Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթ

300px|մինի|Ռոբիի տունը
300px|մինի|Արիզոնայի համալսարանի մասնաշենք
300px|մինի|Բեթ Շոլոմ սինագոգը
300px|մինի|Գուգենհեյմ թանգարանի շենքը
300px|մինի|Տունը՝ ջրվեժի վրա
300px|մինի|Փրայս թաուերը
300px|մինի|,,Իմպերիալ,, հյուրանոցը /Ճապոնիա/
300px|մինի|Էննիս հաուսը /Լոս Անջելես/
300px|մինի|Վարչական շենք Կալիֆորնիայում
300px|մինի|Ուեսթքոթի տունը Սփրինգֆիլդում
**Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթ** (Frank Lloyd Wright, ), ամերիկացի ճարտարապետ-նորարար, որը մեծ ազդեցություն է գործել 20-րդ դարի առաջին կեսի արևմտյան ճարտարապետության զարգացման վրա։ «Օրգանական ճարտարապետություն» ուղղության ականավոր ստեղծողներից մեկն էր և բաց հատակագծի ջատագով։

## Կենսագրություն
Երկու տարի սովորել է Վիսկոնսինի համալսարանի ինժեներական քոլեջում (Վիսկոնսինի համալսարանը 1955 թվականին Ռայթին շնորհել է պատվավոր դոկտորի կոչում, թեև նա համալսարանը չի ավարտել)։ Աշխատել սկսել է Չիկագոյում ճարտարապետներ Ջ․ Լ․ Սիլսբիի (1887 թվականից), ապա՝ Լ․ Սալլիվենի (1888 թվականից) մոտ։ Վերջինիս, ինչպես և Չիկագոյի դպրոցի գաղափարները՝ ձևի և ֆունկցիայի միասնության մասին, խոր ազդեցություն են գործել նրա վրա և ուղեկցել են ստեղծագործական ողջ կյանքում։ Սակայն Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթի առաջին գործերում (Չառլիի տունը Չիկագոյում, 1891) առկա է այդ գաղափարների ռոմանտիկ մեկնաբանությունը, որն ավելի ակնառու է դարձել 1893 թվականից, երբ սկսել է աշխատել ինքնուրույն, և, հատկապես, 1900 թվականից հետո՝ «պրերիաների տներ» շարքի կառույցներում։

Ռայթը ամենաբեղմնավոր ճարտարապետներից է. ավելի քան յոթանասուն տարի ձգված իր ստեղծագործական կյանքի ընթացքում հասցրել է նախագծել հազարից ավելի կառույցներ, որոնցից 532-ի շինարարությունը ավարտի է հասցվել։ Մասնագետների կարծիքով՝ «օրգանական ճարտարապետության» փիլիսոփայությունը լավագույնս մարմնավորվել է 1935 թվականին Ռայթի նախագծով կառուցված «Տուն՝ ջրվեժի վրա» (Fallingwater) կառույցում, որն անվանվել է «բոլոր ժամանակների ամերիկյան ճարտարապետության լավագույն աշխատանքը»։

Նա եղել է ճարտարապետության մեջ հետագայում «պրերիայի դպրոց» անվանված շարժման առաջամարտիկը, մշակել է ու զարգացրել «ուսոնիական տան» հիմնադրույթները, ինչպես նաև իր ուրույն, եզակի հայեցակարգը՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում քաղաքների պլանավորման վերաբերյալ։ Տներից բացի՝ Ռայթը նախագծել է ինքնատիպ այլ շինություններ ևս՝ թանգարաններ (դրանցից Գուգենհեյմի թանգարանի շենքը համարվում է ճարտարապետական գլուխգործոց), նորաոճ օֆիսներ, եկեղեցիներ, հյուրանոցներ, դպրոցներ, երկնաքերներ և այլն։ Հաճախ նախագծել է նաև կառույցների ներքին ձևավորման տարրերը, ներառյալ կահույքն ու ձևավոր ապակին։

Այս ամենի հետ մեկտեղ  Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթը հեղինակել է քսան գիրք և բազմաթիվ հոդվածներ, եղել է մեծ ժողովրդականություն վայելող դասախոս, ով բազմամարդ լսարաններում բովանդակալից ու հետաքրքիր դասախոսություններով հանդես է եկել և՛ ԱՄՆ-ում, և՛ Եվրոպայում։

1991 թվականին ճարտարապետների ամերիկյան ինստիտուտը նրան ճանաչել է «բոլոր ժամանակների ամերիկյան մեծագույն և ամենաազդեցիկ ճարտարապետ»։ Բրիտանական հանրագիտարանը նրան անվանել է «ամերիկյան ճարտարապետության ամենաստեղծարար հանճարը»։

Ռայթի ճարտարապետական աշխատանքներից, բացի վերը արդեն նշվածներից,  ուշագրավ են նաև Ուիլիտսի տունը Հայլենդ զբոսայգում (Իլինոյս, 1902) և Ռոբիի տունը (1909) Չիկագոյում, որոնցում մեծաքանքար ճարտարապետը,  ճապոնական ճարտարապետության ավանդույթներով ներշնչված, առաջին անգամ իրագործել է «հոսող» ներքին տարածությունների միասնական համակարգի գաղափարը։

Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթը դերասանուհի, ամերիկյան կինոակադեմիայի հեղինակավոր «Օսկար» մրցանակի դափնեկիր Էնն Բաքսթերի մորական պապն է։

## Գրականություն
### Ռայթի փիլիսոփայությունը
* Hoffmann, Donald. *Understanding Frank Lloyd Wright's Architecture*. New York: Dover Publications, 1995. 
* Kienitz, John Fabian. "Fifty-two years of Frank Lloyd Wright's progressivism, 1893-1945". *Wisconsin Magazine of History*, vol. 29, no. 1 (September 1945):61-71.
* McCarter, Robert (ed.). *Frank Lloyd Wright: A Primer on Architectural Principles*. New York: Princeton Architectural Press, 1991. 
* Meehan, Patrick, ed. *Truth Against the World: Frank Lloyd Wright Speaks for an Organic Architecture*. New York: Wiley, 1987. 
* Rosenbaum, Alvin. *Usonia : Frank Lloyd Wright's Design for America*. Washington, DC: Preservation Press, 1993. 
* Sergeant, John. *Frank Lloyd Wright's Usonian Houses: The Case for Organic Architecture*. New York: Watson-Guptill, 1984. 
* 
* Wright, Frank Lloyd. "In the Cause of Architecture", *Architectural Record*, March 1908. Reprinted in *Frank Lloyd Wright: Collected Writings, vol. 1: 1894–1930*. New York: Rizzoli, 1992. 
* Wright, Frank Lloyd. *The Natural House*. New York: Horizon Press, 1954.
### Կենսագրություններ
* Alofsin, Anthony. *Frank Lloyd Wright-the Lost Years, 1910-1922: A Study of Influence*. Chicago: University of Chicago Press, 1993.
* Farr, Finis. *Frank Lloyd Wright: A Biography*. New York: Scribner, 1961.
* Friedland, Roger and Harold Zellman. *The Fellowship: The Untold Story of Frank Lloyd Wright and the Taliesin Fellowship*. New York: Regan Books, 2006. 
* Gill, Brendan. *Many Masks: A Life of Frank Lloyd Wright*. New York: Putnam, 1987. 
* Huxtable, Ada Louise. *Frank Lloyd Wright*. New York: Lipper/Viking, 2004. 
* Nisbet, Earl. *Taliesin Reflections: My Years Before, During, and After Living with Frank Lloyd Wright*. Petaluma, Calif.: Meridian Press, 2006. 
* Russell, Virginia L. "You Dear Old Prima Donna: The Letters of Frank Lloyd Wright and Jens Jensen", *Landscape Journal*, 20.2 (2001): 141-155.
* Seckel, Harry. "Frank Lloyd Wright". *The North American Review*, vol. 246, no. 1 (1938): 48-64.
* Secrest, Meryle. *Frank Lloyd Wright: A Biography*. New York: Knopf, 1992. 
* Treiber, Daniel. *Frank Lloyd Wright*. 2nd ed. Basel: Birkhäuser, 2008. 
* Twombly, Robert C. *Frank Lloyd Wright: His Life and Architecture*. New York: Wiley, 1979. 
* Wright, Frank Lloyd. *Frank Lloyd Wright: An Autobiography*. New York: Duell, Sloan and Pearce, 1943.
* Wright, Iovanna Lloyd. *Architecture: Man in Possession of His Earth*. Garden City, NY: Doubleday, 1962.
* Wright, John Lloyd. *My Father Who Is On Earth*. New York: G.P. Putnam's sons, 1946. 
### Ուսումնասիրություններ
* Aguar, Charles and Berdeana Aguar. *Wrightscapes: Frank Lloyd Wright's Landscape Designs*. New York: McGraw-Hill, 2002. 
* Blake, Peter. *Frank Lloyd Wright: Architecture and Space*. Baltimore, MD: Penguin Books, 1964.
* Fell, Derek. *The Gardens of Frank Lloyd Wright*. London: Frances Lincoln, 2009. 
* Heinz, Thomas A. *Frank Lloyd Wright Field Guide*. Chichester, West Sussex: Academy Editions, 1999. 
* Hildebrand, Grant. *The Wright Space: Pattern and Meaning in Frank Lloyd Wright's Houses*. Seattle: University of Washington Press, 1991. 
* Larkin, David and Bruce Brooks Pfeiffer. *Frank Lloyd Wright: The Masterworks*. New York: Rizzoli, 1993. 
* Levine, Neil. *The Architecture of Frank Lloyd Wright*. Princeton, NJ: Princeton University Press, 1996. 
* Lind, Carla. *Frank Lloyd Wright's Glass Designs*. San Francisco: Pomegranate Artbooks, 1995. 
* McCarter, Robert. *Frank Lloyd Wright*. London: Phaidon Press, 1997. 
* Pfeiffer, Bruce Brooks. *Frank Lloyd Wright, 1867–1959: Building for Democracy*. Los Angeles: Taschen, 2004. 
* Pfeiffer, Bruce Brooks and Peter Gössel (eds.). *Frank Lloyd Wright: The Complete Works*. Los Angeles: Taschen, 2009. 
* Riley, Terence and Peter Reed (eds.). *Frank Lloyd Wright: Architect*. New York: Museum of Modern Art, 1994. 
* Smith, Kathryn. *Frank Lloyd Wright: America's Master Architect*. New York: Abbeville Press, 1998. 
* Storrer, William Allin. *The Architecture of Frank Lloyd Wright: A Complete Catalog*. 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2007. 
* Storrer, William Allin. *The Frank Lloyd Wright Companion*. Chicago: University of Chicago Press, 1993. 
### Աշխատություններ Ռայթի ինքնատիպ նախագծերի մասին
* Lind, Carla. *Frank Lloyd Wright's Usonian Houses*. San Francisco: Promegranate Artbooks, 1994. 
* Toker, Franklin. *Fallingwater Rising: Frank Lloyd Wright, E. J. Kaufmann, and America's Most Extraordinary House*. New York: Alford A. Knopf, 2003. 
* Whiting, Henry, II. *At Nature's Edge: Frank Lloyd Wright's Artist Studio*. Salt Lake City: University of Utah Press, 2007. 
* 
* 
* Пфайффер Б. Райт. 1867—1959: Архитектура демократии. М., АртРодник, 2006
*  
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
*Frank Lloyd Wright Foundation official website
* 
*Taliesin Preservation, stewards of Wright's home Taliesin 
*The Frank Lloyd Wright Foundation Archives  at Columbia University
*Frank Lloyd Wright documents at the Wisconsin Historical Society
*Frank Lloyd Wright Building Conservancy
* 
*Frank Lloyd Wright Preservation Trust – FLW Home and Studio, Robie House
*Frank Lloyd Wright School of Architecture 
*Frank Lloyd Wright Wisconsin Heritage Tourism Program
*Frank Lloyd Wright  – PBS documentary by Ken Burns and resources
*Frank Lloyd Wright. Designs for an American Landscape 1922–1932
*Frank Lloyd Wright Buildings Recorded by the Historic American Buildings Survey
*Complete list of Wright buildings by location 
*Sullivan, Wright, Prairie School, & Organic Architecture
*Audio interview with Martin Filler on Frank Lloyd Wright from *[[The New York Review of Books]]*
*Article on the 50th anniversary of Wright's only automobile service station
*Frank Lloyd Wright and Quebec
*Frank Lloyd Wright  interviewed by Mike Wallace on *The Mike Wallace Interview* recorded September 1 & 28, 1957
*Interactive Map of Frank Lloyd Wright Buildings, created in the Harvard WorldMap Platform 
*Map of the Frank Lloyd Wright works - Wikiartmap, the art map of the public space 
*Appearance on ''What's My Line?'', June 3, 1956
*Fay Jones and Frank Lloyd Wright: Organic Architecture Comes to Arkansas digital exhibit, University of Arkansas Libraries
*Chauncey L. and Johanna Griggs Residence, Tacoma Lakewood Washington 1945
*Frank Lloyd Wright's Personal Manuscripts and Letters
*Frank Lloyd Wright advice to a young devotee, Taliesin, 1954 
*Frank Lloyd Wright advice to a young devotee, Taliesin, 1954 
* http://www.franklloydwright.org|Frank Lloyd Wright Foundation}}
* 
* Видеосъемка зданий Райта на YouTube 
* Мемориальный зал Грэйди-Гэммидж университета Аризоны (рус.)
* Планы домов мастерской Райта 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1867 ծնունդներ
Կատեգորիա:1959 մահեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի արվեստագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բարերարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դիզայներներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ոչ գեղարվեստական գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 9 մահեր
Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Հունիսի 8 ծնունդներ
Կատեգորիա:Մոդեռնիստ ճարտարապետներ