open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Խիթեր (անասնաբուժություն)

**Խիթեր**,  **կոլիկաներ** (<հուն. Kolike – աղիքային ցավ, աղիքային հիվանդություն), սուր ցավի նոպաներ որովայնի շրջանում։ Նկատվում են գյուղատնտեսական կենդանիների (առավելապես՝ ձիերի) մարսողության համակարգի շատ հիվանդությունների դեպքերում։   

## Ախտանշաններ
Խիթերի ժամանակ կենդանին հաճախ նայում է որովայնին, դոփում, վայր ընկնում, ընդունում է անսովոր դիրքեր։ Քրտնարտադրությունը բարձր է, սրտխփոցը՝ հաճախցած։ Ախորժակը բացակայում է, առաջանում են փսխումներ, որովայնի ծավալը մեծանում է, ուրվագծերը փոխվում են։ Ավելի հաճախ խիթեր առաջանում են կերակրման կանոնները խախտելու (չափից ավելի կերակրելը, կերերի մի տեսակից կտրուկ մյուսին անցնելը, փչացած, աղտոտված և բորբոսնած կերեր ուտելը և այլն), կենդանիների սխալ պահվածքի և օգտագործման դեպքերում։ Տարբերում են իսկական խիթեր, որոնք զարգանում են ստամոքսի և աղիների հիվանդությունների ժամանակ, և կեղծ՝ լյարդի, երիկամների, միզապարկի և վարակիչ ուինվազիոն հիվանդությունների դեպքերում։ 
## Բուժում
Բուժումային քլորալհիդրատ, անալգին, նովոկաին, գլաուբերյանաղ, գերչակի ձեթ, ստամոքսի զոնդահարում կամ լվացում, գազերի հեռացում։  

Կատեգորիա:Կենդանիների հիվանդություններ
Տոմաշ Յոդլովեց

**Տոմաշ Յոդլովեց** (, ), լեհ ֆուտբոլիստ, «Պյաստ» ակումբի կիսապաշտպան, որը հանդես է եկել Լեհաստանի հավաքականում։ 2016 թվականի Եվրոպայի առաջնության մասնակից։

## Ակումբային կարիերա
thumb|left|150px|Յոդլովեցը «Լեգիայի» կազմում
thumb|right|250px|Յոդլովեցը Լեհաստանի հավաքականի կազմում
Յոդլովեցը պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է «Վիդզև» ակումբում։ Նա չի կարողացել ամրապնդվել հիմնական կազմում և հեռացել է թիմից՝ խաղային պրակտիկա փնտրելով։ Հաջորդ երկու մրցաշրջանները Տոմաշն անցկացրել է առանց մեծ հաջողությունների՝ հանդես գալով «Լոձում» և «Պոդբեսկիձեում»։ 2006 թվականին տեղափոխվել է «Դիսկոբոլիա» թիմ, որտեղ արագ տեղ է գրավել հիմնական կազմում։ 2007 թվականին Տոմաշն օգնել է «Դիսկոբոլիային» նվաճել Լեհաստանի գավաթը։ Երկու տարի անց Յոդլովեցը պայմանագիր է կնքել մայրաքաղաքային «Պոլոնիայի» հետ։ Օգոստոսի 8-ին «Լեգիայի» դեմ դերբիում նա նոր ակումբի կազմում նորամուտը նշել է Լեհաստանի առաջնությունում։ 2009 թվականի ապրիլի 11-ին Խոժուվի «Ռուխի» դեմ խաղում Յոդլովեցը խփել է իր առաջին գոլը «Պոլոնիայի» կազմում։ Նույն թվականին Տոմաշով հետաքրքրվել է իտալական «Նապոլին», սակայն ֆուտբոլիստի ընտանիքը դեմ է եղել տեղափոխությանը։

2012 թվականի ամռանը Յոդլովեցը տեղափոխվել է «Շլյոնսկ»։ Օգոստոսի 18-ին իր նախկին «Վիձև» ակումբի դեմ խաղում իր նորամուտն է նշել նոր թիմում։

2013 թվականի սկզբին Տոմաշը պայմանագիր է կնքել «Լեգիայի» հետ։ Մարտի 30-ին իր նախկին ակումբի՝ «Պոլոնիայի» դեմ խաղում նորամուտն է նշել նոր թիմում։ Մայիսի 11-ին «Յագելոնիայի» դեմ խաղում Յոդլովեցն իր առաջին գոլն է խփել «Լեգիայի» կազմում։ Ակումբի կազմում Տոմաշը 3 անգամ նվաճել է Լեհաստանի առաջնությունը և գավաթը։

## Միջազգային կարիերա
2008 թվականի նոյեմբերի 11-ին Իռլանդիայի հավաքականի դեմ ընկերական խաղում Յոդլովեցն իր նորամուտն է նշել Լեհաստանի հավաքականում։ 2015 թվականի նոյեմբերի 17-ին Չեխիայի հավաքականի դեմ խաղում խփել է իր առաջին գոլը ազգային թիմի կազմում։

2016 թվականի ամռանը հավաքականի կազմում Տոմաշը Ֆրանսիայում մասնակցել է Եվրոպայի առաջնությանը։ Մրցաշարում մասնակցել է Հյուսիսային Իռլանդիայի, Ուկրաինայի, Գերմանիայի, Շվեյցարիայի և Պորտուգալիայի թիմերի դեմ հանդիպումներին։

### Գոլեր Լեհաստանի հավաքականի կազմում

## Ձեռքբերումներ
Թիմ

 «Դիսկոբոլիա»
* Լեհաստանի գավաթի գավաթակիր՝ 2006/2007

 «Լեգիա»
* Լեհաստանի ֆուտբոլի առաջնություն՝ 2012/2013
* Լեհաստանի ֆուտբոլի առաջնություն՝ 2013/2014
* Լեհաստանի ֆուտբոլի առաջնություն՝ 2015/2016
* Լեհաստանի գավաթի գավաթակիր՝ 2012/2013
* Լեհաստանի գավաթի գավաթակիր՝ 2013/2014
* Լեհաստանի գավաթի գավաթակիր՝ 2015/2016

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* National team stats  on the website of the Polish Football Association

 
Կատեգորիա:Լեհաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պյաստ Գլիվիցեի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Պոլոնիա Վարշավայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Շյոն Սաբոլչ

**Սաբոլչ Գերգյո Շյոն** (,), հունգարացի ֆուտբոլիստ, «Ֆեհերվար» ակումբի և Հունգարիայի հավաքականի ձախ վինգեր։

## Կարիերա
### Ակումբային կարիերա
Շյոնը «Բուդապեշտ Հոնվեդ» ակումբի սան է։ Ակումբի համակարգում է 2009 թվականից։

2017 թվականի հունվարին Շյոնը միացել է հոլանդական «Այաքսին»՝ պայմանագիր կնքելով մինչև 2019 թվականի ամառը։ Հանդես է եկել «Այաքսի» պատանեկան թիմերում։ 2018 թվականի սեպտեմբերի 17-ին իր «Յոնգ Այաքսի» կազմում «Հելմոնդ սպորտի» դեմ խաղում նորամուտն է նշել Էրստ դիվիզիոնում։ 2019 թվականի հունվարի 31-ին Շյոնի պայմանագիրը «Այաքսի» հետ կողմերի փոխադարձ համաձայնությամբ խզվել է։

2019 թվականի փետրվարի 4-ին Շյոնը պայմանագիր է կնքել «ՄՏԿ Բուդապեշտ» ակումբի հետ։ Հունգարիայի առաջնությունում իր նորամուտը նշել է 2019 թվականի փետրվարի 9-ին «Մեզեկևեշդի» դեմ խաղում՝ եզրափակիչ սուլիչից առաջ փոխարինման դուրս գալով Պատրիկ Վաշին։ 2019 թվականի օգոստոսի 28-ին երկրորդ դիվիզիոնի խաղում, որտեղ ՄՏԿ-ն իջել էր մեկ մրցաշրջանով «Այկայի» դեմ խաղում խփել է իր պրոֆեսիոնալ կարիերայի առաջին գոլը։ 2020 թվականի հուլիսի 15-ին Շյոնը երկարաձգել է պայմանագիրը ՄՏԿ-ի հետ մինչև 2024 թվականի ամառ։ 2020 թվականի օգոստոսի 28-ին «Դիոշդիերի» դեմ խաղում խփել է իր առաջին գոլը Հունգարիայի առաջնությունում։ 2020/21 մրցաշրջանի արդյունքներով պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստների կազմակերպության վարկածով ճանաչվել է մինչև 21 տարեկանների առաջնության լավագույն ֆուտբոլիստ։

2021 թվականի ապրիլի 7-ին Շյոնը տեղափոխվել է MLS «Դալլաս» ակումբ՝ կնքելով եռամյա պայմանագիր՝ ևս երկու տարով երկարաձգելու տարբերակով։ Հունգարական մամուլի տեղեկություններով՝ տրանսֆերի գումարը կազմել է մոտ 1,2 մլն եվրո։ Ամերիկյան լիգայում իր նորամուտը նշել է 2021 թվականի մայիսի 8-ին Հյուսթոն Դինամոյի դեմ տեխասյան դերբիում՝ 66-րդ րոպեին փոխարինման դուրս գալով Թաներ Տեսմանին։

2022 թվականի օգոստոսի 26-ին Շյոնը վերադարձել է հայրենիք՝ տեղափոխվելով «Մոլ Ֆեհերվար»։ Ֆուտբոլիստը ակումբի հետ պայմանագիր է կնքել մինչև 2025 թվականի ամառը։ «Ֆեհերվարի» կազմում իր նորամուտը նշել է 2022 թվականի օգոստոսի 31-ին՝ «Կեչկեմետի» դեմ խաղում՝ 67-րդ րոպեին փոխարինելով Կլաուդիու Բումբային։

