Ուկրաինայի Վ. Վերնադսկու անվան ազգային գրադարան

**Ուկրաինայի Վ. Վերնադսկու անվան ազգային գրադարան** (), Ուկրաինայի գլխավոր գիտական տեղեկատվական պետական կենտրոն, Ուկրաինայի գիտությունների ազգային ակադեմիայի Պատմության, փիլիսոփայության և իրավունքի բաժնի գիտահետազոտական ինստիտուտ, ֆոնդերի ծավալով և տարածքով ամենամեծ գրադարանը Ուկրաինայում։ Ընդգրկված է աշխարհի 20 ամենամեծ ազգային գրադարանների ցանկում։ Համաձայն Ուկրաինայի բարձրագույն ատեստացիոն կոմիտեի և Ուկրաինայի գիտությունների ակադեմիայի 2008 թվականի հուլիսի 7-ի № 436/311 հրամանի՝ հրատարակված գիտական պարբերականների բոլոր էլեկտրոնային տարբերակները հրապարակվում են Ուկրաինայի Վ. Վերնադսկու անվան ազգային գրադարանի պաշտոնական կայքում։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է 1918 թվականի օգոստոսի 2 (15)-ին որպես Ուկրաինական պետության ազգային գրադարան։ Գրադարանը հիմնադրվել է «Ուկրաինական պետության ազգային գրադարանի» ֆոնդի ստեղծման օրենքի հիման վրա՝ հաստատված Ուկրաինական պետության ռադայի կողմից։ 1918 թվականի օգոստոսի 23-ին (սեպտեմբերի 5-ին) Կիևում Ուկրաինական պետության ազգային գրադարան ստեղծելու համար ձևավորվել է ժամանակավոր հանձնաժողով, որի առաջին խմբի կազմում ընդգրկված են եղել նախագահող Վ. Ի. Վերնանդսկին (Ուկրաինայի գիտությունների ակադեմիայի առաջին նախագահ) և անդամներ՝ Ս. Ա. Եֆրեմովը, Ա. Ե. Կրիմսկին, Ի. Պ. Ժիտեցկին և Վ. Ա. Կորդտը։

1919 թվականի սկզբում գրադարանին տրամադրվեց Տերեշենկովսկյա փողոցի 2 հասցեում տեղակայված կրթության նախարարության սենյակներից մեկը։ 1919 թվականի մարտին գրադարանին տրամադրվեց ժամանակավոր շինություն՝ Ֆունդուկլևսկի փողոցում գտնվող Պավել Գալագանի կոլեգիայի գլխավոր կորպուսի շենքը։ Հետագայում գրադարանը տեղափոխվել է կոլեգիայի փոքր մասնաշենքի 4 սենյակներ։

1919 թվականի մայիսի 3-ին Գիտությունների ակադեմիայի ընդհանուր ժողովը որոշել է «ազգային» տերմինը «համաժողովրդական» բառով փոխարինել, և գրադարանը կոչվել է Կիևում Համաուկրաինական գիտությունների ակադեմիային կից Ուկրաինայի համազգային գրադարան։ 1919 թվականի հոկտեմբերի 30-ին ՈւՀԳ գրադարանավարների խորհրդի նախագահությունը Ե. Ա. Կիվլիցկուն ընտրել է ժամանակավոր կոմիտեի անդամ, ով 1919-1920 թվականներին դարձել է Ուկրաինայի համազգային գրադարանի առաջին ղեկավարը։ 1920 թվականի հոկտեմբերին Կիվլիցկուն փոխարինել է Յու. Ա. Իվանով-Մոժենկոն։

Պոդոլսկի շրջանի արխիվի ղեկավար Յու. Ս. Ալեքսանդրովի նախաձեռնությամբ և Ուկրաինայի համազգային գրադարանի աջակցությամբ հիմնադրվել է ՈւՀԳ Վիննիցկա մասնաճյուղը, որը 1923 թվականին ղեկավարել է Վ. Դ. Օտամանովսկին։

1923 թվականից գրադարանը սկսել է ստանալ Ուկրաինական ԽՍՀ-ում տպագրվող նմուշների պարտադիր օրինակները, որի հիման վրա ձևավորվել է արխիվային նմուշների ֆոնդը։ Առաջին պաշտոնական տնօրենն է դարձել Ս. Ֆ. Պոստերնակը։

1941 թվականի օգոստոսին գրադարանը տարհանվել է Բաշկիրիայի մայրաքաղաք Ուֆա, որտեղ Պետական մանկավարժական ինստիտուտում բացվել է ազատ մուտքով ընթերցասրահ։ 1944 թվականի մայիսին գրադարանը հետ է տեղափոխվել Կիև։

1946 թվականին գրադարանի տնօրեն Յու. Ա. Մոժենկոյի ղեկավարությամբ վերսկսվում է գրադարանի հատուկ ամսագրի՝ «Журнал Бібліотеки Академії наук УРСР» -ի թողարկման ավանդույթը։

1957 թվականից գրադարանն ընդգրկվել է միջազգային աբոնեմենտի համակարգում։

Մինչև 1965 թվականը կոչվել է Ուկրաինայի գիտությունների ակադեմիայի պետական հանրային գրադարան։

1965 թվականին գրադարանը կոչվել է Ուկրաինայի գիտությունների ակադեմիայի կենտրոնական գիտական գրադարան։

1980 թվականին գրադարանային ֆոնդերը կազմել են ավելի քան 10 միլիոն անուն, այդ թվում, 516 ինկունաբուլաներ, մոտ 300 հազար ձեռագրեր, 15-16-րդ դարերի ավելի քան 6500 գրքեր եկեղեցա-սլավոնական տառատեսակով, Ուկրաինայի թերթերի ու ամսագրերի առավել ամբողջական հավաքածուն (ավելի քան 119 հազար կտոր)։

1988 թվականի փետրվարի 19-ին Ուկրաինական ԽՍՀ Նախարարների խորհրդի որոշմամբ գրադարանը կոչվել է Վլադիմիր Վերնադսկու անունով։

5 апреля 1996 թվականի ապրիլի 5-ին Ուկրաինայի նախագահի հրամանով գրադարանը ստացել է ազգային գրադարանի կարգավիճակ։ Նույն հրամանով գրադարանում ստեղծվել է Ուկրաինայի նախագահների հիմնադրամ։

1998 թվականին գրադարանը Ուկրաինայի գիտությունների ակադեմիայի Տվյալների արձանագրման խնդիրների ինստիտուտի հետ համատեղ սկսել է ձևավորել «Գիտական Ուկրաինա» (Ukraїnіka Naukova) տվյալների բազան և հրատարակել է «Джерело» ամսագիրը։

2004 թվականի օգոստոսի 25-ին Ուկրաինայի կառավարության նախարարների կաբինետը հավանության է արժանացրել Ուկրաինայի Վ. Վերնադսկու անվան ազգային գրադարանի 2005-2010 թվականների զարգացման պետական ծրագիրը, որը գրադարանը սահմանում է որպես խոշոր գիտական և տեղեկատվական կենտրոն, որի նպատակային ծրագրերից է նաև ինստիտուտների տեխնոլոգիական իշխանության բարձրացումը և նոր տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ներդրումը։

## Կառուցվածք
Գրադարանն ունի ավելի քան 40 միավոր, որոնք խմբավորված եբ ըստ իրենց գործունեության ուղղությունների՝ ինստիտուտներ (գրադարանագիտություն, ուկրաինական գրքեր, ձեռագրեր, արխիվագիտություն, կենսագրական հետազոտություն), կենտրոններ (պահպանում և վերականգնում, մշակութային և կրթական, համակարգչային տեխնոլոգիաներ, հետազոտություններ և հրատարակչություն), Ուկրաինայի նախագահների հիմնադրամ և Պետական մարմինների աջակցության տեղեկատվական և վերլուծական աջակցության ապահովում։ Գրադարանն ունի ավելի քան 900 աշխատակից, որից 65 % գրադարանավարենր են, 20 % հետազոտողներ, 15% օժանդակող աշխատկիցներ։

### Ինստիտուտներ
* Գրադարանի տեղեկատվական աշխատանքների գիտա-մեթոդական ապահովում
** Գրադարանագիտության բաժին
* Ձեռագրեր
** Ձեռագրագիտության բաժին
** Սկզբնաբյուրների բաժին
** Ձեռագիր ժառանգության ֆոնդի բաժին
** Հրեագիտական ֆոնդի բաժին
* Արխիվագիտություն
** Արխիվի և փաստաթղթերի բաժին
** Հնագիտության բաժին
** Ակադեմիական գիտության պատմության բաժին
* Կենսագրական հետազոտությունների

### Կենտրոններ
* Գրադարանային և տեղեկատվական ռեսուրսների ձևավորման կենտրոն
** Կոմպլեկտավորման բաժին
** Ցուցակագրման բաժին
** Համակարգման բաժին
** Էլեկտրոնային տեղեկատվական ռեսուրսների գիտական կազմակերպման բաժին
** Գիտական տեղեկատվության համառոտագրությունների բաժին
* Գիտա-գրադարանային տեղեկատվության կենտրոն
** Մատենագիտական ծառայությունների բաժին
** Հեռավար սպասարկման տեխնոլոգիաների բաժին
** Միջգրադարանային աբոնենտի բաժին
* Մշակութային-կրթական կենտրոն
* Գիտա-հրատարակչական կենտրոն
** Գիտական հրապարակումների բաժին
** Համալիր վերստեղծաման տեխնոլոգիական բաժին
* Պահպանման և վերականգնման բաժին
** Ֆոնդերի գիտա-տեխնոլոգիական պահպանման բաժին
** Պահպանման բաժին
** Շտկումների բաժին

### Բաժիններ
* Համակարգչային ցանցերի ծրագրային և տեխնոլոգիական սպասարկման բաժին
* Ինտեգրացված գրադարանային ծառայության բաժին
* Հիմնական ֆոնդի սպասարկման բաժին
* Հիմնական ֆոնդի գիտական կազմակերպման բաժին
* Միջազգային տեղեկատվական և արտաքին կապերի բաժին
* ՄԱԿ-ի ֆոնդի բաժին
* Ազգային մատենագիտության բաժին
* Հնատիպ գրքերի և հազվագյուտ հրատարակությունների բաժին
* Գրադարանային և պատմական հավաքածուների բաժին
* Թերթերի բաժին
* Գեղարվեստի բաժին
* Երաժշտական ֆոնդի ձևավորմն բաժին
* Արտասահմանյան украиники բաժին
* Պահուստային ֆոնդի փոխանակման բաժին
* Գիտակ-տեղեկատվական և սոցիալ-մշակութային տեղեկատվության էլեկտրոնային բազայի ձևավորման բաժին
* Գիտական հաստատությունների համալիր գիտական և տեղեկատվական աջակցության բաժին

### Ուկրաինայի նախագահների ֆոնդ
* Փաստաթղթերի որոնման և գրանցման բաժին
* Վավերագրական ֆոնդի կազմակերպման և կիրառման բաժին
* Տեղեկատվական-վերլուծական բաժին

### Տեղեկատվական, վերլուծական աջակցության ծառայություն
* Քաղաքական վերլուծությանն բաժին
* Օպերատիվ տեղեկատվության բաժին
* Բիբլոմետրկայի և գիտամետրիկայի բաժին
* Ծրագրային, հաղորդակցական տեխնոլոգիաների բաժին

### Ազգային իրավագիտական գրադարան
* Վերլուծական-կանխատեսող բաժին
* Տեղեկատվական ռեսուրսների ծառայության բաժին
* Տեղեկատվական-խորհրդատվական բաժին
* Տեղեկաքատվության էլեկտրոնային մշակման տեխնոլոգիաների բաժին
* Սոցիալ-մշակութային ցանցային ռեսուրսների բաժին
* Պարբերականների տպագրության վերլուծության բաժին
* Իրավատեղեկատվական տվյալների բազայի բաժին

### Օժանդակ, տեխնիկական միավորներ
* Հաշվապահություն
* Կադրերի բաժին
* Անվտանգության ծառայություն

## Գրականություն
* Шовкопляс Т. И. История формирования картографического фонда Национальной библиотеки Украины им. В. И. Вернадского / Шовкопляс Т. И., Герус А. Л. // Вестник Библиотечной Ассамблеи Евразии. - 2010. - № 3. - С. 77-82: Библиогр.: с. 81-82 (10 назв.).
* Центральна наукова бібліотека імені В.І. Вернадського Академії наук України, 1918–1993 рр. : Бібліографічний покажчик. - К., 1993.
* Національна бібліотека України імені В.І. Вернадського // Бібліотеки Національної Академії наук України. - К., 1996.
* Дубровіна Л.А. Національна бібліотека України імені В.І. Вернадського в 1918–1988 рр.: основні етапи розвитку / Дубровіна Л.А., Онищенко О.С. // «Бібліотечний вісник» : журнал. - 1998. - № 5.
* Дубровіна Л. А., Онищенко О. С.Історія Національної бібліотеки імені В. І. Вернадського. 1918-1941. К., 1998;
* Дубровіна Л. А., Онищенко О. С.Історія Національної бібліотеки імені В. І. Вернадського. 1941-1964. К., 2003;
* Дубровіна Л. А., Онищенко О. С.Історія Національної бібліотеки імені В. І. Вернадського. 1965-1991. К., 2008;
* Національна бібліотека України імені В.І. Вернадського, 1918–1998 : Бібліографічний покажчик літератури за 1993–1998 рр.. - К., 1998.
* Онищенко О. Основні підсумки наукової діяльності. Національна бібліотека України імені В.І. Вернадського / Онищенко О., Попроцька В. // «Бібліотечний вісник» : журнал. - 2000. - № 2.
* Дубровіна Л.А. Історія Національної бібліотеки імені В.І. Вернадського (1941–1964) / Дубровіна Л.А., Онищенко О.С.. - К., 2003.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* www.irbis-nbuv.gov.ua Գրադարանի էլեկտրոնային կատալոգներ
* Գրադարանի իրավական տեղեկատվական ռեսուրսներ
* Գրադարանի կայք

Կատեգորիա:Ազգային գրադարաններ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի գրադարաններ