Ատեֆե Սահալե

**Ատեֆե Ռաջաբի Սահալե** (, ), Նեքա քաղաքից իրանցի աղջիկ, որը մի քանի անգամ բռնաբարության ենթարկվելուց հետո մահապատժի է ենթարկվել Նեքայի դատարանի ղեկավար Հաջի Ռեզայի կողմից՝ պղծության և մաքրաբարոյության դեմ հանցագործությունների մեղադրանքով։

## Վաղ կյանք
Ծնվել է Նեքայում և դրանից անմիջապես հետո ընտանիքը տեղափոխվել է Մաշհադ: Երիտասարդ հասակում ծնողները բաժանվել են և մայրը նորից է ամուսնացել։ Մայրը մահացել է ավտովթարից, երբ աղջիկը հինգ տարեկան է եղել։ Հաղորդվում է, որ մոտավորապես նույն ժամանակ նրա կրտսեր եղբայրը խեղդվել է գետում: Նրա հայրը թմրամոլ է դարձել և նա ստիպված է եղել հոգ տանել իր տատիկի և պապիկի մասին: Հաղորդվում է, որ չնայած նրա կատարած աշխատանքին՝ նրանք հիմնականում անտեսել են աղջկան։ Նրան նկարագրել են որպես «աշխույժ և խելացի աղջիկ»։

## Ձերբակալություն
13 տարեկան հասակում դատապարտվել է մաքրաբարոյության դեմ ուղղված հանցագործությունների համար։ Ոստիկանության խուզարկությունից հետո նրան հայտնաբերել են մեքենայում մի տղայի հետ: Նրան բանտարկել են և հասցրել մտրակի 100 հարված: Բանտում գտնվելու ժամանակ բանտապահների կողմից ենթադրաբար ենթարկվել է խոշտանգումների և բռնաբարության: Նա տատիկին ասել է, որ ցավից կարող է քայլել միայն չորեքթաթ կերպով։ Հետագա տարիներին ևս երկու անգամ ձերբակալվել է պղծության և մաքրաբարոյության դեմ հանցագործությունների համար և երկու դատավճիռներն էլ պատժվել են մտրակահարությամբ և բանտարկությամբ։

2003 թվականի մայիսին ձերբակալվել է տանը և մեղադրվել անբարոյականության մեջ: Իշխանությունները ներկայացրել են զեկույց, որում նրանք հաստատել են, որ սատարում են Ատեֆեի դեմ մեղադրանքները, սակայն զեկույցի տակ ստորագրել են միայն ոստիկաններ և տեղական այլ իշխանություններ։

Դատավարությունը նախագահող դատավորը եղել է Հաջի Ռեզային։ Այն բանից հետո, երբ Ռեզայը հարցաքննել է Ատեֆեին՝ նա խոստովանել է, որ սեռական հարաբերություն է ունեցել Ալի Դարաբիի հետ՝ ամուսնացած 51-ամյա հեղափոխական պահակի, որը հետագայում դարձել է տաքսու վարորդ: Ատեֆեն Դարաբիի կողմից բազմիցս բռնաբարվել է նախորդ երեք տարիների ընթացքում։ Երբ Ատեֆեն հասկացել է, որ պարտվում է իր գործը՝ հանել է իր հիջաբը, ինչը համարվում է դատարանի հանդեպ դաժան արհամարհանք և պնդել է, որ Դարաբին պետք է պատժվի, ոչ թե ինքը: Նա նույնիսկ հանել է կոշիկներն ու նետել դատավորի վրա։ Ռեզայը մահապատժի է դատապարտել Ատեֆեին։ Նրա փաստաբանը դիմել է Իրանի Գերագույն դատարան, որտեղ դատավճիռը ուժի մեջ է մտել Ատեֆեի խոստովանության և նմանատիպ հանցագործությունների համար նախկինում երեք դատվածության պատճառով։

Ըստ BBC-ի Գերագույն վերաքննիչ դատարան ներկայացված փաստաթղթերում նա 22 տարեկան է, սակայն նրա ծննդյան վկայականում և մահվան վկայականում նշվում է, որ նա 16 տարեկան է: Վկան ասել է, որ «դատավորը պարզապես նայել է [Ատեֆեի] մարմնին՝ զարգացած կազմվածքի պատճառով... և հայտարարել, որ նա 22 տարեկան է», իսկ նրա հայրը պնդում է, որ «ոչ դատավորը, ոչ էլ Ատեֆեի նշանակված փաստաբանը ոչինչ չեն արել նրա իրական տարիքը պարզելու համար»։

## Վախճան
2004 թվականի օգոստոսի 15-ին՝ Նեքայում հրապարակայնորեն կախվել է ամբարձիչից։

Ատեֆեի մահապատիժը համարվում է վիճելի, քանի որ որպես քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագիրը ստորագրող կողմ Իրանը խոստացել է մահապատժի չենթարկել 18 տարեկանը չլրացած անձանց։ Համաձայն Amnesty International-ի կողմից 2004 թվականին հրապարակված մամուլի հաղորդագրության՝ Ատեֆեն տասերորդ անչափահասն երեխան է եղել, որն Իրանում մահապատժի է ենթարկվել 1990 թվականից ի վեր: Նրանք նրա մահապատիժը հայտարարել են որպես հանցագործություն մարդկության և աշխարհի երեխաների դեմ։

Ատեֆեի մահապատժից հետո իրանական լրատվամիջոցները հայտնել են, որ դատավոր Ռեզային և ոստիկանության մի քանի անդամներ, այդ թվում կապիտան Զաբիհին և կապիտան Մոլայը՝ ձերբակալվել են Հետախուզության նախարարության կողմից։ Ատեֆեի ընտանիքի կողմից ներկայացված շարունակական բողոքների և նրա մահապատժի և դատավորի կողմից գործը սխալ վարելու վերաբերյալ միջազգային ծանր ճնշումների համաձայն՝ Իրանի Գերագույն դատարանը Ատեֆեին հետմահու ներում շնորհելու հրաման է արձակել:

## Վավերագրական ֆիլմեր
Ատեֆեի պատմությունը 2006 թվականին Wild Pictures-ի կողմից արտադրված BBC-ի վավերագրական ֆիլմի թեմա է դարձել: Մոնիկա Գարնսին և Արաշ Սահամին գաղտնի կերպով են աշխատել գործը փաստագրելու համար։ Դա եղել է նաև Discovery Times-ի մեկ ժամանոց հաղորդման թեման, որը կոչվում է «Մահապատիժը Իրանում»։

## Տես նաև
* Դելարա Դարաբի

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Կանանց իրավունքներն Իրանում
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված անձինք
Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված իրանցի կանայք