Ամիր Արսալան

**«Ամիր Արսալան-է Նամդար»** (), հայտնի պարսկական էպոս, որը պատմվել է 19-րդ դարում Պարսկաստանի ղաջարական շահ Նասեր ալ-Դին Շահ Ղաջարին (չնայած պարսկական լեգենդն ինքնին շատ ավելի հին է)՝ Մոհամմադ Ալի Նաքիբ օլ-Մամալեկ անունով հեքիաթասացի կողմից։ Մոհամմադը երբեք ինքը չի արտագրել բանաստեղծությունը, բայց Ֆահր էդ Դուլեն՝ շահի դուստրը, որը նույնպես սիրում էր պատմությունը ի վերջո արտագրել է այն և պահպանել հետագա սերունդների համար։

## Անգլերեն թարգմանություններ
2019 թվականին Ազիզ Անսարին հրատարակել է էպոսի անգլերեն թարգմանությունը «Kindle»-ում և «Paperback»-ում, այն նաև հասանելի է Amazon-ում՝ «Ամիր Արսալան Ռումի և արքայադուստր Ֆերոխ Լեգա» վերնագրով: Թարգմանությունը պարունակում է պատմվածքի որոշ նախկին տարբերակի նկարազարդումների նկարներ: Այն անփոփոխ թարգմանություն չէ, քանի որ հեղինակը նախաբանում նշում է, որ ավելացրել է «բազմաթիվ հավելյալ տեքստեր և չափածոներ ավելացված՝ պատմությունն ավելի հետաքրքիր դարձնելու համար։ Տիտղոսաթերթում ներառված է նաև «Ազիզ Անսարիի կողմից մատուցված և վերապատմված» տեքստը։

2020 թվականին Դարիուշ Ահմադզադե Ռեզվանին հրատարակել է «Համառոտ թարգմանություն»՝ «Արքայազն Արսալան Հռչակավորի պատմությունը», որը հասանելի է «Amazon»-ում, «Kindle»-ում և «Paperback»-ում: Անսարիի տարբերակի համեմատ այն խիստ կրճատված է։

Անհասկանալի է, թե որ թարգմանությունն է առավել մոտ պարսկերենին, քանի որ մեկը համառոտ է, իսկ մյուսը՝ երկարաձգված։

## Սյուժե

### Արսալանի ծնունդը
Էպոսը պատմում է գլխավոր հերոսի՝ **Արսալանի** արկածները։ Պատմությունը սկսվում է եգիպտացի վաճառական Խավաջա Նոմանի մասին (Քաջե Նաաման), որը նավով մեկնում է Հինդուստան: Ճանապարհորդության տասնմեկերորդ օրը Խավաջան հեռվում մի կղզի է տեսնում և հրամայում է այնտեղ կանգնեցնել նավը՝ թարմանալու համար։ Կղզում գտնվելու ժամանակ հանդիպում է մի գեղեցիկ կնոջ, որն այդ պահին հղի է լինում և վրդովված։ Հարցեր տալով Խավաջան իմանում է, որ նա Ռումի թագուհին է (Կոստանդնուպոլիս) և թագավոր Մելիք-Շահի (Մալեքշահ) կինը (Կոստանդնուպոլիսը արաբերենում հայտնի է որպես Ռում կամ Ռւմ, երբեմն թարգմանվում է որպես Հռոմ): Հրամանատար Սեմ Խանը՝ Ֆարանգնեևի սուլթանի (Ֆերանգի թագավոր Պետրուս) վասալը և նրա զինվորները ծովով գնում են Կոստանդնուպոլիս, սպանում Մելիք-Շահին և խլում նրա գահը: Այդ ժամանակ թագուհին ծպտվում է հարեմի անդամի (Ռեզվանիի տարբերակով՝ խոհանոցի սպասուհի) կերպարով։ Սեմ Խանը հարեմի բոլոր անդամներին ձերբակալում և նավով տեղափոխում է կղզի, որտեղ Ռումի թագուհին անզգուշաբար կորչում է այն բանից հետո, երբ նավը հեռանում է: Խավաջան նրան ամուսնության առաջարկություն է անում և նավ նստեցնում։ Հինդուստան գնալու փոխարեն Խավաջան շրջում է նավը և վերադառնում Եգիպտոս՝ չեղարկելով իր առևտրական ուղևորությունը՝ պատճառաբանելով, որ Եգիպտոսի և Հինդուստանի միջև ծովն այժմ անապահով է Սեմ Խանի կողմից Կոստանդնուպոլիսի գրավման պատճառով: Խավաջան ամուսնանում է նրա հետ այնտեղ և ծնվում է երեխան՝ Մալիք-Շահի որդին, որը կոչվում է Արսալան, այդ բառը սովորաբար թագավորական ընտանիքի համար վերապահված անուն է և նշանակում է «առյուծ»։ Խավաջան պնդում է, որ որդին իրենն է և գաղտնի է պահում, որ Արսալանը Մելիք-Շահի և Ռումի թագուհու որդին է։

Անսարիի թարգմանությունը այս հատվածում նշում է, որ Խավահան կայացած աստղագուշակ է և որ երբ Խավաջան կարդում է Արսալանսի աստղերը իր ծննդյան պահին՝ իմանում է, որ Արսալանին անհավատալի հաջողություն և հարստություն է սպասվում: Այնուամենայնիի Ռեզվանիի թարգմանությունը աստղագուշակության մասին ոչինչ չի ասում: Անհասկանալի է այն փաստը, որ աստղագուշակությունը բուն պատմության մաս է, թե ոչ:

### Արսալանի մանկությունը և նրա ինքնության բացահայտումը
Արսալանին տրվում է լավագույն կրթությունը և մինչև տասներեք տարեկանը նա վարժ տիրապետում է յոթ լեզուների: Երբ տասներեք տարեկան է դառնում՝ հետաքրքրություն է հայտնում ձիավարության և սրամարտի նկատմամբ։ Խավաջան փորձում է դա չխրախուսել՝ ասելով, որ նման զբաղմունքները թագավորների և իշխանների համար են և փորձում է համոզել Արսալանին առևտրով զբաղվել, բայց Արսալանը պնդում է, որ նա չի անի դա, ուստի Խավաջան զիջում է և վարձում դաստիարակ՝ Արսալանին իր ուզածը սովորեցնելու համար: Տասնութ տարեկանում Արսալանը սրով սպանում է ագրեսիվ առյուծին։ Այնուհետև հայտնաբերում է Եգիպտոսի Խեդիվին, որը թաքնված է լինում մոտակայքում գտնվող ծառի մեջ: Խեդիվը խնդրում է Արսալանին, որ հաջորդ օրը գնա պալատ՝ ասելով, որ այնտեղ աշխատանք կտա։

Խավաջան և Արսալանը հաջորդ օրը գնում են պալատ, բայց մինչ Խեդիվը հասցնում է Արսալանին աշխատանք տալ արքունիքում՝ նրանք լուր են ստանում, որ Պետրուս թագավորի ֆերանգի պատվիրակությունը՝ Ալմաս խանի գլխավորությամբ ժամանել է (ֆերանգի լեզվով գրված նամակով): Արսալանին խնդրում են կարդալ նամակը, որտեղ ասվում է, որ պետք է հանձնել Մելիք-Շահի որդի Արսալանին Ալմաս խանին, որպեսզի տանեն Ֆարանգ։ Նամակին կցվում է նաև Արսալանի նկարը, որպեսզի Խեդիվն ու Խավաջան չկարողանան հերքել Արսալանի ինքնությունը: Արսալանն ու Ալմաս Խանը խոսում են ֆերանգի լեզվով, որը ոչ ոք չի կարողանում հասկանալ: Ալմաս խանը զայրացնում է Արսալանին և Արսալանն իր սրով սպանում է Ալմաս խանին՝ սկսելով վեճ, ինչի արդյունքում նա կոտորում է Ֆերանգիի ամբողջ պատվիրակությունը։ Դա հսկայական դիվանագիտական միջադեպ է դառնում և Խեդիվը խնդրում է Խավաջային պատասխանատվություն ստանձնել դրա համար, քանի որ պատճառն իր որդին է։ Խավաջան նշում է, որ եթե նա իր հարստությունը տա Խեդիվին և Խեդիվը նրան բանակ տա, ապա Խավաջան և Արսալանը կգնան Կոստանդնուպոլիս և Սամ Խանից և Պետրուս թագավորից հետ կվերցնեն Արսալանին պատկանող երկիրը։

Սյուժեն լավ է շարունակվում այս կետից հետո:

## Էկրանավորումներ
Իրանցի գրող-ռեժիսոր Շապուր Յասամին 1955 թվականին էպոսը վերածել է գեղարվեստական ֆիլմի, որտեղ Արսալանի դերում հանդես է եկել դերասան Իլոշ Խոշաբեն: Այս ֆիլմը ներկայումս կարելի է դիտել Youtube-ում:

Պատմությունը նաև ադապտացվել է իրանական երաժշտական ֆիլմում՝ 1966 թվականին, սցենարով, որը գրել են Էսմայիլ Քուշանը և Մոհամմադ Ալի Ֆարդինը։

«Արսալան» հնդկական ֆանտաստիկ հեռուստասերիալ է, որը արտադրվել է Sagar Arts-ի կողմից, հիմնված է էպոսի վրա, հեռարձակվել է Sony TV-ով 2008 թվականին և Նիլ Բհաթը մարմնավորել է Արսալանի գլխավոր դերը։

1986 թվականից մինչև 2017 թվականը ճապոնական ֆանտաստիկ վեպի հեղինակ Յոշիկի Տանական պատմությունը ադապտացրել է 16 վեպերից բաղկացած մի շարքով և մեկ կողային պատմությամբ՝ «*Արսլան Սենկի»* կամ «*Արսլանի հերոսական լեգենդը»* վերնագրով: Էկրանավորումը շատ տարածված է եղել Ճապոնիայում։ Այն ադապտացվել է երկու տարբեր մանգաների շարքում՝ 1991-1996 թվականների թողարկում՝ նկարազարդված Չիսատո Նակամուրայի կողմից և 2014 թվականից մինչ օրս՝ նկարազարդված Հիրոմու Արակավայի կողմից: Արակավայի տարբերակը հարմարեցվել է անիմեի, որը պատմության համար գրավել է համաշխարհային ուշադրություն: Անիմեն ներառում է Տանակայի առաջին վեց վեպերիի իրադարձությունները։ Հիրոմու Արակավայի մանգան և անիմե ադապտացիան երկուսն էլ անգլերեն հրատարակություններ են ստացել ԱՄՆ-ում, բայց ոչ Նակամուրայի մանգայի ադապտացիան, ոչ էլ Տանակայի վեպերը չեն ստացել նույն գնահատականը:

## Ծանոթագրություններ


## Արտաքին հղումներ

* «Իրանիկա» հանրագիտարան, Ամիր Արսալան
* Ամիր Արսալանի առցանց PDF տեքստը -ում
* Բնօրինակ պատմագրքի մասին
* ''Արսալան արքայազնը (1955)'' IMDb-ում
* ''Արսալան արքայազն (1966)'' IMDb-ում
* Շապուր Յասամի։ Նշանավոր մարդկանց կենսագրական ամփոփագրեր myheritage.com-ում
Կատեգորիա:Պարսկերեն գրականություն
Կատեգորիա:Պարսկական դիցաբանություն