Նորածնային հերպես

**Նորածինների սիմպլեքս հերպես** կամ պարզապես **նորածինների հերպես,** երեխայի հերպեսային վարակ է, որը առաջանում է հերպես սիմպլեքս վիրուսով (HSV), այն հիմնականում ախտահարված մորից երեխային փոխանցվում է ուղղահայաց ճանապարհով։ Տեսակները ներառում են մաշկի, աչքի և բերանի հերպես (SEM), տարածուն հերպես (DIS) և կենտրոնական նյարդային համակարգի հերպես (CNS): Կախված տեսակից՝ ախտանշանները տատանվում են տենդից մինչև փոքր բշտիկներ, դյուրագրգռություն, մարմնի ցածր ջերմաստիճան, լեթարգիա, հևոց, շաղկապենաբորբ և մեծ որովայն՝ ասցիտի կամ հեպատոմեգալիայի պատճառով։ Կարող է ընթանալ նաև առանց ախտանիշների։

Պատճառը HSV 1-ը և 2-ն է։ Այն կարող է վարակել նորածնին ներարգանդային շրջանում, սակայն ավելի հաճախ փոխանցվում է երեխային ծննդաբերության ժամանակ։ Սովորաբար ախտանիշները սկսում են առաջանալ ծնվելուց հետո առաջին վեց շաբաթվա ընթացքում։ Նորածինը վարակվելու ավելի մեծ վտանգի տակ է, եթե մայրը վարակվի HSV-ով հղիության ավելի ուշ շրջանում։ Նման դեպքում թաղանթների երկարատև պատռվածքը կամ ծննդաբերության վնասվածքը կարող են ավելի մեծացնել վարակվելու ռիսկը։

Համաշխարհային մակարդակում գնահատվում է, որ վիրուսը փոխանցվում է 10000 ծնունդից մեկին։ ԱՄՆ-ում յուրաքանչյուր 3500 նորածնից 1-ն է վարակվում հերպեսով։

## Նշաններ և ախտանիշներ
Նորածինների հերպեսը դրսևորվում է երեք ձևով՝ մաշկի, աչքի և բերանի հերպես (SEM, երբեմն կոչվում է «տեղայնացված»), տարածուն հերպես (DIS) և կենտրոնական նյարդային համակարգի հերպեսը (CNS):

* Տեղայնացված հերպեսը բնութագրվում է արտաքին վնասվածքներով, բայց ոչ ներքին օրգանների ներգրավմամբ։ Վնասվածքները, ամենայն հավանականությամբ առաջանում են այն հատվածներում որտեղ կատարվում են միջամտություններ՝ պտղի գլխի էլեկտրոդների, որոշ գործիքների կամ վակուում էքսկոխլեացիայի կցման վայրերը, որոնք օգտագործվում են ծննդաբերության ժամանակ․ աչքերի եզրին, քիթ-կոկորդում, և վնասվածքների կամ վիրահատության հետ կապված տարածքներում (ներառյալ թլպատումը)։
* Տարածուն հերպեսը ախտահարում է ներքին օրգանները, մասնավորապես՝ լյարդը։
* ԿՆՀ-ի հերպեսը նյարդային համակարգի և ուղեղի վարակ է, որը կարող է հանգեցնել էնցեֆալիտի։ Կենտրոնական նյարդային համակարգի հերպեսով նորածինների մոտ առկա են ցնցումներ, տրեմորներ, լեթարգիա և դյուրագրգռություն։ Նրանք վատ են սնվում, ունեն անկայուն ջերմաստիճան, և նրանց գաղթունը (գանգի փափուկ կետը) կարող է ուռչել։

Կենտրոնական նյարդային համակարգի հերպեսը ունի ավելի բարձր հիվանդացություն, մինչդեռ տարածուն հերպեսն ունի մահացության ավելի բարձր մակարդակ։ Այս կատեգորիաները միմյանց չեն բացառում և հաճախ լինում են երկու կամ ավելի տեսակների համընկնումներ։ Երեք տեսակներից ամենալավ կանխատեսումն ունի տեղայնացված հերպեսը, սակայն եթե այն չբուժվի կարող է վերածվել տարածուն կամ կենտրոնական նյարդային համակարգի հերպեսի՝ մահացության և հիվանդացության ուղեկցող աճով։

ԱՄՆ-ում նորածնային հերպես հիվանդությունից մահացությունը ներկայումս նվազում է։ Մահացության ներկայիս մակարդակը կազմում է մոտ 25%՝ ընդամենը մի քանի տասնամյակ առաջ չբուժված դեպքերի 85%-ից ցածր։ Նորածինների հերպեսի այլ բարդությունները ներառում են վաղաժամ ծնունդը, դեպքերի մոտավորապես 50%-ի դեպքում հղիությունը 38 շաբաթական է կամ ավելի քիչ, և միաժամանակյա սեպսիսը դեպքերի մոտավորապես մեկ քառորդն է։

## Պատճառներ
Պատճառը HSV 1-ն ու 2-ն են։ Այն կարող է վարակել չծնված երեխային, սակայն ավելի հաճախ փոխանցվում է երեխային ծննդաբերության ժամանակ։ Սովորաբար ախտանիշները սկսում են առաջանալ ծնվելուց հետո առաջին վեց շաբաթվա ընթացքում։  Նորածինը վարակվելու ավելի մեծ վտանգի տակ է, եթե մայրը վարակվի HSV-ով հղիության ավելի ուշ շրջանում։ Նման դեպքում թաղանթների երկարատև պատռվածքը կամ ծննդաբերության վնասվածքը կարող են ավելի մեծացնել վարակվելու ռիսկը։ Վնասվածքի վայրերը, ինչպիսիք են աքցանադրումը կամ գլխի էլեկտրոդները, կարող են մուտքի ճանապարհ ապահովել հերպեսի համար։

### Ռիկի գործոններ
Նորածինների HSV-1-ի մայրական ռիսկի գործոնները ներառում են՝ սպիտակ ոչ իսպանախոս ռասա, երիտասարդ մայրական տարիք (

Կատեգորիա:Մանկաբարձություն
Կատեգորիա:Մանկաբուժություն
Կատեգորիա:Մաշկային հիվանդություններ
Կատեգորիա:Նեոնատալոգիա
Կատեգորիա:Վիրուսային վարակներ