open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Միջազգային կոնֆերանսներ ցեղասպանության խնդիրների շուրջ

**Միջազգային կոնֆերանսներ ցեղասպանության խնդիրների շուրջ**, Նյուրնբերգի դատարանի կանոնադրությունը կամ սկզբունքները, որոնցով առաջնորդվել է Միջազգային զինվորական ատյանը նացիստական գլխավոր հանցագործների դատավարության ժամանակ (1945-ի հոկտեմբերի 20 1946-ի հոկտտեմբերի 1)։ Հրովարտակն ընդունվել է 1945-ի օգոստոսի 8-ին և հանդիսանում է պատերազմական գլխավոր հանցագործներին դատելու ու պատժելու մասին ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, ԽՍՀՄ-ի և Ֆրանսիայի միջև կնքված համաձայնագրի անկապտելի մասը։ Ատյանի առաջ կանգնած պատերազմական հանցագործներին մեղադրանք է ներկայացվել ագրեսիվ պատերազմի նախապատրաստելու և սանձազերծելու, այսինքն՝ խաղաղության դեմ հանցագործությունների, պատերազմական հանցագործությունների և մարդկության դեմ ուղղված հանցագործությունների համար։ Հրովարտակի 6-րդ կետի համաձայն, մարդկության դեմ ոճրագործություն են ճանաչվել «պատերազմից առաջ կամ պատերազմի ընթացքում քաղաքացիական բնակչության սպանությունը, բնաջընջումը, ստրկացումը, տեղահանությունը և նրա դեմ գործադրված այլ անմարդկային գործողությունները, կամ քաղաքական, ռասայական, կամ կրոնական շարժառիթներով հալածանքները...»։ Հրովարտակի այս կետը հիմք է հանդիսացել «ցեղասպանություն» հասկացության՝ որպես միջազգային հան ցագործության իրավական նորմի մշակման համար։ Հրովարտակում ընդունված սկզբունքները որպես միջագգային իրավունքի հանրաճանաչ սկըգբունքներ հաստատվել են ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայի բանաձևերում (տես Միավորված ազգերի կազմակերպությունը և ցեղասպանության խնդիրը)։ Հետագայում դրանց հիման վրա ընդունվել է պատերազմական հանցագործությունների և մարդկության դեմ ուղղված հանցագործությունների նկատմամբ վաղեմության ժամկետի չկիրառման մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիան (1968)։

## Գրականություն

Нюрнбергский процесс над гллвнь/ми военными преступниками, сб. мат-лов, т. 1-7, М., 1957-61. 

Կատեգորիա:Հայկական հարց
Շինական

**Շինական**, **գեղջուկ**, գյուղում (շենում) ապրող աշխատավոր և անազատ գյուղացի միջնադարյան Հայաստանում։ Կալվածատեր-ազնվականներից՝ ազատներից, շինականի կախումն ունեցել է տնտեսական բնույթ։

Բնակվելով կալվածատիրոջը պատկանող հողում՝ նա վճարել է հարկ ու տուրք, կատարել հասարակական զանազան աշխատանքներ, պարհակներ։ Շինականությունը կազմել է երկրի հիմնական արտադրող աշխատուժը, պատերազմների ժամանակ համալրել հետևակ զորքը։ Կալվածատերերի կամայականություններից պաշտպանելու համար որոշակի կանոններով ու սովորույթներով սահմանվել են նրանց իրավունքներն ու պարտավորությունները։
## Տես նաև
* Ռամիկ
* Գյուղացիություն

Կատեգորիա:Ավատատիրությունը Հայաստանում
Հայկական կոմիտեների նպատակներն ու հեղափոխական գործունեությունը

**Հայկական կոմիտեների նպատակներն ու հեղափոխական գործունեությունը**, (Սահմանադրության հռչակումից առաջ և հետո)» ("Ermeni komitete rinin amai ve harekatihtilSliyesi (ilan-mesrutiyetten evvel ve sonra")), «փաստաթղթերի» ժողովածու։ Հրատարակել է Օսմանյան կայսրության ներքին գործերի նախարարությունը 1916 թվականին, Կոստանդնուպոլսում։ Հայերի ցեղասպանության ժամանակ նման հրատարակության ի հայտ գալը նպատակ ուներ արդարացնել կառավարող շրջանների հայաջինջ քաղաքականությունը, հայերի դեմ հանել կայսրության մուսուլման բնակչությանը։ Ժողովածուն լի է կողմնակալ մեկնաբանություններով և թուրքական պետությունը ոչնչացնելու նպատակով հայ քաղաքական կազմակերպությունների նախապատրաստած զինված ապստամբության մասին շինծու փաստերով, պարունակում է բազմաթիվ «փաստեր» ու «վկայություններ» «իսլամադավան խաղաղ բնակչության» նկատմամբ հայկական զինված ջոկատների կատարած բռնությունների մասին։

Գրքի վերջում տրված են լուսանկարներ, որոնցում պատկերված են հայ կամավոր, ջոկատները, նրանց զենքի պահեստները, «հայերից խոշտանգված» կանանց, երեխաների և ծերերի մարմինները։ Համաշխարհային հասարակայնությանը «պատմական ճշմարտությանը» ծանոթացնելու նպատակով այդ գիրքը թարգմանվել է ֆրանսերեն և 1917 թվականին լույս ընծայվել Կոստանդնուպոլսում։ Ժողովածուն հայերի ցեղասպանության պատմության նենգափոխման առաջին փորձերից է։

Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանություն
Սանդերսի առաքելություն

**Սանդերսի առաքելություն**, գերմանական զինվորական առաքելություն (միսիա) գեներալ Լիման Օտտո ֆոն Սանդերսի գլխավորությամբ, որ Թուրքիա էր ուղարկվել 1914-1918 թթ-ի Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին։ Շարունակել է Կ. Գոլցի գերմանական առաքելության սկսած թուրքական բանակի վերակառուցման աշխատանքները։ Թուրքիա գալով (1913 թ-ի դեկտեմբերին)՝ Սանդերսը նշանակվել է զինվորական գերագույն խորհրդի անդամ և ռազմական դպրոցների տեսուչ, Սանդերսի առաքելության անդամները ստանձնել են հրամանատարական ու շտաբային կարևոր պաշտոններ։ Նրանց թիվը գնալով ավելացել է. 1914 թ-ի օգոստոսին առաքելության կազմում կար 70, պատերազմի վերջում՝ մոտ 800 սպա։ Սանդերսի առաքելության խնդիրն էր ոչ միայն թուրք, բանակի մարտական ու մարտավարական պատրաստականության բարձրացումը, նրա վերառազմականացումը, այլև թուրքական բանակն ու Թուրքիայի տարածքն ապագա պատերազմում Ռուսաստանի դեմ օգտագործելու, Օսմանյան կայսրությունում Գերմանիայի տնտեսական և քաղաքական ազդեցությունն ուժեղացնելու համար անհրաժեշտ պայմանների ստեղծումը։ Թուրքիա ուղարկելուց առաջ կայզեր Վիլհելմ ll-ը Սանդերսին խորհուրդ է տվել իր գործունեությունը սկսել Թուրքիայի արևելյան նահանգներից։

1914 թ-ի օգոստոսին ստորագրվեց գերմանա-թուրքական դաշնակցային գաղտնի պայմանագիրը, որով Թուրքիան պարտավորվեց որպես Գերմանիայի դաշնակից պատերազմի մեջ մտնել Ռուսաստանի դեմ։ Սանդերսի առաքելությունը մնում էր Թուրքիայում, և նրան «իրական իշխանություն» էր տրվում թուրք, բանակի ընդհանուր գործողություններում։

Թուրքիայում գտնվող գերմանացի սպաները, այդ թվում նաև Սանդերսի առաքելության անդամները, պատասխանատվություն են կրում թուրք, իշխանությունների կազմակերպած հայերի տեղահանության և ցեղասպանության համար։ Նրանց հայտնի էին թուրք, իշխանությունների մտադրությունները հայ բնակչության տեղահանության մասին։ Եվ նույնիսկ այն բանից հետո, երբ աշխարհն իմացավ այդ գործողության ահավոր հետևանքների մասին, գերմանական ներկայացուցիչներն ամեն կերպ արդարացնում էին թուրք ջարդարարների քայլերը։
Գեներեալ Լիման ֆոն Սանդերսը հայտարարեց, որ երիտթուրքերը մեղք չունեն հայերի ցեղասպանության մեջ, և որ արևելյան նահանգներից հայերի ամբողջական տեղահանության հրամանը թելադրված էր «ռազմական և քաղաքական անհարժեշտությամբ»։ 1921 թ-ի հունիսին Բեռլինում հանդես գալով Ս. Թեհլերյանի դատավարության ժամանակ՝ նա փորձում էր ժխտել գերմանական հրամանատարության հանցավոր մասնակցությունը Թուրքիայի հայ բնակչության ջարդերին և այդ ամենի պատասխանատվությունն ամբողջովին բարդել թուրքերի վրա։ Սակայն փաստագրական տվյալներն անհերքելիորեն վկայում են, որ գերմանական զինվորական խորհրդականները, այդ թվում նաև Սանդերսի առաքելության անդամները, ոչ միայն մասնակցել են թուրքական բանակի ռազմական գործողությունների ծրագրերի մշակմանը, այլև թուրքական իշխանություններին հուշել են հայերին հայրենի հողից հանելու և անապատները քշելու միտքը։ Գերմանական քաղաքագետներն ու զինվորական խորհրդականները չէին թաքցնում, որ հայերը խոչընդոտ էին «իրենց ոազմական նպատակների ճանապարհին»։

Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմ
Համազասպ Համաձայնագիր Հայաստանի Հանրապետության և ՌԽՖՍՀ միջև (1920)

**Համազասպ Համաձայնագիր Հայաստանի Հանրապետության և ՌԽՖՍՀ միջև** 1920 թվական, ստորագրվել է դեկտեմբերի 2-ին, Հայաստանի կառավարության և Հայաստանում ՌԽՖՍՀ լիազոր ներկայացուցիչ Բ. Լեգրանի գլխավորած ՌԽՖՍՀ պատվիրակության (տես Լեգրանի առաքելություն 1920 թվական) միջև երկարատև բանակցություններից հետո։ խորհրդային կողմի նպատակն էր խորհրդային իշխանություն հաստատել Հայաստանում խաղաղ ճանապարհով։ Համաձայնագրով Հայաստանը հայտարարվում էր անկախ սոցիալիստ, հանրապետություն, Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը հեռացվում էր իշխանությունից, ամբողջ իշխանությունն անցնում էր ժամանա կավոր ռազմահեղափոխական կոմիտեին, որի կազմի մեջ էին մտնում կոմկուսի 5 անդամներ և 2 ձախ դաշնակցական։ խորհրդային Ռուսաստանի կառավարությունը պարտավորվում էր անհրաժեշտ ռազմական ուժեր կենտրոնացնել խորհրդային Հայաստանի անկախությունը պաշտպանելու համար։ Մինչդեռ արդեն 1920 թվականի նոյեմբեմբերի վերջին Հայաստանի հյուսիսային շրջաններում հայտարարվել էր խորհրդային իշխանություն, կոմունիստների գլխավորած Հայաստանի Հեղկոմը նոյեմբերի 29-ին հայտարարեց խորհրդային իշխանության հաղթանակը և դեկտեմբերի 4-ին ժամանեց Երևան։ Հեղկոմը չհամաձայնվեց համաձայնագրի այն պայմանի հետ. ըստ որի ռազմահեղափոխական կոմիտեի կազմում ՀՀԴ կուսակցությունը պիտի իր ներկայացուցիչներն ունենար։

Կատեգորիա:Համաձայնագրեր
Հայ նոր դիմադրություն

**Հայ նոր դիմադրություն (ՀՆԴ)** (), հայկական քաղաքական ընդհատակյա զինված կազմակերպություն։ Գործել է 1977-83 թվականներին։ ՀՆԴ-ը 1970-ական թվականներին հրապարակ իջած հայ զինված խմբակներից միակն Էր, որի գործողություններն ուղղված էին ոչ միայն թուրքական այլև արտասահմանում գտնվող խորհրդային հաստատությունների դեմ։

Գտնելով, որ հայերի առաջին թշնամին տակավին թուրքական պետությունն է, ՀՆԴ-ն կոչ է արել չմոռանալ նաև այն, որ խորհրդային վարչակարգը Հայկական ԽՍՀ-ում բռնությունների է դիմում ազատախոհական շարժումները ճնշելու համար։ Կազմակերպությունը իրեն հայտարարել է ՀԽՍՀ ընդհատակում գործող Ազգային միացյալ կուսակցության բարեկամ և դաշնակից, թեև նրանց միջև գործնական կապերի գոյությունը հաստատող որևէ փաստ չկա։

ՀՆԴ-ի գործունեությունը սահմանափակվել է միայն խափանարարական գործողություններով։ ՀՆԴ-ը պատասխանատվություն է ստանձնել 1979 թվականի դեկտեմբերի 22-ին Փարիզում թուրքական դեսպանատան բարձրաստիճան պաշտոնյայի սպանության համար։ Նույն գործողությունը հանձն է առել նաև Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակը (ՀԱՀԳԲ)։

Կազմակերպության հիմնադիրների և առաջնորդների մասին տեղեկությունները քիչ են։ 1983 թվականի փետրվարին Բրյուսելում (Բելգիա) Turkish Airlines-ի շենքում տեղի ունեցած ռազմագործողությունից հետո, կազմակերպությունը կամ ամբողջովին դադարեցրել է իր գործողությունները կամ միաձուլվել է ավելի մեծ խմբերի հետ, ինչպիսին է ՀԱՀԳԲ-ը։

## Գործողություններ

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Հայկական հարց հանրագիտարան

Կատեգորիա:Հայկական ազգայնականություն
Կատեգորիա:Հայկական զինյալ կազմակերպություններ
Հայ հեղափոխական բանակ

**Հայ հեղափոխական բանակ (ՀՀԲ)** (, ), հայ քաղաքական ընդհատակյա կազմակերպություն։ Իրեն ներկայացրել է իբրև հայկական մի նոր զինված կազմակերպություն, որն իր պայքարը կենտրոնացնում է միայն թուրքական պետության դեմ՝ ի նպաստ Հայ դատի, և այլ շահեր չի հետապնդում։

Հակաթուրքական զինված գործողություններով հանդես է եկել 1983-85 թվականներին։

ՀՀԲ գործողություններից են 1983 թվականի հուլիսի 27-ին Լիսաբոնի թուրքական դեսպանատան (մասնակիցները՝ Սեդրակ Աճեմյանը, Վաչե Տաղլյանը, Սիմոն Յըահնյանը, Սարգիս Աբրահամյանը և Արա Քերզլյանը ինքնաողջակիզվեցին գործողության ընթացքում), 1985 թվականի մարտի 12-ին՝ Օտտավայի թուրքական դեսպանատան գրավումը (գործողության մասնակիցները՝ Հովիկ Նուբարյանը, Գևորգ Մարաշլյանը և Րաֆֆի Թիթիզյանը դատապարտվեցին ցմահ բանտարկության)։

ՀՀԲ գործունեությունը լայնորեն լուսաբանվել է ՀՅԴ մամուլում, ձերբակալված անդամն պաշտպանությունը ստանձնել են տեղական դաշնակցական կազմակերպությունները, բայց ՀՅԴ-ն ժխտել է որևէ կազմակերպչական կապը ՀՀԲ-ի հետ։

## Հարձակումներ
* Հուլիսի 27, 1983 թվական, Լիսաբոն, Պորտուգալիա՝ Հարձակում Լիսաբոնում Թուրքիայի դեսպանատան վրա 1983, որտեղ սպանվեցին հինգ նախապատրաստողները, պորտուգալացի ոստիկանը (Մանուել Պաչեկո) և թուրք գործերի ժամանակավոր հավատարմատարի կինը, Չահիդե Միչիոգլուն. մեկ այլ պորտուգալացի ոստիկան ծանր վիրավորվեց։
* Հունիսի 20, 1984 թվական, Վիենա, Ավստրիա՝ թուրքական դեսպանատան առևտրական և աշխատանքային կցորդ Էրդողան Յոզենը սպանվեց իր մեքենայի պայթյունի ժամանակ։ ՀՀԲ-ն ստանձնեց պատասխանատվությունը։
* Սեպտեմբերի 3, 1984 թվական, Ստամբուլ, Թուրքիա՝ երկու ՀՀԲ անդամները սպանվեցին Թոփքափը ամրոցի դիմաց իրենց ռումբի սխալ օգտագործման պատճառով։
* Նոյեմբերի 19, 1984 թվական, Ավստրիա՝ Էնվեր Էրգյունը, ՄԱԿ պաշտոնյա, սպանվեց Վիենայում։ ՀՀԲ-ն ստանձնեց պատասխանատվությունը։
* Մարտի 12, 1985 թվական, Օտավա, Օնտարիո, Կանադա՝ երեք ՀՀԲ անդամ հարձակվեցին Օտավայում Թուրքիայի դեսպանատան վրա, սպանելով Pinkerton-ի գործակալ Կլոդ Բռունելին, ով փորձել էր կանգնեցնել իրենց, վերցնում են 12 պատանդ և ապարդյուն փորձ են ձեռնակում թուրք դեսպանին սպանելու։ Ավելի ուշ նրանք դատապարտվում են ցմահ, ներառյալ 25 տարի առանց ներման։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Հայկական հարց հանրագիտարան

Կատեգորիա:Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն
Կատեգորիա:Հայկական ազգայնականություն
Կատեգորիա:Հայ դատ
Կատեգորիա:Հայկական զինյալ կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Սոցիալ-դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցություն
Հայերի ցեղասպանությունը ըստ երիտթուրքերի դատավարության փաստաթղթերի

[մինի|Դատավարություններից մեկի ժամանակ ([ապրիլի 8, 1919)]]

**«Հայերի ցեղասպանությունը ըստ երիտթուրքերի դատավարության փաստաթղթերի»**, ժողովածու, որն ընդգրկում է 1919-20 թվականներին Կոստանդնուպոլսում տեղի ունեցած երիտթուրքական «Միություն և առաջադիմություն» (*«Իթթիհաթ վե Թերաքքի»*) կուսակցության ղեկավար գործիչների դատավարության այն փաստաթղթերը, որոնք վերաբերում են արևմտահայերի տեղահանությանը և ցեղասպանությանը՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի (1914-18) ժամանակ։ Նյութերը վերցված են 1919-20 թվականներին Պոլսում հրատարակվող «Թաքվիմի վեքայի» («Իրադարձությունների օրացույց») թուրքական պաշտոնաթերթի հավելվածից։

Ժողովածուն կազմված է առաջաբանից և երեք մասից։ Աոաջաբանում համառոտ տրված են հայերի ցեղասպանության իրագործման պատմությունը և 1919 թվականի Երիտթուրքերի դատավարության ընթացքը։ Առաջինին մասում տրված են երիտթուրքական կառավարության ղեկավարների և «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության ԿԿ անդամների, 2-րդ մասում՝ կուսակցության շրջանային պատասխանատու քարտուղարների և պաշտոնյաների, 3-րդ մասում՝ Յոզղատի, Տրապիզոնի, Բյոյուքդերեի և Խարբերդի տեղահանությունն ու կոտորածները կազմակերպողների դատավարության նյութերը։

Ժողովածուն պարունակում է նաև ամփոփումներ ռուսերեն և անգլերեն լեզուներով, դատավարության նյութերի լուսապատճեններ։

Ժողովածուի նյութերն ապացուցում են, որ արևմտյան Հայաստանում և Օսմանյան կայսրությունում կատարված հայերի ցեղասպանությունը պետական մակարդակով մշակված և կազմակերպված գործողություն էր։

## Գրականություն
* «Հայերի ցեղասպանությունը ըստ երիտթուրքերի դատավարության փաստաթղթերի», աոաջաբանը, թարգմանական և ծանոթագրությունները՝ Ա. Հ. Փափազյանի, Ե., 1988։

Կատեգորիա:Հայկական հարց
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանությանն առնչվող փաստաթղթեր
Արմենակ Հովհաննիսյան

**Արմենակ Արսենի Հովհաննիսյան** (), գվարդիայի սերժանտ, Փառքի երեք աստիճանի շքանշանների ասպետ (օգոստոսի 8, 1944, փետրվարի 27, 1945, մայիսի 19, 1945)։ 1939-1941 թվականներին եղել է ՀամԼԿԵՄ Ռոստովի մարզի Մյասնիկյանի շրջանի ագիտացիայի և պրոպագանդայի բաժնի վարիչ։

1941-1945 թվականներին մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ Փառքի շքանշանների է արժանացել Դնեստր գետի արևմտյան ափին հենակետ գրավելու, Վիսլա գետի արևմտյան ափին նվաճված հենակետը ընդարձակելու, թշնամու գերազանց ուժերին դիմադրելու և Բեռլինի գրավման ժամանակ ցուցաբերած խիզախության համար։ Զորացրվելուց (1946) հետո նա մոտ 20 տարի աշխատել է Հյուսիսային Կովկասի շինարարական կազմակերպություններում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Կատեգորիա:Փառքի շքանշանի հայ ասպետներ (ԽՍՀՄ)
Հոսք

260px|մինի|Առվակի հոսքը ձմռանը
**Հոսք**, ջրաբանության մեջ, որևէ ժամանակահատվածում ցամաքի տվյալ տարածությունից հոսող ջրի քանակը։ Հանդիսանում է ջրի համաշխարհային ջրապտույտի բաղկացուցիչ օղակը։ Լինում է մակերևութային և ստորգետնյա։ Հոսքը ազդում է ռելիեֆի ձևավորման, երկրաքիմիական պրոցեսների, հողածածկի գոյացման (զարգացման), բուսածածկի տեղաբաշխման և այլ երևույթների վրա։ Հոսքի մեծությունն ու ռեժիմը կախված են մթնոլորտային տեղումներից, գոլորշիացումից, ջերմային պայմաններից, ռելիեֆի երկրաբանական կառուցվածքից, բնույթից, վայրի հողաբուսական ծածկույթից։ Հոսքի հետ են կապված էրոզիան, բնական դրենաժներն (ջրաքաշումը) ու ոռոգումը, տեղատարված նյութի աեղափոխումն ու կուտակումը։ Հոսքը արտահայտվում է մ³-ով կամ  կմ³-ով, մեծությունը բնութագրվում է հոսքի շերտի բարձրությամբ (մմ կամ սմ), ծավալով (մ³ կամ  կմ³), միջին ծախսով (մ³/վրկ), մոդուլով (լ/վրկ  կմ²)։ 

Կատեգորիա:Ջրաբանություն
Ալի Մուբարաք

**Ալի Փաշա Մուբարաք** (, ), արաբ գրող և թարգմանիչ, եղել է Եգիպտոսի լուսավորության նախարար, նահդայի հիմնադիրներից։

## Կենսագրություն
Մուհամմադ Ալիից հետո Եգիպտոսում իշխանության է գալիս Իսմայիլ փաշան, ում օրոք մշակութային զարգացումը շարունակում է ընթանալ նույն հունով։ Այդ ժամանակաշրջանում եգիպտական մշակույթի ամենաակնառու ներկայացուցիչներից էր փաշա Ալի Մուբարաք փաշան (1823-1893 թթ.)։ Նա ծնվել է քրիստոնյա ընտանիքում, ստացել է բժշկական կրթություն։ Նա այն ուսանողներից էր, ով 1844 թ. երկրորդ հոսքով մեկնեց Ֆրանսիա։ Այնտեղ 4 տարի սովորելով ռազմական գործ, վերադառնում է Եգիպտոս և 1853-1854 թվականներին եգիպտական զորքի կազմում մասնակցում է Ղրիմի պատերազմին։ Իսմայիլի իշխանության գալուց հետո նրան է վստահվում բարձր պաշտոն ռազմական նախարարությունում։ Ալի Մուբարաքի աշխատություններից հայտնի է «Թաուֆիկի նոր նախաձեռնությունները» (՝ ալ-խուտատ ալ-թաուֆիկիյա ալ-ջադիդա)։

1865 թվականին, երբ սուլթան Աբդուլ Ազիզը այցելում է Եգիպտոս, նկատում է, որ եգիպտական հին արժեքավոր ձեռագրերը անուշադրության են մատնված և առաջարկում է Իսմայիլին հավաքել դրանք բոլորը մեկ ընդհանուր գրապահոցում։ Իսմայիլի նախաձեռնությամբ ստեղծվում է հայտնի «Խեդիվի եգիպտական գրադարանը» (՝ ալ-Քութուբխանա ալ-խեդիվիյա ալ-մասռիյա)։ Ալի Մուբարաքին է վստահվում նորաստեղծ գրադարանի կարգավորումը, ով այդ ժամանակ հոգևոր ունեցվածքների նախարարն էր։ 1871-1872 թվականներին Ալի Մուբարաքի կողմից տպագրվում են մի շարք աշխարհագրության, երկրաչափության և բժշկության դասագրքեր՝ զիվորական կրթական հաստատությունների համար։ Մեկ տարի անց, զբաղեցնելով ազգային լուսավորության նախարարի պաշտոնը, նա ձեռնամուխ է լինում եվրոպական օրինակով համալսարանի հիմնադրման։ Նմանատիպ համալսարանի կառուցման գաղափարը կար դեռևս Մուհամադ Ալիի ժամանակից։ Ոգեշնչվելով նոր հիմնադրված համալսարանի դասախոսներից մեկի աշխատանքով, Ալի Մուբարաքը ստեղծում է նմանատիպ աշխատություն՝ Ալամադդին վերնագրով։ Այն իրենից ներկայացնում էր 4 հատորանի գիտական աշխատանք, գրված էր կիսագեղարվեստական ոճով։ Ի տարբերություն ալ-Տահտաուիի ստեղծագործության, այն նախատեսված էր մեծահասակների համար, ում նա ձգտում էր ծանոթացնել մարդկային գիտելիքների բոլոր ոլորտներին։ Նրա մյուս ստեղծագործություններից հայտնի է Մուհամմադ մարգարեի մասին հադիսներից մեկի մեկնաբանությունը։ Ալի Մուբարաքը մեկնաբանելով այն, կոչ է անում մուսուլմաններին չմոռանալով Աստծուն ջանասիրաբար աշխատել ապագայի համար։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Долинина А.А. Очерки истории арабской литературы нового времени. Египет и Сирия. Публицистика 1870-1914. М., 1968.
* Борисов В.М. Современная египетская проза. М„ 1961.
* Крымский А.Е. История новой арабской литературы (XIX - начало XX века). М, 1971.
* Сафронов В.В. Новая арабская литература. М., 1996. 

## Արտաքին հղումներ
* Ալամ ալ-դին, Ալի Մուբարաքի ստեղծագործությունը, արաբերեն

Կատեգորիա:Արաբ գրողներ
Կատեգորիա:Արաբ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի արաբներ
Կատեգորիա:Փաշաներ
Կատեգորիա:Արաբ քաղաքական գործիչներ
Աբգար Հովհաննիսյան (հրապարակախոս)

**Աբգար Հարությունի Հովհաննիսյան** (), հայ հրապարակախոս, թարգմանիչ, հասարակական գործիչ։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Թիֆլիսի գիմնազիան, Լայպցիգի համալսարանի փիլիսոփայական ֆակուլտետի տնտեսագիտական բաժինը։ 1879 թվականից մինչև կյանքի վերջն աշխատել է Թիֆլիսի փոխադարձ վարկի ընկերության բանկում՝ որպես կառավարիչ։ 1879-1880 թվականներին եղել է Թիֆլիսի հայկական թատրոնի տնօրեն, 1880-1889 թվականներին՝ իր իսկ ստեղծած «Թիֆլիսի հայերեն գրքերի հրատարակության ընկերության» նախագահ։ 1876-1881 թվականներին լույս է ընծայել «Փորձ» հանդեսը, 1882-1898 թվականներին՝ «Արձագանք» պարբերաթերթը, որի էջերում տպագրել է ֆելիետոններ Մախլաս կեղծանունով։ 1886 թվականին հայագետ Արթուր Լայստի գործակցությամբ հիմնադրել է «Armenische Bibliothek» մատենաշարը և 2 հատորով գերմաներեն հրատարակել հայ գրականության ընտիր նմուշները։ Մասնակցել է Բեռլինի համալսարանի պրոֆեսոր Ֆրանց Ֆինկի «Հանդես հայագիտության» 8 ժողովածուների հրատարակությանը։ Ֆրանսերենից ու գերմաներենից թարգմանել է պիեսներ, ինչպես նաև ֆրանսերեն է թարգմանել Րաֆֆու «Խաս Փուշ» (1902 թվական) և «Բիբի Շարաբանի» (1902 թվական) վիպակները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Լաթակիայի մարզ

**Լաթակիայի մարզ** (), մարզի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր Սիրիայի Արաբական Հանրապետության հյուսիս-արևմուտքում։ Գտնվում է Սիրիայի արևմուտքում, ունի ելք դեպի Միջերկրական ծով և սահմանակցում է Թուրքիայի հետ։ Մարզը զբաղեցնում է 2297 կմ² տարածք և Սիրիայի փոքր մարզերից է։ Ունի 1,364,985 բնակչույթուն (2010 թ.)՝ հիմնականում ալավիներ, որոշակի թիվ են կազմում նաև հայերը՝ բնիկ և վերջին 200 տարում տեղափոխված։ Խոշոր քաղաքներն են՝ Լաթակիա, Ջաբլե, Քեսաբ, Ալ-Կարդահա և Սլինֆա։

## Պատմություն
Լաթակիան մ.թ.ա. 1-ին դարում եղել է Տիգրան Մեծի հայկական պետության կազմում։ Տարբեր ժամանակներում ամբողջությամբ կամ մասամբ ընդգրկված է եղել Անտիոքի, Կիկիկյան Հայաստանի, Հալեպի ամիրայության և այլ պետությունների ու պետական կազմավորումների կազմում։ Խաչակրաց արշավանքների ընթացքում եղել է արաբների և խաաչակիրների բախման կիզակետում։

2011 թվականից սկսված Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում քաղաքը տուժել է Սիրիայի ապստամբների ռազմական գործողություններից, քանի որ երկրի ղեկավար ուժի՝ ալ-Ասադ ընտանիքի ու ալավիների միջնաբերդն է։ 2014 թվականի մարտի կեսերից նույն պատճառով, միջազգային տարբեր ահաբեկչական խմբավորումների անդամ հանդիսացող մի քանի հազար գրոհայիններ Թուրքիայի զինուժի անմիջական աջակցությամբ Թուրքիայի տարածքից ներխուժել են մարզի տարածք՝ գրոհելով ավելի քան 2000 տարի հայաբնակ Քեսաբի շրջանի գյուղերն ու ավանները, առաջին հերթին հենց Քեսաբ, որոնք անմիջապես հարակցում էին Թուրքիային։

## Աշխարհագրություն
Լաթակիայի մարզն գտնվում է Սիրիրայի հյուսիս-արևմուտքում, վարչկենտրոն Լաթակիա։ Սահմանակից է հյուսիսում՝ Թուրքիա, հյուսիս-արևելքում՝ Իդլիբի մարզ, արևելքում՝ Համայի մարզ, հարավում Տարտուսի մարզ, արևելքում՝ Միջերկրական ծով։ Մարզի ընդհանուր տարածքը 2297 կմ² է։

## Ժողովրդագրություն
Ըստ 2011 թվականի տվյալներով մարզի բնակչությունը կազմում է 1,364,985 մարդ, մարզի բնակչությունն ընդգրկում է էթնիկական տարբեր խմբեր՝ արաբներ, հույներ և հայեր բնիկ և վերջին 200 տարում տեղափոխված։ Բնակչության մեծամասնությունն Ալավիներ են։

## Վարչական բաժանումը
Մարզը բաժանվում է 4 գավառների (մինտականեր)։ Դրանք են՝

* Ալ-Հաֆֆայի գավառ (), կենտրոն՝ Ալ-Հաֆֆա, բնակչություն 81 213, 5 շրջան
* Ալ-Կարդահայի գավառ (), կենտրոն՝ Ալ-Կարդահա, բնակչություն 75 279, 4 շրջան
* Լաթակիայի գավառ (), կենտրոն՝ Լաթակիա, բնակչություն 526 888, 7 շրջան
* Ջաբլեի գավառ (), կենտրոն՝ Ջաբլե, բնակչություն 196 171, 6 շրջան

## Պատկերասրահ

وادي قنديل (wadi kandel ).jpg|Միջերկրական ծով
Holy Mother of God Armenian Apostolic Church, Kessab, Syria.jpg|Քեսաբ


## Տես նաև
*Սիրիական ճգնաժամ
*Վարչական բաժանում
*Սիրիայի մարզեր

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լաթակիայի մարզ
Արիստակես Հովհաննիսյան

**Արիստակես Հովհաննիսյան** (), հայ երաժշտական գործիչ, ձայնագրագետ։

## Կենսագրություն
Արիստակես Հովհաննիսյանը ծնվել է Կոստանդնուպոլսում։ Եղել է Համբարձում Լիմոնջյանի ավագ աշակերտն ու գործի շարունակողը։

Լրացրել է նոր հայկական ձայնագրության տևողության նշանները, սահմանել նրանց անունները, ինչպես և արագության չափերը (ծանր, չափավոր, հորդոր), փորձել է ձայնանիշներին նոր միավանկ անուններ տալ (ահ, նի, զի, բի, ֆի, լի ևն), որոնք հետագայում չեն կիրառվել։ Եղել է Կոստանդնուպոլսի Գափու եկեղեցու դպիրը, Լիմոնճյանքի մահից հետո՝ նաև Մայր վարժարանի երաժշտության դասատու։ Կատարել է շարականների գրառումներ, չափածոյի վերածել արձակ խոսքերը (մերժվել է Կոստանդնուպոլսի երաժշտական հանձնաժողովի կողմից)։ Գ. Երանյանի հետ ձեռնարկել է եվրոպական նոտագրությամբ հայ առաջին երաժշտական հանդեսի՝ «Քնար արևելյանի» հրատարակությունը (1857 թվական, տևել է մեկ տարի)։ Գրել է հոգևոր թեմաներով երգեր, «Լևոն առաջին իշխան Կիլիկիո և որդի նորին կույր Ռուբեն» երգախառն թատերգության (բեմադրությունը՝ 1872 թվական) երաժշտությունը, որոնք չեն պահպանվել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Երաժշտական գործիչներ
Ֆրեդերիկ Կավենդիշ

**Ֆրեդերիկ Չարլզ Կավենդիշ (Քավենդիշ)** (), (), անգլիացի հասարակական գործիչ։

1897 թվականին հիմնադրել է «Հայաստանի բարեկամներ» կազմակերպությունը և դարձել դրա նախագահը։ Եղել է Լորդ Մեյորզի հայ փախստականների ֆոնդի փոխնախագահը։ Օսմանյան կայսրությունում քրիստոնյա փոքրամասնությունների, մասնավորապես՝ հայ ժողովրդի շահերի պաշտպանության մասին Ու. Գլադստոնի լիբերալ կուսակցության գաղափարների համակիրն էր։ Քավենդիշը և նրա կազմակերպությունը մեծ օգնություն են ցույց տվել Թուրքիայում կոտորածներից և ջարդերից տուժած հայ բնակչությանը և փախստականներին ինչպես 19-րդ դարի 90-ական թվականների վերջին, այնպես էլ 1915-1920 թվականների ընթացքում։ 1913 թվականի հունվարին նամակով դիմել է արտգործնախարար Է. Գրեյին՝ պահանջելով օգնել և պաշտպանել հայ ժողովրդին, քանի որ Մեծ Բրիտանիան «կրկնակի պատասխանատվություն» է կրում նրա առջև 1878 թ. Բեռլինի դաշնագրի և Կիպրոսի կոնվենցիայի պատճառով։ Գտնում էր, որ եթե բրիտանական կառավարությունը անհապաղ չձեռնարկի հայերին պաշտպանող միջոցառումներ, ապա նրանց սպառնում է ֆիզիկական ոչնչացում։ 1915 թվականին Ջ. Բրայսի հետ ստորագրել է հայ փախստականներին օգնելու խնդրանքով «Թայմս» թերթում տպագրված Բրիտանիայի հասարակայնությանն ուղղված դիմումը։

## Երկեր
The Peril of Armenia. "Contemporary Review", 1913, v. 103.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայտնի սպանվածներ
Հովհաննես Հովհաննիսյան (վիրաբույժ)

**Հովհաննես Հովաննիսյան** (), հայ վիրաբույժ։ Նրա պատվերով 1914-1917 թվականներին Երևանում կառուցվել է ԱՕԿՍ-ի շենքը, որն այն ժամանակ ծառայում էր որպես մասնավոր վիրաբուժական հիվանդանոց։

## Կենսագրություն
1891 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1895 թվականին նշանակվել է Երևանի քաղաքային հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ, աչքի հիվանդությունների ու վիրաբուժական բաժանմունքների վարիչ։ Կատարելագործվել է Մոսկվայի (1889 թվական), Բեռլինի (1904 թվական), Վիեննայի և Փարիզի (1906, 1908 թվականներ) վիրաբուժական կլինիկաներում։ 1911 թվականին Երևանում բացել է սեփական վիրաբուժական հիվանդանոց՝ 10 մահճակալով, որը գոյություն է ունեցել մինչև 1923 թվականը։ Եղել է հասարակական ակտիվ գործիչ, դպրոցական բժիշկ, Կովկասի հայոց բարեգործական ընկերության Երևանի բաժանմունքի նախագահ, քաղաքների միության Երևանի կոմիտեի բժշկական բաժնի վարիչ, Երևանի բժշկական ընկերության նախագահության անդամ։ Գրել է նաև վիրաբուժության տարբեր հարցերի վերաբերյալ աշխատություններ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Աբուսահլ Ա Արծրունի

**Աբուսահլ Արծրունի** կամ *Աբուսահլ-Համազասպ* (ծննդյան թվականն անհայտ – 972), Վասպուրականի թագավոր (958-972), Գագիկ Արծրունու որդին և Դերենիկ Արծրունու եղբայրը։

Վասպուրականի թագավոր Աբուսահլ-Համազասպը (Աբուսահլ Արծրունի), ծնվել է Վասպուրականի թագավորության մայրաքաղաք Վանում՝ նրա առաջին թագավոր Գագիկ-Խաչիկի ընտանիքում։ Իշխել է 958 թվականից՝ հաջորդելով ավագ եղբորը՝ Դերենիկին։

Աբուսահլի օրոք Վասպուրականի թագավորությունը հակվում է Բյուզանդիայի կողմը՝ դառնալով հունամոլ տարրերի ապաստան։ Աբուսահլ-Համազասպը հանդիսավորությամբ ընդունեց բյուգանդական կայսեր ներկայացուցիչ Պանդալեոնին (965), պատսպարեց հունադավանության պատճառով Անիից վտարված Վահան Ա Սյունեցի կաթողիկոսին (968)։

Աբուսահլի երեք որդիները՝ Աշոտ-Սահակը, Գուրգեն-Խաչիկը և Սենեքերիմ-Հովհաննեսը, իրար հաջորդելով, եղել են Վասպուրականի թագավորության վերջին արքաները՝ միասին իշխելով ավելի քան կես դար։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Հայոց անձնանունների բառարան, Հրաչյա Աճառյան, Հատոր 1, Ցուցակ 1, Էջ 26

## Արտաքին հղումներ
* Վասպուրականի թագավորություն
* Վասպուրականի թագավորություն 
* Վասպուրականի թագավորություն
* Վասպուրականի թագավորություն

Կատեգորիա:Վասպուրականի արքաներ
Կատեգորիա:Վասպուրականի պատմություն
Կատեգորիա:Արծրունիներ
Կատեգորիա:Ծննդյան ամսաթիվն անհայտ
Կատեգորիա:Ծննդյան տարեթիվն անհայտ
Կատեգորիա:Մահվան ամսաթիվն անհայտ
Կատեգորիա:Վասպուրականի թագավորություն
Նար Հովհաննիսյան

**Նար Միքայելի Հովհաննիսյան** (), հայ խորհրդային երգիչ (բաս), ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1969), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։ 

Նար-Դոսի որդին է։

## Կենսագրություն
1941 թվականին ավարտել է Թբիլիսիի կոնսերվատորիան (Ե. Ա. Վրոնսկու երգեցողության դասարան)։ 1931-1937 թվականներին՝ Թբիլիսիի օպերայի և բալետի թատրոնի խմբերգիչ, 1945-1951 թվականներին՝ մեներգիչ։ 1951 թվականից՝ Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի մեներգիչ։ Նրա հնչուն, հյութեղ, հարուստ երանգավորումով ձայնն առանձնապես արտահայտիչ է ցածր ձայնածավալում։ Դերասանական վառ տաղանդը, զուսպ, առնական խաղը հնարավորություն են ընձեռել կերտել երաժշտական-բեմական տպավորիչ կերպարներ՝ Դավիթ Բեկ (Արմեն Տիգրանյանի «Դավիթ Բեկ»), Նադիր շահ (Սպենդիարյանի «Ալմաստ»), Ներսես, Հոր-հոր աղա (Չուխաճյանի «Արշակ Բ», «Լեբլեբիջի»), Դև Ենոք (Գ. Արմենյանի «Խորտակում»), Թորոս (Բաբաևի «Արծվաբերդ»), Կոչուբեյ (Չայկովսկու «Մազեպա»), Կոնչակ (Բորոդինի «Իշխան Իգոր»), Ջրաղացպան (Դարգոմիժսկու «Ջրահարս»), Դոն Բազիլիո (Ռոսսինիի «Սևիլյան սափրիչ»), Ռամֆիս (Վերդիի «Աիդա»), Մեֆիստոֆել (Գունոյի «Ֆաուստ»), Օրովեզ (Բելլինիի «Նորմա»), Ցանգալա (Փալիաշվիլու «Դաիսի») և այլն։ 1954-1963 թվականներին դասավանդել է Երևանի կոնսերվատորիայում։ Համերգներով հանդես է եկել ԽՍՀՄ քաղաքներում և արտասահմանում (Սիրիա, Լիբանան, ԿԺԴՀ, Բելգիա, Հունգարիա, ԱՄՆ, ԳԴՀ, Լեհաստան, Լյուքսեմբուրգ, Աֆրիկայի 9 երկրներ)։ ՀԽՍՀ IV գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։

## Մասնակցություն Հայրենական պատերազմին
1941 թվականի հունիսի 24-ին Նար Հովհաննիսյանը կամավոր, որպես Սևծովյան հատուկ զորամասի շարքային զինվոր հիտլերյան հրոսակների դեմ մարտնչել է Հյուսիսային Կովկասում, Կերչի, Սևաստոպոլի, Թեոդոսիայի ազատագրմանը։ 1943 թվականին Հովհաննիսյանը ծանր կոնտուզիա է ստացել, տեղափոխվել է հոսպիտալ, այնտեղից էլ՝ Մոսկվա։ Մարտական սխրանքների համար պարգևատրվել է Հայրենական մեծ պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանով՝ երկու անգամ, Մարտական ծառայության համար, Սևաստոպոլի պաշտպանության համար, Կովկասի պաշտպանության համար և բազմաթիվ շքանշաններով ու մեդալներով։

## Պարգևներ
* Լենինի շքանշան
* Հայրենական մեծ պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշան
* «Մարտական ծառայության համար» մեդալ
* «Սևաստոպոլի պաշտպանության համար» մեդալ
* «Կովկասի պաշտպանության համար» մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային օպերային երգիչներ և երգչուհիներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ակադեմիական երաժիշտներ
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:«Մարտական ծառայությունների համար» մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Կովկասի պաշտպանության համար մեդալակիրներ
Հովհաննես Հովհաննիսյան (այլ կիրառումներ)

* Հովհաննես Հովհաննիսյան (բանաստեղծ)
* Հովհաննես Հովհաննիսյան (վիրաբույժ)
* Հովհաննես Հովհաննիսյան (վնասվածքաբան)
* Հովհաննես Հովհաննիսյան (քանդակագործ)
* Հովհաննես Հովհաննիսյան (դերասան)
* Հովհաննես Հովհաննիսյան (փիլիսոփա)
* Հովհաննես Հովհաննիսյան (բժիշկ)
* Հովհաննես Հովհաննիսյան (ծնվ.՝ 1980), հայ աստվածաբան, պատմաբան, պատմագետ, քաղաքական գործիչ, ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավոր (Իմ քայլը)։
* Հովհաննես Հովհաննիսյան (մանկավարժ)
*Հովհաննես Հովհաննիսյան (ոստիկանապետ)
Վահան Հովհաննիսյան (հոգեբույժ)

**Վահան Հովհաննեսի Հովհաննիսյան** (), խորհրդային շրջանի հայ հոգեբույժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1971 թվական), պրոֆեսոր (1972 թվական)։

## Կենսագրություն
Վահան Հովհաննիսյանը ծնվել է 1921 թվականին Աշտարակ գյուղում։ 1938 թվականին միջնակարգ դպրոցն ավարտել է Երևանում։ 1940-1944 թվականներին սովորել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի բուժական-կանխարգելողական ֆակուլտետում։ Ուսմանը զուգահեռ աշխատել է Երևանի հոգեբուժական հիվանդանոցում՝ որպես բուժակ։ 1944-1945 թվականներին եղել է Երևանի հանրապետական հոգեբուժական կլինիկական դիսպանսերի հոգեբույժ, 1945-1960 թվականներին՝ նույն դիսպանսերի գլխավոր բժիշկ և դատահոգեբուժական բաժանմունքի վարիչ։ Նրա նախաձեռնությամբ կազմակերպվել են Գյումրիի և Վանաձորի նյարդա-հոգեբուժական դիսպանսերները։ 1955 թվականին պաշտպանել է թեզ՝ «Մալարիային փսիխոզների կլինիկան և բուժումը» և ստացել բժշկագիտության թեկնածուի գիտական աստիճան։ 1956-1963 թվականներին պրակտիկ աշխատանքին զուգահեռ դասավանդել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի հոգեբուժության ամբիոնում։ 1960-1963 թվականներին աշխատել է Երևանի հոգեբուժական հիվանդանոցում որպես բաժանմունքի վարիչ։ 1963-1999 թվականներին աշխատել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի հոգեբուժության ամբիոնում, նախ որպես ասիստենտ, 1964 թվականից՝ դոցենտ, 1972 թվականից՝ պրոֆեսոր։ 1991-1993 թվականներին եղել է նույն ամբիոնի վարիչ, ղեկավարել է ամբիոնի ուսումնական մասը, ինտերնատուրայի և կլինիկական օրդինատուրայի դասընթացները, ինչպես նաև հոգեբուժական ուսանողական գիտական խմբակը։ 1971 թվականին պաշտպանել է դոկտորական թեզ և ստացել բժշկագիտության դոկտորի գիտական աստիճան։ 1970 թվականից եղել է ՀԽՍՀ առողջապահության նախարարության չորրորդ գլխավոր վարչության հոոգեբույժ-խորհրդականը։ Երկար տարիներ եղել է դատահոգեբուժական և ռազմահոգեբուժական փորձաքննության հանձնաժողովների նախագահը։ 1992 թվականից եղել է ՀՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր դատական հոգեբույժը։ Երկար տարիներ եղել է Հայաստանի նյարդաբույժների և հոգեբույժների ընկերության պատասխանատու քարտուղարը, հոգեբույժների սեկցիայի նախագահը, ՀՀ առողջապահության նախարարության թմրամոլության դեմ պայքարի մշտական հանձնաժողովի անդամ, Հայկական սովետական հանրագիտարանի ճյուղային խորհրդի անդամ։

## Պարգևներ
* Առողջապահության գերազանցիկ մեդալ

## Աշխատություններ
Հովհաննիսյանի գիտական հետազոտությունները հիմնականում նվիրված են Հայաստանի պայմաններում ծայրամասային ախտաբանություն համարվող մալարիային պսիխոզների, ինչպես նաև հաշիշամոլության ու ալկոհոլամոլության բազմակողմանի ուսումնասիրություններին, բուժման ու կանխարգելման հարցերին։ Հովհաննիսյանը եղել է Հայաստանի նյարդախտաբանների ու հոգեբույժների գիտական ընկերության նախագահության պատասխանատու քարտուղար։

Հեղինակ է շուրջ 90 գիտական հրապարակումների, այդ թվում հոգեբուժության դասագրքի  և 6 գիտահանրամատչելի գրքերի։

### Երկեր
* Էպիլեպսիայի էպիդեմիոլոգիան Հայաստանում։
* Հոգեբուժություն։ Դասագիրք բժշկական ինստիտուտի ուսանողների համար (համահեղիակ), Երևան, 1994։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Հարություն Մինասյան, 100 հայ հոգեբույժներ, Գիրք Ա, Երևան, 2002։

Կատեգորիա:Հայ հոգեբույժներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Վլադիմիր Հովհաննիսյան (ԽՍՀՄ հերոս)

**Վլադիմիր Աբրահամի Հովհաննիսյան** (), գվարդիայի ավագ լեյտենանտ, Խորհրդային Միության հերոս (օգոստոսի 27, 1943, հետմահու)։

ԽՄԿԿ անդամության թեկնածու 1941 թվականից։ 1941 թվականին մասնակցել է Սմոլենսկի մարզի Ելնյա, Ցարցևո քաղաքների պաշտպանական կռիվներին։ Նրա ղեկավարած դասակը Օրյոլ-Կուրսկի ուղղությամբ ծավալված մարտերում ոչնչացրել է 63 և գերի վերցրել 18 գերմանացի զինվոր, անձամբ ոչնչացրել է 38 զինվոր ու սպա։ Ուլյանովսկ շրջանային կենտրոնի համար մղած մարտերում Հովհաննիսյանի ստորաբաժանումը ոչնչացրել է 360 և գերի վերցրել 70 զինվոր ու սպա։ Հովհաննիսյանը զոհվել է Կարաչաև քաղաքի համար մղված մարտերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ
Կատեգորիա:Կուրսկի ճակատամարտի հայ մասնակիցներ
Ջևդեթ բեյ

**Ջևդեթ բեյ** (, ), թուրք պաշտոնյա, Առաջին աշխարհամարտի տարիներին Վանի վիլայեթի նահագնապետ, հաջորդել է Թաշին բեյին։ Վանի պաշարման ժամանակ պատասխանատու է եղել Վանում և շրջակա բնակավայրերում տասնյակ հազարավոր հայերի կոտորածի կազմակերպման համար։ Ըստ ամերիկացի միսիոներ և ականատես Կլերենս Աշերի՝ Ջևդեթ բեյի սրից կոտորվել է 55 000 հայ։

Եղել է Մեծ եղեռնի գլխավոր կազմակերպիչներից մեկի՝ Էնվեր փաշայի աներձագը։

Ջևդեթ բեյի կերպարը պատկերվել է Էլայաս Կոտեասի կողմից Ատոմ Էգոյանի «Արարատ» (2002) ֆիլմում, նա հիշատակվում է նաև Անրի Վերնոյի «Մայրիկ» ֆիլմում։

## Տես նաև
* Ռաս ալ-Այն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Օսմանյան ռազմական հանցագործներ
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության կազմակերպիչներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմում Օսմանյան կայսրության ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Վան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության քաղաքական անձինք
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի օսմանյան մասնակիցներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության քաղաքական գործիչներ
Հավասարաչափ փոփոխական շարժում

**Հավասարաչափ փոփոխական շարժում**, կետի շարժում, երբ նրա {\omega}_{\tau} շոշափող արագացումը (ուղղագիծ հավասարաչափ փոփոխական շարժման դեպքում ամբողջ {\omega}արագացումը) հաստատուն Է։ Շարժումն սկսելուց {t} վայրկյաններ անց, կետի {v} արագությունը և սկզբնական դիրքից կետի անցած {S} ճանապարհը (հետագծի աղեղով) հավասարաչափ փոփոխական շարժման դեպքում որոշվում են {v}=v_0+{\omega}_{\tau}t, S=v_0t+{\frac բանաձևերով, որտեղ v_0-ն կետի սկզբնական արագությունն Է։ Երբ v-ի և {\omega}-ի նշանները նույնն են, հավասարաչափ փոփոխական շարժումն արագացող Է, իսկ երբ տարբեր են՝ դանդաղող Է։ Պինդ մարմինը կարող Է կատարել համընթաց հավասարաչափ փոփոխական շարժում, որի դեպքում ամբողջ ասվածը վերաբերում Է մարմնի յուրաքանչյուր կետին, և անշարժ առանցքի շուրջը հավասարաչափ փոփոխական պտտական շարժում, որի դեպքում մարմնի {\omega} անկյունային արագացումը հաստատուն Է, իսկ մարմնի {\omega} անկյունային արագությունը և պտտման {\varphi} անկյունը որոշվում են 
: {\omega}={\omega}_0+{\varepsilon}t, {\varphi}={\omega}_0t+{\frac 
հավասարումներով ({\omega}_0-ն մարմնի սկզբնական անկյունային արագությունն է)։

Կատեգորիա:Մեխանիկական շարժում
Հրկիզող նյութեր

**Հրկիզող նյութեր**, հրատեխնիկական բաղադրություններ, ինչպես նաև այրվող նյութեր կամ դրանց խառնուրդներ, որոնք օգտագործվում են ռազմական գործում՝ հրկիզող ռազմամթերքները (ռումբ, արկ, ական, փամփուշտ և այլն) լիցքավորելու համար։ Հրկիզող նյութեր են նաև հրանետ խառնուրդները։ Լայն տարածում են գտել համաշխարհային երկրորդ պատերազմի (1939—1945) ժամանակ։ Բաժանվում են երկու խմբի՝ 
* օքսիդիչներ պարունակող՝ մետաղների օքսիդներով (օրինակ, թերմիտ), նիտրատներով կամ գերքլորատներով^ՇւՕՅ, KCIO4 և այլն), 
* օքսիդիչներ չպարունակող, որոնք այրվում են օդի թթվածնի հաշվին (թանձրացած նավթամթերքներ, օրինակ, նապաչմ, ~90% Mg պարունակող «էլեկտրոն», համաձուլվածք, սպիտակ ֆոսֆոր և այլն)։

Հրկիզող նյութերի այրման արագությունը կախված է խառնուրդի չափաքանակից և ռազմամթերքի կազմից։

Կատեգորիա:Նյութեր
Հրոերկրացիներ

[մինի|Հրոերկրացու (հավանաբար՝ յագանի) ջրանկար, ստեղծված [Չարլզ Դարվինի 1832–1834 թթ․ ճամփորդության ընթացքում]]
**Հրոերկրացիներ**, Հրո երկրի (Հարավային Ամերիկայում) հիմնական բնակչությունը։ Հրոերկրացիներին են պատկանում երեք հնդկացի ցեղեր (ալկալուֆներ, յագաններ, օնա)։

## Հիմնական զբաղմունքները
Ալկալուֆներն ու յագանները հիմնականում զբաղվում են կակղամորթներ հայթայթելով, ծովային գազանների (ծովառյուծ, փոկ, կետ), ջրասամույրենի, օնա ցեղը՝ աղվեսների, բադերի որսով, ինչպես նաև ծովային արդյունաբերությամբ։

## Քանակը
Դեռևս 19-րդ դարի կեսին հաշվվում էին 10 հզ. հրոերկրացիներ, այնուհետև արգենտինական և չիլիական ոչխարաբույծների կողմից նրանց հողերը զավթելու հետևանքով, սկսեցին արագորեն ոչնչանալ։ 20-րդ դարի 50-ից 60-ական թվականներին կային մոտ 150-ից 200 ալկալուֆներ, 40-ից 50 յագաններ և օնա։

## Կրոնը
Հրոերկրացիների կրոնում մեծ տեղ ունեն շամանականությունն ու կախարդությունը։

Կատեգորիա:Արգենտինայի ազգեր
Կատեգորիա:Չիլիի բնակչություն
Հրետանային զենք

thumb|85 մմ-անոց բարձրակետային թնդանոթ
**Հրետանային զենք**, հրազենի տեսակ՝ զորքերին անմիջական կրակային աջակցություն ցույց տալու համար։

Հրետանային զենքը նախատեսված է հակառակորդի հրթիռամիջուկային տակտիկական զենքի դեմ պայքարի, կենդանի ուժի և կրակային միջոցների ոչնչացման ու ճնշման, տանկերի ու շարժական զրահապատ այլ մարտական միջոցների (ինքնաթիռներ, ուղղաթիռներ և այլն) դեմ պայքարի և ցամաքում, ծովում ու օդում մարտական այլ խնդիրներ կատարելու համար։ Հրետանային զենքը հզոր ջերմային մեքենա է, որում օգտագործվում է վառոդային գազերի (ճնշումը՝ 3000—4000 կԳ/սմ2, ջերմաստիճանը՝ մինչև 3000&nbsp;°C) էներգիան։ Հրետանային զենքը լինում է վերգետնյա, ավիացիոն, առափնյա և նավային։ Ըստ արկին սկզբնական արագության հաղորդման եղանակի տարբերում են փողային և ռեակտիվ, իսկ ըստ փողանցքի կառուցվածքի՝ ակոսավոր և հարթափող հրետանային զենքեր։ Ըստ տեղաշարժման եղանակի լինում են բուքսիրային, ինքնաշարժ (շարժիչով սարքավորված), ինքնագնաց (թրթուրավոր կամ անվավոր անվաշրջանակով), տանկային և այլ հրետանային զենքեր։ Դրանց տեսակներից են թնդանոթը, հաուբիցը, ականանետը, անետգլորք հրանոթը, ռեակտիվ համակարգերը և այլն։

## Տես նաև
* Հրետանի

Կատեգորիա:Հրետանի
Կատեգորիա:Զենք
Հուդզոնի նեղուց

**Հուդզոնի նեղուց** (), Հյուսիսային Ամերիկայի հյուսիսարևելյան ափին, Լաբրադոր թերակղզու և Բաֆինի երկրի միջև։ Հուդզոնի ծոցը միացնում է Ատլանտյան օվկիանոսին։ Երկարությունը մոտ 800 կմ է, լայնությունը՝ 115-240 կմ, միջին խորությունը՝ 200-600 մ։ Տարվա մեջ մոտ 8 ամիս խցանվում է դրեյֆող սառույցներով։ Հուդզոնի նեղուց առաջին անգամ այցելել է Սեբաստիան Կաբոտը, 1517 թվականին։

Կատեգորիա:Նեղուցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի նեղուցներ
Հրովարտակ

**Հրովարտակ** (պահլ. fravartak- նամակ, գրություն), 
# թագավորների պաշտոնական գրավոր դիմումները, հայտարարությունները, որոնք պարունակում էին ողջույն, ենթարկման կոչ, հրաման, կարգադրություն (օրինակ, Արշակունյաց Վաղարշակ թագավորների հրովարտակները, Հազկերտի կրոնափոխության հրովարտակները հայերին)։ 
# Հասարակական-քաղաքական կամ միջազգային բնույթի կարևոր փաստաթուղթ խարտիա (Ազատությունների մեծ խարտիան, չարտիստների ժողովրդական խարտիան և այլն)։ 
# Որևէ կազմակերպության քաղաքական հայացքներ պարունակող դեկլարացիա, հանդիսավոր դիմում։
# Պետության գլխի կամ իշխանության բարձրագույն մարմնի ակտը՝ ուղղված ժողովրդին՝ քաղաքական որևէ խոշոր իրադարձության կապակցությամբ։ 
# Օրենքներ, կարգադրություններ և գործարար բնույթի այլ գրավոր ակտեր Ռուսիայում՝ 10-18 դդ.։
# Այժմ՝ դիվանագիտական ներկայացուցչի լիազորությունը հավաստող հավատարմագիր, ինչպես նաև այս կամ այն անձին պատվավոր կոչում շնորհելու պատվոգիր։

Կատեգորիա:Հրովարտակներ
Փրփրապակի

**Փրփրապակի**, ծակոտկեն նյութ (միջին խտությունը՝ 130-800 կիլոգրամ/մետր³), որն ստացվում է նուրբ մանրացված ապակե փոշու և փրփրարարի (կոքս, կավիճ, դոլոմիտ) եռակալումով։ Ունի բարձր ջերմամեկուսիչ և ձայնամեկուսիչ հատկություններ, հեշտությամբ սոսնձվում է և ենթարկվում մեխանիկական մշակման։ Օգտագործվում է ստորգետնյա խողովակաշարերի, վագոն-սառնարանների ջերմամեկուսացման, որպես լողուն նյութ՝ փրկարար հարմարանքների և կամրջանավերի համար։ Բաց ծակոտիներով փրփրապակուց պատրաստում են թթուների և հիմքերի զտիչներ։

Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
Կատեգորիա:Ապակի
Կատեգորիա:Ջերմամեկուսիչ նյութեր
Հուդիթ

**Հուդիթ**, *Յուդիթ*, ըստ աստվածաշնչյան ավանդության՝ հրեա հերոսուհի, Մանասե Բետիղուացու այրին։ Աշշուրա-բաբելական աշխարհակալ թագավոր Նաբուգոդոնոսոր I-ը, մ. թ. ա. 6-րդ դարի սկզբին նվաճելով Հրեաստանը, պաշարել է նրա մայրաքաղաք Երուսաղեմը։ Հուդիթը թափանցել է թշնամու զորաճամբարը, իր գեղեցկությամբ հրապուրել Հողոփեռնես զորավարին, ապա, քնած ժամանակ գլխատելով նրան, վերադարձել է Երուսաղեմ։ Հողոփեռնեսի գլուխը վարսելով քաղաքի պարսպին, հրեական բանակը հարձակվել և հաղթել է դեպքից զարհուրած ու խուճապահար թշնամուն։ Հուդիթիի կերպարն արտացոլվել է Վերածննդի դարաշրջանի գեղանկարիչների կտավներում։

## Արտաքին հղումներ
*Յուդիթ

Կատեգորիա:Հին Կտակարանի անձինք
Կատեգորիա:Պատմական վեպեր
Փրփրուկ (ձուկ)

**Փրփուկ** (Eleginus navaga), ձողաձուկազգիների ընտանիքի ծովային ձուկ, մարմնի երկարությունը հասնում է մինչև 47 սանտիմետրի, քաշը՝ 700 գրամ։ Ունի մեջքային 3, պոչային 2 լողակներ։ Հանդիպում է Սպիտակ ծովից մինչև Օբի ծովախորշը, մտնում է գետաբերանները։ Սնվում է հիմնականում բազմախոզան որդերով, խեցգետնիկներով, մասամբ մատղաշ ձկներով։ Սեռահասուն է դառնում կյանքի 2-4-րդ տարում։ Ձվադրում է ձմռանը՝ դեկտեմբերից մինչև փետրվար։ Այդ շրջանում էլ փրփուկին որսում են սառած վիճակում։ Արդյունագործական օբյեկտ է։

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ձողաձուկազգիներ
Հենրի Հուդզոն

**Հենրի Հուդզոն** (Հադսոն) (, ), անգլիացի ծովագնաց։

1607-1611 թվականներին արկտիկական ծովերում կատարել է նավարկություն, որի նպատակն էր գտնել Ատլանտյանից Խաղաղ օվկիանոս տանող հյուսիսարևելյան և հյուսիսարևմտյան ծովային ուղիները։ Հասել է մինչև Գրենլանդիա, հետազոտել Հյուսիսային Ամերիկայի ափերը, հայտնագործել իր անվամբ հայտնի (Հուդզոնի) գետի գետաբերանը, Հուդզոնի նեղուցն ու Հուդզոնի ծոցը։ 1611-ին, վերադարձի ճանապարհին, նավի անձնակազմը խռովություն է բարձրացնում, Հուդզոնին որդու և յոթ նավաստու հետ նավակով իջեցնում ծով, որտեղ նրանք անհայտ կորչում են։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիացի ծովագնացներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Անհետ կորած անձինք
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Փրփրագիպս

**Փրփրագիպս**, արհեստական ջերմամեկուսիչ քարանյութ, որը կազմված է կապակցանյութից (գիպսից), որոշ հավելանյութերից և համաչափ բաշխված օդային բջիջներից։ Վերջինները գոյանում են հատուկ տեխնիկական փրփուրի միջոցով։ Փրփրագիպսի միջին խտությունը 500—700 կիլոգրամ/մետր խրանարդ է, ամրությունը՝ 0, 6—1, 8 Մպա, ջերմահաղորդականության գործակիցը՝ 0, 115—0, 23 վտ/ (մ․ К)։ Փրփրագիպս պնդանում է բնական պայմաններում։ Կիրառվում է որպես շենքերի վերնածածկերի և պատերի ջերմամեկուսիչ նյութ։ Անվանում են նաև բջջավոր բետոն։

Կատեգորիա:Նյութեր
Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
Հուլիոս-Կլավդիոսներ

300px|մինի|Տիբերիոսի սերունդներին պատկերող կամեո։
**Հուլիոս-Կլավդիոսներ** (), Հին Հռոմի կայսերական առաջին դինաստիան 14-68 թվականներին (Օգոստոսի սերունդները՝ արյունակցական կապով կամ որդեգրմամբ)։

Ծագում էին Հուլիոսների և Կլավդիոսների հայտնի տոհմերից։ Ներկայացուցիչներն էին Տիբերիոսը (14-37), Կալիգուլան (37-41), Կլավդիոսը (41- 54), Ներոնը (54-68)։ Հուլիոս-Կլավդիոսը ձգտել են ամրապնդել պրինցիպատի համակարգը։ Նրանց սոցիալական հենարանը հիմնականում բանակն էր, բյուրոկրատական ապարատը և պրովինցիաների արիստոկրատիան։ Արտաքին քաղաքականությունն ուղղված էր կայսրության սահմանների ընդլայնմանը։ Նրանց օրոք հռոմեական պրովինցիա են դարձել Վերին և Ստորին Գերմանիան (16), Կապադովկիան (17), Մավրիտանիան (40-45), Բրիտանիան, Լիկիան և Պամփիլիան (43), Թրակիան (46), կախման մեջ են ընկել Օլվիան, Խերսոնեսը, Բոսպորի թագավորությունը։ Հուլիոս-Կլավդիոսի կառավարման վերջին շրջանում կայսրությունն ապրում էր սոցիալ-տնտեսական, քաղաքական ճգնաժամ։ Արևելքում անհաջող պատերազմ մղվեց Հայաստանի և Պարթևաստանի դեմ (54-63, Հայաստանում վերականգնվեց պետականությունը), ապստամբություններ բռնկեցին Բրիտանիայում (61), Հուդայում (66-73), Գալիայում (68), որոնց հետևանքով և կործանվեց Հուլիոս-Կլավդիոսի դինաստիան։

Կատեգորիա:Հին Հռոմ
Կատեգորիա:Հռոմի կայսրեր
Փսիաթ

**Փսիաթ** (), ի սկզբանե ճիլ խոտից, շամբուտի եղեգնից, արմավենու տերևներից հյուսված ծածկույթ, որը փռում էին սենյակի հատակին, թախտերի, նստարանների վրա՝ իբրև կապերտ։ Տարածված է  եղել և այսօր էլ օգտագործվում է աշխարհի բազմաթիվ երկրներում։

Սպորտի մեջ այն մեր օրերում օգտագործվում է արդիականացված տարբերակով և իրենից ներկայացնում է փափուկ ծածկույթ, ֆիզիկական վարժություններ կատարելու ընթացքում վնասվածքներից խուսափելու նպատակով։ Սովորաբար արտադրվում է 4 - 71 սմ. հաստության քիմիական փրփուրից, որը ծածկվում է պլաստիկ, վինիլային կամ կաշվե պաստառով։ Փրփուրը տարբերվում է խտությամբ՝ համեմատաբար կոշտից մինչև շատ փափուկի։


Պատկեր:Turnmatte.jpg|Մարմնամարզական փսիաթ
Պատկեր:Weichbodenmatte.jpg|Փափուկ հատակ
Պատկեր:Niedersprungmatte.jpg|Քիչ թափանցվող փսիաթ
Պատկեր:Bodenturnmatte.jpg|Ազատ վարժությունների փսիաթ


Կատեգորիա:Ծածկույթներ
Հուդզոնի ծոց

**Հուդզոնի ծոց** (անգլ.՝ Hudson Bay), միջերկրական ծով Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսում։ Հյուսիսից խորը մտած է Կանադայի տարածքի մեջ, արևելքից Հուդզոնի նեղուցով կապված է Ատլանտյան օվկիանոսին։ Տարածությունը 819 հզ. կմ² է, առավելագույն խորությունը՝ 301 մ։ Կլիման արկտիկական է։ Հոկտեմբերից հուլիս սառցակալված է։ Մակընթացությունը կեսօրյա է (ալիքի բարձրությունը՝ մինչև 7,9 մ)։ Կա ձկնորսություն։ Նավահանգիստներն են Չերչիլը, Պորտ Նելսոնը։ Հայտնագործել է անգլիացի ծովագնաց Հենրի Հուդզոնը, 1610 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի ծովեր
Կատեգորիա:Ծոցեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ծովեր այբբենական կարգով
Բեդրժիխ Հրոզնի

**Բեդրժիխ Հրոզնի** (, ), չեխ խեթագետ, արևելագետ։ Չեխոսլովակիայի ԳԱ ակադեմիկոս։

## Կենսագրություն
Սովորել է Վիեննայի համալսարանում։ Ուսումնասիրել է շումերական առասպելաբանությունը, Բաբելոնի մշակույթն ու տնտեսությունը։ 1915 թ. խեթական արձանագրությունների գաղափարագրերը համեմատելով նույն կամ համանման կոնտեքստում դրանց հաջորդող հնչյունագրերի հետ, պարզել է խեթերենի մի շարք բառերի ու ձևերի նշանակությունը և, հենվելով ստացված արդյունքների վրա, բացահայտել նրա հնդեվրոպական բնույթը։ Հետագա տարիներին հրատարակել է խեթերեն տեքստերը՝ թարգմանություններով և մեկնաբանություններով, իսկ խեթական օրենքների 1922 թ. նրա հրատարակությունը օրինակելի է ցայսօր։ Հրոզնուն է պատկանում Անիտտաս թագավորի խեթերեն հնագույն սեպագիր արձանագրության առաջին լրիվ թարգմանությունը։ Հեղինակ է նաև Հին Արևելքի պատմությունն ընդհանրացնող աշխատության։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չեխ արևելագետներ
Կատեգորիա:Չեխ խեթագետներ
Կատեգորիա:Չեխ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հնագետներ
Կատեգորիա:Պոլիգլոտներ
Կատեգորիա:Չեխ բանասերներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Չեխ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Գրադարանավարներ
Կատեգորիա:Չեխ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Չեխ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Չեխ գիտնականներ
Թոմաս Հուդ

**Թոմաս Հուդ** (, ), անգլիացի բանաստեղծ։ Պարբերաբար թղթակցել է  The London Magazine, Athenaeum, and Punch ամսագրերին։ Ավելի ուշ հենց ինքն է ամսագիր հիմնել ու հրատարակել՝այնտեղ հիմնականում լույս ընծայելով իր իսկ երկերը։

Իր զավեշտական բանաստեղծությունները («Քմահաճություններ ու տարօրինակություններ», հ. 1-2, 1826-27) ձևավորել է սեփական ծաղրանկարներով։ Հաջողության է հասել հատկապես չարտիստների շրջանում, «Երգ շապկի մասին» (1843) բանաստեղծությամբ։ Ֆրիդրիխ Էնգելսը Հուդին համարել է անգլիացի ժամանակակից բոլոր հումորիստներից ամենատաղանդավորը։ Իսկ Ուիլյամ Մայքլ Ռոսետին 1903 թվականին նրան բնորոշել է որպես «անգլիացի լավագույն բանաստեղծի՝ Շելլիի և Թենիսոնի սերունդների միջակայքում» ("the finest English poet" between the generations of Percy Bysshe Shelley and Alfred, Lord Tennyson): Թոմաս Հուդը նշանավոր թատերագիր և երգիծաբան Թոմ Հուդի (1835–1874) և մանկագիր Ֆրենսիս Ֆրիլինգ Բրոդերիփի (1830–1878) հայրն էր։

Թոմաս Հուդը, որ ամենևին աչքի չէր ընկնում ամուր կազմվածքով, 41 տարեկանում հաշմանդամ է դարձել, 45 տարեկանում՝ մահացել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով