Խորվաթիան և եվրոն

Խորվաթիան եվրոն որպես արժույթ ընդունել է 2023 թվականի հունվարի 1-ին՝ դառնալով եվրոգոտու 20-րդ անդամ երկիրը։ Փոխակերպման ֆիքսված փոխարժեքը սահմանվել է 1€ = 7,5345 կն.։

Խորվաթիայի նախորդ արժույթը՝ կունան, օգտագործում էր եվրոն (իսկ մինչ այդ եվրոյի հիմնական նախորդներից մեկը՝ գերմանական մարկը) որպես իր հիմնական հենանիշ 1994 թվականից ի վեր, և Խորվաթիայի ազգային բանկի վաղեմի քաղաքականությունն էր պահպանել Կունայի փոխարժեքը եվրոյի փոխարժեքը համեմատաբար կայուն միջակայքում։

Խորվաթիայի՝ Եվրամիության (ԵՄ) անդամակցությունը պարտավորեցրել է նրան ներմուծել եվրոն եվրոյի կոնվերգենցիայի չափանիշները կատարելուց հետո։ Նախքան Խորվաթիայի ԵՄ մտնելը 2013 թվականի հուլիսի 1-ին, Խորվաթիայի Ազգային բանկի կառավարիչ Բորիս Վույչիչը հայտարարել էր, որ կցանկանար, որ անդամակցությունից հետո հնարավորինս շուտ կունան փոխարինվեր եվրոյով։ Սա պետք է լիներ առնվազն երկու տարի անց այն բանից հետո, երբ Խորվաթիան միացավ Եվրոպական փոխարժեքի մեխանիզմին (ERM II), ի հավելումն այլ չափանիշների։ Խորվաթիան միացել է ERM II-ին 2020 թվականի հուլիսի 10-ին։ Վարչապետ Անդրեյ Պլենկովիչը 2020 թվականի նոյեմբերին հայտարարել է, որ Խորվաթիան մտադիր է ընդունել եվրոն 2023 թվականի հունվարի 1-ին, իսկ 2020 թվականի դեկտեմբերին Խորվաթիայի կառավարությունն ընդունել է եվրոյի ընդունման գործողությունների ծրագիր։

Խորվաթիայում շատ փոքր բիզնեսներ եվրոյով պարտքեր են ունեցել մինչև ԵՄ անդամակցությունը։ Խորվաթներն արդեն օգտագործում էին եվրոն խնայողությունների մեծ մասի և շատ ոչ պաշտոնական գործարքների համար։ Անշարժ գույքի, ավտոմեքենաների և կացարանների գները հիմնականում գնանշվել են եվրոյով։

2022 թվականի հուլիսի 18-ին Խորվաթիայի դրամահատարանը սկսել է արտադրել եվրո մետաղադրամներ խորվաթական ազգային մոտիվներով։

## Կոնվերգենցիայի կարգավիճակը
2014 թվականի մայիսին կոնվերգենցիայի չափանիշներով իր առաջին գնահատման ժամանակ երկիրը բավարարել է գնաճի և տոկոսադրույքի չափանիշները, սակայն չի բավարարել պետական ֆինանսների, ERM անդամակցության և օրենսդրության համապատասխանության չափանիշները։ 2016 թվականի հունիսին, 2018 թվականի մայիսին և 2020 թվականի հունիսին հրապարակված հետագա մերձեցման զեկույցները եկել են նույն եզրակացություններին։

2022 թվականի հունիսին հրապարակված զեկույցում ասվում է, որ Խորվաթիան կատարել է եվրոն ընդունելու բոլոր չափանիշները։

## Նախապատմություն

Խորվաթիայի ԵՄ անդամակցությունը պարտավորեցրել է նրան միանալ եվրագոտուն, երբ այն կատարի եվրոյի կոնվերգենցիայի չափանիշները։ Նախքան Խորվաթիայի ԵՄ մտնելը 2013 թվականի հուլիսի 1-ին Խորվաթիայի Ազգային բանկի կառավարիչ Բորիս Վույչիչը հայտարարել էր, որ կցանկանար, որ անդամակցությունից հետո հնարավորինս շուտ կունան փոխարինվեր եվրոյով։ Սա պետք է լիներ առնվազն երկու տարի այն բանից հետո, երբ Խորվաթիան միացավ ERM II-ին (ի լրումն այն, որ այն համապատասխանի այլ չափանիշներին ևս)։

Խորվաթիայի Ազգային բանկը ակնկալում էր եվրոյի ընդունումը ԵՄ մտնելուց հետո երկու-երեք տարվա ընթացքում։ Այնուամենայնիվ, Եվրագոտու ֆինանսական ճգնաժամերին ԵՄ արձագանքը հետաձգել է Խորվաթիայի կողմից եվրոյի ընդունումը։ Երկրի սեփական կծկվող տնտեսությունը նույնպես մարտահրավեր է նետել կոնվերգենցիայի չափանիշներին համապատասխանելու համար։ Եվրոյի ընդունման ցանկությունից մեկ ամիս առաջ նահանգապետ Վույչիչը հայտարարել է, որ «...մենք մտքում չունենք ամսաթիվ (միասնական արժույթին միանալու) այս պահին»:Եվրոպական կենտրոնական բանկը (ԵԿԲ) ակնկալում էր, որ Խորվաթիան կհաստատվի ERM II անդամակցության համար ամենաուշը 2016 թվականին, իսկ եվրոյի ընդունումը 2019 թվականին։

2015 թվականի ապրիլին նախագահ Կոլինդա Գրաբար-Կիտարովիչը Bloomberg-ին տված հարցազրույցում հայտարարել է, որ ինքը «վստահ է, որ Խորվաթիան կներդնի եվրոն մինչև 2020 թվականը», թեև այն ժամանակվա վարչապետ Զորան Միլանովիչը հրաժարվել է եվրոյի ընդունման նման ժամանակացույցից։

2017 թվականի նոյեմբերին վարչապետ Անդրեյ Պլենկովիչն ասել է, որ Խորվաթիան նպատակ ունի միանալ ERM -ին մինչև 2020 թվականը և սկզբնական շրջանում եվրոն ներմուծել մինչև 2025 թվականը։ Եվրահանձնաժողովի նախագահ Ժան Կլոդ Յունկերը 2019 թվականի հունիսին հայտարարել է, որ «Խորվաթիան պատրաստ է միանալ ERM II-ին»։

ERM II մեխանիզմին միանալու մտադրության մասին նամակ է ուղարկվել ԵԿԲ 2019 թվականի հուլիսի 5-ին, որը ստորագրել են ֆինանսների նախարար Զդրավկո Մարիչը և Խորվաթիայի Ազգային բանկի կառավարիչ Բորիս Վույչիչը։ Նամակը նշանավորել է առաջին պաշտոնական քայլը դեպի եվրոյի ընդունումը։ Խորվաթիան պարտավորվել է միանալ Եվրոպական միության բանկային միությանը` որպես ERM II-ին միանալու իր ջանքերի մաս։ 2019 թվականի նոյեմբերի 23-ին Եվրահանձնակատար Վալդիս Դոմբրովսկիսն ասել է, որ Խորվաթիան կարող է միանալ ERM II-ին 2020 թվականի երկրորդ կեսին։

Խորվաթիան միացել է ERM II-ին 2020 թվականի հուլիսի 10-ին։ Կունայի կենտրոնական փոխարժեքը սահմանվել է 1 եվրո = 7,53450 կունա։ Եվրոյի ընդունման ամենավաղ թույլատրելի ամսաթիվը, որը պահանջում է ERM-ի երկու տարվա մասնակցություն, այն ժամանակ 2022 թվականի հուլիսի 10-ն էր։

### Նպատակային ամսաթիվ՝ 2023 թվականի հունվարի 1

2020 թվականի նոյեմբերի 11-ին վարչապետ Անդրեյ Պլենկովիչը հայտարարել է, որ Խորվաթիան մտադիր է ընդունել եվրոն 2023 թվականի հունվարի 1-ին։  

2021 թվականի հունիսին՝ անկախության 30-ամյակի կապակցությամբ, վարչապետ Պլենկովիչն ասել է, որ կառավարության հավակնությունն է եվրագոտուն միանալ նպատակային ամսաթվին։ Սեպտեմբերին, ելույթ ունենալով Եվրոյի՝ Խորվաթիայի պաշտոնական արժույթի ներդրման ազգային խորհրդի 11-րդ նիստում, Պլենկովիչն ասել է, որ Խորվաթիան եվրոգոտուն միանալու համար Եվրահանձնաժողովի և Եվրոպական կենտրոնական բանկի լիակատար աջակցությունն ունի։ Նա վերահաստատել է իր վստահությունը, որ Խորվաթիան պատրաստ կլինի մտնել եվրոյի գոտի 2023 թվականի սկզբից։ 2021 թվականի սեպտեմբերին, Սլովենիայում Եվրոխմբի հանդիպումից հետո, Խորվաթիան ստորագրել է պաշտոնական համաձայնագիր (Փոխըմբռնման հուշագիր) Եվրոպական հանձնաժողովի և եվագոտու անդամ երկրների հետ խորվաթական եվրոյի մետաղադրամների փաստացի հատման գործնական քայլերի վերաբերյալ։ Դեկտեմբերի 7-ին Խորվաթիան և Եվրահանձնաժողովը ստորագրել են Գործընկերության համաձայնագիր՝ Խորվաթիայում կունայից եվրոյին անցնելու վերաբերյալ տեղեկատվական և հաղորդակցական արշավներ կազմակերպելու համար։  

2021 թվականի նոյեմբերին խորվաթական աջակողմյան և եվրոսկեպտիկ «Հրվատսկի սուվերենիստի» կուսակցությունը չի կարողացել հավաքել անհրաժեշտ թվով ստորագրություններ՝ եվրոյի նախատեսվող ընդունումը արգելափակելու համար հանրաքվե ստիպելու համար։

2021 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Ֆինանսների նախարար Մարիչը հայտարարել է, որ Խորվաթիայում եվրո արժույթի ներդրման մասին օրինագիծը մշակման փուլում է և կարող է ուրվագծվել հունվարի կեսերին, իսկ վերջնական ընդունումը սպասվում է 2022 թվականի ապրիլին․«2023 թվականի հունվարի 1-ից մենք մեկ գիշերվա ընթացքում կփոխենք եվրոյին, այնուհետև ևս երկու շաբաթ կունենանք շրջանառության մեջ գտնվող երկու արժույթների համար, և քաղաքացիները կկարողանան շարունակել վճարումները կունայով, բայց դրանից հետո վճարումները կլինեն եվրոյով։ Երկակի գները կպահպանվեն առնվազն մեկ տարի»։2021 թվականի դեկտեմբերի 14-ին վարչապետ Անդրեյ Պլենկովիչը հայտարարել է, որ ակնկալում է, որ ԵՄ-ից վերջնական որոշում կընդունի 2022 թվականին Խորվաթիայի՝ Շենգենյան և եվրոգոտիներին միանալու մասին։

2022 թվականի հունվարին Խորվաթիայի վարչապետ Անդրեյ Պլենկովիչը հայտարարել է, որ սեպտեմբերի 5-ից երկրում գները կցուցադրվեն ինչպես կունասով, այնպես էլ եվրոյով, իսկ 2023 թվականին բոլորը կկարողանան անվճար փոխանակել կունա եվրոյով բանկերում, Խորվաթիայի փոստային բաժանմունքներում, ինչպես նաև ֆինանսական ծառայությունների և վճարային համակարգերի մասնաճյուղերում։

2022 թվականի մայիսի 13-ին Խորվաթիայի խորհրդարանը կողմ է քվեարկել եվրոն որպես օրինական վճարման միջոց ներմուծելու առաջարկին։  

2022 թվականի մայիսին Եվրահանձնաժողովն ավարտել է Խորվաթիայի առաջընթացի գնահատումը։ Եվրոյի ընդունման պաշտոնական որոշումը կայացվում է ԵՄ ECOFIN խորհրդի կողմից և չէր կարող տեղի ունենալ մինչև 2022 թվականի հուլիսի 10-ը՝ մինչև Խորվաթիան ERM II-ին միանալու երկու տարին լրանալը։  

2022 թվականի հունիսի 1-ին Հանձնաժողովն իր 2022 թվականի կոնվերգենցիայի զեկույցում գնահատել է, որ Խորվաթիան կատարել է եվրոյի գոտուն միանալու բոլոր չափանիշները և առաջարկել է Խորհրդին, որ Խորվաթիան եվրո ընդունի 2023 թվականի հունվարի 1-ին։

2022 թվականի հունիսի 16-ին եվրոգոտու անդամ երկրները խորհուրդ են տվել Խորվաթիային դառնալ 20-րդ անդամը։ Եվրախմբի նախագահ Պասխալ Դոնոեն ասել է.2022 թվականի հունիսի 24-ին Եվրոպական խորհուրդը պաշտպանել է Հանձնաժողովի առաջարկը Խորվաթիային՝ եվրոն ընդունելու վերաբերյալ։ «Այն հավանություն է տալիս Հանձնաժողովի առաջարկին, որ Խորվաթիան եվրոն ընդունի 2023 թվականի հունվարի 1-ին և հրավիրում է ԵՄ ECOFIN խորհրդին՝ արագ ընդունելու Հանձնաժողովի համապատասխան առաջարկները», - ավելացրել է Խորհուրդը։

2022 թվականի հուլիսի 5-ին Եվրախորհրդարանը 539 կողմ, 45 դեմ և 48 ձեռնպահ ձայների հարաբերակցությամբ հավանություն է տվել Խորվաթիայի մուտքին եվրագոտի։ Խորհրդարանը պաշտպանել է Զիգֆրիդ Մուրեշանի զեկույցը, որ Խորվաթիան կատարել է եվրոյի՝ 2023 թվականի հունվարի 1-ին ընդունման բոլոր չափանիշները։

2022 թվականի հուլիսի 12-ին ԵՄ խորհուրդն ընդունել է վերջնական երեք իրավական ակտերը, որոնք անհրաժեշտ էին Խորվաթիայի համար եվրոն որպես օրինական վճարամիջոց ընդունելու համար։ Սահմանվել է ֆիքսված փոխարժեք՝ 1 € = 7,53450 կն.։

2022 թվականի հուլիսի 18-ին Խորվաթիայի դրամահատարունը սկսել է արտադրել եվրո մետաղադրամներ խորվաթական ազգային մոտիվներով։  

2022 թվականի սեպտեմբերի 5-ից մինչև 2023 թվականի դեկտեմբերի 31-ը բոլոր գների ցուցադրումը երկակի արժույթով պարտադիր է՝ կանխելու գների անհիմն բարձրացումները։ Նոր արժույթին ծանոթանալու համար հանրությունը կարող է գնել եվրոյի մեկնարկային փաթեթներ ՝ սկսած 2022 թվականի դեկտեմբերի 1-ից։ Այս մետաղադրամները չպետք է օգտագործվեին մինչև 2023 թվականի հունվարի 1-ը։  

Վճարումները կարող են կատարվել երկու արժույթներով 2023 թվականի հունվարի առաջին երկու շաբաթվա ընթացքում (փոփոխությունը տրվում է եվրոյով), իսկ հետո միայն եվրոյով։ Կունայի մետաղադրամները Խորվաթիայի Ազգային բանկը կարող է փոխանակել փոխանակումից հետո երեք տարի, մինչդեռ հնարավոր կլինի անժամկետ փոխանակել կունայի թղթադրամները։

## Խորվաթական եվրո դիզայն
Թեև եվրոյի մետաղադրամի հակառակ կողմի պատկերները տարածված են բոլոր երկրների կողմից թողարկված մետաղադրամների համար, յուրաքանչյուր երկիր կարող է ընտրել նույնականացման նշանները եվրոյի համար, որը նա հատում է։

Խորվաթական եվրոյի մետաղադրամների ազգային նույնականացման նշաններն են՝ խորվաթական շախմատային տախտակը, Խորվաթիայի քարտեզը, նժույգը, Նիկոլա Տեսլան և գլագոլիտիկ գիրը, որոնք որոշվել են կառավարության կողմից 2021 թվականին։ Նախագծերի համար Խորվաթիայի ազգային բանկի կողմից անցկացվել է մրցույթ, որն ավարտվել է 2022 թվականին՝ արժանանալով Սերբիայի որոշ բացասական արձագանքի և հետաձգվելով լիցենզավորման խնդրի պատճառով։ Նախագծերի վերջնական փաթեթը հաստատվել է ԵՄ խորհրդի կողմից 2022 թվականի ապրիլին։

## Կունայից եվրո փոխելու արժեքը
Խորվաթիայի ֆինանսների նախարարությունը կունայից եվրոյին անցնելու արժեքը գնահատել է մոտ 2 միլիարդ կունա (մոտ 266 միլիոն եվրո)։ Կառավարության վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ ծախսերի մեծ մասը կկազմի բանկային համակարգի կողմից փոխակերպման բիզնեսի կորուստը, ինչը ակնկալվում է, որ կհանգեցնի այլ բանկային վճարների աճին։ Սպառողների համար ընդհանուր գնի բարձրացման հնարավորություն կա՝ պարտապանների մեծ մասի համար արժույթի փոխարկման միաժամանակյա ընդհանուր ռիսկով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորվաթիայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Եվրո