### Միջազգային կարիերա
Շյոնը հանդես է եկել Հունգարիայի պատանեկան և երիտասարդական տարբեր հավաքականներում։ Հունգարիայի մինչև 17 տարեկանների հավաքականի կազմում մասնակցել է Եվրոպայի 2017 թվականի պատանեկան առաջնությանը։

Շյոնը ընդգրկվել է Հունգարիայի հավաքականի կազմում Եվրոպայի 2020 թվականի առաջնությանը մասնակցելու համար։ 2021 թվականի հունիսի 8-ին Իռլանդիայի հավաքականի հետ ընկերական խաղում, որը վերջին ստուգողական հանդիպումն էր Եվրո 2020-ից առաջ, իր նորամուտը նշել է Հունգարիայի հավաքականի կազմում՝ 88-րդ րոպեին փոխարինման դուրս գալով Ադամ Սալայիի փոխարեն։

## Ձեռքբերումներ
; Անհատական
* Հունգարիայի առաջնության լավագույն երիտասարդ ֆուտբոլիստ՝ ըստ պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստների կազմակերպության՝ 2020/21

## Վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Профиль на сайте ''MLSZ''
* Профиль на сайте ''HLSZ''
* 

Կատեգորիա:Այաքսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հունգարացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բոլթոն Ուոնդերերսի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Նասեր Ալիյի

**Նասեր Իսմայիլ Ալիյի** (,), մակեդոնական ծագմամբ ալբանացի ֆուտբոլիստ, «Վոլունտարի» ակումբի պաշտպան։ Հանդես է եկել Ալբանիայի հավաքականում։

## Ակումբային կարիերա
Ալիյին ծնվել է ալբանացիների ընտանիքում՝ Մակեդոնիայի Կումանովո քաղաքում։ Չորս տարեկանում ընտանիքի հետ տեղափոխվել է շվեյցարական Բադեն քաղաք, որտեղ էլ սկսել է զբաղվել ֆուտբոլով։ 2008 թվականին տեղափոխվել է «Բազելի» ակադեմիա։ Խաղալով «Բազելի» երիտասարդական թիմերում՝ բազմիցս արժանացել է անհատական մրցանակների։ 2014 թվականի մարտի 16-ին «Արաուի» դեմ խաղում նորամուտն է նշել Շվեյցարիայի առաջնությունում։ 2013/14 մրցաշրջանում օգնել է թիմին հաղթել ազգային առաջնությունում, ինչպես նաև դուրս գալ ազգային գավաթի եզրափակիչ։ Նույն թվականի հուլիսի 19-ին «Արաուի» դեմ խաղում խփել է առաջին գոլը «Բազելի» կազմում։

2015 թվականի հունվարից մեկ տարով վարձակալության է տրվել «Վադուցին»։ «Վադուցի» կազմում 2014/15 մրցաշրջանում դարձել է Լիխտենշտեյնի գավաթակիր։

## Կարիերա հավաքականում
Ալիյին հանդես է եկել Շվեյցարիայի երիտասարդական հավաքականում։ 2015 թվականի մարտի 5-ին Արլենդի հետ Այետին ստացել է ալբանական անձնագիր՝ դառնալով Մակեդոնիայում ծնված առաջին խաղացողը, որը սկսել է խաղալ Ալբանիայի հավաքականում։ Եվ արդեն 2015 թվականի հունիսի 13-ին Ֆրանսիայի հավաքականի դեմ ընկերական խաղում նորամուտը նշել է առաջին թիմում։

## Ձեռքբերումներ
;Թիմային

; «Բազել»
* Շվեյցարիայի ֆուտբոլի առաջնություն՝ 2013/14, 2014/15, 2015/16
* Շվեյցարիայի գավաթի եզրափակչի մասնակից՝ 2013/14

; «Վադուց»
* Լիխտենշտեյնի գավաթակիր՝ 2014/15

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Ալբանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Դինամո Բուխարեստի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Վիրտուս Էնտելայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բազելի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կայզերսլաուտերնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Ալբանացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Մակեդոնացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի պաշտպաններ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2024-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Իվան Շրանց

**Իվան Շրանց** (,), սլովակ ֆուտբոլիստ, «Սլավիա» ակումբի և Սլովակիայի հավաքականի վինգեր։ 2020 թվականի Եվրոպայի առաջնության մասնակից։

## Ակումբային կարիերա
Շրանցը Բրատիսլավայի «Ինտեր» ակումբի և Յոզեֆ Վենգլոշի ակադեմիայի սան է։ 2010 թվականին Իվանը պայմանագիր է կնքել «Պետրժալկա» ակումբի հետ, որի կազմում անցկացրել է երկու մրցաշրջան։ 2012 թվականի սկզբին Շրանցը տեղափոխվել է Տրնավայի «Սպարտակ»։ Մայիսի 5-ին բանսկի «Դուկլայի» դեմ խաղում իր նորամուտը թիմի կազմում նշել է Սլովակիայի առաջնությունում։ Մայիսի 20-ին «Նիտրայի» դեմ խաղում Իվանն իր առաջին գոլն է խփել «Սպարտակի» կազմում։ 2015 թվականին Շրանցին վարձակալել է Պրահայի «Սպարտան»։ Չեխիայի գավաթի խաղարկությունում «Յաբլոնեցի» դեմ խաղում  նորամուտը նշել է հիմնական կազմում։ Վարձավճարի ավարտից հետո Իվանը վերադարձել է «Սպարտակ»։ 2017 թվականին Շրանցը տեղափոխվել է Պրահայի «Դուկլա»։ Հուլիսի 29-ին «Վիկտորիա Պլզենի» դեմ խաղում իր նորամուտն է նշել Գամբինուս լիգայում։ Օգոստոսի 20-ին «Յաբլոնեցի» դեմ խաղում Իվանն իր առաջին գոլն է խփել «Դուկլայի» կազմում։

2019 թվականի սկզբին Շրանցը տեղափոխվել է Կիպրոսի ԼՍՄ։ Փետրվարի 9-ին «Ապոլոնի» դեմ խաղում նորամուտն է նշել Կիպրոսի առաջնությունում։ Փետրվարի 27-ին «Էրմիսի» դեմ Կիպրոսի գավաթի խաղում Իվանն իր առաջին գոլն է խփել ԼՍՄ-ի կազմում։ Նույն թվականին օգնել է ակումբին նվաճել ազգային գավաթը։

2019 թվականի ամռանը Շրանցը տեղափոխվել է Չեխիայի «Դինամո»։ Հուլիսի 20-ին «Սլովակիայի» դեմ խաղում նորամուտն է նշել նոր ակումբում։ Հուլիսի 29-ին Մոսկվայի «Սպարտայի» դեմ խաղում Իվանն իր առաջին գոլն է խփել «Դինամոյի» կազմում։ 2020 թվականի ամռանը Շրանցը միացել է «Յաբլոնեց» ակումբին։ Օգոստոսի 23-ին «Պարդուբիցեի» դեմ խաղում նորամուտը նշել է նոր թիմում։ Օստրավայի «Բանիկի» դեմ խաղում Իվանն իր առաջին գոլը խփել է «Յաբլոնեցի» կազմում։ Մրցաշրջանի արդյունքներով դարձել է ակումբի երկրորդ ռմբարկուն։ 2021 թվականի ամռանը Շրանցը տեղափոխվել է Պրահայի «Սլավիա»։ Հուլիսի 25-ին «Ֆասթավայի» դեմ խաղում նորամուտը նշել է նոր թիմում։ Հուլիսի 30-ին «Տեպլիցեի» դեմ խաղում Իվանը հեթ-տրիկի հեղինակ է դարձել՝ իր առաջին գոլերը խփելով «Սլավիայի» կազմում։

## Միջազգային կարիերա
2020 թվականի սեպտեմբերի 4-ին Չեխիայի հավաքականի դեմ Ազգերի լիգայի խաղում Շրանցը նորամուտը նշել է Սլովակիայի հավաքականի կազմում։ Այդ նույն խաղում խփել է իր առաջին գոլը ազգային թիմի կազմում։ Շրանցը մասնակցել է Եվրոպայի 2020 թվականի առաջնությանը։ Մրցաշարում պահեստային էր և խաղադաշտ դուրս չի եկել։

### Գոլեր Սլովակիայի հավաքականի կազմում

## Ձեռքբերումներ
**Ակումբային**

 ԱԵԼ (Լիմասոլ)
* Կիպրոսի գավաթակիր՝ 2018/2019

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Профиль на сайте «Славии» 
* Профиль на сайте Первой лиги Чехии 

 
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սլավիա Պրահայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սլովակիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2024-ի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի հարձակվողներ
Կատեգորիա:Սպարտա Պրահայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Սլովակ ֆուտբոլիստներ
Սվալեհ Նաքվի

**Մուհամեդ Սվալեհ Նաքվի** (*Mohammed Swaleh Naqvi․* ), պակիստանյան ծագումով բրիտանացի բանկիր, ով Bank of Credit and Commerce International- ի գլխավոր գործադիր տնօրենն էր։ Նա դատապարտվել է Bank of Credit and Commerce International- ի բանկային խարդախության մեջ և ութ տարի անց է կացրել բանտում։

## Կարիերա
Նաքվին 1988 թվականին նշանակվել է Bank of Credit and Commerce International-ի գլխավոր գործադիր տնօրեն։ 1994 թվականի հոկտեմբերին նա ութ տարվա ազատազրկման է դատարպարտվել BCCI-ի բանկային խարդախության համար և ԱՄՆ դաշնային դատարանի կողմից տուգանվել է 255․4 միլիոն դոլարով։

## Մահ
Նաքվին մահացել է 2019 թվականի սեպտեմբերի 7-ին Կարաչիում, կարճատև հիվանդությունից հետո</ref։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1933 ծնունդներ
Կատեգորիա:2019 մահեր
Կատեգորիա:Ֆինանսական խարդախություն
Ճիչ (քանդակ)

**Ճիչը** ( ), հուշաքանդակ է Ամստերդամի Oosterpark-ում, որը նվիրված է հոլանդացի կինոռեժիսոր, պրոդյուսեր և լրագրող Թեո վան Գոգի հիշատակին, ով սպանվել է 2004 թվականի նոյեմբերի 2-ին արմատական իսլամիստ՝ Մուհամեդ Բույերի կողմից։

Քանդակագործ Ջերուն Հեննեմանի հուշարձանը ընտրվել է մրցույթին ներկայացված 150 աշխատանքներից, որոնց ժյուրիի կազմում էին Վան Գոգի ծնողները։ Այն տեղադրվել է Oosterpark-ի եզրին՝ Հոլանդիայի մայրաքաղաքի արևելյան մասում գտնվող  Լիննաստրուատի վրա ՝ հանցագործության վայրից ոչ հեռու։ 4,6 մետր բարձրությամբ հուշարձանի վրա պատկերված են գետնից դուրս ցցված վեց պողպատե շերտեր, որոնք թեքված են Թեո վան Գոգի դեմքի պրոֆիլը հիշեցնող ձևով։ Մի կողմից նրա դեմքը պատկերված է բաց բերանով `ճիչով, մյուս կողմից՝ փակ բերանով։ Հուշարձանի բացումը վեց ամսով հետաձգվել է՝ դրա տեղադրման համար անհրաժեշտ ձևականությունների կարգավորման պատճառով։

Հանդիսավոր բացումը տեղի ունեցավ 2007 թվականի մարտի 18-ին վան Գոգի հոր, երկու քույրերի և ընկերների, ինչպես նաև պաշտոնյաների ներկայությամբ՝ Ամստերդամի բուրգոմիստ Ջոբ Կոենի գլխավորությամբ։ Քաղաքային վարչակազմի ներկայացուցիչ Մարտին Վերբեթի խոսքով՝ «Ճիչ»-ը պետք է դառնար խոսքի ազատության խորհրդանիշ։ Արարողության ընթացքում բազմիցս ընդգծվել է խոսքի ազատության թեման, քանի որ Թեո վան Գոգի մահվան պատճառը եղել է նրա կոշտ քննադատությունը արմատական ​​իսլամի նկատմամբ՝ իր աշխատանքում։ Միջոցառմանը ներկա մահացած կինոգործչի ընկերներից մեկը՝ դերասան Հանս Թեուվենը, կատարել է երգ՝ նվիրված նաև խոսքի ազատությանը։

2007 թվականի սեպտեմբերի 15-ին հուշարձանը դարձավ վանդալիզմի զոհ. սև մարկերի վրա գրված էր «Ալ-Կաիդա» և «27.11.2007» ամսաթիվը։ Իրավախախտները չեն հայտնաբերվել։

## Աղբյուրներ
* Monument voor Theo van Gogh onthuld *18-03-2007 [[NRC Handelsblad]]*
* Monument Theo van Gogh onthuld (video) *18-03-2007  *

## Ծանոթագրություններ
* https://ru.wikipedia.org/wiki

Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների հուշարձաններ
Yodlee

**Yodlee,** վեբ հավելվածների մշակմամբ զբաղվող ծրագրային ապահովման ընկերություն։ Կազմակերպությունը սպառողի թույլատվությամբ բաց բանկային API-ների միջոցով ապահովում է տեղեկատվական բազմաթիվ հաշիվների (վարկային քարտեր, բանկային հաշիվներ, և այլն) տվյալների համախբում։

## Ծագում և պատմություն
Yodlee-ը հիմնադրվել է 1999 թվականին Վենկատ Ռանգանի (Ամրիտայի համալսարանի պրոռեկտոր), Սեմ Ինալայի, Ռամակրիշնայի  Սաթյավոլուի, Սրիհարի Սամպաթ Կումարի (բոլորը նախկինում աշխատել են Մայքրոսոֆթում) և Սուխինդեր Սինգհի կողմից։

Yodlee-ը իր գործունեությունը սկսել է Կալիֆոռնիայի Սանիվեյլ քաղաքում, այնուհետև իր գլխամասը տեղափոխել է Կալիֆոռնիայի Ռեդվուդի ափեր։ Այն նաև գրասենյակներ ունի Լոնդոնում, Մեծ Բրիտանիայում և Հնդկաստանում։ 2000 թվականին Yodlee-ը միավորվել է իր հիմնական մրցակցի՝ Ատլանտայում գտնվող VerticalOne ընկերության հետ, որն այն ժամանակ պատկանում էր SecurityFirst-ին՝ թվային բանկային ընկերությանը։

2010 թվականին Yodlee-ը համագործակցել է Y Combinator-ի հետ՝ իր ֆինանսական ծառայությունների հարթակները տրամադրելով Y Combinator-ի կողմից ֆինանսավորվող բոլոր ընկերություններին։

2010 թվականին Yodlee-ի կարողությունը գնահատվել է 116 միլիոն դոլար։ 2008 թվականի հունիսին հրապարակված մամուլի հաղորդագրության մեջ հայտարարվել է, որ Bank of America-ն  35 միլիոն դոլար ներդրում է իրականացրել Yodlee-ում։ Yodlee-ի գործող ներդրողները, ներառյալ նրա ամենամեծ բաժնետեր Warburg Pincus-ը, ինչպես նաև Accel Partners-ը և Institutional Venture Partners-ը, մասնակցել են ներդրմանը։

2013 թվականի դրությամբ Yodlee-ն ունեցել է ավելի քան 45 միլիոն օգտատեր։ 2014 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Yodlee-ը ներառվել է  NASDAQ բորսայում ՝ առևտրով զբաղվելով Ydle-ի անվան ներքո։ Ընկերությունը բաժնետոմսերի վաճառքի արդյունքում հավաքել է 75 միլիոն դոլար՝ մեկ բաժնետոմսի դիմաց 12 դոլարով : 2015 թվականի օգոստոսի 10-ին Yodlee-ը վաճառվել է Envestnet-ին 660 միլիոն դոլարով, արդյունքում ընկերությունն այլևս չի ցուցակել NASDAQ բորսայում։ 2017 թվականի նոյեմբերին Token-ը դարձել է Yodlee-ի գործընկերը վճարումների և ֆինանսական տվյալների համախմբման ոլորտում։ 2023 թվականի հունիսի 30-ի դրությամբ  Yodlee-ն ունեցել է ավելի քան 17 միլիոն տվյալների աղբյուր և 47 միլիոն օգտագործող, և այն աշխատել է ավելի քան 1400 ֆինանսական ծառայություններ մատուցող և տեխնոլոգիական ընկերությունների հետ, ներառյալ ԱՄՆ 20 խոշորագույն բանկերից 18-ը։

## Դատական գործընթաց
Օրենզդիր մարմինները կասկածելով որ Yodlee-ն  վաճառել է սպառողների անձնական ֆինանսական տվյալները՝  առանց համապատասխան համաձայնության,  կոչ է արել Առևտրի դաշնային հանձնաժողովին հետաքննել այս հարցը։ 2020 թվականի օգոստոսին խմբակային դատական հայց է ներկայացվել Envestnet-ի և Yodlee-ի դեմ։ Deborah Wesch-ը պնդում էր, որ ինքը և մյուս սպառողները ռիսկի են ենթարկվել, քանի որ ընկերությունները չեն կարողացել պատշաճ կերպով պաշտպանել իրենց սպառողների տվյալները։ Yodlee-ն և Envestnet-ը պնդել են, որ սպառողները համաձայնել են օգտագործել իրենց տվյալները, և որ սպառողները որևէ շոշափելի վնաս չեն կրել իրենց անանուն տվյալների վաճառքից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծրագրային ապահովման ընկերություններ
Էլեկտրոնային առևտրի վարկային քարտի վճարման համակարգ

**Էլեկտրոնային առևտրի վարկային քարտի վճարման համակարգ**, Էլեկտրոնային առևտուրը, որը սովորաբար հայտնի է որպես էլեկտրոնային առևտուր կամ eCommerce կամ էլեկտրոնային բիզնես, բաղկացած է ապրանքների կամ ծառայությունների գնումից և վաճառքից էլեկտրոնային համակարգերի միջոցով, ինչպիսիք են համացանցը և այլ համակարգչային ցանցերը։ Էլեկտրոնային եղանակով իրականացվող առևտրի ծավալը չափազանց աճել է ՝ կապված ինտերնետի լայն օգտագործման հետ։ Էլեկտրոնային դրամական փոխանցումների, մատակարարման շղթայի կառավարման, ինտերնետային շուկայավարման, առցանց գործարքների մշակման, էլեկտրոնային տվյալների փոխանակման (EDI), թվային մարքեթինգի համակարգերի և տվյալների հավաքագրման ավտոմատացված համակարգերի նորարարությունների վրա հիմնված առևտուրը հենց այս եղանակով է իրականացվում։ Ժամանակակից էլեկտրոնային առևտուրը սովորաբար օգտագործում է համաշխարհային սարդոստայնը գործարքի կյանքի ցիկլի գոնե ինչ-որ փուլում, չնայած այն կարող է ներառել նաև տեխնոլոգիաների ավելի լայն տեսականի, ինչպիսիք են էլ. փոստը։

Էլեկտրոնային առևտրի զգալի մասն իրականացվում է բացառապես էլեկտրոնային եղանակով վիրտուալ ապրանքների համար, ինչպիսիք են կայքում պրեմիում բովանդակություն մուտք գործելը, բայց էլեկտրոնային առևտրի մեծ մասը ներառում է ֆիզիկական ապրանքների տեղափոխում այս կամ այն կերպ։ էլեկտրոնային առևտրի մեծ մասը ներառում է ապրանքների տեղափոխում, որոնք կարող են օգտագործվել առցանց կամ առցանց։ Առցանց խանութները երբեմն անվանում են e-tailers, մինչդեռ առցանց մանրածախ առևտուրը կոչվում է e-tail: Գրեթե բոլոր խոշոր մանրածախ առևտրականները էլեկտրոնային առևտուր են իրականացնում համաշխարհային ցանցում։

Ձեռնարկությունների միջև իրականացվող էլեկտրոնային առևտուրը կոչվում է business-to-business կամ B2B: Ձեռնարկությունների և սպառողների միջև իրականացվող էլեկտրոնային առևտուրը կոչվում է business-to-consumer կամ B2C: Դա էլեկտրոնային առևտրի տեսակ է, որն իրականացվում է այնպիսի ընկերությունների կողմից, ինչպիսիք են Amazon.com. առցանց խանութները, էլեկտրոնային առևտրի ձև, որտեղ գնորդը ուղղակիորեն միանում է վաճառողի համակարգչին, սովորաբար ինտերնետի միջոցով։ Հատուկ միջնորդական ծառայություններ գոյություն չունեն։ Գնման և վաճառքի գործարքը կատարվում է էլեկտրոնային եղանակով և ինտերակտիվ եղանակով իրական ժամանակում, օրինակ ՝ նոր գիրք գնելու ժամանակ Amazon.com. եթե առկա է միջնորդ, ապա վաճառքի գործարքը կոչվում է « սպառողից սպառող», օրինակ ՝ առցանց աճուրդ, որն անցկացվում է eBay.com.

Այս վճարային համակարգը լայն ճանաչում է ձեռք բերել ամբողջ աշխարհում սպառողների և վաճառողների կողմից և այսօր վճարման ամենատարածված միջոցն է, հատկապես մանրածախ շուկաներում։ Ահա վճարման ավանդական մեթոդների նկատմամբ ամենակարևոր առավելություններից մի քանիսը՝ գաղտնիություն, ամբողջականություն, համատեղելիություն, գործարքների բարձր արդյունավետություն, ընդունելիություն, հարմարավետություն, շարժունակություն, ցածր ֆինանսական ռիսկ և անանունություն։

## Տես նաև
* Թվային արժույթ
* Էլեկտրոնային առևտուր
* Թվային տնտեսություն
* Մարկետֆլեյս
* Վճարումները որպես ծառայություն

## References


*
*
*

Կատեգորիա:Էլեկտրոնային առևտուր
Կատեգորիա:Վճարային համակարգեր
Ուոլթեր Ֆորբս

**Ուոլթեր Ֆորբս** (, ), ամերիկյան ընկերության գործադիր տնօրեն և նախկին Դաշնային բանտարկյալ։

Նա քրեական հետապնդման է ենթարկվել Նյու Ջերսիի շրջանի ԱՄՆ դատախազության կողմից և դատապարտվել է արժեթղթերի խարդախություն կատարելու դավադրության և երկու սուտ ցուցմունք տալու համար՝ Cendant Corporation-ի հաղորդված եկամուտների ուռճացման համար, երբ նա եղել է ընկերության գլխավոր գործադիր տնօրենը՝ 1990-ականներին և նրա նախորդ՝ CUC International ընկերությունում։

2007 թվականի հունվարի 17-ին 64-ամյա Ֆորբսը դատապարտվել է ավելի քան 12 տարվա ազատազրկման և պարտավորեցրել փոխհատուցում կատարել 3,28 միլիարդ դոլարի չափով։ Նախկին փոխնախագահ Քըրք Շելթոնին հանձնարարվել է վճարել նույն գումարը։ Ֆորբսը բանտից ազատ է արձակվել 2018 թվականի հուլիսի 20-ին։

Արդարադատության դեպարտամենտի կայքէջերից մեկը նկարագրում է դա որպես 2007 թվականի հուլիսի դրությամբ երբևէ կիրառված ամենամեծ փոխհատուցման հրամանը։ Այն ժամանակից ի վեր այն գերազանցվել է 2009 թվականի հունիսին Բեռնարդ Մեդոֆի դեմ 170 միլիարդ դոլարի փոխհատուցման հրամանով։

Ուոլթեր Ֆորբսը որևէ առնչություն չի ունեցել Բոստոնի Ֆորբսի ընտանիքի կամ այն ընտանիքի հետ, որը պատկանում և հրատարակում է *[[Ֆորբս]]* ամսագիրը։

Ավարտել է Հիլ դպրոցը (1961), Հյուսիսարևմտյան համալսարանը և Հարվարդի բիզնես դպրոցը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Ջաբեր Էբդալի

**Ջաբեր Էբդալի** ( ․ ), իրանցի գործարար և ճերմակօձիքավոր հանցագործ։ Նրա անունը հանրությանը հայտնի դարձավ 2010 թվականի ապրիլին, երբ պատգամավոր Էլյաս Նադերանը բաց նամակ գրեց Մոհամմադ Ռեզա Ռահիմիին և նրան անվանեց «Ֆաթեմիի շրջանակի» անդամ։

## Իրանյան ապահովագրական գումարների յուրացում
Ջաբեր Էբդալին «Ֆաթեմիի շրջանակի» առանցքային անդամներից մեկն էր, շրջանակ, որ ձևավորվել էր Ահմադինեժադի կառավարման օրոք կոռուպցիոն սկանդալների մեջ ներգրավված պետական պաշտոնյաներից։ Էբդալին դատապարտվել է «Իրան Ինշուրանս»-ում աշխատելու տարիներին թույլ տված յուրացումների ու կեղծիքների համար և ներկայումս գտնվում է բանտում։

## Մեջլիսի 170 թեկնածուների մասին  տարակարծություններ
2015 թվականին Մահմուդ Ահմադինեժադին ուղղված բաց նամակում Մոհամմադ Ռեզա Ռահիմին պնդում էր, որ 2008 թվականին Իրանի օրենսդիր մարմնի ընտրությունների ժամանակ Էբդալին գումարներ է վճարել 170 թեկնածուի։ 30 պատգամավորներ առանց հապաղելու կոչ արեցին հրապարակել ցուցակը, սակայն կարճ ժամանակ անց հարցումը հետ կանչվեց։ Իսլամական Հանրապետության լրատվական գործակալության հաղորդման համաձայն՝ Մեջլիսի նախագահ Ալի Լարիջանին 170 պատգամավորների ցուցակը փոխանցել է Իրանի դատական համակարգին։ Ըստ հաղորդումների՝  170 պատգամավորներին հանցավոր կերպով վճարված գումարի չափը եղել է մոտավորապես 12 միլիարդ ռիալ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1975 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Կատեգորիա:Ֆինանսական խարդախություն
Mossack Fonseca

**Mossack Fonseca & Co** իրավաբանական ընկերություն է, որի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Պանամայում, որն ունի ավելի քան 40 գրասենյակ ամբողջ աշխարհում։ Հիմնադրվել է 1977 թվականին Յուրգեն Մոսակի կողմից։ Մասնագիտացված է առևտրային իրավունքի, վստահության ծառայությունների և անհատների և կազմակերպությունների ֆինանսական խորհրդատվության ոլորտում։ Այն այն յոթ ընկերություններից մեկն է, որոնք միասին ապահովում են Պանամայում գրանցված ընկերությունների եկամուտների կեսից ավելին։ Այն մասնաճյուղեր ունի Լատինական Ամերիկայի մի շարք երկրներում, ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում, այդ թվում՝ երկու մասնաճյուղ Շվեյցարիայում։ Ընկերությունը մեղադրվում է միջազգային պատժամիջոցները շրջանցելուն օգնելու մեջ։ Այսպիսով, 2016 թվականի ապրիլի 3-ին հրապարակվեց 11 միլիոն գաղտնի փաստաթղթերի արտահոսք (այսպես կոչված՝ «Պանամական փաստաթղթեր»), որոնք ցույց էին տալիս, որ ընկերությունն աջակցել է հաճախորդներին օֆշորային ընկերություններին ապօրինի խոշոր գումարներ փոխանցելու հարցում։

## Ծանոթագրություններ


## Հղումներ

* Mossack Fonseca & Co. — официальный сайт компании .

Կատեգորիա:Իրավաբանական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Ֆինանսական ծառայությունների ընկերություններ
Վիշեն Լակիանի

**Վիշեն Լակիանի** () հնդկական սփյուռքի ծագումով մալայզիացի ձեռնարկատեր, գրող և մոտիվացիոն խոսնակ։ Նա Mindvalley-ի հիմնադիրն ու գործադիր տնօրենն է և երկու գրքերի հեղինակ՝  «Արտասովոր մտքի ծածկագիրը» և «Բուդդան և Բադասը»։

## Կաիրերա
Լակիանին ծնվել և մեծացել է Կուալա Լումպուրում, սովորել է Մալայզիայի հանրային դպրոցում։ Ավագ դպրոցն ավարտելուց հետո նա տեղափոխվել է Միացյալ Նահանգներ և ընդունվել Միչիգանի համալսարան, որտեղ ստացել է համակարգչային ճարտարագիտության բակալավրի աստիճան։ 2001 թվականին Միչիգանի համալսարանն ավարտելուց հետո տեղափոխվել է Սիլիկոնային հովիտ։

### Մտքի հովիտ
Մտքի հովիտը (Mindvalley) կրթական տեխնոլոգիական ընկերություն է, որի համահիմնադիրներն են Վիշեն Լակիանին և Մայքլ Ռայնինգը, այն թողարկում է այնպիսի ապրանքներ, որոնք կենտրոնացած են անձնական հոգևոր զարգացման և ցմահ ուսումնառություն վրա, ինչպիսին է Omvana մեդիտացիայի հավելվածը։ Հիմնադրվել է Նյու Յորքում 2002 թվականի դեկտեմբերին, Ռեյնինգը և Լակիանին ստիպված են եղել տեղափոխվել Կուալա Լումպուր, Մալայզիա 2004 թվականին, երբ Միացյալ Նահանգները հրաժարվեց երկարաձգել Լակիանիի աշխատանքային վիզան։ Mindvalley-ը կրթական ընկերություն է, որն առաջարկում է դասընթացներ մտքի ամբողջականացման, մեդիտացիայի, անձնական աճի, ֆիթնեսի և առողջության վերաբերյալ։

2020-ի վերջին Մտքի հովիտն ավելացրեց Լակիանիի կողմից կազմակերպված դասընթացը Silva Մեթոդով' գիտակցության և ինտուիցիայի փոփոխված վիճակների հասնելու համար։

### Dealmates
Dealmates-ը Մալայզիական էլեկտրոնային առևտրի կայք է, որը Լակիանին հիմնել է 2010 թվականի նոյեմբերի 1-ին Պատրիկ Գրոուի հետ ՝ որպես Catcha Group-ի և Մտքի հովիտի համատեղ ձեռնարկության մաս։

### Blinklist  և A-fest
Blinklist - ը սոցիալական էջանշման ծառայություն է, որը թույլ է տվել օգտվողներին կազմակերպել իրենց էջանիշները հիմնաբառերի հիման վրա, տեսնել, թե ինչպես են այլ օգտվողներ գնահատում դրանք, ինչպես նաև դիտել վերջերս ավելացված, հանրաճանաչ  հանրային էջանիշները։ Blinklist-ը նաև թույլ է տվել օգտվողներին դիտել իրենց էջանիշները ՝ հիմնվելով իրենց հիմնաբառերի վրա։ Կայքը վերածվել է տեխնոլոգիական բլոգի, որը հրապարակում է պատմություններ ստարտափների և հավելվածների մասին։

Լակիանին հիմնել է անձնական աճի «A-fest» փառատոնը, որը առաջին անգամ անցել է կոստա Ռիկայում 2009 թվականին։

### Գիրք
2016-ի մայիսին Վիշեն Լակիանին Rodale-ում հրապարակեց ինքնօգնության գիրք ՝ «Արտասովոր մտքի ծածկագիրը»։ Իր գրքում Լակիանին պնդում է, որ կյանքի վերաբերյալ մարդու տեսակետները ձևավորվում են հանգամանքների և սովորությունների ազդեցության տակ և առաջարկում է տասը օրենք, որոնք կօգնեն ընթերցողներին ազատվել այդ մտածելակերպից։ Լույս տեսնելուց հետո գիրքը  «Նյյու Յորք Թայմս»-ի բեսթսելերների ցանկում զբաղեցրել է 10-րդ տեղը ՝  «կիրառման խորհուրդներ» և «տարբեր» անվանակարգերում։

2020 թվականին Penguin-Random House հրատարակչությունը հրատարակել է Լակիանիի երկրորդ գիրքը ՝ «Բուդդան և Բադասը»։ Գիրքը հասել է Wall Street Journal-ի բիզնեսի համար կոշտ կազմով հրատարակությունների ցուցակի 1-ին հորիզոնականին և Նյու Յորք Թայմսի գործնական ուղեցույցների ցուցակի 9-րդ հորիզոնականին։

## Հղումներ
* Official web-site

## Ծանոթագրություններ


  
Կատեգորիա:21-րդ դարի գրողներ
Կատեգորիա:Մալայզիայի գործարարներ
Կատեգորիա:Միչիգանի համալսարանի շրջանավարտներ
Կեղտոտ փողեր (հաշվետվություն)

**«Կեղտոտ փողեր»**, նախկինում գաղտնի զեկույց, որը պատվիրել է Բրիտանական Կոլումբիայի (Կանադա) կառավարությունը՝ նահանգում փողերի լվացման վիճակի վերաբերյալ։ Այն հանրությանը ներկայացվել է երկու մասով՝ համապատասխանաբար, 2018 և 2019 թվականներին։

## Կեղտոտ փողեր I
«Կեղտոտ փողեր» առաջին զեկույցը (պաշտոնապես՝ *Dirty Money. An Independent Review of Money Laundering in Lower Mainland Casinos - Կեղտոտ փողեր. Ստորին Մեյնլենդի խաղատներում փողերի լվացման անկախ հետաքննություն, որն իրականացվել է Բրիտանական Կոլումբիայի գլխավոր դատախազի պատվերով)* հրապարակվել է 2018 թվականին։ Զեկույցը հատկապես կենտրոնացած էր նահանգի խաղատներում փողերի լվացման վրա։ Նրանում ասվում է, որ այդ միջոցները հաճախ եղել են ֆենտանիլի ապօրինի վաճառքից ստացված եկամուտները։

Զեկույցը վկայում է այն մասին, որ պաշտոնյաները նախազգուշացվել են խնդրի մասին դեռևս 2011 թվականին, սակայն քայլեր չեն ձեռնարկել։ Առնվազն 100 միլիոն դոլարի միջոցները ակամա լվացվել են նահանգի խոշոր խաղատների միջոցով։ Զեկույցից անմիջապես հետո մեկ տարում խաղատները հաստատել են ավելի խիստ կանոններ և արձանագրել են մոլեխաղերից ստացվող եկամուտների 30% անկում։ Սա ենթադրում է, որ դրանց թիվը զգալիորեն ավելի մեծ է։

Զեկույցում առաջիններից մեկը բացահայտվել է, որ փողերի լվացման դեմ պայքարի փորձագետները հորինել են «Վանկուվերի մոդելը»։ Մեթոդը ենթադրում է օփիոիդների վաճառքի, վարկերի տրամադրման և փողերի լվացման համատեղում խաղատների և անշարժ գույքի վաճառքի միջոցով։

## Կեղտոտ փողեր II
2019 թվականին թողարկվել է *Dirty Money II*-ը (պաշտոնապես՝ *Dirty Money – Part 2։ Turning the Tide – An Independent Review of Money Laundering in B․C․ Real Estate, Luxury Vehicle Sales & Horse Racing - Կեղտոտ փողեր – Մաս 2։ Բեկումնային իրավիճակ․ Բրիտանական Կոլումբիայում փողերի լվացման, անշարժ գույքի, շքեղ մեքենաների վաճառքի և ձիարշավի վերաբերյալ անկախ հետաքննություն*)։ Երկրորդ մասը նվիրված էր այն բանին, թե ինչպես են միջոցները հայտնվել առօրյա սպառողական ապրանքներում, ինչպիսիք են անշարժ գույքը և շքեղ մեքենաները։

Զեկույցում նահանգում փողերի լվացման տարեկան ծավալը գնահատվում է 7 միլիարդ դոլար։ Այն նաև ցույց է տալիս, որ անշարժ գույքի և շքեղ մեքենաների գնումները հաճախ օգտագործվում են նահանգում փողեր լվանալու համար։

## Պատմություն
2017 թվականին Բրիտանական Կոլումբիայի այն ժամանակվա գլխավոր դատախազ Դեյվիդ Էբին վարձել է Կանադայի թագավորական հեծյալ ոստիկանության նախկին փոխհանձնակատար Փիթեր Գերմանին՝ փողերի լվացման մասին լուրերի անկախ հետաքննություն անցկացնելու համար։ Սա հետևել է Վանկուվերում բնակարանների գների արագ աճի և կազմակերպված հանցավորության աճող լկտիության մասին հաղորդումներին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կանադական իրավունք
Կատեգորիա:Փողերի լվացում
Rosy Blue

**Rosy Blue** (), մասնավոր սեփականություն հանդիսացող հնդկական-բելգիական ընկերություն, որը զբաղվում է մաքուր էներգիայի, լրատվամիջոցների, անշարժ գույքի, ֆինանսական ծառայությունների և մանրածախ առևտրով։ Ընկերությունը զբաղվում է նաև թանկարժեք ապրանքների, չմշակված ադամանդների առևտրով, արտադրում և տարածում է ադամանդներ, թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարեր, ոսկերչական իրեր։

Ընկերությունը ադամանդի և թանկարժեք քարերի խոշորագույն թրեյդերներից մեկն է ամբողջ աշխարհում և ունի 12 գրասենյակ աշխարհի յոթ երկրներում ՝ Բելգիայում, Իսրայելում, Հոնկոնգում, Ճապոնիայում, Միացյալ Նահանգներում, Չինաստանում, ԱՄԷ-ում (Դուբայ)։ Ռասել Մեհտան ներկայիս նախագահն ու գործադիր տնօրենն է։

Rosy Blue-ն De Beers-ի սեյթհոլդերն է։

## Պատմություն
Ընկերությունը հիմնադրվել է 1960 թվականին Արունկումար Մեհտայի և նրա զարմիկ Բհանուչանդրա Բհանսալիի կողմից։ 70-ականներին Բելգիայի Անտվերպեն քաղաքում էր գտնվում ընկերության կենտրոնակայանը, որն իր գործունեությունն ընդլայնել է մի քանի այլ ադամանդի կենտրոններում։

2005 թվականին Rosy Blue-ն դարձել է Ոսկերչական իրերի պատասխանատու խորհրդի հիմնադիր և վկայագրված անդամ։

2008 թվականին Rosy Blue-ն ստորագրել է ՄԱԿ-ի Գլոբալ պայմանագիրը։

2017 թվականին Rosy Blue-ն ընդգրկվել է ինչպես Պանամայի փաստաթղթերում, այնպես էլ Դրախտային փաստաթղթերում՝ որպես կազմակերպություն, որը գումար է փոխանցել անվտանգ ապաստարաններ՝ երկրում հարկեր վճարելուց խուսափելու համար։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1960 հիմնադրումներ Բելգիայում
Ցեբուլյաժ

**Ցեբուլյաժ** () կլոր ցորենի հացամթերք է՝ պատված սոխով և կակաչի սերմերով։ Լյուբլինի վոևոդության ավանդական սննդային արտադրանք՝ ծագումով հրեական խոհանոցից։

## Պատմություն
Լյուբլինաբնակ հրեաների տիպիկ հացաբուլկեղենի՝ ցեբուլյաժի մասին առաջին հիշատակումը վերաբերում է 19-րդ դարին։ Դրանք սկզբում թխել են Լյուբլինի հին հատվածում, և այնտեղից բաղադրատոմսը տարածվել է ողջ տարածաշրջանում։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ այս սննդատեսակը կոչվում էր «պլեցել», որը իդիշից թարգմանաբար նշանակում է «տախտակ», «սալաքար»։ Փոքր պլեցելները կոչվում էին «plecels»: Ժամանակակից անվանումը լայն տարածում գտավ պատերազմից հետո։ Թխելու այս տեսակը հատկապես տարածված էր արևելյան Լեհաստանում ապրող հրեա հացթուխների շրջանում։ Նաում Շտուտխկոֆը «Der Oytser Fun der Yidisher Shprak» («Իդիշ լեզվի գանձարան») գրքում գրել է, որ Լեհաստանում արտադրվել է 18 տեսակի պլեցել։

Յոզեֆ Հոնիգը մեջբերում է նախապատերազմյան օրագրերը.

Զամոշչից Վալդեմար Գրեշտան հիշել է սեբուլայը հետևյալ կերպ.

## Նախապատրաստում
Աղացած սոխը, որը պետք է լինի խոր մասում, պատրաստվում է նախօրոք (թխելուց առնվազն 3-4 ժամ առաջ, գուցե մեկ-երկու օր առաջ)։ Մանր կտրատած սոխը պետք է լցնել եռման ջրով, որը պետք է գրեթե անմիջապես քամել։ Այնուհետև սոխը խառնում են կակաչի սերմի հետ, ձեթով, աղում և մի կողմ դնում, որպեսզի հյութը արձակվի։ Բաղադրատոմսի այլ տարբերակների համաձայն՝ սոխը տապակում են մարմանդ կրակի վրա, որպեսզի փափկի, և միայն դրանից հետո խառնում են ձեթով և աղում։

Թեթևակի քաղցր խմորը պատրաստվում են խմորիչով և թողնում որոշ ժամանակ, որ եփվի։ Թխվածքաբլիթի տրամագիծը 15-20 սմ է, հաստությունը՝ մոտ 1,5 սմ, տափակ հացի վրա քսում են աղացած սոխ և կակաչի սերմեր և թխում են ապրանքը։

## Պաշտպանելով ավանդական բաղադրատոմսը
Գոյություն ունեն ցեբուլյաժի մի շարք բաղադրատոմսեր, սակայն միայն այն սննդատեսակը, որը թխվում է Լյուբլինի վոևոդության տարածքում տեղական արտադրանքից, կարող է պաշտոնապես կոչվել «Լյուբլինի ցեբուլյաժ»։

2007 թվականի ապրիլի 30-ին ցեբուլյաժը ներառվել է Լեհաստանի ավանդական ապրանքների ցանկում։ 2014 թվականի օգոստոսից լյուբլինյան ցեբուլյաժն ունի նաև ԵՄ ծագման աշխարհագրական վկայագիր։

Լյուբլինում գործում է «Լուբլինի Cebularza արտադրողների գործընկերություն» ընկերությունը (), որի նախագահն է Մարիոլա Զուբրիցկան։ Կազմակերպությունը միավորում է 24 հացաբուլկեղեն Լյուբլինից և տարածաշրջանից։ Ամեն տարի Լյուբլինում Գործընկերության մասնակցությամբ ավանդական հացի փառատոնում թխվում է հսկայական ցեբուլյաժ, տարեցտարի չափը մեծանում է։ 2014 թվականին նրա տրամագիծը կազմել է 190 սանտիմետր։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Լեհական խոհանոց
Կատեգորիա:Հացամթերք
Կատեգորիա:Հրեական խոհանոց
Կանխամտածված կուրություն

«**Կանխամտածված կուրություն»** Սեմ Կուպերի հետաքննության  արդյունքում գրված գիրքն է Կանադայի Վանկուվեր քաղաքում Չինաստանի փափուկ ուժի ազդեցության մասին։ Այն հիմնված է Sidewinder նախագծի վերաբերյալ RCMP-ի և CSIS-ի զեկույցի վրա և նվիրված է «Վանկուվերի մոդելին»։ Կուպերի հետաքննությունը պնդում է, որ գործողությունը սկսվել է 1986 թվականին Վանկուվերում կայացած World Expo-ի ժամանակ, և որ United Front Work Department-ը, չինական եռյակները և Big Circle Boys-ը լվացել են ֆենտանիլային թմրանյութի փողերը Վանկուվերի տարածքի խաղատների միջոցով, ինչպիսիք են Parq և River Rocks խաղատունը՝ կոռումպացնելով կառավարությունը, գործակալությունները, լրտեսները, ազդեցիկները և կանադական հասարակությունը։ Սա հանգեցրեց Վանկուվերի բնակարանային փուչիկի ձևավորմանը և արևմտյան աշխարհի ապակայունացմանը օփիոիդների համաճարակի պատճառով.: Վանկուվերի մետրոպոլիտենի բնակիչների 20% - ը իրենց համարում է չինացի, իսկ ևս 20% - ը՝ Արևելյան Ասիայի և Հարավարևելյան Ասիայի երկրներից։

## Ծանոթագրություններ


Կատեգորիա:Կանադայի տնտեսություն
Կատեգորիա:Հետաքննական լրագրություն
Նիկոլայ Փաուս

**Նիկոլայ Բենտ Փաուս** (, ),  նորվեգացի գործարար և անշարժ գույքի ներդրող։ 1984-1997 թվականներին եղել է Eeg-Henriksen շինարարական ընկերության (այժմ ՝ NCC AB-ի Նորվեգական մասը) գործադիր տնօրենը, որը Նորվեգիայի երրորդ ամենամեծ շինարարական ընկերությունն է։ Փաուսը նաև ընկերության հիմնական բաժնետերն էր, մինչև բոլոր բաժնետոմսերը գնվել են այն ժամանակվա ամենամեծ բաժնետեր NCC-ի կողմից։

Բոլորովին վերջերս Նիկոլայ Պաուսը բացահայտվել որպես Playa Sol S.A. օֆշորային կազմակերպության միջնորդ և շահառու, որը գրանցված էր 1989 թվականին Պանամայի փաստաթղթերում։

1968 թվականին նա ստացել է ճարտարագիտության մագիստրոսի կոչում Փրդյուի համալսարանի ճարտարագիտական քոլեջում և աշխատել Միացյալ Նահանգներում ու Ավստրալիայում՝ նախքան 1973 թվականին Նորվեգիայում Eeg-Henriksen-ին միանալը։ 1983 թվականին դարձել է գործադիր տնօրենի տեղակալ, իսկ 1984 թվականին՝ գործադիր տնօրեն։ 1990-ականներին Eeg-Henriksen-ը խոշոր պայմանագրեր է  կնքել Օսլոյի Գարդերմուեն օդանավակայանի կառուցման հետ կապված։ 1986 թվականին Eeg-Henriksen-ը հիմնել է նաև ուղղաթիռային ընկերություն։

Նիկոլայ Փաուսը եղել է Նորվեգիայի արտահանման խորհրդի և Eckbos Legat-ի խորհրդի անդամ։ 1998-ին համահիմնել է անշարժ գույքի Optimo ընկերությունը։ 2010 թվականին ընկերությունը վաճառվել է Entra-ին։

Նա Փաուս ընտանիքի անդամ է, հայտնի վիրաբույժ Բերնհարդ Փաուսի և հումանիստ Բրիտա Քոլեթի որդին է, վիրաբույժ և հումանիտար գիտությունների դոկտոր Նիկոլայ Նիսսեն Փաուսի թոռը։ Նա Հերմինե Քրիստին Մյուլե Միդելֆարտի (ծննդյան անունը՝ Մյուլե) համախոհն է և բիզնեսվումեն Սելինա Միդելֆարտի խորթ հայրը։

## Ծանոթագրություններ
Ջոն Դոե

**Ջոն Դոե**, գրական անուն, որն օգտագործել է 2016 թվականի Պանամական փաստաթղթերի արտահոսքի ժամանակ իրազեկիչը, ով Mossack Fonseca իրավաբանական ընկերությունից Süddeutsche Zeitung թերթին է փոխանցել 11,5 միլիոն փաստաթուղթ։ 2016 թվականի մայիսի 5-ին Դոեն հրապարակեց հայտարարություն՝ «Հեղափոխությունը կթվայնացվի». Դոեն բացատրեց}}, որ իրենք հրապարակել են ֆայլերը՝ ընդգծելու եկամուտների աճող անհավասարությունը և ֆինանսական կոռուպցիան ամբողջ աշխարհում։ Ազդարարն առաջարկել է օգնել դատախազներին իրենց գործերը կառուցելու համար՝ իրավական պաշտպանության պայմանով։

## Նախնական կապ Süddeutsche Zeitung-ի հետ
2014 թվականին Դոեն կապ հաստատեց գերմանական Süddeutsche Zeitung թերթի թղթակից Բաստիան Օբերմայերի հետ՝ «Բարև։ Սա Ջոն Դոեն է։ Հետաքրքրվա՞ծ եք տվյալներով»։ Երբ Օբերմայերը դրական պատասխան տվեց, Դոեն շարունակեց՝ ասելով. «Կա մի քանի պայման։ Իմ կյանքին վտանգ է սպառնում։ Մենք կխոսենք միայն կոդավորված ֆայլերի շուրջ։ Ոչ մի հանդիպում, երբևէ»։ Երբ Օբերմայերը Դոեյին հարցրեց, թե ինչու են նրանք արտահոսում տվյալները, Դոեն պատասխանեց, որ նրանք ձգտում էին «հրապարակել այդ հանցագործությունները»։ Այնուհետև Դոեն փոխանցել է մոտ 11,5 միլիոն փաստաթուղթ պանամական Mossack Fonseca իրավաբանական ընկերության գրառումներից։ Երբ տվյալներն ի վերջո հրապարակվեցին հանրությանը, այն հայտնի դարձավ որպես Պանամայի փաստաթղթեր։

## Հեղափոխությունը կթվայնացվի
Դոեն Süddeutsche Zeitung-ի միջոցով 2016թ. մայիսի 5-ին հայտարարություն է տարածել՝ բացատրելով ֆայլերի հսկայական շտեմարանը հրապարակելու դրդապատճառը։

Հայտարարության մեջ, որը վերնագրված է «Հեղափոխությունը կթվայնացվի» վերնագրով, Դոեն նշում է աճող համաշխարհային եկամուտների անհավասարությունը և կոռուպցիան, որը իբր թույլ է տվել Mossack Fonseca-ն՝ որպես փաստաթղթերի հրապարակման դրդապատճառ։ Դոեն նաև ասաց, որ թերթերը ցույց են տալիս օֆշորային ընկերություններ ստեղծող արդյունաբերության կողմից իրականացվող անարդարությունները և մեղադրում են կառավարություններին օֆշորային ապաստարանների մեծացման համար՝ ասելով, որ նրանք հրապարակել են փաստաթղթերը «ուղղակի այն պատճառով, որ ես բավականաչափ հասկացել եմ դրանց բովանդակությունը՝ հասկանալու նրանց նկարագրած անարդարությունների մասշտաբը։ «Դոեն հավելել է, որ իրենք երբեք չեն աշխատել որևէ կառավարության կամ հետախուզական գործակալության համար և պատրաստակամություն են հայտնել օգնել դատախազներին։ Այն բանից հետո, երբ Süddeutsche Zeitung-ը ստուգեց, որ դա Panama Papers-ի աղբյուրից է, Հետաքննող լրագրողների միջազգային կոնսորցիումը (ICIJ) իր կայքում տեղադրեց ամբողջական գրավոր հայտարարությունը։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Չնույնականացված մարդիկ
Կլեպտոպիա (գիրք)

**Կլեպտոպիա․ ինչպես է կեղտոտ փողը գրավում աշխարհը** (), Թոմ Բուրգիսի նոն ֆիքշն ժանրի գիրքը գլոբալիզացիայի և կոռուպցիայի համաշխարհային ուժերի համակցված հետևանքների մասին, որը հրատարակվել է 2020 թվականին։ Գիրքն օգտագործում է պատմողական ոչ գեղարվեստական և իրական հանցավոր կերպարներ՝ մանրամասնելու և ուսումնասիրելու գլոբալ կլեպտոկրատական ազդեցություններն ու հետևանքները, ինչպես նաև, թե ինչպես են կոռուպցիոն պրակտիկաները (օրինակ՝ փողերի լվացումը) ամրագրվում կեղևային կորպորացիաների, մութ փողերի բանկային համակարգի և քաղաքական լոբբինգի միջոցով։ Բուրգիսը գիրքը խարսխում է չորս անհատների պատմություններով, որոնք Financial Times-ը նկարագրել է որպես «նրբագեղորեն հյուսված և մատուցված այնպիսի ձևով, որը հասանելի է դարձնում ֆինանսների տեխնիկական մանրամասները ոչ փորձագետներին», հաղորդում է, որ *Eurasian Natural Resources Corporation* (ENRC) հանքարդյունաբերական ընկերությունը, *Eurasian Resources Group*-ը, իրավական միջոցներ են ձեռնարկել հրատարակիչների դեմ՝ կապված գրքում ներկայացված պահանջների հետ, որը հետագայում մերժվել է։

## Ընդունելություն
Լոնդոնի Թայմս-ի գրախոսը գիրքը նկարագրել է որպես «հետաքննական լրագրության մանրակրկիտ հաղորդված օրինակ, այն գրված է դինամիկ թրիլլերի ոճով»։

The Guardian-ի ակնարկը որոշ քննադատություններ է հնչեցրել գրքում հաջորդած տարբեր սյուժեների վերաբերյալ։

## Իրավական հայցեր հրատարակիչների դեմ
2021 թվականի սեպտեմբերի 9-ին զեկուցվել է, որ *ENRC*-ն իրավական գործողություններ է ձեռնարկել *HarperCollins*-ի և *The Financial Times*-ի դեմ՝ կապված գրքի մեջ ներկայացված պահանջների և հետագա ռեպորտաժի հետ։ Հայցը մերժվել է 2022 թվականի մարտին։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ISBN search entry
* NPR interview with author about the book
*Interview where Burgis defines "kleptopia" and why he wrote the book 

Կատեգորիա:Գլոբալացում
Կատեգորիա:Թրիլերներ
Կատեգորիա:Ոչ գեղարվեստական գրողներ
Կատեգորիա:Ֆինանսատնտեսական վիքիամիս 2024 նախագծի հոդվածներ
Սամիր Վինսենթ

**Սամիր Վինսենթ**, հայտնի է նաև որպես Սամիր Ամբրոզ Վինսենթ (ծնվել է 1940 թվականի հոկտեմբերի 23-ին։  Սամիր Վինսենթը իրաքյան, ասորական ծագումով էթնիկ ամերիկացի է, ով 2005 թվականի հունվարին իրեն մեղավոր է ճանաչել Սադամ Հուսեյնի կառավարության անօրինական գործակալ լինելու և նավթ պարենի դիմաց  ծրագրից գումար խլելու մեջ, ինչը նրան միլիոնավոր դոլարներ է բերել աշխատանքի ընթացքում։

## Նավթ պարենի դիմաց ծրագրի շուրջ սկանդալ
Պարսից ծոցի պատերազմից հետո ՄԱԿ-ը պատժամիջոցներ է սահմանել Իրաքի դեմ։ Որպես Իրաքի կառավարության չգրանցված գործակալ՝  Վինսենթն ԱՄՆ-ում սկսել է լոբբինգ անել իրաքյան նավթի վաճառքի համար ՄԱԿ-ի պատժամիջոցները չեղարկելու համար։ Վինսենթի  ջանքերը հիմնականում անհաջող մնացին  մինչև 1992 թվականը, երբ նրան ծանոթացրեցին Տոնգսուն Պարկի հետ։ Տոնգսուն Պարկը Վինսենթի համար հանդիպում կազմակերպեց Միավորված ազգերի կազմակերպության այն ժամանակվա գլխավոր քարտուղար Բուտրոս Բուտրոս-Գալիի հետ։ Նավթ պարենի դիմաց ծրագիրը ստեղծվել է, որպեսզի Իրաքին թույլ տա իր նավթը վաճառել մարդասիրական օգնության դիմաց, որպեսզի չխախտի Իրաքի առաջին պատերազմից հետո սահմանված պատժամիջոցները։ Սակայն պարզվեց, որ նախկին իրաքյան ռեժիմը, որը որոշում էր, թե ով կարող է գնել է իրաքյան նավթ։ Օգտագործվել է մարդկանց կաշառելու սխեմա նրանց հետ պայմանագրեր կնքելու համար լրացուցիչ վճարի դիմաց։

## Ամառային Օլիմպիական խաղեր 1964
Վինսենթը մասնակցել է  նաև 1964 թվականի ամառային Օլիմպիական խաղերում՝  Իրաքի կազմում։ Նա մասնակցել է 110 և 400 մետր արգելավազքին, եռացատկին և 4 x 100 մետր էստաֆետին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1940 ծնունդներ
Մուրճով մարդ

**«Մուրճով մարդ»**, մոնումենտալ կինետիկ քանդակների շարք, որոնք ստեղծվել են ամերիկացի քանդակագործ Ջոնաթան Բորոֆսկու կողմից աշխարհի խոշոր քաղաքներում։

Հուշարձանը ներկայացնում է բանվորի շարժվող մետաղական ուրվագիծը՝ աջ ձեռքին մուրճը, ով մեխանիզմների օգնությամբ դանդաղ ետ ու առաջ է շարժվում՝ պատկերելով ինչ-որ աշխատանք և մեկնած ձախ ձեռքով։ Արվեստի այս գործերը նվիրված են աշխատանքային մասնագիտությունների տեր մարդկանց։ Այս հուշարձանների տարբեր տարբերակներ տեղադրվել են աշխարհի քաղաքներում։

## Քանդակներ
### Մայնի Ֆրանկֆուրտ
Ֆիգուրը պատրաստված է պողպատից և ալյումինից, մոտ 23 մետր բարձրությամբ և 32 տոննա քաշով։ Բացվել է 1991 թվականի ապրիլի 23-ին։ Ֆրանկֆուրտյան մարաթոնի մեկնարկը գտնվում է հուշարձանի մոտ։

### Բազել
Պողպատե գործիչը բացվել է 1989 թվականի օգոստոսին։ Հասակը՝ 13,5 մետր, քաշը՝ 8 տոննա։

### Սիեթլ
Սև քանդակն ունի 48 ոտնաչափ բարձրություն, 7 դյույմ հաստություն և կշռում է 26000 ֆունտ:.

### Սեուլ
Հսկայական քանդակը բացվել է 2002 թվականի օգոստոսի 20-ին։ Քաշը՝ 50 տոննա, բարձրությունը՝ 22 մետր։ Մուրճի մեկ ճոճումը տևում է 1 րոպե 17 վայրկյան.

### Դալլաս
Հուշարձան 24 ոտնաչափ բարձրությամբ։

## Այլ քաղաքներ
Նմանատիպ քանդակներ կան նաև Նյու Յորքում, Լոս Անջելեսում, Մինեապոլիսում, Լիլեստրոմում, Լա Ջոլայում, Գեյնսվիլում։.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Փայտե քանդակներ
Կատեգորիա:2002 քանդակներ
Կատեգորիա:1991 քանդակներ
Լաբորատոր մկան արձան

**Լաբորատոր մկան արձան**, հուշարձան Նովոսիբիրսկի Ակադեմգորոդոկում, որը գտնվում է Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Սիբիրյան մասնաճյուղի բջջաբանության և գենետիկայի ինստիտուտի (Icig) մոտակայքում գտնվող պուրակում։ Հուշարձանը բացվել է 2013 թվականի հուլիսի 1-ին, բացումը նվիրված է Նովոսիբիրսկի 120-ամյակին։ Ինստիտուտի տնօրեն ակադեմիկոս Նիկոլայ Կոլչանովի խոսքով՝ հուշարձանը խորհրդանշում է կենդանու երախտագիտությունն այն բանի համար, որ մարդկությունը հնարավորություն ունի մկներին օգտագործել կենդանիների գեները, հիվանդությունների մոլեկուլային և ֆիզիկական մեխանիզմները ուսումնասիրելու, նոր դեղամիջոցներ մշակելու համար։

## Հուշարձանի Նկարագրություն
Հուշարձանը քթի ծայրին դրված ակնոցով լաբորատոր մուկ է, որը նստած է գրանիտե պատվանդանի վրա։ Նա ճաղերով հյուսում է ԴՆԹ-ի կրկնակի պարույր։ Մկնիկի բրոնզե արձանիկի բարձրությունը 70 սմ է, պատվանդանով հուշարձանի ընդհանուր բարձրությունը՝ 2,5 մետր։ Մկնիկի հյուսելու ճաղերի տակից դուրս եկող պարույրը ձախ է ոլորվում (կոչվում է Z-ձև), մինչդեռ ԴՆԹ-ի հիմնական ձևերը աջ են ոլորված։

## Ստեղծման պատմություն
Հուշարձանի հիմնադրման առաջին քարը դրվել է 2013 թվականի հունիսի 1-ին՝ բջջաբանության և գենետիկայի ինստիտուտի հիմնադրման 55-ամյակի առթիվ։ Մկնիկի պատկերի վրա աշխատել է Նովոսիբիրսկի նկարիչ Անդրեյ Հարկևիչը, ով ստեղծել է տասից ավելի էսքիզներ։ Կենդանու դասական և ոճավորված պատկերի տարբեր տարբերակների շարքում ընտրվել է մի մուկ, որը ճաղերով ԴՆԹ-ի պարույր է հյուսում։

«Այստեղ լաբորատոր մկնիկի և գիտնականի պատկերները համակցված են, քանի որ դրանք կապված են և ծառայում են նույն գործին։ Մկնիկը գրավվել է գիտական հայտնագործության պահին։ Եթե նայեք նրա հայացքին, կարող եք տեսնել, որ այս մկնիկը արդեն ինչ-որ բան է հորինել։ Բայց գիտական հայտնագործության ամբողջ սիմֆոնիան, ուրախություն, «Էվրիկա» դեռ չեն հնչել». Անդրեյ Հարկևիչ 

Քանդակագործ Ալեքսեյ Ագրիկոլյանսկին, որը կյանքի կոչեց գաղափարը, խոստովանեց, որ դա հեշտ չէր անել, քանի որ մկնիկը, այնուամենայնիվ, մարդ չէ, և դրա համար անհրաժեշտ էր հորինել հույզեր, բնավորություն, գտնել խաչ մուլտհերոսի և իրական մկնիկի միջև, դիտարկել դրա անատոմիական պարամետրերը։ Նա նաև ասաց, որ մկնիկի հետ կապված խնդիրները պետք է լուծվեն։

Քանդակը Տոմսկում բրոնզից ձուլել է վարպետ Մաքսիմ Պետրովը։ 

Տարածքի բարեկարգման նախագծի տեխնիկական տնօրենն էր Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Բջջաբանության և գենետիկայի ինստիտուտի տնօրենի տեղակալ Սերգեյ Լավրյուշևը։

Քանդակը տեղադրվել է Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի բջջաբանության և գենետիկայի ինստիտուտի կողմից ՝ «Բժշկակենսաբանական միություն» ՓԲԸ-ի և «Դիաէմ» ՍՊԸ-ի ֆինանսական մասնակցությամբ։

## Ժողովրդավարություն
2013 թվականին «ԴՆԹ-ն հյուսող մուկ» հուշարձանի առաջխաղացման Pr-ռազմավարության հետ կապված նախագիծը դարձել է հանրային կապերի զարգացման ազգային մրցանակի տարածաշրջանային փուլի հաղթող Արծաթե նետաձիգ-Սիբիր։ 2014 թվականին մասնակցել է մրցույթի դաշնային փուլի եզրափակչին «ապագայի տեխնոլոգիաների առաջխաղացման ոլորտում լավագույն նախագիծ» անվանակարգում։ 

Առաջին ալիքի «Հրաշքների դաշտ» հաղորդման 2016 թվականի ապրիլի 15-ի եթերում հարց է հնչել հուշարձանի մասին։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Информация на сайте Музея истории генетики в Сибири
* Интервью художника Андрея Харкевича
Բուդդա Դորդենմա

**Բուդդա Դորդենմա** ( — «վաջրա տիրող»), Շակյամունի Բուդդայի հսկա արձանը (բուդդարուպա), որն կառուցվել է Բութանում 2010 թվականի վերջին։

## Շինարարության պատմություն
Արձանի հիմնական մասերի նախնական շինարարությունն ավարտվել է 2009 թվականի դեկտեմբերին, որից հետո բուդդայական վանականները տվել են աշխատանքների վերջնական փուլի մեկնարկը։ Արձանի կառուցումն արժեցել է 47 միլիոն դոլար, մինչդեռ նախագծի աշխատանքների ընդհանուր արժեքը գերազանցել է 100 միլիոնը։ Արձանի բարձրությունը 51,5 մետր է, և չնայած այն Բուդդայի ամենամեծ պատկերը չէ ՝ հաշվի առնելով ծովի մակարդակից 2500 մետր բարձրությունը, որի վրա այն կառուցված է, այն աշխարհի ամենաբարձր տեղադրված Բուդդայի արձանն է։

Արձանի կառուցումը նվիրված է ոչ միայն Բութանում միապետության հարյուրամյակին, այլև երկու մարգարեությունների կատարմանը։  Նյինգմայի և Ձոգչենի մենթորներից մեկը ՝ Սոնամ Զանգպոն, 20-րդ դարում կանխատեսել էր տարածքում Պադմասամբհավային, Բուդդա Գաուտամային կամ Փուրպա դաշույնին նվիրված մեծ արձանի հայտնվելը, որը պետք է «օրհնություն, խաղաղություն և երջանկություն պարգևի ամբողջ աշխարհին»։  Բացի այդ, արձանը հիշատակվում է հին տերմին գուրու Պադմասամբհավայում, որը գտել է Պեմա Լինգպան։

## Նկարագրություն
Արձանի ներսում կա տաճար ՝ 100 հազար 20 սանտիմետրանոց և 25 հազար 30 սանտիմետրանոց ոսկեզօծ բուդդաներով։  Դրանք բոլորը, ինչպես հիմնական արձանը, պատրաստված են բրոնզից և ծածկված են ոսկով։ Արձանը գտնվում է Չանգրի Քենսել Պհոդրանգ լեռան գագաթին ՝ Շերաբա Վանգչուկի (Բութանի տասներեքերորդ Դրուկ դեզի) պալատի ավերակների մեջ, որը նայում է Բութանի մայրաքաղաք Թիմֆու քաղաքի հարավային ծայրամասերին։

Դորդենմա Բուդդան աշխարհի ամենաբարձր արձանների ցանկում զբաղեցնում է 23-րդ տեղը, իսկ ավելի բարձր արձաններից միայն երկուսն են գտնվում ոչ Ասիայում (հայրենիքը կանչում է! Վոլգոգրադում և Կիևի Մայր Հայրենիքում)։

## Աղբյուրներ
* Луис О’Нил: Дороги и новый Будда в горах. Заметка на сайте радиостанции «Эхо Москвы»
* Фонд Будда Дорденма
* Проект buddhadordenma.org

Կատեգորիա:2015 քանդակներ