Քեմետիզմ

**Քեմետիզմ** (նաև Քեմետիցիզմ կամ Քեմետական հեթանոսություն, երբեմն անվանվում է Նետերիզմ՝  «աստված» բառից) ժամանակակից նեոհեթանոսական կրոն և Հին եգիպտական կրոնի վերածնունդ, որը ծագել է 1970-ականներին: Քեմետիկ անվանում են նրան, ով հետևում է Քեմետիզմին։ Անվանումը ծագում է «*Քեմետ*» տերմինից, որը բառացիորեն թարգմանվում է Հին եգիպտական լեզվից՝ «*Սև հող*», և օգտագործվել է Նեղոսի ափերի բնակիչների կողմից՝ ի հակադրություն անապատի: Ինչպես ցանկացած նեոհեթանոսական շարժում, Քեմետը ուսումնասիրվում է՝ համեմատվելով Հին եգիպտացիների կրոնի հետ, որը նրա հիմքն է: Այս կրոնը փորձում է պարզեցված ձևով վերականգնել Հին Եգիպտոսի ծեսերն ու փիլիսոփայությունը և զերծ մնալ որևէ նորամուծություններից:

## Ստուգաբանություն
մինի|Հիերոգլիֆային գրություն «Քեմետ»

Շարժման անվանումը բխում է Եգիպտոսի էնդոնիմից՝ *[[Քեմետ]]* (պատկերված եգիպտական հիերոգլիֆների արտասանությունը km.t.), որը երբեմն գրվում է նաև *Տաքեմետ*՝ լրիվ ձևով *tꜣ km.t*։։ Հայերեն թարգմանությամբ այն նշանակում է «սև» կամ «սև հող», ինչը կապված է Նեղոս գետի տարեկան հեղեղումների արդյունքում առաջացած բերրի, մութ գույնի հողի հետ (այժմ այլևս տեղի չի ունենում Ասուանի ջրամբարի պատճառով)։

Քեմետականները հաճախ հին եգիպտական աստվածներին անվանում են Նեթջերու կամ Նեթերու, Նեթջեր, և հաճախ նախընտրում են օգտագործել նրանց հին եգիպտական անունները։ Օրինակ՝ Հորին կարող են անվանել Հերու, իսկ Անուբիսին՝ Անպու։

## Վերակառուցում
մինի|Նավակում գտնվող արևի աստծո մասին ավանդական հին պատկերացումը՝ նրա ամենօրյա ճանապարհորդությունը երկնքում [մինի| Իսիդա (Հնագույն եգիպտական աստված [Իսիդա) ժամանակակից պատկերներում. նա ձեռքում պահում է սիստր]]

Քեմետականները իրենց չեն համարում Հին Եգիպտոսի կրոնական ավանդույթի ուղիղ ժառանգորդներ, այլ հետևողականորեն խոսում են դրա վերաստեղծման կամ վերակենդանացման մասին։ Որոշ Քեմետիկներ կամ Հերմետիկներ պնդում են ուղղակի շարունակական կապը՝ գաղտնի հասարակական խմբերի հետ, սկսած այն ժամանակից, երբ Հռոմեական կայսրության կայսր Թեոդոս I-ը 392 թվականին արգելեց հեթանոսական պաշտամունքները, կամ, երբ կայսր Հուստինիանոս I-ը փակեց վերջին գործող եգիպտական տաճարը՝ Իսիդա աստվածուհու տաճարը Փիլի կղզում՝ մոտ 535 թվականին։ Այնուամենայնիվ, այս պնդումները պատմականորեն անապացուցելի են։

Քեմետական վերակառուցման շարժումը դիտարկում է հին եգիպտական կրոնի վերականգնումը ոչ որպես պարզապես խորհրդանշական մեկնաբանություն (ինչպես դա արվել է հերմետիզմի, քրիստոնեական և միջնադարյան գաղափարներում), այլ որպես հնարավորինս ճշգրիտ վերարտադրություն՝ հիմնված պատմական աղբյուրների վրա։

Հին եգիպտական կրոնը՝ սկսած հելլենիստական դարաշրջանից, ազդեցություն է թողել բազմաթիվ հավատակարգերի կամ կրոնների վրա։ Օրինակ, հերմետիզմը հիմնված է Հերմես Տրիսմեգիստոսի ուսմունքների վրա, որը համադրություն էր հույն Հերմեսի և եգիպտական Թոթի միջև։ Վաղ և միջնադարյան Քրիստոնեությունը նույնպես ներառել է հին եգիպտական մտքեր, ներառյալ Հիսուսի Եգիպտոսում մնալու մասին ավանդությունները, Հերմես Տրիսմեգիստոսի հեղինակության ճանաչումը եկեղեցու հայրերի և միջնադարյան փիլիսոփաների կողմից, կամ Իսիդա աստվածուհու հետ կապված առասպելների հարմարեցումը:։ Այդ առասպելներն ու մեկնաբանությունները սովորաբար պատկերում են եգիպտական մշակույթն ու աստվածներին որպես խորհրդանշաններ։

Ի տարբերություն վերոնշյալ մոտեցումների՝ քեմետական խմբերը ձգտում են հին եգիպտական կրոնական համակարգի պատմական վերականգնման։ Միևնույն ժամանակ, քեմետականները հասկանում են, որ ամբողջությամբ ճշգրիտ վերարտադրություն երբեմն հնարավոր չէ կամ նպատակահարմար չէ։

Հին եգիպտական կրոնը ժամանակի ընթացքում ենթարկվել է բարդ զարգացումների և տարբեր վայրերում ունեցել է տարբեր պաշտամունքային ձևեր։ Միևնույն աստվածը կարող էր տարբեր ձևերով ու առասպելաբանությամբ պաշտվել տարբեր տաճարներում։ Ուստի դժվար է որոշել որևէ "բնօրինակ" ձև, որը կարելի է որպես հիմք վերցնել։

Հետագա մեկնաբանություններն ու վերաիմաստավորումները էականորեն փոխել են եգիպտական կրոնական գաղափարները։ Օրինակ՝ քննարկվում է՝ արդյոք աստվածներին պետք է անվանել միայն հին եգիպտական անուններով, թե նաև՝ հունական տարբերակներով։ Այս հարցը հատկապես կարևոր է քեմետականների համար, քանի որ ըստ հին եգիպտական պատկերացումների, անունը կենսական նշանակություն ուներ գոյության համար։

Քրիստոնեական կամ հելլենիստական վերաիմաստավորումները՝ որպես հին եգիպտական ավանդույթների մաս ներառե՞լ, թե՞ բացառել՝ մնում է քեմետական խմբերի հիմնական տարաձայնություններից մեկը։

## Պատմություն
1988 թվականին Չիկագո քաղաքում հիմնադրվել է ուղղափառ քեմետական կազմակերպությունը՝ House of Netjer (*Քեմեթական ուղղափառություն*), որը մինչ օրս համարվում է հետևորդների թվով ամենամեծը։ Կազմակերպության հիմնադիրն է եղել Թամարա Լոգան Սիուդան, ով նախապես եղել է Վիկկա կրոնական ուղղության քրմուհին։ Թամարան կտրուկ փոխեց իր հավատալիքները՝ պնդելով, որ պատճառը եղել են տեսիլքները, որոնցում հին եգիպտական աստվածները նրան կոչել են վերածնել սև երկրի կրոնական պաշտամունքը, այդ թվում՝ Սեhմետ աստվածուհու պաշտամունքը։

Լքելով Վիկկան՝ նա ձեռնամուխ եղավ հին եգիպտական կրոնական ավանդույթների վերականգնման լայնածավալ նախագծի, հավաքեց փոքր խումբ մարդկանց, որոնց հետ խորությամբ ուսումնասիրեց այդ թեմաները։ 1996 թվականին նա ընտրվեց Նիսուտ (գերագույն քրմուհի), իսկ 2000 թվականին ստացավ մագիստրոսի կոչում եգիպտաբանության ոլորտում։ Նրա կրոնական կազմակերպությունը պաշտոնապես ճանաչվեց Իլինոյս նահանգի կողմից (1993 թվականին) և ինչպես Ամերիկայի բոլոր կրոնական կազմակերպությունները ազատվեց հարկերից։ Ներկայումս կազմակերպությունն զգալիորեն ընդլայնվել է․ 2002 թվականին Միչիգան նահանգում բացվել է մասնաճյուղ-տաճար, իսկ 2003 թվականին Չիկագոյում՝ գրանցված գրասենյակ՝ փոխարինելու համար մինչ այդ օգտագործվող վարձակալված տարածքները։

## Քեմետիզմի սկզբունքները
### Աստծո / աստվածների գաղափարը

Հին եգիպտական կրոնի տարբեր մեկնաբանությունները տարբեր պատկերացումներ ունեն եգիպտական դիցարանի՝ մոնոթեիստական կամ պոլիթեիստական բնույթի վերաբերյալ։ Հին եգիպտական կրոնը եղել է պոլիթեիստական, և քեմետականները չեն հերքում այս բազմաստվածությունը, սակայն տարբեր հավատացյալներ կարող են մեկ աստծու առավել բարձր դիրք հատկացնել։

Ավանդական ուղղության մեջ յուրաքանչյուր աստվածություն դիտարկվում է որպես առանձին էակ, թեև որոշ աստվածներ կարող են ունենալ ավելի մեծ զորություն։ Ոմանք կարող են հետևել հենոթեիզմի ուղղությանը՝ ճանաչելով բազմաթիվ աստվածների, բայց երկրպագելով միայն մեկին՝ ինչպես Սերապիսի կամ Իսիդայի պաշտամունքներում։ Մոնոլատրիայի դեպքում հավատացյալները ընդունում են բազմաթիվ աստվածների գոյությունը, սակայն երկրպագում են միայն մեկին։

Մյուսները եգիպտական դիցարանը կարող են ընկալել որպես մեկ միասնական աստվածային ուժ, որը դրսևորվում է տարբեր կերպարներով։

## Ծանոթագրություններ

## Տես նաև
*Եգիպտական դիցաբանություն
*Հերմետիզմ

Կատեգորիա:Աշխարհի կրոններ
Կատեգորիա:Բազմաստվածություն
Կատեգորիա:Եգիպտոս
Կատեգորիա:Եգիպտոսի պատմություն
Կատեգորիա:Կրոն
Կատեգորիա:Կրոնական նոր շարժումներ
Կատեգորիա:Կրոնը Հին Եգիպտոսում
Կատեգորիա:Հավատք
Կատեգորիա:Հեթանոսություն
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոս
Կատեգորիա:Նոր հեթանոսություն