Հղիություն և քուն

**Հղիություն և քուն** (), քնի տևողության և որակի փոփոխությունները հղիության ընթացքում։ 

Փոփոոխություններն առաջանում են տարբեր ֆիզիոլոգիական, հորմոնալ և հոգեբանական գործոնների պատճառով։  

Ավելի հաճախ հանդիպող քնի խանգարումների տեսակներ են անքնությունը, քնի ընթացքում շնչառության խանգարումները, անհանգիստ ոտքերի համախտանիշը։ Կանանց մեծ մասը հղիության ընթացքում ունենում է քնի խանգարումներ։

## Ծագում
### Անատոմիական և նյութափոխանակային փոփոխություններ
Հղիությունից հետո առաջանում են նշանակալի ֆիզիոլոգիական փոփոխություններ, որոնք կարող են ազդել քնի որակի վրա։ Այս փոփոխությունների մեջ մտնում են կառուցվածքային փոփոխությունները, որոնք խանգարում են շնչառությանը, ինչպես նաև նյութափոխանակության փոփոխությունները, որոնք բարձրացնում են անհանգիստ ոտքերի համախտանիշի ռիսկը։ Օրինակ, գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուքսի նման վիճակները հակված են վատթարանալու հղիության ընթացքում՝ ազդելով հղի կանանց զգալի մասի վրա։ Գիշերային հաճախակի միզելը, որը պայմանավորված է նատրիումի քանակի ավելացմամբ, նույնպես կարող է խաթարել քունը։ Բացի այդ, կմախքամկանային համակարգը ենթարկվում է սթրեսի՝ պատրաստվելով արգանդի մեծացմանը և ծննդաբերությանը։ Ենթադրվում է, որ հղիության ընթացքում երկաթի և ֆոլաթթվի նյութափոխանակության փոփոխությունները հանդիսանում են այնպիսի գործոններ, որոնք նպաստում են անհանգիստ ոտքերի համախտանիշի ավելի բարձր տարածվածությանը հղի կանանց շրջանում։

### Հորմոնալ փոփոխություններ
Հղիության ընթացքում սեռական հորմոնների՝ էստրոգենի և պրոգեստերոնի արտազատումը զգալիորեն ավելանում է, ինչը ազդում է քնի կարգավորման վրա։ Քնի խանգարում կարող է առաջանալ նաև արգանդի գիշերային կծկումների պատճառով, որոնք գիշերային օքսիտոցինի մակարդակի կտրուկ աճի արդյունք են։

## Քնի խանգարումներ
Քնի խանգարումները հաճախ են հանդիպում հղիության ընթացքում՝ ընդգրկելով հղիությունների ավելի քան 50%-ը։ Հղի կանանց մոտ ամենատարածված քնի խանգարումներն են անքնությունը, քնի օբստրուկտիվ ապնոէն և անհանգիստ ոտքերի համախտանիշը։ Ամերիկյան բժշկության ակադեմիան հղիության հետ կապված քնի խանգարումը պաշտոնապես ճանաչել է որպես առանձին հիվանդություն, որը ներառում է ինչպես անքնությունը, այնպես էլ հղիության ընթացքում առաջացող ցերեկային քնկոտությամղն ուժեղացումը։

### Պարասոմնիաներ
Հղիության ընթացքում պարասոմնիաները զգալի մտահոգություն են ներկայացնում, որոնց թվում են սոմնաբուլիզմը, մղձավանջները, գիշերային սարսափները և վառ երազները, որոնք հաճախ են հանդիպում։ Հղիության ընթացքում առաջացող քնի խանգարումները, ինչպես նաև քնի ընթացքում շնչառության և շարժողական խանգարումները, կարող են հանդիսանալ պարասոմնիաների կարևոր պատճառներ, ինչը բարձրացնում է նման դեպքերի առաջացման հավանականությունը հղիության ընթացքում։

### Անքնություն
Հղիության ընթացքում անքնությունը բավականին տարածված է։ Հղիության ընթացքում ինչպես սուբյեկտիվ, այնպես էլ օբյեկտիվ գնահատականները ցույց են տալիս քնի խանգարումների նշանակալի աճ։ Հղի կանանց քունն ուսումնասիրելու համար պոլիսոմնոգրաֆիա օգտագործող հետազոտողները դիտարկել են տարբեր օրինաչափություններ։ Ավելին, հղիության զարգացմանը զուգընթաց կանայք հակված են կրճատել ընդհանուր քնի տևողությունը, քնելուց հետո ավելի երկար արթուն լինել, ավելի շատ ժամանակ անցկացնել թեթև քնի փուլերում։ Բացի այդ, հղի կանանց համար սովորական է դժգոհություն հայտնել իրենց քնի որակից։

### Անհանգիստ ոտքերի համախտանիշ
Անհանգիստ ոտքերի համախտանիշը այն վիճակն է, որը բնորոշվում է ոտքերի անհարմար զգացողություններով և դրանց անընդհատ շարժելու ցանկությամբ, հատկապես հանգստի ժամանակ։ Այս վիճակը հղի կանանց շրջանում ավելի տարածված է, քան ընդհանուր բնակչության մեջ։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս,որ հղի անձանց 10-34%-ը ինչ-որ փուլում հղիության ընթացքում զգում է անհանգիստ ոտքերի համախտանիշի ախտանիշներ:

### Քնի ընթացքում շնչառության խանգարումներ
Խռմփոցը և քնի խանգարումները զգալիորեն ավելի տարածված են հղի կանանց մոտ՝ 2-3 անգամ ավելի տարածված, քան ոչ հղի կանանց մոտ: Այս փոփոխությունները կապված են վերին շնչուղիների անատոմիայի փոփոխությունների հետ և ծննդաբերությունից հետո վերադառնում են իրենց նորմալ ձևին։

Քնի օբստրուկտիվ ապնոէի դեպքում քնի ընթացքում շնչառությունը բազմիցս կանգ է առնում վերին շնչուղիների փակման պատճառով, ինչը հաճախ հանգեցնում է թթվածնի մակարդակի նվազմանը: Այն տարածված առողջական խնդիր է հղի կանանց շրջանում և կապված է հղիության հետ կապված տարբեր առողջական հետևանքների հետ։ Այս վիճակն ավելի տարածված է ճարպակալմամբ տառապող հղի կանանց շրջանում։ Հղիությունները, որոնցում օբստրուկտիվ քնի ապնոէն բարդացնող գործոն է, բախվում են ներարգանդային աճի սահմանափակման, պրեէկլամպսիայի և մեռելածնության ()։

### Կառավարում
Հղիության ընթացքում քնի խանգարումների կառավարումը կարող է պահանջել հոգեմետ դեղամիջոցների օգտագործում։ Առաջնային անքնությունը կարող է կառավարվել կոգնիտիվ-վարքային թերապիայի և դեղորայքի միջոցով, մինչդեռ երկրորդային անքնությունը պետք է հիմնականում ուղղված լինի հիմքում ընկած բժշկական խնդրին։ Անհանգիստ ոտքերի համախտանիշի դեպքում բուժումը ներառում է դեղորայքի օգտագործումը և գրգռիչների, ինչպիսիք են ծխելը, կոֆեինը և որոշակի դեղամիջոցների ազդեցության նվազեցումը։

## Ռիսկեր
Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ հղիության ընթացքում մոր քնի տևողությունը կապված է հղիության վատ հետևանքների հետ, ընդ որում՝ ինչպես կարճ, այնպես էլ երկար քնի տևողությունը կապված է հղիության դիաբետի հետ։ Ընդհանուր առմամբ խորհուրդ է տրվում օպտիմալ քնի տևողություն՝ 7–9 ժամ։ Որոշ հետազոտություններ ցույց են տվել, որ վատ քնի որակը բարձրացնում է վաղաժամ ծննդի ռիսկը։

## Քնելու դիրքեր
Ազգային առողջապահական ծառայությունը () խորհուրդ է տալիս հղի անձանց քնել կողքի վրա, թե՛ ձախ, թե՛ աջ կողմը, հղիության ընթացքում առավելագույն անվտանգության համար։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ 28-րդ շաբաթից հետո մեջքի վրա պառկած քնելը կարող է կրկնակի մեծացնել վիժումների ռիսկը։ Այս ռիսկի աճը կարող է պայմանավորված լինել պտղի արյան շրջանառության և թթվածնի մատակարարման հնարավոր խանգարումներով։ Մեջքի վրա քնելը կարող է նաև տարբեր բարդությունների պատճառ դառնալ, այդ թվում՝ մեջքի ցավ, շնչառական խնդիրներ, հեմորոյային խնդիրներ, ցածր արյան ճնշում, ստամոքս-աղիքային անհարմարություն և մոր սրտին ու զարգացող պտղին արյան հոսքի նվազում։ Ավելին, հղիության հետ կապված քաշի ավելացումը կարող է մեծացնել քնի ապնոէի զարգացման հավանականությունը, երբ քնում են մեջքի վրա։

## Երազներ
Հղիության ընթացքում մոր մոտ տեղի է ունենում հուզական հարմարվողականության շրջան, որը ներառում է մտքեր, զգացմունքներ և մտքեր կապված ինքն իր և չծնված երեխայի հետ, որոնք հաճախ արտահայտվում են երազներում: Հղի կանայք հաճախ իրենց երազները նկարագրում են որպես բացառիկ վառ և իրատեսական։ Որոշ ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս, որ հղի կանանց մեծամասնությունը (67–88%) հայտնում է, որ տեսել է առնվազն մեկ երազ, որը կապված է հղիության, ծննդաբերության կամ երեխաների հետ։ Բացի այդ, որոշ այլ ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս, որ այս երազների 30-62%-ը ներառում են մայրության հետ կապված հատվածներ, և դրանց հաճախականությունը հակված է աճել հղիության ընթացքում։ Այս երազները սովորաբար անդրադառնում են մոր ֆիզիկական բարեկեցությանը, բայց կարող են նաև պարունակել վտանգի կամ վնասի տարրեր երեխայի, մոր, հոր, ինչպես նաև ընտանիքի և ամուսնության ներսում առկա խնդիրների մասին։ Հղիները հաճախ ավելի լավ են հիշում իրենց երազները, և հատկապես այն, որ նրանց երազները հակված է ավելի անհանգստացնող լինելու՝ համեմատած կյանքի այլ փուլերի հետ։ Համեմատական ​​հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ հղի կանայք ավելի շատ են հիշում հղիության հետ կապված թեմաներով երազներ (օրինակ՝ ծննդաբերություն, հղիություն, պտուղ, իրենց սեփական մարմինը, երեխայի մարմինը)։ Հղիությունը կարող է ազդել երազների վրա՝ հանգեցնելով վատ երազներ և մղձավանջներ տեսնելու հավանականության մեծացմանը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Կանանց առողջություն
Կատեգորիա:Հղիություն
Կատեգորիա:Քուն