open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հասան Պատրիկ

**Հասան Պատրիկ**, ավան և ճանապարհային կայան Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Մալաթիայի գավառում։ Գտնվում էր Մալաթիայից Սեբաստիա տանող ճանապարհին։

Ըստ Ն. Ադոնցի այստեղ է գտնվել հին Պիսոնոս ճանապարհային կայանը։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Յազըհանի շրջանի համայնքներ
Հունի

**Հունի**, գյուղ (քաղաք)( Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Կարկառի գավառակում։

## Պատմություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ մի խումբ հայ գաղթականներ անցել են այս գյուղով։

## Բնակչություն
Բնակչությունը հայեր և քրդեր էին։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Ադըյամանի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Կատեգորիա:Քոլիկի շրջանի համայնքներ
Մուշովկա

**Մուշովկա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Մալաթիայի գավառում։ Գյուղը գտնվում էր խոր ձորակի մեջ։

## Պատմություն
1895 թվականին գյուղի բնակչությունը թաքնվելով մոտակա քարանձավներում, մի կերպ փրկվեց կոտորածից։ Գյուղն ավերվել է, իսկ բնակչությունը կոորվել կամ բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
Ըստ Ս. Ծոցիկյանի XIX դարի վերջին ուներ 800 հայ բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղում գտնվում է Մուշողկունի վանքը, Ս. գևորգ և Ս. Թորոս վանքերը ու մի քանի ավերված եկեղեցիներ։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Չըրմըխտի

**Չըրմըխտի**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Մալաթիայի գավառում։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին ուներ մոտ 500 շունչ հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ, արհեստներով։ Գյուղում կար եկեղեցի՝ կից դպրոցով, և Ս․ Չրմխտի կոչվող ուխտատեղի։ 

Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։ Սակավաթիվ փրկվածներն ապաստանել են տարբեր երկրներում։ 

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Մ.թ.ա. 860-ականներ

**Մ.թ.ա. 860-ականներ**, մ.թ.ա. 9-րդ դարի չորրորդ տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 870-մ.թ.ա. 861 թվականները։

## Մ.թ.ա. 870
## Մ.թ.ա. 869
## Մ.թ.ա. 868
## Մ.թ.ա. 867
## Մ.թ.ա. 866
## Մ.թ.ա. 865
*Ասորեստանի արքա Սալմանասար III-ը գրավում է Կար Կալմանասարը։

## Մ.թ.ա. 864
* Աթենքում Ֆերեկլեսը շարունակում է իր հորը՝ դառնալով արքա։
* Աթենքի արքա՝ Դիոգնետուսի մահը։

## Մ.թ.ա. 863
## Մ.թ.ա. 862
## Մ.թ.ա. 861

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 860-ականներ
Մ.թ.ա. 830-ականներ

**Մ.թ.ա. 830-ականներ**, մ.թ.ա. 9-րդ դարի յոթերորդ տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 840-մ.թ.ա. 831 թվականները։

## Մ.թ.ա. 840
* Ասորեստանի արքա Սալմանասար Գ-ն արշավանք է ձեռնարկում Վանի թագավորություն՝ գրավելով Արզաշկուն հնագույն մայրաքաղաքը։

## Մ.թ.ա. 839
## Մ.թ.ա. 838
## Մ.թ.ա. 837
## Մ.թ.ա. 836
* Ասորեստանի արքա Սալմանասար III-ը արշավանք է ձեռնարկում դեպի Տաբարենի։
* Եգիպտոսում քաղաքացիական պատերազմ է սկսվում։

## Մ.թ.ա. 835
## Մ.թ.ա. 834
## Մ.թ.ա. 833
## Մ.թ.ա. 832
## Մ.թ.ա. 831

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 830-ականներ
Մ.թ.ա. 820-ականներ

**Մ.թ.ա. 820-ականներ**, մ.թ.ա. 9-րդ դարի ութերորդ տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 830-մ.թ.ա. 821 թվականները։

## Մ.թ.ա. 830
## Մ.թ.ա. 829
## Մ.թ.ա. 828
## Մ.թ.ա. 827
* Չինաստանի Չժոու արքայատան արքա է դառնում Քսյուան Չժոուն։

## Մ.թ.ա. 826
## Մ.թ.ա. 825
* Աթենքի արքայազն Թեսպիուսը շարունակում է իր հորը՝ Արիֆոնին, իբրև Աթենքի արքա։
* Իրենց հոր մահից հետո, Եգիպտոսի երկու արքայազնները՝ Օսորկոն III-ը և Շոշենք III-ը գահակալական կռիվներ են սկսում։
* Մահանում է Եգիպտոսի արքա Տակելոտ II-ը։
* Արիֆոնը, Աթենքի արքան, մահանում է՝ 20 տարվա կառավարումից հետո։

## Մ.թ.ա. 824
## Մ.թ.ա. 823
* Շամշի-Ադադ V-ը շարունակում է իր հորը, իբրև Ասորեստանի արքա։
* Ասորեստանի արքա Սալմանասար III-ի մահը։

## Մ.թ.ա. 822
## Մ.թ.ա. 821

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 820-ականներ
Մ.թ.ա. 810-ականներ

**Մ.թ.ա. 810-ականներ**, մ.թ.ա. 9-րդ դարի իններորդ տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 820-մ.թ.ա. 811 թվականները։

## Մ.թ.ա. 820
* Պիգմալիոնը դառնում է Տիրի արքա։

## Մ.թ.ա. 819
## Մ.թ.ա. 818
## Մ.թ.ա. 817
* Պեդուբասիս I-ը հռչակում է իրեն Եգիպտոսի արքա, հիմնելով 23-րդ արքայատունը։

## Մ.թ.ա. 816
## Մ.թ.ա. 815
## Մ.թ.ա. 814
## Մ.թ.ա. 813
## Մ.թ.ա. 812
## Մ.թ.ա. 811
* Ադադ-նիրարի III-ը դառնում է Ասորեստանի արքա, շարունակելով իր հորը՝ Շամշի-Ադադ V-ին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 810-ականներ
Մ.թ.ա. 10-րդ դար

## Դեպքեր և իրադարձություններ
* Սպարտայի հիմնումը
* Եթովպիայի թագավորության հիմնումը՝ Մենելիկ I-ի կողմից։
* Ամենավաղ բնակավայրի ստեղծումը Անգլիայում։
* Արմենները ստեղծում են իրենց իշխանությունը և նրան միացնում շուպրի ցեղն ու նրա երկրամասը։

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 1000

## Իրադարձություններ
thumb|400px|Մարդիկ մ․թ․ա․ 1000 թվականին
*Բոլոր թվականները մոտավոր են:*

* Անտիկ արվեստի դարաշրջանի սկիզբը, որը տևել է 500 տարի։
* Ուելսի տարածքն սկսել են բնակեցնել կիմրերի կելտական ցեղերը։
* Սամավեդայի ձևավորման ժամանակաշրջանի ենթադրյալ ավարտը։
* Գիտնականները մետաղե զենքի և մետաղական գործիքների արտադրության սկիզբը վերագրում են մ.թ.ա. 1000 թվականին։
* Ժամանակակից Իտալիայի տարածքում բնակվել էին լիգուրների, էտրուսկների, իտալիկների, լատինների, սաբինների ցեղերը։
* Հունաստանում ավարտվել է բրոնզի դարը։
* Հյուսիսային Հնդկաստանում սկսել են ձևավորվել մի շարք ստրկատիրական պետություններ, որի գերակշռող կրոնական-մշակութային գործոնը եղել է հինդուիզմը։
* Հին Իսրայելում կառավարման հանրապետական ձևը (Դատավորների դարաշրջան) ժողովրդի պահանջով փոխարինվել է միապետականով։
* Կորեական դիցաբանության համաձայն՝ Կոչոսոնի վան է դարձել Մունմուն։

