Ռոսարիո Մուրիլո

**Ռոսարիո Մուրիլո Սամբրանա** (, ), Նիկարագուայի քաղաքական գործիչ, Սանդինիստական հեղափոխության մասնակից, Սանդինիստական ազգային ազատագրական ճակատի ղեկավարության անդամ։ Դանիել Օրտեգայի կինը և մամուլի քարտուղարը, Նիկարագուայի առաջին տիկինը։ Նիկարագուայի փոխնախագահ (2017 թվականի հունվարի 10-2025 թվականի հունվարի 30)։ Դասվում է իշխող ռեժիմի առանցքային դեմքերի շարքին։ Հայտնի է նաև որպես բանաստեղծուհի։ Նիկարագուայի համանախագահ 2025 թվականի հունվարի 30-ից։

## Ծագումը։ Քաղաքական և բանաստեղծական դեբյուտներ
Ծնվել է մայրաքաղաքի ապահովված ընտանիքում։ Ավգուստո Սեսարա Սանդինոյի թոռնուհին։ Սովորել է Մանագուայի Ազգային ինքնավար համալսարանում, ստացել բանասերի և թարգմանչի մասնագիտություն անգլերենից և ֆրանսերենից (տիրապետում է նաև իտալերենին և մասամբ գերմաներենին)։ 1967-1969 թվականներին վերապատրաստվել է որպես օտար լեզուների դասախոս։ Ռոսարիո Մուրիլյոն նաև հաճախել է Տիվերտոնի քոլեջ (Մեծ Բրիտանիա) և Լա Նևվիլում գտնվող Անգլո-շվեյցարական ինստիտուտ (Շվեյցարիա), նրա անգլերենի և ֆրանսերենի իմացությունը հաստատվել է համապատասխանաբար Քեմբրիջի և Նևշատելի համալսարանների հավաստագրերով։

Ռոսարիո Մուրիլոն դեմ էր Սամոսայի ռեժիմին։ 1969 թվականից ընդգրկված է ՍԱԱՃ-ում։ 1967-1977 թվականներին եղել է սոմոսիստաների կողմից սպանված *La Prensa* ընդդիմադիր թերթի խմբագիր Պեդրո Խոակին Չամորոյի քարտուղարը։

1973 թվականին Ռոսարիո Մուրիլոն սկսեց բանաստեղծություններ գրել (երկրաշարժի աղետներից տպավորված)։ Առաջին անգամ տպագրվել է 1974 թվականին, հաջորդ տարի հրատարակել է *Gualtayán* բանաստեղծական ժողովածուն, այնուհետև *Sube a nacer conmigo*։ Նա կազմակերպեց բանաստեղծների, նկարիչների և երաժիշտների մի խումբ, որոնք հանդես եկան «Կորիր Սոմոսու» կարգախոսով։ Հանդիպումներ և համերգներ է ունեցել քաղաքական դրդապատճառներով։

## Սանդինիստական շարժման մեջ
Ռոսարիո Մուրիլոն մասնակցել է ՍԱԱՃ-ի պարտիզանական շարժմանը, կրել է *Գաբրիելա* և *Կարոլինա* ընդհատակյա կեղծանունները։ Իր տանը պատսպարել է Թոմաս Բորխեին։ 1976 թվականին ձերբակալվել է, 1977 թվականին ազատ արձակվելուց հետո արտագաղթել։ Պանամայով և Վենեսուելայով տեղափոխվել է Կոստա Ռիկա։

1978 թվականին Ռոսարիո Մուրիլյոն քաղաքացիական ամուսնության մեջ է մտել ՍԱԱՃ-ի առաջնորդ Դանիել Օրտեգայի հետ (երկուսի համար էլ այդ ամուսնական կապը առաջինը չէր) և դարձել սանդինիստական ղեկավարության ազդեցիկ անդամ։ Նա վերահսկում էր ՍԱԱՃ-ի մշակութային քաղաքականությունը։

## ՍԱԱՃ-ի առաջին խորհուրդը։ Մշակույթի համադրող
1979-ին Սոմոսայի ռեժիմը տապալվել է Սանդինիստական հեղափոխությամբ, ՍԱԱՃ-ն եկավ իշխանության։ Դանիել Օրտեգան ղեկավարեց ազգային վերակառուցման կառավարական խունտան։ Ռոսարիո Մուրիլյոն եղել է *Barricada* թերթի պաշտոնական խորհրդի խմբագրական խորհրդում, նախագահել է մշակույթի աշխատողների Սանդինիստական ասոցիացիայում և Նիկարագուայի գրողների միությունում։ Այն մեծապես որոշում էր ՍԱԱՃ-ի գաղափարական վերաբերմունքը, մշակութային քաղաքականությունը և քարոզչությունը։ Նա գրավել է կոշտ մարքսիստական դիրքեր, որոնք մոտ էին Թոմաս Բորխեին։ 1989-1991 թվականներին Մուրիլոն ղեկավարել է մշակույթի պետական ինստիտուտը՝ նախարարական գործառույթներով։

