open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Աթում

**Աթում** (Աթեմ կամ Թեմ), եգիպտական առասպելաբանության մեջ կարևոր աստված։
Տարբեր կարծիքներ կան Աթում անվան վերաբերյալ։ Միգուցե այն սերում է "tem" բառից, որը նշանակում է "վերջացնել" կամ "ավարտել"։ Սակայն այն մեկնաբանվում է որպես "ամբողջական" և նաև "աշխարհը ավերող". աշխարհի ստեղծման փուլից հետո նա այն վերածում է ջրային քաոսի։ Քանի որ նա պատկերվում էր որպես աշխարհի ստեղծման հիմնական նյութ, ապա բոլոր աստվածներն ու ամենը ստեղծվել են նրա մարմնից։

## Ծագում
Աթումը համարվում է վաղ շրջանի ամենակարևոր աստվածներից մեկը։ Բուրգերի ձեռագրերում նա պատկերված էր որպես և արարիչ և թագավորի հայր։

## Խորհուրդը
Հելիպոլիտանյան արարչական առասպելում Աթումը համարվում է առաջին աստվածը։ Նա ինքն իրեն ստեղծել է թմբին նստած՝ հին ջրերից (Նու)։ Հին առասպելներում նկարագրվում է, որ Աթումը ստեղծել է Շու աստծուն և աստվածուհի Թեֆնութին՝ թքելով նրանց իր բերանից։
Հին Թագավորության եգիպտացիները հավատում էին, որ Աթում աստվածը մահացած թագավորների հոգիները բարձրացնում էր դեպի աստղալից երկինք։ Նա նաև համարվել է արեգակնային աստված. ասոցացվում է Ռա աստծու հետ։ Նա համարվել է երեկոյան արևը, Ռան՝ կեսօրյա արևը, իսկ Կեպրի աստվածը՝ առավոտյան արևը։
Մահացածների գրքում (որը արդի էր հունական-հռոմեական ժամանակաշրջանում ) ասվում է, որ Աթումը վերածնվել է քաոսային ջրերից՝ օձի տեսքով։
Աթումը համարվում է նախագոյության և հետգոյության աստված։

## Մյուս աստվածների հետ կապը
Աթումը առաջին գոյն է, որը վերածնվել է խավարից և անվերջանալի ջրային անդունդից, որը գոյություն ուներ նախքան աշխարհի ստեղծումը։ Նա այս քաոսում միայնակ ստեղծում է իր երեխաներին՝ առաջին աստվածներին։ Նա առաջին աստվածներին ստեղծել է փռշտալով կամ, որոշ դեպքերում, իր սերմնահեղուկից (Շու աստված և Թեֆնութ աստվածուհի)։ Աթումի որդին և դուստրը, չդիմանալով գայթակղությանը, գնում են ջրերը բացահայտելու և անհետանում են մթության մեջ։ Չհամակերպվելով կորստի հետ՝ Աթումը հրեղեն սուրհանդակ (Ռայի Աչքը) է ուղարկում իր երեխաներին փնտրելու։ Նրանց վերադառնալուց հետո այն արցունքի կաթիլները, որ թափեց Աթումը, դարձան առաջին մարդկային արարածները։

## Պատկերագրություն
Աթումը սովորաբար պատկերված է որպես մարդ, որը կրում է թագավորական գլխաշոր կամ Վերին և Ստորին Եգիպտոսի սպիտակ և կարմիր թագը։ Որոշ դեպքերում նա պատկերված է օձի տեսքով, ինչպես նաև երբեմն հանդիպում է մանգուստի, առյուծի, ցուլի, մողեսի կամ կապիկի տեսքով։

## Պաշտամունք
Աթումի պաշտամունքը կատարվել է Հելիոպոլիս քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Արևի աստվածներ
Կատեգորիա:Գերագույն աստվածներ
Կատեգորիա:Եգիպտական աստվածներ
Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով
Ռեֆերատ

**Ռեֆերատ (բովանդակության համառոտ շարադրանք)** (լատիներեն՝ referre-զեկուցել, հաղորդել), գրքի, գիտական աշխատության բովանդակության, գիտական հիմնահարցի ուսումնասիրման արդյունքների համառոտ շարադրանք՝ գրավոր կամ հրապարակային ելույթի ձևով, զեկուցում որոշակի թեմայի շուրջ։ Ունի գիտատեղեկատու նշանակություն։ Տարածում է ստացել գիտահետազոտական, բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում, կրթական համակարգում, համալսարաններում։

Հանրակրթական դպրոցում և միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական հաստատություններում ռեֆերատ է անվանվում ֆակուլտատիվ պարապմունքներին սովորողների պատրաստած հաղորդումները։ Ռեֆերատ (ավտոռեֆերատ) է կազմում գիտությունների թեկնածուի կամ գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան հայցողը, ընդգրկելով դիսերտացիոն աշխատանքի հիմնական գիտատեսական դրույթները։

## Արտաքին հղումներ
*Ռեֆերատներ

Կատեգորիա:Կրթություն
Բենբեն

Եգիպտական առասպելաբանության, մասնավորապես Հելիոպոլիտանյան ավանդույթներում, **Բենբենը** համարվում էր այն թումբը, որը վեր էր խոյացել ստորին ջրերից (Նու) և որի վրա գտնվում էր Աթում աստվածը։ Բուրգերի ձեռագրերում Աթումը համարվում էր "թումբ"։ Այն փոխակերպվել էր բուրգի, որը գտնվում էր Աննույում, որտեղ մեջ ապրում էր Աթումը։ Մյուս քաղաքները հյուսել են թմբի վերաբերյալ իրենց առասպելները։ Մեմֆիսում Թաթենեն աստվածը, երկրի աստվածը և ամենի հիմքում ընկածը, ամեն լավ բանը այս թմբի անձնավորումն էր։

## Բենբեն քար

Թմբի անունով կոչված Բենբեն Քարը սուրբ քար էր, որը գտնվում էր Հելիոպոլիսի Ռայի տաճարում։ Այստեղ են ընկել արեգակի առաջին ճառագայթները։ Այն համարվել է ավելի ուշ ստեղծված կոթողների նախատիպը, իսկ մեծ բուրգերի քարերը նախագծվել են համաձայն Բենբեն քարի։ Նրանց գագաթները հավանաբար ոսկեզօծ են եղել։ Փյունիկը, Բեննույի թռչունը, ապրել է Բենբենի կամ սուրբ ուռենու վրա։ Համաձայն Բերրի Քեմփի՝ Բենբենի, փյունիկի և արևի միջև եղած կապը կարող է հիմնված լինել ալիտերացիայի վրա. ծագող արևը իր ճառագայթներն է գցել Բենբենի վրա, որտեղ ապրում էր փյունիկը։

Կատեգորիա:Եգիպտական առասպելաբանություն
Կատեգորիա:Աֆրիկական առասպելաբանություն
Ուժերի վերածում

**Ուժերի վերածում** պինդ մարմնին կիրառված մեկ ուժի փոխարինումը մարմնի վրա նույն մեխանիկական ազդեցությունը գործող ուժային համակարգով։ Ուժերի վերածում կարելի է դիտել որպես ուժերի գումարման հակառակ գործողություն։ Ուժերի վերածման խնդիրը որոշակի դարձնելու համար անհրաժեշտ են լրացուցիչ պայմաններ։ Օրինակ, տվյալ ուժը նույն հարթության մեջ գտնվող երկու ուժերի վերածելու համար անհրաժեշտ է լրացուցիչ նշել որոնելի ուժերի ուղղությունները կամ թվային մեծությունները։

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Ուիլքսի երկիր

**Ուիլքսի երկիր** (), երկրամաս Արևելյան Անտարկտիդայում՝ Ադելի երկրի և Մերի թագուհու երկրի միջև։

Մայրցամաքային սառցադաշտային ծածկույթ է, ավելի քան 3000 մ հաստությամբ։ Սառցադաշտային մակերևույթի բարձրությունը հասնում է 1000-2500 մ, ափամերձ մասերում հանդիպում են սառցից ազատ տեղամասեր։

Հայտնաբերել է Չարլզ Ուիլքսի ղեկավարած ամերիկյան արշավախումբը, 1840 թվականին։

Կատեգորիա:Անտարկտիդայի տարածաշրջաններ
Կատեգորիա:Անտարկտիկա
Ռեցիդիվիստ

**Ռեցիդիվիստ, կրկնահանցագործ**, նախկինում հանցավոր արարք կատարելու համար դատապարտվելուց հետո նոր հանցագործություն կատարած անձ։ Նկատի ունենալով հասարակական մեծ վտանգավորությունը, ռեցիդիվիստի նկատմամբ օրենքով նախատեսված պատիժն ավելի խիստ է։

## Տեսակներ
Նախկին խորհրդային քրեական օրենսդրությամբ ռեցեդիվիստ ճանաչված անձանց նկատմամբ տարածվում են որոշակի իրավական հետևանքներ, նրանք երաշխավորության չեն տրվում, սահմանափակվում է ժամկետից շուտ պատժից ազատման, այն մեկ այլ ավելի մեղմ պատժով փոխարինելու հնարավորությունը, նախկինում ազատազրկման դատապարտված ռեցեդիվիստ, որպես կանոն, պատիժը կրում է խիստ ռեժիմի գաղութներում։

Դատարանը անձին կարող է ճանաչել առանձնապես վտանգավոր ռեցեդիվիստ, եթե նա՝
* նախկինում առանձնապես վտանգավոր պետական որևէ հանցագործության, որևէ այլ առանձնապես վտանգավոր հանցագործության համար դատապարտվելուց հետո կրկին այդ հանցագործություններից մեկի համար դատապարտվում է 5 տարուց ոչ պակաս ժամկետով․ 
* երկու անգամ որևէ առանձնապես վտանգավոր պետական հանցագործություն կամ օրենքում թվարկված որևէ այլ վտանգավոր հանցագործություն կատարելուց հետո նորից այդ հանցագործություններից որևէ մեկի կատարման համար դատապարտվում է 3 տարուց ավելի ժամկետով․ 
* երեք և ավելի անգամ ազատազրկման դատապարտվելուց հետո նորից դատապարտվում է ազատազրկման չարամիտ խուլիգանության կամ օրենքում նշված այլ ծանր հանցագործությունների համար․
* վերոհիշյալ հանցագործություններից որևէ մեկի կատարման համար ազատազրկման դատապարտվելուց հետո նոր դիտավորյալ հանցագործության համար դատապարտվում է ազատազրկման 5-ից ոչ պակաս տարի ժամկետով։

Դատարանն անձին առանձնապես վտանգավոր ռեցեդիվիստ ճանաչելու հարցը քննության առնելիս հաշվի է առնում հանցավորի անձնավորությունը, կատարված հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրա շարժառիթը և այլն։ Անձին առանձնապես վտանգավոր ռեցեդիվիստ ճանաչելու հարցը լուծելիս դատվածությունը հաշվի է առնվում նրա 18 տարին լրանալուց հետո։ Դատվածությունը մարվելուց հետո անձը դադարում է կոչվել առանձնապես վտանգավոր։

Կատեգորիա:Քրեական իրավունք
Կատեգորիա:Քրեաբանություն
Մարության

**Մարության**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Ալեքսանդր Նիկոլայի Մարության (ծնվ․ 1946), ռեժիսոր, դրամատուրգ, սցենարիստ։
* Ալեքսանդր Մարության (ծնվ․ 1953), գեղանկարիչ։
* Արթուր Վալերիի Մարության (ծնվ․ 1965), վիրաբույժ։
* Արմեն Նաիրիի Մարության (ծնվ․ 1951), դերասան։
* Դերենիկ Արամի Մարության (ծնվ․ 1922), մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։
* Լեմվել Մարտիրոսի Մարության (1904-1968), թարգմանիչ, լրագրող, գրականագետ։
* Կոստանդին Հովհաննեսի Մարության (1917-2011), շինարար։
* Կորյուն Ավետիսի Մարության (1918-1988), մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։
* Հայկ Հրաչյայի Մարության (ծնվ․ 1976), դերասան, ռեժիսոր, հասարակական-քաղաքական գործիչ։
* Հայկ Սմբատի Մարության (1913-2012), փողհար, զինվորական դիրիժոր, մանկավարժ, կոմպոզիտոր։
* Մանվել Մարտիրոսի Մարության (1901-1986), դերասան, ռեժիսոր, դրամատուրգ։
* Նորայր Յուրիի Մարության (1966-1993), լրագրող-ազատամարտիկ։
* Ռաֆիկ Մարության (ծնվ․ 1963-2014), ծրագրավորող։
* Սեդա Արշակի Մարության (1925-1991), այգեգործության, կենսաքիմիայի և ֆիզիոլոգիայի բնագավառի գիտնական։ 
* Սիմոն Մարության (1923-1980), քաղաքական ակտիվիստ։
* Տիրան Հարությունի Մարության (ծնվ․ 1911), ճարտարապետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Ասորերեն հիմքով ազգանուններ
Մաուզեր (այլ կիրառումներ)

**Մաուզեր**, կարող է վերաբերել

* Վիլհելմ Մաուզեր,գերմանացի ինժեներ-զինագործ և ձեռնարկատեր (1834-1881)։
* Մաուզեր, առաջին, առավել հզոր ավտոմատ ատրճանակներից։
Մարքս (այլ կիրառումներ)

**Մարքս**, կարող է վերաբերել

* Էվելինգ Մարքս, անգլիական և միջազգային բանվորական շարժման գործիչ (1855-1898)։
* Ժեննի Մարքս, Կ. Մարքսի կինը, ընկերն ու օգնականը (1814-1881)։
* Լաֆարգ Մարքս, ֆրանսիական սոցիալիստական և բանվորական շարժման գործիչ (1845-1911)։
* Լոնգե Մարքս, միջազգային սոցիալիստական շարժման գործիչ (1844-1883)։
* Կառլ Մարքս, գերմանացի փիլիսոփա, տնտեսագետ, համայնավար, Մարքսիզմի հիմնադիրը (1818-1883)։
Մաքսվել (այլ կիրառումներ)

**Մաքսվել**, կարող է վերաբերել

* Ջեյմս Մաքսվել, շոտլանդացի հռչակավոր ֆիզիկոս և մաթեմատիկոս, դասական էլեկտրադինամիկայի ստեղծողը, վիճակագրական ֆիզիկայի հիմնադիրներից (1831-1879)։
* Մաքսվել, մագնիսական ինդուկցիայի հոսքի միավորը CGS համակարգում։
Մելիք (այլ կիրառումներ)

**Մելիք**, կարող է վերաբերել

* Հակոբ Մելիք - ռումինահայ հասարակական գործիչ, ճարտարապետ (1817)
* Ռուբեն Մելիք - սփյուռքահայ անվանի բանաստեղծ (1921-2007)
* Սոս Մելիք - հայ նկարիչ (1814)
* Մելիք - Առաջավոր Ասիայի երկրների իսլամադավան տիրակալների անվանումը միջին դարերում
* Մելիք - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կամախի գավառակում
Մեժլումյան

**Մեժլումյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Աշոտ Անտոնի Մեժլումյան (1904-1994), ճարտարապետ։
* Արշավիր Արամայիսի Մեժլումյան (1928-2002), անասնաբույժ։
* Արտաշես Մարտիրոսի Մեժլումյան (1901-1986), անասնաբույծ։
* Հայկազ Հակոբի Մեժլումյան (1916-1941), մանկավարժ, Երկրորդ համաշխաչհային պատերազմի մասնակից։
* Շահանե Մեժլումյան (1979), հաղորդավարուհի, լրագրող։
* Ռաֆիկ Արտաշեսի Մեժլումյան (1914), մեխանիկոս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Արաբերեն հիմքով ազգանուններ
Նուն

**Նու** կամ **Նուն**, եգիպտական առասպելաբանության մեջ համարվում է ստորգետնյա ջրերի անդունդի աստվածացումը։ Հին եգիպտացիները Նունը տեսնում էին, որպես պղպջակը շրջափակող անդունդ, որի մեջ պարփակված է կյանքը։ Համաձայն հին եգիպտացիների՝ արարիչ թումբը դուրս է եկել Նունի ջրերից։ Նունը այն ամենի աղբյուրն է, ինչը գոյություն ունի տարբերակված աշխարհում՝ ներառելով աստվածային և երկրային գոյությունների բոլոր ոլորտները։
Նունը սովորաբար պատկերվել է արական սեռի տեսքով, սակայն նաև ուներ իգական մասեր, որի շնորհիվ կարող էր պատկերվել և իգական, և արական սեռի տեսքով։ Նունետը իգական մասն է (Նու)։ Իսկ Նունը արական մասը։ Օգդոադյան հին հասկացողությամբ Նույի արական մասը ներկայացված է եղել գորտի տեսքով կամ մարդ, որը գորտի գլխով էր։ Հին Եգիպտական արվեստում Նունը ներկայացված է նաև որպես մորուքավոր տղամարդ, կապույտ-կանաչ մաշկով՝ խորհրդանշելով ջուրը։ Նունետը ներկայացված է եղել օձի տեսքով, կամ կնոջ տեսքով, որը օձի գլուխ ունի։
Միջնադարյան Թագավորության ժամանակ Նունը նկարագրվում էր "Աստվածների հայր" և նրան պատկերել են տաճարների պատերին մինչև հին եգիպտական կրոնական պատմության ավարտը։ Ինչպես օգդոադյան մյուս աստվածները Նունը նույնպես չի ունեցել տաճարներ կամ պաշտամունքի կենտրոններ։ Դարպասների գրքի 12-րդ գլխում Նուն պատկերված է երկու ձեռքը օդում պարզած՝ պահելով "արեգակնային եռակայմ առագաստանավ"-ը։ Առագաստանավում են գտնվում 8 աստվածները, որոնց մեջտեղում կանգնած է Կեպրի աստվածը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եգիպտական աստվածներ
Կատեգորիա:Եգիպտական առասպելաբանություն
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ծովային աստվածներ
Մելիք-Աղամալյան

**Մելիք-Աղամալյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Աբրահամ Մելիք-Աղամալյան, հասարակական գործիչ, Երևանի հայ ազգաբնակչության մելիք (՞-1811)։
* Աղամալ Մելիք-Աղամալյան, հայ թառահար (1830-1906)։
* Սահակ Մելիք-Աղամալյան, հասարակական գործիչ (՞-1834)։
* Մելիք-Աղամալյաններ, մելիքական տոհմ Հայաստանում։
* Իսահակ Մելիք-Աղամալյան, Երևանի քաղաքագլուխ 1898-1904
* Հովհաննես Մելիք-Աղամալյան, Երևանի քաղաքագլուխ 1904-1910, 1912-1914

## Տես նաև
* Աղամալյան
* Աղամալյանց
* Մելիք-Աղամալյաններ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Արաբերեն հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Մելիքիշվիլի

**Մելիքիշվիլի**, կարող է վերաբերել

* Գիորգի Մելիքիշվիլի, խոշոր վրացի պատմաբան, Վրաստանի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (1918-2002)։
* Պյոտր Մելիքիշվիլի, խորհրդային քիմիկոս (1850-1927)։
Դարպասների գիրք

**Դարպասների Գիրքը** հին եգիպտական թաղման ձեռագրերի հավաքածու է։ Այն նկարագրում է հանգուցյալի հոգու անցման պրոցեսը մյուս աշխարհ՝ որը համապատասխանում էր արեգակի անդրաշխարհյան ճանապարհորդությանը գիշերվա ընթացքում։ Յուրաքանչյուր դարպաս ասոցացվում է տարբեր աստվածների հետ։ Ձեռագրում ասվում է, որ որոշները անվնաս կանցնեն դարպասով, իսկ մյուսները կտառապեն կրակի գետում։

## Բաժիններ
Դարպասների Գրքի ամենահայտնի մասը այսօր վերաբերվում է մարդկային տարբեր ցեղերի, որոնք հայնտի էին եգիպտացիներին։ Նրանք բաժանվում էին 4 կատեգորիայի՝ եգիպտացիներ, ասիատիկներ, լիբիացիներ և նուբիացիներ։ Նրանք բոլորը պատկերված են մյուս աշխարհ մտնելու գործընթացում։ 
Դարպասների Գրքի հետ կապված ձեռագրերը և պատկերները հանդիպում են Նոր Թագավորության մի շարք դամբարաններում՝ ներառյալ փարավոնների դամբարանները։ Դրանք կարելի է հանդիպել նաև Սեննեդջեմի գերեզմանում, ով Դեիր էլ Մեդինայում էր աշխատում, որը համարվում էր արվեստագետների եւ արհեստավորների գյուղ։
Դարպասների գրքում թվարկվող աստվածները տարբեր անվանումներ ունեն և կրում եմ տարբեր գույների զգեստներ, սակայն նույնական են մյուս բոլոր ասպեկտներում՝ իրենց գլխին կրելով 5 աստղանի նշան։ Աստվածներից շատերը հանդիպում են միայն Դարպասների Գրքում։ Այսպիսով մի վարկած է առաջ քաշվել, որ Դարպասների Գիրքը պարզապես ստեղծվել է գիշերային ժամերը որոշելու համար. յուրաքանչյուր աստված ներկայացնում էր գլխավոր աստղը, որը հայտնվում է ցերեկը։

## Աստվածների անվանումները
* Ռա աստծու թշնամիներին գլխատողը
* Տիրակալի իմաստուն պահապանը
* Բայի (եգիպտական հոգու մաս) միջով անցնողը
* Հզոր ուժերից մեկը
* Նա, ով իր նավի վրա է
* Հաջողակ առաջնորդը
* Օձին հակահարված տվողը
* Գիշերվա տիկինը
* Երկրպագվողը
* Ապստամբներին գլխատողը
* Ապստամբներին հակահարվածող աստղը
* Ռայի մեծության ականատեսը

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սուրբ ձեռագրեր

Կատեգորիա:Հին Եգիպտոս
Արև Բաղդասարյան

**Արև Գրիգորի Բաղդասարյան** (), հայ պարուհի, երգչուհի, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի (1961)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Շուշիում (Արցախ)։ Ավարտել է Բաքվի տնտեսագիտական ինստիտուտը։ 1936 թ. Դոնի Ռոստովի երգի և պարի օլիմպիադայում գրավել է առաջին տեղը։

1940 թ. ավարտել է Բաքվի պարարվեստի ուսումնարանը և դարձել մենապարուհի։ 1937-1941 թթ. հանդես է եկել Ադրբեջանական ԽՍՀ երգի-պարի անսամբլում։

1938 թ. Մոսկվայում Ավետիք Իսահակյանն Արևին խորհուրդ է տվել տեղափոխվել Հայաստան։ 1941 թ. նա դարձել է Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիայի մենակատար։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին հանդես է եկել 89-րդ հայկական Թամանյան դիվիզիայի մարտիկների խրամատներում։

1946 թ.-ից աշխատել է Արտեմի Այվազյանի ղեկավարած ջազ նվագախմբում և ելույթներ ունեցել Խորհրդային Միության բազմաթիվ քաղաքներում և արտերկրում՝ Կանադա, Չինաստան, Վիետնամ, Ինդոնեզիա, Բիրմա (այժմ՝ Մյանմա), Ֆրանսիա, Բելգիա, Լյուքսեմբուրգ, Հնդկաստան, Նեպալ, Պակիստան, Եգիպտոս, Լիբանան (Բեյրութ) և այլուր։
մինի|«Ղարաբաղցի կինը» քանդակը
1981 և 1991 թթ. հյուրախաղերով հանդես է եկել Վաշինգտոնում (ԱՄՆ)։

Արտիստուհու հեղինակած ամենասիրված երգերից էր «Նախշուն բաջին»։ 1955-1987 թթ. եղել է «Բարեկամություն» երգի և պարի համույթի գեղարվեստական ղեկավարը։ Բեմական գործունեության 50 տարիների ընթացքում կատարել է աշխարհի մոտ 70 ազգերի տասնյակ երգեր ու պարեր։

1961 թ. արժանացել է ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստի կոչմանը։

Մահացել է Երևանում, 1994 թ. փետրվարի 17-ին։ Թաղվել է «Նախշուն բաջու» տարազով։

## Հիշատակ
* «Բարեկամություն» երգի և պարի համույթին 1983 թ. շնորհվել է Արև Բաղդասարյանի անունը
* Երևանի Աբովյան փողոցի 21-րդ շենքի պատին (այդ շենքում ապրել է երգչուհին) ամրացված է նրա հուշատախտակը
* Երևանի Տերյան փողոցի և Սայաթ-Նովայի պողոտայի խաչմերուկում տեղադրված «Ղարաբաղցի կինը» քանդակը (հեղինակ՝ Դավիթ Երևանցի) ստեղծվել է Արև Բաղդասարյանի կերպարով

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Արաքսմանյան Ա., Արև Բաղդասարյան, Երևան, 1973։
* Авакян К., Так восходило солнце, Е., 2003.

## Արտաքին հղումներ
* Հայաստանի Մշակույթի նախարարություն, Արև Բաղդասարյան

Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայ պարուհիներ
Կատեգորիա:Խորհրդային երգչուհիներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Հայկ Ավետով

**Հայկ Հովհաննեսի Ավետով** (), հայ ճարտարապետ։

## Կենսագրություն
1908 թվականին ավարտել է Մոսկվայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանի ճարտարապետության բաժինը։ 1910-1928 թվականներին աշխատել է Բաքվում։ 1929 թվականին հալածանքներից խուսափելու համար տեղափոխվել է Հայաստան, ապրել և ստեղծագործել է Գյումրիում։

Ավետովի նախագծով են կառուցվել Գյումրիի բժշկական տեխնիկումը, տեքստիլ կոմբինատի վարչական շենքը, քաղաքային ծննդատունը, կարի գործարանի մանկապարտեզը և բնակելի շենքը, գուլպայի ֆաբրիկայի բնակելի շենքը և այլն։

Մահացել է 1965 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Գյումրիում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Պապիկ Մկրտչյան

**Պապիկ Գրիգորի Մկրտչյան** (), խորհրդային շրջանի կուսակցական և պետական աշխատող, Անդրկովկասում և Հայաստանում  խորհրդային ռեժիմի հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1917)։

Սովորել է Էջմիածնի ճեմարանում և Մոսկվայի կարմիր պրոֆեսուրայի տնտեսագիտական բաժնում։ 1917 թվականին մեկնել է Բաքու, աշխատել տպարանում, ուր և ընդգրկվել է հեղափոխական գործունեության մեջ։ Բանվորների շրջանում մարքսիստական գրականություն և ագիտացիոն թռուցիկներ տարածելու համար ձերբակալվել է։ 1919 թվականին փախել է բանտից։ 1920 թվականին եղել է Նոր Բայազետի (այժմ՝ Գավառ) «Սպարտակ» երիտասարդական կոմունիստական կազմակերպության ստեղծողներից։ Ղեկավար մասնակցություն է ունեցել 1920 թվականի Մայիսյան խռովությանը, որի տապալումից հետո արտաքսվել է Հայաստանից։ Ռուսական 11-րդ կարմիր բանակի կողմից Հայաստանը գրավելուց և երկրում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո հետո կուսակցական ղեկավար աշխատանք է տարել Դիլիջանի, Ախտայի (Հրազդան), Լոռի-Փամբակի (Վանաձոր) շրջանային-գավառային կոմիտեներում։ 1931 թվականին եղել է ՀամԿ(բ) կ Կենտկոմի քարտուղար։ 1933 թվականին նշանակվել է Ուկրաինայի Հարավ-արևմտյան երկաթուղու քաղբաժնի պետ։ Եղել է նաև  ՀամԿ(բ) կ XIII— XV և XVII համագումարների պատգամավոր։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

 

Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Բռնակոթ (Սյունիքի մարզ) գյուղում ծնվածներ‎
Կատեգորիա:Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի սաներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հայ կուսակցական գործիչներ
Սերգեյ Մկրտչյան

**Սերգեյ Սեդրակի Մկրտչյան** (), հայ խորհրդային երկրաբան, ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1956), պրոֆեսոր (1955), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1961)։

## Կենսագրություն
1932 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի պոլիտեխնիկական (հետագայում՝ նավթի) ինստիտուտը։ 1932-1942 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի երկրաբանական վարչությունում որպես երկրաբանա-հետախուզական ջոկատների պետ և տեխնիկական ղեկավար, իսկ 1943-1947 թվականներին՝ գլխավոր ինժեներ և պետի տեղակալ։ 1947 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ համակարգում, նախ՝ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտի սեկտորի վարիչ, 1950-1963 թվականներին և 1971-1974 թվականներին՝ տնօրեն։ 1961 - 1967 թվականներին ընտրվել է ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս քարտուղար, 1967-1971 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ փոխնախագահ։ Մկրտչյանը աշխատանքային գործունեությանը զուգընթաց դասախոսել է Երևանի համալսարանում։ Աշխատություններում լուսաբանել է օգտակար հանածոների առաջացման ու տեղաբաշխման օրինաչափություններին՝ մագմատիզմին և երկրաբանական պատմությանը վերաբերող մի շարք պրոբլեմներ։ Նրա ղեկավարությամբ և ակտիվ մասնակցությամբ կատարված երկրաբանական հետազոտությունները հնարավորություն ընձեռեցին հիմնավորել և ՀԽՍՀ ընդերքում բացահայտել հարուստ բնական ռեսուրսներ։ Մկրտչյանը մասնակցել է «Հայկական ԽՍՀ երկրաբանություն» բազմահատոր հիմնարար հրատարակության կազմման աշխատանքներին և խմբագրել այն։ Մասնակցել է Միջազգային երկրաբանական կոնգրեսի XXII (Հնդկաստան, 1964 թ.), XXIII (Չեխոսլովակիա, 1968 թ.) և XXIV (Կանադա, 1972 թ.) նստաշրջանների աշխատանքներին։

## Պարգևներ
ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր (1950 թ.)։

Պարգևատրվել է Լենինի և այլ շքանշաններով։

## Աշխատություններ
* Алавердский рудный район, Ереван, 1968, 154 с.
* Вопросы геологии Кавказа, Ереван, 1964, 257 с.(խմբ․)
* Зангезурская рудоносная область Армянской ССР, Ереван, 1958, 287 с.

### Մամուլ
* Հոդվածների մատենագիտություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երկրաբաններ
Կատեգորիա:Երկրաբաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Երևանի ավագանու 3-րդ գումարման անդամներ
Կատեգորիա:Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտորներ
Պաշտամունք (կրոնական)

Կրոնական երկրպագության արտաքին սովորույթները դրսևորվում է կրոնական ծեսերի տեսքով։ Այս իմաստով **պաշտամունքը** բառացի նշանակում է «ուշադրություն», որը դրսևորում են աստվածների նկատմամբ։ Հունական հերոսների պաշտամունքների համատեքստում Կարլա Անտոնաչչիոն գրում է. «Պաշտամունք եզրը բնորոշում է կոնկրետ առարկաների հետ կապված ծիսական վարքագիծ տարածական և ժամանակային կորդինատորների շրջանակում։ Ծիսակատարությունները կարող են ներառել աղոթքներ, զոհաբերություններ, մրցույթներ, հուշարձանների կառուցում և այլն»: Պաշտամունքը ինքնին դրսևորվում է ծեսի և արարողության մեջ։ Պաշտամունքը կատարվել և կատարվում է տաճարներում, սրբավայրերում, եկեղեցիներում։

## Պաշտամունքը Քրիստոնեության մեջ
Հռոմեական կաթոլիկության մեջ պաշտամունքը տեխնիկական տերմին է, որը կիրառվում է նվիրվածության կամ երկրպագության դեպքում, կոնկրետ սրբի հանդեպ։ Կաթոլիկները և արևելյան ուղղափառները հսկայական տարբերություն են դնում պաշտամունքի (latria), որը կատարվում է միայն Աստծու համար, և դուլիայի միջև, որը սրբերին խոնարհվելու արարողությունն է (օրինակ Քրիստոսի մայր Մարիամը)։

## Կրոնական երկրպագության արտաքին սովորույթներ
Նման սովորույթներից են ծեսերը, արարողությունները, պատարագները, որոնց ընթացքում խոսում են կամ երգում և կատարվում են, ավելի հաճախ, անձնական զոհաբերություններ։ Պաշտամունքի դրսևորման այլ տեսակներ են մասունքների պահպանումը կամ պատկերների ստեղծումը, ինչպիսիք են սրբապատկերները կամ եռաչափ պատկերները, վայրերի սրբացումը։ Վայրերի սրբացումը կարող է արտահայտվել սրբավայրերի, տաճարների, եկեղեցիների կառուցումով։ Նման վայրերը հաճախ ուխտագնացությունների կենտրոն են հանդիսանում։

Կրոնի պատմական ձևերին համապատասխանել են տարբեր տեսակի՝ տոտեմական, անդրշիրիմյան, նախախնամության, ընտանեկան, տոհմական, ցեղային աստծու և այլ պաշտամունքներ։ Պաշտամունքի տեսակները կարելի է առանձնացնել ըստ երկրպագվող առարկաների կամ երևույթների (արեգակի պաշտամունք, երկնքի պաշտամունք, բույսերի պաշտամունք, կենդանիների պաշտամունք, կրակի պաշտամունք, ջրի պաշտամունք, նախնիների պաշտամունք, թագավորի պաշտամունք և այլն)։ Եթե Պաշտամունքի պատմական վաղ ձևերին բնորոշ է անմիջական կապը հասարակական կյանքի որոշակի բնագավառներին (երկրագործական պաշտամունք, թագավորական իշխանության պաշտամունք), ապա հետագա կրոններին յուրահատուկ է առասպելական կամ դիցաբանական անձին (աստվածամարդու պաշտամունք), քրմական պաշտոնին (քահանայապետի պաշտամունք, քրմապետի պաշտամունք) կամ ծիսականացված արժեքներին (տառապանքի պաշտամունք) անմիջաբար ուղղված պաշտամունքի բազմազանությունը։

Պաշտամունքի նախնական ձևեր են եղել մարմնի պարզ շարժմունքներով արտահայտվող հմայական գործողությունները (ձեռքերը կարկառել, աչքերը երկինք հառել և այլն), նախնադարյան կախարդական պարերը (որսորդական, ռազմական և այլն), որոնք հետագայում մտել են մի շարք կրոնների պաշտամունքում։

Սրբազան առարկաների ու պատկերների (եկեղեցական անոթներ, սրբապատկերներ, սրբազան ջուր, խաչ, մասունքներ և այլն) պաշտամունքի ակունքները կապվում են ֆետիշիզմին։ 

## Տես նաև
* Հավատալիքներ
## Գրականություն
* Токарев С․ А․, Религия в истории народов мира, 3 изд․, М․, 1976
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կրոնական վարք և փորձ
Մելիքյան

**Մելիքյան**, հայկական ազգանուն։

## Ազգանունը կրողներ
* Ալեքսանդր Նիկոլայի Մելիքյան (1877-1969), հայ սովետական ինժեներ-տեխնոլոգ, մաթեմատիկոս, մանկավարժ։
* Ալեքսանդր Պավելի Մելիքյան (1935-2008), հայ բուսաբան։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։
* Անդրեաս Շմավոնի Մելիքյան (ծնվ․ 1963), գյուղատնտես։
* Արաքսյա Վարուժանի Մելիքյան (1984), հայ դերասանուհի։
* Արշավիր Միքայելի Մելիքյան (1879-1937), պրոֆեսիոնալ հեղափոխական, հրապարակախոս։
* Գուրգեն Մովսեսի Մելիքյան (1918-1943), մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։
* Գուրգեն Վրեժի Մելիքյան (1936), ԵՊՀ Արևելագիտության ֆակուլտետի դեկան, գնդապետ, լեզվաբան, արևելագետ, հասարակական գործիչ։
* Լևոն Սերգոյի Մելիքյան (1906), մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։
* Խաչատուր Բեգլարի Մելիքյան (1911-1942), ավագ լեյտենանտ, ԽՍՀՄ հերոս։
* Հենրիկ Սասունիկի Մելիքյան (1926-2004), հայ սովետական պատմաբան։
* Հովիկ Մամիկոնի Մելիքյան (1902-1953), հայ արձակագիր, գրականագետ, պրոֆեսոր։
* Հրաչյա Սպիրիդոնի Մելիքյան (1913-1942), հայ կոմպոզիտոր։
* Հրաչյա Արսենի Մելիքյան (1947-2006), հայ կոմպոզիտոր։
* Մելիք Գալուստի Մելիքյան (1868-1918), պրոֆեսիոնալ հեղափոխական, Անդրկովկասի հեղափոխական ու սոցիալ-դեմոկրատական գործիչ, հրապարակախոս։
* Մեհենդակ Արտաշեսի Մելիքյան  (1919-1993), հայ սովետական փիլիսոփա։
* Ռոմանոս Հովակիմի Մելիքյան (1883-1935), հայ երգահան, երաժշտագետ, խմբավար և մանկավարժ։
* Սարգիս Իվանի Մելիքյան (1911-1941), մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։
* Սարգիս Շաքարի Մելիքյան (1910-1945), մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։
* Սպիրիդոն Ավետիսի Մելիքյան (1880-1933), հայ կոմպոզիտոր, խմբավար։

## Գրական հերոսներ
* *Մարի Մելիքյան*, Վարդգես Պետրոսյանի «Վերջին ուսուցիչը» վիպակի հերոսներից։
* *Մարինե Մելիքյան*, Մկրտիչ Սարգսյան «Շահմարի առեղծվածը» վիպակի հերոսներից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ
Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Կատեգորիա:Արաբերեն հիմքով ազգանուններ
Հայրենականք

**Հայրենականք**, հողի նկատմամբ ֆեոդալական սեփականատիրության գերիշխող ձև միջնադարյան Հայաստանում։ Համապատասխանում է արևմտաեվրոպական «ալլոդին», ռուսական «վոտչինային»։

«Հայրենականք» նախարարական տոհմի ժառանգական և լիակատար սեփականությունն էր։ Այն միաժամանակ ձևավորված ֆեոդալական իշխանություն էր՝ ճանաչված և հաստատագրված արքունի գահակարգում։ «Հայրենականք»-ի տեր էին դիտվում տոհմի նահապետ նախարարները, որոնք ունեին իրենց վասալ ազատները։ Արշակունյաց և մարզպանական ժամանակներում նախարարը իրավասու էր ամբողջ տոհմի հողային սեփականության նկատմամբ։ «Հայրենականք» չէր բաժանվում տոհմի տարբեր ճյուղերի միջև։ Հողային տիրույթների ժառանգման իրավունքը կատարվում էր ավագության սկզբունքով՝ ուղիղ գծով անցնելով հորից ավագ որդուն։ «Հայրենականք»-ը նպաստում էր ֆեոդալների կենտրոնախույս հակումներին։ 4-րդ դարում Արշակունիների հզորացման ժամանակ, երբ արքունիքը փորձել է սահմանափակել նախարարների իրավունքները, հանդիպել է դիմադրության։ Այդ «Հայրենականք» պայքարում բնաջնջվել են որոշ նախարարական տոհմեր (Բզնունի, Որդունի, Մանավազյան)։ Զարգացած ֆեոդալիզմի դարաշրջանում (9-10 դարեր) ավելի է ամրապնդվում «Հայրենականք» (աղբյուրներում անվանվում է նաև «հայրենական սեփականություն», «բնիկ տերություն»)։ «Հայրենականք»-ը արդեն ենթակա էր բաշխման տվյալ տոհմի բոլոր ճյուղերի միջև։ Տոհմի անդամ սեպուհները ինքնուրույնանալով, ստեղծում էին նոր տոհմաճյուղ, ժառանգաբար տիրելով «Հայրենականք»՝ որպես իրենց հատկացված հողատիրույթ։ Նոր առաջացած տոհմաճյուղերում պահպանվում է ժառանգման իրավունքի անցումը հորից ավագ որդուն։ «Հայրենականք»-ի մի մասում ձևավորվում է ֆեոդալական կալվածքը, մյուս՝ ավելի մեծ մասի վրա բնակվում են շինականները, որոնք մշակում են իրավաբանորեն ֆեոդալ հողատիրոջ սեփականությունը կազմող իրենց հողաբաժինը փոխարենը վճարելով հողային ռենտա։ Հաճախ ֆեոդալը ընդարձակում էր «Հայրենականք»՝ ազատ համայնքների հողերի հաշվին։ Սելջուկ-թուրք ցեղերի տիրապետության պայմաններում հայ ֆեոդալները գրեթե զրկվեցին իրենց հայրենական տիրույթներից։ 12-րդ դարի վերջից Զաքարյանները վերականգնեցին «Հայրենականք» որպես հողատիրության ձև (այս շրջանում «Հայրենականք» անվանվել է նաև «ժառանգություն», «բաժին», «հայրենաբաժին»)։ «Հայրենականք» էին դիտվում նաև «քսակագին», «դրամագին» կամ «գանձագին» կալվածները, զենքի ուժով ձեռք բերված հողերը։ Մոնղոլիա տիրապետության շրջանում հայ ֆեոդալների հայրենական տիրույթները հիմնականում պահպանվեցին՝ մոնղոլների համար զինվորական և վարչական ծառայություն կատարելու պայմանով։ Կիլիկյան Հայաստանում հաստատված հայ իշխանների ձեռք բերած հողատիրույթները վերածվեցին «Հայրենականք»-ի։ 12—13-րդ դարերում Կիլիկիայում «Հայրենականք» աճում է ապստամբ վասալների, նաև գյուղացիների հողերը բռնագրավելու միջոցով։ 16-19 դարերում Հայաստանում «Հայրենականք»-ին համապատասխանող հողատիրության ձև էր մուլքը։

Կատեգորիա:Հողային իրավունք
Քրիստափոր Մկրտչյան

**Քրիստափոր (Քրիստ) Հովհաննեսի Մկրտչյան** (1896, Գորիս — 1920, Սիսիան), Հայաստանում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1916)։

Հեղափոխական գործունեությունն սկսել է 1915 թվականին՝ Շուշիում։ 1917 թվականին վերադարձել է Գորիս և դարձել տեղի բոլշևիկների ղեկավարներից։ 1919 թվականին Մկրտչյանը, մի խումբ համախոհների հետ, Գորիսում հիմնել է բոլշևիկյան կոմիտե։ Քաղաքի շրջակա գյուղերում նրա շանքերով ստեղծվել են բոլշևիկյան բջիջներ։ 1920 թվականի Մայիսյան ապստամբության շրշանում Մկրտչյանը Զանգեզուրի խռվարարների ղեկավարներից էր։ Հուլիսին, երբ Զանգեգուրում հաստատվեց խորհրդային ռեժիմ, Մկրտչյանը գավառային կոմիտեի քարտուղարն էր։ Ապստամբության ճնշումից հետո գնդակահարվել է Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունների կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Սիլիկաբետոնե շինվածքներ

**Սիլիկաբետոնե շինվածքներ**, սիլիկատային բետոնից պատրաստված հավաքովի շինարարական կոնստրուկցիաների տարրեր (ներքին պատերի և ծածկերի պանելներ, որմնաբլոկներ, հեծաններ են)։ Սիլիկաբետոնե շինվածքները կարող են լինել պողպատե ամրանով ամրանավորված և չամրանավորված։ ԽՍՀՄ-ում առավել տարածված են կրաքվարցային և կրախարամային կապակցանյութերով ու բնական ավազով պատրաստված սիլիկաբետոնե շինվածքներ։ Սիլիկաբետոնե շինվածքները շահագործման հատկություններով նման են ցեմենտային բետոնից պատրաստված երկաթբետոնե կոնստրուկցիաներին և շինվածքներին, բայց համեմատաբար էժան են (10-15%)։

Կատեգորիա:Շինարարություն
Շու

**Շու** ("դատարկություն" կամ "նա, ով բարձրանում է")՝ եգիպտական առասպելաբանության աստվածներից մեկը, օդի անձնավորումը, Հելիոպոլիսի 9 աստվածներից մեկը։

## Ընտանիք

Նրան ստեղծել է Աթումը, որը համարվում է Շուի հայրը, իսկ մայրը Իուսաասեթն է։ Իր քրոջ Թեֆնութի հետ համարվում են Նութի և Գեբի ծնողները։ Նութը երկնքի աստվածուհին էր, որին Շուն բաժանել էր երկրից (Գեբիս)։ Եգիպտացիները կարծում էին, որ եթե Շուն չբաժաներ իրարից իր երկու երեխաներին, ապա ոչ մի կերպ չէր ստեղծվի կյանք ասվածը։

## Առասպելներ

Համարվելով օդ՝ Շուն միաժամանակ զովություն, մեղմություն էր։ Շուն պատկերվում էր ջալյամի փետուրով։
Ավելի ուշ ստեղծված առասպելներում, որտեղ նկարագրվում էր Հին Թագավորությունում տեղի ունեցած եղանակային աղետը, ասվում է, որ Թեֆնութը և Շուն մեկ անգամ վիճում են, որից հետո Թեֆնութը լքում է Եգիպտոսը և գնում Նուբիա։ Ասվում է, որ Շուն որոշում է, որ կարոտում է Թեֆնութին, սակայն վերջինս վերափոխվել էր կատվի և ոչնչացնում էր իրենց մոտ եկողներին։ Թոթը, ծպտված, ի վերջո համոզում է նրան վերադառնալ։

Կատեգորիա:Եգիպտական աստվածներ
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Մղտագունում

**Մղտագունում**, ածխածնային կամ ցածրալեգիրված պողպատի և թուջի մակերևույթին երկաթի օքսիդների (Fe304 և այլն) 1 — 10 մկմ հաստությամբ շերտի ստացում։ Պատվածքի կառուցվածքը մանրաբյուրեղային է, մանրածակոտկեն։ Մղտագունում լինում է հիմնային՝ օքսիդիչներով հիմնային լուծույթներում (135— 150&nbsp;°C-ում), թթվային՝ թթվային լուծույթներում քիմիական կամ էլեկտրաքիմիական եղանակներով, ջերմային՝ բարձր ջերմաստիճաններում (մինչև 880&nbsp;°C) պողպատի օքսիդացում։ Մղտագունում կիրառվում է դեկորատիվ վերջնամշակման՝ մակերևույթներին շագանակագույն, մուգ կապույտ կամ սև գույն հաղորդելու համար (պահպանելով մետաղական փայլը)։ Մղտագունում օքսիդապատման մասնակի դեպքն է։

Կատեգորիա:Օքսիդներ
Ռուբեն Ավանեսով

**Ռուբեն Իվանի Ավանեսով** (), հայտնի լինգվիստ, ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից-անդամ (1957)։ Եղել է Մոսկվայի պետական համալսարանի պրոֆեսոր (1937), ԽՍՀՄ ԳԱ լեզվի պատմության և բարբառագիտության ինստիտուտի գիտական խորհրդի ներկայացուցիչ։ Գրել է «Ժամանակակից ռուսաց լեզվի քերականություն»-ը, ինչպես նաև ռուսաց լեզվի հնչյունաբանությանն ու բարբառագիտությանը նվիրված մի շարք աշխատություններ։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր։

## Անդամակցություն
* ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից-անդամ, 1958
* Չեխոսլովակիայի ԳԱ լեզվաբանական ընկերության պատվավոր անդամ, 1965
* Միջազգային հնչյունաբանական ընկերության փոխնախագահ, 1967
* Վարշավայի համալսարանի պատվավոր դոկտոր, 1973
* Լայպցիգի Սակսոնյան ԳԱ արտասահմանյան անդամ, 1987
* Մայնցի գիտությունների և գրականության ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ

## Աշխատություններ
Աշխատությունները վերաբերում են ռուսերենի բարբառագիտությանը, լեզվաբանական աշխարհագրությանը, հնչույթաբանությանն ու հնչյունաբանությանը, կացութային ու պատմական քերականությանը, ուղղագրությանն ու ուղղախոսությանը («Ռուս բարբառագիտության ուրվագծեր», մաս 1,1949, «Շեշտը ժամանակակից ռուսաց գրական լեզվում», 2 հրատարակություն ՝ 1958, «Հնչյունաբանությունը ժամանակակից ռուսաց գրական լեզվում», 1956, բոլորը՝ ռուսերեն)։ Նրա ղեկավարությամբ ու խմբագրությամբ կազմվել է «Մոսկվայից արևելք ընկած կենտրոնական մարզերի ռուսերենի ժողովրդական խոսվածքների ատլասը» (մաս 1-2, 1957)։

* Лингвогеография, диалектология и история языка
* Вопросы словообразования и лексикологии древнерусского языка
* Вопросы теории лингвистической географии
* Диалектография русского языка
* Очерк грамматики современного русского литературного языка. Ч. I, совм. с В. Н. Сидоровым. 1945.
* Очерки диалектологии рязанской мещеры // Материалы и исследования по русской диалектологии. Т. 1. М.-Л., 1949.
* Очерки русской диалектологии. Ч. 1. 1949.
* Фонетика современного русского литературного языка. М., 1956.
* Русское литературное произношение. М., 1950 (3 изд., М., 1958; 4 изд., М., 1968; 5-е изд., 1972).
* Русская литература и диалектная фонетика. М.. 1974.
* Ударение в современном русском литературном языке. 2 изд. М., 1958.
* Орфоэпический словарь русского языка. Произношение, ударение, грамматические формы. Русский язык. 1989.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ռուսագետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Մոսկվայի հայկական գերեզմանատանը թաղվածներ
Հովնան Գաբրիելյան

**Հովնան Համբարձումի Գաբրիելյան** (), հայ մանկաբույժ, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ, պրոֆեսոր (1930)։

Մանկաբույժ Թամարա Գաբրիելյանի հայրը։

## Կենսագրություն
մինի
Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը, հիմնադրել է Երևանի և Բաքվի բժշկական ինստիտուտների մանկաբուժության ֆակուլտետները։

## Գործունեություն
Աշխատանքները վերաբերվում են երեխաների բրուցելոզի, տուբերկուլոզի, մալարիայի, լեյշմանիոզի և այլ հիվանդությունների բուժմանը, ինչպես նաև Հայաստանի հանքային ջրերի և առողջարանների ուսումնասիրություններին։ Մի շարք մանկական հիվանդությունների կանխարգելմանը նվիրված արժեքավոր աշխատությունների հեղինակ է։

## Հիշատակ
Հովնան Գաբրիելյան անունով է կոչվել Երևանի մանկական 1-ին կլինիկական հիվանդանոցը։

## Երկեր
*Գաբրիելյան Հ. Կարմրուկ, 1937

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանկաբույժներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Մարգար Առուստամով

**Մարգար Հովհաննեսի Առուստամով (Առուստամյան)** (), հայ բժիշկ-համաճարակագետ, բժշկական գիտությունների դոկտոր (1889)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Շուշի քաղաքում (այժմ՝ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն)։ 1877 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի բժշկա-վիրաբուժական ակադեմիան և, որպես զինվորական բժիշկ, գործուղվել Կովկասյան ռազմաճակատ։ Մասնակցել է 1877-1878 թթ. ռուս-թուրքական պատերազմին։ 1879 թվականին, զորացրվելուց հետո, վերադարձել է հայրենի Շուշի՝ ծավալելով բժշկական գործունեություն։ Բացել է գրադարան, իգական միջնակարգ դպրոցում անվճար դասավանդել հիգիենա։ Միաժամանակ հիգիենա է դասավանդել է Մարիամ Հախումյան իգական միջնակարգ դպրոցում։

1885 թվականին բնակություն է հաստատել Պետերբուրգում։ Որպես համաճարակագետ մասնակցել է 1892 թվականին Աստրախանում տարածված խոլերայի և 1899 թվականին Աստրախանի նահանգում ու Կիրգիզիայի տափաստաններում բռնկված ժանտախտի համաճարակների դեմ տարվող պայքարին։ Առուստամյանը գործուն մասնակցություն է ունեցել Աստրախանի հայկական գաղութի հասարակական կյանքին։

1892 թվականին մասնակցել է Աստրախանում խոլերայի, իսկ 1899 թվականին նաև Կիրգիզիայում բռնկված ժանտախտի համաճարակների վերացմանը։ Շուրջ քսան գիտական աշխատությունների հեղինակ է։

Հեղինակ է շուրջ 20 գիտական աշխատությունների, որտեղ արծարծվում են թոքաբորբերի առաջացման, ձկնորսարանների սանիտարական վիճակի բարելավման, բանվորների բժշկական օգնության կազմակերպման հարցերը։ Աշխատություններ է գրել նաև բորոտության, ժանտախտի և խոլերայի մասին։ Առուստամյանը գիտականորեն հաստատեց ձկան թույնի մանրէային բնույթը և տվեց բոտուլիզմի կլինիկայի հանգամանալից նկարագրությունը։

Մահացել է նոյեմբերի 14-ին, Արմավիրում, թաղվել է Շուշիում։ Նշանավոր գրող Վ. Կորոլենկոն «Ինը ֆունտանոց ռեյդի կարանտին» պատմվածքում մարմնավորել է Առուստամյանի կերպարը։ Ռուսաստանի կառավարության մրցանակ (հետմահու)։

## Երկեր
* Арустамов М. О., О природе рыбьего яда. Текст и доп. подготовили к изд. А. А. Оганесян и А. С. Кцоян, Е., 1958.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ համաճարակաբաններ
Կատեգորիա:Հայերն Աստրախանում
Ֆորֆեյտինգ

Ֆորֆեյտինգը կրեդիտային պարտավորությունների ձեռքբերումն է (պարզ կամ փրխանցելի մուրհակների, լիազորագիերի կամ արժեթղթերի) կրեդիտորի մոտ՝ առանց նրա հաշվին պարտքի շրջանառության՝ պարտապանի անվճարունակության դեպքում։ Այս դեպքում մուրհակները պետք է լինեն ընդունելի գնորդին (ֆորֆեյտինգ իրականացնողին) և ուենան բանկի երաշխավորագիր։ Ֆորֆեյտինգավորումը միջազգային առևտրի ֆինանսավորման այլընտրանքային տարբերակներից է։ Ֆորֆեյտեր իրականացնողը կարող է պահպանել պարտքային պարտավորությունները մինչև նրանց մարելու ժամանակահատվածը, և այդ ժամանակ նա համարվում է գործարքի համար ներդրում կատարողը։ Նա նաև կարող է վաճառել այս պարտավորությունները այլ ներդրողների։ Երբ սկսում է մուրհակի կամ այլ արժեթղթի մարման ժամկետը, դրա սեփականատերը անմիջապես դիմում է բանկին։ Ֆորֆեյտինգը օգտագործում է վարկավորման հատուկ ֆիքսված տոկոս, 180 օրից մինչև 5 տարի ժամկետով, իսկ որոշ պարագայում մինչև 7 տարի։ Ֆորֆեյտինգային արժեթղթերի հիմնական տեսակնները պարզ և փոփանցելի մուրհակներն են, որոնց հետ գործողությունները իրականացվում են պարզ և արագ։ Ֆորֆեյտինգի մեխանիզմը օգտագործվում է գործարքների 2 տեսակով.
# ֆինանսական գործարքներում երկարաժամկետ պարտավորությունների արագ իրացման նպատակով;
# արտահանման գործարքների մեջ կանխիկ դրամական մուտքերի արտահանմանն օգնելու համար՝ վարկ տրամադրելով օտարերկրյա գնորդներին։

Ֆորֆեյտինգային գործարքների առավելությունները.
# Ֆորֆեյտորը բոլոր ռիսկերը վերցնում է իր վրա;
# գոյություն ունի ֆորֆեյտինգային արժեթղթերի երկրորդային շուկա, որտեղ պարտականությունները կարելի է վաճառել, այսինքն՝ առաջինը վաճառում է ֆորֆեյտինգային արժեթուղթը, այնուհետև առաջանում է երկրորդը, երրորդը;
# պարտքը (պարտականությունը) կարելի է բաժանել և պարտքի յուրաքանչյուր մասը կարելի է ձևաЧЕЭМ
կերպել որպես առանձին մուրհակ, որի միջոցով սեփականատերը կարող է դրա արժեքին համապատասխան վաճառել պարտականության իր մասը;
# ֆորֆեյտինգը ապահովում է վճարման ճկուն գրաֆիկ։

Կատեգորիա:Բանկային գործ
Կատեգորիա:Ֆինանսական ծառայություններ
Գոդֆրի Ռեջիո

**Գոդֆրի Ռեջիո** (), էքսպերիմենտալ վավերագրական ֆիլմերի ամերիկացի կինոռեժիսոր։

Վաղ տարիքից զբաղվել է հասարակական գործունեությամբ՝ նպաստելով դեռահաս հանցագործների վերադաստիարակման ծրագրերին, ԱՄՆ Նյու Մեքսիկո նահանգի աղքատ բնակավայրերի սոցիալական հարցերի լուծմանը։

Իր կյանքի՝ շուրջ 14 տարին անցկացրել է որպես կաթոլիկ վանական՝ լռակյացությամբ և աղոթքներով պատրաստվելով հոգևոր ծառայության, սակայն հետագայում հրաժարվել է այդ ճանապարհից։

Նրա ֆիլմերից մեծ ճանաչում է ստացել «Քաթսի» վավերագրական եռապատումը, որը բաղկացած է «Կոյաանիսքաթսի», «Պովաքքաթսի» և «Նաքոյաքաթսի» կինոնկարներից։

Ռեջջիոն դատապարտում է տեխնիկական առաջընթացի դարաշրջանը, քանի որ գտնում է, որ այն սահմանափակում է ոգեղենը՝ նպաստելով շրջակա միջավայրի ոչնչացմանը։ Նրա կարծիքով, քաղաքում ապրող մարդու համար՝ տեխնոլոգիաները՝ որպես գոյության միջոց, ամբողջությամբ փոխարինել են բնությանը։

2007 և 2013 թթ-ին եղել է Երևանում՝ որպես «Ոսկե ծիրան» միջազգային կինոփառատոնի հյուր, անցկացրել վարպետության դասեր։ 2007 թ-ին նույն կինոփառատոնի շրջանակներում արժանացել է «Փարաջանովյան թալերի»՝ համաշխարհային կինոյում ունեցած մեծ վաստակի և ներդրման համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կինոգործիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ոսկե ծիրան
Կատեգորիա:1939 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 29 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոսցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Մժեղներ

**Մժեղներ** (), երկթևանիների կարգի արյունածուծ միջատների ընտանիք։ Մարմնի երկարությունը 1,5-7 մմ է։ Արտաքինից նման են ճանճերին։ Կուրծքը սապատավոր է, հանգիստ վիճակում թևերը ծալվում են իրար վրա։ Թրթուրը և հարսնյակը, զարգանում են հոսող ջրերում։ Ձմեռում են ձվերը, երբեմն՝ թրթուրները։ Տարեկան տալիս են 1-4 սերունդ։ Արուները սնվում են բույսերի հյութով, էգերը սովորաբար արյունածուծ են։ Թուքը թունավոր է, առաջացնում է ընդհանուր թունավորման երևույթներ (թուլություն, ջերմության բարձրացում, գլխացավ, սրտխառնոց)։ Ակտիվ են առավոտյան և երեկոյան ժամերին։ Մժեղները մարդու և ընտանի կենդանիների ճիճվային և վարակիչ հիվանդությունների հարուցիչների փոխանցողներ են (օնխոցերկոզ, տուլարեմիա և այլն)։

## Տարածվածություն
Տարածված են երկրագնդի տարբեր շրջաններում, սակայն որպես օնկոցերխոզ հիվանդության հարուցիչների փոխանցողներ հանդիպում են միայն Աֆրիկայում և Հարավային ու Կենտրոնական Ամերիկայում։ Դրանք խայթում են հիմնականում մարդու ազդրի և իրանի կողային մասերը, որտեղ և կուտակվում են օնկոցերկայի միկրոֆիլարիաներ ը։

Հայտնի է մժեղների ավելի քան 1200 տեսակ։ ՀՀ ցածրադիր վայրերում տարածված մժեղները տարեկան տալիս են 2-4 սերունդ։ Յուրաքանչյուր սերնդի զարգացման տևողությունը 18-25 օր է։ Լեռնային բարձրադիր շրջանների հոսող ջրերում տալիս են 1 սերունդ, որի զարգացման տևողությունը 80—105 օր է։ Հայաստանում առավել վտանգավոր են համարվում *Wilhelmia paraequina*, *W․ mediterranea*, *Odagmia kiritschenkoi*, *Od․ caucasica*, *Testisimulium condici* տեսակները։ Պայքարի միջոցները՝ ինսեկտիցիդներ և վախեցնող նյութեր՝ ռեպելենտներ։

Կատեգորիա:Երկբեղիկներ
Միտոգենետիկ ճառագայթներ

**Միտոգենետիկ ճառագայթներ**, փոքր ինտենսիվության, 1900-3250Å ալիքի երկարության ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներ։ Առաջանում են բույսերի և կենդանիների բջիջներում ու հյուսվածքներում, ֆերմենտային ռեակցիաների ժամանակ։ Հայտնաբերել է Ա․ Գուրվիչը (1923) և ցույց տվել դրանց խթանող դերը բջիջների բաժանման՝ միաոզի ժամանակ (այստեղից՝ անվանումը)։ Միտոգենետիկ ճառագայթների կենսաբանական ազդեցությունը պայմանավորված է դրանց ներգործության տակ բջիջներում շղթայական քիմիական պրոցեսների առաջացմամբ։ Միտոգենետիկ ճառագայթների սպեկտրի վերլուծությունից պարզվել է, որ նրանց ինտենսիվությունը կախված է հետազոտվող օբյեկտի ֆիզիոլոգիական վիճակից։ Հակասական փորձնական արդյունքների պատճառով միտոգենետիկ ճառագայթների գոյությունը վիճարկվում է։

Կատեգորիա:Ճառագայթում
Մժղուկներ

250px|մինի|Էգ մժղուկ (''Culicoides sonorensis'')
**Մժղուկներ** (*Ceratopogonidae* կամ *Heleidae*), երկթևանիների կարգի միջատների ընտանիք։ Մարմնի երկարությունը 1—2,5 մմ է։ Բեղիկները 13—15 հատվածանի են, թևերը՝ սովորաբար խայտաբղետ են, մազածածկ և բծավոր։ Մժղուկների թրթուրները և հարսնյակները զարգանում են առվակներում, լճակներում, խոնավ հողում։ Ձմեռում են թրթուրները։ Հասուն ձևերն ի հայտ են գալիս ապրիլ-մայիսին։ Մժղուկները սնվում են բույսերի հյութով, արյունածուծ տեսակները (միայն էգերը)՝ մարդու և կենդանիների արյունով։ Տարածված են ամենուրեք, գլխավորապես անտառներում։ Հայտնի է մժղուկների 1000 տեսակ (մի քանի հարյուրը արյունածուծ են), ՀՀ-ում՝ մոտ 45 տեսակ, որից առավել տարածված են արյունածուծ *Culicoides* սեռի *C․ pulicaris, С․ riethi*, *С․ puncticollis* և *С․ fascipennis* տեսակները։

Արյունածուծ մժղուկները մարդու և կենդանիների մակաբույծ որդերի միջանկյալ տերեր են։ Պաշտպանության միջոցները՝ վախեցնող նյութեր՝ ռեպելենտներ։

 

Կատեգորիա:Երկբեղիկներ
Էրուվիլ Սեն-Կլեր (կանտոն)

**Էրուվիլ Սեն-Կլեր** (), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Ներքին Նորմանդիա շրջանում։ Կալվադոս դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Կան օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 18042 մարդ էր։Կանտոնի համարը 1441 է։ Կանտոնում կա 1 կոմունա։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Կալվադոս դեպարտամենտի կանտոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Տրուվիլ սյուր Մեր (կանտոն)

**Տրուվիլ սյուր Մեր** (), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Ներքին Նորմանդիա շրջանում։ Կալվադոս դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Լիզյո օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի՝ կանտոնի բնակչությունը 19973 մարդ է եղել։Կանտոնի INSEE կոդը 1435 է։ Կանտոնում կա 9 կոմունա։ Դրանցից գլխավորը Տրուվիլ սյուր Մեր կոմունան է։

## Կանտոնի կոմունաներ
*Բեներվիլ սյուր Մեր - բնակչությունը՝ 491 մարդ։
*Բլոնվիլ սյուր Մեր - բնակչությունը 1546 մարդ։
*Դովիլ - բնակչությունը 3973 մարդ։
*Սեն-Առնու - բնակչությունը՝ 910 մարդ։
*Տուկ - բնակչությունը 3848 մարդ։
*Տուրգեվիլ - բնակչությունը 922 մարդ։
*Տրուվիլ սյուր Մեր - բնակչությունը 4992 մարդ։
*Վիլեր սյուր Մեր - բնակչությունը 2541։
*Վիլերվիլ - բնակչությունը 750 մարդ։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի կոմունաներ
* Ֆրանսիայի օկրուգներ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Կալվադոս դեպարտամենտի կանտոններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Առնե լը Դյուկ (կանտոն)

**Առնե լը Դյուկ** (), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Բուրգունդիա շրջանում։ Կոտ դ՛ Օր դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Բոն օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 5226 մարդ էր։Կանտոնի համարը 2102 է։ Կանտոնում կա 20 կոմունա։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի կոմունաներ
* Ֆրանսիայի օկրուգներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Արշյակ (կանտոն)

**Արշյակ** (), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Պուատու Շարանտա շրջանում։ Ծովափնյա Շարանտ դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Ժոնզակ օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 6315 մարդ էր։Կանտոնի համարը 1702 է։ Կանտոնում կա 17 կոմունա։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի կոմունաներ
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Լը Շատո դ՛Օլերոն (կանտոն)

**Լը Շատո դ՛Օլերոն** (), կանտոն Ֆրանսիայում՝ Պուատու-Շարանտ երկրամասի Ծովափնյա Շարանտ դեպարտամենտի Ռոշֆոր օկրուգում։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 9485 մարդ էր։Կանտոնի համարը 1706 է։ Կանտոնում կա 4 կոմունա։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի կոմունաներ
* Ֆրանսիայի օկրուգներ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Միկրոտրոն

**Միկրոտրոն** [միկրո․․և (էլեկ)տրոն], էլեկտրոնային ցիկլոտրոն, թեթև տարրական մասնիկների ցիկլիկ ռեզոնանսային արագացուցիչ։ Աշխատանքի հիմքում ընկած է խորհրդային ֆիզիկոս Վ․ Ի․ Վեքսլերի գաղափարը, ըստ որի՝ էներգիայի աճն ամեն մի պտույտի դեպքում պետք է լինի այնպիսին, որ հաստատուն մագնիսական դաշտում էլեկտրոնի պտտման պարբերության փոփոխությունը, կապված զանգվածի ռելյատիվիստական աճի հետ, հավասար լինի ամբողջ թիվ անգամ արագացնող էլեկտրական դաշտի պարբերություն։ 

Այդ պայմանը բավարարելու համար հարկավոր է էլեկտրոններին հաղորդել էներգիայի մեծ աճ կամ կիրառել փոքր պարբերություն ունեցող արագացնող էլեկտրական դաշտ (այսինքն՝ օգտագործել էլեկտրամագնիսական դաշտի գերկարճալիքային տիրույթը), կամ էլ էլեկտրոնների պտտման պարբերությունը մեծ վերցնել, այսինքն՝ արագացնել թույլ մագնիսական դաշտում։ 

Գործնականում կարիք է լինում այս երեք հնարավորություններն էլ օգտագործել միաժամանակ։ Լայն տարածում են գտել այն միկրոտրոները, որոնք էլեկտրոններին հաղորդում են 4—5 Մէվ էներգիա։ Միկրոտրոնը կիրառվում է ոչ միայն միջուկային ֆիզիկայում, այլև բժշկության մեջ, կիսահաղորդչային ֆիզիկայում։

Կատեգորիա:Արագացուցիչների ֆիզիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Սենտ Իլեր դը Վիլֆրանշ (կանտոն)

**Սենտ Իլեր դը Վիլֆրանշ** (), կանտոն Ֆրանսիայի Պուատու-Շարանտ երկրամասի Ծովափնյա Շարանտ դեպարտամենտի Սեն Ժան դ՛Անժելի շրջանում։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 4482 մարդ էր։Կանտոնի համարը 1728 է։ Կանտոնում կա 10 կոմունա։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի համայնքների ցանկ
* Ֆրանսիայի շրջանների ցանկ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Հյուսիսային Իսուդյոն (կանտոն)

**Հյուսիսային Իսուդյոն** (), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Կենտրոն շրջանում։ Էնդր դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Իսուդյոն օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2007 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 12838 մարդ էր։Կանտոնի համարը 3612 է։ Կանտոնում կա 12 կոմունա։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի կոմունաներ
* Ֆրանսիայի օկրուգներ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Էգյուզոն Շանտոմ (կանտոն)

**Էգյուզոն Շանտոմ** (), կանտոն Ֆրանսիայի Կենտրոնական տարածաշրջանի Էնդր դեպարտամենտի Լա Շատր օկրուգում։ 2007 թվականի մարդահամարի տվյալներով կանտոնի բնակչությունը 4451 մարդ էր։Կանտոնի համարը 3611 է։ Կանտոնում կա 8 կոմունա։

## Տես նաև
* Ֆրանսիայի կոմունաներ
* Ֆրանսիայի օկրուգներ

## Արտաքին հղումներ
* Վիճակագրության ազգային կոմիտե  

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