open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վարդաշատ (Արարատի մարզ)

**Վարդաշատ** (նախկին անվանումը՝ *Ղաշղա*),
գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Արարատի տարածաշրջանում։ Մարզկենտրոնից գտնվում է մոտ 55 կմ հեռավորության վրա, մայրաքաղաքից՝ 90 կմ հեռավորության վրա։

## Պատմություն
Նախկինում ունեցել է Ղաշղա անվանումը։ 1948 թվականից կոչվել է Վարդաշատ։ Գյուղը վերաբնակեցվել է 1828-1830 թվականներին Թուրքմենչայի պայմանագրի համաձայն՝ Պարսկաստանի Խոյ-Սալմաստ գավառից գաղթած մի քանի ընտանիքներով։

Գյուղը որպես բնակավայր ավելի հին է։ Գյուղի շրջակայքում կան սրբավայրեր։ Գյուղի կենտրոնում է գտնվում Սուրբ Մարիամ Աստվածածին եկեղեցին։

Գյուղը տեղադրված է Արաքսի ձախակողմյան վտակ Արածո գետի աջ ափին, Գեղամա լեռնաշղթայի հարավային լանջին։ Ծովի մակարդակից ունի մոտ 1830 մ բարձրություն։ Նրա վարչական տարածքը ներառում է ծովի մակերևույթից 1400 մ-ից մինչև 2900 մ բարձրության վրա գտնվող բազմաթիվ լեռներ ու բարձունքներ։

## Կլիմա
Կլիման բարեխառն լեռնային է։ Ձմեռը տևական է, ցուրտ, հաստատուն ձնածածկույթով։ Ամառը տաք է, համեմատաբար խոնավ։ Հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -8-ից -12&°C, հուլիսյան միջինը՝ +20-ից +30&nbsp;°C։ Բնական լանդշաֆտները սևահողային տափաստաններն են։ Ագրոկլիմայական տեսակետից ընկած է մասնակի ոռոգման գոտում։ Տեղումների միջին քանակը 400-600 մմ է։ Հաճախ են չորային, երաշտի տարիները։

## Բնակչություն

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի առկա 72 տնտեսություն։ Բնակիչները բոլորը հայեր են, գյուղում ազգային փոքրամասնություններ չկան։

Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու այգեգործությունն են։ Գյուղում շատ են խնձորի, տանձի, ընկուզենու այգիները։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային մշակաբույսեր, ինչպես նաև հացահատիկ։

Համայնքում  չկա դպրոց։ Համայնքում չի գործում մշակույթի տունը, չկա բուժական ամբուլատորիա կամ բուժկետ։ Համայնքն ապահովված է  բջջային հեռախոսակապով,  չկա փոստային բաժանմունք։

## Պատկերասրահ

Church in Vardashat Village, 19 c (34).JPG|Եկեղեցի Վարդաշատում, հիմնովին վերակառուցված 1997 թվականին, վերակառուցող ճարտարապետ՝ Թ. Գևորգյան
Խաչքար Եղեռնի նահատակների, Վարդաշատ.jpg|Խաչքար Եղեռնի նահատակներին, գյուղի սկզբում
Վարդաշատի եկեղեցի.jpg|Խաչքար Վարդաշատի եկեղեցու տարածքում


## Տես նաև
* Վարդաշատի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

*  Վարդաշատ 

## Արտաքին հղումներ
* Արարատի մարզպետարան 

Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Հացիկավան

**Հացիկավան**, գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ախուրյանի տարածաշրջանում, Հացիկ գյուղից մոտ 1 կմ հյուսիս-արևմուտք։

Կայարանը կառուցվել է 1898 թվականին, 2006 թվականի հուլիսի 4-ին վերանվանվել **Հացիկավան**։
մինի|ձախից|Մայիսյան կայարան

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Հացիկավանի մշտական բնակչությունը կազմել է 71, առկա բնակչությունը՝ 70 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է պտղաբուծությամբ և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անիի շրջան
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Քաֆուրիյաթ (ալ-Մութանաբբիի)

**Քաֆուրիյաթ** (), խոշորագույն արաբ բանաստեղծ ալ-Մութանաբբիի պոեզիայի 4 շրջաններից մեկը։

Սիրիայից հետո Եգիպտոսը դառնում է ալ-Մութանաբբիի հաջորդ հանգրվանը։ Երկիրը տիրած Իխշիների դինաստիայի ներկայացուցիչ Աբու ալ-Միսկ Քաֆուրի անունով նրա գործունեության երրորդ փուլը անվանվում է «Քաֆուրիյաթ»։ Ի տարբերություն Սայֆիյաթի եգիպտական բանաստեղծությունները իրենցից ոչ միայն ձոներ են ներկայացնում, այլև վիրավորանքներեն՝ ուղղված հովանավորին, հուսախաբություն դեռևս ոչ վաղ անցյալի վերաբերյալ, զղջում, վիրավորված ինքնասիրության զգացում այն մտքից, որ ստիպված է գովերգել սևամորթին։ Այս ամենը արտահայտված է այս շրջանի ստեղծագործությունների մեջ։ Քաֆուրի գովերգումը նրա համար շատ բարդ գործ էր ոչ միայն իր հոգեկան վիճակի պատճառով, այլև առաջինի ծագման, գործունեության պատճառով, քանզի ոչ առաջինը ոչ երկրորդը, աչ նույնիսկ նրա արտաքինը գովեստի արժանի չէին և նա ռազմական գործի գիտելիքներով և սխրանքներով առանձնապես չէր փայլում։ Այսպիսով բանաստեղծական ռեսուրսները շատ սահմանփակ էին և նա ստիպված էր գովերգել միայն հովանավորի առատաձեռնությունը։ 
մինի|աջից|Եգիպտոսի մայրաքաղաք Ֆուստատի ավերակները
Ալ-Մութանաբբիի բանաստեղծական տաղանդը օգնում էր իրեն գտնել կերպարներ, որ գովերգի չսիրած հովանավորին, սակայն, իմանալով թե ինչքան տհաճ էր Քաֆուրի համար ցանկացած ակնարկ իր արտաքինի վերաբերյալ, ալ-Մութանաբբին ամեն անգամ հաճոյախոսում էր նրան, հիշեցնում նրան իր մաշկի գույնը և ֆիզիկական թերությունները։ Նա գնալով ավելի ու ավելի էր գիտակցում իր դիրքի նվաստությունը Քաֆուրի մոտ։ Նա սկսում էր մտածել Եգիպտոսից հեռանալու մասին։ Քաֆուրի ներկայությամբ նա մի կասիդա է արտասանում, որտեղ անկեղծորեն հայտնում է Եգիպտոսը և իր տիրոջը լքելու մասին։ Քաֆուրը խմելու սովորություն չուներ և մեծ ուշադրություն չէր դարձնում սիրային արկածներին, այդ պատճառով նրա դիվանում քիչ են գինու և սիրո մասին աստեղծագործությունները։ Ինչպես սովորական քաղաքացի՝ նա համեատաբար անտարբեր էր կրոնի հանդեպ, հազվադեպ էր աղոթում, երբեք Ղուրան չէր կարդում։ Նա միշտ գտնվում էր հույսերի և երազանքների իշխանության տակ, որոնցից հեշտոեն անցնում էր հիասթափության և անգամ հուսահատության։

Այս փուլը ամենակարճն էր բանաստեղծի դիվանների մեջ. այն տևել է 4 տարի՝ 956-960 թվականներ

## Գրականություն

* Фильштинский И.М. - История арабской литературы
* Крачковский И. Ю. Аль-Мутанабби и Абу-л-Ала, Избр. соч., т. 2, М. — Л., 1956
* Диван ал-Мутанабби, т. 1—4, Каир, 1936.

## Արտաքին հղումներ
* ալ-Մութանաբբի՝ արաբ մեծագույն բանաստեղծ, անգլերեն
* ալ-Մութանաբբիի պոեզիան Սամար Տրաբուլզիի կողմից մեկնաբանված, անգլերեն
* Բանաստեղծության հրաշք, անգլերեն 
* ալ-Մութանաբբիի բանաստեղծությունների ամբողջությունը՝ բացատրություններով, արաբերեն
* ալ-Մութանաբբիի դիվան, արաբերեն 
* Ալ-Մութանաբբիի բանաստեղծություններ. Փրինսթոնի համալսարան

Կատեգորիա:Արաբական գրականություն
Կատեգորիա:Ալ-Մութանաբբի
Սիս (Արարատի մարզ)

**Սիս**, գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզում` Մասիսի տարածաշրջանում։ Գտնվում է մարզկենտրոնից 26 կմ հեռավորության վրա։

## Պատմություն
Սիս գյուղը հիմնադրվել է 1831 թվականին։ Նախկինում այն կոչվել է Սարվան, Սարվանլար, Սարվանլար Վերին անվանումները։ Սիս անվանափոխվել է 1989 թվականին։

Գյուղը տեղակայված է Հրազդան գետի աջ ափին` Միջինարաքսյան գոգավորությունում։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 828 մետր բարձրության վրա։

## Կլիման
Գյուղի կլիման չոր, բարեխառն ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևում է մայիսից մինչև հոկտեմբեր ամիսներ, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26&nbsp;°C, առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վերածվել են կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Համայնքը գտնվում է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն
Սիս գյուղի բնակչությունը 2011 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմել է 1982 մարդ։ 2011 թվականի մարդահամարի հիմքով վարվող ընթացիկ հաշվառմամբ՝ 2017 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ Սիսի բնակչությունը կազմում է 1502 մարդ, 2018 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ` 1465 մարդ։

Բնակիչների մի մասի նախնիները գաղթել են Խոյից և Սալմաստից։

Սիսի ազգաբնակչության փոփոխությունը՝

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի 535 տնտեսություն. դպրոց, գրադարան, մանկապարտեզ, բուժկետ, կապի հանգույց։ Համայնքի տնտեսության հիմնական ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են շուրջ 370 հեկտար, որոնք օգտագործվում են որպես վարելահողեր, պտղատու և խաղողի այգիներ։ Բնակչությունը զբաղվում է դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ, մշակում ջերմասեր բանջարաբոստանային, հացահատիկային, կերային կուլտուրաներ։ Արոտավայրերը զբաղեցնում են շուրջ 129 հեկտար, կան խոտհարքեր՝ 74 հեկտար։ Բնակչությունը զբաղվում է կաթնամսատու անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ, ձկնաբուծությամբ։

Գյուղն արդյունաբերություն չունի։

## Ծանոթագրություններ

* Սիս 

## Արտաքին հղումներ
* Արարատի մարզպետարան 

Կատեգորիա:1831 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Մանկական աշխատանք

մինի|Ապակու գործարանի աշխատողներ

**Մանկական աշխատանք**, անչափահասների վարձու աշխատանք։ Եզրը վերաբերում է աշխատանքի ցանկացած ձևի միջոցով երեխաների շահագործմանը, որը զրկում է նրանց մանկությունից, խանգարում նրանց կանոնավոր դպրոց հաճախելու կարողությանը և հոգեկան, ֆիզիկական, սոցիալական և բարոյական առումով վնասակար է։

Մանկական աշխատանքի օրենսդրական առաջին սահմանափակումը իրականացվել է Մեծ Բրիտանիայում (1833), սահմանվել է 9-13 տարեկան երեխաների 8-ժամյա աշխատանքային օր, արգելվել 9-18 տարեկան երեխաների և դեռահասների գիշերային աշխատանքը։ Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության (ԱՄԿ) (1937 թվական) կոնվենցիան երեխաներին աշխատանքի ընդունելու նվազագույն տարիքը սահմանել է 15-ը։ Մինչդեռ Իրանում, Թուրքիայում, Թաիլանդում, Կոստա Ռիկայում, Հայիթիում երեխաներին աշխատանքի են ընդունում 12 տարեկանից։ ճապոնիայում, Ավստրալիայում, Իսլանդիայում, Շվեդիայում օգտագործվում է երեխաների և դեռահասների գիշերային աշխատանքը։ ԱՄՆ-ի մեծ մասում 16 տարին չլրացրած դեռահասների աշխատանքային օրը 8 ժամ է։ 

Կատեգորիա:Աշխատանք
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների խախտում
Սայաթ-Նովա (Արարատի մարզ)

մինի|Ձկնաբուծական տնտեսություն Սայաթ-Նովա համայնքում

**Սայաթ-Նովա** (նախկին անվանումը՝ *Ներքին Նեջրլու*),
գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Մասիսի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Արտաշատից նոտ 17 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Վերանվանվել է **Սայաթ-Նովա** 1978 թ. հունվարի 25-ին

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1829 թվականին։ Բնակիչների նախնիների մեծ մասը եկել են Պարսկահայաստանից։ Նախկինում ունեցել է Նեճիլի Ներքին, Նեճիլի Ստորին, Նեջերլու Ներքին, Նեջլի Ներքին, Ներջլու Ներքին անվանումները։ Սայաթ-Նովա է վերանվանվել 1978 թվականին։

Գյուղն ընկած է Հրազդան գետի ձախ ափին, Արարատյան դաշտում։ Ծովի մակարդակից ունի 827 մ բարձրություն։

## Կլիման
Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վերածվել են կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Սայաթ-Նովայի մշտական բնակչությունը կազմել է 1886, առկա բնակչությունը՝ 1832 մարդ։ Մինչև 1988-1989 թթ. եղել է հիմնականում ադրբեջանաբնակ, այնուհետ` Բաքվից և Մինգեչաուրից բռնագաղթած հայերով։ Սայաթ-Նովայի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի 602 տնտեսություն, դպրոց, գրադարան, մանկապարտեզ, բուժկետ, կապի հանգույց։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են շուրջ 496 հա։ Համայնքի հողերի հիմնական մասն օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ զբաղեցնելով մոտ 194 հա։ Ունի պտղատու և խաղողի այգիներ։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, խաղողագործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային, հացահատիկային, կերային կուլտուրաներ։ Համեմատաբար ընդարձակ մակերես են զբաղեցնում արոտավայրերը՝ շուրջ 78 հա։ Կան խոտհարքեր։ Զբաղվում են կաթնամսատու անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ։

Արդյունաբերություն չունի։

## Տես նաև
* Սայաթ-Նովայի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

* Սայաթ-Նովա 

## Արտաքին հղումներ
* Արարատի մարզպետարան 

Կատեգորիա:1829 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Ռանչպար (Արարատի մարզ)

**Ռանչպար**,
գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Մասիսի տարածաշրջանում, Մասիս քաղաքից 10-12 կմ հարավ-արևմուտք։ Ունի սահմանամերձ դիրք Թուրքիայի հետ։ Մարզկենտրոնից գտնվում է 26 կմ հեռավորության վրա, Երևան քաղաքից՝ 20 կմ հեռավորության վրա։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1873 թվականին։ Նախկինում ունեցել է Շոռ Քյոլանլու, Ջաֆարխան, Ռանչբար, Ռաշպար անվանումները։ Ռանչպար-պարս.ՄՇԱԿ,Հողագործ։
Գյուղը ընկած է Մերձարաքսյան գոգավորությունում, Մեծամոր և Արաքս գետերի միջագետքում։ Ծովի մակարդակից ունի 830 մ բարձրություն։

## Կլիմա
Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վերածվել են կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ռանչպարի մշտական բնակչությունը կազմել է 1413, առկա բնակչությունը՝ 1385 մարդ։ Նախկինում բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, 1988 թվականից այստեղ են հաստատվել Բաքվից և Գանձակից բռնագաղթած հայեր։

Ռանչպարի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի 377 տնտեսություն, դպրոց, գրադարան, բուժկետ։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են շուրջ 783,5 հա։ Համայնքի հողերի հիմնական մասն օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ զբաղեցնելով մոտ 265 հա։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային, հացահատիկային, կուլտուրաներ։ Համեմատաբար ընդարձակ մակերես են զբաղեցնում արոտավայրերը՝ շուրջ 154,2 հա, կան խոտհարքեր։ Զբաղվում են կաթնամսատու անասնապահությամբ։ Գյուղն ունի ձկնաբուծական տնտեսություն։

Արդյունաբերություն չունի։

## Ծանոթագրություններ

*  Ռանչպար 

## Արտաքին հղումներ
* Արարատի մարզպետարան 

Կատեգորիա:1873 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Հայ-թուրքական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Ջրաշեն (Արարատի մարզ)

**Ջրաշեն**, գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Արտաշատի տարածաշրջանում, Արտաշատ քաղաքից 16 կմ հյուսիս։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1914 թվականին։ Բնակիչների նախնիների մեծ մասը եկել են Պարսկահայաստանից՝ Խոյի և Սալմաստի գավառներից։ Նախկինում ունեցել է Ջրաշեն Ներքին, Ջրաշեն Նոր անվանումները։ Ջրաշեն է վերանվանվել 1950 թվականին։

Գյուղը գտնվում է Արարատյան դաշտում, ծովի մակարդակից ունի 935 մ բարձրություն։

## Կլիմա
Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5 աստիճան։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26 աստիճան, իսկ առավելագույնը՝ 42 աստիճան։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վերածվել են կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի 387 տնտեսություն, դպրոց, գրադարան, բուժկետ, կապի հանգույց։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են շուրջ 648 հա։ Համայնքի հողերի հիմնական մասն օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ զբաղեցնելով մոտ 294 հա։ Ունի պտղատու և խաղողի այգիներ, որոնք համապատասխանաբար կազմում են 77 հա և 80 հա։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, խաղողագործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային, հացահատիկային, կերային կուլտուրաներ։ Համեմատաբար ընդարձակ մակերես են զբաղեցնում արոտավայրերը՝ շուրջ 172 հա։ Կան խոտհարքեր։ Զբաղվում են կաթնամսատու անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ։

Արդյունաբերություն չունի։

Jrashen3.png|Արարատի մարզ Ջրաշեն գյուղի գյուղապետարան
Jrashen4.png|Արարատի մարզ Ջրաշեն գյուղի բուժկետ
Jrashen1.JPG|Արարատի մարզ Ջրաշեն գյուղի Ս․ Քոլոզյանի միջնակարգ դպրոց
Jrashen2.JPG|Արարատի մարզ Ջրաշեն գյուղի զոհված հերոսներին նվիրված հուշակոթող


## Ծանոթագրություններ

*  Ջրաշեն 

## Արտաքին հղումներ
* Արարատի մարզպետարան 
* Բլոգ Ջրաշենի մասին

Կատեգորիա:1914 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Մառան

մինի
**Մառան**, տնտեսական օժանդակ կառույց-մթերանոց ժողովրդական տան համալիրի մեջ, ուր պահվում են ուտելիք և ըմպելիք։ Մառանը լի է լինում հատկապես ձմռանը. կարասների, կճուճների, ակերի, տկճորների մեջ պահվում են կաթնամթերք, թթուներ, խմիչք, չոր և թարմ մրգեր, կախան, պահածո մսեղեն ու անուշեղեն, մեղր և այլն։ Ճարտարապետական առումով մառանը լեռնային և նախալեռնային գոտում կազմել է տան համակառույցի անբաժան մասը, իսկ հովտային շրջաններում եղել է նույն համալիրին կից առանձին շինություն՝ հնձանի հետ համատեղ (հնձան-մառան)։ Հին և միջնադարյան Հայաստանում արքունական, իշխանական և վանքապատկան համակառույցների կազմում մառանը եղել է ոգելից խմիչքների տևական պահեստավորման բաժանմունք և ունեցել տնօրեն՝ մառանապետ։ Հետագայում, կապված ոգելից խմիչքների արդյունաբերական արտադրության հետ, մառանը դարձել է նաև գինու, կոնյակի պահեստավորման և հնացման համար նախատեսված կառույց՝ համապատասխան արտադրամասերին առընթեր։
Մառանը գեղջկական միջավայրում ձմռանը հաճախ ծառայել է նաև որպես նորապսակների ժամանակավոր կացարան՝ «մեղրամսի» ընթացքում։

Կատեգորիա:Էնոլոգիա
Մաոիզմ

**Մաոիզմ** (, փինյին՝ *Máo Zédōng sīxiǎng*), Մաո Ցզե Դունի կողմից մշակված մարքսիզմ-լենինիզմի տարբերակ՝ Չինաստանի Հանրապետության և հետագայում Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության ագրարային և նախաարդյունաբերական հասարակությունում սոցիալիստական հեղափոխություն իրականացնելու համար։ կազմավորվել է 20-րդ դարի 50-ական թվականների վերջին։ Մաոիզմի առաջացումը անմիջականորեն կապված Է Մաո Ցզե Դունի գործունեության հետ։ ՉԿԿ IX համագումարում (1969) մաոիզմ պաշտոնապես հայտարարվեց որպես Չինաստանի կոմկուսի «տնտեսական-գաղափարական հիմք», «արդի դարաշրջանի մարքսիզմ-լենինիզմ»։ Տվյալ գնահատականը հաստատվեց նաև ՉԿԿ X (1973) և XI (1977) համագումարներում։

Մաոիզմի և մարքսիզմ–լենինիզմի փիլիսոփայական տարբերությունն այն էր, որ նախաարդյունաբերական հասարակություններում պրոլետարիատի փոխարեն հեղափոխական ավանգարդ էր համարվում գյուղացիությունը։ Պնդում է, որ սոցիալիզմի պայմաններում, ներառյալ նրա հասուն փուլը, զարգացման կապիտալիստական ու սոցիալիստական ուղիների միջև տեղի է ունենում մշտական պայքար, ուր առկա է «կապիտալիզմի վերականգնման վտանգ», որը կանխելու համար անհրաժեշտ են «հեղափոխություններ»։ Նման «հեղափոխության» տիպար էր 60-ական թվականների 2-րդ կեսին Մաոի ղեկավարությամբ կազմակերպված այսպես կոչված կուլտուրական հեղափոխությունը։

Կոմունիստական բանվորական կուսակցությունների 1969 թվականի Մոսկվայի միջազգային խորհրդակցության պատվիրակությունները դեմ արտահայտվեցին ուսմունքին։

Կատեգորիա:Չինաստանի կոմունիստական կուսակցություն
Կատեգորիա:Մաոիզմ
Կատեգորիա:Մարքսիզմ
Կատեգորիա:Սոցիալիզմի տեսակներ
Կատեգորիա:Հակաֆաշիզմ
Կատեգորիա:Մարքսիզմ-լենինիզմ
Մամլիչ

thumb|Մամլիչ
thumb|Մամլիչը ջրի մեծ ուժի ազդեցությամբ ,բարձր ճնշման տակ դեֆորմացնում է թիթեղը

**Մամլիչ**, ճնշմամբ նյութերի մշակման ստատիկ գործողության մեքենա։ Լայնորեն կիրառվում է արդյունաբերության տարբեր բնագավառներում՝ մետաղների, պլաստիկ զանգվածների, ռետինի, սննդամթերքի և այլ նյութերի մշակման, ինչպես նաև բարձր ճնշման պայմաններում դրանց հատկությունների ուսումնասիրման համար։ Մամլիչներն առավելապես տարածված են մետաղամշակման արդյունաբերության մեջ՝ կռման, ծավալային և թերթային դրոշմման, ատամնանիվների հավաքման գործողությունների, մեխանիկական փորձարկումների ն այլ նպատակների համար։
Դեռևս XV-XVI դդ. մետաղամշակման հետ կապ չունեցող տարբեր արհեստներում կիրառում էին ձեռքի հաղորդակով պտուտակաձև մամլիչներ։ XVII դ. վերջին և XVIII	 դ. սկզբին պտուտակաձև մամլիչներն սկսեցին կիրառել ճնշմամբ մետաղների մշակման, մասնավորապես դրամահատման և մեդալների դրոշմման համար։
XIX-XX դ. կեսերին դարբնոցա-դրոշմիչ արտադրությունում լայն տարածում ստացան հիդրավլիկական մամլիչները։

Մամլիչի հիմնական մասերն են. սողանը, հենոցը՝ սողանի ուղղորդիչներով ու սեղանով, հաղորդակը, կառավարման մեխանիզմները, մեքենայացման ու ավտոմատացման միջոցները, գործիքը։ Գործիքի շարժական մասն ամրացվում է սողանին (որը կատարում է ետադարձհամընթաց շարժում), անշարժ մասը՝ սեղանին։ Շինվածքի ձևագոյացման համար նախապատրաստուկը դնում են գործիքի շարժական և անշարժ մասերի միջև ու ճնշում։ Մամլիչի գլխավոր պարամետրերն են. նոմինալ ճիգերը, սողանի շարժման ընթացքն ու արագությունը, սեղանի չափերը։ Ըստ հաղորդակի տեսակի մամլիչները լինում են հիդրավլիկական, մեխանիկական (շուռտվիկային, պտուտակավոր, ֆրիկցիոն) b հիդրոմեխանիկական։ Կան նաև պնևմատիկ, էլեկտրամագնիսական, էլեկտրահիդրավլիկական մամլիչներ, որոնք լայն կիրառում չեն ստացել արդյունաբերության մեջ։ Հիդրավլիկական մամլիչներում սողանը շարժվում է հեղուկի ճնշման տակ, իսկ մեխանիկական մամլիչներն աշխատում են շուռտվիկաշարժաթևային մեխանիզմների, արտակենտրոնակների, լծակների համակարգի առաջացրած ճիգերով։ Ըստ նշանակման տարբերում են սողանի ուղղաձիգ (օրինակ, դրոշմման համար) և հորիզոնական (օրինակ, մամլման համար) շարժումով մամլիչներ։ Ամենահզոր մամլիչները հիդրավլիկական մամլիչներն են։ Դրանցից առավել խոշորը՝ դրոշմիչ մամլիչը, զարգացնում է 735 Մն ճիգեր, շուռտվիկայինը՝ 100 Մն, իսկ պտուտակավորը՝ մոտ 125 Մն։ Մամլիչներով նյութերի մշակման սկզբունքային առավելությունն այն է, որ պրոցեսը տեղի է ունենում առանց կտրման, հետևաբար և առանց մնացուկների գոյացման։ Բացի այդ, մամլիչները բնութագրվում են բարձր արտադրողականությամբ և մշակվող դետալների լավ մեխանիկական հատկություններով։

Կատեգորիա:Տեխնիկա
Բորիս Մասինո

մինի|Մալարիայի մակաբույծը
**Բորիս Գրիգորևիչ Մասինո** (), խորհրդային հելմինթոլոգ։ Կ. Ի. Սկրյարինի աշակերտը։ Պրոֆեսոր (1928)։ Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի հիմնադիրներից։ Ավարտել է Կազանի անասնաբուժական ինստիտուտը (1915)։ 1915-1928 թվականներին եղել է նույն ինստիտուտի մակաբուծաբանության ամբիոնի վարիչ։

1928-1939 թվականներին՝ Երևանի անասնաբուծականանասնաբուժական ինստիտուտի տնօրեն և միաժամանակ մակաբուծաբանության ամբիոնի վարիչ։ 1938 թվականից' Լենինգրադի անասնաբույծների կատարելագործման ինստիտուտի տնօրեն և մակաբուծաբանության ամբիոնի պրոֆեսոր։ Գիտական աշխատանքները նվիրված են մակաբուծական հիվանդությունների (մասնավորապես ՀԽՍՀ-ում տարածված) պատճառագիտության, բուժման և կանխարգելման հարցերին։

Կատեգորիա:Ռուս կենսաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս հելմինթոլոգներ
Կատեգորիա:Ռուս բժիշկներ
Մանսիներ

235px|մինի|Մանսիների ընտանիք (1901)
**Մանսիներ**, Ժողովուրդ, ՌԴ Տյումենի մարզի Խանտի-Մանսիական Ինքնավար Օկրուգի արմատական բնակչություն։ Ապրում են Օբ գետի ավազանում (գլխավորապես Կոնդա, Հյուսիսային Սոսվա և այլ ձախակողմյան վտակների, ինչպես և Բերյոզովա քաղաքի շրջանում), մի մասը՝ ՌԴ Սվերդլովսկի մարզում։ Թիվը՝ 7,6 հազար (1979)։ Խոսում են մանսիերեն, շատերը՝ նաև ռուսերեն։ XVII դարի սկզբից կրոնով համարվել են ուղղափառներ, սակայն պահպանել են մինչքրիստոնեական շրջանի զանազան հավատալիքներ (տոհմական պաշտամունք, շամանիզմ և այլն)։ Ազգակից են խանաերին։ XI դարից հիշատակվում են «յուգրեր» (խանտերի հետ 7,7 միասին), իսկ XIV դարից՝ «վոգուլիչներ», «վոգուլներ» անվանումներով։

Մանսիները զբաղվում են հիմնականում ձկնորսությամբ, որսորդությամբ, մասամբ՝ եղջերվաբուծությամբ, ինչպես և հողագործությամբ, անասնապահությամբ ու մորթատու գազանների բուծմամբ։ Մի մասն աշխատում է արդյունաբերության մեջ։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի ազգեր
Կատեգորիա:Ուգրո-ֆիննական ազգեր
Կատեգորիա:Անհայտացող ազգեր
Նարեկ (Արարատի մարզ)

**Նարեկ**,
գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Արտաշատի տարածաշրջանում, Արտաշատ քաղաքից մոտ 10 կմ հյուսիս-արևելք։

## Պատմություն
Գյուղը համեմատաբար երիտասարդ բնակավայր է և սկզբնական շրջանում ստեղծվել է որպես խաղողապտղատնկարանային տնտեսություն և իր անվանումը ստացել է ի պատիվ Գրիգոր Նարեկացու։ Երբեմն անվանվում է նաև Նարեկավան, երբեմն նաև Չաթմա։

Գյուղը ստեղծվել է ղռերի տարածքում, ապա ոռոգման արդյունքում դարձել է կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտ։ Տեղադրված է Արարատյան դաշտի արևելյան եզրին՝ ծովի մակարդակից 1050 մ բարձրության վրա։

## Կլիմա
Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վերածվել են կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Նարեկի մշտական բնակչությունը կազմել է 1001, առկա բնակչությունը՝ 943 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի առկա 251 տնտեսություն, դպրոց, մանկապարտեզ, բուժկետ, կապի հանգույց։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են շուրջ 1363 հա։ Համայնքի հողերի հիմնական մասն օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ պտղատու և խաղողի այգիները։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, խաղողագործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային, հացահատիկային և կերային կուլտուրաներ։ Զբաղվում են անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ։

Արդյունաբերություն չունի։

## Ծանոթագրություններ

* Նարեկ 

## Արտաքին հղումներ
* Արարատի մարզպետարան 

Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Դմիտրի Մամին-Սիբիրյակ

**Դմիտրի Նարկիսովիչ Մամին-Սիբիրյակ** (իսկական ազգանունը՝ Մամին, ), ռուս գրող։

## Կենսագրություն
1868-1872 թվականներին սովորել է Պերմի հոգևոր ճեմարանում, 1872 թվականին ընդունվել է Պետերբուրգի բժշկա-վիրաբուժական ակադեմիայի անասնաբուժական ֆակուլտետը, չավարտած տեղափոխվել է Պետերբուրգի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ 1877 թվականին ստիպված թողել է համալսարանը, մեկնել Ուրալ, որտեղ մնացել է մինչև 1891 թվականը։ Այնուհետև ապրել է Պետերբուրգում և Ցարսկոյե Սելոյում։

## Ստեղծագործություններ
Նրան ճանաչում են բերել «Պրիվալովների միլիոնները» (1883, հայերեն հրատարակություն՝ 1955 թվական), «Լեռնային բույն» (1884), «Վայրի երջանկություն» (1884), «Երեք ծայր» (1890), «Ոսկի» (1892), «Հաց» (1895) վեպերը, ինչպես նաև «Ուրալյան պատմվածքներ» (1888-1901), «Սիբիրյան պատմվածքներ» ակնարկների, վիպակների ու պատմվածքների շարքերը։

## Գործունեություն
Մամին-Սիբիրյակի գործունեությունը բուրժուական գիշատչության երգիծական տարեգրությունն է և ժողովրդի կյանքի վիթխարի էպոպեան։ Գրողի աշխարհայացքը ձևավորվել է 1860-1880-ական թվականների դեմոկրատական փիլիսոփայության և հեղափոխական շարժման ազդեցությամբ։ Ռուսական գրականության պատմության մեջ նա մտել է որպես ականավոր գրող-ռեալիստ։ Գրել է նաև դրամատիկական երկեր։

## Տես նաև
* Դ. Ն. Մամին-Սիբիրյակի գրական-հուշային թանգարան
* Դ. Ն. Մամին-Սիբիրյակի գրական-հուշային թանգարան (Եկատերինբուրգ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ
Նիզամի (Արարատի մարզ)

**Նիզամի** (նախկին անվանումը՝ *Վերին Նեջրլու*),
գյուղ Հայաստանի Արարատի մարզի Մասիսի տարածաշրջանում, Մասիս քաղաքից մոտ 3 կմ, մարզկենտրոնից` 18 կմ հեռավորության վրա։

## Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1831 թվականին։ Նախկինում ունեցել է Նեջալ Վերին, Նեջելի Վերին, Նեջերլու Վերին, Վերին Նեջերլու, Նետիս անվանումները։ Նետիս անունով հիշատակվում է Ստեփանոս Օրբելյանի մոտ` 13-րդ դարում։ Նիզամի է վերանվանել 1978 թվականին և այդպես է կոչվել միջնադարյան պարսկալեզու բանաստեղծ Նիզամիի անունով։

Գյուղը տեղադրված է Միջին-արաքսյան հովտում, Հրազդան գետի ձախ ափում։ Ծովի մակարդակից ունի 830 մ բարձրություն։

## Կլիմա
Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5&nbsp;°C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26&nbsp;°C, իսկ առավելագույնը՝ 42&nbsp;°C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վերածվել են կուլտուրոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Նիզամիի մշտական բնակչությունը կազմել է 1327, առկա բնակչությունը՝ 1120 մարդ։ Մինչև 1989 թ. ունեցել է խառը հայ-ադրբեջանական բնակչություն։

Նիզամիի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Գյուղն ունի առկա 457 տնտեսություն, դպրոց, բուժկետ, կապի հանգույց, համայնքը գազաֆիկացված է։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են շուրջ 193 հա։ Համայնքի հողերի հիմնական մասն օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ զբաղեցնելով մոտ 193 հա։ Ունի պտղատու և խաղողի այգիներ։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, խաղողագործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային կուլտուրաներ, ինչպես նաև հացահատիկ։ Զբաղվում են կաթնամսատու անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ։

## Տես նաև
* Նիզամիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արարատի մարզպետարան 

Կատեգորիա:1831 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր
Մառն

**Մառն** (, ), գետ Ֆրանսիայի հյուսիսում, Սենի աջ վտակը։ Երկարությունը 525 կիլոմետր է, ավազանը՝ 12,7 հազար կմ2։ Սկիզբ է առնում Լանգր սարավանդից, Փարիզի մոտ միախառնվում Սենին։ Մակարդակի տատանումները հասնում են 4-5 մետրի։ Գետաբերանմում ջրի միջին ծախսը 100 մ³/վրկ.-ից ավելի է։ Հիմնական վտակներն են Բլեզը, Սոն, Ուրկը, Պըտի Մորենը, Գրան Մորենը։

Սնումը գերազանցապես անձրևային է։ Վարարում է ձմռանը, ծանծաղում՝ ամռանը։ Նավարկելի է մինչև Էպեռնե քաղաքը։ Ջրանցքներով միացած է Մաաս և Հռենոս գետերի ավազաններին։ Մառնի ափերին 1870 թվականին տեղի է ունեցել ֆրանս-պրուսական պատերազմի վճռորոշ ճակատամարտերից մեկը։ Երկու խոշոր ճակատամարտ էլ տեղի է ունեցել Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 1914 և 1918 թթ.՝ Մառնի ճակատամարտը։

## Պատկերասրահ

La Source de La Marne.jpg|Մառնի ակունքը Բալեսմ սյուր Մառնի մոտ
La Marne à hauteur de Maisons-Alfort - 002.JPG|Շլյուզ Մեզոն-Ալֆոր քաղաքի մոտ
Confluence Seine Marne - Alfortville (FR94) - 2021-01-19 - 2.jpg|Մառնի գետաբերանը (ձախից՝ Սենը)


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* River Marne navigation guide with maps and details of places, ports and moorings on the river, by the author of *Inland Waterways of France*, 8th ed., 2010, publ. Imray
* Navigation details for 80 French rivers and canals (French waterways website section)
* 

Կատեգորիա:Եվրոպայի գետեր
Կատեգորիա:Սեն է Մարնի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գետեր
Բոնիֆացիո Վերոնեզե

thumb|Մոգերի երկրպագությունը
**Բոնիֆացիո Վերոնեզե** (, ), իտալացի նկարիչ։

Ծնունդով Վերոնա քաղաքից է։ Նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Վենետիկ 1505 թվականից հետո, որտեղ և Վերոնեզեն սկսել է սովորել գեղանկարչություն։ Հնարավոր է, որ նա եղել է նկարիչ Պալմա Վեկոյի աշակերտը։

Հիմնականում նկարել է կրոնական կերպարներ և նկարներ, վենետիկյան դպրոցին բնորոշ՝ մադոննայի կերպարը սրբերի հետ, այսպես կոչված «Սուրբ զրույցներ»։ Երբեմն Վերոնեզեն ստեղծում էր իր ժամանակի համար բավականին անսովոր գործեր, որոնցից ամենահայտնին «Ավետում» եռապատումն է, որում նա պատկերել է հայր Աստծո թռիչքը Վենետիկի Սուրբ Մարկի հրապարակի վրայով։ Վերոնեզեն մեծ ճանաչում է վայելել Վենետիկում, ունեցել է սեփական արհեստանոց։ Նրա աշակերտները հետագայում հայտնի վենետիկյան նկարիչներ են եղել։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Philipp Cottrell, Bonifacio Veronese and the young Tintoretto, in։ Inverno, 4, 1997, S. 17-36. 
* Gerhard Rüger, Zur Restaurierung eines Gemäldes von Bonifazio Veronese, in։ Jahrbuch der Staatlichen Kunstsammlungen Dresden, 1968/69, S. 133—138.
* Decio Gioseffi, Per una datazione tardissima delle storie di Tobiolo in S. Raffaele di Venezia con una postilla su Bonifacio Veronese. In։ Emporium, 126.1957, p.&nbsp;99-114.
* Paul Wescher, Bonifazio di Pitati, called Veronese (1491—1553), In։ Bulletin of the Art Division, 4.1952 Nr. 2/3, S. 9.
* Theodor von Frimmel, Eine Verwechslung von Bonifazio Veneziano mit Tizian, In։ Repertorium für Kunstwissenschaft, 7.1884, p.&nbsp;1-15.
* «Bonifazio de’Pitati, genannt Veronese», in։ Helga Wäß, Der Raub der Sabinerinnen der Familie Gradenigo։ neueste Forschungen zum Frühwerk Tintorettos; eine Hommage an die Gründerväter Venedigs in einem unbekannten venezianischen Gemälde der Zeit nach 1539, Regensburg 2000, S. 8 ff. und 56 ff (mit zahlreichen Abbildungen). — ISBN 3-7954-1338-9
* Никитюк О. Д. «Художественные музеи Венеции», серия «Города и музеи мира», М., «Искусство», 1979. 

Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ
Կատեգորիա:16-րդ դարի իտալացի նկարիչներ
Շնորհավոր Աղբար

**Շնորհավոր Աղբար** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), հայ ճարտարապետ։ Ըստ պահպանված արձանագրությունների՝ կառուցել է Գոմուր գյուղի (այժմ՝ Վայոց ձորի մարզի Գոմք գյուղ) խաչքար-մահարձանը (1263 թվական, Մխիթարի հետ), Մարտիրոս գյուղի հիմնադրման խաչքարը և աղբյուրը, եկեղեցին (հիմնովին վերակառուցվել է XIX դարում), «վկայարանը» (չի պահպանվել), Խաչի ձորում՝ խաչքար։ Շնորհավոր Աղբարը միջնադարյան Հայաստանի այն տաղանդավոր ստեղծագործողներից է, որ հաջողությամբ զուգակցել է քանդակագործի և ճարտարապետի մասնագիտությունները։

Կատեգորիա:Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ
Բենզին

right|thumb|Բենզինով լի տարա
**Բենզին**, նավթի վերամշակման արգասիք։ Բնորոշ հոտով, թափանցիկ, դյուրավառ հեղուկ է։ Մաքուր բենզինը հաճախ օգտագործում են ճարպաբծերի, յուղաներկերի, ստեարինի, պարաֆինի, մոմի հետքերի հեռացման, ինչպես նաև հրահանների լցավորման համար։

## Անվտանգություն
Բենզինը հարկավոր է պահել ապակե լավ փակվող ամանում (ռետինե խցանը պիտանի չէ), կրակից, էլէկտրավառարաններից և ջեռուցիչ այլ սարքերից հեռու։ Բենզինից օգտվելիս արգելվում է մոտակայքում կրակ վառել։ Բռնկված բենզինը չի կարելի հանգցնել ջրով․ այն պետք է ծածկել հաստ կտորով։ Բենզինի գոլորշիներ պարունակող սենյակում տևականորեն գտնվելը վնասակար է մարդու համար, ուստի բենզին գործածելուց հետո անհրաժեշտ է սենյակը լավ օդափոխել։

## Գին
Շատ երկրներում գործում են վառելանյութի ակցիզային հարկեր։ Օրինակ 2017 դեկտեմբերի դրությամբ Գերմանիայում մեկ լիտրի ակցիզային հարկը բենզինի համար կազմում է 0,654 եվրո։

Եվրոպական երկրներում բենզինի գինը հիմնականում ավելի բարձր է քան Հայաստանում (ընթացիկ գների համեմատական քարտեզ), իսկ Պարսից ծոցի երկրներում՝ ցածր (համեմատություն հայկական դրամով այսստեղ):

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լուծիչներ
Կատեգորիա:Նավթամթերքներ
Կատեգորիա:Վառելանյութեր
Բորաքս

**Բորաքս** (բուրա), ջրում լուծվող սպիտակ բյուրեղափոշի, լուծույթն ունի ալկալիական հատկություններ։ Կիրառվում է խավարասերների, տնային մրջյունների դեմ պայքարի նպատակով, բժշկության մեջ և այլն։

## Անվտանգություն
Թունավոր է։ Հարկավոր է պահել սննդամթերքից հեռու, երեխաների և տնային կենդանիների համար անմատչելի տեղում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ
Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ
Կատեգորիա:Բորատներ
Կատեգորիա:Լուսանկարչական ռեակտիվներ
Շնչահեղձություն

**Շնչահեղձություն**, *ասֆիքսիա* (հունարեն՝ а-ժխտական մասնիկ և aqpvlig – պուլս, սրտխփոց), ախտաբանական վիճակ, առաջանում է արյան մեջ և հյուսվածքներում թթվածնի խիստ անբավարարության և ածխաթթու գազի կուտակման հետևանքով։ Պատճառներն են՝ շնչառական ուղիների անանցանելիությունը՝ արտաքին ճնշման, ուռուցքների, հեղուկի կուտակման, շնչառական ուղիների այտուցի կամ կոկորդի մկանների սպազմի հետևանքով, ինչպես նաև շնչառական մկանների կամ կենտրոնի լուծանքը, օդում թթվածնի խիստ պակասը։ Պտղի և նորածնի շնչահեղձությունը կարող է զարգանալ պտղին անցնող թթվածնի ընդհատման կամ անբավարարության, օրգանիզմում ածխաթթու գազի, նյութափոխանակության թթու նյութերի կուտակման դեպքում (առավել հաճախ արգանդ-ընկերքային կամ պորտային արյան շրջանառության խանգարման, մոր կամ պտղի հիվանդությունների հետևանքով)։ Պտղի շնչահեղձության դեպքում պետք է լավացնել արյան շրջանառությունը և արագացնել ծննդաբերությունը։ Պտղի և նորածնի շնչահեղձությունը հաճախ պատճառ է դառնում մեռածածնության և վաղ մանկական մահացության, ինչպես նաև երեխայի հետագա զարգացման խանգարումների։ Շնչահեղձության սկզբնական շրջանում առաջանում է հևոց, այնուհետև մաշկածածկույթի կապտություն, գլխապտույտ, գիտակցության կորուստ, վերջնական փուլում՝ ռեֆլեքսների անհետացում, սրտի ռիթմի խանգարումներ, ացիդոզ և այլն։ Մահն առաջանում է՝ շնչառության և արյան շրջանառության դադարից 5–6 րոպե անց՝ կենտրոնական նյարդային համակարգի բջիջների մահանալու հետևանքով։

**Բուժումը**․ պատճառի վերացում, շնչառական ուղիների անցանելիության վերականգնում կամ շնչառական մկանների ֆունկցիայի կարգավորում, արհեստական շնչառություն կամ սրտի մերսում։ Նորածնի շնչահեղձության դեպքում՝ պտղի ընկերքային արյան շրջանառության պահպանում, միաժամանակ՝ պտղի կամ նորածևի արյան թթվա–հիմնային հավասարակշռությունը կարգավորող միջոցներ։ Շնչահեղձության հետևանքով առաջացած մահից հետո հայտնաբերվում են ներքին օրգանների և արյան ախտաբանա-անատոմիական մի շարք փոփոխություններ (լորձաթաղանթներում և շճաթաղանթներում կետավոր արյունազեղումներ, թոքերի սուր Էմֆիզեմա և այտուց, մի շարք օրգաններում չմակարդված արյան կուտակում և այլն), որոնք կարնոր նշանակություն ունեն դատաբժշկական պրակտիկայում՝ ետմահու ախտորոշման համար։ Դատական պրակտիկայում «շնչահեղձություն» հասկացությունն ընդգրկում է նաև․ թունավոր շնչահեղձություն, որը պայմանավորված է շնչառության պրոցեսին մասնակցող տարբեր մեխանիզմների վրա թունավոր նյութերի ազդեցությամբ։

Կատեգորիա:Մահագիտություն
Կատեգորիա:Շնչառական համակարգի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Վնասվածքներ
Կատեգորիա:Շտապ պայմաններ
Կատեգորիա:Վերակենդանացում
Կատեգորիա:Դատական բժշկություն
Կատեգորիա:Մահվան հանգամանքներ
Դուստ

մինի
**Դուստ(C₁₄H₉Cl₅)**, միջատասպան նյութերի մանրահատիկ փոշու և իներտ լցանյութերի (տալկ, կաոլին և այլն) խառնուրդ։ Կիրառում են փայտոջիլների և խավարասերների դեմ պայքարելու համար։

## Միջատազերծում
Միջատազերծման ընթացքում դուստը ռետինե փուչիկներով կամ հատուկ սրվակներով փոշեցրում են միջատների կուտակման տեղերում (շրիշակներ, խորշեր, կահույք, գորգեր, խողովակների մուտքի և ելքի տեղեր, ջեռուցման մարտկոցների հետևի մասը և այլն)՝ մշակվող մակերևույթի 1մ³ համար 10-20գ հաշվով։ Մակերևույթին մնացած դուստը հինգ օր անց հարկավոր է մաքրել։

## Անվտանգություն
Դուստը թունավոր է և փոշեցրելուց առաջ հարկավոր է հեռացնել ուտելիքը, աքվարիումները, թռչուններին և տնային կենդանիներին, քիթն ու բերանը փակել չորստակ ծալած թանզիֆով։ Մշակման ընթացքում պետք է լուսամուտները (օդանցքները) բաց պահել՝ խուսափելով միջանցիկ քամուց, այնուհետև՝ սենյակն օդափոխել։ Սննդամթերքի պահարանները և դարակները չի կարելի դուստով մշակել։ Աշխատանքն ավարտելուց հետո դեմքը և ձեռքերն անհրաժեշտ է լվանալ օճառով։

Կատեգորիա:Ինսեկտիցիդներ
Շարադասություն

**Շարադասություն**, քերականական արտահայտման միջոցներից մեկը։ Շարադասությունը բառական միավորների՝ յուրաքանչյուր լեզվի ներքին օրինաչափություններից բխող դասավորության ընդունված կարգն է նախադասություններում և բառակապակցություններում։ Ունի քերականական ու ոճաիմաստային դրսևորումներ։ Լեզուների տարբեր խմբերում շարադասությունը կարող է լինել կայուն և ազատ։ Անջատական ու վերլուծական լեզուներում (չինարեն, անգլերեն, ֆրանսերեն և այլն) շարադասությունը կայուն է և մեծ դեր ունի քերականական իմաստներն արտահայտելու գործում։ Բառերի դիրքով կարող է որոշվել նախադասության մեջ նրանց ունեցած պաշտոնը, խոսքամասային պատկանելությունը, ինչպես նաև նախադասությունների բնույթը։ Կցական (տես Կցական լեզուներ) և թեքական (տես Թեքական լեզուներ), ընդհանրապես համադրական լեզուներում (հայերեն, ռուսերեն և այլն) շարադասությունը հիմնականում ազատ է՝ սերտորեն կապված հնչերանգի և տրամաբանական շեշտի հետ, որի շնորհիվ էլ նախադասություն կազմող միավորները և նախադասություններն օժտվում են ոճական բազմաթիվ կիրառություններով։ Այդ ազատությունը կամայական չէ։ Լեզուները որքան անջատականից անցնում են կցականի կամ թեքականի, այնքան շարադասության քերականական դերը նվազում է և, ընդհակառակը, որքան համադրականությունից անցնում են վերլուծականության, այնքան շարադասության դերն աճում է։ Շարադասությունը սոսկ ենթակայի ու ստորոգյալի և լրացման ու լրացյալի իրար նկատմամբ ունեցած դիրքավորում չէ, այլև նախադասություն կազմող միավորների ցանկացած հնարավոր դիրքային հարաբերություն։

Կատեգորիա:Քերականություն
Այրտոն Սեննա

**Այրտոն Սեննա դա Սիլվա** (, մարտի 21, 1960 - մայիսի 1, 1994), բրազիլացի ավտոարշավորդ, Ֆորմուլա 1 ավտոմրցաշարի եռակի հաղթող (1988, 1990 և 1991)։ Մահացել է 1994 թվականին, Սան-Մարինոյի Գրան-պրիի ժամանակ, ավտովթարի հետևանքով։ Մասնակցել է 162 ավտոարշավների, հաղթել 41 անգամ, զբաղեցրել 65 փոուլ-դիրքեր (pole-position)։ Ըստ «F1 Racing» ամսագրի անցկացրած սոցհարցումի՝ հետմահու ճանաչվել է որպես աշխարհի լավագույն ավտոարշավորդ (1997-ին և 2004-ին), ինչպես նաև՝ լավագույն բրազիլացի (2000-ին, շրջանցելով Պելեյին)։

Մասնակցել է Ֆորմուլա 1-ի առաջնություններին հետևյալ թիմերի կազմում. «Toleman» (1984), «Lotus» (1985-1987), «McLaren» (1988-1993) և «Williams» (1994)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սեննայի կենսագրությունը 
* Սեննայի կենսագրությունը Ֆորմուլա 1-ի պաշտոնական կայքում

Կատեգորիա:Մարտի 21 ծնունդներ
Կատեգորիա:1960 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մայիսի 1 մահեր
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Սան Պաուլու քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի գործարարներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի ավտոարշավորդներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Զոոկումարին

thumb|right|Կառուցվածքային բանաձեւ, առանց ստերեոխիմիայի

**Զոոկումարին** (վարֆարին), սպիտակ, անհոտ բյուրեղափոշի, օգտագործվում է կրծողներին ոչնչացնելու նպատակով։ Թողարկվում է 1%-անոց փոշու ձևով, կիրառվում է թունավորված խայծի տեսքով։ Պատրաստուկը թունավոր է, այն հարկավոր է պահել սննդամթերքից հեռու, երեխաների և տնային կենդանիների համար անմատչելի տեղերում։

## Stereochemistry
Վարֆարին պարունակում է ստերեոտոտիչ եւ բաղկացած է երկու enantiomers- ից։ Սա ռազեմատ, այսինքն 1։ 1 խառնուրդ («R») եւ («S») - ձեւը`

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ինսեկտիցիդներ
Մասշտաբ

250px|մինի|Քարտեզի պայմանանշանների հատվածում մասշտաբի մեծությունը ցույց տալիս նշված է «1սմ = 6կմ» և «1:600 000» (քանի որ՝ 6կմ = 600 000 սմ)

**Մասշտաբ** (), թվային հարաբերություն, որը ցույց է տալիս, թե քարտեզի կամ հատակագծի վրա պատկերված օբյեկտը քանի անգամ է փոքրացված իրական չափերից։ Եթե այդ հարաբերությունը արտահայտվում է վերացական թվով, կոչվում է թվային մասշտաբ։ Այն արտահայտվում է կոտորակով, որի համարիչը հավասար է մեծության միավորին, իսկ հայտարարը ցույց է տալիս, թե պատկերվող տարածության գիծը քանի անգամ է փոքրացված։ Գծի երկարությունը չափելու համար կազմվում է գծային մասշտաբ։ Վերջինը հավասար միավորների (մմ-երի, սմ-երի) բաժանված ուղիղ գիծ է, որի թվերը (մ, կմ) ցույց են տալիս, թե այդ միավորներից յուրաքանչյուրը իրականում քանի կմ-ի կամ մ-ի է հավասար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրաֆիկա
Կատեգորիա:Լուսանկարչական եզրեր
Կատեգորիա:Մոդելիզմ
Կատեգորիա:Քարտեզագրություն
Կատեգորիա:Չինական հայտնագործություններ
Թյուներ

մինի|Թյուներ
**Թյուներ**, երկար (ԵԱ), միջին (ՄԱ), կարճ (ԿԱ) և գերկարճ (ԳԿԱ) ալիքների ընդգրկույթներում հաճախական և ամպլիտուդային մոդուլման ծավալահնչական և միահունչ ռադիոհաղորդումների ընդունման (գրառման կամ ունկնդրման) համար նախատեսված հարմարանք։ Ռադիոծրագրի ձայնագրման համար թյուները միացվում է մագնիտոֆոնին, անհատական ունկնդրման համար՝ ծավալահնչական ականջակալներին, իսկ բարձրաձայն ունկնդրման համար՝ ձայնական համակարգերի լրակազմի ձայնային հաճախությունների ուժեղալարին։ Թյուների որոշ մոդելներ թողարկվում են ցածր հաճախությունների ուժեղալարներով (ուժեղարար թյուներ)։

Թյուներները վաճառքի են հանվում առանձին սարքի ձևով և ծավալահնչական լրակազմի մեջ։

Կատեգորիա:Հաղորդիչ սարքեր
Միխայիլ Մասոն

**Միխայիլ Եվգենևիչ Մասոն** (, ), խորհրդային հնագետ և պատմաբան-արևելագետ։ Թուրքմենական ԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (1951), պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Միջինասիական պետական համալսարանի (Տաշքենդ) հնագիտության ամբիոնի վարիչ։ Կատարել է քուշանական և միջնադարյան Թերմեզի պեղումները (1936-38)։ 1946 թվականից՝ Թուրքմենստանում, այդ թվում՝ նաև պարթևական Նիսայում ու Մերվում պեղումներ կատարող Հարավ-Թուրքմենստանյան հնագիտական միացյալ արշավախմբի ղեկավարը։

## Աշխատություններ
Աշխատությունները վերաբերում են Միջին Ասիայում ստրկատիրության երբեմնի գոյության խնդրին, քաղաքների (Սամարղանդ, Բուխարա) զարգացման օրինաչափություններին, դրամական տնտեսության և լեռնային գործի պատմությանը, ճարտարապետությանը են։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հնագետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային արևելագետներ
Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Ռադիոհեռուստամեխանիկա

**Ռադիոհեռուստամեխանիկա**, հեռուստամեխանիկայի բաժին, որտեղ կառավարման հրամանների և վերահսկիչ ինֆորմացիայի հաղորդման համար օգտագործում են ռադիոկապի կանալները։ Ռադիոհեռուստամեխանիկական (ՌՀՄ) համակարգերը ստորաբաժանվում են ռադիոկառավարման, ռադիոհեռուստաչափման և կոմպլեքսային համակարգերի։ 

### Ռադիոկառավարման համակարգ
Ռադիոկառավարման համակարգերում հրամանը օպերատորից օբյեկտին հաղորդելիս կառավարման վահանի վրա օպերատորի հավաքած հրամանի կոդը փոխակերպվում է Էլեկտրական իմպուլսների, այնուհետև ֆազային, ամպլիտուդային կամ հաճախային մո դուլման մեթոդով՝ ռադիոազդանշանի։ 

### Ռադիոհեռուստաչափման համակարգ
Ռադիոհեռուստաչափման համակարգերում որպես ընկալող օրգան է ծառայում չափիչ փոխակերպիչը (տվիչը), որի ելքում ստեղծվում է չափվող մեծությանը համեմատական Էլեկտրական լարում։ Հաճախային, ամպլիտուդային, ֆազային կամ իմպուլսային մոդուլման միջոցով այդ լարումը փոխակերպվում է օժանդակ ազդանշանի, այնուհետև երկրորդ մոդուլյատորում՝ բարձրհաճախային ռադիոազդանշանի։ Բազմաթիվ տվիչներից ստացվող ազդանշանները տարբերելու համար կիրառում են կանալների հաճախային բաժանում՝ ըստ օժանդակ ազդանշանների հաճախականությունների, ժամանակային բաժանում, որի դեպքում տվիչները հերթով հարցման են ենթարկվում, ինչպես նաև խառը՝ հաճախաժամանակային բաժանում։ 

### Կոմպլեքսային ռադիոհեռուստամեխանիկական  համակարգ
Կոմպլեքսային ռադիոհեռուստամեխանիկական համակարգերում, որոնք ընդգրկում են մեծ թվով ապակենտրոնացված օբյեկտներ, հաճախ օգտագործում են կանալների հասցեային (կոդային) բաժանում, երբ օբյեկտին (մի խումբ օբյեկտներին) տրվում է հասցե (կոդ), և ինֆորմացիայի ընդունումը (հաղորդումը) կատարվում է այն օբյեկտներով, որոնց հասցեն նշվում է հաղորդման սկզբում։ 

## Գրականություն
* Мановцев А․ П․, Основы теории радиотелеметрии, М․, 1973; 
* Ильин В․ А․, Телеуправление и телеизмерение, М․, 1974․ 

Կատեգորիա:Հեռուստամեխանիկա
Կատեգորիա:Ռադիո
Տնային տնտեսության հանրագիտարան

**Տնային տնտեսության հանրագիտարան**, Հայկական Հանրագիտարան հրատարակչության տպագրած հայերեն հանրագիտարան։ Լույս է տեսել 1997 թվականին։ Տնային տնտեսության հանրագիտարանը «Ընտանեկան հանրագիտարան» մատենաշարի առաջին գիրքն է։ Այն ներառնում է նաև «Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարանը» և «Հայաստանի բնաշխարհ» հանրագիտարանը։

Մատենաշարի յուրաքանչյուր գիրք որոշակի թեմատիկ ուղղվածության ինքնուրույն հանրագիտարան է և մատենաշար է ներառվել հետամտած ընդհանրական նպատակից ելնելով օգնել մարդկանց ճանաչելու իրենց կենցաղը, առավել արդյունավետ կազմակերպելու իրենց առողջությունն ու հանգիստը, ճանաչելու ու լավագույնս կողմնորոշվելու հայրենի բնաշխարհում, հոգալու նրա պահպանության ու վերարտադրության մասին։

«Տնային տնտեսության հանրագիտարանը» մատենաշարի առաջին գիրքն է և կազմված է 7 բաժնից՝ Բնակարան, Սնունդ, Առողջություն և կոսմետիկա, Հագուստ և կոշիկ, ժամանց, Այգեգործական հողամաս, Տոներ և հիշատակի օրեր։

## Արտաքին հղումներ
* [Տնային տնտեսության հանրագիտարանը Վիքիդարանում](https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%BB%D5%B6%D5%A4%D5%A5%D6%84%D5%BD:%D5%8F%D5%B6%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6_%D5%BF%D5%B6%D5%BF%D5%A5%D5%BD%D5%B8%D6%82%D5%A9%D5%B5%D5%A1%D5%B6_%D5%B0%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Household_encyclopedia_in_Armenian).djvu)

Կատեգորիա:Հայերեն հանրագիտարաններ
Նինոս

մինի|Նինոսի պատկերով հատված դրամի ուրվագիծ

**Նինոս** ( կամ ), Ասորեստանի թագավորության առասպելական հիմնադիրը և Նինվե քաղաքի անվանադիրը հին հունական դիցաբանության մեջ։ Համարվել է Կռոնոսի (երբեմն՝ Բելի) որդին։ Ըստ առասպելի, Նինոսն իր կնոջ՝ Շամիրամի, նենգադավ գործակցությամբ բռնատիրել է Ասիայի ժողովուրդներին, իսկ մահից հետո իշխանությունը թողել Շամիրամին։ Մովսես Խորենացու մոտ պահպանված ավանդազրույցում (ըստ Աբյուդենոսի և Մար Աբաս Կատինայի) Նինոսը համարվել է Արբելի որդի, Քամյան Նեբրովթ-Բելի սերնդից, Հայաստանում Հայկազյան տոհմի ներկայացուցիչ Արամ թագավորի ժամանակակիցը։ Ըստ այդ զրույցի՝ թեև քինախնդրությամբ է լցվել Արամի հանդեպ (Հայկի ձեռքով Բելի կործանման համար), սակայն երկյուղել է նրա հզորությունից և համաձայնել, որպեսզի նա կրի «մարգարտյա վարսակալ» և իրեն համարի Երկրորդ միապետն Ասիայում։ Այնուհետև Նինոսը գահը լքել և Կրետե է քաշվել Շամիրամի խարդավանքների ու «ախտասեր բարքի» պատճառով։

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հին Միջագետք
Կատեգորիա:Քաղաքների անվանահայրեր
Կատեգորիա:Ասորեստանի թագավորներ