Ջոզեֆ Չադեր

**Ջոզեֆ Չադեր** () լիբանանահայ քաղաքական գործիչ։ 1951-1977 թվականներին խորհրդարանի անդամ և որոշ ժամանակ աշխատել է որպես փոխխոսնակ։ 1958 թվականին դարձել է Լիբանանի առաջին հայ նախարարը։ Եղել է Քաթայիբ կուսակցության փոխնախագահ։

## Վաղ կյանք
Ջոզեֆ Չադերը ծնվել է Բեյրութում 1907 թվականին՝ հայ կաթոլիկ ընտանիքում։ Եղել է Դիարբեքիրից հայ փախստական Անտուան Չադերի որդին։ Անտուան Չադերը ակտիվորեն մասնակցել է Հայրենասիրական միությանը։

Ջոզեֆ Չադերը սովորել է Բեյրութի *«Ecole des frères»* դպրոցում: 1925 թվականին սկսել է իրավագիտություն սովորել Ֆրանսիական իրավունքի ինստիտուտում, որն ավարտել է 1928 թվականին՝ լավ գնահատականներով: Իրավաբանի մասնագիտությունն ավարտելուց հետո սկսել է աշխատել հայ խորհրդարանական Աբդալլահ Իշակի գրասենյակում։

## Քաթայիբ
1936 թվականին մասնակցել է Քաթայիբ կուսակցության հիմնադրմանը։ 1937 թվականից Չադերը եղել է կուսակցության գործադիր կոմիտեի անդամ։ IԱյդ թվականին  նաև եղել է կուսակցության կարգապահական կոմիտեի նախագահ։ Այնուհետև դարձել է կուսակցության գլխավոր քարտուղար, պաշտոն, որը զբաղեցրել է մինչև 1951 թվականը։

1943 թվականի հոկտեմբերյան ապստամբության ժամանակ Չադերը գլխավորել է Քաթայիբի և Նաջջադեի միավորումները ֆրանսիական ուժերի դեմ։

## 1947 թվականի ընտրություններ
1947 թվականին ընդգրկվել է Բեյրութի փոքրամասնությունների թեկնածու ընդդիմադիր «Ռեֆորմիստների ցուցակում» խորհրդարանական ընտրություններում։ Սակայն ընտրության օրը Չադերը և ընդդիմադիր մյուս թեկնածուները պնդում էին, որ ընտրությունները կեղծվել են և կոչ էին անում իրենց կողմնակիցներին ձեռնպահ մնալ քվեարկությունից։ Պաշտոնական արդյունքները ցույց են տվել, որ նա ստացել է 3,168 ձայն (14.7%)՝ զբաղեցնելով փոքրամասնությունների տեղի համար երկրորդ հորիզոնականը։

## 1951 թվականի ընտրություններ
1951 թվականին Չադերը նշանակվել է Քաթայիբ կուսակցության փոխնախագահ։ 1951 թվականի ընդհանուր ընտրություններից առաջ արդեն ստեղծվել էր առանձին հայ կաթոլիկական մանդատ։ Այդ ժամանակ Չադերը դարձել է Քաթայիբ կուսակցության փոխնախագահ։ Հայ կաթոլիկ եկեղեցին համաձայնության է եկել Քաթայիբ կուսակցության հետ՝ Չադերին առաջադրելու նոր պահուստային տեղի համար։ Այսպես կոչված «Գիգանտների ցուցակը» որոշել է չառաջադրել պաշտոնական հայ կաթոլիկ թեկնածու։ Անրի Փարաոնը կոչ է արել իր հետևորդներին քվեարկել Չադերի օգտին հայ կաթոլիկական տեղի համար, մինչդեռ Աբդուլլահ Յաֆին և Սամի Սոլհը կոչ արեցին քվեարկել Էլի Խայաթի օգտին։ Չադերը հաղթել  է՝ ստանալով 9,660 ձայն (44%), մինչդեռ Խայաթը ստացել է 2,257 ձայն։ Չադերն եղել է Քաթայիբ կուսակցության միակ թեկնածուն էր, որը կարողացավ ընտրվել։

