Վճար

**Վճարը** որևիցե արժեքավոր բանի հանձնումն է (ինչպիսիք են՝ անձի կամ ընկերության), օրինակ՝ փողի կամ դրա համարժեքի առաջարկն է՝ նրանց կողմից մատուցվող ապրանքների կամ ծառայությունների դիմաց կամ օրինական պարտավորություն կամ բարեգործական ցանկություն կատարելու համար: Վճարում կատարող կողմը սովորաբար կոչվում է վճարող, մինչդեռ վճարվողը վճարում ստացող կողմն է: Թեև վճարումները հաճախ կատարվում են կամավոր կերպով, որոշ վճարումներ պարտադիր են, օրինակ՝ տուգանքի վճարումը:

Վճարումները կարող են իրականացվել մի քանի եղանակներով, օրինակ՝

* փողի օգտագործումը՝ լինի կանխիկ, չեկ, բջջային վճարման կամ բանկային փոխանցումների միջոցով:
* արժեքավոր որևէ բանի փոխանցում, օրինակ՝ բաժնետոմս, կամ փոխանակման օգտագործում, մեկ ապրանքի կամ ծառայության փոխանակում մյուսի հետ:

Ընդհանուր առմամբ, վճարվողներն ազատ են որոշելու, թե վճարման որ եղանակն են ընդունելու,չնայած սովորաբար օրենքները պահանջում են վճարողին ընդունել երկրի օրինական վճարման եղանակը, որը նրանք կընդունեն՝ մինչև սահմանված չափը: Ամենից հաճախ վճարումը կատարվում է ստացողի տեղական արժույթով, եթե կողմերն այլ կերպ չեն պայմանավորվում: Այլ արժույթով վճարումը ներառում է փոխարկման լրացուցիչ գործարք: Վճարվողը կարող է փոխզիջման գնալ պարտքի հետ կապված, այսինքն՝ ընդունել մասնակի վճարում` պարտապանի պարտավորության լրիվ մարմամբ, կամ կարող է առաջարկել զեղչ, օրինակ՝ Կանխիկ վճարման կամ արագ վճարման համար և այլն: Մյուս կողմից, վճարողը կարող է գանձել հավելավճար, օրինակ՝ որպես ուշ վճարման վճար, կամ որոշակի վարկային քարտ օգտագործելու համար և այլն:

Վճարումներին հաճախ նախորդում է ապրանքագիր կամ հաշիվ, որը հետևում է ապրանքների կամ ծառայությունների մատակարարմանը, սակայն որոշ ոլորտներում (օրինակ՝ ճանապարհորդություն և հյուրանոցներ) հազվադեպ չէ, որ նախավճարները պահանջվում են նախքան ծառայությունը կատարելը կամ մատուցելը: Որոշ արդյունաբերություններ կարող են պահանջել ավանդ մինչև ծառայությունների իրականացումը, որը հանդես է գալիս որպես կանխավճար մաս կամ որպես մատուցողի անվտանգություն ծառայություն: Որոշ դեպքերում կանխավճարները կատարվում են նախապես, իսկ որոշ դեպքերում ընդունվում են մասնակի վճարումներ, որոնք չեն մարում վճարողի օրինական պարտավորությունները։ Ստացողի կողմից վճարման ընդունումը մարում է պարտքը կամ այլ պարտավորությունը: Պարտատերը չի կարող անհիմն հրաժարվել վճարումն ընդունելուց, սակայն վճարումը կարող է մերժվել որոշ հանգամանքներում, օրինակ՝ կիրակի օրը կամ բանկային ժամերից դուրս:Վճարվողը սովորաբար պարտավոր է հաստատել վճարումը` վճարողին ներկայացնելով անդորրագիր: Անդորրագիրը կարող է լինել հաշվի վրա հաստատում որպես «ամբողջությամբ վճարված»: Պարտքի համար երաշխիք կամ այլ երաշխիք տալը վճարում չի համարվում։

## Ստուգաբանություն
Բառի արմատը՝ «վճարում» բառում «վճարել»-ն է, գալիս է լատիներեն «pacare» բառից, որը նշանակում է հանգստացնել։ Այն էլ իր հերթին ծագում է «pax» բառից, որը նշանակում է խաղաղություն։ Միջնադարում տերմինը սկսել է ավելի լայն կիրառություն ունենալ՝ նկատի ունենալով «հանդարտեցնել պարտատերերին»։ Քանի որ լատիներեն բառը կազմվել է հին ֆրանսերեն «paier»-ի մաս, այն պահպանեց «հանդարտեցնել» իմաստը, բայց ստացավ «վճարել» իմաստը (ինչպես պարտքը վճարելիս): Միջին անգլերեն «payen» բառը, որը ծագել է ֆրանսերենից, նույնպես օգտագործվել է երկու ձևով։

