Ռնգեղջյուր բզեզ

**Ռնգեղջյուր բզեզ**, սովորական ռնգեղջյուր () կամ փչակաբնակ ռնգեղջյուր բզեզ(), կարծրաթևերի () կարգի բզեզ է, որը պատկանում է թիթեղաբեղիկավորների () ընտանիքին։

Մեծ շագանակագույն կամ կարմրաշագանակագույն բզեզ՝ 25-47 մմ երկարությամբ զանգվածեղ մարմնով: Ոտքերը հաստ և ուժեղ են, առջևի ոտքերը փորող են, հետևի ոտքերը՝ հենարանային՝ ատամներով  և փշերով: Տեսակը բնութագրվում է արտահայտված սեռական դիմորֆիզմով:

Արուները գլխին ունեն հետ կորացած եղջյուր, իսկ առաջնամասի վրա՝ եռատամ լայնակի բարձրացում: Էգերը գլխին ունեն փոքրիկ եղջյուր, որը նման է փոքրիկ թմբիկի: Էգերը նաև առաջնամասի վրա ունեն վատ զարգացած ելուստ: Բզեզները ակտիվ են հիմնականում տաք ամառային երեկոներին, հաճախ թռչելով դեպի արհեստական լույսի աղբյուրներ:

Թրթուրն ունի պայտաձև մարմին, հաստ է դեղնա-սպիտակավուն երենգով։  Մարմնի երկարությունը հասնում է  8-11 սմ-ի: Այն զարգանում է չորացած տերևաթափ ծառերի փտած փայտի, բույսերի հումուսի, կոմպոստի, փտած գոմաղբի, կպչուն տերևների և թեփի կույտերի մեջ 2-4 տարի շարունակ:

Տեսակը լայնորեն տարածված է Եվրոպայում (բացառությամբ հյուսիսային շրջանների և Բրիտանական կղզիների), Հյուսիսային Աֆրիկայում, Կենտրոնական և Փոքր Ասիայում, Կովկասում և Արևմտյան Սիբիրի հարավում:

Այն պաշտպանված է Արևմտյան Եվրոպայի որոշ երկրներում, ինչպես նաև ներառված է Ռուսաստանի Դաշնության մի շարք տարածաշրջանային Կարմիր գրքերում:

### Անվան դասակարգում և ստուգաբանություն
Այս տեսակն առաջին անգամ նկարագրվել է () անվամբ 1758 թվականին Կառլ Լիննեյի կողմից իր «Բնության համակարգեր»՝ () աշխատության մեջ։ 1798 թվականին տաքսոնը տեղափոխվել է հողափոր՝ () ցեղ, որը նույնականացվել է Յոհան Կառլ Վիլհելմ Իլիգերի կողմից։ Այն տվյալ ցեղի տիպային տեսակն է։։

Այս ցեղը ներառում է մոտ 40 տեսակ, որոնք լայնորեն տարածված են արևելյան կիսագնդում։

Տեսակների մեծ մասը հանդիպում է աֆրոտրոպիկ կենսաաշխարհագրական շրջանում, որը ներառում է Սահարայի անապատից հարավ գտնվող Աֆրիկան և Արաբական թերակղզու հարավը։ Ցեղի ներկայացուցիչները հիմնականում մինչև 50 մմ երկարությամբ խոշոր բզեզներ են, սև, շագանակագույն կամ շագանակագույն գույնի, ուժեղ երկարացված, չափավոր ուռուցիկ մարմնով։ Բոլոր տեսակների արուները սովորաբար տարբերվում են գլխի վրա ուժեղ զարգացած եղջյուրով (արտահայտված սեռական դիմորֆիզմ): Տեսակների մեծ մասի էգերի մոտ եղջյուրը փոքր է, կոնաձև, բայց որոշների մոտ այն նաև բավականին զարգացած է:

Ցեղի ներկայացուցիչների մեծ մասը սահմանափակվում է լայնատերև անտառներով, ինչպես միջին, այնպես էլ արևադարձային գոտիներում: () ցեղի բոլոր տեսակների մոտ թրթուրային փուլը տևում է մի քանի տարի՝ միջին լայնություններում սովորաբար 3–4 տարի»։

Մեռած փայտի մեջ թրթուրների զարգացման հետ կապը թույլ է տվել որոշ տեսակների հարմարվել բաց տարածքներում կյանքին, մասնավորապես անապատներում, որտեղ նրանք սնվում են անապատային ծառերի և թփերի մեռած արմատներով, ինչպիսիք են ()s-ը:

Oryctes ընդհանուր լատիներեն անվանումը ծագում է հին հունարեն ὀρύκτης «փորող» բառից, իսկ nasicornis տեսակի անվանումը նշանակում է «ռնգեղջյուր»:
մինի|250փքս|Արու միջատ

### Բնակավայր և արեալ
Տեսակն ունի լայն տարածում։ Ընդգրկում է՝ Եվրոպա (բացառությամբ հյուսիսային շրջանների և Բրիտանական կղզիների), Կովկաս, Ծովային Կովկաս, Արևմտյան Սիբիրի հարավ (Տոբոլսկի, Օմսկի, Նովոսիբիրսկի, Բիյսկի, Սեմեյի շրջակայք), Հյուսիսային Աֆրիկա (Մարոկկո, Ալժիր և Թունիս), Կենտրոնական Ասիա, Թուրքիայի հյուսիս-արևելք, Փոքր Ասիա, ներառյալ Իրանը (հարավում և արևելքում մինչև Թավրիզ, Ղայամարիա, Շահրուդ և Մաշհադ Խորասանի նահանգում) և Սիրիա տարածաշրջանները:

Արեալի հյուսիսային սահմանը ձգվում է Բալթիկ ծովից մինչև Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզ, Յարոսլավլ, Կոստրոմա, Կիրովի մարզ, Բաշկիրիա, ինչպես նաև՝ Ուրալից այն կողմ՝ Եկատերինբուրգ և Կուստանայ:

Ավելի արևելքում տեսակը հայտնի է միայն մեկուսացված, հաճախ լայնորեն առանձնացված կետերից: Ասիական մասում արեալի հարավային սահմանը ձգվում է Ուրալի գետաբերանից մինչև Էմբա ավազանի վերին հատվածները, այնուհետև՝ Արալյան ծովի հյուսիսային ափը՝ Հյուսիսային Ղազախստանի տափաստաններով (Նաուրզումի սոճու անտառ և Տուրգայ): Հարավարևելքում արեալը հասնում է Չինաստանի հարավարևմտյան շրջաններ (Սինծիան) և Հնդկաստան (Հիմաչալ Պրադեշ, Քաշմիր և Ուտտարախանդ) Kailash Chandra, Devanshu Gupta, V.P. Uniyal, Manish Bharadwaj and Abesh K. Sanyal — Studies on Scarabaeid Beetles (Coleoptera) of Govind Wildlife Sanctuary, Garhwal, Uttarakhand, India. Biological forum-An International Journal, 4 (1), 2012, 48-54:

Ռնգեղջյուր բզեզի սկզբնադիր բնական բնակավայրերն են տարբեր տեսակների լայնատերև անտառները, ներառյալ լեռնային, ջրբաժանային, ձորամերձ, մարգագետնային բարձրադիր անտառները և գետահովտային անտառները։

Մարդու միջամտության շնորհիվ այս տեսակին հաջողվել է ներթափանցել նաև տափաստանային գոտու արհեստական տնկարկներ, ինչպես նաև անտառազուրկ տափաստանային և կիսանապատային վայրեր, որտեղ ի սկզբանե ռնգեղջյուր բզեզը բնակվում էր մարգագետնային բարձրադիր անտառներում և գետափնյա անտառներում։

Կենտրոնական Ասիայում և Ղազախստանում այս տեսակը լայնորեն ներթափանցել է նաև տափաստաններ և կիսաանապատներ: Այստեղ տեսակը հարմարվել է մարդկային բնակավայրերում գոյությանը, դառնալով ֆակուլտատիվ սինանտրոպ և զարգանում է ջերմոցներում, անասնաբուծարանների փտած գոմաղբում, փայտի թափոնների աղբակույտերում և քայքայվող փայտի մնացորդների կուտակումներում: Մարդկանց հետ միասին, ռնգեղջյուր բզեզը տարածվել է նաև Եվրոպայի հյուսիսում, ինչպես նաև Ռուսաստանի եվրոպական մասի խորքում գտնվող տայգայում և Արևմտյան Սիբիրում, որտեղ այն սահմանափակվում է ջերմոցներով, ջերմատներով, կոմպոստի կույտերով և փոքր փայտի թափոններով:

Այն հաճախ հանդիպում է անտառ-տափաստանային և տափաստանային գոտիներում, Ղրիմում և Ծովակովկասում, բայց հազվադեպ է հանդիպում իր արեալի եվրոպական մասի հյուսիսում և Սիբիրում:
մինի|250փքս|Էգ միջատ

### Արտաքին տեսքի նկարագիր
Արուների մարմնի երկարությունը 25–43 մմ է, առավելագույնը՝ մինչև 47 մմ, էգերին՝ 26–41 մմ: Մեծ, փայլուն բզեզ՝ մուգ շագանակագույն-կարմիր կամ կարմրաշագանակագույն գույնի: Մարմնի ստորին մասը և ազդրերը զգալիորեն ավելի բաց են, դեղնավուն-կարմիր-շագանակագույն: Մարմինը չափավոր երկարավուն է, ուռուցիկ, բավականին լայն, արուի մոտ զուգահեռ, էգի մոտ՝ որոշ չափով լայնացած դեպի մեջքը: Գլուխը, առաջակուրծքը և հատկապես թևածածկերը շատ փայլուն են։

Գլուխը փոքր է։ Աչքի բլթակը եռանկյունաձև է, գրեթե ուղիղ կողմերով, առջևից նեղացած։ Արուի մոտ այն ծածկված է փոքր, չմիաձուլվող կետերով, էգի մոտ՝ շատ խիտ միաձուլվող կետերով և շատ կոպիտ կնճիռներով։ Աչքի բլթակները լայն են։ Բեղիկները տասնաբաժին են, հովհարաձև, մեծ բազալային հատվածով։ Բեղիկավոր լապտերը փոքր է, եռաբաժին։ Վերին ծնոտները լայն են, արտաքին կողմում  առանց ատամների։

Արուի գլխի մեծ մասը զբաղեցնում է եղջյուրը, որը աստիճանաբար բարակում է դեպի գագաթնակետը։ Եղջյուրն ունի եռանկյունաձև լայնական հատվածք, հավասարաչափ կորացած է և ուղղված է հենց հիմքից վերև և հետ։

Բզեզների նորմալ զարգացած առանձնյակների մոտ այն սովորաբար հասնում է զգալի երկարության, վատ զարգացածների մոտ այն երբեմն շատ փոքր է, երբեմն՝ էգերի եղջյուրից մի փոքր ավելի մեծ։ Եղջյուրի առջևի մակերեսը գրեթե հարթ է, առանց մեջտեղում երկայնական ակոսի, ծածկված բավականին խիտ, փոքր կետերով։

Հայտնի է աբերացիա՝ (), շեղում, խոտորում՝ օրգանիզմի ոչ ճիշտ զարգացումը կառուցվածքի, գույնի կամ չափերի տեսակետից, որը արտահայտվում է  բզեզի ետևում գտնվող ատամով։

Միջատի առաջնակրծքային հատվածը և ծոծրակը հարթ է: Եղջյուրի ետևում գտնվող գլխի կողմերը ունեն կոպիտ և մեծ կնճռոտված կետային անցք: Էգը ունի փոքր եղջյուր, սովորաբար բութ գագաթին: Այն տեղաշարժված է որոշ չափով հետ (ուժեղ զարգացած կողոսկրի պատճառով) և ուղղված է վերև և մի փոքր հետ: Էգի եղջյուրը հաճախ անկյուն է կազմում գլխի առջևի մասի հետ։ Վերջինս սովորաբար ունի արտահայտված ուռուցիկություն և ուժեղ թեքություն:

Առաջնամասը թույլ լայնական է, արուի մոտ շատ ավելի մեծ է, քան էգի մոտ, մի փոքր ավելի լայն, քան վերնամասի հիմքը: Առաջնամասի առջևի մասը թեք է, աստիճանաբար բարձրանում է դեպի ետ: Դրա հետին մասը ուժեղ թմբկաձև է և մեջտեղում ուռուցիկ: Առջևում այն սահմանափակվում է որոշ չափով հարթեցված, բայց լավ զարգացած լայնական կողոսկրերի երեք թմբիկներով:

Երկու կողմնայինները լայն են: Միջին թմբիկը եռանկյունաձև է, տեղակայված է կողմնայիններից մի փոքր ցածր և դրանց հետ միասին (վերևից դիտելիս) գտնվում է կամ նույն գծի վրա, կամ թեթևակի դուրս է ցցված առաջ։

Կողմնային փոսիկները մի փոքր խորացած են, երկարավուն, համեմատաբար լայն, ծածկված հաստ, կոպիտ կնճիռներով, ուղղված են դեպի հետ և վերև՝ դեպի հետին բարձրության կողմերը։ Առաջնամսի առջևի եզրն ունի խորը եռանկյունաձև կտրվածք և սահմանակից է լայն հարթ եզրագծով։ Դրա առջևի անկյունները սուր են, կլորացված գագաթով, ուժեղ դուրս ցցված առաջ։ Առաջնամսի հետին անկյունները բութ են, կլորացված։ Դրանց հետին եզրը ուռուցիկ է, հետին անկյունների առջևում հարթ կտրվածքներով, ամբողջությամբ եզրագծված, իսկ մեջտեղում եզրը կտրուկ նեղացած է։
Էգի առաջնամսը մի փոքր ավելի նեղ է, քան վերնամսի հիմքը, ավելի փոքր է, քան արուի, ավելի կտրուկ նեղացած առջևում՝ մակերեսային, կլորավուն փոսով։ Թույլ զարգացած անհատների մոտ հետին բարձրությունը վատ է զարգացած է, դրա առջևի եզրն ունի փոքր, թերզարգացած թմբիկներ։ Կողմնային փոսիկները զարգացած չեն (դրանց հետքերը տեսանելի են միայն ավելի կոպիտ կնճռոտումից), ծակոտկեն հատվածն ավելի խիտ է և մեծ:

Թևածածկերը երկարավուն են, ուռուցիկ, լավ զարգացած ուսային բլթակներով։ Որովայնի ստորին վերջավոր մասը պատված է խիտ, հորիզոնական կնճռոտություններով, ծնոտի մոտ՝ խիտ կարմրավուն մազերով։ Երկու սեռերի կուրծքը պատված է խիտ, փոքր կետերով և երկար, խիտ, կարմրավուն մազերով։

Ոտքերը ուժեղ են, բայց ոչ երկար: Առջևի ոտքերի թաթերը լայն են, կարծրացած՝ ծայրերում բթացած ատամներով, որոնք բաժանված են կլորացված ակոսներով: Հետին ազդրոսկրերը երկարավուն են, թեթևակի հաստացած: Ազդրի միացումը սրունքին անվանում են ծնկային, իսկ նրան հարող ազդրի մասը՝ ծունկ։ Միջին և հետին սրունքները աստիճանաբար լայնանում են դեպի գագաթնակետը, գագաթնակետին երկար ատամներով, առանց մազիկների պսակի: Հետևի ոտքերը ծածկված է բավականին խիտ, խոշոր կետերով և մազիկներով։ Ճանկերը համեմատաբար երկար են, բավականին ուժեղ, չափավոր կորացած։
մինի|250փքս| Ծուղակ միջատի համար

### Փոփոխականություն և ենթատեսակներ
Հայտնի է Գերմանիայում բրածո վիճակում  պահպանված Պլիոցենից: Պոլիմորֆ տեսակ է:

Բզեզները կարող են մեծապես տարբերվել մարմնի չափսերով և գունավորմամբ՝ ավելի մուգ գույնով, որը բնորոշ է ավելի մեծ անհատներին, մինչև ավելի բաց գույն, որը բնորոշ է փոքր տեսակներին:

Ավելի մեծ բզեզները նաև տարբերվում են արուների գլխի վրա առավել լավ արտահայտված եղջյուրով, համեմատաբար ավելի լայն առաջնամասով և առաջնամասի վրա լավ զարգացած հետին թմբիկով և ատամներով:

Հասուն էգերը ունեն լավ զարգացած փոսիկ առաջնամասի վրա: Փոքրիկ արուները բնութագրվում են երկրորդային սեռական հատկանիշների թույլ զարգացմամբ և որոշ հատկանիշներով, որոնք մոտեցնում են նրանց էգերին՝ մասնավորապես առաջնակրծքավահանի ձևով, որը չի լայնանում և ունի ավելի խոշոր կետավորություն:
մինի|250փքս| Ռնգեղջյուր բզեզի թրթուրի վնասատու
Ժամանակակից հեղինակների մեծ մասը տարբերակում է ռնգեղջյուր բզեզի մինչև, երբեմն մի փոքր տարբեր, ենթատեսակներ: Որոշ դեպքերում ախտորոշիչ հատկանիշների բացակայությունը նույնիսկ մեկ պոպուլյացիայի ներսում մեծ փոփոխականության ֆոնին երբեմն շատ դժվարացնում է ենթատեսակների նույնականացումը: Այս առումով, որոշ հեղինակներ կասկածելի են համարում նման թվով ենթատեսակներ տարբերակելու անհրաժեշտությունը:

* (), 1938
Աֆղանստանի տարածքում բնակվող պոպուլյացիաներ։ Մարմինը երկարավուն է, որոշ չափով ձգված, հարաբերականորեն նրբակազմ, զուգահեռ կողերով։ Այլ ենթատեսակների համեմատ՝ մարմինը ավելի արտահայտված գոգավորություն ունի։ Վերին ծնկափոսը դեպի ծայրը չի լայնանում։

* (), 1915
Պոպուլյացիաներ Ուկրաինայի Խերսոնի մարզի և Ղրիմի թերակղզու տարածքից։ Արուների կողային հատվածները առջևի ուղղությամբ որոշ չափով լայնացած է կամ չափազանց նեղ։ Վերնամասերը ամբողջությամբ ծածկված են կետերի կրկնակի շարքերով, որոշ տեղերում անկանոն տեսքի են։ Առաջային սրունքները որոշ չափով լայնացած են։

* () Villa & Villa,  1833 (=Oryctes nasicornis laevigatus Heer, 1841)
Պոպուլյացիաներ Ֆրանսիայից, հարավային Շվեյցարիայից, Իտալիայից և Սիցիլիայից։ Միջատների գլխի առջևի մասում գտնվող պինդ և թիթեղանման կառուցվածքի  գագաթը ակոսավոր է։ Այտերը գոգավոր են։ Առաջնամասի ուռուցիկության բլրակները նույն բարձրության վրա են, իսկ կողքերին գտնվող կնճռոտ հատվածը փոքր-ինչ առանձնացված է առջևի կնճռոտ հատվածից։

* (), 1938
Ջունգարիա, Արևելյան Տյան Շան՝ (Կարլիկ-Տաղ լեռնաշղթա, որը գտնվում է Յարկանդ և Կարակաշ գետերի հովիտների միջև) բնակող պոպուլյացիաներ։ Այն առանձնանում է ավելի կարճ և լայն մարմնով։ Վերնամասերը որոշ չափով լայնացած են դեպի գագաթը։ Կլիպոսը՝(միջատի գլխի առջևի թիթեղաձև հատված)  կարճ է, զուգահեռ կողմերով։ Արուների գլխի եղջյուրը փոքր-ինչ կոր է։

