open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Մայիս Ազիզյան

**Մայիս Ազիզյանը** (), հայ ֆուտբոլիստ է, որը հանդես է գալիս «Իմպուլս» ֆուտբոլային ակումբում որպես դարպասապահ։

## Կարիերա
### Արարատ
Երբ Մայիսը դարձավ 17 տարեկան, սկսեց զբաղվել պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլով։ Ազիզյանի առաջին ակումբն էր Աբովյանի «Կոտայք» թիմը։ Ազիզյանը որոշեց, որ իր ֆուտբոլային կարիերան պետք է շարունակի «Արարատ»-ում։

Երիտասարդ ֆուտբոլիստը հիանալի էր հանդես գալիս հայկական ակումբներում։ Նոր ակումբում իր առաջնախաղը խաղաց «Փյունիք»-ի դեմ խաղում։ Խաղը ավարտվեց 1:1 հաշվով։ Ակումբի մարզիչ Աբրահամյանը ժամանակի ընթացքում ավելի շատ խաղաժամանակ էր տրամադրում Ազիզյանին։

## Ձեռքբերումներ
**«Արարատ» Երևան**
* Հայաստանի գավաթակիր 1996/97
* Հայաստանի գավաթի եզրափակչի մասնակից 2001
* Հայաստանի սուպերգավաթի եզրափակչի մասնակից 1997

**«Կիլիկիա»**
* Հայաստանի գավաթի եզրափակչի մասնակից 2005

**«Միկա»**
* Հայաստանի առաջնության բրոնզե մեդալակիր 2006, 2007
* Հայաստանի գավաթակիր 2006
* Հայաստանի սուպերգավաթակիր 2006

**«Ուլիս»**
* Հայաստանի առաջնության բրոնզե մեդալակիր 2009

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Մայիս Ազիզյանի բաժինը ՀՖՖ-ի պաշտոնական կայքէջում , , 

Կատեգորիա:1978 ծնունդներ
Կատեգորիա:Իմպուլսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մայիսի 1 ծնունդներ
Կատեգորիա:Միկայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ուլիսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի դարպասապահներ
Կատեգորիա:Կիլիկիայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլային մարզիչներ
Ուրալ (ֆուտբոլային ակումբ)

**«Ու́րալ» ֆուտբոլային ակումբ** (), ռուսական պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային ակումբ Եկատերինբուրգից, որը հանդես է գալիս Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայում։ Տնային խաղերն անցկացնում է «Կենտրոնական» մարզադաշտում։ Հիմնադրվել է 1930 թվականին։

## Պատմություն

«Ուրալ» Ֆուտբոլային Ակումբը հիմնադրվել է 1930 թվականին, Եկատերինբուրգ քաղաքում։

## Ներկա կազմ
*[[Հունիս 30]], [[2023]]*

|-
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|- bgcolor="#DFEDFD"

|-
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|- bgcolor="#DFEDFD"

|-
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|- bgcolor="#DFEDFD"

## Նվաճումներ

## Արտաքին հղումներ
* «Ուրալ» ՖԱ-ի պաշտոնական կայքէջը 

Կատեգորիա:Ռուսական ֆուտբոլային ակումբներ
Կատեգորիա:1930 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Եղիա Յավրույան

**Եղիա Յավրույան** (), հայ ֆուտբոլիստ, հարձակվող, որը հանդես է եկել Թել-Ավիվի «Մակքաբի» ֆուտբոլային ակումբում, այժմ հանդես է գալիս Դոնգազդոբիչա ակումբում, որը հանդես է գալիս Ռոստովի նահանգային առաջնությունում։

## Կարիերա
2008 թվականի ամռանը Յավրույանը Բնեյ Սախնին ֆուտբոլային ակումբից տեղափոխվեց Թել-Ավիվի Մաքկաբի $ 515 000 դիմաց։ Յավրույանի պայմանագիրը ակումբի հետ ավարտվում էր 2010 թվականի ամռանը, սակայն ակումբը ցանկանում էր վաճառել ֆուտբոլիստին, որովհետև նա հազվադեպ էր խաղադաշտ դուրս գալիս։ Փետրվարին հայտնի դարձավ, որ Յավրույանը 10 օր փորձաշրջան է անցկացնելու Տորոնտո ֆուտբոլային ակումբում։ Հունիսի սկզբին Յավրույանը 1 տարվա պայմանագիր կնքեց թելավիվյան Բնեյ Իեգուդա ակումբի հետ։ Այդ ժամանակ ակումբը հանդես էր գալիս Եվրոպա Լիգայի խաղարկությունում, սակայն Յավրույանը իրավունք չուներ մասնակցել Ուլիսի դեմ հանդիպումներին, այս փուլը հաղթահարելուց հետո Յավրույանը իրավունք կստանար մասնակցել մյուս հանդիպումներին։ Տարվա ավարտին Դրոր Կաշտան ակումբի գլխավոր մարզիչւ սկսեց Յավրույանին փոխարինող փնտրել, որը չէր արդարացնում իր սպասելիքները։ 2011 թվականի հունվարին Յավրույանը տեղափոխվեց աշկելոնական Հապոել, որը 2009/10 թվականների մրցաշրջանի արդյունքներով իրավունք էր ստացել հանդես գալ Իսրայելի բարձրագույն լիգայում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  legioner.kulichki.com կայքում
* transfermarkt.de կայքում 
* rfpl.org կայքում
* Շիննիկի պաշտոնական կայքում
* footballdatabase.eu կայքում 
* soccerway.com կայքում 

Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայկական ծագմամբ ռուսներ
Կատեգորիա:Մակկաբի Թել Ավիվի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
ბ

**Բանը** () վրացական այբուբենի երկրորդ տառն է։ Թվային արժեքը «2»֊ն է։

Յունիկոդ՝

* Ⴁ ։ U+10A1
* ბ ։ U+10D1

## Բրայլ

## Սինոգլիֆներ
* Բաբբա - ਬ
* Բա (արաբական այբուբենի տառ) - ﺏ
* Բեն - Բ, բ
* Բեթ (եբրայական այբուբենի տառ) - ב
* Բաբբո - બ
* Բադեչայ - 
* Բոբայմայ - บ
* Բակարամ - ബ

## Ծանոթագրություններ
ვ

**Վին** (, գրելաձևեր՝ ասոմթավրուլի Ⴅ, նուսխուրի ⴅ, մխեդրուլի ვ, մթավրուլի Ვ) վրացերենի այբուբենի վեցերորդ տառ։ Համապատասխանում է հայերենի այբուբենի *«[[Վ |Վ վ]]»* հնչյունին։ Թվային արժեքն է 6։

Օգտագործվում է նաև Վրաստանում կիրառվող լազերենի այբուբենի վրացական տարբերակում։ Թուրքիայում օգտագործվող լատինական այբուբենում այն ​​համապատասխանում է «v»-ին։ Նախկինում օգտագործվել է աբխազերենի (1937-1954) և օսերենի (1938-1954) այբուբեններում վրացական գրի հիման վրա, կյուրեղյան տառադարձումից հետո երկու դեպքում էլ այն փոխարինվել է «в»: Ռոմանիզացիայի բոլոր համակարգերում տառադարձվում է որպես «v»։

## Տառ

## Համակարգչային կոդավորում ([[յունիկոդ]])

## Հերթականություն

550px|center

550px|center

700px|center

## Բրայլ

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Mchedlidze, T. (1) The restored Georgian alphabet, Fulda, Germany, 2013
*Mchedlidze, T. (2) The Georgian script; Dictionary and guide, Fulda, Germany, 2013
*Machavariani, E. Georgian manuscripts, Tbilisi, 2011
*The Unicode Standard, Version 6.3, (1) Georgian, 1991-2013
*The Unicode Standard, Version 6.3, (2) Georgian Supplement, 1991-2013
Յունիկոդ

մինի|Յունիկոդի լոգոն
**Յունիկոդ**, տեղեկատվության փոխանակման նպատակով նշանների կոդավորման բազմաբայթ ստանդարտ, որը ներառում է աշխարհի գրեթե բոլոր գիր ունեցող լեզուների սեպագրերը, հիերոգլիֆները, տառերն ու կետադրական նշանները, ազգային խորհրդանիշերը, բազմաթիվ այլ համընդահանուր և մասնավոր օգտագործման նշաններ։

Այն ստեղծվեց փոխարինելու նախկինում օգտագործվող 8-բիթով (մեկ բայթ՝ 256 նիշ) այլագրվող համակարգերին, որոնց միջոցով արդեն հնարավոր չէր, նույնիսկ մի լեզվի շրջանակում, ապահովել տեղեկատվության լիարժեք փոխանակումը։ Այսօր իրականացվել և համատարած կիրառվում են Յունիկոդի UTF-8 ստանդարտով գործող գրանշանների մինչև 21-բիթով (2097152 նիշ) այլագրման համակարգերը։

Յունիկոդ ստանդարտը առաջարկել է 1991 թվականին «Յունիկոդի Կոնսորցիում» կազմակերպությունը։ Այդ ստանդարտի օգտագործումը թույլ է տալիս կոդավորել տարբեր գրերի բազմաթիվ նշաններ։ Յունիկոդ ստանդարտով գրված փաստաթղթերում կարող են լինել չինական հիերոգլիֆները, մաթեմատիկական նշանները, հայկական, հունական, վրացական, լատինական և կիրիլական այբուբենի տառերը, ընդ որում լրացուցիչ կոդային էջերը այլևս անհրաժեշտ չեն։

### Հայերենի գրանշանները Յունիկոդում

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Յունիկոդի պաշտոնական կայք
* Յունիկոդ ստանդարտը Հայերենի այբուբենի և կետադրական նշանների համար
* Յունիկոդի աղյուսակը հայերենի գրանշանների համար (միջակետը գտնվում է այլ աղյուսակում՝ U+2024)

Կատեգորիա:Ստանդարտներ
Կատեգորիա:ISO ստանդարտներ
Կատեգորիա:Թվային տեխնոլոգիաներ
Կատեգորիա:Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ
Electronic Arts

**Electronic Arts** Inc. (EA) վիդեո խաղերի ամերիկյան ընկերություն է, որի գլխամասային գրասենյակը գտնվում է Կալիֆորնիայի Ռեդվուդ քաղաքում։  Հիմնադրվել է 1982 թվականի մայիսին Apple-ի աշխատակից Թրիփ Հոքինսի կողմից, ընկերությունը եղել է վաղ տնային համակարգչային խաղերի արդյունաբերության ռահվիրա և իր խաղերի համար պատասխանատու դիզայներներին և ծրագրավորողներին առաջ մղել որպես «ծրագրային արվեստագետներ»։  EA-ն հրապարակել է բազմաթիվ խաղեր և որոշ արտադրողականության ծրագրակազմ անհատական համակարգիչների համար, որոնք բոլորը մշակվել են արտաքին անհատների կամ խմբերի կողմից մինչև 1987-ի Skate or Die!-ը։  Ընկերությունը շարժվեց դեպի ներքին խաղային ստուդիաներ, հաճախ գնումների միջոցով, ինչպիսին է Distinctive Software-ը, որը դարձավ EA Canada 1991 թ.

Ներկայումս EA-ն մշակում և հրապարակում է կայացած ֆրանչայզների խաղեր, այդ թվում՝ Battlefield, Need for Speed, The Sims, Medal of Honor, Command & Conquer, Dead Space, Mass Effect, Dragon Age, Army of Two, Apex Legends և Star Wars, ինչպես։  ինչպես նաև EA Sports տիտղոսները FIFA, Madden NFL, NBA Live, NHL, PGA և UFC:  Նրանց աշխատասեղանի վերնագրերը հայտնվում են ինքնուրույն մշակված Origin-ում՝ ԱՀ-ների համար առցանց խաղերի թվային բաշխման հարթակում և Valve's Steam-ի և Epic Games Store-ի անմիջական մրցակից։  EA-ն նաև տիրապետում և շահագործում է խոշոր խաղային ստուդիաներ, ինչպիսիք են DICE-ը, Motive Studio-ն, BioWare-ը և Respawn Entertainment-ը։

Հոքինսին դուր էր գալիս «էլեկտրոնիկ» բառը, և տարբեր աշխատակիցներ համարում էին «Էլեկտրոնային արտիստներ» և «Էլեկտրոնային արվեստ» արտահայտությունները։  Երբ Գորդոնը և մյուսները դրդեցին «Electronic Artists»-ին՝ հարգանքի տուրք մատուցելով United Artists կինոընկերությանը, Սթիվ Հեյսը հակադարձեց՝ ասելով. «Մենք նկարիչները չենք, նրանք [մշակողները] են...»: Հեյսի այս հայտարարությունը անմիջապես թեքվեց։  Electronic Arts-ի նկատմամբ տրամադրվածությունը, և անունը միաձայն հաստատվեց և ընդունվեց ավելի ուշ՝ 1982 թվականին։ Նա հավաքագրեց իր սկզբնական աշխատակիցներին Apple-ից, Atari-ից, Xerox PARC-ից և VisiCorp-ից և ստիպեց Սթիվ Վոզնյակին համաձայնվել տնօրենների խորհրդում ընդգրկվել։  Հոքինսը վճռական է եղել ուղղակիորեն վաճառել գնորդներին։  Համակցված այն փաստի հետ, որ Hawkins-ը նոր խաղային ապրանքանիշերի առաջամարտիկն էր, սա վաճառքի աճն ավելի դժվար դարձրեց։  Մանրածախ առևտրով զբաղվողները ցանկանում էին գնել հայտնի ապրանքանիշեր գործող դիստրիբյուտորներից։  Նախկին գործադիր տնօրեն Լարի Պրոբստը 1984-ի վերջին ժամանեց որպես Վաճառքի փոխտնօրեն և օգնեց ընդլայնել արդեն հաջողակ ընկերությունը։  Մանրածախ առևտրով զբաղվողների հետ անմիջականորեն առնչվելու այս քաղաքականությունը EA-ին տվեց ավելի բարձր մարժան և ավելի լավ շուկայի իրազեկում, ինչը հիմնական առավելություններն էր, որոնք ընկերությունն օգտագործեց իր վաղ մրցակիցներին ցատկելու համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր արտադրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղերի արտադրողներ
Կատեգորիա:Հանրային ներդրումների հիմնադրամ
Կատեգորիա:ՆԱՍԴԱՔ-ում ցուցակված ընկերություններ
Համակարգչային խաղերի ժանրեր

thumbՀամակարգչային խաղերը հիմնականում դասակարգավորվում են ըստ **[[ժանր]]երի** և **[[խաղացող]]ների թվի**։

Նրա արդյունքում, որ խաղի որևէ ժանրին պատկանելիության չափանիշները դեռ միանշանակ որոշված չեն, համակարգչային խաղերի դասակարգավորումը լավ սիստեմատիզացված չէ և տարբեր աղբյուրներում տեղեկությունները ժանրերի մասին կարող են տարբերվել։ Այնուամենայնիվ կոնսենսուս գոյություն ունի, որին եկել են համակարգչային խաղերի մշակողները, և հաճախ կարելի է հստակ որոշել խաղի հիմնական ժանրերից մեկին պատկանելիությունը։ Այդ ամենահանրաճանաչ ժանրերը (որորնք հաճախ կազմված են ենթաժանրերից) թվարկած են ներքևում։

Գույություն ունեն մի քանի ժանրերի էլէմենտներ ունեցող խաղեր, որոնք կարող են պատկանալ ամենին այդ ժանրերից (օրինակ, Grand Theft Auto, Տիեզերաական Ռեյնջերներ,  սերիները)։ Այդպիսի նախագծերը դասակարգում են կամ որևէ մեկ ժանրին, կամ մի անգամից բոլորին, որոնք կան խաղում, եթե դրանք հավասար չափով կազմում են խաղի գեյմփլեյը։

*
The Sims 3

**The Sims 3**, 2009 թվականին թողարկված կյանքի սիմոլյատոր ժանրի հանակարգչային խաղ, որը մշակվել է The Sims Studio-ի և թողարկվել Electronic Arts ընկերության կողմից։ Խաղը շարունակում է The Sims խաղաշարը։ Նախապես պետք է թողարկվեր 2009 թվականի փետրվարի 20-ին, սակայն հետաձգվել էր նույն թվականի հունիսի 2-ին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* 

Կատեգորիա:Խաղեր PC-ի համար
Կատեգորիա:Խաղեր այՖոնի համար
Կատեգորիա:Electronic Arts-ի խաղեր
Կատեգորիա:2009 տեսախաղեր
Կատեգորիա:Համակարգչային խաղեր եռաչափ գրաֆիկայով
Կատեգորիա:Maxis-ի խաղեր
Կատեգորիա:Կյանքի սիմուլյատորներ
Կատեգորիա:Windows տեսախաղեր
Կատեգորիա:IOS խաղեր
Կատեգորիա:Windows Phone խաղեր
Սևիլյա ՖԱ

**Սևիլյա** (), պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային ակումբ Սևիլյայից։ Կազմավորվել է 1905 թվականի հոկտեմբերի 14-ին։ Ներկա պահին հանդես է գալիս Լա Լիգայում։ Տնային հանդիպումները անցկացնում է Ռամոն Սանչես Պիսխուան մարզադաշտում, որը տեղավորում է 42,714 հանդիսական։

## Պատմություն
«Սևիլյա» ֆուտբոլային ակումբը հիմնադրվել է 1905 թվականին Սևիլյա քաղաքում։ Թիմը իր առաջին պրոֆեսիոնալ հանդիպումն անցկացրել է 1909 թվականին՝ «*Ռեկրեատիվոյի*» դեմ։

1916-17 մրցաշրջանում «Սևիլյան» հաղթել է Անդալուսիայի գավաթի խաղարկությունը։ 1929 թվականին «Սևիլյան» հաղթեց Սեգունդան, սակայն չկարողանալով փլեյ-օֆֆ փուլում հաղթել «Ռասինգին» մնաց Սեգունդայում։ 1930-31 մրցաշրջանում իսպանական ակումբը Սեգունդայում գրավել է II տեղը։

### 2012-2015 թվականներ
2012-2013 թվականին Սևիլյան զբաղեցրել է 9-րդ տեղը Լա Լիգայում։ Այս մրցաշրջանում հաջողության են գալիս Եվրոպայի լիգայի նախընտրական փուլում և ձեռք են բերում ուղեգիր։ 2012-2013 մրցաշրջանում Սևիլյան վաճառում է թիմի առաջատարներ Խեսուս Նավասին և Ալվարո Նեգրեդոյին։

2013-2014 մրցաշրջանում հաջողության եկան Եվրոպայի լիգայում և հաղթեցին 11-մետրանոց հարվածներով (պորտուգալական «Բենֆիկայի» դեմ)։

Հենց այս մրցաշրջանում վաճառեցին Իվան Ռակիտիչին (կատալոնական «Բարսելոնային») և Ալբերտո Մորենոյին (անգլիական «Լիվերպուլին»)։

2014-2015 մրցաշրջանում Ունայ Էմերիի ղեկավարությամբ 2-րդ անգամ հաղթում է Եվրոպայի Լիգան (եզրափակիչ՝ ուկրաինական «Դնեպրի» դեմ)։ Եվ սահմանում է ռեկորդ՝ Եվրոպայի Լիգան հաղթելով 4 անգամ։

## Հայտնի ֆուտբոլիստներ

## Ներկա կազմ
*2017 թվականի սեպտեմբերի 1-ի դրությամբ*

 (վարձավճարով Գալատասարայից)

 15px

 (վարձավճարով Շալկե 04-ից)

 15px

 13px|Ավագ

## Նվաճումներ
### Ազգային
* **[[Լա Լիգա]]**
: **Հաղթող (1).** 1945–46
* **[[Ֆուտբոլի Իսպանիայի գավաթ|Իսպանիայի գավաթ]]**
: **Հաղթող (5).** 1935, 1939, 1947–48, 2006–07, 2009–10
* **[[Ֆուտբոլի Իսպանիայի Սուպերգավաթ|Իսպանիայի սուպերգավաթ]]**
: **Հաղթող (1).** 2007
* **[[Սեգունդա Դիվիզիոն]]**
: **Հաղթող (4).** 1929, 1933–34, 1968–69, 2000–01

### Միջազգային
* **[[ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգա|ՈՒԵՖԱ Գավաթ/ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգա]]**
: **Հաղթող (5).** 2005–06, 2006–07, 2013–14, 2014–15, 2015–16
* **[[ՈՒԵՖԱ Սուպեր գավաթ]]**
: **Հաղթող (1).** 2006

### Տեղական
* **Անդալուզիայի գավաթ**
: **Հաղթող (18).** 1916–17, 1918–19, 1919–20, 1920–21, 1921–22, 1922–23, 1923–24, 1924–25, 1925–26, 1926–27, 1928–29, 1929–30 1930–31, 1931–32, 1932–33, 1935–36, 1938–39, 1939–40

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սևիլյայի պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:1905 հիմնադրումներ Իսպանիայում
Կատեգորիա:1905 հիմնադրված ֆուտբոլային ակումբներ
Սևիյա
Կատեգորիա:Սեգունդայում եղած ակումբներ
Ալմերիա (ֆուտբոլային ակումբ)

**«Ալմերիա» Մարզական Միությունը** () պրոֆեսսիոնալ ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես է գալիս Ալմերիայում։

## Պատմություն

«Ալմերիա» Մարզական Միությունը հիմնադրվել է 1989 թվականին, Ալմերիա քաղաքում։ Սպորտային անհաջողությունների ու ֆինանսական խնդիրների պատճառով ակումբը 1982 թվականին փակվեց։ 7 տարի հետո հիմնվեց ֆուտբոլային ակումբ «Ֆուտբոլային ակումբ Ալմերիա»։ Այժմ ակումբը հանդիսանում է երիտասարդ մասնագիտական ակումբներից մեկը Իսպանիայում։ Սակայն ակումբը մեկ այլ ուրիշ իսպանական ակումբների պես ունի ֆինանսական խնդիրներ։ Ակումբի մարզադաշտը կառուցվել է 2005 թվականին և կոչվում է «Էստադիո դե լոս Խուեգոս Մեդիտեռանեոս»։ Այն տեղավորում է մոտ 25000 հանդիսատես։ Հայաստանում ակումբի երկրպագուները այնքան էլ շատ չեն, այդ պատճաոով դեռևս չկա ֆան-ակումբ։

## Արտաքին հղումներ
* Ալմերիա ՄՄ-ի պաշտոնական կայքէջը 

Ալմերիա
Կատեգորիա:Սեգունդայում եղած ակումբներ
Օննիկ Չիֆթե-Սարաֆ

**Օննիկ Չիֆթե-Սարաֆ** (*Հովհաննես Գրիգորի Աբիսողոմյան*, ), հայ արձակագիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսի Սկյուտար թաղամասում։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է Գատը գյուղի Արամյան դպրոցում և ապա՝ Կեդրոնական վարժարանում։ Նյութական անբարենպաստ պայմանների պատճառով վերջին դասարանից դուրս է գալիս և աշխատում է որպես վաճառատան գրագիր։

1900 թ. «Սուրհանդակ» թերթում տպագրել է գրական ակնարկներ «Նշդրակի հարվածներ» ընդհանուր վերնագրով, *Օննիկ Չիֆթե Սարաֆ* ստորագրությամբ։ Հաջորդ տարում նա հրավիրվում է աշխատակցելու Գրիգոր Զոհրապի և Արփիար Արփիարյանի խմբագրած «Մասիս» շաբաթաթերթին, որտեղ և տպագրվում են նրա առաջին «Ճերմակներով», «Մեծ «այո»-ն» և այլ նորավեպեր։ Վերջինս արժանանում է «Մասիսի» հայտարարած մրցանակաբաշխության երկրորդ մրցանակին։

1902-1903 թթ. Չիֆթե-Սարաֆը ճանապարհորդում է Եվրոպայում։ Լինում է Իտալիայում, Շվեյցարիայում, Ֆրանսիայում, Անգլիայում։ Խիստ շահեկան և տպավորություններով հարուստ այդ ուղևորության արդյունք են մի շարք նորավեպեր և ճանապարհորդական ակնարկներ՝ «Մշուշի միջեն», «Ռոմա», «Տոմոն», «Մորկեն մեջ» և այլն։ 1903 թ. «Ծաղիկ» շաբաթաթերթում հրատարակված «Միամիտի մը արկածները» վեպը ևս այդ ուղևորության արդյունք է։ Հետագա տարիներին «Մասիս», «Ծաղիկ», «Արևելյան մամուլ», «Շիրակ», «Հայ գրականություն», «Շանթ» պարբերականներում, Թեոդիկի և այլ տարեցույցներում, «Բյուզանդիոն», «Նոր լուր», «Արև» օրաթերթերում հրապարակվում են Չիֆթե-Սարաֆի նորավեպերն ու պատկերները, ուղեգրական ակնարկները, թարգմանությունները (Վիկտոր Հյուգոյից, Անատոլ Ֆրանսից, Պոլ Բուրժեից և այլ հեղինակներից) և բազում հոդվածներ։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին Չիֆթե-Սարաֆը բանակ է կանչվում և այս կերպ ազատվում գրչակից ընկերներին վիճակված զարհուրելի սպանդից։ Նա փախչում է բանակից և մինչև զինադադար ծպտված ապրում Պոլսում։

1919 թ. ստանձնում է «Հայ միտք» շաբաթաթերթի հրատարակությունը։ Մինչև 1922 թ. ապրել է Պոլսում, ապա քեմալական շարժման հաղթանակից հետո հայ որբերի հետ անցել է Հունաստան, պաշտոնավարել հունական Քորֆու որբանոցում։ 1923-1932 թթ. աշխատակցել է սկզբում Մարսելում, ապա՝ Ժնևում որպես ուսուցիչ։ Այս տարիներին նա գրում է «Բարի և չարի խոսքեր», «Ազգային տիպեր» պատկերոշարքերը, «Նոյան տապանեն» երգիծական ակնարկները և բազմաթիվ այլ գեղեցիկ էջեր։

Վախճանվել է ծանր վիրահատությունից հետո։

## Երկեր
* Թուրք թերորի օրերէն։ Իմ բանտարկութիւնս, Կ. Պոլիս, 1909։
* Երկեր, Ե., 1981:

## Գրականություն
* Եղիշե Պետրոսյան, Գրական դեմքեր, Ե., 1977:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:Անձինք Սկյուտարից
Կատեգորիա:Արևմտահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայալեզու գրողներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Սկյուտարում ծնված անձինք
Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված գրողներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Անահիտ Աստարճյան

**Անահիտ Աստարճյան** (Կ. Պոլիս), հայ նկարչուհի։

Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է նախնական կրթություն, ապա մեկնել է Փարիզ, Սորբոնի համալսարանում լսել հասարակագիտության դասընթացը։ Միաժամանակ Գրանդ Շոմյերի արվեստանոցում հետևել է նկարչության, ավարտել 1944 թվականին։ Նույն տարում մասնակցել է աշնանային սալոնի ցուցահանդեսին։ Այնուհետև ամբողջովին նվիրվել է նկարչության։ Նրա նկարները ցուցադրվել են եվրոպական մի շարք քաղաքներում և արժանացել են մամուլի ջերմ գնահատմանը։ Վերջին տարիներին ապրել է Հունաստանում։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Ալեքսանդր Պոպով

**Ալեքսանդր Ստեպանովիչ Պոպով** (, ), ռուս նշանավոր ֆիզիկոս, ռադիոյի գյուտարարներից մեկը։

## Կենսագրություն
Պոպովն աշխատել է որպես Կրոնշտադտի ականային սպայական դասարանի դասախոս, իսկ հետագայում՝ որպես Ռուսաստանում առաջին քաղաքացիական էլեկտրատեխնիկական բարձրագույն ուսումնական հաստատության՝ էլեկտրատեխնիկական ինստիտուտի, պրոֆեսոր և առաջին ընտրովի տնօրեն։

## Գյուտեր
Համոզված լինելով, որ կապը հնարավոր է իրականացնել առանց հաղորդալարերի՝ Հենրիխ Հերցի հայտնագործած էլեկտրամագնիսական ալիքների միջոցով, Պոպովը պատրաստեց աշխարհում առաջին ռադիոընդունիչներից մեկը, օգտագործելով նրա սխեմայում զգայուն կոհերեր-ի հատկությունների վերականգնումը ազանշանի գրանցելուց հետո հենց նույն սխեմայով ղեկավարվող մուրճիկի հարվածով։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուր
* Գ. Յա. Մյակիշև, Բ. Բ. Բուխովցև «Ֆիզիկա», 1992 թ., «Լույս» հրատարակչություն

Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կոհերեր

thumb
**Կոհերերը** հասարակ էլեկրամագնիսական ալիքներ որսացող սարք է։ Կոհերերը առաջին ռադիոընդունիչ սարքն է, որը կիրառվել է քսաներորդ դարի սկզբներին։

Կոհերեը բաղակացած է երկու էլեկտրոդներով ապակե խողովակից, որի մեջ լցված է մետաղի մանր խարտուք։ Սարքի աշխատանքը հիմնված է այն ազդեցության վրա, որը էլեկտրական պարպումները թողում են մետաղափոշու վրա։ Սովորական պայմաններում կոհերերն ունի մեծ էլեկտրական դիմադրություն, քանի որ խարտուքի մասնիկները իրար հետ ունեն վատ կոնտակտ։ Եկած էլելկտրամագնիսական ալիքը կոհերերում ստեղծում է բարձր հաճախության փոփոխական հոսանք, որի հետևանքով խարտուքի մասնիկների արաքներում առաջանում են փոքր կայծեր, որոնք եռակցում են խարտուքը։ Դրա հետևանքով կոհերեի դիմադրությունը կտրուկ ընկնում է։ Սարքի մեծ դիմադրությունը կարելի է ետ բերել նրան թափահարելով։

Ալեքսանդր Պոպովը օգտագործել է կոհերերը աշխարհում առաջին ռադիոընդունիչը սարքելու համար։ Պոպովի սարքում կոհերերի դիմադրության անկումը լինում էր 100 000 Օմ-ից մինչև 1000-500 Օմ։ Իսկ դիմադրությունը ետ բերելու համար օգտագործել է զանգային համակարգ։

Առաջին կոհերերը սարքել է ֆրանսիացի գյուտարար Էդուարդ Բրենլին 1890 թվականին։

1907-ականներին ռադիոընդունիչներում որպես ընդունիչ կոհերերների տեղը սկսել են օգտագործել բյուրեղային ընդունիչներ։

## Աղբյուներ
* Գ. Յա. Մյակիշև, Բ. Բ. Բուխովցև «Ֆիզիկա», 1992 թ., «Լույս» հրատարակչություն
* http://earlyradiohistory.us/1898sla.htm

Կատեգորիա:Ռադիոտեխնիկա
Կատեգորիա:Էլեկտրոնային բաղկացուցիչներ
Երկրորդ լիբանանյան պատերազմ

**Երկրորդ լիբանանյան պատերազմը** (պաշտոնական անվանումը Իսրայելում 2007 թվականի մարտի 21-ից, իսկ արաբական աշխարհում  - **«Հուլիսյան պատերազմ»**), ռազմական հակամարտություն է Իսրայել պետության և շիա «Հեզբոլլահ» արմատական խմբավորման միջև, որի հսկողության տակ գտնվում էին Լիբանանի հարավային շրջանները։ Մարտական գործողությունները տևել են 34 օր՝ 2006 թվականի հուլիսից մինչև օգոստոս։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2006
Կատեգորիա:Արաբա-իսրայելական պատերազմներ

Կատեգորիա:Իսրայելի պատերազմներ
Կատեգորիա:Իսրայելի պատմություն
Կատեգորիա:Լիբանանի պատերազմներ
Կատեգորիա:Պատերազմներ ահաբեկչության դեմ
Քրիստիան Հյույգենս

**Քրիստիան Հյույգենս** (, ), հոլանդացի ականավոր մեխանիկ, ֆիզիկոս և մաթեմատիկոս։ Լոնդոնի թագավորական ընկերության առաջին օտարերկրյա անդամը (1663 թվականից) և Փարիզի ԳԱ հիմնադիր անդամներից (1666 թվականից), լույսի առաջին ալիքային տեսության ստեղծողը։ Այդ տեսության հիմունքները Հյույգենսը շարադրել է իր «Տրակտատ լույսի մասին» աշխատության մեջ (1690)։

Կարևոր ավանդ ունի մեխանիկայի մի շարք հասկացությունների զարգացման գործում. Հյույգենսն առաջինն է օգտագործել ճոճանակը՝ ժամացույցի կանոնավոր ընթացքն ապահովելու համար, կառուցել առաջին ճոճանակավոր ժամացույցը (1657), արտածել է բանաձև մաթեմատիկական և ֆիզիկական ճոճանակների տատանումների պարբերության համար։ Մշակել է հարվածի տեսության հիմունքները, կատարելագործել աստղադիտակը։ Հյույգենսի մաթեմատիկական աշխատությունները վերաբերել են կոնական հատույթներին, ցիկլոիդի և այլ կորերի հետազոտությանը։ Տվել է շրջանագծի, էլիպսի, հիպերբոլի աղեղների երկարության որոշման մեթոդը, մշակել շրջանագծի երկարության և տրամագծի հարաբերության որոշման (\pi թվի հաշվման) տեսությունը, առաջին հետազոտությունները կատարել հավանականությունների տեսության բնագավառում։ 1655 թվականին հայտնագործել է Սատուրնի արբանյակ Տիտանը և որոշել դրա պտույտի պարբերությունը, պարզել, որ Սատուրնի շուրջը գոյություն ունի օղակ, ոչ մի տեղ չի շոշափում մոլորակի մակերևույթը։ Հյուգենսի աշխատանքները հաստատել են Կոպեռնիկոսի արևակենտրոն համակարգի ճշտությունը։ Ռ. Հուկի հետ համատեղ գտել է ջերմաչափի հաստատուն կետերը՝ սառույցի հալման և ջրի եռման կետերը։ Մշակել է լուսային ալիքների տարածման վերաբերյալ խնդիրների լուծման մոտավոր մեթոդը (Հյույգենս-Ֆրենելի սկզբունքը)։ Կառուցել է օկուլյար, որը մինչև այժմ էլ օգտագործվում է։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուր
* Գ. Յա. Մյակիշև, Բ. Բ. Բուխովցև «Ֆիզիկա», 1992 թ., «Լույս» հրատարակչություն

Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի աստղագետներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Տեսական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Լեյդենի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մեխանիկներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Աստղիկ (այլ կիրառումներ)

**Աստղիկ** կարող է վերաբերել՝

* Աստղիկ - հայոց հեթանոսական աստվածուհի։
* Աստղիկ - 1852-ին ծնված հայ դերասանուհի։
* Աստղիկ - Մեխակազգիների ընտանիքին պատկանող բույս։
* Աստղիկ - հայկական հեթանոսական տոմարի 7-րդ օրվա անվանումը
* Աստղիկ - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում
* Աստղիկ - հայկական իգական անուն
Աստղիկ (Ամպեր Գանթարճյան)

**Աստղիկ** (Ամպեր Սահակի Գանթարճյան, ), հայ դերասանուհի։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ընտանիքում, ապա սովորել ֆրանսիական դպրոցում։ Բեմական ասպարեզ մտել է 1870-ականների սկզբներին, Հակոբ Վարդովյանի քաջալերանքով։ Առաջին անգամ բեմ է բարձրացել 1870-1871 թթ. թատերաշրջանում, Մոլիերի «Պարոն Բուրսոնյագ» պիեսում կատարելով *Նիրինի* դերը։ Այնուհետև աչքի է ընկել այլ դերերով։ Իր բեմական կարողությունները լիովին դրսևորել է հաջորդ թատերաշրջանում՝ Պ. Մաղաքյանի խմբում։ Օրթագյուղի այդ թատրոնում խաղացել է գերազանցապես արևմտաեվրոպական մելոդրամաներում։ 1875 թ. նորից է միացել Վարդովյանին։ 1879 թ. իր կրտսեր քրոջ՝ Սիրանույշի և Պետրոս Ադամյանի հետ եկել է Կովկաս՝ Թիֆլիսի հայկական թատերական կոմիտեի հրավերով։ Նույն թվականի սեպտեմբերից մինչև 1881 թ. գարունը խաղացել է Թիֆլիսի թատրոնում, կատարելով կարևոր բազմաթիվ դերեր, որոնցից հիշատակության արժանի են՝ *Պորցիա* (Ու. Շեքսպիրի «Վենետիկի վաճառականը»), *Կուկուշկինա* («Եկամտավոր պաշտոն»), *Կատարին Հովարտ* (համանուն պիեսում) և այլն։ 1882 թ. վերադարձել է ծննդավայր, մասնակցել Ս. Պենկլյանի օպերետային խմբի ներկայացումներին՝ Իզմիրում, Հունաստանում, մեծ հաջողությամբ կատարելով կոնտրալտո դերեր, ինչպես՝ *տիկին Լանժ* (Շ. Լեկոկի «Մադամ Անգո»), *Օրոր* (Շ. Լեկոկի «Ժիրոֆլե-Ժիրոֆլա»), *Պարիս* (Ժ. Օֆենբախի «Գեղեցկուհի Հեղինե») և այլն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աստղիկը «Թատերական Հանրագիտարանում»  

Կատեգորիա:Դերասանուհիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կոնտրալտոներ
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ
Հայաստանի ֆուտբոլի Սուպերգավաթ

**Հակոբ Տոնոյանի անվան Սուպերգավաթ** Հայաստանի ֆուտբոլի սուպերգավաթն է։ Այն տեղի է ունենում ամեն տարի։ Մրցում են տվյալ տարվա չեմպիոնը և գավաթակիրը, իսկ եթե չեմպիոնն ու գավաթակիրը նույն թիմն է, ապա չեմպիոնի հետ մրցում է առաջնության երկրորդ մրցանակակիրը։

## Մանրամասներ
### Չեմպիոններ

### 1998

### 1999

### 2000
2000 թվականին սուպերգավաթը չի խաղարկվել։

### 2001

### 2002

### 2003

### 2004

### 2005

### 2006

### 2007

### 2008

### 2009

### 2010

### 2011

## Գրականություն

Կատեգորիա:Հայաստանի ֆուտբոլի գավաթներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի ազգային սուպերգավաթներ
Օգյուստեն Ֆրենել

**Օգյուստեն Ֆրենել** (, ), ֆրանսիացի ականավոր ֆիզիկոս։ Ֆրենելը ալիքային օպտիկայի հիմքը դրեց։ Հյույգենսի սկզբունքը լրացնելով երկրորդային ալիքների ինտերֆերենցի գաղափարով՝ նա ստեղծեց դիֆրակցիայի քանակական տեսությունը։ Այդ սկզունքի հիման վրա Ֆրենելը բացատրեց երկրաչափական օպտիկայի օրենքները, մասնավորապես, լույսի ուղղագիծ տարածման բնույթը համասեռ միջավայրում։ Նա ստեղծեց դիֆրակցիոն պատկերի մոտավոր հաշվարկման մեթոդ, որը հիմնված է ալիքային մակերեևույթը գոտիների բաժանելու վրա։ Լուսային ալիքների լայնական լինելն առաջին անգամ ապացուցել է Ֆրենելը։

## Աղբյուր
* Գ. Յա. Մյակիշև, Բ. Բ. Բուխովցև «Ֆիզիկա», 1992 թ, «Լույս» հրատարակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գյուտարարներ
Սերգեյ Վավիլով

**Սերգեյ Իվանովիչ Վավիլով** (, ), ականավոր խորհրդային ֆիզիկոս, պետական և հասարակական գործիչ, ԽՍՀՄ Գիտությունների Ակադեմիայի նախագահը՝ 1945-1951 թթ։

Վավիլովի հիմնական գիտական աշխատությունները նվիրված են ֆիզիկական օպտիկային և առաջին հերթին լուսալյումինեսցենցին։ Վավիլովը հետազոտեց լյումինեսցենտային լույսի բևեռացումը։ Նրա ղեկավարությամբ մշակվեց ցերեկային լույսի լամպերի պատրաստման տեխնոլոգիան։ Վավիլովի ղեկավարությամբ Պավել Չերենկովը 1934 թվականին հայտնագործեց լույսի ճառագայթումը էլէկտրոնների կողմից, որոնք միջավայրում շարժվում են այնպիսի արագությամբ, որը գերազանցում է լույսի արագությունն այդ միջավայրում։

## Աղբյուր
* Գ. Յա. Մյակիշև, Բ. Բ. Բուխովցև «Ֆիզիկա», 1992 թ., «Լույս» հրատարակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի պրոֆեսորներ‎
Կատեգորիա:Ռուս հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Միհրան Աստվածատուրյան

**Միհրան Աստվածատուրյան** (), հայ ճարտարապետ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսի Խասգյուղ թաղամասում։ Կրթությունն ստացել է տեղի Ներսիսյան վարժարանում։ Ավարտելուց հետո մեկնել է Շվեյցարիա, Լոզանի համալսարանում հետևել ճարտարապետության։ Վերադառնալով Պոլիս՝ զբաղվել է ճարտարապետական նախագծումներով։ Հետագայում բնակություն է հաստատել Մարսելում։ Նրա նախագծով Կ. Պոլսում, Նիցայում և այլուր կառուցվել են բազմաթիվ շենքեր արաբական և բյուզանդական ոճով։ Գործուն մասնակցություն է ունեցել սփյուռքահայ մշակութային կյանքում, աշխատակցել է ֆրանսահայ մամուլին։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Արմինե Կալենց

**Արմինե Սարգսի Կալենց** (*Արմինե Գալենց*, Արմինե Սարգսի Պարոնյան, ), հայ նկարչուհի, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ (1967 թ.), ԽՍՀՄ Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիր (1986 թ.)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Ատաբազարից ուսուցիչների՝ Սարգիս և Տիգրանուհի Պարոնյանների ընտանիքում։

1926-1935 թվականներին ուսանել է Հալեպի Հայկազյան և Սեն-Ժոզեֆ վարժարաններում և Երուսաղեմի Սբ. Թարգմանչաց վանքի վարժարանում։ 1938-1939 թվականներին Բեյրութում ուսում է առել Հարություն Կալենցի արվեստանոցում։

1939 թվականին Հալեպի «Պարոն» հյուրանոցում տեղի է ունեցել իր առաջին անհատական ցուցահանդեսը։ 1939 թվականից ի վեր մասնակցել է ցուցահանդեսների Նյու-Յորքում, Հալեպում, Բեյրութում։ Այնուհետև 1946 թվականին ընտանիքի հետ հայրենադարձվել է Հայաստան։ Հետագայում դարձել է Նկարիչների միության անդամ։ 1962 թվականից ի վեր կազմակերպվել են նրա անհատական ցուցահանդեսները Երևանում, Հալեպում, Փարիզում, Մոնրեալում, Թբիլիսիում։ 1991-1992 թվականներին կատարել է ստեղծագործական այց ԱՄՆ։ 1993 թվականին Լոս Անջելեսում տեղի է ունեցել նկարչուհու անհատական ցուցահանդեսը։ 1994-1996 թվականներին կատարել է երկրորդ երկարաժամկետ այցն ԱՄՆ։ 1996 թվականից ի վեր կրկին ստեղծագործել է Երևանում, որտեղ 2000 և 2004 թվականներին ունեցել է անհատական ցուցահանդեսներ։

2000 թվականին հրապարակել է «Ներիր ինձ, Հարություն» հուշագրությունն ամուսնու մասին, 2004 թվականին՝ «Մտորումներ» գրքերը։

## Նկարներ
մինի
[մինի|Արմինե Կալենցի ցուցահանդեսը [Կալենց թանգարանում]]
* «Մեր երեխաները» (1952 թ.)
* «Բնանկար։ Բյուրական» (1956 թ.)
* Ե. Բեքարյանի դիմանկարը (1958 թ.)
* «Ընկերուհիներ» (1960 թ.)
* «Ապարանի բնանկար» (1963 թ.)
* «Արտացոլում» (1968 թ.)
* «Լոռի» (1969 թ.)
* «Երազներ գտնող աղջիկը» (1975 թ.)

## Մեջբերումներ Արմինե Կալենցից
Դիմանկարների մեջ ես փորձում եմ պահպանել այն, ինչ տեսնում է իմ ներքին աչքը։ Հաճախ կարելի է մարդու մեջ տեսնել այն գույներն ու գծերը, որոնք ոչ մի լուսանկարչական եղանակով չի արտահայտվում։ Միայն հոգին է հոգուն տեսնում, և հավատով լուսավորված աչքն է, որ ճառագայթի նման թափանցում է սրտերից ներս....

## Ընտանիք
* Ամուսին՝ Հարություն Կալենց
* Որդիներ՝ Արմեն և Սարո Կալենցներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ
Միհրան Ասքանազյան

**Միհրան Պ. Ասքանազյան** (), հայ հրապարակախոս, խմբագիր։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Սովորել է տեղի Պերպերյան վարժարանում և պատանեկան հասակից նվիրվել ուսուցչական ասպարեզին։ Պաշտոնավարել է Կ. պոլսի բազմաթիվ վարժարաններում (Պերպերյան, Մեզպուրյան, Կենտրոնական, Արամյան և այլն)։ Եղել է Ռոդոստոյի ազգային վարժարանի տեսուչ։ 1896 թվականին անցել է Եգիպտոս, շարունակել ուսուցչական պաշտոնը մինչև իր մահը։ Մանկավարժական աշխատանքին զուգընթաց զբաղվել է խմբագրությամբ։ 1891 թվականին հրատարակել է «Ծաղիկ մանկանց» շաբաթաթերթը, որից լույս է տեսել 22 համար։ 1903 թվականին Եգիպտոսում տպարան բաց անելով՝ լույս է ընծայել «Պարտեզ» մանկավարժական հանդեսը։ *Մեղրամած* ծածկանունով աշխատակցել է Եգիպտոսում հրատարակած «Փեթակ» հանդեսին։

Առանձին գրքով լույս է տեսել նրա «Գրագիտության տեսական և գործնական» դասագիրքը, հատոր Ա (առաջին տպագրություն՝ 1884, երկրորդ տպագրություն՝ 1891), հատոր Բ և Գ (1891)։ Կազմել է հոմանիշների մի բառարան, որը մնացել է անավարտ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1854 ծնունդներ
Կատեգորիա:1904 մահեր
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Ստեփան Ավգերյան

**Ստեփան Ավգերյան** (), հայ բանասեր։

Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Սովորել է Հռոմի Ուրբանյան դպրոցում։

Հրատարակել է մի քանի գրքեր, ինչպես «Գրքոյկ որ կոչի սկզբունք բնական գիտութեանց» (Հռոմ, 1792) և հայատառ թուրքերեն մի շարք գրքեր։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Գաբրիել Ավետիքյան

**Գաբրիել Ավետիքյան** (), հայ բանասեր, թարգմանիչ, լեզվաբան, քերական-բառարանագիր, աստվածաբան, Մխիթարյան միաբանության անդամ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Փոքր հասակից տեղափոխվել է Վենետիկ, սովորել Մխիթարյանների վարժարանում, ընդունել հոգևորականի կոչում, վարել վարչական մի շարք պաշտոններ։

Նրա առաջին աշխատությունը լույս է տեսել 1792 թվականին՝ «Քերականութիւն Թոսքանական լեզուի»։ Ապա միմյանց հետևից հրատարակել է «Մեկնութիւն չորեքտասան թղթոց Երանելւոյն Պողոսի առաքելոյն» (1806), «Բացատրութիւն շարականաց» (1814), «Քերականութիւն հայկական» (1815), «Տեսարանք, արարեալ աշխարհօրէն ոճով» (դասագիրք, 1816), «Քերականութիւն համառօտ» (1818, 1823), «պատարագամատոյց հայոց» (հայերեն և լատիներեն, 1823), ինչպես և կրոնական մի քանի գրքեր։ Մասնակցել է «Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի» բառարանի ստեղծմանը, գրելով ամբողջ Ա տառը։ Կատարել է թարգմանություններ, մեծ մասամբ կրոնական բովանդակությամբ։ Հրատարակել է Գրիգոր Նարեկացու «Նարեկը», նաև նրա բացատրությունը՝ «Նարեկլուծը»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Հայ աստվածաբաններ
Կատեգորիա:Հայ քերականներ
Լռելյայն

**Լռելյայն** կամ **չընտրովի** կամ **կանխադրված** (), հարաչափերի նախատեսված նշանակություններն են կամ գործողության նախորոշված կատարման միջոցը, որոնք ծրագրային համակարգն օգտագործում է իր աշխատանքում, մինչև որ օգտվողը չփոխի այդ նախընտրությունները այլ տարբերակով։

## Արտաքին հղում
* Բառի ստուգաբանությունը Թարումեան կայքում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տրամաբանություն
Կատեգորիա:Ծրագրային ապահովում
Մարիան Սմոլուխովսկի

**Մարիան Սմոլուխովսկի** (, ), լեհ ֆիզիկոս. հիմնական աշխատանքները վերաբերում են մոլեկուլային ֆիզիկային, ջերմադինամիկային, գազերի և հեղուկների կինետիկ տեսությանը։ 1905-1906 թթ. ստեղծել է բրոունյան շարժման տեսությունը և նպաստել մոլեկուլային տեսության հաստատմանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեհ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի գիտնականներ
Յանգ Բոյզ (ֆուտբոլային ակումբ)

**«Յանգ Բոյզ» Մարզական Ակումբը** մասնագիտական ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես է գալիս Բեռնում։

## Պատմություն

«Յանգ Բոյզ» Մարզական Ակումբը հիմնադրվել է 1898 թվականին, Բեռն քաղաքում։

## Արտաքին հղումներ
* «Յանգ Բոյզ» ՄԱ-ի պաշտոնական կայքէջը 

Կատեգորիա:Շվեյցարական ֆուտբոլային ակումբներ
Կատեգորիա:1898 հիմնադրված ֆուտբոլային ակումբներ
ՄՏԿ Բուդապեշտ ՖԱ

**«ՄՏԿ Հունգարիա» ֆուտբոլային ակումբը** մասնագիտական ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես է գալիս Բուդապեշտում։

## Պատմություն

«ՄՏԿ Հունգարիա» ֆուտբոլային ակումբը հիմնադրվել է 1888 թվականին, Բուդապեշտ քաղաքում։

## Արտաքին հղումներ
* ՄՏԿ Հունգարիա ՖԱ-ի պաշտոնական կայքէջը 

ՄՏԿ Հունգարիա
Կատեգորիա:Հունգարիա
Կրասնոյարսկի երկրամաս

thumb|Կրասնոյարսկի երկրամաս
**Կրասնոյարսկի երկրամասը** () Ռուսաստանի սուբյեկտ է, որը մտնում է Սիբիրյան դաշնային օկրուգի կազմի մեջ, վարչական կենտրոնը Կրասնոյարսկն է։

Երկրամասը կազմված է եղել 1934 թվականի դեկտեմբերի 7։ Սահմանակցում է Յակուտիայի և Իրկուտսկի մարզի հետ արևելքում, Տուվայի և Խակասիայի հետ հարավում, Կեմերովոյի և Տոմսկի մարզերի, Խանտի-Մասնսիական և Յամալա-Նենեցյան ինքնավար օկրուգիների հետ արևմուտքում։

*
Հելսինգբորգ ՖԱ

**«Հելսինգբորգ» Մարզական Ակումբը** մասնագիտական ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես է գալիս Հելսինգբորգում։

## Պատմություն

«Հելսինգբորգ» Մարզական Ակումբը հիմնադրվել է 1907 թվականին, Հելսինգբորգ քաղաքում։

## Արտաքին հղումներ

* «Հելսինգբորգ» ՄԱ-ի պաշտոնական կայքէջը , 

Կատեգորիա:Շվեդական ֆուտբոլային ակումբներ
Վիեննական դասական դպրոց

**Վիեննական դասական դպրոց**, Ավստրիայի Վիեննա քաղաքում ձևավորված եվրոպական դասական երաժշտության ուղղություն։ 18-րդ դարում մի շարք երկրներում (Իտալիա, Գերմանիա, Ավստրիա, Ֆրանսիա և այլն) տեղի է ունենում գործիքային երաժշտության նոր ժանրերի ու ձևերի կազմակերպում, որն իր գագաթնակետին է հասնում Վիեննական դասական դպրոցի ներկայացուցիչներ Յոզեֆ Հայդնի, Մոցարտի, Բեթհովենի (ի դեպ Բեթհովենը եղել է դասական դպրոցի վերջին ներկայացուցիչը) ստեղծագործությունների մեջ։

Վիեննան համարվում էր 18-րդ դարի բազմազգ մայրաքաղաք, ուր հավաքվում էին տարբեր ազգերի ժողովրդական երաժիշտներ, որոնք հաճախ միավորվելով կազմում էին անսամբլներ։ Կոմպոզիտորները ծառայում էին ֆեոդալ իշխանների պալատներում, կոմպոզիտորներից շատերը ժողովրդի հետ շփվում էին եկեղեցու միջոցով։ Ստեղծվում էին նաև հանրային-համերգային օջախներ, որոնց հետևանքով ավելանում են նվագախմբային կապելլաները, անսամբլային և մենակատարային համերգների քանակը։

Եթե մի ժամանակ իշխող խոշոր ժանրեր էին օրատորիան, մեսսան և օպերան, ապա այդ ժամանակ օպերայի կողքին մեծ նշանակություն է ձեռք բերում սիմֆոնիան։ Պոլիֆոնիկ ֆակտուրայի կողքին կարևորվում է *Հոմոֆոն-հարմոնիկ* ֆակտուրան։

Կատեգորիա:Երաժշտության պատմություն
Կատեգորիա:Վիեննական դասական դպրոց
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորական դպրոցներ
Կարկտասար

**Կարկտասար**, լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Արեգունի լեռների, ամենաբարձր կետը նրա միջին մասում, Դրախտիկ գյուղից 4 կմ հյուսիս։ Բարձրությունը 2740 մ է։  Կարկտասար գագաթի հարավարևելյան լանջերից սկիզբ է առնում Արծաթաղբերք գետը, իսկ հարավային լանջերից Երկայնաձոր գետը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կարկտասար mapcarta կայքում

Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Իրանում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ

Իրանի տարածքում գտնվում են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկի 22 օբյեկտներ (2017 թ), որոնք կազմում են ընդհանուր թվի 2,1%-ը (1073՝ 2017 թվականի դրությամբ)։ 21 օբյեկտներ այդ ցանկի մեջ են ներառվել մշակութային չափանիշներով, այդ թվում 9-ը ճանաչված են մարդկային ստեղծագործ հանճարի գլուխգործոցներ, և 1 օբյեկտ ընդգրկված է բնական չափանիշով։

Բացի դրանից 2017 թվականի դրությամբ ևս 56 օբյեկտներ ընդգրկված են թեկնածու ցանկում։

Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը վավերացրել է Համաշխարհային ժառանգության պաշտպանության կոնվենցիան 1975 թվականի փետրվարի 26-ին։ Իրանի տարածքում առաջին օբյեկտներն ընդգրկվել են ցանկում 1979 թվականին, Համաշխարհային ժառանգության հանձնաժողովի 3-րդ նիստում։

## Ցանկ
Տվյալ աղյուսակում օբյեկտները ներկայացված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ մտնելու հերթականությամբ։

### Օբյեկտների աշխարհագրական դիրք



## Նախնական ցանկ
Աղյուսակում օբյեկտները դասավորված են նախնական ցանկում դրանք ավելացնելու հերթականությամբ։ Ցանկում նշված են այն օբյեկտները, որոնք Իրանի կառավարության կողմից առաջարկվել են որպես թեկնածուներ համաշխարհային ժառանգության ցանկում ընդգրկվելու համար։

### Օբյեկտների աշխարհագրական դասավորվածություն

## Տես նաև
* Ասիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Իրան
*
Կատեգորիա:Ցանկեր:Իրան
Դոնգ Հոյ օդանավակայան

**Դոնգ Հոյը** () քաղաքացիական օդանավակայան է վիետնամական Դոնգհոյ քաղաքում, Քուանգբին շրջանում։ Գտնվում է Հանոյից 450 կմ հարավ։ Մեկ տարվա մեջ ընդունում է 500,000 մարդ։

Ընդունվող օդանավերն են՝ Ան-12,-24, Իլ-18,-76,-86, Տու-134,-154, Յակ-42, Airbus A321 և բոլոր տեսակների ուղղաթիռները։ Օդանավակայանը կառուցել են ֆրանսիացի գաղութաբնակիչները 1930 թվականին։ Իրենք օգտագործել են այն վիետնամական և լաոսյան կոմունիստների վրա հարձակվելու համար։ 2004-2008 վերականգնման աշխատանքներ էին անցկացվում երկրի կառավարության աջակցությամբ։ Տվյալ պահին օդանավակայանը ծառայում է Հանոյ և Հոշիմին քաղաքներ թռիչքների համար։

Կատեգորիա:Օդանավակայաններ Վիետնամում
Ծոր Ծոր

**Ծործորի վանք** (),  հայկական վանք Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Արտազ գավառում (այժմ՝ Իրանի Մակու քաղաքից հյուսիս-արևմուտք, Զանգմար գետի ձախ ափին)։ 13-րդ դարի վերջին հիմնադրել է Զաքարիա եպիսկոպոսը։ Հիշատակվում է 1314 թվականից։

## Պատմություն
Ծործորի վանքը, լինելով Արտազի հայկական իշխանության մշակութային կենտրոն, վերելք է ապրել 14-րդ դարի առաջին կեսին, երբ այստեղ է հաստատվել Հովհաննես Երզնկացին (Ծործորեցի)։ Բացվել են բարձրագույն դպրոց, գրչության կենտրոն, գրվել և թարգմանվել են աստվածաբանական երկեր ու մեկնություններ, ընդօրինակվել ձեռագրեր։ Հովհաննես Երզնկացին այս վանքում է գրել «Մեկնութիւն մարգարեութեանն Դանիէլի», «Մեկնութիւն Մատթէի Ավետարանին», «Համառօտ տեսութիւն քերականի» երկերը, քարոզներ, չափածո ստեղծագործություններ և այլն։ 1316 թվականին Զաքարիա եպիսկոպոսը և Հովհաննես Երզնկացին մասնակցել են Ադանայի եկեղեցական ժողովին։

Ծործորի վանքը 14-րդ դարում դարձել է միարարական շարժման կենտրոն։ Վանքին կից բացված դպրոցում գիտամանկավարժական աշխատանք է կատարել Ֆրա Պոնցիուս վարդապետը։ Ծործորի բարձրագույն դպրոցում հայերեն են թարգմանվել եվրոպական սխոլաստիկայի անվանի ներկայացուցիչներ Նիկողայոս Լյուրացու, Թովմա Աքվինացու, Բոնավենտուրայի երկերը։

Վանքը գործել է մինչև 18-րդ դարի վերջը։ 1995 թվականին Ծործորի վանքի Սբ. Աստվածածին խաչաձև գմբեթավոր եկեղեցին (1298–1314, կառուցված է սրբատաշ քարով), Մակուում արհեստական լիճ ստեղծելու կապակցությամբ, իրանահայ ճարտարապետ Վ. Առաքելյանի նախաձեռնությամբ ու միջոցներով, տեղափոխվել է բարձրադիր վայր, Բարոն գյուղի մոտ։

2008 թվականին հուլիսի 6-ին մատուռը ճանաչվել էր որպես Համաշխարհային ժառանգություն և Իրանում հայկական Սուրբ Թադևոսի և Սուրբ Ստեփանոսի վանքերի հետ նույնպես մտցվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ժառանգության ցանկի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Խաչիկյան Լ., Արտազի հայկական իշխանությունը և Ծործորի դպրոցը, ԲՄ, № 11, 1973:

## Արտաքին հղումներ
* Արմեն Հախնազարյան, «Արտազի երեք վանքերը», Երևան, 2012 թվական, ISBN 978-99941-875-8-4։

Կատեգորիա:9-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Ատրպատականի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով
Արթուր Պետրոսյան (ֆուտբոլիստ)

**Արթուր Հրայրի Պետրոսյան** (), հայ նախկին ֆուտբոլիստ (հարձակվող), մարզիչ։

Հանդես է եկել հայկական մի շարք ֆուտբոլային ակումբներում, ինչպես նաև օտարերկրյա ակումբներում։

Պետրոսյանը մարզում է «Ցյուրիխի» պատանի ֆուտբոլիստներին և արդեն ձեռք է բերել A կարգի մարզչական արտոնագիր։

## Նվաճումներ
#### Ակումբային
; **[[Շիրակ ՖԱ|Շիրակ]]**
:**[[Հայաստանի Բարձրագույն խումբ (ֆուտբոլ)|Հայաստանի Բարձրագույն խումբ]]**
::15px|Ոսկե մեդալակիր (3) 1992, 1994, 1999
::15px|Արծաթե մեդալակիր (4) 1993, 1995-96, 1997, 1998

:**[[Հայաստանի Անկախության Գավաթ (ֆուտբոլ)|Հայաստանի Անկախության Գավաթ]]**
::15px|Արծաթե մեդալակիր (3) 1993, 1994, 1999

:**[[Հակոբ Տոնոյանի անվան Սուպերգավաթ]]**
::15px|Ոսկե մեդալակիր (2) 1996, 1999
::15px|Արծաթե մեդալակիր (1) 1998

**[[Մակքաբի Պետահ Տիկվա ՖԱ|Մակքաբի Պետահ Տիկվա]]**
:**[[Տոտո Գավաթ]]**
::15px|Ոսկե մեդալակիր (1) 1999

**[[Ցյուրիխ ՖԱ|Ցյուրիխ]]**
:**[[Շվեյցարական Սուպեր Լիգա (Ֆուտբոլ)|Սուպեր Լիգա]]**
::15px|Ոսկե մեդալակիր (1) 2005-06

:**[[Շվեյցարիայի Գավաթ (ֆուտբոլ)|Շվեյցարիայի Գավաթ]]**
::15px|Ոսկե մեդալակիր (1) 2004-05

#### Անձնական
;Հայաստանի լավագույն ֆուտբոլիստ - 1996, 2000

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ֆուտբոլի հավաքականի մարզիչներ
Կատեգորիա:Շիրակի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
Քրիստոսից հետո

***Քրիստոսից հետո*** (**ՔՀ**), ժամանակագրական տերմին, որը ցույց է տալիս, որ տվյալ դեպքը կամ իրադարձությունը տեղի ունեցել Քրիստոսի ծննդից՝ 1 թվականից հետո։ ԽՍՀՄ-ի օրոք փոխարինվել է «մեր թվարկության» անվանումով, քանի որ ԽՍՀՄ-ում չէր ընդունվում Հիսուս Քրիստոսի ծնունդը (ինչպես առհասարակ գոյությունը)։ Հիմնված է հռոմեացի վանահայր Դիոնիսիոս Փոքրի հաշվարկի վրա։ Փոխարինել է հնացած և ոչ ճշգրիտ հաշվարկմանը ըստ Աստծո կողմից աշխարհի ստեղծման։

## Տես նաև

* Մեր թվարկություն

Կատեգորիա:Օրացույցներ
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
ԻԿԱՕ օդանավակայանի կոդ

right|thumb|250px|ԻԿԱՕ-ի դրոշը
**ԻԿԱՕ օդանավակայի կոդը** () չորստառանի ունիկալ անձնական իդենտիֆիկատոր է, որը տալիս է աշխարհի օդանավակայաններին Քաղաքացիական ավիացիայի միջազգային կազմակերպությունը (ԻԿԱՕ)։ Տվյալ կոդերը օգտագործում են կազմակերպությունները, օդային շարժման կառավարման օրգանները, օդերևութաբանական ծառայությունները օդանավագիտական և օդերևութաբանական տեղեկությունները օդանավակայաններին հաղորդելու համար, թռիչքների պլանների (ֆլայթ-պլանների), ռադիոնավորդագիտական քարտեզներին քաղաքացիական օդանավակայանների նշման համար, ինչպես նաև օդանավակայանների հասցե հեռագրական AFTN   ավիացիոն կապի միջազգային ցանցում։

Կատեգորիա:Ավիացիոն տերմիններ
Կատեգորիա:ԻԿԱՕ-ի կոդեր
Քաղաքացիական ավիացիայի միջազգային կազմակերպություն

**Քաղաքացիական ավիացիայի միջազգային կազմակերպություն** (*ԻԿԱՕ*, ծագում՝ ), ՄԱԿ-ի հաստատությունն է, որը որոշում է քաղաքացիական ավիացիայի միջազգային չափանիշները և կոորդինացնում է դրա զարգացումը անվտանգության և արդյունավետության բարձրացման համար։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Քաղաքացիական ավիացիա
Կատեգորիա:Միջազգային ավիացիոն կազմակերպություններ
Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի մասնագիտացված գործակալություններ
Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսական կազմակերպություններ
Պաուլ ֆոն Հինդենբուրգ

**Պաուլ Լյուդվիգ Հանս Անտոն Բենկենդորֆ Հինդենբուրգ** (, ), գերմանական ռազմական և պետական գործիչ, գեներալ-ֆելդմարշալ (1914)։

1914-1918 թվականների առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Արլ. Ռազմաճակատի հրամանատար (1914-1916), 1916 թվականի օգոստոսից՝ Գլխավոր շտաբի պետ, փաստորեն, գլխավոր հրամանատար։ 1918 թվականի նոյեմբերյան հեղափոխության ժամանակ աջ ս-դ. Պարագլուխների հետ դաշնակցած՝ դաժանորեն ճնշել է հեղափոխական բանվորների ելույթները։ 1925 թվականին ընտրվել է պրեզիդենտ։ 1933 թվականի հունվարի 30-ին Հինդենբուրգը իշխանությունը հանձնեց ֆաշիստներին՝ հանձնարարելով Հիտլերին կազմավորել կառավարություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Բեռլինի պատվավոր քաղաքացիներ
Կատեգորիա:Գերմանական գեներալ-ֆելդմարշալներ
Կատեգորիա:Գերմանացի հակակոմունիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ռազմական գործիչներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի նախագահներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Թոքի քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Նացիստական Գերմանիայի ֆելդմարշալներ
Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրի

**Ժան Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրի** (, ), ֆրանսիացի գիտնական և հասարակական գործիչ։

Կնոջ՝ Իրենի հետ 1934 թվականին հայտնագործել է արհեստական ռադիոակտիվությունը։ Նեյտրոնների հայտնագործման համար մեծ նշանակություն ունեցան α-մասնիկների ազդեցությամբ բերիլիումի ճառագայթման ուսումնասիրման աշխատանքները։ Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրին աշխատակիցների հետ 1939 թվականին առաջինը որոշեց ուրանի ատոմի միջուկի բաժանման ընթացքում դուրս թռած նեյտրոնների միջին թիվը և ցույց տվեց էներգիայի անջատմամբ շղթայական միջուկային ռեակցիայի սկզբունքային հնարավորությունը։

Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրիին 1935 թվականին և նրա կնոջը՝ Իրենին շնորհվել է Նոբելյան մրցանակ քիմիայի բնագավառում արհեստական ռադիոակտիվության հայտնագործության համար։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուր
* Գ. Յա. Մյակիշև, Բ. Բ. Բուխովցև «Ֆիզիկա», 1992 թ., «Լույս» հրատարակչություն

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Քիմիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Լեյկոզից մահացածներ