Դենիսովսկի շրջան

**Դենիսովսկի շրջան**  (),  վարչատարածքային միավոր Ղազախստանի Կոստանայի մարզում։ Վարչական կենտրոնը Դենիսովկա գյուղն է։ Շրջանի բնակչությունը հիմնականում զբաղված է գյուղատնտեսությամբ։

1931-1938 թվականներին Ջետիգարինսկի շրջանի վարչական կենտրոնը գտնվում էր Դենիսովկայում, որի կազմի մեջ մտնում էր նաև ժամանակակից Դենիսովսկի շրջանի տարածքը։ Մինչև 1997 թվականը շրջանը կրում էր վրացի հեղափոխական Սերգո Օրջոնիկիձեի անունը։

## Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր
### Աշխարհագրական դիրք
Դենիսովսկի շրջանը գտնվում է Կոստանայի մարզի արևմտյան մասում։ Արևելքում շրջանը սահմանակից է Տարանովսկի շրջանին, հարավում՝ Կամիստինսկի շրջանին, արևմուտքում՝ Ժիտիկարինսկի շրջանին, հյուսիսում՝ Ռուսաստանի Չելյաբինսկի մարզին (սահմանի երկարությունը՝ 180,48 կմ): Շրջանի մակերեսը 6,8 հազար կմ2 է:

Շրջանի ռելիեֆը հարթավայրային է, որը գտնվում է Անդրուրալյան և Տորգայան սարահարթում։ Օգտակար հանածոները ներկայացված են կրաքարով և շինարարական ավազով:

### Հիդրոգրաֆիա
Շրջանի ամենամեծ գետը Տոբոլն է, որը հոսում է շրջանի արևելքում, գետի վրա գտնվում է Վերխնետոբոլսկի ջրամբարը։ Շրջանի հյուսիս-արևմտյան մասում հոսում են Այատի վտակները՝ Արշալիայատը և Կամիստիայատը:

Ամենամեծ լճերն են՝ Ժակսի Ալակոլը, Սվետլոեն, Շիբինդիսորը, Ակինասը:

### Կլիմիա
Կլիման կտրուկ ցամաքային է, չոր։ Տարվա եղանակներին տեղումների բաշխումը անհավասար է, տեղումների ամենամեծ քանակը (ընդհանուր քանակի 26-38%-ը) թափվում է ամառվա ժամանակահատվածում:

### Հող
Շրջանի տարածքի հիմնական մասը գտնվում է հարավային սևահողերի ենթազոնում, միայն հարավային մասն է պատկանում մուգ շագանակագույն հողերի գոտուն։ Տեղ-տեղ հանդիպում են աղուտային հողեր:

### Ֆլորա և ֆաունա
Շրջանի տարածքում բուսականությունը տափաստանային է (փետրախոտ, դառնախոտ, տիպչակ և այլն) կեչու անտառներով։ Տարածված են գայլ, աղվես, գետնասկյուռ և այլն:

## Պատմություն
18-րդ դարի վերջին՝ 19-րդ դարի սկզբին, Գրիգորի Սպասկու տեղեկություններով, ժամանակակից Դենիսովսկի շրջանի տարածքում ապրում էին քոչվոր ժապաս ցեղի ղազախները:

Դենիսովսկի շրջանը կազմավորվել է 1919 թվականի նոյեմբերի 8-ին և մտնում էր Չելյաբինսկի նահանգի Կուստանայի գավառի կազմի մեջ։ 1920 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Կուստանայի գավառը մտավ Ղրղզական ԻԽՍՀ Չելյաբինսկի գուբիսպոլկոմի որոշման հիման վրա: 1920 թվականի նոյեմբերի 9-ին Կուստանայի գավառը ժամանակավորապես փոխանցվել է Օրենբուրգ-Տուրգայի նահանգին։ 1921 թվականի ապրիլի 1-ին կազմավորվել է Կուստանայի նահանգը Կուստանայի (այդ թվում՝ Դենիսովսկի շրջանը) և Տուրգայի գավառներից։ 1922 թվականի հուլիսի 27-ին Դենիսովսկի շրջանը դարձավ Դենիսովսկի գավառ, որի կազմի մեջ մտնում էին 27 վոլոստներ: Գավառներում վոլոստների խոշորացումից հետո 1923 թվականի մարտի 29-ին Դենիսովսկի գավառում մնաց 10 վոլոստ։ 1925 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Դենիսովսկի գավառը լուծարվել է, իսկ նրա տարածքը միացվեցլ է Կուստանայի նահանգի բոլոր գավառների վերափոխմամբ մեկ Կուստանայի գավառի, որը վերակազմավորվել է Կուստանայի շրջանի:

1928 թվականի հունվարի 17-ին կազմավորվել է Կուստանայի շրջանը (հաստատել է Համառուսաստանյան Կենտրոնական Գործադիր Կոմիտեն 1928 թվականի սեպտեմբերի 3-ին), Դենիսովսկի, Վիկտորովսկի և Կոլոմենսկի վոլոստների մի մասից կազմավորվել է Դենիսովսկի շրջանը։ 1930 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Համառուսաստանյան Կենտրոնական Գործադիր Կոմիտեի որոշմամբ Կուստանայի շրջանը լուծարվել է, Ղազախական ԻԽՍՀ-ում ներդրվել է շրջանային բաժանում։ Դենիսովսկի շրջանը միացվել է Ջետիգարինսկի և Կարաբալիկսկի շրջաններին։ 1931 թվականի հունվարի 6-ին Ջետիգարինսկի շրջանի կենտրոնը դարձել է Դենիսովկա ավանը։ 1932 թվականի փետրվարի 20-ից Դենիսովսկի շրջանը Ջետիգարինսկի շրջանի կազմում դարձել է Ակտյուբինսկի մարզի մաս: 1936 թվականի հուլիսի 29-ին կազմավորվել է Կուստանայի մարզը 11 շրջաններից՝ (այդ թվում՝ Ջետիգարինսկի շրջանը Դենիսովկա կենտրոնով) Ակտյուբինսկի մարզից։ 1938 թվականի հունվարի 7-ին կազմավորվեց շրջան Օրջոնիկիձե անվանումով (առանձնացվել է Ջետիգարինսկիից), շրջանային կենտրոնը՝ Օրջոնիկիձե գյուղը (Դենիսովկա գյուղը)։ 1963-1966 թվականներին շրջանը կրում էր Դենիսովսկի անվանումը:

1955 թվականին Օրջոնիկիձեի շրջանի տարածքի մի մասից կազմավորվել է Կամիշնինսկի շրջանը:

1997 թվականի հունիսի 17-ին Ղազախստանի նախագահի հրամանագրով Օրջոնիկիձեի շրջանը վերանվանվել է Դենիսովսկի շրջան, իսկ Օրջոնիկիձե գյուղին վերադարձվել է նախկին պատմական Դենիսովկա անվանումը:

## Բնակչություն
Ազգային կազմը (2019 թվականի սկզբի դրությամբ).

* Ռուսներ- 7 246 մարդ (39,43 %)
* Ղազախներ- 4 999 մարդ (27,20 %)
* Ուկրաինացիներ- 2 993 մարդ (16,29 %)
* Գերմանացիներ -1 366 մարդ (7,43 %)
* Բելառուսներ - 525 մարդ (2,86 %)
* Թաթարներ - 292 մարդ. (1,59 %)
* Բաշկիրներ — 168 մարդ. (0,91 %)
* Ադրբեջանցիներ - 153 (0,83 %)
* Այլ - 634 մարդ. (3,45 %)
* Ընդհանուր - 18 376 մարդ. (100,00 %)

## Մշակույթ
Դենիսովսկի շրջանում գտնվում է շրջանային պատմա-երկրագիտական թանգարանը, տեղական նշանակության պատմության և մշակույթի 116 հուշարձան:

Խորհրդային ժամանակաշրջանում պարգևատրվել է Սոցիալիստական աշխատանքի 11 հերոս, Ղազախական ԽՍՀ Պետական մրցանակի 1 դափնեկիր։ Բացի այդ, ավելի քան 1000 մարդ պարգևատրվել է շքանշաններով և մեդալներով, այդ թվում՝ նրանցից 36-ը՝ Լենինի շքանշաններով:

## Ծանոթագրություններր

Կատեգորիա:1938 հիմնադրումներ Ղազախստանում
Կատեգորիա:1938 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