open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ջերասուն

**Ջերասուն**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում՝ Ստորին Բասենում։ Գտնվում էր Խորասան գյուղաքաղաքից 20 կմ հարավ-արևելք, Արաքսի աջակողմյան վտակներից մեկի աջ ափին, Բասենի դաշտում։

## Պատմություն
1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ 34 հայ գաղթել է Կովկաս։ Մնացած հայերի մեծ մասը 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ զոհվել է Կամախի կիրճում։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 66 տուն, իսկ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի նախօրեին 120 տուն՝ հիմնականում հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Խորասանի շրջանի համայնքներ
Աբդալաղի

**Աբդալաղի**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Խամուրի գավառում։

Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բոտի Վերին

**Բոտի Վերին**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Դիադինի գավառակում։ Գտնվում էր Գայալտու լճակից հարավ, **Ս. Հովհաննես** վանքի մոտ։

## Բնակչություն
1880-ականներին ուներ 15 տուն հայ բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Բոտին ուներ **Ս. Խաչ** անունով եկեղեցի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Արուճ (Բայազետի գավառ)

**Արուճ**, ավան Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Կոգովիտ գավառում, այնուհետև Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բայազետի գավառում։ Գտնվում էր Գայլատու գետի աջ ափին, Դիադին քաղաքից 23-24 կմ հյուսիս-արևելք։

## Պատմություն
Մոտ 775 թվականին Արուճի մոտ Մուշեղ Մամիկոնյանն իր ջոկատով հաղթանակ է տարել արաբական 4 հազարանոց բանակի նկատմամբ։

## Բնակչություն
Հնում եղել է հայաբնակ գյուղ։ XIX դարի վերջին ուներ 15 տուն քուրդ բնակիչ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ուլուքենդ

**Ուլուքենդ**, գյուղ և ձմեռանոց Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Դիադինի գավառակում։ Գտնվում էր Դիադին քաղաքից 12 կմ հարավ-արևմուտք։

## Բնակչություն
1877-1878 թվականներին ուներ 30 տուն` 183 բնակչով, իսկ XX դարի սկզբին 20 տուն քուրդ բնակիչ։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Օրթաքենդ (Բայազետի գավառ)

**Օրթաքենդ**, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բայազետի գավառակում։ Գտնվում էր Բայազետ քաղաքից 10 կմ հարավ, Մակու տանող ճանապարհի աջ կողմում։

## Պատմություն
Նախկինում գյուղը մտել է Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհի Կոգովիտ գավառի կազմի մեջ։

## Բնակչություն
Ժամանակին եղել է հայաբնակ գյուղ։ 1878 թվականին ուներ 7 տուն` 37 քուրդ բնակչով։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Արամ Քաթանյան

**Արամ Գրիգորի Քաթանյան** (մարտի 10, 1926, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - դեկտեմբերի 22, 1998, Երևան, Հայաստան), խորհրդային հայ դիրիժոր։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1976)։

Կոստանդին Քաթանյանի հայրը։

## Կենսագրություն
1951 թ. ավարտել է Երևանի կոնսերվատորիան (Կոստանտին Սարաջևի դասարանը)։ Նույն թվականից՝ Սվերդլովսկի ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախմբի դիրիժոր։ 1958 թ.-ից՝ Երևանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնի դիրիժոր, 1964-1970 թթ.-ին և 1974-1982 թթ.-ին՝ գլխավոր դիրիժոր։ 1970-1973 թթ.-ին՝ Հայաստանի պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի գլխավոր դիրիժոր և գեղարվեստական ղեկավար։

Քաթանյանի ղեկավարությամբ Երևանում (առաջին անգամ ԽՍՀՄ-ում) իրականացվել են Ի. Ստրավինսկու «էդիպ արքա» օպերա-օրատորիայի (1963), Լ. Բեռնստայնի «Վեստսայդյան պատմություն» երաժշտական դրամայի (1963), Զ. Կ. Մենոտտիի «Հյուպատոսը» (1966), Վ. Բելլինիի «Նորմա» (1975) օպերաների, ինչպես նաև ժամանակակից հայ կոմպոզիտորների մի շարք օպերաների և բալետների, այդ թվում՝ Ա. Խաչատրյանի «Սպարտակ» (1961), էդգար Հովհաննիսյանի «Հավերժական կուռք» (1966), Գրիգոր Եղիազարյանի «Անուրջների լիճը» (1968), Ալեքսանդր Հարությունյանի «Սայաթ-Նովա» (1969) բեմադրությունը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Тер-Симонян М. Дирижёры Армении // «Советская музыка», 1977, № 9

## Արտաքին հղումներ
* Հայաստանի պետական ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի կայքում 

Կատեգորիա:Հայ դիրիժորներ
Ռուբեն Քաթանյան

**Ռուբեն Պավելի Քաթանյան** (), խորհրդային կուսակցական և պետական գործիչ, Կոմունիստական կուսակցության անդամ (1903)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Թիֆլիսում, ուսուցչի ընտանիքում։ Սովորել է տեղի գիմնազիայում, 1892 թվականից՝ Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանում, ապա՝ Մոսկվայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ Համալսարանն ավարտելուց հետո վերադարձել է Թիֆլիս, մասնակցել տեղում կուսակցական կազմակերպություն ստեղծելու աշխատանքներին։ 1907 թվականի վերջին Ֆինլանդիայում մասնակցել է Վլադիմիր Լենինի կազմակերպած խորհրդակցությանը։ 1912 թվականի մայիսին եղել է ձերբակալված *[[պրոֆեսիոնալ հեղափոխական]]ներ* Սուրեն Սպանդարյանի, Արմենուհի Հովյանի, Վ. Շվեյցերի և ուրիշների դատապաշտպանը։ Շուտով ձերբակալվել և աքսորվել է։ Փետրվարյան հեղափոխությունից (1917) հետո կուսակցական ղեկավար աշխատանք է տարել Մոսկվայում։ Եղել է «Վեչերնիե իզվեստիա» («Вечерние известия») թերթի խմբագիրներից, ակտիվորեն թղթակցել է «Պրավդա» («Правда») և «Իզվեստիա» («Известия») թերթերին։

1919 թվականի աշնանը նշանակվել է կարմիր բանակի քաղվարչության պետ։ Մասնակցել է Լենինի դեմ մահափորձ կատարողների գործի քննությանը։ 1920-1921 թվականներին եղել է ՌԿԿ ԿԿ-ի ագիտացիայի և պրոպագանդայի բաժնի վարիչ։ 1922 - 1923 թվականներին դիվանագիտական աշխատանք է կատարել Գերմանիայում։ 1923 թվականից 1936 թվականը եղել է ԽՍՀՄ դատախազի օգնական։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կոմունիստներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Կատեգորիա:Լազարյան ճեմարանի սաներ
Մարք Քաթրըմեր

**Էթյեն Մարք Քաթրըմեր** (, ), ֆրանսիացի արևելագետ։ 1815 թվականից՝ արձանագրությունների ակադեմիայի անդամ, Ռուանի համալսարանի հունական գրականության պրոֆեսոր, 1819 թվականից՝ Քոլեժ դը Ֆրանսում սեմական լեզուների պրոֆեսոր, 1827 թվականից՝ արևելյան կենդանի լեզուների դպրոցի պարսկերենի պրոֆեսոր։ Հիմնական աշխատություններն են՝ «Եգիպտական գրականության և եգիպտերենի ուսումնասիրություններ» (1808), «Հուշագրություններ Եգիպտոսի աշխարհագրության և պատմության մասին» (1811), «Դիտողություններ Եգիպտոսի աշխարհագրական մի քանի կետերի մասին» (1812) և այլն։ Առավել հայտնի է Ռաշիդ ադ Դինի, Իբն Խալդունի, Մաքրիզիի գործերի թարգմանությամբ և քննական հրատարակությամբ։ Քաթրըմերը հեղինակ է նաև հայերեն մի բառարանի (անտիպ), որը պահվում է Փարիզի ազգային մատենադարանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արևելագետներ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Ելենա Քալանթարյան

**Ելենա Վլադիմիրի Քալանթարյան** (), հայ խորհրդային հելմինթոլոգ։ ՀԽՍՀ-ում գիտական հելմինթոգիայի հիմնադիրը։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1951), պրոֆեսոր։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1954), ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ։

## Կենսագրություն
1915 թվականին ավարտել է Մոսկվայի բժշկական ինստիտուտը։ 1915-1921 թվականներին աշխատել է Թիֆլիսում։ 1923-1955 թվականներին եղել է Երևանի տրոպիկական ինստիտուտի հել մինթոլոգիայի բաժնի վարիչ։ 1944-1950 թվականներին եղել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի դեկան։

Գիտական աշխատանքները վերաբերում են ՀԽՍՀ-ում ճիճվաբանության, երկրամասային ախտաբանության, էնտերոբիոզի և տենիիդոզների (հատկապես տրիխոստրոնգիլոզների, հիմենոլեպիդոզի) հարցերի ուսումնասիրությանը։ Քալանթարյանն առաջինն է նկարագրել Trichos-trongylus ax, ei (1924) և իր անունով կոչված Skrijabini Kalantarian (1932) մակաբույծ որդերի տեսակները։ Քալանթարյանն առաջարկել է հելմինթների ձվիկների հետազոտության նոր (կոպրոօվոսկոպիկ) մեթոդ (1927), որը կոչվում է իր անունով։

## Մահ
Մահացել է 1963 թվականին Եևանում։ Թաղված է Երևանի Թոխմախ գերեզմանատանը։

## Պարգևներ
* ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկ
* ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1954)
* Լենինի շքանշան

## Երկեր
* Հայաստանի ազգաբնակության հելմինտոֆաունայի ուսումնասիրությունը։ (Արտատպված Հ. Ս. Խ. Հ. Պետ. Համալսարանի գիտական տեղեկագրի N 1-ից)։ Քալանթարյան,1925։
* Մարդու ճիճուները, Քալանթարյան, Ելենա Վլադիմիրի.Առողջապահության ժողովրդական կոմիսարիատՍՍՆ համաճարակագիտական բաժին։ Երևան։ Տպ. Հայպոլիգրաֆի առաջին, 1926։
* Մարդու ճիճուները։ Քալանթարյան, Ելենա Վլադիմիրի. ՀՍԽՀ Առժողկոմատ, 2-րդ տպագրություն, Երևան։ Տպ. Պետհրատի, 1931։
* Ասկարիդը և պայքարը նրա դեմ։ Քալանթարյան, Ելենա Վլադիմիրի; Բեկզադյան, Ա.: Առողջապահության մինիստրություն ՀՍՍՌ։ Երևան։ Հայպետհրատ, 1953։
* Մարդու ճիճուները և նրանցից պաշտպանվելու միջոցները։ Քալանթարյան, Ելենա Վլադիմիրի։ Առողջապահության մինիստրություն ՀՍՍՌ, Երևան։ Հայպետհրատ, 1949։

## Տես նաև
* Հելմինթոլոգիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1890 ծնունդներ
Կատեգորիա:1963 մահեր
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկներ
Կատեգորիա:Հայ հելմինտոլոգներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Չերկիզովո քաղաքում ծնվածներ
Պապա Քալանթարյան

**Պապա Բեջանի Քալանթարյան** (), հայ ագրոքիմիկոս, մանրէաբան։ Գյուղատնտեսության դոկտոր, պրոֆեսոր (1934 թ.), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1935 թ.)։

## Կենսագրություն
1905 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, 1911 թվականին՝ Լայպցիգի համալսարանի բնագիտության ֆակուլտետ, պաշտպանել ատենախոսություն և ստացել դոկտորի աստիճան։

Աշխատել է Պոլտավայում որպես մանրէաբան, ապա Մոսկվայի գյուղատնտեսական մանրէաբանության կայանում՝ որպես գիտաշխատող։ 1914-1918 թվականներին եղել է Թիֆլիսի երկրագործության դեպարտամենտի կենտրոնական գյուղատնտեսական լաբորատորիայի մանրէաբան։ 1919 թվականին տեղափոխվել է Հայաստան և 1920 թվականին նշանակվել հողագործության ժողկոմի տեղակալ։ Մասնակցել է Երևանի համալսարանի կազմակերպմանը, եղել գյուղատնտեսական ֆակուլտետի առաջին դեկանը, հայկական գյուղատնտության ինստիտուտի տնօրենի տեղակալ ուսումնական և գիտական գծով։

1923 թվականին նշանակվել է հողագործության ժողովրդական կոմիսարիատի և ժողովրդական տնտեսության խորհրդի կենտրոնական միացյալ լանորատորիայի ղեկավար և ագրոհողագիտության գիտահետազոտական կայանի տնօրեն։

Գիտական աշխատանքները վերաբերում են հարցերի ուսումնասիրմանը։

ԵՊՀ-ում նա կարդացել է «Մանրէաբանություն», «Հողագիտություն», «Ագրոքիմիա» և «Երկրագործություն» առարկաների դասընթացները։ Նա նաև ԽՍՀՄ ԳԱ հայկական մասնաճյուղի հիմնադիրներից ու նախագահության առաջին անդամներից է։ Նրա մի շարք ուսումնասիրություններ վերաբերում են անասնապահության, ոռոգման, բույսերի պահպանության, մեքենայացման, գյուղատնտեսության էկոնոմիկայի, Հայաստանի հողերի ֆիզիկա-քիմիական հատկությունների, ագրոքիմիական և մանրէաբանական առանձնահատկությունների, բամբակենու փտախտ հիվանդության հարուցիչների հայտնաբերման, պալարաբակտերիաների տարածվածության հարցերին։

1934 թվականին ԲՈՀ-ը, առանց ատենախոսության պաշտպանության, նրան շնորհել է գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան և պրոֆեսորի կոչում։

Պապա Քալանթարյանի գիտական և հասարակական գործունեությունը ընդհատվել է 1937 թվականին։ Ենթարկվել է հալածանքների և բռնադատվել։ Վախճանվել է աքսորավայրում։ Արդարացվել է հետմահու։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ագրոքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ մանրէաբաններ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների հայ զոհեր
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կատեգորիա:Լազարյան ճեմարանի սաներ
Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների զոհեր Հայաստանում
Ալեքսանդր Քալանթար

**Ալեքսանդր Հայրապետի Քալանթար** (), հայ անասնաբույծ, խմբագիր, հասարակական-քաղաքական և գրական գործիչ։ Անդրկովկասում անասնաբուծության գիտության հիմնադիր։

## Կենսագրություն
1875 թվականին ավարտել է Բաքվի ռեալական գիմնազիան, 1879 թվականին՝ Մոսկվայի Պետրովյան գյուղատնտեսական ակադեմիան (այժմ՝ Կ․ Ա․ Տիմիրյազևի անվան գյուղատնտեսական ակադեմիա)։ 1882-1883 թվականներին ուսումնասիրել է անասնապահության, մասնավորապես՝ կաթնատնտեսության զարգացումն Անգլիայում, Գերմանիայում, Շվեյցարիայում, Շվեդիայում և Դանիայում։ Եղել է Ռուսաստանում անասնապահության հետազոտման հանձնաժողովի անդամ, ուսումնասիրել անասնապահության վիճակը 19 նահանգներում։ 1888 թվականից Թիֆլիսում շարունակել է գիտական գործունեությունը, գործնականում նպաստել Կովկասի կաթնատնտեսության զարգացմանը, կատարելագործել կաթնատնտեսական մեքենաներն ու գործիքները (սերզատ, խնոցի, պանրի մամլիչ)։ Քալանթարի մոտ 140 գյուղատնտեսական աշխատությունները վերաբերում են անասնապահության տարբեր ճյուղերի, ծխախոտագործությանը, շերամապահությանը ևայլն։ Հիմնադրել և ղեկավարել է Կովկասի հայկական գյուղատնտեսական ընկերությունը, ընտրվել Կովկասի կայսեր, գյուղատնտեսական ընկերության պատվավոր անդամ, խմբագրել «Կավկազսկոյե սելսկոյե խոզյայստվո» թերթը։ Քալանթարը ծավալել է հասարակական-քաղաքական և հրապարակախոսական աշխույժ գործունեություն, կարդացել հրապարակային դասախոսություններ, հոդվածներ տպագրել պարբերական մամուլում։ 1883 թվականից մինչև կյանքի վերջը եղել է «Մշակ» թերթի խմբագիրը, երբեմն նաև հրատարակիչը (սկզբում շարունակել է Գ․ Արծրունու բուրժուա-դեմոկրատական ավանդույթները, իսկ հետագայում գրավել է լիբերալ դիրք և դարձել կադետական կուսակցության անդամ)։ 1905-1907 թվականների ռուսական բուրժուա-դեմոկրատական հեղափոխության տարիներին պաշտպանել է կադետական կուսակցության ծրագիրը։

## Գրական գործունեություն
Քալանթարը զբաղվել է նաև գրական ստեղծագործությամբ․ «Նամալյան», «Վրձին» գրական անուններով տպագրել է պատմվածքներ («Պատրիկյանի նամակները», 1891, 1893, «Մանրանկարներ», հ․ 1 - 2, 1904), ակնարկներ, ֆելիետոններ, որոնցում արտացոլված են ժամանակի հայ հասարակական կյանքը, գյուղում կատարվող տնտեսական տեղաշարժերը, երիտասարդության ձգտումները և այլն։ Պայքարել է ռեալիստական գրականության և թատրոնի համար, արտահայտվել բարբառներով հարստացված գրական հայերենի օգտին։ Երկար տարիներ գլխավորել է Թիֆլիսի հայ հրատարակչական ընկերությունը։ Թարգմանել է Մարկ Տվենի, Ֆրանց Հոֆմանի և ուրիշ հեղինակների ստեղծագործություններ։

## Ընտանիք
* Դուստրը՝ Իզաբելլա Քալանթարը դերասանուհի էր։
* Որդին՝ Լևոն Քալանթարը, ռեժիսոր էր և թատերագետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ անասնաբույծներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ կենսաբաններ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Ավետիս Քալանթար

**Ավետիս Հայրապետի Քալանթար** (), կաթնատնտեսության և անասնաբուծության բնագավառի հայ գիտնական, պրոֆեսոր (1930), ՀԽՍՀ աշխատանքի հերոս (1934)։

Անասնաբույծ, խմբագիր, հասարակական-քաղաքական գործիչ Ալեքսանդր Քալանթարի եղբայրն է։

## Կենսագրություն
մինի|ձախից|Ավետիս Քալանթարի հուշատախտակը Երևանում
Ավարտել է Մոսկվայի Պետրովյան (այժմ՝ Կ․ Ա․ Տիմիրյազեի անվան) գյուղատնտեսական ակադեմիան (1882)։ 1911 թվականին Քալանթարը Վոլոգդայում կազմակերպել է կաթնատնտեսության գծով Ռուսաստանում առաջին բարձրագույն գյուղատնտեսական ուսումնական հաստատությունը, իսկ 1920 թվականին Պետրովյան ակադեմիայում՝ կաթնատնտեսության ամբիոն և կաթնափորձարարական լաբորատորիա։ 1930 թվականից Երևանի անասնաբուծ-անասնաբուժական ինստիտուտի կաթնատնտեսության ամբիոնի վարիչն էր։ Գիտական աշխատանքները վերաբերում են կենդանիների կաթի բաղադրության, ցեղերի բարելավման, կաթնատնտեսության կազմակերպման, պանրի պատրաստման (հատկապես ոչխարի կաթից) հարցերին։ Նրա կատարած ուսումնասիրությունների արդյունքներն ամփոփված են «Ռուսական անասնապահության ապագան» (1927) աշխատության մեջ։ Պետրովյան ակադեմիայի որոշմամբ՝ 1912 թվականին Քալանթարը պարգևատրվել է ոսկե մեդալով (10 տարին մեկ շնորհվում էր Ռուսաստանի գյուղա տնտեսությանը մատուցած բացառիկ ծա ռայությունների համար)։ Քալանթարի անվամբ են կոչվել Կալուգայի նահանգի Լիխվինյան գյուղատնտեսական դպրոցը, Չուվաշիայի Վառնատյան գյուղատնտեսական տեխնիկումը, անասնաբույծների Դոնի միությունը, Երևանի անասնաբուծ-անասնաբուժական ինստիտուտի կաթնատնտեսության ամբիոնը և Ստեփանավանի անասնաբուծ-անասնաբուժական սովխոզ-տեխնիկումը։ Քալանթարի անվամբ սահմանված են ուսանողական կրթաթոշակներ։

## Երկեր
* Избранные труды, Е., 1959.

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Միքայելյան Ս․ Ա․, Ա․ Հ․ Քալանթարը որպես մանկավարժ, Ե․, 1959։
* Аветис Айрапетович Калантар, М․, 1959․

Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Պետրոս Քալանթարյան

**Պետրոս Հովհաննեսի Քալանթարյան** (- անհայտ), Ռուսաստանում բժշկական կրթություն ստացած առաջին հայ բժիշկը։

## Կենսագրություն
1764 թվականին ավարտել է Սանկտ Պետերբուրգի հոսպիտալային դպրոցը և 9 տարի աշխատել որպես զինվորական բժիշկ, 1773 թվականին զորացրվել է, տեղափոխվել Մոսկվա, աշխատել է Լազարյան ճեմարանում։ 1789 թվականին գրել է «Բժշկարան համառոտ» աշխատությունը (հրատարակվել է 1793 թվականին, Նոր Նախիջևան)։ Գիրքը բաղկացած է բժշկարանից և լատիներեն-հայերեն բժշկական տերմինների բառարանից։ Առաջնակարգ տեղ է տրված հայկական բնաշխարհի դեղաբույսերին։

## Գրականություն
* Վարդանյան Ս. Ա., Բժիշկ Պետրոս Քալանթարյանը և XVIII դարի հայ բժշկագիտության մի քանի հարցեր.- «Պատմա-բանասիրական հանդես», 1986, № 2, էջ 139-149։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանահայ բժիշկներ
Ստեփան Քալանթարյան

**Ստեփան Իսայու Քալանթարյան (Քալանթարյանց)** (), հայ վիրաբույժ։ Բժշկագիտության դոկտոր (1884, Պետերբուրգի բժշկա-վիրաբուժական ակադեմիայի պրոֆեսոր (1885)։ 1875 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի բժշկա-վիրաբուժական ակադեմիան, աշխատել ակադեմիային կից գործնական անատոմիայի ինստիտուտի տեղագրական և օպերատիվ վիրաբուժության ամբիոնում։ Ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ (1877 - 1878) ծառայել է Կովկասյան բանակում, եղել Ալեքսանդրապոլի զինվորական հոսպիտալի վիրաբուժական բաժնի վարիչ, 1891-1924 թվականներին՝ Ս. Պետերբուրգի կայսերական ռազմաբժշկական ակադեմիայի հերձող-ախտաբան-անատոմ (պրոզեկտոր)։

## Պարգևներ
* Ռուսաստանի Ս. Աննայի, Ս. Սվյատոսլավի 2-րդ շքանշան։
* Ս. Վլադիմիրի 4-րդ աստիճանի շքանշան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Այգեհովիտ գյուղում ծնվածներ
Աշգանի (հայաբնակ)

**Աշգանի**, գյուղ Փոքր Հայքում, Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չմշկածագի գավառակում։ Գտնվում էր Խարբերդ-Չմշկածագ ճանապարհի վրա, Արածանիի աջ ափին, որտեղ Թաղարա վտակը թափվում է Արածանիի մեջ։

## Պատմություն
Ենթադրվում է, որ Աշգանին (որը հիշատակվում է դեռևս մ. թ. ա.) հնում եղել է հայկական բնակավայր։

XIX դարում Աշգանի անունով կար երկու գյուղ, հայաբնակ, որին թուրքերն անվանում էին «Գյավուր էշկյունի», և քրդաբնակ՝ «Քուրդ էշկյունի»։ Աշգանին ավերվել է 1895 թվականին։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 30 տուն հայ և քուրդ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղում կար Սուրբ Գևորգ անունով եկեղեցի, որին գյուղացիները «Սուրբ Թորոս» էին կոչում։ Գյուղի մոտ էր գտնվում Մայրամդար (Կալե) հին ամրության ավերակները

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Արդական

**Արդական**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չմշկածագի գավառակում։ Գտնվում էր Չմշկածագ գյուղից 4 կմ հյուսի-արևմուտք, Արևելյան Եփրատի աջակողմյան վտակ Չմշկածագ գետի աջ ափին՝ անտառապատ սարավանդում։

## Անվան ստուգաբանություն
Գյուղի անվանումը ըստ ոմանց ծագել է մոտակա վանքերի սահմաններից դուրս լինելու պատճառով, որի համար գյուղը կոչել են Արտակա։ Իսկ մնացած անվանումները հանդիսանում են Արտակա բառի աղավաղումները։

## Բնակչություն
1915 թվականին ուներ 15 տուն թուրք և 5 տուն հայ բնակիչ։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բադրաթիլ

**Բադրաթիլ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չմշկածագի գավառակում։

## Պատմություն
Բնակիչները տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 12 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակիչները զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Բադրաթիլն ուներ **Ս․ Հակոբ** անունով եկեղեցի։

## Տես նաև
* Էրզրումի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Թումա մեզրե

**Թումա մեզրե**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չմշկածագի գավառակում։ Գյուղը տեղադրված էր երեք կողմից լեռնաղբյուրներով շրջափակված հարթակի վրա։

## Պատմություն
Ըստ ավանդության գյուղը հիմնադրվել է վերաբնակիչ մի քանի հայ ընտանիքների կողմից։ 1880-ական թվականներին գյուղում բնակություն են հաստատել նաև թուրքերը։

1915 թվականի Մեծ եղեռնից կենդանի մնացած հայերը տարագրվել են ԱՄՆ։

## Բնակչություն
1879 թվականին ուներ 26, իսկ 1915 թվականին՝ 37 տուն հայ և 12 տուն թուրք բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Թումա մեզրեն ուներ Ս. Աստվածածին անունով եկեղեցի, որը 1900 թվականի վերանորոգումից հետո վերանվանվեց Ս. Գեորգ։ Գյուղում կար նաև թուրքական մզկիթ։

## Կրթություն
Եկեղեցուն կից գործում էր հայկական վարժարան։ Մզկիթին կից գործում էր թուրքական ուսումնարան։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն 

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խաչտուն

**Խաչտուն**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չմշկածագի գավառակում։

## Աշխարհագրություն
Գյուղն ուներ ընդարձակ հողատարածքություն, որը ոռոգվում էր Թաղարո ջուր գետով։

## Պատմություն
Հայերը լքել են գյուղը 1895 թվականի ջարդերի ժամանակ։ Այնուհետև գյուղը բնակեցվել է քրդերով և հայերից որոշները վերադարձել են հետ։

## Բնակչություն
1915 թվականին ուներ 12 տուն հայ բնակիչ, որի 48 անձից 45-ը կոտորվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Խաչտունի մոտ գտնվում էր Ս. Խաչ կիսավեր մառուռը։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խարասար

**Խարասար**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չմշկածագի գավառակում։ Գտնվում էր Չմշկածագ գյուղաքաղաքից 15-16 կմ հարավ-արևմուտք, Եփրատի ձախակողմյան սարավանդում։

## Անվան ստուգաբանություն
Ըստ ոմանց Խարասար անվանումը ծագում է քարասար բառից։ Դա բացատրվում է նրանով, որ գյուղը գտնվում է ապառաժի վրա։

## Աշխարհագրություն
Գյուղը տարածվում էր Մուխային և Թլակ ձորերի միջև։ Ուներ Ճռիկ և Ճամիիին անունով աղբյուրներ։

## Պատմություն
Հին Խարասարը գտնվում էր Վարդի գեղ կամ Հին գեղ կոչված վայրում։ Նորը գտնվում էր նրանից հարավ՝ գետափի մոտ։ Հայ բնակչության մեծ մասը կոտորվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Փրկվածները գաղթել են ԱՄՆ։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջին ուներ 19 տուն հայ, իսկ 1915 թվականին՝ 34 տուն հայ և 33 տուն թուրք բնակիչ։ Բնակիչներն իրար արտերի սահմանները հաճախակի խախտելու համար կոչում էին «սինոռի գող»։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը հոսագործություն ու արհեստներն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Խարասարն ուներ Ս. Թորոս եկեղեցի, Ս. Սարգիս և Քառասուն Մանուկ մատոռւները և Ս Աստվածամերդին և Սունկ-Սունկ ավերակ վանքերը։

## Կրթություն
Ս. Թորոս եկեղեցուն կից գործում էր հայկական վարժարան։

## Ականավոր խարասարցիներ
* Մարտիրոս Խարասարցի  (ծնվ․ և մահ․ թվականները անհայտ), XVI դարի հայ տաղերգու

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ձնձոր

**Ձնձոր**, գյուղակ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չմշկածագի գավառակում։

## Պատմություն
Բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1914 թվականին ուներ 24 հայ բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ձնձորն ուներ հայկական բնավայրերի հին ավերակներ և գերեզմանոց։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Միադուն

**Միադուն**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Ակնի գավառակում։ Գտնվում էր Ակն քաղաքից 25 կմ հարավ-արևելք, Եփրատ գետի ձախափնյա լեռնահովտում, Անջրդի գետի դիմաց։

## Անվան ստուգաբանություն
Ըստ ոմանց գյուղի անվանումը կապված է հին միտանի ցեղանվան հետ։

## Պատմություն
Գյուղն ավերվել է, իսկ բնակիչների մեծ մասը զոհվել է թուրքական յաթաղանից 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Փրկվածները տարագրվել են տարբեր երկրներ։

## Բնակչություն
1870 թվականին ուներ 120 տուն հայ, 1914 թվականին՝ 75 տուն հայ և մի քանի տուն թուրք բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Միադունն ուներ Ս. Աստվածածին անունով մի գեղեցիկ եկեղեցի։ Գյուղի շրջակայքում կան Տիկին երկան Մուղարա և Սեքու Մուղարա սրբավայրները, քարայրներ, գերեզմանատուն։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ Բագրատյան (հետագայում՝ Ներսիսյան) վարժարան։

## Վարչական բաժանում
Գյուղը բաժանված էր 4 թաղամասերի, որոնցից յուրաքանչյուրը գտնվում էր ոչ բարձրադիր բլուրի վրա։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մուռնայի

**Մուռնայի**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չմշկածագի գավառակում։ Գտնվում էր Չմշկածագ գյուղաքաղաքից 34 կմ արևմուտք, վիթխարի ժայռի կատարին։

## Անվան ստուգաբանություն
Ըստ «Հայսմավուրք»-ի Մուռնային եղել է Բյուզանդիայի կասր Հովհաննես Չմշկիկի (969-976) ամառանոցը։ Այն շատ է սիրել ամառանոցը և կյանքի վերջին տարիներին բացականչել է. «Ախ, երանի թե մոռանայի», որից էլ առաջացել է գյուղի անունը։

## Պատմություն
Գյուղն ավերվել, իսկ բնակիչները կոտորվել կամ բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մոտ 9 տուն բնակիչ ապաստանել է Հալեպ քաղաքում։

## Բնակչություն
1915 թվականին ուներ 31 տուն՝ 140 հայ բնակչով։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկրագործությունն ու արհեստներն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Մուռնայիի հարավ-արմտյան ծայրամասում գտնվում էր գյուղի Ս. Աստվածածին եկեղեցին։ 1895 թվականին եկեղեցին կողոպտվել և ավերվել։ Այն վերանորոգվել է 1895 թվականին։ Գյուղում էին գտնվում նաև Ս. Գևորգ, Ս. Թորոս, Ս. Խաչ, Ս. Սարգիս և Ս. Սևթիլ ավերված եկեղեցիները։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ 1892-1894 թվականներին կառուցված երկհարկանի դպրոց։ Սկզբում այն կոչվում էր Մուռնայի Աբգարյան երկսեռ վարժարան, իսկ 1911 թվականին վերանվանվեց Թորգոմյան վարժարանի։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խնդրիկ

**Խնդրիկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չմշկածագի գավառակում։

## Անվան ստուգաբոնւթյուն
Գյուղի անվանումը ստուգաբանվում է որպես «խնդիր» և իկ (կիկ)։

## Պատմություն
Ըստ ավանդության Խնդրիկի տեղում քաղաք է եղել, որը կործանվել է արաբների կողմից։ Այստեղ գտել են պողպատե սլաքներ և պղնձե դրամներ։ 1895 թվականին գյուղի բնակիչները տեղափոխվել են հարևան Մամսա գյուղ, որից հետո գյուղն ամայացել է, իսկ ապա վերաբնակեցվել թուրքերով։

## Բնակչություն
1978 թվականին ուներ 8 տուն հայ բնակիչ։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Փաշա մեզրե

**Փաշա մեզրե**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չմշկածագի գավառակում։ Գտնվում էր Արածանիի աջ ափին։

## Պատմություն
Գյուղը սուլթանի կողմից նվիրվել է փաշային, որի պատճառով էլ կոչվել է Փաշա մեզրե։

Նախքան 1915 թվականի Մեծ եղեռնն ուներ 4 տուն՝ 17 հայ, 5 տուն թուրք և 1 տուն քուրդ բնակիչ։ Կոտարածների ժամանակ 17 հայերից 9-ը զոհվել են։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Օլգա Քալանթարովա

**Օլգա Քալանթարի Քալանթարովա** (), դաշնակահարուհի և մանկավարժ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Թիֆլիսի երաժշտական ուսումնարանը, ապա Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի Ա. Ն. Եսիպովայի դասարանը։ 1903 թվականից դասավանդել է նույն կոնսերվատորիայում, 1938 թվականից՝ պրոֆեսոր։ Կոնսերվատորիայի համերգներում հանդես է եկել որպես մենակատար և անսամբլի մասնակից (տրիոյի կազմում՝ Լ. Ս. Աուերի և Ա. Վ. Վերժբիլովիչի հետ)։

Իր մանկավարժական գործունեությամբ շարունակել և զարգացրել է Ա. Ն. Եսիպովայի դաշնակահարական դպրոցի դրույթները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարուհիներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Ակունք (Օվաջըկի գավառ)

**Ակունք**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Օվաջիկի գավառակում։ Գտնվում էր Օվաջիկի և Բոլոմորիի շրջանների սահմանագլխին, ճանապարհից դուրս և հաղորդակցությունից կտրված վայրում։

## Բնակչություն
XIX դարի վերջին ուներ 96 տուն՝ 960 հայ և 125 տուն՝ 750 քուրդ բնակչով։

## Տնտեսություն
Գյուղը հարուստ էր տաք և սառը հանքային աղբյուրներով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ակունքից արևմուտք գտնվում էին Ս. Հրաշափառ եկեղեցու ավերակները։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Պողոսի գյուղ

**Պողոսի գյուղ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չմշկածագի գավառակում։ Գտնվում էր գավառակի հյուսիս-արևելյան սահմանում։

## Անվան ստուգաբանություն
Գյուղի անվանումը կապված է հայերեն Պողոս անձանվան հետ։

## Պատմություն
Ժամանակին եղել է հայաշատ շեն գյուղ։ Ունեցել է մոտ 100 բարեկարգ տուն, որոնց մեծամասնությունը՝ երկհարկանի։ Գյուղը մի քանի անգամ ավերվել և վերաշինվել է XVIII-XIX դարերում։

## Բնակչություն
1915 թվականին ուներ 5 տուն քուրդ բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Բլրի լանջին կար հայկական ամրաշեն եկեղեցի, որը կանգուն էր մինչև XX դարասկիզբ։ Եկեղեցու մոտ գտնվում էր հայկական հին գերեզմանոցը։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աղտատ

**Աղտատ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Օվաջիկի գավառակում։

## Պատմություն
Հին գյուղը կործանվել է երկրաշարժի պատճառով։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 40 տուն՝ 400 հայ և 20 տուն՝ 120 քուրդ բնակչով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղն ունեցել է Ս. Նշան անունով վանք։ Ըստ ավանդության վանքի կառուցումն ու գործունեությունը հսկել է անձամբ հայոց Տրդատ Գ թագավորը, իսկ Գրիգոր Լուսավորիչը պատարագել է։ Վանքը, ըստ վկայությունների, մնացել է երկրաշարժից փլված լեռան տակ

## Կրթություն
Ս. Նշան վանքին կից գործել է դպրոց և գրադարան։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բարդի (Օվաջըկի գավառ)

**Բարդի**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Օվաջիկի գավառակում։ Գտնվում էր Օվաջիկի դաշտում։

## Անվան ստուգաբանություն
Գյուղն անվանումը ստացել է մոտակայքի սրբազան համարվող բարդիների անտառներից։

## Աշխարհագրություն
Բնակավայրը նման էր երեք կողմերից ջրերով շրջափակված թերակղզու։

## Պատմություն
Գյուղից արևմուտք փորված էին արհեստական քարայրներ՝ մոտ 10 սենյակ, որոնք օգտագործում էին թշնամիներից պաշտանվելու, զենք և հայկական ձեռագրեր պահելու համար։

## Բնակչություն
1915 թվականին ուներ մոտ 1350 հայ բնակիչ։ Գյուղում նաև ապրում էին ավելի քան 975 քրդեր։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը այգեգործություն, երկրագործությունն ու անասնապահությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Բարդիից հյուսիս կային Ս. Սարգիս և Քառասուն Մանուկ ավերակ եկեղեցիները։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ վարժարան։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Զերանիկ

**Զերանիկ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Օվաջիկի գավառակում։ Գտնվում էր Մնձուր գյուղից 12 կմ հեռու։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուենր 40 տուն՝ 400 հայ և 70 տուն՝ 420 քուրդ բնակիչ։

## Տնտեսույթուն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկրագործությունն ու արհեստներն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Զերանիկի մոտ կային երկու եկեղեցիների ավերակներ և հին հայկական գերեզմանոց։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խորխոր

**Խորխոր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Օվաջիկի գավառակում։ Գտնվում էր Չմշկածագ քաղաքից հյուսիս-արևելք, Եփրատի վերին հոսանքի ձախակողմյան տարածքում, պտղաբեր լեռնահովտում։

## Պատմություն
Գյուղի մոտակայքում կային քարափոր գետնուղիներ, որոնք օգտագործվում էին վտանգի դեպքում։ Խորխորի հայերը տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է, սակավաթիվ հայեր ապաստանել են հարևան քրդերի տներում։ 1938 թվականին տեղահանվել են նաև քրդերը։

## Բնակչություն
1915 թվականին ուներ 60 տուն՝ 600 հայ և 25 տուն՝ 150 քուրդ բնակիչ (վերջիններս խոսում էին նաև հայերեն)։

## Տնտեսություն
Բնակիչները զբաղվում էին հանքամշակությամբ, արհեստներով, մասամբ՝ երկրագործությամբ։

## Կրթություն
Գյուղի մոտակա հանքաքարից ձուլում էին կապար։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Հայերն ունեին Ս. Գևորգ անունով ժայռափոր եկեղեցի։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հաղաջուր

**Հաղաջուր**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Օվաջիկի գավառակում։

## Պատմություն
Հնում եղել է ավան։ Հայերը տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1915 թվականի նախօրյակին ուներ 85 տուն քուրդ և 30 տուն հայախոս քուրդ բնակիչ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Հաղաջուրն ուներ երկու եկեղեցիների փլատակներ և մի հին գերեզմանոց։ Եկեղեցիներից մեկը կոչվում էր Ս. Ստեփանոս։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Տիրավան

**Տիրավան**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Օվաջիկի գավառակում։ Գտնվում էր Արևմտյան Եփրատ գետի ձախակողմյան տարածքում, Չմշկածագ գյուղաքաղաքից հյուսիս-արևմուտք։

## Պատմություն
Հայերը թուրք ջարդարարների ձեռքով իսպառ բնաջնջվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 45 տուն՝ 450 հայ և 30 տուն՝ 180 քուրդ բնակչով։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ապուչեխ

**Ապուչեխ**, Էպիչեխու (թուրք. Էպչաղա), գյուղ (գյուղաքաղաք) Փոքր Հայքում, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Ակնի գավառակում, Ակն քաղաքի հարավարևելյան մատույցներում։ Գտնվում էր Ակն քաղաքից փոքր-ինչ հարավ-արևելք, Ապաուչեխ լեռան փեշերին, բարձրադիր վայրում։

## Աշխարհագրություն
Գյուղն ունի գեղեցիկ դիրք, առատ ջուր և առողջարար օդ։

## Պատմություն
Հիմնադրվել է XVI դարում Ապուղամր Արծկեցու և Բունիաթ Սեբաստացու նախաձեռնությամբ։ Ըստ ոմանց Ապուչեխի առաջին բնակիչները գաղթել են Անիից, իսկ մյուսների կարծիքով, ելնելով Ապջուղա անվան տարբերակից, ենթադրում են, որ այստեղ վերաբնակվել են Ջուղայից եկած անձինք։

Ապուչեխը տվել է 13 ամիրայական ընտանիքներ (Ճեզայիրլյան, Չերազյան, Ագատյան, Թամուրյան և այլն)։

Հայ բնակչության մեծ մասը զոհ գնաց 1915 թվականի Մեծ եղեռնին։

## Բնակչություն
1800-1900-ական թվականներին ուներ 2000 բնակիչ, որի մեծամասնությունը՝ հայեր։ Ապուչեխցիները բարձրահասակ, ծավի աչքերով և շիկահեր մարդիկ էին և շատ էին տարբերվում Ակնի շրջանի մյուս գյուղերի բնակիչներից։ Տարբերվում էին նաև բարբառով։

## Տնտեսություն
Բնակիչները զբաղվում էին այգեգործությամբ, տորոնի մշակությամբ (արտահանվում էր Փոքր Ասիայի բոլոր շուկաները), ջուլհակությամբ, կոշկակարությամբ, ատաղձագործությամբ։ Հռչակված էին Ապուչեխում պատրաստած կանացի գլխաշորերը, յազմաներն ու դիմացկուն կերպասները։

1880 թվականին Ապուչեխում կային 2 շուկա, 4 փուռ, 1 բաղնիք, մի քանի տասնյակ խանութներ և արհեստանոցներ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ապուչեխում էին գտնվում Վարագա Ս. Նշան եկեղեցին (XIV դ.), շրջակայքում՝ Ս. Սահակ, Ս. Հակոբ, Ս. Թորոս, Ս. Նշան, Ս. Մինաս եկեղեցիների և Ս. Աստվածածին մատուռի ավերակները։

## Կրթություն
Ապուչեխում գործում էր Ս. Վարագա եկեղեցուն կից վարժարանը, որը 1883 թվականին ուներ 140 աշակերտ (90 տղա և 50 աղջիկ) և 4 ուսուցիչ։

## Մշակույթ
XIX դարի վերջերին և XX դարի սկզբներին կային «Վարագա սանուց» և «Արշալույս երիտասարդաց» միաբանությունները, թատրոն և գրադարան։ Հրատարակվում էին «Մտրակ» թերթը։

## Անվանի մարդիկ
Ապուչեխից էին։
* Պողոս Արապյանը (1742-1835)՝ տպագրիչ ու տառեր ձուլող, որի սերնդակիցները հիմնել են Պոլսի տպարանը և հրատարակել են մոտ 100 անուն գիրք,
* Թորոս Ազատյանը՝ հասարակակն գործիչ,
* Սարգիս Ապուչեխցին (XVII-XVII դարեր)՝ բանաստեղծ։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն
* Քեչյան Ա., Ակն և ակնցիք, Փարիզ, 1952

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Լիճք (Ակնի գավառ)

**Լիճք**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Ակնի գավառակում։ Գտնվում էր Ակն քաղաքից 30-35 կմ հյուսիս-արևելք, Եփրատ գետի ձախ կողմում, լեռնալանջի վրա։

## Անվան ստուգաբանություն
Հորդաբուխ աղբյուրների ջրերից գոյացած լճակների պատճառով կոչվել է Լիճք։

## Աշխարհագրություն
Գյուղն ունի առողջարար կլիմա, գեղեցիկ դիրք, հորդաբուխ աղբյուրներ։

## Պատմություն
1896 թվականի սեպտեմբերի 3-4-ին քրդերի կողմից կոտերվեցին գյուղի հայերը և կողոպտվեց նրանց ունեցվածքը։ Գյուղն իսպառ ավերվեց 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1880-ական թվականներին ուներ 507 հայ և 256 թուրք բնակիչ։ Հայերը տոկուն և աշխատասեր էին։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործություն, անասնապահություն ու առևտուրն էր։ Շատերը նաև պանդխտում էին։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Լիճքն ուներ XVI դարում կառուցված Ս. Աստվածածին անունով եկեղեցի։ Գյուղի մոտակայքում կային նաև Ս. Փրկիչ անունով ուխտատեղի և Բակտի կոչված ավերակ բերդը։

## Կրթություն
1847 թվականից Ս. Աստվածածին եկեղեցուն կից գործում էր տղաների վարժարան, իսկ հետագայում երկսեռ ուսումնարան։ Աշակերտների թիվը հասնում էր մինչև 80-ի։ Ուսումնարանը սկզբում կոչվել է Հայկյան, իսկ ապա Մաքրուհյան։

## Անվանի մարդիկ
Լիճքում են ծնվել դերասան Գալուստ Լճեցին (Շարպետյան, 1835-1904 թթ.) և նկարիչ, արվեստաբան Ռաֆայել Շիշմանյանը (1885-1959 թթ.):

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն 
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Կյուզուք

**Կյուզուք**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Օվաջիկի գավառակում կամ Խոզաթի գավառակում։ Գտնվում էր լեռնոտ վայրում։

## Պատմություն
Կյուզուքի մոտակայքի քարափոր գետնուղին ուներ ռազմագիտական նշանակություն։ Նրա աջ և ձախ կողմերում կային ժայռափոր սենյակներ, ուր պահվում էին զենքեր, պարենամթերք։ Սենյակներից մեկը գրապահեստ էր («Շնորհալի» անունով), որտեղ պահվում էին ձեռագիր մատյաններ։ Այնտեղ մտնելը համարվում էր սրբապղծություն։

Բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։

## Բնակչություն
1915 թվականին գյուղն ուներ 90 տուն (մոտ 900 մարդ) հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին խաշնարածությամբ, մասամբ՝ երկրագործությամբ, մեղվապահությամբ և արհեստներով։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղի արևելյան բարձրադիր մասում կար Ս. Գևորգ անունով եկեղեցի։

## Տես նաև
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Հայկական Սովետական Հանրագիտարան, 5-րդ հատոր, էջ 490, 1979 թ

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կարուշլա

**Կարուշլա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Ակնի գավառակում։ Գտնվում էր Ակն քաղաքից հարավ, Եփրատ գետի աջ ափին, ամֆիթատրոնաձև, կանաչապատ լեռնալանջի վրա։

## Աշխարհագրություն
Գյուղի դիմաց փռված էին փարթամ այգեստաններ։ Կարուշալայից արևմուտ Քառասունակի Խորունկ, արևելքում՝ Մարսնկեր ձորերն են։

## Պատմություն
Ըստ ոմանց գյուղը նախկինում գտնվել է այժմյան վայրից 2-3 կմ հեռու, Ներսես Շնորհալի եկեղեցու մոտ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։ Գյուղի բնակիչները սովորույթներով, կենցաղով և բարբառով նման էին Ակնի, Կամարակապի և մոտակայքում գտնվող մյուս հայկական բնակավայրերի բնակիչներին։

Գյուղը հանդիսանում է գավառակի միակ գյուղը, որը զերծ է մնացել կոտորածներից ու ավերվածություններից՝ ի շնորհիվ Հյուսեյն բեյ քուրդ պաշտոնյայի։ 1918-1920 թվականներին հայ բնագիչները գաղթել են օտար երկրներ։

## Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 204 (50 ընտանիք) հայ և 134 թուրք բնակիչ։

## Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Կարուշլան ուներ եկեղեցի Չարխափան Ս. Աստվածածին անունով եկեղեցի, որը կառուցված էր սրբատաշ քարերով։ Եկեղեցին 1832 թվականին վերանորոգվել է Մարգար Տերյան ամիրայի և ուրիշների միջոցներով։ Եկեղեցին ուներ 2 ճոխ ու շքեղ զգեստներ, ծիսական սպասքներ։

Կարուշլայից 2-3 կմ հարավ, Եփրատի ափին, ժայռի վրա գտնվում էր Ս. Կոզմոս և Ս. Դամիանոս հունական վանքը՝ քառակուսի հատակագծով, կառուցված սրբատաշ քարերով։ Վանքի առջև՝ գերեզմանատան տապանաքարերի վրա կային 1172, 1176 և 1194 տարեթվեր։

Հայտնի էին Ս. Ներսես Շնորհալի և Ս. Մոքոս թագավոր կամ Մոգուց պետ ուխտատեղիները, որոնք ավերված եկեղեցիներ են։

## Կրթություն
Գյուղն ուներ Արամյան վարժարան, որն 1847 թվականին ուներ 20 աշակերտ։ Երեխաների մի մասն էլ հաճախում էին մոտակա Կամարակապ գյուղի վարժարանը։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն 
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ձորակ (Ակնի գավառ)

**Ձորակ**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Ակնի գավառակում։ Գտնվում էր Ակն քաղաքից 4 կմ հյուսիս-արևելք։

## Աշխարհագրություն
Տարածքը լեռնային էր։ Ունի գեղատեսիլ բնություն, առողջարար օդ, հորդաբուխ աղբյուրներ։ Գյուղի մոտ գտնվում է Սարին Ս. Սարգիս կոչված բարձր լեռը։

## Պատմություն
Մինչ 1915 թվականը գյուղի բնակիչների մի մասը տեղափոխվել է Կ. Պոլիս։ Մնացած մասը բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
Բնակիչները հարկադրաբար կաթոլիկություն ընդունված հայեր էին։ XX դարի սկզբին ուներ 30 տուն հայ բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Ձորակն ուներ Ս. Նիկողայոս եկեղեցի-ուխտավայրը և Ս. Գևորգ մատուռը։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն 
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Շրզու

**Շրզու**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Ակնի գավառակում։ Գտնվում էր Ակն քաղաքի մոտ։

## Աշխարհագրություն
Ուներ առողջարար օդ և առատ ջրեր։

## Բնակչություն
Բնակչության մեծամասնությունը կաթոլիկ հայեր էին, իսկ մնացածը՝ թուրքեր։ 1880 թվականին ուներ 138 հայ և 116 այլազգի բնակիչ։

## Պատմամշակութային աղբյուրներ
Շրզուն ուներ Ս. Հովհան Ոսկեբերան անունով հայկական եկեղեցի և Խանկտուր անունով ուխտատեղի։ Ըստ ոմանց գյուղն ուներ Ս. Նիկողոս անունով եկեղեցի, որն ավելի վաղ ժամանակներում էր կառուցված, քան Ս. Հովհան Ոսկեբերանը։

## Կրթություն
Գյուղում գործում էր հայկական դպրոց։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մուշեղկա

**Մուշեղկա**, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Ակնի գավառակում։ Գտնվում էր Ակն քաղաքի և Ձորակ գյուղի մոտ, Եփրատ գետի ձախ կողմում, Ակսագոմեր լեռան լանջին։

## Աշխարհագրություն
Գյուղի մոտակայքում գտնվում էր Ներսես անապատն ու Խոսթա անունով կիրճը։

## Պատմություն
Մուշեղկայի մասին հիշտակվել է 1210 և 1270 թվականների հայերեն ձեռագիր հիշատակարաններում։ Գյուղն ավերվել, իսկ հայերը կոտորվել կամ բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։

## Բնակչություն
1880 թվականին ուներ 62 կաթոլիկ հայ և 132 թուրք բնակիչ։

## Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու հողագործությունն էր։ Հայերի մի մասը պանդխտում էր Կոստանդնուպոլիս։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Մուշեղկան ուներ Ս. Գևորգ (ըստ Ղ. Ինճիճյանի՝ Ս. Հովհան Ոսկեբերան) անունով եկեղեցի։

## Կրթույթուն
Գյուղն ուներ ուսումնարան։

## Տես նաև
* Խարբերդի նահանգի հայաբնակ բնակավայրեր

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարան» (5 հատորով), 1986-2001 թթ., Երևանի Համալսարանի հրատարակչություն 
* Արեւմտահայաստանի եւ Արեւմտահայութեան Հարցերու Ուսումնասիրութեան Կեդրոն

Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր