Ֆրենսիս Հերբերտ Բրեդլի

**Ֆրենսիս Հերբերտ Բրեդլի** (**, ), բրիտանացի իդեալիստ փիլիսոփա։ Նշանակալից աշխատությունը «Երևույթ և իրականություն» (1893) աշխատությունն է։

## Կյանք
Ֆրենսիս Բրեդլին ծնվել է Անգլիայի Սուրեյ նահանգի Քլեփհեմ քաղաքում (այժմ Մեծ Լոնդոնի մի մաս): Անգլիկան եկեղեցու ավետարանչական քարոզիչ Չարլզ Բրեդլիի և Չարլզի երկրորդ կնոջ՝ Էմմա Լինթոնի զավակն է: Էնդրյու Սեսիլ Բրեդլին նրա եղբայրն է: Կրթությունը ստացել է Չելտենհեմի և Մարլբորոյի քոլեջներում և դեռահաս տարիքում կարդացել է Իմանուիլ Կանտի «Զուտ բանականության քննադատություն» աշխատության մի մասը: 1865 թվականին ընդունվել է Օքսֆորդի համալսարանական քոլեջ: 1870 թվականին ընտրվել է Օքսֆորդի Մերտոն քոլեջի անդամ, որտեղ մնացել է մինչև իր մահը՝ 1924 թվականը: Բրեդլին թաղված է Օքսֆորդի Հոլիվել գերեզմանատանը:

Իր կյանքի ընթացքում Բրեդլին եղել է հարգված փիլիսոփա և բազմիցս արժանացել է պատվավոր կոչումների: Առաջին բրիտանացի փիլիսոփան է, ում շնորհվել է «Արժանիքների շքանշան»: Մերտոն քոլեջի նրա գործընկերը չի ներառել դասավանդման պարտականություններ, և Բրդելին ունեցել է ազատ ժամանակ փիլիսոփայական աշխատանքներով զբաղվելու համար: Հայտնի է փիլիսոփայության նկատմամբ իր ոչ պլյուրալիստական մոտեցմամբ: Նրա աշխարհայացքում նկատելի է մոնիստական միասնություն, որը գերազանցում է տրամաբանության, մետաֆիզիկայի և էթիկայի միջև եղած բաժանումները: Հետևողականորեն, Բրդելիի տեսակետը համատեղել է մոնիզմը և բացարձակ իդեալիզմը: Չնայած Բրեդլին իրեն չի համարել հեգելյան փիլիսոփա, նրա փիլիսոփայության յուրահատուկ ուղղությունը ներառում է Գեորգ Վիլհելմ Ֆրիդրիխ Հեգելի դիալեկտիկական մեթոդի տարրեր։

## Փիլիսոփայություն
Բրեդլին մերժել է բրիտանական փիլիսոփայության մեջ Ջոն Լոքի, Ջերեմի Բենթամի, Դեյվիդ Հյումի և Ջոն Ստյուարտ Միլի ներկայացրած ուտիլիտարիստական և էմպիրիկական մոտեցումները: Փոխարենը, Բրեդլին եղել է բրիտանական իդեալիզմ կոչվող հայտնի փիլիսոփայական շարժման առաջատար անդամ, որը հիմնականում ոգեշնչված էր Կանտի և գերմանացի իդեալիստներ Յոհան Գոթլիբ Ֆիխտեի, Ֆրիդրիխ Վիլհելմ Յոզեֆ ֆոն Շելինգի և Հեգելի փիլիսոփայությամբ, չնայած Բրեդլին հակված էր նվազեցնել նրանց ազդեցությունները:

1909 թվականին Բրեդլին հրատարակել է «Ճշմարտության և համահունչության մասին» վերնագրով էսսե «Միտք» (*Mind*) ամսագրում (վերատպվել է «Էսսեներ ճշմարտության և իրականության մասին»-ում): Էսսեն քննադատում է իմացաբանության մեջ անսխալականության ֆունդամենտալիզմի մի ձև: Փիլիսոփա Ռոբերտ Ստեռնը պնդել է, որ այս հոդվածում Բրեդլին պաշտպանում է համահունչությունը ոչ թե որպես արդարացման մեկնաբանություն, այլ որպես ճշմարտության չափանիշ կամ ստուգում:

Բրեդլին նաև պաշտպանում է փաստերի նորարարական տեսությունը: Բրեդլիի համար փաստերը կարող են արդարացնել մեր համոզմունքները, բայց ոչ մի փաստ չի կարող արդարացնել որևէ համոզմունք այնքանով, որ այն վերանայման կարիք չունենա: «Եվ այն տեսակետը, որը ես պաշտպանում եմ, փաստերը համարում է սկզբունքորեն սխալական… Փաստերը (նրա տեսակետը) ճշմարիտ են այնքանով, որ դրանք գործում են և նպաստում են փորձի կարգին… Եվ չկա որևէ «փաստ», որն ունի բացարձակ իրավունք»: Պատմության փաստերը Բրեդլիի համար ձեռք են բերվում ինֆերենցիալ գործընթացի միջոցով: «Պատմական փաստը, հետևաբար (մեզ համար) եզրակացություն է.… Մենք կարծում ենք, որ մեր ասած ամեն ինչն ունի պատճառ, և մեր իրականությունները կառուցված են բացահայտ կամ թաքնված հետևություններից. այսպիսով, փաստերը ինֆերենցիալ են, և դրանց իրական լինելը կախված է դատողության ճշգրտությունից, որը փաստերը դարձնում է այնպիսին, ինչպիսին որ կան»:

