Խաչատուր Կարապետյան

**Խաչատուր Կարապետյան** (), Միացյալ Նահանգների ռազմածովային ուժերի ամերիկահայ սպա, համարվում է հայական ծագմամբ միակ սպան, որը մասնակցել է ԱՄՆ-ի քաղաքացիական պատերազմի ռազմական գործողություններին։ Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ նա ունեցել է սպայի կոչում և ծառայել է երկու նավերի վրա, որոնք շրջափակել են Համադաշնության նավահանգիստները։ Նրա առաջին առաջադրանքն է եղել գնալ Ատլանտյան օվկիանոսի ափով և հասնել Մեքսիկական ծոց։ 1865 թվականին ավարտել է նավատորմում իր ծառայությունը և տեղափոխվել է Ֆիլադելֆիա՝ դառնալով Ֆիլադելփիայի առաջին հայկական ծագումով քաղաքացին։

## Կենսագրություն
Կարապետյանը ծնվել է 1836 թվականի օգոստոսի 25-ին Կոստանդնուպոլիսի Ռոդոստո քաղաքում, որը այժմ կոչվում է Թեքիրդաղ (Օսմանյան կայսրություն)։ Ծնվել է հայկական ընտանիքում։ 1850-ական թվականներին տեղափոխվել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ և բնակություն է հաստատել Մասաչուսեթս նահանգի Լոուել քաղաքում։ Կարապետյանը մեքենավար է աշխատել *Massachusetts Mills*-ում և ստացել է Ամերիկայի քաղաքացիություն։

1871 թվականի հունիսի 18-ին ամուսնացել է Հաննահ Մաթիլդա Ուինկուպի հետ՝ Ֆիլադերֆիայի Մեսիայի եկեղեցում։ Նրանք երեխաներ չեն ունեցել:Կարապետյանը մահացել է 1881 թվականի օգոստոսի 25-ին՝ 45 տարեկանում։ Մահվան պատճառը եղել է տուբերկուլոզը։ Նրան հուղարկավորել են Ֆիլադելֆիայի մոտակայքում գտնվող *Fernwood* գերեզմանատանը։

## Քաղաքացիական պատերազմը ԱՄՆ-ում
մինի|USS ''Geranium'' նավ
1864 թվականի օգոստոսի 6-ին, երբ Կարապետյանը 28 տարեկան է եղել, զինվորագրվել է Միացյալ Նահանգների ռազմածովային ուժեր։ Ծառայել է երկու նավերի վրա՝ որպես երրորդ օգնական և սպա։ Տեղական թերթում նշվել է, որ Խաչատուր Կարապետյանը ծառայել է USS *Home* ռազմական շոգենավում։ Սակայն գրանցված է, որ նա ծառայել է միայն USS *Grand Gulf* և USS *Geranium* նավերի վրա։ Այս նավերը հիմնականում օգտագործվել են Կարոլինա լողափում և Մեքսիկական ծոցում Հարավային նավատորմի նավահանգիստները շրջափակելու համար։

Կարապետյանը իր ծառայությունից ազատվել է 1865 թվականի օգոստոսի 19-ին։

## Ժառանգություն
[ձախից|մինի|Խաչատուր Կարապետյանի [խաչքար-գերեզմանաքարը]]
Կարապետյանը «վերագտնվել» է ամերիկահայ Գարի Կոլթոկյանի կողմից՝ շուկայում, երբ 1855 թվականին թերթերից մեկում տեսել է հայ կաբինետագործ Մինաս Կարապետյանի մասին գովազդը։ Մինաս Կարապետյանի մասին իմանալով, որը հավանաբար Խաչատուր Կարապետյանի եղբայրն է եղել, վերջիվերջո կարողացել են գտնել նաև հենց Խաչատուր Կարապետյանին։ Այնուհետև Կոլթոկյանը ավելի շատ տեղեկություններ է հավաքել Խաչատուրի մասին տեղական թերթերի, տեղեկատուների, ազգային արխիվի և նավատորմի ծառայողների ու սպաների գրառումների միջոցով։

Ավելի ուշ հայտնի է դարձել, որ Կարապետյանի Ֆիլադելֆիայի մոտակայքի *Fernwood* գերեզմանատան գերեզմանաքարը ավերվել և հեռացվել է։ 2005 թվականին հայ-ամերիկյան վետերանների ղեկավարությամբ արշավ է կազմակերպել, որպեսզի Կարապետյանի գերեզմանաքարը վերականգնեն։ Համայնքի բնակչությունը նվիրատվություններ է արել, հատկապես կարևոր դեր է խաղացել Ավետիս Գևորգյանը իր կատարած 10,000 դոլարի նվիրատվությամբ։ Գումար են նվիրաբերել նաև Միացյալ Նահանգների այլ բնակիչները։ Կարապետյանի նոր գերեզմանաքարը բացվել է 2011 թվականի հոկտեմբերի 1-ին՝ Ֆիլադելֆիայի հինգ հայկական եկեղեցիների առաջնորդների կողմից իրականացված օրհնության արարողությամբ։ Այն ներառել է հայկական հոգեհանգստի արարողությունը և Լոուել քաղաքի քաղաքապետ Ջեյմս Միլինացցոյի և ԱՄՆ կոնգրեսական Փետ Միհանի նամակների ընթերցումը։

Գերեզմանաքարը պատրաստվել է ազգությամբ Լևոն Հանյանի կողմից, որը փախել է Ադրբեջանում հայերի հալածանքներից։ Այն պատրաստված է հնդկական սև գրանիտից՝ հայակական խաչքարի ոճով, որի վրա խաչ է փորագրված։ Գերեզմանաքարինժ վրա փորագրված է Կարապետյանի անունը, ծննդյան, մահվան տարեթվերը և Հայաստանի Ֆիլադելֆիայի անկախության սրահի (*Independence Hall*) և Վաղարշապատի Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի պատկերները։ Գերեզմանաքարի նեքևի մասում մանրամասն ներկայացված է Կարապետյանի կենսագրությունը, USS *Grand Gulf* նավի պակերը և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների դրոշը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*
*Inauguration of the Khachadour Garabedian Memorial at the Fernwood Cemetery (Vimeo)

Կատեգորիա:Ամերիկահայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀԹՎ 2023 հոդվածներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում