Առոգանություն

**Առոգանություն** (ակցենտ), հանրալեզվաբանության մեջ լեզվի արտասանության տարբերակ, որը տարբերվում է երկրի, տարածքի, սոցիալական դասի կամ անհատի համար։ Առոգանությունը կարող է նույնականացվել խոսողների բնակության վայրի (տարածաշրջանային կամ աշխարհագրական առոգանություն), սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակի, նրանց էթնիկ պատկանելության (էթնոլեկտ), կաստայի կամ հասարակական դասի (սոցիալական առոգանություն) հետ կամ ազդեցության ունենալ առաջին լեզվից (օտար առոգանություն)։

Առոգանությունները սովորաբար տարբերվում են ձայնի որակով, ձայնավորների և բաղաձայնների արտասանությամբ և տարբերությամբ, շեշտադրմամբ և վանկաչափությամբ։

Քերականությունը, իմաստաբանությունը, բառապաշարը և լեզվական այլ բաժինները առոգանությունից տարբերվում են։ «Առոգանություն» բառը կարող է վերաբերել հատկապես արտասանության տարբերություններին՝ ի տարբերություն «բարբառ» բառի, որը ներառում է լեզվական տարբերությունների ավելի լայն շրջանակ: «Առոգանությունը» հաճախ համարվում է «բարբառի» ենթաբազմություն։

## Պատմություն
Երբ մարդիկ ապրում են մեկուսացված համայնքներում, սթրեսներն ու առանձնահատկությունները զարգանում են: Ժամանակի ընթացքում դրանք կարող են վերածվել ճանաչելի առոգանության: Հյուսիսային Ամերիկայում էթնիկ ծագում ունեցող բազմաթիվ մարդկանց փոխազդեցությունը նպաստեց հյուսիսամերիկյան առոգանության տարբեր տեսակների ձևավորմանը: Դժվար է չափել կամ կանխատեսել, թե որքան ժամանակ է պահանջվում առոգանությունը ձևավորելու համար: Օրինակ՝ Կանադայի, Հարավային Աֆրիկայի, Ավստրալիայի և Միացյալ Նահանգների  առոգանությունները տարբեր հասարակություններում տարբեր առոգանությունների, լեզուների համակցությունների և բրիտանացի վերաբնակիչների արտասանությունների ազդեցությունից են ձևավորվել։

Առոգանությունները կարող են տարբեր լինել տարածքի այն շրջաններում, որտեղ խոսում են միատեսակ լեզվով: Որոշ դեպքերում առոգանությունները, ինչպես անգլերենի տարածաշրջանային առոգանությունները Միացյալ Նահանգներում, կարող են ընդգծվել այն ժամանակ, երբ տարածքը բնակեցված է եղել ինչ-որ մեկի կողմից: Լուիզիանայի Նոր Օռլեան քաղաքի նման տարածքները, որոնք մի ժամանակ եղել են կիսամեկուսացված, ունեն հստակ առոգանություններ՝ շրջանների միջև շփման բացակայության պատճառով: Մեկուսացված շրջանները թույլ են տալիս բարբառներին ինքնուրույն ընդլայնվել և զարգանալ: Հասարակական և տնտեսական գործոնները նույնպես կարող են ազդել մարդկանց խոսելու ձևի վրա։

## Զարգացում
Երեխայի կյանքում արագ ճանաչողական զարգացման վաղ շրջանում շատ ավելի հեշտ է զարգացնել և տիրապետել օտար հմտություններին, ինչպիսին է նոր (կամ առաջին) լեզու սովորելը: Բանավոր ազդանշանները մշակվում և լուռ սերտվում են՝ նախապատրաստվելով այն օրվան, երբ ձայնային համակարգը բավականաչափ զարգացած կլինի առաջին բառերն արտասանելու համար (սովորաբար մոտ 12 ամիս): Մինչ նորածինները կարողանան նույնականացնել բառերը, նրանք պարզապես լսում են «հնչյուններ», որոնք նրանք սկսում են ճանաչել: Ի վերջո, ուղեղում ստեղծվում են նեյրոնային ուղիներ, որոնք յուրաքանչյուր ձայն կապում են իմաստի հետ: Որքան հաճախ է հնչում բառը, այնքան ավելի է ամրանում այդ կապը,  նույնը վերաբերում է առոգանություններին: Երեխաները «ստանդարտ» առոգանություն չունեն։ Այն առոգանությունը, որը նրանք լսում են իրենց ծնողներից, ոչ թե «ճիշտ», այլ միակ տարբերակն է: Ի վերջո, երեխաները ավարտում են յուրաքանչյուր բառը հիշելու գիտակցված ակտը, և դա բնական է դառնում, ինչպես շնչելը: Երբ երեխաները մեծանում են, նրանք սովորում են այն լեզվի բառապաշարը, որի միջավայրում գտնվում են՝ անկախ նրանց ծնողների աջակցությունից: Այնուամենայնիվ, նրանց առաջին հանդիպումը բառերին որոշում են, թե ինչպես են դրանք արտասանելու իրենց ողջ կյանքում: Ահա թե ինչպես են առոգանությունները մշակվում  փոքր քաղաքների և մեծ երկրների նման խմբերում։ Թեև նոր առոգանություն զարգացնել կամ հինը կորցնել հնարավոր է, սակայն դժվար է, քանի որ լեզուն սովորելիս ստեղծված նյարդային ուղիները մշակվել են «բնօրինակ» արտասանություններով։

