Լատվիայի բռնակցումը ԽՍՀՄ-ին

**Լատվիայի բռնակցումը ԽՍՀՄ-ին** (, Լատվիայում և շատ այլ երկրներում այս իրադարձությունները և Լատվիայի ԽՍՀՄ կազմի մեջ մտնելու հետագա շրջանը անվանում են Լատվիայի խորհրդային օկուպացիա, նաև՝ Լատվիայի միացումը ԽՍՀՄ-ին)) ընթացել է առանձին ժամանակահատվածներով, փուլերով։ Նախ, ԽՍՀՄ-ի և Լատվիայի միջև փոխօգնության պայմանագրի ստորագրումից հետո (նման պայմանագրեր միաժամանակ պարտադրվեցին Լիտվայի և Էստոնիայի վրա), Լատվիայում կազմավորվեցին ԽՍՀՄ ռազմաբազաներ։ Մի քանի ամիս անց՝ 1940 թվականի հունիսի 16-ի ԽՍՀՄ վերջնագրից հետո, Լատվիան գրավվեց Կարմիր բանակի կողմից և միացվեց ԽՍՀՄ-ին։ 1940 թվականի հունիսի 20-ին Լատվիայում ստեղծվեց նոր կառավարություն՝ միկրոկենսաբան Ավգուստ Կիրխենշտեյնի գլխավորությամբ։ Պետության ներկայիս ղեկավար Կարլիս Ուլմանիսը, ով նախկինում իր լիազորությունները փոխանցել էր Մեծ Բրիտանիայում արտակարգ դեսպանին, գտնվում էր տնային կալանքի տակ։

## Ժամանակագրություն և 1940 թվականի գործողություններ
[thumb|220px|Հետխորհրդային ցույց [Ռիգայում, 1940 թվական]]
Հունիսի 4-ին զորավարժությունների անվան տակ Լենինգրադի, Կալինինի և Բելառուսի Հատուկ ռազմական շրջանների զորքերը տագնապի հրաման ստացան և սկսեցին առաջ շարժվել դեպի Բալթյան երկրների սահմաններ։

1940 թվականի հունիսի 16-ին ժամը 02:30-ին ՆԳԺԿ-ի սպաների ջոկատը հատել է խորհրդային-լատվիական սահմանը, ջախջախել, այրել լատվիական Մասլենկայի սահմանապահ ջոկատը  և գերիներ վերցնելով՝ վերադարձել խորհրդային տարածք։ Տարբեր արդյունքներով նմանատիպ հարձակումներ են իրականացվել Լատվիայի սահմանի այլ հատվածներում։ Արդյունքում զոհվել է 3 լատվիացի սահմանապահ և 2 խաղաղ բնակիչ։ Խորհդայինների կողմից գերևարվել են 9 զինվոր և 28 խաղաղ բնակիչներ։

Հունիսի 16-ին ավարտվել է զորքերի կենտրոնացումը Լատվիայի և Էստոնիայի սահմանների մոտ։ Ժամը 14:00-ին արտաքին գործերի ժողովրդական կոմիսար Վյաչեսլավ Մոլոտովը վերջնագրեր է ներկայացրել այդ երկրներին՝ պահանջելով նոր հետխորհրդային կառավարություններ ձևավորել և լրացուցիչ կոնտինգենտներ տեղակայել այդ երկրներում։ Մտածելու համար Լատվիային տրվել է 9 ժամ, իսկ Էստոնիային՝ 10 (համապատասխանաբար մինչև ժամը 23։ 00 և 24։ 00)։

Քանի որ Լատվիայի վարչապետ Կարլիս Ուլմանիսը չի լքել երկիրը, նա ի թիվս այլոց ենթարկվել է բռնաճնշումների։ Երկիր զորքերի մուտքից հետո նոր կառավարությունը կազմակերպեց խորհրդարանական ընտրություններ, որոնք միաձայն քվեարկեցին Լատվիայի՝ ԽՍՀՄ-ի կազմ մտնելու օգտին։

## Ներխուժման ուժեր
### 1940 թվականին
Ընդհանուր առմամբ, օպերացիայի համար, բացի ՆԳԺԿ-ի ուժերից, հատկացվել է 3 բանակ, 7 հրաձգային և 2 հեծյալ կորպուս, 20 հրաձգային, 2 մոտոհրաձգային, 4 հեծելազորային դիվիզիա, 9 տանկային և 1 դեսանտային բրիգադ։

## Խորհրդային զորքերի մուտքի ժամանակից գնահատական
մինի|Ռազմական շքերթ Ռիգայում 1940 թվականի նոյեմբերի 7-ին
Ռուս քաղաքագետ Նիկիտա Բուրանովը՝ Ռուսաստանի ռազմապատմական ընկերության բաժիններից մեկի փորձագետը, 1940 թվականին զորքերի մուտքը, որով Լատվիան միացավ ԽՍՀՄ-ին, չի համարում «օկուպացիա», քանի որ տեղի են ունեցել ժողովրդավարական ընտրություններ։ Նա Բալթյան երկրները ԽՍՀՄ-ի կազմ մտցնելու անհրաժեշտությունը պատճառաբանում է նրանով, որ այն նախկինում պատկանել է Ռուսական կայսրությանը, իսկ Գերմանիան և Մեծ Բրիտանիան «պոկել» են այն Խորհրդային Միությունից և պաշտպանել են երկրի անկախությունը, իսկ 1940 թվականի հունիսին նրանք պատերազմի մեջ են եղել։ Նա նաև բացատրում է, որ քանի որ 1940 թվականի հունիսին ԽՍՀՄ-ի և Գերմանիայի միջև պատերազմն անխուսափելի էր, սահմանի հետ մղումը դանդաղեցրեց գերմանացիների առաջխաղացումը և այդպիսով Լենինգրադը ապահով դարձավ։

Պատմական գիտությունների դոկտոր Եկատերինա Մախոտինան կարծում է, որ ԽՍՀՄ-ը, ինչպես Նացիստական Գերմանիան, ապավինում էր ուժերին փոքր ժողովուրդների ճակատագիրը որոշելիս։ 1939 թվականին ռազմական ներթափանցումից հետո խորհրդային կառավարությունը միայն աստիճանաբար ներթափանցեց հանրապետությունների քաղաքական ոլորտ, սակայն Դանիայի, Նորվեգիայի, Հոլանդիայի, Բելգիայի, Լյուքսեմբուրգի և Ֆրանսիայի գրավումից հետո իրավիճակը Եվրոպայում արմատապես փոխվեց, և Կրեմլը սկսեց վճռական գործողությունները այս երկրներին ԽՍՀՄ կազմում ընդգրկելու ուղղությամբ։ Մինչև 1940 թվականի հունիսի 16-ը զորքերը կենտրոնացան հանրապետությունների սահմանների մոտ, որից հետո սկսվեց Բալթյան երկրների անեքսիայի և օկուպացման գործընթացը։ Մեծ Բրիտանիան այդ պահին զբաղված էր սեփական գոյատևմամբ և միջամտության հնարավորություն չուներ, մինչդեռ ԱՄՆ-ն ԽՍՀՄ-ի կողմից Բալթյան երկրների գրավումը համարում էր ավելի փոքր չարիք, քան եթե դա աներ Հիտլերը։

## Հիշողատակում
Ամեն տարի հունիսի 17-ին Լատվիայում նշվում է Լատվիայի Հանրապետության օկուպացման օր։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Latvian National Foundation, ''These Names Accuse: Nominal List of Latvians Deported to Soviet Russia'' , Stockholm: Latvian National Foundation, 2nd edition, 1982
* Boris Meissner (1956). *Die Sowjetunion, die baltischen Staaten und das Völkerrecht*. Köln: Verl. für Politik u. Wirtschaft. XI, 377 pp.
* Boris Meissner (1994). *Die russische Politik gegenüber der baltischen Region als Prüfstein für das Verhältnis Russlands zu Europa*. In *Die Aussenpolitik der baltischen Staaten und die internationalen Beziehungen im Ostseeraum*, Hamburg: Bibliotheka Baltica. pp.&nbsp;466–504.
* Rutkis, Jānis, editor, *Latvia: Country & People*, Stockholm: Latvian National Foundation, 1967
* Švābe, Arveds 1(949). ''The Story of Latvia: A Historical Survey'' . Stockholm: Latvian National Foundation.
* Zalts, Alberts (ed.) (April 1940). «The First Months of the War: Mr. Munters Speaks at the University» . *Latvian Economic Review*, No. 2 (18). Riga: Latvian Chamber of Commerce and Industry.

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ արտաքին հարաբերություններ