Հոգեբանական պատրաստվածություն դպրոցին

մինի|Առաջին դասարանցիներ Հայաստանում
**Հոգեբանական պատրաստվածություն դպրոցին**, նախադպրոցական տարիքի երեխայի հոգեբանական զարգացվածության համակարգային բնութագիր, որը ներառում է դպրոցականների ուսումնական գործունեության կատարման հնարավորությունն ապահովող ընդունակությունների և հատկությունների ձևավորումը, ինչպես նաև աշակերտի սոցիալական դիրքի ընդունումը։ Այն երեխայի (6-7 տարեկան) հոգեբանական զարգացվածության մակարդակ է, որն անհրաժեշտ և բավարար է հասակակիցների շրջանում աշակերտի դպրոցական ծրագրի յուրացման համար։

## Ընկալման մոտեցումներ
Գոյություն ունեն դպրոցական պատրաստվածության վերաբերյալ տարբեր մոտեցումներ․

* *'1. Մանկավարժական*** 
* ''Դպրոցում սովորելու համար անհրաժեշտ հմտությունների և ունակությունների ձևավորվածություն''
Մոտեցումը հիմնված է այն գաղափարի վրա, որ 5-6 տարեկան երեխաներն ունեն բավարար բարձր մտավոր, ֆիզիկական և հոգեկան հնարավորություններ առաջին դասարանի ծրագրի մի մասը (մաթեմատիկա, գրագիտություն) յուրացնելու համար, ինչը հնարավորություն է տալիս նրան տեղափոխել նախակրթարան։ Դա հնարավորություն է տալիս բարելավել նրանց դպրոցական ուսուցման պատրաստվածությունը։

'' '''2. Հոգեբանական***
* *Կրթության համար անհրաժեշտ նորագոյացությունների առկայություն, որոնք համապատասխան են ժամանակակից դպրոցի ներկայացրած պահանջներին*

Դրանց են դասում՝ ճանաչողական հետաքրքրությունների զարգացման որոշակի մակարդակ, նոր սոցիալական դիրք ընդունելու պատրաստակամություն, ինքնագնահատում, միջնորդավորված դպրոցական մոտիվացիայի առկայություն (սովորելու ցանկություն), ինչպես նաև մտավոր ոլորտի, հաղորդակցման և անկաշկանդ վարքագծի բավարար զարգացվածություն։ Այս մոտեցման մեջ հատկապես կարևորվում է մոտիվացիոն ոլորտի զարգացումը։ Երեխայի ճանաչողական կարիքների և նրան հասանելի հասարակական հարաբերությունների համակարգում որոշակի տեղ զբաղեցնելու ցանկության միացման արդյունքում, որտեղ մեծահասակների հետ շփումն ընթանում է նոր մակարդակի վրա, առաջանում է հատուկ անհատական նորագոյացություն՝ «աշակերտի ներքին դիրք»։ Այն երեխայի նոր վերաբերմունքն է իր, հասարակության և շրջակա աշխարհի նկատմամբ և թույլ է տալիս նրան ավելի հաջողությամբ ներգրավվել ուսումնական գործընթացում։ Սա արտահայտվում է աշակերտի անկաշկանդ վարքագծի, գիտակցված ձևավորման և նպատակների հասնելու մեջ։

* * Ուսումնական գործունեության համար անհրաժեշտ նախադրյալների առկայություն*

Դրանց են դասում՝ երեխայի ունակությունն իր գործողությունները գիտակցաբար ենթարկեցնելու ընդհանրացված կանոնին, երեխայի կարողությունը կողմնորոշվելու աշխատանքի կանոնների համակարգին, օրինակով աշխատելու, լսելու և մեծահասակների հրահանգները կատարելու ունակությունը, «ուսումնական կարևոր հատկությունների կազմավորվածություն» (սովորելու շարժառիթներ, փոխաբերական մտածողություն և այլն)։