Երեխաները կարողանում են առոգանություններ համեմատաբար արագ ընդունել: Օրինակ՝ ներգաղթյալ ընտանիքների երեխաները, ընդհանուր առմամբ, իրենց ծնողների համեմատ արտասանությամբ ավելի նման են տեղացի մարդկանց, բայց և՛ երեխաները, և՛ ծնողները կարող են տեղացիներից նկատելի տարբերվող առոգանություն ունենալ: Առոգանությունները, կարծես, մնում են համեմատաբար ճկուն մինչև մարդու 20 տարեկանը, որից հետո առոգանությունը կարծես ավելի է արմատավորվում։

Այնուամենայնիվ, առոգանությունները նույնիսկ հասուն տարիքում անփոփոխ չեն: Ջոնաթան Հարինգթոնի՝ Եղիսաբեթ II-ի թագավորական Սուրբ Ծննդյան ուղերձների ձայնագրության վերլուծությունը ցույց է տվել, որ նույնիսկ այդքան պահպանողական գործչի խոսքի ձևերը կարող են փոփոխխվել նրա կյանքի ընթացքում։

## Ոչ մայրենի առոգանություններ
Ոչ լեզվակիր խոսողների առոգանությունները կարող են լինել մայրենի լեզվի արդյունք: Յուրաքանչյուր լեզու պարունակում է հնչյունների առանձին խմբեր: Մոտ 12 ամսականում նորածինները ընտրում են, թե որ հնչյուններն են անհրաժեշտ իրենց լեզուն սովորելու համար: Նրանց մեծանալու ընթացքում գնալով ավելի դժվար է դառնում սովորել այս «մոռացված» հնչյունները: Դրա վառ օրինակը կարելի է տեսնել գերմաներենի և անգլերենի միջև։ «W» և «th» հնչյունները, ինչպես հնչում են անգլերեն «wish» և «this» բառերում, համապատասխանաբար, գոյություն չունեն գերմաներենում, ամենամոտ հնչյունները «v»-ն և «z»-ն են: Արդյունքում, շատ անգլիախոս գերմանացիներ «wish»-ը արտասանում են որպես «vish», իսկ «this»-ը՝ «zis»: Նմանատիպ տարանջատում տեղի է ունենում անգլերենի լեզվակիր գերմանախոսների մոտ, որոնք դժվարանում են արտասանել ձայնավորները գերմաներենում, ինչպես օրինակ՝ «schön» (գեղեցիկ) և «müde» (հոգնած):

Կանխատեսելու համար, թե որքանով է նկատելի (կամ ուժեղ) առոգանությունը կարևոր է իմանալ, թե որ տարիքում է սովորել ոչ մայրենի լեզուն։ Ճգնաժամային շրջանի տեսությունը նշում է, որ եթե ուսումնառությունը տեղի է ունենում ճգնաժամային շրջանից հետո (սովորաբար համարվում է սեռական հասունացման շրջանը) լեզվակրի նման արտասանություն ձեռք բերելու համար, ապա անհատը դժվար թե ձեռք բերի լեզվակրի առոգանություն։ Այս տեսությունը, սակայն, բավականին հակասական է հետազոտողների շրջանում։ Չնայած շատերն ընդունում են ճգնաժամային շրջան, այնուամենայնիվ այն կա՛մ  համարում են ավելի վաղ շրջանը, քան սեռական հասունացումն է, կա՛մ համարում են այն ավելի շատ կարևոր «պատուհան», որը կարող է տարբեր լինել յուրաքանչյուր անհատի մոտ և կախված լինել տարբեր գործոններից և ոչ միայն տարիքից, օրինակ՝ բնակության տևողությունից, ոչ մայրենի լեզվի նմանությունը մայրենի լեզվին և երկու լեզուների օգտագործման հաճախականությունը։

6 տարեկանից փոքր երեխաները այլ երկիր տեղափոխվելիս հասուն տարիքում հաճախ խոսում են ոչ լեզվակրի առոգանությամբ: Լինում են նաև քիչ դեպքեր, երբ անհատները կարողանում են խոսել լեզվակրի նման, նույնիսկ եթե նրանք սովորել են այդ լեզուն վաղ հասուն տարիքում։ Այնուամենայնիվ, ուղեղի զարգացման հետ կապված նյարդաբանական սահմանափակումները, ըստ երևույթին, ճնշում են ոչ մայրենի լեզվով խոսողների մեծամասնության կարողությանը լեզվակրի նման խոսելու համար: Հետազոտողների մեծ մասը այն կարծիքին է, որ մեծահասակները ոչ մայրենի լեզվով խոսելիս հիմնականում չեն կարողանում ձեռք բերել լեզվակրի առոգանություն։

## Հասարակական գործոններ
Երբ խումբը սահմանում է ստանդարտ արտասանություն, դրանից շեղվողներին հաճախ ասում են, որ «խոսում են առոգանությամբ (ակցենտով)»: Այնուամենայնիվ, առոգանությամբ (ակցենտով) խոսում են բոլորը։ Միացյալ Նահանգների մարդիկ ավստրալացու տեսանկյունից «անգլերեն խոսում են առոգանությամբ (ակցենտով)», և հակառակը։ Առոգանությունները, ինչպիսիք են բրիտանական և ամերիկյան անգլերենները, երբեմն իրենց ծագման երկրներում սխալմամբ կարող են համարվել չտարբերվող առոգանություն, որպեսզիի ցույց տան, դրանք որևէ ակնհայտ հուշում չեն տալիս խոսողի տարածաշրջանային կամ սոցիալական ծագման մասին։

Առոգանությունները հասարակական ինքնության կարևոր չափանիշ են, քանի որ կարողանում են բացահայտել անհատի խմբային կամ համայնքային պատկանելությունը։ Առոգանությունը կարող է ցույց տալ դասակարգային, կրոնական կամ սեռական կողմնորոշումը։

### Հասկանալիություն
Անգլերենի որպես երկրորդ լեզվու դասավանդողները անտեսում են խոսքի և արտասանության ուսուցումը: երկրորդ լեզուները սովորող շատ մեծահասակներ և չափահասներ ունեն խոսքի անհասկանալի ձևեր, որոնք կարող են խանգարել նրանց կրթությանը, մասնագիտությանը և հասարակական փոխհարաբերություններին: Երկրորդ կամ օտար լեզվով արտասանությունը միայն առանձնահատուկ հնչյունների ճիշտ արտաբերումը չէ: Այն ստեղծում է բարդ և խճճված տարբերությունների լայն շղթա, որը մի քանի մակարդակներում ձայնը կապում է իմաստի հետ:

Խոսքի/արտասանության ուսուցումը մասամբ անտեսված է հետևյալ միֆերի պատճառով.

* Արտասանությունը կարևոր չէ. «Սա ակնհայտորեն սխալ է ցանկացած տեսանկյունից»: Խոսքը/արտասանությունը խոսողի միտքը փոխանցելու միջոց է: Եթե ​​ունկնդիրը չի հասկանում միտքը, հաղորդակցություն տեղի չի ունենում։ Թեև այլ գործոններ նույնպես կան, սակայն ամենակարևորներից մեկը խոսողի արտասանության հասկանալիությունն է:
* Ուսանողները այն ինքնուրույն կընկալեն և կվերցնեն. «Ոմանք կսովորեն հասկանալի արտասանել երկրորդ լեզուն, բայց շատերը՝ ոչ»":

Խոսքի/արտասանության ոչ ճշգրիտ ուսուցումը կարող է հանգեցնել հաղորդակցության ամբողջական խզման: Առևտրային «առոգանության նվազեցման» ծառայությունների տարածումը ցույց է տալիս, որ անգլերենը որպես երկրորդ լեզու դասավանդողներից  շատերը չեն բավարարում իրենց աշակերտների կարիքները խոսքի/արտասանության ուսուցման համար։

Խոսքի/արտասանության ուսուցման նպատակները պետք է լինի օգնել սովորողին խոսել այնպես, որ հեշտ ըմբռնելի լինի և չխանգարի ունկնդրին, բարձրացնել սովորողի ինքնավստահությունը, զարգացնել ինքնավերահսկելու հմտությունները, վերամշակել սեփական խոսքը։

Նույնիսկ երբ ունկնդիրը հասկանում է խոսողին, դժվար հասկանալի առոգանության առկայությունը կարող է ունկնդրի մեջ անհանգստություն առաջացնել, որ նա չի հասկանա, թե ինչ է խոսելու հաջորդին, և ստիպել նրան ավելի շուտ ավարտել զրույցը կամ խուսափել դժվար թեմաներից: «Խոսքի մեջ առոգանության ընկալման ընդգծվածությունը գերակայում է ունակությունների և կատարողականի այլ չափորոշիչներին», - գրել է Ինգրիդ Պիլլերը։

Խոսքի հասկանալիությունը, մայրենի առոգանության հետ համեմատած, ըստ ուսումնասիրությունների՝ ավելի մեծ նշանակություն ունի երկրորդ լեզվով խոսողների համար: Ոլորտի որոշ հետազոտողներ կեղմ են խոսքի ըմբռնելիության բարձրացման նման եղանակների: Արտահայտիչ առոգանությունը պարտադիր չէ, որ խանգարի հասկանալիությանը, չնայած ընդհանուր ընկալումներին:

### Հեղինակություն
Որոշ առոգանություններ, հատկապես եվրոպական ժառանգության, ընկալվում է որպես ավելի մեծ հեղինակություն հասարակության մեջ, քան մյուս առոգանությունները այնպես, որ որոշ խոսողներ կարող են արդյունքում գիտակցաբար ընդունել դրանք: Դա հաճախ պայմանավորված է հասարակության բարձրաշխարհիկ խավի հետ նրանց կապով: Օրինակ՝ Միացյալ Թագավորությունում բրիտանական անգլերենի արտասանությունը կապված է ավանդական բարձր դասի հետ: Նույնը կարելի է ասել հարավարևելյան բրազիլական առոգանությունների գերակշռության մասին պորտուգալերենի բրազիլական տարբերակի դեպքում, հատկապես հաշվի առնելով հեղինակության անհավասարությունը կայպիրայի բարբառի ազդեցության տակ գտնվող խոսքում՝ կապված գյուղական միջավայրի և ֆորմալ կրթության բացակայության հետ։

Լեզվաբանության մեջ առոգանությունների միջև տարբերություն չկա՝ կապված նրանց հեղինակության, գեղագիտության կամ պատշաճության հետ։ Բոլոր լեզուներն ու առոգանությունները լեզվական առումով հավասար են։

### Առոգանության կարծրատիպավորում և խտրականություն
Առոգանությունների բացասական ընկալումները, որոնց հիմքը կարող է կապված լինել խոսողի հասարակական ինքնության հետ, կարող են դրսևորվել որպես կարծրատիպեր, անհանգստություններ կամ աշխատանքային խտրականություն:

Հետազոտողները մշտապես նշում են, որ ոչ մայրենի առոգանությամբ մարդիկ գնահատվում են որպես պակաս խելացի, պակաս գիտակ, պակաս կրթված, անգլերենի կամ այլ լեզվի վատ հմտություններ ունեցող և տհաճ լսելի։ Ոչ միայն հատուկ առոգանություն չունեցող մարդիկ են ընդունում այս համոզմունքներն ու վերաբերմունքը, այլ նաև առոգանություններ ունեցող անհատները, որոնք հաճախ կարծրատիպեր են ընդունում իրենց կամ ուրիշների առոգանությունների դեմ։ Հետազոտությունը ցույց է տվել, որ միջին ունկնդիրը հմտորեն կարող է հայտնաբերել իր լեզվից տարբերվող և այլ լեզվին բնորոշ առոգանությունը:

Պարզվել է, որ առոգանությունները նույնիսկ ավելի շատ են ազդում երեխաների ճանաչողության վրա, քան հայտնի ճանաչողական բաժանումները, ինչպիսիք են ռասան, կրոնը կամ սեռը: Ամերիկայի միացյալ նահանգների Գիտությունների ազգային ակադեմիայի ուսումնասիրության ժամանակ երեխաներին հանձնարարվել է ընտրել թեմա երկու ձայնագրված բարձրախոսներից նյութեր՝ տարբեր բնութագրերով: Փորձարկված բոլոր փոփոխականներից առաջ, ներառյալ ռասան և սեռը, երեխաները բնիկ առոգանությամբ խոսող ձայնագրություններն ընտրել են զգալիորեն ավելի շատ:

Ի տարբերություն խտրականության այլ ձևերի, ընդհանուր հասարակության մեջ առոգանության խտրականության դեմ խիստ նորմեր չկան։

Անգլախոս աշխարհում որոշակի առոգանությամբ խոսողները հաճախ խտրականության են ենթարկվում տանը և աշխատանքի վայրում: Օրինակ՝ օտարերկրյա կամ էթնիկ փոքրամասնությունների առոգանություն ունեցողներին  տանտերերը ավելի քիչ հավանականությամբ հետ կկանչեն և ավելի հավանական է, որ գործատուները նրանց նշանակեն ավելի ցածր պաշտոնների՝ հակառակ ստանդարտ առոգանություն ունեցողների: Բիզնեսի միջավայրում առոգանություն ունեցող անհատներն ավելի հավանական է, որ բացասական գնահատականներ կստանան: Առոգանության խտրականությունը առկա է նաև ուսումնական հաստատություններում։ Օրինակ, ԱՄՆ-ի համալսարաններում ոչ լեզվակիր ասպիրանտները, դասախոսները և պրոֆեսորները թիրախ են դարձել առոգանության պատճառով անհասկանալի լինելու համար: Երկրորդ լեզվով խոսողները հայտնել են, որ իրենք հիմնականում իրենց առոգանության պատճառով խտրականության են ենթարկվել և իրենց անտեսված են զգացել, երբ փորձել են աշխատանք գտնել ավելի բարձր պաշտոններում: Միջին հաշվով, այն ուսանողները, որոնց դասավանդում են ոչ լեզվակիր անգլիախոսները, իրենց գիտելիքներով չեն զիջում, երբ համեմատվում են անգլերենի բնիկ լեզվակիրների ուսանողների հետ: Կանադայում անգլերենով խոսող որոշ ուսանողներ հայտնել են, որ նախապատվությունը տալիս են ոչ լեզվակիր դասախոսներին, քանի որ ուսուցչի խոսքը հասկանալի է: Սա պայմանավորված էր հոգեբանական ազդեցություններով, քանի որ ոուսանողներից պահանջվում էր ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել ուսուցիչին, որպեսզի լավ հասկանային նրան:

Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ առոգանության ընկալումը, ոչ թե ինքնին առոգանությունը, հաճախ հանգեցնում է խոսողների բացասական գնահատականների: Ռուբինի (1992) կատարած ուսումնասիրության ժամանակ ուսանողները լսեցին ձայնագրված դասախոսություն, որը ձայնագրված էր բնիկ անգլերեն խոսողի կողմից ստանդարտ առոգանությամբ: Հետո նրանց ցույց տվեցին «դասախոսի» նկարը՝ մեկ ասիական արտաքինով, մեկ սպիտակամորթ։ Հետազոտության մասնակիցները, որոնք տեսել են ասիական նկարը, հավատացել են, որ լսել են ընդգծված առոգանությամբ դասախոսի և ավելի վատ են կատարել մի առաջադրանք, որը չափում է դասախոսության ըմբռնումը: Բացասական գնահատականները կարող են արտացոլել նախապաշարմունքները, այլ ոչ թե առոգանությունները հասկանալու իրական խնդիրները։

### Օրինական հետևանքներ
Միացյալ Նահանգներում 1964 թվականի Քաղաքացիական իրավունքների ակտի 7-րդ բաժինը արգելում է ազգային ծագման հիման վրա խտրականությունը: Այնուամենայնիվ, գործատուները կարող են պնդել, որ անձի առոգանությունը խաթարում է նրանց հաղորդակցման հմտություններին, որոնք անհրաժեշտ են բիզնեսի արդյունավետ գործունեության համար։ Դատարանները հաճախ հիմնվում են գործատուի պահանջների վրա կամ օգտագործում են դատավորների սուբյեկտիվ կարծիքները, երբ որոշում են, թե արդյոք (պոտենցիալ) աշխատողի առոգանությունը կխանգարի հաղորդակցությանը կամ աշխատանքին, առանց որևէ օբյեկտիվ ապացույցի, որ առոգանությունը խոչընդոտ է եղել կամ կարող է լինել:

Կենտուկիի բարձրագույն դատարանը *Քլիֆորդն ընդդեմ Համագործակցության* գործով որոշեց, որ սպիտակամորթ ոստիկանը, որը չի տեսել սևամորթ ամբաստանյալին ներգրավված թմրամիջոցների առքուվաճառքի մեջ, այնուամենայնիվ, կարող էր ճանաչել նրան որպես մասնակից՝ ասելով, որ ձայնը ձայնագրության վրա է «հնչում էր սև»: Ոստիկանության աշխատակիցն այս «նույնականացումը» հիմնավորել է այն փաստով, որ ամբաստանյալը գործարքի պահին սենյակում գտնվող միակ աֆրոամերիկացին էր, և աուդիոժապավենի մեջ կար մի տղամարդու ձայն, որին սպան ասում էր «սև հնչող»՝ վաճառելով կոկաին մի եվրոպացի ամերիկացու, որը ուղարկվել էր ոստիկանության կողմից:

### Դերասանություն և առոգանություն
Դերասաններից հաճախ պահանջում են խոսել օտար լեզվով: Օրինակ՝ դերասանը  որևէ այլազգի կերպարի մարմնավորելիս, բացի կերպարից պետք է նաև ընկալի լեզվակրի ազգությանը բնորոշ հնչյունաբանական բնութագիրը։ Այս երևույթը անվանում են «առոգանությամբ խոսք»։

Առոգանությունները ներկայացումներում կարող են կարծրատիպային ասոցիացիաներ ունենալ: Օրինակ՝ Դիսնեյի անիմացիոն ֆիլմերում մայրերն ու հայրերը սովորաբար խոսում են սպիտակ, միջին դասի ամերիկյան կամ անգլերեն առոգանությամբ։ Մեկ այլ նկատառումով, Դիսնեյի մուլտիպլիկացիոն ֆիլմերում անգլերեն առոգանությունները հաճախ օգտագործվում են երկու նպատակներից մեկի՝ խեղկատակության կամ չար կերպարների համար: Դրա օրինակները կարելի է տեսնել Ալադին (համապատասխանաբար Սուլթան և Ջաֆար) և Առյուծ արքան (համապատասխանաբար Զազու և Սկար) ֆիլմերի կերպարներում:

## Ծանոթագրություններ

## Մատենագրություն
* 
* Giles, H., & Coupland, N. (1991). *Language: Contexts and Consequences*. Buckingham, UK: Open University Press.
* Lindemann, S. (2003). "Koreans, Chinese or Indians? Attitudes and ideologies about non-native English speakers in the United States." *Journal of Sociolinguistics*, 7, 348–364.
* Lindemann, S. (2005). "Who speaks 'broken English'? US undergraduates' perception of non-native English." *International Journal of Applied Linguistics*, 15, 187–212.
* 
* Moyer, A. (1999). "Ultimate attainment in L2 phonology: The critical factors of age, motivation and instruction." *Studies in Second Language Acquisition*, 21, 81–108.
* Scovel, T. (1988). *A Time to Speak: A Psycho linguistic Inquiry into the Critical Period for Human Speech*. Cambridge, England: New bury House.
* Wated, G., & Sanchez, J. I. (2006). "The role of accent as a work stress or on attitudinal and health-related work outcomes." *International Journal of Stress Management*, 13, 329–350.
* Wells, J C. 1982. *Accents of English*. (3 volumes). Cambridge: Cambridge University Press. [Wells's home pages also have a lot of information about phonetics and accents.]

## Արտաքին հղումներ

* Sounds Familiar?  – Listen to regional accents and dialects of the UK on the British Library's 'Sounds Familiar' website
* 'Hover & Hear' accents of English from around the World, and compare them side by side.
* The Speech Accent Archive (Native and non-native accent recordings of English)
* Wells Accents and Spelling
* humanaccents.com  – a summary of research on non-native accents and extensive accent bibliography

Կատեգորիա:Բարբառագիտություն
Կատեգորիա:Բարբառներ
Կատեգորիա:Լեզու
Կատեգորիա:Լեզուներ
Կատեգորիա:Լեզվաբանություն
Կատեգորիա:Լեզվի տեսակներ և ոճեր
Կատեգորիա:Հանրալեզվաբանություն
Կատեգորիա:Հնչյունաբանություն