open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Իլ և Վիլեն

**Իլ և Վիլեն** (ֆրանսերեն՝ *Ille-et-Vilaine*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի արևմուտքում։ 
* Իլ և Վիլեն դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 35։

## Պատմություն
Իլ և Վիլենը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ 1790 թ. մարտի 4-ին ստեղծված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է։

Առաջացել է նախկին Բրետան պրովինցիայի տարածքում։ Անվանումն առաջացել է Իլ և Վիլեն գետերի անվանումից։

## Աշխարհագրական տվյալներ
[մինի|ձախից|120px|Իլ և Վիլեն դեպարտամենտը գտնվում է [Լա Մանշի մոտ։]]
Դեպարտամենտի տարածքում հոսում են Իլ և Վիլեն գետերը, որոնցից և ստացել է իր անունը։
* Տարածքը 6 775 քառ.կմ է, ունի 352 համայնք։
Դեպարտամենտի տարածքը ծովի մակարդակից գտնվում է փոքր բարձրության վրա։ Կենտրոնական մասի Իլ և Վիլեն գետերի վտակների խիտ ցանցով պատված ավազանը շրջապատող բլուրները ծածկված են հին անտառներով։ Ներկայումս այդ անտառներն օգտագործվում են փայտանյութ արդյունահանելու համար։

## Բնակչություն
Բնակչությունը կտրուկ աճել է վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում և 2009 թվականի հունվարի տվյալներով կազմել է 945 851 մարդ։

## Տեսարժան վայրեր

Rennes place de la République DSC 4521.JPG|Տեսարան Ռեն քաղաքից։
Bretagne Ille Vitre1 tango7174.jpg|Միջնադարյան Վիտրե քաղաքը։
Saint-Suliac - Novembre 2011 (4).jpg|Ձկնորսական Սեն-Սյուլյակ գյուղը։


## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կոստանդին (մանրանկարիչ)

**Կոստանդին**, հայ մանրանկարիչ, ծննդյան և մահվան ամսաթվերը անհայտ են։ Կիլիկիայի մանրանկարչության դպրոցի ականավոր ներկայացուցիչ։ Ստեղծագործել է XIII դարի 2-րդ կեսին, հավանաբար Հռոմկլայում։ Պահպանվել է զորավար Օշինի պատվերով 1274 թվականին Կոստանդինի ծաղկազարդած Ավետարանը (Նյու Յորք, Մորգանի հավաքածու, ձեռ. № 740)։ Հիշատակման արժանի են խորանները, որտեղ բուսական ու կենդանական մոտիվները (թռչուններ, բազմապիսի բույսեր, հուշկապարիկներ, վայրի այծին հոշոտող հովազ և այլն) միահյուսվելով՝ ստեղծում են ինքնատիպ հորինվածքներ։ Հատկապես ուշագրավ են խորաններից մեկի վերին քառանկյունու երկու կողմերում պատկերված երկու մերկ կանանց ֆիգուրները։ Հստակ գծանկարը, կանանց մարմինների համաչափ ձևերն ու պլաստիկ կերպավորումը, շարժման բնական վերարտադրությունը վկայում են նկարչի բարձր վարպետությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Կատեգորիա:13-րդ դարի հայեր
Կոնստանդին Գունդստաբլ (14-րդ դար)

**Կոնստանդին** (ծննդյան թվականն անհայտ է - 1329 թվականին), Կիլիկյան Հայաստանի բանակի գունդստաբլ (սպարապետ) 1320 թվականից։ Անչափահաս Լևոն Ե թագավորի խնամակալ (թագավորահայր) և Կոռիկոս բերդի տեր Օշին պայլի եղբայրը, Հեթում Պատմիչի որդին։ Համախմբելով հայրենասեր ուժերը՝ Կոնստանդինն ճնշեց ունիթորների ընդվզումները, հաջողությամբ ետ մղեց Եգիպտոսի սուլթանության հարձակումները և ապահովեց երկրի պաշտպանությունը։ Սակայն լատինամոլ Լևոն Ե, չափահաս դառնալով, ասպարեզից հեռացրեց իր քաղաքականությանն ընդդիմացող Կոնստանդինին, Օշին պայլին և Ալիծ թագուհուն։ Նրանք սպանվեցին արքունի բերդեր յուրացնելու մեղադրանքով։ Կոնստանդինի անունով հասել է 1325 թվականին գրված եղանակավոր երգոց ժամագիրք, որը կոչվում է Կցրդոց։

Կատեգորիա:Հեթումյաններ
Կատեգորիա:Հայոց սպարապետներ
Կիպի սարք

**Կիպի սարք**, նախատեսված է գազեր ստանալու համար, որն իրականացվում է սենյակային ջերմաստիճանում պինդ նյութերի վրա հեղուկներ լցնելով։ Սարքն սկսել է արտադրել Պ. Կիպի (այստեղից էլ՝ անվանումը) հիմնադրած գիտական սարքերի հոլանդական ֆիրման, XIX դ. կեսերին։ Կիպի սարքը կազմված է ապակյա երեք անոթից։ Մեջտեղի և ներքևի անոթները միացած են իրար նեղ անցքով, որի միջով անցնող երկար խողովակը վերևի անոթը կապում է ներքևինի հետ։ Պինդ նյութը (օրինակ, ջրածին ստանալու դեպքում՝ ցինկը) տեղավորում են մեջտեղի անոթում, որին հարմարեցված է ծորակով գազատար խողովակ։ Վերևի անոթում լցնում են հեղուկ (օրինակ, նոսր աղաթթու), որը, լցվելով ներքևի անոթը, մտնում է մեջտեղինի մեջ և փոխազդում պինդ նյութի հետ։ Անջատված գազը դուրս է գալիս գազատար խողովակով։ Երբ ծորակը փակ է, գազը դուրս է մղում հեղուկը մեջտեղի անոթից, և փոխազդեցությունը դադարում է։ 

Կատեգորիա:Տեխնոլոգիա
Կատեգորիա:Քիմիական սարքավորումներ
Կոլոլակ

**Կոլոլակ** (մեծ քյուֆթա), հայկական կերակուր։ Պատրաստում են հիմնականում տավարի թարմ մսից։ Միսը փայտե թակիչով ծեծում են սալաքարի վրա, խառնում սոխ, աղ, պղպեղ և այլ համեմունքներ, ձեռքով հարում մինչև համաձույլ զանգված դառնալը, պատրաստում խոշոր գնդիկներ, եփում են ջրում և ուտում յուղով կամ սոխառածով։ Առանձնապես հայտնի են Կամոյի (Նոր Բայազետի) և Էջմիածնի կոլոլակները։ Կոլոլակի մյուս տեսակը (մանր քյուֆթա) պատրաստում են աղացած մսով, համեմունքից բացի խառնում բրինձ կամ ձավար, գնդիկները եփում ջրում, երբեմն՝ մսի արգանակում, որի մեջ լցնում են բրինձ կամ ձավար։ Կոլոլակը պատրաստում են Հայաստանի գրեթե բոլոր գավառներում, տարածված է նաև այլ ժողովուրդների մեջ։

Կատեգորիա:Հայկական մսամթերք
Լեոնիդ Կոստանդով

**Լեոնիդ Արկադևիչ Կոստանդով** (, ), խորհրդային քաղաքական գործիչ, ԽՄԿԿ անդամ (1942)։

Նախնական կրթությունը ստացել է տեղի հայկական դպրոցում։ Ավարտել է Մոսկվայի քիմիական մեքենաշինության ինստիտուտը (1940)։ 1940-1953 թվականներին աշխատել է Ուզբեկստանի ԽՍՀ Չիրչիկի էլեկտրաքիմիական կոմբինատում (ինժեներ, արտադրամասի պետ, գլխավոր մեխանիկ և տնօրեն)։ 1953-1958 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ քիմիական արդյունաբերության նախարարության ազոտային արտադրության գլխավոր վարչության պետ։ 1958-1963 թվականներին ղեկավար աշխատանք է տարել ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդի քիմիայի պետական կոմիտեում (1958-1961 թվականներին՝ նախագահի տեղակալ, 1961-1963 թվականներին՝ առաջին տեղակալ), 1963-1964 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ Պետպլանի քիմիական ու նավթավերամշակող մեքենաշինության պետական կոմիտեի նախագահ (ԽՍՀՄ նախարար)։ 1965 թվականի հոկտեմբերից մինչև 1980 թվականի նոյեմբերը եղել է ԽՍՀՄ քիմիական արդյունաբերության նախարարը։

ԽՄԿԿ XXIII համագումարում (1966) ընտրվել է ԽՄԿԿ Կենտկոմի անդամության թեկնածու, իսկ XXIV (1971) և XXV (1976) համագումարներում՝ Կենտկոմի անդամ։ Եղել է ԽՍՀՄ VII-X գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։ ԽՍՀՄ պետական (1951) և լենինյան (1960) մրցանակների դափնեկիր։ Պարգևատրվել է Լենինի (3) և 3 այլ շքանշաններով։

