Արարատ (ֆիլմ)

**«Արարատ»** (), 2002 թվականի ամերիկա-ֆրանսիական ֆիլմ, որը նկարահանել է  կանադահայ ռեժիսոր Ատոմ Էգոյանը։ Այն պատմում է Հայոց ցեղասպանության և դրա ընթացքում ծավալված մի շարք կարևոր դեպքերի, մասնավորապես՝ Վանի հերոսամարտի մասին։ Ֆիլմը նաև քննության է ենթարկում ճշմարտության բնույթը ու դրա ճանաչումն արվեստի միջոցով։ Էգոյանը բացի ֆիլմի ռեժիսորը լինելուց նաև սցենարի հեղինակն է և համապրոդյուսերը։ Ֆիլմն արտամրցույթային կարգով ներկայացվել է Կաննի միջազգային փառատոնին։ 2003 թվականին կայացած Genie Awards միջազգային փառատոնին այն արժանացել է 5 մրցանակի, այդ թվում նաև որպես լավագույն ֆիլմ։

## Սյուժե
Տորոնտոյում կանադահայ ընտանիքը գլխավորում է Անին՝ այրին, ում ամուսինն սպանվել է թուրք դեսպանի դեմ կատարած մահափորձի ժամանակ: Նրա չափահաս որդին՝ Րաֆֆին, սեռական կապի մեջ է իր խորթ քրոջ՝ Սելիայի հետ, որն Անիին մեղադրել է իր հորը ժայռից ցած նետելու մեջ, մինչդեռ Անին պնդում է, որ նա ինքն է սայթաքել ու ընկել։  Անին անցկացնում է ամերիկահայ նկարիչ Արշիլ Գորկիին նվիրված արվեստի պատմության շնորհանդեսներ, որոնց Սելիան մշտապես ներկա է և հրապարակայնորեն հանդիմանում է Անիին ճշմարտությունը թաքցնելու համար:

Հայ ռեժիսոր Էդվարդ Սարոյանը գալիս է Տորոնտո՝ Հայոց ցեղասպանության, Վանի դիմադրության և Արշիլ Գորկու մասին ֆիլմ նկարահանելու նպատակով: Անիին առաջարկում են հանդես գալ որպես պատմության հարցերով խորհրդատու, իսկ Րաֆֆին մոր հետ աշխատում է նախագծի վրա։  Թուրք ծագումով կանադացի Ալի անունով  սկսնակ դերասանն  ստանում է Օսմանյան նահանգապետ Ջևդեթ բեյի դերը։ Ալին կարդում է Հայոց ցեղասպանության մասին, որի մասին նախկինում գրեթե ոչինչ չէր լսել։ Սարոյանի հետ զրույցի ընթացքում նա ասում է, որ, իր կարծիքով, ցեղասպանությունն արդարացված է Առաջին համաշխարհային պատերազմի լույսի ներքո: Րաֆֆին փորձում է Ալիին բացատրել, որ հայերը Օսմանյան կայսրության քաղաքացիներ են եղել, և թուրքերը նրանց հետ չեն կռվել։  Ալին փակում է խոսակցությունը` ասելով, որ երկուսն էլ ծնվել են Կանադայում և պետք է միասին փորձեն անցյալում թողնել ցեղասպանությունը։ 

Երբ Րաֆֆին Թուրքիայից վերադառնում է Կանադա, նրան հարցաքննում է օդանավակայանի անվտանգության ծառայությունը՝ Դեյվիդ անունով պաշտոնաթող մաքսավորը, որը հիմքեր ունի ենթադրելու, որ Րաֆֆին ներգրավված է թմրանյութերի մաքսանենգության մեջ։  Թմրանյութ փնտրող շներ վարձելու փոխարեն Դեյվիդը նախընտրում է մանրամասն խոսել Րաֆֆիի հետ, որը պնդում է, որ համարձակություն է ունեցել Թուրքիայում լրացուցիչ կադրեր նկարահանել։  Իրականում, ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունենալու այդ նույն երեկոյան։  Ոգեշնչված սեփական որդուց՝ Դեյվիդը որոշում է հավատալ Րաֆֆու անմեղությանը և ազատ է թողնում նրան։  Սակայն իր մոտ է պահում ֆիլմի հետ կապված ժապավենների տուփերը, որոնցում, ինչպես հայտնաբերում է Դեյվիդը, հերոին էր։

## Դերակատարներ
Գլխավոր դերակատարներն են՝

* Շառլ Ազնավուր - Էդուարդ Սարոյան
* Քրիստոֆեր Փլամեր - Դեյվիդ
* Դևիդ Ալփեյ - Րաֆֆի
* Արսինե Խանջյան - Անի
* Էրիկ Բոգոսյան - Ռուբեն
* Մարի-Ջոսե Կրոս - Սելիա
* Բրենթ Կարվեր - Ֆիլիպ
* Էլիաս Կոտեաս - Ալի, Ջևդեթ բեյի դերակատար
* Լուսնակ - Շուշան, Արշիլ Գորկու մայր
* Սիմոն Աբգարյան - Արշիլ Գորկի
* Կարեն Բոյաջյան - Պատանի Արշիլ Գորկի

## Թողարկում
ՄԳՄ ընկերությունը դիտարկել է «Արարատ» ֆիլմի տարածման հնարավորությունը, սակայն գործադիր տնօրեն Ալեքս Յեմենիջյանը հայտարարել է, որ ֆինանսական տեսանկյունից ռացիոնալ չի լինի ֆիլմի տարածումը, ուստի դրա փոխարեն այն տարածել է *Միրամաքսը*:

Ֆիլմը մրցույթից դուրս ցուցադրվել է 2002 թվականի Կաննի կինոփառատոնում։ Ֆիլմը ցուցադրվել է նաև 2002 թվականին Տորոնտոյի միջազգային կինոփառատոնի բացման օրը՝ սեպտեմբերի 5-ին: Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2002 թվականի նոյեմբերի 15-ին Լոս Անջելեսում, Նյու Յորքում և Տորոնտոյում։

Երբ «Արարատ» ֆիլմն էկրան է բարձրացել, այն Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված միակ ֆիլմն էր, որը արդի ժամանակաշրջանում ցուցադրվել է Միացյալ Նահանգների կոմերցիոն կինոթատրոններում։

«Արարատի» իտալական վարձույթը պետք է կայանար 2003 թվականի ապրիլի 24-ին: Սակայն կինոթատրոնում նախատեսված թողարկումից մեկ օր առաջ Իտալիայի իշխանություններն անսպասելիորեն արգելել են դրա ցուցադրությունը՝ դա բացատրելով նրանով, որ ֆիլմի դիստրիբյուտորը բաց է թողել պարտադիր գրաքննության վկայական ստանալու համար դիմելու վերջնաժամկետը: Հռոմում Թուրքիայի դեսպանատունը խոստովանել է, որ իր կառավարությունը չի ցանկացել, որ ֆիլմը ցուցադրվի Իտալիայում, սակայն հայտարարել է, որ չի մասնակցել ֆիլմը չցուցադրելու վերաբերյալ որոշման կայացմանը:

Ի սկզբանե Թուրքիայի պետնախարար Յիլմազ Կարակոյունլուն հայտարարել էր, որ թուրքական կառավարությունն ամեն կերպ հակազդելու է ֆիլմի թողարկմանը: Թուրքիայի կառավարությունը, սակայն, թույլատրել է ֆիլմը ցուցադրել Թուրքիայում, քանի որ այն ժամանակ փորձում էր ընդլայնել խոսքի ազատությունը, որպեսզի Թուրքիան կարողանա անդամակցել Եվրամիությանը: *Belge Film* ընկերությունը թուրքական կառավարությունից թույլտվություն է ստացել ֆիլմը ցուցադրելու հենց Թուրքիայում, սակայն որոշել է դա չանել, երբ ազգայնականները խոստացել են «միջոցներ ձեռնարկել»։ Չորս տարի անց ֆիլմը ցուցադրվել է թուրքական *Kanaltürk* հեռուստաալիքով։

## Արձագանքներ
### Դրամարկղային շահույթ
Նոյեմբերի 15-ին սահմանափակ վարձույթից հետո պրեմիերայի շաբաթվա ընթացքում ֆիլմը մեկ դիտման համար հավաքել է միջինը 35,188 դոլար: Մինչև նոյեմբերի 18-ը հինգ կինոթատրոններում այն հավաքել է $ 162,000: Հյուսիսային Ամերիկայում վարձույթի 24 օրվա ընթացքում այն հավաքել է 1,1 միլիոն դոլար:

2003 թվականի հունվարի 30-ին Հյուսիսային Ամերիկայում ֆիլմի վարձույթն ավարտվել  է 1,555,959 դոլար հասույթով։ Այն այլ տարածքներում հավաքել է 1,187,377 դոլար, և ընդհանուր հասույթը կազմել է 2,743,336 դոլար:

### Քննադատական արձագանքներ
Ֆիլմի թողարկումից հետո նրա վերաբերյալ քննադատների արձագանքները հիմնականում եղել են բացասական։ Կանադական *The Globe and Mail* թերթը գրել է, թե որ «Մետաֆորները սադրիչ են, բայց շատ հաճախ հանդիսատեսը մնում է շփոթված մատուցման մեխանիկայի պատճառով»։ Բրայան Դ. Ջոնսոնը, որը գրում էր *Maclean's*-ի համար, այն անվանել է հիասթափեցնող, բայց հետաքրքիր, և ասել է, որ այն չի արդարացրել սպասելիքները, չնայած հավակնոտությանը ։ *[[National Post]]*-ի անդրադարձում ասվում էր, որ «Էգոյանը գրեթե կաթվածահար է եղել բոլոր կողմերը ցույց տալու անհրաժեշտությունից»։ Տորոնտոյի միջազգային կինոփառատոնում ժյուրիի ազգային կոլեգիան ֆիլմը ներառել է Տարվա լավագույն ֆիլմերի տասնյակում:

Ռոջեր Էբերտը ֆիլմին երկուսուկես աստղ է տվել՝ այն անվանելով «չափազանց շփոթեցնող» և ասելով, որ այն «ակնհայտորեն բխում է Էգոյանի սրտից», բայց «չափից շատ շերտավորված է, չափազանց անիմաստ բարդ, չափազանց անթափանց»: Նա նաև ասել է, որ բանավեճեր են եղել այն մասին, թե արդյոք ֆիլմում Ադոլֆ Հիտլերից մեջբերումն այն մասին, որ Հայոց ցեղասպանությունը մոռացվել է, իրական է: *[[The New York Times]]*-ից Սթիվեն Հոլդենը ֆիլմն անվանել է «պատմական հիշողության խորը արտացոլում» և «տարվա` ամենաշատը մտածել ստիպող ֆիլմը»։ BBC-ից Թոմ Դոուսոնը գրել է, որ ֆիլմը «անտաշ և խճճված է թվում»՝ համեմատած Էգոյանի մյուս ստեղծագործությունների հետ։

Հետագայում քննադատները վերանայել են «Արարատ» ֆիլմի գնահատականը: *Rotten Tomatoes* ակնարկների ագրեգատոր կայքում քննադատների 78 ակնարկների 55 %-ը դրական է՝ 10-ից 6,3 միջին վարկանիշով։  Կայքի կոնսենսուսն ասում է. «Չնայած «Արարատը» ինտելեկտ է ճառագում, նրա ազդեցությունը նվազում է չափազանց խճճված սյուժեի և ինտելեկտուալ ոճի պատճառով»: Metacritic կայքը ֆիլմին տվել է 100-ից 62 միավոր՝ հիմնվելով քննադատների 25 ակնարկների վրա, ինչը համապատասխանում  «ընդհանուր առմամբ բարենպաստ» ակնարկներ կարգավիճակին։

### Ազգայնականների արձագանք
Կանադայում էթնիկ թուրքերն առաջարկել են բոյկոտել Disney-ի և նրա դուստր ընկերությունների ֆիլմերը, և մի քանի ազգայնական քննադատներ էլեկտրոնային նամակներ են ուղարկել Էգոյանին և ստեղծել կայքեր՝ պնդելով, որ ֆիլմի նախադրյալները չեն համապատասխանում իրականությանը: Ոմանք Էգոյանին սպառնալիքներ են ուղղել, այդ թվում՝ հայտարարություններ, թե ֆիլմի վարձույթում հայտնվելը կարող է վտանգ ստեղծել Թուրքիայում հայերի համար։ *[[Film Quarterly]]* ամսագիրը հայտարարել է, թե «Արարատը» զայրացած հերքումների և ատելության խոսքի նոր փուլ է առաջացրել»։

### Մրցանակներ
«Արարատ» ֆիլմն արժանացել է մի քանի մրցանակների։  Այդ թվում՝ հինգ մրցանակ է ստացել Genie Awards 23-րդ մրցանակաբաշխությանը, որը վարել է ֆիլմի գլխավոր դերակատար Արսինե Խանջյանը անցկացրել է դերասան Փիթեր Քելեգանի հետ համատեղ: Էգոյանը ներկա չի եղել։

2008 թվականին Իսրայելի կառավարությունը Էգոյանին շնորհել է նաև Դան Դեյվիդ մրցանակ (Dan David Prize)՝ «անցյալի ատեղծագործական վերարտադրման համար»: Արարատը հատուկ առիթ է եղել այդ պարգևի շնորհման համար։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ Miramax.com-ում
* Ի՞նչ են գրում Էգոյանի «Արարատի» մասին Արևմուտքում
* Ատոմ Էգոյանի «Արարատը»՝ ծանրակշիռ ու մեծարվեստ աշխատանք

Կատեգորիա:2000-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների գերմաներեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների կանադական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների ֆրանսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:2000-ականների ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:2002 դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:2002 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Miramax ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆրանսիական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ատոմ Էգոյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Արարատ
Կատեգորիա:Գերմաներեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կանադական անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կանադական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կանադական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ոսկե ծիրան
Կատեգորիա:Տորոնտոյում նկարահանված ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Տորոնտոյում
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական դրամա ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ռազմական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր