Ալասդեր Գրեյ

**Ալասդեր Գրեյ** (), շոտլանդացի գրող և նկարիչ: Գրեյի գրական ստեղծագործությունները համատեղում են ռեալիզմի, ֆանտազիայի և գիտական ֆանտաստիկայի տարրերը։ Դրանք բնութագրվում են հենց հեղինակի նկարազարդումների հատուկ հայեցակարգային ձևավորմամբ և օգտագործմամբ: Նրա վեպը, որը ստեղծվել է քսանհինգ տարվա ընթացքում և առաջին անգամ հրատարակվել է 1981 թվականին, The Guardian թերթը անվանել է «XX դարի գեղարվեստական գրականության ուղենիշներից մեկը»: Գրեյի մեկ այլ վեպը՝ «աղքատ թշվառները» (1992 թվական), արժանացել է Whitbread Novel Award-ի։

Ընդհանուր առմամբ, Գրեյը գրել է ավելի քան ութ վեպ, պատմվածքների մի քանի ժողովածու, բանաստեղծությունների երկու գիրք և բազմաթիվ պիեսներ: Հավատարիմ մնալով շոտլանդական ազգայնականության գաղափարներին և Հանրապետական հայացքներին՝ իր աշխատանքում նա հանդես է եկել ի պաշտպանություն սոցիալիզմի և Շոտլանդիայի անկախության:

Գրեյը բազմաթիվ նկարների և որմնանկարների հեղինակ է։ Նրա որմնանկարներից մեկը գտնվում է «Ubiquitous Chip» ռեստորանում (West End, Glasgow), մյուսը՝ եկեղեցու շենքի սրահի առաստաղին, որը այժմ վերածվել է ռեստորանի Գլազգոյի Բայրս ճանապարհի վրա (այս աշխատանքը Շոտլանդիայում ամենամեծերից մեկն է)։

Գրող Ուիլ Սելֆը Ալասդեր Գրեյին անվանել է «ստեղծագործական Էրուդիտ՝ համապարփակ քաղաքական-փիլիսոփայական տեսլականով» և «մեծ գրող որը, հնարավոր է, ամենամեծն է եղել և որն այսօր ապրում է այս արշիպելագում»: Գրեյն իրեն անվանել է «Գլազգոյի գեր, ակնոցավոր, ճաղատ, կայուն ծերացող հետիոտն»։

## Կենսագրություն
Ալասդեր Գրեյը ծնվել է Գլազգոյի հյուսիս-արևելքում գտնվող թաղամասում։ Նրա հայրը, որ վիրավորվել էր Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, աշխատել է գործարանում։ Մայրն աշխատել է խանութում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Գրեյը տարհանվել է Կենտրոնական Շոտլանդիայի Պերտշիր կոմսություն, այնուհետև՝ Լանարկշիր կոմսություն։ Գրեյի ապրած փորձառությունը հետագայում արտացոլվեց նրա գրական ստեղծագործություններում: Ընտանիքն ապրում էր մունիցիպալ տանը (հանրային կամ սոցիալական բնակարանի ձև): Ապագա գրողի ստացած կրթությունը հանրային ուսուցման (Գլազգոյի արվարձանում գտնվող Ուայթհիլ ավագ դպրոց), հանրային գրադարաններ այցելելու և հասարակական-իրավական հեռարձակմանը ծանոթանալու համադրություն էր։ «Կրթության այն տեսակը, որն այժմ բրիտանական կառավարությունն անօգուտ է համարում, հատկապես բրիտանական բանվոր դասակարգի երեխաների համար». ինչպես հետագայում նկատել էր Գրեյը: 1952-1957 թվականներին սովորել է «Գլազգոյի արվեստի դպրոցում» և դասավանդել այստեղ 1958-1962 թվականներին։ Ուսանող տարիքում սկսել էր գրել այն, ինչը հետագայում դարձավ վեպ։

Համալսարանն ավարտելուց հետո նա աշխատել է որպես դիմանկարիչ և բնանկարիչ, ինչպես նաև որպես անկախ գրող և նկարիչ: Նրա առաջին պիեսները հեռարձակվել են ռադիոյով և հեռուստատեսությամբ 1968 թվականին։ 1972-ից 1974 թվականներին մասնակցել է գրողների խմբի աշխատանքներին, որը կազմակերպել էր Ֆիլիպ Հոբսբաումը: Այստեղ գրողը հանդիպել է Ջեյմս Քելմանին, Լիզ Լոքհեդին,  Թոմ Լեոնարդին, Աոնգաս ՄակՆիքեյլին և Ջեֆ Թորինգթոնին։

1977-1979 թվականներին Գրեյը աշխատել է «Ժողովրդի պալատ» թանգարանում՝ որպես Գլազգոյի «արվեստագետ-գրանցող»՝ ֆինանսավորվելով Լեյբորիստական կառավարության կողմից ստեղծված ծրագրի միջոցով։ 

2001 թվականին «Գլազգոյի համալսարանի շոտլանդական ազգայնականների ասոցիացիան» Գրեյին առաջադրել է Գլազգոյի համալսարանի ռեկտորի պաշտոնի թեկնածու: Սակայն նրա մրցակիցը՝ Գրեգ Հեմֆիլը, փոքր առավելությամբ հաղթեց նրան:

Երկու անգամ ամուսնացել է։  Առաջին անգամ Ինգա Սորենսոնի հետ 1961-1970 թվականներին։ Երկրորդ անգամ՝ Մորագ Մաքալփինի՝ 1991 թվականից մինչև կյանքի վերջ։ Նա ունեցել է մեկ որդի՝ Էնդրյուն, ով ծնվել է 1964 թվականին։

## Քաղաքական հայացքներ
Գրեյը շոտլանդացի քաղաքացիական (կամ լիբերալ) ազգայնական և հանրապետական էր։ Իր «Ինչու Շոտլանդացիները պետք է կառավարեն Շոտլանդիան» (1992 թվական) գրքում նշել է. «այս գրքի վերնագիրը կարող է սպառնալից թվալ նրանց համար, ովքեր ապրում են Շոտլանդիայում, բայց ծնվել և սովորել են այլուր, այնպես որ, ավելի լավ է ասել, որ «շոտլանդացիներ» ասելով նկատի ունեմ Շոտլանդիայում յուրաքանչյուրին, որը կարող է մասնակցել քվեարկությանը:

Նախկինում Գրեյը աջակցել է շոտլանդական ազգայինին (  Scottish National Party) և Շոտլանդական սոցիալիստական (Scottish Socialist Party) կուսակցություններին։ Այնուամենայնիվ, 2010 թվականին, երբ Մեծ Բրիտանիայում տեղի ունեցան ընդհանուր ընտրություններ, նա աջակցեց Շոտլանդիայի լիբերալ-դեմոկրատական կուսակցության տեղական թեկնածուին ( Scottish Liberal Democrat)՝ Քեթի Գորդոն անունով։

Շոտլանդական խորհրդարանի շենքի Քենոնգեյթի պատին (Canongate Wall) հիշատակային մեջբերումներով քարերից մեկի վրա փորագրված է եղել Ալասդեր Գրեյի արտահայտությունը. «Աշխատիր այնպես, կարծես ապրում ես ավելի լավ դարձած ազգի առաջին օրերում», որը նա տեղադրել է իր վեպի շապիկին 1984 թվականին: Ինչպես նշել է շոտլանդացի պատմաբանն ու քաղաքական գործիչը, այս արտահայտությունը դարձել է Թետչերիզմին շոտլանդական դիմադրության կարգախոսը։

## Գեղարվեստական ստեղծագործություններ
### Վեպեր
* Լանարկ - 1981 թվական
* 1982*,* Ժանին - 1984 թվական
*  Քելվին Ուոքերի անկումը. վաթսունականների առակը -1985 թվական
* Կաշվե որևէ իր - 1990 թվական
* Մակգրոտին և Լյուդմիլա -1990 թվական
* Աղքատ-թշվառներ () -1992 թվական
*  Պատմություն ստեղծողը - 1994 թվական
* Մեյվիս Բելֆրեյջ () -1996 թվական
* Սիրահարված ծերունին - 2007 թվական

### Պատմվածքներ
* Մի աշխարհի պատմությունից  () - 1983 թվական
* Նեզ պատմություններ () - 1985 թվական, (Ջեյմս Քելմանի և Ագնես Օուենսի համահեղինակությամբ)
* Տասը բարձր և ճիշտ պատմություններ () - 1993 թվական
* Մեյվիս Բելֆրեյջ () -1996 թվական
* Մեր կապանքների ծայրերը. 13 տխուր պատմություններ () - 2003 թվական

### Պոեզիա
* Հին բացասականներ () - 1989 թվական
* Տասնվեց պատահական բանաստեղծություններ () - 2000 թվական

## Որպես նկարազարդող
* Շոտլանդիայի երգեր (), (հեղինակ՝ Վիլմա Պատերսոն () - 1996 թվական
* Գրողն ինքն է նկարազարդումներ ստեղծել իր գրքերի համար։

## Դրամատուրգիա (թերի ցուցակ)
### Թատրոնում
* Երկխոսություն-դուետ () - 1971 թվական
* Ոսկե լռության կորուստը () - 1973 թվական
* Տան հետ կապված - Տրիո շովինիստների համար () - 1973 թվական
* Սեմ Լանգ և Միսս Ուոթսոն - մեկ գործողությամբ սեքս կատակերգություն չորս տեսարաններով () - 1973 թվական
* Մակգրոտին և Լյուդմիլա () - 1986 թվական
* Աշխատանքային ոտքեր. պիես նրանց համար, ովքեր չունեն () - 1997 թվական
* Հաջողություն, Ջիմի () - 2006 թվական
* Բիծ () - 2008 թվական
* Գրեյի պիեսների ժողովածու () - 2009 թվական

### Հեռուստատեսությամբ
* Երկխոսություն-դուետ () - 1972 թվական
* Այսօր և երեկ ()
* Մարտին () - 1972 թվական

### Ռադիոյով
* Երկխոսություն-դուետ ()
* Ոսկե լռության կորուստ () - 1973 թվական

### Այլ ստեղծագործություններ
* Ինչու Շոտլանդիան պետք է կառավարեն Շոտլանդացիները () - 1992 թվական, վերանայված հրատարակություն - 1997 թվական
* Նախաբանների գիրք () - 2000 թվական
* Ինչպես պետք է ինքներս մեզ կառավարենք () - 2005 թվական
* Կյանքը նկարներում () - 2010 թվական

## Գրականություն
; Ակադեմիական աշխատանքներ
* 1991 -«Ալասդեր Գրեյի Արվեստը» (), հեղինակներ-Ռոբերտ Քրոուֆորդ () և Թոմ Նաիրնը ()
* 1999 -«Ալասդեր Գրեյ», հեղինակ-Սթիվեն Բերնշտեյն (),
* 2000 - «Ալասդեր Գրեյ եզակի շոտլանդացի մոգ»   (), автор — Джой Хендри,
* 2001 - «Ալասդեր Գրեյ քննադատական գնահատականներ և մատենագիտություն» (), հեղինակ - Ֆիլ Մուրս () (ed.), հենց Գրեյի աջակցությամբ:

**Կենսագրություն**
* 2008 - Ալասդեր Գրեյ, կենսագրությունը քարտուՆշումներղարի կողմից (), հեղինակ-Ռոջ Գլաս ()

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Շոտլանդացի սոցիալիստներ