open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ձայնամեկուսացում

**Ձայնամեկուսացում** շենքերի պատող կոնստրուկցիաների, շենք թափանցող ձայնի թուլացում, ավելի ընդհանուր իմաստով՝ շինության մեջ դրսից թափանցող աղմուկի մակարդակը նվազեցնող միջոցառումների համալիր։ Պատող կոնստրուկցիաների ձայնամեկուսացումը, չափված դեցիբելերով, կոչվում է դրանց ձայնամեկուսացնող ունակություն։

Տարբերում են ձայնամեկուսացում օդային աղմուկից և հարվածային աղմուկից։
* Օդային աղմուկից միջբնակարանային միջնորմերի ձայնամեկուսացնող ունակությունը մեծացնելու համար. դրանք պատրաստում են ֆիզիկական տարբեր հատկություններ ունեցող շերտավոր նյութերից կամ դրանցում ստեղծում են օդային հոծ միջնաշերտեր։
* Միջհարկային ծածկերի ձայնամեկուսացման լավացնելու համար ստեղծում են օդային միջնաշերտ կամ կառուցում կախովի առաստաղ։ Հարվածային աղմուկից ձայնամեկուսացումը լավացնելու համար հատակը պատրաստում են առաձգական միջադիրների վրա։

Կատեգորիա:Շինարարություն
Կատեգորիա:Ակուստիկա
Սիլավենգո

**Սիլավենգո ** (իտալ․՝Sillavengo) կոմունա Իտալիայում, Պիեմոնտ մարզի Նովարա գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 567 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը 63 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 9 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 28060։ Հեռախոսային կոդ՝ 0321։

Բնակավայրի հովանավորն է համարվում սուրբ Գերմանո դ’Աուխերեն։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
 bar:2011 text:2011
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 1124
 bar:1871 from:0 till: 1246
 bar:1881 from:0 till: 1387
 bar:1901 from:0 till: 1384
 bar:1911 from:0 till: 1399
 bar:1921 from:0 till: 1232
 bar:1931 from:0 till: 1163
 bar:1936 from:0 till: 1137
 bar:1951 from:0 till: 964
 bar:1961 from:0 till: 853
 bar:1971 from:0 till: 724
 bar:1981 from:0 till: 653
 bar:1991 from:0 till: 588
 bar:2001 from:0 till: 567
 bar:2011 from:0 till: 595
PlotData=
 bar:1861 at: 1124 fontsize:S text: 1124 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 1246 fontsize:S text: 1246 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 1387 fontsize:S text: 1387 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 1384 fontsize:S text: 1384 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 1399 fontsize:S text: 1399 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 1232 fontsize:S text: 1232 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 1163 fontsize:S text: 1163 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 1137 fontsize:S text: 1137 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 964 fontsize:S text: 964 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 853 fontsize:S text: 853 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 724 fontsize:S text: 724 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 653 fontsize:S text: 653 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 588 fontsize:S text: 588 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 567 fontsize:S text: 567 shift:(-10,5)
 bar:2011 at: 595 fontsize:S text: 595 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ ISTAT-ի տվյալների


## Կոմունայի վարչակազմ
* Հեռախոս։ 0321 825117
* Էլեկտրոնային հասցե։ municipio@comune.sillavengo.no.it
* Պաշտոնական կայք։ http://www.comune.sillavengo.no.it/

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայք 
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Սիցանո

**Սիցանո ** (իտալ․՝ Sizzano), կոմունա Իտալիայում, Պիեմոնտ մարզի Նովարա գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 1458 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը 146 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 10 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 28070։ Հեռախոսային կոդ՝ 0321։

Բնակավայրի հովանավորն է համարվում սուրբ Վիկտորը։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:2000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
 bar:2011 text:2011
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 1282
 bar:1871 from:0 till: 1499
 bar:1881 from:0 till: 1732
 bar:1901 from:0 till: 1897
 bar:1911 from:0 till: 1851
 bar:1921 from:0 till: 1758
 bar:1931 from:0 till: 1662
 bar:1936 from:0 till: 1656
 bar:1951 from:0 till: 1618
 bar:1961 from:0 till: 1523
 bar:1971 from:0 till: 1481
 bar:1981 from:0 till: 1475
 bar:1991 from:0 till: 1434
 bar:2001 from:0 till: 1458
 bar:2011 from:0 till: 1446
PlotData=
 bar:1861 at: 1282 fontsize:S text: 1282 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 1499 fontsize:S text: 1499 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 1732 fontsize:S text: 1732 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 1897 fontsize:S text: 1897 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 1851 fontsize:S text: 1851 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 1758 fontsize:S text: 1758 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 1662 fontsize:S text: 1662 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 1656 fontsize:S text: 1656 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 1618 fontsize:S text: 1618 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 1523 fontsize:S text: 1523 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 1481 fontsize:S text: 1481 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 1475 fontsize:S text: 1475 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 1434 fontsize:S text: 1434 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 1458 fontsize:S text: 1458 shift:(-10,5)
 bar:2011 at: 1446 fontsize:S text: 1446 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ ISTAT-ի տվյալների


## Կոմունայի վարչակազմ
* Հեռախոս։ 0321 820214
* Էլեկտրոնային հասցե։ municipio@comune.sizzano.no.it
* Պաշտոնական կայք։ http://www.comune.sizzano.no.it/

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայք 
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Սորիզո

**Սորիզո** (իտալ․՝Soriso), կոմունա Իտալիայում, Պիեմոնտ մարզի Նովարա գավառում։

Բնակչությունը կազմում է 748 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը 122 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 6 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 28018։ Հեռախոսային կոդ՝ 0322։

Սորիզոն սահմանակից է Գարգալո, Գոձանո, Պոնո և Վալդուջա համայնքներին։

Բնակավայրի հովանավորն է համարվում Սուրբ Հակոբը։ Տոնը նշվում է հուլիսի 25-ին։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
 bar:2011 text:2011
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 995
 bar:1871 from:0 till: 1136
 bar:1881 from:0 till: 1153
 bar:1901 from:0 till: 1138
 bar:1911 from:0 till: 1065
 bar:1921 from:0 till: 975
 bar:1931 from:0 till: 956
 bar:1936 from:0 till: 932
 bar:1951 from:0 till: 864
 bar:1961 from:0 till: 886
 bar:1971 from:0 till: 788
 bar:1981 from:0 till: 725
 bar:1991 from:0 till: 767
 bar:2001 from:0 till: 730
 bar:2011 from:0 till: 781
PlotData=
 bar:1861 at: 995 fontsize:S text: 995 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 1136 fontsize:S text: 1136 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 1153 fontsize:S text: 1153 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 1138 fontsize:S text: 1138 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 1065 fontsize:S text: 1065 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 975 fontsize:S text: 975 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 956 fontsize:S text: 956 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 932 fontsize:S text: 932 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 864 fontsize:S text: 864 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 886 fontsize:S text: 886 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 788 fontsize:S text: 788 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 725 fontsize:S text: 725 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 767 fontsize:S text: 767 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 730 fontsize:S text: 730 shift:(-10,5)
 bar:2011 at: 781 fontsize:S text: 781 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ ISTAT-ի տվյալների


## Կոմունայի վարչակազմ
* Հեռախոս։ 0322 983202
* Էլեկտրոնային հասցե։ municipio@comune.soriso.no.it
* Պաշտոնական կայք։ http://www.comune.soriso.no.it

## Արտաքին հղումներ
* Բնակավայրի պաշտոնական կայք 
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Էդուարդ Ղուլյան

**Էդուարդ Խաչատուրի Ղուլյան** (1927, հունվարի 7, գ․ Ղարաչինար (Ադրբեջանական ԽՍՀ Շահումյանի շրջան)), պետական աշխատող։ Երկրաբանահանքաբանական գիտությունների թեկնածու (1966), ՀԽՍՀ վաստակավոր երկրաբան (1965)։ ԽՄԿԿ անդամ 1955 թվականից։

1949 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի երկրաբանական ֆակուլտետը։ 1949 թվականից աշխատել է ՀԽՍՀ երկրաբանական վարչության արշավախմբերում (երկրաբան, գլխավոր երկրաբան, գլխավոր ինժեներ), 1955 թվականից՝ երկրաբանական վարչությունում, 1965 թվականից վարչության պետ, 1968 թվականից՝ Հայկական երկրաբանական ընկերության փոխնախագահ։

Հեղինակ է մի շարք տեսական և գործնական նշանակություն ունեցող գիտական աշխատությունների, որոնցում լուսաբանված են ՀԽՍՀ օգտակար հանածոների տարածական տեղաբաշխման օրինաչափություններն ու հեռանկարները։

## Երկեր
* Железнорудные месторождения Армении, E․, 1963 (соавтор Г․ А․ Дадаян)
* Развитие минерально-сырьевой базы Арм․ ССР к 50-летию Великого Октября, РОН, 1967․

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ երկրաբաններ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ձիթատու մշակաբույսեր

**Ձիթատու մշակաբույսեր** ձեթ ստանալու նպատակով մշակվող բույսեր։

Պատկանում են՝
* աստղածաղկավորների կամ բարդածաղկավորների (արևածաղիկ, գաթի ծաղիկ),
* կաղամբազգիների կամ խաչածաղկավորների (սորուկ, մանանեխ, հալացուկ), 
*բակլազգիների կամ թիթեռնածաղկավորների (գետնանուշ, սոյա),
* իշակաթնուկավորների (տզկանեփ), 
*քունջութազգիների (քունջութ),
* խաշխաշազգիների (խաշխաշ), 
*խուլեղինջազգիների (պերիլա և ղաշխակտավատ), 
*կտավատազգիների (կտավատ),
*Սոյամի (սոյա) ընտանիքներին

Դաշտային բույսերից իրենց սերմերում ձեթ են պարունակում բամբակենին, կանեփը, կենաֆը, եգիպտացորենը, ծառատեսակներից՝ ձիթենին, եղրիզենին, ընկուզենին, նշենին և այլն։ Բուսական յուղը գոյանում է սերմերում (արևածաղիկ, գաթի ծաղիկ), տերևներում (դաղձ), ծաղիկներում (վարդ), տերևներում ու ցողուններում (խորդենի), կոճղարմատներում (հիրիկ)։

Ձիթատու մշակաբույսերի քուսպը լավագույն խտացրած կեր է։ Մշակվող մշակաբույսերի սերմերում բուսական յուղը (բացարձակ չոր նյութի հաշվով) կազմում է. 
*
*արևածաղիկինը՝ 29-57,
* տզկանեփինը՝ 47-58, 
*քունջութինը՝ 48-63, 
*գաթի ծաղկինը՝ 25-32, 
*կտավատինը՝ 30-47, 
*սոյայինը՝ 15-24, 
*գետնանշինը՝ 41-56, 
*պերիլայինը՝ 26- 49, 
*մանանեխինը՝ 30-47,
* սորուկինը՝ 25-46, 
*հացահատիկինը՝ 33-49%:

Կատեգորիա:Մշակաբույսեր
Ձկնորսություն

[մինի|Ձկնորսություն [Սևանա լիճ|Սևանա լճում]]
**Ձկնորսություն**, արդյունաբերական, ձկնարդյունաբերության ճյուղ, որը Համաշխարհային օվկիանոսից, ծովերից, լճերից, գետերից, ջրամբարներից արդյունահանում է տարբեր տեսակի ձկներ (որսի մոտ 90 %), ծովային կաթնասուններ, փափկամորթներ, խեցգետնակերպեր, ջրային բուսականություն։

## Պատմություն
Ձկնորսությունը մարդու տնտեսական գործունեության հնագույն ձևերից է և հայտնի է եղել գրեթե բոլոր ժողովուրդներին։ Հնագիտական հուշարձանները հաստատում են, որ դրանով մարդը զբաղվել է դեռևս վերին պալեոլիթում (հայտնաբերված են ոսկրե պարզունակ կարթեր և այլն) և հատկապես բնորոշ է եղել Մադլենյան մշակույթին։ Շատ ցեղերի համար (օրինակ, Հյուսիսային Ամերիկայի հնդկացիների համար) ձկնորսությունն ապրուստի հիմնական աղբյուրն էր։ Հայկական լեռնաշխարհի տարածքում, սկսած քարեդարյան, էնեոլիթյան, բրոնզեդարյան ժամանակներից, բնակավայրեր (Շենգավիթ, Քոսիճոթեր, Լճաշեն և այլն) են հիմնել գետերի ու լճերի ափերին՝ ձկնորսության համար նպաստավոր վայրերում։ Ձկնորսությունյան հիմնական գործիքներն են եղել քարե կամ մետաղյա եռաժանիները, տեգերը, թակարդները, ցանցերը, ուռենու ճյուղերից հյուսված սակառները, սուզանիվները, սուզաքար-ծանրոցները և այլն։ Հայաստանի մի շարք հնավայրերից գտնվել են ձկների ոսկորներ և ձկնորսությունյան գործիքներ (եռաժանիներ, սուզանիվներ)։ Ձկնորսությունը, որպես զբաղմունք, Հայաստանում տարածված է եղել նաև միջին դարերում։

Կատեգորիա:Ձկնորսություն
Զվարթ Ղուկասյան

**Զվարթ Հովհաննեսի Ղուկասյան** (), հայ արձակագիր, գրականագետ, գրող։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1971)։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1968 թվականից։

## Կենսագրություն
1918 թվականին ընտանիքով գաղթել է Ալեքսանդրապոլ։ 1930-1938 թվականներին որպես լինոտիպիստ աշխատել է տպարանում։ 1943 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի  բանասիրական ֆակուլտետը։ Սովորելուն զուգընթաց աշխատել է «Գրական թերթ»-ի, «Պիոներ կանչ»-ի, «Ագիտատորի բլոկնոտ»-ի և «Հայաստանի աշխատավորուհի» ամսագրի խմբագրություններում, ռադիոկոմիտեում։ Եղել է ՀԿԿ Երևանի քաղկոմի քարտուղար (1951-1953, 1954-1955), ՀԿԿ Կենտկոմի պրոպագանդայի և ագիտացիայի բաժնի վարիչի տեղակալ (1956-1958)։ 1958-1980 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուում։ 1949 թվականին «Ռուս-հայ գրական կապերը նախառևոլյուցիոն շրջանում» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1974 թվականին «Գրականության կուսակցականության լենինյան ուսմունքը և հայ գրականագիտությունը» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան։

Հրատարակել է «Պատմվածքներ» (1958), «Ոտնահետքերը ցանկապատի մոտ» (1974) ժողովածուները, «Ռուս-հայ գրական կապերը նախառեվոլյուցիոն շրջանում» (1961), «Ժամանակակից սովետահայ վեպը (1953-1963)» (1964), «Գրականության կուսակցականության լենինյան ուսմունքը և հայ գրականագիտությունը» (1970) աշխատությունները։

ՀԽՍՀ III —IV գումարումների Գերագույն խորհրդի դեպուտատ։ ԽՄԿԿ անդամ 1938 թվականից։

Մահացել է 1980 թվականին, Երևանում։

## Երկեր
* Հպարտություն, Երևան, Հայպետհրատ, 1947, 80 էջ։
* Պատմվածքներ, Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 155 էջ։
* Ռուս-հայ գրական կապերը նախառևոլյուցիոն շրջանում, Երևան, Հայպետհրատ, 1961, 250 էջ։
* Ժամանակակից սովետահայ վեպը (1953-1963), Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1964, 240 էջ։
* Գրականության կուսակցականության լենինյան ուսմունքը և հայ գրականագիտությունը, Երևան, ՀԽՍՀ ԳԱ, 1970, 342 էջ։ 
* Ոտնահետքերը ցանկապատի մոտ (պատմվածքներ), Երևան, «Հայաստան», 1974։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ կին գրողներ
Ձմեռային աշխատանքներ

**Ձմեռային աշխատանքներ**, սառնամանիքների պայմաններում ձմռանը տարվող շինարարական մոնտաժային աշխատանքներ։ Դրանք պահանջում են հատուկ միջոցառումների կիրառում, որը բարդացնում և թանկացնում է այդ աշխատանքները, սակայն վերացնում շինարարությաև սեզոնայնությունը։ Շինարարության անհրաժեշտ որակ ապահովելու նպատակով շինարարական նորմաներում և կանոններում տեխնոլոգիական հատուկ պահանջներ են նախատեսված ձմեռային աշխատանքների առանձին տեսակների համար, հողային աշխատանքները կատարելուց առաջ գրունտը նախապատրաստում են՝ այն սառչելուց պահպանելու նպատակով։ Գրունտի վերին շերտը հերկում և տոփանում են, ծածկում տաքացուցիչով (տորֆ, թեփ, խարամ), օգտագործում են ձյունածածկույթը։ Սառած գրունտները նախապես փխրեցնում և տաքացնում են շոգեգոլորշային, ջրային, էլեկտրական ասեղներով, էլեկտրոդներով։ Մեծ մակերեսներով գրունտը նպատակահարմար է հագեցնել ջրով, որի միջոցով մասամբ սառածությունը նվազում է։ Սառած գրունտը մշակում են նաև առանց տաքացնելու։ Այն կտրատում են բլոկների և հանում ամբարձիչի կամ հողափոր մեքենաների օգնությամբ։ Պայթեցման եղանակը արդյունավետ է գրունտի խորը սառածության և մեծ ծավալի աշխատանքների դեպքում։

