open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արուսյակ Տեր-Պետրոսյան

**Արուսյակ Արշակին (Ցինցաձե)** (1896, Գորի - 1925, Թիֆլիս), Անդրկովկասում բոլշևիկյան հեղափոխական շարժումների մասնակից։ Կամոյի քույրն ու համախոհը։

Հեղափոխական գործունեության մեջ ներգրավվել է 1910 թվականից՝ կատարելով Կամոյի հանձնարարությունները։ Մետեխի բանտից Կամոյի փախուստի կազմակերպմանը մասնակցելու համար ձերբակալվել և երկու տարի ներկալվել է Թիֆլիսի բանտում։ Այնուհետև շարունակել է հեղափոխական ակտիվ աշխատանքը՝ կապ պահպանելով քաղաքի բանտարկյալների հետ։ 1919 թվականի սկզբին դենիկինյան զորքերի՝ Վլադիկավկազ (Օրջոնիկիձե) մտնելուց հետո, մի խումբ բոլշևիկների հետ, Ինգուշեթիայի լեռները հաղթահարելով, Թիֆլիսից անցել է Հյուսիսային Կովկաս՝ օգնություն ցուցաբերելու ընդհատակ անցած ընկերներին։

Կատեգորիա:Հեղափոխական գործիչներ
Կատեգորիա:1896 ծնունդներ
Կատեգորիա:1925 մահեր
Ջավահիր Տեր-Պետրոսյան

**Ջավահիր Արշակի Տեր-Պետրոսյան (Խուտուլաշվիլի)**(1888, Դորի - 1961, Թիֆլիս), բոլշևիկ հեղափոխական (*«[[պրոֆեսիոնալ հեղափոխական]]»*), Անդրկովկասում խորհրդային ռեժիմի հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1904)։ Կամոյի քույրը և համախոհը։

Հեղափոխական գործունեության մեջ ներգրավվել է 1902 թվականից, որպես Կամոյի կապավոր, ինչի համար էլ հեռացվել է Թիֆլիսի կանանց ճեմարանից։ Աշխատել է ընդհատակյա տպարանում, թաքցրել անլեգալ գրականություն, տարածել թռուցիկներ։ Բազմիցս բանտարկվել է։ Կամոյի փախուստին աջակցելու համար 1913 թվականին դատապարտվել է աքսորաբնակության։ 1915 թվականին մեկնել է Բաքու՝ Ստեփան Շահումյանի օգնությամբ Խարկովի բանտից Կամոյին ազատելու գործը կազմակերպելու համար։ 1918 թվականից ընդհատակյա քարոզչական աշխատանք է կատարել Երևանում և Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի)։ 1920 թվականին նշանակվել է Ադրբեջանի ԽՍՀ արտաքին գործերի ժողկոմի անձնական քարտուղար։ Նույն թվականի վերջին մեկնել է Մոսկվա՝ հանդիպել Լենինին, Կրուպսկայային, Ատասովային և Դորկուն։ 1921 թվականից աշխատել է Վրացական ԽՍՀ առժողկոմի տեղակալ՝ սոցիալական ապահովագրության գծով։ 1927 թվականից Տեր-Պետրոսյանը Վրաստանի ԽՍՀ սոցիալական ապահովագրության նախագահն էր, առողջապահության ժողկոմը, 1934-1936 թվականներին՝ առժողկոմատի մայրության և երեխաների պահպանության վարչության պետը։ Տեր-Պետրոսյան եղել է Անդրֆեդերացիայի կենտգործկոմի անդամ։ 1929 թվականին արժանացել է «Աշխատանքի հերոս»-ի կոչման։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով (1931)։

 

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:1888 ծնունդներ
Կատեգորիա:1961 մահեր
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Տերցին

**Տերցիտ** (իտալերեն terzina, terza rima - երրորդ հանգ), եռատող բանաստեղծական տան տեսակ, ունի հանգավորման կայուն ձև՝ aba, bcb, cdc, ded yzy Z։S ստեղծվել է միջնադարյան իտալական պոեզիայում, ապա տարածվել այլ երկրներ։ Ամբողջովին տերցետներով է գրված Դանթեի «Աստվածային կատակերգություն» պոեմը։ Հետագայում տերցետների կիրառումը դուրս չի եկել փորձի և ոճավորման սահմաններից։ Հայ գրականության մեջ արվել են տերցետով գրելու առանձին փորձեր, որոնցից է Վահան Տերյանի «Դու հասկացար տագնապները իմ հոգու» սկսվածքով բանաստեղծությունը։

Կատեգորիա:Բանաստեղծություններ
Նաստիաներ

[thumb|right|300px|''[Oxalis triangularis* բույսի ֆոտոնաստիան լույսի ազդեցության հետևանքով։ Լուսավորվածությունը նվազելիս տերևները ծալվում են։ Իրական ժամանակում այս գործընթացը տևում է մոտ 90 րոպե]]
*'Նաստիաներ** ([[հունարեն]] թարգմանաբար՝ **խտացած'''), բույսերի երկկողմանի համաչափ կառուցվածք ունեցող օրգանների (տերև, պսակաթերթիկ և այլն) շարժումը որոշակի ուղղություն չունեցող որևէ գործոնի (լույս, ջերմություն) ազդեցությունից։

Նաստիաները տեղի են ունենում բույսի օրգանի վերին և ստորին մասերի բջիջների անհամաչափ աճման կամ տուրգորի (բջջաթաղանթի լարված վիճակի) փոփոխության հետևանքով։ Օրգանի մորֆոլոգիապես վերին կողմի ավելի արագ աճով պայմանավորված շարժումը կոչվում է էպինաստիա (հասցնում է կոկոնների, բողբոջների բացվելուն), ստորին կողմինը՝ հիպոնաստիա (ծաղկածածկոցների փակվելը որոշ ծաղիկների ծաղկումը դադարելուց հետո)։ Ըստ ազդեցության գործոնների տարբերում են լուսավորվածության ինտենսիվության փոփոխությամբ պայմանավորված ֆոտոնաստիաներ (օրինակ՝ խատուտիկի զամբյուղները փակվում են ոչ միայն գիշերը, այլև ամպամած եղանակին), ջերմաստիճանի փոփոխությունից առաջացած թերմոնաստիաներ, որի օրինակ է վարդակակաչի ծաղիկների բացվելը սառը սենյակից տաքը տեղափոխելիս։ Որոշ բույսեր ունեն հակառակ ռեակցիա, օրինակ՝ գիշերային գեղեցկուհու, ձնծաղիկի ծաղիկները փակվում են ուժեղ լույսից, բացվում թույլ լույսի պայմաններում։ Առավել տարածված են նիկտինաստիաները, որոնք առաջանում են գիշերվա և ցերեկվա հաջորդականությունից (ֆոտո— և թերմոնաստիաների համակցման հետևանքով)։ Մեխանիկական գրգիռների, հպումների, ցնցումների ազդեցությամբ են պայմանավորված սեյսմոնաստիաները, որոնք բնորոշ են պատկառուկին, ծորենուն, միջատակեր բույսերին և այլն։ Քեմոնաստիաներն առաջանում են գազային որոշ նյութերի (էթիլեն, ացետիլեն, СО) փոքր քանակության ազդեցությամբ։ Հավանաբար այս բոլոր շարժումները պայմանավորված են ցիտոպլազմայում պարունակվող հատուկ սպիտակուցներով, որոնք միոզինի նման կծկվում են արտաքին գրգիռների ազդեցությունից։ Բազմազան է նաստիաների կենսաբանական նշանակությունը․ դրանք հարմարանք են միջատների միջոցով խաչաձև փոշոտման, ինչպես նաև միջատներ որսալու (միջատակեր բույսեր), անբարենպաստ պայմանների ազդեցությունից ծաղիկները պաշտպանելու համար։

Կատեգորիա:Բուսաբանություն
Կատեգորիա:Բույսերի ֆիզիոլոգիա
Ալեքսանդր Տերպիգորև

**Ալեքսանդր Միտրոֆանովիչ Տերպիգորև** (, ), լեռնային գործի բնագավառի խորհրդային գիտնական, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1935)։

Ավարտել է Պետերբուրգի լեռնային ինստիտուտը (1897)։ 1906 թվականից՝ Եկատերինոսլավի բարձրագույն լեռնային ուսումնարանի և լեռնային ինստիտուտի պրոֆեսոր, 1922-1959 թվականներին՝ Մոսկվայի լեռնային ինստիտուտի պրոֆեսոր (1933-1936 թվականներին՝ տնօրեն), 1938-1959 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ լեռնային գործի ինստիտուտի բաժնի վարիչ։ Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են օգտակար հանածոների հանքավայրերի ստորգետնյա մշակմանը, լեռնային աշխատանքների մեքենայացմանն ու ավտոմատացմանը, լեռնային արդյունաբերության մեջ աշխատանքի ռացիոնալացմանը, հիդրոմեքենայացմանը և ստորգետնյա գազիֆիկացմանը, լեռնային գործի զարգացմանը, լեռնատեխնիկական կրթության կազմակերպմանը։ Եղել է «Լեռնային գործ» 11-հատորանոց հանրագիտական տեղեկատուի գլխավոր խմբագիրը (1957-1960 թթ.)։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակ (1943 թ.)։

Պարգևատրվել է Լենինի 3, Աշխատանքային կարմիր դրոշի 2 շքանշաններով։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:1873 ծնունդներ
Կատեգորիա:1959 մահեր
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Քրիսթալ Ռիդ

**Քրիսթալ Ռիդ** (, ), ամերիկացի դերասանուհի և մոդել։ Հայտնի է դարձել «Պատանի գայլը» հեռուստասերիալի շնորհիվ, որտեղ մարմնավորել է Էլլիսոն Արջենթին։

## Կենսագրություն
Ռիդը մեծացել է Միչիգան նահանգի՝ Ռոուզվիլլ քաղաքում։ Նա դեռ փոքրուց զբաղվել է պարերով, և եղել է պարային խմբի կապիտան ավագ դպրոցում։ Եղել է իր տեղական թատրոններից մեկի ակտիվ անդամներից մեկը և նկարահանվել է «Էննի» և «Ջութակահարը տանիքին» մյուզիքլներում։ Սովորել է «Ուեյն Սթեյթ Համալսարանում»։ Նա տեղափոխվել է Չիկագո և նկարահանվել է մի քանի տեղական սերիալներում։ 2008 թվականի դեկտեմբերին տեղավոխվել է Հոլլիվուդ, որպեսզի շարունակի իր դերասանական կարիերան։ 2010 թվականին նկարահանվել է սերիալներում, ինչպիսիք են՝ ՀՏՀ։ Հանցագործական Տեսարանների Հետաքննություն, ՀՏՀ։ Նյու-Յորք, Րիզզոլին և Այլսլեսը։ 2011 թվականին խաղացել է Էլլիսոն Արջենթի կերպարը՝ Պատանի գայլը հեռուստասերիալում։
thumb|Քրիսթալ Ռիդը 2012 թ.-ի Քոմիք Քոն-ում

## Անձնական կյանք
Հանդիպել է «Պատանի գայլը» սերիալի դերասան Դենիել Շերմենի հետ, սակայն զուգը 2013 թվականի հունիսին բաժանվել է։ Այժմ հանդիպում է Դարրեն ՄքՄուլլենի հետ։

## Ֆիլմագրություն
### Հեռուստասերիալներ

### Ֆիլմեր

## Արտաքին հղումներ

* 
* 

Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ լեհական սերմամբ
Այա (Կատունի վտակ)

**Այա** (Կատունիի վտակ), վտակ Ռուսաստանի Ալթայի երկրամասում և Ալթայի Ինքնավար Հանրապետությունում։ Գետաբերանը գտնվում է Կատունի ձախ ափից 113 կմ հեռավորության վրա։ Վտակի երկարությունը 26 կիլոմետր։

## Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ըստ Ռուսաստանի պետական ջրային գրանցամատյանի տվյալների՝ այն պատկանում է Վերին Օբի ավազանի շրջանին, գետի ջրատնտեսության հատվածը՝ Կատուն գետն է, գետի գետային ենթաավազանը՝ Բիա ու Կատուն գետերը, Գետի ավազանը Օբն է մինչև Իրտիշ գետ թափվելը։

Ջրային ռեսուրսների դաշնային գործակալության կողմից պատրաստած Ռուսաստանի Դաշնության տարածքի ջրատնտեսական տարածաբաժանման երկրաբանական համակարգի տվյալներով՝

* Ջրային օբյեկտի կոդը հանրային գրանցմամբ - **13010100312115100007135**
* Կոդը ըստ հիդրոլոգիական հետազոտության (ՌԴ) - **115100713**
* Ավազանի կոդը - **13.01.01.003**
* Ծավալի համարը ըստ ՌԴ-ի - **15**
* Թողարկումը ըստ ՌԴ-ի - 1

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Կարապետ Տեր-Սահակյան

**Կարապետ Մովսեսի Տեր-Սահակյան** (), հայ պատմաբան, բյուզանդագետ, բանասեր, բանաստեղծ, խմբագիր։ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ։

## Կենսագրություն
1906-1913 թվականներին եղել է «Բազմավեպ»-ի խմբագիրը, 1914-1915 թվականներին՝ Տրապիզոնի Մխիթարյան վարժարանի տեսուչը։ Գրել է գրականագիտական ուսումնասիրություններ, բանաստեղծություններ, դրամաներ։ Ղևոնդ Ալիշանի մահից հետո հրատարակել է նրա «Հայաստան, յառաջ քան զլինելն Հայաստան» (1904) աշխատությունը, որին կցել է արժեքավոր մեկնաբանություններ ու լրացումներ։ Տեր-Սահակյանի պատմագիտական գործերից առավել արժեքավոր է «Հայ կայսերք Բյուզանդիոնի» (1905) մենագրությունը, որտեղ բյուզանդական, հայկական և այլ աղբյուրների հիման վրա ներկայացրել է VI-XII դարերի Բյուզանդիայի կայսրության հայազգի 12 կայսրեր։ Նրանց մեծ մասի ազգության պատկանելության հետ կապված տեղեկությունները Տեր-Սահակյանը քաղել է հունական աղբյուրներից։ Գրքում ներկայացված են նաև բյուզանդական թագի 6 հայ հավակնորդներ (VII-IX դարեր), ութ հայ կայսրուհիներ (VIII-XIII դարեր), հիշատակված են հայ զորավարներ։ Այս աշխատությամբ Տեր-Սահակյանը ուրվագծել է հայ բյուզանդագիտության ծրագիրը՝ ընդգծելով հատկապես բյուզանդական մատենագրության մեջ հայերին վերաբերող տեղեկությունների հավաքման ու բացահայտման կարևորությունը։

## Մեծ Եղեռն
1915 թվականի հունիսի 18-ին թուրքական 60 ժանդարմներ և զինվորականներ Տրապիզոնի վիլայեթի Թոց գյուղում ապաստան գտած բոլոր քաղաքացի ընտանիքներին հավաքում և փակում են Պողոս Մարիմյանի տան մեջ։ Այդ ընտանիքների հետ էր նաև Կարապետ Տեր-Սահակյանը։ Թուրքերը սվիններով շրջապատած նրանց տանում են կես ժամ հեռավորության վրա գտնվող Անիֆա գյուղի ձորերի մեջ և սպանում բոլորին։ Սպանված Կարապետ Տեր-Սահակյանը ուներ բազմաթիվ ձեռագիր աշխատություններ, որոնք թուրքական կառավարությունը այրում և փչացնում է։

## Երկեր
* «Հայ կայսերք Բյուզանդիոնի», Վենետիկ, 1905, Հատոր Ա, Բ․
* Բանաստեղծութիւններ (առաջաբանը՝ Մ. Ճանաշյանի), Վենետիկ, 1965։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Ծագումով հայ են», Արծվի Բախչինյան, Երևան, 1993, էջ 6.

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ բյուզանդագետներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Տարաբեկություն

**Տարաբեկություն**, օպտիկական համակարգերի թերություններից մեկը, որն առաջանում է ընկնող լուսային փնջի տարբեր հատույթներում օպտիկական մակերևույթի ոչ միատեսակ կորության պատճառով։ Գնդաձև ալիքային մակերևույթն օպտիկական համակարգով անցնելիս ձևափոխվում է և դադարում գնդաձև լինելուց։ Լուսատու կետից ելնող ճառագայթների փունջը, օպտիկական համակարգով անցնելուց հետո, հավաքվում է ոչ թե մի կետում, այլ երկու փոխուղղահայաց ուղղագիծ հատվածներում, միմյանցից որոշ հեռավորությամբ։ Միջանկյալ հատույթներում պատկերներն ունենում են էլիպսի, իսկ դրանցից մեկը՝ շրջանի ձև (նկար)։ Տարաբեկությունը Տարաբեկ ու թյուն ունեցող օպտիկական համակարգով անցած լուսային փունջ։ Ներքևում ցույց են տրված փնջի հատույթները՝ ըստ օպտիկական համակարգի առանցքին ուղղահայաց հարթությունների առաջանում է օպտիկական համակարգի (օրինակ, գլանաձև ոսպնյակների) ասիմետրիայի պատճառով, իսկ սովորական ոսպնյակներում՝ այն դեպքում, երբ ճառագայթների փունջն ընկնում է գլխավոր օպտիկական առանցքի նկատմամբ մեծ անկյունով։ Օբյեկտիվներում տարաբեկություն կարելի է շտկել ոսպնյակների համապատասխան ընտրությամբ։

## Տես նաև
* Աչքի տարաբեկություն

Կատեգորիա:Օպտիկա
Տաք արտադրամասեր

**Տաք արտադրամասեր**, արտադրամասեր, ուր արտադրված ջերմության քանակը 1 մ3 օդում 1 ժամում հասնում է ավելի քան 83,8 կջ (20 կկալ)։ Դրանց թվին են պատկանում մետաղների հալման, ջերմային մշակման, գալվանապատման, ապակու հալման և կաղապարման, ալյումինի էլեկտրոլիզի և գլանման, ցեմենտի կլինկերի, գաջի արտադրության, կարծր նյութերի շիկացման, հախճապակե ու կավե իրերի թրծման, քիմիական մի շարք նյութերի (կարբիդ, կալցիում, ցիանամիդ, սինթետիկ կաուչուկ, բարձրամոլեկուլային մի շարք այլ միացություններ) ստացման և օգտագործման արտադրամասերը, ձուլարանները, դարբնոցները և այլն։ Բացի այրվածքների վտանգից, տաք արտադրամասերում աշխատող բանվորները ենթարկվում են նաև վնասակար գազերի և փոշիների, օդի բարձր ջերմաստիճանի և ջերմային ճառագայթների վնասակար ազդեցությանը։ Դրանցից խուսափելու նպատակով կիրառվում են մի շարք միջոցառումներ, որոնց մեջ որոշակի նշանակություն ունեն արտադրական պրոցեսների մեքենայացումը և ավտոմատացումը, վառարանների պատերի ջերմամեկուսիչ կառուցվածքը, դրանց պատուհանների և անցքերի վրա ջերմամեկուսիչ դռնակների, աշխատավայրերում օդային ցնցուղների տեղադրումը, շենքերի բնական և արհեստական օդափոխությունը, տաք մակերևույթների դիմաց ջերմային ճառագայթներ կլանող հարմարանքների տեղադրումը և բանվորներին անհատական պաշտպանական պարագաներով, գազացված աղաջրով կամ թանով ապահովելը և այլն։

Կատեգորիա:Արտադրություն
Տեղական ինքնավարություն

**Տեղական ինքնավարություն**, պետական կառավարման տեսակ տեղերում, որի դեպքում վարչատարածքային միավորի բնակչությունը պետության սահմանած իրավունքների շրջանակներում տեղական գործերը վարում է ինքնուրույն (ընտրովի մարմինների միջոցով կամ անմիջականորեն)։  Տեղական ինքնավարությունը ինքնավարության տեսակներից է։ Տեղական ինքնավարության համակարգն առաջին անգամ հիմք է դրվել Արևմտյան Եվրոպայում՝ բուրժուական հեղափոխություններից հետո։ Տեղական ինքնավարությունը կիրառվել է չափազանց նեղ շրջանակներում և սոցիալ-քաղաքական առումով կրել ձևական բնույթ, որովհետև հասարակայնության ներկայացուցիչները թեև դիտվել են որպես կառավարման սուբյեկտներ, իրականում շահագործվող զանգվածները դուրս են մնացել կառավարման ոլորտից։ Իմպերիալիզմի դարաշրջանում տեղական ինքնավարությունը կորցրել է նույնիսկ այդ սահմանափակ ինքնուրույնությունը և վերածվել պետական կառավարման վարչական ապարատի անբաժանելի մասի։ Ժամանակակից կապիտալիստական երկրներում տեղական ինքնավարության մարմինների իրավունքների ընդլայնումը բանվոր դասակարգի համադեմոկրատական պահանջներից է։ Սակայն տեղական ինքնավարության դեմոկրատացումը, տեղական ընտրովի մարմինների՝ մունիցիպալիտետների ֆունկցիաների ընդարձակումը ինքնին չեն կարող փոխել բուրժուական պետության, կապիտալիստական կարգի բնույթը։ Մերկացնելով բուրժուան, այսպես կոչված, մունիցիպալային սոցիալիզմի օպորտունիզմը՝ Վ․ Ի․ Լենինը մատնանշում է բուրժուիստական տեղական ինքնավարության դասակարգային սահմանափակ բնույթը, անկարողությունը կենտրոնական իշխանությունների առջև։ Լրիվ, հետևողական դեմոկրատական տեղական ինքնավարությունը ձևավորվում է միայն սոցիալիստական հեղափոխության հաղթանակից հետո։ Սոցիալիստական պետություններում տեղական ինքնավարությունը կազմակերպվում է այնպես, որ ապահովում է աշխատավորների մասնակցությունն ինչպես տեղական կառավարմանը, այնպես էլ համապետական հարցերի լուծմանը։ Սոցիալիստական հասարակությունում աշխատավորները քաղաքական իշխանությունը իրականացնում են պետության և հասարակական կազմակերպությունների միջոցով։ Աշխատավորների հոգևոր և նյութական պահանջների բավարարման, պետական խնդիրների իրականացման գծով նրանց գործունեությունը հասարակական ինքնավարության ձևերից է, սոցիալիստական դեմոկրատիայի, ժողովրդաիշխանության դրսևորումներից։ Հասարակական կազմակերպություններն ու բնակչության հասարակական ինքնագործունեության մարմինները սոցիալիստական հասարակության քաղաքական կազմակերպման մասն են։ Սոցիալիստական պետության զարգացմանը, դրա քաղաքական կարգի կատարելագործմանը զուգընթաց, պայմաններ են առաջանում կոմունիստական ինքնավարությանը անցնելու համար։

Կատեգորիա:Պետություն
Կատեգորիա:Իրավունք
Կատեգորիա:Տեղական ինքնավարություն
Ակ-Կուլ (գետ)

**Ակ-Կուլ** (), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասի Ալթայի հանրապետության տարածքում։ Գետաբերանը տեղակայված է Չագան գետի աջ ափով՝ 21 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 17 կմ է։

## Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ

Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերխնեօբյան ավազանային երկրամասին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Կատուն գետն է, գետի ավազանատակը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։

Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.

* *Ջրային օբյեկտի, պետական ջրային գրանցման կոդը* - **13010100312115100005575**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների կոդը* - **115100557**
* *Ավազանի կոդը* - ** 13.01.01.003**
* *Հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների հատորի համարը* - **15**
* *Թողարկումն ըստ հիդրոլոգիական ուսումնասիրությունների* - **1**

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* В статье использована информация, предоставленная Федеральным агентством водных ресурсов из перечня водных объектов, зарегистрированных в государственном водном реестре по состоянию на 29.03.2009.

Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Արմենակ Սարգսյանց

**Արմենակ Սերգեյի Սարգսյանց ** (), հայ սովետական լեռնային ինժեներ։

## Կյանքը
Ավարտել է Պետերբուրգի լեռնային ինստիտուտը (1897)։ Աշխատել է Ռուսաստանի հարավային գործարաններում, 1922 թվականին՝ Ալավերդու գործարանների ու հանքերի միավորման դիրեկտոր։ 1928 թվականից աշխատել է Խարկովում․ մինչև 1931 թվականը՝ մետալուրգիական գործարանների նախագծման պետական ինստիտոիտում (մետալուրգիական բաժնի պետ), 1931-1936 թվականները՝ մետաղների ինստիտուտում (ավագ գիտաշխատող)։

Արմենակ Սարգսյանցի նախաձեռնությամբ և ղեկավարությամբ Ռուսաստանում առաջին անգամ իրականացվել է ֆեռոմանգանի և ֆեռոսիլիցիումի հալումը (1900-1901), նախագծվել, կառուցվել և վերանորոգվել են դոմնային վառարաններ։ Ստեղծել է դոմնային գազի բաղադրության հաշվարկի մեթոդ, ուսումնասիրել դոմնային վառարանում բովախառնուրդի շարժումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Վարդան Սարգսյան (երգահան)

**Վարդան Սարգսի Սարգսյան** (), հայ խմբավար և երգահան, Կոմիտասի սաներից։ 

## Կենսագրություն
1909 թվականին ավարտել է Պերպերյան վարժարանը։ 1910-1915 թվականներին աշակերտել է Կոմիտասին, երգել նրա երգչախմբերում։ 1911 թվականին հիմնել է Սկյուտարի «Րաֆֆի» լսարանական միության երգչախումբը։ Հովհաննես Թումանյանի «Անուշ»-ի բեմականացման համար հորինել է մի քանի երգային հատվածներ (Սարգսյանի երգերով «Անուշ»-ը որպես երգախառն դրամա մինչև 1920 թվականը մի քանի անգամ բեմադրվել է Կոստանդնուպոլսում, երեք երգ տպագրվել է Փարիզում, 1937 թվականին)։ 1920 թվականից Փարիզում շարունակել է երաժշտական ուսումը։

1923 թվականին Բրյուսելում հիմնել է «Արմենիա» երաժշտական ընկերությունը, շարունակել համերգները։

1931-1939 թվականներին Մարսելում վարել է իր հիմնած «Հայկական երաժշտական ընկերությունը», 1945 թվականից մշտապես բնակվել է այստեղ, երգչախմբային համերգներ տվել, կատարել Կոմիտասի և սովետահայ կոմպոզիտորների գործեր։ Սարգսյանը հեղինակել է նաև հայ ժողովրդի երգերի մշակումներ (դրանց թվում՝ «Հոյնար» ընդարձակ պարերգը ձայնի և դաշնամուրի համար), դաշնավորել «Արևագալի երգերը», կազմել հայ հոգևոր երաժշտության ժողովածուներ։ Աշխատակցել է Փարիզի «Կոմիտասյան հանձնաժողովին», մասնակցել Կոմիտասի անտիպ երգերը և «Պատարագ»-ը տպագրության պատրաստելու գործին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երգահաններ
Կատեգորիա:Հայ խմբավարներ
Տափաստանային կարմիր տավարի ցեղ

[մինի|Տափաստանային կարմիր ցեղատեսակի կով ([Նիկոլաևի մարզ, Ուկրաինա)]]
**Տափաստանային կարմիր տավարի ցեղ** (), կաթնատու տավարի ցեղ։

Ստացվել է XVII դ․ վերջին Ուկրաինայի Զապորոժիեի մարզի ներկայիս տարածքում, տեղական կարմիր, տափաստանային մոխրագույն և օստֆրիսլանդական կարմիր և այլ տավարների բարդ վերարտադրողական տրամախաչման ճանապարհով։ Մինչև XIX դ․ վերջերը ցեղը Ուկրաինայում բուծվել է *«ինքն իր մեջ»* ձևաչափով, իսկ այլ շրջաններում տրամախաչվել է այլ ցեղերի հետ։ XIX դ․ վերջին և XX դ․ սկզբներին ցեղի կովերն առանց որևէ համակարգի տրամախաչել են հոլանդական, անգելնյան, սիմենթալ շորթհոռնյան ցեղերի ցուլերի հետ։ XX դ․ 20-ական թթ․ տափաստանային կարմիր տավարի ցեղը բուծվում է *«ինքն իր մեջ»* կիրառելով խիստ ընտրություն և զույգ ընտրություն։

Մարմնակազմը չոր է, խիտ և ամուր։ Թույրը տարբեր երանգներով կարմիր է։ Շատ կենդանիների գլխի և իրանի հատվածներում կան սպիտակ խալիկներ։ Տոհմային ֆերմաներում բուծվող ցուլերի միջին կենդանի զանգվածը 700—1000 (առավելագույնը՝ մինչև 1200), իսկ կովերինը 420—540 (առավելագույնը՝ 700) կգ է։ Տարեկան միջին կաթնատվությունը՝ 4000—4500 կգ։ Կաթի յուղայնությունը 3,6—3,8% է։ Բտված կենդանիների սպանդային ելքը 50—55% է։ Պտղատվությունը՝ 100 կովից մոտ 100 հորթ։ Ցեղը տարածված է հիմնականում Ուկրաինայում, Մոլդավիայում, Ուզբեկստանում, Ղազախստանում, Կրասնոդարի, Ստավրոպոլի երկրամասերում, Ռոստովի և Օմսկի մարզերում։

Կատեգորիա:Տավարի ցեղեր
Երվանդ Սարգսյանց

**Երվանդ Արմենակի Սարգսյանց** (), հայ խորհրդային ինժեներ։

Ա․ Ս․ Սարգսյանցի որդին։

## Կենսագրություն
1937 թվականին ավարտել է Խարկովի մեխանիկամեքենաշինական ինստիտուտը։ Աշխատել է Խարկովի (1937 - 1941 թթ.), Վոլգոգրադի (1941-1942 թթ.), Ալթայի (1942-1955 թթ., 1948 թվականից՝ գլխավոր կոնստրուկտոր) տրակտորների գործարաններում։ 1955-1966 թվականներին Վլադիմիրի տրակտորների գործարանի գլխավոր կոնստրուկտորն Էր, 1966-1972 թվականներին՝ Տրակտորների և գյուղատնտեսական մեքենաշինության մինիստրության տեխնիկական վարչության պետի տեղակալ։ 1958-1966 թվականներին դասախոսել է Վլադիմիրի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ Աթմենակի ղեկավարությամբ մշակվել և արտադրության մեջ ներդրվել են տրակտորների համար օդային հովացման դիզելային շարժիչներ, վարի տրակտորների մի շարք կոնստրուկցիաներ։ ԴՏ-54 դիզելային գյուղատնտեսական տրակտորի (ԽՍՀՄ-ում առաջին) կոնստրուկցիայի մշակման և արտադրության մեջ ներդրման համար Սարգսյանցը 1950 թվականին արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի։ Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Վիկտորիա Նեղոս

**Վիկտորիա Նեղոս**, Նեղոս գետի անվանումը Ուգանդայում, Վիկտորիա լճից դուրս գալու վայրից մինչև Մոբուտու Սեսե-Սեկո լիճը։ Երկարությունը մոտ 420 կմ է։ Սահանքավոր է։ Վիկտորիա Նեղոսի վրա կա ՀԷԿ։ Նավարկելի է միջին հոսանքում։

Կատեգորիա:Ուգանդայի գետեր
Տիրգու Օկնա

**Տիրգու Օկնա** (), քաղաք Ռումինիայի Բակեու գավառում, Սիրետ և Տրոտուշ գետերի միախառնման տեղում։ Բնակչությունը կազմում է ։ Միջնադարում եղել է Մոլդովա մարզի հայաշատ կենտրոններից։ 17-րդ դարում բնակվել են բավական թվով հայեր, որոնց մի մասը հետո անցել է Ֆոկշան։ Հայերը կառուցել են Սուրբ Աստվածածնի փայտե եկեղեցին, որը հիշատակում է 1808 թվականին Տիրգու Օկնա այցելած Մինաս Բժշկյանը։ 19-րդ դարի սկզբին Տիրգու Օկնայում բնակվել է 60 տուն (300 մարդ), 1816 թվականին՝ 100 տուն (500 մարդ) հայ, որոնք հիմնականում զբաղվել են այգեգործությամբ, առևտրով և արհեստագործությամբ։ 1825 թվականին նախկին եկեղեցու տեղում կառուցվել է Վերափոխման Սուրբ Աստվածածին քարաշեն եկեղեցին (այժմ կանգուն է, պահպանվել են սրբապատկերներ և հայերեն արձանագրություններ)։ 1833 թվականին Տիրգու Օկնայի հայերը, ռուսական հովանավորություն ստանալու միջնորդության խնդրանքով, դիմել են հայոց կաթողիկոս Հովհաննես Կարբեցուն։ 1845 թվականին բացվել է հայկական դպրոց, որը գոյատևել է մինչև 1885 թվականը։ 1879 թվականի հրդեհի հետևանքով հայերի քանակը Տիրգու Օկնայում սկսել է նվազել (1881 թվականին իջել է 250-ի)։ 1925 թվականին Տիրգու Օկնայում բնակվել է 121, 1948 թվականին՝ 42 հայ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքներ
Տեքս

**Տեքս** ( - գործել, հյուսել), մանրաթելերի կամ թելերի գծային խտության արտահամակարգային միավոր, որն արտահայտվում է զանգվածի և երկարության հարաբերությամբ․ 1 տեքսը = 1 գ/կմ = 1 մգ/մ։ Բնութագրում է համասեռ նյութերի հաստությունը։

Կատեգորիա:Թելեր
Կատեգորիա:Չափման միավորներ
Վիլկիցկու նեղուց

մինի|վիլկիցկու նեղուց
**Վիլկիցկու նեղուց**, Թայմիր թերակղզու և Հս․ Երկիր կղզեխմբի միջև, միացնում է Կարայի և Լապտևների ծովերը։ Երկարությունը մոտ 130 կմ է, նվազագույն լայնությունը՝ 56 կմ, խորությունը՝ մինչև 210 մ։ Վիլկիցկու նեղուցում ամբողջ տարին հանդիպում են լողացող սառույցներ։ Հայտնաբերվել է 1914 թվականին։ Անվանվել է ռուս հիդրոգրաֆ Բ. Վիլկիցկու պատվին։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի նեղուցներ
Կատեգորիա:Լապտևների ծով
Կատեգորիա:Կարայի ծով
Նինա Տեր-Օսիպյան

**Նինա Մամիկոնի Տեր-Օսիպյան** (), խորհրդային դերասանուհի։ ՌՍՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (1954), ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1972)։

## Կենսագրություն
Նինա Տեր-Օսիպյանը ծնվել է 1909 թվականի ապրիլի 5-ին Բաքվում։ 1918 թվականին ընտանիքը տեղափոխվում է Սարատով։ Մոսկվայում բնակություն են հաստատել, երբ Նինան 10 տարեկան էր։ Սովորել է Հեղափոխության թատրոնին կից գործող մանկական ստուդիայում և առաջին տարիներից սկսել է բեմ բարձրանալ։ Վսևոլոդ Մեյերխոլդի բեմադրած Ա․ Օստրովսկու «Արդյունավետ պաշտոն»-ում մարմնավորել է Կուկուշկինային։ Այնուհետև Հեղափոխության թատրոնում խաղացել է ոչ մեծ դերեր «Ռոմեո և Ջուլիետ», «Տանյա» ներկայացումներում։

Հայրենական մեծ պատերազմի սկսվելուց հետո թատրոնը տարհանվում է Տաշքենդ։ Տեր-Օսիպյանին հիվանդության պատճառով ուղարկում են Մոսկվա, որտեղ հանդես է գալիս Դրամատիկական թատրոնում, որը կիսադատարկ երկրի միակ աշխատող թատրոնն էր։ Պատերազմի ավարտից հետո այս թատրոնին է միացվում Հեղափոխության թատրոնը, որը ստանում է Մոսկվայի Մայակովսկու անվան թատրոն անվանումը։ Նինա Տեր-Օսիպյանը մինչև կյանքի վերջ աշխատել է այս թատրոնում։

Լինելով թատրոնի առաջատար դերասանուհիներից մեկը՝ կերտել է վառ, հիշվող կերպարներ «Ռազմաճակատ», «Սովորական մարդ», «Ամպրոպ», «Լեգենդ սիրո մասին», «Քեռու երազը» ներկայացումներում։ Դերասանուհու տաղանդը նոր ուժով դրսևորվել է վերջին տարիներին՝ հատկապես «Վանյուշինի երեխաները», «Մայրամուտ», «Դոն Ժուանի զվարճանքները» ներկայացումներում։

Կինոյում շատ քիչ է նկարահանվել․ «Լեռնուհին» ֆիլմում խաղացել է Աշուրայի դերը, «Կինը հեռվից» ֆիլմում մորաքրոջ, «Մեծ որդի»-ում Աշխենի մորաքրոջ, «Տատիկի թոռը» ֆիլմում՝ տատիկի դերերը։ Հանդես է եկել «Սիցիլիական պաշտպանություն», «Փնտրեք կնոջը», «Գլուխկոնծի», «Չհամընկան բնավորություններով» ֆիլմերի դրվագներում։

Դերասանուհու վերջին աշխատանքներից են Գեորգի Դանելիայի «Նաստյա» ֆիլմում մարմնավորած կոլորիտային տատիկ-հրաշագործի կերպարը և Էլդար Ռյազանովի «Ծեր յաբուներ» ֆիլմում մայրիկ Յոսիի դերը (2000)։

Նինա Տեր-Օսիպյանը մահացել է 2002 թվականի հուլիսի 24-ին։ Թաղված է Մոսկվայի հայկական գերեզմանոցում։

## Գործունեություն
### Դերերը թատրոնում

*

### Ֆիլմագրություն

### Հնչյունավորում

## Մրցանակներ և պարգևներ
* Պատվո նշան շքանշան (փետրվարի 3, 1998)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Капков С.В.* Королевы смеха. Жизнь, которой не было? (серия:Лица и лицедеи). М. Эксмо: Алгоритм, 2011, 352с. ISBN 978-5-699-52042-8. Глава «В борьбе с паспортом я проплываю стометровку» Нина Тер-Осипян с.154-165, фильмография с.346

Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Կատեգորիա:Հայ երկարակյացներ
Թամար Տեր-Ստեպանովա

**Թամար Իսահակի Տեր-Ստեփանովա** (**Թամար Տեր-Ստեփանյան**, ), հայ դաշնակահարուհի և մանկավարժ։ Թիֆլիսի պետական կոնսերվատորիայի դաշնամուրային դասարանի առաջին պրոֆեսոր (1917)։

## Կենսագրություն
Երաժշտության մասնավոր դասեր է առել Մատկովսկուց։ Սովորել է Թիֆլիսի 3-րդ իգական գիմնազիայում և երաժշտական ուսումնարանում։ 1898 թվականին ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիան (Պավել Պաբստի դաշնամուրի դասարան), վերադարձել Թիֆլիս, դասավանդել երաժշտական ուսումնարանում։ 1909-1911 թվականներին կատարելագործվել է Բեռլինում՝ Շտեռնի կոնսերվատորիայում։ Թիֆլիսում, Բաքվում և Անդրկովկասի այլ քաղաքներում հանդես է եկել որպես մենակատար անսամբլներում։ Շարունակել է դասավանդել Թիֆլիսի երաժշտական ուսումնարանում, որը 1917 թվականին վերակազմավորվել է կոնսերվատորիայի (1918 թվականից՝ պրոֆեսոր)։ Աշակերտներից են Չերեպնինը, Ալեքսանդր Դոլուխանյանը և ուրիշներ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Александр Черепнин. Долгое странствие. М., 1999. С.62.

Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարուհիներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Արսեն Տեր-Օգանով

**Արսեն Արամի Տեր-Օգանով** *(Տեր-Օհանյան)* (), Խորհրդային Միության հերոս (փետրվարի 27, 1945), գվարդիայի ավագ, ԽՄԿԿ անդամ (1944)։

Ավարտել է Բաքվի ինդուստրիալ ինստիտուտի նավթամեխանիկական ֆակուլտետը (1952)։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կամավոր մեկնել է բանակ (1941 թվականի հունիս), սովորել Բաքվի զենիթա-հրետանային ուսումնարանում, ապա ծառայել Բաքվի հակաօդային պաշտպանության զորամասերում։ 1942 թվականինի վերջից մասնակցել է Հյուսիսային Կովկասի պաշտպանությանը, նշանակվել դասակի հրամանատար։ 1943 թվականի սեպտեմբերին մարտնչել է Խարկով-Պոլտավա շրջանում, 1944 թվականի փետրվարին մասնակցել Կորսուն-Շևչենկովսկիում շրջապատված հակառակորդի խմբավորման ջախջախմանը, այնուհետև, որպես 94-րդ հրաձգային դիվիզիայի 288-րդ Քիշնևյան գնդի 3-րդ գումարտակի գնդացրային ջոկի հրամանատար՝ Մոլդովայի, Լեհաստանի վերագրավմանը, 1945 թվականին՝ Օդերի գետանցմանը և Բեռլինի գրավմանը։ Հերոսի կոչման արժանացել է Վիսլայի ձախ ափին, Սանդոմիրի մոտ թշնամու պաշտպանական բնագիծը ճեղքելու, Պիլիցայի գետանցման և հենակետ նվաճելու մարտերում ցուցաբերած արիության համար։ Զորացրվել է 1946 թվականին։

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Սերգեյ Արուտչյան

**Սերգեյ Ավետի Արուտչյան** (), հայ նկարիչ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1956), ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1965)։

ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ Միքայել Արուտչյանի եղբայրն է, Ռուբեն Արուտչյանի հայրը։

## Կենսագրություն
Սերգեյ Արուտչյանը ծնվել է Բաքվում։ 1937 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ճարտարապետության բաժինը։ 1939-1948 թվականներին եղել է Սունդուկյանի անվան թատրոնի գլխավոր նկարիչ, 1954-1964 թվականներին՝ «Ոզնի» երգիծական հանդեսի գլխավոր նկարիչ։
Լույս են տեսել Սերգեյ Արուտչյանի «Ժպիտ և ցասում» (1962), «Առանց դիմակի» (1972, ալբոմ-ժողովածու), «Ս. Ա. Արուտչյան» (1982, ալբոմ) գրքերը։

Սերգեյ Արուտչյանի աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։

## Ստեղծագործություններ
### Ձևավորած ներկայացումներ
Երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում Սերգեյ Արուտչյանի ձևավորած ներկայացումները (1942-1967) առանձնացել են բեմանկարչության, ռեժիսուրայի և երաժշտական ռիթմի զարմանալի համահնչյունությամբ, ներկայացման ընդհանուր գաղափարն ամբողջացնելու ձգտմամբ։

* Հակոբ Պարոնյան` «Մեծապատիվ մուրացկաններ», 1941, Սունդուկյանի անվան թատրոն
* Ալեքսանդր Արաքսմանյան` «Հրաբխի վրա», 1943, Սունդուկյանի անվան թատրոն
* Ալեքսանդր Արաքսմանյան՝ «Փիղը պարում է», Սունդուկյանի անվան թատրոն
* Ալեքսանդր Արաքսմանյան՝ «Երրորդ հարկից գլխիվայր»
* Աղասի Այվազյան` «Ատամնաբույժն արևելյան»
* Աղասի Այվազյան, Գ. Երիցյան՝ «Ուշ լինի, նուշ լինի»
* Դերենիկ Դեմիրճյան` «Հայրենի երկիր», «Սահման»,
* Ժորա Հարությունյան` «Ծաղիկների աշխարհում»
* Կ. Սիմոնով՝ «Ռուսական հարց», 1947, Սունդուկյանի անվան թատրոն
* Ի. Կալման՝ «Բայադերա»
* Եղիշե Չարենց՝ «Կապկազ թամաշա»
* Վ. Դիխովիչնի, Մ. Սլոբոդսկոյ՝ «Հանգուցյալի հարությունը»

## Ցուցահանդեսներ
Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Պիսեկում (Չեխոսլովակիա), Մոսկվայում, Տալլինում, Երևանում։

## Կինոձևավորումներ
* «Քաջ Նազար», 1940, Հայֆիլմ
* «Պատվի համար», 1956, Հայֆիլմ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Ամենաբեղմնավոր ու թերևս ամենահավասարակշռված բեմանկարիչն է մեզանում», Սերգեյ Արուտչյան

Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Սմբատ Տերունյան

**Սմբատ Մարտիրոսի Տերունյան** (*Տեովլեթյան*, ), հայ բանաստեղծ, հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Նիկոզիայի Մելքոնյան կրթական հաստատությունը (1942), 50-ական թվականներին հաճախել Լոնդոնի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի դասընթացները։ Տերունյանը Մելքոնյան կրթական հաստատության հոգաբարձության անդամ է։ Մասնակցել է Հայաստանի գրողների միության 2-րդ և 8-րդ համագումարներին։ «Մինչև վերադարձ» (1946) ժողովածուում արտացոլված է հեղինակի քաղաքացիական նկարագիրը, այն համոզումը, որ սփյուռքահայության հեռու լինելը Խորհրդային Հայաստանից «․․․ պիտի տանի ․․․ մահվան»։ «Համեցող այգաբաց» (1959) և «Ճառագայթ և մշուշ» (1968) ժողովածուները բովանդակում են քնարական տաղաշարքեր, որոնց հիմնական թեման սերն է, բնությունը, փիլիսոփայական խոհը։ Երևանում լույս է տեսել Տերունյանի «Տարագիր տաղեր» (1981) ժողովածուն։

## Երկեր
* Տարագիր տաղեր, Բեյրութ, 1996։

Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Մոլասորգո

**Մոլոսորգո, ղանղուրդան, Ջոնսոնի խոտ, բարի լույս** (), դաշտավլուկազգիների ընտանիքին պատկանող բազմամյա կոճղարմատավոր բույս, մոլախոտ։

1-2 մ ցողունի բարձրությամբ բույս է, որի ծաղկաբույլը հուրան է։ Կոճղարմատները հատվածավոր են, հաստ միջհանգույցներով և հանգույցներով։ Դրանց հիմնական զանգվածը տարածվում է մինչև 20 սմ, առանձին արմատները թափանցում են մինչև 60-80 սմ։ Բազմանում են հիմնականում վեգետատիվ ճանապարհով, մասամբ՝ սերմերով։ Տարածված է միջերկրածովյան երկրներից մինչև Հնդկաստան և Չինաստան։ Հանդիպում է նաև Ղրիմում, Կովկասում և Միջին Ասիայում։ Հայաստանում հանդիպում է Արարատյան դաշտի նախալեռնային գոտում, ինչպես նաև Զանգեզուրի և Վայքի ցածրադիր գոտիների ջրովի հողերում։ Աղբոտում է առավելապես շարահերկ (խորդենի, բամբակ, կենաֆ), բոստանաբանջարանոցային կուլտուրաների ցանքերը, խաղողի այգիները։

## Նկարագրություն
150 սմ բարձրությամբ, մերկ, ուղղաձիգ և հարթ ցողունով, գծային-նշտարաձև տերևներով, թունավոր, բազմամյա խոտաբույս է։ Ծաղիկները հավաքված են երկար հուրաններում։

## Տարածվածություն
Որպես մոլախոտ աճում է ցանքսերում։ Հանդիպում է Արագածոտնի, Արմավիրի, Սյունիքի մարզերում։

## Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են սերմերի և արմատների թուրմը։ Կոճղարմատները պարունակում են շաքարներ, օսլա, սպիտակուցներ, ճարպեր, բջջանյութ և այլն։ Սորգոն հայտնի տեխնիկական, պարենային կերաբույս է և անասնակեր։ Բույսի արմատների և կոճղարմատների ջրային թուրմն օգտագործում են նևրալգիայի և ռևմատիզմի բուժման համար։ Բուժական նպատակով այժմ գրեթե չի գործածվում։

## Պայքարի ագրոտեխնիկական միջոցներ
* ամառային խորը վար
* շարահերկ կուլտուրաների խորը և հաճախակի կուլտիվացում
* քաղհան-կուլտիվացման ժամկետների ճիշտ ընտրություն
* առվույտի վաղ հունձ (ընկճում և ոչնչացնում է Մոլոսարգոն)
* ցրտավար (27—30 սմ)
* առուների եզրերի բույսերի մշտական հունձ

## Պայքարի քիմիական միջոցներ
* հերբիցիդների կիրառում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հացազգիներ
Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Կատեգորիա:Աֆրիկայի բուսականություն
Կատեգորիա:Կերաբույսեր
Արիստակես Տեր-Սարգսենց

**Արիստակես Հարությունի Տեր-Սարգսենց (Տևկանց)** (), հասարակական գործիչ, բանահավաք։

Սեդրակ և Երեմիա Տեր-Սարգսենցների եղբայրը։

## Կենսագրություն
Սկզբնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում, այնուհետև ավարտել Վարագի ժառանգավորաց վարժարանը։ 1884 թվականին եղել է Նարեկավանքի վանահայրը, 1890 թվականին՝ Տրապիզոնի հայոց հոգևոր առաջնորդը։ 1894 թվականին կարգվել է Վարագավանքի վանահայր։ 1896 թվականի հայկական կոտորածների ժամանակ նրան սպանել են թուրք հրոսակները։ «Նամակներ, երգեր, առածներ, առեղծվածներ․․․» (1875) և «Հայերգ» (1882) ժողովածուներում ամփոփված են հայկական ժողովրդական երգարվեստի գողտրիկ նմուշներ, Ֆրիկի, Քուչակի, Թլկուրանցու, Գրիգորիս Աղթամարցու և այլոց տաղերը, նյութեր ժողովրդական կենցաղի վերաբերյալ։

## Երկեր
* Այցելություն ի Հայաստան, 1878 թ., Հայկական ԽՍՀ ԳԱ Հրատարակչություն, 1985, 136 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Հայկական համառոտ հանրագիտարան, 2003։ Հ. 4:
* Հովակիմյան Բախտիար։ Հայոց ցեղասպանության նահատակ գործիչների ծածկանուններ, 2002, էջ 75։

Կատեգորիա:Հայ բանահավաքներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Նանա Ջորջաձե

**Նանա Գիվիևնա Ջորջաձե ** (, ), վրացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ, նկարիչ, ուսուցիչ, Կաննի կինոփառատոնի հաղթող։

## Կենսագրություն
1966 թվականին ավարտել է երաժշտական դպրոցը, 1972 թվականին՝ Թբիլիսիի նկարչական ինստիտուտի ճարտարապետական բաժինը։

1968–1974 թվականներին աշխատել է որպես ճարտարապետ։

1974 թվականին Նանա Ջորջաձեն ընդունվել է կինոռեժիսոռրայի ֆակուլտետ՝ Պետական թատրոնի ինստիտուտ՝ Տ․ Աբուլաձեի և Ի․ Կվիրիկաձեի խմբում։

Կինոյում է 1977 թվականից։

Նկարահանվել է «Մի փոքր հարցազրույց անձնական հարցերից», «Լողորդը», «Առողջ եղիր, բարեկամ», «Մեծ արշավանք հարսնացուի համար», «Դոն Կիխոտի և Սանչոյի բնակավայր»։

1991-1995 թվականներին Ի․ Կվիրիկաձեի հետ միասին դասավանդել է ռեժիսորական արվեստ։

1994 թվականից հանդիսանում է Եվրոպական կինոակադեմիայի անդամ։

Իր մի քանի ֆիլմերում հանդես է գալիս որպես նկարիչ և զգեստների ձևավորող։

1995 թվականից ապրում է Ռուսաստանում, Գերմանիայում։ Աշխատում է Ռուսաստանում, Գերմանիայում, Ֆրանսիայում։

2002 թվականին եղել է ժյուրիի անդամ՝ «Ուղերձ մարդուն»։

## Ֆիլմագրություն
### Հեղինակային աշխատանքներ
* 1978 — «Մի փոքր հարցազրույց անձնական հարցերից»
* 1981 — «Առողջ եղիր, բարեկամ»
* 1981 — «Լողորդը»
* 1985 — «Մեծ արշավանք հարսնացուի համար»
* 1988 — «Դոն Կիխոտի և Սանչոյի բնակավայր»
### Ռեժիսորական աշխատանքներ
* 1978 — «Տրիո»
* 1979 —«Ատլանտ»
* 1980 — «Ճանապարհորդություն Սոպոտ»
* 1982 — «Օգնիր ինձ բարձրանալ Էլբրուսը»
* 1987 — «Ռոբինզոնադա, կամ իմ անգլիական պապիկ»
* 1996 — «Հազար ու մի բաղադրատոմս սիրահարված խոհարարից»
* 2000 — «Ամառ, կամ 27 կորցրած համբույրներ»
* 2000 — «Միայն դու․․․»
* 2008 — «Մետեոհիմար»
### Սցենարներ
* 1982 — «Օգնիր ինձ բարձրանալ Էլբրուսը»
* 1993 — «Հիշողությունները դարձան խելագար»
* 1993 — «Կաբան»
* 2000 — «Ամառ, կամ 27 կորցրած համբույրներ»

## Մրցանակներ
* Վրաստանի Լենինի կոմերիտական մրցանակ (1982 թվական)
* Կաննի փառատոնի լավագույն դեբյուտ՝ «Ոսկե տեսախցիկ» 1987 թվական

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* http://mediateka.km.ru/cinema_2001/Encyclop.asp?Topic=topic_segida_p1563

Կատեգորիա:Կաննի փառատոնի հաղթողներ
Կատեգորիա:1948 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 24 ծնունդներ
Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Վրացի կինոռեժիսորներ
Կատեգորիա:Վրացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Վրացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Վրացի մանկավարժներ
Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից
Կատեգորիա:Վրացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Կին սցենարիստներ
Կատեգորիա:Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Հույսի շողերի հավաքածուն

**«Հույսի շողերի հավաքածուն»** (), ամերիկյան կատակերգական դրամա՝ նկարահանված Դևիդ Օ. Ռասսելի կողմից։ Մեթյու Քուիքի համանուն տրադիկոմեդիական վեպի էկրանավորումն է։ Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2012 թ.-ի սեպտեմբերի 8-ին։ Գլխավոր դերակատարներն են Բրեդլի Քուփերը, Ջեննիֆեր Լոուրենսը և Ռոբերտ Դե Նիրոն։ Ֆիլմը նոմինացվել է Օսկարի ութ անվանակարգում, որից հաղթել է միայն «Լավագույն դերասանուհի» անվանակարգում։

## Սյուժե
Հոգեբուժարանում անցկացնելով 8,5 ամիս՝ նախկին ուսուցիչ Փեթ Սոլիտանոն (Բրեդլի Քուփեր) վերադառնում իր ծնողների մոտ, որպեսզի հաշտվի իր կնոջ հետ։ Սակայն ամեն ինչ փոխվում է, երբ Փեթը հանդիպում է առեղծվածային աղջկա՝ Թիֆընի Մաքսվելլին (Ջեննիֆեր Լոուրենս), ով ուներ իր սեփական խնդիրները։

## Դերերում
* Բրեդլի Քուփեր - Փեթրիք "Փեթ" Սոլիտանո Կրտսեր
* Ջեննիֆեր Լոուրենս - Թիֆընի Մաքսվել
* Ռոբերտ Դե Նիրո - Փեթրիք "Փեթ" Սոլիտանո Ավագ
* Ջեքի Ուիվեր - Դոլորես Սոլիտանո
* Քրիս Թաքեր - Դեննի ՄքԴենիելս
* Անուփամ Քհեր - Բժիշկ Քլիֆֆ Փեթել
* Ջուլիա Սթայլզ - Վերոնիկա
* Բրեա Բի - Նիքքի Սոլատանո
* Շի Ուինհեմ - Ջեյք Սոլատանո
* Ջոն Օրթիզ - Ռոննի
* Փոլ Հերման - Ռենդի
* Դաշ Միհոք - սպա Քեո

## Նկարահանումներ
Սկզբնապես գլխավոր դերերը հանձնվելու էին Վինս Վոնին և Զոուի Դեշանելին, սակայն «Կռվողը» (գլխավոր դերակատար՝ Մարկ Ուոլբերգ) ֆիլմի նկարահանումների պատճառով ռեժիսորը հետաձգեց այն։ Ֆիլմի գլխավոր հերոսուհու համար պահանջվում էին Էն Հեթուեյը, Ռեյչել Մաքադամսը, Էլիզաբեթ Բենքսը, Ռունի Մառան և Օլիվիա Ուալդը, սակայն վերջնականապես գլխավոր դերը անցավ Ջենիֆեր Լոուրենսին։ Նկարահանումները սկսվել են 2011 թ.-ի հոկտեմբերին՝ Փենսիլվանիա նախանգում։

## Արձագանքներ
Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2012 թ.-ին Տորոնտոյի կինոթառատոնի ժամանակ։ Այն արժանացել է կինոքննադատների բարձր միավորների։ Rotten Tomatoes կայքում հարցումների շնորհիվ ֆիլմը հավաքել է 8.1/10 բալ, իսկ ռեյթինգը հասել է 92%-ի։

## Մրցանակներ և նոմինացիաներ

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:2010-ականների ամերիկյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների ռոմանտիկ դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2010-ականների ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:2012 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2012 ֆիլմեր
Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիր ֆիլմեր
Կատեգորիա:The Weinstein Company ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կատակերգական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կատակերգական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ամուսնական դավաճանության մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Դենի Էլֆմանի
Կատեգորիա:Ֆիլմեր դիսֆունկցիոնալ ընտանիքների մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 2008 թվականին
Նարեկավանքի դպրոց

250px|մինի|աջից|Նարեկավանք
**Նարեկավանքի դպրոց**, հիմնվել է 10-րդ դարում, Նարեկավանքում, Անանիա Նարեկացու ջանքերով։ Ստեփանոս Ասողիկի վկայությամբ հռչակված էր իր «․․․ բազմազարդ պաշտոնապայծառ երգեցողօք և գրական դիտողօք․․․»։ Աշակերտներից հայտնի են Խոսրով Անձևացու որդիները՝ Սահակը, Հովհաննեսը և Գրիգորը (մոր կողմից Անանիա Նարեկացու եղբոր թոռները)։ Գրչության այս կենտրոնից մեզ հայտնի առաջին գործերը Սահակի, ապա՝ Գրիգորի՝ իրենց հոր պատարագի մեկնության 950 թվականին կատարած ընդօրինակություններն են, որոնք, գրիչների հիշատակարաններով հանդերձ, պահպանվել են հետագա դարերում կատարված արտագրություններով։ Այդպես են մեզ հասել նաև Անանիա Նարեկացու և Գրիգոր Նարեկացու ստեղծագործությունները։ Նարեկավանքից մեզ հասած առաջին ձեռագիրը 1069 թվականին գրված մի Ավետարան է, որը Հովհաննես գրիչն արտագրել է Անանիայից Գրիգոր Նարեկացուն անցած մի հին ձեռագրից, որը, ինչպես նշված է հեղինակի հիշատակարանում, գրել է Մեսրոպ Մաշտոցը։ Չնայած հետագայում էլ շարունակվում էր ձեռագրերի ընդօրինակումը, սակայն Նարեկավանքի դպրոցը այլևս չի հասնում X-XI դարերում իր մակարդակին։

## Գրականություն
* Չասունի Ե․, Պատմություն հին հայ դաստիարակության, Բեյրութ, 1959։

Կատեգորիա:Զարգացած միջնադարի հայկական դպրոցներ
Նասր ալ-Դին

**Նասր Էդ Դին Շահ** (, ), Ղաջարական Իրանի շահ 1848-1896 թվականներին։ Անողոք ճնշել է Բաբիների ապստամբությունները։ Եվրոպական տերություններին տրամադրել է հեռագրական, բանկային, ճանապարհաշինական և նման կոնցեսիաներ, 1892 թվականին Մեծ Բրիտանիայից ստացել խոշոր փոխառություն։ Նրա օրոք ուժեղացել է եվրոպական երկրների, մասնավորապես՝ Ռուսաստանի ազդեցությունը Իրանում։ Սպանվել է Ջամալ ադ-Դին ալ-Աֆղանիի հետևորդ Միրզա Ռեզա Քերմանիի կողմից։

Նասր շահը բարձր է գնահատել հայերի դերը Իրանի տնտեսական, քաղաքական, դիվանագիտական ու մշակութային կյանքում, անձի, գույքի ապահովության, դավանանքի ազատության, դպրոցներ բացելու արտոնություններ շնորհել նրանց։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանի շահեր
Կատեգորիա:Սպանվածներ
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ
Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետներ
Օսկարի 86-րդ մրցանակաբաշխություն

**Ամերիկյան կինոակադեմիայի «Օսկարի» 86-րդ մրցանակաբաշխությունը** տեղի ունեցավ 2014 թ․ մարտի 2-ին Լոս Անջելեսի «Դոլբի» թատրոնում։ Նոմինանտների անունները՝ 24 անվանակարգերում հայտնի դարձան 2014-ի հունվարի 16-ին Քրիս Հեմսվորթի և Շերլին Բուն Այզեքսի կողմից։

Մրցանակաբաշխությունը վարելու համար պայքարում էր Ջասթին Թիմբերլեյքը, սակայն այդ դերը տրվեց հայտնի հաղորդավարուհի և դերասանուհի Էլեն Դիջեներեսին։

86-րդ Օսկարը հայտնի դարձավ, որպես «ամենականխատեսելի մրցանակաբաշխություն» վերջին 5 տարիների ընթացքում։ Գլխավոր մրցանակները հանձնվեցին այն ֆիլմերին ու կինոգործիչներին, որոնց կանխատեսել էին փորձագետները։

## Իրադարձություններ

**Հեռարձակում**

Հայաստանում մրցանակաբաշխությունը հեռարձակեց Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերությունը, հաղորդավարներն էին շոումեն Ավետ Բարսեղյանը և հաղորդավարուհի Աննա Ավանեսյանը։

Մրցանակաբաշխության նխօրեին, ռուսական «Առաջին ալիք»-ը, պատմության մեջ առաջին անգամ հրաժարվեց ուղիղ հեռարձակմամբ ցուցադրել մրցանակաբաշխությունը։ Պատճառը նորությունների ահռելի քանակությունն էր, որոնք կապված էին Ղրիմում և Ուկրաինայում տեղի ունեցող իրադարձությունների հետ։ Այդ իսկ պատճառով, «Առաջին ալիք»-ը որոշում կայացրեց ցուցադրել մրցանակաբաշխության կրճատված տարբերակը հաջորդ օրվա երեկոյան։ Խոսվում էր այն մասին, որ «Առաջին ալիք»-ը նման որոշում կայացրեց այն մտավախությամբ, որ հնարավոր էր մրցանակաբաշխության ժամանակ բեմից խոսվեր Ուկրաինայում տիրող իրադարձությունների մասին։ Հենց այդպես էլ արեց «Լավագույն երկրորդ պլանի դերասան» անվանակարգում Օսկար ստացած Ջարեդ Լետոն։ Նրա խոսքը ուղղված էր «Այն մարդկանց, ովքեր դիտում են մեզ այսօր այն երկրներում, ինչպիսիք են Ուկրաինան և Վենեսուելան»։ «Մինչ դուք պայքարում եք, որ ձեր երազանքը իրականություն դառնա, և ապրում եք այնպիսի կյանք, որը հնարավոր չէ ապրել, մենք մտածում ենք ձեր մասին»։ Մրցանակաբաշխության կրճատված տարբերակում, որը ցուցադրվեց ռուսական «Առաջին ալիք»-ով, դերասանի այս խոսքերը մոնտաժվել էին։

Մրցանակաբաշխությունը ԱՄՆ-ում ուղիղ հեռարձակմամբ դիտել է 43 մլն․ մարդ, այս ցուցանիշը ռեկորդային է վերջին տասնամյակի ընթացքում։ Համեմատելով նախորդ տարվա հետ «Օսկարի» հանդիսատեսների թիվն ավելացել է 6%-ով։ Այս ցուցանիշի աճը ֆիքսվել է բոլոր տարիքային խմբերում։

## Հաղթողների և առաջադրվողների ցուցակը
Մրցանակների քանակը / ընդհանուր նոմինացիաների քանակը
* **7**/10 «Գրավիտացիա»
* **3**/9 «12 Տարվա Ստրկություն»
* **3**/6 «Գնորդների դալասյան ակումբը»
* **2**/2 «Մեծն Գեթսբին» / «Սառցե Սիրտը»
* **1**/5 «Նա»
* **1**/3 «Ժասմին»
* **0**/10 «Խաբեություն ամերիկյան ձևով»
* **0**/6 «Նեբրասկա» / «Կապիտան Ֆիլիպս»
* **0**/5 «Ուոլ Սթրիթի գայլը»
* **0**/4 «Ֆիլոմենա»
* **0**/3 «Հոբիտ։ Սմոգի պարապուտը»
* **0**/2 «Օգոստոս։ Օսեյջի Շրջան», «Լյուին Դէյվիսի Ներսում», «Միակ Փրկվածը», «Միայնակ Ռենջերը», «Զզվելի Ես 2», «Մեծն Վարպետը»

Կատեգորիա:Օսկար կինոմրցանակ
Թայլեր Հեքլին

**Թայլեր Հեքլին** (, ), ամերիկացի դերասան, ով հայտնի է դարձել խաղալով Ջուդ Լոուի և Թոմ Հենքսի հետ «Ճանապարհ դեպի մահ» ֆիլմում։ Հեռուստատեսությունում հայտնի է «7-րդ երկինք» սերիալից, որտեղ մարմնավորել է Մարթին Բրյուերի կերպարը։ Խաղացել է «Պատանի գայլը» սերիալում՝ Դերեկ Հեյլի դերով մինչ 2015 թվականը։

## Կարիերա
### Բեյսբոլիստ
Հեքլինը սկսել է բեյսբոլ խաղալ 7 տարեկանից։ Նա խաղացել է Արիզոնա նահանգի համալսարանի և Նորվուդյան լիգայի «Battle Creek Bombers» թիմերում։ 2008 թվականին խաղացել է Կալիֆորնիայի Իրվայն քաղաքի «Anteaters» թիմում։

### Դերասան
Թայլերը սկսել է իր դերասանական կարիերան 9 տարեկանց։ Շնորհիվ «Անիծված ճանապարհ» ֆիլմում Մայքլ Սալլիվան Կրտսերի դերի նա 2003 ովականին «Յոթերորդ երկինք» հեռուստասերիալում ստանում է Մարտին Բրյուերի դերը։ 2004 թվականին ստանում է «Teen Choice Awards» մրցանակաբաշխությանը նոմինացվոմ է «Դերասան-առաջընթաց» կատեգորիայում։ 2007 թվականին խաղացել է Դեվիդ Դե Կոտոյի «Գրիզլիի զայրույթ» և 2008 թվականին «Արևադարձ» ֆիլմերում։ Նկարահանվել է «Կասլ», «Լինկոլն-Հեյտս», «Իմ թիմը» և «C.S.I.: Հանցագործության վայրը` Մայամի»։ 2011 թվականին «Բաց դարպասներ» ֆիլմում կատարում է գլխավոր դերը։ Այս պահին դերասանը շարունակում է նկարահանվել «Պատանի գայլը» հեռուստասերիալում, որտեղ կատարում է Դերեկ Հեյլի դերը։

= Ֆիլմագրություն =

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* UC Irvine player biography 
* Թայլեր Հեքլին
* Մրցանակները IMDb կայքում

Կատեգորիա:1987 ծնունդներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի տղամարդ դերասաններ
Կատեգորիա:«Երիտասարդ դերասան» մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղա երեխա դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ հեռուստատեսային դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական սերմամբ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 11 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բեյսբոլիստներ
Մարիամ Համբարյան

**Մարիամ Վարազդատի Համբարյան** (), հայ նկարչուհի։

Նկարիչ Սարգիս Գարուկյանի կինն է։

## Կենսագրություն
Մարիամ Համբարյանը ծնվել է 1958 թվականի դեկտեմբերի 3-ին, Երևանում։ 1978-1983 թվականներին սովորել է Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի նկարչա-գծագրական բաժնում։ 1997 թվականից ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «*International Association of Art*» կազմակերպության, 2003 թվականից՝ Հայաստանի նկարիչների միության, 2005 թվականից՝ «Կերպար» նկարիչների ասոցիացիայի անդամ է։

## Անհատական ցուցահանդեսներ
*2011 - «Մի փոքր հայկական արև` մոսկովյան նոյեմբերին», «Արտ դեկո» պատկերասրահ, Մոսկվա
*2001 - Թեքեյան մշակութային ընկերակցություն, Պեշկեթերյան պատկերասրահ, Ալթադենա, ԱՄՆ
*2002 - ՀՀ մշակույթի, երիտասարդության հարցերի ու սպորտի նախարարություն (Սարգիս Գարուկյանի և Մարիամ Համբարյանի գեղանկարների ցուցահանդես)
*1998 - Վանաձորի պետական պատկերասրահ
*1997 - Բեռլին, Գերմանիա
Մասնակցել է նաև 2 տասնյակից ավելի խմբակային ցուցահանդեսների Հայաստանում, ԱՄՆ-ում, Լիբանանում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պահի նկարչություն, Մարիամ Համբարյան
* 

Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Տեղադրություն

**Տեղադրություն**, **տեղադիրք**, գիտատեխնիկական դիսցիպլին, որը զբաղվում է տեղանքի աշխարհագրական և երկրաչափական ուսումնասիրությամբ՝ հանույթային աշխատանքների հիման վրա տեղագրական քարտեզներ կազմելով։

Տեղադրության ոլորտի մեջ են մտնում տեղագրական քարտեզների դասակարգման, դրանց բովանդակության մշակման և ճշտման, կազմման մեթոդիկայի, ինչպես նաև տեղանքի բազմակողմանի ուսումնասիրման հարցերը, որոնց ընթացքում բացահայտվում են տեղանքի մակերևույթի ձևերը, չափերը, տարածման օրինաչափությունները և այլն։

Առաջին տեղագրական հանույթային աշխատանքները կատարվել են դեռևս 16-րդ դարում։ Առավել ճշգրիտ տեղագրական քարտեզներ կազմվել են 18-րդ դարում, երբ հանույթային աշխատանքներն իրականացվեցին ճշգրիտ գեոդեզիական գործիքներով և սարքավորումներով։ Տեղագրական հանույթի եղանակներն ու ձևերը է՛լ ավելի կատարելագործվեցին 20-րդ դարում, երբ մշակվեցին հանույթի օդային, տիեզերական, աերոնկարների և տիեզերական նկարների վերծանման եղանակները, օգտագործվեցին ռադիոհեռաչափերն ու էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենաները։

Ընդհանուր զարգացմանը համընթաց տեղադրությունը տրոհվել է առանձին ճյուղերի, ակնաչափական կամ բուսոլային, տախիոմետրիական, մենզուլային, աերոլուսանկարահանման, ֆոտոթեոդոլիտային, համակցված, տիեզերական, տարբեր կարգի նիվելիրացման։ Տեղագրական սովորական քարտեզների փոխարեն ստեղծվում են իրենց ճշտությամբ առավել հուսալի ֆոտոքարտեզներ, ֆոտոպլաններ և այլն։ Տեղագրական հանույթային աշխատանքների ժամանակ կիրառվող ժամանակակից մեթոդները հնարավորություն են տալիս քարտեզագրելու ոչ միայն Երկրի, այլև Լուսնի, Մարսի, Վեներայի և այլ մոլորակների տեսանելի և անտեսանելի մակերևույթները։

Կատեգորիա:Քարտեզագրություն