## 1953 թվականի ընտրություններ
1953 թվականի ընդհանուր ընտրություններից առաջ հայ կաթոլիկների տեղը վերացվեց։ Չադերը կրկին մրցել է փոքրամասնությունների տեղի համար, որն այդ ժամանակ հատկացված է եղել է Բեյրութի V - Մինեթ Էլ Հոսն ընտրատարածքին։ Հատկանշական է, որ հայ կաթոլիկների *«Մասիս»* շաբաթաթերթը չի աջակցել նրա քարոզարշավին։ Այնուամենայնիվ, նա ստացել է տեղական հրեական համայնքի ուժեղ աջակցությունը, որը մեծապես համակրում էր Քաթայիբ կուսակցությանը։ Չադրեը հաղթել է, հավաքելով 2081 ձայն (35.6%)։

## 1957 թվականի ընտրություններ
1957 թվականի ընդհանուր ընտրություններում Չադերը Բեյրութի երկրորդ ընտրատարածքում Սամի Սոլհի ցուցակում առաջադրվել է որպես հայ կաթոլիկների թեկնածու (հայ կաթոլիկների տեղը վերականգնվել էր)։ Հաղթել է այդ մանդատը, ստանալով 16,670 ձայն (մոտ 53.8%)։

## Որպես նախարար
1958 թվականի մարտի 14-ին, ազգային ճգնաժամի ֆոնին, որին հայերը մասնակցում էին երկու կողմերից, Չադերը նշանակվել է պլանավորման նախարար Սամի Սոլհի կաբինետում։ Դրանով Եղել է առաջին հայը, որը դարձել է ազգային կառավարության նախարար։ Չադերի նախարարական պաշտոնավարումը տևել է մինչև 1958 թվականի սեպտեմբերի 24-ը։

## 1960 թվականի ընտրություններ
1960 թվականի ընդհանուր ընտրություններում Չադերը Բեյրութի I ընտրատարածքում առաջադրվել է որպես Բեյրութի 1-ին ընտրատարածքում Քաթայեբի և Հայ հեղափոխական դաշնակցության (Դաշնակ) համատեղ «Ժողովրդական ցուցակի» հայ կաթոլիկ թեկնածու։ Հաղթել է այդ մանդատը՝ ստանալով 21,765 ձայն՝ ըստ պաշտոնական աղբյուրների։ Ըստ ընտրատեղամասերի մեծ մասի վերաբերյալ ոչ պաշտոնական ամփոփագրի՝ Չադերը ստացել է քվեարկությանը մասնակցած հրեա ընտրողների 98.1%-ի, մարոնիտների 86.5%-ի, հույն կաթոլիկների 76.2%-ի, հույն ուղղափառների 61.7%-ի, հայ ուղղափառների 58%-ի, այլ քրիստոնեական խմբերի (օրինակ՝ լատին կաթոլիկների, ասորիների, քաղդեացի կաթոլիկների) 78.1%-ի և մուսուլմանների 28.7%-ի ձայները։

## 1964 և 1968 թվականների ընտրություններ
1964 թվականի ընդհանուր ընտրություններում կրկին եղել է Բեյրութ I-ում Քաթաիբ-Թաշնակ ցուցակի հայ կաթոլիկ թեկնածուն։ Ընտրվել է առանց մրցակիցների՝ այդ ցուցակի մյուս բոլոր թեկնածուների հետ միասին։

## 1972 թվականի ընտրություններ
1972 թվականի ընդհանուր ընտրություններում Չադերը եղել է Բեյրութ I-ում Քաթայիբ-Թաշնակ-Ազգային լիբերալ համատեղ ցուցակում հայ կաթոլիկ թեկնածուն։ Նա վերընտրվել է՝ ստանալով 27,663 ձայն (79.4%)։

Չադերը 1973 թվականի հուլիսի 8-ից մինչև 1974 թվականի հոկտեմբերի 31-ը եղել է Տակիեդդին Սոլհի կաբինետի պետական նախարարը։

## Մահ
Չադերը մահացել է 1977 թվականի մարտի 28-ին։ Քանի որ Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում նոր ընտրություններ չեն անցկացվել, հայ կաթոլիկների խորհրդարանական տեղը թափուր է մնացել մինչև նրա որդու՝ Անտուան Չադերի 1991 թվականին խորհրդարանի անդամ նշանակվելը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիբանանահայեր
Կատեգորիա:Լիբանանցիներ հայկական սերմամբ
Կատեգորիա:Լիբանանի քաղաքական գործիչներ