## Բարոյական փիլիսոփայություն
Բրեդլիի բարոյականության վերաբերյալ տեսակետը պայմանավորված էր էթիկայի ժամանակակից ուտիլիտար տեսություններում օգտագործվող ինքնության գաղափարի քննադատությամբ։ Անդրադարձել է «Ինչո՞ւ պետք է բարոյական լինեմ» կենտրոնական հարցին։

Դեմ է ինդիվիդուալիզմին՝ փոխարենը պաշտպանելով «ես»-ը և բարոյականությունը որպես սոցիալական տեսակետ։ Բրեդլին կարծում է, որ մեր բարոյական պարտականությունը հիմնված է մեր «վատ ես»-ի դեմ՝ մեր իդեալական «լավ ես»-ը զարգացնելու անհրաժեշտության վրա։ Այնուամենայնիվ, Բրեդլին ընդունում է, որ հասարակությունը չի կարող լինել մեր բարոյական կյանքի, մեր իդեալական ես-ը իրականացնելու մեր ձգտման աղբյուրը։ Օրինակ, որոշ հասարակություններ կարող են բարոյական բարեփոխումների կարիք ունենալ ներսից, և այդ բարեփոխումները հիմնված են այդ հասարակությունից դուրս չափանիշների վրա։

Բրեդլին լավագույնս օգտագործել է այս փաստը՝ առաջարկելով, որ իդեալական «ես»-ը կարելի է իրագործել կրոնին հետևելու միջոցով:

Բրեդլիի բարոյական տեսություններում սոցիալական «ես»-ի մասին պատկերացումները համապատասխանում են Ֆիխտեի, Ջորջ Հերբերտ Միդի և պրագմատիզմի տեսակետներին։ Դրանք նաև համատեղելի են ժամանակակից տեսակետների հետ, ինչպիսիք են Ռիչարդ Ռորտիի տեսակետները և հակաինդիվիդուալիզմի մոտեցումները։

## Ժառանգություն
Բրեդլիի փիլիսոփայական հեղինակությունը մեծապես անկում ապրել է նրա մահից հետո: Ջորջ Մուրի և Բերտրան Ռասելի «նեոհեգելականության» դեմ բանավեճային հարձակումները, զուգորդված հակագերմանական տրամադրությունների աճի և Առաջին համաշխարհային պատերազմի հետևանքով առաջացած մշակութային անկման հետ, հանգեցրել են բրիտանական իդեալիզմի անկմանը անգլո-ամերիկյան փիլիսոփայության մեջ: Բրեդլիին նաև քննադատել է Ալֆրեդ Էյերը իր «Լեզու, ճշմարտություն և տրամաբանություն» տրամաբանական պոզիտիվիստական աշխատության մեջ՝ պոզիտիվիստական ստուգման սկզբունքի պահանջներին չհամապատասխանող հայտարարություններ անելու համար, ինչպիսիք են՝ «Բացարձակը մտնում է էվոլյուցիայի և առաջընթացի մեջ, բայց ինքնին անկարող է դրանց ենթարկվել»: Սակայն վերջին տարիներին անգլո-ամերիկյան ակադեմիական համայնքում Բրեդլիի և այլ իդեալիստ փիլիսոփաների աշխատանքների նկատմամբ հետաքրքրությունը վերականգնվել է:

1914 թվականին այն ժամանակ անհայտ Թոմաս Սթեռնս Էլիոթը  իր դոկտորական ատենախոսությունը Հարվարդի համալսարանի փիլիսոփայության ամբիոնում գրել է Բրեդլիի մասին։ Այն կոչվում է «Գիտելիք և փորձ Ֆրենսիս Հերբերտ Բրեդլիի փիլիսոփայության մեջ»։ Առաջին համաշխարհային պատերազմին նախորդող և սկսվող լարվածության պատճառով Էլիոթը չի կարողացել վերադառնալ Հարվարդ՝ իր բանավոր պաշտպանության համար, ինչի պատճառով համալսարանը նրան այդպես էլ աստիճան չի շնորհել։ Այնուամենայնիվ, Բրեդլին շարունակել է ազդեցություն ունենալ Էլիոթի պոեզիայի վրա։

## Գրքեր և հրատարակություններ
* *The Presuppositions of Critical History* (1874), Chicago: Quadrangle Books, 1968. ([1874 edition](https://books.google.com/books?id=zDdPAQAAMAAJ&q=The+Presuppositions+of+Critical+History+(1876)))
* *Ethical Studies*, (1876), Oxford: Clarendon Press, 1927, 1988. (*[https://books.google.com/books?id=uFuMNgwBKeUC 1876 edition])*
* *The Principles of Logic* (1883), London: Oxford University Press, 1922. ()/()
* *Appearance and Reality* (1893), London: S. Sonnenschein; New York: Macmillan. ()
* *Essays on Truth and Reality*, (1914), Oxford: Clarendon Press. ()
* *Aphorisms*, Oxford: Clarendon Press, 1930.
* *Collected Essays*, vols. 1–2, Oxford: Clarendon Press, 1935.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին աղբյուրներ
*  Սթենֆորդի փիլիսոփայության հանրագիտարան
* ,  Սթենֆորդի փիլիսոփայության հանրագիտարան
* Encyclopædia Britannica
* 
* 
* Francis Herbert Bradley, An Unpublished Note on Christian Morality on AnthonyFlood.com
* Summaries of F.H. Bradley's ethical arguments
* Selected recordings of F.H. Bradley's writings

 
Կատեգորիա:19-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բրիտանացիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Անգլիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Իդեալիստներ