Գեբիլդբրոտ

**Գեբիլդբրոտ** (Gebildbrot) հաց կամ հրուշակեղեն է, որն ունի պատկերավոր ձևեր, ինչպիսիք են մարդ, նապաստակ, թռչուն կամ խմորի այլ հյուսվածքներ։ Ավանդաբար այս հրուշակեղենը պատրաստվում և օգտագործվում է տոնական օրերին, որոնք կապված են եկեղեցական տարվա հետ։

## Պատմություն
Հուղարկավորության հին արարողությունների ժամանակ համեմված հաց էին ուտում՝ չար ոգիներից պաշտպանվելու համար։

«Գեբիլդբրոտ» տերմինը (գերմաներենից թարգմանաբար նշանակում է «ձևավորված հաց») առաջին անգամ օգտագործել է գերմանացի պատմաբան և ֆոլկլորիստ Էռնստ Լյուդվիգ Ռոխհոլցը (1809–1892): 1974 թվականին հրատարակված Գերմանական Ֆոլկլորի բառարանը քննադատաբար է վերաբերվում 19-րդ դարի «ժողովրդական միսթոլոգների» տեսակետներին, թեև մանրամասն ներկայացնում է դրանք։ Ավելի շուտ, պետք է հաշվի առնել «արտադրողի անձնական ստեղծագործական մղումները և հացթուխների քմահաճույքները» կամ թխման գործընթացի պահանջները (անցքեր, բաժանումներ)։

Ամենատարածված հրուշակեղենը պատրաստվում է խմորիչով խմորից, որի մասին վկայություններ կան 15-րդ դարից։ Մոտ 1700 թվականին խմորիչի մշակումները հիմնականում ուղղված էին գարեջրագործների և օղի արտադրողների կարիքներին և քիչ էին հարմար հացթուխների համար։ Միայն 19-րդ դարում գարեջրագործության նոր տեխնոլոգիաները բավարար քանակությամբ հացի խմորիչ հասանելի դարձրին։ Այս փաստը հերքում է նախաքրիստոնեական պաշտամունքային տեսությունները։

## Հայտնի Գեբիլդբրոտներ
thumb|Գեբիլդբրոտ
* Միննե դի Սանտ’Ագատա (Minne di Sant’Agata)
* Պրեցելներ (սկզբնական շրջանում պատրաստվում էին Պահքի շրջանում)
* Խմորիչով հյուսված հացեր
* Աախենի Պրինտեն (Aachener Printen)
* Մեղրահաց՝ սրտերի, աստղերի, արևի, լուսնի տեսքով
* Մեղրահաց մարդիկ՝ տարբեր տոների համար, օրինակ՝ Սուրբ Հովհաննեսի հաց, «Կլաուզենման» Սուրբ Նիկոլայի օրվա համար
* Սպեկուլաաս (Speculaas)՝ Գեբիլդբրոտի ամենատարածված տեսակներից մեկը։ Այս հարթ թխվածքաբլիթները պատրաստվում են համեմունքներով կարճ խմորից և ավանդաբար պատրաստվում են Սուրբ Նիկոլայի օրվա կապակցությամբ Նիդերլանդներում, Բելգիայում, Լյուքսեմբուրգում, ինչպես նաև Գերմանիայում և Ավստրիայում՝ Սուրբ Ծննդյան շրջանում։
* Սուրբ Ագաթայի հաց՝ Սուրբ Ագաթայի օրվա համար (փետրվարի 5)։ Մինչդեռ Գերմանիայում պատրաստվում են Սուրբ Ագաթայի հացեր (կամ բուլկիներ), Իտալիայում, հատկապես Սիցիլիայում, տարածված են կրծքերի տեսքով հատուկ քաղցրավենիքներ, որոնք կոչվում են «Միննի դե վիրջինե» կամ «Միննե դի Սանտ’Ագատա» (Սուրբ Ագաթայի կրծքեր)։ Սուրբ Ագաթայի հացը սովորաբար օրհնվում է քահանայի կամ սարկավագի կողմից հացաբուլկեղենի խանութում՝ վաճառելուց առաջ։
* Տարբեր զատկական հացեր
* Զատկական գառ՝ դրոշակով
* Տարբեր թխվածքաբլիթներ՝ թռչունների տեսքով, Համբարձման տոնի համար
* Շվեդիայում՝ զաֆրանով բուլկիներ տարբեր ձևերով, որոնք հայտնի են որպես Լուսսեկատեր (Lussekatter) և պատրաստվում են Սուրբ Լուսիայի օրվա համար։
* Որոշ տարածաշրջաններում Սուրբ Հեդվիգի օրվա կապակցությամբ պատրաստվում են այսպես կոչված Հեդվիգսոլեն (Սուրբ Հեդվիգի կոշիկի ներբաններ)։ Այս հրուշակեղենը ծագում է Սուրբի սովորությունից՝ քայլել բոբիկ և կոշիկները ձեռքին պահել, քանի որ նրա խոստովանահայրը նրան հրամայել էր «կոշիկներ կրել»։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն

* Inge Carius: *Gebildbrot. Brauchtum im Jahres- und Lebenslauf.* Langewiesche, Königstein 1986, ISBN 3-7845-6260-4.
* Hans Jürgen Hansen (Hrsg.): *Kunstgeschichte des Backwerks. Geschichte und Entwicklung der Gebäckarten und ihrer Formen*. Stalling Verlag, Hamburg / Oldenburg 1968, S.&nbsp;31–42.
* Max Höfler: *Ostergebäcke. Eine vergleichende Studie der Gebildbrote zur Osterzeit* (Zeitschrift für österreichische Volkskunde. Supplement-Heft IV zum XII. Jahrgang 1906). Verlag des Vereines für österr. Volkskunde, Wien 1906.

Կատեգորիա:Ազգագրագիտություն
Կատեգորիա:Կրոնի պատմություն
Կատեգորիա:Սնունդը կրոնում
Կատեգորիա:Իտալական խոհանոց
Կատեգորիա:Գերմանական խոհանոց
Կատեգորիա:Շվեդական խոհանոց
Կատեգորիա:Թխվածքաբլիթներ