Մինաս Թեոլեոլյան

**Մինաս Թեոլեոլյան** (, ), հայ ուսուցիչ, արձակագիր, հրապարակագիր և խմբագիր, կրթության ոլորտի և կուսակցական գործիչ։  Ակտիվ գործնեություն է ծավալել Սիրիայում, Լիբանանում, Եգիպտոսում և ԱՄՆ-ում։ Գրականագետ, սփյուռքագետ պրոֆեսոր Խաչիկ Թոլոլյանի հայրն է։

## Կենսագրություն
Մինաս Թեոլեոլյանը ծնվել է 1913 թվականին։ Հաճախել է Պարտիզակի «Սրբոց Թարգմանչաց» վարժարանը։ 1922 թվականին, Իզմիրի ջարդերից հետո, պատանի Մինասը մեկնել է Պոլիս, որտեղ սովորել է Վիեննայի Մխիթարյան վարժարանում։ Սովորելու տարիներին 13 տարեկանում Թեոլեոլյանը գրել է իր առաջին բանաստեղծությունը։ 17 տարեկանում ընկերոջ հետ նա սկսել է հրատարակել «Արձան» գեղարվեստական պարբերաթերթը։

1933 թվականին ավարտել է Մխիթարյան վարժարանը և որպես ավարտական աշխատանք՝ ներկայացրել Վահան Թեքեյանի բանաստեղծության մասին։

Թուրքական բանակում զինվորական ծանր ծառայությունը ավարտելուց հետո, Թեոլեոլյանը հայ գրականության ուսուցիչ է նշանակվել իր ավարտած Մխիթարյան վարժարանում։

1937 թվականին Մինաս Թեոլեոլյանը համագործակցում էլ է սփյուռքահայ մամուլի հետ։ Նա ստիպված է եղել հեռանալ Թուրքիայից, քանի որ նրա դեմ սկսել էին ոստիկանական հետապնդումներ և դատական հարցաքննություններ՝ Ֆրանսայի և Միացյալ Նահանգների դաշնակցական թերթերի՝ «Յառաջ» և «Հայրենիք»-ի հետ ունեցած կապերի և համագործակցության պատճառով։

Երկու տարի ուսուցչություն է արել Բուլղարիայում (Սոֆիայի Գեորգ-Մեսրոպ ճեմարան), և մեկ տարի՝ Գոսթանցայի (Ռումանիա) ազգային վարժարանում։ 1939 թվականի վերջերին վերադարձել է Պոլիս, որտեղ դարձել է տեղի հայ մամուլի կանոնավոր աշխատակից և մնացել այնտեղ մինչև 1944 թվականը, երբ իր ազգային-քաղաքական և գաղափարական հրապարակումների պատճառով կրկին հետապնդման է ենթարկվել։ Այդ անգամ նա վերջնականապես հեռացել է Թուրքիայից և հաստատվել Սիրիայում։

Նույն տարում՝ Հալեպում, Մինաս Թեոլեոլյանը պաշտոնապես միացել է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության շարքերին։ Ուսուցչության է արել Հալեպի «Հայկազեան» վարժարանում, միաժամանակ ղեկավարելով ՀՅԴ Սիրիայի պաշտոնաթերթ «Արևելքը»։

Զարեհ Ա Փայասլյանի (հետագայում՝ Մեծի Տանն Կիլիկիոյ կաթողիկոս Զարեհ Ա) և ՀՅԴ ղեկավար գործիչ ու պետական պատգամավոր Հրաչ Փափազյանի առաջարկով, Թեոլեոլյանը 1948 թվականին նշանակվել է «Կարեն Եպպե» ճեմարանի առաջին տնօրեն և այդ պաշտոնը զբաղեցնել մինչև 1956 թվականը։

1956 թվականին քաղաքական պատճառներով արտաքսվել է Սիրիայից և հաստատվել Կահիրեում, որտեղ Վահան Նավասարդյանի մահից մեկ տարի հետո ստանձնել է ՀՅԴ Եգիպտոսի պաշտոնաթերթ «Յուսաբերի» խմբագրի պաշտոնը։ 1957 թվականին տեղափոխվել է Բեյրութ, որտեղ երեք տարի եղել է ազգային «Ս. Նշան» վարժարանի տնօրենը։ Այս շրջանին կանոնավոր թղթակցել է Լիբանանի «Ազդակ» և Փարիզի «Յառաջ» թերթերում։

1960 թվականին կուսակցական գործիչի առաքելությամբ Մինաս Թեոլեոլյանը գործուղվել է Միացյալ Նահանգներ։ 1962 թվականից սկսած մինչև 1979 թվականը վարել է «Հայրենիք» թերթի խմբագրի պաշտոնը։  Խմբագրի պաշտոնից հանգստի անցնելու հետո կանոնավոր թղթակցել է «Հայրենիք» և Կալիֆոռնիայի «Նոր Կյանք» շաբաթաթերթին։

Հրապարակագրական իր երկարամյա ծառայության ընթացքում Մինաս Թեոլեոլյանը կանոնավոր թղթակցել է  ՀՅԴ «Դրոշակ» պաշտոնաթերթին։
Մինաս Թեոլեոլյանը մահացել է 1997 թվականին Բոստոն քաղաքում։

## Գրական վաստակ
*Մինաս Թեոլեոլյանը թղթակցել է է պոլսահայ և սփյուռքահայ մամուլին՝ հրապարակագրական, գրական և պատմական հոդվածներով ու ուսումնասիրություններով։
*Երիտասարդության տարիներին խմբագրել է «Արձան» պարբերաթերթը (1932)։
*Խմբագրական պաշտոններ է ստանձնել Ստամբուլի «Մարմարա», Հալեպի «Արևելք», Կահիրեի «Յուսաբեր» և Բոստոնի «Հայրենիք» օրաթերթերում։
*Խմբագրել է Հալեպի «Արևելք» տարեգիրքը (1948)։
*Հեղինակ է հայերենի քերականության դասագրքերի։
*Իր արխիվում պահվում են հրատարակության պատրաստ բազմաթիվ անտիպ գրական և լեզվաբանական ուսումնասիրություններ՝ այդ թվում՝ «Դաստիարակչական ամրոցներ՝ 10–14-րդ դարերում», «Հայ լեզվի հոլովույթը՝ Ե.-Ի. դարերում», «Միջնադարյան հայ բանաստեղծությունը», «Խորհրդահայ գրականությունը՝ 1920–1980»։
*Օգտագործել է Արմեն Ամատյան, Վազգեն Վանանդյան, Նոճեաց Տղան և Մ. Թաթուլ գրական անունները։

## Աշխատություններ
*Վահան Թեքեյան (գրականագիտական վերլուծություն), Իսթանպուլ, 1933։
*Նախերգանք (բանաստեղծություններ և արձակ էջեր), Սոֆիա, 1937։
*Մթնոլորտ (բանաստեղծություններ), Հալեպ, 1945։
*Ցեղին Փառքը (քերթված թատերգություն), Հալեպ, 1952։
*Դար մը Գրականություն, 1850–1950 (հատընտիր)
*Ա. հատոր, Կահիրե, 1955
*Բ. հատոր, Կահիրե, 1956
*Բ. հրատարակություն, Ա. հատոր՝ 1850–1920, Բոստոն, 1977
Բ. հատոր՝ 1920–1980, Նյու Յորք, 1982

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Մինաս Թէօլէօլեան (1913-1997): Խստապահանջ գրականագէտը, գաղափարապաշտ հրապարակագիրը եւ վաստակաշատ ուսուցիչը:
* Մինաս Թէօլէօլեան

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանությունից փրկվածներ