Հելֆորդ Մաքինդեր

**[[Սըր]] Հելֆորդ Ջոն Մաքինդեր** ( *, *), անգլիացի աշխարհագրագետ և աշխարհաքաղաքագետ, Գաղտնի խորհրդի անդամ, «Հարթլենդի» տեսության հիմնադիր։

Հելֆորդը հայտնի է դարձել այն բանից հետո, երբ նրա աֆրիկյան բեռնակիրներից ութը սպանվեցին Քենիա լեռ կատարած արշավանքի ժամանակ։

## Կենսագրություն
1883 թվականին Հելֆորդ Մաքինդերը ավարտելով Օքսֆորդի համալսարանը՝ ստացել է կենսաբանության, իսկ հաջորդ տարի՝ նորագույն պատմության գիտական աստիճան։ 1887 թվականից համալսարանում դասավանդել է աշխարհագրություն, նախքան կնշանակվեր Լոնդոնի  տնտեսագիտության և աշխարհաքաղաքական գիտությունների դպրոցի տնօրեն։ Սկսած 1910 թվականից մինչև 1922 թվականները նա եղել է համայնքների պալատի անդամ, իսկ 1919-1920 թվականների ընթացքում՝ բրիտանական սուրհանդակ Հարավային Ռուսաստանում։

մինի|ձախից|Հարթլենդ<br>1904 թվականի քարտեզը Մաքինդերի «Պատմության աշխարհագրական առանցքը» գրքից

Աշխարհաքաղաքականություն եկել է 1904 թվականին։ Նույն թվականին հրատարակվել է նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Պատմության աշխարհագրական առանցքը» (*[[Անգլ.|անգլ]]. Geographical pivot of history*), որտեղ Մաքինդերը ներմուծել է  Հարթլենդի հայեցակարգը։ Հաճախ հենց այդ հրապարակումը դիտարկվում է  աշխարհաքաղաքականության սկիզբը որպես գիտություն, չնայած ինքը՝ Մաքինդերը չի օգտագործել այդ տերմինը։

Մաքինդերը Հարթլենդ (*անգլ. Heartland* - «սրտի երկիր»)  անվանել է Եվրասիայի կենտրոնական մասը, որի շուրջ գտնվում են *ներքին* ( Եվրոպա - Արաբիա - Հնդկաչին) և *արտաքին* աղեղները (Ամերիկա - Աֆրիկա - Օվկիանիա)։ Հատկապես հարկ է նշել, որ Մաքինդերն արտաքին աղեղի մեջ է ներառել նաև Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները։

Մաքինդերն, ի տարբերություն իր հայրենակիցների մեծամասնության, պետության համար կարևոր աշխարհաքաղաքական գործոն է համարել ցամաքային տարածքի մեծությունը, քան ծովային հզորությունը։ 1919 թվականին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից անմիջապես հետո, լույս է տեսել նրա երկրորդ աշխատությունը՝ «Ժողովրդավարական իդեալներն ու իրականությունը», որտեղ նա հետևյալ կերպ է ձևակերպել իր մաքսիման․

1943 թվականին լույս է տեսել Մաքինդերի վերջին՝ երրորդ աշխատությունը՝ «Երկրագունդը և խաղաղության հասնելը», որտեղ արմատապես վերանայված է  Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո համաշխարհային համակարգի ապագան։ Իր աշխատությունում Մաքինդերն ներմուծել է նոր աշխարհաքաղաքական առանցք՝ ԱՄՆ-ը, հիմնավորել է աշխարհաքաղաքական բլոկների գաղափարը և կանխատեսել է երկու հակադիր՝ Միացյալ Նահանգների և Սովետական Միության (Հարթլենդ) առանցքների շուրջ պտտվող երկբևեռ աշխարհների առաջացումը։ Այդ պատճառով Մաքինդերին ընդունված է համարել Ատլանտականության հայեցակարգի հիմնադիր։

## Գործունեությունը Հարավային Ռուսաստանում
1919 թվականին Հալֆորդ Մաքինդերը նշանակվել է Գերագույն կոմիսար հարավային Ռուսաստանում (Անտանտի երկրների կողմից գրավված Ուկրաինայի գերագույն հանձնակատարի պաշտոնը) և ուղարկվել է Արևելյան Եվրոպայի միջոցով, որպեսզի ներկայացնի գեներալ Դենիկինի գլխավորած հակաբոլշևիկյան ուժերի վիճակի մասին։  Այս առաքելությունը հնարավորություն է տվել Մաքինդերին Կենտրոնական Ասիայում աշխարհաքաղաքականության վերաբերյալ իր առաջարկությունները ներկայացնել բրիտանական կառավարությանը՝ այն գաղափարների ոգով, որոնց մասին նա արտահայտել է իր «*Ժողովրդավարության իդեալներն ու իրականությունը*» գրքում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո Վերսալի պայմանագրի նախապատրաստմանը մասնակցելով, Մաքինդերը հասել է նրան, որպեսզի պայմանագրով ամրագրվեն սահմանային պետությունների (Լեհաստան, Ռումինիա, Չեխոսլովակիա, Էստոնիա, Լատվիա, Լիտվա ) առաջացած սահմանները, որոնք կսահմանեին գերմանացիների և սլովենների բաժանարար սահմանները։

## Տես նաև
* Մեծ խաղ
* Աշխարհաքաղաքականություն
* Աշխարհառազմավարություն
* Հարթլենդ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Хэлфорд Макиндер: трилогия хартленда и призвание геополитика
* Хэлфорд Макиндер. Круглая Земля и обретение мира (перевод и комментарии Вадима Цымбурского) // Журнальный клуб Интелрос «Космополис» № 16, 2007 

Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի աշխարհագետներ
Կատեգորիա:Աշխարհաքաղաքագետներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի քաղաքագետներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի տնտեսագիտության և քաղաքական գիտությունների դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի լեռնագնացներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի անդամներ