Դագաղ Դանելը

**«Դագաղ Դանելը»**, հայ գրող Սերո Խանզադյանի պատմվածքներից, զետեղված է «Մերոնք և մեր հարևանները» շարքում, որը լույս է տեսել 1953 թվականին։

## Գնահատական
Սերո Խանզադյանի տաղանդի հասարակական արժեքը մեծանում է նրանով, որ նրա հետ միացած են հանրայնորեն նշանակալի իդեալները, ժողովրդի փայփայած երազները, դրանց իրագործմանն ուղղված՝ արվեստագետի ու գործչի տեվական անդադրում ջանքերը։ Հոգևոր ու բարոյական նկարագրի յուրահատուկ կերպ ունեն Ս. Խանզադյանի «Կարմիր շուշաններ», «Յոթերորդ աղբյուրը», «Կորած արահետներ», «Անձրևից հետո», «Մերոնք ու մեր հարևանները» շարքերի պատմվածքների հերոսները: Դրանք առաջին հայացքից կարծես սովորական պատմություններ են լեռնաշխարհի, այնտեղ ապրող մարդկանց, նրանց բարքերի, առօրյա հոգսերի, հետաքրքրությունների, բնության հետ ունեցած փոխհա-րաբերությունների վերաբերյալ: Սակայն պատմվածքներից յուրաքանչյուրն առանձին վերցրած մարդու ճակատագիր է` ներկայացված հասարակական կյանքի բարդ ու խճճված հանգույցներում:

## Սյուժե
Մեծ գյուղ էր Փոռնուտը, այնտեղ շատ հյուսներ կային, սակայն դագաղ էր շինում միայն կաղ Դանելը։ Գյուղում մեծից փոքր նրան Դագաղ Դանել են ասում, և նա բնավ չէր նեղանում իր մականունից։ Արդեն ծերացել էր Դագաղ Դանելը, դեմքը փայտագույն տեսք ուներ, լայն ճակատ ուներ ու խոյի կոտոշներ հիշեցնող ճերմակ բեղեր։ Գյուղում առաջինը ինքն էր արթնանում։ Կնոջ հետ նստում էր թեյի և հարցնում գյուղում նորություն կա, թե ոչ։ Եթե այդ գիշեր գյուղում մահացող չէր եղել, ապա կինը պատասխանում էր․ «Էս գիշեր Թերունց տանը հարսանիք կար։ Թագունց հարսն էլ չորս աղջկա գլխին տղա է բերել»։ Նախաճաշից հետո Դանելը կապում էր գոգնոցը, մտնում իր հյուսնի արհեստանոցը և սկսում աշխատել։ Աշխատում էր ականջը ոտնաձայնի սպասելով, որ շուտով կինը ներս կմտնի և կբերի իր համար շատ ցանկալի լուրը։ Եթե մինչև կեսօր կինը չէր բերում նորությունը, ապա ինքն էր ճաշին անպայման հարցնում, թե ինչու գյուղում մեռնող չկա։ Երեկոյան մարդ ու կին նստում էին թեյ խմելու, եթե այդ օրը առևտուր արած չէր լինում Դանելը, ապա սկսում էր հիշել այն տարիները, երբ երկու հարյուր դագաղ էր վաճառել։ Մահվան բոթը սովորաբար բերում էր Դանելի կինը՝ Ասարը։ Երբ Դանելը լսում էր, որ գյուղում մարդ է մահացել, ուրախությունից նրա դեմքի խորշումները սկսում էին շողալ։ Այդ առիթով նա կնոջից մի բաժակ օղի էր ուզում։ Օղին խմելուց հետո Դանելը անհամբեր սպասում էր մեռելատիրոջ հայտնվելուն, իսկ մեռելատերը չէր ուշանում։ Դագաղագործը պատվիրատուին տանում էր իր արհեստանոցը և հարցնում, թե դագաղը ինչից պատրաստի՝ կաղնու տախտակից, թե շամի։ Երբ պատվիրատուն ասում էր, որ ինչից ուզում է սարքի, Դանելը պատասխանում էր․ «Էդ տեսակ բան չե՛ն ասի, ա՛յ ջահել։ Մարդու հավիտենական տունն իրա դագաղն ա․ էդ տունն էլ պիտի լավ ու հարմարավոր լինի։ Կաղնին իրեք հարյուր տարի հողի տակ փտում չի։ Հորդ դագաղը կաղնի տախտակից շինել տուր»։ Պատվիրատուն համաձայնվում էր, Դանելը փողը վերցնում և  դնում էր գրպանը, սակայն ոչ մի անգամ կաղնի տախտակից չէր պատրաստում․ պատրաստածն էլ միշտ կարճ ու նեղ էր լինում։ Երեք ամիս էր Դագաղ Դանելը ընկել էր վշտի մեջ։ Այդ ամիսներին գյուղում ոչ ոք չէր մահացել։ Այդ պատճառով Դանելը իր սովորությանը հակառակ երեկոները ուշ էր մտնում անկողին, անտեղի բարկանում էր կնոջ վրա։ Դանելը զայրանում էր Ասարի վրա, որ նա մի կարգին լուր չէր բերում։ Երբ Դանելը բողոքում էր հաճախորդ չունենալուց, կինը միշտ ասում էր, որ դուռ ու սեղան պատրաստի, ծախի։ Բայց Դանելը դագաղ սարքելուց բացի ուրիշ բան չգիտեր։  Դեռ փոքր էր, երբ հարյը իրեն պատվիրել էր․ «Դագաղ շինելը ձեռնտու գործ ա։ Մարդս որ կա, մեռնող արարածա։ Մեռելին էլ անդագաղ չեն թաղում։ Դագաղ շինելու արհեստը լավ սովորիր։ Ինչ թագավորություն էլ որ աշխարհ գա, էտ արհեստը հա՛ կլինի»։ Դագաղ Դանելը զայրանում էր, թե ինչու չի մեռնում իրենց հարևան Նազանը։ Արդեն յոթանասուն տարեկան էր Նազանը, երեք տղա ու յոթ թոռ ուներ։ Դանելի կարծիքով նա իր կյանքը արդեն վաղուց ապրել, վերջացրել էր։ Ձմեռը եկավ անսպասելի սառնամանիքներով և ուրախացրեց Դագաղ Դանելին։ Դանելը համոզված էր, որ ովքեր ամռանն ու աշնանը չէին վախճանվել, ապա ձմռան ցրտին  չեն դիմանա։ Սակայն դեկտեմբերին ու հունվարին ոչ մի հաճախորդ չունեցավ։ Մի առավոտ Դագաղ Դանելը սուր ճիչ լսեց և դուրս թռավ տնից։ Հարևան Նազանի տանը իրարանցում էր։ Կովը կթելու համար Նազանը շուտ էր արթնացել և պատշգամբից բակ իջնելու ժամանակ սայթաքել ընկել էր։ Դանելը մոտեցավ հիվանդին և ուշադիր նայեց նրան։ Դանելի կարծիքով, եթե այդ օր չմեռներ, գիշերը հաստատ կմեռներ։ Դանելը անընդհատ ներս ու դուրս էր անում, աչքի պոչով նայում հարևանի տան կողմը։ Գիշերը անհամբերությունից Դանելը դուրս եկավ տնից՝ հարևան տնից տեղեկություն իմանալու։ Սակայն Նազանենց տնից ձայն չէր լսվում, լույսերն անջատած էին։ Լույսն արդեն բացվել էր, Դանելը նորից դուրս եկավ բակ։ Նազանի հարսները բակի ձյունն էին մաքրում։ Դանելը հետաքրքրվեց Նազանի առողջությամբ։ Ոչինչ չէր փոխվել։ Նազանը ոչինչ չէր ուտում։ Դանելի տրամադրությունը տեղն էր ընկել, նա արդեն լավ նշան էր համարում, որ հիվանդը ոչ մի բան չի ուտում։ Դանելը մի քանի անգամ կնոջը ուղարկեց հարևանի տուն՝ հիվանդից տեղեկություն բերելու։ Կինը գնում էր, սակայն ոչինչ չէր փոխվել, Նազանը էլի չէր ուտում։ Այսպես մի ամբողջ շաբաթ Դանելը գիշերները դուրս էր գալիս և նայում հարևանի տան կողմը։ Մի գիշեր էլ նա այնպես դողաց, որ գնաց տուն, շուտ իրեն գցեց անկողին ու կնոջը խնդրեց նոր վերմակներ գցել վրան։ Թեև ողջ գիշեր տաքության մեջ էր, բայց առավոտյան մի կերպ դուրս եկավ բակ։ Հարևանի բակում, ավելը ձեռքին կանգնած էր Նազանը։ Նազանին տեսնելով Դանելը մտածեց․ «Վայ քո տունը քանդվի՜, պնդաճակատ պառավ, մի տես, է՜, տես, է՜, հլա ողջ ա քավթառը»։ Դանելը մի կերպ իրեն կարողացավ գցել տուն։ Նրա ջերմությունը բարձրացել էր, բերանից արյուն էր գալիս։ Ասարի խնդրանքով հարևանի տղաները գնացին քաղաքից բժիշկ բերեցին, սակայն  ապարդյուն։ Երեկոյան Դագաղ Դանելը մահացավ։

## Կերպարներ
* Դագաղ Դանել
* Ասար
* Նազան

## Տես նաև

* Հորովելը
* Քեռիս
* Ընկեր Գերասիմը
* Մի հորթի պատմություն
* Միսակի «Զիմը»
* Ուստա Հեթումը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սերո Խանզադյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1983 գրքեր