Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի նախագահական քարոզարշավ (2023)

**Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի նախագահական քարոզարշավ (2023)**, քաղաքական և կազմակերպչական գործունեություն, որն իրականացրել է Թուրքիայի գործող նախագահ՝ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը 2023 թվականի նախագահական ընտրություններում։

Էրդողանը 2023 թվականի նախագահական ընտրություններում իր թեկնածությունն առաջադրել է 2022 թվականի ապրիլին։ Էրդողանը «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունից (ԱԶԿ) և «Ազգայնական շարժում» կուսակցությունից (ԱՇԿ) կազմված Ժողովրդական դաշինքի թեկնածուն էր։ Էրդողանը և նրա մրցակից Քեմալ Քըլըչդարօղլուն մայիսի 14-ին կայացած առաջին փուլում չեն կարողացել մեծամասնություն ապահովել, և ընտրությունները Թուրքիայի պատմության մեջ առաջին անգամ տեղափոխվել են երկրորդ փուլ։ Մայիսի 28-ին Էրդողանը հաղթել է ընտրություններում՝ հավաքելով ձայների 52.18 %-ը և հայտարարել է հաղթանակի մասին երկրորդ փուլում ձայների 99.4 %-ի հաշվարկից հետո, երբ Բարձրագույն ընտրական խորհուրդը Էրդողանին մաթեմատիկորեն հայտարարել է ընտրված։

## Նախապատմություն
Թուրքիայում նախագահները կարող են ընտրվել երկու 5 տարի ժամկետով։ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի կողմնակիցները պնդում են, որ 2017 թվականի սահմանադրական հանրաքվեի արդյունքում Թուրքիայի նախագահական պաշտոնը նոր դեր է ստանձնել, մյուսները հիշեցնում են Թուրքիայի սահմանադրության 101-րդ հոդվածը, որը սահմանափակում է նախագահական պաշտոնը երկու ժամկետով։ Նույն հոդվածը թույլ է տալիս երրորդ ժամկետ, եթե ընտրությունները անցկացվեն երկրորդ ժամկետի ավարտից առաջ։ 2022 թվականի փետրվարին Թուրքիայի ազգային մեծ ժողովի խոսնակ Մուսթաֆա Սենթոփը հայտարարել է, որ Էրդողանը կարող է առաջադրվել երրորդ նախագահական ընտրություններում՝ չնայած Թուրքիայի սահմանադրությամբ նախագահական պաշտոնի երկու ժամկետի սահմանափակմանը։ Նույն ամսին «Ազգային շարժման շարժում» կուսակցության ներկայացուցիչ Դևլեթ Բահչելին կոչ է արել ստեղծել անհրաժեշտ իրավական պահանջներ՝ Էրդողանի երրորդ թեկնածությունն առաջադրելու համար, մինչդեռ ընդդիմադիր Հանրապետական-ժողովրդական կուսակցությունից (ՀԺԿ) Քեմալ Քըլըչդարօղլուն նույնպես համաձայնվել է Էրդողանի թեկնածությանը։ Ի վերջո, «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության պաշտոնյաները պնդել են, որ 2017 թվականի նախագահական հանրաքվեից առաջ նախագահական ժամկետը չի համարվում վավեր ժամկետ (հաշվի առնելով 2017 թվականի սահմանադրական փոփոխությունը, որով երկիրը խորհրդարանականից դարձել էր նախագահական)։

2022 թվականի դեկտեմբերին Էրդողանը հայտարարել է, որ 2023 թվականից սկսած ժամկետը կլինի իր վերջինը։ Այն բանից հետո, երբ մի քանի կուսակցություններ դիմել էին Բարձրագույն ընտրական խորհուրդ (ԲԸԽ)՝ դեմ արտահայտվելով Էրդողանի թեկնածությանը, 2023 թվականի ապրիլի 4-ին ԲԸԽ-ն պատճառաբանել է, որ Էրդողանը կարող է առաջադրվել 2023 թվականի նախագահական ընտրություններում, քանի որ 2014 թվականին խորհրդարանական ընտրություններ չեն անցկացվել նախագահական ընտրությունների հետ միաժամանակ, հետևաբար, 2023 թվականը Էրդողանի համար երկրորդ կրկնակի ընտրություններն էին միայն: 2023 թվականի ապրիլի 14-ին Bianet-ը հաղորդել է, որ Ստամբուլի փաստաբանական պալատի նախկին նախագահ Թուրգութ Քազանը, որը դեմ էր Էրդողանի թեկնածությանը, դիմել է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան՝ պնդելով, որ Թուրքիայի սահմանադրությունը, որով նախատեսված է միայն երկու նախագահական ժամկետ վերաբերվում է բոլորին առանց բացառության։ Էրդողանի հակառակորդներն էին՝ Հանրապետական-ժողովրդական կուսակցությունից Քեմալ Քըլըչդարօղլուն, «Հայրենիք» կուսակցությունից Մուհարեմ Ինջեն և «Նախնիների դաշինք» կուսակցությունից Սինան Օղանը:

## Ընտրությունների օր
2022 թվականի հունիսի 9-ին Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը հայտարարել է իր թեկնածության մասին Իզմիրում՝ Եգեյան ծովի ափին ունեցած ելույթի ժամանակ: Նույն ելույթում, վերջ դնելով ընտրությունների ամսաթվի վերաբերյալ ենթադրություններին, նա վստահեցրել է, որ ընտրությունները կկայանան 2023 թվականի հունիսին և պահանջել, որ ընդդիմադիր «Ազգային դաշինքը» հայտարարի իր թեկնածուին: 2023 թվականի հունվարի սկզբից ենթադրվում էր, որ մինչև 2023 թվականի հունիսը կարող են անցկացվել արտահերթ ընտրություններ: ԱԶԿ-ը նշել է ապրիլի 16-ը, ապրիլի 30-ը և մայիսի 14-ը որպես հավանական ընտրությունների օր։ Վեց ընդդիմադիր կուսակցություններից կազմված «Վեցի սեղանը» հայտարարել է, որ չեն համաձայնվի ապրիլի 6-ից հետո արտահերթ ընտրություններ անցկացնել:

2023 թվականի հունվարին Էրդողանը հայտարարել է 2023 թվականի մայիսի 14-ը որպես ընտրությունների ամսաթիվ, որը սիմվոլիկ օր էր, քանի որ 1950 թվականի մայիսի 14-ին Ադնան Մենդերեսը դարձել էր վարչապետ՝ Թուրքիայի առաջին բազմակուսակցական ընտրություններում հաղթանակ տանելով ՀԺԿ-ի դեմ։

## Քարոզարշավ
Քարոզարշավի ընթացքում Էրդողանը խոստացել է գնաճը իջեցնել մինչև միանիշ թվերի և հանձնարարել Մեհմեթ Շիմշեքին (նախկին ֆինանսների նախարար) նոր տնտեսական քաղաքականություն մշակել: Արտաքին քաղաքականության մեջ Էրդողանը նպատակ ունի կարգավորել հարաբերությունները Եգիպտոսի, Սաուդյան Արաբիայի և Իսրայելի հետ՝ փորձելով ստեղծել «Թուրքիայի առանցք»:

Ապրիլի 25-ին Kanal 7-ի և Ülke TV-ի համատեղ ուղիղ հեռարձակման ժամանակ լրագրողների հետ հարցազրույցի պահին ուղիղ հեռարձակումը հանկարծակի անջատվել է։ Տեսախցիկները կենտրոնացել էին լրագրող Հաքան Օզթուրքի վրա՝ հեռու Էրդողանից, որին հաջորդել է ուղիղ հեռարձակման դադարեցումը: Մոտ տասնհինգ րոպե անց ուղիղ հեռարձակումը կրկին միացել է, և Էրդողանը միջադեպի համար մեղադրել է իր ստամոքսի հիվանդությունը: Միջադեպից հետո մի քանի քարոզարշավներ չեղարկվել են, և լուրեր են տարածվել Էրդողանի առողջության վատթարացման մասին։ Ապրիլի 29-ին Էրդողանի ընտանիքը մասնակցել է Ստամբուլի ավիաշոուին, որը դադարեցրել է սրտի կաթվածի մասին լուրերը:

Էրդողանի կառավարությունը ամուր վերահսկողություն ունի Թուրքիայում լրատվամիջոցների նկատմամբ: Մինչև 2023 թվականի մայիսի 2-ը Էրդողանի քարոզարշավը հեռարձակվել է մոտ 32 ժամ պետական TRT-ով, ի տարբերություն նրա գլխավոր մրցակից Քըլըչդարօղլուի քարոզարշավին տրամադրված 32 րոպեի։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2023 Թուրքիայում
Կատեգորիա:2023 իրադարձություններ
Կատեգորիա:Նախագահական ընտրություններ Թուրքիայում
Կատեգորիա:Ռեջեփ Թայիփ Էրդողան