Բարսելոնայի ինքնավար համալսարան

**Բարսելոնայի ինքնավար համալսարանը** (իսպաներեն՝ ; կատալաներեն՝ *Universitat Autònoma de Barcelona*) պետական համալսարան է, որը հիմնականում գտնվում է Սերդանյոլա դե Վալյեսում, Բարսելոնայի մերձակայքում, Կատալոնիայում, Իսպանիա։

2012 թվականի դրությամբ համալսարանն ունի փորձարարական, կենսաբանական, սոցիալական և հումանիտար գիտությունների ոլորտում գործող 57 ամբիոն, որոնք բաշխված են 13 ֆակուլտետների և դպրոցների միջև։ Այս բոլոր կենտրոնները միասին առաջարկում են ընդհանուր առմամբ 85 որակավորում՝ բակալավրի, դիպլոմային և ինժեներական կրթական ծրագրերի ձևաչափով։ Բացի այդ, համալսարանում գործում է մոտ 80 դոկտորական ծրագիր, ինչպես նաև ավելի քան 80 այլ հետբուհական ծրագիր։ UAB-ն ունի ավելի քան 40,000 ուսանող և շուրջ 3600 դասախոսական և գիտահետազոտական աշխատակից։ Համալսարանը համարվում է հետազոտությունների խթանման առումով առաջատար հաստատություն։ Համալսարանական տարածքում գործում են բազմաթիվ հետազոտական ինստիտուտներ, ինչպես նաև այլ հետազոտական կենտրոններ, տեխնիկական աջակցության ծառայություններ և ծառայություններ մատուցող լաբարատորիաներ։ Բացի այդ, «ALBA» սինխրոնտոնը, որը գտնվում է Բարսելոնայի Սինխոնտրոն պարկում, շատ մոտ է UAB-ին։ 

UAB-ն Իսպանիայի լավագույն համալսարանն է՝ ըստ QS World University Rankings 2023 վարկանիշի, զբաղեցրել է 178-րդ տեղն աշխարհում։ Առարկայական վարկանիշներում համալսարանը դասվել է հետևյալ հորիզոնականներում․ 27-րդ տեղ՝ Անասնաբուժություն, 72-րդ՝ Կրթություն և վերապատրաստում, 73-րդ՝ Լեզվաբանություն, 78-րդ՝ Սոցիոլոգիա, 88-րդ՝ Տնտեսագիտություն և Էկոնոմետրիկա։ UAB-ն նաև հանդիսանում է Institut Barcelona d'Estudis Internacionals հաստատության որակավորում շնորհող համալսարան։

## Վայր
UAB-ում ուսանողական և ակադեմիական գործունեության մեծ մասը ընթանում է հիմնական համալիրում՝ Սերդանոլյա դել Վալյեսում։ Բացի այդ, համալսարանի մի շարք կենտրոններ գործում են Մանրեսա, Սաբադել, Տեռասա, Սան Կուգատ դե Վալյես և Բարսելոնա քաղաքներում։ 

UAB-ի համալսարանական համալիրը գտնվում է Բարսելոնայի կենտրոնից մոտ 20 կմ (12 մղոն) հեռավորության վրա։ Այն հասանելի է՝ օդային ճանապարհով (Բարսելոնա, Ժիրոնա կամ Ռեուս), գնացքով (Ferrocarrils de la Generalitat և Renfe գնացքների միջոցով), ավտոբուսով (SARBUS ծառայությամբ) կամ մեքենայով (AP-7 և C-58 արագընթաց ճանապարհներով)։

## Պատմություն
Բարսելոնայի ինքնավար համալսարանը պաշտոնապես հիմնադրվել է 1968 թվականի հունիսի 6-ին։ Մինչ այդ, Իսպանիայի երկրորդ հանրապետության շրջանում ծրագրեր կային Բարսելոնայում երկրորդ համալսարան ստեղծելու վերաբերյալ, սակայն Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմը և դրան հաջորդած վաղ Ֆրանկիստական Իսպանիայի տարիների աղքատությունը թույլ չտվեցին այդ ծրագրերը իրականություն դարձնել մինչև այդ տարի։ 

Հուլիսի 27-ին, դեկրետին ավելացվել լրացուցիչ դրույթ, որով սկսվեց Գրականության, լեզվի, արվեստի և հումանիտար գիտությունների, Բնական գիտությունների և Տնտեսագիտական գիտությունների ֆակուլտետների ստեղծումը։ Մոտ տասը շաբաթ անց՝ հոկտեմբերի 6-ին, Սանտ Կուգատ Վալյեսի վանքում հանդիսավոր կերպով սկսվեց Գրականության, լեզվի, արվեստի և հումանիտար գիտությունների ֆակուլտետի առաջին ուսումնական տարին։ Նույն ամսվա ընթացքում Բարսելոնայի Սան Պաու հիվանդանոցում հիմնադրվեց նաև Բժշկության ֆակուլտետը։ 

1969 թվականին ստորագրվեց պայմանագիր այն հողատարածքի ձեռք բերման վերաբերյալ, որտեղ ներկայումս գտնվում է համալսարանական համալիրը։ Այդ տարում սկսեցին գործել Բնական գիտությունների և Տնտեսագիտության ֆակուլտետը։ Հաջորդ 3 տարիների ընթացքում ստեղծվեցին մի շարք ֆակուլտետներ և մասնագիտական դպրոցներ, և միաժամանակ սկսվեցին համալսարանական տարածքում շինարարական աշխատանքները։ Այս ժամանակահատվածի ավարտին արդեն առկա ֆակուլտետների և դպրոցների մեծ մասը տեղակայված էր համալսարանի տարածքում։

Դիկտատուրայի ավարտից հետո՝ 1976 թվականին, համալսարանը ներկայացրեց ծրագիր՝ ստեղծելու ժողովրդավարական և անկախ համալսարանի մոդել, որը նկարագրված էր Բելյատեռայի մանիֆեստ անունով հայտնի փաստաթղթում և ներառում էր նաև սկզբունքների հռչակագիր։ 2 տարի անց՝ Կատալոնիայի ինքնավարության կանոնադրության հաստատումից հետո, համալսարանի խորհուրդը որոշեց դիմել Կատալոնիայի Ժեներալիտետին։ 

1985-ից 1992 թվականներին, համալսարանը անցավ մի շարք ֆակուլտետային բարեփոխումների, ինչպես նաև հիմնադրվեցին մի քանի նոր ֆակուլտետներ։ 1993 թվականին բացվեց համալսարանի ավանը՝ որպես ուսանողական հանրակացարան, որը ինտեգրված է համալսարանական համալիրի տարածքում։

## Վարկանիշներ
Բարսելոնայի ինքնավար համալսարանը միշտ բարձր դիրքեր է զբաղեցնում տարբեր ակադեմիական վարկանիշներում։ 2021 թվականի Աշխարհի բուհերի ակադեմիական վարկանիշային ցանկում Բարսելոնայի ինքնավար համալսարանը զբաղեցնում է աշխարհում 201-300-րդ տեղը, իսկ Իսպանիայում՝ 2-րդ։ 2024 թվականի «QS World University Rankings»-ում՝ 149-րդ տեղը և առաջին տեղը՝ Իսպանիայում։ 2023 Times Higher Education World University Rankings-ի համաձայն 183-րդ տեղն աշխարհում, իսկ Իսպանիայում՝ 2-րդ։ *[[U.S. News & World Report]]* 2022 գլոբալ համալսարանական վարկանիշում, համալսարանը զբաղեցրել է 144-րդ տեղն աշխարհում, իսկ Իսպանիայում՝ 2-րդ։ 2021 թվականի U-Ranking-ի համաձայն՝ 2-րդը Իսպանիայում, որը հինված է ուսուցման, հետազոտության և նորարարության ցուցանիշների վրա։ 

Բարսելոնայի ինքնավար համալսարանը նաև բարձր դիրք է զբաղեցնում այնպիսի վարկանիշներում, որոնք գնահատում են շրջանավարտների աշխատաշուկայում հնարավորությունները։ QS 2022 շրջանավարտների աշխատաշուկայում հաստատման վարկանիշի համաձայն՝ 151-160-րդ տեղ աշխարհում, իսկ Իսպանիայում՝ 6-րդ։ 2021 թվականի կրթական վարկանիշի համաձայն՝ համալսարանը զբաղեցրել է 132-րդ տեղն աշխարհում, իսկ Իսպանիայում՝ 3-րդ տեղը։

## Բնակավայր
«Vila Universitària»-ն համալսարանի հանրակացարանային համալիրն է, որը գտնվում է համալսարանական տարածքում։ Այն ունի 812 բնակարան, որոնք ընդհանուր առմամբ տեղավորում են 2,193 մարդ։ Բնակարանները տեղակայված են առավել հարմար դիրքում՝ համալսարանի և անտառի միջև, ունեն գեղեցիկ տեսարաններ, գնացքի և ավտոբուսի լավ կապեր, և մոտավորապես 45 րոպե են Բարսելոնայի «Plaça de Catalunya» գնացքի կայարանից։

## UAB-ի կողմից հաստատված հետազոտական ինստիտուտներ
* Բարսելոնայի միջազգային ուսումնասիրությունների ինստիտուտ (IBEI), 
* Աշխատանքի ուսումնասիրությունների ինստիտուտ (IET), 
* Կառավարության և պետական քաղաքականության ինստիտուտ (IGOP), 
* Միջնադարյան ուսումնասիրությունների ինստիտուտ (IEM), 
* Բիոտեխնոլոգիայի և կենսաբժշկության ինստիտուտ (IBB), 
* Կրթական գիտություններ ինստիտուտ (ICE), 
* Շրջակա միջավայրի գիտությունների և տեխնոլոգիաների ինստիտուտ (ICTA), 
* Նյարդագիտության ինստիտուտ (INc), 
* Սպորտի հետազոտությունների ինստիտուտ (IRE)։

## Գրադարան
UAB-ում կա ինը համալսարանական գրադարան, որոնցից 8-ը գտնվում են Բելյատեռա համալիրում, իսկ մեկը՝ Սաբադելի համալիրում․

* Գիտության և տեխնոլոգիաների գրադարան, 
* Սոցիալական գիտությունների գրադարան, 
* Հումանիտար գիտությունների գրադարան, 
* Ընդհանուր քարտեզների գրադարան, 
* Եվրոպական փաստաթղթային կենտրոն, 
* Հաղորդակցության, ընդհանուր թերթերի և ամսագրերի գրադարան, 
* Բժշկության գրադարան, 
* Անասնաբուժական գրադարան, 
* Սաբադելի համալսարանական գրադարան,

## Համակարգչային տեսողական կենտրոն
Համակարգչային նորարարական կենտրոնը համակարգչային տեսլական գիտահետազոտական ինստիտուտ է, որը գտնվում է UAB-ում։ Այն հիմնադրվել է 1994 թվականին՝ Կատալոնիայի Ժեներալիտետի և UAB-ի կողմից։ 2002 թվականին կենտրոնը սկսեց հրապարակել «Համակարգչային տեսլականի և Պատկերի վերլուծության վերաբերյալ Էլեկտրոնային նամակներ»։ 2009 թվականին կենտրոնը մասնակցել է «Pascal Challenge»-ին։

## Գիտական տեղեկատվության կենտրոն
«The Port d'Informació Científica»-ն (կատալաներեն՝ «Գիտական տեղեկատվության կենտրոն») հետազոտական կենտրոն և հաստատություն է, որը գնտվում է Բարսելոնայի ինքնավար համալսարանի համալսարանական տարածքում։ Այն հիմնադրվել է 2003 թվականին, և նրա գործունեությունը սերտորեն կապված է եղել Worldwide LHC Computing Grid համակարգի համար հաշվարկային ռեսուրսների զարգացման և օգտագործման հետ։ Կենտրոնը ձևավորվել է IFAE-ի (Բարսելոնայի ինքնավար համալսարանի Բարձր էներգիաների ֆիզիկայի ինստիտուտ) և «CIEMAT» (էներեգետիկ, բանապահպանական և տեխնոլոգիական հետազոտությունների կենտրոն) համագործակցության արդյունքում, և աջակցում է տարածաշրջանային (կատալոնական) և ազգային (իսպանական) գիտահետազոտական կառավարման մարմինների կողմից։ 

PIC-ի հիմնական գիտական նախագիծը, հաշվարկային ռեսուրսների օգտագործման տեսանկյունից, կապված է WLCG-ի համար Իսպանիայի Tier 1 կայանի ներդրման, գործարկման և սպասարկման հետ, որը աջակցում է ՑԵՌՆ-ում գործող մեծ հադրոնային բախիչը, ATLAS, CMS, LHCb փորձերին։ Այդ պատճառով PIC-ի հետազոտողները և հաշվարկային տեխնոլոգիաների մասնագետները նպաստում են Grid Computing տեխնոլոգիաների զարգացմանը՝ համապատասխան այս փորձերի հաշվարկային պահանջներին։ PIC-ի գիտաշխատողները ներգրաված են նաև այլ նախագծերում, այդ թվում՝ հաշվարկային աջակցություն աստղաֆիզիկայի և տիեզերագիտության փորձերի համար (օրինակ՝ MAGIC, PAU և DES), ինչպես նաև բժշկական պատկերավորման համար նախատեսված հաշվարկային տեխնիկաների մշակում։

## Նշանավոր դասախոսներ
*Մարգարիտա Արբոյքս, Բժշկության ֆակուլտետի ֆարմակոլոգիայի ամբիոն,
*Խաումե Կասալս (ծնվել է 1958 թվականին), փիլիսոփայության պրոֆեսոր, 
*Մարիա Դոլորս Գարսիա Ռամոն (ծնվել է 1943 թվականի), աշխարհագրագետ, 
*Միրեն Էչեսառետա, տնտեսագետ,
*Պիլար Գոնսալես ի Դուարտե (ծնվել է 1945), քիմիկոս (նաև համալսարանի շրջանավարտ), 
*Ադրիանա Կապալան Մարկուսան (ծնվել է 1956), Wassu Gambia Kafo (WGK) ՀԿ-ի տնօերն և համալսարանի Wassu հիմնադրամի ղեկավար, 
*Մարտի դե Ռիկեր ի Մորերա (1914–2013), լեզվաբան, 
*Խոան Մարտինես Ալիեր (ծնվել է 1939), դասախոս, 
*Գիորգոս Կալլիս (ծնվել է 1972), հետազոտող և դասախոս։

## Նշանավոր շրջանավարտներ
*Դ․ Սեմ Աբրամս (ծնվել է 1952 թվականին), դասախոս, թարգմանիչ և քննադատ, 
*Մատիլդե Ասենսի (ծվնել է 1962), լրագրող և գրող, 
*Լոլա Բադիա (ծնվել է 1951 թվականին), ֆիլոլոգ, միջնադարյան գիտությունների փորձագետ, 
*Մարիա Բադիա ի Կուտչետ  (ծնվել է 1947), քաղաքագետ, 
*Մոնիկա Բերնաբե (ծնվել է 1972), լրագրող
*Խավիեր Կալվո (1973), գրող
*Մարիանա Կաստեյաս (ողջ), իսպանա-ամերիկյան ալերգոլոգ, 
*Կառլոս Կորդոն-Կարդո (ծնվել է 1957), բիո-բժիշկ
*Խեմա Կլիմենտ (ծնվել է 1971), գիտնական, տեխնոլոգիական ձեռներեց, 
*Կառլոտա Էսկուտիա Դոթի, աշխարհագրագետ,
*Քրիստինա Ֆայարաս (ծնվել է 1968), լրագրող և գրող,
*Ֆրանսեսկ Հոմս Մոլիստ (ծնվել է 1969), քաղաքական գործիչ, 
*Իռենե Ռիգաու (ծնվել է 1951), քաղաքական գործիչ, 
*Ռամոն Էսպադալեր Պարսերիսաս (ծնվել է 1963), քաղաքական գործիչ, 
*Մարիսոլ Պրադո (ծնվել է 1968), բժիշկ, հոգեբույժ և ակադեմիկոս,
*Մար Ռեգուանտ (ծնվել է 1984), տնտեսագետ,
*Ֆատիմա Ռոդրիգես (ծնվել է 1961), գրող, թարգմանիչ,
*Սիմոնա Շկրաբեկ (ծնվել է 1968), քննադատ, էսսեիստ և թարգմանիչ, 
*Օրիոլ Խունկերաս (ծնվել է 1969), պատմաբան և քաղաքական գործիչ,
*Խավիեր Սալա ի Մարտին (ծնվել է 1962), տնտեսագետ,
*Օլեգեր Պրեսաս (ծնվել է 1980), ֆուտբոլիստ, 
*Մոնտսեռատ Սոլիվա Տոռենտո (1943-2019), դասախոս, 
*Մարիա Խոսեֆա Իզուել Խիմենես (ծնվել է1940), դասախոս, 
*Բելիկիս Վալդման (1942-2011), քիմիական ինժեներ և ակադեմիկոս, 
*Էրիկա Տոռեգրոսա, իրավաբան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Official site
* Publicacions Matemàtiques, the math department's research journal published since 1976

Կատեգորիա:Բարսելոնայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի համալսարանական քաղաքներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի համալսարաններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի համալսարանների շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Կրթական հաստատություններ
Կատեգորիա:Կրթություն
Կատեգորիա:Կրթությունն Իսպանիայում