Կատարինա Դալտոն

**Կատարինա Դալտոն** (, ), բրիտանացի բժիշկ և նախադաշտանային համախտանիշի ուսումնասիրման ռահվիրա։ Համարվում է, որ նա է ստեղծել համախտանիշի անունը։

## Կենսագրություն
Կատարինա Դորոթեա Կուպերսը ծնվել է 1916 թվականի նոյեմբերի 11-ին Լոնդոնում։ Մանուկ հասակում ցանկացել է բժիշկ դառնալ և Լոնդոնի Foot Hospital  հիվանդանոցում կրթաթոշակի արժանանալուց հետո վերապատրաստվել է որպես ոտքերի բժիշկ։

Առաջին ամուսնու՝ Ուիլֆրեդ Թոմփսոնի՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում զոհվելուց հետո Դալտոնը որոշել է բժշկական ոլորտում փոխել մասնագիտությունն ու ի վերջո Ռոյալ Ֆրի հիվանդանոցում բժշկի աստիճան ստանալ։

1948 թվականին Բժիշկ Դալտոնը ներգրավվել է նախադաշտանային համախտանիշի ուսումնասիրման աշխատանքներում, երբ որպես բժշկական համալսարանի 32-ամյա հղի ուսանող հասկացել է, որ իր ամենամսյա միգրենային գլխացավն անհետացել է։ Խորհրդակցելով էնդոկրինոլոգ Ռայմոնդ Գրինի հետ՝ նա եզրակացրել է, որ գլխացավերը պրոգեստերոն հորմոնի պակասի հետևանքն են․ հորմոնը նվազում է դաշտանից առաջ, բայց ավելանում հղիության ընթացքում։ Հետագա կլինիկական ուսումնասիրությունից հետո՝ 1953 թվականին, բժիշկ Դալտոնը Գրինի հետ միասին բրիտանական բժշկական ամսագրերում հրապարակել է իր տեսությունը՝ առաջին անգամ օգտագործելով նախադաշտանային համախտանիշ կամ ՆԴՀ տերմինը։

Բժիշկ Դալտոնը, ով իր սեփական գործունեությունն սկսելուց հետո բուժել է բազմաթիվ կանանց, եզրակացրել է, որ ՆԴՀ-ն պարբերական հորմոնային խախտում է, որը տեղի է ունենում օվուլյացիայից 14 օր հետո և որի առավել ծանր ախտանիշներն ի հայտ են գալիս դաշտանից առաջ՝ օվուլյացիայի վերջին 4 օրերի ընթացքում։ Մի շարք տղամարդ գործընկերների տեսակետներին ուղղակիորեն հակասելով՝ նա պնդել է, որ ախտանշաններն ավելի շատ ֆիզիկական բնույթի են, քան թե հոգեբանական, և ներառում են միգրենային գլխացավեր, ասթմա, էպիլեպսիա, մաշկի ախտահարում, դյուրագրգռություն, գերհոգնածություն և դեպրեսիա։

Բացի իր հիվանդներից, նա ուսումնասիրել է դեռահաս դպրոցական աղջիկների, բռնության ենթարկված երեխաների մայրերի և կանանց, ովքեր բանտարկվել են ծանր հանցագործությունների, այդ թվում՝ սպանության համար։ Նրա ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ ՆԴՀ-ի ծանր դեպքերում աշակերտուհիների առաջադիմությունը նվազում է, և հավանականությունը մեծանում է, որ կանայք բռնության կենթարկեն իրենց երեխաներին կամ հանցանք կգործեն։ Ելնելով պատմական վկայություններից՝ նա նույնիսկ եզրակացրել է, որ Վիկտորյա թագուհին տառապել է ՆԴՀ-ով, ինչն ի հայտ է եկել ամեն ամիս նրա գոռոցների ու ամուսնու՝ արքայազն Ալբերտի վրա իրեր նետելու մասին զեկույցների մեջ։
 
Դալտոնին է վերագրվել խանգարման ախտորոշման համար դաշտանային դիագրամներ կազմելը և նաև պնդումները, որ կանանց մոտ ՆԴՀ-ի ժամանակահատվածը բնորոշվում է ինքնասպանության փորձերի ավելի բարձր ցուցանիշներով, ալկոհոլի չարաշահմամբ ու դաժան հանցագործություններ գործելով։

Բժիշկ Դալտոնը պնդել է, որ ՆԴՀ-ը հիմնականում առաջանում է պրոգեստերոնի անբավարարությունից և կարող է բուժվել հորմոնային թերապիայի միջոցով։ Նա նաև կարծել է, որ հորմոնը կարող է օգտագործվել հետծննդյան դեպրեսիան թեթևացնելու համար։ Բայց այսօր շատ փորձագետներ համամիտ չեն այս տեսակետին, փոխարենը ՆԴՀ-ի բուժման հարցում վստահում են սերոտոնինի ընտրողական ընդունման խանգարիչներին և այլ դեղամիջոցներին։

Իր հետագա աշխատանքներում բժիշկ Դալտոնի օգնությամբ ապացուցվել է, որ ՆԴՀ-ն կարող է սրել դեպրեսիան ու այլ խանգարումները, ինչը հատկապես դրսևորվում է դաշտանային ցիկլի վերջին կամ դաշտանի սկզբի մի քանի օրերին։ Նա դարձել է բրիտանական թագավորական բժշկական ընկերության ընդհանուր պրակտիկայի բաժնի առաջին կին նախագահը։

Դոկտոր Դալտոնի մեկ այլ ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ ՆԴՀ-ի որոշ ախտանիշներ, ինչպիսիք են զարկերակային գերճնշումը, այտուցները և մեզի մեջ ալբումինի առկայությունը, ապացուցում են հղիության ընթացքում պրեէկլամպսիայի առկայությունը։ Ախտանիշներ հայտնաբերելու վաղ շրջանում հիվանդներին տրվել է պրոգեստերոնի նախնական չափաբաժին, իսկ դրանից հետո՝ եթե ախտանիշները դեռևս առկա էին, նրանք շարունակական բուժում են ստացել։ Ծննդատներում պրոգեստերոն օգտագործելու արդյունքում պրեէկլամպսիայի դեպքերի քանակը մակարդակը 9%-ից նվազել է մինչև 1%։

Դալտոնը հրաժարվել է բուժման ընթացքում պրոգեստոգենի (սինթետիկ պրոգեստոգենների) օգտագործումից, որովհետև կարծում էր, որ այն տարբեր կողմնակի ազդեցություններ ունի։ Բուժումների համար ընտրել է բնական պրոգեստերոնը, ինչը հայտնաբերվել է քաղցր կարտոֆիլում։ Բացի դրանից, Դալտոնը կողմնակից էր միայն բնական պրոգեստերոնին, որովհետև նա պնդում էր, թե միայն բնականն է համապատասխանում պրոգեստերոնի ընկալիչներին։ Իր բուժումների մեծամասնության դեպքում օգտագործել է պրոգեստերոնի մեծ չափաբաժիններ, քանի որ կարծել է, թե վտանգավոր չափաբաժին չկա և 400&nbsp;միլիգրամը նվազագույն չափաբաժինն է։ Պրոգեստերոնի մյուս դրական կողմերից է կանանց մոտ մազերի ինտենսիվ աճն ու գլխուղեղի վնասվածքների բուժումը։

Գրել է բեսթսելլեր դարձած «Ամիսը մեկ անգամ․ նախադաշտանային համախտանիշի բնագիր ձեռնարկ» (1978թ․) և «Դեպրեսիա ծննդաբերությունից հետո․ ինչպես տարբերել, բուժել և կանխել հետծննդյան դեպրեսիան» աշխատությունները։

## Անձնական կյանք
Իր առաջին ամուսնու մահից հետո ամուսնացել է Թոմ Դալտոնի հետ, որը մահացել է 1992 թվականին։ Ունեցել է 4 երեխա՝ Մայքլ, Թոմաս, Ուենդի և Մաուրին, ու նաև 5 թոռ, այդ թվում՝ Եվրոպական պառլամենտի բրիտանացի անդամ Դանիել Դալտոնը։

Վախճանվել է Բրիտանիայում 2004 թվականի սեպտեմբերի 17-ին՝ 87 տարեկան հասակում․ ընտանիքը չի հստակեցրել նրա մահվան պատճառը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Թայմսի» մահախոսականը՝ բժիշկ Կատարինա Դալտոն 
* https://www.nytimes.com/2004/09/28/science/28dalton.html?_r=0 «Նյու Յորք Թայմսի» մահախոսականը Կատարինա Դալտոնի մասին
* http://articles.latimes.com/2004/sep/28/local/me-dalton28 «Լոս Անջելես Թայմսի» մահախոսականը Կատարինա Դալտոնի մասին
* http://www.nel.edu/pdf_/25_5/NEL250504L01_In-Memory-Dalton_.pdf  «Ի հիշատակ բժիշկ Կատարինա դալտոնի»
* http://www.nbcnews.com/id/6108495/ns/health-womens_health/t/pms-researcher-dies/#.XOJBfchKjIU «ՆԴՀ-ի հետոզոտողը մահանում է 87 տարեկանում»

Կատեգորիա:20-րդ դարի բրիտանացի կին գրողներ