Օնիխոկրիպտոզ

**Օնիխոկրիպտոզ,** կամ ոտքի եղունգների ներաճ (), որը համարվում է ոտնաթատի եղունգների հիվանդության տարածված ձև: Ախտահարման ժամանակ եղունգների անկյունները կամ երկու կողմերը ներաճում են մաշկային ակոսների հյուսվածքների մեջ՝ առաջացնելով բորբոքում, կարմրություն, այտուց և ցավ: Օնիխոկրիպտոզը կարող է լինել միակողմանի և երկկողմանի: Ամենից հաճախ ներաճած եղունգը հանդիպում է բութ մատի շրջանում:  Չնայած ներաճած եղունգներ կարող են առաջանալ և՛ ձեռքերի, և՛ ոտքերի մատների վրա, դրանք ամենից հաճախ հանդիպում են ոտքի եղունգներին (ի տարբերություն ձեռքի եղունգների):

Կարծիք կա, որ ներաճած կամ «թաքնված» եղունգը զարգանում է եղունգի ներաճով դեպի հարակից փափուկ հյուսվածքներ, մինչդեռ դրա պատճառը կարող է լինել նաև մատի մաշկի գերաճ (հիպերտրոֆիա): Նման հիվանդություն զարգանում է եղունգների շրջանում առկա տեղային բորբոքումից, որը հետևանքով ձևավորվում է գրանուլեմա (բնածին կամ ձեռքբերովի), որի ներսում թաքնված է եղունգը: Սովորաբար եղունգի ներաճն ուղեկցվում է սուր բորբոքային պրոցեսով:

## Նշաններ և ախտանիշներ

Ոտնաթաթի ներաճող եղունգների ախտանիշներից են՝ ցավ, հիպերգրանուլյացիայի պատճառով, ինչպես նաև ցավի ուժգնացում՝ նեղ կոշիկներ կրելիս, և ցանկացած տեսակի արտաքին ազդակի նկատմամբ զգայունություն (որոշ դեպքերում ազդակը կարող է լինել նույնքան աննկատելի, որքան անկողնային սպիտակեղենի «ծանրությունը»), մաշկի սնկային հիվանդություններ, եղունգների վատ խնամք, տափակաթաթություն, գենետիկ նախատրամադրվածություն՝ մատների անատոմիական տեսքի պատճառով ներաճած եղունգներ, շաքարային դիաբետ: Ախտահարված մատի վրա, որևէ արտաքին ուժի ներազդեցությունը կարող է ցավի սրման պատճառ դառնալ, քանի որ եղունգը շրջապատող հյուսվածքն ավելի է վնասվում։ Բուժումը ուշացնելու դեպքում հնարավոր են լուրջ բարդացումներ:

Եղունգների երկրորդային ախտահարման նշաններից են` եղունգի շուրջը գտնվող փափուկ հյուսվածքների կարմրություն և այտուց, շճաթարախային արտադրություն։ Հիմնական ախտանիշը եղունգի հիմքի այտուցն է՝ ներաճած կողմում (չնայած այն կարող է առկա լինել երկու կողմերում էլ):

Օնիխոկրիպտոզը չպետք է շփոթել եղունգների անկանոն աճի ձևերի հետ, ինչպիսիք են` ուռուցիկ եղունգներ կամ օնիխոգրիֆոզ, օնիխոմիկոզ, հիպերտրոֆիկ եղունգներ: Այն նաև չպետք է շփոթել եղունգի ակոսների երկայնքով փոքր կոշտուկների, գորտնուկների կամ դրանց մնացորդների առկայության հետ։

## Պատճառներ
Օնիխոկրիպտոզի առաջացման հիմնական նպաստող գործոններից են՝ բարձրակրունկ կոշիկներ, որոնք չունեն մատների համար բավարար տարածք և նեղ գուլպաներ, որոնք ճնշում են գործադրում ոտնաթաթի վերին կամ կողային հատվածների վրա:

Այլ գործոններից կարող են լինել` փակ կոշիկների խոնավ միջավայր, որը փափկացնում է եղջերային թիթեղները և առաջացնում է էպիդերմալ կերատինի այտուց (ի վերջո մշտապես մեծացնելով ուռուցիկ կամարը), ժառանգական նախատրամադրվածություն, վնասվածքներ և հարակից հիվանդություններ: Եղունգների ոչ ճիշտ խնամքը կամ դրանց անբավարար հիգիենան, կարող է բերել եղունգի ներաճի դեպի հարակից մաշկային ծալք, անկախ նրանից, թե եղունգն իսկապես «ներաճած» է, թե ոչ։

Եթե ​​կտրող գործիքը, օրինակ՝ մկրատ, տեղադրված է այնպես, որ ստորին շեղբը ավելի մոտ է մատին, քան վերին շեղբը, եղունգը կաճի հիմքից դեպի վերև և հակառակը: Այս գործընթացը տեսանելի է եղունգի երկայնքով՝ աճի ընթացքում, դրսևորվելով որպես դեֆորմացիա, որը շարժվում է դեպի եղունգի ծայրը: Վերին անկյունները ավելի հեշտությամբ են դեֆորմացվում, քան եղունգի ծայրի կենտրոնը: Եղունգները կտրելիս կարևոր է ոչ միայն մկրատի կազմած անկյան դիրքը, այլև թե որքան կարճ եք դրանք կտրում։ Կարճ կտրվածքն ավելի շատ է կողմնածռում եղունգը, քանի որ այն ավելի մոտ է գտնվում մաշկին, հետևաբար ավելի է դժվարանում ստորին շեղբը եղունգի տակ ճիշտ դիրքում տեղադրել։

Պատճառները կարող են ներառել՝
* Անհարմար կոշիկներ, որոնք ոտքի զարգացման փուլերում (հաճախ 21 տարեկանից փոքր մարդկանց մոտ) առաջացնում են մատների դեֆորմացիա, ինչը կարող է բերել եղունգների կողմնածռման և դեպի մաշկ դրանց ներաճի։ Սա հատկապես վերաբերում է անհարմար, չափազանց նեղ կամ չափազանց կարճ կոշիկներին, բաց գուլպաներով ցանկացած կոշիկ կարող է եղունգների ներաճի պատճառ դառնալ։
* Եղունգների վատ խնամք, այդ թվում՝ եղունգի չափազանց կարճ կտրվածք, ծայրերի կլորացում` ուղիղ կտրելու փոխարեն:
* Վնասված ոտքի եղունգներ:
* Եղունգի թիթեղի կամ մատի վնասվածք, որը կարող է առաջանալ հարվածելիս կամ ոտնաթաթին ծանր առարկաներ գցելիս, կամ եղունգը կոշիկի միջից դուրս ցցված լինելու պատճառով (օրինակ՝ սպորտի կամ այլ ակտիվ ֆիզիկական գործունեության ժամանակ), կարող է հանգեցնել հյուսվածքների վնասվածքի, ինչպես նաև եղունգի անհավասար աճի:
* Եղունգների տձևությունը, անամնեզում որոշակի հիվանդությունների պատճառով առաջացած եղունգների դեֆորմացիաները կամ ժառանգական նախատրամադրվածությունը մեծացնում են ներաճած եղունգների առաջացման հավանականությունը, սակայն դրանց ներաճը չի կարող տեղի ունենալ կոշիկների ճնշման բացակայության դեպքում։
* Բակտերիալ վարակներ, որոնքը բուժվում են հակաբիոտիկներով։

Ներաճած եղունգները առաջանում են ավելորդ քաշի կամ ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության հետևանքով (այնպիսի գործունեությունների պատճառով, ինչպիսիք են` քայլարշավ և վազք): Ծանր քաշի կամ ակտիվ ֆիզիկական գերծանրաբեռնվածության հետևանքով, եղունգների շուրջ մաշկի վրա շարունակական ճնշումը հանգեցնում է հյուսվածքների վնասման, որի արդյունքում առաջանում է` այտուց, կարմրություն և բորբոքում։ Բուժման շատ մեթոդներ ուղղված են եղունգների ապաքինմանը, սակայն հաճախ ներառում են առողջ եղունգի մասնակի կամ լրիվ հեռացում: Այնուամենայնիվ, թերի բուժումը կամ բակտերիալ վարակները կարող են հանգեցնել եղունգների ներաճի կրկնման, ինչպես նաև դրանց դեֆորմացիայի կամ խեղման:

Ըստ կատարված հետազոտությունների արդյունքների, եղունգների արտաքին տեսքի էական տարբերություն չի հայտնաբերվել ախտահարված եղունգներով հիվանդների և առողջ եղունգներ ունեցող մարդկանց խմբի միջև։ Հետազոտության արդյունքում պարզվել է, որ բուժումը չպետք է հիմնված լինի գոյություն չունեցող եղունգի դեֆորմացիայի շտկման վրա: Այնուամենայնիվ, որոշ դեպքերում զարգանում է եղունգների դեֆորմացիա:

## Հսկողություն
մինի|Ոտքի եղունգների կտրում՝ ներաճած եղունգներից խուսափելու համար (եղունգի անկյունները պետք է լինեն ուղիղ
Ամենից հաճախ ախտահարվում է ոտնաթաթի բութ մատը, սակայն ներաճած եղունգներ կարող են առաջանալ ցանկացած մատի շրջանում: Եղունգների ներաճը կարելի է կանխել, դրանք կտրելով ուղիղ՝ ոչ թե կոր գծով, ոչ շատ կարճ և ոչ ավելի կարճ, քան հարակից մաշկը: Փոքր կամ շատ նեղ կոշիկները, չափազանց մակերեսային մատների միջնամաս ունեցող կոշիկները կվատթարացնեն եղունգների հետ կապված ցանկացած խնդիր։ Սրածայր և նեղ կոշիկների սահմանափակում, քանի որ սուր կամ քառակուսի անկյունները կարող են անհարմար լինել և ստիպել մատները խցկվել կոշիկի մեջ։ Եղունգները ուղիղ կտրելուն զուգահեռ, անհրաժեշտ է եղունգների առջևի եզրը ազատ պահել հարակից փափուկ հյուսվածքներից խարտոցի միջոցով, կանխելով վերջինիս ներաճին։ Ոտքի եղունգները չափավոր երկարությամբ պետք է հավասար լինեն ձեր մատների ծայրերին: Երբ շատ կարճ կամ խորն եք կտրում ձեր եղունգները, կոշիկների ճնշումը ոտքի մատների վրա կարող է պատճառ դառնալ եղունգների ներաճի շրջակա հյուսվածքի մեջ։

## Կանխարգելում
### Պահպանողական բուժում
Թեթև և չափավոր ծանր դեպքերը հաճախ բուժվում են կոնսերվատիվ եղանակով՝ կիրառելով օճառաջուր, վազելին, հակաբակտերիալ քսուքներ կամ մագնեզիումի սուլֆատով վաննաներ 10-ից 20 րոպե տևողությամբ, օրական 3-4 անգամ և ոտնաթաթի յուրաքանչյուր լոգանքից հետո ներաճած եզրի տակ դրվում է նոր բամբակե կտորներ կամ մոմապատ ատամնաթել։ Այն իր հերթին կօգնի եղունգի աճին, մաշկային եզրից վեր:

Ոտքի ներաճած եղունգի առանց դեղատոմսի որոշ ցավազրկող դեղամիջոցներ ներառում են` նատրիումի սուլֆիդային գել, ինչպես նաև բարձիկներ և առաձգական վիրակապեր:

### Եղունգի ամրակապում
Եղունգների ամրացումն ավելի պահպանողական մեթոդ է, քան վիրահատությունը, բայց ավելի քիչ կիրառելի: Եղունգների ամրակապումը իրագործվում է՝ նրբորեն բարձրացնելով եղունգի կողքերը և, ի վերջո, վերականգնելով եղունգի աճը՝ ժամանակի ընթացքում ավելի հարթ ձև ստանալու համար: Եղունգի վերաձևավորման համար անհրաժեշտ ընդհանուր ժամանակը եղունգի մեկ ամբողջական աճն է կամ մոտ 18 ամիս:
մինիմինիԳոյություն ունեն եղունգների ամրակապերի երկու հիմնական տեսակ՝ ներաճաց եղունգի բացում կպչուն սպեղանիով և մետաղական թիթեղի միջոցով։ Կպչուն սպեղանիի օգնությամբ կողային մաշկը առանձնացվում է ներաճած եղունգից։ Դրա համար կպչուն սպեղանու մի ծայրն ամրացվում է ներաճած եղունգի մաշկային թմբիկին, իսկ մյուս ծայրը՝ ձգելով ներքև, ամրացվում է մաշկի առողջ հատվածին։ Եղունգների մետաղական թիթեղները բաղկացած են կեռիկից (սովորաբար պատրաստված է ատամնաբուժական մետաղալարից), որը տեղադրվում է եղունգի երկու կողմերում, որոշակի տեսակի լարման համակարգով, ինչը իր հերթին կեռիկները միացնում է միմյանց։

Եղունգի կոր տեսքի պատճառով լարման համակարգը հենվում է եղունգի վերին միջին հատվածին՝ վերև ուղղված ճնշում գործադրելով եղունգի երկու կողմերին։ Հնարավորության դեպքում վիրահատությունից խուսափելու անհրաժեշտություն ունեցող շաքարային դիաբետով հիվանդների վերաբերյալ ուսումնասիրություններում եղունգների ամրակապումը արդյունավետ է եղել ինչպես անհապաղ, այնպես էլ երկարաժամկետ օգնություն ապահովելու համար:

### Վիրաբուժական բուժում
Ներաճած եղունգի վիրաբուժական բուժումը կատարվում է բժիշկ`պոդոլոգի կողմից: Նման միջամտություն կատարվում է որևէ բժշկական հաստատությունում, և սովորաբար  պահանջում է ամբուլատոր բուժում տեղային անզգայացմամբ և հատուկ վիրաբուժական գործիքներով: Վիրաբուժական բուժումը ներառում է եղունգի թիթեղի խնդրահարույց կամ ախտահարված հատվածի հեռացում, որը հայտնի է որպես սեպաձև հատում: Եթե ​​բուժման ավարտից հետո ներաճած եղունգը կրկնվում է, ապա կատարվում է եղունգի կողային մասերի մաքրում քիմիական նյութերով կամ հեռացում, որը հայտնի է որպես` մատրիցէկտոմիա: Երբեմն վիրահատության ավարտից հետի նշանակվում է դեղորայքային բուժում, մասնավորապես` հակաբիոտիկներ, ՈՍՀԲԴ-ներ: Ոտքի ներաճած եղունգների վիրաբուժական բուժումն ավելի արդյունավետ է ներաճած եղունգների կանխարգելման համար, համեմատած ոչ վիրաբուժական բուժման մեթոդների հետ: 

## Ծանոթագրություններ

## Գրականության ցանկ
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ախտաբանական ֆիզիոլոգիա
Կատեգորիա:Ախտաբանություն
Կատեգորիա:Ախտանիշներ
Կատեգորիա:Ախտանիշներ և նշաններ
Կատեգորիա:Բակտերիալ հիվանդություններ
Կատեգորիա:Բժշկագիտության բաժիններ
Կատեգորիա:Բժշկագիտությունը Հայաստանում
Կատեգորիա:Բորբոքային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Բուժում
Կատեգորիա:Հիվանդություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հիվանդություններ ըստ օրգան համակարգերի
Կատեգորիա:Հիվանդություններ և խանգարումներ ըստ համակարգի
Կատեգորիա:Մաշկային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Սնկային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Վիրաբուժական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Վիրաբուժական միջամտություններ
Կատեգորիա:Ֆիզիոլոգիայի բաժիններ