open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Վիլհելմ Վին

**Վիլհելմ Վին** (, ), գերմանացի ֆիզիկոս։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Բեռլինի համալսարանը (1886 թ.)։ 1896 թ.-ից 1899 թվականներին՝ Ախենի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցի, 1900 թվականից՝ Վյուրցբուրգի, ապա՝ Մյունխենի համալսարանների պրոֆեսոր։ 1893 թվականին արտածել է բացարձակ սև մարմնի ճառագայթման տեսական օրենքը և ցույց տվել, որ ջերմաստիճանի բարձրացմանը զուգընթաց ճառագայթման էներգիայի մաքսիմումը պետք է շեղվի դեպի սպեկտրի կարճ ալիքների տիրույթը (Վինի ճառագայթման օրենք, Վինի շեղման օրենք)։ Հետազոտել է կանալային ճառագայթների շեղումը էլեկտրական և մագնիսական դաշտերում, մշակել ազատ ատոմների լուսարձակման տևողության չափման մեթոդը։ Ստացել է Նոբելյան մրցանակ (1911)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Տեսական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Քյոնիգսբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մյունխենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Վարազ-Տիրոց Բ Բագրատունի

**Վարազ-Տիրոց Բագրատունի** (590-646), Հայոց մարզպան 628- 634 թվականներին։ Հայոց, ապա Վրկանից մարզպան Սմբատ Բագրատունի Բազմահաղթի որդին։ Ապրել է Պարսից արքա Խոսրով 2-րդ Փարվեզի պալատում, եղել նրա մատռվակը։

Քուշանների դեմ հոր տարած հաղթանակի առթիվ ստացել է «Զավիտյան Խոսրով» («հավերժ հաղթանակ» կամ «հավիտյան Խոսրովին հավատարիմ» իմաստով) պատվանունը։ Հայոց տանուտեր և մարզպան է դարձել Կավատ Բ-ի օրոք։ Օգտվելով պարսկ․ տերության թուլացումից՝ սպարապետ Թեոդորոս Ռշտունու հետ վարել է անկախ քաղաքականություն։ Ըստ պատմիչ Սեբեոսի, նրա օրոք երկիրը շենացել է։ Շուտով Վարազ-Տիրոց Բագրատունու դեմ պայքար է սկսել Ատրպատականի պարսիկ մարզպան Խոռոհ Որմիզդի որդի Ռոստոմը, որը նպատակադրվել էր դառնալ Հայոց մարզպան։ Վարազ-Տիրոց Բագրատունին ստիպված է եղել ընտանիքի հետ Դվինից անցնել Տարոն, ապա Կոստանդնուպոլիս, որտեղ նրան պատվով հյուրընկալել է Հերակլիոս կայսրը։ Սակայն Հերակլիոսի դեմ ապստամբություն կազմակերպելու մեղադրանքով Վարազ-Տիրոց Բագրատունին աքսորվել է Աֆրիկա։

646 թվականին, աքսորից վերադառնալով Կոստանդնուպոլիս, ծպտյալ եկել է Հայաստան և հաստատվել Տայքում։ Կոստաս 2-րդ կայսրը հրամայել է փախուստի համար ձերբակալել Վարազ-Տիրոց Բագրատունուն, բայց Հայոց կաթողիկոս Ներսես Գ Տայեցու միջնորդությամբ նա կայսերն ուղարկել է հավատարմության գրավոր երդում, նշանակվել Հայոց իշխան, ստացել կյուրոպաղատի կոչում և արծաթե գահ։ Հանկարծամահ է եղել մինչև կայսեր, հրովարտակի տեղ հասնելը։

## Տես նաև
* Վարազ-Տիրոց Բագրատունի (այլ կիրառումներ)
* Բագրատունիների տոհմածառ

## Գրականություն
* Cyrille Toumanoff, Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au xixe siècle։ Tables généalogiques et chronologiques, Rome,‎ 1990, p.&nbsp;122.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բագրատունիներ
Կատեգորիա:Հայոց մարզպաններ
Կատեգորիա:Սպերի իշխաններ
Վենեռն

[right|200px|thumb|Նկարը [Կինեկուլ բնակավայրից]]

**Վեներն**, () Շվեդիայում գտնվող ամենամեծ լիճն է, իսկ Եվրոպայում երրորդն է Լադոգա և Օնեգա լճերից հետո։

## Բնութագիրը

Գտնվում է ծովի մակարդակից 44 մ բացարձակ բարձրության վրա։ Տարածքը 5650  կմ² է, երկարությունը՝ մոտ 140 կմ է, առավելագույն լայնությունը՝ մոտ 80 կմ, ջրահավաք ավազանի մակերեսը՝ մոտ 48,6 հզ․ կմ², միջին խորությունը 27 մ է, ամենամեծ խորությունը 106 մ է։ Սառցածածկը անկայուն է, պահպանվում է դեկտեմբերից ապրիլ։ Վենեռն են թափվում ավելի քան 30 գետ, որոնցից ամենախոշորը Կլար էլվենն է, արտահոսում է Գյոթա էլվը։ Նավարկելի է։ Խոշոր նավահանգիստներն են Կարլսթադը, Մարիեսթադը, Վեներսբորգը։

## Ծագումը

Լիճը գտնվում է գրաբենում, որը ձևավիրվել է շուրջ 10 հազար տարի առաջ, սառցե դարաշրջանից հետո։ Ափերը հիմնականում ցածրադիր են, ափագիծը համեմատաբար խիստ է կտրտված։ Ջրի մակարդակի տատանումները աննշան են։ Վեներնի խոշոր լճերից են Տուրսյոն (62 կմ²), Կիլանդսյոն (57 կմ²) և Համարյոն (47 կմ²)։ Կան նաև շատ մանր կղզիներ։

## Ձկնատեսակներ

Վենեռն լճում շատ են տարբեր տեսակի ձկնատեսակները։ Տեղի բնակիչները և կառավարական պաշտոնյաները փորձում են ապահովել ձկնային պաշարների պահպանման նախագծերի իրականացումը։ Այն ներառում է լիճ թափվող գետերի ակունքներում ջրի մշակում, աղտոտվածություն և  М74 համախտանիշ։ Մարզական ձկնորսությունը Վենեռն լճում  անվճար է և անկառավարելի, ինչպես ափամերձ շրջաններում, այնպես էլ նավակներից (ուղղակի կան որոշ սահմանափակումներ, օրինակ՝ մարդուն մեկ օրում առավելագույնը երեք սաղմոն կամ իշխան)։ Առևտրային ձկնորսության համար պահանջվում է թույլտվություն։
Վենեռնի բաց ջրերում առավել տարածված ձկնատեսակը սաղմոնիկն է, որը գերիշխում է Արևելյան Դալբոսենում, որտեղ միջինը հեկտարին բաժին է ընկնում 2600 սաղմոնիկ։ Երկրորդ առավել  տարածված ձկնատեսակը մանրաձուկն է, հեկտարում՝ 200-300 ձուկ։ Ձկնատեսակները կարող են փոխվել՝ կախված ջրի ջերմաստիճանից, մակարդակից և որակից։

## Բնապահպանություն

Ամեն տարի անցկացվում են շրջակա միջավայրի մոնիտորինգ։ 2002 թվականի զեկույցի տվյալները վկայում են, որ ընդհանուր ջրի որակի ոչ մի ակնհայտ նվազում չի նկատվել, տեսանելիության նվազման պատճառը համարվում է ջրիմուռների ավելացումը։ 1970-1990-ական թվականները խնդրահարույց ժամանակահատվածներ էին՝ պայմանավորված ազոտի մակարդակի բարձրացման հետ, սակայն ներկայումս այն կարգավորվում է, գտնվելով կայուն մակարդակի վրա ։ 
Որոշ ծովախորշերում առաջանում են էվտրոֆիկացիայի խնդիրներ, ջրիմուռների և պլանկտոնի քանակի ավելացում։

## Տես նաև
* Озёра Швеции

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Շվեդիայի լճեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի լճեր
Վենեսուելացիներ

մինի|Հանրահավաք
**Վենեսուելացիներ**,  ազգ, Վենեսուելայի հիմնական բնակչությունը։ Թիվը՝ ավելի քան 37,6 միլիոն։ Խոսում են իսպաներեն։ Դավանում են կաթոլիկություն։ Վենեսուելացիների հիմնական կորիզը ձևավորվել է զանազան էթնիկ, խմբերի (իսպաներեն և բասկ, վերաբնակիչներ, հնդկացի բնիկներ, Աֆրիկայից կամ Վեստ-Ինդիայից բերված նեգր ստրուկներ) միախառնման հետևանքով։ Վենեսուելացիները  Լատինական Ամերիկայի առավել մետիսացված ժողովուրդներից են․ հիմնական զանգվածը կազմում են իսպանա-հնդկացի մետիսները (հյուսիսում՝ հաճախ նեգրական խառնուրդով), մոտ 10%-ը՝ նեգրերը, մուլատներն ու սամբոները, 12-15% ֊ը՝ սպիտակամորթ բնակչությունը։ Վենեսուելացիների ինքնագործ բնակչության մեջ գերակշռում են գյուղատնտական պրոլետարիատն ու սակավահող գյուղացիությունը։ Բանվորների զգալի մասն աշխատում է նավթարդյունաբերության մեջ։
Վասպուրական (այլ կիրառումներ)

**Վասպուրական** եզրը կարող է վերաբերել.

* Վասպուրական - նահանգ Մեծ Հայքում
* Վասպուրական - թագավորություն 10-11-րդ դարերում
* Վասպուրական - թատրոն Օսմանյան կայսրության Զմյուռնիա քաղաքում
* Վասպուրական - լեռնաշղթա Իրանի և Թուրքիայի սահմանին
* Վասպուրական - տեսակավոր կոնյակ
Կոնրադ Վից

մինի|Կոնրադ Վիցի «Սուրբ Քրիստափոր» նկարը
**Կոնրադ Վից** (), շվեյցարացի նկարիչ։ Ստեղծագործել է Բազելում և Ժնևում։

Գոթական ոճի սկզբունքներից անցնելով Վերածննդի արվեստին՝ Վիցը մարդկանց, ինտերիերի, քաղաքային և ալպիական բնանկարների պատկերներում հասել է պլաստիկական մեծ համոզչականության և բանաստեղծականորեն արտացոլել Ժնևի շրջակա բնությունը (հսկայական բազմանկարի մասերը, մոտ 1435, պատկերասրահ, Բեռլին-Դալեմ, Հանրային Գեղարվեստական հավաքածու, Բազել և այլ հավաքածուներ, Սբ․ Պետրոսի ավագ խորանի պատկերները, 1444, Արվեստի և պատմության թանգարան)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեյցարացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Վերածննդի նկարիչներ
Պանչո Վլադիգերով

**Պանչո Խառլանով Վլադիգերով** (, ), բուլղար կոմպոզիտոր, դաշնակահար, դիրիժոր և մանկավարժ։ ԲԺՀ ժողովրդական արտիստ (1949 թվական), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1967 թվական)։

## Կենսագրություն
[մինի|ձախից|150px|Պանչո Վլադիգերովը, [Ֆրանտիշեկ Ստուպկան և Լյուբեն Վլադիգերովը, Պրահա, մարտի 23-25, 1928]]
Սովորել է Սոֆիայում (1910-1912 թվականներ), ապա Բեռլինում Պ. Ցուոնի (կոմպոզիցիա) և Լ. Կրեյցերի (դաշնամուր) մոտ (1912-1921 թվականներ)։ Եղել է Մ. Ռայնհարդի Գերմանական թատրոնի կոմպոզիտոր և դիրիժոր (1921-1932 թվականներ)։ 1932 թվականից՝ Սոֆիայի Պետական երաժշտական ակադեմիայի պրոֆեսոր։ Հենվելով ժողովրդական երգային և պարային արվեստի վրա՝ իր ստեղծագործության մեջ Վ. ֆոլկլորային հիմքը զուգակցել է ժամանակակից եվրոպական կոմպոզիտորական տեխնիկայի հետ։ Նրա երաժշտությունը զգացմունքային է, աչքի է ընկնում փայլուն գործիքավորմամբ («Վարդար» ռապսոդիան, (1922), «Բուլղարական սյուիտ», (1927), «Բուլղարական 7 սիմֆոնիա պար», (1931))։ Հիմնական երկերից են՝ «Կալոյան թագավորը» օպերան (1936), «Լեգենդ լճի մասին» բալետը (1946 թվական, բեմադրվել է 1962 թվականին), 2 սիմֆոնիա, «Սեպտեմբերի 9» հերոսական նախերգանքը (1949 թվական), սիմֆոնիա պոեմներ, կոնցերտներ (դաշնամուրի՝ 5, ջութակի). կամերային անսամբլներ, դաշնամուրային ստեղծագործություններ, երգեր, ժողովրդական երգերի մշակումներ ևս։ ՍՍՀՄ-ում հանդես է եկել 1945 թվականին։ Դիմիտրովյան մրցանակներ (1950 թվական, 1953 թվական)։

[մինի|Պանչո Վլադիգերովի գերեզմանը [Սոֆիայում]]

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* A biography of Pancho Vladigerov (including work list and selected bibliography) at the Union of Bulgarian Composers website
* Pantcho, Pantscho or Pancho&nbsp;– spelling suggestions invoked out of his archives 
* Concert Pianist Valentina Seferinova
* Concerto N°4 Op.40 with Ivan Drenikov

Կատեգորիա:Բուլղարացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի դաշնակահարներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի դիրիժորներ
Վավերացում

**Վավերացում**`
# միջազգային իրավունքում, լիազորված անձի կնքած միջազգային պայմանագրի հաստատումը պետական իշխանության գերագույն մարմնի կողմից։ Սովորաբար վավերացման ենթակա են առավել կարևոր միջազգային պայմանագրերը, սակայն դրա անհրաժեշտությունն առկա է, եթե նախատեսված է պայմանագրով, եթե պայմանագրի բովանդակությունից բխում է դրա անհրաժեշտությունը, եթե պետության լիազորված անձը պայմանագիրը կնքել է «Վավերացման պայմանով» կամ այդ մասին ուղղակի նշված է պետության ներկայացուցչի լիազորությունների մասին փաստաթղթում։ Պետությունների մեծ մասի սահմանադրություններով վավերացման իրավունքը վերապահվում է պետության գլխին (օրենսդիր բարձրագույն մարմնի սանկցիայով կամ առանց դրա) կամ անմիջապես օրենսդիր բարձրագույն մարմնին։ Վավերացումը ձևակերպվում է վավերագրով, որտեղ ամփոփվում է պայմանագիրը վավերացման մարմնի կողմից քննարկելու մասին, բերվում է նրա բուն տեքստը, արվում է հայտարարություն պայմանագրի կատարման պարտադիր լինելու մասին, դրվում են անհրաժեշտ ստորագրություններ և կնիք։ Երկկողմ պայմանագրեր կնքելիս կողմերը կատարում են վավերագրերի փոխանակություն։ Բազմակողմ պայմանագրեր կնքելիս մասնակից պետությունները վավերագրերը հանձնում են ի պահ որևէ պետության (դեպոզիտարին)։ 
# Քաղաքացիական իրավունքում, պետական իրավասու մարմնի կողմից օրենքով սահմանված կարգով ու ձևով իրավական փաստի կամ նրա իսկության հաստատումը։

Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
Վեցյակ (կոմպոզիտորների խումբ)

մինի|«Վեցյակ»
**«Վեցյակ»** (), ֆրանսիացի նորարար կոմպոզիտորների խումբ։ «Վեցյակ» անվանումը ստացել է 1920 թվականին։ Խմբի կազմում էին կոմպոզիտորներ Լուի Դյուրեյը, Դարիուս Միյոն, Արթուր Հոնեգերը, Ժորժ Օրիկը, Ֆրանսիս Պուլենկը, Ժերմեն Տայֆերը։ «Վեցյակ»-ի գաղափարական ոգեշնչողը բանաստեղծ և նկարիչ Ժան Կոկտոն էր, որը 1918 թվականին հրատարակել է «Աքաղաղ և Առլեկին» բրոշյուր-մանիֆեստը։ Մարսել Մեյերը խմբի գլխավոր դաշնակահարուհին էր։

Գեղարվեստական տարբեր անհատականությունների տեր «Վեցյակ»-ի անդամներին միավորում էր հրաժարումը իմպրեսիոնիզմի գեղագիտությունից և ձգտումը երաժշտության լեզվի կոնստրուկտիվ պարզության։ 1920-ական թվականներիվ հետո «Վեցյակը» կորցրել է որոշակի խմբավորման իր նշանակությունը։

Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Երաժշտական խմբեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երաժիշտներ
Վերջնական արտադրանք

**Վերջնական արտադրանք**, արտադրական որևէ օղակի (ձեռնարկություն, միավորում, ճյուղ են) որոշակի ժամանակաշրջանում (սովորաբար մեկ տարում) ստեղծած արտադրանքը, որը տվյալ օղակում ընթացիկ արտադրանքի սպառման չի ենթարկվում։ Ընկերության վերջնական արտադրանքը նրա ապրանքային արտադրանքն է, ճյուղինը՝ տարեկան ապրանքային արտադրանքը՝ հանած նրա կազմի մեջ մտնող ձեռնարկությունների միմյանց մատակարարած և տվյալ տարում սպառած աշխատանքի առարկաները (հումք, նյութեր, կիսաֆաբրիկատներ են), ամբողջ նյութական արտադրության վերջնական արտադրանք՝ վերջնական հասարակական արդյունքը։
Վինյա դել Մար

