Չուչհե

**Չուչհե**, **չուչխե** (''կոր․'', հանգըլ՝ 주체  ) կամ ***ջուչհե*** (հանջա, , ),  պաշտոնապես ***Չուչհե'' գաղափարախոսություն''' (կորեերեն՝ 주체사상, [[Տառադարձություն|տառադարձ․]]՝ '''Չուչհե սասանգ'''),  [[Հյուսիսային Կորեա|Հյուսիսային Կորեայի]] և իշխող [[Կորեայի աշխատավորական կուսակցության գաղափարախոսություն|Կորեայի աշխատավորական կուսակցության պետական գաղափարախոսության]] անվանում։ Այն նաև ըստ երկրի առաջնորդների անունների ([[Կիմ Իլ Սոնգ|Կիմ Իր Սեն]]  [[Կիմ Ջոնգ Իլ|Կիմ Չեն Իր]])՝ նկարագրվում է որպես '''կիմիրսենիզմ-կիմչենիրիզմի''' փիլիսոփայական սկզբունք։

Հյուսիսային Կորեայի աղբյուրները դրա հայեցակարգային ընկալումը վերագրում են երկրի հիմնադիր և առաջին առաջնորդ [[Կիմ Իլ Սոնգ|Կիմ Իր Սենին]]։ Սկզբում ''Չուչհեն'' համարվել է մարքսիզմ-լենինիզմի մի տարբերակ, մինչև [[Կիմ Ջոնգ Իլ|Կիմ Իր Սենի որդի և իրավահաջորդ Կիմ Չեն Իրը]], 1970-ականներին այն հայտարարել է առանձին գաղափարախոսություն։ Կիմ Չեն Իրը հետագայում զարգացրել է ''չուչհեն'' 1980-ական և 1990-ական թվականներին՝ գաղափարախոսապես շեղվելով մարքսիզմ-լենինիզմից և մեծացնելով հոր գաղափարների կարևորությունը։

''Չուչհեն'' ներառում է մարքսիզմ-լենինիզմի պատմական մատերիալիստական գաղափարները, բայց նաև ուժեղ շեշտադրում է մարդկային գործունեության դերը, [[Գիտակցություն|գիտակցության]] դերը և գաղափարախոսության ու քարոզչության գերակայությունը։ Քաղաքականության մեջ չուչհեն շեշտադրում է [[Ազգային պետություն|ազգային պետությունը]], ազգային [[Ինքնիշխանություն|ինքնիշխանությունը]] և մեծապես պաշտպանում է անհատ առաջնորդի դերը (수령형상창조, «առաջնորդի կերպարի ստեղծումը»)։

''Չուչհեն'' պնդում է, որ երկիրը կբարգավաճի, երբ անկախանա՝ հասնելով քաղաքական, տնտեսական և ռազմական ինքնուրույնության: 1970-ականներին Կիմ Իր Սենի հավանական իրավահաջորդ դառնալով Կիմ Չեն Իրը առաջնորդի նկատմամբ հավատարմությունը սկսել է ավելի ու ավելի ընդգծել որպես Չ''ուչհեի'' էական մաս, ինչը արտահայտված է Հյուսիսային Կորեայի ժողովրդի վարքագիծն ուղղորդող «Միագաղափարախոսության համակարգի տասը սկզբունքներում»:

''Չուչհեն'' քննադատները տարբեր կերպ են նկարագրվել՝ [[կիսակրոն]], [[Ազգայնականություն|ազգայնական]] կամ [[Ֆաշիզմ|ֆաշիստական]] գաղափարախոսություն և մարքսիզմ-լենինիզմից շեղում։

== Ստուգաբանություն ==
''«Ջուչհե» բառը'' ծագում է ''ջութին'' [[Սինո-ճապոներեն|չին-ճապոնական]]  (主體,  :主体) բառից, որը ճապոներեն թարգմանվում է «ենթակա» ''('', «շյուտաի»)։ Բառը հորինվել է 1887 թվականին՝ [[Գերմանական փիլիսոփայություն|գերմանական փիլիսոփայության]] «[[Սուբյեկտ|սուբյեկտ»]] հասկացությունը (որը նշանակում է «օբյեկտ, որը ընկալում կամ ազդում է որևէ առարկայի կամ միջավայրի վրա») ճապոներենում օգտագործելու համար։ Բառը [[կորեերեն]] է տեղափոխվել մոտավորապես դարի սկզբին և պահպանել է այս իմաստը։ «Ենթակա» (''շյուտաի'') բառը հետագայում հայտնվել է [[Կարլ Մարքս|Կարլ Մարքսի]] աշխատությունների ճապոներեն թարգմանություններում։  Մարքսի հյուսիսկորեական հրատարակություններում ''«Չուչհե»'' բառն օգտագործվել է նույնիսկ նախքան 1955 թվականին Կիմ Իր Սենին վերագրվելը՝ իր ենթադրաբար նոր իմաստով։

Հյուսիսային Կորեայի վերաբերյալ ժամանակակից քաղաքական դիսկուրսում «չուչհե»-ն կամ ''«ջուչհե»-ն'' ունի «ինքնաբավություն», «ինքնուրույնություն» և «անկախություն» իմաստներ։ Այն հաճախ սահմանվում է որպես կորեական «սադե» (''[[Կորեերեն|կոր]].՝'' 사대, [[Հանջա|հանջ]]․՝  事大, «մեծին ծառայել») հասկացության կամ մեծ տերություններից կախվածության հակադրություն։  [[Հարավային Կորեա|Հարավային կորեացիները]] բառն օգտագործում են առանց հյուսիսկորեական գաղափարախոսությանը հղում անելու։ 

Չուչհե գաղափարախոսությունը կորեերենում պաշտոնապես հայտնի է որպես '''չուչհե սասանգ''' ()։ ''Չուչե սասանգը'' բառացիորեն նշանակում է «'''սուբյեկտային գաղափար'''»  և նաև ավելի քիչ է թարգմանվում որպես ***չուչհե գաղափար**'' կամ **չուչհեիզմ**։  ''Չուչհեի'' կողմնակիցներին և հետևորդներին երբեմն անվանում են «չուչհեիստներ»։

== Պատմություն ==
Հյուսիսային Կորեայի կառավարության պաշտոնական հայտարարությունները չ''ուչհեի'' ծագումը վերագրում են ճապոնական իմպերիալիզմի դեմ պայքարելու և մարքսիզմ-լենինիզմը տարածելու նպատակով Կիմ Իր Սենի փորձին՝ «Կորչի իմպերիալիզմը» միությունում Ճապոնիայի դեմ Կորեայի ազատագրական պայքարի ժամանակ։ Այնուամենայնիվ, ''Չուչհեի'' որպես գաղափարախոսության մասին առաջին փաստաթղթավորված հիշատակումը թվագրվում է 1955 թվականին «Դոգմատիզմի և ֆորմալիզմի վերացման և Չուչհեի գաղափարախոսական աշխատանքում հաստատման մասին» վերնագրով Կիմ Իր Սենի ելույթին: Ելույթի արդյունքում սկսվել են քաղաքական զտումներ, որը նման էր Յանանի ([[Շենսի]], [[Չինաստան]]) կուսակցական զտումներին՝ «աշխատանքային ոճի կարգավորում» անունը ստացած կուսակցական-քաղաքական շարժմանը։ Կիմ Իր Սենի ելույթը հայտնի է որպես «Չ''ուչհեի'' ելույթ» և համարվում է Կիմ Իր Սենի ամենակարևոր աշխատանքներից մեկը: 

Արևմտյան գիտնականներն ընդհանուր առմամբ համաձայն են, որ Կիմ Իր Սենի փիլիսոփայության գծով գլխավոր խորհրդական Հվանգ Չանգ-յոփն է պատասխանատու ''Չուչհեի'' հայեցակարգավորման և վաղ զարգացման համար։  Հվանգը առաջ է մղել ''Չուչհեի'' ելույթը 1950-ականների վերջին, երբ Կիմ Իր Սենը՝ անձի պաշտամունք հաստատելով,  ձգտում էր մշակել մարքսիզմ-լենինիզմի իր սեփական տարբերակը և ամրապնդել իր դիրքերը Կորեայի աշխատավորական կուսակցությունում (ԿԱԿ)։ Հվանգն ընդլայնելով ''Չուչհեի'' իմաստը և վերաշարադրելով Կորեայի կոմունիստական պատմությունը՝ ներկայացրել է, որ Կիմ Իր Սենը ԿԱԿ-ի առաջնորդն է եղել դրա ստեղծումից ի վեր։   

Ըստ կորեագիտության ռուս գիտնական Անդրեյ Լանկովի՝  ''Չուչհեն'' որպես գաղափարախոսություն առաջին անգամ հիշատակվել է 1965 թվականի ապրիլի 14-ին, Ինդոնեզիայում Կիմ Իր Սենի ելույթի ժամանակ՝ «Կորեայի Ժողովրդադեմոկրատական Ժողովրդավարական Հանրապետությունում սոցիալիստական շինարարության և Հարավային Կորեայի հեղափոխության մասին» վերնագրով ()։ Ըստ Լանկովի՝ 1955 թվականի ելույթում «բառն օգտագործվել է այլ իմաստով» և որ ''չուչհեն'' որպես «Հյուսիսային Կորեայի քաղաքականության հիմնական գաղափարախոսական սկզբունք» ընդունվել է միայն 1965 թվականի ելույթից հետո։ 

''«Չուչհեի գաղափարի մասին» գիրքը'', որը ''Չուչհեի'' մասին հիմնական աշխատանքն է, հրատարակվել է [[Կիմ Ջոնգ Իլ|Կիմ Չեն Իրի]] անվամբ 1982 թվականին:  Հյուսիսային Կորեայում այն ծառայում է որպես «''Չուչհեի հեղինակավոր և համապարփակ բացատրություն»**':*  Ըստ տրակտատի՝ ԿԱԿ-ն պատասխանատու է զանգվածներին *Չուչհեի* մտածողության ձևերով կրթելու համար:  *Չուչհեն* անբաժանելիորեն կապված է Կիմ Իր Սենի հետ և «ներկայացնում է կորեական հեղափոխության առաջնորդող գաղափարը»:  Չնայած *Չուչհեն* արմատավորված է մարքսիզմ-լենինիզմում, այն պարզապես [[Մարքսիզմ|Մարքսի]] և [[Լենինիզմ|Լենինի]] գաղափարների ստեղծագործական կիրառում չէ կորեական պայմաններում:  Ավելի շուտ, այն «հեղափոխական տեսության նոր փուլ» է  և ներկայացնում է «մարդկության պատմության զարգացման նոր դարաշրջան»:  Կիմ Չեն Իրը նաև քննադատել է 1920-ականների կորեացի կոմունիստներին և ազգայնականներին իրենց «էլիտար կեցվածքի» համար՝ ասելով, որ նրանք «բաժանված են զանգվածներից»:  

Հյուսիսային Կորեայի կառավարությունը 1997 թվականի հուլիսի 8-ին՝ Կիմ Իր Սենի մահվան երրորդ տարեդարձի օրը, հրամանագիր է հրապարակել՝ հայտարարելով *Չուչհե* օրացույցի ընդունման մասին։  Կենտրոնական ժողովրդական կոմիտեն օգոստոսին հրապարակել է դրա օգտագործման վերաբերյալ կանոնակարգեր, և օրացույցը հանրային օգտագործման մեջ է մտել սեպտեմբերի 9-ին՝ Հյուսիսային Կորեայի Հանրապետության հիմնադրման օրը։  [[Գրիգորյան օրացույց|Գրիգորյան օրացույցի]] ամսաթվերը օգտագործվում են 1912 թվականից առաջ ընկած տարիների համար, իսկ 1912 թվականից հետո ([[Արևի օր|Կիմ Իր Սենի ծննդյան]] տարին) ընկած տարիները կոչվում են «*Չուչհե* տարիներ»։ Օրինակ՝ Գրիգորյան 2026 թվականը «*Չուչհե* 115» է, քանի որ 2026 − 1911 = 115։ Օգտագործման դեպքում «*Չուչհե* տարիներին» հաճախ ուղեկցում է Գրիգորյան համարժեքը, այսինքն՝ «*Չուչհե* 115, 2026 » կամ «*Չուչհե* 115 (2026)» ձևով։

== Հիմնական սկզբունքներ ==
*Չուչհեի* նպատակն է ստեղծել ինքնուրույն պետություն, որն ինքնուրույն կորոշի իր քաղաքական, տնտեսական և ռազմական գործերը: Կիմ Իր Սենը այս նպատակի կիրառումը Հյուսիսային Կորեայում ամփոփել է 1967 թվականին Գերագույն ժողովրդական ժողովին ուղղված իր ելույթում՝ «Եկեք ավելի մանրակրկիտ մարմնավորենք անկախության, ինքնապահպանման և ինքնապաշտպանության հեղափոխական ոգին պետական գործունեության բոլոր ոլորտներում» վերնագրով. 



Քաղաքական անկախություն ( 자주 ) *Չուչհեի* հիմնական սկզբունքներից մեկն է։ *Չուչհեն* շեշտում է ազգերի միջև հավասարությունը և փոխադարձ հարգանքը և պնդում է, որ յուրաքանչյուր պետություն ունի [[Ինքնորոշում|ինքնորոշման]] իրավունք։  Արտաքին ճնշմանը կամ միջամտությանը զիջելը կխախտի քաղաքական անկախության սկզբունքը և կսպառնա երկրի ինքնիշխանությունը պաշտպանելու կարողությանը։  Սա հակադրվում է *սադեջուիին* (  ), որը պաշտպանում է [[Մեծ տերություններ|մեծ տերության]] վրա հույս դնելը։  Սակայն *Չուչհեն* չի պաշտպանում լիակատար մեկուսացումը և խրախուսում է սոցիալիստական պետությունների միջև համագործակցությունը։  Ինչպես գրում է Կիմ Չեն Իրը *«Չուչհեի գաղափարի մասին»* աշխատությունում. «Անկախությունը չի հակասում ինտերնացիոնալիզմին, այլ դրա ամրապնդման հիմքն է»։  Կիմ Իր Սենը ընդունել է, որ Հյուսիսային Կորեայի համար կարևոր է սովորել այլ սոցիալիստական պետություններից, մասնավորապես՝ Խորհրդային Միությունից և Չինաստանից, բայց չի ցանկանում դոգմատիկորեն հետևել նրանց օրինակներին։  Նա ասել է, որ ԿԱԿ-ն պետք է «վճռականորեն մերժի ուրիշների չմարսված բաները կուլ տալու կամ դրանք մեխանիկորեն ընդօրինակելու միտումը», Հյուսիսային Կորեայի վաղ հաջողությունը վերագրելով ԿԱԿ-ի քաղաքականության մշակման անկախությանը։ 

Տնտեսական ինքնաբավություն (자립) անհրաժեշտ է քաղաքական անկախության հասնելու համար, ըստ *Չուչհեի* կողմնակիցների։  Կիմ Իր Սենը կարծում էր, որ չափազանց արտասահմանյան օգնությունը սպառնում է երկրի սոցիալիզմ զարգացնելու կարողությանը, որը կարող է կառուցել միայն ուժեղ, անկախ տնտեսություն ունեցող պետությունը։  *«Չուչհեի գաղափարի մասին»* աշխատությունում Կիմ Չեն Իրը պնդում է, որ պետությունը կարող է տնտեսական ինքնաբավության հասնել միայն այն դեպքում, երբ ստեղծել է «անկախ ազգային տնտեսություն»՝ հիմնված [[Ծանր արդյունաբերություն|ծանր արդյունաբերության]] վրա, քանի որ այս ոլորտը կշարժի տնտեսության մնացած մասը։ Նա նաև ընդգծում է տեխնոլոգիական անկախության  և ռեսուրսների ինքնաբավության կարևորությունը, բայց ասում է, որ դա չի բացառում սոցիալիստական պետությունների միջև «տնտեսական համագործակցությունը»։ 

Ռազմական ինքնապահովումը (자위 ) նույնպես կարևոր է պետության համար՝ իր քաղաքական անկախությունը պահպանելու համար։  Ռազմական ինքնաբավության հասնելու համար պետությունները պետք է զարգացնեն ներքին պաշտպանական արդյունաբերություն՝ խուսափելու համար օտարերկրյա զենքի մատակարարներից կախվածությունից։  Կիմ Չեն Իրի կարծիքով սոցիալիստական պետությունների համար ընդունելի է ռազմական օգնություն ստանալ իրենց դաշնակիցներից, բայց որ նման օգնությունը արդյունավետ կլինի միայն այն դեպքում, եթե պետությունն ինքնուրույն ռազմական առումով ուժեղ լինի։

== Չուչհեն գործնականում ==


=== Դիվանագիտություն ===
Հյուսիսային Կորեան [[Սառը պատերազմ|սառը պատերազմի]] ժամանակ սերտ հարաբերություններ է պահպանել [[Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն|Խորհրդային Միության]] և [[Չինաստան|Չինաստանի]] հետ՝ դուրս գալով խորհրդային օկուպացիայից և չինացի կոմունիստների հետ միասին մղված պատերազմից։ Այնուամենայնիվ, Հյուսիսային Կորեան նաև դեմ է եղել այն բանին, ինչը համարել է խորհրդային և չինական միջամտության փորձեր իր հետպատերազմյան գործերին։  Օրինակ՝ 1956 թվականին Կիմ Իր Սենի ղեկավարությանը մարտահրավեր նետելու անհաջող փորձը հանգեցրել է Կորեայի  աշխատանքային կուսակցության շարքերից խորհրդայնամետ և չինամետ տարրեից զտմանը։  Հյուսիսային Կորեան մերժել է խորհրդային ղեկավար [[Նիկիտա Խրուշչով|Նիկիտա Խրուշչովի]] ստալինիզացիայի դեմ ուղղված ջանքերը, բայց  չին-խորհրդային պառակտման ժամանակ խուսափել է որևէ մեկի կողմը գրավել։ 

Հյուսիսային Կորեան մտել է [[Չմիացած երկրների շարժում|Չմիավորման շարժման]] մեջ 1975 թվականին և այդ ժամանակվանից ի վեր ներկայանում է [[Երրորդ աշխարհ|Երրորդ աշխարհի]] առաջնորդ՝ առաջ մղելով *Չուչհեն* որպես մոդել զարգացող երկրների համար։   

Ազգային գոյատևումը ներկայացվել է որպես Հյուսիսային Կորեայի դիվանագիտական ռազմավարության ուղեցույց սկզբունք։  [[Սոցիալիստական ճամբար|Արևելյան բլոկի]] երկրների փլուզման և շուկայական բարեփոխումների ներդրման հետ մեկտեղ, Հյուսիսային Կորեան ավելի ու ավելի մեծ շեշտադրում է կատարել *չուչհեի վրա* ՝ թե՛ տեսականորեն, թե՛ գործնականում։ Նույնիսկ տնտեսական և քաղաքական ճգնաժամերի պայմաններում Հյուսիսային Կորեան շարունակում է ընդգծել իր անկախությունը համաշխարհային ասպարեզում։  

=== Տնտեսություն ===
[[Կորեական պատերազմ|Կորեական պատերազմի]] ավերիչ հետևանքներից հետո Հյուսիսային Կորեան սկսել է վերականգնել [[Հյուսիսային Կորեայի տնտեսություն|իր տնտեսությունը]]՝ հիմնվելով ծանր արդյունաբերության վրա՝ նպատակ ունենալով դառնալ հնարավորինս ինքնաբավ։  Արդյունքում, այն զարգացրել է այն, ինչը կոչվում է «աշխարհի [[Ավտարկիա|ամենաավտարկիական]] արդյունաբերական տնտեսություն»։   Հյուսիսային Կորեան տնտեսական և տեխնիկական օգնություն ստացել է Խորհրդային Միությունից և Չինաստանից՝  չմիանալով [[Սոցիալիստական երկրների տնտեսական համագործակցություն|Սոցիալիստական երկրների տնտեսական համագործակցությանը]]՝ կոմունիստական ընդհանուր շուկային։ 1990-ականներին Հյուսիսային Կորեայի տնտեսությունն ունեցել է նավթից կախվածության ամենացածր մակարդակներից մեկը աշխարհում ՝ օգտագործելով հիդրոէլեկտրակայան և ածուխ՝ ներմուծված նավթի փոխարեն։  Տեքստիլ արդյունաբերությունում օգտագործում է վինիլոն, որը հայտնի է որպես «*Չուչհե* մանրաթել», որը հորինել է կորեացի և պատրաստվում է տեղական ածուխից և կրաքարից։   Վինիլոնի պատմությունը հաճախ հանդիպում է երկրի քարոզչության մեջ, որը քարոզում է տեխնոլոգիական ինքնաբավության առաքինությունները։  2010 թվականին Հյուսիսային Կորեան ուներ 10,000 համակարգչային թվային կառավարման (CNC) մեքենա  Առաջին տեղական ինքնաշեն CNC մեքենան ներկայացվել է 1995 թվականին, իսկ 2017 թվականին դրանց թիվը կազմել է մոտ 15,000 մեքենա։ 

Մեկնաբանները հաճախ մատնանշում են ինքնաբավության սկզբունքի և Հյուսիսային Կորեայի արտաքին օգնությունից կախվածության միջև եղած անհամապատասխանությունը, հատկապես 1990-ականների տնտեսական ճգնաժամի ժամանակ: Տնտեսական [[Ավտարկիա|ավտարկիայի]] այդ ձգտումն էլ նպաստել է երկրի տնտեսական ճգնաժամին: Այս տեսանկյունից, ինքնաբավության փորձերը հանգեցրել են անարդյունավետության և արտահանման հնարավորությունների անտեսման այն ոլորտներում, որտեղ կար [[համեմատական առավելություն]]:

=== Պաշտպանություն ===
[[Կորեայի ժողովրդական բանակ|Կորեայի ժողովրդական բանակը]] աշխարհի ամենամեծ բանակներից մեկն է և մշակել է իր սեփական [[Միջուկային զենք|միջուկային]] [[Հրթիռ|հրթիռները]]։  Այն արտադրում է ոչ սիմետրիկ դիմեթիլհիդրազին (UDMH, H<sub>2</sub>NN(CH<sub>3</sub>)<sub>2</sub>) վառելիք՝ հեղուկ վառելիքով աշխատող հրթիռների համար և Tumansky RD-9 [[Տուրբոռեակտիվ շարժիչ|տուրբոռեակտիվ]] շարժիչներ, որոնք սնուցում են Միկոյան-Գուրևիչ շարքի խորհրդային երկրորդ սերդի հրթիռային [[Կործանիչ|կործանիչներ]]՝ ՄիԳ-19  և դրա չինական տեսակը՝ Շենյան J-6։ Համակարգչային կառավարման մեքենաներով (CNC) հաստոցները արտադրում են հրթիռներ և [[Ցենտրիֆուգ (այլ կիրառումներ)|ցենտրիֆուգներ]]։ Կորեական պատերազմից ի վեր Հյուսիսային Կորեայի քարոզչությունը հակադրում է իր ռազմական ինքնավարությունը [[Հարավային Կորեա|Հարավային Կորեայում]] ԱՄՆ ուժերի ներկայության հետ։

== Միջազգային հասանելիություն ==
[[Պատկեր:Juche_Tower_tribute_plaques.png|մինի|[[Չուչխեի աշտարակ|Չուչհեի աշտարակի]] ներքին մուտքում տեղադրված են օտարերկրյա պատվիրակների *Չուչհեին* նվիրված հուշատախտակներ]]

[[Կիմ Իլ Սոնգ|Կիմ Իր Սենը]] կարծիքով *Չուչհեի* սկզբունքերը կարող են կիրառվել Կորեայից դուրս:  Նա տարածել է այն [[Երրորդ աշխարհ|Երրորդ աշխարհում]]՝ որպես հակաիմպերիալիստական գաղափարախոսություն և, մասնավորապես, որպես [[Ամերիկյան իմպերիալիզմ|ԱՄՆ իմպերիալիզմի]] հակադրություն:  Ալբանիայի կոմունիստ առաջնորդ [[Էնվեր Խոջա|Էնվեր Խոջան]] (որը քննադատել է այլ կոմունիստ առաջնորդներին, որոնց նա համարում էր մարքսիզմ-լենինիզմը լքած) Կիմ Իր Սենի *Չուչհեն* Երրորդ աշխարհում տարածելու փորձերը նկարագրել է որպես «հավակնություններ», որոնք արվել են [[Տիտոիզմ|տիտոիստների]], [[Ամերիկյան իմպերիալիզմ|ամերիկյան իմպերիալիստների]], խորհրդային և չինացի սոցիալ իմպերիալիստների հետ համագործակցությամբ: 

