Մավրիկյան ռուփի

**Մավրիկյան ռուփի** (նշանը՝ Re (եզակի) և Rs (հոգնակի); ISO կոդը՝ MUR, արտասանվում է [ʁupi]) Մավրիկիոսի արժույթն է։ Մեկ ռուփին բաժանվում է 100 ցենտի։ Մի քանի այլ արժույթներ նույնպես կոչվում են ռուփի։

## Պատմություն
1878 թվականից ի վեր հնդկական ռուփին օգտագործվում է Մավրիկիոսում շրջանառության մեջ։ 1934 թվականին Մավրիկիական գանձապետարանը սկսեց ռուփիով թղթադրամներ և մետաղադրամներ թողարկել, որոնք շրջանառվում էին հնդկական արժույթի կողքին։ 1 մավրիկյան ռուփի = 1 հնդկական ռուփի = 1 շիլլինգ 6 պենս։

1949 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Արժույթի միջազգային հիմնադրամը սահմանեց մավրիկյան ռուփիի ոսկու պարունակությունը 0,186621 գրամ մաքուր ոսկի, որը համապատասխանում էր հնդկական ռուփիի և ֆունտ ստեռլինգի նախկինում սահմանված փոխարժեքին։ 1966 թվականի հունիսին հնդկական ռուփիի արժեզրկումից հետո սահմանվեց փոխարժեքը՝ 1 մավրիկյան ռուփի = 1,57 հնդկական ռուփի։ 1967 թվականի նոյեմբերին, ֆունտ ստեռլինգի արժեզրկումից հետո, արժեզրկվեց նաև մավրիկյան ռուփին, որի ոսկու պարունակությունը նվազեցվեց մինչև 0,159951 գ մաքուր ոսկի, սահմանվեց հնդկական ռուփիի փոխարժեքը՝ 1 մավրիկյան ռուփի = 1,35 հնդկական ռուփի։ Մավրիկիոսը ստերլինգի գոտու մաս էր կազմում։

1976 թվականի հունվարի 5-ին ֆունտ ստեռլինգի հետ ֆիքսված հարաբերությունները չեղարկվեցին և հաստատվեց SDR-ի նկատմամբ փոխարժեքը՝ 7,713759 ռուփի 1 SDR-ի դիմաց։ 1981 թվականի սեպտեմբերի 23-ին փոխարժեքը փոխվեց 10 ռուփի = 1 SDR։

1983 թվականի փետրվարի 28-ից ֆիքսված հարաբերությունները SDR-ի հետ վերացան, և ռուփիի փոխարժեքը սկսեց սահմանվել արժութային զամբյուղի հիման վրա ։

## Մետաղադրամներ
thumb|Մավրիկյան 20c մետաղադրամ

1877 թվականին ներկայացվեցին 1, 2, 5, 10 և 20 ցենտ արժողությամբ մետաղադրամներ, որոնցից ցածր երեք անվանական արժեքները պղնձից էին, իսկ երկուսը՝ արծաթից։ Մետաղադրամների արտադրությունը դադարեցվել է 1899 թվականին և վերսկսվել է միայն 1911 թվականին, իսկ արծաթե մետաղադրամները նորից չեն արտադրվել մինչև 1934 թվականը, երբ Ռե. 1⁄4, Re. 1⁄2 եւ Re. Ներդրվել են 1/- մետաղադրամներ։ 1947 թվականին ներկայացվեց  պղինձ-նիկելը 10 ցենտ, իսկ 1950 թվականին արծաթին փոխարինեց պղինձ-նիկելը։

1971 թվականին Թագավորական դրամահատարանը ներկայացրեց մետաղադրամների և թղթադրամների նոր հավաքածու։ Այս հավաքածուն ունի Եղիսաբեթ II թագուհու դիմերեսին, իսկ մի շարք հերալդիկ մոտիվներ՝ դարձերեսին։ Այս հավաքածուի հակադարձ նմուշներից մի քանիսը նախագծվել են Քրիստոֆեր Այրոնսայդ OBE-ի կողմից, ներառյալ Rs. 10/-, Rs. 200/- և Rs. 250/- (թողարկվել է 1988 թվական)։

1987 թվականին ներկայացվեց մետաղադրամների նոր շարք, որտեղ առաջին անգամ պատկերված էր ոչ թե միապետի դիմանկարը (Մավրիկիոսը հանրապետություն չէր դարձել մինչև 1992 թվականը), այլ սըր Սեվոսագուր Ռամգուլամի դիմանկարը։ Այս մետաղադրամը բաղկացած էր պղնձապատ պողպատից 1c և 5c (5c-ը զգալիորեն կրճատվել էր չափերով), նիկելապատ պողպատից 20c և Re։ 1⁄2, եւ պղպրոնիկել Re. 1/- և Rs. 5/-. Կուպրոնիկել Rs. 10/- ներմուծվել է 1997 թվականին։ Ներկայումս շրջանառության մեջ գտնվող մետաղադրամներն են՝ 5c, 20c, Re. 1⁄2, Re. 1/-, Rs. 5/-, Rs. 10/- և Rs. 20/-. Մետաղադրամներ ստորև Re. 1/- արժեքը սովորաբար համարվում է փոքր փոփոխություն։ 1c մետաղադրամը երկար տարիներ շրջանառության մեջ չի եղել, իսկ 1987 թվականին թողարկված 1 ցենտանոց մետաղադրամների վերջին սերիան դիտվում է միայն որպես կոլեկցիոների իրեր։

2007 թվականին բիմետալիկ Rs. 20/- մետաղադրամը թողարկվել է ի հիշատակ Մավրիկիոսի բանկի 40-ամյակի, և այն այժմ դարձել է մետաղադրամ ընդհանուր շրջանառության մեջ։

## Թղթադրամներ
Առաջին թղթադրամները թողարկվել են կառավարության կողմից 1876 թվականին՝ ռուբլու անվանական արժեքով։ 5/-, Rs. 10/- և Rs. 50/-. Re. 1/- թղթադրամները ավելացվել են 1919 թվականին, 1940 թվականին արտակարգ թողարկումներն արվել են 25c և 50c և Re. 1/-. 1954 թվականին Rs. 25/- և Rs. 1000/- ներդրվել է։

Մավրիկիոսի բանկը ստեղծվել է 1967 թվականի սեպտեմբերին որպես երկրի կենտրոնական բանկ և այդ ժամանակվանից պատասխանատու է թղթադրամների և մետաղադրամների թողարկման համար։ Բանկը թողարկել է իր առաջին թղթադրամները 1967 թվականին, որոնք բաղկացած են չորս անվանական արժեքներից՝ Rs. 5/-, Rs. 10/-, Rs. 25/-, և Rs. 50/-, բոլորը թվագրված չեն և դիմերեսին պատկերված է թագուհի Եղիսաբեթ II-ի դիմանկարը։ Տարիների ընթացքում որոշ անվանական արժեքներ վերանայվել են Բանկի կառավարչի և գործադիր տնօրենի նոր ստորագրություններով, սակայն այլ կերպ մնացել են անփոփոխ։

1985 թվականին Մավրիկիոսի բանկը թողարկեց Rs արժողությամբ թղթադրամների բոլորովին նոր հավաքածու։ 5/-, Rs. 10/-, Rs. 20/-, Rs. 50/-, Rs. 100/-, Rs. 200/-, Rs. 500/- և Rs. 1000/-. Այս թղթադրամների մանրակրկիտ ուսումնասիրությունը բացահայտում է ենթաբազմությունների հետաքրքիր զանգված, որոնք տպագրվել են թղթադրամներ տպող երկու ընկերությունների կողմից («Bradbury Wilkinson» և «Thomas de La Rue»): Թղթադրամները նույնպես նախագծվել են տարբեր ժամանակաշրջաններում, քանի որ բոլոր անվանական արժեքների վրա շատ քիչ նույնական և հետևողական դիզայնի առանձնահատկություններ կան։ Թղթադրամների համարակալման տարբեր համակարգեր, անվտանգության թելերի տարբեր տեսակներ, Մավրիկիական զինանշանի ձևավորման և չափերի տատանումները, տարբեր ուլտրամանուշակագույն լույսի թաքնված տպագրություն, անվանական արժեքների և մի քանի տարբեր տիպերի միջև չափի աճի անհամապատասխան տատանումները տարբերություններից մի քանիսն են։ Այս թղթադրամը տևեց մինչև 1998 թվականը։

1998 թվականին The Bank of Mauritius-ը թողարկեց թղթադրամների նոր թողարկում՝ բաղկացած 7 անվանական արժեքից, այսինքն. Rs. 25/-, Rs. 50/-, Rs. 100/-, Rs. 200/-, Rs. 500/-, Rs. 1000/- և Rs. 2000/-. Այս թղթադրամներն ունեին ստանդարտ ձևաչափ և բոլորը թողարկվել են միաժամանակ 1998 թվականի նոյեմբերին։ Այս թողարկման բոլոր թղթադրամները տպագրվել են Անգլիայում՝ «Thomas de la Rue Limited»-ի կողմից։ Այս առաջին թղթադրամները շրջանառությունից հանվել են 1999 թվականի հունիսին՝ տեքստի (անգլերեն, սանսկրիտ, թամիլերեն) դասավորության պատճառով հակասությունների հետևանքով, քանի որ թամիլական բնակչությունը, ինչպես ասվում է, ժամանել էր Մավրիկիոս, նախքան հյուսիսային հնդկական համայնքը, որը կապված էր հինդիին։

Մավրիկիոսի բանկը թղթադրամների իր վերջին թողարկումը, որը դեռ արդիական է, կատարել է 1999 թվականի հունիսից հետո։
### 1999 թվականի թղթադրամներ

## Ներկայումս շրջանառվող թղթադրամներ
### Դիմերեսի դիզայն
Յուրաքանչյուր դավանանք կրում է մավրիկիացի նշանավոր գործչի ձեռքով փորագրված դիմանկարը, որը հայտնվում է ձախ կողմում։

Թղթադրամների վրա  գրված է «Մավրիկիոսի բանկ»։ Դիմանկարը թղթադրամի կենտրոնի ձախ կողմում է, իսկ դիմանկարի ներքևում նշված է դիմանկարում պատկերված անձի անունը և ծննդյան տարեթիվը մինչև մահվան տարին։ Ներքևի ձախ մասում Մավրիկիոսի զինանշանն է։ Կա նաև Մավրիկիոսի բանկի շենքի գծանկարը և արդարության արձանի պատկերը՝ թղթադրամի կենտրոնում գտնվող յուրաքանչյուր դոմինացիաների ֆոնին։ Թղթադրամների արժեքը վերևի աջ անկյունում է՝ արժեքի դիմաց «Rs» նշանով։ Վերևի աջ անկյունում գտնվող արժեքից ցածր տեսողության խնդիրներ ունեցողներին օգնելու հատկանիշ կա։ Սա ի լրումն տարբեր անվանական արժեքների թղթադրամների չափերի տարբերությունն է։ Թղթադրամների ձախ կողմում գրված է թղթադրամների թվային արժեքը, արժեքի ձախ կողմում գտնվող «Rs» խորհրդանիշը գրված է կողքի ձախ դեմքով դեպի վեր։ Ձախ կողմում գտնվող թվային արժեքի վերևում նշված է գրության հերթական համարը։ Սերիական համարը նույնպես թղթադրամների կենտրոնի աջ կողմում է։ Թղթադրամի վերևի կենտրոնում գրված է «This Note Is Legal Tender For», այնուհետև նշվում է թղթադրամի արժեքը գրված անգլերենով (օրինակ՝ «One Hundred»), իսկ ներքևում գրված է «Rupees»: Դրանցից ներքևում գրված է նոտայի արժեքը թամիլերենով, իսկ ներքևում գրված է նոտայի արժեքը բհոջպուրիով։ Դրա տակ Մավրիկիոսի բանկի կառավարչի ստորագրությունն է, իսկ կողքին՝ գործադիր տնօրենի ստորագրությունը, կամ կարող է լինել առաջին փոխնահանգապետի, հետո կառավարչի, ապա կառավարչի երկրորդ տեղակալի ստորագրությունները։ Դրանից ներքև նշված է գրության տպագրության տարին։
### Դարձերեսի դիզայն
Դարձերեսի թղթադրամի վերևի ձախ մասում գրված է «Մավրիկիոսի բանկ»։ Թղթադրամի ձախ կողմում գրված է թղթադրամի թվային արժեքը, արժեքի ձախ կողմում գտնվող «Rs» խորհրդանիշը գրված է կողքի ձախ դեմքով դեպի վեր։ Թղթադրամի վերևի աջ կողմում նշվում է թղթադրամի թվային արժեքը՝ արժեքից ձախ կողմում գտնվող «Rs» նշանով։ Յուրաքանչյուր անվանական արժեք կրում է տարբեր վինետա, որը պատկերում է Մավրիկիոսի տարբեր կողմերը։ Գրառման «Devanagari»-ի սկրիպտային արժեքը կարելի է գտնել վինետի ներքևի մասի ձախ կողմում, իսկ արժեքի դիմաց «रु» («ru») ռուփիի «रु» («ru») հապավումն է։ Գրառման թամիլերեն և գուջարաթի թվային արժեքը կարելի է գտնել վինետի ներքևի մասի աջ կողմում։ Թամիլերեն արժեքը գուջարաթի արժեքից բարձր է[3]:

### Իսկականության ստուգման առանձնահատկություններ
# Թղթադրամի թղթի զգացողությունը
# Եռաչափ ջրանիշ՝ դոդոյի տեսքով. Երբ պահվում է լույսի մոտ, դոդոյի գլուխը կարող է հստակ դիտվել։
# Թափանցիկ՝ կոնքի պատյանի տեսքով. այս պատկերն ավարտվում է, երբ դիտվում է ուղիղ լույսի ներքո։
# Անվտանգության պատուհանով թել՝ «Մավրիկիոսի բանկ» գրությամբ, երբ այն պահվում է լույսի ներքո, սա կարելի է դիտարկել որպես թղթի միջով անցնող շարունակական ժապավեն։ Դիտելով հարթ, մետաղական հատվածները երևում են թղթի մակերեսին։
# Փորագրված դիմանկար՝ Intaglio թանաքով։
# Լատենտ պատկեր. աչքի մակարդակով դիտելիս տեսանելի է դառնում «BM»-ի պատկերը։
# Միկրոտեքստային ընթերցում «BM». խոշորացույցի տակ այս տառերը պարզ երևում են։
# Ուլտրամանուշակագույն լույսի ներքո՝ ակնհայտ են դառնում թղթադրամի անվանական արժեքին համապատասխան թվեր։
Rs. 100/-, Rs. 200/-, Rs. 500/-, Rs. 1,000/-, Rs. 2,000/- թղթադրամներ

Ոսկեգույն գույնի ժապավեն. լույսի տակ պահվելիս այս ժապավենը պատկերացվում է և անհետանում, երբ փոխվում է դիտման անկյունը։

Rs. 100/-, Rs. 200/- թղթադրամներ

Արծաթագույն մետալիկ թանաք՝ ձանձրալի արծաթագույն մետաղական ժապավեն, որը ձգվում է վերևից ներքև առջևից, ձախ կողմում։ Մետաղական շերտ նաև վերևի աջ արժեքի թվի տակ։

Rs. 500/-, Rs. 1,000/- թղթադրամներ

Արծաթե փայլաթիթեղ. երկու տարբեր պատկերներ՝ արժեքային թվային կամ երկրաչափական ձևով, կարելի է տեսնել տարբեր անկյուններից նայելիս։

Rs. 2,000/- թղթադրամներ

Հոլոգրամ, որը պարունակում է դոդոյի պատկերներ և  "2000" արժեքը

Rs. 200/-, Rs. 500/-, Rs. 1,000/- թղթադրամներ

Հոլոգրամ, որը պարունակում է դոդոյի պատկերներ և Rs-ի անվանական արժեք։ 200/- թղթադրամ, եղնիկ և անվանական արժեքով Rs. 500/- թղթադրամ և Մավրիկիոսի բանկի աշտարակ և անվանական արժեքով Rs. 1000/- թղթադրամներ։

Rs. 25/-, Rs. 50/-, Rs. 500/- թղթադրամներ

Վերանայված անվտանգության առանձնահատկությունները և նյութի փոփոխությունը թղթից պոլիմեր։

Rs. 2,000/- թղթադրամ  Վերանայված անվտանգության առանձնահատկությունները և նյութի փոփոխությունը թղթից պոլիմերային։

## Հուշադրամներ

## Փոխարժեք

## Գրականություն
* Бутаков Д.Д., Золотаренко Е.Д., Рыбалко Г.П. Валюты стран мира: Справочник / Под ред. С. М. Борисова, Г. П. Рыбалко, О. В. Можайскова. — 5-е изд., перераб. и доп. — М.: Финансы и статистика, 1987. — 383 с.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրիկյան արժույթներ
Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Մավրիկիոս
Կատեգորիա:Ռուփի