խաբելը կամ մոլորեցնելը քայքայվող, կոմպոստացվող և կենսաքայքայվող պլաստիկ տոպրակների, սննդի սպասարկման ապրանքների և փաթեթավորման շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության վերաբերյալ»։

2010 թվականին պլաստիկ տոպրակներ արտադրող ավստրալական մի ընկերություն, որը կատարել է կենսաքայքայման վերաբերյալ չհիմնավորված կամ չհստակեցված պնդումներ, տուգանվել է Ավստրալիայի մրցակցության և սպառողների հարցերով հանձնաժողովի (ACCC) կողմից, որը հանդիսանում է ԱՄՆ Առևտրի դաշնային հանձնաժողովի (FTC) ավստրալական համարժեքը։

Վերջին տարիներին Կենսաքայքայվող արտադրանքների ինստիտուտը և հարակից ընկերությունները պնդում էին, որ արտադրանքը կոմպոստացվում է առկա կոմպոստացման կայաններում 60 °C (140 °F) ջերմաստիճանի պայմաններում: Ըստ Վերմոնտի գլխավոր դատախազի, այս պնդումները մոլորեցնող են, և դատի է տվել կոմպոստացվող պլաստիկ արտադրող ընկերություններին կեղծ հայտարարությունների համար։

## Տես նաև
* Օսլա
* Կայունություն
* Թափոնների կառավարում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուսապարկեր
Կատեգորիա:Փաթեթավորում
Կատեգորիա:Թափոնների կառավարում