open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ռիթմիկա (այլ կիրառումներ)

**Ռիթմիկա** (ид|лхос,-ռիթմին վերաբերող), 
# Ուսմունք բանաստեղծական կամ երաժշտական ռիթմի մասին։ Տես նաև Տաղաչափություն։ 
# Որևէ ժողովրդի լեզվի, որևէ բանաստեղծի կամ կոմպոզիտորի ստեղծագործությանը, բանաստեղծական կամ երաժշտական որևէ ժանրին, ոճին բնորոշ ռիթմային ընդհանուր հատկանիշների հավաքականությունը (օրինակ, հայ ժողովրդական երաժշտության ռիթմիկա)։ 
# Ֆիզիկական պլաստիկ վարժույթների համակարգ (սովորաբար՝ երաժշտության ուղեկցությամբ), որ հատկացված է վարժվողի մեջ զարգացնելու ռիթմի զգացումը։ Հիմնադրել է 1913-ին շվեյցարացի կոմպոզիտոր և մանկավարժ Է․ Ժակ-Դալկրոզը։
Շուտասելուկ

**Շուտասելուկ**, շուտասուք, շուտասելիք, մանկական ժողովրդական բանահյուսության կատակային տեսակ, բանաձևային ասույթ։ Տաղաչափորեն բաղկացած է մի քանի անդամներից, հանգավոր կամ անհանգ տողերից, որոնց մեջ գերիշխում են նույնահունչ բառերի, նույն կամ նման բաղաձայն հնչյունների կրկնությունները դժվարացնելով ճիշտ արտասանությունը։ Շուտասելուկը լեզվահնչյունական յուրօրինակ խաղ է, վարժություն։ Ենթադրում է երկու կողմ՝ առաջադրող և արտասանող֊ կատարող։ Վերջինս պետք է, արագ ու բազմիցս կրկնելով, ճիշտ արտասանի բանաձևը։ Դժվար արտաբերության պատճառով հաճախ արտասանվում է ծիծաղաշարժ աղավաղումներով։ Շուտասելուկը մանկական լեզուն վարժեցնում է հնչյունական բարդ և ճիշտ արտասանության։

Կատեգորիա:Բանահյուսություն
Կատեգորիա:Բառախաղեր
Միջերկրածովյան կլիմա

265px|մինի|Միջերկրածովյան կլիմա ունեցող տարածաշրջաններն աշխարհում

**Միջերկրածովյան կլիմա**, մերձարևադարձային կլիմայի տիպ՝ չոր շոգ ամառով և անձրևոտ տաք ձմեռով։ Հատուկ է միջերկրածովյան երկրներին։ Միջերկրածովյան կլիմաի տարբերակները դիտվում են Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկայի խաղաղօվկիանոսյան ափերի մերձարևադարձային լայնություններում, Աֆրիկայի և Ավստրալիայի հարավարևմտյան շրջաններում։ Միջերկրածովյան կլիմա ունեցող մարզերը ամռանը գտնվում են մերձարևադարձային անտիցիկլոնների, ձմռանը՝ ՝ցիկլոնների ազդեցության տակ։ Միջերկրածովյան կլիմա ունեցող վայրերի մեծ մասում ամառային ամիսներին օդի ջերմաստիճանը 20-25°C է, ձմռանը՝ 5-12°C։ Տարեկան տեղումները՝ 400-600 մմ (լեռներում՝ մինչև 1000 մմ)։ Մշտական ձյունածածկույթ չի առաջանում։ Աֆրիկայի հարավարևմտյան մասում, Ամերիկայում և Ավստրալիայում, օվկիանոսի ազդեցության ավելացման հետևանքով, միջերկրածովյան կլիման բնութագրվում է ավելի զով ամառով (15-20&nbsp;°C) և մեղմ ձմեռով (10-15&nbsp;°C)։ Միջերկրածովյան շրջանից հարավ և արևելք ընկած երկրներում ձևավորվում է միջերկրածովյան կլիմաի ցամաքային տարբերակը՝ քիչ տեղումներով (տարեկան՝ 100-200 մմ), Առաջավոր Ասիայի բարձրավանդակում՝ ցուրտ ձմեռ։ Բուսածածկույթում կան երաշտադիմացկուն շատ տեսակներ (անտառներ և մշտադալար թփեր)։

Կատեգորիա:Կլիմա
Շքածառ

**Շքածառ** (Araucaria), **արաուկարիա**, շքածառազգիների (Araucariacease) ընտանիքի ասեղնատերև բույսերի ցեղ։ Խոշոր, 30-60 և նույնիսկ 90 մ բարձրությամբ ծառեր են։ Առաջացնում են երկու տիպի կոներ՝ կլորավուն (իգական, տրամագիծը՝ 20 սմ) և երկարավուն (արական, երկարությունը՝ 15-20 սմ)։ Հայտնի է շքածառի 20 տեսակ՝ տարածված Ավստրալիայում, Նոր Գվինեայում, Նոր Կալեդոնիայում, Նորֆոլկ կղզում և Ամերիկայում, վայրի տեսակը հանդիպում է նաև Բրազիլիայում և Չիլիում։ Սերմերը մեծ մասամբ ուտելի են։ Շքածառն ունի շատ տեսակներ, որոնցից որոշները օգտագործվում են քաղաքների և պուրակների կանաչապատման մեջ, աճեցվում սենյակներում ու ջերմոցներում։ Բնափայտը կիրառվում է ատաղձագործության մեջ։

Սովորական (նորֆոլկյան) շքածառի (A. excelsa R. Br.) ճյուղերը ուղղահայաց բնի վրա հարկ-հարկ դասավորված են օղակաձև փնջերով։ Ասեղնատերևները վառ կանաչ են, մանր, հիմքում՝ քիչ հաստ, ծայրերը՝ սուր։ Չափազանց բարձր դեկորատիվ բույս է։ Ավելի գեղեցիկ տեսք ունեն գորշ կապտավուն տերևավոր A. excelesa var. glauca և ստվարատերև կոմպակտ A. excelesa var. compacta շքածառերը, որոնք հասնում են 0,7-1,0 մ բարձրության։

Մեզ մոտ բնակարանային պայմաններում մշակության համար հարմար են նաև  բրազիլիական (A. brasiliana A. Rich.) և ավստրալիական (A. bidwilli Hook.) շքածառերը, որոնց ասեղնատերևները կաշակերպ են, նշտարա-օվալաձև, իսկ ճյուղերը, հատկապես առաջին տեսակի մոտ, դեպի ցած են հակված։

Կարող է հանդիպել Սև ծովի ափերին։ Բաթումում բրազիլիական շքածառը պտղաբերում և տալիս է ցանքի համար միանգամայն պիտանի, հասուն սերմեր։

Շքածառը բազմացվում է սերմերով, գագաթնակտրոններով և օդային անդալիսով։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի բուսական աշխարհ
Լայթ-նովել

[thumb|«[Shinigami no Baraddo» (Ballad of a Shinigami) լայթ-նովելի առաջին հատորի շապիկ]]
**Լայթ-նովել** (ճապ. ライトノベル), կրճատ՝ ラノベ (ռանոբե) կամ ライノベ (ռաինոբե). նկարազարդումներով ճապոնական վեպ, որի հիմնական ընթերցողները դեռահասներն ու երիտասարդներն են։ *Light Novel* տերմինը առաջացել է անգլ. *light* (թեթև, պարզեցված) և *novel* (վեպ) բառերից և բառացիորեն նշանակում է «թեթև վեպ»։

Լայթ-նովելների նկարազարդումները հիշեցնում են մանգաներից կադրեր, սակայն տեքստի համեմատ նրանց ծավալը բավականին փոքր է, այդ պատճառով լայթ-նովելները համարվում են արձակ ստեղծագործություններ։ Նրանց հիման վրա հաճախ ստեղծվում են անիմե- կամ մանգա-ադապտացիաներ։ Գրքերը արտադրվում են գրպանային ֆորմատով՝ 10,5x15 սմ չափսերով, ինչպես նաև թողարկվում են մաս-մաս՝ գրական պարբերագրերում, ինչպիսին են «Dragon Magazine», «The Sneaker», «Dengeki HP», կամ խառը բովանդակությամբ պարբերականներում («Comptiq» և «Dengeki G's Magazine»)։ Լայթ-նովելի հայտնի օրինակ է Հաջիմե Կանզակայի կողմից գրված «Slayers»-ը, որի հիման վրա նկարահանվել է անիմե-սերիալ և գրվել մանգա։

«Լայթ-նովել» ստեղծագործությունները Ճապոնիայում մեծ պահանջարկ ունեն, և հրատարակիչները գտնվում են նոր հեղինակների մշտական որոնումների մեջ։ Այդ պատճառով կազմակերպվում են ամենամյա մրցույթներ, որոնց հաղթողները դրամական մրցանակից բացի, ստանում են նաև իրենց աշխատանքները հրապարակելու հնարավորություն։ Լայթ-նովելների այլ լեզուներով հեղինակազորված թարգմանությունները բավականին քիչ են՝ ցածր պահանջարկի և մանգայի համեմատ թարգմանվող տեքստի ծավալի զգալի տարբերության պատճառով։

## Կառուցվածք
Քանի որ լայթ-նովելները գրվում են առաջին հերթին երիտասարդ ընթերցողների համար, նրանք ունեն ձևակերպումների հետ կապված որոշ առանձնահատկություններ։ Գրքերը թողարկվում են ոչ մեծ ֆորմատով, պարունակում են գունավոր նկարազարդումներ (հիմնականում նույն ոճի մեջ ինչպիսին են մանգան և անիմեն), տեքստը հավաքվում է ավելի մեծ տառատեսակով քան թերթերում կամ սովորական գրքերում։ Տեքստը հիմնականում գրվում է կարճ (մեկ-երկու նախադասություն) պարբերություններով, շատ են երկխոսությունները։ Այս առանձնահատկությունները նախատեսված են լայթ-նովելների արագ ընթերցման համար։

Սակայն սխալմունք կլիներ լայթ-նովելները համարել զուտ մանգայի տարատեսակ։ Լայթ-նովելի տիպիկ կառուցվածքն է՝ սկզբից մի քանի գունավորված նկարազարդումներ, ապա մոտ 200-400 էջ տեքստ, որտեղ հազվադեպ հանդիպում են սև-սպիտակ պատկերներ։ Ստեղծագործության մեկ էջը ունի այնպիսի տեսք, ինչպիսին ցույց է տրված նկարում (Okami to Koshinryo (Spiece and Wolf) ռանոբեի առաջին հատորից էջ)։ Ստեղծագործության ընդհանուր ծավալը բավականաչապ մեծ է։ Վերը նշված Okami to Koshinryo լայթ-նովելի առաջին հատորի անգլերեն սիրողական թարգմանությունը ներառում է 65 485 բառ, Zero no Tsukaima-յի առաջին հատորը՝ 39 705 բառ։ Համեմատության համար. Ք. Ս. Լյուիսի հայտնի վեպ «*The Lion, the Witch and the Wardrobe*»-ը օրիգինալում պարունակում է 37 467 բառ։

Կատեգորիա:Ճապոնիայի մշակույթ
Շոռբուլաղ

**Շոռբուլաղ**, գյուղ Երևանի շրջագծում։ Վարչատարածքային կարգով ենթարկվում էր Շահումյանի (Օրջոնիկիձեի) շրջանային խորհրդին։ 1965 թվականին մտել է Երևանի շրջագծի մեջ։ Անտառային տնտեսություն է։ Ունի միջնակարգ դպրոց, մսուր-մանկապարտեզ, կապի բաժանմունք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի աշխարհագրություն
Շոտլանդական դպրոց

[222px|մինի|Շոտլանդական դպրոցի հիմնադիր [Թոմաս Ռիդը]]
**Շոտլանդական դպրոց**, ողջամտության փիլիսոփայություն, ձևավորվել է 18-րդ դար 60-80-ական թթ․ շոտլանդական համալսարաններում։ Հիմնադիրն է Թոմաս Ռիդը, ելակետային գաղափարների մշակմանը մասնակցել են Բիթին, Օսվալդը, Ստյուարտը և ուրիշներ։ Շոտլանդական դպրոցի հիմնական նպատակը՝ ողջամտության ըմբռնման մշակումը, իրականում հանգել է ողջամտության ժամանակի պատկերացումների, այդ թվում նաև նախապաշարմունքի, փիլիսոփայելու ամրագրման փորձին։ Փիլիսոփայելու մեկնակետ է ճանաչվել հավատը բարձրագույն հոգևոր էության, մասնավորապես, աստծու կեցության նկատմամբ, որը նույնքան ինքնին հասկանալի է համարվել, որքան իսկըզբանե մարդու բնության մեջ տրված աստվածային ծագում ունեցող ներքին ակընհայտության գաղափարը։ Ողջամտության այս ըմբռնումը ուղղվել է Հյումի սկեպտիցիզմի դեմ և միաժամանակ պաշտպանել է շրջապատող առարկաների՝ մարդու գիտակցությունից անկախ լինելու մասին պարզունակ ռեալիստական պնդումը, որով շոտլանդական դպրոցը մերժել է Բերկլիի սուբյեկտիվ իդեալիզմը։ Շոտլանդական դպրոցի մշակած ողջամտության վերաբերյալ հայեցակետը արդի անգլո-ամերիկյան ռեալիստական մի շարք դպրոցների տեսական և իմացական աղբյուրն է։

Կատեգորիա:Փիլիսոփայական ուղղություններ և դպրոցներ
Կատեգորիա:Իմացաբանական տեսություններ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տեսություններ
Ողբերգակ

**Ողբերգակ** (ողբ և երգ բառերից), միջնադարում ողբի հեղինակ կամ բանավոր ողբասաց, նոր ժամանակներում՝ ողբերգությունների հեղինակ կամ ողբերգություններում խաղացող դերասան։ Գրականության մեջ ողբերգակ են կոչվում հին հունուկան, և հռոմեական դրամատիկական երկերի հեղինակները, որոնցից առաջինները և՛ գրել են, և՛ խաղացել (էսքիլես, Սոֆոկլես, Եվրիպիդես, Ագաթոն), ինչպես և Վերածնության դարաշրջանի դրամատուրգները (Պոլիցիանո, Տրիսսինո, Մառլո, Շեքսպիր) և կլասիցիսաական ողբերգությունների հեղինակները Կոռնել, Ռասին։ Նոր շրջանում ողբերգակ են կոչվել ողբերգություններում գլխավոր դերը կատարողները Քեմբլ, Տալմա, Քին, Ռիստորի, Սալվինի, Ռոսսի, Մունե-Սյուլլի, Մոչալով, Կարատիգին, Ադամյան, Փափազյան)։

Կատեգորիա:Գրականություն
Մկրտարան

**Մկրտարան**, վաղ քրիստոնեության շրջանում տարածում գտած շինություն (եկեղեցուն մոտ կամ կից) մկրտության ծիսակատարության համար։ Ճարտարապետորեն առնչվում է հեթանոսական շրջանում ջրի պաշտամունքին նվիրված հատուկ շինություններին, ինչպիսիք Էին Արզնիի մկրտարանի (VI դար) հատակագիծը Բարձր Հայքից մինչև Հռոմ փռյուգիացիների տարածած Փռյուգիանումը, հելլենիստական Նիմփեոնը և, հավանաբար, Հայաստանի Թուխ Մանուկ կոչված կառույցները։ Մկրտարաններն ունեցել են երկու լուծում՝ ա) մկրտության ավազանը տեղադրվել է հատուկ շենքում, որը կոչվել է *մկրտատուն* (կառուցվել են մինչե 14-րդ դարը, հետագայում՝ Տրիդենտյան ժողովի որոշումով արգելվել են, որի հետևանքով մկրտության արարողությունը տեղափոխվել է եկեղեցու ներսը), բ) ավազանը տեղադրվել է եկեղեցու ներսում կամ դրան կից։ Երկու լուծումներն Էլ հայ եկեղեցու կանոնների համաձայն (Սահակ Պարթևի կանոնախումբ, 5-րդ դար, Դվինի ժողով, 554 թվական) կիրառվել են վաղ քրիստոնեության շրջանից սկսած և բնորոշ են հայ ճարտարապետությանը։ Մկրտատանի և ավազանի հատակագծային ձևերը՝ ուղղանկյուն, բոլորաձև, վեցանիստ, ութանիստ, խաչաթև, ունեցել են հեթանոսությունից փոխանցված նշանաբանական իմաստ։ 4-րդ դարից այդ ձևերը հաստատվել են նախ արևելքում, ապա՝ արևմուտքում եկեղեցիների կողմից։

Հայ ճարտարապետության հնագույն մկրտարաններից է Ողջաբերդի մկրտատունը (4-րդ դար)։ Ավերակ այս կառույցն ունի քառակուսի հատակագիծ, արևելքից աբսիդ, ութանիստ թմբուկով գմբեթ։ Ասորիքում կան Ողջաբերդի տիպի ավելի ուշ շրջանի կառույցներ՝ Դար Քիտա (422) Ռբեհա (4-րդ դար)։ Փոքր չափերի կենտրոնակազմ, գմբեթածածկ կառույցների մի մասը Հայաստանում հավանաբար եղել են մկրտատներ, որոնք հետագայում օգտագործվել են որպես մատուռ։ Դրանցից է Արզնիի Սուրբ Կիրակին (4-րդ դար), որն ունի արտաքուստ ութանիստ, ներքուստ՝ քառաթև, կիսաշրջան վերջավորություններով հատակագիծ։ Ութանիստ փոքրաչափ կառույցը որպես մկրտատուն տարածված է եղել 4—5-րդ դարերում, հատկապես Իտալիայում (Միլանի Սան Ջովաննի դի Սանտիա Տեկլա, Սանա Ակուիլինո դի Սան Լորենցո, ինչպես և Ռավեննայի, Պարենցոյի, Պարմայի, Ֆլորենցիայի մկրտատնները)։ Հայկական Մկրտատների դասական տիպերից են խաչաթև գմբեթավոր կառույցները (Ծռվիզի Սուրբ Աստվածածին, 5-րդ դար, Տայքի Սուրբ Խաչ, 5-րդ դար, Օշականի մանկանոց, 7-րդ դար)։ Այն դեպքում, երբ մկրտատուն չի կառուցվել, ավազանը տեղադրվել Է՝ ա) եկեղեցու ներսում, հյուսիսային պատի արևելյան մասի խորշում՝ Աշտարակի Ծիրանավոր, Շենիկի Սուրբ Աստվածածին (պահպանվել են մկրտության ծիսակատարության որմնանկարի հետքեր), ուշագրավ է Էջմիածնի Մայր տաճարի (4-րդ դար) Մկրտատներիի օրինակը (հորի ձևով ավազանը տեղադրված է եղել ավանդատան մեջ), բ) ավազանը տեղադրվել է եկեղեցուն կից, արևմտյան․ ավանդատներից դեպի դուրս երկարող թևերի աբսիդներում, որոնք համապատասխանում են կառույցը շրջափակող սյունաշար սրահի ծայրամասերին (Տեկոր, Դառնիի բազիլիկը)։ Եզակի է Զվարթնոցի օրինակը․ պեղումներով բացված ավազանը Ավագ խորանի ետևի հարավային անկյունում է։

Կատեգորիա:Կրոն
Կատեգորիա:Ռոմանական ճարտարապետություն
Հովհաննես Մյուհենտիսյան

**Հովհաննես Գևորգի Մյուհենտիսյան** (), հայ տպարանատեր, գրաձուլիչ, փորագրող, ոսկերիչ, տառաստեղծ։ Մյուհենտիսյանը հանդիսանում է 19-րդ դարում հայկական գրաշարային տառատեսակների վերաիմաստավորման ու սկզբունքորեն նոր տառատեսակների հեղինակը։ Ավանդական շեղ բոլորագիրը փոխարինվեց ուղղաձիգ գրվածքով՝ տեսքով մոտենալով լատինական ավանդությանը։մինի|ձախից

## Կենսագրություն
Չափագետ, տոմարագետ, շինարար վարպետ Մյուհենտիս Գևորգի որդին, ով եղել է Գրիգոր Պալյանի օգնականը։ Սովորել է Սամաթիայի թաղային դպրոցում, այնուհետև ավարտել է Սկյուտարի վարժարանը։ Աշակերտել է Համբարձում Լիմոնջյանին, նրա ղեկավարությամբ ուսումնասիրել արևմտյան և հայ երաժշտության տեսությունը, տիրապետել նոր հայկական նոտագրությանը։ Հայ երաժշտությանը Մյուհենտիսյաի մատուցած նշանակալից ծառայությունը Լիմոնճյանի նոտային համակարգի նշանների տպագրական ձևերի ստեղծումն է և կաղապարների ձուլումը։ Արիստակես Հովհաննիսյանի հետ պաշտպանել է այդ նոտագրությունը, տարածել և պրոպագանդել այն։

1835 թվականին հոր մահվանից հետո մտել է մի ոսկերչի արհեստանոց որպես աշակերտ, բայց շատ կարճ ժամանակ անց դարձել է վարպետի «շահակից ընկեր»։ Գերազանց տիրապետել է ոսկերչական արհեստին։

1839 թվականից եղել է Սկյուտարի Ս. Երուսաղեմի անվան նորաբաց ճեմարանի տպարանապետը, 1844—1845 թվականներին հիմնել է սեփական տպարան, ապա գրաձուլարան։ Նրա ստեղծած նուրբ ու գեղեցիկ տպատառերը ժամանակին օգտագործվել են ոչ միայն Կ․ Պոլսի, այլև Թիֆլիսի և հայաշատ այլ վայրերի տպարաններում։ 

Իր պատրաստած հատուկ գործիքներով դյուրացրել է տառերի ձուլումն ու գրաշարությունը։ Մեքենայի մեջ պողպատ ու պղինձ տեղավորելով՝ առանձին միակերպ ճնշումով տառահայրերից ստանում է տառամայրերը, ինչից հետո հեշտությամբ ձուլում բոլոր տառերը։ Ստեղծում է նոր ուղղաձիգ՝ սկզբունքորեն նոր տառատեսակ, որի մասին գրում է.Նորահնար 8 բունթո գիր մըն ալ շինեցի շիտակ սյուներով, որոնց շնորհիվ պոչավոր գրերն ու ծովագրերը մեջտեղեն վերանալով և գրերուն տեսակը քիչանալով, թե ձուլելու և թե մաքրելու և թե շարելու շատ դյուրություն կուտար։Կ․ Պոլսի երեք թաղամասերում հիմնած տպարաններում հրատարակել է ավելի քան 200 անուն գիրք, ինչպես նաև «Հայաստան», «Բուրաստան», «Մասիս», «Նոյան աղավնի», «Աստղիկ արևելյան», «Կիլիկիա», «Զեփյուռ հայրենյաց», «Ժամանակ» և այլ պարբերականներ։ Մեծ վաստակ ունի նաև թուրք, տպագրության զարգացման գործում, որի համար անվանվել է «Թուրքական Գուտենբերգ» և արժանացել կառավարական պարգևների։ 1847 թվականին հրատարակել է «Հայտարարություն վասն նորակերտ տառիցս» 16 էջանոց գրքույկը, ուր շարադրված են նրա հայացքները տպագրության արվեստի, տպատառերի և իր գործունեության սկզբնական շրջանի մասին։

Ստեղծել է բազմաթիվ տառատեսակներ նաև թուրքերեն, արժանացել պետական բարձր պարգևների ու կոչվել «թուրքական Գուտենբերգ»։ Փորագրել ու ձուլել է հայկական երաժշտական խազերի կաղապարներ՝ տպագրության համար։

## Գրականություն
* Թեոդիկ, Տիպ և տառ, ԿՊ, 1912, էջ 73-80։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հրատարակիչներ
Կատեգորիա:Հայ ոսկերիչներ
Կատեգորիա:Հայ տառաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ փորագրիչներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք
Մյաոներ

մինի|Մյաո երեխաներ՝ ազգային հագուստներով
**Մյաոներ**, ժողովուրդ։ Ապրում են հիմնականում Հարավային Չինաստանում, մասամբ՝ Հարավարևելյան Ասիայի երկրներում (Վիետնամ, Լաոս, Թաիլանդ, Բիրմա)։ Ընդհանուր թիվը՝ մոտ 11-12 միլիոն։ Խոսում են մյաո-յաո խմբի լեզվով։ Կրոնը շամանականությունն է։ Զբաղվում են հիմնականում հողագործությամբ, բուծում լծկան անասուններ (գոմեշներ)։ Հայտնի են իրենց երգերով ու պարերով, ոսկերչական արվեստով և ասեղնագործությամբ։

Կատեգորիա:Չինաստանի ազգեր
Կատեգորիա:Լաոսի ազգեր
Կատեգորիա:Մյանմայի ազգեր
Կատեգորիա:Վիետնամի ազգեր
Կատեգորիա:Թաիլանդի ազգեր
Միկրոֆագեր

մինի|Միկրոֆագ
**Միկրոֆագեր** (միկրո․․․ և հունարեն՝ խժռող), ողնաշարավոր կենդանիների ու մարդու արյան սպիտակ գնդիկների ձևերից մեկը։

Հիդրոլիտիկ ֆերմենտներ արտադրելով՝ միկրոֆագերները կարող են քայքայել մեռած հյուսվածքները։ Մակրոֆագեր տերմիններն առաջարկել է Իլյա Մեչնիկովը։

Կատեգորիա:Անատոմիա
Տոնացույց (ձեռագիր)

[մինի|«Տոնացույցը» (աջից) և ամենամեծ ձեռագիրը՝ «[Մշո ճառընտիրը»]]
**Տոնացույց**, հայերեն ամենափոքր ձեռագիրն է։ Այն գրվել է Կաֆայում 1434 թվականին և կշռում է ընդամենը 19 գրամ (104 թերթ)։ Տարվա տոնակարգը ցույց տվող գիրք է հայ եկեղեցում։ Հետագայում տոնացույց են ներառել նաև յուրաքանչյուր տոնին պատշաճ ծիսակարգերը։ Սիմեոն Երևանցի կաթողիկոսը 1774 թվականին տոնացույցի երկրորդ հատորում ամփոփել է յուրաքանչյուր տարվա համապատասխան փոփոխությունները, որոնց հիման վրա սկսել են ամենամյա օրացույցներ հրատարակվել Էջմիածնում, Կոստանդնուպոլսում և Երուսաղեմում։

Կատեգորիա:Օրացույց
Կատեգորիա:Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Միկրոֆլորա

**Միկրոֆլորա** (միկրո․․․և ֆլորա), բնական միջավայրերում՝ հողում, օդում, ջրում, սննդանյութերում, մարդու և կենդանիների, բույսերի օրգանիզմում գտնվող միկրոօրգանիզմների ամբողջություն։ Միկրոֆլորայի որակական և քանակական կազմը կախված է էկոլոգիական, կլիմայական, աշխարհագրական և այլ գործոններից և բնորոշում է տվյալ միջավայրի կենսաբանական պրոցեսների ընթացքն ու ակտիվությունը։ Բնական սուբստրատներում ապրում են տարբեր միկրոօրգանիզմներ՝ բակտերիաներ, ճառագայթասնկեր, խմորասնկեր, ջրիմուռներ և այլն։ Հողի միկրոֆլորա (1 գ-ում 2—3 միլիարդ միկրոօրգանիզմ) պայմանավորում է հողի բերրիությունը, բույսերի բերքատվությունը, հողաջացման պրոցեսների ընթացքը և այլն։ Կախված կեղտոտության աստիճանից, ջրի 1լ-ում պարունակվում է 5—100 հզ․ բջիջ և դրանով է բնորոշվում ջրավազանների կենսաբանական արդյունավետությունը, ախտազերծումը վնասակար միկրոօրգանիզմներից։ Բույսերի միկրոֆլորան կարևոր է գինու, գարեջրի և այլ արտադրության համար (խմորման պրոցեսներում)։

Կատեգորիա:Մանրէաբանություն
Սարիկուդուկ

**Սարիկուդուկ**, (ղազ.՝ Сарықұдық), գյուղ Արևմտյան-Ղազախստանյան շրջանում։

## Բնակչություն
1999 թվականին Սարիկուդուկում բնակվում էր 545 մարդ (285 տղամարդ, 260 կին)։ 2009 թվականի տվյալներով Սարիկուդուկում բնակվում էր 342 մարդ (181 տղամարդ, 161 կին)։

Կատեգորիա:Ղազախստանի բնակավայրեր
Ստոլովայա

**Ստոլովայա** (, ),[լեռ Ռուսաստանում, Հյուսիսային Կովկասում։

Բարձրությունը՝ 2993 մ, հանդիսանում է նաև որպես հարթավայր։ Գագաթը երևում է նաև Հյուսիսային Օսիայի մայրաքաղաք Վլադիկավկազից և պարկերված է նրա զինանշանին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեռներ
Մետապլազիա

**Մետապլազիա** (< հուն․ μεταπλάσις — վերափոխություն), հյուսվածքափոխություն, հյուսվածքի մի տարատեսակի վերափոխումը այլ տեսակի, որը նախորդից տարբերվում է մորֆոլոգիապես և գործառույթով՝ պահպանելով տեսակային պատկանելությունը։ 

Տերմինն առաջարկել Է. Ռ․ Վիրխովը (1884)։ Մարդու և կենդանիների մոտ նկատվում է միայն էպիթելային և շարակցական հյուսվածքների Մետապլազիա՝ լորձաթաղանթների (շնչառական, մարսողական ուղիների, արգանդի) գլանաձև էպիթելի փոխակերպումը բազմաշերտ տափակ եղջերացող էպիթելի (մաշկի էպիդերմիսի նման), ինչպես նաև թելավոր շարակցական հյուսվածքինը՝ ճարպայինի, աճառայինի կամ ոսկրայինի։ Տարբերում են ուղղակի մետապլազիա, որի դեպքում մի հյուսվածքը փոխակերպվում է այլ հյուսվածքի՝ դրա կառուցվածքային տարրերի փոփոխման շնորհիվ, և անուղղակի, երբ նոր հյուսվածքի զարգացումն իրականանում է չտարբերակված բջիջների բաժանմամբ և հետագա տարբերակմամբ։ Մետապլազիայի պատճառ կարող են դառնալ արտաքին միջավայրի փոփոխությունները, հյուսվածքների երկարատև բորբոքային պրոցեսները, ավիտամինոզ A-ն, արյունաստեղծ օրգանների, վարակիչ հիվանդությունները, հորմոնային տեղաշարժերը և այլն։ Մետապլազիան խախտում է հյուսվածքի բնականոն գործունեությունը և կարող է հանգեցնել չարորակ ուռուցքի սկզբնավորման։

Կատեգորիա:Ուռուցքաբանություն
Միհրան Մճեդլով

**Միհրան Պետրոսի Մճեդլով** (), հայ խորհրդային փիլիսոփա, փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1968 թ.), պրոֆեսոր (1972 թ.), ՌԽՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (|1978 թ.)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետը (1953 թ.)։ 1960-1976 թվականներին եղել է ԽՄԿԿ ԿԿ օրգան «Կոմունիստ» («Коммунист») ամսագրի փիլիսոփայության և իրավունքի բաժնի վարիչ, Մոսկվայի համալսարանի պատմական մատերիալիզմի ամբիոնի պրոֆեսոր։ 1976 թվականից ԽՄԿԿ ԿԿ-ին առընթեր մարքսիզմ- լենինիզմի ինստիտուտի տնօրենի տեղակալն է։ Մճեդլովը ԳԴՀ-ում լույս տեսնող Կ. Մարքսի և Ֆ․ էնգելսի երկերի լիակատար ժողովածուի հրատարակության խմբագրական հանձնաժողովի անդամ է, ռուս, երկրորդ հրատարակության՝ առարկայական ցուցիչի (մաս 1-2, 1978 թ.) գլխավոր խմբագիր։ Մճեդլովի գիտական ուսումնասիրությունները վերաբերում են պատմական մատերիալիզմի, գիտական աթեիզմի, գիտական կոմունիզմի պրոբլեմներին, արդի բուրժական փիլիսոփայության և սոցիոլոգիայի քննադատությանը։

## Երկեր
* «Настольной книги атеиста»
* «Атеистического словаря»
* «Религии и народы современной России» (բառարան)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռուս սոցիոլոգներ
Դեն Հոուելլ

**Դենիել Ջեյմս (Դեն) Հոուելլ** (, ), անգլիացի պրոֆեսիոնալ բլոգեր և ռադիո հաղորդավար։ Հայտնի է դարձել իր danisnotonfire  օկոչվող յութուվյան ալիքի շնորհիվ, որը 2013 թ-ի Դեկտեմբերի 29-ին հասել է 3 միլիոն հետևորդի։ Սկսած 2013 թվականի Հունվարից Ֆիլ Լեսթերի հետ միասին Դենը ներկայացրել է «Dan and Phil on BBC Radio 1» ( Դենը և Ֆիլը BBC Radio 1-ի եթերում) ծրագիրը։

## Անձնական կյանքը
Հոուելլը ծնվել և մեծացել է Ուոքինգեմում ( Wokingham )։ Ունի կրտսեր եղբայր։ The Forest School հաճախելուց հետո 2010 թ-ին Դենը ընդունվել է Մանչեստերի համալսարան, որպեսզի ուսումնասիրի օրենքը, սակայն, կիսատ է թողել ուսումը և սկսել է նկարել վիդեոներ՝ որպես պրոֆեսիոնալ վլոգգեր։ Այժմ, նա ապրում է Լոնդոնում իր մտերիմ ընկերոջ՝ Ֆիլի հետ։

## Կարիերա
### YouTube
Դենը սկսեց Յութուբում տեսանյութեր տեղադրել, որովհետև երկար ժամանակ էր ինչ նայում էր վիդոեներ և բացի այդ նրան իր ընկերները, այդ թվում նաև Ֆիլ Լեստերը ասացին, որ բեռնի վիդեոները YouTube-ի իր էջում։

Նա Fantastic Foursome-ի(Ֆանտաստիկ Քառյակ)անդամ է։ Այն իրենից ներկայացնում է 4 բրիտանացի յութուբերների խումբ, որի անդամներն են՝ Դեն Հոուելլը(Danisnotonfire),Ֆիլ Լեստերը(AmazingPhil), Քրիս Կենդալլը(crabstickz) և ՓիՋեյ Լիգուրին (KickthePj։

2013 թ-ի դեկտեմբերի տվյալներով Դենը իր YouTube-ի պաշտոնական էջում ունի ավելի քան 3 միլիոն հետևորդ և 160 միլիոնից ավել դիտումներ իր վիդեոների համար։

### BBC Radio 1
2013 թ-ի հունվարին Դենը և Ֆիլը դարձան BBC Radio 1 ներկայացուցիչներ կիրակնօրյա երեկոյան ժամանցային ծրագրի համար։ Նրանք նախկինում արդեն աշխատել էին ռադիոյի աշխատակազմի հետ՝ ներբեռնելով վիդեոներ YouTube-ի իրենց էջերում։ Dan and Phil on BBC Radio 1-ը երկժամյա ժամանցային ծրագիր է, որը բացարձակապես կառավարվում է ունկնդրողների կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բրիտանացի ռադիահաղորդավարներ
Մոնտաժ (այլ կիրառումներ)

**Մոնտաժ** (ֆրանս․ montage — վերհանում, տեղակայում, հավաքում, monter - բարձրացնել), պատրաստի դետալներից կառույցների, կոնստրուկցիաների, տեխնոլոգիական սարքավորումների, ագրեգատների, մեքենաների, սարքերի և դրանց հանգույցների հավաքում և տեղակայում։ 
# Մոնտաժի շինարարական կոնստրուկցիաների՝ գործարանային արտադրության հավաքովի կոնստրուկտիվ տարրերից և դետալներից շենքերի և կառույցների կառուցման հիմնական պրոցես։ Կատարվում է շինարարական մոնտաժային կռունկների և մոնտաժային հարմարանքների օգնությամբ։ Մոնտաժը բաղկացած է հաջորդաբար կատարվող մի շարք գործողություններից (մոնտաժվող տարրերի միացում մոնտաժային միջոցների աշխատանքային մարմիններին, վերհանում, տեղափոխում, ուղղում, նախագծային դիրքում տարրերի կողմնորոշում և տեղակայում)։ Մոնտաժի արդյունավետությունը զգալիորեն բարձրանում է բլոկային մոնտաժի կիրառման շնորհիվ (տես Հավաքովի կոնստրուկցիաներ)։ Հեռանկարային է ծավաչային բչոկներից բնակելի շենքերի մոնտաժը։ 
# Մոնտաժը տեխնոլոգիական սարքավորումների՝ նոր արդյունաբերական ձեռնարկությունների կառուցման և գործող ձեռնարկությունների վերակառուցման պրոցեսում կատարվող մոնտաժային աշխատանքներ։ Մոնտաժը ներառնում է նախագծային դիրքում տեխնոլոգիական սարքավորման տեղակայումը և ամրացումը, վերահսկման ու ավտոմատիկայի միջոցների, ինչպես նաև հումքի, ջրի, գոլորշու, սեղմված օդի, էլեկտրաէներգիայի մատուցումն ապահովող հաղորդակցումների միացումը տեխնոլոգիական սարքավորմանը, վերջինիս բերումը շահագործման վիճակի, արտադրական մնացուկների հեռացումը։ 
# Մոնտաժը ռադիոէլեկտրոնային սարքավորման՝ առանձին էլեկտրա և ռադիոտարրերից (ԷՌՏ), էլեկարամեկուսացնող դետալներից, կրող կոնստրուկցիաներից և միացնող էլեկտրական լարերից (ԷԼ) սարքավորման հավաքման պրոցես։ Որպես կրող կոնստրուկցիաներ օգտագործում են դրոշմահարթակները և շասսիները։ Դրոշմահարթակների կիրառումը հնարավորություն ընձեռեց ավտոմատացնելու ԷՌՏ-ի միջև միացումների նախագծումը և ԷԼ֊ի միջոցով ԷՌՏ-ի միացման տեխնոլոգիական պրոցեսը։
Պոլաևո

**Պոլաևո** (), համայնք Լեհաստանում, բնակվում է 6114 մարդ (2004 թվականի տվյալներով)։

## Գյուղական օկրուգներ
# Բորուշին
# Կրոսին
# Կրոսինեկ
# Մլինկովո
# Պալաևո
# Պշոբիխովո
# Սերակուվկո
# Տարնուվկո

## Հարևան համայնքներ
* Չարնկուվի համայնք
* Լյուբաշի համայնք
* Օբորնիկի համայնք
* Օբժիցկոյի համայնք
* Ռիչիվուլի համայնք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհաստանի բնակավայրեր
Մոնոքրոմատոր

մինի|Պարզագույն մոնոքրոմատորի սխեմա
**Մոնոքրոմատոր** օպտիկայում, **մեներանգիչ**, սպեկտրային սարք, որն օգտագործվում է ճառագայթումը մոնոքրոմատիկ դարձնելու, այսինքն՝ լայն սպեկտրից նեղ տիրույթ անջատելու համար։ Մոնոքրոմատորի հիմնական մասը լույսն ըստ հաճախությունների տարրալուծելու հարմարանքն է՝ պրիզմա, դիֆրակցիոն ցանց կամ որևէ ինտերֆերենցիոն գործիք։

Պարզագույն մոնոքրոմատորը, բացի դիսպերսիոն հարմարանքից (օրինակ, պրիզմա), պարունակում է նաև Լ1 կոլիմատորային օբյեկտիվ, որի գլխավոր կիզակետում գտնվում է մուտքի a1 ճեղքը։ Երկրորդ՝ Լ2 օբյեկտիվը, տարբեր հաճախականության ճառագայթները կիզակետում է a2 ելքային ճեղքի որոշակի կետերում։ Մոնոքրոմատորի որակը բնութագրվում է դիսպերսիայով, լուծունակությամբ և այլն։

Սպեկտրալուսաչափության մեջ հաճախ կիրառում են կրկնակի մոնոքրոմատորներ․ դրանց դասավորությունն այնպիսին է, որ մոնոքրոմատորներից առաջինի ելքի ճեղքը երկրորդի համար ծառայում է որպես մուտքի ճեղք։

Կատեգորիա:Օպտիկական սարքեր
Կատեգորիա:Սպեկտրասկոպիա
Էուջենիո Մոնտալե

**Էուջենիո Մոնտալե** (, ), իտալացի բանաստեղծ։ Հերմետիզմի ներկայացուցիչ։

Մոնտալեի 20—30-ական թվականների քնարերգության («Սեպիի խեցիները», 1925, «Պատահականություններ», 1939, ժողովածուներ) ընդհանուր տոնայնությունը մարդու անհաստատ գոյության, մենակության զգացողությունն է։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի և դիմադրության շարժման տարիներին Մոնտալեն հանդես է եկել ֆաշիզմի անմարդկայնության դեմ («Հիտլերյան գարուն», 1943, բանաստեղծություն)։ Ետպատերազմյան պոեզիայում Մոնտալեն ձգտել է դուրս գալ հոռետեսության շրջանակներից («Փոթորիկ և այլ բանաստեղծություններ», 1956)։ «Մատուրա» (1972) ժողովածուում քնարական ներքին մենախոսությունը հագեցած է արդիականության նախանշաններով, մարդասիրական մոտիվները զուգորդվում են սոցիալական հեգնանքի հետ։ Իտալական մշակույթին մատուցած ծառայության համար 1966 թվականից նա համարվում է ցմահ սենատոր։ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1975)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Իտալիայի ցմահ սենատորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:Իտալացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Իտալացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Իտալացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Իտալացի գրադարանավարներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Իտալացի գրողներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Ռեկի Կավահարա

**Ռեկի Կավահարա** (ճապ. 川原 礫 Կավահարա Ռեկի, ) ճապոնացի գրող, որը գրել է Sword Art Online և Accel World լայթ-նովելները։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1974 թ. Ճապոնիայի Գունմա պրեֆեկտուրայում։

2008 թ. Ռեկի Կավահարան ուղարկեց իր Accel World լայթ-նովելը ASCII Media Works հրատարակչության կողմից կազմակերպվող Dengeki Novel Prize 15-րդ մրցույթին, որտեղ էլ հաղթեց գլխավոր մրցանակը։ Ստեղծագործության առաջին հատորը լույս տեսավ ASCII Media Works հրատարակչության կողմից 2009 թ. փետրվարի 10-ին։ Այս պահին Accel World-ը ունի 16 հատոր։

Sword Art Online-ը Կավահարան սկսել էր 2002 թ. և տեղադրել համացանց՝ Ֆումիո Կունորի կեղծանվան տակ։ Dengeki մրցանակը ստանալուց հետո նա հանձնեց ռանոբեն տպագրության։

2012 թ. դեկտեմբերին գիրքը լույս էր տեսել 10 միլիոնից ավել օրինակով։ Այս ցուցանիշը գրանցվել էր դեբյուտից ընդամենը 3 տարի և 8 ամիս հետո՝ հաշշված 2009 թ. ապրիլից։ 2013 թ. մարտի 23-ին Ռեկի Կավահարան արժանացավ Tokyo Anime Award մրցանակին՝ «Լավագույն ինքնուրույն աշխատանք» կատեգորիայում։

2014 թ. հունվարին հայտարարվել էր, որ Sword Art Online գրքի օրինակների քանակը Ճապոնիայից դուրս գերազանցել է 11 միլիոնը։

Կավահարայի 2 լայթ-նովելների հիման վրա էլ նկարահանվել են անիմեներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռեկի Կավահարան Twitter կայքում
* Ռեկի Կավահարան Anime News Network-ի հանրագիտարանում
* Word Gear

Կատեգորիա:Գիտաֆանտաստիկ գրողներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի գրողներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի վիպասաններ
Սավոյ

**Սավոյ**, **Սավոյիա** (, , լատիներեն` ), պատմական մարզ Ֆրանսիայի հարավարևելյան մասում, Սավոյան Ալպերում։ Սավոյայի տարածքում կազմավորվել են Սավոյա և Վերին Սավոյա դեպարտամենտները։ Տարածությունը 10,8 հզ․ կմ² է, բն․՝ 1,2 միլիոն (2015)։ Գլխավոր քաղաքը՝ Շամբերի։ Զարգացած են էլեկտրաքիմիան, էլեկտրամետալուրգիան, փայտամշակման և թղթի արդյունաբերությունը, տուրիզմը։

Կատեգորիա:Սավոյա
Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Էմանուել Մկրտումով

**Էմանուել Բոգդանի Մկրտումով** (), հայ խորհրդային ինժեներ-գնդապետ։ Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու (1947), դոցենտ (1948)։

Ավարտել է Ն․ Ե․ Ժուկովսկու անվան ռազմաօդային ինժեներական ակադեմիան (1939) և դասավանդել նույն տեղում։ ԽՍՀՄ առաջին ավիամոդելիստներից էր։ Եղել է «Կռիլյա ռոդինի» ամսագրի խմբագրության և Ավիամոդելային սպորտի ֆեդերացիայի անդամ։

Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի, Կարմիր աստղի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գնդապետներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ
Ավիահրանոթ

աջից|մինի|300px|ԱՄՆ-ի վեցփողանի ավիահրանոթ Վուլկան Մ61**Ավիահրանոթը** (20-45մմ) տրամաչափի ավտոմատ գործողության հրանոթներ են, որոնք հարմարեցված կամ նախագծված են թռչող սարքերի վրա տեղադրելու համար։ Նախատեսված են հակառակորդի օդուժի, թեթև զրահավորված տեխնիկայի և կենդանի ուժի ոչնչացման համար։ Ավիահրանոթը արտաքուստ նման է գնդացիրի սակայն տարբերվում է կրակային արագությամբ(600-3000 կրակոց/վրկ), տրամաչափով(20-45մմ) և էֆեկտիվ հեռահարությամբ(մինչև 2000մ)։ Ավիահրանոթները ըստ իրենց կառուցվածքի լինում են երեք հիմնական տեսակի՝
* *միափող*(մի փամփշտանոցով),
* *թմբուկային*(մի փողով և մի քանի(4-8) փամփշտանոցներից բաղկացած թմբուկով)
* *բազմափող*։
Ավիահրանոթների համար օգտագործվում են բեկորային, ֆուգասային, զրահահար և հրկիզող զինամթերք, հիմնականում տարածված են բեկորա-ֆուգասային և զրահահար-հրկիզող արկերը։ Ավիահրանոդները թռչող սարքերի(ինքնաթիռ, ուղղաթիռ և այլն) վրա տեղադրվում են բարդ կառուցվածքային սարքավորումների տեսքով, որոնք կոչվում են ավիացիոն հրետանային կայանքներ(ԱՀԿ)։ ԱՀԿ-երը լինում են շարժական և անշարժ, կախված իրենց դիրքից լինում են նաև երեք հիմնական տիպի՝ *ներկառուցված ֆլյուզելաժային*, *ներկառուցված թևային* և *կախովի*։ Մի ԱՀԿ-ն կարող է բաղկացած լինել մինչև 4 ավիահրանոթներից։

## Ուշագրավ օրինակներ
ձախից|մինի|400px|ԽՍՀՄ(նաև ռուսական) արտադրության տարբեր տեսակի ավիահրանոթներ
* Ավիահրանոթների ուշագրավ օրինակներ են ԽՍՀՄ արտադրության ՆՍ-37(տրամաչափը 37մմ), ՆՍ-45(տրամաչափը 45մմ), ՇՎԱԿ(տրամաչափը 20մմ), ՎՅա-23(տրամաչափը 23մմ), Բ-20(տրամաչափը 20մմ), ԱՄ-23(տրամաչափը 23մմ), ԳՇ-23(տրամաչափը 23մմ), Ռ-23(տրամաչափը 23մմ), ՆՌ-30(տրամաչափը 30մմ), ԳՇ-30-1(տրամաչափը 30մմ), ԳՇ-6-23(տրամաչափը 23մմ), ԳՇ-6-30(տրամաչափը 30մմ) և այլն։
* ԱՄՆ ավիահրանոթներից են HS-404 (20մմ տրամաչափով և 60 արկ զինամթերքի պաշարով), M4(37մմ տրամաչափով և 30 արկ զինամթերքի պաշարով), որոնք տեղադրվում էին ամերիկյան Բել Պ-39 Էիրկոբրա կործանիչի վրա։ Ժամանակակից ԱՄՆ ավիահրանոթներից են M61 Vulcan-ը(տրամաչափը 20մմ), GAU-8 Avenger-ը(տրամաչափը 30մմ) և այլն։
* Գերմանական արտադրության ավահրանոթներից են ՄԿ-108(տրամաչափը 30մմ), ՄԳ-151(տրամաչափը 20մմ), ԲԿ-37(տրամաչափը 37մմ) և այլն։
* Եվրոպական համատեղ արտադրության ավիահրանոթ Hispano-Suiza HS.404(տրամաչափը 20մմ), որը նաև լայնորեն կիրառվել է նաև հակաօդային պաշտպանության համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավիացիա
Կատեգորիա:Հրազեն
Մոնտե Ռոզա

**Մոնտե Ռոզա** (), լեռնազանգված Պենինյան Ալպերում, Իտալիայի և Շվեյցարիայի սահմանում։ Կազմված է գրանիտներից և գնեյսներից։ Բարձրությունը մինչև 4634 մ է (Դյուֆուր լեռ)։ Կան ժամանակակից սառցադաշտեր (Հոռլներ, մոտ 14 կմ երկարությամբ)։ Տարածված են ալպյան և ենթալպյան մարգագետիններն ու թփուտները, ստորոտին՝ փշատերև անտառները։

Կատեգորիա:Իտալիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ալպերի լեռներ
Մարկ Սելբի

**Մարկ Էնթոնի Սելբի** (, ), անգլիացի սնուկերիստ, 2014, 2016 և 2017 թվականի սնուկերի աշխարհի առաջնության հաղթող, եռակի Մասթերսների հաղթող (2008, 2010, 2013), հաղթել է երեք վարկանիշային մրցաշար - Welsh Open 2008, Շանհաի մաստերս 2011 և UK Championship 2012, նաև 2007 թվականի սնուկերի աշխարհի առաջնության եզրափակիչի մասնակից։ Սնուկերի պատմության 100-րդ Ամենաբարձր բրեյկի հեղինակ (147 միավոր); ներկայիս սերնդի ամենահաջողակ սնուկերիստներից մեկն է։ Վարկանշային աղյուսակի ներկայիս առաջատարն է։ Սնուկերի պատմության մեջ Եռակի թագի բոլոր երեք տիտղոսները նվաճած սնուկերիստներից մեկն է։ Իր կարիերայի ընթացքում կատարել է երկու Ամենաբարձր բրեյկ — 147 միավոր։

Սելբին պրոֆեսիոնալ է դարձել 1999 թվականին 16 տարեկանում։

## Կարիերա
### Սնուկերում

### Փուլում
2006 թվականի հուլիսին նա դարձավ WEPF-ի կազմակերպած անգլիական ոճով աշխարհի 8-գնդակի չեմպիոն, Բլեքփուլում կայացած եզրափակիչում հաղթելով Դարրեն Ապպլետոնին 11-7 հաշվով։

2015 թվականիի փետրվարին նա նաև հասավ չինական 8-գնդակի աշխարհի առաջնության եզրափակիչ, բայց պարտվեց նույն Դարրեն Ապպլետոնին՝ 21-19 հաշվով։

## Անձնական կյանք
Մարկ Սելբին երկրպագում է իր հարազատ քաղաքի «Լեսթեր Սիթի» ֆուտբոլային ակումբին, որին սկսել է երկրպագել վաղ մանկությունից։ Բացի սնուկերից Մարկը հետաքրքրված է դարթսով և երբեմն մասնակցում է մրցաշարերին։ «Լեսթերից ուրախիկը» մականունը կնքել է Ռիչարդ Բիրը։ 2010 թվականին Մարկ Սեբին հայտարարեց որ, նշանվելու է իր ընկերուհու Վիկտորիա Լետոնի հետ։ Ամուսնությունը եղավ 2011 թվականի մայիսի 24-ին Մեքսիկայում։ Դա Մարկի երկրորդ ամուսնությունն էր, առաջինից նա ունի աղջիկ երեխա։

Մարկ Սելբին սիրում է Kasabian ռոք-խումբը, որը անվանվել է ի պատիվ ամերիկահայ Լինդա Կասաբյանի։

## Տեղը վարկանշային աղյուսակում

## Նվաճումներ
### Վարկանշային մրցաշարեր (5)
thumb|Mark Selby, German Masters 2015

### Ոչ վարկանշային մրցաշարեր (4)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Փուլիստներ այբբենական կարգով
Բաբիչևո

**Բաբիչևո**, գյուղ Ռուսաստանում, Կարիլովի շրջան։ Մտնում է Լիպովի գյուղական տարածքի մեջ։ Վոգնեմ գյուղից 12 կմ հեռավորության վրա։

2002 թվականի տվյալներով Բաբիչևոյում բնակվել է ընդամենը 6 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր
Բետա-թեստ

**Բետա-թեստը** (անգլ. *beta testing*) սարքերի կամ ծրագրային ապահովման ակտիվ օգտագործումն է՝ մինչև մասսայական օգտագործման համար վերջնական թողարկումը առավելագույն քանակով սխալներ հայտնաբերման նպատակով։

Ի տարբերություն ալֆա-թեստի, որը իրականցվում է ապրանքը ստեղծող ընկերության կամ պրոֆեսիոնալ թեստավորողների կողմից, բետա-թեստը անցկացվում է ապագա օգտվողներից կամավորների միջև, ում հասանելի է ապրանքի վերոհիշյալ նախնական վերսիան (այլ կերպ ասած բետա-վերսիան)։

Այդպիսի կամավորների (նրանց անվանում են **բետա-թեստեր**) հիմնականում առաջ է մղում հետաքրքրությունը։ Հետաքրքրությունը, որի համար նրանք համաձայն են հաշտվել դեռ չհայտնաբերված (և հետևաբար չուղղված) սխալների հետևանքների հետ։ Հետաքրքրությունից բացի պատճառ կարող է հանդիսանալ ապրանքի զարգացման գործընթացում իրենց ներդրում ունենալու ցանկությունը՝ իրենց և շատ ուրիշների համար ավելի հարմար և որակյալ արդյունք ստանալու համար։

Բետա-վերսիան ապրանքի վերջնական վերսիան չէ, այդ պատճառով այն իրականացնող ադմինիստրատիվ խումբը չի երաշխավորում սխալների բացակայությունը, որոնք կարող են հանգեցնել օգտագործողի համակարգչի աշխատանքի հետ կապված խնդիրներին կամ տվյալների կորստին։ Թեև նույնիսկ վերջնական վերսիաների համար այդպիսի երաշխիքներ հաճախ չեն տրվում։

Սարքերից և ծրագրային ապահովումից բացի, **բետա-վերսիա** հասկացությունը վերջերս հաճախ օգտագործվում է կայքերի կամ նրանց որոշակի բաժինների, ֆունկցիաների համար։ Այդ դեպքում բետա-թեստը դառնում է բաց, իսկ ուղղումները կատարվում են կայքի աշխատանքի ընթացքում։

Կատեգորիա:Ծրագրային ապահովում
Իվ Մոնտան

**Իվ Մոնտան** ( , իսկական անունը և ազգանունը՝ **Իվո Լիվի** (),  ), ֆրանսիացի դերասան և էստրադային երգիչ։

## Կենսագրություն
Առաջին անգամ հանդես է եկել 1940 թվականին, Մարսելում Շ․ Տրենեի և Մ․ Շևալիեի երգերի կատարումով։ Մոնտանը իր երգերը ներկայացնում էր որպես երաժշտական-դրամատիկական տեսարաններ։ Երգացանկում էին Ֆ․ Լեմարկի, Ժ․ Կոսմայի և այլոց երգերը։ Առաջին անգամ 1954 թվականին, Սառա Բեռնարի թատրոնում հանդես է եկել Ջոն Պրոկյորի դերով (Միլլերի «Սալեմի վհուկները»)։ 1945 թվականից նկարահանվել է կինոնկարներում («Մեծ երկնագույն ճանապարհ» (1957, Իտալիա), «Պատերազմն ավարտված է» (1966), «Մեծ մրցանակ» (1966), «Ապրել՝ ապրելու համար» (1967) և այլն։ Մոնտանը 1957 թվականին հյուրախաղերով հանդես է եկել ԽՍՀՄ-ում, որի մասին է պատմում «Երգում է Իվ Մոնտանը» (1957, ռեժ՝․ Յուտկևիչ, Մ․ Սլուցկի) կինոնկարը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասաններ
Կատեգորիա:1921 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 13 ծնունդներ
Կատեգորիա:1991 մահեր
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 9 մահեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Թատրոնի ֆրանսիացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Սավրա

