Վհուկների ճամբարներ

[thumb|200px|Վհուկների ճամբար Նալերիգուում, [Գանա]]
**Վհուկների ճամբարներ** (), Գանայի բնակավայրեր, որտեղ ապրում են մարդիկ, որոնց վտարել են իրենց գյուղերից՝ կախարդության մեջ կասկածվելու պատճառով։ Ենթադրվում է, որ որոշ ճամբարներ ստեղծվել են 20-րդ դարի սկզբին: Գանայի կառավարությունը միջոցներ է ձեռնարկել նման ճամբարները վերացնելու համար:

## Պատմություն և նկարագրություն
Չնայած կառավարության արգելքներին` աֆրիկյան երկրներում կախարդության հանդեպ հավատը շարունակում է գոյություն ունենալ: Ներկայումս կախարդության մեջ կասկածվող մարդկանց, որոնց նախկինում սպանել են, վտարում են գյուղից: Գանայում ստեղծվել են հատուկ «վհուկների ճամբարներ», որտեղ կարող են ապրել կախարդության մեջ կասկածվողները (աֆրիկագետ Կիրիլ Բաբաևը հայտնում է նման ճամբարների գոյության մասին նաև Բենինում և Տոգոյում)։ Սոցիալական մարդաբան Սաիբու Մութարուի` 2018 թվականի հոդվածի համաձայն՝ ճամբարները ստեղծվել են 19-րդ և 20-րդ դարերում. «Ճամբարների մեծ մասը գոյություն ունի մի քանի տասնամյակ: Իմ ուսումնասիրությունների ընթացքում ես պարզեցի, որ ճամբարներից մի քանիսը հարյուր տարուց ավելի հին են»:

Վհուկ լինելու մեջ կասկածվող կանայք երբեմն փախչում են վհուկների ճամբարներ անվտանգության համար` հաճախ Լինչի դատաստանի ենթարկվելուց խուսափելու համար: Նման ճամբարներում շատ կանայք այրիներ են. ենթադրվում է, որ հարազատները նրանց մեղադրում են կախարդության մեջ՝ իրենց մահացած ամուսինների ունեցվածքը խլելու նպատակով։ Վհուկների ճամբարներում շատ կանայք տառապում են նաև հոգեկան հիվանդություններից: Հյուսիսում գտնվող Գամբագայի մի ճամբարում կանանց պաշտպանություն է տրամադրում տեղի առաջնորդը, իսկ դրա դիմաց աշխատունակները ստիպված են աշխատել առաջնորդների համար նրա դաշտերում՝ ապրուստ վաստակելու համար։ Աշխատել չկարողացողները և մտավոր խնդիրներ ունեցողներ, ապրուստ վաստակելու համար, ճամբարներում կարող են միայն մուրացկանությամբ զբաղվել:

Գանայում կա վեց ճամբար, որոնք բոլորը գտնվում են երկրի հյուսիսում` Գուշեգու (*Gushegu*), Նաբուլի (*Nabuli*), Կպատինգա (*Kpatinga*), Գամբագա (*Gambaga*), Գնանի (*Gnani*), Կուկուո (*Kukuo*): Միայն Կուկուոն ունի գյուղի կարգավիճակ, մյուսները հարակից են իրենց համապատասխան գյուղերին: Ընդհանուր առմամբ, ճամբարներում ապրում է մոտ հազար կին, թեև ճշգրիտ թիվը հնարավոր չէ հաշվարկել բնակիչների մշտական ներհոսքի և արտահոսքի պատճառով:

Բոլոր ճամբարները, բացառությամբ Գուշեգուի, ղեկավարում են քուրմերը (*tindaamba*): Յուրաքանչյուր ճամբար ունի իր առաջնորդը՝ «վհուկների թագուհին» (*magazia* կամ *gazia*): Երբ ճամբար է գալիս նոր բնակիչ, քուրմը կատարում է կախարդությունից մաքրագործման ծես: Ճամբարի բնակիչները ստանում են բնակարան, աշխատանք, կազմում են նոր ընտանիքներ: Նրանք ապրում են շատ պարզ սարքված, անձրևից և տոթից չպաշտպանող նույնատիպ կավե և ծղոտե խրճիթներում, ինչպես Գանայում ամենուրեք, և հիմնականում զբաղվում են գյուղատնտեսությամբ: Կախարդության մեջ կասկածվող որոշ անձանց հարազատները, հատկապես երեխաներն ու թոռները, գալիս են ճամբար և երբեմն բնակություն հաստատում նրանց կողքին: Ճամբարի բնակիչներին օգնում են նաև կրոնական և ոչ առևտրային կազմակերպությունները:

Վհուկների ճամբարում հազվադեպ հանդիպում են նաև տղամարդ վհուկներ: Կին և տղամարդ վհուկները զբոսաշրջիկներին պատմում են իրենց դժբախտ անցյալի մասին, երբ նրանց վտարել են գյուղացիները:

Ճամբարներում կան նաև այսպես կոչված գուշակներ, որոնք կատարում են որոշ կրոնական ծեսեր՝ ճամբարի կախարդներին աստվածային հայտնություններ բերելու կամ վատ բախտը կանխելու համար: Նրանք նաև մասնակցում են մոտակա որոշ գյուղերում հուղարկավորությունների, ինչին շատ լուրջ են վերաբերվում: Տեղացիները կարծում են, որ գուշակները կարող են շփվել նախնիների հոգիների հետ հուղարկավորության ժամանակ և եզրակացնել մահվան պատճառը և այն, թե ընտանիքի որ անդամը կարող է պատասխանատու լինել մահվան համար: Գուշակները կարող են լինել շառլատաններ, որոնք հաճախ օգտագործում են տարօրինակ ավանդական ծես՝ որոշելու համար, թե արդյոք մեկը կասկածվում է կախարդություն կիրառելու մեջ: Նրանք կասկածյալի առջև հավ են մորթում և ստուգում՝ ընկնում է մեջքի վրա, թե դեմքով դեպի ներքև։ Եթե հավը ընկնում է մեջքի վրա, նրանք կարծում են, որ կասկածյալն անմեղ է, իսկ եթե ընկնում է դեմքով դեպի ներքև, կասկածյալը մեղավոր է։ Կինը պետք է խմի հավի արյունը՝ չարագուշակ արարածի ազդեցությունը վերացնելու համար, որից հետո նրան կուղարկեն հետ` վհուկների ճամբար։

Երբ կախարդության մեջ ամբաստանվողը վտարվում է, որդիները հաճախ չեն համարձակվում պաշտպանել ընտանիքի անդամին՝ վախենալով, որ ավանդական համոզմունքներին մարտահրավեր նետելը կվիրավորի առաջնորդներին, քանի որ առաջնորդներին վիրավորող երիտասարդները կարող են կորցնել այն հողը, որից կախված է իրենց ապրուստը:

2015 թվականին կախարդության դեմ մեղադրանքների դեմ պայքարի կոալիցիան Գանայում (AWACC-Ghana) հայտնել է, որ վհուկների ճամբարներում բնակվող արտաքսվածների թիվն աճում է, և որ այնտեղ սննդի պաշարները բավարար չեն։ 2020 թվականին Գանայում կար չորս ճամբար՝ Գամբագայում, Կուկուոյում, Գնանիում և Կպանտիգայում, որտեղ բնակվում էր ավելի քան 500 մարդ։ Humanist Global Charity-ի 2022 թվականի զեկույցում նշվել է, որ պայմանները դեռևս շատ վատ են:

## Գնահատական
Ֆեմինիստ, Գանայի համալսարանի պրոֆեսոր Ձոձի Ցիկատան հայտարարել է.

Որոշ լրագրողներ և ՀԿ-ներ վհուկների ճամբարներն անվանում են բանտեր:

Սաիբու Մութարուն համեմատում է «վհուկների ճամբարները» Իրվինգ Գոֆմանի նկարագրած տոտալ ինստիտուտների և Միշել Ֆուկոյի նկարագրած կարգապահական հաստատությունների հետ, որտեղ կյանքի բոլոր կողմերը սահմանափակված են (բանտ և այլն), և գալիս է այն եզրակացության, որ «վհուկների ճամբարները» բանտեր չեն, այլ ապաստարաններ, որոնք երաշխավորում են կախարդության մեջ կասկածվողների անվտանգությունը: Պաշտոնյաները, քրմերը և բնակիչներն իրենք «վյուկների ճամբարները» համարում են ապաստարան: Այստեղ չկան ցանկապատ կամ դարպաս, չկա տեղաշարժման սահմանափակում, չկան վերահսկողության կամ ռեժիմի ձևեր:

Լրագրող Կարեն Փալմերը, որը գիրք է գրել «վհուկների ճամբարներում» կյանքի մասին, նույնպես ընդգծում է, որ դրանք բանտեր չեն՝ հավելելով, որ բնակիչներին ճամբարներում պահում է միայն «վրեժխնդրության վախը»: Տարեցների նկատմամբ բռնության կանխարգելման միջազգային ցանցի աշխատակից Սեմ Թոգբա Սլևիոնն ասում է, որ ճամբարներում «անմարդկային պայմաններ» կան, բայց միևնույն ժամանակ պնդում է, որ «այդ ճամբարներում ապրող կանայք նրանք են, ում բախտը բերել է»:

Գամբագայի վհուկների ճամբարը հայտնի դարձավ 2010 թվականին նկարահանված *«Գամբագայի վհուկները»* ֆիլմի շնորհիվ, որի պրոդյուսերն է Ամինա Մաման:

Գանայի կառավարությունը, որը «վհուկների ճամբարները» համարում է պետության «հեղինակության վրա բիծ», բազմիցս հայտարարել է ճամբարների մոտալուտ փակման մասին, այդ թվում՝ 2017 և 2018 թվականներին:

## Իրավական փոփոխություններ
2023 թվականի հուլիսին Գանայի խորհրդարանն ընդունել է կախարդության մեղադրանքներն արգելող օրինագիծ. այս օրինագիծը քրեականացրել է կախարդության մեջ մեղադրելու կամ մարդուն պիտակավորելու պրակտիկան: Դա տեղի է ունեցել 2020 թվականին Կաֆաբայում կախարդության մեջ մեղադրվող 90-ամյա Ակուա Դենտեհի սպանությունից հետո: Սակայն 2024 թվականի ապրիլի դրությամբ, Գանայի նախագահը դեռևս չէր հաստատել օրինագիծը:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն և արտաքին հղումներ
### Հետազոտություն
* 
* 
* 

### Լրագրություն, գիտահանրամատչելի հրապարակումներ
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Արևմտյան Աֆրիկայի մշակույթ
Կատեգորիա:Բռնություն կանանց նկատմամբ
Կատեգորիա:Կանայք Գանայում
Կատեգորիա:Կրոնն Աֆրիկայում
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Կատեգորիա:Մշակույթ
Կատեգորիա:Վհուկներ