Երուխան

**Երուխան** (իսկական անունը՝ Երվանդ Պողոսի Սրմաքեշխանլյան, ), արևմտահայ գրող, հրապարակախոս, թարգմանիչ և մանկավարժ, Մեծ Եղեռնի զոհերից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1870 թվականին Կոստանդնուպոլսում։ Սովորել է ծննդավայրի Ներսեսյան և Կեդրոնական վարժարաններում։ 1890 թվականից աշխատել է «Արևելք» խմբագրությունում։ 1891-1896 թվականներին «Արևելք»-ի և «Մասիս»-ի էջերում հրատարակել է մի շարք նովելներ՝ շարունակելով ու զարգացնելով 1880-ական թվականների արևմտահայ ռեալիստական գրականության ավանդույթները։ 1896 թվականի հայկական կոտորածների օրերին տեղափոխվել է Բուլղարիա, 1904 թվականին անցել Եգիպտոս։ Տարագրության մեջ (1899-1908) շարունակել է գրական, խմբագրական աշխատանքը, զբաղվել մանկավարժությամբ (Վառնայի, Ալեքսանդրիայի, Կահիրեի ազգային վարժարաններում)։ Գաղթական, Ե. Գաղթական, Աշուղ ծածկանուններով Կոստանդնուպոլսի «Բյուզանդիոն» թերթում հոդվածներ է տպագրել հայ գաղթականների կյանքից։ 1908 թվականին Երիտթուրքական հեղափոխությունից հետո, վերադարձել է Կոստանդնուպոլիս, նշանակվել է «Արևելք» թերթի խմբագիր, միաժամանակ դասավանդել ազգային Կեդրոնական, իսկ 1913 թվականից՝ Խարբերդի ազգային վարժարաններում։ Թուրքերի ձեռքով սպանվել է Ծովք գյուղի մոտակայքում 1915 թվականին՝ Մեծ Եղեռնի ժամանակ։

## Երկերը մամուլում
*1891-1896 թվականներին «Արևելք»-ի և «Մասիս»-ի էջերում տպագրված նովելներ՝ 
**«Պապուկը»
**«Մեզատճին»
**«Հյուծախտավորը»
**«Լվացարարուհին»
**«Գինովին վարձը»
**«Ձուկին փոխարեն»
*«Կաղընդչէքը» - պատմվածք 1900, տպագրվել է «Շավիղ» հանդեսում
*«Սայլորդը» - պատմվածք 1900, տպագրվել է «Շավիղ» հանդեսում
*«Արյան ուժը» - պատմվածք 1900, տպագրվել է «Շավիղ» հանդեսում
*«Գաղթականները» - անավարտ վեպ 1900, տպագրվել է «Շավիղ» հանդեսում
*«Ամիրայի աղջիկը» - վեպ 1900, տպագրվել է «Արևելք» թերթում

## Երկերի մատենագիտություն
* Կեանքին մէջ, Կ. Պոլիս, 1911, 96 էջ։
* Ամիրային աղջիկը, Կ. Պոլիս, 1929, 480 էջ։
* Հարազատ որդի… (վէպ), Ալէքսանդրիա, 1936, 148 էջ։
* Ամիրային աղջիկը, Պէյրութ, 1938, 488 էջ։
* Թռուցիկ յիշատակներ, Գահիրէ, 1941, 24 էջ։
* Ամիրային աղջիկը, Գահիրէ, 1942, 488 էջ։
* Պատմուածքներ ժողովրդական կեանքէ, Փարիզ, 1942, 256 էջ։ 
* Նովելներ, Երևան, 1946, 226 էջ։
* Ամիրայի աղջիկը, Երևան, 1949, 442 էջ։ 
* Հարազատ որդի… (վէպ), Պէյրութ, 1951, 115 էջ։
*Ամիրային աղջիկը։ պոլսական կեանքի դրուագներ։ «Արևելք», 1952, 365 էջ։
* Հարազատ որդի… (վէպ) եւ պատմուածքներ, Հալէպ, 1953, 418 էջ։
* Պատմուածքներ, Պէյրութ, 1953, 220 էջ։
* Նովելներ, Երևան, 1965, 438 էջ։ 
* Պատմուածքներ, Պէյրութ, 1967, 452 էջ։
* Ամիրային աղջիկը, Պէյրութ, 1971, 433 էջ։
* Երկեր. Ամիրայի աղջիկը, Նովելներ, Երևան, 1980, 608 էջ։
* Երկեր, Անթիլիաս, 1993, 464 էջ։
* Պատմուածքներ ժողովրդական կեանքէ, Պէյրութ, 1993, 207 էջ։
* Պատմուածքներ, Վենետիկ, 1996, 104 էջ։
* Հարազատ որդի… (վէպ), Անթիլիաս, 2011, 135 էջ։
* Ընտիր նովելներ, Երևան, 2015, 200 էջ։
* Փոքր Ասիոյ մէջէն, Իսթանպուլ, 2015, 200 էջ։

## Թարգմանություններ
* Ա. Դոդե «Ջեկ» 1896, տպագրվել է «Արևելք» թերթում
* Հ. Մալո «Ընտանիքը» 1894-1895, տպագրվել է «Արևելք» թերթում
* Ժ. Լերմինա «Փարիզի գայլերը» 1894-1895, տպագրվել է «Արևելք» թերթում
* Ժ. Մարի «Դժգույն աղջիկը» 1894, տպագրվել է «Արևելք» թերթում

## Գրականություն
* Հ. Ճ. Սիրունի, *Գիծեր Երուխանի կյանքե* «ՍԳ» 1970 №3
* Ս. Վ. Հովհաննիսյան, *Երուխան* Երևան 1970
*Երուխան։ (Կյանքը եւ գործը)։ Դպիր, 2003, 150 էջ։

## Արտաքին հղումներ
* *Երուխան,* «Յառաջ», 1988 թ.։ Օգոստոսի 17, N16816, էջ 2։ Օգոստոսի 18, N16817, էջ 2։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Համիդյան ջարդերից փրկվածներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված գրողներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության գրողներ