Ադոլֆ ֆոն Մենցել

**Ադոլֆ ֆոն Մենցել** (, ), գերմանացի գեղանկարիչ։ Կասպար Դավիդ Ֆրիդրիխի հետ մեկտեղ համարվում է 19-րդ դարի գերմանացի խոշորագույն նկարիչներից մեկը։ Նա նաև իր ժամանակի ամենահաջողակ գերմանացի նկարիչն էր, ում գործերը շտապում էին ձեռք բերել թանգարաններն ու պատկերասրահները։ Եղել է առաջին նկարիչը, ում ընդունել են Պրուսիայի բարձրագույն՝ Սև արծվի ասպետական օրդենը (1898 թվականին)։ Այդ նույն տարում նրան շնորհվել է ասպետի կոչում ու ազնվականական տիտղոս, և նա փոխել է իր անունը՝ դարձնելով *Adolph von Menzel*: Ադոլֆ ֆոն Մենցելն ընտրվել է Փարիզի գեղարվեստի ակադեմիայի և Լոնդոնի թագավորական ակադեմիայի անդամ։

Թեև շատ է ճամփորդել ու բազմաթիվ ծանոթներ ուներ, գերադասել է առանձնացած ապրել իր բեռլինյան բնակարանում։ Ենթադրվում է, որ շփումներ ունենալուց խույս է տվել իր արտաքինի պատճառով (մեծ գլուխ է ունեցել և չափազանց կարճ՝ ընդամենը չորս ոտնաչափ ու վեց մատնաչափ հասակ)։

## Կենսագրություն
Ադոլֆ ֆոն Մենցելը ծնվել է Արևմտյան Գերմանիայի Բրեսլաու քաղաքում (ներկայում՝ Վրոցլավ, Լեհաստան)։ 1830 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Բեռլին։ Սովորել է հոր վիմագրական արվեստանոցում։ 1833 թվականին՝ հոր մահից հետո, Ադոլֆ ֆոն Մենցելի վրա է ծանրանում ընտանիքը կերակրելու հոգսը, և նա ստիպված է լինում կատարել ցանկացած աշխատանք. պատրաստում է ճաշացուցակներ, հրավիրատոմսեր և այլն։ Մի կարճ ժամանակ (6 ամիս) հաճախել է Բեռլինի գեղարվեստի ակադեմիա։

## Ցուցահանդեսներ (ընտրությամբ)
"*Adolph Menzel 1815–1905. Das Labyrinth der Wirklichkeit*", Nationalgalerie (Ազգային պատկերասրահ) և Kupferstichkabinett (գրավյուրների և մատիտանկարների թանգարան), Staatliche Museen zu Berlin – Preußischer Kulturbesitz, 7 փետրվարի – 11 մայիսի 1997

"*Menzel. Maler auf Papier*", Kupferstichkabinett (գրավյուրների և մատիտանկարների թանգարան), Staatliche Museen zu Berlin – Preußischer Kulturbesitz, 20 սեպտեմբերի 2019 – 19 հունվարի 2020։

## II համաշխարհային պատերազմ
Գերմանիայում նացիստների տիրապետության տարիներին Մենցելի մի շարք կարևոր աշխատանքներ բռնագրավվել ու վաճառքի են հանվել։ Դրանց մի մասը 21-րդ դարում հաջողվել է վերականգնել century.:

* 2014 թվականին *Stehende Rüstungen* (1886) ստեղծագործությունը)  Վիեննայի Ալբերտինա թանգարանը վերադարձրել է Տերեզիենշտադի համակենտրոնացման ճամբարում տանջամահ արված հրեա Ադելե Պեխտերի ժառանգներին։ 
* 2015 թվականին «Կարմիր վերնաշապիկով տիկինը» պաստելանկարը վերադարձվել է Էռնա Ֆելիսիայի և Հանս Լախման-Մոսեի ժառանգներին։
* Վերադարձնելու պահանջ է ներկայացվել նաև այլ գործերի կապակցությամբ, սակայն այդ պահանջը շատ դեպքերում մնացել է անարձագանք։ 2015 թվականին հոլանդական Limbach Commission ընկերությունը հրաժարվել է վերադարձնել Մենցելի «Հանգստյան օր Փարիզում» նկարը, որը պատկանել է հրեա բանկիր  Ժորժ Բերենսին։

Գերմանական արվեստի կորսված գործերի German Lost Art Foundation կայքում հրապարակված ցանկերում տեղ են գտել Մենցելի բազմաթիվ աշխատանքներ։

## Ուշագրավ փաստ
1905 թվականին մահկանացուն կնքած Ադոլֆ ֆոն Մենցելի հուղարկավորության կազմակերպման գործով զբաղվել է անձամբ Գերմանիայի կայսրը, ով հուղարկավորների թափորում քայլել է նկարչի դագաղի հետևից։

## Պատկերասրահ

1844 Menzel Falke attackiert Taube anagoria.jpg
Adolfmenzel.jpg|Ինքնանկար, 1837
File:Aufbahrung der Märzgefallenen (1848) Adolf Friedrich Erdmann von Menzel (Hamburger Kunsthalle).jpg
File:Mistrzowie pastelu, Muz Nar, Wwa, 2016.01.30, fot I Nowicka (1) CORR.jpg|Վերածննդի զգեստով տղամարդ կամ Ռաֆիկով տղամարդու ուսումնասիրություն, մոտ 1850 թ
File:Adolph Menzel - Flötenkonzert Friedrichs des Großen in Sanssouci - Google Art Project.jpg
File:MenzelAdolph Krönig Wilhelm.JPG
File:Adolph-von-Menzel-Tafelrunde2.jpg
File:MenzelAdolph Abreise König WilhelmI.jpg
File:Adolph Menzel - Das Ballsouper - Google Art Project.jpg
File:Adolf Friedrich Erdmann von Menzel 031.jpg
File:Adolph Menzel - Eisenwalzwerk - Google Art Project.jpg
File:Adolph Menzel - Bauplatz mit Weiden - Google Art Project.jpg
File:Adolph Menzel - Die Berlin-Potsdamer Bahn - Google Art Project.jpg
MenzelAdolph Ballsouper02.JPG
Menzel, Adolph von - The Studio Wall - 1872.jpg
Adolph Menzel - Begegnung mit Kaiser Joseph II in Neiße 1769.jpg
Adolph Menzel - Das Balkonzimmer - Google Art Project.jpg


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Karl Scheffler, *Adolf Menzel: Der Mensch, das Werk.* Berlin: Cassirer, 1915.
* Elfried Bock, *Adolph Menzel: Verzeichnis seines graphischen Werkes*. Berlin: Amsler & Ruthardt, 1923.
* Werner Schmidt, *Adolf Menzel: Zeichnungen Verzeichnis und Erläuterungen*. National-Galerie, Staatliche Museen, Berlin, 1955.
* Ulrich Bischoff, Jens Christian Jensen, Richard Hoppe-Sailer, Wulf Schadendorf, Johann Schlick, Jürgen Schultze, *Adolph Menzel: Realist – Historist – Maler des Hofes*. Exhibition catalog. Schweinfurt: Weppert, 1981.
* Gisela Hopp, Eckhard Schaar, Werner Hofmann, eds., *Menzel – der Beobachter*. Exhibition catalog. Munich: Prestel, 1982.
* Jost Hermand, *Adolph Menzel mit Selbstzeugnissen und Bilddokumenten* (*Rowohlts Monographien*, vol. 361). Reinbek bei Hamburg: Rowohlt, 1986.
* Gisold Lammel, *Adolph Menzel. Frideriziana und Wilhelmiana*. Dresden: Verlag der Kunst, 1987.
* Claude Keisch and Marie Ursula Riemann-Reyher, eds.: *Adolph Menzel 1815–1905: Between Romanticism and Impressionism*. London and New Haven: Yale University Press, 1996.
* Michaela Diener, *„Ein Fürst der Kunst ist uns gestorben“: Adolph von Menzels Nachruhm im Kaiserlichen Deutschland (1905–1910)*. Regensburg: Roderer, 1998.
* Hubertus Kohle, *Adolph Menzels Friedrichbilder: Theorie und Praxis der Geschichtsmalerei im Berlin der 1850er Jahre*. Munich and Berlin: Deutscher Kunstverlag, 2001.
* Christina Grummt, *Adolph Menzel – zwischen Kunst und Konvention, die Allegorie in der Adressenkunst des 19. Jahrhunderts*. Berlin: Reimer, 2001.
* Michael Fried, *Menzel's Realism: Art and Embodiment in Nineteenth-Century Berlin*. London and New Haven: Yale University Press, 2002.
* Jens Christian Jensen, *Adolph Menzel*. Cologne: DuMont, 2003.
* Werner Busch, *Adolph Menzel: Leben und Werk*. Munich: Beck, 2004.
* Bernhard Maaz, ed., *Adolph Menzel radikal real*. Munich: Hirmer, 2008.
* Werner Busch, *Adolph Menzel: Auf der Suche nach der Wirklichkeit*. Munich: Beck, 2015.
* Anja Grebe, *Menzel, Maler der Moderne*. Berlin: Verlag Eisengold, 2015.
* Claudia Czok, "Menzel, Adolph (Adolph Friedrich Erdmann von)", in *De Gruyter: Allgemeines Künstlerlexikon: Die Bildenden Künstler aller Zeiten und Völker*, vol. 89. Berlin and Boston: De Gruyter, 2016, pp.&nbsp;117–121.

## Արտաքին հղումներ
* ''German masters of the nineteenth century: paintings and drawings from the Federal Republic of Germany'', a full text exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art, which contains material on Adolph Menzel (no. 60–64)
* ''Degas: The Artist's Mind'', exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art fully available online as PDF, which contains material on Adolph Menzel (see index)

Կատեգորիա:Գերմանացի նկարիչներ
Կատեգորիա:Պատմանկարիչներ