Էլիզաբեթ Այնշտայն

**Էլիզաբեթ Ռոբոզ Այնշտայն** (, ), կենսաքիմիկոս և նյարդաբան, նյարդաքիմիայի ոլորտի ռահվիրա, հայտնի է միելինի հիմնական սպիտակուցի առաջացման և ցրված սկլերոզի զարգացման գործում դրա դերի ուսումնասիրության վերաբերյալ աշխատանքներով։

## Կենսագրություն
Էլիզաբեթ Ռոբոզը ծնվել է 1904 թվականին Սասվարոշ քաղաքում (, Հունգարիայի թագավորություն, այժմ՝ Օրեշտիե, Ռումինիա) քաղաքի գլխավոր ռաբբիի ընտանիքում։ Հոր մահից հետո մայրը ընտանիքը տեղափոխել է հունգարական Նյուրեգհազա քաղաք։

Բուդապեշտի համալսարանում հրեաների ընդունելության սահմանափակումների պատճառով Ռոբոզն ընդունվել է Վիեննայի համալսարան, որն ավարտել է 1928 թվականին գերազանցությամբ, օրգանական քիմիա մասնագիտությամբ։ Իր աստիճանը հաստատելու համար Հունգարիա վերադառնալուց հետո նա ստիպված է եղել նորից վերահանձնել քննությունները։ Որպես ուսանող՝ ուսումնասիրել է բույսերի կենսաքիմիա։ Ավելի ուշ, արդեն Հունգարիայում, հիմնել է բույսերի սնուցման լաբորատորիա հունգարական գյուղատնտեսական ընկերությունում։

1940 թվականին, հակասեմիտական տրամադրությունների աճի ֆոնին, Ռոբոզը գաղթել է Հունգարիայից Միացյալ Նահանգներ՝ գյուղատնտեսության մասնագետի վիզայով։

1959 թվականին Էլիզաբեթ Ռոբոզը ամուսնացել է հանրահայտ Ալբերտ Այնշտայնի ավագ որդու՝ Հանս Ալբերտ Այնշտայնի (1904-1973) հետ։ Ամուսնու մահից հետո՝ 1991 թվականին, գրել և հրատարակել է նրա կենսագրությունը։ Ռոբոզի ակադեմիական կարիերան սկսվել է 1942 թվականին Կալիֆորնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում որպես գիտաշխատող, որտեղ աշխատել է Արի Յան Հաագեն-Սմիթի հետ։ Հետագայում աշխատել է Վայոմինգի համալսարանում, Ճարտարագիտական քոլեջում, Ստենֆորդի համալսարանում և Ստենֆորդի գիտահետազոտական ինստիտուտի Սննդի հետազոտության լաբորատորիայում։

1952 թվականին Էլիզաբեթ Ռոբոզը տեղափոխվել է Ջորջթաունի համալսարան, որտեղ նաև դասավանդել է բժիշկ-ուսանողներին։ Հենց այդ ժամանակ էլ նրա մոտ հետաքրքրություն է առաջացել ցրված սկլերոզի նկատմամբ։

1958 թվականին նա վերադարձել է Սթենֆորդի համալսարան, որտեղ ղեկավարում է Կոշլանդի նյարդաքիմիայի նոր լաբորատորիան։ 1959 թվականին տեղափոխվել է Սան Ֆրանցիսկոյի Կալիֆորնիական համալսարան, այնուհետև՝ Բերկլիի Կալիֆորնիական համալսարան։

Էլիզաբեթ Այնշտայնի աշխատանքների մեծ մասն աջակցության է արժանացել ԱՄՆ կառավարության կողմից Առողջապահության ազգային ինստիտուտի միջոցով, որտեղ նա հետազոտություններ է կատարել Հոգեկան առողջության ազգային ինստիտուտի կլինիկական լաբորատորիայում։

Էլիզաբեթ Ռոբոզ Այնշտայնը եղել է Ամերիկյան քիմիական ընկերության, Փորձարարական կենսաբանության և բժշկության ընկերության և Նյարդաբանության ամերիկյան ակադեմիայի անդամ, որտեղ 1957 թվականին Մեյնարդ Կոենի և Դոնալդ Բ. Թաուերի հետ միասին ստեղծել է նյարդաքիմիայի բաժանմունք։

## Հետազոտություններ
Էլիզաբեթ Ռոբոզ Այնշտայնը և Կարիան Կիզը բացահայտեցին միելինի հիմնական սպիտակուցը որպես հակամարմին ստեղծող, որը պատասխանատու է փորձարարական աուտոիմուն էնցեֆալոմիելիտում իմունային պատասխան գրգռելու համար և պայմաններ է ստեղծում ցրված սկլերոզի ու այլ դեմելինացնող հիվանդությունների ուսումնասիրության համար։ Մինչ այդ հետազոտությունները գիտնականները չգիտեին, թե կոնկրետ ինչն է գրգռում իմունային պատասխանը։ Այդ հայտնագործությունը հնարավորություն է տվել սահմանափակել հակածինների շրջանակը և կատարելագործել իմունոթերապիայի հետազոտության պոտենցիալ հնարավորությունները դեմելինացնող հիվանդությունների բուժման ժամանակ։

1968 թվականին Ռոբոզ Այնշտայնը դրամաշնորհ է ստացել Ցրված սկլերոզի ազգային միությունից, որն օգտագործվել է Սան Ֆրանցիսկոյի Կալիֆորնիական համալսարանի գործընկերների հետ հետագա հետազոտությունների համար։

Նա մշակել է նաև ուղեղային հեղուկում իմունոգլոբուլինի և գլիկոպրոտեինների մակարդակը չափելու մեթոդներ և ուսումնասիրել, թե ինչպես է դրանց փոփոխությունն ազդում հիվանդությունների վրա։

1961-1962 թվականներին Ռոբոզ Այնշտայնը եղել է SEATO-ի թոշակառու Բանգկոկի համալսարանում և հետազոտություն է անցկացրել Բանգկոկի Պաստերի ինստիտուտում՝ կատաղության դեմ պատվաստումից հետո էնցեֆալոմիելիտի ուսումնասիրության համար։  
Սան Ֆրանցիսկոյի Կալիֆոռնիական համալսարանում ղեկավարել է նաև նյարդային հյուսվածքի սպիտակուցների ուսումնասիրությունը, իսկ Բերկլիի Կալիֆորնիական  համալսարանում մասնակցել է վահանաձև գեղձի հորմոնների ազդեցության ուսումնասիրությանը միելինոգենեզի գործընթացի վրա, ինչը հնարավորություն է տվել հետագայում մշակել հիպոթիրեոզով տառապող նորածինների հորմոնային փոխարինող թերապիայի մեթոդը։

## Պարգևներ
*  Բերքլիի համալսարանն առաջարկում է Էլիզաբեթ Ռոբոզ Այնշտայնի կրթաթոշակ նրա պատվին այն դոկտորանտների համար, ովքեր հետազոտում են զարգացման նյարդաբանություն,
* Me daglia d'Oro di Milano մրցանակ, Նյարդաքիմիայի միջազգային միություն, 1970,
* 1984 թվակյանի Neurochemical Research ամսագրի հատուկ թողարկումը նվիրված է եղել Էլիզաբեթ_Այնշտայնին,
* 1965 թվականին Սան Ֆրանցիսկոյի փորձագետների կողմից ճանաչվել է Բեյ Տարածքի տասը հարգարժան կանանցից մեկը,
* Ռասկոբ Ֆակուլտետի մրցանակ կաթոլիկ համալսարանների հետազոտողների համար, Ջորջթաունի համալսարան, 1956։

## Ընտրված հրապարակումներ
* *Proteins of the Brain and the Cerebrospinal Fluid in Health and Disease* (1982).
* *Hans Albert Einstein: Reminiscences of his Life and our Life Together* (1992).
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Կատեգորիա:Կին գիտնականներ
Կատեգորիա:Հունգարացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Հունգարացի կին քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Հունգարացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