* () (Illiger, 1803)։
Ենթատեսակը բնակվում է հարավային Տիրոլում, հարավային Շվեյցարիայում, Իտալիայում, Սիցիլիայում, հարավային Ֆրանսիայում, Իսպանիայում, Պորտուգալիայում, ինչպես նաև Հյուսիսային Աֆրիկայում՝ Ալժիրում և Թունիսում: Մարմնի երկարությունը 25-42 մմ է: Աչքի ելուստները առջևից ակոսավոր են, դրանց արտաքին անկյունները դուրս են ցցված առաջ և կլորացված չեն: Գլուխը կնճռոտ է, արուի մոտ՝ եղջյուրը կորացած դեպի վերև, աստիճանաբար բարակելով դեպի վերև: Էգի գլուխը առանձնանում է համեմատաբար պակաս ուռուցիկ ճակատով, եղջյուրը նույն ձևն ունի, ինչ անվանական ենթատեսակինը: 
Արուի առաջնամասը հարթ է, փոքր, ցրված կետերով: Արուի առաջնամասի հետին բարձրության առջևի եզրն ունի երեք թեթևակի ուռուցիկ, կլորացված պալարներ: Դրանք տեղակայված են մոտավորապես մեկ գծի վրա և բաժանված են թույլ, կլորացված կտրվածքներով: Կողմնային պալարները լայն են, միջին պալարը գրեթե զարգացած չէ, պալարների առջևի եզրը կազմում է գրեթե ուղիղ, որոշ չափով ալիքավոր գիծ: Էգի մոտ առաջնամասի վրա փոսի եզրերը հարթ են, ցրված կետերով, իսկ հետին ծայրը թեթևակի աղեղնաձև է, մեջտեղում փոքր, դուրս ցցված ուռուցիկով։ Թիթեղը կոպիտ կետավոր է, հարթ եզրերով։ Վերնամասերը հարթ են, շատ նոսր և փոքր կետերով, մի փոքր ավելի շատ են կարի մոտ և գագաթնակետում, և ունեն խորը, սուր ակոս, որը բաղկացած է խիտ, մասամբ միաձուլվող կետերից։ Նկարագրվել են նաև այս ենթատեսակի արեալի տարբեր մասերում տարածված մի քանի ձևեր՝ ()՝ Թունիսից՝ ()։ Տարբերվում է արուի արտաքին սեռական օրգանների կառուցվածքի մանրամասներով, ապրում է Սիցիլիայում։ ()՝ արուների մոտ առաջնամասի հետին մասում բարձրության առջևի եզրին գտնվող ատամները բաժանված են ավելի խորը կտրվածքներով, էգերի մոտ առաջնամասի վրա փոսը մեծ է:

* (), 1915
Հյուսիսային Իրանի տարածքից վերցված պոպուլյացիաներ։ Վերնամասերը լայնացած չեն դեպի գագաթնակետը։ Կլիպեուսը կարճ է և մի փոքր նեղանում է դեպի գագաթնակետը։ Արուների գլխի եղջյուրը սովորաբար ուժեղ կորացած է դեպի ետ:

* (), 1914
Պոպուլյացիաներ Միջինդանուբյան ցածրավայրի տարածքից (Սլովակիա, Հունգարիա)[10]։ Արուների մարմնի երկարությունը՝ 28–42 մմ, էգերինը՝ 27–43 մմ։ Մարմինը կարճ է և լայն։ Վերաթևերը փայլուն են, հարթ, հիմնականում կողքերում և ծայրին՝ կետավորության հետքերով։ Կլիպեոսը դեպի ծայրը չի լայնանում։ Նախորդ կրծքավահանի առաջային անկյունները ուժեղ արտահայտված են:

* (), 1915
Պոպուլյացիաներ Քաշմիրի տարածքից (Չինաստան)՝ Մեծ Հիմալայների և Պիր Պանջալ լեռնաշղթայի միջև ընկած հովիտներ:Մարմնի երկարությունը 28-41 մմ: Գունավորումը՝ մուգ շագանակագույն: Ստորին մասը և ազդրոսկրը ավելի բաց են, սրունքներն ու թաթերը՝ ավելի մուգ: Ատամնաձև ելուստները հարթ են, փոքր և ցրված ծակոտկենությամբ, փայլուն։ Էգերի մոտ ելուստների ծակոտկենությունն ավելի ցայտուն է, քան արուների մոտ։ Կլիպեոսի գագաթը՝(միջատի գլխի առջևի թիթեղաձև հատված) զուգահեռ եզրերով, թույլ եզրագծված է։ Արուների եղջյուրը ուղղված է ուղիղ վերև, գագաթում մի փոքր կորացած է դեպի ետ և սեղմված է կողքերից։ Էգի գլուխը կնճռոտ է, մի փոքր ուռուցիկ։ Արուների առաջնամասը հարթ է առջևի մասում՝ մեջտեղում՝ ցրված կետերով, կնճռոտված կողմնային փոսիկներով և առջևի անկյուններում կոպիտ կնճռոտված հատվածներով։ Առաջնամասի ատամները լավ արտահայտված են, բութորեն կլորացված։ Միջին ատամը գտնվում է կողմնայիններից մի փոքր ներքև։ Էգերի մոտ առաջնամասը ծածկված է կոպիտ կնճռոտումներով, որոնք աստիճանաբար վերանալով են հետևի մասում և վերածվում ցրված կետերի։

* ( ), 1914
Բնակավայր՝ հարավարևելյան Ավստրիա, Ալբանիա, Բուլղարիա, Հունաստան, Եվրոպական Թուրքիա, Կրետե, Սամոս և Հռոդոս, Սիրիա, Փոքր Ասիայի հարավային և արևմտյան մասեր՝ (Լիբանան, Իսրայել, Սինայ): Մարմնի երկարությունը՝ 28-38 մմ: Գունավորումը փայլուն է, մուգ շագանակագույն: Կարծրաթևերը ավելի մուգ կամ բաց, կարմրաշագանակագույն են: Մարմնի ստորին մասը և ազդրերը բաց գույնի են: Արուի գլուխը կնճռոտված է բութ, կոր եղջյուրով: Էգի գլուխը առջևից ավելի փոքր է:

* (), 1914
Բնակավայր՝ հարավարևելյան Ավստրիա, Ալբանիա, Բուլղարիա, Հունաստան, Եվրոպական Թուրքիա, Կրետե, Սամոս և Հռոդոս, Սիրիա, հարավային և արևմտյան Փոքր Ասիա (Լիբանան, Իսրայել, Սինայ): Մարմնի երկարությունը՝ 28–38 մմ: Գույնը՝ փայլուն, մուգ շագանակագույն: Թաղանթաթևերը մուգ կամ բաց են, կարմիրադարչնագույն երանգով։ Մարմնի ստորին հատվածը և ազդրերը՝ ավելի բաց։ Արուի գլուխը կնճռոտ է՝ հետ հակված բութ պոզով։ Էգի գլխի առաջամասը համեմատաբար պակաս ուռուցիկ է, քան անվանական ենթատեսակի մոտ, ուժեղ թեքված է դեպի առաջ և ունի փոքրիկ բութ պոզ։ 
Աչքի բլթակները՝ ընդգծված են արտաքին անկյուններով, որոնք դուրս են ցցված առաջ: Առջևի կրծային հատվածի անկյունները անվանական ենթատեսակի համեմատ պակաս երկարացված և ավելի հարթեցված են։ Արուների կրծափորինքի կողմնային փոսիկները խորացված են և հստակ սահմանված։ Բարձրության միջին ատամիկը, որը առջևի կրծքային հատվածի վրա գտնվող վերև ցցված մասն է, մի փոքր ավելի ցածր է, քան կողմնայինները, և առաջ է ցցված։ Էգերի կրծափորինքի փոսիկը հետին հատվածում խիստ խորացված է և ծածկված է խորը կնճիռներով։ Կարծրաթևերը հարթ են՝ պատված շատ հազվադեպ կետիկներով:

