Ռեալիզմ (միջազգային հարաբերություններ)

[մինի|421x421փքս|[Նիկոլո Մաքիավելի|Նիկոլո Մաքիավելլիի *[[Տիրակալը]]* (1532) հանդիսացավ ռեալիստական մտածողության կարևոր խթան։]]
**Ռեալիզմ,** միջազգային հարաբերությունների տեսության մեջ տեսական շրջանակ, որը աշխարհի քաղաքականությունը դիտարկում է որպես ինքնակենտրոն պետությունների միջև անընդհատ մրցակցություն՝ իշխանության և դիրքի համար անարխիկ գլոբալ համակարգում, որն իսպառ զրկված է կենտրոնացված իշխանությունից։ Այն կենտրոնանում է պետությունների վրա որպես ռացիոնալ հիմնական դերակատարների, որոնք գործում են ուժային քաղաքականությամբ ձևավորված համակարգում՝ ղեկավարվելով ազգային շահերով, անվտանգության և ինքնապահպանման ձգտումով։

Ռեալիզմը ներառում է ռազմական ուժի և դաշինքների ռազմավարական օգտագործում՝ գլոբալ ազդեցությունն ուժեղացնելու և ուժերի հավասարակշռությունը պահպանելու համար։ Պատերազմը դիտվում է որպես անխուսափելի երևույթ՝ աշխարհի քաղաքականության անարխիկ պայմաններում։ Ռեալիզմը շեշտադրում է նաև անվտանգության դիլեմայի բարդ դինամիկան, երբ անվտանգության նկատառումներով ձեռնարկված գործողությունները կարող են անսպասելիորեն լարվածություն առաջացնել պետությունների միջև։

Ի տարբերություն իդեալիզմի կամ լիբերալիզմի՝ ռեալիզմը ընդգծում է համաշխարհային քաղաքականության մրցակցային և հակամարտային բնույթը։ Մինչդեռ լիբերալիզմը պաշտպանում է համագործակցությունը, ռեալիզմը պնդում է, որ միջազգային ասպարեզում գերիշխում է պետությունների՝ ազգային շահերը առաջ տանելու և անվտանգության առաջնահերթության տրամաբանությունը։ Իսկ իդեալիզմը հակված է համագործակցությանն ու բարոյական նկատառումներին, ռեալիզմը պնդում է, որ պետությունները գործում են արդարությունից զուրկ ոլորտում, որտեղ բարոյական նորմերը կարող են չկիրառվել։

Ռեալիզմի վաղ հայտնի ներկայացուցիչներից են Թուկիդիդեսը (մ.թ.ա. 5-րդ դար), Մաքիավելին (16-րդ դար), Հոբսը (17-րդ դար) և Ռուսոն (18-րդ դար)։ Կարլ ֆոն Կլաուզևիցը (19-րդ դարի սկիզբ), որը ևս կարևոր ներդրում ունեցավ ռեալիզմի դպրոցում, պատերազմը դիտում էր որպես պետական քաղաքականության գործիք և մեծ կարևորություն էր տալիս կոշտ ուժին։ Կլաուզևիցի կարծիքով՝ զինված բախումն իր բնույթով միակողմանի է, երբ սովորաբար երկու կողմերից միայն մեկը կարող է հաղթել, իսկ խաղաղություն լինել չի կարող։

Ռեալիզմը կրկին հանրաճանաչ դարձավ 1930-ականներին՝ Մեծ դեպրեսիայի ժամանակ։ Այդ շրջանում այն հակադրվում էր առաջադեմ, բարեփոխչական օպտիմիզմին, որն ասոցացվում էր լիբերալ ինտերնացիոնալիստների հետ, օրինակ՝ ԱՄՆ նախագահ Վուդրո Վիլսոնի։ 20-րդ դարի դասական ռեալիզմը, որը մարմնավորվում էր այնպիսի մտածողների մոտ, ինչպիսիք են Ռեյնհոլդ Նիբուրը և Հանս Մորգենթաուն, հետագայում վերածվեց նեոռեալիզմի՝ միջազգային հարաբերությունների ուսումնասիրության ավելի գիտական ուղղության, որը ձևավորվեց Սառը պատերազմի երկրորդ կեսում։ 21-րդ դարում ռեալիզմը նորից վերելք է ապրել՝ պայմանավորված աշխարհի մեծ տերությունների միջև աճող լարվածությամբ։ Քաղաքական ռեալիզմի ամենաազդեցիկ ժամանակակից ներկայացուցիչներից են Ջոն Միրշայմերը և Սթիվեն Վալթը։

## Ընդհանուր նկարագիր
Ռեալիստները բաժանվում են երեք խմբի՝ ելնելով պետությունների միջև հակամարտության հիմնական պատճառների վերաբերյալ իրենց մոտեցումներից․

* *Դասական ռեալիստները* կարծում են, որ հակամարտությունը բխում է մարդկային բնույթից։
* *[[Նեոռեալիզմ (քաղաքագիտություն)|Նեոռեալիստները]]* հակամարտությունը վերագրում են պետությունների անարխիկ համակարգի դինամիկային։
* *Նեոդասական ռեալիստները* հակամարտությունը դիտում են որպես երկու գործոնի համադրություն՝ մարդկային բնույթից և միջազգային անարխիայից, ինչպես նաև ներքին քաղաքականությունից։ Նեոդասական ռեալիստները բաժանվում են երկու ճյուղի՝ *պաշտպանական ռեալիզմ* և *հարձակողական ռեալիզմ*։

Ռեալիզմը ներառում է գաղափարների լայն սպեկտոր, որոնք հիմնականում պտտվում են մի քանի առանցքային դրույթների շուրջ․

* *Պետականամետություն**՝* պետությունները միջազգային քաղաքականության հիմնական դերակատարներն են, այլ ոչ թե առաջնորդները կամ միջազգային կազմակերպությունները։
* *Անարխիա***՝** միջազգային քաղաքական համակարգը անարխիկ է, քանի որ չկա վերազգային իշխանություն, որը կարող է կանոնները պարտադրել։
* *Ռացիոնալություն և/կամ* *[[էգոիզմ]]***՝** պետությունները գործում են միջազգային համակարգում իրենց ռացիոնալ շահերի շրջանակում։
* *Ուժ***՝** պետությունները ձգտում են ուժի՝ ինքնապահպանման ապահովման համար։

Քաղաքագիտության մեջ ռեալիզմը երբեմն կապում են *[[Իրական քաղաքականություն|Ռեալպոլիտիկի]]* հետ, քանի որ երկուսն էլ առնչվում են իշխանության հետապնդման, տիրապետման և կիրառման հարցերին։ Սակայն, Ռեալպոլիտիկը ավելի նեղ կիրառելիություն ունեցող գործնական ուղեցույց է արտաքին քաղաքականության համար, մինչդեռ ռեալիզմը ավելի լայն տեսական և մեթոդաբանական պարադիգմ է, որը նպատակ ունի նկարագրել, բացատրել և կանխատեսել միջազգային հարաբերությունների իրադարձությունները։ Որպես ակադեմիական ուղղություն՝ ռեալիզմը կապ չունի որևէ կոնկրետ գաղափարախոսության հետ. այն չի պաշտպանում որևէ հատուկ բարոյական փիլիսոփայություն և գաղափարախոսությունը՝ կարևոր գործոն չհամարելով պետությունների վարքագծում։

Այնուամենայնիվ, ռեալիստները սովորաբար քննադատում են լիբերալ արտաքին քաղաքականությունը։ Գարեթ Ուորդ Շելդոնը բնորոշել է ռեալիստների առաջնահերթությունները որպես մաքիավելիստական՝ տեսնելով դրանցում իշխանության ձգտման գերակայություն։ Միևնույն ժամանակ, ռեալիստները նաև պաշտպանել են այն գաղափարը, որ հզոր պետությունները կարող են զիջել ազդեցության գոտիներ այլ հզոր պետությունների։

## Ընդհանուր ենթադրություններ
Ռեալիզմի չորս հիմնական դրույթներն են․

# *Պետությունամետություն* – Պետությունները միջազգային քաղաքականության ամենակարևոր դերակատարներն են։
# *Անարխիա՝* Միջազգային համակարգը անարխիկ է։
#* Պետություններից վեր կանգնած ոչ մի դերակատար չկա, որը կկարողանա կարգավորել նրանց փոխհարաբերությունները։
#* Պետությունները հարաբերություններ են հաստատում միմյանց հետ ինքնուրույն՝ առանց որևէ գերիշխան ուժի թելադրանքի։
#* Միջազգային համակարգը գտնվում է մշտական հակամարտության (անարխիայի) վիճակում։
# *էգոիզմ՝* Համակարգում բոլոր պետությունները հետապնդում են նեղ սեփական շահերը։
#* Պետությունները ձգտում են սեփական շահերին։
#* Խմբերը փորձում են կուտակել որքան հնարավոր է շատ ռեսուրսներ (հարաբերական շահ)։
# *Ուժային քաղաքականություն՝* Բոլոր պետությունների հիմնական մտահոգությունն է ուժն ու անվտանգությունը։
#* Պետությունները ռազմական ուժ են կուտակում՝ գոյատևելու համար, ինչը կարող է հանգեցնել անվտանգության դիլեմայի։
մինի|Բազմաբևեռ համակարգ, 1905 թվական
մինի|Երկբևեռ համակարգ՝ կապիտալիստական և սոցիալիստական ճամբարներ, 1975 թվական
Ռեալիստները հավատում են, որ մարդը բնույթով բարյացակամ չէ, այլ՝ եսակենտրոն և մրցակցային։ Այս մոտեցումը, որին հետևում են նաև Թոմաս Հոբսի նման տեսաբաններ, մարդկային բնույթը դիտում է որպես էգոցենտրիկ, հակամարտային՝ եթե չկան համակեցության պայմաններ։ Այս մարդիկ ինքնուրույն են, ձգտում են ավելի մեծ ուժի և համարվում են վախկոտ։ Այս տեսակետը հակադրվում է լիբերալիզմի մոտեցմանը։

Պետությունը շեշտադրում է ուժի կուտակումը՝ ապահովելու իր անվտանգությունը անարխիկ աշխարհում։ Ուժի հասկացությունը հիմնականում դիտվում է որպես նյութական ռեսուրսների տիրապետում՝ այլ պետություններին վնաս հասցնելու կամ հարկադրելու համար (պատերազմել և հաղթել)։ Ուժի կիրառումը դիտվում է որպես ընդունելի՝ ազգային շահին հասնելու կամ ազգային շահին սպառնացող վտանգը կանխելու համար։ Ռեալիզմի շրջանակում պետությունն ամենակարևոր դերակատարն է։ Այն համարվում է միասնական և ինքնավար, քանի որ խոսում և գործում է մեկ ձայնով։ Պետության ուժը հասկանում են նրա ռազմական կարողությունների միջոցով։ Ռեալիզմում առանցքային հասկացություններից մեկն է միջազգային ուժերի բաշխումը, որը կոչվում է *համակարգի* *բևեռացում*։ Բևեռացումը վերաբերում է այն բլոկների թվին, որոնք ազդեցություն են ունենում միջազգային համակարգում․

**Բազմաբևեռ համակարգ*՝ երեք կամ ավելի բլոկներ,
* *Երկբևեռ համակարգ*՝ երկու բլոկ,
* *Մոնոբևեռ համակարգ*՝ մեկ գերիշխան ուժ կամ հեգեմոն։

Մոնոբևեռության պայմաններում ռեալիզմը կանխատեսում է, որ մյուս պետությունները կհամախմբվեն հեգեմոնի դեմ՝ վերականգնելու ուժերի հավասարակշռությունը։ Չնայած բոլոր պետությունները ձգտում են հեգեմոնիայի՝ սեփական անվտանգությունն ապահովելու համար, մյուսները շահագրգռված են կանխելու հեգեմոնի առաջացումը՝ հավասարակշռման միջոցով։

Պետությունները գործում են ռացիոնալ որոշումների ընդունման մոդելով՝ հավաքելով և կիրառելով լիարժեք ու ճշգրիտ տեղեկատվություն։ Պետությունը սուվերեն է և ղեկավարվում է ազգային շահով, որը սահմանվում է ուժի տերմիններով։ Քանի որ միջազգային համակարգի միակ սահմանափակումը անարխիան է, միջազգային իշխանություն չկա, և պետությունները մնում են միայն իրենց միջոցներին՝ ապահովելու իրենց անվտանգությունը։

Ռեալիստները կարծում են, որ սուվերեն պետություններն են միջազգային համակարգի հիմնական դերակատարները։ Միջազգային հաստատությունները, հասարակական կազմակերպությունները, բազմազգ ընկերությունները, անհատները և այլ ենթապետական կամ տրանսպետական դերակատարներ դիտվում են որպես քիչ անկախ ազդեցություն ունեցող։

Պետությունները բնույթով ագրեսիվ են (հարձակողական ռեալիզմ) և կենտրոնացած անվտանգության վրա (պաշտպանական ռեալիզմ)։ Տարածքային ընդարձակումը սահմանափակվում է միայն հակադիր ուժերով։ Սակայն այս ագրեսիվ կուտակումը հանգեցնում է անվտանգության դիլեմայի․ սեփական անվտանգությունը բարձրացնելը կարող է առաջացնել ավելի մեծ անապահովություն, քանի որ հակառակորդն էլ է զինվում (սպառազինության մրցավազք)։ Արդյունքում անվտանգությունը վերածվում է զրոյական գումարի խաղի, որտեղ հնարավոր են միայն հարաբերական շահեր։

Բացի այդ, ռեալիզմի հարաբերական շահերի սկզբունքը ենթադրում է, որ պետությունները պետք է պայքարեն միմյանց դեմ՝ առավելություններ ստանալու համար։

Ռեալիստները հավատում են, որ բոլոր պետությունների համար գործող համընդհանուր սկզբունքներ գոյություն չունեն։ Պետությունը միշտ պետք է ուշադրություն դարձնի շուրջբոլոր պետությունների գործողություններին և գործնական մոտեցում ցուցաբերի խնդիրների լուծման հարցում։ Անորոշությունը նպաստում է պետությունների միջև անվստահության և մրցակցության։

Որոշ ռեալիստներ, օրինակ՝ Ուիլյամ Վոլֆորթը և Ռենդալ Շվելլերը, որպես հիմնական դերակատար դիտարկում են ոչ թե պետությունները, այլ խմբերը։

Վերջապես, պետությունները երբեմն նկարագրվում են որպես «բիլիարդի գնդակներ» կամ «սև արկղեր»։ Այս համեմատությունը նպատակ ունի ընդգծել ներքին քաղաքականության և որոշումների ընդունման երկրորդական կարևորությունը ռեալիստական մոդելներում՝ ի տարբերություն բյուրոկրատական կամ անհատական մակարդակի տեսությունների միջազգային հարաբերություններում։

## Ռեալիզմը պետականաշինության մեջ
Ջորջ Ֆ. Քեննանի դիվանագիտական և պատմագիտական աշխատանքների հիմքում ընկած գաղափարները շարունակում են մնալ արդիական ամերիկյան արտաքին քաղաքականության շուրջ բանավեճում։ 19-րդ դարից ի վեր այդ քաղաքականությունը բնորոշվել է որպես անցում Հիմնադիր հայրերի ռեալիստական դպրոցից դեպի իդեալիստական կամ վիլսոնյան միջազգային հարաբերությունների դպրոց։ Ռեալիստական ավանդույթում՝ անվտանգությունը հիմնված է ուժերի հավասարակշռության սկզբունքի վրա և բարոյականության վրա որպես պետական քաղաքականության միակ որոշիչ գործոնի հենվելը համարվում է ոչ պրակտիկ։ Վիլսոնյան մոտեցման համաձայն՝ ժողովրդավարության տարածումը հանդիսանում է արտաքին քաղաքականության առանցքային նպատակ, իսկ բարոյական արժեքները համընդհանուր են։ Բիլ Քլինթոնի նախագահության ընթացքում ամերիկյան դիվանագիտությունը այնքան էր արտացոլում վիլսոնյան դպրոցը, որ ռեալիստական մոտեցման կողմնակիցները Քլինթոնի քաղաքականությունը համեմատում էին սոցիալական աշխատանքի հետ։ Ոմանք պնդում են, որ Քենանի պատկերացմամբ՝ ամերիկյան դիվանագիտության մեջ նման արտաքին բարոյականությունը՝ առանց ուժի և ազգային շահի իրողություններին հաշվի առնելու, ինքնաոչնչացնող է և կարող է հանգեցնել ուժի քայքաման՝ ԱՄՆ-ին վնասելով։ Մյուսները, սակայն, նշում են, որ Քենանը, լինելով Մարշալի պլանի կողմնակիցը (որն առատ ամերիկյան օգնություն տրամադրեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո երկրներին), հավանաբար կհամաձայներ, որ Քլինթոնի օգնությունը գործեց ռազմավարական նպատակով՝ ապահովելով միջազգային ազդեցություն՝ դիվանագիտական քայլ, որը լիովին տեղավորվում է Հեդլի Բուլի նկարագրած քաղաքական ռեալիզմի շրջանակում։

Ռեալիստները հաճախ պնդում են, որ պետական գործիչները հակված են ռեալիզմին, մինչդեռ ռեալիզմը լայն հանրության շրջանում խորապես  ոչ պոպուլյար է։ Երբ պետական գործիչները քայլեր են կատարում, որոնք շեղվում են ռեալիստական քաղաքականությունից, ակադեմիական ռեալիստները դա հաճախ վերագրում են ներքին քաղաքականությունից բխող խեղաթյուրումներին։ Սակայն որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ ռեալիստական քաղաքականությունները իրականում հանրության շրջանում պոպուլյար են, մինչդեռ էլիտաները ավելի կապված են լիբերալ գաղափարների հետ։ Աբրահամսենը նշել է, որ միջին ուժերի համար ռեալպոլիտիկը կարող է ներառել իդեալիզմի և լիբերալ ինտերնացիոնալիզմի աջակցություն։

## Պատմական ճյուղեր և նախադրյալներ
Չնայած ռեալիզմը որպես միջազգային հարաբերությունների ձևավորված գիտական կարգապահություն առաջացավ միայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո, նրա հիմնական ենթադրությունները արտահայտվել են ավելի վաղ գրականության մեջ։ Ռեալիստները իրենց գաղափարների պատմությունը հետ են տանում մինչև հին ժամանակներ՝ սկսած Թուկիդիդեսից (մ.թ.ա. 5-րդ դար)։

Պատմաբան Ժան Բեթքե Էլշթեյնը ռեալիզմի պատմագրության մասին գրում է․«Ռեալիզմի ծագումը որպես միջազգային հարաբերությունների տեսություն՝ չնայած նախադրյալների ընդունմանը, լուրջ բնույթ ստացավ Մաքիավելլիից, ապա անցավ դեպի սուվերենության տեսաբաններն ու ազգային շահի արդարացնողները։ Այն առկա է իր նոր ժամանակների վաղ ձևերում՝ Հոբսի *[[Լևիաթան (գիրք)|Լևիաթան]]* (1651) աշխատության մեջ»։Ժամանակակից ռեալիզմը որպես լուրջ հետազոտական դաշտ սկսեց ձևավորվել ԱՄՆ-ում՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում և դրանից հետո։ Այս զարգացումը մասամբ խթանվեց եվրոպացի պատերազմական միգրանտների կողմից, ինչպիսիք էին Հանս Մորգենթաուն, որի «*Politics Among Nations»* աշխատությունը համարվում է ժամանակակից ռեալիզմի ձևավորման հիմնարար քայլ։ Այլ ազդեցիկ գործիչներ էին Ջորջ Ֆ. Քեննանը (հայտնի «զսպման» գաղափարով), Նիկոլաս Սպայկմանը (հայտնի իր աշխարհառազմավարության և զսպման վերաբերյալ աշխատանքներով), Հերման Կանը (հայտնի միջուկային ռազմավարության վերաբերյալ աշխատանքներով) և Է. Հ. Քարը։

### Դասական ռեալիզմ
Դասական ռեալիզմը պնդում է, որ հենց մարդկային բնույթն է այն հիմնարար գործոնը, որը մղում է պետություններին և անհատներին գործել այնպես, որ շահերը գերադասվեն գաղափարախոսություններից։ Դասական ռեալիզմը գաղափարախոսություն է, որը սահմանվում է որպես այն ընկալում, թե «իշխանության ձգտումն ու տիրապետելու կամքը մարդկային բնույթի հիմնարար կողմերն են»։

Հայտնի դասական ռեալիստներ․

* Է. Հ. Քառ
* Հանս Մորգենթաու
* Ռեյնհոլդ Նիբուռ – **քրիստոնեական ռեալիզմ**
* Ռեյմոն Արոն
* Ջորջ Քեննան

### Լիբերալ ռեալիզմ կամ Ռացիոնալիզմի անգլիական դպրոց
Ռացիոնալիզմի անգլիական դպրոցը պնդում է, որ միջազգային համակարգը, թեև կառուցվածքով անարխիկ է, ձևավորում է «պետությունների հասարակություն», որտեղ ընդհանուր նորմերն ու շահերը թույլ են տալիս ստեղծել ավելի շատ կարգ ու կայունություն, քան կարելի է սպասել խիստ ռեալիստական տեսանկյունից։ Անգլիական դպրոցի կարևոր ներկայացուցիչ Հեդլի Բուլի 1977 թ․ դասական աշխատությունը՝ *Անարխիկ հասարակությունը*, այս դիրքորոշման հիմնական հիմնավորումն է։

Հայտնի լիբերալ ռեալիստներ․

* Հեդլի Բուլ՝ պնդում էր պետությունների միջազգային հասարակության գոյությունը և նրա պահպանման հնարավորությունը նույնիսկ համաշխարհային կամ տարածաշրջանային խոշոր պատերազմների պայմաններում։
* Մարտին Ուայթ
* Բարի Բուզան

### Նեոռեալիզմ կամ համակարգային ռեալիզմ
Նեոռեալիզմը առաջացել է դասական ռեալիզմից, սակայն վերջինիս տարբերությունն այն է, որ կենտրոնանում է ոչ թե մարդկային բնույթի, այլ միջազգային համակարգի անարխիկ կառուցվածքի վրա։ Պետությունները դիտվում են որպես հիմնական դերակատարներ, քանի որ նրանց վեր կանգնած ուժի քաղաքական մոնոպոլիա գոյություն չունի։ Թեև պետությունները մնում են գլխավոր դերակատարներ, ավելի մեծ ուշադրություն է դարձվում պետություններից վեր և ներքև գործող ուժերին՝ վերլուծության մակարդակների կամ «կառուցվածք – գործակալություն» բանավեճի միջոցով։ Միջազգային համակարգը ընկալվում է որպես կառուցվածք, որը ազդում է պետության վրա, իսկ պետությունից ներքև գտնվող անհատները գործում են որպես գործակալություն՝ ազդելով պետության վրա որպես ամբողջություն։

Չնայած նեոռեալիզմը միջազգային համակարգի վրա կենտրոնանալու առումով նման է անգլիական դպրոցին, այն տարբերվում է վերջինից հակամարտության մշտական բնույթի վրա շեշտադրությամբ։ Պետության անվտանգությունը ապահովելու համար պետությունները պետք է մշտապես պատրաստվեն հակամարտության՝ տնտեսական և ռազմական ներուժի կուտակման միջոցով։

Հայտնի նեոռեալիստներ․

* Ռոբերտ Ջ. Արտ – նեոռեալիզմ
* Ռոբերտ Գիլպին – հեգեմոնիայի տեսություն
* Ռոբերտ Ջերվիս – պաշտպանական ռեալիզմ
* Ջոն Միրշայմեր – հարձակողական ռեալիզմ
* Բարի Պոուզեն – նեոռեալիզմ
* Քենեթ Վոլց – պաշտպանական ռեալիզմ
* Սթիվեն Վալթ – պաշտպանական ռեալիզմ

### Նեոդասական ռեալիզմ
Նեոդասական ռեալիզմը կարելի է դիտարկել որպես ռեալիզմի երրորդ սերունդ՝ հետևելով առաջին ալիքի դասական հեղինակներին (Թուկիդիդես, Նիկոլո Մաքիավելլի, Թոմաս Հոբս) և նեոռեալիստներին (հատկապես Քենեթ Վոլցին)։ Նրա «նեոդասական» անվանումը ունի երկակի իմաստ․

* այն դասականներին տալիս է նորածին վերածնունդ,
* այն նեոռեալիստական և դասական ռեալիստական մոտեցումների սինթեզ է։

Այս տերմինը ձևակերպել է Գիդեոն Ռոուզը՝ 1998 թվականի գրքի վերանայման մեջ։

Նեոդասական ռեալիզմի զարգացման հիմնական դրդապատճառը այն էր, որ նեոռեալիզմը օգտակար էր միայն քաղաքական արդյունքները բացատրելու համար (որպես միջազգային քաղաքականության տեսություններ), սակայն ոչինչ չէր ասում առանձին պետությունների վարքագծի մասին (արտաքին քաղաքականության տեսությունների մասին)։ Այսպիսով, այս հեղինակների հիմնական մոտեցումն էր «վերամշակել, բայց ոչ մերժել Քենեթ Վոլցին»՝ ներառելով ներքին միջնորդ փոփոխականներ համակարգային խթանների և պետության արտաքին քաղաքական որոշման միջև։

Այսպիսով, նեոդասական ռեալիզմի տեսական հիմնական կառուցվածքն է․

* *Միջազգային համակարգում ուժի բաշխումը* (անկախ փոփոխական),
* *Համակարգի ներքին ընկալում և ներքին խթաններ* (միջնորդ փոփոխական),
* *Արտաքին քաղաքականության որոշում* (կախյալ փոփոխական)։

Թեև նեոդասական ռեալիզմը մինչ այժմ կիրառվել է միայն արտաքին քաղաքականության տեսությունների համար, Ռենդալ Շվելերը նշում է, որ այն կարող է օգտակար լինել նաև որոշակի տեսակի քաղաքական արդյունքները բացատրելու համար։

Նեոդասական ռեալիզմը հատկապես գրավիչ է հետազոտական տեսանկյունից, քանի որ պահպանում է Վոլցի բերած տեսական խստապահանջության մեծ մասը, բայց միևնույն ժամանակ հեշտությամբ կարող է ներառել բովանդակությամբ հարուստ վերլուծություն, քանի որ նրա հիմնական մեթոդը տեսությունների փորձարկման համար դեպքերի ուսումնասիրությունների ընթացակարգային հետագծումն է։

Հայտնի նեոդասական ռեալիստներ․

* Աարոն Ֆրիդբերգ
* Ռենդալ Շվելեր
* Ուիլյամ Վոլֆորթ
* Ֆարիդ Զաքարիա

### Ռեալիստ կոնստրուկտիվիզմ
Որոշները տեսնում են ռեալիզմի և կոնստրուկտիվիզմի միջև իրար լրացումներ։ Օրինակ՝ Սեմյուել Բարկինը պնդում է, որ «*ռեալիստական կոնստրուկտիվիզմը*» կարող է արդյունավետ ուսումնասիրել «*նորմատիվ կառուցվածքների, քաղաքական բարոյականության կրողների և իշխանության օգտագործման միջև հարաբերությունները*» այն ձևերով, որոնք գոյություն ունեցող մոտեցումները չեն անում։ Նմանապես, Ջենիֆեր Ստերլինգ-Ֆոլկերը նշել է, որ տեսական սինթեզը օգնում է բացատրել միջազգային դրամավարկային քաղաքականությունը՝ համատեղելով ռեալիզմի անարխիկ համակարգի կարևորությունը և կոնստրուկտիվիզմի ներքին մակարդակից բխող հիմնական գործոնների վերաբերյալ ընկալումները։ Ռեալիստական կոնստրուկտիվիզմի հետ են կապվել նաև գիտնականներ Օդեդ Լովենհայմը և Նեդ Լեբոուն։

## Քննադատություններ
### Ժողովրդավարական խաղաղություն
Ժողովրդավարական խաղաղության տեսությունը պնդում է նաև, որ ռեալիզմը ոչ կիրառելի է ժողովրդավար պետությունների միջև հարաբերությունների համար, քանի որ այդ պետությունները, ըստ ուսումնասիրությունների, միմյանց հետ չեն պատերազմում։ Այնուհանդերձ, ռեալիստներն ու այլ դպրոցների կողմնակիցները քննադատել են այս պնդումը, նշելով, որ «պատերազմ» և «ժողովրդավարություն» հասկացությունների սահմանումները անհրաժեշտ է ճշգրտել՝ նման արդյունքի հասնելու համար։ Ժողովրդավարական  խաղաղության ինտերակտիվ մոդելը դիտարկում է ժողովրդավարության և ժողովրդավարական տարբերությունների աստիճանական ազդեցությունը պատերազմների և զինված միջպետական հակամարտությունների վրա։ Ռեալիստական կառավարությունը կարող է չհամարել իր շահի մեջ փոքր շահույթով պատերազմ սկսելը, ուստի ռեալիզմը պարտադիր չի նշանակում մշտական պատերազմներ։

### Հեգեմոնիկ խաղաղություն և հակամարտություն
Ռոբերտ Գիլպինը մշակել է *հեգեմոնիկ կայունության տեսությունը* ռեալիզմի շրջանակում, սակայն այն սահմանափակել է տնտեսական ոլորտով։ Նիալ Ֆերգյուսոնը նշել է, որ այս տեսությունը տալիս է պատկերացում տնտեսական ուժի աշխատանքի մասին, բայց անտեսում է ուժի ռազմական և մշակութային կողմերը։

Ջոն Այքենբերրի և Դանիել Դյուդնին պնդում են, որ Իրաքյան պատերազմը, որը սովորաբար ռեալիստների կողմից վերագրվում է լիբերալ ինտերնացիոնալիզմին, իրականում ավելի մոտ է հեգեմոնիկ ռեալիզմին։ Նրանք առաջարկում են, որ պատերազմի սադրիչ էին հեգեմոնիկ ռեալիստները։ Մինչդեռ լիբերալ ինտերնացիոնալիստները անտրտունջ աջակցեցին պատերազմին՝ հետևելով զենքերի վերահսկման և փոխկապակցվածության ռեալիզմի գաղափարներին։ Ջոն Միրշայմերը նշում է, որ կարելի է մտածել, թե Բուշի դոկտրինն ու այլ իրադարձություններ «ապացույց են անբալանս ռեալիզմի, որը հնարավոր դարձավ մոնոբևեռության շնորհիվ», սակայն նա համաձայն չէ և պնդում է, որ տարբեր միջամտությունները պայմանավորված են այն համոզմամբ, որ լիբերալ միջազգային կարգը կարող է գերազանցել ուժի քաղաքականությունը։

### Ոչ եվրոպական քաղաքականության հետ անհամապատասպանում
Գիտնականները պնդում են, որ ռեալիստական տեսությունները, հատկապես անարխիայի և ուժերի հավասարակշռության ռեալիստական ընկալումները, չեն բնորոշել Արևելյան Ասիայի և Աֆրիկայի (նախքան, ընթացքում և գաղութացմումից հետո) միջազգային համակարգերը։

### Պետությունամետություն
Գիտնականները քննադատել են միջազգային հարաբերությունների ռեալիստական տեսությունները այն բանի համար, որ դրանք ենթադրում են, որ պետությունները կայուն և միատարր միավորներ են։

### Զսպողական քաղաքականություն
20-րդ դարի կեսերին, Միացյալ Թագավորությունում ռեալիզմը դիտվել է որպես խարխլված՝ կապված լինելով 1930-ականների զսպողական քաղաքականության հետ։ Այն աստիճանաբար վերականգնվեց Սառը պատերազմի ընթացքում։

Գիտնական Աարոն ՄակՔիլը ընդգծել է ռեալիզմի մեջ լիբերալիզմի դեմ հիմնական հակաքայլերը, որոնք, ձգտելով «զսպվածության» զգացողության՝ լիբերալ միջամտության դեմ, կհանգեցնեն ավելի շատ փոխանարար պատերազմների և չեն առաջարկի ինստիտուտներ և նորմեր՝ մեծ ուժերի հակամարտությունը մեղմելու համար։

### Ռեալիզմը որպես դեգեներացնող հետազոտական ծրագիր
Ջոն Վասկեսը կիրառել է Իմրե Լակատոսի չափորոշիչները և եզրակացրել, որ ռեալիզմի վրա հիմնված հետազոտական ծրագիրը դիտվում է որպես դեգեներացնող՝ իր տեսական զարգացման փոփոխական բնույթի, իրական տեսության սահմանումը չնշելու, թերությունները բացատրելու համար լրացուցիչ պնդումներ մշտապես ընդունելու և ուժեղ հետազոտական արդյունքների բացակայության պատճառով։ Վասկեսի քննադատության դեմ, Սթիվեն Վալթը պնդել է, որ Վասկեսը անտեսել է ռեալիստական տեսության առաջադիմական ուժը։ Քենեթ Վոլցը նշել է, որ Վասկեսը սխալ է հասկացել Լակատոսին։

### Աբստրակտ տեսությունների և ոչ կոնսեսուսային բարոյական սկզբունքների քննադատություն
Ռեալիզմի հիմնական տարբերակը քննադատվում է այն պատճառով, որ այն նախապատվությունը տալիս է աբստրակտտեսական փորձարկումներին՝ պատմական մանրամասների հաշվին և «միջազգային վարքի կանոնների» բարոյական սկզբունքների ոչ համընդհանուր հիմքի պատճառով, ինչի վկայությունն է Ռուս-ուկրաինական պատերազմը։

## Տես նաև
* Խաղերի տեսություն
* Լեգիզմ
* Իրական քաղաքականություն

## Ծանոթագրություններ

## Հավելյալ գրականություն

* Ashley, Richard K. "Political Realism and the Human Interests", *International Studies Quarterly* (1981) 25: 204–36.
* Barkin, J. Samuel *Realist Constructivism: Rethinking International Relations Theory* (Cambridge University Press; 2010) 202 pages. Examines areas of both tension and overlap between the two approaches to IR theory.
* Bell, Duncan, ed. *Political Thought and International Relations: Variations on a Realist Theme*. Oxford: Oxford University Press, 2008.
* Booth, Ken. 1991. "Security in anarchy: Utopian realism in theory and practice", *International Affairs* 67(3), pp.&nbsp;527–545
* Crawford; Robert M. A. *Idealism and Realism in International Relations: Beyond the Discipline* (2000) online edition
* Donnelly; Jack. *Realism and International Relations* (2000) online edition
* Gilpin, Robert G. "The richness of the tradition of political realism", *International Organization* (1984), 38:287–304
* Griffiths; Martin. *Realism, Idealism, and International Politics: A Reinterpretation* (1992) online edition
* Guilhot Nicolas, ed. *The Invention of International Relations Theory: Realism, the Rockefeller Foundation, and the 1954 Conference on Theory* (2011)
* Keohane, Robert O., ed. *Neorealism and its Critics* (1986)
* Lebow, Richard Ned. *The Tragic Vision of Politics: Ethics, Interests and Orders*. Cambridge: Cambridge University Press, 2003.
* Mearsheimer, John J., "The Tragedy of Great Power Politics." New York: W.W. Norton & Company, 2001. [Seminal text on Offensive Neorealism]
* Meyer, Donald. *The Protestant Search for Political Realism, 1919–1941* (1988) online edition
* Molloy, Sean. *The Hidden History of Realism: A Genealogy of Power Politics*. New York: Palgrave, 2006.
* Morgenthau, Hans. "Scientific Man versus Power Politics" (1946) Chicago, IL: University of Chicago Press.
** "Politics Among Nations: The Struggle for Power and Peace" (1948) New York NY: Alfred A. Knopf.
** "In Defense of the National Interest" (1951) New York, NY: Alfred A. Knopf.
** "The Purpose of American Politics" (1960) New York, NY: Alfred A. Knopf.
* Murray, A. J. H., *Reconstructing Realism: Between Power Politics and Cosmopolitan Ethics*. Edinburgh: Keele University Press, 1997.
* Rösch, Felix. "Unlearning Modernity. A Realist Method for Critical International Relations?." *Journal of International Political Theory* 13, no. 1 (2017): 81–99. 
* Rosenthal, Joel H. *Righteous Realists: Political Realism, Responsible Power, and American Culture in the Nuclear Age.* (1991). 191 pp.&nbsp;Compares Reinhold Niebuhr, Hans J. Morgenthau, Walter Lippmann, George F. Kennan, and Dean Acheson
* Scheuerman, William E. 2010. "The (classical) Realist vision of global reform." *International Theory* 2(2): pp.&nbsp;246–282.
* Schuett, Robert. *Political Realism, Freud, and Human Nature in International Relations*. New York: Palgrave, 2010.
* Smith, Michael Joseph. *Realist Thought from Weber to Kissinger* (1986)
* Tjalve, Vibeke S. *Realist Strategies of Republican Peace: Niebuhr, Morgenthau, and the Politics of Patriotic Dissent*. New York: Palgrave, 2008.
* Williams, Michael C. *The Realist Tradition and the Limits of International Relations*. Cambridge: Cambridge University Press, 2005. online edition

## Արտաքին հղումներ
* Political Realism in International Relations in Stanford Encyclopedia of Philosophy
* Richard K. Betts, "Realism", YouTube

Կատեգորիա:Հումանիտար գիտություններ
Կատեգորիա:Միջազգային հարաբերություններ
Կատեգորիա:Միջազգային հարաբերությունների տեսություն
Կատեգորիա:Քաղաքական ռեալիզմ
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփայություն