Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքս

**Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքս** (), բրիտանացի վիճակագիր, աշխատել է որակի վերահսկման, ժամանակային շարքերի կանխատեսման, փորձերի պլանավորման և  եզրակացությունների ոլորտներում։ Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքսին վերագրում  են 20-րդ դարի ամենամեծ վիճակագրական մտքերից մեկը։ Նա հայտնի է իր մեջբերումով՝ բոլոր մոդելները սխալ են, բայց ոմանք օգտակար են։

## Կրթություն և  վաղ մանկություն
Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքսը ծնվել է Անգլիայի Քենթ կոմսության Գրեյվսենդ քաղաքում։ Համալսարան ընդունվելուց հետո Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքսը սկսեց քիմիա սովորել, բայց զորակոչվեց ծառայության մինչև ավարտելը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նա փորձեր էր անում բրիտանական բանակի համար՝  փոքր կենդանիներին թունավոր գազի ենթարկելով։ Իր փորձերի արդյունքները վերլուծելու համար Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքսը ինքնուրույն ուսումնասիրեց առկա տեքստերի վիճակագրությունը։  Պատերազմից հետո Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքսը ընդունվել Է Լոնդոնի համալսարանական քոլեջ և ստացել մաթեմատիկայի և վիճակագրության բակալավրի աստիճան։  1953 թվականին Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքսը  Լոնդոնի համալսարանում,  էգոն Փիրսոնի և հո Հարթլիի ղեկավարությամբ ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի կոչում։

## Կարիերա և գիտական հետազոտություններ
1948-1956 թվականներին Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքսը  աշխատել է որպես վիճակագիր։  Աշխատանքի ընթացքում  Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքսը  մեկ տարվա արձակուրդ է վերցրել և որպես հյուր պրոֆեսոր աշխատել Հյուսիսային Կարոլինայի պետական համալսարանում՝ Ռալեյում։ Ավելի ուշ նա տեղափոխվել է Փրինսթոնի համալսարան, որտեղ զբաղեցրել է վիճակագրական հետազոտությունների խմբի տնօրենի պաշտոնը։

1960 թվականին Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքսը, վիճակագրության ամբիոն ստեղծելու համար, տեղափոխվեց Մեդիսոնի Վիսկոնսինի համալսարան։  1980 թվականին նշանակվել է  վիճակագրության հետազոտող պրոֆեսոր, ինչը Վիսկոնսին-Մեդիսոնի համալսարանի պրոֆեսորադասախոսական կազմին շնորհված բարձրագույն պատիվն է։  Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքսը և Բիլ Հանթերը հիմնադրել են Վիսկոնսին-Մեդիսոնի համալսարանի որակի և արտադրողականության բարելավման կենտրոնը 1985 թվականին։ Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքսը պաշտոնապես թոշակի անցավ 1992 թվականին՝  պատվավոր պրոֆեսոր դառնալով։

Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքսը հրատարակել է բազում գրքեր, այդ թվում՝ վիճակագրություն փորձարարների համար (2-րդ խմբ. կանխատեսում և վերահսկում (4-րդ խմբ., 2008, Ջենկինսի և Գրեգորի Ս. Ռեյնսելի հետ համատեղ) և  եզրակացությունը վիճակագրական վերլուծության մեջ։ (1973, Ջորջ Տիաոյի հետ համատեղ)։

## Պարգևներ և պատվավոր կոչումներ
Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքսը 1978 թվականին եղել է  ամերիկյան վիճակագրական ասոցիացիայի նախագահ, իսկ 1979 թվականին՝ մաթեմատիկական վիճակագրության ինստիտուտի նախագահ։  1968 թվականին Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքսը որակի վերահսկման ամերիկյան ընկերությունից մեդալ է ստացել, 1972 թվականին ամերիկյան վիճակագրական ասոցիացիայից։ 1974 թվականին ստացել է Ֆիշերի դասախոսի կոչում, իսկ 1993 թվականին  վիճակագրական ընկերության կողմից Գայի ոսկե մեդալը։ 1994 թվականին Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքսը ստացել է որակի վերահսկման ամերիկյան ընկերության մրցանակը։ 1974 թվականին Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքսը ընտրվել է Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամ, իսկ 1985 թվականին՝ Թագավորական ընկերության  անդամ։

Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքսի անունը կապված է վիճակագրության արդյունքների հետ, ինչպիսիք են Բոքս–Ջենկինսի մոդելները, Բոքս–Կոքսի վերափոխումները, Բոքս–Բենկենի նմուշները և այլն։ Բացի այդ, հայտնի է, որ Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքսը տարբեր գրքերում և հոդվածներում գրել է, որ բոլոր մոդելները սխալ են, բայց ոմանք օգտակար են։

## Անձնական կյանք
1945 թվականին Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքսն ամուսնացավ Ջեսի Ուորդի հետ։ 1959 թվականին  Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքսն ամուսնացավ Ջոան Ֆիշերի՝ Ռոնալդ Ֆիշերի հինգ դուստրերից երկրորդի հետ։  1978 թվականին  Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքսը հրապարակեց Ռոնալդ Ֆիշերի կենսագրությունը։ 1985 թվականին Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքսն ամուսնացել է Քլեր Լուիզ Քվիստի հետ։

Ջորջ Էդվարդ Պելհամ Բոքսը մահացել է 2013 թվականի մարտի 28-ին,  93 տարեկան հասակում։

## Ընտրված հրապարակումներ
* An Analysis of Transformations Վիճակագրական ընկերության հանդես: 26 (2)։ 211–252։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Box-Behnken designs from a handbook on engineering statistics 
*ASQ: George E.P. Box Accomplishments in statistics
* Articles and Reports by George Box
* Statistics for Experimenters - Second Edition, 2005 by George Box, William G. Hunter and Stuart Hunter
* Biography of George E. P. Box 
* 

Կատեգորիա:20-րդ դարի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Անգլիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հավանականությունների տեսության մասնագետներ