open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սպունգաձև երկաթ

200px|մինի|աջից|Սպունգաձև երկաթի ստացում
**Սպունգաձև երկաթ**, երկաթե սպունգ, կտորներով կամ փոշենման ծակոտկեն նյութ, որը պինդ վիճակում անմիջականորեն ստացվում է երկաթի հանքաքարից կամ վերջինիս խտանյութերից՝ դրանցում պարունակվող օքսիդներն ածխածնով կամ ածխածնի օքսիդով վերականգնելու միջոցով։ Սպունգաձև երկաթի ստացման պրոցեսը տեղի է ունենում հեղուկ ֆազի գոյացման ջերմաստիճանից ցածր ջերմաստիճաններում։ Սպունգաձև երկաթը երկաթ Է, որում լուծված է ածխածին՝ հանքաքարի դատարկ ապարի ոչ մետաղական խառնուկներով։ Բոլոր երկրներում սպունգաձև երկաթի ստացման տեղակայանքների գումարային հզորությունը տարեկան 10 միլիոն տ է (1978)։

Կատեգորիա:Երկաթ
Թեոդոր Սվեդբերգ

**Թեոդոր Սվեդբերգ** (, ), շվեդ ֆիզիկա-քիմիկոս։ Շվեդիայի ԳԱ անդամ։

## Կենսագրություն
1907 թվականին ավարտել է Ուփսալայի համալսարանը, աշխատել տեղում։ 1949 թվականից եղել է միջուկային քիմիայի ինստիտուտի (Վերների ինստիտուտի) տնօրեն։

Ամուսնացած է եղել կանանց միջազգային ժողովրդավարական շարժման գործիչ՝ Անդրեա Անդրեննի (1888-1972 թթ.) հետ։

## Հիմնական աշխատանքներ
Աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են կոլոիդային քիմիային, մոլեկուլի ձևերի ու չափերի որոշմանը, էլեկտրա-ֆորեզին։ Փորձնականորեն հաստատել է (1906 թվական) բրոունյան շարժման Ալբերտ Էյնշտեյնի և Սմոլուխովսկու տեսությունը։

Պատրաստել է առաջին ուլտրացենտրիֆուգը, մշակել մակրոմոլեկուլների (հատկապես սպիտակուցների) մոլեկուլային զանգվածի որոշման մեթոդը։

## Նոբելյան մրցանակ
Քիմիայի Նոբելյան մրցանակ (1926 թվական)։

## Աշխատություններ
* Die Existenz der Moleküle, Lpz., 1912
* Colloid chemistry, N. Y., 1924

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* The Svedberg. 1884—1944, [Uppsala, 1944]
* Stig Claesson, Kai O. Pedersen։ *The Svedberg. 1884–1971.* In։ *Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society.* Band 18, 1972, S.&nbsp;594–627, .
* R. A. Kyle, M. A. Shampo։ *Theodor Svedberg and the ultracentrifuge.* In։ *Mayo Clinic proceedings. Mayo Clinic.* Band 72, Nummer 9, September 1997, S.&nbsp;830, . PMID 9294529.
* The Svedberg։ ''Sedimentation constants, molecular weights, and isoelectric points of the respiratory proteins.''  In։ *The Journal of Biological Chemistry.* Band 103, 1933, S. 311–325

## Արտաքին հղումներ
* Նոբելյան ընկերության տեղեկատվական կայքը 

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Լեոպոլդինայի անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Շվեդ գիտնականներ
Կատեգորիա:Շվեդ նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:Շվեդ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Շվեդ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի ճարտարագիտական գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ուփսալայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Քիմիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակակիրներ
Լիթոլոգիան Հայաստանում

**Լիթոլոգիա։** Կատարվել է նստվածքային և հրաբխանստվածքային առաջացումների ֆորմացիոն տիպայնացում, պարզվել են դրանց նյութ, կազմը և առաջացման պայմանները (Ա. Բաբաև, Վ. Հասրաթյան, Մ. Սաթյան, Հ. Պետրոսով, Ռ. Մանդալյան, Ա. Սադոյան, ժ. Ստեփանյան, Լ. Չոլախյան, Գ. Նիսանյան, Մ. Մովսեսյան և ուրիշներ ), մշակվել են տարբեր երկրադինամիկական պայմանների կավառաջացման մոդելներ (Ի. Պետրոսով)։ Նավթագազաբերության հեռանկարների գնահատման տեսանկյունից որոշվել են առավել բարենպաստ նեոգենի, պալեոգենի և ուշ կավճի նստվածքային ու հրաբխանստվածքային առաջացումների կտրվածքները։ Գ. Նիսանյանը «Հայկական ԽՍՀ տարածքի միջին վերին պալեոզոյի և տրիասի նստվածքների լիթոլոգիա» (ռուսումնական, 1986) ու «Հայկական ԽՍՀ տարածքի ֆաներոզոյի կայծքարային ապարները» աշխատությունների մեջ ներկայացրել է մի շարք առաջարկներ նավթի և այլ օգտակար հանածոների հեռանկարների գնահատման ու որոնման վերաբերյալ։ Կազմվել են 1։ 600000 մասշտաբի «Հայաստանի լիթոլոզիական քարտեզը» և առանձին ժամանակային կտրվածքների համար փոքր մասշտաբի լիթոլոգահնէաաշխարհագրական քարտեզներ (Մ. Սաթյան, Ռ. Առաքելյան, Հ. Մկրտչւան, Վ Հասրաթյան, Ա. Սադոյան, Հ. Պետրոսով, Գ. Նիսանյան և ուրիշներ)։

Կատեգորիա:Գիտությունը Հայաստանում
Կատեգորիա:Պետրոլոգիա
Սպերմացետ

200px|մինի|Մոմ
**Սպերմեցետ** ( σπέρμα — սերմ և κῆτος — ծովային հսկա կենդանի, կետ), մոմանման նյութ, ստացվում է կաշալոտի գլխի մեծ ֆիբրոզային պարկի հեղուկ կենդանական մոմի սառեցումից։ Ձայնահաղորդիչի դեր է կատարում էխոլոկացիայի ժամանակ։ Սպերմեցետի գլխավոր բաղադրիչը պալմիտինաթթվի և ցետիլ սպիրտի էսթերն է։ Սպիտակ թիթեղային բյուրեղներ են, հալման ջերմաստիճանը՝ 53—54&nbsp;°C։ Հնում սպերմեցետը համարվել է կաշալոտի սերմը (այստեղից անվանումը)։ Նախկինում սպերմեցետից պատրաստել են մոմեր, հետագայում այն օգտագործվել է որպես քսանյութ և քսուքների հիմք։

Կատեգորիա:Մոմանյութեր
Կատեգորիա:Կոսմետիկ նյութեր
Ստարտային հրթիռային շարժիչ

**Ստարտային հրթիռային շարժիչ**, օժանդակ հրթիռային շարժիչ, որը տեղակայվում է թռչող ապարատի վրա՝ ստարտն արագացնելու նպատակով։ Որպես ստարտային հրթիռային շարժիչ սովորաբար կիրառում են մինչև մի քանի վայրկյան աշխատանքի տևողությամբ և մինչև մի քանի տասնյակ կիլոնյուտոն քարշուժով պինդ վառելիքով աշխատող հրթիռային շարժիչներ, հազվադեպ նաև հեդուկահրթիռային շարժիչներ։ Կիրառվում է ինքնաթիռներում, հետազոտական և թևավոր հրթիռներում և այլուր։ Ստարտային հրթիռային շարժիչ հաճախ են անվանում կրող հրթիռների առաջին աստիճանների շարժիչները, եթե այդ աստիճանները հաջորդ աստիճանների հետ միացված են փաթեթային սխեմայով։

Կատեգորիա:Տիեզերագնացություն
Կատեգորիա:Շարժիչներ
Սպորանգիում

200px|մինի|Սպորներ
**Սպորանգիում** (սպորներ և հուն․ ayyoc, — անոթ, զետեղարան), բույսերի օրգան, որտեղ զարգանում են սպորները։ Միաբջիջ է (բազմաթիվ ստորակարգ բույսեր) կամ բազմաբջիջ (բարձրակարգ բույսեր)։ Որոշ կանաչ ջրիմուռներ ամբողջությամբ վերածվում են Սպերանգիումի։ Բազմաբջիջ ջրիմուռների Սպորանգիումները կարող են դառնալ մյուս բջիջներից ձևաբանորեն չտարբերվող (ուլոտրիքս, ուլվա) կամ տարբերվող (էկտոկարպուս, լամինարիա) բջիջները։ Առանձին ոչ բջջային բույսերի Սպորանգիումներն առաջանում են թալոմի վրա։ Որոշ օոմիցետների սպորանգիումները դառնում են կոնիդիումներ, ընկնում են և ծլում։ Բարձրակարգ բույսերն առաջացնում են միայն մեյոսպորանգիումներ։ Սամռանմանների սպորանգիումսպորոգոնիումի տուփիկն է։ Պտերների սպորանգիում զարգանում է սպորոֆիլների վրա կամ դրանց ծոցերում։ Սպորանգիումները կարող են լինել միայնակ կամ զարգանալ խմբերով, ազատ կամ սերտաճած։ Համասպոր պտերանմանները գոյացնում են մեկ տիպի սպորանգիումներ, որոնք ծլելով առաջացնում են երկսեռ նախածիլեր, իսկ տարասպորները՝ երկու տիպի (միկրո և մեգասպորանգիում), որոնք առաջացնում են միկրո և մեգասպորներ, և որոնցից էլ զարգանում են արական ու իգական նախածիլերը։ Բոլոր սերմնավոր բույսերը տարասպոր են։ Սեգասպորանգիումին հոմոլոգ է սրանց սերմնասկզբնակի նուցեչուսը, իսկ միկրոսպորանգիումին՝ ծածկասերմերի փոշեպարկի բունը։

Կատեգորիա:Բույսերի մորֆոլոգիա
Կատեգորիա:Սնկերի մորֆոլոգիա
Նիկոլայ Զինին

**Նիկոլայ Նիկոլաեվիչ Զինին** (, ), ռուս օրգանիկ քիմիկոս։

## Կենսագրություն
Ականավոր ռուս գիտնական, քիմիկոս Նիկոլայ Նիկոլաևիչ Զինինը (1812 – 1880) հանդիասնում է հայտնի Կազանի քիմիկ-օրգանիկների դպրոցի հիմնադիրը։ Կազանի համալսարանում մինչև հիմա խնամքով պահվում է անիլինի փոքր քանակություն, որը ստացել է Զինինը 1842 թ.՝ վերականգնելով նիտրոբենզոլը կատալիզատորի ներկայությամբ (այժմ այդ ռեակցիան կրում է Զինինի անունը)։

1842 թ. հայտնաբերել է արոմատիկ նիտրոմիացությունների վերականգման ռեակցիան և ստացել անիլին։ Ցույց է տվել, որ ամինները՝ որպես հիմքեր, տարբեր թթուների հետ կարող են առաջացնել աղեր։ Սինթեզել և ուսումնասիրել է այլ օրգանական միացություններ։

Զինինը հիմնել է Կազանի օրգանիկ քիմիկոսների դպրոցը։ Նրա աշակերտն էր Ա. Մ. Բուտլերովը։

Ռուս քիմիկոսների շրջանում նրա հեղինակությունն այնքան բարձր էր, որ 1868 թ.-ին ակադեմիկ Զինինը ընտրվեց որպես ռուսական քիմիական ընկերության նախագահ։ Այդ պաշտոնում նա աշխատեց 10 տարի։  

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Бородин А. П. и Бутлеров А. М., Николай Николаевич Зинин. (Воспоминания о нём и биографический очерк), в кн.։ Бутлеров А. М., Соч., т. 3, М., 1958, С.92-116;
* Фигуровский Н. А., Соловьев Ю. И., Николай Николаевич Зинин, М., 1957 (имеется список трудов Зинина);
* Меншуткин Б. Зинин, Николай Николаевич // Русский биографический словарь ։ в 25-ти томах. — СПб.—М., 1896—1918.
* Мусабеков Ю. С., История органического синтеза в России, М., 1958.
* А. Е. Порай-Кошиц Зинин Н. Н., научное и техническое значение его работ по восстановлению нитросоединений, XII, 1943, 2, 94.
* Яковлев В. А. Зинин, Николай Николаевич // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* N. Zinin (1839)։ *Beiträge zur Kenntnis einiger Verbindungen aus der Benzoylreihe.* In։ *Annalen der Pharmacie.* 31 (3)։ 329–332.
* N. Zinin (1840)։ *Über einige Zersetzungsprodukte des Bittermandelöls.* In։ *Annalen der Pharmacie.* 34 (2)։ 186–192
* N. Zinin (1842)։ *Beschreibung einiger neuer organischer Basen, dargestellt durch die Einwirkung des Schwefelwasserstoffes auf Verbindungen der Kohlenwasserstoffe mit Untersalpetersäure.* In։ *Journal für Praktische Chemie.* 27 (1)։ 140–153.
* Richard Willstätter, Heinrich Kubli (1908)։ *Über die Reduktion von Nitroverbindungen nach der Methode von Zinin.* In։ *Berichte der deutschen chemischen Gesellschaft.* 41 (2)։ 1936–1940.

## Արտաքին հղումներ
* Могила Н. Н. Зинина

Կատեգորիա:Ռուս քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Գիտությունների դոկտորներ
Կանոնավոր բազմանկյուն

**Կանոնավոր բազմանկյուն** է կոչվում այն ուռուցիկ բազմանկյունը, որի բոլոր անկյունները և բոլոր կողմերը հավասար են։

Կանոնավոր բազնանկյունների օրինակներ են հավասարակողմ եռանկյունը և քառակուսին։

Արտածենք կանոնավոր *n*-անկյան αn անկյունը հաշվելու բանաձևը։ Այդպիսի n-անկյուն բազմանկյան բոլոր անկյունների գումարը հավասար է (n-2) x 180o։ Քանի որ նրա բոլոր անկյունները հավասար են, ուստի՝

αn=\frac{n-2}{n} x 180°

Պատկեր:Regular polygon 6 annotated.svg|Կանոնավոր վեցանկյուն
Պատկեր:Regular polygon 4 annotated.svg|Կանոնավոր քառանկյուն
Պատկեր:Regular polygon 9 annotated.svg|Կանոնավոր իննանկյուն
Պատկեր:Regular polygon 17 annotated.svg|Կանոնավոր տասնյոթանկյուն


## Աղբյուրներ
* Հիմնական դպրոցի 8-րդ դասարանի երկրաչափության դասագիրք

Կատեգորիա:Կանոնավոր բազմանկյուններ
Ջերմադինամիկայի երկրորդ օրենք

250px|մինի|աջից|Ջերմադինամիկայի 2-րդ օրենքին վերաբերող սարք
**Ջերմադինամիկայի երկրորդ օրենք**, բնության մեջ ընթացող պրոցեսների անդարձելիության մասին դրույթը, որը ցույց է տալիս դրանց ընթանալու ուղղությունը և սահմանափակում է մակրոսպական համակարգերում էներգիայի հնարավոր փոխակերպումները, ջերմադինամիկայի 2-րդ օրենքի ամենաընդհանուր արտահայտություններից է։ Ինչպես և բնության ամեն մի հիմնարար օրենք, այն բազմաթիվ փորձարարական փաստերի ընդհանրացման արդյունք է։

Ինչպես գիտեք, շրջանային պրոցեսով աշխատող ջերմաշարժիչի գլխավոր առանձնահատկությունն այն է, որ նրա մեջ բանող մարմինը, ջեռուցչիչ ստանալով ջերմաքանակ և կատարելով աշխատանք, անպայման ստացած ջերմաքանակի մի մասը տալիս է սառնարանին։ Այսինքն՝ ջերմաշարժիչը չի կարող ստացած ամբողջ ջերմաքանակը վերածել աշխատանքի։ Այս պնդումը բնության կարևորագույն օրենք է և հայտնի է որպես ջերմադինամիկայի պրոցեսով աշխատող։ Ջերմաշարժիչում հնարավոր չէ այնպիսի պրոցես, որի միակ արդյունքը ջեռուցչից ստացված ամբողջ ջերմաքանակի փոխակերպումն է մեխանիկական աշխատանքի։

2-րդ օրենքն անմիջականորեն կապված է բնության մեջ ընթացող պրոցեսների անդարձելիության հետ։ Իրոք, եթե սառնարանի ստացած ջերմաքանակն ինքնակամորեն փոխանցվեր ջեռուցչին (այսինքն՝ սառը մարմնից՝ տաքին)։ Մարմնի ստացած ամբողջ ջերմաքանակի հաշվին։ Սակայն, ինչպես տեսանք, ջերմաքանակն 
ինքնակամ սառը մարմնից տաքին երբեք չի անցնում։ Ուրեմն՝ ստացված ամբողջ ջերմաքանակի հաշվին աշխատանք կատարելու 
անհնարինությունը պայմանավորված է հենց ջերմային պրոցեսների անդարձելիության հատկությամբ։

## Օրենքի տարբեր ձևակերպումները
Ջերմադինամիկայի երկրորդ օրենքն ունի մի շարք ձևակերպումներ, որոնք ցույց են տալիս որոշ ֆիզիկական պրոցեսների անհնարինությունը։ Ցույց է տրվել, որ այդ ձևակերպումների մեծ մասն իրար համարժեք են։

### Թոմսոնի և Պլանկի ձևակերպում
Անհնար է ստեղծել պարբերաբար գործող մեքենա, որն աշխատանք կատարեր շրջապատից կլանած ջերմության հաշվին` համակարգում որևէ փոփոխություն չառաջացնելով։

### Կլաուզիուսի ձևակերպում
Ջերմությունը ինքնաբերաբար չի կարող սառը մարմնից անցնել տաք մարմնին, եթե համակարգում այլ փոփոխություններ տեղի չեն ունենում։Այս ձևակերպումը թույլ է տալիս տարբեր ջերմաստիճանի երկու մարմիններ համեմատելով պարզել, թե նրանցից որի ջերմաստիճանն է բարձր։

### Կարաթեոդորի ձևակերպում
Համասեռ ջերմաստիճան ունեցող համակարգի կամայական հավասարակշիռ վիճակի համար գոյություն ունի նրանից տարբերվող մեկ այլ վիճակ, որին երբեք չի կարելի հասնել ադիաբատ` հաստատուն ջերմաքանակ ունեցող պրոցեսով։

## Ռուդոլֆ Կլաուզիուս
250px|մինի|աջից|Էդուարդ Կլաուդիուս
Գերմանացի ֆիզիկոս, ջերմադինամիկայի և գազերի կինետիկ տեսության ստեղծողներից։ Աշխատանքները վերաբերում են մոլեկուլային ֆիզիկային, ջերմադինամիկային, շոգեմեքենաների տեսությանը, տեսական մեխանիկային։ Ձևակերպել է ջերմադինամիկայի 2-րդ օրենքը, սահմանել էնտրոպիայի գաղափարը։

## Տես նաև
* Թերմոդինամիկայի զրոերորդ օրենք
* Թերմոդինամիկայի առաջին օրենք
* Թերմոդինամիկայի երրորդ օրենք

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* The Feynman Lectures on Physics Vol. I Ch. 44: The Laws of Thermodynamics - The second law

Կատեգորիա:Ջերմադինամիկայի օրենքներ
Ուղղանկյուն

մինի|Ուղղանկյուն

Էվկլիդեսյան երկրաչափությունում **ուղղանկյունը** քառանկյուն է, որն ունի չորս ուղիղ անկյուն։ Այն նաև կարող է սահմանվել որպես հավասարանկյուն քառանկյուն, քանի որ եթե քառանկյան չորս անկյունները հավասար են, ուրեմն դրանք ուղիղ են (360°/4 = 90°)։ Ուղանկյունը զուգահեռագիծ է, որն ունի ուղիղ անկյուն։ Այն ուղղանկյունը, որի բոլոր կողմերը հավասար են կոչվում է քառակուսի։ Երբմեն «» եզրը կիրառվում է ոչ քառակուսի ուղղանկյունների համար։ *ABCD* գագաթներով ուղղանկյունը նշանակվում է -ով։

**Խաչված ուղղանկյունը** խաչված քառանկյուն է, որի երկու հանդիպակաց կողմերը խաչված են, հետևաբար միայն երկու կողմերն են զուգահեռ։ Այն հակազուգահեռագծի մասնավոր դեպք է։ Խաչված ուղղանկյան անկյունները ուղիղ չեն և բոլոր հավասար չեն, չնայած հանդիպակաց անկյունները հավասար են։ Այլ եռանկյունաչափությունները, ինչպես օրինակ ոլորտային, էլիպտիկ և հիպերբոլիկ երկրաչափություններում նույնպես գոյություն ունեն այսպես կոչված ուղղանկյուններ, որոնց հանդիպակաց կողմերը և անկյունները հավասար են, բայց ուղիղ չեն։

## Հատկություններ
Ուռուցիկ քառանկյունը ուղղանկյուն է այն և միայն այն դեպքում, երբ այն բավարարում է հետևյալ պայմաններից որևէ մեկին.
* առվազն մեկ ուղիղ անկյուն ունեցող զուգահեռագիծ է
* հավասար անկյունագծեր ունեցող զուգահեռագիծ է
* *ABCD* գագաթներ ունեցող զուգահեռագիծ է, որի *ABD* և *DCA* եռանկյունները կոնգրուենտ (համընկնող) են
* հավասարաանկյուն քառանկյուն է
* չորս ուղիղ անկյուն ունեցող քառանկյուն է
* քառանկյուն է, որի անկյունագծերը հավասար են և հատման կետում կիսվում են
* *a*, *b*, *c*, *d* կողմերով ուռուցիկ քառանկյուն է, որի մակերեսը հավասար է \tfrac{1}{4}(a+c)(b+d).
* *a*, *b*, *c*, *d* կողմերով ուռուցիկ քառանկյուն է, որի մակերեսը հավասար է \tfrac{1}{2} \sqrt{(a^2+c^2)(b^2+d^2)}.։

## Դասակարգում
[280px|thumb|Ուղղանկյունը [Զուգահեռագիծ|զուգահեռագծի և սեղանի մասնավոր դեպք է։ Քառակուսին ուղղանկյան մասնավոր դեպք է։]]

### Ավանդական դասակարգում
Ուղղանկյունը զուգահեռագծի մասնավոր դեպք է, որի կից կողմերը ուղղահաց են՚

Զուգահեռագիծը սեղանի մասնավոր դեպք է, որտեղ *երկու* հանդիպակաց կողմերն էլ զուգահեռ են և հավասար։

Սեղանը ուռուցիկ քառանկյուն է, որն ունի առվազն մեկ զուգ զուգահեռ հանդիպակաց կողմեր։

Ուռուցիկ քառանկյունը կոչվում է **[[պարզ բազմանկյուն|պարզ]]**, եթե դրա կողմերը չեն հատվում, և **[[աստղակերպ բազմանկյուն|աստղակերպ]]**, եթե ամբողջ ներքին հատվածը «տեսանելի է» մեկ կետից՝ առանց որևէ կողմի հատվելու։

### Այլ դասակարգում
Դե Վիլերսը ուղղանկյունը սահմանում է որպես կամայական քառանկյուն, որը հանդիպակաց կողմերով համաչափության առանցք ունի։ Այս սահմանումը ներառում է ինչպես ուղիղ անկյուն ունեցող ուղղանկյունները, այնպես էլ խաչված ուղղանկյունները։ Երկուսն էլ ունեն համաչափության առանց, որը զուգահեռ և հավասարահեռ է հանդիպակաց կողմերից, ինչպես նաև համաչափության առանց, որը այս կողմերի միջնուղղահայացն է։ Խաչված ուղղանկյան դեպքում առաջին առանցքը համաչափության առանց չէ այն կողմերի համար, որոնց միջնուղղահայացն է։

Երկու համաչափության առանցք ունեցող քառանկյունները (հանդիպակաց կողմերով) պատկանում են քառանկյունների ավելի մեծ դասի, որոնք ունենք մեկ համաչափության առանցք։ Այս քառանկյուններից են հավասարասրուն սեղանները և խաչված հավասարասրուն սեղանները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բազմանկյուններ
Կատեգորիա:Տարրական երկրաչափական պատկերներ
Սրման հաստոց

**Սրման հաստոց**, հղկման խմբի հաստոց մետաղահատ գործիքների սրման համար։ Լինում են հղկանյութային և ոչ հղկանյութային։

Առավել տարածված են հղկանյութային սրման հաստոցները (սովորական սրոցներ, կտրիչների, գայլիկոնների՝ միջաձգիչների, արտապարուրակիչների, որոշ ատամնակտրիչ գործիքների համար հատուկ հաստոցներ, բազմասայր գործիքի համար ունիվերսալ հաստոցներ)։

Հղկանյութային սրման գործիքը հղկասկավառակն է։ Ոչ հղկանյութային սրման հաստոցները կարող են լինել անոդա-մեխանիկական, էլեկտրակայծային և ուլտրաձայնային։ Սրելուց հետո գործիքը ենթարկում են չափաբերման։

Կատեգորիա:Հաստոցներ
Կատեգորիա:Տեխնիկա
Սրսկում (բուսաբանություն)

**Սրսկում**, այգիների, գյուղատնտեսական բույսերի հիվանդությունների և վնասատուների, ինչպես նաև մոլախոտերի դեմ կիրառվող պայքարի միջոցառում։ Կատարվում է տարբեր թունաքիմիկատների ջրային լուծույթով (բորդոյան հեղուկ, ֆուզալոն, քլորոֆոս և այլն), սրսկիչ մեքենաներով։

Օգտագործվում է նաև դեֆոլիացիայի, անասնապահական շենքերի ախտահանման և միջատազերծման համար։ Սրսկումների արդյունավետությունը կախված է թունաքիմիկատների հատկությունից, կոնցենտրացիայից, ազդեցության տևողությունից, աշխատանքի որակից, ժամկետները՝ հիվանդությունների հարուցիչների և վնասատուների կենսբ․ առանձնահատկություններից, օդերևութաբանական պայմաններից։ Սովորական կամ խոշոր կաթիլային Սրսկման ժամանակ հեղուկի ծախսը դաշտային կուլտուրաների համար 400—500 լ/հա է, տեխնիկական մշակաբույսերի համար՝ 400—800 լ/հա, խաղողի և պտղատու այգիների համար՝ 800— 1500 լ/հա՝․ Մանրակաթիլային կամ փոքրածավալային Սրսկման (հեղուկի ծախսը՝ 25—100 լ/հա) բարձրացնում է քիմ․ մշակումների արդյունավետությունը, սրսկիչ մեքենաների արտադրողականությունը, ապահովում աշխատանքը չոր շրջաններում, հնարավորություն է ստեղծվում ցանքսերը մշակել քամու ժամանակ և լավագույն ագրոտեխնիկական ժամկետներում։

Հեռանկարային է ուլտրափոքրածավալային սրսկումը (հեղուկի ծախսը՝ 0,5—10 լ/հա, կաթիլների չափսը՝ 25—125 մկմ), որի պատրաստուկները թողարկում է գործարանը, կիրառվում, է առանց նոսրացման։

Սրսկումների ժամանակ պետք է պահպանվեն անվտանգության կանոնները։ Բոլոր սրսկումները պետք է ավարտվեն բերքահավաքից 25—30 օր շուտ։ Մոլախոտերի դեմ այժմ օգտագործվում են հերբիցիդներ։

Կատեգորիա:Բուսաբանություն
Իզոբար պրոցես

մինի|Իզոբար պրոցեսում գազի կատարած W աշխատանքը
360px|thumb|Իզոպրոցեսների գրաֆիկներ
**Իզոբար պրոցես**, հաստատուն արտաքին ճնշման պայմաններում ընթացող թերմոդինամիկական պրոցես։ Պարզագույն օրինակներ են բաց անոթում ջրի տաքացումը, գազի ընդարձակումը՝ ազատ շարժվող մխոցով գլանում (երկու դեպքում էլ ճնշումը մթնոլորտային է)։ Գործնականում Իզոբար պրոցես կարելի է համարել նաև գոլոշու առաջացումը շոգեկաթսաներում, վառելանյութի այրումը գազատուրբինների այրման խցիկներում ևն։ Այս պրոցեսում հաստատուն է մնում ճնշումը՝ P = const: Համակարգին տրված ջերմաքանակի հաշվին փոփոխվում են նրա ծավալն ու ջերմաստիճանը, ուստի զրոյից տարբեր կլինի և՛ ներքին էներգիայի \Delta U փոփոխությունը և՛ համակարգի կատարած A' աշխատանքը.
:A'=P \Delta V= vR\Delta T
Այս առնչությունից կարելի է պարզել R գազային հաստատունի ֆիզիկական իմաստը. :R-ը թվապես հավասար է այն աշխատանքին, որը կատարվում է v=1 մոլ իդելական գազն իզոբար պրոցեսում, երբ նրա ջերմաստիճանը բարձրանում է 1Կ-ով։
Օգտվելով իդեալական գազի ներքի էներգիայի արտահայտությունից՝ ջերմադինամիկայի առաջին օրենքը կարելի է ներկայացնել հետևյալ կերպ՝ 
:Q=\Delta U+A'=3/2vR \Delta T+vR \Delta T=5/2 vR \Delta T
համաձայն որի՝ գազը տաքացնելիս (Q >0) նրա ներքին էներգիան մեծանում է, և միաժամանակ գազը կատարում է դրական աշխատանք։ Եթե գազը սառչում է (Q , ապա նրա ներքին էներգիան փոքրանում է, և միաժամանակ գազը կատարում է բացասական աշխատանք։
Ջերմունակության սահմանումից և առնչությունից սատանում ենք իզոբար պրոցեսում միատոմ իդելական գազի C_P ջերմունակության արտահայտությունը՝ 
:C_P=\frac{Q}{4}T=C_v+vR=2\frac{1}{2} 

Մասնավորապես, v=1 մոլ քանակով գազի համար՝
:C_{P,m} - C_{V,m} = R
Այս առնչությունը ստացել է Ռոբերտ Մայերը և կրում է նրա անունը։

## Տես նաև
* Գեյ-Լյուսակի օրենք
* Իզոթերմ պրոցես
* Իզոխոր պրոցես

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ջերմադինամիկական պրոցեսներ
Սրսկիչ մեքենաներ

thumb|right|250px
**Սրսկիչ մեքենաներ**, հեղուկ թունաքիմիկատներով բույսերի սրսկումն իրագործող գյուղատնտեսական մեքենաներ կամ ապարատներ։ Սրսկիչ մեքենաներն օգտագործում են նաև շենքերի ախտահանման ժամանակ։

## Սրսկիչ մեքենաների տեսակները
Ըստ նշանակման, փոշիացնող սարքի և աշխատանքի ժամանակ տեղափոխման եղանակի՝ տարբերում են համապատասխանաբար դաշտային մշակաբույսերի, խաղողի և պտղատու այգիների մշակման, հիդրավլիկական, քամհարային և աերոզոլային, տրակտորային (կախովի և կցովի), թիկնափոկային (շալակի), ձիաքարշային և ավիացիոն սրսկիչներ։

*Հիդրավլիկական սրսկիչներում* հեղուկը ճնշման տակ մղվում է ծայրապանակները, մանրանում և այդտեղից արտանետվում մշակվող օբյեկտի վրա։

*Քամհարային սրսկիչ մեքենաներում* թունաքիմիկատը փոշիացնող ծայրապանակներով մշակվող օբյեկտի վրա է արտանետվում օդի հոսքի օգնությամբ։ Սրսկիչ մեքենաների հիմնական հանգույցները և մեխանիզմներն են՝ խառնիչով հեղուկամանը (ռեզերվուար), ճնշում ստեղծող պոմպը, օդափոխիչը (քամհարային սրսկիչ մեքենաներում), փողրակը կամ մետաղաձողը, ճնշման կարգավորիչը, փոշիացնող ծայրապանակները, լցավորման արտարկիչը։ Հեղուկի ծախսի չափը հսկվում է ճնշաչափով։ Տրակտորային սրսկիչների աշխատանքային օրգանները գործի են դրվում տրակտորի լիսեռի, թիկնափոկայինը՝ ձեռքի աշխատանքի, ավիացիոնը՝ ինքնաթիռի վրա տեղադրված քամհարի օգնությամբ։

Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական տեխնիկա
Կատեգորիա:Բուսաբուծություն
Սրկղունք

**Սրկղունք** կամ **Սրկղոնք**, ավան Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Վայոց ձոր գավառում, համանուն լեռների ստորոտին։ Ղևոնդ Ալիշանը նույնացնում է հետագայի Վերնաշեն գյուղին։

Ստեփանոս Օրբելյանը Սրկղունքը հիշատակում է 5-րդ դարի դեպքերի կապակցությամբ։ 13-րդ դարի սկզբին Խաղբակյանները վերաշինել և ամրացրել են Սրկղունքը՝ այն դարձնելով իշխանանիստ։ Սրկղունքի մասին հետագայում այլ տեղեկություններ չեն հանդիպում։

Կատեգորիա:5-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Վայոց ձոր գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ամրոցներ այբբենական կարգով
Վաղարշակ Սրվանձտյան

**Վաղարշակ Միքայելի Սրվանձտեան** (), հայ կոմպոզիտոր, բանահավաք։

## Կենսագրություն
Վաղարշակ Սրվանձտեանը ծնվել է Վան քաղաքում։ 1907 թվականից ապրել է Կ․ Պոլսում։ 1910 թվականից աշակերտել է Կոմիտասին։ 1919 թվականից որպես երաժիշտ կատարելագործվել է Փարիզում, ապա՝ Բեռլինում։ Մի քանի տարի աշխատել է Եգիպտոսում։

1928 թվականից երգահանը հաստատվել է Բոստոնում, 1948 թվականից՝ Ֆրեզնոյում։ ԱՄՆ-ի տարբեր քաղաքներում կազմակերպել է երգչախմբեր, տվել համերգներ։ Նվագախմբային, գործիքային, վոկալ և այլ երկերի հեղինակ է։

Վաղարշակ Սրվանձտյանը զբաղվել է ժողովրդական երգերի գրառմամբ, ուսումնասիրությամբ, մշակմամբ։ Նրա հրատարակած երգերն ամփոփված են «Հայ երգեր», «Հոգիի ձայներ», «Նոր երգեր», «Հայ պարեր» և այլ ժողովածուներում։

Կատեգորիա:Ամերիկահայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Հայ բանահավաքներ
Սրինագար

**Սրինագար**, քաղաք Հնդկաստանում, Քաշմիրի հովտում, 1600 մ բարձրության վրա։ Ջամմու և Քաշմիր նահանգի վարչական կենտրոնն է։ 404 հզ․ բնակիչ (1978)։ Տրանսպորտային կարևոր կետ է։ Հայտնի է արհեստագործական արտադրությամբ (քաշմիրյան բրդյա շալեր, գորգեր, փորագրություն փայտի վրա, դրվագում մետաղի վրա)։ Զարգացած է տուրիզմը։ Սրինագարի տարածքը հատված է ջրանցքներով։ Հաղորդակցությունը քաղաքում՝ առավելապես նավակներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Քաշմիր
Սրինգ (բերդ)

**Սրինգ**, բերդ Մեծ Հայքի Կորճայք նահանգի Մոթողանք գավառում, Ճահուկ գավառի հյուսիսարևելյան սահմանագլխին, հետագա Սրինգ գյուղի մոտ, բլրի գագաթին։

Հիմնադրվել է Արտաշեսյանների ժամանակներում (հիշատակվում է մ․ թ․ ա․ 2-րդ դարի դեպքերի կապակցությամբ)։ Միջին դարերում այն վերակառուցել և իրենց հարավային կարևոր ռազմակայանն են դարձրել Վասպուրականի Արծրունիները։ Սրինգը առանձնահատուկ նշանակություն է ունեցել արաբական բռնակալների դեմ 9-րդ դարի հայերի ազատագրական կռիվների ժամանակ։ 851-852 թվականներին, երբ արաբ ոստիկան Բուղայի զորքերը ներխուժել են նաև Վասպուրական, գահերեց իշխան Աշոտ Արծրունին, Սրնգի պաշտպանությունը հանձնարարելով բերդապահներին, ինքն ամրացել է Նկան բերդում։ Թշնամին Սրինգը գրավել է երկարատև ու համառ մարտերից հետո, հազարավոր զոհերի գնով։

Սրինգը արաբ նվաճողներից վերջնականապես ազատագրել է Ապուպելճի որդի Գուրգեն Արծրունին (հայոց սպարապետ Սմբատ Բագրատունու աջակցությամբ)։ Սրինգը հիշատակվում է նաև Վասպուրականի գահերեց իշխան (908 թվականից՝ Վասպուրականի թագավոր) Գագիկ Արծրունու բերդերի թվում։

Հետագա աղբյուրներում Սրինգի մասին տեղեկություններ չեն հանդիպում։ Հավանաբար ավերվել է սելջուկյան թուրքերի արշավանքների ժամանակ (12-րդ դարի երկրորդ կեսին)։

## Գրականություն
* Թովմա Արծրունի, Պատմություն Արծրունյաց տան, Երևան 1978

Կատեգորիա:9-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Կատեգորիա:Հայկական բերդեր և ամրոցներ (Թուրքիա)
Կատեգորիա:Կորճայքի բնակավայրեր
Մադրիգալ

[250px|մինի|աջից|«[Վինահարը (նկար, Կարավաջո)|Վինահարը» (Կարավաջո)]]
**Մադրիգալ** (, երգ մայրենի լեզվով՝ ի տարբերություն լատինական օրհներգություններ), Վերածննդի դարաշրջանի աշխարհիկ երաժշտական-բանաստեղծական ժանր։ Սկզբնավորվել է ժողովրդական բանաստեղծությունից, իտալական հին հովվական երգերից։ 14-րդ դարում մադրիգալը ի հայտ է եկել իտալական պրոֆեսիոնալ պոեզիայում որպես հովվերգական բնույթի (տես Հովվերգություն) երգվող բանաստեղծություն։ Վաղ շրջանի մադրիգալը պոլիֆոնիկ 2-3-ձայնանի քառյակային կառուցվածքի վոկալ-գործիքային ստեղծագործություն էր (կրկներգով), գլխավորապես՝ սիրային-քնարական, նաև կենցաղային, դիցաբանական և այլ բովանդակությամբ, 16-րդ դարի 4-5-ձայնանի վոկալ պոեմ՝ առանց գործիքային նվագակցության։ Մադրիգալի վարպետներ էին բանաստեղծներ Ֆրանչեսկո Պետրարկան, Ջովաննի Բոկաչչոն, Տորկվատո Տասսոն, կոմպոզիտորներ Ֆ. Լանդինոն, Օ. Լասսոն, Ջովաննի Պիեռլուիջի Պալեստրինան, Կ. Մոնտեվերդին։ 17-18-րդ դարերում մադրիգալը հաճոյախոսական-սիրային բանաստեղծություն էր, 18-րդ դարում և 19-րդ դարի սկզբին՝ սալոնային-ալբոմային ոտանավոր։ Հայ իրականության մեջ բովանդակության նմանությամբ մադրիգալ կարելի է համարել Վահան Տերյանի «Կատվի դրախտ», Եղիշե Չարենցի «էմալե պրոֆիլը Ձեր» շարքերը։ 19-րդ դարում մադրիգալը նորից ներգրավվել է կոմպոզիտորական (Պ. Հինդեմիթ, Ի. Ստրավինսկի, Բ. Մարտինու) և համերգային-կատարողական պրակտիկայի մեջ։

Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Կատեգորիա:Երաժշտական ձևեր
Կատեգորիա:Երաժշտության պատմություն
Կատեգորիա:Դասական երաժշտություն
Լեոնիդ Սրետենսկի

**Լեոնիդ Նիկոլայի Սրետենսկի** (Леонид Николаевич Сретенский, ), մեխանիկայի և մաթեմատիկայի բնագավառների խորհրդային գիտնական, ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (1939)։

Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը (1923)։ 1931-1941 թվականներին աշխատել է Աերոհիդրոդինամիկայի կենտրոնական ինստիտուտում, 1941-1945 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ տեսական երկրաֆիզիկայի ինստիտուտում, 1951-62 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ ծովային հիդրոֆիզիկայի ինստիտուտում։ 1934 թվականից Մոսկվայի համալսարանի պրոֆեսոր էր։

Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են հեղուկի ալիքային շարժումների (մակընթացային ալիքների, վերջավոր ամպլիտուդով ալիքների, անոթներում հեղուկների տատանումների) տեսությանը, պտտվող հեղուկի հավասարակշռության պատկերների տեսությանը, մաթեմատիկական ֆիզիկայի, ինտեգրալ հավասարումների և դիֆերենցիալ երկրաչափության առանձին հարցերին։

Պարգևատրվել է Լենինի 2 և այլ շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մեխանիկներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռուս մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Սրինգ

**Սրինգ**, երկայնական-ֆլեյտային տիպի նվագարանների ընդհանուր անվանումը, հոմանիշ է հունական սիրինգսին (σύριγξ)։ Ըստ Հրաչյա Աճառյանի «Հայերեն արմատական բառարան»-ի՝ երկուսն էլ պիտի որ փոխառություն լինեն «փռյուգականից»։

Հին Հունաստանում սիրինգս անվանել են ոչ միայն հովվական միափող նվագարանը, այլև բազմափող «Պանի ֆլեյտան» («Իլիական», X, 13)։ Հայերենում «սրինգ» բառը լայնորեն գործածված է դեռևս Աստվածաշնչի թարգմանություններում։ Կոմիտասն այդ անվանումը մասնավորեցրել է ժողովրդական բլուլ գործիքին։ Առաջին գրավոր վկայությունները հանդիպում են 5-րդ դարի պատմիչների աշխատություններում։ Կոմիտասի կարծիքով սրինգը հայ ժողովրդի ազգային նվագարան է, ինքն էլ փայլուն տիրապետել է այդ նվագարանին։ 20-րդ դարում մոռացության վտանգից խուսափելու համար՝ Հայաստանի մի շարք ուսումնական հաստատություններում բացվեցին սրինգի դասարաններ։

Սրինգը սնամեջ փող է՝ երկու կողմից բաց։ Պատրաստվում է ոսկրից, եղեգից, փայտից, մետաղից, տարբեր պլաստիկ խողովակներից։ Ժամանակակից սրինգն ունի ութ ձայնանցք երեսի մասում և մեկը՝ հակառակ կողմից։ Նվագում են թեք դիրքով (ըստ կատարողի հարմարության՝ աջակողմյան և ձախակողմյան)։ Առավելապես մենակատարային նվագարան է, թեև կարող է օգտագործվել նաև անսամբլներում։ Սրինգով կատարվում են հովվական մեղեդիներ, երգեր և պարեղանակներ։ Լեգատո, ճոխ զարդանախշեր, մասնատված, մանրացված զարդահնչյուններ, հնչյունային սահուն և թռիչքային ելևէջներ՝ այս բոլորը չափազանց բնորոշ են սրնգաբլուլային երաժշտությունը։

Շվի և սրինգ նվագարանները գյուղական-հովվական միջավայրից տարածվեցին դեպի քաղաքի միջավայր՝ երաժշտական դպրոցից մինչև կոնսերվատորիա։

Մեծ վարպետ, վաստակավոր արտիստ Իլյա Մինասյանը պատրաստեց սաներ, ովքեր շարունակեցին այս նվագարանների կատարելագործման կատարողական վարպետության լավագույն ավանդույթները։ Նրան փոխարինելու եկան նոր սերունդ՝ Նորայր Ժամհարյան, Արարատ Պետրոսյան, Սիրակ Թորոսյան, Մնացական Չալիկյան, Լիլիթ Սիմոնյան, Արթուր Գրիգորյան, Լևոն Թևանյան, Կարեն Մանուկյան, Մարգարիտ Ոսկանյան, Աստղիկ Հակոբյան, Հասմիկ Մուրադյան, Սաթենիկ Պողոսյան և ուրիշներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Փայտյա փողային գործիքներ
Սրբոց թարգմանչաց վարժարան

**Սրբոց թարգմանչաց վարժարան**, երկսեռ երկրորդական (միջնակարգ) դպրոց (1952 թվականից), հիմնադրվել է 1929 թվականին, Երուսաղեմում, Եղիշե Դուրյան պատրիարքի ջանքերով և նրա առաջարկով էլ անվանակոչվել՝ ի հիշատակ Մեսրոպ Մաշտոցի և Սահակ Պարթևի։ Կառուցվել է ժառանգավորաց վարժարանին և մատենադարանին կից։

Մանկապարտեզում և նախակրթարանում բոլոր առարկաների ուսուցումը տարվում է հայերեն։ Միջնակարգում հայոց լեզուն (գրաբար և աշխարհաբար), հայ գրականությունը, հայ մատենագրությունը, հայոց պատմությունը, կրոնագիտությունը, հայ արվեստի պատմությունը՝ հայերեն, իսկ մյուս առարկաները՝ անգլերեն։ Դասավանդվում են նաև անգլերեն, արաբերեն, և եբրայերեն։ Վարժարանի շենքը կառուցվել է 350 աշակերտի համար, 1940-ական թվականներին այդ թիվը հասել է 750-ի, վերջին տասնամյակներում, արտագաղթի պատճառով, խիստ նվազել է։ 1982 թվականին սովորել է 180 աշակերտ։ Վարժարանը պահվում է նվիրատվություններով, ՀԲԸ և Կյուլպենկյան ֆոնդերի հատկացումներով։ Նյութական օգնություն է ցույց տալիս նաև շրջանավարտների միությունը։ Սրբոց թարգմանչաց վարժարանը սերտ կապերի մեջ է մայր հայրենիքի հետ, որտեղից ստանում է դասագրքեր, գրականություն և ուսումնական այլ պիտույքներ։ Շրջանավարտներից շատերը բարձրագույն կրթություն են ստանում Հայաստանի բուհերում։

Կատեգորիա:Իսրայելի հայկական դպրոցներ
Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Սրեդիննի լեռնաշղթա

**Սրեդիննի լեռնաշղթա** (), *Արևմտյան լեռնաշղթա*, Կամչատկայի գլխավոր ջրբաժան լեռնաշղթան։ Ձգվում է թերակղզու ամբողջ երկարությամբ մոտ՝ 1200 կմ։

Լայնությունը մինչև 120 կմ է, առավելագույն բարձրությունը՝ 3621 մ (Իչինսկայա սոպկա, )։ Կազմված է բյուրեղային թերթաքարերից, գնեյսներից, ավազաքարերից և հրաբխային ապարներից։ Շատ են հանգած հրաբուխները։ Կան ռելիեֆի սառցադաշտային ձևեր (կարեր, տրոգներ)։ Ժամանակակից սառցապատումը 866 կմ² է։ Ցածրադիր մասերում տիրապետում է անտառային բուսածածկույթը, բարձրադիր մասերում՝ լեռնային տունդրան։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեռնաշղթաներ
Արտագծյալ շրջանագիծ

մինի|նկար 1
մինի|Նկար 2
մինի|Նկար 3
Եթե բազմանկյան բոլոր գագաթները գտնվում են շրջանագծի վրա, ապա շրջանագիծը կոչվում է այդ բազմանկյանը արտագծյալ, իսկ բազմանկյունը այդ շրջանագծին ներգծյալ։ Նկար 1-ում ABCD քառանկյունը ներգծված է O կենտրոնով շրջանագծին, մինչդեռ AECD քառանկյունը այդ շրջանագծին ներգծյալ չէ, քանի որ նրա E գագաթը շրջանագծի վրա չի գտնվում։ Նկար 2-ում ABC եռանկյունը ներգծված է O կենտրոնով շրջանագծին։

* **Թեորեմ**։ Ցանկացած եռանկյանը կարելի է արտագծել շրջանագիծ։
* Եթե քառանկյան հանդիպակաց անկյունների գումարը 180° է, ապա այդ քառանկյանը կարելի է արտագծել շրջանագիծ։ (Նկ.3)
* Արտագծած շրջանագծի կենտրոնը հավասարասրուն եռանկյան կիսորդների հատման կետն է։

## Գրականություն
* Երկրաչափության 8-րդ դասարանի դասգիրք

Կատեգորիա:Երկրաչափություն
Նոր գիր

**«Նոր գիր»**, գրականության և արվեստի ամսագիր (1939 թվականից՝ եռամսյա հանդես)։ Լույս է տեսել 1936-1954 թվականներին, Նյու Յորքում։ Խմբագիրներ՝ Անդրանիկ Անդրեասյան, Բենիամին Նուրիկյան։ Ներկայացրել է հայ գրականությունն ու արվեստը, տպագրել Հայաստանի և սփյուռքի գրողների ստեղծագործություններ։ Ունեցել է տեսական ոաումնասիրությունների բաժին։ Առանձին համարներ նվիրել է Կոմիտասին, Հակոբ Օշականին, նկարիչ Ս. Խաչատուրյանին։ Թարգմանաբար ներկայացրել է նաև էջեր համաշխարհային գրականությունից։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ռաֆայել Ստամբոլցյան

**Ռաֆայել Պարույրի Ստամբոլցյան** (), հայ խորհրդային բժիշկ, թերապևտ-սրտաբան, ՀԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ (1973), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1967), պրոֆեսոր (1964), ակադեմիկոս (1994), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
1946 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետը, 1952-1963 թվականներին աշխատել նույն ինստիտուտի հոսպիտալային թերապիայի ամբիոնում։ 1963-1972 թվականներին եղել է մանկաբուժական, սանիտարական և ստոմատոլոգիական ֆակուլտետների ներքին հիվանդությունների պրոպեդևտիկայի, 1972 թվականից բուժական ֆակուլտետի սուբօրդինատորների թերապիայի ամբիոնների վարիչ, 1966-1968 թվականներին՝ միաժամանակ ռեկտոր։

## Գիտական գործունեություն
Գիտական աշխատանքները վերաբերում են ներքին հիվանդությունների կլինիկայում բուժական քնի (առաջին անգամ կիրառել է խոցային հիվանդության ժամանակ և մշակել էլեկտրաքուն առաջացնող ինքնատիպ սարք), սրտաբանության հարցերի ուսումնասիրություններին։ Ստամբոլցյանը ՀԽՍՀ-ում առաջինն է լայնորեն ներդրել էլեկտրասրտագրությունը, առաջարկել է սրտամկանի պսակային անբավարարության և ինֆարկտի վաղ ախտորոշման ու բուժման, էլեկտրասրտագրի քանակական վերլուծության մակերեսաչափական (1965) մեթոդներ։ Քանակական փոփոխությունների վերլուծության տվյալների հիման վրա Ստամբոլցյանը տվել է սրտամկանի ինֆարկտի ժամանակ նոր օջախների առաջացման տեսությունը, ներդրել դինամիկ էլեկտրասրտագրության նոր մեթոդ, որի շնորհիվ հնարավոր է որոշել սրտամկանի ինֆարկտի ընթացքի առանձնահատկությունները և ժամանակին կարգավորել բուժական միջոցառումները։ 1968 թվականին Ստամբոլցյանի նախաձեռնությամբ, թերապիայի ամբիոնին կից, ստեղծվել է գիտահետազոտական լաբորատորիա, ուր մշակվում և ստեղծվում են սրտի գործունեությանը հետևող նոր սարքեր ու համակարգեր, որոնք նպաստում են սրտաբանության նոր ճյուղի՝ մոնիտորակոմպյուտերային դինամիկ էլեկտրասրտաբանության զարգացմանը։ Ստամբոլցյանի մշակած նորույթները ներդրվել են Երևանի հանրապետական կլինիկական հիվանդանոցում (1970)։

Ռաֆայել Ստամբոլցյանն ավելի քան 150 գիտական աշխատությունների, այդ թվում՝ 7 մենագրությունների հեղինակ է։

## Անդամակցություն
Ստամբոլցյանը ԽՍՀՄ թերապևտների համամիութենական գիտական ընկերության վարչության անդամ էր, ՀԽՍՀ առողջապահության մինիստրության սրտաբանության պրոբլեմային հանձնաժողովի նախագահը։

«Արարատ» միջազգային ակադեմիայի (Փարիզ) իսկական անդամ։

## Պարգևներ և մրցանակներ
* «Պատվո նշան» շքանշան
* ՀԽՍՀ պետական մրցանակ (1980)
* «Հայրենական մեծ պատերազմի II աստիճանի շքանշան»
* Մխիթար Հերացու մեդալ
* Բոտկինի անվան մեդալ

## Երկեր
* Խոցային հիվանդությունը քնով բուժելու մեթոդիկայի մասին (համահեղինակ), 1953
* Կլինիկական էլեկտրասրտագրություն, 1978
* Планиметрический метод количественного анализа электрокардиограмм, 1981

### Մամուլ
* Հոդվածների մատենագիտություն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Երևանի Ստեփան Շահումյանի անվան թիվ 1 դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ թերապևտներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ սրտաբաններ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Տրամախաչում

250px|մինի|Թոմաս ՀանթՄորգանի բացատրությունը՝ Տրամախաչման վերաբերյալ
**Տրամախաչում** կամ **Կրոսինգովեր** (), գործողություն, որի ժամանակ քրոմոսոմների միջև հատվածների փոխանակում է տեղի ունենում։ Այն տեղի է ունենում կոնյուգացիայի ընթացքում։

## Կոնյուգացիա
Մեյոզի առաջին բաժանման պրոֆազում տեղի է ունենում հոմոլոգ քրոմոսոմների կոնյուգացիա,որի ժամանակ քրոմոսոմները ապապարուրվում են, մոտենում են միմյանց և նրանց մեջ հեռավորությունը հասնում է մոտ 120 նմ-ի։ Կոնյուգացված վիճակում զույգ քրոմոսոմներից մեկի յուրաքանչյուր քրոմատիդի յուրաքանչյուր կետ ճշգրտորեն դիրքավորված է լինում մյուս հոմոլոգ քրոմոսոմի համապատասխան քրոմատիդի համապատասխան կետի դիմաց։

## Տրամախաչման կարևորությունը
Տրամախաչումը ապահովում է սերունդների հատկանիշների բազմազանությունը։ Այն բերում է երկրորդ սերունդի հիբրիդների մեջ առանձնյակների հատկանիշների վերահամակցման, և պարզում է Մորգանի օրենքից թվացյալ շեղումը։ Մեկ քրոմոսոմի բոլոր գեները շղթայակցված չեն ժառանգվում, քանի որ դրանց մի մասը փոխարինվում է հոմոլոգ քրոմոսոմի համապատասխան ալելային գեներով՝ դարձնելով շղթայակցումը ոչ լրիվ ։

## Դրոզոֆիլ ճանճի վրա կատարված փորձը
250px|մինի|Դրոզոֆիլ ճանճը

Դոմինանտ հատկանիշներով (գորշ մարմնով և նորմալ երկարության թևերով) օժտված ճանճերի (AABB) և ռեցեսիվ հատկանիշներով (մուգ մարմնով և սաղմնային թևերով) օժտված ճանճերի խաչասերումից առաջացած ողջ սերունդը ուներ դոմինանտ հատկանիշներ (AaBb)։
Այնուհետև ստացված ճանճրը խաչասերեցին ռեցեսիվ հատկանիշներով սերունդի հետ (aabb)՝ կատարելով վերլուծող խաչասերում։ Եթե նշված 2 զույգ ալելները գտնվեին տարբեր զույգ հոմոլոգ քրոմոսոմների վրա, ապա երկհետերոզիգոտ առանձնյակից կստացվեր հավասար քանի 4 տեսակ գամետ՝ AB,Ab,ab,aB, իսկ երկհոմոզիգոտից՝ միայ մեկ տեսակ գամետներ՝ ab: Այս դեպքում, համաձայն Մենդելի բաշխման օրենքի ՝ պետք է ստացվեին ճանճերի ֆենոտիպային 4 տարբեր խմբեր՝ յուրաքանչյուրը 25 % չափով։
Սակայն իրականում գորշ մարմին, նորմալ թևեր և մուգ մարմին, սաղմնային թևեր ունեցող ճանճերը կազմել էի 41.5-ական %-ներ։ Իսկ գորշ մարմին, սաղմնային թևեր և մուգ մարմին, նորմալ թևեր ունեցող ճանճերը կազմել էին 8.5-ական %։

Այս փորձից կարելի է եզրակացնել, որ գորշ մարմին, նորմալ թևեր և մուգ մարմին, սաղմնային թևեր պայմանավորող գեները շղթայակցված են և միասին են ժառանգվում։ Իսկ վերահամակցված հատկանիշներով ճանճերը տրամախաչման հետևանքով առաջացած վերահամակցված հատկանիշներով գամետների միացման արդյունքն են։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Կենսաբանություն 11, բնագիտամաթեմատիկական և ընդհանուր հոսքեր

Կատեգորիա:Բջջային գործընթացներ
Կատեգորիա:Մոլեկուլային գենետիկական գործընթացներ
Կատեգորիա:Քրոմոսոմներ
Սռնի

մինի|372x372փքս|Գնացքի սռնիները հագցված անիվներով
**Սռնի**, սովորաբար երկարավուն գլանի ձև ունեցող դետալ, որը հենարան է ծառայում իր հետ կամ իր շուրջը պտտվող մեքենայի տարբեր դետալների կամ մեխանիզմների համար և ի տարբերություն լիսեռի չի փոխանցում պտտող մոմենտը։ Չպտտվող սռնին հենվում է անշարժ հենարանների վրա, իսկ պտտվողը տեղադրվում է առանցքակալներում։

Կատեգորիա:Ավտոմեքենաների մասեր և մեխանիզմներ
Վասիլի Ստասով

**Վասիլի Պետրովիչ Ստասով** (), ռուս ճարտարապետ, ուշ կլասիցիզմի ներկայացուցիչ։

## Կենսագրություն
1811 թվականից՝ Պետերբուրգի Գեղարվեստի ակադեմիայի ակադեմիկոս։ 1816 թվականից՝ Պետերբուրգի կառուցման և ջրաբաշխական աշխատանքների կոմիտեի հիմնական անդամներից։ Զարգացնելով ամպիրի հիմնական գաղափարներն ու կոմպոզիցիոն հնարքները, հատկապես կիրառել է դորիական օրդերի խիստ ձևերը, ձգտել ճարտարապետական կերպարի հանդիսավորության։ Բազմաթիվ կառույցներից նշանավոր են Պետերբուրգում՝ Պավլովյան գնդի զորանոցը (1817-1820 թվականներ), որը Սարսյան դաշտի անսամբլի կարևոր բաղկացուցիչն է, Ախոռային գերատեսչությունը (1817-1823 թվականներ, այժմ՝ գարաժ), «Յամսկոյ» շուկան (1817-1819 թթ.), Պայծառակերպության (Պրեոբրաժենսկի) տաճարը (1827-1829 թթ.), ճարտարապետ Ստասով) Լենինգրադում Պրեոբրաժենսկի (1827-1829 թթ.) և Տրոիցկի (1828-1835 թթ.) տաճարները, Նարվայի (1833-1835 թթ.) և Մոսկովյան (1834-1838 թթ.) հաղթակամարները։ 1837 թվականի հրդեհից հետո վերականգնել է Ձմեռային պալատի ճակատներն ու շքադահլիճները (1838-1839 թթ.)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Գիտական հասարակությունների անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Սպորներ

մինի|Բույսի սպորներ
**Սպորներ**, անսեռ բազմացման միաբջիջ կամ բազմաբջիջ գոյացություններ։ Ծառայում են բազմացման և (բակտերիաների սպորներով միայն) արտաքին անբարենպաստ պայմաններում պահպանվելու համար։ Որպես կանոն պատված են ամուր, արտաքին ազդեցությունների նկատմամբ կայուն թաղանթով։ Զարգանում են ստորակարգ (սնկեր, ջրիմուռներ, քարաքոսեր) և բարձրակարգ բույսերի (մամռանմաններ, պտերներ են) բազմացման օրգաններում, ինչպես նաև բակտերիաներից (բացիլներ) և նախակենդանիներից (սպորակենդանիներ)։ Բույսերի սպորներ սովորաբար գնդաձև կամ էլիպսոիդաձև են, ավելի հազվադեպ՝ գլանաձև։ Հաճախ ունենում են բարդ կազմություն, ամուր թաղանթ և երկար ժամանակ պահպանում ծլունակությունը։ Ըստ ծագման և բույսի զարգացման ցիկլում զբաղեցրած տեղի սպորներ բաժանվում են 3 խմբի՝
# գամետների ձուլման հետևանքով առաջացած զիգոտներ (մի շարք կանաչ ջրիմուռներ և այլն) կամ բազմակորիզ գամետանգիումների ձուլման հետևանքով առաջացած բազմաթիվ դիպլոիդ կորիզներ պարունակող սինզիգոտներ (զիգոմիցետներ, որոշ օոմիցետներ),
# միտոսպորներ, որոնց առաջացմանը մեյոզը անմիջականորեն չի նախորդում, կորիզը սովորաբար հապլոիդ է, երբեմն դիպլոիդ կամ դիկարիոններ է պարունակում,
# հապլոիդ մեյոսպորներ, որոնք առաջանում են մեյոզի կամ դրանից անմիջապես հետո առաջացած բջիջների կամ կորիզների բաժանման հետևանքով (որոշ կանաչ ջրիմուռներ, պարկավոր և բազիդիավոր սնկեր և այլն)

Ջրային բույսերի սպորները շարժվում են մտրակների օգնությամբ և չունեն կայուն թաղանթ։ Բարձրակարգ բույսերն առաջացնում են միայն արքեսպորային բջիջներից սպորանգիումներում քառյակներով գոյացող մեյոսպորներ։ Սպորներից առաջանում է գամետոֆիտը (*սեռական սերունդ*)։ Համասպոր պտերանմանները գոյացնում են միատեսակ սպորներ, որոնք առաջացնում են երկսեռ նախածիլեր։ Տարասպոր բույսերը (որոշ պտերներ, բոլոր սերմնավոր բույսերը) գոյացնում են մանր միկրոսպորներ և խոշոր մեգասպորներ, որոնցից առաջանում են համապատասխանաբար արական և իգական նախածիլերը։ Տարասպոր բույսերին բնորոշ է նախածիլերի (հատկապես արական) ապաճումը։ Սերմնավոր բույսերի սպորանգիումներում միկրոսպորներից առաջանում են փոշեհատիկները, իսկ մեգասպորներից՝ առաջնային էնդոսպերմը (մերկասերմեր) և սաղմնապարկը (ծածկասերմեր)։ Կենդանիների սպորներ, տարբեր դասի նախակենդանիների սպորների կառուցվածքը և զարգացումը տարբեր է։ Տեսակների մեծամասնության սպորներ բազմաբջիջ են, ծածկված երկփեղկ ամուր թաղանթով, որի ներսում գտնվում են երկկորիզ ամեոբաձև սաղմը և երկար, դուրս նետվող թելերով խայթող պատիճները, որոնք ծառայում են մակաբույծի տիրոջ աղիքներում ամրանալուն։ Բակտերիաների սպորները օվալաձև, կլոր գոյացություններ են։ Պարունակում են նուկլեինաթթուների և սպիտակուցի կուտակումներ։ Սովորաբար պատված են 4—5 թաղանթներով։ Առաջանում են արտաքին անբարենպաստ պայմանների հետևանքով և բարենպաստ պայմաններում ծլում են առաջացնելով նոր բակտերիային բջիջներ։

Կատեգորիա:Բույսի բազմացում
Կատեգորիա:Մանրէաբանություն
Կատեգորիա:Բազմացում
Բորենիներ

**Բորենիներ** (), կատվանման գիշատիչ կաթնասունների ընտանիք (**Hyaenidae** ): Ընտանիքում ներառված են միայն չորս տեսակի կենդանիներ Ընտանիքի ոչ բազմազանությունը չի խանգարում բորենիներին լինել իրենց զբաղեցրած էկոհամակարգերի անբաժանելի մաս։

Չնայած այն հանգամանքին, որ բորենիները գենետիկորեն ավելի մոտ են կատվազգիներին և վիվերներին, և պատկանում են կատվանմանների ենթակարգին, բորենիները իրենց մորֆոլոգիայով և պահելաձևով ավելի նման են շնազգիներին։ Բորենիներն էլ, շնազգիներն էլ ուտում են արագ, պահում են ուտելիքը, նրանց ոտքերը և չանկերը հարմարեցված են վազելու և կտրուկ շրջադարձեր կատարելու համար։ Այնուամենայնիվ, բորենիները կատվազգիների պես են խնամում ձագերին, զուգավորվում և հոտով նշում տարածքը։

Բորենիների չորս տեսակների գենետիկական վելուծությունը ցույց տվեց նրանց միջև հետևյալ կապը՝

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ասիայի կաթնասուններ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի կաթնասուններ
Կատեգորիա:Բորենիներ
Կատեգորիա:Գիշատիչներ
Զահարիա Ստանկու

**Զահարիա Ստանկու** (, ), ռումին գրող և քաղաքական գործիչ։ ՌԽՀ ակադեմիայի ակադեմիկոս (1955)։

Ավարտել է Բուխարեստի համալսարանի փիլիսոփայական-բանասիրական ֆակուլտետը (1932)։ Գրական ասպարեզ է մտել բանաստեղծություններով («Պարզ երգեր», 1927)։ Հանդես է եկել որպես հրապարակախոս, աշխատակցել է ձախ և դեմոկրատական մամուլին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի (1939-1945) ժամանակ հակաֆաշիստական գործունեության համար արգելափակվել է համակենտրոնացման ճամբարում։ Ֆաշիստական վարչակարգի տապալումից (1944) հետո եղել է Ազգային թատրոնի տնօրենը (1946-1952), 1958-1968 թվականներին՝ «Գազետա լիտերարե» («») թերթի գլխավոր խմբագիրը, 1966-1974 թվականներին՝ ՌԽՀ ԳԽ նախագահը։ Ետպատերազմյան տարիներին, 1969 թվականից՝ ՌԿԿ ԿԿ-ի և պետական խորհրդի անդամ։ Հիմնականում գրել է արձակ գործեր։

Ստանկուի «Ոտաբոբիկը» (1948) վեպը, «Դառն արմատներ» էպոպեան, «Խելահեղ անտառ» (1963), «Անձրև ու քամի» (1969) վեպերը գլխավորապես հիմնված են ինքնակենսագրական նյութի վրա, տալիս են նախապատերազմյան և ետպատերազմյան Ռումինիայի սոցիալական ու քաղաքական կյանքի պատկերը։ Գրել է նաև պատմվածքներ («Նեղ և խոր ակոս», 1949, «Կյանքի համար», 1951, «Սիրային պատմվածքներ», 1970 և այլն)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռումինացի գրողներ
Կատեգորիա:Բուխարեստի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ռումինիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ռումինացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռումինացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ռումինացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Ռումինացի ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:Ռումինացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
ՎԷԲ․ՌՖ

**ՎԷԲ․ՌՖ** (), Ռուսաստանի Դաշնության պետական զարգացման կորպորացիա, պետական ներդրումային բանկ։ Ֆինանսավորում է երկրի տնտեսական զարգացման ծրագրերը։ Հանդիսանում է երկրի խոշորագույն ներդրումային ընկերություններից։

Ներկայումս ներառում է «Ռոսնանո», «Սկոլկովո», Նորարարությունների խթանման հիմնադրամները, Ռուսական արտահանման կենտրոնը, ՓՄՁ կորպորացիան, Արդյունաբերական զարգացման հիմնադրամը,  և զարգացման այլ հաստատություններ.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Բանկեր
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ տնտեսություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի բանկեր
Հայերը Կահիրեում

250px|մինի|Խան ալ Խալխի շուկան
**[[Կահիրե]]ում հայերը** սկսել են հաստատվել քաղաքի հիմնադրման ժամանակներից։ Եգիպտական արքունիքում ծառայող հայ վեզիրները խրախուսել են հայերի մուտքը Կահիրե, օժանդակել նրանց առևտրական գործունեությանը, հովանավորել արհեստավորներին ու վարպետներին։ Քաղաքի հյուսիսային դարպասի շինարարության ժամանակ (1074-1094 թթ.), ծագումով հայ վեզիր Բադր ալ Ջամալիի նախաձեռնությամբ, Եդեսիայից հրավիրվել են հայ ճարտարապետ եղբայրներ։ 13-րդ դարում Կահիրեում հայտնի է եղել շինարար, ճարտարապետ Բահա աղ Դին Գարագուշը, որը կառուցել է Գիզայի նշանավոր կամուրջը, քաղաքի մի ջին պարիսպը և այլ շինություններ։ Քաղաքում նրա անունով հրապարակ է կոչվել։ 14-րդ դարում Կահիրեում եղել է հայկական երեք թաղամաս։ Կահիրեի ամենահայտնի Խան ալ Խալխի շուկայում այսօր պահպանվել են հայ ոսկերիչների արհեստանոցները։

## Հայ գաղութը Մուհամմեդ Ալիի կառավարման տարիներին

Հայ գաղութը բուռն ծաղկում է ապրել Եգիպտոսի փաշա Մուհամմեդ Ալիի կառավարման տարիներին։ Կառուցվել են Սուրբ Աստվածածին (1839 թ.), Սուրբ Մինաս (1843 թ.) եկեղեցիները, կույս Մարիամի մատուռը։ Բացվել է առաջին՝ Գալուստյան (Եղիազարյան) ազգային վարժարանը, ինչպես նաև՝ հիվանդանոց և հյուրանոց։ 1865 թ.-ից Կահիրեում սկսել է հրատարակվել եգիպտահայ առաջին՝ «Արմավենի» պարբերականը։ 1880-1884 թթ.-ին գործել է Ուսում նասիրաց ընկերությունը։

## Համայնքի ղեկավարումը

20-րդ դարի սկզբին Կահիրեում ապրել է 5607 հայ, եղել է երեք դպրոց, գործել են տարբեր բնույթի ազգային ընկերություններ և միություններ։
1954 թ.-ին հայերի թիվը կազմել է արդեն 22-23 հազար, գործել է 6 դպրոց։ 2003 թ.-ին Կահիրեում բնակվում է մոտ 5 հազար հայ։ Համայնքի կյանքը ղեկավարում են Կահիրեի հայոց թեմական ժողովը և ազգային իշխանությունը։ Շարունակում են գործել հայկական եկեղեցիներն ու ազգային վարժարանները։ Հայապահպան գործունեություն են իրականացնում ՀՀԴ, ՌԱԿ, ՍԴՀԿ տեղական կազմակերպությունները, ՀԲԸՄ Կահիրեի մասնաճյուղը, Հայ գեղարվեսաասիրաց միությունը, Հայկական ընթերցասրահը, Կոկանյան ակումբը, Համազգային մշակութային միությունը, Նոր սերունդ երիտասարդական մշակութային միությունը, Հուսաբեր մշակութային ընկերակցությունը և ակումբը, Հայ Կարմիր խաչը, Հայ մշակույթի բարեկամների միությունը, Հայ ազգային հիմնադրամը, ՀՄԸՄ «Արարատ», «Նուբար» մարզական ակումբները։

## Պարբերականները

1994 թ.-ի հունվարին բացվել է Հայկական մատենադարան (կրում է հայ երգարվեստի երախտավոր Մարգարիտ-Պայծառ Հակոբյանի անունը)։ Լույս են տեսնում «Արև», «Հուսաբեր», «Ջահակիր» պարբերականները։ 1954 թ.-ից Համազգային մշակութային միության նախաձեռնությամբ գործում է ամենօրյա մեկժամանոց հայկական ռադիոժամ։ Կահիրեն հայ մշակույթի կենտրոններից էր։ Այստեղ են ստեղծագործել անվանի գրողներ, դերասաններ, նկարիչներ, ճարտարապետներ։

Կատեգորիա:Հայերը Կահիրեում
Սրբոսկր

**Սրբոսկր** (), ողնաշարի, նախավերջին հատվածը։ Բաղկացած է հինգ ողից, որոնք սեռական հասունացման շրջանում միաձուլվելով կազմում են մեկ առանձին սեպաձև ոսկր։ Ողնաշարային խողովակը նույնությամբ շարունակվում է սրբոսկրի մեջ, ուր գտնվում են ողնուղեղային նյարդարմատներից կազմված խրձերը (ձիու պոչ)։ Սրբոսկրի կոնքային և մեջքային մակերեսների վրա կան անցքեր, որոնցով դուրս են գալիս ողնուղեղային նյարդերը։ Սրբոսկրի ստորին ծայրին միանում են պոչուկային 3-4 ողները։ Նրա կողմնային մակերեսներին կան ականջանման հոդերեսներ, որոնց միջոցով հոդավորվում է կոնքոսկրի հետ և կազմում կոնքը։ Սրբոսկրի և գոտկային վերջին՝ հինգերորդ ողնի միացման հատվածը (դարավանդը) ողնաշարի ամենաշարժուն մասն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անատոմիա