BASE ջամփինգ

thumb|upright=1.2|BASE ցատկ Օմանում, 2013թ․
[thumb|upright=1.2|BASE ցատկ Ստամբուլի [Sapphire Tower-ից]]

**BASE ջամփինգ** (, **Բեյսջամփինգ**), ժամանցային սպորտաձև, որի ընթացքում ցատկում են բարձր կառույցներից և պարաշյուտի միջոցով իջնում գետնին։ BASE անգլերեն հապավումը վերաբերում է չորս անշարժ օբյեկտներին, որոնցից ցատկում է մարզիկը․
* **B**uilding (շենք)
* **A**ntenna (ալեհավաքներ և աշտարակներ)
* **S**pan (կամրջի թռիչքային կառուցվածք)
* **E**arth (երկիր, ժայռ)
Մասնակիցները ցատկում են անշարժ առարկայից, օրինակ՝ ժայռից, և ազատ անկման լրացուցիչ դանդաղումից հետո բացում են պարաշյուտը՝ իջեցումը դանդաղեցնելու և վայրէջք կատարելու համար: Բեյսջամփինգի տարածված տեսակ է թռչնի «թևերով» կոստյումով ցատկը: Ի տարբերություն պարաշյուտային թռիչքի այլ տեսակների, ինչպիսին է ինքնաթիռներից պարաշյուտային թռիչքը, BASE ցատկերը կատարվում են անշարժ օբյեկտներից, որոնք սովորաբար գտնվում են շատ ավելի ցածր բարձրությունների վրա, և BASE ցատկեր կատարողները կրում են միայն մեկ պարաշյուտ։ Բեյսջամփինգը շատ ավելի վտանգավոր է, քան պարաշյուտային թռիչքի մյուս տեսակները և համարվում է ամենավտանգավոր էքստրեմալ սպորտաձևերից մեկը։

## Պատմություն
### Նախորդներ
Ֆաուստո Վերանցիոն համարվում է առաջին մարդը, որը 1617 թվականին կառուցել և փորձարկել է պարաշյուտ, ցատկելով Վենետիկի Սուրբ Մարկոսի զանգակատանից, երբ ավելի քան 65 տարեկան էր։ Սակայն այս և այլ պատահական միջադեպեր մեկանգամյա փորձեր էին, այլ ոչ թե պարաշյուտային թռիչքի նոր ձևի իրական համակարգված հիմնադրում։
### B.A.S.E.ջամփինգի ծնունդ
Սպորտի նախորդները գոյություն են ունեցել հարյուրավոր տարիներ առաջ։ 1966 թվականին Մայքլ Պելկին և Բրայան Շուբերտը ցատկեցին Յոսեմիթե ազգային պարկի Էլ Կապիտան ուղղաձիգ ժայռից։ B.A.S.E. հապավումը (այժմ առավել տարածված է որպես BASE) հետագայում ստեղծվել է կինոռեժիսոր Կարլ Բոենիշի, նրա կնոջ՝ Ջին Բոենիշի, Ֆիլ Սմիթի և Ֆիլ Մեյֆիլդի կողմից։ Կառլ Բոենիշը ժամանակակից BASEջամփինգի տարածման կարևոր դերակատար էր, որը 1978 թվականին նկարահանել է Էլ Կապիտանից ցատկերը, որոնք կատարվել էին օդը ճեղքող պարաշյուտներով և ազատ անկման հետևման տեխնիկայով։ Թեև BASE ցատկեր կատարվել էին նաև այդ ժամանակից առաջ, Էլ Կապիտանի իրադարձությունը համարվում է ժամանցային սպորտի արդյունավետ ծնունդը։ 1978 թվականից հետո Էլ Կապիտանից նկարահանված ցատկերը կրկնվեցին, ոչ թե որպես իրական գովազդային միջոցառում կամ կինոհնարք, այլ որպես իսկական ժամանց։ Հենց այդ ժամանակվանից ի վեր BASE ջամփինգը ավելի լայն տարածում գտավ  պարաշյուտիստների շրջանում։ Կառլ Բոենիշը շարունակեց թողարկել ֆիլմեր և տեղեկատվական ամսագրեր BASE ջամփինգի մասին մինչև իր մահը՝ 1984 թվականին, երբ նա անհաջող BASE ցատկ կատարեց Տրոլների պատից։ Այդ ժամանակ բեյսջամփինգի գաղափարը տարածվել էր ամբողջ աշխարհի պարաշյուտիստների շրջանում, և հարյուրավոր մասնակիցներ ցատկեր էին կատարում ֆիքսված օբյեկտներից։ 
thumb|right|upright=1.1|Ժայռից ցատկողներ՝ մարզահագուստներով
Վերջին տարիներին, գիտակցելով սպորտաձևի աճող գրավչությունը և բարձր ազդեցության մարքեթինգի ներուժը, Red Bull-ի նման ընկերությունները հանդես են եկել մարզիկների հովանավորությամբ՝ էլ ավելի բարձրացնելով սպորտաձևի հեղինակությունը։

### BASE համարներ
Բոլոր չորս կատեգորիաներից (կառույց, աշտարակ, կամուրջ, ժայռ) ցատկն ավարտելուց հետո ցատկողը կարող է ընտրել և «BASE համար» ստանալ։

## Սարքակազմ
BASEջամփինգի վաղ շրջանում մարդիկ օգտագործում էին ձևափոխված պարաշյուտային սարքավորումներ, սակայն դրանք հակված են այնպիսի խափանումների, որոնք հազվադեպ են հանդիպում սովորական պարաշյուտային սպորտի ժամանակ (օրինակ՝ «գծի վրայով անցումներ» և կոտրված պարաններ): Ժամանակակից, հատուկ պատրաստված BASEջամփինգի սարքավորումները համարվում են շատ ավելի անվտանգ և հուսալի:
### Պարաշյուտ
Հագուստի ամենամեծ տարբերությունն այն է, որ պարաշյուտիստները ցատկում են և՛ հիմնական, և՛ պահեստային պարաշյուտով, մինչդեռ BASE ցատկորդները կրում են միայն մեկ պարաշյուտ։ BASE ցատկի համար նախատեսված պարաշյուտները ավելի մեծ են, քան սովորական պարաշյուտները և սովորաբար թռչում են թևի բեռնվածությամբ։ BASEջամփինգի պարաշյուտը հարմար են դարձնում նաև օդանցքները։ Բեյս-ցատկողները հաճախ օգտագործում են չափազանց մեծ օդաչուական անցքեր՝ պարաշյուտների ցածր օդային արագությամբ տեղակայումը փոխհատուցելու համար։ Ցածր բարձրություններից ցատկերի ժամանակ սահիկը հանվում է, որպեսզի պարաշյուտը ավելի արագ բացվի։

### Կցասարք և կոնտեյներ
Բեյս ջամփերներն օգտագործում են մեկ պարաշյուտային ամրագոտի և կոնտեյներային համակարգ։ Քանի որ միայն մեկ պարաշյուտ է օգտագործվում, BASEջամփինգի կոնտեյներները մեխանիկորեն շատ ավելի պարզ են, քան պարաշյուտային թռիչքի կոնտեյներները։ Այս պարզությունը նպաստում է BASEջամփինգի հանդերձանքի անվտանգությանը և հուսալիությանը՝ վերացնելով բազմաթիվ անսարքություններ, որոնք կարող են առաջանալ ավելի բարդ պարաշյուտային սարքավորումների դեպքում։ Քանի որ պահեստային պարաշյուտ չկա, նրանց պարաշյուտը կտրելու անհրաժեշտություն քիչ է լինում, ուստիև շատ բազային ամրագոտիներ չեն պարունակում։ Ժամանակակից գերթեթև BASE համակարգի սարքակազմը պարունակում է պարաշյուտ, կոնտեյներ և կցասարք, որոնք իրար հետ կշռում են ընդամենը 3,9 կգ։

### Հանդերձանք
Բարձր լեռներից ցատկելիս BASE ցատկորդները հաճախ օգտագործում են հատուկ հագուստ՝ օդում թռիչքնու դրա կառավարումը բարելավելու համար: Վերջին տարիներին թևավոր կոստյումով թռիչքը դարձել է BASE ջամփինգի տարածված ձև, որը թույլ է տալիս ցատկողներին սահել երկար հորիզոնական հեռավորությունների վրա: Մարզական կոստյումները փչվում են թևավոր կոստյումների նման՝ ցատկողներին լրացուցիչ վերելք ապահովելու համար, բայց պահպանում են ձեռքերի և ոտքերի միջև հեռավորությունը՝ ավելի մեծ շարժունակություն և անվտանգություն ապահովելու համար:

## Ռեկորդներ
Գինեսի ռեկորդների գրքում առաջին անգամ BASE ջամփինգի ռեկորդ գրանցվել է 1984 թվականին Ջին և Կառլ Բոենիշներ ամուսնական զույգի կողմից  Նորվեգիայի Տրոլվեգենից (Տրոլների պատ) ցատկ կատարելիս։ Այն ժամանակ դա նկարագրվել է որպես ժայռից կատարված ամենաբարձր ցատկ։ Ցատկը կատարելուց երկու օր անց Կառլը նույն վայրում մահանում է՝ մեկ այլ, այդ անգամ անհաջող ցատկի հետևանքով։
1992 թվականի օգոստոսի 26-ին ավստրալիացիներ Նիկ Ֆետերիսը և Գլեն Սինգլմանը Պակիստանի Տրանգո ժայռի 6286 մետր (20623 ոտնաչափ) բարձրությունից BASE ցատկ կատարեցին։ Դա այդ ժամանակ  ամենաբարձր BASE ցատկն էր։ 
2006 թվականի մայիսի 23-ին Գլեն Սինգլմանը և Հեզեր Սվանը Հյուսիսային Հնդկաստանի Մերու գագաթի 6604 մետր (21667 ոտնաչափ) բարձրությունից կատարեցին BASE ցատկ՝ գերազանցելով Սինգլմանի և Ֆետերիսի նախորդ ռեկորդը՝ երկրից ամենաբարձր բեյս ցատկի համար։ Նրանք ցատկեցին թևավոր կոստյումներով։ 2015 թվականին նրանք նաև առաջին անգամ թևավոր կոստյումով ցատկեցին Մեծ կիրճով՝ կիրճի մի կողմից մյուսը թռչելով մոտ 11 կմ։ 2006 թվականի հուլիսի 8-ին Դանիել Շիլինգը սահմանեց Գինեսի համաշխարհային ռեկորդ քսանչորս ժամվա ընթացքում ամենաշատ BASE ցատկերի համար՝ Այդահոյի Թվին Ֆոլս քաղաքի Պերին կամրջից ցատկելով 201 անգամ։
2013 թվականի մայիսի 5-ին ռուս Վալերի Ռոզովը ցատկեց Չանցեի (Էվերեստ լեռնազանգվածի հյուսիսային գագաթ) 7220 մետր (23690 ոտնաչափ) բարձրությունից։ Հատուկ մշակված թևավոր կոստյում օգտագործելով՝ նա սահեց իջավ Ռոնգբուկ սառցադաշտ՝ ավելի քան 1000 մետր խորության վրա, սահմանելով ամենաբարձր բարձրությունից BASE ցատկի նոր համաշխարհային ռեկորդ։
2016 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Ռոզովը գերազանցեց իր սեփական ռեկորդը՝ 7700 մետր (25300 ոտնաչափ) բարձրությունից ցատկելով Չո Օյուից, որը աշխարհի վեցերորդ ամենաբարձր լեռն է, և մոտ երկու րոպե անց վայրէջք կատարելով սառցադաշտի վրա։ Ռոզովը մահացել է 2017 թվականին Նեպալում՝ BASE ցատկ կատարելու փորձի ժամանակ։

## Մրցույթներ
BASEջամփինգի մրցումներ անցկացվում են 1980-ականների սկզբից, որոնց գնահատման չափանիշներն են ճշգրիտ վայրէջքները կամ ազատ անկման օդաչուական վարժությունները: Վերջին տարիներին Մալայզիայի Կուալա Լումպուրի 452 մետր (1483 ոտնաչափ) բարձրությամբ Պետրոնաս աշտարակներում անցկացվել է պաշտոնական մրցույթ, որը գնահատվել է վայրէջքի ճշգրտությամբ։ 2012 թվականին Չինաստանում Wingsuit-ի (Թռչնի թևերով ցատկեր) համաշխարհային լիգան անցկացրեց իր առաջին թռչնի թևերով BASEջամփինգի մրցույթը։

## Նշանավոր ցատկեր
* 1912 թվականի փետրվարի 2-ին Ֆրեդերիկ Ռ. Լոն պարաշյուտով ցատկեց Ազատության արձանի ջահի վերևից, որը գետնից ունի 93 մետր (305 ոտնաչափ) բարձրություն։
* 1912 թվականի փետրվարի 4-ին դերձակ Ֆրանց Ռայխելտը ցատկեց Էյֆելյան աշտարակի առաջին հարկից՝ փորձարկելով իր գյուտը՝ վերարկու-պարաշյուտը, և մահացավ գետնին ընկնելիս։ Սա նրա առաջին փորձն էր պարաշյուտով, և թե՛ իշխանությունները, թե՛ հանդիսատեսը կարծում էին, որ նա մտադիր էր այն փորձարկել մանեկենի միջոցով։
* 1913 թվականին, ըստ որոշ տեղեկությունների, Շտեֆան Բանիչը հաջողությամբ ցատկել է 15 հարկանի շենքից՝ ցուցադրելու իր պարաշյուտի դիզայնը։
* 1913 թվականին Սանկտ Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի ռուս ուսանող Վլադիմիր Օսովսկին (Владимир Оссовский) ցատկեց Ռուանում (Ֆրանսիա) գտնվող Սեն գետի վրայով անցնող 53 մետր (174 ոտնաչափ) բարձրությամբ կամրջից՝ օգտագործելով RK-1 պարաշյուտը, որը մեկ տարի առաջ հորինել էր Գլեբ Կոտելնիկովը։ Օսովսկին պլանավորել էր նաև Էյֆելյան աշտարակից ցատկել, սակայն Փարիզի իշխանությունները թույլ չտվեցին։
* 1965 թվականին Վելսից Էրիխ Ֆելբերմայերը ցատկեց Դոլոմիտներում գտնվող Կլայնե Ցինե գագաթից։
* 1975 թվականի նոյեմբերի 9-ին, Կանադայի Օնտարիո նահանգի Տորոնտո քաղաքում գտնվող Սի Էն աշտարակից պարաշյուտով ցատկեց առաջին մարդը՝ աշտարակի շինարարական խմբի անդամ Բիլ Յուսթեյսը։ Թռիչքից անմիջապես հետո նա ազատվեց աշխատանքից։
* 1975 թվականի հուլիսի 22-ին Օուեն Ջ. Քուինը պարաշյուտով ցատկեց Առևտրի համաշխարհային կենտրոնի Հյուսիսային աշտարակից՝ աղքատների ծանր վիճակը հրապարակայնացման արշավի շրջանակներում։
* 1976 թվականին Ռիք Սիլվեստրը դահուկներով իջավ Կանադայի Ասգարդ լեռան լանջից՝ Ջեյմս Բոնդի մասին պատմող «Լրտեսը, որն ինձ սիրում էր» ֆիլմի դահուկներով հետապնդման տեսարանի համար, աշխարհին առաջին անգամ հնարավորություն տալով տեսնելու բեյս ջամփինգը։
* 1979 թվականին Սանտիից, Կալիֆոռնիա նահանգից, պարաշյուտիստ Ռոջեր Ուորթինգթոնը կատարեց առաջին «Span» ցատկերից մեկը, երբ հաջողությամբ պարաշյուտով ցատկեց Սան Դիեգո շրջանի միջպետական 8-րդ մայրուղու վրա գտնվող նորակառույց 140 մետր  Փայն Վելի Քրիք կամրջից (հայտնի է նաև որպես Նելլո Իրվին Գրիրի հիշատակի կամուրջ): Թռիչքի ժամանակ նա յուրաքանչյուր ձեռքում կարմիր ծխի լապտեր էր պահում: Հետագա հարցազրույցի ժամանակ նա պնդում էր, որ երկրում այլ «կամրջից ցատկողների» չի ճանաչում։
* 1982 թվականի փետրվարի 22-ին ավստրալացի պարաշյուտային թռիչքի չեմպիոն Ուեյն Օլվուդը ուղղաթիռից պարաշյուտով ցատկեց Սիդնեյի կենտրոնական առևտրի կենտրոնի վրայով և վայրէջք կատարեց Սիդնեյի «Սենթրփոյնթ» աշտարակի փոքրիկ վերին հատվածում՝ գետնից մոտավորապես 300 մետր բարձրության վրա։
* 1986 թվականին ուելսցի Էրիկ Ջոնսը դարձավ առաջին մարդը, որը BASE ցատկ կատարեց Այգերից։
* 2000 թվականին Հաննես Արչը և Ուելի Գեգենշացը առաջինն էին, ովքեր բեյս ցատկ կատարեցին Այգեր լեռան 1800 մետր (5900 ոտնաչափ) բարձրության հյուսիսային լանջից։
* 2005 թվականին Կարինա Հոլեկիմը դարձավ առաջին կինը, որը կատարեց դահուկային BASE ցատկ։
* 2009 թվականին երեք կին՝ 29-ամյա ավստրալիացի Լիվիա Դիկին, 28-ամյա վենեսուելացի Անա Իզաբել Դաոն և 32-ամյա նորվեգացի Աննիկեն Բինզը, ցատկեցին Անխելից՝ աշխարհի ամենաբարձր ջրվեժից։
* 2013 թվականի սեպտեմբերին երեք տղամարդ պարաշյուտով ցատկեցին Նյու Յորքում այն ժամանակ կառուցվող Առևտրի համաշխարհային կենտրոնի շենքից։ Նրանց ցատկի տեսանյութը նկարահանվել է տեսախցիկներով և կարելի է դիտել ՅուԹյուբում։ 2014 թվականի մարտին երեք ցատկորդները հանձնվեցին իրավապահ մարմիններին։ Նրանք դատապարտվեցին համայնքային աշխատանքի և տուգանքի։

## Համեմատություն սքայդայվինգի հետ
thumb|right|BASE ջամփինգ ալեհավաքի աշտարակից
BASE ցատկերը սովորաբար կատարվում են շատ ավելի ցածր բարձրություններից, քան սքայդայվինգը՝ պարաշյուտային թռիչքները։ Պարաշյուտիստները պարտավոր են իրենց հիմնական պարաշյուտը բացել 610 մետր բարձրությունից ավելի բարձր։ BASE ջամփինգում ցատկերը հաճախ կատարվում են 148 մետրից (486 ոտնաչափ) պակաս բարձրությունից։
Բեյս ցատկերն ավելի վտանգավոր են, քան պարաշյուտային թռիչքները, հիմնականում ցատկի հարթակ հանդիսացող օբյեկտին մոտ լինելու պատճառով: Բեյս ցատկերը հաճախ տեղի են ունենում լեռնային տեղանքում, որտեղ վայրէջքի համար տարածքները հաճախ շատ ավելի փոքր են՝ համեմատած պարաշյուտային թռիչքի սովորական վայրէջքի գոտու հետ: Բեյս ցատկերը զգալիորեն ավելի վտանգավոր են, քան նմանատիպ սպորտաձևերը, ինչպիսին է ինքնաթիռից պարաշյուտային թռիչքը։

## Օրինականություն
thumb|left| BASE ցատկորդը ցատկել է Պերին կամրջից, Թվին Ֆոլս, Այդահո
Բեյս ջամփինգը, ընդհանուր առմամբ, արգելված չէ շատ վայրերում։ Այնուամենայնիվ, որոշ դեպքերում, ինչպիսիք են շենքերի և անտենաների վրայով ցատկերը, ցատկերը հաճախ կատարվում են գաղտնի՝ առանց սեփականատերերի թույլտվության, ինչը կարող է հանգեցնել այնպիսի մեղադրանքների, ինչպիսին է ապօրինի մուտքը։
Այդահո նահանգի Թվին Ֆոլս քաղաքում գտնվող Պերին կամուրջը ԱՄՆ-ում արհեստական կառույցի օրինակ է, որտեղ BASE ջամփինգը թույլատրվում է տարվա բոլոր եղանակներին առանց թույլտվության։ ԱՄՆ ազգային պարկերում BASE ջամփինգը թույլատրվում է հատուկ օգտագործման թույլտվության պայմաններին համապատասխան։

## Անվտանգություն
BASE ջամփինգը աշխարհի ամենավտանգավոր ժամանցային զբաղմունքներից մեկն է, որի մահացության և վնասվածքների մակարդակը 43 անգամ ավելի բարձր է, քան ինքնաթիռից պարաշյուտով ցատկի դեպքում։ 2002 թվականին BASE ջամփինգից մահացությունների վերաբերյալ անցկացված ուսումնասիրությունը գնահատել է, որ տարեկան մահացության ընդհանուր ռիսկը կազմում է մեկ մահացության դեպք յուրաքանչյուր 60 մասնակցի համար։
2024 թվականի «Կամրջի օր» միջոցառումը, որին մասնակցեցին 325 բեյսջամփեր՝ կատարելով 755 բեյսջամփ, հանգեցրեց ոչ մի ցատկողի վնասվածքի։։ 2025 թվականի հունիսի 30-ի դրությամբ, 1981 թվականի ապրիլից ի վեր գրանցվել է BASE ջամփինգի պատճառով 513 մահվան դեպք։

## Ծանոթագրություններ

## Լրացուցիչ ընթերցանություն
* BASE-ի մեծ գիրքը, հուլիս 2010 թ․
* Գետինը սահմանն է, դեկտեմբեր, 1981 թ․

## Արտաքին հղումներ

* Պարաշյուտային թռիչք անշարժ օբյեկտներից. 1981–2006 թվականներին BASE ջամփինգի ժամանակ 106 մահացու դեպքերի նկարագրական ուսումնասիրություն
* Լուիջի Կանին ցատկում է ժայռից
* Սպորտ՝ մեռնելու համար ESPN, Michael Abrams
* Base ցատկ կատարած առաջին շունը
* Բեյսջամփինգի արկածները Մեծ Բրիտանիայում և Եվրոպայում 1980-ականների վերջին, 1990-ականներին և 2000-ականների սկզբին․ հեղինակ՝ Դուգ Բլեյն

Կատեգորիա:Ալպինիզմ
Կատեգորիա:Պարաշյուտային սպորտ
Կատեգորիա:Սպորտ