Տևաու

**Տևաու** (tevau, tau), խաղաղօվկիանոսյան Սանտա Կրուս կղզեխմբի բնակիչների կողմից օգտագործված փողեր՝ պատրաստված թռչունների փետուրներից։ Այս փողերն իրենցից ներկայացնում էին 10 մետր երկարությամբ ժապավեն՝ պատրաստված բուսական մանրաթելերից՝ ծածկված *[[Myzomela cardinalis]]*-ի կարմիր փետուրներով (Յոհան Գմելին, 1788), իսկ վերնամասում շարված էին աղավնու շագանակագույն փետուրներ։ Ժապավենը պահպանվել է կրկնակի կծիկի տեսքով։

Տևաուն պատրաստվել է միայն Սանտա Կրուսի կղզիներում, բայց կիրառվել է հարևան կղզեխմբերի հետ առևտրի ժամանակ, որոնք թռչունների փետուրներ էին արդյունահանում։ Այս երևույթը եզակի հայտնի դեպք է, երբ համայնքի դրամավարկային համակարգը կառուցվել է վայրի թռչունների փետուրների օգտագործման հիման վրա։ Մինչ տևաուի ստեղծումը՝ տեղական ցեղերն օգտագործում էին փափկամարմինների խեցիները կամ դիմում էին պարզ փոխանակության (բարտերի) մեթոդին։ Տևաուն, հավանաբար, որպես փող անմիջապես չի առաջացել, այլ առաջացել է մարմնի գոտիներից, որոնք ծիսական զարդարանքներ էին և ավելի ուշ փոխարինեցին նախկին արժույթին։ Պոլինեզիացիների և մելանեզիացիների մոտ կարմիրը համարվում էր աստվածների և ցեղերի առաջնորդների գույնը։

Տևաուի պահպանման համար այն պահում էին կտորե տոպրակների մեջ՝ հատուկ պլատֆորմների վրա, որոնք տեղադրվում էին օջախի վրա, որպեսզի ծուխը պաշտպաներ խոնավությունից և միջատներից։ Երբեմն դրանց պահպանման նպատակով հատուկ շինություններ էին կահավորվում, որոնք բնակելի կառույցներից հեռու էին տեղակայված։ Առանձին տևաուները պահպանվել են 150 տարուց ավելի, չնայած կարմիր փետուրները համեմատաբար շուտ էին կորցնում որակական հատկանիշները և սկզբնական վառ երանգը։ Հենց կարմիր փետուրների որակազրկման պատճառով կծիկի արժեքն զգալիորեն նվազում էր։

200px|մինի|ձախից|''Myzomela cardinalis''-ի արուն, որի կարմիր փետուրներից պատրաստում էին տևաուն

Գոյություն է ունեցել տևաուի առնվազն 11 տեսակ, որոնք գնահատվում էին տարբեր կերպ, ինչը պայմանավորված էր վառ երանգի առկայությամբ, գույնը երկար պահպանելու աստիճանով, չափսով և զանգվածով։ Առավել էժանագին տևաուները պատրաստվում էին սև *Myzomela cardinalis*-ի փետուրներից։ Այդ տևաուների դիմաց կարելի էր ձեռք բերել, օրինակ, գոճի։ Թանկ կարմիր տևաուները կիրառվում էին միայն բարձր արժողությամբ գործարքների դեպքում․ դրանց դիմաց կարելի էր ձեռք բերել օվկիանոսային կանոե, կանայք կամ մարմնավաճառներ․ սովորաբար նման աղջիկներին գնում էր ցեղավարը՝ ցեղի առաջնորդը, որպեսզի նրանք իր համար գումար վաստակեին։ Վանիկորո կղզու վրա կնոջ արժեքը հասնում էր ոչ մեծ կանոեի արժեքի՝ 10 կծիկ տևաու։ Արևմտյան կղզիներում կանայք ավելի թանկ արժեին, քանի որ տիրապետում էին ձկնորսության, կանոեի պատրաստման, մրգատու ծառեր մագլցելու լավագույն հմտություններին։

Տևաուի պատրաստման արհեստը փոխանցվել է սերնդեսերունդ՝ հայրերից իրենց որդիներին, չնայած որոշակի վճարի՝ 1 կծիկ տևաուի կամ կոկոսով լցված հարյուր զամբյուղի դիմաց կարելի էր անցնել ուսուցման վճարովի դասընթաց։ Տևաուի պատրաստման մասնագետներն անպայման անտառային (այլ ոչ թե մերձափնյա) բնակիչներն էին, որոնք արժանանում էին հատուկ պատվի ու հարգանքի։ 1932 թվականին Սանտա Կրուսի 1500 բնակիչներից ընդամենը 10 մարդ էր տիրապետում տևաու պատրաստելու գիտելիքներին և հմտություններին։ Տևաուները պատրաստվում էին հատուկ գործիքների օգնությամբ։ Բուն պատրաստման գործընթացն ուղեկցվում էր կրոնական ծեսերով և արարողակարգերով։ Մեկ կծիկի պատրաստման վրա աշխատում էր 3 վարպետ, իսկ հենց պատրաստման գործընթացն զբաղեցնում էր մոտ 1 տարի։ Առաջին վարպետն զբաղվում էր թռչուններ որսալով և փետրահան անելով։ Երկրորդ վարպետը նախապատրաստում էր թիթեղիկները («lendu»)՝ բուսական հյութի միջոցով բուսական մանրաթելերի վրա սոսնձելով աղավնիների փետուրները։ Մեկ կծիկ տևաու ստեղծելու համար անհրաժեշտ է պատրաստել 1500-1800 թիթեղիկ։ Հետո կծիկի վրա ամրացվում էր 50-60 հազար փոքր փետուր։ Այնուհետև թիթեղիկները տարվում էին 3-րդ վարպետի մոտ, որը դրանք միացնում էր միմյանց այնպես ու այն նպատակով, որպեսզի ստացվի 10 մետր երկարություն ունեցող ժապավեն, որը փաթաելու էր պարույրի նմանությամբ։

Թռչունների որսով զբաղվում էին հատուկ որսորդներ, որոնք հատուկ կրոնական արարաողակարգից հետո գնում էին անտառ, տեղադրում ծուղակներ։ Որպես ծուղակ՝ տեղադրում էին 2 մետր երկարությամբ բամբուկե ձողերը՝ դրանց ամրացված ոչ մեծ ճյուղերով։ Ճյուղը ծածկում էին ճապոնական թղթի ծառի կպչուն հյութով։ Ձողի վերնամասին ամրացնում էին կենդանի *Myzomela cardinalis*-ին։ Քանի դեռ որսորդները թաքստոցում էին, վայրի *Myzomela cardinalis*-ները տարվում էին ծուղակով և արդյունքում նստելով նախապես պատրաստված ճյուղի վրա՝ սոսնձվում էին այդ ճյուղին։ Երբեմն ուշադրություն գրավող կենդանի թռչունի փոխարեն ձողին ամրացնում էին արհեստական թռչուն, և այդ դեպքում թռչնի ճռվողյունի իմիտացիան կատարում էր ինքը՝ որսորդը։ Սանտա Կրաուս կղզեխմբի կղզիներում այս թռչնի ոչ բոլոր փետուրներն էին արդյունահանում, քանի որ հարևան կղզիներում նույնպես կային բազմաթիվ որսորդներ։ Կոկոսի կեղևով փաթեթավորված փետուրներն ինքնուրույն արժույթ էին հանդիսանում։ Դրանք բերում էին նաև հարևան կղզիներից՝ տևաու պատրաստելու կամ ապրանքափոխանակության համար։ Մեկ տևաու պատրաստելու համար անհրաժեշտ էր փետրահան անել 400—600 որձ *Myzomela cardinalis*, քանի որ նրանց կարմիր փետուրները տեղակայված էին միայն գլխի, կրծքավանդակի և մեջքի վրա։ Հաշվարկները ի մի բերելով՝ կարելի է ասել, որ տևաուի պատրաստման համար տարեկան սպանում էին 20 հազար արու *Myzomela cardinalis*։

20-րդ դարի ընթացքում՝ եվրոպացիների ակտիվ միսսիոներական գործունեությամբ և բանկնոտների ու թղթադրամի լայն ներդրմամբ պայմանավորված՝ տևաուի պատրաստումն աստիճանաբար ասպարեզից դուրս մղվեց։ Կղզեխմբում ներդրվեց ավստրալիական ֆունտը, որը 1966 թվականին միախառնվեց ավստրալիական դոլարի հետ, իսկ 1977 թվականին՝ Սոլոմոնյան կղզիների դոլարի հետ։ Տևաուն իր կիրառությունը պահպանեց անգամ մինչև 1970-ական թվականները։ Վերջին վարպետը, ով պատրաստել է տևաուներ, մահացել է 1980 թվականին։ Մեր օրերում տևաու պատրաստելու արվեստը համարվում է կորուսյալ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Тевау, деньги из перьев • Вероника Самоцкая • Научная картинка дня на «Элементах»
* British Museum — Feather money (tevau)
* Feather money, brought to Forrest’s house at Nelua. Price of girl bought as teacher’s wife
Կատեգորիա:Դրամագիտություն
Կատեգորիա:Մադրիդի ազգային հնագիտական թանգարանի նմուշներ
Կատեգորիա:Սողոմոնյան Կղզիների մշակույթ
Կատեգորիա:Փող