## Պարգևներ
* «Ոսկե Մերկուրի» միջազգային մրցանակ (1978)։
* Լենինի շքանշան (3)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավորներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Կոստանդին Լամբրոնացի

**Կոստանդին Լամբրոնացի** (ծննդյան թվականն անհայտ է - 1250), թագադիր իշխան Կիլիկյան Հայաստանում 1226 թվականից։

Ներսես Լամբրոնացու եղբայր Հեթումի որդին։

Լամբրոն բերդի տեր Կոստանդին Լամբրոնացին իր 300 նիզակավոր հեծելակներով 1216 թվականին մասնակցելով սելջուկյան թուրքերի դեմ Շողականի ճակատամարտին՝ գերեվարվեց Իկոնիա։ 1219 թվականի սկզբին Լևոն Բ Մեծ թագավորը փրկագնով ազատեց նրան։ Իբրև հեղինակավոր և հզոր իշխան՝ Կոստանդին Լամբրոնացին ընդդիմացել է իր ազգականներին՝ նորահաստատ Հեթումյան արքայատանը և հավակնել Հայոց գահին։ Կոստանդին Լամբրոնացու հետ հաշտվելու և արքունիքին նեցուկ դարձնելու նպատակով Կոստանդին թագավորահայրը նրան շնորհեց թագադրության գործակալությունը։ 1230 ական թվականներին սատարելով Իկոնիայի սուլթանության ուժերին՝ ապստամբեց Հեթում Ա թագավորի դեմ։ Թաթար-մոնղոլներից Իկոնիայի սուլթանության պարտությունից (1243 թվականին) հետո փորձեց հաշտվել Հեթում Ա-ի հետ, բայց մերժվեց։ Քինախնդիր Կոստանդին Լամբրոնացին 1245 թվականին սելջուկյան թուրքերի գլուխ անցած՝ ավերեց երկրի մի շարք բնակավայրեր և պաշարեց Տարսոն քաղաքը։ Սակայն պարտության մատնվելով՝ փակվեց անառիկ Լամբրոնում։ 1250 թվականին հալածական Կոստանդին Լամբրոնացին սրախողխող սպանվեց իբրև դավաճան, կալվածները միացվեցին արքունիքին։ Տոհմական թշնամությունը վերացնելու համար Հեթում Ա հոր խորհրդով Կոստանդին Լամբրոնացու որդի Հեթումին վերադարձրեց Լամբրոնը, իսկ նրա դուստր Կիռ Աննային (Կեռան) պսակեց իր գահաժառանգ որդի Լևոնի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի իշխաններ
Գեորգիկներ

մինի|աջից|«Գեորգիկներ», գիրք 3, «Հովիվը և հոտը». Ռոման Վերգիլիուսի մանրանկար (Vergilius Romanus), IV դար
**Գեորգիկներ** ( - «հողագործական»), դիդակտիկ գրականության ժանրերից, բուկոլիկյան պոեզիայի տարատեսակներից մեկը։ Լայնորեն տարածված է եղել անտիկ պոեզիայում։ Լայն իմաստով՝ գյուղատնտեսության մասին պրակտիկ նշանակությամբ երգեր և պոետիկ ստեղծագործություններ, նեղ իմաստով՝ Վերգիլիոսի հայտնի 4 գրքերից բաղկացած դիդակտիկ աշխատությունը, որտեղ խոսվում է հողագործության, պտղագործության, գինեգործության, անասնաբուծության և մեղվապահության մասին։ Ամենայն հավանականությամբ գրվել է Ք. ա. 29 թ.։

Գեորգիկներում գովերգվում էին բնության գեղեցիկ տեսարանները, գեղջկական խաղաղ աշխատանքը, տնային հանգստավետ ու անդորր կյանքի հրապույրները։ Գեորգիկների հեղինակներ են եղել հույն բանաստեղծ Հեսիոդոսը («Աշխատանք և օրեր»), հռոմեացի բանաստեղծներ Կատոն ավագը («Գյուղատնտեսության մասին»), Վերգիլիոսը («Գեորգիկներ») և ուրիշներ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* The Georgics, by Virgil. Translated by John Dryden
* Buckham, Philip Wentworth; Spence, Joseph; Holdsworth, Edward; Warburton, William; Jortin, John, ''Miscellanea Virgiliana: In Scriptis Maxime Eruditorum Virorum Varie Dispersa, in Unum Fasciculum Collecta'', Cambridge : Printed for W. P. Grant; 1825.
* Bibliography: ''Vergil, Georgica: Eine Bibliographie'' 
* Interview with Virgil scholar Richard Thomas and poet David Ferry, who recently translated Virgil's *Georgics*, on Thoughtcast
* Thibodeau, Philip. 2011. *Playing the Farmer. Representations of Rural Life in Vergil's Georgics*. Berkeley: University of California Press.

Կատեգորիա:Հին Հռոմի գրականություն
Կատեգորիա:Քնարական սեռի ժանրեր
Էնդր (դեպարտամենտ)

**Էնդր** (ֆրանսերեն՝ *Indre*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի կենտրոնում։ 
* Էնդր դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 36։

## Պատմություն
Էնդրը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ 1790 թ. մարտի 4-ին ստեղծված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է։ Բնակչությունը 231.1 հազար մարդ է։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Դեպարտամենտն իր անունն ստացել է Էնդր գետից։ Գտնվում է Կենտրոն երկրամասում։ Սահմանակից է Էնդր և Լուար, Լուար և Շեր, Շեր, Կրյոզ, Վյեն և Վերին Վյեն դեպարտամենտներին

* Տարածքը 6 791 քառ.կմ է, ունի 293 համայնք։

## Տեսարժան վայրեր

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Էնդր և Լուար

**Էնդր և Լուար** (ֆրանսերեն՝ *Indre-et-Loire*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի կենտրոնում։ 
* Էնդր և Լուար դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 37։

## Պատմություն
Էնդր և Լուարը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ 1790 թ. մարտի 4-ին ստեղծված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է։ Բնակչությունը 583.1 հազար մարդ է։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Դեպարտամենտն իր անունն ստացել է Էնդր և Լուար գետերից։ Գտնվում է Կենտրոն երկրամասում։ Սահմանակից է Լուար և Շեր, Էնդր, Վյեն, Մեն և Լուար և Սարթ դեպարտամենտներին

* Տարածքը 6 127 քառ.կմ է, ունի 277 համայնք։

## Դղյակներ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Աղոթարարներ

**Աղոթարարներ** կամ **հարցուկներ** կամ **մորղեր** (), միջատների կարգ։ Հայտնի է 2000, Հայաստանում՝ 5 տեսակ։ Առավել տարածված է մորղ սովորականը (*Mantis religiosa*)։

## Արտաքին կառուցվածք
Մորղերը մեծ կամ միջին մեծության, խիստ երկարավուն մարմնով գիշատիչ միջատներ են։ Հարցուկների գլուխը եռանկյունաձև է, խիստ շարժուն։ Մորղի բերանային ապարատը կրծող է։ Կրծքային առաջին զույգ բնորոշ գիշատիչ ոտքերը վերափոխված են բռնող վերջավորությունների, որոնց սրունքներն ու ազդրերը պատված են փշերով։ Որսին դարանակալելիս մարմինը ձգում են, առջևի ոտքերն ուղղում դեպի վեր (աղոթողի կեցվածքի է նման, այստեղից՝ անվանումը)։

## Բազմացում և զարգացում
Զարգանում են թերի կերպարանափոխությամբ։ Մորղերը ձվադրում են մեծ քանակությամբ ձվածիր խոշոր կոնակիթերում։ Թրթուրները ձվերից դուրս են գալիս ուշ գարնանը և ամռանը զարգանալով՝ դառնում են սեռահասուն։ Աղոթարարները տարվա մեջ տալիս են 1 սերունդ։

## Սննդառություն
Հարցուկներ վարում են ցերեկային կյանք, ջերմասեր են։ Սնվում են առավելապես լվիճներով, ճանճերով և այլ մանր միջատներով, մեծ չափերի աղոթարարները՝ նաև մորեխներով, թիթեռներով և այլն։ Որոշ խոշոր արևադարձային տեսակներ հարձակվում են նույնիսկ փոքր թռչունների, գորտերի և մողեսների վրա։ Ունեն պաշտպանական գունավորում։ Ոչնչացնում են վնասատու միջատներին։

Կատեգորիա:Միջատներ
Իզեր (դեպարտամենտ)

**Իզեր** (ֆրանսերեն՝ *Isère*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում։ 
* Իզեր դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 38։

## Պատմություն
Իզերը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ 1790 թվականի մարտի 4-ին ստեղծված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է։ Բնակչությունը մեկ միլիոն 178.7 հազար մարդ է։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Գտնվում է Ռոն-Ալպ երկրամասում։ Սահմանակից է Ռոն, Էն, Սավոյ, Վերին Ալպեր, Դրոմ, Արդեշ և Լուար դեպարտամենտներին

