open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կոնստանտին Խուդաբաշյան

**Կոնստանտին Իսահակի Խուդաբաշյան** (), հայ ճարտարապետ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարար (1958)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի շինարարական ֆակուլտետը (1932)։

Խուդաբաշյանի նախագծերով կառուցվել են Երևանում՝ մետաղական կոնստրուկցիաների գործարանի թերթագլանման արտադրամասը (1953), էլեկտրաապարատների (1953), դաշնամուրի (1965, ճարտ. Մ. Յասմաճյանի և Վ. Ավետիսյանի հետ), Կիրովականում՝ քիմիական մանրաթելի (1957-1962, ճարտ. Բ. Հարությունյանի, ինժեներներ Բ. Դանոյանի, Գ. Բալյանի հետ), «Ավտոմատիկա» (1965, ճարտարչապետ՝ Կառլեն Անանյանի հետ) գործարանները։

## Գրականություն
* Архитектура промышленных предприятый Советской Армении,, E., 1976

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Արուս Խուդանյան

**Արուս Հակոբի Խուդանյան** (), հայ դերասանուհի։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստուհի (1954)։

## Կենսագրություն
մինի|Արուս Խուդանյանի հուշատախտակը Վանաձորում
Բեմական գործունեությունն սկսել է 1918 թ.-ին, Թիֆլիսում՝ Արամ Վրույրի խմբում, 1931 թ.-ից՝ Կիրովականի Աբելյանի անվան թատրոնի դերասանուհի։ Մարմնավորել է երկու հարյուրից ավելի դրամատիկական և կատակերգական կերպարներ։

## Դերեր
* *Սալոմե*՝ Սունդուկյանի «Էլի մեկ գոհ»
* *Աննա*՝ Դուլակյանի «Արշալույսին»
* *Կաբանիխա*՝ Օստրովսկու «Ամպրոպ»
* *Էմիլյա*՝ Շեքսպիրի «Օթելլո»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դերասանուհիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Աբգարմ

**Աբգարմ**, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառի Մուշ գավառակում, Մուշ քաղաքի 16 կմ հարավ-արևելք։ Գտնվում էր բարձրադիր վայրում։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աբդո Արաբ

**Աբդո Արաբ**, ավերակ գյուղ, Երևանի նահանգի Շարուր-Դարալագյազի գավառում։

1873 թ.-ին գյուղն ուներ մոտ 300 բնակիչ։ Բնակիչները զբաղվում էին անասնապահությամբ և երկրագործությամբ։

## Տես նաև
* Երևանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Խուբսուգուլ

**Խուբսուգուլ** , ), *Կոսոգոլ*, քաղցրահամ լիճ Մոնղոլիայի հյուսիսում, Ռուսաստանի սահմանին մոտ։ Տարածությունը 2620 կմ² է, խորությունը՝ մինչև 238 մ։ Առաջացել է հյուսիսից հարավ ձգվող երկար ու նեղ տեկտոնական իջվածքում, 1645 մ բարձրության վրա։ Էգիյն Գոլ գետով հոսք ունի դեպի Սելենգա։ Սառցակալում է դեկտեմբերից, սառցազերծվում՝ մայիսին։ Նավարկելի է։

## Անվանում
Անվանումը մոնղոլերեն է․ նշանակում է «ջրառատ լիճ»։ Հայտնի է նաև **Կոնսոգոլ** անունով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիայի լճեր
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկ
Կատեգորիա:Մոնղոլիայի լճեր
Ալեքսանդր Խուդաբաշյան

**Ալեքսանդր Խուդաբաշյան** (), հայ ազատագրական շարժման գործիչ, բառարանագիր։

1817 թ.-ին եղել է Կովկասի կառավարչապետ գեներալ Ալեքսեյ Երմոլովի անձնական քարտուղարը, նրա պատվիրակության կազմում մեկնել Թեհրան՝ բանակցություններ վարելու Ֆաթալի շահի հետ։ 1827 թ.-ին Խ. Լազարյանը, Կ. Արղությանը և Խուդաբաշյանը մշակել ու ցարական կառավարությանն են ներկայացրել Ռուսաստանի հովանավորության ներքո Հայաստանի ինքնավարություն ստեղծելու նախագիծ։ Խուդաբաշյանը գրել է «Բառարան ի հայկական լեզուէ ի ռուսաց բարբառ» (հ. 1—2, 1838), որն իր տեսակի մեջ առաջիններից է։ Ընդգրկում է 35000 գլխաբառ և բազմաթիվ ոճեր։ Խուդաբաշյանի բառարանի համար հիմք է ծառայել Հ. Ավգերյանի հայերեն-ֆրանսերեն բառարանի հայերեն բառացանկը՝ ավելացրած տեխնիկական բնույթի մի շարք տերմիններ։ Աշխատության սկզբում տրված է ռուսերենի այբուբենը, համառոտ քերականությունը, վերջում՝ հատուկ անունների ցանկ-բառարան։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Պարսամյան Վ., Ա. Ս. Գրիբոյնդովը և հայ-ռուսական հարաբերությունները, Ե., 1947
* Գասպարյան Գ., Հայ բառարանագրության պատմություն, Ե., 1968

Կատեգորիա:Հայ ազատագրական շարժման գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Աբդոդրեկ

**Աբդոդրեկ** (նաև՝ **Աբդո**), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մուշի գավառի Մանազկերտի գավառակում, Մանազկերտ քաղաքից 15 կմ հարավ, Դամիան գյուղից հարավ՝ սարահարթի վրա։

Բնակիչները եղել են հայեր, որոնց հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն էր։ Գյուղում եղել է ավերակ եկեղեցի, որի անունը հիշատակված չէ։ Աբդոդրեկն ավերվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ «Աբդոդրեկ» ձևով նշանակված է Ռուսական 10-վերստանոց և Հենրի Լինչի քարտեզներում։ Վերջինից էլ՝ սխալ ընթերցմամբ «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան»-ում դարձել է «Աբդորեկ»։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կորյուն Խոդոյան

**Կորյուն Լևոնի Խոդոյան** (), հայ խորհրդային ինժեներ-քիմիկոս, ՀԽՍՀ վաստակավոր ինժեներ (1964)։

## Կենսագրություն
1942 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1958-1971 թթ.-ին և 1976 թ.-ից՝ «Պոլիվինիլացետատ» գործարանի, 1971-1976 թթ.-ին՝ ա. մ. Կիրովի անվան քիմիական կոմբինատի տնօրեն։

Հեղինակ է նատրիումի քացախատի արտադրանքի ստացման, ացետոնի և բուտիլ-սպիրտի խառնուրդում վինիլքացախատի պոլիմերացման, սպիրտում թթվային կատալիզատորների առկայությամբ պոլիվինիլքացախատի հիդրոլիզի։

Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Խուզ

մինի|Ոչխարի խուզ

**Խուզ**, գյուղատնտեսական կենդանիների մազածածկույթի հեռացումը բուրդ ստանալու (ոչխարներից, այծերից, ուղտերից), ինչպես նաև մաշկի խնամքի, բուժման, ջերմատվության ուժեղացման (խոշոր եղջերավոր անասուններ, ձիեր), որոշակի տեսք տալու (շների որոշ դեկորատիվ ցեղեր) նպատակով։

Նրբագեղմ և կիսանրբագեղմ ոչխարները խուզում են գարնանը, կոպտաբուրդ և կիսակոպտաբուրդ ոչխարները՝ գարնանը և աշնանը։ Կարող է կատարվել մեքենայացված կամ ձեռքով։

Ոչխարաբուծության մեջ վորակյալ բուրդ ստանալու համար խղուզ կարևոր է կատարել գարնանը  և չեն կատաում կրկնաղուզ այն ազդում է բրդի վորակի վրա։

Աշնանը խուզը կատարում են հարկադրված (քոսից և մի շարք այլ հիվանդությաուններից խուսափելու նպատակով)։ Խուզի բարդձրությունը  պետք է  լիրնի 2-2,5 մմ․ ցուրտ եղանանին դիմակայելու նպատակով, կարևոր է  խուզից առաջ ստուգել ճարպային քրտինքի առկայությունը։ 

Կատեգորիա:Անասնաբուծություն
Կատեգորիա:Շոտլանդական մշակույթ
Խուզող ագրեգատ

**Խուզող ագրեգատ**, գործիքների հավաքածու, օգտագործվում է կենդանիների (ոչխար, այծ, ուղտ) բուրդը խուզելու համար։

Գոյություն ունեն էլեկտրական ու մեխանիկական խուզող ագրեգատներ։ Էլեկտրականը կազմված է էլեկտրաշարժիչից, ճկուն լիսեռներից և խուզող սարքերից։ Որոշ ագրեգատներ ունեն նաև շարժական էլեկտրակայան և էլեկտրահաղորդման ցանց։

