open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Բլյուխերի փողոց (Յալթա)

**Բլյուխերի փողոց** (), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է խորհրդային ռազմական և կուսակցական գործիչ, Խորհրդային Միության մարշալ Վասիլի Կոնստանտինովիչ Բլյուխերի (1889-1938) պատվին։ Սկիզբ է առնում Լոմոնոսովի փողոցից և ավարտվում Սևաստոպոլի խճուղու հետ հատումով։ Երկարությունը 2 կիլոմետր է։

## Նկարագրություն
Յալթա քաղաքի Բլյուխերի փողոցը սկսվում է Լոմոնոսովի փողոցից, հատում Բիրյուկովի փողոցը, Պիրոգովի փողոցը, Գրիբոյեդովի փողոցը, Ուկրաինական փողոցը, Գորկու փողոցը և ավարտվում Սևաստոպոլի խճուղու հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 84 շինություն։ Երկարությունը 2 կիլոմետր է։

Բլյուխերի փողոցի փոստային դասիչներն են՝ 298600, 298604, 298607։

Փողոցն անվանվել է խորհրդային ռազմական և կուսակցական գործիչ, Խորհրդային Միության մարշալ Վասիլի Կոնստանտինովիչ Բլյուխերի (1889-1938) պատվին։ Նա մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին։ 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո հեղափոխական գործունեություն է ծավալել Սամարայում։ Աշխատել է որպես Հեռավորարևելյան ժողովրդական հանրապետության ռազմական նախարար (1921–1922)։ Եղել է համառուսաստանյան կենտգործկոմի, ԽՍՀՄ կենտգործկոմի անդամ, ՀամԿ(բ)Կ ԿԿ անդամության թեկնածու։ Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի՝ 5 (առաջին շքանշանակիրը), Կարմիր աստղի (առաջին շքանշանակիրը) շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Улица Блюхера в Ялте
*Подробная карта улица Блюхера, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карта

## Արտաքին հղումներ
*г. Ялта, улица Блюхера

Կատեգորիա:Յալթայի փողոցներ
Գրիբոյեդովի փողոց (այլ կիրառումներ)

**Գրիբոյեդովի փողոց** հասկացությունը կարող է վերաբերել.

* Գրիբոյեդովի փողոց (Յալթա)
* Գրիբոյեդովի փողոց (Շախտի)
Պիրոգովի փողոց (Յալթա)

**Պիրոգովի փողոց** (), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է ռուս գիտնական, վիրաբույժ, մանկավարժ և հասարակական գործիչ Նիկոլայ Իվանովիչ Պիրոգովի (1810-1881) պատվին։ Սկիզբ է առնում Պիոներսկայա փողոցից և ավարտվում Բլյուխերի փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 300 մետր է։

## Նկարագրություն
Յալթա քաղաքի Պիրոգովի փողոցը սկսվում է Պիոներսկայա փողոցից, հատում Կուչերի փողոցը և ավարտվում Բլյուխերի փողոցի հետ հատումով։ Փողոցում կա համարակալված 44 շինություն։ Երկարությունը 300 մետր է։

Պիրոգովի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298604։

Փողոցն անվանվել է ռուս գիտնական, վիրաբույժ, մանկավարժ և հասարակական գործիչ, Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ Նիկոլայ Իվանովիչ Պիրոգովի (1810-1881) պատվին։ Նա տեղագրական անատոմիայի և օպերատիվ վիրաբուժության հիմնադիրն է։ Անատոմիական շրջանները, զարկերակներն ու փակեղներն ուսումնասիրելիս մշակել է շերտավոր պատրաստուկների պատրաստման սկզբունքները։ Նպաստել է վիրաբուժության մեջ փորձառական մեթոդի կիրառմանը։ Աշխարհում առաջինն է արտահայտել ոսկրային պլաստիկայի, Ռուսաստանում՝ պլաստիկ վիրահատությունների գաղափարը։ Մշակել է մի շարք կարևոր վիրահատություններ և վիրաբուժական հնարքներ։ Առաջինն է առաջարկել ուղիղաղիքային նարկոզը։ Պիրոգովը ռազմադաշտային վիրաբուժության հիմնադիրն է։ Աշխարհում ռազմադաշտային վիրաբուժության մեջ առաջինն է կիրառել նարկոզը։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
*Пироговская улица в Ялте
*Подробная карта Пироговская улица, город Ялта со спутника с номерами домов, индекс и маршруты, Яндекс, Гугл карта

## Արտաքին հղումներ
*г. Ялта, Пироговская улица

Կատեգորիա:Յալթայի փողոցներ
Շաբլայի փարոս

**Շաբլայի փարոս** (), Բուլղարիայի Դոբրիչ մարզի Շաբլա քաղաքից արևելյան ուղղությամբ հինգ կիլոմետր հեռավորության վրա, Սև ծովի ափին գտնվող փարոս։ Կառուցվել է օսմայան տիրապետության ժամանակաշրջանում՝ 1856 թվականին և ամենահինն ու ամենաբարձրն է Բուլղարիայում։ Փարոսը փաստորեն բարձրացվել է այնտեղ, ուր ներկայումս Բուլղարիայի ծայր արևելյան կետն է։ Այն հանձնվել է Բուլղարիայի ռազմածովային ուժերին՝ ի տնօրինություն։

## Պատմություն
Շաբլա հրվանդանում առաջին փարոսի կառուցումը վերագրվում է XVIII դարի կեսերին:Հնուց ի վեր այստեղով է անցնում սևծովյան ամենակարևոր նավուղիներից մեկը, որը Դանուբի գետաբերանը կապում է Բոսֆորի հետ (Շաբլա հրվանդանը ընկած է այդ ճանապարհի գրեթե մեջտեղում)։ Փարոսի լույսը զգուշացնում էր ծովագնացներին հրվանդանի և ափամերձ Տյուլենովո գյուղի միջև ընկած վտանգավոր ծանծաղուտի մասին, այդ պատճառով էլ անվանվել է նաև «Ավազային լապտեր» կամ «Ավազային փարոս» (). փարոսի հարևանությամբ՝ մոտավորապես երկու կիլոմետր տարածության վրա, ստորջրյա խութեր կան։

Մի շարք պատմաբաններ ենթադրում են, որ այս վայրում նավագնացային շինություն եղել է դեռևս Հռոմեական կամ առնվազն Բյուզանդական կայսրության տիրապետության ժամանակներում, իսկ հելլենիստական դարաշրջանում «կրակի պահակներ» են պահել։ Վկայություններ կան, որ փարոս գոյություն է ունեցել դեռևս 1786 թվականին։ Այդ մասին հիշատակված է նաև իտալական լոցիայի 1844 թվականի արձանագրություններում։

Փարոսի ներկայիս շենքի շինարարությունը իրականացվել է ֆրանսիացի Բլեզ Ժան Մարիուս Միշելի ղեկավարությամբ, ավարտվել  1856 թվականին։ Փարոսը պաշտոնապես շարք է մտել 1857 թվականի հուլիսի 27-ին։

Ղրիմի պատերազմի ժամանակ փարոսը վնասվել է, բայց նորոգումը չեն ուշացրել։ 1901 թվականին տեղի ունեցած Կալիակրայի՝ 7,2 մագնիտուդ ուժգնությամբ (ըստ Ռիխտերի սանդղակի) երկրաշարժի հետևանքով փարոսի մերձակա կառույցները գրեթե ամբողջությամբ ավերվել են, բայց փարոսը չի վնասվել։

Փարոսի շենքը իրենից ներկայացնում է Ալեքսանդրիայի նշանավոր փարոսի փոքրացված կրկնօրինակը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլղարիայի նավահանգիստներ
Կատեգորիա:Դոբրիչի մարզ
Բուլղարական բուդնիկ

**Բուդնիկ** (), ծառի և կոճղի բուլղարական անվանումը, որն այրվում է Սուրբ Ծննդյան նախօրեին օջախում։ Բուդնիկը Բուլղարիայում կիրառվող բադնյակներից մեկն է (բոդնյակը նաև այրվում է Բոսնիայում, Սերբիայում, Խորվաթիայում և Չեռնոգորիայում)։ Որպես կանոն ծառը, որից կոճղ են պատրաստում, երիտասարդ և ամուր կաղնի է, որը կտրում են է առավոտյան Սուրբ Ծննդյան նախօրեին։ Ամբողջ նախապատրաստությունն ուղեկցվում է տարբեր ծեսերով, որոնք փոփոխվում են տարածաշրջանից տարածաշրջան։ Հաշվի առնելով այն, որ Բուլղարիայի ուղղափառ եկեղեցին 1968 թվականից սկսում է օգտագործել նոր Հուլիան օրացույցը, բուդնիկը այրելու ավանդույթը տեղի է ունենում դեկտեմբերի 24-ին։

## Ծագումնաբանություն
«Բուդնիկը» ծագում է բուլղարական «բուդեշտեից» (ապագա), իսկ ավանդույթի անունը կապված է տան և ընտանիքի երջանիկ ապագայի ակնկալիքի հետ։ Բառը նման է սերբական բադնյակին, որը մոտ էզվարթանալ բառին։

## Նախապատրաստություն
thumb|200px|right|Կաղնի, նման ծառից սղոցում են բուդնիկը
Հատուկ կարևոր դեր է խաղում Սուրբ Ծննդյան տոնակատարության նախապատրաստումը Բուլղարիայում։ Ավանդույթի համաձայն ընտանիքի որդին հագնում է լավագույն հագուստները և գնում է կտրելու կաղնին, ծփին կամ տանձենին, ինչն էլ միասնաբար կոչվում է բուդնիկ։ Նախքան ծառ կտրելը, մարդը աղոթք է ասում մեղքերի ներման համար, և կտրելով ծառը և սղոցելով կոճղը, տանում է այն աջ ուսի վրա այնպես, որ այն չդիպչi գետնին։ Որոշ շրջաններում, վերադառնալիս, մարդը երեք անգամ հարցնում է. «Դուք գովաբանու՞մ եք Երիտասարդ Տիրոջը» (), որին նրան պատասխանում են. «Գովաբանում ենք, գովաբանում ենք, բարի գալուստ» (): Դրանից հետո բուդնիկի մի ծայրին կողմում անցք է բացվում, որի մեջ լցվում է գինուց, յուղից և խունկից պատրաստված մյուռոն։ Անցքը կնքում են, ապա գերանը փաթաթում են սպիտակ սփռոցով, այնուհետև այրում օջախում։

Ամբողջ ընտանիքը հավաքվում է, նայելով, թե ինչպես է այրվում գերանը, և այնուհետև աղոթում է, որ առաջիկա տարում ընտանիքը հարստություն, երջանկություն, սեր և հաջողություն ունենա։ գերանն այրվում է Սուրբ Ծննդյան օրվա ընթացքում, և  ընտանիք այցելած առաջին հյուրը անպայման կրակխառնիչով կամ ճյուղով խփում է գերանին, որպեսզի կայծերը թռչեն՝ սա երջանկության ու բարգավաճման խորհրդանիշ է։ Ենթադրվում է, որ քանւ դեռ գերանն այրվում է, կողքին կանգնած մարդիկ կարող են պահել ցանկություն, որը կատարվելու է. նրա կողքին կանգնած մարդիկ նաև կարող են բուժվել որոշ հիվանդություններից։ Գերանը պետք է ամբողջ գիշերն այրվի. բուլղարները կրակն ու ջերմությունը խորհրդանշում են Հիսուս Քրիստոսի գալուստն այս աշխարհ, երախտագիտություն Աստվածամորը և ընտանիքի բոլոր նախնիներին, որոնք այս պահին հայտնվում են ընտանիքի կողքին (ըստ որոշ շրջանների հավատալիքների)։ Հրդեհը հանգցնում են հաջորդ առավոտյան Սուրբ ծնունդից հետո՝ գինով, չայրված մնացորդներից կարելի է պատրաստել խաչեր, բայց սովորաբար գերանի մնացորդները տարածում են դաշտի կամ այգիների վրա, որպեսզի ապահովելեն բերքը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Будни Вечер 

Կատեգորիա:Արարողություններ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի ազգագրություն
Կատեգորիա:Ծիսակատարություններ
Ռամիզ Մեհդիև (պետական գործիչ)

**Ռամիզ Էնվեր օղլու Մեհդիև** (, ), Ադրբեջանի պետական գործիչ, Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահի աշխատակազմի ղեկավար (1995 թվականից), Ադրբեջանի փիլիսոփայության և սոցիալական-քաղաքական գիտությունների ասոցիացիայի նախագահ, Ադրբեջանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի իսկական անդամ;

## Կենսագրություն
Ռամիզ Մեհդիևը ծնվել է 1938 թվականի ապրիլի 17-ին Բաքվում։ 1957 թվականին ավարտել է Բաքվի ծովային դպրոցը։ Դպրոցը ավարտելուց հետո աշխատել է «Խազարնավթդոնանմա» ընկերության մեջ։ 1961 թվականին ընդունվել է Ադրբեջանի պետական համալսարանի (ներկա Բաքվի պետական համալսարան) պատմության ֆակուլտետը։ 1967-68 թվականներին աշխատել է որպես Նախիջևանի մարզային կոմերիտմիության կոմիտեի երկրորդ քարտուղար։

1968 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի Մ. Վ. Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետի ասպիրանտուրա։ 1972 թվականին աշխատել է Ադրբեջանի պետական համալսարանի գիտական կոմունիզմի բաժնում որպես դասախոս, ապա ավագ դասախոս։

1978 թվականի հոկտեմբերին ընտրվել է Ադրբեջանի կոմունիստական կուսակցության Բաքվի 26 կոմիսարների անվան մարզային կոմիտեի առաջին քարտուղար։

1982 թվականի դեկտեմբերին ընտրվել է Ադրբեջանի Հանրապետության Կոմունիստական կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեն քարտուղար.

1988 թվականի հունիսին նշանակվել է Ադրբեջանի Գիտությունների Ակադեմիայի սոցիալ-քաղաքական հետազոտությունների և տեղեկատվական ինստիտուտի բաժնի վարիչ։

1980-1990 թվականներին եղել է Ադրբեջանի Գերագույն Խորհրդի անդամ և 1995 թվականին ինդրվել է Ադրբեջանի ազգային ժողովի անդամ։

1994 թվականի փետրվարի 4-ից մինչև 1995 թվականի փետրվարի 7-ը աշխատել է Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահի աշխատակազմի ընդհանուր բաժնի պետ։

1995 թվականի փետրվարի 7-ից հանդիսանում է Ադրբեջանի Հանրապետության Նախագահի աշխատակազմի ղեկավար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ կոմունիստական ​​կուսակցության անդամներ
Կիյոսատոյի աստղադիտարան

**Կիյոսատոյի աստղադիտարան** (, աստղադիտարանի կոդը` — «894»), աստղադիտարան Ճապոնիայի Յամանիշի պրեֆեկտուրայի Հոկուտո քաղաքում։ Աստղադիտարանը գտնվում է Տոկիոյից 150 կմ արևմուտք, Յացուգատակե լեռների լանջերին։

Աստղադիտարանի գտնվելու վայրի (Հոկուտո քաղաքի մասի) պատվին է անվանվել այս աստղադիտարանում հայտնաբերված (5488) Կիյոսատո աստերոիդը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
**Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները**
* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները
* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Ճապոնիայում
Վալմեկայի աստղադիտարան

**Վալմեկայի աստղադիտարան** (, աստղադիտարանի կոդը` — «184»), աստղադիտարան Ֆրանսիայի Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ երկրամասի Պյուիմիշել համայնքում։

2000-ից 2004 թվականները այստեղ հայտնաբերվել է 6 աստերոիդ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
**Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները**
* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները
* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Ֆրանսիայում
Մարգարիտա Դարբինյան

**Մարգարիտա Հովնանի Դարբինյան-Մելիքյան** (), հայ պատմաբան, թարգմանիչ։ Պատմական գիտությունների թեկնածու (1955): Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Մարգարիտա Դարբինյանը ծնվել է 1920 թվականի մարտի 18-ին Վրացական ԽՍՀ Բաթում քաղաքում՝ ծննունդով Ախալքալաքի Ալաստան գյուղից Հովնան Դարբինյանի ընտանքիում։ Հայրը եղել է հայ կաթոլիկ, մայրը՝ լեհ կաթոլիկ։ Ծնողները տիրապետել են ռուսերենին, հայրը լեհերենին չի տիրապետել, մայրը՝ հայերենին։ Տանը խոսել են ռուսերեն։ Հայերեն սովորել է գրաբարի միջոցով։ 1941 թվականին Մարգարիտա Դարբինյանն ավարտել է Մոսկվայի մանկավարժական ինստիտուտը։ Վերադառնալով Հայաստան՝ աշխատանքի է նշանակվել Չիբուխլուում (այժմ՝ Ծովագյուղ) 1951-1957 թվականներին դասավանդել է Երևանի ռուսաց և օտար լեզուների ինստիտուտում, 1958-1959 թվականներին եղել է Արևելագիտության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, 1959 թվականից՝ Մատենադարանի ավագ գիտաշխատող։

Ուսումնասիրել և գրաբարից ռուսերեն է թարգմանել հայ պատմագրության սկզբնաղբյուրները և կազմել ծանոթագրությունները։ Կազմել է Թովմա Արծրունու «Պատմութիւն տանն Արծրունեաց» երկի քննական բնագիրը, գրել առաջաբանը և ծանոթագրությունները։

Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» պոեմի՝ «Նարեկի» ռուսերեն գեղարվեստական թարգմանությունները, որ կատարել են Ն. Գրեբնյովը (1969) և հետո՝ Վ. Միկուշևիչը (1985), հիմնված են Մարգարիտա Դարբինյանի և նրա գործընկերուհի Լենա Խանլարյանի՝ գրաբարից արված տողացի թարգմանության վրա։ 1988 թվականին «Արևելքի մատենագրության հուշարձաններ» շարքի շրջանակում լույս է ընծայվել «Մատյան ողբերգության» ռուսերեն թարգմանության գիտական ու ամբողջական տարբերակը՝ գործընկերուհիներ Մ. Դարբինյան-Մելիքյանի և Լ. Խանլարյանի թարգմանությամբ։

Թարգմանություններ է արել նաև պարսկերենից, գերմաներենից, անգլերենից, ֆրանսերենից, իտալերենից, արաբերենից։

## Պարգևներ
* Հայրենական պատերազմի շքանշան

## Թարգմանություններ
* Զաքարիա Քանաքեռցի, Պատմագրություն, 1969։
* Սիմեոն Լեհացի, Ուղեգրություն, 1965։
* «Անանուն Զրուցագրի պատմությունը», 1971։
* Հովհաննես Դրասխանակերտցի, «Պատմություն Հայոց», 1986։
* Գրիգոր Նարեկացի, «Մատյան ողբերգության», 1988։
* Թովմա Արծրունի, «Արծրունյաց տան պատմություն», 2001։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ
Սեդրակ Թևոնյան

**Սեդրակ Թևոնյան**, Հայաստանի Հանրապետության Ազգային Ժողովի 7-րդ գումարման պատգամավոր։ Տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության և բնապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ ՀՀ ԱԺ 8-րդ գումարման պատգամավոր, «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության անդամ, ֆինանսավարկային և բյուջետային հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ 2022 թվականի հունվարի 13-ից` ՀՀ Արարատի մարզպետ։

## Կենսագրություն
Սեդրակ Թևոնյանը ծնվել է 1990 թվականի փետրվարի 16-ին Արարատի մարզի Արալեզ գյուղում։

Միչև 2011 թվականը սովորել է Հայաստանի պետական ագրարային համալսարանի խմորման արտադրությունների տեխնոլոգիա և գինեգործություն ֆակուլտետում, ապա ստանալով տեխնիկայի և տեխնոլոգիայի բակալավրի աստիճան «խմորման արտադրությունների տեխնոլոգիա և գինեգործություն» մասնագիտությամբ։

2011 թվականից զբաղվում է ընտանեկան ձեռնարկատիրությամբ խաղողագործության և այգեգործության ոլորտում։

## Քաղաքական գործունեություն
Սեդրակ Թևոնյանը 2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ին թիվ 5 ընտրատարածքի տարածքային ընտրական ցոցակով ընտրվել է Ազգային ժողովի պատգամավոր «Իմ քայլը» կուսակցությունների դաշինքի կազմում։

2021 թվականի օգոստոսի 2-ից մինչև 2022 թվականի հունվարի 11-ը ՀՀ ԱԺ 8-րդ գումարման պատգամավոր, «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության անդամ։ ԱԺ ֆինանսավարկային և բյուջետային հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։

2022 թվականի հունվարի 13-ին նշանակվել է ՀՀ Արարատի մարզպետ։

## Ընտանիք
Սեդրակ Թևոնյան ամուսնացած է և ունի մեկ զավակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության անդամներ
Լեյլա Ալիևա (պետական գործիչ)

**Լեյլա Իլհամ գըզը Ալիևա** (, ), Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի ավագ դուստրը, 2007 թվականից` Հեյդար Ալիևի հիմնադրամի Ռուսաստանի մասնաճյուղի ղեկավար, 2007 թվականից *«*Baku*»* ամսագրի հիմնադիրը և գլխավոր խմբագիրը, 2011 թվականից՝ Հեյդար Ալիևի հիմնադրամի փոխնախագահ, «Շրջակա միջավայրի պահպանման միջազգային երկխոսություն» կազմակերպության (IDEA) հիմնադիր ու ղեկավար, Իսլամական կոնֆերանս կազմակերպության Երիտասարդական ֆորումի միջմշակութային երկխոսության գլխավոր համակարգողը։

## Կենսագրություն
[thumb|200px|ձախից|[Վլադիմիր Պուտինը և Լեյլա Ալիևան, 2015 թվականի հոկտեմբերի 20]]
Լեյլա Ալիևան ծնվել է 1984 թվականի հուլիսի 3-ին Մոսկվայում `Իլհամ Ալիևի և Մեհրիբան Ալիևայի ընտանիքում։ 1989-2000 թվականներին սովորել է Բաքվի թիվ 160 միջնակարգ դպրոցում։ Միջնակարգ դպրոցի ավարտելուց հետո նա ընդունվել է Եվրոպական բիզնեսի դպրոց։ 2006-2008 թվականներին Ռուսաստանի Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի քաղաքագիտության ֆակուլտետում ստացել է մագիստրոսի կոչում։

2006 թվականի ապրիլի 30-ին նա ամուսնացավ երգիչ և երաժիշտ, երգերի հեղինակ, գործարար և *Crocus Group*-ի փոխնախագահ Էմին Աղալարովի հետ։ Ամուսնանալուց հետո տեղափոխվել է Մոսկվա։ 2007 թվականի դեկտեմբերի 19-ին նա հրատարակեց «Բաքու» ամսագիրը Ռուսաստանում։ 2011 թվականից հանդիսանում է Հեյդար Ալիևի հիմնադրամի փոխնախագահը։ 2011 թվականի հուլիսին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը պարգևատրեց նրան «Պրոգրես» մեդալով։ 2015 թվականի հոկտեմբեր 20-ին պարգեւատրվել է «Պուշկին» մեդալով։

2015 թվականի մայիսի 30-ին Լեյլա Ալիևան և Էմին Աղալարովը հայտարարեցին ամուսնալուծության մասին։

## Ընտանիք
* Հայրը՝ Իլհամ Ալիև, Ադրբեջանի նախագահ
* Մայրը՝ Մեհրիբան Ալիևա, Ադրբեջանի առաջին փոխնախագահը
* Փոքր քույրը՝ Արզու Ալիևա
**Երեխաներ**
* Որդին՝ Ալի (2008 թվական)
* Որդին՝ Միքայիլ (2008 թվական)
* Դուստրը՝ Ամինա

## Տես նաև
* Հեյդար Ալիև
* Իլհամ Ալիև
* Մեհրիբան Ալիևա
* Հեյդար Ալիևի հիմնադրամ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի լրագրողներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս խմբագիրներ
Ծանրամարտի Եվրոպայի առաջնություն 2010

**[[Եվրոպայի ծանրամարտի առաջնություն|Ծանրամարտի Եվրոպայի առաջնություն]] 2010**, անցկացվել է 2010 թվականի ապրիլի 5-ից 11-ը Բելառուսի մայրաքաղաք Մինսկում։

## Մեդալակիրները երկամարտի արդյունքով
### Կանայք

### Տղամարդիկ

## Թիմային հաշվարկ

## Արդյունքներ
### Կանայք

#### 48 կգ

#### 53 կգ

#### 58 կգ

#### 63 կգ

#### 69 կգ

#### 75 կգ

#### 75 կգ֊ից բարձր

### Տղամարդիկ
#### 56 կգ

#### 62 կգ

#### 69 կգ

#### 77 կգ

#### 85 կգ

#### 94 կգ

#### 105 կգ

#### 105 կգ֊ից բարձր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Российские штангисты напугали новым допингом

Կատեգորիա:Ծանրամարտի Եվրոպայի առաջնություններ
Սիսակ Գաբրիելյան

**Սիսակ Գաբրիելյան** (), հայ լրագրող, իրավաբան,  Հայաստանի Հանրապետության Ազգային Ժողովի 7-րդ և 8-րդ գումարումների պատգամավոր։ ՀՀ ԱԺ գիտության, կրթության, մշակույթի, սփյուռքի, երիտասարդության և սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ։

## Կենսագրություն
Սիսակ Գաբրիելյանը ծնվել է 1988 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Երևանում։

2007-2009 թվականներին ծառայել է Հայաստանի զինված ուժերում։

Միչև 2016 թվականը սովորել է Երևանի պետական համալսարանի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետում, ապա 2017 թվականին ընդունվել, և 2021 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետը։

2015 թվականին Պրահայում մասնակցել է «Օնլայն մեդիայի մարտահրավերները» վերապատրաստման դասընթացին։

## Լրագրողական գործունեություն
2014 թվականի հունվարից միչև սեպտեմբեր եղել է «Ա1+» հեռուստաընկերության լրագրող, իսկ 2014-2018 թվականներին՝ «Ազատություն» ռադիոկայանի լրագրող, հեռուստառադիոհաղորդավար, 2018 թվականին՝ «Քաղաքականությունը ներսից» հաղորդման հեղինակ և վարող։

## Քաղաքական գործունեություն
### ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավոր
Սիսակ Գաբրիելյանը 2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ին թիվ 5 ընտրատարածքի տարածքային ընտրական ցուցակով ընտրվել է Ազգային ժողովի պատգամավոր՝ «Իմ քայլը» կուսակցությունների դաշինքի կազմում։

### ՀՀ ԱԺ 8-րդ գումարման պատգամավոր
2021 թվականի հունիսի 20-ին կայացած արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքով ընտրվել է ՀՀ ազգային ժողովի 8-րդ գումարման պատգամավոր «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության ցուցակով։ ՀՀ ԱԺ գիտության, կրթության, մշակույթի, սփյուռքի, երիտասարդության և սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ։

## Պարգևներ
2017 թվականին պարգևատրվել է Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանի շնորհակալագրով։

## Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի մեկ զավակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 8-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Նարեկ Մկրտչյան (զինվորական)

**Նարեկ Վարդանի Մկրտչյան** (դեկտեմբերի 10, 1996, Որոտան, Սյունիքի մարզ -ապրիլի 4, 2016, Թալիշ, Արցախ), շարքային, ապրիլյան պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Նարեկ Մկրտչյանը ծնվել է 1996 թվականի դեկտեմբերի 10 ին, Գորիսի Որոտան գյուղում։ Հայրը՝ Վարդան Մկրտչյանը եղել է արցախյան պատերազմի մասնակից։ 2014 թվականին Նարեկն ավարտել է դպրոցն ու  անցել է պարտադիր ժամկետային զինծառայության։

2016 թվականի ապրիլյան պատերազմի ընթացքում նետվել է մարտի, ոչնչացրել հակառակորդին և զոհվել հրամանատարի հետ միասին։

LՂՀ նախագահ Բակո Սահակյանի հրամանով՝ Նարեկ Մկրտչյանը հետմահու պարգևատրվել է Մարտական ծառայության մեդալով։ ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանի հրամանագրով հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ Մարտական խաչ երկրորդ աստիճանի շքանշանով։ Որոտան գյուղի դպրոցի դահլիճն անվանակոչվել է Նարեկի անունով։

## Ընտանիք
Ունի մեկ քույր և մեկ եղբայր

*մայր՝ Անուշ Մկրտչյան
*հայր՝ Վարդան Մկրտչյան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1996 ծնունդներ
Կատեգորիա:2016 մահեր
Կատեգորիա:«Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 4 մահեր
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 10 ծնունդներ
Ունայնություն ունայնությանց (ֆիլմ)

**«Ունայնություն ունայնությանց»** (), խորհրդային գեղարվեստական լիամետրաժ գունավոր ֆիլմ, որ նկարահանվել է ռեժիսոր Ալլա Սուրիկովայի կողմից Մոսֆիլմ կինոստուդիայում 1979 թվականին։

## Սյուժե
Բորիս Իվանովիչը, որ արդեն տարիքն առած մարդ է, երկար տարիների ընտանեկան կյանքից հետո տարվել է այլ կնոջով և հեռացել ընտանիքից։ Նրա նախկին կինը՝ Մարինա Պետրովնան, ՔԿԱԳ-ի վարիչ է, ծանր է տանում բաժանումը։ Խնդիրներից ուշադրությունը շեղելու համար նա որոշում է նավով գնալ ճամփորդության դեպի Կիժի, բայց ուշանում է նավից։ Նրա դուստրը՝ Նատաշան, մտածելով, որ մայրը Կիժիում է, որոշում է գնալ Նովգորոդ՝ իր փեսացուի մոտ։ Տանը չգտնելով դստերը՝ մայրը գնում է նրան որոնելու Նովգորոդում, և նրան ետևում է նախկին ամուսինը։ Այնուհետև հանգամանքները դասավորվում են այնպես, որ Բորյան հասկանում է, թե ինչ է կորցնում՝ հեռանալով իր սիրելի կնոջից։

## Գլխավոր դերերում
* Գալինա Պոլսկիխ - Մարինա Պետրովնա
* Ֆրունզիկ Մկրտչյան - Բորիս Իվանովիչ (տիտրերում նշված է որպես *Ֆրունզե Մկրտչյան*)

## Դերերում
* Լեոնիդ Կուրավլյով - Վոլոդյա 
* Աննա Վարպախովսկայա - Լիզա 
* Սվետլանա Պետրոսյանց - Նատաշա 
* Սերգեյ Իվանով - Վասյա 
* Լեոնիդ Խարիտոնով - Յակով Անդրեևիչ 
* Լյուդմիլա Իվանովա - Սերաֆիմա Իլյինիչնա
* Յանա Պոպլավսկայա - Լիդկա, Վասյայի քույրը
* Նատալյա Կրաչկովսկայա - Վարվառա
* Բորիսլավ Բրոնդուկով - Սերգիենկո

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ՝ Էմիլ Բրագինսկի 
* Բեմադրող ռեժիսոր՝ Ալլա Սուրիկովա 
* Բեմադրող օպերատոր՝ Վսևոլոդ Սիմակով 
* Բեմադրող նկարիչ՝ Վալերի Ֆիլիպով 
* Կոմպոզիտոր՝ Բոգդան Տրոցյուկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Суета сует», цитаты и кадры из фильма. 
* ''Фёдоров, Александр.'' Не терпит суеты… (1979 г.)
* Суета сует (1979). 
* Заслуженная артистка России Анна Варпаховская: «Наш курс в „Щуке“ был звёздным…»

Կատեգորիա:1970-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1979 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Մոսկվայում
Տոդոր Կաբլեշկով

**Տոդոր Կաբլեշկով** (Тодор Каблешков) (), 19-րդ դարի բուլղարացի հեղափոխական և ապրիլյան ապստամբության առաջնորդներից մեկը։

Ծնվել է Կոպրիվշտիցայում հարուստ ընտանիքում, սովորել է իր հայրենի քաղաքում, ապա 1864-1867 թվականներին՝ Պլովդիվում, իսկ 1867 թվականին հիմնադրել է Զորա կրթական հասարակությունը։ Նա շարունակել է իր կրթությունը Ստամբուլի Գալաթասարայի վարժարանում, սակայն հիվանդության պատճառով ստիպված է եղել վերադառնալ Կոպրիվշտիցա։ 1873 թվականին Էդիրնեում աշխատել է որպես հեռագրային օպերատոր, այնուհետև Պազարջիկի մոտակայքում գտնվող կայանի աշխատող, որտեղ զբաղվել է մշակութային և կրթական գործունեությամբ։

