Վագինիտ

**Վագինիտ**, հայտնի է նաև որպես **վուլվովագինիտ**, հեշտոցի և վուլվայի բորբոքումն է: Ախտանիշները կարող են ներառել քոր, այրոց, ցավ, հեշտոցային արտադրություն և տհաճ հոտ։ Վագինիտի որոշ տեսակներ կարող են հղիության ընթացքում բարդությունների պատճառ հանդիսանալ:

Վագինիտների երեք հիմնական պատճառներն են վարակները, մասնավորապես՝ բակտերիալ վագինոզը, հեշտոցի սնկային վարակը և տրիխոմոնիազը: Այլ պատճառներից են ալերգիաները այնպիսի նյութերի նկատմամբ, ինչպիսիք են օրինակ սպերմիցիդները (սերմնասպան միջոցներ) կամ օճառները, ինչպես նաև էստրոգենների ցածր մակարդակը՝ կրծքով կերակրման ընթացքում կամ դաշտանադադարից հետո: Զուգահեռաբար կարող են գոյություն ունենալ մեկից ավելի պատճառներ: Հաճախ պատճառները տարիքից կախված կարող են տարբեր լինել: Նախասեռահասուն տարիքի աղջիկները հաճախ վուլվովագինիտի զարգացման բարձր ռիսկի խմբում են՝ էստրոգենների ցածր մակարդակի և թերզարգացած փոքր սեռական շուրթերի պատճառով:

Ախտորոշումը սովորաբար ներառում է ֆիզիկալ զննում, հեշտոցային pH-ի որոշում և արտադրությունից կուլտուրայի նմուշառում: Պետք է բացառել ախտանիշների այլ պատճառներ, ինչպիսիք են արգանդի վզիկի բորբոքումը, կոնքի բորբոքային հիվանդությունը, քաղցկեղը, օտար մարմինները և մաշկային հիվանդությունները:

Բուժումը կախված է հիմնական պատճառից: Վարակները պետք է բուժվեն: Տաք լոգանքները կարող են թեթևացնել ախտանիշները: Չպետք է օգտագործել օճառներ և կանացի հիգիենայի միջոցներ, ինչպիսիք են սփրեյները: Կանանց մոտ մեկ երրորդը կյանքի որոշակի ժամանակահատվածում ունենում է վագինիտ: Առավել հաճախ հիվանդանում են վերարտադրողական տարիքի կանայք:

## Նշաններ և ախտանիշներ
Կնոջ մոտ կարող են նկատվել հեշտոցի գրգռվածություն, քոր, այրոց, ինչպես նաև տհաճ հոտով ոչ բնականոն արտադրություն, որը կարող է լինել կանաչ կամ դեղնավուն:

Հետևյալ նշանները կամ ախտանիշները կարող են վկայել վարակի առկայության մասին․

* Սեռական օրգանների գրգռվածություն կամ քոր
* Մեծ շուրթերի, փոքր շուրթերի կամ շեքի շրջանի բորբոքում (գրգռվածություն, կարմրություն և այտուցվածություն՝ առաջացած իմուն բջիջների բարձր մակարդակի պատճառով)
* Հեշտոցային արտադրություն
* Տհաճ հոտ հեշտոցից
* Ցավ/գրգռվածություն սեռական հարաբերության ժամանակ

### Բարդություններ
Չբուժված հեշտոցային վարակները կարող են հանգեցնել հետագա բարդությունների, հատկապես հղի կնոջ մոտ: Բակտերիալ վագինոզի դեպքում հնարավոր բարդությունները ներառում են՝ վաղաժամ ծննդաբերությունը, հետծննդյան վարակները, կլինիկորեն ակնհայտ և ենթակլինիկորեն արտահայտված կոնքի բորբոքային հիվանդությունը, ինչպես նաև հետվիրահատական ​​բարդություններ՝ աբորտից, հիստերէկտոմիայից, կեսարյան հատումից հետո, ՄԻԱՎ վարակի նկատմամբ խոցելիության բարձրացում, հնարավոր է նաև անպտղություն: Ուսումնասիրությունները նաև կապ են գտել տրիխոմոնիազի և ՄԻԱՎ-ով վարակվելու բարձր հավանականության միջև։ Տեսությունները նշում են, որ «վագինիտը բերում է վարակի վայրում իմուն բջիջների մակարդակի բարձրացման, իսկ ՄԻԱՎ-ը այնուհետև վարակում է այդ իմունային բջիջները»։ Այլ տեսություններ ենթադրում են, որ տրիխոմոնիազը ակտիացնում է ՄԻԱՎ-ի անցումը դեպի սեռական արտազատուկ, դրանով իսկ մեծացնելով սեռական զուգընկերներին փոխանցման ռիսկը: Թեև տրիխոմոնիազի և ՄԻԱՎ-ի՝ սեռական արտազատուկի մեջ հայտնվելու միջև ճշգրիտ կապը վերջնականորեն չի ապացուցվել, «կան հիմնավոր ապացույցներ, որ տրիխոմոնիազի բուժումը նվազեցնում է ՄԻԱՎ-ով վարակված սեռական օրգաններից արտադրությունը: Գրականության մեջ ներկայացվել են հինգ հետազոտություն, և դրանցից չորսում տրիխոմոնիազի բուժումից հետո ՄԻԱՎ-ի մակարդակը սեռական արտազատուկի մեջ զգալիորեն իջել է»:

