Նիկոլայ Արկաս

**Նիկոլայ Անդրեևիչ Արկաս** (ռուսերեն՝ **Николай Андреевич Аркас.** ), հունական ծագմամբ ռուսական ռազմական գործիչ,  գեներալ-ադյուտանտ (1873), ծովակալ  (1878): Փարիզի հաշտության պայմանագրի արգելիչ հոդվածների չեղարկումից հետո գլխավորել է հարավային ռազմավարական ուղղությունում ռուսական ռազմածովային զորության վերականգնման աշխատանքները, 1877—1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի շրջանում պաշտոնավարել է որպես Սևծովյան նավատորմի և սևծովյան նավահանգիստների գլխավոր հրամանատար: Ճանաչված նավաստի Անդրեյ Էմմանուելովիչ Արկասի որդին է, նավատորմի գեներալ-լեյտենանտ Զախարի Անդրեևիչ Արկասի կրտսեր եղբայրը, ուկրաինացի գրող, կոմպոզիտոր, պատմաբան, կուլտուր-լուսավորական գործիչ Նիկոլայ Նիկոլաևիչ Արկասի հայրը:

## Կենսագրություն
Ծնվել է հույն փախստական, պրոֆեսիոնալ նավաստի Անդրեյ Էմանուելովիչ Արկասի ընտանիքում, որ բնակություն էր հաստատել է Նիկոլաև քաղաքում։ Մայրը  հայտնի գիտնական և արքոնտ Ալիմինե Գասկարոյի դուստրն էր։ Նիկոլայն ընտանիքի տասներկուերորդ երեխան էր, սակայն ողջ մնացին միայն երեք եղբայր և երեք քույր։

10 տարեկան հասակից Նիկոլայը կամավոր ծառայության է անցել Սևծովյան նավատորմի նավերում, 1828-1829 թվականներին մասնակցել է ռուս-թուրքական պատերազմին։ 1830 թվականին դարձել է գարդեմարին, երեք տարի անց նրան շնորհվել է միչմանի, 1837 թվականի սեպտեմբերին՝ լեյտենանտի, 1845 թվականի ապրիլին՝ կապիտան-լեյտենանտի, 1852 թվականի հոկտեմբերին՝ ֆլիգել-ադյուտանտի կոչում, որից հետո տեղափոխվել է Բալթյան նավատորմ: Այստեղ ղեկավարել է նավեր, որոնցով ճամփորդում էին կայսերական ընտանիքի անդամները։ Արկասն աչքի է ընկել նաև ռազմական նոր, կատարելագործված նավերի շինարարությունը կազմակերպելու ասպարեզում: Բացի այդ, եռանդուն ջանքեր է ներդրել Կասպից ծովում կանոնավոր նավարկություն կազմակերպելու, ապա նաև սևծովյան բաժնետիրական նավարկային ձեռնարկություն հիմնելու աշխատանքներում, ընտրվել է վերջինիս տնօրեն:

Հաճախ է նավարկել, եղել եվրոպական բազմաթիվ նավահանգիստներում: 1871- 1881 թթ. պաշտոնավարել է որպես Սևծովյան նավատորմի և նավահանգիստների գլխավոր հրամանատար և Նիկոլաևի ռազմական նահանգապետ: Նիկոլայ Անդրեևիչ Արկասի գործունեությունը այդ պաշտոնում դեռ բավականաչափ գնահատված չէ, սակայն ռուս-թուրքական վերջին պատերազմում Սևծովյան նավատորմի սխրանքները խոսում են նրա օգտին։ Ծովակալ Արկասի օրոք Նիկոլաևում սկսվել է զրահապատ նավերի շինարարությունը, դրվել հանքարդյունաբերության հիմքը, Ստրելկայում կառուցվել է հանքանյութի լաբորատորիա, հիմնվել է առևտրային բանկը, կառուցվել երկաթուղու Նիկոլաև-Զնամյանկա հատվածը, որը քաղաքը կապում էր ամբողջ Ռուսաստանի հետ: Հիմնվել են նաև ռեալական ուսումնարան, բուժակական դպրոց և ծովագնացության դասընթացներ, կոմերցիոն նավահանգստում կառուցվել է երկրորդ նավամատույցը, բացվել են երաժշտական ակումբը, Մոնտե թատրոնը, սկսվել է փողոցների սալարկումը։

Ռուս-թուրքական 1877—1878 թթ. պատերազմի ժամանակ Նիկոլայ Արկասը անձամբ է ղեկավարել շոգենավերն ու շխունաները Սև ծովում մարտական գործողությունների նախապատրաստելու գործը, կազմակերպել է նաև որակապես նոր զինատեսակի՝ ականների փորձարկումներ: 1878 թվականի ապրիլի 16-ին նրան շնորհվել է ծովակալի կոչում: Բացի այդ, նա ընտրվել է Կարմիր խաչի ընկերության պատվավոր անդամ:

Նիկոլայ Անդրեևիչ Արկասը մահացել է 1881 թվականին Նիկոլաև քաղաքում: Դրանից մեկ տարի առաջ՝ 1880 թվականին Նիկոլաևի քաղաքային խորհուրդը նրան շնորհել էր  պատվավոր քաղաքացու կոչում:

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է հետևյալ շքանշաններով .

