Արդիպիտեկ

**Արդիպիտեկ** (), հոմինիդների հնագույն ցեղ, որը բնակվել է վաղ պլիոցենում մոտ 4,4 միլիոն տարի առաջ։

Ատամների նմանության պատճառով ավստրալոպիտեկը համարվում է մարդու հնագույն նախնիներից մեկը։ Բացի այդ Ադրիպիտնե ոտնաթաթում կար լրացուցիչ ոսկոր(os peroneum), որը ներկայումս բացակայում է։ Երբեմն արդիպիտեկները վաղ ավստրալոպիտեկներին են դասվում։

## Տեսակներ
thumb|left|Արդիպիտեկի գանգը (Ardipithecus ramidus): Գտածոյի անվանումը՝ Արամիս ԱՐԱ-VP-6/500: Գտածոյի վայրը և ժամանակը՝ Եթովպիա, 1993 թվԿն: Հասակը՝ 1 մետր, ուղեղի ծավալը՝ 300 սմ3: Գտածոյի տարիքը՝ 4,4 մլն տարի։ Տեսակների գոյության ժամանակը՝ 4․51-4.32 մլն տարի առաջ:|281x281px
Մինչ այժմ նկարագրվել է միայն երկու տեսակ՝ Ardipithecus ramidus և Ardipithecus kadabba։ Վերջինը  համարվում էր A. ramidus- ի ենթատեսակ, բայց վերջերս Եթովպիայում հայտնաբերված ատամների ձևը դարձավ  հատուկ տեսակ։ Բոլոր մնացորդները հայտնաբերվել են Արևելյան Աֆրիկայում։

### Ardipithecus ramidus
A. ramidus կմախքի բեկորներն առաջին անգամ հայտնաբերվել են 1990-ականներին։ Նրանց տարիքը որոշվել է հրաբխային ապարներից վեր ու վար ընկած 4,4 մլն տարիներով։

Թիմոթի Ուայթի ղեկավարությամբ արշավախումբը գտել է A.ramidus-ի առաջին 17 բեկորները, ներառյալ վերին և ստորին ծնոտները, ատամները և ձեռքերի ոսկորները։ 1994 թվականին մնացորդները կազմում էին ամբողջական կմախքի մոտ 45% -ը։

Ոտքերի ոսկորների առանձնահատկությունները ցույց են տալիս, որ քայլում էին։ Ardipithecus ramidus կմախքի հոդի վերլուծությունը նաև ցույց է տվել, որ արդիպիտեկները ուղիղ կանգունն էին։

Հետազոտողները հայտնաբերված կմախքի տիրոջը անվանել են «Արդի», որը աֆարերենով նշանակում է երկիր։

Արդիպիտեկներն ապրում էին արևադարձային անտառներում, ունակ էին ուղղածիգ քայլելու (սակայն կարող էին նաև բարձրանալ ծառերի վրա) և սնվում էին մրգերով ու ընկույզով։ Արդիպիտեկների գանգը միջանկյալ դիրք է զբաղեցնում  և ավստրալոպիտեկների միջև։

### Ardipithecus kadabba
ապրել են մինչև 5,8 -ից 5,2 մլն տարի առաջ։ Աֆարերեն տեսակի անվանումը նշանակում է «ընտանիքի ընդհանուր նախնին»։ Մինչև 2009 թվականը ենթադրվում էր, *A. kadabba*  շիմպանզեի և մարդկանց ամենավաղ նախնիներից է, այժմ, արդիի  մանրամասն ուսումնասիրությունից հետո, շիմպանզեի և մարդու գծերի միջև սահմանվեց շատ տարբերություններ 7 միլիոն տարի առաջ գծվեց սահմանագիծ։

## Ապրելակերպ
Դատելով ոսկորների մեծությունից արդիպիտեկներն իրենց չափերով նման էին շիմպանզեի։ A. ramidus բութ մատի կառուցվածքը բնորոշ է երկոտանի արարածներին, չնայած արդիպիտեկուսն ապրում էր ջրային դաշտերում, այլ ոչ թե անտառներում կամ սավաննաներում, որտեղ բիփեդալիզմը կարող էր լինել էվոլյուցիոն առավելություն։

Վերջերս հայտնաբերված GWM67 / P2- ի կմախքի բրածոները և կոճի և բութ մատի մնացորդները Եթովպիայում  հաստատում են Ardipithecus ramidus-ի կրկնակի ադապտացիան։

## Քննադատություն
* Չնայած առաջին հայտնագործությունները կատարվել են դեռ 1992-1993 թվականներին, դրանց մեծ մասը հատուկ գրականության մեջ նկարագրվել է միայն 2009 թվականին (ամենաընդգրկուն կմախքը ՝ ARA — VP-6/500 (արդի) կմախքը)։
* Արդիպիտեկի ոտնաթաթի վրա շիմպանզեի բութ մատը գրեթե ուղիղ անկյան տակ է մնացած մատերի մոտ, Ի տարբերություն մարդկային ոտնաթաթի .

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* *Դրոբիշևսկի Ս. Վ.* Արդիփիթեկ ռամիդուսի գտածոյի մասին
* BBC News: Amazing hominid haul in Ethiopia
* NY Times: Two Splits Between Human and Chimp Lines Suggested
* Minnesota State University
* Archaeology info 
* 
* ամսագրի հատուկ թողարկում «Science» նվիրված արդիպիթեքին
* 
* 

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մարդկային էվոլյուցիա