Աննա Դանիացի

**Աննա Դանիացի** (դանիերեն՝ Anna af Danmark, գերմ.՝ Anna von Dänemark, ), արքայադուստր Օլդենբուրգների տոհմից, Դանիայի և Նորվեգիայի թագավոր Կրիստիան III-ի դուստրը։ Ամուսնանացել է Սաքսոնիայի կուրֆյուստի՝ Օգոստոս I-ի հետ (1553-1585 թվականներին), և Կրիստիան I-ի մայրը։ Աննա Դանիացին հայտնի է որպես Գերմանիայում առաջին կին-բժիշկը, ինչը կարևոր քայլ էր կնոջ մասնագիտական կյանքում այն ժամանակ, երբ կանայք հազվադեպ էին ներգրավվում այս ոլորտում։ Նա շատ կարևոր ներդրում ունեցավ նաև Սաքսոնիայի տնտեսական զարգացման մեջ՝ նպաստելով տեքստիլային արտադրության ու գյուղատնտեսության զարգացմանը։

Անհրաժեշտ է նաև նշել, որ Աննա Դանիացին համառորեն հետևում էր ուղղափառ լյութերականությանը և ունեցել էր ազդեցություն իր ամուսնու՝ Օգոստոսի կրոնական քաղաքականության վրա։ Հենց նրա քաղաքականության արդյունքն էր, որ Սաքսոնիայից արտաքսվեցին կրիպտոկալվինիզմի հետևորդները՝ տապալելով կալվինիստական շարժումը։ Նրա կյանքը բարդ ու բազմաբնույթ էր՝ միաժամանակ կրոնական, քաղաքական և տնտեսական ազդեցություն ունենալով Սաքսոնիայում։

## Աննա Դանիացիի ընտանիքը և վաղ տարիքը
Աննա Դանիացին ծնվել է 1532 թվականի հոկտեմբերի 22-ին կամ 25-ին՝ Հադերսլևում։ Նա եղել է Դանիայի, Շվեդիայի և Նորվեգիայի թագավոր Կրիստիան III-ի և Սաքսոն-Լաուենբուրգյան Դորոտեա արքայադստեր ավագ դուստրը։ Նրա նախնիները բավական բարձրամակարդակ էին՝ իր հոր կողմից Աննան եղել է Դանիայի և Նորվեգիայի թագավոր Ֆրեդերիկ I-ի թոռը, իսկ մոր կողմից՝ Սաքսոն-Լաուենբուրգի դքս Մագնուս I-ի թոռը։ Աննայի մանկության տարիները անցել են մի ընտանիքում, որն ավանդաբար հետևել է լյութերական հավատքին, և նրա կրոնական աշխարհայացքը մեծապես ձևավորվել է այդ արժեքների հիման վրա։ Այնուամենայնիվ, նրա կրթությունը ոչ թե համակարգված, այլ հիմնականում տնային էր։ Նա չկարողացավ սովորել լատիներեն և չէր խոսում օտար լեզուներով, ինչը մեծ մասամբ բնորոշ էր այն ժամանակի արքայական ընտրյալներին, սակայն լավ տեղյակ էր երաժշտությունից և պարից։

Աննային մեծապես դաստիարակել է իր մայրիկը, ով նրան սովորեցրել է տնային տնտեսություն վարել, ձեռագործ աշխատանքներ անել, դեղաբույսեր աճեցնել և բուժիչ միջոցներ պատրաստել։ Այս տաղանդները հետագայում շատ օգտակար էին նրան, երբ նա դարձավ Սաքսոնիայի փոխարքայուհի։ Աննայի կրոնական կրթությունը նրան վստահել էր Թիլեման վան Հուսենը, Կոպենհագենի համալսարանի աստվածաբառաբանության մագիստրոսը, ով հետագայում Շլեսվիգի եպիսկոպոս ընտրվեց։ Նրա կրոնական կրթությունը նրան զերծ պահեց ռեֆորմիստական շարժումներից ու նպաստեց լյութերանության խթանմանը։ Այսպիսով, Աննա Դանիացին չունեցավ ավանդական կրթություն, բայց նրա կյանքի հիմքերը շատ կարևոր էին, որպեսզի նա ձևավորեր իր բնույթը՝ որպես կնոջ, ով աննկատ ազդեցություն ունեցավ Սաքսոնիայի կյանքում։

## Աննա Դանիացու ամուսնություն և ժառանգներ
1548 թվականի մարտի 11-ին Կոլլինգում տեղի ունեցավ Աննա Դանիացիի և Սաքսոնիայի դուքս Օգոստոսի նշանադրությունը (մահացել է 1586 թվականի փետրվարի 11-ին), ով եղել է Սաքսոնիայի խոշորագույն կառավարիչ Մորիցի կրտսեր եղբայրը և հնարավոր ժառանգորդը։ Այս դինաստիկ միությունը կարևոր քայլ էր ինչպես Դանիայի, այնպես էլ Սաքսոնիայի համար։
մինի|Աննայի հուշարձանը Դրեզդենում՝ Սուրբ Աննա եկեղեցու նոր շենքի առջև
Դանիայի թագավորը հույս ունեին, որ այս ամուսնությամբ կմատուցեն կապերը գերմանական պետությունների թագավորների հետ, իսկ Սաքսոնիայի խորշի առաջնորդը փորձում էր բարելավել հարաբերությունները լյութերանական համայնքների հետ կայսրությունում։ Ամուսնության արարողությունը տեղի ունեցավ 1548 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Թորգաուում, ուր Աննան ժամանել էր իր մոր և փոքր եղբոր ու քույրերի հետ։ Վարպետական պսակադրության տոնակատարությունները ուղեկցվեցին արքայական պալատների բալերով, թատերական ներկայացումներով և մրցաշարերով, ինչը նշում էր ամուսնության բարձր նշանակությունը և ազդեցությունը։ Ամուսնության ընթացքում Աննա Դանիացին և Աուգուստոս ունեցել են 15 երեխաներ, սակայն նրանցից 11-ը մահացել են մանկության տարիքում, ինչը հաճախակի երեւույթ էր այն ժամանակ, երբ մանկական մահացության տոկոսը շատ բարձր էր։

* Յոհաննես Հենրիխ (1550 թվականի մայիսի 2ին -  1550 թվականին 12 նոյեմբերի);
* Էլեոնորա (1551 հոկտեմբերի 11 ին - 1553 թվականի ապրիլի 24ին);
* Էլիզաբեթ (1552 թվականին հոկտեմբերի 18ին-  1590 թվականի ապրիլի 2ին), Հեյդելբերգում  1570 թվականին հունիսի 4ին ամուսնացել է Յոհաննես Կազիմիրի հետ (մահացել է 1592 թվականի հունվարի 16-ին), Զիմմերնի պֆալցգրավը;
* Ալեքսանդր (1554թվականին փետրվարի 21ին -1565 հոկտեմբերի 8ին), Սաքսոնիայի կուրփրինցը, 1561 թվականից Մերզեբուրգի և 1564 թվականից Նաումբուրգի պոստուլացված ադմինիստրատորը, մահացել է պատանեկան տարիքում;
* Մագնուս (1555 թվականին սեպտեմբերի 24ին -  1558 թվականին նոյեմբերի 6ին);
* Յոահիմ (1557 թվականին մայիսի 3ին - 1557թվականին նոյեմբերի 21ին);
* Հեկտոր (1558 թվականին հոկտեմբերի 7ին- 4 ապրիլի 1560);
* Կրիստիան (1560 թվականին հոկտեմբերի 29ին -  1591 թվականին սեպտեմբերի 25ին), Սաքսոնիայի կուրպրինցը, 1586-1591 թվականներին Սաքսոնիայի կուրպյուրիստի կոչումը, 1582 թվականի ապրիլի 25-ին Դրեզդենում ամուսնացել է Սոֆիա Բրանդենբուրգացի հետ ( 1568 թվականին հունիսի 6ին - 1622 թվականին դեկտեմբերի 7ին), Բրանդենբուրգի խուըրզուգի Յոհան Գեորգ Էկոնոմի որդի;
* Մարիա (1562 թվականին մարտի 8ին - 1556 թվականին հունվարի 6ին);
* Դորոթեա (1563 թվականին հոկտեմբերի 4ին -  1587 թվականին փետրվարի 13ին ), Վոլֆենբյութելում 1585 թվականին սեպտեմբերի 26ին  ամուսնացել է Հենրիխ Յուլիուսի հետ (1564 հոկտեմբերի 15ին - 1613 թվականին հուլիսի 20/30 ին), Բրանդենբուրգ-Լյունեբուրգի Դքսը և Կալենբերգի իշխանը 1589 թվականից;
* Ամալիա (1565 թվականին հունվարի 28ին -  1565 թվականին հուլիսի 2/3ին );
* Աննա (1567 թվականին նոյեմբերի 16ին -  1613 թվականին հունվարի 27ին), Դրեզդենում  1586 թվականին հունվարի 16ին ամուսնացել է Յոհաննես Կազիմիրի հետ (1564 թվականին հունիսի 12ին  1633 թվականին հուլիսի 16ին), Սաքսոն-Կոբուրգի Դքսը, ամուսնալուծվել են 1593 թվականի դեկտեմբերի 12-ին;
* Օգոստոս (1569 թվականին հոկտեմբերի 23ին -  1570 թվականին փետրվարի 12ին);
* Ադոլֆ ( 1571 թվականին հուլիսի 8ին-  1572 թվականին մայիսի 12ին);
* Ֆրիդրիխ (1575  թվսականին հունիսի 12ին - 1577 թվականին հունվարի 24ին):

Աննա Դանիացին Սաքսոնիայի կուրպյուրստիների առաջին ռեզիդենցիան գտնվում էր Վայսենֆելսում։ 1553 թվականին, երբ Ավգուստը դարձավ Սաքսոնիայի կուրպյուրստ, նրանք տեղափոխվեցին Դրեզդեն։ Ամուսինները հաճախ էին այցելում իրենց ամրոցները Տորգաուում և Շտոլպենում, որոնց հետագայում ավելացվեցին Շտոլպենբուրգի որսորդական ամրոցը և Աննաբուրգի ամրոցը, որն անվանվել էր ի պատիվ կուրպյուրստին։ Աննան դեպի ամուսինը դիմում էր միայն բառով, իսկ նամակներում նրան կոչում էր «մեր սիրելի, սրտով սիրելի տիրակալ և ամուսին» և «մեր սիրելի»։ Նրանց հարաբերությունները հիմնված էին փոխադարձ վստահության վրա։ Նրա բոլոր նամակները, ներառյալ մայրիկի հետ ունեցածը, կարիք կունենային կուրպյուրստի հաստատմանը, և նա պետք է համաձայներ դրանք կարդալուն։ Աննան ամուսնուն ուղեկցում էր հաճախակի ճանապարհորդություններին և նույնիսկ որսի։

Աննա Դանիացին սիրող և հոգատար մայր էր։ Երբ բժիշկների խորհրդով, ովքեր եկել էին այն եզրակացության, որ կուրպյուրստի բազմաթիվ երեխաների վաղաժամ մահվան պատճառը Սաքսոնիայի կլիման է, նրան ստիպեցին առանձին պահել մեկ տարեկան Կրիստիան թագավորի որդուն ու ուղարկել նրան դեդու մոտ Դանիա, նա ծանր էր տանում որդուց բաժանումը։ Աննան ուշադիր հետևում էր բոլոր երեխաների ֆիզիկական առողջությանը և հոգևոր զարգացմանը։ Նա մեծ ուշադրություն էր դարձնում նրանց կրոնական կրթությանը՝ սովորեցնելով նրանց եկեղեցու երգեցողություն, աղոթք և Բիբլիայի ընթերցում։

## Կուրպյուրստինա
Աննաբուրգի ամրոցը - Աննա կուրպյուրստինայի ռեզիդենցիանՍաքսոնիա տեղափոխվելուց հետո Աննան չկորցրեց կապը Դանիայի հետ։ Դրեզդենում մի քանի տարի պահվում էին կուրպյուրստինայի երկու եղբայրները՝ Մագնուսը, ով դարձավ Լիվոնիայի միակ թագավորը, և Ֆրեդերիկը, ապագա Դանիայի թագավոր Ֆրեդերիկ II-ի անունով։ Ինքը Աննան, ամուսնու հետ միասին, հաճախ էր լինում իր հայրենիքում։ Հինգերորդ Սեմյաերկու պատերազմի ժամանակ Սաքսոնիայի կուրպյուրստը մեծ վարկեր տրամադրեց Դանիայի թագավորին։
մինի|Աննաբուրգի ամրոցը կուրֆյուրստ Աննայի նստավայրն է։
Աննան ուժեղ կողմնակից էր ուղղափառ լյութերանությանը։ Ակտիվ մասնակցում էր գնեսիոլյութերանների աստվածաբառաբառական վեճերին։ Դաստիարակում էր հոգևոր թեմաներով գրքերի հրատարակումը։ Նրա ազդեցությունը ամուսնու վրա կրոնական հարցերում բացասաբար էր ընկալվում որոշ  կողմից։ 1574 թվականին, Աննայի մասնակցությամբ, Օգոստոսը ընդունեց ուղղափառ լյութերանությունը և վտարեց իր հողերից կրիպտոկալվինիստներին։ Աննան խորապես խորհուրդ էր տալիս իր ավագ դստերը ամուսնու հետ կրոնական հարցերում լինել հաստատակամ, քանի որ վերջինս ամուսնացել էր կալվինիստի հետ։ Իր հերթին զայրացած զենտը արգելեց կնոջը շարադրել նամակներ մայրիկի հետ, սակայն նա շարունակում էր գաղտնի գրելու։ 1580-ականների սկզբին կուրպյուրստինան աջակցում էր մյունխենյան և Գրացյան քաղցկեղների դեմ պայքարող պրոտեստանտներին։ Նա Դրեզդենում հիմնադրել էր Սուրբ Աննա եկեղեցին։

Աննան շատ ակտիվ կապեր ուներ իշխանական տներից, տևական գիրքեր էր գրում ու հրատարակում։ Նրա գրագրությունը հիմնականում պատրաստում էին գրանցողներ կամ նրանք էին ուղղորդում նրանց։ Նրա գրագրությանն առկա է ութսունինը հատոր՝ նրանից ստացված գրառումներ և քսաներկու հատոր՝ ուղարկված գրառումներ։ Ավագ ամուսնուն ներկայացնող հետաքրքրություններում նա միջնորդություն էր կատարում մյուս իշխանական պետությունների դվորթերում։ Նա օգտագործում էր կապերը կայսերական պալատում։ 1560-ական թվականներին, մոր հետ միասին, նա առաջարկել էր միջնորդություն Դանիայի և Շվեդիայի միջև ընթացող հակամարտության համար։ Աննան մի քանի մաթրիմոնիալ նախագծերի նախաձեռնողն էր։

Նա նաև տաղանդավոր խոհարար էր, և նրան հաճախ դիմում էին հարևան թագավորությունների կանայք իր բաղադրատոմսերի և սննդամթերքի պահպանման եղանակների համար։ 1578 թվականին Օգոստոսը, տեսնելով, թե ինչպես է իր կինը կառավարում պալատական տնտեսությունը,
մինի|Աննա-Դենկմալ
հանձնարարեց նրան ղեկավարել բոլոր տեղական հողերը։ Աննան ներմուծել էր նոր սորտերի խոտաբույսեր և պտղատու ծառեր Սաքսոնիա, ինչը նպաստեց տեղական գյուղատնտեսության զարգացմանը։ Նրա իշխանությամբ առաջին անգամ Սաքսոնիայում սկսեցին աճեցնել տյուլիպաներ և տապակ։ Նա աջակցում էր գինեգործությանը և տեքստիլ արդյունաբերությանը, իսկ վերջինիս զարգացման համար համոզեց ամուսնուն թուլացնել 20,000-ի անհավատավոր և փախած նետող տիկնայք, որոնք փախչել էին Նիդերլանդներից։ Աննայի գործողությունները զգալիորեն բարելավեցին Սաքսոնիայի տնտեսական վիճակը և ժամանակակիցների մոտ ստացան կուրպյուրստինայի համբավ՝ որպես փորձառու տնային տնտեսուհ։ Աննան համարվում է Գերմանիայի առաջին կանայք-մասնագետները դեղագործական ոլորտում։ Նա գիտեր դեղաբույսերը և դրանց մշակումը, պատրաստում էր նոր տեսակներ և հավաքում էր դեղերի բաղադրատոմսեր։ Նա կապ ուներ հայտնի բժիշկների հետ։ Կուրպյուրստինան հայտնագործել էր ստամոքսի պլաստիր և ստեղծել էր 1581 թվականին Դրեզդենում պալատական դեղատունը, այն ժամանակ՝ ամենամեծը Գերմանիայում։  Նա նույնպես հիմնել էր ևս երկու դեղատուն Աննաբուրգում, որտեղ ուսուցանվում էին աղջիկներ դեղատան պատրաստման մասին։ Աննան ոչ միայն բուժում էր հիվանդներին՝ անվճար դեղորայք տալով աղքատներին, այլև օգնում էր անտուններին և հղի կանանց։ Նա փորձում էր բարելավել Սաքսոնիայում պրոֆեսիոնալ արգանդի դստակեցման կրթությունը։

1574 թվականին սկսվեց նրա առողջության վատթարացումը։ Մահից մի քանի օր առաջ նա գնաց Բադ-Շվալբախ ամառանոց։ Նա մահացավ 1585 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Դրեզդենում՝ խոլերայի համաճարակի ժամանակ։ Բազմագույնը վախենալով վարակվելուց, նրա ամուսինը չայցելեց նրան, մինչդեռ նա 7 շաբաթ անցկացրեց հիվանդանոցում։ Նրա հուղարկավորությունից հետո՝ արդեն նոյեմբերին, ավագ ամուսինը խառնեց իր ամուսնությունը 13-ամյա Ագնես Հեդվիգ Անհալտյան  հետ, և նրանք ամուսնացան հունվար 1586 թվականինին։ Սակայն նա մահացավ այն տարվա փետրվարին ինսուլտից։ Աննայի մարմինը հանգչում է Ֆրայբերգի տաճարում։

## Մշակույթում
Աննա Դանիացին Սաքսոնիայի պատմության մեջ ամենահայտնի կուրպյուրստինաներից մեկն է։ Ժողովրդի շրջանում նա հայտնի էր որպես «Մայրիկ Աննա»։ XIX դարի պատմաբանները նրան տեսնում էին որպես բուրժուական կնոջ իդեալ՝ օրինակելի տնային տնտեսուհի և ամուսին։ Նրա սոցիալական ծառայությունների համար ժամանակակից Սաքսոնիայում սահմանվել է մեդալ։

Տեղյակ են մի քանի կենդանի դիմանկարներ Աննա Դանաստանից, որոնց վրա նա պատկերավորվում է ճիշտ դեմքով, կապույտ կամ մուգ աչքերով, խիտ բաց մազերով, սլացիկ մարմնով և հանգիստ մտածված հայացքով։ «Աննա Դանիացին, Սաքսոնիայի կուրպյուրստինան, ամբողջական դիմանկարում» նկարը, նկարիչ Լուկաս Կրախի Jr.-ի կողմից, որը թվագրված է 1565 թվականից հետո, պահվում է Վիեննայի Ցուցադրական արվեստների թանգարանում։ Նույն նկարչի մոտ նույն թեմայով մեկ այլ կտավ կա Դրեզդենի պետական գեղարվեստի հավաքածուներում, որտեղ պահվում են ոչ միայն կուրպյուրստինայի դիմանկարները, օրինակ՝ մահացածի դիմանկարը, նկարիչ Զախարիաս Վեմեի կողմից, այլ նաև նրա անձնական իրերը։

1869 թվականին Դրեզդենում Աննա Դանիացին կանգնեցվել է հուշարձան, որը ստեղծվել է քանդակագործ Ռոբերտ Հենցի կողմից։ Բրոնզե քանդակը տեղադրվել էր երկուսուկես մետր բարձրությամբ լուժիցյան դիորիտից պատրաստված հիմքի վրա՝ Անենկիրխի շենքի առջև։ Դրեզդենի 1945 թվականի ռմբակոծության ընթացքում հուշարձանը լուրջ վնասներ էր կրել, սակայն հետագայում վերականգնվել է և տեղադրվել Աննենֆրիդհոֆ գերեզմանատանը։ 2011 թվականին վերականգնված հուշարձանը տեղադրվել է նախորդ տեղից 50 մետր հեռավորության վրա՝ նախկինի նման պոդիումի վրա, Աննենկիրխի հարավարևելյան մուտքի մոտ՝ Ֆրայբերգեր պլացում։

## Ծանոթագրություն


## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Հղումներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