1976 թվականին Հյուսիսային Կորեան սկսել է կազմակերպել *Չուչհե* գաղափարախոսության վերաբերյալ միջազգային սեմինարներ։ Աառաջին միջազգային գիտական սեմինարը տեղի է ունեցել [[Անտանանարիվու|Անտանանարիվուում]] (Մադագասկար), 1976 թվականի սեպտեմբերի 28-ից 30-ը՝ Մադագասկարի Դեմոկրատական Հանրապետության հովանավորությամբ: Մասնակցել են բազմաթիվ ականավոր կուսակցական և կառավարական պաշտոնյաներ, հասարակական գործիչներ, հեղափոխական և առաջադեմ կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ, գիտնականներ և լրագրողներ ավելի քան 50 երկրներից: Մադագասկարի նախագահ [[Դիդիե Ռացիրակա|Դիդիե Ռացիրական]] համակրանք և աջակցություն է հայտնել Հյուսիսային Կորեային՝ սեմինարի բացման ելույթում:  1978 թվականին Հյուսիսային Կորեայի կառավարությունը [[Տոկիո|Տոկիոյում]] ստեղծել է *Չուչհե* գաղափարի միջազգային ինստիտուտ (սկզբում *Չուչհե* միջազգային հետազոտական կենտրոն)՝ միջազգային *Չուչհե* գաղափարախոսությունն ուսումնասիրող խմբերի գործունեությունը վերահսկելու համար:  Այս խմբերի պատվավոր հուշատախտակները պահվում են [[Փհենյան|Փհենյանի]] [[Չուչխեի աշտարակ|Չուչհե-աշտարակում]]։

1980-ականների *Հարավկորեական ուսանողական շարժումների* մի խմբակցություն ընդունել է *Չուչհե-ն* որպես երկրի քաղաքական համակարգի այլընտրանք։ Այն հայտնի է որպես *Չուչհե* խմբակցություն կամ հակիրճ՝ *Չուսապա* ()։

*Չուչհեն* ընդունվել կամ ուսումնասիրվել է Կորեայից դուրս գտնվող մի շարք ծայրահեղ ձախ և ծայրահեղ աջ կազմակերպությունների կողմից: Միացյալ Նահանգների «Սև հովազներ» կուսակցությունը ուսումնասիրել է *չուչհեն* 1960-ական և 1970-ական թվականներին:  2014 թվականին Նիգերիա-ԿԺԴՀ բարեկամության ասոցիացիայի գլխավոր քարտուղար Ալհասան Մամման Մուհամմեդը հայտարարել է, որ Նիգերիայում կան *չուչհեի* հազարավոր հետևորդներ։ Նեպալի աշխատավորների և գյուղացիների կուսակցությունը 2016 թվականին *Չուչհեն* հայտարարել է որպես իր առաջնորդող գաղափար։ Գյուղական ժողովրդական կուսակցությունը, որը [[Նեոնացիզմ|նեոնացիստական «]]Ինը անկյունների միաբանություն» [[Սատանիզմ|սատանիստական]] խմբի մասնաճյուղ է, ըստ տեղեկությունների, *չուչհե* գաղափարախոսության հետևորդ է և կապեր ունի Հյուսիսային Կորեայի պաշտոնյաների հետ:  Նեոնացիստական «Ատոմվաֆեն դիվիզիա» ահաբեկչական կազմակերպությունը նույնպես խթանում է *չուչհեն*։ Հյուսիսային Կորեային և *չուչհեին* աջակցող նշանավոր նեոնացիստական առաջնորդների թվում են Մեթյու Հայմբախը և Ջոշուա Սաթերը։ Միխայել Կոթը ստեղծել է Գերմանիայի աշխատավորների կուսակցությունը՝ Կորեայի աշխատավորների կուսակցության օրինակով։ Կոթը նաև նեոնացիստական *Գերմանացի սոցիալիստների մարտական ​​լիգա* (*«Kampfbund Deutscher Sozialisten»)* կազմակերպության առաջատար անդամներից է։

== Առնչվող հասկացություններ ==


* *Սոնգուն․* «[Սոնգունը] հեղափոխական փիլիսոփայություն է՝ պաշտպանելու մեր սեփական սոցիալիզմի ոճը ցանկացած հանգամանքներում»։ Հայեցակարգը վերագրվում է Կիմ Չեն Իրին, որը պնդել է, որ Սոնգունը Չուչհեի զարգացման հաջորդ փուլն է։

[[Պատկեր:Fahey_DSCF2839_(6074653969)_1_1.jpg|մինի|Սոնգունը խթանող քարոզչական արվեստ: Կորեական տեքստում ասվում է. «Կեցցե՛ ռազմական (Սոնգուն) քաղաքականության մեծ հաղթանակը»]]

2021 թվականի վերջին Կիմ Չեն Իրը հայտարարել է, որ Սոնգունի դարաշրջանի «ռազմական առաջնահերթության» քաղաքականությունը կփոխարինվի իր կողմից ղեկավարվող «ժողովրդի առաջնահերթության» քաղաքականությամբ (인민대중제일주의):

* *Սուրյոնգ․* Այն ամփոփվում է որպես «ժողովրդական զանգվածներն ամեն ինչի կենտրոնում, իսկ առաջնորդը՝ զանգվածների կենտրոնը» սկզբունքով:
* *Կիմիրսենիզմ-կիմչենիրիզմ․* 2012 թվականի ապրիլին կայացած իր չորրորդ կուսակցական համաժողովում Կորեայի աշխատավորական կուսակցությունն իրեն հռչակել է «Կիմ Իր Սենի և Կիմ Չեն Իրի կուսակցություն», իսկ կիմիրսենիզմ-կիմչենիրիզմը՝ «կուսակցության միակ առաջնորդող գաղափար»։ Այս տերմինաբանությունը ազդարարել է սոցիալիզմից դեպի [[ազգայնականություն]] անցումը։ Այս անջատվողականությունը ծնել է այնպիսի հասկացություններ, ինչպիսիք են՝ 
** *'«Կորեական ազգի տեսությունը թիվ մեկ տեսություն»** ( )
** **«Մեր ձևով սոցիալիզմ»*' ( )․ Հյուսային կորեան կուրորեն չի ընդօրինակել խորհրդային փորձը, հյուսիսկորեացի կոմունիստները չեն ընդունել [[Մարքսիզմ|մարքսիզմը]], որը հիմնված էր [[Կապիտալիզմ|կապիտալիզմի]] հետ կապված եվրոպական փորձի վրա, կամ [[Լենինիզմ|լենինիզմը]], որը հիմնված էր Ռուսաստանի փորձի վրա, այլ մշակել են *Չուչհե* հայեցակարգը։  *Չուչհե* գաղափարախոսությունը Մեծ Առաջնորդի գլխավորված հեղափոխության մասին է, այլ ոչ թե գիտակ հեղափոխականների խմբի գլխավորված հեղափոխության մասին (ինչով շեղվում է [[Վլադիմիր Լենին|Լենինի]] ավանգարդային կուսակցության հայեցակարգից)։
* *Կիմչենընիզմ․* [[Կիմ Չեն Ըն|Կիմ Չեն Ընի]] անվան հետ կապված [[նորաբանություն]]՝ իր սեփական գաղափարներն ու կարևորությունն առաջ մղելու համար։ Նա շեշտը դնում է Հյուսիսային Կորեայի միջուկային զենքի ծրագրի վրա  և վերահաստատում է Կորեայի աշխատավորական կուսակցության կոմունիզմի նկատմամբ հավատարմությունը։