Բացի այդ, կան բարդություններ, որոնք առաջացնում են առօրյա անհարմարություն, մասնավորապես՝

* անհարմարության մշտական զգացողություն
* քորի պատճառով առաջացած մաշկի մակերեսային վարակներ
* պատճառական գործոնի կողմից առաջացած բարդությունները (օրինակ՝ գոնորեա և կանդիդոզ վարակ)

## Պատճառներ
### Վարակ
Վագինիտը հաճախ առաջանում է վարակի կամ առողջ հեշտոցային միկրոֆլորայի խանգարման պատճառով: Հեշտոցային միկրոֆլորան բաղկացած է այն օրգանիզմներից, որոնք սովորաբար ախտանիշներ չեն առաջացնում, հիմնականում գերակշռում են Lactobacillus տեսակները: Նորմալ միկրոֆլորայի խանգարումը կարող է առաջացնել հեշտոցի սնկային վարակ: Հեշտոցային սնկային վարակը կարող է ախտահարել բոլոր տարիքի կանանց և այն բավականին տարածված է: Candida albicans սնկերը վագինիտի ամենատարածված պատճառն են: Վերարտադրողական տարիքի կանանց մոտ վարակային վագինիտը կազմում է բոլոր դեպքերի 90%-ը։

Հեշտոցի բորբոքման հատուկ ձևերը ներառում են հետևյալ տեսակները․

* Կանդիդոզ. վագինիտ, որն առաջացել է Candida albicans, Candida tropicalis, Candida krusei սնկերի պրոլիֆերացիայից
* Բակտերիալ վագինոզ. վագինիտ, որն առաջացել է Gardnerella բակտերիայի պրոլիֆերացիայից
* Աէրոբ վագինիտ

Այլ, ավելի քիչ տարածված վարակները պայմանավորված են գոնորեայով, քլամիդիայով, միկոպլազմայով, հերպեսով, կամպիլոբակտերով, ոչ պատշաճ հիգիենայով և որոշ մակաբույծներով, մասնավորապես՝ Trichomonas vaginalis-ով: Ամեոբային վագինիտի հազվագյուտ դեպքեր են գրանցվել, հիմնականում արևադարձային, զարգացող երկրներում: Շաքարային դիաբետ ունեցող կանանց մոտ ավելի հաճախ է զարգացնում վարակիչ վագինիտ, քան նրանց՝ ովքեր չունեն շաքարային դիաբետ:

Դրանից բացի pH հավասարակշռության փոփոխությունը կամ հեշտոցում օտար մանրէների հայտնվելը կարող են հանգեցնել վարակիչ վագինիտի: Ֆիզիկական գործոնները, որոնք նպաստում են վարակների զարգացմանը, ներառում են մշտապես խոնավ վուլվա՝ սերտ հպվող հագուստի պատճառով, հեշտոցի հետ շփվող քիմիական նյութեր՝ հոտավետ տամպոնների միջոցով, հակաբիոտիկներ, հակաբեղմնավորիչ դեղահաբեր, ռաֆինացված շաքար և խմորիչի բարձր պարունակությամբ սննդակարգ։

### Հորմոնալ
Հորմոնալ վագինիտը ներառում է ատրոֆիկ վագինիտը, որը սովորաբար հանդիպում է դաշտանադադարի տարիքի կանանց մոտ:

### Գրգռվածություն/ալերգիա
Գռգռվածության պատճառով առաջացած վագինիտը կարող է առաջանալ հեշտոցային սփրեյների, լոգանքների, սպերմիցիդների, օճառների, լվացող միջոցների կամ հագուստի կոնդիցիոների նկատմամբ ալերգիայի կամ ռեակցիաների պատճառով: Այն կարող է նաև առաջանալ տաք լոգարաններից, քերծվածքներից, անձեռոցիկներից, տամպոններից կամ տեղային որոշ դեղամիջոցներից:

Օտար մարմիններից առաջացած վագինիտը (ամենատարածված օտար մարմինները երկարատև պահված տամպոններն ու պահպանակներն են) կարող է առաջացնել խիստ տհաճ հոտով հեշտոցային արտադրություն: Բուժումը ներառում է դրանց հեռացումը, որի համար կարելի է օգտագործել օղակաձև աքցաններ: Հետագա բուժում, որպես կանոն, անհրաժեշտ չէ։

## Ախտորոշում
Ախտորոշումը սովորաբար հիմնված է կանանց մոտ առկա ախտանիշների վրա: Ախտորոշումն իրականացվում է մանրադիտակով (հիմնականում հեշտոցից խոնավ քսուք) և հեշտոցի արտադրության կուլտուրայով, մանրակրկիտ անամնեզի և ֆիզիկալ զննման ավարտից հետո։ Արտադրության գույնը, կոնսիստենցիան, թթվայնությունը և այլ բնութագրեր կարող են կանխատեսել հարուցչի տեսակը։ Հարուցչի որոշումը հատկապես կարևոր է, քանի որ կանայք կարող են ունենալ մեկից ավելի վարակ կամ ունենալ ախտանիշներ, որոնք համընկնում են մեկ այլ վարակի ախտանիշների հետ, ինչը թելադրում է վարակի բուժման տարբեր մեթոդներ: Օրինակ, կանայք հաճախ ինքնուրույն ախտորոշում են սնկային վարակ, սակայն սխալ ախտորոշման 89% ցուցանիշի պատճառով հեշտոցային վարակների ինքնուրույն ախտորոշում խորհուրդ չի տրվում:

Գոյություն ունի նաև վագինիտի մեկ այլ տեսակ՝ դեսկվամատիվ բորբոքային վագինիտ (ԴԲՎ): Այս տեսակի պատճառը դեռևս լավ ուսումնասիրված չէ: ԴԲՎ-ն դասվում է աէրոբ վագինիտի ծանր ձևերին: Կանանց մոտ 5-10%-ը տառապում է աէրոբ վագինիտից:

Հիվանդությունների և հարակից առողջական խնդիրների միջազգային վիճակագրական դասակարգման կոդերը վագինիտի մի քանի պատճառների համար հետևյալն են՝

## Կանխարգելում
Վագինիտի ամենատարածված տեսակի՝ կանդիդոզի կանխարգելումը, ներառում է ազատ բամբակյա ներքնազգեստի օգտագործումը: Հեշտոցի շրջանը պետք է լվանալ ջրով: Պետք է խուսափել հոտավետ օճառներից, լոգանքի գելերից և հեշտոցային դեզոդորանտներից:  Ներլվացումներ խորհուրդ չեն տրվում: Այս վարվելակերպը խախտում է հեշտոցում սնկային միկրոօրգանիզմների նորմալ բալանսը և ավելի շատ վնաս է պատճառում, քան օգուտ:

Բակտերիալ վագինոզի կանխարգելումը ներառում է առողջ սննդակարգ և ռեժիմ, ինչպես նաև սթրեսի նվազեցում, քանի որ այս բոլոր գործոնները կարող են ազդել հեշտոցի pH բալանսի վրա։

Տրիխոմոնիազի կանխարգելումը նեռարում է այլ մարդկանց թաց սրբիչներից և տաք լոգարաններից օգտվելուց զերծ մնալը, ինչպես նաև անվտանգ սեռական հարաբերություններ ունենալը՝ պահպանակի օգտագործմամբ: Որոշ կանայք օգտագործում են օգտակար բակտերիաների կուլտուրաներով հարստացված սնունդ՝ մածուն, թթու կաղամբ և կիմչի, կամ պրոբիոտիկ հավելումներ՝  կանդիդիոզը կանխելու կամ հակաբիոտիկային բուժումից հետո բակտերիալ վագինիտի զարգացման հավանականությունը նվազեցնելու նպատակով: Չկան հստակ ապացույցներ, որոնք կհաստատեն, որ օգտակար բակտերիաներով մածուն ուտելը կամ պրոբիոտիկ հավելումներ ընդունելը կկանխեն կանդիդոզը:

Հետազոտությունների արդյունքից կարելի է ենթադրել, որ ստանդարտացված ներքին ընդունման կամ հեշտոցային պրոբիոտիկների օգտագործումը կամ որպես լրացում անտիբիոտիկոթերապիայի տիպիկ սխեմային կամ էլ դրա փոխարեն, կարող է ունենալ հնարավոր նշանակալի կլինիկական դեր բակտերիալ վագինոզի բուժման մեջ: Այնուամենայնիվ, վերջին հետազոտություններում կասկածի տակ է դրվում դրանց արդյունավետությունը ռեցեդիվի կանխարգելման գործում՝ համեմատած այլ միջոցների հետ, կամ եզրակացվում է, որ բավարար ապացույցներ չկան բակտերիալ վագինոզի բուժման ընթացքում պրոբիոտիկների ընդունման արդյունավետության մասին:

## Բուժում
Բուժման տակտիկան որոշվում է վարակի պատճառը հայտնաբերելով։ Այն կարող է ներառել ներքին ընդունման կամ տեղային հակաբիոտիկներ և/կամ հակասնկային քսուքներ, հակաբակտերիալ քսուքներ կամ նմանատիպ դեղամիջոցներ։ Կորտիզոն պարունակող քսուքները կարող են օգտագործվել  գրգռվածությունը մասամբ մեղմելու համար: Եթե ​​առկա է ալերգիկ ռեակցիա, կարող է նշանակվել նաև հակահիստամինային դեղամիջոց: Կանանց, ովքեր ունեն էստրոգենի ցածր մակարդակի պատճառով գրգռվածություն և բորբոքում (հետմենոպաուզային), կարելի է նշանակել տեղային էստրոգենային քսուքներ:

Ստորև ներկայացված են տրիխոմոնիազի, բակտերիալ վագինոզի և սնկային վարակների բնորոշ բուժումները.

* Տրիխոմոնիազ. Պերօրալ բուժում մետրոնիդազոլով կամ տինիդազոլով: «Սեռական զուգընկեր(ներ)ը պետք է բուժվեն միաժամանակ: Հիվանդներին պետք է խորհուրդ տրվի խուսափել սեռական հարաբերությունից առնվազն 1 շաբաթ և մինչև իրենք և իրենց զուգընկեր(ներ)ը ավարտեն բուժումը և հետագա հսկողությունը»:
* Բակտերիալ վագինոզ. Ամենատարածված հակաբիոտիկը մետրոնիդազոլն է, որը հասանելի է և՛ հաբի, և՛ գելի տեսքով, և կլինդամիցինը, որը հասանելի է և՛ հաբի, և՛ քսուքի տեսքով։
* Սնկային վարակներ. տեղային ազոլներ՝ մոմիկի և քսուքի տեսքով: Բոլոր դեղամիջոցները, կարծես, հավասարապես արդյունավետ են: Այս հակասնկային դեղամիջոցները, որոնք հասանելի են առանց դեղատոմսի, սովորաբար օգտագործվում են սնկային վարակների բուժման համար: Բուժումը կարող է տևել մեկ, երեք կամ յոթ օր:

### Աէրոբ վագինիտ
Բուժումը կարող է ներառել տեղային ստերոիդներ՝ բորբոքումը նվազեցնելու նպատակով: Աէրոբ մանրէների մակարդակը նվազեցնելու նպատակով հակաբիոտիկների օգտագործումը դեռևս քննարկման առարկա է: Բուժման համար կարելի է կիրառել տեղային հակաբիոտիկներ՝ նախընտրելի է տեղային չներծծվող և լայն սպեկտրի, որոնք ազդում են և՛ գրամ-դրական, և՛ գրամ-բացասական աղիքային աէրոբների վրա: Որոշ դեպքերում, համակարգային հակաբիոտիկները, ինչպիսիք են ամոքսիցիլին/կլավուլանատը կամ մոքսիֆլոքսացինը, կարող են օգտակար լինել: Պովիդոն յոդով հեշտոցի ներլվացումը կարող է թեթևացնել ախտանիշները, բայց չի ապահովում բակտերիալ  ծանրաբեռնվածության երկարաժամկետ նվազում: Դեկվալինիումի քլորիդը նույնպես կարող է լինել բուժման տարբերակ:

### Խառը վարակային վագինիտ
Խառը վարակային վագինիտը բազմաթիվ հարուցիչների կողմից առաջացած ախտաբանություն է, որը հանգեցնում է հեշտոցային միջավայրի զգալի փոփոխությունների, այդ թվում՝ կաթնաթթվային մանրէների քանակի նվազման, հեշտոցային pH-ի բարձրացման և տեղային պաշտպանության նվազման։ «Խառը» տերմինը վերաբերում է բազմաթիվ հարուցիչների ներգրավվածությանը այս ախտաբանության առաջացման գործում: Կանանց հեշտոցը պարունակում է ավելի քան 50 տարբեր տեսակի միկրոօրգանիզմներ, որոնք փոխազդում են և համակեցության մեջ են մտնում բարդ միկրոէկոլոգիական միջավայրում: Այս միկրոօրգանիզմների միջև հավասարակշռության խախտումը կարող է հանգեցնել խառը վարակային վագինիտի, որտեղ հատուկ հարուցիչները տարբեր են՝ կախված անհատական ​​դեպքից և շրջակա միջավայրի գործոններից: Այս վիճակը հաճախ հանգեցնում է անհանգստացնող ախտանիշների, ինչպիսիք են՝ վուլվայի շրջանի քորը, այրոցը և միզուկի գրգռվածությունը, և կարող է բարդանալ դեղորայքային կայունությամբ և ռեցեդիվների հաճախացմամբ, մասնավորապես այն հիվանդների մոտ, ովքեր ստացել են անարդյունավետ բուժում, երկարատև հակաբեղմնավորիչ դեղամիջոցներ  կամ սեռական հիգիենայի կանոնները խախտել են: Խառը վարակային վագինիտը ախտաբանական վիճակ է, որը բնութագրվում է երկու կամ ավելի տեսակի հարուցիչների կողմից հարուցված միաժամանակյա վարակով, որոնք կարող են ներառել քլամիդիա, միկոպլազմա, անաէրոբ և աէրոբ մանրէներ: Բացի այդ, այս խառը վարակը կարող է ներառել նաև սնկեր, ինչը նպաստում է վիճակի բարդացմանը:

Խառը վարակային վագինիտի արդյունավետ բուժման տարբերակ է կլոտրիմազոլի և մետրոնիդազոլի համակցումը:

## Երեխաների շրջանում
Երեխաների շրջանում վուլվովագինիտը կարող է լինել «ոչ սպեցիֆիկ», առաջանալ առանց որևէ հայտնի վարակային պատճառի՝ գրգռվածությունից, կամ վարակիչ՝  հարուցված որևէ պաթոգեն օրգանիզմի կողմից: Ոչ սպեցիֆիկ վուլվովագինիտը կարող է առաջանալ կղանքով աղտոտման, սեռական բռնության, քրոնիկ հիվանդությունների, օտար մարմինների, ոչ էստրոգենային էպիթելի, քիմիական գրգռիչների, էկզեմայի, սեբորեայի կամ իմունային անբավարարության հետևանքով։ Այն բուժվում է տեղային ստերոիդներով. հակաբիոտիկներ կարող են նշանակվել այն դեպքերում, երբ քորը հանգեցրել է երկրորդային վարակի։

Վարակիչ վուլվովագինիտը կարող է առաջանալ A խմբի բետա-հեմոլիտիկ ստրեպտոկոկի (դեպքերի 7-20%), Haemophilus influenzae-ի, Streptococcus pneumoniae-ի, Staphylococcus aureus-ի, Shigella-ի, Yersinia-ի կամ տարածված սեռավարակների (Neisseria gonorrhoeae, Chlamydia trachomatis, Trichomonas vaginalis, Herpes simplex վիրուս և մարդու պապիլոմավիրուս) կողմից: Վարակիչ վուլվովագինիտի ախտանիշները և բուժումը տարբերվում են՝ կախված այն առաջացնող միկրոօրգանիզմից: Շիգելլայով հարուցված վերարտադրողական համակարգի վարակները սովորաբար զուգակցվում են ստամոքս-աղիքային համակարգի վարակիչ հիվանդությունների հետ և առաջացնում են լորձային, թարախային արտադրություն: Դրանք բուժվում են տրիմետոպրիմ-սուլֆամետոքսազոլով: Ստրեպտոկոկային վարակները առաջացնում են ոչ սպեցիֆիկ վուլվովագինիտի նման ախտանիշներ և բուժվում են ամոքսիցիլինով: Սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակների հետ կապված վուլվովագինիտը կարող է առաջանալ սեռական բռնության կամ ուղղահայաց փոխանցման հետևանքով և դրանց բուժումն ու ախտորոշումը իրականացվում են ինչպես մեծահասակների դեպքում:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բորբոքումներ
Կատեգորիա:Գինեկոլոգիական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ
Կատեգորիա:Վեներական հիվանդություններ