Ագրեգատն ունի 12 խուզող սարք, հոսանքի հաճախականության և լարման կերպափոխիչ, էլեկտրական ցանց, սրող ապարատ, մասերի ու գործիքների համալիր։ Արտադրվում էին նաև 24, 36, 48, 60 խուզող սարքով ագրեգատներ։

Կատեգորիա:Գործիքներ
Խուզող մրմջուկ

**Խուզող մրմջուկ**, *մկնատամ* (), մարդկանց և կենդանիների սնկային հիվանդություն։ Ախտահարվում են մաշկը, եղունգները, մազերը։

Խուզող մրմջուկի նկատմամբ զգայունակ են տավարը (ավելի հաճախ մատղաշը), ձիերը, շները և կատուները։ Հիվանդության հարուցիչները տրիխոֆիտոն և միկրոսպորում սնկերն են։ Ձմռանը խուզող մրմջուկն ունենում է զանգվածային բնույթ։ Գաղտնի շրջանը 6—30 օր է։ Մաշկի ախտահարված շրջաններում առաջանում են բշտեր, մազերը թափվում են։ Ախտորոշում են կլինիկական նշաններով և մանրադիտակով։ Անհրաժեշտ է բացառել քոսը։ Բուժումը՝ յոդի, քլորի պատրաստուկներ, 1 —1,5% յուգլոնի քսուք, անտիբիոտիկներ և այլն։ Կանխարգելման նպատակով պարբերաբար ախտահանում են անասնաշենքերը և գույքը, բարելավում կերակրման և խնամքի պայմանները։ Տավարին կարելի է իմունացնել ՏՖ-130 վակցինայով։

## Տես նաև
* Վարակիչ հիվանդություններ

Կատեգորիա:Սնկային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Մաշկային հիվանդություններ
Խուզարկություն

**Խուզարկություն**, քրեական դատավարությունում քննչական գործողություն, որի ժամանակ հարկադիր զննվում են բնակարաններ, տեղամասեր, մարդկանց մարմինն ու հագուստը՝ հանցագործության գործիքներ, առարկաներ, հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված արժեքներ, գործի համար նշանակություն ունեցող այլ առարկաներ ու փաստաթղթեր, ինչպես նաև հետախուզվող անձանց և բռնագրավման կամ քաղաքացիական հայցի կարգով գանձման ենթակա գույք հայտնաբերելու նպատակով։

Խուզարկությունը կատարվում է քննիչի կամ հետաքննություն կատարող անձի պատճառաբանված որոշմամբ՝ դատախազի սանկցիայից հետո։ Խուզարկությանը պարտադիր ներկա են լինում ընթերականեր, հայտնաբերված բոլոր առարկաներն ու փաստաթղթերը ներկայացվում են ներկաներին, նրանց մանրամասների և խուզարկության տեղի մասին կազմվում է արձանագրություն, որի պատճենը հանձնվում է խուզարկվողին։

Կատեգորիա:Քրեական դատավարական իրավունք
Աբդուլա

**Աբդուլա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի գավառում, Էրզրում քաղաքից մոտ 50 կմ հարավ-արևելք։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աբդուլբոհար

**Աբդուլբոհար**, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառի Մուշ գավառակում, Մուշ քաղաքի 25 կմ հարավ-արևելք։ Գտնվում էր արգավանդ հարթավայրում։

XX դարի սկզբներին ուներ 40 տուն հայ բնակիչ։ Բնակչությունը զբաղվում էր հացահատիկի մշակությամբ։

Գյուղն թուրքերի կողմից հիմնահատակ ավերվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։

## Տես նաև
* Բիթլիսի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աբազլար

**Աբազլար**, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։

## Պատմություն
19-րդ դարի վերջին բնակչությունը կովկասի թաթարներ և քրդեր էին։ Հիմնականում զբաղվում էին անասնապահությամբ։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Աբասդար

**Աբասդար**, գյուղ Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում, Հագարու վտակ Աղօղլան գետի ձախ ափին։

Գտնվում է անտառապատ վայրում՝ Գորիս քաղաքից 16&nbsp;կմ հեռավորության վրա։ Գյուղը հյուսիս-արևելքից շրջափակված է Յուղդուլաղ, իսկ հարավ-արևելքից Մարկիզ լեռներով։

## Տես նաև
* Ելիզավետպոլի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն

Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
NBA Ջի լիգա

**NBA Ջի լիգա** (), կամ պարզապես՝ **Ջի լիգա**, Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիային (NBA) պատկանող պաշտոնական կրտսեր լիգա։

Հիմնադրվել է 2001 թվականի աշնանը՝ ունենալով 8 բասկետբոլային ակումբ։ Մինչև 2005 թվականը կոչվել է **Բասկետբոլի ազգային զարգացման լիգա** (*National Basketball Development League*, *NBDL*), 2005-2017 թվականներին՝ **NBA զարգացման լիգա**, **Դի լիգա**, (*NBA Development League*, *NBA D-League*)։ 2005 թվականին NBA կոմիսար Դեյվիդ Սթեռնը հայտարարում է լիգայի ընդլայնման մասին, և թիմերի քանակը հասնում է 17-ի, որոնցից յուրաքանչյուրը ծառայում է որպես NBA-ի ակումբներից մեկի կամ մի քանիսի ռեզերվային ակումբը։ 2013-14 մրցաշրջանի դրությամբ NBA-ի բասկետբոլիստների 33%-ն իրենց կարիերայի մի մասն անցկացրել էին Ջի լիգայում (2017-18 մրցաշրջանի դրությամբ՝ 23%)։

2017–18 մրցաշրջանում «Gatorade» էներգետիկ ըմպելիքների ապրանքանիշը դարձավ զարգացման առաջնության պաշտոնական հովանավորը, ինչից հետո էլ լիգան ստացավ **NBA Ջի լիգա** անվանումը։

## Ներկայիս ակումբները

## Չեմպիոնները
right|thumb|220px|Հանդիպումներից մեկի ժամանակ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում 
* Բլոգը DraftExpress.com կայքում 

Կատեգորիա:Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիա
Կատեգորիա:Բասկետբոլի առաջնություններ
Ձորագյուղ (Լոռու մարզ)

**Ձորագյուղ**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Փամբակ համայնքի կազմում՝ մարզկենտրոն Վանաձորից մոտ 18 կմ հյուսիս-արևելք։ Գյուղը տեղակայված է Ձորագետ և Փամբակ գետերի միախառնման անկյունում՝ Փամբակի ձախ կողմում, ծովի մակերևույթից 1250 մ բարձրության վրա։

## Պատմություն
Ձորագյուղը հիմնադրվել է 1804 թվականին Փոքր աղբյուրի ձորում, իսկ 1829 թվականին տեղափոխվել են ներկա բնակատեղին։

Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։ Գյուղում կա երկու եկեղեցի, մեկը՝ 12-13 դարերի, մյուսը՝ 1906 թվական։ Ձորագետի աջ ափին է գտնվում *Քիր ու ախպեր* ամրոցը (10-13 դդ.)։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքների՝ Ձորագյուղի մշտական բնակչությունը կազմել է 334, առկա բնակչությունը՝ 319 մարդ։ Հիմնադրման պահից մինչ օրս բնակիչները հայեր են։

Ձորագյուղի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Պատկերասրահ

Home of Dzoragyugh.jpg|Տուն գյուղի կենտրոնական հատվածում
Hut of Dzoragyugh.jpg|Գյուղական տեսարան
Church Surb Astvatsatsin.jpg|Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի, 1906
School in Dzoragyugh.jpg|Ձորագյուղի հիմնական դպրոցի շենքը


## Տես նաև
* Ձորագյուղի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)
* Քիր ու Ախպեր ամրոց

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Փամբակ համայնքի բնակավայրեր
Ձորագյուղ (Երևան)

**Ձորագյուղ**, Հին Երևանի թաղերից մեկը։ Զբաղեցնում էր Հրազդան գետի ձախափնյա մասը՝ Հաղթանակի կամրջից հյուսիս՝ դեպի Այգեձոր՝ գետի երկայնքով։ Պարսկական տիրապետության օրոք հայտնի է նաև եղել որպես «Դարաքյանդ» (Ձորագյուղի թուրքերեն թարգմանությունը)։ Թաղամասը ողջ պատմության ընթացքում եղել է հայաբնակ։ Ձորագյուղը նաև հայտնի է որպես Կոնդի մի հատված ու տարածքը կոչվել է *Խնկելո ձոր* կամ *Խնկելաձոր*։

## Կառուցվածքը
Թաղամասը իր հերթին ունեցել է իր թաղերը

* Վերին կամ Քարափի թաղ,
* Ստորին կամ Ձորի թաղ,
* Կարբո թաղ։

Ձորագյուղի հատվածներից Կարբո թաղը կոչվում էր Արագածոտնի համանուն գյուղի անունով. ըստ Վարազդատ Հարությունյանի կարբեցինը այստեղ էին գաղթել 1723-1724 թվականներին թուրքական հարձակման ժամանակ։ Մեսրոպ Թաղիադյանը եղել է այս թաղից։մինի|ձախից|Ձորագյուղի անապատ
Ձորագյուղում է եղել Երևանի թեմական առաջնորդարանը, որը կոչվել է Ձորագյուղի անապատ։ Անապատն իր պարսպի ներսում ունեցել է բազմաթիվ շինություններ՝ Սուրբ Սարգիս եկեղեցին` միակը որ այժմ կանգնուն է, Սուրբ Հակոբ եկեղեցի, Սուրբ Գևորգ եկեղեցի, բուն Ձորագյուղի անապատ մատուռը, որը այցելում էր միայն թեմի առաջնորդը, և այլն։ Այստեղ եղել է նաև կաթողիկոսների իջևանը։

Ըստ Առաքել Դավրիժեցու (18-րդ դար)՝ մինչև Մոսվսես Տաթևացու շինարարական աշխատանքները՝ Էջմիածնի վանքը գրեթե անմարդաբնակ էր, քանզի կաթողիկոսները Երևանի կաթողիկեում էին բնակվում կամ շրջագայում էին։ Կաթողիկոսարանը տեղադրված է եղել Հրազդանի զառիթափի գլխին։ Նրանցից դեպի հյուսիս, դարձյալ քարափի գլխին, գտնվել է սուրբ Հակոբ եկեղեցին, հարակից եղել են շատ սենյակներ, հացի փուռ, ժողովրդին սպասարկող սուրբ Սարգիս եկեղեցին։

Եկեղեցուց բացի անապատի մյուս շենքերը կամ ավերվել են կամ հրդեհվել (դրանք մեծ մասամբ փայտաշեն էին)։ Կից այգին ու ծառաստաններն էլ վաղուց զբաղեցրել են քաղաքի բնակիչները և տներ կառուցել այնտեղ։ Ձորագյուղում, Հրազդանի ափին գործում էր միայն կաշեգործական 32 խանութ-արհեստանոց։

1926 թվականին Ձորագյուղում բնակվում էր մոտ 500 ընտանիք։ Թաղամասը չուներ լույս, կեղտոտ էր և անանցանելի էր ճանապարհ չլինելու պատճառով։

Ձորագյուղի մի մասը վերականգնվել է։ Նախատեսվում է այստեղ վերակառուցել Հին Երևանը։ Վերականգնված թաղամասում առանձնանում է մեծատաղանդ հայ ռեժիսոր Սերգեյ Փարաջանովի տուն-թանգարանը։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Ձորագյուղ.jpg|Պավել Շիլինգովսկի, «Ձորագյուղ»
Պատկեր:Dzoragyugh Yerevan.png|Ձորագյուղը 19-րդ դարում
Պատկեր:St.Sarqis.jpg|Սբ. Սարգիս եկեղեցին
Պատկեր:1897-1904 Dzoragyugh distrct of Yerevan.jpg


## Տես նաև
* Երևանի պատմություն

## Արտաքին հղումներ
* Հրազդանի կիրճի պատմամշակութային հուշարձանները

Կատեգորիա:Երևանի պատմություն
Կատեգորիա:Հին Երևան
Կատեգորիա:Երևանի նահանգ
Կատեգորիա:Երևանի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հին Երևանի թաղամասեր
Ձորագյուղ (այլ կիրառումներ)

**Ձորագյուղ**, կարող է վերաբերել հետևյալ բնակավայրերին

*Ձորագյուղ&nbsp;-&nbsp;գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում
*Ձորագյուղ&nbsp;-&nbsp;գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում
*Ձորագյուղ - գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում
*Ձորագյուղ&nbsp;-&nbsp;գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզում
*Ձորագյուղ&nbsp;-&nbsp;գյուղ Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանում
*Ձորագյուղ (Բասենի գավառ) – գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում
Շենավան (Լոռու մարզ)

**Շենավան**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Սպիտակ համայնքում։

Մարզկենտրոն Վանաձորից հեռու է 21 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Գյուղը գտնվում է Շենավան գետի ափին՝ ծովի մակերևույթից 1500 մ  բարձրության վրա։

## Պատմություն
Նախկինում *Ղզլորան* անվան տակ մտել է Ցարական Ռուսաստան Երևանի նահանգի Ալեքսանդրապոլի գավառի մեջ։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Ղարաքիլիսայի, ապա Սպիտակի (մինչև 1949 թ.` Համամլուի) շրջանների։ Վերանվանվել է **Շենավան** 1946 թ. ապրիլի 26-ին։ 1995 թվականից մտնում ՀՀ Լոռու մարզի մեջ։

Գյուղը խիստ տուժել է 1988 թ. Սպիտակի երկրաշարժի ժամանակ. ավերածություններ են տեղի ունեցել գյուղի տների 80%-ում, զոհվել է 31 մարդ։

Գյուղն ունի եկեղեցի (5-19 դդ.)։ Գյուղի հյուսիսային մասում գտնվում է Կարմիր ավերակներ գյուղատեղին (մ.թ.ա. 2-րդ-1-ին հզմ.)։

## Բնակչություն
Ըստ ՀՀ 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքների՝ Շենավանի մշտական բնակչությունը կազմել է 402, առկա բնակչությունը՝ 360 մարդ։ Մինչև 1918 թ. եղել է ադրբեջանաբնակ, 1920-ական թվականներից ունեցել է խառը հայ-ադրբեջանական բնակչություն։ Ադրբեջանցիները լքել են գյուղը 1988-1989 թթ., նրանց փոխարեն գյուղում բնակություն են հաստատել Ադրբեջանի Բաքու և Մինգեչաուր քաղաքներից բռնագաղթած հայեր։

Շենավանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի, կերային կուլտուրաների մշակությամբ, բանջարաբուծությամբ և պտղաբուծությամբ։

## Տես նաև
* Լոռու մարզ
* Շենավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Սպիտակ համայնքի բնակավայրեր
Ջեսս Քարվեր

**Ջեսս Քարվեր** (, ), անգլիացի նախկին ֆուտբոլիստ և մարզիչ, ով հանդես է եկել անգլիական Բլեքբեռն Ռովերս և Նյուքասլ Յունայթեդ ակումբներում։ Որպես մարզիչ 1949-50 մրցաշրջանում Յուվենտուսի հետ դարձել է Իտալիայի չեմպիոն։

Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Յուվենտուս ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Ինտեր Միլան ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լիվերպուլ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Նյուքասլ Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բլաքբըրնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Ալեք Սթոք

**Ալեք Վիլյամ Ալֆրեդ Սթոք** (, ), անգլիացի նախկին ֆուտբոլիստ և մարզիչ, ով հանդես է եկել անգլիական Տոտտենհեմ, Քուինս Պարկ Ռեյնջերս և Յովիլ Թաուն ակումբներում։

## Արտաքին հղումներ
* The Guardian

Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմա ՖԱ մարզիչներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Տոտտենհեմ Հոտսպուրի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Սարալանջ (Լոռու մարզ)

**Սարալանջ'', գյուղ [[Հայաստան]]ի [[Լոռու մարզ]]ի [[Սպիտակ (համայնք)|Սպիտակ համայնքում]]։

Մարզկենտրոն [[Վանաձոր]]ից  հեռու է 31 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Գյուղը գտնվում է [[Փամբակ (գետ, Լոռու մարզ)|Փամբակ]] գետի ձախ կողմում՝ ծովի մակերևույթից 1800 մ բարձրության վրա։ Վերանվանվել է **Սարալանջ''' 1946 թվականի ապրիլի 26-ին։

Բնակչությունն զբաղվում է հացահատիկի, կերային կուլտուրաների մշակությամբ և անասնապահությամբ։

Գյուղը հիմնադրվել է 1831 թ.։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 1750 մ բարձրության վրա։ Սարալանջ գյուղը տեղակայված է Սպիտակ-Գյումրի մայրուղուց 2 կմ դեպի հյուսիս։ Գյուղի առաջին բնակիչները հարևան Մեծ Պարնի գյուղից տեղափոխված ընտանիքներն էին։ Հավանաբար տարածքի գեղատեսիլ բնությունը, ծառախիտ ու մշտադալար անտառը, բարձունքից գահավիժող ջրվեժն է գրավել նրանց։ Սարալանջը նախկինում օտարածին անուն է ունեցել՝ Գյոգյողուշ։

