Չալըքուշու

**Չալըքուշու** կամ «Եղնջաթռչնակ» () Ռեշաթ Նուրի Գյունթեքինի վեպն, որը գրվել է 1922 թվականին և պատմում է Ֆերիդե անունով երիտասարդ թուրք ուսուցչուհու ճակատագրի մասին։

Վեպը սկզբում հրատարակվել է որպես շարքային պատմություն «Վաքիթ» թերթում, նախքան որպես գիրք հրատարակվելը։

Վեպի ոգեշնչման աղբյուրը Գերեդեի Զեյնելլեր գյուղն է։ 2013 թվականին գյուղը մի քանի զբոսաշրջային նախաձեռնություններ է ձեռնարկել՝ զբոսաշրջությունը գրավելու և վեպի հիշողությունը կենդանի պահելու համար:

## Սյուժե
Վեպի իրադարձությունները տեղի են ունենում քսաներորդ դարի սկզբին՝ պատերազմից թուլացած Օսմանյան կայսրության փլուզման և Թուրքական հանրապետության ստեղծման մոտ։ Վեպի մեծ մասը Ֆերիդեն պատմում է առաջին դեմքի օրագրային ձևաչափով։ Առաջին բաժնում Ֆերիդեն նկարագրում է իր մանկությունը՝ սկզբից մինչև այն իրադարձությունները, որոնք նրան տարան տարօրինակ հյուրանոցային սենյակ։ Երկրորդ և ամենամեծ բաժինը բաղկացած է Անատոլիայում նրա արկածները նկարագրող օրագրային գրառումներից։ Երրորդ բաժինը միակն է, որը գրվել է երրորդ դեմքի տեսանկյունից և նկարագրում է Ֆերիդեի այցելությունը իր տուն։

Ֆերիդեն բանակի սպայի որբացած դուստր է։ Դեռահաս տարիքում նա ձմռանը սովորում է Նոտր Դամ դը Սիոն լիցեյում, իսկ ամառային արձակուրդներին մնում է իր հանգուցյալ մոր քույրերից մեկի մոտ։ Դպրոցական տարիներին նրան մականունը տալիս են «Ծովախեցգետին»՝ իր կենսուրախության և չարաճճիության համար։ Այս երկու հատկանիշները այդ ժամանակ համարվում էին անսովոր և նույնիսկ մի փոքր անպատշաճ մուսուլման աղջիկների համար։

Նա նշանվում է իր հմայիչ զարմիկ Քամրանի հետ, որին լքում է հարսանիքից մեկ գիշեր՝ պարզելով, որ նա իրեն անհավատարիմ է եղել։ Նա փախչում է տնից՝ Անատոլիայում ուսուցչուհի դառնալու համար, չնայած շարունակում է խորապես սիրահարված լինել Քամրանին։ Ուսուցչական աշխատանքի առաջին երեք տարիների ընթացքում նա ստիպված է լինում մի քանի անգամ տեղափոխվել քաղաքից քաղաք՝ պաշտոնյաների անգործունակության, գործընկերների չարամտության և տղամարդկանց կողմից ստացվող անցանկալի ուշադրության պատճառով՝ իր գեղեցկության և կենսուրախ վարվելակերպի պատճառով։

Մինչդեռ նա որդեգրում է Մունիսե անունով մի փոքրիկ աղջկա, պարզում է, որ Քամրանն ամուսնացել է այն կնոջ հետ, որին դավաճանել էր Ֆերիդեին, և բարեկամանում է Հայրուլլահ բեյի՝ տարեց զինվորական բժշկի հետ, որը Ֆերիդեին վերաբերվում է հայրական սիրով։ Այս երեք տարիների վերջում Մունիսեն մահանում է, և Ֆերիդեն ստիպված է լինում հրաժարական տալ իր պաշտոնից և ամուսնանալ բժշկի հետ՝ նրա «անպարկեշտ վարքագծի» մասին լուրերի պատճառով։

Մի քանի տարի անց Ֆերիդեն վերադառնում է Թեքիրդաղ՝ այցելելու իր մորաքույրերից մեկին և զարմուհի Մուջգանին, որտեղ պատահաբար գտնվում է նաև Քամրանը, որն այժմ այրի է և ունի փոքրիկ երեխա։ Նա երբեք չի հաղթահարել Ֆերիդեին, ցավալիորեն զղջում է նրան դավաճանելու համար և խոստովանում է, որ մյուս կնոջ հետ ամուսնացել է միայն կարեկցանքից դրդված, այն բանից հետո, երբ լսել է կեղծ լուրեր այն մասին, որ Ֆերիդեն սիրահարված է մեկ այլ տղամարդու։ Իր պայմանավորված մեկնումից մեկ գիշեր առաջ Ֆերիդեն խոստովանում է Մուջգանին, որ իր ամուսնությունը բժշկի հետ երբեք չի ավարտվել, և նա իրականում վերջերս է մահացել։

Նա Ֆերիդեին ասաց վերականգնել նրա կապերը ընտանիքի հետ որպես իր վերջին ցանկություն և նրան տվեց մի փաթեթ, որը պետք է վստահվեր Մուջգանին։ Մուջգանը փաթեթը տանում է Քամրանին, որը պարզվում է, որ Ֆերիդեի օրագիրն է, որը բժիշկը թաքցրել և պահպանել է։ Պարզելով, որ Ֆերիդեն դեռ սիրահարված է նրան, Քամրանը կազմակերպում է ամուսնանալ Ֆերիդեի հետ հաջորդ օրը՝ առանց նրա իմացության։ Վեպն ավարտվում է նրանց երկար սպասված վերամիավորմամբ և Քամրանի խոստովանությամբ, որ նա դավաճանել է նրան տարիներ առաջ՝ իր անվստահության պատճառով իր սիրո և հավատարմության, նրա ակնհայտ թեթևամտության և իր նկատմամբ դաժան վերաբերմունքի պատճառով։

## Թարգմանություններ
Այս գիրքը անգլերեն է թարգմանվել որպես «Թուրք աղջկա ինքնակենսագրություն»՝ սըր Ուինդհեմ Դիդեսի կողմից, չնայած գրքի այս տարբերակը թերի է (բացակայում է գրքի երրորդ բաժինը)։ 2018 թվականին հրատարակվել է «Չալըքուշու» (ճարսափողը) ամբողջական անգլերեն թարգմանությունը։ Այն համատեղում է Դիդեսի առաջին չորս մասերի թարգմանությունը Թուղրուլ Զուրեի կողմից թարգմանված և Անխել Գարսիայի կողմից խմբագրված վերջին հինգերորդ մասի հետ։

## Ադապտացիաներ
* 1966 թվականին «Չալըքուշուն» ֆիլմի է վերածվել (150 րոպե), որի գլխավոր դերերում են Թյուրքան Շորայը, «Քարթալ Տիբեթ»-ը։
* 1986 թվականին այն հեռուստասերիալի է վերածվել Այդան Շեների և Քենան Քալավի գլխավոր դերերում։
* 2005 թվականին այն ադապտացվել է ժամանակակից Ստամբուլում տեղի ունեցող «Ենիդեն Չալըքուշու» հեռուստասերիալի, որը վեպի 20-րդ դարի սկզբի միջավայրի փոխարեն ժամանակակից Ստամբուլում տեղի ունեցող հեռուստասերիալ է։ Այն չեղարկվել է։
* 2013 թվականին այն ադապտացվել է ևս մեկ հեռուստասերիալի, սակայն այն նույնպես չեղարկվել է ավարտից առաջ՝ ավարտվելով նախքան Ֆերիդեն ուսուցչուհի դառնալը։
Այն մի քանի անգամ ադապտացվել է թատրոնի և բալետի համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''Reşat Nuri Güntekin''- Information about Reşat Nuri Güntekin on an official website on Turkish culture
* Feminist Perspectives in Edith Wharton and Reşat Nuri Güntekin: a Comparative Study of the ''House of Mirth'' and ''Çalıkuşu'' - A study on feminist perspectives in *Çalıkuşu*

Կատեգորիա:Թուրքերեն գրականություն
Կատեգորիա:1922 վեպեր