Վլադաս Ստաշինսկաս

**Վլադաս Ստաշինսկաս** (), լիտվացի փաստաբան, քաղաքական գործիչ և բանկիր։ Ռուսական կայսրությունում նա 1907 թվականին Կովնոյի նահանգապետությունից ընտրվել է Պետական դումայի պատգամավոր։ Միջպատերազմյան Լիտվայում նա կարճ ժամանակով ծառայել է որպես Ներքին գործերի առաջին նախարար 1918 թվականին և որպես արդարադատության նախարար 1938 թվականին։ Նա 1930-ից 1938 թվականներին եղել է Լիտվայի բանկի տնօրենը։

## Կենսագրություն
### Վաղ կյանք և կրթություն
Վլադաս Ստաշինսկասը ծնվել է 1874 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Դամելիայ գյուղում,  լիտվական ընտանիքում, որը հող էր վարձակալում Ժագարե կալվածքի սեփականատերերից։ Նա սովորել է «Academia Petrina» կրթական հաստատությունում, որտեղ նրա դասընկերն էր Լիտվայի ապագա նախագահ Անտանաս Սմետոնան։ Դեռ դպրոցական տարիներին Ստաշինսկասը անդամակցել է «Կուդիկիս» գաղտնի լիտվական ուսանողական կազմակերպությանը, ինչպես նաև ակտիվիստների խմբի, որը կազմակերպում էր լիտվական ներկայացումների սիրողական բեմադրություններ Պալանգայում, Լիբավայում (Լիեպայա), Միտավայում (Ելգավա)։

1895 թվականին «Academia Petrina»֊ն ավարտելուց հետո Ստաշինսկասը ընդունվել է Մոսկվայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետ և 1902 թվականին ավարտել է այն առաջին կարգի դիպլոմով։ Այնուհետև նա վերադարձել է Լիտվա և բնակություն է հաստատել Կաունասում, որտեղ աշխատել է որպես երդվյալ փաստաբանի օգնական։ Որպես փաստաբան՝ Ստաշինսկասը արագորեն ձեռք է բերել լավ համբավ և ստանձնել է մի շարք քաղաքական գործեր, այդ թվում՝ լիտվացի կոմունիստներ Վինցաս Միցկյավիչուս-Կապսուկասի, Զիգմաս Անգարիետիսի գեներալ Վլադաս Նագևիչյուսի գործերը։

## Պետական դումա
ձախից|մինի|325x325փքս|2-րդ գումարման Պետական դումայի լիտվացի պատգամավորներ (1907)
1905 թվականի դեկտեմբերին Ստաշինսկասը մասնակցել է Վիլնյուսի մեծ սեյմին և աջակցել է Լիտվայի Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության դիրքորոշումներին։ Թեև նա համակրում էր սոցիալ-դեմոկրատական գաղափարներին, պարզ չէ՝ արդյոք նա պաշտոնապես միացել է կուսակցությանը։ Ավելի ուշ նա միացել է «Ազգային առաջընթաց» կուսակցությանը, իսկ 1928 թվականից՝ Լիտվական ազգայնական միությանը։

Որպես սոցիալ-դեմոկրատների ներկայացուցիչ՝ Ստաշինսկասը 1907 թվականի փետրվարի 6-ին Կովնայի նահանգում ընտրվել է Պետական դումայի 2-րդ գումարման պատգամավոր։ Դումայի նիստերի ընթացքում նա հանդես է եկել կրթության, հողային բարեփոխման, ինչպես նաև Լիտվայում ցարական ճնշումների վերաբերյալ քննարկումներում։ Նա նաև եղել է պետական բյուջեի, տեղական դատական բարեփոխումների և տեղական ինքնակառավարման հարցերով հանձնաժողովների անդամ։ Դուման լուծարվել է երեք ամսվա ընթացքում՝ այն դեպքի արդյունքում, որը պատմության մեջ հայտնի դարձավ որպես 1907 թվականի հունիսյան հեղաշրջում։ Ստաշինսկասը, այլ սոցիալ-դեմոկրատների հետ միասին, ենթարկվել է դատական հետապնդման՝ Լիտվայի Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության լիտվերեն «Սկարդաս» թերթում հրապարակված հայտարարության համար, որը կոչ էր անում բռնագրավել ազնվականների հողերը։ Դատապարտվեց մեկ տարի ազատազրկման Կաունասի բանտում։

## Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբում Ստաշինսկասը տեղափոխվել է Վիլնյուս, որտեղ միացել է Լիտվայի քաղաքական կյանքին։ 1915 թվականի հունիսին նա Լիտվայի ագրոնոմիայի և իրավունքի ընկերության համահիմնադիրներից մեկն էր՝ պատերազմական փախստականներին օգնություն ցուցաբերելու համար։ 1915 թվականի աշնանը նա բազմազգ քաղաքացիական կոմիտեի անդամ էր, որը Վիլնյուսի բնակիչների անունից համագործակցում էր օկուպացիոն գերմանական ուժերի հետ։ 1916 թվականին Ստաշինսկասը միացել է լիտվացիների ոչ պաշտոնական քաղաքական խմբի, որը քննարկում էր Լիտվայի պատերազմից հետո ապագան։

