Սթոուներ ռոք

**Սթոուներ ռոք** (), հայտնի նաև որպես սթոուներ մետալ (*stoner metal*) կամ սթոուներ դում (*stoner doom*)։ Ռոք երաժշտության խառը ժանր, որը միավորում է դում մետալի, փսիխոդելիկ ռոքի և թթվային ռոքի (*acid rock*) տարրեր**։ Ժանրը ձևավորվել է 1990-ականների սկզբին, հայտնի խմբերն էին «*Kyuss»-ը* և «*Sleep»-ը*։
## Հատկություններ
Սթոուներ ռոքը, որպես կանոն, ունի դանդաղից միջին տեմպ և բնութագրվում է խիստ աղավաղված (դիստորշնով), ռիթմիկ, բասային հնչողությամբ, մեղեդային վոկալներով և «ռետրո» ոճի ձայնագրմամբ։ Սթոուներ մետալի և սլաջ մետալի միջև առկա նմանությունների պատճառով հաճախ նկատվում է այս երկու ժանրերի խաչաձևում։ Այս խառնուրդը կրում է երկու ժանրերի հատկանիշները, սակայն սովորաբար բացակայում է սթոուներ մետալին բնորոշ հանգիստ մթնոլորտն ու փսիխոդելիկայի կիրառումը։ Խմբեր ինչպիսիք են «*Weedeater»*-ը, «*High on Fire»*-ը և «*Electric Wizard»*-ը ստեղծագործաբար միավորում են այս երկու ժանրերը։

### Տերմինաբանություն
«Սթոուներ ռոք» անվանումը, ենթադրաբար, ծագել է 1997 թվականին «*Roadrunner Records*» լեյբլի կողմից թողարկված «*Burn One Up! Music for Stoners»* ժողովածուի վերնագրից։ «*Desert rock»* արտահայտությունն էլ երբեմն օգտագործվում է նույն իմաստով, և այն շրջանառության մեջ է դրվել «*MeteorCity Records*» լեյբլի մի փորձնակի կողմից՝ 1998 թվականին լեյբլի թողարկած «*Welcome to MeteorCity* » սթոուներ ռոքի ժողովածուի հետ համատեղ։ Սակայն ոչ բոլոր սթոուներ ռոք խմբերն են դասվում «անապատային ռոքի» մեջ, քանի որ այդ ենթաժանրի խմբերը, որպես կանոն, ավելի շատ հակված են ծանր ռոքի (*hard rock*) տարրերին։

### Կանեփի ազդեցությունը ժանրի վրա

Կանեփի դերակատարությունը սթոուներ ռոքի/մետալի ստեղծման գործընթացում տարբեր խմբերի մոտ կարող է տարբեր լինել։ Օրինակ՝ «*Sleep»* խումբը կանեփի թեման ընդգրկել է որպես իրենց ալբոմների և երգերի առանցքային մաս։ Որոշ սթոուներ ռոք/մետալ խմբերի համերգների ընթացքում սովորական է կանեփի օգտագործումը, իսկ, օրինակ, «*Electric Wizard»* խումբը հայտնի է նրանով, որ իրենց համերգների ժամանակ թե՛ երաժիշտները, թե՛ հանդիսատեսը միասին ծխում են կանեփ։ *Sleep*-ի "*Dopesmoker*" (նախկինում՝ «*Jerusalem»*) ստեղծագործությունը առաջացրել է վեճեր, քանի որ այս 60 րոպեանոց երգը ամբողջությամբ նվիրված է կանեփին, ինչն առաջացրել է կոնֆլիկտ խմբի և ձայնագրող ընկերության միջև։ Ժանրի որոշ ներկայացուցիչներ նշում են, որ «սթոուներ ռոքը ոճ է, ոչ թե ապրելակերպ», այսինքն՝ խմբի անդամները պարտադիր չէ, որ օգտագործեն կանեփ կամ ազդված լինեն դրանից, սակայն իրենց երաժշտությունն ունի սթոուներ ռոքի/մետալի բնորոշ հնչողություն։ «*King Caravan»* և «*Sea of Green»* խմբերը համաձայնվել են այս մոտեցման հետ։ «*High on Fire»* խմբի անդամ Մեթ Փայքը  ասել է․ «Այս ամենը շատ հզոր է, բայց ես չեմ կարծում, թե սթոուներ ռոք խմբերը ուզում են, որ իրենց սթոուներ ռոք անվանեն։ Ես կարող եմ օգտագործել «*stoner*» բառը իմ տեքստերում, բայց կարծում եմ՝ մենք մետալ ենք, մարդ։ Ես կասեի, որ մենք խառը մետալ ենք կամ պրոգրեսիվ մետալ։ Դժվար է միանշանակ ժանրային պիտակ կպցնել, բայց հավանաբար ստանում ենք սթոուներ ռոքի պիտակը ամբողջ այդ կանեփի թեմայի պատճառով»։

## Պատմություն
### Ազդեցություններ (1960-ականներից մինչև 1980-ականների կեսեր)
Ինչպես երաժշտության շատ ենթաժանրերի դեպքում, սթոուներ ռոքի ծագումը դժվար է հստակ որոշել։ Սակայն մի շարք հայտնի խմբեր և նշանավոր երգեր լայնորեն ճանաչվել են որպես ժանրի ձևավորմանը նպաստող կարևոր տարրեր։ «*Blue Cheer»*  խումբը համարվում է սթոուներ ռոքի պիոներներից մեկը․ ինչպես նշում է «*[[Allmusic|AllMusic]]*»-ի հեղինակ Գրեգ Պրատոն՝ «Երբ խոսք է գնում սթոուներ ռոքի մասին, հաճախ անտեսվում է «*Blue Cheer»*  խումբը»։ Քննադատ Մարք Դեմինգի խոսքով՝ «*Blue Cheer»*-ի առաջին ալբոմը՝ «*Vincebus Eruptum»*-ը, «պատվում է ռոք-ն-ռոլի բիրտ բնույթը՝ այնքան Մարշալ հզորացուցիչների միջոցով, որ մի ամբողջ բանակ կարող է խլանալ», ինչը շատ նման է «*MC5*-»ի «*Kick Out the Jams»*-ի և «*Velvet Underground»*-ի «*White Light/White Heat»*-ի ծանր հնչողությանը։

*«[[Rolling Stone]]»* նշում է*․* «Սթոուներ ռոքն իր էությամբ՝ դանդաղեցված և ուժեղացված տեսքով, ներկայացնում է ռիֆը՝ Միսիսիպիի բլյուզի մշտական ժառանգությունը։ «Led Zeppelin»-ն ու «Black Sabbath»-ը առաջինն էին, որ այն վերածեցին մոնումենտի»։ «*Classic Rock*» ամսագրի կողմից «*Sir Lord Baltimore*» խումբը անվանվել է «սթոուներ ռոքի կնքահայրերը», և նշվել է, որ «*Leaf Hound*» խումբը նույնպես մեծ ազդեցություն է ունեցել բազմաթիվ սթոուներ ռոք խմբերի վրա, ներառյալ «*Kyuss*»-ը և «*Monster Magnet*»-ը։ «*Time Out London»*-ի լրագրող Ջեյմս Մենինգը որպես սթոուներ ռոքի հիմք ընդունում է «*[[The Beatles]]»*-ի «*I Want You (She’s So Heavy)»* երգը՝ ընդգծելով դրա «անսահման պտտվող ավարտը», որը նման է սթոուներ հնչողությանը։

«*Buffalo*»-ի՝ 1973 թվականի երկրորդ ալբոմը՝ «*Volcanic Rock»*-ը, «հռչակվել է որպես սթոուներ ռոքի առաջին մեծ ալբոմը», իսկ «*Sunrise (Come My Way)»* երգը «այդ ժամանակից ի վեր անամոթաբար մասնատվել է իր տարրերի համար՝ այնքան սթոուներ ռոք խմբերի կողմից, որ այլևս հաշվել չի լինի», իսկ «*Till My Death»* և «*The Prophet»* երգերը համեմատվել են հետագա սթոուներ ռոքի ստեղծագործությունների հետ։ «*Primevil»* խմբի «*Smokin' Bats at Campton's»* ալբոմը անվանվել է սթոուներ ռոքի «հենակետային» աշխատանք։ Ջիմ ԴեՌոգատիսը նշել է, որ սթոուներ ռոք խմբերը «հետ են նայում ոգեշնչման համար՝ դիմելով փսիխոդելիկ, պրոտո-մետալ ժանրին հատուկ խմբերին՝ «*Cream»*,     «*[[Բլեք Սաբաթ|Black Sabbath]]»*, «*[[Դիփ Փարփլ|Deep Purple]]»* և «*Hawkwind»*։ 

ԴեՌոգատիսի կարծիքով՝ սթոուներ ռոքի արմատները կարելի է լսել «*Black Sabbath»*-ի «*Master of Reality»*-ում, «*Hawkwind»*-ի «*25 Years On 1973–1977»* հավաքածուում, արդեն հիշատակված «*Blue Cheer»*-ի ալբոմում, «*Deep Purple»*-ի «*Machine Head»*-ում և «*Blue Öyster Cult»*-ի «*Workshop of the Telescopes»*-ում։ 1970-ականների Կալիֆոռնիայում ձևավորված սուպերխումբը՝ «*Captain Beyond»*-ը, նույնպես անվանվել է սթոուներ ռոքի «առաջնորդներից»։ «*Black Sabbath»*-ի «*Master of Reality»* ալբոմը հաճախ նշվում է որպես ժանրի առաջին ամբողջական նմուշը, և Մարտին Պոպոֆն ասում է․ «Երբ հնչում է «*Sweet Leaf»*-ը, միաժամանակ ականատես ենք լինում սթոուներ ռոքի ստեղծմանը»։ «*[[Allmusic|AllMusic]]*» կայքը այս յուրահատուկ միաձուլումը ամփոփում է հետևյալ կերպ․ «Սթոուներ մետալ խմբերը թարմացրել են «*Black Sabbath»*, «*Blue Cheer»*, «*Blue Öyster Cult»* և «*Hawkwind»* խմբերին հատուկ երկարատև, գիտակցություն աղճատող խմբերը և ծայրահեղ ծանր ռիֆերը՝ իրենց փսիխոդելիկայով ներծծված մետալն ու  ռոքը անցկացնելով «*Sub Pop»*-ի վաղ շրջանի գրանջի աղմկոտ ձայնի միջով»։ Այնուամենայնիվ, «*Kyuss»* խմբի անդամները՝ Ջոշ Հոմը և Ջոն Գարսիան, մերժել են մետալի ազդեցությունը և դրա փոխարեն նշել են փանկ ռոքն ու հարդքոր փանքը, մասնավորապես «*Black Flag»*-ի «*My War»* ալբոմի ծանր հնչողությունն իբրև ներշնչման աղբյուր։

### Վաղ զարգացում (1980-ականների վերջ - 1990-ականներ)
Դում մետալ խումբ «*Trouble»*-ը 1990 թվականին թողարկված իրենց նույնանուն ալբոմում ներկայացրեց  ռոքի տարրեր, որոնք ավելի արտահայտված դարձան 1992 թվականի «*Manic Frustration»* ալբոմում։ Նմանապես, բրիտանական դում մետալ խումբ «*Cathedral»*-ը իր առաջին երեք ալբոմների ընթացքում աստիճանաբար զարգացրեց փսիխոդելիկ/սթոուներ հնչողություն, որի գագաթնակետը եղավ քննադատների կողմից բարձր գնահատված 1993 թվականի «*The Ethereal Mirror»* ալբոմը։ Նույն ժամանակահատվածում «*White Zombie»* հևի մետալ խումբը բազմապլատինե հաջողության հասավ իրենց երկու խոշոր լեյբլների ալբոմներով՝ զգալիորեն ընդլայնելով ծանր երաժշտության լսարանը իրենց ռիթմիկ, սեմփլերով հագեցած «փսիխոդելիկ սարսափ» հնչողությամբ։

1990-ականների սկզբից մինչև կեսերը հարավային Կալիֆոռնիայի մի շարք խմբեր ձևավորեցին այն ոճը, որը հետագայում հայտնի դարձավ որպես սթոուներ ռոք։ 1992 թվականին «*Kyuss»*  խումբը հանդես եկավ Պամ Դեզերտ տեսարանից «*Blues for the Red Sun»* ալբոմով։ Քննադատները այն գնահատեցին որպես «ծանր երաժշտության կարևոր հանգրվան», իսկ «*NME»*-ն նկարագրեց նրանց երաժշտությունը որպես փորձ՝ «թեթև ասֆալտի մի հարյուր կիլոգրամը մետալի վերածելու»։ Նույն թվականին Սան Խոսեից «*Sleep»* դում մետալ խումբը թողարկեց իրենց «*Sleep’s Holy Mountain»* ալբոմը, և «*Kyuss»*-ի հետ միասին հեվի մետալ մամուլը նրանց դիտարկեց որպես նորաստեղծ սթոուներ ռոքի առաջնորդներ։ Այս երկու խմբերը առաջիններից էին, որոնք իրենց դում-ազդված հնչողությանը ավելացրին փսիխոդելիկ ռիթմեր։ Մեկ տարի առաջ՝ 1991-ին, Նյու Ջերսիից «*Monster Magnet»* խումբը թողարկել էր իրենց դեբյուտային «*Spine of God»* ալբոմը, որը, չնայած մետալի ազդեցության պակասին, աչքի էր ընկնում փսիխոդելիկ հնչողությամբ, նման Կալիֆոռնիայի իրենց համանախագահներին։ Այս երեք խմբերի հետ մեկտեղ՝ հարավկալիֆոռնիական «*Fu Manchu»*-ն, որը թողարկել էր իր համանուն ալբոմը 1994-ին, ճանաչվել է որպես «ժանրի ամենաերկարակյաց և ազդեցիկ խմբերից մեկը»։ 1994 թվականին Սան Ֆրանցիսկոյից «*Acid King»*-ը և Բրիտանիայից «*Acrimony»*-ն թողարկեցին իրենց դեբյուտային ալբոմները, որոնք երկուսն էլ որդեգրեցին այս փսիխոդելիկ մոտեցումը դում մետալին։ Թեև սերտորեն կապվում էին գրանջ շարժման հետ (որը երբեմն ազդում էր սթոուներ ռոքի վրա, ազդեցություն էր կրում նրանից կամ երբեմն խաչվում էր դրա հետ), «*Soundgarden»* խումբը նույնպես համարվել է որպես «սթոուներ մետալ» կամ որպես սթոուներ ռոքի վրա ազդեցություն թողած խումբ։ Նրանց՝ 1994 թվականի «*Superunknown»* ալբոմը նկարագրվել է որպես «սթոուներ ռոքի դասական»։ Այս ժամանակաշրջանի այլ ազդեցիկ խմբերից են «*Clutch»*, «*Sons of Otis»* և «*Corrosion of Conformity»* խմբերը

### Միջին տարիներ (1995 - 1999)
1995 թվականին «*Kyuss»* խումբը լուծարվեց իրենց չորրորդ ալբոմի թողարկումից հետո, իսկ խմբի բազմաթիվ անդամներ շարունակեցին զարգացնել սթոուներ ռոքը նոր նախագծերի միջոցով։ 1997 թվականի օգոստոսին «*Kyuss»*-ի Ջոշ Հոմը հիմնադրեց «*The Desert Sessions»* նախագծը՝ այժմ արդեն հայտնի «*Rancho De La Luna»*-ում, որը գտնվում է Ջոշուա Տրի քաղաքում՝ Կալիֆոռնիայում։ Այս երաժշտական կոլեկտիվը տարբեր երաժիշտների էր միավորում՝ ակնթարթային ստեղծագործական և ձայնագրական սեսիաների համար, որի արդյունքում 1997-2003 թթ․ թողարկվեցին տասը ալբոմներ։ Նախագծին մասնակցել են «*Kyuss»*, «*Fu Manchu»*, «*Soundgarden»*, «*Monster Magnet»*, «*Goatsnake»* և «*Eagles of Death Metal»* խմբերի անդամներ, ինչպես նաև «*PJ Harvey»*-ն, «*Dean Ween*»-ը և  այլ երաժիշտներ։ Նույն թվականին՝ 1997-ին, «*Roadrunner Records»*-ը թողարկեց սթոուներ ռոքի ժողովածու՝ «*Burn One Up! Music for Stoners»*, որն ընդգրկում էր վերոնշյալ խմբերից շատերի ստեղծագործություններ, ինչպես նաև երգ «*Josh Homme»*-ի նոր խմբի՝ «*Queens of the Stone Age»*-ի կողմից։ 1997 թվականի սեպտեմբերին «*Spiritu»* սթոուներ խմբի անդամ Ջադ Շիքլերը և Աարոն Էմելը հիմնադրեցին առցանց խանութ՝ «*All That's Heavy»*, Ալբուկերկեում՝ Նյու Մեքսիկո նահանգում, որը սկսեց վաճառել դժվարությամբ գտնվող ալբոմներ «*Kyuss»*, «*Monster Magnet»* և «*Fu Manchu»* խմբերից։ Շուտով նրանք ընդլայնեցին իրենց կատալոգը՝ ներառելով նաև այնպիսի արտիստներ, որոնք ոճային առումով նման էին այս խմբերին։ Մոտ կես տարի անց նրանց հետ կապ հաստատեց «*Kyuss»*-ի առաջին ֆան կայքի նախկին ադմինը և առաջարկեց, որ «*All That's Heavy»*-ն թողարկի մի ժողովածու՝ ներառելով այնպիսի չստորագրված խմբեր, որոնք դուր կգային «*Kyuss»*-ի երկրպագուներին։ Այս գաղափարը հանգեցրեց «*MeteorCity Records»*-ի հիմնադրմանը և 1998 թվականին թողարկված «*Welcome to MeteorCity»* ժողովածուին, որը ներառում էր արդեն ճանաչված սթոուներ ռոքի կատարողներ, ինչպես նաև նոր խմբեր՝ հիմնված «*Kyuss»*-ի Ջոն Գարսիայի, «*Monster Magnet»*-ի Էդ Մանդելի և «*Goatsnake»*-ի Փիթ Սթալի կողմից։ Այս ալբոմում առաջին անգամ ձայնագրվեցին նոր սթոուներ ռոք խմբեր՝ «*Sixty Watt Shaman»*, «*Lowrider»*, «*The Atomic Bitchwax»*, «*Dozer»*, «*Goatsnake»* և «*Los Natas»*։

*«MeteorCity»*-ի հիմնադիրները նշում են․

Մոտ ապագայում «*MeteorCity»*-ն պայմանագրեր կնքեց մի շարք երաժիշտների և խմբերի հետ՝ ներառյալ «*Hermano»*, «*Unida»*, ինչպես նաև զարգացող շվեդական սթոուներ ռոք խմբեր՝ «*Lowrider»*, «*Dozer»* և «*The Mushroom River Band»*։ Այս ժամանակահատվածում նաև «*The Hidden Hand»* և «*Spirit Caravan»* խմբերը սկսեցին ճանաչում վայելել նոր ձևավորվող ոլորտում։

### Հանրաճանաչություն (2000 - ներկա)
2000թ. հունիսին Ջոշ Հոմմիի նոր նախագիծը՝ «*Queens of the Stone Age*»-ը, թողարկեց իրենց բեկումնային ալբոմը՝ «*Rated R*»-ը, որն օգնեց սթոուներ ռոքի հնչողությունը հասցնել մեյնսթրիմի, չնայած այն բանին, որ խումբը ինքնըստինքյան հրաժարվում էր թե՛ այդ ժանրից, և թե՛ այդ պիտակից։

Նրանց հաջորդ թողարկումը՝ 2002թվականի «*Songs for the Deaf*»-ը, ներառում էր մի սինգլ, որը բարձրացավ ԱՄՆ-ի «*Modern Rock Tracks*» աղյուսակի առաջին հորիզոնական։ Սթոուներ ռոքի միջազգային հանրայնացման մեկ այլ լեյբլ էր «*Small Stone Records*»-ը, որը մի շարք հավաքածու ալբոմներ էր թողարկել՝ սթոուներ ռոք խմբերի կողմից 1970-ականների երաժշտության քավերներով։ Դրանց մեջ էին՝ «*Right in the Nuts: A Tribute to Aerosmith*» (2000), «*Sucking the 70’s*» (2002) և «*Sucking the 70’s – Back in the Saddle Again*» (2006)։

