Քաստարդ տարտ

**Քաստարդ տարտ** կամ flan pâtissier/parisien, աղանդեր, որի միջուկը պատրաստված է ձվային քաստարդից։

## Պատմություն
Քաստարդի զարգացումը կապված է կրեմով տարտի կամ կարկանդակի հետ այնքան, որ հենց այդ բառը ծագում է անգլո-նորմանդական crustade բառից, նկատի ունենալով կարկանդակի պես։ Այն ծագում է անգլո-նորմանդական crust (անգլերեն crust), որը համապատասխանում է ֆրանսերեն croust բառին։ Այն կապված է 18-րդ դարի ֆրանսերեն croustade տերմինի հետ, որը, ամենայն հավանականությամբ, փոխառվել է իտալերեն crostata բառից (հիշատակվում է արդեն 13-րդ դարում) և ծագում է crosta բառից (ֆրանսերեն croûte), ավելի հավանական է, քան օքսիտաներեն croustado, որը նշանակում է «տարտ»։ Միջնադարում կրեմով տարբեր տարտեր հայտնի էին նաև doucettes և darioles անուններով։ 1399 թվականին Հենրի IV-ի թագադրման խնջույքում մատուցվել է doucettys կոչվող աղանդերը։

Միջնադարյան բաղադրատոմսերում, որպես կանոն, օգտագործվում էր թխվածքաբլիթի կամ փխրուն խմոր, որի մեջ լցնում էին կրեմ, կաթ կամ արգանակ, ձու, քաղցրացուցիչներ (շաքար կամ մեղր), երբեմն՝ նաև համեմունքներ։ 14-րդ դարից պահպանվել են բաղադրատոմսեր, որոնք այսօր էլ կարելի է ճանաչել որպես քաստարդ տարտեր։

Պահքի շրջանում, օրինակ՝ Մեծ պասի ժամանակ, տարտերը երբեմն պատրաստում էին նուշի կաթով, սակայն սա բավական թանկարժեք էր և հասանելի էր միայն վերնախավին։ Հաճախ դրանց մեջ ավելացվում էին նաև աղի բաղադրիչներ, օրինակ՝ աղացած խոզի միս կամ տավարի ոսկրածուծի ճարպ (միջնադարյան Անգլիայում ավելի տարածված էր քաղցր ու աղի համերի համադրումը), սակայն, ի տարբերություն ժամանակակից քիշի, կրեմային միջուկը միշտ քաղցր էր։

## Ժամանակակից տարբերակներ

Ժամանակակից քաստարդ տարտերը սովորաբար պատրաստվում են փխրուն խմորից, ձվից, շաքարից, կաթից կամ սերուցքից և վանիլից, ապա պատվում մշկընկույզով և թխվում։ Ի տարբերություն ձվային տարտերի, քաստարդով տարտերը սովորաբար մատուցվում են սենյակային ջերմաստիճանում։ Դրանք հասանելի են ինչպես առանձին փոքր տարտերի տեսքով (մոտ 8 սմ կամ 3.1 դյույմ տրամագծով), այնպես էլ ավելի մեծ տարտերի, որոնք նախատեսված են կտորների բաժանելու համար։

### Մեծ բրիտանիա և ազգերի համագործակցություն
Կրեմով տարտերը վաղուց սիրելի թխվածք են Բրիտանիայում և համագործակցության երկրներում, որտեղ դրանք հաճախ կոչվում են «ձվային քաստարդով տարտեր» կամ պարզապես «ձվային քաստարդներ», որպեսզի տարբերակեն ձվով պատրաստված միջուկը լայնորեն տարածված եգիպտացորենի օսլայով պատրաստված քաստարդներից։ Դրանք վաճառվում են Մեծ Բրիտանիայի սուպերմարկետներում և հացաբուլկեղենի խանութներում։

Մեծ Բրիտանիայում քաստարդով տարտը համարվում է դասական բրիտանական ուտեստ։ Մարկուս Ուերինգի տարբերակը ընտրվել է BBC-ի Great British Menu հեռուստածրագրում՝ որպես տոնական խնջույքի վերջին ուտեստ՝ նվիրված Եղիսաբեթ II-ի 80-ամյակին։

Տարտերը պատրաստվում են կամ մեծ չափով, որը կտորների են բաժանում, կամ որպես փոքր առանձին տարտեր։ Դասական տարբերակում դրանք միշտ պատվում են միայն մշկընկույզի շաղով. ֆրանսիական ոճի մրգային զարդարումը կամ հոլանդական ոճի դարչինով շաղ տալը սովորաբար կիրառելի չեն։

Դասական բաղադրատոմսի տարբերակներից է Մանչեստր տարտը, որտեղ խմորի վրա կրեմ ավելացնելուց առաջ քսում են ջեմի շերտ։ Այլ տարբերակներում միջուկի մեջ կարող են ավելացվել թարմ մրգեր կամ խավարծիլ։ Մրգերով զարդարված տարբերակները ցույց են տալիս ֆրանսիական հրուշակեղենը։

### Հոնկոնգ
Ձվային տարտը (չին. ավանդական: 蛋撻; պարզեցված: 蛋挞; կանտոնյան Yale: daahn tāat; պինյին: dàntǎ) քաստարդ տարտի տեսակ է, որը հանդիպում է չինական խոհանոցում և ծագում է անգլիական քաստարդ տարտից ու պորտուգալական pastel de nata-ից։ Այն բաղկացած է թխվածքաբլիթով խմորի միջուկում լցված ձվային քաստարդից։ Ձվային տարտերը հաճախ մատուցվում են dim sum ռեստորաններում, հացաբուլկեղենի խանութներում և cha chaan teng-ներում (Հոնկոնգյան ոճի սրճարաններ)։

### Ինդոնեզիա
Ինդոնեզական տարբերակը կոչվում է pai susu (կաթնային քաստարդ կարկանդակ) և ծագում է Բալիից։ Այս թխվածքը բաղկացած է փափուկ խմորի միջուկում լցված ձվային քաստարդից և խտացրած կաթից, որը այնուհետև թխվում է։ Ի տարբերություն այս կարկանդակի այլ տարբերակների՝ ինդոնեզական տարբերակը շատ բարակ է, իսկ միջուկը կազմված է ընդամենը մեկ շատ բարակ քաստարդի շերտից։

Ինդոնեզական տարտի մեկ այլ տեսակ է pastel de nata-ն, որը ծագում է պորտուգալական խոհանոցից՝ պատմական կապերի արդյունքում։

### Ֆրանսիա
Ֆրանսիայում քաստարդով տարտերը, որոնք հայտնի են որպես flans pâtissiers, երբեմն լցվում են մրգերով, ինչը դրանց նմանեցնում է clafoutis-ին։ Որոշ տարբերակներում կարող է օգտագործվել նաև վերականգնված թխվածքաբլիթի խմոր։

### Ռումինիա
Alivenci (alivancă) Մոլդովայի խոհանոցին պատկանող ավանդական քաստարդով տարտ է, որը պատրաստվում է եգիպտացորենի ալյուրից, սերուցքային պանիրով՝ ինչպիսիք են ուրդան կամ տելեմեան և թթվասերից:

Պանրային կարկանդակի մի ձև հայտնի էր դեռ Հին Հունաստանում։ Դրա պատրաստման գաղտնիքը փոխանցվել է հռոմեական արշավանքների ժամանակ։ Այդ շրջանում այս տեսակի կարկանդակի համար օգտագործվող լատիներեն անվանումը placenta էր, որը հետագայում փոխանցվել է ռումինական մշակույթ։

### Պորտուգալիա և Մակաո
Pastel de nata ([pɐʃˈtɛɫ dɨ ˈnatɐ][b], հոգնակի՝ pastéis de nata [-ˈtɛjʃ-], [-ˈtɐjʃ-][c]) պորտուգալական ձվային քաստարդով տարտ է, որը հաճախ պատվում է դարչինով։ Պորտուգալիայից դուրս այն հատկապես տարածված է Արևմտյան Եվրոպայի այլ երկրներում, Ասիայում և նախկին պորտուգալական գաղութներում, ինչպիսիք են Բրազիլիան, Մոզամբիկը, Մակաոն, Գոան և Արևելյան Թիմորը։

Մակաոյի pastel de nata-ն ընդունվել է նաև KFC-ի կողմից և հասանելի է այնպիսի տարածաշրջաններում, ինչպիսիք են Հոնկոնգը, Թայվանը և Չինաստանը։ Ինդոնեզիայում այս թխվածքը հատկապես հայտնի է Ջակարտայի Kampung Tugu շրջանում, որը մշակութային առումով պորտուգալական (Mardijker) անկլավ է։

### Հարավային Աֆրիկա
Melktert (/ˈmɛlktɛrt/, աֆրիկաանսից թարգմանաբար՝ «կաթնային տարտ») հարավաֆրիկյան աղանդեր է, որը սկզբնապես ստեղծվել է հոլանդացի վերաբնակիչների կողմից Կապի գաղութում (Հարավային Աֆրիկա)։ Այն բաղկացած է քաղցր խմորային հիմքից, որի մեջ լցված է կաթով, ալյուրով, շաքարով և ձվով պատրաստված քաստարդի միջուկ։

Ի տարբերություն պորտուգալական, բրիտանական կամ չինական ձվային տարտերի՝ melktert-ում կաթի և ձվի հարաբերակցությունը բարձր է, ինչի շնորհիվ այն ստանում է ավելի թեթև կառուցվածք և արտահայտված կաթնային համ։

Այս աղանդերը ձևավորվել է 17-րդ դարում՝ Դատչերի կողմից հիմնադրված Կապի գաղութում, և ենթադրվում է, որ այն առաջացել է հոլանդական mattentaart-ից՝ պանրային կարկանդակի նման մի աղանդերից, որը ներառված է Een Notabel Boexcken Van Cokeryen («Խոհարարության նշանավոր գիրք») խոհարարական գրքում, որը տպագրվել է Թոմաս վան դեր Նուտի կողմից մոտ 1514 թվականին։

Որոշ բաղադրատոմսերում կրեմը թխվում է խմորի մեջ, մինչդեռ այլ տարբերակներում այն նախապես պատրաստվում է, ապա լցվում խմորի մեջ մատուցելուց առաջ։ Տարտի մակերեսին հաճախ դարչին է շաղ տրվում, իսկ կրեմի պատրաստման ընթացքում կաթը կարող է նախապես թրմվել դարչինով։

Melktert-ը լայնորեն տարածված է եկեղեցական տոնավաճառներում, տնային արտադրություններում և Հարավային Աֆրիկայի սուպերմարկետներում։ Այն կարող է մատուցվել սառեցված, սենյակային ջերմաստիճանի կամ թույլ տաքացված վիճակում։

## Տես նաև
* Միլֆեյ
* Շոկոլադե տարտ
* Թխվածքների, տարտերի և ֆլանների ցանկ

## Ծանոթագրություններ