Վճարային քարտ

մինի|Գնումներ դեբետային քարտով

**Վճարային քարտ** (**'), նույնականացման քարտ, վճարային համակարգի մաս կազմող գործիք՝ թողարկված [[ֆինանսական հաստատություն]]ների կողմից, ինչպիսիք են [[բանկ]]երը։ Վճարային քարտը հաճախորդին (քարտապանին) հնարավորություն է տալիս մուտք գործել և ունենալ հասանելիություն իր բանկային հաշիվներին, կատարել էլեկտրոնային վճարումներ, փոխանցումներ, [[բանկոմատ]]ից կանխիկացումներ։ Այս քարտը հայտնի է նաև տարբեր անուններով, այդ թվում՝ **բանկային քարտ**, **բանկոմատային քարտ**, **հաճախորդի քարտ** կամ **կանխիկի քարտ*'։

Վճարային քարտը կարող է լինել նաև որպես  խելացի քարտ, որն ունի անհատական համար և պարունակում է անվտանգային որոշ տեղեկություններ, ինչպիսիք են վավերականության ժամկետը կամ հետևի մասում մագնիսական ժապավենը, որը թույլ է տալիս քարտի հասանելիություն՝ տարբեր ավտոմատացված մեքենաներով (բանկոմատներ,  տերմինալներ)։

Վճարային քարտերի առավել տարածված տեսակներն են՝ կրեդիտային և [[Դեբետային քարտ|դեբետային]] քարտերը։ Դրանք համապատասխանում են միջազգային չափանիշներին և իրենցից ներկայացնում են <math>85,60</math> *մմ* x <math>53,98</math> *մմ* x <math>0,76</math> *մմ* չափսի  պլաստիկ սմարթ-քարտեր՝ հիմնականում ռելիեֆային համարով։

== Պատմություն ==
Պատմականորեն բանկային քարտերը ծառայել են նաև որպես երաշխավորված [[չեկ]]-քարտեր։

Առաջին բանկային քարտերը եղել են ավտոմատացված բանկոմատային քարտերը՝ թողարկված [[Լոնդոն]]ի Բարկլեյս բանկի (Barclays) կողմից 1967 թվականին, և [[Նյու Յորք]]ի Քեմիքալ բանկի (Chemical Bank) կողմից 1969 թվականին։

1972 թվականին Լլոյդս բանկը (Lloyds Bank) առաջին անգամ թողարկեց բանկային քարտ՝ մագնիսական ժապավենով, որը անվտանգությունից ելնելով պարունակում էր անձնական նույնականացման կոդ (PIN):

Աթալլա տեխնոլոգիական ընկերությունը (*Atalla Technovation*, ներկայումս՝ *Utimaco Atalla'')՝ հիմնադրված 1972 թվականին Մուհամեդ Աթալլայի կողմից, 1973 թվականին օգտագործելով միկրոպրոցեսորային տեխնոլոգիա՝ ներկայացրել է առաջին ապարատային անվտանգության մոդուլը (HSM)՝ քարտով վճարային գործարքների ապահովման համար։ Աթալլա HSM մոդուլները ներկայումս էլ կիրառվում են վճարային քարտերի արտադրության ոլորտում, և մինչև 2013 թվականը օրական ապահովել են 250 միլիոն քարտային գործարքներ (տարեկան ավելի քան 90 միլիարդ գործարք)։

## Վճարային քարտի տարրեր
մինի|Դեբետային քարտի դիմերեսի մեկ օրինակ.<br>1․ թողարկող բանկի լոգո<br>2․ EMV չիպ<br>3․ հոլոգրաֆիկ նշան<br>4․ քարտի համար<br>5․ վճարային համակարգի լոգո<br>6․ վավերականության ժամկետ<br>7․ քարտատիրոջ անուն
մինի|Դեբետային քարտի դարձերեսի մեկ օրինակ.<br>1. մագնիսական ժապավեն<br>2. ստորագրության ժապավեն<br>3. քարտի անվտանգության կոդ

Ընդհանուր առմամբ, վճարային քարտը բաղկացած է հետևյալ տարրերից.

# թողարկող բանկի լոգո (տարբերանշան)
# EMV չիպ (ինտեգրալ սխեմա)
# հոլոգրաֆիկ նշան
# քարտի համար (բանկային համար, վճարային համար)
# վճարային համակարգի լոգո (էլեկտրոնային վճարային ծառայություններ մատուցող)
# վավերականության ժամկետ
# քարտատիրոջ անուն (քարտը օգտագործողի անունը, օրենքով՝ քարտի սեփականատերը բանկն է)։

## Վճարային քարտի գործառույթներ
Վճարային քարտը գործիք է, որը հնարավորություն է տալիս՝
# ստանալ աշխատավարձ կամ այլ դրամական միջոցներ, բանկի բաժանմունքներից և բանկոմատներից կանխիկացնել այնքան գումար, որքան անհրաժեշտ է այդ պահին,
# կատարել վճարումներ առևտրի և սպասարկման կետերում ապրանքների կամ ծառայությունների դիմաց` առանց մեծ քանակությամբ կանխիկ փող դրամապանակում ունենալու
# բանկոմատներից կամ առցանց հարթակների միջոցով կատարել կոմունալ և այլ տեսակի պարտադիր (տուրքեր, տուգանքներ, հարկեր) վճարումներ,
# իրականացնել ինտերնետային առևտուր
# կատարել և ստանալ քարտից քարտ փոխանցումներ
# պարբերաբար ստանալ հաշվի քաղվածքներ և հետևել ֆինանսական վարքագծին (ինչ ծախսեր է կատարվել, որոնք կարելի է կրճատել և այլն)
# քարտի կորստի կամ վնասվելու դեպքում (հրդեհից, ջրից և այլն) խուսափել դրամական միջոցների կորստից
# շահավետ պայմաններով օգտվել նաև այլ ֆինանսական ծառայություններից և այլն։

Քարտի գործածման ողջ ընթացքում դրա սեփականատերը քարտը թողարկող բանկն է։

## Վճարային քարտի տեսակներ
մինի|Վճարային քարտի 2 օրինակ

Գոյություն ունեն վճարային քարտերի մի շարք տեսակներ, որոնցից ամենատարածվածներն են վարկային քարտերը, դեբետային քարտերը և կանխավճարային քարտերը։ Հաճախ վճարային քարտը էլեկտրոնային եղանակով կապված է քարտապանին պատկանող բանկային հաշվի կամ հաշիվների հետ։

Վճարային քարտերը կարելի է դասակարգել ըստ մի քանի չափանիշների.

### Ըստ քարտապանների
# ֆիզիկական անձ
# իրավաբանական անձ կամ անհատ ձեռնարկատեր

### Ըստ նպատակայնության
# Դեբետային քարտ. օգնում է առանց բանկ այցելելու կառավարել և օգտագործել ձեր բանկային հաշվին առկա սեփական միջոցները, այդ թվում՝ կանխիկացնել, գնումներ կատարել։ Հիմնականում տրամադրվում է այն ժամանակ, երբ ցանկանում եք օգտագործել ձեր աշխատավարձը կամ այլ սեփական միջոցները, որոնք մուտքագրվել են ձեր բանկային հաշվին։
# Վարկային քարտ (նաև կրեդիտային քարտ). նախատեսված է բանկի կողմից ձեզ վարկի ձևով տրամադրված դրամական միջոցները օգտագործելու՝ կանխիկացնելու, առևտուր կատարելու կամ ծառայությունների դիմաց վճարումներ կատարելու նպատակով։ 
# Հաշվարկային քարտ. միավորում է դեբետային և կրեդիտային քարտերի հատկանիշները։ Օրինակ՝ դեբետային քարտով հնարավորություն է ընձեռվում նաև ստանալ վարկային գիծ (օվերդրաֆտ)։

### Ըստ տեղեկատվության պահպանման (գրառման)
# Միկրոպրոցեսորային (չիպային) քարտ. այս քարտի հիմքում միկրոսխեմա է, որը թույլ է տալիս գրառել ավելի շատ տեղեկատվություն, քան մագնիսական ժապավենի վրա։ Տեղեկատվության տեսակները բազմաթիվ են, օրինակ՝ չիպի վրա միաժամանակ կարող է գրառվել տեղեկատվություն ձեր սոցիալական կարգավիճակի, ապահովագրական ծառայությունից օգտվելու իրավասության և անձին վերաբերող մի շարք այլ տվյալնեի մասին։ Սա առաջատար տեխնոլոգիայով քարտ է, որը կեղծելու և ապօրինի օգտագործելուց խուսափելու առումով ավելի անվտանգ է, քանի որ ավելի պաշտպանված է, քան մագնիսական ժապավենով քարտը։ Արդյունքում՝ ներկայումս բանկերն իրենց հաճախորդներին հիմնականում տրամադրում են չիպային և մագնիսական ժապավենով համատեղ հիբրիդ քարտեր։ 
# Մագնիսական քարտ. պատված է մագնիսական ժապավենով, և տեղեկատվությունը գրանցվում է մագնիսական եղանակով։ 
# Հիբրիդային քարտ. նախորդ երկուսի միավորումն է, երբ քարտի վրա առկա է և՛ միկրոսխեմա, և՛ մագնիսական ժապավեն։
# վիրտուալ։

### Ըստ վճարային համակարգի
# «ԱրՔա» (ArCa) քարտ, որը կիրառելի է միայն Հայաստանի տարածքում
# «ՄաստերՔարտ» (MasterCard)
# «Վիզա» (Visa) քարտ
# «Ամերիքան Էքսպրեսս» (American Express) քարտ

ՀՀ տարածքում շրջանառվող վերոնշյալ վճարային քարտերը թողարկվում և սպասարկվում են ՀՀ բանկերի կողմից, և նշված վերջին երեք քարտերը կարող եք օգտագործել արտասահմանում, ինչպես նաև արտասահմանյան կայքերից գնումներ կատարելիս։

### Ըստ կիրառման միջավայրի
# Իրական միջավայրում կիրառվող
# վիրտուալ (ինտերնետ) միջավայրում կիրառվող, օգտագործվում է միայն էլեկտրոնային գնումներ կատարելու համար, որի դեպքում բանկը տրամադրում է առցանց հաշիվ ու քարտային տվյալներ։ Անհրաժեշտ է միայն դրանք գրանցել առցանց հարթակում և կատարել գնումներ։

### Այլ տեսակներ
Հանդիպում են նաև բանկերի կողմից տրամադրվող այլ քարտեր՝ «Կանխավճարային նվեր քարտ», «Ուսանողական» և այլն։ Դրանք գործում են վերոնշյալ «ԱրՔա», «Վիզա» և «ՄաստերՔարտ» համակարգերում և, ըստ էության, դրանց ենթատեսակն են և սպառողին տալիս են այդ վճարային քարտի օգտագործման սահմանափակ հնարավորություններ։

Սակայն առանձին բանկերի կողմից կարող են սպասարկվել նաև այլ վճարային համակարգերի պատկանող քարտեր, օրինակ` American Express: Հայաստանում այլ վճարային քարտերի սպասարկումը շատ քիչ է տարածված։

## PIN կոդ և գաղտնաբառ
մինի
մինի

PIN կոդը վճարային քարտի անվտանգության և նույնականացման գործիք է, որն անհրաժեշտ է բանկոմատից և POS տերմինալից գումար կանխիկացնելու, իսկ չիպային քարտերի դեպքում՝ նաև POS տերմինալով վճարումներ կատարելու ժամանակ։ Գաղտնաբառը ընտրվում է քարտային պայմանագիրը կնքելիս։

## Գնումներ և կանխիկացում
Վճարային քարտերով այս տեսակի գործառնություններ կարելի է իրականացնել POS տերմինալների, բանկոմատների ու համակարգիչների միջոցով։

POS տերմինալները հնարավորություն են տալիս առևտրի և սպասարկման կետերում վճարումներ կատարելու, ինչպես նաև բանկերում դրամ կանխիկացնելու։

POS տերմինալը հնարավորություն է տալիս գնումներ կատարել նաև առանց քարտը սպասարկողին փոխանցելու և PIN կոդ հավաքելու՝ պարզապես  քարտը POS տերմինալին մոտեցնելով։ Այդ տեխնոլոգիան անվանվում է PayWave (Visa-ի քարտերի համար) և PayPass (MasterCard-ի քարտերի համար)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Կատեգորիա:Անկանխիկ հաշվարկներ
Կատեգորիա:Առևտուր
Կատեգորիա:Բանկային գործ
Կատեգորիա:Բանկային համակարգ
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Ինֆորմացիոն կրիչներ
Կատեգորիա:Վճարումներ
Կատեգորիա:Փող
Կատեգորիա:Ֆինանսական ծառայություններ
Կատեգորիա:Ֆինանսական շուկաներ
Կատեգորիա:Ֆինանսական տերմիններ
Կատեգորիա:Ֆինանսներ