open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Կարեն Առաքելյան (այլ կիրառումներ)

**Կարեն Առաքելյան**, կարող է վերաբերել՝
* Կարեն Արամայիսի Առաքելյան, հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից
* Կարեն Վահիկի Առաքելյան, հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից
Կառլեն Առաքելյան

**Կառլեն Առաքելյան** (1 սեպտեմբերի, 1962, Ճարտար, Մարտունու շրջան&nbsp;-&nbsp;30 հուլիսի, 1993, Մեհմանա), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Կառլեն Առաքելյանը ծնվել է 1962 թ. սեպտեմբերի 1-ին Մարտունու շրջանի Ճարտար գյուղում։ Ընտանիքով տեղափոխվել է Ստեփանակերտ։ Ավարտել է Ե. Չարենցի անվան թիվ 7 միջնակարգ դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակի շարքերում։ Զորացրվելուց հետո ստացել է ավտոփականագործի մասնագիտություն և աշխատել հեռուստատեսությունում։ Մասնակցել է արցախյան շարժմանը, ծառայել Մարտակերտի գնդում. «Շիլկայի» նշանառու էր, որը տեղակայված էր Մեհմանա գյուղի տարածքում։ Զոհվել է 1993 թ. հուլիսի 30-ին Մեհմանայում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ Արիության մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1962 ծնունդներ
Կատեգորիա:1993 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 30 մահեր
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 1 ծնունդներ
Էդիկ Առաքելյան

**Էդիկ Ասլանի Առաքելյան** (4 ապրիլի, 1959, Ջանյաթաղ, Մարտակերտի շրջան&nbsp;-&nbsp;14 հուլիսի, 1992, Երևան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Էդիկ Առաքելյանը ծնվել է 1959 թ. ապրիլի 4-ին Մարտակերտի շրջանի Ջանյաթաղ գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է Մարտակերտում, այնուհետև բնակություն է հաստատել Սովետաշենում։ Մասնակցել է շրջանի մի շարք մարտական գործողությունների։ Մարտական գործողության ժամանակ վիրավորվել է, տեղափոխվել Երևանի հիվանդանոցներից մեկը և 1992 թ. հուլիսի 14-ին մահացել։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի չորս երեխա։ Հանգչում է Եռաբլուրի պանթեոնում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Ջանյաթաղ գյուղում ծնվածներ
Կարեն Առաքելյան (ազատամարտիկ)

**Կարեն Առաքելյան** (14 մարտի, 1965, Ստեփանակերտ - 12 մարտի, 1992, Բաշ Գյունեփայա), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Կարեն Առաքելյանը ծնվել է 1965 թ. մարտի 14-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Ավարտել է թիվ 3 միջնակարգ դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Արցախյան ազգային ազատագրական պայքարի ակտիվ մասնակից էր։ Ծառայել է թիվ 1 վաշտում, մասնակցել է Շահումյանի, Կրկժանի, Մալիբեկլուի, Խոջալուի, Լեսնոյեի, Ջամիլլուի, Սրխավենդի, Մանիքլուի և այլ բնակավայրերի համար մղված մարտերին։ Զոհվել է 1992 թ. մարտի 12-ին Բաշ-Գյունեփայա գյուղի մատույցներում ծավալված մարտում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» երկրորդ աստիճանի շքանշանով և ՀՀ Արիության մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի մեկ տղա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1965 ծնունդներ
Կատեգորիա:1992 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Մարտի 12 մահեր
Կատեգորիա:Մարտի 14 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Միշա Առաքելյան

**Միշա Առաքելյան** (8 հունվարի, 1955, Զարդարաշեն, Մարտունու շրջան&nbsp;-&nbsp;16 ապրիլի, 1993, Ղաջար, Մարտունու շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Միշա Առաքելյանը ծնվել է 1955 թ. հունվարի 8-ին Մարտունու շրջանի Զարդարաշեն գյուղում։ Ութամյա կրթություն ստանալուց հետո հարևան Թաղավարդ գյուղում ավարտել է միջնակարգ դպրոցը։ Զինվորական ծառայությունն անցել է Լվով քաղաքում։ Զորացրվելուց հետո աշխատանքի է ընդունվել Ստեփանակերտի մեքենահավաքակայանում որպես ավտովարորդ, այնուհետև տեղափոխվել է Ստեփանակերտի կոնդենսատորների գործարան։ Կամավորագրվել է Մարտունու գնդում, մասնակցել շրջանի գյուղերի պաշտպանական ու ազատագրական մարտերին։ Զոհվել է 1993 թ. ապրիլի 16-ին Մարտունու շրջանի Ղաջար գյուղում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ Արիության մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է Մարտունու շրջանի Զարդանաշեն գյուղի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Զարդարաշեն գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Բաթիսկաֆ

մինի|«Տրիեստ» բաթիսկաֆը
**Բաթիսկաֆներ**, ծովերի և օվկիանոսների մեծ խորություններում գիտական և հետազոտական աշխատանքներ կատարելու համար նախատեսված խորջրյա ինքնագնաց սարքեր են, կարող են ջրասուզակներից շատ ավելի խորն ընկղմվել։ Հունարեն «բաթիսկաֆ» նշանակում է խոր նավ։ Այն նման է սուզանավի, սակայն նրա լողան-իրանը լցված է ոչ թե օդով, այլ բենզինով, որը մեծ խորություններում ջրի ճնշմանը լավ է դիմանում և ջրից թեթև է։ Բաթիսկաֆներն օգտագործվում են գիտական հետազոտությունների, ինչպես նաև ստորջրյա նավթային հենահարթակների ու նավթամուղների կառուցման և նորոգման համար։ Բաթիսկաֆները հիմնականում նախատեսված են 1-3 մարդուց բաղկացած անձնակազմի համար, թեև դրանց մի մասում տեղադրվում են միայն սարքեր (օրինակ՝ հեռուստախցիկներ)։ Իրեր տեղափոխելու և ծովի հատակից փորձանմուշներ վերցնելու համար բաթիսկաֆի անձնակազմն օգտագործում է բռնիչ-ձեռնանմանակներ (մանիպուլյատորներ)։

Առաջին բաթիսկաֆը 1948 թվականին ստեղծել է շվեյցարացի գիտնական Օգյուստ Փիքարը։ 1960 թվականին այդ գիտնականի որդին՝ Ժակ Փիքարը Դեյվիդ Ուոլշի հետ միասին բաթիսկաֆով հասավ Խաղաղ օվկիանոսում գտնվող ամենախոր՝ Մարիանյան իջվածքի հատակը, որի խորությունը 11022 մետր է։

Կատեգորիա:Նավեր
Բաթիսֆերա

**Բաթիսֆերա** ( - «խոր»,  - «գունդ»), գնդաձև խցիկ է, որի ներսում տեղակայվում են ծովային մեծ խորություններ (մինչև 1 կմ) դիտելու համար նախատեսված սարքեր։ Բաթիսֆերան, որի պատերն ամուր պողպատից են և դիմանում են ջրի մեծ ճնշումներին, ջրի խորքն է իջեցվում վերջրյա նավից պողպատե ճոպանների միջոցով։ Ինքնուրույն շարժվելու հնարավորություն չունի և շարժվում է վերջրյա նավի շարժմանը համընթաց։ Առաջին անգամ օգտագործվել է 1892 թվականին, որի ժամանակ այն հասել է 165 մետր խորության։ Հետագայում բաթիսֆերաներին հասանելի խորությունը գերազանցեց մեկ կիլոմետր սահմանագիծը։

Կատեգորիա:Ստորջրյա տեխնիկա
Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Ժիդրունաս Իլգաուսկաս

**Ժիդրունաս Իլգաուսկաս** (լիտվ.՝ *Žydrūnas Ilgauskas*, , ), լիտվացի նախկին բասկետբոլիստ, կենտրոնական։ Մասնագիտական կարիերայի մեծ մասն (1996-2010) անցկացրել է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Կլիվլենդ Կավալիերս» ակումբի կազմում։

## Տես նաև
* NBA-ի պատմության ամենաբարձրահասակ բասկետբոլիստների ցանկ

## Արտաքին հղումներ
* Կենսագրությունը NBA.com կայքում 
* Էջը Բասկետբոլ-ռեֆերենսում

Կատեգորիա:1975 ծնունդներ
Կատեգորիա:Լիտվացի բասկետբոլիստներ
Կատեգորիա:Հունիսի 5 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մայամի Հիթի բասկետբոլիստներ
Հաստատուն հոսանք

thumb|300px|
**Հաստատուն հոսանք**, ժամանակի ընթացքում ըստ ուժի և ուղղության չփոփոխվող էլեկտրական հոսանք։ Առաջանում է հաստատուն լարման ազդեցությամբ և կարող է գոյատևել միայն փակ շղթայում։ Հաստատուն հոսանքի հիմնական օրենքներն են Օհմի օրենքը և Ջոուլ-Լենցի օրենքը, ճյուղավորվող շղթաներում՝ Կիրխհոֆի կանոնները։ Հաստատուն հոսանքի աղբյուրներից են գալվանական էլեմենտը, ջերմաէլեմենտը, ֆոտոէլեմենտը, Տ. հոսանքի գեներատորը և այլն։ Ստացվում է նաև փոփոխական հոսանքի ուղղումով։ Կիրառվում է էլեկտրամետալուրգիայում, էլեկտրաշարժիչներում, կապի, ավտոմատիկայի, հեռուստամեխանիկայի սարքերում։

## Տես նաև
* Տարրական էլեկտրական լիցք

Կատեգորիա:Էլեկտրականություն
Հաստոց (տեխնիկա)

**Հաստոց**, տեխնիկայում, տարբեր նյութերի մշակման, երբեմն այս կամ այն արտադրությունում կիրառվող հարմարանքը պահող մեքենա։ Մետաղների մշակման համար ծառայում են մետաղահատ հաստոցները, փայտանյութի մեխանիկական մշակումը կատարում են փայտամշակման հաստոցների վրա, կան նաև քարի մշակման հաստոցներ (տես Քարամշակում)։ Տեքստիլ արդյունաբերության մեջ կիրառում են ջուլհակահաստոցներ և այլն:

Կատեգորիա:Տեխնիկա
Գրիգոր (մանրանկարիչ) (այլ կիրառումներ)

**Գրիգոր (մանրանկարիչ)** կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները․
*Գրիգոր (13-րդ դար), մանրանկարիչ, 1232 թվականին զարդանկարել է «Թարգմանչաց ավետարանը»։
***Գրիգոր** (13-րդ դար), մանրանկարիչ, 1271 թվականին Դրազարկում ծաղկազարդել է գրիչ Կոնստանտինի գրած Աստվածաշունչը։
***Գրիգոր** (13-րդ դարի վերջ - 14-րդ դարի սկիզբ), մանրանկարիչ Կիլիկիայից, Սարգիս Պիծակի հայրն է։
***Գրիգոր** (14-րդ դարի վերջ - 15-րդ դարի սկիզբ), Գլաձորի դպրոցի մանրանկարիչ է։
*Գրիգոր - 14-15-րդ դարերի հայ մանրանկարիչ։ Կենսագրական տվյալներ չեն պահպանվել։ Ենթադրվում է, որ ստեղծագործել է Տաթևում։
***Գրիգոր** (15-րդ դար), ծաղկող, 1469 թվականին Տայլող գյուղում ծաղկել և կազմել է մի ավետարան։
*Գրիգոր Ակոռեցի (11-րդ դար), մանրանկարիչ։ 1066 թվականին Սեբաստիայում գրել և զարդանկարել է մի ավետարան։
*Գրիգոր Աղթամարցի (15-րդ դար), բանաստեղծ և մանրանկարիչ։
*Գրիգոր Եպիսկոպոս Հասընքեֆո (15-րդ դար), ծաղկող։ 1446 թվականին Արաբկիրում ծաղկել և կազմել է ճաշոց։
*Գրիգոր Երեց Բաղիշեցի (17-րդ դար), մանրանկարիչ։ 1644 թվականին Բաղեշում գրել, ծաղկել և մանրանկարներով զարդարել է «Վարք հարանցը»։
*Գրիգոր Երեց Վանեցի (17-րդ դար), մանրանկարիչ։ Ծաղկել է 1688 թվականին Լիմ անապատում գրված «Սաղմոսարանը» և «Նարեկի» մասը։
*Գրիգոր Ծարեցի (15-րդ դար), ծաղկող։ Զարդարել է 1461 թվականին Ուրծ գյուղում Խաչատուր գրչի գրած ավետարանը։
*Գրիգոր Լեհացի (17-րդ դար), մանրանկարիչ։ Նկարազարդել է մեկ Սաղմոս և մեկ ժամագիրք։
*Գրիգոր Մլիճեցի (12-րդ դարի վերջ - 13-րդ դարի սկիզբ), Կիլիկիո Սևռայի դպրոցի մանրանկարիչ։
*Գրիգոր Սուքիսանց (14-րդ դար), մանրանկարիչ։ 1332 թվականին Ղրիմի Սուրխաթ քաղաքում զարդանկարել է մի ավետարան։ 
*Գրիգոր Տաթևացի (1340-1411), մանրանկարիչ, փիլիսոփա։ Հայկական միջնադարյան մշակույթի ականավոր գործիչներից մեկը։
Սուզանավ

thumb|right|Թայֆուն դասի ռուսական սուզանավ
**Սուզանավերը** ստորջրյա և վերջրյա ծովային նավեր են։ Դրանց մեծ մասը ռազմանավեր են, որոնք պարեկային ծառայություն են կատարում օվկիանոսներում ու ծովերում։

Ռազմական գործողությունների ժամանակ սուզանավերից արձակում են հրթիռներ և ինքնաշարժ ջրականներ։ Սուզանավերում ծանրաբեռի (բալաստ) համար սարքավորված են երկար, սնամեջ պահեստարաններ։ Ընկղմվելիս կամ խորջրյա լողարկման ժամանակ սուզանավն անհրաժեշտ խորության հասցնելու և այնտեղ պահելու նպատակով ծանրաբեռնային պահեստարանները լցվում են ջրով, իսկ ջրի մակերևույթ բարձրանալու համար ջուրը պահեստարաններից սեղմված օդով դուրս է մղվում, սուզանավը թեթևանում է և ելնում ջրի երես։ Երբ սուզանավը գտնվում է անմիջականորեն ջրի մակերևույթի տակ, անձնակազմը հատուկ սարքով՝ շրջադիտակով (ներքին թեք հայելիներով և հատուկ ոսպնյակներով, սնամեջ, բացովի խողովակ), կարող է դիտել ջրի վրա կատարվող իրադարձությունները և հետևել մյուս նավերին։

Սուզանավն առաջ է շարժվում պտուտակի օգնությամբ, իսկ ղեկ-կայունարարները կարգավորում են ընկըղմման կամ երեսելման անկյունը։ Ստորջրյա լողարկման ժամանակ սուզանավերում հնարավոր չէ օգտագործել դիզելային կամ բենզինի շարժիչներ, որովհետև դրանց աշխատանքի համար անհրաժեշտ է թթվածին։ Փոքր սուզանավերում օգտագործում են էլեկտրաշարժիչներ և կուտակիչներ, իսկ մեծերում՝ ատոմային ռեակտորներ։ Ատոմային սուզանավերը կարող են ջրի տակ մնալ շաբաթներ շարունակ։ Աշխարհում ամենամեծերը ռուսական «Թայֆուն» դասի սուզանավերն են, որոնց ջրատարողությունն ավելի քան 26 հզ տոննա է։

Կատեգորիա:Սուզանավեր
Կատեգորիա:Նավի տեսակներ
Կատեգորիա:Ռազմանավեր
Կատեգորիա:Մարտանավեր
Կատեգորիա:17-րդ դարի հայտնություններ
Հաստոց (քանդակագործություն)

**Հաստոց**, քանդակագործական, քանդակագործի աշխատանքում օգտագործվող հարմարանք, վերին մասում քառակուսի կամ կլոր, պտտվող պատվանդանով եռոտանի կամ արկղ (սովորաբար փայտյա), որի վրա տեղադրվում է քանդակը։ Հարթաքանդակի համար կիրառվող հաստոցը նկարակալ (մոլբերտ) է հիշեցնում։

Կատեգորիա:Քանդակագործություն
Հաստոցային արվեստ

**Հաստոցային արվեստ**, տերմին, որով բնորոշում են գեղարվեստական ինքնուրույն արժեք ունեցող (օրինակ, ի տարբերություն մոնումենտալ արվեստի ստեղծագործության և գրքի պատկերազարդման) գեղանկարչական (կտավի նկարը), քանդակագործական (արձան, կիսանդրի, արձանախումբ, ռելիեֆ) և գրաֆիկական (էստամպ, հաստոցային գեղանկարչություն) ստեղծագործությունները, որոնք անմիջականորեն չեն նախատեսված որևէ շինության, հրատարակության և այլնի համար։ Անկախ տեղից հաստոցային արվեստի ստեղծագործությունների գաղափարագեղարվեստական արտահայտչականությունը չի փոփոխվում։

## Ստուգաբանություն
«Հաստոցային արվեստ» տերմինն առաջացել է «հաստոց» բառից, որի վրա ստեղծվում են հաստոցային արվեստի ստեղծագործությունները (գեղանկարչության մեջ, օրինակ, դա նկարակալն է)։ Մոնումենտալ արվեստը լայնորեն զարգացել է Վերածննդի դարաշրջանից, հատկապես XIX դարից։

Կատեգորիա:Արվեստ
Հաստոցանորմալ

**«Հաստոցանորմալ»**, խորհրդային և հետխորհրդային շրջանի մետաղյա իրերի արտադրության գործարան ՀՀ մայրաքաղաք Երևանում։

Հիմնադրվել է 1958 թվականին, եղել է ԽՍՀՄ հաստոցաշինական և գործիքաշինական արդյունաբերության մինիստրության ձեռնարկությունը։ Արտադրել է հեղույսներ, պտուտակներ, պնդօղակներ, զսպանակավոր օղակներ են։ Ունեցել է հաստոցային նորմալները սառը նստեցմամբ և հղկմամբ տեղակայող արտադրամասեր։ Հիմնական հումքը՝ մետաղը, ստացել է Մագնիտոգորսկի մետալուրգիական գործարանից։ 1978-ին թողարկել է 4 միլիոն 662 հզ. խորհրդային ռուբլուն համարժեք արտադրանք, որը սպառել են խորհրդային մեքենաշինական ձեռնարկությունները (հաստոցների կոմպլեկտավորման համար)։ Արտադրության տեխնոլոգիական պրոցեսների կատարելագործման և նոր արտադրատեսակների մշակման հարցերով զբաղվել է Վլադիմիրի տեխնոլոգիական կոնստրուկտորական կենտրոնական բյուրոն։

Կատեգորիա:Երևանի գործարաններ
Կատեգորիա:1958 հիմնադրումներ Հայաստանում
Չարենցավանի հաստոցաշինական գործարան

**Չարենցավանի հաստոցաշինական գործարան**, արդյունաբերական ձեռնարկություն ՀՀ Կոտայքի մարզի Չարենցավան քաղաքում։

Հիմնադրվել է 1947 թվականին, որպես նորոգման մեխանիկական գործարան, 1958 թվականին վերանվանվել է ներտաշ հաստոցների, 1967 թվականին՝ հաստոցաշինական գործարան։ Ունեցել է մեխանիկական, ջերմամշակման, հաստոցի իրանի պատրաստման, հավաքման արտադրամասեր։ Թողարկել է հորիզոնական ներտաշ, ուղղաձիգ (ծրագրավար) և հատուկ հաստոցներ, 1978 թվականից՝ նաև շարժիչներ։

1978 թվականին, 1947 թվականի համեմատ, համախառն արտադրանքի ծավալն աճել է 375 անգամ, կազմել 18 միլիոն խորհրդային ռուբլի։

Ձեռնարկության արտադրանքն առաքվել է ԽՍՀՄ տնտեսական բոլոր շրջանները և արտասահմանյան 30 երկիր (Հունգարիա, Բուլղարիա, Անգլիա, Ֆրանսիա ե այլն)։

Մասնաճյուղեր ունեցել է ՀԽՍՀ Կալինինոյի շրջանի Մեծավան (հիմնադրվել է 1976 թվականին), Թալինի շրջանի Սասնաշեն (1972 թվականին) և Արծվաշեն (1979 թվականին) գյուղերում։

Կատեգորիա:Հայաստանի գործարաններ
գ
Կատեգորիա:1947 հիմնադրումներ Հայաստանում
Հաստոցաշինություն

**Հաստոցաշինություն**, մեքենաշինության ճյուղ, ժողովրդական տնտեսության բոլոր ճյուղերի համար թողարկում է մետաղամշակման և փայտամշակման հաստոցներ, կիսաավտոմատ և ավտոմատ գծեր, համալիր-ավտոմատ արտադրություններ, դարբնոցամամլիչային և ձուլման սարքավորումներ։ Մեքենա արտադրող մեքենայի, հատկապես մեխանիկական սուպորտով մետաղամշակման հաստոցի հայտնադործումը պայմանավորված էր կապիտալիստական խոշոր արտադրության զարգացմամբ։ Խառատայինից մետաղամշակման մյուս հաստոցների վրա մեխանիկական սուպորտի տեղադրմամբ սկզբնավորվեց գործադիր մեխանիզմով հաստոցների թողարկումը։ Հետագայում մշակվեցին ֆրեզերային, ռանդիչ, թործիչ, շրջահաստոցների և այլ մոդելներ։

Կիրառվում են մետաղի մշակման էլեկտրաֆիզիկական, էլեկտրաքիմիական մեթոդներ, լույսի ճառագայթով չափամշակումը։

## Հաստոցաշինությունը Հայաստանում
Հայաստանում հաստոցաշինությունը սկզբնավորվել է 1944 թվականին, երբ Երևանի Զերժինսկու անվան մեքենաշինական գործարանը վերակառուցվեց խառատային հաստոցների արտադրության ուղղությամբ։ Նույն տարում թողարկվեց 1615 մակնիշի խառատային առաջին հաստոցը։ 1950 թվականից հաստոցներ արտադրեց նաև Հոկտեմբերյանի (այժմ՝ Արմավիր) հաստոցաշինական գործարանը։ 1955-1960 թվականներին Չարենցավանի հաստոցաշինական, Լենինականի հղկող, Կիրովականի ճշգրիտ, Երևանի ֆրեզերային, 1972 թվականին՝ փորձնական հաստոցաշինական գործարանների կառուցմամբ հաստոցաշինությունը ձևավորվել է որպես ՀԽՍՀ մեքենաշինության բարձր զարգացած ճյուղ։

Ցոթնամյակի տարիներին ավելացվեց հղկող, հորիզոնական ներտաշ, լայն ունիվերսալ ֆրեզերային, շառավղային գայլիկոնիչ, հատուկ և կիսաավտոմատ հաստոցների արտադրությունը, հաստոցների թողարկման քանակով Խորհրդային Հայաստանը Խորհրդային Միությունում գրավեց 5-րդ տեղը։

1966-1970 թվականներին սկսվեց ավտոմատ թվային ծրագրային կառավարմամբ հաստոցների արտադրության յուրացումը։ 1971-1975 թվականներին մետաղահատ հաստոցների թողարկումն աճեց 23%֊ով, արտադրվեց մոտ 40 տիպաչափի հաստոց, որոնց 50%֊ը ճշգրիտ և գերճշգրիտ էին։ Հաստոցաշինության բնագավառում գիտատեխնիկական հետազոտություններն իրականացրել են «Հայմեքշինգիտ» ինստիտուտը, Մոսկվայի մետաղամշակման հաստոցների փորձնական ԳՀԻ-ի Անդրկովկասի մասնաճյուղը (ԷՆԻՄՍ)։

Կատեգորիա:Մեքենաշինություն
Հաստվածք

**Հաստվածք**, հրաբխածին կամ մետամորֆային առաջացումների ամբողջություն։ Բնորոշվում է կազմող ապարների որոշ ընդհանրությամբ կամ նրանց հերթագայման բնույթով։ Կարող է ունենալ տարբեր հասակային ծավալ և հզորություն։ Հաստվածքի սահմանները կարող են չհամընկնել միասնական սանդղակի հիմնական ստորաբաժանումների և ռեգիոնալ շերտագրական ստորաբաժանումների հետ։ Ազատ օգտագործման շերտագրական միավոր է։

Կատեգորիա:Հրաբուխներ
Հավասարաչափ շարժում

**Հավասարաչափ շարժում**, կետի շարժում, երբ v արագության թվային մեծությունը հաստատուն է։ Հավասարաչափ շարժման դեպքում t ժամանակում կետի անցած ճանապարհը հավասար է՝ S=vt։ Ըստ Նյուտոնի երկրորդ օրենքի, մարմինը շարժվում է ուղղագիծ հավասարաչափ եթե նրա վրա ուժեր չեն ազդում կամ ուժերի ազդեցությունները համակշռում են։ Ուղղագիծ հավասարաչափ շարժման ժամանակ մարմնի հետագիծն ուղիղ գիծ է, մարմինը միշտ շարժվում է նույն ուղղությամբ։ Պինդ մարմինը կարող է կատարել համընթաց հավասարաչափ շարժում, որի դեպքում մարմնի բոլոր կետերի արագությունների մեծությունները հաստատուն են, և հավասարաչափ պտտական շարժում անշարժ առանցքի շուրջը, երբ մարմնի \omega անկյունային արագությունը հաստատուն է, իսկ պտտման անկյունը՝ \varphi =\omega t։

## Տես նաև
* Արագացում
* Դասական մեխանիկա

Կատեգորիա:Մեխանիկական շարժում
Կարմիր գյուղացի

**Կարմիր գյուղացի**, խորհրդային շրջանի հայկական շաբաթաթերթ, ՀԿ(բ)Կ Էջմիածնի գավկոմի և գավհեղկոմի օրգան։ Լույս է տեսել 1921-1922 թվականներին, էջմիածնում, անկանոն պարբերականությամբ։ Խմբագիրներ՝ Արամ Շահգելդյան, Լ. Թովմասյան, Ա. Մուրադյան, Հովհաննես Բաննահյան։

Առաջին համարը լույս է տեսել 1921 թվականի ապրիլի 24-ին։
 
Զբաղվել է լենինյան գաղափարների և կոմունիստական կուսակցության քաղաքականության քարոզչությամբ։ Փորձել է պատկերել գավառի քաղաքական-տնտեսական կյանքը, ներկայացնել գյուղատնտեսության բնագավառի այսպես կոչված՝ առաջավորներին, ընդհանրացրել նրանց փորձը։ Տարածել է խորհրդային իշխանության կենտրոնական և տեղական մարմինների դեկրետներն ու հրահանգները։

«Կարմիր երիտասարդի թերթիկ», «Աշխատավոր կնոջ թերթիկ» էջերով փորձել է նպաստել գյուղական շրջանների ագիտացիոն դաստիարակության վրա։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*«Կարմիր գյուղացի» թերթի համարները «Հայ Մամուլի Համահավաք Գրացուցակ» կայքում

Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ շաբաթաթերթեր
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կարոտինոիդներ

250px|մինի|Լիկոպինով հարուստ պտուղ (Momordica cochinchinensis)
**Կարոտինուդներ**, դեղին, նարնջագույն կամ կարմիր պիգմենտներ, սինթեզվում են բակտերիաների, սնկերի ու բարձրակարգ բույսերի կողմից։ Կարոտինուդներից են բույսերում պարունակվող կարոաինը և քսան էոոֆիչները լիկոպինը (C_{40}H_{56})-լոլիկի, մասուրի, մորմի պտուղներում, զեաքսանտինը (C_{40}H_{56}O_2)- եգիպտացորենի սերմերում, ֆուկոքսանտինը (C_{40}H_{56}O_6)- գորշ ջրիմուռներում և այլն։ Կարոտինուդները լուծվում են ճարպերում ու ճարպանման նյութերում։ Կարոտինուդների հարաբերական պարունակությունը փոփոխվում է բույսերի զարգացման պրոցեսում և արտաքին միջավայրի ազդեցությամբ։ Բջիջներում Կարոտինուդների քանակությունն ամենաբարձրն է պլաստիդներում։ Կարտինուդները նպաստում են բույսերի բեղմնավորմանը, մասնակցում ֆոտոսինթեզի պրոցեսին։ Կարոտինուդների գույնը պայմանավորված է նրանց մոլեկուլում կրկնակի կապերի քանակով ու դիրքով։

Կատեգորիա:Կարոտինոիդներ
Կատեգորիա:Ֆոտոսինթեզ
Հասունացում (բուսաբանություն)

**Հասունացում**, սերմերի և պտուղների, մորֆոլոգիական, ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական փոփոխությունների ամբողջություն, սերմի մեջ լրիվ ձևավորվում է սաղմը, կուտակվում պահեստային սննդանյութերը, վերջնականապես կազմավորվում է պտղապատյանը, որը պաշտպանում և նպաստում է սերմերի տարածմանը։ Սերմերը կազմավորվում են ձևավորման, հատիկալիցի և հասունացման փուլերում։ Ձևավորման փուլում դրանք մեծանում են և հասնում իրենց վերջնական մեծությանը։ Հատիկալիցի փուլը բնորոշվում է օրգանական նյութերի ինտենսիվ կուտակմամբ։ Սերմերում չոր նյութերի կուտակումը դադարում է, երբ խոնավությունը նվազում է մինչև 35—40%֊ի։ Հասունացման փուլը բնորոշվում է սերմերի մեջ չոր նյութերի և խոնավության կուտակման լրիվ դադարումով։ Հատիկային կուլտուրաների սերմերի հասունացումը ընթանում է 3 շրջանով՝ կաթնային, մոմային և լրիվ հասունացման։ Կաթնային հասունացման ժամանակ բույսերն ունենում են ընդհանուր կանաչ տեսք, միայն ստորին մասերում դիտվում է տերևների և ցողունի դեղնում։ Հատիկն արտաքինից կանաչավուն է, պարունակում է կաթնանման հեղուկ, որի մեջ օսլան գտնվում է կախույթի ձևով։ Սերմերում օրգանական նյութերի կուտակումը շարունակվում է։ Սաղմը լրիվ ձևավորված է, բայց աճը ավարտված չէ։ Մոմային հասունացման շրջանում բույսերը գրեթե ամբողջությամբ դեղնում են, կանաչ գունավորումը պահպանվում է միայն ցողունի վերին հանգույցներում։ Սերմն ունենում է մոմային կազմություն, դեղին գունավորում։ Օրգանական նյութերի կուտակումը, սաղմի աճն ու զարգացումը դադարում է։ Լրիվ հասունացման շրջանում բույսերն ամբողջովին դեղնում են։ Սերմերը պնդանում են։ Սաղմը լրիվ ձևավորված ու զարգացած է։ Սերմերն ունեն բարձր ապրանքային որակ։ Դրանց ծլունակությունը սկզբում ցածր է, բայց ետբերքահավաքային հասունացումն անցնելուց հետո հասնում է բնականոն վիճակի։ Հնդավոր պտղատու կուլտուրաների մոտ տարբերում են պտուղների հասունացման քաղիև տեխնիկական փուլերը։ Առաջին դեպքում բույսից քաղված պտուղները կարող են հասունանալ, ձեռք բերել պահանջվող գույնը, համը և բույրը։ Տեխնիկական հասունացման ժամանակ պտուղներն ունեն տվյալ սորտին հատկանշական գույն, համ և բույր։ Հասունացման վրա ազդում են օդի ջերմությունը և հարաբերական խոնավությունը, եղանակը, հողի խոնավությունն ու բերրիությունը։

Կատեգորիա:Բուսաբանություն
Հավամրգի

մինի
**Ամրկենի, Հավամարգի** (), հավամրգազգիների ընտանիքի բույսերի ցեղ։ Հայտնի է մեկ տեսակ (C. vulgaris)։ Մշտադալար թուփ է։ Բարձրությունը՝ 30—70 սմ, մանր, նստադիր բազմաթիվ տերևներով։ Ծաղիկները մանր են և բազմաթիվ, ծաղկաբույլը՝ բաց մանուշակագույն-վարդագույն։ Աճում է սոճիների անտառում, տորֆային ճահիճներում՝ հաճախ առաջացնելով հոծ մացառներ։ Տարածված է Եվրոպայում, Արևմտյան Ասիայում, Հյուսիսարևմտյան Աֆրիկայում, Գրենլանդիայում, Ազորյան կղզիներում և այլն։ Հավամարգին լավ մեղրատու է, տալիս է տտիպ, դառը մեղր։ Կերաբույս է։

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հավամրգազգիներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Սենյակային բույսեր
Հավայացիներ

մինի|Հավայացի դպրոցականներ
**Հավայացիներ**, Հավայան կղզիների հիմնական բնակիչները։ խոսում են հավայական լեզվով, գիտեն նաև անգլերեն։ Մարդաբանական առումով պատկանում են էկպինեզիացիներին։ Եվրոպական գաղութարարների՝ Հավայան կղզիներ ներթափանցելու (XVIII դ. վերջից) և հատկապես՝ ԱՄՆ-ի կողմից դրանք գրավելու հետևանքով Հավայացիների քանակը խիստ կրճատվեց՝ 250—300 000 հասնելով մոտ 10 000 (1967), այլ տվյալներով՝ 1—2 000։ Ամերիկայից, Եվրոպայից, Ասիայից գաղթածների հետ հավայացիների միասերումից առաջացել է խառնածինների խոշոր խումբ (մոտ 105 000)։ Այժմյան հավայացիները քրիստոնյաներ են (բողոքականներ և կաթոլիկներ)։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ազգեր‎
Հավասարակշռության կայունություն

**Հավասարակշռության կայունություն**, մեխանիկական համակարգի հավասարակշռությունը կայուն է, եթե փոքր գրգռման (շեղման, ցնցման) դեպքում համակարգի կետերը ժամանակի հետագա բոլոր պահերին իրենց հավասարակշռված դիրքերից քիչ են շեղվում, հակառակ դեպքում հավասարակշռությունը անկայուն է։ Սովորաբար, կայուն հավասարակշռության վիճակում գտնվող համակարգի կետերը փոքր շեղումների դեպքում իրենց հավասարակշռված վիճակների շրջակայքում կատարում են փոքր տատանումներ, որոնք շփման պատճառով ժամանակի ընթացքում մարում են, և հավասարակշռությունը վերականգնվում է։

## Տես նաև
* Առաձգական համակարգի կայունություն

Կատեգորիա:Դասական մեխանիկա
Հավասարակշռության տեսություն

**Հավասարակշռության տեսություն**, մատերիալիստական և հակադիալեկտիկական տեսություն, որը հասարակության զարգացման ընթացքն ու գործունեությունը փորձում է բացատրել բնագիտությունից վերցված հավասարակշռության սկզբունքով։ Հավասարակշռության տեսության առաջին ծավալուն շարադրանքը տվել է Շ. Ֆուրիեն (XVIII դ.)։ XIX-XX դարերում հավասարակշռության տեսությունը զարգացրել են Օ. Կոնտը, Հերբերտ Սպենսերը, Ա. Սմոլը, Լ. Ուորդը, Կ. Կաուցկին, Ա. Ա. Բոգդանովը։ Ելնելով երևույթների բացատրման մեխանիստական-մետաֆիզիկական սկզբունքներից՝ զարգացման պրոցեսում և հակադրած միասնության մեջ չափազանցվում է հավասարակշռված վիճակը։ Այս սկզբունքով հասարակությունը ևս դիտվում է որպես հավասարակշռված վիճակ, 
որին բնորոշ են ոչ թե ներքին, այլ արտաքին հակասությունները՝ դրսևորված հասարակություն-բնություն հարաբերություններում։

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Հավասարակշռության օրգաններ

**Հավասարակշռության օրգաններ**, մարդու և կենդանիների հատուկ օրգաններ, որոնք ընկալում են տարածության մեջ մարմնի դիրքի փոփոխությունները, ինչպես նաև օրգանիզմի վրա արագացումների և ձգողության ուժերի ազդեցությունը։ Անողնաշարավոր կենդանիների հավասարակշռության օրգաններ ստատոցիստներն են կամ ձայնային բշտիկները, որոնց ներսում կան կոշտ գոյացումներ՝ ստատոլիտներ (ականջաքարեր)։ Առավել բարդ են գլխոտանի փափկամարմինների հավասարակշռության օրգանները, որոնք փակ բշտիկների ձևով տեղադրված են գլխային կռճիկի պատյանում։ Ողնաշարավոր կենդանիների (ներառյալ մարդու) հավասարակշռության օրգանը անդաստակային (վեստիբուլյար) ապարատն է, որը գտնվում է ներքին ականջում։ Վերջինիս կիսաշրջանաձև խողովակները մասնակցում են հավասարակշռության և տարածության մեջ մարմնի դիրքի կարգավորմանը։ Խողովակների թելանման բջիջների գրգռումից առաջացած ազդակները անդաստակային նյարդով հաղորդվում են գլխուղեղ։ Կենտրոնական անդաստակային մեխանիզմների բարդ կառուցվածքը, ուղեղիկի և ցանցանման գոյացության հետ եղած բազմաթիվ կապերը ապահովում են փոխներգործությունը մյուս անալիզատորների հետ և պայմանավորում մկանների լարվածության (տոնուսի) նուրբ կարգավորումը։ Ականջի լաբիրինթոսներից, աչքերից, մկանային, հոդային և մաշկային ընկալիչներից եկող զգայական ազդակների ամբողջությունն առաջացնում է ստատոկինետիկական ռեֆլեքսներ, որոնց շնորհիվ կենդանին կարողանում է կողմնորոշվել ծանրության ուժի ուղղության նկատմամբ և հակազդել արագացումներին։ Այս ռեֆլեքսային ռեակցիաներին մասնակցում են ողնուղեղը և գլխուղեղի ստորին բաժինները։ Հավասարակշռության պահպանման գործում կարևոր դեր ունեն նաև մաշկային, մկանահոդային զգացողությունը և տեսողությունը։ Մարդու հավասարակշռության խանգարումները դիտվում են նյարդային համակարգի որոշ հիվանդությունների (ատաքսիա), ինչպես նաև անդաստակային ապարատի գրգռման ժամանակ։

## Տես նաև

* Գլխապտույտ

Կատեգորիա:Անատոմիա
Հավասարարական բաշխման սկզբունք

**Հավասարարական բաշխման սկզբունք**, հասարակության անդամների միջև նյութական բարիքների հավասարաչափ բաշխում։ Համարվում է սոցիալիզմի բնորոշ առանձնահատկություններից։ Ենթադրաբար կիրառվել Է նախնադարյան համայնական հասարակարգում, բխել արտադրողական ուժերի զարգացման ու նյութական բարիքների սպառման ծայրահեղ ցածր մակարդակի պայմաններում համայնքի անդամների գոյապահպանման անհրաժեշտությունից։

Որպես «արդարացի հասարակարգի» կարևոր պայման, հավասարության և արդարության մասին պատկերացումներն ամբողջացվել են աշխատավոր ժողովրդի ու նրա առանձին ներկայացուցիչների հավասարարական բաշխման պահանջներում։ Սկզբում դրանք ունեին կրոնական գունավորում (քրիստոնեական կոմունիզմ») և արտահայտվում էին սպառման առարկաների, հետագայում՝ նաև արտադրամիջոցների (առաջին հերթին՝ հողի) հավասարարական բաշխման ցանկությունների ձևով։ Մարքսիզմը մերժել է հավասարարական բաշխման սկզբունք սոցիալիզմի և կոմունիզմի օրոք։

Կատեգորիա:Մարքսիզմ
Կատեգորիա:Սոցիալիզմ
Կատեգորիա:Տնտեսական համակարգեր
Կատեգորիա:Քաղաքական տնտեսագիտություն
Հավասարակշռում

thumb|հավասարակշռման սխեմաներ, ա ստատիկ, բ դինամիկ, գ ճկուն շինվածքների, 1-1 իներցիայի գլխավոր կենտրոնական ստանցք, 2-2 պտտման առանցք, 3-3 շինվածքի առանցք, Ծ. Կ. ծանրության կենտրոն, m չհավասարակշռված զանգված, P, P1, P2, P3 -հակակշիռներ
**Հավասարակշռում**, մեխանիզմների հավասարակշռում։ Կիրառում են գլխավորապես արագ պտտվող դետալների անհավասարակշռության հետևանքով դրանց հենարանների վրա ազդող դինամիկական բեռնվածքների վնասակար ազդեցությունը վերացնելու համար։ Հավասարակշռում կատարում են հակակշիռների զանգվածն ու կիրառման տեղերը որոշելով։ Տարբերում են դինամիկ hավասարակշռում (կատարվում է հավասարակշռման հաստոցի վրա՝ հավասարակշռվող դետալին պտույտ հաղորդելիս) և ստատիկ հավասարակշռում (դետալը հավասարակշռում են մեկ հակակշռով՝ կամայականորեն ընտրված հարթության մեջ, ելնելով այն պայ֊մանից, որ դետալը հավասարակշռված է, եթե նրա ծանրության կենտրոնը գտնվում է պտտման առանցքի վրա)։

Կատեգորիա:Դասական մեխանիկա
Սոցիալական հավասարություն

[մինի|[Սևամորթների իրավունքների համար պայքար|Աֆրոամերիկացիների իրավունքների համար կազմակերպված ցույց (1963)]]

**Սոցիալական հավասարություն**, սոցիալական հասարակարգի հասկացություն, ըստ որի որոշակի հասարակության մեջ գտնվող բոլոր մարդիկ ունեն հավասար իրավունքներ, ազատություններ և կարգավիճակ, հնարավորինս ներառելով քաղաքացիական, սեփականության իրավունքները, խոսքի ազատությունը, և որոշակի սոցիալական ապրանքների ու ծառայությունների հավասար հասանելիություն։ Սոցիալական հավասարությունը պահանջում է սոցիալական դասի կամ կաստայի՝ օրինականորեն կիրառված սահմանների, ինչպես նաև անձի ինքնության անկապտելիությամբ պայմանավորված խտրականության բացակայություն։ Մասնավորապես, սոցիալական հավասարության կողմնակիցները, օրենքի համաձայն, գտնում են, որ հավասար արդարությունը պետք է կիրառվի բոլոր մարդկանց հանդեպ՝ անկախ սեռից, գենդերից, էթնիկական պատկանելությունից, տարիքից, սեռական կողմնորոշումից, ծագումից, կաստայից կամ դասից, եկամտից կամ ունեցվածքի չափից, լեզվից, դավանած կրոնից, համոզմունքներից, հնչեցրած կարծիքներից, առողջությունից կամ ունեցած հաշմանդամության աստտիճանից։

Հավասարության պրոբլեմը ծագել է դասակարգերի առաջացման հետ և արտահայտել հասարակությունը արդարության սկզբունքով վերակառուցելու ճնշված դասակարգերի ու դասերի իդեալը։ «Հավասարություն» հասկացությանը տարբեր պատմական դարաշրջաններում տրվել է սոցիալական տարբեր բովանդակություն։ Հավասարության իրականացումն են հետապնդել թե՛ ստրուկների ապստամբությունները, և թե՛ միջնադարյան գյուղացիական շարժումները։

Դասակարգային պայքարի պրակտիկային զուգընթաց տեսականորեն հիմնավորվել են նաև հասարակական անհավասարության առաջացման պատճառները, առաջադրվել դրանց վերացման հնարավոր ուղիները։  Ուտոպիստների ու լուսավորիչների ազդեցությամբ 17-րդ դարի Անգլիական և 18-րդ դարի Ֆրանսիական հեղափոխություններում ձևավորված արմատական հոսանքների նպատակը համընդհանուր հավասարության հաստատումն էր (չեվելլերները՝ Անգլիայում, Գրակքոս Բաբյոֆի «հավասարների դավադրությունը»՝ Ֆրանսիայում)։

Կապիտալիստական հասարակարգում առաջին անգամ հռչակվեց իրավահավասարության սկզբունքը, վերացվեցին դասերը և դասային արտոնությունները։

Համընդհանուր հավասարության հաստատելու տեսական հիմնավորումն ու իրականացումը ռուս հեղափոխական դեմոկրատների և Միքայել Նալբանդյանի հիմնական նպատակն էր։

Սոցիալական հավասարության  մասին անդրադառնալիս մարքսիզմ-լենինիզմի դասական համարվողներպնդում էին, որ անհավասարության իրական հիմքը կապված էր արտադրության միջոցների մասնավոր սեփականատիրական բնույթով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լիբերալիզմ
Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Կատեգորիա:Քաղաքական տնտեսագիտություն
Հավասարամեծ պատկերներ

thumb|Բազմանկյուն
**Հավասարամեծ պատկերներ**, հավասար մակերեսներ (ծավալներ) ունեցող հարթ (տարածական) պատկերներ։ Տված պատկերին հավասարամեծ պատկերի գոյության և նրա կառուցման հարցերը արծարծվել են դեռևս հնագույն ժամանակներում։ Հավասարամեծ պատկերի մասին մի շարք թեորեմներ կան Էվկլիդեսի «Սկզբունքներ» աշխատությունում։ Եթե երկու հարթ բազմանկյուններ հավասար են, ապա հնարավոր է նրանցից մեկը վերածել (կտրատել) մասերի և դրանցով կազմել մյուսը։ Օրինակ, եթե ABC եռանկյունը կտրենք MN միջին գծով և MBN եռանկյունը 180° անկյունով պտտենք M կետի շուրջը, ապա կստացվի ADNC զուգահեռագիծը, որը հավասարամեծ է ABC եռանկյանը։ Բազմանիստերի համար նման պնդումը ճիշտ չէ։

Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Հարճ

մինի|աջից|Ֆ. Կարմոն «Հարեմ»
**Հարճ**, կին, որ պահում էին թագավորները, բարձրաստիճան կամ հարուստ տղամարդիկ՝ իրենց օրինական կնոջ կամ կանանց հետ միաժամանակ։ Հին Արևելքում, Հռոմում, Հունաստանում և այլուր, ինչպես նաև Հայաստանում, Վրաստանում ու Աղվանքում հարճ պահելը օրինականացված էր, թեև հարճությունը դիտվում էր որպես նվաստ վիճակ, իսկ հարճից ծնված երեխան համարվում էր ապօրինածին և զուրկ էր ժառանգական իրավունքներից (թագը, հարստությունը, իշխանական, նախարարական, ազնվական կամ հոր ավանդական այլ կոչումները ժառանգելու և այլն)։

Իսլամական երկրներում հարճերի քանակը չէր սահմանափակվում։

## Տես նաև
* Կանանոց

Կատեգորիա:Ընտանիք
Կատեգորիա:Մարմնավաճառություն
Կատեգորիա:Բազմակնություն
Ռևիկ Առաքելյան

**Ռևիկ Ռադիկի Առաքելյան** (20 հունվարի, 1967, Կուսապատ, Մարտակերտի շրջան - 24 օգոստոսի, 1992, Երևան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ռևիկ Առաքելյանը ծնվել է 1967 թ. հունվարի 20-ին Մարտակերտի շրջանի Կուսապատ գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է գյուղի տնտեսությունում՝ որպես ավտովարորդ։ Գյուղի ջոկատի կազմում մասնակցել է պաշտպանական մարտերին։ Ծանր վիրավորվել է 1992 թ. օգոստոսի 19-ին, մահացել նույն ամսի 24-ին Երևանի զինվորական հոսպիտալում։ Հետմահու պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի մեկ դուստր։ Հանգչում է գյուղի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Կուսապատ գյուղում ծնվածներ
Ռիկո Առաքելյան

**Ռիկո Առաքելյան** (23 հունիսի, 1963, Ծաղկաշեն, Մարտակերտի շրջան&nbsp;-&nbsp;9 փետրվարի, 1992, Կիչան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ռիկո Առաքելյանը ծնվել է 1963 թ. հունիսի 23-ին Մարտակերտի շրջանի Ծաղկաշեն գյուղում։ Ութամյա կրթություն է ստացել Կուսապատի միջնակարգ դպրոցում, այնուհետև ավարտել է Ներքին Հոռաթաղի թիվ 120 պրոֆտեխուսումնարանը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է հակակարկտային տեղամասի թիվ 2 կետում՝ որպես պետ։ Արցախյան շարժմանն ու զինված պայքարին անդամագրվել է 1990 թ.։ Մասնակցել է Շահումյանի, Թալիշի, Մարտակերտի, Ջանյաթաղի, Վերին Հոռաթաղի, Սրխավենդի պաշտպանական մարտերին։ Զոհվել է 1992 թ. փետրվարի 9-ին Կիչանում։ Հետմահու պարգևատրվել է Արիության մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի մեկ դուստր։ Հանգչում է հայրենի գյուղի գերեզմանատանը։ 
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հունվարի 23 ծնունդներ
Կատեգորիա:1963 ծնունդներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 9 մահեր
Կատեգորիա:1992 մահեր
Վանյա Առաքելյան

**Վանյա Արամայիսի Առաքելյան** (5 հոկտեմբերի, 1961, Ներքին Հոռաթաղ, Մարտակերտի շրջան&nbsp;-&nbsp;15 մարտի, 1993, Ծաղկաշեն, Մարտակերտի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Վանյա Առաքելյանը ծնվել է 1961 թ. հոկտեմբերի 5-ին Մարտակերտի շրջանի Ներքին Հոռաթաղ գյուղում։ Ավարտել է հայրենի գյուղի դպրոցի 8-րդ դասարանը։ Այնուհետև ուսումը շարունակել է տեղի թիվ 120 պրոֆտեխուսումնարանում։ 1991-93 թթ. ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է գյուղում՝ որպես եռակցող։ Մասնակցել է Սրխավենդ, Լենինավան, Մատաղիս, Կուսապատ, Ներքին Հոռաթաղ, Դրմբոն, Գետավան, Չլդրան և Առաջաձոր գյուղերի պաշտպանական մարտերին։ Զոհվել է 1993 թ. մարտի 15-ին Ծաղկաշենի համար մղված մարտում։ Հետմահու պարգևատրվել է Արիության մեդալով։ Աուսնացած էր, ունի մեկ երեխա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Ներքին Հոռաթաղ գյուղում ծնվածներ
Վլադիկ Առաքելյան

**Վլադիկ Առաքելյան** (6 ապրիլի, 1957, Ջանյաթաղ, Մարտակերտի շրջան&nbsp;-&nbsp;24 ապրիլի, 1994, Չայլու), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Վլադիկ Առաքելյանը ծնվել է 1957 թ. ապրիլի 6-ին Մարտակերտի շրջանի Ջանյաթաղ գյուղում։ Ավարտել է տեղի դպրոցի 8-րդ դասարանը, իսկ միջնակարգ կրթությունը ստացել է գիշերօթիկ դպրոցում։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է գյուղում։ 1992 թ. ընդգրկվել է գյուղի ջոկատում։ 1993 թ. հուլիսի 10-ին ծանր վիրավորվել է։ Ապաքինվելուց հետո կրկին շարք է մտել։ Եղել է 5-րդ ՊՇ-ի 3-րդ հրաձգային գումարտակի 1-ին վաշտի 1-ին դասակի հրամանատարը, ուներ լեյտենանտի կոչում։ Զոհվել է 1994 թ. ապրիլի 24-ին Չայլու գյուղի մատույցներում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ Արիության և ԼՂՀ Արիության մեդալներով։ Ամուսնացած էր, ունի երեք երեխա։ Հանգչում է հայրենի գյուղի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Ջանյաթաղ գյուղում ծնվածներ
Ալբերտ Առուշանյան

**Ալբերտ Առուշանյան** (26 հուլիսի, 1971, Բաքու&nbsp;-&nbsp;7 հունվարի, 1994, Հակոբ կամարի), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ալբերտ Առուշանյանը ծնվել է 1971 թվականի հուլիսի 26-ին Բաքու քաղաքում։ Չորս ամսական հասակում կորցրել է մորը։ Ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Մարտակերտի շրջանի Առաջաձոր գյուղ, որտեղ ավարտելով գյուղի միջնակարգ դպրոցի 8-րդ դասարանը, ուսումը շարունակել է Ներքին Հոռաթաղի թիվ 120 պրոֆտեխուսումնարանում։ 1991 թվականին ծառայել է Խաչենի գումարտակում։ Մասնակցել է մի շարք մարտերի։ Զոհվել է 1994 թվականի հունվարի 7-ին Հակոբ Կամարի գյուղի համար մղված մարտում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Առաջաձորի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 26 ծնունդներ
Կատեգորիա:1971 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունվարի 7 մահեր
Կատեգորիա:1994 մահեր
Հարկադիր աշխատանք

[մինի|Խորհրդային ճամբարներում հարկադիր աշխատանքի դատապարտված գերմանացի ռազմագերիներ ([հուլիսի 23, 1946)]]

**Հարկադիր աշխատանք**, որևէ պատժի սպառնալիքի տակ որևէ անձից պահանջվող ցանկացած աշխատանք կամ ծառայություն, որի համար այդ անձը կամավոր չի հայտնել իր համաձայնությունը։ 

Նախնական ձևը կարող է համարվել ստրկատիրությունը, երբ անձի նկատմամբ իրականացվում են սեփականության իրավունքին բնորոշ բոլոր կամ որոշակի լիազորությունները։ Մեկ այլ՝ ավատատիրական-ճորտատիրական ձևը հիմնվում էր արտադրողին ավատի հողին ամրացնելու վրա։ Այս երկու ձևերին բնորոշ էր անձնական կախման միջոցով աշխատանքի ուղղակի և անմիջական հարկադրումը։

Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Կատեգորիա:Հարկադիր աշխատանք
Դերենիկ Դանիելյան

**Դերենիկ Մկրտչի Դանիելյան** (), հայ քանդակագործ, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1967)։

## Կենսագրություն
Սովորել է Մոսկվայի Պլեխանովի անվան պլանային ինստիտուտում։ 1940 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։

1950-ականներին նա 6 տարի ապրել և ստեղծագործել է Սոչիում, ուր հրավիրվել էր անելու Մաքսիմ Գորկու դիմաքանդակը։

1969-1972 թվականների ընթացքում քանդակագործը մի քանի անգամ այցելում է Լատինական Ամերիկա։ Այնտեղ նա ստեղծել է Լատինամերիկյան զինվորական և պետական գործիչ, Ամերիկայի իսպանական գաղութների անկախության պայքարի ղեկավար Սիմոն Բոլիվարի կիսանդրին։

## Ստեղծագործություններ
Ստեղծագործել է մոնումենտալ-դեկորատիվ քանդակագործության, կիրառական արվեստի, հաստոցային դիմաքանդակի բնագավառներում։

Գործերից են՝ 
* «Ստանիսլավսկու դիմաքանդակ»
* «Արա Սարգսյանի դիմաքանդակը» (1947), արձանիկ, բրոնզ (Արա Սարգսյանի և Հակոբ Կոջոյանի տուն-թանգարան)
* «Ուսանողուհու դիմաքանդակ» (1962), թրծակավ, (Ջերմուկի պատկերասրահ (Հայաստանի ազգային պատկերասրահի մասնաճյուղ))
* «Արև, օդ և ջուր» (1962), դրվագված պղինձ, Բաքու
* «Նաիրուհին» (1968)
* «Մարինե» (1973)
* «Քարտաշի դիմաքանդակ» (1975)
*«Մեդեա Աբրահամյան»
* «Ռուբեն Ահարոնյանի դիմաքանդակը» (1975)
* «Հին Կասկադի ջրվեժի խճանկարը», ձեռագործ սալիկներ
* Զարդաքանդակել է Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի 3 որմնամույթերի խոյակները
* «Ավետիք Իսահակյանի կիսանդրին»
* «Ադամ ու Եվա»
* «Սիմոն Բոլիվարի կիսանդրին»
* «Կոմիտասի քանդակներ»
* «Ռիգացի կնոջ դիմաքանդակը»
* «Շիրազի դիմաքանդակը»

Դեկորատիվ քանդակագործության մեջ զարգացրել է անիմալիստական ժանրը։
* «Կարապներ», 1962, Բաքու
* «Արագիլներ», 1964, դրվագված ալյումին, Դիլիջանի լիճ Դիլիջան

## Թանգարան
2016 թ. քանդակագործի ընտանիքը վերանորոգել է Դանիելյանի արվեստանոցը՝ վերածելով այն ոչ ավանդական թանգարանի։ Թանգարանը տեղակայված է Երևանում՝ Կիևյան 24 հասցեում։

## Պատկերասրահ

«Մարալ».JPG|«Մարալ», գտնվում է Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի դիմաց
Զարդաքանդակ10.JPG|Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի շենքի զարդաքանդակ
Զարդաքանդակ11.JPG|Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի շենքի զարդաքանդակ


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Ավետիս Առուշանյան

**Ավետիս Առուշանյան** (), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ավետիս Առուշանյանը ծնվել է 1975 թ. մայիսի 17-ին Բաքու քաղաքում։ Այնուհետև ընտանիքով տեղափոխվել է Գուգարքի շրջանի Ազնվաձոր գյուղ։ Միջնակարգն ավարտելուց հետո ուսումը շարունակել է Արցախի պետական համալսարանի ֆիզիկամաթեմատիկական ֆակուլտետի ֆիզիկայի և աստղագիտության բաժնում։ 1992 թ. ձմռանը կամավորական ջոկատից տեղափոխվեցլ է ՄՄ-21 հրթիռահրետանային առանձին դիվիզիոն և որպես նշանառու, ապա՝ հրետանային հետախույզ մասնակցել է Քելբաջարի կրակակետերի վնասասերծման, Հադրութի ՊՇ-ում և Ֆիզուլիի շրջանում, ինչպես նաև Գյուլիջա-Սումա ուղղություններում մղված մարտական գործողություններին։ Զոհվել է 1994 թ. ապրիլի 24-ին Աղդամի շրջանի Ըլըխճլար տեղամասում՝ Գյուլիջա գյուղի մոտ։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Մայիսի 17 ծնունդներ
Կատեգորիա:1975 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 21 մահեր
Կատեգորիա:1994 մահեր
Արթուր Առուշանյան

**Արթուր Առուշանյան** (), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Արթուր Առուշանյանը ծնվել է 1969 թ. հոկտեմբերի 1-ին Շուշիի շրջանի Քարինտակ գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ Այնուհետև ուսումը շարունակել է Երևանի գյուղատնտեսական ինստիտուտի անասնաբուժական ֆակուլտետում։ Մեկ տարի ծառայել է Խորհրդային բանակում, Ուկրաինայում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է Շուշիում որպես լաբորանտ։ Շարժման սկզբից կամավորագրվել է գյուղի ինքնապաշտպանական ջոկատում, ապա տեղափոխվել է Շուշիի գունդ։ Ակտիվորեն մասնակցել է Քարինտակի, Շուշիի, Լաչինի, Հադրութի, Մարտակերտի մարտական գործողություններին։ Մահացել է 1994 թ. հոկտեմբերի 29-ին Քարինտակում։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» և «Շուշիի ազատագրման համար» մեդալներով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է գյուղի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:1969 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 29 մահեր
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Քարին տակ գյուղում ծնվածներ
Արմեն Առուշանյան (ազատամարտիկ)

**Արմեն Ռաֆայելի Առուշանյան** (12 հունիսի, 1964, Ստեփանակերտ - 10 հոկտեմբերի, 1993, Ջաբրայիլ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Արմեն Առուշանյանը ծնվել է 1964 թ. հունիսի 12-ին Ստեփանակերտ քաղաքում։ Թիվ 7 միջնակարգ դպրոցում 8-րդ դասարանն ավարտելուց հետո, ուսումը շարունակել է թիվ 21 միջնակարգ պրոֆտեխուսումարանում, այնուհետև ծառայել Խորհրդային բանակում։ 1988 թ. Արցախյան շարժման ակտիվ մասնակիցներից էր։ Մասնակցել է Կրկժանի, Աղդամի, Մարտակերտի, Հադրութի շրջաններում ծավալված պաշտպանական ու ազատագրական մի շարք մարտերի։ Զոհվել է 1993 թ. հոկտեմբերի 10-ին Ջաբրայիլի շրջանում։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ Արիության մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի մեկ երեխա։ Հանգչում է Ստեփանակերտի քաղաքային գերեզմանատանը։

## Աղբյուրներ
* Արցախում զոհված զինվորների թանգարան 

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հունիսի 12 ծնունդներ
Կատեգորիա:1964 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 10 մահեր
Կատեգորիա:1993 մահեր
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Գառնիկ Առուշանյան

**Գառնիկ Ալյոշայի Առուշանյան** (հոկտեմբերի 6, 1965, Բալուջա, Ասկերանի շրջան, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ -  հոկտեմբերի 11, 1998, Գորիս, Սյունիքի մարզ, Հայաստան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Գառնիկ Առուշանյանը ծնվել է 1965 թ. հոկտեմբերի 6-ին Ասկերանի շրջանի Բալուջա գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ 1984-86 թթ. ծառայել է Խորհրդային բանակում Պետրոպավլովսկ քաղաքում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է Ստեփանակերտի կոշկի ֆաբրիկայում, այնուհետև՝ Ստեփանակերտի ավտոճանապարհաշինարարական վարչությունում՝ որպես տրակտորիստ։ Ակտիվորեն մասնակցել է հայրենի գյուղի պաշտպանությանը։ 1992 թ. կամավորագրվել է ինժեներական վաշտում։ Մահացել է 1998 թ. դեկտեմբերի 11-ին Գորիսի ճանապարհին ավտովթարից։ Հետմահու պարգևատրվել է ՀՀ Արիության մեդալով։ Ամուսնացած էր, ունի երկու երեխա։ Հանգչում է հայրենի գյուղի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1965 ծնունդներ
Կատեգորիա:1998 մահեր
Կատեգորիա:Բալուջա գյուղում ծնվածներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 11 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 6 ծնունդներ
Կորիոլիսի արագացում

**Կորիոլիսի արագացում**, պտտական արագացում, կետի լրիվ արագացման մաս, որն առաջանում է այսպես կոչված բարդ շարժման դեպքում, երբ փոխադրական շարժումը, այսինքն՝ հաշվարկման շարժական համակարգի շարժումը համընթաց չէ։ Կորիոլիսի արագացումն առաջանում է կետի V_h հարաբերական արագության (փոխադրական շարժման դեպքում) և փոխադրական արագության (հարաբերական շարժման դեպքում) փոփոխման հետևանքով։ Կորիոլիսի արագացումը որոշվում է՝

Wկոր=2\omegaփV_h sin \alpha

բանաձևով, որտեղ \omegaփ-ն որևէ AB առանցքի շուրջը հաշվարկման շարժական համակարգի պտտման անկյունային արագությունն է, \alpha-ն՝ V_h-ի և AB առանցքի միջև կազմված անկյունը։ Կորիոլիսի արագացումը որպես վեկտոր որոշվում է՝

\vec{W}կոր=2[ \vec \omegaփ\vec{V}_h]

բանաձևով։ Կորիոլիսի արագացման ուղղությունը կարելի է ստանալ \vec{V}_h վեկտորը AB առանցքին ուղղահայաց հարթության վրա պրոյեկտելով և այդ պրոյեկցիան 90°-ով շրջելով փոխադրական շարժման ուղղությամբ (տես նկարը, որտեղ հարաբերականը M կետի շարժումն է գնդի AMB միջօրեականով, իսկ փոխադրականը՝ գնդի պտույտը AB առանցքի շուրջը)։ Հարկավոր է նշել, որ Կորիոլիսի արագացումը կետի արագացման մասն է հաշվարկման հիմնական և ոչ թե շարժական համակարգի նկատմամբ։ Օրինակ, Երկրի մակերևույթի վրայով շարժվելիս, Երկրի պտտման հետևանքով կետը Կորիոլիսի արագացումը կունենա աստղերի և ոչ թե Երկրի նկատմամբ։ Համընթաց փոխադրական շարժման դեպքում ({\omega}փ=0) կամ երբ  \alpha=0, Կորիոլիսի արագացումը հավասար է զրոյի։ «Կորիոլիսի արագացում» հասկացությունն օգտագործում են կինեմատիկայի և դինամիկայի խնդիրները լուծելիս։

Կատեգորիա:Ուժ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Կատեգորիա:Դասական մեխանիկա
Մարտիկ Առուշանյան

**Մարտիկ Առուշանյան** (1 դեկտեմբերի, 1972, Առաջաձոր, Մարտակերտի շրջան&nbsp;-&nbsp;25 հունվարի, 1993, Կիչան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Մարտիկ Առուշանյանը ծնվել է 1972 թ. դեկտեմբերի 1-ին Մարտակերտի շրջանի Առաջաձոր գյուղում։ Ավարտել է գյուղի միջնակարգ դպրոցը։ Ստեփանակերտում ստացել է վարորդի մասնագիտություն։ Մասնակցել է մի շարք գյուղերի համար մղված պաշտպանական ու ազատագրական մարտերին։ Զոհվել է 1993 թ. հունվարի 25-ին Կիչան գյուղի ազատագրական մարտում։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» և «Մայրական երախտագիտություն Արցախի քաջորդիներին» մեդալներով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է գյուղի գերեզմանատանը։ 
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:1972 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունվարի 25 մահեր
Կատեգորիա:1993 մահեր
Կատեգորիա:Առաջաձոր (Արցախ) գյուղում ծնվածներ
Հաղորդիչ հեռուստատեսային խողովակ

[մինի|[Վլադիմիր Զվորիկինը ցուցադրում է հաղորդիչ խողովակների վաղ մշակված նմուշներ (1954)]]

**Հաղորդիչ հեռուստատեսային խողովակ**, էլեկտրոնային սարք, ծառայում է լուսային պատկերը էլեկտրական իմպուլսների հաջորդականության՝ հեռուստատեսային տեսաազդանշանի փոխակերպելու համար։ Հաղորդվող պատկերն ընդունող հեռուստատեսային տրակտի առաջին (մուտքի) տարրը և հեռուստատեսային հաղորդող խցիկի հիմնական հանգույցն է։ Բոլոր տիպերի հաղորդիչ հեռուստատեսային խողովակների աշխատանքի հիմքում ընկած է ֆոտոէֆեկտը։ Արտաքին ֆոտոէֆեկտի դեպքում հաղորդիչ հեռուստատեսային խողովակի փոխակերպող լուսազգայուն տարր է ծառայում ֆոտոկաթոդը, որը լուսավորման ժամանակ արձակում է էլեկտրոններ, իսկ ներքին ֆոտոէֆեկտի դեպքում՝ լուսազգայուն թիրախը, որի էլեկտրահաղորդականությունը լուսավորման ժամանակ փոխվում է։ Ըստ տեսաազդանշանի ձևավորման եղանակի տարբերում են ակնթարթային գործողության և լիցքի կուտակումով հաղորդիչ հեռուստատեսային խողովակ։

Կատեգորիա:Հեռուստատեսություն
Ջանիկ Առուշանյան

**Ջանիկ Առուշանյան** (8 հոկտեմբերի, 1974, Քարին տակ, Շուշիի շրջան - 12 հունվարի, 1994, Մարտակերտ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։

## Կենսագրություն
Ջանիկ Առուշանյանը ծնվել է 1974 թ. հոկտեմբերի 8-ին Շուշիի շրջանի Քարինտակ գյուղում։1991 թ. ավարտել է գյուղի միջնակարգ դպրոցը։ Անձնագրային ռեժիմի ստուգման ժամանակ օմոնականները նրան կալանավորել ու Շուշիի բանտ են տեղափոխել, ազատ է արձակվել ազգությամբ ռուս մոր միջամտությամբ։ 1992 թ. մասնակցել է գյուղի պաշտպանության համար մղված մարտերին։ 1992 թ. ծառայել է Ստեփանակերտի վաշտում, 1993 թ. ծառայել է Շուշիի վաշտում։ Մասնակցել է Քելբաջարի, Հորադիզի, Մարտակերտի մարտական գործողություններին։ Զոհվել է 1994 թ. հունվարի 12-ին Մարտակերտի պաշտպանության համար մղված մարտում։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» և «Մայրական երախտագիտություն` Արցախի քաջորդիներին» մեդալներով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է հայրենի գյուղի գերեզմանատանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1974 ծնունդներ
Կատեգորիա:1994 մահեր
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 8 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունվարի 12 մահեր
Կատեգորիա:Քարին տակ գյուղում ծնվածներ
Սադեղ Հեդայաթ

**Հեդայաթ Սադեղ** (, ), պարսիկ գրող, բանասեր, թարգմանիչ, հասարակական գործիչ։

## Ստեղծագործություններ
Վաղ շրջանի ստեղծագործություններում («Կենդանի թաղվածը», 1930, «Երեք կաթիլ արյուն», 1932, «Լուսաստվեր», 1933) տուրք է տվել մոդեռնիստական հոսանքներին։ 1930-ական թթ. գործերում («Գիշանգղներ», «Դաշ Աքոլ», «Թողություն աղերսողները») արտահայտված ռեալիստական միտումները տիրապետող են դառնում 1940-ական թթ.։ 1942-1951 թվականներին հրատարակել է «Թափառիկ շունը» (1943), «Անառակություն» (1944) պատմվածքների ժողովածուները, «Հաջի աղա» (1945) վիպակը, որոնցում համակրանքով է արտահայտվել աշխատանքի մարդկանց մասին, դատապարտել ֆաշիզմը։ Հեդայաթը պարսկերեն է թարգմանել պահլավերեն գրականության մի քանի հուշարձաններ, հավաքել, կազմել և հրատարակել բանահյուսական ժողովածուներ։ Հեդայաթի ստեղծագործությունը զգալի ազդեցություն է գործել արդի պարսկական արձակի զարգացման վրա։

## Հայերեն հրատարակություններ
* Հաջի աղա (վիպակ), Երևան, «Հայաստան» 1974, 133 էջ
* Քոռ Բու, (վիպակ), Երևան, «Տապան», 1992, 175 էջ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ինքնասպան գրողներ
Կատեգորիա:Իրանցի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Մոդեռնիստ գրողներ
Կատեգորիա:Պարսիկ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Պարսիկ գրողներ
Կատեգորիա:Պարսիկ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