Բրենդոն Թինա

**Բրենդոն Թինա** (, ), ամերիկացի տրանսգենդեր անձ, որը բռնաբարվել, իսկ ավելի ուշ սպանվել է Ֆիլիպ Դևայնի և Լիզա Լամբերտի հետ միասին Հումբոլդտում (Նեբրասկա)՝ Ջոն Լոտերի և Թոմ Նիսենի կողմից։ Նրա կյանքն ու մահը հանդիսացել են «*Դեռահաս Բրենդոնի պատմությունը*» և «*[[Տղաները չեն լացում (ֆիլմ, 1999)|Տղաները չեն լացում]]*» ֆիլմերի թեմաները: Թինայի և Մեթյու Շեփարդի սպանություններն օգնել են, որ Միացյալ Նահանգներում ավելի շատ մարդիկ պահանջեն փոփոխություններ ատելության խոսքի մասին օրենքներում:

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1972 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Լինքոլնում, Նեբրասկա՝ Ջոան Բրենդոնի ընտանիքում։ Լանկասթեր կոմսությունում հայրը մահացել է ավտովթարից, նրան մեծացրել է մայրը։

Թինան և նրա ավագ քույրը՝ Թամմին ապրել են իրենց մայրական տատիկի հետ Լինքոլնում, քանի որ մայրը վերադարձրել է նրանց, երբ Թինան երեք, իսկ Թամմին՝ վեց տարեկան է եղել: Նրանք ապրել են Լինքոլնի հյուսիս-արևելքում: Ջոանը ստացել է հաշմանդամության ստուգումներ և աշխատել է Լինքոլնի կանանց խանութում՝ ընտանիքը պահելու համար:

Որպես փոքր երեխաներ՝ Թինան և Թամմին մի քանի տարի սեռական բռնության են ենթարկվել իրենց հորեղբոր կողմից։ Թինայի ընտանիքը նրան վաղ մանկությունից նկարագրել է որպես տղա: Դեռահասության շրջանում Թինան սկսել է նույնականանալ որպես տղամարդ։ Հարաբերություններ է սկսել աշակերտուհու հետ: Չնայած Թինան մի քասնի անգամ հայտարարել է, որ ինքը ինտերսեքս է՝ մայրը մերժել է Թինայի արական ինքնությունը և շարունակել նրան անվանել իր դուստրը:

Թինան և նրա քույրը հաճախել են Լինքոլնում գտնվող Սուրբ Մարիամի ավագ դպրոց և Պիուս Իքս միջնակարգ դպրոց։ Թինան խախտել է նաև դպրոցի հագուստի կանոնները։ Սկսել է հագնվել ավելի տղամարդկային։ Վերջին տարվա առաջին կիսամյակում ԱՄՆ բանակի հավաքիչը եկել է դպրոց և խրախուսել աշակերտներին մասնակցել զինված ուժերին։ Թինան անդամագրվել է ԱՄՆ բանակին և ցանկացել է ծառայել Միջին Արևելքում՝ Դեսերտ Շիլդ գործողությունում։ Սակայն նա չի անցել գրավոր քննությունը։

1990 թվականի դեկտեմբերին Թինան ընկերների հետ գնացել է սքեյթ Պարկ և կապել կուրծքը՝ տղամարդու տեսք ունենալու համար: Ավագ դպրոցն ավարտելուց առաջ Թինան սկսել է վատ գնահատականներ ստանալ: 1991 թվականի հունիսին՝ ավարտելուց երեք օր առաջ, Թինային հեռացրել են Պիոս Իքս միջնակարգ դպրոցից։

1991 թվականի կեսերին Թինան լուրջ հարաբերություններ է սկսել Հիզեր անունով աղջկա հետ: Ավելի ուշ աշխատանքի է անցել գազալցակայանում՝ փորձելով գումար վաստակել, որպեսզի տուն գնի իր և ընկերուհու համար։ Մայրը չի ընդունել այս հարաբերությունները և համոզել է իր դուստր Թամիին, որպեսզի հետևի Թինային՝ պարզելու Թինայի և Հիզերի հարաբերությունները պլատոնիկ են, թե սեռական։

1992 թվականի հունվարին Թինան անցել է հոգեբանական գնահատում, որի արդյունքում ախտորոշել են լուրջ «սեռական ինքնության ճգնաժամ»: Ավելի ուշ նրան տեղափոխել են Լանքասթեր շրջանի ճգնաժամային կենտրոն՝ համոզվելու, որ նա ինքնասպանության վտանգ չունի։ Երեք օր անց դուրս են գրել կենտրոնից, և նա սկսել է հաճախել թերապիաների։ Թինան դժվարությամբ է խոսել իր սեռական ինքնության մասին, բայց հայտնել է, որ բռնաբարվել է: Թերապիայի հանդիպումները երկու շաբաթ անց դադարել են։՛1993 թվականին, որոշ իրավական խնդիրներից հետո, Թինան տեղափոխվել է Նեբրասկա նահանգի Ռիչարդսոն շրջանի Ֆոլս Սիթի տարածաշրջան, որտեղ ներկայացել է որպես տղամարդ: Ընկերացել է մի քանի տեղի բնակիչների հետ։ Տեղափոխվել է Լիզա Լամբերտի տուն, որտեղ սկսել է հանդիպել Լամբերտի 19-ամյա ընկերուհու՝ Լանա Թիսդելի հետ: Սկսել է շփվել նաև նախկին դատապարտյալներ Ջոն Լոթերի և Մարվին Թոմաս «Թոմ» Նիսենի հետ։

1993 թվականի դեկտեմբերի 19-ին Թինան ձերբակալվել է չեկեր կեղծելու համար. Թիսդելն օգտագործել է իր հոր գումարը Թինայի գրավը վճարելու համար։ Քանի որ Թինան գտնվել է բանտի կանանց բաժնում, Թիսդելը իմացել է, որ նա տրանսգենդեր է: Երբ Թիսդելը հետագայում հարցրել է Թինային իր սեռի մասին, նա ասել է, որ հերմաֆրոդիտ է։ Չնայած դրան, նրանք շարունակել են հանդիպել։ *[[Տղաները չեն լացում (ֆիլմ, 1999)|«Տղաները չեն լացում»]]* ֆիլմի ադապտացիայի հետ կապված դատական գործի ժամանակ Թիսդելը վիճարկել է այս պատմության որոշ մանրամասներ։ Թինայի ձերբակալությունը տեղադրվել է տեղական թերթում նրա իրական անունով և դրանից հետո նրա ծանոթներն իմացել են, որ կին է։

## Բռնաբարություն և սպանություն
Սուրբ Ծննդյան նախօրեի երեկույթին Նիսենը և Լոթերը բռնել են Թինային և ստիպել հանել տաբատը՝ ապացուցելու, որ ունի իգական սեռի օրգաններ։ Թիսդելը հարկադրանքով նայել է, բայց ոչինչ չի ասել։ Լոթերը և Նիսենը հարձակվել են Թինայի վրա, բռնի կերպով նստեցրել մեքենա և տարել Ռիչարդսոն շրջանի մսամշակման գործարանի մոտ։ Այնտեղ նրան ծեծել են և խմբակային բռնաբարել։ Դրանից հետո նրանք վերադարձել են Նիսենի տուն և ստիպել Թինային ցնցուղ ընդունել։ Թինան կարողացել է փախչել՝ դուրս գալով Նիսենի լոգարանի պատուհանից և գնացել է Թիսդելի տուն։ Թիսդելը համոզել է Թինային ոստիկանություն դիմել, թեև Նիսենը և Լոթերը սպառնացել էին, որ «եթե նա բացվի, իրեն կլռեցնեն ընդմիշտ»։

Թինան գնացել է նաև հիվանդանոց, որտեղ հավաքվել է բռնաբարության քննության հավաքածու, բայց այն հետագայում կորել է։ Շերիֆ Չարլզ Բ. Լոքը հարցաքննել է Թինային բռնության մասին, սակայն, ըստ տեղեկությունների՝ նրա հարցերն առավելապես կենտրոնացած են եղել Թինայի տրանսգենդեր լինելու վրա, ինչը Թինային թվացել է վիրավորական։ Նիսենն ու Լոթերը ոստիկանությունում հարցաքննվել են, բայց չնայած առկա ապացույցներին՝ Լոքը նրանց չի ձերբակալել և ոչ մի մեղադրանք չի առաջադրել։ Ավելին, նա նրանց տեղեկացրել է, որ բռնաբարության մասին հաղորդում է ներկայացվել։ Լոքը հրաժարվել է ձերբակալել Նիսենին և Լոթերին՝ ասելով. «Ի՞նչ տեսակի մարդ էր Թինան։ Առաջին մի քանի անգամ, երբ նրան ձերբակալել ենք, նա ներկայացել է որպես տղամարդ»։ Թինայի մայրը հետագայում կեղծ հայց է ներկայացրել անզգուշությամբ մահ պատճառելու համար։ Նեբրասկայի Գերագույն դատարանը որոշել է, որ Լոքի անգործությունն է հանգեցրել Թինայի մահվանը։

1993 թվականի դեկտեմբերի 31-ին՝ ժամը 01:00-ի սահմաններում Նիսենն ու Լոթերը գնացել և ներխուժել են Լամբերտի տուն: Լամբերտին գտել են անկողնում և հարցրել, թե որտեղ է Թինան։ Լամբերտը հրաժարվել է պատասխանել։ Նիսենը սկսել է փնտրել և գտել է Թինային, որը թաքնված է եղել վերմակի տակ։ Այդ ժամանակ նրանք կրակել են Թինայի ստամոքսին։

Նիսենը դատարանում ցուցմունք է տվել, որ նկատել է թե ինչպես է Թինան ցնցվել և Լոթերից դանակ է խնդրել, որով հարվածել է Թինայի կրծքին՝ համոզվելու համար, որ նա մահացել է։

Ավելի ուշ Նիսենը ցուցմունք է տվել, որ կրակել է Լամբերտի ստամոքսին։ Այնուհետև երկու տղամարդիկ Դևայնին տարել են հյուրասենյակ, նստեցրել բազմոցին և երկու անգամ կրակել նրա վրա։ Նիսենը վերադարձել է ննջասենյակ, որտեղ ևս մի քանի անգամ կրակել են Լամբերտի վրա։ Դրանից հետո երկու տղամարդիկ հեռացել են, իրենց զենքերն ու ձեռնոցները նետել են սառած գետը և վերադարձել Ֆոլս Սիթի։ Նրանք ձերբակալվել են նույն օրը, որից հետո Նիսենը ոստիկաններին պատմել է, որ ականատես է եղել, թե ինչպես է Ջոն Լոթերը Համբոլդտում սպանել երեք մարդու։

Թինան թաղվել է Նեբրասկա նահանգի Լինքոլն քաղաքի Լինքոլնի հուշահամալիրում : Նրա տապանաքարին մակագրվել է անունը և ՝ «*դուստր, քույր և ընկեր»*։

Նիսենը մեղադրել է Լոթերին սպանություններ կատարելու մեջ։ Պատիժը մեղմացնելու համար Նիսենը խոստովանել է, որ մասնակցել է բռնաբարությանն ու սպանությանը։ Լոթերը հերքել է Նիսենի ցուցմունքի ճշմարտացիությունը, իսկ Նիսենի ցուցմունքը կորցրել է իր արժանահավատությունը։ Դատավորները Լոթերին մեղավոր են ճանաչել սպանության համար և դատապարտել են մահապատժի։ Լոթերն ու Նիսենը բողոքարկել են իրենց դատավճիռները։ 2007 թվականի սեպտեմբերին Նիսենը հետ է վերցրել իր ցուցմունքը Լոթերի դեմ՝ պնդելով, որ միայն ինքն է կրակել Թինայի վրա։ 2009 թվականին Լոթերի բողոքը, որը հիմնված է եղել Նիսենի նոր ցուցմունքների վրա՝ իր անմեղությունը ապացուցելու համար, մերժվել է Նեբրասկայի Գերագույն դատարանի կողմից։ Դատարանը որոշել է, որ նույնիսկ Նիսենի վերանայված ցուցմունքների համաձայն՝ Լոթերն ու Նիսենը երկուսն էլ ներգրավված են եղել սպանության մեջ, և այդ պայմաններում՝ ով էր իրականում կրակողը, իրավաբանորեն նշանակություն չուներ։

2011 թվականի օգոստոսին ԱՄՆ Վերաքննիչ դատարանի Ութերորդ շրջանի երեք դատավոր մերժել են Ջոն Լոթերի բողոքը։

## Մշակութային և իրավական ժառանգություն
Քանի որ Թինան չէր սկսել հորմոնափոխարինիչ թերապիա և չէր անցել սեռափոխության վիրահատություն՝ որոշ լրատվամիջոցներ սխալմամբ նրան ներկայացրել են որպես լեսբուհի։

ՋոԱն Բրենդոնը դատի է տվել Ռիչարդսոն շրջանին և Լոքին, քանի որ նա Թինայի մահը կանխելու քայլեր չի ձեռնարկել։ Դատը շահել է և ստացել 80․000 դոլար։ Բայց դատարանը գումարը նվազեցրել է՝ 17,360.97 դոլար։ 2001 թվականին Նեբրասկայի Գերագույն դատարանը վերացրել է նախորդ վճիռների նվազեցումները և վերականգնել 80,000 դոլարի լիակատար փոխհատուցումը։ 2001 թվականի հոկտեմբերին նույն դատավորը հատկացրել է ևս 12․000 դոլար․ 5․000 դոլար՝ անարդար մահվան համար և 7․000 դոլար՝ հոգեբանական վնաս պատճառելու համար։ Դատավարությունից հետո Լոքը ծառայել է Ռիչարդսոն շրջանի կոմիսար, իսկ ավելի ուշ դարձել է իր համայնքի խորհրդի անդամ, ապա անցել է թոշակի։ Նա հրաժարվել է խոսել իր արարքների մասին դեպքի առնչությամբ և մեկ լրագրողի, որը կապվել է նրա հետ դեպքից քսան տարի անց անվանել է «շատ անհանգստացնող»։

1999 թվականին Թինայի մասին նկարահանվել է կենսագրական ֆիլմ՝ *[[Տղաները չեն լացում (ֆիլմ, 1999)|«Տղաները չեն լացում»]]* վերնագրով, որի ռեժիսորը Քիմբերլի Փիրսն է։ Ֆիլմում Թինայի դերը խաղացել է Հիլարի Սվոենկը, իսկ Թիսդելի դերը՝ Քլոե Սևինյին։ Սոենկն իր խաղի համար արժանացել է Օսկար մրցանակի, իսկ Սևինին առաջադրվել է նույն մրցանակի համար։

Թիսդելը դատի է տվեց արտադրողներին՝ իր անունն ու կերպարը առանց թույլտվության օգտագործելու համար։ Նա պնդել է, որ ֆիլմն իրեն պատկերել է որպես «ծույլ, ստոր խավի ներկայացուցիչ և կեղծավոր», ինչպես նաև սխալմամբ ներկայացրել է, թե ինքը շարունակել է հարաբերությունները Թինայի հետ՝ իմանալով, որ նա տրանսգենդեր է։ Նա ի վերջո հարթել է իր հայցն ընդդեմ ֆիլմի դիստրիբյուտորի՝ համաձայնելով չբացահայտել ստացված գումարը։

2013 թվականին ՋոԱն Բրենդոնը լրագրողի հետ զրույցում նշել է՝ ընդունել է, որ մեդիան Թինային ներկայացրել է որպես տրանսգենդեր։ Թեև նա դժգոհ է եղել «*[[Տղաները չեն լացում (ֆիլմ, 1999)|Տղաները չեն լացում]]*» ֆիլմում իրավիճակի ներկայացման ձևից, ՋոԱնն ասել է․ «Այդ ֆիլմը գեյերին և տրանսգենդերներին հնարավորություն է տվել արտահայտելու իրենց կարծիքները, և ես ուրախ եմ դրա համար։ Շատ մարդիկ կային, որոնք չեն հասկացել, թե ինչ է անցել Թինայի գլխով։ Մենք մեծ առաջընթաց ենք գրանցել»։ Երբ նրան հարցրել են, թե սպանությունն ինչ ազդեցություն ունի իր կյանքի վրա, ՋոԱնը պատասխանել է․ «Ես շատ եմ մտածել, թե ինչպիսին կլիներ իմ կյանքը, եթե Թինան հիմա էլ ինձ հետ լիներ։ Նա մեծ ուրախություն կպարգևեր ինձ։ Միշտ ուրախ երեխա է եղել։ Եվ եթե նրա երջանկությունը տղամարդկանց կյանքով ապրելու մեջ լիներ, ես հաշտ կլինեի դրա հետ»։

*1998 թվականին Շու Լիա Չեանգի ստեղծած Բրենդոն վեբ ստեղծագործությունը անվանակոչվել է Բրենդոն Թինայի պատվին։ Կայքի մեծ մասը նվիրված է եղել Բրենդոնի պատմությանը։*

Բրիտանական *Pet Shop Boys* դուետը 2006 թվականին թողարկել է «Girls Don't Cry» երգը, որը նվիրված է եղել Բրենդոն Թինային։ Վանկուվերում հիմնված փոփ-փանկ *Hotel Mira* խումբը 2014 թվականին իրենց դեբյուտային *Circulation* ալբոմում ընդգրկել են «Brandon» երգը՝ ի հիշատակ Բրենդոն Թինայի։

## Տես նաև
* Ուղղիչ բռնաբարություն
* Տրանսգենդերների հիշատակի օր
* Տրանսֆոբիա

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* 
* Brandon – An American Tragedy. By Herbert J. Friedman, Friedman Law Offices, Nebraska

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացիներ
Կատեգորիա:Տրանսգենդերների իրավունքներ