2002 թվականին կազմավորվեց «*Orquesta del Desierto*»-ն, որի կազմում ընդգրկված էին ռոքի մեծաքանակ  հայտնի խմբերի անդամներ։ Խումբը թողարկեց երկու ալբոմ։

2009 թվականին «*Decibel*» և «*Terrorizer*» ամսագրերը թողարկեցին համարներ, որոնցում ներառված էին 2000-ականների 100 լավագույն և ամենակարևոր ալբոմները։ Սթոուներ խումբ «*Electric Wizard*»-ի «*Dopethrone*»-ը ընդգրկված էր երկու ցանկում էլ՝ «*Decibel*»-ի ցուցակում զբաղեցնելով 10-րդ հորիզոնականը, իսկ «*Terrorizer*»-ի ցանկում՝ 1-ինը։

«*Kyuss*»-ի  լուծարումից հետո նրա անդամների այլ նախագծերի հաջողությունները պատճառ դարձան, որ խմբի հին ալբոմները կրկին լայն լսարան գտնեն, իսկ նրանց երկրպագուների թիվը նկատելիորեն աճեց։ Նրանց հնչողությունը շարունակվեց մի շարք անմիջականորեն ծագող խմբերի կողմից՝ «*Unida*», «*Slo Burn*», «*Hermano*», «*Mondo Generator*», «*Fu Manchu*», «*Brant Bjork and the Bros*», իսկ երբեմն նաև՝ «*Queens of the Stone Age*»-ի կողմից, որը սակայն մեծամասամբ հեռացել է «*Kyuss*»-ի սթոուներ հնչողությունից և հրաժարվում է այդ ժանրի պիտակից՝ նախընտրելով «անապատային ռոք» տերմինը։

### Եվրոպական սցենան՝ սթոուներ ռոքը և ավելին
Ինչպես նշել է «*Monster Magnet*» խմբի մեներգիչ Դեյվ Ուինդորֆը 2015 թվականի հարցազրույցում․ «Եվրոպան իսկապես լավ վայր է փսիխոդելիկ երաժշտության համար»։ Այդքանով էլ՝ որոշ ամերիկյան սթոուներ ռոք խմբեր նույնիսկ նախընտրում են շրջագայել Եվրոպայում, քան Հյուսիսային Ամերիկայում։ Սթոուներ ռոքի մի մեծ երկրպագու ֆրանսիացի ստեղծեց «*MoreFuzz.net*» կայքը, որը մեծ խթան է հանդիսանում եվրոպական և միջազգային սթոուներ ռոքի սցենայի համար։ Եվրոպական սթոուներ ռոքի խմբերը, ինչպես և Հյուսիսային Ամերիկայի, համատեղում են ծանր ռոքի տարրերը փսիխեդելիկայի և աքիդ ռոքի հետ։ «*Black Sabbath*»-ի և «*Blue Cheer*»-ի ազդեցությունն ակնհայտ է՝ հատկապես խմբերի ինչպես շվեդական «*Graveyard*»-ում և գերմանական «*Kadavar*»-ում։ Գործիքային սթոուներ ռոքի խմբերը՝ ինչպիսին է «*Karma to Burn*»-ը, հազվադեպ են ԱՄՆ-ում, սակայն Եվրոպայում ավելի հաճախ են հանդիպում։

## Տես նաև
* Սթոուներ ռոք խմբերի ցանկ
* Կատեգորիա՝ Սթոուներ ռոք
* Փալմ Դեզերթի սցենա
* Դում մետալ
* Սլաջ մետալ
* Փսիխեդելիկ ռոք
* Ացիդ ռոք

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

*Stoner metal on AllMusic

Կատեգորիա:1990-ականներ երաժշտությունում
Կատեգորիա:2000-ականներ երաժշտությունում
Կատեգորիա:2010-ականներ երաժշտությունում
Կատեգորիա:Երաժշտական ոճեր
Կատեգորիա:Հևի մետալ
Կատեգորիա:Մետալ
Կատեգորիա:Մետալ ուղղություներ
Կատեգորիա:Ռոք երաժշտության ժանրեր
Կատեգորիա:Ռոք երաժշտություն