open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ուփսալայի համալսարան

**Ուփսալայի համալսարան,** պետական համալսարան, գտնվում է Շվեդիայի Ուփսալա քաղաքում։ Հիմնադրվել է 1477 թվականին։ Սկանդինավիայի ամենահին համալսարանն է։ Այն Հյուսիսային Եվրոպայի միջազգային դասակարգման լավագույն բուհերից մեկն է և, ընդհանուր առմամբ, համարվում է Եվրոպայի աամենահեղինակավոր բարձրագույն ուսումնական հաստատություններից մեկը։

Համալսարանն ունի ինը ֆակուլտետ ՝ բաժանված երեք «կարգապահական ոլորտների» ՝ Արվեստ և հասարակական գիտություններ, Բժշկություն և դեղագործություն, Գիտություն և տեխնոլոգիա։

Ուփսալայի համալսարանը ներառվել է աշխարհի 100 լավագույն համալսարանների ցանկում։

## Պատմություն
Գուստավ II թագավորը իր ընտանիքի ողջ ունեցվածքը նվիրել է համալսարանին։

1894 թվականին համալսարանը  ուներ 122 ուսուցիչ, 1570 ուսանող ՝ բանասիրության ֆակուլտետում ՝ 498, իրավագիտության ֆակուլտետում ՝ 479, աստվածաբանական ֆակուլտետում ՝ 362, իսկ բժշկական ֆակուլտետում  231 ուսանող։

1956-ին փիլիսոփայության ֆակուլտետը բաժանվեց Արվեստի ֆակուլտետի և Գիտության և տեխնիկայի ֆակուլտետի միջև։ 1964-ին Սոցիոլոգիայի ֆակուլտետն առանձնացավ Արվեստի ֆակուլտետից։ 1968-ին դեղագործության ինստիտուտը, որը Ստոկհոլմից Ուպսալա տեղափոխվեց, համալսարանի մաս կազմեց որպես ֆակուլտետ։

1967-ին բացվեց Չեբրոյի համալսարանի մասնաճյուղը, որն այժմ անկախ համալսարան է։

Համալսարանի գրադարանում կան հազվագյուտ ձեռագրեր, որոնց թվում են 18-րդ դարի վերջին և 19-րդ դարի սկզբին Շվեդիայի  ստրկուհի Գուստավ Բադինի նոտաները։

## Ֆակուլտետներ
Սկզբնապես գործում էին ընդամենը չորս ֆակուլտետ՝ աստվածաբանություն, իրավագիտություն, բժշկություն և փիլիսոփայություն (որը այն ժամանակ հիմնականում վերաբերում էր գիտություններին)։

Ժամանակի ընթացքում ստեղծվեցին նոր ֆակուլտետներ՝ արվեստ, կրթություն, լեզուներ, դեղաբանություն, գիտություն և տեխնոլոգիա, հասարակական գիտություններ:

## Համալսարանի գրադարան
Համալսարանի գրադարանն ունի շուրջ 5.25 միլիոն գիրք և պարբերականներ (131,293 մետր դարակաշար), 61.959 ձեռագիր,  345,734 քարտեզներ և գրաֆիկական այլ փաստաթղթեր։

## Հիվանդանոց
Ուփսալայի ակադեմիական հիվանդանոցը, որը հիմնադրվել է 1302 թվականին,ուսուցողական հիվանդանոց է բժշկական և բուժքույրական դպրոցի համար։ Այն ղեկավարվում է Ուփսալայի շրջանային խորհրդի կողմից համալսարանի հետ համագործակցությամբ։ 2003-ին հիվանդանոցի կողմից աշխատանքի է տեղավորվել 7,719 մարդ։

## Հայտնի շրջանավարտներ
* Հանես Ալֆվեն
* Անդերս Յոնաս Անգստրեմ
* Իյոնս Յակոբ Բերցելիուս
* Անդերս Ցելսիուս
* Էրիկ Կարլֆելդտ
* Պեր Լագերքվիստ
* Կառլ Լիննեյ
* Կարլ Վիլհելմ Շեելե
* Վիկտորիա 
* Նիկլաս Զենստրոմ

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Picture of the University House in Uppsala, Sweden.jpg
Պատկեր:Carolina Rediviva Närbild.jpg


## Ծանոթագրություններ

10 Cheapest Universities in Alberta for International Students

## Արտաքին հղումներ
https://www.uu.se/

Կատեգորիա:15-րդ դարում հիմնադրված կրթական հաստատություններ
Կատեգորիա:Համալսարանների ցանկեր
Կատեգորիա:1477 հիմնադրումներ Շվեդիայում
Շերեփուկ

մինի|Գորտնկիթում շերեփուկի սաղմնային զարգացում

**Շերեփուկ**, անպոչ երկենցաղների թրթուրը։ Ձվից դուրս եկած շերեփուկները հիմնականում բնակվում են ջրում, չնայած կան տեսակներ, որոնք մասամբ կամ լրիվ բնակվում են ցամաքում։

## Կառուցվածք
Զարգացման սկզբնական շրջանում շերեփուկը ունենում է երկխորշ սիրտ, ներքին խռիկներ (2—3 զույգ), երկար պոչ , եղջրային դունչ, կողագծի օրգան,  ամրացման օրգան, արյան շրջանառության մեկ շրջան։

Տարբեր տեսակների շերեփուկները զգալիորեն տարբերվում են իրենց չափերով։ Օրինակ եղջրային սխտորիկների ընտանիքում (Megophryidae) զարգացման վերջին շրջանում շերեփուկների չափերը տատանվում են 33-ից 106 մմ-ի սահմաններում։ Շերեփուկների ամենամեծ չափեր ունեն *Pseudis paradoxa* հետաքրքիր գորտերը, որոնց չափերը հասնում են 25 սանտիմետրի, որը չորս անգամ մեծ է հասուն առանձնյակի չափերից.

## Մետամորֆոզ
մինի|150փքս|Սովորական դոդոշի շերեփուկի կերպարանափոխությունը
մինի|ձախից|Կռնչան գորտի կենսական ցիկլը

Որոշ ժամանակ հետո սկսվում է մետամորֆոզը` (կերպարանափոխությունը) սիրտը դառնում է եռախորշ, ինչի պատճառով ձեռք է բերում արյան շրջանառության երկու շրջան, խռիկները փոխարինվում են թոքերով և ձևավորվում է թոքային շնչառությունը։ Ձևավորվում են վերջույթները, իսկ պոչը անհետանում է։ Պոչը անհետանում է ինքնամարսման արդյունքում, իսկ առաջացած նյութերը և էներգիան օգտագործվում են մյուս բջիջների կողմից։

## Հետաքրքիր փաստեր
2000 թվականին Դալհաուզի համալսարանից Ռիչարդ Բասերսուգը ստացավ Նոբելյան մրցանակ չոր սեզոնում Կոստա Ռիկայի որոշ շերեփուկների համային հատկանիշների համեմատության վերաբերյալ աշխատանքի համար։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:Անպոչ երկկենցաղներ
Իգնացիո Աֆանի

**Իգնացիո Աֆանի** ( ), իտալացի նկարիչ, որը հիմնականում նկարել է պատմական և աստվածաշնչյան թեմաներով։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Պարմայի Բորգո Սան Դոնինոյում։ Սովորել է Պարմայի Գեղեցիկ արվեստների ակադեմիայում, Ջիովանի Բատիստա Կալեգարիի, Ֆրանչեսկո Սկարամուզայի, Ջուզեպպե Գաիբացիի և Ֆրանչեսկո Պեսկատորիի մոտ։ 1848-1849 թվականներին մասնակցել է իտալա-ավստրիական պատերազմին։ 1859 թվականիին կրթաթոշակ է ստացել Ֆլորենցիայում սովորելու համար։ Վերադառնալով Պարմա՝ նա արժանացել է մի շարք պարգևների, այդ թվում` դառնալով Նեապոլի ակադեմիայի պատվավոր ակադեմիկոս։ Նրա աշխատանքներից են` *Ջիրոլամո Սավոնարոլան բանտում*, որը ուղարկվել է 1869 թվականի Վիեննայի համաշխարհային ցուցահանդեսին, *Դոնատո Բրամանտեի դուստրը ներկայացնում է Ռաֆայելին Հուլիուս Երկրորդ պապին*, *Գարիբալդինին հեռանում է իր ընտանիքից*, *Ռեբեկան հիանում է Իսահակի ուղարկած ապարանջաններով*, *Մեդիչիների աքսորումը [[Ֆլորենցիա]]յից* և *14-րդ դարի համերգ* նկարները։ Նա որմնանկարներ է նկարել Պարմայի տաճարի Սան Բերնարդոյի աղոթատեղիի համար։ Մահացել է աղքատության մեջ, Միլանում այն բանից հետո, երբ շատ դժբախտություններ են վրա հասել նրա ընտանիքին։ Նրա թոռը քանդակագործ Գարիբալդո Աֆանանին է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ
Կարմիր միս

thumb|250px|Բարակ կտրտած տավարի միս
**Կարմիր միս**, կաթնասունների և թռչունների միս, որն ունի կարմիր երանգ` միոգլոբինի սպիտակուցի առկայության պատճառով։

