Ջեռուցում

280px|մինի|Կենտրոնական ջեռուցման սկզբունքը

**Ջեռուցում**, շենքերի արհեստական տաքացում՝ մարդու նորմալ ինքնազգացողությունը, տեխնոլոգիական պրոցեսների նորմալ ընթացքը, սարքավորումների, նկարների, նյութերի ու արտադրանքի պահպանումն ապահովելու համար (բնակելի շենքերում ջերմաստիճանը պետք է լինի 18°—20°С, հանդիսասրահներում՝ 16°С, վիրահատարաններում՝ 25°С, մսի, կաթի արտադրությունում՝ 5° С)։ Ջեռուցման համակարգից շենքին մատուցվող ջերմության քանակը (որոշվում է շենքի ջերմության կորուստների և շենքում անջատվող ջերմության քանակների տարբերությամբ) կարգավորվում է ջեռուցման համակարգերի ավտոմատացմամբ և ջեռուցիչ սարքերի վրա տեղադրված կարգավորիչ ծորակներով։

Ջեռուցման համակարգերը լինում են *կենտրոնական* և *տեղական*։ Զեռուցման կենտրոնական համակարգերում ջերմությունն արտադրվում է տաքացվող շենքերում կամ նրանցից դուրս գտնվող կաթսայատներում, ինչպես նաև ջերմաէլեկտրակայաններում, որտեղից տաքացնող ջերմակիրը խողովակաշարերով փոխադրվում է շենքերում տեղադրված ջեռուցիչ սարքերը։ Զեռուցման կենտրոնական համակարգերը ստորաբաժանվում են ըստ ջերմակրի (ջուր, օդ, շոգի) տեսակի։

Առավել մեծ տարածում է ստացել (բնակելի, հասարակական և արդիական որոշ շենքերում) ջրային ջեռուցումը։ Լայնորեն կիրառվում է նաև օդային ջեռուցումը, որի դեպքում ջեռուցումը համատեղվում է օդափոխության կամ օդի կոնդիցիոնման հետ։ Բնակելի, հասարակական և որոշ արդիական շենքերում (որտեղ պահանջվում է օդի բարձր մաքրություն) ընդլայնվում է պանելային ջեռուցման (ջերմությունը ջեռուցվող շենք է հաղորդվում պատերում և միջնորմերում տեղադրված հարթ ջեռուցիչ պանելներով) և ճառագայթային ջեռուցման կիրառումը։ Որոշ թերությունների պատճառով ժամանակակից շինարարության մեջ շոգեջեռուցման կիրառումը զգալիորեն կրճատվել է։

Սակավահարկ շենքերում սովորաբար կիրառվում են ջեռուցման տեղական համակարգեր, որոնցում ջերմության աղբյուրները և ջերմատու մակերևույթը միավորված են։ Այստեղ ջերմությունն արտադրվում է ջեռուցվող սենյակներում։ Տեղական ջեռուցման տարածված տեսակ է համարվում վառարանային ջեռուցումը, որը փոխարինվել է առավել կատարյալ և շահավետ համարվող կենտրոնական ջեռուցման, ինչպես նաև տեղական ջեռուցման այլ տեսակներով՝ գազային և էլեկտրական ջեռուցումով։

Ջեռուցման տեխնիկան ունի բազմադարյան պատմություն։ Առաջին ջեռուցիչ սարքավորումները հայտնի էին դեռևս քարի դարում։ Մ․թ․ սկզբին ի հայտ եկան ծխնելույզներով ջեռուցիչ վառարանները։ Ջեռուցման տեխնիկայի զարգացման կարևոր փուլ էր կենտրոնական համակարգերի ստեղծումը։ 15-րդ դարում սկսեցին կիրառվել օդային, իսկ 19-րդ դարում՝ ջրային ջեռուցումը և շոգեջեռուցումը։ 20-րդ դարի սկզբին ստեղծվեց ճառագայթային և պանելային ջեռուցումը, զարգացում ստացան ջերմամատակարարման, ջերմաֆիկացման և կենտրոնական ջեռուցման համակարգերը։

## Ջեռուցում, օդափոխություն և օդորակում
**Ջեռուցում, օդափոխություն և օդորակում** (անգլերեն Heating, Ventilation, and Air Conditioning, կրճատ՝ HVAC) համակարգերը օգտագործում են առաջադեմ տեխնոլոգիաներ՝ բնակելի, առևտրային և արդյունաբերական շենքերում, ինչպես նաև փակ տրանսպորտային միջոցներում ջերմաստիճանը, խոնավությունը և ներքին օդի որակը կարգավորելու համար: Դրա նպատակն է ապահովել հարմարավետ ջերմաստիճան և հեռացնել օդից աղտոտիչները: HVAC համակարգի նախագծումը մեքենաշինության ենթաճյուղ է, որը հիմնված է թերմոդինամիկայի, հիդրոմեխանիկայի և ջերմափոխանակության վրա: Ժամանակակից HVAC համակարգերը կենտրոնացած են էներգաարդյունավետության և կայունության վրա, հատկապես ״կանաչ״ շենքերի լուծումների աճող պահանջարկի պայմաններում: Ժամանակակից շինարարության մեջ մեխանիկական, էլեկտրական և սանտեխնիկական ինժեներները HVAC համակարգերը ինտեգրում են էներգիայի մոդելավորման տեխնիկայի հետ՝ համակարգի աշխատանքը օպտիմալացնելու և շահագործման ծախսերը նվազեցնելու համար: «Սառնարան» բառը երբեմն ավելացվում է ոլորտի **HVAC&R** կամ **HVACR** հապավումին (անգլերեն Refrigeration), կամ «օդափոխություն» բառը հանվում է, ինչպես **HACR**-ում:

HVAC համակարգը կարևոր բաղադրիչ է բնակելի կառույցների համար, ինչպիսիք են մեկ ընտանիքի համար նախատեսված տները, բազմաբնակարան շենքերը, հյուրանոցները և տարեցների խնամքի հաստատությունները, ինչպես նաև միջինից մինչև մեծ արդյունաբերական և գրասենյակային շենքերի, այդ թվում՝ երկնաքերերի և հիվանդանոցների։ Այն կիրառվում է նաև տրանսպորտային միջոցներում՝ մեքենաներում, գնացքներում, ինքնաթիռներում, նավերում և սուզանավերում, ինչպես նաև ծովային միջավայրերում, որտեղ անվտանգ և առողջ պայմանների ապահովումը կախված է ջերմաստիճանի և խոնավության կարգավորումից՝ դրսից ներմուծվող թարմ օդի միջոցով։

## Ոլորտն և Ստանդարտները
HVAC ոլորտը համաշխարհային նշանակության արդյունաբերություն է, որը ներառում է սարքերի շահագործում և սպասարկում, համակարգերի նախագծում և կառուցում, սարքավորումների արտադրություն և վաճառք, ինչպես նաև կրթություն և հետազոտություն: Պատմականորեն HVAC ոլորտը կարգավորվել է HVAC սարքավորումների արտադրողների կողմից, սակայն ոլորտը աջակցելու և բարձր ստանդարտներ ու նվաճումներ խրախուսելու համար ստեղծվել են կազմակերպություններ կարգավորման և ստանդարտները վերհսկելու համար, ինչպիսիք են HARDI (Heating, Air-conditioning and Refrigeration Distributors International), ASHRAE, SMACNA, ACCA (Air Conditioning Contractors of America), Uniform Mechanical Code, International Mechanical Code և AMCA։

## Տեխնիկական սպասարկում
Անհրաժեշտ է պահպանել HVAC (ջեռուցում, օդափոխություն և օդորակման) համակարգի կանոնավոր սպասարկումը, որպեսզի այն աշխատի արդյունավետ, երկար տևողությամբ և ապահովի բնակարանի հարմարավետությունը։

Կանոնավոր սպասարկումը ներառում է օդի զտիչների մաքրումը կամ փոխումը, քանի որ մոխրոտ կամ աղտոտ զտիչները սահմանափակում են օդի հոսքը, նվազեցնում համակարգի արդյունավետությունը և մեծացնում էներգիայի ծախսերը:Թերմոստատները նույնպես անհրաժեշտ է ժամանակ առ ժամանակ ստուգել և կարգավորել, որպեսզի դրանք ճշգրիտ վերահսկեն ջերմաստիճանը: Ընդհանուր ծառայությունների շրջանակում տարեկան ստուգումներն անհրաժեշտ են, որպեսզի փորձագետները հայտնաբերեն հնարավոր անսարքություններ, մաքրեն կոնդենսատորները և ստուգեն համակարգի էլեկտրական և գազային միացումները: Արտաքին միավորները նույնպես պետք է ազատ լինեն խոչընդոտներից, ինչպիսիք են թփերը և այլ առարկաները, որպեսզի ապահովվի սարքի հոսքի ազատությունը և արդյունավետ աշխատանքը: Կանոնավոր սպասարկումն օգնում է ոչ միայն երկարացնել սարքերի ծառայության ժամկետը, այլև նաև ապահովել բնակելի և աշխատանքային տարածքների անվտանգությունն ու հարմարավետությունը:

## Ծանոթագրություններ։

Կատեգորիա:Կոմունալ տնտեսություն
Կատեգորիա:Ջերմաէներգետիկա