* Տարածքը 7 431 քառ.կմ է, ունի 58 կանտոն 533 համայնք։

## Զբոսաշրջություն
Իզերն առանձնանում է դահուկային մարզաձևի համար ստեղծված պայմաններով։ Այստեղ են գտնվում 1968 թվականի ձմեռային օլիմպիական խաղերի մրցասպարեզները։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Կոտայքի սարավանդ

**Կոտայքի սարավանդ**, *Կոտայքի պլատո, Կոտայքի սարահարթ, Քանաքեռի սարավանդ*, սարավանդ Հայաստանի Կոտայքի մարզում։

## Աշխարհագրական դիրք
Տարածվում է Հրազդան գետի միջին հոսանքի ձախափնյա մասից մինչև  Գեղամա լեռների արևմտյան ստորոտը։ Հյուսիսից սահմանափակում է Գութանասարը, հյուսիս-արևելքից՝ Հատիս լեռնազանգվածը։ Հարավ-արևմուտքում աստիճանաբար ցածրանալով ձուլվում է Արարատյան դաշտին, արևելքում առաջացնում է Ավանի գոգավորությունը, ապա՝ Գետառ և Ջրվեժ գետերի ջրբաժանը։

## Ծագումն ու բնութագրեր
Կազմված է վերին պլիոցենի և պլեյստոցենի լավաներից, լճային նստվածքներից և ժամանակակից ալյուվիալ-պրոլյուվիալ գոյացումներից։ Ունի դեպի արևմուտք և հարավ-արևմուտք ընդհանուր թեքություն, 1200—1500 մ բարձրություն, թույլ մասնատված, լավային ալիքավոր մակերևույթ։ Տեղ-տեղ բարձրանում են 50-60 մ հարաբերական բարձրությամբ մնացորդային բլրակներ ու խարամային կոներ։ Զգալի տարածում ունեն քարակարկառները։ Հյուսիս-արևելքում, Գեղամա լեռների լավաների տարբեր ծածկույթների կարերից բխում են Քառասունակն աղբյուրները։ Կոտայքի սարավանդի հիմքում (Ավանի գոգավորության սահմաններում) կան կերակրի աղի հանքավայրեր։ Կլիման չոր ցամաքային է՝ չափավոր ցուրտ ձմեռներով և տաք ամառներով, տարեկան տեղումները՝ 400—500 մմ։ Բարձրադիր մասերում տարածված են բաց շագանակագույն, ցածրադիր մասերում՝ շագանակագույն և գորշ հողերը։ Տիրապետում է չոր տափաստանային լանդշաֆտը՝ տեղ-տեղ տրագանտային և օշինդրային բուսածածկույթով։ Բնական լանդշաֆտը կիսաանապատային և չոր տափաստանային է։ Զբաղվում են անասնապահությամբ, հացահատիկի մշակությամբ, արհեստական ոռոգման պայմաններում՝ պտղաբուծությամբ, այգեգործությամբ և բանջարաբուծությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանի սարավանդեր
Բուկոլիկա

**Բուկոլիկա** ( - bukolos- «հովիվ, հովվական»), բնության գողտրիկ պատկերները և հովվական գյուղական խաղաղ կյանքի հրապույրները երգող պոեզիա, որն սկիզբ է առել Հին Հունաստանում սիցիլիահունական հովվական երգերի հիման վրա։

## Պատմություն
Ամենահին ներկայացուցիչ և ժանրի հիմնադիր է համարվում Ք. ա. 3-րդ դարի սիրակուզյան պոետ Թեոկրիտեսը, նրա բուկոլիկները առանձնանում էին պարզությամբ և անարվեստությամբ։ Նույնը կարելի է ասել նաև Բիոն Սմիրնեցու (Ք. ա. 2-րդ դար) և Մոսխ Սիրակուզեցու գործերի մասին։ Բայց այս պոետների առաջին իսկ ընդօրինակողի՝ Վերգիլիոսի բուկոլիկները (որոնք նրա մոտ անվանվում են նաև էկլոգներ) կորցնում են իրենց սկզբնական պարզությունը և բնականությունը. հովիվների խոսքերը չափազանց տարօրինակ էր, չափից դուրս շատ էին ակնարկները քաղաքականությունից, չնայած ընդհանուր առմամբ Վերգիլիոսի բուկոլիկները զուրկ չէին հովվերգական հմայքից, հատկապես բնության տեսարանների վառ, կենդանի պատկերումով։ Բուկոլիկ պոեզիայի տարածված ժանրերց են իդիլիան, էկլոգը, հովվերգական պոեմը և այլն։

Հայ բանաստեղծներից բուկոլիկ պոեզիայի հատկանիշները հիշեցնող գործեր հանդիպում են Մ. Մեծարենցի, Դ. Վարուժանի, Ավ. Իսահակյանի, Վ. Միրաքյանի և ուրիշների ստեղծագործություններում։

## Տես նաև
* Գեորգիկներ
* Էկլոգ
* Հովվերգություն
* Պաստորալ

## Արտաքին հղումներ
* Буколическая поэзия 
* С. И. Радциг. История древнегреческой литературы. Глава 5. Буколическая поэзия. Идиллии Феокрита. Бион и Мосх 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հովվերգություն
Կատեգորիա:Քնարական սեռի ժանրեր
Ջուլիետ Աուադ

**Ջուլիետ Նիկողոս Յագուբ Հակոբյան** ծանոթ իբր **Ջուլիետ Աուադ** (արաբերեն جولييت عوّاد, անգլերեն Juliette Awaad), հորդանանցի հայազգի դերասանուհի և ռեժիսոր։ Մասնակցել է տասնյակ հորդանանյան հեռուստատեսիլի կայանի արաբերեն դրամատիկ ժանրի դերերում ինչպես և թատերգություններում։ Թատրոնի ռեժիսոր է եղել "Ոսկեղեն անտառ" գործի (արաբերեն الغابة الذهبية)։ Նշանավոր է իր համա-արաբական և Պաղեստինյան ժողովրդի իրավունքների ջատագով կեցվածքներով։ Ամուսնացել է հորդանանցի նշանավոր դերասան Ջամիլ Աուադի հետ։

## Ծանոթագրություններ
*Հանդիպում Ջուլիետ Աուադի հետ

Կատեգորիա:Սփյուռքահայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հորդանանցի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայերը Հորդանանում
Ջուլիետ (այլ կիրառումներ)

**Ջուլիետ** կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները․

*Ջուլիետ (արբանյակ)
*Ջուլիետ Աուադ, Հորդանանցի հայազգի դերասանուհի և ռեժիսոր
*Ջուլիետ Մատինյան (1941–2000), հայ դերասանուհի, ռեժիսոր և արձակագիր։
‎
## Տես նաև
*Ռոմեո և Ջուլիետ
Բուլանըխի գավառակ

**Բուլանըխ**, գավառ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մուշի գավառում` նրա հյուսիսարևելյան կողմում։ Կենտրոնը Կոփ ավանն է։

## Պատմություն
Տարածքով հիմնականում համապատասխանում է պատմական Հարք և որոշ մասով՝ Խորխոռունիք գավառներին։ Գավառակում սերնդեսերունդ պատմվել է Սասունցի Դավիթ դյուցազներգությունը։

18-րդ դարում այստեղ ձևավորվել է քրդական հյուքումեթություն։

## Աշխարհագրություն
Գավառի հարավ-արևելքում Արածանիի հովիտն է և հարթավայրային է, իսկ հարավարևմտյան մասը լեռնային է։ Գավառի կենտրոնում է գտնվում Բլեջան լեռնաշղթան։ Ըստ լեռնաշղթայի գավառը բաժանվում է Ներքին և Վերին Բուլանըխի շրջանների։ Գավառակը ջրառատ է, առատ բերրի հողերով։ Կան աղահանքեր։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու անասնապահությունն էր։ Մշակում էին ցորենի ընտիր հատիկներ։

## Վարչական բաժանում
1820 թվականին Բուլանըխն ուներ 43 գյուղ` 5476 բնակչով։ Ըստ Վ. Քինեի տվյալների 1891 թվականին գավառակն 23 361 բնակիչ, որից 10 361-ը հայեր էին, 1300-ը՝ քրդեր և չերքեզներ։

1909 թվականին գավառակն ուներ 63 գյուղ, որից 29-ը զուտ հայաբնակ էին։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ
Հարուկի Մուրակամի

**Հարուկի Մուրակամի** (, ), ճապոնացի գրող, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Հարուկի Մուրակամին ծնվել է 1949 թվականին Կիոտոյում, դասական բանասիրության դասախոսի ընտանիքում։ Սովորել է Վասեդայի համալսարանի թատերական արվեստների բաժնում «դասական դրամա» մասնագիտությամբ։

1950 թվականին գրողի ընտանիքը տեղափոխվել է Ասիա քաղաքը։ 1971 թվականին ամուսնացել է իր համադասարանցի Յոկոյի հետ, որի հետ ապրում է մինչ օրս։ Երեխաներ չունի։ 1974 թվականին Տոկիոյի Կոկունունդզի թաղամասում բացել է իր «Փիթեր Քեթ» ջազ-բարը։ 1977 թվականին բարը տեղափոխել է քաղաքի ավելի հանգիստ թաղամաս՝ Սենդագայա։