## Կառուցվածք
Հոգեբանական պատրաստվածությունը դպրոցին ներառում է անձնական, մտավոր և կամային պատրաստվածություն։

### Անձնային պատրաստվածություն
Դրա բաղադրիչները.
* Մոտիվացիոն պատրաստվածություն՝ սոցիալական շարժառիթների ձևավորում (սոցիալական ճանաչման անհրաժեշտություն, սոցիալական նշանակալի կարգավիճակի ձեռքբերման ձգտում), ինչպես նաև ուսումնական և ճանաչողական շարժառիթների ձևավորում ու գերակայություն,
* ինքնագնահատականի և Ես-հայեցակարգի ձևավորում՝ երեխայի ֆիզիկական կարողությունների, ունակությունների, ապրումների գիտակցում, ինչպես նաև իր ձեռքբերումներն ու անձնային որակները գնահատելու կարողություն,
* հաղորդակցական պատրաստվածություն՝ ուսուցչի և հասակակիցների հետ անկաշկանդ և արդյունավետ շփվելու երեխայի պատրաստվածություն, ուսումնական գործունեության համատեքստում հաղորդակցական նախաձեռնության առկայություն,
* զգացմունքային հասունություն՝ երեխայի կողմից իր զգացմունքների արտահայտման սոցիալական նորմերի յուրացում, իմպուլսիվ հակազդումների բացակայություն, բարձրագույն զգայարանների ձևավորում՝ գեղագիտական (գեղեցիկի ընկալում), մտավոր, բարոյական։

### Ինտելեկտուալ պատրաստվածություն
Դրա բաղադրիչները.
* Ճանաչողական պատրաստվածություն՝ անցում դեպի հասկացական ինտելեկտին, հիմնական մտավոր գործողությունների տիրապետում (համեմատություն, վերլուծություն, համադրում, ընդհանրացում, դասակարգում, վերացարկում), ներքին առումով գործելու, պատճառահետևանքային երևույթները հասկանալու հնարավորություն, որոշակի գիտելիքների, հասկացությունների և հմտությունների առկայություն,
* խոսքի պատրաստվածություն՝ բառապաշարի, հնչութաբանական, քերականական, շարահյուսական, իմաստաբանական կողմերի կազմավորում, խոսքի անվանողական, ընդհանրացնող, պլանավորող և կարգավորող գործառույթների զարգացում, խոսքի տարբեր ձևերի կայացում և զարգացում (մենաբանական-երկխոսական, արտաքին-ներքին),
* ընկալման, հիշողության, ուշադրության և երևակայության զարգացվածություն՝ ընկալման և գիտակցվածության, զգայական չափանմուշ համակարգի և համապատասխան պերցեպտիվ գործողությունների օգտագործում, հիշողության և ուշադրության միջնորդավորվածություն, մանր շարժողական հմտությունների զարգացում։

Ինտելեկտուալ պատրաստվածությունը նաև ենթադրում է երեխայի մեջ ուսումնական գործունեության ոլորտում նախնական ունակությունների ձևավորում, մասնավորապես՝ ուսումնական խնդիրն առանձնացնելու և այն գործունեության ինքնուրույն նպատակի վերածելու ունակություն։ Այսպիսով՝ դպրոցում սովորելու ինտելեկտուալ պատրաստվածության զարգացումը ենթադրում է.

* Տարբերակված ընկալում,
* վերլուծական մտածողություն (երևույթների միջև հիմնական նշանների և կապերի ընկալման ունակություն, նմուշը վերարտադրելու ունակություն),
* իրականության ռացիոնալ մոտեցում (երևակայության դերի թուլացում),
* տրամաբանական հիշողություն,
* գիտելիքների նկատմամբ հետաքրքրություն, լրացուցիչ ջանքերի շնորհիվ դրանց ստացման գործընթաց,
* խոսքի լսողությամբ տիրապետում և հատուկ նշաների ընկալման և կիրառման ունակություն,
* ձեռքի նուրբ շարժումների և տեսողական-շարժողական համակարգման զարգացում։

### Մոտիվացիոն պատրաստվածություն
Դրա բաղադրիչները.
* Կամային ոլորտում պատրաստվածություն՝ նպատակադրման և նպատակների պահպանման հնարավորություն, կամային ջանքերի իրականացման ունակություն, շարժառիթների համադրում,
* կամայականության զարգացում՝ երեխայի ունակությունը կառուցել իր վարքը և գործունեությունը՝ սահմանված կանոններին համապատասխան, առաջարկվող նմուշների գործողությունների իրականացում, դրանց վերահսկում և ուղղում։

## Դպրոցին հոգեբանական պատրաստվածության ձևավորում
Նախադպրոցական տարիքի ավարտին տեղի է ունենում այն հոգեբանական հատկանիշների և հատկությունների ինտենսիվ զարգացում, որոնք ապահովում են դպրոցին հոգեբանական պատրաստվածության ձևավորումը։

Նախադպրոցական տարիքի առաջատար գործունեությունը սյուժետա-դերային խաղն է, որտեղ ձևավորվում և ամրագրվում են հոգեբանական կարևոր որակները և հատկությունները։ Խաղային գործունեության շրջանակներում փոխվում է երեխայի դիրքորոշումը շրջակա աշխարհի նկատմամբ, համաձայնեցվում իր տեսակետն այլ հնարավորների հետ, ինչը նպաստում է մտածողության զարգացմանը։ Խաղի դերի ընդունման և դրա իրականացման արդյունքում երեխան սովորում է առանձնացնել կանոնները և հետևել դրանց, ինչն էլ իր հերթին ապահովում է անցում դեպի իր վարքագծի գիտակից և կամայական կառավարման։

Մեծ նշանակություն ունեն նաև գործունեության արդյունավետ տեսակները (նկարչություն, քանդակագործություն և այլն), որոնց ժամանակ զարգանում են գործունեության կարգավորման բարձրագույն ձևերը՝ պլանավորումը, շտկումը, հսկողությունը։

## Տես նաև
* Նախադպրոցական հոգեբանություն
* Նախադպրոցական դաստիարակությունը Հայաստանում
* Կրտսեր դպրոցական տարիք

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Божович Л. И. Личность и её формирование в детском возрасте. Спб.:Питер., 2008
* Божович Л. И. Проблема развития мотивационной сферы ребёнка // Изучение мотивации поведения детей и подростков. М., 1972.
* Венгер Л. А. Готов ли ваш ребёнок к школе /Л. А. Венгер; под ред. Т.Д. Марцинковская. — М.: Знание, 1994. — 192 с.
* Выготский, Л. С. Кризис семи лет: Собрание сочинений: в 6 т. / Л. С. Выготский. — М: Просвещение, 1984. — Т. 4. ~ 486 с.
* Выготский Л. С. О педологическом анализе педагогического процесса // Умственное развитие детей в процессе обучения: Сборник статей / Л. С. Выготский. — М.–Л.: Государственное учебно-педагогическое издательство, 1935. — С. 116—134
* Готовность к школе: развивающие программы / Под ред. И В. Дубровиной.— 6-е изд.— М.: Академический Проект, 2001.— 96 с
* Гуткина Н. И. Психологическая готовность к школе. 4-е изд., перераб. и дополи. СПб.: Питер, 2004. — 208 с.
* Карабанова О. А. Возрастная психология. Конспект лекций. М., «Айрисс-пресс», 2005 г., С.238. ISBN 5-8112-1353-0
* Кравцова Е. Е. Психологические проблемы готовности детей к обучению в школе. — М.: Педагогика, 1991. — 152 с
* Салмина Н.Г. Игровая деятельность и готовность ребенка к школе // в сборнике *Физиология развития человека. Тезисы Межд. конф., посвященной 65-летию Института возрастной физиологии РАО, июнь 2009*, место издания *М*, 2009 тезисы
* Салмина Н.Г. Показатели готовности детей к школе и ее диагностика // в сборнике *Тезисы Всесоюзной конференции “Научно-практические проблемы школьной психологической службы"*, место издания *М*, 1987
* Цукерман Г. А. Виды общения в обучении. Томск: Пеленг, 1993. — 268 с.

## Արտաքին հղումներ
* Նախադպրոցական կրթության հոգեբանական պատրաստվածություն 

Կատեգորիա:Հոգեբանական հասկացություններ
Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կատեգորիա:Մանկան հոգեբանություն
Կատեգորիա:Մանկավարժական հոգեբանություն
Կատեգորիա:Նախադպրոցական կրթություն