== Վերլուծություն ==

=== Քննադատություն ===
Քննադատները *Չուչհեն* անվանել են [[Ազգայնականություն|ազգայնական]] գաղափարախոսություն և մարքս-լենինյան սկզբունքներից շեղում:  Ըստ ամերիկացի կորեացի գիտնական Բրայան Ռեյնոլդս Մայերսի՝ *Չուչհեն* ավելի շատ ընդհանրություններ ունի ճապոնական ֆաշիզմի և [[Ուլտրանացիոնալիզմ|ուլտրաազգայնականության]] հետ, քան մարքսիզմ-լենինիզմի:  Ըստ կորեացի քաղաքագետ Սու Դե-սուկի՝  Կիմ Իր Սենը չի բացատրել սոցիալիստական հայրենասիրության (որին՝ նրա պնդմամբ, աջակցում է) և ազգայնականության (որին, ինչպես նա պնդում է, դեմ է) միջև եղած տարբերությունը: Սուհը նաև քննադատել է Կիմ Իր Սենի *Չուչհեի* սկզբնական հայեցակարգը՝ ասելով, որ նա չի կարողացել բացատրել, թե ինչպես է մարքսիզմ-լենինիզմը կիրառվել կորեական պայմաններում:  Ամերիկացի պատմաբան Դերեկ Ռ. Ֆորդը, ընդհակառակը, ընդգծում է մարքսիզմ-լենինիզմի և *Չուչհեի* միջև շարունակականությունը  և *Չուչհեն* համարում է այն ուղեցույց սկզբունքը, որը թույլ է տվել Հյուսիսային Կորեային գոյատևել [[1989 թվականի հեղափոխություններ|Արևելյան բլոկի փլուզումից հետո]]: 

Ըստ ամերիկացի պատմաբան Չարլզ Կ. Արմսթրոնգի՝ Հյուսիսային Կորեան կարող է թվալ «ձևով ստալինիստական», բայց «բովանդակությամբ ազգայնական» է։ Շին Գի-վուկը նմանապես կարծում է, որ Հյուսիսային Կորեայում «մարքսիզմ-լենինիզմի կամ ազգության ստալինյան գաղափարի ոչ մի հետք չկա», և դրա փոխարեն կառավարությունը շեշտում է կորեացի ժողովրդի արյան, հոգու և ազգային գծերի կարևորությունը՝ արձագանքելով ավելի վաղ շրջանի կորեացի ազգայնականների, ինչպիսիք են Սին Չեհոն, Յի Կվանգսուն և Չոե Նամսոնը։  Ըստ Շինի՝ մարքսիզմ-լենինիզմի և *չուչհեի* միջև հիմնական տարբերությունն այն է, որ վերջինս գաղափարախոսությունը դասում է [[Մատերիալիզմ|մատերիալիզմից]] վեր. ընտանեկան ծագման և ազգայնականության բառապաշարը պահպանվում է և գերակայություն է տրվում [[Դասակարգային պայքար|դասակարգային պայքարի]] նկատմամբ, մինչդեռ սոցիալական տարբերակումը և հիերարխիան աջակցվում են դասակարգազուրկ հասարակության և [[Էգալիտարիզմ|հավասարության]] փոխարեն։ 

Որոշ քննադատներ մերժել են այն գաղափարը, որ *Չուչհեն* ընդհանրապես գաղափարախոսություն է: Մայերսը պնդում է, որ *Չուչհեն* չի կարող բնութագրվել որպես իրական քաղաքական գաղափարախոսություն, քանի որ այն չունի հիմքում ընկած [[Հավատք|համոզմունքների համակարգ]],  մինչդեռ Ալզո Դեյվիդ-Վեսթը այն անվանում է « տրամաբանական և բնական հիմքերով անիմաստ»:  Ամերիկացի քաղաքական վերլուծաբան Ռոբերտ Է. Քելլին պնդում է, որ *Չուչհեն* գոյություն ունի միայն Հյուսիսային Կորեայում քաղաքական իշխանության նկատմամբ Կիմ ընտանիքի մենաշնորհը պաշտպանելու համար:  Այնուամենայնիվ, Մայերսը մերժում է այն գաղափարը, որ *Չուչհեն* Հյուսիսային Կորեայի առաջատար գաղափարախոսությունն է՝ դրա հանրային գովասանքը համարելով օտարերկրացիներին խաբելու համար նախատեսված: Նա պնդում է, որ այն գոյություն ունի գովաբանվելու, այլ ոչ թե իրականում կարդալու համար:  Հյուսիսային Կորեայում իր ապրած փորձի հիման վրա շվեյցարացի գործարար Ֆելիքս Աբտը Մայերսի փաստարկներն անվանում է «անկայուն» և «կասկածելի»: Տեսնելով, թե որքանով են հյուսիսկորեացի համալսարանական ուսանողներն իրականում հավատում *Չուչհեին*, Աբտն ասում է, որ «բավականին աբսուրդ» է այն անվանել օտարերկրացիների համար «պատկերազարդում» :  Ամերիկացի պատմաբան Բրյուս Քամինգսը և միջազգային հարաբերությունների պրոֆեսոր Քրիստոֆ Հարթմութ Բլութը նույնպես պնդում են, որ *Չուչհեն* պարզապես հռետորաբանություն չէ, այլ ինքնաբավության իդեալ, որը Հյուսիսային Կորեան փորձել է իրականացնել։  

