Ալեքսանդր Գյոր

**Պիտեր Ալեքսանդր Գյոր** (գերմ. ՝ [ɡøːɐ̯]; ), անգլիացի կոմպոզիտոր և ակադեմիկոս։

Գյորը ծնվել է Բեռլինում 1932 թվականին, դիրիժոր և կոմպոզիտոր Վալտեր Գյորի ընտանիքում։ Քսան տարեկան հասակում նա դարձավ բրիտանացի հետպատերազմյան կոմպոզիտորների Մանչեսթերի դպրոցի կենտրոնական դեմք։ 1955–56-ին նա մասնակցել է Օլիվյե Մեսիենի Փարիզում անցկացրած դասընթացին։ Իր ստեղծագործությունների մեջ, ներառյալ դաշնամուրային տրիոն (1966), «Արդենը պետք է մեռնի» օպերան (1966 թ.), երաժշտական-թատերական «Տրիպտիխ»-ը (1968–70 թթ.), նվագախմբային  «Մետամորֆոզ/պար» (1974 թ.) և լարային քառյակ թիվ 3-ը (1975–76), բացահայտվեց Գյորի ձայնը։ 1976 թ. Պսալմ IV- ի «սպիտակ նոտայից» սկսած Գյորը կոչ արեց վերադառնալ ստեղծագործելու ավելի ավանդական եղանակներին։

## Կենսագրություն
### Երիտասարդություն և կրթություն
Ալեքսանդր Գյորը ծնվել է 1932 թվականի օգոստոսի 10-ին Բեռլինում, որից հետո, երբ նա ընդամենը մի քանի ամսական էր, նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Բրիտանիա։ Ալեքսանդրը սերում էր ծայրահեղ երաժշտական ընտանիքից. մայրը՝ Լաելյան, դասական կրթություն ստացած դաշնակահարուհի էր, իսկ հայրը Շյոնբերգի աշակերտ և աջաջնային դիրիժոր էր Շյոնբերգում, Մեսիենում (նա ղեկավարում էր Թուրանգալիլա սիմֆոնիայի բրիտանական պրեմիերան 1953 թվականին) և Մոնտևերդիում։ Մանուկ հասակում Ալեքսանդրը մեծացել է ընտանիքում, որտեղ մշտապես եղել են կոմպոզիտորներ, այդ թվում ՝ Մատիս Զայբերին և Մայքլ Թիպեթին։ Նա նաև դասեր է ստացել հոր գործընկեր և կոմպոզիտոր՝ Ալան Գրեյի մոտ։

Մանչեսթերյան քոլեջում կոմպոզիցիայի դասերին Գյորը ընկերանում է երիտասարդ կոմպոզիտորներ Պիտեր Մաքսվել Դեյվիսի, Հարիսոն Բիրթվիսթլի և դաշնակահար Ջոնսոն Օգդոնի հետ, որոնց հետ նա ստեղծում է «Նոր երաժշտություն Մանչեսթեր» խումբը։ Գյորի զարգացման կարևոր իրադարձություն էր Մեսիայի Տուրանգալիլա սիմֆոնիայի պրեմիերան Մեծ Բրիտանիայում, որը վարում էր նրա հայրը։ Ոչ-արևմտյան երաժշտության (օրինակ ՝ հնդկական ռագայի) նկատմամբ հետաքրքրությունը, որն առաջացել է Մեսիայի երաժշտության հետ հանդիպումից, զուգորդվել է միջնադարյան եղանակների նկատմամբ հետաքրքրությամբ, որոնք կիսվել են Պիտեր Մաքսվել Դևիսի և Հարիսոն Բիրթվիստլի հետ, մեծապես ազդել են Գյորի երաժշտական երևակայության վրա։

1955թ․-ին Գյորը հեռացավ Մանչեսթրից ՝ Փարիզ գնալու և Մեսիայի մոտ սովորելու համար, նա մնաց Փարիզում մինչև 1956թ․-ի հոկտեմբերը։ Գյորը փորձարկեց Բուլեզի բլոկային սոնորացիայի տեխնիկան, մասնավորապես 1956–1957 թվականներին նրա առաջին լարային քառյակում։

### Վերադարձ Մեծ Բրիտանիա, 1956–76 թթ
Բրիտանիա վերադառնալուց հետո Գյորը որպես կոմպոզիտոր առաջընթաց գրանցեց 1957 թվականին իր «Համշխարհային ջրհեղեղի» կատարմամբ ՝ հոր գլխավորությամբ։ Սա մեծ, հավակնոտ ստեղծագործություն է, որը ոգեշնչված է Սերգեյ Էյզենշտեյնի գրվածքներից՝ Գյորի ոգեշնչման բազմաթիվ արտաերաժշտական աղբյուրներից մեկը։ Տեսանելի էր, որ ձայնային աշխարհը ծագել է Վեբերնի տասներկու կանտատներից, բայց այն անուղղակիորեն ձգտում է Պրոկոֆևի Էյզենշտեյնի կանտաների պարտադրող ներդաշնակ լարվածության և լիակատար հնչեղության։ Կանտատի ժանրն այն ժանրն է, որը Գյոհրը դեռ նորից ու նորից կբացահայտեր իր կարիերայի ընթացքում։

Ոգևորված լինելով ընկերությունից երգչախմբային դիրիժոր Ջոն Ալդիսի հետ, ով մեծապես նվիրված էր նոր երաժշտությանը, Գյորը 1962 թվականին ստեղծեց իր երկու խմբերգերը, որոնք առաջին անգամ օգտագործեցին մոդալիզմի և սերիալիզմի համադրությունը, որը պետք է մնար նրա հիմնական տեխնիկական ռեսուրսը հետագայի համար։ 14 տարվա Սերիալիզմի մոդելի որոնումը, որը կարող էր արտահայտչական ազատություն թույլ տալ, հանգեցրեց նրան իր հայտնի Փոքր սիմֆոնիային ՝ Op. 15 (1963): Այն գրված է ի հիշատակ նրա հայրիկին, ով անսպասելիորեն մահացել էր։

1964 թ.-ին Գյորը, Պիտեր Մաքսվել Դեյվիսի և Հարիսոն Բիրթվիսլի հետ, հիմնում է Ուիլդշիրում գտնվող Ուորդուր ամրոցի ամառային դպրոցը, և որ ամենակարևորն է ՝ սա Գյորի օպերայով և երաժշտական թատրոնով զբաղվելու սկիզբն էր։ 1966 թվականին նա գրել է իր առաջին օպերան՝ «Արդեն պետք է մեռնի» (Arden Muss Sterben), որը յակոբյան բարոյականության պիեսի հիմնովին բրեխտյան միջավայր է, որն ուներ անհարմար ժամանակակից քաղաքական և սոցիալական հնչեղություն։ Էհեր Ֆրիդի հեղինակած տեքստի Գյորի տպավորիչ ձևավորումը հանգավոր երկտողերով առավելագույնս օգտագործում է պարզ երաժշտական գաղափարներ, որոնք անընդհատ աղավաղվում են չար և հեգնական ազդեցությամբ։

1967 թվականին նա հիմնադրեց Երաժշտական թատրոնի անսամբլը, իսկ 1971 թվականին ավարտեց երաժշտական թատրոնի եռափուլ ցիկլը ՝ Տրիպտիչը, որը բաղկացած էր երեք ստեղծագործություններից. Երուսաղեմի մասին ավելի ուշ սոնատը (1971) պատվիրվել է Երուսաղեմի Testimonium-ի կողմից և կատարել Իսրայելի կամերային նվագախմբի և Գարի Բերտինի կողմից։

Վաթսունականների վերջերը Գյորի համար մի շարք հեղինակավոր ակադեմիական նշանակումների սկիզբ դարձան։ 1968–99-ին նա եղել է Բոստոնի Նոր Անգլիայի երաժշտական կոնսերվատորիայի կոմպոզիտորը և շարունակել դասավանդել Յեյլի համալսարանում՝ որպես երաժշտության դոցենտ։ Գյորը վերադարձավ Բրիտանիա՝ որպես հրավիրյալ դասախոս Սաութհեմփթոնի համալսարանում (1970–71): 1971 թվականին նա նշանակվել է Լիդսի համալսարանի երաժշտության պրոֆեսոր՝ West Riding: Գյորը լքեց Լիդսը 1976 թվականին, երբ նշանակվեց Քեմբրիջի համալսարանի երաժշտական պրոֆեսոր, որտեղ դասավանդեց մինչև 1999 թ. ՝ իր թոշակի անցնելը։

### 1996–2014 թթ.
Չնայած նրան, որ Գյորի գործունեության վերջին տասնհինգ տարիները չեն լուսաբանվել այնքան, ինչքան իր նախկին աշխատանքները (թե՛ ակադեմիական գրելու և թե՛ կատարման հաճախականության առումով), դրանք, անշուշտ, Գյորի կոմպոզիցիոն փուլերից ամենահետաքրքիրն են։ Վերջին տասնամյակի արդյունք է դարձել 1999 թվականի «Kantan and Damask Drum» օպերան, որի պրեմիերան կայացել է Դորտմունդի օպերայում։ Այս օպերան իրականում բաղկացած է ճապոնական Նո թատրոնի ավանդույթի երկու պիեսներից, որոնք բաժանված են կարճ կիոգեն հումորային ինտերլյուդով։ Սովորաբար Գյորի համար ճապոնական տեքստերը թվագրվում են 15 -րդ դարով և կոմպոզիտորի կողմից հարմարեցվել են դեկորացիայի համար։ Հաճելի հնչերանգային բառակապակցությունը չի ներշնչվում արևելագիտությանը, այլ երաժշտության և դրամայի փոխհարաբերությունը Նոյում աշխուժացնում է ամբողջ աշխատանքը։

Symmetry Disorders Reach (2007) դաշնամուրային կտորների հավաքածուն հազիվ քողարկված բարոկկո սյուիտ է, որը հետապնդվում է վաղ Բերգի ոգով։ Marching to Carcassonne (2003) սիրախաղ է անում նեոկլասիցիզմի և Ստրավինսկու հետ, իսկ Մաները ջութակի և կլարնետի համար (2008), որը հիմնված է միջնադարյան քաղաքացիական նվագախմբի մի հատվածի վրա, երաժշտական զարդանախշերի բնորոշ ներխուժում է։ Նաև գրվել է 2008 թվականին «Սովորական փողային ոչ քար» լարային քառյակի և հարվածային գործիքների համար (2008), Պավել Հաասի հուշահամալիրը։ Ոգեշնչված շեքսպիրյան սոնետից, որից նա վերցրել է իր անվանումը, այս ստեղծագործությունը ներկայացնում է Գյորի վերջին կամերային աշխատանքի հնարամտությունը։ Գրախոսներից մեկը ստեղծագործության ձայնային աշխարհը նկարագրել է որպես «խճճված ֆուգալ նախշեր, որոնք ծածկված են բարդ, նուրբ հարվածային գործիքներով»։

## Երաժշտական ոճ
### Էկլեկտիզմ և սինթեզ
Գյորի շատ աշխատանքներ նվիրված են տարբեր էլեմենտների սինթեզին։ Օրինակները ներառում են «Delրհեղեղը» (1957–58), որը ոգեշնչված էր Էյզենշտեյնի գրառումներից ՝ ֆիլմի համար, որն ինքնին հիմնված էր Լեոնարդո դա Վինչիի գրության վրա։ Այլ ստեղծագործությունների ոգեշնչումները տատանվում են Բեթհովենի դաշնամուրային սոնատի պաշտոնական համամասնություններից (Մետամորֆոզ/պար, 1973-4) մինչև Գոյայի կտավը (Colossus կամ Panic, 1990), մինչև Բերտոլտ Բրեխտի չարագույժ հումորը (Արդենը պետք է մահանա, 1966 թ.) ) կամ ճապոնական Նոհ թատրոնին (Կանտան և Դամասկոսի թմբուկ, 1999):[12]

Խիստ տեխնիկական երաժշտական մակարդակով, Գյորի ջանքերը վաղուց էին միավորել Առաջին Վիեննայի դպրոցի և Երկրորդ Վիեննայի դպրոցի հակակոռուպցիոն խստությունն ու մոտիվացիան՝ ներդաշնակության և հնչեղության ուժեղ զգացումով։ Նշանակալից է, որ Գյորը պետք է մեկներ Փարիզ ոչ միայն Փարիզի կոնսերվատորիայում Մեսիայի դասերին մասնակցելու, այլ նաև Շենբերգի գիտնական և կոմպոզիտոր Մաքս Դոյչի հետ հակակշիռ և սերիալիզմ ուսումնասիրելու համար. նույնիսկ ավելի նշանավոր է այն անեկդոտը, որ Դոյչը Գյորին տնից դուրս է շպրտել ՝ լսելով, որ երիտասարդը մտադիր է սովորել ինչպես Մեսիայի, այնպես էլ նրա մոտ։ Գյորի պարտքը Մեսսիանին շատ ուժեղ է, ինչպես երևում է Գյորի ողջ կյանքի ընթացքում մոդալացմանը ՝ որպես սերիալիզմին և տոնայնությանը ինտեգրվելուն, ինչպես նաև նրա հաճախ թռչունների երգին ներշնչված մեղեդային գրությանը, մասնավորապես ՝ երգիր, Արիել։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Goehr, Alexander. 1998. *Finding the Key: Selected Writings of Alexander Goehr*, edited by Derrick Puffett. London and Boston: Faber and Faber. 
* Latham, Alison (ed.). 2003. *Sing, Ariel: Essays and Thoughts for Alexander Goehr's Seventieth Birthday*. With compact disc. Aldershot, England; Burlington, VT: Ashgate. 
* Williams, Nicholas. 2001. "Goehr (2): (Peter) Alexander Goehr". *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, ed. S. Sadie and J. Tyrrell. London: Macmillan.

## Օգտակար հղումներ
* Alexander Goehr page on Schott music publishers' website
* Alexander Goehr – Stageworks / Opera and Music Theatre Archive
* Alexander Goehr page on LoganArts Management's website 

Կատեգորիա:Անգլիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հրեաներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հրեա կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մանկավարժներ այբբենական կարգով