Վենեսուելայի նավթի պաշարներ

Վենեսուելայի ապացուցված նավթի պաշարները ճանաչվում են որպես աշխարհում ամենամեծը՝ կազմելով 2014 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ 300 միլիարդ բարել (4.8×1010 մ3), չնայած որոշները կարծում են, որ այդ թվերը չափազանցված են։

Վենեսուելայի հում նավթը միջազգային չափանիշներով շատ ծանր է, և, որպես արդյունք, դրա մեծ մասը պետք է վերամշակվի մասնագիտացված տեղական և միջազգային նավթավերամշակման գործարաններում։

## Պատմություն
Վենեսուելայի նավթային պաշարների զարգացման վրա ազդել են քաղաքական անկարգությունները։ 2002 թվականի վերջին PDVSA պետական նավթային ընկերության աշխատողների գրեթե կեսը գործադուլ է հայտարարել, որից հետո ընկերությունն աշխատանքից ազատել է նրանցից 18,000-ին՝ զրկելով ընկերության տեխնիկական գիտելիքներից և փորձից։

### Աճ
2006 թվականի դրությամբ Վենեսուելան եղել է Միացյալ Նահանգներ նավթ մատակարարող խոշորագույն երկրներից մեկը՝ ԱՄՆ օրական ուղարկելով մոտ 1,4 միլիոն բարել (220×10³ մ³/օր) նավթ։

2007 թվականի հոկտեմբերին Վենեսուելայի կառավարությունը հայտարարել է, որ երկրի հաստատված նավթային պաշարները կազմել են 100 միլիարդ բարել (16×10⁹ մ³)։ Էներգետիկայի և նավթի նախարարությունը նշել է, որ երկրի Օրինոկոյի գոտու (Faja del Orinoco) շրջանում հավաստագրվել է հավելյալ 12,4 միլիարդ բարել (2,0×10⁹ մ³) հաստատված պաշար։ 2008 թվականի փետրվարին Վենեսուելայի հաստատված նավթային պաշարները կազմել են 172 միլիարդ բարել (27×10⁹ մ³)։ 2009 թվականի դրությամբ Վենեսուելան հայտարարել է, որ ունեցած է 211,17 միլիարդ բարել (≈3.3573×10¹⁰ մ³) համընթացական նավթային հաստատված պաշարներ՝ որը Հարավային Ամերիկայում ամենաբարձր ցուցանիշն է եղել։ 2015 թվականի վերջում Վենեսուելայի հաստատված նավթային պաշարները գնահատվել են մոտ 300.9 միլիարդ բարել ընդհանուր ծավալով։

2008 թվականին Վենեսուելան ԱՄՆ-ին արտահանել է 1.189 միլիոն բարել օրական (189,000 մ³/օր) նավթ զուտ արտահանմամբ։ 2009 թվականի համար Վենեսուելայի նավթային արտադրության ճշգրիտ թիվը դժվար է պարզել՝ երկրի հաշվետվություններում թափանցիկության բացակայության պատճառով, սակայն ՕՊԵԿ‑ի վերլուծաբանները գնահատել են, որ այդ թվականին այն արտադրել է մոտ 2.47 միլիոն բարել նավթ օրական (≈393 000 մ³/օր)։ Եթե հաշվարկեն այս արտադրության հիմքով, դա թույլ կտար երկրի հաստատված պաշարները անընդհատ արտադրել մոտ 234 տարի նույն տեմպերով՝ առանց նոր պաշարների ավելացման։ 2010 թվականին Վենեսուելան  ըստ որոշ տեղեկությունների, օրական արտադրել է 3.1 միլիոն բարել նավթ և արտահանել օրական 2.4 միլիոն բարել: Նման նավթի արտահանումը Վենեսուելային բերել է 61 միլիարդ դոլար։ Այնուամենայնիվ, Վենեսուելան ուներ ընդամենը մոտ 10.5 միլիարդ դոլարի արտաքին պահուստներ, ինչը նշանակում է, որ նրա պարտքը 2015 թվականին մնացել է 7.2 միլիարդ դոլարի մակարդակին։

### Նավթային ոլորտի փլուզում
2014 թվականի նավթային ճգնաժամից հետո «Վենեսուելան ընկղմվել է քաոսի մեջ՝ հիպերինֆլյացիայով, ապրանքների մեծ մասի լուրջ պակասով, փողոցներում կռիվներով և այլ երկրներ փախչող բազմաթիվ մարդկանցով»։ Վենեսուելան Citgo բենզալցակայանի սեփականատերն է,սակայն 2019 թվականից ի վեր ԱՄՆ պատժամիջոցները թույլ չեն տալիս Վենեսուելային տնտեսական օգուտ ստանալ Citgo-ից։ 2019 թվականին այն նավթի արտահանող այն երկրների թվում է եղել, որոնք էներգետիկ անցումից ամենամեծ կորուստներն են ունեցել․ այն զբաղեցրել է 151-րդ տեղը 156 երկրներից՝ Գեոպոլիտիկական շահերի և կորուստների ինդեքսում։

Վենեսուելայի նավթի արտահանումներից 2020 թվականի ավարտին «ակնկալվել է մոտ 2,3 միլիարդ դոլարի» եկամուտ, մինչդեռ մեկ տասնամյակ առաջ երկիրը «Լատինական Ամերիկայի խոշորագույն արտադրողն է եղել՝ տարեկան մոտ 90 միլիարդ դոլար եկամուտ ստանալով» այդ արտահանումներից։ *The New York Times*-ի մի հոդվածում նշվել է, որ 2020 թվականի հոկտեմբերին «առաջին անգամ մեկ դարում Վենեսուելայում նավթի որոնմամբ զբաղվող հորատման հարթակներ չեն եղել»։

## Օրինոկոյի գոտի
Բացի սովորական նավթից՝ Վենեսուելան ունի նաև նավթային ավազների հանքավայրեր, որոնք չափերով համեմատելի են Կանադայի նավթային ավազների հետ և մոտավորապես հավասար են աշխարհի սովորական նավթի պաշարներին։ Վենեսուելայի Օրինոկոյի նավթային ավազները ավելի քիչ մածուցիկ են, քան Կանադայի Աթաբասկայի նավթային ավազները, ինչը նշանակում է, որ դրանք հնարավոր է արդյունահանել ավելի ավանդական մեթոդներով, սակայն դրանք գտնվում են չափազանց մեծ խորության վրա, որպեսզի հնարավոր լինի մակերեսային հանքարդյունահանում։ Օրինոկոյի գոտու վերականգնվող պաշարների գնահատականները տատանվել են 100 միլիարդ բարելից (16×10⁹ մ³) մինչև 270 միլիարդ բարել (43×10⁹ մ³)։ 2009 թվականին ԱՄՆ Երկրաբանական ծառայությունը (USGS) այս ցուցանիշը թարմացրել է՝ այն գնահատելով 513 միլիարդ բարել (8,16×10¹⁰ մ³)։

Ըստ ԱՄՆ Երկրաբանական ծառայության (USGS)՝ միայն Օրինոկոյի գոտին գնահատվել է որպես պարունակող 900- 1400 միլիարդ բարել (2,2×10¹¹ մ³) ծանր նավթ՝ հաստատված և չհաստատված հանքավայրերում։ Դրանցից, ըստ ԱՄՆ Երկրաբանական ծառայության (USGS), տեխնիկապես վերականգնվող կարող են լինել 380–652 միլիարդ բարել (1,037×10¹¹ մ³), ինչը Վենեսուելայի ընդհանուր վերականգնվող պաշարները (հաստատված և չհաստատված) դասել է աշխարհի խոշորագույնների շարքու։ Ուլտրածանր նավթի արդյունահանման համար անհրաժեշտ տեխնոլոգիաները, ինչպիսին է Օրինոկոյի գոտու մեծ մասում առկա նավթը, կարող են լինել զգալիորեն ավելի բարդ և թանկ, քան Սաուդյան Արաբիայի թեթև նավթի արդյունաբերության տեխնոլոգիաները։ ԱՄՆ Երկրաբանական ծառայությունը (USGS) որևէ փորձ չի կատարել պարզելու, թե Օրինոկոյի գոտու նավթից որքանն է տնտեսապես վերականգնվող։ Եթե հում նավթի գինը չբարձրանա, հավանական է, որ հաստատված պաշարները ստիպված կլինեն վերանայվել դեպի նվազում։

## Պաշարների ցուցանիշների շուրջ կասկածներ
Ոմանք կասկածանքով են մոտենում 300 միլիարդ բարելի ներկայիս գնահատականին և նշում են, որ ՕՊԵԿ-ը հրապարակում է միայն անդամների կողմից տրված թվերը, և պաշարները չեն աուդիտի ենթարկվել երրորդ կողմերի կողմից: Պաշարների գնահատականների եռապատկումը տեղի է ունեցել հայտնի կոռումպացված Ուգո Չավեսի և Նիկոլաս Մադուրոյի օրոք, երբ նավթի գինը մոտ 100 դոլար էր մեկ բարելի համար, ինչը նշանակում է, որ այդ պաշարների մի մասը կարող է այլևս տնտեսական առումով անարդյունավետ լինել: Ռայսի համալսարանի Բեյքեր ինստիտուտի հանրային քաղաքականության Լատինական Ամերիկայի էներգետիկայի ինստիտուտի տնօրենը ենթադրում է, որ պաշարները կարող են մոտ լինել 100-110 միլիարդ բարելի, իսկ Rystad Energy-ն պաշարները գնահատում է մոտ 81 միլիարդ բարել։

## Համեմատություն Սաուդյան Արաբիայի հետ
2011 թվականի սկզբին այն ժամանակվա նախագահ Ուգո Չավեսը և Վենեսուելայի կառավարությունը հայտարարել են, որ երկրի նավթի պաշարները գերազանցել են նախկին երկարաժամկետ համաշխարհային առաջատար Սաուդյան Արաբիայի պաշարները։ ՕՊԵԿ-ը նշել է, որ 2009 թվականին Սաուդյան Արաբիայի պաշարները կազմել են 265 միլիարդ բարել (4,21×10¹⁰ մ³)։

Ռապիերի խոսքերով՝ Վենեսուելայի նավթի պաշարները հիմնականում կազմված են «գերծանր հում նավթից», որը որոշակի շուկայական պայմաններում կարող է «անարդյունավետ լինել արտադրելու համար»։ (Ռոյթերսի սյունակագիր Ջոն Քեմփը հաղորդում է, որ Վենեսուելայի «շատ խիտ հում նավթը... բարդ է վերամշակելու համար» և գնահատվում է «մեծ զեղչով»՝ համեմատած այլ արտադրողների հում նավթի հետ։) Ռապիերը նշում է, որ Վենեսուելայի հայտարարված «ապացուցված» պաշարների գրեթե քառապատկումը 2005-2014 թվականների միջև՝ 80 միլիարդ բարելիցից մինչև 300, կարող է պայմանավորված լինել հում նավթի գների կտրուկ աճով, որոնք Վենեսուելայի սովորաբար ոչ տնտեսապես ծանր հում նավթը հանկարծակի շուկայական արտադրության համար կենսունակ դարձրին և այդպիսով այն բարձրացրին Վենեսուելայի «ապացուցված» պաշարների սահմաններում։ Հետևաբար, Ռապիերը պնդում է, որ հում նավթի շուկայական գների անկման ժամանակահատվածները կարող են այդ պաշարները հանել «ապացուցված» կատեգորիայից՝ Վենեսուելայի կենսունակ «ապացուցված պաշարները» դասելով Սաուդյան Արաբիայի պաշարներից զգալիորեն ցածր։

Ռապյերի կարծիքով՝ համեմատության համար՝ Սաուդյան Արաբիայի նավթահանքերին բնորոշ թեթև նավթը, սովորաբար, արտադրանքն է, որը տնտեսապես շահավետ է ստանալու համար մեծամասնության շուկայական գների պայմաններում և, հետևաբար, ավելի կայուն և համաչափ կերպով ներառվում է Սաուդյան Արաբիայի «հաստատված» պաշարներում։

## Վենեսուելայի նավթի աշխարհաքաղաքական նշանակություն
2025 թվականի վերջին Վենեսուելայի նավթային ոլորտի նկատմամբ ԱՄՆ պատժամիջոցների խստացումը, այդ թվում՝ տանկերների առգրավումը և վենեսուելական նավթի արտահանման վրա էմբարգոն, մեծացրել է աշխարհաքաղաքական ռիսկը, էներգետիկ անապահովությունը և անկայունությունը համաշխարհային նավթային շուկայում: Այս իրավիճակում Վենեսուելան ստիպված է եղել մեծ զեղչեր առաջարկել, հատկապես ասիացի գնորդներին, նավթի արտահանումը պահպանելու համար։ Այս միջոցառումները անցյալում առաջացրել են տարածաշրջանային և միջազգային խառը արձագանքներ: Բացի այդ, Կարիբյան ավազանում ԱՄՆ ռազմական ներկայությունը և հետագա առգրավումների հնարավորությունը մեծացրել են շուկայի անկայունության և նավթի գների աճի վերաբերյալ մտահոգությունները։ ԱՄՆ-ի և Վենեսուելայի միջև լարվածության աճը, ինչպես նաև ռազմական հակամարտության սրման հնարավորությունը կարող են վտանգի տակ դնել երկրի հում նավթի արտադրությունը, որը հիմնականում ծանր նավթ է, և սահմանափակել ծանր հում նավթի համաշխարհային շուկայի կառուցվածքը։ Ենթադրվում է, որ պատժամիջոցները Վենեսուելայի արտահանման մեծ մասը շեղել են դեպի Չինաստան և Ռուսաստան, և այս մատակարարման ցանկացած խափանում կարող է հանգեցնել Brent-ի, West Texas Intermediate-ի և ծանր տեսակների գների բարձրացմանը, որոնց վրա կախված են Միացյալ Նահանգները և ասիական շուկաները։ Չնայած Վենեսուելան ունի աշխարհում ամենամեծ ապացուցված նավթի պաշարները, վերջին տարիներին նրա նավթի արտադրությունը նվազում է պատժամիջոցների, տեխնիկական խնդիրների և ներդրումների պակասի պատճառով։

Աղբյուրների համաձայն, կարճաժամկետ գագաթնակետին հասնելուց հետո, ակնկալվում է, որ Վենեսուելայի նավթի արտադրությունը կմտնի աստիճանական անկման շրջան։ Այսպիսով, առևտրականները պետք է շարունակեն գները հաշվարկել զգուշությամբ և ավելի բարձր ռիսկով։

## Տես նաև
* Վենեսուելայի տնտեսություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վենեսուելա