Գրիգորի Խեյֆեց

**Գրիգորի Խեյֆեց** (**Գիրշ Մենդելևիչ** (), ), խորհրդային հետախույզ, ՆԿՎԴ փոխգնդապետ (1944), խորհրդային միջուկային նախագծի հետախուզական աջակցության ղեկավարներից։

## Կյանք և գործունեություն

Գրիգորի Խեյֆեցը ծնվել է 1899 թվականի մայիսի 7-ին Դաուգավպիլսում (Վիտեբսկի նահանգ), վաճառական Մենդել Յանկելևիչ Խեյֆեցի (?—1932) և Ցիվյա Աբրամովնա Լեյվիի ընտանիքում։ Նրանք տեղափոխվել են Ռիգա, որտեղ նրա հայրն աշխատում էր «Էռնստ Գլանս» տպարանում։ 1915 թվականից Խեյֆեցը Բունդի (Հրեական սոցիալիստական ​​կուսակցություն) անդամ էր։ 1915 թվականին վարչական հիմունքներով հեռացվել է Ռիգայից, որտեղ սովորել է ռեալական դպրոցում։ 1916 թվականից դարձել է Ռուսաստանի սոցիալ-դեմոկրատական ​​աշխատանքային կուսակցության (*РСДРП*) անդամ։

1917 թվականին ավարտել է Բոգորոդսկի ռեալական դպրոցը (նրա հայրը՝ բունդիստ և մենշևիկ, ով պաշտպանական դիրքեր է զբաղեցրել Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, 1915 թվականին աքսորվել է Բոգորոդսկ)։ 
Սվերդլովի անվան Կոմունիստական ​​համալսարանում սովորել է տնտեսագիտություն։ 1919 թվականին անդամագրվել է Բոլշևիկների կուսակցությանը և 1919-1920 թվականներին Կարմիր բանակի կազմում մասնակցել Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմին Արևմտյան ճակատում և Կովկասում, վիրավորվել է թևից։։ Պատերազմից հետո նա կարճ ժամանակով աշխատել է Լենինի կնոջ՝ Նադեժդա Կրուպսկայայի քարտուղարի պաշտոնում։

1921 թվականից աշխատել է Կոմինտերնի համակարգում։ 1922 թվականից աշխատել է Միջազգային հարաբերությունների բաժնում (փաստացի՝ հետախուզական), այնուհետև ՆԿՎԴ-ի դիվանագիտական ​​սուրհանդակների բաժնում: 1924-1927 թվականներին՝ դիվանագիտական ​​քողի ներքո արտասահմանյան հետախուզական աշխատանքի է անցել։ 1924 թվականից եղել է դիվանագիտական ​ բաժնի վարիչ, ապա հյուպատոսական գործակալ Լիեպայայում և Ռիգայում (Լատվիա) և Կոմինտերնի Միջազգային հարաբերությունների բաժնի ռեզիդենտ Ռիգայում։ 1925 թվականի ապրիլից Խեեյֆեցը դարձել է Կոստանդնուպոլսի ռեզիդենտ՝ քարտուղարի, ապա գլխավոր հյուպատոսի քողի տակ։

1927-1929 թվականներին Խեյֆեցը Չինաստանում, Գերմանիայում, Ավստրիայում, Ֆրանսիայում և այլ երկրներում եղել է Միջազգային հարաբերությունների բաժնի անօրինական ռեզիդենտ՝ օգտագործելով «Գրիմերիլ» ազգանունը։ Գերմանիայում Հնդկաստանից ուսանողի անվան տակ անօրինական աշխատելու ժամանակ 1926 թվականին նա ստացել է ինժեների կոչում Իենի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում և կազմակերպել մի քանի հետախուզական խմբեր։ 1927 թվականի ապրիլից աշխատել է Շանհայում, իսկ 1928 թվականից՝ Բեռլինում։

1929 թվականի փետրվարից Խեյֆեցը եղել է խորհրդի քարտուղար և «Օգոնյոկ» հրատարակչության ղեկավար, ապա՝ «Գյուտարար» ամսագրի խմբագիրը։ 1931 թվականի հունիսին կրկին աշխատանքի է անցել Ֆրանսիայում և ԱՄՆ-ում։ ԽՍՀՄ վերադառնալուց հետո՝ 1935 թվականի հոկտեմբերին, եղել է ԽՍՀՄ Պետական ​​անվտանգության գլխավոր վարչության (ԳՈՒԳԲ) ՆԿՎԴ 7-րդ վարչության ղեկավարի օգնական։ 1936 թվականի հուլիսից նա բնակվում է Իտալիայում, որտեղ ներգրավել է համագործակցության երիտասարդ ֆիզիկոս Բրունո Պոնտեկորվոյին։ 1938 թվականի ամռանը նա հետ է կանչվել Մոսկվա։ 1938 թվականի սեպտեմբերին հիվանդության պատճառով հեռացվել է իշխանություններից և նշանակվել վարչության պետ և ՎՕԿՍ-ի նախագահի տեղակալ։

1941 թվականի հոկտեմբերին Խեյֆեցը վերականգնվել է ծառայության ԽՍՀՄ ՆԿՎԴ 1-ին տնօրինությունում և 1941 թվականի նոյեմբերին որպես օրինական ռեզիդենտ գործուղվել Սան Ֆրանցիսկո՝ ԽՍՀՄ գլխավոր հյուպատոսության փոխհյուպատոսի քողի ներքո։ Նա սկսեց աշխատել խորհրդային միջուկային ծրագրի հետախուզական աջակցության վրա: Նա գաղտնի կապի մեջ է մտել ԱՄՆ միջուկային նախագծի գիտական ​​ղեկավար Ռոբերտ Օպենհայմերի հետ։ 1944 թվականի նոյեմբերին հետ է կանչվել Մոսկվա։ 1944 թվականի դեկտեմբերից եղել է ավագ հետախույզ, ապա ԽՍՀՄ ՆԿԳԲ 1-ին տնօրինության ռեզերվի բաժնի վարիչ։ 1946 թվականի մայիսից աշխատել է որպես ԽՍՀՄ Պետական ​​անվտանգության ժողովրդական կոմիսարիատի *«С»* բաժնի ղեկավար։

1947 թվականին նա հեռացվել է աշխատանքից՝ անձնակազմի կրճատման պատճառով։ 1947 թվականից եղել է Հրեական հակաֆաշիստական ​​կոմիտեի (*JAC*) քարտուղարի տեղակալ և նախագահության անդամ։ 1951 թվականի նոյեմբերի 13-ին ձերբակալվել է *JAC*-ի գործով, իսկ 1952 թվականի օգոստոսի 8-ին ԽՍՀՄ զինված ուժերի գերագույն կոմիսարիատի կողմից դատապարտվել է 25 տարվա ազատազրկման։ 1952 թվականի հոկտեմբերին գործը վերանայվել է։ Գործող մեղադրանքներին գումարվել է ահաբեկչությունը և ԽՍՀՄ Պետական ​​անվտանգության ժողովրդական կոմիսարիատի ներսում դավադրության մասնակցությունը։ 1953 թվականի փետրվարի 2-ին նրան հայտնել են մահապատժի դատապարտվելու մասին որոշումը։ Հետաքննությունը վերսկսվել է 1953 թվականի ապրիլի 23-ին, իսկ 1953 թվականի դեկտեմբերի 28-ին հանցագործության ապացույցների բացակայության պատճառով Խեյֆեցը ազատ է արձակվել և արդարացվել։

Թոշակի անցնելով՝ Խեյֆեցն ապրել է Մոսկվայում, մահացել է 1984 թվականին։

## Պարգևներ
* Կարմիր աստղի շքանշան
* «Մարտական ​​վաստակի համար» մեդալ

## Գրականություն
* 
* *Антонов В. С.* Служба внешней разведки. История, люди, факты. — , 2013.
* *[[Гольдфарб, Александр Давыдович|Alex Goldfarb]]*. Grisha's Luck (*Гришино везенье*). Нью-Йорк: HarperCollins, 2011. — 304 pp. —  ISBN 978-0-06-165116-8

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

 
Կատեգորիա:Խորհրդային զինվորական ծառայողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հետախույզներ
Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ՎՀ/թեմա 3