Կաբլեշկովը 1876 թվականին սկզբին վերադարձել է Կոպրիվշտիցա և ներգրավվել հեղափոխական աշխատանքին։ Նա նշանակվել է Կոպրիշտիցայի տեղական հեղափոխական կոմիտեի ղեկավար և Պանագյուրիշտե հեղափոխական շրջանի փաստաբանի տեղակալ։ Նա առաջինն էր 1876 թվականի ապրիլի 20-ին հայտարարել ապրիլյան ապստամբության մասին և Պանագյուրիշտեի հեղափոխական շրջանի հայտնի արյունոտ նամակի հեղինակն է։ Կաբլեշկովը Կոպրիվշտիցայի ռազմական խորհրդի ղեկավարն էր և ջոկատի առաջնորդը Պանայոտ Վոլովի հետ միասին, որի հետ նա շրջել է մոտակա գյուղերը։

Օսմանյան կայսրության իշխանությունների կողմից ճնշում գործադրելու հետևանքով, Կաբլեշկովը փախչել է մի փոքրիկ խմբի հետ Ստարա Պլանինայի լեռներ։ Նա կալանավորվել է Տրոյանի մոտ և հետագայում խոշտանգվել Լաչովի և Վելիկո Տիռնովոյի բանտերում։ Տոդոր Կաբլեշկովը, ի վերջո, ինքնասպանություն է գործել Գաբրովոյի ոստիկանության գրասենյակում 25 տարեկան հասակում։

Տոդոր Կաբլեշկովը հիշվում է որպես բուլղար խիզախ հեղափոխականներից մեկը, հատկապես հաշվի առնելով այն երիտասարդ տարիքը, երբ նա մտավ հեղափոխական շարժման մեջ։ Նրա տունը Կոպրիվշտիցայում  այժմ վերածվել է թանգարանի, այն տեղում, որտեղ Կաբլեշկովը որոշել է ապստամբություն սկսել, կառուցվել է հուշարձան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բուլղարացի հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Գալաթասարայի վարժարան
Կատեգորիա:Գալաթասարայի վարժարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ինքնասպաններ
Վանատի Ալիև

**Վանատի Շարիպովիչ Ալիև** (), Դաղստանի Հանրապետության վաստակավոր արտիստ, «Դաղստան Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների» համար շքանշանի ասպետ։

## Կենսագրությում

Ծնվել է 1958 թվականի հունիսի 6-ի Մախաչկալայում։ 1975 թվականին ավարտել է Մախաչկալայի թիվ 5 միջնակարգ դպրոցը։ Ավարտելուց հետոա աշխատել է որպես վերամբարձ կռունկի կռունկավարի աշակերտ։ Սովորել է Դաղստանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում, որն ավարտել է 1981 թվականին։ Նույն տարում նա աշխատանքի է ընդունվել «Դաղստանգլխջրշինի» մատակարարման բաժնում։ 1984 թվականին Վանատին հրավիրվել է աշխատելու Կոմերիտմիության քաղկոմում, այնուհետև տեղափոխվել Մախաչկալայի Լենինյան շրջկոմ։ 1978 թվականից եղել է էստրադային մանրապատումների ուսանողական թատրոնի թիմի անդամ, միաժամանակ մասնակցել է «Նոգինի ակումբ» պատանի հանդիսատեսի թատրոնին և «Մախաչկալայի թափառարջիկները» ՈՒՀԱ թիմին։ Մասնակցել է «Прожекторперисхилтон» հեռուստատեսային շոուին, «Մեկը բոլորի համար» սքետչ-կոմին, ինչպես նաև «Горцы от ума» նախագծին։ 2011 թվականին Վանատին տարել է ուղեղի կաթված։  Երկարատև հիվանդությունից հետո մահացել է 2012 թվականին հունիսի 1-ին։

## Ֆիլմագրություն

#1982 – «Կուբաչիական ապարանջանի առեղծվածը» (ռեժիսոր՝ Ռաֆայել Գասպարյանց) – գլխավոր հերոսի ընկերը
#1998 – «Разные песни по-любому»
#2002 – «Разные песни по-любому 2»
#2005 – «Разные песни по-любому 3»
#2007 – «Разные песни по-любому 4»
#2008 – «Прожекторперисхилтон» – Մարեկ Ռուզիչկա
#2008 - «Горцы от ума»
#2009 – «Уральские пельмени» – կամեո
#2009-2010 – «Մեկը բոլորի համար» – Թիմուր
#2010 – «Հայրիկի աղջիկները» – տաքսու վարորդ
#2010 - «Մի անգամ ոստիկանությունում», ավագ լեյտենանտ Կակաբաձե Գեորգի Իվանովիչ
#2010 – «Горцы от ума 2»
#2010 – «Խաղալիքներ» – Գամզատ Ռասուլովիչ («Кизлярский Орёл» սրճարանի տնօրեն)
#2011 – «Համբույր պատի միջով»
#2011 – «Мосгорсмех»

## Ծանութագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Общественно-политический еженедельник «Черновик» 
* 

Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ
Անատոլ Ֆրանսի դիմանկարը (նկար)

**Անատոլ Ֆրանսի դիմանկարը**, Էդգար Շահինի հոգեբանական դիմանկարներից է, որը պատկանում է մեծ մարդասեր Անատոլ Ֆրանսին։

## Մտահղացում
Գրողի հետ ունեցած մոտ փոխհարաբերությունը նպաստել էր, որ Շահինը լավ ճանաչի նրան խոր ծերության տարիներին։ Նա նրան լավ գիտեր որպես առաջադիմական գրողի, որն իր վեպերով մերկացնում էր կապիտալիստական կեղծ դեմոկրատիան, նրա քաղաքական անսկզբունքայնությունը, կղերականության հետադիմական գործունեությունը։ Շահինին հայտնի էին նաև Ա.Ֆրանսի մարդասիրական նկրտումները հայկական եղեռնի կապակցությամբ, երբ նա ի լուր աշխարհի հանդես էր եկել` դատապարտելով թուրքական իշխանությունների բարբարոսությունները։

## Նկարագրություն
Ծերունի գրողի հայացքը խորն է, իմաստուն, արտահայտությունը` բարի, մարդկային, ազնիվ բարեմասնություններով օժտված։ Սակայն ծերունական խաղաղ արտահայտության (հավանաբար չիրականացված մտահղացումների հետ կապված) ետևում կա ինչ-որ մտահոգություն։

Անատոլ Ֆրանսը պատկերված է դիմացից։ Նա կրում է ցածր գդակ։ Նրա լայն ճակատը և մինչև կուրծքը իջած սպիտակ մորուքը պատկառելի տեսք են տալիս նրա դեմքին։

## Նյութ
Անատոլ Ֆրանսի դիմանկարը կատարված է չոր ասեղի տեխնիկայով, ինչպես Պոլ Վերլենինը, բայց դրանց մեջ տարբերություն կա, որը պայմանավորված է յուրաքանչյուրի ֆիզիկական տվյալներով։ Վերլենը գրաֆիկական է, Ֆրանսը` փափուկ գեղանկարչական։

## Արձագանքներ
Հայտնի է, որ Անատոլ Ֆրանսը իր դիմանկարից գոհ է մնացել և մի օրինակի վրա հետևյալ մակագրությունն է արել. «Առ Էդգար Շահին` շնորհակալ ըլլալով իրեն, որ զիս այսքան շնորհքով ու բարյացակամությամբ պատկերացուց և հիացումս հայտնելով իր այսքան խորունկ տաղանդին համար»։

Մալուլի հաղորդումով` Ֆրանսի դիմանկարը գնահատման է արժանացել Ֆրանսիայում, Անգլիայում, Գերմանիայում, Ամերիկայում Ռուսաստանում` հրատարակվելով գծեր։

«Հայերը արվեստի մեջ» հոդվածում Ս.Գ. Կարա-Մուրզան Շահինի մասին գրել է. «Զարմանալի է պորտրետային նմանությունը որսալու Շահինի կարողությունը։ Նկարի կատարելությամբ Շահինը կարողանում է բացահայտել  մոդելի ներքին, հոգեբանական դեմքը։ Անատոլ Ֆրանսի պորտրեն, որ կատարել է Շահինը, ֆրանսիացիների կողմից իրավամբ համարվում է պորտրետային արվեստի գլուխգործոց»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էդգար Շահինի նկարներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ազգային պատկերասրահի նկարներ
Կուզնեցովի երկրաչափ թիթեռ

**Կուզնեցովի երկրաչափ թիթեռ** (), երկրաչափ թիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Թիթեռ է, որի թևերի բացվածքը 19 մմ է։ Առջևի թևերի հետին եզրից սկիզբ առնող տրամակապը չի հասնում թևի առջևի եզրին, գագաթը բաց գունավորված աղեղնաձև զոլով է։ Ավելի բաց գունավորված միջին բջջի գագաթին տեղադրված է երկար նեղ բիծ։ Մուգ մոխրագույն թեփուկներով պատված հետին թևերն ավելի միատարր են գունավորված և ունեն փոքր միջին բիծ։ Ծոպերը միագույն են՝ թույլ արտահայտված թևի նախշով։

## Տարածվածություն
Հայաստանի էնդեմիկ է։ Հայտնի է Երևան քաղաքից (հավաքված է կենդանաբանական և բուսաբանական այգիներում) և Կոտայքի մարզից (Ծաղկաձոր քաղաքի շրջակայք)։

## Էկոլոգիա
Ապրելավայրերը հայտնի չեն։ Թիթեռները թռչում են դեպի լույսի աղբյուր։ Տալիս է երկու սերունդ, թիթեռները թռչում են մայիսին և սեպտեմբերին։

Կենսաբանական այլ առանձնահատկություններ հայտնի չեն։

## Պահպանություն
Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Հազվադեպ են հանդիպում, հայտնի են եզակի հայտնաբերումներ։

Վտանգման հիմնական գործոնները բացահայտված չեն։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Երկրաչափ թիթեռներ
Կատեգորիա:Հազվագյուտ տեսակներ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կանաչավուն դեղնաթիթեռ

**Կանաչավուն դեղնաթիթեռ** (), ճերմակաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Միջին չափի թիթեռ է։ Արուների թևերի ընդհանուր գուներանգը դեղին է, տարբեր պոպուլյացիաներում` կիտրոնագույնից մինչև նարնջագույն, առջևի թևի երկարությունը 25-30 մմ է։ էգերը սպիտակ են, երբեմն՝ դեղնավուն երանգով, 30-37 մմ առջևի թևի երկարությամբ, հետին թևերի արտաքին եզրը և առջևի թևերի դիսկալ պուտը սև են, հետին թևերինը՝ դեղնանարնջագույն։ Ստորին մակերեսի հիմնական գույնը դեղնականաչ է։

## Տարածվածություն
Տարածված է Թուրքիայում, Իրանում և Անդրկովկասում։ Մեծ տարածում ունի կենտրոնական Հայաստանում, հայտնի  է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցից, Արարատի (Լուսաշող և Ուրցալանջ գյուղերի շրջակայք) և Վայոց ձորի (Գնիշիկ, Խաչիկ, Մարտիրոս, Խնձորուտ գյուղերում) մարզերից։

## Էկոլոգիա
Կանաչավուն դեղնաթիթեռն ապրում են ծովի մակարդակից 1600-2400 մ բարձրությունների վրա՝ տրագանտներում և տափաստաններում։

Մայիսի վերջից մինչև հուլիսի սկիզբը տալիս են մեկ սերունդ։ Զարգանում են բույսի վրա։ Ձմեռում են, ենթադրաբար, չորրորդ հասակի թրթուրները։

## Պահպանություն
Հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Թվաքանակը բավականաչափ բարձր է` զգալի տատանումներով տարբեր տարիներին։

Վտանգման հիմնական գործոններն են արոտավայրերի տրագականտային ֆորմացիաների խաթարումը, տափաստանների հերկումը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Ճերմակաթիթեռներ
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Բրենթիս ինո

**Բրենթիս ինո** (), նիմֆալիդների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Ոչ խոշոր չափի թիթեռ է, որի առջևի թևն ունի 16-18 մմ երկարություն։ Թևերի ընդհանուր գուներանգը մուգ կարմրաաղյուսագույն է։ Առջևի և հետին թևերն ունեն սեռին բնորոշ սև պտերի տրամակապ։

## Տարածվածություն
Տարածված է Փոքր Ասիայում և Հարավային Կովկասում։ Տեսակը հայտնի է Տավուշի (Իջևան քաղաքի շրջակայք), Գեղարքունիքի (Շորժա), Կոտայքի (Հանքավան, Արզական, Ծաղկաձոր) և Սյունիքի (Քաջարան քաղաքի շրջակայք, լքված Փխրուտ գյուղ) մարզերից։

## Էկոլոգիա
Ապրում են ենթալպյան մարգագետիններում և անտառի վերին եզրի բացատներում։

Տալիս են մեկ սերունդ։ Թռիչքը նկատվում է հուլիսի սկզբից մինչև օգոստոսի սկիզբ։

Կենսաբանական առանձնահատկությունները Հայաստանի պայմաններում անհայտ են։

## Պահպանություն
Համարվում է հազվագյուտ տեսակ։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։

Թվաքանակը բարձր չէ, թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Սպառնացող վտանգներից է անասունների գերարածեցմամբ պայմանավորված տափաստանային էկոհամակարգերի դեգրադացումը։

Պահպանվում է «Սևան» ազգային պարկում և «Զանգեզուր» պետական արգելավայրում։

## Ծանոթագրություններ
 

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կեսադիլյա

thumb|Կանաչ պղպեղով և տապակած սոխով քեսադիլյա
thumb|Ոչխարի մսով քեսադիլյա

**Կեսադիլյա** (կեսայդիյա) (; queso` «պանիր» և tortilla` տորտիլյա, ), մեքսիկական խոհանոցի ուտեստ, որը պատրաստվում է ցորենի կամ եգիպտացորենի տորտիլյայից և լցոնվում է պանրով։

Կեսադիլյայի պատրաստման համար տորտիլյան ծալվում է մեջտեղից, լցոնվում է պանրով ու տապակվում կրակի վրա կամ ֆրիտյուրի մեջ՝ մինչև պանրի լրիվ հալվելը. ուտեստը հաճախ մատուցվում է երեխաներին։ Ավանդական տարբերակով` կեսադիլյայի մեջ որպես միջուկ օգտագործվում է միայն պանիր։ Միջուկի մեջ հնարավոր է ավելացնել նաև միս, չորիսո, բանջարեղեն, սունկ, կարտոֆիլ և այլ բաղադրիչներ։ տարածված է՝ որպես խավարտ ճաշատեսակի հետ մատուցել բանջարեղենային աղցան, գուակամոլե, չիլի պղպեղ, գինձ և սալսա։ 
 
Գոյություն ունի կեսադիլյայի տարբերակ, որի մեջ օգտագործվում է երկու տորտիլյա, որոնց արանքում գտնվում է միջուկը՝ սենդվիչի պես։ Ուտեստը մատուցվում է մանր կտորներով և ունի «սինկրոնիսադա» () անվանումը։

Նմանատիպ ճաշատեսակներից՝ բուրիտոյից, չիմիչանգայից և էնչիլադայից գլխավոր տարբերությունն այն է, որ տորտիլյան կիսում են մեջտեղից, այլ ոչ թե միջուկը փաթաթում են նրա մեջ։

ԱՄՆ֊ում, գլխավորապես հարավային նահանգներում, որտեղ կեսադիլյան հատկապես տարածված է, գոյություն ունի Մեքսիկայի համար ոչ բնորոշ կեսադիլյայի մեծ տեսականի․ տորտիլյան պատրաստվում է սև խմորից, որպես միջուկ օգտագործում են ծովամթերքներ, ավելացնում այծի պանիր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Քեսադիլյայի բաղադրատոմսեր
* Հավի քեսադիլյա 

Կատեգորիա:Մեքսիկական խոհանոց
Կատեգորիա:Պանրով ուտեստներ
Սուռակովի կապտաթիթեռ

**Սուռակովի կապտաթիթեռ** (), կապտաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Ոչ խոշոր չափի թիթեռ է, որի արուի առջևի թևի երկարությունը 17-19 մմ է։ Թևերի ընդհանուր գունավորումը մետաքսային երանգով երկնագույն է, իսկ ստորինի մակերեսն ունի հետին թևերի վրա լավ արտահայտված սեռին բնորոշ սպիտակ մանրագծեր։

## Տարածվածություն
Տարածված է Հյուսիսարևմտյան Թուրքիայում և Հայաստանում։ Կենտրոնական Հայաստանում հայտնի է Կոտայքի մարզ (Գեղադիր, Գառնի գյուղերի շրջակայք), Վայոց ձորի (Մարտիրոս, Խնձորուտ, Գնիշիկ) մարզերից և «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցից։

## Էկոլոգիա
Ապրում են տրագանտներում, անտառի վերին եզրի չոր մարգագետիններում և տափաստաններում։ Հունիսի կեսից մինչև օգոստոսի կեսը տալիս են մեկ սերունդ։ Թրթուրը զարգանում է Astragalus brachycarpus բույսի տերևների վրա։ Ձմեռում են երկրորդ հասակի թրթուրները։

## Պահպանություն
Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով ներկայումս գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։

Թվաքանակը բարձր չէ, իսկ թվաքանակի փոփոխության միտումները բացահայտված չեն։

Վտանգման հիմնական գործոննեն են խոպան հողերի հերկումը, խոտհունձը և անասունների գերարածեցումը։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Բաբկա (բնավայր)

**Բաբկա բնավայր** (), համապետական նշանակության բնության բուսաբանական հուշարձան։ Գտնվում է Բորոդյանի շրջանի տարածքում (Կիևի մարզ, Ուկրաինա), կաղնիների և կաղնե-բոխային անտառների մասսիվ է։ Զբաղեցնում է 78 հեկտար տարածք։

## Պատմություն
Բնության հուշարձանը ստեղծվել է ՈւԽՍՀ-ի Մինիստրների խորհրդի 14.10.1975 թվականի № 780-Р հրամանի համաձայն։

Ըստ 2011 թվականի հետազոտությունների արդյունքների՝ որսարգելավայրը միատեսակ ծառերից բաղկացած սաղարթավոր անտառի չափանմուշ էր, այնտեղ չկային բնապահպանական կանոնակարգի նկատելի խախտումներ։ 2013 թվականի կադաստրային քարտեզների հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ որսարգելավայրի տարածքում կան ընդհանուր 7,5 հեկտար մակերեսով հողակտորներ, որոնք օգտագործվել են օրենսդրության խախտումներով։

## Նկարագրություն
մինի|Կաղնե-բոխային անտառ
Բնավայրը գտնվում է Կիևի մարզի Բորոդյանի շրջանի Պորոսկոտեն գյուղի մոտակայքում։ Բնության հուշարձանը ստեղծվել է Կիևյան անտառների համար հազվադեպ կաղնիների և կաղնե-բոխային անտառների պաշտպանության և պահպանման նպատակով։

Որսարգելավայրի տարածքը թույլ լեռնային է, գտնվում է Ստրիժեն գետի հովտում, հատվում է առուներով և ունի արհեստական լճակներ։

Արգելավայրի մեծ մասը զբաղեցնում են արևմտյան սահմանի զամբյուղախոտային անտառները, ինչպես նաև կաղնե-բոխային անտառների մասսիվները, որտեղ աճում է մազածածկ կնյուն (Carex pilosa), նշտարաձև աստղիկ (*Stellaria holostea*), սովորական այծոտն (*Aegopodium podagraria*), առուների հովիտներում՝ սև լաստենի։

## Բնություն
Բնավայրում աճում է ավելի քան 150 տեսակի անոթավոր բույս։ Կան գարնանային էֆեմերոիդներ, որոնցից գերակշռում է թավուտի հողմածաղիկը (Anemone nemorosa), կաղնե-բոխային անտառներում՝ բացատային անծխոտը (Corydalis solida): Հանդիպում են նաև Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր՝ երկտերև լյուբկա (Platanthera bifolia), կանաչ լյուբկա (Platanthera chlorantha), Dactylorhiza maculata, երկտերևի ձվաձև (Listera ovata), գանգրավուն շուշան (Lilium martagon), ստվերային կնյուն (Carex umbrosa)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Կատեգորիա:Բնության հուշարձաններ այբբենական կարգով
Էլեանոր Անգլիացի (Բարի կոմսուհի)

**Էլեանոր Անգլիացի** (, ), Անգլիայի արքայադուստր։

Անգլիայի թագավոր Էդուարդ I-ի և նրա առաջին կին թագուհի Էլեանոր Կաստիլիացու կենդանի մնացած ավագ դուստրը։

Էլեանորի վաղ տարիների մասին քիչ բան է հայտնի։ Հայտնի է, որ երբ նրա ծնողները գնացել էին Խաչակրաց արշավանքների 1270 թվականից 1274 թվականներին, նա շատ մտերիմ հարաբերություններ ուներ իր հայրական տատիկի` Էլեանոր Պրովանսացու հետ։ Նա նաև մտերիմ էր իր հիվանդ եղբոր` Հենրիի հետ։ Հոգեգալուստի մեկ օր Հենրին և Էլեանորը զոհեցին երկու կաքավ իրենց ընթրիքին, որպես հատուկ ծիսակատարություն։
 
Երկար ժամանակ որոշված էր, որ Էլեանորը պետք է ամուսնանա Արագոնի թագավոր Ալֆոնսո III-ի հետ։ Ալֆոնսոյի ծնողները գտնվում էին Հռոմի պապի անուղղակի հսկողության տակ, քանի որ նրանք հավակնում էին Սիցիլիայի թագին, որը գնտվում էր պապի վերահսկողության տակ և պապը որոշեց թագը հանձնել Կառլ I-ին, իսկ Էդուարդը հրաժարվեց կնության ուղարկել իր դստերը։ 1282 թվականին Էդուարդը նորից մերժեց կնության առաջարկը` բացատրելով, որ իր դուստրը չափազանց փոքր է, ընդամենը 13 տարեկան և առաջարկեց սպասել ևս երկու տարի։ Ալֆոնսոն մահացավ մինչ ամուսնությունը տեղի կունենար։

Էլեանորը ամուսնացավ ֆրանսիացի ազնվական, Բարի կոմս Հենրի III-ի հետ 1293 թվականի սեպտեմբերի 20-ին և ունեցավ երկու երեխա.

*Էդուարդ I 
*Ժաննա

Էլեանորը թաղված է Ուեստմինստերյան աբբայությունում։

## Ծանոթագրություն

Կատեգորիա:Անգլիայի արքայադուստրեր
Կատեգորիա:Պլանտագենետների հարստություն
Կատեգորիա:Թագավորների դուստրեր
Դամոնիդես կապտաթիթեռ

**Դամոնիդես կապտաթիթեռ** (), կապտաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
Ոչ խոշոր չափի թիթեռ է։ Արուների առջևի թևն ունի 15-20 մմ երկարություն։ Թևերի ընդհանուր երանգը մետաքսային փայլով երկնագույն է, իսկ հետին թևերի դիսկալ բիծը և հետ դիսկալ բծերի շարքը՝ խիստ թերզարգացած։ Թևերի ստորին մակերեսը հետին թևերի վրա ունի սեռին բնորոշ  լավ արտահայտված սպիտակ մանրագիծ։

## Տարածվածություն
Հայաստանի էնդեմիկ է։ Տեսակը հայտնի է Մեղրի գետի աջափնյա մասից։

## Էկոլոգիա
Ապրում են լեռնային գոտու ցածր և միջին գոտիներում, տրագանտներում և ֆրիգանայում։

Տալիս են մեկ սերունդ։ Թռիչքը նկատվում է մայիսի կեսից մինչև հունիսի կեսը։ Թրթուրների հավանական կերաբույսը համարվում է գազ օրդուբադի տեսակը։

## Պահպանություն
Խիստ սահմանափակ արեալով ծայրահեղ հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։

Հայտնի են եզակի հայտնաբերումներ, հավանաբար անհետացել են, քանի որ վերջին նմուշները հավաքվել են 1973 թվականին։

Սպառնացող վտանգներից է տեսակի ապրելավայրերում հանքարդյունահանումը, ինչպես նաև Ագարակի հանքի շահագործումը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ
 

Կատեգորիա:Էնդեմիկ կենդանիներ
Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կատեգորիա:Միջատներ
Լորիկ (ֆիլմ)

«**Լորիկ**», ռեժիսոր Ալեքսեյ Զլոբինի 2018 թվականին նկարահանած արկածային, տրագիկոմեդիա ժանրի ֆիլմը։ Կատակերգության միջոցով ֆիլմը ցույց է տալիս հասարակության արատավոր կողմերը` սոցիալական անհավասարությունը, մարդկային անտարբերությունը տարաբնույթ անարդարության հանդեպ։ Գլխավոր հերոսի օգնությամբ հանդիսատեսը հայտնվում է կյանքի տարբեր իրավիճակներում` զգալով անսահման երջանկություն ու ցավ։ Այդ դրամատիկ իրավիճակները գլխավոր հերոսին ստիպում են խորհել շրջապատի խնդիրների մասին, դառնալ դրանց մի մասը։

2018 թվականին ֆիլմը ներկայացվել է Ոսկե ծիրան կինոփառատոնի «Արտամրցութային ծրագրեր» շարքում։

## Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է Լոուրենս Օլիվիեի անվանակից տարօրինակություններով լի դերասան Լորիկի մասին՝ ներկայացնելով ոչ միայն մեկ դերասանի, այլ նաև մարդկանց կյանքի նկարագիրը՝ բարդություններով, խնդիրներով, ուրախություններով, գայթակղություններով, լացով, ծիծաղով՝ տրագիկոմեդիկ։

Լորիկը փողոց է դուրս գալիս թատերական հագուստով՝ առաջացնելով ծաղր ու զարմանք։ Մարդիկ հեգնանքով են նայում նրան, իսկ Լորիկն անտարբեր է շրջապատի նկատմամբ։ Նա նույնիսկ չի նկատում, որ հարազատ թատրոնն այլևս հանդիսատես չունի և փակվելու շեմին է։ Նրան չի ջերացնում անգամ տնտեսուհի Աննայի անկեղծ սերը. Լորիկն ապրում է միայն իր հերոսների հույզերով։

Հասարակությունը զբաղված է հանապազօրյա հաց հայթայթելով, նորագույն տեխնոլոգիաները գերիշխում են կյանքում՝ մարդկանց զրկելով հոգևորից։

Թատրոնը փակվելուց հետո շոկի ենթարկված Լորիկի հետ հրաշք է տեղի ունենում. նա սկսում է տեղափոխվել այլ մարդկանց մարմիններ, այնպես, ինչպես նախկինում սիրելի հերոսների կերպարանքն էր ընդունում։ Նա մեկ հայտնվում է հարբեցող հարևանի մարմնում, մեկ էլ՝ վերածվում նախագահի թեկնածուի, մերթ նա գեղեցիկ կին է, մերթ էլ՝ մահվան շեմին հասած երեխա։

## Դերերում
* Միքայել Պողոսյան
* Իրեն Այվազյան
* Շաքե Թուխմանյան
* Անուշ Առաքելյան
* Արթուր Մանուկյան
* Դավիթ Վարդապետյան
* Մարինա Գրիգորյան
* Անի Գալստյան
* Նարեկ Բաղդասարյան
* Եվգենիա Դմիտրիևա
*Ֆորշ
*Ջոն Մակարյան
*Արման Ղազարյան
*Աննա Հարությունյան
*Տաթևիկ Ղազարյան

## Նկարահանող խումբ
* Ռեժիսոր՝ Ալեքսեյ Զլոբին, երկրորդ ռեժիսոր՝ Անժելիկա Ժդանովա
*Պրոդյուսեր՝ Մարտիրոս Մինասյան, Միքայել Պողոսյան
* Սցենարի հեղինակ՝ Միքայել Պողոսյան, Ալեքսեյ Զլոբին, Մարիա Սահակյան
* Օպերատոր՝ Վահագն Տեր-Հակոբյան
* Նկարիչ՝ Արմեն Ղազարյան
* Երաժշտությունը` Դավիթ Հալաջյան
* Հնչյունային ձևավորող՝ Սվետոլիկ Զայց
* Մոնտաժող՝ Դմիտրի Ռեգան
* Արտադրությունը՝ K&MM Investments

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2018 ֆիլմեր
Պրոզերպինա իլիկաթիթեռ

**Պրոզերպինա իլիկաթիթեռ** (), իլիկաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Նկարագրություն
20-25 մմ առջևի թևի երկարությամբ միջին չափի թիթեռ է։ Առջևի թևերի ընդհանուր գուներանգը կանաչ կամ մոխրագույն կանաչ է, հետին թևերինը՝ դեղին՝ սև գույնի արտաքին եզրով։

Proserpinus proserpina MHNT CUT 2010 0 495 L'Argentière-la-Bessée Hautes-Alpes, France - male dorsal.jpg|*Proserpinus proserpina* ♂ 
Proserpinus proserpina MHNT CUT 2010 0 495 L'Argentière-la-Bessée Hautes-Alpes, France - male ventral.jpg|*Proserpinus proserpina* ♂  △
Proserpinus proserpina MHNT CUT 2010 0 495 L'Argentière-la-Bessée Hautes-Alpes, France - female dorsal.jpg|*Proserpinus proserpina* ♀ 
Proserpinus proserpina MHNT CUT 2010 0 495 L'Argentière-la-Bessée Hautes-Alpes, France - female ventral.jpg|*Proserpinus proserpina*  ♀ △


## Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպա, դեպի արևելք և հարավ-արևելք՝ մինչև Կենտրոնական Սիբիր և Տյան Շան, Փոքր Ասիա, Կովկաս, Հարավային Կովկաս։ Լայն տարածված է կենտրոնական և հարավային Հայաստանում, հայտնաբերվել է Արագած լեռան հարավային լանջերում, Կոտայքի (Արզական և Հացավան գյուղերի մոտակայք), Արարատի (Վեդի քաղաքի շրջակայք), Վայոց ձորի (Գնիշիկ գյուղի մոտ) և Սյունիքի (Կապան Քաջարան, Գորիս, Սիսիան, Մեղրի, Կուրիս, Լեհվազ) մարզերում, «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում։

## Էկոլոգիա
Ապրում են գրեթե բոլոր բարձունքային գոտիներում, բացի ալպերից՝ գործնականապես բոլոր բիոտոպերում, որտեղ կան համապատասխան մեզոֆիլ հատվածներ (առվակների, գետերի, ճահճացած ցածրավայրերի, ոռոգման և ջրաքաշ ջրանցքների երկայնքով)։

Էգը 1-3 ձու է դնում երիտասարդ Epilobium hirsutum բույսի միջին հատվածներում՝ տերևների ստորին մասի վրա։ Տարվա ընթացքում տալիս է մեկ սերունդ։ Թրթուրները հանդիպում են հունիսից մինչև օգոստոսի վերջը, սեպտեմբերի կեսին։ Թիթեռների թռիչքը պայմանավորված է տեղանքի բարձրությամբ և տևում է ապրիլի վերջից մինչև հուլիսի վերջը։ Թիթեռներն ակտիվ են սկսած մթնշաղից և գրեթե ողջ գիշերը։ Լուսաթակարդներով դժվար են բռնվում։

## Պահպանություն
Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։ Տեսակն ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում տվյալներն անբավարար են կարգավիճակով և Բեռնի Կոնվերցիաի հավելված 2-ում։

Թվաքանակը բավական բարձր է՝ մեծ տատանումներով տարբեր տարիներին։

Վտանգման հիմնական գործոնները բացահայտված չեն։

Պահպանվում է «Խոսրովի անտառ» պետական արգելոցում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
7300 աստղադիտարան

**7300 աստղադիտարան** (, աստղադիտարանի կոդը` — «H07»), մասնավոր աստղադիտարան ԱՄՆ-ի Նյու Մեքսիկո նահանգի Քլաուդքրոֆթ քաղաքի մոտ։ Աստղադիտարանում դիտարկումներ է կատարում Ուիլյամ Յոնը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
**Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները**
* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները
* Աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումները

**NASA ADS տվյալների բազայում աստղադիտարանի ներդրումը**
* Որոնում «H07 7300 Observatory» բառերով

Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ ԱՄՆ-ում