Կանուդուսի պատերազմ

**Կանուդուսի պատերազմ** կամ **Կանուդուսի ապստամբություն** (), խոշոր զինված հակամարտություն, որը տեղի է ունեցել 1896-1897 թվականներին Բրազիլիայի իշխանությունների և 25-30 հազար վերաբնակների միջև, որոնք հիմնել են իրենց սեփական բնակավայրը՝ Կանուդուսը, Բահիա նահանգի հյուսիս-արևելյան մասում։

## Շարժման ծագում
1888 թվականին Բրազիլիայում ստրկության վերացումից հետո Բահիա նահանգի հյուսիս-արևելքի դատարկ հողեր են սկսել գաղթել նախկին ստրուկների, անհող գյուղացիների, աղքատ հնդկացիների, հանցագործների և այլ մարգինալ ամբոխներ։ Նրանք հիմնել են Կանուդուս բնակավայրը, որը դարձել է յուրօրինակ գյուղացիական համայնքի կենտրոն։ 1896 թվականին Կանուդուսում բնակվել է մոտ 25-30 հազար մարդ։

Այդ ժամանակ Բրազիլիայում սկսվել է «կաուչուկի տենդը»։ Կաուչուկային ընկերությունները փորձել են ներխուժել Կանուդուս և ստրկացնել նրա բնակիչներին, սակայն բախվել են տեղի բնակչության դիմադրությանը, որոնք հավատարիմ էին իրենց հողերին։ Գյուղական բնակչության պաշտպան Անտոնիու Մասիելը, որը հայտնի էր Կոնսելեյրու մականունով (այս մականունը կարելի է թարգմանել որպես «խորհրդատու», «ուսուցիչ», «քարոզիչ» կամ «մխիթարիչ»), Կանուդուսում կազմակերպել է 9 հազար մարդուց բաղկացած կրոնական համայնք, իրեն մարգարե հայտարարել և իր քարոզներում խոստացել ավելի լավ կյանք և պորտուգալական թագավոր Սեբաստիան I-ի վերադարձը։ 

Կոնսելեյրուն դեմ էր հանրապետական կարգին՝ հանրապետությունը համեմատելով հակաքրիստոսի հետ, և կոչ էր անում  չենթարկվել դրա օրենքներին և հարկեր չվճարել։ Մի քանի տարվա ընթացքում Կոնսելեյրուի կողմնակիցների թիվը տարբեր գնահատականներով աճեց 20-ից մինչև 30 հազար մարդու՝ Սեարա, Պերնամբուկու, Սերժիպի և Բահիա նահանգներում։ Սա աղքատությունից ու սովից հուսահատված բնակչություն էր, որը կորցնելու ոչինչ չուներ։

## Ապստամբություն
Կոնսելեյրուի ղեկավարությամբ ապստամբները սկսել են թալանել անցնող առևտրականներին և տեղացի հողատերերին։ Բայա նահանգի կառավարությունը բոլոր ջանքերը գործադրել է կարգուկանոնը վերականգնելու համար, սակայն ապստամբները կարողացել են կառուցել պարզագույն ամրոցներ և ջախջախել իրենց դեմ ուղարկված մի քանի ոստիկանական ջոկատներ, հետագայում նաև դաշնային ուժերի օգնությունը։ Այդպիսով, ապստամբները ձեռք են բերել ռազմավարական ավար՝ զենք և ռազմամթերք։

Ի վերջո, հարկադրված միջամտել է դաշնային կառավարությունը, որը ապստամբության բոլոր մասնակիցներին հայտարարել է միապետության վերականգնման կողմնակիցներ, այսինքն՝ հանրապետության և ժողովրդավարության թշնամիներ։ Ապստամբների դեմ դուրս է եկել 8 հազարանոց բանակ՝ ծանր հրետանիով։ Ռազմական գործողությունը տևել է ամիսներ։ Անտոնիու Կոնսելեյրուն մահացել է 1897 թվականի սեպտեմբերին, որին հաջորդեց ապստամբության վերջնական ճնշումը։

Կառավարչական զորքերն ունեցել են ավելի քան 4 հազար զոհ, իսկ Կանուդուս բնակավայրը վերացել է երկրի երեսից, նրա բնակչության մեծ մասը՝ ոչնչացվել է։ Բրազիլիայի իշխանությունները հաջորդ հինգ տարիների ընթացքում արգելել են ապստամբության հիշատակումը մամուլում։

## Արտացոլումը մշակույթում
Կանուդուսի ապստամբության ճնշման մանրամասները կենդանի կերպով նկարագրել է այդ իրադարձությունների ականատես և գրող Էուկլիդիս Ռոդրիգիս դա Կունյան իր «Սերտաններ» () գրքում, որն այժմ համարվում է բրազիլական գրականության դասական ստեղծագործություն։ Կանուդուսի ապստամբությանն է նվիրված նաև պերուացի գրող Մարիո Վարգաս Լյոսայի «Աշխարհի վերջին պատերազմը» (**) վեպը, որը գրվել է 1981 թվականին։ 1997 թվականին Բրազիլիայում նկարահանվել է «Կանուդուսի պատերազմը» ֆիլմը, որը նույնպես ներկայացնում է ապստամբության իրադարձությունները։ 

Կանուդուսի ապստամբությունը և դրա առաջնորդ Անտոնիու Կոնսելեյրուն հիշատակվում են խորհրդային «Թռչող քոչվորներ» ֆանտաստիկ ժանրի պատմվածքում։

Կանուդուսի ապստամբության թեմայով գրած է նաև վրացի գրող <bdi>Գուրամ Դոչանաշվիլի</bdi><bdi>ի</bdi> «Առաջին հանդերձը» («Առաջին զգեստը» կամ «Երեք անգամ կպարգևատրեմ քեզ») վեպը։
40th infantry batallion canudos 1897.jpg|Բրազիլական զորքերի 40-րդ հետևակային գումարտակը Կանուդուսում։ 
Canudos 24o Batalhão de Infantaria.jpg|Բրազիլական զորքերի 24-րդ հետևակային գումարտակը Կանուդուսում 
A matadeira.jpg|Սպանիչ (). անգլիական հրետանի, որը օգտագործվել է Կանուդուսի պատերազմի ընթացքում, 1994 թվական 
Canudos rebels.jpg|Կանուդուսի փրկվածները, 1897 թվական։


## Ծանոթագրություննե

## Գրականություն
* *Руй Фако*. Крестьянская война в Канудосе, «Новая и новейшая история», 1959, № 1.

Կատեգորիա:1897 Բրազիլիայում
Կատեգորիա:Պատերազմներ