Մանկական աշխատանքը Բոլիվիայում

**[[Մանկական աշխատանք|Մանկական աշխատանքը]] Բոլիվիայում** տարածված երևույթ է։ 2014 թվականին ԱՄՆ-ը Աշխատանքի դեպարտամենտի կողմից հրապարակված մանակական աշխատանքի վատթարագույն ձևերի վերաբերյալ փաստաթղթի համաձայն՝ մոտավորապես 7-ից 14 տարեկան երեխաների 20.2%-ը կամ 388,541 երեխա, ընդգրկված է Բոլիվիայի աշխատաշուկայում։ Ավանդական ժողովուրդներին պատկանող երեխաները ավելի հավանական է, որ զբաղվեն մանկական աշխատանքով, քան քաղաքային տարածքներում ապրող երեխաները։ Մանկական աշխատուժի գործունեությունը բազմազան է, սակայն մեծամասնությունը ներգրավված է գյուղատնտեսական աշխատանքներում, և այս զբաղվածությունը տարբերվում է ինչպես քաղաքային, այնպես էլ գյուղական տարածքներում։ 1990 թվականին Բոլիվիան վավերացրել է ՄԱԿ-ի Երեխայի իրավունքների կոնվենցիան։ Նաև վավերացրել է Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության Աշխատանքի նվազագույն տարիքի վերաբերյալ կոնվենցիան, 1983 թ․-ին (138) և ՄԱԿ-ի մանկական աշխատանքի վատթարագույն ձևերի մասին (182) կոնվենցիան։ 2014 թվականի հուլիսին, Բոլիվիայի կառավարությունը ընդունեց նոր «երեխայի և պատանու» կոդը, որով նվազեցվեց նվազագույն աշխատելու տարիքը՝ սահմանելով այն 10 տարեկանից՝ որոշակի աշխատանքային պայմաններում։ Նոր օրենսգրքով նախատեսվում է, որ 10-12 տարեկան երեխաները կարող են օրինականորեն աշխատել, եթե ինքնազբաղված են, մինչդեռ 12-14 տարեկանները կարող են աշխատել որպես վարձատրվող աշխատողներ այն դեպքում, եթե նրանց աշխատանքը չի խանգարում կրթությանը և իրականացվում է ծնողների վերահսկողությամբ։

## Սահմանումներ
Աշխատանքի միջազգային կազմակերպությունը մանակական աշխատանքը սահմանում է այնպիսի աշխատանք, որը զրկում է երեխաներին իրենց մանկությունից, ներուժից ու արժանապատվությունից, և վնասում է նրանց հոգեկան և ֆիզիկական զարգացմանը։ 

ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի սահմանմամբ՝ երեխաները համարվում են մանկական աշխատանքի մեջ ներգրավված, եթե 5-11 տարեկան են և մասնակցում են առնվազն մեկ ժամ տնտեսական գործունեության կամ 28 ժամ տնային աշխատանքի, 12-14 տարեկանները՝ առնվազն 14 ժամ տնտեսական գործունեության կամ 28 ժամ տնային աշխատանքի շաբաթական։

## Աշխատանքի տեսակ
Մանկական աշխատանքի մեջ ներգրավված երեխաների մեծ մասը՝ մոտ 70.9%-ը, զբաղված է գյուղատնտեսական ոլորտում․ նրանք աշխատում են այնպիսի գործերում, ինչպիսիք են եգիպտացորենի, գետնանուշի և շաքարեղեգի ցանքն ու հնձումը, ինչպես նաև անասունների ֆերմաներում աշխատանքը։ Գյուղական վայրերում երեխաները սկսում են աշխատել վաղ տարիքից փոքր ֆերմաներում, ինչպես նաև միջին և մեծ տնկարկներում՝ կատարելով այնպիսի գործեր, ինչպիսիք են սերմնացանը, բերքահավաքը, մոլախոտերի մաքրման աշխատանքները և անասունների խնամքը։ Ընտանեկան գյուղատնտեսությամբ զբաղվող երեխաները ենթարկվում են վնասակար քիմիկատների ազդեցությանը և պարտավորվում են աշխատել երկար ժամեր, ինչը սահմանափակում է նրանց կրթություն ստանալու հնարավորությունը։ Տնկարկներում աշխատանքը շատ ավելի ծանր է, քան փոքրածավալ տնտեսություններում, և երեխաները ավելի շատ ենթարկվում են թունաքիմիկատների և վտանգավոր աշխատանքային պայմանների, որոնք կարող են առաջացնել վարակներ և ֆիզիկական վնասվածքներ՝ պայմանավորված գյուղտեխնիկայի օգտագործմամբ։ Հանքարդյունաբերությունը Բոլիվիայում սովորական գործունեություն է, որով զբաղվում են գյուղական շրջաններում աշխատող երեխաները, և ՄԱԿ-ը գնահատել է, որ շուրջ 13․500 երեխա ներգրավված է հանքագործության մեջ։ Հանքերում աշխատանքը բաժանված է ըստ տարիքային և սեռային հատկանիշների․ աղջիկներն ու փոքր երեխաները զբաղվում են ավելի քիչ վտանգավոր աշխատանքներով, օրինակ՝ հագուստ լվանալով և հանքավայրերից դուրս օգտակար հանածոներ փնտրելով, մինչդեռ իրական հանքերում աշխատում են միայն տղաները՝ զբաղվելով ավելի վտանգավոր գործերով, ինչպիսիք են պայթուցիկ նյութերի օգտագործումն ու հանքանյութերի մանրացումը։ Մանկական աշխատնքի ամենավատ ձևերի՝ հանցագործության, մանկական պոռնկության և ծանր տնկարանային աշխատանքների մեջ ներգրավված երեխաները ապրում են անտանելի կենսապայմաններում և սահմանափակ հասանելիություն ունեն մաքուր ջրի ու որակյալ բժշկական օգնության։

## Պատճառներ
### Աղքատություն
Բոլիվիան Հարավային Ամերիկայի ամենաաղքատ երկրներից է, որի բնակչության 45 %-ը ապրում է աղքատության շեմից ցածր։ Աղքատությունը մանկական աշխատանքի գլխավոր պատճառն է երկրում, իսկ աղքատ ընտանիքների երեխաները աշխատում են, որպեսզի բավարարեն իրենց ընտանքիների բարեկեցությունը և գոյատևման հիմնական կարքիները։ Ցածր կենսամակարդակը համակցված է ցածր կրթական ձեռբերումներով։ ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը հայտնում է, որ մանկական աշխատանքը պայմանավորված է էապես ընտանիքի ֆինանսական միջոցների հասանելիությամբ․ որքան մեծ է ֆինանսական միջոցներին հասանելիությունը, այնքան նվազում են երեխաների աշխատելու և հատկապես ավելի վտանգավոր ոլորտներում ներգրավելու ռիսկերը։ 

### Կրթություն
Կրթություն ստանալու հնարավորության բացակայությունը մանկական աշխատանքի հիմնական պատճառներից և հետևանքներից է։ Խիմենեսի և Վերայի կողմից իրականացված ուսումնասիրությունը, որը վերաբերում էր կրթության հասանելիությանը Բոլիվիայում, ցույց տվեց, որ քաղաքային և գյուղական տարածքների միջև առկա է զգալի տարբերություն․ քաղաքներում երեխաներն ավելի բարձր տարրական կրթություն են ստանում և ունեն կրթական ավելի մեծ հնարավորություններ։ ԱՄԿ-ի տվյալներով՝ դպրոց չհաճախող երեխաների տոկոսը կազմում է 2.5%, և գյուղական երեխաների մոտ այս ցուցանիշը ավելի բարձր է։ Զապատայի, Կոնտրերասի և Կրուգերի (2011) կողմից իրականացված ուսումնասիրությունը պարզել է, որ Բոլիվիայում սեռը և էթնիկ պատկանելիությունը սերտորեն կապված են մանկական աշխատանքի և կրթության մակարդակի հետ։ Նրանք պարզել են, որ աղջիկների 51%-ը ավելի հավանական է, որ դպրոց չհաճախեն և աշխատեն, հիմնականում տնային աշխատանքներում, իսկ տեղի երեխաների՝ 60%-ը։ Բարձրորակ կրթությանը հասանելիությունը հաճախ զգալիորեն սահմանափակ է, այդ թվում՝ միջնակարգ դպրոցների թիվը, հատկապես գյուղական տարածքներում։ Ծնողների կրթական մակարդակը ազդում է երեխաների աշխատանքի հավանականության վրա, և որքան բարձր է ծնողների կրթության մակարդակը, այնքան քիչ է երեխաների տնտեսական գործունեության մեջ ներգավելու հավանականությունը։ Ցածր կրթություն ստացած ծնողները, հավանաբար, իրենք էլ են մասնակցել մանկական աշխատանքի և աշխատանքը ավելի բարձր են գնահատում, քան կրթությունը։ Կրթության բարձր մակարդակը աղքատ ընտանիքների համար հանգեցնում է նրան, որ նրանք որոշում են իրենց երեխաներին ներգրավել աշխատուժի մեջ։ 

### Մշակութային
Մանկական աշխատանքի պատճառները ոչ միայն տնտեսական դժվարություններն են, այլև մշակութային գործոնները։ Անդյան մշակույթում աշխատանքը դիտվում է որպես սոցիալիզացիայի կարևոր գործոն երեխաների համար, քանի որ այն նրանց ավելի լայն համայնքի մեջ ընդգրկված լինելու մի մասն է և հնարավորություն է տալիս սովորել ավանդական  հասարակական արժեքները։ Աշխատանքը կարևոր դեր ունի բնիկ համայքների սոցիալական կազմակերպման մեջ, որտեղ երեխաները աշխատում են՝ նպաստելու ընտանիքների միասնականությանը, մինչ համայնքը միահամուռ աշխատում է երեխաներին պաշտպանելու համար։ Մանկական աշխատանքի մշակութային պատճառը կապված է «երեխաների և մանկության» սահմանումների հետ։ Համաձայն Հանսոնի և Վանդաելեի (2003)՝ մանկական աշխատողները չեն համաձայնում արևմտյան մանկության ընկալման հետ և պնդում են իրենց արժանապատիվ աշխատանքի իրավունքը՝ որպես հասարակության սոցիալական գործակալներ։

## Նախաձեռնություններ ընդդեմ մանկական աշխատանքի
ՅՈՒՆԻՍԵՖ Բոլիվիայի ծրագրում (2013-2017), նրանք պարտավորվել են մեծացնել կառավարման և մոնիթորինգի համակարգերի տեխնիկական աջակցությունը սոցիալական ծառայությունների ոլորտում, որոնք պաշտպանում են երեխաներին բռնություններից և սեռական շահագործումից։ Ծրագիրը նպատակ ունի բարելավել երեխաների ընդհանուր հասանելիությունը սոցիալական ծառայություններին և պաշտպանել նրանց իրավունքները։ 

ԱՄԿ-ի մանկական աշխատանքի վերացման միջազգային ծրագիրը (IPEC) Բոլիվիայում գործում է՝ պայքարելով մանկական աշխատանքի դեմ՝ խթանելով կրթության հավասար հասանելիությունը, իրականացնելով հետազոտություններ  և վիճակագրական տվյալների հավաքագրում մանկական աշխատանքի ազդեցությունը կրթության մակարդակի վրա, ինչպես նաև վերահսկելով մանկական աշխատանքի ամենավատ ձևերը։ 

Բոլիվիայի կրթության նախարարությունը նախաձեռնել է ծրագրեր՝ մանկական աշխատողների կրթության մակարդակը բարձրացնելու համար, ներառյալ՝ արագացված հավասարեցման ծրագիրը այն երեխաների համար, ովքեր հետ են մնացել ուսման մեջ։ 

*Centro de Promoción Minera-ն* Բոլիվիայում գործող ոչ կառավարական կազմակերպություն է, որը նվիրված է Բոլիվիայում աշխատող երեխաների և նրանց ընտանիքների կյանքի որակի բարելավմանը։ Կազմակերպությունը այն իրականացնում է՝ ապահովելով երեխաների բավարար հասանելիությունը սննդին և կրթությանը, իսկ ծնողների համար՝ աշխատանքի հնարավորություններին։

## Ծանոթարգություններ

Կատեգորիա:Երեխայի իրավունքներ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ խնդրի
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ մայրցամաքի
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ պատմական երկրի
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ տարածաշրջանի
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքները Բրազիլիայում
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքները Գանայում