Տիտանիա (Միջամառային գիշերվա երազ)

**Տիտանիա** (,   ), Ուիլյամ Շեքսպիրի 1595–1596 թվականներին գրած *[[Միջամառային գիշերվա երազ|«Ամառային գիշերվա երազ»]]* կատակերգության կերպար, փերիների թագուհի։

Տիտանիան փերիների և էլֆերի թագավոր Օբերոնի կինն է։ Տիտանիան և Օբերոնը հզոր բնական ոգիներ են, որոնք միասին երաշխավորում են մարդու և բնական աշխարհների պտղաբերությունը կամ առողջությունը։ Այնուամենայնիվ, նրանց գժտությունը լրջորեն խաթարել է երկու աշխարհները, ինչպես Տիտանիան մանրամասնորեն բացատրում է Գործողություն 1-ին Տեսարան 2-ում, որն ավարտվում է. «Եվ այս բոլոր չարիքների շարանը ծնվում է մեր կռիվներից, մենք նրանց ծնողներն ենք, նրանց նախնիները»։

## Անվան ստուգաբանություն
Տիտանիա և Օբերոն անունները կարող են երկուսն էլ անորոշ դասական հնչել, բայց ոչ մեկը դասական դիցաբանության կերպար չէ։ Անգլիական հեթանոսությամբ երբեմն դատապարտվում են որպես կախարդություն. բայց Շեքսպիրն իր հեթանոս փերիներին միահյուսում է հունահռոմեական գրականության ավելի հայտնի դիցաբանության հետ՝ Տիտանիային և Օբերոնին կապելով Թեսևսի լեգենդի հետ։

Շեքսպիրը, հավանաբար, վերցրել է Տիտանիա անունը Օվիդիուսի *«Մետամորֆոզներ»*  պոեմից, որտեղ տիտանների դուստրերը տիտանիաներ են` տիտաններից ծնվածներ։ Իռլանդական և բրիտանական առասպելաբանությունում` ավանդական բանահյուսության մեջ փերիների թագուհին անուն չունի։ Շեքսպիրի ազդեցությամբ հետագայում գեղարվեստական գրականությունում հաճախ օգտագործել է Տիտանիա անունը փերիների թագուհու կերպարների համար։

## Կատակերգության կերպար
մինի|''Տիտանիան շոյում է էշի գլխով Բոթոմին''. Հենրի Ֆյուզելի, մոտ 1790 թվական
[մինի|''Տիտանիա և Բոթոմ,''  տեսարան ''[Միջամառային գիշերվա երազ|«Ամառային գիշերվա երազ»* կատակերգությունից, [[Էդվին Հենրի Լանդսիր|Էդվին Լանդսիր]] (1851)]]
Շեքսպիրի «Տիտանիան» գլխավոր դեր ունի *«Ամառային գիշերվա երազ»* ենթասյուժեներից մեկում։

Տիտանիան շատ հպարտ արարած է և նույնքան հզոր, որի հետ պետք է պայքարել այնպես, ինչպես նրա ամուսնու՝ [[Օբերոն|Օբերոնի]] հետ։ Նա և Օբերոնը ամուսնական վիճաբանության մեջ են, թե նրանցից ով պետք է պահի հնդիկ սուլթանից գողացած և [[Փոխարինող|տեղփոխած]] նորածին տղային։ Հենց այս վեճն է մղում սյուժեն՝ ստեղծելով պիեսի մյուս հերոսների խառնաշփոթն ու իրարանցումը։

Օբերոնի ծառա [[Պակ (Ամառային գիշերվա երազ)|Պակի]] հմայությունների արդյունքում Տիտանիան գերբնականորեն սիրահարվում է «կոպիտ մեխանիկ» (բանվոր) ջուլհակ [[Նիք Բոթոմ|Նիք Բոթոմին]], որին Պակը տվել էր էշի գլուխ` համարելով, որ դա ավելի է համապատասխանում նրա բնավորությանը։ Կախարդանքի ազդեցության տակ գտնվող Տիտանիան կորցնում է նախկինում ունեցած հզոր հատկանիշները և փոխարենը սկսում է քծնել ու հաճոյանալ Բոթոմին։

Այն բանից հետո, երբ Օբերոնը և Պակը բավականություն են ստանում տեսնելով, թե ինչպես է Տիտանիան հիմարացել` «հրեշի» սիրուն արժանանալու համար, Օբերոնը հետ է շրջում կախարդանքը և թագավորն ու թագուհին վերամիավորվում են այն բանից հետո, երբ Տիտանիան արտասանում է. «Ինչ տեսիլքներ եմ ես տեսել։ Կարծում էի, որ ես էշին եմ սիրահարված»։ Պիեսի ավարտին Տիտանիան և Օբերոնը փերիական օրհնանք են հղում պիեսի հերոսների ամուսնություններին։

== Վերլուծություն ==
Ըստ Փոլ Ա. Օլսոնի` Տիտանիայի սիրահարվելը Բոթոմին [[Հունական դիցաբանություն|հունական դիցաբանության]] հին [[Կիրկե|Կիրկեի]] պատմության հակառակ շարադասումն է` ինվերսիան։ Այս դեպքում իրավիճակը կերպարի դեմ է շրջված, և էլֆերի թագուհին ոչ թե իր երկրպագուներին է կենդանիներ դարձնում, այլ ստիպված է սիրել էշին` կերպարանափոխված Բոթոմին։

== Հետագա կերպավորում ==
Տիտանիան հայտնվել է բազմաթիվ այլ նկարներում, բանաստեղծություններում, պիեսներում և այլ ստեղծագործություններում։ Շեքսպիրի ստեղծագործության կերպարներին, թերևս ամենավաղը հիշատակել է [[Յոհան Վոլֆգանգ ֆոն Գյոթե|Յոհան Վոլֆգանգ ֆոն Գյոթեն]] 1770-ական թվականներին, *Ֆաուստ I-* ում, որտեղ Տիտանիան և Օբերոնը նշում են իրենց [[Հարսանեկան տարեդարձ|ամուսնության ոսկե]] տարեդարձը։

Այնուհետև [[Կարլ Մարիա ֆոն Վեբեր|Կառլ Մարիա ֆոն Վեբերն]] է օգտագործել Տիտանիայի, Օբերոնի և Պակի կերպարները իր օպերայում խոսակցական երկխոսությամբ, որը գրվել է 1825-1826 թվականներին *Օբերոն* [[Օբերոն (օպերա)|օպերայում]], բայց այս անգամ իրադարձությունները տեղի են ունենում [[Կառլոս Մեծ|Կարլոս Մեծի]] օրոք։

[[Ալֆրեդ Թեննիսոն|Ալֆրեդ, Լորդ Թեննիսոնի]] 1892 թվականի *«Անտառապահները»* պիեսում` [[Ռոբին Հուդ|Ռոբին Հուդի]] մասին պատմությունում կարճ հատված կա Տիտանիայի՝ փերիների թագուհու հետ։

[[Տիտանիա (արբանյակ)|Տիտանիան]]՝ [[Ուրան (մոլորակ)|Ուրանի]] արբանյակներից մեկը, անվանվել է Շեքսպիրի կերպարի պատվին։ Տիտանիայի բոլոր արբանյակները (ներառյալ [[Օբերոն (արբանյակ)|Օբերոնը]] ) անվանվել են ի պատիվ Ուիլյամ Շեքսպիրի կամ [[Ալեքսանդր Փոփ|Ալեքսանդր Պոպի]] ստեղծագործությունների կերպարների։

Տիտանիան նաև հայտնվում է «Գարգոյլիներ» (*Gargoyles)* մուլտֆիլմում, որը արտադրել է [[Ուոլթ Դիսնեյ ընկերություն|Walt Disney ընկերության]] Television Animation -ը։ Ֆիլմը սկզբնապես հեռարձակվել է 1994 թվականի հոկտեմբերի 24-ից մինչև 1997 թվականի փետրվարի 15-ը։ Օբերոնն ու Տիտանիան 1001 տարի ամուսնալուծված են, սակայն սերիալի ընթացքում նորից ամուսնանում են։ Նաև պարզվում է, որ Տիտանիան Հալքիոն Ռենարդի (ֆրանսերեն ռենարդ անգլերեն ֆոքս է (աղվես)) նախկին կինն է` Անաստասիա Ռենարդը, որոնց դուստրն իր անունը փոխել է` [[Գարգոյլի հերոսների ցանկը|Ֆոքսն]]։ Տիտանիան հիշատակվում է որպես «Երրորդ ռասայի թագուհի» և մահկանացու թագուհի է։ Տիտանիա/Անաստասիա կերպարը հնչյունավորել է [[Քեյթ Մալգրյու|Քեյթ Մալգրյուն]]։

1999 թվականի «Ամառային գիշերվա երազանք» պիեսի կինոադապտացիայի մեջ Տիտանիայի դերը կատարում է [[Միշել Պֆայֆեր|Միշել Պֆայֆերը]]։

2016 թվականին Տիտանիա անունով կերպար է ավելացվել *Warframe-* ի [[երրորդ դեմքի հրաձիգ]] անվճար [[Գործողությունների դերային խաղ|դերային-օնլայն խաղում]]` որպես տիտղոսակիր Warframe-երից մեկը՝ թիթեռնիկ-ածելու և հեքիաթային տարբեր ունակություններով։

*«Հին մոգերի հարսնացուն» (魔法使いの嫁  - Մահոցուկայի նո յոմե)* [[մանգա]] (ճապոնական կոմիքս) [[Անիմե|անիմեում]], որը հեռարձակվել է 2017 թվականի հոկտեմբերից մինչև 2018 թվականի մարտը, փերիների թագուհու անունը Տիտանիա է։ Նրա ամուսնու անունը նույնպես Օբերոն է։

*Fairy Tail* մանգա անիմեում, որը սերիալացվել է 2006 թվականի օգոստոսից մինչև 2017 թվականի հուլիսը և հեռարձակվել որպես սերիալ 2009-2019 թվականներին, Էրզա Սքարլեթ կերպարը [[Սուսեր|սուսերուհի]] է, որի մականունը «Տիտանիա՝ փերիների թագուհի» է՝ որպես «Fairy Tail» գիլդիայում կին կախարդներից ամենահզորը։

BBC-ի 2016 թվականի հեռուստատեսային ադապտացիայի մեջ Տիտանիային մարմնավորում է [[Մաքսին Փիկ|Մաքսին Փիկը]]։ Տարբերակը հայտնի է Տիտանիայի և Հիպոլիտայի համբույրով։

Տիտանիան *«Mega Man Zero 4»* համակարգչային խաղի հիմնական ղեկավարներից մեկն է։ Խաղը ստեղծվել է 2005 թվականին։ Կերպարը կոչվում է Սոլ Տիտանիա, նաև *Atlas moth* (*Ատլասի ցեց* թիթեռնիկ)։

Տիտանիան Ջիմ Բաթչերի *«Դրեզդենյան ֆայլերը»* [[Առեղծված|առեղծվածային]] նովելների շարքից փերիների ամառային արքունիքի թագուհին է։ Շարքի առաջին մասը թողարկվել է 2005 թվականին։

[[Ուիլյամ Էդուարդ Բերգհարթ Դյուբուա|Ուիլյամ Դյուբուայի]] «Թխադեմ արքայադուստրը» *գիրքը* նվիրված է. «Ձերդ Գերազնցություն գեղեցկուհի Տիտանիա XXVII-ին,  Նրա ողորմածությամբ` Փերիների թագուհուն»։

*Final Fantasy XIV: Shadowbringers-* դերային օնլայն խաղում, որը թողարկվել է 2019 թվականի հուլիսի 2-ին, Տիտանիան սյուժեում հայտնվում է որպես հակառակորդ։ Գեղարվեստական գրականության մեջ «Տիտանիա» անունը փերիների տիրակալի տիտղոս է, այլ ոչ թե ինքնին անհատի անուն։

*Shin Megami Tensei* վիդեոխաղերի շարքում Տիտանիան վարձու Դեմոն` հրեշ է, ինչպես իր ամուսինը՝ Օբերոնը։

*Bridge Theatre* բեմադրության մեջ Տիտանիան, որը մարմնավորում է [[Գվենդոլին Քրիսթի|Գվենդոլին Քրիստին]], ներկայանում է Օբերոնի հետ դերերը փոխած։ Օրինակ, Տիտանիան է սիրո կախարդանքը դնում է Օբերոնի վրա, որը սիրահարվում է Պակին։

*Vertigo Comics* հրատարակչության թողարկած [[Նիլ Գեյման|Նիլ Գեյմանի]] «Ավազե մարդը» (*The Sandman'') կոմիքսների գրքում, որը լույս է տեսել 75 թողարկումով 1989 թվականի հունվարից մինչև 1996 թվականի մարտը, Տիտանիան կառավարում է փերիներին իր կողակից Օբերոնի հետ և, ըստ լուրերի, Երազների տիրակալի երբեմնի սիրահուն է եղել։ Մի թողարկման մեջ պատմվում է, որ Ուիլյամ Շեքսպիրը «Միջամառային գիշերվա երազը» ստեղծել է «Երազների տիրակալի» պատվերով, որն այն նվիրում է Տիտանիային որպես նվեր փերիներից, որպեսզի փերիները չմոռացվեն Արթմնի աշխարհում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Տիտանիայի խոսքերի հղումներ, Folger Shakespeare Library

Կատեգորիա:Գրական կերպարներ
Կատեգորիա:Իռլանդական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Ուիլյամ Շեքսպիրի ստեղծագործություններ