1978 թվականի ապրիլին բեյսբոլի խաղի ժամանակ նա հասկացավ, որ կարող է գիրք գրել։ Մինչև հիմա ինքն էլ չգիտի, թե ինչու։ Մուրակամիի խոսքերով. «Ես ուղղակի հասկացա դա և վերջ»։ Նա ավելի ու ավելի հաճախ էր գիշերը բարում մնում փակվելուց հետո ու գրում թանաքագրիչով հասարակ թղթի վրա։

1979 թվականին լույս տեսավ «Լսիր քամու երգը»՝ «Առնետի եռագրության» առաջին մասը, որի համար հեղինակն արժանացավ «Գունդզո սինդզին-սյո» գրական հեղինակավոր մրցանակի, որն ամեն տարի հանձնում է «Գունձո» ամսագիրը ճապոնացի սկսնակ գրողներին։ Քիչ անց արժանանում է նաև «Նոմայի անվան մրցանակի» «Բունգեյ» առաջավոր գրականագիտական հանդեսի կողմից։ Արդեն տարեվերջին գիրքը վաճառված էր դեբյուտի համար անհավանական տպաքանակով՝ ավելի քան 150 հազար օրինակ կոշտ կազմով։ 1980 թվականին հրատարակում է «Առնետի եռագրության» երկրորդ մասը՝ «Պինբոլ 1973»։ 1981 թվականին Մուրակամին վաճառում է բարի կառավարման արտոնագիրը և դառնում պրոֆեսիոնալ գրող։

1982 թվականին ավարտում է իր առաջին վեպը՝ «Ոչխարների որս»՝ «Առնետի եռագրության» երրորդ մասը, որի համար նույն թվականին ստանում է հերթական «Նոմա» մրցանակը։

1983 թվականին լույս են տեսնում պատմվածքների երկու ժողովածուները՝ «Դանդաղ նավակով դեպի Չինաստան» և «Լավ օր կենգուրուի համար», իսկ 1984 թվականին «Lուսատուտիկը, այրել մարագը և ուրիշ պատմություններ» պատմվածքների ժողովածուն։

1985 թվականին լույս է տեսնում «Հրաշքների Աշխարհը առանց արգելակների և Աշխարհի Վերջը» վեպը, որի համար նույն թվականին ստանում է «Տանիձակի» մրցանակը։ Այդ տարին լույս է տեսնում նաև «Սուրբ ծնունդ. Ոչխարները» մանկական հեքիաթների գիրքը Սասակի Մակիի նկարազարդմամբ և «Ձիուկներով կարուսելի մահացու ջերմությունը» պատմվածքների ժողովածուն։

## Մատենագիտություն

### Վեպեր

### Վավերագրական արձակներ

### Այլ ստեղծագործություններ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Շահրիզադե 
* Հարուկի Մուրակամի. Հռոդոսի երկնքում (հայերեն թարգմանություն)
* Հարուկի Մուրակամի. Է՛հ, բախտս չի բերում (հայերեն թարգմանություն)
* Հարուկի Մուրակամի. Շոկային գրականության հիմնադիրը
* Հարուկի Մուրակամի. երազելու կարիք չունեմ, որովհետև գրում եմ

Կատեգորիա:Ճապոնացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ճապոնացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Պոստմոդեռնիստ գրողներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի գրողներ
Կատեգորիա:Հարուկի Մուրակամի
Կատեգորիա:Ճապոնացի վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ճապոնացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ճապոնացի ֆանտաստ գրողներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ճապոնացի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ճապոնացի գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի վիպասաններ
Իլկասար

**Իլկասար**, *Երլանլը, Իլանդաղ, Իլանլը*, լեռնագագաթ Հայաստանում, Գեղամա լեռնաշղթայի հարավային հատվածի՝ Երանոսի լեռնաշղթայի հարավարևմտյան կողմում, Ազատ և Վեդի գետերի վերին հոսանքում, Չորառու հեղեղատի ավազանում, Վեդի քաղաքից հյուսիս–արևմուտք։ Լեռնագագաթի բարձրությունը 1462 մետր է։ Լեռան գագաթին կա ամրոցատիպ կառույցի ավերակներ։ Նարեկ գյյուղից 2,5 կմ հարավ-արևելք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Արարատի մարզի լեռներ
Ժուրա (դեպարտամենտ)

**Ժուրա** (ֆրանսերեն՝ *Jura*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում։ 
* Ժուրա դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 39։

## Պատմություն
[մինի|ձախից|160px|[Դոլ (դեպարտամենտ)|Դոլ]]
Պատմականորեն, Ժուրան պատկանել է Բուրգունդիայի կոմսությանը, որը Ֆրանսիայում հայտնի էր որպես Ֆրանշ-Կոնտե։ Մինչև Լյուդովիկոս XIV-ի կողմից այս տարածքի նվաճումը մայրաքաղաքը Դոլ քաղաքն էր, հետո այն տեղափոխվեց Բեզանսոն։

Մինչև 13-րդ դարը Ժուրայի հարավի բնակչության 2/3-ը խոսում էր ֆրանկա-պրովանսերենի բարբառով։ Գյուղական վայրերում այն գործածվում էր նաև 20-րդ դարում։

Ժուրան Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ 1790 թ. մարտի 4-ին ստեղծված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է։ Բնակչությունը 250.8 հազար մարդ է։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Սահմանակից է Դու, Վերին Սոն, Կոտ դ'Օր, Սոն և Լուար, Էն դեպարտամենտներին, արևելքում՝ շվեյցարական Վո կանտոնին։ Ժուրա, Դու և Վերին Սոն դեպարտամենտներից ե կազմված Ֆրանշ-Կոնտե երկրամասը։

* Տարածքը 4 999 քառ.կմ է։

## Քաղաքականություն
Գերագույն խորհրդի նախագահը Ժան Ռակինն է, ով ներկայացնում է Ֆրանսիայի Բազմազան աջ կուսակցությունը։

## Տնտեսություն
մինի|ձախից|160px|Ժուրայում պատրաստվող «դեղին գինին»
Ժուրան խաղողագործական տարածաշրջան է։ Այստեղ արտադրվող գինիները յուրահատուկ և անսովոր են, ինչպես, օրինակ, ''vin jaune''-ն («դեղին գինի»), որը հասունանում է խմորասնկից առաջացած ''flor'' կոչվող թաղանթի տակ։ Այս գինին պատրաստվում է խաղողի տեղական ''Savagnin'' տեսակից։ Այստեղ աճեցվող մյուս տեսակներն են՝ ''Poulsard'', բաստարդո և շարդոնե խաղողները։

## Զբոսաշրջություն
Ժուրայի լեռները գրավում են արշավի, դահուկային սպորտի, ինչպես նաև ձմեռային այլ սպորտաձևերի սիրահարներին։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Ամուրիկ

**Ամուրիկ** (*Fringilla coelebs*), սերինոսների ընտանիքի թռչուն։ Նստակյաց է, Հայաստանում տարածված։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 14,5 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 24,5-28,5 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 20-25 գ։ Թևերի վերին մասը սպիտակ շերտով է, գոտկատեղը կանաչավուն է, պոչի եզրային փետուրները՝ սպիտակ մեծ հատվածով։ Արուի ճակատը սև է, գագաթը՝ մոխրակապույտ, մարմինը ներքևից՝ վարդագույն երանգով։ Էգը վերևից մոխրադարչնագույն է, ներքևից՝ բաց դարչնագույն։ Երիտասարդը նման է էգին։

## Կենսակերպ
Ամուրիկները շրջում են երամներով։ Աշնանը և ձմռանը այլ տեսակների հետ կազմում են մեծ երամներ։ Բնակվում է անտառներում, այգիներում, պուրակներում։ Սնվում է սերմերով, բուսական կերով։ Բույնը գավաթաձև է՝ չոր խոտաբույսերից, մամուռից, քարաքոսերից։ Ունի գեղագիտական, ճանաչողական և գիտական նշանակություն։

Օգտակար է, ոչնչացնում է մոլախոտերը։

## Բազմացում և զարգացում
Բնադրում է ծառերին։ Դնում է 19 մմ տրամագծով, կապտականաչավուն՝ դարչնավուն վրձնախազերով 4-5 ձու։ Թխսակալում է 12-13 օր, ձագերը ձվից դուրս են գալիս 13-14-րդ օրը։ Հարմարված է անազատ պայմաններին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սերինոսներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Այգու դրախտապան

**Այգու դրախտապան** (), դրախտապանների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, Հայաստանում՝ տարածված։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 16-17 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 23-29 սմ։ Հասուն արուի գլուխը և կրծքի վերին մասը կանաչ-մոխրագույն են, ակնօղակը՝ դեղնավուն, բեղերը և կոկորդը՝ դեղին, մեջքը՝ խիտ խայտերով։ Մարմինը ներքևից նարնջագույն-դարչնագույն է։ Էգն ավելի խամրած է, գագաթը և կրծքի վերին մասը՝ մանր խայտերով։ Ժամանակի մեծ մասն անցկացնում է գետնի վրա։

## Տարածվածություն
Բնակվում է կիսաանապատներում, լեռնատափաստաններում, ալպյան մարգագետիններում։ Սնվում է սերմերով, անողնաշարավորներով։

## Բազմացում և զարգացում
Գարնանային վերադարձը՝ ապրիլի վերջից մայիսի առաջին կեսին, ուղեկցվում է արուների միալար մեղմ երգով ու հարսանեկան զույգերի ընտրությամբ։ Ձվադրման պատրաստ առաջին բները հայտնվում են մայիսի կեսից մինչև ամսվա վերջը, կրկնակի բնադրման դեպքում՝ հուլիսի սկզբին։ Բույնը գավաթաձև է՝ չոր ցողուններից։ Բնադրում է գետնին՝ թփի կամ քարի տակ քողարկված (կառուցում է էգը)։ Դնում է 20 մմ տրամագծով, կապտավուն-սպիտակ՝ մուգ պտերով 4-6 ձու։ Թխսակալում է էգը՝ 13 օր։ Ձագերը բնից հեռանում են 7-8-րդ կամ 9-11-րդ օրը՝ կախված միջավայրի պայմաններից։ Հունիսի վերջից մինչև հուլիսի սկիզբը ձեռք են բերում ազատ թռչելու ունակություն և կազմում ընտանեկան խմբեր։ Աշնանային չուն՝ սեպտեմբերի վերջին։

Կատեգորիա:Դրախտապաններ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Կատեգորիա:Ճնճղուկանմաններ
Կատեգորիա:Հայաստանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Եվրոպայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Անդրկովկասի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Ասիայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի թռչուններ
Դիէլեկտրական թափանցելիություն

[thumb|Դիէլեկտրիկ միջավայրում վերակողմնորոշված [լիցքավորված մասնիկները ստեղծում են բևեռացման էֆեկտ։]]

**Դիէլեկտրական թափանցելիություն**, դիէլեկտրիկ թափանցելիություն, ֆիզիկական մեծություն, բնութագրում է միջավայրի էլեկտրամեկուսիչ հատկությունները։ Ցույց է տալիս էլեկտրական ինդուկցիայի կախվածությունը էլեկտրական դաշտի լարվածությունից։
Որոշվում է էլեկտրական դաշտի ազդեցության տակ դիէլեկտրիկների բևեռացման երևույթով և միջավայրի դիէլեկտրական ընկալունակությամբ, ինչը բնութագրում է դիէլեկտրիկի բևեռացման աստիճանը էլեկտրական դաշտի ազդեցության տակ։ 
Տարբերում են հարաբերական և բացարձակ դիէլեկտրական թափանցելիություններ։

## Բացարձակ դիէլեկտրական թափանցելիություն
Միավորների միջազգային համակարգում 
:\varepsilon = \varepsilon_{\text{r}} \varepsilon_0 = (1+\chi)\varepsilon_0 
որտեղ *ε*-ը նյութի (միջավայրի) բացարձակ դիէլեկտրական թափանցելիությունն է (չափողականությունը՝ Ֆ/մ), *ε*r-ը՝ հարաբերական դիէլեկտրական թափանցելիությունը, *ε*0 = 8.8541878176.. × 10−12 Ֆ/մ՝ վակուումի դիէլեկտրական թափանցելիությունը։ *χ*-ն՝ դիէլեկտրկկական ընկալունակությունը (չափողականություն չունի)։

## Հարաբերական դիէլեկտրական թափանցելիություն
Հարաբերական դիէլեկտրական թափանցելիությունը անչափ մեծություն է։ Ցույց է տալիս, թե վակուումի համեմատ որքան փոքր է երկու էլեկտրական լիցքերի փոխազդեցության ուժը միջավայրում։ Օդի և գազերի մեծ մասի համար այդ մեծությունը նորմալ պայմաններում մոտիկ է մեկին (միջավայրերի փոքր խտության պատճառով)։ Պինդ կամ հեղուկ դիէլեկտրիկների մեծ մասի համար հարաբերական դիէլեկտրական թափանցելիությունը 2-ից 8 միջակայքում է (ստատիկ դաշտի դեպքում)։ Բավականաչամ մեծ է ջրի համար՝ մոտ 80։ Հարաբերական դիէլեկտրական թափանցելիությունը մեծ է նաև մէծ էլեկտրական դիպոլային մոմենտ ունեցող դիէլեկտրիկների համար։

### Հարաբերական  դիէլեկտրական թափանցելիության արժեքը որոշ նյութերի համար

## Տես նաև
Էլեկտրական հաստատուն

Կատեգորիա:Էլեկտրամագնիսականություն
Կատեգորիա:Ֆիզիկական մեծություններ
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի հասկացություններ
Կեդրոնական քոլեջ Թուրքիո

**Կեդրոնական քոլեջ Թուրքիո**, ամերիկյան միսիոներական բարձրագույն ուսումնական հաստատություն։ Հիմնվել է 1876 թվականին, Այնթապում (Կիլիկիա)։ Առաջին նախագահն է եղել Թրոպրիճը։ Թեև քոլեջը հայկական հաստատություն չի եղել, բայց գրեթե ամբողջությամբ ծառայել է հայերին, դասախոսների և ուսանողների մեծ մասը եղել է հայ։ Սովորել են նաև թուրքեր, ասորիներ, հրեաներ, քրդեր։ Մեծ տեղ է հատկացվել բժշկագիտությանը, մաթեմատիկային և բնական գիտություններին։ Ունեցել է գիշերօթիկ բաժին, բժշկական վարժարան, հիվանդանոց, քիմիայի աշխատանոց, տպարան, մատենադարան (մոտ 7600 կտոր գիրք), թանգարան, գրական, մարզական, ուսանողական և շրջանավարտների միություններ։ 1886-1887 թվականներին ստեղծվել է Հայախոս ընկերությունը՝ թրքախոս հայ ուսանողներին հայերեն սովորեցնելու համար։ 1878 թվականին սովորել է 50-55, 1890 թվականին՝ 100-ից ավելի ուսանող։ Մինչև 1915 թվականըը տվել է 409 շրջանավարտ։ Դասախոսել են Ա. Պեզճյանը, Ս. Լևոնյանը, Հ. Գրիգորյանը, Զ. Պեզճյանը (նախկին շրջանավարտ), Մ. Փափազյանը, ճ. Մաթոսյանը, սովորել Վ. Քյուրքճյանը, Ս. Կյուլյուզյանը, Ն. Քյուրքճյանը, Հ. Էյրլոպյանը, Գ. Պողոսյանը, Հ. ճեմելյանը, Ե. Պեհեսնիլյանը (Քասունի), Ա. ճ.եպեճյանը և ուրիշներ։ 1924 թվականին քոլեջը փոխադրվել է Հալեպ և գործում է մինչև այժմ՝ Ալեպպո կոլեջ անվամբ։ 

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի կրթօջախներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական դպրոցներ
Խրիմբերխեն

**Գրիմբերգեն** (, ), քաղաք Բելգիայի թագավորության Ֆլանդրիա տարածաշրջանի Ֆլամանդական Բրաբանտ նահանգում։ Տեղակայված է Սեն գետի և Բրյուսելը Շելդա գետնին միացնող ջրանցքի միախառնման վայրում։ Բնակչությունը՝ ։

## Ծանոթագրություններ
Կոստանդին Սիլվան

**Կոստանդին Սիլվիանոս**,(**Սիղվանոս)**         Պավլիկյան շարժման առաջնորդ՝ 657 թվականից։ Ազգությամբ՝ հայ։ Գործել է Բարձր Հայքի Մանանաղի գավառում։ 654 թվականին ընդունել է Պողոս առաքյալի աշակերտ Սիղվանոսի անունը և քարոզել պավլիկյան գաղափարներ։ 657 թվականին տեղափոխվել է Բյուզանդական կայսրության Կողոնիայի Կիբոսսա ամրոցը և կազմակերպել պավլիկյան համայնք։ Այրել է մանիքեական գրքերը, ընդունելի համարել միայն Նոր կտակարանն ու Պողոս առաքյալի թղթերը՝ դրանք մեկնաբանելով պավլիկյան գաղափարախոսության տեսանկյունից։ Զոհվել է (այլ կարծիքով 681 թվականին) պավլիկյանների դեմ Միմեոն զորավարի գլխավորությամբ բյուզանդական արշավանքի ժամանակ։ Հույն պատմագիրներ Պետրոս Սիկիլիացին, Փոտը և Գևորգ Վանականը Կոստանդին Սիլվային համարել են Պավլիկյան շարժման հիմնադիր։ Իրականում Կոստանդին Սիլվան հեղաշրջում է կատարել պավլիկյան գաղափարախոսության մեջ՝ այն մաքրելով մանիքեությունից ժառանգած զրադաշտական դրույթներից։

## Տես նաև
* Մանիքեություն

Կատեգորիա:Պավլիկյան շարժում
Կոստանդին VIII

**Կոստանդին VIII** (), Բյուզանդիայի կայսր (976 թ.-ից եղբոր՝ Վասիլ II-ի գահակիցը, 1025 թ.-ից՝ միահեծան)։ Նրա օրոք պեչենեգների դեմ պատերազմներում աչքի է ընկել հայազգի զորավար Գևորգ Թեոդորականը։ Շարունակել է Տայքի ավագանուն տեղահանելու եղբոր քաղաքականությունը։ Ըստ Արիստակես Լաստիվերցու, Կոստանդին VIII ձգտել է պահպանել հայոց թագավորությունը՝ հակառակ Հովհաննես-Սմբատի կտակի։ Կոստանդինը Մակեդոնական (հայկական) դինաստիայի արական վերջին ներկայացուցիչն էր։

Կատեգորիա:Հայազգի բյուզանդական կայսրեր
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Մակեդոնական դինաստիա
Կատեգորիա:Միջնադարյան երեխա կառավարիչներ
Լանդեր (դեպարտամենտ)

**Լանդեր** (ֆրանսերեն՝ *Landes*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի հարավ-արևմուտքում։ 
* Լանդեր դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 40։

## Պատմություն
[մինի|ձախից|180px|Ժան-Լուի Ժինտրակ <br />([ֆրանսերեն` *Jean-Louis Gintrac*,1808-1886 թթ.) «Լանդերի բնակիչները»]]
Լանդերը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ 1790 թ. մարտի 4-ին ստեղծված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է։ Բնակչությունը մեկ միլիոն 367.5 հազար մարդ է։
Ստեղծման օրից մինչև 1850-ական թվականները տարածքի 60—70 %-ն իրենից ներկայացնում էր ճահճոտ անմշակ հողեր՝ լանդեր, որտեղից և առաջացել է դեպարտամենտի անունը, հարավում տարածվում են բլրաշատ բերրի հողեր, ինչպես նաև՝ անտառներ։ 1850 թ. ոչխարների գլխաքանակը հասնում էր մեկ միլիոնի։ Դրանք արածեցնելու ժամանակ քայլելու համար հովիվներն օգտվում էին հենակներից և օրական կտրում-անցում էին 15-20 կմ ճանապարհ։

## Աշխարհագրական տվյալներ
մինի|ձախից|180px|Լանդեր դեպարտամենտի տեղը Ֆրանսիայի տարածքում։
Գտնվում է Աքվիտանիա երկրամասում։ Սահմանակից է Ժիրոնդ, Լո և Գարոն, Ժեր, և Ատլանտյան Պիրենեյներ դեպարտամենտներին, արևմուտքում ափերը ողողում են Ատլանտյան օվկիանոսի ջրերը։

9 243 քառ.կմ տարածքով Լանդերը Ժիրոնդից հետո երկրորդն է Ֆրանսիայի մայրցամաքային դեպարտամենտների շարքում։
Այն ճանաչված է ևրոպայի ամենաերկար՝ «Արծաթե ափ» լողափերով, որոնք այստեղ են բերում բազմահազար սերֆերների։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Անապատային խածկտիկ

**Անապատային խածկտիկ** (), սերինոսների ընտանիքին պատկանող բնադրող-չվող թռչուն, որը գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 12,5 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 25-28 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 20 գ։ Արուի կտուցը հաստ է, վարդագույն, գլուխը՝ մոխրագույն։ Էգի փետրածածկը մոխրագույն է, գլուխը, գոտկատեղը և պոչի հիմքը՝ վարդագույն երանգով։ Երիտասարդը դեղնամոխրագույն է՝ առանց վարդագույն երանգի։

## Տարածվածություն
Հարմարված է կիսաանապատային, ժայռաելուստներով անջրդի աղբյուրների հարևանությամբ, նոսր բուսականությամբ տարածքներին և ձեռք է բերել միջավայրի գույներին զարմանալի նմանություն, որի շնորհիվ անտեսանելի է գիշատիչների համար։ Առավոտյան և երեկոյան անապատային խածկտիկներն աղբյուրներ են այցելում զույգերով կամ սակավաթիվ խմբերով։

Տարածված է Հյուսիսային Աֆրիկայում, Փոքր Ասիայում, Իսրայելից և Առաջավոր Ասիայից մինչև Պակիստան, Հյուսիսարևմտյան Հնդկաստան, Կենտրոնական Ասիա և Մոնղոլիա։

Հայտնաբերված է Արարատի մարզի Վեդի քաղաքի շրջակայքի բնադրավայրում։ Առանձին առանձնյակներ նկատվել են Արարատի մարզի այլ մասերում և Կոտայքի մարզում։

## Սննդառություն
Սնվում է սերմերով, հատապտուղներով, անողնաշարավորներով։

## Բնադրում
Բնադրում է ժայռաճեղքերում կամ գետնին։ Խոտաբույսերից և ցողուններից պատրաստված բույնը գավաթաձև է։ Դնում է 10 մմ տրամագծով, բաց երկնագույն՝ կարմիր-դարչնագույն պտերով 4-6 ձու։ Աղբյուրներ այցելելիս անապատային խածկտիկները խառը երամներ են կազմում կարճամատ ճնճղուկի և մոնղոլական խածկտիկի հետ։

## Պահպանություն
Հայաստանում խիստ սահմանափակ արեալով, հազվագյուտ և օջախային բնադրմամբ խիստ սակավաթիվ տեսակ է, որը քիչ մտահոգող կարգավիճակով ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակում։

Սպառնացող վտանգներից է փոքր թվաքանակը և տնտեսական գործունեության արդյունքում ապրելավայրերի փոփոխումը։

Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սերինոսներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Կատեգորիա:Հայաստանի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Անդրկովկասի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Իսպանիայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Քորդավորներ
Կատեգորիա:Ողնաշարավորներ
Կատեգորիա:Ճնճղուկանմաններ
Կատեգորիա:Թռչուններ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Կոլեկտորային մեքենա

250px|շրջափակել|աջից|Կոլեկտորային մեքենա
**Կոլեկտորային մեքենա**, էլեկտրական մեքենա, (գեներատոր, շարժիչ), որի ռոտորի փաթույթը միացված է կոլեկտորի հետ։ Տարբերում են հաստատուն և փոփոխական հոսանքի կոլեկտորային մեքենաներ։ Հաստատուն հոսանքով կոլեկտորային մեքենաները բավականաչափ տարածված են, սակայն կոլեկտորը սահմանափակում է նրանց հզորությունը (մինչև մի քանի Մվտ) և լարումը (մինչև 1, 5 կվ)։ Փոփոխական հոսանքի կոլեկտորային մեքենաներում կոլեկտորը ծառայում է որպես հաճախականության մեխանիկական փոխակերպիչ։ Կոլեկտորային գեներատորը կիրառվում է հիմնականում որպես եռաֆազ փոփոխական հոսանքի աղբյուր, որը հնարավորություն է տալիս կարգավորել հոսանքի հաճախականությունը՝ անկախ գեներատորի ռոտորի պտտման հաճախականությունից։ Կոլեկտորային շարժիչները (միաֆազ և եռաֆազ), ի տարբերություն ոչ կոլեկտորայինի, ունեն կարգավորման ճկուն բնութագրեր, սակայն ավելի թանկ են, ծանր ու պակաս հուսալի։ Փոքր հզորության միաֆազ շարժիչները կիրառվում են կենցաղային էլեկտրասարքերում։ Մինչև մի քանի կվտ հզորության եռաֆազ շարժիչները գլխավորապես օգտագործվում են արագության կարգավորման լայն տիրույթով էլեկտրահաղորդակներում։ Հաճախականության կոլեկտորային փոխակերպիչները մտնում են էլեկտրա-մեքենայական կասկադների կազմի մեջ, ինչպես նաև օգտագործվում են ասինխրոն շարժիչների լարման և հոսանքի ֆազերի շեղման կոմպենսացման համար։ Կիսահաղորդչային տեխնիկայի զարգացմանը զուգընթաց կոլեկտորային փոխակերպիչներին Փոխարինում են ավելի հեռանկարային հաճախականության կիսահաղորդչային ստատիկ Փոխակերպիչները։ 

Կատեգորիա:Շարժիչներ
Կապսի ջրամբար

{
  "type": "FeatureCollection",
  "features": [
    {
      "type": "Feature",
      "properties": {},
      "geometry": {
        "type": "Point",
        "coordinates": [
          43.75333265634254,
          40.897943823050184
        ]
      }
    }
  ]
}
**Կապսի ջրամբար**, անավարտ ջրամբար Հայաստանի Շիրակի մարզում՝ Ախուրյան գետի աջ ափին։ Գտնվում է Կապս գյուղից 2 կմ դեպի հյուսիս։

Ջրամբարի շինարարությունն սկսվել է 1985 թվականին։ Շինարարական աշխատանքները մինչև 1989 թվականի սկիզբը կատարվել են ըստ ժամանակացույցի։ 1988 թվականի դեկտեմբերի 7-ի երկրաշարժից հետո շինարարության տեմպերը թուլացվել են և վերջնականապես կասեցվել 1993 թվականին, երբ պատվարի բարձրությունը նախագծային 73-ի փոխարեն հասցվել էր ընդամենը 20 մետրի։

Շինարարության նշված ժամանակահատվածում կառուցվել է ջրամբարի վերին անջրպետը, շինարարական թունելը, իրիգացիոն թունելը, պատվարի կիրճային մասի հատվածը, աջ և ձախ մասերի պատնեշների որոշ հատվածները, ինչպես նաև կատարվել են ցեմենտավորման որոշ աշխատանքներ։

Հայաստանի կառավարությունը 2013 թվականի օգոստոսի 8-ի նիստում հավանություն է տալիս Հայաստանի և Գերմանիայի վերականգնման վարկերի բանկի (KfW) միջև ֆինանսավորման համաձայնագրի նախագծին, որն ուղղված է ջրամբարի վերականգմանը, մասնավորապես՝ պատվարի բարձրացմանը, որի շնորհիվ ինքնահոս համակարգով ոռոգման ջուր պետք է մատակարարվի նախագծային 8 համայնքներում (Ախուրիկ, Երազգավորս, Ղարիբջանյան, Գետք, Բայանդուր, Շիրակավան և Լուսաղբյուր)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախուրյանի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի ջրամբարներ
Այգու շահրիկ

thumb|''Cuculus canorus canorus'' + ''Sylvia borin borin''

**Այգու շահրիկ** (), շահրիկների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, քիչ տարածված։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 14 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 20-24, 5 սմ։ Գեր է, դեղնամոխրագույն, մարմինը վերևից մոխրագույն-դարչնագույն է, ներքևից՝ աղոտ սպիտակ։ Կտուցը հաստլիկ է, պոչը՝ լայն՝ ուղիղ կտրած ծայրով։ Թափահարող փետուրների ծայրերը բաց գույնի են։ Վզի կողքերը մոխրագույն են։

## Կենսակերպ
Բավական երկչոտ է, բուսուտներում շարժվում է զգուշորեն։ Բնակվում է խիտ թփուտներում, սաղարթավոր անտառներում, պտղատու այգիներում։ Սնվում է անողնաշարավորներով։ Գարնանային վերադարձը՝ մարտի վերջին շաբաթվա ընթացքում։ Այդ օրերին լսելի է արուի զրնգուն երգը, որը կրկնակի բնադրման դեպքում կարող է շարունակվել մինչև օգոստոսի սկիզբը։

## Բազմացում և զարգացում
Առաջին հարսանեկան զույգերը ձևավորվում են ապրիլի 2-րդ կեսից, և սկսվում է բնի կառուցումը։ Բույնը գավաթաձև է (տրամագիծը՝ 75-140 մմ) չոր ցողուններից՝ ցածր թփուտներում կամ ծառերին։ Բները կառուցում են էգը և արուն՝ 6-11 օրում։ Առաջին ձվերը բներում հայտնվում են մայիսից մինչև հուլիսի 2-րդ տասնօրյակը։ Դնում է 20 մմ տրամագծով, փոփոխական գունավորմամբ ու նախշերով 4-5 ձու։ Թխսակալում են էգը և արուն՝ 11-12 օր։ Ձագերը բնից դուրս են գալիս 11-12-րդ օրը, 1-2 շաբաթ անց ձեռք են բերում թռչելու և ինքնուրույն կերակրվելու ունակություն։ Երիտասարդ թռչունների ընտանեկան խմբերը և ինքնուրույն անհատները հանդիպում են հունիսից մինչև հուլիսի վերջը, առանձին դեպքերում՝ օգոստոսին։

Օգտակար է, ոչնչացնում է ծառերի վնասատու միջատներին։

Կատեգորիա:Շահրիկներ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի թռչուններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Լևոն Չաուշյան

**Լևոն Ալեքսանդրի Չաուշյան** (), հայ կոմպոզիտոր, Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2009):

Թավջութակահար, մանկավարժ Ալեքսանդր Չաուշյանի և դաշնակահար Շաքե Զաքարյանի որդին է։

## Կենսագրություն
1969 թվականին ավարտել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի ստեղծագործական բաժինը, 1970 թվականին՝ դաշնամուրի բաժինը։ Եղել է Էդվարդ Միրզոյանի աշակերտը։

1973 թվականից դասավանդում է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում։ Պրոֆեսոր 2003 թվականից։

1979-1985 թվականներին՝ Հայաստանի կոմպոզիտորների միության վարչության քարտուղար, 1985-1991 թվականներին՝ փոխնախագահ, 1995 թվականից՝ Հայկական երաժշտական համաժողովի հիմնադիր-նախագահ։

## Ստեղծագործություններ
Գրել է «Անհայտ զինվորին» սիմֆոնիան (1984, հանրապետական մրցույթի 1-ին մրցանակ՝ 1985), սիմֆոնիկ երկու պոեմ (1969, 1971), դաշնամուրի և սիմֆոնիկ նվագախմբի (1964-1973), ջութակի և սիմֆոնիկ նվագախմբի (1971), ֆլեյտայի և կամերային նվագախմբի (1979) համար կոնցերտներ, 4 կվարտետ (1980, 1983 («Տրիբունա ՅՈՒՆԵՍԿՕ»-ի մրցանակ՝ 1983, Փարիզ), 1988, 1994), գործիքային սոնատներ, ռոմանսներ (Ավետիք Իսահակյանի խոսքերով), վոկալ շարքեր, խմբերգեր։

## Պարգևներ
* Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ, 2009,
*Մովսես Խորենացու մեդալ, 2021։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լևոն Չաուշյան

Կատեգորիա:1946 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Մայիսի 10 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի գիտական անձնակազմ
Անապատի մաշկեղ չղջիկ

**Անապատի մաշկեղ չղջիկ** (), **Օգնևի մաշկեղ չղջիկ**, հարթաքիթ չղջիկների ընտանիքի կաթնասուն կենդանի։ Հազվադեպ հանդիպում է ՀՀ հարավային, հարավարևելյան մարզերում։ Գերադասում է թփածածկ կամ անտառազուրկ ոչ բարձր սարալանջերը (որտեղ կա ջրամբար)։
## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 43-56 մմ է, պոչինը՝ 38-45 մմ, նախաբազկինը՝ 42-46 մմ։ Մեջքի մազերը համեմատաբար երկար են, մուգ մոխրագույն, փորինը՝ կարճ, սպիտակ։ Ականջների երկարությունը 16-18 մմ է, ծայրը՝ շագանակագույն։
## Կենսակերպ
Բնակվում է փոքր խմբերով (չեն առաջացնում մեծաքանակ գաղութներ)։ Որսի է դուրս գալիս մայրամուտից հետո։ Ամռան կեսերին ծնում է 1 (կամ 2) ձագ։ Կենսակերպն ուսումնասիրված է մասնակի։  