## Պարունակվող նյութեր

Կարմիր միսը հարուստ է երկաթով, ցինկով և ֆոսֆորով, կրեատինով և վիտամիններով (նիացին, վիտամին B12, թիամին և ռիբոֆլավին)։ Կարմիր միսը լիպոաթթվի հարուստ աղբյուր է և հզոր հակաօքսիդիչ։ Կարմիր միսը պարունակում է փոքր քանակությամբ վիտամին D:

## Քաղցկեղածին
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության քաղցկեղի հետազոտման միջազգային գործակալության մամուլի հաղորդագրության համաձայն, կարմիր միսը դասվում է «ամենայն հավանականությամբ քաղցկեղածին» մթերքների շարքին։ Այնուամենայնիվ, ուսումնասիրությունների արդյունքում արված եզրակացությունները, որի հիման վրա արվել է հայտարարությունը, այլ ուսումնասիրությունների արդյունքում չի աջակցվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միս
Ջեյմս Ալբերտ Միչեներ

**Ջեյմս Ալբերտ Միչեներ** (, ), գրող, ավելի քան 40 ստեղծագործության հեղինակ, հիմնականում պատմական ժանրի, որոնք բնութագրում են մի քանի սերունդների կյանքը որևէ  կոնկրետ աշխարհագրական վայրում։ Առանձնանում էր իր ստեղծագործություններում մանրամասների մանրակրկիտ ուսումնասիրությամբ։ Միչեների հիմնական ստեղծագործություններն են. «Հարավային Խաղաղ օվկիանոսի հեքիաթները» (Պուլիտցերյան մրցանակ գեղարվեստական գրականության ասպարեզում, 1948), «Գարնանային հրդեհներ», «Դրեյֆերներ», « Հավայան կղզիներ», «Դար», «Աղբյուր», «Չեսապիկ», «Կարիբյան ծով», «Քարավաններ», «Ալյասկա», «Տեխաս», «Լեհաստան».

## Ստեղծագործություններ
### Գեղարվեստական ստեղծագործություններ
250 px|աջից|Միչեներ, 1985
* «Հարավային Խաղաղ օվկիանոսի հեքիաթները» (*Tales of the South Pacific*, 1947)
* «Գարնանային հրդեհներ» (*The Fires of Spring*, 1949)
* «Վերադարձ դեպի դրախտ» (*Return to Paradise*, 1950)
* «Կամուրջներ Տոկո-Ռիում» (*The Bridges at Toko-ri*, 1953)
* «Սայոնարան» (*Sayonara*, 1954)
* «Հավայան կղզիներ» (*Hawaii*, 1959)
* «Քարավաններ» (*Caravans*, 1963)
* «Աղբյուր» (*The Source*, 1965)
* «Դրեյֆերներ» (*The Drifters*, 1971)
* «Դար» (*Centennial*, 1974)
* «Չեսապիկ» (*Chesapeake*, 1978)
* «Ձմերուկը» (*The Watermen*, «Չեսապիկ» վեպից ընտրված հատվածներ, 1978)
* «Համաձայնություն» (*The Covenant*, 1980)
* «Տիեզերք» (*Space*, 1982)
* «Լեհաստան» (*Poland*, 1983)
* «Տեխաս» (*Texas*, 1985)
* «Ժառանգություն» (*Legacy*, 1987)
* «Ալյասկա» (*Alaska*, 1988)
* «Կարիբյան ծով» (*Caribbean*, 1989)
* «Ճանապարհորդություն» (*Journey*, «Ալյասկա» վեպից հատված, 1989)
* «Սիրավեպ» (*The Novel*, 1991)
* «Խաղաղ օվկիանոսի հարավը» (*South Pacific*, 1992)
* «Մեքսիկա» (*Mexico*, 1992)
* «Արձակուրդները» (*Recessional*, 1994)
* «Հրաշք Սևիլում» (*Miracle in Seville*, 1995)
* «Մատեկումբ. Կորած Ֆլորիդայի սիրավեպը» (*Matecumbe: A Lost Florida Novel*, անավարտ աշխատանք, որը տպագրվեց Միչեների մահից հետո, 2007)

### Վավերագրա-հրապարակային ստեղծագործություններ
* «Ասիայի ձայնը» (Voice of Asia, 1951)
* «Լողացող աշխարհը» (The Floating World, 1954)
* «Կամուրջ դեպի Անդո» (Bridge at Andau, 1957)
* «Իբերիա. Իսպանական թափառումներ և արտացոլումներ» (Iberia: Spanish Travels and Reflections, 1968)
* «Միչեների ալմանախը» (A Michener Miscellany, 1973)
* «Աշխարհը  հիշողությունների տունն է» (The World is My Home: A Memoire, 1992)
* «Այս գեղեցիկ երկիրը. Իմ պատկերացումները Ամերիկայի մասին» (This Noble Land: My Vision for America, 1996).

## Ֆիլմագրություն
*  — «Սայոնարան» / Sayonara (ռեժ. Ջոշուա Լոգան)
*  — «Խաղաղ օվկիանոսի հարավը» (ռեժ. Ջոշուա Լոգան)
*  — «Հավայան կղզիներ» / Hawaii (ռեժ. Ջորջ Փոյ Հիլ)
*  — «Դար» / Centennial (miniseries) (ռեժ. Վիրջիլ Ֆոգել / Virgil W. Vogel, հեռուստասերիալ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ
Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Կրոնների քննադատներ
Կատեգորիա:Պուլիցերյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կենսագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երկարակյացներ
Զեյն Գրեյ

**Զեյն Գրեյ** (, ), ամերիկացի գրող, արկածային արևմտյան վեպերի հեղինակ, համարվում է այս գրական ժանրի առաջին հեղինակներից։

Նրա գրչին են պատկանում ավելի քան 90 ստեղծագործություններ. Նրանց երկու երրորդը արևմտյան է։

Տասնյակ կինոժապավեններ նկարահանված են Զեյն Գրեյի աշխատանքների հիման վրա։ Միայն «Riders of the Purple Sage» վեպը ֆիլմագրվել է հինգ անգամ (1918, 1925, 1931, 1941, 1996).

«Տեխասի գորգերի վրա», «Արիզոնայի կլանը», «Սահմանային լեգեոն», «Մեծ ստրուկ», «Ռետինի որսորդ»՝ գրողի ստեղծագործությունների ռուսալեզու հրատարակություններն են։

1939 թվականից հետո հետմահու հրատարակված գործերը ներառում են օրիգինալ վեպեր, շարադրանքներ ավելի վաղ վեպերի և նախկինում հրատարակված վեպերի ժողովածուներ և վերանայումներ։ Արևմտյան բոլոր գործերը թարգմանվել են անգլերենից իսպաներեն ՝ 1959 թվականին խմբագրական Juventud- ի կողմից՝ CLASICOS Y MODERNOS հավաքածուի համար։

Բացի իր տպագրական աշխատանքների առևտրային հաջողությունից, նրա գրքերը ունեցել են երկրորդ կյանք և շարունակական ազդեցություն, երբ հարմարվել են որպես կինոնկարներ և հեռուստատեսային արտադրություններ։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները հարմարեցվել են 112 ֆիլմերի, երկու հեռուստատեսային դրվագների և հեռուստասերիալների՝ Դիկ Փաուելի «Զեյն Գրեյ» թատրոնում։
thumb|upright|Զեյն Գրեյը Փենսիլվանիայի համալսարանում, 1895

### Մատենագրություն

* 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
**Աղբյուրներ**
* Works by Zane Grey  at Freeread

**Արխիվային նյութեր**
* Zane Grey papers, MSS 8316 at L. Tom Perry Special Collections, Brigham Young University
* Joe Wheeler collection on Zane Grey, MSS 7641 at L. Tom Perry Special Collections, Brigham Young University
* Guide to Zane Grey's papers at the University of Oregon
*. Yale Collection of Western Americana, Beinecke RareBook and Manuscript Library.

**Այլ**
* Western American Literature Journal: Zane Grey
* Zane Grey's West Society
* Zane Grey Cabin
* Zane Grey Museum in Lackawaxen, Pennsylvania
* National Road/Zane Grey Museum  Norwich, Ohio
* King of the Royal Mounted BLBs and Comics
* Zane Grey biography at Ohio History Central
* 
* Զեյն Գրեյը standardebooks.org֊ում

Կատեգորիա:Արևմտյան գրողներ
Կատեգորիա:Արկածային գրականության հեղինակներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Փենսիլվանիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բեյսբոլիստներ
Կատեգորիա:Արկածային գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պատմվածքագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ատամնաբույժներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ անգլիական սերմամբ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ
Վիրաբուժական միջամտությունների ցանկ

Շատ վիրաբուժական միջամտությունների անուններ կարելի է բաժանել մասերի` հասկանալու համար դրանց նշանակությունը։ Օրինակ՝ գաստրէկտոմիայի դեպքում «էկտոմիա» վերջածանցը նշանակում է մարմնի հատվածի հեռացում։ «Գաստրո» նշանակում է ստամոքս։ Այսպիսով, գաստրէկտոմիա նշանակում է ստամոքսի կամ դրա մի մասի հեռացում։ «Տոմիա»-ն նշանակում է մարմնի հատվածի հատում. «գաստրոտոմիա»՝ ստամոքսի հատում, ոչ պարտադիր հեռացմամբ։ Ինչպես նաև, «ֆարինգո» նշանակում է ըմպան, «լարինգո»՝ կոկորդ, «էզոֆագ»՝ կերակրափող։ Այսպիսով, ֆարինգոլարինգոէզոֆագէկտոմիան բոլոր երեքի վիրաբուժական հեռացումն է։

Նվազ ինվազիվ վիրաբուժության ձևավորմամբ պայմանավորված կան նաև այլ տերմիններ, ինչպիսիք են «արթրոսկոպիկ» կամ «լապարասկոպիկ» վիրաբուժությունը։ Այս դեպքում ձևը պահպանվում է ինչպես նախորդ օրինակներում. արթրոսկոպը սարքավորում է,  որը թույլ է տալիս տեսնել հոդի ներսը։

## Հաճախ հանդիպող վիրաբուժական տերմինների ցանկ
### Նախածանցներ
* *անգիո-*՝ վերաբերում է արյունատար անոթներին
* *արթր-*՝ վերաբերում է հոդերին
* *բի-*՝ երկու
* *կոլոնո-*՝ վերաբերում է հաստ աղիքին
* *colpo-*՝ վերաբերում է հեշտոցին
* *ցիստո-*՝ վերաբերում է միզապարկին
* *էնցեֆալ-*՝ վերաբերում է գլխուղեղին
* *գաստր-*՝ վերաբերում է ստամոքսին
* *հեպատ-*՝ վերաբերում է լյարդին
* *հիստեր-*՝ վերաբերում է արգանդին
* *լամինո-*՝ վերաբերում է ողնային թիթեղին (ողի հետին մակերես)
* *լապար-*՝ վերաբերում է որովայնի խոռոչին
**Փաստացի պատճառաբանորեն դա վերաբերում է որովայնի պատի փափուկ հյուսվածքներին։ «Ցելիո-» տերմինը ավելի հստակ է նկարագրում և ավելի հաճախ է կիրառվում Ամերիկայում։
* *Լոբո*՝ վերաբերում է բլթերին (գլխուղեղի կամ թոքերի բլթերի)
* *մամմո-* և *մաստո-*՝ վերաբերում է կրծքագեղձին
* *միո-*՝ վերաբերում է մկանային հյուսվածքին
* *նեֆրո-*՝ վերաբերում է երիկամներին
* *օոֆոր-*՝ վերաբերում է ձվարաններին
* *օրխիդ-*՝ վերաբերում է ամորձիներին
* *Ռինո-*՝ վերաբերում է քթին
* *Թորակո-*՝ վերաբերում է կրծքավանդակին
* *Վազ-*՝ վերաբերում է ծորաններին

### Վերջածանցներ
* *-ցենտեզիս*՝ վիրաբուժական պունկցիա
* *-տրիպսիա*՝ կոտորում կամ քայքայում
* *-դեզիս*՝ երկու հատվածների միաձուլում, ստաբիլիզացիա
* *-՝էկտոմիա*՝ վիրաբուժական հեռացում։ 'Ռեզեկցիա' տերմինը նույնպես կիրառվում է, հատկապես ուռուցքների դեպքում։
* *-ոպսիա*՝ նայել
* *-ոսկոպիա*՝ դիտում, սովորաբար սկոպի միջոցով
* *-ոստոմիա* կամ *-ստոմիա*՝ վիրաբուժական անցքի ստեղծում (նոր «բերանի» կամ «ստոմայի» ստեղծում)
* *-ոտոմիա* կամ *-տոմիա*՝ վիրաբուժական հատում
* *-պեքսիա*՝ շտկել կամ ապահովել
* *-պլաստիկա*՝ ձևափոխել կամ հարմարեցնել (երբեմն ենթադրում է պրոտեզով փոխարինում)
* *-րաֆիա*՝ ամրեցնել, հաճախ վիրաբուժական կարի օգնությամբ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* "In medicine, what's the difference between an -ectomy, an -ostomy, and an -otomy? " at The Straight Dope
* Medical suffixes 
* Multimedia Manual of Cardiothoracic Surgery
* Surgical Procedures 
* Free Surgery Questions with answers for practise

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Կատեգորիա:Հիվանդություններ ըստ օրգան համակարգերի
Կատեգորիա:Վիրաբուժություն
Մարտին Կալանան

**Մարտին Կալլանին, Բարոն Կալանան** (, ), բրիտանացի պահպանողական քաղաքական գործիչ, Եվրախորհրդարանի պատգամավոր (1999-2014)։ 2014 թվականին պարտվելով վերաընտրություններին, միացավ Լորդերի պալատին՝ դառնալով բարոն։ 2017 թվականի հունիսին նա մտնում է Թերեզա Մեյի կառավարություն՝ որպես տրանսպորտի փոխնախարար, 2017 թվականի հոկտեմբերի դարձել է Բրեքսիթի նախարարի օգնական։

## Քաղաքական կարիերա
1983 թվականին Մարտին Կալանանը միացել է Բրիտանիայի պահպանողական կուսակցությանը։ Տեղական ընտրություններում ձախողումները փոխհատուցվել են 1999 թվականին, երբ Կալանանը դարձել է Եվրախորհրդարանի անդամ։ 2009 թվականից նա ղեկավարել է Եվրոպական պահպանողականների և ռեֆորմիստների կուսակցության  խորհրդարանական խմբակցությունը։ Միաժամանակ նա եղել է շրջակա միջավայրի և սննդային անվտանգության հարցերով խորհրդարանական հանձնաժողովի անդամ։

2014 թվականի ընտրություններում պարտվելով՝ Կալանանը դարձել է խորհրդարանական խմբակցության առաջին ղեկավարը, որը չի կարողացել վերընտրվել։ Մարտին Կալանանի արժանիքները նրան տվել են բարոնի ցմահ կոչում։

Որպես Լորդերի պալատի ներկայացուցիչ բարոն Կալանանը նշանակվել է Թերեզա Մեյի կառավարության տրանսպորտի նախարար, այնուհետև դարձել է Բրեքսիթի նախարարի օգնական

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Profile on European Parliament website 

Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Վովոկա

**Վովոկա** (, ), մարգարե,  ով հիմնել է մեսիական «Հոգու պարը» ուղղությունը։ Նա հայտնի է նաև Ջեկ Ուիլսոն անվամբ ()։

## Կենսագրություն
Վովոկան ծնվել է մոտավորապես 1856 թվականին՝ Նևադայում, որը գտնվում է  Քարսոն Սիթից հարավ-արևելք։ Նրա անունը պայուտական (հնդկական ցեղախումբ) լեզվից թարգմանաբար նշանակում է Կտրիչ։ Վովոկայի հայրը` Թավիբոն կամ Սպիտակ մարդը իր ցեղախմբի հոգևոր առաջնորդ էր և դա հիմք հանդիսացավ, որ որդին սկսեց մեսիականության քարոզչությունը։ Հոր մահից հետո, 1870 թվականին, Վովոկան դաստիարակվեց սպիտակամաշկ ֆերմերի՝ Դավիթ Ուիլսոնի ընտանիքում։ Նա Վովոկային կոչեց Ջեկ Ուիլսոն։ Դավիթի և Մերի Ուիլսոնի ընտանիքը կրոնական էր, նրանցից Վովոկան իմացավ Աստվածաշնչի և քրիստոնեական ուսմունքի մասին։ 1888 թվականին Վովոկան հիվանդացավ տենդով։ Հիվանդության ընթացքում նա տեսիլք ունեցավ, որը փոխեց իր կյանքի ամբողջ ընթացքը։ Երազում նա խոսեց Արարչի հետ, ով իրեն ասաց, որ նա պետք է վերադառնա երկիր և քարոզի սիրո և խաղաղության վարդապետությունը, հնդկացիներին տեղեկացնի  Մեսիայի գալստյան մասին ՝ նրանց սովորեցնելով հատուկ ծեսեր, որոնց հիմնական մասը վանկարկում և շրջանաձև պարերն էին։ Նոր վարդապետության հետևորդներին սպասվում էր, որ նրանք կազատվեն սպիտակամորթ մարդկանցից, որոնք  պետք է անհետանան, իսկ մահացած հնդիկները կվերադառնան երկիր ՝ գոմեշների հսկայական նախիրների հետ միասին։ Հաջորդ երկու տարիների ընթացքում հարյուրավոր ուխտավորներ գալիս էին  Վովոկայի մոտ ՝ լսելու նրա քարոզները։ Կարճ ժամանակահատվածում մեսիականությունը գրավեց ԱՄՆ-ում գտնվող ցեղախմբերի մեծ մասին։ Շարժման ամենադաժան կողմնակիցները Լակոտայի հնդիկներն էին։ Չնայած Վովոկայի քարոզների խաղաղ բնույթին, Լակոտայի որոշ առաջնորդներ մեկնաբանում էին նրա գաղափարները յուրովի։ Նրանք հավաստիացնում էին, որ յուրաքանչյուր ոք, ով կրում է պաշտպանիչ ամուլետներով զարդարված ոգիների վերնաշապիկները, դառնում է անխոցելի, և զինվորների փամփուշտները չեն կարողանա վնասել նրանց։ ԱՄՆ-ի կառավարությունը զորքեր ուղարկեց ճնշելու «Հոգու պարը» ուղղության հետևորդներին։ 1890 թվականի դեկտեմբերին տեղի ունեցած ողբերգական դեպքերից հետո հնդիկների հավատը Վովոկայի մարգարեությունների ճշմարտության նկատմամբ խաթարվեց, և ծեսերի կատարումն աստիճանաբար դադարեց։ Սակայն Վովոկան մինչև իր կյանքի ավարտը հավատաց այդ ուղղությանը։ Նա մահացավ 1932 թվականի սեպտեմբերի 20-ին և թաղվեց Նևադա նահանգի Շուրց քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 

## Ֆիլմերում
* «Դեպի Արևմուտք» (հեռուստասերիալ) ռեժիսորներ  Ռոբերտ Դորնհելմ,  Ջերիմի Պոդեսա  և այլք  (ԱՄՆ 2005) Վովոկայի դերում Ջոնաթան Ջոս։
* «Թաղիր իմ սիրտը Վունդեդ Նիի մոտ» (Bury My Heart at Wounded Knee) ռեժիսոր Իվ Սիմոնո (ԱՄՆ 2007) Վովոկայի դերում Ուես Սթյուդի։

## Արտաքին հղումներ
* Վովոկա (Ջեկ Ուիլսոն ) 
* Հոգու պար

Կատեգորիա:Մարգարեներ
Կատեգորիա:Բնիկ ամերիկացիներ
Կատեգորիա:Հյուսիսամերիկյան հնդկացիներ
Կատեգորիա:Կրոնական առաջնորդներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ծնունդներ
Կատեգորիա:Հյուսիսամերիկյան հնդկացիների առաջնորդներ
Կատեգորիա:1850-ականների ծնունդներ
Քաղաքացիական պատերազմ Լիբիայում

**Քաղաքացիական պատերազմ Լիբիայում, ** զինված հակամարտությունների շարք Լիբիայում՝ քաղաքական իշխանույթան համար մղվող պայքարի ընթացքում։ Բաժանվում է հետևյալ փուլերի՝
* Քաղաքացիական պատերազմ Լիբիայում (2011), զինված հակամարտություն է օտարազգի ինտերվենտների մասնակցությամբ, որի ընթացքում տեղի են ունեցել Մուամմար Քադդաֆիի տապալումը և սպանությունը, ԱԱԽ-ի ուժերով Լիբիայի տարածքի վերահսկման գրավումը և դե ֆակտո Լիբիայի բաժանումը մի շարք ինքնուրույն պետական կազմավորումների։
* Քաղաքացիական պատերազմ Լիբիայում (2011-2014), ռազմական հակամարտության շարունակություն տարբեր ֆրակցիաների և խմբավորումների միջև։
* Քաղաքացիական պատերազմ Լիբիայում (2014), (անգլիալեզու աղբյուրներում հայտնի է նաև որպես «երկրորդ քաղաքացիական պատերազմ»), մի քանի կողմերի միջև պատերազմի շարունակություն է, որոնցից յուրաքանչյուրը հավակնում է «օրինական կառավարություն» կոչվելու իրավունքին։ Հակամարտությունը սկսվել է 2014 թվականի մայիսի 16-ին, երբ Լիբիայի ազգային բանակի  գեներալ-մայոր Խալիֆա Խաֆթարը հայտարարեց իր վերահսկողության տակ գտնվող օդային և ցամաքային ռազմական ուժերի լայնամասշտաբ գործողությունների սկզբի մասին Բենգազի քաղաքի շրջանում՝ նկարագրելով այն որպես «ուղղում հեղափոխության ճանապարհին»։ Ռազմական հարձակումն ստացել է ծածկագրային անվանում՝ «Արժանապատվություն» օպերացիա։ Ռազմական գործողությունները շարունակվում են ներկայում։

## Տես նաև
* Լիբիայի պատերազմի պատճառները
* Լիբիայի քաղաքացիական պատերազմի հետևանքները

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Гражданская война в Ливии // ՌԻԱ Նովոստի 15.02.2016
* Пророчество Полковника // Лента.ру, 10.09.2014

Կատեգորիա:2010-ականների հակամարտություններ
Կատեգորիա:Գործող հակամարտություններ
Կատեգորիա:Լիբիայի ռազմական պատմություն
Ֆրանսուա Էնգլեր

** Ֆրանսուա Էնգլեր** (, ), բելգիացի տեսական ֆիզիկոս, որը մասնագիտանում է վիճակագրական ֆիզիկայի, Դաշտի քվանտային տեսության, տիեզերագիտության, լարային տեսության և տիեզերական գերձգողության մեջ։  2013 թվականին  Պիտեր Հիգսի հետ  իրենց աշխատությունների և կանխատեսումների համար արժանացել են  Նոբելյան մրցանակի՝  հիգսի բոզոնի հայտնաբերման համար։

## Կենսագրություն
Ֆրանսուա Էնգլերը ծնվել է 1932 թվականին Էտերբեեկում (Բրյուսելի թաղամասերից մեկը) հրեական ընտանիքում։ Բելգիայի նացիստական օկուպացիայի ընթացքում թաքցնել է իր հրեական ծագումը, Ֆրանսուա Էնգլերը ծնվել է 1932թ. Բելգիայի նացիստական օկուպացիայի ժամանակ նա, թաքցնելով իր հրեական ծագումը, ապրել է բելգիական Դինան, Լյուստրեն, Ստումոն քաղաքների տարբեր որբանոցներում և մանկատներում և, վերջապես, Անվուա-Ռուիյոնում, որտեղ ազատ է արձակվել ամերիկյան զորքերի կողմից։

1955 թվականին Էնգլերն ավարտել է Բրյուսելի ազատ համալսարանը էլեկտրամեխանիկայի ինժեներ-ճարտարագետի մասնագիտությամբ։ Նույն համալսարանում 1959 թվականին ստացել է դոկտորի կոչում ֆիզիկայի բնագավառում

1959-1961 թվականներին աշխատել է Կոռնելի համալսարանում, նախ` որպես Ռոբերտ Բրուտի օգնական, իսկ հետո` որպես դոցենտ։ Այնուհետև Էնգլերը վերադարձել Է Բրյուսելի համալսարան, որտեղ ստացել է պրոֆեսորադասախոսական պաշտոն։  1980 թվականին նա Ռոբերտ Բրաութի հետ համատեղ հետազոտական խումբ է ձևավորել։ 1998 թվականին Էնգլերը ստացել է պատվավոր պրոֆեսորի կոչում։

2011 թվականից նա  Կալիֆոռնիայի Չեպմենի համալսարանում  զբաղեցնում է հրավիրված պրոֆեսորի պաշտոն։ Դրանից բացի, 1984 թվականից նա Թել Ավիվի համալսարանի ֆիզիկայի և աստղագիտության քոլեջի պրոֆեսոր է։

## Մրցանակներ և անվանակարգեր
1982 թվականին Էնգլերն արժանացել է Ֆրանկիի մրցանակի, 1997 թվականին՝ ֆիզիկայի բնագավառում մրցանակի (Բրաուտ և Հիգս  համատեղ) 2004 թվականին՝ ֆիզիկայի գծով Վոլֆի մրցանակ (Բրաուտ և Հիգսի հետ համատեղ), 2010 թվականին՝ «Ֆուկսի» մրցանակ, 2013 թվականին նա Աստուրիայի արքայադստեր մրցանակ է ստացել տեխնիկական և գիտական հետազոտությունների բնագավառում՝ Փիթեր Հիգսի և CERN ինստիտուտի հետ համատեղ։

2013 թվականի հուլիսին նրան շնորհվել է Բարոնյան կոչում Բելգիայի Թագավոր Ալբերտ II-ի կողմից ։

## Ընտանիք
Կինը Միրա Էնգլերն է, ունեն 5 երեխա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Механизм Браута-Энглера-Хиггса на ресурсе Scholarpedia

Կատեգորիա:Բելգիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Տեսական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Բելգիացի գիտնականներ
Արիել Օրտեգա

**Արիել Առնալդո Օրտեգա** (, ), արգենտինացի ֆուտբոլիստ, որը հանդես է եկել որպես հարձակվող, կիսապաշտպան։ Խաղացել է Արգենտինայի ֆուտբոլի հավաքականում։

## Կենսագրություն
Եղել է «Ռիվեր Փլեյթ» ակումբի սան։ Մի շարք եվրոպական  ակումբներում («Պարմա», «Վալենսիա»,«Սամպդորիա») երկար տարիներ խաղալուց հետո  Օրտեգան 2004 թվականին վերադարձել է Արգենտինա։ Սկզբում հանդես է եկել «Նյուելլս Օլդ Բոյսի» կազմում, իսկ 2006 թվականին ընդգրկվել է «Ռիվերի» կազմում։ 2008 թվականին Կլաուսուրայի գավաթի խաղարկության ընթացքում Օրտեգան խնդիրներ է ունեցել  թիմի նոր ղեկավարի՝ Դիեգո Սիմեոնեի հետ։ Դրա հիմնական պատճառը ռեժիմի խախտումն էր՝ Օրտեգան հակում ուներ ալկոհոլի նկատմամբ։ Նույն թվականի մրցաշրջանի կեսից Օրտեգան հեռացվեց թիմից, սակայն ճանաչվեց չեմպիոն։ 2008 թվականի Ապերտուրայի մրցաշրջանում գործող չեմպիոն «Ռիվերը» զբաղեցրել է վերջին՝ 20-րդ տեղը։ Օրտեգան մեկ տարվա պայմանագիր է կնքել Արգենտինայի երկրորդ դիվիզիոնում հանդես եկող «Ինդեպենդենտե Ռիվադավիա» ակումբի հետ։ Նա զուգահեռաբար բուժվել է ալկոհոլային կախվածությունից Չիլիի հիվանդանոցներից մեկում։ Թիմի ընտրությունը պայմանավորված էր աշխարհագրական տեղակայությամբ՝ Չիլիի մոտ գտնվող Մենդոսա նահանգի հետ։

2009 թվականին կեսերին Օրտեգան վերադարձել  «Ռիվեր»։ Նրան կանչել է Դիեգո Մարադոնան Գանայի ֆուտբոլի հավաքականի դեմ ընկերական խաղի  համար սեպտեմբերի  30-ին, սակայն նա չի մասնակցել խաղին, քանի որ վնասվածք էր ստացել «Ռիվերի» կազմում, որը նախորդել էր հավաքականի խաղին։

2011 թվականի հունվարի 13-ին Օրտեգան վաձակալության իրավունքով տեղափոխվել է «Օլդ Բոյզ».

2011 թվականի օգոստոսի 10-ին վարձակալության իրավունքով նա տեղափոխվել է Երրորդ արգենտինական դիվիզիոնի Մետրոպոլիտանի պրիմիեր «Դեֆենսորես դե Բելգրանո» ակումբ։

2012 թվականի օգոստոսի 9-ին Օրտեգան հայտարարել է իր ֆուտբոլային կարիերայի ավարտի մասին։

## Նվաճումներ
**Ռիվեր Փլեյթ**
* Արգենտինայի չեմպիոն։ Ապերտուրա 1991 (Արգենտինա), Ապերտուրա 1993 (Արգենտինա), Ապերտուրա 1995 (Արգենտինա)|, Կլաուսուրա 2002 (Արգենտինա), Կլաուսուրա 2008 (Արգենտինա)
* Լիբերտադորեսի գավաթի գավաթակիր, (1996)
**Պարմա**
* Իտալիայի սուպերգավաթի գավաթակիր (1992)
**Նյուլեյզ Օլդ Բոյզ**
* Արգենտինայի չեմպիոն Ապերտուրա 2004 (Արգենտինա)
**Արգենտինայի հավաքական**
* Պանամերիկյան խաղերի հաղթող (1995)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 
* 
* 
* River Plate player profile 

Կատեգորիա:Արգենտինայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Թուրքական Սուպերլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նյուելս Օլդ Բոյզի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պարմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռիվեր Փլեյթի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սամպդորիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վալենսիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆեներբահչեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Մերապի (հրաբուխ)

thumb|Պրամբանան հինդուիստական տաճարը Մերապիի ստորոտում|310x310փքս
**Մերապի**, ամենաակտիվ գործող հրաբուխն Ինդոնեզիայում, գտնվում է Ճավա կղզու վրա, որն ամենամեծ բնակչություն ունեցող կղզին է աշխարհում և որտեղ բնակվում է երկրի բնակչության կեսից ավելին։ Լեռան բարձրությունը 2914 մ է, տեղակայված Ջոկյակարտա քաղաքից ոչ հեռու, իսկ մայրաքաղաք Ջակարտայից՝ 520 կմ։

Խոշոր ժայթքումները դիտվում են 7 տարին մեկ անգամ, իսկ փոքրերը՝ տարվա մեջ մոտ երկու անգամ։ Հրաբուխը ծխում է գրեթե ամեն օր։ 1006 թվականի ժայթքման հետևանքով վերացել է հնդ-ճավայան Մատարամի թագավորությունը։ Ամենաավերիչ ժայթքումներից մեկը գրանցվել է 1673 թվականին, երբ ավերվել են մի քանի քաղաքներ և ստորոտում գտնվող շատ գյուղեր։ 19-րդ դարում գրանցվել է 9 ժայթքում, իսկ 20-րդ դարի առաջին կեսին՝ 13:

Լեռան անունը թարգմանվում է «կրակի լեռ»։ Մերապին Ճավա կղզու հարավում գտնվող հրաբուխների խմբում ամենաերիտասարդն է։ Այն տեղակայված է սուբդուկցիայի գոտում, որտեղ Հնդավստրալական երկրաբանական սալը սուզվում է Եվրասիական սալի տակ։ Այն Ինդոնեզիայի 129 ակտիվ գործող հրաբուխներից մեկն է և նրա մի մասը գտնվում է Խաղաղօվկիանոսյան 
«հրե օղակի» հարավարևելյան մասի խզվածքային գոտում՝ ձգվող Արևմտյան կիսագնդից, Ճապոնիայի վրայով դեպի Հարավարևելյան Ասիա։

1930 թվականի ժայթքման ժամանակ մահացել են 1300 մարդ։ 1974 թվականի ժայթքման ժամանակ ոչնչացել են երկու ավան, իսկ 1975 թվականին՝ մեծ ավան, 5 կամուրջ ու 29 մարդ։ 
Բացի այդ, արձանագրվել են զբոսաշրջիկների ու հրաբխաբանների մահվան մի քանի դեպքեր, որոնց գերեզմանները կարելի է գտնել հենց հրաբխի վրա։
Մերապիի 2010 թվականի ժայթքման ժամանակ տարհանել են 350000 մարդ, սակայն նրանցից ոմանք վերադարձել են, որի արդյունքում մահացել են 353 մարդ՝ ընկնելով պիրոկլաստիկ հոսքի մեջ։

2018 թվականի ժայթքման ժամանակ, հրաբխից 5 կմ շառավղով, տարհանեցին մարդկանց և Ջոկյակարտայի Ադիսուջիպտո օդանավակայանը փակվեց՝ մեծ քանակությամբ արտամղված մոխրի պատճառով։

Վերջին ժայթքումը տեղի է ունեցել 2020 թվականի հունիսի 21-ին և արտամղված հրաբխային խարամի սյան բարձրությունը կազմել է 6 կմ բարձրության։

### Ստորոտում գտնվող հնագույն տաճարներ
* Բորոբուդուրի տաճարական համալիրը
* Պրամբանանի տաճարը
* Ռատու Բոկո թագավորական պալատը

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի հրաբուխներ
Կատեգորիա:Հրաբուխների ցանկեր
Լայու

**Լայու** (), նախկին քաղաքային շրջան Չինաստանի Շանդուն նահանգում։ Քաղաքի թաղամասն անվանակոչվել է Լայգուի կիրճի անունով, որով անցնում է Ցզիշույ գետը։

## Պատմություն
Սին կայսրության ժամանակ այստեղ ստեղծվում է Յինգ շրջանը (嬴县): Արևմտյան Հան կայսրության ներքո ստեղծվում են Մուսիան (牟 县) և Լայու (莱芜 县) կոմսություններ։

Հյուսիսային Վեյ կայսրության ներքո Լայու շրջանը լուծարվում է։ Հյուսիսային մասը դառնում է Բեյցու շրջանի մի մասը, իսկ հարավային մասը՝ բաժանվում է Յինգ և Մուսիան նահանգների միջև։ 556 թվականին Հյուսիսային Քի կայսրության ներքո Մուսիան շրջանը միանում է Բոպին շրջանին (博平县):

Սուի կայսրության օրոք 596 թվականին վերահիմնադրվում է Մուչեն շրջանը (牟 城县), իսկ 7-րդ դարի սկզբին այն միանում է Յինգի շրջանին։ 627 թվականին Տանգ կայսրության օրոք Յինգ շրջանը միանում է Բոպին շրջանին։ 704 թվականինին Լայու շրջանը վերահաստատվում է Յինգ շրջանի նախկին կենտրոնում։ 820 թվականին Լայու շրջանը միանում է Ցյանֆեն շրջանին (乾封 县): Լայու շրջանը վերահաստատվում  է 827 թվականին։

1940 թվականին կոմունիստները ստեղծում են Թայշանի հատուկ մարզը (泰山), որի մաս դառնում է Լայու շրջանը։ 1950 թվականին Տայշանի և Տայսի հատուկ շրջանները (泰西) միանում են Տայանի հատուկ տարածաշրջաններին (泰安 专区): 1958 թվականին Թայանի հատուկ շրջանը լուծարվում է, իսկ Լայու շրջանը հայտնվում է Ցիզան քաղաքի իրավասության տակ, սակայն 1961 թվականին Թայանի հատուկ շրջանը վերահաստատվում է։ 1967 թվականին Թայանի հատուկ շրջանը վերանվանվում է Թայանի շրջան (泰安 地区):

1983 թվականի օգոստոսին Լայու շրջանը վերափոխվում է քաղաքային շրջանի, իսկ Թայան շրջանը՝ 1985 թվականին։

1992 թվականի նոյեմբերին, Չինաստանի ժողովրդական Հանրապետության Պետական խորհրդի որոշմամբ, Լայու քաղաքային վարչաշրջանը հանվում է Թայան քաղաքի շրջանի կազմից և վերափոխվում է առանձին Լայու քաղաքային շրջանի։

2019 թվականին Լայու քաղաքային շրջանը միանում է Ցզինանին, Հայչեն թաղամասի անունը պահպանվում է, իսկ Լայչեն թաղամասը դառնում է Լայուի շրջան։

## Վարչական բաժանումներ
Լայու քաղաքային շրջանը բաժանվում  է 2 շրջանի։

## Տնտեսություն
1960-ականներից ի վեր Լայուն հանդիսանում է Չինաստանի պողպատե արդյունաբերության ամենակարևոր կենտրոնը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն
Կատեգորիա:Չինաստանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքային շրջաններ
Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքներ
Տուրեն

thumbnail|Տուրենը Ֆրանսիայի քարտեզի վրա
**Տուրեն** (), պատմական շրջան Ֆրանսիայում, մայրաքաղաքը` Տուր։

1790 թվականին Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ Ֆրանսիայի տարածքի քաղաքական վերակազմավորման ժամանակ Տուրենի տարածքը բաժանվում է Էնդր և Լուարի, Լուար և Շերի, և Էնդր դեպարտամենտների միջև։

## Պատմություն
### Ռոբերտինացիների երկիր
9-րդ դարում Կառլ II-ը Տուրենը, հարևան տարածքների հետ միասին, հանձնում է Ռոբերտ Քաջին (Կապետինգների նախնին)։ Ուգո Աբբայի երկրում գտնվելուց հետո վերադարձվում է Ռոբերտինացիների տիրապետությանը։

### Կոմս Անժուի և Բլուայի երկիր
Տուրենի հողերը Ռոբերտինացիները հատկացնում են իրենց վասալներին՝ Անժուին և Բլուային։ 941 թվականից Տուրենը ստեղծում է հատուկ կոմսություն՝ մրցակցության առարկա Անժուի և Բլուայի կոմսերի միջև, որոնք 10-րդ դարում դառնում են անկախ ֆեոդալներ։

Տիբո III դե Բլուան ստանալով կեմսի պսակը 1037 թվականին, հրաժարվում է վասալի երդում տալ Ֆրանսիայի թագավոր Հենրի I-ին և ապստամբում է նրա դեմ։ Ի պատասխան՝ վերջինս 1040 թվականին  Տուրենը տալիս է Անժու կոմսին։ Պատերազմը ավարտվում է Ժոֆֆրուա II Մարտել և Անժու կոմսերի հաղթանակով։ 1044 թվականին նրանք գրավում են Տուրենը։

### Պլանտագենետների երկիր
1060 թվականին Տուրենը Անժուի հետ միասին անցնում է Գատինե կոմսների ընտանիքին մայրական կողմով, որոնք հետագայում ստանում է «Պլանտագենետ» անվանումը և դառնում Անգլիայի թագավորներ՝ Նորմանդիայի և Աքվիտանիայի դքսեր։

### Ֆրանսիական թագի երկիր
1204 թվականինին Ֆիլիպ II Օգոստուսը Տուրենը միացնում է ֆրանսիական թագին։ 1360 թվականին Տուրենը բազմիցս հանձնվում է ֆրանսիական իշխաններին, որպես ֆիդդոմներ։ 1584 թվականին, Հենրի III-ի եղբոր՝ Ֆրանսուայի մահից հետո, այն վերջապես միանում է ֆրանսիական թագին։

Տուրենը կոչվում է Ֆրանսիայի պարտեզ՝ իր արտառոց պտղաբերության համար։

## Տուրենի ֆրանսերեն լեզուն
Ֆրանսիայում Տուրենի ժողովրդի լեզուն «մաքուր» լեզուն է։  XIV-XVII դարերում, երբ գոյություն չուներ ֆրանսերեն լեզուն, Տուրենի լեզուն ամենամոտ էր այն ամենին, ինչը օտարերկրացիները կարող էին սովորել գրքերից։ Դրա վրա ազդում էր թագավորական դատարանի հարևանությունը, որը տեղակայված էր Լուարայի դղյակներում։ Այս հեղինակությունը ամրապնդվում է նաև Պլեադա և Ֆրանսուա Ռաբլե բանաստեղծների (ծագումով Շինոնից), հետագայում Բալզակի (ծնվել է Տուրայում) հեղինակությամբ։ Այժմ, սակայն, հիմքեր չկան, որ Տուրենի ֆրանսերենը  «ճիշտ» համարվի հատկապես քերականության առումով, իսկ նորմատիվ արտասանությունը համարվում է կրթված փարիզցիների արտասանությունը։

## Տուրենի հայտնի մարդիկ
### Տուրենում ծնվածները
* Ռենե Դեկարտ
* Ֆրանսուա Ռաբլե
* Ալֆրեդ Վիկտոր դը Վինյի
* Օնորե դը Բալզակ
* Էթյեն-Ժան Ժորժե

### Գրական կերպարներ
* Պանուրգ (Գարգանտյուա և Պանտագրյուել)
* Ատոս (Երեք հրացանակիրներ)

### Տուրենում մահացածները
* Լեոնարդո դա Վինչի

## Ծանոթագրություններ

## Հղում
* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատմական տարածքներ
Ուիլյամ Նոուլզ

**Ուիլյամ Նոուլզ** (, ),,  ամերիկացի քիմիկոս, գիտնական, Ռեդզի Նոյերի և Բարրի Շարփլեսի հետ միասին 2001 թվականին արժանացել է Քիմիայի Նոբելյան մրցանակի՝ «դեղագործական արդյունաբերության մեջ օգտագործված հետազոտությունների համար՝ օքսիդավերականգնողական ռեակցիաների պարուրաձև կատալիզատորների ստեղծում» ձևակերպմամբ։

ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ է (2004)։

## Կենսագրություն
Ուիլյամ Նոուլզ սովորել է Մասաչուսեթս նահանգի Շեֆիլդ քաղաքի Բերքշիրի դպրոցում, որտեղ անցկացրել է ակադեմիական մակարդակի դասեր։ Քոլեջի խորհրդի քննությունները հանձնելուց հետո ընդունվել է Հարվարդի համալսարան։ 1939 թվականին ստացել է բակալավրի աստիճան և ուսումը շարունակել Կոլումբիայի համալսարանի ասպիրանտուրայում։

2001 թվականին արժանացել է Քիմիայի Նոբելյան մրցանակի։

Կնոջ՝ Նենսի հետ ապրել է 66 տարի, ուներ չորս երեխա, չորս թոռ։ Մահացել է 2012 թվականի հունիսի 13-ին, 95 տարեկանում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Including the Nobel Lecture December 8, 2001 *Asymmetric Hydrogenations*
* Knowles's  Nobel Lecture Asymmetric Hydrogenations
* 
* 

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երկարակյացներ
Լեմուել Ֆրենսիս Էբոթ

**Լեմուել Ֆրենսիս Էբոթ** (), անգլիացի դիմանկարիչ, հայտնի է Հորացիո Նելսոնի, 1-ին Վիսկոնտ Նելսոնի (կախված է Դաունինգ սթրիթ 10 հասցեում գտնվող Տերակոտա սենյակում) և 18-րդ դարի մի շարք ծովակալների և մշակութային կերպարների դիմանկարներով։

## Կենսագրություն
ձախից|thumb|''«Հորացիո Նելսոնի»'' դիմանկարը|alt=

Ծնվել է 1760 կամ 1761 թվականին Լեսթերշիրում։ Քահանա Լոմուել Էբոթի և Մերիի որդին էր։ Հայրը Էնսթիյում քահանայի օգնական էր (հետագայում Տորնտոնի քահանա)։ 1775 թվականին, 14 տարեկանում նա դառնում է Ֆրենսիս Հեյմանի աշակերտը և ապրում Լոնդոնում։ Սակայն 1776 թվականին, ուսուցչի մահից հետո վերադառնում է ծնողների մոտ։  Շարունակում է կրթությունը որպես ինքնուս, բայց որոշ տվյալների համաձայն, նա սովորել է Ջոզեֆ Րայթի մոտ։

1780 թվականին Էբոթն ամուսնանում է Աննա Մարիայի հետ և նորից բնակվում Լոնդոնում և երկար տարիներ ապրում է Բլումսբերիի Կարոլինա փողոցում։ Չնայած իր աշխատանքները ցուցադրել է Գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայում (Լոնդոն), սակայն երբեք չի դարձել ակադեմիայի անդամ։ Աշխատանքում գերհոգնածությունը և ընտանեկան խնդիրները հանգեցնում են նրան, որ շուտով հոգեկան խանգարում է ստանում։ Նրա մետ հոգեկան հիվանդություն է հաստատվում 1798 թվականին և բուժվում է Բեթլեմ հիվանդանոցի գլխավոր հոգեդույժ Թոմաս Մունրոյի (1759–1833) մոտ։ Նա բուժել էր նաև Ջորջ երրորդ արքային (1738–1820):

Էբոթը մահացել է 1803 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Լոնդոնում։

## Ստեղծագործություններ
Էբոթը շատ է նկարել օրվա տարբեր ժամերի տեսարաններ։ Հորացիո Նելսոնի դիմանկարը նկարել է այն ժամանակ, երբ միասին ապրում էին Լոնդոնի Բոնդ փողոցում վարձակալած բնակարանում։ Աշխատանքը հավանության է արժանանում և Նելսոնի և իր կնոջ կողմից։ Վերջինս Էբոթի մասին գրել է. «Ես հիացած եմ Էբոթի աշխատանքով»։ Նրա լավագույն աշխատանքը համարվում է Հորացիո Նելսոնի դիմանկարը։ Այլ նկարներից են նաև ծովակալ Ռոբերտ Կալդերի*,* փոխծովակալ Թոմաս Պեստլիի, աստղագետ  Ուիլյամ Հերշելի, Կապիտան Վիլյամ Լոքերի, բանաստեղծ Վիլյամ Կուպերի, դերասան Ֆրանչեսկո Բորտոլոցիի,  Ջոզեֆ Նոլեքենսի, անհատ ձեռներեց Մավյու Բուլթոնի և արդյունաբերող Ջոն Վիլկինսոնի դիմանկարները։

thumb|''«Հենրի Քելենդրի դիմանկարը»'' 1790-1798 թվականներ|alt=

*«Հենրի Քելենդրի Ռոյալ Բլեքհելֆ գոլֆ ակումբում»* նկարը նրա՝ գոլֆ խաղը պատկերող վաղ շրջանի նկարներից է։ Այն վաճառվել է 2015 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Լոնդոնի Բոնհեմս աճուրդի տանը։

Նրա աշխատանքներից մի քանիսը ստորագրվել են որպես «Ֆրենսիս Լեմուել Էբոթ», սակայն պարզ չէ, թե ինչու է այդպես ստորագրել, քանի որ Էբոթին մկրտության ժամանակ այդպես չեն անվանել։ Այլ նկարներում ստորագրել է որպես Լ. Ֆ. Էբոթ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*L F Abbott online (Artcyclopedia)
*L F Abbott on Artnet
*Portrait of John Sims (Peter Schweller Fine Art)
*Portrait of Matthew Boulton  (Birmingham Museums and Art Gallery)
*Portrait of James Heath (engraver)

Կատեգորիա:1760-ականների ծնունդներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի անգլիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի բրիտանացի նկարիչներ
Կատեգորիա:18-րդ դարի նկարիչներ
Կատեգորիա:1803 մահեր
Կատեգորիա:Անգլիացի դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Դիմանկարիչներ
Ռիչարդ Պլանտագենետ, Յորքի 3-րդ դուքս

**Ռիչարդ Պլանտագենետ, Յորքի 3-րդ դուքս** (, , անգլ.՝ Richard Plantagenet, Duke of York,  սեպտեմբերի 21, 1411 - դեկտեմբերի 30, 1460, Ուէյքֆիլդ), Ռիչարդ Կոնիսբուրգի, Քեմբրիջի 3-րդ կոմսի, և Աննա Մորտիմերի (1388—1411 թթ.) որդին, Կարմիր և Սպիտակ վարդերի պատերազմի սկզբում Յորքերի խմբավորման ղեկավարը։ Խոշոր ավատատեր, Հենրիխ VI ռեգենտ, Մարգարեթ թագուհու թշնամին։ Նշանավոր զորավար ու քաղաքական գործիչ։ Դավադրաբար սպանվել է Ուէյքֆիլդում: Ռիչարդը թագավոր չդարձավ, բայց նա Էդուարդ IV և Ռիչարդ III թագավորների հայրն է, Էդուարդ V՝ պապը։ Իր թոռ Ելիզավետա Յուրքցու ու Հենրիխ VII Թյուդոր թագավորի ամուսնությամբ նա դարձավ բոլոր հետագա անգլիական միապետների նախնին։

## Կենսագրություն
1415 թվականին Ռիչարդի հայրը, որպես դավաճան, մահապատժի ենթարկվեց, իսկ նրա տիրույթները բռնագրավվեցին։ Նույն տարում Ազենկուրի ճակատամարտում զոհվեց Ռիչարդի հորեղբայրը՝ դուքս Էդուարդ Յորքցին։ 1426 թվականին Հենրիխ VI թագավորական խորհուրդը վերադարձրեց Ռիչարդին դուքս Յորքցու տիտղոսը, իսկ 1432  թվականին՝ Քեմբրիջի կոմսի ու Մարչի կոմսի տիտղոսները։ 1435 թվականին Ռիչարդ Յորքցին դարձավ Ֆրանսիայում անգլիական զորքերի գլխավոր հրամանատարը, իսկ ավելի ուշ՝ Իռլանդիայի կառավարիչը։  

1454-1455 թվականներին Հենրիխ VI հիվանդության ժամանակ Ռիչարդ Յորքցին Անգլիայի ռեգենտն էր։ Հենրիխ թագավորի առողջանալուց հետո նրա կնոջ՝ Մարգարեթ Անժույցու պնդմամբ Ռիչարդին հեռացրեցին թագավորական խորհրդից։ Այդպես 1455 թվականին սկսվեց Կարմիր և Սպիտակ վարդերի պատերազմը։

Սկզբից Ռիչարդ Յորքցին ցանկանում էր վերադարձնել ռեգենտի կոչումը, սակայն մի քանի հաղթական ճակատամարտերից հետո նրա նպատակները փոխվեցին՝ նա սկսեց հավակնել անգլիական գահին, քանի որ մայրական գծով սերում էր Էդուարդ III թագավորի երրորդ որդի դուքս Լիոնել Կլարենսից։ Բացի դրանից, հայրական գծով Ռիչարդը Էդուարդ III հինգերորդ որդու՝ Յորքի 1-ին դուքս Էդմունդ Լենգլիի թոռն էր։ Իսկ Հենրիխ VI տոհմը սկիզբ էր առնում Էդուարդ թագավորի չորրորդ որդուց՝ Լանկաստերի 1-ին դուքս Ջոն Գոնտացուց։ 1460 թվականին խորհրդարանը ճանաչեց Ռիչարդին Հենրիխ VI ժառանգորդ։ Նույն թվականին նա պարտություն կրեց Հենրիխի կնոջ՝ Մարգարեթ Անժույցու, զորքերից, և սպանվեց Ուէյքֆիլդում (Battle of Wakefield): Նրա գլուխը թղթե թագով դրվեց ի տես բոլորին։

Ռիչարդ Պլանտագենետը 1424 թվականին ամուսնացել էր Հենրիխ IV թագավորի քրոջ Սեսիլիա Նևիլլի հետ։ Այդ ամուսնությունից ծնվել էր 12 երեխա, որոնցից շատերը մահացել էին մանկահասակ տարիքում։ Նրա 17-ամյա որդի Էդմունդը զոհվեց հոր հետ։ Ռիչարդի որդիներից առավել հայտնի են հետագայում թագավորներ դարձած Էդուարդ IV ու Ռիչարդ III և Կլարենսի դուքս Ջորջը, դուստրերից Մարգարեթ Յորքցին Կարլոս Խիզախի երրորդ կինն էր։

## Նախնիներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Անգլիայի պատմություն
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Մուլեն Ռուժի ուրվականը (ֆիլմ, 1925)

**«Մուլեն Ռուժի ուրվականը»** (, 1925), ֆրանսիական գեղարվեստական ֆիլմ (համր կինո)։ Ռենե Կլերի ֆիլմը։

## Սյուժե
Գլխավոր հերոսը երիտասարդ պատգամավոր է։ Նրա սիրելին՝ նախկին նախարարի դուստրը, պետք է ամուսնանա խոշոր թերթի խմբագրի հետ։ Խմբագիրն ունի աղջկա հորը վարկաբեկող նյութեր։ Ռենեն ներկայացնում է խորհրդավոր գիտնականի դերը, որը տիրապետում է մարդու մարմնի և հոգու երկատման գաղտնիքին։ Հուսահատված գլխավոր հերոսը համաձայնվում է գիտնականի առաջարկած փորձին։ Արդյունքում նրա մարմնից առանձնանում է անտեսանելի «ես»-ը, որը Փարիզով ճամփորդելիս կատարում է ամենաանհավանական, տարօրինակ արարքները, և խմբագրից գողանում է փաստաթղթերը (սեղանից), որոնք վարկաբեկում են իր սիրելի աղջկա հորը։ Վերջապես երիտասարդին հաջողվում է ստանալ հոր համաձայնությունն աղջկա հետ ամուսնանալու համար։

## Արտադրություն
Ֆիլմը նկարահանվել է ամռան վերջից մինչև 1924 թվականի աշնան սկիզբն ընկած ժամանակահատվածում և թողարկվել է 1925 թվականի մարտին, այն բանից հետո, երբ արդեն նկարահանվել էր «Փարիզը քնեց» ֆիլմը (1923): Այն ուղեկցվում էր Բախի, Բեթհովենի, Բեռլիոզի, Մոցարտի երաժշտությամբ։

## Տեխնիկական թերթիկ
* Անվանում՝ *Մուլեն Ռուժի ուրվականը*
* Ռեժիսոր՝ Ռենե Կլեր, օգնական՝ Ժորժ Լակոմբ
* Սցենար՝ Ռենե Կլեր
* Մոնտաժ՝ Ռենե Կլեր
* Հագուստ՝ Պոլ Պուարե
* Կինոընկերություն՝ Films René Fernand
* Ծագման երկիր՝ Ֆրանսիա
* Ձևաչափ՝ սև-սպիտակ-1,33. 1 - համր ֆիլմ - 35 մմ
* Ժանր՝ կատակերգություն, ֆանտաստիկա
* Տևողություն՝ 90 րոպե
* Թողարկման ամսաթիվ՝ 13 մարտի, 1925 թվական

## Գեղարվեստական առանձնահատկություններ
Այս ծամծմված սյուժեի հիման վրա Ռենեն ստեղծում է սեփական հումորի, ֆանտաստիկ ժ. Մելիեսի և երիտասարդ Ա. Գանսի փորձերի զվարճալի համադրություն։

## Դերերում
* Ալբեր Պրեժան՝ *լրագրող Ժան Դեգլանդ*
* Սանդրա Միլովանոֆ՝ *Իվոնա Վինսենթ*
* Պոլ Օլիվիե
* Մադլեն Ռոդրիգ՝ *Ժակլին*
* Ժորժ Վաուլտիեր
* Մորիս Շուտց՝ *Վիկտոր Վինսենթ*
* Խոսե Դավերտ

## Գրականություն
* Ս. Վ. Կոմարով, Արտասահմանյան կինոյի պատմություն։ Հատոր 2։ Մ. «Արվեստ», 1965

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռենե Կլերի ֆիլմեր
Կատեգորիա:1925 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Համր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ուրվականների մասին
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆանտաստիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:1920-ականների ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր Փարիզի մասին
Մեն (ծոց)

**Մեն** (), ծոց Հյուսիսային Ամերիկայում։

Ծոցը տեղակայված է Քեյփ-Կոդ և Նոր Շոտլանդիա թերակղզիների միջև։ Առավելագույն խորությունը՝ 329 մետր։

Ծոցի հյուսիսարևմտյան մասում տեղակայված է Ֆանդի ծոցը, որը հայտնի է իր ռեկորդային մակընթացություններով։ Հարավարևմտյան մասում տեղակայված է մեկ այլ խոշոր ծոց՝ Մասսաչուսեթսը։ Կենտրոնական մասում՝ Մեն նահանգի խոշորագույն քաղաք Պորտլենդի մոտ՝ Կասկո ծոցը։

Ծոցի ափերի խոշորագույն նավահանգիստներն են՝ Բոստոնը, Պորտլենդը (ԱՄՆ), Սենթ-Ջոնը (Կանադա)։

Խոշորագույն գետեր, որոնք լցվում են ծոցը՝ Աննապոլիս, Քեննեբանկ, Քեննեբեկ, Սակո, Սենթ-Կրուա, Մերրիմակ, Փենոբսկոթ, Սենթ-Ջոն, Պիսկատակա և այլն։ Մեն ծոց թափվող գետերի ավազանների մակերեսը կազմում է 179 008 կմ²։

Փոքր կղզյակները՝ Մակիաս-Սիլ և Նորթ-Ռոկ, հանդիսանում են տարածքային վեճի առարկա ԱՄՆ և Կանադայի միջև։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոս
Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի ծոցեր
Կատեգորիա:Ծոցեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մասաչուսեթսի աշխարհագրական օբյեկտներ
Կատեգորիա:Մասաչուսեթսի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Օվկիանոսագիտություն
Белые розы

«**Белые розы**» (թարգմանաբար՝ «Սպիտակ վարդեր»), «Ласковый май» սովետական երաժշտական խմբի երգը։ Խոսքերի և երաժշտության հեղինակը Սերգեյ Կուզնեցովն է։

## Ստեղծման պատմություն
Ըստ լուրերի՝ Կուզնեցովը երգը գրել է ալկոհոլի ազդեցության տակ 1986 թվականին։

Ինչպես պնդում է երգի հեղինակը երգը գրելուց ավելի քան 25 տարի անց, երգում ծաղիկները մարդկանց այլաբանությունն են, որոնց մի կողմ են նետում օգտագործելուց և այլևս պետքական չլինելուց հետո։

Կուզնեցովը պատմում է, որ երգը գրվել է «Ласковый май»-ի առաջին ելույթից հետո, որը նվիրված էր 1987 թվականի Ամանորին։ Այդ համերգի շրջանակներում Կուզնեցովը խմբի համար գրել և պարապել է մի քանի երգ, և հենց այդ ժամանակ էլ խումբը ստացել է իր անվանումը։ Բեմ դուրս գալուց առաջ խումբը որոշել են ժամանակավորապես անվանել «Ласковый май», քանի որ ավելի հարմար տարբերակ չկար։ Եվ երբ Սերգեյ Կուզնեցովը համերգից հետո վերադարձել է տուն, նրա մտքով անցել է «белые розы» արտահայտությունը։ Հաջորդ առավոտյան 15 րոպեում գրել է երգը։ 2013 թվականին նշել է, որ երգի բնօրինակ տարբերակը դեռ պահպանվում է իր տանը։ Յուրի Շատունովը (որպես խմբի մենակատար), որը հետագայում ձայնագրել է երգը, այդ պահին 13 տարեկան էր։

## Ճանաչում
Խորհրդային Կենտրոնական հեռուստատեսությամբ «Белые розы» երգի տեսահոլովակն առաջին անգամ ցուցադրվել է 1989 թվականի հունվարին՝ «Утренняя почта» հաղորդման ժամանակ։ Երգը շատ մեծ ազդեցություն է ունեցել, «Ласковый май» խումբն անմիջապես հայտնի է դարձել, նրա երգերը սկսել են հնչել ամենուրեք։

1980-ական թվականների վերջին երգը շատ հայտնի էր Լեհաստանում։ Երգը նորից հայտնի է դարձել 2008 թվականի սկզբին՝ այն բանից հետո, երբ Ամանորի գիշերը լեհական երկու կենտրոնական հեռուստաալիքներով հեռարձակվող համերգին այն կատարել էՆատաշա Ուրբանսկայան։ Երգը մինչ օրս բավականին հայտնի է Լեհաստանում։

2008 թվականի հուլիսին ուկրաինական «ТиК» երաժշտական խումբը թողարկել է «Белые розы» երգի ուկրաիներեն տարբերակը՝ «Білі троянди» անվամբ, որը հետագայում ներառվել է նրանց «Тихий» ալբոմում։

Ռուսաստանում ևս երգը մինչ օրս հայտնի է։ Երգի քավեր տարբերակները կատարել են շատ արտիստներ, այդ թվում՝ նաև Միխայիլ Շուֆուտինսկին։

## Ազդեցություն
Ստեղծվել է «Белые розы» երաժշտական խումբ, Սերգեյ Մինաևը և Վլադիմիր Մարկինը կատարել են երգի ծաղրերգությունը՝ «Белые Козы»։

## Ստեղծագործությունների ցանկ
**7-դյույմանոց վինիլային սինգլ 33⅓ պտույտ-րոպե** («Мелодия» - С62 28083 003)

Բոլոր երգերի երաժշտությունը և խոսքերը՝ Սերգեյ Կուզնեցովի։

## Հիթ-շքերթենր
### Տարվա ամփոփիչ հիթ-շքերթներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ласковый май — «Белые розы» (վինիլային սկավառակ) Discogs կայքում

Կատեգորիա:1989 սինգլներ
Կատեգորիա:Երգեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խորհրդային երգեր
Կատեգորիա:Ռուսերեն երգեր
Աննա Ստեկսեն

**Աննա Ստեկսեն** (, ), շվեդ բժիշկ, առաջին շվեդուհին, որը դոկտորական դիսերտացիա է պաշտպանել բժշկության ոլորտում։

## Կենսագրություն
Աննա Ստեկսենը ծնվել է 1870 թվականին Ստոկհոլմում։ Նրա ծնողները եղել են զինվորական սպաներ Յուհան Ստեկսենը և Մագդալենա Կրիստինա Յերտմանը։ Նրա պապը լեզվաբան Յունաս Ստեկսենն էր։ Նա ունեցել է նաև քույր՝ Խեդա Յուհաննա Կրիստինա Ստեկսենը։

Հոր պնդմամբ Աննան բարձրագույն կրթություն է ստացել։ 1889 թվականին ավարտել է Ստոկհոլմի աղջիկների ճեմարանը, հետագայում սովորել է Ուփսալայի համալսարանում, 1890 թվականին ստացել է բակալավրի աստիճան Կարոլինյան ինստիտուտում, որտեղ սովորել է պաթոլոգիա։ Համալսարանը նա ավարտել է 1893 թվականին և 1897 թվականին ստացել է բժշկական լիցենզիա, 1898-1899 թվականներին սովորել է Տյուբինգենում և Փարիզում։ 1900 թվականին Աննան պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսությունը՝ նվիրված քաղցկեղային ուռուցքների առաջացման համար *Saccharomyces cerevisiae* խմորասնկերի ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Նրա հետազոտությունը միանշանակ արդյունքի չի հանգեցրել, բայց այն բավականին հետաքրքիր է եղել, և Աննան դարձել է առաջին շվեդ կինը՝ բժշկագիտության դոկտորի աստիճանով։

Ավելի ուշ նա շարունակել է ուսումնասիրել պաթոլոգիա, հրապարակել է հոդվածներ մալարիայի և բակտերիոլոգիայի վերաբերյալ, ուսումնասիրել է խմորիչը կիրառումը որպես դեղամիջոց, գրել է հերձման տեխնիկայի մասին ձեռնարկ և դասախոսել է Շվեդիայի բժշկական ասոցիացիայի համար։ Նա նաև դասավանդել է առողջապահություն և հիգիենա Ստոկհոլմի աղջիկների դպրոցներում։ 1902 թվականին նա Ֆինլանդիա մեկնելու համար դրամաշնորհ է ստացել, սակայն վարակիչ հիվանդության պատճառով ստիպված է եղել հրաժարվել Կարոլինյան ինստիտուտում տեղից, հոր ու քրոջ հետ մեկնել Սադերտելյե։ Նա այդպես էլ չի ապաքինվել վարակից և 1904 թվականին մահացել է։ Թաղվել է Ստոկհոլմում։ Աննա Ստոկսենը ամուսնացած չի եղել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* https://skbl.se/sv/artikel/AnnaStecksen
* https://sok.riksarkivet.se/Sbl/Presentation.aspx?id=20041

Կատեգորիա:Ուփսալայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շվեդ բժշկուհիներ
Կատեգորիա:Շվեդ գիտնականներ
Կատեգորիա:Կին ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