Ռետրո ոճ

**Ռետրո ոճ**, արվեստի ոճ, որը արտացոլում կամ գիտակցաբար կրկնօրինակում է անցյալի կենսակերպերը, միտումները կամ արվեստի ձևերը, ներառյալ երաժշտությունը, ոճերը կամ վերաբերմունքները։ Զանգվածային մշակույթում «նոստալգիայի ցիկլը» սովորաբար վերաբերում է այն երկու տասնամյակներին, որոնք սկսվել են 20-30 տարի առաջ։

## Սահմանում
*Ռետրո* տերմինն օգտագործվել է սկսած 1972 թվականից՝ նկարագրելու համարմի կողմից նոր արտեֆակտներ, որոնք գիտակցաբար հղում են անում անցյալի որոշակի ոճերին, մոտիվներին, տեխնիկաներին և նյութերին։ Մյուս կողմից, շատերն օգտագործում են այս տերմինը՝ դասակարգելու համար անցյալում ստեղծված ոճերը։ Ռետրո ոճը վերաբերում է նոր իրերին, որոնք ցուցադրում են անցյալի բնութագրիչներ։ Ի տարբերություն ռոմանտիկ սերունդների պատմականության, ռետրոն հիմնականում ձգտում է վերարտադրել վերջին անցյալը՝ կենտրոնանալով արդյունաբերական հեղափոխությունից հետո ստեղծված ապրանքների, նորաձևության և գեղարվեստական ոճերի վրա՝ արդիականության հաջորդական ոճերի։ Անգլերեն *retro* բառը ծագել է լատիներեն *retro* նախածանցից, որը նշանակում է հետ կամ անցյալ ժամանակներում։

Ֆրանսիայում *rétro* բառը՝ *rétrospectif*-ի կրճատումը, մշակութային արժեք է ստացել Շառլ դը Գոլի և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում Ֆրանսիայի դերի վերագնահատման շնորհիվ։ 1970-ականների ֆրանսիական *mode rétro*-ն ֆիլմերում և վեպերում վերագնահատել է ֆրանսիացի քաղաքացիների վարքը նացիստական օկուպացիայի ժամանակ։ 

Կարճ ժամանակ անց *retro*-ն ներմուծվել է անգլերեն՝ նորաձևության և մշակույթի մամուլի շնորհիվ, որտեղ այն ենթադրում է ավելի հին, բայց համեմատաբար վերջերս եղած նորաձևության բավականին ցինիկ վերածնունդ։ *Simulacra and Simulation* աշխատության մեջ ֆրանսիացի տեսաբան Ժան Բոդրիյարը նկարագրում է *retro*-ն որպես անցյալի ապամիֆականացում, ներկան հեռացնելով այն մեծ գաղափարներից, որոնք առաջ էին մղում ժամանակակից դարաշրջանը։

*Retro*-ն ամենահաճախն օգտագործվում է նկարագրելու համար վերջին անցյալից օբյեկտներ և վերաբերմունքներ, որոնք երբեք ժամանակակից չեն թվում։ Այն ենթադրում է հիմնարար փոփոխություն այն ձևի մեջ, թե ինչպես ենք մենք վերաբերվում անցյալին։ Ի տարբերություն վերածննդի ավելի ավանդական ձևերի, ռետրոն ենթադրում է կես հեգնական, կես թախծոտ վերաբերմունք ոչ վաղ անցյալի նկատմամբ, այն կոչվում է «ոչ սենտիմենտալ նոստալգիա», որը հիշեցնում է ձևերի մասին, որոնք այլևս արդիական չեն։ Ռետրոն ցույց է տալիս նոստալգիա՝ ցինիզմի և անտարբերության դոզայով։ Անցյալից ինչ-որ բան գրավելու և նոստալգիա առաջացնելու ցանկությունը սնվում է ներկայի հանդեպ դժգոհությունից։

## Տեսակներ

1980-ականներից սկսած *ռետրո* բառի իմաստները ընդլայնվել են տարբեր միջավայրերում կիրառման առումով։ Մի շարք ոլորտներ այս տերմինը վերցրել են դիզայնի ոլորտից։

### Օբյեկտներ
Մինչև 1960-ական թվականները ինտերիերները հաճախ զարդարվում էին հնաոճ իրերով։ 1960-ականներին Լոնդոնում խանութները սկսել են վաճառել օգտագործված կահույքի կտորներ։ Այս խանութները տարբերվում էին նախկին հնաոճ իրերի խանութներից, քանի որ վաճառում էին վերջին անցյալի առօրյա կյանքի առարկաներ։ Այս առարկաները նախկինում համարվում էին անպետք իրեր՝ վիկտորիական էմալե ցուցանակներ, խցկած արջեր, միության դրոշներով ներկված հին կահույք, բոուլեր գլխարկներ և այլն։ Առաջացել է անցյալն արտադրելու և սպառելու նոր եղանակ, և վերջին անցյալից առարկաների ավելի լայն տեսականի է օգտագործվել նոր դիզայնների համար։

Նախքան 1970-ականներին *ռետրո* բառի օգտագործումը, հին ոճերը նոր դիզայնների համար որդեգրելու պրակտիկան արդեն տարածված էր։ 19-րդ և 20-րդ դարերի ընթացքում դիզայներները փոխառություններ էին անում անցյալից, օրինակ՝ դասական ոճից։ 

1980-ականներին դիզայնի պատմությունը ձևավորվել է որպես առանձին դիսցիպլին, և հրատարակվել են դիզայնի մի շարք պատմություններ։ Այս ակնարկներին հասանելիությունը և համակարգչային դիզայնի ծրագրերով փորձարկելու հնարավորությունը հանգեցրել են վերջին տասնամյակներում ռետրո դիզայնով առարկաների աճին։

### Ինտերիերի դիզայն
Ինտերիերի դիզայնի ամսագրերը հաճախ ներկայացնում են ռետրո ոճը որպես անցյալից խառը ոճերի և առարկաների, սեքնդ-հենդ և նոր իրերի ինտերիերի ձևավորում։ Օրինակ՝ 1970-ականների նախշավոր պաստառները՝ համակցված սեքնդ-հենդ կահույքի հետ, որոնք նույնպես 1970-ականներից են, 1960-ականներից կամ 1950-ականներից։ Հին արտեֆակտների արժեքը բարձրացել է, քանի որ այս առարկաները նախկինում համարվում էին հնաոճ և առօրեական։ Այս դեպքում ռետրոն ցույց է տալիս արժեք, ինչը նաև մասամբ բացատրում է, թե ինչու են այսօրվա մանրածախ վաճառողները արտադրում նոր իրեր հին ոճով։
### Գրաֆիկական դիզայն, տիպոգրաֆիկա և փաթեթավորում
*Ռետրո* բառի օգտագործումից շատ առաջ գրաֆիկական դիզայնը հղում էր անում ավելի վաղ գրաֆիկական բնութագրիչներին։ Ուիլյամ Մորիսը կարող է դիտարկվել որպես օրինակ. գրքի դիզայնի և այլ նպատակների համար նա 1891 թվականին որդեգրել է միջնադարյան արտադրության և ոճական մոդելներ։ Ավելին, քսաներորդ դարի սկզբին գոթական, բարոկկո և ռոկոկո մոտիվները օգտագործվում էին նոր արտադրանքի համար։

Տիպոգրաֆիկայի մեջ կլասիցիզմը միշտ ազդեցություն է ունեցել ողջ 20-րդ դարում, ինչպես նաև վաղ փայտափորագրության տպագրության մեջ։ 1960-ականներին ֆոտոշարվածքի տեխնիկայի ներմուծումը տպագրիչներին ավելի մեծ ճկունություն է տվել տառատեսակների և չափերի ընտրության և դասավորման հարցում։ Օրինակ, մշակվել են տառատեսակներ՝ ոգեշնչվելով Ար Նուվոյից և այլ մշակույթներից։ Պատմականության ոճերը նույնպես օգտագործվում են սննդամթերքի և կենցաղային ապրանքների գովազդման և փաթեթավորման մեջ՝ հղում անելով մանկության հիշողություններին և տնային նոստալգիկ իդեալներին։

Լոգոների դիզայնում ընդգծվել են ռետրո լոգոները։ Բրենդները ներառել են ռետրո լոգոների դիզայններ՝ ընդգծելու համար իրենց բրենդի ձայնը և ուղերձը՝ մաքուր, դասական և հիշեցնող անցյալը։

### Նորաձևություն
2000-ականներին և 2010-ականներին տեղի է ունեցել պաստելային և նեոնային գույների վերածնունդ, որոնք կարծրատիպորեն կապված էին 1980-ականների և 1990-ականների սկզբի նորաձևության հետ (1980-ականների պաստելային վերածնունդը լինելով 1950-ականների միտումի վերածնունդ)։ Այս ժամանակ նաև 1980-ականների վերջի բարձր գոտկատեղով *mom* ջինսերը վերադարձել են կանացի հիփսթերների շրջանում։ 2010-ականներին և 2020-ականներին 1990-ականների նորաձևությունը վերադարձել է այդ տասնամյակում ամենուրեք հանդիպող շատ գործվածքներ և նախշեր (ինչպիսիք են ճմրթված թավիշը և ծաղկավորը) այժմ նորից հանրաճանաչ են, և Dr. Martens-ը՝ 1990-ականներին հանրաճանաչ կոշիկի բրենդը, նույնպես վերադարձ է կատարել 2010-ականների սկզբին։

### Ռետրո արվեստ
Այժմ **ռետրո արվեստ** կոչվող ոճը փոփ արտի ժանր է, որը զարգացել է 1940-ականներից մինչև 1960-ականները՝ ի պատասխան համարձակ, աչքի ընկնող գրաֆիկայի պահանջի, որը հեշտ էր վերարտադրել այդ ժամանակ հիմնական կենտրոններում առկա պարզ տպագրահաստոցի վրա։ Ռետրո գովազդային արվեստը վերջին ժամանակներս նորից հանրաճանաչություն է ձեռք բերել, քանի որ դրա ոճը տարբերվում է ժամանակակից համակարգչով ստեղծված ոճավորումից։ Ժամանակակից նկարչուհի Անն Թեյնթորն օգտագործում է ռետրո գովազդային արվեստը որպես կենտրոնական տարր՝ ժամանակակից կնոջ մասին իր շարունակական մեկնաբանության համար։ Հատուկ ոճավորման առանձնահատկությունները ներառում են անալոգային մեքենայի դիզայնը և հնաոճ հեռուստատեսային ծրագրերը։

## Տես նաև
* Նոստալգիա

## Ծանոթագրություններ

### Գրականություն

* 
* 
* 
* 
* 
* Clem Robyns (1991). "Beyond the first dimension: recent tendencies in popular culture studies", in Joris Vlasselaers (Ed.) The Prince and the Frog, Leuven: ALW, 14–32.
* 
* 
* Dermody, Brenda and Breathnach, Teresa (2009). New Retro: classic graphics, today's designs London: Thames & Hudson
* Baker, Sarah Elsie (2012). Retailing Retro. Class, cultural capital and the material practices  of the (re)valuation of style in European Journal of Cultural Studies, 15: 621,  
* Heller, Steven and Lasky, Julie (1993). Borrowed Design: The Use and Abuse of Historical Form,  New York: Wiley
* Woodham, Jonathan M. (2004). A Dictionary of Modern Design. Oxford: Oxford University Press

Կատեգորիա:Արվեստի ոճեր
Կատեգորիա:Գեղարվեստական ոճեր
Կատեգորիա:Մշակութային միտումներ