Օքսիդիչներ

thumb|Օքսիդիչ քիմիկատների միջազգային պիկտոգրամ|alt=

**Օքսիդիչներ**, այլ նյութեր օքսիդացնելու հատկություն ունեցող քիմիական նյութեր։ Օքսիդացնել ասելով՝ հասկանում ենք էլեկտրոն կորզելու գործընթաց։ Սովորական օքսիդիչներն են՝ թթվածինը, ջրածնի պերօքսիդը և հալոգենները։ Մի դեպքում օքսիդիչն իրենից ներկայացնում է նյութ, որը ռեակցիայի ընթացքում էլեկտրոններ է վերցնում փոխազդող նյութի ատոմներից, մյուս դեպքում այն իրենից ներկայացնում է նյութ, որը տալիս է իր էլեկտրաբացասական ատոմը, սովորաբար թթվածինը։ Այրման, պայթյունի և օրգանական օքսիդավերականգնման ռեակցիաների ժամանակ տեղի է ունենում էլեկտրաբացասական ատոմի՝ թթվածնի տեղափոխում։

## Էլեկտրոն ընդունողներ
Օքսիդավերականգնման ռեակցիան էլեկտրոնների անցումներով իրականացվող ռեակցիա է, որին մասնակցում են օքսիդիչը (էլեկտրոնների ակցեպտոր) և վերականգնիչը (էլեկտրոնների դոնոր)։ Դասական մետաղօրգանական օքսիդիչ է հանդիսանում ֆերոցենիում իոնը՝ , որն էլեկտրոն ընդունելով վեր է ածվում Fe(C5H5)2 նյութին։ Ամենաուժեղ էլեկտրոնային ակցեպտորներից, որը հասանելի է վաճառքում, կապույտ գույնի կատիոն ռադիկալ նյութն է, որն ստանում են N(C6H4-4-Br)3 նյութից։

[thumb|left|245x245px|Տետրացիանոխինոդիմեթանը հանդիսանում է [էլեկտրոնների օրգանական ակցեպտոր|alt=]]
Կան տարբեր աղյուսակներ, որոնցում ներկայացված են զանազան ռեագենտների էլեկտրոն ընդունելու հատկությունները՝ օքսիդավերականգնման պոտենցիալը, օրինակ՝ Ստանդարտ էլեկտրոդային պոտենցիալ (տվյալների էջ)։

## Ատոմ փոխանակող օքսիդիչ
Շատ դեպքերում օքսիդիչն իր մոլեկուլում առկա թթվածնի ատոմը «տալիս է» այն նյութին, որի հետ փոխազդում է։ Այս համատեքստում օքսիդիչը կարող է անվանվել օքսիգենացնող ռեագենտ կամ թթվածին փոխանցող ագենտ։ Օրինակ՝  (պերմանգանատ իոն),  (քրոմատ իոն), OsO4 (օսմիումի քառօքսիդ), և հատկապես  (պերքլորատ իոն)։ Բոլոր նշված նյութերը պարունակում են թթվածին։ Որոշ դեպքերում այս նյութերը կարող են հանդես գալ որպես էլեկտրոնային ակցեպտորներ՝ կախված փոխազդող նյութի բնույթից։
[thumb|391x391px|Ոժեղ օքսիդիչի և վերականգնիչի միջև ընթացող ռեակցիայի ցուցադրություն։ Մի քանի կաթիլ [գլիցերինը (վերականգնիչ) ավելացնում են մանրացված կալիումի պերմանգանատի (ուժեղ օքսիդիչ) վրա, սկսվում է բուռն ռեակցիա, որն ուղեկցվում է ինքնաբոցավառմամբ։ Մակեդոնիայի Կիրիլ և Մեֆոդի համալսարան, քիմիայի ֆակուլտետ։|alt=]]

### Օքսիդացնող ագենտներ
*Թթվածին (O2)
*Օզոն (O3)
*Ջրածնի պերօքսիդ (H2O2) և այլ անօրգանական պերօքսիդներ
*Ֆտոր (F2), քլոր (Cl2) և այլ հալոգեններ
*Ազոտական թթու (HNO3) և նիտրատներ
*Ծծմբական թթու (H2SO4)
*Պերօքսիերկծծմբական թթու (H2S2O8)
*Պերօքսիմոնոծծմբական թթու (H2SO5)
*Քլորիտ, քլորատ, պերքլորատ և այլ նմանատիպ հալոգենմիացություններ
*Հիպոքլորիտ և այլ հիպոհալոգենիտներ՝ ներառյալ կենցաղում օգտագործվող սպիտակեցնող միջոցները (NaClO)
*Քրոմի վեցվալենտ միացությունները՝ քրոմական թթու, երկքրոմական թթու, քրոմի եռօքսիդ, քրոմատներ և երկքրոմատներ
*Նատրիումի պերբորատ
*Ազոտի ենթօքսիդ (N<sub>2</sub>O), ազոտի երկօքսիդ (NO<sub>2</sub>) և ազոտի երկօքսիդի դիմեր (N<sub>2</sub>O<sub>4</sub>)
*Կալիումի նիտրատ (KNO3), սև վառոդ
*Նատրիումի բիսմուտատ

## Վտանգավոր նյութերի որոշում
Վտանգավոր օքսիդացնող քիմիկատն այն նյութն է, որը կարող է առաջացնել կամ նպաստել այլ նյութի այրմանը։ Այս սահմանման համաձայն՝ որոշ նյութեր, որոնք վերլուծաբան քիմիկոսների կողմից դասակարգված են որպես օքսիդիչներ, չեն համարվում վտանգավոր օքսիդիչներ։ Դրա օրինակ է հանդիսանում կալիումի երկքրոմատը, որը չի անցնում օքսիդացնող նյութի վտանգավոր ապրանքատեսակի փորձարկում։ ԱՄՆ տրանսպորտի նախարարությունն ունի օքսիդիչ նյութերի կոնկրետ սահմանում։ Գոյություն ունի օքսիդիչների երկու սահմանում, դրանք են՝ 5-րդ դասի 5.1 (а) 1 և  5.1 (а) 2 ենթադասերը։ Առաջին ենթադասը վերաբերում է պինդ օքսիդիչներին, որոնց այրման ժամանակամիջոցը փոքր կամ հավասար է կալիումի բրոմատի և ցելյուլոզի 3:7 հարաբերակցությամբ խառնուրդի այրման ժամանակամիջոցին։ Երկրորդ ենթադասը վերաբերում է հեղուկ օքսիդիչներին, որոնք 690-2070 կՊա ճնշման դեպքում ինքնաբոցավառվում են ավելի կարճ ժամանակամիջոցում, քան 1:1 հարաբերությամբ 65 % ազոտական թթվի և ցելյուլոզի խառնուրդը։

## Ընդհանուր օքսիդիչներ

## Տես նաև
*Այրում
*Ստանդարտ էլեկտրոդային պոտենցիալ (տվյալների էջ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Էլեկտրաքիմիա
Կատեգորիա:Քիմիա
Կատեգորիա:Քիմիական հատկություններ
Կատեգորիա:Օքսիդաթթուներ
Կատեգորիա:Օքսիդառեդուկտազներ