Միխայիլ Դրիզո

**Միխայիլ Ալեքսանդրովիչ Դրիզո** (կեղծանուններ՝ **МАД**, **МAD**, **Jean Mad,** ), ռուս և ֆրանսիացի գրաֆիկական նկարիչ, ծաղրանկարիչ։ «Այդպես էր...» (1918) ծաղրանկարների գրքի հեղինակ, որը նվիրված է Առաջին համաշխարհային և քաղաքացիական պատերազմների իրադարձություններին, փետրվարյան և Հոկտեմբերյան հեղափոխություններին, Առաջին ալիքի ռուսական արտագաղթի մշակութային գործիչների մի շարք մուլտֆիլմերի, սովետական և եվրոպական քաղաքական գործիչների ծաղրանկարներին (Վլադիմիր Լենին, Իոսիֆ Ստալին, Ադոլֆ Հիտլեր և այլն):.

## Կենսագրություն
### Ռուսական կայսրությունում
thumb|180px|left|Կայսերական Նովոռոսիյսկի համալսարան. 19-րդ դարի վերջ
Ծնվել է 1887 թվականին Օդեսայում բժիշկ Սաուլ Իոակիմովիչի (Ալեքսեյ, Ալեքսանդր Ակիմովիչ) դրիզոյի ընտանիքում (1851 -?), ներքին և մանկական հիվանդությունների մասնագետ, երիտասարդ տարիներին կապված էր ժողովրդական պատգամավորների հետ, օգնում էր աքսորյալներին և դատավարության էր հրավիրվում Վերա Ֆիգների գործով։ Կրթություն է ստացել ռեալական ուսումնարանում, այնուհետև Նովոռոսիյսկի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում (1908-1912)։ Մամուլում իր դեբյուտը կատարել է 1907 թվականին, հրապարակել է ծաղրանկարներ՝ «ՄԻՀ. Դր.» և «մ. դ.» Օդեսայի «սկիզբ» շաբաթաթերթում։ 1908 թվականին, Լինելով առաջին կուրսեցի ուսանող, նկարել է ծաղրանկարներ «Օդեսայի լիստոկ» թերթի համար, այնուհետև համագործակցել է այլ պարբերականների հետ, որոնց թվում են «Սկոլոպենդրա» (1908), «կոկորդիլոս» (1911-1912) ամսագրերը և այլն։ Ուսումն ավարտելու պահին եղել է քաղաքում հայտնի ծաղրանկարիչ։ 1912 թվականին ավարտելով համալսարանը՝ նա չի գնացել իրավական ճանապարհով՝ ընտրելով թերթի աշխատանքը։

1908-1919 թվականներին անվան առաջին տառերից կազմված կեղծանվամբ ՄԱԴ-ն աշխատել է «Օդեսայի լիստոկ», «Օդեսայի նորություններ», «Յուժնոյե օբոզրենիե» թերթերի հետ, ծաղրանկարներ է հրապարակել նաև Օդեսայի «Բոմբա» (1917-1919) և «Ժիզն» (1918) ամսագրերում։ 1918 թվականի սեպտեմբերին Օդեսայում թողարկել է ընթացիկ քաղաքական իրադարձություններին նվիրված «այդպես էր...» գիրքը, որն առգրավվել էր գերմանական ռազմական իշխանությունների կողմից։

### Արտագաղթի մեջ
1919-ին գաղթել է Կոստանդնուպոլիս, այնտեղից տեղափոխվել Բեռլին, 1924-ին՝ Փարիզ։

1922-ին Գ. Ռոսիմովը համատեղ հիմնադրել է «Վոստոկ» ամսագիրը ռուս փախստականների երեխաների համար, որի նպատակն է պահպանել արտագաղթի երիտասարդ սերնդի կապը ռուսական մշակույթի և լեզվի հետ, 1924-1926 թվականներին եղել է դրա խմբագիրը։

Ըստ հետազոտողների հաշվարկների՝ արտագաղթի ժամանակ ՄԱԴ-ը համագործակցել է 12 արտագաղթող հրատարակությունների հետ, այդ թվում՝ «ընդհանուր գործ», «պատկերազարդ Ռուսաստան» (1924-1939), «ղեկ» (1923-1930), «Վերածնունդ» (1925-1930), «Վերջին նորություններ» (1930-1940), «ազատ մտքեր», «Բիչ» և այլն։ և տասնյակ Ֆրանսիական Թերթեր և ամսագրեր («Marianne», «Figaro», «rules») և այլն։ «cilacc», «victoire», «le rire» և այլն)։

1942 թվականի հուլիսի 15-ին՝ ծննդյան օրը, օկուպացիոն իշխանությունների կողմից ձերբակալվել է գերմանացի քաղաքական գործիչների (Հիտլեր, Գեբելս, Գյորինգ և այլն) կարիկատորների համար նախատեսված կարիկատորի հիման վրա։ Նա 10,5 ամիս անցկացրել է բանտախցում 60 մարդու համար Չերչե Միդիի զինվորական բանտում։ 1943 թվականի մայիսի 25-ին նա արդարացվել է ռազմական տրիբունալի կողմից, քանի որ մուլտֆիլմերը ստեղծվել են «Ֆրանսիայի և Գերմանիայի միջև պատերազմի պայմաններում» և ազատ են արձակվել։ Մեկուկես ամիս անց նրան կանչեցին պրեֆեկտուրա, ֆրանսիացի պաշտոնյայի ակնարկից հետո, որ կանչը պայմանավորված էր Գեստապոյի կողմից նկարչի հանդեպ հետաքրքրությամբ, Դրիզոտը և նրա կինը՝ Մարիան, շտապ հեռացան Փարիզից։
thumb|190px|Բատինյոլների դամբարանի գլխավոր մուտքը: XXI դարի սկիզբը

Մինչև պատերազմի ավարտը Դրիզոսն ապրում էր Ֆրանսիայի հարավում՝ Նիևրե դեպարտամենտում, չբնակեցված տարածքում կեղծ փաստաթղթերի տակ։

Պատերազմից հետո Դրիզոտը հիմնականում համագործակցում էր ֆրանսիական պարբերականների հետ։ Եղել է Փարիզի ռուս գրողների միության անդամ.

Մահացել է 1953 թվականին Փարիզում։ Նա թաղվել է Փարիզի Բատինյոլների գերեզմանատանը։

## Ստեղծագործություն
### Ռուսական ժամանակաշրջան
thumb|left|240px|Ռուսաստանը այրվող տուն է, Մայիս 1917
Օդեսայի «Հարավ մտածված» Լ. Կամիշնիկով թերթի խմբագրի հուշագրությունների համաձայն՝ Դրիզոյի համագործակցությունը հրատարակչության հետ սկսվել է ուսանողի առաջարկով՝ «շատ հաջող» կարիկատորի՝ օդաչու Սերգեյ Ուտոչկինի մասին, ով նույն օրը իր թռիչքի մասին հոդված է բերել խմբագրություն։ Ուտոչկինի տեքստի հետ միասին Դրիզոյի կարիկատը գնաց այդ հարցի շուրջ։

1908 թվականից մինչև Դրիզոյի արտագաղթը նրա ծաղրանկարները պարբերաբար տպագրվում էին Օդեսայի թերթերի էջերում։ Նկարչի նախահեղափոխական գործերը քաղաքային կյանքի տարեգրություն էին, «տեղական սովորույթների» կարիկատ։ Հեղափոխությանը նախորդած իրադարձությունների սկզբում նա դիմեց քաղաքական կարիկատ. ռուս, ֆրանսիացի և գերմանացի զինվորների տիպական պատկերներ, պատմական դեմքերի ֆիգուրներ (Կայսեր Վիլհելմ, Ալեքսանդր Կերենսկի, Վ. Լենին, Լ. Տրոցկի և ուրիշներ) հայտնվեցին գծանկարներում։

Արվեստի քննադատ Վերա Տերյոխինան նշում է, որ Լենինի պատկերը ստեղծվել է Դրիզոյի կողմից՝ հիմնված բանավոր նկարագրությունների վրա, առանց հենվելով լուսանկարների վրա, «Ճշգրիտ տեխնիկան», որը ի սկզբանե գտնվել է առաջին կարիկատորներում՝ «դեմքի այտոսկրերի» գրոտեսկային սրացումը, նկարչի կողմից պահպանվել է հետագա աշխատանքներում։

1917 թվականի մարտից մինչև 1918 թվականի մարտը (Առաջին համաշխարհային պատերազմը և քաղաքացիական պատերազմը, փետրվարյան և հոկտեմբերյան հեղափոխությունները) արտացոլող շուրջ 60 ծաղրանկարներ Դրիզոյի կողմից միավորվել են «Այդպես էր» գրքում, որը 1918 թվականի սեպտեմբերին հրապարակվել է Օդեսայում MAD կեղծանունով և բռնագրավվել Գերմանիայի ռազմական իշխանությունների կողմից։ Գրքի կենտրոնական պատկերը Ռուսաստանի մասին այլաբանական պատկերն է միայնակ «սգավոր տեսք ունեցող» կնոջ տեսքով, «ասեղնագործված, բայց փաթաթված արևածագով» կնոջ տեսքով, դատարկ պայուսակով, նրա շուրջը «այնքան շատ ընկերներ և այնքան քիչ ընկերներ» են։ Նկարչի «Օ. Բարկովսկայա» աշխատության հետազոտողը նշում է, որ «ամեն ինչ միասին կազմում էր դարաշրջանի կտրուկ բնութագրական, ճշգրիտ պատկերը»։

### Գաղթի ժամանակաշրջան
ՄԱԴ-ի ծաղրանկարները մեծ ժողովրդականություն էին վայելում ռուսական պանդխտության ընթերցողների և հրատարակիչների շրջանում, ըստ Վ. Տերեխինայի, «արտագաղթի առաջատար թերթերը պայքարում էին նկարչի հետ համագործակցության համար»։ Նկարչի ստեղծագործական գործունեության հիմնական ուղղությունը քաղաքական կարիկատն էր, ստեղծագործությունների թեմաները խորհրդային Ռուսաստանի բնակչության իրադարձություններն ու կյանքը։ Նկարիչը բոլշևիկների, առաջնորդների, Կարմիրբանակի, զինվորների, բանվորների ու գյուղացիների պատկերները և խորհրդային իրականության նկարները հակադրվում էին խորհրդային պաստառների վրա ներկայացված պատկերներին-Ռուսաստանը խորհրդանշվում էր ավերակներով և ավերակներով, որոնք հայտնվում էին որպես «մանրուքների մեծ մասի ֆոնի վրա, բայց նաև որպես հիմնական այլաբանություն մի շարք կարիկատորների կենտրոնում» սարսափն ու քաղցը խորհրդանշվում էին մահվան պատկերներով (կմախք՝ սկյութով, արյունով, գալարներով, գանգերով), բոլշևիկները պատկերվում էին արյունոտ ձեռքերով, Լենինը որպես «գլխավոր աքսեսուար» և «արյունարբու բռնակալ-իմպոզիտոր», բնակչությունը որպես սոված խաբված բանվորներ և «պոռթկումներով աղքատ գյուղացիներ», խորհրդային քաղաքականությունը խորհրդանշվում էր «խաղաղության աղավնի» ռազմանավերի ներխուժմամբ։

Կարիկատները առանձնանում էին «խորհրդային համակարգի անողորմ քննադատությամբ և հերոսների կերպարի դաժանությամբ»։
Սա հատկապես ազդել է Ռուսաստանի պատկերի վրա, որը վերածվել էԲարգավաճ երկրից (ներկայացվում է ազգային տարազով գեղեցիկ ուժեղ կնոջ տեսքով) մինչև ճաղերի մեջ թառած ծեր կին, բոլշեւիկների կողմից ծեծված ու այլանդակված:

ՄԱԴ-ի կարիկատները քաղաքական սատիրայի ժանրում բնորոշ են «դեմքերի դեֆորմացիայի» տեխնիկան, կերպարների «խիստ չափազանցված տգեղությունը» և «նվաստացուցիչ համեմատությունները»։ Հետազոտող Ե. Լոբոդենկոն համեմատում է մուլտիպլիկատորի նկարների կազմությունը և ձևը, որը կառուցված է անտիթեզների վրա, Առաջին համաշխարհային պատերազմի «հակագերմանական» եվրոպական պաստառների հետ (աշխատանքները՝ Պ. Չաթիլոնի, Ա. Ֆևրի, Ա. Զիսլինի և այլն)։

ՄԱԴ-ի էմիգրեի աշխատանքների մյուս թեմաները կապված են փախստականների թեմայի հետ, այդ աշխատանքներից շատերը տպագրվել են փարիզյան «Պատկերազարդ Ռուսաստան» ամսագրում առանձին էջում, «MAD Caricature» բաժնում։ Նկարներում արտացոլված է արտագաղթածների կարոտը հայրենիքի հանդեպ, նրանց տիրապետումը տարբեր մասնագիտությունների օտար երկրում, հետաքրքրասեր իրավիճակներ, որոնք կապված են ֆրանսերեն լեզվի անբավարար իմացության, ռուսական սովորույթների տեղական հողի տեղափոխման հետ և այլն։

IAD-ը ստեղծել է նաև ռուս գաղթականության մշակութային գործիչների (Դմիտրի Մերեժկովսկու, Զինաիդա Գիպիուսի, Ալեքսանդր Կուպրինի, Մարկ Ալդանովի, Կոնստանտին Բալմոնտի և այլն) կարիկատորների պատկերասրահը։ МАД-ի կարիկատորային դիմանկարների կատարման գրաֆիկական ձևը որոշվել է կերպարի կերպարով։ Մերեժկովսկու կարիկատորը լակոնիկ է, Գիպպիոսի դիմանկարը «բազմաշերտ է և լի մանրամասներով»։

Արտագաղթի ժամանակ ՄԱԴ-ը հանդես է եկել նաև որպես գրքի նկարազարդող, նկարազարդել է Սաշա Չեռնիի մանկական «Կենդանի ABC» գիրքը (Բեռլին, 1922) և Վլադիմիր Ջաբոտինսկու «Հինգը» վեպի առաջին հրատարակությունը (Փարիզ, 1936, ռեպրինտ. Նյու Յորք, 1947)։ Ըստ Վ. Տերեխինայի.
Սաշա Չեռնիի զույգվածքների թեմաների վերաբերյալ մի շարք նկարներում դրսևորվել են կոմպոզիցիայի վարպետություն, մանրամասների մանրամասն գծայնացման հանդեպ սերը, դիտարկումը, Մ. Ա. Դրիզոտի լիրիկական բնութագիրը, սակայն լրագրային աշխատանքում պահանջարկը ամբողջությամբ չի եղել,։

1939 թվականին MAD-ը բեմադրել է Ն. Տեֆի «Ոչինչ բարիքից» պիեսի հիման վրա բեմադրված պիեսը, որը պատմում է արտագաղթի մեջ գտնվող ռուսների կյանքի մասին։ Բեմադրվել է Ն. Եվրեյնովի «Փարիզյան ռուսական թատրոնում»։ Վ. Տերեխինան նշում է, որ այն նպաստել է բեմադրության հաջողությանը «ներկայացման տեսողական շարքի մանրամասն ուսումնասիրությունը և թատերագետի և նկարչի տեսակետների ակնհայտ զուգադիպությունը»։

Նա ստեղծել է ԽՍՀՄ «Սովետական դեմքեր» քաղաքական դեմքերի գրոտեսկային դիմանկարների շարքը (Վ. Ստալին, Ս. Բուդյոննի, Կ. Վորոշիլով և այլն)։

Նախապատերազմյան տարիներին ՄԱԴ-ի ծաղրանկարներում հակաֆաշիզմական թեմա է առաջացել, նրանց հպատակներն էին Հիտլերը, Գոբելսը, Գորինգը և Երրորդ Ռայխի այլ գործիչներ։ Հետազոտողները նկատում են նկարչի համեմատությունը Ստալինի և Հիտլերի ռեժիմների և նրանց հավասարեցման հետ մի շարք դիրքերում։
Նկարիչը Ստալինին բազմիցս համեմատել է Հիտլերի եւ խորհրդային կոմունիստների քաղաքականության հետ գերմանական նացիոնալ-սոցիալիստների-ֆաշիստների քաղաքականության հետ։

1940 թվականի փետրվարի 2-ի «Պոսլեդնիե Նովոստի» ամսագրի էջը, որտեղ պատկերված էր Հիտլերին կախած ՄԱԴ-ի մուլտֆիլմը, կտրեցին գրաքննիչները։ «Մադա» թերթի վերջին ծաղրանկարը լույս է տեսել 1940 թվականի մայիսի 18-ի համարում՝ հրատարակչության փակման նախօրեին։

## Գնահատում
Համեմատելով նրան նկարիչներ Պ. Շչերբովի և Ա. Ռադակովի հետ և նշելով իր մտերմությունը սատիրիկական ավանդույթների հետ՝ քննադատ Պյոտր Պիլսկին առանձնացրեց ՄԱԴ-ը ռուսական հայրենիքի մի շարք այնպիսի ծաղրանկարիչներից, ինչպիսիք են Ռե-Մին, Ցիվիսը, Միխայիլ Լյանսկին, տալով նրան մի հատկանիշ. «խստապահանջ, ուղիղ, հետևողական իր համառ զայրույթի մեջ, տանելով մեծամտության երանգներ իր ողջ աշխատանքում»։

Իվան Բունինը «Illustrated Russia»-ի խմբագիրներին ուղղված նամակում ՄԱԴ-ն անվանել է «հրաշալի տաղանդ» և «անողորմ խելացի աղջիկ»։

20-րդ դարի վերջի և 21-րդ դարի սկզբի ռուս հետազոտողները, որոնք դիմել են ՄԱԴ-ի աշխատանքին պերեստրոյկայից հետո, նկարչի մասին խոսում են որպես «ժամանակի ժամանակագիր»՝ դասվելով «Օդեսայի կարիկատորի» դասականների և ժամանակակից կարիկատորի պատմության գլխավոր դեմքերի շարքին։

## Ժառանգություն
Միխայիլ Դրիզոյի ժառանգությունը պահպանվում է Ռուսաստանի և Արևելյան Եվրոպայի պատմության և մշակույթի Կոլումբիայի համալսարանում (Նյու Յորք, ԱՄՆ)։ «Դրիզո» հիմնադրամը պարունակում է պահուստային միավորներ՝ «Օդեսա Լիստոկ» և «Օդեսայի նորություններ» ռուսական թերթերի բնօրինակների, émigré հրատարակությունների «Պատկերազարդ Ռուսաստան», «Պոսլեդնիե Նովոստի», «Ռուհլ», «Վոզրոժդենիե» և ֆրանսիական պարբերականների համար, Մարկ Ալդանովի, Ալեքսանդր Բենովի, Իվան Բունինի, Նիկոլայ Եվրեինովի, Պավել Միլյուկովի, Նադեժդա Տեֆիի և ռուս գաղթականության այլ մշակութային գործիչների նամակներ; Ն.Թեֆֆիի «Ոչինչ բարիքից» պիեսի ձեռագիրը՝ Դրեզոյի նկարներով, Դրիզոյի «Այդպես էր» կարիկատորների գրքի պատճենները՝ Odessa, 1918) և Սաշա Չոռնիի «Կենդանի ABC» (Բեռլին, 1922) օրիգինալ նկարներով, որոնք ամրացվել են, Կուրսային Վիտե, լուսանկարներ։

Հետազոտողները տեղյակ են երկու վերապրած օրինակների մասին «Այդպես էր» գրքի բռնագրավված հրատարակությունից. մեկը Կոլումբիայի համալսարանի Բախմետևի արխիվում է, մյուսը Մ. Գորկու անվան Օդեսայի գիտական գրադարանում է.

1998 թվականին émigré ժամանակաշրջանի ստեղծագործությունները հետմահու հրատարակվել են «Ռուսական արտագաղթի սատիրան և հումորը» ժողովածուում։

## Ծանոթագրություններ

## Բիբլիոգրաֆիա
* 

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 

* 

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ծաղրանկարիչներ
Կատեգորիա:Ստեղծագործական կեղծանուններ