open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Հրանտ Շահինյան

**Հրանտ Համազասպի Շահինյան** (), hայ խորհրդային մարմնամարզիկ, ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ (1951), ՀԽՍՀ վաստակավոր մարզիչ (1961), ՀԽՍՀ ֆիզկուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր գործիչ (1966)։ ԽՍՀՄ յոթակի չեմպիոն, բացարձակ չեմպիոն, աշխարհի կրկնակի ոսկե դափնեկիր, Օլիմպիական խաղերի (Հելսինկի 1952) կրկնակի ոսկե մեդալակիր և կրկնակի արծաթե մեդալակիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ստեփանավանի շրջանի Գյուլագարակ գյուղում։ 1930 թվականին նրանց ընտանիքը տեղափոխվել է Երևան, որտեղ Հրանտն սկսել է հաճախել մարմնամարզության խմբակի պարապմունքներին (մարզիչ՝ Հարություն Գարգալոյան)։ 1939 թվականին նվաճել է ԽՍՀՄ պատանիների բացարձակ չեմպիոնի տիտղոսը։

Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին իսկ օրերից կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ, 1943 թվականին վիրավորվել ոտքից և միայն 1946 թվականից է կարողացել վերսկսել մարմնամարզության մարզումները։

## Հետաքրքիր փաստեր
*Մարմնամարզության համաշխարհային ֆեդերացիայի որոշմամբ Հրանտ Շահինյանի առաջինը կատարած վարժություններից մեկը կոչվում է «Շահինյանի պտուտան»։
*ԽՍՀՄ-ում առաջինը Շահինյանի պատվին հիմնադրվեց օլիմպիական հերթափոխի մասնագիտացված մարզադպրոց։

## Մարզական նվաճումներ
[մինի|[Հրանտ Շահինյանի հուշարձան (Երևան)|Հրանտ Շահինյանի հուշարձանը Շահինյանի անունը կրող մարմնամարզության օլիմպիական մանկապատանեկան մարզադպրոցի առջև]]
* **Օլիմպիադա - Հելսինկի, 1952 թ**.
**Ոսկե մեդալ թիմային հաշվարկում
**Ոսկե մեդալ օղակներով վարժության համար
**Արծաթե մեդալ անհատական հաշվարկում
**Արծաթե մեդալ նժույգի վրա կատարած վարժության համար
* **Աշխարհի առաջնություն - Հռոմ, 1954 թ.**
**Ոսկե մեդալ նժույգի վրա կատարած վարժության համար
**Ոսկե մեդալ թիմային հաշվարկում
**Բրոնզե մեդալ անհատական հաշվարկում

## Պարգևներ
* Հայրենական պատերազմի շքանշան՝ 2-րդ աստիճանի (6.11.1985).
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (27.04.1957).
* «Պատվո նշան» շքանշան (1968).
* «Աշխատանքային արիության համար» մեդալ (26.09.1960).
* «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ (26.07.1945).
* ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետի կոչում (1952).
* Հայկական ԽՍՀ վաստակավոր մարզիչի կոչում (1961).
* Հայկական ԽՍՀ ֆիզկուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր գործիչ (1966).

## Հիշատակ
* Հրանտ Շահինյանի փողոց Երևանում
* Հրանտ Շահինյանի անունն է կրում ֆիզկուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի մարմնամարզության ամբիոնը։
* Հայաստանում 2000 և 2009 թվականին թողարկվել են Հրանտ Շահինյանին նվիրված փոստային դրոշմանիշներ։
* 2014 թվականի հոկտեմբերին Երևանում՝ Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի նախագահ Թոմաս Բախի ներկայությամբ, բացվել է Հրանտ Շահինյանի հուշարձանը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
Шагинян Грант Амазаспович // Олимпийская энциклопедия / Павлов С. П.. — М.: Советская энциклопедия, 1980. — 415 с.

## Արտաքին հղումներ
* Ճանաչենք Մերոնց. Հրանտ Շահինյան
* Անցյալից եկած հերոսները. Հրանտ Շահինյան

Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտային մարմնամարզության չեմպիոններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր մարզիչներ
Կատեգորիա:Հայ մարմնամարզիկներ
Կատեգորիա:Հայ օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Սպորտային մարմնամարզության աշխարհի չեմպիոններ
Կատեգորիա:Թոխմախի գերեզմանատանը թաղվածներ
Լ'Անս օ Մեդոուս

**Լ'Անս օ Մեդոուս** (ձևափոխված  -ից, թարգ. «մեդուզաների քարանձավ»),
պատմա-հնագիտական հուշարձան կանադական Նյուֆաունլենդ և Լաբրադոր նահանգում, որտեղ գոյություն է ունեցել Հյուսիսային Ամերիկայում և Արևմտյան կիսագնդում վիկինգների հիմնած առաջին եվրոպական բնակավայրը XI դարի վերջին։ Եղել է վիկինգների ծայր արևմտյան բնակավայրը։

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Կանադայում
Կատեգորիա:Նորվեգիայի պատմություն
Շիրվանշահերի ապարանքներ

**Շիրվանշահերի ապարանքները** կամ **Շիրվանշահերի պալատը** () համալիր է Ադրբեջանի Հանրապետության մայրաքաղաք Բաքվի կենտրոնում։ Կառուցվել է 15-րդ դարում՝ Հալիլ Ալահ շիրվանշահի ժամանակ, երբ Շիրվանշահերի պետության մայրաքաղաքը Շամախիից տեղափոխվել է Բաքու։

Անսամբլի մեջ մտնում են ճարտարապետական ձևերով պարզ երկհարկանի պալատը, կամարակապ սյունաշարով մասամբ շրջափակված ութանիստ դահլիճով Դիվանխանեն (XV դ․), խաչաձև աղոթասրահով և ճոխ հարդարված շքամուտքով, հա-Դիվանխանեն (XV դ․) շիրվանշահերի պալատի համալիրում հատակագծում ուղղանկյուն դամբարանը (1435), նրբագեղ մինարեթով երկգմբեթ մզկիթը (1442), Սեիդ Ցախիա Բաքուվիի Փոքրաչափ ութանիստ դամբարանը, Արևելյան դարպասը (1585), ստորգետնյա ջրհոր-ջրամբարը և բաղնիքը։ Տարբեր ժամանակներում իրականացված կառույցների անսամբլի գեղարվեստական ամբողջականությունը պայմանավորված է մասշտաբների միասնությամբ, ճարտարապետական հնարքների ընդհանրությամբ։ Շենքերի երկրաչափական հստակ ծավալների խստությունը ընդգծված է սակավաթիվ, բայց արտահայտիչ դեկորատիվ տարրերով։ Ներկայումս շիրվանշահերի պալատը թանգարան է։

## Շիրվանշահերի ապարանքների տեսարաններ

Պատկեր: Portal inside the Palace of Shirvanshahs.jpg| պորտալը ապարանքներում
Պատկեր: Baku - Shirwanshapalast ab 1435 03.JPG| 1-րդ հարկ
Պատկեր: Shirvanshakh palace old city(baku) azerbaijan 8-18centuries31.jpg| 2-րդ հարկի հարավային դահլիճը
Պատկեր: Şirvanşahlar sarayının birinci mərtəbəsində kiçik zal.JPG| Շիրվանշահերի ապարանքների 2-րդ հարկում փոքր դահլիճը
Պատկեր: Şirvanşahlar sarayında Taxt zalının interyeri.JPG| Շիրվանշահերի ապարանքների դահլիճը



Պատկեր: Palacio de los Shirvanshah, Baku, Azerbaiyán, 2016-09-26, DD 165-167 HDR.jpg| Դիվան-խանե
Պատկեր: Palacio de los Shirvanshah, Baku, Azerbaiyán, 2016-09-26, DD 183-185 HDR.jpg| դահլիճի հարավային դարպասը
Պատկեր: Şirvanşahlar sarayında Divanxananın portalı.jpg| Դիվան-խանեի պորտալը
Պատկեր: Palacio de los Shirvanshah, Baku, Azerbaiyán, 2016-09-28, DD 08-10 HDR.jpg| Կոլոնադա
Պատկեր: Palacio de los Shirvanshah, Baku, Azerbaiyán, 2016-09-28, DD 11-13 HDR.jpg| Դիվան-խանեի բակը


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պալատներ
Իսրայել Ա Ոթմսեցի

**Իսրայել Ա Ոթմսեցի** (ծ. թ. անհայտ, գ. Ոթմուս (Վանանդ գավառ) – 677, Դվին), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 667 թվականից։ Նախքան կաթողիկոս կարգվելը Վանանդի եպիսկոպոսն էր։ Դվինի 645 և 648 թվականների եկեղեցական ժողովներում մասնակցել է աշխարհիկ և եկեղեցական ներքին կանոնների մշակմանը, հայ դավանական ձեռնարկի կազմմանը՝ կանգնելով հակաքաղկեդոնական դիրքերում։ Պայքարել է երևութականության և պավլիկյանների դեմ։ Կաթողիկոսական գահին Իսրայել Ա Ոթմսեցուն նախորդել է Անաստաս Ա Ակոռեցին, հաջորդել՝ Սահակ Գ Ձորոփորեցին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:7-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Սահակ Գ Ձորոփորեցի

**Սահակ Գ Ձորոփորեցի** (հիշատակվում է նաև որպես **Ձորոփորցի, Ձորափորեցի**, ծննդյան թվականն անհայտ, գ. Արքունաշեն (Գուգարքի Ձորոփոր գավառ) – 703, Խառան]), Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս 677 թվականից առ 703 թ։ Աշակերտել է Թեոդորոս Քռթենավորին։ Նախքան կաթողիկոս ընտրվելը եղել է Ուտիքի Ռոտ Պարսյան գավառի եպիսկոպոս։ Գահակալել է Հայաստանի համար մղվող արաբա-բյուզանդական պատերազմների և արշավանքների ժամանակաշրջանում, որոնց զուգահեռ սրվել էին Հայ և Հույն եկեղեցիների դավանաբանական վեճերը (680 թվականի և 692 թվականի Կ. Պոլսի եկեղեցական ժողովներից հետո)։ 

Բյուզանդական Հուստինիանոս II կայսրը, արշավելով Հայաստան, Սահակ Գ Ձորոփորեցուն շուրջ 693 թվականին պատանդ է տանում Կ. Պոլիս՝ Հայ եկեղեցուն քաղկեդոնականություն պարտադրելու նպատակով։ Կաթողիկոսին հաջողվում է վերադառնալ հայրենիք միայն Հուստինիանոս II-ի գահընկեցությունից (695 թ) հետո։ Հայաստանի առաջին արաբ ոստիկան Աբդալլահը 702 թվականին ձերբակալել է Սահակ Գ Ձորոփորեցուն և ուղարկել Դամասկոս։ Երբ ապստամբ հայ իշխանները 703 թվականին Վարդանակերտի ճակատամարտում ջարդել են Աբդալլահի ջոկատը, Սահակ Գ Ձորոփորեցին մեկնել է Խառան՝ կանխելու զորավար Մուհամմեդ իբն Օկբայի պատժիչ արշավանքը Հայաստան։ Մահանում է Խառանում, նախքան այդ մի խնդրագիր թողնելով արաբ զորավարին, որը մեղմացնում է նրան (թուղթը զետեղված է Ղևոնդ պատմիչի երկում)։

Սահակ Գ Ձորոփորեցին մի շարք ծիսական կանոնների և ճառերի հեղինակ է։ Դրանցից հիշատակելի է Ծաղկազարդին ձոնված «Ճառ Արմավենյացը»։ Նա նաև հայ ամենահայտնի շարականագիրներից է, խաչին և եկեղեցուն նվիրված շարականների մեծագույն մասի հեղինակը։ Նրան են պատկանում Շողակաթի, Նավակատյաց և Վերացման ութ օրերի, Վարագա Ս. Խաչի և Գյուտ Խաչի կանոնների մեծ մասի շարականները՝ շուրջ 60 երգ, որոնք աչքի են ընկնում գեղարվեստական բարձր արժանիքներով, լեզվի հարստությամբ, ձևի կատարելությամբ և մեղեդիական հղկվածությամբ («Էջմիածինն ի Հօրէ», «Ուրախ լեր, սուրբ եկեղեցի», «Որ նշանաւ ամենայաղթ», «Ի Ս. Խաչն», «Այսօր ուրախացեալ» և այլն)։ Աշակերտել է Թեոդորոս Քռթենավորին։

Սահակ Գ Ձորոփորցու անունով պահպանվել է հունարեն մի կեղծ գրություն, որով իբր նա դատապարտում է Հայոց եկեղեցու հավատը և ժողովրդին կոչում ընդունել քաղկեդոնականություն։

Կաթողիկոսական գահին Սահակ Գ Ձորոփորեցուն նախորդել է Իսրայել Ա Ոթմսեցուն, հաջորդել՝ Եղիա Ա Արճիշեցին։

## Գրականություն
* Յովհաննէս Իմաստասէր Աւձնեցի, Մատենագրութիւնք, երկրորդ տպագրութիւն, Վենետիկ-Ս. Ղազար, 1953, էջ 213-222։
* Կանոնագիրք Հայոց, Ա, աշխատասիրութեամբ՝ Վ. Յակոբեանի, Երևան, 1964, էջ 506-513։
* Գ. Հակոբյան, Սահակ Ձորոփորեցի,- «Էջմիածին», 1976, թիվ 3, էջ 41-47։
* Ն. Թահմիզյան, Սահակ Ձորոփորեցին և Խաչի ու Եկեղեցու շարականները,- «Էջմիածին», 1980, թիվ 11, էջ 37-47։
* M. van Esbroek, Le discours du Catholicos Sahak III en 691 et quelques dossiers annexes au Quinsexte,- The Council in Trullo revised, ed. G. Nedungatt and M. Featherstone, Rome, 1995, pp.&nbsp;323–454.

## Արտաքին հղումներ
*Սահակ Ձորոփորեցի
* «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002

Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ
Կատեգորիա:7-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:8-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Ողյումպ

**Ողյումպ** կամ **Ողյումպ քուրմ**, մ.թ. I-II դարերի հայ պատմագիր, կենսագրական որևէ տվյալ նրա մասին չի պահպանվել։ Հիշատակվում է միայն Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմություն»-ում, որը նրան է վերագրում «Մեհենական պատմություն» անունով երկը։ Ըստ պատմահոր Ողյումպը Դարանաղի գավառի Անի ամրոցի տաճարի քուրմ էր և իր պատմությունում նկարագրում է Երվանդ Դ-ի և Արտաշես Ա-ի ժամանակաշրջանի իրադարձությունները։  Այդ պատմության (Երվանդի և Արտաշեսի պայքարը գահի համար, Արտաշատի հիմնադրումը, Արտաշեսի արշավանքներն ու ագրարային բարեփոխությունները ևն) ճշմարտացիությունը հաստատվում է հունա–հռոմեական պատմիչների (հատկապես Ստրաբոնի) և Արտաշես Ա–ի արամեերեն արձանագրությունների տվյալներով։ Ողյումպի և նրա երկի գոյությունը (որ հայագիտության մեջ երկար ժամանակ կասկածելի է համարվել) հիմնավորվում և հաստատվում է նորագույն հետազոտություններով։

## Գրականություն
* Սարգսյան Գ․ Խ․, Հելլենիստական դարաշրջանի Հայաստանը և Մովսես Խորենացին, Ե․, 1966։ 
* Սարգսյան Գ․ Խ․, Նախամեսրոպյան շրջանի պատմագրությունը, «ՊԲՀ», 1969, № 1։

## Աղբյուրներ
* Մովսես Խորենացի, Հայոց պատմություն, գիրք Բ, գլ. ԽԸ

Կատեգորիա:Հայ հեթանոս քրմեր
Վինյալես

**Վինյալես** () - կարստե ցածրավայր Կուբայի արևմուտքում։ Հովիտը զբաղեցնում է 132 կմ² և շրջապատված է Սիեռա դե լոս Օրգանոս լեռներով։ Գտնվում է մոտ 30 կմ դեպի հյուսիս Պինար դել Ռիո նահանգի վարչական կենտրոն Վինյալես քաղաքից։ Ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում՝ նկատի առնելով այդ վայրում ծխախոտի՝ ավանդական տեխնիկայով մշակությունը, ճարտարապետությունը, արհեստները, երաժշտությունը։ Իշխանությունները միջոցներ են ձեռնարկում այս վայրերում հետիտն արշավները, ժայռամագլցումը, տեղական տուրիզմը զարգացնելու նպատակով։

## Պատկերասրահ

File:VinalesCaves.jpg|
File:PinarDelRioCuba2.jpg|
File:Szene im Valle des Vinales, Kuba.jpg|
File:VinalesValleyCuba.jpg|
File:Countryside around Viñales - Cuba - 10 (5289803074).jpg|
Mural in Vinales, Cuba.jpg|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* UNESCO Viñales Valley webpage
* Main website for rock climbing in Cuba, especially Vinales. 
* 

Կատեգորիա:Կուբայի ազգային այգիներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Կուբայում
Շուշանիկ

աջից|մինի
**Սուրբ Շուշանիկ** (ավազանի անունը՝ **Վարդենի կամ Վարդանուհի Մամիկոնյան**, ), Հայ և Վրաց եկեղեցիներում ճանաչված ընդհանրական տոնելի սուրբ։ Հայոց սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանի դուստրը։ 451 թվականին հաջորդած տասնամյակում Գուգարաց Աշուշա բդեշխը Պարսից արքա Հազկերտից արտոնություն է ձեռք բերել՝ գերությունից ազատելու և բդեշխության կենտրոն Ցուրտավ տանելու իր կին Անուշվռամի հարազատներին և մերձավորներին, մանավանդ՝ զոհված և գերեվարված նախարարների մանկտի ժառանգներին, որոնց մեջ էր նաև Վարդենի-Շուշանիկը։

## Մարտիրոսանալու հանգամանքներ
Քաղաքական նկատառումներով Վազգենը մերժում է քրիստոնեական հավատը, ընդունում զրադաշտականություն և ամուսնանում պարսկուհու հետ։ Շուշանիկը հրաժարվում է կիսել ամուսնու հավատուրացությունը։ Բդեշխը, Շուշանիկի նկատմամբ գործադրելով ծեծն ու սաստը, աղերսանքն ու խարդավանքը, իսկ վերջում բանտարգելությունը, ամեն կերպ փորձում է մղել նրան քրիստոնեությունից հրաժարմանը, սակայն Վարդան Մամիկոնյանի դուստրը մնում է անդրդվելի։ Շուշանիկի կրած չարչարանքները շարունակվում են վեց տարի, յոթերորդի սկզբին՝ 475 թ-ին, նա մահանում է։

Հայ իրականության մեջ Շուշանիկն ընկալվել է ոչ թե որպես սոսկ վկայուհու տիպար, այլ՝ «հայ գաղափարական կնոջ միջնադարյան իդեալ»։

Հայ եկեղեցին սուրբ Շուշանիկի տոնը նշում է Խաչվերացի 2-րդ կիրակիին հաջորդող երեքշաբթի օրը՝ սուրբ Փեփրոնե և սուրբ Մարիանե կույսերի տոնի հետ։

## Սուրբ Շուշանիկի վկայաբանություն
Շուշանիկի մասին տեղեկությունների հիմնական աղբյուրը նրա չարչարանքների «Վկայաբանությունն» է, որը մեզ է հասել հայերեն և վրացերեն լեզուներով և երկու խմբագրություններով (ընդարձակ ու համառոտ)։ Նախքան վրացիների կողմից Քաղկեդոնի դավանանքն ընդունելը (VIIդ. սկիզբ) այն միաժամանակ կարդացվում էր հայերեն և վրացերեն Սուրբ Շուշանիկի հիշատակի օրը։ Հայկական համառոտ խմբագրությունը սերում է հայերեն ընդարձակի՝ մեզ չհասած տարբերակից, վրացական համառոտը՝ թարգմանված է հայերենից։ «Վկայաբանության» ընդարձակ խմբագրություններն իրարից անկախ լրացվել են։

«Շուշանիկի վկայաբանությունը» պատկանում է հայ միջնադարյան գեղարվեստական արձակի լավագույն հուշարձանների թվին։ Վկայաբանության հայերեն տեքստը վաղ շրջանի վկայաբանությունների մեջ աչքի է ընկնում իր գրական-գեղարվեստական և գաղափարական արժեքով։ Երկը գրված է պարզ, մատչելի և պատկերավոր հայերենով և դրամատիկական ուժեղ շնչով։

«Վկայաբանության» հայերեն ընդարձակ խմբագրությունը թարգմանվել է լատիներեն, անգլերեն և ռուսերեն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002
* Ա. Պարսամյան, Շուշան-Վարդենի։ - Վարքագրական վիպակ, Էջմիածին, 2007.- 216 էջ։ 
* Հայ Եկեղեցւոյ Լուսապսակ Սուրբեր. Սուրբ Շուշանիկ Դուստր Վարդան Մամիկոնեանի

## Գրականություն
* Քնարիկ Տեր–Դավթյան, Հայկական սրբախոսություն, Երևան, 2011։
* «Հայոց սրբերը և սրբավայրերը», Երևան, 2001, էջ 89-94․

Կատեգորիա:Մամիկոնյաններ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու սրբեր
Կատեգորիա:Վրաց ուղղափառ եկեղեցու սրբեր
Մենանդր Պրոտեկտոր

**Մենանդր** կամ **Մենանդրոս Պրոտեկտոր**, 6-րդ դարի բյուզանդացի դիվանագետ և պատմիչ, իր աշխատությունում, որից միայն հատվածներ են մեզ հասել, շարադրել է 558-582 թվականների Բյուզանդական կայսրության պատմության անցքերը։ Հայ ժողովրդի պատմության ուսումնասիրության համար արժեքավոր են նրա տեղեկությունները Մարզպանական Հայաստանում 572 թվականին Սասանյան Իրանի դեմ բռնկված ապստամբության վերաբերյալ, որի մասին հայկական աղբյուրներում ոչինչ չի ավանդվում, Բյուզանդիայի և Պարսկաստանի միջև եղած քաղաքական հարաբերությունների, պարսկա-բյուզանդական պատերազմի ժամանակ հայերի և Հայաստանի դրության մասին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բյուզանդական պատմիչներ
Կատեգորիա:Անձինք Կոստանդնուպոլսից
Եվագրիոս Սքոլաստիկոս

**Եվագրիոս սքոլաստիկոս** (, , ), բյուզանդական իրավաբան և պատմիչ։ Եղել է Գրիգոր Անտիոքցի պատրիարքի օգնականը։ Հեղինակել է «Եկեղեցական պատմություն» (*Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία*) երկասիրությունը, որտեղ շարադրված են 431 թվականից մինչև Մորիկ կայսեր կառավարման 12-րդ տարին (594 թ) Բյուզանդիայի և հարակից երկրների քաղաքական և եկեղեցական պատմության իրադարձությունները։ Տեղեկություններ է տալիս պարսկա-բյուզանդական պատերազմների, դրանցում հայերի մասնակցության, Մարզպանական Հայաստանի նախարարների և կայսրության գաղտնի բանակցությունների մասին։ Պատմությունը շարադրելիս դրսևորում է դեպքերի իմացության և վերլուծության հմտություն, օգտվել է բազմաթիվ աղբյուրներից։

## Աղբյուրներ
* Իսկանյան Վ., Հայ-բյուզանդական հարաբերությունները IV-VIIդդ., Երևան, 1991 թ.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բյուզանդական պատմիչներ
Կատեգորիա:Եկեղեցական պատմիչներ
Կատեգորիա:Բյուզանդացի գրողներ
YouPorn

**YouPorn**-ը ազատ պոռնոգրաֆիկ վիդեո հոսթինգ ծառայության կայք է, որը նման է ՅուԹյուբին։ Մեկնարկը 2006 թ.-ի օգոստոսին տրվելուց հետո, այն դարձավ ամենահայտնի պոռնոգրաֆիկ և 47-րդ հայտնի կայքը 2009 թ.-ի օգոստոսի դրությամբ։ 2007 թ.-ի նոյեմբերին հայտարարվեց, որ այն համարվում է Համացանցի ամենամեծ ազատ օգտագործվող պոռնո կայքը։

## Բնութագիրը
YouPorn.com-ը վիդեո տարածող կայք է, որը ձևավորվել է այնպես, որպեսզի մարդիկ կարողանան տեղադրել իրենց պոռնոգրաֆիկ տեսահոլովակները կայքում, որից հետո այդ հոլովակները կկարողանան փնտրել այլ մարդիկ ու դիտել իրենց նախընտրածները։ Ինչպես այլ նմանատիպ կայքերը, այն նույնպես օգտվում է Flash տեխնոլոգիայից։ Տեղադրված վիդեոները սովորաբար սկսում են գործել տեղադրվելուց մի քանի շաբաթ անց։

YouPorn-ը թույլատրում է քաշել վիդեոները ինչպես Flash Video (.flv) ֆայլեր։ Այս web 2.0 (կամ porn 2.0) կայքը տարբերվում է մյուս նմանատիպ կայքերից նրանով, որ այն ամբողջովին անվճար է և ազատ է օգտագործման մեջ։ YouPorn-ը նաև ունի չաթ, ֆորում ծառայություններ և Պոռնոտեսախցիկ, որը կոչվում է YouPornMate։

## Ստեղծումը
Դոմեյնի անունը գրանցվել է ընկերության կողմից 2005 թ.-ի փետրվարին։ Կայքը չի հայտնում թե որտեղ է գտնվում և չունի որևէ կոնտակտային ինֆորմացիա։ Որոշ լրագրողներ պնդում են, թե ընկերությունը գտնվում է Գերմանիայում։ Կայքն աշխատեցվում է Տեխասում գտնվող սերվերի միջոցով։ Ինֆորմացիան ընկերության սեփականատերերի մասին իսպառ բացակայում է։

## Մրցակցություն
PornoTube-ը մեկ այլ պոռնոգրաֆիկ վիդեոների կայք է որը հայտնի էր մինչև YouPorn-ի հայտնվելը, օգոստոսի 2006 թ.-ին։ 2007 թ.-ի հոկտեմբերի դրությամբ YouPorn-ը ամենադիտողական պոռնո կայք է։ Այն ունի ամենամեծ տռաֆիկի շրջանառությունը այս կարգի կայքերի մեջ Alexa։ Այս տարի կայքը ամեն ամիս ավելացել է 12 միլիոն օգտագործող։

