Հունաստանի դատաիրավական համակարգ

**Հունաստանի դատաիրավական համակարգ**, պատմականորեն ձևավորված ազգային իրավական սկզբունքների հիմունքայնությամբ արդարադատություն իրականացնող պետական իշխանության մասնագիտացված մարմինների ամբողջությունը Հունաստանի Հանրապետությունում։ Դատարանակազմական գործընթացները, ինչպես նաև դատաիրավական համակարգի կազմակերպման օրենսդրական հիմքերը նախատեսվում է Հունաստանի Սահմանադրությամբ։ Դատաիրավական համակարգը ներառում է հունական բոլոր դատարանները՝ ըստ ստորակարգության։ Հունաստանի Սահմանադրությունը ամրագրում է իշխանության տարանջատման սկզբունքի գերակայությունը, ինչն էլ ենթադրում է արդարադատական համակարգի անկախություն օրենսդիր և գործադիր իշխանական օղակներից։

Գործնականում, Հունաստանի դատաիրավական համակարգը պայմանականորեն տրոհված է երեք հիմնական օղակների։ Այսօրինակ դասակարգման համար հիմք է ծառայում իրականացվող արդարադատության բնույթը։ Ըստ այդմ՝ Հունաստանի դատարանները դասակարգվում են հետևյալ կերպ․

*Քաղաքացիաիրավական արդարադատություն իրականացնող,
*Քրեաիրավական արդարադատություն իրականացնող,
*Վարչաիրավական արդարադատություն իրականացնող։

Քննարկվող դատական շրջանակների բարեխիղճ և անաչառ գործունեությունը երաշխավորվում է սահմանադրական վերահսկողությամբ, ի դեմս՝ Գերագույն սահմանադրական դատարանի, Գերագույն հատուկ դատարանների և ԵՄ իրավունքի։

## Դատական համակարգ
Ըստ Հունաստանի Սահմանադրության՝ դատարանները լինում ենք երեք կատեգորիաների՝ քաղաքացիարավական արդարադատություն իրականացնող, քրեաիրավական արդարադատություն իրականացնող և վարչաիրավական արդարադատություն իրականացնող։ Քաղաքացիական և քրեական գործեր քննող բարձրագույն դատարանը Հունաստանի վճռաբեկ դատարանն է, մինչդեռ այդ վարչաիրավական վարույթը ընդհատյա է բարձր դատարանի կարգավիճակ ունեցող Պետական խորհրդին։

### Քաղաքացիաիրավական արդարադատություն
[մինի|255x255փքս|Առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի շինություն [Կորինթոսում, Պելոպոնեսյան երկրամաս։]]
Հունաստանում քաղաքացիաիրավական արդարադատություն իրականացնում են հետևյալ դատական ատյանները․

* ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարաններ, ի դեմս՝ շրջանային դատարանների,
* երկրորդ ատյանի դատարաններ, ի դեմս՝ վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանի,
* վճռաբեկ դատարան՝ բարձրագույն դատական ատյանը Հունաստանում։ Վերջինս իրավասու է վիճարկել վերաքննիչ դատարանի կայացրած որոշումները և բեկանել դրանք։ Վճռանեկ դատարանի որոշումներն անբեկանելի են։ Եթե վճռաբեկ դատարանը որոշում է, որ ստորադաս ատյաններում դատական գործով ելքային ակտը կայացվել է օրենքի էական խախտմամբ կամ ընթացակարգային սկզբունքների անտեսմամբ՝ ապա վերջինս կարող է կարգադրել գործը քննել վերադաս դատական կարգով։

### Քրեաիրավական արդարադատություն
alt=|մինի|255x255փքս|Վարչական արդարադատություն իրականացնելու իրավասություն ունեցող Պետական խորհրդի շենքը Հունաստանի մայրաքաղաք Աթենքում։
Հունաստանում քրեաիրավական արդարադատություն իրականացնում են հետևյալ դատական ատյանները․

* ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի (այսպես կոչված «խառը» դատարաններ) և բարձր կարգի քրեական դատարաններ։ Այսօրինակ դատարաններում դատավորները կոչվում են «ֆելոնի»-ներ։ Որակյալ հանցակազմ պարունակող հանցագործունեություննը քննվում են առաջին ատյանի բարձր քրեական դատարանում՝ երեք հոգուց կազմված դատավորների կոլեգիայի նախագահությամբ։ 
* վերաքննիչ քրեական դատարաններ՝ վերաքննում են ստորադաս ատյանների կայացրած վճիռները։
* վճռաբեկ դատարան։

### Վարչաիրավական արդարադատություն
* առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան, որոնք քննում են միակողմանիորեն պետական մարմինների ներգրավվածությամբ դատական գործեր (վարչաիրավական)։
* վերաքննիչ ատյան՝ ի դեմս Հունաստանի պետական խորհրդի։ Պետական խորհուրդը այս երկրում իրավասու է իրականացնել վարչաիրավական արդարադատություն՝ վերաքննելով ստորադաս մարմինների կայացրած ելքային ակտերը։ 
* աուդիտի պալատ՝ վճռաբեկ դատական ատյան Հունաստանում։ Վճռաբեկ ատյանը վարչաիրավական արդարադատություն իրականացնող բարձրագույն դատական մարմինն էլ Հունաստանում, որը իրավասու է բեկանել ստորադաս ատյաններում կայացված որոշումները։ Բացառություն են կազմում եզակի դեպքեր (օրինակ՝ վեճերը պետության և քաղաքացիական ծառայողների միջև նրանց կենսաթոշակների վերաբերյալ)։

## Սահմանադրական վերահսկողություն
## Տես նաև

* Հունաստանի Սահմանադրություն
* Հունաստանի գերագույն հատուկ դատարան

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հունաստանի դատական համակարգ և մարմիններ 
* Աշխարհի պետությունների արդարադատության մարմիններ 

Կատեգորիա:Հունաստանի դատարաններ
Կատեգորիա:Հունաստանի քաղաքականություն