Սալտանատ Նուկենովայի սպանությունը

**Սալտանատ Նուկենովայի սպանությունը** (հայտնի է նաև **Բիշիմբաևի գործ**), Ղազախստանի էկոնոմիկայի նախկին նախարար Կուանդիկ Բիշիմբաևի կողմից իր քաղաքացիական կնոջ՝ Սալտանատ Նուկենովայի սպանության մասին քրեական գործն ու հետագա դատական պրոցեսը։ Գործում ներգրավված էր նաև երկրորդ մեղադրյալ՝ Բիշիմբաևի ազգական Բախըտժան Բայժանովը, ում մեղադրում էին հանցանքի թաքուցման մեջ։

Ըստ հետաքննության, 2023 թվականի նոյեմբերի 9-ին Բիշիմբաևը՝ Աստանայի ռեստորաններից մեկում ծեծել է կնոջն ու VIP-սենյակներից մեկի հատակին նրան թողել մահացած 6- 8 ժամ։ Կուանդիկն իր մեղքը չի ընդունել, պնդելով, որ կինն այդ գիշեր չափից շատ ալկոհոլ է խմել և «իր պահվածքով (ագրեսիայով)» «հրահրել»։ Նախկին նախարարի բարեկամին մեղադրանք են առաջադրել հանցագործության թաքցման և դրա մասին չհաղորդելու հիման վրա՝ Բայժանովը Բիշիմբաևի ցուցմունքով ջնջել է անվտանգության տեսախցիկների նյութերը։ 

Այս գործը դարձել է Ղազախստանում ընտանեկան բռնության մասին երդվյալ ատենակալների մասնակցությամբ առաջին դատական քննությունը, որը ցուցադրվել է ուղիղ եթերով։ Ընդ որում գործը ռեզոնանսային է դարձել ոչ միայն Ղազախստանում, այլև ամբողջ աշխարհում, լուսաբանվել է յլազգի լրագրողների կողմից, ազդել է Ղազախստանի օրենսգրքում ընտանեկան բռնության մասին օրենքների վերանայման վրա։ Ինչպես նաև գործի հայտնի լինելուն հիմք է հանդիսացել մեղադրյալի ինքնությունը, ով նախկինում ստանձնել է քաղաքական բարձր պաշտոններ։

## Նախադրյալներ
### Բիշիմբաևի ազատազրկման առաջին ժամկետը
Գործի գլխավոր մեղադրյալը՝ Կուանդիկ Բիշիբաևը, Ղազախստանում պետական գործիչ էր, ով 2016 թվականի մայիսից մինչև դեկտեմբեր ամիսները զբաղեցրել է Ղազախստանի ազգային էկոնոմիկայի նախարարի պաշտոնը։ «Ազատըկ» ռադիոկայանը նրան անվանել է նախկին նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաևի էլիտայի ներկայացուցիչ՝ էկոնոմիկայի նախարարի պաշտոնում եղել է մի շարք կառույցների ու ֆոնդերի ղեկավարության անդամ։

2017 թվականի հունվարի 10-ին Բիշիմբաևի դեմ հարուցվել են պետական ծառայության մեջ գտնվելու ընթացքում «հանցագործության իրագործման կազմակերպում կամ իրականացման ղեկավարում, ինչպես նաև հանցախմբի գլխավորության ստեղծում» և «ուրիշի գույքի զավթում կամ կողոպտման կազմակերպում» մեղադրանքները։ Դատական գործի արդյունքում, որը շարունակվել էր ընդհուպ մինչը 2018 թվականի մարտ ամիսը, Բիշիմբաևին կոռուպցիայի մեղադրանքով դատապարտել էին 10 տարի ազատազրկման։ Բիշիմբաևը պետք է գտնվեր խիստ ռեժիմի գաղութում, սակայն 2019 թվականի աշնանը՝ նախագահ Նազարբաևի հրամանով ազատ է արձակվել Շիմքենդի բանտից և համաներում ստացել, իսկ 10 տարվա դատապարտումը կրճատվել մինչև 4 տարի։

### Բիշիմբաևի և Նուկենովայի ամուսնությունը
Բանտից ազատ արձակվելուց հետո Բիշիմբաևի երկրորդ կինը՝ Նազըմ Կախարմանը ապահարզան է պահանջել։ Որպես պատճառ ներկայացրել է ամուսնու չափից դուրս կասկածամտությունը, մշտական անհիմն սկանդալները, անտեղի ագրեսիան։

Բիշիմբաևը Սալտանատին հանդիպել է 2022 թվականի օգոստոսին Աստանայում։ Չնայած աղջկա մերժումներին՝ Բիշիմբաևը չի դադարեցրել հետևել նրան, ընդ որում ցուցադրելով միայն իր լավ կողմերը։ 2022 թվականի դեկտեմբերի 16-ին տեղի է ունեցել նրանց ամուսնության արարողությունը՝ Աստանայի գլխավոր հանրապետական մզկիթում, սակայն հարաբերությունները պաշտոնապես չեն գրանցել (դրա արդյունքում մզկիթում ծիսակատարությունն անց կացրած իմամը ենթարկվել է կարգապահական տուգանքի)։

#### Բռնության սկիզբը
Դատավոր Այժան Այմագանովայի կողմից ընթերցված փաստաթղթում նշված էր, որ Կուանդիկը արգելել է Սալտանատին շփվել, հանդիպել բարեկամների և ընկերների հետ, հետևել է նրա հեռախոսազանգերը, տեքստային նամակները և գտնվելու վայրը, ինչպես նաև արգելել է զբաղվել գումարային եկամուտ բերող գործունեությամբ, հաճախ զանգահարել է գիշերային ժամերին, նամակագրություններ թողել՝ պահանջելով վերցնել հեռախոսը և պատասխանել իր զանգերին։

Դատախազը հայտնել է, որ աղջկա ազգականները դեմ են եղել այդ ամուսնությանը, և որ Նուկենովան անգամ համաձայնել է Աստանայից տեղափոխվել Ալմաթի՝ հույս ունենալով որ «բնակության վայրի ու շրջապատի փոփոխությունը կարող է դրական ազդեցություն ունենալ Բիշիմբաևի՝ իր հանդեպ ունեցած վերաբերմունքի վրա»։

2023 թվականի ապրիլին Բիշիմբաևն իմացել է, որ Նուկենովայի բարեկամների մոտ առկա են վերջինիս վրա բռնության գործադրման և դեմքի վրա հարվածների հետքերի լուսանկարներ։ Վախենալով ամուսնալուծությունից հետո սպասվող շանտաժից, Բիշիմբաևը կնոջից պահանջել է ինտիմ բնույթի տեսագրություններ։

Հետագայում Սալտանատը քանի անգամ փորձել է լքել ամուսնուն, սակայն ամեն անգամ նորից հետ է վերադարձել։ Ընդ որում, ամբողջ այդ հիվանդագին խանդի հետ մեկտեղ Սալտանատն իմացել է, որ ամուսինն իրեն դավաճանել է։

Բռնության և ծեծի հետևանքով էլ 2023 թվականի Սալտանատի ուղեղում առաջացել է արյունազեղում, իսկ մահվան պահին հեմատոման ունեցել է քրոնիկ բնույթ։

## Սպանություն
Դատախազի խոսքերով, 2023 թվականի նոյեմբերի 8-ին ամուսինները ներկա են գտնվել Դիմա Բիլանի համերգին Աստանայում, սակայն այնտեղ առաջացած կոնֆլիկտի պատճառով լքել են համերգը՝ չսպասելով դրա ավարտին, և գնացել *BAU* ռեստորան, որտեղ էլ զբաղեցրել են VIP-սրահը և պատվիրել փրփրուն գինի։ Հետագայում մեղադրյալը պնդել է, որ Նուկենովան չափազանց շատ հարբած է եղել, սակայն դատական էքսպերտիզան հերքել է այդ պնդումները․ «ալկոհոլի այդպիսի քանակը արյան և մեզի մեջ չի համարվում անգամ թեթև հարբեցում»։

Հետագա կռվի ժամանակ Նուկենովան ասել է, որ հոգնել է նման հարաբերություններից և որոշել է վերջնական հեռանալ Բիշիմբաևից։ Այդ մասին Սալտանատը հայտնել է նաև իր եղբորը, ասելով, որ գիշերելու է նրա տանը։ Կուանդիկը չի թողել Սալտանատին գնալ եղբոր մոտ, և նրանք երկուսով մնացել են ռեստորանի տարածքում։

Վիճաբանությունն ավելի է թեժացել և Բիշիմբաևը սկսել է երեսով տալ կնոջ համար գնած իրերով, որին ի պատասխան Սալտանատը մերկացել է ընդհուպ մինչև ներքնազգեստը, իսկ ամուսնու կողմից նվիրած թանկարժեք զարդերը նետել զուգարանակոնքը։ Դրան դիմաց ամուսինը սկսել է ծեծել կնոջը բռունցներքվ ու անպատիվ անել անպարկեշտ բառերով։

Առավոտյան ժամը յոթին մոտ ամուսինները դուրս են եկել ավտոկայան։ Սալտանատի հագին եղել է ներքնազգեստ ու ամուսնու վերարկուն։ Գտնվելով ուժեղ ալկոհոլային ազդեցության տակ՝ Բիշիմբաևը չի կարողացել դուրս հանել մեքենանա կայանատեղուց։ Ամուսինները նորից վերադարձել են ռեստորան։ Մեքենայի հետ կապված անհաջողությունն էլ ավելի է ջղայինացրել Կուանդիկին, և նա ձեռքերով ու աշնանային կոշիկներով ոտքերով ծեծի է ենթարկել կնոջը։ Ընդ որում դատախազը պնդում էր, որ նա նպատակադրված հարվածել է կյանքի համար անհրաժեշտ օրգաններն, իսկ Բիշիմբաևը արդեն դատարանում ասել է, որ «ոչ մի կենսականորեն անհրաժեշտ օրգան չի վնասել», սակայն հետագայում դատական պրոցեսի ժամանակ չի կարողացել պատասխանել, թե ինչպես է այդ ամեն ինչը սահմանել։ Հետո մազերից քարշ տալով մտցրել է VIP-սրահ։ Սալտանատը փորձել է թաքնվել զուգարանի խցիկում, սակայն ամուսինը դուռը ջարդելով մտել է ներս ու սկսել խեղդել նրան, ինչի պատճառով էլ Սալտանատը կորցրել է գիտակցությունը։ Որոշ ժամանակ անց նա ուշքի է եկել, ինչից հետո Բիշիմբաևը նորից ծեծի է ենթարկել և դադարեցրել միայն, երբ Սալտանատն այլևս կյանքի նշաններ ցույց չի տվել։ Այդ պահը հենց Բիշիմբաևը մեկնաբանել է այնպես, թե իբր Սալտանատն ինքն է ընկել դեմքով դեպի զուգարանակոնքը, սակայն հետագայում մասնագետները հերքել են նաև այդ պնդումը։

Տեսնելով, որ կինն ուշքի չի գալիս` նա 10:30 սկսել է զանգել ծանոթ գուշակուհու, որն ըստ Կուանդիկի ասել է, թե Սալտանատը շուտով կարթնանա։ Արդյունքում նա շտապ օգնություն չի կանչել, այլ խնդրել է եղբորը բերել ասպիրին և կետոպրոֆեն։ Հենց ինքը գուշակը դատարանի սրահում պնդել է, որ ինքն էլ խորհուրդ է տվել կանչել շտապ օգնություն կամ էլ, եթե վախենում  հանրային հրապարակումներից պետական կառույց դիմելու դեպքում, ապա դիմել մասնավոր կլինիկա։ Նաև դատարանի դահլիճում հայտնի է դարձել, որ նոյեմբերի 9-ին տեսնելով, որ Նուկենովան ուշքի չի գալիս, Բայժանովը (Բիշիմբաևի ազգական) զանգահարել է Երսուլթան Սարսենբաևին, որը բժիշկ-նեոնատոլոգ է։ Երսուլթանը խորհուրդ է տվել զանգահարել շտապ օգնություն։

19:54 քաղաքային շտապ  օգնություն ահազանգ է ստացվել, իսկ ժամանած բժիշկները հավաստել են 31-ամյա կնոջ մահը, չնայած այն բանին, որ իրականացրել են «վերակենդական անհրաժեշտ գործողությունները»։

### Ձերբակալություն
Կյանքի հետ անհամատեղելի վնասվածքներ հասցնելու կասկածանքով Բիշիմբաևին ձերբակալել են նույն օրը՝ 2023 թվականի նոյեմբերի 9- ին, իսկ նոյեմբերի 12- ին դատարանը որոշում է կայացրել նրան կալանավորել։ Ինչպես նաև, որպես մեղսակից կալանավորվել է նրա ազգական և այդ ռեստորանի տնօրեն Բախըտժան Բայժանովը։

## Դատական գործընթաց
Հունվար ամսվա սկզբում տեղեկություն է հայտնվել այն մասին, որ Սալտանատ Նուկենովայի սպանության հետ առընչված  մինչդատական քննությունը ավարտվել է։

Դատական գործընթացն անց է կացվել երդվյալ ատենակալների մասնակցությամբ՝ դրա մասին խնդրել է Բիշիմբաևը։ Ընդ որում կասկածներ են եղել, որ ատենակալների հանդեպ հնարավոր է գործադրվի կողմնակի ուժ (սպառնանք, կաշառքի փորձեր), այդ իսկ պատճառով դատարանն արգելել է դատական գործընթացի ժամանակ երվյալ ատենակալների ֆոտո և վիդեոնկարահանումները։ Ինչպես նաև Բիշիմբաևի դատական գործով զբաղվող դատավորին նույնպես վերցրել են պաշտպանության մեջ։

Սպանված աղջկա ընտանիքն իր հերթին չի պահանջել բաց դատական գործընթաց, քանի որ վախեցել է մեղադրյալի ընտանիքի կողմից դատական գործընթացի վրա ազդեցությունից։

Մարտի 11-ին տեղի է ունեցել առաջին նախնական դատավարությունը, իսկ մարտի 27-ին սկսվել է հիմնական դատական գործընթացը՝ արդեն երդվյալ ատենակալների ներկայությամբ։

Գործընթացի մեծ մասը ուղիղ եթերով հեռարձակվել է (որոշ դեպքերում անձնական տվյալները չբարձրաձայնելու համար եթերն ընդհատվել է) և հասանելի է եղել Ղազախստանի Գերագույն դատարանի յություբյան ալիքում։

Կողմերի վիճաբանությունն ավարտվել է մայիսի 6-ին, և ամբաստանյալները հանդես են եկել իրենց վերջին խոսքով, որի ժամանակ Բիշիմբաևը մեղադրել է ԶԼՄ-ներին և սոցիալական ցանցերին՝ իր դեմ բացահայտ պատերազմ սկսելու մեջ։

Մայիսի 13- ին հայտարարվել է Բիշիմբաևի գործի դատավճիռը։ Նրան դատապարտել են 24 տարվա ազատազրկման, իսկ Բայժանովին՝ 4։

### Մեղադրանք
Կուանդիկ Բիշիմբաևին մեղադրանք է հարուցվել ըստ երկու հոդվածների․

* Ղազախստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի հոդ․ 99 կ․ 5, մաս 2՝ «Առանձին դաժանությամբ կատարված սպանություն», ինչը նախատեսում է 15-ից 20 տարի կամ ցմահ ազատազրկում․
* ՂՀ քր․ օր․ հոդ․ 110 կ․ 1, մաս 2՝ «Հալածում».

Բախըտժան Բայժանովին՝ «Գաստրոկենտրոնի» տնօրեն և Բիշիմբաևի ազգական- համամասնակից, մեղադրանք է առաջադրվել երկու հոդվածներով․

* ՂՀ քր․ օր․ հոդ. 432 «Առանձին ծանր հանցագործության պարտակում»․
* ՂՀ քր․ օր․ հոդ․ 434 «Հանցագործության մասին չհայտնում» - հետագայում դատախազն այս մեղադրանքից ազատվել է, որի դեմ կողմերից ոչ մեկը չի բողոքարկել։

Ըստ քննության՝ Բայժանովը Բիշիմբաևի խնդրանքով մահացող Սալտանատի հեռախոսը տարել է տուն, որպեսզի բարեկաները՝ ըստ հեռախոսի գտնվելու վայրի, չիմանան թե որտեղ է նա, և կարգադրել է անջատել անվտանգության տեսախցիկներն ու վերացնել մինչ այդ նկարահանած տեսագրությունները։

Բիշիմբաևի իրավաբանները խնդրել են վերաորակավորել մեղադրքանքը․ հոդված 99 կետ 5-ի մաս 2-ից («Առանձին դաժանությամբ կատարված սպանություն») և հոդ․ 110 կետ 1, մաս 2-ից («Հալածում») վերափոխել հոդված 104 մաս 1՝ «Անզգուշությամբ մահ պատճառում»։

### Դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությունն ու այլ ապացույցները
Ըստ դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացության Նուկենովան մահացել է փակ գանգուղեղային վնասվածքի արդյունքում։ Կոտված է եղել նրա քիթը, գլխի վրա հայտնաբերվել են մեծ քանակությամբ կապտուկներ ու վնասվածքներ։

Ինչպես նաև փորձաքննությունը հերքել է Բիշիմբաևի հայտարարությունն այն մասին, թե կինն արբած է եղել (կամ թմրանյութերի, դեղամիջոցների ու հոգեմետ դեղերի ազդեցության տակ), և, որ նա անզգուշաբար ընկել է զուգարանակոնքի վրա ու ինքն իրեն վնասվածքներ հասցրել։ Ընդ որում մահը եղել է բոլոր վնասվածքների համատեղման արդյունք, ոչ թե միայն մեկի, ինչը բժշկության մեջ դիտարկվում է որպես մահ հասցրած մեկ վնասվածք՝ առանց առանձին քերծվածքներ ու կապտուկներ ընդգծելու։ Հասցրած վնասները ցուցադրելու համար դատարանի դահլիճում եղել է մարդու գլխի մանեկեն, որի վրա էլ տարբեր գույներով նշվել են կապտուկները և քերծվածքները, ընդ որում մասնագետը հայտարարել է, որ բացի արտաքին վնասվածքները եղել են նաև բազմաթիվ ներքին արյունահավաքներ։ Ինչպես նաև փորձագետի եզրակացություններից ելնելով՝ Նուկենովան երկար ժամանակ գտնվել է հոգեվարքի մեջ։

Պետական մեղադրող կողմը հրապարակել է հսկողության տեսախցիկներից պահպանված տեսագրությունները(դրանցից որոշները չէին ջնջվել աշխատակիցների կողմից)։ «Բիշիմբաևը բռնում է Նուկենովայի մազերից, հարվածում ոտքերով իսկ հետո խփում դեմքին։ Այնուհետև փորձում է նրան մտցնել VIP-սրահ», — այսպես է մեկնաբանել տեսագրությունը պետական մեղադրողը։

#### Բիշիմբաևի հեռախոսի նյութերը
Բիշիմբաևի հեռախոսը ճանաչվել է կարևոր հանցանշան, սակայն պաշտպանության կողմը շատ երկար ժամանակ հրաժարվել է տալ հեռախոսի ակտիվացման կոդը, պատճառաբանելով, որ «դատարանի նմանատիպ պահանջը չի բացառում կողմնակի մարդկանց կողմից հեռախոսի տվյալների ջնջման կամ շտկման հնարավորություն ստանալը», ինչին դատավորը հայտարարել է, որ Բիշիմբաևի պաշտպանների կողմից բերված փաստարկները բավարար չի համարում։ Սակայն, արդյունքում, դատավոր Այժան Կուլբաևայի կողմից ընդունած որոշումից հետո, ըստ որի հեռախոսի մեջ գտնվող բոլոր տեսա- և վիդեոգրությունները կարող են տեսնել միայն դատական պրոցեսի կողմերի ներկայացուցիչներն ու երդվյալ ատենակալները, մեղադրյալը համաձայնել է տալ ակտիվացման կոդը դատարանին։

Ատենակալների ու տուժածի ներկայացուցիչների կողմից տեսագրությունների դիտումից հետո Կուանդիկը հրաժարվել է ընդունել տեսագրությունների իսկությունը՝ հայտնելով, թե դրանք կեղծված են մոնտաժային ծրագրերի միջոցով իր ձայնի ավելացմամբ և հետագայում ներբեռնված իր հեռախոսի մեջ։

### Կողմերի հայտարարություններն ու վկաները
Դատական առաջին օրը Բիշիմբաևը հայտարարել է, որ ամուրի է և իր մեղքը չի ճանաչում։ Նա ներողություն է խնդրել Սալտանատի ընտանիքից, և հայտնել, որ ոչ թե մեղավոր է նրա մահվան մեջ, այլ «այդ դեպքի մեջ ասնակից է եղել»։

Բայժանովը նույնպես ներողություն է խնդրել և նշել, որ տեղյակ չի եղել որ Սալտանատը գնտվել է մահվան հոգեվարքի վիճակում։ Ինչպես նաև ներողություն է խնդրել, որ չի իմացել եղբոր կողմից կնոջ հանդեպ բռնության մասին, սակայն նշել է, որ «ղազախական մենտալիտետը թույլ չի տվել խառնվել ուրիշի ընտանեկան գործերին»։ Մեղադրյալը հայտարարել է, որ ցավում է «իր գործողությունների և անգործությունների» համար։

Դատական պրոցեսի ընթացքում Բայժանովը հայտարարել է, որ քննչական մեկուսարանում գտնվելու ժամանակ իր վրա Բիշիմբաևի կողմից ազդեցության մասին, սակայն, հետագայում, դատախազությունն այդ փաստը չի հաստատել։

Դատարանում հարցաքննվել է նաև պայծառատեսը (դատի ժամանակ ինքն իրեն ներկայացրել է որպես տարոլոգ)։ Նախնապես դատարանին խնդրել է իրեն հարցաքննել փակ ռեժիմով, քանի որ նվախեցել է իր հանդեպ հետագայում սպասվող սպառնալիքներից։ Դատարանը նրա այդ պահանջը բավարարել է մասնակիորեն՝ հարցաքննման ժամանակ նա հանդես է եկել անջատված տեսախցիկով, ինչպես նաև չեն բարձրաձայնվել նրա անձնական տվյալները։ Նա պնդել է, որ խորհուրդ է տվել Բիշիմբաևին զանգահարել շտապ օգնություն, սակայն տուժած կողմի իրավաբաններն ուշադրություն են դարձրել, որ առաջնային հարցաքննություններիի ժամանակ շտապ օգնություն զանգահարելու մասին խոսքեր չեն եղել։ Դրա բացակայությունը հաստատել է նաև Բախըտջանը, ով հեռախոսազրույցի ժամանակ գտնվել է Բիշիմբաևի կողքին։

#### Պաշտպանության ստրատեգիան
Բիշիմբաևը որպես պաշտպանություն ընտրել էր կնոջ արատավորումը՝ նշելով, որ վնասվածքների մեծ մասը Սալտանատն ինքն է իրեն հասցրել։ Բիշիմբաևը ելույթի ժամանակ իր մահացած քաղաքացիական  կնոջը ներկայացրել է որպես դյուրագրգիռ կին, ով անընդհատ խանդի տեսարաններ է սարքել ու խնդիրներ է ունեցել ալկոհոլի հետ։ Սեփական անձի արդարեցման ևս մեկ փորձ է եղել, երբ մեղադրյալը հայտնել է, թե կինը մահացել է ոչ թե ծեծի, այլ վաղուց ունեցած հեմատոմայի արդյունքում, ինչն ըստ մասնագետների՝ իրականությանը չի հապատասխանել։ Սակայն ուղեղում առկա հեմատոման առաջացել էր մինչ այդ՝ նույնպես բռնության արդյունքում։ Բիշիմբաևը նաև կատարել է մի քանի իրար հակասող հայտարարություններ։ Ինչպես նաև փորձել է վիճարկել դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությունները։

### Լուսաբանումը ԶԼՄ-ում
Գործընթացը լայնորեն տարածվել է ոչ միայն ղազախական ԶԼՄ-ների կողմից, այլ նաև աշխարհահռչակ այլ տպագրությունների, օրինակ՝ Reuters, BBC, Deutsche Welle, Delfi, ինչպես նաև ռուսական բլոգերբերի և ԶԼՄ-ների կողմից.

Սոցիալակն ցանցերում տեղ են գտել մի քանի հրապարակումներ, որոնց հեղինակնեը նշել են, թե Բիշիմբաևի գործում առկա են հակասող պայմաններ։ Հասարակության մի մասն այդ հայտարարությունները արժևորել է որպես նախկին նախարարին արդարեցնելու համար կազմակերպված կամպանիա։

Լրագրողները բազմիցս նշել են մարդկանց բուռն էմոցիոնալ ռեակցիաների մասին՝ մեղադրյալի և սպանվածի հեռախոսների մեջ գտնված տեսագրությունները նայելիս, կամ դատաբժշկական փորձաքննության արդյունքները բարձրաձայնելու ժամանակ․ «*դատարանի դահլիճում մարդիկ լսում էին իրենց արցունքները զսպելով*», «*կատարվող իրադարձությունների պատճառով փակում էին աչքերն ու բերանները, և անգամ մեղադրայլի դատապաշտպանն «ինքն իրենը չէր » այդ կադրերը դիտելիս* ».

## Դատավճիռ
2024  թվականի մայիսի 13-ին առանձին դաժանությամբ սպանության և հալածանքների մեղադրանքներով Կուանդիկ Բիշիմբաևին մեղավոր են ճանաչել և դատապարտել 24 տարի ազատազրկման՝ խիստ ռեժիմի գաղութում։ Ինչպես նաև նրան պարտավորեցրել են վճարել  դատական ծախքերը՝ ընդհանուր 2,3 մլն․ տենգե և տուժողի ընտանիքին որպես փոխհատուցում 103 500 տենգե։ Դատավճիռը կայացնելու ժամանակ դատարնը որպես մեղմացնող հանգամանք է համարել Բիշիմբաևի անչափահաս երեխաներ ունենալու փաստը։  Ծանրացնող հանգամանք է եղել մեղադրյալի ռեցիդիվիստ լինելը (հաշվի է առնվել, որ նախկին փոխնարարն արդեն մինչ այդ դատվածություն է ունեցել) և հանցագործությունն ալկոհոլային հարբածության վիճակում իրականացնելու փաստը։

Բախըտջան Բայժանովին դատապարտել են 4 տարի ազատազրկման։

Մեղադրող կոմն ընդհանուր կարգով համաձայնել է դատավճիռների հետ, չնայած, դրանից առաջ սպանվածի հայրը նշել էր, որ չի համաձայնվի Բիշիմբաևի համար սպասվող ցմահ ազատազրկումից բացի այլ դատավճռի։

### Դատավճռի բողոքարկումը
Հունիսի 26-ին Աստանայի քաղաքային դատարանը՝ քննելով ապելիացիոն բողոքները, կայացված դատավճիռը թողել է նույնը՝ առանց փոփոխության։ Գործը մանրամասն հետազոտելուց հետո ապելիացիոն կոլեգիան ոչ մի խախտում երդվյալ ատենակալների կազմավորման և նրանց թվացյալ նախապաշարումներ ունենալու մեջ չի գտել։ Քաղաքային դատարանի որոշումը հետագայում կարող է  բողոքարկվել վճռաբեկման միջոցով։

Օգոստոսի 26-ին դատապարտված Բայժանովը ետ է վերցրել իր մինչ այդ Ղազախստանի Գերագույն դատարանի վճռաբեկ կոլեգիա տված բողոքը, Բիշիմբաևի կողմը նմանատիպ բողոք չի ներկայացրել։ Սակայն, ղազախական սահմանադրությունը թույլ է տալիս դատապարտյալներին՝ անկախ վաղեմության ժամկետից, ցանկացած պահի դիմել վճռաբեկ մարմիններին։

### Բարոյական վնասի և դատական ծախքերի բռնագանձում
2024 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Աստանա քաղաքի քաղաքական գործերով զբաղվող Մեջշրջանային դատարանը՝ վերանշյալ դատավճռի հիման վրա, դատապարտյալ Բիշիմբաևից բռնագանձել է    10 մլն տենգե սպանվածի եղբայր Այտբեկ Ամանգելդիի օգտին և 6,88 մլն տենգե դատական ծախքերի համար։ Սալտանատ Նուկենովայի ծնողները նմանօրինակ բռնագանձումից հրաժարվել են։

## Հետևանքներ
31-ամյա Սալտանատ Նուկենովայի մահը ղազախական հասարակության մոտ կանանց հանդեպ տարածված բռնության մասին բանավեճերի ուժեղացման համար հիմք է հանդիսացել։ Իրավապաշտպանները խոսում են Ղազախստանում շարունակվող «տարբեր աստիճանի ֆեմիցիդների մասին»։ Տասնյակ ցույցեր են կազմակերպվել կանանց հանդեպ բռնության խնդիրներին վերաբերված, այդ թվում ոչ միայն Ղազախստանում։ Առանձնահատուկ զայրույթ և վրդովմունք էր առաջացրել Բիշիմբաևի կողմից իր մեղքը չընդունելը։

2024 թվականի ապրիլի 15-ին Ալմաթիում հայտարարվել է «(Չ)լռության երեկո»՝ Սալտանատ Նուկենովայի և մնացած բոլոր ընտանեկան բռնության զոհերին նվիրված։ Միջոցառման ժամանակ հավաքված ամբողջ գումարը փոխանցվել է «Ֆեմինիտա» և «ՄիԼռիր» ֆոնդերին՝ աջակցության նպատակով, որոնք զբաղվում են կանանց և երեխաների իրավունքների պաշտպանությամբ։ Երեկոյի համակազմակերպիչ Ասեմգուլ Իբրաևան հայտնել է, որ այս գործը ամբողջ երկրում ֆեմ-կազմակերպությունների համար դարձել է անդաձելիության կետ։

### Սալտանատի օրենք
Վերանշյալ պրոցեսը հիք է հանդիսացել «Նամակների Սենատին» կամպանիան սկսելու համար, որի ժամանակ քաղաքացիները նամակներ են ուղարկել պալատի նախագահ Մաուլեն Աշիմբաևին՝ խնդրելով վերանայել կանանց իրավունքների պաշտպանության ու երեխաների անվտանգության մասին օրենքի նախագիծը։ Նախընտրական կամպանիայի սկզբից մեկ շաբաթ առաջ պատգամավորները երկու ընթերցումով  հաստատել են օրենքի նախագիծը, որը ժողովրդի շրջանում ստացել է «**Սալտանատի օրենք»** անվանումը։

2024 թվականի ապրիլի 11- ին (Բիշիմբաևի ծննդյան օրը) խորհրդարանն ընդունել է օրենքը, իսկ ապրիլի 15- ին ստորագրել է երկրի նախագահը, սակայն, ընդունված փոփոխություններն այն չեն, ինչ պահանջում էր ժողովուրդը՝ հանցանքի այս տեսակն անց է կացվել Ղազախստանի քրեական օրենսգիրք և մեծացվել է տուգանքի չափը (որը վճարվում է ընտանեկան բյուջեից), բայց պատժի ժակմետները մնացել են նույնը։ Փաստաթուղթն իրենից ենթադրում է երկրում ընտանիքի աջակցման ու բռնության զոհերի օգնության կենտրոնների ստեղծում։

### Ֆոնդ սպանվածի հիշատակին
2023 թվականի դեկտեմբերին Սալտանատի եղբայրը՝ Այտբեկ Ամանգելդին հիմնել է ընտանեկան բռնության զոհերին ուղղված օգնության կամավորական ցանց․ 9 ամիս երեք հազարից ավել փաստաբանների, հոգեբանների և այլ մասնագետների կամավոր աշխատանքի շնորհիվ օգնություն է ցուցաբերվել 1,5 հազար կնոջ։

Մայիսի 1- ին Այտբեկը հայտնել է «Սալտանատ Նուկենովայի հիշատակին նվիրված ֆոնդ»ի ստեղծման մասին, ինչըն արդարության հասնելու պայքարի ու բռնության զոհերի օգնության համար նախատեսված քայլերի տրամաբանական ավարտն էր։ Ընդ որում ֆիզիկական անձանց կողմից նվիրատվություններ ֆոնդը չի ընդունել և չի ընդունելու։

Միայն թե, ֆոնդի գործունեության պրակտիկ մասը առընչվել է բազմաթիվ խնդիրների հետ։ Օրինակ Աստանայի քաղաքապետարանը չեղարկել է մայիսի 11- ին «Ғашықтар» այգում ընտանեկան բռնության զոերին նվիրված  նախօրոք պլանավորված ծառատունկը և առաջարկել իրականացնել դա աշնանը։ Ինչպես նաև չեղարկվել է մայիսի 15- ին՝ Սալտանատի ծննդյան օրը նրա հիշատակին անց կացվելիք համերգը՝ ֆոնդի գրանցված չլինելու և համապատասխան դահլիճ չգտնելու պատճառով։ Իսկ սեպտեմբերի 26- ին Ամանգելդին Ղազախստանի կանանց «Анамның қолымен жасалған» ֆորումի ժամանակ հայտնել է, որ ֆոնդը որպես իրավական դեմք գրանցելու դիմումով Արդարադատության նախարարության կողմից ստացել է արդեն 7 մերժում:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ընտանեկան բռնություն
Կատեգորիա:Կանանց իրավունքներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 9
Կատեգորիա:Սպանություն