Դիմիտր Տալև

**Դիմիտր Տալև** () (), բուլղարացի գրող, լրագրող, քաղբանտարկյալ և Բուլղարիայի Ազգային ժողովի անդամ։

## Կենսագրություն
Ծնվելով Պրիլեպում ՝ Օսմանյան կայսրության Մանաստիրի վիլայեթում (ներկայիս Հյուսիսային Մակեդոնիա ), Տալևը սովորել է Սալոնիկի բուլղարական տղամարդկանց ավագ դպրոցում, Սկոպյեի բուլղարական մանկավարժական դպրոցում, իսկ ավելի ուշ՝ Ստարա Զագորայում և Բիթոլայում, Զագրեբում և Վիեննայում սովորել է բժշկություն և փիլիսոփայություն, իսկ Սոֆիայի համալսարանում՝ սլավոնական բանասիրություն (1925 թվական)։

Թալևը եղել է *«Մակեդոնիա»* թերթի գլխավոր խմբագիրն ու *«Զորա»* թերթի հեղինակն ու խմբագիրը։ Խմբագիրը աստիճանաբար դարձավ Իվան Միխայլովի ներքին մակեդոնական հեղափոխական կազմակերպության աջ թևի անդամ։ Այդ ժամանակ Տալևը սկսեց քարոզ անցկացնել Մակեդոնիայի կողմի համար Բուլղարիայի թագավորության սահմաններում։ Նա դիտարկեց 1941 թվականին Բուլղարիայի կողմից Վարդար Մակեդոնիայի գրավումը որպես մակեդոնական պայքարի հաջող ավարտ։

1944 թվականի կոմունիստական հեղաշրջումից հետո ստեղծված նոր քաղաքական իրավիճակը փոխել է Բուլղարիայի քաղաքականությունը Մակեդոնիայի հարցում։ Տալևը հռչակվել է «ֆաշիստ» և «Մեծ Բուլղարական շովինիստ»։ Նա ձերբակալվել է կոմունիստական իշխանությունների կողմից և ուղարկվել Սոֆիայի կենտրոնական բանտ, իսկ ավելի ուշ՝ հարկադիր աշխատանքի ճամբարներ։ Տալևը հեռացվել է Բուլղարիայի գրողների միությունից և 1948-1952 թվականներին աքսորվել Լուկովիտ։ Այն բանից հետո, երբ Վալկո Չերվենկովին փոխարինեց Տոդոր Ժիվկովը, Տալևը նոր կառավարության կողմից ճանաչվեց որպես ապօրինի բռնադատված և հետագայում ներում շնորհվեց և ռեաբիլիտացիայի ենթարկվեց։ Հեղինակային միությանը նրա անդամակցությունը վերականգնվեց, և նա կարող էր ընդգրկվել դրա կառավարման խորհրդի կազմում։ Ժիվկովի կառավարությունը Տալևին շնորհել է գրականության ոլորտում երեք մրցանակ՝ համապատասխանաբար 1959, 1963 և 1966 թվականներին։ 1966 թվականին Տալևն ընտրվել է պատգամավոր 31-րդ Նարոդնո Սաբրանիեում (Բուլղարիայի խորհրդարան)։

Անտարկտիդայի Գրեհեմ հողի վրա գտնվող Տալև սառցադաշտը անվանվել է Դիմիտար Տալևի պատվին։

## Գրական ստեղխագործություն
Տալևն իր առաջին պատմվածքը հրապարակել է 1917 թվականին «Ռոդինա» (Հայրենիք) թերթում, Սկոպյե։ Հետագայում շարունակել է իր գրական տեքստերը հրատարակել Բուլղարիայի և արտասահմանյան պարբերականներում։ Նրա առաջին գիրքը՝ «Մորս արցունքները» հրատարակվել է 1925 թվականին։ Այն երեխաների համար պատմվածքների ու հեքիաթների ժողովածու էր։ Հրատարակել է ևս մի քանի գրքեր, մասնավորապես՝ իր «Երկաթե մոմակալը», «Պրեսպայի զանգերը», «Իլինդեն» և «Լսում եմ քո ձայները» քառագրությունը։

2016 թվականին Բուլղարիայի մշակույթի նախարարությունը հարցում է ուղարկել Մակեդոնիայի Հանրապետության իշխանություններին՝ հեղինակային իրավունքի խախտման պատճառով՝ մասնավոր հրատարակչության կողմից Տալևի քառաբանության մասերի թարգմանության և հրապարակման հետ կապված։ Դիմիտար Տալևի վեպերը թարգմանվել են տասնյակ էջերով կտրված և տեքստում «բուլղարերեն» բառը փոխարինվել են «մակեդոներենով»։ Գործը հասել է Եվրախորհրդարան։ 2021 թվականին Բուլղարիայի նախագահ Ռումեն Ռադևը քառագրության բնօրինակները ուղարկել է Հյուսիսային Մակեդոնիա՝ նշելով, որ բուլղարական գրքերի հետապնդումը և դրանց կեղծումը պետք է անդառնալիորեն մնան անցյալում։

### Վեպեր
** *Դժվար տարիներ* ( )
*** Մաս 1. Առավոտյան մթնշաղում (   *В дрезгавината на*) 1928 թվական
*** Մաս 2. *Վերածնունդ* (  ) 1929 թվական
*** Մաս 3. *Իլինդեն* ( ) 1930 թվական
** *Երկաթե մոմակալ* ( ) 1952 թվական
** *Իլինդեն* ( ) 1953 թվական
** *Կիպրովեց Արոս* ( ) 1954 թվական
** *Prespa-ի զանգերը* ( ) 1954 թվական
** *[[Սամուել Կոմսաձագ|Սամուիլ]]* ( )
*** Գիրք 1. *Քարե վահաններ* ( ) 1958 թվական
*** Գիրք 2. *Մոխրոտը և արքայազնը* ( ) 1959 թվական
*** Գիրք 3. *Անկում* (  ) 1960 թվական
** *Ես լսում եմ քո ձայները* (  ) 1966 թվական

### Պատմվածքներ և ժողովածուներ
* *Ոսկե բանալի* ( ) 1935 թվական
** *Մեծ թագավոր* (  ) 1937 թվական
** *Հին տունը* ( ) 1938 թվական
** *Վեպեր և պատմվածքներ* ( ) 1962 թվական

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The Iron Oil Lamp (in Bulgarian)