open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սեբաստիանո Նելա

**Սեբաստիանո Նելա** (, ), իտալացի նախկին ֆուտբոլիստ, ով իր ողջ պրոֆեսիոնալ կարիերան անցկացրել է իտալական երեք ակումբներում՝ Ջենոայում, Ռոմայում և Նապոլիում, ինչպես նաև Իտալիայի ազգային հավաքականում։ Նա իր կարիերայի 11 տարիները նվիրել է Ռոմային։

## Կարիերա
Սեբաստիանոն ձախլիկ է, նա իր կարիերան սկսել է Ջենոայում։ Հետագայում տեղափոխվեց մայրաքաղաքային Ռոմա, որտեղ և անցկացրեց իր կարիերայի մեծ մասը, Նելան իր անդրանիկ հանդիպումը Ռոմայի կազմում անցկացրեց 1981 թվականի սեպտեմբերի 13-ին Ավելլինոյի դեմ խաղում, որը ավարտվեց 0։ 0 հաշվով։ 1983 թվականին Ռոմայի կազմում մասնակցելով 28 հանդիպման Նելան դարձավ Իտալիայի չեմպիոն։ Նելայի հաջող ելույթներից հետո նա հրավիրվեց ազգային հավաքական մասնակցելու 1986 թվականի աշխարհի առաջնությանը, սակայն հավաքականը դուրս մնաց 1/16-ից փուլից, իսկ Նելան այդպես էլ դուրս չեկավ խաղադաշտ։ Հավաքականում առաջին հանդիպումը անցկացրեց Գերմանիայի դեմ 1984 թվականի մայիսի 22-ին։ Նելան Իտալիայի ազգային հավաքականում ընդհանուր առմամբ անցկացրեց 5 հանդիպում, ինչպես նաև 3 հանդիպում անցկացրեց Լոս Անջելեսում կայացած 1984 թվականի օլիմպիական խաղերում, որտեղ օգնեց իտալացիներին գրավել 4-րդ տեղը առաջնությունում։

1987 թվականին Նելան լուրջ վնասվածք ստացավ, որի պատճառով բաց թողեց 1 տարի։ Հայտնի իտալացի երգիչ Անտոնելլո Վենդիտտին իր "Correndo correndo" երգը նվիրեց Նելային, այդ երգը տեղ գտավ 1988 թվականին նրա թողարկած *In questo mondo di ladri* ալբոմում։

Նելան հեռացավ Ռոմայից 1992 թվականին և միացավ Նեապոլը ներկայացնող Նապոլիին։ 1993/94 մրցաշրջանից հետո Սեբաստիանոն ավարտեց ֆուտբոլային կարիերան։

Կարիերան ավարտելուց հետո Նելան աշխատում էր որպես սպորտային մեկնաբան որոշ հանրահայտ տեղական և արբանյակային ալիքներում, իսկ ներկայումս աշխատում է Mediaset Premium հեռուստալիքում։

## Նվաճումներ
*Սերիա A (1)՝ 1982/83
*Ֆուտբոլի Իտալիայի գավաթ (3)՝ 1984, 1986, 1991

## Փառքի սրահ
Սեբաստիանո Նելան համարվում է Ռոմայի «Փառքի Սրահի» ֆուտբոլիստներից մեկը։ 2012-ին ընտրված 11 ֆուտբոլիստներից հետո, 2013 թվականին նրանց միացան ևս 4-ը, որոնցից մեկն էր հենց Սեբաստիանոն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1961 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մարտի 13 ծնունդներ
Կատեգորիա:Նապոլիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ջենոայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Փառքի սրահների անդամներ
Միքայել Նալբանդյանի հուշարձան (Երևան)

**Միքայել Նալբանդյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Օղակաձև զբոսայգու գրողի անվան փողոցի վերջնամասում, տեղադրվել է 1965 թվականին։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ Ջիմ Թորոսյան
* Քանդակագործ՝ ՀՀ ժողովրդական նկարիչ Նիկողայոս Նիկողոսյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից և գրանիտից, բարձրությունը 4,5 մետր է։

## Պատկերասրահ

Միքայել Նալբանդյան.jpg|Միքայել Նալբանդյանի հուշարձան. աշուն
The_monument_to_Mikael_Nalbandyan_02.png|Հուշարձանը խոշոր պլանով
Nalbandyan.jpg|Միքայել Նալբանդյանի հուշարձանը խոշոր պլանով



## Տես նաև
*Միքայել Նալբանդյանի կիսանդրի (Երևան)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հուշարձանների տեղեկատվական շտեմարան 

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Նիկողայոս Նիկողոսյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Ջիմ Թորոսյանի հուշարձաններ
Միրհավ (պատմվածք)

**«Միրհավ»**, Ակսել Բակունցի պատմվածքներից, որ ընդգրկված է նրա ստեղծագործությունների «Մթնաձոր» ժողովածուի մեջ։ 
«Միրհավ» պատմվածքի հիման վրա 1975 թվականին նկարահանվել է «Այս կանաչ, կարմիր աշխարհը» ֆիլմը, որի սցենարի հեղինակն է Հրանտ Մաթևոսյանը։

## Բնութագիր
Կյանքն իմաստավորող անանց գեղեցկության, ապրեցնող կարոտի մի նուրբ ու հուզիչ պատկեր է այս պատմվածքը։ Բակունցի ոճին շատ բնութագրական է վերհուշային պատումը, որը խոսքին հաղորդում է անմիջականություն, անկեղծություն, բնականություն, հուզականություն։ Վերհուշը, որն առկա է նաև «Խոնարհ աղջիկը» պատմվածքում, «Միրհավում» ևս շատ նպատակային կիրառություն ունի։ Ապրած կյանքի մի պահը, սիրո անկրկնելի մի բռնկումը իմաստավորել է Դիլանի ամբողջ կյանքը, հիմա, աշնան հաճելիորեն ջերմացնող արևի տակ, ծեր Դիլանի վերհուշը կարծես արթմնի երազ լինի, որը հոգու գաղտնիքների խոստովանություն է կյանքին հրաժեշտ տալուց առաջ։ Սա Բակունցի այն եզակի պատմվածքներից է, որի մեջ գեղեցկության հայտնագործությունը կատարվում է մթնաձորյան աշխարհում, այդ գեղեցկությունը դրսից եկած մարդու նկատածը չէ։

## Սյուժե
Աշնան վերջին օրերին Դիլան դային սովորության համաձայն գնում է այգի՝ դուռ ու ցանկապատ ամրացնելու։ Աշնան արևի տակ նստած՝ Դիլան դային հիշում է իր երիտասարդ տարիները, առաջին սերը՝ Սոնային, որ թռավ միրհավի պես, «հետքից թողեց տխրություն և դառնաթախիծ հուշեր»։ Դարձյալ գրեթե բառեր չկան պատկերվող սիրո համար։ Կա միայն հաճելիորեն ջերմացնող տաք լռություն, որը, սակայն, հասկանալի լռություն է, քանի որ ինչպես Դիլանը, այնպես էլ Սոնան Մթնաձորի մարդիկ են` լռության օրենքով դաստիարակված, և անխոս հասկանում են իրար։

### Նկարագրություն
Ամբողջ պատմվածքը հյուսված է ապրած կենսական վիճակների վերապրման ու կարոտի զգացողության մի այնպիսի ոճով, որը կենդանացնում է ծերացած մարմինն ու հոգին, նաև` ավելի տառապագին դարձնում սիրո վերհուշը, կյանքի հզոր սերը, այն ամենը, ինչի համար արժե ապրել այս աշխարհում, քանի որ այդ վերապրմանն ուղեկցում է կյանքին հրաժեշտ տալու, կորուստի գիտակցությունը։ Թե՛ տրամադրությամբ, թե՛ պատկերներով, թե՛ պատումի բնույթով ամբողջ պատմվածքը թողնում է ոգեղենացված բանաստեղծության տպավորություն։ Աշնան ջինջ ու պայծառ օրվա նկարագրությունը, աշնան արևի տակ հանգստացող ու հեռու սարերին նայող Դիլանի կերպարը, նրա վերհուշը, հնձանը, Սոնան, մանկության տարիների նորոգվող կանչերը, արյունոտ թևերով միրհավը, անտառապահն ու նրա մտրակի շառաչը այնքան նրբորեն են միաձուլված, պատկերների անցումներն ու դեպքերի շղթան այնքան հեռու են վիպական արձակի հետևողական պատմողականությունից, որ Բակունցն անառարկելիորեն հասնում է արձակի բանաստեղծականության գեղարվեստական նոր որակի։

## Գրականություն
* Ակսել Բակունց, Պատմվածքների ժողովածու։

## Արտաքին հղումներ
* «Միրհավ» պատմվածքի աուդիոտարբերակ 

Կատեգորիա:Պատմվածքներ
Կատեգորիա:Ակսել Բակունցի ստեղծագործություններ
Ստորոգյալ

մինի|350x350փքս|Ինչ հարցերի են պատասխանում նախադասության գլխավոր անդամները՝ ենթական և ստորոգյալը։
**Ստորոգյալ**, նախադասության երկու գլխավոր անդամներից մեկը (մյուսը ենթական է), որը ստորոգման միջոցով որևէ հատկանիշ է վերագրում ենթակային, այսինքն՝ ցույց է տալիս, թե ինչ է անում, ինչ է լինում կամ ինչ է, ինչպիսին է ենթական։

Ստորոգյալը լինում է պարզ կամ բաղադրյալ։ Պարզ ստորոգյալն արտահայտվում է միայն խոնարհված բայով, այդ թվում՝ հարադիր բայով ու զուգաբայով։ Բաղադրալ ստորոգյալը կազմվում է որևէ այլ խոսքի մասով (գոյական, ածական, դերանուն, մակբայ, կապական կապակցություն) կամ անկախ դերբայով ու հանգույցով։ Վերջինս հիմնականում արտահայտվում է օժանդակ բայի միջոցով։

Ստորոգյալին տրվող հարցերը պայմանավորված են նրա բնույթով։ Եթե ստորոգյալը բայական է, պատասխանում է * ի՞նչ է անում*, *ի՞նչ արեց*, *ի՞նչ կանի*, *ի՞նչ է արել* և նման հարցերի։ Եթե ստորոգյալն բայանվանական է, պատասխանում է *ո՞վ է*, *ի՞նչ է*, *ինչպիսի՞ն է*, *ի՞նչ դարձավ* և նման այլ հարցերի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նախադասության անդամներ
Դիկե

**Դիկե** (՝ «ճիշտ», «ճշմարտություն», «արդարություն»), հունական դիցաբանության մեջ բարոյական կարգերի, ճշմարտության աստվածուհի-ոգին, արդարության անձնավորում։ Ըստ Հեսիոդոսի («Թեոգոնիա»)՝ Զևսի և նրա երկրորդ կնոջ՝ Թեմիսի դուստրն է, Հորաներից մեկը։ Դիկեն հետևում է մարդկանց կյանքին և անարդարությունների մասին հաղորդում Զևսին։ Մի շարք առասպելներում Դիկեն հանդես է գալիս որպես Զևսի խորհրդատու։ Ողբերգություններում նա ահավոր վրեժխնդիր է. սրով խոցում է անարդար մարդկանց սրտերը։ Դիկեի մականուններից մեկն է Աստրեյա (*Աստղային*), որը հավանաբար կապված է այն պատկերացման հետ, թե իսկական արդարությունը գտնվում է երկնքում։ Դիկեն պատկերվում էր լախտը (գնդաձև ծայրով գավազան) կամ կշեռքը ձեռքին, խստադեմ կնոջ կերպարանքով։

Հոմերոսի մոտ Դիկեն հանդիպում է էպիզոդիկ։

Հորայի անունով է անվանակոչված Դիկե (99) աստերոիդը՝ հայտնաբերված 1868 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Հորաներ
Կատեգորիա:Կույս աստվածուհիներ
Կատեգորիա:Հին հունական աստվածուհիներ
Կատեգորիա:Զևսի զավակներ
Հարակատար դերբայ

**Հարակատար դերբայ**, անկախ դերբայ, ժամանակակից հայերենի դերբայներից մեկը։ Ցույց է տալիս առարկայի դրություն, վիճակ՝ որպես ավարտված գործողության հետևանք։

Արևելահայ ու արևմտահայ գրական լեզուներում հարակատար դերբայը կազմվում է **ած** վերջավորության միջոցով, օրինակ՝ ''հասած, մաքրած, գրած, գնած,կարդացած,քնած։

Հին հայերենում հարակատար դերբայի իմաստն արտահայտվում էր անցյալ դերբայի միջոցով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բայ
Ժխտական դերբայ

**Ժխտական դերբայ**, ժամանակակից հայերենի կախյալ դերբայներից կամ ձևաբայերից մեկը։ Ցույց է տալիս օժանդակ բայի ժխտական ձևերով արտահայտվող չկատարելի գործողության կամ եղելության ընդհանուր գաղափար և գործ է ածվում պայմանական եղանակի ժխտական խոնարհման ձևերում։

## Կազմություն
Ժխտական դերբայը կազմվում է բայի առաջին հիմքից, որին ավելանում են ***-ի***, ***-ա*** վերջավորությունները, ինչպես՝

:գրել — *գրի*
:կարդալ — *կարդա*
:զարմանալ — *զարմանա*։

## Ժամանակաձևեր
Ժխտական դերբայը ժամանակակից հայերենի միակ կախյալ դերբայն է, որ չի զուգորդվում օժանդակ բայի հաստատական ձևերի հետ, այսինքն՝ խոնարհման հարացույցում **եմ** օժանդակ բայի դրական ձևերի հարադրությամբ հանդես չի գալիս։
### Պայմանական եղանակ. Անցյալ

### Պայմանական եղանակ. Ապառնի

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
Լևոն Եզեկյան, Հայոց լեզու, Երևան, 2007, էջ 287։

Կատեգորիա:Բայ
ՖԻՖԱ Աշխարհի առաջնություն 2014 (Ընտրական փուլ, ՈՒԵՖԱ) E խումբ

Այս էջը ցույց է տալիս **[[Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2014 (Ընտրական փուլ, ՈՒԵՖԱ)|2014 թ. Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն ընտրական փուլի]]** աղյուսակներն ու արդյունքները E խմբի։

## Աղյուսակ

Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2014
Դերբայ

**Դերբայներ**, բայի անդեմ ձևեր, որոնք, ունենալով բայի իմաստ ու սեռի քերականական կարգ, ցույց են տալիս գործողություն՝ առանց եղանակի, ժամանակի, դեմքի ու թվի։

Ժամանակակից հայերենն ունի ութ դերբայ, որոնցից չորսն անկախ են, չորսը՝ կախյալ։

Անկախ դերբայները ունեն ինքնուրույն շարահյուսական կիրառություն և անկախ բառային միավորներ են։ Ժամանակակից հայերենի անկախ դերբայներն են՝           
*անորոշ դերբայ
*ենթակայական դերբայ
*համակատար դերբայ
*հարակատար դերբայ

Կախյալ դերբայները, որ կոչվում են նաև ձևաբայեր, ինքնուրույն շարահյուսական կիրառություն չունեն և նախադասության մեջ գործածվում են միայն օժանդակ բայի ներկայի ու անցյալի ձևերի հետ։ Կախյալ դերբայները, գործածվելով օժանդակ բայերի հետ, նախադասության մեջ կարող են դառնալ միայն պարզ ստորոգյալ։

Ժամանակակից հայերենի կախյալ դերբայներն են՝
*անկատար դերբայ
*ապակատար դերբայ
*վաղակատար դերբայ
*ժխտական դերբայ

## Ածականական դերբայ
Դերբայների այն ձևերը, որոնք բայական հիմնական հատկանիշների հետ ունեն նաև ածականական կիրառություններ անվանվում են ածականական դերբայներ։ Հայերենում այսպիսի նշանակություն ունեն հարակատար, ապակատար, ենթակայական դերբայները։ Օրինակ՝ *պատռած* նամակ, *վազող* նապաստակ և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բայ
Համակատար դերբայ

**Համակատար դերբայ**, անկախ դերբայ, ժամանակակից հայերենի դերբայներից մեկը։ Ցույց է տալիս ստորոգյալի գործողությանը զուգընթաց կատարվող կամ համակատար գործողություն։

Արևելահայ գրական լեզվում համակատար դերբայը կազմվում է **իս** վերջավորության միջոցով, որն ավելանում է բայի երրորդ (անորոշի) հիմքին, օրինակ՝ *հասնելիս, գրելիս, երգելիս, հավաքելիս*։

Համակատար դերբայը նախադասության մեջ լինում է ժամանակի պարագա։

Համակատար դերբայը լեզվաբանական գրականության մեջ կոչվում է նաև *անկատար երկրորդ, համընթացական, զուգընթացական, ժամանակային, հարակցական* և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բայ
Մալքոլմ Գլադուել

**Մալքոլմ Գլադուել** (, ), կանադացի լրագրող, հրապարակախոս և գրող։ Հեղինակ է մի շարք բեսթսելլեր գրքերի, որոնցից են․ «Առանց մտածելու մտածելու ուժը» և «Արտառոցները։ Հաջողությունների պատմություն»։

Ծնվել է Մեծ Բրիտանիայում, մեծացել է Կանադայում, այժմ բնակվում է Նյու Յորքում։ Պատմագիտություն է սովորել Տորոնտոյի համալսարանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կանադացի գրողներ
Կատեգորիա:Կանադացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Կանադացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Կանադացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Կանադացի վավերագիրներ
Կատեգորիա:Սոցիոլոգներ
Կատեգորիա:Տորոնտոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Իխտուս

thumb|ձուկ-ΙΧΘΥΣ
**Իխթուս** ( բառն է, որը նշանակում է ձուկ), այն օգտագործվել է հին քրիստոնյաների կողմից որպես հապավում՝ կազմված  (Հիսուս Քրիստոս Աստծո Որդի Փրկիչ) բառերի առաջին տառերից։ Ըստ ավանդության քրիստոնեաների կողմից օգտագործվել է միմյանց ճանաչելու, հավաքի վայրերը և քրիստոնեական գերեզմանները նշելու համար։

Որոշ աղբյուրների համաձայն, ամենավաղ հիշատակությունը պատկանում է Կղեմես Ալեքսանդրացուն։

## Տես նաև
* Կրոնական խորհրդանիշերի ցանկ

Կատեգորիա:Կրոնական խորհրդանիշներ
Կատեգորիա:Հիսուս Քրիստոս
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիա

մինի|աջից|Լաբորատորիայի տարբերանշանը
մինի|աջից|Ռեակտիվ Շարժման Լաբորատորիայի տեսքը ինքնաթիռից
**Ռեակտիվ Շարժման Լաբորատորիա** (), հապավումը՝ ՌՇԼ, պետության կողմից ֆինանսավորվող գիտա-հետազոտական կենտրոն է ԱՄՆ-ում, ՆԱՍԱ-ի փորձարարական կենտրոն է։ ՌՇԼ-ն գտնվում է Միացյալ Նահանգների Կալիֆորնիա նահանգի Փասադենա քաղաքում?

ՌՇԼ-ն կառավարվում է նրան մոտ գտնվող Կալիֆորնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտի կողմից Օդագնացության և տիեզերական տարածության հետազոտությունների ազգային վարչության ենթակայության տակ։ Լաբորատորիայի հիմնական գործունեության նպատակն է ռոբոտացված տիեզերական սարքերի նախագծումն ու շահագործումը, այն նաև իրականացնում է Երկրի ուղեծրում կատարվող հետազոտություններ և աստղագիտական դիտարկումներ։ Կազմակերպությունը նույնպես պատասխանատու է ՆԱՍԱ-ի «Խորը տիեզերքի ցանց» ծրագրի իրականացման համար։

Լաբորատորիայի այս պահին իրականացվող խոշոր ծրագրերից են՝ Մարսի գիտական լաբորատորիա, *[[Կասինի-Հյուգենս]]*, *[[Դաուն ծրագիր|Դաուն]]*, *[[Ջունո ԱՄԿ|Ջունո]]* առաքելությունները, ինչպես նաև Միջուկային սպեկտրոսկոպիկ աստղադիտակների խումբ (NuSTAR) և Սպիտզեր աստղադիտակները։

## Տես նաև
*Ռեակտիվ Շարժման Լաբորատորիայի Գիտական Բաժին
*Մարսագնաց
*ՆԱՍԱ

## Արտաքին հղումներ

*

Կատեգորիա:ՆԱՍԱ
Կատեգորիա:Ռեակտիվ Շարժման Լաբորատորիա
Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի հուշարձան (Երևան)

**Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Օղակաձև զբոսայգու սկզբնամասում՝ «Ռոսիա» կինոթատրոնի դիմաց, տեղադրվել է 1975 թվականին։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ Սպարտակ Կնտեղցյան
* Քանդակագործ՝ Հովհաննես Բեջանյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից և բազալտից, բարձրությունը 6,7 մետր է։

## Արձանի պղծում
2019 թվականի դեկտեմբերին Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի հուշարձանը պղծվել էր․ նրա վրա կարմիր ներկ էին լցրել։ Արարքը կատարել էր ակտիվիստ Շահեն Հարությունյանը։ Ըստ նրա՝ գործողությունը կատարվել էր ի պատասխան Ռուսաստանում Գարեգին Նժդեհի հուշատախտակի պղծման։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Griboyedov (1).JPG|Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի հուշարձանը խոշոր պլանով
Պատկեր:Ալեքսանդր Գրիբոյեդով....JPG|Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի հուշարձան. ձմեռ
Պատկեր:Griboyedov monument 9122262 10.JPG|Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի հուշարձան. տեսք կողքից
Պատկեր:Griboyedov monument 9122262 24.JPG|Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի հուշարձանը երեկոյան


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Հովհաննես Բեջանյանի քանդակներ
Կատեգորիա:1975 քանդակներ
Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձան (Երևան, Օղակաձև զբոսայգի)

**Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Օղակաձև զբոսայգում, Տիգրան Պետրոսյանի անվան շախմատի տան մոտ, տեղադրվել է 1989 թվականին։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ Կառլեն Անանյան
* Քանդակագործ՝ Հայաստանի ժողովրդական նկարիչ Արա Շիրազ

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից և գրանիտից, բարձրությունը 3 մետր է։

## Պատմություն
Շախմատի աշխարհի 9-րդ չեմպիոն Տիգրան Պետրոսյանի արձանը տեղադրվել է 1989 թվականին նրա անվան շախմատիստի կենտրոնական տան մոտ։

Սա Տիգրան Պետրոսյանի առաջին արձանն է Երևանում. երկրորդը 2006 թվականին տեղադրվել է Դավթաշեն թաղամասում։

## Պատկերասրահ


Պատկեր:Statue Tigran Petrosian 02.JPG|Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձանը խոշոր պլանով


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Արա Շիրազի քանդակներ
Կատեգորիա:1989 քանդակներ
Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձան (Երևան, Դավթաշեն)

**Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի Դավթաշեն թաղամասում՝ Տիգրան Պետրոսյան փողոցի սկզբնամասում, տեղադրվել է 2006 թվականին։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ Նորայր Կարգանյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից, գրանիտից և բազալտից, ընդհանուր բարձրությունը 5 մետր է։

## Պատմություն
Շախմատի աշխարհի 9-րդ չեմպիոն Տիգրան Պետրոսյանի երկրորդ արձանի բացումը տեղի է ունեցել 2006 թվականի հունիսի 7-ին, Երևանի Դավթաշեն թաղամասում, Տիգրան Պետրոսյանի անվան փողոցում, չեմպիոնի ծննդյան 75-ամյակի առթիվ։

Հուշարձանի բացումը կատարել են շախմատի Հայաստանի հավաքականի անդամներ, գրոսմայստերներ Վլադիմիր Հակոբյանը, Գաբրիել Սարգսյանը, Կարեն Ասրյանը, Արտաշես Մինասյանը և Սմբատ Լպուտյանը, որոնք դրանից երեք օր առաջ դարձել էին համաշխարհային օլիմպիադայի հաղթողներ, ինչպես նաև ՀՀ կանանց հավաքականի անդամներ, գրոսմայստերներ Էլինա Դանիելյանը, Լիլիթ Մկրտչյանը, Նելլի Աղինյանը և միջազգային վարպետ Սիրանուշ Անդրեասյանը։ Արարարղությունը բացել է Դավթաշեն վարչական շրջանի ղեկավար Սուրիկ Ղուկասյանը։ Ելույթ են ունեցել Երևանի քաղաքապետ Երվանդ Զախարյանը, Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիայի նախագահ, այն ժամանակ ՀՀ պաշտպանության նախարար Սերժ Սարգսյանը։

ՀՀ պաշտպանության նախարարության պատվերով կառուցված արձանի հեղինակը և ճարտարապետը քանդակագործ Նորայր Կարգանյանն է։ Աշխատանքը տևել է 6 ամիս։

Սա Տիգրան Պետրոսյանի երկրորդ արձանն է Երևանում. առաջինը 1989 թվականին տեղադրվել է Օղակաձև զբոսայգում, Տիգրան Պետրոսյանի անվան շախմատիստի կենտրոնական տան մոտ։ ՏԻգրան Պետրոսյանին նվիրված արձան կա նաև Ապարանում։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Տիգրան Պետրոսյան 5.JPG|Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձանը խոշոր պլանով
Պատկեր:Տիգրան Պետրոսյան9.JPG|Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձանի պատվանդանը


## Տես նաև
*Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձան (Երևան, Օղակաձև զբոսայգի)
*Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձան (Ապարան)
*Տիգրան Պետրոսյանի կիսանդրի (Երևան, Շախմատի տուն)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Նորայր Կարգանյանի քանդակներ
Կատեգորիա:2006 քանդակներ
Սինդիկատ

**Սինդիկատ** (ուշ լատիներեն syndicatus, < syndico - զննում եմ, ստուգում եմ)։ Ձևավորվել է 19-րդ դարի վերջում 20-րդ դարի սկզբում։ Գործել է Գերմանիայում և այլ երկրներում։ Դա կապիտալիստական համաձայնության ձև է, որը զբաղվում է հումքի գնման, միատեսակ արտադրանքի արտադրման և իրացման հարցերով, հսկողություն է սահմանում շուկայի վրա մոնոպոլ շահույթ ստանալու համար։ Սինդիկատում արտադրանքի իրացումը կատարում է վարչությունը, որի պատճառով նրա անդամները կորցնում են իրենց առևտրական գործառույթներ կատարելու իրավունքը։ Սինդիկատի անդամներ կարող են լինել նաև տրեստներ, կոնցեռներ, որոնց նպատակն է թափանցել շուկա՝ իրենց վաճառման պայմանները և գները թելադրելու, դեմպինգ կիրառելու միջոցով բարձր շահույթ ստանալ։ Սինդիկատի, ինչպես նաև կարտելի մասնակիցները պահպանում են արտադրական, առևտրական և իրավական ինքնուրույնություն։ Սինդիկատները առավել տարածված են նմանատիպ արտադրանք թողարկող հանքաարդյունահանման, մետաղամշակման և քիմիական արդյունաբերության ճյուղերում։

Սինդիկատը հանդես է եկել որպես․
# Մոնոպոլիստական միավորման ձև, բնորոշվում է նրանով, որ մասնակիցների միջև պատվերների բաշխումը (քվոտաներին համապատասխան), հումքի գնումն ու թողարկված արտադրանքի իրացումը կատարում է վաճառահանման ընդհանուր գրասենյակը։ Դրա նպատակն է գլխավորապես համասեռ մասսայական արտադրանքի շուկայի վրա վերահսկողություն սահմանելու ուղիով ստանալ մենաշնորհային շահույթ։ Առավել տարածում է ստացել XX դարի 1-ին քառորդում, սովորաբար ստեղծվել բաժնետիրական ընկերության ձևով։ Ժամանակակից պայմաններում սինդիկատները կորցնում են իրենց նշանակությունը։
# Բանկային մոնոպոլիաների ձև, որը բանկերի համաձայնություն է՝ համատեղ շահավետ խոշոր ֆինանսական գործառնություններ (արժեթղթերի բացթողում և իրացում, մեծ չափերի վարկերի տրամադրում և այլն) կատարելու վերաբերյալ։
# ԽՍՀՄ-ում 1922-1930 թվականներին պետական կազմակերպության ձև, որը միավորում էր արդյունաբերական տրեստների խմբեր՝ դրանց արտադրանքի մեծածախ վաճառքի, հումքի գնման ու առևտրական գործառնությունների պլանավորման համար։
# Արհմիության անվանում Ֆրանսիայում և որոշ այլ երկրներում։

## Տես նաև
* Կարտել
* Համընկերություն
* Կորպորացիա
* Սինդիկատ
* Տրեստ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ձեռնարկությունների տեսակներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Տեթիս

[մինի|Տեթիսի հռոմեական խճանկար, [Անտիոք, Թուրքիա]]
**Տեթիս** (), հունական դիցաբանության հնագույն, արխայիկ աստվածություններից, տիտանուհի, Ուրանոսի և Գեայի դուստրը, Օվկիանոսի քույրը և կինը, 3 000 որդի հեղեղների և 3 000 դուստր օվկիանոսների մայրը։ Տեթիսը համարվում է համընդհանուր մայր, գոյություն ունեցող ամեն ինչին կյանք տվող աստվածուհի։

Տեթիսը և Օվկիանոսը ապաստան են տվել Հերային, երբ վերջինս փախել էր Զևսից։ Հերան հետագայում ևս այցելել է Տեթիսին։ Օվկիանոսը և Տեթիսը անձնավորում էին ջրային տարերքը, սովորաբար նրանց համար կառուցում էին համատեղ զոհասեղաններ։ Հետագայում Տեթիսին նույնացնում էին Իսիսի հետ։

Ուշ շրջանի պոեզիայում Տեթիսը առավելապես ծովի անձնավորումն է։ Երկրաբանության մեջ Տեթիս անունը տրված է հին օվկիանոսին, որի մնացորդներն են Միջերկրական, Սև և Կասպից ծովերը։ (Տե՛ս Տեթիս (օվկիանոս))։

## Տոհմածառ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հունական աստվածներ
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն
Կատեգորիա:Տիտաններ
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Տիտաններ և տիտանուհիներ
Կատեգորիա:Ծովային աստվածներ
Սայաթ-Նովա (ֆիլմ)

**Սայաթ-Նովա**, 1960 թվականին «Երևան» հեռուստատեսության կինոխմբագրությունում նկարահանված սև-սպիտակ ֆիլմ։ Ռեժիսոր՝ Կիմ Արզումանյան (1926-2002)։

## Սյուժե
Ֆիլմում պատկերված է միջնադարյան հայ աշուղ Սայաթ-Նովայի (1712-1795) կյանքը, որն իր տաղանդի շնորհիվ մեծ ճանաչում է ձեռք բերում և դառնում վրաց Հերակլ II թագավորի պալատական երգիչը։ Կինոնկարում ներկայացվում է Սայաթ-Նովայի և Աննայի մեծ սիրո պատմությունը։

## Դերերում
* *Սայաթ-Նովա* – Բաբկեն Ներսիսյան
**դոստի* – Արտաշես Արևշատյան 
* *թագավոր* – Գեղամ Հարությունյան
* *Աննա* – Մետաքսյա Սիմոնյան
* *թագուհի* – Հեղինե Հովհաննիսյան
* *Ավետ աղա* – Ավետ Ավետիսյան
* *Ամիլախվարի* – Գուրգեն Հակոբյան
* *Սայաթի հայրը* – Հ. Հայրապետյան
* *Հարություն* – Հ. Գարբուզյան
* *Վարդան* – Վլադիմիր Աբաջյան
* *Շալիկո* – Շահում Ղազարյան
* *Ռաշիդ* – Ա. Սիմոնյան
* *իշխան Չիկովանի* – Մամիկոն Մանուկյան
* *Դավիթ Սրբազան* – Հովակ Գալոյան
* *Աշուղ Ֆաթուլլա* – Դավիթ Պողոսյան
երգիչ՝ Նորայր Մնացականյան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Սայաթ-Նովա» ֆիլմ,

Կատեգորիա:1960 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կիմ Արզումանյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Գիքոր (ֆիլմ, 1934)

**Գիքոր**, 1934 թվականին նկարահանված սև-սպիտակ համր ֆիլմ։ Հովհաննես Թումանյանի համանուն պատմվածքի առաջին էկրանավորումն է։

## Սյուժե
Համբոն որդուն տանում է քաղաք, թողնում աշխատելու հարուստ վաճառական Արտեմի տանը՝ հույս ունենալով, թե Գիքորը հետագայում կաշխատի և կօգնի նաև իրենց։

## Դերերում
* *Համբո* - Հրաչյա Ներսիսյան
* *Արտեմ* - Ավետ Ավետիսյան
* *Գիքոր* - Հ. (Հակոբ) Պողոսյան
* *դեդի* - Հասմիկ (Թագուհի Հակոբյան)
* *Նատո* - Մարիա Ջրպետյան
* *նանի* - Տատյանա Մախմուրյան
* *հյուրեր* - Մարիա Բերոյան, Լ. Ալավերդյան, Ա. Ղուկասյան
* *ծաղկավաճառ* - Գուրգեն Գաբրիելյան
* *դուքանչի* - Արշակ Հարությունյան
* *Վասո* - Թաթուլ Դիլաքյան
* *Բագո* - Արամ Ամիրբեկյան
* *Զանի* - Դ. Աղբալյան
* *գյուղացիներ* - Կ. Գեղամյան, Ս. Միրզոյան
* *համբալ* - Դորի Ամիրբեկյան
* *Մոսի* - Ռաֆիկ Զաքարյան
* *Միկիչ* - Աշոտ Զաքարյան
* *Գալո* - Արտավազդ Զաքարյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1930-ականների խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:1934 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամասի Մարտիրոսյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Համր ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր
Գիքոր (ֆիլմ, 1982)

**«Գիքոր»**, Հովհաննես Թումանյանի համանուն պատմվածքի երկրորդ էկրանավորումն է։

## Սյուժե
Համբոն իր տղային՝ Գիքորին, տանում է քաղաք, որ այնտեղ աշխատի ու հնարավորինս կրթվի։ Տղային նա թողնում է բազազ Արտեմի տանը՝ որպես սպասավոր։

## Դերերում
* *Գիքոր* – Ալբերտ Ղուլինյան
* *Համբո* – Սոս Սարգսյան
* *Նանի* – Գալյա Նովենց
* *Բազազ Արտեմ* – Արմեն Ջիգարխանյան
* *Նատո* – Ժենյա Ավետիսյան
* *տատիկ* – Էմմա Ստեփանյան

### Այլ դերեր
Լ. Եղիազարյան, Հ. Երեմյան, Մ. Թովմասյան, Ս. Խամբեկյան, Ս. Կիրակոսյան, Մելինե Համամջյան, Ե. Մանվելյան, Տ. Ոսկանյան, Ավետիք Ջրաղացպանյան, Լեոնիդ Սարկիսով, Հ. Մովսիսյան։

### Դրվագներում
Ս. Աջաբխանյան, Ռ. Գյուլումյան, Լ. Ազիզյան, Ս. Հարությունյան, Ա. Մազմանյան, Ք. Բարսեղյան, Կ. Սիմոնյան, Գ. Գյուլումյան, Ռ. Աբալյան, Ա. Քոչարյան, Կ. Գրիգորյան, Մ. Կարապետյան, Կ. Հովսեփյան, Հ. Ղազարյան, Ք. Ղուլինյան, Ա. Ստեփանյան, Մ. Հովսեփյան։

## Նկարահանող խումբ
* Սցենարի հեղինակ/գեղարվեստական ղեկավար - Հենրիկ Մալյան
* Բեմադրող ռեժիսոր - Սերգեյ Իսրայելյան
* Բեմադրող օպերատոր - Մ. Շահբազյան
* Բեմադրող նկարիչ - Մ. Անտոնյան, Գ. Նալչաջյան
* Նկարիչ խորհրդատու - Վաղարշակ Էլիբեկյան
* Կոմպոզիտոր - Տիգրան Մանսուրյան
* Հնչյունային օպերատոր - Ի. Օրդուխանյան
* Ռեժիսոր - Գ. Կարապետյան
* Օպերատոր - Կ. Կյուրեղյան
* Զգեստների նկարիչ - Ս. Տոնոյան
* Նկարիչ դիմահարդար - Պ. Ասչյան, Վ. Ասատրյան
* Ռեժիսոր ասիստենտ - Հ. Բաղդասարյան, Ժ. Բարսոյան
* Օպերատորի ասիստենտ - Գ. Խոշաբաև (Խաչատրյան), Մ. Ղազարյան
* Նկարիչ ասիստենտ - Վ. Փանոսյան
Համակցված նկարահանումներ
* Օպերատոր - Ստեփան Մարտիրոսյան
* Նկարիչ - Հ. Հովհաննիսյան
* Մոնտաժ - Հ. Մելքոնյան
* Խմբագիր - Էվերտ Պայազատյան (Պայազատ), Ս. Սարուխանյան
* Տնօրեն - Ռ. Մելքոնյան

## Պարգևներ
*Ստեղծագործական խմբին Թալինում  XV  համամիութենական կինոփառատոնին (1982) Երեխաների և պատանիների համար լավագույն ֆիլմի համար դիպլոմ և երկրորդ մրցանակ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1980-ականների խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:1982 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:1982 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Սերգեյ Իսրայելյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Տիգրան Մանսուրյանի
Բջջապատ

[մինի|''Plagiomnium affine'' տեսակի [մամուռի բջիջների բջջապատերը]]
**Բջջապատ**, բջջի շուրջը ձևավորվող պատյան, ծածկում է բջջաթաղանթը։ Լավ արտահայտված է բուսական բջիջներում, հանդիպում է նաև բակտերիաների, սնկերի և ջրիմուռների բջիջներում։ Բացակայում է կենդանիների և նախակենդանիների մոտ։

## Պրոկարիոտների բջջապատը
Բակտերիաների բջջապատը կազմված է պեպտիդոգլիկանից (մուրեին) և լինում է երկու տեսակի`
* գրամ բացասական
* գրամ դրական։
Վերջինս կախված է Գրամի ներկման եղանակով ներկվելու ունակությունից։

## Սնկերի բջջապատը
Սնկերի բջջապատը կազմված է խիտինից և գլյուկաններից:

## Ջրիմուռների բջջապատը
Ջրիմուռների մեծամասնությունը ունեն ցելյուլյոզից և տարբեր գլիկոպրոտեիններից կազմված բջջապատ։ Հավելյալ պոլիսախարիդների ներառումը ունի կարևոր տաքսոնոմիկ նշանակություն։

## Բարձրագուն բույսերի բջջապատը
Բարձրագուն բույսերի բջջապատը հիմնականում կազմված է ցելուլյոզից, հեմիցելուլյոզից և պեկտինից։ Ունեն անցուղիներ` պլազմոդեսմներ, որոնցով իրականացվում է բջիջների կոնտակտը և նյութափոխանակությունը։

## Արտաքին հղում
* AMI բժշկական տեղեկատվական կայք․ Բջջապատ*

Կատեգորիա:Օրգանոիդներ
Սպիտակ ձին (պատմվածք)

«**Սպիտակ ձին**», Ակսել Բակունցի պատմվածքներից, որ գրվել է 1928-1930 թվականներին և ընդգրկվել հեղինակի «Սև ցելերի սերմնացանը» ժողովածուի մեջ։

«Սպիտակ ձին» ստեղծագործության մեջ Բակունցը, որ կյանքի և գյուղացու հոգեբանության գիտակ է, ներկայացնում է սովորական մարդու ողբերգությունը անարդարության պայմաններում։ Այդ ողբերգությունն ավելի է սրվում համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, որը բացահայտում է գյուղում տիրող հակասությունները՝ բախման մեջ դնելով «մարդու գեղեցիկ երազն ու դաժան իրականությունը, մարդու հույսն ու այդ հույսը խորտակող հասարակական չարիքը»։

## Սյուժե
Երբ զարկում էին եկեղեցու զանգերը, Շարմաղ բիբին բացում էր տան դուռը, կարծես զանգերի ձայնի հետ օրհնություն էր մտնելու տուն։ Սակայն մի երեկո գզիրի կանչը խլացրեց զանգերի ձայնը. թագավորը հրամայել է բոլոր ձիերը հանձնել։ Առավոտյան գյուղացիներն իրենց ձիերով ճանապարհվում են դեպի քաղաք։ Սիմոնը երկու տարի առաջ էր գնել ձիուն, որին անվանել էին Ցոլակ։ Ձին կապտավուն մորթի ուներ, որի վրա «ինչպես աստղերը՝ ցրված էին սպիտակ նշաններ»։ Սիմոնի համար գրեթե անհնար էր իր հետագա գործը պատկերացնել առանց ձիու, և նա հույս ուներ, որ ձին չեն տանի կարճահասակ լինելու պատճառով։ Գյուղացիների խմբից առանձին էր քաղաք գնում Կոստան աղան, քանզի վերջինիս սպիտակ ձին ուղղակի չէր կարող սովորական ձիերին հավասար քայլել. «խաղալով ու խայտալով վազում էր սպիտակ ձին, քամին փրփռացնում էր բաշը և ձին լայն կրծքով ճեղքում էր լեռնային օդի սառն ալիքները։ Փոշի չէր բարձրանում գետնից, և թվում էր, թե ձիու արագավազ ոտները չեն դիպչում գետնին, և պայտերը զնգում են օդի մեջ»։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պատմվածքը Յուփաբ կայքում 

Կատեգորիա:Ակսել Բակունցի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:Պատմվածքներ
Ձախորդ Փանոսը (ֆիլմ)

«**Ձախորդ Փանոսը**», Հովհաննես Թումանյանի համանուն հեքիաթի մոտիվներով 1969 թվականին նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Փանոսի ձեռնարկած ամեն գործ անհաջողությամբ է ավարտվում, այդ պատճառով էլ շրջապատում նրան բոլորը ծաղրում են՝ անվանելով *Ձախորդ Փանոս*։ Մի օր Փանոսը գնում է անտառ՝ գերան կտրելու։

## Դերերում
**Փանոս* – Մայիս Ղարագյոզյան
**Փանոսի կինը* – Մելինե Համամջյան
**համագյուղացիներ* – Գևորգ Ստամբոլցյան, Ստեփան Հարությունյան,  Վարդան Թերզիբաշյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1969 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ներսես Հովհաննիսյանի ֆիլմեր
What About Love

«**What About Love**», ամերիկացի երգիչ Օսթին Մահոունի երգն է։ Այն թողարկվել է 2013 թվականի հունիսի 10-ին, Chase և Republic Records լեյբլների կողմից։ Երգգրվել է Օսթին Մահոունի, Նադիր Խայաթի, Ջիմի Ջոկերի, Էքրաֆ Յանուսիի, Բիլալ Հայիի, Մոհոմբի Մուպոնդոհի և Ռիվինգթոն Սթարչայլդի կողմից։

## Երգացանկ
**Թվային ներբեռնում**
# «What About Love» - 3։23

## Թողարկման պատմություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեսահոլովակը ՅուԹուբում

Կատեգորիա:2013 երգեր
Կատեգորիա:2013 սինգլներ
Անդրեյ Սախարովի հուշարձան (Երևան)

**Անդրեյ Սախարովի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Սախարովի հրապարակում (Նալբանդյան փողոց), տեղադրվել է 2001-ին։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։

## Հեղինակներ
* Ճարտարապետ՝ Լևոն Ղալումյան
* Քանդակագործ՝ Տիգրան Արզումանյան
* Դրվագող՝ Ներսես Չարխչյան

## Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է կոփածո պղնձից և բազալտից, բարձրությունը պատվանդանի հետ 4,5 մետր է։

## Պատկերասրահ

Yerevan Sakharov Square 01.jpg|ձախից|150 px|thumb|Անդրեյ Սախարովի հուշարձանը և Սախարովի հրապարակը
Andrei Sakharov monument in Yerevan 03.JPG|Անդրեյ Սախարովի հուշարձանը
Andrei Sakharov monument in Yerevan 06.JPG|Անդրեյ Սախարովի հուշարձանը


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հուշարձանների տեղեկատվական շտեմարան

Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Տիգրան Արզումանյանի քանդակներ
Կատեգորիա:Լևոն Ղալումյանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:2001 քանդակներ
Բիլ Ռասել

**Ուիլյամ Ֆելթոն Ռասել** (անգլ.՝ *William Felton Russell*, ), ամերիկացի նախկին պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ, կենտրոնական։ Ողջ մասնագիտական կարիերայի ընթացքում (1956-1969) հանդես է եկել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Բոստոն Սելտիքս» ակումբում։ «Սելտիքսի» կազմում Ռասելը ռեկորդային 11 անգամ նվաճել է NBA-ի գավաթը։ Հաղթած 11 առաջնությունները հյուսիսամերիկյան լիգաներում պատկանում է Ռասելին և Հոկեյի ազգային լիգայի (NHL) «Մոնրեալ Կանադիենս» ակումբի կենտրոնական Հենրի Ռիչարդին, ով նույնքան անգամ հաղթել էր Սթենլիի գավաթը։ Հաղթած առաջնություններից զատ Ռասսելը 5 անգամ ճանաչվել է կանոնավոր առաջնության ամենաարժեքավոր խաղացող (MVP), տասներկու անգամ ճանաչվել NBA աստղ (All-Star)։

Ուսանողական առաջնությունը անցկացրել է Սան Ֆրանցիսկոյի համալսարանում, որի կազմում երկու տարի անընմեջ հաղթել է NCAA-ի առաջնությունը (1955, 1956)։ 1956 թվականի Մելբուրնի օլիմպիական խաղերում նվաճել է ոսկե մեդալ՝ որպես Միացյալ Նահանգների բասկետբոլի ազգային հավաքականի ավագ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Բիլ Ռասելի Էջը ՖԻԲԱ-ի փառքի սրահում 
* Բիլ Ռասելի էջը Բասկետբոլի փառքի սրահում 
* Էջը NBA.com կայում
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում 

Կատեգորիա:1934 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի օլիմպիական չեմպիոններ
Կատեգորիա:ԲԱԱ-ի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Բոստոն Սելտիքսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Չօգտագործվող համարներով NBA բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Սակրամենտո Քինգսի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Սիեթլ Սուպերսոնիքսի բասկետբոլիստներ
Աշնան արև (ֆիլմ, 1977)

**Աշնան արև**, Հրանտ Մաթևոսյանի համանուն վիպակի հիման վրա նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է հակասական և բարդ բնավորություն ունեցող գյուղացի կնոջ ճակատագրի, կյանքի պարտադրած դժվարությունների հաղթահարման, միջավայրի, ընտանիքի ու զավակների հետ ունեցած նրա դժվար հարաբերություների մասին։

## Դերերում
* *Աղուն* – Անահիտ Ղուկասյան
* *Սիմոն* – Կարեն Ջանիբեկյան
* *սկեսուր *– Ժաննա Թովմասյան
* *Անդրանիկ* – Ազատ Շերենց

## Դրվագներում
* Հ. Սարգսյան
* Արուս՝ Նոնա Պետրոսյան
* Մայա՝ Մայրանուշ Գրիգորյան
* Արտյոմ Կարապետյան
* Իշխան՝ Գուժ Մանուկյան
* Ռ. Եսայան
* Մայայի տատիկ՝ Արուս Ազնավուրյան
* Ժաննա Ավետիսյան
* Ռ. Վարդանյան
* Է. Պապայան
* Լեոնիդ Սարկիսով
* Արայիկ Իսահակյան
* Կ. Գալստյան
* Մ. Փորքաշյան
* Կ. Սնխչյան
* Մ. Սնխչյան
* Բ. Գրիգորյան
* Անաիդա Աղաջանյան

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Գժտության արևը։ Աննա Բաբաջանյան, Դա եղել է այսպես…, Ե., Դարակ, 2019, էջ 69-75։

Կատեգորիա:1977 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Բագրատ Հովհաննիսյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Տիգրան Մանսուրյանի
ԱՐՓԱ հիմնարկ

**ԱՐՓԱ հիմնարկ** կամ *ԱՐՓԱ ինստիտուտ* () շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն է, որը հիմնադրվել է 1992 թվականին ԱՄՆ-ի Կալիֆորնիա նահանգում մի շարք սփյուռքահայերի, գլխաւորութեամբ ԱՐՓԱ Հիմնարկի Նախագահ՝դոկթ. Յակոբ Փանոսեանի կողմից՝ միջազգային համագործակցություն հրավիրելով եւ կատարելով խորհրդատվություն, վերլուծություն, գիտահետազոտական և պլանային ծառայություններ եւ այլ աշխատանքներ Հայաստանի համար, տարբեր ոլորտներում։ Այն համագործակցում է Հայաստանի կառավարության, Գիտութիւնների ազգային ակադեﬕայի, բուհերի, հասարակական կազմակերպությունների եւ անձերի հետ։

## Գործուներություն
ԱՐՓԱ-ի փորձագետները որպես խորհրդատու են ծառայել Հայաստանի հասարակական կազմակերպություններին և կառավարության կրթության, առողջապահության, տնտեսության, էներգետիկայի, երթեւէկության համակարգի, արդյունաբերության, և Հայաստան-սփյուռք հարաբերությունների ոլորտներում։

ԱՐՓԱ-ն կազմակերպել է Երևանում ուժանյութային խնդիրներին նվիրված առաջին համաժողովը, Երևանի «Էրեբունի» հիվանդանոցում հիﬓադրել է արդիական արյան փոխներարկման և հետազոտական կենտրոն, ՀՀ-ի և ԼՂՀ-ի դպրոցներում «Առողջ ապրելակերպ և կյանքի ոճ» թեմայով դասընթացներ, ու նաև երիտասար գիտնականների եւ բուհերի ուսանողների «Նորարարության ամէնամյա մրցույթ»։ Առաւել եւս, ԱՐՓԱ Հիմնարկը կազմակերպում է ամէնամսյա դասախօսություններ Հայաստանի կամ հայության մասին, Լոս Անջելոսի, Շըրման Օքս շրջանում, հրաւիրելով տարբեր բնագաւարներէ մասնագէտներ։

### Նորարարության մրցույթ
Մրցույթը տեղի է ունենում ամեն տարի սկսած 2006 թվականից։ Նորարարությունները պետք է լինեն 35 տարէկանից պակաս երիտասարդ գիտնականների եւ կամ առավելագույնը չորս ուսանողներից կազմված խմբի աշխատանք և կամ համալսարանական ղեկավարի հսկողությամբ՝ խմբի աշխատանք եւ պէտք է ներբեռնել հետեւյալ կայքէջում՝ http://cyberchairpro.borbala.net/arpapapers/submit/։ Նոր մեքենաների և մեխանիկական սարքերի դեպքում նրանք պետք է լինեն կառավարելի։ Քիմիական նյութի դեպքում, պետք է լինի ամբողջական և հաջողակ կիրառման ապացույցով եւ լուսանկարներով։ Նոր բույսի դեպքում պետք է ներկայացվեն գունավոր լուսանկարներ և լուսապատկերներ (սլայդներ)։

Նորարարությունը պետք է լինի փորձարկուած եւ վերարտադրելի, եւ նաեւ ունենա արտադրանք դառնալու փաստացի հնարավորություն։

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք (անգլերեն)

http://arpainstitute.org/competitions/ 

Կատեգորիա:Ամերիկահայ հասարակական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ մշակութային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ գիտական կազմակերպություններ
Արփա (այլ կիրառումներ)

**Արփա** եզրը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝

* Արփա՝ գետ Հայաստանում
* ԱՐՓԱ հիմնարկ՝ հայ սփյուռքի կողմից ստեղծած շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն
Վերջին կիրակին

**«Վերջին կիրակին»**, 1985 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։ Ստեղծվել է Նորայր Ադալյանի «Կիրակի» պատմվածքի մոտիվներով։

## Սյուժե
Արմենը, որը կաթի կոմբինատում լաբորատորիայի վարիչ է, բարեխղճորեն կատարում է իր աշխատանքը, սակայն նրա օգնականի՝ Կարոյի աշխատանքում հայտնաբերվում են մեծ կեղծումներ․ խանութներից մեկում վաճառվել է ցածր յուղայնությամբ կաթ։ Արտադրանքի որակի վկայաթղթում Արմենի ստորագրությունն է, չնայած անալիզներն արել է նրա օգնականը, որի ձեռքին Արմենը տեսնում է այն նույն ժամացույցից, որը նախկինում առաջարկել էին իրեն որպես կաշառք։ Արմենը որոշում է չմատնել Կարոյին։ Նա մեղադրվում է սոցիալիստական սեփականության հափշտակմանը մասնակցելու համար և պատրաստվում է բանտարկության։

## Դերերում
* Միքայել Պողոսյան – *Արմեն* 
* Կարինե Ջանջուղազյան – *Գայանե* 
* Տիգրան Ոսկանյան – *Կարո* 
* Վազգեն Ղազարյան – *Գագիկ* 
* Ա. Նազարյան – *Մարո* 
* Մ. Բաղդոյան – *Աննա* 
* Հենրիկ Ալավերդյան – *տնօրեն* 
* Ն. Հովհաննիսյան – *Մովսես* 
* Վիգեն Ստեփանյան – *Ղուկաս* 
* Նվարդ Աբալյան – *զոքանչ* 
* Յուրի Ամիրյան – *Գևորգ* 
* Ա. Մինասյան – *Ցոլակ* 
* Արմեն Խոստիկյան – *Լաերտ Սուրենովիչ* 
* Լեոնիդ Սարկիսով – *Մուշեղ* 
* Լևոն Շարաֆյան – *Սիմոն* 
* Անահիտ Ղուկասյան – *Աշխեն* 
* Նոնա Պետրոսյան – *Մարգո* 
* *Դրվագներում* – Ս. Հովհաննիսյան, Տ. Ավետիսյան, Ա. Հովհաննիսյան, Ա. Սանթրոսյան, Ա. Բաբայան, Ն. Գասպարյան, Ս. Մկրտչյան, Գ. Աբաջանյան, Ա. Պապյան, Ա. Գալստյան, Գ. Գրիգորյան

## Նկարահանող անձնակազմ
* Սցենարի հեղինակ՝ Էդուարդ Ակոպով
* Բեմադրող ռեժիսոր՝ Գենադի Մելքոնյան
* Բեմադրղ օպերատոր՝ Արտեմ Մելքումյան
* Բեմադրող նկարիչ՝ Միքայել Անտոնյան
* Կոմպոզիտոր՝ Արմեն Բոյամյան
* Հնչյունային օպերատոր՝ Էդուարդ Վանունց
* Ռեժիսոր՝ Ա․ Իսկուդարյան, Բ. Հայրապետյան
* Օպերատոր՝ Ս. Սարգսյան
* Զգեստների նկարիչ՝ Ս. Տոնոյան
* Նկարիչ-դիմահարդար՝ Ա. Այվազյան
* Ռեժիսորի օգնականներ՝ Ժ. Բարսոյան, Ս. Այվազյան
* Օպերատորի օգնականներ՝ Ս. Գրիգորյան, Ա. Աթաբեկյան, Ա. Զոհրաբյան
* Նկարչի օգնականներ՝ Վ. Փանոսյան
* Համակցված նկարահանումներ`
** Օպերատոր՝ Ս. Մարտիրոսյան
** Նկարիչ՝ Հ. Հովհաննիսյան
* Մոնտաժող՝ Լ. Երյոմենկո
* Խմբագիր՝ Ն. Օհանյան, Ա. Սևունց
* Տնօրեն՝ Կ. Գալոյան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վերջին կիրակին ֆիլմը Հայաստանի կինոգործիչների միության կայքում 

Կատեգորիա:1985 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Գենադի Մելքոնյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Ստորոգում

**Ստորոգում**, քերականական իրողություն, որով նախադասության ենթակային դիմավոր բայի միջոցով վերագրվում է որևէ (բուն կամ առարկայական) հատկանիշ։ Օրինակ՝ «Աշխույժ մանկությամբ զարդարում էր նա ծերության օրերն ու սարերն իր հոր» նախադասության մեջ *զարդարել* հատկանիշը դիմավոր ձևով վերագրվում է *նա* ենթակային։

Ստորոգումն արտահայտվում է՝
# **դիմաթվային վերջավորությունների միջոցով**, որոնք բայահիմքով կամ հարադիր բաղադրիչով արտահայտված հատկանիշը վերագրում են ենթակային։ Օրինակ՝ Միրհավի պես *թռավ* Սոնան։
# **Էական բայերով**, որոնք ենթակային վերագրում են առկայության կամ բացակայության հատկանիշ։ Օրինակ՝ Էլ *չկան* պատրանքները սիրուն։
# **Էական բայերով՝ օժանդակ կիրառությամբ**, որոնք դերբայով կամ այլ խոսքի մասով արտահայտված առարկայական կամ բուն հատկանիշը վերագրում են ենթակային։ Օրինակ՝ *Լինեի* չոբան սարերում հեռու։
# **Վերացական բայերի միջոցով**, որոնք հանդես են գալիս օժանդակ բայի գործառույթով։ Օրինակ՝ Կապույտ երկինքը նրան ծով էր թվում։
# **Մի շարք բայերով՝ վերացական կամ եղանակավորող իմաստով**, օրինակ՝ Ու *սիրում ենք* առավոտից իրիկուն Ճամփա երթալ ու հավիտյան երազել։
# **«Անուն + միադիմի բայաձև»** կաղապարով, օրինակ՝ *Անհրաժեշտ էր* այդ մասին տեղյակ պահել նրան։

Հայագիտության մեջ կա նաև այն կարծիքը, որ ստորոգումը կարող է արտահայտվել է նաև **հնչերանգով**, որով՝ 
* բայական անդեմ նախադասությունների անորոշ դերբայով արտահայտված անդամին վերագրվում է դիմային հարաբերություն։
 Օրինակ՝ 
 -Կեցցե՜ հանրապետությունը,-պոռացին ոմանք։
 -*Լռե՛լ*,- գոռաց սպան։
 -Ա՜խ, *լինել* թեթև՜, հրո՜տ, հրակա՜մ...
* Անվանական անդեմ նախադասության գերադաս անդամին վերագրվում է առկայություն կամ բացակայություն։
 Օրինակ՝
 Ձյունապատ *լեռներ* ու կապույտ *լճեր*.
 *Երկինքներ*, որպես երազներ խոհուն...
 Ե. Շարենց
* Եղանակավորում է բառ-նախադասությամբ արտահայտված դատողական կամ զգացական իմաստը։
 Օրինակ՝ 
 - Անդո՛, կովը քեզ կուտի՞։
 - *Չէ՛*, կսատկի։
 - Գոմե՞շը։
 - *Չէ՛*։
 Ա. Բակունց

## Տես նաև
* Նախադասություն
* Ստորոգյալ
* Բայ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քերականություն
Բաբելոնյան քարտեզ

**Աշխարհի բաբելոնյան քարտեզ** կամ **Իմագո Մունդի**, մ․թ․ա․ 6-րդ դարին թվագրվող (Նորբաբելոնյան կամ վաղ Աքեմենյան ժամանակաշրջան) կավե քարտեզ, որտեղ պատկերված են այդ ժամանակահատվածում, այսպես կոչված, «հայտնի աշխարհի» մաս կազմող աշխարհագրական տեղանքները, այդ թվում՝ Հայաստանը։

Քարտեզի կենտրոնը Եփրատ գետի ավազանն է, որը հոսելով տարածվում է դեպի հյուսիս և հարավ։ Բաբելոն քաղաքը գտնվում է քարտեզի հյուսիսային հատվածամասում։ Հարավում տեղակայված է Ելամ պետության մայրաքաղաք Շոշը, հյուսիս-արևելքում՝ Վանի թագավորությունը (Ուրարտու մակագրությամբ), իսկ քասիթների մայրաքաղաք Հաբբան՝ աշխարհագրական անճշտությամբ հայտնվել է Եփրատից հյուսիս-արևմուտք։ Քարտեզի համաձայն՝ Միջագետքի տարածաշրջանը շրջապատված է գետերով կամ օվկիանոսներով, իսկ հարակից ութ «շրջանները», որոնք պատկերված են եռանկյունաձև հատվածներում, ներկայացված են որպես օվկիանոսից այն կողմ գտնվող տարածքներ։

Բաբելոնյան քարտեզը հետազոտողների կողմից հայտնաբերվել է Բաբելոնից 60 կմ հյուսիս՝ Եփրատի արևելյան ափին, Բաղդադի վիլայեթի Սիպար քաղաքում։ Տեքստն առաջին անգամ թարգմանվել է 1889 թվականին։ Հնագիտական այս գտածոն ներկայումս պահվում է Լոնդոնի Բրիտանական թանգարանում (ԲՄ 92687 համարի ներքո)։

## Նկարագրություն
Քարտեզն ներառում է համաշխարհային օվկիանոսը (շրջանակի տեսքով), գետ, որը շրջապատված է 7 կղզիներով, վերոհիշյալ երեք երկրները (Ասորեստան, Հայաստան, Բաբելոն), անանուն երկրներ և այլն։ Քարտեզում կան որոշակի հասկացություններ, որոնք, ըստ երևույթի, վերծանման կարիք ունեն և չեն մատնանշում կոնկրետ աշխարհագրական տեղանքը։ Այսպիսի հասկացություններից են օրինակ «քաղաք», «լեռ», «ճահիճ», «օվկիանոս»։

Ստորև ներկայացված են Բաբելոնյան քարտեզի օբյեկտները։

## Տես նաև
* Աստղագիտությունը Բաբելոնում
* Վանի թագավորության սեպագիր արձանագրություններ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին Մերձավոր Արևելքի քարտեզներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի աշխատություններ
Կատեգորիա:Բաբելոն
Կատեգորիա:Իրեր Մերձավոր Արևելքից Բրիտանական թանգարանում
Կատեգորիա:Սեպագրեր
Եղանակիչ

**Եղանակիչ**, քերականական միջոց, որի օգնությամբ ձևավորվում է բայի որևէ եղանակ։

Հայերենի եղանակիչներն են *կ*, *պետք է* և *պիտի*։ Հայերենում եղանակիչների օգնությամբ ձևավորվում են պայմանական և հարկադրական եղանակաները, օրինակ՝ *կ*+երգեմ (կերգեմ), *պիտի* երգեմ, *պետք է* երգեի։

## Տես նաև
* Պայմանական եղանակ 
* Հարկադրական եղանակ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քերականություն
Կատեգորիա:Բայ
Սիրաքյուսի համալսարան

**Սիրաքյուսի համալսարան** (անգլ.` *Syracuse University*, այլ անվանումներ՝ *Syracuse*, *Cuse*, *SU*), մասնավոր գիտահետազոտական համալսարան։ Տեղակայված է ԱՄՆ Նյու Յորք նահանգի Սիրաքյուս քաղաքում։ Հիմնադրվել է 1870 թվականին։ Համալսարանի կամպուսը գտնվում է Սիրաքյուզ քաղաքի Յունիվերսիթի Հիլ թաղամասում՝ քաղաքի կենտրոնից հարավ-արևելք։ Կամպուսում գտնվող շինությունները կառուցված են 19-րդ դարի Ռոմանական ճարտարապետության և ժամանակակից ոճերով։

Համալսարանի՝ «Սիրաքյուս Օրինջ» կոչվող թիմը համալսարանային առաջնության շրջանակներում հանդես է գալիս շուրջ 20 սպորտաձևերում։

Սիրաքյուսի համալսարանն են ավարտել ԱՄՆ 47-րդ փոխնախագահ, Դեմոկրատական կուսակցության անդամ Ջո Բայդենը, արհեստական սրտի գյուտարար Ռոբերտ Ջայվիկը և այլք, իսկ համալսարանում հանդես եկած հայտնի մարզիկներից են բասկետբոլիստ Կարմելո Էնթոնին, նախկին բասկետբոլիստ և Դետրոյթի նախկին քաղաքապետ Դեյվ Բինգը, ամերիկյան ֆուտբոլիստներ Դերիլ Ջոնսթոնը, Ջիմ Բրաունը, Ջոն Մաքին և ուրիշներ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Պաշտոնական կայք
* Սպորտային բաժնի պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ամերիկյան համալսարանների ասոցիացիա
Քարտեզագրական գեներալիզացիա

«Գեներալիզացիա» բառը ծագել է ֆրանսերեն «generalisation» - ընդհանրացում բառից, որն իր հերթին ածանցված է, լատիներեն «generalis» բառից, որը նշանակում է ընդհանուր գըլխավոր։
Գեներալիզացիա ասելով հասկացվում է գլխավորի, էականի ընտրությունը, նրա նպատակասլաց ընդհանրացումը, նկատի առնելով քարտեզի նշանակամանը և մասշտաբին համապատասխան իրականության պատկերումը հիմանական, տիպական, բնորոշ առանձնահատկություներով։
Գեներալիզացիան ուժեղացնում և ակնառու է դարձնում քարտեզի ճանաչողականու-
թյունը։ Նա օժանդակում է վեր հանելու այն հիմնական և էական գծերը, որոնք յուրահատուկ են տվյալ երևույթին։
Գեներալիզացիան կախված է՝
ա) մասշտաբից, բ) քարտեզի նշանակումից, գ) պատկերվող տերիտորիայի լանդշաֆտի բնույթից։
Մասշտաբը չի սահմանափակվում գեներալիզացիաի միայն տեխնիկական կողմով։ Մասշտաբի փոքրացման դեպքում հնարավոր չի լինում խոշոր մասշտաբի քարտեզի վրա պատկերված օբյեկտները միևնույն մանրամասնությամբ ցույց տալ համեմատաբար ավելի փոքր մասշտաբի քարտեզի վրա, բացի դրանից պահանջվում է նոր կազմվող քարտեզի վրա ցույց տալ բոլոր այն տարրերը, որոնք տիպիկ են, բնորոշ են, յուրահատուկ են պահանջվող քարտեզի համար․ օրինակ՝ առանձին շրջանների վարչական քարտեզը կազմելիս մեծ նշանակություն ունի բոլոր շրջկենտրոնների և միջգյուղային կարևորագույն ճանապարհների պատկերումը տվյալ պետության քարտեզի վրա ավելորդ է, երկրորդա-
կան է․ նրանցից ընտրվում են միայն այնպիսիները, որոնք ունեն պետական նշանա-
կություն։ 
Քարտեզի նշանակաումը հենց ինքը ցույց է տալիս գեներալիզացիաի ուղղությունը, ընտրության և ընդանրացման աստիճանը։
Գեներալիզացիա պետք է կատարել հետևալ ուղղություններով․
ա) եզրագծերի ընդհանրացումով,
բ) քանակական հատկանիշների ընդհանրացումով,
գ) որակական հատկանիշների ընդհանրացումով,
դ) քարտեզահանվող օբյեկտների ընտրությամբ,
ե) անհատական տարրերը հավաքականով փոխարինելով։

Կատեգորիա:Քարտեզագրություն
Քարտեզագրական պրոյեկցիաների ստորաբաժանումներ

Գոյություն ունեցող քարտեզագրական պրոյեկցիաները ստորաբաժանվում են երկու հիմնական հատկանիշներով, ըստ աղավաղման բնույթի և ըստ օգտագործված օժանդակ երկրաչափական մարմնի։ Ըստ աղավաղման բնույթի տարբերվում են երեք տիպի քարտեզագրական պրոյեկցիաներ՝

ա) հավասարանկյուն կամ կոնֆորմ պրոյեկցիաներ,

բ) հավասարամեծ կամ էկվիվալենտ պրոյեկցիաներ,

գ) հավասարահեռ կամ էկվիդիստանտ պրոյեկցիաներ։

Հավասարանկյուն կամ կոնֆորմ պրոյեկցիաների մոտ քարտեզի վրա վերցրած անկյունները ստացվում են հավասար էլիպսսոիդի վրա եղած համապատասխան գծերով կազմված անկյուններին։ Հավասարամեծ կամ էկվիվալենտ պրոյեկցիաների մոտ քարտեզի վրա վերցրած մակերեսներն ստացվում են հավասար էլիպսիդի վրա վերցրած համապատասխան մակերեսներին։ Հավասարաանկյուն և հավասարամեծ պրոյեկցիաների նկատմամբ միջին դիրք են գրավում հավասարահեռ կամ էկվիդիստանտ պրոյեկցիաները։ Այս պրոյեկցիաների մոտ անկյունների կամ գծերի աղավաղում կարող է տեղի չունենալ, որոշ գծերի ուղղությամբ։ Նրանց մոտ թե՛ անկյունների և թե՛ գծերի աղավաղումներն ունենում են չափավոր մեծություն։
Գոյություն ունեցող քարտեզագրական պրոյեկցիաները ըստ օժանդակ երկրաչափական մարմնի տարբերվում են՝ ազիմուտային, գլանային, կոնային, բազմակոնային և պայմանական։

Կատեգորիա:Քարտեզագրություն
Քարտեզագրություն

**Քարտեզագրություն** գիտություն է աշխարհագրական քարտեզների, դրանց կազմելու և օգտագործելու մեթոդների մասին։ Այս բնորոշումն արտահայտում է նաև քարտեզագրության տեխնիկական կողմերը։ Ժամանակակից առումով քարտեզագրությունը գիտություն է քարտեզագրական պատկերներով տարածության արտացոլման և ուսումնասիրման, բնության ու հասարակական երևույթների զուգակցման, փոխադարձ կապերի և ժամանակի ընթացքում դրանց փոփոխությունների մասին։ Այդ բնորոշումը քարտեզագրության հետաքրքրությունների շրջանակում ներառնում է երկնային մարմինների և աստղային երկնքի քարտեզները, ինչպես նաև գլոբուսները, ռելիեֆ քարտեզներն ու քարտեզագրական գիտության մյուս տարածական մոդելները։ Քարտեզագրության մեջ առանձնացվում են մաթեմատիկական քարտեզագրություն, քարտեզաչափություն, քարտեզագիտություն, քարտեզների կազմում և խմբագրում, քարտեզների ձևավորման և հրատարակման բաժինները։

Ժամանակակից քարտեզագրությունը ներառնում է՝ 
# գիտության տեսական հիմունքները (այդ թվում՝ քարտեզագրությունըառարկայի ու մեթոդների և քարտեզի մասին ուսմունքը), 
# քարտեզագրական գիտության և արտադրության պատմությունը, 
# քարտեզագրական աղբյուրագիտությունը, 
# քարտեզների նախագծման և կազմման տեխնոլոգիան և տեսությունը, 
# քարտեզների օգտագործման տեսությունը և մեթոդները։

Հնագույն քարտեզներից պահպանվել են մ․թ․ա․ 14-11 հազար տարի առաջ փորագրված քարտեզները։ Դրանք թե կենդանիների ոսկոռների վրա էին թե քարերի։ Մ․թ․ա 6-4 դարերում ընդլայնվում է մարդկանց պատկերացումը աշխարհի մասին, որոնք արտահայտվում են քարտեզների մեջ։ Դրան նպաստում է Ալեքսանդրիայի թանգարանը, որը այլևս գոյություն չունի։ Թանգարանը տնօրինել է Էրատոսթենեսը շուրջ 40 տարի։ Նրա աշխատությունն է եղել «Գեոգրաֆիան», որն էլ դարձավ երկիրը պատմող գիտության անվանումը։ Նա ծնվել է մոտավորապես մ․թ․ա 278-194 թթ․։ Երկրագնդի մասին բավականին լուրջ աշխատություններ են կազմել Պտղոմեոսը, Ստրաբոնը և այլ աշխարհագետներ։ Աշխարհագետները բնականաբար չէին կարող միանգամայն ուսումնասիրել երկրի տարածքները և այն տարածքները՝ որոնք դեռ ուսումնասիրված չէին, կոչվել են լատիներեն տերրա ինկոգնիտա (անծանոթ երկիր)։ Հիշարժան են բաբելոնյան քարտեզը, որը կազմվել է մ․թ․ա 6-րդ դարում։ Քարտեզագրությունը զարգացման նոր փուլ է թևակոխում խաչակրաց նոր արշավանքների ժամանակ։ Եթե մինչև այդ քարտեզի կենտրոնում նշվում էր այն պետությունը, ով կազմել էր, ապա խաչակիրների ժամանակ քարտեզի կենտրոնում Երուսաղեմն էր։ Դարեր հետո Մարտին Բեհայմի կողմից ստեղծվեց միջնադարյան առաջին գլոբուսը։ Բայց ենթադրվում է, որ այն ստեղծվել է Կրատոսի կողմից մոտավորապես մ․թ․ա 150 թ-ին։ Աշխարհագրական բացահայտումներից հետո աշխարհամասերն աստիճանաբար սկսեցին ճիշտ ուրվագծվել քարտեզների վրա։ Երկրագնդի մասին իրական տեղեկատվություն հավաքող ամբողջաական քարտեզները բավականին երիտասարդ են։ 

Կատեգորիա:Քարտեզագրություն