Օլիմպիական զինադադար

**Օլիմպիական զինադադար** **(**)**,** հին Հունաստանում սկիզբ առած ավանդույթ, որը սկիզբ է առնում մ.թ.ա. 776 թվականից,  երբ զինադադար է հայտարարվել Օլիմպիական խաղերից առաջ և դրանց ընթացքում՝ ապահովելու համար, որ հյուրընկալող քաղաք-պետությունը (Էլիզա) չենթարկվի հարձակման, և մարզիկներն ու հանդիսատեսը կարողանան անվտանգ մեկնել Խաղեր և խաղաղ վերադառնալ իրենց երկրներ։

1992 թվականին Միջազգային օլիմպիական կոմիտեն (ՄՕԿ) վերսկսել է այս ավանդույթը՝ կոչ անելով բոլոր ազգերին պահպանել զինադադարը ժամանակակից խաղերի ժամանակ։ Զինադադարը վերականգնվել է Միավորված Ազգերի Կազմակերպության 1993 թվականի հոկտեմբերի 25-ի 48/11 բանաձևով, ինչպես նաև ՄԱԿ-ի Հազարամյակի հռչակագրով, որը վերաբերում էր համաշխարհային խաղաղությանը և անվտանգությանը։ 1993 թվականի բանաձևից ի վեր յուրաքանչյուր երկու տարին մեկ Միավորված Ազգերը, տարբեր մակարդակների կոնսենսուսի պայմաններում, ընդունել են բանաձև, որը վերահաստատում է Օլիմպիական զինադադարի ձգտումը։ 

1996 թվականին Աթենքի հայտերի կոմիտեն պարտավորվել է վերականգնել Օլիմպիական զինադադարը և այն տարածել աշխարհին 2004 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի ժամանակ օլիմպիական կրակի փոխանցավազքի միջոցով։ Երեք տարի անց ՄՕԿ-ը հայտարարել է Հունաստանի հետ համագործակցությամբ *Միջազգային օլիմպիական զինադադարի հիմնադրամի* և Միջազգային օլիմպիական զինադադարի կենտրոնի ստեղծման մասին։ Տեսլականն էր պաշտպանել մարզիկների և սպորտի շահերը, ինչպես նաև խթանել խաղաղության սկզբունքները ժամանակակից աշխարհում։ Յուրաքանչյուր հյուրընկալող քաղաք խրախուսվում էր ընդունել Օլիմպիական զինադադարի իմաստն ու ոգին Խաղերի պլանավորման և անցկացման գործընթացում։  

2022 թվականից սկսած՝ ժամանակակից օլիմպիական զինադադարը սկսվում է Օլիմպիական խաղերի բացման գլխավոր արարողությունից մեկ շաբաթ առաջ և ավարտվում է Պարալիմպիկ խաղերի փակման արարողությունից մեկ շաբաթ անց։ Խաղերի ժամանակակից պատմության մեջ զինադադարը բազմիցս խախտվել է, բոլորն էլ՝ Ռուսաստանի Դաշնության և Իսրայելի կողմից, իսկ վերջին խախտումը տեղի է ունեցել 2022 թվականին՝ Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա ներխուժման ժամանակ։ Այս խախտումը նպաստել է ռուս և բելառուս մարզիկների 2022 թվականի ձմեռային պարալիմպիկ խաղերից հեռացմանը և հետագայում ռուս և բելառուս մարզիկների մեծ մասի 2024 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերից և 2026 թվականի ձմեռային օլիմպիական խաղերից որակազրկմանը։

## Նպատակներ
Այս գլոբալ և խորհրդանշական հայեցակարգի միջոցով Օլիմպիական զինադադարի շարժման նպատակն է.

* Մոբիլիզացնել երիտասարդությանը օլիմպիական իդեալների տարածման համար,
* Օգտագործեք սպորտը՝ կոնֆլիկտի մեջ գտնվող համայնքների միջև կապեր հաստատելու համար,
* Առաջարկեք մարդասիրական աջակցություն պատերազմող երկրներում,
* Ստեղծեք հնարավորությունների պատուհան երկխոսության և հաշտեցման համար։

## Նախաձեռնություններ
* 1994 թվականի Լիլեհամերի ձմեռային խաղեր - նախկին Հարավսլավիայի Դաշնային Հանրապետությանը թույլատրվել է մասնակցել Բարսելոնայի XXV օլիմպիադայի և Լիլեհամերի XVII ձմեռային օլիմպիական խաղերին՝ չնայած շարունակվող պատերազմներին: Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի (ՄՕԿ) պատվիրակությունը 1994 թվականին այցելել է Սարաևո՝ իր համերաշխությունը հայտնելու այն քաղաքին, որը կազմակերպել էր 1984 թվականի XIV ձմեռային օլիմպիական խաղերը:
* 1998 թվականի Նագանոյի ձմեռային խաղեր -  Պարսից ծոցի տարածաշրջանում լարվածության բարձր մակարդակի ժամանակաշրջանում ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Քոֆի Անանը միջամտել է՝ Իրաքում ճգնաժամի դիվանագիտական լուծում գտնելու համար: Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի հաղորդագրության մեջ գլխավոր քարտուղարը գրել  է. «Ես կոչ եմ անում բոլոր ազգերին պահպանել օլիմպիական զինադադարը»
* 2000 թվականի Սիդնեյի ամառային խաղեր - բացման արարողության ժամանակ Հարավային և Հյուսիսային Կորեաների պատվիրակությունները միասին քայլել են մարզադաշտում՝ նույն դրոշի ներքո։ Սա առաջին օլիմպիական միջոցառումն էր, որտեղ երկու բաժանված երկրները քայլել են կողք կողքի։ 
* 2004 թվականի Աթենքի ամառային խաղեր - Օլիմպիական զինադադարը խթանվեց օլիմպիական կրակի փոխանցավազքի միջոցառումների միջոցով: ՄԱԿ-ը աջակցել է ՄՕԿ-ին՝ խնդրելով աշխարհի ազգերին դադարեցնել բոլոր պատերազմները 16 օրով Խաղերի ընթացքում:
* 2006 թվականի Թուրինի ձմեռային խաղեր - Խաղերի ընթացքում մարզիկներն ու պաշտոնյաները իրենց աջակցությունն են հայտնել օլիմպիական զինադադարին՝ ստորագրելով երեք օլիմպիական գյուղերում (Թուրին, Սեստրիերե և Բարդոնեկիա) տեղակայված երեք պատերից մեկի հուշատախտակը։
* 2010 թվականի Վանկուվերի ձմեռային խաղեր - հրադադարի նախագծերը հիմնված էին մարդկանց ուղղված «Համաձայնություն հաստատելու» բաց հրավերի վրա, որը անհատներին խնդրում էր ամեն օր խաղաղություն հաստատել տանը, դպրոցներում, աշխատավայրում և համայնքում: Նախագծերի թվում էին. հոկեյի, ֆուտբոլի, լակրոսի, բեյսբոլի և բասկետբոլի սարքավորումներով լի օլիմպիական ոգու արկղերի առաքումը Հյուսիսային Կանադայի 20 բնիկ համայնքներին Օլիմպիական հրադադարի երիտասարդական երկխոսությունը Կանադայի գլխավոր նահանգապետի հետ,  և «Տեղ՝ ձեր խաղաղությունը հաստատելու համար» վերնագրով արվեստի ինստալյացիան: 
* 2012 թվականի Լոնդոնի ամառային խաղեր - 2011 թվականի ապրիլի 22-ից մինչև 2012 թվականի փետրվարի 15-ը լորդ Մայքլ Բեյթսը Օլիմպիայից մինչև Լոնդոն քայլել է ավելի քան 4800 կմ՝ խաղերի ընթացքում օլիմպիական զինադադարը իրականություն դարձնելու հնարավորությունը ընդգծելու համար: «Զինադադարի համար քայլարշավի» միջոցով լորդ Բեյթսը հաջողությամբ ապահովել է մի շարք կառավարություններից զինադադարը ստորագրելու և իրականացնելու խոստումներ՝ Մեծ Բրիտանիայի արտաքին գործերի նախարարության աջակցությամբ:

## Պատկերանիշ
Օլիմպիական զինադադարի պաշտոնական լոգոն գրաֆիկական պատկեր է, որը բաղկացած է երեք տարրերից՝ աղավնի, կրակի կրակ և օլիմպիական օղակներ: Պատկերանիշի իմաստը հետևյալն է.Օլիմպիական զինադադարը խորհրդանշվում է խաղաղության աղավնով՝ ավանդական օլիմպիական կրակի ֆոնին։ Պատերազմներով և թշնամանքով տառապող աշխարհում խաղաղության աղավնու խորհրդանիշը ներկայացնում է ՄՕԿ-ի իդեալներից մեկը՝ սպորտի և օլիմպիական իդեալների միջոցով խաղաղ և ավելի լավ աշխարհ կառուցելը։ Օլիմպիական կրակը ջերմ բարեկամություն է բերել աշխարհի բոլոր մարդկանց՝ փոխանակման և համաշխարհային միասնության միջոցով։ Խորհրդանիշում կրակը կազմված է գունագեղ, փրփրուն տարրերից, որոնք հիշեցնում են մարդկային ոգու տոնակատարության ժամանակ զգացվող տոնական զգացմունքները։ Այս տարրերը ներկայացնում են բոլոր ռասաների մարդկանց, որոնք միավորվում են զինադադարի պահպանման համար։

## Միավորված Ազգերի աջակցություն
Միավորված Ազգերի Կազմակերպությունը աջակցում է Օլիմպիական զինադադարին և յուրաքանչյուր ամառային և ձմեռային օլիմպիական խաղերից առաջ ընդունում է «Կառուցելով խաղաղ և ավելի լավ աշխարհ սպորտի և օլիմպիական իդեալների միջոցով» վերնագրով բանաձև։ ՄԱԿ-ի անդամ պետություններին խնդրվում է պահպանել Օլիմպիական զինադադարը և աշխատել միջազգային տարաձայնությունները խաղաղ և դիվանագիտական միջոցներով կարգավորելու ուղղությամբ։  Միացյալ Թագավորությունը առաջին երկիրն էր, որը ՄԱԿ-ի բոլոր 193 անդամ պետություններին ստիպել է ստորագրել 2012 թվականի Օլիմպիական խաղերի Օլիմպիական զինադադարի բանաձևը։ 

2011 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Միավորված Ազգերի Կազմակերպության Գլխավոր ասամբլեան ընդունեց «Սպորտը խաղաղության և զարգացման համար. խաղաղ և ավելի լավ աշխարհի կառուցում սպորտի և օլիմպիական իդեալների միջոցով» վերնագրով բանաձև, որը անդամ պետություններին կոչ էր անում պահպանել օլիմպիական զինադադարը՝ անհատապես և համատեղ։ LOCOG-ի նախագահ Սեբաստիան Քոուի կողմից ներկայացված բանաձևն ընդունվեց առանց քվեարկության։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հաշտության համաձայնագրեր
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 776
Կատեգորիա:Սպորտը Հին Հունաստանում
Կատեգորիա:Օլիմպիական խաղեր