Պետք է ենթադրել, որ տեղափոխված ընտանիքները գոհ են եղել տարածքից, քանզի նրանց են հետևել այլ ընտանիքներ ևս։ 1919 թ. Այս ընտանիքներին են միացել Արևմտյան Հայաստանի տարբեր գավառներից գաղթած ընտանիքներ։ Գյուղը հետագայում անվանափոխվեց՝ դառնալով Սարալանջ։ Գյուղի կլիման ձմռանը ցրտաշունչ է, իսկ ամռանը զով։ Հաճախակի են չոր երաշտի տարիները, որից շատ են տուժում հողագործները։ Ոռոգման ջրի սակավության պատճառով համայնքը հիմնականում զբաղվում է ցորենի, գարու, առվույտի, կորնգանի, կարտոֆիլի մշակմամբ։ Անասնապահությամբ զբաղվողները արտադրում են միս, կաթ, բուրդ, ձու, մեղր։ Գյուղն ունի 8-ամյա դպրոց։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Սարալանջի մշտական բնակչությունը կազմել է 188, առկա բնակչությունը՝ 139 մարդ, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տես նաև
* Սարալանջի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Սպիտակ համայնքի բնակավայրեր
Ժամատուն (գյուղ)

**Ժամատուն** (նախկին անվանումը` Քիլիսա), գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Փամբակ համայնքում։

Մարզկենտրոն Վանաձորից հեռու է մոտ 4 կմ։

Բնակչությունն զբաղվում է անասնապահությամբ։

## Բնակչություն
Համաձայն Հայաստանում 2011 թվականին իրականացված մարդահամարի արդյունքների՝ Քիլիսայի մշտական բնակչությունը կազմել է 9, առկա բնակչությունը՝ 8 մարդ։ Մինչև 1988-1989 թվականներին բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով։

Քիլիսայի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տես նաև
* Լոռու մարզ
* Ժամատուն գյուղի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Փամբակ համայնքի բնակավայրեր
Քիլիսա (այլ կիրառումներ)

**Քիլիսա**, կարող է վերաբերել՝
*Քիլիսա (ներկայում՝ Ժամատուն)՝ գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Փամբակ համայնքում,
*Քիլիսա՝ գյուղ Արևմտյան Հայաստանում՝ Վանի վիլայեթի Խոշաբի գավառում։
Լուսաղբյուր (այլ կիրառումներ)

**Լուսաղբյուր**, կարող է վերաբերել հետևյալ բնակավայրերին՝
*Լուսաղբյուր&nbsp;-&nbsp;գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզում
*Լուսաղբյուր&nbsp;-&nbsp;գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզում
*Լուսաղբյուր&nbsp;-&nbsp;գյուղ Հայաստանի Արագածոտնի մարզում
* Լուսաղբյուր (աղբյուր), աղբյուր Վայոց ձորի մարզում։
*Լուսաղբյուր (ամսագիր), գրական, գեղարվեստական և գիտական ամսագիր (հետագայում՝ շաբաթաթերթ, ապա՝ հայերեն-ֆրանսերեն պարբերագիրք)։
Լուսաղբյուր (Լոռու մարզ)

**Լուսաղբյուր**, գյուղ Հայաստանի Լոռու մարզի Սպիտակ համայնքում։

Մարզկենտրոն Վանաձորից հեռու է 42 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Գյուղը գտնվում է Ջաջուռի լեռնանցքի հյուսիսարևելյան մասում՝ ծովի մակերևույթից 1800 մ բարձրության վրա։ Վերանվանվել է *Լուսաղբյուր* 1946 թվականի ապրիլի 26-ին։

Բնակչությունն զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի և շաքարի ճակնդեղի մշակությամբ։

## Աշխարհագրություն
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 1850-1900 մ բարձրության վրա, տեղակայված է Ջաջուռի լեռնանցքի հյուսիսարևելյան մասում, հաճախակի են հյուսիսային սառը քամիները։ Ձմեռը երկարատև է և ցուրտ, իսկ ամառը կարճ և զով։ Համայնքի վարելահողերի 80% հիմնականում անջրդի են։ Ջրովի հողատարածքները (128 հա) ոռոգվում են Նալբանդի ջրանցքի միջոցով։ Մշտական (կանոնավոր) ոռոգելի է միայն տնամերձ հողերից 30 հա, որի պատճառով էլ արտադրվում է հիմնականում անասնակեր, քիչ քանակությամբ հացահատիկ, կարտոֆիլ և բանջարեղեն։

## Պատմություն
Լուսաղբյուր գյուղը բնակեցվել է 1828 թվականի Ռուս-պարսկական պատերազմի հետևանքով արևմտյան Հայաստանի Բասեն գավառից արտագաղթված ազգաբնակչությամբ։ Շուրջ 160 տարի առաջ գյուղը կրում էր օտարազգի անուն՝ Աղբոըլաղ, որ նշանակում է սպիտակ ջուր։ Եվ քանի որ սարերից հոսող ջրերն իսկապես սպիտակ, պարզ և զուլալ են, ուստի Աղբուլաղը վերանվանվեց Լուսաղբյուր։ Այս գյուղը նշանավորվել է նրանով, որ այստեղ էր հանգրվանում ռուսական բանակի կայազորը։

Գյուղի հիմնադրման առաջին իսկ տարիներից այստեղ կառուցվեց հայ առաքելական եկեղեցի, որին վիճակված էր այն նույն ճակատագիրը ինչ բոլոր գյուղական եկեղեցիներին։ 1920 թվականին այն փակվեց, իսկ 1988 թվականի երկրաշարժի ժամանակ հիմնահատակ ավերվեց։ Սբ. Փրկիչ մատուռը, որ միջնադարյան կառույց է համարվում, գտնվում է գյուղից 1.5 կմ արևմուտք։ Այն վերջերս է վերակառուցվել և վերաոծվել, դառնալով սրբատեղի գյուղի բնակիչների համար։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Լուսաղբյուրի մշտական բնակչությունը կազմել է 917, առկա բնակչությունը՝ 881 մարդ։ 1831 թվականից ի վեր բնակեցված է հայերով, որոնց նախնիների մի մասը 1829-1830 թվականներին տեղափոխվել է Արևմտյան Հայաստանի Վանի, Մուշի և Բասենի շրջանների գյուղերից։

Լուսաղբյուրի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տես նաև
* Լոռու մարզ
* Լուսաղբյուրի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լոռու մարզի գյուղեր
Կատեգորիա:Սպիտակ համայնքի բնակավայրեր
Վոնոն

**Վոնոն Ա** (), Հայոց թագավոր մոտ 12-16 թվականներին։ Պարթևաց Հրահատ Դ Արշակունու ավագ որդին։ Պատանի հասակում պատանդ է եղել Հռոմեական կայսրությունում, դաստիարակվել և կրթվել այնտեղ՝ դաոնալով Հռոմի կամակատար։ Որոդես Գ արքայի մահից հետո, 7 թվականին կամ 8-ին հրավիրվել է Պարթևաստանի գահին։ Սակայն գահակալական կռիվներում պարտվելով Արտավան Գ-ի ց՝ ապաստանել է Մեծ Հայքում և Հռոմի միջամտությամբ դրվել Հայոց թափուր գահին։ Վոնոնից դժգոհ հայ ավագանին հարել է Արտավան Գ-ին, որը ձգտում էր իր հակառակորդին հեռացնել նաև Հայաստանից։ Հայ-պարթևական ուժերի դեմ պատերազմելու վտանգից խուսափելու համար, Տիբերիոս կայսրը գահընկեց է արել Վոնոնին։ Ըստ Հովսեպոս Փլավիոսի, հայերը ձերբակալել են Վոնոնին ու հանձնել Ասորիքի հռոմեական կուսակալ Կրետիկոս Սուլանոսին։ Տակիտոսը վկայում է, որ Վոնոնը սպանվել է հռոմեացի զինվորի ձեռքով, երբ փորձել է փախչել կալանքից։

Կատեգորիա:Մեծ Հայքի դրածո արքաներ
Կատեգորիա:Պարթև Արշակունիներ
Այովա Վուլվզ

**«Այովա Վուլվզ»** (), ամերիկյան պրոֆեսիոնալ բասկետբոլային ակումբ, որը գտնվում է Այովա նահանգի Դե Մոյն քաղաքում և հանդես գալիս NBA զարգացման լիգայի արևելյան կոնֆերենցիայի կենտրոնական դիվիզիայում։ Տնային հանդիպումները թիմն անցկացնում է «Ուելս Ֆարգո արենա» կոչվող մարզապալատում։ Թիմն հաղթել է 2011 թվականի գերեզրափակիչը։

Հանդիսանում է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Մինեսոտա Թիմբերվուլվզի» կրտսեր ակումբը (ֆերմա ակումբ)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:ԲԱԱ զարգացման լիգայի ակումբներ
Վռան

**Վռան**, մեքենայի՝ առանցքային անցքով գլանաձև կամ կոնաձև դետալ, որի անցքի մեջ է մտնում կցորդվող դետալը։ Այն պատկանում է պտտական մարմինների դասին։ Ըստ նշանակման լինում են սահքի առանցքակալների, պնդիչ (գլորման առանցքակալների օղակների, ինչպես նաև լիսեռների և սռնիների գլանաձև տեղամասերում գտնվող այլ դետալների ամրակցման համար), անցումային (կոնաձև պոչով գործիքը հաստոցի իլում տեղադրելու համար) և այլ վռաններ։

Կատեգորիա:Հաստոցաշինական դետալներ
Քլիվլենդ Չարջ

**«Քլիվլենդ Չարջ»** (), ամերիկյան պրոֆեսիոնալ բասկետբոլային ակումբ, որը գտնվում է ԱՄՆ Օհայո նահանգի Կլիվլենդ քաղաքում և հանդես գալիս NBA Ջի լիգայի արևելյան դիվիզիայում։ Տնային հանդիպումները թիմն անցկացնում է Կլիվլենդի կենտրոնում գտնվող «Ուոլշտայն Սենթր» կոչվող մարզապալատում։

Հանդիսանում է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի «Կլիվլենդ Կավալիերսի» սեփականությունը և կրտսեր ակումբը (ֆերմա ակումբ)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:ԲԱԱ զարգացման լիգայի ակումբներ
Ֆորտ Ուեյն Մեդ էնթս

**«Ֆորտ Ուեյն Մեդ էնթս»** (անգլերեն` *Fort Wayne Mad Ants*), ամերիկյան պրոֆեսիոնալ բասկետբոլային ակումբ, որը գտնվում է Ինդիանա նահանգի Ֆորտ Ուեյն քաղաքում և հանդես գալիս NBA զարգացման լիգայի արևելյան դիվիզիայում։ Տնային հանդիպումները թիմն անցկացնում է «Ալեն քաունթի ուոր մեմորիալ կոլիզեում» կոչվող մարզապալատում։ Հիմնադրվել է 2008 թվականին։

Հանդիսանում է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի «Ինդիանա Փեյսերսի» կրտսեր ակումբը (ֆերմա ակումբ)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:ԲԱԱ զարգացման լիգայի ակումբներ
Մոտոր Սիթի Քրուզ

**«Մոտոր Սիթի Քրուզ»** (), ամերիկյան պրոֆեսիոնալ բասկետբոլային ակումբ, որը տեղակայված է Միչիգան նահանգի Դետրոյթ քաղաքում և հանդես գալիս NBA Ջի լիգայի խաղաղօվկիանոսյան դիվիզիայում։ Տնային հանդիպումները թիմն անցկացնում է «Ուեյն Սթեյթ արենա» կոչվող մարզապալատում։ Հիմնադրվել է 2006 թվականին։

Հանդիսանում է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի «Դետրոյթ Փիստոնսի» կրտսեր ակումբը (ֆերմա ակումբ)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* www.nba.com/dleague/bakersfield/ Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:ԲԱԱ զարգացման լիգայի ակումբներ
Սպրինգֆիլդ Արմոր

**«Սպրինգֆիլդ Արմոր»** (անգլերեն` *Springfield Armor*), ամերիկյան նախկին պրոֆեսիոնալ բասկետբոլային ակումբ։ Գտնվել է Մասաչուսեթս նահանգի Սպրինգֆիլդ քաղաքում (որը համարվում է բասկետբոլի հայրենիքը) և հանդես եկել NBA զարգացման լիգայի արևելյան դիվիզիայում։ Տնային հանդիպումները թիմն անցկացրել է «Մասմյուչուալ սենթր» կոչվող մարզապալատում։

Եղել է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի «Բրուքլին Նեթսի» կրտսեր ակումբը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:ԲԱԱ զարգացման լիգայի ակումբներ
Օսթին Սփըրս

**«Օսթին Սփըրս»** (), ամերիկյան պրոֆեսիոնալ բասկետբոլային ակումբ։ Գտնվում է Տեխաս նահանգի Սեդար Պարկ քաղաքում և հանդես գալիս NBA Ջի լիգայի կենտրոնական դիվիզիայում։ Տնային հանդիպումները թիմն անցկացնում է «Էյչ-Ի-Բի սենթր» կոչվող մարզապալատում։ Հիմնադրվել է 2001 թվականին՝ «Կոլումբուս Ռիվերդրագոնս» անվամբ։

Հանդիսանում է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի «Սան Անտոնիո Սփըրսի» կրտսեր ակումբը (ֆերմա ակումբ)։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:ԲԱԱ զարգացման լիգայի ակումբներ
Սու Ֆոլս Սկայֆորս

**«Սու Ֆոլս Սկայֆորս»** (անգլերեն` *Sioux Falls Skyforce*), ամերիկյան պրոֆեսիոնալ բասկետբոլային ակումբ, որը գտնվում է Հարավային Դակոտա նահանգի Սու Ֆոլս քաղաքում և հանդես գալիս NBA Ջի լիգայի կենտրոնական դիվիզիայում։ Տնային հանդիպումները թիմն անցկացնում է «Սենֆորդ պենտագոն» կոչվող մարզապալատում։ Հիմնադրվել է 1989 թվականին, որպես Բասկետբոլի միջցամաքային ասոցիացիայի (CBA) ակումբ։ CBA-ում անցկացրած տարիների ընթացքում թիմը չորս անգամ դուրս է եկել գերեզրափակիչ փուլ՝ 2 անգամ նվաճելով CBA-ի տիտղոսը (1996, 2005)։ 2006 թվականին միացել է NBA-ի զարգացման լիգային (հետագայում՝ Ջի լիգա)։

Հանդիսանում է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի «Մայամի Հիթի» կրտսեր ակումբը (ֆերմա ակումբ)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:ԲԱԱ զարգացման լիգայի ակումբներ
Թեքզաս Լեջենդս

**«Թեքզաս Լեջենդս»** (), ամերիկյան պրոֆեսիոնալ բասկետբոլային ակումբ։ Գտնվում է Տեխաս նահանգի Ֆրիսկո բնակավայրում և հանդես գալիս NBA Ջի լիգայի հարավարևմտյան դիվիզիոնում։ Տնային հանդիպումները թիմն անցկացնում է «Կոմերիկա սենթր» կոչվող մարզապալատում։ Հիմնադրվել է 2006 թվականին, «Կոլորադո Ֆորթիներս» անվամբ։

Հանդիսանում է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի «Դալաս Մավերիքսի» կրտսեր ակումբը։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:ԲԱԱ զարգացման լիգայի ակումբներ
Օկլահոմա Սիթի Բլու

**«Օկլահոմա Սիթի Բլու»** (), ամերիկյան պրոֆեսիոնալ բասկետբոլային ակումբ, որը գտնվում է Օկլահոմա նահանգի Բիքսբի բնակավայրում և հանդես գալիս NBA Ջի լիգայի միջինարևմտյան դիվիզիոնում։ Տնային հանդիպումները թիմն անցկացնում է «Փեյքոմ սենթր» կոչվող մարզապալատում։ Հիմնադրվել է 2001 թվականին, որպես «Էշվիլ Ալթիթյուդ»։ «Ալթիթյուդ» անվան տակ 2004 և 2005 թվականներին թիմը նվաճել է լիգայի գավաթը։

Հանդիսանում է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի «Օկլահոմա սիթի Թանդերի» կրտսեր ակումբը (ֆերմա ակումբ)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:ԲԱԱ զարգացման լիգայի ակումբներ
Սոլթ Լեյք Սիթի Սթարս

**«Սոլթ Լեյք Սիթի Սթարս»** (), ամերիկյան պրոֆեսիոնալ բասկետբոլային ակումբ։ Տեղակայված է Յուտա նահանգի վարչակենտրոն Սոլթ Լեյք Սիթի քաղաքում և հանդես գալիս NBA Ջի լիգայի արևմտյան դիվիզիայում։ Տնային հանդիպումները թիմն անցկացնում է «Լայֆթայմ աքթիվիթիս սենթր» կոչվող մարզապալատում։ Հիմնադրվել է 1997 թվականին, որպես Բասկետբոլի միջցամաքային ասոցիացիայի (CBA) ակումբ։ 2004-05 մրցաշրջանում թիմը հասել է մինչը CBA գերեզրափակիչ՝ պարտվելով «Դակոտա Վիզարդսին»։ 2005–06 մրցաշրջանի ավարտից հետո ակումբի ղեկավարությունը պաշտոնապես հայտարարում է NBA-ի զարգացման լիգային (հետագայաում՝ Ջի լիգային) միանալու մասին։ 2008 թվականին «Ստեմփիդը» հաղթում է լիգայի առաջնությունը։

Հանդիսանում է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Յութա Ջազի» կրտսեր ակումբը (ֆերմա ակումբ)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:ԲԱԱ զարգացման լիգայի ակումբներ
Սաութ Բեյ Լեյքերս

