Կետորոլակ

**Կետորոլակ,** ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոց է (ՈՍՀԲԴ), որն օգտագործվում է ցավը բուժելու համար: Հատկապես խորհուրդ է տրվում չափավոր և ուժեղ ցավերի դեպքում:  Բուժման առաջարկվող տևողությունը վեց օրից պակաս է, իսկ Շվեյցարիայում՝ ոչ ավելի, քան երկու օր: Այն օգտագործվում է օրալ, քթի կաթիլների միջոցով, ներերակային կամ միջմկանային ձևով և աչքի կաթիլների տեսքով: Էֆեկտը սկսվում է մեկ ժամվա ընթացքում և տևում մինչև ութ ժամ:

Ընդհանուր կողմնակի ազդեցությունները ներառում են քնկոտություն, գլխապտույտ, որովայնի ցավ, այտուց և սրտխառնոց: Լուրջ կողմնակի ազդեցությունները կարող են ներառել ստամոքսի արյունահոսություն, երիկամային անբավարարություն, սրտի կաթված, բրոնխոսպազմ, սրտային անբավարարություն և անաֆիլաքսիա: Խորհուրդ չի տրվում օգտագործել հղիության վերջին շրջանում կամ կրծքով կերակրման ժամանակ: Կետորոլակը գործում է արգելափակելով ցիկլօքսիգենազը 1 և 2 (COX1 և COX2)՝ դրանով իսկ նվազեցնելով պրոստագլանդինների արտադրությունը։

Կետորալակը արտոնագրվել է 1976 թվականին և հաստատվել բժշկական օգտագործման համար 1989 թվականին։ Այն հասանելի է որպես ջեներիկ դեղամիջոց:  2021 թվականին այն ԱՄՆ-ում 210-րդ ամենահաճախ նշանակվող դեղամիջոցն էր՝ ավելի քան 2միլիոն դեղատոմսերի մեջ:

Ստամոքս-աղիքային արյունահոսության և երիկամների անբավարարության հետևանքով մի շարք մահերի պատճառով 1993 թվականին գերմանական շուկայից հանվեց կետորոլակը որպես ցավազրկող դեղամիջոց։ Երբ կետորոլակը ներմուծվեց Գերմանիա, այն հաճախ չարաշահվում էր որպես օփիոիդային ցավային թերապիայի ժամանակ, քանի որ դրա կողմնակի ազդեցությունները շատ ավելի քիչ ծանր էր, այն չէր առաջացնում որևէ կախվածություն, և դոզան արդյունավետ էր 7-8 ժամվա ընթացքում՝ համեմատած օփիոիդների հետ։ Որպես պրոստագլանդինի շատ հզոր ինհիբիտոր՝  կետորոլակը նվազեցնում է երիկամների պաշտպանությունը անոթների կծկման հետ կապված ազդեցություններից, օրինակ՝ արյան կորստի կամ էնդոգեն կատեխոլամինի բարձր մակարդակի ժամանակ:

## Բժշկական օգտագործում

Կետորոլակը օգտագործվում է միջինից ծանր ցավերի կարճաժամկետ կառավարման համար: Այն սովորաբար չի նշանակվում ավելի քան հինգ օր, երիկամների վնաս պատճառելու հնարավորության պատճառով:

Կետորոլակը արդյունավետ է պարացետամոլի (ացետոմինոֆեն) հետ միասին նորածինների ցավը վերահսկելու համար, քանի որ այն չի ճնշում շնչառությունը, ինչպես դա անում են օփիոիդները:  Կետորոլակը նաև օփիոիդային դեղամիջոցների օժանդակ միջոց է և բարելավում է ցավազրկումը: Այն նաև օգտագործվում է դիսմենորեայի բուժման համար: Կետորոլակն օգտագործվում է իդիոպաթիկ պերիկարդիտի բուժման համար, որտեղ այն նվազեցնում է բորբոքումը:

Համակարգային օգտագործման համար կետորոլակը կարող է կիրառվել օրալ, ենթալեզվային, միջմկանային ներարկմամբ, ներերակային և քթի ցողացիրով:  Սովորաբար, այն սկզբում կիրառվում է միջմկանային ներարկումով կամ ներերակային,  օրալ թերապիայի հետ միասին, որն օգտագործվում է որպես շարունակություն նախնական միջմկանային կամ ներերակային դոզայից հետո:

Կետորոլակն օգտագործվում է նաև որպես աչքի կաթիլ: Այն կարող է տրվել աչքի վիրահատության ժամանակ՝ օգնելու ցավին և արդյունավետ է աչքերի քորը բուժելու համար: Բավարար ապացույցներ չկան որոշելու համար, որ ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցներն օգնում են կանխել ցիստոիդ մակուլյար այտուցը:   Կետորոլակ աչքի կաթիլները նույնպես օգտագործվել են եղջերաթաղանթի քերծվածքներից առաջացած ցավը բուժելու համար:

Կետորոլակով բուժման ընթացքում բժիշկները վերահսկում են անբարենպաստ ազդեցությունների դրսևորումը: Լաբորատոր թեստերը, ինչպիսիք են լյարդի ֆունկցիայի թեստերը, արյունահոսության ժամանակը, շիճուկի կրեատինինի և էլեկտրոլիտի մակարդակները հաճախ օգտագործվում են և օգնում են բացահայտել հնարավոր բարդությունները:

## Հակացուցումներ
Կետորոլակը հակացուցված է գերզգայունությամբ, դեղորայքի նկատմամբ ալերգիայով, վիրահատությունից առաջ այլ ՈՍՀԲԴ-ների նկատմամբ խաչաձև զգայունությամբ, պեպտիկ խոցային հիվանդության պատմության, ստամոքս-աղիքային արյունահոսություն, ալկոհոլի անհանդուրժողականություն, երիկամային անբավարարություն, ուղեղային անոթային արյունահոսություն, քթի պոլիպներ ունեցողներին: Կետորոլակի զգույշ օգտագործման վերաբերյալ առաջարկություններ կան նրանց մոտ, ովքեր ունեցել են սրտանոթային հիվանդություն, սրտամկանի ինֆարկտ, ինսուլտ, սրտային անբավարարություն, կոագուլյացիայի խանգարումներ, երիկամների և լյարդի անբավարարություն:

## Անբարենպաստ ազդեցություններ
Ընդհանուր (>10%) կողմնակի ազդեցությունը քնկոտությունն է: Հազվադեպ (<1%) կողմնակի ազդեցությունները ներառում են պարեսթեզիա, արյունահոսության ժամանակի երկարում, ցավ ներարկման տեղում, պուրպուրա, քրտնարտադրություն, աննորմալ մտածողություն, արցունքահոսության ավելացում, այտուց, գունատություն,  բերան չորություն, աննորմալ համ,  հաճախմիզություն, լյարդի ֆերմենտների ավելացում և քորի առաջացում։ Թրոմբոցիտների գործառույթը կարող է նվազել կետորոլակի օգտագործմամբ:

Թեև հազվադեպ, պոտենցիալ մահացու անբարենպաստ հետևանքները ներառում են ինսուլտը, սրտամկանի ինֆարկտը, ստամոքսաղիքային արյունահոսությունը, Սթիվենս-Ջոնսոնի համախտանիշը, թունավոր էպիդերմալ նեկրոլիզը և անաֆիլաքսիան : Անվտանգության տեսանկյունից կետորոլակը գնահատվել է որպես համեմատաբար ավելի բարձր ռիսկի ՈՍՀԲԴ, համեմատած ացեկլոֆենակի, ցելեկոքսիբի և իբուպրոֆենի հետ:

Ինչպես բոլոր ՈՍՀԲԴ-ները, կետորոլակը կարող է առաջացնել նորածնի զարկերակային ծորանի վաղաժամ փակում, եթե մայրը ընդունի հղիության երրորդ եռամսյակում:

2020 թվականի հոկտեմբերին ԱՄՆ Սննդամթերքի և դեղերի վարչությունը (FDA) պահանջեց, որ դեղամիջոցի պիտակը թարմացվի բոլոր ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցների համար՝ նկարագրելու չծնված երեխաների մոտ երիկամների հետ կապված խնդիրների ռիսկը, որը հանգեցնում է ամնիոտիկ հեղուկի նվազմանը:   Նրանք խորհուրդ են տալիս խուսափել ՈՍՀԲԴ-ներից հղի կանանց մոտ 20 շաբաթական կամ ավելի ուշ հղիության ընթացքում:

## Փոխազդեցություններ
Կետորոլակը կարող է փոխազդել այլ դեղամիջոցների հետ: Պրոբենեցիդի անբարենպաստ ռեակցիաների հավանականությունը կարող է մեծանալ, երբ ընդունվում է կետորոլակով: Պենտոքսիֆիլինը կարող է մեծացնել արյունահոսության վտանգը: Երբ ասպիրինը ընդունվում է կետորոլակի հետ միաժամանակ, արդյունավետությունը նվազում է: Կողմնակի խնդրահարույց ազդեցությունները ավելի հավանական են դառնում, եթե միաժամանակ ընդունվեն կալիումի հավելումներ, ասպիրին, այլ ՈՍՀԲԴ-ներ, կորտիկոստերոիդներ կամ ալկոհոլ: Հակահիպերտոնիկ և միզամուղ միջոցների արդյունավետությունը կարող է նվազել: Կետորոլակի օգտագործումը կարող է բարձրացնել շիճուկում լիթիումի մակարդակը թունավորության աստիճանի: Մեթոտրեքսատի նկատմամբ թունավորությունը ավելի հավանական է, եթե կետորոլակն ընդունվի դրա հետ միաժամանակ: Արյունահոսության վտանգը մեծանում է կլոպիդոգրել, ցեֆոպերազոն, վալպրոյաթթու, ցեֆոտետան, էպտիֆիբատիդ, տիրոֆիբան և տիկլոպիդին  դեղամիջոցների հետ միաժաման ընդունման դեպքում: Հակակագուլանտները և թրոմբոլիտիկ դեղամիջոցները նույնպես մեծացնում են արյունահոսության հավանականությունը: Քաղցկեղի բուժման համար օգտագործվող դեղամիջոցները ճառագայթային թերապիայի հետ մեկտեղ կարող են փոխազդել կետորոլակի հետ: Երիկամների համար թունավորության վտանգը մեծանում է, երբ կետորոլակն ընդունվում է ցիկլոսպորինի հետ միասին:

Կետորոլակը փոխազդեցում է նաև որոշ բուսական հավելումների հետ, մեխակի, կոճապղպեղի, արնիկայի, երիցուկի և *[[Գինկգո|գինկգո բիլոբայի]]* օգտագործումը մեծացնում է արյունահոսության վտանգը:

## Գործողության մեխանիզմ
Քիմիապես կետորլակը գործում է որպես կարբոքսիլաթթվի ածանցյալ, որը ոչ ընտրովի կերպով ծառայում է պրոստագլանդինների սինթեզը արգելափակելու համար՝ արգելակելով պրոստագլանդին G/H 1 և 2 սինթեզը: Պրոստագլանդինը մարմնում գործում է որպես հարթ մկանների կծկման/թուլացման և բորբոքման մոդուլյատոր: Արդյունքում, պրոստագլանդինների սինթեզի արգելակումը կանխում է բորբոքումը: Կետորոլակի հակաբորբոքային, հակաջերմային և անալգետիկ ազդեցությունների համար պատասխանատու գործողության առաջնային մեխանիզմը պրոստագլանդինների սինթեզի արգելակումն է ցիկլօքսիգենազ ֆերմենտի (COX) մրցակցային արգելափակման միջոցով: Կետորոլակը COX-ի ոչ ընտրովի ինհիբիտոր է: Այն համարվում է առաջին սերնդի ՈՍՀԲԴ:

## Պատմություն
ԱՄՆ-ում կետորոլակը միակ լայնորեն հասանելի ներերակային ՈՍՀԲԴ-ն է:

*Կալիֆորնիայի Պալո Ալտո քաղաքի Syntex* ընկերությունը մոտ 2006 թվականին մշակել է Acular ակնաբուժական լուծումը, որը ներկայումս լիցենզավորված է Allergan կողմից։

2007 թվականին մտահոգություններ կային հաղորդված կողմնակի ազդեցությունների բարձր հաճախականության վերաբերյալ: Սա հանգեցրեց դրա դեղաչափի և օգտագործման առավելագույն տևողության սահմանափակմանը: Մեծ Բրիտանիայում բուժումը սկսվել է միայն հիվանդանոցում, թեև դա նախատեսված չէր բացառելու դրա օգտագործումը նախահիվանդանոցային խնամքի և հաստատություններում: Դոզավորման ուղեցույցները հրապարակվեցին այդ ժամանակ։

Կետորոլակ տրոմետամոլի հաղորդված կողմնակի ազդեցությունների բարձր հաճախականության վերաբերյալ մտահոգությունները հանգեցրին մի քանի երկրներում դրա չեղարկմանը (բացի ակնաբուժական ձևակերպումից), մինչդեռ մյուս երկրներում դրա թույլատրելի դեղաչափը և բուժման առավելագույն տևողությունը կրճատվել են: 1990-ից 1993 թվականներին ամբողջ աշխարհում գրանցվել է մահացու ելքով 97 ռեակցիա։

Աչքի կաթիլների ձևակերպումը հաստատվել է FDA-ի կողմից 1992 թվականին:

Կետորոլակը նաև օգտագործվել է նաև պրոֆեսիոնալ սպորտում, և հաղորդվում է, որ այն սովորաբար օգտագործվում է Ազգային ֆուտբոլային լիգայում և հոկեյի ազգային լիգայում : Մրցակցող մարզիկներից, հատկապես կոնտակտային մարզաձևերում, իրենց մարզիչները և/կամ թիմակիցները հաճախ ակնկալում են, որ նրանք կխաղան վնասվածքների պատճառով՝ հիմնականում ցավազրկողների օգնությամբ: Այնուամենայնիվ, ավելի վերջին հետազոտությունները ցույց են տվել, որ խաղացողներին խրախուսելով խաղալ վնասվածք վիճակում, հակված է ավելի ծանր վնասվածքների : 2017 թվականին նախկին խաղացողների կողմից Ազգային ֆուտբոլային լիգայի դեմ դատական հայց է ներկայացվել լիգայի կողմից արտոնված ցավազրկողների համատարած չարաշահման վերաբերյալ:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազոտային միացություններ
Կատեգորիա:Ածխածնի միացություններ
Կատեգորիա:Ակնաբուժություն
Կատեգորիա:Թթվածնային միացություններ
Կատեգորիա:Ցավազրկող դեղամիջոցներ