* (), 1845
Անդրկովկասյան ռնգեղջյուր բզեզ։ Ենթատեսակի արեալը ընդգրկում է նախակովկասը, որը տեղակայված է Մեծ Կովկասի նախալեռնային գոտուց հյուսիս, Կովկասը, Թուրքիայի հյուսիս-արևելքը, Իրանի հյուսիս-արևելքը: Դաղստանում այն հանդիպում է ցածրադիր և նախալեռնային ներքին լեռնային շրջաններում՝ Կումի ավազուտներում, Կասպից ծովի ափամերձ էկոհամակարգերում, Կրայնովկայում, Գուբդենում, Սերգոկալայում, Կայակենտում, Դերբենդում, Բոտլիխում, Տլոխում, Սամուրի դելտայում: 
Մարմնի երկարությունը՝ 26-39 մմ: Այն տարբերվում է անվանական ենթատեսակից մի քանի առանձնահատկություններով։ Էգի գլուխը առջևից ավելի թեք է։ Արուի գլխի եղջյուրը մեջտեղում ակոս ունի առջևի մակերեսի երկայնքով իսկ առաջնամասի հետին բարձրության կողմնային թմբիկները ավելի լայն են, միջին թմբիկը մի փոքր առաջ է ցցված: Արուի առաջնամասի կողմնային փոսիկը լավ սահմանազատված է, ծածկված ավելի խիտ և որոշ չափով պակաս կոպիտ կնճիռներով։ Բզեզները թռչում են ապրիլից մինչև օգոստոսի վերջ:

* () (Bourgin, 1949):
Նախատեսված ենթատեսակ Ֆրանսիայի հարավ-արևմտյան Լանդ դեպարտամենտից:

* () (Linnaeus, 1758)
Անվանական ենթատեսակ է։ Ներկայացված է հյուսիսային ցեղերով։ Տարածքը ընդգրկում է Հյուսիսարևմտյան Եվրոպան մինչև Հյուսիսային Ֆրանսիա։ Մարմնի երկարությունը 25-43 մմ է։ Կարծրաթևերը ընդգծված կետավոր են՝ կրկնակի շարքերով։ Արուների առջևի վահանիկի կնճռոտ կետավորությունն արտահայտված չէ կամ թույլ է զարգացած։ Կլիպեոսը՝դիմամասային վահանը, որը գտնվում է վերին ծնոտի՝ մանդիբուլների և աչքերի միջև, ճակատի ստորին հատվածում, չի լայնանում դեպի գագաթը: Արուի գլխի եղջյուրը վերևում ակոս չունի։ Առաջնամասի հետին թմբիկի վրա կողմնային ատամները չափավոր լայն են:

* () Minck, 1916
Պոպուլյացիաներ Չեխիայի Հանրապետության տարածքից, մասնավորապես՝ Բոհեմիայից։ Կարծրաթևերը ծածկված են փոքր և անհարթ կետային շերտով, կամ գրեթե հարթ։

* () Minck, 1916
Արտաքին տարածքը ընդգրկում է Հյուսիսարևելյան Եվրոպան, Լեհաստանը, Ուկրաինան (բացառությամբ Խերսոնի շրջանի և Ղրիմի թերակղզու), Ռուսաստանի եվրոպական մասը մինչև Վոլգա։ Առաջնամասի վրա կնճռոտ կետային շերտի տարածքը կտրուկ սահմանափակ է միջային եզրի երկայնքով։ Առաջնամասի վրա կողմնային փոսիկներն ունեն արտահայտված կնճռոտ և կետային կետային շերտ, միջին մասում՝ ավելի նոսր։

* () Semenow & Medvede, 1932
Պոպուլյացիաներ Չինաստանի Սինցզյանի հարավ-արևմուտքից։ Բզեզները հանդիպում են մեծ թվով մարտի սկզբից մինչև հուլիսի վերջ։ Արուները 24–34 մմ երկարություն ունեն, էգերը՝ 24.5–34.5 մմ: Նման է (s) տեսակին: Բնութագրվում է ավելի բաց շագանակագույն-կարմիր գույնով: Արուն ունի կողային փոսիկներ՝ կոպիտ կնճիռներով և կետերով առաջնամասի վրա: Էգն ունի գլխի ավելի ուռուցիկ հատված:

* () Motschulsky, 1860
Թուրքեստանի ռնգեղջյուր բզեզ: Լայնորեն տարածված է Կենտրոնական Ասիայի լեռնային շրջաններում՝ Կասպից ծովից մինչև Արևմտյան Սիբիր: Տարածքի հարավային սահմանը անցնում է Հարավային Թուրքմենստանի տարածաշրջանով՝ Աֆղանստանի հետ սահմանի երկայնքով մինչև Արևմտյան Պամիրը ներառյալ, ապա Ղրղզստանի երկայնքով մինչև Կուլջա: Արուների մարմնի երկարությունը 24-39 մմ է, էգերին՝ 29-39 մմ: Նման է անվանական ենթատեսակին: Վերջինից տարբերվում է մի շարք հատկանիշներով՝ ավելի բաց դարչնակարմիր երանգով, ճակատային վահանակի առջևի ելուստի ավելի երկարությամբ, որը ավելի ուժեղ թեքված է վերև, ինչպես նաև վերնաթևերի ավելի ընդգծված կետավորությամբ։ Արուների պոզը սկզբում ուղղված է ուղիղ վերև, ապա թեքվում է վերև և ետ։
Պոզի առջևի մակերեսը ակոսազուրկ է։ Արուների եղջյուրը սկզբում ուղղված է ուղիղ վերև, ապա կորանում է վերև և հետ։ Եղջյուրի առջևի մակերեսը ակոս չունի։ Էգերի գլուխը ավելի թեք է առջևում, քան անվանական ենթատեսակինը, թեթևակի ուռուցիկ։ Էգի եղջյուրը սրածայր է վերևում, ուղղված է վերև և հետ։
Արուների առաջնամասի բարձրացումը պակաս ցայտուն է, թեք է հետևում։ Կողմնային թմբիկները կլորացված են, նեղ։ Միջին թմբիկը եռանկյունաձև է, փոքր, սրածայր, թեթևակի դուրս ցցված առաջ։ Առաջնային սրունքները պակաս լայն են, արտաքին եզրին ավելի սուր և նեղ ատամներով։
Այն հիմնականում ապրում է հովիտներում և նախալեռներում, հարթավայրերում այն սահմանափակվում է խիտ լյոսային հողերով՝ (նստվածքային ապար է, թույլ ամրության ալկաքար, սովորաբար ավազոտ, կավային և բարձր կրային, բարձր ծակոտկենությամբ), և շատ հազվադեպ է հանդիպում ավազոտ հողերում։ Լեռներում այն երբեմն բարձրանում է կիրճերի երկայնքով մինչև ծովի մակարդակից 1000-1700 մ բարձրություն։ Բզեզները հաճախ հանդիպում են մարտից մինչև հոկտեմբերի սկիզբ, գագաթնակետին՝ հուլիսին։ 
մինի|250փքս| Միջատը մշակույթի գործերում
* (), 1974
Ենթատեսակ, որը ներառում է Իրանի հարավից եկած պոպուլյացիաներ: Ճակատային վահանակը ավելի քիչ կամ ավելի շատ լայնացած է վերին մասում է և խորը կտրվածք ունի:

* (), 1938
Անդրկասպյան տարածաշրջանի պոպուլյացիաներ են: Այն առանձնանում է ավելի երկարավուն և բարակ մարմնով: Այտերը գրեթե ուղիղ են: Արուների մոտ առաջնամասի վրա գտնվող պալարները համեմատաբար թույլ են զարգացած, կողմնային փոսիկներն ունեն հազվագյուտ և շատ փոքր ծակոտկեն կետեր: Առաջնամասի կողմերի կոպտությունն ավելի խորն է:

* () Minck, 1915
Սկզբնապես նկարագրվել է որպես անկախ տեսակ (): Լեռնային պոպուլյացիաներ, որոնք բնակվում են Ուրալյան լեռներից մինչև Տյան Շան տարածքը: Մարմնի երկարությունը մինչև 39 մմ: Արուները առաջնամասի վրա ունեն կողմնային փոսիկներ՝ խորը, նոսր ծակոցներով։ Փոսիկների միջին մասում ծակոցը շատ նուրբ է՝ հազվագյուտ կետերով:

### Կենսաբանական առանձնահատկություններ
Կախված արեալի տարածքից, բզեզների թռիչքի ժամանակը տարբեր է՝ գարնանից մինչև ամռան կեսերը, երբեմն՝ մինչև վաղ աշուն։ Տափաստանային գոտում և Ղրիմում թռիչքը տեղի է ունենում մայիսի վերջից, հունիսի սկզբից մինչև հուլիսի 2-3 տասնօրյակը։

Անտառ-տափաստանային գոտում և Ռուսաստանի եվրոպական մասում բզեզները հանդիպում են հունիսից մինչև հուլիսի 2-3 տասնօրյակը, առավելագույնը՝ հուլիսի սկզբին։ Եվրոպական տայգայի գոտում թռիչքը տևում է հուլիսի սկզբից մինչև օգոստոսի վերջ։ Թրթուրները ապրում են 1-2 ամիս։ Բզեզները սովորաբար հանդիպում են թրթուրների զարգացման վայրերի մոտ։

Օրվա ընթացքում բզեզները սովորաբար անգործուն են, չեն թռչում և թաքնվում են գետնին, ծառերի փչակներում։ Ակտիվությունը սկսվում է մթնշաղին և լիակատար մթության սկսվելուն պես՝ շարունակվելով գրեթե ամբողջ գիշեր։ Բզեզները հաճախ թռչում են դեպի արհեստական լույսի աղբյուրներ։

Ռնգեղջյուր բզեզի սննդակարգը չի ուսումնասիրվել։ Նրանց բերանի ապարատի կառուցվածքը՝ մասնավորապես թույլ զարգացած ծամող մակերեսները և վերին ծնոտների ներսի եզրին կտրտող ատամների բացակայությունը, ինչպես նաև ստորին ծնոտների բլթակների վրա խիտ և երկար մազիկների ձևավորած խոզանակների առկայությունը (այս բլթակները չունեն խիտինով պատված ատամիկներ), թույլ են տալիս ենթադրել, որ եթե բզեզները սնվում էլ են, ապա միայն փափուկ կամ հեղուկ սնունդով (օրինակ՝ ծառի արտահոսող հյութով)։ Սակայն առավել հավանական է, որ բզեզները ընդհանրապես չեն սնվում և գոյատևում են թրթուրային փուլում կուտակած սննդանյութերի պաշարների հաշվին:

### Կյանքի ցիկլ
##### Ձվադրում
մինի|250փքս| Ձվադրում

Զուգավորումից հետո էգերը դեղնավուն-սպիտակ ձվեր են դնում փտած կոճղերի, փտած ծառերի բների, ծառերի փչակների, ինչպես նաև փտած գոմաղբի, այգու կոմպոստի, փայտի թեփերի կույտերի, կեղևի և թեփի կամ փտող բույսերի մնացորդներով հարուստ այլ վայրերում:

Զարգացումը տեղի է ունենում այս տարածքների խորքային մասերում: Բնական միջավայրերում ռնգեղջյուր բզեզի թրթուրների զարգացումը հիմնականում տեղի է ունենում հին, չոր ծառերի արմատներում և հետևի մասերում, ավելի հազվադեպ՝ ընկած բներում և փչակներում: Մեղմ կլիմայում նման ծառեր են՝ կեչին, կաղնին, ուռենին, բարդին, հաճարենին, ընկուզենին, ծիրանենին, սալորենին, բալենին, տանձենին և այլ տերևաթափ ծառեր:

Եվրոպայի հարավում և Հյուսիսային Աֆրիկայում զարգացում է նկատվել նաև մուշմուլայի, դեղձի, սերկևիլի, սև և սպիտակ թթենու, խուրմայի, ձիթենազգիների ընտանիքի ծառերի, ձիթապտղի և արմավենու փայտի մեջ:

Թրթուրները երբեք չեն բնակվում տարբեր ցիտրուսային և փշատերև ծառատեսակների վրա: Անապատային տարածքներում հաճախ բնակվող () ենթատեսակի թրթուրների զարգացումը նկատվել է հողում, որտեղ նրանք սնվում են փայտային բուսականության մեռած, իսկ ավելի հազվադեպ՝ կենդանի արմատներով։ Ձվադրման փուլը տևում է մոտ մեկ ամիս։
մինի|250փքս| Ռնգեղջյուր բզեզի թրթուր

##### Թրթուրային փուլ
Թրթուրների դուրս գալը սովորաբար տեղի է ունենում ամռանը: Թրթուրներն ունեն () ընտանիքի ներկայացուցիչներին բնորոշ տեսք և զարգացման ավարտին հասնում են մինչև 80-110 մմ երկարության:

Թրթուրն ունի հաստ, պայտաձև կոր մարմին, դեղնասպիտակավուն գույն։ Ծածկված նոսր մազիկներով և չորրորդից իններորդ տերգիտների և տասներորդ տերգիտի պրոտերգիտի վրա բզաձև մազիկների կույտերով: Տերգիտները մարմնի սեգմենտավորված օղակի վերին, պինդացած (սկլերոտիզացված) հատվածն է՝ կազմելով տվյալ սեգմենտի մեջքի մասը։ Տերգիտները հատկապես լավ արտահայտված են որովայնում և կրծքում։

