Բուրունդիի տնտեսություն

**Բուրունդիի տնտեսություն**, ազգային տնտեսություն, որի ՀՆԱ-ն 2018 թվականի դրությամբ կազմում է 3,436 միլիարդ դոլար, մեծապես կախված է գյուղատնտեսությունից, որը կազմում է ՀՆԱ-ի 32,9%-ը 2008 թվականի դրությամբ։ Գյուղատնտեսությամբ է զբաղվում աշխատուժի ավելի քան 70%-ը, որոնց մեծամասնությունը ֆերմերներ են։

Չնայած Բուրունդին ինքնաբավ է սննդամթերքի արտադրության մեջ, քաղաքացիական անկարգությունները, գերբնակեցումը և հողի էրոզիան նպաստել են կենսապահովման տնտեսության 25%-ով կրճատմանը վերջին տարիներին։ Մեծ թվով ներքին տեղահանված անձինք չեն կարողացել սնունդ արտադրել և մեծապես կախված են միջազգային մարդասիրական օգնությունից։ Բուրունդին պարենամթերքի ներմուծող է, 1997 թվականին սննդամթերքը կազմում է ներմուծման 17%-ը։ Բուրունդին ՄԱԿ-ի տվյալներով ամենաքիչ զարգացած երկիրն է։

## Գյուղատնտեսություն

2018 թվականին Բուրունդիում արտադրվել է.

*2,3 միլիոն տոննա կասավա;
*միլիոն տոննա բանան;
*583 հազար տոննա բաթաթ;
*556 հազար տոննա բանջարեղեն;
*393 հազար տոննա լոբի;
*302 հազար տոննա կարտոֆիլ;
*290 հազար տոննա եգիպտացորեն;
*178 հազար տոննա շաքարեղեգ;
*85 հազար տոննա արմավենու յուղ;
*56 հազար տոննա տարո;
*55 հազար տոննա բրինձ;
*52 հազար տոննա թեյ;
Ինչպես նաև գյուղատնտեսական այլ ապրանքների փոքր արտադրություններ, ինչպիսիք են սորգո (28 հազար տոննա) և սուրճ (14 հազար տոննա)։
thumb|250px|left|Բրձի դաշտեր Բուրունդիում
[thumb|200px|left|Ձկնորսություն [Տանգանիկա|Տանգանիկա լճում]]

## Արդյունաբերություն

Նավթի, նիկելի, պղնձի և այլ բնական պաշարների պոտենցիալ հարստությունը ուսումնասիրվում է, անվտանգության անորոշ իրավիճակը խոչընդոտել է ներդրողների հետաքրքրությանը։ Արդյունաբերության զարգացմանը խոչընդոտում են նաև Բուրունդիի հեռավորությունը ծովից և տրանսպորտի բարձր ծախսերը։ Տանգանիկա լիճը շարունակում է մնալ կարևոր առևտրային կետ։ 1999 թվականին չեղարկված առևտրային էմբարգոն բացասաբար ազդեց առևտրի և արդյունաբերության վրա։ 1993 թվականի հոկտեմբերից ազգը տուժել է զանգվածային էթնիկական բռնությունից, որը հանգեցրել է 250,000 մարդու մահվան և մոտ 800,000 մարդու տեղահանմանը։ Սննդամթերքը, դեղորայքը և էլեկտրաէներգիան շարունակում են անբավարար լինել։

Բուրունդին մեծապես կախված է երկկողմ և բազմակողմ օգնությունից, արտաքին պարտքը կազմել է 1,247 միլիարդ դոլար (1,247 G$) 1997 թվականին։ 1986 թվականի հուլիսին Համաշխարհային բանկի և Արժույթի միջազգային հիմնադրամի հետ համագործակցությամբ նախաձեռնված 5-ամյա մեծապես անհաջող ծրագրերի շարքը փորձեց բարեփոխել արտարժույթի համակարգը, ազատականացնել ներմուծումը, նվազեցնել միջազգային գործարքների սահմանափակումները, դիվերսիֆիկացնել արտահանումը և բարեփոխել սուրճի արդյունաբերությունը։

ԱՄՀ-ի կառուցվածքային ճշգրտման ծրագրերը Բուրունդիում կասեցվել են 1993 թվականին ճգնաժամի բռնկումից հետո։ Համաշխարհային բանկը նշել է պոտենցիալ աճի հիմնական ոլորտները, ներառյալ ավանդական մշակաբույսերի արտադրողականությունը և նոր արտահանման, թեթև արտադրությունների, արդյունաբերական հանքարդյունաբերության և ծառայությունների ներդրումը։ Այլ լուրջ խնդիրներից են պետության դերը տնտեսության մեջ, կառավարության թափանցիկության հարցը և պարտքի կրճատումը։

Ի նշան բողոքի 1996 թվականի նախագահ Պիեռ Բույոյայի կողմից իրականացված հեղաշրջման դեմ, հարևան երկրները տնտեսական էմբարգո են սահմանել Բուրունդիի նկատմամբ։ Թեև էմբարգոն երբեք պաշտոնապես չի վավերացվել ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի կողմից, երկրների մեծ մասը ձեռնպահ մնաց Բուրունդիի հետ պաշտոնական առևտրից։ Հեղաշրջումից հետո ԱՄՆ նույնպես դադարեցրեց Բուրունդիին տրամադրվող մարդասիրական օգնությունը։ Տարածաշրջանային էմբարգոն չեղարկվեց 1999 թվականի հունվարի 23-ին՝ հիմնվելով Բուրունդիում խաղաղ գործընթացով ազգային հաշտեցման կառավարության առաջընթացի վրա։

«Արյունը աղաղակում է» վերնագրով հոդվածում *Foreign Policy*-ն (FP) հայտնում է, որ Բուրունդիայի բնակչության աճի տեմպը տարեկան 2,5 տոկոս է, ինչը կրկնակի գերազանցում է միջին համաշխարհային տեմպերը, և որ բուրունդիացի կինը միջինում ունենում է 6,3 երեխա։ Հայտնում է նաև, որ «բուրունդացիների ճնշող մեծամասնությունն ապավինում է հողագործությանը, սակայն աճող բնակչության և հողի սեփականությունը կարգավորող համահունչ քաղաքականության երկարատև բացակայության պայմաններում շատ մարդիկ հազիվ են գոյատևում։ 2014 թվականին ֆերմայի միջին չափը մոտ մեկ ակր էր։ FP-ն նշել է, որ 2013 թվականի Գլոբալ սովի ինդեքսում Բուրունդին ուներ սովի և թերսնվածության ամենամեծ ցուցանիշները բոլոր 120 երկրներից։

## Մակրոտնտեսական ցուցանիշ
Հետևյալ աղյուսակը ցույց է տալիս Բուրունդիի 1980–2017 թվականների տնտեսական հիմնական ցուցանիշները։

Արտահանում՝ $96,6 մլն (2015)

**Արտահանման վիճակագրություն**՝ սուրճ, թեյ, շաքար, բամբակ

Արտահանվող երկրներ՝ Պակիստան 12,7%, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն 12,6%, Ուգանդա 9,6%, Գերմանիա 6,5%, Բելգիա 5,9%, Ֆրանսիա 5,6%, Ռուանդա 5,4%, Շվեյցարիա 5,1%, Չինաստան 4,3%, Սուդան 4,2% (2014)

Ներմուծում` $815,1 մլն (2015)

**Ներմուծվող ապրանքներ**՝ մեքենաներ, վառելիք

**Ներմուծման գործընկերներ**՝ Սաուդյան Արաբիա 12.9%, Քենիա 11%, Բելգիա 10.4%, Չինաստան 8.4%, Իտալիա 7.9%, Ուգանդա 6.9%, Հնդկաստան 5% (2014)

## Արտաքին հղումներ
*Burundi latest trade data on ITC Trade Map
*The World Bank in Burundi
*Burundi Economic Outlook
*Burundi: Country File, Economic Risk Analysis
*''Burundi country profile'' *BBC News* (english)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրիկայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Բուրունդի
Կատեգորիա:Համաշխարհային տնտեսություն
Կատեգորիա:Տնտեսություններ