Լիմնոլոգիական աղետ

**[[Լճագիտություն|Լիմնոլոգիական]] աղետը** հազվագյուտ բնական աղետ է, որի ժամանակ ջրի բաց մակերևույթից լուծված ածխածնի երկօքսիդի մեծ ծավալի հանկարծակի արտանետում է տեղի ունենում։ Լինելով օդից ծանր՝ ածխաթթու գազը հավաքվում է ցածրադիր վայրերում, ներառյալ ջրամբարի մոտակայքը՝ խեղդելով այդտեղ հայտնված մարդկանց և կենդանիներն, մինչև որոշ ժամանակ անց (ժամեր, երբեմն օրեր) այն կցրվի քամուց։ Գազի արտանետումը կարող է առաջանալ երկրաշարժի, ստորջրյա հրաբխային ժայթքման, լայնածավալ ստորջրյա կամ մերձափնյա ձնահյուսերի, լավայի հոսքի ջրամբար թափանցելու և այլ աղետալի իրադարձությունների հետևանքով։ Արտանետումն ինքնին կարող է ջրամբարում ցունամի առաջացնել, եթե գազի ամպը ջուրը տեղաշարժի ջրամբարի մեջ, այդ իսկ պատճառով աղետը կոչվում է նաև «լճի պտտում»։

Լիմնոլոգիական աղետի տիպիկ օրինակ է Կամերունի աղետները․

* 1984 թվականի օգոստոսի 15-ին Մանունի լճում, որի արդյունքում զոհվեց 37 մարդ:
* 1986 թվականի օգոստոսի 21-ին Նյոս լճի ափին, որի արդյունքում զոհվեց 1746 մարդ և մոտ 3500 գլուխ անասուն :

Լիմնոլոգիական աղետների առաջացման համար անհրաժեշտ պայմանները գոյություն ունեն ոչ միայն Կամերունի լճերում, այլև մեր մոլորակի այլ բաց ջրամբարներում, օրինակ ՝

* Արևելյան Աֆրիկայի Կիվու լճում; 
* ԱՄՆ-ի Մամոնտյան լեռների լճերում և դրանց շրջակայքում. 
* Ճապոնիայի Մասյու լճում; 
* Գերմանիայի Այֆել հրաբխային շրջանի ջրով լցված խառնարաններում; 
* Ֆրանսիայի Պավեն լճում. 
* Սև ծովում (Ուկրաինա, Թուրքիա, Բուլղարիա, Ռումինիա, Վրաստան, Ռուսաստան)։

Լիմնոլոգիական աղետների առաջացման համար անհրաժեշտ պայմանները կարող են ստեղծվել ածխածնի երկօքսիդի (CO 2 ) արտանետմամբ, որը գտնվում է  երկրաբանական խորը շերտերում բավականին երկար ժամանակ։ Բաց ջրամբարներ մտնող գազը  կարող է լինել մագմատիկ ծագման (Նյոս և Մանուն), կենսածին (Կիվու), կամ տեխնածին (երկարաժամկետ պահեստավորված)։

## «Գործարկող մեխանիզմ»
Լիմնոլոգիական աղետի գործարկման մեխանիզմը բնութագրվում է բաղադրիչ մասերի կազմով, դասավորությամբ (համակցությամբ) և զանգվածի փոխանցմամբ ։

Լիմնոլոգիական աղետների գործարկող մեխանիզմը կարող է լինել տարբեր համադրություններով.

* ջրամբարի ջրերը, որոնք բնութագրվում են ջերմաստիճանի, զանգվածի և լուծված նյութերի կոնցենտրացիայի մեծ գրադիենտներով. 
* երկրաշարժ ; 
* փլուզում ;
* սողանք ; 
* քամի ; 
* մթնոլորտային տեղումներ ; 
* ստորգետնյա երկրաբանական կառույցներ ։

### Զանգվածի փոխանակում
Գործարկող մեխանիզմում զանգվածի փոխանակությունը որոշվում է ըստ այդ մասերի նյութերի հոսքերի բաղադրությամբ, դասավորությամբ և ֆիզիկաքիմիական հատկություններով։ Նյութերի հոսքերից առնվազն մեկը անպայմանորեն պարունակում է գազաստեղծող բաղադրիչներ։

### Միացումը
Լիմնոլոգիական աղետի գործարկող մեխանիզմի ակտիվացումը դրա բաղկացուցիչ մասերի կողմից ստեղծվում է, երբ դրանց բնութագրերը դառնում են կրիտիկական։

## Կանխարգելում
«Կանխարգելող մեխանիզմի» ակտիվացումը արգելափակելը կանխում է լիմնոլոգիական աղետը։

«Կանխարգելող մեխանիզմի» -ի ակտիվացումը արգելափակելու միջոց կարող է լինել.

* ջրամբարի ափերի ամրացում; 
* ջրամբարի ջրերի գազազերծում ;
* ջրամբարում ջրի մակարդակի բարձրացում կամ իջեցում; 
* ջրով և ջրային լուծույթներով հագեցումը (կամ դուրս մղումը) փակ ջրատարից . 
* ջրամբարի հատակի տակ պինդ նստվածքի ներծծում անջրանցիկ նյութերով; 
* միկրոօրգանիզմների երկրաբանական կառուցվածքների ներմուծում, որոնց կենսագործունեության արգասիքները նվազեցնում են երկրաբանական կառուցվածքների ծակոտկենությունը։

## Մոնիտորինգ
Լիմնոլոգիական աղետը կանխելու երկարաժամկետ գործողությունները պետք է ուղեկցվեն աղետի «կանխարգելող մեխանիզմի» վիճակի մոնիտորինգով։

## Նշումներ

## Գրականություն
* 
* *Шаталов Н. Н.* Африканские озера Ниос и Монун — индикаторы уникального углекислотного глубинного дыхания Земли // Український журнал дистанційного зондування Землі 21 (2019) 4-22

Կատեգորիա:Բնական աղետներ
Կատեգորիա:Լճագիտություն