Էրեբունի պատմահնագիտական արգելոց-թանգարան

**«Էրեբունի» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարան**, թանգարան Երևանի Էրեբունի վարչական շրջանում։ Այսօր Էրեբունի թանգարանը գործում է «Կարմիր բլուր» և «Շենգավիթ» մասնաճյուղերով։

## Պատմական ակնարկ
«Էրեբունի» պատմահնագիտական արգելոց - թանգարանը հիմնադրվել է 1968թ. հոկտեմբերի 19-ին՝ ի նշանավորումն Երևան քաղաքի 2750-րդ տարեդարձի։ Թանգարանը ստեղծվել է Երևան քաղաքի վարչական սահմաններում գտնվող երեք նշանավոր հնավայրերի՝ Արին բերդ, Կարմիր բլուր և Շենգավիթ, և այդ հնավայրերից հայտնաբերված նյութական մշակույթի մնացորդների և գտածոների հիման վրա։ Արգելոց-թանգարանն այսօր իր գործունեությունն իրականացնում է «Կարմիր բլուր» և «Շենգավիթ» մասնաճյուղերով։ Այն հանդիսանում է հանրության համար այցելելի միակ հնագիտական արգելոց-թանգարանը Երևան քաղաքում և կարևոր ուրարտագիտական կենտրոն տարածաշրջանում։

Էրեբունի թանգարանի շենքը կրկնում է ուրարտական պալատական կառույցների հորինվածքը՝ պահպանելով արտաքին խուլ պատերով ու երդիկավոր հարթ կտուրներով ներքին բակի շուրջ ամփոփված ժողովրդական բնակելի տան տրամաբանական սկզբունքը։ Նախագծի հեղինակներն են ճարտարապետներ՝ Շմավոն Ազատյանն ու Բաղդասար Արզումանյանը, քանդակագործը՝ Արա Հարությունյանը։

«Էրեբունի» թանգարանի հավաքածուն կազմում են Արին բերդ, Կարմիր բլուր, Շենգավիթ հնավայրերից, ինչպես նաև Հայաստանի տարբեր շրջաններից դիպվածով կամ պարբերաբար իրականացվող պեղումներից հայտնաբերված նախաուրարտական, ուրարտական, աքեմենյան, հելլենիստական և վաղ հայկական ժամանակաշրջաններին վերաբերող ավելի քան 12758 հնագիտական առարկաները՝ խմբավորված 161 հավաքածուներում։

Թանգարանի ճարտարապետներն են Շմավոն Ազատյանն ու Բաղդասար Արզումանյանը, շենքի քանդակային լուծումների հեղինակն է քանդակագործ Արա Հարությունյանը։ 1968-1969 թվականներին Արա Հարությունյանն իր հարթաքանդակներով ձևավորում է Էրեբունի թանգարանի շենքը (գլխավոր ճակատամուտք՝  «Արգիշտի թագավորը և քաղաքի հիմնադիրները», հարավային ճակատամուտքը՝ «Առյուծաորս», հյուսիսային ճակատամուտք՝ «Խալդ աստվածը»)։ Թանգարանի քանդակային ձևավորումը  հնագույն Ուրարտու պետության պատմությունն է՝ ներկայացված պլաստիկ արտահայտչամիջոցներով։ Էրեբունի թանգարանի քանդակազարդման համար 1970 թվականին Արա Հարությունյանը թանգարանի շենքի հարթաքանդակների համար արժանացել է ԽՍՀՄ ճարտարապետների միության դիպլոմի։

## Մշտական ցուցադրություն
Թանգարանի մշտական ցուցադրությունը ներկայացնում է Ուրարտուի պատմությունը, զարգացած տնտեսությունը, ճարտարապետությունն ու կերպարվեստը, ոռոգման և ամրաշինական համակարգերը, շինարարական տեխնիկան, որմնանկարչությունը, խեցեգործությունը և այլ բնագավառներում պետության առաջընթացի մասին վկայող նյութեղեն ապացույցներ։ Այն զբաղեցնում է ավելի քան 1000 քառ. մ. մակերես՝ ներառյալ ներքին բակում կազմակերպված բացօթյա ցուցադրությունը։ Այստեղ ներկայացված են Էրեբունիի պեղումներից հայտնաբերված 23 սեպագիր արձանագրություններից 7-ը՝ ներառյալ Երևան քաղաքի ծննդյան վկայագիր համարվող սեպագիր քարը։

1998 թվականից մշտական ցուցադրության մաս են կազմում նաև Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայի վրա գտնվող, գործարանի տարածքում 1984թ. իրականացված շինարարական աշխատանքների ընթացքում դիպվածով բացված ուրարտական դամբարանից պեղված նյութերը՝ ծիսական նշանակության ցլագլուխ և առյուծագլուխ աճյունասափորները։

Թանգարանի բացառիկ ցուցանմուշներ բազմիցս ժամանակավորապես արտահանվել և ցուցադրվել են ԱՄՆ, Ֆրանսիայի, Ռուսաստանի Դաշնության հեղինակավոր թանգարաններում և ցուցասրահներում։

Մշտական ցուցադրությունից բացի, «Էրեբունի» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանը պարբերաբար ներկայացնում է ցուցահանդեսներ՝ միտված հանրության կողմից թանգարանային հավաքածուի ճանաչմանը, Էրեբունիում, Կարմիր բլուրում և Շենգավիթում իրականացված հնագիտական ուսումնասիրությունների վերջին արդյունքների, ինչպես նաև առանձին թեմաների լուսաբանմանը։

## Կրթական ծրագրեր
2011 թվականից թանգարանում իրականացվում են «Պատանի հնագետ» դպրոցի դասընթացները։ Դասընթացը բաղկացած է տեսական և գործնական պարապմունքներից։ Տեսական պարապմունքների տևողությունը 2 շաբաթ է՝ շաբաթական երկու դաս պարբերականությամբ։ Գործնական պեղումները՝ 2 շաբաթ տևողությամբ, որոնք ընթանում են թանգարանի տարածքում գտնվող ուսումնական պեղավայրում։

Դասընթացը ներառում է հնագետի մասնագիտության և հնագիտական պեղումների նախնական հասկացությունների ու մեթոդների վերաբերյալ գիտելիքներ և նպատակ ունի աջակցել հնագիտությամբ հետաքրքրվող երիտասարդներին մասնագիտության ընտրության հարցում, ինչպես նաև հնագիտական գիտելիքների տարածմամբ նպաստել հնագիտական ժառանգության պահպանությանը։ Դասընթացի հեղինակը հնագետ, պ.գ.թ. Միքայել Բադալյանն է։

Թանգարանի առավելություններից է նաև թեքահարթակների առկայությունը, որը հնարավորություն է տալիս սահմանափակ կարողություններ ունեցող մարդկանց այցելել թանգարան։

## Այլ տվյալներ
Թանգարանի ցուցադրության աշխատանքային ժամերն են 10:30-16:30 (երեքշաբթի-կիրակի)։

Տոմսի արժեքը մեծահասակների համար՝ 1500 դրամ, ուսանողների համար՝ 1000 դրամ և դպրոցահասակ երեխաների համար՝ 500 դրամ։

Յուրաքանչյուր ամսվա վերջին շաբաթ օրը թանգարանի մուտքն անվճար է ՀՀ քաղաքացիների համար։

## Պատկերասրահ
### Թանգարանի արտաքին տեսքը


Էրեբունի արգելոց 11 (2).jpg
2014 Erywań, Erebuni, Muzeum Erebuni, Posąg przy schodach (01).jpg
Արգիշտի թագավորը և քաղաքի հիմնադիրները (2).jpg|«Արգիշտի թագավորը և քաղաքի հիմնադիրները»
2014 Erywań, Erebuni, Muzeum Erebuni, Budynek muzeum (03).jpg

Yerevan - Armenië (2902199356).jpg
Արգիշտի թագավորը և քաղաքի հիմնադիրները (3).jpg
Արգիշտի թագավորը և քաղաքի հիմնադիրները (1).jpg


### Ցուցասրահներ

Exhibits in Erebuni Museum.JPG
Erebuni museum, Yerevan, Armenia 1210.jpg


### Ցուցանմուշներ

Պատկեր:AchaemenidGoblet02.jpg|Եղջերագավաթ, մ.թ.ա. IV դար
Պատկեր:Urartian pottery, Erebuni museum 6a.jpg|Սափոր ծիսական, կավե, ցլի գլխի երեք արձանիկներով.
Պատկեր:Urartian Armor 2.jpg
Պատկեր:Yerevan - Armenië (2901352741).jpg
Պատկեր:Երևանի հիմնադրման պատմության թանգարանը17.jpg
Պատկեր:2014 Erywań, Erebuni, Muzeum Erebuni, Kamienna tablica z pismem klinowym w języku urartyjskim (01).jpg
Պատկեր:Photo of Baghdasar Arzoumanian in Erebuni Museum.JPG|Թանգարանի ճարտարապետներ Բաղդասար Արզումանյան և Շմավոն Ազատյան 
Պատկեր:Urartian pottery, Erebuni museum 1a.jpg
Պատկեր:Erebuni museum, Yerevan, Armenia 1232a.jpg
Պատկեր:Erebuni museum, Yerevan, Armenia 1236.jpg


## Տես նաև
* Վանի թագավորություն
* Էրեբունի ամրոց
* Արին-Բերդ
* Հայոց պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Էրեբունի» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանի կայք 

## Գրականություն
* «Էրեբունի» պատմահնագիտական արգելոց - թանգարան, Կատալոգ, Երևան 2017

Կատեգորիա:1968 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:1968 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Երևանի թանգարաններ
Կատեգորիա:Էրեբունի վարչական շրջան
Կատեգորիա:Հայաստանի հնագիտական թանգարաններ
Կատեգորիա:Հայոց պատմության թանգարաններ
Կատեգորիա:Հնագիտական թանգարաններ