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 990-ականներ

**Մ.թ.ա. 1000-ականներ**, մ.թ.ա. 10-րդ դարի առաջին տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 1000-մ.թ.ա. 991 թվականները։

## Մ.թ.ա. 1000
## Մ.թ.ա. 999
## Մ.թ.ա. 998
## Մ.թ.ա. 997
## Մ.թ.ա. 996
## Մ.թ.ա. 995
## Մ.թ.ա. 994
## Մ.թ.ա. 993
* Ամենեմոպը շարունակում է Ֆուսեննես I-ին, իբրև Եգիպտոսի արքա։
* Աթենքի արքա՝ Արխոնի մահը, 19 տարվա գահակալությունից հետո։

## Մ.թ.ա. 992
## Մ.թ.ա. 991

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 990-ականներ
Մ.թ.ա. 850-ականներ

**Մ.թ.ա. 850-ականներ**, մ.թ.ա. 9-րդ դարի չորրորդ տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 860-մ.թ.ա. 851 թվականները։

## Մ.թ.ա. 860
## Մ.թ.ա. 859
* Սալմանասար Գ-ն մ.թ.ա. 859 թվականին դառնում է Ասորեստանի թագավոր
* Արամեն մ.թ.ա. 859 թվականին դառնում է Հայկական լեռնաշխարհի առաջին պետության՝ Վանի թագավորության հիմնադիր

## Մ.թ.ա. 858
* Սալմանասար III-ը շարունակում է իր հորը՝ Աշուրնասիրպալ II-ին, դառնալով Ասորեստանի արքա։

## Մ.թ.ա. 857
* Ասորեստանի թագավոր Սալմանասար Գ-ն հյուսիս-արևմուտքից հարձակվելով Վանի թագավորության վրա, մոտենում և պաշարում է թագավորանիստ քաղաք Արզասկուն, Արամեն դուրս է գալիս Սալմանասար Գ-ի դեմ և Արզասկու քաղաքի մոտ տեղի ունեցած ուժեղ ճակատամարտում Արամեի բանակը պարտություն է կրում։ Դրանից հետո ասորեսանցիները գրավում ու ավերում են Արզասկու քաղաքը և Արամալի երկրամասի բազմաթիվ բնակավայրեր։

## Մ.թ.ա. 856
## Մ.թ.ա. 855
## Մ.թ.ա. 854
* Կարկարի ճակատամարտը. ընդհանրում Ասորեստանի արքա Սալմանասար III-ի և Դամասկոսի արքայի ու Տիրի արքայազնի միության միջև։

## Մ.թ.ա. 853
* Հակաասորեստանյան դաշինքի ստեղծումը։ Դաշնակցում էին Դամասկոսի արքան, Իսրայելի արքան, Կիլիկիայի արքան և ուրիշներ։
* Կռվում վախճանված Օխավի փոխարեն Իսրայելի արքան է դառնում նրա որդի Օխոզիան։ 

## Մ.թ.ա. 852
## Մ.թ.ա. 851

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 850-ականներ
Մ.թ.ա. 840-ականներ

**Մ.թ.ա. 840-ականներ**, մ.թ.ա. 9-րդ դարի վեցերորդ տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 850-մ.թ.ա. 841 թվականները։

## Մ.թ.ա. 850
* Տակելոտ II-ը շարունակում է իր հորը՝ Օսորկոն II-ի, որպես Եգիպտոսի արքա։
* Իսրայելի արքա Ախավի մահը։
## Մ.թ.ա. 849
## Մ.թ.ա. 848
* Ասորեստանի թագավոր Սալմանասար Գ-ն մի երրորդ արշավանք է կատարում Վանի թագավորության վրա, որի մասին նա իր արձանագրության մեջ նշում է շատ համառոտ կերպով. «Ուրարտացի Արամի քաղաքները մինչև Եփրատ գետի (Արածանիի) ակունքը ավերեցի, քանդեցի, հրով այրեցի»։
## Մ.թ.ա. 847
## Մ.թ.ա. 846
## Մ.թ.ա. 845
* Արիֆոնը շարունակում է իր հորը՝ Ֆերեկլեսին, իբրև Աթենքի արքա։
* Ասորեստանի թագավոր Սալմանասար Գ-ն կրկին ետ է վերադառնում Վանի թագավորություն և Տիգրիսի ակունքում քանդակել է տալիս իր պատկերը, որտեղ թողել է նաև մի հսկա արձանագրություն։ Այդ արձանագրության մեջ նա Ուրարտուի թագավոր է անվանում Արամեին։
* Աթենքի արքա՝ Ֆերեկլեսի մահը 19 տարվա կառավարումից հետո։
## Մ.թ.ա. 844
## Մ.թ.ա. 843
## Մ.թ.ա. 842
## Մ.թ.ա. 841
* Չինաստանի Չժոու արքայատան արքա՝ Լի Չժոուի մահը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 840-ականներ
Մ.թ.ա. 980-ականներ

**Մ.թ.ա. 980-ականներ**, մ.թ.ա. 10-րդ դարի երկրրորդ տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 990-մ.թ.ա. 981 թվականները։

## Մ.թ.ա. 990
## Մ.թ.ա. 989
## Մ.թ.ա. 988
## Մ.թ.ա. 987
## Մ.թ.ա. 986
## Մ.թ.ա. 985
## Մ.թ.ա. 984
* Օսորկոն կրտսերը դառնում է Եգիպտոսի արքա, շարունակելով իր հորը՝ Ամենեմոպին։

## Մ.թ.ա. 983
## Մ.թ.ա. 982
## Մ.թ.ա. 981

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 980-ականներ
Մ.թ.ա. 970-ականներ

**Մ.թ.ա. 970-ականներ**, մ.թ.ա. 10-րդ դարի չորրորդ տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 980-մ.թ.ա. 971 թվականները։

## Մ.թ.ա. 980
## Մ.թ.ա. 979
## Մ.թ.ա. 978
* Սիամունը դառնում է Եգիպտոսի արքա՝ շարունակելով իր հորը՝ Օսորկոն կրտսերին։

## Մ.թ.ա. 977
## Մ.թ.ա. 976
## Մ.թ.ա. 975
## Մ.թ.ա. 974
## Մ.թ.ա. 973
## Մ.թ.ա. 972
## Մ.թ.ա. 971

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 970-ականներ
Մ.թ.ա. 960-ականներ

**Մ.թ.ա. 960-ականներ**, մ.թ.ա. 10-րդ դարի չորրորդ տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 970-մ.թ.ա. 961 թվականները։

