Թաունսենդ (Թենեսի)

**Թաունսենդ,** քաղաք Թենեսիի Բլաունտ շրջանում։ Քաղաքը հիմնադրվել է 1921 թվականին Լիթլ Ռիվըր Ռիվեր երկաթուղու և փայտանյութի ընկերության հետ կապված անձանց կողմից։ 2020 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ բնակչությունը կազմել է 550 մարդ։  Հազարամյակներ շարունակ բազմամշակութային բնիկ ամերիկացիներով բնակեցված լինելով՝ Թաունսենդը Մեծ Սմոքի լեռների ազգային պարկի երեք «դարպասներից» մեկն է դարձել։ Այն ունի մի շարք թանգարաններ և տեսարժան վայրեր, որոնք կապված են Մեծ Սմոքի լեռների բնագիտական և մարդկային պատմության հետ։

## Պատմություն
Թաքալիչի ծովախորշի Լիթլ Ռիվերի վրա բնակություն հաստատած առաջին բնակիչները եղել են բնիկ ամերիկացիները։ Ծովախորշում հայտնաբերված ամենահին հնագիտական գտածոները թվագրվում են մ.թ.ա. 2000 թվականին։ Հայտնաբերվել են նաև Հյուսիսային Ամերիկայի պատմության անտառային ժամանակաշրջանին (մ.թ.ա.1000-մ.թ.1000) պատկանող մի շարք կավե իրերի բեկորներ և կացնի գլուխներ։ Մ.թ. 1200 թվականին Թաքալիչիի բնիկները ծովախորշի հյուսիսային մուտքի մոտ կառուցել են ամրաշինական գյուղ:

[մինի|200x200փքս|Պատմական ցուցանակ Թաունսենդում՝ [Թաքալիչիի քարանձավներ|Թաքալիչիի չերոկիական գյուղերի տեղանքի մոտ]]

Չերոկիները ժամանել են այս տարածք մոտ 1600 թվականին և Լիթլ Ռիվերի երկայնքով կառուցել մի շարք փոքր գյուղեր: «Թաքալիչի» անունը ծագում է չերոկի *Տիկվալիցի (Tikwalitsi*), բառից, և դրա սկզբնական իմաստն անհայտ է: Այս վայրում Մեծ Հնդկացիական Պատերազմական Ճանապարհի մի ճյուղ է բաժանվել, որոնցից մեկը շարժվում էր դեպի արևմուտք՝ դեպի Լիթլ Թենեսի գետի երկայնքով գտնվող Օվերհիլ քաղաքները, իսկ մյուսը՝ դեպի հարավ՝ դեպի Հյուսիսային Կարոլինա: 19-րդ դարի մարդաբան Ջեյմս Մունին պատմել է Հյուսիսային Ամերիկայի հնդկացի ցեղի՝ շաուանի (թարգմանաբար՝ հարավ բառից) ցեղի 18-րդ դարի կեսերին Թաքալիչիի չերոկի գյուղերի վրա հարձակման փորձի մասին: Ասպատակությունը խափանվել է, երբ Դեդվուդ Լայթեր անունով չերոկի կախարդը պատկերացրել է շաուանների դարանակալման դիրքը: Չերոկիները անակնկալի են բերել ասպատակիչներին թիկունքից՝ սպանելով նրանցից շատերին և հետապնդելով մնացածներին Սմոքի լեռների գագաթի վրայով:

Երբ 18-րդ դարի վերջին առաջին եվրո-ամերիկացի բնակիչները ժամանել են Թաքալիչի, չերոկիները լքել են այս գյուղերը։ Նրանք տեղափոխվել են հարավ և արևմուտք՝ գաղութարարների ներխուժումից խուսափելու համար:

1843 թվականին հումորիստ Ջորջ Վաշինգտոն Հարիսը հրապարակել է այդ տարի Թաքալիչի («Բախտավոր») ծովախորշում «կապիտան Դիլոնի» ֆերմայում անցկացված գյուղական պարի մասին պատմությունը։ Մատուցվում էր *Moonshine* (ինքնաթոր օղի), եգիպտացորենի հաց, ձու և խոզապուխտ, իսկ խնջույքի մասնակիցները պարում էին ջութակի և դուլցիմեր զույգի կողմից ապահովված երաժշտության ներքո։ Պարային զուգընկերներ գտնելու համար տղամարդիկ ցուցադրում էին «առնական սխրանքներ», մինչդեռ կանայք վերմակներ էին մգդակում:

Իռլանդացի հայրենասեր և երիտասարդ իռլանդացի Ջոն Միտչելը 1850-ականների վերջին մի քանի տարի ապրել և զբաղվել է այստեղ իր ընտանիքի հետ գյուղատնտեսությամբ։ Նրան նվիրված Թենեսիի պատմական հանձնաժողովի ցուցանակը գտնվում է US 321 և SR 73 մայրուղիների խաչմերուկի մոտ։

## Անտառարդյունաբերություն
1880-ական թվականներին փայտամշակման արդյունաբերությունը վերելք է ապրել, որին նպաստում էին երկու հիմնական նորարարություններ՝ երիզաձև սղոցը և անտառանյութը տեղափոխող երկաթուղին: Օհայո գետահովտի և Միսիսիպիի դելտայի երկայնքով հարթավայրային անտառային ռեսուրսներն արագորեն սպառվում էին շոգենավերի համար որպես վառելիք օգտագործվող փայտի մեծ պահանջարկի պատճառով: Փայտամշակման ընկերությունները սկսել էին դիմել ավելի լեռնային տարածքների չօգտագործված ռեսուրսները շահագործելուն:

աջից|մինի|200x200փքս|70 տոննա քաշով Շեյ շարժիչը Լիթլ Ռիվեր երկաթուղու և փայտանյութի ընկերության թանգարանում

1900 թվականին, հույս ունենալով օգտվել Սմոքի լեռների գրեթե կուսական անտառներից, Փենսիլվանիայի Լանկաստեր շրջանի գնդապետ Ու. Բ. **Թաունսենդը** գնել է 350 ''կմ'' ² հողատարածք Լիթլ Ռիվեր գետի երկայնքով, որը ձգվում էր Թաքալիչի ծովախորշից մինչև Քուվոհի լեռ։ Հաջորդ տարի Թաունսենդը հիմնադրել է Լիթլ Ռիվեր փայտանյութի ընկերությունը։ Թաքալիչիում նրա ժապավենային սղոց-գործարանի շուրջ զարգացած համայնքն անվանակոչվել է նրա անունով։

Գնդապետ Թաունսենդը նաև հիմնադրել է Լիթլ Ռիվեր երկաթուղին՝ փայտանյութը շուկա տեղափոխելու, ինչպես նաև (մոտ 1909 թվականից հետո) Նոքսվիլի ամառային տապից փախչող զբոսաշրջիկներին մաքրված տարածքում՝ Էլկմոնտ հանգստավայր քաղաք տեղափոխելու համար։ Երկաթուղին արևմուտքում սղոց-գործարանը կապում էր Վոլանդ բնակավայրի հետ և հարավ-արևելքից հետևում էր Լիթլ Ռիվերին վերև հոսանքով (Էլկմոնտը գտնվում էր Քուվոհիից մոտ 5 մղոն հեռավորության վրա և Լիթլ Ռիվերի ակունքների մոտ):

Գնդապետ Թաունսենդը կարճ ժամանակում մեծ շահույթներ է ունեցել Լիթլ Ռիվերի ստորոտային անտառներից: 1916 թվականին նա հայտնել է, որ Լիթլ Ռիվերի փայտանյութի ակրում տախտակների կայուն բարձր մակարդակն անկման որևէ նշան չի ցույց տալիս: Սմոքիներում մեկ հսկա շագանակենին կարող էր տալ 18,000 տախտակ: Թաունսենդի հաջողությունը հանգեցրել է անտառահատումների արագ ընդլայնմանը Սմոքիում:  Մինչև 1930-ական թվականներին Ազգային պարկի ձևավորումը, տարածքի անտառների գրեթե երկու երրորդը հատվել էր, և այգու կառավարիչները ջանքեր են գործադրել անտառները վերականգնելու ուղղությամբ:

Հարավային Ապալաչների անտառների արագ ոչնչացումը հանգեցրել է բնապահպանների կողմից անտառահատումները դանդաղեցնելու կամ դադարեցնելու ջանքերի ավելացմանը: Գնդապետ Թաունսենդը սկզբում դեմ էր այդ ջանքերին, բայց որոշ տատանումներից հետո, բազային գնով վաճառել է 310 կմ² տարածքը: 1926 թվականին իր Լիթլ Ռիվըր Լամբեր հողատարածքից վերածվել է այն տարածքի, որը հետագայում դառնալու էր Մեծ Սմոքի լեռների ազգային պարկ:

Գնդապետ Թաունսենդն ապրել է Էլկմոնտի մոտակայքում՝ այժմ արդեն պատմական շվեյցարական ոճով առանձնատանը, որը նա անվանել է Սփինդլ Թոփ, որտեղ էլ մահացել է 1936 թվականին: Չնայած որոշ մարդիկ կանխատեսում էին, որ փայտամշակման արդյունաբերության կորուստը կվատթարացնի Թաքալիչիին, բայց Ազգային պարկի հիմնադրման հետևանքով զբոսաշրջության աճը նպաստել է տարածքի տնտեսությանը՝ պահպանելով այն համեմատաբար առողջ,  չնայած առաջին հանգստավայրային հյուրանոցը («Appalachian Club») այրվել է 1932 թվականին (և վերականգնվել է), իսկ մյուսը՝ Էլկմոնտի Պատմական Հրաշքների երկիր (Wonderland Hotel at Elkmont) հյուրանոցը, փլուզվել է 2005 թվականին, իսկ հրկիզումը ոչնչացրել է մնացածը (և որոշ պատմական տնակներ) 2017 թվականին:

## Աշխարհագրություն
Թաունսենդը գտնվում է Բլաունտ շրջանի արևելյան մասում։ Այն գտնվում է **Թաքալիչի ծովախորշում**, որը Սմոքի լեռնաշղթայի հյուսիսային ստորոտում տարածված մի քանի «կրաքարային պատուհաններից» մեկն է։ Այս պատուհանները ձևավորվում են, երբ էրոզիոն ուժերը տանում են ավելի հին ապարները (հիմնականում ավազաքար), ի ցւյց դնելով ներքևում գտնվող երիտասարդ ապարը (այսինքն՝ կրաքարը): Կրաքարային պատուհանները սովորաբար ավելի հարթ են, քան մյուս լեռնային հովիտները, և սովորաբար ծածկված են հարուստ, բերրի հողով։

Տարածքում առկա այլ կրաքարային «պատուհաններից» են Քեյդս ծովախորշը, Ուիր ծովախորշը և Ջոնս ծովախորշը։ Թաքալիչի ծովախորշը գտնվում է հյուսիսում գտնվող Բեյթս լեռան և հարավում գտնվող Ռիչ լեռան միջև, որտեղ ծովախորշի բնակչությունը գնահատվում է մոտ 1500։ Լիթլ ռիվեր գետը, որի ակունքը գտնվում է Քուվոհիի հյուսիսային լանջերի բարձր լեռներում, արևելքից արևմուտք բաժանում է Թաքալիչիի միջով և ջրահեռացնում ծովախորշի մեծ մասը։ Թաունսենդ քաղաքը գերիշխում է Թաքալիչիի արևելյան կեսում։

ԱՄՆ մարդահամարի բյուրոյի տվյալներով՝ քաղաքի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 5.6 կմ² ամբողջ հողատարածքը: 2004 թվականի դրությամբ, անեքսիան զգալիորեն մեծացրել էր քաղաքի չափը՝ հասցնելով այն ներկայիս չափի։ Թաունսենդը ներառված է Նոքսվիլի մետրոպոլիտենային վիճակագրական տարածքում։

## Ժողովրդագրություն
### 2020 թվականի մարդահամար
2020 թվականի ԱՄՆ մարդահամարի տվյալներով՝ քաղաքում բնակվում էր 550 մարդ, 182 տնային տնտեսություն և 100 ընտանիք։

2000 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ քաղաքում բնակվել է 244 մարդ, 124 տնային տնտեսություն և 80 ընտանիք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 265.7 բնակիչ մեկ քառակուսի մղոնի վրա (102.6/կմ2)։ Կային 217 տնտեսություն՝ միջին խտությամբ 236.3 բնակիչ մեկ քառակուսի մղոնի վրա (91.2/կմ2)։ Քաղաքի ռասայական կազմը՝  97.95% սպիտակամորթ, 1.23% բնիկ ամերիկացիներ և 0.82% ասիացիներ։մինի|Լիթլ Ռիվեր գետ

## Տրանսպորտ
ԱՄՆ 321 մայրուղին, որը հայտնի է նաև որպես Լամար Ալեքսանդր Պարկվեյ և Ուիրս Վելի Ռոուդ, գլխավոր մայրուղին է, որը կապում է Թաունսենդը Վոլլանդի (և, ի վերջո, Մերիվիլի) հետ հյուսիս-արևմուտքում և Փիջըն Ֆորջի (Ուիրս Վելիի միջոցով) հետ արևելք-հյուսիս-արևելքում, որտեղ այն հատում է ԱՄՆ 441 մայրուղին:

Թաունսենդի արևելյան ծայրամասի մոտ ԱՄՆ 321 մայրուղին թեքվում է դեպի հյուսիս, ապա թեքվում դեպի հյուսիս-արևելք, մինչդեռ Թենեսի 73 մայրուղին շարունակում է ուղիղ, ապա թեքվում է հարավ-արևելք և ուղիղ գնում դեպի ազգային պարկ: Այս ճանապարհը, ի վերջո, հատում է Լիթլ Ռիվեր Ռոուդը «The Y» անունով հայտնի լողափում: Այս խաչմերուկից Քեյդս Քովը գտնվում է 11 կմ արևմուտք, իսկ Շուգարլենդսը և Գատլինբուրգը՝ մոտավորապես 29 կմ արևելք:

## Հանգստի գոտի
Թաունսենդում է գտնվում Գրեյթ Սմոքի Մաունթիս ազգային պարկի ժառանգության կենտրոնը, որը պահպանում է տարածաշրջանի պատմության տարբեր կողմեր, և Լիթլ Ռիվերի երկաթուղու և փայտանյութի ընկերության թանգարանը, որը պատմում է տարածքի անտառահատման պատմության մասին: Ժառանգության կենտրոնի կողքին է գտնվում Ազգային պարկի ծառայության հավաքածուների պահպանման նոր կենտրոնը, որը արխիվացնում է տարածքի բոլոր ազգային պարկերի միավորներից վերցված իրերը (չնայած այն բաց չէ հանրության համար): Մոտակայքում են գտնվում նաև Թաքալիչիի քարանձավները՝ մղոն երկարությամբ քարանձավային համակարգ, որը հասնում է մինչև 46 մ խորության:

Թաունսենդից մի փոքր հյուսիս և արևմուտք, Ֆութհիլս Փարքուեյը ազգային զբոսայգի է, որը հատում է Չիլհոու լեռը և առաջարկում է բազմաթիվ գեղատեսիլ տեսարաններ բարձր լեռներում, հարավից Սմոքի լեռների, իսկ հյուսիսից և արևմուտքից՝ Թենեսիի հովտի և Քամբերլենդ սարահարթի տեսարաններով։ 2016 թվականի դրությամբ, Ուոլանդից մինչև Ուիրս հովիտ «բացակայող օղակը» լրացնելու համար զբոսայգու վրա իրականացվող ճանապարհաշինարարական աշխատանքները կարելի է տեսնել Թաունսենդից կեսօրին։ Այս հատվածը վերջնականապես բացվեցլ է 2018 թվականի վերջին՝ 1966 թվականին առաջին հատվածի բացումից կես դար անց։

Թաունսենդը նաև մասնավոր ճամբարների ամերիկյան ֆրանչայզինգ «Ամերիկայի քեմփգրաունդս» (KOA) վայր է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Convention and Visitors Bureau
* Chamber of Commerce

Կատեգորիա:Թենեսիի քաղաքներ