Բոսնիա և Հերցեգովինա և Արժույթի միջազգային հիմնադրամ

**Բոսնիա և Հերցեգովինան և Արժույթի միջազգային հիմնադրամը** Բոսնիա և Հերցեգովինայի և Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) միջև հարաբերություններն են։ Բոսնիա և Հերցեգովինան 1992 թվականին հռչակել է իր անկախությունը նախկինում Հարավսլավիա անունով հայտնի պետությունից և միացավ Արժույթի միջազգային հիմնադրամին (ԱՄՀ) 1992 թվականի դեկտեմբերի 14-ին։ 

Բոսնիա և Հերցեգովինան պաշտոնապես նախկին Հարավսլավիային հանձնել է Արժույթի միջազգային հիմնադրամի անդամակցությունը 1995 թվականի դեկտեմբերի 20-ին, այդպիսով երկրին հնարավորություն տալով օգտվել քվոտայից, ինչպես նաև կատարել չմարված վարկերն ու վճարումները Հարավսլավիայի անունից։ Բոսնիա և Հերցեգովինան, որը հաճախ սինեկդոխիկորեն անվանում են Բոսնիա, ներկայումս Արժույթի միջազգային հիմնադրամի քվոտան կազմում է 265.20 միլիոն SDR (կամ 364.01 ԱՄՆ դոլար):

Բոսնիան մաս է կազմում այն ընտրատարածքի, որը հիմնականում ներառում է Արևելյան Եվրոպայի երկրներ, սակայն այն գլխավորում են Նիդեռլանդները և Բելգիան։ Բոսնիան վերահսկում է 273,058 ընտրատարածքներից 4,117 ձայն, իսկ ընտրատարածքը կազմում է Արժույթի միջազգային հիմնադրամի ընդհանուր ձայների 5.43%-ը։ 

1992 թվականին Արժույթի միջազգային հիմնադրամին միանալուց ի վեր, երկիրը օգտվել է հինգ փոխառության պայմանագրերից, որոնցից չորսը եղել են պահուստային համաձայնագրերի (SBA) շրջանակներում, իսկ մեկը՝ ընդլայնված ֆինանսավորման ծրագրի (EFF) շրջանակներում։ Հինգ կարգավորումներից առաջինը ընդունվել է 1998 թվականի մայիսին, իսկ ամենավերջին՝ 2016 թվականի սեպտեմբերին։ 2019 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ Բոսնիան Արժույթի միջազգային հիմնադրամից ստացել է 126.82 միլիոն SDR չմարված վարկեր և/կամ գնումներ։

## Պատմություն
### Մինչև 1992 թվական և պատերազմ

Հարավսլավիայի կազմում Բոսնիա և Հերցեգովինան համեմատաբար խաղաղ և բարգավաճ երկիր էր՝ «բարձր զբաղվածությամբ, ուժեղ արդյունաբերական և արտահանման կողմնորոշված տնտեսությամբ, լավ կրթական համակարգով և յուրաքանչյուր քաղաքացու համար սոցիալական ու բժշկական ապահովությամբ»։ Այս դրությունը խախտվել է Բոսնիական պատերազմի սկսվելով, որը խլել է մոտ 100,000 բոսնիացու կյանք և տեղահանել է մոտ 2.2 միլիոն և ավելի մարդկանց։ Պատերազմը նաև Բոսնիայի տնտեսությանը կպատճառեր մոտ 221 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի նյութական վնաս և կհանգեցներ երկրի ՀՆԱ-ի 60%-ով անկմանը։

Պատերազմից հետո Բոսնիան բախվել է բազմակողմանի տնտեսական մարտահրավերի՝ ենթակառուցվածքների վերականգնման, ինչպես նաև նախկինում խառը տնտեսության փոխարեն ավելի ու ավելի շուկայական տնտեսության անցման մեկնարկի հետ կապված պայքարին։ 2017 թվականի դրությամբ Բոսնիան ուներ 6.69 միլիարդ ԱՄՆ դոլար պարտք և 20.47% գործազրկության մակարդակ։

### 1998 թվականի միջամտություն
Արժույթի միջազգային հիմնադրամն առաջին անգամ միջամտել է Բոսնիա և Հերցեգովինայում 1998 թվականին՝ Բոսնիական պատերազմից հետո։ 1998 թվականի մայիսին Արժույթի միջազգային հիմնադրամը հաստատել է 60.6 միլիոն SDR (մոտավորապես 81 միլիոն ԱՄՆ դոլար) վարկ՝ երկրում տարածված գործազրկությունը, ՀՆԱ-ի աճի դանդաղումը և գնաճի տարբեր մակարդակները զսպելու փորձով։ Այս վարկային փաթեթը գտնվում էր 12-ամսյա Stand-By համաձայնագրի շրջանակներում և անմիջապես հասանելի դարձրել է 24.2 միլիոն SDR (մոտավորապես 32 միլիոն ԱՄՆ դոլար), որն ամբողջությամբ տրամադրվել է այդ տարի։ Այս 1998 թվականի համաձայնագրի չորս հիմնական դրույթներն են՝ «ֆիքսված փոխարժեք՝ արժութային խորհրդի կարգավորման շրջանակներում, բյուջեներ, որոնք հնարավորինս աջակցում են վերակառուցմանը և սոցիալական կարիքներին՝ միաժամանակ խուսափելով ներքին փոխառություններից, արտաքին ֆինանսական օգնություն՝ դեռևս սահմանափակ ներքին ռեսուրսները լրացնելու և տնտեսական վերականգնումը խթանելու համար, և շուկայական տնտեսության անցման արագացումը՝ կառուցվածքային բարեփոխումների միջոցով»։ Այս համաձայնագրում ներառված կառուցվածքային ճշգրտումները ներառում են բանկային բարեփոխումներ, ձեռնարկությունների լայնածավալ մասնավորեցում և առևտրի ու շուկայական գործելակերպի ազատականացում։

### 2002 թվականի միջամտություն
ԱՄՀ-ի երկրորդ միջամտությունը Բոսնիա և Հերցեգովինայում տեղի ունեցավ պահուստային համաձայնագրի տեսքով, որը հաստատվել է 2002 թվականի օգոստոսի 2-ին։ Այս 15-ամսյա SBA-ն Բոսնիա և Հերցեգովինային հասանելիություն տվել է 67.6 միլիոն SDR-ի, որը կազմում է երկրի ընդհանուր քվոտայի 40%-ը։ Այս պայմանավորվածությունը նպատակ ուներ բարձրացնել երկրի իրական ՀՆԱ-ի աճը ՝ Բոսնիայի զինված ուժերի զորացրման միջոցով, ինչը տարեկան կապահովի երկրի ընդհանուր ՀՆԱ-ի ավելի քան 1.15%-ի խնայողություն, ինչպես նաև հարկային քաղաքականությունը ամրապնդելու և երկրի բյուջեի կատարումը բարելավելու միջոցառումներ։ Փոքր և միջին բիզնեսի համաձայնագիրը (SBA) նաև նպատակ ուներ շտկել երկրի վճարային հաշվեկշռի խնդիրները՝ ապահովելով անհրաժեշտ արտաքին ֆինանսավորումը։

### 2009 թվականի միջամտություն
2009 թվականի հուլիսի 8-ին Արժույթի միջազգային հիմնադրամը հաստատել է Բոսնիա և Հերցեգովինայի համար 36 ամսվա տևողությամբ «Պահպանման համաձայնագիր» ծրագիրը՝ 1.01 միլիարդ հատուկ իրավունքի ֆոնդի (SDR) կամ մոտ 1.57 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի չափով։ Այս պայմանավորվածությունը նպատակ ուներ մեղմել 2008 թվականի ֆինանսական ճգնաժամի բացասական ազդեցությունը երկրի վրա և անմիջապես հասանելի դարձրել է 182.63 միլիոն SDR կամ 282.37 ԱՄՆ դոլար։ Դրա կոնկրետ նպատակներն էին՝ բարելավել և պաշտպանել արժութային կարգավորման խորհուրդը, հետագա համախմբել պետական ֆինանսները, ապահովել բավարար իրացվելիություն և կապիտալիզացիա պետական և մասնավոր բանկերի շրջանում, ինչպես նաև վերականգնել վստահությունը երկրի նկատմամբ՝ պահպանելու և ապահովելու համար արտաքին ֆինանսավորման բավարար մակարդակներ: 

### 2012 թվականի միջամտություն
2012 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Արժույթի միջազգային հիմնադրամը հաստատել է Բոսնիա և Հերցեգովինայի հետ 24-ամսյա «Պահեստային համաձայնագրի» ծրագիր՝ 338.2 միլիոն SDR-ի կամ մոտ 520.6 միլիոն ԱՄՆ դոլարի չափով։ Ծրագիրը անմիջապես հասանելի դարձրել է 50.73 միլիոն SDR կամ մոտ 78.1 միլիոն ԱՄՆ դոլար՝ տնտեսական շրջանակի ներքին կառուցվածքային թերությունները լուծելու նպատակով։ Այս կարգավորումն ունի չորս հիմնական նպատակ, որոնցից առաջինը Ֆինանսական խորհրդի դերի հետագա ամրապնդումն է՝ ազգային քաղաքականության համակարգումը բարելավելու նպատակով։ Այս պայմանավորվածության մյուս հիմնական դրույթներն են՝ շարունակական կառուցվածքային բարեփոխումների միջոցով նպաստել հարկաբյուջետային կոնսոլիդացիային՝ միջնաժամկետ տնտեսական կայունությունը պահպանելու և երկրների ճգնաժամային պատրաստվածությունը հետագայում բարձրացնելու համար։ Այս բարեփոխումների իրականացմամբ, ԱՄՀ-ն կարծում էր, որ դրանք կխթանեն տնտեսական միջավայրը և կստեղծեն այնպիսի միջավայր, որն ավելի կնպաստի մասնավոր հատվածի զարգացմանը։

### 2016 թվականի միջամտություն
ԱՄՀ-ի վերջին միջամտությունը Բոսնիա և Հերցեգովինայում տեղի է ունեցել 2016 թվականին ՝ ընդլայնված ֆինանսավորման ծրագրի (EFF) շրջանակներում երեք տարվա վարկի տեսքով։ Հաստատված վարկի գումարը կազմում է 443 միլիոն SDR (612 միլիոն ԱՄՆ դոլար), որը կազմում է երկրի քվոտայի 167%-ը, և այս գումարից 63.4 միլիոն SDR (87.7 միլիոն ԱՄՆ դոլար) անմիջապես հասանելի է դարձել Բոսնիային։  Այս վարկը նպատակ ունի լուծել միջնաժամկետ վճարային հաշվեկշռի խնդիրը, ինչպես նաև մեծացնել ընդհանուր տնտեսական ներուժը և կայունությունը։  Այս ծրագրի երեք հիմնական նպատակներն են՝ կառուցվածքային բարեփոխումներ, որոնք փորձում են խթանել մասնավոր հատվածի զբաղվածությունը, աստիճանաբար նվազեցնել պետական պարտքը և վերականգնել բանկային վարկավորումն ու վարկային աճը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի տնտեսություն