Հունաստանի ֆինանսական աուդիտ (2004)

**2004 թվականի Հունաստանի ֆինանսական աուդիտ** Հունաստանի պետական ֆինանսների իրական չափերի վերաբերյալ 2004 թվականի հետաքննությունը։ Այն ուսումնասիրել է կառավարության եկամուտները, ծախսերը և Հունաստանի կառավարության փոխառության մակարդակը։

## Նախապատմություն
Եվրոպական Միության շրջանակներում Եվրագոտի մտնելը կախված է դիմորդ երկրի կողմից որոշակի տնտեսական չափանիշների բավարարումից։ Գնահատվում են այնպիսի չափանիշներ, ինչպիսիք են բյուջեի դեֆիցիտը և պետական պարտքի մակարդակը, ինչպես նաև գնաճի իրավիճակը և Եվրամիության անդամ պետության ազգային արժույթի փոխարժեքի կայունությունը։ Պահանջները ներառում են բյուջեի դեֆիցիտը համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) 3%-ից ցածր և պարտքը ՀՆԱ-ի 60%-ից ցածր, կամ եթե գերազանցում է, ապա նվազում։

Մինչև 1994 թվականը Հունաստանը գրանցել է շատ բարձր դեֆիցիտ, որոշ տարիների ընթացքում՝ ՀՆԱ-ի 10%-ից բարձր։ Իննսունականների վերջին, Հունաստանի կառավարության կողմից Եվրոպական Միությանը ներկայացված տվյալների համաձայն, Հունաստանի բարձր բյուջետային դեֆիցիտը զգալիորեն նվազել է։ 2000 թվականին, 1999 թվականին ՀՆԱ-ի 3%-ից ցածր դեֆիցիտի պատճառով, Հունաստանն ընդունվել է որպես Եվրոպական արժութային միության 12-րդ անդամ։

## Եվրոստատի հրաժարվը Հունաստանի տվյալների վավերացումից
2002 թվականի մարտին Եվրոստատը հրաժարվել է վավերացնել Հունաստանի կառավարության կողմից փոխանցված տվյալները։ Ի պատասխան՝ Հունաստանի Ազգային վիճակագրական ծառայությունը (ՀԱՎԾ) վերանայել է պարտքի մակարդակը մի քանի տոկոսային կետով։ 2002 թվականի սեպտեմբերին Եվրոստատը կրկին հրաժարվել է վավերացնել տվյալները։ Պարտքը կրկին վերանայվեց դեպի վեր, և կառավարության հաշվեկշիռը, որը Հունաստանի կառավարությունը ներկայացրել էր որպես ավելցուկ, դարձել է դեֆիցիտ։

2004 թվականի մարտին Եվրոստատը կրկի

Մարտի 7-ի ընտրություններից հետո նոր կառավարությունը հայտարարել է, որ սկսելու է կառավարության հաշիվների օբյեկտիվ ֆինանսական աուդիտ։ Այդ ժամանակվա գլխավոր ընդդիմության՝ Համահունական սոցիալիստական շարժման (PASOK) ներկայացուցիչ Գեորգիոս Պապանդրեուն և մյուս երկու փոքր կուսակցությունները սկզբում համաձայն էին աուդիտի անհրաժեշտության հետ։ Համաձայնագիրը շատ կարճ տևեց, և արտաքին աուդիտորական ընկերություններին և կենտրոնական բանկին նման աուդիտ անցկացնելու խնդրանք չներկայացվեց։ Ն հրաժարվել է վավերացնել հունական թվերը։ Դա տեղի է ունեցել Հունաստանի ընտրություններից կարճ ժամանակ առաջ, և Նոր Դեմոկրատիայի նոր կառավարությունը պաշտոնակալեց։

## Կառավարության նոր աուդիտ
Դրա փոխարեն, կառավարությունը 1997-2003 թվականների ուսումնասիրության ընթացքում ներկայացրել է նոր գնահատականներ, և արդյունքում ստացված տվյալները տրամադրվել են Եվրոստատին, որը հետագայում հրապարակել է զեկույց։ 1999 թվականի բյուջեի դեֆիցիտի ՀՆԱ-ի 3%-ից ցածր լինելու պահանջը Եվրագոտի մուտք գործելու հիմնական չափանիշներից մեկն էր։ Եվրոստատի (AMECO) տվյալներով՝ դրա վերանայումը մինչև 3.07% հանգեցրել է Հունաստանի անդամակցության վերաբերյալ վեճի։

2005 թվականի Հունաստանի վերաբերյալ OECD զեկույցում (էջ 47) հստակ նշված էր, որ «նոր հաշվապահական կանոնների ազդեցությունը 1997-1999 թվականների հարկաբյուջետային ցուցանիշների վրա տատանվել է ՀՆԱ-ի 0.7-ից մինչև 1 տոկոսային կետ։ Մեթոդաբանության այս հետադարձ փոփոխությունը պատասխանատու է եղել վերանայված դեֆիցիտի 3%-ից բարձրացման համար 1999 թվականին՝ Եվրամիություն անդամակցության որակավորման տարում»։ Վերոնշյալը Հունաստանի ֆինանսների նախարարին դրդել է պարզաբանել, որ 1999 թվականի բյուջեի դեֆիցիտը սահմանված 3% սահմանաչափից ցածր էր, երբ այն հաշվարկվել էր Հունաստանի կողմից դիմումի ներկայացման պահին գործող ESA79 մեթոդաբանությամբ։ Քանի որ մնացած չափանիշները նույնպես բավարարվել էին, այն պատշաճ կերպով ընդունվել է Եվրագոտի։ ESA79-ը նաև մեթոդաբանությունն էր, որն օգտագործվում էր Եվրագոտու մյուս բոլոր անդամների դեֆիցիտը հաշվարկելու համար՝ նրանց դիմումների ներկայացման պահին։

Ռազմական ծախսերի հաշվառման սկզբնական պրակտիկան հետագայում վերականգնվել է՝ համաձայն Եվրոստատի առաջարկությունների, տեսականորեն նույնիսկ ESA95-ով հաշվարկված Հունաստանի 1999 թվականի բյուջեի դեֆիցիտը իջեցնելով 3%-ից ցածր (Եվրոստատի 1999 թվականի պաշտոնական հաշվարկը դեռևս սպասվում է):

Մամուլի հաղորդագրություններում հաճախ թույլ տրված սխալներից մեկը Հունաստանի եվրոգոտու անդամակցության վերաբերյալ քննարկման շփոթումն է Հունաստանի և եվրոգոտու այլ երկրների կողմից ամերիկյան բանկերի հետ կնքված ածանցյալ գործիքների գործարքների օգտագործման վերաբերյալ վեճի հետ՝ իրենց հայտարարագրված բյուջետային դեֆիցիտը թաքցնելու համար։ Goldman Sachs-ի հետ կնքված արժույթի փոխանակման գործարքը թույլ տվեց Հունաստանին «թաքցնել» 2.8 միլիարդ եվրոյի պարտք, սակայն դա ազդեց 2001 թվականից հետո (երբ Հունաստանն արդեն ընդունվել էր եվրոգոտի) դեֆիցիտի արժեքի վրա և կապված չէ Հունաստանի եվրոգոտի մուտք գործելու հետ։

### Հետևանքներ
Աուդիտի հետևանքների վերաբերյալ մի շարք փաստարկներ են ներկայացվել։ Որոշ մեկնաբաններ խոսեցին տվյալների կեղծման մասին։ Մյուսները բոլորովին այլ տեսակետ ունեին։ Դեֆիցիտի հաշվետվություններում «անկանոնություններ» (կեղծիք բառը երբեք պաշտոնապես չի օգտագործվել) բացահայտվել են նաև Եվրագոտու այլ անդամների, մասնավորապես՝ Իտալիայի և Պորտուգալիայի համար՝ նշանակալի փոփոխություններով։ Բացի այդ, վեճեր կային շատ պետությունների կողմից Եվրագիո մտնելու համար դեֆիցիտի չափանիշը բավարարելու համար կիրառվող զանգվածային «ստեղծագործական հաշվապահության» վերաբերյալ։

Նույնիսկ այդքան շատ պետությունների կողմից միանվագ միջոցառումների կիրառումը քննադատության է ենթարկվել, քանի որ մի քանի դեպքերում նրանց դեֆիցիտը հաշվետու տարվանից անմիջապես հետո կրկին աճել է ավելի քան 3%-ով, սակայն ավելի խոշոր տնտեսությունները, ինչպիսիք են Գերմանիան և Ֆրանսիան, տարիներ շարունակ, կարծես թե խախտում են կանոնները։ Վերջինը, բայց ոչ պակաս կարևորը, հաշվապահական մեթոդի փոփոխությունները հաճախ լրջորեն ազդում էին դեֆիցիտի թվերի վրա (Իսպանիան և Պորտուգալիան, ինչպես Հունաստանը, մուտքի համար նախատեսված իրենց հենակետային տարում աննշանորեն գերազանցել էին 3%-ը),, երբ նրանց դեֆիցիտը վերանայվել է ESA95-ի համաձայն): Պնդվում էր, որ «Նոր ժողովրդավարություն» կուսակցությունը պարզապես սխալ էր հաշվարկել իր գործողությունների հետևանքները, ինչն առաջացրել է Եվրոստատի կողմից ուժեղ արձագանք՝ ավելի ուժեղ, քան մյուս խախտողներինը։

## Հանրային ֆինանսների հետևանքներ
Ֆինանսական աուդիտի արդյունքում Հունաստանը իջել է վարկային վարկանիշի ցանկից և իր վարկերի համար ավելի շատ տոկոսներ վճարեց՝ համեմատած ԵՄ մյուս երկրների հետ։ ԵՄ հանձնաժողովը զգուշացրել է Հունաստանին ապագա խնդիրների մասին, եթե Հունաստանը, այժմ՝ նոր տվյալներով, չհամապատասխանի Եվրագոտու պահանջներին։

## Ներքաղաքական հետևանքներ
«Նոր ժողովրդավարության» կառավարությունը մեղադրել է ՊԱՍՈԿ-ին և այդ ժամանակ ՊԱՍՈԿ-ի վարչապետ և նախագահ Կոստաս Սիմիտիսին Հունաստանի մակրոտնտեսական վիճակագրությունը կեղծելու մեջ, որի հիման վրա եվրոպական ինստիտուտները ընդունել են Հունաստանի անդամակցությունը եվրագոտու։ Բոլոր ընդդիմադիր կուսակցությունները մեղադրել են «Նոր ժողովրդավարության» կառավարությանը կեղծ աուդիտ անցկացնելու մեջ։

ՊԱՍՈԿ-ը հայտարարել է, որ երբեք որևէ տվյալ չի կեղծել, և որ «Նոր ժողովրդավարության» կառավարությունը պարզապես փոխել է տարիների ընթացքում ծախսերի (հիմնականում ռազմական ծախսերի) հաշվառման եղանակը և որոշ այլ հաշվապահական մեթոդներ, և այն եղանակը, որով ՊԱՍՈԿ-ը նախկինում դա անում էր, հայտնի էր Եվրոստատին, որը երբեք դեմ չի եղել դրան։

Կոստաս Սիմիտիսը *[[Financial Times|Financial Times-]]* ում գրել է, որ Հունաստանի կողմից դեֆիցիտի վերանայումը վնասել է ԵՄ-ին. «Հանձնաժողովը պետք է մշակի աուդիտի համակարգ, որը նույնը կլինի ԵՄ բոլոր երկրների համար և կապահովի օբյեկտիվություն և անաչառություն՝ միաժամանակ բացառելով ներքին քաղաքական միջամտությունը»: Մի քանի օր անց նույն թերթը հրապարակել է Եվրոստատի գլխավոր տնօրենի խմբագրին ուղղված նամակը որում ընդունվում էր կառավարության հաշիվների մոնիթորինգի և վերանայման անհրաժեշտությունը՝ անկախ քաղաքական ցիկլերից, ուրվագծվում էին կատարված փոփոխությունները, սակայն վիճարկվում էր Հունաստանի հաշիվների վերանայումների պատկերումը։

2006 թվականի մարտին Եվրոստատը փոփոխություններ է կատարել պաշտպանական ծախսերի հաշվարկման համակարգում, որոնք, կարծես, օրինականացնում էին ՊԱՍՈԿ-ի նախորդ Կոստաս Սիմիտիսի կառավարության որոշ գործելակերպեր։ Սա առաջացրեց 2004 թվականի ֆինանսական աուդիտի և «Նոր ժողովրդավարություն» կառավարության քննադատությունը ՊԱՍՈԿ-ի և մամուլի որոշ ներկայացուցիչների կողմից։ «Նոր ժողովրդավարությունը» պատասխանեց, որ 2006 թվականի փոփոխություններով ընդգրկված պաշտպանական ծախսերը կազմում են շատ ավելի էական ծախսերի միայն մի փոքր մասը, որոնք խարդախորեն թաքցվել էին նախորդ ՊԱՍՈԿ կառավարության կողմից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2004 Հունաստանում
Կատեգորիա:Հունաստանի տնտեսական պատմություն
Կատեգորիա:Հունաստանի քաղաքականություն