Լազարետտո

**Լազարետտո** (), նախկին կարանտինային կենտրոն և հիվանդանոց Մալթա նահանգի Գզիրայի Մանոել կղզում։ Այն 17-19-րդ դարերի ընթացքում կառուցված տարբեր շենքերի համալիր է։ Շինությունների մեծ մասը դեռ գոյություն ունի, թեև վատ վիճակում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կրած վնասների և ավելի քան 30 տարի լքված լինելու պատճառով։ Նախատեսվում է, որ Լազարետոն կվերականգնվի։

## Պատմություն
1526 թվականից Մարսամշետ նավահանգիստը սկսել է օգտագործվել կարանտինային նպատակներով։ 1592-1593 թվականների ժանտախտի համաճարակի ժամանակ նավահանգստի մեջտեղում գտնվող կղզում կառուցվել է ժամանակավոր լազարետտո, որն այն ժամանակ հայտնի էր որպես Իզոլոտտո, իսկ այժմ կոչվում է Մանոել կղզի։ Այս վայրում կառուցվել են նաև մի քանի պահեստներ և Սուրբ Ռոխին նվիրված մատուռ, բայց դրանք քանդվել են 18-րդ դարի վերջին։ Կղզին օգտագործվել է նաև հիվանդներին մեկուսացնելու համար 1623 թվականին ժանտախտի փոքր բռնկման ժամանակ:1643 թվականին Սուրբ Հովհաննեսի միաբանության անդամ Ջովաննի Պաոլո Լասկարիսը որոշել է մշտական լազարետո կառուցել՝ համաճարակի վախի պատճառով։ Լազարետտոն, որը կառուցվել է Լասկարիսի կողմից, բաղկացած էր մեկ շենքից, բայց երկրորդ մասնաշենքը կառուցվել և ընդլայնվել է մեծ վարպետներ Նիկոլաս Կոտոների կողմից 1670 թվականին, Գրեգորիո Կարաֆայի կողմից 1683 թվականին, Ռամոն Պերելոս և Ռոկաֆուլի կողմից 1701 թվականին և Անտոնիո Մանոել դե Վիլենայի կողմից մոտ 1726 թվականին։ 1797 թվականին Մեծ վարպետ Էմանուել դե Ռոգան-Պոլդուկը Լազարետտոյում կառուցել է նոր թաղամաս և մի քանի պահեստային տարածք։

Լազարետտոն օգտագործվել է նաև որպես հիվանդանոց և օգտագործվել է 1813-1814 թվականների ժանտախտի համաճարակի, 1865 թվականի խոլերայի համաճարակի և 1937 թվականի ժանտախտի համաճարակի ժամանակ։ Ղրիմի պատերազմի ժամանակ այն նաև ծառայել է որպես ռազմական հիվանդանոց բրիտանացի, ֆրանսիացի և իտալացի զինվորների համար։ Պատմության ընթացքում Լազարետոյում մնացել են մի քանի հայտնի դեմքեր, այդ թվում՝ Լորդ Բայրոնը, սըր Վալտեր Սքոթը, Հորաս Վերնեն, Բենջամին Դիզրայելին և Ալֆոնս դե Լամարթինը։

Լազարետոյի մի մասը, որը հայտնի էր որպես Պրոֆումոյի գրասենյակ, օգտագործվել է մուտքային փոստի մշակման համար։ Մոտավորապես 1816-1844 թվականներին ախտահանված փոստի վրա դրվել են կարմիր մոմե կնիքներ, մինչդեռ հետագայում սկսել են օգտագործվել տարբեր ամուլետներ։ Փոստի լայնածավալ ախտահանումը շարունակվել է մինչև 1880-ական թվականները, բայց հազվադեպ դեպքերում կիրառվել է մինչև 1936 թվականը։

Լազարետոն օգտագործվել է առողջապահական մարմինների կողմից մինչև 1939 թվականը, երբ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ծովակալության կողմից այն պահանջվել է ռազմական օգտագործման համար։ 1941-1942 թվականներին այն օգտագործվել է որպես սուզանավերի պահեստ, և շենքերը մի քանի անգամ ռմբակոծվել են իտալական ու գերմանական ավիացիայի կողմից։ Շատ շենքեր ավերվել են այս օդային ռմբակոծության արդյունքում, իսկ որոշ այլ կառույցներ ստիպված են եղել քանդել՝ դրանց պատճառած վնասի պատճառով։

Լազարետոն վերաբացվել է որպես հիվանդանոց 1949 թվականին և այդպիսին է մնացել մինչև 1970-ականները՝ Մալթայից Թագավորական նավատորմի հեռանալը։ Հետագայում այն լքվել է և անկում ապրել։

Փակվելուց հետո Լազարետոյի մի մասը օգտագործվել է որպես լքված շների ապաստան։

### Մեր օրեր
Այսօր Լազարետոն գտնվում է անտեսված վիճակում, և դրա որոշ հատվածներ փլուզվել են, իսկ մյուսները փլուզման վտանգի տակ են։

Կառուցապատող MIDI plc ընկերությունը նախատեսում է վերականգնել Լազարետոն, որը նաև վերականգնել է մոտակա Մանոելի բերդը։ Պլանավորված վերականգնումը կներառի քանդված կառույցների վերակառուցումը։ Վերականգնումից հետո համալիրը կվերածվի բնակելի տների, գրասենյակների, ռեստորանների, խաղատների և բուտիկ-հյուրանոցի։ Նախատեսվում է նաև ստորգետնյա ավտոկայանատեղի կառուցել։

Համալիրը 2-րդ աստիճանի ազգային հուշարձան է և գրանցված է Մալթայի կղզիների մշակութային արժեքների ազգային ռեգիստրում։

## Ճարտարապետություն
մինի|296x296փքս|Մալթա-Գզիրա - Մանոել-Լազարետտո կղզի (Անդրեևի բաստիոն)
Լազարետոն բաղկացած է 17-19-րդ դարերում կառուցված շենքերի համալիրից։ 16-րդ դարի սկզբնական ժամանակավոր կառույցից ոչինչ չի մնացել, իսկ համալիրի ամենահին պահպանված շենքերից մեկը 1643 թվականին մեծ վարպետ Լասկարիսի օրոք կառուցված շենքն է։ Այս կառույցը, որը հայտնի է որպես Palazzo Vecchio (հին պալատ), Palazzo Grande (Grand Palace) կամ պարզապես ile Palazzo Palace (պալատ), ունի երկու հարկ բարձրություն և բաղկացած է ութ սրահներից, որոնք տեղակայված են կենտրոնական բակի շուրջ։ Այս շենքի ճակատին մի քանի զինանշան կար, բայց դրանք ջնջվել են, հավանաբար, Մալթայի ֆրանսիական օկուպացիայի ժամանակ։ Շենքի վրա կան նաև երկու մարմարե արձանագրություններ ՝ մեկը թվագրված չէ, մյուսը թվագրված է 1787 թվականին, իսկ երրորդը ՝ 1797 թվականին թվագրված արձանագրությունը հանվել է 1960-ականների վերջին։ 1814 թվականին թվագրված մարմարե արձանագրության կրկնօրինակը նույնպես տեղադրված է շենքի արևմտյան ճակատին։ Բնօրինակ արձանագրությունը ամրացվել է Ֆորտ Մանոելի դիմաց գտնվող կախաղանին, և այն այժմ պահվում է Վալետայում։

Համալիրն ունի նաև շենք, որը հայտնի է որպես նոր պալատ, որը կառուցվել է փուլերով 1670-ականներից մինչև 18-րդ դարի սկիզբ։ Այս Թաղամասը բաղկացած է պահեստային տարածքներից, որոնք տեղակայված են երկու բակերի շուրջ, իսկ դեպի ծով նայող ճակատը զարդարված է մի շարք բարձր կամարներով։ Ամենաարևելյան պահեստը ավերվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ռմբակոծվելուց հետո։

18-րդ դարում հին պալատի կողքին կառուցվել է հիվանդանոց ՝ ժանտախտով հիվանդներին մեկուսացնելու համար։ Մոտակայքում կառուցվել են նաև մի քանի անասնագոմեր ՝ կենդանիներին կարանտինում պահելու համար։ Ժանտախտի տունը քանդվել է ՝ ախտահանման կայանի համար տեղ բացելու համար, իսկ անասունների գոմերը ավերվել են պատերազմի ժամանակ։

Ժանտախտի տան և Հին պալատի միջև գտնվում է դե Ռոհան թաղամասը, որն ավարտվել է 1797 թվականին։ Profumo-ի գրասենյակը գտնվում էր Դե Ռոհան թաղամասի մոտ, բայց շենքը ավերվել էր պատերազմի ժամանակ։

Լազարետտո համալիրը շրջապատված էր բարձր պատով, որպեսզի մարդիկ չկարողանան փախչել։ Այս տարածքում կային վեց գերեզմանատներ, բայց միայն մեկն է պահպանվել մինչ օրս։

Լազարետտոյում կարելի է գտնել բազմաթիվ պատմական գրաֆիտիներ, որոնցից ամենավաղը թվագրվում է 1681 թվականից, իսկ ամենաուշը ՝ 1947 թվականից։

## Ծանոթագրություններ



## Հետագա ընթերցում
* [The Quarantine Service and the Lazzaretto of Malta](http://melitensiawth.com/incoming/Index/Melita%20Historica/MH.04(1964-67)/MH.4(1966)3/orig02.pdf) 

Կատեգորիա:17-րդ դարի կառույցներ
Կատեգորիա:Հիվանդանոցներ
Կատեգորիա:Մալթայի շենքեր և կառույցներ