1917 թվականի սեպտեմբերին նա մասնակցել է Վիլնյուսի համաժողովին, որը ընտրել է Լիտվայի 20 անդամից բաղկացած խորհուրդը։ Ստաշինսկասը դարձել է խորհրդի գլխավոր քարտուղարը։ Նրան ամսական վճարում էին 500 մարկ աշխատավարձ։ 1918 թվականի մայիսին նա դարձել է խորհրդի փոխնախագահ Յուրգիս Շաուլիսի օգնականը։ 1918 թվականի ապրիլին իրավաբանների մի խումբ, այդ թվում՝ Ստաշինսկասը և Ավգուստինաս Յանուլայտիսը, համաձայնել են օգնել Լիտվայի խորհրդին։

Ստաշինսկասը հրավիրվել է դառնալու ներքին գործերի նախարար Լիտվայի առաջին կաբինետում՝ վարչապետ Աուգուստինաս Վոլդեմարասի օրոք։ Սկզբում Ստաշինսկասը և Պետրաս Լեոնասը հրաժարվել են միանալ կառավարությանը՝ բողոքելով կաթոլիկ քահանա Յուոզաս Պուրիցկիսի ընդգրկման դեմ, քանի որ նա ստիպված էր ենթարկվել իր եկեղեցական վերադասներին։ Ստաշինսկասը այս պաշտոնը զբաղեցրել է կարճ ժամանակ՝ 1918 թվականի նոյեմբերի 11-ից մինչև դեկտեմբերի 26-ը։ Այդ ժամանակահատվածում նա հրամաններ է արձակել վարչատարածքային բաժանման և դրանց տեղական ինքնակառավարման մարմինների կազմակերպման վերաբերյալ

Լիտվա-խորհրդային պատերազմի սկզբում լիտվական կառավարությունը տարհանվել է Կաունաս։ Ստաշինսկասը մնացել է Վիլնյուսում և ձերբակալվել է բոլշևիկների կողմից 1919 թվականի հունվարի 12-ին կամ 22-ին։ Այլ նշանավոր լիտվացիների հետ, ներառյալ Մեչիլովաս Ռեյնիսը, Լյուդաս Գիրան, Անտանաս Տումենասը, նա մնացել է խորհրդային կալանքի տակ Վիլնյուսում, Դաուգավպիլսում և Սմոլենսկում մինչև 1919 թվականի հուլիսի 23-ին գերիների փոխանակումը։

## Անկախ Լիտվա
Ստաշինսկասը վերադարձել է Կաունաս և շարունակել է աշխատել որպես փաստաբան։ Նրա հաճախորդների թվում էին Լիտվայի բանկը և Կաունասի քաղաքապետարանը։ 1920 թվականին նա դարձել է Լիտվայի փաստաբանների ասոցիացիայի նախագահ։ Նա վերընտրվում էր ամեն տարի մինչև 1926 թվականը։ Նա նաև օգնել է Լիտվայի հրաձգայինների միության կազմակերպմանը։

1930 թվականի հուլիսին Ստաշինսկասը Լեհաստանի մարշալ Յոզեֆ Պիլսուդսկու հետ այցելել է Վիլնյուս՝ Երկրորդ Լեհական Հանրապետության հետ Վիլնյուսի մարզի շուրջ տարածքային հակամարտության վերաբերյալ բանակցություններ վարելու համար։ 1931 թվականին նա ներկայացրել է Լիտվան Միջազգային արդարադատության մշտական պալատում։ Գործը վերաբերում էր Լիբաու-Ռոմնի երկաթուղու Լենտվարիսի (լեհական կողմում) և Կայսիադորիշի (լիտվական կողմում) միջև գտնվող հատվածի վերաբացմանը։  Դատարանը որոշում է կայացրել Լիտվայի օգտին։

1930 թվականի հունիսից մինչև 1938 թվականի սեպտեմբերը Ստաշինսկասը ղեկավարել է Լիտվայի բանկը։ Զիգմաս Տոլյուշիսի հուշագրությունների համաձայն Ստաշինսկասը անվանական առաջնորդ էր, ով պաշտոնը ժամանակավոր էր համարում։

1938 թվականի սեպտեմբերի 30-ին Ստաշինսկասը հրաժարական է տվել վարչապետ Վլադաս Միրոնասի կաբինետում արդարադատության նախարար դառնալու համար։ Սակայն կաբինետը լուծարվել է ընդամենը երկու ամիս անց՝ 1938 թվականի դեկտեմբերի 5-ին։

Ստաշինսկասը թոշակի է անցել 1939 թվականի մարտին՝ ամսական 1000 լիտ պետական կենսաթոշակով։ 1940 թվականի հունիսին Լիտվայի խորհրդային օկուպացիայից հետո Կեդայնիայի մոտակայքում նրա 195 հեկտար հողատարածքը բռնագրավվել է, իսկ նրա կենսաթոշակը դադարեցվել։ Սա նրան թողել է վատառողջության և աղքատության մեջ։ Լիտվայի փաստաբանների ասոցիացիայի հատուկ հանձնաժողովը 1942 թվականին այցելել է նրան և գտել է նրան անմխիթար պայմաններում։ Մահացել է 1944 թվականի մարտի 11-ին Կեդայնիայում։

## Անձնական կյանք
Ստաշինսկասն ամուսնացած էր և ուներ երեք երեխա՝ երկու դուստր և որդի։

1938 թվականին Ստաշինսկասը Պալանգայի Սպիտակ վիլլան գնել է Տիշկևիչ ընտանիքից։ Վիլլան օգտագործվել է որպես նախագահ Անտանաս Սմետոնայի ամառային նստավայր։

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ
* Vladas Stašinskas

 
Կատեգորիա:Լիտվացի տնտեսագետներ