**Սավրա**, գյուղ պատմական Մեծ Հայքի Պարսկահայք նահանգի Սալմաստի գավառում (Իրան)։ 

## Պատմություն
19-րդ դարի սկզբին ուներ մոտ 3500 հայ բնակիչ (500 տուն), իսկ 20-րդ դարի սկզբին ուներ 629 հայ բնակիչ (109 տուն)։ Զբաղվում էին այգեգործությամբ, պարտիզպանությամբ, հացահատիկի մշակությամբ, անասնապահությամբ, արհեստներով։ 

Գյուղում կար երեք եկեղեցի (երկուսը՝ սուրբ Աստվածածին, մեկը՝ սուրբ Հովհաննես)՝ կից վարժարաններով։ 1828-1829 թվականներին՝ ռուս-պարսկական պատերազմից հետո, Թուրքմենչայի պայմանագրի կնքմամբ բնակիչների զգալի մասը գաղթել է Արևելյան Հայաստանի՝ Ռուսական կայսրությանը միացված մասը։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գյուղում մնացած հայերը ենթարկվեցին օսմանյան զավթիչների կոտորածներին, փրկվածները գաղթեցին Իրանի խորքերը, իսկ հետագայում՝ Խորհրդային Հայաստան։

Կատեգորիա:Իրանի հայաբնակ գյուղեր
Կատեգորիա:Սալմաստ գավառի բնակավայրեր
Սինխրոն մեքենա

**Սինխրոն մեքենա**, փոփոխական հոսանքի էլեկտրական մեքենա (սովորաբար եռաֆազ), որի պտտման հաճախականությունը խիստ հաստատուն կերպով կապված է մագնիսական դաշտի պտտման հաճախականության կամ ցանցի հաճախականության հետ։ Ըստ սինխրոն մեքենայի աշխատանքի ռեժիմի տարբերում են սինխրոն գեներատորներ (ակտիվ հզորության գեներատորներ), սինխրոն էլեկտրաշարժիչներ (պտտման հաստատուն հաճախականության շարժիչներ), ինչպես նաև սինխրոն կոմպեսատորներ (ռեակտիվ հզորության գեներատորներ)։ Սինխրոն մեքենաները լինում են երկու տիպի՝ բացահայտաբևեռ և ոչ բացահայտաբևեռ ինդուկտորով։ Սինխրոն մեքենաների հիմնական բաղադրիչ մասերն են փոփոխական հոսանքի փաթույթը կրող ստատորը և ռոտորը, որի վրա տեղադրվում է հաստատուն հոսանքով սնվող գրգռման փաթույթը։ Երբեմն փոքր հզորության (մինչև 20 կվտ) սինխրոն մեքենաներում փոփոխական հոսանքի փաթույթը տեղակայում են ռոտորի, իսկ գրգռման փաթույթը՝ ստատորի վրա։

Կատեգորիա:Էլեկտրական սարքեր
Սենտ-Մերիս (մարզադաշտ)

**Սենտ-Մերիս** (), մարզադաշտ Սաութհեմփթոնում (Անգլիա), մարզադաշտի տնային թիմն է «Սաութհեմփթոնը»։

Կառուցվել է նախկինում գործող «Դելլ» մարզադաշտի տեղում (2001 թ.)։

2015-2018 թթ. ընթացքում մարզադաշտի տարողությունը կհասնի 50 000-ի, այդ պատճառով էլ, 2015 թվականի Անգլիայի գավաթի խաղերը այս մարզադաշտում չեն կայանա։

Կատեգորիա:Մարզադաշտեր Անգլիայում
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզադաշտեր
Մոդալություն

**Մոդալություն (modus - տեսակ, կերպ; տեսակավորվածություն)** 
# Տրամաբանության մեջ, դատողության բնութագիրը ըստ նրա հավաստիության, հնարավորության, անհավանականության, անհրաժեշտության և այլն 
# Լեզվաբանության մեջ «Մոդալություն» տերմինն օգտագործվում է եղանակավոր «ություն» ձևով, որը բնութագրում է նախադասությունը ըստ բովանդակության կամ արտաքին լեզվական հատկանիշների՝ որպես ցանկություն, հրաման, խնդրանք կամ հավաստի, հնարավոր, անհնարին պնդում։

Կատեգորիա:Տրամաբանություն
Կատեգորիա:Լեզվաբանություն
Ալիսա (խումբ)

**«Ալիսա»** (), 1983 թվականին Լենինգրադում (այժմ՝ Սանկտ Պետերբուրգ) բասիստ Սվյատոսլավ Զադերիի կողմից կազմավորված խորհրդային և ռուսաստանյան ռոք խումբ։ Խմբի առաջնորդն ու երգերի մեծամասնության հեղինակն է վոկալիստ Կոնստանտին Կինչևը։

Այժմ «Ալիսան» ակտիվ զբաղվում է նոր երգերի ձայնագրմամբ և համարվում է Ռուսաստանի լավագույն երաժշտական խմբերից, լինելով տարբեր փառատոնների և համերգների ամենասպասելի համույթներից մեկը։ «Կոմսոմոլսկայա պրավդայի» ընթերցողները «Ալիսային» ռուսական ռոքի ամենաազդեցիկ խումբն են անվանել։ «Ռոմիր»-ի հարցումների համաձայն, «Ալիսան» Ռուսաստանի ամենահանրաճանաչ խմբերի տասնյակի մեջ է։

## Պատմություն
### Խմբի ստեղծումը
«Ալիսա» ռոք խումբը ստեղծվել է 1983 թվականի ապրիլին Լենինգրադում, երբ փլուզվեց «Խրուստալնիյ շառ» խումբը, որի առաջնորդը Սվյատոսլավ Զադերին էր։ Ստեղնաշարահար Պավել Կոնդրատենկոն խորհուրդ տվեց, որ նրանք իրենց ուժերը միացնեն «Դեմոկրիտով կալոդեց» խմբի կիթառահար Անդրեյ Շատալինի հետ։
Շատալինն այսպիսինն էր` «Երկաթե փայտահատ», բոլորովին հանգիստ, հմայիչ մարդ էր։ Նա ինձ ամենաշատը տպավորեց այս խմբում. և նրանք խաղացին Բոստոնի ոճով, բավականին կոշտ (ծանր կամ դաժան) երաժշտություն։ Եվ ակնհայտ էր, որ Շաթալինից էր այստեղ գալիս հիմնական էներգիան։ Չնայած այն հանգամանքին, որ ինքն ինքնին համեստ է ու հանգիստ ... 

Սվյատոսլավ Զադերիան Անդրեյ Շատալինին իր խմբի մեջ է մտցրել («Դեմոկրիտով կալոդեց» խումբը դրանից հետո քայքայվել է), թմբկահար է դարձել Միխայիլ Նեֆեդովը, ով «Խրուստալնիյ շառ» խմբում Զադերիայի հետ էր խաղում։ Զադերիի վոկալիստ դառնալու համար Նա հրավիրեց իր ծանոթ Պետր Սամոյլովին, որն այդ ժամանակ փլուզված «Ոսկե ժամանակ» ուսանողական խմբի առաջնորդն էր։  Այնուհետեւ Զադերիան խմբի մեջ է վերցրել սաքսոֆոնահար Բորիս Բորիսովին, որը վիրավորեց Պյոտր Սամոյլովան, ով ժամանակին "Ոսկե ժամանակ"չի ընդունել Բորիսովին։ Արդյունքում Սամոյլովը հեռացավ խմբից, իսկ Բորիսովը համատեղությամբ դարձավ նաև վոկալիստ։

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք 
* 
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1983 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Լենինգրադյան ռոք-ակումբ
Կատեգորիա:Խորհրդային ռոք խմբեր
Կատեգորիա:Ռուսական ռոք խմբեր
Կատեգորիա:Քրիստոնեական ռոք խմբեր
Կարել Հինեկ Մախա

**Կարել Հինեկ Մախա** (, ), չեխ բանաստեղծ, արձակագիր։

## Կենսագրություն
Կարել Հինեկը մեծացել է Պրահայում ջրաղացպանի ընտանիքում։ Նա դպրոցում սովորել է լատիներեն և գերմաներեն։ Այնուհետ նա ուսումնասիրում է իրավունք Պրահայի համալսարանում։ Միաժամանակ խաղում է տեղի թատրոնում և ստեղծագործում՝ գրում է բանաստեղծություններ։ Այստեղ նա հանդիպում է Էլեոնորա Սոմկովային՝ իր ապագա որդու մորը։ Նա շատ էր սիրում լեռներ բարձրանալ։ Իր ամուսնության օրից երեք օր առաջ նա նետվում է հրդեհից մարդկանց փրկելու և բազմաթիվ այրվածքներից երկու օր անց մահանում է։ Կարելի մահվան հաջորդ օրը պետք է լիներ նրա ամուսնության օրը։

Մոտ էր կանգնած չեխական ազատագրական պայքարին և ձևավորվող արմատական-դեմոկրատական գաղափարախոսությանը։ Փիլիսոփայական և մտերմիկ քնարերգության մեջ, «Մայիս» (1836) պոեմում, «Կրշիվոկլադ» (1834), «Գնչուներ» (1835) վիպակներում, «Իմ կյանքից» (1834) օրագրային էտյուդներում Մախան հանդես է եկել որպես չեխական հեղափոխական ռոմանտիզմի ներկայացուցիչ։ Նրա պոեզիայի բովանդակությունն են ազատության խռովահույզ ձգտումը, ոգու և նյութի փիլիսոփայական առեղծվածները, բնության ներդաշնակության և մարդկային հարաբերությունների աններդաշնակության հակադրությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չեխ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Չեխ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Կարլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Չեխ գրողներ
Կատեգորիա:Չեխ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Չեխ իրավաբաններ
Ալեսսանդրո Կոստակուրտա

**Ալեսսանդրո Կոստակուրտա** (, ծնվ. ապրիլի 24, 1966, Օրագո, Իտալիա), իտալացի նախկին պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ և մարզիչ։ Գրեթե ողջ կարիերայի ընթացքում խաղացել է Միլան ակումբի կազմում։ Ֆրանկո Բարեզիի, Պաոլո Մալդինիի և Մաուրո Տասսոտտիի հետ համարվել է 90-ականների Եվրոպայի լավագույն պաշտպաններից մեկը։ Հանդես է եկել նաև Իտալիայի ազգային հավաքականի կազմում։

Ֆուտբոլիստի կարիերայի ավարտից անմիջապես հետո սկսել է զբաղվել մարզչական աշխատանքով. նախ եղել է Կառլո Անչելոտտիի ղեկավարած Միլանի տեխնիկական օգնական, ապա՝ Մանտովա ակումբի մարզիչ։

Այժմ աշխատում է որպես ֆուտբոլային մեկնաբան իտալական «Sky Sport» հեռուստաալիքում։

## Նվաճումները
### Միլան
* Սերիա A (7). 1987/88, 1991/92, 1992/93, 1995/96, 1998/99, 2003/04
* Իտալիայի գավաթ (1). 2002/03
* Իտալիայի սուպերգավաթ (5). 1988, 1992, 1993, 1994, 2004
* Չեմպիոնների Գավաթ/Չեմպիոնների Լիգա (5). 1988/89, 1989/90, 1993/94, 2002/03, 2006/07
* Եվրոպայի սուպերգավաթ (4). 1989, 1990, 1994, 2003
* Միջմայրցամաքային գավաթ (2). 1989, 1990

### Անձնական
* Ընդգրկվել է 1994-ի Աշխարհի առաջնության խորհրդանշական հավաքականի կազմի մեջ (ՖԻՖԱ վարկածով)
* Արժանացել է Գաետանո Շիրեա մրցանակի (2000)

## Անձնական կյանք
Ամուսնացած է նախկին Միսս Իտալիա (1991) Մարտինա Կոլոմբարիի հետ, ունի մեկ որդի՝ Աքիլլեսը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կոստակուրտայի պրոֆիլը Միլանի պաշտոնական կայքում
* Կոստակուրտայի վիճակագրությունը

Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:1966 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 24 ծնունդներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Խայտաբղետ ճանճորս

thumb|''Ficedula hypoleuca hypoleuca''

**Խայտաբղետ ճանճորս** (), ճանճորսների ընտանիքի թռչուն։ Հայաստանում չվող է, հազվագյուտ։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 13 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 21,5-24 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 16 գ։ Բնադրման շրջանում արուի մարմինը վերևից սև է կամ մուգ դարչնագույն, ներքևից՝ սպիտակ։ Թևին կա վառ սպիտակ հատված, արտաքին թևի թափահարող փետուրների հիմքում՝ 1 (հաճախ՝ աննկատ), ճակատին՝ 2 փոքր սպիտակ պտեր։ Էգի մարմինը վերևից դարչնագույն է, ներքևից՝ աղոտ սպիտակ, գոտկատեղը՝ ավելի բաց գույնի։ Թևին կա փոփոխական փոքր սպիտակ բիծ։ Բնակվում է անտառներում, անտառածածկ գետաձորերում, պտղատու այգիներում, թփուտներում։

## Սննդառություն
Սնվում է միջատներով, որոնց որսում է ճյուղից ճյուղ տեղափոխվելով (հաճախ՝ ծառերի վերին սաղարթում)։

## Չու
Գարնանային վերադարձը՝ ապրիլի 2-րդ կեսին։ Բնադրում է հիմնականում փչակներում, հաճախ զբաղեցնում է արհեստական թռչնաբները։ Բույնը կառուցում է չոր խոտերից, մամուռներից։ Դնում է 5-7 ձու։ Աշնանային չուն՝ հուլիսի վերջից օգոստոսի 2-րդ տասնօրյակը։

Կատեգորիա:Ճանճորսներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Խայտաբղետ հաստաճակատ

**Խայտաբղետ հաստաճակատ** (), ծածանազգիների ընտանիքի ձուկ։ 
## Արտաքին կառուցվածք
Խոշոր ձուկ է, մարմինը վերին մասում մի փոքր ուռուցիկ է, կողքերից՝ բավական սեղմված։ ՀՀ ձկնային տնտեսություններում և բնական ջրամբարներում երկարությունը 30-40 (երբեմն՝ մինչև 70-80) սմ է, զանգվածը՝ մինչև 10 կգ և ավելի։ Արագաճ ձկնատեսակ է. երկու տարեկանում կարող է հասնել 1-2 կգ-ի։ Գլուխը լայն է՝ սրացած դնչով։ Բերանը վերին է՝ թեք կտրվածքով։ Աչքերը փոքր են՝ ցածր տեղադրված։ Ալանային ատամները միաշարք են։ Ողնուցն առկա է միայն փորային լողակներից մինչև հետանցքն ընկած հատվածում։ Կրծքային լողակները երկար են և անցնում են փորային լողակների հիմքից։ Պոչային լողակը խոր կտրվածքով է։ Թեփուկները մանր են, կողագծում՝ 114-120 հատ։ Մեջքային լողակը կարճ է՝ 10 ճառագայթով, հետնալողակը համեմատաբար երկար՝ 15-17 ճառագայթով։ Խռիկային առաջին աղեղի վրա կան մինչև 270 երկար ու խիտ դասավորված խռիկային առէջներ։ Մեջքը և գլխի վերին մասը մուգ են, կողքերը՝ արծաթակապարագույն՝ անկանոն մուգ պտերով, փորիկը՝ սպիտակավուն։ Լողակները սովորաբար մոխրագույն են։
## Բազմացում և զարգացում
Սեռահասուն է դառնում 3-7 տարեկանում, արուները՝ 1 տարի ավելի շուտ (կախված ապրելավայրի պայմաններից)։ ՀՀ բնական ջրամբարներում բազմացում դեռևս չի արձանագրվել, այն կարող է կատարվել միայն ձկնաբուծարաններում՝ հատուկ ստեղծված պայմանների և բարձր ջերմաստիճանի առկայության դեպքում։ Բեղունությունը հասնում է 500 հազար (երբեմն՝ մինչև 2 մլն) ձկնկիթի։

Չբեղմնավորված ձկնկիթը դեղնականաչավուն է, տրամագիծը՝ 1,7 մմ, բեղմնավորվածը՝ մինչև 4,5 մմ։ Ձկնկիթի զարգացումը կարճատև է՝ 1840 ժամ (կախված ջրի ջերմաստիճանից), 3-5 օր հետո թրթուրներն անցնում են ակտիվ սննդառության՝ հիմնականում սնվելով մանր կենդանական պլանկտոնային օրգանիզմներով։
## Սննդառություն
Կարող է սնվել նաև որդերով, փափկամարմիններով, մանրաձկներով, բուսական պլանկտոնով, դետրիտով։
## Տարածվածությունը Հայաստանում
Հայաստանի կարպային տնտեսություններ պարբերաբար սկսել է ներմուծվել 20-րդ դարի 80-ական թվականներին։ Երբեմն հանդիպում է նաև Արաքս, Մեծամոր գետերում, որտեղ պատահականորեն ներթափանցում է ձկնային տնտեսություններից։ Նախընտրում է գետերի դանդաղահոս տեղամասերը։
### Ձկնաբուծություն
ՀՀ կարպային տնտեսությունների հիմնական ձկնատեսակներից է։ Ունի արդյունաբերական մեծ նշանակություն։ Աճեցվում է հիմնականում Արարատյան դաշտի մի շարք ձկնային տնտեսություններում։

Կատեգորիա:Ծածանազգիներ
Ադոլֆ Մոնտիչելլի

**Ադոլֆ Մոնտիչելլի**, (, ), ֆրանսիացի նկարիչ։

## Կենսագրություն
Ապրել և ստեղծագործել է Մարսելում։ Ներշնչվել է Վատտոյի արվեստով։ Ստեղծել է վառ երևակայությամբ, ոսկեգույն ու արծաթագույն գամմաների գունեղ համադրությամբ հեքիաթային շքեղ կոմպոզիցիաներ («Տոնահանդես հսկա էլոիզի հետ», 1875-77), դիմանկարներ («Առլեզիանուհին», 1870-71), նատյուրմորտներ («Նռներ», 1880)։ Մի գունաշարը մեծ ազդեցություն է ունեցել ֆովիստների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայն ճանաչման են արժանացել 20-րդ դարում։ Մոնտիչելլիի «Զբոսանք» աշխատանքը գտնվում է Հայաստանի պետական պատկերասրահում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Փարիզի գեղարվեստի ազգային բարձրագույն դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի իմպրեսիոնիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