Կատեգորիա:Հարաքիթ չղջիկներ
Աղետների տեսություն

**Աղետների տեսություն**, 19-րդ դարի առաջին կեսի ուսմունք, որի համաձայն Երկրի երկրաբանական պատմությունը կազմված է եղել հանգիստ զարգացման փուլերից և մոլորակի դեմքը կտրուկ վերափոխող բուռն աղետներից։ Աղետների մասին շատ հնում սկզբնավորված գաղափարը 17-18-րդ դարերին սկսեցին օգտագործել երկրաբանական պատմության մեկնաբանման համար։ Երկրի գոյության տևողությունը մինչև 19-րդ դարի սկիզբը հաշվվում էր 100 հազար տարուց ոչ ավելի, և սովորական պատճառներով դժվար էր բացատրել ապարների հաստվածքներում արձանագրված այն խոր փոփոխությունները, որոնք կրել էին Երկիրը և նրա օրգանական աշխարհը հնում։ Կամենալով հաղթահարել այդ հակասությունը, ֆրանսիացի բնախույզ Ժ. Կյուվիեն 1812 թվականին մշակեց հիպոթեզ աղետների (հեղաշրջումների) մասին, որոնց ընթացքում մոլորակի մեծ մասի վրա իբր կործանվում էր կենդանի ամեն ինչ, իսկ այնուհետև ամայացած վայրերը բնակեցվում էին օրգանիզմների այլ տեսակներով, որոնք փրկվել էին աղետից հեռու շրջաններում։ Կյուվիեի ուսմունքը զարգացրին ֆրանսիացի հնէաբան Ա. դը Օրբինին, շվեյցարացի երկրաբան Լ. Ագասիսը, անգլիացի երկրաբան Ա. Սեջվիքը։ Նրանք Երկրի երկրաբանական պատմության մեջ հաշվում էին 27 աղետ։ Այդ գիտնականների պատկերացմամբ, յուրաքանչյուր աղետից հետո հերթական աստվածային «արարչական ակտի» հետևանքով առաջանում էին լրիվ նոր բույսեր ու կենդանիներ, և յուրաքանչյուր անգամ նրանք ավելի բարդ ու ավելի կատարյալ էին կազմակերպված, քան նախորդները։ Կատաստրոֆների միջև ընկած ժամանակահատվածներում նոր ստեղծված կենդանի էակները իբր ոչ մի զարգացում և փոփոխություն չէին ապրում։ Աղետիի և բազմակի «արարչական ակտերի» կոնցեպցիան համաձայնեցվում էր աշխարհի ստեղծման ավետարանական վարկածի հետ։ Ընդունելով այդ կոնցեպցիան կարելի էր բացատրել Երկրի մակերևույթի արդի վիճակը որպես վերջին «արարչական ակտի» արգասիք։ Այնուամենայնիվ, աղետների տեսությունը դրական դեր խաղաց կենսաշերտագրության զարգացման բնագավառում։ 19-րդ դարի կեսերին աղետը սկսեց կորցնել իր նշանակությունը երկրաբանության մեջ։ Ավելի ուշ աղետների տեսությունը պարտության մատնվեց նաև կենսաբանության մեջ էվոլյուցիոն պատկերացումների զարգացման շնորհիվ (Չ. Դարվին և այլք)։ Սակայն աղետի գաղափարներից հրաժարումը վերջնական չէր։ 20-րդ դարի առաջին կեսին դրանք մասամբ վերածնվեցին նեոկատաստրոֆիզմի ձևով, որի համոզիչ քննադատությունը տվել են Ն. Շատսկին՝ տեկտոնիկայում, Լ. Դավիթաշվիլին՝ հնէաբանության մեջ։

Կատեգորիա:Կրեացիոնիզմ
Կոստանդին XI Պալեոլոգոս

**Կոստանդին XI Պալեոլոդոս** (մոր՝ Սերբիայի արքայադուստր Հեղինեի ազգանունով՝ Դրագացես. , (), Բյուզանդիայի վերջին կայսրը (1449-ից)։

Սկզբում իշխել է Մորեայում, մինչև 1432-ը իրեն է ենթարկել խաչակիրների բոլոր իշխանությունները Պելոպոնեսում։ Ձգտել է Մորեայում վերականգնել հունական թագավորությունը, սակայն 1446-ին պարտվել է թուրքերից։ Կայսր է դարձել սուլթան Մուրադ II-ի աջակցությամբ։ Նախապատրաստվել է թուրքերի դեմ վճռական գործողությունների։ 1453-ի ապրիլի սկզբին սուլթան Մուհամմեդ II (Մեհմեդ, 1451— 1481) մեծ զորքով պաշարել է Կոստանդնուպոլիսը։ Կոստանդին XI Պալեոլոգոսը փոքրաթիվ ուժերով 53 պաշտպանել է քաղաքը և զոհվել մարտում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պալեոլոգոսներ
Կատեգորիա:Անձինք:Ստամբուլ
Կատեգորիա:Անձինք Կոստանդնուպոլսից
Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս
Գարուշ Կոստանդինով

**Գարուշ Սերգեյի Կոստանդինով** (), գվարդիայի ավագ սերժանտ, Խորհրդային Միության հերոս (24.3.1945)։ ԽՄԿԿ անդամ 1942 թվականից։ Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին օրերից եղել է գործող բանակում (որպես հակատանկային հրանոթի նշանառու)։ 1944 թվականի նոյեմբերի 4-ին Արևելյան Պրուսիայի Գոլդապ քաղաքի հյուսիսարևելյան մասում, ետ մղելով թշնամու հետևակի և տանկերի գրոհը, իր մարտիկների հետ հրկիզել է երեք տանկ և ոչնչացրել 40 զինվոր ու սպա։ Կոստանդինովը վիրավորվել է, սակայն չի լքել հրանոթը և շարունակել է կրակ տեղալ թշնամու վրա (երկրորդ տանկը ոչնչացրել է վիրավորված)։ Այս սխրագործության համար Կոստանդինովին ետմահու շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԶՈՒ հայ ավագ սերժանտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատատոնիա

**Կատատոնիա** (-ձգված, լարված, ընկճված), կատատոնիկ սինդրոմ, հոգեկան խանգարման վիճակ, շարժողության ֆունկցիայի խանգարման գերակշռությամբ։ Շիզոֆրենիայի և պսիխոզների ախտանշախումբ է (սինդրոմ), որն առաջանում է թունավորումների, ինֆեկցիայի կամ գլխուղեղի օրգանական ախտահարումների դեպքում։ Տարբերում են կատատոնիաի իրար հաջորդող երկու ձև. *անշարժություն* (ստուպոր) և *գրգռվածություն*։

*Ստուպորի* դեպքում կմախքային մկանների տոնուսն այն աստիճան է բարձրանում, որ հիվանդը կարկամում է, փայտանում և նույնիսկ անհարմար դիրքում կարող է ժամերով մնալ։ Արտաքին գրգիռները (օրինակ, ցավային) և նույնիսկ արտակարգ երևույթները (հրդեհ, երկրաշարժ և այլն) հիվանդին չեն մղում ինքնապաշտպանության։

*Գրգռվածությունը* կարող է արտահայտվել հուզավառության, խանդավառության (հիվանդը դառնում է անհեթեթ, ծամածռություններ է անում, երգում է, ընդունում գռեհիկ կեցվածքներ) կամ իմպուլսիվության (հանկարծակի մղումներով գործելու երևույթ) նոպաներով։ Երբեմն առաջանում է մոլուցք, հիվանդը դառնում է ցասումնալից, ագրեսիվ։ Գիտակցությունը պահպանվում է, իսկ երբեմն մթագնում։

*Բուժումը*, հիմնական հիվանդության վերացում։

Կատեգորիա:Հոգեկան հիվանդություններ
Կատեգորիա:Հոգեախտաբանական համախտանիշներ
Կատապան

**Կատապան**, **կատեպան** (, - քաղաքապետ, գլխավոր), բյուզանդական կայսրերի կուսակալ, զավթած երկրի կառավարիչ։ Անի քաղաքը գրավելուց հետո բյուզանդական մագիստրոսները (կառավարիչները) երբեմն կոչվում էին կատապան։ Ավելի ուշ ստացել է «այգեպան» իմաստը և օգտագործվել նաև կատեպան, կատպան ձևով։

Կատեգորիա:Կուսակալներ
Ալեքսանդր Չաուշյան

**Ալեքսանդր Հակոբի Չաուշյան** (), հայ թավջութակահար, մանկավարժ, ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1960), ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1983)։

## Կենսագրություն
Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ, կոմպոզիտոր Լևոն Չաուշյանի հայրն է։
 
1937-1941 թվականներին սովորել է Թբիլիսիի կոնսերվատորիայում, 1942 թվականին ավարտել Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան։ Պրոֆեսոր 1984 թվականից։

1949 թվականից դասավանդել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում։ Սաներից են Վահրամ Սարաջյանը, Լևոն Մուրադյանը, Վարուժան Բարթիկյանը, Գրիգոր Առաքելյանը։

Հանդես է եկել մենահամերգներով։ Հեղինակ է «Թավջութակի ձեռնարկի» (1968, 1985)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալեքսանդր Չաուշյան 

Կատեգորիա:1917 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 5 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դիլիջան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ թավջութակահարներ
Կատեգորիա:1991 մահեր
Կատեգորիա:Փետրվարի 7 մահեր
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Լուար և Շեր

**Լուար և Շեր** (ֆրանսերեն՝ *Loir-et-Cher*), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի կենտրոնական մասում։ 
* Լուար և Շեր դեպարտամենտի կարգային թիվն է՝ 41։

## Պատմություն
Լուար և Շերը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ 1790 թ. մարտի 4-ին ստեղծված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է։ Բնակչությունը մեկ միլիոն 314.9 հազար մարդ է։
Քաղաքականապես, տարածաշրջանը բաժանված է եղել հարևան կանտոնների և դքսությունների միջև։ 1937 թ. Բլուա կոմսությունը մտավ Օրլեանի տիրակալության տակ։ 1498 թ. Լուի Օրլեանցին Լուի XII անունով բազմում է Ֆրանսիայի գահին, ինչը Բլուայի համար դարձավ զարգացման ելակետ։

Շարլ IX-ի ժամանակ Բլուայում զարգանում են կրոնական հուզումները։

## Աշխարհագրական տվյալներ
Սահմանակից է հյուսիսից՝ Էր և Լուար, հյուսիս-արևելքից՝ Լուար, հարավ-արևելքից՝ Շեր, հարավից՝ Էնդր, հարավ-արևմուտքից՝ Էնդր և Լուար և արևմուտքից՝ Սարթ դեպարտամենտներին։

Տարածքը 9 243 քառ.կմ է։
[մինի|կենտրոն|360px|[Շամբոր դղյակը]]

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ
Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում