Դոկտրին

**Դոկտրին** կամ **դոկտրինա** (լատ. doctrina՝ ուսմունք, սովորեցում, docere՝ սովորեցնել), մի շարք սկզբունքների, համոզմունների, ուսմունքների կամ տեսական համակարգերի ամբողջություն է, որը ընդունված է որևէ կազմակերպության, համայնքի կամ խմբի կողմից և ծառայում է այդ խմբի հավատալիքների, քաղաքականության կամ գաղափարախոսության ձևավորմանը և ուղղորդմանը։

Տերմինը լայնորեն կիրառվում է ակադեմիական, կրոնական, քաղաքական, իրավական և գաղափարական, ինչպես նաև փիլիսոփայական միջավայրերում՝ իբրև հիմնարար սկզբունքների համակարգ, որն ուղղորդում է մտածողության և գործելակերպի որոշակի ընթացք։

## Ստուգաբանություն

«Դոկտրինա» բառը ծագում է լատիներեն doctrina բառի գրադարձությունից, որը նշանակում է ուսուցում, գիտելիք, դաստիարակություն, իսկ վերջինս wiederum (գերմ.՝ այժմ՝ իր հերթին, նորից վերադարձով) գալիս է բայի docēre ձևից, որը նշանակում է «սովորեցնել»։ Այդ արմատից են առաջացել նաև այլ մտերմիկ լատինական ձևեր, ինչպիսիք են doctor (սովորեցնող, այսինքն՝ դասախոս կամ  գիտնական), ինչպես նաև անգլերեն doctrine, doctor, doctrinal և այլն։

Doctrina բառը դասական լատիներենում գործածվել է և՛ ուսման բովանդակության, և՛ ուսուցման գործողության իմաստով։ Այդ կերպ այն ձեռք է բերել ոչ միայն իմացաբանական (գիտելիք), այլև համակարգային իմաստ՝ որպես հավաքական ուսմունք կամ գաղափարական սկզբունքների ամբողջություն։ Հետագայում, միջնադարյան և նորագոյացյալ եվրոպական լեզուներում՝ մասնավորապես անգլերենում (doctrine), ֆրանսերենում (doctrine), գերմաներենում (Doktrin) և այլ լեզուներում, այդ բառը սկսել է գործածվել հատկապես կրոնական, քաղաքական, ռազմական և իրավաբանական կոնտեքստներում՝ որպես պաշտոնապես ձևակերպված ու ընդունված գաղափարների կամ ուսմունքների համախումբ։

Բառի հայերեն տարբերակը՝ դոկտրինա, գրական և գիտական լեզվամտածողության մեջ ամրապնդվել է հատկապես XIX–XX դարերից, երբ սկսեցին ավելի լայն գործածվել գիտական տերմինները՝ հաճախ եվրոպական լեզուներից փոխառությամբ։

Այսպիսով «դոկտրինա» բառը պատմականորեն արմատավորված է ուսուցման և գաղափարական կառուցվածքի մասին պատկերացումներում, կրելով սկզբում դիդակտիկ-իմացաբանական, ապա նաև տեսական-գաղափարական իմաստներ՝ անցնելով լատիներենից ժամանակակից լեզուներ և մտնելով ակադեմիական, կրոնական և քաղաքական բառապաշար։

## Սահմանումներ

**Oxford English Dictionary** – «Հավատալիքների կամ սկզբունքների համակարգ, որը սովորեցվում է և ընդունվում որոշակի խմբի՝ օրինակ՝ եկեղեցու կամ քաղաքական կուսակցության կողմից»։

**Merriam-Webster Dictionary** – «Սկզբունք կամ դիրքորոշում, կամ սկզբունքների ամբողջություն՝ որևէ համակարգում՝ գիտական, կրոնական կամ քաղաքական»։

**Cambridge Dictionary** – «Հավատալիքների կամ սկզբունքների ամբողջություն, հատկապես քաղաքական կամ կրոնական բնույթի, որոնք ընդունված են որոշակի խմբի կողմից»։

**Encyclopaedia Britannica** – «Քաղաքական, կրոնական կամ այլ գաղափարական սկզբունքների համակարգ, որը ծառայում է որպես ուղղորդող գաղափարախոսություն»։

## Դոգմա և դոկտրինա

Այս երկու հասկացությունները հաճախ շփոթվում են, սակայն ունեն զգալի տարբերություններ՝ հատկապես կրոնական ոլորտում։

* **[[Դոգմա]]** (հուն․ δόγμα)՝ անփոփոխ, պարտադիր ընդունելի ճշմարտություն, որը չի կարող քննարկվել կամ վերանայվել։ Այն համարվում է վերին հեղինակությամբ հաստատված և հակափաստարկման ենթակա չէ՝ լինելով հավատքի հիմք։
Օրինակ: Կաթոլիկ եկեղեցու կողմից ընդունված Մարիամի անարատ հղիացման կամ քավարանի գոյության մասին դոգման։

* **Դոկտրինա**՝ ենթակա է մեկնաբանման, աստիճանական զարգացման կամ հստակեցման՝ կախված աստվածաբանական հետազոտություններից, ժամանակի փոփոխություններից ու պատմական հանգամանքներից։
Օրինակ: Ադվենտիստական դոկտրինաները փոփոխվել են 19-րդ դարից ի վեր, սակայն պահպանում են շարունակականության սկզբունք։

Այսպիսով, դոկտրինան դինամիկ և բաց համակարգ է, մինչդեռ դոգման՝ փակ ու անփոփոխ։

## Տես նաև
*Դոգմա
*Համոզմունք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հավատք
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Կրոնական տերմինաբանություն
Կատեգորիա:Քաղաքական տեսություններ
Կատեգորիա:Պետության և իրավունքի տեսություն
Կատեգորիա:Լատիներեն բառեր և արտահայտություններ