## Քննադատություն
Մինչ Porn 2.0 վեբկայքերը PornoTube-ի և YouPorn-ի նման, օրեցօր հավաքում են մեծ լսարան, նրանց քննադատների քանակը ավելանում է։ Որոշ քննադատություններ վերաբերվում են ազատ օգտագործման, օրեցօր ավելացող լսարանի և այլ ասպեկտներին։ YouPorn-ը շրջանառում է օրական ավելի քան երեք տեռաբայթ ինֆորմացիա, որը հանգեցնում է կայքի խափանումների օգտագործողների մեծ քանակի, ինչպես նաև վիդեոներ մեծ ծավալի պատճառով։ YouPorn-ում մեծ է տնային արտադրության վիդեոներ քանակը, այդ պատճառով շատ են խոսակցությունները վիդեոներում հանդես եկող անձանց տարիքի մասին այդ թվում նաև իրավապահ մարմինների կողմից։

## Արգելափակումը
### Գերմանիա
Գերմանիայում արգելվում է պոռնո կայքերի օգտագործումը առանց տարիք ստուգող լուրջ համակարգի, և գերմանական *[[Bundesprüfstelle für jugendgefährdende Medien]]*-ը ներառել է YouPorn-ը կայքերի սև ցուցակում։ Որպես արդյունք, սկսած 2007 թ.-ի ապրիլից, Գուգլի գերմանական տարբերակը համարում է YouPorn.com-ը որպես խիստ վտանգավոր պոռնոգրաֆիկ կայք։

### Սինգապուր
2008 թ.-ի մայիսին հրապարակվեց, որ Սինգապուրն արգելափակել է մուտքը YouPorn և RedTube։

### Շրի Լանկա
2009 թ.-ի հուլիսին Շրի Լանկան արգելափակեց մուտքը դեպի 12 պոռնո կայքեր, այդ թվում YouPorn, RedTube, Xvideos և Xhamster։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2006 ստեղծված կայքեր
Կատեգորիա:Համացանցային նախագծեր
Կատեգորիա:Պոռնոգրաֆիա
Տոսկանյան կղզեխմբի ազգային այգի

**Տոսկանյան կղզեխմբի ազգային պարկ** (), Իտալիայի ազգային պարկերից մեկը։ ՄԻջերկրածովյան տարածաշրջանի ամենամեծ ազգային պարկն է, զբաղեցնում է ամբողջ Տոսկանյան կղզեխմբի տարածքը, այն է՝ 567 քառ. կմ ցամաք, իսկ պահպանվող ջրային մակերեսինը 178 քառ. կմ է։ Կղզեխմբի մեջ մտնում են 7 հիմնական կղզի (Էլբա, Գորգոնա, Կապրայա, Պիանոզա, Մոնտեքրիստո, Ջիլիո և Ջանուտրի) և բազմաթիվը փոքր կղզիներ ու ժայռեր։ Մոնտե Քրիստո կղզին 1971 թվականին պետական բնական արգելոցի կարգավիճակ է ստացել։ Երկրաբանական առումով կղզիները շատ են տարբերվում միմյանցից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կայքէջը

Կատեգորիա:1989 հիմնադրված բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ
Կատեգորիա:Իտալիայի ազգային այգիներ
Սուն Ցզի

**Սուն Ցզի** հայերեն ճիշտ ձևը՝ *Սուն Ձը*, ինչպես հնչում է չինարենում (չինարեն՝ 孫子, պարզեցված չինարեն՝ 孙子, ), չինացի ռազմական տեսաբան և մտածող (մ.թ.ա. 6-5-րդ դարեր), «*Երկ ռազմարվեստի մասին*» գրքի հեղինակ։ Սուն Ցզիի կյանքի և գործունեության մասին տեղեկությունները սակավ են և առասպելական բնույթի։ Ավանդվում է, որ նա իբր եղել է չինական Ու իշխանության զորավար, հաջողությամբ ղեկավարել է 30 հազարանոց բանակ և տարել բազմաթիվ փայլուն հաղթանակներ։

Սուն Ցզիի երկը բաղկացած է 13 գլխից, որից յուրաքանչյուրը (բացի 12-րդից) ունի ծանոթագրությունների բաժին։ «Երկ ռազմարվեստի մասին» գիրքը հայերեն է թարգմանվել (ոչ բնագրից, այլ ռուսերեն թարգմանությունից) և լույս տեսել 2006 թվականին, և վերահրատարակվել 2007 թվականին՝ «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի կողմից։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Սուն Ցըզի «Երկ ռազմարվեստի մասին» հայերեն թարգմանությունը
* Երկ ռազմարվեստի մասին գրապահարանում 

Կատեգորիա:Չինացի զինվորականներ
Կատեգորիա:Չինացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ռազմական տեսաբաններ
Կատեգորիա:Քաղաքական ռեալիստներ
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփաներ
Բնության պահպանության միջազգային միություն

**Բնության պահպանության միջազգային միությունը** (ԲՊՄՄ) (անգլերեն՝ International Union for Conservation of Nature, IUCN) միջազգային ոչ առևտրային բնապահպանական կազմակերպություն է, որը զբաղվում է Երկիր մոլորակի կենսաբազմազանության պահպանման խնդիրների լուսաբանմամբ։ Հիմնադրվել է 1948 թվականին։ Նպատակն է աշխարհի բոլոր կազմակերպություններին տրամադրել աջակցություն և օգնություն՝ պահպանելու բնության ամբողջականությունն ու բազմազանությունը, բնական պաշարների բանական և էկոլոգիապես կայուն օգտագործման ապահովումը։ Հիմնական գործունեության ոլորտներն են բնապահպանական մոնիթորինգի իրականացումը, բնության պահպանության պահանջների, գործողությունների ծրագրերի մշակման, բնապահպանական ոչ կառավարական կազմակերպություններին աջակցությունը, տեղեկատվության տարածումը, խորհրդատվության տրամադրումը և այլն։ Գլխավորում է Միջազգային Կարմիր և Կանաչ գրքերի կազմման ու հրատարակման աշխատանքները։ Անց է կացնում կոնգրեսներ, որոնք տեղի են ունենում տարբեր երկրներում, կազմում է բնատեսակների ցանկեր, որոնք պահպանման կարիք ունեն։ Կազմակերպությունն ունի ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայի դիտողի կարգավիճակ։

Միության շտաբը գտնվում է շվեյցարական Գլանդե քաղաքում։ Միության մեջ մտնում են 82 պետություն, 111 հիմնարկ և այլն։

Կատեգորիա:Միջազգային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Բնապահպանական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:1948 հիմնադրումներ
Կատեգորիա:Բնապահպանություն
Կատեգորիա:Միջկառավարական կազմակերպություններ
Ելոուսթոուն (ազգային պարկ)

**Ելոուսթոունը** () միջազգային կենսոլորտային ազգային պարկ է, ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ, աշխարհի առաջին ազգային այգին (հիմնադրված է 1872 թվականի մարտի 1-ին), Վայոմինգ, Մոնթանա և Այդահո ԱՄՆ-ի նահանգների տարածքին։ Տարածքը 898,3 հազ. հեկտար է։

Կան ջրաբուխներ (ավելի քան 3000), ցեխային հրաբուխներ և լճեր։ Տարածված են փշատերև անտառներ, կենդանիներից՝ բիզոն, սև և գորշ արջեր, եղջերուներ, թռչուններից՝ շեփորահար կարապ, սպիտակագլուխ ծովարծիվ և այլն։ Զբոսաշրջիկության հիմնական սեզոնը հունիս–օգոստոսն է։

**[[ԱՄՆ]] [[Այդահո]], [[Վայոմինգ]] և [[Մոնթանա]] նահանգներում տեղակայված Յելոուսթոն ազգային պարկը, որտեղ է նաև աշխարհի ամենահայտնի՝ «[[Փորձառու զինվորականը]]» գեյզերը, պաշտոնապես գոյություն ունեցող ամենահին ազգային պարկն է:**

1872թ. հիմնադրված ժայռոտ լեոներով շրջապատված բարձրավանդակի վրա տարածվում է շուրջ 3500 քառ. մղոն (9000կմ², որը մոտավորապես այնքան է, որքան Պուերտո Ռիկեյի տարածքը)։

Յելոուսթոուն պարկի առավել տեսարժան վայրերից են մոտ 20 մղոն (32կմ) երկարությոմբ, 1000 ոտնաչափ (300մ) խորությամբ և ավելի քան 2500 ոտնաչափ (800մ) լայնությամբ մուգ կարմիր Մեծ կանիոնը՝ «զարդարված» 40-ից ավելի ջրվեժներով՝ ներառյալ Ստորին, Վերին և Աշտարակ ջրվեժները։ Ստորին ջրվեժի ջրերը գահավիժում են 300 ոտնաչափ (100մ) բարձրությունից՝ ավելի բարձր, քան Նիագարայի ջրվեժը։

Պարկի եկրաբանական բնութագրերը կազմավորվել են պարկի ընդերքում գտնվող հրաբխի ժայթքումների ազդեցությամբ։ Մոտ 640 000 տարի առաջ տեղի ունեցած վերջին ժայթքման հետևանքով Յելոուսթոուն Կալդերայում ձևավորվեց հրաբխային պայթյունից գոյացած հսկայական խառնարան, որն աշխարհի առավել խոշորներից է իր 50 մղոն (80կմ) երկարությամբ և 35 մղոն (55կմ) լայնությամբ։ Հրաբխային շարունակվող ակտիվության հետևանքով պարկում այժմ բխուն են ավելի քան 10000 տաք աղբյուրներ՝ ներառյալ գոլորշի և ցեխ ժայթքող աղբյուրները, գեյզերները և ջերմուկները։

Պարկի հրաբխային ծագման շնորհիվ աշխարհի գեյզերների և տաք աղբյուրների մոտ երկու երրորդը նրա տարածքում է, այդ թվում՝ «Շոգենավը» (ամենամեծը), «Փորձառու զինվորականը» (ամենականոնավոր ժայթքողը)։ Միջինում «Փորձառու զինվորականը» ժայթքում է յուրաքանչյուր 90 րոպեն մեկ՝ ցայտելով մինչև 8400 տակառ (32000լ) ջուր։ Ժայթքումները կարող են տևել 5 րոպե՝ հասնելով 180 ոտնաչափ (60մ) բարձրության։

Յելոուսթոունը հայտնի է նաև իր ֆաունայով և, ըստ արժանվույն կոչվում է, Հյուսիսային Ամերիկայի Սերենգեթի, քանի որ բազմաթիվ զարմանահրաշ կենդանիների հսկայական վայրի գանզվածներ ազատորեն շրջում են պարկի տարածքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն ԱՄՆ-ում
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ազգային այգիներ
Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Երեք զուգահեռ գետեր

**«Երեք զուգահեռ գետերը» **ազգային այգի է Չինաստանում, Սինա-Տիբեթյան սարերում, Յուննան նահանգի հյուսիս-արևմուտքում։ Այգու 8 հատվածները, 1,7 միլիոն հեկտար ընդհանուր տարածությամբ, մտնում են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկի մեջ։

## Արտաքին հղումներ
*http://www.worldheritagesite.org/sites/parallelriversyunnan.html 
*http://www.eoearth.org/article/Three_Parallel_Rivers_of_Yunnan_Protected_Areas,_China
*http://www.unep-wcmc.org/sites/wh/pdf/THREE%20RIVERS%20YUNNAN.pdf 

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Չինաստանում
Կատեգորիա:Չինաստանի ազգային այգիներ
Ֆասիլ Ղեբի

**Ֆասիլ Ղեբի** (), ամրոց Եթովպիայի Ամհարա շրջանում՝ Գոնդար քաղաքի մերձակայքում։ XVII - XVIII դարերում եղել է Եթովպիայի Ֆասիլիդես թագավորի և նրա ժառանգորդների գահանիստը։ Նրա ճարտարապետության մեջ դրսևորված են տարբեր ազդեցություններ, ներառյալ հինդու, արաբական և բարոկկո ոճերը (վերջինը տեղ է գտել ավելի ուշ շրջանում, ճիզվիտ միսիոներների ջանքերով): Իր պատմական նշանակության և ճարտարապետության համար ամրոցը 1979 թվականին գրանցվել է որպես ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։ Ghebbi-ն ամհարերեն բառ է, որը նշանակում է միացություն կամ պարիսպ։

Պատմա-ճարտարապետական համալիրը ներառում է Ֆասիլիդեսի ամրոցը, Իյասու I- ի (կամ՝ Իյասու Մեծի. թագավորել է 1682—1706 թթ.) պալատը, Դավիթ III- ի սրահը, կայսրուհի Մենտևաբի ամրոցը, Յոհաննես I- ի դիվանատունն ու գրադարանը, Բակաֆֆայի կայսրի բանկետների սրահը, ախոռները և երեք եկեղեցիներ՝ Ասասամե Քեդդուս Միքայել, Էլֆիգն Գիյորգիս և Գեմջաբեթ Մարիամ։ Քաղաքից դեպի հյուսիս-արևմուտք՝ Կախա գետի ափին պահպանվել է բաղնիսային շքեղ համալիրը, որի կառուցումը նույնպես վերագրվում է Ֆասիլիդեսին։

Ամրոցի դարպասները 11 տարի փակ են եղել հանրության համար. այդ ընթացքում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն այստեղ վերականգնողական աշխատանքներ է իրականացրել։ Տեսարժան այս վայրը վերաբացվել է 2005 թվականին։

## Պատկերասրահ

ET Gondar asv2018-02 img12 Fasil Ghebbi.jpg|Ֆասիլիդեսի պալատի ներսը
ET Gondar asv2018-02 img15 Fasil Ghebbi.jpg|Իյասուի պալատը
ET Gondar asv2018-02 img18 Fasil Ghebbi.jpg|Իյասուի պալատը
ET Gondar asv2018-02 img21 Fasil Ghebbi.jpg|Բակաֆի պալատը
ET Gondar asv2018-02 img08 Fasil Ghebbi.jpg|Կայսերական գրադարանը


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Solomon Woredekal, "Restoration of historical monuments of Gondar", *[[Annales d'Ethiopie]]*, 13 (1985), pp.&nbsp;119–133 

## Արտաքին հղումներ
* UNESCO Fact Sheet

Կատեգորիա:17-րդ դարի կառույցներ
Կատեգորիա:Ամրաշինական կառույցներ
Կատեգորիա:Ամրոցներ
Կատեգորիա:Դղյակներ
Կատեգորիա:Եթովպիայի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Եթովպիայում
Ապշերոնյան թերակղզի

**Ապշերոնյան թերակղզի**, *Աթշի, Ափչերոն* (ադրբեջաներեն՝ *Abşeron yarımadası*), գտնվում է Կասպից ծովի արևմտյան ափին, Ադրբեջանում։ Երկարությունը մինչև 60 կմ, լայնությունը մինչև 30 կմ։ Բարձրությունը մինչև 165 [մ։ Հարավային ափին է գտնվում Բաքու քաղաքը։ Պատմականորեն բնակեցված է եղել հայերով։

Անվանումն առաջացել է պարսկերեն *աբ* «ջուր» և *շորան* «փոքր-ինչ աղի» բառերից (նկատի է առնվել այստեղ եղած հանքային աղբյուրները)։

Կազմված է նեոգենի և անթրոպոգենի նստվածքներից։ Մակերևույթը ալիքավոր հարթավայր է, բրախիանտիկլինալ բարձրություններով, ցեխային բլուրներով, աղուտներ ու աղային լճեր ունեցող անհոսք գոգավորություններով։ Հարուստ է նավթի և գազի հանքավայրերով։ Կան հանքային աղբյուրներ։ Կլիման չոր մերձարևադարձային է՝ հունվարի 3&nbsp;°C, հուլիսի 25&nbsp;°C միջին ջերմաստիճաններով և տարեկան 140–250 մմ տեղումներով։ Հաճախակի են ուժեղ քամիները (նորդ)։ Լանդշաֆտը էֆեմերային կիսաանապատային է։ Ջրովի հողերում զարգացած է խաղողի և բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությունը։ Ապշերոնյան թերակղզի նավթարդյունաբերության և նավթի վերամշակման կարևոր շրջան է։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի թերակղզիներ
Կատեգորիա:Բաքվի աշխարհագրություն
Թամղալի

**Թամղալի ''(Թանբալի)'' հնագիտական լանդշաֆտի պետրոգլիֆները** (), Յոթնագետքի ամենահին և ամենավառ ժայռային հուշարձաններից մեկն է, գտնվում է Ղազախստանի Ալմաթիի շրջանում։ 2004 թվականից ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ է։

Շուրջ 5000 ժայռապատկերների մեծ մասը գտնվում են գլխավոր կիրճում, բայց կողային բազում ճյուղավորումներում ևս հայտնաբերվել են դրանցից:Ժայռապատկերների զգալի մասը բրոնզեդարյան է, թեև հանդիպում են նաև միջնադարյան և ավելի ուշ շրջանի փորագրություններ։ Տեղ-տեղ պատահում են երկաթեդարյան ժայռապատկերներ ևս։
 
*Թամղալը* անվանումը ղազախերեն և թյուրքական այլ լեզուներով նշանակում է «նկարված, նիշված վայր»։

## Պատկերասրահ

Image:Tamgaly Petroglyph Horse.jpg|Հնագույն քարափորագրություններ Թամղալըում
Image:Tamgaly Ravine Panorama.JPG|Ժայռապատկերներ պարունակող վայրը
Image:Tamgaly Dancers.JPG|Ցեղային հնագույն պարի և կենդանիների ժայռապատկերներ 
Image:Tamgaly Sacred Site.JPG|Ճայռապատկերների մեծ խումբ՝ սրբացված վայրում
File:Petroglyphs in Tamgaly, Kazakhstan 03.jpg|Նմուշներ Թամղալըի ժայռապատկերներից
File:Petroglyphs in Tamgaly, Kazakhstan 02.jpg|Նմուշներ Թամղալըի ժայռապատկերներից
File:Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly-115301.jpg|Նմուշներ Թամղալըի ժայռապատկերներից
File:Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly-115299.jpg|Տեսարան Թամղալըից


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* "Petroglyphs within the Archaeological Landscape of Tamgaly" UNESCO
* Goryachev, A. A. and Mariyashev, A. N. (2000) "Petrogliphs of Semirechye"; [Access to this URL no longer possible]
* "Semirechye Petroglifleri", in Turkish, from WebArchive;

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ղազախստանում
Մ.թ.ա. 5-րդ դար

**Մ․թ․ա․ 5-րդ դար**, մ.թ.ա. 500 թվականից մ.թ.ա. 401 թվականն ընկած մեկ հարյուրամյակ, և մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակի առաջին դարը։ Նախորդել է մ.թ.ա. 4-րդ դարին և հաջորդել մ.թ.ա. 6-րդ դարին։

Համաշխարհային պատմության մեջ հանդիսանում է անտիկ շրջանի ընթացք։
## Դեպքեր
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 403

**Մ.թ.ա. 403**, մ.թ.ա. 5-րդ դարի վերջին տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 400-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 404 և մ.թ.ա. 402 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 411

**Մ.թ.ա. 411**, մ.թ.ա. 5-րդ դարի իններորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 410-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 412 և մ.թ.ա. 410 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 421

**Մ.թ.ա. 421**, մ.թ.ա. 5-րդ դարի ութերորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 420-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 422 և մ.թ.ա. 420 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 440

**Մ.թ.ա. 440**, մ.թ.ա. 5-րդ դարի յոթերորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 430-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 441 և մ.թ.ա. 439 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 470

**Մ.թ.ա. 470**, մ.թ.ա. 5-րդ դարի չորրորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 470-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 471 և մ.թ.ա. 469 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 450

**Մ.թ.ա. 450**, մ.թ.ա. 5-րդ դարի վեցերորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 440-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 451 և մ.թ.ա. 449 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 460

**Մ.թ.ա. 460**, մ.թ.ա. 5-րդ դարի հինգերորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 460-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 461 և մ.թ.ա. 459 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 500

**Մ.թ.ա. 500**, մ.թ.ա. 5-րդ դարի առաջին տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 490-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 501 և մ.թ.ա. 499 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 480

**Մ.թ.ա. 480**, մ.թ.ա. 5-րդ դարի երրորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 480-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 481 և մ.թ.ա. 479 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
### Ըստ վայրի

#### Պարսկական կայսրություն
* Պարսկաստանի արքա Քսերքսես I-ը ժամանում է Սարդիս և սկսում է հավաքել հզոր բանակ և նավատորմ, որպեսզի նվաճի Հունաստանը։ Եգիպտոսը տրամադրում է 481 նավ։

#### Հունաստան
* Կորինթի Իսթմուսի ժողովը, Սպարտայի նախագահությամբ, որում շատ հունական քաղաք պետություններ համաձայնվեցին վերջ տալ պատերազմին Աթենքի և Էգինայի միջև։ Նրանք նաև քննարկեցին Պարսկաստանի կողմից ուղարկված հաշտության պայմանագիրը։ Աթենքը չցանկացավ, իր զորքերը գլխավորի Սպարտայի թագավոր Լեոնիդը։ Սիրակուզայի ղեկավար Գելոն ցանկացավ դառնալ գլխավոր հրամանատար, սակայն Աթենքը և Սպարտան հրաժարվեցին։

## Ծնունդներ
* Պրոտագորաս, հույն Փիլիսոփա (մահացել է Մ.թ.ա. 410 թվականին)
## Մահեր
* Լեոնիդաս I, Սպարտայի ռազմիկ-արքա, որն իշխել է մ․թ․ա․ 491-480 թվականներին։ Զոհվել Թերմոպիլեի ճակատամարտում:

## Ծանոթագրություններ
Մ.թ.ա. 490

**Մ.թ.ա. 490**, մ.թ.ա. 5-րդ դարի երկրորդ տասնամյակի՝ մ.թ.ա. 480-ականների տարեթիվ, որը հանդիսանում է մ.թ.ա. 491 և մ.թ.ա. 489 թվականների միջև ընկած տարին։

## Իրադարձություններ
## Ծնունդներ
## Մահեր

## Ծանոթագրություններ
Սաքո Սուքիասյան

**Սաքո Գրիգորի Սուքիասյան** (), հայ գրականագետ, թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1941 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ախալքալաք քաղաքում։ 1910 թվականին ընդունվել և 1915 թվականին ավարտել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը։ 1918-1923 թվականներին որպես ուսուցիչ աշխատել է Թիֆլիսի հայկական դպրոցներում։ 1923-1965 թվականներին ապրել է Մոսկվայում։ Աշխատել է տարբեր հրատարակչություններում ու գերատեսչություններում։ Թարգմանել է հայերենից ռուսերեն, ռուսերենից հայերեն։ Նրա թարգմանությամբ ռուսերեն լույս են տեսել Վահան Տերյանի, Արազու, Ստեփան Զորյանի մի շարք ստեղծագործություններ։ Մահացել է Մոսկվայում, թաղվել է Ախալքալաքում։

## Երկերի մատենագրություն
* Էջեր Վահան Տերյանի կյանքից, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 307 էջ։

## Թարգմանություններ (ռուսերենից)
* Պուշկին Ա. Ս., Կիրջալի (պատմվածք), Երևան, Պետհրատ, 1936, 20 էջ։
* Պուշկին Ա. Ս., Կապիտանի աղջիկը, Երևան-Մոսկվա, 1936, 148 էջ։
* Պուշկին Ա. Ս., Պուգաչովի պատմությունը, Երևան, Պետհրատ, 1936, 127 էջ։
* Պուշկին Ա. Ս., Հեքիաթներ, բանաստեղծություններ, արձակ էջեր (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Ս. Սուքիասյանը), Երևան, 1937, 214 էջ։
* Պուշկին Ա. Ս., Պիկովայա դամա, Երևան, Պետհրատ, 1937, 91 էջ։
* Օստրավսկի Ն., Ինչպես էր կոփվում պողպատը, մաս 1, Երևան, Պետհրատ, 1939, 228 էջ։
* Գորկի Մ., Չարլի Մենը, Երևան, Պետհրատ, 1940, 20 էջ։
* Մանտեյֆիլ Պ., Բնագետի պատմածները, Երևան, Պետհրատ, 1940, 201 էջ։
* Միկլուխո Մակլայ Ն. Ն., Ճանապարհորդություններ, Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 400 էջ։
* Ռադիշչև Ա. Ն., Ճանապարհորդություն Պետերբուրգից Մոսկվա, Երևան, Հայպետհրատ, 1950, 243 էջ։
* Նեկրասով Ն., Բանաստեղծություններ (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Ս. Սուքիասյանը), Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 108 էջ։
* Նեկրասով Ն., Բանաստողծություններ (գրքի մեջ մտնող գործերի մի մասը թարգմանել է Ս. Սուքիասյանը), Երևան, «Հայաստան, 1971, 127 էջ։
* «Թարգմանչաց արվեստ» շտեմարան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանի սաներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Արենի)

**Արենիի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի**, գտնվում է Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի Արենի գյուղի մոտ, Արփա գետի ձախ ափին, գյուղին հարող բարձունքի վրա։

## Պատմություն
Ըստ եկեղեցու արևմտյան մուտքի արձանագրության, կառուցվել է Սյունյաց արքեպիսկոպոս Հովհաննես Օրբելյանի կողմից 1321 թվականին, ճարտարապետն է Մոմիկը։

Վերասլաց, ներդաշնակ համաչափություններով եկեղեցի է, ունի կենտրոնագմբեթ հորինվածք։ Խորանն ունի ինքնատիպ հորինվածքի զույգ խաչաձև լուսամուտներ, արևմտյան մուտքի բարավորի զարդաքանդակի կենտրոնում, գահավորակի վրա քանդակված է Աստվածածինը՝ մանուկ Հիսուսը գրկին։ Եկեղեցու ներսում քանդակված են չորս ավետարանիչների խորհրդանշանները՝ հրեշտակ, թևավոր ցուլ, արծիվ և թևավոր առյուծ։

Եկեղեցու գմբեթը քանդվել էր 1840 թվականի երկրաշարժից։ 1967–1972 թվականին կատարվել են եկեղեցու պատերի և ծածկի նորոգման աշխատանքներ։ 1998 թվականին պոլսահայ Արտաշես Տյուզմեճյանի բարերարությամբ եկեղեցու գմբեթը վերականգնել է իր նախնական տեսքը։

Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին առանձնանանում է չափազանց ներդաշնակ համաչափություններով։

Մոմիկի արարումներից է եկեղեցու արևմտյան մուտքի բարավորին պահպանված «Տիրամայրը՝ մանուկ Հիսուսը գրկի» հոյակերտ բարձրաքանդակը։ Գահավորակին նստած Տիրամայրը պատկերված է իրատեսական՝ ժամանակի հագուստով։ Բարավորի ողջ մակերեսը մշակված է որթատունկի ոճավորված զարդաքանդակներով։

Եկեղեցու ներքին հարդարանքում գերակշռում է վեր խոյացող գմբեթը՝ հենված երկու որմնամույթերի և երկու առանձին կանգնած սյուների վրա, ինչը բնորոշ չէ հայկական եկեղեցիներին։ Գմբեթակիր քառակուսու առագաստներին քանդակված են չորս ավետարանիչների խորհրդանշանները։

Եկեղեցու բակում պահպանվել են տարբեր ժամանակաշրջաններով թվագրվող տապանաքարեր և խաչքարեր։ Փոքրաչափ, բայց գեղարվեստորեն քանդակազարդ խաչքարերը կերտվել են եկեղեցու հետ միաժամանակ, իսկ համեմատաբար պարզ ու կոպիտ մշակվածներն ունեն ավելի վաղ թվագրություն։ Շրջակայքում պահպանվել են նաև մենհիրների մնացորդներ, որ միջնադարում խաչազարդվել են։

Եկեղեցու մոտ գտնվում են իշխան Տարսայիճ Օրբելյանի ապարանքի ավերակները, իսկ շուրջը՝ XIV–XVII դդ խաչքարեր և տապանաքարեր։

## Պատկերաքանդակներ

Եկեղեցին հարուստ է քանդակներով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արենիի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի 
* Արենիի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի

Կատեգորիա:Վայոց ձորի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:14-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Եղիա Ա Արճիշեցի

**Եղիա Ա Արճիշեցի** (), Ամենայն հայոց կաթողիկոս 703 թվականից առ 717 թ։ Նախքան կաթողիկոս կարգվելը եղել է Բզնունիների նախարարարական տան եպիսկոպոսը։ Նրա օրոք վերանորոգվում են Դվին քաղաքի եկեղեցիները, հայրապետանոցը։ Կաթողիկոսի գահակալության տարիներին Աղվանից կաթողիկոս Ներսես Բակուրը ընդունում է քաղկեդոնական դավանանքը և սկսում վարել հունամետ քաղաքականություն։ Եղիա Ա Արճիշեցին սկզբում նամակներով պահանջում է Ներսես Բակուրից՝ հետ կանգնել իր քաղկեդոնականությունից, իսկ երբ իր հորդրոներն ապարդյուն են անցնում, 713 թվականին արաբ ոստիկանից ստացած զորաջոկատով գնում է Պարտավ, ձերբակալում Ներսես Բակուրին և ուղարկում նրան Դամասկոս։ Պարտավում ժողով է գումարվում, որտեղ Աղվանից կաթողիկոս է ընտրվում Սիմեոն եպիսկոպոսը։ Աղբանքում բարեկարգչական միջոցառումներ ձեռնարկելուց հետո Եղիա Ա Արճիշեցին վերադառնում է Հայաստան։

Կաթողիկոսական գահին Եղիա Ա Արճիշեցուն նախորդել է Սահակ Գ Ձորոփորեցին, իսկ հաջորդել՝ Հովհաննես Գ Օձնեցին։

## Աղբյուրներ
* «Քրիստոնյա Հայաստան» հանրագիտարան, Երևան, 2002

## Արտաքին հղումներ
* ԵՂԻԱ Ա ԱՐՃԻՇԵՑԻ (703-717) 

Կատեգորիա:8-րդ դարի հայ կաթողիկոսներ
Կատեգորիա:Դվին քաղաքում մահացածներ
Վեսպեր

**Վեսպեր** (*Մարտիրոս Տիգրանի Դաբաղյան*, ), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1967 թ.), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Վան քաղաքում։ Նրան գրաճանաչություն է սովորեցրել տատը՝ Եղիսաբեթը։ Սովորել է Վանի Երամյան վարժարանում, ապա պետական ուսուցչանոցում։ 1915 թվականին գաղթել է Արևելյան Հայաստան։ Երկար տարիներ աշխատել է որպես մանկավարժ, ապա «Գրական սերունդ» և «Խորհրդային գրականություն» ամսագրերի խմբագրություններում։ Այնուհետև ադրբեջաներեն է դասավանդել Երևանի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում։

## Վեսպերի երկերի մատենագիտություն
* Կայարաններ, Թիֆլիս, 1925, 94 էջ։ 
* Կենդանի և կրակե մարդկանց մեջ, Թիֆլիս, 1931, 112 էջ։ 
* Պայծառություն, Երևան, Պետհրատ, 1936, 142 էջ։ 
* Մանուկների հետ, Երևան, Պետհրատ, 1937, 27 էջ։ 
* Թելիկն ու Մելիկը, Երևան, Պետհրատ, 1938, 7 էջ։ 
* Ուրախ իմ ձի, Երևան, Պետհրատ, 1939, 8 էջ։ 
* Եղևնի, Երևան, Պետհրատ, 1939, 206 էջ։ 
* Վեց հարված, Երևան, Պետհրատ, 1940, 18 էջ։ 
* Մայիսյան վարդեր, Երևան, Հայպետհրատ, 1941, 38 էջ։ 
* Նկարիչ հայրիկի խոստումը, Երևան, Հայպետհրատ, 1942, 4 էջ։ 
* Այգն է բացվում, Երևան, Հայպետհրատ, 1944, 67 էջ։ 
* Հիշատակ, Երևան, «Սովետական գրող», 1948, 87 էջ։ 
* Առաջին աշուն, Երևան, Հայպետհրատ, 1956, 172 էջ։ 
* Անձրև և արև, Երևան, Հայպետհրատ, 1957, 63 էջ։ 
* Հրազդան, Երևան, Հայպետհրատ, 1959, 261 էջ։ 
* Հորեղբոր սրինգ, Երևան, Հայպետհրատ, 1960, 192 էջ։ 
* Սովետահայ գրականության ընտիր էջեր։ Պոեզիա (գրքում տեղ են գտել Վեսպերի մի քանի բանաստեղծություններ), Երևան, Հայպետհրատ, 1960, 480 էջ։ 
* Արձակ էջեր, Երևան, Հայպետհրատ, 1963։ 
* Մայրենի երգեր, Երևան, «Հայաստան», 1965, 335 էջ։ 
* Շուշանի շափրակներ, Երևան, «Հայաստան», 1968, 114 էջ։ 
* Մեր քաջ Դժիկոն, Երևան, «Հայաստան», 1972, 54 էջ։ 
* Հատընտիր, Երևան, «Հայաստան», 1973, 422 էջ։

## Թարգմանություններ (ադրբեջաներենից)

*Մեհթի Հ., Վարարում, Երևան, Պետհրատ, 1934, 122 էջ։
*Օրդուբադի Մ., Մշուշապատ Թավրիզ, Երևան, Պետհրատ, 1936, 239 էջ։
*Սաբիր Ալեքպեր, Բանաստեղծություններ, Երևան, Պետհրատ, 1936, 52 էջ։
*Ալիզադե Հ., Գյոիլբալա, Երևան, Պետհրատ, 1937, 37 էջ։
*Բուշ Վիլհելմ, Ուրախ լող, Երևան, Պետհրատ, 1937, 41 էջ։
*Ախունդով Մ. Ֆ., Արևելյան պոեմ, Երևան, Պետհրատ, 1938, 26 էջ։
*Նիզամի Գյանջևի, Նիզամի, Երևան, Պետհրատ, 1940։
*Ռուստամ Սուլեյման, Հատընտիր, Երևան, Հայպետհրատ, 1949, 88 էջ։
* Միրզա Ախունդով, Արևելյան պոեմ։ Գրված Պուշկինի մահվան առթիվ, Ե., Հայպետհրատ, 1962, 23 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վեսպերի «Կարոտ» բանաստեղծությունը

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ադրբեջաներենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Վան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Վանի Երամյան վարժարանի սաներ
Գևորգ Վիրապյան

**Գևորգ Վիրապյան** (), հայ թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1968 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Աշտարակում։ Մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ 1945-1948 թվականներին աշխատել է ԳԴՀ-ում։ 1953 թվականին ավարտել է Մոսկվայի օտար լեզուների ինստիտուտի իտալերեն լեզվի և գրականության թարգմանական և գերմաներենի մանկավարժական ֆակուլտետները։ Աշխատել է Մոսկվայում, այնուհետև՝ տեղափոխվել Երևան։ 1956-1977 թվականներին եղել է «Սովետական գրող» հրատարակչության ավագ խմբագիր։ Մահացել է Երևանում։

