Դիսկինեզիա

**Դիսկինեզիա** (), մկանների ակամա կծկումներով (օրինակ՝ տիկերի և խորեայի նման մկանային շարժումները) և թուլացած կամավոր շարժումներով բնութագրվող շարժողական խանգարումների տեսակ: Դիսկինեզիա կարող է դրսևորվել ցանկացած ձևով՝ ձեռքերի թեթև դողից մինչև մարմնի վերին կեսի կամ ստորին վերջույթների անկառավարելի շարժումներ: Դիսկինեզիան բազմաթիվ հիվանդությունների ախտանիշ է, որոնք տարբերվում են՝ ըստ իրենց առաջացնող գործոնների:

## Տեսակներ
### Դեղորայքի կիրառումից առաջացող դիսկինեզիաներ
Սուր դիստոնիան մկանների կայուն կծկումն է, որը երբեմն առաջանում է հոգեմետ դեղորայքի ընդունումից անմիջապես հետո: Մարմնի ցանկացած մկան կարող է ախտահարվել, այդ թվում ծամիչ մկանները, լեզուն, կոկորդը, ձեռքերը և ոտքերը: Դիստոնիայի այն տեսակը, որի ժամանակ կոկորդի մկաններն են ախտահարվում, կոչվում է սուր լարինգոսպազմ և այն պահանջում է անհետաձգելի բուժօգնություն, քանի որ կարող է խաթարել շնչառությունը։ Հին սերնդի հոգեմետ դեղերը, ինչպիսիք են հալոպերիդոլը կամ ֆլյուֆենազինը, ավելի հավանական են, որ սուր դիստոնիա կառաջացնեն, քան նոր սերնդի պրեպարատները։ Հոգեմետ դեղերի մեծ դեղաչափեր ներարկելիս նույնպես մեծանում է սուր դիստոնիա առաջացման հավանականությունը։

Մեթամֆետամինը, այլ ամֆետամինները և դոֆամիներգիկ հոգեխթանիչները (օրինակ՝ կոկաին և պեմոլին) կարող են առաջացնել խորեոաթետոիդ դիսկինեզիաներ։ Ամֆետամինները նաև խորեոաթետոիդ ախտանիշների կտրուկ աճ են առաջացնում այնպիսի հիվանդների մոտ, որոնք ունեն խորեա (օրինակ՝ Սիդենհամի խորեան, Հանտինգտոնի հիվանդությունը և գայլախտը): Ամֆետամինի երկարտև օգտագործումը կարող է մեծացնել Պարկինսոնի հիվանդության (ՊՀ) առաջացման հավանականությունը։ Ավելի քան 40,000 մասնակից ունեցող մի ռետրոսպեկտիվ հետազոտության ժամանակ հանգել են այն եզրակացությանը, որ ամֆետամին օգտագործումը չարաշահողների 200% ավելի մեծ հավանականություն ունեն ՊՀ-ի առաջացման, քան այն չօգտագործող ազգաբնակչությունը, իսկ ռիսկը ավելի է մեծանում կանանց մոտ՝ հասնելով մոտ 400%-ի։

Լևոդոպայի կիրառումից առաջացող դիսկինեզիան (ԼԿԱԴ) առաջանում է Պարկինսոնի հիվանդություն ունեցող այն անձանց մոտ, որոնք երկար ժամանակ լևոդոպա (L-ԴՈՊԱ) են օգտագործում։ ԼԿԱԴ հաճախ առաջինը արտահայտվում է ոտնաթաթում մարմնի առավել ախտահարված կեսում։ Կան երեք հիմնական տեսակներ, որոնք դասակարգվում են՝ ըստ իրենց ընթացքի և Լ-ԴՕՊԱ-ի ընդունումից հետո առաջացող կլինիկական դրսևորման՝

* *Սկզբնական դիստոնիա* – փոխկապակցված է նախքան Լ-ԴՈՊԱ-ի ամբողջական ազդեցության առաջացմանը բնորոշ ակինեզիային։ Այստեղ Լ-ԴՈՊԱ-ի պլազմայում պարունակությունը ցածր է։ Ընդհանուր առմամբ, այն ներկայանում է որպես ցավոտ սպազմներ ոտնաթաթում։
* *Երկֆազային դիսկինեզիա* – առաջանում է, երբ Լ-ԴՈՊԱ-ի մակարդակը պլազմայում մեծանում կամ փոքրանում է։ Այս ձևը հիմնականում առաջանում է ստորին վերջույթներում (թեև կարող է լինել մարմնի ցանկացած տեղում) և իր բնույթում սովորաբար դիստոնիկ (բնութագրվում է մկանների կամ առանձին մկանախմբերի ռիգիդությամբ) կամ բալիստիկ (բնութագրվում է մկանների ակամա շարժումներով) են և Լ-ԴՈՊԱ-ի դեղաչափը նվազեցնելուց ախտանշանները չեն բարելավում:
* *Առավելագույն դեղաչափի դիսկինեզիա* – լևոդոպայի կիրառումից առաջացող դիսկինեզիաների ամենատարածված ձևն է և փոխկապակցված է պլազմայում Լ-ԴՈՊԱ-ի մակարդակին։ Այս տեսակը սովորաբար ավելի հաճախ հանդիպում է վերին վերջույթներում (բայց նաև կարող է ախտահարել գլուխը, իրանը և շնչառական մկանները)։ Այն իր բնույթով խորեիկ է։ Լ-ԴՈՊԱ-ի դեղաչափի նվազեցնելուց հետո դիսկինեզիան կարող է բարելավի, սակայն հնարավոր է պարկինսոնիզմի ընթացքի վատթարացում դիտվի։ Առավելագույն դեղաչափի Լ-ԴՈՊԱ-ի կիրառումից առաջացող դիսկինեզիան ենթադրվում է, որ կապված է դոֆամինային ուղիների կեղևային կարգավորման խանգարման հետ։

### Քրոնիկական կամ տարդիվ
Ուշ սկսվող դիսկինեզիան նաև կոչվում է տարդիվ դիսկինեզիա, որը առաջանում է հոգեմետ դեղորայքով (օրինակ՝ հալոպերիդոլ և ամոքսապին) երկարատև բուժման հետևանքով։ Ախտանշաններից կարող են լինել դողը և մարմնի ու վերջույթների գալարվող շարժումները, նաև դեմքի, բերանի և լեզվի ոչ բնական շարժումները, այդ թվում ակամա շրթունքների սեղմումը, կրկնվող շրթունքների արտացցումը և լեզվի դուրս հանումը։

Նապաստակի համախտանիշը քրոնիկական դիսկինեզիայի մեկ այլ տեսակ է, իսկ բերանադիմային դիսկինեզիան կարող է փոխկապակված լինել տիպ 1 հասարակ հերպեսի վիրուսի հետ։

### Ոչ շարժողական
Առաջային թարթչային դիսկինեզիան և բիլիար դիսկինեզիան երկու այլ դիսկինեզիայի հատուկ տեսակներ են, որը առաջանում է մարմնի տարբեր տեսակի ոչ արդյունավետ շարժումների հետևանքով, սակայն շարժողական խանգարումներ չեն։

## Բուժում
Հակադիսկինետիկ դեղերն օգտագործվում են դիսկինեզիա բուժելու նպատակով։ Որոշ հակացնցումային դեղեր կարող են օգտագործվել՝ որպես հակադիսկինետիկ պրեպարատներ։ Ամանտադինը լևոդոպայի կիրառումից առաջացող դիսկինեզիայի բուժման նպատակով է օգտագործվում։ Դոֆամինային պաշարիչները, օրինակ՝ տետրաբենազինը, դեյտետրաբենազինը և վալբենազինը, օգտագործվում են տարդիվ դիսկինեզիան բուժելու նպատակով։

## Տես նաև

* Ակինեզիա
* Դոֆամին
* Փսիխոզ
* Շիզոֆրենիա
* Սերոտոնին

## Ծանոթագրություններ


## Օգտագործված գրականություն
* 

Կատեգորիա:Արտաբրգային և շարժողական խանգարումներ
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի հիվանդությունների ախտանիշներ և նշաններ