Հյուսիսային թանգարան

**Հյուսիսային թանգարան** (), թանգարան կենտրոնական Ստոկհոլմում գտնվող Յուրգորդեն կղզու տարածքում՝ նվիրված Շվեդիայի մշակութային պատմությանը և ազգագրությանը վաղ ժամանակակից շրջանից (Շվեդիայի պատմության մեջ ասվում է, որ սկսվել է 1520 թվականից) մինչև ժամանակակից շրջան։ 19-րդ դարի վերջում թանգարանը հիմնադրել է Արթուր Հազելիուսը, ով նաև հիմնել է Սկանսեն բաց երկնքի տակ թանգարանը։ Թանգարանի ինստիտուտները միմյանցից անկախ սկսել են գործել 1963 թվականից։

## Պատմություն
Թանգարանն ի սկզբանե (1873) կոչվել է Սկանդինավյան ազգագրական հավաքածու (*Skandinavisk-etnografiska samlingen*), 1880 թվականից՝ Հյուսիսային թանգարան (*Nordiska Museum*, այժմ՝ *Nordiska museet*): Երբ 1891 թվականին Հազելիուսը ստեղծեց Սկանսեն բացօթյա թանգարանը, այն աշխարհում նմանատիպ երկրորդ թանգարանն էր։

thumb|left|Թանգարանի շենքը

Թանգարանի համար Հազելիուսը գնեց կամ ստացավ այնպիսի նվիրատվություններ, ինչպիսիք են կահույք, հագուստ և խաղալիքներ Շվեդիայից և Հյուսիսային Եվրոպայի երկրներից։ Նա շեշտադրում էր գյուղացիական մշակույթը, բայց նրա իրավահաջորդները սկսեցին հավաքել նաև բուրժուական և քաղաքային ապրելակերպն արտացոլող առարկաներ։ Սկանսենի համար նա հավաքեց ամբողջական շենքեր ու տնտեսություններ։

Չնայած նախագիծն ի սկզբանե պետությունից չստացավ ֆինանսավորում, Հազելիուսը ստացավ լայն աջակցություն և նվիրատվություններ, իսկ 1898 թվականին «Հյուսիսային թանգարանի առաջխաղացման միությունն» (*Samfundet för Nordiska Museets främjande*) ուներ 4525 անդամ։ Ռիքսդագը 1891 թվականին թանգարանների համար  որոշակի գումար հատկացրեց և այն կրկնապատկեց 1900 թվականին՝ Հազելիուսի մահվանից մեկ տարի առաջ։

## Շենք
thumb|Թանգարանի ճարտարապետական գծագրերը
Ներկայիս շենքը նախագծել է Իսակ Գուստաֆ Կլասոնը։ Կառուցումն ավարտվել է 1907 թվականին՝ 19-ամյա շինարարությունից հետո։ Ի սկզբանե այն նախատեսվում էր որպես ազգային հուշարձան, որը կպահպաներ ազգի նյութական ժառանգությունը։ Այնուամենայնիվ, Ստոկհոլմի 1897 թվականի ցուցահանդեսի համար այն միայն կիսով չափ ավարտվեց, և  երբեք ավարտին չհասցվեց իրականից երեք անգամ ավելի մեծ նախնական պլանավորված չափը։ Ոճային առումով շենքն ավելի շատ իր վրա է կրում հոլանդական ազդեցության տակ գտնվող դանիական Վերածննդի ճարտարապետության ոճը (Ֆրեդերիքսբորգ պալատ), քան ոչ թե շվեդական պատմական մոդելների ոճը։ Շենքի տաճարանման առանցքը վեր է խոյանում հսկայական գլխավոր դահլիճով (126 մետր երկարությամբ)՝ անցնելով բոլոր հարկերով մինչև տանիք և գերակշռում է Գուստավ I Վազայի հսկայական քանդակը, որը շվեդներն անվանում են հիմնադիր-թագավոր։ Շինության պատերի համար օգտագործվել է աղյուս և գրանիտ, իսկ տանիքի համար՝ բետոն։

## Հավաքածուներ
Թանգարանն իր հավաքածուներում ունի ավելի քան 1,5 միլիոն առարկա՝ ներառյալ այնպիսի շինություններ, ինչպիսիք են Սոդերմանլանդում գտնվող Ջուլիտա ֆերման, Նակայում գտնվող Սվինդերսվիկը, Տիրեսոյում գտնվող Տիրեսո պալատը, Էնչյոպինգի մոտ գտնվող մատուռը։ Թանգարանային արխիվում կա փաստաթղթերի ընդարձակ հավաքածու և մոտավորապես 6 միլիոն լուսանկար, որոնք թվագրվում են 1840-ականներից մինչև այսօր։ Թանգարանի հետազոտությունների գրադարանում ներկայացված է 16-րդ դարից սկսած գրականություն։

## Պատկերասրահ
### Շենքի արտաքին հարդարանքներ

Պատկեր:Nordiska museet fasaddetaljer 2012a.jpg|Արևմտյան եռանկյունաձև տանիքի քանդակ
Պատկեր:Nordiska museet fasaddetaljer 2012b.jpg|Սրաձող
Պատկեր:Nordiska museet fasaddetaljer 2012d.jpg|Սոխանման գմբեթ
Պատկեր:Nordiska museet fasaddetaljer 2012e.jpg|Ոսկեզօծ սկուպեր
Պատկեր:Nordic Museum, Stockholm, street view.jpg|Տեսարան փողոցից
Պատկեր:Nordiska-museet Stockholm-Fassadendetail-DSC 0087w.jpg|alt=From south|Տեսարան հարավից


### Շենքի ներքին հարդարանքներ

Nordiska museet entrehall 2008.jpg|Գուստավ I Վազայի դեպի մուտքի սրահ
Nordiska Museet Mars 2013.jpg|Հիմնական սրահ
Nordiska museet 2008d.jpg|Տանիքի լապտեր
Nordiska museet 2008e.jpg|Ցուցադրություն


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1873 հիմնադրումներ Շվեդիայում
Կատեգորիա:1873 հիմնադրված թանգարաններ
Կատեգորիա:Ազգագրական թանգարաններ
Կատեգորիա:Շվեդիայի մշակութային ժառանգություն
Կատեգորիա:Շվեդիայի պատմական թանգարաններ
Կատեգորիա:Ստոկհոլմի թանգարաններ