=== Համեմատություններ այլ գաղափարախոսությունների հետ ===
*Չուչհեն* համեմատվել է [[Բաասիզմ|բաասիզմի]] հետ, որը արաբական ազգայնական գաղափարախոսություն է, որը պաշտպանում է միասնական արաբական պետության ստեղծումը՝ հիմնված սոցիալիզմի և ազգային ինքնաբավության վրա:  Ըստ հարավկորեացի քաղաքական մեկնաբան Պակ Սանգ-սիկի՝  մասնավորապես սիրիական բաասիզմը հռետորական նմանություններ ունի *Չուչհեի* հետ, սակայն վերջինս ունի ավելի ուժեղ գաղափարախոսական հիմք: 

Ամերիկացի տնտեսագետ Բենջամին Զիչերը, գրելով պահպանողական «Ամերիկյան ձեռնարկատիրական ինստիտուտ» վերլուծական կենտրոնի համար, կարծիք է հայտնել, որ [[Դոնալդ Թրամփ|Դոնալդ Թրամփի]] քաղաքական գաղափարախոսությունը՝ [[Թրամփիզմ|թրամփիզմը]] նմանություններ ունի *Չուչհեի* հետ։ Մասնավորապես, նա նշել է, որ և՛ Թրամփը, և՛ *Չուչհեն* պաշտպանում են մեկուսացման և ավտարկիայի քաղաքականությունը։ 

=== Համեմատություններ կրոնի հետ ===
Մի շարք գիտնականներ համեմատել են *Չուչհեի* որոշ կողմեր կորեական նախկինում գոյություն ունեցած կրոնների հետ։ Ըստ Ջունգ Թե-իլի՝ քրիստոնեության, [[Չոնդոիզմ|չոնդոիզմի]] և [[Կոնֆուցիականություն|կոնֆուցիականության]] որոշակի տարրեր յուրացվել և ներառվել են *Չուչհեի* մեջ։  Կորեացի մշակութային մարդաբաններ Բյունգ Հո Չունգը և Հեոնիկ Կվոնը [[Կիմ Իլ Սոնգ|Կիմ Իր Սենի]] և [[Կիմ Ջոնգ Իլ|Կիմ Չեն Իրի]] հիշատակի միջոցառումները համեմատում են կոնֆուցիական [[Նախնիների պաշտամունք|նախնիների պաշտամունքի]]՝ [[Չեսա|չեսայի]] հետ։  Ըստ Ջու Ջուն-հուիի՝ կորեական շամանությունը ազդեցություն է ունեցել *Չուչհեի վրա*՝ շամանական ծեսի (կորեերեն՝ 굿, *գութ*) ընթացքում զգացվող [[Էքստազ|էքստազային]] վիճակը համեմատելով հյուսիսկորեացիների կողմից իրենց գերագույն առաջնորդի նկատմամբ ցուցաբերվող ոգևորության և եռանդի հետ։  Համապատասխանաբար, Արմսթրոնգը *Չուչհեն* անվանում է կիսակրոն։ 

==== Սուրբ առաջնորդի ներկայություն ====
Գաղափարախոսությունը սովորեցնում է, որ Մեծ Առաջնորդի դերը կարևոր է ժողովրդական զանգվածների համար՝ իրենց հեղափոխական շարժման մեջ հաջողության հասնելու համար, քանի որ առանց առաջնորդության նրանք չեն կարող գոյատևել:  Սա Կիմ Իր Սենի անձի պաշտամունքի հիմքն է: Անձի պաշտամունքը բացատրում է, թե ինչպես է *Չուչհե* գաղափարախոսությունը դիմացել նույնիսկ Հյուսիսային Կորեայի կառավարության անհերքելի կախվածության մեջ արտաքին օգնությունից [[Սովը Հյուսիսային Կորեայում|1990-ականների սովի ժամանակ]]:  *Չուչհեում* «սուրբ առաջնորդի» հասկացությունը, ինչպես նաև Կիմ ընտանիքի շուրջ ձևավորված պաշտամունքը համեմատվել են [[Ճապոնական կայսրություն|Կայսերական Ճապոնիայի]] [[Սինտոիզմ|սինտո]] պետական գաղափարախոսության հետ, որտեղ կայսրը համարվում էր աստվածային էակ: 

Մեծ Առաջնորդի էական դերի հիմնարար համոզմունքի շնորհիվ՝ Կիմ Իր Սենը դարձել է «ժողովրդի գերագույն աստվածը», և *Չուչհեի* վարդապետությունը ամրապնդվում է Հյուսիսային Կորեայի սահմանադրության մեջ որպես երկրի ուղեցույց սկզբունք։  Կիմ Իր Սենի և նրա ժողովրդի, կրոնական հիմնադիրների կամ առաջնորդների ու նրանց հետևորդների միջև զուգահեռ հարաբերությունների կառուցվածքը շատ գիտնականների դրդել է *Չուչհեն* համարել ոչ միայն կրոնական շարժում, այլև քաղաքական գաղափարախոսություն։  Այնուամենայնիվ, [[Աղանդավորություն|աղանդներին]] ծանոթները պնդում են, որ *Չուչհեն* ամբողջությամբ շրջանցում է կրոնի սկզբունքները և փոխարենը համապատասխանում է տոտալիտար աղանդի չափանիշներին։ 

*Չուչհեի* առաջնորդի քաղաքական և սրբազան դերի և դրան հաջորդող ժողովրդական զանգվածների կողմից նրա պաշտամունքի վրա շեշտադրումը քննադատության է ենթարկվել տարբեր արևմտյան մարքսիստների կողմից, ովքեր պնդում են, որ Հյուսիսային Կորեայի պրոլետարիատը զրկվել է իր պատվից իսկ անձի պաշտամունքն անվանում են ոչ մարքսիստական և ոչ ժողովրդավարական:

==== Ծեսեր ====
*Չուչհեի* կրոնական վարքագիծը կարելի է տեսնել նաև հյուսիսկորեացի ժողովրդի տեսանկյունից՝ Հյուսիսային Կորեայի ծիսական միջոցառումների նախկին մասնակիցների հետ փախստականների հարցազրույցների միջոցով: Մեկ նշանակալի օրինակ է Արիրանգ փառատոնը՝ մարմնամարզական և գեղարվեստական փառատոն, որը տեղի է ունենում [[Փհենյան|Փհենյանի]] [[Մայիսի մեկի մարզադաշտ (ԿԺԴՀ)|Ռունգրադո մայիսի 1-ի մարզադաշտում]]: Փառատոնի բոլոր բաղադրիչները՝ սկսած կատարողների ընտրությունից մինչև ռեսուրսների մոբիլիզացիա, հանդիսատեսի հավաքագրում և շոուի հրապարակայնություն, համեմատվել են ազգային կրոնական իրադարձության կողմերի հետ: 

Ասում են, որ [[Արիրանգ փառատոն|Արիրանգ փառատոնը]] ցույց է տալիս Հյուսիսային Կորեայի կառավարության ներուժը՝ կրոնական հավաքույթ կազմակերպելու։ Կառավարությունը դա անում է՝ «օգտագործելով զանգվածների մարմինները մարմնամարզական և կատարողական արվեստների համար՝ առաջնորդին ներկայացնելով որպես հայր և ներկայանալով նրա հավատարիմ հետևորդներ»։  Փառատոնի մասնակիցներին *Չուչհեի* հավատարիմ աշակերտներ վերածելու արդյունավետությունը, կարծես, բխում է «մեկը բոլորի համար և բոլորը մեկի համար» կոլեկտիվիստական սկզբունքից և դրանից բխող հուզական կապից ու առաջնորդի նկատմամբ հավատարմությունից։  Զանգվածային մարմնամարզության մեջ հավաքագրված փախստականները պատմում են, որ կոլեկտիվիստական սկզբունքը դաստիարակվում է ֆիզիկական պատժով, ինչպիսիք են ծեծը, և ավելի կարևորը՝ նորակոչիկներին փոքր ստորաբաժանումներում կազմակերպելով, որոնց ելույթների համար պատասխանատու են ավելի մեծ ստորաբաժանումները։  Փառատոնում կոլեկտիվիզմի ծիսական բաղադրիչները ծառայում են ամրապնդելու «սոցիալականության և աֆեկտի որոշակի կառուցվածք», հաստատելով կատարողների ընդունումը Կիմ Իր Սենին որպես «հայր» թե՛ մարմնում, թե՛ հոգում։ 

==== Ընտանեկանություն ====
Ըստ ամերիկացի պատմաբան Չարլզ Կ. Արմսթրոնգի՝ ընտանեկանությունը վերափոխվել է մի տեսակ քաղաքական կրոնի՝ *չուչհեի* տեսքով։ 1960-ական թվականներից ի վեր Հյուսիսային Կորեայի առաջնորդող քաղաքական սկզբունքի՝ *չուչհեի* ի հայտ գալու հետ մեկտեղ, միկրոընտանեկան միավորի ներսում ընտանեկան հարաբերությունները վերածվել են ազգային, մակրոմիավորի, որտեղ Կիմ Իր Սենը հորն է, իսկ Հյուսիսային Կորեայի ժողովուրդը՝ նրա երեխաները։ Այսպիսով, *չուչհեն* հիմնված է ընտանեկան հարաբերությունների լեզվի վրա՝ իր արևելաասիական կամ նեոկոնֆուցիական «որդիական բարեպաշտության և մայրական սիրո արձագանքներով»:

Արմսթրոնգը նաև պնդում է, որ Հյուսիսային Կորեան «ազգայնականության որդիական բարեպաշտությունը փոխանցել է առաջնորդի ընտանիքին»՝ Կիմ Իր Սենին դասելով որպես համընդհանուր պատրիարք։  Նա պնդում է, որ չնայած 1960-ականներին *Չուչհե'' գաղափարախոսության պաշտոնական հետապնդումը վկայում էր Հյուսիսային Կորեայի ցանկության մասին՝ անջատվելու «միջազգային սոցիալիզմի եղբայրությունից», գաղափարախոսությունը նաև Ստալինին որպես հայր փոխարինել է Կիմ Իր Սենով։  Փաստորեն, Հյուսիսային Կորեայի ընտանեկան ազգայնականությունը փոխարինել է «սոցիալիզմի բավականին վերացական, դասակարգային կողմնորոշված լեզուն ընտանեկան կապերի, սիրո և պարտավորությունների ավելի հեշտությամբ հասկանալի և նույնականացվող լեզվով»։ 

1980-ականների սկզբին Կիմ Չեն Իրը Կիմ Իր Սենի շուրջ ստեղծված անհատականության պաշտամունքը վերածել է ընտանեկան պաշտամունքի և դարձել գահի ժառանգորդը։  Արմսթրոնգը սա անվանում է «ընտանեկան սիրավեպ», տերմին, որը Զիգմունդ Ֆրեյդն օգտագործել է «երեխայի իրական ծնողների նևրոտիկ փոխարինումը երևակայական փոխարինիչներով» նկարագրելու համար։  Կիմ Իր Սենի «Մեծ Հայր» կոչումը ամրապնդվել է Հյուսիսային Կորեայի ընտանեկան սիրավեպի զարգացմամբ՝ ընտանիքի հետ կապված լեզվով, խորհրդանիշներով և ծեսերով։ 

## Տես նաև

* Կորեայի աշխատավորական կուսակցության գաղափարախոսություն
* Վերանայում
* Էգալիտարիզմ
* Ավտարկիա

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Ամսագրերի հոդվածներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Նորություններ և ամսագրերի հոդվածներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Կայքեր
* 
* 
* 
* 
* 

### Այլ
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Ազգայնականություն
Կատեգորիա:Աշխարհի կրոններ
Կատեգորիա:Ավտորիտարիզմ
Կատեգորիա:Գաղափարախոսություններ
Կատեգորիա:Ծայրահեղ ձախ քաղաքականություն
Կատեգորիա:Կոմունիզմ
Կատեգորիա:Կորեայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Հյուսիսային Կորեա
Կատեգորիա:Հյուսիսային Կորեայի մշակույթ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Կորեայի պատմություն
Կատեգորիա:Մարքսիզմ
Կատեգորիա:Մարքսիզմ-լենինիզմ
Կատեգորիա:Սոցիալիզմի տեսակներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գաղափարախոսություններ
Կատեգորիա:Տոտալիտարիզմ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Քաղաքական գաղափարախոսություններ
Կատեգորիա:Քաղաքական տեսություններ
Կատեգորիա:Քարոզչություն