Էնոլա Հոլմսի առեղծվածները

**Էնոլա Հոլմսի Առեղծվածները** (անգլ․՝ *The Enola Holmes Mysteries*), ամերիկացի հեղինակ Նենսի Սփրինգերի մանկապատանեկան գեղարվեստական դետեկտիվ նովելների շարք։ Գլխավոր հերոսը տասնչորսամյա Էնոլա Հոլմսն է, արդեն հայտնի Շերլոկ Հոլմսի կրտսեր քույրը։ Ներկայումս շարքի գրքերը վեցն են, բոլորն էլ գրված Սփրինգերի կողմից 2006-2010 ընթացքում։ Երբ իրենց մայրն անհետանում է, Էնոլայի եղբայրները՝ Շերլոկն ու Մայքրոֆթ Հոլմսը, որոշում են նրան ուղարկել օրիորդաց դպրոց՝ իր կամքին հակառակ։ Փոխարենը, իր մոր օժանդակ միջոցներով և մոր հետ հաղորդակցվելու համար նախատեսված գաղտնագրերով, Էնոլան հաջողացնում է փախնել Լոնդոն, որտեղ նա զբաղվում է անձնական դետեկտիվ կարիերիայով՝ մասնագիտանալով անհետացած մարդկանց հայտնագործմամբ։ Բացի այս, Էնոլան ստիպված էր թաքնվել իր եղբայրներից, ովքեր մտադիր էին գտնել իրեն ու ստիպել նրան կատարել իրենց ակնկալիքները։

Այս պաստիշային շարքում կերպարները և դեպքի վայրերը վերցված են հանրահայտ շերկոլհոլմսյան պատմվածաշարից, բայց Էնոլայի կերպարը Սպրինգերի գաղափարն է ու յուրահատուկ է այս շարքում։ Առաջին գիրքը՝ «Անհետացած Մարքիզի գործը» և հինգերորդը՝ «Ծպտյալ Կրինոլինի գործը» արժանացել են Էդգար մրցանակին՝ որպես լավագույն պատանեկան միստիկ վեպ 2007-ին և 2010-ին։

2020-ին գրական շարքի հիման վրա նկարահանվեց ֆիլմ,գլխավոր դերում Միլլի Բոբբի Բրաունն էր, իսկ Շերլոկ Հոլմսի դերը ստանձնել էր Հենրի Քավիլնը։

## Զարգացում
Նախքան «Էնոլա Հոլմսի Առեղծվածները» գրելը Նենսի Սփրինգերը արդեն հրատարակել էր գրքեր, որոնք վերաիմաստավորում էին Մորդրեդն  ու Ռոբին Հուդը։

Սփրինգերը Էնոլա Հոլմսի գաղափարը մշակեց իր խմբագիր Մայքլ Գրինի հետ։ Գրինը սկզբում նրան խնդրեց բացահայտել «ամենախորքային ու խավար Լոնդոնը Ջեք Պատռողի ժամանակներում»։ Որոշ հետազոտություններից հետո Սփրինգերը հասկացավ, որ Շերլոկ Հոլմսը  նույն ժամանակներում էր, ինչ Ջեք Պատռողը։

Շարքը գրելու համար Սփրինգերը ուսումնասիրեց Վիկտորեական ժամանակների Անգլիան և՛ պատմական ուսումնասիրություններում, և՛ գունազարդման գրքերում, որն, ըստ իրեն, օգնում էր գրելիս «պատկերացնել մանրուքները»։ Նա օգտվեց Վիլյամ Բարինգ Գուլդի «Ծանոթագրություն Շերլոկ Հոլմսի» գրքից։ Սփրինգերը շատ դժվարություններ չունեցավ այդ ժամանակների լեզուն օգտագործելիս, քանզի նա լավ ծանոթ էր Վիկտորյական դարաշրջանի գրականությանը։

Էնոլայի կերպարը ստեղծելիս Սփրինգերը որոշեց նրան դարձնել Հոլմսի քույրը, քանի որ նա չէր կարծում, որ Հոլմսի համար համապատասխան էր նրա հայրը լինելը։ Տարիքային անհամապատասխանությունն Էնոլայի ու Շերլոկի միջև բացատրվում է Էնոլայի «սխալմամբ ծնված երեխա» լինելով։ Գլխավոր հերոսի անվան համար հեղինակը ուսումնասիրել է դարաշրջանի ռոմանտիկ անուններն ու ի վերջո կանգ առել մի քաղաքի անվան վրա, որտեղ ինքը մի ժամանակ ապրել էր։

Սփրինգերն ասել է, որ Էնոլան մասամբ վերցված էր իր սեփական կյանքից։ Ինքը նույնպես շատ ավելի երիտասարդ է իր երկու ավագ եղբայրներից, ովքեր գնացել են քոլեջ, նախքան իր սեռական հասունացումը։ Սփրինգերը նույնպես ուներ նկարչուհի մայր, ով ջրաներկով ծաղիկներ նկարելու տաղանդ ուներ։ Քաղցկեղի, դաշտանադադարի և վաղ դեմենցիայի պատճառով Սփրինգերի մայրն ավելի քիչ ժամանակ անցկացրեց աղջկա հետ, վերջինիս տասնչորսը լրանալուց հետո։ Հետագայում Սփրինգերն Էնոլայի պես «վտիտ, ոսկրոտ, հիմարոտ, ծառ-մագլցող թոմբոյ էր, ում մազերը լվանալու կարիք ունեին»։

Ֆիլմում Էնոլան բացատրում է, որ իր անունը հակառակ կարդացվում է «միայնակ» ( անգլ․՝ alone), որը նկարագրում էր իր միայնակ բնույթը։

## Շարքը
Էնոլայի տասնչորսամյակի տարեդարձին իր մայրն անհետանում է և Շերլոկն ու Մայքրոֆթը՝ Էնոլայի եղբայրները, եզրակացնում են, որ իրենց մայրը ինքնակամ է հեռացել։ Էնոլան ոչնչացված էր, բայց ի վերջո բացահայտում է մոր գրած գաղտնագրերը, որոնք օգնում են իրեն հասկանալ, որ մայրը մեկնել է ապրելու գնչուների հետ, որպեսզի փախնի Վիկտորյան հասարակությունից։ Երբ Մայքրոֆթը պնդում է, որ Էնոլան հաճախի օրիորդաց դպրոց՝ պատշաճ լեդի դառնալու համար, Էնոլան փոխարենը փախնում է Լոնդոն։ Շարքի գործողությունների ընթացքում Էնոլան լուծում է մի շարք անհետացած մարդկանց գործեր՝ ներառյալ Դոկտոր Վաթսոնի ազատումը՝ խուսափելով եղբոր՝ իրեն բռնելու փորձերից։

### Անհետացած Մարքիզի գործը (2007)
Երբ Էնոլայի մայրն անհետանում է, Էնոլան այցելում է իր ավագ եղբայրներին՝ Շերլոկին ու Մայքրոֆթին, ովքեր նրան վանում են, որպես անկարևոր անձի։ Իրեն օրիորդաց դպրոց ուղարկելու եղբայրների ծրագրից ու սեղմիրան կրելուց վախեցած՝ Էնոլան փախնում է։ Այրու հանդերձանքներ հագած՝նա պատահմամբ հանդիպում է տեսուչ Լեսթրեյդին, ով Շերլոկի հետ աշխատում էր երիտասարդ վիկոնտ, լորդ Թյուքսբերիի անհետացման գործով։ Գրեթե գցելով իր արտահագուստը՝նա գտնում է մի գաղտնի թաքնվելու վայր, որը, ինչպես երևում էր, երիտասարդ վիկոնտի թաքստոցն էր։ Եզրակացնելով, որ վիկոնտը փախել է՝ նա որոշում է փնտրել նրան։

Ժամանելով Լոնդոն՝ էնոլան հայտնաբերում է, որ քաղաքն իր երևակայության կախարդական վայրը չէ։ Նույն մարդիկ, ովքեր առևանգել էին վիկոնտին, առևանգում են նաև Էնոլային։ Վիկոնտի հետ փախնելուց հետո նա կաշառում է մի կնոջ, որպեսզի վերջինս իրենց համար հագուստ գնի։ Թաքնվելով ոստիկանական բաժանմունքում՝ հենց Շերլոկի քթի տակ, Էնոլան փախչում է՝ նստարանին թողնելով միայն կասկածյալի ուրվագիծը։

Նա անձնական սյունակի միջոցով ծածկագրված հաղորդագրություն է ուղարկում  մորը, ով պատասխանում է, որ ինքը գնացել է գնչուների հետ բնակվելու։ Վերջաբանից պարզվում է, որ Էնոլան հանդես է եկել որպես երկու անձնավորություն։ Աղքատների համար նա համր «Քույր» է, իսկ հարուստների համար՝ Այվի՝ մասնավոր քննիչի քարտուղարը։

### Ձախլիկ լեդիի գործը (2007)
Էնոլան փորձում է գտնել լեդի Սեսիլի Ալիսթերին, ով անհետացել էր իր ննջարանից․․․

### Արտառոց ծաղկեփնջերի գործը (2008)
Շերլոկի ուղեկից-ընկերը՝ Դոկտոր Վաթսոնը, անհետացել է։ Էնոլան Վաթսոնի համար  նախատեսված մի փունջ ծաղիկ է գտնում։ Օգտվելով ծաղիկների լեզվից՝ նա սպառնալիք է հայտնաբերում և ձեռնամուխ է լինում կորած բժշկին և նրա առևանգչին գտնելու գործին։Նա Վաթսոնին գտնում է խելագարների ապաստանում։ Երկու ոստիկանի ասել էին, որ նա խելագար  է, և Վաթսոնը լինելու մասին նրա պնդումները միայն խորացնում էին նրանց հավատը։

### Յուրահատուկ վարդագույն հովհարի գործը (2008)
Իր հայտնի եղբայր Շերլոկի օգնությամբ՝ Էնոլան աջակցում է հին ծանոթ լեդի Սեսլիին։

### Ծպտյալ Կրինոլինի գործը (2009)
Էնոլան վերադառնում է իր կացարան՝ պարզելու, որ ինչ-որ մեկը առևանգել է իր տանտիրուհուն՝ տիկին Թափըրին։ Տակնուվրա արված կացարանն ուսումնասիրելուց հետո նա պարզում է, որ առևանգողները փնտրում էին մի հաղորդագրություն, որը պահված էր տիկին Թափըրի կրինոլին շրջազգեստի մեջ։ Էնոլան շրջազգեստը գտնում է Ֆլորենս Նայթինգեյլի մոտ, ով հանդիպել էր տիկին Թափըրին Ղրիմի պատերազմի ժամանակ։ Նայթինգեյլին մի քանի անգամ այցելելուց հետո Էնոլան բացահայտում է, որ նա պատերազմի ժամանակ լրտես է եղել։Սա էր պատճառը, որ նա խնդրել էր տիկին Թափըրին իր կրինոլինի մեջ կրել մի գրառում ու գաղտնի տանել Անգլիա, բայց չէր իմացել, որ պատերազմից այրիացած կինը խուլ էր և չէր հասկացել իրեն։Էնոլան նաև հասկանում է, որ Նայթինգեյլը ձևացնում է իր հաշմանդամ լինելը՝ ունևոր կանանցից ակնկալվող հասարակական գործառույթներին մասնակցելուց խուսափելու համար։ Նա գիտակցում է, որ այդ գործառույթները ժամանակ կխլեն կարիքավորների համար բարեփոխումներ իրականացնելու առթիվ նամակներ գրելուց։ Նայթենգեյլի մոտ իր այցերի ժամանակ Էնոլան կասկածում է, որ ինչ-որ մեկն իրեն հետևում է։ Քանի որ այդ անձը կարող էր առնչություն ունենալ գործի հետ և վտանգ էր ներկայացնում տիկին Թափըրին և իր սեփական անվտանգությանը, նա տեղափոխվում է Պրոֆեսիոնալ կանանց ակումբ։

Գործը լուծելուց հետո նա տիկին Թափըրի հետ տուն է վերադառնում։ Էնոլան հավաքում է իր իրերը և պատրաստվում մեկնելու,սա տեսնելով՝ տիկին Թափըրն անում է նույնն, ինչ Էնոլան։ Տիկին Թափըրը վերջում գնում է Էնոլայի հետ։ Էնոլան փախնում է՝ տեսնելով, թե ինչպես է Շերլոկը մոտենում։ Շերլոկը զրուցում է Նայթինգեյլի հետ, և վերջինս բացատրում  է իր եղբայրներից Էնոլայի փախուստի պատճառը՝ նկարագրելով գիշերօթիկ դպրոցների և սեղմիրանների սարսափները։

### Գնչուի ցտեսության գործը (2010)
Վերջապես, Էնոլայի վեցերորդ գործում, Շերլոկը եզրակացնում է, որ Էնոլան հասունացել է ու դարձել շնորհալի երիտասարդ կին և օգնում է իր քրոջը ոչ միայն որոշել իր կարիերան, այլ նաև ի վերջո համոզել իրենց ավագ եղբորը՝ Մայքրոֆթին Էնոլայի հմտության հարցում։

Վերջում Շերլոկը,Էնոլան և Մայքրոֆթը հաշտվում են՝ շնորհիվ իրենց մոր վերջին կոդավորված հաղորդագրության, մի Սպարտայական սքիթել՝ վերծանում օգտագործելով  հեծանվի ղեկանիվներ։ Այս լուծումով, Մայքրոֆթը, բավականին տպավորված Էնոլայի բարդ գործերի կարգավորումներից և բավարարված Պրոֆեսիոնալ կանանց ակումբում նրա ներկայությամբ, նվիրում է Էնոլային իր ազատությունն ու համաձայնում է աջակցել նրա կրթությանը։ Էնոլան, իր հերթին, ներում է Մայքրոֆթին,ընդունում նրա առաջարրկը՝ հայտարարելով, որ ինքը հավանաբար կշարունակի իր կարիերան որպես մասնավոր հետախույզ։Իր Հերթին Շերլոկը ընդունում է Էնոլային որպես իր մասնագիտության կոլեգա և նշում, որ ինքն անհամբեր սպասում է քրոջ հետագա նվաճումներին։

## Վերլուծություն
«Էնոլա Հոլմսի Առեղծվածները» դասակարգվել է որպես երիտասարդների համար նորվիկտորյական գրականության օրինակ մասամբ հեղինակի կողմից վիկտորյական կնոջ հագուստը  որպես գլխավոր հերոսի կանացի հզորացումը ցույց տալու մեթոդ օգտագործելու պատճառով։ Ըստ Էմի Մոնթզի, Նենսի Սփրինգերը վերաշարադրում է «նորաձևության սոցիալական և անձնական ակնալիքները»։ Մոնթզիի համար սեղմիրանը ամենակարևոր մասնիկներից է Վիկտորեական դարաշրջանի պատմությունների համար,քանզի այն և՛ հանրային է, և՛ մասնավոր, տղամարդկային և կանացի, ուտիլիտարիստական և զարդային, կարևոր և անարգված։ Էնոլա Հոլմսի շարքում սեղմիրանը մաս է  պաշտպանության [...] քողարկման [...]  ներքին տարածքի և այն կարևորվում է շատ գրքերում։

Լիբրա Բրեյի եռապատման և Սփրնգերի «Էնոլա Հոլմսի Առեղծվածները» գրքի մասին զեկույցում Սոնյա Ֆրիթզը նույնպես այս շարքը բնորոշում է որպես նեովիկտորյական շարժման մաս և խոսում է այն մասին, թե ինչպես են այս պատմություններում բացահայտվում աղջկական ուժի(անգլ․՝girl power) գաղափարը; Ֆրիթզի համար Սփրինգերի գրքի հերոսները համապատասխանում են հասարակության սոցիալական նորմերին, բայց այս պատկառելիության ու համապատասխանության խափուսիկ շերտի տակ միանգամայն այլ կյանք է՝ համարձակությամբ, ինքնավարությամբ ու գործունեությամբ լի։ Ըստ Ֆրիթզի, Էնոլան ընթերցողին ներկայացված է եղել  որպես ոչ պայմանական անկախություն ունեցող կերպար հենց պատմության սկզբից՝ հագնված իր եղբոր հին հագուստներով,նշելով որպես թոմբոյ։ Նա նաև նշում է՝ երբ Էնոլան առերեսվեց օրիորդաց դպրոց ուղարկվելու հեռակնարի հետ, նա ընտրեց փախնելը, որը բնորոշում է նրան որպես կանացի իդեալներից մեկի օրինակ, որը կարելի է գտնել աղջկական ուժի մեջ ։

Էնոլայի կողմից օգտագործված բազմաթիվ քողարկումները շարքի ընթացքում, հատկապես սեղմիրանը որպես իր գումարը հավաքելու տեղ կամ որպես զրահ օգտագործելու միջոցը ցույց է տալիս կերպարի ըմբռնումը կանացիության մասին որպես «ավելի շուտ կատարողական,քան էական»։

Ֆիրթզի կարծիքով կանացի նորաձևության այսկերպ խեղումը որպես քողարկում կամ որպես գաղտնի հաղորդակցություն մատուցում  է «միաժամանակ Վիկտորյական ժամանակաշրջանի ներկայացումը և ժամանակակից աղջկական ուժի մոդելը»։

## Արձագանք
Առաջին գիրքը՝ «Անհետացած Մարքիզի գործը» և հինգերորդը՝ «Ծպտյալ Կրինոլինի գործը» արժանացել են Էդգար մրցանակին՝ որպես լավագույն պատանեկան միստիկ վեպ 2007-ին և 2010-ին։ Քարեն Մաքփերսոնը Փիթսբուրգ փոստ-թերթում Էնոլային անվանել է «շատ դուրեկան հերոսուհի»։  Առաջին գրքի գրախոսության մեջ Էնոլային անվանում են «պայծառ և իրեն սիրել տվող կերպար», գրախոսությունը նաև բարձր է գնահատել վեպն ու դրա մեջ վիկտորյական մշակույթի ինտեգրվածությունը՝ անվանելով այն «արագ զարգացող և սպասումներ առաջացնող»։ Մանկական գրականության Քարթիջ Քոլիջ կենտրոնը երկրորդ գիրքը բնորոշել է որպես «լուրջ պատմական առեղծված գոհացնող և ապշեցնող սկզբով՝ չնայած մի քիչ ձանձրալի սկզբին»։

## Վերամշակում
### Ֆիլմ
Հիմնական նյութ՝ Էնոլա Հոլմս (ֆիլմ)

2018 թվականի հունվարի 9-ին հայտարարվեց, որ Միլլի Բոբբի Բրաունը  լինելու է Էնոլա Հոլմսի գրքերի հիման վրա նկարահանվող ֆիլմի պրոդյուսերն ու գլխավոր դերակատարը։ Նույն տարվա փետրվարին մեդիայում հաղորդվեց, որ ֆիլմի ռեժիսորը կլինի Հարի Բրեդբիըրը, իսկ սցենարի հեղինակը՝ Ջեք Թորնը։ Հելենա Բոնեմ Քարթերը ստանձնելու էր Էնոլա Հոլմսի մոր դերը, Հենրի Քավիլը՝ Շերլոկ Հոլմսի։ 2020-ի ապրիլի 21-ին Նեթֆլիքսը ստանձնում է ֆիլմի ցուցադրման իրավունքը, քանի որ COVID-19-ի պատճառով արգելված էին կինոթատրոնային ցուցադրումները։ Ֆիլմը թողարկվել է 2020 թվականի սեպտեմբերի 23-ին։

## Դատավարություն
2020-ի հունիսի 23-ին Արթուր Կոնան Դոյլի կալվածքը Նյու Մեքսիկոյում դատական գործընթաց սկսեց Նենսի Սփրիգերի, *Legendary Pictures*-ի, *PCMA* ընկերության և  Նեթֆլիքսի դեմ`առաջ քաշելով ինչպես հեղինակային իրավունքի, այնպես էլ ապրանքանշի խախտում: Սա վերաբերում է սըր Արթուր Կոնան Դոյլի գրած վերջին տասը պատմություններին, որոնք դեռ  չէին ներկայացվել հանրությանը, չնայած փաստաթղթերը ներկայացնելու պահին չորսն իրականում հրապարակվել էին։ Դատական գործը հիմնականում վկայակոչում էր, որ Հոլմսն ավելի էմոցիոնալ էր դարձել վերջին տասը գործերում՝ ներկայացնելով Շերլոկի ավելի «մարդկային» կողմը, մի բան, որը ներկայացված չէր բնօրինակ գործերում նախքան «Վերջին Խնդիրը» գործում կերպարի վերակենդանացմանը։ Հայցադիմումի համաձայն, «Էնոլա Հոլմսի Առեղծվածները» և դրա վերամշակումները խախտում են Հոլմսի ապրանքանիշը և հեղինակային իրավունքը, քանի որ պատմությունները դեռ գտնվում են հեղինակային իրավունքի և հանրային տիրույթի միջև անցման շրջանում։

Հայցը չեղարկվեց 2020-ի դեկտեմբերի 18-ին։

## Տես նաև
* Էնոլա Հոլմս (ֆիլմ)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* https://www.overdrive.com/series/enola-holmes-mystery   *Էնոլա Հոլմսի Առեղծվածները շարքի անգլերեն տարբերակ*
* Բասկերվիլների շունը
* Շերլոկ Հոլմս։ Ստվերների խաղ