open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Գերմանա-հայկական ընկերություն

**Գերմանա-հայկական ընկերություն**, հասարակական կազմակերպություն։ Հիմնվել է Գերմանիայում 1914 թ., արևմտահայերին օգնություն կազմակերպելու նպատակով։ 1894-96 թթ. հայկական կոտորածները Օսմանյան կայսրությունում առաջացրին տարբեր երկրների առաջադեմ մտավորականության ցասումն ու զայրույթը։ Շատ ականավոր գործիչներ դատապարտեցին խաղաղ հայ բնակչության նկատմամբ թուրքական բարբարոսական քաղաքականությունը, հանդես եկան ի պաշտպանություն հայ այրիների ու որբերի։ Գերմանիայում կազմակերպվեցին հայերի օգնության ընկերություններ, մեկը՝ Մայնի Ֆրանկֆուրտում, Էռնստ Լոհմանի նախաձեռնությամբ, մյուսը՝ Ֆրիզդորֆում` դոկտոր Յո. Լեփսիուսի ղեկավարությամբ։ Այդ ընկերություններն Արևմտյան Հայաստանում հիմնեցին մի շարք որբանոցներ, Ուրֆայում՝ գորգի ֆաբրիկա, որտեղ աշխատում էին հայ այրիները։ Յո. Լեփսիուսի նախաձեռնությամբ ընկերությունները միավորվեցին Գերմանա-հայկական ընկերության մեջ։

1914 թ. հունիսին Բեռլինում տեղի ունեցավ ընկերության առաջին նիստը, որտեղ ընկերության նախագահ ընտրվեց Յոհաննես Լեփսիուսը, տեղակալներ՝ Պաուլ Ռորբախը և Ջեյմս Գրինֆիլդը, գործավարներ՝ Է. Շտիրը և Ա. Իսահակյանը։ Գերմանա-հայկական ընկերության խնդիրներն էին՝ գերմանահայկական մշակութային կապերի զարգացումը, հայ ժողովրդի պատմության ու մշակույթի ծանոթացումը գերմանական հասարակության։ 1914 թ. ամռանը լույս է տեսել ընկերության «Մեսրոպ» ամսագիրը՝ գերմ. և հայերեն (հրատարակվել է մեկ համար)։

Գերմանական դիվանագիտությունն ի սկզբանե ձգտում էր Գերմանա-հայկական ընկերությունն օգտագործել իր նպատակների համար։ Կ. Պոլսում գերմանական դեսպանությունն ընկերության ղեկավարությանն առաջարկեց ազդել արևմտահայերի վրա՝ լոյալ դիրք գրավելու թուրքական կառավարության նկատմամբ։ Ընկերության ղեկավարությունը համաձայնեց դրա հետ՝ պատերազմի ավարտից հետո Արևմտյան Հայաստանում նախատեսված ռեֆորմների իրականացման համար գերմանական կառավարությունից պաշտոնական երաշխիք ստանալու պայմանով։ Պարտավորության (որը, սակայն, մնաց թղթի վրա) տակ ստորագրեց Գերմանիայի արտաքին գործերի պետական քարտուղարի օգնական Ցիմերմանը։ Երբ Թուրքիայի ղեկավարները սկսեցին հայերի ջարդն ու տեղահանությունը, ընկերության նախագահ Յո. Լեփսիուսը մեկնեց Կ. Պոլիս, հանդիպեց էնվեր փաշայի հետ, պահանջեց դադարեցնել հայերի զանգվածային կոտորածները, բայց ստացավ կտրական մերժում։ Վերադառնալով Բեռլին՝ 1915 թ. հոկտեմբերի 9-ին Գերմանա-հայկական ընկերության ժողովում հաղորդում տվեց արևմտահայության ցեղասպանության և տեղահանության մասին։ Ժողովի մասնակիցները նամակ հղեցին Գերմանիայի կանցլերին՝ խնդրելով արգելել հայության նկատմամբ կիրառվող վայրագությունները։ Սակայն խնդրանքը մնաց անպատասխան, գերմանական կառավարությունը չձեռնարկեց որևէ միջոց։ 1918 թ. ապրիլի 22-ին ընկերությունը դիմում հղեց ռայխստագին՝ պահանջելով ձեռք առնել անհրաժեշտ միջոցներ հայերի ցեղասպանությանը վերջ տալու համար։ Այս դիմումը ևս մնաց անհետևանք։

Գերմանա-հայկական ընկերությունը նշանակալի գործ կատարեց՝ հավաքելով և հրապարակելով փաստաթղթեր Թուրքիայում հայերի կացության, ցեղասպանության, այդ խնդրում Գերմանիայի դերի ու դիրքորոշման վերաբերյալ։ Ընկերությունը գոյատևեց մինչև երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։

## Գրականություն
* Lepsius J, Zum Gedachtnis, Potsdam, 1926.

Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանություն
Հերման Գոլց

**Հերման Գոլց** (, ), գերմանացի գիտնական, աստվածաբան։ Երկար տարիներ զբաղվել է Յոհաննես Լեփսիուսի դիվանի փաստաթղթերի համակարգմամբ, մշակմամբ և տպագրության նախապատրաստմամբ։ Արխիվը, որը բովանդակում է մի քանի հազար փաստաթղթեր, այդ թվում և  Լեփսիուսի անձնական ու պաշտոնական գրագրությունը, ներկայումս ավանդադրված է Մարտին Լյութերի (Հալլե-Վիտենբերգ) համալսարանում։ Արխիվային փաստաթղթերի շատ կրկնօրինակներ Գոլցը հանձնել է Հայաստանի գիտությունների ակադեմիայի արևելագիտության ինստիտուտին։ Գոլցը համալսարանում ստեղծել է հայագիտական կաբինետ, հավաքել Հայաստանի պատմությանը, հայկական հարցին վերաբերող մեծ գրադարան, կատարվում է գիտահետազոտական աշխատանք։ 1986 թվականին Մարտին Լյութերի համալսարանում կազմակերպել է Լեփսիուսի հիշատակին նվիրված միջազգային գիտաժողով, որի նյութերը հրատարակվել են առանձին հատորով (1987 թվականին)։ Գոլցի հրապարակումներից տպագրվել են նաև հայկական պարբերական մամուլում և գիտական հանդեսներում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Գերմանացի աստվածաբաններ
Ջորջ Նաթանիել Քերզոն

**Ջորջ Նաթանիել Քերզոն** (, ), անգլիացի պետական գործիչ, դիվանագետ, Քելդսթոնի մարկիզ, Պահպանողական կուսակցության անդամ։ Պաշտոններ է վարել արտգործնախարարությունում, 1898-1905 թթ.՝ Հնդկաստանի փոխարքա, 1901 թվականից՝ Լորդերի պալատի անդամ, 1919-1924 թթ.՝ արտգործնախարար։

Ակտիվ դեր է խաղացել հետպատերազմյան միջազգային կոնֆերանսներում (Փարիզ, Լոնդոն, Լոզան և այլն)։ Քերզոնի անունով է կոչվում 1920 թվականին Անտանտի կողմից Խորիրդային Միությանը առաջարկված լեհ-խորհրդային սահմանագիծը (*«Քերզոնի գիծ»*)։ Խիստ թշնամաբար է տրամադրվել խորհրդային Ռուսաստանի հանդեպ՝ վերջինիս դիտելով որպես լուրջ խոչընդոտ անգլիական շահերին Մերձավոր ու Միջին Արևելքում, եղել է 1917-1922 թվականների հակախորհրդային օտարերկրյա ինտերվենցիայի ջատագովներից։ Հայկական հարցում Դեյվիդ Լլոյդ Ջորջի և Սթենլի Բոլդուինի կաբինետներում վարել է երկդիմի քաղաքականություն՝ հայերի և Օսմանյան Կայսրությունում բնակվող ազգային փոքրամասնությունների հարցերը ծառայեցնելով Մեծ Բրիտանիայի կայսերապետական ձգտումներին։ 1922-1923 թվականների Լոզանի կոնֆերանսում արժանին հատուցելով «փոքր դաշնակից» Հայաստանին ու հայերին, որոնք «արժանի են հատուկ ուշադրության՝ աչքի առաջ ունենալով ոչ միայն ... նրանց կրած դաժան տառապանքները, որոնք հարուցել են քաղաքակիրթ աշխարհի համակրանքն ու զարհուրանքը, այլև նկատի առնելով ապագայի վերաբերյալ նրանց տրված հատուկ հավաստիացումները» («Հայաստանը միջազգային դիվանագիտության և սովետական արտաքին քաղաքականության փաստաթղթերում (1828-1923 թթ.)», 1972, էջ 737), Մուստաֆա Քեմալի թուրք պատվիրակությանն ապարդյուն փորձում էր համոզել, որպեսզի վերջիններս հետ ընդունեն իրենց բնօրրանից արտաքսված հայերին և նրանց հատկացնեն «ազգային օջախ»։ Ավելի ուշ, զիջումներ կորզելով Թուրքիայից Մոսուլի հարցում (թուրքերը փաստորեն հրաժարվում են այդ նավթաբեր շրջանից՝ նրա ապագայի հարցը թողնելով Ազգերի լիգայի լուծմանը), Քեմալը հրաժարվեց նաև հայկական հարցից, որն իր վերջնական ձևակերպումը ստացավ Լոզանի պայմանագրում (1923 թ.), որտեղ հիշատակություն անգամ չկար հայերի մասին։

Արևելքի վերաբերյալ մի շարք գրքերի հեղինակ է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''«Առաջավոր արևելքի խնդիրները. Ճապոնիա - Կորեա - Չինաստան»'', հեղինակ՝ Ջորջ Քերզոն, Քեդլսթոնի 1-ին մարկիզ 
* Արխիվային նյութեր, Քեդլսթոնի 1-ին մարկիզ Ջորջ Քերզոնի մասին  

Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Անգլիացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Սեմալի կռիվ (1904)

**Սեմալի կռիվ** (1904), տեղի է ունեցել 1904 թ. ապրիլի 13-ին թուրք-քրդական ուժերի և հայ ֆիդայիների միջև։ 1904 թ. Սասունի ապստամբության դրվագներից։ Ուժեղացնելով հարձակումները Սասունի հյուսիսային շրջաններում, գրավելով Շենիկը՝ թուրքական ուժերի հրամանատար Քեոսե Բինբաշին նախատեսել է գրավել Սեմալը, մտնել Գելիեգուզան։ Երբ թշնամին շարժվել է դեպի Սեմալ և Ալիանք, հայդուկները քաջարի դիմադրություն են ցույց տվել։ Պաշտպանությունը ղեկավարում էին Անդրանիկը, Մուրադ Սեբաստացին, Հրայրը։ Կռվի ընթացքում ժողովուրդն աստիճանաբար անցել է Գելիեգուզան։ Մարտում ծանր վիրավորվել է Սեպուհը, զոհվել է Հրայրը։ Չայի դիրքերում լուրջ դիմադրություն է ցույց տվել Մուրադը։ Ալիանքի ուղղությամբ կռվող հայդուկներին չնայած հաջողվել է թշնամուն քշել մինչև Շենիկ, սակայն ուժերի պակասը ստիպել է նրանց հետ դառնալ։ Կռիվը տևել է մինչև երեկո։ Թեպետ Սեմալը գրավվել է, սակայն հաջողվել է ժողովրդին տեղափոխել Գելիեգուզան։ Թշնամին տվել է 80-100, հայերը՝ 10 սպանված։

Կատեգորիա:Ճակատամարտեր Արևմտյան Հայաստանում
Կատեգորիա:Սասունի հերոսամարտեր
Կատեգորիա:1904 իրադարձություններ
Գրիդ համակարգ

## Գրիդ Համակարգ
“Գրիդ” /անգլերեն grid – ցանց բառից/ համակարգը համատեղում է համակարգչային ռեսուրսներ՝ տարբեր ցանցային տիրույթներում հասնելու հիմնական նպատակի։ “Գրիդ” համակարգում տարբեր համակարգիչներ կարող են աշխատել միևնույն խնդրի վրա, հետևաբար այդ համակարգիչները գործում են որպես սուպերհամակարգիչ։
Սովորաբար, “Գրիդ” համակարգն աշխատում է տարբեր խնդիրների շրջանակներում, բայց այն նա7 կարող է աշխատել կոնկրետ ծրագրի համար։ Այն նախագծված է լուծելու մեծ խնդիրներ, որոնք չափազանց մեծ են սովորական համակարգիչների համար՝ միաժամանակ ապահովելով ճկունություն՝ լուծելու բազմաթիվ փոքր խնդիրներ միաժամանակ։ 
“Գրիդ” համակարգը ներկայացնում է բազմաթիվ օգտագործողների (multi-users) ենթակառուցվածք, որը կարող է բավարարել խոշոր տեղեկատվության վերամշակման անընդհատ պահանջարկը։
“Գրիդ” համակարգը առավել հաճախ օգտագործվում է գիտական կամ տեխնիկական խնդիրների համար, որոնք պահանջում են մեծ թվով համակարգչային ռեսուրսներ կամ շատ մեծ քանակությամբ տվյալներ։”Գրիդ” համակարգի ամենահայտնի օրինակներից մեկն է Եվրոպական “Գրիդ” ենթակառուցվածքները ( EGI ), որի ռեսուրսների կենտրոնները տարածվում են ավելի քան երեսուն եվրոպական երկրներում, և որն այժմ աջակցում է ավելի քան 22,000 հետազոտողների։

*Գրիդ համակարգի առավելությունները*
* տարբեր ռեսուրսների առավել արդյունավետ շահագործումը։ 
Դա նշանակում է օգտագործել տարբեր ցանցերի ռեսուրսները (համակարգիչները) բարձր արդյունավետությամբ՝ չթողնելով դատարկ կամ կիսով չափ զբաղված ռեսուրս։
Այստեղ կան առնվազն երկու նախադրյալներ այս պայմանը բավարարելու համար.
1. խնդիրը պետք է հնարավորություն ունենա կատարվել հեռակա կարգով 
2. համակարգիչը պետք է համապատասխանի տվյալ խնդրի hardware, software և ռեսուրսների պահանջներին։

* Զուգահեռ CPU կարողությունները.
Լայնածավալ զուգահեռ պրոցեսների կարողությունների ներուժը բարձրացնելը մեկն է այն առավել տարածված տեսլականն ու գրավիչ հատկանիշը “Գրիդ” համակարգին։ Բացի զուտ գիտական կարիքներից, այսպիսի համակարգչային հզորությունը առաջ է բերում նոր զարգացում տարբեր ոլորտներում՝ ինչպիսիք են պիո-բժշկությունը, ֆինանսական մոդելավորումը, նավթի հետախուզությունը, և այլն։

* Վիրտուալ ռեսուրսների և վիրտուալ կազմակերպությունների համագործակցություն։
Գրիդ համակարգն առաջարկում է կարևոր չափորոշիչներ, որոնք թույլ են տալիս շատ տարասեռ համակարգերի աշխատել միասին՝ ձևավորելով մի մեծ վիրտուալ հաշվողական համակարգ։
“Գրիդ” համակարգի օգտագործողները կարող են դինամիկ ընդգրկվել մի շարք վիրտուալ կազմակերպությունների մեջ, յուրաքանչյուրը տարբեր քաղաքականությամբ և պահանջներով, և այդ վիրտուալ կազմակերպությունները կարող են կիսվել իրենց ռեսուրսները մեկ հավաքական մարմին.

* Հուսալիություն
Գրիդ համակարգի բոլոր հանգույցները օգտագործում են բարձր հուսալիության մեքենաներ և ծրագրեր, որոնք ապահովում են օգտագործողի աշխատանքի բարձր արդյունավետությունը և հուսալիությունը։

* Կառավարում
Գրիդ համակարգը ստեղծել է նոր հնարավորություններ, որպեսզի ավելի լավ և հեշտ կառավարել մեծ քանակով համակարգիչներ, ինչպես նաև կրճատել տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ստորաբաժանումների ծախսերը։

## Արտաքին Հղումներ
[*http://www.gridcomputing.com/]Grid Computing Info Centre

Կատեգորիա:Ծրագրային ապահովում
Սեյդո Պողոս

**Սեյդո Պողոս** (), ազգային ազատագրական շարժման մարտիկ, ֆիդայի։ ՀՀԴ կուսակցության անդամ։

## Կենսագրություն
Մասնակցել է ֆիդայիների մղած բազմաթիվ կռիվների (Առաքելոց վանքի, Նորշենի, Հեղինի)։ 1904 թվականին գործուն մասնակցություն է ունեցել Սասունի և գավառի ինքնապաշտպանական մարտերին։ Անցնելով Կովկաս՝ Շարուրում ղեկավարել է Կովկասի թաթարների դեմ հայերի պայքարը։ 1907 թվականի սկզբին վերադարձել է Սասուն, դարձել Գևորգ Չավուշի մերձավոր զինակիցը։

1907 թվականի վերջին մասնակցել է Սուլուխի կռվին և Գևորգ Չավուշի սպանվելուց հետո կազմակերպել Սուլուխի պաշտպանությունը։ Դավաճանաբար սպանվել է քրդերի ձեռքով։

Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Կատեգորիա:1874 ծնունդներ
Կատեգորիա:1907 մահեր
Տերաբայթ

**Տերաբայթ** (միջազգային անվանումը՝ **Tbyte**, **TB**) , ինֆորմացիայի քանակի չափման միավոր, հավասար 1024 Գիգաբայթի կամ 240 բայթի։
Թույլատրվում է գրառման հետևյալ ձևերը՝ Տբայթ կամ ՏԲ (հայերեն), Тбайт կամ ТБ (ռուսերեն), Tbyte կամ TB (անգլերեն)։
Միջազգային ստանդարտներով Տերա- նախածանցը նշանակում է 1012 = 1 000 000 000 000 բայթ=1000 գիգաբայթ։
Կիրառվում է էլեկտրոնային սարքավորումների հիշողությունների ծավալների չափման համար։

## Հետաքրքիր փաստեր
* Առաջին առևտրային կոշտ սկավառակը 1 ՏԲ ծավալով ներկայացվել է Hitachi ընկերության կողմից 2007 թվականին։
* Kingston ընկերությունն աշխարհում առաջինն է ստեղծել 1 ՏԲ ծավալով (DataTraveler HyperX Predator 3.0) Ֆլեշ (Flash)ը։
* 2014 թվականի ապրիլին Հաբլ տիեզերական աստղադիտակը հավաքեց ավելի քան 100 տերաբայթ տվյալներ

## Տարբեր հիշող սարքերի հիշողության ծավալներ
Տերաբայթերով չափվում են համակարգիչների կոշտ սկավառակները, ֆլեշ հիշասարքերը։

Կոշտ սկավառակն (վինչեստր) իր արագագործությամբ և ինֆորմացիայի պահպանման ծավալով գերազանցում է լազերային սկավառակներին, ինչպես նաև ֆլեշ հիշասարքերին։ Ժամանակակից կոշտ սկավառակները կարող են պահել 1 Տբայթ և ավելի ինֆորմացիա։

Samsung HD753LJ 01-Top.jpg|
Laptop-hard-drive-exposed.jpg|


Ֆլեշ (Flash) հիշողության դյուրակիր սարքը կարող է պահել ինֆորմացիան և՛ մեգաբայթերով, և՛ գիգաբայթերով, և՛ տերաբայթերով։ Ներկայումս կիրառում են Kingston ընկերության 1 տբայթ ծավալի ֆլեշներ։




## Արտահամակարգային միավոր
Միավորների միջազգային (ՍԻ) համակարգի տասնապատիկ և բաժնեմասային միավորների անվանումները։

Արտահամակարգային միավոր

Միավորների միջազգային համակարգի տասնապատիկ և բաժնեմասայինմիավորների անվանումները.jpg|
Չափման միավորներ հայերեն.jpg|


## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
* Բիթ
* Բայթ
* Կիլոբայթ
* Մեգաբայթ
* Գիգաբայթ
* Տերաբայթ
* Պետաբայթ

Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Կատեգորիա:Տեղեկատվության չափման միավորներ
Սուլուխի կռիվ (1907)

մինի|Սուլուխ
**Սուլուխի կռիվ**, տեղի է ունեցել 1907 թվականի մայիսի 27-ին Սուլուխ գյուղում, Գևորգ Չավուշի ֆիդայիների խմբի և թուրքերի միջև։ 1904 թվականին Սասունի ապստամբությունից հետո ՀՀԴ կուսակցության ղեկավարությունը որոշեց հրաժարվել պայքարի ֆիդայական գործելակերպից՝ որպես անհեռանկար և թուրքական իշխանությունների հակահայկական քաղաքականությունը ուժեղացնելու առիթ ստեղծող։

ՀՀԴ արևելյան բյուրոյի հրահանգով Գևորգ Չավուշը (որը չէր պատկերացնում իր գոյությունն առանց հայդուկային կռիվների) Տարոնից անցնելու էր Կովկաս, սակայն ձգձգում էր իր մեկնումը։ Սուլուխ գյուղում (ուր մայիսի 26-ին եկել էր նաև ՀՀԴ Տարոնի լիազոր ներկայացուցիչ Ռուբենը) Գևորգին և իր ֆիդայիներին շրջապատել են թուրքերը, սկսվել է մարտը։ Կռվի սկզբին ֆիդայիները հետ են մղել թշնամու հարձակումը, զոհվել է Գալեն, ծանր վիրավորվել Գևորգը։ Թուրքերը խուժել են գյուղ, գրավել պաշտպանվողների դիրքերը, սակայն թուրքական զորքի հրամանատար Քեոսե Բինբաշու մահը խուճապի է մատնել նրանց։ Գիշերային անսպասելի հարձակումով ֆիդայիները ճեղքել են թշնամու օղակը, դուրս բերել վիրավոր Գևորգին և հեռացել։ Մայիսի 28-ին Գևորգը մահացել է, նրան թաղել են Մուշում։ Սուլուխի կռվում զոհվեցին 3 ֆիդայի, 18 գյուղացի, 130 թուրք։

Գևորգ Չաուշի և ՀՅԴ-ի մեջ էական հակասություններ կային։ ՀՅԴ-ն պահանջում էր դադարեցնել ֆիդայական շարժումը և անցնել համընդհանուր ապստամբության։ Գևորգը դիրքավորված է եղել կտուրին, իսկ գնդակը մտել է թիկունքից, և դուրս գալով կրծքից՝ փշրել է ծունկը։ Ենթադրվում է, թե թիկունքից նրան հարվածել է ՀՅԴ գործիչ Ռուբեն Տեր Մինասյանը, ով հետագայում պետք է նաև մեղադրվեր Սասունը և Տարոնը լքելու համար։

Կատեգորիա:Ճակատամարտեր Արևմտյան Հայաստանում
Կատեգորիա:1907 իրադարձություններ
Կատեգորիա:Հայ ազատագրական շարժում
Սայիդ փաշա

**Մեհմեդ Սայիդ փաշա** (, ), թուրք քաղաքական գործիչ։

Ինն անգամ նշանակվել է մեծ վեզիր։ 1908 թվականին ընդգրկվել է «Միություն և առաջադիմություն» (*«Իթթիհաթ վե Թերաքքի»*) կուսակցության կազմում և երեք անգամ գլխավորել մեջլիսը։ 1910 թվականին հրատարակել է «Սայիդ փաշայի հուշերը» եռահատոր գիրքը, որտեղ, չնայած իրադարձությունների միտումնավոր և աչառու շարադրանքին, ուշագրավ նյութեր կան 1895 թվականի սեպտեմբերին Կոստանդնուպոլսում հայերի խաղաղ ցույցի, նրա մասնակիցների հետ ծրագրված հաշվեհարդարի, 19-րդ դարի 3-րդ կեսի հայ-թուրքական փոխհարաբերությունների և Հայկական հարցի վերաբերյալ։

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Էրզրում քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Փաշաներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության անձինք
Կատեգորիա:Անձինք Էրզրումից
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական գործիչներ
Լքյալ գույքերի կանոնադրություններ

**Լքյալ գույքերի կանոնադրություններ**, Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-18 թթ.) ժամանակ Արևմտյան Հայաստանից և Օսմանյան կայսրության հայաբնակ վայրերից տեղահանված հայերի լքյալ գույքի տնօրինման վերաբերյալ փաստաթղթեր։ Պատերազմի հենց սկզբից՝ հայերի տեղահանության և կոտորածների ընթացքում, թուրքական պետական մարմինները հավաստիացրել են, թե հայերի ունեցվածքն ու գույքը պահպանվելու են պետության կողմից և պատերազմի ավարտից հետո վերադարձվելու են տերերին։ Սակայն իրականում տեղահանությանը և կոտորածներին զուգակցել են հայերի գույքի և ունեցվածքի թալանը, մշակութային արժեքների ոչնչացումը։ Դրանց օրինական տեսք տալու և դրանով իսկ հանցագործությունները քողարկելու նպատակով թուրքական կառավարությունը 1915 թ. հրապարակել է երեք կանոնադրություն։ Առաջին կանոնադրությունը հրապարակվել է մայիսի 27-ին (34 հոդված), երկրորդը՝ սեպտեմբերի 13-ին (11 հոդված), երրորդը՝ հոկտեմբերի 28-ին (25 հոդված)։ Ըստ այդ կանոնադրությունների՝ պետական պաշտոնյաները իբր պետք է գրանցեին և արձանագրեին տեղահանվող հայերի գույքն ու ունեցվածքը և արժեքները գնահատելուց հետո դրանք իբրև ավանդ պահ պիտի տրվեին պետական գանձարանին, իսկ հետագայում՝ վերադարձվեին տերերին, պետք է ճշտվեին սեփականատերերի իրավունքները, պետական հանձնախմբերի կազմության ձևն ու գործելակերպը և այլն։ Կանոնադրություններն ունեին ձևական բնույթ և մնացին թղթի վրա, որովհետև հայերի գույքն ու դրամը բաժանվել են թուրքերին, իսկ պատերազմից հետո հայ չէր մնացել, որպեսզի նրան վերադարձվեր ունեցվածքը։ Երիտթուրքական կառավարության այդ քաղաքականության հետևանքով թուրք և քուրդ ջարդարարները թալանել են 66 քաղաքների և 2500 գյուղերի հայ ու այլ քրիստոնյա ազգաբնակչությանը, կոդոպտել ու քանդել ավելի քան 2000 եկեղեցի ու վանք, 1500 դպրոց և վարժարան։ Միայն հայերին հասցված նյութական վնասը 1919-ի կուրսով կազմել է մոտ 15 միլիարդ ֆրանկ։ 
## Գրականություն
*Լևոն Վարդան, Հայկական տասնհինգը և հայերու լքյալ գույքերը, Բեյրութ, 1970։ 
*Վավերագրական նյութեր արևմտահայերի մասին, աոաջաբանը և թրգմ. Հ. Փափազյանի, ՀՍՍՀ ԳԱ Գիտաինֆորմացիոն բյուլետեն, մատենաշար 3, N 2 (56), Ե., 1983։ 

Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանությանն առնչվող փաստաթղթեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Սոքոթրա

մինի|աջից|Սոքոթրա
մինի|ձախից|Քարանձավ Սոքոթրայի արևելյան մասում
**Սոքոթրա**, Socotra, կղզիների խումբ Հնդկական օվկիանոսում, Աֆրիկայի Գվարդաֆույ հրվանդանից արևելք։ Պատկանում է Եմենին։ Տարածությունը 3600 կմ² է։ Կազմված է հիմնականում բյուրեղային ապարներից։ Բարձրությունը մինչև 1503 մ է (Սոքոթրա կղզում)։ Կլիման չոր արևադարձային է, բուսածածկույթը՝ կիսաանապատային (Կյոպպենի կլիմաների դասակարգում BWh և BSh)։ Արևելքում և լեռներում կան քսերոֆիլ ծառերի պուրակներ։

Կատեգորիա:Հնդկական օվկիանոսի կղզեխմբեր
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Եմենում
Կատեգորիա:Կղզեխմբեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Եմենի կղզիներ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի կղզիներ
Կատեգորիա:Հնդկական օվկիանոսի կղզիներ
Տիգրան Բոյաջյան

**Տիգրան Բոյաջյան** (1895, Արմտան, Արևմտյան Հայաստան — 1985, ԱՄՆ), հայ իրավաբան, պատմաբան։

## Կենսագրություն
1910 թվականից բնակվել է ԱՄՆ-ում։ Կրթությունն ստացել է Հյուսիսարևմտյան ու Բոստոնի համալսարաններում։ Ուսումնասիրել է իրավունք՝ ստանալով մագիստրոսի աստիճան (1925)։ 1917 թվականին, որպես կամավոր, Հայկական լեգեոնի կազմում կռվել է Պաղեստինի ճակատում։ Պատերազմից հետո մնալով Կիլիկիայում՝ զբաղվել է հայ գաղթականների օգնության հարցերով։ 1919 թվականին կրկին վերադարձել է ԱՄՆ։ Եղել է ՀԲԸՄ ղեկավարության անդամ։

Գրել է հայերին և Հայաստանին վերաբերող աշխատություններ։ Արժեքավոր է նրա «Հայաստան, մի մոռացված ցեղասպանության գործը» (1872, անգլերեն) աշխատությունը, որտեղ ի մի է բերել հավաստի աղբյուրներից քաղված բազմաթիվ փաստաթղթեր՝ ներկայացնելով այղ ահավոր ոճրագործության նախապատմությունը և ապացուցել, որ այդ ամենի պատասխանատվությունը ընկնում է թուրքական կառավարության ու նրա դաշնակից Գերմանիայի վրա։ Բոյաջյանի աներկբա եզրակացությունն այն է, որ հայկական հարցը տակավին փակված չէ, որ մոռացված ցեղասպանությունը չի ունեցել իր Նյուրնբերգն ու արդարության դատը և, որպես հայերից խլված հայրենիքի վերականգնման գործընթացքը դեռևս ուժի մեջ է։

## Գրականություն

* Armenia։ The Case for a Forgotten Genocide, Westwood, New Jersy, 1972։

Կատեգորիա:Ամերիկահայ իրավաբաններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Բոստոնի համալսարանի շրջանավարտներ
Եղբայրական օգնություն Թուրքիայում տուժած հայերին

**Եղբայրական օգնություն Թուրքիայում տուժած հայերին** (ռուսերեն՝ "Братская помощь пострадавшим в Турции армянам"), գրական-գիտական ժողովածու, հրատարակվել է 1897 թ. Մոսկվայում (2-րդ հրտ., մշակ, և լրաց., 1898) հրապարակախոս և հասարակական գործիչ Գ. Ջանշյանի (Ջանշիև) նախաձեռնությամբ։ Ժողովածուի վաճառքից ստացված եկամուտը պետք է հատկացվեր Թուրքիայում 1895- 96 թթ. կոտորածներից տուժած հայերին։

Ժողովածուն բաղկացած է ներածությունից ու երկու բաժնից։ Ներածականի մեջ ամփոփված են հայ փախստականների վիճակի ու հայ որբերին օգնելու վերաբերյալ հոդվածներն ու նյութերը («Հանդիպում հայ վերաբնակների հետ», «Պաշտոնական տվյալներ թուրքական վայրագությունների մասին» և այլն)։

Առաջին բաժնում զետեղված են ընդհանուր բնույթի գրական ու գիտական հոդվածներ, հայ ժողովրդի պատմությանն ու մշակույթին նվիրված ուսումնասիրություններ, որոնք տպագրելով՝ ժողովածուի խմբագրությունը հետամուտ էր ծանոթացնել ռուս հասարակայնությանը հայ ժողովրդի անցյալին ու ներկային։ Հոդվածների մի զգալի մասը, որ գրվել էր հատկապես ժողովածուի համար, հրատարակվել է առաջին անգամ։ Հեղինակներն էին ռուս գիտնականներ Կ. Տիմիրյազևը. Մ. Նիկոլսկին, Յու. Վեսելովսկին, Մ. Կովալսկին, Պ. Միլյուկովը, բանաստեղծներ ու գրողներ Կ. Բալմոնտը, Դ. Մամին-Սիբիրյակը, Վ. Կորոլենկոն, Վ. Գիլյարովսկին, նաև հայ գիտնականներ ու հրապարակախոսներ Գ. Խալաթյանցը, Լ. Մսերյանցը, Ա. Հովհաննիսյանը, Ա. Խախանովը, Մ. Բերբերյանը և ուրիշներ։ Բաժնում տրված են հայ մշակույթի գործիչներ Պ. Ադամյանի, Հ. Այվազովսկու, հայագետ-գիտնականներ Մ. էմինի, Գ. Պատկանյանի, ռուսական բանակի հայ գեներալներ Հ. Լազարևի, U. Տեր-Ղուկասովի, Մ. Լորիս-Մելիքովի, Բ. Շելկովնիկովի մասին նյութեր, Ռուսաստանի, Վրաստանի, Հնդկաստանի հայ համայնքների, հայ եկեղեցու, հայ գրականության պատմության և այլնի վերաբերյալ նյութեր։

Ժողովածուի երկրորդ բաժինը պարունակում է անմիջապես Թուրքիայի հայ բնակչության վիճակին ու 1894-96 թթ. կոտորածներին վերաբերող նյութեր։ Ժողովածուի կազմողները ճիշտ ժամանակին թարգմանել ու ռուս հասարակայնության ուշադրությանն են ներկայացրել իռլանդացի լրագրող Էմիլ Դիլոնի «Իրադրությունը Թուրքահայաստանում» աշխատությունը, ֆրանսիական «Դեղին գրքի» վավերագրական նյութերը, ֆրանսիացի հեղինակ Վիկտոր Բերարի «Կոստանդնուպոլսի օգոստոսյան սպանությունները» (խոսքը Կ. Պոլսի հայության 1896 թ. օգոստոսյան ջարդերի մասին է) հոդվածները, ինչպես նաև հայկական կոտորածների ականատեսների մի շարք վկայութուններ։

Ժողովածուն բովանդակում է Հ. Այվազովսկու չորս նկարներ, որոնցից երկուսը պատկերում են 1894-96 թթ. ողբերգական իրադարձությունները (չեն պահպանվել)։ Ժողովածուի գեղարվեստական ձևավորմանը մասնակցել է Վ. Սուրենյանցը։

Ժողովածուն լավ ընդունվեց ռուս հասարակայնության կողմից։ Նրա տարածումից ստացված միջոցներով Արևմտյան Հայաստանում բացվեցին որբանոցներ։ 

Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանություն
Մկրտիչ Յոթնեղբայրյան

**Մկրտիչ Յոթնեղբայրյան** (մոտ 1880-ական թթ., Ուրֆա - 1915, Ուրֆա), հայ ագգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ֆիդայի ՀՅԴ կուսակցության անդամ։

Ավարտել է ծննդավայրի դպրոցը։ Աչքի է ընկել համարձակ, հավասարակշռված բնավորությամբ և ռազմական հմտությամբ, 1910 թվականին կազմել է ինքնապաշտպանության ջոկատ, հայթայթել է զենք և զինամթերք։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, հայ ազգաբնակչության զանգվածային բռնագաղթի ու կոտորածի պայմաններում, Յոթնեղբայրյանը մարտական պատրաստության մեջ է պահել իր ջոկատը։ 1915 թվականի մայիս-հունիսին Ուրֆա են հասել հայ աքսորականների առաջին կարավանները։ Միաժամանակ թուրքական իշխանությունները ձերբակալել են քաղաքի հայ համայնքի ազդեցիկ ներկայացուցիչներին։ Զգալով վերահաս վտանգը՝ Յոթնեղբայրյանն աոաջարկել է դիմել զինված ինքնապաշտպանության, սակայն քաղաքի հայ ավագանին մերժել է։ Քաղաքի հայության կոտորածի տեղիք չտալու համար Յոթնեղբայրյանը հեռացել է իր ջոկատով։ Բայց օգոստոսի 19-ին իշխանությունները սկսել են հայերի ջարդը։ Վերադառնալով՝ Յոթնեղբայրյանը կազմակերպել է Ուրֆայի հայերի ինքնապաշտպանությունը, մարտում ցուցաբերել է մեծ արիություն։ Ի վերջո թվով գերակշիռ թշնամուն հաջողվել է ճնշել հայերի քաջարի դիմադրությունը։ Վիրավոր Յոթնեղբայրյանը թշնամու ձեռքը չընկնելու համար ինքնասպան է եղել։ Իր ,,Ուրֆայի վերջին ահազանգը վեպում /Երևան, 1990/ գրող Էդուարդ Ավագյանը մեծ տեղ է հատկացրել Մկրտիչ Յոթնեղբայրյանի հերոսական գործունեության նկարագրմանը։

## Գրականություն
*Հիսայան Հ., «Դյուցազնական հայորդին Մկրտիչ Յոթնեղբարյան», Աթենք, 1937։ 
*Մահակյան Ե., «Դյուցազնական Ուրֆան և իր հայորդիները», Բեյրութ, 1954։

Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Կատեգորիա:Ուրֆա քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Կատեգորիա:1915 մահեր
Ալիս Սթոուն Բլեքուել

**Ալիս Սթոուն Բլեքուել**, (, ), ամերիկյան հասարակական գործիչ, հրապարակախոս, լրագրող։ Ակտիվորեն մասնակցել է ԱՄՆ-ի ֆեմինիստական շարժմանը։ Քարոզել է ճնշված ժողովուրդների մշակույթը, այդ նպատակով անգլերեն է թարգմանել և հրատարակել Լատինական Ամերիկայի մի շարք բանաստեղծների, հունգար պոետ Շանդոր Պետեֆիի ստեղծագործությունները։ Թարգմանել է հայ միջնադարյան և նոր ժամանակների բանաստեղծների (արևելահայ և արևմտահայ) ընտիր երկերը, որոնք լույս են տեսել նրա հրատարակած «Հայկական բանաստեղծություններ» (1897) ժողովածուում։ Ամերիկյան ամսագրերում հրապարակել է հայ ժողովրդի պատմության, հասարակական կյանքին վերաբերող հոդվածներ, Րաֆֆու, Սիամանթոյի, Պետրոս Դուրյանի և ուրիշների առանձին ստեղծագործությունների թարգմանություններ։ Ըմբռնումով և ցավով է վերաբերվել հայ ժողովրդի ազատագրական ձգտումներին։ 1893 թվականին ընտրվել է «Հայաստանի բարեկամներ» (ԱՄՆ) ընկերության քարտուղար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ամերիկացի կին լրագրողներ
Կատեգորիա:Բոստոնի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստ ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սուֆրաժիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կենսագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիալիստներ
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ
Յան Ռայնիս

**Յան Ռայնիս** (, իսկական անունը՝ Պլիեկշանս Յանիս (), ), լատիշ բանաստեղծ, դրամատուրգ, հասարակական գործիչ։

## Գործունեություն
Մեծ է եղել Ռայնիսի հետաքրքրությունը հայ ժողովրդի պատմության ու մշակույթի նկատմամբ։ Նա թարգմանել է հայ գրողների ստեղծագործությունները, հրապարակախոսական ելույթներ ունեցել հայ գրականության մասին, ինչը հնարավորություն է տվել լատիշ հասարակայնությանը ծանոթանալ Հայաստանի, նրա բազմադարյան գրականության հետ։ Հայ ժողովրդի տառապանքը, նրա գրականության ու մշակույթը առավել հանգամանորեն են ներկայացված Ռայնիսի «Ամենադժբախտ երկիրը և ամենադժբախտ ժողովուրդը» ակնարկում (1927), որտեղ տեղեկություններ կան հայ ժողովրդի պատմության մասին՝ հնագույն ժամանակներից մինչև 1915 թվականի ցեղասպանությունը։ Խաղաղ հայ բնակչության բնաջնջումը Ռայնիսը համարել է թուրքական կառավարող շրջանների ծրագրված քաղաքականություն, որն իրագործվել է Գերմանիայի հովանավորությամբ։ Ըստ Ռայնիսի՝ հայկական հարցը «չի կարող հեշտությամբ լուծվել», քանի որ Արևմտյան Հայաստանը «պետք է Եվրոպային՝ ստատուս քվոն պահպանելու համար», իսկ թուրքական իշխանությունները կօգտագործեն այդ իրավիճակը իրենց շահերի համար։ Ինչպես նշել է Ռայնիսը, անգամ այն բանից հետո, «երբ ընդունվել է ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքը, երբ փոքր, մինչև այժմ ճնշված ժողովուրդները հասել են գոնե տեսական ազատության..., ժամանակակից հայերը և Հայաստանը ոչ միայն առավել ապերջանիկ են, քան առաջ, այլև կարող են համարվել աշխարհի ամենադժբախտ ազգը»։ Դրա հետ մեկտեղ Ռայնիսը հայ ժողովրդին բնորոշել է որպես կենսունակ ու քաջարի, որ պահպանել է ազգային կերպը, ոգին և արժանապատվությունը։

«Կաստանյոլա» հուշերի գրքում Յան Ռայնիսը հայ ժողովրդին անվանել է պանդխտության հարցում գիտակ, թարգմանել է հայկական ժողովրդական երգեր։

## Գրականություն
* Կամսար Գրիգորյան, Յան Ռայնիսը հայ ժողովրդի և հայ գրականության մասին, Ե., Հայպետհրատ, 1954, 32 էջ։
* Կամսար Գրիգորյան, Յան Ռայնիս, Ե., «Հայաստան», 1965, 87 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1865 ծնունդներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:1929 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Լատիշ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Լատիշ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Լատիշ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Լատվիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Յուրմալա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 11 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 12 մահեր
Հայաստանի բարեկամներ

**Հայաստանի բարեկամներ**, (), անգլիական ընկերություն։ Հիմնվել է 1897 թվականին, Լոնդոնում՝ Օսմանյան կայսրության հայ բնակչությանը օգնություն ցույց տալու նպատակով։ Հիմնադիրը և նախագահն էր Ֆ. Կավենդիշը։ Ընկերության գլխավոր կոմիտեի անդամներն էին ներկայացուցիչներ Բելֆաստից, էդինբուրգից, Փեյսլիից և այլ քաղաքներից։ 1900 թվականից հրատարակել է ընկերության "Friend of Armenia" («Հայաստանի բարեկամ») եռամսյա պաշտոնաթերթը։ Պարբերականը «Հայաստանի բարեկամներ»-ի գործունեությունը բնութագրել է որպես Հայաստանի «վերականգնման փորձ»։

1897-1908 թվականներին ընկերությունը հանգանակել է 60 հազար ֆունտ ստերլինգ, որը տրամադրվել է 1894-1896 թվականների ջարդերի ժամանակ տուժած հայերին։ 1909 թվականին «Հայաստանի բարեկամներ»-ը Արևմտյան Հայաստան է ուղարկել ավելի քան 3 հազար ֆունտ ստերլինգ, 1915 թվականին՝ 98 հազար։ Ընկերությունը զգալի օգնություն է ցույց տվել արևմտահայ գաղթականներին 1920-ական թվականների սկզբին։

## Գրականություն
* Киракосян А. Дж., Великобритания и Армянский вопрос (90-е гг. XIX в.). Е. 1990; 
* NasiЬian A., Britain and the Armenian Question. 1915-1923, L, 1984.

Կատեգորիա:Անգլիական ընկերություններ
La mia città

**«La mia città»** (հայերեն՝ *Իմ քաղաքը*), իտալացի երգչուհի Էմմա Մարոնեի երգը, որով ներկայացրել է Իտալիան Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթին Կոպենհագենում, Դանիա։ Երգի խոսքերը և երաժշտությունը գրել է Էմման։ 2014 թվականի հունվարի 24-ին իտալական RIA հեռուստաընկերության կազմակերպած ներերկրային մրցույթում երգն ընտրվել է որպես Եվրատեսիլ 2014-ում Իտալիայի երգ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը Յութուբում

Կատեգորիա:2013 երգեր
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթի երգեր
Կատեգորիա:Իտալիայի երգերը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Սադըք Քոչաշ

**Սադըք Քոչաշ** (, ), թուրք զինվորական և քաղաքական գործիչ։ 1967 թվականին հրապարակել է «Հայերը պատմության մեջ և թուրք-հայկական հարաբերությունները սելջուկյանների ժամանակներից» գիրքը, որտեղ գունազարդում է հայ-թուրքական հարաբերությունները և պնդում, որ մինչև Օսմանյան Կայսրության ներքին գործերին եվրոպական պետությունների միջամտելը (XIX դարի 70-ական թվականներ) Թուրքիայում գոյություն չի ունեցել հայկական խնդիր։

Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Զինջիրլիքույու գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի Ժողովրդահանրապետական կուսակցության քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի պետնախարարներ
Մալկոլմ Մաքկոլ

**Մալկոլմ Մաքկոլ** (, ), անգլիացի հասարակական, կրոնական գործիչ, կանոնիկոս։ Անգլո-հայկական «Գրովենոր Հաուզ» միության ակտիվ անդամներից։

## Կենսագրություն
Լոնդոնի Սենտ Տեյմս հոլլում 1895 թ. մայիսի 7-ի հանրահավաքի, որն ընթացել է «Ազգային բողոք ընդդեմ Հայաստանում քրիստոնյաների տառապանքների և կոտորածի» կարգախոսով, կազմակերպիչներից և մասնակիցներից էր։

«Անգլիայի պատասխանատվությունը Հայաստանի հանդեպ» (1895), «Կոստանդնուպոլսի սպանդը և նրա դասը» (1895), «Սուլթանը և տերությունները» (1896), «Հայաստանը և Տրանսվաալը» (1896), «Հայաստանը Եվրոպայի առջև» (1897) աշխատություններում լուսաբանել է հայ բնակչության ծանր կացությունը Օսմանյան կայսրությունում, 1884-1886-ի հայերի ջարդերը, քննադատել Մեծ Բրիտանիայի և մյուս տերությունների քաղաքականությունը Հայկական հարցում։ Կարծում էր, որ հայերի միակ փրկությունը կարող է լինել եվրոպական տերությունների աջակցությամբ Մեծ Բրիտանիայի ռազմական ինտերվենցիան, քանի որ բարենորոգումն առանց եվրոպական հսկողության, որպես կանոն, խաբեություն է, և ոչ մի սուլթան առանց հարկադրանքի չի ընդունել եվրոպական հսկողությունը։ Մաքկոլը կոչ է արել իր կառավարությանը՝ կտրուկ միջոցների դիմել սուլթանյան կառավարության նկատմամբ հայերի կոտորածների և ջարդերի կապակցությամբ։

## Երկեր
* Ответственность Англии перед Арменией, в кн.։ Положение армян до вмешательства держав в 1895 году, Москва, 1896
* Султан и державы, Санкт-Петербург, 1897
* L'Amnénie devant l'Europe, Paris, 1897
* Memoirs and Correspondence, Լondon, 1914

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:Կրոնական գործիչներ
Մկրտիչ Սողոմոնյան

**Մկրտիչ Սողոնոնյան** (հայտնի նաև **Կառնենցի** մականվամբ, , Գառնեն), հայ ազգային-ագատագրական պայքարի մարտիկ, ֆիդայի։ ՀՅԴ կուսակցության անդամ։ 1888 թվականին անցել է Ռումինիա։ 1890-ական թվականների սկզբին Հրայրի հետ Կովկասից զենք է փոխադրել Մուշ, սակայն շուտով բանտարկվել է։ 1899 թվականին Անդրանիկի խմբի կազմում վրեժ է լուծել Աղբյուր Սերոբին դավադրաբար սպանողներից, դարձյալ ձերբակալվել է և բանտարկվել 7 տարի ժամկետով։ Բանտում գրել է հուշեր (անտիպ են, տեղը՝ անհայտ) Տարոնի ազատագրական շարժման մասին։ 1908 թվականի երիտթուրքական հեղաշրջումից հետո, չվստահելով երիտթուրքերին, շարունակել է ժողովրդին գինելու և ինքնապաշտպանություն կազմակերպելու գործունեությունը։

Երկու որդիների հետ մասնակցել է թուրք և քուրդ ջարդարարներից հայրենի գյուղի պաշտպանությանը և զոհվել։

Կատեգորիա:1854 ծնունդներ
Կատեգորիա:1915 մահեր
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ
Հովհաննես (մանրանկարիչ)

**Հովհաննես մանրանկարիչ** (ծնվելու և մահանալու թվականները անհայտ են), հայ մանրանկարիչ, XIII դարի կիլիկյան մանրանկարիչ, գրիչ։ Աշխատել է Հռոմկլայում, Կոնստանդին Ա Բարձրաբերդցի կաթողիկոսի պատվերով ընդօրինակել է 1235 թվականի (Մխիթարյանների մատենադարան, Վիեննա) և 1253 թվականի (Ֆրիրի պատկերասրահ, Վաշինգտոն) ավետարանները։ Մանրանկարիչ Կիրակոսի հետ եղել է Թորոս Ռոսլինի անմիջական նախորդը։ Առավել ուսումնասիրվածը և բարձրարժեքը Ֆրիրի պատկերասրահի Ավետարանն է, որն ունի խորաններ, անվանաթերթեր և ավետարանիչների պատկերներ։ Զարդապատումը կատարված է պայծառ գույներով՝ ոսկե ֆոնի վրա, ուր ակնհայտ է մանրանկարչի գունագծային մեծ վարպետությունը։ Ընդհանրություններ ունի նույն ժամանակ Հռոմկլայում աշխատած նկարիչներ Սարգսի և Կիրակոսի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Հողի լուծույթ

**Հողի լուծույթ**, հողի հեղուկ ֆազ. ջուր՝ լուծված գազերի, անօրգանական և օրգանական միացությունների հետ (դրանք ջրի մեջ են թափանցում մթնոլորտից և ներծծվում՝ հողային հորիզոններից)։ Հողի լուծույթը շարժուն է, մասնակցում է հողառաջացման պրոցեսներին, ֆիզիկաքիմիական, կենսաքիմիական ռեակցիաներին, հողի մեջ նյութաշրջանառությանը և բույսերի սննդառությանը։ Դրա բաղադրությունը կախված է հողառաջացման պրոցեսներից, բուսականությունից, կլիմայի ընդհանուր յուրահատկություններից, մարդու գործունեությունից և այլն։ Հողի լուծույթում կան գազերից՝ թթվածին, ածխաթթու, ազոտ, ամոնիակ, հանքային նյութերից՝ կալցիումի, նատրիումի, մագնեզիումի, կալիումի աղեր, ալյումինի, երկաթի, մանգանի, սիլիկահողի միացություններ, օրգանական նյութերից՝ ճարպային շարքի օրգանական թթուներ և դրանց աղերը, հումուսային թթուներ, շաքարներ, ամինաթթուներ և այլն։ Հողի լուծույթը չնչին քանակով պարունակում է նաև միկրոտարրեր։ Ոչ աղակալած հողերի լուծույթում նյութերի կոնցենտրացիան մեծ չէ (սովորաբար չի անցնում 0, 1% սահմանը), իսկ աղուտներում, աղակալած հողերում այն կտրուկ ավելանում է (մեկ և նույնիսկ տասնյակ տոկոս)։ Հողի լուծույթում նյութերի բարձր պարունակությունը վնասակար է բույսերի համար։

Կատեգորիա:Հող
Գևորգ Ռուսչուգլյան

**Գևորգ վարդապետ Ռուսչուգլյան** (ի ծնե անուն-ազգանուն՝ *Թադևոս Պողոսյան*, ), բուլղարահայ եկեղեցական, հասարակական գործիչ։

1864 թվականին ձեռնադրվել է քահանա, 1875 թվականին՝ վարդապետ։ Մեծ դեր է խաղացել 1878 թվականիի Սան Ստեֆանոյի պայմանագրի կնքման շուրջ ռուսների հետ բանակցություններ վարելու ժանամակ։ Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարք Ներսես Վարժապետյանի հրահանգով հանդիպումներ է ունեցել ռուս դիվանագետների (Ն. Իգնատև, Ա. Նելիդով) հետ, կազմակերպել Բալկանյան ռազմաճակատի հրամանատար մեծ իշխան Նիկոլայ Նիկոլաևիչի ընդունելությունը Պոլսի հայկական եկեղեցում (ուր կատարվել է բարեմաղթություն կայսեր պատվին և հոգեհանգիստ զոհված ռուս զինվորների հիշատակին), իր երկու խորհրդականներ Ս. Ասլանյանի և Հ. Նուրյանի հետ կազմել և Իգնատևին է ներկայացրել «ազգային ինքնօրինության» ծրագիր, որը Ման Ստեֆանոյի պայմանագրի՝ հայերին վերաբերող 16-րդ հոդվածի նախնական տարբերակն էր։ Ռուսչուգլյանը վարել է պատրիարքական փոխանորդությունը Ներսես Վարժապետյանի հրաժարականի ժամանակաշրջանում։

1884 թվականի հոկտեմբերի 25-ից աշխատել է որպես պատրիարքական տեղապահ։ 1886 թվականիի հունիսից՝ Կեսարիայի վիճակի առաջնորդ։

1887 թվականից մինչև կյանքի վերջին տարիները ապրել է ծննդավայր Ֆիլիպպուպոլիս։

## Գրականություն
* «Բուրժուական դիվանագիտությունը և Հայաստանը (XIX դարի 70-ական թթ.)», Կիրակոսյան Տ., , Ե., 1978, կ 128-133։

Կատեգորիա:Բուլղարահայ կրոնական գործիչներ
Կատեգորիա:Բուլղարահայ հասարակական գործիչներ
Յանկի

**Յանկի** (), մականուն, որ սկզբնապես (18-րդ դարից) տրվել է Նոր Անգլիա (ԱՄՆ) նահանգում ծնված և այնտեղ բնակվող ամերիկացիներին։ Հյուսիսային Ամերիկայում անկախության պատերազմի ժամանակ (1775-1783) անգլիացի զինվորները յանկի են կոչել ապստամբ գաղութաբնակներին։ 1861-1865 թվականների քաղաքացիական պատերազմի ժամանակներից հյուսիսային նահանգների բնակիչների մականունն էր, իսկ ավելի ուշ յանկի են անվանել բոլոր ամերիկացիներին։

Կատեգորիա:Ազգային և կրոնական մականուններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան մշակույթ
Յայլի

**Յայլի** (Յալլի, Զոփի), հայկական ժողովրդական խմբապար, շուրջպար։

## Ընդհանուր նկարագիր
Պարեղանակի չափը՝ 2/4։ Պարում են տղամարդիկ։ Տարածված է Հայաստանի Նոյեմբերյանի, Իջևանի շրջաններում, Զանգեզուրում և Արցախում։ 
Այս պարին բնորոշ են ոտքով շեշտակի հարվածները գետնին։

Յայլի պարն ունի երկու տարբերակ։ 
* Առաջին տարբերակը պարում են ձեռքերը բռնած, դեպի աջ շարժմամբ, արագ տեմպով։ 
* Երկրորդ տարբերակում ընտրում են պարագլուխ («մայր»), բոլոր պարողները վերցնում են մեկական ճիպոտ և իրար ետևից շարված, առանց ձեռքերը բռնելու պարում՝ կրկնելով պարագլխի այլևայլ շարժումները, եթե մեկը սխալվեց կամ ուշացավ, մնացած պարողները, շարժումը կատարելուց հետո, նրան «ծեծում են» ձեռքի ճիպոտներով։ 

Պարը կապված է հնագույն պաշտամունքային արարողությունների հետ։ Պարի և պարեղանակի տեմպը գործողության համաձայն արագանում կամ դանդաղում է։

## Կատարում
Ռուս ազգագրագետ Պ․ Զելինսկին 1882 թվականին Էրիվանի նահանգում հաստատված Պարսկաստանից հայրենադարձված հայերի հարսանեկան ծեսերի նկարագրության մեջ նշել է, որ յայլի պարը պարել են ձեռքերը վեր պարզած։

Պարը պատկանում է **գյովնդ** կոչվող պարերի խմբին։
Հայ ազգագրագետ Երվանդ Լալայանը 1897 թվականին հիշատակել է յայլի պարը Վարանդայի (Շուշիի գավառ)շրջանի հայերի հարսանեկան տոնակատարությունների ժամանակ։ Նկարագրելով Ելիզավետպոլի (այժմ՝ Գյանջա) հայերի կենցաղն ու ավանդույթները 1900 թվականին, նշել է, որ նշանադրության արարողության ժամանակ (Վարդավառի տոնին ճաշից հետո) բնակիչները հավաքվել են բաց տարածքում, որտեղ դհոլի ու զուռնայի հնչյունների ներքո, ձեռք ձեռքի տված, պարել են զոմփի և այլ պարեր։

Հայ ազգագրագետ Գ․ Երզնկյանցը, 1898 թվականին նկարագրելով հայկական հարսանիքը Լոռիում, հիշատակել է, որ տոնախմբության ժամանակ կատարել են մենապարեր՝ ռազմապար կոխ և *զոմպի*

## Բառեր
Յայլի պարերգի բառերի տարբերակներից հավաքել ու գրի է առել ազգագրագետ Մ․ Իսահակյանը 1898 թվականին Շիրակի գավառում։.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայկական պարեր
Կատեգորիա:Թուրքերեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի մշակույթ
Կատեգորիա:Արաբական մշակույթ
Կատեգորիա:Պարեր ըստ երկրի
Կատեգորիա:Հայկական մշակույթ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Յանուս

**Յանուս** (` դուռ), մուտք ու ելքի, դռների և բոլոր սկիզբների աստվածը հին հռոմեական դիցաբանության մեջ։

Համարվել է ճանապարհների, ինչպես նաև ուղևորների հովանին։ Յանուսին են նվիրվել դռները, դարպասները, անցումները։ Գլխավոր տաճարը կառուցված էր Հռոմի ֆորումում, որի դարպասները խաղաղ ժամանակներում փակել են, պատերազմ հայտարարելիս՝ բացել։ Արշավանքներից առաջ հռոմեացի լեգեոններն անցել են այդ դարպասով։ Հուլիոս Կեսարի տոմարական բարենորոգումից հետո Յանուսի անունով է կոչվել տարվա առաջին ամիսը՝ հունվարը, որից հետո (մ․ թ․ ա․ I դ․) տարեմուտի տոները ձուլվել են նրան նվիրված տոներին։ Այդ օրերին են սկսել իրենց պաշտոնավարությունը հռոմ․ կոնսուլները։ Յանուսը պատկերվել է երկու դեմքով այր մարդու կերպարանքով (մեկով՝ դեպի անցյալը, մյուսով՝ ապագան)։

«Երկդիմի Յանուս» դարձվածքը փոխաբերական առումով նշանակում է կեղծավոր, քծնող մարդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հռոմեական աստվածներ
Ձիթենի

**Ձիթենի** (), ձիթենազգիների ընտանիքի բույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 60 տեսակ։ Տնտեսական նշանակություն ունի միայն մեկը՝ 
* եվրոպական ձիթենին (), մշակովի ձիթենին, ձիթապտղի ծառը։

## Կենսաբանական նկարագիր

Մշտադալար մերձարևադարձային պտղատու ծառ է՝ 4-12 մետր բարձրությամբ։ Ապրում է 400-500 տարի, երբեմն՝ 1000 և ավելի։ Սաղարթը՝ լայն բրգաձև երբեմն՝ կախված ճյուղերով։ Տերևները մանր են, երկար, նշտարաձև, օվալաձև, հակադիր, ապրում են 2-3 տարի։ Ծաղիկները մանր են, դեղնասպիտակավուն, երկսեռ՝ հավաքված 8-40-ական հուրանաձև ծաղկաբույլերում։ Պտուղը կորիզապտուղ է, էլիպսաձև, օվալաձև, կշիռը՝ 3-15 գրամ, հաստ մաշկով, մանուշակագույն կամ սև, հաճախ մոմանման փառով։

## Քիմիական կազմ
Պտուղները պարունակում են 25-80% ձեթ, սպիտակուցներ, շաքարներ, պեկտինային ու անօրգանական նյութեր, վիտամիններ (B, C և A նախավիտամինը)։

## Նշանակություն
Ձիթապտուղը օգտագործվում է սննդի (թարմ և պահածոյացված ձևով) և բժշկության մեջ։ Ձեթը կիրառվում է օծանելիքի և տեքստիլ արդյունաբերության, իսկ բնափայտը (ամուր է, ունի լավ փայլ)՝ ատաղձագործության մեջ։ Ձիթենին բազմացվում է կտրոններով, պատվաստներով և սերմերով։ Ջերմասեր բույս է։

## Տարածում
Մշակվում է Իսպանիայում, Իտալիայում, Հունաստանում, Պորտուգալիայում, Թուրքիայում, Ալբանիայում, Ղրիմում, Վրաստանում, Թուրքմենստանում, Ադրբեջանում և այլուր։ Հայաստանում աճում է Նոյեմբերյանի և Մեղրիի շրջաններում։ Հայտնի է մոտ 500 սորտ, նախկին ԽՍՀՄ երկրներում՝ 80, լավագույններն են՝ Ասկալանո, Նիկիտսկայա-II, Կրուպնոպլոդնայա, Ղրիմի, Ադրբեջանական և այլն։

## Հոմանիշներ

## Դասակարգում
### Տաքսոնոմիա

### Տեսակներ
մինի|աջից|Եվրոպական ձիթենի
մինի|աջից|Ձիթենի

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Маслина — статья из Большой советской энциклопедии (Проверено 23 января 2009)
*Борисова А. Г. Род 1147. Маслина — Olea L. // Флора СССР. В 30 т. / Начато при руководстве и под главной редакцией акад. В. Л. Комарова; Ред. тома Б. К. Шишкин и Е. Г. Бобров. — М.—Л.։ Изд-во АН СССР, 1952. — Т. XVIII. — С. 512—516. — 802 с. — 3000 экз.
*Петяев С. И. Род 11. Маслина — Olea L. // Деревья и кустарники СССР. Дикорастущие, культивируемые и перспективные для интродукции. / Ред. тома С. Я. Соколов. — М.—Л.։ Изд-во АН СССР, 1960. — Т. V. Покрытосеменные. Семейства Миртовые — Маслиновые. — С. 484—488. — 544 с. — 2200 экз.

## Արտաքին հղումներ
* El género Olea en Árboles Ibéricos

Կատեգորիա:Ձիթենազգիներ
Սամվել Սևադա

**Սամվել Սևադա ** (**Սամվել Արտաշեսի Գրիգորյան**, ), հայ գեղանկարիչ, լուսանկարիչ, բանաստեղծ, Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2014)։

Կինոռեժիսոր, սցենարիստ Արտ Սևադայի հայրն է։

## Կենսագրություն
1974 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1975 թվականին Աբովյան քաղաքում հիմնադրել և ղեկավարել է Գեղարվեստի դպրոցը։ 1980 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է, 2009 թվականից՝ ՀՀ նկարիչների միության վարչության անդամ, ՀՀ Լուսանկարիչների միության պատվավոր անդամ։ 1996 -1998 թթ.` Երևանի գլխավոր նկարիչ։ 1989-2006 թթ. բնակվել է ԱՄՆ-ում, 1990 թվականին ԱՄՆ-ում բացել է հայկական առաջին նկարչական դպրոցը։ Սամվել Սևադան Երևանում ստեղծել է գեղանկարչության դպրոց` Sevada Art Studio, և իր արվեստանոցում նկարչություն է դասավանդում երեխաներին։ Սամվել Սևադայի լուսանկարչական աշխատանքները բաժանվում են մի քանի ժանրի՝ դիմանկարների, քաղաքային տեսարանների, նատյուրմորտների և թեմատիկ կոմպոզիցիաների։ Դրանք տպագրվում են ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Ռուսաստանում, Ուկրաինայում և շատ ուրիշ երկրների ամսագրերում ու թերթերում։ Նրա մասին նկարահանվել են բազմաթիվ ֆիլմեր, ռադիո և հեռուստատեսային հաղորդումներ, հոդվածներ են տպագրվել աշխարհի շատ երկրների թերթերում և ամսագրերում։

## Գրքեր
* «Մահվան պես դյութիչ»
* «Կույսի համաստեղություն»

## Ցուցահանդեսներ
32 անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել աշխարհի տարբեր երկրներում՝ ԱՄՆ, Կանադա, Լեհաստան, Էստոնիա, Մոսկվա, Թբիլիսի, Երևան և այլուր։

## Պարգևներ, կոչումներ և մրցանակներ
* Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2014)։
* 1992, Հարավային Ամերիկայի կինոգործիչների միության «Ոսկե հրեշտակ» մրցանակ (կերպարվեստի բնագավառում ձեռք բերած ակնառու հաջողությունների համար)
* 1993, Կաթոլիկ եկեղեցու ԱՄՆ-ի Արևմտյան թեմի առաջնորդ կարդինալ Մահոնիի մրցանակ (մատաղ սերնդի գեղագիտական դաստիարակության համար)
* 2007, «Թեքեյան» մրցանակ («Նշանավոր հայերի դիմանկարներ» շարքի համար)

## Մեջբերումներ Սամվել Սևադայից
«Լուսանկարչությունն էլ է արվեստ, կերպարվեստ և ոչ մի բանով չի զիջում նկարչությանը։ Կարևորը պատկեր, պատկերի հուզականություն ստանալն է, ինչ նշանակություն ունի վրձնով ես նկարել, թե մի ուրիշ բանով։ Կարևորը ճիշտ վիճակ ստանալն է, ու այս երկուսը մեկը մյուսին օգնում են։ Պոեզիան էլ գալիս է նրանց լրացնելու»։

Այս գիշեր կրկին վերադարձավ
երջանկությունը ինձնից հոգնած,  շշնջաց ականջիս
- ասաց. Մնում եմ, էլ երբեք չեմ հեռանա քեզանից...
Երդվեց ու ասաց. չեմ գնա, 
երջանկությունը ինձանից հոգնած։ 
Գլուխը կրծքիս խոնարհեց, 
շոյեց քնքշորեն աչքերս, 
- Չեմ գնա, դու քնիր ասաց։ 
Լուսադեմին վեր թռա
խաբկանքից շնչահեղձ, 
անձրևն էր ծեծում լուսամուտս, 
երջանկությունը հեռացել էր վաղուց, 
հողաթափերը դռանս մոռացած։

Դե~ ինչ, ես մանկուց ընդունել եմ
դաժան օրենքը երազախաբության...

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սամվել Սևադա.«Գյումրու պես գյոզալ քաղաքն այսօր խեղճացել է»
* Սամվել Սևադա (Տրուբադուր)
* Սամվել Սևադա, «Հրաժեշտ աշնանը»
* Սամվել Սևադա, լուսանկարներ 
* Սամվել Սևադա, «Կյանքի ակնթարթ», հարցազրույց արվեստանոցում
* Սամվել Սևադա։ Բանաստեղծություններ, կարդում է ՀՀ վաստակավոր արտիստ Սիլվա Յուզբաշյանը 
* Մեր ղեկավարներն անխիղճ են. Սամվել Սևադա

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ բանաստեղծներ
Գեորգի Չիչերին

**Գեորգի Վասիլևիչ Չիչերին** (, ), ռուս դիվանագետ, ՌԿ(բ)Կ անդամ, 1918 թվականին՝ ՌԽՖՍՀ արտաքին գործերի ժողկոմի տեղակալ, 1918-1930 թվականներին՝ ՌԽՖԱՀ (1923 թվականից ԽՍՀՄ) արտգործժողկոմ։ Ստորագրել է 1918 թվականի Բրեստի հաշտության պայմանագիրը Գերմանիայի հետ։ Ղեկավարել է խորհրդային պատվիրակությունը ռուս-թուրքական և ռուս-հայկական բանակցություններում։ Ջանքեր է գործադրել՝ կարգավորելու հարաբերությունները Հայաստանի Հանրապետության և Թուրքիայի միջև, նշել, որ բարեկամական հարաբերությունները խորհրդային Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև հնարավոր են այն պայմանով, եթե Թուրքիայի և հայ ժողովրդի միջև «հաստատվի փոխադարձ սահմանազատում, դադարի փոխադարձ ջարդը...»։

Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սահմանազատման խնդիրը քննելով՝ Չիչերինը գտնում էր, որ անհրաժեշտ է, որպեսզի խորհրդային Ռուսաստանը վարի «բացարձակ օբյեկտիվ և խիստ անկողմնակալ» քաղաքականություն, պահանջում էր չափավորել խորհրդային Ադրբեջանի նկրտումները Հայաստանի հողերի նկատմամբ։ «Խլել Հայաստանից որևէ մաս և մեր ձեռքով տալ Ադրբեջանին կնշանակեր կատարյալ կեղծ երանգ տալ մեր ամբողջ քաղաքականությանը Արևելքում»։

Չիչերինը չէր բացառում խորհրդային Ռուսաստանի և Հայաստանի Հանրապետության միջև բարեկամական հարաբերություններ հաստատելու հնարավորությունը, սակայն որոշ պարագաների բերումով, այդ թվում՝ խորհրդային Ռուսաստանի մերձեցումը քեմալական Թուրքիայի հետ (*[[Մոսկվայի պայմանագիր|Մոսկվայի]] և [[Կարսի պայմանագիր|Կարսի]] պայմանագրեր*), չհաջողվեց արդար խաղաղություն հաստատել Կովկասում, ճիշտ լուծել տարածքային սահմանազատման խնդիրները։

## Երկեր
* «Статьи и речи по вопросам международной политики», М., 1961.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1872 ծնունդներ
Կատեգորիա:1936 մահեր
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռուս կոմունիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ
Կատեգորիա:Պոլիգլոտներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս երաժշտագետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Ռուս հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Արտաքին գործերի նախարարներ