open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Անրի Բեքերել

**Անտուան Անրի Բեքերել** (, ), ֆրանսիացի ֆիզիկոս։

## Կենսագրություն
Անտուան Անրի Բեքերելը հայտնագործել է ռադիոակտիվության երևույթը։ Բեքերելը 1874 թվականին ավարտել է Փարիզի Պոլիտեխնիկական դպրոցը, իսկ 1876 թվականին դասավանդել է նույն դպրոցում։ 1892 թվականին դարձել է Փարիզի բնագիտապատմական թանգարանի, 1895 թվականին՝ Պոլիտեխնիկական դպրոցի պրոֆեսոր, 1908 թվականին ընտրվել է Փարիզի գիտությունների ակադեմիայի նախագահ։ Անրի Բեքերելն զբաղվել է օպտիկայի, էլեկտրականության, մագնիսականության, լուսաքիմիայի, էլեկտրաքիմիայի և օդերևութաբանության զանազան հարցերի ուսումնասիրությամբ։ 1896 թվականին հետազոտելով լուսարձակող տարբեր նյութերի ազդեցությունը լուսանկարչական թղթի վրա, հայտնագործել է ռադիոակտիվության երևույթը, որի համար 1903 թվականին արժանացել է Նոբելյան Մրցանակի։ Ուսումնասիրել է նաև ռադիոակտիվ ճառագայթման ֆիզիոլոգիական ազդեցությունը։

Միավորների միջազգային համակարգում Բեքերելի անունով է կոչվել ռադիոակտիվության միավորը (Բք)։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Դպրոցական մեծ հանրագիտարան։ Գիրք 1, հատոր 1։ Երևան 2008, էջ 156

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ
Հակոբոս Ալփյան

մինի
**Հակոբոս Ալփյան** (Հակոբոս՝ եբր. «գարշապարից բռնող») ,  - *Հակոբոս Կրտսեր* ), ըստ Նոր Կտակարանի՝ Հիսուս Քրիստոսի 12 առաքյալներից մեկը։

## Հակոբոս Ալփյան առաքյալը Նոր Կտակարանում
Նոր Կտակարանում Հակոբոս կրտսերը (այսպես է անվանվում Զեբեդեոսի որդի Հակոբոսի հետ չշփոթելու համար) հիշատակվում է Մատթեոսի, Մարկոսի և Ղուկասի կողմից բերվող առաքյալների ցուցակներում(Մատթ. 10:3, Մարկ. 3:18, Ղուկ. 6:15), սակայն այլ տեղեկություններ նրա մասին Ավետարանում այլևս չենք գտնում։ Վերջին տեղեկությունը նրա մասին Գործք առաքելոցում է (1:13)՝ Մատաթիայի ընտրության ժամանակ։ Ուշագրավ է, որ Մատթեոսի և Մարկոսի Ավետարաններում Հակոբոսը Թադեոսի հետ հիշվում է որպես Ալփեոսի որդի։ Մարկոս 2։14 համարում Ալփեոսի որդի է անվանվում նաև Ղևի-Մատթեոսը, ինչի արդյունքում կարծիք է ձևավորվել, որ երեք առաքյալները՝ Հակոբոս Կրտսերը, Թադեոսը և Մատթեոսը եղբայրներ էին։

## Հակոբոս Ալփյան առաքյալը Ավանդության մեջ
Ըստ եկեղեցական ավանդության Հակոբոսը, նախքան Հիսուս Քրիստոսի աշակերտ դառնալը իր եղբոր՝ Մատթեոսի նման մաքսավոր է եղել։ Հոգեգալստից հետո քարոզել Հրեաստանում, այնուհետև, Անդրեասի հետ մեկնել է Եդեսիա։ Հետագայում ինքնուրույն քարոզել է Գազայում և Էլևթերոպոլիսում (Հարավային Պաղեստին) և Եգիպտոսում։ Որոշ հեղինակներ այս Հակոբոսին նույնացնում են Հակոբոս Տյառնեղբոր հետ, ինչը չունենալով բավականին հիմքեր, մերժելի է Արևելյան եկեղեցիների կողմից։ Նրա մահվան և թաղման վերաբերյալ գոյություն ունեն մի քանի վարկածներ։ Բոլոր հեղինակները համաձայն են, որ նա նահատակվել է, սակայն տարբերվում է վայրը և եղանակը։ Նա կամ մահ է ընդունել «հրեաների կողմից քարկոծման միջոցով», կամ խաչվել է Եգիպտոսի ճանապարհին։

## Հիշատակության օրը
Սուրբ Հակոբոս Ալփյան առաքյալը Ընդհանրական Եկեղեցու սուրբ է։ Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին տոնում է նրա տոնը 12 առաքյալների հետ և Վերափոխմանը Երրորդ կիրակիին նախորդող շաբաթ օրը՝ Թովմաս, Սիմոն Կանանացի առաքյալների հետ միասին նույն օրը։
Հույն Եկեղեցին տոնում է հոկտեմբերի 9-ին, Լատին Եկեղեցին՝ Մայիսի 1-ին՝ որպես Հակոբոս Տյառնեղբայր։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
# Աստուածաշունչ Մատեան Հին և Նոր Կտակարանների, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին և Հայաստանի Աստուածաշնչային ընկերութիւն, 2004։
# Շնորհք արքեպիսկոպոս Գալույտեան, Աստուածաշնչական սուրբեր, Երևան, 1997։
# Ավետարանների գործող անձինք, Սուրբ Էջմիածին, 2010։
# Новый библейский словарь, часть 1, Санкт-Петербург, 1999г.

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու վարդապետություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեական սրբեր
Մովսես մարգարե

**Մովսես** (),  եբրայեցի ուսուցիչ և առաջնորդ, համարվում է հուդայականության ամենակարևոր մարգարեն, ինչպես նաև քրիստոնեության, իսլամի, բահայի և այլ աբրահամյան կրոնների ամենակարևոր մարգարաներեից մեկը։ Ըստ Աստվածաշնչի և Ղուրանի՝ Մովսեսը իսրայելցիների առաջնորդն ու օրենսդիրն էր, որը գրել է Թորան (Աստվածաշնչի առաջին հինգ գրքերը)։

Ըստ Ելք գրքի՝ Մովսեսը ծնվել է, երբ իր ժողովուրդի՝ իսրայելցիների, որոնք ստրկացված փոքրամասնություն էին, բնակչության թիվը աճում էր, և արդյունքում Եգիպտոսի փարավոնը անհանգստանում էր, որ նրանք կարող են դաշնակցել Եգիպտոսի թշնամիների հետ։ Մովսեսի երբրայեցի մայրը՝ Հովքաբեթը, թաքցնում է Մովսեսին, երբ փարավոնը հրամայում է բոլոր նորածին երբրայեցի տղաներին սպանել՝ իսրայելցիների բնակչությունը փոքրացնելու համար։ Փարավոնի աղջիկը՝ Բիֆյան, Մովսեսին գտնում է Նեղոս գետում և որդեգրում նրան։ Մի երբրայեցի ստրուկի ծեծող եգիպտացու սպանելուց հետո Մովսեսը փախնում է Մադիամի երկիր, որտեղ՝ Քորեբ լեռան վրա կրակի բոցով մորենու միջից Տիրոջ հրեշտակը երևում է նրան։ 

Աստված Մովսեսին ուղարկում է Եգիպտոս՝ իսրայելցիներին ստրկությունից ազատելու համար։ Մովսեսը ասում է, որ ցածրաձայն ու ծանրախոս է և խնդրում է այլ, ավելի կարող մարդու ուղարկել, այդ պատճառով Աստված թողնում է, որ իր մեծ եղբայրը՝ Ահարոնը, իր փոխարեն խոսի։ Տասը հարվածներից հետո Մովսեսը իսրայելցիներին հանում է Եգիպտոսից, որից հետո նրանք հաստատվում են Սիոն լեռան մոտ, որտեղ Մովսեսը ստանում է տասը պատվիրանները։ Անապատում 40 տարի թափառելուց հետո Մովսեսը 120 տարեկանում մահանում է Նեբո լեռան վրա։

Հետազոտողների մեծ մասը համարում են, որ աստվածաշնչյան Մովսեսը լեգենդ է, բայց հնարավոր են համարում, որ Մովսեսը կամ Մովսեսի նման կերպար գոյություն է ունեցել մ․թ․ա․ 13-րդ դարում։ Ըստ Ռաբինական հուդայականության՝ Մովսեսը ապրել է մ․թ․ա․ 1391–1271 թվականներին, ըստ Հիերոնիմոսի՝ Մովսեսը ծնվել է մ․թ․ա․ 1592 թվականին, իսկ ըստ Ջեյմս Ուշերի՝ մ․թ․ա․ 1571 թվականին։ Եգիպտական «Մովսես» անվան հիշատակում կա Հին Եգիպտոսի գրականությունում։ Ըստ հրեա պատմիչ  Հովսեփոս Փլավիոսի՝ եգիպտացի պատմիչ Մանեթոնը գրել է Օսարսեֆ անվամբ եգիպտացի դավաճան հոգևորականի մասին, որն իրեն կոչել է Մովսես և հաջողությամբ հեղաշրջում է արել։ Նա մի քանի տարի կառավարել է Եգիպտոսը, մինչև փարավոնը վերականգնել է իշխանությունը և վտարել նրան։

Մովսեսը հաճախ պատկերվել է քրիստոնեական արվեստում և գրականությունում, ինչպես օրինակ՝ Մքելանջելոյի Մովսեսը։ Աստվածաշնչի լատիներեն սխալ թարգմանության պատճառով միջնադարյան և վերածննդի ժամանակաշրջանում նա հաճախ պատկերվել է փոքր եղջյուրներով։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աստվածաշնչյան մարգարեներ
Կատեգորիա:Կրոնի հիմնադիրներ
Կատեգորիա:Հին Կտակարանի անձինք
Կատեգորիա:Հուդայականություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեության մարգարեներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու սրբեր
Սինայ (լեռ)

**Սինա լեռ** (, *Հար-Սինայ*; նաև՝ *Մովսեսի լեռ*, *Խորիվ լեռ*), լեռ Եգիպտոսի Սինայի թերակղզում։ Ըստ Հին Կտակարանի այդ լեռան վրա է Աստված հայտնվել Մովսեսին և շնորհել Տասնաբանյան։

Հրեական ավանդությունը չի պահպանել Սինա լեռան ճշգրիտ տեղը։ Ներկայիս լեռան նույնացումը Աստվածաշնչում հիշվող Սինայի հետ կատարվել է քրիստոնյաների կողմից մ.թ. IV դարի սկզում։ Ներկայումս առաջարկվում են Սինա լեռան տեղագրման այլ տարբերակներ։

Լեռան գագաթին գտնվում է Սբ Երրորդության տաճարը և փոքր մզկիթ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Եգիպտոսի լեռներ
Սիմոն Կանանացի

**Սիմոն Կանանացի** (Սիմոն (Շմավոն)՝ արամ. «ունկնդրում» , ), ըստ Նոր Կտակարանի՝ Հիսուս Քրիստոսի 12 առաքյալներից մեկը։

## Սիմոն Կանանացին Նոր Կտակարանում
Ավետարաններում հիշատակվում է բերվող առաքյալների ցուցակներում (Մատթ. 10:, Մարկ. 3:18, Ղուկ. 6:15), ինչպես նաև Գործք առաքելոցում (1:13)։ «Կանանացի» մականունը, որ հաճախ կարծվում է որպես «Քանանի երկրից սերած» կամ «Կանա քաղաքի բնակիչ», իրականում արամերեն բառ է, որ նշանակում է «նախանձահույզ»։ Դեռևս 6 թ.-ից Հրեաստանում գոյություն ուներ Նախանձահույզների կուսակցությունը («զելոտների» հրեական կրոնական խմբավորումը), որի Գալիլեացի տաքարյուն հետևորդները ջանք չէին խնայում ժողովրդի միջից վերացնելու օտար լուծը և օտարամոլ հրեաներին։ Ըստ ժամանակակից ուսումնասիրողների Սիմոն Կանանացին այդ կուսակցության հետևորդ էր և կուսակցությունից էր ստացել «Կանանացի» մականունը (հմմտ. Ղուկ. 6։15)։

## Սիմոն Կանանացին Ավանդության մեջ
Շմավոն առաքյալի քարոզչության մասին պատմում է «Սիմոնի և Հուդայի չարչարանքները» վերնագրով պարականոն գրվածքը, ըստ որի առաքյալը Հուդա-Թադեոսի հետ քարոզել և նահատակվել է Պարսկաստանում։ Ըստ ավանդության նա քարոզել է Հրեաստանում, Եգիպտոսում և Լիբիայում, հնարավոր է։ Առասպելական տեղեկություններ կան, որ այցելել է Բրիտանիա։Նահատակվել է սղոցվելու միջոցով ,Կովկասի Սև ծովի ափամերձ շրջաններում։

## Հիշատակության օրը
Սուրբ Սիմոն Կանանացի առաքյալը Ընդհանրական Եկեղեցու սուրբ է։ Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին տոնում է նրա տոնը 12 առաքյալների հետ և Վերափոխմանը Երրորդ կիրակիին նախորդող շաբաթ օրը՝ Թովմաս, Հակոբոս Ալփյան առաքյալների հետ միասին նույն օրը։
Հույն Եկեղեցին տոնում է մայիսի 10-ին, Լատին Եկեղեցին՝ հոկտեմբերի 28-ին։

## Աղբյուրներ
# Աստուածաշունչ Մատեան Հին և Նոր Կտակարանների, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին և Հայաստանի Աստուածաշնչային ընկերութիւն, 2004։
# Շնորհք արքեպիսկոպոս Գալույտեան, Աստուածաշնչական սուրբեր, Երևան, 1997։
# Ավետարանների գործող անձինք, Սուրբ Էջմիածին, 2010։
# Новый библейский словарь, часть 1, Санкт-Петербург, 1999г.

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու վարդապետություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեական սրբեր
Ծով

[250px|մինի|[Սև ծով]]

**Ծով**, Համաշխարհային օվկիանոսի մաս, որը քիչ թե շատ մեկուսացած է ցամաքով (թերակղզիներով, կղզիներով) կամ ստորջրյա բարձունքներով։ Աշխարհում կա 63 ծով,իսկ ամենամեծը`Սարգասսոն է։Օվկիանոսի բաց մասերից գլխավորապես տարբերվում է ջրաբանական, օդերևութաբանական և կլիմայական ռեժիմով։ Որոշ ծովեր հանդիսանում են այլ ծովերի մասեր (օրինակ՝ Էգեյան ծովը Միջերկրական ծովի մասն է)։ Մի քանի տիպիկ ծովեր ավանդաբար կրում են «ծոց» սխալ անվանումը (Մեքսիկական, Հուդզոնի, Պարսից)։ Դրան հակառակ ծով են կոչվում մի քանի լճեր (Կասպից, Արալյան, Մեռյալ), օվկիանոսային բաց տարածություններ (Սարգասյան, Ֆիլիպինյան)։Ջրային տարածքը զբաղեցնում է մոլորակի 71 տոկոսը։

Ծովերը երկրաբանական առումով երիտասարդ են։ Դրանք առաջացել են պալեոգեն-նեոգենում և վերջնականապես ձևավորվել անթրոպոգենում։ Կլիման և ջրի ջերմաստիճանը կախված են ծովի աշխարհագրական լայնությունից, ջրային զանգվածի ծավալից ու խորությունից, հարակից ցամաքների կլիմայից։ Դրանցից շատերի (Միջերկրական ծով, Կարմիր ծով, Ավստրալա-Ասիական ծով, Պարսից ծոց) ջուրը թե՛ մակերեսին և թե՛ խորքում ավելի տաք է, քան օվկիանոսի հարևան տարածություններինը, իսկ մյուսներինը (Օխոտի, Բերինգի ծովեր, Ա. Լավրենտիոսի, Հուդզոնի ծոցեր)՝ ավելի սառը։ Աշխարհում ջրոլորտի մակերևութային առավելագույն ջերմաստիճանները գրանցված են ոչ թե օվկիանոսներում (32&nbsp;°C), այլ՝ ծովերում (Կարմիր ծովում, Պարսից ծոցում՝ մինչև 35&nbsp;°C): Ծովի ջրի աղիությունը, ի տարբերություն օվկիանոսի, խիստ տատանվում է։ Սև ծովի մակերեսին աղիությունը 18‰ է, իսկ հյուսիսային ափերի մոտ, թափվող գետերի շնորհիվ, հասնում է 5-6‰-ի։ Խոնավ ու ցուրտ շրջանում գտնվող Բալթիկ ծովի աղիությունը 6-8‰ է։ Չորային կլիմա ունեցող երկրներով շրջապատված ծովերի աղիությունը բարձր է, Միջերկրական ծովինը 38-39‰ է, Կարմիր ծովինը՝ մինչև 41,5‰: Ծովի և օվկիանոսի միջև տեղի է ունենում ջրափոխանակություն (նեղուցներով)։ Սառցակալումն ինտենսիվ է Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի ծայրամասային ծովերում, որտեղ սառույցները պահպանվում են նաև ամռանը։ Բարեխառն գոտու հյուսիսային մասի ծովերում սառցապատումն ավելի վաղ է սկսվում (հոկտեմբեր-նոյեմբեր)՝ ջրի նվազ աղիության և ցամաքի շուտ սառչելու հետևանքով։ Ամռանը, ցամաքի տաքացման և գետային տաք ջրերի ներհոսքի շնորհիվ, սառցապատումը շուտ է վերանում, քան օվկիանոսում։ Ծովի ջրի գույնը բարձր ջերմաստիճանի և զգալի աղիության պայմաններում կապույտ է, մերձբևեռային սառը և նվազ աղիության դեպքում՝ կանաչավուն։

Ծովային հոսանքներ առկա են համարյա բոլոր ծովերում։ Դրանց առաջացման պատճառը քամիները և գետերն են։ Գերակշռող ուղղությունը ցիկլոնային է։ Ծովի օրգանական աշխարհը, ի տարբերություն բաց օվկիանոսի, ներկայացված է զգալի թվով էնդեմիկ տեսակներով և հաճախ ավելի բազմազան է, որի պատճառները, բացի մեկուսացվածությունից, հանդիսանում են ծովում կյանքի բազմազան պայմաններն ու ջրավազանների երկրաբանական առանձնահատկությունները։

## Տես նաև
* Օվկիանոս
* Գետ

Կատեգորիա:Ծովեր
Կատեգորիա:Օվկիանոսագիտություն
Կատեգորիա:Ջրային մարմիններ
Համեմատական հոգեբանություն

**Կենդանիների հոգեբանություն**, հոգեբանության բնագավառ, որն ուսումնասիրում է կենդանիների հոգեկան կյանքը։ Անվանում են նաև **համեմատական հոգեբանություն**։

Կենդանիների հոգեբանության բնագավառում կատարվող հետազոտությունները, որոնց հիմքը դրել է Չարլզ Դարվինը, հսկայական նշանակություն ունեն մարդու հոգեկանի ֆիլոգենեզը բացահայտելու տեսակետից։ Այս հետազոտությունները առնչվում են հոգեբանության տարբեր խնդիրների, կիրառում տարբեր մեթոդներ՝ ուսումնասիրելով շատ տեսակների վարքը։

Հատկապես կարևոր է մարդանման կապիկների հոգեկան կյանքի (բնազդային վարքի, մտածողության և այլն) ուսումնասիրությամբ։

## Աղբյուրներ
* Ա. Ա. Նալչաջյան, Հոգեբանական բառարան, Երևան, «Լույս», էջ 129։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոգեբանության ճյուղեր
Արևելյան հարց

մինի|Բալկանյան թերակղզին 1877-78 թթ. ռուս-թուրքական պատերազմից հետո
**Արևելյան հարց**, Եվրոպական դիվանագիտության մեջ հիմնախնդիրների ամբողջություն էր՝ Օսմանյան կայսրության և նրա հպատակ ժողովուրդների ազատագրման, պատմական ճակատագրի, ինչպես նաև մեծ տերությունների գաղութային քաղաքականության վերաբերյալ։

«Արևելյան հարց» հասկացությունն առաջին անգամ գործածել են Սրբազան դաշինքի (Ռուսական կայսրություն, Ավստրիա, Պրուսիա, Ֆրանսիա և այլն) երկրները՝ 1822 թ-ի Վերոնայի կոնգրեսում՝ Թուրքիայի դեմ Հունաստանի մղած անկախության պատերազմի առիթով։
Արևելյան հարցի պատմությունն սկսվել է XVIII դարի վերջից և ավարտվել Առաջին համաշխարհային պատերազմով (1914–1918 թթ.), երբ փլուզվեց Օսմանյան կայսրությունը։ Աշխարհամարտը դարձել էր մեծ տերությունների շահերի բախման կիզակետ, իսկ Արևելյան հարցի հիմնախնդիրները՝ XVIII–XIX դարերի միջազգային հարաբերությունների գլխավոր առանցքը։
1877-1878 թթ-ի ռուս-թուրքական պատերազմից հետո կնքված Սան Ստեֆանոյի, ապա՝ Բեռլինի պայմանագրերի (1878 թ.) փաստաթղթերում, միջազգային դիվանագիտության մեջ առաջին անգամ գործածվել է նաև «Հայկական հարց» հասկացությունը և դարձել Արևելյան հարցի բաղկացուցիչ մասը։
Առաջին աշխարհամարտում Թուրքիայի պարտության հետևանքով Օսմանյան կայսրությունից անջատվել են առանձին ազգապատկան տարածքներ։ Սևրի հաշտության պայմանագրով (1920 թ.) ճանաչվել է նաև անկախ և միացյալ Հայաստանի գոյությունը։ Սակայն Թուրքիայում ծավալված ազգայնամոլական շարժումը, քեմալական Թուրքիայի և Խորհրդային Ռուսաստանի մերձեցումը խոչընդոտել են Սևրի պայմանագրի իրագործումը. Արևմտյան Հայաստանն ու Կիլիկիան մնացել են թուրքական տիրապետության տակ։
1922–1923 թթ-ի Լոզանի կոնֆերանսում ճանաչվել են Թուրքիայի նոր սահմանները. Օսմանյան կայսրությունը դադարել է գոյություն ունենալուց, և «Արևելյան հարց» հասկացությունը դուրս է եկել ասպարեզից։ Արևելյան հարցը լուծվել է, սակայն Հայկական հարցը շարունակում է մնալ չլուծված։

## Տես նաև
* Հայկական հարց

Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրություն
Կատեգորիա:Հայկական հարց
Կատեգորիա:Ռուս-թուրքական հարաբերություններ
Կատեգորիա:Դիվանագիտություն
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության քաղաքականություն
Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-Թուրքիա հարաբերություններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմություն
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պատմություն
Քեյթ Ուինսլեթ

**Քեյթ Էլիզաբեթ Ուինսլեթ** (, ), կինոյի և թատրոնի բրիտանացի դերասանուհի, արժանացել է «Օսկար», ինչպես նաև «Ոսկե Գլոբուս» (2 անգամ) և «BAFTA» (2 անգամ) մրցանակների։

Քեյթ Ուինսլեթը դերասանական կարիերան սկսել է 1991 թվականից․ նրա դեբյուտը կայացել է բրիտանական հեռուստատեսությունում։ Ուինսլեթի առաջին ֆիլմը եղել է «Երկնային արարածներ»-ը (1994)։

1997 թվականին, «Տիտանիկ» ֆիլմում Ռոզա Բուքեյթերի դերը մարմնավորելուց հետո, նա համաշխարհային ճանաչում ձեռք բերեց, այդ դերի համար ստացավ իր երկրորդ Օսկար-ի անվանակարգը։ Հետագայում նա նկարահանվեց այնպիսի հայտնի ֆիլմերում, ինչպիսիք են  «Աիրիս»-ը (2001), «Մաքուր բանականության հավերժ փայլատակում» (2004), «Փնտրելով Նևերլենդը» (2004), «Ինչպես մանուկներ» (2006), Ընթերցողը (2008), «Փոփոխությունների ճանապարհ» ֆիլմում վերամիավորվել է Լեոնարդո ԴիԿապրիոյի հետ (2008) և «Սթիվ Ջոբս» (2015), որոնց համար նա առաջադրվել է տարբեր կինոմրցանակների։

Բազմաթիվ մրցանակների դափնեկիր, այդ թվում՝ Օսկար (2009), BAFTA-ի երեք մրցանակ (1996, 2009, 2016), չորս «Ոսկե գլոբուս»  (2009 - երկու անգամ և՝ 2012, 2016), Էմիի մրցանակներ (2011) և Սեզարի պատվո մրցանակ (2012)։

17 մարտի, 2014-ին Քեյթ Ուինսլեթը արժանացել է աստղի Հոլիվուդյան փառքի ծառուղում։

## Ֆիլմագրություն
### Դերակատարումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:21-րդ դարի անգլիացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Սեզար» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Անգլիացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Լավագույն դերասանուհի Օսկարի մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Անգլիացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բարեգործներ
Կատեգորիա:Աուդիոգիրք կարդացողներ
Հիսուս Քրիստոսի վերջին օրերի սրբերի եկեղեցի

**Հիսուս Քրիստոսի վերջին օրերի սրբերի եկեղեցի** (), կամ, խոսակցաբար **Մորմոններ**, վերականգնողական ծագման հակատրինիտար կրոնական կազմակերպություն, մորմոնիզմի ամենամեծ ճյուղը։ Եկեղեցին հիմնադրել է Ջոզեֆ Սմիթը Երկրորդ մեծ զարթոնքի տարիներին (1790-1840)։ Գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Սոլթ Լեյք Սիթիում (Յուտա, ԱՄՆ)։ Նրա միաբանությունները (ծխերը և «փոքր ծխերը») և եկեղեցիները գոյություն ունեն աշխարհի շատ երկրներում։

2024 թվականի վերջին ներկայացրած տվյալներով, ամբողջ աշխարհում հետևորդների քանակը կազմում է գրեթե 17,510 մլն., բոլոր միսիոներների քանակը՝ մոտ 110 հազ.։

## Ծանոթագրություններ

*

Կատեգորիա:Կրոնական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Հիսուս Քրիստոսի անունով օբյեկտներ
Հերոն Ալեքսանդրիացի

**Հերոն Ալեքսանդրիացի** (, ), հույն ճարտարագետ, մաթեմատիկոս և գիտնական։ Հերոնը համարվում է մարդկության պատմության մեջ հայտնի մեծագույն ճարտարագետներից մեկը։ Հնարել է ինքնաշարժ դռներ, շարժումն ավտոմատ եղանակով տարածության վրա հաղորդելու համակարգեր, որոնք օգտագործվում էին տիկնիկային թատրոններում, շոգետուրբին, ինքնաշարժ բեմազարդանկարներ, ճանապարհների երկարության չափման սարք և այլն։ Առաջինը սկսեց ստեղծել ծրագրավորվող սարքեր։

Զբաղվել է երկրաչափությամբ, մեխանիկայով, հիդրոստատիկայով, օպտիկայով։ Հնարել է մի սարք, որը հայտնի է «Հերոնի գոլորշագունդ» անունով։

## Հերոնի գոլորշագունդ
thumb|Հերոնի գոլորշագունդ
Բաղկացած էր կրակի վրա տաքացվող, ջրով լի ու կափարիչով ծածկված կաթսայից, որի մեջ մտցված էր խողովակ։ Գոլորշու շիթը կաթսայից հասնում էր դատարկ գնդին, իսկ հետո ելնում երկու խղովակներով, որոնք ունեին տարբեր կողմերի վրա կորացած ծայրեր։ Խողովակները գտնվում էին հակադիր կիսագնդերի վրա։ Գոլորշին կոր խողովակներից դուրս գալով կիսագնդերը հրում էր հակադիր ուղղությամբ ու շարժման մեջ դնում գունդը, որն սկսում էր արագ պտտվել։ Այսպիսով, այստեղ Հերոնը կիրառեց մի սկզբունք, որի վրա է հիմնված շոգետուրբինների կառուցվածքը։

## Երկերը
Գրել է բազմաթիվ աշխատություններ, որոնցից մեզ են հասել հտևյալները. 
* Պնևմատիկա (Πνευματικά)
* Ավտոմատա (Αυτόματα)
* Մեխանիկա (Μηχανική)
* Մետրիկա (Μετρική), կիրառական մաթեմատիկայի ձեռնարկ
* Դիոպտրա (Περὶ διόπτρας)
* Բելոպոիտիկա (Βελοποιητικά), նկարագրել է ռազմական նետող սարքերը
* Կատօպտրիկա (κατοπτρικά)

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Հին Հունաստանի պատմություն, Երևան, 1982։

Կատեգորիա:Հին Հունաստանի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հույն գիտնականներ
Կատեգորիա:Հույն ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հույն գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ոչ գեղարվեստական գրողներ
Լիսիպոս

**Լիսիպոս** (**Լիսիպոս Սիկիոնեցի**, Λύσιππος, մ.թ.ա. IV դարի երկրորդ կես), հին հույն քանդակագործ, Ալեքսանդր Մակեդոնացու պալատական նկարիչ ու պատկերագիր։ Բեղմնավոր վարպետ էր, ստեղծել է Ալեքսանդր Մակեդոնացու մի քանի դիմաքանդակներ, Գրանիկոսի ճակատամարտին մասնակցած մակեդոնական հետայրների վիթխարի խմբաքանդակը, սխրանքներ գործող Հերակլեսի քանդակը և այլն։ Լիսիպոսի քանդակների հերոսները լի են կորովով, համակված են եռուն գործունեությամբ, լարված պայքարով։ Նրանք պատկերված են թշնամիների հետ մարտնչելիս, վայրի կենդանիների հետ պայքարելիս կամ սխրագործություններից հետո հանգստանալիս, բայց այդ հանգիստը բնավ էլ ալարկոտ խոնջանք չէ, կարճատև դադար նոր գործերից առաջ։

Ծնվել է Սիկիոնում։ Ստեղծագործել է մ. թ. ա. 4-րդ դարի 2-րդ կեսին։ Եղել է Ալեքսանդր Մակեդոնացու պալատական արվեստագետը։ Քանդակները հիմնականում կերտել է բրոնզից։ Գործերը չեն պահպանվել. հայտնի են անտիկ հեղինակների նկարագրություններից և Հռոմի ընդօրինակումներից։ Լիսոպոսը վերաիմաստավորել է Պոլիկլետոսի «Կանոնը», արձանների գլուխները քանդակել փոքրաչափ, մարմինները՝ ավելի թեթե, ձգված համամասնություններով կերպարավորել բարդ, բազմապլան շարժման դիրքերում։ Նա մարդկանց պատկերել է ոչ այնպես, «ինչպես որ կան» այլ այնպես, «ինչպես-որ թվում են» (Պլինիոս, Բնության պատմություն» 34-րդ 8)։ Մտեղծել է աթլետների բազմաթիվ արձաններ («Ագիտոս», «Ապոքսիոմեն»)։ Հնում փառաբանված նրա գործերից են՝ Զևսի վիթխարի արձանը Տարանտոսում, մարտակառքով Հելիոսի արձանը Հռոդոսում։ Հեղինակ է մոնումենտալ արձանախմբերի (օրինակ՝ Գրանիկոնի ճակատամարտում հեծյալ զինվորները), Ալեքսանդր Մակեդոնացու դիմաքանդակների։


Պատկեր:0002MAN-Hermes.jpg|Հերմես (հունական քանդակի հռոմեական պատճեն)
Պատկեր:Herakles and Telephos Louvre MR219.jpg|Հերակլես և Տելեփոս (հունական քանդակի հռոմեական պատճեն)
Պատկեր:Lysippos hermes02 pushkin.jpg|«Հանգստացող Հերմես» (հունական քանդակի հռոմեական պատճեն)
Պատկեր:AlexandreLouvre.jpg|Ալեքսանդր Մակեդոնացու կիսանդրին 


## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Հին Հունաստանի պատմություն, Երևան, 1982

Կատեգորիա:Հին հույն քանդակագործներ
Կատեգորիա:Անտիկ հույն քանդակագործներ
Կատեգորիա:Հին հույն ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հույն նկարիչներ
Պավսանիաս

**Պավսանիաս** (, , ), հին հույն գրող, աշխարհագիր։ Հեղինակ է 10 գրքից բաղկացած «Հելլադայի նկարագրությունը» ((, *Hellados Periegesis*),) պատմաաշխարհագրական երկի, որն իրենից ներկայացնում է անտիկ Հունաստանի կրոնի և արվեստի հուշարձանների մասին տեղեկություններ պարունակող մանրամասն ուղեցույց։ Աշխատությունը հարուստ է պատմական ու առասպելաբանական արժեքավոր էքսկուրսներով։ Պավսանիասը լայնորեն օգտագործել և մեջբերել է մի շարք անտիկ հեղինակների մեզ չհասած երկեր։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Հին Հունաստանի պատմությունը, Երևան 1982։

## Արտաքին հղումներ
* Պավսանիաս. Հելլադայի նկարագրությունը 
* Տեքստը և անգլերեն թարգմանությունը
* Մատենագրություն 

Կատեգորիա:Հին Հունաստանի աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Հույն գրողներ
Կատեգորիա:Հույն պատմաբաններ
Դարձվածաբանական բառարան

**Դարձվածաբանական բառարան**, բառարանի տեսակ. բառացանկի մեջ ընդգրկվում են լեզվի դարձվածքները, դարձվածաբանական միավորները։ Երբ այն բացատրական բնույթ ունի, կոչվում է *դարձվածաբանական-բացատրական* բառարան։ Լինում են նաև թարգմանական և թարգմանական-բացատրական։

Մեզանում այս բնագավառի առաջին խոշոր գործը Սահակ Ամատունու «Հայոց բառ ու բանն» է (Վաղարշապատ, 1912)։ Բառարանում տեղ են գտել խոսակցական հայերենի, բարբառների բառերն ու դարձվածաբանական նյութը։ Բառացանկում կան 16 հազար բառ և դարձվածաբանական միավոր։ Դարձվածքներ են ընդգրկում նաև Հրաչյա Աճառյանի «Հայերէն Գաւառական Բառարան» (Թիֆլիս, 1913), Կարապետ Գաբիկյանի «Բառգիրք սեբաստահայ գավառաբարբառի» (Երուսաղեմ, 1952) աշխատությունը։

Իր տեսակի մեջ ամենախոշոր աշխատությունը Աշոտ Սուքիասյանի և Սերգեյ Գալստյանի «Հայոց լեզվի դարձվածաբանական բառարան ն» է (Երևան, 1975)։

## Արտաքին հղումներ
* Հայոց Բառ ու Բան, գրեց՝ Սահակ վարդապետ Ամատունի, 1912։
* Հայերէն Գաւառական Բառարան, գրեց՝ Հրաչեայ Աճառեան, 1913։
* Հայոց լեզվի դարձվածաբանական բառարան, գրեց՝ Աշոտ Մուրադի Սուքիասյան եւ Սերգեյ Աշոտի Գալստյան, 1975։
* Հայերեն դարձվածքների ընդարձակ բացատրական բառարան, Պետրոս Սարգսի Բեդիրյան, 2011։
* Հայոց լեզվի բարբառային բառարան, Հրաչյա Աճառյանի Անվան Լեզվի Ինստիտուտ։ ՀՀ Գիտությունների Ազգային Ակադեմիա, Երեւան, 2001-2012։
* Գրաբարի դարձուածաբանական բառարան, Ռուբէն Սերոբի Ղազարեան։ Երեւանի Պետական Համալսարանի հրատարակչութիւն, Երեւան, 2012։

## Աղբյուրներ

* Հ. Զ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, «Հայաստան», 1987, էջ 173 - 174։
* Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1975, էջ 81։

Կատեգորիա:Բառարաններ ըստ տիպի
Բեատրիչե դի Տենդա

**Բեատրիչե դի Տենդա** (), իտալացի երգահան Վինչենցո Բելլինիի օպերա (tragedia lirica) երկու գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոն Ֆելիչե Ռոմանիի ըստ Կարլո Տեբալդի-Ֆորեսի համանուն պիեսի։ Առաջնախաղը կայացել է Վենետիկի Լա Ֆենիչե թատրոնում 1833 թ. մարտի 16-ին՝ առանց որոշակի հաջողության։ Թեև «Բեատրիչե դի Տենդան» չի վայելում «Նորմա» և «Լուսնոտը» օպերաների ժողովրդականությունը, սակայն շնորհիվ իր երաժշտական արժանիքների այն այսօր էլ երբեմն բեմադրվում է։ Գլխավոր դերերգում հաջողությամն հանդես է եկել Ջոան Սազերլենդը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1833 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Պետրոնիուս Արբիտր

**Պետրոնիուս Արբիտր** (, ), «Սատիրիկոն» երգիծական վեպի հեղինակ, սովորաբար նույնացվում է Տակիտոսի կողմից հիշատակվող Գայուս Պետրոնիուսի հետ, որը ապրել է Ներոն կայսեր օրոք։ Ներոնի պալատում կոչվել է «դատավոր նրբագեղության»։ Պալատական դավերի մեջ խճճվելով՝ ինքնասպան է եղել։

«Սատիրիկոնը» երգիծական կենցաղային վեպ է, գրված «մենիպպյան սատուրայի» ձևով, այսինքն արձակ և չափածո հատվածների միախառնման եղանակով։ Երկից մեզ հասել են միայն հատվածներ։ Պատմվում է կրթված երիտասարդ Էնկոլպիուսի և նրա ուղեկիցների արկածների մասին։ Ճակատագիրը նրանց շպրտում է քաղաքից քաղաք, դժբախտությունից դժբախտություն։ Ծաղրելով իր ժամանակին տարածված սիրային վեպերի կաղապարները՝ Պետրոնիուսը ենթարկում է գլխավոր հերոսներին տարբեր փորձությունների՝ փոթորիկ, նավի խորտակում, կեղծ ինքնասպանություն, բաժանումներ և հանդիպումներ։ Վեպի հիմնական հետաքրքրությունը, սակայն, բազմաթիվ էպիզոդների նկարագրություններում է. իրար են հաջորդում խրախճանքների, խաղաորջերի, հրապարակային վեճերի տեսարանները։ Հեղինակը ցածր խավի ներկայացուցիչների զարմանալի իմացություն է ցուցաբերում, նա շատ վառ է պատկերում կախարդներին, կավատներին, սիրային արկածներ որոնող կանանց, օժիտ փնտրողներին, պարազիտներին, գողերին, նավաստիներին և զինվորներին։

Վեպի առավել հայտնի դրվագը Տրիմալքիոնի խնջույքի տեսարանն է։ Տանտերը՝ Տրիմալքիոնը /եռակի զզվելի/, ազատարձակ է, նախկինում սիրիացի ստրուկ, ազատություն է ստացել և հարստացել շնորհիվ հաջող առևտրի։ Հեղինակը Տրիմալքիոնի դղյակի շքեղության և խնջույքի պերճության նկարագրման, նրա ճառերի ներկայացման միջոցով ցույց է տալիս նրա տգիտությունը, սնահավատությունը, մեծամտությունը, անճաշակությունը, վեր է հանում նրա գռեհկությունն ու ագահությունը։

Պետրոնիուսին բնորոշ են նիհիլիզմը, հիասթափությունը, բացարձակ նատուրալիզմը, որոնք, սակայն, չեն արժեզրկում հռոմեական այս վեպի գեղարվեստական նշանակությունը։

## Աղբյուրներ
* Խաչատրյան Ն., Անտիկ գրականության պատմություն, Երևան, 2002։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լատինական գրողներ
Կատեգորիա:Ինքնասպան գրողներ
Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Կատեգորիա:Հռոմեացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հին հռոմեացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Հին հռոմեացի գրողներ
Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի գրողներ
Կատեգորիա:Վիպասաններ
Վիտրուվիոս

**Մարկոս Վիտրուվիոս Պոլիո** (, մ.թ.ա. I դար), հռոմեացի ճարտարապետ, ճարտարագետ, ճարտարապետության տեսաբան։ Եղել է ջրաբաշխության և ռազմական մեքենաշինության մասնագետ։

Նրա «Տասը գիրք ճարտարապետության մասին» () երկը ճարտարապետության մասին անտիկ ժամանակաշրջանից մեզ հասած միակ աշխատությունն է և, ըստ հեղինակի վկայության, գիրքը գրելու պահին ճարտարապետության մասին լատիներեն լեզվով գոյություն ունեցող միակ ուսումնասիրությունը։ Վիտրուվիոսը ձոնել է երկը Օկտավիանոս Օգոստոսին։

Հեղինակը ընդհանրացնում է հունական և հռոմեական ճարտարապետության փորձը, քննում է քաղաքաշինական, ճարտարագիտական-տեխնիկական ուղեկցող հարցերը և գեղարվեստական ընկալման սկզբունքները։

Աշխատությունում առաջին փորձն է արվել համադրելու գեղագիտական-փիլիսոփայական և տեխնիկական-շինարարական խնդիրները գործնական իմաստով։ Վիտրուվիոսը առաջադրել է ճարտարապետության տեխնիկական, գործառական և գեղագիտական միասնության գաղափարը, կառույցի նկատմամբ՝ «ամրություն, օգտակարություն և գեղեցկություն» սկզբունքը։

Դասական ճարտարապետության ընկալման՝ Վիտրուվիոսի ռացիոնալ տեսակետը մեծ ազդեցություն է ունեցել Եվրոպայում։

Վիտրուվիոսը տեղեկություններ է տալիս նաև այն մասին, որ տրակտատներ են գրել հույն ճարտարապետներ Իկտինոսը, Խերսիֆրոնը, Թեոդորոս Սամոսացին և ուրիշներ։

Նկարագրել է ուշ հելլենիստական շրջանի Ալեքսանդրիայի, Անտիոքի շենքերը, Փոքր Ասիայի, Հարավային Կովկասի, Հոնիայի տները, դասակարգել կառույցներն ըստ տիպերի, երկրների և ժողովուրդների, վեր հանել շինարարական տեխնիկայի տարբերությունները Արևմուտքում և Արևելքում։

Միջնադարում գրեթե մոռացության մատնված տրակտատը սկսած Վերածննդի դարաշրջանից և հատկապես կլասիցիզմի ժամանակաշրջանում ուսումնասիրվել է, թարգմանվել բազմաթիվ լեզուներով, մեծ նշանակություն ունեցել մասնավորապես օրդերների կանոնիկ ձևերի մշակման գործում։

Կատեգորիա:Հին հռոմեացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Ճարտարապետության տեսաբաններ
Մոխրոտը (օպերա)

**Մոխրոտը կամ Առաքինության հաղթանակը** (), իտալացի երգահան Ջոակինո Ռոսսինիի օպերա (dramma giocoso) երկու գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոն Ջակոպո Ֆերետտիի ըստ «Մոխրոտը» հեքիաթի։ Առաջնախաղը կայացել է 1817 թ. հունվարի 25-ին Հռոմի Valle թատրոնում։ Մոխրոտը համարվում է իտալացի երգահանի լավագույն ստեղծագործություններից մեկը։ Գլխավոր դերերգի (Անջելինա) կատարմամբ հաջողությամբ հանդես են եկել մեցցո-սոպրանոներ Ջուլիետա Սիմիոնատոն, Տերեսա Բերգանցան, Ֆրեդերիկա ֆոն Շտադեն, Չեչիլիա Բարտոլին, Ջոյս դիԴոնատոն և այլք։

## Հայաստանյան պրեմիերա
Օպերայի համերգային կատարման հայաստանյան պրեմիերան կայացել է 2016 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում:Դերերում. Անջելիա՝ Գոհար Ազիզյան, Դոն Ռամիրո՝ Պերճ Քարազյան, Դոն Մանիֆիկո՝ Կիմ Սարգսյան, Դանդինի՝ Աշոտ Ղանթարջյան, Կլորինդա՝ Նունե Գրիգորյան, Տիզբե՝ Արևիկ Գյուլբուդաղյան, Ալիդորո՝ Հայկ Տիգրանյան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1817 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Լինդսի Լոհան

**Լինդսի Մորգան Լոհան** (, ծնվ. որպես **Լինդսի Դի Լոհան** (*Lindsay Dee Lohan*), ), ամերիկացի դերասանուհի, երգչուհի և մոդել։ Հայտնի է դարձել «Ծուղակ ծնողների համար» ֆիլմում նկարահանվելուց հետո։ Այնուհետև նկարահանվել է «Խելահեղ ուրբաթ» (2003), «Դաժան աղջիկները» (2004) ֆիլմերում։

## Ֆիլմագրություն
### Դերակատարումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1986 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Կատեգորիա:«Երիտասարդ դերասան» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:«Ոսկե ազնվամորի» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգչուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ
Կատեգորիա:Հուլիսի 2 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նյու Յորք քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Թատրոնի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կին հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դիզայներներ
Բառահոդված

**Բառահոդված**, բառարանում գլխաբառին նվիրված և նրա համար անհրաժեշտ (տվյալ բառարանի բնույթով պայմանավորված) տեղեկություններ պարունակող հատվածը։

## Աղբյուրներ

* Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան, Երևան, ՀՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, 1975, էջ 54։

Կատեգորիա:Բառարանագրություն
Ուղղախոսական բառարան

**Ուղղախոսական բառարան**, բառարանի տեսակ. կարող է ընդգրկել լեզվի մեջ գործածվող բոլոր բառերը՝ սահմանված, նորմավորված արտասանությամբ. կարող է և ներառել միայն գրության և արտասանության տարբերության կամ արտասանական դժվարություն ունեցողները։

Մեզանում տիպիկ ուղղախոսական բառարաններ չեն ստեղծվել, մեծ մասամբ դրանք ունեցել են առանձին բառարաններին կից կազմված բառացանկերի տեսք կամ էլ զուգակցված այլ բնույթի (օրինակ՝ ուղղագրական) բառարանի բառացանկի հետ. օրինակ, Արարատ Ղարիբյանի և Գևորգ Պարիսի «Դպրոցական ուղղագրական բառարանի» բառացանկին կից՝ վերջում կա «Ուղղախոսական համառոտ բառարան» հատվածը։

Ամենաընդարձակը այս բնագավառում Հովհաննես Բարսեղյանի կազմած «Ուղղագրական-ուղղախոսական, տերմինաբանական բառարանն» է (Երևան, 1973)։ Գլխաբառի դիմաց (փակագծերում) ցուցադրված են գրությանը չհամապատասխանող արտասանությունները (բառերը կամ համապատասխան հնչյունակապակցությունները). շեշտի նշանը գործածված է շեշտադրության մեջ կանոնական դեպքերի համար. ձայնարկություններն ունեն համապատասխանաբար բացականչական նշան կամ շեշտանշան։

## Աղբյուրներ
* Հ. Զ. Պետրոսյան, Հայերենագիտական բառարան, Երևան, «Հայաստան», 1987, էջ 598։

## Արտաքին աղբիւրներ
* «Ուղղագրական-ուղղախոսական, տերմինաբանական բառարան», Հովհաննես Խաչատուրի Բարսեղյան։ «Լույս» Հրատարակչություն, Երեւան, 1973։

Կատեգորիա:Բառարաններ ըստ տիպի
Կատեգորիա:Ուղղագրություն
Սիոսեփոլ

մինի|300px|Սիոսեփոլ կամուրջը
**Սիոսեփոլ** (պարսկերեն *սիոսե*՝ «եռեսուներեք» և *փոլ*՝ «կարմուրջ» բառերից), **Ալլահվերդի խանի կամուրջ**, կամ **Ջուղայի կամուրջ**, Զայանդեռուդ գետի վրա։ Սպահանի տասնմեկ կամուրջներից ամենաերկարն է։ Կառուցվել է 1599-1602 թվականներին՝ Սեֆյան հինգերորդ արքա Շահ Աբաս Մեծի կամ Առաջինի օրոք։ Կամուրջը կազմում է Սպահանի կենտրոնական փողոցի՝ Չահարբաղի շարունակությունը և քաղաքը կապում է հայկական Նոր Ջուղա թաղամասի հետ։ Երկարությունը մոտ 297.76 մետր է, լայնությունը՝ 13.75 մետր։ Կամուրջն ունի երկու հարկ. վերևի հարկը կառուցված է աղյուսից, ներքևինը՝ քարից։ Սիոսեփոլը ծառայում է նաև որպես զբոսավայր։ Ամառվա ամիսներին, երբ գետի ջուրը նվազում է, կամրջի առաջին հարկը դառնում է մարդկանց հանգստի վայր, այնտեղ բացվում է թեյատուն։ Իսկ երբ ջուրը բարձրանում է, նույն դերն են կատարում կամրջի երկրորդ հարկի օթյակները, որոնք գտնվում են կամրջի երկու կողմերում։

## Անվանումները
* Սիոսեփոլ բառացի նշանակում է 33 կամուրջ, քանի որ կամուրջն ունի 33 կամար։ Ասում են, որ նախապես եղել է 40 կամար, հետո 7-ը ավերվել են։
* Ալլահվերդի խանի կամուրջ կոչվում է իր հիմնադրի անունով։ Ալլահվերդի խանը ազգությամբ եղել է հայ՝ ծնված Վրաստանում, որին Շահ Աբասը գերևարել է Պարսկաստան, դարձրել մուսուլման ու նշանակել իր զորքի գլխավոր հրամանատար։
* Ջուղայի կամուրջ է կոչվում, քանի որ կամրջի հարավային կողմում է գտնվում հայկական Նոր Ջուղա թաղամասը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1602 կառույցներ
Կատեգորիա:Զայանդեռուդ գետի կամուրջներ
Կատեգորիա:Իրանական ճարտարապետություն
Կատեգորիա:Սպահանի կամուրջներ
Կատեգորիա:Սպահանի շենքեր և կառույցներ
Կատեգորիա:Սպահանի տեսարժան վայրեր
Իսքենդերուն ծոց

**Իսքենդերունի ծոց**, *Հայկական ծոց, Ալեքսանդրետտա*, ծովածոց Միջերկրական ծովի հյուսիսարևելյան կողմում՝ Կիլիկիայի ափի մոտ։ Ողողում է Փոքր Ասիա թերակղզու հարավարևելյան ափերը Ամանուս լեռների հարավարևմտյան ստորոտների մոտ։ Այս ծոցի ափին են գտնվել Կիլիկիայի Այաս և Կոռիկոս նավահանգիստները։ Ավելի հնում հայտնի է եղել Իսսոս քաղաքի անունով, իսկ նոր ժամանակներում՝ Ալեքսանդրետտայի ծոց։ Հերոդոտոսը հիշատակում է Մյուրանդրոս քաղաք անունով։ Չորրորդ դարում գործածության մեջ է մտնում *Հայկական ծոց* անունը, որ Հայկական պետության գոյության ժամանակներում ավելի լայն տարածում է ստանում։ Միջնադարյան եվրոպական հեղինակները Հայոց ծոցը և Հայկական Կիլիկիայի ծովային ողջ շրջանը կոչել են Հայոց ծով, իսկ ծովափը՝ Հայկական ծովափ։ XIV դարում ծովածոցը կոչվել է նաև Այաս քաղաքի անունով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիլիկիայի ծոցեր
Քորբին Բլու

**Քորբին Բլու** (, ), ամերիկացի դերասան, մոդել, պարող, և երգիչ։

## Կենսագրություն
Քորբին Բլուն ծնվել է Նյու Յորքի Բրուքլին թաղամասում, Դեյվիդ և Մարտի Ռիվերզների ընտանիքում։ Նա ունի 3 քույր՝ Ջագ, Ֆենիքս և Հանտեր։ Հայրը ունի ճամայկայան ծագում, մայրը՝ իտալո-ամերիկյան։

## Ֆիլմագրություն
* 1996-High Incident
* 1996-ER
* 1998-Malcolm & Eddie
* 1998-Soldier
* 1998-Beach Movie
* 1999-Family Tree
* 1999-Mystery Men
* 1999-Galaxy Quest
* 2000-Cover Me: Based on the True Life of an FBI Family
* 2001-The Amanda Show
* 2004-Catch That Kid
* 2005-Flight 29 Down
* 2006-Ned's Declassified School Survival Guide
* 2006-Ավագ դպրոցի մյուզիքլ
* 2006-Hannah Montana
* 2007-Flight 29 Down: The Movie
* 2007-The Secret of the Magic Gourd
* 2007-Jump In!
* 2007-Բարձրագույն դպրոցի մյուզիքլ 2
* 2008-Բարձրագույն դպրոցի մյուզիքլ 3
* 2009-Free Style
* 2009-Phineas and Ferb
* 2009-Beyond All Boundaries
* 2009-The Beautiful Life: TBL
* 2010-The Good Wife

## Երաժշտություն
* 2006-High School Musical Soundtrack
* 2007-Another Side
* 2007-Jump In! Soundtrack
* 2007-High School Musical 2 Soundtrack
* 2007-Disneymania 5
* 2007-Disney Channel Holiday
* 2008-High School Musical 3: Senior Year soundtrack
* 2008-Radio Disney Jams 10
* 2008-Minutemen Soundtrack
* 2009-Hannah Montana 3
* 2009-Disney Channel Playlist
* 2009-Speed of Light
* 2010-In the Heights

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:1989 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պարողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղա երեխա դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հնչյունավորողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգիչներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 21 ծնունդներ
Կենսագրական բառարան

**Կենսագրական բառարան**, բառարանի տեսակ, մեծ մասամբ լինում է հանրագիտական բնույթի. բառացանկում տեղ են գտնում է հայտնի (պատմական կամ արդի) անձանց, մշակույթի ներկայացուցիչների, գիտության ու արվեստի գործիչների, քաղաքական ու այլ նշանավոր դեմքերի անուններ։ Հայ իրականության մեջ այս տիպի բառարան ստեղծելու փորձեր արվել են դեռևս 19-րդ դարում։ Արժեքավոր է Գառնիկ Ստեփանյանի «Կենսագրական բառարանը», որի մեջ տեղ են գտել շուրջ տասը հազար անվանի գործիչներ, գրողներ, արվեստագետներ, հրապարակախոսներ, գրականագետներ, լեզվաբաններ, թարգմանիչներ և հայ գիտության ու մշակույթին ծառայություն մատուցած այլ անձինք։

Վերջին ժամանակներում Հայկական հանրագիտարան հրատարակչությունը լույս է ընծայել «Ով ով է. Հայեր. Կենսագրական հանրագիտարան» (2005-2007) երկհատոր բառարանը։ Հանրագիտարանում չնչին բացառություններով տեղ են գտել ինչպես հայերեն և օտար լեզուներով մինչև օրս հրատարակված համապարփակ և այլ բնույթի հանրագիտարաններում ներկայացված հայերը, այնպես էլ վերջին շրջանի հայտնի գործիչները։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Բառարաններ ըստ տիպի
Ալեքսանդր Բուտլերով

**Ալեքսանդր Բուտլերով** (, ), ռուս քիմիկոս։

Ալեքսանդր Բուտլերովը տվել է օրգանական նյութերի կառուցվածքի տեսությունը, առաջինը բացատրել իզոմերիայի երևույթը, հիմնադրել ռուսական քիմիական դպրոցը։

## Կենսագրություն
1849 թ. ավարտել է Կազանի համալսարանը։ Աշխատել է Փարիզում՝ ֆրանսիացի քիմիկոս Շառլ Վյուրցի քիմիական աշխատանոցում։ Սինթեզել է ուրոտրոպինը և ֆորմալդեհիդի պոլիմերը, որից հետագայում ստացել են առաջին արհեստական շաքարանման նյութը։ 1861 թ. «Նյութերի քիմիական կառուցվածքի մասին» զեկուցման մեջ շարադրել, իսկ 1871 թ. վերջնականապես ձևակերպել է օրգանական միացությունների կառուցվածքի տեսության իր կանխադրույթները։

Ըստ այդ տեսության՝ օրգանական նյութերի հատկությունները պայմանավորված են մոլեկուլներում ատոմների հաջորդականության կարգով և նրանց փոխազդեցության բնույթով։ Բուտլերովի կանխադրույթներից բխում էին օրգանական նյութերի քիմիական կառույցի դասական տեսության մյուս բոլոր դրույթները։ Նա տվեց նաև քիմիական կառուցվածքի որոշման եղանակն ու ձևակերպեց դրա իրականացման կանոնը։

Բուտլերովն առաջինն է կատարել պոլիմերման շարժընթացի համակարգված ուսումնասիրություններ, որոնց արդյունքների հիման վրա հետագայում մշակվել է սինթետիկ կաուչուկի ստացման արդյունաբերական եղանակ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Դպրոցական մեծ հանրագիտարան։ Գիրք 1, հատոր 1։ Երևան, 2008, էջ 195։

Կատեգորիա:Ռուս քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Չիստոպոլ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ
Մատաթիա առաքյալ

**Մատաթիա** (, , ), Հիսուս Քրիստոսի հետևորդներից, ով հետագայում համալրեց 12 առաքյալների շարքը։

## Մատաթիա առաքյալը Նոր Կտակարանում
Միակ առաքյալը, ում մասին գրված չէ Ավետարանում, բնականաբար, Մատաթիան է. նրան առաջին և վերջին անգամ հանդիպում ենք Գործք առաքելոցում։ Հուդայի դավաճանությունից ու ինքնասպանությունից հետո առաքելական 1 տեղ թափուր էր մնացել, ուստի Քրիստոսի Համբարձումից հետո 11 առաքյալները Պետրոսի գլխավորությամբ որոշում են վիճակ գցել 12-րդ առաքյալին գտնելու համար, քանի որ մարգարությունը փաստում էր, թե «Նրա [Հուդայի] պաշտոնը թող ուրիշն առնի» (Գործք. 1։20)։ Վիճակահանություն համար առաջ են քաշվում մի քանի պայմաններ. Հուդային փոխարինողը պետք է՝

* ուղեկիցը լիներ առաքյալների Հիսուսի քարոզչության ընթացքում (Հովհաննեսի մկրտությունից մինչև համբարձում)
* առաքյալների հետ վկա լինի Քրիստոսի Հարությանը

Այնուհետև Գործք առաքելոցը փաստում է. *«Եվ ներկայացրին երկուսին՝ Հովսեփին, որին Բարսաբա էին կոչում, և որ վերանվանվեց Հուստոս, ու Մատաթիային։ Եվ աղոթք անելով՝ ասացին. «Տե՛ր, դու որ գիտես բոլորի սրտերը, ցո՛ւյց տուր այս երկուսից մեկին, որին ընտրեցիր, որպեսզի առնի վիճակն այն պաշտոնի և առաքելության, որից Հուդան ընկավ իր տեղը գնալու համար»։ Եվ նրանց համար վիճակ գցեցին. վիճակը ելավ Մատաթիային, և սա դասվեց տասնմեկ առաքյալների հետ»* (Գործք. 1։21-26)։

Ավանդության համաձայն Մատաթիա առաքյալը քարոզել է Եթովպիայում։

## Հիշատակության օրը
Սուրբ Մատաթիա առաքյալը Ընդհանրական Եկեղեցու սուրբ է։ Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին տոնում է նրա տոնը 12 առաքյալների հետ և Խաչի հինգերորդ շաբաթվա երեքշաբթի օրըը։
Հույն Եկեղեցին տոնում է օգոստոսի 9-ին, իսկ Լատին Եկեղեցին փետրվարի 24-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
# Աստուածաշունչ Մատեան Հին և Նոր Կտակարանների, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին և Հայաստանի Աստուածաշնչային ընկերութիւն, 2004։
# Մաղաքիա արք. Օրմանյան, Համապատում, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին, 1997։
# Շնորհք արքեպիսկոպոս Գալույտեան, Աստուածաշնչական սուրբեր, Երևան, 1997։

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու վարդապետություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեական սրբեր
Կատեգորիա:Առաքյալներ
Կատեգորիա:Նոր Կտակարանի անձինք
Փոխատվություն

**Փոխատվություն** (կամ փոխտվություն), քաղաքացիական իրավունքի ոլորտում ընդունված այնպիսի մի իրավահարաբերություն, որի դեպքում մի կողմը (փոխատուն) մյուս կողմին (փոխառուին) գույք կամ դրամական միջոցներ է տրամադրում ժամանակավոր անհատույց օգտագործման պայմանով, իսկ վերջինս պարտավորվում է այդ գույքը կամ դրամական միջոցները վերադարձնել նախատեսված ժամկետում։

## Տեսակներ
### Ապահովված
Ապահովված վարկը վարկի ձև է, որի դեպքում վարկառուն ապահովում է որևէ գույք (օրինակ՝ ավտոմեքենա, տուն) որպես գրավ:

Հիփոթեքային վարկը վարկի շատ տարածված տեսակ է, որը բազմաթիվ մարդիկ վերցնում են բնակարանային կամ կոմերցիոն անշարժ գույք ձեռք բերելու համար: Վարկատուն, որը սովորաբար ֆինանսական հաստատություն է, ստանում է ապահովվածություն՝ գրավ անշարժ գույքի սեփականության իրավունքով, մինչև հիփոթեքային վարկը ամբողջությամբ մարվի: Բնակարանային վարկերի դեպքում, եթե վարկառուն չի վճարում վարկը, բանկն ունի օրինական իրավունք վերցնել տունը և վաճառել այն՝ վերադարձնելու իրեն հասանելիք գումարները: Վարկային վերակառուցումը թույլ է տալիս խուսափել չվճարելու դեպքերից: Վարկի վերաֆինանսավորումը գոյություն ունենող հիփոթեքային վարկի նորով փոխարինման գործընթացն է, սովորաբար ավելի լավ պայմաններից օգտվելու կամ իր ֆինանսական վիճակը բարելավելու նպատակով:

Նույն կերպ, ավտոմեքենա գնելու համար վերցված վարկը կարող է ապահովված լինել ավտոմեքենայի գրավով: Վարկի ժամկետը շատ կարճ է՝ հաճախ համապատասխանում է ավտոմեքենայի օգտագործման ժամկետին:

### Չապահովված
Չապահովված վարկերը դրամական վարկեր են, որոնք չեն ապահովվում վարկառուի ակտիվներով: Դրանք կարող են տրամադրվել ֆինանսական հաստատությունների կողմից տարբեր ձևերով կամ մարկետինգային փաթեթների շրջանակներում:
*Կրեդիտ քարտեր
*Անձնական վարկեր
*Բանկային օվերդրաֆտներ
*Կրեդիտային գծեր
*Կորպորատիվ պարտատոմսեր
*Փիրկային վարկավորում

Տոկոսադրույքները, որոնք կիրառվում են այս տարբեր ձևերի նկատմամբ, կարող են տարբեր լինել՝ կախված վարկատուից և վարկառուից:

### Վավեր
Ամենաշուտ վճարման վարկերը՝ կարճաժամկետ վարկեր են, որոնք սովորաբար չունեն հաստատված վճարման ժամկետներ: Փոխարենը, ամենաշուտ վճարման վարկերը ունեն փոփոխական տոկոսադրույք, որը փոփոխվում է՝ կախված հիմնական տոկոսադրույքից կամ պայմանագրի այլ պայմաններից: Ամենաշուտ վճարման վարկերը կարող են «պահանջվել» վճարմանը ցանկացած պահի վարկային հաստատության կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
Կատեգորիա:Ֆինանսներ
Գիլբերտ Կիտ Չեսթերտոն

**Գիլբերտ Կիտ Չեսթերտոն** (, ), անգլիացի գրող, լրագրող, գրաքննադատ, քրիստոնյա մտածող։ Համաշխարհային ճանաչում է ձեռք բերել հատկապես կաթոլիկ քահանա հայր Բրաունի մասին իր դետեկտիվ ժանրին պատկանող պատմվածքներով։

## Կենսագրություն
Չեսթերտոնը ծնվել է Լոնդոնում, Քենսինգթոնի Քեմպդն Հիլում (Campden Hill in Kensington, London)։ Նա Մարի Լուիսի և Էդվարդ Չեսթերտոնի որդին է։ Կնքվել է մեկ ամսական հասակում Անգլիայի եկեղեցում։ Ըստ իր ինքնակենսագրության վաղ տարիքում նա հիացել է գերբնական երևույթներով։
Նա կրթություն է ստացել Սուրբ Պողոսի դպրոցում, այնուհետ հաճախել է Ֆելիքս Սլեյդի գեղեցիկ արվեստների դպրոց նկարազարդող դառնալու նպատակով։ Սլեյդը Լոնդոնի համալսարանի քոլեջի մասնաճյուղն է, որտեղ Չեսթերտոնն ուսումնասիրել է նաև գրականություն։ Չեսթերտոնն ամուսնացել է Ֆրենսիս Բլոգի հետ 1901 թվականին և ապրել է կնոջ հետ մինչև իր կյանքի վերջ։

## Ստեղծագործություններ
Աչքի է ընկել իր հստակ արտահայտված հակաիմպերիալիստական հայացքներով, հանդես է եկել անգլո-բուրական պատերազմի դեմ, եղել է իննդուստրիալացման և իշխանության կենտրոնացման միտումների ընդդիմախոս։ Իր բանաստեղծություններում (Ընտիր պոեմներ, 1933) գովերգել է «անգլիականությունը», ավանդական արժեքները։ Նրա վեպերը՝ «Նոթինգ Հիլի Նապոլեոնը» (The Napoleon of Notting Hill, 1904), «Մարդ, որ եղել էր Հինգշաբթի» (The Man Who Was Thursday, 1908), խիզախ քաղաքական ֆանտազիաներ են՝ նախաինդուստրիալ աշխարհի ձոն։ 1911 թ. գրած «Հայր Բրաունի անմեղությունը» երկով սկսել է դետեկտիվ պատմվածքների շարք, որի հերոսը չարի էությանը խորաթափանց և այդ միջոցով բարդ առեղծվածներ լուծելու տաղանդով օգտված համեստ կաթոլիկ հոգևորական է։ Չեսթերտոնն ինքը ընդունել է կաթոլիկություն 1922 թ.։

Գրել է նաև ուսումնասիրություններ Չարլզ Դիքենսի (Charles Dickens, 1906), Ռոբերտ Բրաունինգի (Robert Browning, 1903), Բեռնարդ Շոուի George Bernard Shaw, 1909), Ռոբերտ Լուիս Սթիվենսոնի (Robert Louis Stevenson, 1927) Ուիլյամ Բլեյքի և Ջեֆրի Չոսերի (Chaucer, 1932) մասին։ Քրիստոնեական ջատագովական գրվածքներից են՝ «Սուրբ Ֆրանցիսկ Ասսիզեցի» (St. Francis of Assisi, 1923), «Ս. Թովմաս Աքվինացի» (St. Thomas Aquinas, 1933) կենսագրությունները, «Հավերժ մարդ» (The Everlasting Man, 1925), «Հերետիկոսներ» (1905), «Օրթոդոքսիա» (Ortodoxy, 1908) էսսեների ժողովածուները և այլն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Չեսթերտոնը standardebooks.org֊ում

Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Անգլիացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գիլբերտ Կիտ Չեսթերտոն
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Անգլիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ինքնակենսագիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Անգլիացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դետեկտիվ ժանրի գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի անգլիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրաքննադատներ
Պսակ

**Պսակ**, Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու յոթ խորհուրդներից մեկը։
Պսակը Հայ Եկեղեցու այն սուրբ խորհուրդն է, որով երկու հեռավոր անձնավորություններ՝ այր ու կին, ստանում են աստվածային օրհնություն, խորհրդավորապես միանում են իրար հետ, մի մարմին են դառնում և, մշտական կենակցության ուխտի մեջ մտնելով՝ նվիրվում են միասին Աստուծո արքայության հառաջադիմության համար աշխատելուն և նրա բաղկացուցիչ ընտանիքը կազմելուն։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Քրիստոնեություն
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու խորհուրդներ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական ծիսակատարություններ
Ձեռնադրություն

**Ձեռնադրություն**, Ձեռնադրությունն այն գործընթացն է, որով անհատները օծվում են, այսինքն՝ առանձնացվում և բարձրացվում են աշխարհիկ դասակարգից մինչև հոգևորականներ, որոնք այդպիսով լիազորված են (սովորաբար այլ հոգևորականներից կազմված դավանական հիերարխիայի կողմից) կատարել տարբեր կրոնական ծեսեր և արարողություններ։ 1] Ձեռնադրության գործընթացն ու արարողությունները տարբեր են՝ կախված կրոնից և դավանանքից։ Մեկը, ով պատրաստվում է, կամ ով անցնում է ձեռնադրության գործընթաց դառնում է կղերականղղ Ձեռնադրության ժամանակ օգտագործվող պատարագը երբեմն անվանում են ձեռնադրություն։ Քրիստոնեական առաքելական և կաթոլիկ եկեղեցիներում մարդը կարող է ձեռնադրվել սարկավագ կամ քահանա կամ եպիսկոպոս։

Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու խորհուրդներ
Կատեգորիա:Կրոնական արարողություններ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Կատեգորիա:Կրոնական վարք և փորձ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական աստվածաբանություն
Հռադամիստ (օպերա)

**«Հռադամիստ»** ( (HWV 12), գերմանացի երգահան Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդելի օպերա երեք գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոն Նիկոլա Ֆրանչեսկո Հայմի՝ հիմնված Դոմենիկո Լալլիի L'amor tirannico, o Zenobia և Մաթեո Նորիսի Zenobia լիբրետտոների վրա։ Առաջնախաղը կայացել է 1720 թ. ապրիլի 27-ին Լոնդոնի Թագավորական թատրոնում (King's Theatre)՝ մեծ հաջողությամբ դիմանալով 10 ներկայացման։ 1720 թ բեմադրվել է օպերայի վերամշակված տարբերակը։

Օպերան համարվում է գերմանացի երգահանի լավագույն գործերից մեկը և այսօր էլ երբեմն բեմադրվում է եվրոպական և հատկապես գերմանական թատրոններում։

Օպերայի սյուժեն վերցված է մ.թ. I դարի Հայոց պատմությունից` հիմնվում է Հռադամիզդի կողմից իր կնոջ` Զենոբիային սպանելու փորձի և փրկության պատմության վրա։

Կատեգորիա:1720 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