Հիպերֆոկուս

alt=Monotropic and polytropic learning|մինի|Մոնոտրոպ և պոլիտրոպ ուսուցում
**Հիպերֆոկուս** ( )**,** մտավոր կենտրոնացման կամ վիզուալիզացիայի ինտենսիվ ձև, որը կենտրոնացնում է գիտակցությունը որևէ առարկայի, թեմայի կամ առաջադրանքի վրա: Որոշ անհատների մոտ դրանք կարող են ներառել նաև երազներ, հասկացություններ, երևակայություն և մտային այլ առարկաներ: Հիպերֆոկուսը կարող է խանգարել և շեղել անհատին հանձնառելի կամ կարևոր առաջադրանքներ կատարելուց:

Հոգեբուժական տեսանկյունից հիպերֆոկուսը անուշադրության հետ մեկտեղ համարվում է ՈւՊՀՀ-ի ախտանիշ: Այն նաև առաջարկվել է որպես շիզոֆրենիայի և աուտիկ սպեկտրի խանգարման ախտանիշ:

Հիպերֆոկուսի որպես ախտանիշ առաջարկվող գործոններից մեկը ներառում է ուղեղի կողայինացման հոգեբանական տեսությունը, որում ուղեղի մի կիսագունդը ավելի է մասնագիտանում որոշ նյարդային ֆունկցիաների և ճանաչողական գործընթացների մեջ, քան մյուսը: Անձինք, ովքեր ունեն հիպերֆոկուսի միտում, ինչպիսիք են ՈւՊՀՀ ունեցողները, կարող են զգալ «կեղծ անտեսման» ձև, որում ուշադրությունը գերիշխող է ուղեղի մի կողմում, ինչը հանգեցնում է որոշ նեյրոնային կապերի և գործընթացների մյուսների համեմատ ավելի կենտրոնացված լինելուն։ Այս գաղափարը ուսումնասիրվում է, սակայն դեռևս գիտականորեն ապացուցված չէ։

Հիպերֆոկուսը կարող է կապված լինել հոսքի գաղափարի հետ։ Որոշ հանգամանքներում, ինչպես հոսքը, այնպես էլ հիպերֆոկուսը կարող են շահեկան լինել, մինչդեռ մեկ այլ պահի նմանատիպ կենտրոնացումը և վարքագիծը կարող են խանգարել՝ շեղելով ներկայիս առաջադրանքից։ Սակայն, ի տարբերություն հիպերֆոկուսի, հոսքը հաճախ նկարագրվում է ավելի դրական տերմիններով, ինչը ենթադրում է, որ դրանք հակադիր հանգամանքներում կամ ինտելեկտում նույն պայմանի երկու կողմերը չեն։

## Հոգեբուժական ախտանիշ
Հիպերֆոկուսը որոշ դեպքերում կարող է նաև լինել մտավոր խանգարման ախտանիշ։ Երբեմն այն անվանում են պերսևերացիա՝ առաջադրանքների կամ գործունեության փոփոխման անընդունակություն կամ դժվարություն, կամ մտավոր/ֆիզիկական արձագանքների (ժեստեր, բառեր, մտքեր) կրկնության դադարեցում՝ չնայած խթանիչի բացակայությանը կամ ավարտմանը։ Այն տարբերակվում է սթերիոտիպիայից՝ շատ կրկնվող և իդիոսինկրատիկ վարքագծից։

Հիպերֆոկուսի կամ պերսևերացիայի հետ կապված պայմանները ներառում են նյարդաբանական զարգացման խանգարումներ, մասնավորապես՝ աուտիզմ և ՈւՊՀՀ ունեցողների մոտ: ՈւՊՀՀ-ում այն կարող է դրսևորվել որպես հարմարվողական մեխանիզմ կամ զգացմունքային ինքնակարգավորման ախտանիշ։ Միաժամանակ և բարձր ինտելեկտ և սովորելու դժվարություններ ունեցող մարդիկ մեծամասամբ ունենում են հիպերֆոկուս կամ պերսևերացիա: Սրանցում հաճախ առկա են կատարողական դիսֆունկցիայի կամ զգացմունքային դիսռեգուլյացիայի նման ախտանիշներ, իսկ ախտորոշման և բուժման բացակայությունը կարող է հանգեցնել հետագա ուղեկցող հիվանդությունների։

### ՈւՊՀՀ
ՈւՊՀՀ ունեցող մարդկանց մոտ մտքի ձևակերպումը և մտածական գործընթացը կարող են նեյրոտիպիկ մարդկանց համեմատ ավելի դանդաղ լինել։ Այս ախտանիշները տեղի են ունենում հիպերֆոկուսի հետ մեկտեղ: Մարդը կարող է հիպերֆոկուսի ենթարկվել, երբ զբաղվում է ինչ-որ «շատ հետաքրքիր և/կամ անմիջապես հաճույք պատճառող գործողություններով, ինչպես համակարգչային խաղերը կամ առցանց զրույցը։ Նման գործողությունների դեպքում կենտրոնացումը կարող է տևել ժամեր»։

ՈւՊՀՀ-ն ուշադրությունը ինչ-որ բանի սևեռելու դժվարություն է (ճակատային բլթի գործադիր ֆունկցիա), ոչ թե ուշադրության պակաս:

Հիպերֆոկուսի հետ հաճախ շփոթելի ախտաբանական վիճակներից են  մտքի կամ վարքագծի կրկնությունը, ինչպիսիք են օբսեսիվ-կոմպուլսիվ խանգարումը, տրավման, իսկ որոշ դեպքերում՝ ուղեղի տրավմատիկ  վնասվածքները։

### Աուտիզմ
Աուտիկ սպեկտրի խանգարման 2 հիմնական ախտանիշներն են հնչյունների և շարժումների կրկնությունը և տարբեր առարկաների կամ իրողությունների վրա ֆիկսացիան: Հիպերֆոկուսը այս դեպքում դրսևորվում է իբրև փոփոխվող պայմաններում ուշադրության կենտրոնացման դժվարություն:

Աուտիկ սպեկտրի խանգարում ունեցողների մոտ հիպերֆոկուսի դրսևորման բացատրություններից է այն, որ գործողությունը, որի վրա նրանք կենտրոնանում են, կանխատեսելի է: Անկանխատեսելի իրավիճակներից խուսափումը աուտիզմի ախտանիշներից մեկն է, որի արդյուքնում նրանք դժվարանում են իրենց ուշադրությունը կենտրոնացնել անկանխատեսելի առաջադրանքների վրա:

### Շիզոֆրենիա
Շիզոֆրենիան հոգեկան խանգարում է, որը բնութագրվում է իրականությունից կտրվածությամբ, ներառյալ ֆանտաստիկական զառանցանքները, մտածողական դեզօրգանիզացիան և աննորմալ սոցիալական վարքագիծը։ Վերջերս հիպերֆոկուսը սկսել է ուսումնասիրվել որպես մտավոր խանգարման հետ կապված ճանաչողական ախտանիշների մի մաս: Դա նշանակում է չափազանց կենտրոնացած լինել այն տեղեկատվության վրա, որի հետ գործ ունես: Այս վարկածը ենթադրում է, որ հիպերֆոկուսն է պատճառը, որ շիզոֆրենիայով տառապողները դժվարանում են իրենց ուշադրությունը տարածել մի քանի բաների վրա:

### Պսիխոպաթիա
Որոշ ուսումնասիրություններ, ինչպիսին է Նաոմի Սադեի և Էդելին Վերոնայի հետազոտությունը, որը հրատարակվել է Neuropsychology-ում 2008 թվականին, ենթադրում է, որ պսիխոպաթները գերկենտրոնացած են պարգևներ ստանալու վրա և արդյունքում՝ իրենց վարքագիծը կարգավորող կոնտեքստային ակնարկները, պատիժները կամ կոնտեստային ինֆորմացիան կարող են խաթարված լինել: Նրանք այնքան են կենտրոնանում իրենց նպատակի վրա, որ ուշադրություն չեն դարձնում որևէ այլ բանի, այդ թվում՝ դրան հասնելու վախի վրա:

## Ծանոթագրություններ


## Լրացուցիչ գրականություն
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 

Կատեգորիա:Ախտանիշներ
Կատեգորիա:Աուտիզմ
Կատեգորիա:Զարգացման հոգեբանություն
Կատեգորիա:Հոգեկան հիվանդություններ ախտանիշներ և նշաններ