Տնտեսապես անշահավետ աճ

մինի|Էկոլոգիական տնտեսագիտության մեջ օգտագործվող հայեցակարգային դիագրամ, որը պատկերում է այն գաղափարը, որ տնտեսական աճի սահմանային ծախսերը կարող են գերազանցել դրա սահմանային օգուտները.
**Տնտեսապես անշահավետ աճ,** տնտեսական աճ, որն արտացոլում կամ ստեղծում է կյանքի որակի անկում։ Այս հասկացությունն օգտագործվում է մարդկային զարգացման տեսության, բարեկեցության տեսության և կանաչ տնտեսագիտության մեջ։ Այն սովորաբար վերագրվում է էկոլոգիական տնտեսագետ Հերման Դեյլին, չնայած սկզբնական գաղափարի համար կարող են վերագրվել նաև այլ տեսաբաններ, Դեյլիի խոսքերով՝ «անտնտեսական աճը տեղի է ունենում, երբ արտադրության աճը տեղի է ունենում ռեսուրսների և բարեկեցության հաշվին, որն ավելի արժեքավոր է, քան արտադրված ապրանքները»։ Երկարատև տնտեսական աճի հետ կապված արժեքը կամ բարեկեցության անկումը, ըստ պնդումների, առաջանում է «էկոհամակարգի վրա այդ աճող ներխուժման հետևանքով անհրաժեշտ դարձած սոցիալական և բնապահպանական զոհողությունների» արդյունքում։

## Աճի տեսակներ
Տնտեսական աճի տեմպը կամ տեսակը կարող է կարևոր հետևանքներ ունենալ շրջակա միջավայրի (կլիմայի և էկոլոգիաների բնական կապիտալի) համար: Աճի շրջակա միջավայրի և հասարակության վրա հնարավոր բացասական ազդեցության վերաբերյալ մտահոգությունները ոմանց դրդել են պաշտպանել աճի ավելի ցածր մակարդակները, որից էլ ծագում է ոչ տնտեսական աճի գաղափարը, և «Կանաչների» կուսակցությունները պնդում են, որ տնտեսությունները գլոբալ հասարակության և գլոբալ էկոլոգիայի մաս են կազմում և չեն կարող գերազանցել իրենց բնական աճը՝ առանց դրանց վնասելու։

Կանադացի գիտնական Դեյվիդ Սուզուկին 1990-ականներին պնդում էր, որ էկոլոգիաները կարող են տարեկան ապահովել միայն մոտ 1.5-3% նոր աճ, և, հետևաբար, գյուղատնտեսությունից կամ անտառտնտեսությունից ավելի մեծ եկամուտների ցանկացած պահանջ անպայման կվերացնի հողի կամ անտառի բնական կապիտալը: Ոմանք կարծում են, որ այս փաստարկը կարող է կիրառվել նույնիսկ ավելի զարգացած տնտեսությունների նկատմամբ։

## Տեխնոլոգիայի դերը և Ջևոնսի պարադոքս
Հիմնական տնտեսագետները կպնդեին, որ տնտեսությունները շարժվում են նոր տեխնոլոգիաների շնորհիվ, օրինակ՝ այսօր մենք ունենք ավելի արագ համակարգիչներ, քան մեկ տարի առաջ, բայց ոչ պարտադիր ֆիզիկապես ավելի շատ համակարգիչներ։ Աճը, որն ամբողջությամբ հիմնված է գիտելիքների աճի վրա, այլ ոչ թե ռեսուրսների սպառման աճի վրա, կարող է չհամարվել ոչ տնտեսական աճ։ Որոշ դեպքերում սա կարող է ճիշտ լինել, երբ տեխնոլոգիան թույլ է տալիս ավելի քիչ քանակությամբ ներդրումներ օգտագործել արտադրանքի նույն միավորի արտադրության համար (և/կամ նվազեցնում է արտադրված արտադրանքի մեկ միավորի համար առաջացող թափոնների քանակը կամ վտանգավորությունը) (օրինակ՝ ֆիլմերի ինտերնետի կամ մալուխային հեռուստատեսության միջոցով էլեկտրոնային եղանակով հասանելիության աճը կարող է նվազեցնել ֆիլմերի ֆիզիկական տեսաերիզների կամ DVD-ների պահանջարկը)։ Այնուամենայնիվ, կարևոր է նաև ճանաչել, որ նորարարության կամ գիտելիքների վրա հիմնված աճը դեռևս կարող է ամբողջությամբ չլուծել մասշտաբի կամ ռեսուրսների սպառման աճի խնդիրը։ Օրինակ, ավելի մեծ պահանջարկի և դանդաղ համակարգիչների փոխարինման պատճառով, հավանաբար, ավելի շատ համակարգիչներ կարող են լինել։

Ջևոնսի պարադոքսը այն դրույթն է, որ տեխնոլոգիական առաջընթացը, որը մեծացնում է ռեսուրսի օգտագործման արդյունավետությունը, հակված է մեծացնել (այլ ոչ թե նվազեցնել) այդ ռեսուրսի սպառման մակարդակը։ Օրինակ, հաշվի առնելով, որ անհրաժեշտության և հարկերի վրա ծախսերը մնում են նույնը, (i) էներգախնայող լամպերի առկայությունը կարող է նշանակել էլեկտրաէներգիայի սպառման և վճարների նվազում տնային տնտեսության համար, բայց դա ազատում է ավելի հայեցողական, տնօրինվող եկամուտ՝ այլուր լրացուցիչ սպառման համար («հետընթացի էֆեկտի» օրինակ) և (ii) տեխնոլոգիան (կամ գլոբալացումը), որը հանգեցնում է սպառողների համար ավելի էժան ապրանքների հասանելիությանը, նաև ազատում է հայեցողական եկամուտը սպառողական ծախսերի աճի համար։

Մյուս կողմից, վերականգնվող էներգիայի և կլիմայի մելիորացման մեղմացման նոր տեխնոլոգիաները (օրինակ՝ արհեստական ​​ֆոտոսինթեզը) համարվում են էկոհամակարգերի նկատմամբ մարդու կառավարման երկարատև դարաշրջանի խթանման պատճառ, որը հայտնի է որպես կայուն զարգացում։ Սուստեյնոցենում «բնության կորպորատիվ թալանի միջոցով անընդհատ տնտեսական աճի բեռների պաշտամունքի գաղափարախոսության փոխարեն, գլոբալացված արհեստական ​​ֆոտոսինթեզը կնպաստի կայուն վիճակի տնտեսությանը և հետագա տեխնոլոգիական հեղափոխություններին, ինչպիսիք են տեղական նանոգործարանները և էլեկտրոնային ժողովրդավարական ներդրումը տեղական համայնքային և գլոբալ կառավարման կառուցվածքներում։ Նման աշխարհում մարդիկ այլևս չեն զգա տնտեսապես սպառնալիք, այլ ավելի շուտ կհպարտանան, որ իրենց բարոյական աճը թույլ է տվել պաշտպանել Բնության իրավունքները»։

## Տես նաև

*Հակաաճ
*Տնտեսական արդյունավետություն
*Տնտեսական աճ
*Կյանքի որակ
*Մարդկային զարգացում (տնտեսագիտություն)
*Կանաչ տնտեսագիտություն

## Ծանոթագրություններ


## Գրականություն
* 
* 
* Takis Fotopoulos: "The Multidimensional Crisis and Inclusive Democracy", Athens 2005. English online version:http://www.inclusivedemocracy.org/journal/ss/ss.htm
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Center for the Advancement of the Steady State Economy
* R&D: Research & Degrowth
* International Conference on Degrowth in the Americas, Montreal, 13–19 May 2012

Կատեգորիա:Տնտեսական աճ
Կատեգորիա:Տնտեսական խնդիրներ