Նոր ուխտ

**Նոր Ուխտ** (), քրիստոնեական աստվածաբանության կենտրոնական հայեցակարգ, որը ներկայացնում է նոր հարաբերություններ Աստծո և մարդկության միջև՝ փոխարինելով Իսրայելի հետ կնքված Հին Ուխտին: Տերմինը գալիս է եբրայերեն Աստվածաշնչի Երեմիա 31։31–34 հատվածից, որտեղ Աստված խոստանում է ապագա ուխտը, որը տարբերվում է Մովսեսին տրվածից։ Ընդհանրապես, քրիստոնյաները հավատում են, որ խոստացված Նոր Ուխտը՝ Աստծո հետ նոր հարաբերությունները, հաստատվել է Վերջին ընթրիքի ժամանակ՝ որպես Հաղորդության մի մաս, որը Հովհաննեսի Ավետարանում ներառում է Նոր պատվիրանը:

Հիմնվելով աստվածաշնչյան հատվածի վրա, որն ասում է. «Քանզի որտեղ կտակ կա, այնտեղ պետք է անպայման լինի կտակարարի մահը։ Քանզի կտակն ուժի մեջ է մտնում մարդկանց մահից հետո. այլապես այն ոչ մի ուժ չունի, քանի դեռ կտակարարը կենդանի է»: Բողոքականները հակված են հավատալու, որ Նոր Ուխտն ուժի մեջ մտավ միայն Հիսուս Քրիստոսի մահով: Հռոմեական կաթոլիկ Նոր Ամերիկյան Աստվածաշնչի մեկնաբանությունը նաև հաստատում է, որ Քրիստոսը «կտակարար է, որի մահն իր կամքը գործողության մեջ է դնում»։ Այսպիսով, քրիստոնյաները հավատում են, որ Հիսուսը Նոր Ուխտի միջնորդն է, և նրանք նաև հավատում են, որ Քրիստոսի արյունը, որը թափվեց նրա խաչելության ժամանակ, միակ արյան զոհաբերությունն է, որը պահանջվում է ուխտով։

Կան մի քանի քրիստոնեական վախճանաբանություններ, որոնք ավելի են սահմանում Նոր Ուխտը։ Օրինակ, հաստատված վախճանաբանությունը սահմանում և նկարագրում է Նոր Ուխտը որպես շարունակական հարաբերություն քրիստոնյա հավատացյալների և Աստծո միջև, որը լիովին պտղաբեր կլինի Քրիստոսի Երկրորդ Գալուստից հետո, այսինքն՝ այն ոչ միայն լիովին պտղաբեր կլինի հավատացող սրտերում, այլ նաև պտղաբեր կլինի ապագա արտաքին աշխարհում։ Քրիստոսի արյան և Նոր Ուխտի միջև կապի նկարագրությունը պարունակվում է Նոր Կտակարանի ժամանակակից անգլերեն թարգմանությունների մեծ մասում, ինչպես օրինակ հատվածը, որն ասում է. «այս գավաթը, որ թափվում է ձեզ համար, նոր ուխտ է իմ արյան մեջ»։

## Քրիստոնեություն
Նոր Կտակարանի առանցքային գլուխը Նոր Կտակարանի քրիստոնեական հայեցակարգի համար Եբրայեցիս 8-ն է, որի մի հատվածը մեջբերված է ստորև.

Այդ ամբողջական մեջբերումը, նույն տեքստի մասնակի մեջբերումներով Նոր Կտակարանի այլ հատվածներում, արտացոլում է, որ Նոր Կտակարանի հեղինակները և ընդհանուր առմամբ քրիստոնյա առաջնորդները Երեմիա 31.31–34-ը համարում են Երեմիա 31:31-34-ը Հին Կտակարանի կենտրոնական մարգարեություն Նոր Ուխտի մասին։ Ահա հիմնական տեքստը.

Որոշ քրիստոնյաներ պնդում են, որ կան բազմաթիվ այլ հատվածներ, որոնք խոսում են նույն Նոր Ուխտի մասին՝ չօգտագործելով այս ճշգրիտ ձևակերպումը: Որոշ հատվածներ խոսում են «խաղաղության ուխտի» մասին, մյուսներն օգտագործում են այլ կառույցներ. ոմանք պարզապես ասում են «ուխտը», բայց ենթատեքստը կարող է ենթադրել, որ Նոր Ուխտի մասին է խոսքը. իսկ ոմանք պնդում են փոխաբերական նկարագրություններ, օրինակ, որ «Սիոն լեռը» իսկապես փոխաբերություն է Նոր Ուխտի համար։ 

### Նոր Կտակարանից հատվածներ
«Նոր ուխտ» արտահայտության կիրառումը տարբերվում է հունարեն Նոր Կտակարանի անգլերեն թարգմանություններում։ Ջեյմս թագավորի տարբերակը երբեմն օգտագործում է «կտակարան» բառը «ուխտ»-ի փոխարեն, ընդ որում «նոր ուխտ» բառերը միասին հանդիպում են Եբրայեցիներին 8:8, 8:13 և 12:24 հատվածներում, մինչդեռ Նոր Միջազգային տարբերակում «նոր ուխտ»-ը հանդիպում է Ղուկաս 22:20, Ա Կորնթացիներին 11:25, Բ Կորնթացիներին 3:6, Եբրայեցիներին 8:8, Եբրայեցիներին 9:15 և Եբրայեցիներին 12:24 հատվածներում՝ որպես διαθήκη-ի և καινός-ի  կամ νέας-ի որևէ ձևի թարգմանություն։

Ղուկաս 22:17-20-ը (Վերջին Ընթրիքի մասը) վիճելի է։ Տեքստի վեց ձև է նույնականացվել. օրինակ, արևմտյան տեքստի տեսակը, ինչպիսին է «Codex Bezae»-ն, բաց է թողնում 19բ-20 տողերը։

1599 թվականի Ժնևի Աստվածաշնչում գտնվող Դանիել 9:27-ի մեկնաբանությունը կապում է այս հատվածը Մատթեոս 26:28-ի Ջեյմս թագավորի նոր տարբերակի թարգմանության հետ։ Այս մեկնաբանության մեջ, հրեշտակ Գաբրիելը հայտնում է Մեսիայի գալիք Նոր Արյան Ուխտի մասին, որը խոստման իրականացումն է, որ Աբրահամի սերնդի միջոցով բոլոր ազգերը կօրհնվեն։ (Գաղատացիներին 3:16, 26-29)։

### Քրիստոնեական տեսակետ
Քրիստոնյաները Նոր Ուխտը դիտարկում են որպես նոր հարաբերություն Աստծո և մարդկանց միջև՝ միջնորդավորված Հիսուսի կողմից՝ անկեղծ հայտարարությամբ, որ մարդը հավատում է Հիսուս Քրիստոսին որպես Տեր և Աստված: Որոշ բողոքական աստվածաբաններ սովորեցնում են, որ Նոր Ուխտը նաև խզում է նախնական մեղքի սերնդական անեծքը Ադամի բոլոր զավակների վրայից, եթե նրանք հավատում են Հիսուս Քրիստոսին, այն բանից հետո, երբ մարդիկ դատվում են իրենց սեփական մեղքերի համար, ինչը սպասվում է, որ տեղի կունենա Հիսուս Քրիստոսի Երկրորդ Գալստյան ժամանակ։

Պատմական քրիստոնեական եկեղեցիների մեծ մասը, ներառյալ Հռոմեական Կաթոլիկ Եկեղեցին, Լյութերական Եկեղեցիները, Մեթոդիստական Եկեղեցիները և Ռեֆորմացված Եկեղեցիները, ավանդաբար պահպանել են այն տեսակետը, որ Հին Ուխտի օրենքն ունի երեք բաղադրիչ՝ ծիսական, բարոյական և քաղաքացիական։ Նրանք ուսուցանում են, որ մինչդեռ ծիսական և քաղաքացիական (դատական) օրենքները վերացվել են, բարոյական օրենքը, որը պարունակվում է Տասը Պատվիրաններում, շարունակում է պարտադիր լինել քրիստոնյա հավատացյալների համար։

Դիսպանսացիոնալիստական աստվածաբանությունը, որն ուսուցանվում է որոշ դավանանքների կողմից, ինչպիսիք են Պլիմութ եղբայրները , Իսրայելի բնության տեսակետն է, որը պնդում է, որ Աստծո խոստումները Իսրայելին տարբերվում են Եկեղեցուն տրված Նրա խոստումներից: Եկեղեցին այս դարաշրջանում ոչ մի կերպ «հոգևոր Իսրայել» չէ։

Սակայն որոշ քրիստոնյաներ հավատում են, որ Եկեղեցին ժառանգել և ներառել է Աստծո խոստումները Իսրայելին, և որ Իսրայելը հիմնականում հոգևոր ազգ է, որը բաղկացած է հրեաներից, ովքեր Հիսուսին ընդունում են որպես իրենց Մեսիա, ինչպես նաև հեթանոս հավատացյալներից, ովքեր Նոր Ուխտի միջոցով պատվաստվել են Իսրայելացիներին տրված խոստումների մեջ։ Այս հոգևոր Իսրայելը հիմնված է նահապետ Աբրահամի հավատքի վրա (նախքան նրա թլփատվելը), ում ծառայում էր Մելքիսեդեկի քահանայությունը, որը հասկացվում է որպես քրիստոնեական հավատքի նախատիպ՝ հավատալով, որ Հիսուսը Քրիստոսն է և Տերը Մելքիսեդեկի կարգով։ Պողոս Առաքյալն ասում է, որ ոչ թե «մարմնի զավակներն» են Աստծո զավակները, այլ «խոստման զավակները»։ Քանի որ  Քրիստոսը եկավ որպես քահանա Մելքիսեդեկի կարգադրությամբ, այսինքն՝ առանց նախապատվության, և կատարեց Աստծո խոստումը Մեսիայի մասին ամբողջ աշխարհին, դիսպանսացիոնալիստները կարծում են, որ Իսրայելի ապագայի վերաբերյալ Աստծո խոստումների մեծ մասը տրվել է միայն Իսրայելին և չպետք է մեկնաբանվի որպես Եկեղեցուն պարտադրված այս դարաշրջանում: Իսրայելին տրված Աստծո մնացած խոստումները կիրականանան Հազարամյակում՝ Երկրի վրա Քրիստոսի 1000-ամյա թագավորության ընթացքում:

### Անդամակցություն
Քրիստոնյաների մեջ կան էական տարբերություններ Նոր Ուխտի անդամակցության հարցի շուրջ։ Այս տարբերությունները կարող են այնքան լուրջ լինել, որ դառնում են բաժանման հիմնական պատճառ, այսինքն՝ դավանականության։ Քրիստոնեական դավանանքները գոյություն ունեն այս հարցին տրված իրենց պատասխանի պատճառով։ Առաջին հիմնական բաժանումը տեղի է ունենում նրանց միջև, ովքեր հավատում են, որ միայն հավատացյալներն են Նոր Ուխտի անդամ, և նրանց միջև, ովքեր (արտացոլելով հրեական ուխտերի՝ որպես ազգային կամ համայնքային ուխտերի գաղափարը) հավատում են, որ հավատացյալները և նրանց երեխաները Նոր Ուխտի անդամներ են։ 

Այս տարբերությունները հանգեցնում են տարբեր տեսակետների երեխաների մկրտության վերաբերյալ՝ կրեդոբապտիստական (հավատքով մկրտություն) տեսակետ և պեդոբապտիստական (մանկամկրտություն) տեսակետ։ Երկրորդաբար, կան տարբերություններ պեդոբապտիստների միջև՝ կապված ուխտում երեխաների անդամակցության բնույթի հետ։

### Աստծո իմացություն
Նոր Ուխտի իրականացման բնույթի և ժամանակի շուրջ բանավեճը պտտվում է այն հարցի շուրջ, թե արդյոք այն արդեն էականորեն հասել է, թե դեռևս հիմնականում ապագա իրականություն է։ Ոմանք հավատում են, որ Նոր Ուխտն արդեն ուժի մեջ է, և որ Աստծո մասին դրա տրամադրած գիտելիքը հիմնականում փրկչական գիտելիք է, ինչը նշանակում է, որ Նոր Ուխտի անդամները հասկանում և ընդունում են փրկությունը Քրիստոսի միջոցով։ Մյուսները հավատում են, որ Նոր Ուխտը դեռ էականորեն չի հասել, և որ դրա բերած գիտելիքը կլինի ամբողջական գիտելիք ապագայում, ինչը նշանակում է, որ անդամներին այլևս պետք չի լինի որևէ բան սովորեցնել քրիստոնեական կյանքի վերաբերյալ։

Այս տարբերությունը միայն հրեաների և քրիստոնյաների միջև չէ, այլ գոյություն ունի նաև տարբեր քրիստոնեական խմբերի միջև։ Նրանք, ովքեր հակված են այն տեսակետին, որ Նոր Ուխտն արդեն իրողություն է, սովորաբար այն քրիստոնյաներն են, ովքեր չեն հավատում անբաժանելի Եկեղեցուն՝ կաթոլիկների և ուղղափառների կողմից պահպանվող հասկացությանը, և նրանք, ովքեր կիրառում են հավատացյալների մկրտություն, որտեղ մկրտությունը անձնական որոշում է՝ կայացված Քրիստոսի հանդեպ հավատքի հիման վրա։ Նրանք Նոր Ուխտը տեսնում են որպես իրականություն, որտեղ հավատացյալները հաշտ են Աստծո հետ և շարժվում են Սուրբ Հոգու առաջնորդությամբ։ Մյուս կողմից, նրանք, ովքեր հակված են հավատալու, որ Նոր Ուխտը հիմնականում ապագա իրականություն է, հաճախ կիրառում են մանկամկրտություն ուխտային պատճառներով՝ հավատալով, որ մկրտությունը անհատներին ներմուծում է ուխտի համայնք նույնիսկ նախքան անձնական հավատքի զարգացումը։ Դիսպենսացիոնալիստ քրիստոնյաները, չնայած հավատացյալների մկրտության կիրառմանը, նույնպես ընդհանուր առմամբ Նոր Ուխտը տեսնում են որպես ապագա իրականություն՝ ակնկալելով դրա լիարժեք իրականացումը Քրիստոսի Երկրորդ Գալստյան ժամանակ։ Նրանք պնդում են, որ այս ապագա վիճակում հավատացյալները կունենան Աստծո մասին ամբողջական գիտելիք՝ առանց հետագա հրահանգավորման կարիքի, ոչ միայն փրկության հարցերում, այլ քրիստոնեական կյանքի բոլոր ասպեկտներում։

### Քրիստոնեկան փոխարինող աստվածաբանություն
Փոխարինող աստվածաբանությունը համոզմունք է, որ Քրիստոսի Նոր Ուխտը փոխարինում, կատարում կամ ավարտում է Աստծո նախկին ուխտերը իսրայելացիների հետ: Այս տեսակետը պնդում է, որ Իսրայելին տրված հին ուխտն այլևս նույն կերպ չի գործում, քանի որ Նոր Ուխտը զբաղեցրել է դրա տեղը: Քրիստոնեական շատ ավանդույթներ, հատկապես պատմական քրիստոնեության մեջ, ընդունել են փոխարինող աստվածաբանության որևէ ձև՝ պնդելով, որ Հիսուսը Աստծո խոստումների կատարումն է Իսրայելին, և որ Եկեղեցին դարձել է Աստծո նոր ժողովուրդը: Փոխարինող աստվածաբանության հիմնական այլընտրանքները ներառում են հին ուխտի օրենքների և երկակի դաշնագրի աստվածաբանության չեղարկումը: Մյուս կողմից, երկակի ուխտի աստվածաբանությունը պնդում է, որ հին ուխտը ուժի մեջ է մնում հրեա ժողովրդի համար, մինչդեռ Նոր Ուխտը վերաբերում է քրիստոնյաներին, ինչը նշանակում է, որ երկու ուխտերը գոյություն ունեն կողք կողքի, առանց մեկը մյուսին փոխարինելու:

Փոխարինող աստվածաբանությունը մերժող գրողների թվում են Մայքլ Ջ. Վլախը, Վալտեր Բրյուգեմանը, Ռոլանդ Էդմունդ Մերֆին  և Ժակ Բ. Դուխանը: Նրանց տեսակետները տարբեր են, բայց նրանք հիմնականում պնդում են, որ Իսրայելի հետ Աստծո ուխտը մնում է անձեռնմխելի, և որ Նոր Ուխտը չի զրոյացնում հրեա ժողովրդին տրված Նրա խոստումները: Շատ աստվածաբաններ, ովքեր դեմ են գերսեսսիոնիզմին, շեշտում են, որ Աստծո հավատարմությունը Իսրայելին շարունակվում է, և որ աստվածաշնչյան մարգարեությունները, որոնք վերաբերում են Իսրայելի դերին Աստծո ծրագրում, մնում են կարևոր:

## Հուդայականություն

Եբրայերեն Աստվածաշնչում միակ հղումը, որն օգտագործում է «նոր ուխտ» բառակապակցությունը, Երեմիա 31։31–34-ում Է.

Այս մարգարեի խոսքը վերաբերում է գալիք Մեսիական Դարաշրջանին (կամ գալիք Աշխարհին), որում Իսրայելի հետ հավիտենական Մովսիսական ուխտը կհաստատվի։ Ըստ Մովսիսական ուխտի Աստծո և Իսրայելի միջև Շաբաթը հայտարարվում է որպես հավիտենական նշան (Ելից 31:13-17)։ Թանախը նկարագրում է Շաբաթը որպես Օլամ Հաբայի՝ գալիք աշխարհի «համը», որը հաջորդում է Մեսիական դարաշրջանին կամ օրերի ավարտին: Սա նշանակում է, որ Շաբաթը ծառայում է որպես վերջնական ապագայի շող, երբ աշխարհը կլինի խաղաղության, սրբության և աստվածային մտերմության մեջ: Հրեական ավանդույթում Օլամ Հաբան մեկնաբանվում է որպես կատարյալ գոյություն, որտեղ Աստծո ներկայությունը լիովին բացահայտված է, և մարդկությունը ապրում է ներդաշնակության մեջ: Շաբաթն արտացոլում է դա՝ լինելով հանգստի օր, աշխատանքից ազատ և հոգևոր կապի վրա կենտրոնացած: Թալմուդը նույնիսկ նշում է, որ «Շաբաթը գալիք աշխարհի համն է»՝ ամրապնդելով այս գաղափարը: Մեսիական դարաշրջանը դիտվում է որպես անցում դեպի այս հավերժական վիճակ, որտեղ արդարությունը, խաղաղությունը և աստվածային գիտակցությունը լիովին կիրականացվեն: Ամեն շաբաթ Շաբաթը դիտելով՝ հրեաները զգում են այդ ապագա իրականության մի փոքր մասը՝ հիշեցնելով նրանց արարման վերջնական նպատակի և դեպի այն իրենց հոգևոր ճանապարհորդության մասին:

Հրեական տեսանկյունից «նոր ուխտ» բառերի իմաստը ոչ ավելին է, քան Աստծո օրենքներին հետևելու նորացված ազգային պարտավորություն։ Այս տեսանկյունից, «նոր» բառը չի վերաբերում նախորդին փոխարինող նոր պարտավորությանը, այլ ավելի շուտ պարտավորության լրացուցիչ և ավելի բարձր մակարդակին։

Քանի որ հրեաները կարծում են, որ Մովսիսական Ուխտը վերաբերում է միայն հրեաներին, և որ ցանկացած Նոր Ուխտ պարզապես գոյություն ունեցողի ամրապնդումն է, հրեաները չեն համարում, որ այս արտահայտությունը որևէ կերպ կիրառելի է ոչ հրեաների համար: Ոչ հրեաների համար հուդայականությունը նպաստում է Նոյի Յոթ Նախասինայական օրենքներին:

1962 թվականին իր «Մարգարեներ» աշխատության մեջ Աբրահամ Ջոշուա Հեշելը նշում է, որ մարգարեությունը Աստծո միակ գործիքը չէ Իսրայելի սրտերը փոխելու, իմանալու, որ նա Աստված է: Նա պատմում է, թե ինչպես է Երեմիա մարգարեն բողոքում, որ Իսրայելը մարմնով թլփատված է, բայց «սրտով անթլփատ է» (9։26), որ Երեմիան ասում է՝ «լվա քո սիրտը չարությունից» (4։14)։ Հեշելը վերլուծում է, որ թեև մարգարեն Իսրայելին կարող է միայն նոր խոսք տալ, Աստված ինքն է, ով մարդուն նոր սիրտ կտա: «Նոր ուխտը» կիրականացնի յուրաքանչյուր անհատի լիակատար վերափոխումը:

Համեմատեք՝

Հրեական հանրագիտարանի «Նոր Կտակարան» հոդվածում ասվում է․

«Brit» բառը մի քանի անգամ հիշատակվում է Միշնայում և Թալմուդում և լայնորեն օգտագործվել է կաբալիստական ​​գրականության մեջ։ Նրա գեմատրիայի արժեքը 612 է, որը ոմանք մեկնաբանում են որպես հղում հրեական կյանքի ցիկլում նրա հիմնարար դերին, հավանաբար «առաջին» միցվա (պատվիրան), քանի որ թլփատությունը (Brit Milah) հրեա տղամարդու համար առաջին ուխտն է: Բացի այդ, 135 թիվը՝ մեկ այլ թվային արժեք, որը կապված է «Brit»-ի հետ, համապատասխանում է «HaSinai» (הסיני) Ծննդոց 10:17-ի հետ՝ ամրապնդելով կապը ուխտի և Սինա լեռան միջև, որտեղ տրվել է Թորան:

Եվս մեկ կապ կա  «Brit»-ի և Դավիթ թագավորի մովաբացի նախնու՝ Հռութի միջև։ Քանի որ Հռութի անունն ունի նույն գեմատրիան, ինչ «Brit»-ը (612), սա խորհրդանշում է Դավթի ուխտի և ավելի վաղ ուխտերի միջև կապը։ Քանի որ Հռութը ծնունդով մովաբացի էր և Նոյի հետնորդը, սա նաև կապում է Դավթի ուխտը մարդկության հետ ավելի լայն, համընդհանուր ուխտի հետ:

## Իսլամ
Ղուրանը նշում է, որ Աստված նոր ուխտ է կնքել քրիստոնյաների հետ, բայց նրանք «անտեսել են դրա մի մասը» և, հետևաբար, դրա համար պատժվել են։

## Տես նաև
* Քրիստոնյա հրեաներ
* Նոր Կտակարան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* *Կաթոլիկ հանրագիտարան*: Թուղթ Եբրայեցիներին: "...Թուղթը սկսվում է Որդու միջոցով Նոր Կտակարանի Հայտնության՝ մարգարեների միջոցով Հին Կտակարանի Հայտնության նկատմամբ գերազանցության հանդիսավոր հայտարարությամբ (). Այնուհետև այն ապացուցում և բացատրում է Սուրբ Գրքերից այս Նոր Ուխտի գերազանցությունը Հնի նկատմամբ՝ համեմատելով Որդուն հրեշտակների հետ՝ որպես Հին Ուխտի միջնորդների (), Մովսեսի և Հեսուի հետ՝ որպես Հին Ուխտի հիմնադիրների  (), և, վերջապես, հակադրելով Քրիստոսի քահանայապետությունը ըստ Մելքիսեդեկի կարգի՝ ղևտական քահանայությանը ըստ Ահարոնի կարգի ()."
* *Հրեական հանրագիտարան*: Ուխտ. Հին և Նոր Ուխտ
* Նոր Ուխտ. Արդյո՞ք այն չեղարկում է Աստծո օրենքները: 
* Նոր Ուխտի հավաքածու Ռեյ Սթեդմանի հոդվածները:

Կատեգորիա:Քրիստոնեական աստվածաբանություն
Կատեգորիա:Քրիստոնեություն