Բանգլադեշը և Արժույթի միջազգային հիմնադրամը

Բանգլադեշը միացել է Արժույթի միջազգային հիմնադրամին (ԱՄՀ) 1972 թվականի օգոստոսի 17-ին։ 2022 թվականի հուլիսի 24-ին Բանգլադեշի կառավարությունը նամակ է ուղարկել Արժույթի միջազգային հիմնադրամին՝ խնդրելով մոտ չորս միլիարդ դոլարի վարկ։ Սակայն, չնայած Բանգլադեշը նախկինում բազմիցս վարկեր էր վերցրել ԱՄՀ-ից, այդ վարկերը սահմանափակված էին մեկ միլիարդ դոլարի սահմաններում։

2022 թվականի ապրիլի 13-ին Արժույթի միջազգային հիմնադրամի խորհուրդը հաստատել է կլիմայի փոփոխության պատճառով ռիսկի ենթարկված ցածր և միջին եկամուտ ունեցող երկրների համար նախատեսված Դիմացկունության և կայունության հիմնադրամը (RSF): Հիմնադրամը ուժի մեջ է մտել 2022 թվականի մայիսի 1-ից։ Բանգլադեշը Ասիայի առաջին երկիրն է, որը վարկ է ստացել Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) Դիմացկունության և կայունության հիմնադրամից (RSF): ԱՄՀ-ի այս հիմնադրամից վարկ ստացած աշխարհում առաջին երկիրը Բարբադոսն է, որին հաջորդում են Կոստա Ռիկան և Ռուանդան։ Այնուամենայնիվ, Բանգլադեշը գլխավորում է RSF-ից վարկեր ստացող երկրների ցանկը։

## Ֆինանսական ճգնաժամ
### Քսաներորդ դարում
1973 թվականին մի քանի ջրհեղեղներ և երաշտներ հանգեցրին բերքի զանգվածային պակասի։ 1974 թվականի աշնանը երկրում սննդի պաշարներ չկային։ Բացի այդ, միջազգային շուկայում նավթի գների աճը, տրանսպորտային ծախսերի աճը և անվերահսկելի գնաճը միասին ստեղծեցին կառավարության վերահսկողությունից դուրս իրավիճակ։ Արդյունքում, տարբեր պատճառներով, 1974 թվականին Բանգլադեշում սով սկսվեց։

1974 թվականի սովի վերաբերյալ հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ 1974 թվականին սննդի հացահատիկի միջին արտադրությունը «տեղական մակարդակով ամենաբարձրն էր»։Հետևաբար, հետազոտողները պնդում են. «1974 թվականի սովը բացատրելիս սննդի մատչելիությունը բավարար չափով չի բացատրում այն»։  Նրանք ապացույցներով պնդում են, որ Բանգլադեշում սովը պայմանավորված չէր սննդի մատչելիության անկմամբ, այլ բաշխման անկմամբ, որի ընթացքում մի խումբ «տիրապետում էր հաստատել սննդի նկատմամբ շուկայում»։  Դրա համար պատասխանատու են բաշխման երկու անկումներ։

Առաջին ձախողումը ներքին էր. շուկայում և պետությունում ռացիոնալ համակարգի յուրահատուկ կառուցվածքի պատճառով գյուղացիներն ու առևտրականները կուտակում էին հացահատիկ, ինչը հանգեցրեց գների բարձրացմանը։ Երկրորդ ձախողումը արտաքին էր. Միացյալ Նահանգները կասեցրել էր 2.2 միլիոն տոննա պարենային օգնություն, քանի որ այն ժամանակվա ԱՄՆ դեսպանը հստակորեն հայտարարել էր, որ Բանգլադեշի կողմից Կուբա ջուտ արտահանելու քաղաքականության պատճառով ԱՄՆ-ն կարող է չկարողանալ պարտավորվել պարենային օգնություն տրամադրել։ Եվ երբ ԱՄՆ ճնշման տակ Բանգլադեշը դադարեցրեց ջուտի արտահանումը Կուբա, մինչև պարենային օգնությունը հասավ, «սովի համար արդեն շատ ուշ էր»։

1975 թվականին ճգնաժամ առաջացավ նաև Բանգլադեշի արժույթի հետ կապված։ Կառավարությունը կասկածում էր, որ շրջանառության մեջ գտնվող յուրաքանչյուր հարյուր տակա արժողությամբ թղթադրամից իրականում շուկայում շրջանառվում էր տասն անգամ ավելի շատ թղթադրամ։ Արդյունքում, 1975 թվականի ապրիլին կառավարությունը հարյուր տակա արժողությամբ թղթադրամը անվավեր ճանաչեց։

### Քսանմեկերորդ դարում
2013 թվականից ի վեր Բանգլադեշի պահուստները սկսեցին աստիճանաբար աճել։ Այդ տարվա հունիսի վերջին պահուստների չափը կազմում էր 15,32 միլիարդ դոլար։ 2021 թվականի օգոստոսին, առաջին անգամ, պահուստները հասան 48.06 միլիարդ դոլարի։ Դրանից հետո այն կրկին սկսեց անկում ապրել։ Չնայած Բանգլադեշի արտարժութային պահուստները այդ տարի կազմում էին 45.5 միլիարդ դոլար, 2022 թվականի հուլիսի 20-ի դրությամբ դրանք նվազել էին մինչև 37.67 միլիարդ դոլար։ 2021 թվականի հուլիսից մինչև 2022 թվականի մայիսը Բանգլադեշի ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտը կազմել է 17.2 միլիարդ դոլար, ինչը նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածում կազմել է ընդամենը 2.78 միլիարդ դոլար։ Արժույթի միջազգային հիմնադրամին ուղղված նամակում Բանգլադեշի կառավարությունը նշել է, որ այս ժամանակահատվածում ներմուծումը նախորդ տարվա համեմատ աճել է 39 տոկոսով։

Դրամական փոխանցումների նվազման և ներմուծման զգալի աճի պատճառով՝ զուգորդված վառելիքի, գազի և սննդամթերքի գների աճի հետ՝ արտահանման եկամուտների համեմատ, առևտրային դեֆիցիտը զգալիորեն մեծացավ։ Արդյունքում, բարդություններ առաջացան վճարային հաշվեկշռի հետ կապված։ Արտարժույթի ճգնաժամը կառավարելու համար Բանգլադեշի բանկը դոլար թողարկեց շուկա։ Արդյունքում, երկրի արտարժութային պահուստները կտրուկ նվազեցին։ Բանգլադեշի բանկի տվյալների համաձայն՝ 2022 թվականի հոկտեմբերի 19-ի դրությամբ պահուստները կազմել են 35.98 միլիարդ դոլար։

2023 թվականի հունվարին Արժույթի միջազգային հիմնադրամը այցելեց Բանգլադեշ՝ քննարկելու դոլարի շարունակական պակասի և տնտեսական անկման դեմ պայքարի համար առաջարկվող վարկի հաստատումը։ Ավելի ուշ, Վաշինգտոնից, Արժույթի միջազգային հիմնադրամը հայտարարեց, որ իր գործադիր խորհուրդը հաստատել է Բանգլադեշի վարկային հայտը, և ընդհանուր առմամբ Բանգլադեշը կստանա 4.7 միլիարդ դոլարի վարկ։

## Վարկի պայմաններ
Վարկը ստանալու համար ԱՄՀ-ի առջև ստանձնած իր պարտավորության մեջ Բանգլադեշը նշել է, որ ջանքեր են գործադրվում մինչև 2026 թվականը պետական բանկերի չաշխատող վարկերը 10 տոկոսի, իսկ մասնավոր հատվածի բանկերինը՝ 5 տոկոսի սահմաններում նվազեցնելու ուղղությամբ։ Դրա համար բանկերի հետ ստորագրվում են փոխըմբռնման հուշագրեր, որոնցով սահմանվում են կապիտալի բավարարության հարաբերակցության և չաշխատող վարկերի համար լիարժեք պահուստավորման նպատակներ։ 2022–23 ֆինանսական տարվա ընթացքում, Արժույթի միջազգային հիմնադրամից 4.7 միլիարդ դոլարի վարկը ապահովելու և շարունակվող տնտեսական ճգնաժամը հաղթահարելու համար, Բանգլադեշի բանկը և կառավարությունը մի քանի ամսվա ընթացքում իրականացրին բարեփոխումների ծրագրեր։

## Վարկային պատմություն
Բանգլադեշը առաջին անգամ Արժույթի միջազգային հիմնադրամից վարկ է վերցրել 1974 թվականին, իսկ մինչև 2022 թվականը վարկ էր խնդրել տասը անգամ։ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կայքում տրամադրված տեղեկատվության համաձայն՝ 1980-1990 թվականներին Բանգլադեշը տասը տարվա ընթացքում հինգ անգամ վարկ է վերցրել Արժույթի միջազգային հիմնադրամից։ Երբ երկիրը բախվում է վճարային հաշվեկշռի ճգնաժամի կամ պահուստների պակասի, այն սովորաբար դիմում է Արժույթի միջազգային հիմնադրամին։ Սակայն, վարկեր տրամադրելիս ԱՄՀ-ն որոշակի պայմաններ է սահմանում ֆինանսական ոլորտի բարեփոխումների հետ կապված։

1990-ականներին Բանգլադեշում տեղի ունեցան նշանակալի դրական փոփոխություններ։ Արդյունքում, կարճ ժամանակում բարելավվեց երկրի ներմուծման վիճակը, և դրական ազդեցություն ունեցավ նաև արտահանման առևտուրը։ Առևտրի ազատականացումից և ժողովրդավարական համակարգի ներդրումից հետո Բանգլադեշը մեծ ծավալի օտարերկրյա ներդրումներ է ներգրավել։ Բացի այդ, լայն տարածում գտավ Բանգլադեշից աշխարհի տարբեր երկրներ աշխատուժ ուղարկելու պրակտիկան։ Արդյունքում, արտարժույթի զգալի պակաս չկար։ Այս պատճառով, 1991-ից 2002 թվականներին Բանգլադեշը որևէ վարկ չի վերցրել ԱՄՀ-ից։ Բանգլադեշը կրկին վարկ ստացավ Արժույթի միջազգային հիմնադրամից 2003 թվականին։ 2022 թվականից առաջ վերջին վարկը տրամադրվել է 2012 թվականին, երբ այն ստացել է գրեթե մեկ միլիարդ դոլար։

2022 թվականին հայտարարվեց, որ Արժույթի միջազգային հիմնադրամը Բանգլադեշին կտրամադրի ընդհանուր առմամբ 4.5 միլիարդ դոլար՝ յոթ մասով։ Այս վարկի մարման տոկոսադրույքը որոշվել է շուկայական տոկոսադրույքի հիման վրա՝ միջինը կազմելով 2.2 տոկոս։  Վարկի տրամադրման գործընթացի շրջանակներում Արժույթի միջազգային հիմնադրամի պատվիրակությունը հոկտեմբերի 26-ից նոյեմբերի 9-ը հանդիպումներ է ունեցել Դաքքայում։ Պատվիրակությունը հանդիպումներ ունեցավ Բանգլադեշի բանկի, Բանգլադեշի էներգետիկայի կարգավորման հանձնաժողովի և գրեթե բոլոր կարևորագույն պետական գերատեսչությունների ներկայացուցիչների հետ։ Հանդիպումների վերջին օրը՝ նոյեմբերի 9-ին, ֆինանսների նախարարը Արժույթի միջազգային հիմնադրամին ներկայացրեց վարկ ստանալու պատճառները։

Վարկի հաստատումից երեք օր անց՝ 2023 թվականի փետրվարի 2-ին, Բանգլադեշի բանկը ստացավ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի վարկի առաջին մասնաբաժինը՝ 476 միլիոն դոլարի չափով։  Վարկը կտրամադրվի փուլերով՝ քառասուներկու ամսվա կամ երեքուկես տարվա ընթացքում։ Հետևաբար, վարկի ամբողջ գործընթացը կավարտվի մինչև 2026 թվականը։ Այս գործընթացի շրջանակներում 3.2 միլիարդ դոլար կտրամադրվի «Երկարաձգված վարկային գործիքի» և «Երկարաձգված ֆինանսավորման գործիքի» շրջանակներում, իսկ 1.3 միլիարդ դոլար՝ «Դիմակայունության և կայունության գործիքի» շրջանակներում։

Այս վարկի հաստատման հիմնական նպատակներն են՝ Բանգլադեշում մակրոտնտեսական կայունության ապահովումը, աճի պահպանումը, փոխարժեքի հաշվեկշռի վրա ճնշման կառավարումը և կլիմայի պաշտպանության հիմնադրամի աջակցությունը։

Բանգլադեշը տարբեր մեգանախագծերի համար վերցրել է 140 միլիարդ դոլարի ընդհանուր վարկեր։ Վարկի մարումները կսկսվեն 2023 թվականին, իսկ տոկոսագումարների վճարումների չափը նույնպես կաճի։ Միայն Ռուպուրի ատոմային էլեկտրակայանի նախագծի համար, սկսած 2023 թվականից, տարեկան պետք է վճարվի 565 միլիոն դոլարի տոկոս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանգլադեշի տնտեսություն
Կատեգորիա:Մակրոտնտեսական քաղաքականություն
Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Միջազգային ֆինանսներ