Հայկական սպորտն Օսմանյան կայսրությունում

**Հայկական սպորտն Օսմանյան կայսրությունում**, Օսմանյան կայսրության ժամանակաշրջանում հայկական սպորտային միջոցառումներին ու ակումբներին վերաբերող տեղեկություններ։

Հայկական սպորտի և մարմնամարզության զարգացումը Օսմանյան կայսրությունում սկսվել է 19-րդ դարի վերջին, երբ ստեղծվել են առաջին մարզական ակումբներն ու ընկերությունները: Սուլթանի օրոք սպորտն ու աթլետիկան խստիվ արգելված էին, իսկ այդ օրենքը խախտողները պատժվում էին:

## Առաջին ակումբներ

1908 թվականի երիտթուրքական հեղաշրջումից հետո Կոստանդնուպոլսում և Զմյուռնիայում ստեղծվել են առաջին հայկական մարզական ակումբներն ու ֆուտբոլային թիմերը։

1911-1914 թվականներին Կոստանդնուպոլսում անցկացվել են չորս Համահայկական օլիմպիական խաղեր։ Խաղերի ընթացքում սահմանվել են ռեկորդներ, իսկ հաղթողներին շնորհվել են արծաթե մեդալներ։ 1914 թվականին Հայաստանում անցկացվել են նաև առաջին Կիլիկյան օլիմպիական խաղերը։ Նույն ժամանակահատվածում Շավարշ Քրիսյանը հրատարակել է «Մարմնամարզ» մարզական ամսագիրը։ Դա Օսմանյան կայսրությունում առաջին մարզական պարբերականն էր։

1912 թվականին Ստոկհոլմում կայացած ամառային օլիմպիական խաղերի ժամանակ Վահրամ Փափազյանը և Մկրտիչ Մկրյանը դարձել են առաջին հայերը, որոնք ներկայացրել են Օսմանյան Թուրքիան Օլիմպիական խաղերում։

## Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին Կոստանդնուպոլսում գործում էր մոտ 40 հայկական մարզական ակումբ։ Հայկական ֆուտբոլային թիմերը մասնակցում էին թիմային և միջազգային մրցաշարերի, ինչպես նաև մայրաքաղաքի մի քանի լիգաների։ Ամենահայտնի ֆուտբոլային թիմերն էին «Բալթա Լիմանը», «Արաքսը» և «Տորքը»։ Զմյուռնիայի ամենահայտնի թիմը «Հայ որսորդացն» էր։ Հայկական մարզական ակումբներ հիմնադրվել են նաև Նիկոմեդիայում, Կարինում, Մարզվանում, Սամսոնում, Ադանայում, Վանում, Կեսարիայում, Դորթյոլում, Տրապիզոնում, Քոնյայում և այլն։

## Հայոց ցեղասպանության հետևանքներ
մինի|Շավարշ Քրիսյան
1915-1920 թվականներին բազմաթիվ հայ մարզիկներ զոհ են գնացել Հայոց ցեղասպանությանը, իսկ հայկական մարզական ակումբների մեծ մասը փակվել է։ Զոհվածների թվում էր նաև Շավարշ Քրիսյանը։ Նրա մահից հետո «Մարմնամարզը» լույս չի տեսել։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* THE ARMENIAN GENOCIDE MUSEUM-INSTITUTE – Armenian Sport in the Ottoman Empire
* Panorama.am – The role of Armenian Sport in Ottoman Empire 
* PUBLIC RADIO OF ARMENIA – Display of the history of Armenian sport in Turkey to be held at the Genocide Institute
* THE ARMENIAN GENOCIDE MUSEUM-INSTITUTE – An illustrated book published by AGMI – “Armenian Sport and Gymnastics in the Ottoman Empire”

## Աղբյուրներ
* Hiçyılmaz E.; Kuran A. Osmanlı’dan Günümüze Ermeni – Rum – Musevi Kulüpleri ve Sporcuları. — Gençlik ve Spor Bakanlığı Yayınları.
* Günaydın B. Şavarş Krisyan: Yok Edilen Bir Değer // Serbest Atış.
* Շավարշ Քրիսյան․ «Բալթալիմանի» ու Համահայկական օլիմպիական խաղերի հիմնադիրը // AlphaNews.am.
* Ավելացրեք «սպանված լրագրողների» ցանկը // armtimes.com.
* ՇԱՒԱՐՇ ՔՐԻՍԵԱՆ (1886–1915) // Հ.Մ.Ը.Մ. – Հայ Մարմնակրթական Ընդհանուր Միութիւն (Homenetmen).
* Babayan H.; Nalbandyan G. Armenian Athletes and the 1915: Part II // Mediamax Sport.
* Nalbandian G.; Babayan H. Armenian Athletes and the 1915: Part I // Mediamax.am.
* Ozinian A. The ideal athlete: Smart, agile and not Armenian // Agos.
* Armenian athletes – victims of the Armenian Genocide in 1915 // HyeTert.
* Demoyan H. Patriotism, Competitive Nationalism and Minority’s Successes: Armenian Sports in the Ottoman Empire in the pre-1915 Period // International Journal of Armenian Genocide Studies. — 2014. — Vol. 1, no. 1. — P. 7–37.

Կատեգորիա:Սպորտը Թուրքիայում
Կատեգորիա:Սպորտը Հայաստանում