**Ռուսական կայսրության**
* Սուրբ Ստանիսլավի 3-րդ աստիճանի շքանշան (06.04.1838);
* Սուրբ Աննայի 3-րդ աստիճանի շքանշան՝ ժապավենով (24.06.1838)
* Սուրբ Աննայի 2-րդ աստիճանի շքանշան (03.12.1848)
* Սուրբ Գեորգիի 4-րդ աստիճանի շքանշան (ծովային 18 կամպանիաների համար, 01.02.1852)
* Սուրբ Վլադիմիրի 3-րդ աստիճանի շքանշան (1856)
* Սուրբ Աննայի 1-ին աստիճանի շքանշան՝ թրերով (1864)
*  Սուրբ Վլադիմիրի 2-րդ աստիճանի շքանշան (1872)
* Ճերմակ արծվի շքանշան (30.08.1876)
* Սուրբ Ալեքսանդր Նևսկու շքանշան (01.01.1878)

**Արտասահմանյան պետությունների**
* Թուրքական ոսկե մեդալ «Բոսֆորում ռուսական դեսանտային ջոկատի համար» (1833)
* Փառքի 2-րդ աստիճանի շքանշան՝ ադամանդներով (Թուրքիա, 1849)
* Երկաթե թագի 2-րդ աստիճանի շքանշան (Ավստրիա, 1852)
* Ֆրանցիսկոս I-ի 2-րդ աստիճանի շքանշան (Նեապոլ, 1852)
* Փրկչի շքանշան՝ հրամանատարական խաչով Հունաստան, (1859)

Ծովակալ Նիկոլայ Արկասը պարգևատրվել է նաև ռուսական և արտասահմանյան մի շարք մեդալներով, Կարմիր խաչի հատուկ նշանով:

## Մատենագրություն
* «Описание манёвров двух соединённых дивизий Балтийского флота» (1853)
* «Турецкий, греческий и неаполитанский флоты в 1852 г.» (1853)
* «Размышления о приготовлении к дальнему вояжу» (1854)
* «Испытание над гребными винтами на паровой канонерской лодке „Пострел“, деланные в 1855 г.» (1856)

Նիկոլայ Արկասի վերոնշյալ երկերը լույս են տեսել «Ծովային Ժողովածու» / «Морской сборник» պարբերականում:

## Գրականություն
* 
* Морской список. — , 1866.
* В. Н. Христенко. Адмирал Н. А. Аркас. – Художественно-литературное издание. Николаев, ФЛП Швец В. М., 2021. – 284 с.
* Енциклопедичний словник «Миколаївці, 1789—1999&nbsp;р.р.».— Миколаїв&nbsp;: Возможности Киммерии, 1999.
* *Шитюк М. М., Горбуров Є. Г., Горбуров К. Є.* Слава і гордість Миколаївщини. 75-річчю утворення Миколаївської області присвячується  &nbsp;— Миколаїв&nbsp;: Видавець П.&nbsp;М.&nbsp;Шамрай, 2012.&nbsp;— 275 с.&nbsp;— С. 15—18.

## Արտաքին հղումներ
* В.&nbsp;Н.&nbsp;Христенко. Адмирал Н.&nbsp;А.&nbsp;Аркас.&nbsp;— Художественно-литературное издание. Николаев, ФЛП Швец В. М. 2021.&nbsp;— 296 с.
* Большая биографическая энциклопедия 
* В. Н. Христенко. Адмирал Н. А. Аркас.— Художественно-литературное издание. Николаев, ФЛП Швец В. М. 2021.— 296 с. / Ն. Խրիստենկո - Ծովակալ Ն. Արկաս.— Գրական-գեղարվեստական հրատարակություն։ Նիկոլաև, ՖԼՊ Շվեց Վ. Մ. 2021 թ.— 296 էջ.
* Большая биографическая энциклопедия /Կենսագրական մեծ հանրագիտարան 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1816 ծնունդներ
Կատեգորիա:1881 մահեր
Կատեգորիա:Webarchive template wayback links
Կատեգորիա:Հունիսի 20 մահեր
Կատեգորիա:Մայիսի 20 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ռուս ծովակալներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 3-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 4