Կանայք լուսանկարչության մեջ

**Կանանց մասնակցությունը** **լուսանկարչությանը** սկիզբ է առնում այս գործընթացի հենց ակունքներից։ Առաջին կին լուսանկարիչներից մի քանիսը, որոնց մեծ մասը ծագումով Մեծ Բրիտանիայից կամ Ֆրանսիայից էին, ամուսնացած էին ռահվիրա տղամարդկանց հետ կամ սերտ հարաբերությունների մեջ էին նրանց ընտանիքների հետ։ Կանայք առաջին անգամ սկսեցին լուսանկարչական բիզնեսով զբաղվել 1840-ականներին Հյուսիսային Եվրոպայում՝ ստուդիաներ բացելով Դանիայում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում և Շվեդիայում, մինչդեռ Մեծ Բրիտանիայում հարուստ ընտանիքների կանայք 1850-ականների վերջին լուսանկարչությունը զարգացրեցին որպես արվեստ։ Միայն 1890-ականներին Նյու Յորքում բացվեցին կանանց կողմից ղեկավարվող առաջին ստուդիաները։ 

Հետևելով բրիտանական Linked Ring շարժմանը, որը 1880-ականներից ի վեր խթանում էր գեղարվեստական լուսանկարչությունը, Ալֆրեդ Ստիգլիցը կոչ արեց մի քանի կանանց միանալ լուսանկարչական շարժմանը, որը հիմնադրվել է 1902 թվականին՝ ի պաշտպանություն, այսպես կոչված, պիկտորիալիզմի։ Վիեննայում Դորա Կալմուսը դարձավ առաջինը, ով օգտագործեց լուսանկարչական ստուդիաները որպես ավստրո-հունգարական արիստոկրատիայի նորաձևության հանդիպման վայրեր։

Միացյալ Նահանգներում կանայք առաջին անգամ լուսանկարվել են որպես սիրողականներ, նրանցից ոմանք հիանալի աշխատանք են կատարել, որոնք կարողացել են ցուցադրել առանցքային ցուցահանդեսներում։ Նրանք ստեղծել են ոչ միայն հայտնի մարդկանց և բնիկ ամերիկացիների դիմանկարներ, այլև բնապատկերներ, հատկապես 20-րդ դարի սկզբին։ Ֆոտոլրագրության մեջ կանանց ներգրավվածությունը նույնպես սկիզբ է առել 1900-ականների սկզբին, բայց աստիճանաբար թափ է հավաքել Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։

## Առաջին ներկայացուցիչներ
Անգլիացի և ֆրանսիացի ջենթլմենների, ովքեր ներգրավված են լուսանկարչության սկզբնավորման գործընթացի մշակման և իրականացման մեջ, աշխատանքի լավ փաստագրված լինելու ֆոնին լուսանկարչության արշալույսին կանանց դերը ավելի քիչ ուշադրության է արժանացել։

### Սկսնակներ
Կանայք հենց սկզբից տարված էին լուսանկարչությամբ։ 1830-ականներին և 1840-ականներին լուսանկարչության զարգացման հիմնական դերակատարներից մեկի՝ Հենրի Ֆոքս Տալբոտի կինը՝ Կոնստանս Ֆոքս Տալբոտը, ինքն է փորձարկել գործընթացը դեռ 1839 թվականին։ Ռիչարդ Օվենդենը նրան վերագրում է իռլանդացի բանաստեղծ Թոմաս Մուրի կարճ հատվածի մշուշոտ պատկերը, որը նրան կդարձնի ամենավաղ հայտնի կին լուսանկարիչը։

Բուսաբան Աննա Աթկինսը լուսանկարչությանը ծանոթացել է Ֆոքս Տալբոտի շնորհիվ, ով նրան բացատրել է իր «ֆոտոգեն նկարչության» տեխնիկան, ինչպես նաև տեսախցիկի վրա հիմնված կալոտիպային գործընթացը։ Գյուտարար Ջոն Հերշելից իմանալով ցիանոտիպային գործընթացի մասին՝ նա կարողացավ չորացրած ջրիմուռների ցիանոտիպային ֆոտոգրամներ պատրաստել։ Նա դրանք հրապարակեց 1843 թվականին իր «Բրիտանական ջրիմուռների լուսանկարները. ցիանոտիպային տպավորություններ» գրքում, որը համարվում է լուսանկարչական նկարազարդումներով առաջին գիրքը։ 

Մեկ այլ բուսաբան և կրքոտ սիրողական լուսանկարիչ Ջոն Դիլվին Լևելինը, հնարավոր է, լուսանկարչությանը ծանոթացել է իր կնոջ՝ Էմմա Թոմասինա Տալբոտի՝ Կոնստանս և Հենրի Ֆոքս Տալբոտների զարմիկի շնորհիվ։ Նա վաղուց հետաքրքրություն էր ցուցաբերել լուսանկարչության նկատմամբ, և զբաղվում էր ամուսնու ամբողջ լուսանկարների տպագրությամբ։ Մերի Դիլվինը՝ Ջոնի կրտսեր քույրը (1816-1906), համարվում է Ուելսի ամենավաղ կին լուսանկարիչը և առաջինը, ով լուսանկարել է ձնեմարդուն։ 1840-ականների և 19-րդ դարի 1850-ականների Բրիտանիայում բնության, կանանց և երեխաների տնային կյանքի նրա լուսանկարները հատում են այն սահմանները, որից այն կողմ արժանի լուսանկարչական պատմություններ են։
File:Anna Atkins algae cyanotype.jpg|Աննա Աթկինս՝ «Dictyota dichotoma, երիտասարդ վիճակում և մրգի մեջ» (ցիանոտիպ, 1843)
File:Anna Atkins Cystoseira granulata.jpg|Աննա Աթկինս՝ "*[[Cystoseira granulata]]*" (ցիանոտիպ, 1843)
File:Mary Dillwyn M.D. 1853.jpg| Մերի Դիլվին, հավանական ինքնադիմանկար 
File:The Snowman No. 2 (4095825226).jpg|Մերի Դիլվին, Ձնեմարդ N 2 1853


### Առաջին պրոֆեսիոնալներ
Շվեյցարիայում Ֆրանցիսկա Մելինգերը (1817-1880) սկսեց շվեյցարական լանդշաֆտների դագերոտիպեր պատրաստել մոտ 1842 թվականին՝ 1844 թվականին հրատարակելով դրանց վիմագրական պատճենները։ 1843 թվականից նա նաև մասնագիտորեն զբաղվել է դիմանկարների լուսանկարմամբ։ Մոտ 20 տարի անց Ալվինա Գոսաուերը (1841-1926) դարձավ առաջին կին պրոֆեսիոնալ լուսանկարիչներից մեկը։

Ֆրանսիայում, լուսանկարչական բիզնեսում առաջինը Ժենևիև Էլիզաբեթ Դիսդերին է։ 1840-ականների վերջին, ամուսնու՝ Անդրե-Ադոլֆ-Էժեն Դիսդերիի հետ միասին, որին հիշում են «Այցելության քարտեզը»նկարելու համար, Բրեստում հիմնեցին դագերոտիպիայի ստուդիան։ Այն բանից հետո, երբ 1847 թվականին Դիսդերին լքել է կնոջը՝ մեկնելով Փարիզ, նա շարունակել է միայնակ վարել բիզնեսը։ 1855 թվականին Մադամ Վոդե-Գրինը Փարիզում բացել է *Photographie catholique* ֆոտոստուդիան, որը մասնագիտացած էր լուսանկարչական թղթի վրա կրոնական գեղանկարչության այնպիսի գլուխգործոցների վերարտադրման մեջ, ինչպիսիք էին Պիտեր Պաուլ Ռուբենսի, Ֆրա Բարտոլոմեոյի և Նիկոլա Պուսենի գործերը։

Բերտա Վեներտ-Բեքմանը, հավանաբար, առաջին կին պրոֆեսիոնալ լուսանկարիչն էր Գերմանիայում։ 1843 թվականին նա ամուսնու հետ ստուդիա է բացել Լայպցիգում և 1847 թվականին նրա մահից հետո ինքն է ղեկավարել բիզնեսը։ Էմիլի Բիբերը 1852 թվականին Համբուրգում բացեց դագերոտիպայի ստուդիա։ Անհաջող մեկնարկից հետո բիզնեսը վերելք ապրեց, և նա ղեկավարեց ստուդիան մինչև 1885 թվականը, երբ այն հանձնեց իր եղբորորդուն։ 1863 թվականին գերմանացի լուսանկարիչ Էմմա Կիրշները տեղափոխվեց հոլանդական Դելֆտ և բացեց իր E. Kirchner & Co ստուդիան։

ԱՄՆ-ում Սառա Լուիզա Ջադը (1802-1886) դագերոտիպեր է արել Մինեսոտայում դեռ 1848 թվականին։ 1939 թվականին հայտնի էր Դորոթի Լանգը, ով բնատեսարաններ է լուսանկարել և ավելի տարածված դարձրել այդ ժանրը, քան 1900-ականների սկզբին էր, այնուհետև տեղափոխվել է վավերագրական լուսանկարչություն, որտեղ նա ունի ամենահայտնի գործերը, ինչպիսին «Միգրանտ մայրն» է։ Ոգեշնչող են եղել Էլզա Դորֆմանի՝ 1970-ականներին արված մերկ լուսանկարները, որոնց միջոցով հեղինակը փորձել էցույց տալ իր ուժը, ինքնադրսևորվել լուսանկարների միջոցով։

Շվեդիայում նույնպես կանայք սկսել են զբաղվել լուսանկարչությամբ վաղ փուլում։ Բրիտա Սոֆիա Հեսելիուսը դագերոտիպային լուսանկարչությամբ զբաղվել է Կարլստադում դեռ 1845 թվականին, իսկ Մարի Կիննբերգը առաջիններից էր, ով 1851-52 թվականներին Գյոթեբորգում կիրառեց նոր լուսանկարչական տեխնիկա։։ Հիլդա Շելինը 1860 թվականին Մալմյոյում պրոֆեսիոնալ լուսանկարիչ էր, իսկ հաջորդ տարի այնտեղ ստուդիա բացեց։ 1864 թվականին Բերտա Վալերիուսը դարձավ Ստոկհոլմի թագավորական արքունիքի պաշտոնական լուսանկարիչը (հետագայում նրան հաջորդեց իր աշակերտ Սելմա Յակոբսոնը)։ 1860-ականներին Շվեդիան ուներ առնվազն 15 ճանաչված կին լուսանկարիչներ, որոնցից երեքը՝ Ռոզալի Շեմանը, Կարոլինա ֆոն Կնորինգը և Բերտա Վալերիուսը, պատկանում էին իրենց մասնագիտության վերնախավին։ 1888 թվականին *Fotografiska föreningen* լուսանկարչական ընկերության խորհրդի անդամ դարձած առաջին կինը Աննա Հասն էր։

Թորա Հալագերը՝ դանիացի առաջին կին լուսանկարիչներից մեկը, հավանաբար աշխատել է Կոպենհագենում 1850-ականների սկզբից։ Այնուամենայնիվ, նրան առաջին հերթին հիշում են Հանս Քրիստիան Անդերսենի գեղեցիկ դիմանկարի համար, որը նա նկարել է 1869 թվականին։ Նորվեգիայում Մարիե Մագդալենե Բուլլը նույնպես իր ստուդիան բացել է 1850-ականներին։

Ֆինլանդիայում՝ Վիբորգում Կարոլինա Բեքերը և Տուրկուում Հեդվիգ Կեպլերը բացեցին իրենց ստուդիաները 1859 թվականին, որին հաջորդեցին ևս չորսը, մինչև 1860-ականների վերջին Ջուլիա Վիդգրենը դարձավ Ֆինլանդիայի առաջին հայտնի կին լուսանկարիչը։ Նույն տասնամյակում Նիդեռլանդներում հայտնվեց առաջին պրոֆեսիոնալ կին լուսանկարիչը. Մարիա Հիլլը 1853 թվականից աշխատում էր ամուսնու հետ իր ստուդիայում և ղեկավարում էր այն իր անունից, այրիացել է1863 թվականին։


File:Möllinger Schloss Thun 750.jpg|Թուն ամրոց, դագերոտյե Ֆրանցիսկա Մյոլինգերի կողմից (մոտ 1844)
File:Genevieve Elisabeth Disderi Cimetiere de Plougastel 1856.jpg|Ժենևիև Էլիզաբեթ Դիսդերի (1856)
File:Atelier Wehnert-Beckmann.jpg|Բերտա Վեներտ-Բեքման՝ Վեներտ-Բեքման ստուդիա (մոտ 1850)
File:Hilda Sjölin Ida Hultgren 1863.jpg|Հիլդա Շելին՝ Իդա Հուլտգրենի դիմանկարը (1863)
File:Niels Frederik Larsen 1863 by S. Degen & Th. Hallager.jpg|Թորա Հալլագեր՝ Նիլս Ֆրեդերիկ Լարսեն (1863)
File:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|Թորա Հալլագեր՝ Հանս Քրիստիան Անդերսեն (1869)


### Ռահվիրա նկարիչներ
Գեղարվեստական լուսանկարչության մեջ իրենց վաղ ներդրումներով հայտնի են երկու բրիտանուհիներ։ 1850-ականների վերջին Լեդի Կլեմենտինա Հավարդենը սկսեց զբաղվել լուսանկարչությամբ։ Ամենավաղ նկարները Իռլանդիայի Դանդրամ քաղաքում գտնվող Հավարդեն կալվածքում արված լանդշաֆտներն էին։ Այն բանից հետո, երբ ընտանիքը տեղափոխվեց Լոնդոն, 1862 թվականին նա Հարավային Քենսինգթոնում գտնվող իր տան առաջին հարկը վերածեց ստուդիայի՝ լրացնելով այն հենակներով, որոնք կարելի է տեսնել նրա լուսանկարներում։ Նա մասնագիտացել է դիմանկարների մեջ, հատկապես հայտնի է ժամանակի տարազներով իր երկու ավագ դուստրերի լուսանկարներով։ Նրա աշխատանքները 1863 և 1864 թվականներին լուսանկարչական ընկերության ցուցահանդեսներում արժանացել են արծաթե մեդալների։ Նորարարական արվեստի գործերով էլ ավելի լայնորեն ճանաչված է Ջուլիա Մարգարեթ Քեմերոնը։ Չնայած լուսանկարչության հանդեպ նրա հետաքրքրությունը առաջացավ միայն 1863 թվականին, երբ նա 48 տարեկան էր, նա գիտակցաբար ձգտում էր, որ լուսանկարչությունը դառնա ընդունելի արվեստի ձև՝ նկարելով երեխաների և հայտնիների հարյուրավոր դիմանկարներ։ Չնայած իր կյանքի ընթացքում փափուկ կենտրոնացման հանդեպ նրա նվիրվածությունը հաճախ քննադատվում էր որպես տեխնիկապես անկատար, այն հետագայում հիմք հանդիսացավ 20-րդ դարի սկզբին պիկտորիալիզմի համար և այժմ լայնորեն գնահատվում է։ Քերոլայն Էմիլի Նևիլը և նրա երկու քույրերը 1854 թվականին ցուցադրվել են Լոնդոնի լուսանկարչական ընկերությունում, այնուհետև ներկայացրել են Քենթի ճարտարապետական տեսարանները մոմապատ թղթի նեգատիվներով։ Իտալիայում Նապոլեոն III-ի սիրուհի Վիրջինիա Օլդոինին 1856 թվականին հետաքրքրվեց լուսանկարչությամբ՝ պատկերելով իր կյանքի բնորոշ պահերը հարյուրավոր ինքնադիմանկարների վրա, հաճախ թատերական տարազներով։


File:Clementina Hawarden, Clementina Maude and Isabella, 1861.jpg|Կլեմենտինա Հավարդեն՝ Նրա դուստրերը՝ Կլեմենտինա Մոդը և Իզաբելլան, հագնված են տարազներով (1861)
File:Clementina Hawarden, Clementina Maude.jpg|Կլեմենտինա Հավարդեն՝ Կլեմենտինա Մոդը դրամատիկ դիրքում (մոտ 1862)
File:Julia Margaret Cameron (British, born India - Ellen Terry at Age Sixteen - Google Art Project.jpg|Ջուլիա Մարգարեթ Քեմերոն՝ «Տխրություն» (1864)
File:Charles Darwin by Julia Margaret Cameron, c. 1868.jpg|Ջուլիա Մարգարեթ Քեմերոն՝ Չարլզ Դարվինի դիմանկարը (1868)
File:Blackberry Gathering, by Julia Margaret Cameron.jpg|Ջուլիա Մարգարեթ Քեմերոն՝ «Մոշի հավաքում» (մոտ 1869 թ.)


### Ստուդիական աշխատանք 19-րդ դարում
Անգլախոս աշխարհում կանանց կողմից ղեկավարվող առաջին փաստագրված լուսանկարչական ստուդիաները բացվել են 1860-ականներին։ Մինչ այդ կանայք ստուդիաներ էին բացել Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Դանիայում և Շվեդիայում։

1860-ական և 1870-ական թվականներին կանայք անկախ ստուդիաներ էին ղեկավարում Մալթայի երկու վայրերում։ Սառա Էնն Հարիսոնը գործել է իր անունով 1864 թվականից մինչև 1871-1987 թվականները՝ Ստրադա դելլա Մարինա, Իսոլա (Սենգլեա), Մալթա։ Ադելաիդա Քոնրոյը աշխատել է իր ամուսնու՝ Ջեյմս Քոնրոյի (լուսանկարիչ Ռիչարդ Էլիսի մենթորը) հետ 1872-1880 թվականներին Մալթայի Վալլետա նահանգի Ստրադա Սթրեթ 56 և 134 հասցեում գտնվող տարածքներում։

Մոտ 1866 թվականին Սիմա Ռուն ամուսնու՝ Սիմա Կոսակուի հետ ստուդիա բացեց Տոկիոյում (Ճապոնիա)։ Նոր Զելանդիայում ծնված Էլիզաբեթ Փուլմանը 1867 թվականից օգնել է ամուսնուն՝ Ջորջին, աշխատել Օքլենդի իր ստուդիայում։ 1871 թվականին վերջինիս մահից հետո նա շարունակել է ղեկավարել բիզնեսը մինչ իր մահը՝ 1900 թվականը։

Լիբանանի Բեյրութ քաղաքում Մարի-Լիդի Բոնֆիսը և ամուսինը՝ Ֆելիքս Բոնֆիսը, 1867 թվականին հիմնել են տարածքում առաջին լուսանկարչական ստուդիան՝ Maison Bonfis-ը։ Հայտնի չէ, թե քանի լուսանկար է արել Լիդին, բայց ենթադրվում է, որ նա շատ կանաց դիմանկարներ է արել, քանի որ կին լուսանկարիչներին նախապատվություն է տրվել ելնելով համեստությոինից։ Նա ստուդիան ղեկավարել է Ֆելիքսի մահից (1885 թվական) հետո մինչև Կահիրե տարհանվելը՝ 1914 թվականը, երբ Օսմանյան կայսրությունը մտավ առաջին համաշխարհային պատերազմի թատերաբեմ։

Շատ դանիացի կանայք շտապեցին բացել իրենց սեփական ստուդիաները։ Ֆրեդերիկե Ֆեդերշպիլը (1839-1913), ով իր ընտանիքի հետ լուսանկարչություն էր սովորում Համբուրգում, 1870-ականների կեսերին ստուդիա բացեց Օլբորգում։ Մերի Սթինը բացեց իր կոպենհագենյան ստուդիան 1884 թվականին, երբ նա ընդամենը 28 տարեկան էր, և շուտով դարձավ Դանիայի առաջին կին պալատական լուսանկարիչը, ով ստեղծեց արքայադուստր Ալեքսանդրայի դիմանկարները 1888 թվականին։ Բենեդիկտ Ռենստեդը (1859-1949) ստուդիա բացեց Հորսենսում 1880-ականներին, նախքան Միացյալ Նահանգներ արտագաղթելը, որտեղ նա լուսանկարում էր Այդահոյի բնիկ ամերիկացիներին։

Լոնդոնի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում լուսանկարչություն ուսումնասիրելուց հետո Էլիս Հյուզը (1857-1939) 1891 թվականին Լոնդոնի Գաուեր փողոցում բացեց ստուդիա՝ արագորեն դառնալով թագավորական ընտանիքների, նորաձևության կանանց և երեխաների առաջատար լուսանկարիչ։ Իր կարիերայի գագաթնակետին նա վարձել էր 60 կանանց և օրական անցկացնում էր մինչև 15 ֆոտոսեսիաներ։ 
 
Նյու Յորքում ստուդիա բացած առաջին կին լուսանկարիչներից մեկը Ալիս Բոութոնն էր, ով Արվեստ և լուսանկարչություն էր սովորում Պրատսի արվեստի և դիզայնի դպրոցում։ 1890 թվականին նա ստուդիա է բացել Արևելյան 23-րդ փողոցում՝ դառնալով քաղաքի ամենանշանավոր դիմանկարիչ լուսանկարիչներից մեկը։ Ծագումով գերմանացի և ալժիրցի Զաիդա Բեն-Յուսուֆը Մեծ Բրիտանիայից Միացյալ Նահանգներ է գաղթել 1895 թվականին։ 1897 թվականին նա Նյու Յորքի Հինգերորդ պողոտայում հիմնել է դիմանկարային ստուդիա, որտեղ լուսանկարել է հայտնիներին։


File:Mary Steen Victoria Beatrice Windsor 1895.jpg|Մերի Սթին՝ Վիկտորիա թագուհին արքայադուստր Բեատրիսի հետ Վինձորի ամրոցում (1895)
File:Federikke Federspiel with client 1910.jpg|Ֆրեդերիկե Ֆեդերշպիլը հաճախորդուհու հետ Օլբորգի իր ստուդիայում (1910)
File:Pauline-Astor-1904.jpg|Էլիս Հյուզ՝ Պաուլինա Վալդորֆ Աստոր (1904)
File:RewiManiapoto1879.jpg|Էլիզաբեթ Փուլման՝ Rewi Manga Maniapoto (1879)
File:Mrs. Fiske, "Love finds the way" - Zaida Ben Yusuf. LCCN2006677585 - Restoration, levels tweaked.jpg|Զաիդա Բեն-Յուսուֆ՝ *Տիկին Ֆիսկե, «Սերը ելք գտնում է»*(1896)


### Կին լուսանկարիչների պատմությունը Ամերիկայում
Կան մի քանի փաստագրված դեպքեր, երբ 1860-ականներին և դրանից առաջ կանայք ստուդիաները ղեկավարում էին միայնակ կամ իրենց ամուսինների հետ։ Օրինակներից մեկը տիկին Էլիզաբեթ Բիչբարդն է (ծնվել է 1822–1828 թ․, մահացել է 1861 թ․), ով ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմի սկզբում փակեց իր Նոր Օռլեանի ստուդիան՝ Լուիզիանայի Քեմփ Մուր քաղաքում դաշնակիցներին լուսանկարելու համար։ Նա մահացավ այնտեղ, հիվանդությունից 1861 թվականի նոյեմբերին և թաղվեց այնտեղ։ 20-ականների բուռն իրադարձություններից հետո, երբ մշակույթը զգալիորեն առաջ էր շարժվել, կին լուսանկարիչների թիվը կտրուկ աճել է և գնահատվում է, որ կազմում է մոտ 5000 մարդ։ Չնայած ակնհայտ գենդերային սահմանափակումներին, լուսանկարչությունը թույլ է տվել կանանց օգտագործել իրենց ստեղծագործական ունակությունները։ Ի հայտ եկան բազմաթիվ տարբեր հնարավորություններ, ներառյալ տարբեր հրապարակումներ, ինչպիսիք են «Ամերիկյան սիրողական լուսանկարիչը», որոնք թույլ տվեցին կին լուսանկարիչներին էլ ավելի ցուցադրել իրենց հմտությունները։ Լուսանկարչության մեջ կանանց հայտնվելը կարելի է վերագրել առաջադեմ դարաշրջանին, երբ կանանց դերը մեր առօրյա հասարակության մեջ կտրուկ փոխվել է։ Այս ժամանակահատվածում, ըստ հաղորդումների, մեծ թվով կին լուսանկարիչներ եղել են լուսանկարչական կազմակերպությունների անդամներ։

## Պիկտորիալիստներ
Լուսանկարչության՝ որպես արվեստի ուրույն ձևի օգտագործումը գոյություն ուներ գրեթե ամենասկզբից, բայց միայն 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին ամերիկացի Ալֆրեդ Ստիգլիցի ազդեցության տակ նրա գեղարվեստական ներուժը, որը կոչվում էր պատկերաբանություն՝ պիկտորիալիզմ, լայնորեն ընդունվեց։ Ստիգլիցի ամենամոտ համախոհներից էին Գերտրուդա Կեզեբիրը (1852-1934) և Եվա Ուոթսոն-Շուտցեն (1867-1935), ովքեր կերպարվեստի ուսումնասիրությունից հետո դիմեցին լուսանկարչությանը և հավատարիմ մնացին գեղարվեստական լուսանկարչության զարգացմանը։ Ստիգլիցի հետ նրանց համագործակցությունը հանգեցրեց նրան, որ 1902 թվականին նրանք դարձան Լուսանկարչական անջատում շարժման համահիմնադիրները։ Հետագայում նրանք ստեղծեցին ռոմանտիկ, բայց միևնույն ժամանակ լավ կառուցված դիմանկարներ, որոնք ներկայացված էին ազդեցիկ ցուցահանդեսներում։ Բացի այդ, Կեզեբիրը հայտնի է բնիկ ամերիկացիների դիմանկարներով, և նա շուտով դարձավ Միացյալ Նահանգների ամենահայտնի պրոֆեսիոնալ լուսանկարիչներից մեկը։ Այլ նշանավոր նկարիչներից էին Կեզեբիրի օգնական Ալիս Բոութոնը և Էնն Բրիգմանը (1869-1950)՝ մերկ կանանց իրենց նկարներով։ Մերի Դևենսը (1857-1920), որը փորձարկում էր տպագրության տեխնիկան, ինչպես Կեզեբիրը, ընտրվեց Բրիտանական միացյալ շարժման անդամ, որը նախորդում էր լուսանկարչական արտադրությանը և խթանում էր լուսանկարչությունը որպես արվեստի ձև։ Գերմանական ծագմամբ կանադացի Միննա Քինը (1861-1943) նույնպես Բրիտանական միացյալ շարժման առաջին կին մասնակիցներից մեկն էր։


File:Chief Iron Tail, Gertrude Kasebier, 1898.jpg|Գերտրուդա Կեզեբիր՝ *Chief Iron Tail* (1898) 
File:Watson-Schutze Study Head.jpg|Եվա Ուոթսոն-Շուտցե՝ *A Study Head* (1900)
File:Soul of the Blasted Pine (Brigman).jpg|Էնն Բրիգման՝ *Soul of the Blasted Pine* (1908)
File:Evelyn Nesbit 12056u.jpg|Գերտրուդա Կեզեբիր՝ *Միսս N*, Էվելին Նեսբիթի դիմանկարը (1903)
File:Alice boughton two women under a tree.jpg|Ալիս Բոութոն՝ *Երկու կին ծառի տակ* (1906)


## Կին լուսանկարիչներ Վիեննայից
Նախապատերազմյան Վիեննայում, հավանաբար, ավելի շատ, քան եվրոպական ցանկացած այլ քաղաքում, կանանց, հատկապես հրեա կանանց կողմից ղեկավարվող լուսանկարչական ստուդիաները զգալիորեն ավելի շատ էին, քան տղամարդկանց կողմից ղեկավարվող լուսանկարչական ստուդիաները։ Ընդհանուր առմամբ, քաղաքու կային մոտ 40 կին, ովքեր ունեին ստուդիաներ, բայց ամենահայտնին, անկասկած, Դորա Կալմուսն էր (1881-1963)։ Հայտնի լինելով որպես Մադամ Դ' Օրա, նա 1905 թվականին դարձավ Վիեննայի լուսանկարչական ընկերության անդամ և այնտեղ ստուդիա բացեց 1907 թվականին։ Ավստրո-հունգարական արիստոկրատիայի շրջանակներում հաջողության հասնելով՝ նա իր գործընկեր Արթուր Բենդայի հետ բացեց երկրորդ ստուդիան Փարիզում և 1930-ականներին գերիշխող դարձավ աշխարհիկ և նորաձևության լուսանկարչության ասպարեզում։ Բացի իրենց լուսանկարչական գործունեությունից, Դորա Կալմուսի ստուդիաները դարձել են ինտելեկտուալ էլիտայի հանդիպումների գերժամանակակից վայրեր։ Այլ կին լուսանկարիչների թվում, ովքեր հաջող կարիերա են ունեցել Վիեննայում, եղել է Տրուդա Ֆլեյշմանը (1895-1990), ով նախքան Նյու Յորք տեղափոխվելը հայտնի է դարձել պարուհի Քլեր Բաուրոֆի մերկ լուսանկարների շարքով, և Կլեր Բեքը (1904-1942), ով մահացել է Ռիգայի նացիստական համակենտրոնացման ճամբարում։ Մարգարետ Միքելիս-Սաքսը (1902–1985),ով, ի վերջո, արտագաղթեց Ավստրալիա, նույնպես սկսել է իր կարիերան որպես լուսանկարիչ Վիեննայում։ Նրան հիշում են Կրակովի հրեական շուկայի լուսանկարներով, որոնք արվել են 1930-ականներին։

## Լանդշաֆտներ և փողոցային լուսանկարչություն
Սառա Լադը (1860–1927) սկսեց լանդշաֆտներ լուսանկարել Օրեգոնում 19-րդ դարի վերջին։ Կոլումբիա գետի նրա լուսանկարները, որոնք արվել են լողացող տան լուսանկարչական լաբորատորիայում, ցուցադրվել են 2008 թվականին Պորտլենդի արվեստի թանգարանում։ Մեծ Բրիտանիայում ծնված Էվելին Քեմերոնը (1868-1928) 19-րդ դարի վերջին Մոնտանայի և նրա բնակիչների զարմանալիորեն պարզ լուսանկարների հսկայական շարք է նկարել։ 1970-ականներին դրանք տպագրվել են «Մոնտանայի լուսանկարչություն, 1894-1928. Էվելին Կամերոնի կյանքն ու աշխատանքը» վերնագիրը կրող գրքի տեսքով։

Գերտրուդա Կեզեբիրի աշակերտուհի Լաուրա Գիլպինը (1891-1979) հատկապես 1930-ականներին հայտնի էր բնիկ ամերիկացիների և հարավ-արևմտյան բնատեսարանների իր նկարներով։ Բերենիս Էբբոտը (1898-1991) առավել հայտնի էր 1929-1938 թվականներին Նյու Յորքի իր սև և սպիտակ լուսանկարներով։ Աշխատանքների մեծ մասը ստեղծվել է Դաշնային գեղարվեստական նախագծի շրջանակներում. դրանցից մի քանիսն առաջին անգամ հրատարակվել են 1939 թվականին գրքի տեսքով՝ «*Նյու Յորքի փոփոխությունը*» վերնագրով։ Այն ներկայացնում է Մանհեթենի՝ այժմ ավերված բազմաթիվ շենքերի և թաղամասերի պատմական ժամանակագրությունը։

Մեքսիկայում Լոլա Ալվարես Բրավոն (1903-1993) հիշվում է իր դիմանկարների և իր երկրի մշակույթի պահպանման գործում գեղարվեստական ներդրման համար։ Նրա աշխատանքները ներկայացված են միջազգային թանգարանների հավաքածուներում, այդ թվում՝ Նյու Յորքի ժամանակակից արվեստի թանգարանում։ «Եթե իմ լուսանկարներում ինչ-որ իմաստ կա, դա այն է, որ դրանք խորհրդանշում են Մեքսիկան, որը ժամանակին գոյություն ուներ»։


File:Cameron Alec Flower Montana 1898.jpg|Էվելին Քեմերոն՝ Ալեք Ֆլաուեր, նրա եղբայրը (1898)
File:SarahLadd-EarlyMorning.jpg|Սառա Լադ՝ *Վաղ առավոտ Վանկուվերի վրա* (1905)
File:Mission Church Taos LC-USZC4-3921.jpg|Լաուրա Գիլպին՝ Միսիոներական եկեղեցի Ռանչոս դե Տաոսում (1930)
File:Blossom Restaurant; 103 Bowery by Berenice Abbott in 1935.jpg|Բերենիս Էբբոտ՝ Ռեստորան Blossom, Նյու Յորք (1935) 


### Ֆոտոլրագրություն և վավերագրական աշխատանք
Կոնգրեսի գրադարանի տպագրության և լուսանկարչության բաժինը պահում է միլիոնավոր նկարներ, որոնք ստեղծվել են ամսագրերում և թերթերում տպագրելու համար։ Կոնգրեսի գրադարանի տպագիր հրատարակությունների և լուսանկարների առցանց կատալոգը թույլ է տալիս որոնել կին ֆոտոլրագրողների կողմից արված լուսանկարների անունները։

#### Ռահվիրաներ-1800-ականների վերջ և 1900-ականների սկիզբ
Ջեսսի Թարբոքսը, ծագումով Կանադայից (1870-1942), համարվում է Ամերիկայի առաջին կին ֆոտոլրագրողը, ով 1899 թվականին Boston Post-ի համար լուսանկարել է Մասաչուսեթսի նահանգի բանտը։ Այնուհետև, 1902 թվականին, նա վարձվել է *The Buffalo Inquirer*-ի և *The Courier*-ի կողմից։ Զաիդա Բեն-Յուսուֆը կին էր, ով ինքնուրույն ապրուստ էր վաստակում՝ չնայած քսաներորդ դարում կանանց համար մատչելի մասնագիտությունների սահմանափակ թվին։ Գերհարդ քույրերը 1903 թվականին բացեցին իրենց սեփական լուսանկարչական ստուդիան Միսուրիի Սենթ Լուիսում, և նրանց լուսանկարները հաճախ հայտնվում էին տեղական և ազգային լրատվամիջոցներում։


File:Geronimo, Gerhard Sisters.jpg|Ջերոնիմո (Գերհարդ քույրեր, մոտ 1904)
File:Edith Watson 246 Weeding beans Touchstone v3.jpg|Լոբի մոլախոտ Վինիպեգի տակ գտնվող հոլանդական ֆերմայում, Մանիտոբա (Էդիթ Ս. Ուոթսոն, մոտ 1918)
File:Jessie Tarbox Beals in front of the Austrian Government Building at the Louisiana Purchase Exhibition, 1904.jpg|Ջեսսի Թարբոքս Բիլսը աշխատավայրում (1904)


#### Այլ ռահվիրաներ
Աննա Բենջամինը (1874-1902) առաջին կին ֆոտոլրագրողն էր, ով ռեպորտաժ է պատրաստել պատերազմի մասին։ Չնայած կանանց պաշտոնապես արգելված էր պատերազմական գոտում լինել, նա Լեսլի շաբաթաթերթի համար գրել է զեկույցներ իսպանա-ամերիկյան պատերազմի մասին։ Հարիեթ Չալմերս Ադամսը (1875-1937) հետազոտող էր, որի արշավախմբային լուսանկարները հրապարակվում էին National Geographic ամսագրում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նա աշխատում էր որպես Harper's ամսագրի թղթակից Եվրոպայում և միակ կին լրագրողն էր, ում թույլատրվում էր այցելել խրամատներ։ Պատերազմի մեկ այլ թղթակից, ով աշխատել է Ֆրանսիայում Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, Հելեն Ջոնս Կիրթլանդն էր (1890-1979). նա աշխատել է Լեսլի շաբաթաթերթում։
 
Իմոջեն Քանինգհեմը (1883-1976) հայտնի է իր բուսաբանական և մերկ, ինչպես նաև՝ արդյունաբերական բնատեսարաններով նկարներով։ Նա Կալիֆոռնիայի f/64 Խմբի անդամ էր, որը հայտնի էր պարզ սյուժեները հստակ փոխանցելու իր նվիրվածությամբ։ Մարգարեթ Բուրք Ուայթը (1906-1971) առաջին օտարերկրացին էր, ով լուսանկարում էր խորհրդային արդյունաբերությունը, ինչպես նաև պատերազմի առաջին կին թղթակիցը և առաջին կին լուսանկարիչը, ով աշխատել է ''Life-''ի համար։ Մեծ ճգնաժամի ժամանակ Դորոթեա Լանժը (1895-1965) վարձվեց Վերաբնակեցման վարչակազմի կողմից՝ տեղահանված ֆերմերային ընտանիքներին և միգրանտ աշխատողներին լուսանկարելու համար։ Նրա լուսանկարները, որոնք անվճար տպագրվել են թերթերում, դարձել են այդ ժամանակի խորհրդանիշը։ Վիպասան Յուդորա Ուելտին նույնպես լուսանկարել է Մեծ ճգնաժամի հետևանքով տուժած ընտանիքները, հատկապես Միսիսիպիի գյուղական տարածքներում՝ ստեղծելով բացառիկ լուսանկարների շարք։

1930-ականների սկզբին Մարվին Բրեքինրիջ Պատերսոնը (1905-2002) *[[Վոգ|Vogue]]*, *[[National Geographic Magazine|National Geographic]]*, *[[Look (ամերիկյան ամսագիր)|Look]]*, *[[Life (ամսագիր)|Life]]*, *[[Town & Country (ամսագիր)|Town & Country]]* և *[[Harper's Bazaar]]* ամսագրերում հրապարակել է իր լուսանկարները շուրջերկրյա ճանապարհորդություններից։ Մարիոն Քարփենթերը (1920-2002) ազգային մամուլի առաջին կին ֆոտոլրագրողն էր և Սպիտակ տունը լուսաբանող առաջին կինը։ Էդի Հարփերը (1922-2010) Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ԱՄՆ բանակի ինժեներական կորպուսի լուսանկարիչ էր, նա նկարահանում էր թիկունքում գտնվող տարբեր կառույցներ, ինչպիսիք են հիդրոէլեկտրակայանները և ցեմենտի փորձարկման նմուշները։ Էդին ինժեներական կորպուսի լաբորատորիայում նաև ֆիլմ է մշակել։ Նրա ռազմական աշխատանքների լուսանկարները բարձր գնահատանքի են արժանացել և ցուցադրվել են 1961 թվականին Ցինցինատիի ժամանակակից արվեստի կենտրոնում կայացած ցուցահանդեսում։

Մերի Էլեն Մարկը ( 1940 թ. մարտի 20 – 2015թ. մայիսի 25) ամերիկացի լուսանկարիչ է, ով հայտնի է ֆոտոլրագրության և վավերագրական լուսանկարչության, դիմանկարի և գովազդի ոլորտներում իր աշխատանքներով, ինչպես նաև կինոռեժիսոր է։ Նրա մասնագիտացումը եղել է լուսանկարել ծայրամասային համայնքները, որոնք «հեռու էին հիմնական հասարակությունից և ավելի հետաքրքիր, հաճախ՝ խնդիրներով լի էին»։ Նա ունեցել է 18 հրատարակություն, մասնավորապես հայտնի է *Streetwise*-ը, որը Մարտին Բելի և *Ward 81-ի* հետ նաև վավերագրական ֆիլմ է դարձել։ *Ward 81-*ի համար (1979), նա վեց շաբաթ Օրեգոնի հիվանդանոցի կանանց պահպանության բաժանմունքում ապրել է հիվանդների հետ։ Նրա լուսանկարները տպագրվել են *[[Life (ամսագիր)|Life]]*, *[[Rolling Stone]]*, *[[The New Yorker]]*, *[[New York Times]] և* *[[Vanity Fair]]* ամսագրերում*։* 1977-1998 թվականներին եղել է Magnum Photos-ի աշխատակից։ Բացի Ռոբերտ Ֆ. Քենեդիի լրագրողական մրցանակ, Արվեստի Ազգային հիմնադրամի երեք կրթաթոշակ, Ջորջ Իսթմենի տան կողմից 2014 թվականին «Լուսանկարչության կյանքի նվաճումների մրցանակ» և Լուսանկարչության համաշխարհային կազմակերպության կողմից «Լուսանկարչության մեջ ակնառու ներդրման համար» մրցանակներ ստանալուց, նա ստացել է բազմաթիվ այլ նշանակալի մրցանակներ։ Վիվիան Մեյերը (1926-2009) լուսանկարել է ավելի քան 150000 լուսանկար, հիմնականում մարդկանց և փողոցային տեսարանների Չիկագոյում և Նյու Յորքում 1950-ականներին և 1960-ականներին, բայց հայտնի է դարձել միայն 21-րդ դարի սկզբին։
 

File:Lange-MigrantMother02.jpg|Դորոթի Լանգ՝ *[[Միգրանտ մայրը]]* (1936) 
File:Tarbox William Howard Taft Governor-General of the Philippines.jpg|Ջեսսի Թարբոքս Բիլս՝ Ուիլյամ Հովարդ Թաֆտը Սենթ Լուիսի համաշխարհային ցուցահանդեսում (1904)
File:Treaty of Versailles Signing, Hall of Mirrors.jpg|Հելեն Ջոնս Կիրթլանդ՝ Վերսալի խաղաղության պայմանագրի ստորագրումը Հայելիների սրահում (1919)
File:Rio de Janeiro's waterfront, 1919.jpg|Հարիեթ Չալմերս Ադամս՝ *Ռիո դե Ժանեյրոյի ջրեզերքն ու Մորու դու Կաստելլուն՝ Իլյա դաս Կոբրաս կղզուց* (1919)
File:US-Luftbild 1945 Würzburg Domstr. m b-w 4892665549.jpg|Մարգարեթ Բուրք Ուայթ՝ *Վյուրզբուրգի ավերված կենտրոնական հատվածի օդային լուսանկար* (1945)


## Սյուրռեալիզմ
Շատ կանայք լուսանկարչությունն օգտագործել են որպես սյուրռեալիզմի նկատմամբ իրենց հետաքրքրությունն արտահայտելու միջոց։ Ֆրանսիացի Կլոդ Կաունը (1894-1954) հայտնի է իր բարձր պրոֆեսիոնալ ինքնադիմանկարներով, որոնք նա սկսել է նկարել 1920-ականների.։ Կաունը իր ինքնադիմանկարները օգտագործել է որպես գենդերային ինքնությունը ցուցադրելու միջոց։ Ֆրանսիայում սյուրռեալիզմի նկատմամբ հետաքրքրություն է ցուցաբերել խորվաթացի Դորա Մարը (1907-1997)՝ շփվելով Անդրե Բրետոնի և այլ նկարիչների հետ։ 1930-ականների սկզբի նրա վառ դիմանկարները ընդգծում են դեմքի առանձնահատկությունները, կարծես դրանք նկարված լինեն նկարչի կողմից։ Ամերիկացի Լի Միլլերը (1907-1977) իր նորաձևության լուսանկարները համադրել է սյուրռեալիզմի հետ՝ շփվելով Փարիզում Պաբլո Պիկասոյի հետ՝ նախքան Նյու Յորք վերադառնալը։ Նա ստեղծել է այն ժամանակվա մերկության ամենավառ լուսանկարները։

Սյուրռեալիզմը շարունակում էր գրավել կին լուսանկարիչների հետաքրքրությունը նաև 20-րդ դարի երկրորդ կեսին։ Հենրիետա Գրինդան (1923-1986) այն սակավաթիվ շվեյցարացի կանանցից էր, ով հետաքրքրություն ցուցաբերեց գեղարվեստական լուսանկարչության նկատմամբ ՝ շփվելով Անդրե Բրետոնի հետ, իսկ ավելի ուշ համագործակցելով Ալբեր Քամյուի հետ, ում հետ նա հրապարակեց Ֆրանսիայի հարավում գտնվող Սորգ գետի նկարները։ 1940-ականների վերջերից չեխ Էմիլա Մեդկովան (1928-1985) 1947 թվականին սկսեց ստեղծել սյուրռեալիստական աշխատանքներ, առաջին հերթին հետպատերազմյան ծանր տարիներին քաղաքային միջավայրի ուշագրավ վավերագրական պատկերներ։ Հայտնի մեքսիկացի լուսանկարիչ Լոլա Ալվարես Բրավոն (1907-1993), չնայած բառի ամբողջ իմաստով սյուրռեալիստ չէր, իր կարիերայի ընթացքում ցուցադրել է սյուրռեալիզմի տարրեր, հատկապես Ֆրիդա Կալոյի և Մարիա Իսկիերդոյի դիմանկարներում։ Իր կարճ կյանքի ընթացքում Ֆրանչեսկա Վուդմանը (1958-1981), ում վրա ազդել են Անդրե Բրետոնը և Ման Ռեյը, ուսումնասիրել է մարդու մարմնի և շրջակա միջավայրի փոխհարաբերությունները, որոնք հաճախ մասամբ թաքնված են նրա սև-սպիտակ տպագրություններում։ Իր այլընտրանքային լուսանկարչության փորձարարական տեխնիկայով և սյուրռեալիստական պատկերներով հայտնի է Մերի Մուր Ուինեթը (1951-1994), նա ստեղծել է բազմաթիվ աշխատանքներ, որոնք ոգեշնչված են այնպիսի նկարիչներից, ինչպիսիք են Ջերի Ուելսմանը։

## Զարգացող ամերիկյան մասնակցություն
Փիթեր Է. Պալմքվիստը, ով ուսումնասիրել է կին լուսանկարիչների պատմությունը Կալիֆոռնիայում և ամերիկյան Արևմուտքում 1850-ից 1950 թվականներին, պարզել է, որ 19-րդ դարում ԱՄՆ-ում բոլոր լուսանկարիչների մոտ 10% ը կանայք էին, իսկ մինչև 1910 թվականը այդ թիվը հասել է մոտ 20%-ի։ Առաջին տարիներին առևտրով զբացվող կանանց մեծ մասն ամուսնացած էր լուսանկարչի հետ, և մինչև 1890 թվականը ցանկացած կին, ով աշխատում էր ինքնուրույն, համարվում էր համարձակ։ Քանի որ լուսանկարչության տեխնիկական գործընթացը դառնում էր ավելի հեշտ, ավելի շատ սիրահարներ էին հայտնվում, որոնցից շատերը միանում էին լուսանկարչական կազմակերպություններին։ 20-րդ դարում կանայք դեռ դժվարանում էին հաջողակ լուսանկարիչներ դառնալ։

### Դիմանկարներ
Մարիան Հուպեր Ադամսը (1843-1885) ամերիկացի առաջին դիմալուսանկարիչներից մեկն էր, ով 1883 թվականից լուսանկարել է ընտանիքին, ընկերներին և քաղաքական գործիչներին և ինքն էլ ցուցադրել է դրանք։ Սառա Չոութ Սիրսը (1858-1935) միջազգային ուշադրություն գրավեց որպես սիրողական լուսանկարիչ այն բանից հետո, երբ սկսեց ստեղծել գեղեցիկ դիմանկարներ և ծաղկային էսքիզներ։ Շուտով նա դարձավ Լոնդոնի Linked Ring ասոցիացիայի և Նյու Յորքի Լուսանկարչական բաժանմունքի անդամ։ 20-րդ դարի սկզբին Չիկագոյից Էլիզաբեթ Բյուրմանը (1886-1963) մասնագիտացել է իրենց տներում առաջատար գործարարների և բարձր հասարակության կանանց դիմանկարները լուսանկարելու մեջ, իսկ 1907 թվականին դարձել Է Փարիզի հայտնի լուսանկարչական ակումբի անդամ։ Քերոլայն Գուրեյը (1875–1927) հայտնի է 1904 թվականին Հավայան կղզիներում արված խառնածին ցեղերի երեխաների մասին իր լուսանկարների շարքով։ Դրանցից շատերը ցուցադրվել են Սիեթլում կայացած «Ալյասկա–Յուկոն–Խաղաղ օվկիանոս» ցուցահանդեսում։ Դորիս Ուլմանը (1884-1934) իր գործունեությունը սկսել է որպես սիրողական պատկերագրական լուսանկարիչ, բայց 1918 թվականին դարձել է պրոֆեսիոնալ։ Բացի նշանավոր մտավորականների դիմանկարներից, նա լուսանկարել է հարավի լեռնային ժողովուրդներին, հատկապես ապալաչյաններին։

1930-ականներին Կոնսուելո Կանագան (1894-1978) լուսանկարել է բազմաթիվ հայտնի նկարիչների և գրողների և դարձել այն սակավաթիվ լուսանկարիչներից մեկը, ով ստեղծել է գեղարվեստական դիմանկարներ։ 1955 թվականին Էդվարդ Սթայհենի «Մարդկային ցեղը» ցուցահանդեսում ներառվել է նրա՝ բարեկազմ սևամորթ կնոջ և նրա երեխաների լուսանկարը։ Ռութ Հարրիեթ Լուիզան (1903-1940) առաջին կին լուսանկարիչն էր, ով ակտիվորեն աշխատում էր Հոլիվուդում, որտեղ նա 1925-1930 թվականներին ղեկավարում էր Metro-Goldwyn-Mayer դիմանկարային ստուդիան՝ լուսանկարելով բազմաթիվ աստղերի, այդ թվում՝ Գրետա Գարբոյին և Ջոան Քրոուֆորդին։


File:Sears lillies.jpg|Սառա Չոութ Սիրս՝ Շուշաններով երիտասարդ կինը (մոտ 1900 թ.) 
File:Portrait of Japanese-Hawaiian and Portugese-Hawaiian boys 1909.jpg|Քերոլայն Գուրեյ՝ *ճապոնացի-հավայական և պորտուգալացի-հավայական տղաների դիմանկար* (1909)
File:Henry Adams seated with dog on steps of piazza, photograph by Marian Hooper Adams, ca. 1883.jpg|Մարիան Հուպեր Ադամս՝ Հ. Ադամսը և Մարկիզը (մոտ 1883)
File:Doris Ulmann - Southern mountaineer.jpg|Դորիս Ուլման՝ *Հարավային ալպինիստ* (մոտ 1928) 
File:RH Louise Garbo 0.jpg|Ռութ Հարրիեթ Լուիզա՝ Գրետա Գարբո (1927)


## Աֆրոամերիկացի կանայք լուսանկարչության մեջ
### Պատմություն

Լուսնկարները տեղի ունեցածի և դրա մասին պատկերներն են։ Հասարակության զարգացման հետ մեկտեղ աֆրոամերիկացի լուսանկարիչները սկսեցին կարևոր դեր խաղալ սև մշակույթի հետ կապված իսկական պատկերների պահպանման գործում։ Աֆրոամերիկացի կանանց մասնակցությունը լուսանկարչությանը լայնորեն ընդարձակվեց 20-րդ դարի կեսերին, և ճանաչման աճի հետ մեկտեղ ուշադրության կենտրոնացումը փոխվեց դեպի սոցիալական, տնտեսական և քաղաքական պայմանները։ Աֆրոամերիկացի ամենահայտնի կին լուսանկարիչներից են Քերի Մեյ Ուիմսը, Լորնա Սիմփսոնը և Քորին Սիմփսոնը։

#### Քերի Մեյ Ուիմս

Քերի Մեյ Ուիմսը ծնվել է Օրեգոն նահանգի Պորտլենդ քաղաքում և իր կարիերան սկսել է 1973 թվականին, երբ ձեռք է բերել իր առաջին տեսախցիկը։ Արվեստի հանդեպ նրա սկզբնական հետաքրքրությունը ծագել էր 1965 թվականին, երբ նա հանդիպել է իր կյանքի ընկեր Թոմ Ուինթերսին և սկսել մասնակցել փողոցային թատրոններին և պարերին։ Թեև Ուիմսը հայտնի է որպես փորձառու լուսանկարիչ, նրա աշխատանքներն ընդգրկում են տեքստեր, տեքստային նյութեր, աուդիո, թվային պատկերներ, տեղադրումներ և տեսանյութեր։ «...ի սկզբանե ինձ հետաքրքրում էր իշխանության գաղափարը և դրա հետևանքները. հարաբերությունները ստեղծվում և հոդաբաշխվում են իշխանության միջոցով»։ Ուսումնասիրելով իշխանության գաղափարը՝ Ուիմսը հաճախ իրեն օգտագործում է որպես իր աշխատանքի առարկա, բայց ոչ թե իրենով հիանալու համար, այլ «որպես իշխանության հարցին մոտենալու միջոց ...»։

Օգտագործելով տարբեր միջոցներ՝ Ուիմսը խնդիր է դրել ուսումնասիրել ընտանեկան հարաբերությունները, գենդերային դերերը, ռասիզմի պատմությունը, սեքսիզմը, դասականությունը և տարբեր տեսակի քաղաքական համակարգեր։ Նա Դավուդ Բեյի հետ ծանոթացել է 1976 թվականին, և նրանց միջև երկարատև ընկերական և մասնագիտական հարաբերություններ են հաստատվել։ Եվրոպա կատարած աշխատանքային ուղևորության ժամանակ նա հարցազրույց է ունեցել Ուիմսի հետ BOMB ամսագրում, որի հիմնական ուղղվածությունը արվեստագետների միջև զրույցներն են։ 

#### Լորնա Սիմփսոն

Լորնա Սիմփսոնը իր կարիերան սկսել է նորաձևության լուսանկարչության ոլորտում՝ լուսանկարելով այն մարդկանց, ում ոճով հիանում էր։ Սիմփսոնը կարողացավ զարգացնել իր հմտությունները և դարձավ ֆոտոլրագրող՝ նկարահանելով քաղաքական, մշակութային, երաժշտական և սպորտային իրադարձություններ։

Նյու Յորքի վիզուալ արվեստի դպրոցում և Կալիֆոռնիայի Սան Դիեգոյի համալսարանում լուսանկարչության ոլորտում կրթություն ստանալուց հետո Լորնա Սիմփսոնը համարվում էր հայեցակարգային լուսանկարչության ռահվիրա իր կարիերայի գագաթնակետից դեռևս շատ առաջ։ Իր աշխատանքով Սիմփսոնը ձգտում է մարտահրավեր նետել հասարակության ավանդական տեսակետներին սեռի, ինքնության, մշակույթի, պատմության և հիշողության վերաբերյալ։ Նրա աշխատանքում մասշտաբային լուսանկարչության և բովանդակալից տեքստի համադրությունը ստեղծում է հզոր տեսողական էֆեկտ։

Նրա աշխատանքները կարելի է գտնել Նյու Յորքի և Չիկագոյի Ժամանակակից արվեստի թանգարաններում, Ուոքերի արվեստի կենտրոնում (Մինեապոլիս) և շատ ուրիշներ այլ վայրերում ամբողջ աշխարհում։

#### Քորին Սիմփսոն
Որպես ֆոտոլրագրող հաջողության հասնելուց հետո Քորին Սիմփսոնը շարունակեց իր կարիերան՝ հոդվածներ հրապարակելով։ Գրական փորձը փաստագրելու նրա հետաքրքրությունը վերաճեց տեսողական արվեստի հանդեպ սիրո, երբ նա դիմեց Essence ամսագրին՝ հոդված գրելու համար Մերձավոր Արևելք գործուղվելու համար։ Չնայած հոդվածն այդպես էլ չհրապարակվեց, բայց ֆոտոլրագրության նկատմամբ նրա հետաքրքրությունը մեծացավ։

«Քորին Սիմպսոն. Մեկնաբանություն» հոդվածում Ռոջեր Բիրթը նկարագրում է, թե ինչպես է լուսանկարին նայելը թույլ տալիս «ներթափանցել մեկ այլ մարդու գիտակցության աշխատանքի մեջ», ինչը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ հավաստի պատկերացում կազմել ֆիզիկական աշխարհի մասին։ Իր աշխատանքներում Սիմփսոնը ստեղծում է տեսողական պատմություններ, որոնք էսթետիկորեն փոխանցում են մարդկանց տարբեր խմբերի պատմությունները։ Նա գիտի, թե ինչպես հուզական արձագանք առաջացնել ոչ միայն իր պատմվածքի, այլև դիզայնի և գույնի միջոցով։

Սիմփսոնի ընկերը՝ Ուոլտեր Ջոնսոնը, դարձավ նրա՝ լուսանկարչության ոլորտում գիտելիքները ընդլայնելու հարցում գլխավոր դաստիարակներից և ուղղորդողներից մեկը։ Նա նաև ուսումնասիրել է Ֆրենկ Ստյուարտի աշխատանքը և լուսանկարչության պատմության խորը գիտելիքներ է կուտակել։ Նրա ամենամեծ դժվարություններից մեկը տեսողական ոճը տարբերելն էր այն ոճից, որը նրան ոգեշնչում էր։

Դիանա Արբուսը, բարոն Ադոլֆ դե Մեյերը, Ջոել Փիթեր Ուիթկինը և Ուիջին այն չորս լուսանկարիչները, ովքեր ամենամեծ ազդեցությունն են ունեցել Սիմփսոնի աշխատանքների վրա։

Արբուսի եզակիության հանդեպ նրա հիացմունքի, Ուիջիի «Hunt» ստեղծագործության, դե Մեյերի կոմպոզիցիայի ուսումնասիրության և Ուիթկինի աշխատանքների համադրությունը տպագիր նյութերով թույլ տվեցին Քորին Սիմփսոնին փոխանցելու իր աշխատանքների անհատականությունը։

**Էլիզաբեթ «Տեքս» Ուիլյամս**

Էլիզաբեթ «Տեքս» Ուիլյամսը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի լուսանկարիչ էր, ով աշխատել է պատերազմի վերջին տարում։ Նա առաջին կանանցից մեկն էր, ով լուսանկարչի կարիերա արեց ոչ միայն որպես «տեսախցիկով աղջիկ»։

## Միջազգային կին լուսանկարիչները 1950-ականներից հետո
20-րդ դարի երկրորդ կեսին պատկերազարդ ամսագրերը, ինչպիսիք են National Geographic-ը և լուսանկարչական գրքերը, նվաճեցին աճող լսարան ամբողջ աշխարհում, իսկ որոշ կին ֆոտոլրագրողներ հայտնի դարձան էկզոտիկ վայրերի և մարդկանց մասին իրենց աշխատանքներով։

Գերմանացի կինոռեժիսոր Լենի Ռիֆենշթայլը, ով 1930-ականներին և 1940-ականներին նկարահանել է նացիստական ռեժիմի քարոզչական ֆիլմերը, 1960-ականներին անդրադարձել է լուսանկարչությանը։ Իր կարիերայի երկրորդ փուլում նա հայտնի դարձավ Հարավային Սուդանի ցեղերի կյանքը նկարագրող իր նկարների շնորհիվ, որոնք տպագրվել են *[[The Last of the Nuba|Die Nuba]]* (թարգմանաբար՝ «Վերջին Նուբան») և *[[The People of Kau|Die Nuba von Kau]]* («Կաուի Նուբա ժողովուրդը») գրքերում։ Մինչդեռ ամերիկացի ֆոտոքննադատ Սյուզեն Զոնթագն այս լուսանկարներում տեսնում էր «ֆաշիստական գեղագիտություն», և աֆրիկյան հնագույն ապրելակերպի վերաբերյալ օտարերկրացիների տեսակետների մասին իր լուսանկարչական էսսեների ժողովածուում հանդես եկավ քննադատությամբ, որ այդ լուսանկարչական պատկերների տարածումը դիտողների մոտ պատկերված առարկաների նկատմամբ հանգեցնում է «քրոնիկ վոյերիստական վերաբերմունքի»։ Մյուս կողմից, այլ քննադատներ, ինչպիսիք են ամերիկացի գրող և լուսանկարիչ Յուդորա Ուելթին, դրական են արտահայտվել «Նուբայի» մասին։ Ավելի ուշ Ռիֆենշթայլը լուսանկարեց նաև Մյունխենի 1972 թվականի Օլիմպիական խաղերը և հրապարակեց ստորջրյա կյանքի և հայտնիների լուսանկարներ (Միգ և Բիանկա Ջագեր)։

Ամերիկացի լուսանկարիչ Քերոլ Բեքվիթի և ավստրալուհի Անժելա Ֆիշերի կողմից հրատարակված 14 գրքերի շարքում կան Հարավային Սուդանում դինկա ժողովրդի և աֆրիկյան այլ էթնիկ խմբերի լուսանկարներ, ինչպիսիք են մասայները։ Մարգարեթ Քորթնի-Քլարկ (ծնվել է 1949 թվականին) նամիբիացի վավերագրող լուսանկարիչ և ֆոտոլրագրող է, ով բնակվում է Սվակոպմունդում ։ Իր աշխատանքներում նա «հաճախ ուսումնասիրում է Նամիբիայի արագ փոփոխվող լանդշաֆտները վերապրած համայնքների կայունությունը», թողարկել է աֆրիկացի կանանց արվեստի մասին գրքերի եռագրություն։

Մեքսիկացի Գրասիելա Իտուրբիդեն (ծնվել է 1942 թվականին) 1970-ականներից ի վեր մասնակցել է բազմաթիվ ցուցահանդեսների և միջազգային ճանաչում է ձեռք բերել մեքսիկացի կանանց սև-սպիտակ լուսանկարների շնորհիվ, որոնք հաճախ պատկերում են բնիկ համայնքների կյանքի տեսարաններ։

## Լեսբուհի կանայք լուսանկարներում
### Պատմություն
Շատ լեսբուհի կանայք աշխատանք և ստեղծագործական ինքնաիրացում են գտել որպես լուսանկարիչներ։ Չնայած լեսբուհիները զբաղվել են լուսանկարչությամբ, 19-րդ և 20-րդ դարերի սկզբի լեսբուհի լուսանկարիչների շատ աշխատանքներ կորել են, ոչնչացվել կամ երբեք չեն հրապարակվել այդ կանանց հասարակական դատապարտման պատճառով։ Պրոֆեսիոնալ լեսբուհի լուսանկարիչները կարող են նաև թաքցրած լինել իրենց սեքսուալությունը։ Չնայած բոլոր կանայք, ովքեր աշխատում էին որպես պրոֆեսիոնալ լուսանկարիչներ, համարվում էին գենդերային նորմերի խախտողներ, լեսբուհիները կարող էին ընտրել լուսանկարչի մասնագիտությունը որպես փող աշխատելու միջոց՝ առանց տղամարդկանցից կախված լինելու ։ Է. Ջեյն Գեյը (1830-1919) համարվում է ամենավաղ հայտնի լեսբուհի լուսանկարիչը։

Լեսբուհիները նաև լուսանկարվել են՝ ինքնարտահայտման փորձեր կատարելու համար։ Լեսբուհիները լուսանկարում էին իրենց, իրենց ընկերներին և սիրահարներին, որոնք գրկախառնվում էին ինտիմ միջավայրում, ինչը հուշում էր միասեռ հարաբերությունների մասին, բայց ակնհայտորեն էրոտիկ չէր։ Ալիս Օսթինը (1866-1952) լուսանկարել է իր ընկերներին, ովքեր հագնված են տղամարդկանց հագուստով կամ մասնակցում են տղամարդկանց ավանդական միջոցառումներին։ Այս լուսանկարները հիմնականում նախատեսված չէին վաճառքի համար, այլ օգտագործվում էին որպես անձնական հուշանվերներ, որոնք լուսանկարիչներն ու մոդելները կիսում էին միմյանց հետ։

### «Քարե պատից» հետո
Քսաներորդ դարի վերջին ԱՄՆ-ում երկրորդ ալիքի ֆեմինիստական շարժումը և Ստոունուոլի անկարգություններից հետո գեյերի ազատագրման շարժումը ոգեշնչեցին ջանքեր գործադրել՝ ստեղծելու ամբողջական լեսբիական ինքնությանը հատուկ մշակութային արտեֆակտներ, ինչպիսին է լեսբիական արվեստը, ներառյալ լեսբիական լուսանկարչությունը։ Այս պատկերները զարգացրեցին գեղարվեստական նոր միտումներ, ներառյալ սեռական ակտիվության և սեռական օրգանների պատկերումը։ Ջոն. է. Բըրդը (ծնվել է 1944 թ.) 1979 թվականին հրատարակել է լեսբուհիների դիմանկարների առաջին ֆոտոանտոլոգիան՝ «Աչքեր աչքերին, լեսբուհիների դիմանկարներ»։ Լեսբուհի այլ ազդեցիկ լուսանկարիչների թվում են Թի Քորինը (1943-2006) և Քեթի Քեյդը (ծնվել է 1942 թ.)։

Գիտնականները պնդում են, որ 1970-ականներին և 1980-ականներին լեսբուհի նկարիչներն ու ակտիվիստները միտումնավոր իրենց արվեստը անվանում էին «լեսբիական արվեստ»՝ ավելի լայն ֆեմինիստական շարժումից տարբերվող համայնքի զգացում զարգացնելու համար։ Յան Զիտա Գրովերը պնդում էր, որ այս գեղարվեստական շարժման կողմից պատկերված լեսբիական ինքնությունը մշակութային առումով հատուկ է գաղութարար հասարակություններին, ինչպիսիք են Միացյալ Նահանգները և Միացյալ Թագավորությունը, և այդպիսով չի ներկայացնում տեղական գենդերային և սեռականության համակարգերը։

## Բրիտանական կանանց գործակալություն
Միացյալ Թագավորությունում կանանց լուսանկարչական գործակալության Ֆորմատը ստեղծվել է 1983 թվականին Մեգի Մյուրեյի և Վալ Վիլմերի նախաձեռնությամբ։ Գործելով երկու տասնամյակ՝ մինչև 2003 թվականը, Ֆորմատը ներկայացնում էր կին լուսանկարիչների, այդ թվում՝ Ջեքի Չեփմանը, Անիտա Կորբինը, Մելանի Ֆրենդը, Շեյլա Գրեյը, Փոլ Գլասմանը, Ջուդի Հարիսոնը, Փեմ Իշերվուդը, Ռոշինի Քեմփադուն, Ջենի Մեթյուզը, Ջոան Օ' Բրայենը, Ռայսա Փեյջը, Բրենդա Փրինսը, Ուլրիկե Պրիսը, Միրիում Ռեյքը, Կարեն Ռոբինսոնը, Պոլա Սոլոուեյը, Մո Ուիլսոնը և Լիզա Վուլլեթը։

## 21-րդ դար
Ժամանակակից կին լուսանկարիչները շարունակում են նոր հորիզոններ նվաճել լուսանկարչության ոլորտում։ Էննի Լեյբովիցը ստեղծում է հայտնիների և անհայտների հուզիչ պատկերներ սովորական կեցվածքներո ՝ լուսանկարներ հրապարակելով *[[Vanity Fair]]*, *[[Վոգ|Vogue]]* և *[[Rolling Stone]]* ամսագրերի շապիկների համար և լայնորեն ներկայացնելով ամերիկյան ժողովրդական մշակույթը։

Իր աշխատանքներում Սինդի Շերմանը լուռ լուսանկարը վերածում է ներկայացման՝ ուսումնասիրելով կանացիության մասին ավանդական և փոփ մշակութային առասպելները։ Նրա աշխատանքները անուղղակիորեն ուսումնասիրում են ինքնության և կարծրատիպերի, ներկայացուցչության և իրականության խնդիրները, լրատվամիջոցների գործառույթները և դիմանկարչության բնույթը։

Կին լուսանկարիչների ժամանակակից աշխատանքները բազմաթիվ են։ Բացառապես կանանց պատկերող լուսանկարչությանը նվիրված ցուցահանդեսները հակասական են, բայց կարծիք կա, որ դրանք անհրաժեշտ են լուսանկարչության պատմության ընթացքում այս ոլորտում տղամարդկանց գերիշխանության անհավասարակշռությունը ընդգծելու համար, և ավելի ու ավելի տարածված են դառնում։

1950-ականներին և 1960-ականների սկզբին ծնված հայտնի ժամանակակից կին լուսանկարիչներից են՝ Ռինեկե Դեյքստրան, Նան Գոլդինը, Յիտկա Հանցլովան, Ան-Մոյ Լեն, Վերա Լութերը, Սալի Մանը, Բետինա Ռեյմսը, Էլեն ֆոն Ունվերտը, ՋոԱն Վերբուրգը և Քերի Մեյ Ուիմսը։ Երիտասարդ ժամանակակից լուսանկարիչների (ծնված 1970-ականների սկզբին) թվում են Լինսի Ադդարիոն, Ռինկո Կավաուչին, Հելլեն Վան Մինը, Զանելե Մուհոլին, Վիվիան Սասենը և Շիրանա Շահբազին։ Վերջին ժամանակների ժամանակակից լուսանկարիչների թվում են Պետրա Քոլինզը, Ջունո Կալիպսոն, Իլանա Պանիչ-Լինսմանը, Դելֆինա Ֆավունդուն, Շիրին Նեշաթը, Սոֆի Կալը, Լաուրա Ագիլարը և Ժենևիև Կադիեն։

## Մրցանակներ
1903 թվականին Էմմա Բարտոնը (1872-1938) դարձավ առաջին կինը, ով պարգևատրվեց թագավորական լուսանկարչական ընկերության մեդալով։ Այն շնորհվել է պատճենահանման համար, որը կոչվում է *The Awakening*։

Լուսանկարչության ոլորտում Պուլիտցերյան մրցանակը շնորհվում է 1942 թվականից ֆոտոլրագրության ոլորտում ակնառու աշխատանքների համար։ Առաջին կինը, ով շահեց մրցանակը, Վիրջինիա Շաուն էր (1915-1989), սիրողական լուսանկարիչ, ով լուսանկարել էր Կալիֆոռնիայի Ռեդինգ քաղաքի կամրջից կախված տրակտորային կցասայլի խցիկից փրկվելու փորձ անող երկու տղամարդկանց։

2000 թվականինին Մարսիա Ռիդը (ծնված 1948 թ.), առաջին կին լուսանկարիչը, ով միացավ կինեմատոգրաֆիստների միջազգային գիլդիային, դարձավ նաև առաջին կինը, ով 2000 թվականիին արժանացավ գործող օպերատորների հասարակության մրցանակին՝ լուսանկարչության ոլորտում նվաճումների համար։

## Գրառումներ


## Ծանոթագրություններ

## Հետագա ընթերցում
*
*
*
*Lahs-Gonzales, Olivia, and Lucy Lippard. *Defining eye։ women photographers of the 20th century։ selections from the Helen Kornblum collection*. The Saint Louis Art Museum, 1997.
*
*
*
*
*
*Williams, Val. *Women photographers։ the other observers 1900 to the present*. Virago Press, 1986.
*"Finding Aid to the Joan E. Biren Papers, 1944–2011." Five College Archive and Manuscripts Collections. Retrieved 18 April 2019.

## Արտաքին հղումներ
* What Was It Like to Be a Woman Photographer in the 19th and 20th Centuries? - Q&A by the J. Paul Getty Museum

Կատեգորիա:Կին լուսանկարիչներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիզմ և արվեստ