Զորի Բալայան

**Զորի Հայկի Բալայան** (), հայ գրող, հասարակական և քաղաքական գործիչ, սպորտի մասնագետ, սպորտային բժիշկ, լրագրող և ճանապարհորդ։ ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ (1967): ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1972 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1974 թվականից։ Բալայանի գրական ծածկանունն էր Հայկ Ղարաբաղցի։ Հայտնի է որպես Ղարաբաղյան շարժման ակտիվ մասնակից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1935 թվականի փետրվարի 10-ին, Ստեփանակերտում։ 1953-1957 թվականներին ծառայել է բալթիական նավատորմում։ 1963 թվականին ավարտել է Ռյազանի Ի. Պ. Պավլովի անվան բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետը։ 1963-1973 թվականներին Կամչատկայում աշխատել է որպես բժիշկ։ 1967 թվականին, իր երկու ընկերների հետ, «Վուլկան» և «Հեյզեր» նավակներով Կամչատկայից Օդեսա է հասել, անցնելով 22 հազար կիլոմետր տարածություն։ 1970 թվականին Կամչատկայից կտրել է Խաղաղ օվկիանոսը, հասել Ատլանտյան օվկիանոս։ 1973 թվականի ձմռանը շնասահնակով կտրել-անցել է Կամչատկայի և Չուկոտկայի տունդրաները, հասել մինչև Հյուսիսային օվկիանոս։ 1973-1975 թվականներին աշխատել է բուժական ֆիզկուլտուրայի հանրապետական դիսպանսերում (Երևան)։

Եղել է «Լիտերատուրնայա գազետա» թերթի սեփական թղթակիցը Հայաստանում, «Բայկալյան շարժում», միջազգային էկոլոգիական կազմակերպության համանախագահ։ Հայ դատի և Արցախի հարցի արդար լուծմանը զինվորագրվել է 20-րդ դարի 1960-1970-ականներին։ Իր հեղինակած «Օջախ» գրքում անդրադարձել է Հայաստանի, Նախիջևանի և Արցախի թեմային, որի համար հարձակումների է ենթարկվել ոչ միայն թուրք-ադրբեջանական պատմաբանների, այլև ԼՂԻՄ մարզկոմի ադրբեջանամետ ղեկավարության կողմից։

Եղել է 1988 թվականին ծավալված ղարաբաղյան ազգային-ազատագրական շարժման ղեկավարներից ու գաղափարախոսներից մեկը։ 1988-1991 թվականներին Միխայիլ Գորբաչովի, Ա. Յակովլևի և ԽՄԿԿ ԿԿ ու գործադիր իշխանությունների բարձրագույն այլ գործիչների հետ ունեցած հանդիպումների ժամանակ, ԽՍՀՄ պատգամավորների համագումարներում, Բորիս Ելցինին հղած նամակում ներկայացրել է Արցախյան հիմնախնդիրը, ԼՂԻՄ-ում տեղի ունեցող ողբերգությունների հիմքերը, պանթուրքիզմի տարածման վտանգավորությունը, պատճառաբանված և հիմնավորված ելույթներով դատապարտել Ադրբեջանի և Կենտրոնի կողմից կատարվող հակաօրինական, հակահայկական գործողությունները։ 1989-1992 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ 1990 թվականի սեպտեմբերի 20-29-ին Մոսկվայում իր հյուրանոցային համարում հայտարարել է հացադուլ՝ բողոքելով «ԼՂ-ում տեղի ունեցող անօրինականությունների և Մ. Գորբաչովի անգործության դեմ» և պահանջել, որ վերականգնվեն ԼՂԻՄ-ի իրավական-վարչական մարմինները, նրա սահմանադրական իրավունքները։

1992-1995 թվականներին եղել է ԼՂՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ 1992-1994 թվականներին ակտիվ մասնակցություն է ունեցել ռազմաքաղաքական նշանակության հարցերի մշակման գործում, պարբերաբար եղել է ռազմաճակատի ամենաթեժ կետերում և իր ներկայությամբ ոգևորել հայ զինվորին, որի համար ստացել է «Կոմիսար» պատվանունը, եղել է բազմաթիվ արտասահմանյան երկրների կողմից Արցախին ցույց տրվող մարդասիրական օգնության նախաձեռնողն ու կազմակերպիչը… Բայց այս ամենով հանդերձ նրա ամենամեծ առաքելությունը եղել է արցախյան ազգային- ազատագրական պայքարի միջազգայնացմանն ուղղված հիրավի նպատակասլաց գործունեությունը։ Իսկ դրա համար ինչպես պատերազմի տարիներին, այնպես էլ հետպատերազմյան շրջանում նա օգտագործել է ոչ միայն միջազգային տարբեր հանդիպումների ու հրապարակային ելույթների ուժը, այլև «Կիլիկիա» և «Արմենիա» նավերով շուրջերկրյա ճանապարհորդություն կատարելու տարբերակը… Ճանապարհորդություն, որի ընթացքում նավերով օվկիանոսներն ու ծովերը հատում է Արցախի պետական դրոշը վեր պարզած։

## Պարգևներ, մրցանակներ
*ՀԽՍՀ Պետական, ԽՍՀՄ լրագրողների միության Ն. Օստրովսկու անվան համամիութենական գրական մրցանակների դափնեկիր է։ 
*2006 թվականի սեպտեմբերի 1-ին ԼՂՀ նախագահի հրամանագրով ԼՂՀ անկախության ձեռքբերման և ամրապնդման գործում մատուցած բացառիկ ծառայությունների համար Զորի Հայկի Բալայանն արժանացել է «Արցախի հերոս» ԼՂՀ բարձրագույն կոչման և պարգևատրվէ, ունի երեք երեխա։

## Երկերի մատենագիտություն
* Մի բուռ սաթ, Երևան, «Հայաստան», 1969, 60 էջ։ 
* Հիպոկրատի գլխարկը, Երևան, «Հայաստան», 1972, 320 էջ։ 
* Երկնագույն ճանապարհներ (գրքում զետեղված են «Երկնագույն ճանապարհներ» և «Սառուցյալ ուղի» եռագրությունները), Երևան, «Հայաստան», 1975, 405 էջ։ 
* Գոտեմարտ (պատմվածքներ), Երևան, «Հայաստան», 1976, 295 էջ։ 
* Խիղճ, Երևան, «Հայաստան», 1978, 317 էջ։ 
* Ցավ, Երևան, «Սովետական գրող», 1978, 216 էջ։
* Երկու կրակի մեջ, Բեյրութ, 1978, 134 էջ։ 
* Երկու կրակի մեջ, Երևան, «Սովետական գրող», 1979, 136 էջ։
* Սպիտակ մարաթոն (ռուսերեն), Երևան, 1980։ 
* Բաց նամակ նորապսակներին, Երևան, «Լույս», 1980, 44 էջ։ 
* Օջախ (հրապարակախոսական էսսե), Երևան, 1981, 520 էջ։ 
* Վերջին աղբյուրը (նվիրված Սևանա լճի հիմնախնդրին), Երևան, «Լույս», 1983։
* Հաց (ռուսերեն), Երևան, 1984։
* Չգրված օրենք, Երևան, 1986, 550 էջ։ 
* Բարության ծառը (հրապարակախոսություն), Երևան, 1986։
* Տագնապ, Երևան, 1987, 232 էջ։ 
* Թևեր, Երևան, 1988, 352 էջ։
* Դիմակայում, Երևան, 1989, 176 էջ։ 
* Հայկաշեն, Լոս Անճելըս, 1989, 204 էջ։ 
* Ճանապարհ, Երևան, 1989, 605 էջ։
* Հայկաշեն, Երևան, 1990, 416 էջ։ 
* Դժոխք և դրախտ, Երևան, 1995, 592 էջ։ 
* Սպիտակի դասերը, Երևան, 1998, 156 էջ։ 
* Բժիշկ Մարությանը և նրա Պատերազմի հետքը երկար է մնում գիրքը (հուշագրություն), Երևան, 1999, 349 էջ։ 
* Կյանք մահից հետո (հուշեր), Երևան, 1999, 261 էջ։ 
* Անդունդ, Երևան, 2004, 460 էջ։ 
* …Զիմ Կիլիկիա, Երևան, 2005, 536 էջ։ 
* Կիլիկիա. Դեպի օվկիանոս, Երևան, 2006, 568 էջ։ 
* Կիլիկիա. Վերադարձ, Երևան, 2007, 624 էջ։ 
* Հայոս – Քարթլոս. Ավելի, քան լեգենդը, Երևան, 2007, 72 էջ։ 
* Մեծ երրորդություն (հուշեր), Երևան, 2008, 88 էջ։ 
* Հաղթելով մահին (հուշապատում), Երևան, 2009, 576 էջ։ 
* Հայդուկը և աղջնակը, Ստեփանակերտ, 2013, 72 էջ։ 
* Արմենիա. Ծովից ծով, Երևան, 2014, 632 էջ։ 
* Ղարաբաղը միայն ԼՂԻՄ-ը չէ (բաց նամակ ՌԴ նախագահ պրն. Վ. Վ. Պուտինին), Երևան, 2014, 168 էջ։ 
* Ցավ, Երևան, 2015, 476 էջ։ 
* Նախիջևանը ցեղասպանության զոհն է (ոչ թե տարածք, այլ հայրենիք), Երևան, 2017, 64 էջ։
* Աշխարհի կինը, Երևան, 2017, 120 էջ:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Զորի Բալայան 
* Զորի Բալայան / 80

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ
Կատեգորիա:ՀՀ Նախագահի թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