Մարինա Պոպովիչ

**Մարինա Լավրենտևնա Պոպովիչ** (, Վասիլևա, ), խորհրդային 1-ին կարգի ռազմական փորձարկող օդաչու, ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ, 102 անգամ եղել է աշխարհի ռեկորդակիր։ Գնդապետ-ինժեներ։ Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու։ Ռուսաստանի գրողների միության անդամ։

## Կենսագրություն
Մարինա Լավրենտևնա Վասիլևան ըստ  պաշտոնական տվյալների ծնվել է 1931 թվականի հուլիսի 20-ին, Արևմտյան մարզի (այժմ՝ Սմոլենսկի մարզ) Վելիժի շրջանի Լեոնենկի խուտորում՝ Լավրենտի Ֆեդոսովիչ Կորովկին-Վասիլիևի և Քսենիա Լոգինովնա Շչերբակովայի ընտանիքում։ Մանկությունն անցկացրել է Սամուսենկի գյուղում: Ընտանիքում եղել են հինգ երեխա, բայց ավագ քրոջ՝ Զոյայի ողբերգական մահից հետո Մարինան դարձել է ընտանիքի ավագ երեխան: Հայրը լաստանավ է վարել Արևմտյան Դվինա գետում, բայց հետաքրքրվել է նաև երաժշտությամբ, պատրաստել է ջութակներ և դրանցով նվագել:

Մարինայի քույրը՝ Վալենտինան, ավարտել է կոնսերվատորիան, իսկ ավելի ուշ դարձել է թատրոնի դիրիժոր։ Նրա մոր երկու եղբայրները օդաչուներ են եղել. պատերազմը նրան հուշել է ընտրություն կատարել ավիացիայի օգտին։ Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբում ընտանիքը տարհանվել է Նովոսիբիրսկ։ Հետագայում նա հիշում է․

Մարինա Պոպովիչը բազմաթիվ խոչընդոտների  է հանդիպել 1947 թվականին ավիացիոն ուսումնարան ընդունվելիս, որոնցից մեկը նրա կարճ հասակն է եղել (1.50 մետր)։

Մյուս խոչընդոտը սեռն էր, չնայած Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ շատ կանայք են թռչել, պատերազմից հետո սկսվեց ռեակտիվ ավիացիայի դարաշրջանը և կանայք այլևս չէին ընդունվում ավիացիոն ուսումնարաններ։

Երրորդ խնդիրը նրա երիտասարդ տարիքն էր՝ 16 տարեկան, որի համար Վասիլևան «ավելացրել» է իր տարիքին վեց տարի։ Մարինային հնարավորություն է ընձեռվել հանդիպելու ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդի նախագահի տեղակալ Կլիմենտ Վորոշիլովի հետ և ստանալ ուսումնարան ընդունվելու թույլտվություն, որից հետո նա հնարավորություն է ստացել դառնալ պրոֆեսիոնալ օդաչու։

Մարինա Վասիլևան սկսել է թռիչքներ կատարել 1948 թվականին։ 1951 թվականին նա ավարտել է Նովոսիբիրսկի ավիացիոն տեխնիկումը, որից հետո Կոմինտերնի գործարանում աշխատել է որպես նախագծող-ինժեներ (1951-1953): Սարանսկի ԴՕՍԱԱՖ-ի Կենտրոնական թռիչքային տեխնիկումն ավարտելուց հետո (հետագայում՝ Կիևի ավիացիոն ինստիտուտի Մոսկվայի մասնաճյուղ), նա որոշ ժամանակ աշխատել է այնտեղ որպես հրահանգիչ, իսկ 1958 թվականին դարձել է թռիչքային հրահանգիչ Վ. Պ. Չկալովի անվան կենտրոնական աէրոակումբում։ Կործանիչ ինքնաթիռով թռչելու իրավունք ստանալու համար ստացել է զինվորական ծառայության ընդունվելու իրավունք, իսկ ավելի ուշ ավարտել է Լենինգրադի քաղաքացիական ավիացիայի ակադեմիան:

1955 թվականին Մարինան ամուսնացել է ապագա խորհրդային տիեզերագնաց Պավել Պոպովիչի հետ, որի հետ նա ամուսնության մեջ է եղել 30 տարի։

1960 թվականից սկսած Մարինա Պոպովիչը սկսել է տիրապետել ռեակտիվ ինքնաթիռների կառավարման տեխնիկային։ 1962 թվականին հրավիրվել է որպես տիեզերագնացի թեկնածու և բժշկական զննում անցել տիեզերագնացների երկրորդ խմբի կազմում, բայց չի ընդունվել։

1964 թվականին Մարինա Պոպովիչը դարձել է երկրի միակ առաջին դասի կին ռազմական փորձարկող օդաչուն։ Նա դարձել է Ան-12 ինքնաթիռի հրամանատար  Ռազմաօդային ուժերի պետական հետազոտական ինստիտուտում։ Նա առաջին խորհրդային կին փորձարկող օդաչուն է, որը ՄիԳ-21-ով հաղթահարել է ձայնային պատնեշը (որի համար արևմտյան մամուլում նրան անվանեցին «Մադամ ՄիԳ»): Հաջորդ մի քանի տարիների ընթացքում նա սահմանել է 102 համաշխարհային ռեկորդ, ընդ որում՝ «РВ» (Як-25РВ[15]) ինքնաթիռով: Դրանցից առաջինը՝ արագության համար, սահմանվել է Բռնոյում՝ չեխական L-29 ինքնաթիռով, որից հետո, ինչպես նշում է ԻՏԱՌ-ՏԱՍՍ-ը, «ռեկորդները դարձան օդաչուի համար «սովորական աշխատանք»[12]:

1965 թվականի ամռանը նա երկու տուրբոռեակտիվ շարժիչներով Як-25РВ ինքնաթիռով սահմանեց այդ դասի ինքնաթիռների արագության համաշխարհային ռեկորդ՝ անցնելով փակ 2000 կիլոմետրանոց երթուղին՝ միջինը  737.28 կմ/ժ արագությամբ։ 1967 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Պոպովիչը գերազանցեց ամերիկուհի Ժակլին Կոքրանի համաշխարհային ռեկորդը՝ Як-25РВ ինքնաթիռով թռչելով Վոլգոգրադ-Մոսկվա-Աստրախան-Վոլգոգրադ երթուղով՝ 2510 կմ, գերազանցեց  ռեկորդը 344 կմ-ով։

Նրա տասներեք ռեկորդները գրանցվել են Միջազգային ավիացիոն ասոցիացիայում (ФАИ)։ Նա տասը համաշխարհային ռեկորդ է սահմանել որպես հսկա Ան-22 Անտեյ ինքնաթիռի հրամանատար՝ դառնալով  աշխարհում այդ դասի ինքնաթիռի միակ կին օդաչուն։ Վերջին ռեկորդային թռիչքի ժամանակ Պոպովիչի գլխավորած անձնակազմը 1000 կմ տարածությունը անցել է 600 կմ/ժ-ից ավել արագությամբ՝ տեղափոխելով 50 տոննա բեռ։

1969 թվականին նա պաշտպանել է իր ատենախոսությունը՝ ստանալով տեխնիկական գիտությունների թեկնածուի աստիճան, ատենախոսության թեման՝ «Թռիչքի հեռավորության մեծացումը լամինացված հոսքի կառավարմամբ ինքնաթիռների համար, լամինացման և թռիչքային փորձարկման մեթոդաբանության միջոցով»։

1979-1984 թվականներին Պոպովիչը Կիևի Անտոնովի փորձարարական կոնստրուկտորական  բյուրոյում աշխատել է որպես առաջատար փորձարկող օդաչու։ 1983 թվականի նոյեմբերին փորձարկող օդաչուներ Մարինա Պոպովիչը և Սերգեյ Մաքսիմովը Ան-72 ինքնաթիռով սահմանել են այդ դասի ինքնաթիռների համար թռիչքի առավելագույն բարձրության՝ 13,410 մետր և հորիզոնական թռիչքի բարձրության՝ 12,980 մետր համաշխարհային ռեկորդներ։

53 տարեկան հասակում Պոպովիչն ավարտել է թռիչքային կարիերան, որի ընթացքում գրանցել է 5600 թռիչքային ժամ, տիրապետել է ավելի քան 40 տեսակի ինքնաթիռների և ուղղաթիռների կառավարմանը, ինչպես նաև փորձարկել է ինքնաթիռներ Ռազմաօդային ուժերի Վ. Պ. Չկալովի անվան պետական հետազոտական ինստիտուտում և Օ. Կ. Անտոնովի փորձարարական կոնստրուկտորական  բյուրոյում (այդ թվում՝ որպես հինգ տեսակի ինքնաթիռների առաջատար փորձարկող օդաչու)։

Ավելի ուշ զբաղեցրել է  Տուշինոյի «ВЕРСТО»  թռիչքային ասոցիացիայի նախագահի պաշտոնը, ղեկավարել Ավիացիոն արդյունաբերության նախարարությանը կից «Կոնվերս Ավիա» ավիաընկերությունը և աշխատել Անատոլի Ակիմովի անվան կենտրոնում, որը ուսումնասիրել է «տորսիոն դաշտերը»։

Պոպովիչը 14 գրքերի հեղինակ է, եղել է ուֆոլոգիայի ոլորտի էնտուզիաստ և հետազոտող։
Կյանքի վերջին տարիներին ամուսնու հետ ապրել է Կրասնոդարի երկրամասի Մոստովսկոյի շրջանւմ, որտեղ 2013 թվականին գնել էին հողատարածք և տուն կառուցել։ Վարել է ակտիվ կենսակերպ և մասնակցել համայնքային միջոցառումներին։ 2017 թվականի նոյեմբերի 30-ի առավոտյան նրան հոսպիտալացրել են  Կրասնոդարի միջշրջանային սրտաբանական կենտրոնում։ Մահացել է 2017 թվականի նոյեմբերի 30-ին Կրասնոդարում։ Թաղվել է զինվորական պատիվներով 2017 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Դաշնային զինվորական հուշահամալիր գերեզմանատանը։

## Հասարակական գործունեություն
Մարինա Պոպովիչը եղել է Ռուսաստանի Դաշնության կոմունիստական կուսակցության ակտիվիստ և «Ռուսաստանի հույս» կանանց շարժման անդամ։

2007-2013 թվականներին Պոպովիչը եղել է Ռերիխների միջազգային կենտրոնի փոխնախագահ, Բարձրագույն մասնագիտական կրթության  «Կառավարման ինստիտուտ» ոչ պետական կրթական հաստատության (Արխանգելսկ) պրոռեկտոր՝ երիտասարդության հայրենասիրական կրթության գծով։ Համարվել է Պլատոնովի անվան գիտությունների ակադեմիայի (Ֆրանսիա), Պետրովսկու անվան գիտությունների և արվեստների ակադեմիայի (Սանկտ Պետերբուրգ), Միջազգային աստվածաբանական ակադեմիայի իսկական անդամ, ինչպես նաև Անվտանգության, պաշտպանության և իրավակարգի  ակադեմիայի անդամ։

## Անձնական կյանք
* Առաջին ամուսին՝ Պավել Ռոմանովիչ Պոպովիչ (1930-2009), խորհրդային օդաչու-տիեզերագնաց։ Խորհրդային Միության կրկնակի հերոս։ Ավիացիայի գեներալ-մայոր։ Նրանք ամուսնալուծվել են 1980-ականներին։
** Դուստրեր (երկուսն էլ ավարտել են Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը)
*** Նատալյա Պավլովնա (ծնվել է 1956 թվականի ապրիլին)  
*** Օքսանա Պավլովնա (ծնվել է 1968 թվականին)
**** Թոռներ՝ Տատյանա, Ալեքսանդրա, Մայքլ (ծնվել է Անգլիայում):
* Երկրորդ ամուսին՝ Բորիս Ալեքսանդրովիչ Ժիխորև (ծնվ․ 1948), ռազմական օդաչու, ավիացիայի պահեստազորի գեներալ-մայոր: Խորհրդային սպաների միության կենտրոնական խորհրդի նախագահի տեղակալ, Հատուկ գործողությունների ուժերի Մոսկվայի մարզային կազմակերպության նախագահ:

## Պարգևներ և կոչումներ
* 1985 - Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան (1985 թվականի փետրվարի 12)
* 1958 - Պատվո նշան շքանշան (1958 թվականի հուլիսի 31)
* ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետ
* 1972 - ФАИ-ի  ոսկե ավիացիոն մեդալ՝ ավիացիոն գիտելիքների տարածման համար
* 2004 - Ռուսաստանի բիզնեսի և ձեռներեցության ակադեմիայի կանանց նվաճումների հանրային ճանաչման համար Ազգային Օլիմպիա մրցանակի դափնեկիր:
Մի շարք թերթերում և առցանց հրապարակումներում նշում են, որ Պոպովիչը ստացել է Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում, իսկ օդաչուն ինքը հայտնվել է հանրության առջև և լուսանկարվել է կրծքին կրելով «Մուրճ և մանգաղ» մեդալը: Իրականում, ԽՍՀՄ իրավապահ մարմինները այդ կոչումը չեն շնորհել Պոպովիչին, բայց նա այդ անվանումով պարգև է ստացել 2001 թվականին՝ իր 70-ամյակի առթիվ, Սաժի Ումալատովայից:

## Գրքեր
Մարինա Պոպովիչ՝ Ռուսաստանի գրողների միության անդամ։ Նրա հրատարակած գրքերի թվում են․
* «Прыжок в небо»
* 1972 — «Старт над облаками» («Жизнь — вечный взлёт» հավաքածուում)
* 1981 — «Хождение за два Маха»
* «Сёстры Икара»
* 1988 — «Автограф в небе»
* 2003 — «НЛО над планетой Земля»
* «УФО-гласность»
* 2007 — «Магия неба»
* «Наедине с небесами» (համահեղինակ՝ Բ․ Ա․ Ժիխորև)
* «Система передачи информации» (համահեղինակներ՝ Վ. Պոպովա և Լ. Անդրիանովա)
* «Письма внеземных цивилизаций» (համահեղինակներ՝ Վ. Պոպովայի և Լ. Անդրիանովա)
* «Я — лётчик. Воспоминания и размышления» (2011)
* «Жизнь — вечный взлёт» (համահեղինակ՝ Տ. Բ. Կոժևնիկովա)։

## Ֆիլմագրություն
Պոպովիչը ֆիլմերի սցենարների հեղինակ է․
1983 - «Букет фиалок» - սցենարիստ
1974 - «Небо со мной» - սցենարիստ

## Հիշատակ
2018 թվականի մայիսի 7-ին Մոսկվայի մարզի Չկալովսկի ռազմական օդանավակայանում գտնվող փորձարկման կենտրոնի տարածքում բացվել է  Մարինա Պոպովիչի հուշարձանը։

Խեցգետնի համաստեղության աստղերից մեկը կոչվել է Մարինա Պոպովիչի անունով։

Կրասնոդարի երկրամասի Մոստովսկոե շրջանային կենտրոնում գտնվող փողոցներից մեկը կոչվել է  նրա անունով։

Սարանսկի թիվ 36 միջնակարգ դպրոցի պիոներական ջոկատը կոչվել է Մարինա Պոպովիչի անունով։

## Վավերագրականություն
«Երկնքով բաժանված» վավերագրական ֆիլմ։ Առաջին ալիք, «Հանդիպում» ստուդիա, 2010։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *Галин К.* Мировой рекорд Марины Попович // Красная звезда. — 1965. — 17 авг. — С. 2.
* Рекорды юбилейного года // Авиация и космонавтика. — 1968. — № 2. — С. 16-17.
* *Котелкин Владимир.* Летать — это жить. // Огонёк. — 1972. — № 10.
* *Попович Марина.* Крылатая надежда // Огонёк. — 1986. — № 11. — С. 14-16.

## Արտաքին հղումներ
* Фотографии с Мариной Попович на портале «История России в фотографиях»
* Марина Лаврентьевна Попович. www.roerichs.com.
* Интервью М. Л. Попович. www.drugg.ru.
* «Не могу не верить в НЛО». — Интервью в АиФ.
* Вице-президент МОО «Международный Центр Рерихов»
* «Преодоление» Документальный фильм о Марине Попович
* «Не стало М. Попович»
* Марина Лаврентьевна Попович (Васильева) // Marina Lavrentievna Popovich (Vasiliyeva)
* 

Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Ռուս կին օդաչուներ
Կատեգորիա:Ռուս ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի կոմկուսի անդամներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