Հելեն Վլախոս

**Հելեն Վլախոս** (ՄԹˈ|v|l|æ|k|ɒ|s, ԱՄՆˈ|v|l|æ|k|oʊ|s}}, , , ), հունական լրագրության լեգենդ, թերթերի հրատարակչության ժառանգ, սեփականատեր և հակախունտայական ակտիվիստ։

1967 թվականի ապրիլի 21-ի հեղաշրջումից անմիջապես հետո նա փակել է իր Կատիմերինի (*Kathimerini*) թերթը՝ որպես բողոք ընդդեմ բռնապետության։ 1967 թվականի հոկտեմբերին վարչակարգի ղեկավարներից մեկի՝ բրիգադիր Ստիլիանոս Պատակոսի, հետագայում խունտայի ներքին գործերի նախարարի պատկերումը որպես ծաղրածու բերել է նրան տնային կալանքի, որի մասին նա հետագայում գիրք է գրել նույն վերնագրով։

Իր հրապարակումները գրաքննության ենթարկելու Հունաստանի խունտայի պահանջները մերժելու համար, գնդապետների ռեժիմի դեմ իր դիմադրության և մամուլի ազատության մեջ ունեցած իր ներդրան համար *Մամուլի միջազգային ինստիտուտի* կողմից նա հետմահու ճանաչվել է որպես *Համաշխարհային մամուլի ազատության հերոսներից* մեկը։

## Կյանք
Հելեն Վլախոսը Գեորգիոս Վլախոսի դուստրն էր և միակ երեխան, որը 1919 թվականին հիմնադրել էր Կատիմերինին *(Kathimerini*)՝ Հունաստանի առաջատար թերթերից մեկը։ Նա աշխատել է որպես լրագրող իր հոր թերթում և լուսաբանել է Բեռլինի 1936 թվականի Օլիմպիական խաղերը։ Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին հայրը հրաժարվել է համագործակցել նացիստական օկուպացիոն կառավարության հետ և փակել է Կատիմերինին։ Պատերազմի ժամանակ նա աշխատել է որպես բուժքույր։

Պատերազմից հետո Հելեն Վլախոսը վերսկսել է աշխատել իր հոր թերթում՝ որպես սյունակագիր։ Նրա սյունակը պարզապես վերնագրված էր *E*, իր հունարեն անվան սկզբնատառով։ Նա շատ հայտնի է դարձել Հունաստանում, քանի որ թերթի իր սյունակից հաճախ էր քննադատում կառավարությանը։

1951 թվականին, հոր մահից հետո, Հելենը դարձել է Քաթիմերինիի (օրաթերթ) սեփականատերը և ընդլայնել այն՝ հրատարակելով թերթի ցերեկային թողարկումը *Mesimvrini* անվան տակ (կեսօրյա հրատարակություն)։ Նա հրատարակել է *Eikones* -ը (Նկարներ), որը պատկերազարդ ամսագիր էր և իր տեսակի մեջ առաջինը Հունաստանում։ Նա նաև թողարկել էց *Galaxias* -ը՝ թղթե կազմով գիրք, որը դարձել է հավաքորդային։ Նա եղել է միապետության և հունական աջակողմյան կուսակցությունների կողմնակից։

### Կյանք գնդապետների վարչակարգի ժամանակ

1967-ի ապրիլի 21-ի հեղաշրջումը, որը տապալել է Հունաստանի օրինական կառավարությունը, սկսվել է տեղական ժամանակով ժամը 2-ին։ Հեղաշրջումը սկսվելուց անմիջապես հետո Վլախոսը վաղ առավոտյան եկել է *Kathimerini* -ի գրասենյակներ՝ ամբողջովին ցնցված, զարմացած և անհանգստացած, ծրագրելով հրատարակել դիկտատուրայի օրոք  իր թերթի միակ հրատարակությունը և սկսել է կարգավորել լուսանկարչական և այլ արձանագրված նյութերը, որոնք պետք է ներառվեին այդ հատուկ հրատարակության մեջ։

Նա գիտակցում էր, որ ապագայում նման նյութը կարող է վճռական նշանակություն ունենալ իրադարձությունները փաստագրելու մեջ, որոնք, ըստ նրա գնահատման, հիմնված Երկրորդ աշխարհամարտի ընթացքում կենտրոնացած իրադարձությունների իր փորձի վրա, կարող էին հանգեցնել Հունաստանի համար հնարավոր նոր աղետի։ Հաջորդ օրը Վլախոսը, չցանկանալով ենթարկվել խունտայի պահանջած գրաքննությանը, որոշեց փակել իր թերթերը և իր «Էիկոնես» ամսագիրը՝ ի նշան բռնապետների և նրանց բռնաճնշումների դեմ ուղղված բողոքի։

Նրա թերթերի հրապարակման կասեցումը մեծ հիասթափություն էր դիկտատորների համար, ինչպես նաև քաղաքական հարված էր նրանց դեմ, քանի որ դա նրանց զրկում էր հունական քաղաքականության հիմնական աջերի կողմից աջակցության և ընդունման միջոցներից՝ օգտագործելով նրա հիմնած և լավ  համբավ ունեցած հրատարակչությունները, ինչպես նրա *Kathimerini* թերթը, իրենց օրակարգը առաջ մղելու համար։ Բացի այդ, խունտան երբեք չէր սպասում, որ աջ թերթի սեփականատերը դուրս կգա նրանց դեմ և նրանք շատ են զարմացել, երբ նա արել է դա։ Իր թերթերը փակելու նրա գործողությունը խունտայի դեմ դիմադրության առաջին բացահայտ նշաններից էր։

Խունտան այնուհետև փորձել է ճնշում գործադրել Վլախոսի վրա՝ վերահրատարակելու իր թերթերը, բայց նա հաստատուն կերպով մերժել է ամեն առիթով նրանց քննադատելու ընտրությունը որպես այլընտրանք։ Նա նույնիսկ դիմադրել է Պապադոպուլոսի ճնշմանը, որն իրոք սպառնացել է նրան, և չի պատասխանել նրա դիտողություններին՝ լռություն պահպանելով։ Հետագայում Հունաստանի ազգային հեռարձակող ընկերության` *ERT* -ի հետ *Հելեն Վլախոս. Լրագրողի հուշեր* (*Eleni Vlachou: A journalist remembers*) հարցազրույցի ընթացքում նա ասել է, որ խունտայի ճնշման նկատմամբ իր լռությունը նրա հնչեղ ձայնն էր»։ Նա նաև մերժել է խունտայի պահանջները՝ հայտարարելով. «Նրանք չեն կարող ինձ ասել, թե ինչպես վարեմ իմ թերթերը այնպես, ինչպես ես չեմ կարող ասել, թե ինչպես վարեն իրենց տանկերը»։

Չնայած իր թերթերը փակելուն՝ Վլախոսը դեռ պարբերաբար գնում էր իր հրատարակչատան շենքի գրասենյակ, որտեղ նա հաճախ էր արտահայտում իր կարծիքը խունտայի դեմ։ Նա նաև հարցազրույցներ է տվել իտալական մամուլին, որտեղ վարչակարգին անվանել է կրկես։

Իտալական *La Stampa* թերթին տված հարցազրույցում նա նկարագրել է խունտայի անդամներին՝ ասելով. «Ընդհանուր առմամբ նրանք միջակ և անգույն են, բացառությամբ, իհարկե, Պատակոսի վարքագծի։ Նա միջակ մարդ է, ով գործում է ծաղրածուի պես»։ Ինչ վերաբերում է վարչախմբի ուժեղ անդամ Գեորգիոս Պապադոպուլոսին, Վլախոսը *La Stampa* -ին ասել է, որ նրանից ավելի քիչ է վախենում, քան «ատամնաբույժի մոտ գնալիս»։

*La Stampa* -ին տված հարցազրույցը չափազանց շատ բան է բացահայտել բռնապետների մասին, ովքեր ոստիկանություն են ուղարկել Վլախոսի տուն` նրան հրավիրելու ներկայանալ Աթենքի ռազմական դատարան, որտեղ նա հարցաքննվել է չորս ժամ։ Հարցաքննության ավարտին նրան ասել են, որ դատաքննության ժամկետը նախատեսված է մինչև հոկտեմբերի վերջ։ Լսելով այդ, նա բացականչել է. «Դա շատ զվարճալի կլինի»։

Խունտայի դեմ նման հարձակումները կարող էին հանգեցնել բանտարկության կամ դրանից ավելի վատ հետևանքների, բայց նա չի վախեցել, ասելով, որ եթե նա երբևէ բանտ գնա, ակնկալում էր, որ այնտեղ կկերակրվի իր սիրած ուտեստով, որը կոլոլակն էր։ 1967 թվականի հոկտեմբերին վարչակարգի ղեկավարներից մեկի՝ բրիգադիր Ստիլիանոս Պատակոսի, հետագայում խունտայի ներքին գործերի նախարարի պատկերումը որպես ծաղրածու բերել է նրան տնային կալանքի, որի մասին նա հետագայում գիրք է գրել նույն վերնագրով։

### Փախուստ Լոնդոն
Տնային կալանքից հետո Վլախոսը 1967 թվականի դեկտեմբերին մշակել է իր փախուստի պլանը։ Նա ձեռք է բերել կեղծ անձնագիր և կոշիկի լաքով մազերը սև է ներկել կեղծ նմանակման համար։ Փախուստի գիշերը 55-ամյա Հելենը դուրս է եկել իր սենյակի պատուհանից, ապա անցել հարևան բնակարանի տանիք և Աթենքի ցուրտ գիշերը, անցնելով տանիքից տանիք, վերջապես կարողացել է հասնել փողոց։ Այնուհետև նա թաքնվել է Աթենքի հասարակաց տանը, մինչ նրա ամուսինը՝ Կոնստանտինոս Լաունդրասը կնոջ բարձրակրունկ կոշիկները հագած քայլում էր իրենց բնակարանի շուրջը՝ փորձելով խաբել ոստիկաններին, որպեսզի վերջինները կարծեն, որ իր կինը դեռ գտնվում է բնակարանում։

Երկու օր անց նա ուղևորվել է Լոնդոն, հաջողությամբ փախուստի դիմելով տնային կալանքից իր ընկեր հեղինակ Լեսլի Ֆայների օգնությամբ, որն աշխատել է Հունաստանի դեսպանատանը Վաշինգտոնում և, որն իր համար բրիտանական գաղտնի թռիչք է կազմակերպել։ Բրիտանիայում նրան քաղաքական ապաստան է տրվել։ Շատ չանցած՝ նա սկսել է վարչակարգի դեմ իր արշավը աքսորից։ Այդ նպատակով նա դաշինք է ստեղծել հակախունտայական ակտիվիստներ Մելինա Մերկուրիի և պենիցիլինը հայտնաբերած սըր Ալեքսանդր Ֆլեմինգի հույն այրու` Ամալյա Ֆլեմինգի հետ։

Նա սիրում էր Բրիտանիան և բրիտանացիներին, և իր լեզվական ճարտարությունն օգտագործում էր անգլերեն լեզվով և նրա բարբառներով հումորային գրոհներ իրականացնելու խունտայի դեմ՝ իմանալով, որ բրիտանական հասարակությունը գնահատում է չչափազանցված հումորը։ 1970 թվականին նա հրատարակել է *House Arrest* գիրքը, որտեղ մանրամասն նկարագրում է իր կյանքը վարչակարգի օրոք Լոնդոն փախչելուց առաջ։

Լոնդոնում նա դարձել է *Hellenic Review* -ի խմբագիրը, որն ամսագիր էր Բրիտանիա արտագաղթած հույների համար։ Ամսագրում աշխատելիս նա ձեռք է բերել մի փաստաթուղթ, որը մանրամասն ներկայացնում էր խունտայի քարոզչական գործունեությունը Լոնդոնում։ Այդ փաստաթուղթը ենթադրում էր խունտայի համար վճարովի լոբբիստ դարձած բրիտանացի պատգամավորի մասնակցությունը քարոզին։ Սա ստեղծել է քաղաքական մեծ փոթորիկ, որը դժվար կացության մեջ է դրել խունտային, ապա վնասել նրա հեղինակությանը։ Դեպքը վերջապես հանգեցրել է Բրիտանիայի խորհրդարանում Անդամների շահերի գրանցամատյանի (*Register of Members' Interests*) ստեղծմանը։

### Վերադարձ Հունաստան
1974 թվականին խունտայի անկումից հետո նա վերադարձել է Հունաստան և վերաբացել իր թերթերի հրատարակությունը։ Նա դարձել է Կոնստանտինոս Կարամանլիսի ղեկավարած *Նոր Ժողովրդավարություն* կուսակցության պատգամավոր Հունաստանի ժողովրդավարական ճանապարհով ընտրված առաջին խորհրդարանում Մետապոլիտեֆսիի ժամանակ՝ Հունաստանի անցումային ժամանակաշրջանում։ Ավելի ուշ նա հրաժարվել է քաղաքական պաշտոնից, քանի որ նա քաղաքականությունը ձանձրալի էր համարում լրագրության համեմատ։

1987 թվականին նա *Kathimerini* թերթը վաճառել է Գիուրգոս Կոսկուտասին, իսկ 1990-ականներին հրապարակել է իր հուշագրությունը՝ *Peninda kai Kati: Dimosiographika Chronika* (Հիսուն բան. Լրագրողական տարեգրություն)՝ ներկայացնելով թերթի բիզնեսում նրա ավելի քան վաթսուն տարվա կարիերան։ Նա ուներ երկու տուն՝ Աթենքում և Լոնդոնում, և իր վերջին տարիներն անցկացրել է այդ քաղաքների միջև ճանապարհորդելով։

Հելեն Վլախոսը մահացել է 1995 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Աթենքում։ Կատարվել է պետական հուղարկավորություն, որին մասնակցել են քաղաքական առաջնորդներ և հարյուրավոր լրագրողներ։

## Ճանաչում
Հելեն Վլախոսը ճանաչվել է որպես *Մամուլի ազատության համաշխարհային հերոսներից* մեկը, մրցանակ, որը հովանավորվում է Մամուլի միջազգային ինստիտուտի կողմից։ Նրան մրցանակը տրվել է հետմահու 2000 թվականին։

Անդրեաս Պապանդրեուն, որպես Հունաստանի վարչապետ, նրա մասին ասել է. «Նա իսկապես հիանալի գործիչ էր հունական լրագրության մեջ... Նա անկոտրում էր իր սկզբունքներով և իր համոզմունքներով... Նրա անմիջական արձագանքը 1967 թվականի ապրիլի 21-ի հեղաշրջմանը Քաթիմերինիի և նրա մյուս թերթերի հրատարակման դադարեցմամբ՝ լրագրության բնագավառում դիմադրության կատարյալ պահ է»։

Նրա պատվին անվանված *Հելեն Վլախոսի մրցանակ* անվանակարգում մրցանակը հանձնվում է երկու տարին մեկ անգամ, սկսած 2003 թվականից, Հունաստանում Գերմանիայի դեսպանության կողմից հունական լրագրողներին՝ եվրոպական և միջազգային թեմաներ ընդգրկող լրագրության մեջ գերազանցության համար։

## Ամուսնություն
1935 թվականին Հելեն Վլախոսն ամուսնացել է Իոանիս Արվանիտիդիսի հետ։ Հետագայում բաժանվել է նրանից և 1951 թվականին ամուսնացել Կոնստանտինոս Լաունդրասի հետ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Eleni Vlachou: A journalist remembers  from the *Hellenic Broadcasting Corporation*

Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Աթենքում թաղվածներ
Կատեգորիա:Հույն լրագրողներ
Կատեգորիա:Հույն կին գրողներ