Կորնգան

**Կորնգան** (), բակլազգիների (թիթեռնածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի, հազվադեպ՝ թփերի ցեղ։ Հայտնի է ավելի քան 130 այլ տվյալներով՝ 100) վայրի տեսակ։ Մշակության մեջ կա 3 տենակ՝ սովորական կամ միահար, անդրկովկասյան կամ երկհար և ավազային կորնգան։

## Անվանում
մինի|ձախից
Անվանումը այլ լեզուներով. , , , , , , , , , , , 

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը կանգուն է, ճյուղավորվող, բարձրությունը 30-100 (և ավելի) սմ, տերևները՝ կենտ փետրաձև։ Ծաղկաբույլը ողկույզ է, ծաղիկները՝ դեղին, վարդագույն, կարմրավուն, երբեմն՝ սպիտակ։ Ունդը՝ հաճախ փշոտ, միասերմ։ Ծաղկում է մայիս-հունիսիև։ Պտուղը թույլ յտավոտ, չճեղքվող ունդ է։ Սերմը երիկամաձև է կամ կլոր, բաց գորշագույն կամ սև։ Կորնգանը երաշտադիմացկուն, ձմեռադիմացկուն, խաչաձև փոշոտվող բույս է։

## Կորնգանը ՀՀ-ում
ՀՀ-ում՝ 21 տեսակ՝
*կորնգան ամենաբարձր (*Օ.altissima*),
*կորնգան Հայաստանի (*Օ. hajastana*), 
*կորնգան կադմեյական (*Օ. cadmea*),
* կորնգան եղջյուրավոր (*Օ. cornuta*), 
*կորնգան սրանավակ (*Օ. oxytropoides*)։ 
ՀՀ-ում վայրի վիճակում հանդիպում է ցածր, միջին և բարձրլեռնային գոտիներում։ Աճում է մարգագետիններում, արոտավայրերում, քարքարոտ ու խճոտ լանջերին,
թփուտներում և այլն։

## Տեսակներ
[thumb|right|Կորնգանի տարբեր տեսակներ<br>1) ''[Onobrychis hypargyrea|O. hypargyrea*, 2) *O. pallasii*, 3) *O. radiata*<br/>4) *O. petraea*, 5) *O. supina*, 6) *O. gracilis*, 7) *O. stenorhiza*, 8) [[Onobrychis alba|*O. alba* ssp. *calcarea*]]<br/>9) [[Onobrychis humilis|*Onobrychis humilis* ssp. *humilis*]] 10) [[Onobrychis conferta|*O. conferta* ssp. *hispanica*]], 11) *O. montana*, 12) [[Onobrychis arenaria|*O. arenaria* ssp. *tommasinii*]]<br/>13) *O. oxyodonta*, 14) *O. inermis*, 15) [[Cock's Head]] (*O. caput-galli*), 16) *O. aequidentata*]]
[[Պատկեր:Onobrychis montana 1 (Pyrenees).jpg|thumb|right|Drawing of fruiting [[Cock's Head]] (*O. caput-galli*) stalk]]
[[Պատկեր:Onobrychis caput-galli Taub122e.png|thumb|right]]
[[Պատկեր:OnobrychisViciifolia.jpg|thumb|right|*Onobrychis viciifolia* ]]
[[Պատկեր:Onobrychis argentea MHNT.BOT.2011.18.11.jpg|thumb|*Onobrychis argentea*]]
* *Onobrychis acaulis* <small>Bornm.</small>
* *Onobrychis aequidentata* <small>(Sm.) d'Urv.</small>
* *Onobrychis afghanica* <small>Sirj. & Rech.f.</small>
* *Onobrychis alatavica* <small>Bajtenov</small>
* *Onobrychis alba* <small>(Waldst. & Kit.) Desv.</small>
** *Onobrychis alba* ssp. *calcarea* <small>(Vandas) P.W.Ball</small>
* *Onobrychis aliacmonia* <small>Rech.f.</small>
* *Onobrychis altissima* <small>Grossh.</small>
* *Onobrychis alyassinicus* <small>Parsa</small>
* *Onobrychis amoena* <small>Popov & Vved.</small>
* *Onobrychis andalanica* <small>Bornm.</small>
* *Onobrychis angustifolia* <small>Chinth.</small> (= *O. petrae sensu auct. fl. Cauc.*)
* *Onobrychis arenaria* <small>(Kit.) DC.</small>
** *Onobrychis arenaria* ssp. *arenaria* (= *O. tanaitica* <small>Spreng.</small>, *O. viciifolia sensu auct. fl. Ross.*)
** *Onobrychis arenaria* ssp. *sibirica* <small>(Besser) P.W.Ball</small> (= *O. tanaitica sensu auct. non* Spreng.</small>)
** *Onobrychis arenaria* ssp. *tommasinii* <small>(Jord.) Asch. & Graebn.</small>
* *Onobrychis argyrea* <small>Boiss.</small> (= *O. ornata*)
* *Onobrychis arnacantha* <small>Boiss.</small>
* *Onobrychis atropatana* <small>Boiss.</small> (=? *O. heterophylla sensu* Trautv.</small>)
* *Onobrychis aucheri* <small>Boiss.</small>
* *Onobrychis baldshuanica* <small>Sirj.</small>
* *Onobrychis bertiscea* <small>Sirj. & Rech.f.</small>
* *Onobrychis bicornis* <small>Vassilcz.</small> (validity requires confirmation)
* *Onobrychis biebersteinii* <small>Sirj.</small> (= *O. sativa sensu* Ledeb.</small>)
* *Onobrychis bobrovii* <small>Grossh.</small>
* *Onobrychis buhseana* <small>Boiss.</small>
* *Onobrychis "buhseana"* <small>Bunge</small> (validity requires confirmation)
* *Onobrychis bungei* <small>Boiss.</small>
* *Onobrychis cadevallii* <small>Jahand. *et al.*</small>
* *Onobrychis caput-galli* <small>(L.) Lam.</small> [[Cock's Head]]
* *Onobrychis chorassanica* <small>Boiss.</small> (= *O. circinnata sensu auct. fl. As. Med. non* Ledeb.</small>, *O. radiata sensu auct. fl. As. Med., O. vaginalis sensu auct. fl. As. Med.*)
* *Onobrychis conferta* <small>(Desf.) Desv.</small>
** *Onobrychis conferta* ssp. *hispanica* <small>(Sirj.) Guitt. & Kerguelen</small>
* *Onobrychis cornuta* <small>(L.) Desv.</small>
* *Onobrychis crista-galli* <small>(L.) Lam.</small>
* *Onobrychis cyri* <small>Grossh.</small> (=? *O. viciaefolia sensu* Trautv.</small>)
* *Onobrychis daghestanica* <small>Grossh.</small>
* *Onobrychis darwasicaa* <small>Vassilcz.</small>
* *Onobrychis dealbata* <small>Stocks</small>
* *Onobrychis degenii* <small>Dorfl.</small>
* *Onobrychis depauperata* <small>Boiss.</small>
* *Onobrychis dielsii* <small>(Sirj.) Vassilcz.</small>
* *Onobrychis ebenoides* <small>Boiss. & Spruner</small>
* *Onobrychis echidna* <small>Lipsky</small>
* *Onobrychis elymaitiaca* <small>Boiss. & Hausskn.</small>
* *Onobrychis eubrychidea* <small>Boiss.</small>
* *Onobrychis fallax* <small>Freyn & Sint.</small>
* *Onobrychis ferganica* <small>(Sirj.) Grossh.</small>
* *Onobrychis freitagii* <small>Rech.f.</small>
* *Onobrychis galegifolia* <small>Boiss.</small>
* *Onobrychis gaubae* <small>Bornm.</small>
* *Onobrychis gontscharovii* <small>Vassilcz.</small> (= *O. lipskyi sensu auct. non* Korovin</small>)
* *Onobrychis gracilis* <small>Besser</small> (= *O.  longeaculeata* <small>(Pacz.) Wissjul.</small>, *O. petrae sensu* Besser</small>)
* *Onobrychis grandis* <small>Lipsky</small>
* *Onobrychis grossheimii* <small>B.Fedtsch.</small>
* *Onobrychis gypsicola* <small>Rech.f.</small>
* *Onobrychis hajastana* <small>Grossh.</small>
* *Onobrychis hamata* <small>Vassilcz.</small>
* *Onobrychis haussknechtii* <small>Boiss.</small>
* *Onobrychis heliocarpa* <small>Boiss.</small>
* *Onobrychis heterophylla* <small>C.A.Mey.</small>
* *Onobrychis hohenackerana* <small>C.A.Mey.</small>
* *Onobrychis humilis* <small>(Loefl.) G.López</small>
** *Onobrychis humilis* ssp. *humilis*
** *Onobrychis humilis* ssp. *matritensis* <small>(Boiss. & Reut.) Greuter & Burdet</small> (= *O.  longeaculeata* <small>(Boiss.) Pau</small>)
* *Onobrychis hypargyrea* <small>Boiss.</small>
* *Onobrychis iberica* <small>Grossh.</small>
* *Onobrychis inermis* <small>Steven</small>
* *Onobrychis iranica* <small>Bornm.</small>
* *Onobrychis iranshahrii* <small>Rech.f.</small>
* *Onobrychis jailae* <small>Czernova</small>
* *Onobrychis kabylica* <small>(Bornm.) Sirj.</small>
* *Onobrychis kachetica* <small>Boiss. & Buhse</small>
* *Onobrychis kemulariae* <small>Chinth.</small> (= *O. biebersteinii sensu auct. fl. Cauc.*)
* *Onobrychis kermanensis* <small>(Sirj. & Rech.f.) Rech.f.</small>
* *Onobrychis kluchorica* <small>Chinth.</small>
* *Onobrychis komarovii* <small>Grossh.</small>
* *Onobrychis kotschyana* <small>Fenzl</small>
* *Onobrychis lahidjanicus* <small>Parsa</small>
* *Onobrychis laxiflora* <small>Baker</small> (=? *O. schugnanica*)
* *Onobrychis longipes* <small>Bunge</small>
* *Onobrychis lunata* <small>Boiss.</small>
* *Onobrychis luristanica* <small>Rech.f.</small>
* *Onobrychis macrorrhiza* <small>Rech.f.</small>
* *Onobrychis major* <small>(Boiss.) Hand.-Mazz.</small>
* *Onobrychis majorovii* <small>Grossh.</small>
* *Onobrychis mazanderanica* <small>Rech.f.</small>
* *Onobrychis megalobotrys* <small>Aitch. & Hemsl.</small> (= *O. vaginalis sensu auct. non* C.A.Mey. *non fl. As. Med.*)
* *Onobrychis megaloptera* <small>Kovalevsk.</small> (=? *O. chorassanica sensu* Nikitina</small>)
* *Onobrychis megataphros* <small>Boiss.</small>
* *Onobrychis melanotricha* <small>Boiss.</small> (=? *O. belangeri*, =? *O. linearis*)
* *Onobrychis mermuelleri* <small>Podlech & Rech.f.</small>
* *Onobrychis meschetica* <small>Grossh.</small>
* *Onobrychis michauxii* <small>DC.</small>
* *Onobrychis micrantha* <small>Schrenk</small>
* *Onobrychis microptera* <small>Baker</small>
* *Onobrychis montana* <small>DC.</small>
* *Onobrychis nemecii* <small>Sirj.</small>
* *Onobrychis nikitinii* <small>Orazm.</small>
* *Onobrychis novopokrovskii* <small>Vassilcz.</small>
* *Onobrychis nummularia* <small>Boiss.</small>
* *Onobrychis oxyodonta* <small>Boiss.</small>
* *Onobrychis oxyptera* <small>Boiss.</small>
* *Onobrychis oxytropoides* <small>Bunge</small>
* *Onobrychis pallasii* <small>(Willd.) M. Bieb.</small>
* *Onobrychis pallida* <small>Boiss. & Kotschy</small>
* *Onobrychis paucidentata* <small>Pomel</small> (validity requires confirmation)
* *Onobrychis persica* <small>Sirj. & Rech.f.</small>
* *Onobrychis petraea* <small>(Willd.) Fisch.</small>
* *Onobrychis pindicola* <small>Hausskn.</small>
* *Onobrychis plantago* <small>Bornm.</small>
* *Onobrychis poikilantha* <small>Rech.f.</small>
* *Onobrychis psoraleifolia* <small>Boiss.</small>
* *Onobrychis ptolemaica* <small>(Delile) DC.</small>
* *Onobrychis ptychophylla* <small>Sirj. & Rech.f.</small>
* *Onobrychis pulchella* <small>Schrenk</small>
* *Onobrychis pyrenaica* <small>(Sennen) Sirj.</small>
* *Onobrychis radiata* <small>(Desf.) M.Bieb.</small> (= *O. circinata* <small>Ledeb.</small>
* *Onobrychis rechingerorum* <small>[[Per Wendelbo (botanist)|Wendelbo]]</small>
* *Onobrychis reuteri* <small>Leresche</small>
* *Onobrychis ruprechtii* <small>Grossh.</small>
* *Onobrychis samanganica* <small>Rech.f.</small>
* *Onobrychis saravschanica* <small>B.Fedtsch.</small> (= *O. amoena sensu auct. non* Popov & Vved.</small>, *O. baldshuanica sensu auct. non* Sirj.</small>, *O. baldzuanica* <small>Sirj.</small>, *O. circinata sensu auct. non* Ledeb. *non fl. As. Med.*)
* *Onobrychis sauzakensis* <small>Sirj. & Rech.f.</small>
* *Onobrychis saxatilis* <small>(L.) Lam.</small>
* *Onobrychis schahuensis* <small>Bornm.</small>
* *Onobrychis schuschajensis* <small>O.D.Agajeva</small>
* *Onobrychis scrobiculata* <small>Boiss.</small>
* *Onobrychis sennenii* <small>Sirj.</small>
* *Onobrychis shahpurensis* <small>Rech.f.</small>
* *Onobrychis sintenisii* <small>Bornm.</small>
* *Onobrychis sirdjanicus* <small>Parsa</small>
* *Onobrychis sojakii* <small>Rech.f.</small>
* *Onobrychis sphaciotica* <small>Greuter</small>
* *Onobrychis spinosissima* <small>Baker</small>
* *Onobrychis splendida* <small>Rech.f. & Podlech</small>
* *Onobrychis stenorhiza* <small>DC.</small>
* *Onobrychis stewartii* <small>Baker</small>
* *Onobrychis subacaulis* <small>Boiss.</small>
* *Onobrychis subnitens* <small>Bornm.</small>
* *Onobrychis supina* <small>(Vill.) DC.</small>
* *Onobrychis susiana* <small>Nabelek</small>
* *Onobrychis szovitsii* <small>Boiss.</small>
* *Onobrychis talagonica* <small>Rech.f.</small>
* *Onobrychis tavernieraefolia* <small>Boiss.</small>
* *Onobrychis tesquicola* <small>Krytzka</small>
* *Onobrychis tournefortii* <small>(Willd.) Desv.</small>
* *Onobrychis transcaspica* <small>V.V.Nikitin</small>
* *Onobrychis transcaucasica* <small>Grossh.</small>
* *Onobrychis transsilvanica*
* *Onobrychis vaginalis* <small>C.A.Mey.</small>
* *Onobrychis vassilczenkoi* <small>Grossh.</small>
* *Onobrychis verae* <small>Sirj.</small> (= *O. lipskyi* <small>Korovin</small>)
* *Onobrychis venosa* <small>(Desf).Desv.</small>
* *Onobrychis viciifolia* <small>Scop.</small> (= *O. sativa* <small>Lam.</small>)
* *Onobrychis wettsteinii* <small>Nabelek</small>
=== Հոմանիշներ ===
*,
* 

== Մշակության մեջ ==
Մշակության մեջ (հիմնականում նախալեռնային և լեռնային գոտիներում) տարածված են՝
* կորնգան սովորական կամ միահար (*Օ. viciaefolia*), 
*կորնգան առաջավորասիական կամ բազմահար (*Օ. antasiatica*) 
*կորնգան ավազային (*Օ. arenaria*) տեսակները։

== Նշանակություն և կիրառում ==
Բոլոր տեսակները սննդանյութերով հարուստ, լավորակ կերեր են։ Օգտագործվում է խոտը, կանաչ զանգվածը, ծղոտը։ 100 կգ խոտը համապատասխանում է 53 կերային միավորի։ Նրա հողը հարստացնում է ազոտով։ Թեքություններում ցանվում է որպես հողատարման դեմ պայքարի միջոց։ Լավագույն մեղրատու բույս է։ 
արժեքավոր կերաբույսեր են. օգտագործվում են չոր խոտը, կանաչ [[զանգված]]ը, ծղոտը։ Երաշտա- և ձմեռադիմացկուն է, հողը հարստացնում է ազոտ, միացություններով։ Թեքություններում կորնգանի և դաշտավլուկազգի խոտաբույսերի որոշ տեսակներ մշակվում են որպես հողատարման դեմ պայքարի միջոց, իսկ [[էրոզիա]]յի ենթարկված և լքված վարելահողային տարածություններում՝ հողի բերրիության վերականգնման նպատակով։

Ցանքը կատարվում է ծածկոցի (աշնանացան և գարնանացան [[ցորեն]], [[գարի]]) տակ։ խոտի բերքը հավաքում են ծաղկման փուլում, սերմինը՝ ունդերի 60-70% հասունացման ժամանակ։ [[Հայաստան]]ում մշակում են նախալեռնային և լեռնային գոտիներում։

== Գրականություն ==
* *Шмальгаузен И. Ф.'' Флора Средней и Южной России, Крыма и Северного Кавказа. Руководство для определения семянных и высших споровых растений. Киев, тип. т-ва печ. дела и торг. И. Н. Кушнерев и Ко в Москве, Киевск. отд-ние. Т. 1. Двудольные свободнолепестные. 1895. С. 259.
* Ростовцев С. И., Эспарцет // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Կատեգորիա:Բակլազգիներ
Կատեգորիա:Կերաբույսեր