Նարինջ զամբիկը

**«Նարինջ զամբիկը»**, Հրանտ Մաթևոսյանի պատմվածքներից, հրատարակվել է 1967 թվականին, զետեղված է «Բեռնաձիեր» շարքում։

## Գնահատական
Հրանտ Մաթևոսյանի ստեղծագործությանը, նրա պատկերակերտման հմտություններին, ոճին անդրադարձել են շատերը, գրվել են ստվարածավալ ուսումնասիրություններ, մենագրություններ, սակայն հատկանշական մի փաստ. «Օգոստոս» ժողովածուն դիտարկվել և ուսումնասիրվել է իբրև գրողական առաջին քայլ, առաջին գիրք, իսկ «Բեռնաձիեր» շարքը ներառվել է այդ տրամաբանության մեջ։ Հրանտ Մաթևոսյանի արձակը, ըստ էության, կարելի է բնորոշել հետևյալ կերպ. ճշմարիտ պատմություններ՝ հստակ ընդգծվող ինքնատիպ ոճականությամբ և հնարանքներով, ստույգ պատում, ուղիղ, շատ ժամանակ նաև խոսակցական լեզվով գրված պատմություններ։ Միամտություն կլինի կարծել, որ շարքի նպատակը տարբեր ձիերի նկարագրությունն է, և կամ սրանք ստեղծագործություններ, պատմվածքներ են ձիերի մասին, պատմություններ, որտեղ պարզապես ձիեր են ներկայացվում։ Հենց այստեղ էլ պետք է փնտրել ձիու՝ հստակ պայմանական իմաստը, ձիու՝ իբրև խորհրդանիշի իրացումը։ Վերջին հաշվով, «Բեռնաձիեր» շարքը առաջին հերթին մարդուն, գյուղացի մարդուն նկարագրող, նրա մտքերը, զգացմունքները, հոգեբանությունը վեր հանող պատմվածքների հերթագայություն է։

Կարելի է նաև պնդել, որ բեռնաձիերը այստեղ ոչ այնքան այն ձիերն են, որոնք հայտնվում են պատմվածքներում, այլ այն մարդիկ, որոնք պատկերվում են ստեղծագործություններում, դառնում հերոսներ` իրենց մեջ ներառելով աշխատավոր գյուղացու, դժվարությունների միջով անցնող մարդու հավաքական կերպարներ։

## Սյուժե
Պատմվածքը գրված է վերհուշի ձևով: Ներկայացնում է մի նարնջագույն զամբիկի պատմությունը: 1945 թ. հերոսի գյուղը 7 ազնվացեղ զամբիկ և մի կատաղած հովատակ է ստանում՝ խտացնելու համար պատերազմի ժամանակ նոսրացած երամակը: Մնում է մեկը՝ նարնջագույնը՝ մի հովատակի հետ, որը հավանաբար զամբիկի տղան է, քանի որ զամբիկը  չի ծնում: 1946 թ. աքսորից վերադառնում է Մեսրոպը: 1947 թ. Մեսրոպին նորից են տանում: Հերոսը այդ ժամանակ տասը տարեկան է և անվերջ հարցեր է տալիս հորեղբորը, իսկ վերջինս դանդաղ է խոսում և չի սիրում պատասխանել  հարցերին: Միշտ ասում է՝ «մեծանաս՝ ամեն ինչ կիմանաս»: Աքսոր են տանում նաև նրան և մինչև հասցնում է մի բան ասել, նրան գնացքը արդեն հասցնում է Մախաչկալա: Երեք տարի հետո գալիս է: Պարզվում է, որ սխալմամբ էին տարել, ներողություն են խնդրում։ Նա արդեն գյուղում է, սայլի առեղ է տաշում, խանձում և հարթում: Մեսրոպի հայրը 1908 թ. սպանել էր մեկին, և այդ վայրը կոչվում է Թուրքի սպանած: 1918 թ. երեքով եկել սպանել էին նրա հորը, և այդ վայրը կոչվում է Հայի սպանած: Քսանհինգ տարեկան Մեսրոպը որոշել էր վրեժխնդիր լինել, բայց կուսքարտուղար Լևոնը նրան բանտարկել էր տվել: 1956 թ. նա աքսորից վերադառնում է: Մեսրոպին ուղարկում են ձի պահելու:

Ձիու գինը դառնում է ոչխարի գին: Սկսում են ծախել սրան–նրան: Նարինջ զամբիկին գնում է ատամնաբույժը, որը Երևանից է եկել: Սակայն Նարինջ զամբիկը թույլ չի տալիս իրեն բռնեն՝ նա թամբ էր տեսել և գիտեր ազատության գինը: Պոկվում է երամակից ու գնում: Ատամնաբույժը փող է տալիս Մեսրոպին, որ նա բռնի զամբիկին: Սա, ի վերջո, համաձայնում է, բայց առանց փողի: Երամակի հետ Մեսրոպը դեռ մի քանի օր էլ մնում է սարերում: Բայց զամբիկին չի հաջողվում բռնել: Մեսրոպը խոսում է ձիու հետ, խնդրում, որ նա գա, որ չի բռնի նրան, բայց զամբիկը չի մոտենում: Դեկտեմբերին ձյուն է գալիս և երամակին քշում են գոմը: Նարինջը մի օր մոտենում է, սեղմվում է տան պատին ու դողում, բայց երբ Մեսրոպը մոտենում է, սա փախչում է: Չորս օր հետո, Նարինջ զամբիկը նորից է երևում և այս անգամ չի էլ սպասում, թե ներս հրավիրեն: Կրծքով մի կողմ է հրում Մեսրոպին ու մտնում գոմը՝ իր տեղը: Գոմը՝ տաք, գարին՝ շատ: Այժմ հերոսը մեծ է: Իր երեխայի հետ կրկեսում է և հանկարծ տեսնում է Նարնջին: Նա ավելի գեր է, բայց շարժումները նուրբ են: Վալս է պարում, նրա ելույթը տևում է տասը րոպե: Հետո հերոսը գնում է ետնաբեմ, խոսում նրա հետ, բայց ձին ուշադրություն չի դարձնում նրան: Եվ տեսնելով նրա ճարպոտ, ամեն օր քորվող, լվացվող, յուղոտ գավակը՝ հերոսը ատելություն է զգում նրա հանդեպ, իր մեջ կարծր է բեռնաձին՝ բոռերից քրքրվող, հովատակից արհամարհված: Բարկանում է ձիու վրա, ասելով՝ «է´շ, չծնեցիր, չբարձվեցիր, չտնքացիր ու ապրում ես»: Իսկ դահլիճում ծաղրածուն է գլխկոնծի տալիս:

## Կերպարները
* Մեսրոպ

* Լևոն

* Ատամնաբույժը

## Տես նաև
* Ալխո (վիպակ)
* Կայարան (վիպակ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նարինջ զամբիկը առցանց

Կատեգորիա:1958 գրքեր
Կատեգորիա:Հրանտ Մաթևոսյանի ստեղծագործություններ