Բետա վուլգարիս (ճակնդեղ)

**Բետա վուլգարիս (ճակնդեղ),** ծաղկող բույսի տեսակ է Amaranthaceae ընտանիքի Betoideae ենթաընտանիքում։ Տնտեսապես դա Caryophyllales խոշոր կարգի մշակաբույս է։ Այն ունի մի քանի սորտային խմբեր՝ շաքարի ճակնդեղը, որն ամենամեծ նշանակությունն ունի սեղանի շաքարի արտադրության համար. արմատային բանջարեղեն, որը հայտնի է որպես ճակնդեղ կամ պարտեզի ճակնդեղ; տերևավոր բանջարեղենը, որը հայտնի է որպես chard կամ սպանախ ճակնդեղ կամ արծաթափայլ,և mangelwurzel, որը կերային կուլտուրա է։ Սովորաբար ճանաչվում են երեք ենթատեսակներ։ Բոլոր սորտերը, չնայած իրենց միանգամայն տարբեր մորֆոլոգիաներին, պատկանում են Beta vulgaris subsp ենթատեսակին:Մշակովի ճակնդեղի վայրի նախահայրը ծովային ճակնդեղն է։

## Նկարագրություն
ձախից|մինի|Beta vulgaris-ի ծաղիկներ
***Beta vulgaris***-ը խոտածածկ երկամյա կամ հազվադեպ՝ մինչև 120 սմ (հազվադեպ՝ 200 սմ) բարձրություն ունեցող բազմամյա բույս է. մշակովի ձևերը հիմնականում երկամյա են։ Մշակովի ձևերի արմատները մուգ կարմիր, սպիտակ կամ դեղին են և չափավորից ուժեղ այտուցված և մսոտ (subsp. *vulgaris*), դրանք շագանակագույն են, մանրաթելային, երբեմն այտուցված և անտառային ենթատեսակներում։ Ցողունները աճում են ուղիղ կամ, վայրի ձևերով, հաճախ թեքված,դրանք վերին մասում պարզ են կամ ճյուղավորված, և դրանց մակերեսը շերտավոր է և գծավոր։ Բազալային տերևներն ունեն երկար կոթուն (որը որոշ սորտերի մոտ կարող է լինել թանձր և կարմիր, սպիտակ կամ դեղին):Պարզ տերևի շեղբը տափակ է մինչև սրտաձև, մուգ կանաչից մինչև մուգ կարմիր, թեթևակի մսոտ, սովորաբար ընդգծված միջնապատով, ամբողջ կամ ալիքաձև եզրով, 5–20 սմ երկարությամբ վայրի բույսերի վրա (հաճախ շատ ավելի մեծ է մշակովի բույսերում)։ Վերին տերևներն ավելի փոքր են, շեղբերները՝ ռոմբաձևից մինչև նեղ նշտարաձև։

Ծաղիկները ստացվում են խիտ հասկաձև, հիմքում ընկած ծաղկաբույլերում։ Շատ փոքր ծաղիկները նստում են մեկից երեք (հազվադեպ՝ ութ) ծաղկավոր գլոմերուլների մեջ՝ կարճ ծղոտների առանցքներում կամ ծաղկաբուծության վերին կեսում՝ առանց ծղոտի։ Հերմաֆրոդիտի ծաղիկները կարասաձև են, կանաչ կամ կարմրավուն երանգով և բաղկացած են հինգ հիմնական կապակցված պերիանտ հատվածներից (տեպալներ), 3-5 × 2–3 մմ, 5 ստեմեններ և 2-3 խարաններով կիսաներքև ձվարանից։ Հարևան ծաղիկների պերիանտները հաճախ միաձուլվում են։ Ծաղիկները փոշոտվում են հողմով կամ միջատներով, ավելի կարևոր է նախկին մեթոդը։