Քարային աշխատանքները տարվում են հիմնականում շարվածքի սառեցման եղանակով, որի դեպքում շարը կատարվում է տաքացված շաղախներով։ Առաջացած կարաններն արագորեն սառչում են և ձեռք բերում մեծ ամրություն։ Բետոնային աշխատանքները պահանջում են սառելուց պահպանել բետոնը՝ մինչ դրա կաղապարահանման անհրաժեշտ ամրություն ստանալը։ Փակ շենքերում սվաղման աշխատանքների իրականացման կարևորագույն պայմանը շենքի ու ծեփաշերտի տաքացումն է կամ քլորացված շաղախների կիրառումը։

Կատեգորիա:Ձմեռ
Կատեգորիա:Շինարարություն
Վայրի ճագար

**Վայրի ճագար** (), նապաստականմանների կարգի կաթնասուն կենդանի։ Ընտանի ճագարի ցեղերի նախահայրը (այս ճագարաբուծություն)։ Մարմնի երկարությունը 35-45 սմ է, կենդանու միջին զանգվածը 1,3-2,2 կգ է։ Ականջների երկարությունը 6-7,2 սմ է։ Գույնը՝ գորշ մոխրագույն։ Բազմանում է տարին մի քանի անգամ (յուրաքանչյուր ծնին՝ 3-9 ձագ)։ Սնվում է հիմնականում խոտաբույսերով։ Հսկայական գաղութներով ապրում է բաց տարածություններում։ Որսի լավ կենդանի է (օգտագործվում են միսը և մորթին)։ Հայրենիքը Հարավ-Արևմտյան Եվրոպան և Հյուսիս-Արևմտյան Աֆրիկան է։ Ներմուծվել է և լայնորեն տարածվել Կենտրոնական Եվրոպայում, Մեծ Բրիտանիայում, Նոր Զելանդիայում, Ավստրալիայում, Հարավային Աֆրիկայում և ԱՄՆ-ի հյուսիսային շրջաններում, Ռուսաստանում, Հարավ-Արևմտյան Ուկրաինայում։ Որոշ երկրներում (օրինակ, Ավստրալիայում) մեծ վնաս է հասցնում գյուղատնտեսությանը և ֆաունային։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ավստրալիայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Եվրոպայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Նոր Զելանդիայի կենդանական աշխարհ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի կենդանական աշխարհ
Հրաչյա Հովհաննիսյան (այլ կիրառումներ)

**Հրաչյա Հովհաննիսյան** անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.

* Հրաչյա Հովհաննիսյան (բանաստեղծ) (1919 - 1997), հայ բանաստեղծ։
* Հրաչյա Հովհաննիսյան (թառահար) (1947), հայ թառահար։
Աշխարհբեկ Ղազարյան

**Աշխարհբեկ Սարգսի Ղազարյան** (), սերժանտ, Խորհրդային Միության հերոս (1945)։

1940 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Ռազմաճակատ մեկնել է 1941 թվականի օգոստոսին՝ 301-րդ հրաձգային դիվիզիայի կազմում։ Մասնակցել է Դոնեցկի, Օդեսայի, Դնեստրի, Բենդերիի, Վարշավայի, Օդերի գետանցման և Բուլինի համար մղված մարտերին։ 1945 թվականի հունվարի 14-ին նրան հանձնարարվել է իր ջոկատով ճեղքել Վարշավայի վոյեվոդության Չերվոնկա գյուղի շրջանում ամրացած թշնամու դասավորությունը և ճանապարհ բացել գնդի համար։ Մարտական այդ առաջադրանքը կատարելիս ցուցաբերած բացառիկ խիզախության ու արիության համար ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի Նախագահության հրամանագրով նրան շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում։ Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր աստղի, Փառքի III աստիճանի, Բոգդան Խսմելնիցկու III աստիճանի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Sucker (ալբոմ)

«**Sucker**», անգլիացի երգչուհի Չարլի ԷքսՍիԷքսի երրորդ ստուդիական ալբոմն է։ Այն թողարկվել է 2014 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Asylum Records, Atlantic Records և Neon Gold Records լեյբլների կողմից։

Ալբոմը բարձր գնահատականների է արժանացել երաժշտական քննադատների կողմից։ «Rolling Stone» ամսագիրը այն անվանել է տարվա լավագույն փոփ ալբոմ, իսկ «Billboard» ամսագրի տարվա լավագույն փոփ ալբոմների վարկանշային աղյուսակում այն զբաղեցրել է 2-րդ հորիզոնականը։ Ալբոմը Մեծ Բրիտանիայի ազգային հիթ շքերթում զբաղեցրել է 15-րդ հորիզոնականը, իսկ ամերիկյան Billboard 200 ալբոմների հիթ շքերթում 28-րդ հորիզոնականն է զբաղեցրել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Չարլի ԷքսՍիԷքսի պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:2014 ալբոմներ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Ղազար Թոխաթեցի

**Ղազար Թոխաթեցի** (), հայ տաղասաց, գրիչ։ 1602 թվականին Թոխաթի կոտորածից ազատվել և հաստատվեւ է Եազլովցա քաղաքում, ապա՝ Կամենիցում։ Այստեղ մտերմացել է լեհահայ գաղութի հոգևոր առաջնորդ, արքեպիսկոպոս Կարապետ վարդապետի հետ, որին և նվիրել է «Գովասանք Կարապ ետ արքեպիսկոպոսիի Թոխաթցի Ղազար եպիսկոպոսէ ասացեալ» ներբողը։ Ղազար Թոխաթեցու մյուս 3 գործերը կապվում են ծննդավայրի հետ։ Դրանցից մեկում՝ «Գովասանքի վերայ Թոխաթ քաղաքին» երկում, Թոխաթը համարվել է «փոքր Ստամբոլ»։ Մնացած 2-ը ողբ են («Ողբ ի վերայ կոտորածին Թոխաթի» և «Ողբ ի ուլերայ սովոյն Թոխաթի»), որոնք պահպանված են եղել բանասեր Շավարշ Սահակյանի մոտ և ոչնչացվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Ղազար Թոխաթեցին ընդօրինակել է ձեռագրեր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ղազար Թոխաթեցին հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարանում

Կատեգորիա:Հայ տաղասացներ
Կատեգորիա:Հայ գրիչներ
Կատեգորիա:Հայերը Կամենեց-Պոդոլսկում
Կորած երեխաների միջազգային օր

**Կորած երեխաների միջազգային օր** (), նշվում է յուրաքանչյուր տարվա մայիսի 25-ին, ի հիշատակ անհետ կորած երեխաների։

## Պատմություն
### Օր սահմանելու գաղափարը
Կորած երեխաների հիշատակին նվիրված միջազգային օր սահմանելու գաղափարը ծագել է Ամերիկայում 1979 թվականի մայիսի 25-ին։ Այդ օրը դպրոցից տուն գնալու ճանապարհին անհետացել է 6-ամյա ամերիկացի Էվիան Փեյթսը (), որին հետագայում այդպես էլ չգտան։ Միայն 33 տարի անց 2012 թվականին Նյու Ջերսիի բնակիչ Պեդրո Էռնանդեսը խոստովանել է, որ ինքն է առևանգել և սպանել երեխային։

### Պաշտպան կառույցներ
Երեխայի անհետացումից չորս տարի անց՝ 1983 թվականի մայիսին, ԱՄՆ նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանը Միացյալ Նահանգներում մայիսի 25-ը հայտարարեց Կորած երեխաների ազգային օր։ Հաջորդ տարի՝ 1984 թվականին, ԱՄՆ-ում հիմնադրվեց *Կորած ու շահագործման ենթարկված երեխաների որոնումների ազգային կենտրոնը* ()։ 1997 թվականի մայիսին ամերիկյան նախաձեռնության օրինակով հիմնադրվեց *Կորած ու շահագործման ենթարկված երեխաների որոնման միջազգային կենտրոնը* (ICMEC), որի պաշտոնական բացումը տեղի ունեցավ 1999 թվականի ապրիլին Վաշինգտոնում՝ Մեծ Բրիտանիայի դեսպանությունում։

### Միջազգային օր
2010 թվականին որոշվեց հռչակել Կորած երեխաների միջազգային օր, որի նպատակն է հասարակության ուշադրությունը սևեռել առևանգումներից երեխաների պաշտպանվածության, կենսական դժվարությունների ու հակաիրավական շահագործման խնդիրներին։ Առ այժմ օրը միջազգային օրվա պաշտոնական հաստատում չի ստացել։

## Հիշատակ
* Կորած երեխաների օրվա խորհրդանիշն է անմոռուկը։ 
* Մայիսի 25-ին աշխարհի տարբեր երկրներում ի հիշատակ կորած երեխաների երկինք են բաց թողնվում փուչիկներ։

## Փաստեր
* Ամեն օր աշխարհում անհետ կորչում է շուրջ 22 հազար, իսկ տարեկան 8 միլիոն երեխա։ 
* Եվրոպայում տարեկան միջին հաշվով անհետ կորչում են 70000 տղա և աղջիկ։ 
* 2008 թվականի դեկտեմբերից գործում են Insafe ծրագրի «թեժ գծեր» Եվրախորհրդի Safer Internet Programme ծրագրի շրջանակներում, որոնց նպատակը կորած անչափահասների որոնմանը խթանելն ու երեխաների հետ դաժան վերաբերմունքի և շահագործման փաստերի լույս հանելն ու կանխարգելելն է։
* 1984 թվականից Կորած ու շահագործման ենթարկված երեխաների որոնումների ազգային կենտրոնի օգնությամ 250000 երեխա է գտնվել։ Գտնվող երեխաների քանակի ավելացմանը նպաստում են մարդկանց լայն զանգվածների իրազեկությունը և նորագույն տեխնոլոգիաների օգտագործումը որոնման աշխատանքների ժամանակ։

## Տես նաև
* Երեխայի իրավունքների հռչակագիր

## Արտաքին հղումներ
*The Government of Canada Highlights International Missing Children's Day and the Success of "Our Missing Children" Program  
*Global effort launched to help bring missing children home  
*International Missing Children's Day 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երեխաների պաշտպանություն
Կատեգորիա:Միջազգային օրեր
Կուակոս դե Յուստե

**Կուակոս դե Յուստե** (), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Մտնում է Կասեռես պրովինցիայի Էստռեմադուռա ինքնավար համայնքի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է *Լա Վեռա* շրջանի կազմում։ Տարածքը զբաղեցնում է 52,6 կմ²։ Բնակչությունը՝ 908 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։

## Արտաքին հղումներ
Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Էստրեմադուրայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կասերես պրովինցիայի բնակավայրեր
Խաչիկ Պարտիզպանյան

**Պարտիզպանյան Խաչիկ** (Խաչատուր), բժիշկ, հան­րա­յին գոր­ծիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կոնստանդնուպոլսում, բժշկա­կան կրթու­թյուն է ու­նե­ցել և բժիշկ աշ­խա­տել։

1915 թվականի ապ­րի­լի 11(24)-ին ի թիվս 235 ան­վա­նի հայ մտա­վո­րա­կան­նե­րի, ձեր­բա­կալ­վել է և բան­տարկ­վել Կոնստանդնուպոլսի կենտ­րո­նա­կան բանտում։ 1915 թվականի ապ­րի­լի 12-ին, ձեր­բա­կալ­ված­նե­րի հետ, գնաց­քով տե­ղա­փոխ­վել է Այաշ ավա­նի ծայ­րմասի բլրի վրա գտնվող Սա­րը կըշ­ լա հին զո­րա­նոց-բան­տը և մի քա­նի ամիս այն­տեղ մնա­ցել։ Այ­նու­հետև նրանց, այդ թվում՝ Խա­չի­կին, խումբ-խումբ ու­ղար­կել են Անա­տոլի­ա­յի խոր­քերն ու Անկա­րա­յի մոտ գա­զա­նա­բար սպա­նել։

## Գրականություն
* Պա­լա­քե­ան Գրի­գո­րիս, Հայ գող­գո­թան, Վի­եննա, 1922։ 
* Հայ­րա­պե­տյան Վա­նիկ, Էջեր Հա­յաս­տա­նի դե­ղա­գոր­ծու­թյան պատ­մու­թյու­նից, Երև­ան, 1990։ 
* Պա­լա­քյան Գրի­գո­րիս, Հայ գող­գո­թան, Երև­ան, 1991։ 
* Ավագյան Կարինե, Եղեռ­նա­հուշ մա­սունք կամ խոս­տո­վա­նողք և վկայք խա­չի, Երև­ան, 2002։ 
* Ավագյան Կարինե, «Չան­ղը­րըի 1915 թ. ապ­րի­լի 11, Յի­շա­տակ»… Թան­գա­րա­նա­յին ցու­ցան­մոյ­շը, «Հան­դէս Ամ­սօ­րե­այ», 2008, հ. 1-12

## Աղբյուրներ
*

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Ղզղալա (այլ կիրառումներ)

**Ղզղալա**, 
* Աղջկաբերդ, Աղվանաբերդ, գյուղ Լեռնային Ղարաբաղի Մարտունու շրջանում, շրջկենտրոնից 12 կմ հյուսիս, Նահատակ լեռան ստորոտում։ Բնակչությունը զբաղվում է խաղողագործությամբ, հացահատիկի մշակությամբ, անասնապահությամբ։ Ղզղալայում գործում է խաղողի նախնական վերամշակման գործարան։ Ունի միջնակարգ դպրոց, արվեստի տուն, կինո, 2 գրադարան, բուժկայան, հնագիտական թանգարան։ Ղզղալայի տարածքում գտնվում են եկեղեցիներ, գյուղատեղիներ, խաչքարեր (7-րդ, 9-րդ, 13-րդ, 17-րդ դարեր)։ Գյուղի Հինգշենատեղ հնավայրից գտնվել են բրուտագործի արհեստանոց, կավե խողովակների շարք, բրոնզից և պղնձից ձուլած բազմաթիվ իրեր, որոնք նման են Դվինում հայտնաբերված համանման իրերին։ 1972 թվականին Ղզղալաում հայտնաբերվել է թրծված կավե պատերով ձուլարան։ 
* Ղզղալա (1978 թվականից՝ Գետավան), գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Տաշիրի շրջանում, շրջկենտրոնից 10 կմ հարավարեելք։
Ղևոնդ Երեց

**Սուրբ Ղևոնդ երեց Վանանդեցի** (), եկեղեցական գործիչ, 5-րդ դարի կեսի հայ ազատագրական պայքարի (Վարդանանց պատերազմ) մասնակից։ Եղել է Մեսրոպ Մաշտոցի և Սահակ Պարթևի աշակերտը։ Պաշտոնավարել է Բագրևանդ գավառում։ Մասնակցել է Շահապիվանի ժողովին (444թ)։ 450 թվականի ամռանը գլխավորել է Անգղի բնակչության հարձակումը պարսիկ մոգերի վրա, որոնք փորձել են տեղի եկեղեցին դարձնել ատրուշան։ Մասնակցել է Ավարայրի ճակատամարտին (451թ), ելույթներով ոգևորել է կռվողներին, ինչի համար էլ ստացել է «Ավարայրի արծիվ» պատվանունը։ Քրիստոնեության ջատագովմանը նվիրված Ղևոնդի քարոզները, Պարսկաստանի նվաճողական քաղաքականության (որը զուգակցված էր հայերին հավատափոխ անելու հետ) պայմաններում, նպաստել են ազգայի և զատագրական պայքարին։ Ավարայրի ճակատամարտից հետո գերվել է, աքսորվել Ապար (այժմ՝ Խորասան) աշխարհի Նյուշապուհ քաղաքը, որից հետո էլ նահատակվել է։

## Գրականություն
* Եղիշե, Վարդանի և հայոց պատերազմի մասին, Երևան, 1994։
* Ղազար Փարպեցի, Հայոց պատմություն. Թուղթ Վահան Մամիկոնյանին, Երևան, 1982։
* Գալուստյան Շ., Հայազգի սուրբեր, Երևան, 1997։

Կատեգորիա:5-րդ դարի հայ եպիսկոպոսներ
Եղիշե Փափանյան

**Եղիշե Փափանյան** (Փափանեսյան, ), հայ դեղագործ, բժիշկ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1875 (1877) թվականին, Կա­րին նահանգի կենտրոն Կարին քաղաքում։ Ավարտել է Կոնստանդնուպոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանի դեղագործական բաժինը։ 1902 թվականին Կարինում սեփական դեղատուն է բացել և դեղագործ աշխատել։ Պատրաստել է «փուդ­րափա­փան» (Փափանյանի փոշի) հազի դեղը։ Իտա­լի­այի Պա­լեր­մո քաղաքի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետից ոսկե մեդալ և պատվո նշան է ստացել։ Մելիտինեում սեփական դեղատուն է ունեցել և դեղագործ աշխատել։

1915 թվականին Մելիտինեում թուրք խաժամուժը նրան կացնահար է արել՝ 39 տարեկանում։

## Գրականություն
* Հայ բժշկութեան տուած զոհերը, ցուցակագրուած վաւերական փաստերով, Կ. Պոլիս, 1919։ 
* Յուշամատեան Մեծ Եղեռնի (1915-1965), պատրաստեց Գերսամ Ահարոնեան, Պէյրութ, 1965։ 
* Թէոդիկ, Յուշարձան նա հատակ մտաւորականութեան, Բ. տպագրութիւն, Երեւան, ապրիլ 24, 1985։

## Աղբյուրներ
*

Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ դեղագործներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Ձյունամաքրիչ

մինի|Երկաթուղային ձյունամաքրիչ

**Ձյունամաքրիչ**, երկաթուղային և ավտոմոբիլային ճանապարհները, հրապարակները, մայթերը ձյուևից մաքրելու մեքենա։ Երկաթուղային ձյունամաքրիչները կարող են լինել գութանային, սարանային և ռոտորային, մոնտաժվում են վագոնի վրա և տեղաշարժվում լոկոմոտիվով։

Գոյություն ունեն նաև ռեակտիվ շարժիչով ձյունամաքրիչներ։ ճանապարհները մաքրելու և ձյունը հավաքելու համար ձյունամաքրիչներից բացի օգտագործում են քերիչներ, ձյունահավաքման մեքենաներ, ձյունահալիչներ։

Ավտոճանապարհներից, հրապարակներից և մայթերից ձյունը հավաքելու համար ձյունամաքրիչները մոնտաժվում են ավտոմոբիլային կամ հատուկ շասսիի վրա։ Ըստ աշխատանքային օրգանի տարբերում են գութանային, խոզանակային, ֆրեզերային, ռոտորային և համակցված ձյունամաքրիչներ։ Ձյունը տրանսպորտի միջոցներին բարձում են ձյունաբարձիչներով կամ ունիվերսալ բարձիչներով։

Կատեգորիա:Մեքենաներ
Պետրոս Ղամբարյան

**Պետրոս Պողոսի Ղամբարյան** (), հայ խորհրդային երկրաբան։

Ստեփան Ղամբարյանի եղբայրը։

## Կենսագրություն
1922-1927 թվականներին սովորել է Սորբոնի համալսարանում, աշակերտել անվանի երկրաբան Բռնեին, ընտրվել Ֆրանսիայի հանքաբանական ընկերության իսկական անդամ։ 1927-1930 թվականներին աշխատել է Երևանի համալսարանում որպես քիմիայի լաբորատորիայի վարիչ և երկրաբանական առարկաների դասախոս, իսկ 1930-1933 թվականներին՝ պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ Ղամբարյանը մանկավարժական աշխատանքին զուգընթաց կատարել է գիտական հետազոտություններ։ 1928-1933 թվականներին ուսումնասիրել է Մերձերևանյան շրջանի երկրաբանական կառուցվածքը և օգտակար հանածոները (դիատոմիտ, մարմար, կավ, բազալտ և այլն)։ 1929 թվականին մասնակցել է ԽՍՀՄ ԳԱ անդրկովկասյան արշավախմբի աշխատանքներին իբրև Երևանի ջոկատի պետ, հետազոտել Հրազդան գետի միջին հոսանքի երկրաբանական կառուցվածքը, կազմել այդ տարածքի երկրաբանական քարտեզը։ Ղամբարյանը զոհվել է ինքնաթիռի աղետի ժամանակ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երկրաբաններ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Ձնաբորբոս

**Ձնաբորբոս**, աշնանացան հացահատիկային բույսերի սնկային հիվանդություն։ Հարուցիչները *[[Fusarium]]* սեռի պարկավոր սնկերն են, որոնք սովորաբար վնասում են տերևները, և ամբողջ բույսը պատում սարդոստայնանման վարդագույն փառով։ Վարակված տեղամասի բուսածածկը նոսրանում է և հաճախ անհրաժեշտ է լինում կատարել վերացանք։ Ձնաբորբոս դիտվում է վաղ գարնանը, առավելապես այն տարիներին, երբ ձնհալը երկարատև է, մառախուղներն առատ, ձյունը աշնանից ծածկել է չսառած գետինը։

Կատեգորիա:Բույսերի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Սնկային հիվանդություններ
Աբդուլ Համիդ (Բանգլադեշ)

**Աբդուլ Համիդ** (Բենգ. আব্দুল হামিদ, ), Բենգալացի քաղաքական-պետական գործիչ՝ այժմյան Բանգլադեշի Նախագահ 2013 թվականի մարտի 20-ից։ Բանգլադեշի Ազգային Ժողովի նախկին Նախագահ 2009 թվականի հունվարի 25-ից մինչև 2013 թվականի Ապրիլի 24-ը։

## Աղբյուրներ
* Աբդուլ Համիդ 

Կատեգորիա:Բանգլադեշի նախագահներ
Կատեգորիա:Բանգլադեշի քաղաքական գործիչներ
Ձողակարկին

մինի|Ձողակարկին
**Ձողակարկին**, արտաքին և ներքին գծային մեծությունները չափելու գործիք։ Բաղկացած է երկու մակերևույթներից (շուրթեր), որոնց միջև հաստատվում է չափը։ Մակերևույթներից մեկն ամբողջություն է կազմում երկաթաձողի՝ քանոնի հետ, իսկ մյուսն ամրացված է շարժական շըրջանակին։ Քանոևի վրա յուրաքանչյուր միլիմետրից հետո նշագծված է բաժանմունք, իսկ շրջանակին փորագրված է ավելի ճշգրիտ բաժանմունքներով լրացուցիչ սանդղակը՝ նոնիուսը։

Կատեգորիա:Չափիչ սարքեր
Ձայն (թերթ)

**«Ձայն»**, քաղաքական, հասարակական և տնտեսական շաբաթաթերթ։ Հանդիսացել է Հայ բանվորական կազմակերպության (սպեցիֆիկների) օրգանը։ Լույս է տեսել 1906-1907 թվականներին, Թիֆլիսւմ։ Խմբագիր՝ Տ. Իսախանյան։

Հակադրվելով բոլշևիկներին՝ պրոպագանդել է բանվոր դասակարգի տարանջատում՝ ըստ ազգային պատկանելության։ Թերթը յուրովի ներկայացրել է Հարավային Կովկասի մշակութային կյանքը, աշխատավորության կենցաղը, ծանոթացրել կրթական գործի դրվածքին։

Տպագրել է նաև գեղարվեստական գործեր, թարգմանություններ։ «Ձայն» շաբաթաթերթին նախորդել է «Կյանք» (1906 թվականին, Թիֆլիսում) շաբաթաթերթը։

## Տես նաև
* Ձայն հայրենյաց

Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության հայկական թերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական տնտեսական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ղազար Սեբաստացի

**Ղազար Սեբաստացի** (ծննդյան և մահվան թվականները անհայտ են), 17-րդ դարի 2-րդ կեսի հայ տաղասաց։ Հայտնի է «Ծով աչք, ամ քանի նայիս խոլորով» «Տաղ սիրոյ և ուրախութեան» սիրային երգով, որը դասվում է հայ միջնադարյան քնարերգության ընտիր էջերի շարքը։ Ղազար Սեբաստացին երգում է կնոջ գեղեցկությունը, կյանքի վայելքը։ Ձեռագրերը վկայում են, որ այդ տաղը միջնադարում տարածված է եղել և հաճախ հարստացվել է նոր տներով։ Գրել է նաև ուրիշ գործեր, որոնք, սակայն, մեզ չեն հասել։ Վերջերս հայտնաբերվել է Ղազար Սեբաստացուն վերագրվող մի այլ բանաստեղծություն՝ «Նորին Ղազարու վասն սիրո ասացեալ»։

## Գրականություն
* Կոստանյանց Կ., Նոր ժողովածու, պրակ 2, Թ., 1892, էջ 23-27, պր. 3, Թ., 1896, էջ 53-56։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ղազար Սեբաստացին հայ մատենագրութեան թուանշային գրադարանում

Կատեգորիա:Հայ տաղասացներ
Հմայակ Տեր-Մանվելյան

**Հմայակ Տեր-Մանվելյան**, հայ դեղագործ։

## Կենսագրություն
Դե­ղա­գոր­ծա­կան կրթու­թյուն է ու­նե­ցել և դե­ղա­գործ աշ­խա­տել։

1915 թվականի ապ­րի­լի 21-ին՝ երեք­շաբ­թի երե­կո­յան, Խարբերդի նահանգի Դերսիմի գավառի Չմշկածագ ավա­նի շու­կա­յում թուրք ոս­տի­կան­նե­րը կա­տա­րել են առա­ջին ձեր­բա­կա­լու­թյուն­նե­րը՝ կա­ռա­վար­չին այ­ցե­լե­լու խա­բե­ու­թյամբ։ Կա­ռա­վար­չա­տուն (սե­րայ) են գնա­ցել 9 հո­գի, որոնց թվում՝ Հմա­յա­կը։ Նրանց բո­լո­րին ձեր­բա­կա­լել են ու բան­տար­կել։ Դրա­նից հե­տո էլի շա­տե­րին են ձեր­բա­կա­լել։ Սա­կայն Հմա­յա­կին որոշ ժա­մա­նակ անց ազատ են ար­ձա­կել, քա­նի որ նրա հա­մար միջ­նոր­դել է մի հան­րա­ծա­նոթ թուրք, որի հա­մար նա ժա­մա­նա­կին դեղ էր պատ­րաս­տել։ Իսկ մյուս­նե­րը գնա­ցին ու այ­լևս չվե­րա­դար­ձան… Նրանց սկզբում բան­տարկել են կա­ռա­վար­չու­թյան շեն­քում, ապա՝ տե­ղա­փո­խել Վե­րին թա­ղի Ալի բե­յի և Օս­ման աղա­յի տնե­րի տակ և օրուգի­շեր դա­ժա­նո­րեն ծե­ծե­լով ու կտտանք­նե­րի են­թար­կե­լով՝ սպա­նել։

## Գրականություն
*Ղա­զա­րե­ան Հ., Պատ­մա­գիրք Չմշկա­ծա­գի, Պէյ­րութ, 1971։

## Աղբյուր

Կատեգորիա:Հայ դեղագործներ
Ձողաձուկազգիներ

**Ձողաձուկազգիներ** (), ձկների ընտանիք։ Մանր, միջին և խոշոր չափերի ձկներ են։ Մեջքի լողակները 2-3-ն են, պոչայինը՝ 1-2: Հայտնի է 21 սեռ, 53 տեսակ։ Մեծ մասը (39 տեսակ) տարածված են Ատլանտյան օվկիանոսի բարեխառն ջրերում։ Հիմնականում վտառային, մերձհատակային, համեմատաբար ծանծաղուտային ձկներ են։ Սնվում են պլանկտոնով, բենթոսով և նեկտոնով։ խոշոր տեսակները (ձողաձուկ) գիշատիչ են և ամենակեր։ Որոշ ձողաձկներ սնման և ձվադրման համար միգրացիա են կատարում (մինչև մի քանի հզ. կմ), առանձին տեսակներ կուտակումներ են առաջացնում։ Ձվադրում են հիմնականում ձմռանը և գարնան սկզբին, դնում մի քանի հզ-ից մինչև 60 միլիոն ձկնկիթ։ Ունեն արդյունագործական խոշոր նշանակություն, միսը ճարպոտ չէ (մինչև 1% ճարպ)։ ճարպը կուտակվում է լյարդում և հարուստ է A ու Վիտամին Dերով։

Կատեգորիա:Ձկներ
Չերանո

**Չերանո** (), կոմունա Իտալիայում, Պիեմոնտ մարզի Նովարա գավառում։ Բնակչությունը ըստ 2008 թվականի 6815 մարդ, խտությունը 213 մարդ/կմ²։ Տարածքը 32 կմ²։ Ինդեքս 28065, հեռախոսահամար 0321։

## Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:7500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
 bar:2011 text:2011
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till: 4877
 bar:1871 from:0 till: 5094
 bar:1881 from:0 till: 5519
 bar:1901 from:0 till: 6404
 bar:1911 from:0 till: 6775
 bar:1921 from:0 till: 6370
 bar:1931 from:0 till: 5965
 bar:1936 from:0 till: 6082
 bar:1951 from:0 till: 5849
 bar:1961 from:0 till: 5860
 bar:1971 from:0 till: 6322
 bar:1981 from:0 till: 7198
 bar:1991 from:0 till: 7070
 bar:2001 from:0 till: 6665
 bar:2011 from:0 till: 6728
PlotData=
 bar:1861 at: 4877 fontsize:S text: 4877 shift:(-8,5)
 bar:1871 at: 5094 fontsize:S text: 5094 shift:(-10,5)
 bar:1881 at: 5519 fontsize:S text: 5519 shift:(-10,5)
 bar:1901 at: 6404 fontsize:S text: 6404 shift:(-10,5)
 bar:1911 at: 6775 fontsize:S text: 6775 shift:(-10,5)
 bar:1921 at: 6370 fontsize:S text: 6370 shift:(-10,5)
 bar:1931 at: 5965 fontsize:S text: 5965 shift:(-10,5)
 bar:1936 at: 6082 fontsize:S text: 6082 shift:(-10,5)
 bar:1951 at: 5849 fontsize:S text: 5849 shift:(-10,5)
 bar:1961 at: 5860 fontsize:S text: 5860 shift:(-10,5)
 bar:1971 at: 6322 fontsize:S text: 6322 shift:(-10,5)
 bar:1981 at: 7198 fontsize:S text: 7198 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 7070 fontsize:S text: 7070 shift:(-10,5)
 bar:2001 at: 6665 fontsize:S text: 6665 shift:(-10,5)
 bar:2011 at: 6728 fontsize:S text: 6728 shift:(-10,5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:Ըստ ISTAT-ի տվյալների


## Արտաքին հղումներ
* պաշտոնական էջ 
* վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 

## Ծանոթագրություններ
Ձողային համակարգ

**Ձողային համակարգ** շինարարական մեխանիկայում, հանգույցներում իրար միացված ուղղագիծ կամ կորագիծ ձողերից կազմված կրող կոնստրուկցիա։ Ինժեներական կառույցներում, որպես կանոն, օգտագործվում են երկրաչափորեն անփոփոխելի Ձողային համակարգեր։ Ձողային համակարգի բնորոշ օրինակ են շրջանակը և ֆերման։ Ըստ երկրաչափական սխեմայի լինում են հարթ համակարգեր և աարածական համակարգեր, ըստ ձողերի միացումների տեսակի՝ կոշտ և հոդակապային, ինչպես նաև խառը հանգույցներով Ձողային համակարգեր։

Կատեգորիա:Շինարարական մեխանիկա
Արշավիր Ղազարյան

**Արշավիր Մելիքսեթի Ղազարյան** (*Տեր-Ղազարյան*, ), հայ խորհրդային դերասան և դրամատուրգ։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1955)։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
Արշավիր Ղազարյանը ծնվել է Այնաձոր գյուղում։ 1932-1935 թվականներին մասնակցել է Կաուչուկի գործարանի թատերախմբի աշխատանքներին։ 1935 թվականին մասնակցել է Արմեն Գուլակյանի ղեկավարած թատերական 6-ամսյա դասընթացներին և որպես դերասան աշխատել աշխատել է Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոնում։ 1939-1941 թվականներին աշխատել է Կոտայքի շրջանային պետական թատրոնում։

Մասնակցել է Հայրենական Մեծ պատերազմին, կռվել է Հարավային, Բելոռուսական և 2-րդ Մերձբալթյան ռազմաճակատներում, այնուհետև կրկին վերադարձել է Երևանի Պատանի հանդիսատեսի թատրոն։

Լավագույն դերերից են՝ Համբո «Գիքոր», ըստ Թումանյանի, Ներսես Աշտարակեցի (Դ․ Ղազազյանի «Խաչատուր Աբովյան»), Ծերուն հայրիկ (Գրիգոր Յաղջյանի «Ոսկի քաղաք») Սուրաթով (Սունդուկյանի «Էլի մեկ զոհ»), Սաղաթել, Էլիզբարով (Շիրվանզադեի «Պատվի համար»), Արթուր Մոնտանելի («Բոռ», ըստ Վոյնիչի), Միլլեր (Շիլլերի «Սեր և խարդավանք»), Նեզնամով, Դուդուկին (Ալեքսանդր Օստրովսկու «Անմեղ մեղավորներ»)։ Հեղինակ է մի շարք պիեսների՝ «Ցասման Մհեր», «Երեք գիշեր», «Լուսաբաց» և այլն։ ԽՄԿԿ անդամ 1948 թվականից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Հակոբ Տեր-Հովհաննեսյան

** Հակոբ Տեր-Հովհաննեսյան** (5 փետրվարի, 1886/1890, Էոդեմիշ, Կիլիկիա- 1915, Իսլահիե), հայ բժիշկ, քաղաքական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1886/1890 թվականի փետր­վա­րի 5-ին Կի­լի­կի­ա­յի Էո­դե­միշ ավա­նում։ Ավար­տել է ծննդա­վայ­րի սբ. Մեսրոպյան, ապա՝ Սեն Ժոզեֆ վարժարան­նե­րը։ Որոշ ժա­մա­նակ գրա­գիր է աշ­խա­տել։ Այ­նու­հե­տև շրջա­գա­յել է Փոքր Հայքի մի շարք հա­յա­շատ քա­ղաք­նե­րում և զբաղ­վել ՀՅԴ-ի գա­ղա­փար­նե­րի քա­րոզ­չու­թյամբ։ 1910-1914 թվականներին սո­վո­րել է Բեյ­րութի Սեն Ժոզեֆ ֆրանսիական համալսարանի բժշկա­կան ֆա­կուլ­տե­տում։ Ամ­ռա­նը ավար­տել է ու­սու­մը և սպա­սել, որ աշ­նա­նը հանձ­նի ավար­տա­կան քննու­թյուն­նե­րը։

1913 թվականի նո­յեմ­բե­րին Բեյ­րութի սբ. Նշան եկե­ղե­ցում կա­տա­րել է ՀՅԴ հիմ­նա­դիր­նե­րից մե­կի՝ 1913 թվականի հոկ­տեմ­բե­րի 27-ին մա­հա­ցած Սիմոն Զավարյանի սգա­հան­դե­սի ատե­նա­պե­տի պար­տա­կա­նու­թյու­նը։ Եղել է բժիշկ Գաբրիել Անսուրյանի մտե­րիմ ըն­կե­րը։ Ճար­տա­սան, բե­մա­խոս, աշ­խա­տա­սեր, մի քիչ ջղագր­գիռ անձ­նա­վո­րու­թյուն է եղել։

1915 թվականի գար­նա­նը ձեր­բա­կալ­վել է ու շղթա­յա­կապ տե­ղա­փոխ­վել է Զմյուռնիայի (Իզմիր) բան­տը և կու­սակ­ցա­կան գաղտ­նիք­ներ կոր­զե­լու նպա­տա­կով անա­սե­լի չար­չա­րանք­նե­րի են­թարկ­վել։ 1915 թվականի դեկ­տեմ­բե­րի 3-ին, ի թիվս 60 բան­տարկ­ված հայ մտա­վո­րա­կան­նե­րի ու կու­սակ­ցա­կան­նե­րի, աք­սոր­վել է Իսլահիե։ 1915 թվականին սպան­վել է Իսլահիե­ում՝ թուր­քե­րի բար­բա­րո­սա­կան տան­ջանք­նե­րին են­թարկ­վե­լուց հե­տո՝ մոտ 27 տա­րե­կա­նում։

## Գրականություն
*Լա­զե­ան Գաբ­րի­էլ, Դէմ­քեր հայ ազա­տագ­րա­կան շար­ժու­մէն, Գա­հի­րէ, 1949։
*Կա­րո­յե­ան Գաս­պար, Մեծ Եղեռ­նի նա­հա­տակ հայ բժիշկ­նե­րը (անոնց պատ­գամ­նե­րը), Պոս­թոն, 1957։
*Յու­շա­մա­տե­ան Մեծ Եղեռ­նի (1915-1965), պատ­րաս­տեց Գեր­սամ Ահա­րո­նե­ան, Պէյ­րութ, 1965։
*Կա­րօ Գէ­որ­գե­ան, Ամէ­նուն տա­րե­գիր­քը, ԺԲ. տա­րի, 1965, Պէյ­րութ, 1966։
*Թէ­ո­դիկ, Յու­շար­ձան նա­հա­տակ մտա­ւո­րա­կա­նու­թե­ան, Բ. տպագ­րու­թիւն, Երե­ւան, ապ­րիլ 24, 1985։
*Յու­շա­մա­տե­ան Հայ Յե­ղա­փո­խա­կան Դաշ­նակ­ցու­թե­ան, Ալ­բոմ-ատ­լաս, Բ. հա­տոր, Գո­յա­մարտ, 1914-1925, Լոս Ան­ճե­լըս, 2001։

## Աղբյուր

Կատեգորիա:Էոդեմիշ ավանում ծնվածներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 5 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Կատեգորիա:Իսլահիե քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:1915 մահեր
Ոչխարի կաթ

[մինի|Ոչխարների կթի համար նախատեսված ագրեգատ ([Նոր Զելանդիա)]]

**Ոչխարի կաթ**, ընտանի ոչխարների կթից ստացվող կաթ, ոչխարաբուծությունից իրացվող հիմնական մթերքներից։

Որպես կանոն, ոչխարների լակտացիան տևում է 4-5 ամիս, կաթնատվությունը՝ 150-200 կգ՝ 6-7 % միջին յուղայնությամբ։ Ոչխարի կաթում չոր նյութերի քանակը մոտավորապես տատանվում է 13-16 %։ Հարուստ է ֆոսֆորի և կալցիումի աղերով, միկրոէլեմենտներով։

Ունի մեծ բուֆերայնություն, հարուստ է անփոխարինելի ամինաթթուներով, սպիտակուցներով։ Հիմնականում օգտագործվում է աղաջրային և փափուկ պանիրների արտադրությունում։ Ոչխարի կաթի միջոցով պատրաստվում են այնպիսի ազգային պանրատեսակներ, ինչպիսիք են ֆետան (Հունաստան), ռոկֆորը (Ֆրանսիա), մանչեգոն (Իսպանիա), պեկորինոն, ռիկոտան (Իտալիա) և այլն։

Ոչխարի կաթից պատրաստված կարագն ունի ցածր որակ և առանձնացող համ։

## Գրականություն
* Բեգլարյան Ռ. Ա., Բեգլարյան Ա. Ռ. «Կաթի, կաթնամթերքի և մանկական սննդի տեխնոլոգիա», Երևան։ 2003, ՀՊԱՀ, 2008, 206 էջ

Կատեգորիա:Կաթնամթերք
Կատեգորիա:Կաթ
Վրույր Ղազարյան

**Վրույր Սարգսի Ղազարյան** (), հայ անասնաբույժ։ Անասնաբուժական գիտությունների դոկտոր (1948), պրոֆեսոր (1948), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1961)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Կորնիշի (Նյու Յորքի նահանգ) համալսարանի անասնաբուժության բաժինը։ 1926 թվականին ներգաղթել է Խորհրդային Հայաստան։ 1930 թվականին կազմակերպել և ղեկավարել է Հայկական անասնաբուժական ինստիտուտի խոշոր եղջերավոր կենդանիների վարակիչ հիվանդությունների ուսումնասիրության բաժինը։ 1949-1972 թվականներին Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի զոոհիգիենայի և անասնաբուժության հիմունքների ամբիոնի վարիչ։  ԱՄՆ-ի կոմունիստական կուսակցության (1924) և ԽՄԿԿ անդամ (1929)։

## Աշխատություններ
Գիտական աշխատանքները նվիրված են խոշոր եղջերավորների ժանտախտի, խշխշան պալարի, լեպտոսպիրոզի, մատղաշների վարակիչ և այլ հիվանդությունների նկարագրման, դրանց դեմ պայքարի և բուժման արդյունավետ միջոցների մշակման հարցերին։

## Երկեր
* Հորթերի պարատիֆ հիվանդությունը, Ե․, 1937 թ.։
* Գառների սպիտակ մկանային հիվանդությունը, Ե․, 1963 թ.։ 
* Ոչխարների քրոնիկ թունավորում, Ե․, 1965 թ.։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ անասնաբույժներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Անասնաբուժական գիտությունների դոկտորներ
Արամայիս Պարոն-Վարդյան

**Արամայիս Պարոն-Վարդյան** (1880, Կիրասոն, Կիրասոնի գավառ, Տրապիզոնի նահանգ- 1915, Կիրասոնից դուրս), հայ դեղագործ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1880 թվականին Տրա­պի­զո­նի նա­հան­գի Կի­րա­սո­նի գա­վա­ռի Կի­րա­սոն քա­ղա­քում։ Դե­ղա­գործ Եղիա Պարոն-Վարդյան ի եղ­բայրն է։ Ավար­տել է Բեյ­րութի Սեն Ժոզեֆ ֆրանսիական համալսարանի բժշկա­կան ֆա­կուլ­տե­տի դե­ղա­գոր­ծա­կան բա­ժի­նը։ Կի­րա­սո­նում եղ­բայրներով սե­փա­կան դե­ղա­տուն են ու­նե­ցել և դե­ղա­գործ աշ­խա­տել։ 1915 թվականին թուր­քե­րը կո­ղոպ­տել են դե­ղա­տու­նը, իսկ եղ­բայր­նե­րին սրա­խող­խող արել Կիրասոնից դուրս։

## Աղբյուր

## Գրականություն
* Հայ բժշկու­թե­ան տո­ւած զո­հե­րը, ցու­ցա­կագ­րո­ւած վա­ւե­րա­կան փաս­տե­րով, Կ. Պո­լիս, 1919։
* Հայ­րա­պե­տյան Վա­նիկ, Էջեր Հա­յաս­տա­նի դե­ղա­գոր­ծու­թյան պատ­մու­թյու­նից, Երև­ան, 1990։

Կատեգորիա:Հայ դեղագործներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Հակունա Մատատա

**Հակունա Մատատա** (), սուահիլի լեզվից թարգմանաբար նշանակում է «առանց հոգսի» (կամ «զրո խնդիր»)։ Արտահայտությունը հայտնի դարձավ «Առյուծ արքան» մուլտֆիլմից հետո (1994), որը նոմինացված է եղել Օսկար մրցանակաբաշխությանը, որպես լավագույն երգ։ Երգի երաժշտությունը Էլթոն Ջոնի կողմից է, բառերը Թիմա Ռայսի։ «American Film Institut»-ի կողմից կազմված ցուցակում (կինոպատմության 100 լավագույն երգերը) 99-րդ տեղում է։
## Երգ
**CD սինգլ**
# "Hakuna Matata" — 3:33
# "He Lives in You" — 4:51
**CD maxi**
# "Hakuna Matata" — 4:24
# "Warthog Rhapsody" by Nathan Lane & Ernie Sabella — 3:06
# "Hakuna Matata" — 3:33
## Հետաքրքիր մեջբերումներ
* Դու քեզ վա՞տ ես զգում։ Գիտես ուղղակի արտասանիր «հակունա մատատա»։ Եվ վերջ, այլևս ոչ մի խնդիր...
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դարձվածքներ
Ձուլածնոտայիններ

250px|մինի|Ձուլածնոտայիններ
**Ձուլածնոտայիններ** (), ոսկրային ձկների կարգ։ Վերին ծնոտի ոսկրերը սերտ միացած են կամ ձուլված (այստեղից՝ «Ձուլածնոտայիններ» անվանումը)։ Մարմնի ձևը խիստ բազմազան է, երկարությունը 4 սմ-ից մինչև 2,5 մ է (հազվադեպ՝ 5,5 մ)։ Թեփուկները ձևափոխվել են փշերի, ոսկրային թիթեղիկևերի կամ ասեղների։ Որոշ ձուլածնոտայիններ ունեն աղիքի հատուկ մակաճ, որը օդով կամ ջրով լցվելիս մարմինը ուռչում է և պաշտպանվում գիշատիչների հարձակումից։ Հայտնի է մոտ 100 տեսակ՝ տարածված հիմնականում Համաշխարհային օվկիանոսի արևադարձային և մերձարևադարձային ջրերում։ Սնվում են հատակային անողնաշարավորներով, խեցգետնակերպերով, մանր ձկներով, հազվադեպ՝ ջրիմուռներով։ Շատ երկրներում ձուլածնոտայինների միսն օգտագործում են սննդի մեջ։ Որոշ տեսակների մաշկում, որովայնամիզում, լյարդում և այլն պարունակվում է տետրադոքսին թունավոր նյութը։

Կատեգորիա:Ձկներ
Վրապ

**Վրապ ** ()՝ բուռիտոն փաթաթված է լավաշով, մսով ու աղցանով։ Ի տարբերություն շաուրմայի այն պարունակում է շատ շերտեր, մատուցվում է ափսեի մեջ՝դանակի, պատառաքաղի և սոուսի հետ (սալսա, թթվասեր և մայոնեզ)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վրապ

Կատեգորիա:Նախուտեստներ
Կատեգորիա:Արագ սնունդ
Դառաթ Իզզա

**Դառաթ Իզզա** (), քաղաք Սիրիայի Արաբական Հանրապետության հյուսիսում, Հալեպի մարզի Սիմեոն լեռան գավառի Դառաթ Իզզայի շրջանում։ Հանդիսանում է համանուն շրջանի վարչական կենտրոնը։

## Աշխարհագրական դիրք
Ալ-Աթարիբ քաղաքը տեղակայված է Հալեպի մարզի արևմուտքում, ծովի մակարդակից 477 մ բարձրության վրա։ Այն Հալեպ քաղաքից գտնվում է 23 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք, իսկ Դամասկոսից՝ 310 կմ դեպի հյուսիս։

## Բնակչություն
2013 թվականի Սիրիայի մարդահամարի տվյալների համաձայն քաղաքն ունի 41 953 բնակիչ։

## Տրանսպորտ
Ամենամոտ քաղաքացիական օդանավակայանը Հալեպի միջազգային օդանավակայանն (Aleppo International Airport) է, որը գտնվում է Հալեպ քաղաքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սիմեոն լեռան գավառ
Կատեգորիա:Սիրիայի քաղաքներ
Ալեքսանդր Ղազբեգի

**Ալեքսանդր Ղազբեգի** (, ), վրացի գրող։

## Կենսագրություն
մինի|Ալեքսանդր Ղազբեգիի հուշարձանը Ստեփանծմինդայում
Ծնվել է Դորիի նահանգի կառավարչի ընտանիքում։ Հոր մահից հետո վարել է կալվածատիրական մեծ տնտեսությունը, գյուղացիներին ազատել է հարկերից, հրաժարվել իշխող ֆեոդալի իր դիրքերից և 7 տարի հովվություն է արել սարերում։ 1879 թվականից ապրել է Թիֆլիսում, աշխատել «Դրոեբա» թերթում, որտեղ 1881 թվականին տպագրել է իր «էլգուջա» վեպը՝ պատկերելով պատվի ու ազատության համար մարտնչող լեռնցիների։ Վեպի առանձին հրատարակության տպաքանակը բռնագրավել և այրել է ոստիկանությունը։ Այնուհետև լույս են տեսել Ղազգեցիի «էլիսո» (1882), «Հայրասպանը» (1882), «Ցիկո» (1883), «Թշվառը» (1884), «Զորի նահապետ Դոչա» (1884), «Հովիվը» (1885) վիպակները։ Զրկանքներն ու հետապնդումները Ղազբեգիին հասցրել են հոգեկան ծանր հիվանդության։ Մահացել է միայնության ու կարիքի մեջ։ Ղազբեգին XIX դարի վրացերեն արձակի խոշոր վարպետներից է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Վրացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Վրացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Վրացի դերասաններ
Կատեգորիա:Վրացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Վրացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Վրացի արձակագիրներ
Լիտվին Ղազարյան

**Լիտվին Էլիգումի Ղազարյան** (), խորհրդային կուսակցական և պետական աշխատող, ՀԽՍՀ վաստակավոր ինժեներ (1975), ԽՄԿԿ անդամ (1952)։

## Կենսագրություն
մինի|Լիտվին Ղազարյանի հուշատախտակը Երևանում
1952 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի մեխանիկական ֆակուլտետը։ 1960 թվականին ընտրվել է ՀԿԿ Երևանի Լենինյան (Օրջոնիկիձեի) շրջկոմի քարտուղար։ 1962 թվականից եղել է ՀԿԿ ԿԿ-ի կուսօրգանների բաժնի պատասխանատու կազմակերպիչ, 1963 թվականից՝ ՀԿԿ Երևանի 26 կոմիսարների շրջկոմի առաջին քարտուղար։ 1971-1980 թվականներին եղել է Քանաքեռի ալյումինի գործարանի տնօրեն, 1980 թվականից՝ ՀԽՍՀ շինանյութերի արդյունաբերության նախարար։ 1964-1971 թթ. եղել է ՀԿԿ ԿԿ-ի անդամության թեկնածու, 1976-1980 թթ.` ՀԿԿ ԿԿ-ի վերստուգիչ հանձնաժողովի անդամ, ՀԿԿ ԿԿ-ի անդամ (1981)։ ՀԽՍՀ VIII-X գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

## Պարգևներ
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2 և «Պատվո նշան» շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Патенты автора КАЗАРЯН ЛИТВИН ЭЛИГУМОВИЧ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ԳԽ պատգամավորներ