Երևանի կենտրոնական գերեզմանատուն

**Երևանի կենտրոնական գերեզմանատուն** (հայտնի է նաև որպես **Թոխմախի կենտրոնական գերեզմանատուն, Թոխմախի գերեզմանատուն, Թոխմախի գերեզմանոց**), գերեզմանատուն Երևանում, որը գտնվում է Էրեբունի վարչական շրջանում։ Քաղաքի մեծությամբ երկրորդ և ամենահին գերեզմանոցներից է, այն զգալի թվով հայտնի և նշանավոր մարդկանց թաղման վայրն է։

Գերեզմանոցի տարածքը 69,6 հեկտար է, այն զիջում է միայն Արին-Բերդի գործող գերեզմանատանը, որի տարածքը 154 հեկտար է։

## Պատմություն
Գերեզմանատունը հիմնադրվել է 1920-ական թվականների վերջին, Թոխմախում առաջին թաղումները թվագրվում են 1929 թվականով: Նրա հայտնվելը կապված էր քաղաքի վերակառուցման և նախահեղափոխական գերեզմանատների, այդ ժամանակ Երևանի հիմնական գերեզմանոցների՝ Մլերի և Կոզեռնի ոչնչացման հետ: Կոզեռնը Երևանի ամենահին գերեզմանատունն էր. տարբեր ժամանակներում այնտեղ թաղվել են հայ եկեղեցու և մշակույթի ականավոր գործիչներ: Մլերում և Կոզեռնում թաղվածներից մի քանիսը վերաթաղվել են Թոխմախում, ինչը նպաստել է գերեզմանատան արագ աճին և դրա վերածմանը քաղաքի գլխավոր գերեզմանատան:

## Հայրենական մեծ պատերազմի հուշահամալիր
ձախից|մինի|Թոխմախի գերեզմանատան զինվորական հուշահամալիրի ընդհանուր տեսքը
1941 թվականին Երևանի հիվանդանոցներ սկսեցին բերվել Հայրենական մեծ պատերազմի մարտադաշտերում վիրավորված առաջին զինվորներն ու սպաները։ Բոլորին չէ, որ հաջողվեց փրկել, և Թոխմախի քաղաքային գերեզմանատան տարածքում որոշակի հատված հատկացվեց հիվանդանոցներում մահացածների համար, որը հետագայում դարձավ «Թոխմախ» հուշահամալիր։ Ընդհանուր առմամբ, գերեզմանատանը թաղված է Հայրենական մեծ պատերազմում զոհված մոտ 700 զինվոր և սպա։ Հուշահամալիրը ներառում է 520 գերեզման՝ 500 անվանական և 20 անանուն (այսինքն՝ անհայտ զինվորների գերեզմաններ)։

Հուշահամալիրի գերեզմանաքարերը նախագծված են բետոնե խորանարդերի տեսքով: Հուշահամալիրը բաժանված է երկու մասի, որոնցից յուրաքանչյուրում կա 260 գերեզման (10-ական գերեզմանով 26 շարք): Յուրաքանչյուր խորանարդ համարակալված է 1-ից մինչև 520. թիվ 1 գերեզմանում թաղված է շարքային Գրիգորի Նիկիֆորովիչ Վշիվկովը, որը մահացել է 1941 թվականին, վերջին գերեզմանները պատկանում են ստացած վերքերից արդեն 1950-ական թվականներին մահացած զինվորներին:

Հուշահամալիրի կենտրոնական քանդակը պատրաստված է հրաբխային տուֆից և պատկերում է երկու զինվորների, որոնց դեմքերը ուղղված են դեպի զոհվածների գերեզմանները։ Հուշահամալիրը կանգնեցվել է 1982 թվականին, հեղինակներն են քանդակագործներ Արմեն Սամվելյանը և Արտաշես Հովսեփյանը։

## Հայտնի մարդկանց գերեզմաններ
Տարբեր ժամանակներում Թոխմախի գերեզմանատանը թաղվել են մշակույթի, արվեստի, գիտության ականավոր գործիչներ, ինչպես նաև կուսակցական առաջնորդներ, զինվորականներ, Խորհրդային Միության հերոսներ և այլք: Ի տարբերություն Կոմիտասի անվան պանթեոնում հայտնիների կազմակերպված թաղման, Թոխմախում կազմակերպված պանթեոն չկա, և հայտնի մարդկանց գերեզմանները ցրված են ամբողջ գերեզմանատանը: Սակայն հայտնիների գերեզմանների մեծ մասը կենտրոնացած է մեկ տարածքում, որը ոչ պաշտոնապես կոչվում է Թոխմախի պանթեոն (և, հետևաբար, հաճախ շփոթվում է Կոմիտասի պանթեոնի հետ):

Թոխմախում թաղված հայտնի մարդկանցից մի քանիսի անունները․
[աջից|մինի|[Գունավոր հեռուստատեսություն|Գունավոր հեռուստատեսության ստեղծողներից մեկի՝ Հովհաննես Ադամյանի տապանաքարը]]

* կոմպոզիտորներ Առնո Բաբաջանյան և Նիկողայոս Տիգրանյան
* քանդակագործ և նկարիչ Երվանդ Քոչար
* նկարիչ Մինաս Ավետիսյան
* ճարտարապետներ Մարկ Գրիգորյան և Ռաֆայել Իսրայելյան
* գիտնականներ Արտեմ Ալիխանյան և Արտաշես Շահինյան
* գրողներ Դերենիկ Դեմիրճյան և Նաիրի Զարյան
* ինժեներ, գյուտարար Հովհաննես Ադամյան
* քաղաքական գործիչներ Աղասի Խանջյան և Յակով Զարոբյան

Ընդհանուր առմամբ, Թոխմախում թաղված է ավելի քան 200 նշանավոր մարդ։

Գերեզմանատունը մնում է թաղման հեղինակավոր վայր, այնտեղ կան խոշոր գործարարների և օրենքով գողերի բազմաթիվ գերեզմաններ, այդ թվում՝ գերեզմանատան մեծ, ցանկապատված տարածքներ, որոնք գնվել են ընտանիքների մի քանի սերունդների համար:

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Tokhmakh_1_kochar.jpg|Նկարիչ և քանդակագործ Երվանդ Քոչարի տապանաքարը
Պատկեր:Tokhmakh_2_grigoryan.jpg|Ճարտարապետ Մարկ Գրիգորյանի տապանաքարը
Պատկեր:Tokhmakh_3_babajanyan.jpg|Կոմպոզիտոր Առնո Բաբաջանյանի տապանաքարը
Պատկեր:Tokhmakh_5_avetisyan.jpg|Նկարիչ Մինաս Ավետիսյանի տապանաքարը
Պատկեր:Tokhmakh_6_israelyan.jpg|Ճարտարապետ Ռաֆայել Իսրայելյանի տապանաքարը
Պատկեր:Tokhmakh_7_demirchyan.jpg|Գրող Դերենիկ Դեմիրճյանի տապանաքարը
Պատկեր:Tokhmakh_8_zaryan.jpg|Գրող և բանաստեղծ Նաիրի Զարյանի տապանաքարը
Պատկեր:Tokhmakh_war_memorial_3.jpg|Քանդակագործական խումբ գերեզմանատան զինվորական հուշահամալիրի տարածքում
Պատկեր:Tokhmakh_war_memorial_2.jpg|Զինվորի գերեզման գերեզմանատան զինվորական հուշահամալիրի տարածքում


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1920-ականների հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Հայկական գերեզմանատներ
Կատեգորիա:Երևանի գերեզմանատներ
Կատեգորիա:Գերեզմանատներ այբբենական կարգով