Պտղի մեջ ծաղիկների գլոմերուլները կազմում են կապակցված կոշտ ողկույզներ։ Պտուղը (utricle) պարփակված է կաշվե և ոլորված պերիանտով և ընկղմված է ուռած, կարծրացած պերիանտի հիմքի մեջ։ Հորիզոնական սերմը ոսպնյակաձև է, 2–3 մմ, կարմիր-շագանակագույն, փայլուն սերմերի ծածկով։ Սերմը պարունակում է օղակաձև սաղմ և առատ պարիսպերմ (կերակրող հյուսվածք)։

Գոյություն ունեն 18 քրոմոսոմներ, որոնք հայտնաբերված են 2 հավաքածուներում, ինչը ճակնդեղը դարձնում է դիպլոիդ։ Օգտագործելով քրոմոսոմային թվերի նշումը, 2n = 18:

## Տարածում և աճելու վայր
*Beta vulgaris*-ի վայրի ձևերը տարածված են հարավ-արևմտյան, հյուսիսային և հարավ-արևելյան Եվրոպայում Ատլանտյան ափերի և Միջերկրական ծովի երկայնքով,Հյուսիսային Աֆրիկայում, Մակարոնեզիայում և Արևմտյան Ասիայում:Բնականացված դրանք հանդիպում են այլ մայրցամաքներում։ Բույսերը աճում են ափամերձ ժայռերում, քարքարոտ և ավազոտ լողափերում, աղի ճահիճներում կամ ափամերձ խոտածածկ տարածքներում և կոպիտ կամ խանգարված վայրերում։

Ճակնդեղը աճեցվում է ամբողջ աշխարհի այն շրջաններում, որտեղ սաստիկ ցրտահարություններ չկան։ Նրանք նախընտրում են համեմատաբար զով ջերմաստիճանը 15-ից մինչև 19&nbsp;°C: Տերևային ճակնդեղը կարող է ծաղկել ավելի տաք ջերմաստիճանում, քան ճակնդեղը։ Որպես ափամերձ բույսերի ժառանգներ՝ նրանք հանդուրժում են աղի հողերը և երաշտը։ Նրանք լավագույնս աճում են pH-չեզոք և թեթևակի ալկալային հողերում, որոնք պարունակում են բույսերի սննդանյութեր և լրացուցիչ նատրիում և բոր։

## Տաքսոնոմիա
*Beta vulgaris*-ի տեսակների նկարագրությունը կատարվել է 1753 թվականին Carl Linnaeus-ի կողմից Plantarum տեսակի մեջ՝ միաժամանակ ստեղծելով Beta սեռը։ Լիննեուսը որպես սորտեր էր համարում ծովային ճակնդեղը, կարտոնը և կարմիր բազուկը (այդ ժամանակ շաքարի ճակնդեղը և մանգելվուրցելը դեռ չէին ընտրվել)։ «Species Plantarum»  (1762) երկրորդ հրատարակության մեջ Linnaeus-ը առանձնացրեց ծովային ճակնդեղը որպես սեփական տեսակ՝ Beta maritima, և թողեց միայն մշակված ճակնդեղը Beta vulgaris-ում։ Այսօր ծովային ճակնդեղը և մշակովի ճակնդեղը համարվում են միևնույն տեսակին պատկանող, քանի որ դրանք կարող են հիբրիդացվել և բեղմնավոր սերունդ կազմել։ Տարբեր մշակովի ցեղերի տաքսոնոմիան երկար և բարդ պատմություն ունի, դրանք վերաբերվում էին կամ ենթատեսակների, կամ սորտերի շարքին։ Այժմ օգտագործվում են անթիվ սորտերի խմբերը` համաձայն մշակովի բույսերի անվանացանկի միջազգային օրենսգրքի։

*Beta vulgaris*-ը պատկանում է Betoideae ենթաընտանիքին Amaranthaceae ընտանիքում (s.l, ներառյալ Chenopodiaceae):
[մինի|[Sea beet (Beta vulgaris subsp maritima) Հելիգոլենդի ափերին]]
[մինի|Ծաղկում [sugar beet]]
*Beta vulgaris*-ը դասակարգվում է երեք ենթատեսակների.

* ''Beta vulgaris'' subsp. ''adanensis'' (Pamukç. ex Aellen) Ford-Lloyd & J.T.Williams (Syn.: Beta adanensis Pamukç. ex Aellen). տարածված է Հարավարևելյան Եվրոպայի (Հունաստան) և Արևմտյան Ասիայի (Կիպրոս, Իսրայել, արևմտյան Սիրիա և Թուրքիա) խախտված բնակավայրերում և տափաստաններում։
* ''Beta vulgaris'' subsp. ''maritima'', Sea beet,բոլոր մշակվող ճակնդեղների վայրի նախնին։ Նրա տարածման տարածքը հասնում է Արևմտյան Եվրոպայի և Միջերկրական ծովի ափերից մինչև Մերձավոր և Մերձավոր Արևելք։
* ''Beta vulgaris'' subsp. ''vulgaris'' (Syn.: Beta vulgaris subsp. cicla (L.) Arcang., Beta vulgaris subsp. rapacea (Koch) Döll): բոլոր մշակվող ճակնդեղները պատկանում են այս ենթատեսակին։ Գոյություն ունեն հինգ խմբեր.
** Altissima Group, sugar beet (Syn. *B. v.* subsp. *v.* convar. *vulgaris* var. *altissima*) - Շաքարի ճակնդեղը խոշոր առևտրային մշակաբույս է, քանի որ սախարոզայի բարձր կոնցենտրացիաները արդյունահանվում են սեղանի շաքար ստանալու համար։ Այն մշակվել է 18-րդ դարի վերջին Գերմանիայում այգու ճակնդեղից այն բանից հետո, երբ 1747 թվականին ճակնդեղի արմատները շաքար են պարունակում։
** Cicla Group, spinach beet or chard (Syn. *B. v.* subsp. *vulgaris* convar. *cicla* var. *cicla*) - Տերևային ճակնդեղի խումբը երկար պատմություն ունի, որը թվագրվում է մ.թ.ա. երկրորդ հազարամյակով։ Ենթադրվում էր, որ առաջին մշակված ձևերը ընտելացվել են Միջերկրական ծովում, բայց դրանք ներմուծվել են Մերձավոր Արևելք, Հնդկաստան և վերջապես Չինաստան մ.թ. 850 թվականին։ Դրանք օգտագործվել են որպես բուժիչ բույսեր Հին Հունաստանում և միջնադարյան Եվրոպայում։ Նրանց ժողովրդականությունը Եվրոպայում նվազել է սպանախի ներմուծումից հետո։ Այս սորտը լայնորեն մշակվում է իր տերևների համար, որոնք սովորաբար եփում են սպանախի նման։ Այն կարելի է գտնել աշխարհի բազմաթիվ մթերային խանութներում։
** Flavescens Group, swiss chard (Syn. *B. v.* subsp. *v.* convar. *cicla.* var. *flavescens*) - Chard տերևները ունեն հաստ ու մսոտ միջնամասեր։ Ե՛վ միջնամասերը, և՛ տերևի շեղբերն օգտագործվում են որպես բանջարեղեն, հաճախ առանձին ուտեստների մեջ։ Որոշ սորտերի աճեցվում են նաև դեկորատիվ կերպով՝ իրենց գունավոր միջնամասերի համար։ Ենթադրվում է, որ հաստացած միջնամասերը առաջացել են սպանախի ճակնդեղից՝ մուտացիայով։
** Conditiva Group, beetroot կամ պարտեզի ճակնդեղ(Syn. *B. v.* subsp. *v.* convar. *vulgaris* var. *vulgaris*) - Սա կարմիր արմատային բանջարեղենն է, որն առավել սովորաբար կապված է «բազուկ» բառի հետ։ Այն հատկապես հայտնի է Արևելյան Եվրոպայում, որտեղ այն բորշի հիմնական բաղադրիչն է։
** Crassa Group, mangelwurzel (Syn. *B. v.* subsp. *v.* convar. *vulgaris* var. *crassa*) - Այս սորտը մշակվել է 18-րդ դարում այգու ճակնդեղից՝ իր պալարների համար՝ որպես կերային մշակաբույս օգտագործելու համար։

աջից|մինի|Դեղին ցողունով կաղամբ (մանուշակագույն տերևավոր կաղամբով):

## Էկոլոգիա
Ճակնդեղը սննդային բույս է *Lepidoptera* մի շարք տեսակների թրթուրների համար։

## Կիրառում
### Սնունդ
ձախից|մինի|160x160փքս|Փաթեթավորված, նախապես եփած ճակնդեղ
Սպանախի ճակնդեղի տերևները ուտում են որպես կաթսայի խոտաբույս։ Այգու ճակնդեղի երիտասարդ տերևները երբեմն օգտագործվում են նույն կերպ։ Շվեյցարական chard-ի միջնամասերն ուտում են խաշած վիճակում, մինչդեռ տերևների ամբողջ շեղբերն ուտում են որպես սպանախի ճակնդեղ։

Աֆրիկայի որոշ մասերում տերևների ամբողջ շեղբերները սովորաբար պատրաստվում են միջնամասերով որպես մեկ ուտեստ։

Երիտասարդ բույսերի տերևներն ու ցողունները համառոտ շոգեխաշում են և ուտում որպես բանջարեղեն:Ավելի հին տերևներն ու ցողունները տապակված են և ունեն թառի տերևների համը։

Այգու ճակնդեղի սովորաբար մուգ կարմիր արմատները կարելի է թխել, եփել կամ շոգեխաշել և հաճախ մատուցել տաք վիճակում՝ որպես եփած բանջարեղեն կամ սառը որպես աղցան բանջարեղեն։ Նրանք նույնպես թթու են։ Հում ճակնդեղը ավելացվում է աղցանների մեջ։ Առևտրային արտադրանքի մեծ մասը վերամշակվում է խաշած և մանրէազերծված ճակնդեղի կամ թթու վարունգների մեջ։ Արևելյան Եվրոպայում ճակնդեղի ապուրը, ինչպիսին է սառը բորշը, հայտնի ուտեստ է։ Դեղին գույնի այգու ճակնդեղը աճեցվում է շատ փոքր մասշտաբով տնային օգտագործման համար։

Ճակնդեղի օգտագործումը որոշ մարդկանց մոտ առաջացնում է մեզի վարդագույն գույն։

Հրեաները ավանդաբար ճակնդեղ են ուտում Ռոշ Հաշանայի (Ամանոր) տոնին։ Դրա արամեերեն անունը סלקא հնչում է «հեռացնել» կամ «հեռանալ» բառի նման. այն ուտում են «որ մեր թշնամիները վերանան» աղոթքով։

### Սնուցում
100 գրամ քանակությամբ ճակնդեղը ապահովում է 43 կալորիա, պարունակում է 88% ջուր, 10% ածխաջրեր, մոտ 2% սպիտակուց և ունի փոքր քանակությամբ ճարպ (աղյուսակ)։ Նշանակալից պարունակությամբ միակ միկրոէլեմենտներն են ֆոլաթթուն (օրական արժեքի 27%-ը, DV) և մանգանը (16% DV):

### Ավանդական բժշկություն
Բազուկի արմատներն ու տերևները ավանդական բժշկության մեջ օգտագործվել են բազմաթիվ հիվանդությունների բուժման համար։ Հին հռոմեացիները ճակնդեղն օգտագործում էին որպես ջերմության և փորկապության բուժում, ի թիվս այլ հիվանդությունների։ Apicius-ը De re coquinaria-ում տալիս է հինգ բաղադրատոմսեր ապուրների համար, որոնք պետք է տրվեն որպես լուծողական, որոնցից երեքը պարունակում են ճակնդեղի արմատ:Պլատինան խորհուրդ է տվել սխտորի հետ ճակնդեղ ընդունել՝ «սխտոր-շնչառության» հետևանքները վերացնելու համար:

Բազուկի կանաչիները և շվեյցարական chard-ը երկուսն էլ համարվում են օքսալատով հարուստ մթերքներ, որոնք մասնակցում են երիկամների քարերի ձևավորմանը։

### Ֆիտոքիմիկատներ և հետազոտություն
Բետայնը և բետալայնը՝ երկու ֆիտոքիմիական միացությունները, որոնք տարածված են Beta vulgaris-ում, գտնվում են հիմնական հետազոտության տակ՝ իրենց հնարավոր կենսաբանական հատկությունների համար։

### Այլ կիրառումներ
Դեկորատիվ նպատակներով աճեցվում են խոշոր, վառ գույնի տերևներով կուլտուրաներ։

## Մշակություն

ձախից|մինի|Beta vulgaris-ի մի փաթեթ, որը հայտնի է որպես ճակնդեղ
Ճակնդեղը մշակվում է անասնակերի համար (օրինակ՝ մանգելվուրցել), շաքարավազի (շաքարի ճակնդեղ), որպես տերևավոր բանջարեղենի (Այգի կամ «Ցլի արյուն») կամ որպես արմատային բանջարեղեն («ճակնդեղ», «սեղանի ճակնդեղ» կամ «այգու ճակնդեղ»։ »):

«Blood Turnip»-ը ժամանակին սովորական անուն էր ճակնդեղի արմատային սորտերի այգու համար։ Օրինակները ներառում են.

Բազուկի որոշ տեսակների «երկրային» համը գալիս է գեոսմինի առկայությունից։ Հետազոտողները դեռևս չեն պատասխանել՝ արդյոք ճակնդեղն ինքն է արտադրում գեոսմին, թե՞ այն արտադրվում է բույսում ապրող հողի սիմբիոտիկ միկրոբների կողմից։ Սելեկցիոն ծրագրերը կարող են արտադրել գեոսմինի ցածր մակարդակ ունեցող սորտերի տեսակներ, որոնք տալիս են սպառողների համար ավելի ընդունելի համեր։

Ճակնդեղը ժամանակակից մշակաբույսերից ամենաշատ բոր պարունակող մշակաբույսերից մեկն է, կախվածություն, որը, հնարավոր է, ներկայացվել է որպես էվոլյուցիոն արձագանք նրա նախաարդյունաբերական նախնիների մշտական ազդեցության տակ ծովային ցողման։ Առևտրային տնտեսություններում մեկ հեկտարից 60 տոննա (26,8 տոննա/ակր) բերքի համար անհրաժեշտ է 600 գրամ տարրական բոր մեկ հեկտարի համար (8,6 ունցիա/ակր) աճի համար։ Բորի պակասը հանգեցնում է մերիստեմի և ընձյուղի թուլացմանը՝ ի վերջո հանգեցնելով սրտի փտման։

### Կարմիր կամ մանուշակագույն գունավորում
աջից|մինի|Տարբեր գույների ճակնդեղի տեսականի։
Կարմիր/մանուշակագույն ճակնդեղի գույնը պայմանավորված է բետալային պիգմենտների բազմազանությամբ՝ ի տարբերություն այլ կարմիր բույսերի, օրինակ՝ կարմիր կաղամբի, որոնք պարունակում են անտոցիանային պիգմենտներ։ Տարբեր բետալային պիգմենտների բաղադրությունը կարող է տարբեր լինել, ինչի հետևանքով առաջանում են ճակնդեղի շտամներ, որոնք ունեն դեղին կամ այլ գույներ, ի լրումն ծանոթ խոր կարմիրին։ Ճակնդեղում պարունակվող բետալաիններից մի քանիսն են բետանինը, իզոբետանինը, պրոբետինինը և նեոբետենինը (կարմիրից մինչև մանուշակագույնները միասին հայտնի են որպես բետացիանին)։ Բազուկի մեջ պարունակվող այլ գունանյութեր են ինդիքսանտինը և վուլգաքսանտինները (դեղինից նարնջագույն պիգմենտներ, որոնք հայտնի են որպես բետաքսանտիններ)։ Indicaxanthin-ը ցուցադրվել է որպես հզոր պաշտպանիչ հակաօքսիդանտ թալասեմիայի համար և կանխում է ալֆա-տոկոֆերոլի (վիտամին E) քայքայումը:

Բազուկի մեջ պարունակվող բետացիանինը կարող է կարմիր մեզի առաջացնել այն մարդկանց մոտ, ովքեր չեն կարողանում այն քայքայել։ Սա կոչվում է բետուրիա։

Պիգմենտները պարունակվում են բջջային վակուոլներում։ Բազուկի բջիջները բավականին անկայուն են և «արտահոսում» են կտրելու, տաքացնելու կամ օդի կամ արևի լույսի հետ շփման ժամանակ։ Ահա թե ինչու կարմիր ճակնդեղը թողնում է մանուշակագույն բիծ։ Այնուամենայնիվ, կերակուր պատրաստելիս մաշկը բաց թողնելը կպահպանի բջիջների ամբողջականությունը և, հետևաբար, նվազագույնի կհասցնի արտահոսքը։

## Պատմություն
ձախից|մինի|Ծովային ճակնդեղ (Beta vulgaris subsp. maritima), մշակովի ձևերի վայրի նախահայրը։
Ծովային ճակնդեղը՝ ժամանակակից մշակովի ճակնդեղի նախահայրը, աճում էր Միջերկրական ծովի ափին։ Բազուկի մնացորդները պեղվել են Երրորդ դինաստիայի Սակկարա բուրգում, Թեբեում, Եգիպտոս, և չորս ածխացած ճակնդեղ են հայտնաբերվել Նիդեռլանդների Aartswoud նեոլիթյան վայրում, թեև չի պարզվել, թե դրանք B. *vulgaris*-ի ընտելացված կամ վայրի ձևեր են։ Զոհարին և Հոպֆը նշում են, որ ճակնդեղը «լեզվաբանորեն լավ նույնականացված է»։ Նրանք նշում են, որ ճակնդեղի մասին ամենավաղ գրավոր հիշատակումը գալիս է մ.թ.ա. 8-րդ դարից՝ Միջագետքից։ Հունական Peripatetic Theophrastus-ը հետագայում նկարագրում է ճակնդեղը որպես բողկի նման, մինչդեռ Արիստոտելը նույնպես նշում է բույսը։ Առկա ապացույցները, ինչպիսիք են Արիստոտելի և Թեոֆրաստոսի կողմից տրամադրվածը, ցույց են տալիս, որ ճակնդեղի տերևավոր տեսակներն աճեցվել են հիմնականում իր պատմության մեծ մասի ընթացքում, թեև սպանախի ներմուծումից հետո դրանք կորցրել են իրենց ժողովրդականության մեծ մասը։ Հին հռոմեացիները ճակնդեղը համարում էին կարևոր առողջարար սնունդ և աֆրոդիզիակ։

Հռոմեական և հրեական գրական աղբյուրները վկայում են, որ մ.թ.ա. 1-ին դարում միջերկրածովյան ավազանում ընտանի ճակնդեղը ներկայացված էր հիմնականում տերևավոր ձևերով, ինչպիսիք են chard-ը և սպանախի ճակնդեղը։ Զոհարին և Հոպֆը նաև պնդում են, որ շատ հավանական է, որ այդ ժամանակ աճեցվել են նաև ճակնդեղի սորտերը, և որոշ հռոմեական բաղադրատոմսեր դա հաստատում են։ Ավելի ուշ անգլերեն և գերմանական աղբյուրները ցույց են տալիս, որ ճակնդեղը սովորաբար մշակվել է միջնադարյան Եվրոպայում։

### Շաքարի ճակնդեղ
Ժամանակակից շաքարի ճակնդեղը թվագրվում է 18-րդ դարի Սիլեզիայի կեսերից, որտեղ Պրուսիայի թագավորը սուբսիդավորում էր փորձերը, որոնք ուղղված էին շաքարի արդյունահանման գործընթացներին։ 1747 թվականին Անդրեաս Մարգգրաֆը ճակնդեղից մեկուսացրեց շաքարավազը և գտավ այն 1,3-1,6% կոնցենտրացիաներում։ Նա նաև ցույց տվեց, որ շաքարավազը կարելի է արդյունահանել ճակնդեղից, որը նույնն է, ինչ շաքարեղեգից:Նրա աշակերտ Ֆրանց Կառլ Աչարդը գնահատեց մանգելվուրցելի 23 տեսակներ շաքարի պարունակության համար և ընտրեց տեղական ռասա Հալբերշտադտից ժամանակակից Սաքսոնիա-Անհալթում (Գերմանիա)։ Մորից բարոն ֆոն Կոպպին և նրա որդին այս մրցավազքից ընտրվեցին սպիտակ, կոնաձև պալարների համար:Ընտրանին ստացել է «Weiße Schlesische Zuckerrübe» անվանումը, որը նշանակում է սպիտակ սիլեզական շաքարի ճակնդեղ և պարծենում է 6% շաքարի պարունակությամբ։ Այս ընտրանին բոլոր ժամանակակից շաքարի ճակնդեղի նախահայրն է։
մինի|Շաքարի ճակնդեղ
Թագավորական հրամանագիրը հանգեցրեց նրան, որ 1801 թվականին Կուներնում, Սիլեզիա (այժմ՝ Կոնար, Լեհաստան) բացվեց ճակնդեղից շաքարի արդյունահանմանը նվիրված առաջին գործարանը։ Շուտով Սիլեզիայի շաքարի ճակնդեղը ներմուծվեց Ֆրանսիա, որտեղ Նապոլեոնը հատուկ դպրոցներ բացեց բույսն ուսումնասիրելու համար։ Նա նաև հրամայեց 28,000 հեկտար (69,000 ակր) հատկացնել նոր շաքարի ճակնդեղի աճեցմանը:Սա պատասխան էր Նապոլեոնյան պատերազմների ժամանակ եղեգնաշաքարի բրիտանական շրջափակմանը, որը, ի վերջո, խթանեց եվրոպական շաքարի ճակնդեղի արդյունաբերության արագ աճը։ 1840 թվականին աշխարհում շաքարի մոտ 5%-ը ստացվում էր շաքարի ճակնդեղից, իսկ 1880 թվականին այդ թիվը աճել էր ավելի քան 10 անգամ՝ հասնելով ավելի քան 50%-ի։ Շաքարի ճակնդեղը Հյուսիսային Ամերիկա է ներմուծվել 1830 թվականից հետո, երբ առաջին առևտրային արտադրությունը սկսվել է 1879 թվականին Կալիֆորնիայի Ալվարադոյի ֆերմայում։ Շաքարի ճակնդեղը նույնպես Չիլի է ներմուծվել գերմանացի վերաբնակների միջոցով մոտ 1850 թվականին։

Այն շարունակում է մնալ լայնորեն մշակվող առևտրային մշակաբույս՝ սեղանի շաքարի արտադրության համար, մասամբ սուբսիդիաների շնորհիվ, որոնք սուբսիդավորում են արևադարձային շաքարեղեգի հետ մրցունակ պահելու համար։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* ''Beta vulgaris'' L. by KewScience, Royal Botanical Gardens, Kew, UK
* [PROTAbase on ''Beta vulgaris''](http://uses.plantnet-project.org/en/Beta_vulgaris_(PROTA))

Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Կատեգորիա:Ասիայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Արմատապտուղներ
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կատեգորիա:Թելուկազգիներ
Կատեգորիա:Ծաղկավոր բույսեր
Կատեգորիա:Կառլ Լիննեյ հեղինակի անվանած տաքսոններ
Կատեգորիա:Կերաբույսեր
Կատեգորիա:Ներկատու բույսեր
Կատեգորիա:Սնունդ