Կիբերսքվատինգ

**Կիբերսքվատինգ** ( ) տիրույթի անունների գրանցումն է, որը պարունակում է ապրանքային նշան, ապրանքային անվանում կամ առևտրային անվանում, որը պատկանում է մեկ այլ անձի՝ հետագա վերավաճառքի կամ անարդար օգտագործման նպատակով: Մարդիկ, որոնք զբաղվում են նման գործողություններով, կոչվում են կիբերսքվատինգներ (կիբերզավթիչներ)։

Անվանումն առաջացել է «squatting» բառից, որը նշանակում է չարտոնված բնակավայր։

Լրատվամիջոցները հաճախ շփոթում են կիբերսքվատինգը դոմենային անվանման վերավաճառքի հետ (դոմենային անունների գրանցում, որոնք չեն խախտում որևէ մեկի իրավունքները՝ հետագա վերավաճառքի նպատակով)։

## Կիբերսքվատինգի տեսակներ
Կարելի է առանձնացնել գործունեության հետևյալ տեսակները, որոնք սովորաբար միավորվում են «կիբերսքվատինգ» կամ «տիրույթի առևանգում» տերմիններով։

*Թայփսկվոտտինգ-(Typesquatting-անգլերեն տառասխալից՝ «տառասխալ» + squatting - «զբաղեցնել մեկի տեղը, գրավել») հանցագործության տեսակ է, երբ հարձակվողները ստեղծում են հանրաճանաչ կայքի կեղծ էջ՝ դիտավորյալ սխալ անունով:

*Բրենդավորված կիբերսքվատինգ- ապրանքանիշեր, ֆիրմային անվանումներ, հանրաճանաչ հատուկ անուններ պարունակող տիրույթների անունների գրանցումն է։ 

*Պաշտպանական կիբերսքվատինգ- երբ վեբկայքի (ապրանքանիշի) օրինական սեփականատերը գրանցում է բոլոր դոմենային անունները, որոնք մոտ են, համահունչ, նման, իրենց իմաստով կապված են իր սեփական տիրույթի անվան հետ: Դա արվում է, որպեսզի խուսափեն կիբերբռնակալների զոհ դառնալու համար։ Օրինակ՝ հայտնի «www.firma.example» կայքի սեփականատերը կարող է նաև ցանկանալ գրանցել «firma-msk.example» և «firma-spb.example» տիրույթները՝ այցելուներին դրանցից դեպի իր հիմնական կայք վերահղելու համար, ինչպես նաև «հակաֆիրմա», որպեսզի չարագործները չկարողանան օգտագործել այն։

*Հակադարձ կիբերսքվատինգ-նման է արշավի: Օրենքի համաձայն, գրանցված ապրանքային նշանի սեփականատերը, ընդհանուր առմամբ, իրավունք ունի արգելել ուրիշներին օգտագործել նմանատիպ տիրույթի անվանումը: Որոշ անբարեխիղճ կիբերզավթիչներ օգտվում են դրանից՝ գտնելով հայտնի կայք, որը չունի համապատասխան գրանցված ապրանքային նշան, գրանցելով նման նշան իրենց անունով և դատի տալով կայքի սեփականատիրոջը։ Երբեմն սեփականատերերը գործարք են կնքում կիբերզավթողի հետ՝ նրանից ապրանքանիշ գնելու համար։

*Աճուրդի կիբերսքվատինգ- նման պայմանական աճուրդներում խոստումնալից տիրույթները վերավաճառվում են հենց իրենք՝ կիբերսքվատներ: Աճուրդային կիբեր սքվոթինգ նման պայմանական աճուրդներում ընթանում է խոստումնալից տիրույթների վերավաճառք հենց՝ կիբերսքվատինգի շրջանում։

Լինում են դեպքեր, երբ դոմենի անունը հափշտակվում է շանտաժի կամ շորթման նպատակով։ Կիբերզավթիչը սպառնում է գրավված տիրույթում տեղադրել բացասական տեղեկատվություն պարունակող կայք կամ փոխանցել այս կայքը որպես օրինական սեփականատիրոջը պատկանող անհատականացման միջոց: Այնուամենայնիվ, այս տեսակի կիբերսքվատինգն ունի քրեական հետապնդման մեծ ռիսկ և հազվադեպ է օգտագործվում:

## Կիբերսքվատինգների գործառնական սկզբունքներ

Կիբերզավթիչը չի կարող իրեն թույլ տալ գրանցել նիշերի յուրաքանչյուր իմաստալից համակցություն որպես տիրույթի անուն: Նա պետք է ընտրի ամենախոստումնալիցները։ Կանխատեսելու համար, թե որ բառերն ապագայում հայտնի կդառնան, կան մի քանի մեթոդներ.
*Կիբերսվատերները փորձում են մուտք ունենալ հանրաճանաչ որոնման համակարգերից որոնման հարցումների վիճակագրության: Երբ վիճակագրության մեջ հայտնվում են նոր բառեր և համակցություններ, կամ որոշ բառերի հաճախականության անսպասելի աճ է նկատվում նորմայից բարձր, սա վստահ նշան է, որ շատ շուտով բառը կարող է հայտնվել հանրաճանաչ տիրույթի գոտիներում, հատկապես com: Պրակտիկան հուշում է, որ com-ում հայտնված անունը, ամենայն հավանականությամբ, շուտով կպահանջվի այլ գոտիներում:

*Երբեմն կիբերզավթիչները փորձում են կանխատեսել ապագա ընկերությունների անունները, որոնք առաջանում են կորպորատիվ միաձուլումից հետո, որպեսզի նախապես գնեն միավորված ընկերության ապագա տիրույթի անունը: Օրինակ, եթե կա «Exxon» ընկերություն և «Mobil» ընկերություն, և մամուլում տեղեկություններ կան, որ նրանց միջև բանակցություններ են ընթանում մեկ ընկերությանը հնարավոր միաձուլման շուրջ, ապա կիբերզավթիչը կարող է ենթադրել, որ միավորված ընկերության նոր անվանումը կլինի. Exxon and Mobil, Mobil and Exxon, ExxonMobil, Exxon-Mobil, MobilExxon կամ Mobil-Exxon: Փորձառու զավթիչը փորձում է նախօրոք գնել այս բոլոր տիրույթների համակցությունները՝ հուսալով, որ կորպորատիվ կայքի նոր անվանումը կլինի այս համակցություններից մեկը com տիրույթում։ Այս դոմենային անունների վերահսկումը թույլ է տալիս տիրակալին մեծ գումար պահանջել այս նոր ընկերությունից, եթե նրան անհրաժեշտ է նոր տիրույթի անուն: Հետևաբար, կորպորատիվ զավթիչները շատ ժամանակ են ծախսում տնտեսական միտումների, որոշ ֆիրմաների և ընկերությունների հնարավոր ռազմավարությունների, շուկայի ներկա պայմանների և այլ ուսումնասիրության վրա:

Վերջերս գրանցվել են դեպքեր, երբ կիբերզավթիչները դոմեններ են վաճառում ոչ թե վերջնական սպառողներին, այլ միմյանց։ Սա վկայում է դոմենի անվան շուկայի զարգացման մասին։ Դոմենները զուտ սպառողական արտադրանքից աստիճանաբար վերածվում են ներդրումային մեքենայի:

Տերմինի տարբեր մեկնաբանությունների պատճառով Մտավոր սեփականության համաշխարհային կազմակերպությունը (WIPO) 1999 թվականի զեկույցում, որը հաստատվել է իր անդամ երկրների կողմից, այն համարել է որպես տիրույթի անվան չարաշահման գրանցում։

Ապրանքանիշերի սեփականատերերը 2021 թվականին ռեկորդային 5128 գործ են ներկայացրել տիրույթի անունների վեճերի լուծման միասնական քաղաքականության (UDRP) շրջանակներում Մտավոր սեփականության համաշխարհային կազմակերպության (WIPO) արբիտրաժային և միջնորդական կենտրոնին՝ 22%-ով գերազանցելով 2020 թվականի մակարդակը։ Ընդհանուր առմամբ գրանցվել է մոտ 56,000 դեպք, իսկ տիրույթների անունների ընդհանուր թիվը գերազանցել է 100,000-ի։ 2006 թվականին Մտավոր սեփականության համաշխարհային կազմակերպությանն է ներկայացվել է 1823 բողոք, ինչը 2005 թվականի համեմատ 25%-ով ավել է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Կիբեռսքվաթինգ - Ինտերնետ հանրություն
*WIPO Internet Domain Name Process

Կատեգորիա:Ինֆորմատիկա
Կատեգորիա:Խարդախություն
Կատեգորիա:Համաշխարհային սարդոստայն
Կատեգորիա:Համացանց
Կատեգորիա:Համացանցային մշակույթ
Կատեգորիա:Համացանցային տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Մտավոր սեփականության իրավունք
Կատեգորիա:Տեղեկատվական իրավունք