## Վճարման տեսակներն ու եղանակները
Կա վճարման երկու տեսակ՝փոխանակում և տրամադրում։  Փոխանակումը ենթադրում է փողի օգտագործում, որը ներառում է թղթադրամներ և մետաղադրամներ: Տրամադրումը ներառում է գումարի փոխանցում մի հաշվից մյուսը և ներառում է երրորդ կողմ:Վարկային քարտ, դեբետային քարտ, չեկ, դրամական փոխանցումներ և կրկնվող կանխիկ կամ ԱՀԿ (Ավտոմատացված Հաշվարկային Կենտրոն) վճարումները բոլորն էլ էլեկտրոնային վճարման եղանակներ են: Էլեկտրոնային վճարումների տեխնոլոգիաները ներառում են մագնիսական շերտավոր քարտեր, խելացի քարտեր, անհպում քարտեր և բջջային վճարումներ:

Փուլային վճարումները կամ կիսավճարային մեթոդով վճարումները» հաճախ կիրառվում են՝ շինարարության կամ այլ ակտիվների կառուցման ընթացքում վճարումները փուլերով կատարելու նպատակով։ Ապառիկ վճարումներ էին նախատեսվում Cadogan Petroleum Holdings Ltd ընդդեմ Global Process Systems LLC-ի դեպքում, որտեղ վերջինս մաս-մաս կվճարեր երկու գազային կայանների ձեռքբերման համար։ Նրանց պայմանագրում ասվում էր, որ սեփականության իրավունքը չի անցնի այնքան ժամանակ, քանի դեռ վճարումները չեն ավարտվել, և որ տարաժամկետ վճարման ցանկացած ձախողում Կադողանին թույլ կտա չեղյալ համարել պայմանագիրը՝ «առանց որևէ կուտակված իրավունքի վնաս պատճառելու:Գերագույն դատարանը վճռեց, որ ձևակերպումը թույլ է տվել Քադողանին պահպանել վճարված վճարումները, չնայած նրանք չեն ձեռք բերել ակտիվները դրա դիմաց: Դատարանը վկայակոչել է Ջեք Բիթսոնի գրած մի տեքստը, որը գրվել է Ջեք Բիթսոնի կողմից, որը հետագայում դարձավ Վերաքննիչ արդարադատություն, որը վերաբերում է խախտման համար ազատվելու համար։

Նախնական մասնակի վճարումը թանկարժեք իրերի կամ ծառայության գնման համար հաճախ կոչվում է «կանխավճար». սա նաև բրիտանական անգլերենում ավանդ է կոչվում:

## Ներգրավված կողմերը
Վճարումը կարող է ներառել երկուից ավելի կողմ՝ Օրինակ, կանխավճարային քարտով գործարքը սովորաբար ներառում է չորս կողմ՝ գնորդը, վաճառողը, թողարկող բանկը և ստացող բանկը:Կանխիկ վճարումը պահանջում է առնվազն երեք կողմի մասնակցություն՝ վաճառողը, գնորդը և արժույթի թողարկողը։ Իսկ փոխանակային (բարտեր) վճարումը պահանջում է նվազագույնը երկու կողմ՝ գնորդը և վաճառողը։

## Մատակարարներ
Վճարային մատակարարն է ձևավորում ենթակառուցվածքները և էլեկտրոնային հաշվարկման մեթոդները։ Վճարային գլոբալ մատակարարներից են՝ Diners Club, Visa, American Express և MasterCard վարկային քարտային համակարգերը։ Maestro և Cirrus համակարգերը միջազգային դեբետային քարտերի վճարային մատակարարներ են։ PayPal-ը նույնպես տրամադրում է առցանց դեբետային քարտ՝ թվային արժույթով։ Blockchain-ը նույնպես տրամադրում է ենթակառուցվածք՝ թվային արժույթով վճարումներ իրականացնելու համար։

## Համաշխարհային շուկա
2005 թվականին աշխարհում մոտավոր հաշվարկով 40 տրիլիոն ԱՄՆ դոլար անցել է որևէ տեսակի վճարային համակարգի միջոցով։ Այդ գումարից մոտ 12 տրիլիոնը կատարվել է տարբեր վարկային քարտերի միջոցով՝ հիմնականում Visa և MasterCard համակարգերի 21,000 անդամ բանկերի միջոցով։ Վճարումների վերամշակումը, ներառյալ վարկի տրամադրումը, բերեց մոտ 500 միլիարդ դոլարի եկամուտ։ 2012 թվականին մոտավորապես 377 տրիլիոն դոլար է անցել անկանխիկ վճարային համակարգերով: Սա հանգեցրեց գրեթե 524 միլիարդ դոլարի ընդհանուր հաշիվների և գործարքների եկամուտների։

### Դեբետային քարտեր
ԱՄՆ-ում դեբետային քարտերն ամենաարագ զարգացող վճարային տեխնոլոգիան են: 2001 թվականին դեբետային քարտերը կազմում էին բոլոր գնումների գործարքների 9 տոկոսը, և ակնկալվում է, որ 2011 թվականին այն կկրկնապատկվի մինչև 18,82 տոկոս։

### Բջջային վճարումներ
Ամբողջ աշխարհում բջջային վճարումների արագ աճ է նկատվում։ Google Pay-ը, Apple Pay-ը և Samsung Pay-ը բջջային վճարումների երեք հիմնական տարբերակներն են, մինչդեռ որոշ բանկեր թույլ են տալիս նաև NFC վճարումներ: Որոշ երկրներում բջջային դրամապանակները դարձել են բջջային վճարումների գերիշխող միջոց:

### Չեկեր
Պատմականորեն չեկերը եղել են ապրանքների և ծառայությունների գնման հիմնական վճարման միջոցներից մեկը, թեև դրա մասնաբաժինը վճարումների խառնուրդում նվազում է ամբողջ աշխարհում: 2001թ.-ին ԱՄՆ-ում չեկերը կազմում էին ԱՄՆ-ում գործող վճարումների խառնուրդի 25%-ը. իսկ 2006 թվականին կանխատեսվում էր, որ այն կնվազի մինչև 17%։

## Ժամկետավորում
Որոշ իրավիճակներում վճարման ժամկետը իրավական հետևանքներ ունի: Հարկային նպատակներով, օրինակ, վճարման ժամկետը կարող է որոշել, թե արդյոք այն որակվում է որպես նվազեցում հարկ վճարողի կողմից հարկվող եկամտի հաշվարկում մեկ կամ հաջորդ տարում:

ԱՄՆ-ի հարկային նպատակներով կանխիկ վճարումները սովորաբար կատարվում են վճարման պահին: Վճարումը կարող է տեղի ունենալ նաև, երբ անձը գույք է փոխանցում կամ ծառայություն է մատուցում ստացողին` ի կատարումն պարտավորության։ Չեկով վճարումը սովորաբար համարվում է կատարված, երբ չեկը հանձնվում է, քանի դեռ չեկը հարգվում է վճարվողի կողմից ներկայացման ժամանակ: Այս կանոնը սովորաբար կիրառվում է նաև այն դեպքում, երբ չեկը բանկին չի ներկայացվում մինչև հաջորդ հարկվող տարին, չնայած որ վճարողը կարող է այդ ընթացքում դադարեցնել վճարումը չեկի վրա։ Ժամկետով հետաձգված չեքերը, սակայն, չեն համարվում վճարում՝ փոխանցման պահին։ Ընդհանուր առմամբ, վարկային քարտով վճարումները ուժի մեջ են մտնում հենց վաճառքի պահին, այլ ոչ թե այն ժամանակ, երբ վճարողին հաշիվ է ներկայացվում վարկային քարտի ընկերության կողմից կամ երբ նա վճարում է այդ հաշիվը։ Բիզնեսը, որը հաշվետվություն է ներկայացնում հաշվեգրման հիման վրա, եկամուտը կներկայացնի վաճառքի տարում, թեև վճարումը կարող է ստացվել հաջորդ տարում:

Պետական գերատեսչություններին վճարումների մեծ մասի վճարումը չեկով, եթե դա թույլատրվում է, սովորաբար ուժի մեջ է մտնում մաքսազերծման համար սահմանված մի քանի օրերից հետո կամ մինչև չեկը փաստացի չվճարվի: Վարկային քարտով վճարումները, եթե թույլատրվում է, և կանխիկ վճարումները անմիջապես ուժի մեջ են մտնում: Սովորաբար վճարման այլ ձևեր չեն թույլատրվում կամ ընդունվում:

Առևտրային ուշ վճարումները և վճարման ուշացումից առաջացող տոկոսային իրավունքները կարգավորվում են որոշ երկրներում, օրինակ՝ Եվրամիության անդամ երկրներում՝ 2000 և 2011 թվականների Ուշ վճարումների վերաբերյալ հրահանգներով:

## Տես նաև

* Հաշվապահություն
* Բիզնես
* Առևտուր
* Փող

## Ծանոթագրություններ

## Հղումներ

* finn. Carmine Bunker, Mary S.:John Wiley and sons.
* Schaefer, Mary S.: John Wiley & Sons (2007) Controller & CFO Guide to Accounts Payable
* Schaeffer, Mary S.: John Wiley & Sons (2006) Accounts Payable & Sarbanes Oxley

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Վճարումներ
Կատեգորիա:Վճարային համակարգեր
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Կատեգորիա:Փող
Կատեգորիա:Տնտեսություն
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