Լայն երիզորդ

**Լայն երիզորդը** () ժապավենաձև մակաբույծ է։ Պարազիտում են մարդու բարակ աղիքում, որոշ տվյալներով նաև այն կաթնասուների մոտ որոնք սնվում են ձկներով։ Դիֆիլոբոթրիոզ հիվանդության հարուցիչն է։

## Աշխարհագրական տարածում
մինի|ձախից|''Diphyllobothrium latum''
Դիֆիլոբոթրիոզի օջախներն ամբողջ երկրագնդով մեկ տարածված են մեծ թվով ջրամբարներ ունեցող վայրերում։ Դիֆիլոբոթրիոզը ավելի շատ տարածված է Կարելիայում, Լենինգրադում, Մերձբալթիկայում։ Առանձին օջախներ նշված են Վոլգայի, Դնեստրի և մյուս խոշոր գետերի ափերին։

* *Diphyllobothrium latum* (Linnaeus, 1758)
* *Diphyllobothrium dendriticum* (Nitzsch, 1824)
* *Diphyllobothrium ditremum* (Creplin, 1825)

## Մորֆոֆիզիոլոգիական առանձնահատկություններ
Սեռահասուն վիճակում լայն երիզորդը ունի 7-10 մ և ավելի երկարություն։ Սկոլեքսը զուրկ է ծծիչներից։ Պարազիտը աղիքի պատերին ամրանում է երկու ակոսաձև մկանային գոյացությունների միջոցով։ Պրոգլոիդները ավելի լայն են։ Հասուն առանձնյակների մոտ դեղնուցարանները դեղադրված են 2 կողմերում։ Արգանդն ունի բնորոշ ձև՝ այն հանգույցների ձևով առաջացնում է վարդակապ։ Արգանդի սեփական անցքը տեղադրված է պրոգլոիդի առջևի ծայրում։ Սեռական կոյանոցը նույնպես գտնվում է փորային մասի կենտրոնական գծի վրա՝ պրոգլոտիդի առջևի ծայրին մոտիկ։

Լայն երիզորդի ձվերը ձվաձև են, դեղնաշականակագույն։ Բևեռներից մեկի վրա երևում է կափարիչը։

## Կենսական ցիկլ
300px|մինի
Կենսացիկլը կապված է երկու միջանկյալ տերերի հերթափոխության հետ։ Վերջնական մարդ է և գիշակեր կաթնասունները (կատու, շուն, արջ և այլն)։ Առաջին միջանկյալ տերը՝ ցիկլոպն է, երկրորդը՝ ձուկը։ Մարդու արտաթորանքի հետ դուրս եկած ձվերը զարգացման համար անհրաժեշտ է, որ ջրի մեջ ընկնեն։ Ջրում 3-5 շաբաթ մնալուց հետո ձվերից դուրս են գալիս ազատ լողացող թարթիչներով ծածկված թրթուրները՝ կորացիդիումները, որոնք ունեն 3 զույգ կարթեր։ Հետագա զարգացման համար կորացիդիումը պետք է առաջին միջանկյալ տիրոջ՝ խեցգետնի, ցիկլոպի կողմից կլանվի։ Խեցգետնի աղիքում կորացիդիումը կորցնում է թարթիչները և օնկոսֆերայի ձևով թափանցում է մարմնի խոռոչ։ Այստեղ նա փոխակերպվում է թրթուրի՝ պրոցերկոիդի, որն ունի մարմնի երկարավուն ձև և 6 կարթեր՝ տեղավորված մարմնի ետին ծայրին։ Եթե խեցգետինը կլանում է միջանկյալ տերը՝ ձուկը, ապանրա մկաններում պրոցերկոիդը փոխակերպվում է թրթուրային հաջորդ ձուլին՝ պլերոցերկոիդի։

Լայն երիզորդի երկրորդ միջանկյալ տերերը՝ ձկներն են, գայլաձուկը, պերկեսը, աքերինը, շերեփաձուկը, կարմրախայտը, սաղմոնը և այլն։ Եթե պլերոցերկոիդով վարակված ձկանը եթե ուտի մի ուրիշ գիշատիչ ձուկ, ապա պլերոցերկոիդները կենդանի են մնում և անցնում նրա օրգանները։ Հետևաբար, գիշատիչ ձկները պահեսատային տերերն են, նրանց օրգանիզմում կարող են կենտրոնանալ մեծ թվով պլերոցերկոիդներ։ Մարդու վարակումը տեղի է ունենում, երբ սննդի մեջ օգտագործում է աղով թարմ մշակված ձկնկիթ, ինչպես նաև հում կամ կիսահում ձուկ։ Ձուկը աղ դնելիս, ջերմային մշակման ենթարկելիս պլերոցերկոիդները ոչնչանում են։ Այսպիսով, առաջին միջանկյալ տիրոջ համար ինվազիոն փուլ է կորացիդիումը, երկրորդի համար՝ պրոցերկոիդը, իսկ վերջնական տիրոջ համար՝ պլերոցերկոիդը։

## Ախտածին նշանակություն
մինի|ձախից|Diphyllobothrium latum
270px|մինի|աջից|Կենսական ցիկլը
Երիզորդը ծծող բերանային ապարատով սեղմվում է աղիքի լորձաթաղանթը և դառնում հյուսվածքների մահացման պատճառ։ Պարազիտի կողմից մարսված սննդի մի մասի օգտագործման և գլխավորապես տոքսինների ազդեցության հետևանքով հիվանդի մոտ ի հայտ են գալիս ընդհանուր թուլություն և հյուծվածություն։ Երբեմն առաջանում է չարորակ սակավարյունություն՝ կապված վիտամին *B<sub>12</sub>*-ի անբավարարության հետ, քանի որ հելմինթը աղիքի պարունակությունից *B<sub>12</sub>*-ը կլանում է։ Բուժման բացակայության դեպքում հիվանդությունը կարող է վերջանալ մահով։

### Ախտորոշում
Ախտորոշումը դրվում է երիզորդի ձվերը կղանքում հայտնաբերելուց հետո։

## Կանխարգելում
Սննդի մեջ չի կարելի օգտագործել հում կամ կիսահում ձուկ։ Որպես հասարակական կանխարգելման չափանիշ, մեծ նշանակություն ունի սանիտարա-լուսավորական աշխատանքը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Roberts, Larry S., and John Janovy Jr. 2005. *Gerald D. Schmidt and Larry S. Roberts' Foundations of Parasitology,* 7nth ed.
* Gibson D. I. 1994. *Keys to the Cestode Parasites of Vertebrates,* edito ab L. F. Khalil, A. Jones, et R. A. Bray, 3–10. Wallingford։ CAB International.
* Mackiewicz, J. S. 2003. Molecules, Morphology and Evolution." *Acta Parasitologica* 48(3):143–154.
* Schmidt, G. D. 1982. "Cestoda." In *Synopsis and Classification of Living Organisms,* vol. 1, edito ab S. P. Parker, 1։807–822. New York։ McGraw-Hill.

## Արտաքին հղումներ
* Вестник инфектологии и паразитологии. Дифиллоботриоз (Diphyllobothriosis, Bothriocephalosis) 
* Diphyllobothroiasis at CDC 
* Diphyllobothrium infection info 
* Diphyllobothrium at Systema Natura
* Diphyllobothrium_latum at Animaldiversityweb

Կատեգորիա:Կլոր որդեր