Ջերմահորդանքներ

**Ջերմահորդանքներ,** հորդանքների տեսակ, որոնք առաջանում են դաշտանադադարի շրջանում հորմոնների մակարդակների փոփոխությունից։ Նկարագրվում են որպես ուժեղ ջերմության զգացում՝ առատ քրտնարտադրությամբ և հաճախասրտությամբ ուղեկցվող երկուսից մինչև 30 րոպե տևող դրվագներ։

## Նշաններ և ախտանիշներ
Ջերմահորդանքները դաշտանադադարի և շուրջդաշտանադադարի տարածված ախտանիշներ են, սովորաբար նկատվում են որպես ուժեղ ջերմության զգացում՝ քրտնարտադրությամբ և հաճախասրտությամբ, որոնք կարող են տևել երկուսից մինչև երեսուն րոպե՝ ավարտվելով նույնքան արագ, որքան սկսվել են: Ջերմության զգացողությունը սովորաբար սկսվում է դեմքից կամ կրծքավանդակից, բայց կարող է հայտնվել նաև այլ հատվածներում, օրինակ՝ պարանոցի հետևի մասում, և կարող է տարածվել ամբողջ մարմնով մեկ։ Որոշ մարդիկ նշել են ուշաթափություն: Բացի ներքին ջերմության զգացողությունից, մաշկի մակերեսը՝ հատկապես դեմքը, նկատելիորեն տաք է լինում:

Ջերմահորդանքները կարող են կրկնվել շաբաթական մի քանի անգամ կամ օրվա ընթացքում մի քանի րոպեն մեկ։ Ջերմահորդանքները կարող են սկսվել դաշտանադադարի սկսվելուց մի քանի տարի առաջ և շարունակվել շատ տարիներ։ Դաշտանադադարի շրջանում գտնվող որոշ մարդիկ երբեք ջերմահորդանքներ չեն ունենում։ Մյուսները կարող են ունենալ թույլ արտահայտված հորդանքներ։ Շատ ծանր դեպքերում ամեն օր լինում են տասնյակ ջերմահորդանքներ։ Բացի այդ, ջերմահորդանքներն ավելի հաճախակի և ավելի ինտենսիվ են լինում տարվա շոգ եղանակին կամ գերտաքացած սենյակում՝ շրջապատող ջերմությունը  ջերմահորդանքները դարձնում են ավելի հավանական և ավելի ծանր։

Ուժեղ ջերմահորդանքները կարող են դժվարացնել լիարժեք գիշերային քունը (հաճախ բնութագրվում են որպես անքնություն), ինչն էլ իր հերթին կարող է ազդել տրամադրության վրա, խանգարել կենտրոնացումը և առաջացնել այլ ֆիզիկական խնդիրներ: Երբ ջերմահորդանքները տեղի են ունենում գիշերը, դրանք կոչվում են «գիշերային քրտնարտադրություն»: Քանի որ էստրոգենի մակարդակը ամենացածրն է գիշերը և որոշ մարդիկ ունենում են գիշերային քրտնարտադրություն՝ առանց ցերեկային ջերմահորդանքների։

### Երիտասարդ կանայք
Եթե երիտասարդ կանանց շրջանում ջերմահորդանքները տեղի են ունենում անկախ դաշտանային ցիկլից, ապա դա կարող է լինել մակուղեղի հետ կապված որևէ խնդրի ախտանիշ։ Վիրահատական միջամտության հետևանքով դաշտանադադարի մեջ հայտնված երիտասարդ կանանց շրջանում ջերմահորդանքները ավելի ինտենսիվ են, քան տարեց կանանց շրջանում, և դրանք կարող են տևել մինչև դաշտանադադարի բնական տարիքը։

### Տղամարդիկ
Տղամարդկանց շրջանում ջերմահորդանքներ կարող են առաջանալ զանազան պատճառներից։ Դրանք կարող են լինել տեստոստերոնի ցածր մակարդակի նշան։ Շագանակագեղձի կամ ամորձու քաղցկեղով տղամարդիկ նույնպես կարող են ունենալ ջերմահորդանքներ՝ հատկապես անդրոգենային անտագոնիստներով հորմոնային բուժման ժամանակ, որոնք նվազեցնում են տեստոստերոնի մակարդակը մինչև կաստրացիայի ցուցանիշներ։ Կաստրացիայի ենթարկված տղամարդիկ նույնպես կարող են ջերմահորդանքներ ունենալ։

### Տեսակներ
Դաշտանադադարի շրջանում գտնվող կանայք կարող են զգալ ինչպես ստանդարտ ջերմահորդանքներ, այնպես էլ  դանդաղ կամ անթեղային ջերմահորդանքներ։ Ստանդարտ ջերմահորդանքները արագ են սկսվում, երբեմն հասնելով առավելագույն ինտենսիվության ընդամենը մեկ րոպեում։ Այն լիարժեք ինտենսիվությամբ տևում է ընդամենը մի քանի րոպե, այնուհետև աստիճանաբար մարում է։

Դանդաղ անթեղային հորդանքները ի հայտ են գալիս գրեթե նույնքան արագ, բայց ավելի քիչ ինտենսիվ են և տևում են մոտ կես ժամ: Այդպիսի ջերմահորդանքներ ունեցող կանայք կարող են դրանք զգալ ամբողջ տարվա ընթացքում, այլ ոչ թե հիմնականում ամռանը, իսկ անթեղային հորդանքները կարող են տևել տարիներ՝  ավելի ինտենսիվ ջերմահորդանքների անցնելուց հետո:

## Առաջացման մեխանիզմ
Ջերմահորդանքների վերաբերյալ հետազոտությունները հիմնականում կենտրոնացած են բուժման տարբերակների վրա: Անոթաշարժ ախտանիշների (ջերմահորդանքների կլինիկական անվանում) առաջացման պատճառը և ախտածագումը լիովին ուսումնասիրված չեն։

Ջերմահորդանքները կապված են էստրոգենի մակարդակի նվազման և այլ հորմոնային փոփոխությունների հետ։ Էստրոգենի ցածր մակարդակը ջերմահորդանքների միակ պատճառը չէ, քանի որ ջերմահորդանք ունեցող կանայք արյան պլազմայում ունեն մոտավորապես նույն  էստրոգենի մակարդակը, ինչ այն կանայք, ովքեր չունեն ջերմահորդանքներ, իսկ նախահասունության շրջանում գտնվող աղջիկները ունենալով էստրեգենի ցածր մակարդակ ջերմահորդանքներ չեն ունենում։

Ջերմահորդանքները կարող են պայմանավորված լինել հիպոթալամուսի ջերմակարգավորման կենտրոնի փոփոխությամբ։

Տրանսգենդեր տղամարդիկ նույնպես կարող են գանգատվել ջերմահորդանքներից։ Դա կապված է հորմոնային փոփոխությունների հետ, որոնք հնարավոր են հորմոն փոխարինող բուժում կիրառելիս՝ գոնադոտրոպին ռիլիզինգ հորմոնի ագոնիստներ՝ որպես սեռական հասունացման արգելափակիչներ, ձվարանների հեռացումից՝  էստրոգենի մակարդակի նվազումը և տեստոստերոնի երկարատև օգտագործումից՝ նվազեցնում է էստրադիոլի արտադրությունը։

## Բուժում
### Հորմոն փոխարինող բուժում
Դաշտանադադարի բազմաթիվ ախտանիշներ կարող են թեթևանալ հորմոն փոխարինող բուժում կիրառելիս: Միևնույն ժամանակ բերանացի հորմոն փոխարինող բուժումը կարող է մեծացնել կրծքագեղձի քաղցկեղի, կաթվածի և դեմենցիայի առաջացման ռիսկը և ունի այլ՝  պոտենցիալ կարճաժամկետ և երկարաժամկետ ռիսկեր։ Քանի որ  դաշտանադադարից հետո կանանց շրջանում աճում է սրիտ-անոթային հիվանդությունների հաճախականությունը՝ կանանց թվի աճին համապատասխան, ուսումնասիրվել են տարբեր էստրոգենների բերանացի և ներմաշկային կիրառման օգուտներն ու կողմնակի ազդեցությունները և պարզել, որ էստրադիոլի ներմաշկային կիրառումը կարող է բարելավել անոթային փոփոխությունները՝ նվազեցնելով սիրտ-անոթային դեպքերի հաճախականությունը՝ ավելի քիչ անբարենպաստ կողմնակի ազդեցություններով, քան բերանացի ընդունման պատրաստուկները։

Այն կանայք, ովքեր տառապում են ջերմահորդանքներով, խորհուրդ են տալիս որպես առաջին գծի բուժում փորձել հորմոնային բուժման այլընտրանքային տարբերակներ: Հորմոններ կիրառելու դեպքում խորհուրդ են տալիս ընդունել ամենացածր դեղաչափը՝ որը մեղմացնում է ախտանիշները հնարավորինս կարճ ժամանակով։ ԱՄՆ-ի ներզատաբանական ընկերությունը եզրակացրել է, որ 5 կամ ավելի տարի հորմոնային փոխարինող բուժում ընդունող կանայք ունեցել են ընդհանուր օգուտներ իրենց ախտանիշների մեջ՝  ջերմահորդանքների և միզասեռական ապաճի ախտանիշների թեթևացում, կոտրվածքների և շաքարարային դիաբետի կանխարգելում։

Երբ էստրադիոլի տեսքով էստրոգենը զուգակցվում է պրոգեստերոնի հետ և օգտագործվում ներմաշկային եղանակով՝ որպես սպեղանի, գել կամ պեսարիա թույլ է տալիս խուսափել բերանացի էստրադիոլով հորմոնային բուժման հետ կապված լուրջ կողմնակի ազդեցություններից։ Կանայք, որոնք բիոիդենտիկ էստրոգեն են ընդունում բերանացի կամ միջմաշկային եղանակով, պետք է ընդունեն պրոգեստին կամ միկրոնիզացված պրոգեստերոն՝ էնդոմետրիումի քաղցկեղի առաջացման ռիսկը նվազեցնելու համար: Ֆրանսիայում 80,391 հետդաշտանադադարային կանանց շրջանում մի քանի տարի տևած ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ էստրոգենը միկրոնիզացված պրոգեստերոնի հետ համատեղ չի բարձրացնում կրծքագեղձի քաղցկեղի առաջացման ռիսկը։ Առանց դեղատոմսի վաճառվող՝ բնական, բուսական ծագում ունեցող պրոգեստերոնի քսուքները պարունակում են չափազանց քիչ պրոգեստերոն, որի կիրառումն այդքան էլ արդյունավետ չէ։ Վայրի յամի (Dioscorea villosa) մզվածքով քսուքները արդյունավետ չեն, քանի որ մզվածքում առկա բնական պրոգեստերոնը կենսամատչելի չէ։

### Ընտրողական սերոտոնինային ընկալիչների հետզավթման ներհակորդներ
Ընտրողական սերոտոնինային ընկալինչների հետզավթման ներհակորդները դեղորայքային խմբեր են, որոնք առավել հաճախ օգտագործվում են դեպրեսիայի բուժման մեջ: Դրանց կիրառումը  արդյունավետ է եղել նաև ջերմահորդանքների ժամանակ։ 2013 թվականի հունիսի 28-ին Սննդի և դեղերի վարչությունը հաստատեց Brisdelle-ը (ցածր դեղաչափով պարոքսետին մեզիլատ)՝ դաշտանադադարի հետ կապված՝ միջինից մինչև ծանր աստիճանի անոթաշարժիչ ախտանիշների (օրինակ ջերմահորդանքների և գիշերային քրտնարտադրության) բուժման համար: Պարոքսետինը դարձավ դաշտանադադարի ջերմահորդանքների բուժման առաջին և միակ ոչ հորմոնային բուժումը, որը հաստատվել է Սննդի և դեղերի վարչության կողմից։

### Կլոնիդին
Կլոնիդինը հակագերճնշումային դեղամիջոց է, որը կարող է օգտագործվել դաշտանադադարի ջերմահորդանքները մեղմելու համար՝ երբ հորմոն փոխարինող բուժումը ցանկալի չէ: Այն գործում է՝ օգնելով նվազեցնել արյան անոթների արձագանքը այն խթանիչներին, որոնք առաջացնում են դրանց նեղացում և լայնացում: Միշտ չէ, որ օրգանիզմն արձագանքում է կլոնիդինով բուժմանը, բայց այն դաշտանադադարի շրջանում գտնվող որոշ կանանց շրջանում կարող է 40%-ով նվազեցնել ջերմահորդանքները։

### Իզոֆլավոններ
Իզոֆլավոններ պարունակում են  լոբազգիները, ինչպիսիք են սոյան և կարմիր երեքնուկը: Սոյայի երկու իզոֆլավոնները՝ գենիստեինն ու դաիդզեինը՝ հայտնի են նաև որպես ֆիտոէստրոգեններ, որոնք կապված են դաշտանադադարի ախտանիշների մեղմացման հետ։ Այս մոլեկուլների կիսատրոհման պարբերությունը մոտ ութ ժամ է, ինչը բացատրում է, թե ինչու որոշ ուսումնասիրություններ ցույց չեն տվել սոյայի արտադրանքի արդյունավետությունը դաշտանադադարի ախտանիշների համար: Չնայած կարմիր երեքնուկը (Trifolium pratense) պարունակում է սոյայի նման իզոֆլավոններ, բայց այն դաշտանադադարի ախտանիշների դեպքում արդյունավետ է համեմատաբար ցածր կոնցենտրացիաներով, քանի որ ունի ազդեցության այլ մեխանիզմ։

### Այլ ֆիտոէստրոգեններ
Ենթադրվում է, որ սննդակարգի փոփոխությունները և նրանցում ֆիտոէստրոգենների կիրառումը՝ սոյա, կարմիր երեքնուկ, ժենշեն և յամ, կարող են թեթևացնել ջերմահորդանքները։

* Ժենշեն. ուսումնասիրությունները քիչ են ժենշենի ազդեցությամբ դաշտանադադարի ախտանիշների մեղմացման վերաբերյալ: Մեծ, կրկնակի կույր և պատահականացված (ռանդոմիզացված) վերահսկվող փորձարկումների արդյունքում ջերմահորդանքների նվազումը վիճակագրորեն նշանակալի չէր, բայց այն ցույց տրվեց բարելավման արտահայտված միտում։ Վիճակագրական նշանակալիության բացակայությունը ենթադրում է ապագա հետազոտությունների անհրաժեշտություն և չի համապատասխանում ժենշենի արդյունավետ համարելու գիտական չափանիշին։
* Կտավատի սերմ. անցկացրել են մի քանի կլինիկական փորձարկումներ: Կտավատի սերմը լիգնանների ամենահարուստ աղբյուրն է, որը ֆիտոէստրոգենի երեք հիմնական դասերից մեկն է։ Ենթադրվում է, որ լիգնաններն ունեն էստրոգենի ագոնիստ և անտագոնիստ ազդեցություններ, ինչպես նաև հակաօքսիդանտային հատկություններ: Կտավատի սերմը և դրանցում առկա լիգնանները կարող են ունենալ հզոր հակաէստրոգենային ազդեցություն և օգտակար լինել էստրոգենային ընկալիչ-դրական կրծքագեղձի քաղցկեղի կանխարգելման ջանքերում։ Ֆրանսիայում վերջերս կատարվել է մի ուսումնասիրություն, որը դիտարկել է լիգնանների չորս տեսակ, այդ թվում նաև կտավատի սերմում պարունակվողը (սեկոիզոլարիցիրեզինոլ)՝ հեռանկարային կոհորտային ուսումնասիրության մեջ՝ պարզելու համար, թե արդյոք ընդունումը կանխատեսում է կրծքագեղձի քաղցկեղի առաջացման հավանականությունը։ Հայտնում են, որ ավելի քան 58,000 հետդաշտանադադարային կանանց շրջանում նվազել է  կրծքագեղձի քաղցկեղի առաջացման ռիսկը, ովքեր ունեին լիգնանների ընդունման երրորդ ամենաբարձր քվարթիլը: Կան մի քանի փոքր փորձնական ուսումնասիրություններ, որոնք ստուգել են կտավատի սերմի ազդեցությունը ջերմահորդանքների վրա։ Ուսումնասիրության հիմնավորումն այն է, որ էստրոգենը կարող է թեթևացնել դաշտանադադարի ախտանիշները, բայց նաև կարող է առաջացնել կրծքագեղձի քաղցկեղի բջիջների աճ: Կտավատի սերմը կարող է նվազեցնել ջերմահորդանքների քանակը և բարելավել տրամադրությունն ու կյանքի որակը  դաշտանադադարի շրջանում գտնվող կանանց կողմից՝ ովքեր չեն ստանում էստրոգենային բուժում:

### Ասեղնաբուժություն
Կան քիչ ապացույցներ, որ ասեղնաբուժությունը կարող է նվազեցնել ջերմահորդանքների հաճախականությունը՝  կրծքագեղձի քաղցկեղով կանանց և շագանակագեղձի քաղցկեղով տղամարդկանց շրջանում։

## Համաճարակաբանություն
Ջերմահորդանքներն ասիացի կանանց շրջանում ավելի քիչ են հանդիպում։ Այն կանայք, ովքեր դաշտանադադարի շրջանում  ավելի հաճախ են ունենում ջերմահորդանքներ՝  ունեն գերճնշման և սիրտ-անոթային հիվանդությունների  առաջացման ավելի բարձր ռիսկ։

## Տես նաև
* Հիպոգլիկեմիա (արյան մեջ գլյուկոզի ցածր մակարդակ) կարող է նմանատիպ ախտանիշներ առաջացնել
* Տենդ
* Հիպերթերմիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ախտանիշներ և նշաններ
Կատեգորիա:Գինեկոլոգիա
Կատեգորիա:Գինեկոլոգիական հիվանդություններ
Կատեգորիա:Կանանց առողջություն
Կատեգորիա:Ջերմակարգավորում