Օկտրեոտիդ

**Օկտրեոտիդ** (ի թիվս այլոց՝ վաճառվում է **Սանդոստատին** բրենդային անվան տակ), օկտապեպտիդ, որը դեղաբանորեն նման է բնական սոմատոստատինին, սակայն ավելի թույլ է ընկճում աճի հորմոնը, գլյուկագոնը և ինսուլինը: Այն առաջին անգամ սինթեզվել է 1979 թվականին և հիմնականում կապվում է սոմատոստատինային SSTR2 և SSTR5 ընկալիչներին:

Օկտրեոտիդը Միացյալ Նահանգներում օգտագործման համար հաստատվել է 1988 թվականին։ Եվրոպական միությունում օգտագործման համար հաստատվել է 2022 թվականին: 2020 թվականի հունիսի դրությամբ՝ օկտրեոտիդը սոմատոստատինի առաջին բերանացի անալոգն է (SSA), որը հաստատվել է Սննդի և դեղերի վարչության կողմից: Այն ներառված է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղերի ցանկում:

## Բժշկական կիրառություններ
### Ուռուցքներ
Օկտրեոտիդն օգտագործվում է աճի հորմոն արտադրող ուռուցքների (ակրոմեգալիա և գիգանտիզմ) բուժման նպատակով, երբ վիրահատությունը հակացուցված է, թիրեոտրոպ հորմոն արտազատող հիպոֆիզի ուռուցքների (թիրեոտրոպինոմա), կարցինոիդ համախտանիշի հետ կապված փորլուծության և կարմրության դրվագների, ինչպես նաև անոթաակտիվ աղիքային պեպտիդ արտազատող ուռուցքներ (ՎԻՊոմա) ունեցող մարդկանց մոտ փորլուծության բուժման նպատակով: Օկտրեոտիդն օգտագործվում է նաև գլյուկագոնոմայի թեթև դեպքերում, երբ վիրահատությունը հնարավոր չէ։

### Կերակրափողի արյունահոսող վարիկոզ երակներ
Օկտրեոտիդը հաճախ տրվում է ինֆուզիայի տեսքով՝ լյարդի ցիռոզի ժամանակ կերակրափողի վարիկոզ լայնացած երակներից սուր արյունահոսության կառավարման համար՝ հիմնվելով այն փաստի վրա, որ այն նվազեցնում է դռներակային ճնշումը, թեև ներկայիս տվյալները հուշում են, որ այդ ազդեցությունը կարճատև է և չի բարելավում ապրելիությունը:

### Ռադիոպիտակավորում
Օկտրեոտիդն օգտագործվում է միջուկային բժշկության մեջ՝ նշանադրվելով ինդիում-111-ով (Octreoscan)՝ սոմատոստատինային ընկալիչներ արտահայտող նեյրոէնդոկրին և այլ ուռուցքների ոչ ինվազիվ պատկերման համար: Այն նշակրվել է ինչպես ածխածին-11-ով, այնպես էլ գալիում-68-ով (օգտագործելով էդոտրեոտիդը), ինչը հնարավորություն է տալիս պատկերում իրականացնել պոզիտրոն-էմիսիոնային շերտագրության (ՊԷՇ) միջոցով:

### Ակրոմեգալիա
2020 թվականի հունիսին օկտրեոտիդը (Mycapssa) հաստատվել է բժշկական օգտագործման համար Միացյալ Նահանգներում՝ ակրոմեգալիայով հիվանդների երկարատև պահպանողական բուժման ցուցումով, որոնք արձագանքել և հանդուրժել են օկտրեոտիդով կամ լանրեոտիդով բուժումը։ Mycapssa-ն սոմատոստատինի առաջին բերանացի անալոգն է (SSA), որը հաստատվել է FDA-ի կողմից:

### Հիպոգլիկեմիա
Օկտրեոտիդն օգտագործվում է նաև նորածինների մոտ՝ ռեֆրակտեր հիպոգլիկեմիայի կամ բնածին հիպերինսուլինիզմի բուժման նպատակով և մեծահասակների մոտ՝ սուլֆոնիլմիզանյութով պայմանավորված հիպոգլիկեմիայի դեպքում:

## Հակացուցումներ
Օկտրեոտիդը բավարար չափով չի ուսումնասիրվել երեխաների, ինչպես նաև հղի և կերակրող կանանց բուժման համար: Դեղամիջոցն այս խմբերին տրվում է միայն այն դեպքում, եթե օգուտ-ռիսկ վերլուծությունը դրական է։

## Կողմնակի ազդեցություններ
Ամենատարածված կողմնակի ազդեցություններն են գլխացավը, հիպոթիրեոզը, սրտային հաղորդականության փոփոխությունները, ստամոքսաղիքային ռեակցիաները (ներառյալ ջղաձգումները, սրտխառնոցը/փսխումը և փորլուծությունը կամ փորկապությունը), լեղաքարերը, ինսուլինի արտազատման նվազումը, հիպերգլիկեմիան կամ երբեմն հիպոգլիկեմիան և ներարկման տեղի ռեակցիաները: Դանդաղասրտությունը, մաշկային ռեակցիաները, ինչպիսիք են քորը, հիպերբիլիրուբինեմիան, հիպոթիրեոզը, գլխապտույտը և հևոցը նույնպես բավականին տարածված են (ավելի քան 1%): Հազվադեպ հանդիպող կողմնակի ազդեցությունները ներառում են սուր անաֆիլակտիկ ռեակցիաներ, պանկրեատիտ և հեպատիտ։

Որոշ հետազոտություններ հայտնել են ալոպեցիայի (մազաթափության) մասին՝ այն անձանց շրջանում, որոնք բուժվել են օկտրեոտիդով: 1998 թվականի հետազոտության մեջ առնետները, որոնք բուժվել են օկտրեոտիդով, ունեցել են էրեկտիլ դիսֆունկցիա:

Դիտվել է QT միջակայքի երկարացում, սակայն անորոշ է՝ արդյոք դա դեղամիջոցի նկատմամբ ռեակցիա է, թե առկա հիվանդության հետևանք:

## Փոխազդեցություններ
Օկտրեոտիդը կարող է նվազեցնել ցիկլոսպորինի ներծծումն աղիներում՝ հնարավոր դարձնելով դեղաչափի ավելացման անհրաժեշտությունը։ Շաքարային դիաբետով հիվանդները օկտրեոտիդով բուժվելիս կարող են ունենալ ավելի քիչ ինսուլինի կամ բերանացի հակադիաբետիկ դեղամիջոցների կարիք, քանի որ այն ավելի ուժեղ և ավելի երկար ժամանակով է ընկճում գլյուկագոնի սեկրեցիան, քան ինսուլինի սեկրեցիան: Բրոմոկրիպտինն ունի բարձր կենսամատչելիություն, բացի հակապարկինսոնյան միջոց լինելուց, բրոմոկրիպտինն օգտագործվում է նաև ակրոմեգալիայի բուժման նպատակով։

## Ֆարմակոլոգիա
Քանի որ օկտրեոտիդը ֆիզիոլոգիական գործունեությամբ նման է սոմատոստատինին, այն կարող է.

* ընկճել բազմաթիվ հորմոնների սեկրեցիան, ինչպիսիք են գաստրինը, խոլեցիստոկինինը, գլյուկագոնը, աճի հորմոնը, ինսուլինը, սեկրետինը, ենթաստամոքսային գեղձի պոլիպեպտիդը, թիրեոտրոպ հորմոնը և անոթաակտիվ աղիքային պեպտիդը,
* նվազեցնել մարսողական հեղուկների սեկրեցիան աղիների և ենթաստամոքսային գեղձի կողմից,
* նվազեցնել ստամոքսաղիքային շարժունակությունը և ընկճել լեղապարկի կծկումը,
* ընկճել հիպոֆիզի առաջնային բլթի որոշակի հորմոնների ազդեցությունը,
* առաջացնել անոթասեղմում արյունատար անոթներում,
* նվազեցնել դռներակային անոթների ճնշումը արյունահոսող վարիկոզների դեպքում։

Այն նաև ցուցաբերել է ցավազրկող ազդեցություն՝ ամենայն հավանականությամբ գործելով որպես մասնակի ագոնիստ մյու-օպիոիդային ընկալիչի վրա։

### Ֆարմակոկինետիկա
Օկտրեոտիդն արագ և ամբողջությամբ ներծծվում է ենթամաշկային կիրառումից հետո: Պլազմայում առավելագույն կոնցենտրացիային հասնում է 30 րոպե անց: Ենթամաշկային կիրառման դեպքում կիսադուրսբերման պարբերությունը միջինում 100 րոպե է (1,7 ժամ). ներերակային ներարկումից հետո դուրս է բերվում երկու փուլով՝ համապատասխանաբար 10 և 90 րոպե կիսադուրսբերման պարբերություններով։

## Պատմությունը
Օկտրեոտիդի ացետատը հաստատվել է օգտագործման համար Միացյալ Նահանգներում 1988 թվականին:

2020 թվականի հունվարին Միացյալ Նահանգներում օկտրեոտիդի ացետատի հաստատումը տրվել է Sun Pharmaceutical ընկերությանը Bynfezia Pen ապրանքանիշի ներքո՝ հետևյալի բուժման համար։

* աճի հորմոնի և ինսուլինանման աճի գործոն 1-ի (սոմատոմեդին C) մակարդակի նվազեցում ակրոմեգալիայով մեծահասակների շրջանում, որոնք ունեցել են ոչ ադեկվատ պատասխան կամ չեն կարող բուժվել վիրահատական հատման, հիպոֆիզի ճառագայթահարման և բրոմոկրիպտինի մեզիլատի առավելագույն տանելի դեղաչափերի միջոցով
* մետաստատիկ կարցինոիդ ուռուցքների հետ կապված ծանր փորլուծության/կարմրության դրվագներ մեծահասակների շրջանում
* առատ ջրային փորլուծության՝ կապված անոթաակտիվ աղիքային պեպտիդ արտազատող ուռուցքների (ՎԻՊոմա) հետ մեծահասակների շրջանում

## Հասարակություն և մշակույթ
### Օրինական կարգավիճակ
2022 թվականի սեպտեմբերին Եվրոպական դեղամիջոցների գործակալության Մարդու օգտագործման դեղամիջոցների կոմիտեն (CHMP) դրական եզրակացություն է ընդունել՝ հանձնարարելով շուկայահանման թույլտվություն տրամադրել Mycapssa դեղամիջոցին, որը նախատեսված է ակրոմեգալիայով մեծահասակների բուժման համար: Այս դեղամիջոցի հայտատուն Amryt Pharmaceuticals DAC-ն է: Mycapssa-ն Եվրոպական միությունում բժշկական օգտագործման համար հաստատվել է 2022 թվականի դեկտեմբերին:

2025 թվականի ապրիլին CHMP-ն ընդունել է դրական եզրակացություն՝ հանձնարարելով շուկայահանման թույլտվություն տրամադրել Oczyesa դեղամիջոցին, որը նախատեսված է ակրոմեգալիայով մեծահասակների պահպանողական բուժման համար: Այս դեղամիջոցի հայտատուն Camurus AB-ն է: Oczyesa-ն Sandostatin-ի հիբրիդային դեղամիջոց է, որը ԵՄ-ում արտոնագրված է 1988 թվականի նոյեմբերից: Oczyesa-ն պարունակում է նույն ակտիվ նյութը, ինչ Sandostatin-ը, սակայն որպես այլ աղ և հասանելի է ավելի բարձր խտությամբ ու այլ դեղագործական ձևով: Oczyesa-ն Եվրոպական միությունում բժշկական օգտագործման արտոնագրվել է համար 2025 թվականի հունիսին։

## Հետազոտություններ
Օկտրեոտիդն օգտագործվել է նաևչհաստատված ցուցումներով՝ այլ պատճառներից առաջացած ծանր, ռեֆրակտեր փորլուծությունների բուժման նպատակով: Այն օգտագործվում է թունաբանության ոլորտում՝ սուլֆոնիլմիզանյութի և հնարավոր է մեգլիտինիդի գերդոզավորումից հետո տևական կրկնվող հիպոգլիկեմիայի բուժման նպատակով: Այն նաև որոշակի հաջողությամբ օգտագործվել է նեսիդիոբլաստոզով նորածինների շրջանում՝ օգնելու նվազեցնել ինսուլինի գերարտադրությունը: Մի քանի կլինիկական փորձարկումներ ցույց են տվել օկտրեոտիդի ազդեցությունը որպես բուժում՝ կլաստերային գլխացավերի դեպքում, որտեղ ապացուցվել է, որ ենթամաշկային օկտրեոտիդի կիրառումն արդյունավետ է պլացեբոյի հետ համեմատած:

Օկտրեոտիդն ուսումնասիրվել է նաև քրոնիկ պանկրեատիտի պատճառով առջացած ցավեր ունեցող մարդկանց շրջանում:

Այն օգտագործվել է չարորակ աղիքային անանցանելիության բուժման համար:

Օկտրեոտիդը կարող է օգտագործվել միդոդրինի հետ համատեղ՝ հեպատոռենալ համախտանիշի ժամանակ ծայրամասային անոթալայնացումը մասնակիորեն վերացնելու նպատակով: Բարձրացնելով համակարգային անոթային դիմադրությունը՝ այս դեղամիջոցները նվազեցնում են շունտավորումը և բարելավում երիկամային պերֆուզիան՝ երկարաձգելով գոյատևումը մինչև լյարդի փոխպատվաստմամբ վերջնական բուժումը: Նմանապես, օկտրեոտիդը կարող է օգտագործվել ռեֆրակտեր քրոնիկ թերճնշման բուժման նպատակով:

Չնայած հաջող բուժումն ապացուցվել է դեպքերի վերաբերյալ զեկույցներում, ավելի մեծ հետազոտությունները չեն կարողացել ապացուցել քիլոթորաքսի բուժման արդյունավետությունը:

Փոքր հետազոտությունը ցույց է տվել, որ օկտրեոտիդը կարող է արդյունավետ լինել իդիոպաթիկ ներգանգային հիպերտենզիայի բուժման մեջ։

### Ճարպակալում
Օկտրեոտիդը փորձարարական եղանակով օգտագործվել է ճարպակալման բուժման նպատակով, հատկապես այն դեպքերում, որոնք առաջացել են հիպոթալամուսի քաղցի և հագեցածության կենտրոնների վնասվածքներից։ Դա ուղեղի մի տիրույթ է, որը կենտրոնական նշանակություն ունի սննդի ընդունման և էներգիայի ծախսի կարգավորման համար: Շղթան սկսվում է հիպոթալամուսի աղեղնաձև կորիզից, որն ունի ելքեր դեպի կողմնային հիպոթալամուս և փորոք-միջային հիպոթալամուս՝ ուղեղի համապատասխանաբար սնման և հագեցածության կենտրոններ։ Փորոք-միջային հիպոթալամուսը երբեմն վնասվում է սուր լիմֆոբլաստային լեյկոզի շարունակական բուժման կամ հետին գանգափոսի ուռուցքների բուժմանն ուղղված վիրահատության կամ ճառագայթահարման հետևանքով: Երբ փորոք-միջային հիպոթալամուսն անջատված է և այլևս չի արձագանքում էներգետիկ հավասարակշռության ծայրամասային ազդանշաններին, «էֆերենտ սիմպաթիկ ակտիվությունն ընկնում է, ինչը հանգեցնում է թուլության և էներգիայի ծախսի նվազման, իսկ թափառող նյարդի ակտիվությունն աճում է՝ հանգեցնելով ինսուլինի սեկրեցիայի և ճարպագոյացման ավելացման»: «Փորոք-միջային հիպոֆիզի դիսֆունկցիան նպաստում է կալորիաների չափից ավելի ընդունմանը և կալորիականության ծախսի նվազմանը՝ հանգեցնելով շարունակական և անդադար քաշի ավելացման: Կալորիաների սահմանափակման կամ ադրեներգիկ կամ սերոտոնիներգիկ միջոցներով դեղորայքային բուժման փորձերը նախկինում այս համախտանիշի բուժման մեջ գրանցել են քիչ կամ միայն կարճատև հաջողություն»: Այս համատեքստում օկտրեոտիդը ճնշում է ինսուլինի չափից ավելի արտազատումը և կարող է ուժեղացնել դրա ազդեցությունը՝ դրանով իսկ ընկճելով ճարպային ավելցուկային կուտակումը: 18 մանկահասակ սուբյեկտների մասնակցությամբ փոքր կլինիկական փորձարկման ժամանակ, որոնք ունեցել են քաշի անդիմադրելի աճ սուր լիմֆոբլաստային լեյկոզի կամ ուղեղի ուռուցքների թերապիայից հետո և հիպոթալամիկ դիսֆունկցիայի այլ վկայություններ, օկտրեոտիդը նվազեցրել է մարմնի զանգվածի ինդեքսը (ՄԶԻ) և ինսուլինային պատասխանը գլյուկոզայի հանդուրժողականության թեստի ժամանակ, միաժամանակ ավելացնելով ծնողների կողմից զեկուցված ֆիզիկական ակտիվությունը և կյանքի որակը (QoL)՝ պլացեբոյի համեմատ: Հայտնի հիպոթալամիկ վնասվածքներ չունեցող գեր մեծահասակների մեկ այլ պլացեբո-վերահսկվող փորձարկման ժամանակ, այն սուբյեկտները, ովքեր ստացել են երկարատև ազդեցության օկտրեոտիդ, կորցրել են քաշ և նվազեցրել իրենց ՄԶԻ-ն՝ համեմատած պլացեբո ստացող սուբյեկտների հետ. հետագա (post hoc) վերլուծությունը ենթադրել է ավելի մեծ ազդեցություն այն մասնակիցների մոտ, ովքեր ստացել են դեղամիջոցի ավելի բարձր դեղաչափ, և «կովկասյան սուբյեկտների շրջանում, որոնց ինսուլինի սեկրեցիան ավելի մեծ է եղել, քան խմբի միջին ցուցանիշը»: «Չեն եղել վիճակագրորեն նշանակալի փոփոխություններ կյանքի որակի ցուցանիշների, մարմնի ճարպի, լեպտինի համակենտրոնացման, Բեկի դեպրեսիայի սանդղակի կամ մակրոսննդանյութերի ընդունման մեջ», թեև օկտրեոտիդ ընդունող սուբյեկտներն ունեցել են արյան գլյուկոզայի ավելի բարձր մակարդակ գլյուկոզայի հանդուրժողականության թեստից հետո, քան պլացեբո ստացողները:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր
Կատեգորիա:Ափիոնատիպ նյութեր
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ
Կատեգորիա:Պեպտիդներ