Նիկոլ Փաշինյանի հակաեկեղեցական արշավ

**Նիկոլ Փաշինյանի հակաեկեղեցական արշավ**, գործողությունների շարք, որը վերաբերվում է 2018-ի Թավշյա հեղափոխությունից հետո մինչև այժմ Հայաստանում տեղի ունեցող այն իրադարձություններին, որոնք ընդգրկում են Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության անդամների հրապարակային քննադատությունները, ինչն ուղղված է Հայաստանյայց Առաքելական եկեղեցու հոգևորականների, ինչպես նաև Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի գործունեության քննադատությանը և վերջինիս գահընկեցության պահանջին: Գործընթացը ղեկավարում է Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, ով հայտարարել է, որ ցանկանում է գործող կաթողիկոսի փոխարեն նոր կաթողիկոս նշանակել, փոխել Հայ առաքելական եկեղեցու գաղափարական կանոնագիրքը և կազմավորել նոր ղեկավար մարմին:

Հայաստանի կառավարության և Հայ Առաքելական եկեղեցու հարաբերությունների սրումը սկսվել է 2018 թվականին՝ «Նոր Հայաստան, Նոր Հայրապետ» նախաձեռնության գործունեության շրջանում, իսկ առավել խորացել է 2020 թվականի դեկտեմբերին՝ Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի և Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոս Արամ Ա-ի կողմից վարչապետի հրաժարականի կոչերից հետո, ինչին հաջորդել է եկեղեցականների ներգրավածությունը ներքաղաքական գործընթացներում: 2024-2026 թվականներին հակասությունները էլ ավելի են սրվել՝ հրապարակային հայտարարությունների և փոխադարձ մեղադրանքներով արձագանքների արդյունքում, որոնց առնչությամբ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը հանդես է եկել պաշտոնական դիրքորոշումով՝ նշելով դրանց հնարավոր վատ ազդեցությունը հասարակական համախմբման և եկեղեցու հանրային դերի վրա:

Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի հրաժարականի պահանջին միացան նաև ՀԱԵ 8 (նախկինում՝ 10) եպիսկոպոսներ՝ Արարատյան հայրապետական թեմի առաջնորդական փոխանորդ Նավասարդ Կճոյանը, Վայոց Ձորի թեմի առաջնորդ Աբրահամ Մկրտչյանը, Բալթյան երկրների թեմի առաջնորդ Վազգեն Միզախանյանը, Արցախի թեմի առաջնորդ Վրթանես Աբրահամյանը, ԵՊՀ Աստվածաբանության ֆակուլտետի դեկան Անուշավան Ժամկոչյանը, Կոտայքի թեմի առաջնորդ Առաքել Քարամյանը, Մայր աթոռի Վանորեից տեսուչ Արտակ Տիգրանյանը և Արմավիրի թեմի առաջնորդ Սիոն Ադամյանը: Հետագայում պահանջին միացան ևս մի քանի հոգևորականներ:

## Նախատմություն
2018 թվականին տեղի ունեցած թավշյա հեղափոխությունից հետո, Հայաստանի նոր իշխանության և Հայ Առաքելական եկեղեցու միջև հարաբերությունները լարված էին։ Հունիսի սկզբին Հայաստանում Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի հրաժարականի պահանջով բողոքի ակցիաներ անցկացրին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի որոշ թիմակիցների աջակցությունը վայելոց «Նոր Հայաստան, Նոր Հայրապետ» նախաձեռնության անդամները, իսկ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի դիվանապետ Արշակ եպիսկոպոս Խաչատրյանը արձագանքեց, որ ներկայացված պահանջները հիմնավորված չեն փաստերով և վերջնագրային ոճով արտահայտվելը անթույլատրելի է։ 

Նախաձեռնության ղեկավարներից մեկը՝ Կարեն Պետրոսյանը հետագայում նշանակվեց ՀՊՏՀ Գյումրու մասնաճյուղի տնօրենի պաշտոնակատար, ապա՝ տնօրեն։

## Պատմություն
Կառավարության և եկեղեցու միջև հակասություններն ավելի խորացան 2020 թվականին, երբ նույն թվականի դեկտեմբերի 8-ին Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ն հանդես եկավ ուղերձով՝ անդրադառնալով 44-օրյա պատերազմից հետո ստեղծված ներքաղաքական ճգնաժամին՝ նշելով, որ իրավիճակը պետք է հանգուցալուծվի բացառապես սահմանադրական ճանապարհով, կոչ անելով Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին վայր դնել իր լիազորությունները, ձևավորել ժողովրդի վստահությունը վայելող ժամանակավոր կառավարություն և կազմակերպել արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ։ Նույն օրը Նիկոլ Փաշինյանին վարչապետի պաշտոնից հրաժարվելու կոչ է նաև անում Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոս Արամ Ա-ն։ Հաջորդ օրը՝ դեկտեմբերի 9-ին Նիկոլ Փաշինյանը Ազգային ժողովում կառավարության հետ հարցուպատասխանի ընթացքում անդրադարձավ Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի և Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոս Արամ Ա-ի՝ իր հրաժարականի վերաբերյալ կոչին՝ նշելով, որ հոգևոր առաջնորդներն իրավունք ունեն արտահայտելու իրենց տեսակետը, սակայն կառավարությունն ու ժողովուրդը նույնպես իրավուն ունեն չհամաձայնվել այդ դիրքորոշման հետ։ Գարեգին Բ-ն հետագայում կրկնեց իր հորդորը՝ ընդգծելով, որ այն որևէ ժամկետով չի սահմանափակվում։

### Տավուշը հանուն հայրենիքի

2024 թվականի մայսին Հայ Առաքելական եկեղեցու Տավուշի թեմի առաջնորդ Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյանը ստանձնեց վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հրաժարականը պահանջող շարժման առաջնորդությունը, ինչին հետևեցին «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության որոշ անդամների պնդումները, որ եկեղեցին իրավունք չունի զբաղվել քաղաքական գործունեությամբ։

### Հակաեկեղեցական արշավ (2025-2026)
2025 թվականի մայիսի 29-ին կառավարության նիստի ժամանակ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ նրա կարծիքով եկեղեցիները «չուլանացված են»։ Հաջորդ օրը՝ մայիսի 30-ին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի դիվանապետ Արշակ արքեպիսկոպոս Խաչատրյանը արձագանքեց վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությանը՝ հայտնելով, որ նման մեկնաբանությունները հետևանք են հանրային հաղորդակցության և խնդիրների խորքային ըմբռնման դժվարությունների։ Մայիսի 31-ի առավոտյան Նիկոլ Փաշինյանը հրապարակեց վիրավորական գրառում Արշակ արքեպիսկոպոս Խաչատրյանի հասցեին, որտեղ օգտագործեց կոշտ արտահայտություններ, ինչը լայն արձագանք ստեղծեց հասարակության մեջ՝ առաջացնելով լայն քննարկումներ սոցցանցերում և մամուլում։ Հաջորդ գրառմամբ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց․ «Իսկ անհրաժե՞շտ է առերեսվել հարցին, թե մեր եպիսկոպոսաց դասից քանի՞ հոգի է հավատարիմ կուսակրոնության ուխտին», և ևս 4 գրառումով անդրադարձավ կուսակրոնության ուխտի խախտման հարցին։ Օրվա վերջում Նիկոլ Փաշինյանը հրապարակեց գրառում, որտեղ նշեց, որ Հայաստանի Հանրապետությունը պետք է վճռորոշ ձայն ունենա Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի ընտրության հարցում, իսկ կաթողիկոսի թեկնածուները պետք է անցնեն բարեվարքության ստուգում։ Նիկոլ Փաշինյանը, սակայն որևէ մեթոդաբանություն չի ներկայացրել թե ինչպես է դա անելու, փոխարենը, ըստ Հայաստանի Սահմանադրության՝ եկեղեցին և պետությունը անջատ են, և կառավարությունը որևէ կերպ չի կարող միջամտել եկեղեցու ներքին գործերին։ Նույն օրը վարչապետի կինը՝ Աննա Հակոբյանը ևս եկեղեցին թիրախավորող գրառում կատարեց՝ հոգևորականներին անվանելով՝ «երկրի գլխավոր մանկապիղծներ», և նրանց մեղադրելով այլասերության մեջ։ 

Հունիսի 2-ին Հայ Առաքելական եկեղեցին պաշտոնապես արձագանքեց Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարություններին՝ Գերագույն հոգևոր խորհրդի նիստից հետո տարածված հայտարարության մեջ նշելով, որ դրանք ոտնահարում են մարդու հիմնարար իրավունքները, վիրավորում են հավատացյալների կրոնական զգացմունքները և կարող են նվազեցնել Եկեղեցու հանրային ազդեցությունը, պառակտել հասարակությունը և ազդել ազգային համախմբման վրա, ինչպես նաև ընդգծելով, որ նման գործողությունները որոշակիորեն կապակցվում են արտաքին հայատյաց ուժերի, մասնավորապես ադրբեջանական քարոզչության փորձերի հետ, որոնք ուղղված են հայ ժողովրդին և Հայ Եկեղեցուն։ Բացի Մայր Աթոռից, մի շարք քաղաքական և հասարակական գործիչներ ևս նկատեցին, որ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հրապարակային հայտարարությունները Ամենայն Հայոց կաթղիկոսի հասցեին որոշակիորեն համընկնում են Ադրբեջանի կողմից հնչող մեղադրանքների հետ։ Մայիսի 22-ին Կովկասի մահմեդականների վարչության ղեկավար, շեյխ-ուլ-իսլամ Ալլահշուքյուր Փաշազադեն Էջմիածինը և Երևանը անվանել էր ադրբեջանական տարածք և մեղադրել հայերին դրանց «յուրացման» մեջ, իսկ Մայր Աթոռը այդ հայտարարությունները գնահատել էր զավեշտալի և ստահոդ՝ ընդգծելով, որ Փաշազադեի պնդումները չեն համապատասխանում պատմական իրողություններին և հայ ժողովրդի հազարամյակների ստեղծագործական և հոգևոր-մշակութային ժառանգությանը։ 

Հունիսի 9-ի առավոտվա իր գրառման մեջ նա պնդում էր, որ Հայ Առաքելական եկեղեցու առաջնորդը խախտել է կուսակրոնության ուխտը և երեխա ունի, նշելով, որ եթե կաթողիկոսը փորձի հերքել դա՝ ապացույցներ կներկայացնի։ 

## Ձերբակալություններ
### Արագածոտնի թեմ

2025 թվականի հոկտեմբերի 15-ի առավոտյան Հայաստանի ազգային անվտանգության, ոստիկանության աշխատակիցներն ու Քննչական կոմիտեի քննիչները մտել են Հայ առաքելական եկեղեցու Արագածոտնի թեմի առաջնորդարան, բերման ենթարկել թեմի առաջնորդ Մկրտիչ եպիսկոպոս Պռոշյանին, քահանաների և թեմում աշխատող քաղաքացիական մի քանի անձի: Այդ ընթացքում բերման են ենթարկվել նաև Արագածոտնի թեմի այլ քահանաներ, ընդհանուր 12 քահանա: Խուզարկություններ են տեղի ունեցել Արագածոտնի թեմի առաջնորդարանում, կրոնական գործիչների բնակարաններում: 3 անձի մեղադրանք է ներկայացվել, իսկ բերման ենթարկված մնացած քաղաքացիները հարցաքննվելուց հետո ազատ են արձակվել: Մկրտիչ եպիսկոպոս Պռոշյանին մեղադրանք է առաջադրվել Հայաստանի Քրեական օրենսգրքի 149-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով, 236-րդ հոդվածի 3-րդ մասով: Նրան կալանավորել են 2 ամսով: Արգածոտնի թեմի դիվանապետ տեր Գարեգին Արսենյանին կալանավորել են 1 ամսով: Արագածոտնի թեմի առաջանորդարանի հաշվապահ Նաիրա Ալավերդյանի նկատմամբ կիրառվել է տնային կալանք: Նրա նկատմամբ մեղադրանք է առաջաադրվել Հայաստանի Քրեական օրենսգրքի 256-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով: 

Հայաստանի Քննչական կոմիտեն վարույթը նախաձեռնել է «Իրազեկ քաղաքացիների միավորում» հասարակական կազմակերպության նախագահ Դանիել Իոաննիսյանի հաղորդման հիման վրա, որն առնչվում է Հանրային հեռուստաընկերության եթերում Արագածոտնի թեմի Հովհաննավանք եկեղեցու քահանա Տեր Արամ քահանա Ասատրյանի հայտարարությանը: Վերջինը ասել էր, որ 2021 թվականին ընդդիմության ցույցերին մասնակցել է ոչ իր ցանկությամբ, այլ վերադասի հրահանգով:

### Այլ ձերբակալություններ
* 2025թ հունիսի 25-ից՝ Տավուշի թեմի առաջնորդ Տեր Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյան
* 2025թ հունիսի 27-ից՝ Շիրակի թեմի առաջնորդ Տեր Միքայել արքեպիսկոպոս Աջապահյան։
* 2025թ դեկտեմբերի 4-ից՝  Մայր աթոռի դիվանապետ Արշակ արքեպիսկոպոս Խաչատրյան։
## Ստեփան Ասատրյանի ըմբոստություն

### Կարգալուծություն
2025 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը հաղորդագրություն տարածեց Արագածոտնի թեմի Հովհաննավանքի քահանա Տեր Արամ Ասատրյանին կարգալույծ անելու վերաբերյալ: Հաղորդագրության համաձայն Արագածոտնի թեմի առաջնորդի զեկուցագիրի և Մայր Աթոռի «Պարգևների շնորհման և կարգապահական հարցերի» հանձնախմբի եզրակացության հիման վրա Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Երկրորդը Հայ Առաքելական եկեղեցու հոգևորականներին վարկաբեկելու, եկեղեցու կանոններին դեմ գործունեություն կատարելու և կարգազանցության համար կարգալույծ է հռչակել Տեր Արամ Ասատրյանին և դասել աշխարհականների շարքում Ստեփան Ասատրյան անունով:

Հայաստանի գործող իշխանության տարբեր ներկայացուցիչներ, այդ թվում բարձրաստիճան պաշտոնեաներ, և Նիկոլ Փաշինյանին սատարող գործիչներ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի որոշումը ապօրինի են համարել: Նրանք նաև նշել են, որ Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գարեգին Երկրորդը պետք է հրաժարվի կաթողիկոսությունից:

## Ծիսակտարություն Հովհանավանքում
### Ծիսակատարության հրավեր
2025 թվականի հոկտեմբերի 21-ին արդեն կարգալույծ արված նախկին քահանա Ստեփան Ասատրյանը հայտարարել է, որ չի ենթարկվելու Ամենայն հայոց կաթողիկոսի որոշմանը և շարունակելու է քահանայական գործունեություն իրականացնել Հովհանավանքում: Ֆեյսբուքյան իր էջում Ստեփան Ասատրյանը գրել է, որ հոկտեմբերի 26-ին ինքը Հովհանավանքում մատուցելու է պատարագ: Ստեփան Ասատրյանը լրագրողների հետ զրույցում հայտարարել է նաև, որ ինքը կհավաքի  10.000 մարդ: Նույն օրը Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ֆեյսբուքյան իր էջում հայտարարել է, որ մասնակցելու է այդ արարողությանը:

Հայ Առաքելական եկեղեցու Գուգարաց թեմի առաջնորդ Հովնան սրբազանն ասել է, որ Ստեփան Ասատրյանը իրավունք չունի պատարագ մատուցել և կարգալույծ լինելուց հետո նրա կատարած մկրտության և հարսանեկան արարողության ծեսերի անցկացումն անվավեր է:

### Ծիսակատարության նախապատրաստություն
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կողմից հոկտեմբերի 26-ին Ստեփան Աստրյանի կողմից նախատեսված արարողությանը մասնակցելու մասին հայտարարելուց հետո, ըստ լրատվամիջոցների, Հայաստանի գործող իշխանությունները օգտագործել են վարչական ռեսուրսը այդ օրը Հովհանավանքում հնարավորինս շատ մարդ հավաքելու համար: Ըստ հրապարակումների՝ մարզպետներին հրահանգել են մարդկանց ավտոբուսներով հասցնել Հովհանավանք

## Եպիսկոպոսաց ժողով

## Արձագանք
* Ռումինիայի հայոց թեմը խստորեն դատապարտել է ՀՀ իշխանությունների՝ եկեղեցու դեմ ուղղված գործողությունները՝ դրանք որակելով ամոթալի և օրինականության սահմաններից դուրս։ Հայտարարությունում թեմը մտահոգություն է հայտնել հոգևորականների նկատմամբ կիրառված ուժի և հարուցված քրեական գործերի արդարության վերաբերյալ՝ ընդգծելով իր աջակցությունը Գարեգին Բ կաթողիկոսին և Եկեղեցու ծառայողներին։ Թեմը կոչ է արել իշխանություններին գործել արդարության, թափանցիկության և բարոյականության սկզբունքներով։
* Մայր Աթոռ սուրբ Էջմիածինն այս գործողությունները որակել է ապօրինի քրեական հետապնդում, որոնք Հայաստանի գործող իշխանությունների հակաեկեղեցական համակարգված արշավի հերթական դրսևորումն են:
* Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս Արամ Ա-ինը դատապարտել է հոգևորականների ձերբակալությունները՝ դրանք անվանելով անընդունելի երևույթ:
* Ընդդիմադիր քաղաքական շրջանակներն այս գործողությունները համարում են իշխանության ամենաբարձր մակարդակով հոգևորականների նկատմամբ ճնշումներ իրականացնելու քայլ:

## Տես նաև
* Նիկոլ Փաշինյանի անձի պաշտամունք

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի
Կատեգորիա:Նիկոլ Փաշինյանի հակաեկեղեցական արշավ
Կատեգորիա:2025 Հայաստանում
Կատեգորիա:2026 Հայաստանում