## Թարգմանություններ (ռուսերենից, գերմաներենից, իտալերենից)

# Կառլո Կոլլոդի, Պիոնքիոյի արկածները, Ե., Հայպետհրատ, 1956, 195 էջ։
# Արթուր Կոնան Դոյլ, Նոթեր Շերլոկ Հոլմսի մասին, Երևան, Հայպետհրատ, 1958
# Ռոբերտ Լուիս Սթիվենսոն, Սև նետը, Ե., Հայպետհրատ, 1959, 294 էջ։
# Դանիիլ Գրանին, Հարսանիքից հետո (վեպ), Ե., Հայպետհրատ, 1961, 560 էջ։
# Մարչելլո Արջիլլի և Գաբրիելլա Պարկա, Քիոդինոյի արկածները, Ե., Հայպետհրատ, 1961, 75 էջ։
# Ալբերտո Մորավիա, Չոչարա, Ե., Հայպետհրատ, 1962, 443 էջ։
# Պետրարկա, Սոնետներ և կանցոններ (թարգմանության հեղինակակից Էդվարդ Ավագյան), Ե., Հայպետհրատ, 1964, 235 էջ։
# Բ. Քելլերման, Մահվան պարը (վեպ), Ե., «Հայաստան», 1965, 596 էջ։
# Ալբերտո Մորավիա, Արհամարհանք (վեպ), Ե., «Հայաստան», 1966, 343 էջ։
# Հենրիկ Իբսեն, Պեր Գյունտ (դրամատիկական պոեմ 5 գործողությամբ), Ե., «Հայաստան», 1969, 409 էջ։ Առաջաբանը՝ Գ. Մարգարյանի։
# Սուզան Լազար, Քո ընկեր Վոլոդյա Ուլյանովը (պատմվածքներ), Ե., «Հայաստան», 1970, 37 էջ։
# Կ. Կասոլլա, Բուբեի հարսնացուն, Ե., «Հայաստան», 1971, 294 էջ։
# Մարինա Սպենդիարյան, Երաժշտի կյանքը (վիպակ), Ե., «Հայաստան», 1971, 184 էջ։
# Հ. Վ. Ռիխտեր, Սի սպանաներ (վեպ), Ե., «Հայաստան», 1972, 443 էջ։
# Էրիխ Մարիա Ռեմարկ, Հաղթական կամար, Ե., «Հայաստան», 1973, 606 էջ։
# Ռոմեն Ռոլան, Հմայված հոգին (վեպ), չորս հատորով, հատոր 1, Ե., «Հայաստան», 1975, 616 էջ։
# Ռոմեն Ռոլան, Հմայված հոգին (վեպ), հատոր 2, Ե., «Սովետական գրող», 1976, 416 էջ։
# Ռոմեն Ռոլան, Հմայված հոգին (վեպ), հատոր 3, Ե., «Սովետական գրող», 1978, 376 էջ։
# Սուզան Լազար, Քո ընկեր Վոլոդյա Ուլյանովը (պատմվածքներ), Ե., «Սովետական գրող», 1978, 82 էջ։
# Ռոմեն Ռոլան, Հմայված հոգին (վեպ), հատոր 4 (թարգմանության հեղինակակից Դոֆինե Թումանյան), Ե., «Սովետական գրող», 1983, 576 էջ։

### Մամուլ
* Սալվատորե Քվազիմոդո. Բանաստեղծություններ, «Գարուն», 1967, № 6։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Գևորգ Վիրապյան 

Կատեգորիա:Գերմաներենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Իտալերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Վալ դ'Օրչա

**Վալ դ'Օրչան** () մշակութային լանդշաֆտ է կենտրոնական Իտալիայում, Սիենա քաղաքի մոտ։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։ Հովտի բնամշակութային տարածաշրջանը համարվում է Տոսկանայի գյուղատնտեսական արեալի մի մասը, որը գտնվում է Սիենա քաղաքի մոտակայքում։ Հովտի հարավային հատվածի մոտ վեր է խոյանում Ամիատա լեռը։ Մոտակայքում գտնվում է ևս մեկ Համաշխարհային ժառանգության հուշարձան՝ Պիենցա քաղաքը։

XIV-XV դարերում Վալ դ'Օրչան համարվում էր բնակեցման և մշակութային զարգացման օբյեկտ Սիենա քաղաք-պետության կողմից։ Մարդկային աշխատանքի կողմից ստեղծված Վալ դ'Օրչա լանդշաֆտը, իր հարթավայրերով, որոնց վերևում վեր են խոյանում գրեթե կատարյալ կոնաձև բլուրները, ոգեշնչել են բազմաթիվ նկարիչների, հատկապես Սիենայի դպրոցի ներկայացուցիչներին։ Նրանց կտավները, որոնք ստեղծվել են Վերածննդի դարաշրջանում, արտացոլում են այդ բարգավաճող տեղանքի ամբողջ գեղեցկությունը։

2004 թվականին Վալ դ'Օրչան ներառվել է Իտալիայի Համաշխարհային ժառանգության ցուցակի մեջ։

thumb|center|700px|Վալ դ'Օրչայի համայնապատկերը

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Իտալիայում
Ստարի Ռաս

**Ստարի Ռաս հին քաղաքը** () միջնադարյան հուշարձանների համալիր է Սերբիայում։ 1979 թվականից մտել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկի մեջ։ Ներկայացնում է իրենից Ռաս հին քաղաքի մերձակայքը, որը երկար ժամանակ եղել էր սերբերի միջնադարյան պետական կազմավորումների մայրաքաղաքը։

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Սերբիայում
Կատեգորիա:Բյուզանդիայի քաղաքներ
Մադրիու Պերաֆիտա Կլարոր

**Մադրիու Պերաֆիտա Կլարոր հովիտը** () սառցե հովիտ է Անդորրայի հարավ-արևելքում, 2,47 կմ² տարածքով, որը զբաղեցնում է երկրի տարածքի 9%-ը։ Տարբեր կենսաբանական տեսակներ պարունակող հովիտը 2004 թվականին դարձել է Անդորրայի միակ օբյեկտը, որը ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Անդորրայում
Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետություն

**Գերմանիայի դեմոկրատական հանրապետություն** (**ԳԴՀ**, , հապավում՝ DDR), ԳԴՀ-ն կազմավորվել է Արևելյան Գերմանիայի տարածքում՝ երկրորդ համաշխարհային պատերազմում գերմանական ֆաշիզմի ջախջախումից և արևմտյան տերությունների կողմից սեպարատ արևմտագերմանական պետության ստեղծումից հետո։ ԳԴՀ-ն հռչակվել է 1949 թվականի հոկտեմբերի 7-ին։ 1990 թվականի հոկտեմբերի 3-ին միավորվել է ԳՖՀ-ին։

## Աշխարհագրական բնութագիրը
Գտնվել է Կենտրոնական Եվրոպայում, Բալթիկ ծովի ափին։ Սահմանակցել է ԳՖՀ-ին, Չեխոսլովակիային և Լեհաստանին։ Տարածքը՝ 108,2 հազար կմ քառակուսի։ Տարածքի հյուսիսային մեծ մասը գրավում է Միջինեվրոպական հարթավայրը (բարձրությունը մինչև 150-200 մ)։ Պետության հարավում Հանքային լեռներն էին (բարձրությունը մինչև 1214 մետր, Ֆիխտելբերգ գագաթը՝ ԳԴՀ-ի ամենաբարձր կետը), Թյուրինգյան անտառը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1949 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:1990 կազմալուծված պետություններ և տարածքներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի պատմություն
Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմական երկրներ
Ալկոբասա վանք

**Սանտա Մարիա դե Ալկոբասա վանքը** (), ցիստերիանական կոթող է պորտուգալական Ալկոբասա քաղաքում, որը հիմնադրել է առաջին պորտուգալական թագավոր Աֆոնսու Էնրիքեշը 1153 թվականին և ավելի քան երկու դար շարունակ վանքը թագավորական գերեզմանատան դեր էր կատարում։

Վանական համալիրը բուռն ծաղկում է ապրել հատկապես XIV—XVI դարերում, լինելով խոշոր ֆեոդալ սեփականատեր (իր ենթակայության տակ ունեցել է 13 քաղաք, 2 ամրոց), դարձել է արհեստագործության՝ մետաղամշակման, գորվածքեղենի արտադրության, պատկերազարդման կենտրոն։ Աբբայության տաճարը գոթական ոճով կառուցված առաջին շինությունն է Պորտուգալիայում։ Մանուել Առաջին թագավորի օրոք վանքն ընդարձակվել է, իսկ XVIII դարում նորացվել բարոկկո ոճով։

## Պատկերասարահ

Alcobaca-116-Kloster frontal-2011-gje.jpg
Alcobaca-130-Klosterkirche-Mittelschiff-2011-gje.jpg
Alcobaca-156-Kloster-Kreuzgang-Tuerme-2011-gje.jpg
Alcobaca-196-Kloster-Kreuzgang-Obergeschoss-2011-gje.jpg
Alcobaca-232-Kloster-Kapitelsaal-2011-gje.jpg
Alcobaca-242-Kloster-Galerie-2011-gje.jpg
Alcobaca-264-Kloster-Grab des Pedro I-2011-gje.jpg
Alcobaca-274-Kloster-Grab der Ines de Castro-2011-gje.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալկոբասայի վանքի նկարագրությունը from UNESCO
*The Monastery of Alcobaça on վանքը Google Arts & Culture-ում
* Ալկոբասայի վանքի լուսանկարներ
* Adrian Fletcher’s Paradoxplace Alcobaça Pages
* Ալկոբասայի վանքի մասին կայք (լուսանկարներ)
* Վիրտուալ էքսկուրսիա Ալկոբասայի վանքում

Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Պորտուգալիայում
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի վանքեր