Մտավոր ազատություն

**Մտավոր ազատություն,** գաղափարներն առանց սահմանափակումների պահպանելու, ստանալու և տարածելու ազատություն։ Դիտարկվելով որպես ժողովրդավարական հասարակության անբաժանելի բաղադրիչ՝ մտավոր ազատությունը պաշտպանում է անհատի իրավունքը՝ մուտք գործելու, ուսումնասիրելու, քննարկելու և արտահայտելու գաղափարներ ու տեղեկատվություն, ինչն ինքնակառավարվող, լավ տեղեկացված քաղաքացիության հիմքն է։

Մտավոր ազատությունը կազմում է արտահայտման, խոսքի և մամուլի ազատությունների հիմքը և կապված է տեղեկատվության ազատության և գաղտնիության իրավունքի հետ։ Միավորված Ազգերի Կազմակերպությունը Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի 19-րդ հոդվածի համաձայն՝ մտավոր ազատությունը պաշտպանում է որպես մարդու հիմնարար իրավունք, որը սահմանում է.Գրադարանային հաստատությունները մասնավորապես կարևորում են մտավոր ազատությունը որպես իրենց առաքելության մի մաս տեղեկատվությանը և գաղափարներին հասանելիություն ապահովելը և պաշտպանելը։ Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիան (Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի) մտավոր ազատությունը սահմանում է որպես «յուրաքանչյուր անհատի իրավունքը՝ փնտրելու և ստանալու տեղեկատվություն բոլոր տեսանկյուններից առանց որևէ սահմանափակման։ Այն ապահովում է գաղափարների բոլոր դրսևորումների ազատ հասանելիություն, որոնց միջոցով կարելի է ուսումնասիրել հարցի, պատճառի կամ շարժման ցանկացած և բոլոր կողմերը»։ Մտավոր ազատության ժամանակակից հայեցակարգը զարգացել է գրքի գրաքննության դեմ պայքարից։ Այն խթանվում է մի շարք մասնագիտությունների և շարժումների կողմից։ Այս կազմակերպությունների թվում են, ի թիվս այլոց, գրադարանային գործը, կրթությունը և ազատ ծրագրային ապահովման շարժումը։

## Խնդիրներ
Մտավոր ազատությունը ընդգրկում է բազմաթիվ ոլորտներ, այդ թվում՝ գրաքննության, ակադեմիական ազատության և համացանցի գրաքննության հարցերը։ Քանի որ մտավոր ազատության կողմնակիցները կարևորում են անհատի իրավունքը՝ ընտրելու տեղեկատվական հասկացություններ և միջոցներ՝ առանց հետևանքների միտք և կարծիք ձևավորելու համար, տեղեկատվության գաղտնիության սահմանափակումները և խոչընդոտները մտավոր ազատության խնդիրներ են։ Սահմանափակումների հետ կապված խնդիրները ներառում են.

* արգելված գրքեր, գրքերի այրում և գրականության առջև ծառացած մարտահրավերներ,
* գրաքննություն և գրաքննության փորձեր՝ ներառելով, բայց չսահմանափակվելով գրքերի գրաքննությամբ, ֆիլմերի գրաքննությամբ, երաժշտության գրաքննությամբ, քարտեզների գրաքննությամբ, առանձին բառերի գրաքննությամբ, կոմիքսների գրաքննությամբ և տեսախաղերի գրաքննությամբ,
* հեղինակների, խմբագիրների, լրագրողների կամ գրադարանային նյութերի ընտրողների կողմից ինքնագրաքննություն,
* ինտերնետի զտում բովանդակության վերահսկման ծրագրաշարի միջոցով,
* ինտերնետի զտում ինտերնետային գրաքննության միջոցով,
* ինտերնետային անվտանգության մասին օրենսդրություն և նախաձեռնություններ, ինչպիսիք են «Երեխաների ինտերնետային պաշտպանության մասին» օրենքը (CIPA) և «Հարևանության ինտերնետի պաշտպանության մասին» օրենք (NCIPA),
* Համացանցի չեզոքություն,
* կառավարության տեղեկատվության և տեղեկատվության ազատության մասին օրենքներ։

Տեղեկատվության գաղտնիության խոչընդոտների հետ կապված խնդիրները ներառում են՝

* Տվյալների մայնինգ,
* Հսկողություն,
* տվյալների պաշտպանության և տեղեկատվության գաղտնիության օրենքներ ու գործելակերպ,
* գրադարանի օգտատերերի մուտքի գրառումների գաղտնիությունը
* օրենսդրություն, որը կասեցնում է քաղաքացիական ազատությունները ազգային անվտանգության անվան տակ, ինչպիսիք են «Հայրենիքի մասին» օրենքը և «Հայրենիքի անվտանգության մասին» օրենքը։

Մինչ մտավոր ազատության կողմնակիցները աշխատում են արգելել գրաքննության գործողությունները, գրաքննության կոչերը գնահատվում են որպես խոսքի ազատություն։ «Իրենց կարծիքներն ու մտահոգությունները հայտնելով՝ պոտենցիալ գրաքննիչներն օգտվում են նույն իրավունքներից, որոնք գրադարանավարները ձգտում են պաշտպանել գրաքննության բախվելիս։ Իրենց քննադատությունները հայտնի դարձնելով՝ որոշակի գաղափարներին առարկող մարդիկ օգտվում են նույն իրավունքներից, ինչ նրանք, ովքեր ստեղծել և տարածել են այն նյութը, որին նրանք առարկում են։» Առաջին փոփոխությամբ ամրագրված՝ կարծիք հայտնելու և ուրիշներին համոզելու իրավունքը՝ թե՛ բովանդակության և հասկացությունների բացառման, թե՛ ներառման առումով, պետք է պաշտպանված լինի։

## Պատմություն
Մտավոր ազատության ժամանակակից սահմանումը, սահմանափակումները և ներառումները հիմնականում զարգացել են Միացյալ Նահանգների Գերագույն դատարանի կողմից Առաջին փոփոխության վերաբերյալ մի շարք ընդհանուր իրավունքի վճիռների և քաղաքացիական ազատությունների պաշտպանությանը նվիրված խմբերի քաղաքականության հայտարարությունների միջոցով։

### Աբրամսն ընդդեմ Միացյալ Նահագների (1919)
Հակապատերազմական տրամադրություններ և գործողություններ հրահրելու մեջ դատապարտված երկու մեղադրյալների խոսքի ազատության գործով իր հաճախ մեջբերվող անհամաձայնության մեջ Գերագույն դատարանի դատավոր Օլիվեր Վենդել Հոլմս կրտսերը խոսքի և արտահայտման ազատությունները համեմատում է մտքի ազատության հետ հետևյալ կերպ.

: «Կարծիք արտահայտելու համար հետապնդումը ինձ լիովին տրամաբանական է թվում։ Եթե կասկած չունեք ձեր նախադրյալների կամ ձեր ուժի վերաբերյալ և ամբողջ սրտով ձգտում եք որոշակի արդյունքի, դուք բնականաբար արտահայտում եք ձեր ցանկությունները օրենքով և վերացնում եք բոլոր ընդդիմախոսներին... Սակայն, երբ մարդիկ գիտակցում են, որ ժամանակը խաթարել է բազմաթիվ պայքարող հավատքներ, նրանք կարող են նույնիսկ ավելի շատ հավատալ, քան իրենց սեփական վարքագծի հիմքերին, որ ցանկալի վերջնական բարիքին ավելի լավ է հասնել գաղափարների ազատ առևտրով... Ճշմարտության լավագույն փորձությունը մտքի՝ շուկայի մրցակցության մեջ ընդունվելու ուժն է, և այդ ճշմարտությունը միակ հիմքն է, որի վրա նրանց ցանկությունները կարող են անվտանգ կերպով կատարվել։»

### Ուիթնին ընդդեմ Կալիֆորնիայի (1927)
Գործ, որով Գերագույն դատարանը հաստատում է կնոջ դատապարտումը կառավարության դեմ ուղղված ելույթի համար, նման է ահաբեկչության։ Այս հարցի վերաբերյալ իր կարծիքում դատավոր Բրանդեյսը սահմանում է մտքի ազատության դերը խոսքի ազատությունը ձևավորելու գործումմտավոր ազատության արժեքը որպես քաղաքացիական ազատություն վերագրելով Միացյալ Նահանգների հիմնադիրներին՝ պնդելով.։ Մեր անկախությունը նվաճողները կարծում էին, որ պետության վերջնական նպատակը մարդկանց ազատություն տալն է՝ զարգացնելու իրենց կարողությունները... Նրանք հավատում էին, որ «մտածելու ինչպես կամենում ես» և «խոսելու ինչպես մտածում ես» ազատությունը քաղաքական ճշմարտության հայտնաբերման և տարածման համար անփոխարինելի միջոցներ են։

### Օլմսթեդն ընդդեմ Միացյալ Նահագների (1928)
Գործ, որի ընթացքում ԱՄՆ Գերագույն դատարանը քննարկել է, թե արդյոք խախտվել են քաղաքացու Չորրորդ կամ Հինգերորդ փոփոխությամբ նախատեսված իրավունքները, երբ հեռախոսազրույցների գաղտնալսման միջոցով ձեռք են բերվել նրան ապօրինի շրջանառության մեջ մեղադրելու ապացույցներ։ Դատավոր Բրանդեյսն իր այլախոհ կարծիքում նախապատվություն է տալիս մտավոր ազատությունը որպես սահմանադրական իրավունք ներառելուն՝ պնդելով, որ ԱՄՆ Սահմանադրության հեղինակները «ճանաչել են մարդու հոգևոր բնույթի, նրա զգացմունքների և ինտելեկտի նշանակությունը» և «ձգտել են պաշտպանել ամերիկացիներին իրենց համոզմունքներում, մտքերում, հույզերում և զգացողություններում»։ Բրենդեյսը, ի վերջո, կպաշտպաներ անձնական կյանքի իրավունքը, որը մտավոր ազատության մեկ այլ կարևոր չափանիշ է՝ որպես ամերիկյան քաղաքացիական իրավունքների ընդլայնում։

### Միացյալ Նահագներն ընդդեմ Շվիմերի (1929)
Գերագույն դատարանի կողմից հունգարացի ներգաղթյալ Ռոսիկա Շվիմերին քաղաքացիություն չտրամադրելու որոշման մեջ, քանի որ նա հրաժարվել էր զենք վերցնել Միացյալ Նահանգները պաշտպանելու համար՝ ելնելով իր խաղաղասիրական հայացքներից և համոզմունքներից, դատավոր Օլիվեր Վենդել Հոլմս կրտսերը անձամբ համաձայն չէ մեղադրյալի տեսակետների հետ, բայց մասնագիտորեն պաշտպանում է Շվիմմերի դիրքորոշումը, երբ գրում է.։ Նրա որոշ պատասխաններ կարող են գրգռել հասարակության մեջ նախապաշարմունքները, բայց եթե Սահմանադրության մեջ կա որևէ սկզբունք, որն ավելի հրամայականորեն կոչ է անում կապվածության, քան որևէ այլ սկզբունք, դա ազատ մտքի սկզբունքն է՝ ոչ թե ազատ միտք նրանց համար, ովքեր համաձայն են մեզ հետ, այլ ազատություն այն մտքի համար, որը մենք ատում ենք։

### Գրադարանի իրավունքների մասին օրինագիծ (1939)
Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիան ընդունում է Գրադարանային իրավունքների մասին օրինագիծը՝ հաստատելով, որ «բոլոր գրադարանները տեղեկատվության և գաղափարների հարթակներ են»։ Սկզբնապես ամերիկյան անվճար հանրային գրադարանների ծառայությունները ղեկավարելու համար նախատեսված երեք կետից բաղկացած հռչակագիրը ներառում էր «աճող անհանդուրժողականության, խոսքի ազատության ճնշման և գրաքննության» վերաբերյալ հայտարարություններ, այսօր Գրադարանային իրավունքների մասին օրինագիծը ներառում է վեց հիմնական քաղաքականություն՝ գրադարանային ծառայությունները ղեկավարելու համար, որոնք հաստատում են մտավոր ազատությունը։

### Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիր (1948)
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Միավորված Ազգերի Կազմակերպությունն ընդունեց Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը որպես «մարդու իրավունքների իրավունքի հիմք», որը բաղկացած էր ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի երկրների միջև միջազգային ազատությունների վերաբերյալ 30 հոդվածներից։ 18-րդ և 19-րդ հոդվածները հատուկ կերպով հաստատում են մտքի, կարծիքի և արտահայտման ազատության իրավունքները, ինչպես նաև «ցանկացած լրատվամիջոցով և անկախ սահմաններից՝ տեղեկատվություն և գաղափարներ փնտրելու, ստանալու և տարածելու» իրավունքը։

### Լաուտերբախի մրցանակի ընդունման ելույթը (1953)
Քաղաքացիական ազատությունների աջակցության համար Լաուտերբախի մրցանակի 1953 թվականի մրցանակաբաշխության ընդունման իր ելույթում Գերագույն դատարանի դատավոր Ուիլյամ Օ. Դուգլասը հաստատում է, որ «քաղաքակրթության անվտանգությունը մտքի և խոսքի ազատությունը կյանքի կենսական, վառ հատկանիշներ դարձնելու մեջ է» և դատապարտում է «ազատ մտքի և խոսքի սահմանափակումը», այն անվանելով «բոլոր դիվերսիաներից ամենավտանգավորը» և «ոչ ամերիկյան արարք»։

### Կարդալու ազատությունը (1953)
Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիան ընդունում է «Ընթերցանության ազատությունը», ինչը գրադարանային հիմնական քաղաքականություն է, որը պաշտպանում է անհատի քաղաքացիական իրավունքները՝ ազատ արտահայտվելու և մտավոր ազատություն ունենալու, ընթերցանության և գրելու միջոցով գաղափարների փոխանակման միջոցով։ Ամերիկյան ընթերցանության ասոցիացիայի «Կարդալու ազատությունը» ներառում է յոթ հաստատում և պարտականություն՝ պաշտպանելու անհատի կարդալու իրավունքը որպես ժողովրդավարության հիմնարար սկզբունք։ 1979 թվականին Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիան (Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի) ընդլայնեց «Կարդալու ազատությունը»՝ ընդունելով «Տեսնելու ազատություն» քաղաքականությունը, որը ընդլայնում է մտավոր ազատության ըմբռնումը՝ ներառելով տեղեկատվության տեսողական ձեռքբերումը տեսողական լրատվամիջոցների միջոցով, ինչպիսիք են արվեստը, տեսանյութերը, ֆիլմերը, նկարները, ինտերնետը և այլն:

### Բրանդենբուրգն ընդդեմ Օհայոյի (1969)
Գործ, որով ԱՄՆ Գերագույն դատարանը սահմանեց անխուսափելի անօրինական գործողության չափանիշը։ Գերագույն դատարանը չեղյալ հայտարարեց Կու-Կլուքս-Կլանի առաջնորդ Կլարենս Բրանդենբուրգի դատավճիռը, որին Համիլթոնի շրջանի ընդհանուր իրավասության դատարանը դատապարտել էր մեկից տասը տարի ազատազրկման և 1000 դոլար տուգանքի։ Դատարանը որոշեց, որ ատելության խոսքը պաշտպանված է Առաջին փոփոխությամբ նախատեսված իրավունքներով, քանի դեռ այն չի հրահրում բռնություն։ Այս որոշումը սահմանեց հստակ և ներկա վտանգի ժամանակակից դոկտրինը, որը որոշում է, թե ինչ սահմանափակումներ կարող են դրվել Առաջին փոփոխության ազատությունների վրա։ Կարող է սահմանափակվել միայն այն խոսքը, որն ուղղակիորեն հրահրում է անօրինական գործողություններ։

## Մտավոր ազատություն և գրադարանային գործ
Գրադարանավարի մասնագիտությունը մտավոր ազատությունը համարում է հիմնական պարտականություն։ Գրադարանային ասոցիացիաների և հաստատությունների միջազգային դաշնության (IFLA) հայտարարությունը գրադարանների և մտավոր ազատության վերաբերյալ «կոչ է անում գրադարաններին և գրադարանային աշխատակիցներին հետևել մտավոր ազատության, տեղեկատվությանը անարգել մուտք գործելու և արտահայտվելու ազատության սկզբունքներին, ինչպես նաև ճանաչել գրադարանից օգտվողների անձնական կյանքը»։ Գրադարանային ասոցիացիաների և հաստատությունների միջազգային դաշնության կոչ է անում իր անդամներին ակտիվորեն խթանել մտավոր ազատության սկզբունքների ընդունումն ու իրականացումը:

Գրադարանային ասոցիացիաների և հաստատությունների միջազգային դաշնության նշումում ասվում է. «Իմանալու իրավունքը մտքի և խղճի ազատության պահանջ է, իսկ մտքի ազատությունը և խոսքի ազատությունը տեղեկատվությանը հասանելիության ազատության անհրաժեշտ պայմաններ են»: Այն ապահովում է գաղափարների բոլոր դրսևորումների ազատ հասանելիություն, որոնց միջոցով կարելի է ուսումնասիրել հարցի, պատճառի կամ շարժման ցանկացած և բոլոր կողմերը․․․ Մտավոր ազատությունը ներառում է գաղափարներ պահպանելու, ստանալու և տարածելու ազատությունը։

Կանադական գրադարանային ասոցիացիայի *մտավոր ազատության վերաբերյալ դիրքորոշման* հայտարարության մեջ նշվում է, որ բոլոր անձինք ունեն «հիմնարար իրավունք ... հասանելիություն ունենալ գիտելիքների, ստեղծագործականության և մտավոր գործունեության բոլոր դրսևորումներին և հրապարակայնորեն արտահայտել իրենց մտքերը»։ Այս իրավունքը օրենքով ամրագրվել է 2004 թվականին Բրիտանական Կոլումբիայում, որը գրադարաններին պաշտպանություն է տրամադրում իրենց հավաքածուների համար դատական գործընթացերից։ Շատ այլ ազգային գրադարանային ասոցիացիաներ նմանատիպ հայտարարություններ են ընդունել մտավոր ազատության վերաբերյալ։ Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի (ALA) մտավոր ազատության գրասենյակը գրադարանային գործի և մտավոր ազատության միջև եղած հարաբերությունները դասակարգում է հինգ առանձին կատեգորիաների՝

* Գրադարանի օգտատիրոջ համար գրադարանային հավաքածուի միջոցով տեղեկատվության հասանելիությունը,
* Գրադարանավարի մասնագիտական պարտականությունները՝ օգտատերերի համար գրադարանային նյութերի բազմազան հավաքածու ընտրելու և գրադարանի օգտատերերի գաղտնիությունը և գրադարանային նյութերից օգտվելիս անձնական կյանքի իրավունքը պաշտպանելու համար,
* Գրադարանավարի անձնական իրավունքները՝ ազատ արտահայտվելու, կենսակերպի ընտրության և հանրային մասնակցության՝ առանց մասնագիտական հետևանքների,
* Գրադարանի ինստիտուցիոնալ դերը որպես սոցիալական փոփոխությունների, ժողովրդավարության և կրթության գործակալ,
* Գրադարանների և գրադարանավարների համար պաշտպանության և չեզոքության հարցը։

Գրադարանները պահպանում և պաշտպանում են մտավոր ազատությունը՝ տարբեր կազմակերպությունների և ռեսուրսների միջոցով։

### Մտավոր ազատության կոմիտե
Մտավոր ազատության կոմիտեն (IFC) Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի խորհրդի կոմիտե է, որը կազմված է Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի 11 անդամներից, որոնք նշանակվում են Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի խորհրդի կողմից՝ 2 տարի ժամկետով։ Մտավոր ազատության կոմիտեն գործում է որպես Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի մտավոր ազատության նկատմամբ հանձնառության խորհրդատվական և կրթական թև։ Մտավոր ազատության կոմիտեն առաջարկում է մտավոր ազատության և գրաքննության վերաբերյալ քաղաքականություն, մշակում է գրադարանային մասնագետների համար ուղեցույցներ՝ մտավոր ազատությունը պահպանելու և պաշտպանելու համար, ներառյալ «Ազատ արտահայտվելու համընդհանուր իրավունքը» և «Մտավոր ազատության համար կրթության կարևորությունը», և մշակում է Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի կողմից ընդունված քաղաքականության հայտարարություններ, ներառյալ Գրադարանային իրավունքների մասին օրինագծի վերաբերյալ մի քանի մեկնաբանական հայտարարություններ, ինչպիսիք են՝

* Էլեկտրոնային տեղեկատվության, ծառայությունների և ցանցերի հասանելիություն,
* Գրադարանի ռեսուրսներին և ծառայություններին հասանելիություն՝ անկախ սեռից կամ սեռական կողմնորոշումից,
* Անչափահասների համար գրադարաններ անվճար մուտք,
* Բանտարկյալների ընթերցանության իրավունքը,
* Հայտարարություն գրադարանի կողմից զտման ծրագրաշարի օգտագործման վերաբերյալ։

Մտավոր ազատության կոմիտեն կազմում և ներկայացնում է հայտարարություններ Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիային՝ որպես կոմիտեի առաջադրանքի մի մաս՝ «առաջարկել այնպիսի քայլեր, որոնք կարող են անհրաժեշտ լինել գրադարանային օգտատերերի, գրադարանների և գրադարանավարների իրավունքները պաշտպանելու համար՝ համաձայն Միացյալ Նահանգների Սահմանադրության առաջին փոփոխության և Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի խորհրդի կողմից ընդունված Գրադարանային իրավունքների մասին օրինագծի, և մտավոր ազատությանը և գրաքննությանը վերաբերող հարցերում սերտորեն համագործակցել Մտավոր ազատության գրասենյակի և ասոցիացիայի այլ ստորաբաժանումների և պաշտոնյաների հետ»։

Ստեղծվելով 1940 թվականին և սկզբնապես անվանվելով «Մտավոր ազատության կոմիտե՝ գրադարանի օգտատերերի հետաքննության ազատության իրավունքը պաշտպանելու համար», կոմիտեն հայտնի է եղել նաև որպես «Մտավոր ազատության կոմիտե», նախքան ներկայիս «Մտավոր ազատության կոմիտե» անվանումը ստանալը։ Ստեղծվելով 1940 թվականին՝ սկզբնապես անվանվել է «Մտավոր ազատության կոմիտե՝ գրադարանի օգտատերերի հետաքննության ազատության իրավունքը պաշտպանելու համար»։ Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի կողմից մտավոր ազատությունը ազգային մակարդակով խթանելու համար Մտավոր ազատության կոմիտեի ստեղծումից հետո, շատ տարածաշրջանային և նահանգային գրադարանային ասոցիացիաներ նահանգային մակարդակով ստեղծել են մտավոր ազատության լրացուցիչ կոմիտեներ։

### Մտավոր ազատության գրասենյակ
Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի Մտավոր ազատության գրասենյակը (OIF) ծառայում է որպես Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի կոմիտեների՝ Մտավոր ազատության կոմիտեի և Մասնագիտական էթիկայի կոմիտեի վարչական թև։ Հիմնականում պատասխանատու լինելով Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի մտավոր ազատության վերաբերյալ քաղաքականության իրականացման համար, Մտավոր ազատության գրասենյակը կենտրոնանում է մտավոր ազատության կրթության և մտավոր ազատության գործունեության, միջոցառումների և կազմակերպությունների համակարգման վրա, և Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի համար լիակատար մտավոր ազատության ծրագիր առաջարկելը, մշակելը, իրականացնելը և պահպանելը համարում է գրասենյակի պատասխանատվությունը։ Մտավոր ազատության գրասենյակի գործառույթները ներառում են․

* **Արգելված գրքերի շաբաթ**, ամենամյա միջոցառում, որը նշում է ընթերցանության ազատությունը՝ հովանավորվելով մտավոր ազատության հետ կապված հրատարակչական, գրքավաճառական, քաղաքացիական իրավունքների, ուսուցման և գրադարանային կազմակերպությունների կողմից։
* **Ընտրության գաղտնիության շաբաթ**, ամենամյա միջոցառում, որը խթանում է զրույցը և անհատներին տրամադրում ռեսուրսներ՝ թվային դարաշրջանի գաղտնիության իրավունքների մասին ավելի քննադատաբար մտածելու համար։ Մտավոր ազատության գրասենյակը համագործակցում է թվային իրավունքների և գաղտնիության հարցերով զբաղվող բազմաթիվ ազգային կոալիցիաների հետ, ինչպիսիք են՝ Ամերիկյան քաղաքացիական ազատությունների միությունը  (ACLU), Տեղեկատվական քաղաքականության հետազոտությունների կենտրոնը (CIPR), Ժողովրդավարության և տեխնոլոգիաների կենտրոնը, Էլեկտրոնային սահմանբերի հիմնադրամը (EFF), Էլեկտրոնային գաղտնիության տեղեկատվության կենտրոնը (EPIC) և Գաղտնիության իրավունքների կենտրոնը (PRC)։
* **Հաճախակի մարտահրավերի ենթարկվող գրքերի ցանկ**, լրատվական հաղորդագրություններից և անհատներից հավաքված վիճարկվող նյութերի տվյալների բազա (հաճախ՝ Մտավոր ազատության գրասենյակի էլեկտրոնային բողոքարկման հաշվետվության ձևաթղթի միջոցով)։ Չնայած 1990 թվականից ի վեր տվյալների բազան տեղեկատվություն է տրամադրում արգելված գրքերի, վիճարկվող գրքերի, հաճախ վիճարկվող հեղինակների և վիճարկվող դասականների մասին, Մտավոր ազատության գրասենյակը նշում է, որ իրենք «չեն պնդում, որ մարտահրավերները գրանցվում են համապարփակ, քանի որ հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ յուրաքանչյուր հաղորդված մարտահրավերի դիմաց կան չորս կամ հինգ չհաղորդված մարտահրավերներ»։
* ***Մտավոր ազատության մասին լրատու*** ***(NIF)***, երկամսյա թվային հրատարակություն, որը ծառայում է որպես «միակ ամսագիր, որը հաղորդում է, որ փորձում է հեռացնել նյութերը դպրոցների և գրադարանների դարակներից ամբողջ երկրում»։
* **Մտավոր ազատության գործողությունների ցանց (IFAN)**, կամավորների ժողովրդական ad hoc խումբ, որը կապ է հաստատում ՖՄԿ-ի ազգային ջանքերի և անդամների համայնքներում մտավոր ազատության հարցերի միջև։ Մտավոր ազատության գործողությունների ցանցի անդամները հետևում են իրենց համայնքներում գրաքննության հարցերին և աջակցում են գրաքննության և մտավոր ազատության դեմ պայքարին՝ քաղաքացիական ներգրավվածության միջոցով, ինչպիսիք են խմբագրին կամ քաղաքական ներկայացուցիչներին ուղղված նամակները և/կամ մտավոր ազատության վերաբերյալ հանրային հանդիպումներին և լսումներին մասնակցելը։
* **IFACTION**, մտավոր ազատության հարցերի և հայեցակարգերի վերաբերյալ էլեկտրոնային ցուցակի կրթական ֆորում, որը փոխարինեց Մտավոր ազատության գրասենյակի նախկին տպագիր տեղեկագրին՝ «Մտավոր ազատության լուրեր»-ին։
* **Վեբինարներ**, ներառում է մտավոր ազատության հարցերին վերաբերող վեբինարների զգալի արխիվ։

### Մտավոր ազատության կլոր սեղան
Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի (ALA) Մտավոր ազատության կլոր սեղանը (IFRT) գործում է որպես ֆորում Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի անդամների համար՝ մասնակցելու մտավոր ազատության նախաձեռնություններին և ջանքերին։ Մտավոր ազատության կլոր սեղանը ծառայում է որպես հաղորդակցման ուղի և խթանման խումբ Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի անդամների համար, որոնք ձգտում են մեծացնել մասնակցությունը և գիտելիքները մտավոր ազատության հայեցակարգերի և հարցերի վերաբերյալ։ Մտավոր ազատության կլոր սեղանն արտացոլում է մտավոր ազատության այլ կազմակերպությունների մոնիթորինգը, աջակցությունը և կրթական ջանքերը, այն գրադարանավարների համար ապահովում է մտավոր ազատության ավելի բազմազան քննարկման ֆորումներ երկու եղանակով՝

* Պետական և տեղական մակարդակով մտավոր ազատության քննարկման ծրագրերի և միջոցառումների կազմակերպում,
* Մտավոր ազատության հետ կապված թեմաներով կոնֆերանսների ծրագրերի պլանավորում և հովանավորում։

Բացի մտավոր ազատության սկզբունքները սովորող, խթանող և պաշտպանող գրադարանավարների համայնքին խրախուսելուց և խթանելուց, Մտավոր ազատության կլոր սեղանը շնորհում է մտավոր ազատության երեք մրցանակ և տարեկան չորս անգամ Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի անդամներին ներկայացնում է Մտավոր ազատության մասին զեկույց։

### Կարդալու ազատության հիմնադրամ
«Կարդալու ազատության հիմնադրամը» (FTRF) հիմնադրվել է 1969 թվականին Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի անդամների կողմից։ Չնայած հիմնադրվել է Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի անդամների կողմից, Կարդալու ազատության հիմնադրամը Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի-ից առանձին կազմակերպություն է՝ առանձին անդամակցությամբ, որը կենտրոնացած է գրադարանների, գրադարանավարների, գրադարանային աշխատակիցների և գրադարանային հոգաբարձուների մտավոր ազատության իրավական պաշտպանության վրա։

Կարդալու ազատության հիմնադրամը մասնակցում է մտավոր ազատության կրթության ջանքերին, հիմնականում նպատակ ունի «աջակցել և պաշտպանել գրադարանավարներին, որոնց դիրքերը վտանգված են Առաջին փոփոխության կրճատումներին դիմադրության պատճառով, և ստեղծել իրավական նախադեպ բոլոր մարդկանց անունից ընթերցանության ազատության համար»։ Հիմնադրամի հանձնառության համաձայն՝ «վիրավորական խոսքի լուծումը ավելի շատ խոսքն է, և խոսքի ճնշումը այն հիմքով, որ այն վիրավորում է որոշներին, խախտում է բոլորի ազատ, բաց և կայուն գաղափարների շուկայի իրավունքը», Կարդալու ազատության հիմնադրամը շնորհում և բաշխում է դրամաշնորհներ՝ մտավոր ազատության վերաբերյալ դատավարություններին օժանդակելու համար, անմիջականորեն մասնակցում է որպես կողմ մտավոր ազատության վերաբերյալ դատավարություններին և ներկայացնում է խոսքի ազատության և մամուլի ազատության գործերով amicus curiae համառոտագրեր։

Կարդալու ազատության հիմնադրամի օգնությունը գրադարանային աշխատակիցներին, որոնց աշխատատեղերը վտանգվել են մտավոր ազատության պաշտպանության պատճառով, փորձում է խուսափել մտավոր ազատության սկզբունքները պահպանելու և այն բանի միջև ընտրություն կատարելուց, որը գովաբանել է գրադարանավար և գրադարանային գիտությունների գիտնական Լեսթեր Աշեյմը, «օրական երեք քառակուսի սնունդ» անվանելով։ Կազմակերպության կանոնադրությունը նկարագրում է Հիմնադրամի չորս նպատակ, այդ թվում՝

* Խոսքի և մամուլի ազատության խթանում և պաշտպանություն,
* Պաշտպանելով հանրության իրավունքը՝ մուտք գործելու երկրի գրադարաններում պահվող տեղեկատվությանը և նյութերին,
* Գրադարանների՝ իրենց հավաքածուներում պարունակվող բոլոր նյութերը տարածելու իրավունքի պաշտպանությունը,
* Աջակցել գրադարաններին և գրադարանավարներին Առաջին փոփոխության իրավունքները պաշտպանելու գործում՝ նրանց տրամադրելով իրավաբանական խորհրդատվություն կամ այն ապահովելու միջոցներ։

### ԼըՌոյ Ս. Մերիտի մարդասիրական հիմնադրամ
ԼըՌոյ Ս. Մերիտի անվան մարդասիրական հիմնադրամը ֆինանսական օգնություն է տրամադրում գրադարանավարներին, ովքեր՝

* «Մերժվել են աշխատանքային իրավունքներից կամ խտրականության են ենթարկվել սեռի, սեռական կողմնորոշման, ռասայի, մաշկի գույնի, դավանանքի, կրոնի, տարիքի, հաշմանդամության կամ ազգային ծագման վայրի հիման վրա» կամ
* մերժվել է աշխատանքային իրավունքը՝ մտավոր ազատության պաշտպանության պատճառով, այսինքն՝ նրանց սպառնում է աշխատանքը կորցնելու կամ աշխատանքից ազատվելու վտանգ՝ մտավոր ազատության համար իրենց դիրքորոշման համար, ներառյալ մամուլի ազատության, խոսքի ազատության խթանումը, գրադարանավարների ազատությունը՝ իրենց հավաքածուների համար աշխարհի բոլոր գրավոր և ձայնագրված տեղեկատվությունից ընտրելու, ինչպես նաև անձնական կյանքի իրավունքի պաշտպանությունը։

1970 թվականին սկզբնապես հիմնադրված «Կարդալու ազատություն» հիմնադրամի կողմից, Մերիտ հիմնադրամն այժմ գործում է անկախ՝ կառավարվելով հիմնադրամի դոնորների կողմից ընտրված երեք հոգաբարձուների կողմից։ Հիմնադրամի անվանակից ԼըՌոյ Ս. Մերրիթը իր ողջ կյանքի ընթացքում մասնակցել է մտավոր ազատության պաշտպանությանը և ջատագովությանը՝ տարբեր ձևերով, այդ թվում՝ հեղինակելով մտավոր ազատության և գրաքննության դեմ պայքարին նվիրված բազմաթիվ գրքեր և հոդվածներ, խմբագրելով Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի մտավոր ազատության մասին լրատուն 1962-ից 1970 թվականներին՝ որպես Ռոբերտ Բ. Դաունսի մտավոր ազատության մրցանակի առաջին դափնեկիր, և որպես Կարդալու ազատության հիմնադրամի առաջին բարերար՝ Դաունսի մրցանակի ամբողջ գումարը նվիրաբերելով հիմնադրամին։

### Մտավոր ազատության ձեռնարկ
Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի մտավոր ազատության գրասենյակը հրատարակում է «Մտավոր ազատության ձեռնարկը», որն այժմ իր իններորդ հրատարակության մեջ է։ Համարվելով գրադարանային մասնագետների համար մտավոր ազատության վերաբերյալ հեղինակավոր ռեսուրս, այն նաև օգտակար է հանրության այն անդամների համար, ովքեր ցանկանում են տեղեկացված լինել ոլորտի ամենավերջին քաղաքականության և զարգացումների մասին։

Թեմայի պատմական ակնարկ ներկայացնելուց բացի, այն բաժանված է մասերի, որոնք ընդգրկում են այնպիսի հիմնական հարցեր, ինչպիսիք են Գրադարանային իրավունքների մասին օրինագիծը, ընթերցանության ազատության պաշտպանությունը, մտավոր ազատությունը և օրենքը, ինչպես նաև մտավոր ազատության պահպանումը, պաշտպանությունը և դրա համար աշխատանքը։ Ձեռնարկի նոր հրատարակությանը լրացնում է «Գաղտնիություն. գրադարանային իրավունքների մասին օրինագծի մեկնաբանություն» բաժինը։

### Համագործակցություն կապակցված կազմակերպությունների միջև
Վերոնշյալ կազմակերպություններից շատերը համագործակցում են միմյանց և այլ կազմակերպությունների հետ, ներառյալ՝

* Ամերիկյան հրատարակիչների ասոցիացիա,
* Ամերիկյան գրքավաճառների ասոցիացիա,
* Ամերիկյան գրքավաճառների ասոցիացիա՝ ազատ արտահայտման համար,
* Ժողովրդավարության և տեխնոլոգիաների կենտրոն,
* Ինտերնետային կրթության հիմնադրամ,
* Մեդիա կոալիցիա,
* Ազգային կոալիցիա՝ ընդդեմ գրաքննության,
* PEN ամերիկյան կենտրոն,
* Առաջին փոփոխության պետական և տարածաշրջանային կազմակերպություններ,
* Պետական գրադարանային ասոցիացիայի մտավոր ազատության կոմիտեներ,
* Մտավոր ազատության կոալիցիաներ։

## Մտավոր ազատության մրցանակներ
### Ռոբերտ Բ. Դաունսի մտավոր ազատության մրցանակ
1969 թվականից ի վեր Իլինոյսի համալսարանի Գրադարանային և տեղեկատվական գիտությունների ասպիրանտուրան (GSLIS) ամեն տարի շնորհում է Ռոբերտ Բ. Դաունսի անվան մտավոր ազատության մրցանակը։ Գրադարանային և տեղեկատվական գիտությունների ասպիրանտուրայի ֆակուլտետը այս մրցանակը անվանել է Ռոբերտ Բ. Դաունսի անունով՝ դպրոցի տնօրենի պաշտոնում նրա 25-ամյակի առթիվ՝ ի պատիվ նրա՝ որպես մտավոր ազատության պաշտպանի դերի:

Դաունսը, որը նաև Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի նախկին նախագահ և փոխնախագահ է, իր գրադարանային կարիերան կենտրոնացրել է գրական գրաքննության դեմ պայքարելու և դրան դեմ արտահայտվելու վրա, և հեղինակել է բազմաթիվ գրքեր և հրապարակումներ գրաքննության և մտավոր ազատության թեմաներով։ Ռոբերտ Բ. Դաունսի մտավոր ազատության մրցանակը շնորհվում է գրադարաններում մտավոր ազատության գործին նպաստած անհատներին կամ խմբերին, ովքեր դիմադրել են գրաքննությանը կամ անհատների կողմից իրենց ընտրած նյութերը կարդալու կամ դիտելու ազատությունը սահմանափակելու ջանքերին։ Մրցանակը կարող է շնորհվել որոշակի գործողության կամ մտավոր ազատության գործին երկարատև հետաքրքրության և նվիրվածության ճանաչման համար։

### Էլի Մ. Օբոլերի հիշատակի մրցանակ
1986 թվականից ի վեր Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի մտավոր ազատության կլոր սեղանը երկամյա հովանավորում է Էլի Մ. Օբոլերի հիշատակի մրցանակը։ Մրցանակը, որը բաղկացած է 500 դոլար մրցանակից և վկայականից, ստանում է «մտավոր ազատության ոլորտում լավագույն հրատարակված աշխատանքը»։ Մտավոր ազատության կլոր սեղանը հետմահու այս մրցանակը անվանել է ի պատիվ Էլի Մ. Օբոլերի, որը Այդահոյի պետական համալսարանի նախկին գրադարանավար էր և հայտնի էր որպես «մտավոր ազատության պաշտպան, որը պահանջում էր վերացնել խոսքի ազատության բոլոր խոչընդոտները»։ Օբոլերը, որը նաև բազմաթիվ մտավոր ազատության կազմակերպությունների նախկին անդամ և պաշտոնյա է եղել, այդ թվում՝ «Մտավոր ազատության կլոր սեղանը», «Ալյա Ռոուզի մտավոր ազատության կոմիտեն», «Կարդալու ազատության հիմնադրամը» և Այդահոյի գրադարանային ասոցիացիայի մտավոր ազատության կոմիտեն, հեղինակել է ավելի քան 200 հրապարակումներ, որոնցից շատերը վերաբերում են գրաքննությանը և մտավոր ազատությանը, այդ թվում՝

* *Բառի վախը․ գրաքննություն և սեքս*, Մետուչեն, Նյու Ջերսի։ Scarecrow Press, 1974։
* *Գաղափարներ և համալսարանական գրադարան. Ոչ ավանդական ակադեմիական գրադարանավարի ակնարկներ*, Վեսթփորթ, Կոնեկտիկուտ. Գրինվուդ Պրես, 1977
* *Մտավոր ազատության պաշտպանություն. Գրադարանը և գրաքննությունը* Վեսթպորտ, Կոնեկտիկուտ։ Գրինվուդ Պրես, 1980
* *Միտքն ազատագրելու համար. Գրադարաններ, տեխնոլոգիա և մտավոր ազատություն* Լիթլթոն, Կոլորադո. Գրադարաններ անսահմանափակ, 1983:

Մտավոր ազատության ոլորտում հեղինակային իրավունքները ճանաչելու համար շնորհվող «Մտավոր ազատության կլոր սեղանը» Էլի Մ. Օբոլերի մրցանակի համար դիտարկում է «առանձին հոդվածներ (ներառյալ գրախոսականներ), թեմատիկորեն կապված հոդվածների, գրքերի կամ ձեռնարկների շարք, որոնք հրատարակվել են տեղական, նահանգային կամ ազգային մակարդակով՝ անգլերեն կամ անգլերեն թարգմանությամբ»:

### Ջոն Ֆիլիպ Իմրոթի հիշատակի մրցանակ
1976 թվականից ի վեր Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի «Մտավոր ազատության կլոր սեղանը» ամեն տարի հովանավորում է Ջոն Ֆիլիպ Իմրոթի հիշատակի մրցանակը։ Մրցանակը, որը բաղկացած է 500 դոլար մրցանակից և խրախուսական մրցանակից, «պատվում է այն ողջ անհատի, խմբի կամ կազմակերպության քաջությունը, նվիրվածությունը և ներդրումը, որը լավագույն օրինակ է ծառայել մտավոր ազատության սկզբունքների պաշտպանության և առաջխաղացման համար»։ Նրա մահից հետո՝ 1979 թվականին, մրցանակը վերանվանվեց Ջոն Ֆիլիպ Իմրոթի՝ «Մտավոր ազատության կլոր սեղանի» հիմնադիրի և առաջին նախագահի անունով։ Իմրոթի մրցանակը տարբերվում է մտավոր ազատության մյուս մրցանակներից նրանով, որ այն գնահատում է «մտավոր ազատության պաշտպանության գործում ցուցաբերված անսովոր անձնական քաջությունը»։

### Ջերալդ Հոջեսի Մտավոր ազատության բաժնի հարաբերությունների մրցանակ
1984 թվականից ի վեր Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի «Մտավոր ազատության կլոր սեղանը» ամեն տարի հովանավորում է տարածաշրջանային մտավոր ազատության մրցանակ, որն այժմ կոչվում է Ջերալդ Հոջեսի Մտավոր ազատության բաժնի հարաբերությունների մրցանակ։ Մրցանակը, որը բաղկացած է 1000 դոլար մրցանակից և խրախուսական հուշանվերից, «գնահատանքի է արժանացնում մտավոր ազատությանը կենտրոնացած այն կազմակերպությանը, որը մշակել է բազմամյա, շարունակական ուժեղ ծրագիր կամ մեկամյա նախագիծ, որը մարմնավորում է մտավոր ազատության, հաճախորդների գաղտնիության և գրաքննության դեմ պայքարի ջանքերի աջակցությունը»։

«Մտավոր ազատության կլոր սեղանը» հետմահու այս մրցանակը շնորհել է Ջերալդ Հոջեսին, ով երկարամյա աշխատակից է եղել Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայում և իր գրադարանային կարիերան նվիրել է մտավոր ազատության և մասնաճյուղերի հետ հարաբերությունների նկատմամբ իր կրքին մինչև իր մահը՝ 2006 թվականը։ 2010 թվականին Ջերալդ Հոջսի մտավոր ազատության մրցանակը փոխարինեց Մտավոր ազատության կլոր սեղանի պետական և տարածաշրջանային մտավոր ազատության նվաճումների մրցանակին, որը ամեն տարի շնորհվում էր «նահանգը կամ տարածաշրջանը ընդգրկող ամենանորարարական և արդյունավետ մտավոր ազատության նախագծին»։

### Դպրոցական գրադարանավարների ամերիկյան ասոցիացիայի (AASL) Մտավոր ազատության մրցանակ
1982 թվականից ի վեր, Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի ստորաբաժանում հանդիսացող Դպրոցական գրադարանավարների ամերիկյան ասոցիացիան (AASL) ամեն տարի շնորհում է Մտավոր ազատության մրցանակը։ Մրցանակը, որը բաղկացած է 2000 դոլար մրցանակից՝ ստացողին և 1000 դոլար մրցանակից՝ ստացողի ընտրած դպրոցական գրադարանային ծրագրին, շնորհվում է դպրոցական գրադարանավարին՝ «մտավոր ազատության սկզբունքները պահպանելու համար, ինչպես սահմանված է Դպրոցական գրադարանավարների ամերիկյան ասոցիացիայի և Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի կողմից»։

### Գորդոն Մ. Քոնաբլի մրցանակ
2007 թվականից ի վեր, Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի ստորաբաժանում հանդիսացող Հանրային գրադարանների ասոցիացիան (PLA) ամեն տարի շնորհում է Գորդոն Մ. Քոնաբլի մրցանակը։ Մրցանակը, որը բաղկացած է 1500 դոլար մրցանակից և հուշատախտակից, «պատվում է հանրային գրադարանի աշխատակցին, գրադարանի հոգաբարձուին կամ հանրային գրադարանին, որը ցուցաբերել է նվիրվածություն մտավոր ազատությանը և Գրադարանային իրավունքների մասին օրինագծին»։

## Մտավոր ազատությունը ավտորիտար կառավարման ներքո
Մտավոր ազատությունը հաճախ ճնշվում է ավտորիտար կառավարման ներքո, և նման կառավարությունները հաճախ պնդում են, որ ունեն անվանական մտավոր ազատություն, չնայած ազատության աստիճանը վիճելի է։ Օրինակ՝ նախկին ԽՍՀՄ-ն պնդում էր, որ ապահովում է մտավոր ազատություն, սակայն Արևմուտքի որոշ վերլուծաբաններ նշել են, որ մտավոր ազատության աստիճանը լավագույն դեպքում անվանական էր։

## Մտավոր ազատությունը ժողովրդավարական երկրներում ճգնաժամերի ժամանակ
Ճգնաժամերի ժամանակ ժողովրդավարական երկրներում հաճախ բանավեճեր են ծավալվում ազգային անվտանգության, ճգնաժամերի հաջող ավարտի և ժողովրդավարական քաղաքացիական ազատությունների պահպանման միջև հավասարակշռության վերաբերյալ։ Այս բանավեճը հաճախ ընթանում է այն հարցի շուրջ, թե որքանով կարող է ժողովրդավարական կառավարությունը սահմանափակել քաղաքացիական ազատությունները՝ ճգնաժամերը հաջողությամբ ավարտելու շահերից ելնելով։

### Կանադա
Նմանատիպ բանավեճ գոյություն ուներ Կանադայում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից ի վեր Կանադայում գոյություն ուներ «Պատերազմական միջոցառումների մասին» օրենքը որպես օրենսդրություն, որը թույլ էր տալիս կառավարությանը գործել ավելի մեծ լիազորություններով ազգային ճգնաժամերի, օրինակ՝ պատերազմի ժամանակ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ վարչապետ Ուիլյամ Լայոն Մաքենզի Քինգի դաշնային լիբերալ կառավարությունը որոշում կայացրեց Խորհրդի որոշմամբ։ «Պատերազմական միջոցառումների մասին» օրենքը և դրա հետ մեկտեղ Կանադայի պաշտպանության կանոնակարգը դաշնային կառավարության կողմից ընդունվեցին 1939 թվականի սեպտեմբերի սկզբին։ Դրանց իրականացմամբ սահմանափակվեցին քաղաքացիական ազատությունները, մասնավորապես քաղաքական այլախոհների մտավոր ազատությունը։

Բացի այդ, Քվեբեկում վարչապետ Մորիս Դյուպլեսիի Ազգային միության կառավարությունը ընդունեց «Կոմունիստական քարոզչությունը հարգելու մասին օրենք», որը հայտնի դարձավ որպես «Կողպեքի մասին ակտ»։ Այն վարչապետ Դյուպլեսիին, որպես Քվեբեկի գլխավոր դատախազ, լիազորություն տվեց փակել (որտեղից եկել է կողպեք անունը) «կոմունիզմի կամ բոլշևիզմի տարածման» նպատակով օգտագործվող ցանկացած շենք։ Օրենքը, օրինակ, քննադատվեց Յուջին Ֆորսիի կողմից՝ որպես չափազանց լայն սահմանում ունեցող և որ այն վարչապետին լիազորություն էր տալիս ճնշելու ցանկացած կարծիք։ Ֆորսին նման չարաշահումների օրինակներ է բերել Կանադական ֆորումում։ Այս բոլոր միջոցառումները քննադատության ենթարկվեցին Կանադական ֆորումի գրողների կողմից, ինչպիսիք են Յուջին Ֆորսին և Ֆրենկ Ռ. Սքոթը, ինչպես նաև քննադատվեցին Սոցիալական վերակառուցման լիգայի կողմից, որը մի խումբ էր, որին պատկանում էին և՛ Ֆորսին, և՛ Սքոթը։ Իրոք, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Կանադական ֆորումը տպագրում էր անանուն ամսական սյունակ, որտեղ նկարագրում էր կանադական իշխանությունների կողմից քաղաքացիական ազատությունների խախտումները։

### Ամերիկայի միացյալ նահանգներ
Սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչություններից հետո առաջացել են ազգային անվտանգության անվան տակ քաղաքացիական ազատությունների կասեցման կամ սահմանափակման հետ կապված հարցեր։ Այնպիսի օրենսդրական ակտեր, ինչպիսիք են 2002 թվականի Հայրենիքի անվտանգության մասին օրենքը (HSA) և 2001 թվականի ԱՄՆ Հայրենասիրության մասին օրենքը (հաճախ կրճատ՝ Հայրենասիրության մասին օրենք), ոտնձգություն են կատարում մտավոր ազատության, անձնական կյանքի գաղտնիության և տեղեկատվության ազատության իրավունքների վրա՝ ներքին անվտանգությունը հնարավոր ահաբեկչական սպառնալիքներից և գործողություններից բարձրացնելու համար։ Մասնավորապես, «Հայրենասիրական ակտը» քննադատության է ենթարկվել բազմաթիվ մտավոր ազատության կազմակերպությունների կողմից։ Էլեկտրոնային գաղտնիության տեղեկատվության կենտրոնը (EPIC) քննադատել է «Հայրենասիրական օրենքը»՝ այն համարելով հակասահմանադրական, հատկապես այն դեպքում, երբ «օրինապահ ամերիկացի քաղաքացիների անձնական հաղորդակցությունները կարող են պատահաբար ընդհատվել»։

Բացի այդ, Էլեկտրոնային սահմանի հիմնադրամը (EFF) պնդում է, որ հեռախոսազրույցների գաղտնալսման նկատմամբ կիրառվող ավելի ցածր չափանիշը «FBI-ին տալիս է «սպիտակ ստուգման» հնարավորություն՝ խախտելով անթիվ անմեղ ամերիկացիների հաղորդակցության գաղտնիությունը»։ Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիան համագործակցել է ամերիկյան գրադարանների հետ՝ ի դեմ 215-րդ բաժնի այն դրույթի, որը թույլ է տալիս FBI-ին դիմել միջազգային ահաբեկչության կամ գաղտնի հետախուզական գործունեությունից պաշտպանվելու համար իրականացվող հետաքննությանը նպաստող նյութեր պատրաստելու հրամանին: «Նյութական արժեքեների» թվում, որոնք կարող են թիրախավորվել, ներառված են «գրքեր, գրառումներ, թղթեր, փաստաթղթեր և այլ իրեր»։

## Տես նաև
* Գրաքննություն
* Մտքի ազատություն

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ալֆինո, Մարկ և Լաուրա Կոլտուտսկի, *«Library Juice Press»-ի մտավոր ազատության ձեռնարկ. հասկացություններ, դեպքեր և տեսություններ* (Sacramento: Library Juice Press, 2014) 
* Դիքս, Ու. Ս. (1954), *Հաղորդակցության ազատություն. Մտավոր ազատությանը նվիրված առաջին կոնֆերանսի նյութեր*, Նյու Յորք, Հունիսի 28–29, 1952. Չիկագո, Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիա
* Լյուիս, Էնթոնի, *Ազատություն այն մտքի համար, որը մենք ատում ենք* (Նյու Յորք, Հիմնական գրքեր, 2007) 
* Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի մտավոր ազատության գրասենյակ, *Մտավոր ազատության ձեռնարկ, 8-րդ հրատարակություն* (Չիկագո, Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիա, 2010) 
* Ռոբինս, Լուիզ Ս., *Գրաքննությունը և ամերիկյան գրադարանը. Ամերիկյան գրադարանային ասոցիացիայի արձագանքը մտավոր ազատության սպառնալիքներին 1939-1969 թվականներին,* (Վեստպորտ, Կոնեկտիկուտ, Գրինվուդ Փրես, 1996). 
* Սախարով, Անդրեյ, *Առաջընթաց, համակեցություն և մտավոր ազատություն*, թարգմանությունը՝ Նյու Յորք Թայմսի անձնակազմի, նախաբանով, հետգրությամբ և Հարիսոն Է. Սալիսբերիի նշումներով (Նյու Յորք, W.W. Norton & Co., 1968)

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Գրադարանավարություն
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփայություն
Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունքներ և ազատություններ