Սերբական խոհանոց

**Սերբական խոհանոց** (), սերբ ժողովրդի ավանդական խոհանոց՝ ներառած միջերկրածովյան էլեմենտներ (Բյուզանդական կայսրություն/Հունաստան), մերձավոր արևելյան (Թուրքիա) և Ավստրո-Հունգարական խոհանոց։ Դա կապված է նման աշխարհագրական դիրքի, մթերքների ընդհանրության և երկարամյա պատմական հարևանության հետ։
Սերբական խոհանոցն իր մեջ համատեղում է տարբեր երկրների ավանդույթներ․  հրուշակեղենի վաճառասեղաններին ներդաշնակորեն  գոյակցում են  կոլիվոն, փախլավան, ընկույզով ռոլլ և  տորթ Զախեր։

Թուրքական խոհանոցի ազդեցությունը դրսևորվում է նրանով, որ օրինակ գրեթե բոլոր ռեստորաններում ձեզ անպայման կառաջարկվեն քյուֆթա, լյուլյա-քաբաբ, աշա-քաբաբ, խորովածի ամենատարբեր տեսականի, «մեսո զա սկարա» (բարբեքյուի բալկանյան տարբերակը), ոչխարի մսով փլավ։ Սերբիայի հյուսիսում զգացվում է հունգարական, ռումինական և բուլղարական խոհանոցների ազդեցությունը, այստեղ լայնորեն տարածված են խոզամսով կերակրատեսակները, ցանկացողները կարող են փորձել մամալգու և եգիպտացորենի բլիթներ։ Վերջին տարիներին, բազմաթիվ սերբական դիասպորաների շնորհիվ, սերբական խոհանոցը կարելի է փորձարկել ողջ աշխարհում։ 
Սերբիայի բնակչության մեծամասնությունը, որպես կանոն, օրվա մեջ սնվում է երեք անգամ՝ նախաճաշ, ճաշ և ընթրիք, ընդ որում նախաճաշը համարվում է հիմնական և հետևաբար ամենաերկարատև սննդի ընդունումը։ Համենայն դեպս, մինչև 19-րդ դարի կեսը Սերբիայում ավանդորեն գոյություն է ունեցել միայն ճաշն ու ընթրիքը, մարդիկ չէին նախաճաշում։

## Պատմություն
left|thumb|'''''Ծննդյան տոնի''''' ուտեստ
left|thumb|Չեսնիցա-Ամանորյա ուտեստ
left|thumb|Կենտրոնական Սերբիայի կերակուր
Սերբիայում առաջին հրատարակված խոհարարական գիրքը «Փաթիի խոհարարական գիրք»-ն է (Patin kuvar)՝ գրված 1907 թվականին։ Այս գիրքը Սերբիայում մինչ այժմ հաջողություն է վայելում։

## Սերբական ավանդական ուտեստներ
### Ապուրներ
Սերբական խոհանոցում գոյություն ունի ապուրի երկու տեսակ․ սովորական ապուր՝ *супа* (*supa*), և ապուր ռու (յուղի մեջ տապակած ալյուր), այսպես կոչված՝ *чорба* (*čorba*)։ Ամենատարածվածը համարվում են պարզ պատրաստմամբ տավարի մսով կամ տնական թռչնամսով, լապշայով հավելած խիտ ապուրները։ Ձկնապուրը (*рибља чорба*, *riblja čorba*) և հորթով ապուրը (*jагњећа чорба*, *jagnjeća čorba*) համարվում են դելիկատես։

### Մսեղեն
Մսից ապուրները պատրաստվում են հիմնականում խոզի, ոչխարի և ուլի մսից, ընդ որում կարևոր է համարվում հատուկ ձևով թթվեցրած կաթը, «կամայկան», որը մատուցվում է որպես սառը ուտեստ։
Տարբեր ուտեստներ, այսպես կոչված «ռոշտալյա»-ները, որոնք պատրաստվում են ածուխի վրա, հատկապես հայտնի են Սերբիայում։ Պլեսկավիցա, չեվալչիչի, ռաժնիչյի, վեշալիցա և այլ տարատեսակ երշիկներ առաջարկվում են գործնականորեն բոլոր ռեստորաններում որպես գլխավոր ուտեստ։ Բացի այդ, խորովածը համարվում է սերբական ֆաստ-ֆուդի տարածված տարբերակ։  Որպես խավարտ սովորաբար օգտագործում են բանջարեղեն կամ բրինձ։ Լայն տարածում ունի մսից դելիկատես Սրեմյան երշիկը՝ պատրաստված ապխտած խոզամսից, որը ԵՄ գրանցված ապրանքատեսակ է և հսկվում է ըստ աշխարհագրական ծագման։

### Հաց
Հացը համարվում է սննդի ընդունման ժամանակ որպես մշտական ատրիբուտ և կարևոր դեր է խաղում կրոնական ծիսակատարությունների ժամանակ։ Պեչինցայում նույնիսկ բացված է հացի թանգարան՝ մտածված որպես ուղի հողից մինչև երկինք, որտեղ ցուցադրված են  ծիսական հացիկներ։ Որոշ սերբեր համարում են, որ հացը նետելը մեղք է, որքան էլ այն լինի հին ու չորացած։

### Կարկանդակներ
Սերբերն իրենք կարկանդակն անվանում են «Պիտա», ինչը չպետք է շփոթել հունական պիտայի հետ։ Հունական պիտան դա հացի անթթխմոր տեսակն է, որը Սերբիայում ունի  «սոմուն» անվանումը։

Սերբիայում հայտնի են ինչպես քաղցր, այնպես էլ աղի կարկանդակները։ Նույն  տեսակի կարկանդակը կարող է պատրաստվել միանման ձևով՝ անկախ աղի, թե քաղց միջուկից։

### Աղցաններ
Սերբիայում աղցանները հրամցվում են հիմնական կերակրատեսակի հետ, այլ ոչ թե որպես ուտեստ։

### Բույսեր և  համեմունքներ
Սերբական խոհանոցում բույսերն ու համեմունքները օգտագործում են չափավոր․ հիմնականում միայն սև և կարմիր պղպեղ, իսկ մաղադանոսը՝ ապուրներում։ Կարելի է հանդիպել նաև ուտեստների, որոնցում օգտագործված են սպիտակ պղպեղ, մեխակ, գինձ, դափնետերև և սխտոր։

## Խմիչքներ
### Ոչ ալկոհոլային խմիչքներ
Սերբիայում մրգերի մեծ քանակի համադրությունը հանքային ջրերի առատության հետ խթանում է բարձրորակ մրգային հյութերի և հանքային ջրերի արտադրությունը, որի շնորհիվ այդ խմիչքները համարվում են Սերբիայից արտահանվող հիմնական արտադրանքը։
Սերբիան արտադրում է նաև մի քանի գազավորված խմիչքներ, օրինակ ավանդական  *боза* (*boza*) խմիչքը եգիպտացորենից։ Մի քանի գարեջրագործարաններ պատրաստում են նաև կվաս։
Սերբիայում ամենատարածված սուրճը թուրքական սև սուրճն է։ Թեյը համեմատաբար պակաս հայտնի է։ Կաթնամթերքներից յոգուրտն ու կեֆիրը մեծ պահանջարկ ունեն և օգտագործվում են համատարած։
### Ալկոհոլային խմիչքներ
Սերբերի մեծամասնությունը նախընտրում են գարեջուրը, ինչը հաստատում է 14 գարեջրագործարանների առկայությունը այդ երկրում։
Խոսելով ոգելից խմիչքների մասին (լիկյոր, օղի), հարկավոր է հիշատակել, որ չնայած ռակիայի ամենատարածված լինելուն, գինին նույնպես ունի բազմաթիվ երկրպագուներ։  Մարդկանց համեմատաբար մեծամասնությունը տնային պայմաններում թխում են ռակիա (Սերբիայում ասում են ոչ թե «թորել ռակիա», այլ «թխել ռակիա», *печи ракију*), այդպիսի ռակիան բարձր է գնահատվում ընկերների և ծանոթների կողմից։ Ռակիայի ամենատարածված տեսակներն են․
:: — Сливовица-ն (Шљивовица) — ազգային խմիչք
:: — **Лозовача** (խաղողից)
:: — **Виљамовка / Крушковача** (տանձից)
:: — **Jабуковачa** (խնձորից)
:: — **Пелинковац** (լիկյոր օշինդրից, ավելի փափուկ քան Օշինդրօղին)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սերբական խոհանոց