## Մ.թ.ա. 970
## Մ.թ.ա. 969
## Մ.թ.ա. 968
## Մ.թ.ա. 967
* Թիգլաթ-Պալասար II-ը դառնում է Ասորեստանի արքա։

## Մ.թ.ա. 966
## Մ.թ.ա. 965
* Իսրայելի արքա Դավիթը մահանում է։

## Մ.թ.ա. 964
## Մ.թ.ա. 963
## Մ.թ.ա. 962
* Սողոմոնը դառնում է Իսրայելի արքա։

## Մ.թ.ա. 961

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 960-ականներ
Մ.թ.ա. 950-ականներ

**Մ.թ.ա. 950-ականներ**, մ.թ.ա. 10-րդ դարի հինգերորդ տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 960-մ.թ.ա. 951 թվականները։

## Մ.թ.ա. 960
## Մ.թ.ա. 959
* Ֆուսենես II-ը դառնում է Եգիպտոսի արքա։

## Մ.թ.ա. 958
## Մ.թ.ա. 957
## Մ.թ.ա. 956
## Մ.թ.ա. 955
## Մ.թ.ա. 954
## Մ.թ.ա. 953
## Մ.թ.ա. 952
* Ֆորբասը դառնում է Աթենքի արքա։
* Աթենքի արքա՝ Թերեսպիուսի մահը։

## Մ.թ.ա. 951

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 950-ականներ
Մ.թ.ա. 940-ականներ

**Մ.թ.ա. 940-ականներ**, մ.թ.ա. 10-րդ դարի հինգերորդ տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 950-մ.թ.ա. 941 թվականները։

## Մ.թ.ա. 950
## Մ.թ.ա. 949
## Մ.թ.ա. 948
## Մ.թ.ա. 947
* Չինաստանի Չժոու արքայատան արքա՝ Կինգ մո Չժոուի մահը։

## Մ.թ.ա. 946
* Կինգ Գոնգը դառնում է Չինաստանի Չժոու արքայատան արքան։

## Մ.թ.ա. 945
* Շոշենք I-ը դառնում է Եգիպտոսի արքա, սկիզբ դնելով 22-րդ արքայատանը։
* Եգիպտոսի արքա Ֆուսինես III-ը մահանում է, վերջ դնելով 21-րդ արքայատանը։

## Մ.թ.ա. 944
## Մ.թ.ա. 943
## Մ.թ.ա. 942
## Մ.թ.ա. 941

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 940-ականներ
Մ.թ.ա. 910-ականներ

**Մ.թ.ա. 910-ականներ**, մ.թ.ա. 10-րդ դարի իններորդ տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 920-մ.թ.ա. 911 թվականները։

## Մ.թ.ա. 920
## Մ.թ.ա. 919
## Մ.թ.ա. 918
## Մ.թ.ա. 917
## Մ.թ.ա. 916
## Մ.թ.ա. 915
## Մ.թ.ա. 914
## Մ.թ.ա. 913
## Մ.թ.ա. 912
* Ադար-նինարի II-ը դառնում է Ասորեստանի արքա։
## Մ.թ.ա. 911

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 910-ականներ
Մ.թ.ա. 900-ականներ

**Մ.թ.ա. 900-ականներ**, մ.թ.ա. 10-րդ դարի իններորդ տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 910-մ.թ.ա. 901 թվականները։

## Մ.թ.ա. 910
* Մահանում է Չինաստանի Չժոու արքայատան արքա Յի Չժոուն։

## Մ.թ.ա. 909
* Քսիաո Չժոուն դառնում է Չինաստանի Չժոու արքայատոհմի արքա։

## Մ.թ.ա. 908
## Մ.թ.ա. 907
## Մ.թ.ա. 906
## Մ.թ.ա. 905
## Մ.թ.ա. 904
## Մ.թ.ա. 903
## Մ.թ.ա. 902
## Մ.թ.ա. 901

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 900-ականներ
Կոկվտիք

**Կոկվտիք**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սասունի գավառակում։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Միջօրեական

[մինի|աջից|289px|Միջօրեականները պատկերված են դեղինով, [հասարակածը՝ կապույտով։ Զուգահեռականնները պատկերված են կետագծերով։]]

**Միջօրեականը** Երկրի մակերևույթի միևնույն երկայնության կետերը միացնող կորն է։ Միջօրեականներն ձգվում են մի բևեռից մինչև մյուսը՝ զուգահեռականների հետ հատվելով ուղիղ անկյան տակ։

Երկրի միջօրեական մագնիսականը երկրամագնիսական դաշտի ուժագծի պրոյեկցիան Երկրի մակերևույթի վրա։ Մագնիսական բոլոր **միջօրեական**ները, որոնք բարդ կորեր են, հատվում են Երկրի հյուսիսային և հարավային մագնիսական բևեռներում։ Մագնիսական միջօրեականի հարթություն է կոչվում այն ուղղաձիգ հարթությունը, որն անցնում է դիտորդով (սարքով) և պարունակում երկրամագնիսական դաշտի լարվածության վեկտորն այդ կետում։ Միջօրեականի հարթության (այդտեղ տեղադրվում է մագնիսական կողմնացույցի սլաքը) և աշխարհագրական միջօրեականի հարթության կազմած անկյունը Երկրի մակերևույթի տվյալ կետում կոչվում է մագնիսական հակում։ Երկրի մագնիսական միջօրեականի հետ մեկտեղ հաճախ դիտարկում են երկրամագնիսական միջօրեականը Երկրի մակերևույթի դիտարկվող կետով և հյուսիսային ու հարավային երկրամագնիսական բևեռները միացնող ուղիղ գծով տարված հարթության և Երկրի մակերևույթի հատման գիծը։ Ի տարբերություն մագնիսական միջօրեականի, որը նկարագրում է Երկրի իրական մագնիսական դաշտը, երկրամագնիսական միջօրեականները նկարագրում են դրա առաջին մոտավորությունը՝ համասեռ մագնիսացած երկրագնդի դաշտը։

Կատեգորիա:Գեոդեզիա
Կատեգորիա:Քարտեզագրություն
Չեզենա ՖԱ

**«Չեզենա»** կամ **«Չեզենայի Ֆուտբոլային Միություն»** (), պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային ակումբ՝ տեղակայված Չեզենա քաղաքում։ Ակումբը հիմնադրվել է 1940 թ.ին։ Ներկայումս հանդես է գալիս իտալական Սերիա B-ում։ Ակումբը 12 մրցաշրջան է անցկացրել Սերիա A-ում, վերջինը եղել է 2011/12 մրցաշրջանը։

Կատեգորիա:Իտալական ֆուտբոլային ակումբներ
Մ.թ.ա. 930-ականներ

**Մ.թ.ա. 930-ականներ**, մ.թ.ա. 10-րդ դարի յոթերորդ տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 940-մ.թ.ա. 931 թվականները։

## Մ.թ.ա. 940
## Մ.թ.ա. 939
## Մ.թ.ա. 938
## Մ.թ.ա. 937
## Մ.թ.ա. 936
## Մ.թ.ա. 935
* Չինաստանի Չժոու արքայատան արքա՝ Կինգ Գոնգ Չժոուի մահը։
* Ասորեստանի արքա՝ Տիգլաթ-պալասար II-ի մահը։

## Մ.թ.ա. 934
* Յի Չժոուն դառնում է Չինաստանի Չժոու արքայատան արքա։

## Մ.թ.ա. 933
## Մ.թ.ա. 932
## Մ.թ.ա. 931

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 930-ականներ
Մ.թ.ա. 920-ականներ

**Մ.թ.ա. 920-ականներ**, մ.թ.ա. 10-րդ դարի ութերորդ տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 930-մ.թ.ա. 921 թվականները։

## Մ.թ.ա. 930
## Մ.թ.ա. 929
## Մ.թ.ա. 928
## Մ.թ.ա. 927
## Մ.թ.ա. 926
## Մ.թ.ա. 925
* Մահանում է Իսրայելի արքան՝ Սողոմոնը։

## Մ.թ.ա. 924
* Օսոկրոն I-ը դառնում է Եգիպտոսի արքա։

## Մ.թ.ա. 923
## Մ.թ.ա. 922
* Մեգակլեսը դառնում է Աթենքի արքա։
* Մահանում է Աթենքի արքան՝ Ֆորբասը։

## Մ.թ.ա. 921

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 920-ականներ
Ալֆրեդ Շաֆֆեր

**Ալֆրեդ Շաֆֆեր** (, ծնվել է 1893 թվականի փետրվարի 13-ին Բրատիսլավաում, Ավստրո-Հունգարիա), հունգար նախկին ֆուտբոլիստ և մարզիչ, ով հանդես է եկել ռեկորդային թվով ակումբներում՝ 1910-ից 1925 թվականների ընկած ժամանակահատվածում հանդես է եկել 21 տարբեր ակումբներում, ինչպես նաև հանդես է եկել և մարզել է Հունգարիայի ազգային հավաքականը։

1940 թվականին նա գլխավորել է իտալական Ռոման։ 1941/42 մրցաշրջանում Շաֆֆերի գլխավորությամբ թիմը նվաճում է իր առաջին «սկուդետտոն»։ 1942-ին Շաֆֆերը լքում է Հռոմը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Այնտրախտ Ֆրանկֆուրտի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բավարիա Մյունխեն ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Բավարիա Մյունխենի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հոլոքոստի զոհեր
Կատեգորիա:Հունգարացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Հունգարացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Մ.թ.ա. 11-րդ դար

## Ակնառու անձինք
* Փարավոններ՝ Ռամզես X, Ռամզես XI, Նեսուբանեբդեդ(Սմենդես), Ամենեմնիս, Պսուսենես I
* Հրեաների երկիր՝ Ավիմելեխ, Սաուլ
* Ասորեստանի արքաներ՝ Տուկուլտի-ապիլ-էշարա I, Աշառեդ-ապալ-Էկուռ, Աշուր-Բել-կալա, Էրիբա-Ադադ II, Շամշի-Ադադ IV, Աշուր-նացիր-ապալ I, Սալմանասար II, Աշուր-նինարի IV, Աշուր-րաբի II
* Բաբելոնի արքաներ՝ Մարդուկ-նադին-ախե, Մարդուկ-շապիկ-զերի, Ադադ-ապլա-իդին, Մարդուկ-ախե-էրիբա, Նաբու-շումու-լիբուր, Սիմբարշիկխի, Էա-մուկին-զերի, Կակշու-նադին-ախե, Է-ուլմաշ-շակին-շումի, Նինուրտա-կուդուրի-ուցուր I
* Շանի արքաներ՝ Դի Ի, Դի Սին
* Չժոուի արքաներ՝ Վեն-վան, Ու-վան, Չեն-վան, Կան-վան

## Հունաստան
* Հոմերոսյան դարաշրջանի սկիզբը
* Հիմնվել է Պրիենա քաղաքը

## Եգիպտոս
* մոտ 1100 թ.-Ռամզես IX-ի օրոք Ֆիվերում եղել է պատերազմ Ամենհոթեպի դեմ

## Ծանոթագրություններ
Դիվան (Կարկառի գավառ)

**Դիվան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Կարկառի գավառակում։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մ.թ.ա. 1040-ականներ

**Մ.թ.ա. 1040-ականներ**, մ.թ.ա. 11-րդ դարի իններորդ տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 1050-մ.թ.ա. 1041 թվականները։

## Մ.թ.ա. 1050
## Մ.թ.ա. 1049
## Մ.թ.ա. 1048
* Աթենքի արքա է դառնում Ակաստուսը։
* Մահանում է Աթենքի արքա Մեդոնը՝ 20 տարվա գահակալությունից հետո։

## Մ.թ.ա. 1047
## Մ.թ.ա. 1046
* Չինաստանում Վու Չժոուն սպանում է Շանգ արքայատան արքային՝ Դի Քսինին։ Դրա շնորհիվ Չժոու արքայատունը գերիշխող է դառնում, իսկ Վու Չժոուն՝ արքա։

## Մ.թ.ա. 1045
## Մ.թ.ա. 1044
## Մ.թ.ա. 1043
## Մ.թ.ա. 1042
* Չինաստանում Չենգ Չժոուն դառնում է Չժոու արքայատան արքա։

## Մ.թ.ա. 1041

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 1040-ականներ
Վանք (Կարկառի գավառ)

**Վանք**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Կարկառի գավառակում։ Անվանումը ստացել է գյուղում պահպանված հին եկեղեցուց:

Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրերին ուներ մոտ 150 (18 տուն) հայ բնակիչ։ Զբաղվում էին հացահատիկի տարբեր տեսակների, ծխախոտի, բամբակի մշակությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ, արհեստներով։ Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ Սակավաթիվ փրկվածներն ապաստանել են տարբեր երկրներում։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Կարկառի շրջանի համայնքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Կատեգորիա:Ադըյամանի մարզի բնակավայրեր
Մ.թ.ա. 1030-ականներ

**Մ.թ.ա. 1030-ականներ**, մ.թ.ա. 11-րդ դարի իններորդ տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 1040-մ.թ.ա. 1031 թվականները։

## Մ.թ.ա. 1040
## Մ.թ.ա. 1039
* Մահանում է Եգիպտոսի արքա Նեֆերկարե Ամենեմնիսուն։

## Մ.թ.ա. 1038
## Մ.թ.ա. 1037
## Մ.թ.ա. 1036
## Մ.թ.ա. 1035
## Մ.թ.ա. 1034
## Մ.թ.ա. 1033
## Մ.թ.ա. 1032
## Մ.թ.ա. 1031

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 1030-ականներ
Քոլիկ

**Քոլիկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Կարկառի գավառակում։ Գտնվում էր Մալաթիա քաղաքից 70 կմ հարավ-արևմուտք։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջին հիմնականում ուներ հայ և մասամբ՝ քուրդ բնակչություն։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Քոլիկի շրջանի համայնքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ադըյամանի մարզի բնակավայրեր
Մ.թ.ա. 1020-ականներ

**Մ.թ.ա. 1020-ականներ**, մ.թ.ա. 11-րդ դարի ութերորդ տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 1030-մ.թ.ա. 1021 թվականները։

## Մ.թ.ա. 1030
## Մ.թ.ա. 1029
## Մ.թ.ա. 1028
## Մ.թ.ա. 1027
## Մ.թ.ա. 1026
* Սաուլը դառնում է Իսրայելի առաջին արքան։

## Մ.թ.ա. 1025
## Մ.թ.ա. 1024
## Մ.թ.ա. 1023
## Մ.թ.ա. 1022
## Մ.թ.ա. 1021

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 1020-ականներ
Մ.թ.ա. 1010-ականներ

**Մ.թ.ա. 1010-ականներ**, մ.թ.ա. 11-րդ դարի իններորդ տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 1020-մ.թ.ա. 1011 թվականները։

## Մ.թ.ա. 1020
* Տրոյաի ջախջախումը։
* Չինաստանում՝ Կինգ Կանգը դառնում է Չժոու արքայատան արքա։

## Մ.թ.ա. 1019
## Մ.թ.ա. 1018
## Մ.թ.ա. 1017
## Մ.թ.ա. 1016
## Մ.թ.ա. 1015
## Մ.թ.ա. 1014
## Մ.թ.ա. 1013
## Մ.թ.ա. 1012
* Արխիպուսը դառնում է Աթենքի արքա։
* Մահանում է Աթենքի արքա Ակաստուսը։

## Մ.թ.ա. 1011

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 1010-ականներ
Մ.թ.ա. 1000-ականներ

**Մ.թ.ա. 1000-ականներ**, մ.թ.ա. 11-րդ դարի վերջին տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 1010-մ.թ.ա. 1001 թվականները։

## Մ.թ.ա. 970
## Մ.թ.ա. 1009
## Մ.թ.ա. 1008
## Մ.թ.ա. 1007
## Մ.թ.ա. 1006
## Մ.թ.ա. 1005
## Մ.թ.ա. 1004
## Մ.թ.ա. 1003
* Դավիթը դառնում է Իսրայելի արքա։
## Մ.թ.ա. 1002
## Մ.թ.ա. 1001

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 1000-ականներ
Ագարա

**Ագարա**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում։

## Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 243 բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակիչները զբաղվում էին անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։

## Տես նաև
* Կարսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Ախաշեն (Արդահանի գավառ)

**Ախաշեն**, ավերակ գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում։ Գտնվում էր Կուր գետի աջ ափին, Արտանուջից 44 կմ արևելք, Շեդևան գյուղից 7 կմ հյուսիս-արևելք։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 198 բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ախաշենի շրջակայքում կա ավերակ տաճար։

## Տես նաև
* Կարսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Աղջակալա

**Աղջակալա**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում, բարձրադիր ու արգավանդ սարահարթում, Կարսից Անի տանող ճանապարհի վրա։

1907 թվականին Աղջակալան ուներ 491, իսկ 1913 թվականին՝ 500 հայ բնակիչ։ Գյուղը հայաթափ է եղել Մեծ եղեռնի ժամանակ։

Հիմնականում զբաղվում էին երկրագործությամբ ու անասնապահությամբ։ Աղջակալայում կար եկեղեցի։ Գյուղում գործում էր հայկական վարժարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Արիլա

**Արիլա**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում։ Գտնվում էր Ախալցխայից 21 կմ հարավ֊արևմուտք, Խարմանդաղ լեռնաշղթայից հյուսիս֊արևմուտք։

## Բնակչություն
1907 թվականին ուներ 943 բնակիչ։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Կատեգորիա:Փոսոֆի շրջանի համայնքներ
Գինձատաման

**Գինձատաման**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում, Արդահան քաղաքից հարավ֊արևմուտք, Կուր գետի վերին հոսանքի շրջանում, գետափին։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Դաշբաշ (Արդահանի գավառ)

**Դաշբաշ**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում։ Գտնվում էր Չլդըրի շրջանում, Չլդըր լճից հարավ։

1907 թվականին ուներ 269 բնակիչ։ Բնակիչները զբաղվում էին անասնապահությամբ, մասսամբ երկրագործությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Մերեդիս

**Մերեդիս**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում։ Գտնվում էր Չլդըր լճից արևմուտք։

1907 թվականին ուներ 237 թուրք բնակիչ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Մ.թ.ա. 12-րդ դար

**Մ.թ.ա. 12-րդ դար**, մ.թ.ա 1200 թվականից մինչև մ.թ.ա. 1101 թվականը ընկած ժամանակահատվածը։ Համարվում է, որ Հին Մերձավոր Արևելքում և Միջերկրական ծովի արևելքում ուշ բրոնզի դարաշրջանի փլուզումը սկսվել է այս շրջանում։

## Ծանոթագրություններ
Չալա

**Չալա**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում։ Գտնվում էր Ծովակ Հյուսիսո լճից արեևլք, լիճը թափվող փոքրիկ գետակի ափին։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Մ.թ.ա. 1190-ականներ

**Մ.թ.ա. 1190-ականներ**, մ.թ.ա. 9-րդ դարի առաջին տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 1200-մ.թ.ա. 1191 թվականները։

## Մ.թ.ա. 1200
## Մ.թ.ա. 1199
## Մ.թ.ա. 1198
## Մ.թ.ա. 1197
## Մ.թ.ա. 1196
## Մ.թ.ա. 1195
## Մ.թ.ա. 1194
* Սկսվում է Տրոյական պատերազմը։
* Հայքում սկսում է թագավորել Զարմայր Հայկազունին։

## Մ.թ.ա. 1193
## Մ.թ.ա. 1192
* Չինաստանի Շանգ արքայատան արքա Վու Դինգը մահանում է։

## Մ.թ.ա. 1191

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 1190-ականներ
Ակկոյու

**Ակկոյու**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Քոչհիսարի գավառակում։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աղտք

**Աղտք**, գյուղ պատմական Փոքր Հայքում, իսկ ապա Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Քոչհիսարի գավառակում, սակավաջուր սարահարթում։ Գտնվում է Սեբաստիա քաղաքից 25-28 կմ արևելք, սակավաջուր սարահարթում։

## Պատմություն
Աղտքի բնակիչները Մեծ եղեռնի տարիներին տեղահանվեցին, մեծ մասը զոհվեց, փրկվածները գաղթեցին օտար երկրներ։

## Բնակչություն
1850-ական թվականներին ուներ 1631, իսկ 1914 թվականին՝ 3200 հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակիչները զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և այգեգործությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Աղտքն ուներ 1253 թվականին կառուցված Ս. Կարապետ անունով եկեղեցի։ Գյուղի մոտակայքում գտնվում էր Ս. Հրեշտակապետաց վանքը և Դանուշման բերդի ավերակները։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր Հրեշտակապետյան վարժարանը, ուր սովորում էր 200 աշակերտ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մ.թ.ա. 1150-ականներ

**Մ.թ.ա. 1150-ականներ**, մ.թ.ա. 12-րդ դարի հինգերորդ տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 1160-մ.թ.ա. 1151 թվականները։

## Մ.թ.ա. 1160
* Եգիպտոսի արքա Ռամզես V-ի մահը։

## Մ.թ.ա. 1159
## Մ.թ.ա. 1158
## Մ.թ.ա. 1157
## Մ.թ.ա. 1156
## Մ.թ.ա. 1155
## Մ.թ.ա. 1154
* Սպարտայի արքա Մենելայոսի մահը։

## Մ.թ.ա. 1153
## Մ.թ.ա. 1152
## Մ.թ.ա. 1151

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 1150-ականներ
Մ.թ.ա. 1180-ականներ

**Մ.թ.ա. 1180-ականներ**, մ.թ.ա. 12-րդ դարի երկրորդ տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 1190-մ.թ.ա. 1181 թվականները։

## Մ.թ.ա. 1190
## Մ.թ.ա. 1189
## Մ.թ.ա. 1188
## Մ.թ.ա. 1187
## Մ.թ.ա. 1186
* Եգիպտոսի 19-րդ արքայատոհմի վերջ և 20-ի սկիզբ։

## Մ.թ.ա. 1185
## Մ.թ.ա. 1184
* Տրոյայի պարտությունը։

## Մ.թ.ա. 1183
## Մ.թ.ա. 1182
## Մ.թ.ա. 1181

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 1180-ականներ
Մ.թ.ա. 1130-ականներ

**Մ.թ.ա. 1130-ականներ**, մ.թ.ա. 9-րդ դարի իններորդ տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 1140-մ.թ.ա. 1131 թվականները։

## Մ.թ.ա. 1140
## Մ.թ.ա. 1139
## Մ.թ.ա. 1138
## Մ.թ.ա. 1137
* Ռամզես VII-ը դառնում է Եգիպտոսի արքա։
## Մ.թ.ա. 1136
## Մ.թ.ա. 1135
## Մ.թ.ա. 1134
* Թիմոթոեթեսը դառնում է Աթենքի արքա։
* Մահանում է Աթենքի արքա Աֆեիդասը։
## Մ.թ.ա. 1133
## Մ.թ.ա. 1132
## Մ.թ.ա. 1131

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 1130-ականներ
Մ.թ.ա. 1110-ականներ

**Մ.թ.ա. 1110-ականներ**, մ.թ.ա. 12-րդ դարի իններորդ տասնամյակ։ Ընդգրկել է մ.թ.ա. 1120-մ.թ.ա. 1111 թվականները։

## Մ.թ.ա. 1030
## Մ.թ.ա. 1119
## Մ.թ.ա. 1118
## Մ.թ.ա. 1117
## Մ.թ.ա. 1116
## Մ.թ.ա. 1115
* Թիգլաթ-Պալասար I-ը դառնում է Ասորեստանի արքա։

## Մ.թ.ա. 1114
## Մ.թ.ա. 1113
## Մ.թ.ա. 1112
## Մ.թ.ա. 1111

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 1110-ականներ
Շժղենիկ

**Յարահիսար**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Ղանղալի գավառակում։ Գտնվում էր Սեբաստիա քաղաքից 32-35 կմ արևելք։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջին ուներ 900 հայ և 300 թուրք բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու արհեստներն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Յարահիսարն ուներ Ս. Սարգիս անունով հայկական եկեղեցի։ Գյուղի մոտակայքում կար ավերակ եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ հայկական դպրոց։

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ուլաշ

**Ուլաշ**, գյուղ (գյուղաքաղաք) Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Ղանղալի գավառակում։ Գտնվում էր Սեբաստիա քաղաքից 32 կմ հարավ, Սեբաստիա-Մալաթիա ճանապարհի վրա, գետափին։

Գրիգոր Դրանաղցին (XVI-XVII դարեր) հիշատակել է Ուլաշո ձևով։

## Բնակչություն
1852 թվականին ուներ 200 տուն, 1915 թվականին՝ 400 տուն՝ 3350 հայ բնակչով։

## Տնտեսություն
Գյուղում գործում էր ջրաղաց։

## Պատմություն
Ըստ Առաքել Դավրիժեցու (XVII դար) 1614 թվականին Ուլաշում կառուցվել է Ս. Փրկիչ եկեղեցին։ Գյուղը նաև ունեցել է Ս. Սարգիս և Աստվածածին եկեղեցիները։ Ս. Աստվածածինը նաև կոչվել է վանք։

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Կրասոն

**Կրասոն**, գյուղ պատմական Փոքր Հայքում, իսկ ապա Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Տևրիկի գավառակում։ Գտնվում էր Տևրիկ քաղաքից 8-9 կմ հեռու, Հաքմա գետակի ափին։

## Բնակչությւոն
XX դարի սկզբին ուներ 50-60 տուն հայ բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կրասոնն ուներ հայկական եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր հայկական դպրոց։

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մրվանա

**Մրվանա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Տևրիկի գավառակում։

## Պատմություն
Բնակչությունը կոտորվել կամ բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1914 թվականին ուներ 40 տուն հայ բանկիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Մրվանան ուներ Ս. Աստվածածին անունով եկեղեցի։

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բուրհան

**Բուրհան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Թոնուսի գավառակում։ Գտնվում էր Կամարակից հյուսիս, Ալիս գետի ափին։

## Պատմություն
Բնակչության մեծ մասը թուրքերի ձեռքով կոտորվեց 1915-1918 թվականների Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Կենդանի մնացածները տարագրվեցին օտար երկրներ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 105 տուն՝ 600 բնակչով։ Եղեռնի նախօրեին Չեմչե և Դենդիլ գյուղերի հետ միասին ուներ 1200 հայ բնակիչ։

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սարօղլան

**Սարօղլան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Թոնուսի գավառակում։ Գտնվում էր Թոնուս Գյուղաքաղաքից 25 կմ հարավ-արևմուտք, Ալիս գետի ձախակողմյան վտակներից մեկի ձախ ափին, Կեսարիա-Սեբաստիա ճանապարհի վրա։

## Պատմություն
Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ Սակավաթիվ փրկվածներն ապաստանել են տարբեր երկրներում։

## Բնակչություն
Մեծ եղեռնի նախօրեին ուներ 70 տուն՝ 560 հայ բնակչով։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին այգեգործությամբ, հացահատիկի մշակությամբ, մեղվաբուծությամբ, անասնապահությամբ, արհեստներով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Սարօղլանն ուներ եկեղեցի։

## Կրթություն
Եկեղեցուն կից գործում էր դպրոց։

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կիկի

**Կիկի**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Թոնուսի գավառակում։ Գտնվում էր Սեբաստիա քաղաքից 35 կմ հյուսիս-արևելք։

## Պատմություն
Բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել կամ կոտորվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 100-150 տուն՝ 1200 հայ բնակչով։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, 5-րդ հատոր, էջ 429, 1979 թ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Գեմերեկ

**Գեմերեկ**, ավան (գյուղ, գյուղաքաղաք, քաղաք) Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Թոնուսի գավառակում, Սեբաստիա քաղաքից 80 կմ հարավ-արևմուտք, Հալիս գետից 3 կմ հարավ, Կեսարիա տանող ճանապարհի վրա։

Հանդիսացել է գավառակի գլխավոր բնակավայրերից մեկը։ Գյուղի շրջակայքում կային ավելի քան 30 ավերված գյուղեր, որոնք ժամանակին եղել են հայաբնակ։

## Անվանումներ
Ենթադրվում է, որ Գեմերեկ անվանումը ծագում է Գամիրք (Կիմմերների անունից) երկրի անունից։

## Պատմություն
Հիմնել են կիլիկիահայերը՝ XVI դարի սկզբին։ Կառուցված է երկու բլուրների միջև՝ ընդարձակ հովտում, մի հին կամարակապ աղբյուրի մոտ, որից և ծագել է ոչ շատ տարածված Կամարակ տարբերակը։ Գեմերեկի հարավում ձգվում են Խնձորի լեռները։ Ուներ յոթ թաղ, որոնք բաժանվում էին երկու մասի՝ բարձրադիր թաղերը միասին կոչվում էին վերի թաղ, իսկ ձորաբերանի թաղերը՝ վարի։ Տները կառուցված էին սանդղաձև։ Հաճախ մեկի տանիքը մյուսի համար դառնում էր ճանապարհ։

XIX դարի սկզբներին և 1895-1896 թվականներին բնակավայրի հայությունը համառ դիմադրություն է ցույց տվել օսմանցի ջարդարարներին։

1915 թվականին ավանում ապաստանել էին մոտակա 9 գյուղերի հայերը։ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ բնակավայրի մայերը զանգվածային կոտորվել են մոտակայքում գտնվող Շեյթան դերեսի կոչված ձորում։ Շատ քիչ փրկվածները տեղափոխվել են Արևելյան Հայաստան և բնակություն հաստատել Երևանում (Զեյթուն թաղամասում) և այլուր։ Հատուկենտ փրկվածներ վերահաստատվել են Կեմերեկում, ուր 1946 թվականին հաշվվում էր 40 տուն (245 անձ) հայ բնակիչ։

## Բնակչություն
1913 թվականին Գեմերեկն ուներ 1252 տուն բնակիչ, որից 902-ը՝ հայ, 350-ը՝ թուրք։ 1914 թվականին ուներ 1300 տուն բանկիչ, որից ավելի քան 900-ը՝ հայեր, իսկ մնացածը թուրքեր, որոնց մասամբ հայախոս էին։ Հայերի մեծ մասը գաղթել էին Խարբերդից, Կյուրինից, Հաճընից և Կիլիկիայի այլ շրջաններից։

1915 թվականին հայ բանկչության թիվը կազմում էր 7000 մարդ, որոնք հայտնի էին իրենց աշխատասիրությամբ և խիզախությամբ։

Հայերը խոսում էին կեսարիայի բարբառով։

## Տնտեսություն
Հայերը հմուտ գորգագործներ, ջուլհակներ, ներկարարներ ու կաշեգործներ էին։ Նրանց արտադրանքը լավ համբավ ուներ նաև շրջակա բնակավայրերում։ Հայերը զբաղվում էին արհեստներով և առևտրով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գեմերեկն ուներ Ս. Աստվածածին և Ս. Լուսավորիչ անուններով եկեղեցիներ։ Ս. Աստվածածինը քար ու կրից կառուցված մի հոյակապ շինություն էր։ Նրա շքեղ ու մեծ սյունազադր գավիթի վրա խոյանում էր քարաշեն հսկայական զանգակատունը։ Ավանում է գտնվել նաև Ս. Գևորգ անունով վանքը։

## Կրթություն
Ավանում գործում էր Արամյան և Լուսինյան վարժարաննները, որտեղ սովորում էին 200 տղա աշակերտներ։ Բացի այդ կար աղջիկների 2 դպրոց և ուսումնասիրաց միություն։

## Անվանի մարդիկ
* Անդրանիկ Այվազյան

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
*Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, 5-րդ հատոր, էջ 359, 1979 թ
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բորազիտ

**Բորազիտ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Նոր Խանի գավառում։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աշոտ (Դարանդայի գավառակ)

**Աշոտ**, գյուղաքաղաք պատմական Փոքր Հայքում, Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Դարանդայի գավառակում։

## Պատմություն
Աշոտն առաջին անգամ հիշատակված է Այնթապի եկեղեցում պահպանված 1619 թվականի ձեռագիր հիշատակարանում։ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ Աշոտի հայերը զանգվածաբար ոչնչացվեցին թուրքերի կողմից։

## Բնակչություն
Մեծ եղեռնի նախօրյակին ուներ 1650 հայ բնակիչ (650 տուն)։

## Տնտեսություն
Բնակիչները զբաղվում էին երկրագործությամբ, արհեստներով և առևտրով։ Բարեկարգ ճաևապարհով կապված էր Սեբաստիայի հետ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Աշոտն ուներ եկեղեցի և վանք։ Շրջակայքում պահպանվել էին միջնադարյան բերդի ավերակներ և հին գերեզմանոց։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ ուսումնարան։

## Գրչություն
Միջին դարերում եղել է գրչության կենտրոն։

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Գևորգ Գրիգ

**Գևորգ Գրիգ** (*Գևորգ Անանի Գրիգորյան*, ), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, տնտեսական գիտությունների թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից, ԽՄԿԿ անդամ՝ 1946 թվականից։

## Գրական կեղծանուն
Կրճատել է ազգանվան վերջին երկու վանկը և գրական կեղծանուն դարձրել «Գրիգը»։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1893 թ.-ի սեպտեմբերի 11-ին, Վաղարշապատ (այժմ՝ Էջմիածին) քաղաքում։ Սկզբնական կրթությունն ստացել է տեղի ծխական դպրոցում։ Հետո սովորել է Երևանի թեմական դպրոցում, որն ավարտել է 1911 թվականին։ 1919 թվականին ուսումը շարունակել է Թիֆլիսի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի տնտեսագիտական ֆակուլտետում, որն ավարտել է 1924 թվականին։

1912-1916 թթ. որպես ուսուցիչ աշխատել է Հյուսիսային Կովկասի Եդեսիա հայկական ավանում։

1916-1918 թթ. աշխատել է Սանահինի, ապա Ջալալօղլու (այժմ՝ Ստեփանավան) որբանոցներում։ 1918-1919 թթ. ուսուցչություն է արել Աբխազիայի Անուխվա գյուղի դպրոցում։ Ուսանողական տարիներին հայոց լեզու և գրականություն է դասավանդել Թիֆլիսի հայկական 73-րդ դպրոցում։

1925-1933 թթ. եղել է Թիֆլիսի հայկական թիվ 70 դպրոցի ուսմասվարը։ Այդ տարիներին միաժամանակ աշխատել է Անդրկովկասյան պետպլանում՝ որպես ավագ գիտաշխատող։

1923 թ.-ին տպագրվել է նրա «Բամբակագործությունը, ոչխարաբուծությունը և անտառագործությունն Անդրկովկասում» հոդվածաշարը, որի համար Թիֆլիս պոլիտեխնիկական ինստիտուտի գիտական խորհուրդը 1924 թվականի հոկտեմբերի 19-ին նրան շնորհել է տնտեսական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։

1933-1937 թթ. հայոց լեզու և գրականություն է դասավանդել Թիֆլիսի 82-րդ հայկական դպրոցում։ Ապա դասավանդել է 81-րդ հայկական դպրոցում (1937-1941), 40-րդ հայկական դպրոցում (1945-1951)։

Նրա ստեղծագործություններնն առանձին գրքերով լույս են տեսել վրացերեն։

Երկարամյա մանկավարժական աշխատանքի համար 1949 թվականին պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

## Երկեր
* Երկաթի երգը, Թիֆլիս, «Մարտակոչ»-ի հրատարակչություն, 1925, 16 էջ։
* Գյուղացին ու գայլը (հեքիաթ), Թիֆլիս, 1927, 15 էջ։
* Բանաստեղծություններ, Թիֆլիս, 1929, 32 էջ։
* Հաղթանակի ուղիներով, Թբիլիսի, «Սախելգամի», 1956, 79 էջ։
* Հայրենիքի համար (պոեմ՝ նվիրված Սովետական Միության հերոս Լևոն Դարբինյանին), Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 55 էջ։
* Եղբայրության ծաղկեփունջ, Թբիլիսի, «Սաբճոթա Սաքարթվելո», 1963, 90 էջ։
* Իմ ծաղիկները, Երևան, «Հայաստան», 1965, 102 էջ։
* Սեր (բանաստեղծություններ), Երևան,«Սովետական գրող», 1978, 67 էջ։
* Սիրո վարդեր, Թբիլիսի, «Մերանի», 1979։

### Թարգմանություններ (ռուսերենից)
* Յարոսլավսկի, Գյուղ և քաղաք, Երևան,Պետհրատ, 1926, 29 էջ։
* Լենինի ժամը դպրոցում, Թիֆլիս, 1925, 151 էջ։
* Լոպե դե Վեգա, Վալենսիայի այրին, Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 215 էջ։

## Աղբյուրներ
* 
* Գևորգ Գրիգ 

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Վրաստանի տեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Դդմաճ (Սեբաստիայի գավառ)

**Դդմաճ**, գյուղ պատմական Փոքր Հայքում, իսկ ապա Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում։ Գտնվում էր Սեբաստիա քաղաքից 12 կմ արաևմուտք։

## Բնակչություն
Զուտ հայաբնակ էր։ XX դարի սկզբին ուներ 250 տուն՝ 2150 հայ բնակչով։

## Պատմություն
Գյուղն ավերվել, իսկ բնակչության մի մասը զոհ է գնացել թուրքական յաթաղանին 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Կենդանի մնացածները տարագրվել են տարբեր երկրներ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկրագործությունն ու արհեստներն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Դդմաճն ուներ Ս. Սարգիս անունով եկեղեցի։ Գյուղի մոտ կար Լեխաչ անունով ուխտատեղի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր Ղևոնդյան վարժարանը։

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Դևեքսե

**Դևեքսե**, գյուղաքաղաք պատմական Փոքր Հայքում, իսկ ապա գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Քոչհիսարի գավառակում։ Գտնվում էր Սեբաստիա քաղաքից հյուսիս-արևելք, Սեբաստիա-Շապին Գարահիսար ճանապարհի աջ կողմում, մի փոքրիկ լճակի առափնյակում։ Հանդիսանում էր գավառակի կենտրոն։

## Անվանումներ
Գյուղն ունեցել է հետևյալ անվանումները. Գողհիսար, Գոչհիսար, Դևեկի, Դևեսե, Դևեսեկ, Դևեքլի, Դևեքսուե, Դևոձա, Դևոցա, Դևեսեկ, Դևեքկի, Դևեքսուե, Դևոձա, Դևոցա, Դևքսե, Դիվեքսե, Խոճասար, Խոջասար, Կոչհիսար, Ղոչհիսար, Ղոջասար, Պետրոս, Տևեկի, Տևեկսե, Տևեսե, Տևեսեկ, Տևեքլի, Տևեքսե, Տևեքսուե, Տևեքսե, Տիվեքսե, Քորհիսար։

## Պատմություն
Բնակավայրը համապատասխանում է հին Դագոնիս (կամ Դագոնա) ավանին։ Գյուղաքաղաքն ավերվել, իսկ բանկչությունը բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1915 թվականի նախօրեին ուներ 520 տուն՝ 2200 հայ բնակչով։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկրագործություն, առևտուրն ու արհեստներն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Դևեքսեն ուներ Ս. Գևորգ անունով վանք և մի հին եկեղեցի։

## Կրթություն
Բնակավայրում գործում էր հայկական վարժարան։

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Ենիջե (Քոչհիսարի գավառ)

**Ենիջե**, գյուղ պատմական Փոքր Հայքում, իսկ ապա Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Քոչհիսարի գավառակում։ Գտնվում էր լեռան ստորոտում։

## Պատմություն
Գյուղում պահպանվել էին XVII դարի հայերեն ձեռագրեր։ Տների մեծ մասը կղմինդրածածկ էին։ Գյուղն ավերվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
Եղել է հայաբնակ գյուղ։ 1873 թվականին ուներ մոտ 500 հայ և 128 թուրք բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործություն, արհեստներն ու մասամբ անասնապահությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ենիջեն ուներ 1320 թվականին կառուցված Ս. Հակոբ (կամ Ս. Թորոս) անունով եկեղեցի և Ս. Խաչ անունով վանք։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ դպրոց, որտեղ սովորում էին 60 աշակերտներ։

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ինջիրլի

**Ինջիրլի**, գյուղ պատմական Փոքր Հայքում, իսկ ապա Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Յոզղաթի գավառում։

## Պատմություն
Գյուղն ավերվել, իսկ բնակչությունը կոտորվել կամ բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 70 տուն, իսկ 1915 թվականին՝ 400 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու հողագործությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ինջիրլին ուներ Ս. Աստվածածին անունով եկեղեցի։

## Կրթություն
Եկեղեցուն կից գործում էր Արամյան վարժարանը, որտեղ սովորում էին 40 տղա և 10 աղջիկ։

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խորսանա

**Խորսանա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում Սեբաստիա քաղաքից 12 կմ արևելք։

## Պատմություն
Ն. Ադոնցը գյուղը նույնացնում է Փոքր Հայքում հիշատակվող Օրսա քաղաքի հետ, իսկ ուրիշները՝ Խարստանա կամ Խարսիան բերդավանի հետ։

Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին։

## Բնակչություն
XIX դարի սկզբին ուներ 40 տուն, նույն դարի վերջին՝ 100-120 տուն, իսկ 1914 թվականին՝ 300 տուն՝ 2600 հայ բնակչով։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և արհեստներով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Խորսանան ուներ Ս. Աստվածածին և Ս. Սարգիս անուններով եկեղեցիներ։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր Արշակունյան անունով վարժարան, որտեղ սովորում էին 100 աշակերտ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կուրասին

**Կուրասին**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Տևրիկի գավառակում։

## Բնակչություն
Մինչև 1915 թվականի Մեծ եղեռնն ուներ 200 տուն՝ 1650 հայ բնակչով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կուրասինի մոտակայքում գտնվում էր Ս. Թորոս անունով ավերակ եկեղեցի։

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մենթեշ

**Մենթեշե**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Յոզղաթի գավառում։

## Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 60 տուն հայ և 40 տուն թուրք բնակիչ, իսկ 1885 թվականին ուներ 117 տուն՝ 770 հայ բնակչով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Մենթեշն ուներ Ս. Աստվածածին անունով եկեղեցի։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր Ներսիսյան վարժարան և ժողովարան։

## Տես նաև
* Սեբաստիայի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի փոքր քաղաքներ