Բեկոր

**Բեկոր (օտար մարմին),** ավելի մեծ առարկայի բեկոր կամ օտար մարմին, որը թափանցել է մարմնի մեջ կամ դիտավորյալ կերպով ներմուծվել է մարմնի հյուսվածքների մեջ։ Բեկորները կարող են առաջացնել սկզբնական ցավ մաշկի և մկանի պատռման հետևանքով, ինչպես նաև վարակ՝ օտար մարմնի վրա առկա բակտերիաների ներթափանցման հետևանքով։ Որպեսզի օտար մարմինը համարվի բեկորային վնասվածք, այն պետք է գտնվի հյուսվածքի ներսում։ Բեկորները հիմնականում փայտից են, սակայն գոյություն ունեն նաև այլ տեսակներ, օրինակ՝ մազ, ապակի, պլաստիկ, մետաղ, ինչպես նաև որոշ կենդանիների փշեր։ Ինչպես մաշկի ցանկացած վնասվածք, բեկորները նույնպես կարող են առաջացնել վարակ՝ հատկապես եթե օտար մարմնի վրա առկա են բակտերիաներ։ Եթե բեկորը մնում է մարմնի մեջ ավելի քան 2–3 օր, կամ եթե վերքը բորբոքվում է կամ դառնում է զգայուն (անկախ նրանից՝ օտար մարմինը հեռացվել է, թե ոչ), անհրաժեշտ է դիմել բժշկի։

## Բեկորի ներթափանցում
Ընդհանուր առմամբ, բեկորները կարող է ներթափանցել մաշկի մեջ տարբեր իրավիճակներում՝ հատկապես, երբ մաշկը շփվում է կոտրված, փշոտ կամ սուր մակերևույթների հետ, ինչպիսիք են փայտը, ապակին, մետաղը կամ կենդանական փշերը։ Ներթափանցման ժամանակ սուր օտար մարմինը խոցում է մաշկի վերին շերտերը՝ առաջացնելով ցավ, երբեմն՝ արյունահոսություն։ Օբյեկտը կարող է տեղակայվել մաշկի մակերեսային շերտերում կամ խորանալ՝ հասնելով ենթամաշկային հյուսվածքների, մկանների կամ նույնիսկ ոսկրի։ Նման վնասվածքներն առավել հավանական են ձեռքերով աշխատելիս՝ առանց պաշտպանիչ ձեռնոցների։

## Տեսակներ
[մինի|290x290փքս|[Ծովոզնիներ|Ծովային ոզնիները ևս կարող են առաջացնել բեկորային վնասվածքներ։]]
Ըստ Ամերիկյան Ընտանեկան Բժշկության Ակադեմիայի՝ մարդկանց մոտ հանդիպող օտար մարմիններով բեկրային վնասումները դասակարգվում են երկու հիմնական խմբի՝ կենսաբանական բեկորներ և ոչ կենսաբանական բեկորներ։ Կենսաբանական բեկորներից են՝ ոսկորներ, ձկների փշեր, ատամներ, մազեր և փայտ։ Իսկ ոչ կենսաբանական խմբին պատկանող տարածված բեկորներն են՝ ապակի, մետաղ, ալյումին, ձկնորսական կարթեր, մատիտի գրաֆիտ և պլաստիկ։ Հազվադեպ դեպքերում մարդիկ կարող են վնասվել բեկորներով, որոնք առաջացել են ավելի անսովոր աղբյուրներից։ Օտար մարմինների էկզոտիկ օրինակներից են՝ ծովային ոզնիները, միջատների խայթոցները, կատվաձկան փշերը, նռնակների բեկորները։

## Որոշ բեկորների հատուկ մանրամասներ
* Փայտ. այս տեսակի բեկորներն առաջանում են փայտանյութից կամ այլ բուսական նյութերից։ Փայտե բեկորները պետք է հեռացվեն վերքից, քանի որ դրանք կարող են առաջացնել բորբոքում և վարակման վտանգ։ Մեծ կամ խոր բեկորների հեռացումն ավելի բարդ է, և օտար մարմնի տեղայնացումը երբեմն դժվարանում է։

* Ձկնորսական կարթեր. մաշկում խրված ձկնորսական կարթերը վտանգավոր են, քանի որ դրանց մեծ մասի ծայրերում առկա են հակադարձ փշեր։ Այս փշերը նախատեսված են հանման գործընթացը բարդացնելու համար, և եթե զգուշություն չի ցուցաբերվում, հնարավոր է պատռվեն ոչ միայն մաշկը, այլև մկանային հյուսվածքը։ Ձկնորսական կարթերից առաջացած ամենատարածված վնասվածքները հանդիպում են ձեռքի, դեմքի, գլխի մաշկի, ոտքի և աչքի շրջանում անզգուշությամբ օգտագործելու հետևանքով։

* Ապակի. մի ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է, որ հիվանդները ապակուց առաջացած բեկորները ավելի լավ են զգում մաշկում, քան այլ տեսակի բեկորները։ Թեև ապակին, որպես կանոն, ռենտգենում տեսանելի է (ռադիաոպակ է), սակայն ռենտգենը սահմանափակ արդյունավետություն ունի՝ հայտնաբերելու 2 մմ-ից փոքր բեկորներ։ Ապակուց առաջացած բեկորները, որպես կանոն, իներտ են և չեն միգրացնում մարմնի այլ հատվածներ։

* Այլ. մատիտի գրաֆիտից և նման նյութերից կազմված օտար մարմինները, եթե մնում են մաշկի կուտանային շերտում, կարող են առաջացնել մաշկի մշտական գունավորում (դաջվածք)։ Մետաղական օտար մարմինները կարող են տարբեր լինել՝ BB տեսակի գրաֆիտից մինչև նռնակների բեկորներ։ Փոքր օբյեկտները կարելի է հեշտությամբ հեռացնել, եթե վերքը մնում է մակերեսային։ Սակայն եթե օբյեկտը մնում է ենթամաշկային շերտում և չեզոք է, հնարավոր է այն չհեռացնել։ Ավելի մեծ բեկորների դեպքում, եթե դրանք գտնվում են մաշկի վերին շերտերում, կարելի է հեռացնել առանց մեծ բարդությունների, սակայն եթե վերքը թափանցում է մկանային շերտ կամ կենսական օրգանների մոտ, օբյեկտը պետք է մնա տեղում և անհապաղ բժշկական միջամտություն պետք է ապահովվի։

* Մազեր. կարճ և կոշտ մազերը, մասնավորապես սափրված մորուքի կամ կենդանիների մազերը, կարող են ներթափանցել ձեռքերի կամ ոտքերի մաշկի տակ։ Մազային բեկորները () հաճախ հանդիպում են վարսահարդարների և շների խնամքով (գրումինգ) զբաղվող մասնագետների մոտ։ Սա տարբերվում է մաշկի տակ ներաճող մազից, երբ մազը, մնալով ֆոլիկուլին կցված, հետ է աճում մաշկի տակ։ Մազային բեկորի դեպքում, մազը հաճախ կարող է չլինել տվյալ մարդու սեփական մազը. այն կարող է պատկանել մեկ այլ մարդու կամ կենդանու

մինի|316x316փքս|Մաշկի անատոմիա

### Թաքնված օտար մարմնի նշաններ
Մաշկի կամ հյուսվածքների մեջ ներթափանցած, սակայն տեսանելի չհամարվող օտար մարմինները կարող են ընթանալ առանց ակնհայտ արտահայտված արտաքին ախտանիշների։ Սակայն որոշ նշաններ կարող են վկայել նման բեկորի կամ օտար մարմնի առկայության մասին՝ հատկապես թափանցող վերքերի դեպքում։ Դրանցից են՝

* Ծակող վերք
* Արյան հետքեր պարունակող վնասման ուղի թարմ վերքում
* Սուր ցավ խոր պալպացիայի (շոշափման) ժամանակ՝ ծակող վերքի հատվածում
* Էպիդերմիսի տակ գտնվող մաշկի գունափոխում
* Ցավ շարժման ժամանակ՝ կապված վերքի հետ
* Վերք, որը չի ապաքինվում բնականոն կերպով
* Աբսցես (ստերիլ կուլտուրայով)
* Ցավ՝ զուգորդված հյուսվածքային զանգվածի առկայությամբ
* Զանգված մաշկի մակերևութային շերտի տակ
* Քրոնիկ արտազատվող թարախային վերք
* Կիստա
* Գրանուլեմայի ձևավորում
* Ստերիլ միահոդաբորբ (բորբոքում միայն մեկ հոդում՝ առանց վարակման)
* Օստեոմիելիտ (ոսկրային բորբոքում)
* Ոսկրերի կեղծ ուռուցքներ (pseudotumors)
* Ջլերի կամ նյարդերի վնասում

Այս նշանների առկայության դեպքում անհրաժեշտ է բժշկական զննում՝ թաքնված օտար մարմնի առկայությունը հաստատելու կամ բացառելու համար։ Վաղ ախտորոշումը կանխում է բարդությունների զարգացումը, ինչպիսիք են վարակները, հյուսվածքային վնասները և շարժողական խնդիրները։

### Ախտորոշում
մինի|309x309փքս|Մատում գտնվող 4 × 1 մմ չափով, թեք ուղղությամբ տեղակայված ենթամաշկային բեկորի ուլտրասոնոգրաֆիա։
Եթե ձեռքով հայտնաբերումը և տեղորոշումը ձախողվում է, բեկորների ախտորոշման հիմնական մեթոդներն են՝

* Պրոեկցիոն ռենտգենոգրաֆիա — կիրառվում է ոսկորների, ձկան փշերի, ապակու, մանր քարերի, մետաղի, ալյումինի, մատիտի գրաֆիտի, որոշ պլաստմասների, ատամների և որոշ տեսակ փայտի (օր.՝ փշեր, կակտուսի փշեր) տեղորոշման համար։
* Բժշկական ուլտրաձայնային հետազոտություն — կիրառվում է ապակու, մետաղի, մատիտի գրաֆիտի, որոշ պլաստմասների, քարի և որոշ տեսակ փայտի հայտնաբերման համար։

Փոքր փայտյա փշերը (1–4 մմ), որոնք գտնվում են ոսկորներից հեռու, առավել հեշտ է հայտնաբերել ուլտրաձայնային հետազոտությամբ, մինչդեռ համակարգչային տոմոգրաֆիան և մագնիսառեզոնանսային շերտագրություն ավելի զգայուն են այն դեպքերում, երբ փշերը գտնվում են ոսկորների մոտ։

## Բեկորի հեռացում
Բեկորները անվտանգ կերպով հեռացնելու համար կիրառվում են մի շարք բժշկական մեթոդներ։ Առավել տարածված մեթոդներից են **էլիպսաձև** կտրման մեթոդը և լարի մեթոդը։

* Էլիպսաձև մեթոդ

Այս մեթոդի դեպքում բեկորի շրջակայքը կտրվում է էլիպսաձև ձևով։ Այնուհետև այդ հատվածում կտրվում է հյուսվածքը՝ ներքևից լայնացող հակադարձ կոնաձև ձևով, և ամբողջ կտրված զանգվածը՝ բեկորի հետ միասին, հեռացվում է։

* Լարի մեթոդ

Այս մեթոդը, որը հատկապես կիրառվում է ձկնորսական կարթերի դեպքում, ներառում է լարի օղակումը կարթի հիմքի շուրջ։ Այնուհետև կարթը մեղմորեն խրվում է մաշկի մեջ, իսկ լարը միաժամանակ ձգվում է։ Այս շարժման արդյունքում կարթի հակադարձ փշերը ազատվում են մկանից և դուրս են գալիս՝ առանց հավելյալ հյուսվածք պատռելու։

* Աղեղնաձև ասեղի մեթոդ

Այս մեթոդը նույնպես սահմանափակվում է ձկնորսական կարթերի հեռացմամբ։ Այն ներառում է կարթի ծածկումը ասեղով՝ սեղմելով այն մաշկի ներսում, ինչը թույլ է տալիս փշերը ծածկել և անվտանգ կերպով հանել ամբողջ կարթը։ Քանի որ բեկորը թափանցել է մարմնի ֆիզիկական պատնեշը, այն ստեղծում է վարակման ռիսկեր։ Բեկորի մուտքի ճանապարհը հեշտացնում է բակտերիաների ներթափանցումը։ Այդ պատճառով խստորեն խորհուրդ է տրվում հնարավորինս շուտ հեռացնել բեկորը՝ վարակներից խուսափելու համար։

## Վարակ
Վարակը սովորաբար կախված է օտար մարմնի՝ մարմնի հյուսվածքներում մնալու տևողությունից։ Այն օտար մարմինները, որոնք ներառում են թույներ, խոր ներթափանցում, կեղտ կամ կենդանու խայթոցի հետևանք են, հակված են ավելի կարճ ժամանակում վարակ առաջացնել։ Ըստ Ամերիկյան Ընտանեկան Բժշկության Ակադեմիայի (AAFP), բարձր վարակման ռիսկ ունեն տարեց հիվանդները, շաքարախտ ունեցողները, ինչպես նաև նրանք, ում վերքերը երկար են, լայն, անհարթ եզրերով կամ խոր։ Վարակից խուսափելու ամենապարզ և արդյունավետ միջոցը օտար մարմինը կամ բեկորը հնարավորինս շուտ և ամբողջությամբ հեռացնելն է։ Թեև բեկորներով վնասումից ամենահաճախ հանդիպող բարդությունը վարակն է, որի դեպքերը գրանցվում են շուրջ 1.1%-ից մինչև 12%-ի միջակայքում, ոչ խայթոցի դեպքում հակաբիոտիկների օգտագործումը, ընդհանուր առմամբ, համարվում է անիմաստ բժշկական համայնքի կողմից։ Այնուամենայնիվ, չնայած վարակման դեպքերը հիմնականում թեթև են, օտար մարմնի առաջացրած վնասվածքները կարող են, հազվադեպ դեպքերում, հանգեցնել փայտացման (տետանուս)։

#### Փայտացման դեպք բեկորի պատճառով
1993 թվականին Օհայոյում գրանցվել է փայտացման դեպք՝ բեկորային վնասման հետևանքով։ 80-ամյա մի կին դիմել է շտապ օգնության կերակրափողի ցավի և ծնոտի կարկամության գանգատով։ Քննության ընթացքում հայտնաբերվել է, որ փայտե բեկորը մոտ մեկ շաբաթ մնում էր տեղակայված նրա կզակում։ Տեղամասը եղել է կարմրած և արտազատել է թարախային արտադրություն։ Կնոջը ախտորոշվել է փայտացում, նրան հոսպիտալացրել են և սկսել բուժում՝ ներառյալ 3,000 միավոր փայտացման իմունոգլոբուլին, փայտացման տոքսոիդ և երակային կլինդամիցին։ Չնայած ագրեսիվ բուժմանը, այդ թվում՝ մեխանիկական շնչառական աջակցությանը, կինը մահացել է 15 օր անց՝ բուն վարակի հետևանքով։ Նա նախկինում երբեք չէր ստացել փայտացման պատվաստումներ, չնայած նախկին վերքային խնամքի և բժշկական հսկողության։

#### Օրգանական բեկորների վտանգը
Քանի որ բեկորների մեծ մասը կազմված է օրգանական նյութերից (օրինակ՝ փայտից), դրանք շատ ավելի վտանգավոր են մարմինը ծակող ոչ օրգանական օտար մարմիններից։ Օրգանական բեկորները հաճախ կեղտոտ են և կարող են պարունակել մեծ քանակությամբ բակտերիաներ, որոնք հանգեցնում են վարակների՝ այդ թվում նաև փայտացման։ Բացի այդ, օրգանական ծագման նյութերը դժվարությամբ են քայքայվում օրգանիզմում, ինչը խոչընդոտում է մարմնի բնական պաշտպանական արձագանքը և բարդացնում է դրանց հեռացումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մաշկաբանություն
Կատեգորիա:Մետաղներ
Կատեգորիա:Վնասվածքներ
Կատեգորիա:Փայտ