Գլուխը մուգ կարմրաշագանակագույն է, կոպիտ կնճիռներով: Թրթուրի մարմինը ծածկված է բազմաթիվ մազիկներով: Վերին ծնոտները զանգվածեղ են, եռանկյունաձև, բավականին կարճ գագաթներով և 2 ատամներով: Բեղիկները երկար են, դրանց երկրորդ հատվածն ամենաերկարն է, առաջինը՝ երկրորդից կարճ, բայց մի փոքր ավելի երկար, քան երրորդը:

Շնչանցքները խոշոր են, որոնք բզեզներին օգնում են թթվածնի  ավելի արդյունավետ մատակարարմանը։ Դրանցից ամենամեծը առաջինն է, մնացածը գործնականում չեն տարբերվում միմյանցից չափսերով:

Հետանցքային հատվածը օղակաձև, լայնակի ակոսով բաժանված է 2 մասի: Այն ավարտվում է համաչափ կերպով կլորացված վերնամասով։ Հետանցքային բացվածքը լայնակի ճեղքի ձև ունի, որի հետին մասում կա լրացուցիչ ծալք։ Հետանցքային տերգիտը ծածկված է բազմաթիվ մանր մազիկներով, որոնց մեջ ցրված են ավելի նոսր, երկար մազիկներ, իսկ հետին մասում՝ փոքր, փշոտ մազիկներ։ Ոտքերը բավականին երկար են՝ լավ զարգացած կոնքերով։ Ճանկերը կարճ են, գրեթե ուղիղ։

Թրթուրները քսիլոֆագեր և սապրոֆագեր են՝ նրանք սնվում են փտող փայտով և բուսական ծագման փտող նյութերով։ Թրթուրի աղիքը պարունակում է բակտերիաների մի համայնք, որը մասնակցում է ցելյուլոզի նյութափոխանակությանը։ Դրանց մեծ մասը կենտրոնացած է հետին աղիքի լայնացումներում։

14C հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ցելյուլոզի քայքայումը հիմնականում տեղի է ունենում հետին աղիներում և մասնակի՝ միջին աղիներում։ Ցելյուլոզի քայքայման գործընթացը կապված է բակտերիալ ֆերմենտացիայի հետ, որի արդյունքում զգալիորեն աճում է թթվածնի թթուների արտադրությունը։ Մեթանի առաջացումը հայտնաբերվել է հետին աղիների ընդլայնված հատվածներում՝ նույն մակարդակում, ինչպես փայտակեր տերմիտների մոտ:

Երբեմն թրթուրները կարող են կրծել բզեզների բազմացման վայրերում աճող կենդանի փայտային բույսերի արմատները: Այսպիսով, նրանք կարող են լինել մշակովի բույսերի պատահական վնասատուներ: Օրինակ՝ Ռուսաստանի Կրասնոդարի երկրամասում և Մոլդովայում ռնգեղջյուր բզեզի թրթուրները նշվել են որպես խաղողի որթատունկերի, վարդերի և կիտրոնների արմատների պատահական վնասատուներ:

Թրթուրն ամենակեր է է: Թրթուրային փուլը, կախված կլիմայական պայմաններից և տարածքի աշխարհագրական լայնությունից, տևում է 2-4 տարի: Ձմեռումը տեղի է ունենում միայն թրթուրային փուլում: Վերջին ձմեռումից հետո երրորդ փուլին հասնելով՝ թրթուրները գարնանը բոժոժով են  պատվում:
մինի|250փքս| Ռնգեղջյուր բզեզի զարգացման ցիկլ

##### Հարսնյակային փուլ
Փուլը տեղի է ունենում գարնանը այն սուբստրատում, որի վրա թրթուրը սնվել է: Հարսնյակը բաց է, ազատ, սովորաբար պառկած է մեջքի վրա և գտնվում է կեղծ բոժոժի մեջ՝ այսպես կոչված «օրորոցում», որը կառուցվել է թրթուրի կողմից հողի մասնիկներից, սեփական կղանքից և փայտի փոշուց: Ձևով այն նման է չափահաս բզեզի՝ կարճացված թևերով:

Գլուխը թաքնված է կրծքավանդակի տակ: Որովայնի հատվածի վերևում կա փոքր, եռանկյունաձև ակոս: Առաջինից մինչև վեցերորդ փորիկային տերգիտները (վերին սկլերիտները) ունեն երկուական հորիզոնական ծալք:

Սկզբում հարսնյակը բաց դեղնավուն է, և ժամանակի ընթացքում ձեռք է բերում կարմրավուն-շագանակագույն գույն: Հարսնյակային  փուլը տևում է մոտ մեկ ամիս, որից հետո հարսնյակից բզեզ անցման ժամանակ բզեզները որոշ ժամանակ մնում են օրորոցում:
մինի|250փքս| Ռնգեղջյուր բզեզի հարսնյակ

մինի|250փքս| Թշնամի և զոհ

### Իրական թշնամիներ և վնասատուներ
Բզեզներով սնվում են բազմաթիվ խոշոր թռչուններ (օրինակ՝ ագռավ, մոխրագույն և սև ագռավ, կաչաղակ և այլն), ինչպես նաև միջատներով սնվող կաթնասուններ, երկկենցաղներ և սողուններ։

Բզեզների վրա մեծ քանակությամբ կարելի է հանդիպել արտաքին մակաբույծներ՝ գամասիդ տզեր։ Թրթուրները մակաբուծվում են () ցեղի միայնակ իշամեղուների թրթուրներով, օրինակ՝ հսկա Scolia (), () տեսակներով:

Գտնելով թրթուրը՝ () էգ մակաբույծը  կաթվածահարում է նրան՝ խայթելով որովայնի նյարդային հանգույցը, որից հետո մեկ ձու է դնում վրան։ Դրանից դուրս եկող մակաբույծ թրթուրը սնվում է կենդանի, բայց կաթվածահարված բզեզի թրթուրով՝ սկսելով կենսականորեն ամենաքիչ կարևորություն ունեցող օրգաններից:
մինի|250փքս| Ռնգեղջյուր բզեզի վնասատու կրետ

### Մշակույթ
Ռնգեղջյուր բզեզի մասին առաջին մշակութային հիշատակումները վերաբերում են մինյան քաղաքակրթությանը (մ.թ.ա. 2000–1600): Դրանք մոտ տասը սանտիմետր երկարությամբ թրծակավե արձանիկներ են, որոնք հայտնաբերվել են Կրետե կղզու մի սրբավայրում:

1592 թվականին ռնգեղջյուր բզեզին պատկերել է ֆլամանդացի նկարիչ Գեորգ Հոֆնագելը (1542–1601) իր աշխատանքներից մեկում՝ ()-(Ոչ բոլորին է քիթ տրվում), նկատի ունենալով «եղջյուրը» մակագրությամբ:
մինի|250փքս| Ռնգեղջյուր բզեզը Գեորգ Հոֆնագելի գործերում
Ռուս գրող Կոնստանտին Պաուստովսկին ունի մանկական հեքիաթ՝ «Ռնգեղջյուր բզեզի արկածները» («Զինվորի հեքիաթ»), որն առաջին անգամ հրատարակվել է 1945 թվականին: Այն գրվել է պատերազմից հետո առաջին տարում, ուստի գրողը ներառել է Մեծ Հայրենական պատերազմից նյութեր:

Սա պատմություն է մի զինվորի մասին, որը պատերազմի ողջ ընթացքում պահել է որդու նվերը՝ ռնգեղջյուր բզեզին: Հատկանշական է, որ այս աշխատանքում պատերազմական իրադարձությունները բացահայտվում են բզեզի տեսանկյունից:

Կատակերգական ֆիլմ՝ «Ֆլիկի արկածները», ստեղծվել է (s)-ի կողմից և թողարկվել է () կինոընկերության կողմից։

Գլխավոր հերոսներին հնչյունավորել են Դեյվ Ֆոլին, Քևին Սփեյսին և Ջուլիա Լուի-Դրեյֆուսը։

Ֆիլմի սյուժեն ամբողջությամբ հիմնված է միջատների աշխարհի վրա։

1912 թվականին Վլադիսլավ Ալեքսանդրովիչ Ստարևիչը նկարահանեց կարճամետրաժ տիկնիկային մուլտֆիլմ՝ «Կինեմատոգրաֆիստի վրեժը», որտեղ կերպարներից մեկը ռնգեղջյուր բզեզ է: Տիկնիկները իրական բզեզներ էին, որոնց Ստարևիչը դիսեկցիայի ենթարկեց՝ բարակ լարեր ամրացնելով նրանց ոտքերին, ապա դրանք մոմով ամրացնելով նրանց մարմիններին:
Այս առիթով լոնդոնյան «Evening News» թերթը գրել է՝

Ռնգեղջյուր բզեզի պատկերները հաճախ տեղադրվում են բնության մասին գիտական գրքերի շապիկներին՝ (Պլավիլշչիկով Ն.Ն. Միջատների նույնականացուցիչ. - Մ.: Տրոպիկալ, 1994. - 544 էջ), ինչպես նաև տարբեր եվրոպական երկրների փոստային նամականիշերի (Բուլղարիա 1968, Բելառուս 2001, Ալանդյան կղզիներ և այլն):

Ռնգեղջյուր բզեզի պատկերը ներառված է Լեհական միջատաբանական ընկերության խորհրդանիշում:
մինի|250փքս| Ռնգեղջյուր բզեզը մշակութային գործերում

### Պահպանություն
Ռնգեղջյուր բզեզը պաշտպանված է Կենտրոնական Եվրոպայի որոշ երկրներում՝ Չեխիայում, Սլովակիայում և Լեհաստանում, ինչպես նաև գրանցված է Մոլդովայի Կարմիր գրքում։

Ռուսաստանի որոշ շրջաններում ռնգեղջյուր բզեզը թվաքանակի նվազման միտում ունեցող տեսակ է, ուստի այն գրանցված է մի շարք տարածաշրջանային Կարմիր գրքերում։

() անվանական ենթատեսակը ներառված է հետևյալ տարածաշրջանային Կարմիր գրքերում՝

* Լենինգրադի մարզ (2005, կատեգորիա 3)
* Աստրախանի մարզ (2007)
* Կարելիայի Հանրապետություն (2007, կատեգորիա 3)
* Մորդովիայի Հանրապետություն (2003, կատեգորիա 3)
* Սարատովի մարզ (2006, կատեգորիա 2), (2011)
* Ստավրոպոլի երկրամաս (2010, կատեգորիա 2)
* Վլադիմիրի մարզ (2009, կատեգորիա 3)
* Կալուգայի մարզ (2000)
* Կոստրոմայի մարզ (2009, կատեգորիա 3)
* Լիպեցկի մարզ (2006, կատեգորիա 4):

() ենթատեսակը ներառված է տարածաշրջանային Կարմիր գրքերում՝

* Դաղստանի Հանրապետություն (2009, կատեգորիա 4)
* Ինգուշեթիայի Հանրապետություն (2007, կատեգորիա 4)
* Չեչենական Հանրապետություն (2007, կատեգորիա 4)
* Խակասիայի Հանրապետություն (2003):

Այս շրջաններում հիմնական սահմանափակող գործոններն են՝ տեսակի բնակավայրերի վատթարացումը, ոչնչացումը և կրճատումը, հին ծառերի արմատախիլ վիճակը, անտառների և ձորակների վարումը, չորացումը:

Նախկինում ռնգեղջյուր բզեզը ներառված էր նաև Ռուսաստանի Դաշնության մի քանի տարածաշրջանային Կարմիր գրքերում, որոնցից այն այս պահին բացառված է՝

* Թաթարստանի Հանրապետություն
* Սանկտ Պետերբուրգ
* Կոմի Հանրապետություն
* Տամբովի մարզ
* Մոսկվա
* Կրասնոյարսկի երկրամաս:
մինի|250փքս| Ռնգեղջյուր բզեզի պատկերով տուփ

### Հետաքրքիր փաստեր
* Ռնգեղջյուր բզեզը կարող է մեջքին պահել 850 անգամ սեփական կշիռը գերազանցող ծանրություն:
* Ճապոնիայի Օկայամա նահանգում հայտնաբերվել է ռնգեղջյուր բզեզ: Նրա մարմնի ձախ կողմը արական է, իսկ աջ կողմը՝ իգական: Այս տեսակի էգերը չունեն «եղջյուրներ», իսկ ոտքերը ավելի կարճ են: Փորձագետները նշում են, որ սա գենետիկ թերություն է: Բզեզը կապրի Կուրասիկիի բնական պատմության թանգարանում: Չափահաս միջատը ապրում է ընդամենը մի քանի շաբաթ:

### Նամականիշներ

European Rhinoceros Beetle (Oryctes nasicornis).jpg 
Stamp of Belarus - 2001 - Colnect 787192 - Stag Beetle Rhinoceros Beetle.jpeg 
Stamp of Ukraine s2112 – 2118.jpg
Stamp of Ukraine s2113.jpg



## Տես նաև
* Ֆլիկի արկածները
* Պախրա բզեզ
* Բզեզներ
* Միջատաբանություն
* Ընդհանուր էնտոմոլոգիա առարկայի լաբորատոր- գործնական պարապմունքների ձեռնարկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ինսեկտիցիդներ
Կատեգորիա:Կարմիր գրքեր
Կատեգորիա:Միջատաբաններ ըստ ազգության
Կատեգորիա:Միջատաբանություն
Կատեգորիա:Միջատակերներ
Կատեգորիա:Միջատներ
Կատեգորիա:Կենդանիներ նամականիշների վրա