**«Սաութ Բեյ Լեյքերս»** (), ամերիկյան պրոֆեսիոնալ բասկետբոլային ակումբ, որը գտնվում է Կալիֆորնիա նահանգի Էլ Սեգունդո քաղաքում և հանդես գալիս NBA Ջի լիգայի խաղաղօվկիանոսյան դիվիզիայում։ Հիմնադրվել է 2006 թվականին՝ «Լոս Անջելես Դի-ֆենդերս» անվամբ և հանդիսանում է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Լոս Անջելես Լեյքերսի» սեփականությունը և կրտսեր ակումբը (ֆերմա ակումբ)։

Մինչև 2010 թվականը թիմը տնային խաղերի մեծ մասն անցկացրել է Լոս Անջելեսի «Սթեյփլս սենթր» մարզահամալիրում (այժմ հայտնի որպես՝ «Crypto.com Arena»):

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:ԲԱԱ զարգացման լիգայի ակումբներ
Պսիքե

[մինի|աջից|Պսիքե, 1795 թ., հեղ. [Ժակ Լուի Դավիդ]]
**Պսիքե** (՝ «հոգի», «շնչառություն»), հին հունական դիցաբանության մեջ մարդկային հոգու, շնչի անձնավորում։ Սովորաբար պատկերվում է թիթեռնիկի կամ էլ թիթեռնիկի թևեր ունեցող աղջկա տեսքով։ Հոգու այդպիսի պատկերումներ երևան են եկել միայն մ.թ.ա. 5-4 դդ.։ Հնագույն ժամանակներում հոգին պատկերացրել են թռչնի, ծխի կամ գոլորշու տեսքով, որը հեռանում է մարդուց նրա մահից հետո։ Չնայած հոգու մասին առաջին գաղափարը հանդիպում է սկսած Հոմերոսից՝ Պսիքեի մասին լեգենդը մշակվել է միայն Ապուլեոսի «Փոխակերպություններ» («Ոսկե էշը») գրքում, որտեղ նա միացրել է Պսիքեի մասին զանազան առասպելները, ընդ որում, տառապող հոգու մոտիվը միահյուսելով տարբեր ժողովուրդների մոտ լայնորեն տարածված հիասքանչ փեսացուի մասին հեքիաթային սյուժեին։

## Երաժշտության մեջ
* Ժան Բատիստ Լյուլլի, «Պսիքե» օպերան (քնարական ողբերգություն), լիբրետտոյի հեղինակ՝ Թոմ Կորնել (1678)
* Ֆրանկ Սեզար, «Պսիքե» օրատորիա երգչախմբի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար
* «Պսիքե» խումբ
* Massive Attack, «Psyche» տեսահոլովակ

## Աստղագիտության մեջ
Դիցաբանական կերպարի անունով է կոչված Փսիքե (16) աստերոիդը՝ հայտնաբերված 1852 թ.։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Психея в «Энциклопедии античной мифологии»  

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Սթոքթոն Քինգս

**«Սթոքթոն Քինգս»** (), ամերիկյան պրոֆեսիոնալ բասկետբոլային ակումբ, տեղակայված է Կալիֆորնիա նահանգի Սթոքթոն քաղաքում և հանդես գալիս NBA Ջի լիգայի խաղաղօվկիանոսյան դիվիզիայում։ Տնային հանդիպումները թիմն անցկացնում է «Սթոքթոն արենա» կոչվող մարզապալատում։ Հիմնադրվել է 2008 թվականին։

Հանդիսանում է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի «Սակրամենտո Քինգսի» կրտսեր ակումբը (ֆերմա ակումբ)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:ԲԱԱ զարգացման լիգայի ակումբներ
Սանտա Կրուզ Ուորիորս

**«Սանտա Կրուզ Ուորիորս»** (), ամերիկյան պրոֆեսիոնալ բասկետբոլային ակումբ։ Գտնվում է Կալիֆորնիա նահանգի Սանտա Կրուզ քաղաքում և հանդես գալիս NBA Ջի լիգայի խաղաղօվկիանոսյան դիվիզիոնում։ Տնային հանդիպումները թիմն անցկացնում է «Կայզեր պերմանենտ արենա» կոչվող մարզապալատում։ Հիմնադրվել է 1995 թվականին, որպես Բասկետբոլի միջցամաքային ասոցիացիայի (CBA) ակումբ՝ կրելով «Դակոտա Վիզարդս» անվանումը։ 2001–2006 թվականներին հանդես է եկել Բասկետբոլի միջազգային ասոցիացիայում (IBA), իսկ NBA-ի զարգացման լիգային միացել է 2012 թվականին։ «Վիզարդս» անվան տակ թիմը 2 անգամ հաղթել է CBA-ի և 1-ական անգամներ IBA-ի և Ջի լիգայի առաջնությունները։

Հանդիսանում է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի «Գոլդեն սթեյթ Ուորիորսի» կրտսեր ակումբը (ֆերմա ակումբ)։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնակա կայք

Կատեգորիա:ԲԱԱ զարգացման լիգայի ակումբներ
Գորիկ Հակոբյան

**Գորիկ Գուրգենի Հակոբյան** (), ՀՀ պետական և հատուկ ծառայությունների գործիչ, գեներալ-գնդապետ(2009)։

## Կրթություն
* 1963-1968 թվականներին սովորել և ավարտել է Կ. Մարքսի անվան Երևանի Պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։
* 1969-1970 թվականներին անցել է Մինսկի ԽՍՀՄ Պետական անվտանգության կոմիտեի բարձրագույն դասընթացներ։

## Աշխատանքային գործունեություն
* 1970-1991 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ ՊԱԿ-ի օպերլիազոր, ավագ օպերլիազոր, բաժանմունքի պետ, բաժնի պետի տեղակալ, բաժնի պետ։
* 1991-1995 թվականներին եղել է ՀՀ Ազգային անվտանգության պետական վարչության 2-րդ վարչության պետի տեղակալը, 2-րդ գլխավոր վարչության պետը։
* 1995-1997 թվականներին եղել է ՀՀ Ազգային անվտանգության նախարարության 2-րդ գլխավոր վարչության պետը։
* 1997-1999 թվականներին եղել է ՀՀ Ներքին գործերի և ազգային անվտանգության նախարարի տեղակալը։
* 1999-2003 թվականներին եղել է ՀՀ Ազգային անվտանգության նախարարի տեղակալը։
* 2003-2004 թթ. - ՀՀ ԿԱ Ազգային անվտանգության ծառայության տնօրենի տեղակալ։
* 2004 թվականի նոյեմբերի 8-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է ՀՀ ԿԱ Ազգային անվտանգության ծառայության տնօրեն։
* ՀՀ Նախագահի 2011 թվականի փետրվարի 16-ի հրամանագրով ծառայությունը ազգային անվտանգության մարմիններում երկարաձգվել է մինչև 2016 թվականի փետրվարի 11-ը։
* 2016 թվականի փետրվարի 11-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով ազատվել է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանն առընթեր ազգային անվտանգության ծառայության տնօրենի պաշտոնից՝ պաշտոնավարման առավելագույն տարիքը լրանալու կապակցությամբ։
* 2016 թվականի փետրվարի 12-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով նշանակվել է Հայաստանի Նախագահի խորհրդական։
Մահացել է 2017 թվականի սեպտեմբերի 30-ին Երևանում։

## Պարգևներ և կոչումներ
* ՀՀ վարչապետի հուշամեդալ (2006)։
* Գյումրու պատվավոր քաղաքացի (2006)
* Գեներալ-գնդապետ (17 դեկտեմբերի 2009 թվական)։
* «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշան։
* Սուրբ Վարդան Մամիկոնյանի շքանշան։
* ՀՀ վարչապետի հուշանվեր (2013)։
* Հայաստանի Հանրապետության պետական և գերատեսչական պարգևներ։

Ամուսնացած է, ունի մեկ որդի և մեկ դուստր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Գյումրու պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:ՀՀ զինված ուժերի գեներալ-գնդապետներ
Կատեգորիա:ՀՀ վարչապետի հուշամեդալակիրներ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ
Խութլու Բուղա Արծրունի

**Խութլու Բուղա Արծրունի** (), 13-րդ դարի վերջի հայ-վրացական պետական գործիչ, զորավար։ Սադուն Արծրունու ավագ որդին։

Հոր մահից հետո 1284 թ.-ին (այլ կարծիքով՝ 1281 թ.-ին) ստանձնել է Մահկանաբերդի Արծրունիների տան ավագությունը և ամիրսպասալարության պաշտոնը վրաց արքունիքում։ 1289 թ.-ին, մոնղոլ Արղուն իլխանի դեմ ամիր Բուղայի ապստամբության ճնշումից և վրաց թագավոր Դեմետրեի զոհվելուց հետո, Բուղայի գործուն միջամտությամբ գահը հանձնվել է Նարին-Դավթի որդի Վախթանգին։ Վերջինս, որպես հատուցում, Արղունի համաձայնությամբ, 1290 թ.-ին Խութլու Բուղային է հանձնել նաև աթաբեկությունը։

Արղունի սպանությունից (1291) հետո եղբայրը՝ նոր խան Քեյղաթուն, սաստկացրել է բռնությունները՝ ոչնչացնելով Արղունի նախկին համախոհներին։ Խութլու Բուղան և վրացի ու հայ մի շարք ավատատերեր փորձել են հորդորել Վախթանգին՝ պայքարել մոնղոլների դեմ և ստեղծել հայ-վրացական զորեղ թագավորություն, բայց ապարդյուն։ Ուստի, նրանք գահընկեց են արել (1292) Վախթանգին և թագավոր հռչակել Դեմետրեի որդի Դավթին։ Դրանից հետո Բուղան կասկածվել է նոր խանի դեմ ապստամբություն կազմակերպելու մեջ և սպանվել։ Հաղպատի Ս. Նշան եկեղեցու հյուսիսային պատի որմնանկարում պահպանվել է Խութլու Բուղաի ամբողջ հասակով պատկերը՝ «Պարոն Խութլու Բոսլայ» մակագրությամբ։ Իսկ Ավանի տաճարի 1287 թվականի արձանագրությունում Խութլու Բուղան իրեն անվանել է «...աթաբակ եւ ամիրսպասալար...»։

## Գրականություն
* Վրաց ժամանակագրություն (1207—1318), Ե., 1971

Կատեգորիա:Հայ զորավարներ
Կատեգորիա:Արծրունիներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Խութլուշահ

**Խութլուշահ**, Խութլու (), հայ իշխան, զորավար։ Հավանաբար սերում է Երզնկայի արքեպիսկոպոս Մարգսի (XIII դ.) և նրա որդի Հովհաննես իշխանի տոհմից, որը երկար ժամանակ իր ձեռքում է պահել Երզնկայի եպիսկոպոսությունը, որոշ ընդմիջումներով՝ նաև աշխարհիկ իշխանությունը։

Իբրև Երզնկայի նշանավոր իշխան՝ Խ. հիշված է XIV—XV դդ. գրված մի Ավետարանի (Էջմիածնի Մայր Աթոռի գրատուն, ձեռագիր № 96) չափածո հիշատակարանում, իսկ «Խութլու» անվամբ՝ Երզնկայի Կաթողիկե եկեղեցում գրված ձեռագրի (Երևանի Մեսբոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան, ձեռ. № 557) հիշատակարանում, որտեղ հիշատակված են նույն տոհմի նաև ուրիշ գործիչներ, մոր կողմից՝ արքեպիսկոպոս Սարգսի թոռ խոջա Ահարոնի որդի Թաճատինը և XIV դարի վերջի Երզնկայի հայ իշխան Սուլայմանը, հավանաբար՝ Խութլուշահի որդին։ Խութլուշահը հովանավորել է հայ մշակույթի գործիչներին։ Խութլուշահի պատվերով են ընդօրինակվել մի շարք ձեռագրեր։

## Գրականություն
* Բաղդասարյան է., Երզնկայի հայկական իշխանությանը XIII—XV դարերում, «ԼՀԳ», 1970, № 2

Կատեգորիա:Հայ զորավարներ
Կատեգորիա:Հայ իշխաններ
Խուլ եղինջ

մինի
մինի
**Խուլ եղինջ** (), եղինջամայր, անմեղ եղինջ, խուլեղինջազգիների (շրթնածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա, երկամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Աճում է հյուսիսային կիսագնդի բարեխառն գոտում։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը թույլ ճյուղավորվող է։ Բարձրությունը 30-60 սմ է։ Տերևները հակադիր են, ատամնաեզր (նման են եղինջի տերևներին, բայց զուրկ են գեղձային խայթող մազիկներից)։ Սղոցաեզր, ձևով նման են եղինջի տերևներին, բայց զուրկ են գեղձային խայթող մազիկներից։ Ցողունը թույլ ճյուղավորված է։ Ծաղիկներն անկանոն են, սպիտակ, հազվադեպ՝ վարդագույն՝ խմբված վերին տերևանութներում։ Ծաղկում է ապրիլ-սեպտեմբերին։ Պտուղը ընկուզիկ է։

Ծաղկի բանաձևը՝ .

## Տեսակներ
Հայտնի է 40, ՀՀ-ում՝ 6 (7) տեսակ՝ 
*խուլ եղինջ սպիտակ (*L.album*),
*խուլ եղինջ բծավոր (*L. maculatum*),
*խուլ եղինջ ցողունագիրկ (*L. amplexicaule*),
*խուլ եղինջ թաղիքավոր (*L. tomentosum*) և այլն։

## Տարածում
Տարածված է ՀՀ գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է անտառներում, անտառեզրերին, մարգագետիններում, այգիներում, բանջարանոցներում և այլն։

## Նշանակություն
Մեղրատու է։ Ծաղիկները և տերևները պարունակում են դաբաղանյութեր, շաքարներ, եթերային յուղ, սապոնիններ, ասկորբինաթթու։ Դեղաբույս է։ Որոշ տեսակներ դեղաբույսեր են. պարունակում են աղաղանյութեր, շաքարներ, եթերայուղեր, վիտամիններ, սապոնիններ, ասկորբինաթթու։ Մատղաշ տերևներն օգտագործվում են սննդի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Կատեգորիա:Շրթնազգիներ
Խուլ Խաչիկ

**Խուլ Խաչիկ**, Խաչիկ Արծրունի (ծն. թ. անհայտ — 1042, Թոռնավան), Վասպուրականի Թոռնավան գավառի իշխան։ Աղբյուրներում հորջորջվել է «խուլ», «առյուծ» մականուններով, «Հայոց մեծ իշխան» պատվանունով։

1021 թվականին Վասպուրականի ազատանու արտագաղթից հետո Խուլ Խաչիկը հրաժարվեց հեռանալ հայրենիքից, բայց որդիները՝ Հասանն ու Ճնճղուկը, իրենց զորագնդերով ծառայության մտան Բյուզանդիայի կայսեր մոտ։ 1042 թվականին Խուլ Խաչիկը 70 ռազմիկներով դիմադրություն կազմակերպեց Հեր ու Զարավանդ գավառներից Թոռնավան ներխուժած այլազգի հրոսակախմբի դեմ։ Խուլ Խաչիկի 15-ամյա որդի Իշխանիկը, որին հայրը փակել էր բերդում՝ մարտին չմասնակցելու համար, նույնպես նետվեց մարտադաշտ և զոհվեց քաջաբար։ Թշնամիները շրջափակեցին և սպանեցին նաև որդու զոհվելուց ցնցված Խաչիկին։ Որդիները, տեղեկանալով այդ մասին, վերադարձան և 5000-անոց զորախմբով ջախջախեցին վերստին Թոռնավան ներխուժած նույն (15-հազարանոց) հրոսակախմբին, անձամբ ոչնչացրին իրենց հորն ու եղբորն սպանողներին՝ ետ խլելով նրանց զենքերն ու դրոշները։

Խաչիկին է նվիրված Մ. Քամալյանցի «Խուլ Խաչիկ» պատմական վիպակը։

## Գրականություն
* Սմբատ Սպարապետ, Տարեգիրք, Վնտ., 1956
* Մաթեոս Ուռհայեցի, ժամանակագրություն, Ե., 1973
* Ալիշան Ղ. Հուշիկք հայրենյաց հայոց, հ. 2, Վնտ., 1922

Կատեգորիա:Արծրունիներ
Կատեգորիա:Վասպուրականի իշխաններ
Խուլ հնչյուններ

**Խուլ հնչյուններ**, բաղաձայն հնչյուններ, որոնց արտաբերման ժամանակ, ի հակադրություն ձայնեղ բաղաձայնների և ձայնավորների, ձայնալարերը չեն տատանվում։

Հայերենի խուլ հնչյուններն են պ, տ, կ, փ, թ, ք, ճ, չ, ֆ, ս, շ, խ, հ, որոնցից պայթականները բաժանվում են երկու խմբի՝ պարզ խուլերի՝ պ, տ, կ, ծ, ճ (sourd ըստ Ռուսլոյի և Աճառյանի), և շնչեղ խուլերի (sourd aspiree)՝ փ, թ, ք, ց, չ։ Շշուկային խոսքում խուլ են արտասանվում բոլոր հնչյունները, ընդ որում ձայնավորները միմյանցից տարբերվում են հնչարաններում առաջացող ֆորմանտների միջոցով։

Կատեգորիա:Քերականություն
Խուլգումո

**Խուլգումո** (Խուլգումա, ), հայաբնակ գյուղ Ջավախքում, Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք մարզի Ախալքալաքի շրջանում, Ախալքալաք քաղաքից 3 կմ արևմուտք։ Գտնվում է Փարվանա գետի աջ ափին, ծովի մակարդակից 1670 մ բարձրության վրա։

## Բնակչությունը
Բնակիչներն զբաղվում են երկրագործությամբ, անասնապահությամբ և այգեգործությամբ։ Հիմնականում հայ-կաթոլիկներ են։

Գյուղում գործում են դպրոց, գրադարան և ակումբ։

## Պատմությունը
Բնակիչների նախնիները գաղթել են Արդահանի գավառի Վել գյուղից, 1829 թվականին։ Նրանց մի մասը բնակչություն է հաստատել  Ախալքալաքի շրջանի ներկայիս Կարտիկամ գյուղում։

Կան երկու եկեղեցու ավերակներ, հին եկեղեցին (փայտաշեն) եկեղեցին որը կառուցվել է 1856թվականին,գտնվում է նոր եկեղեցիից 15-20մետր հեռավորության վրա, եկեղեցին այրվել է հենց այդ պատճառով կառուցվել է  նոր եկեղեցին (Սուրբ Ստեփանոս), կառուցվել է 1903—1907 թվականներին։եկեղեցու բակում գտնվում է քահանա Տեր Սարգսյանի աճյունը Օսիկ Լեվանյանի կողմից կանգնեցվել է հուշարձան։

1930 թվականին Խուլգումոյի մի խումբ բնակիչներ բնակություն են հաստատել Նինոծմինդայի շրջանի Նոր Խուլգումո գյուղում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Վրաստանի հայաբնակ գյուղեր
Խուլհամրություն

**Խուլհամրություն**, բնածին կամ վաղ մանկական հասակում ձեռք բերված խլություն և դրանով պայմանավորված՝ խոսելու ունակության բացակայություն։

Լսելու բնականոն ունակություն ունեցող երեխան ինքնուրույն տիրապետում է խոսքին։ Եթե երեխան ծնվում է խուլ կամ զրկվում է լսողությունից մինչև 1 տարեկանը, խոսքին ինքնուրույն տիրապետելը դառնում է անհնար։ Լինում են դեպքեր, երբ խլությունն առաջանում է 2—3, երբեմն 4—5 տարեկանում, և խոսելու ունակությունը, որը զարգացած էր, սակայն բավարար չափով դեռևս ամրապնդված չէր, կորչում է։ Խուլհամրության դեպքում խոսքի ապարատում հնչյունների կազմավորմանը խոչընդոտող փոփոխություններ չեն առաջանում։ Բուժումը քիչ արդյունավետ է։ Կարևոր են բնածին և վաղ մանկական հասակում առաջացած խլությունը կանխող միջոցները։

Խուլհամրության հետևանքները կարելի է հաղթահարել հատուկ ուսուցման և դաս տիարակության շնորհիվ։ Բանավոր խոսքին չտիրապևոող խուլհամրերն իրար հասկանում են միմիկայի և իմաստավոր շարժումների (ժեստեր) միջոցով՝ միմիկա-ժեստիկուլյատոր խոսքով։ Վերջինս չի կարող լրիվ փոխարինել բանավոր խոսքին, սակայն կարելի է կոմպենսացնել գրավոր խոսքի միջոցով։

Կատեգորիա:Հիվանդություններ
Կատեգորիա:Խլություն
Խուղակ

**Խուղակ**, ֆիստուլա (լատ.  — խողովակ), ախտաբանական հաղորդակցություն որևէ օրգանի, մարմնի խոռոչի, հիվանդության օջախի ու մարմնի մակերևույթի միջև։ Սովորաբար ունենում է նեղ խողովակի տեսք, էպիթելային հյուսվածքով կամ գրանուլացիաներով ծածկված, մշտական արտադրությամբ (թարախ, լորձ, լեղի, մեզ, կղանքային զանգված)։ Լինում է բնածին (օրինակ, պորտային խուղակ), զարգացման արատների դեպքում, և ձեռքբերովի քրոնիկական բորբոքային պրոցեսների (օրինակ, օստիոմիելիտ), ուռուցքների, վնասվածքների դեպքում։ Բուժումը, որպես կանոն, վիրաբուժական է։

Արհեստական խուղակները վիրահատությունների հետևանք են։ Կարող են միացնել դատարկ օրգանները և կոչվել ներքին խուղակ կամ անաստամոզներ՝ բերանակցումներ (օրինակ, գաստրոէնտերոանաստամոզները ստամոքսի ելքի սպիական սեղմման դեպքում)։ Արտաքին խուղակ ստոմաներ, ստեղծում են հիվանդների արհեստական սնուցման կամ մեզի, կղանքի դատարկման նպատակով (օրինակ, ցիստոստոման՝ միզածորանի ուռուցքի դեպքում մեզը դատարկելու համար)։ Արտաքին խուղակի դեպքում հարկավոր է հատուկ խնամք, խուղակի շրջակա մաշկի գրգռումը և վարակումը կանխելու նպատակով։

Կատեգորիա:Բժշկական եզրեր
Կատեգորիա:Ախտաբանական անատոմիա
Կատեգորիա:Ախտանիշներ և նշաններ
Պարիի կղզեխումբ

**Պարիի կղզեխումբ** (), Կանադական Արկտիկական կղզեխմբում։ Տարածությունը մոտ 100 հզ․ կմ² է։ Խոշոր կղզիներն են Մելվիլը, Արքայազն Պատրիկը և Բաթերսթը։ Ռելիեֆը հիմնականում հարթավայրային է, հարավային կղզիները՝ լեռնային (Բլու Հիլս, 1067 մ)։ Լանդշաֆտում տիրապետում են Բևեռային անապատները։ Մշտական բնակավայրերը Ռեզոլյուտը և Մոուլդ Բեյն են։ Պարիի կղզեխումբ է անվանվել ի պատիվ Արկտիկան ուսումնասիրող անգլիացի Ու․ է․ Պարիի (1790- 1855)։

Կատեգորիա:Կանադայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Կղզեխմբեր այբբենական կարգով
Աշոտ Խումարյան

**Աշոտ (Ալեքսանդր) Քրիստափորի Խումարյան** (), հայ բոլշևիկ հեղափոխական (*«[[պրոֆեսիոնալ հեղափոխական]]»*), խորհրդային կուսակցական գործիչ։

Հեղափոխական գործունեությունը սկսել է 1892 թվականից՝ «Հայ բանվորների հեղափոխական ասոցիացիա» խմբակում։ 1895, 1906 և 1909 թվականներին ձերբակալվել և աքսորվել է Վյատկայի, Վոլոգդայի և Աստրախանի նահանգները։ 1902 թվականին Թիֆլիսում մասնակցել է «Հայ սոցիալ-դեմոկրատների միության» ստեղծմանը։ 1902 թվականին մասնակցել է «Պրոլետարիատ», 1903 թվականին՝ «Պրոլետարիատի կռիվը» թերթերի հրատարակմանը։ ՌՍԴԲԿ Կովկասյան միության I համագումարում (1903) ընտրվել է միության ղեկավար կոմիտեի անդամ։

1905—1906 թվականին Ստեփան Շահումյանի, Շալվա Էլիավայի և Իոսիֆ Ստալինի հետ կազմակերպել է այդ կոմիտեի «Կավկազսկի ռաբոչի լիստոկ» («Кавказский рабочий листок»), ինչպես նաև «Կայծ» և դրա շարունակությունը կազմող «Նոր խոսք» թերթերի հրատարակումը։ 1906 թվականին Բաքվում մասնակցել է «Բակինսկի ռաբոչի» («Банкийский рабочий») թերթի հրատարակմանը։

Փետրվարյան հեղափոխության օրերին եղել է Աստրախանի բոլշևիկյան կազմակերպության ղեկավարներից և «Աստրախանսկի ռաբոչի» («Астраханский рабочий», 1917) թերթի խմբագիրը։ Աստրախանում խորհրդային կարգեր հաստատվելուց հետո (1918 թվականի հունվար) Խումարյանը նշանակվել է Աստրախանի ժողկոմսովետի նախագահ և ներքին գործերի ժողկոմ։ 1918 թվականի մայիս-հուլիսին Վլադիմիր Լենինը և Շահումյանը նամակագրական կապ են պահպանել Խումարյանի միջոցով։ 1920—1921 թվականներին եղել է Աստրախանի նահանգային գործադիր կոմիտեի նախագահի տեղակալ և ներքին գործերի ժողկոմ։ 1921 թվականին փոխադրվել է Թիֆլիս և նշանակվել ՌՍՖՍՀ ԲԳՏ-ի լիազոր և կուսակցական վերահսկողության հանձնաժողովի անդամ կովկասյան բանակում։ 1925—1928 թվականներին Խումարյանը եղել է Անդրֆեդերացիայի ԲԳՏ ժողկոմի տեղակալը։ 1928—1937 թվականներին ղեկավար աշխատանք է տարել Անդրֆեդերացիայի ֆինժողկոմատում։

Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Կատեգորիա:Հայ կուսակցական գործիչներ