Էմիլ Զատոպեկ

**Էմիլ Զատոպեկ** (; ),  չեխոսլովակիացի թեթև ատլետ, օլիմպիական բազմակի չեմպիոն, երկար տարածությունների վազքի աշխարհի ռեկորդակիր։

Օլիմպիական խաղերի քառակի չեմպիոն (1948 - 10․000 մ, 1952 - 5․000 մ, 10․000 մ), Եվրոպայի եռակի չեմպիոն (1950 - 5․000 մ, 10․000 մ, 1954 - 10․000 մ), 5․000-ից - 30․000 մ տարածությունների 18-ակի աշխարի ռեկորդակիր (1949-1955)։ 1948-1954 թվականներին պարտություն չի կրել ոչ մի 10․000 մ մրցավազքում՝ հաղթելով 38 մրցավազք։

Չեխոսլովակիայի սպորտի վաստակավոր վարպետ (1953, կոչումից զրկվել է 1969-ին)։

Արդյունքների համաձայն․
* Ըստ ISK-ի՝ 1949, 1951 և 1952 թվականներին ճանաչվել է «Տարվա լավագույն մարզիկ» աշխարհում։
* 1997 թվականին Չեխիայում ճանաչվել է «դարի մարզիկ», քվեարկության արդյունքում առաջ անցնելով մարմնամարզուհի Վերա Չասլավսկայից և նիզականետ Յան Ժելեզնիից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Մորավիայի Կոպրշիվնիցե քաղաքի բազմազավակ ընտանիքում, ութից եղել է վեցերորդ երեխան։ 16 տարեկանում սկսել է աշխատել Զիլնի *«Bata»* կոշիկի գործարանում։

### Մարզական կարիերա
Զատոպեկի մարզական կարիերան, նրա բառերով, սկսվել է այսպես․ Մի օր գործարանի սպորտային մարզիչը, որը շատ խիստ էր, մատնացույց է արել չորս տղաների, այդ թվում՝ Զատոպեկին, և հրամայել է վազել մրցավազքում։ Զատոպեկը բողոքել է, ասելով, որ թույլ է և վազելու համար պիտանի չէ, բայց մարզիչը նրան ուղարկել է բժշկական հետազոտության, որտեղ բժիշկը հաստատել է, որ ամեն ինչ նորմալ է։ Այդ մրցավազքում նա երկրորդն էր։

Այնուհետև Էմիլը սկսել է լրջորեն հետաքրքրվել վազքով. նա միացավ տեղական սպորտային ակումբին, որտեղ մշակել է իր սեփական մարզման ծրագիրը, որը հիմնված էր այն բանի վրա, թե ինչ էր կարդացել ֆիննական մեծ օլիմպիադայի մասնակից Պաավո Նուրմիի մասին։ Ընդամենը չորս տարի անց՝ 1944 թվականին, Զատոպեկը գերազանցել է Չեխոսլովակիայի ռեկորդները 2000, 3000 և 5000 մետր տարածություններում։ Պատերազմի ավարտին նա միացել է Չեխոսլովակիայի բանակին, որտեղ նրան աստիճանաբար ավելի շատ ժամանակ տվեցին ծանր ուսումնական ռեժիմի համար։

1946 թվականին տեղի է ունեցել Էմիլի առաջին միջազգային մեկնարկը. Եվրոպայի առաջնությունում գրավել է հինգերորդ տեղը 5000մ մրցավազքում՝ բարելավելով ազգային ռեկորդը 14.50.2-ից մինչև 14.24.8:


Emil Zátopek, Erik Ahldén, London 1948b.jpg | Էմիլ Զատոպեկը գլխավորում է 5000 մ մրցավազքը 1948 թվականին Լոնդոնի Օլիմպիական խաղերում
Fotothek df roe-neg 0006305 008 Emil Zátopek.jpg | Էմիլ Զատոպեկը հեռավորության վազքում: Լայպցիգ, 1951 թվական
Herbert Schade, Alain Mimoun, Emil Zátopek 1952.jpg | Էմիլ Զատոպեկը և Ալեն Միմունը գլխավորում են 5000 մ մրցավազքը 1952 թվականի Հելսինկիի Օլիմպիական խաղերում


### Սպորտը լքելուց հետո
thumb|Էմիլ Զատոպեկ, 1968 թվական
Մեծ սպորտից Զատոպեկը հեռացել է 1958 թվականի հունվարին։

Սպորտային կարիերան ավարտելուց հետո ծառայել է Չեխոսլովակիայի ազգային պաշտպանության նախարարության զորքերի ֆիզիկական պատրաստության բաժնում, Չեխոսլովակիայի ժողովրդական բանակի գնդապետ։ Աջակցել է 1968 թվականի Պրահայի գարնանը, ստորագրել (իր կնոջ հետ) «Երկու հազար բառ» կոչը։ 1969 թվականին հեռացվել է բանակից և զրկվել զինվորական կոչումից, հեռացվել Կոմունիստական կուսակցությունից և զրկվել մրցանակներից և «Սպորտի վաստակավոր վարպետ» կոչումից։

Գուսակի «նորմալացման» ժամանակ նա եղել է գազի գործարանի և երկրաբանության (ուրանի հանքավայրերի) աշխատող։ 1976 թվականից մինչև թոշակի անցնելը աշխատել է ČSTV փաստաթղթային կենտրոնում (մարզական պետական ​​արխիվ)։

2000 թվականի հոկտեմբերի 30-ին կաթվածով հոսպիտալացվել է Պրահայի կենտրոնական զինվորական հոսպիտալ, վելի քան երեք շաբաթ եղել է ծանր վիճակում, նոյեմբերի 22-ին մահացել է։ Նրան թաղել են Ռոժնով պոդ Ռադգոշտեմ քաղաքում։

### Անձնական կյանք
1948 թվականի մայիսին ծանոթացել է ապագա կնոջ՝ Դանա Ինգրովայի հետ և նույն տարում ամուսնացել է նրա հետ։ Դանա Զատոպկովան 1952 թվականին դարձել է նիզակի նետման օլիմպիական չեմպիոն, իսկ 1960 թվականի խաղերում իր մարզական կարիերան ավարտել է արծաթե մեդալով։ Նրանք ամուսնական կյանքով ապրեցին 52 տարի՝ մինչև Էմիլի մահը։

## Պարգևներ
* «Պատվո» շքանշան, 1-ին աստիճան (1998 թ.)
* ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Fair Play միջազգային կոմիտեի Պիեռ դե Կուբերտենի անվան մրցանակ (1975)
* Օլիմպիական շքանշան (արծաթե նշան, 1989)
* Պիեռ դե Կուբերտենի անվան շքանշան (2000թ. դեկտեմբերի 6, հետմահու)

## Հիշատակ
* Մարզիկի պատվին է անվանակոչվել Զատոպեկ աստերոիդը (5910)։
* Չեխոսլովակիայում Զատոպեկին նվիրված փոստային նամականիշները թողարկվել են 1965 թվականին «Օլիմպիական խաղերի հաղթողներ» շարքում, իսկ 1968 թվականին՝ «XIX օլիմպիական խաղեր» շարքում։
* 2002 թվականին Չեխիայում թողարկվել է փոստային նամականիշ, որտեղ պատկերված է Էմիլ Զատոպեկը, որը վազում է տարածության վրա։
* 2002 թվականին Լոզանի Օլիմպիական թանգարանի այգում բացվել է Էմիլ Զատոպեկի բրոնզե քանդակը, որը ստեղծվել է Չեխիայի ազգային օլիմպիական կոմիտեի նախաձեռնությամբ չեխ քանդակագործ Յարոսլավ Բրոզի կողմից։


Zatopek Roznov 3618.jpg | Էմիլ Զատոպեկի գերեզմանի վրա գտնվող հուշարձանը Ռոժնով պոդ Ռադգոշտեմ քաղաքում
Picswiss VD-46-54.jpg | Բրոնզե քանդակ Լոզանի Օլիմպիական թանգարանի այգում


## Գրքեր
* *Emil Zátopek.* Můj trening a závodění. - Praha: Státní tělovýchovné nakladatelství, 1955. - 92 s.
** *Затопек Э.* Моя тренировка / Редакция и обработка *О. Машек, В. Матоушек*. Пер. с чеш. - : «Физкультура и спорт», 1957. - 128 с.
* *Dana Zátopková, Emil Zátopek.* Dana a Emil Zátopkovi vypravují. - Praha: Naše vojsko, 1960. - 256 s.

## Ծանոթագրություններ

; Ֆիլատելիա

## Արտաքին հղումներ
; Կենսագրություն
* 
* Emil Zátopek. Největší z našich olympioniků
* ;  (биография, система подготовки, статистика)
* 

; Մարզական ձեռքբերումներ
* 

Կատեգորիա:Ամառային օլիմպիական խաղեր
Կատեգորիա:Թեթևատլետներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:Լավ հոդվածներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