ՌացիոՎիքի

**ՌացիոՎիքի**` վիքի նախագիծ, որի նպատակն է «վերլուծել և հերքել կեղծ գիտությունները և հակացիենտիզմը, փաստել մարգինալ գաղափարները, հետազոտել կոնսպիրոլոգիական տեսությունները, ավտորիտարիզմը և ֆունդամենտալիզմը, ինչպես նաև վերլուծել, թե ինչպես են այդ թեմաները ներկայացվում ԶԼՄ-ներում»։ Նախագիծը մեկնարկել է 2007 թվականին՝ որպես հակակշիռ Կոնսերվատներին, այն բանից հետո, երբ դրա մի քանի օգտատերեր արգելափակվել էին հոդվածների բովանդակությունը վիճարկելու փորձերի համար։ ՌացիոՎիքին ունի անգլերեն և ռուսերեն տարբերակներ։

## Պատմություն
##### Ստեղծում

2007 թվականի ապրիլին ամերիկացի թերապևտ Պետեր Լիպսոնը փորձեց խմբագրել կրծքագեղձի քաղցկեղի մասին մի հոդված Կոնսերվապեդիայում՝ հերքելու այնտեղ առկա պնդումները աբորտների և հիվանդության զարգացման միջև ենթադրաբար դրական կապերի մասին։ Կոնսերվապեդիան համացանցային հանրագիտարան է, որի հիմնադիր Էնդի Շլաֆլին այն ստեղծել է որպես Վիքիպեդիայի «այլընտրանք», քանի որ վերջինս, նրա կարծիքով, «լիբերալ և աթեիստական կողմնակալ էր»։ Կոնսերվապեդիայի ադմինիստրատորները, ներառյալ Շլաֆլին, կասկածի տակ դրեցին Լիպսոնի իրավասությունը և դադարեցրին քննարկումը՝ արգելափակելով նրա և այլ մասնակիցների օգտահաշիվները, որից հետո նրանք թողեցին կոնսերվապեդիայի հոդվածները խմբագրելու փորձերը և հիմնեցին իրենց սեփական կայքը՝ RationalWiki.com:

##### RationalMedia հիմնադրամ
Աշխատանքները համակարգեու և կայքի գործառնական ծախսերը հոգալու համար 2010 թվականին Թրենտ Թուլուզը հիմնել է ոչ առևտրային կազմակերպություն, որը կոչվեց՝ «Ռացիոնալվիքի հիմնադրամ»։ Բայց 2013 թվականի հուլիսին անվանումը փոխվել է *RationalMedia Foundation*-ի, քանի որ, հիմնադրամի հիմնադիրների խոսքով, դրա նպատակներն ավելի լայն են պետք է պարզապես աջակցել կայքին։

##### Ռուսալեզու տարբգերակ
ՌացիոՎիքիի ռուսալեզու տարբերակը ստեղծվել է 2011 թվականի հունվարի սկզբին, այն բանից հետո, երբ ֆորումի ռուսալեզու օգտատերը (borda.ru) գրել է կայքի սեփականատերերին՝ խնդրելով այդ մասին։ Առաջին ռուսալեզու հոդվածները հայտնվել են 2011 թվականի հունվարի 4-ին։ Ավելի ուշ ռուսական տարբերակի համար ստեղծվել է առանձին տիրույթ *ru.rationalwiki.org*։ Այս պահին ռուսալեզու տարբերակը կայքի միակ լրացուցիչ լեզվական տարբերակն է, բացի հիմնական՝ անգլերենից։ Ռուսական տարբերակի հոդվածների մեծ մասը համապատասխան անգլալեզու հոդվածների թարգմանություն է, սակայն կան նաև հոդվածներ միայն Ռուսաստանում հայտնի երևույթների և մարդկանց մասին, օրինակ՝ հումորիստ Միխայիլ Զադոռնովի մասին։ 2020 թվականի օգոստոսի դրությամբ ռուսերեն բաժինը պարունակում է ավելի քան հազար հոդված։

## Առաջադրանքներ և բովանդակություն
ՌացիոՎիքին որպես իր առաջադրանք նշում է հետևյալ կետերը՝

* Կեղծ գիտության և հակասիենտիզմի վերլուծություն և հերքում
* Մարգինալ տեսությունների ամբողջական ցուցակի ստեղծում
* Ավտորիտարիզմի և ֆունդամենտալիզմի ուսումնասիրություններ
* Վերլուծություն և Քննադատություն, թե ինչպես են այս թեմաները ներկայացվում լրատվամիջոցներին

Ռացիովիկայի փիլիսոփայությունը որոշ տարբերություններ ունի Վիքիպեդիայի և այլ տեղեկատվական վիքի նախագծերի փիլիսոփայությունից։ Պաշտոնական քաղաքականությունը նկարագրվում է որպես «բծախնդիր տեսակետ» [10] (անգլ.՝ *snarky point of view*), ի տարբերություն Վիքիպեդիայի չեզոք տեսակետի քաղաքականության։ Հետևելով այս կանոնին՝ շատ հոդվածներ ռացիովիկները ծաղրում են, երգիծանքի ենթարկում և հեգնական կերպով նկարագրում այն տեսակետները, որոնց դեմ հանդես է գալիս։ Սա հատկապես վերաբերում է այնպիսի թեմաների, ինչպիսիք են ոչ ավանդական բժշկությունը և քրիստոնեական ֆունդամենտալիզմի առաջնորդները։

Ռացիովիկայի ակտիվության զգալի մասը նվիրված է կոնսերվապեդիայի քննադատությանը և մոնիտորինգին։ Մասնակիցները, որոնցից շատերը նախկինում գրել են կոնսերվապեդիայում, հաճախ շատ կոշտ են քննադատում այն։ Ըստ Լեսթեր Հեյնեսի *The Register* կայքում հրապարակած խոսքերի՝ «*Conservapedia:Delusions*» վերնագրով հոդվածը ծաղրում է այնպիսի պնդումներ, ինչպիսիք են՝ «համասեռամոլությունը հոգեկան խանգարում է», «աթեիստները սոցիոպաթներ են» և «արարման առաջին 6 օրվա ընթացքում Աստված երկիրը տեղադրեց սև խոռոչի ներսում՝ ժամանակը դանդաղեցնելու համար, որպեսզի հեռավոր աստղերից լույսը հասցնի հասնել մեզ»։

## Կարծիքներ
2015-ին Անդրեա Բալատորեն Ռացիովիկին անվանեց Google-ի և Bing-ի որոնման արդյունքների դիրքերի առումով ամենանշանավոր «մերկացնող» կայքերից մեկը, որը մի փոքր ավելի հայտնի է, քան *rense.com*-ը, բայց ավելի քիչ նկատելի, քան YouTube-ը և Վիքիպեդիան։

ԷԷՃԻ-ի կողմից հրապարակված «*Intelligent Systems'2014*» գիտաժողովի ամփոփագրում Ալեքսանդր Շվեցը գրում է, որ «պարբերականներում կան մի քանի ինտերնետային ռեսուրսներ և հոդվածներ, որոնք տեղեկատվություն են տրամադրում կեղծ գիտական տեսությունների մասին։ Դրանք ներառում են՝ տեղեկատվություն, որն օգնում է ոչ փորձագետներին ձեռք բերել անհրաժեշտ գիտելիքներ՝ մոլորությունները կանխելու համար։ Այդպիսի ռեսուրսներից է ռացիովիքին, որը ստեղծվել է կեղծ գիտական տեսությունների, անհատների և կազմակերպությունների մասին գիտելիքները համակարգելու և դասակարգելու համար»։

ՌացիոՎիքին երբեմն մեջբերվում է հանրաճանաչ և ակադեմիական աղբյուրներում։ Թոմ Շիվերսը The Daily Telegraph-ից հղում է կատարել դիետիկներին՝ նկարագրելով համացանցի կանոնները։ Snopes.com կայքը բազմիցս մեջբերել է այն՝ նկարագրելով դավադրության տեսաբան Սորչ Ֆաալին European Union Times-ում։ Մագնուս Ռեմեջը «*Perspectives on Information*»-ում մեջբերել է նրան՝ պատմելով Կոնսերվապեդիայի հիմնադիրներ Էնդի Շլաֆլիի և կենսաբան Ռիչարդ Լենսկու նամակագրության մասին, որտեղ Շլաֆլին անհաջող փորձել է հերքել կենսաբանի էվոլյուցիոն փորձի եզրակացությունները։ Թոմաս Լեյտչը մեջբերել է այն «Wikipedia, knowledge, Authority և liberal education ին digital century» հոդվածում, որտեղ անդրադարձել է *Citizendium* նախագծի պատմությանը։

## Տես նաև
* Մետապեդիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2007 ստեղծված կայքեր
Կատեգորիա:ԱԽՎ նախագծի հոդվածներ
Կատեգորիա:Աթեիզմ
Կատեգորիա:Աշխարհիկություն
Կատեգորիա:Վիքինախագծեր