open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մարաղայի կոտորած

**Մարաղայի կոտորած**, հայ ազգաբնակչության զանգվածային կոտորած, ջարդեր Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի Մարաղա գյուղում, որն իրականացվել է Ադրբեջանի Հանրապետության զինված ուժերը 1992 թվականի ապրիլի 10-ին։ Ադրբեջանցիների կողմից սպանվել է ավելի քան 50 հայ, այդ թվում՝ 30 կին, պատանդ է վերցվել շուրջ 50 հայ, այդ թվում՝ 9 երեխա և 29 կին։

## Կոտորած
1992 թվականի ապրիլի 10-ին առավոտյան ժամը 5-ին սկսվեց գյուղի հրետակոծությունը։ Կեսօրի մոտ ադրբեջանական «Գուրթուլուշ» բատալյոնը (1 000 զինվոր), 20 զրահամեքենայի ուղեկցությամբ մտավ գյուղ։ Պաշտպանական ուժերը (60 մարդ) տեսնելով, որ չեն կարող դիմադրել անհավասար ուժին, նահանջեցին՝ զգուշացնելով գյուղի բնակիչներին։ Հիմնական բնակչությունը լքեց գյուղը։ Ծերունիները և հաշմանդամները պատսպարվեցին նկուղներում։ Հաջորդ օրը հայերը գյուղը ետ գրավեցին և գտան 43 խաղաղ բնակչի դիակ՝ մի քանիսը գլխատված էին, մյուսները այրված կամ աչքերը հանված։

## Զոհեր
200px|right|thumb|Հուշակոթող կոտորածի զոհերի հիշատակին Նոր Մարաղա գյուղում
Ըստ Մեծ Բրիտանիայի Լորդերի պալատի նախկին փոխխոսնակ Քերոլայն Քոքսի՝ սպանվել է գյուղի՝ ոչ պակաս 45  բնակիչ։ Ըստ հայկական անվանական ցանկի՝ զոհվել է 57 և գերեվարվել՝ 45 խաղաղ բնակիչ։ Գերիների թվում 9 երեխա կար, 18 կին, 3 տարեց և մեկ կույր (տվյալները հաստատված են միջազգային «Helsinki Watch» իրավապահպան կազմակերպության և Քերոլայն Քոքսի կողմից)։ Մեկ շաբաթ անց նոր հարձակում է կազմակերպվել, որի արդյունքում բնակչությունը լքել է գյուղը և 13 հոգի գերեվարվել են։ Ընդհանուր առմամբ գյուղում զոհվել է 90, տարբեր աստիճանի վերքեր են ստացել 37 մարդ, նրանց թվում 21 կին և 6 երեխա։

## Լուսաբանում ԶԼՄ-ներում
Ինչպես հայկական, այնպես էլ միջազգային անկախ լրատվամիջոցները նշում են, որ չնայած իր դաժանությանը, Մարաղայի կոտորածը համարյա չի լուսաբանվել և անհայտ է լայն հանրության համար։ Ըստ Քերոլայն Քոքսի՝ Դեյլի Թելեգրաֆ անգլիական թերթը սկզբում տպելու էր Մարաղայի կոտորածի մասին, բայց հետո հրաժարվեց։

Ահա ինչ է պատմում Քերոլայն Քոքսն այն մասին, թե ինչու Մարաղայում ԶԼՄ ներկայացուցիչներ չկային.

## Հետաքրքիր փաստեր
Մարաղայի կոտորածն իրագործելու համար Ադրբեջանի զինված ուժերի «Գուրթուլուշ» գումարտակի հրամանատար Շահին Թալիբ օղլի Թագիևը ստացել է «Ադրբեջանի ազգային հերոսի» կոչում։

2022 թվականի մարտի 1-ին Հայաստանի Ազգային ժողովում ընդդիմադիր ուժի կողմից առաջարկված «Մարաղայի հայերի ջարդերի հիշատակի օր» սահմանելու օրենքի նախագծի ընդունումը տապալվել է իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության կողմից։

## Տես նաև
* Սումգայիթի ջարդեր
* Բաքվի ջարդեր
* Գանձակի ջարդեր
* Գանձակի ինքնապաշտպանություն
* Արցախյան ազատամարտ
* Հայոց Ցեղասպանություն
* Արցախի Հանրապետության բնակչության էթնիկ զտումներ (2023)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Photographs of the Maraghar Massacre, ''(արխիվացված 01․03․2022թ․։)''
* Ethnic cleansing in Nagorno-Karabakh Conflict
* UK House of Commons report
* Survivors of Maraghar massacre: It was truly like a contemporary Golgotha many times over

Կատեգորիա:1992 Արցախում
Կատեգորիա:1992 իրադարձություններ
Կատեգորիա:1992 հակամարտություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի պատերազմական հանցագործություններ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության պատմություն
Կատեգորիա:Արցախյան հակամարտություն
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմ
Կամսար Ավետիսյան

**Կամսար Մելքոնի Ավետիսյան** (), հայ աշխարհագրագետ, մանկավարժ, գրող։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Բագրևանդ գավառի Հին Բայազետ քաղաքում։ 1915 թվականին ընդունվել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոց։ 1932-1937 թթ. սովորել է Երևանի պետական համալսարանի աշխարհագրության ֆակուլտետում։ Համալսարանն ավարտելուց հետո աշխարհագրություն է դասավանդել Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտում։

## Գրքեր
* Անվանի աշխարհագրագետ ճանապարհորդներ, Երևան, 1951, 132 էջ։
* Ինչ է պատմում քարտեզը, Երևան, 1953, 193 էջ։
* Ասիայի երկրներով, Երևան, 1954, 240 էջ։
* Ժողովրդական Չինաստան (Տնտեսա-աշխարհագրական ակնարկ), Երևան, 1955, 160 էջ։
* Տոթակեզ աշխարհամաս (Աֆրիկա), Երևան, 1956, 153 էջ։
* Արևմտյան կիսագնդի երկրները, Երևան, 1959, 382 էջ։
* Արևելքի մարգարիտը, Երևան, 1964, 275 էջ։
* Երևանի պատմությունը անունների մեջ, հատ. Ա, Երևան, 1969, 44 էջ։
* Հրաշալիքների աշխարհում, Երևան, 1969, 118 էջ։
* Աշխարհագրական անունների բացատրական բառարան, Երևան, 1969, 361 էջ։
* Իմաստուն խոսքերի աշխարհում, Երևան, 1973, 198 էջ։
* Պատանի աշխարհագրագետ, Երևան, 1976, 252 էջ։
* Հայրենագիտական էտյուդներ, Երևան, 1979, 356 էջ։
* Աշխարհագրական անունների բացատրական բառարան, 2-րդ հրտ., Երևան, 1983, 204 էջ։
* Պատանի աշխարհագրագետ, 2-րդ լրացված հրտ., Երևան, 1985, 496 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  

Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ աշխարհագրագետներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Հայաստանի ազգային սկաուտական շարժում

**Հայաստանի Ազգային Սկաուտական Շարժում** (**ՀՄԸՄ-ՀԱՍԿ**), Հայաստանի սկաուտական շարժում, որը 1997 թ. անդամակցել է Սկաուտական Շարժման Միջազգային Կազմակերպությանը։

## Սկաուտների երդումը
**Պատվովս երդվում եմ՝**
*Լինել հավատարիմ Աստծուս և ծառայել հայրենիքիս և ազգիս։
*Միշտ օգնել ուրիշին և գործել իբրև պարտականության գիտակից, արի և վեհանձն մարդ։
*Հնազանդվել հայ սկաուտի դավանանքին։

## Արտաքին հղումներ
*Հայաստանի Ազգային Սկաուտական Շարժման պաշտոնական կայքը։

Կատեգորիա:Երդում
Սահլ Սմբատյան

**Սահլ Սմբատյան** (արաբական աղբյուրներում՝ **Սահլ իբն Սումբատ**, որը աղավաղված հայկական **Սահակ Սմբատյան** անունն է), Արցախի հյուսիսային գավառների իշխան IX դարի 1-ին կեսին։ Առանշահիկների տոհմից։ Արցախի հարավային գավառների տեր Եսայի Աբու Մուսեի հետ գլխավորել է ազատագրական պայքարը արաբական տիրապետության դեմ։

Համարվում է Խաչենի իշխանության առաջին ներկայացուցիչներից մեկը։  Կոչվել է Սյունիքի և Աղվանքի իշխան, Խաչեն ամրոցի տեր։ Իր տիրույթներին է միացրել նաև Գեղամա գավառը։ Որոշ աղբյուների հիման վրա երբեմն համարվել է Շաքիի հայոց արքայազն։

821 թվականին անսպասելի գրոհով Շիկաքար բերդում ջարդել է Ամարասն ավերած և մոտ հազար հոգի գերած արաբական մի զորախմբի։

821 թվականին Սահլ Սմբատյանը իր որդուն՝ արքայազն Ատրներսեհին ամուսնացրել է Միհրանյան տոհմի վերջին պայազատուհու՝ Սպրամի հետ։ Ատրներսեհը կառուցել է Հանդաբերդը և իշխանական ապարանք Վայկունիքում, իսկ իշխանուհի Սպրամը՝ Սոդքի Նորավանքը։

837 թվականին վճռական դեր է խաղացել Մուխանք դաշտում արաբական 12 000 զորքի դեմ տարած հաղթանակում։ Նույն տարում ձերբակալել և արաբական զորավար ալ–Աֆշինին է հանձնել Խուրամյան շարժման, առաջնորդ Բաբանին (Բաբեկ), որը պարբերաբար կողոպտում էր Արցախի և Սյունիքի գավառները, կոտորում բնակչությունը։ Կռվել է նաև Բուղա զորավարի դեմ։ Աղբյուրներում Սահլ Սմբատյան Արցախի հյուսիսային գավառների տեր է հիշվում 821-854 թվականներիին։ Հակաարաբական ընդվզումների համար 854 թվականին ձերբակալվել է և հայ ուրիշ իշխանների հետ տարվել տաժանակրության (Սամառա)։ Սահլ Սմբատյանին հաջորդել է կրտսեր որդին՝ Ատրներսեհը։

## Գրականություն
* Բագրատ Ուլուբաբյան, Խաչենի իշխանությունը X-XVI դարերում, Հայկական ՍՍՀ ԳԱ հրատարակչություն, Երևան 1975
* Մովսես Կաղանկատվացի, «Աղուանից աշխարհի պատմութիւն»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խաչենի իշխաններ
Կատեգորիա:Եռանշահիկներ
Հայաստանի կուսակցությունների ցանկ

Սա Հայաստանում գործող կամ գործած կուսակցությունների ցանկ է։ Հայաստանը բազմակուսակցական երկիր է։

## Խորհրդարանական կուսակցություններ
Հայաստանի Ազգային ժողովում ներկայացված կուսակցությունները՝

## Արտախորհրդարանական խոշոր կուսակցություններ
Այս ցանկում գտնվում են Հայաստանում գործող այն կուսակցություններ, որոնք ներկայացված չեն Հայաստանի Ազգային ժողովում, բայց 2007֊ից հետո առնվազն մեկ պատգամավոր ունեցել են։

## Այլ կուսակցություններ
Հայաստանում այլ ակտիվ կուսակցություններ

### Լուծարված կուսակցություններ
Հետևյալ կուսակցությունները պաշտոնապես լուծարվել են։

## Սփյուռքահայ կուսակցություններ
*Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն (ՀՅԴ)
*Ռամկավար ազատական կուսակցություն (ՌԱԿ)
*Սոցիալ դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցություն (ՍԴՀԿ)

## Տես նաև
* Արցախի քաղաքական կուսակցությունների ցանկ
* Հայաստանի պետական համակարգ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Հայաստանի կուսակցություններ - Քաղաքական երկխոսություն


կուսակցությունների ցանկ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հայաստան
Կատեգորիա:Ցանկեր:Հասարակություն
Շաքի (քաղաք)

**Շաքի** (; մինչև 1968 **Նուխի**, ), քաղաք հյուսիսարևմտյան Ադրբեջանում, Շաքի նահանգում։ Գտնվում է 325 կմ հեռու Բաքվից։ Շաքիի բնակչությունը 63,000 է։

## Պատմություն
Շաքին իր տարածաշրջանի ամենահին քաղաքներից մեկն է։ Բազմադարյան պատմության ընթացքում բազմիցս հիշատակվել է հայկական և այլ աղբյուրներում։ Վաղ միջնադարում այն եպիսկոպոսանիստ էր, որի առաջնորդներից որոշները դարձել են կաթողիկոսներ։

## Քույր քաղաքներ

## Հայտնի շաքեցիներ
* Էլշադ Յահյաև, Ադրբեջանի ազգային հերոս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքներ
Ռուբեն Հայրապետյան

**Ռուբեն Ռաֆիկի Հայրապետյան** (),  հայտնի նաև **Նեմեց Ռուբո** մականվամբ, հայ գործարար, Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի նախագահը 2002-2018 թվականներին։

## Կենսագրական տվյալներ
Ծնվել է 1963 թ. մարտի 9-ին, Երևանում, 1988 ավարտել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտը տնտեսագետի մասնագիտությամբ։ 
1983-1985 թթ. ծառայել է Խորհրդային բանակում, աշխատել է տարբեր ընկերություններում։

2003, 2007 և 2012 թվականներին ընտրվել է ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավոր թիվ 1 ընտրատարածքից։ 2012 թ. հուլիսի 3-ին իր «Հարսնաքար» ռեստորանում տեղի ունեցած հայոց բանակի սպա Վահե Ավետյանի մահվան դեպքից հետո վայր է դրել պատգամավորական մանդատը։
Ամուսնացած է, ունի երեք երեխա։

## Աշխատանքներ
* 1980-1982 թթ. Երևանի «Ալմաստ» գործարանում՝ էլեկտրամոնտյոր
* 1985-1988 թթ. Երևանի սննդի թիվ 7 միավորում՝ բանվոր
* 1991-1993 թթ. «Հայծխախոտ» միավորում՝ տնօրենի տեղակալ
* 1996-1999 թթ. Ավանի թաղապետ
* 1998 թ.՝ «Հայծխախոտ» ԲԲԸ նախագահ
* 2002-2018 թթ.` Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի նախագահ
* 2003 թ. - մինչև 2012 թ. ԱԺ պատգամավոր։ ԱԺ ֆինանսավարկային, բյուջետային և տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 4-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման ընթացքում լիազորությունները դադարեցրած պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայ գործարարներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի նախագահներ
Իան Պորտերֆիլդ

**Ջոն «Իան» Պորտերֆիլդ** (), շոտլանդացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ և մարզիչ։ 2006-2007 թվականներին մարզել է Հայաստանի հավաքականը, սակայն հիվանդության սրացման պատճառով ավարտել է մարզչային կարիերան։ Մահացել է 2007 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ֆուտբոլի հավաքականի մարզիչներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի մարզիչներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Արմեն Համբարձումյան (ֆուտբոլիստ)

**Արմեն Համբարձումյանը** (), բուլղարահայ ֆուտբոլիստ, դարպասապահ

Արմենը իր մարզական կարիերան սկսել է 1997 թվականին։ Նա որպես դարպասապահ հանդես է եկել Պլովդիվի «Մարիցա», այնուհետև՝ «Բոտև» ակումբների թիմերում։ Երկու տարեշրջան խաղացել է Դուպնիցայի «Մարեկ»-ում։ 2003-2007 թվականներին հանդես գալով մայրաքաղաք Սոֆիայի «Սլավիա» թիմում՝ երեք անգամ գրավել է հինգերորդ տեղը։ 2008-2010 թվականներին խաղացել է Կիպրոսում, սկզբում՝ Կատոկոպիայի «Դոքսա»-ում, ապա՝ Պարալիմինիի «Էնոսիս Նեոն»-ում։ 2010 թվականին վերադարձել է Բուլղարիա և Պլովդիվի «Բոտև» թիմի կազմում երկու տարեշրջան մասնակցել երկրի ֆուտբոլի առաջին դիվիզիոնի առաջնությանը։ 2012 թվականին ավարտել է իր մարզական կարիերան։ Ընդհանուր առմամբ՝ Բուլղարիայի ֆուտբոլի առաջին դիվիզիոնի առաջնություններում Արմեն Համբարձումյանն անց է կացրել 186 հանդիպում։

2002 թվականին նա հրավիրվել է Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքական, որի կազմում անց է կացրել ութ հանդիպում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Профил на Армен Амбарцумян в официалния сайт на Ботев 
* Профил на national-football-teams.com

Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 18 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բուլղարահայ ֆուտբոլիստներ
Սարգիս Հովսեփյան (ֆուտբոլիստ)

**Սարգիս Ռուբենի Հովսեփյան** (), հայ ֆուտբոլիստ։ 2014 թվականի հունվարից «Փյունիկ» ֆուտբոլային ակումբի գլխավոր մարզիչ։

## Ակումբային կարիերա
Սարգիս Հովսեփյանը իր կարիերան սկսել է Երևանի Մալաթիա ֆուտբոլային ակումբում, որի կազմում 1990 թ. մասնակցել է ԽՍՀՄ 2-րդ խմբի Բ մրցաշարում։ 1991-ին տեղափոխվել է Վանաձորի Լոռի, որտեղ հանդես է եկել ԽՍՀՄ վերջին առաջնության 2-րդ խմբում։ Հայաստանի անկախացումից հետո տեղափոխվել է նորաստեղծ ՀՄԸՄ ակումբ, որի կազմում 1992 թ.-ին դարձել է Հայաստանի անդրանիկ առաջնության չեմպիոն։ Վեց տարի հանդես գալով ՀՄԸՄ-ի (հետագայում՝ Փյունիկ ) կազմում դառնում է Հայաստանի եռակի չեմպիոն և գավաթակիր։ 1998 թ.-ին տեղափոխվում է Սանկտ Պետերբուրգի Զենիթ, որտեղ հանդես է գալիս մինչև 2003 թ.։ 1998 թ. ամռանը տեղափոխվում է Պրեմիեր Լիգայի մեկ այլ՝ Մոսկվայի Տորպեդո Մետալուրգ ակումբ։ 2004 թ. գարնանը մարզչի հետ տարաձայնությունների պատճառով լքում է Մոսկվան և վերադառնում Փյունիկ, ուր հանդես է եկել մինչև 2012 թ. սեպտեմբերի 20-ը։ 2012 թ. սեպտեմբերի 20-ին հայտարարել էթ կարիերան ավարտելու մասին։

## Ազգային հավաքական
Սարգիս Հովսեփյանը իր նորամուտը ազգային հավաքական նշել է 1992 թ. հոկտեմբերի 10-ին՝ Հայաստանի ազգային հավաքականի անդրանիկ հանդիպմանը Մոլդովայի հավաքականի դեմ խաղում։ Մինչ այժմ ազգային հավաքականի կազմում մասնակցել է Եվրոպայի առաջնության հինգ (1996, 2000, 2004, 2008, 2012) և աշխարհի առաջնության չորս (1998, 2002, 2006, 2010) ընտրական փուլերին։ Անցկացրած խաղերի քանակով Հայաստանի հավաքականի ռեկորդակիրն է (131 խաղ)։ ՈՒԵՖԱ-ի կողմից պարգևատրվել է մրցանակով, ազգային հավաքականների մակարդակով 100-ից ավելի խաղի մասնակցելու համար։

## Մարզչական կարիերա
2014 թ. հունվարից «Փյունիկ» ակումբի գլխավոր մարզիչն է։

2014 թ. նոյեմբերից Հայաստանի երիտասարդական հավաքականի գլխավոր մարզիչն է։

2015 թ. ապրիլի 28-ին նշանակվել է Հայաստանի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզչի պաշտոնակատար։

## Նվաճումներ
#### Անձնական

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սարգիս Հովսեփյանի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 

Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Զենիթի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ֆուտբոլի հավաքականի մարզիչներ
Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Ռոման Բերեզովսկի

**Ռոման Անատոլիի Բերեզովսկի** (), ռուսազգի հայկական նախկին ֆուտբոլիստ, ով հանդես է եկել ռուսական «Դինամո Մոսկվա» ֆուտբոլային ակումբում և Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում՝ որպես դարպասապահ։

## Ակումբային կարիերա
Ռոման Բերեզովսկին իր կարիերան սկսել է Երևանի «Կոշկագործ» (հետագայում՝ «Շենգավիթ») ֆուտբոլային ակումբում, որի կազմում 1991 թ. մասնակցել է ԽՍՀՄ 2-րդ խմբի Բ մրցաշարին։ Հայաստանի անկախացումից հետո՝ 1992 թ.-ին, «Շենգավիթ» թիմի կազմում մասնակցել է Հայաստանի անդրանիկ առաջնությանը։ 1992 թ. ամռանը տեղափոխվել է «Սյունիք», որտեղ հանդես է եկել մինչև տարեվերջ։ Պատերազմի և ֆինանսական ծանր պայմանների պատճառով «Սյունիք» ֆուտբոլային ակումբը 1993 թ. հրաժարվել է մասնակցել առաջնությանը և լուծարվել է, իսկ Ռոման Բերեզովսկին տեղափոխվել է Սանկտ Պետերբուրգ։ 1993 թ.-ին հանդես է եկել Սանկտ Պետերբուրգի «Կոսմոս-Կիրովեց» թիմում, որը մասնակցում էր Ռուսաստանի 2-րդ խմբի առաջնությանը։ 1994 թ.-ին տեղափոխվել է Սանկտ Պետերբուրգի «Զենիթ», որտեղ հանդես է եկել մինչև 2000 թ. ավարտը։ Այդ ընթացքում 1997 թ.-ին ճանանչվել է Ռուսաստանի լավագույն դարպասապահ, իսկ 1998 թ. դարձել Ռուսաստանի գավաթակիր։

2001 թ.-ին տեղափոխվել է Մոսկվայի «Տորպեդո»։ Մեկ տարի անց տեղափոխվել է Մոսկվայի մեկ այլ ակումբ՝ «Դինամո», որտեղ հանդես է եկել մինչև 2005 թ.-ի ավարտը։ 2006 թ. տեղափոխվել է մերձմոսկովյան «Խիմկի»։ 2012 թ. փետրվարին վերադարձել է Մոսկվայի «Դինամո», որտեղ հանդես է գալիս մինչ այժմ։

Ռոման Բերեզովսկին «Լև Յաշինի» ակումբի անդամ է։

## Ազգային հավաքական
1994 թ. Ռոման Բերեզովսկին հրավիրվել է Հայաստանի երիտասարդական հավաքական և սեպտեմբերի 6-ին մասնակցել Բելգիայի դեմ Եվրոպայի երիտասարդական առաջնության ընտրական փուլի հանդիպմանը։ Ընդհանուր առմամբ երիտասարդական հավաքականում մասնակցել է 8 հանդիպման։

Ռոման Բերեզովսկին իր նորամուտը ազգային հավաքական նշել է 1996 թ. օգոստոսի 31-ին՝ աշխարհի առաջնության ընտրական փուլի մեկնարկային՝ Պորտուգալիայի հավաքականի դեմ Երևանյան խաղին։ Մինչ այժմ ազգային հավաքականի կազմում մասնակցել է Եվրոպայի առաջնության չորս ( 2000, 2004, 2008, 2012) և աշխարհի առաջնության հինգ (1998, 2002, 2006, 2010, 2014) ընտրական փուլերին։ Անցկացրած խաղերի քանակով Հայաստանի հավաքականի դարպասապահների ռեկորդակիրն է (71 խաղ)։

## Պարգևներ
*«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալ (2011)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ռոման Բերեզովսկիի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 

Կատեգորիա:1974 ծնունդներ
Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Դինամո Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Զենիթի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Խիմկիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ֆուտբոլի հավաքականի մարզիչներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 5 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Եղիշե Մելիքյան

**Եղիշե Մելիքյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, պաշտպան, մարզիչ։ Վերջին ակումբը եղել է ուկրաինական «Գովեռլա» ակումբը, Հայաստանի Հավաքականի կազմում անցկացրել է 29 խաղ։

2025 թվականի օգոստոսի 6-ին նշանակվել է Հայաստանի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչ։

## Մարզիչ

### [[Փյունիկ ՖԱ|Փյունիկ]]
Մելիքյանը երկար տարիներ աշխատել է Ուկրանիայում որպես մարզիչ, սակայն բեկումնաին էր 2021թ․ Երեվանի Փյունիկը գլխաորելը, որը այդ պահին շատ վատ Էր հանդես գալիս ու զբաղեցնեւմ էր արաջնության նախավերջին տեղը։ Մելիքյանի գալուց հետո թիմը վերափոխվեց ու հենց այդ տարի հաղթեց առաջնությունը։ Ընդհանուր առմամբ Մելիքյանի Փյունիկը տարբերվումեր խաղային որակներով եվ նրա մարզչական 5 տարիների ընթացքւմ թիմը 2 անգամ դարձավ չեմպիոն և բավականին լավ հանդես եկավ եվրոգավաթային խաղերում։

Սակայն 2024թ ակումբը վաճառվեց եվ սկսվեցին խնդիրները արդյունքում 2025թ օգոստոսի 6-ին հայտարարվեց նրա կողմից Հայաստանի Ֆուտբոլի Ազգային Հավաքականը գլխավորելու մասին։

### [[Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքական|Ազգային Հավաքական]]
Մելիքյանը Հավաքականը գլխավորեց բավականին բարդ ժամանակ՝ թիմը հաղթանակ չուներ գրեթե մեկ տարի, իսկ առջևում Պորտուգալիայի հետ տնաին խաղն էր։ Մեկ ամիս անց եղավ հանդիպումը, որը ավարտվեց Պորտուգալիայի 5 անպատասխան գնդակներով։ 2025 թ Սեպտեմբերի 9 ին 3 օր անց տնային խաղում Հայաստանը տնային խաղւմ գրեթե մեկ տարի անց հաղթանակ տոնեց Իռլանդիայի նկատմամբ 2-1 հաշվով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* national footballteams կայքում 
* Ուկրաինայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կայքում 

Կատեգորիա:1979 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուլիսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուրարտուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Ալեքսանդր Թադևոսյան

**Ալեքսանդր Յուրայի Թադևոսյանը** () հայ ֆուտբոլիստ է, որը հանդես է գալիս «Միկա» ֆուտբոլային ակումբում որպես պաշտպան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ալեքսանդր Թադևոսյանի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 

Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միկայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Վալերի Ալեքսանյան

**Վալերի Վազգենի Ալեքսանյան** (), հայ ֆուտբոլիստ։

## Ակումբային կարիերա
### Փյունիկ

Ալեքսանյանը ծնվել է քաղաք Երևանում։ Իր ֆուտբոլային կարիերան սկսել է Փյունիկ ֆուտբոլային ակումբի ակադեմիայում։ 200 թվականին, Ալեքսանյանը պայմանագիր ստորագրեց Փյունիկի հետ և 2011 թվականին սկսեց իր կարիերան 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006 թվականներին։ 2002-2004 թվականների ընթացքում նա խաղացել է նաև Փյունիկ 2-ի կազմում։

2014 թվականի վերջերին ավարտել է ֆուտբոլիստի կարիերան և անցել աշխատանքի «Բանանց» ակումբում որպես 2002 թ. ծնվածների մանկապատանեկան թիմի մարզիչ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Վալերի Ալեքսանյանի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 

Կատեգորիա:1984 ծնունդներ
Կատեգորիա:Գանձասարի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուլիսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 4 ծնունդներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Արմեն Տիգրանյան (ֆուտբոլիստ)

**Արմեն Տիգրանյանը** (), հայ ֆուտբոլիստ է, որը հանդես է գալիս «Ուլիս» ֆուտբոլային ակումբում որպես կիսապաշտպան։

## Ելույթներ
*[[2012]] թվականի [[մարտի 18]]-ի տվյալները*

## Նվաճումներ
*  **«Շիրակ»**
** **[[Հայաստանի Բարձրագույն խումբ (ֆուտբոլ)|Հայաստանի չեմպիոն]]**։ 2012/2013
** Արծաթե մրցանակակիր **[[Հայաստանի Բարձրագույն խումբ (ֆուտբոլ)|Հայաստանի Բարձրագույն խումբ]]**։ 2002
** Բրոնզե մրցանակակիր **Հայաստանի Բարձրագույն խումբ**։ 2003
** **Գավաթակիր [[Հայաստանի Անկախության Գավաթ]]**։ 2011/2012
** Ֆինալիստ**Հայաստանի Անկախության Գավաթ**։ 2006, 2011
** **Գավաթակիր [[Հակոբ Տոնոյանի անվան Սուպերգավաթ|Հայաստանի սուպերգավաթ]]**։ 2003
*  **«Փյունիկ»**
** **[[Հայաստանի Բարձրագույն խումբ (ֆուտբոլ)|Հայաստանի չեմպիոն]]**։ 2004, 2005, 2006, 2007
** **Գավաթակիր [[Հակոբ Տոնոյանի անվան Սուպերգավաթ|Հայաստանի սուպերգավաթ]]**։ 2004, 2005
** Ֆինալիստ**Հայաստանի սուպերգավաթ**։ 2006
*  **«Ուլիս»**
** Բրոնզե մեդալակիր **[[Հայաստանի Բարձրագույն խումբ (ֆուտբոլ)|Հայաստանի չեմպիոն]]**։ 2009, 2010

## Արտաքին հղումներ
* Արմեն Տիգրանյանի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 
* Էջը footballdatabase.eu 
* Էջը soccerway.com 

Կատեգորիա:1985 ծնունդներ
Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 27 ծնունդներ
Կատեգորիա:Շիրակի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուլիսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գանձասարի ֆուտբոլիստներ
Ռաֆայել Նազարյան

**Ռաֆայել Նազարյան** ()՝ հայ ֆուտբոլիստ, որը հանդես է եկել մի շարք հայկական, ինչպես նաև օտարերկրյա ֆուտբոլային ակումբներում։ Նազարյանը նաև հանդես է եկել Հայաստանի ազգային հավաքականում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Ռաֆայել Նազարյանի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 

Կատեգորիա:1975 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլային մարզիչներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Միկայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուրարտուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Իմպուլսի ֆուտբոլիստներ
Կարեն Ալեքսանյան

**Կարեն Համլետի Ալեքսանյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, որը հանդես է գալիս «Շիրակ» ֆուտբոլային ակումբում որպես կիսապաշտպան։

## Ազգային հավաքական
2002 թվականից 2008 թվականներին հանդես է եկել Հայաստանի հավաքականում։ Առաջին հանդիպումը անցկացրել է 2002 թվականի հունիսի 7–ին Անդորայի հավաքականի դեմ։ Ազգային հավաքականի կազմում անցկացրել է 24 հանդիպում։

## Ձեռքբերումներ
* **«[[Շիրակ (ֆուտբոլային ակումբ)|Շիրակ]]»**
*Հայաստանի չեմպիոն 1999, 2012/2013
* Հայաստանի փոխչեմպիոն 2000, 2003
* Հայաստանի գավաթակիր 2011/12
*Հայաստանի սուպերգավաթակիր 1996, 1999, 2003

**«[[Փյունիկ]]»** 
* Հայաստանի չեմպիոն 2004
* Հայաստանի գավաթակիր 2004
* Հայաստանի սուպերգավաթակիր 2004

**«Բանանց»**
* Հայաստանի գավաթի եզրափակչի մասնակից 2008
* Հայաստանի սուպերգավաթի մասնակից 2008

**«Ուլիս»**
* Հայաստանի առաջնության բրոնզե մեդալակիր 2009, 2010

**«Զիմբրու»**
* Մոլդովայի առաջնության արծաթե մեդալակիր 2002/03, 2005/06, 2006/07
* Մոլդովայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր 2003/04
* Մոլդավայի գավաթակիր 2002/03, 2003/04, 2006/07

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Կարեն Ալեքսանյանի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 

Ալեքսանյան, Կարեն
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Շիրակի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուլիսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուրարտուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Սամվել Մելքոնյան

**Սամվել Նորայրի Մելքոնյանը** (), հայ ֆուտբոլիստ է, որը հանդես է գալիս «Միկա» ֆուտբոլային ակումբում՝ որպես կիսապաշտպան։

## Ակումբային նվաճումներ

## Մասնագիտական ակումբային կարիերա

Աղբյուր ffa.am

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Սամվել Մելքոնյանի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 

Կատեգորիա:1984 ծնունդներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մարտի 15 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մետալուրգ Դոնեցկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միկայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուրարտուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Արմեն Շահգելդյան

**Արմեն Շահգելդյան** (), հայ ֆուտբոլիստ (հարձակվող), մարզիչ։

Արմեն Շահգելդյանը հայ ֆուտբոլիստ է, ով հանդես է եկել հայկական մի շարք ֆուտբոլային ակումբներում, ինչպես նաև օտարերկրյա ակումբներում։

## Կարիերա
Շահգելդյանը իր կարիերան սկսել է Երևանի «Արարատում»։

## Նվաճումներ
#### Անձնական

## Անձնական կյանք
Հայաստանի հավաքականի նախկին ֆուտբոլիստը երգչուհի Սոնա Շահգելդյանի քեռին է։

## Արտաքին հղումներ
* Արմեն Շահգելդյանի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Դինամո Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միկայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Համլետ Վլադիմիրի Մխիթարյան

**Համլետ Վլադիմիրի Մխիթարյան** (), հայ նախկին ֆուտբոլիստ, ֆուտբոլային մարզիչ։ Հանդես է գալիս Հայաստանի ազգային հավաքականում որպես կիսապաշտպան։

## Ակումբային կարիերա
2005 թվականին Համլետ Մխիթարյանը կարող էր պայմանագիր կնքել շոտլանդական «Հարթս» ակումբի հետ, սակայն դա այդպես էլ տեղի չի ունեցել։ 2006 թվականի հոկտեմբերին նա պայմանագիր է կնքել Թեհրանի ՊԱՍ ակումբի հետ, որը հանդես էր գալիս Իրանի առաջնության բարձրագույն լիգայում։ Առաջնության ավարտից հետո Մխիթարյանը տեղափոխվել է մայրաքաղաքային «Ռահ Ահան» ակումբ։ Երկու մրցաշրջան հետո նա ընդունել է Երևանի «Բանանցի» առաջարկն ու վերադարձել հայրենիք։ Սակայան չավարտելով մրցաշրջանը՝ նա կրկին մեկնել է Իրան՝ միանալով Գիլանի «Դամաշ» ակումբին։ Դրանից հետո նա մեկ մրցաշրջան հանդես է եկել «Պարսեհ Թեհրան» ակումբում, ապա տեղափոխվել «Գահար Զագրոս»։

## Կարիերան հավաքականում
1992 թվականին Համլետ Մխիթարյանն ԱՊՀ հավաքականի կազմում մասնակցել է Եվրոպայի պատանեկան առաջնությանը։

1994-2008 թվականներին հանդես է եկել Հայաստանի ազգային հավաքականում, որի կազմում իր նորամուտը կատարել է 1994 թվականի մայիսի 15-ին՝ մասնակցելով Միացյալ Նահանգների հավաքականի դեմ խաղին։

## Ձեռքբերումներ
 **[[Արարատ (ֆուտբոլային ակումբ, Երևան)|«Արարատ» (Երևան)]]**
* Հայաստանի չեմպիոն – 1993
* Հայաստանի գավաթակիր – 1993, 1994, 1995
* Հայաստանի գավաթի խաղարկության եզրափակչի մասնակից – 2001
 **«Կիլիկիա»**
* Հայաստանի չեմպիոն – 1995/96, 1996/97
* Հայաստանի գավաթակիր – 1995/96
* Հայաստանի սուպերգավաթակիր – 1997
* Հայաստանի սուպերգավաթի խաղարկության եզրափակչի մասնակից – 1996
 **ՄՏԶ Ռիպո**
* Բելառուսի գավաթակիր – 2005

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Համլետ Մխիթարյանի էջը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքում , , 
* 
* Ֆուտբոլիստի էջը footballdatabase.eu կայքում 
* Ֆուտբոլիստի էջը armfootball.tripod.com կայքում

Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուրարտուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլային մարզիչներ
Ռոբերտ Արզումանյան (դիվանագետ)

**Ռոբերտ Անդրանիկի Արզումանյան** (), խորհրդային և հայկական պետական ու կուսակցական գործիչ, դիվանագետ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1940 թվականի դեկտեմբերի 20-ին Երևանում։

* 1957 — ավարտել է Երևանի Շոթա Ռուսթավելու անվան միջնակարգ դպրոգը։
* 1964 — ավարտել է Երևանի Պետական Համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։
* 1964-1968 — ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի հրահանգիչ, բաժնի վարիչ։
* 1968-1972 — Հայաստանի երիտասարդական կազմակերպությունների կոմիտեի նախագահ (ՀԵԿ)։
* 1972-1975 — ՀԼԿԵՄ Կենտկոմի առաջին քարտուղար։ 
* 1975-1980 — Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության Լենինականի քաղաքային կոմիտեի առաջին քարտուղար։
* 1980-1984 — պատասխանատու պաշտոն էր զբաղեցնում ԽՄԿԿ Կենտկոմի աշխատակազմում։
* 1984-1986 — ՀԽՍՀ նախարարների խորհրդի նախագահի տեղակալ։
* 1986-1988 — Հայաստանի Կոմկուսի Կենտկոմի քարտուղար, բյուրոյի անդամ։
* 1988-1991 — արտասահմանյան երկրների հետ մշակութային կապերի և համագործակցության հայկական ընկերության (ԱԵՄԿ) նախագահ։
* 1991-2000 — Ալեքսանդրիայում (Եգիպտոս) Ռուսաստանի Դաշնության գլխավոր հյուպատոսության փոխդեսպան։ Համատեղությամբ՝ Եգիպտոսում ռուսական մշակութային կենտրոնի տնօրեն։

Ընտրվել է ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի և Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի պատգամավոր։

Նրա ակտիվ աջակցությամբ Հայաստանի երկրորդ խոշոր քաղաքում (Գյումրի) ստեղծվեցին ազգային մշակույթի, արվեստի և ճարտարապետության մի շարք առարկաներ՝ Կումայրի թանգարան-արգելոց, քանդակագործ-մոնումենտալիստ Սերգեյ Մերկուրովի տուն-թանգարան, Լենինականի պատմության թանգարան, ժողովրդական ճարտարապետության և քաղաքային կյանքի թանգարան (Ձիթողյանց տուն), երիտասարդական պալատ, գեղագիտական կրթության կենտրոն, Հայաստանի պետական թանգարանի Լենինական մասնաճյուղ և այլն։

Պարգևատրվել է Աշխատանքային Կարմիր Դրոշի շքանշանով, մեդալներով։

Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:2000 մահեր
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:1940 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 20 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ
Ռոբերտ Զեբելյան

**Ռոբերտ Արտակի Զեբելյան** (;), հայ ֆուտբոլիստ, հարձակվող։

## Կարիերա
### Ակումբային
Ֆուտբոլ խաղալ սկսել է Սոչիում, ապա մարզվել է Կրասնոդարի «Ցենտր Ռ» ֆուտբոլային ինտերնատում։ 2002/2003 թվականներին խաղացել է Սոչիի «Ժեմչուժինա» ակումբում, իսկ նրա կազմալուծումից հետո՝ «Սոչի 04» ակումբում։ 2006 թվականից խաղացել է «Կուբան» ակումբում։ 2006 թվականին դարձել է ակումբի լավագույն ռմբարկու (23 գոլ)։ Հրավիրվել է Ռուսաստանի երիտասարդական հավաքական, բայց մերժել է և որոշել է խաղալ Հայաստանում։ 2006 թվականի նոյեմբերի 15-ին առաջին անգամ խաղադաշտ է դուրս եկել Հայաստանի ազգային հավաքականի կազմում՝ մասնակցելո Ֆինլադիայի դեմ խաղին։ 2008 թվականի սկզբին «Բալթիկից» տեղափոխվել է «Խիմիկ»։2009/10 թվականներին նորից հանդես է եկել «Ժեմչուժինա Սոչի» ակումբում, որի հետ պայմանագիր էր կնքել 2009 թվականի փետրվարին։ 2011 թվականի սկզբին ազատ գործակալի կարգավիճակով տեղափոխվել է Մինսկի «Դինամո» ակումբ։ 2011 թվականի հուլիսի 9-ին պայմանագիր է կնքել Ղազախստանի չեմպիոն Կոստանայի «Տոբոլ» ակումբի հետ։ Մրցաշրջանի ավարտին լքել է ակումբը։

### Հավաքականում
2006 թվականից հանդես է եկել Հայաստանի հավաքականում, որի կազմում իր վերջին խաղն անցկացրել է 2008 թվականին։ 2011 թվականի մարտին հավաքականի գլխավոր մարզիչ Վարդան Մինասյանը նորից հրավիրել է Ռոբերտին՝ նախապատրաստվելու Ռուսաստանի հավաքականի դեմ խաղին։

## Ձեռբերումներ
* Ռուսաստանի առաջին դիվիզիոնի արծաթե մրցանակակիր – 2006
* Ռուսաստանի գավաթի խաղարկության լավագույն ռմբարկու – 2009, 3 գոլ (Ալեքսանդր Կերժակովի հետ միասին)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Профиль игрока на сайте УЕФА 
* 
* 
* 
* Профиль на сайте footballdatabase.eu
* Интервью на сайте болельщиков ФК «Жемчужина-Сочи» 
* 

Կատեգորիա:Խիմկիի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Գալուստ Պետրոսյան

**Գալուստ Պետրոսյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, հարձակվող։ Հանդես է եկել Հայաստանի ազգային հավաքականում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գալուստ Պետրոսյանի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 

Կատեգորիա:1981 ծնունդներ
Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 5 ծնունդներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Արա Հակոբյան

**Արա Խաչատուրի Հակոբյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, որը հանդես է գալիս «Ուլիս» ֆուտբոլային ակումբում որպես հարձակվող։

## Նվաճումներ
#### Անձնական

## Արտաքին հղումներ
* Արա Հակոբյանի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 

Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մետալուրգ Դոնեցկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միկայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուլիսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուրարտուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Արամ Հակոբյան (ֆուտբոլիստ)

**Արամ Խաչատուրի Հակոբյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, որը հանդես է գալիս «Էրեբունի-Դիլիջան» մարզական ակումբի «Իմպուլս» ֆուտբոլային թիմում որպես հարձակվող։

## Նվաճումներ
#### Անձնական

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արամ Հակոբյանի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 

Կատեգորիա:Իմպուլսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուլիսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուրարտուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Էդգար Մանուչարյան

**Էդգար Մանուչարյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, հանդես է գալիս Եկատերինբուրգի «Ուրալ» ֆուտբոլային ակումբում որպես հարձակվող։

## Կարիերա
Էդգար Մանուչարյանը ծնվել է 1987 թվականին հունվարի 19-ին, Երևանում, Հայաստան։ Հայրը Փյունիկ 2 թիմի նախկին մարզիչն է, եղբայրը՝ Խորեն Մանուչարյանը, այժմ հանդես է գալիս Ալաշկերտում։ 
Արդեն 15 տարեկանում Էդգար Մանուչարյանը հանդես էր գալիս Հայաստանի մինչև 17 տարեկանների հավաքականում, իսկ 2002-2004 թվականների ընթացքում Փյունիկի կազմում 3 անգամ դարձավ Հայաստանի առաջնության հաղթող։ 2004 թվականին 22 խաղում դառնալով 21 գոլի հեղինակ՝ Էդգարը դառնում է Հայաստանի առաջնության գլխավոր ռմբարկու։ 
Երիտասարդ տաղանդավոր ֆուտբոլիստով սկսում է հետաքրքրվել հոլանդական Այաքսը։ 
2004 թվականի դեկտեմբերին Մանուչարյանը մեկնում է Այաքս՝ փորձաշրջան անցնելու, սակայն վնասվածքի պատճառով տեղափոխությունը կայացավ միայն ամռանը։ 
Սեպտեմբերի 18-ին Այաքսի կազմում Էդգարն իր նորամուտն է նշում Հոլանդիայի առաջնությունում, որտեղ իր նոր թիմը 4-2 հաշվով պարտություն է կրում ԱԶ Ալկմարի հետ խաղում։ Նոյեմբերի 2-ին Էդգարն իր առաջին գոլն է խփում Այաքսի կազմում՝ Աուստրիայի հետ Եվրոպայի գավաթի շրջանակներում կայացած հանդիպման ժամանակ։ 
2005/2006 մրցաշրջանում Էդգարը մասնակցում է առաջնության 4 խաղերի, ինչպես նաև դառնում է Հոլանդիայի գավաթակիր։ 
2006 թվականի ընթացքում Էդգար Մանուչարյանի նկատմամբ սկսում են հետաքրքրություն ցուցաբերել Լիոնի Օլիմպիկը և Բենֆիկան, սակայն 2007 թվականի սկզբին Այաքսը Մանուչարյանի հետ պայմանագիրը երկարաձգում է մինչև 2011 թ-ը։ 
2007/2008 մրցաշրջանի ընթացքում Այաքսի հիմնական կազմում Մանուչարյանը չմասնակցեց և ոչ մի հանդիպման։ Փոխարենը նա հանդես էր գալիս Այաքսի երկրորդ թիմում։ 
2009 թվական օգոստոսի 6-ին Էդգարը վարձավճարով տեղափոխվում է Հոլանդիայի առաջին խմբի առաջնությունում հանդես եկող Հարլեմ ակումբ։ 6 ամիս անցկացնելով իր նոր թիմում՝ Էդգարը 17 խաղում դարձավ 6 գոլի հեղինակ։ 2010 թվական հունվարի 25-ին Հարլեմը սնանկանում է, իսկ Էդգարը վերադառնում է Այաքս։ Քիչ անց՝ փետրվարի 3-ին, Էդգարը վարձավճարով տեղափոխվում է Հոլանդիայի առաջին խմբի առաջնությունում հանդես եկող մեկ այլ թիմ՝ Ապելդորն։ Իր նոր թիմի կազմում Էդգարը նորամուտը նշում է գոլով, իսկ մեկ շաբաթ անց Էդգարն աչքի է ընկնում հետ-տրիկով։ 
2010 թվականին Էդգարը խզում է Այաքսի հետ մինչև 2011 թվականին նախատեսված պայմանագիրը և ազատ խաղացողի կարգավիճակով միանում է Փյունիկին։ 2011 թվական ձմռանը՝ տրանսֆերային պատուհանի ժամանակ Էդգար Մանուչարյանի նկատմամբ հետաքրքրություն է ցուցաբերում ուկրաինական Կարպատներ ակումբը, սակայն տեղափոխությունը չի կայանում, և խաղացողը 3 տարվա պայմանագիր է կնքում Փյունիկի հետ։ 2011 թվական ամռանը տեղափոխվում է Ռուսաստանի առաջնության 1-ին խմբում հանդես եկող Ուրալ ակումբ։

## Նվաճումներ
#### Անձնական

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Էդգար Մանուչարյանի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 
* Էդգար Մանուչարյանի կենսագրությունը

Կատեգորիա:Այաքսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուրալի ֆուտբոլիստներ
Հրայր Մկոյան

**Հրայր Մկոյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, հանդես է եկել նախ Շիրակ ակումբում, այնուհետև տեղափոխվել է Երևանի «Արարատ» ակումբ, որի կազմում նվաճել է Հայաստանի փոխչեմպիոնի կոչումը։ 2012 թվականին հանդես է եկել Սպարտակ Նալչիկ ֆուտբոլային ակումբում, ապա վերադարձել է Շիրակ։ 2009 թվականից հանդիսանում է նաև ֆուտբոլի Հայաստանի ազգային հավաքականի անդամ։

## Ակումբային կարիերա
### Արարատ
Մկոյանը իր երիտասարդական կարիերան անցկացրել է Շիրակում։ Իսկ առաջին թիմում սկսել է խաղալ 18 տարեկանից։ Այնուհետև առաջարկ է ստանում Արարատ ֆուտբոլային ակումբից և տեղափոխվում։ Ընդհանուր առմամբ Արարատում անցկավնում է 47 խաղ։
### Ուլիս
2009 թվականին Մկոյանը վարձավճարով տեղափոխվում է Երևանի Ուլիս, ում հետ նա գրավում է 3-րդ տեղը Հայաստանի առաջնությունում։ Դրանից հետո Մկոյանը կնքում է երկամյա պայմանագիր Երևանի Միկայի հետ։
### Միկա
2009 թվականի դեկտեմբերին, պարզ էր դառնալու Հայաստանի լավագույն ֆուտբոլիստի անունը։ Այդ անվանկարգում երկրորդ տեղը տեղը զբաղեցրեց Հրայր Մկոյանը՝ առաջին տեղը զիջելով Հենրիխ Մխիթարյանին։
### Սպարտակ Նալչիկ
2012 թվականի հուբարի 12-ին Մկոյանը պայմանագիր կնքեց Նալչիկի Սպարտակի հետ։ Մկոյանը ակումբը լքեց ազատ գործակալի կարգավիճակով։
### Շիրակ
Մկոյանը վերատարձավ այն ակումբ, որտեղ սկսել էր իր կարիերան։ Պայմանագիրը կնքվեց 6 ամսով։
### Դինամո
2013 թվականին Մկոյանը վարձավճարով տեղափոխվեց Չեխական Դինամո ակումբ։ Գլխավոր մարզչի խոսքերով Մկոյանը լավ տպավորություն թողեց կարճ ժամանակում։
### Էսթեղլալ
2014 թվականի հունիսի 16-ին Մկոյանը տեղափոխվեց Իրանի Էսթեղլալ։

## Ակումբային նվաճումներ

## Մասնագիտական ակումբային կարիերա

Աղբյուր ffa.am

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հրայր Մկոյանի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 

Կատեգորիա:1986 ծնունդներ
Կատեգորիա:Արարատ-Արմենիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Միկայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Շիրակի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուլիսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 2 ծնունդներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Գանձասարի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սպարտակ Նալչիկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ալաշկերտի ֆուտբոլիստներ
Վահագն Մինասյան

**Վահագն Մինասյանը** (), հայ ֆուտբոլիստ է, որը հանդես է գալիս «Փյունիկ» ֆուտբոլային ակումբում որպես պաշտպան։

## Ակումբային նվաճումներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Վահագն Մինասյանի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 

Կատեգորիա:1985 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 25 ծնունդներ
Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Արթուր Ոսկանյան

**Արթուր Աշոտի Ոսկանյան** (), հայ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Հայաստանի հավաքականի նախկին խաղացող։ 2011 թվականի օգոստոսի 13-ին անցկացրել է իր վերջին խաղը, որից հետո անցել է մարզչական աշխատանքի, ավարտել է կարիերան։

## Ակումբային կարիերա
Արթուր Ոսկանյանն իր կարիերան սկսել է Էջմիածնի «Զվարթնոց» ակումբում, որի կազմում առաջին սեզոնի ընթացքում մասնակցել է 11 խաղի։ Այդ ժամանակ նա դեռ 17 տարեկան էր։ Հաջորդ սեզոնի ընթացքում թիմը չի կարողանում պահպանել իր տեղը հաջորդ սեզոնում, և Ոսկանյանը տեղափոխվում է Երևանի «Վան» ակումբ։ «Վանի» կազմում խաղացել է երկու սեզոն, իսկ 1996/97 սեզոնից հետո ակումբը կազմալուծվում է։

1998 թվականին Ոսկանյանը դառնում է Արարատի «Ցեմենտ» ակումբի խաղացող, որի կազմում արժանանում է չեմպիոնական գավաթի՝ իրականացնելով ոսկե դուբլ։ Թիմային նվաճումներից բացի՝ Ոսկանյանն արժանացել է նաև անհատական մրցանակների՝ քվեարկության արդյունքնում ճանաչվելով 1998 Հայաստանի լավագույն ֆուտբոլիստ։

## Կարիերան հավաքականում
Հավաքականի կազմում առաջին խաղը տեղի է ունեցել 1999 թվականի մարտի 27 տնային մարզադաշտում Ռուսաստանի հավաքականի դեմ (Եվրո-2000)։ Այդ խաղում Հայաստանի հավաքականը պարտություն է կրում 0։ 3 հաշվով։ Հայաստանի հավաքականի կազմում Արթուրն անցկացրել է 52 խաղ, որոնց ընթացքում խփել է մեկ գոլ Մալթայի հավաքականի դեմ խաղի ժամանակ։

## Նվաճումներ
*  **«Սպարտակ» (Երևան)**
* *թիմային*
** **Հայաստանի չեմպիոն** - 1998
** **Հայաստանի առաջնության բրոնզե մեդալ** - 2001
** **Հայաստանի գավաթակիր**- 1998
** **Հայաստանի սուպերգավաթակիր** - 1998
* անձնական
** **Հայաստանի տարվա ֆուտբոլիստ** - 1998
*  **«Բանանց»**
** **Հայաստանի առաջնության բրոնզե մեդալակիր** - 2002
** **Հայաստանի առաջնության արծաթե մեդալակիր** - 2010
** Հայաստանի գավաթի խաղարկության եզրափակչի մասնակից - 2009, 2010
** Հայաստանի սուպերգավաթի խաղարկության եզրափակչի մասնակից - 2010
*  **«Փյունիկ»**
** **Հայաստանի չեմպիոն** - 2005, 2006
** Հայաստանի գավաթի խաղարկության եզրափակչի մասնակից - 2006
** **Հայաստանի սուպերգավաթակիր** - 2005
** Հայաստանի սուպերգավաթի խաղարկության եզրափակչի մասնակից - 2006
*  **«Արարատ» (Երևան)**
** Հայաստանի գավաթի խաղարկության եզրափակչի մասնակից - 2007

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Արթուր Ոսկանյանի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 
* Էջը footballdatabase.eu կայքում 
* Էջը armfootball.tripod.com կայքում 
* Էջը soccerway.com կայքում 

Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուրարտուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Մանազկերտ

**Մանազկերտ**, գյուղաքաղաք Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի Ապահունիք գավառում, Արածանիի միջին հոսանքում, ձախ ափին։

Եղել է Ապահունիք գավառի կենտրոնը, Մանավազյան նախարարների աթոռանիստը։

Մանազկերտի դաշտը պատված է հարթ, մի քանի շերտից բաղկացած սև քարերով։ Մատենագրության մեջ Մանազկերտը հիշատակված է որպես գյուղ, գյուղաքաղաք կամ բերդաքաղաք։

Հայկական հնագույն ավանդության համաձայն, մ.թ.ա. 2020 թվականին՝ Հայկ Նահապետի որդի Մանավազը հիմնադրել է Մանազկերտը և անվանել Մանավազակերտ, որը հետագայում կրճատ ձևով կոչվել է Մանազկերտ։ Ենթադրվում է նաև, որ Մանազկերտը Վանի առաջին թագավոր Արամեի նույն Արզաշկուն մայրաքաղաքն է՝ հիմնադրված մթա 9-րդ դարի առաջին կեսին։ Ենթադրվում է, որ Մանազկերտը հիմնադրել է  Մենուա Հայկազունի թագավորը (մ.թ.ա. մոտ 810-786)։

Այստեղ պահպանվել են Մենուայի սեպագիր մի քանի արձանագրություններ, որոնք զետեղված են ուրարտական արձանագրությունների ժողովածուներում։ Մինչև IV դ Մանազկերտին տիրել են Մանավազյանները։ Այս տոհմի բնաջնջումից հետո Հայոց թագավոր Խոսրով Բ Կոտակը Մանազկերտը գավառով հանդերձ, պարգևել է Աղբիանոսյան տոհմին, որը Մանազկերտը դարձել է եպիսկոպոսանիստ քաղաք։ Բյուզանդական Հովհաննես Սկիլիցես պատմագիր (XI դ) հաղորդում է, որ Մանազկերտը եղել է ամենաամուր և անառիկ քաղաք ամբողջ Հայաստանում և ունեցել է սև քարից կառուցած եռաշար, աշտարակավոր ամրակուռ պարիսպներ՝ 5 դարպասներով։

XI-XIII դդ Մանազկերտը Շահ ի-Արմենների ամիրայության երկրորդ կենտրոնն էր և իր նշանակությամբ զիջում էր միայն աթոռանիստ Խլաթ քաղաքին։ Մանազկերտում զարգացած են եղել արհեստները, ներքին ու արտաքին առևտուրը։ Արածանիի հովտով ու Մանազկերտի դաշտով անցող ճանապարհով այն կապված էր Հայաստանի մի շարք քաղաքների հետ։
մինի|400x400փքս|Հայաստանի Մանազկերտ քաղաքի և Սիփան լեռան տեսարանը հյուսիսից, 1901թ.

968 թվականին բյուզանդական զորքը գրավել է Մանազկերտը։ 1000 թվականին Վասիլ կայսրը այն նվիրել է Արծրունի իշխաններին։ 1054 թվականին Մանազկերտի վրա են հարձակվել սելջուկները՝ սուլթան Տուղրիլի գլխավորությամբ։ Մանազկերտի կայազորն ու բնակիչները, Վասակ իշխանի ղեկավարությամբ, սելջուկյան զորքին հարկադրել են նահանջել։ Հյուսիսային Հայաստանը ամբողջապես գրավելով՝ սելջուկյան զորքերը 1071 թվականի օգոստոսի 10-ին Մանազկերտում ընդհարվել են բյուզանդական, հայկական և այլ զորքերի հետ, սելջուկներն ավերել, կողոպտել եմ Մանազկերտը, սրի մատնել բնակչությանը, որից հետո քաղաքը շարունակ անկում է ապրել՝ աստիճանաբար վերածվել սովորական գյուղաքաղաքի։

1915 թվականին ունեցել է 5000 բնակիչ, մեծ մասամբ՝ հայեր, որոնք զբաղվել են հացահատիկի մշակությամբ, մասամբ՝ առևտրով և արհեստագործությամբ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո վերածվել է անշուք գյուղի։ 1915 թվականի Մեծ եղեռնից հետո Մանազկերտի հայ բնակչությունը ևս ենթարկվեց կոտորածների ու տեղահանման, և այնտեղ դադարեց հայկական կյանքը։

## Տես նաև
* Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ վանք (Մանազկերտ)
*http://www.planeta.am/?module=article&utility=show_tour&id_article=215&lang=arm&id_category=23&type=places 

Կատեգորիա:Տուրուբերանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Ուլֆ Էկման

**Ուլֆ Էկման** (), հոգևոր քարոզիչ, «Կյանքի Խոսք» հոգեգալստական-խարիզմատ  ուղղությանը պատկանող կրոնական կազմակերպության  հիմնադիր։

Ուլֆ Էկմանը ծնվել է 1950 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Գյոթեբորգ քաղաքում։ 1970 թվականի մայիսի 28-ին՝ դպրոցն ավարտելու նախօրեին, նա դառնում է բողոքական հետևորդ։ Ապա ընդունվում է Ուպսալայի համալսարան, որտեղ ուսումնասիրում է ազգագրություն, պատմություն և աստվածաբանություն։ 1976 թվականի գարնանը նա հանդիպում և շուտով ամուսնանում է բողոքական միսիոների դուստր Բիրգիտա Նիլսոնի հետ։ 1979 թվականին Ուլֆ Էկմանը դառնում է Շվեդիայի Լյութերանական եկեղեցու հոգևոր սպասավոր։ Մի քանի տարի Ուպսալայի համալսարանում ծառայում է որպես քահանա։ Սակայն, նրա քարոզները չեն գոհացնում եկեղեցական ղեկավարությանը, որի հետևանքով Էկմանին ազատում են համալսարանի քահանայի պաշտոնից։

Այնուհետև նա իր ընտանիքի հետ միասին մեկնում է ԱՄՆ և մեկ տարի սովորում «Ռեմա»–ում, որը դասական հոգեգալստական աստվածաբանության կենտրոնն է ԱՄՆ-ում և, կարելի է ասել, նաև աշխարհում։ 1983 թվականին Ուլֆ Էկմանը պաշտոնապես լքում է Շվեդիայի Լյութերանական եկեղեցին և Ուպսալայում հիմնում «Կյանքի Խոսք» տեղական հոգեգալստական կազմակերպությունը ու Աստվածաշնչյան դպրոցը, որը հիմնադրման օրից տվել է շուրջ 10 000 շրջանավարտ։ Կազմակերպությունը հետագայում  դպրոցներ է հիմնում ևս ինը երկրներում, ինչպիսիք են Ռուսաստանը, Ալբանիան, Իսրայելը, Սինգապուրը և այլն։

Հովիվ Ուլֆ Էկմանի առաջնորդությամբ՝ Ուպսալայի «Կյանքի Խոսք» կազմակերպությունը 1989 թվականից ակտիվորեն սկսում է զբաղվել միսիոներական գործունեությամբ։ Մի քանի տարվա ընթացքում Արևելյան Եվրոպայի երկրներում և Ռուսաստանի Դաշնությունում հիմնվում են 700-ից ավելի կենտրոններ, որոնք այս կամ այն չափով հանդիսանում էին «Կյանքի Խոսք»-ի միսիոներական աշխատանքի արդյունք։ Ուլֆ Էկմանը որպես Ուպսալայի «Կյանքի Խոսք» կազմակերպության գլխավոր տնօրեն շարունակում է ծառայել մինչև 2000 թվականը, երբ այդ պաշտոնը հանձնելով օգնական Ռոբերտ Էկին, ինքը ստանձնում է «Կյանքի Խոսք»-ի միջազգային հեղինակության բարձրացման գործը։ Առ այսօր նա իրականացնում է ակտիվ քարոզչական գործունեություն, պարբերաբար համաժողովներ է անցկացնում բողոքական հովիվների և առաջնորդների մասնակցությամբ, դասավանդում է հոգևոր ուսուցման խոշոր կենտրոններում։ Նա հանդիսանում է ԱՄՆ-ի Օրալ Ռոբերտսի համալսարանի (Oral Roberts University) հոգաբարձուների խորհրդի անդամ, ինչպես նաև հիշյալ համալսարանի հետ համատեղ Ուպսալայում հիմնադրված Livets Ord (Կյանքի Խոսք) բարձրագույն ուսումնական հաստատության նախագահը։

Ուլֆ Էկմանը հեղինակ է շուրջ 40 գրքերի, որոնք թարգմանված են աշխարհի բազմաթիվ լեզուներով։ Նրա աստվածաշնչյան ուսուցումները բովանդակող միլիոնավոր տեսա- և լսաժապավեններ, CD և DVD սկավառակներ Ուպսալայի «Կյանքի Խոսք»–ից տարածվում են աշխարհով մեկ։

Այժմ նա  դարձել է Կաթոլիկ Քրիստոնյա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ուփսալայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Շվեդ կրոնական գործիչներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի կոմունիստներ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական հոգևոր առաջնորդներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ կրոնական գործիչներ
Մանդակունիներ

**Մանդակունիներ**՝ նախարարական տոհմ Հին Հայաստանում։ Ըստ ավանդության Մանդակունի անունն առաջացել է տոհմի հիմնադիր նախնի Միանդակի անունից, որին Վաղարշակ թագավորը շնորհել էր նախարարի աստիճան և կարգել արքունի որսերի գործակալ։

3-րդ դարի 2-րդ կեսին Սասանյանների հրամանով Մանդակունիները սրատվում են, որովհետև Հայոց թագավոր Խոսրով Ա Մեծի սպանությունից հետո արքայազն Տրդատ մանկան դայակը՝ Արտավազդ Մանդակունին նրան փախցրել էր հռոմեական արքունիք։ Տրդատ Գ Մեծի գահակալումից հետո Հայոց զորքերի սպարապետությունը հանձնարարվեց Արտավազդ Մանդակունուն, որը շուտով զոհվեց կովկասյան ցեղերի դեմ մղած մարտերից մեկի ժամանակ։ 5-րդ դարից Մանդակունիները տիրում էին ասպարեզից հեռացած Արշամունիների տոհմական Արշամունիք գավառը։

Ըստ Սահակյան Գահնամակի, Մանդակունիներն արքունիքում զբաղեցրել են 47-րդ բարձը։ Իսկ ըստ Զորանամակի, Հայոց բանակը համալրել են 300 մարտիկով։ Վարդանանց պատերազմի ժամանակ Պարսկաստանում ատյանի կանչված հայ նախարարների թվում էին Մանդակունի Սահակ և Փարսաման եղբայրները։ Նույն դարի հայտնի դեմքերից էր Հովհաննես Ա Մանդակունի կաթողիկոսը։

Կատեգորիա:Մանդակունիներ
Արթուր Մինասյան

**Արթուր Հ. Մինասյանը** (), հայ ֆուտբոլիստ է, որը հանդես է գալիս լեհական «Ռեսովիա» ֆուտբոլային ակումբում որպես կիսապաշտպան։ Արթուրը Հայաստանի հավաքականում անցկացրել է 11 հանդիպում։

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
* Արթուր Հ. Մինասյանի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 

Կատեգորիա:1977 ծնունդներ
Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հունիսի 4 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ուրարտուի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