1984 թվականին Դանիել Օրտեգան պաշտոնապես ընտրվել է Նիկարագուայի նախագահ։ Ռոսարիո Մուրիլյոն ստացել է *Primera dama* տիտղոսը՝ Առաջին տիկին։ Նա նաև դարձել է ՍԱԱՃ-ի խորհրդարանի պատգամավոր։

1980-1990 թվականներին լայնորեն հրատարակվել են Մուրիլոյի բանաստեղծական ստեղծագործությունները։ Հրապարակվել են *Amar es combatir, En las espléndidas ciudades, Las esperanzas misteriosas* անթոլոգիաները։ Արդեն 1990 թվականին Ռոսարիո Մուրիլյոն հռչակվեց մշակույթի նախարարության բանաստեղծական մրցույթի հաղթող՝ *An un bebe que cantar* բանաստեղծական ժողովածուի համար։

Հեղափոխական բանաստեղծուհի Մուրիլոյի կերպարը բարելավեց սանդինիստական ռեժիմի իմիջը արևմտյան ձախ հասարակության աչքում։

## Ընդդիմությունում
1990-ին ՍԱԱՃ-ն պարտություն կրեց ընտրություններում և անցավ ընդդիմության։ Դանիել Օրտեգան նախագահական պաշտոնը զիջել է Վիոլետա Բարրիոս դե Չամորրյին։ Ռոսարիո Մուրիլոն ընտրությունների արդյունքների հրապարակումից հետո կարգադրել է ոչնչացնել իր *Como los ángele* ժողովածուի տպաքանակը։

ՍԱԱՃ-ի ընդդիմության մեջ գտնվելու ընթացքում Մուրիլոն մնաց կուսակցության ղեկավարության անդամ, ղեկավարեց Օրտեգայի PR ծառայությունը։ 1998 թվականից ղեկավարում է *«Սիրո առաջխաղացման հիմնադրամը»*։ Նա գրական և ստեղծագործական գործունեություն է ծավալել, 2001 թվականին նա հրապարակել է *El país que soñamos էսսեն*․․․ (*o el viaje a la tierra prometida*):

## ՍԱԱՃ-ի երկրորդ խորհուրդը։ Իշխանության վերևներում
### Գաղափարախոսություն
2006 թվականին Դանիել Օրտեգան ընտրվել է Նիկարագուայի նախագահ։ Ռոսարիո Մուրիլյոն կրկին դարձել է առաջին տիկին և գլխավորել պետության ղեկավարի մամուլի ծառայությունը։ Նա զբաղեցրել է նաև հաշտեցման հանձնաժողովի քարտուղարի՝ անհասկանալի, բայց լայն պետական լիազորություններ ունեցող մարմնի պաշտոնը։ Մուրիլոյի իրական քաղաքական ազդեցությունը զգալիորեն գերազանցում է նրա պաշտոնական գործառույթների մակարդակը։ Այն կարևոր դեր է խաղում «նեոսանդինիզմի» պաշտոնական գաղափարախոսության մշակման գործում։

1980-ականների հեղափոխական-մարքսիստական մոտիվները փոխարինվեցին պատրիարքական-ավանդապաշտական և որոշ չափով կիսամիստականով։ ՍԱԱՃ-ի վերնախավը սերտ կապ է հաստատել կաթոլիկ եպիսկոպոսության հետ։ Դեռևս 2005 թվականի սեպտեմբերի 3-ին կարդինալ Միգել Օբանդո և Բրավոն ներկա էր Դանիել Օրտեգայի և Ռոսարիո Մուրիլոյի եկեղեցական հարսանիքին։ Մուրիլոյի և Օրտեգայի ելույթներում անընդհատ ընդգծվում է պետական իշխանության և կուսակցական գաղափարախոսության ներդաշնակությունը կաթոլիկ եկեղեցու հետ։


Մուրիլոները հանդիսատեսի առջև հայտնվեցին օղակներով՝ երկու ձեռքին փիրուզագույն քարերով։ Այս քարերն օգտագործվում են ձախողումը կանխելու և առատություն գրավելու համար... Նիկարագուայում պաշտոնական դիսկուրսը կրոնական միստիկան կապում է հեղափոխականի հետ։ Շենքի ճակատները և պաշտոնական փաստաթղթերը ներկված են Մուրիլոի ընտրած գույներով…1980-ականներին Դանիել Օրտեգայի համոզված թշնամին՝ օբանդոն վերածվեց հավատարիմ դաշնակցի։ «Այսօր մեր երիտասարդությունը զինված է սիրով և ըմբռնումով», — ասել է Օբանդոն արարողության ժամանակ, որի սցենարը կազմել է առաջին տիկինը... Ինքը՝ Օրտեգան, միստիկական ելույթ է ունեցել, որում տասներեք անգամ նշել է Աստծուն։ «Փառք Աստծո, որ Ուգո Չավեսը Նիկարագուայի ճանապարհին է», — ասել է նա։ — Շնորհակալություն Բոլիվարյան դաշինք Ամերիկայի համար (ԲԴԱՀ) հրաշքին»։

Աթեիստ պարտիզանների նոր կրոնականությունը շատերին ցնցեց Նիկարագուայում, հիմնականում կաթոլիկ երկրում։ Մուրիլոյին անվանում են «կախարդ»։ Այդպիսին է առաջին տիկնոջ ռազմավարության արձագանքը, որը ստեղծել է մի տեսակ «Ավետարան», որտեղ հեղափոխության հերոսները սրբեր են բարձրանում, պաշտոնական գործողությունները օգտագործվում են որպես Աստծո և Տիրամոր հիշատակող քարոզներ, միստիկորեն բարձրացվում է Դանիել Օրտեգայի կողմից, ում հետ Նա ամուսնացել է 2005 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Օբանդոյի կողմից կազմակերպված կաթոլիկ արարողության ժամանակ՝ տասնամյակների արտամուսնական կապից հետո։ «Աստված» և «Դանիել»-ը Մուրիլոյի ելույթների հիմնական բառերն են։


### Քաղաքական գործիչ
Ռոսարիո Մուրիլոն պատկանում է նախագահ Օրտեգայի մերձավոր շրջապատին և աչքի է ընկնում կուսակցական և պետական վերնախավում։ Գաղափարախոսության և քարոզչական ապարատի հետ մեկտեղ նա վերահսկում է կառավարության «հանրային կապերի» համակարգը՝ սանդինիստական կազմակերպությունների ցանցը տեղերում։ 2009 թվականին Մուրիլոն կարևոր դեր է խաղացել Նիկարագուայի Գերագույն դատարանի որոշման լոբբինգի գործում, որը թույլ է տվել Օրտեգային, հակառակ սահմանադրական արգելքի, երկրորդ անգամ առաջադրվել նախագահի պաշտոնում։

Մուրիլոն ակտիվորեն մասնակցում է սանդինիստական վերնախավի ներքին պայքարին՝ ազդեցության և առաջնորդի առաջնահերթ հասանելիության համար։ Նրա հիմնական մրցակիցը Լենին Սերնան է (1980-ականների ոգով ավելի կոշտ քաղաքականության կողմնակից)։


Մուրիլոյի և Սերնայի միջև իշխանության համար պայքարը կրկին ի հայտ եկավ։ Հակառակ քրիստոնեական մայրական սիրո լեզվին, որը նա ամեն օր օգտագործում է իր պաշտոնական ելույթներում, Մուրիլոն զայրացած հրամայեց Սերնայի իրերը բեռնավորել բեռնատարի մեջ և դուրս բերել նախագահական և կուսակցական բունկերից... «Ոստիկաններն ու զինվորները չէին շարժվում։ Բայարդոն հանդես եկավ որպես միջնորդ և հանգստացրեց բոլորին», - ասել է աղբյուրը։ Տիկին Մուրիլոն ակնհայտորեն վրդովված էր։ Հայտնի չէ, թե արդյոք Կոմանդանտե Օրտեգան միջամտել է այս միջադեպին։


Նիկարագուայի զինված ընդհատակը ՍԱԱՃ-ի կառավարումը բնութագրում է որպես «Օրտեգա Մուրիլոյի բռնապետություն»։ 2016 թվականի ընտրություններից հետո ընտրվել է փոխնախագահ իր ամուսնու՝ Դանիել Օրտեգայի օրոք։

### Նիկարագուայի համանախագահ (2025 թվականից)
2024 թվականի նոյեմբերի 20-ին Օրտեգան առաջարկություններ է ներկայացրել Նիկարագուայի Սահմանադրության մեջ փոփոխություններ կատարելու վերաբերյալ՝ իր պաշտոնավարման ժամկետը հինգից վեց տարի երկարացնելու և Մուրիլոյին համանախագահ հայտարարելու նպատակով։ Այս միջոցներն առաջին ընթերցմամբ ընդունվել են Ազգային ժողովի կողմից նոյեմբերի 22-ին և պաշտոնական են դարձել 2025 թվականի հունվարի 30-ին երկրորդ ընթերցումից հետո։

## Պարգևներ
* Բարեկամության շքանշան (2019 թվականի հոկտեմբերի 26, Ռուսաստան)՝ *ռուս-նիկարագուական հարաբերությունների զարգացման գործում ունեցած մեծ ավանդի համար*։

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Առաջին տիկիններ
Կատեգորիա:Բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Նիկարագուայի նախագահներ
Կատեգորիա:Պարտիզաններ