Նա ուրիշ էր արդեն

«**Նա ուրիշ  էր արդեն**», հայ գրող, հրապարակախոս, Հայաստանի գրողների միության անդամ Սերո Խանզադյանի պատմվածքներից, որը զետեղված է «Ձմեռային պատմվածքներ» շարքում։ Գրվել է 1961 թվականին։

## Գնահատական
Պատմվածքի հիմանական թեման մարդականց ապրած դժվարին ժամանակներն են, երբ նույնիսկ հաց գտնելը շատ դժվար էր։ Հեղինակը փորձում է պատկերել այն երեխային, որը չուներ ոչինչ, և այն հասուն մարդուն, ով կարողացել է հաց ստեղծել ոչ միայն իր համար, այլ մի ամբողջ գյուղի։ Սիմու Ռուբենի հոգեբանությունը հատուկ է գրեթե բոլոր այն մարդկանց, ովքեր ունեցել են այդպիսի դաժան խնդիրներ։ Սերո Խանզադյանի համար հայրենիքը պետական-աշխարհագրական նեղ հասկացություն չէ: Հայրենիքն ամբողջ Հայաստանն է՝ պատմական իր տարածքներով: Եվ պատահական չէ, որ առիթ լինելու դեպքում ասում էր. «Իմ ծննդավայրն ամբողջ Հայաստանն է»: Դրա ապացույցը նրա գրական ողջ ժառանգությունն է: Անգամ հայրենի լեռնաշխարհին կամ իր կենսագրությանն առնչվող եւ վավերական հիմքեր ունեցող գործերում գեղարվեստական ընդհանրացումներ է անում՝ համազգային, համամարդկային կտրվածքով: Իսկ որոշ գործեր ուղղակի հաստատում են, որ գրողի ծննդավայրն իրոք ամբողջ Հայաստանն է:

## Սյուժե

Պատմվածքը սկսվում է հեղինակի մանկության թաղի նկարագրությամբ, որի մեծությունը նկարագրելու համար հեղինակը օրինակ է բերում աքաղաղներին, որոնց ձայները մի ծայրից մյուսը չեն հասնում։ Նկարագրում է իենց և միջին թաղի կռիվները։ Իրադարձությունների կենտրոնում Սիմու Ռուբենն է, որի ներաշխարհը մեկ նախադասությամբ է պատկերում հեղինակը․ «-Դու էլ արի, Ռուբե՛ն, գնում ենք թաղակռվի․․․-Մեջն ի՞նչ օգուտ ունեմ, որ գամ,- շպրտում էր Ռուբենը․․․»։ Ռուբենը առանց շահի ոչինչ չէր անում, երբ օգնում էր որևէ մեկին, դրա դիմաց նա անկասկած ինչ-որ ակնկալիք ուներ։ Երբ հեղինակի էշի բեռը փուլ էր գալիս կամ մեկ այլ խնդիր էր առաջանում, Սիմու Ռուբենը նախ խոսում էր շահի մասին, հետո միայն օգնում․«-Եթե տանը քո փայտից մի ճղոտուն ինձ կտաս, կօգնեմ․․․»։ Ռուբենը օգնության դիմաց վերցնում էր ամեն ինչ։ Հեղինակը մի անգամ հարցրել էր, թե որտեղ է շեկ ժախ բուսնում, Ռուբենը ասել էր՝ դրա դիմաց պահանջելով կոթվոր դանակ և երեք վեգ։ Մի այլ անգամ հեղինակի մայրը Ռուբենին խնդրել էր, որ օգնի և հեղինակին հասցնի կայարան, և դրա համար տվել էր մի զույգ գուլպա, սակայն երբ հասել են կայարան, Ռուբենը պահանջել է հեղինակի պիջակը պատճառաբանելով, որ մոր տված վարձը քիչ էր։ 
Նկարագրում է նաև Ռուբենի ժլատությունը։ Այգիներում նա միշտ միայնակ էր աշխատում, ընդմիջմանը ուտում էր ամբողջ ունեցածը, նույնիսկ թռչունների համար մի փշրանք չէր թողնում։ Իսկ ձմռանը մի պահ անհետանում էր, վերադառնում առատ մրգերով, որոնք նա թաքցրել էր իր թաքստոցներում և ոչ մեկին ոչինչ չէր տալիս։ Տարիներ անց հեղինակը ավարտում է ուսումը և վերադառնում գյուղ, տեսնում է այն ճանապարհը, որով տարիներ առաջ հեռացել էր գյուղից, և այժմ ամեն ինչ փոխված էր։ «Այստեղ ոչ ոք չի ճանաչում ինձ։ Ե՞րբ օտարացա։ Չէ՞ որ տարիներ առաջ, երբ գյուղ բերին ահա այս հնամենի կալսիչը, ես էլ էի աշխատում կալում, հաց էի ստեղծում․․․»։ Այնուհետև պատմում է, որ կալսիչից մի փոքր հեռու տեսնում է կալվորների։ Տեսնում է մի մարդու, ում վարպետ էին անվանում, և նա բոլորին օգնում էր։ Հեղինակը ցանկանում է մոտենալ նրան, գուցե ճանաչի։ Եվ երբ մոտենում է, սիրտը սկսում է թպրտալ, նրա առջև Սիմու Ռուբենն էր։ Ռուբենը ևս ճանաչում է հեղինակին, հյուրասիրում է իր զամբյուղի սալորներից ամենալավերը։ Եվ հեղինակը զարմանում էր, արդյո՞ք սա այն Ռուբենն էր, որ իրենից վերցրեց դանակը, պիջակը և ամեն անգամ հարցնում էր՝ «մեջն ինչ օգուտ ունեմ»։ Հեղինակը կալսիչի վրա նկատում է մի հարմարանք, որից ցորենի մի բարակ առու էր թափվում։ Հետաքրքրությամբ հարցնում է Ռուբենին, թե ինչ է դա, որովհետև հասկանում էր, որ նոր է ավելացված կալսիչին և գործարանային մաս չէ։ Կալվորները պատմում են, որ այդ ամենը պատրաստել է Ռուբենը, որպեսզի կորչող հացը փրկեն։ Կալվորները մեծ հարգանքով և սիրով էին խոսում Ռուբենի մասին։ Հեղինակը կատակով հարցնում է, թե որն է այդ ամենից Ռուբենի օգուտը։ Եվ Ռուբենը նշում է, որ չի մոռացել ոչինչ և կարող է մեկի փոխարեն երկուսը վերադարձնել։ Եվ կարծես իր արարքները արդարացնելով՝ ասում է․ 
«Բայց դե ես ի՜նչ մեղք ունեի։ Օրվա հացի կարոտ էինք, կհիշես։ Ասում են՝ չունեցողի երեսը սև է լինում։ Հացի համար էի անում»։ Հեղինակը այդ ամենից հետո նկատում է, որ իր առջև կանգնած է բոլորին հասնող մի նոր մարդ։ Եվ Ռուբենը արդեն ուրիշ էր։

## Կերպարներ

* Սիմու Ռուբեն

## Տես նաև

* Էշի բժիշկը
* Պրաստոյ Պետրուսը
* Բաղդասար նախագահը
* Բախտավոր Աղավելը
* Վերջին եզնարածը

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Հայերեն ձայնային գրքեր (աուդիոգրքեր) համացանցում։ Սերո Խանզադյան
* Նա, ով հասկացավ քարերի լեզուն. Սերո Խանզադյան-100

Կատեգորիա:Սերո Խանզադյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1983 գրքեր