**Վինյա դել Մար** (), քաղաք և նավահանգիստ Չիլիում։ Հիմնադրվել է 1874 թվականին։ Վալպարաիսոյի հետ կազմում է ագլոմերացիա։ 262 հազար բնակչությամբ (1978 թվական)։ Ունի երկաթուղային կայարան։ Կա քիմիական, տեքստիլ, սննդի արդյունաբերություն, մոտակայքում՝ նավթավերամշակման գործարան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1878 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Չիլիի քաղաքներ
Վիգեր

**Վիգեր** (*Whigs*), անգլիական քաղաքական կուսակցություն 17-19-րդ դարերում։ Առաջացել է 17-րդ դարի 70-ական թվականների վերջին, որպես բուրժուականացած արիստոկրատիայի, խոշոր առևտոուր ու ֆինանս, բուրժուազիայի շահերն արտահայտող խմբավորում, որը դեմ էր թագավորական բացարձակ պետության վերականգնմանը։ 1688-1689 թթ. պետության հեղաշրջումից հետո անցել են իշխանության գլուխ։ Վիգերի օրոք ուժեղացել է պառլամենտական կաշառակերությունը, պետության գույքի հափշտակումը, հողերի զավթումը Իռլանդիայում և այլն։ 1714-1762 թթ. վիգերը վերստին կառավարող կուսակցություն էր։ 18-րդ դարի 60-80-ական թվականներին, քաղաքական ուժերի բարդ վերախմբավորման ընթացքում, վիգերի մի մասը մտել է տորի կուսակցության մեջ։ Տորիների հետ հերթագայելով իշխանության ղեկի մոտ՝ վիգերը․ վարել են հակաբանվորական քաղաքականություն, ձգտել ճնշել չարտիստական շարժումը։ 19-րդ դարի կեսին վիգերը, միավորվելով բուրժուական այլ քաղաքական խմբերի հետ, վերակազմավորվել են որպես Մեծ Բրիտանիայի լիբերալ կուսակցություն։

Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության կուսակցություններ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի պատմություն
Կատեգորիա:Լիբերալ կուսակցություններ
Կատեգորիա:Դասական լիբերալիզմ
Պավել Վիրսկի

**Պավել Պավլովիչ Վիրսկի** (, ), ուկրաինացի խորհրդային բալետմայստեր, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1960)։

Սովորել է Օդեսայի երաժշտադրամատիկական ուսումնարանում (1923-1927 թթ.) և Մոսկվայի թատերական տեխնիկումում (1927-1928 թթ.)։ 1928 թ.-ից՝ բալետի արտիստ, ապա Խարկովի, Դնեպրոպետրովսկի, Կիևի օպերայի և բալետի թատրոնների գեղարվեստական ղեկավար։ 1937 թ.-ին հիմնադրել է Ուկրաինայի ԽՍՀ ժողովրդական պարի անսամբլը (1955 թ.-ից՝ գեղարվեստական ղեկավարը), 1943-1955 թթ.-ին՝ եղել Ա․ Վ․ Ալեքսանդրովի անվան խորհրդակին բանակի երգի-պարի անսամբլի բալետմայստերը։

Հենվելով ժողովրդական պարի ավանդույթներին՝ ստեղծել է «Եգիպտացորենի դաշտում», «Զապորոժցիները» և այլ խորեոգրաֆիկ կոմպոզիցիաներ։ ԽՍՀՄ (1950 թ., 1970 թ.) և Ուկրաինայի ԽՍՀ Շևչենկոյի անվան (1965 թ.) պետական մրցանակներ։ Պարգևատրվել է 2 շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային բալետի արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Ուկրաինացի խորեոգրաֆներ
Կատեգորիա:Խորհրդային խորեոգրաֆներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի ժողովրդական արտիստներ
Վենտիլային պարպիչ

**Վենտիլային պարպիչ**, պարպիչ, որը նախատեսված է էլեկտրասարքավորման մեկուսացումը մթնոլորտային և կոմուտացիոն գերլարումներից պաշտպանելու համար։ Վենտիլային պարպիչի հիմնական տարրերն են հաջորդաբար միացված կայծային միջակայքը և ոչ գծային աշխատանքային ռեզիստորը, որի դիմադրությունը կախված է լարումից։ Վենտիլային պարպիչի՝ գերլարումից առաջացած ծակման դեպքում դրա դիմադրությունը փոքր է։ Այդ պատճառով էլ նվազում է վենտիլային պարպիչի լարման անկումը, դրանով իսկ սահմանափակվում պաշտպանվող էլեկտրասարքավորման վրա ներգործող լարման ամպլիտուդը։ Անվանական լարման դեպքում վենտիլային պարպիչի դիմադրությունը զգալիորեն աճում է, կտրուկ կերպով նվազում է վենտիլային պարպիչով անցնող հոսանքի ուժը, որն ապահովում է աղեղի մարումը կայծային միջակայքում գերլարումը վերացնելուց հետո։

Կատեգորիա:Սարքեր
Վիսրամիանի

**Վիսրամիանի** (), XI դ․ պարսիկ բանաստեղծ Գուրգանիի (հայ․՝ Վրկանացի) «Վիս ու Ռամին» սիրավեպի վրացական արձակ թարգմանությունը։ «Վիս ու Րամին»-ի սյուժեն արկածախնդրական է գեղեցկուհի Վիսը ծնվելուց առաջ արդեն խոստացված է եղել Մոաբադ շահին, սակայն բազմաթիվ փորձություններից հետո նրան տիրացել է Րամինը։ Վեպում հոգեբանական իրապատում անցումներ ու․ պատճառաբանվածություն գրեթե չկան, իշխողը մարմնական վայելքն է, խրախճանքն ու խարդավանքը։ Ըստ ամենայնի ազնվականական միջավայրում ծնունդ առած և տարածում գտած պատմություն է, որը վրաց իրականությանը (ինչպես նաև՝ հայ) կարող էր ծանոթ լինել դեռևս այլ տարբերակով։ Սիրավեպի վրացական թարգմանությունը կատարված է 12-րդ դարում և ավանդաբար վերագրվում է Վահրամ Երկայնաբազուկի որդի Սարգիս Թմոգվեցուն (տես Սարգիս Ա Վահրամյան)։ Վիսրամիանին հիմնականում համապատասխանում է բնագրին, թեև կան տեղայնացման որոշ նմուշներ, արձակի վերածելու հետ կապված հավելում-պակասումներ։ Գեղարվեստական առումով նշանակալի հուշարձան է, կարևոր՝ 12-րդ դարի պարսկական բնագիրը վերականգնելիս։ Հայագիտության համարկան ուշագրավ իրողություններ, առասպելական Արտավազդն այստեղ կախարդության հոմանիշ է, իսկ դրվագներից մեկում հանդիպում է շուշպար (հիմա շուրջպար) տերմինը։

Կատեգորիա:Վրաց գրականություն
Ալեքսանդր Վինոգրադով

**Ալեքսանդր Պավլովիչ Վինոգրադով** (, ), խորհրդային երկրաքիմիկոս։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1953 թվական), սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոս (1949, 1975 թվականներ)։

Ավարտել է Ռազմա–բժշկական ակադեմիան և Լենինգրադի համալսարանի քիմիական ֆակուլտետը (1924 թվական)։ Եղել է Վերնադսկու աշակերտը և մերձավոր աշխատակիցը։ ԽՍՀՄ ԳԱ Վերնադսկու անվան երկրաքիմիայի և անալիտիկ քիմիայի ինստիտուտի տնօրեն (1947 թվականից), Մոսկվայի համալսարանի երկրաքիմիայի ամբիոնի վարիչ (1953 թվականից), ԽՍՀՄ ԳԱ փոխնախագահ (1967 թվականից)։ Վինոգրադովի հետազոտություններն ունեն լայն ընդգրկում՝ կենսաերկրաքիմիայից մինչև տիեզերաքիմիա։ Ուսումնասիրել է օրգանիզմների քիմիական կազմի փոփոխությունները, գիտության մեջ է մտցրել կենսաերկրաքիմիայի պրովինցիաներ հասկացությունը։ Երկրաքիմիայի բնագավառում առաջ է քաշել երկրաբանական պրոցեսների ֆիզիկաքիմիայի տեսության ստեղծման գաղափարը։ Մշակել է Երկրի քիմիական զարգացմանը, իզոտոպների երկրաքիմիային վերաբերող և մի շարք այլ հարցեր։ ԽՍՀՄ գիտության մեջ ստեղծել է իզոտոպների երկրաքիմիա գիտական ուղղությունը։ Նրա ղեկավարությամբ է կատարվել Լուսնից «Լուսին—Т6» ապարատով երկիր բերված բնահողի նմուշի ուսումնասիրությունը։ Կատարել է ռադիոքիմիական հետազոտություններ և անմիջականորեն մասնակցել ատոմային արդյունաբերության ստեղծմանը։ Վինոգրադովը միջազգային Պագուոշյան կոնֆերանսների անդամ էր, մի շարք արտասահմանյան ԳԱ-ների անդամ, ամերիկյան և ֆրանսիական երկրաբանական ընկերությունների պատվավոր անդամ, երկրաքիմիայի և տիեզերաքիմիայի միջազգային ասոցիացիայի պատվավոր նախագահ։ Լենինի անվան մրցանակ (1934 թվական), ԽՍՀՄ 3 պետական և լենինյան մրցանակներ։ Պարգևատրվել է Լենինի 5 շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուս հանքաբաններ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային երկրաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի կրկնակի հերոսներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ
Սվամի Վիվեկանանդա

**Սվամի Վիվեկանանդա** (իսկական անունը՝ Նարենդրանատհ Դատտ, ), հնդիկ հումանիստ մտածող, կրոնական բարենորոգիչ ու հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
Եղել է Ռամակրիշնայի աշակերտը, զարգացրել նրա գաղափարները։ 1880-1884 թվականներին փիլիսոփայություն է ուսումնասիրել Կալկաթայի համալսարանում, 1893 թվականին, վեդանտան քարոզելու նպատակով, մեկնել է ԱՄՆ, Մեծ Բրիտանիա, Ճապոնիա։ 1897 թվականին հիմնադրել է «Ռամակրիշնայի առաքելություն» կրոնաբարենորոգչական ընկերությունը։ Մարդկության «փրկության» միակ միջոցը, ըստ Վիվեկանանդայի, հոգևոր-կրոնական փորձին դիմելն է Հինդուիզմի փիլիսոփայության հիմքը համարել է վեդանտան, որը համադրել է սանքհյայի և յոգայի հետ և մոտեցրել եվրոպական փիլիսոփայության հասկացություններին։ Վիվեկանանդան մերժել է Էմպիրիկական աշխարհի պատրանքայնությունը և ողջ արարվածը համարել աստվածային խաղ։ Որպես անձնավորության իդեալ առաջադրելով հոգեոր ներամփոփվածությունը, միաժամանակ կոչ է արել ակտիվորեն ծառայել մարդկությանը։ Վիվեկանանդան Հնդկաստանի ազգային անկախության և սոցիալական բարօրության գաղափարախոսն է, դատապարտել է հարստահարումը, ռասայական և զավթողական մղումները։ Սոցիալական արդարության իրականացնող է համարել «ստորին դասակարգերին», որոնք, նրա կարծիքով, կվերացնեն գույքային անհավասարությունը և կհաստատեն իրենց տիրապետությունը։ Սակայն դրան կարելի է հասնել անձնավորությանը վեդանտայի ոգով դաստիարակելու, անհատի և ազգի կամքը կռելու ճանապարհով։ Վիվեկանանդաի քարոզների դեմոկրատական բովանդակությունը նպաստել է Հնդկաստանում ազատագրական շարժմանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնդիկ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Կալկաթայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հնդիկ գրողներ
Կատեգորիա:Հնդիկ բանաստեղծներ
Լեոնելլո Վենտուրի

**Լեոնելլո Վենտուրի** (, ), իտալացի արվեստաբան։ «Իտալական արվեստի պատմություն» (1901-1940, 11 հատորով) կապիտալ աշխատության հեղինակ Ադոլֆո Վենտուրի (1856-1941) որդին և աշակերտը։ Թուրինի (1915-1932) և Հռոմի (1945 թվականից)․ համալսարանների պրոֆեսոր։ Հրաժարվելով ֆաշիզմին հավատարմության երդում տալուց, ապրել է Ֆրանսիայում (1932-1939) և ԱՄՆ-ում (1939-1944)։ Վենտուրի աշխատությունները նվիրված են արվեստի պատմությանն ու արվեստագիտությանը («Զորջոնեն և ջորջոնիզմը», 1913, «Գեղարվեստական քննադատության պատմություն», 1936, «Աեզան», 1936, «Գեղանկարչությունը և գեղանկարիչները», 1945, «իտալական գեղանկարչությունը», 3 հ․, 1950-1952), աչքի են ընկնում վառ ու դիպուկ բնորոշումներով, պատմական մեծ պրոբլեմների համարձակ հարցադրումներով։ Միաժամանակ Բ․ Կրոչեի հետևորդ Վենտուրի իդեալիստական մեթոդաբանությունը նրան հանգեցրել է անհատական ինքնարտահայաման բացարձակ ազատությունը գեղարվեստական հիմնական չափանիշ ընդունելուն, իսկ ապա նաև՝ ֆորմալիստական արվեստի ջատագովության։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի արվեստաբաններ
Կատեգորիա:1885 ծնունդներ
Կատեգորիա:1961 մահեր
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Իտալացի պատմաբաններ
Լյուցինա Վիննիցկա

**Լյուցինա Վիննիցկա** (, ), լեհ դերասանուհի, հայկական ծագմամբ լեհ ռեժիսոր Եժի Կավալերովիչի կինը։ 1954-1978 թվականներին նկարահանվել է 21 ֆիլմերում։ Կատարել է գլխավոր դեր «Մայրապետ Իոհաննան ի հրեշտակաց» ֆիլմում, որը 1961 թվականի Կաննի կինոփառատոնում արժանացել է ժյուրիի հատուկ մրցանակի։ 1967 թվականին եղել է Մոսկվայի 5-րդ միջազգային կինոփառատոնի ժյուրիի անդամ։ Լեհաստանի Ժողովրդավարական Հանրապետության պետական մրցանակի դափնեկիր (1956 թվական), Վենետիկի միջազգային փառատոնի մրցանակակիր (1959 թվական)։

## Կենսագրություն
Լյուցինա Վիննիցկան ծնվել է 1928 թվականի հուլիսի 14-ին Վարշավայում։ 1949 թվականին ավարտել է Վարշավայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը, 1953 թվականին՝ Պետական թատերական բարձրագույն դպրոցը (ներկայում՝ Ալեքսանդր Զելվերովիչի անվան թատերական ակադեմիա) Վարշավայում։ 1953-1974 թվականներին խաղացել է Շչեցինի և Վարշավայի թատրոններում։

Կինոյում իր առաջին դերը կատարել է 1954 թվականին Եժի Կավալերովիչի «Փռյուգիական աստղի տակ» ֆիլմում։ Իր հաջորդ դերը Վիննիցկան կատարել է «Մեծ պատերազմի իսկական վերջը» (Սա չի կարելի մոռանալ») ֆիլմում, որում նկարահանվել է Ռոլանդ Գոլովացկիի հետ միասին։ Ֆիլմը պատմում է մի մարդու մասին, որը պատերազմից հետո համակենտրոնացման ճամբարից վերադառնում է կնոջ մոտ։ Հետագայում Վիննիցկան նկարահանվել է «Խորհրդավոր ուղևորը» («Գնաք», 1959), «Խաղ» (1969) ֆիլմերում։

Լյուցինա Վիննիցկայի ամենահայտնի դերը եղել է Իհաննայի դերը Եժի Կավալերովիչի «Մայրապետ Իոհաննան ի հրեշտակաց» ֆիլմում, որը նկարահանվել է Յարոսլավ Իվաշկևիչի նովելի հիման վրա։

«Ինդեքս» ֆիլմում նկարահանվելւց հետո (1978) Վիննիցկան ավարտել է դերասանական կարիերան։

Լյուցինա Վիննիցկան մահացել է 2013 թվականի հունվարի 22-ին։

## Ընտրյալ ֆիլմագրություն
*  – Փռյուգիական աստղի տակ / *Pod gwiazdą frygijską* – Մաձյա
*  – Մեծ պատերազմի իսկական ավարտը / *Prawdziwy koniec wielkiej wojny* – Ռուժա
*  – Գնացք / *Pociąg* – Մարթա
*  – Անողոք աստղը / *Milcząca Gwiazda* / *Der schweigende Stern* (Լեհաստան / Գերմանիայի դեմոկրատական հանրապետություն) – հեռուստատեսության լրագրող
*  – Խաչակիրները / *Krzyżacy* – Իշխանուհի
*  – Մայրապետ Իոհաննան ի հրեշտակաց / *Matka Joanna od Aniołów* – Մայրապետ Իոհաննա
*  – Վառ կարմիր վարդի ժամը / *Godzina pąsowej róży* – նախատատ Էլեոնորա
*  – Պանի Հանկայի օրագիրը / *Pamiętnik pani Hanki* – Հանկա
*  – Կոստյումը գրեթե նոր է / *Ubranie prawie nowe* – Տանտիրուհի
*  – Մենակ քաղաքում / *Sam pośród miasta* – Եվա
*  – Կենսակերպ / *Sposób bycia* – Իրենա
*  – Փարավոն / *Faraon* – Քրմուհի
*  – Մահափորձ Սարաևոյում / *Sarajevski atentat* (Հարավսլավիա) – Սոֆյա
*  – Կյանքից առավել թանկ / *Stawka większa niż życie* (հեռուստասերիալ) – Ինգրիդ (միայն 2-րդ սերիայում)
*  – Խաղ / *Gra* – Կին
*  – Ֆիլմ սիրո մասին / *Szerelmesfilm* (Հունգարիա) – Ագնես
*  – Հրշեջների փողոց 25 / *Tüzoltó utca 25* (Հունգարիա) – Մարիա
*  – Ինդեքս / *Indeks* – քարտուղար խմբագրությունում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
* Լյուցինա Վիննիցկայան kino-teatr.ru կայքում 
* Լյուցինա Վիննիցկայան filmpolski.pl կայքում 
* Լյուցինա Վիննիցկայան filmweb.pl կայքում 

Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Լեհ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Վարշավայի համալսարանի շրջանավարտներ
Նիկոլայ Վեսելովսկի

**Նիկոլայ Իվանովիչ Վեսելովսկի** (, ), ռուս հնագետ, արևելագետ։

1890 թվականից Պետերբուրգի համալսարանի պրոֆեսոր։ Ուսումնասիրել է Միջին Ասիայի պատմությունն ու հնագիտությունը, պեղել է Միջին Ասիայի հնագույն քաղաքները, հարյուրավոր կուրգաններ՝ Ռուսաստանի հարավում և հարավ-արևելքում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս հնագետներ
Կատեգորիա:Ռուս արևելագետներ
Կատեգորիա:Կովկասագետներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս մարդաբաններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Վիվերներ

**Վիվերներ** կամ **մշկաբեշկներ** (լատ․՝ *Viverridae*), գիշատիչների կարգի կաթնասուն կենդանիների ընտանիք։ Մարմինը և պոչը երկար են, համապատասխանաբար 17—98 սմ և 12—90 սմ, զանգվածը՝ 0,5—13 կգ, ոտքերը կարճ, հաճախ նման են կզաքիսազգիներին։ Որոշ վիվերներ ունեն հոտավետ արտազատուկ (ցիբետին) արտադրող հատուկ գեղձեր։ Գիշատիչների կարգի ամենամեծ ընտանիքն է (36—37 սեռ, 75, այլ տվյալներով՝ ավելի տեսակ)։ Տարածված են Հարավային Ասիայում, Աֆրիկայում, Հարավ-Արևմտյան Եվրոպայում։ Ցամաքաբնակ են, մի քանիսը՝ նաև ծառաբնակ։ Սնվում են մանր կենդանիներով, երբեմն պտուղներով և ընկույզներով։ Վիվերներ՝ 1.գենետա, 2․ իխնեմոն, 3․ ցիվետա Հիմնական սեռերն են՝ գենետներ (6 տեսակ), վիվերներ (6)․ իխնեմոններ կամ մանգուստներ են։ Բազմաթիվ վիվերներ որսորդության օբյեկտ են, որոշ տեսակներ բուծվում են (ցիբետինն օգտագործվում է օծանելիքի արտադրության ու բժշկության մեջ)։ Բնակավայրերին մոտ ապրող վիվերները օգտակար են․ ոչնչացնում են վնասակար կրծողներին և թունավոր օձերին։ Կլիմայավարժեցվել են Վեստ-Ինդիայում, Հավայան կղզիներում և Ճապոնիայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կաթնասունների ընտանիքներ
Նիկոլայ Մոնախով

**Նիկոլայ Ֆեոդորովիչ Մոնախով** (), ռուս խորհրդային դերասան, ՌՍՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1932)։

Դերասանական գործունեությունն սկսել է դրամատիկ թատրոնում (1895), 1896 թվականից ելույթ է ունեցել էստրադայում, 1904 թվականից խաղացել Կիևի, Սարատովի, Օդեսայի, Մոսկվայի «Էրմիտաժ», «Ազատ թատրոն» (1913-1914 թվականներին, ղեկ․ Կ․ Ա․ Մարշանիշվիլի), Պետերբուրգի «Բուֆ» և այլ օպերետային թատրոններում։

Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո ակտիվորեն մասնակցել է Դրամատիկական մեծ թատրոնի (այժմ՝ Գ․ Տովստոնոգովի անվան) կազմակերպմանը, եղել առաջատար դերասան։

Դերերից են՝ Ֆիլիպ թագավոր (Շիլլերի «Դոն Կարլոս), Եգոր Բուլչով, Մորուքավոր զինվոր (Մ․ Գորկու «Եգոր Բուլըչովը և ուրիշները», «Դոստիգաևը և ուրիշները»), կատակերգական դերերից՝ Տրուֆալդինո (Գոլդոնիի «Երկու տիրոջ ծառան») և այլն։ Նկարահանվել է կինոյում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:Ռուս կինոդերասաններ
Վիտյազ (առագաստանավ, 1862)

մինի|«Վիտյազ» առագաստանավը
**«Վիտյազ»** (), Բալթիական նավատորմի առագաստապտուտակային ռազմանավ, որով 1871 թվականին Նիկոլայ Միկլուխո-Մակլայը հասել է Նոր Գվինեա կղզի։

Հետագայում ստացել է «Սկոբելև» (*Скобелев*) անվանումը։ Հիմնականում շահագործվել է որպես օվկիանոսագիտական հետազոտանավ։

Կատեգորիա:Նավաշինություն
Կատեգորիա:Նավեր այբբենական կարգով
Պավել Մոլչանով

**Պավել Ստեպանովիչ Մոլչանով** (, ), բելառուս խորհրդային դերասան, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1949)։

## Կենսագրություն
1922-1926 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Բելառուսական դրամատիկական ստուդիայում։ 1926-1930 թվականներին, 1936-1951 թվականներին (ընդհատումներով) աշխատել է Վիտեբսկի Բելառուսական 2-րդ պետական դրամատիկական թատրոնում (այժմ՝ Յակուբ Կոլասի անվան թատրոն)։ 1951 թվականից աշխատել է Յանկա Կուպալայի անվան բելառուսական թատրոնում (Մինսկ)։

## Դերեր
Լավագույն դերերից են՝ Համլետ (Շեքսպիրի «Համլետ»), Սորին (Անտոն Չեխովի «Ճայը»), Դոկտոր (Նազիմ Հիքմեթի «Բոլորից մոռացվածը»)։ Ստեղծել է Վլադիմիր Լենինի կերպարը Պոգոդինի «Հրացանավոր մարդը», Զորինի «Հավերժական աղբյուր» և այլ բեմադրություններում։ Նկարահանվել է կինոյում։

մինի|ձախից|Մոլչանովի գերեզմանը

## Մրցանակներ
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր է (1946)
* Բելառուսիայի ժողովրդական արտիստ, (1940)
* ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, (1948)

Կատեգորիա:Բելառուս դերասաններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ
Կատեգորիա:1902 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մարտի 14 ծնունդներ
Կատեգորիա:1977 մահեր
Կատեգորիա:Փետրվարի 24 մահեր
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Եղիսաբեթ (ֆիլմ)

**«Եղիսաբեթ»** (), կենսագրական դրամա Եղիսաբեթ I-ի մասին։ Ֆիլմում արտացոլվում է ապագա թագուհու երիտասարդությունը։ Ծանր ու դժվար պայմաններում նրա գահին բարձրանալն ու կառավարումը։ Ֆիլմում կա նաև սիրային սյուժե, որ ներկայացնում է նրա և Լեսթերի կոմս Ռոբերտ Դադլիի հարաբերությունները։

## Անվանակարգեր և մրցանակներ

## Տես նաև
* Եղիսաբեթ՝ Ոսկեդար

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Обзор лицензионного DVD-диска  
* Shekhar Kapur in Interview with 99FACES.tv

Կատեգորիա:1990-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1998 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1998 ֆիլմեր
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիր ֆիլմեր
Կատեգորիա:StudioCanal ֆիլմեր
Կատեգորիա:Summit Entertainment ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական կենսագրական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բրիտանական պատմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Անգլիայում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոնդոնում
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1550-ականներին
Կատեգորիա:Հակակաթոլիկություն
Կատեգորիա:1990-ականների բրիտանական ֆիլմեր
Ջովաննի Բատիստա Վիոտտի

**Վիոտտի () Ջովաննի Բատիստա** (), իտալացի ջութակահար և կոմպոզիտոր։ 
1775 թվականից՝ պալատական երաժիշտ Թուրինում։ 1782-1792 թվականներին ապրել է Փարիզում, 1792 թվականից՝ գլխավորապես Լոնդոնում։ 1819-1822 թվականին Փարիզում ղեկավարել է «Արվեստների թատրոնը» («Grand opera»)։ Վճռական ազդեցություն է գործել ֆրանսիական ջութակի դպրոցի զարգացման վրա։ Ականավոր վիրտուոզ-ջութակահար Վիոտտին հեղինակ է ջութակի երկերի, կամերա-գործիքային անսամբլների։ Գործիքային մենակատար կոնցերտի զարգացման կարևոր փուլ էին նրա ջութակի և նվագախմբի 29 կոնցերտները։ Կոմպոզիտորի հայրենի Վերչելլի քաղաքում անց են կացվում Վիոտտի անվան երաժշտության և պարի ամենամյա միջազգային մրցույթներ (1950 թվականից)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Իտալացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Իտալացի ջութակահարներ
Կատեգորիա:Լոնդոն քաղաքում մահացածներ
Ալեքսեյ Վերստովսկի

**Ալեքսեյ Նիկոլաևիչ Վերստովսկի** (, ), ռուս կոմպոզիտոր և թատերական գործիչ։

## Կրթությունը և գործունեությունը
Պարապել է Զ. Ֆիլդի, Դ. Շտեյբելտի (դաշնամուր) և Ֆ. Բյոմի, Լ. Մաուրերի (ջութակ) մոտ, Պետերբուրգում։ 1825 թվականից՝ Մոսկվայի կայսերական թատրոնների երաժշտության տեսուչ, 1830 թվականից՝ խաղացանկի տեսուչ։ 1848-1860 թվականներին՝ Մոսկվայի կայսերական թատրոնների դիրեկցիայի գրասենյակի կառավարիչ։ Իր գործունեությամբ Վերստովսկին նպաստել է ներկայացումների գեղարվեստական մակարդակի բարձրացմանը, թատրոնների խաղացանկի ընդլայնմանը։ Վերստովսկին ռուս, վոդևիլ- օպերայի ժանրի հիմնադիրներից է։ Հեղինակ է ավելի քան 30 վոդևիլ-օպերայի, 6 օպերայի (լավագույնը՝ «Ասկոլդի գերեզմանը», 1835), վոկալ բալլադների («Սև շալ», Պուշկինի խոսքերով և այլն)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Վագանկովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուս դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Ռուս թատերական գործիչներ
Ալեքսանդր Վինտեր

**Ալեքսանդր Վասիլևիչ Վինտեր** (, ), խորհրդային էներգետիկ, ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (սկսած 1932 թվականից)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Պետերբուրգի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը 1912 թվականին։ 1944 թվականից ԽՍՀՄ ԳԱ էներգետիկայի ինստիտուտի տնօրենի տեղակալն էր։

Զբաղվել է երկրի էներգետիկական ռեսուրսների ուսումնասիրությամբ, փոքր էներգետիկայի պրոբլեմով, ԽՍՀՄ էներգետիկական համակարգի կառուցվածքի ռացիոնալացման, Կույբիշևի (այժմ՝ Սամարա) և Վոլգոգրադի հիդրոէլէկտրակայանների կառուցման և այլ հարցերով։ Պարգևատրվել է Լենինի 3, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։ Մահացել է 1958 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ
Անդրեյ Վիշինսկի

**Անդրեյ Ցանուարևիչ Վիշինսկի ** (), խորհրդային պետական գործիչ, իրավաբան և դիվանագետ, ԽՍՀՄ ԳԱ անդամ (1939)։

## Կենսագրություն
1903 թվականից եղել է մենշևիկյան կուսակցության, 1920 թվականից՝ ԽՄԿԿ անդամ։ 1913 թվականին ավարտել է Կիևի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ 1925 թվականից՝ Մոսկվայի պետական համալսարանի ռեկտոր, 1928 թվականից՝ ՌՍՖՍՀ լուսժողկոմի կոլեգիայի անդամ։ 1931 թվականից աշխատել է արդարադատության մարմիններում, 1935 թվականից՝ ԽՍՀՄ դատախազ, 1939-1944 թվականներին՝ ԺԿԽ-ի նախագահի տեղակալ, 1940 թվականից՝ արտաքին գործերի մինիստրի տեղակալ, 1949 թվականից՝ մինիստր, 1953 թվականից՝ տեղակալ։ 1953-1954 թվականներին՝ ՄԱԿ-ում ԽՍՀՄ մշտական ներկայացուցիչ։ ՀամԿ(բ) կ 18-19-րդ դարերի համագումարներում ընտրվել է Կենտկոմի անդամ, եղել ՍՍՀՄ առաջինից-չորրորդ գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ։ Պարգևատրվել է շքանշաններով։

## Պարգևատրումները
Հեղինակ է պետության և իրավունքի վերաբերյալ աշխատությունների՝ «Սովետական քրեական դատավարության դասընթաց» (1927, Ունդրևիչի համահեղինակությամբ), «Դատարանակազմությունը ԽՍՀՄ-ում» (1939), «Դատական ապացույցների տեսությունը խորհրդային իրավունքում» (1941) և այլն։ Վիշնիսկիի աշխատություններում տեղ են գտել լուրջ սխալներ (ճիշտ չեն բնութագրվել խորհրդային պետությունն ու իրավունքը, չափազանցվել է հարկադրանքի դերը, նսեմացվել վերադաստիարակման, հանցագործությունների կանխման նշանակությունը, գերագնահատվել է մեղադրյալի խոստովանության ապացուցողական նշանակությունը հակա հեղափոխական դավադրությունների վերաբերյալ գործերում և այլն), որոնք պրակտիկայում հանգեցրել են սոցիալիստական օրինականության կոպիտ խախտումների։

## Մատենագրություն
Անդրեյ Վիշինսկի, Сталин и враги народа Ինքնակենսագրական, 2012 г.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Կիևի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի իրավաբաններ
Արտաշես Վասիլյան

մինի|409-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատարներ՝ Ա. Վասլիյան, Մ. Դոբրովոլսկի, Յու. Գրեչանի և Գ. Սորոկին
**Արտաշես Արշակի Վասիլյան ** (), հայ խորհրդային ռազմական գործիչ, խորհրդային բանակի գնդապետ (1940)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1898 թվականի ապրիլի (մայիս) 23-ին Այգեհովիտ գյուղում։ Ավարտել է Թիֆլիսի հետևակային դպրոցը (1925), ԲԳԿԲ վարչությանը կից հրամանատարական կազմի կատարելագործման դասընթացները (1929)։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զորակոչվել է (1916) Կովկասյան գործող բանակ։ Ստեփան Շահումյանի կոչով՝ 1918 թվականին կամավոր մտել է կարմիր բանակ։ 1920 թվականի մայիսին ծառայության է անցել Բաքվի 26 կոմիսարների անվան 1-ին կամավորական գնդում։ Եղել է գնդացրային դասակի, հրաձգային վաշտի հրամանատար, 1931 թվականից՝ 77-րդ լեռնահրաձգային դիվիզիայի շտաբի բաժնի պետի տեղակալ, ապա՝ պետ։ 1934 թվականին նշանակվել է հայկական 4-րդ լեռնահրաձգային գնդի շտաբի պետ, ապա՝ գնդի հրամանատար։ 1935-1937 թվականներին՝ 20-րդ լեռնահրաձգային դիվիզիայի շտաբի հետախուզության բաժնի պետ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ղեկավարել է 409-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիայի կազմավորումն ու զորավարժեցումը։ 1942 թվականի հոկտեմբերին նշանակվել է Հյուսիսային Կովկասում գործող 89-րդ Հայկական հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար, մասնակցել Էլխոտովո-Մալգոբեկ-Վոզնեսենսկայա շրջանում մղված պաշտպանական մարտերին, Մալգոբեկի, Հյուսիսային Կովկասի այլ բնակավայրերի ազատագրմանը։

Զոհվել է հակառակորդի գերակշիռ ուժերի դեմ մարտում։ Աճյունն ամփոփված է Գյումրու քաղաքային այգում։

Վասիլյանի անունով է կոչվում նրա ծննդավայրի միջնակարգ դպրոցը, Իջևանի փողոցներից մեկը։

Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ գնդապետներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Վիշապ (համաստեղություն)

250px|մինի|աջից|Վիշապ համաստեղությունը
**Վիշապ**, ( Draco), երկնքի հյուսիսային կիսագնդի բևեռամերձ համաստեղություն։ Վիշապի աղեղի մեջ է Փոքր արջ համաստեղությունը։ Ամենապայծառ աստղը էտամինն է՝ 2,2 տեսանելի աստղային մեծության։ Դիտելով այդ աստղի պարբերական շարժումները՝ Ջ․ Բրադլեյը 1725 թվականին հայտնաբերել է լույսի աբեռացիայի երևույթը։ Տեսանելիության լավագույն պայմանները մարտ-մայիս ամիսներին են։

Վիշապի համաստեղության օմեգա աստղին մոտ գտնվում է խավարածրային հարթության բևեռը։

Կատեգորիա:Կատաստերիզմներ
Զորայր Միրզայան

**Զորայր Հովսեփի Միրզայան** (), հայ գրող, թարգմանիչ։

## Կենսագրություն
Նախնական կրթությունն ստացել է Թեհրանի Հայոց ազգային դպրոցում, ապա ավարտել է ամերիկյան քոլեջը։ Աշխատակցել է սփյուռքահայ պարբերականների, հատկապես՝ իրանահայ գրողների միության «Նոր էջ» հանդեսին։ Հրատարակվել են Միրզայանի «Թաց մայթը» (1957), «Բանաստեղծություններ և պատմվածքներ․ Հատընտիր» (հետմահու, 1965) ժողովածուները և «Աբու-Ալի Աինա» (1954) ուսումնասիրությունը։ Կատարել է թարգմանություններ Ռաբինդրանաթ Թագորի, Օմար Խայամի, Ֆիրդուսու, Հաֆեզի, Ֆեոդոր Դոստոևսկու, Մարկ Տվենի և ուրիշների ստեղծագործություններից։

## Թարգմանություններ

* Բաբա Թահէր Օրեան Համադանի։ Քառյակներ.- Թեհրան։ Տպ. Չափքար, 1954.- 36 էջ։
* Դոստոևսկի Ֆյոդոր Միխայլովիչ։ Հեզիկը.- Թեհրան։ Տպ. Չափքար, 1954.- 55 էջ։
* Ֆրանսիական պոեզիա.- Երևան։ Երևանի համալս. հրատ., 1984.- 480 էջ.- (Ուսանողի գրադարան).- Բովանդ-ից՝ Ժյուլ Սյուպերվիել. Օվկիանոսի այս մասնիկը; Պոլ Էլյուար. Սիրահարված կինը; Բացօթյա; Բարի արդարություն; Մի նոր գիշերվա առթիվ; Զգացումներ ակներև; Ռոբեր Դեսնոս. Տեսարանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Իրանահայ գրողներ
Կատեգորիա:Իրանահայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Պարսկերենից հայերեն թարգմանիչներ
Արջասպ

200px|մինի|Երկաթի արջասպ
**Արջասպներ**, որոշ ծանր մետաղների սուլֆատների բյուրեղահիդրատների տեխնիկական անվանումը։

## Հատկություններ
Արջասպներ լուծվում են ջրում, հողմնահարվում օդում։

## Ստացում
Ստացվում են մետաղների կամ նրանց օքսիդների և ծծմբական թթվի փոխազդմամբ։ Արջասպներ ստացվում են նաև որպես կողմնակի պրոդուկտներ՝ այլ նյութերի արտադրության ժամանակ։

## Կիրառություն
Լայն կիրառություն ունեն հետևյալ արջասպներ.
* պղնձի՝ CuSO_4 . 5H_2O,
* երկաթի՝ FeSO_4 . 7H_2O,
* նիկելի՝ NiSO_4 . 7H_2O,
* ցինկի՝ ZnSO_4 . 7H_2O

## Տես նաև
* Պղնձի սուլֆատ
Վերմիկուլիտ

մինի|Վերմիկուլիտ
**Վերմիկուլիտ** ( - որդ), միներալ հիդրոփայլարների խմբից։ Ունի շերտավոր ստրուկտուրա՝ լրացուցիչ մոլեկուլային միշշերտային շրով։ Տաքացնելիս վերմիկուլի թերթիկներից առաշանում են որդանման ձողեր։ Բյուրեղագիտական համակարգը մոնոկլինային է։ Առաջացնում է թերթավոր ագրեգատներ, դեղին, գորշ գույնի խոշոր բյուրեղներ։ Կարծրությունը 1-1,5, խտությունը՝ 2300 կգ/մ³։ Մինչև 900-1000°C տաքացնելու դեպքում վերմիկոիլիտը փքվում է, 15-20 անգամ մեծացնելով սեփական ծավալը։ Թեփուկների միջև լցված օդի շերտերը պայմանավորում են փքված վերմիկուլիտի ցածր խտությունը և բարձր ջերմա- և ձայնամեկուսիչ հատկությունները։ Վերմիկուլիտը մուգ փայլարների (բիոտիտի, ֆլոգոպիտի) երկրորդական փոփոխման արգասիքն է։

Օգտագործվում է շինարարության մեջ՝ ջերմամեկուսիչ իրերի, ձայնակլանիչ նյութերի, թեթե բետոնի պատրաստման համար։ Բացի դրանից, վերմիկուլիտը կիրառվում է որպես ռետինի, պլաստմասսաների, ներկերի, քիմիկատների լցանյութ։

Կատեգորիա:Ալյումինի միներալներ
Կատեգորիա:Սիլիկատներ (միներալներ)
Գեորգի Վերեյսկի

**Գեորգի Սեմյոնովիչ Վերեյսկի ** (), խորհրդային նկարիչ։ ՌԽՖՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1962)։ ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ (1949)։

## Կենսագրություն
Սովորել է Պետերբուրգում Մստիսլավ Դոբուժինսկու, Բորիս Կուստոդիևի, Աննա Օստրոումովա-Լեբեդևայի մոա։

1918-1930 թվականներին աշխատել է Էրմիտաժի գրավյուրայի բաժնում։

Գրաֆիկական դիմանկարի (վիմագրություն, օֆորտ, գծանկար) վարպետ է։ Ստեղծել է նաև մի շարք բնանկարչական ու ժանրային թերթեր։

Գործերից են՝ «Ռուս նկարիչների դիմանկարներ» (ալբոմներով հրատարակվել է 1922 և 1927 թվականներին), «Գյուղ» (ալբոմով հրատարակվել է 1924 թվականին), «Ռուս գրողներ» (ալբոմներով հրատարակվել է 1927 և 1929 թվականներին) վիմագրությունների շարքերը, ինչպես և սովետական պետության, մշակույթի գործիչների, օդաչուների, բանվորների դիմանկարներ (ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1946)։

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Բոգոսլովսկոե գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ռուս փորագրիչներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս գրաֆիկներ
Կատեգորիա:Ռուս դիմանկարիչներ
Պյոտր Վոյկով

**Պյոտր Լազարևիչ Վոյկով ** (; , կուսակցական ծածկանունը՝ **Պետրուս, Ինտելիգենտ**, [*Пётрусь, Интеллигент*], ), ուկրաինացի բոլշևիկ հեղափոխական, խորհրդային դիվանագետ։

1903—1917 թվականներին եղել է մենշևիկ։ Հեղափոխական գործունեության համար հեռացվել է գիմնազիայից, ապա Պետերբուրգի լեռնային ինստիտուտից։

1907 թվականին տարագրվել է Շվեյցարիա։ Վերադառնալով Ռուսաստան՝ 1917 թվականի օգոստոսին ընդունվել է ՌՍԴԲ(բ) կ շարքերը։ 1918 թվականին եղել է Ուրալյան սովետի մատակարարման կոմիսար, 1919 թվականին՝ Ցենտրոսոյուզի վարչության նախագահի տեղակալ, 1920 թվականից միաժամանակ՝ արտաքին առևտրի ժողկոմատի կոլեգիայի անդամ, 1921 թվականից՝ «Սևերոլես» պետական տրեստի նախագահի տեղակալ, 1924 թվականի հոկտեմբերին՝ ԽՍՀՄ լիազոր ներկայացուցիչը Լեհաստանում։ Սպանել են ռուս սպիտակ-գվարդիականները՝ Վարշավայում։ Թաղված է Մոսկվայում, Կարմիր հրապարակում։

Հայտնի է որպես Ռուսաստանի նախկին կայսր Նիկոլայ II-ին և նրա ընտանիքի անդամներին մահապատժի ենթարկելու որոշում իրականոցնողներից մեկը։

Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Կատեգորիա:Ժնևի համալսարանի շրջանավարտներ
Վեռներ Վինտեր

**Յոհան Կառլ Վեռներ Վինտեր** (, ), գերմանացի լեզվաբան, հայագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր 1949 թվականից, 1953 թվականից՝ պրոֆեսոր։

## Կենսագրություն
Սովորել է Համբուրգի և Բեռնի համալսարաններում, որտեղ հետևել է հունարենի, սլավոնական և հնդեվրոպական լեզուների ուսումնասիրման դասընթացներին։ Դասախոսել է Կանզասի (1953-1957 թվականներին), Տեխասի (1957-1965 թվականներին) համալսարաններում, ինչպես նաև Համբուրգի (1963 թվականին), Կոպենհագենի (1966 թվականին), Ցեյլի (1967 թվականին), Կալիֆորնիայի Բերկլի (1969 թվականին), Ստանֆորդի (1979-1980 թվականներին) և այլ բուհերում։ 1964 թվականից՝ Քիլի (ԳՖՀ) համալսարանի պրոֆեսոր և ընդհանուր լեզվաբանության ամբիոնի վարիչ։

## Աշխատություններ
Հրատարակվել է Վինտերի շուրջ 130 աշխատություն, որոնցում հետազոտել է ընդհանուր և հնդեվրոպական լեզվաբանությանը, Ամերիկայի հնդկացիական և չին-տիբեթական լեզուներին վերաբերող մի շարք խնդիրներ։ Հայերենի հետ առնչվող ուսումնասիրություններում քննել է հայերենի հնչույթաբանությունը, գրաբարի բարբառային տարբերակվածությունը, անկատարի և անցյալ կատարյալի դեմքի արտահայտման միջոցները, կատարել ստուգաբանություններ «Հայկական հնչույթաբանության խնդիրներ» հատորներ 1-3 (1954-1962), «Ակնարկներ հայերենի ստուգաբանության» (1957), «Վաղ բարբառային տարբերակվածության հետքերը հին հայերենում» (1975)։

«Հայկական ձեռագրեր» և «Հայկական վիմագրություն» (երկուսն էլ՝ 1955) ուսումնասիրություններում անդրադարձել է նաև հայ գրչության արվեստին։ 1963 թվականին և 1978 թվականին այցելել է Հայաստան, կարդացել դասախոսություններ։ 1982 թվականին մասնակցել է հայերենագետների միջազգային գիտաժողովին Երևանում, հանդես եկել «Հայերենի թվարկման համակարգը» զեկուցումով։

Եվրոպայի լեզվաբանական ընկերության գիտական քարտուղարն էր (1983 թվականից)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Գերմանացի հայագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանասերներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Բեռնի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հնդեվրոպագետներ
Վրվեռ

**Վրվեռ** (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ են), Թոնդրակյան շարժման գործիչ (10-րդ դարի վերջ —11-րդ դարի սկիգբ)։ Եղել է իշխան, կալվածքներ է ունեցել Մանանաղի գավառում։ Միանալով գավառում Կունծիկ Աբեղայի գլխավորությամբ բռնկված Թոնդրակյան շարժմանը՝ գործակցել է Կամարա և Ախնի քույրերին, նրանց հետ Կաշե և Աղյուսո գյուղերում կազմակերպել թոնդրակյան համայնքներ։ Մոտակա Բազմաղբյուր ավանի խաչի կործանման մեղադրանքով՝ գավառի Սամվել եպիսկոպոսը ավերել և հրկիզել է Թոնդրակյան շարժման կենտրոն դարձած գյուղերը և Վրվեռի կալվածը։ Բյուզանդական կայսրության (Մանանաղի գավառը վերջինիս կազմում էր) ներկայացուցիչ Եղիան (Էլիաս), քննելով կատարվածը, խիստ պատիժներ է սահմանել թոնդրակյաններին, սակայն արդարացրել Վրվեռին։ Պատմիչ Արիստակես Լաստիվերցին դա բացատրում է Վրվեռի եղբոր՝ Կոնստանդնուպոլսում ունեցած հեղինակությամբ և դիրքով։

## Գրականություն
*Արիստակես Լաստիվերցի, Պատմություն, Ե․, 1971։

Կատեգորիա:Թոնդրակյան շարժում
Վիշի

**Վիշի** ( , ), ֆրանսիական քաղաք և կոմունա, որը գտնվում է Օվերն երկրամասի Ալյե գավառում, Փարիզից հարավ-արևելք։ Հին ժամանակներում Վիշին պատկանում էր պատկանում էր Բուրբոն նահանգին։

Դեպարտամենտի քաղաքների թվում Վիշին բնակչության թվով երկրորդ տեղն է զբաղեցնում՝ զիջելով Մոնլյուսոն քաղաքին, երկրամասի քաղաքների թվում՝ չորրորդ տեղը։

Ֆրանսիական բալնեոլոգիական առողջարան է, որի ստորգետնյա տաք ջրերը հայտնի են Դիոկղետիանոսի ժամանակներից։

## Անվան ծագումնաբանություն
Գոյություն ունի քաղաքի անվան ծագումնաբանության 4 վարկած՝
# Կելտական ծագում (*Ջրի զորությունը*), որն առաջացել է *Wich* (զորություն կամ քաջություն) և *y* (*ջուր*) բառերից։
# Հին հռոմեական *Vicus calidus* (*Տաք թաղամաս*) արտահայտությունից (հետագայում պարզեցվել է և արտասանվել *Vicus*)։
# Գալա-ռոմանական *Vipiacus* անունից (*Վիպիուսի կալվածք*), որը Միջնադարում հնչյունաբանորեն փոխակերպվել է *Vichiacus* անվան, իսկ ավելի ուշ՝ *Vichy*:
# Լատիներենում *Vici* բառը հոգնակի թվով նշանակում է *գյուղերի խումբ*։

## Աշխարհագրություն
Վիշին գտնվում է Լուարա գետի խոշոր վտակ՝ Ալյե գետի ափերին։ Տեղանքի բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 263 մետր։

Տեղանքի ռելիեֆը տիպիկ է հարթավայրային գետահովտի համար։

Վիշին գտնվում է դեպարտամենտի վարչական կենտրոն՝ Մուլեն քաղաքից 56 կմ դեպի հյուսիս-արևելք, և երկարամասի վարչական կենտրոն՝ Կլերմոն Ֆերան քաղաքից 50 կմ դեպի հյուսիս-արևելք։

### Կլիմա
Վիշին գտնվում է չափավոր ցամաքային կլիմայական գոտում։ Քաղաքի կլիմայի վրա մեծ ազդեցություն ունի լեռնային տեղանքը։ Մոտակայքում են գտնվում Կենտրոնական ֆրանսիական զանգվածը և Ալպերը։ Տեղումների տարեկան քանակը կազմում է միջինը 790 մմ։

Օդերևութաբանական կայանը տեղակայված է ծովի մակարդակից 249 մետր բարձրության վրա, Շարմեյ քաղաքի օդանավակայանի մոտակայքում, Վիշի քաղաքի կենտրոնից 7 կմ դեպի հյուսիս-արևելք։

## Տես նաև
* Ջրաբուժություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալյե գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ
Թաբոր (այլ կիրառումներ)

**Թաբոր** եզրը կարող է վերաբերել՝

* Թաբոր լեռ, զառիթափ լանջեր ունեցող, 588 մետր բարձրությամբ լեռ, որ միայնակ վեր է խոյանում Իզրեելի հարթավայրի արևելյան մասում, Նազարեթ քաղաքից ոչ հեռու,
* Թաբոր, քաղաք Չեխիայի հարավում, Հարավչեխական երկրամասի Տաբորի շրջանում, Լուժնիցա գետի աջ ափին,
* Թաբորի շրջան, շրջան է Չեխիայի Հարավային Բոհեմիայի երկրամասում։
Մարիամ Մոճոռյան

**Մարիամ Պետրոսի Մոճոռյան** (), հայ խորհրդային դերասանուհի։ Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի (1958)։

## Գործունեություն
Մարիամ Մոճոռյանը ծնվել է 1904 թվականին, Ալեքսանդրապոլում։ Բեմ է բարձրացել 1920 թվականին՝ Հովհաննես Զարիֆյանի խմբում, ապա խաղացել Վարդան Միրզոյանի, Արմեն Արմենյանի, Հովհաննես Աբելյանի, Վահրամ Փափազյանի խմբերում։ 1928 թվականից աշխատել է Թբիլիսիի հայկական թատրոնում, եղել առաջատար դերասանուհիներից։

## Դերեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Վրձին

250px|մինի|տարբեր վրձնատեսակներ
**Վրձին**, գեղանկարչության ու գրաֆիկայի (ինչպես և վայելչագրության) մեջ․ ներկող նյութերը կտավի, թղթի և այլ հիմնաշերտի վրա քսելու հիմնական գործիքը։ Վրձին պատրաստվում է տարբեր կենդանիների ճարպահանված մազից կամ բրդից։ Առավել կոշտ, խոզի մազից Վրձինները (կլոր կամ տափակ) կիրառվում են յուղաներկերով գեղանկարչության, ավելի երկար մազով Վրձինները՝ սոսնձաներկերով գեղանկարչության, որմնանկարչության մեջ։ Կլոր, սրածայր Վրձինները օգտագործվում են ջրաներկով, տեմպերայով նկարելիս և գրաֆիկայում։ Բավարար փափկություն ու ճկունություն ունեցող ժանտաքիսի մազից Վրձինները կիոառվում են ամեն տեսակ ներկերով աշխատելիս։

## Տես նաև
* Մոլբերտ
* Ներկապնակ
* Մածկիչ
* Հենաձողիկ

Կատեգորիա:Գործիքներ