Նիկոտինային ստոմատիտ

**Նիկոտինային բերանաբորբ,** տարածուն սպիտակ բիծ կարծր քիմքի վրա, առաջանում է ծխախոտ (հաճախ ծխամորճ կամ սիգար) ծխելուց: Նիկոտինային բերանաբորբը բերանի լորձաթաղանթի քմային հատվածի անցավ պատասխանն է քրոնիկական ջերմային ազդեցությանը: Առավել արտահայտված պատկեր կարող է առաջանալ հետադարձ ծխելու դեպքում, որի դեպքում կիրառելի է **հետադարձ ծխողների բերանաբորբ** եզրույթը: Մինչդեռ նիկոտինային բերանաբորբը ջերմության ազդեցությամբ է առաջանում և նախաքաղցկեղային վիճակ չէ (չունի բերանի խոռոչի քաղցկեղի վերածման բարձր ռիսկ), հետադարձ ծխելու արդյունքում առաջացող ախտաբանական վիճակը նախաքաղցկեղային է:

## Նշաններ և ախտանիշներ
Քիմքը կարող է լինել մոխրագույն կամ սպիտակ բազմաթիվ պապուլաներով և հանգույցիկներով, որոնք փոքր ինչ բարձրացած են, ունեն կարմիր կետեր կենտրոնական հատվածում: Այս կարմիր կետիկները ներկայացնում են մանր թքագեղձերի ծորանները, որոնք բորբոքվել են ջերմությունից: Այս վիճակը անցավ է: Եթե անձը կրում է պրոթեզներ ծխելու ժամանակ, ապա լորձաթաղանթի այն հատվածը, որը գտնվում է պրոթեզի տակ մնում է չախտահարված: Ծանր դեպքերում լորձաթաղանթում կարող են առաջանալ ճաքեր և զարգացնել «չոր լճի հատակ» տեսքը: Ծխախոտի օգագործման հետ կապված մյուս ազդեցությունը լինում է ատամների վրա, արտահայտվելով շագանակագույն կամ սև բծերի, հետքերի առաջացմամբ, պայմանավորված ծխախոտի խեժից և այլ բաղադրիչներից:

## Պատճառներ
Նիկոտինային բերանաբորբի պատճառը քիմիական նյութերով կամ ջերմությամբ մակածված կերատոզն է: Քիմիական նյութերը, որոնք պարունակվում են ծխախոտի մեջ, այս վիճակի դեպքում համարվում են գրգռիչներ: Քրոնիկական ջերմային ազդեցությունը նույնպես իր հետևանքներն ունի: Ծխամորճ ծխելն ավելի մեծ ազդեցությամբ ջերմություն է առաջացնում քիմքի վրա, քան այլ տեսակի ծխախոտների օգտագործումը: Տաք ըմպելիքների երկարատև օգտագործումը նույնպես կարող է նմանատիպ վիճակ առաջացնել: Ծանրության աստիճանի փոփոխությունը պայմանավորված է սովորության հաճախությունից: Տարածվածությունը կախված է հասարակության կողմից տաք ըմպելիքների և ծխախոտի տարբեր ձևերի օգտագործումից:

Նմանատիպ, բայց ավելի արտահայտված քմային կերատոզ առաջանում է հետադարձ ծխելուց: Սա այն դեպքն է, երբ մարդը սիգարի կամ ծխախոտի վառվող ծայրը պահում է բերանի մեջ, սա մեկ այլ ձև է ծխելու հետ կապված բարձր մակարդակների ջերմություն բերանի մեջ առաջացնելու համար: Ախտաբանական վիճակի այս ձևը երբեմն անվանվում է «հետադարձ ծխողների կերատոզ», և այն նախաքաղցկեղային ախտահարում է: Դա նշանակում է, որ այս վիճակը բնորոշվում է բարձր ռիսկ ունեցող քաղցկեղային ձևափոխությամբ բերանի խոռոչի եղջերային բջիջների կարցինոմայի առաջացմամբ (բերանի խոռոչի քաղցկեղի տեսակ): Որոշ աղբյուրներ չեն տարբերակում հետադարձ ծխողների կերատոզը և ծխողների քիմքը, որն առաջացել է ջերմային ազդեցությամբ առաջացած: Այդ պատճառով հենց այս աղբյուրներն էլ հակված են համարելու, որ նիկոտինային բերանաբորբը նախաքաղկեղային վիճակ է: Որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ բարձր ռիսկ կա քմային նշիկների քաղցկեղի, թոքերի քաղկեղի և բերանի խոռոչի հետին մասի ուռուցքների առաջացման, եթե մարդու մոտ զարգանում է նիկոտինային քաղցկեղ:

## Ախտորոշում
Ախտորոշումը նորմայում կատարվում է՝ հիմնվելով կլինիկական արտահայտման և պատմության վրա: Հյուսվածքի բիոպսիան սովորաբար ներառված չէ, բացառությամբ այն դեպքի եթե կա խոցային կամ տեղային էրիթրոպլակիա (կարմիր բծեր): Տարբերակիչ ախտորոշումը կատարվում է մեկ այլ պատճառով առաջացած սպիտակ ախտահարումների միջև: Յուրահատուկ ախտաբանական վիճակները, որոնք կարող են առաջացնել նմանատիպ արտահայտում ընդգրկում են Դարիերի հիվանդությունը, սկավառակաձև գայլախտը, բերանային կանդիդոզը և oral lichen planus.

Եթե կատարվել է բիոպսիա, հյուսվածաախտաբանական պատկերը կա՛մ հիպերկերատոզի, կա՛մ ականթոզի է: Կարող է լինել արտազատիչ ծորանների եղջերացող մետապլազիա, որի հետևանքով առաջանում են տեսանելի պապուլաներ, եթե ծորանները դառնում են հիպերպլաստիկ: Նեյտրոֆիլները կարող են անցնել որոշ ծորաններ: Դա բնութագրվում է որպես «ճաքեր» կամ «չորացած ցեխ», որն առաջանում է բջիջներից կերատինի գերարտադրության հետևանքով: Դիսպլազիա հազվադեպ է հանդիպում:

## Բուժում
Եթե ախտաբանական վիճակը առաջանում է ջերմության հետևանքով, վնասվածքը սովորաբար ամբողջությամբ դարձելի է մի քանի շաբաթվա ընթացքում, իհարկե ծխելու սովորությունը դադարեցնելու դեպքում: Սա այն դեպքն է, երբ այս վիճակը առկա է երկար տարիներ: Առանց ծխելը դադարեցնելու հանկարծակի ախտադադարը քիչ հավանական է: Եթե ախտահարման տեղամասը շարունակում է մնալ անգամ ծխելը դադարեցնելուց հետո, այդ դեպքում համարվում է անձի մոտ իրական լեյկոպլակիա է, ոչ թե ռեակտիվ կերատիտ: Այս դեպքում ախտորոշման համար կկիրառվի բիոպսիա: Քանի որ այս ախտաբանական վիճակը գրեթե միշտ առաջանում է երկարատև ծխելուց, հետևաբար անհրաժեշտություն է առաջանում ծխելու հետ կապված կանոնավոր հետազոտություններ իրականացնել:

## Համաճարակաբանություն
Այս ախտաբանական վիճակը հազվադեպ է հանդիպում: Սովորաբար առաջանում է տարեց տղամարդկանց մոտ, ովքեր ունեն ծխամորճ ծխելու, սիգար և ծխախոտ ծխելու երկար տարիների պատմություն: Ժամանակին բավականին տարածված էր, բայց տարիների ընթացքում ծխամորճ և սիգար ծխելու սովորությունը նվազել է:

## Ծանոթագրություններ

* Kahn, Michael A. Basic Oral and Maxillofacial Pathology. Volume 1. 2001.

Կատեգորիա:Ատամնաբուժություն
Կատեգորիա:Բերանի խոռոչի հիվանդություններ
Կատեգորիա:Ծխելու սովորույթ