Դակտինոմիցին

[մինի|Դակտինոմիցին ([քիմիական բանաձև|կառուցվածքային բանաձև)]]
**Դակտինոմիցին**, հայտնի է նաև որպես *ակտինոմիցին «D»*, հակաուռուցքային, քիմիաթերապևտիկ դեղամիջոց, որն օգտագործվում է քաղցկեղի մի շարք տեսակների բուժման համար։ Այդ թվում՝ Վիլմսի ուռուցք, ռաբդոմիոսարկոմա, Յուինգի սարկոմա, հղիության տրոֆոբլաստիկ հիվանդություն, ամորձու քաղցկեղ և ձվարանների քաղցկեղի որոշ տեսակներ։ Այն կիրառվում է ներերակային ներարկման միջոցով, թեև մարդկանց մեծամասնության մոտ դիտվում են կողմնակի ազդեցություններ։ Այսպիսուվ դակտինոմիցինը նշանակվում է երիկամների, արգանդի, ամորձիների, ոսկրերի, մկանների, հոդերի և փափուկ հյուսվածքների նորագոյացությունների, ինչպես նաև սոլիդ ուռուցքների բուժման նպատակով։

Հաճախ հանդիպող կողմնակի ազդեցություններից են՝ ոսկրածուծի ախտահարում (միելոտոքսիկություն կամ միելոսուպրեսիա), փսխում, լնդաբորբ, ստոմատիտ, մազաթափություն, լյարդի հիվանդություններ, իմունոդեֆիցիտ և մկանացավ։ Առավել նշանակալի հնարավոր կողմնակի ազդեցություններից են հանդիսանում՝ լեյկեմիա, ալերգիա և հյուսվածքային նեկրոզ, եթե տեղի է ունենում էքստրավազացիա։ Հղիության ընթացքում նման դեղորայքի օգտագործումը կարող է վնաս հասցնել պտղին։

Դակտինոմիցինը դասվում է ցիտոտոքսիկ հակաբիոտիկների ընտանիքին։ Ենթադրվում է, որ այս դեղամիջոցի ազդեցության մեխանիզմն է արգելափակել ՌՆԹ-ի սինթեզը: Դակտինոմիցինի կիրառումը բժշկության մեջ հաստատվել է ԱՄՆ–ում՝ 1964 թվականին։ Այն ընդգրկված է «Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպություն» կարևորագույն դեղերի ցանկում։

## Կիրառումը բժշկության մեջ
Դակտինոմիցինը թափանցիկ, դեղնավուն լուծույթ է, որը տրվում է ներերակային ներարկման եղանակով և առավել հաճախ կիրառվում է տարատեսակ ուռուցքների բուժման համար, այդ թվում՝
*Հղիության տրոֆոբլաստիկ հիվանդություն
*Վիլմսի ուռուցք
*Ռաբդոմիոսարկոմա
*Յուինգի սարկոմա
*Ձվարանի քաղցկեղ
Քիմիաթերապիայի ժամանակ այն երբեմն համակցվում է այլ դեղորայքի հետ, ինչպիսիք են՝ վինկրիստին և ցիկլոֆոսֆամիդ, հատկապես ռաբդոմիոսարկոմայի և Յուինգի սարկոմայի բուժման ժամանակ։

Այն նաև կիրառվում է որպես ռադիոզգայուն դեղամիջոց՝ ճառագայթային թերապիային զուգահեռ, քանի որ այն կարող է մեծացնել ուռուցքային բջիջների ռադիոզգայունությունը՝ կանխելով ճառագայթման ավարտից հետո ախտահարված բջիջների վերականգնումը, հետաձգելով ճառագայթային թերապիայից հետո զարգացող հիպերպլազիան։

## Կողմնակի ազդեցություններ
Ինչպես շատ քիմիաթերապևտիկ դեղամիջոցներ, դակտինոմիցինի երկարատև կիրառման դեպքում կարող են առաջանալ բազմաթիվ կողմնակի ազդեցություններ, այդ թվում՝ հազ կամ խռպոտություն, սև կամ ձյութանման կղանք, որն ուղեկցվում է տենդով, դող, ոսկրածուծի ախտահարում, հոգնածություն, մազաթափությունը, ստոմատիտ, ախորժակի կորուստ, սրտխառնոց, փորլուծություն, փսխում, անորեքսիա:

## Ազդեցության մեխանիզմ
Մոլեկուլային և բջջային կենսաբանության հետազոտությունների ժամանակ դակտինոմիցինը ցուցաբերել է  տրանսկրիպցիան կանխելու ունակություն։ Այն տեղի է ունենում՝ կապվելով ԴՆԹ-ի հետ՝ տրանսկրիպցիայի նախաձեռնման համալիրում և կանխելով ՌՆԹ շղթայի երկարացումը ՌՆԹ–պոլիմերազի կողմից։

## Պատմություն
Դակտինոմիցինը առաջին հակաբիոտիկներից է, որը ցուցաբերել է հակաքաղցկեղային ակտիվություն։ Այն առաջին անգամ նկարագրվել է Զելման Վաքսմանի և նրա գործընկեր Հ. Բոյդ Վուդրաֆի կողմից՝ 1940 թվականին, կիրառելով ստրեպտոմիցետ բակտերիաների խմորման արգասիքները։ Այն հաստատվել է ԱՄՆ–ի «Սննդի և դեղերի վարչություն» (FDA) կողմից՝ 1964 թվականի դեկտեմբերի 10ին և շուկայահանվել «Merck & Co»-ի կողմից, «Կոսմեգեն» ապրանքանիշի անվան ներքո։

## Հետազոտություններ
Քանի որ դակտինոմիցինը կարող է կապվել ԴՆԹ դուպլեքսների հետ, այն կարող է նաև խանգարել ԴՆԹ-ի կրկնապատկմանը, չնայած այլ քիմիական նյութեր, ինչպիսիք են՝ հիդրօքսիկարբամիդ, ավելի կիրառելի են լաբորատոր պայմաններում ԴՆԹ սինթեզի ինհիբիտորների (արգելակիչներ) համար։

Դակտինոմիցինը և դրա ֆլուորեսցենտ ածանցյալը՝ 7-ամինոակտինոմիցին *«D»* (7-ԱԱԴ), օգտագործվում են որպես մանրադիտակային ներկանյութեր: Այս ներկանյութերի/միացությունների կապը ԴՆԹ շղթաների մոլեկուլների հետ՝ դարձնում է գերազանց ԴՆԹ մարկերներ։

## Կենսասինթեզ
Դակտինոմիցինը բաղկացած է կենտրոնական ֆենօքսազինոնային քրոմոֆորից, որը կապված է երկու նույնական ցիկլիկ պեպտիդների հետ և առաջին անգամ իր կառուցվածքը բնութագրվել է միջուկային մագնիսական ռեզոնանսի (ՄՄՌ) միջոցով՝ 1982 թվականին։ Դակտինոմիցինի կենսասինթեզը ուսումնասիրվել է դրա հայտնաբերումից ի վեր՝ վաղ ֆերմենտային փորձերը բացահայտել են տրիպտոֆանի և *«D»* գլուտամատի դերը որպես նախորդող սուբստրատներ, իսկ շտամների մուտագենեզի փորձերը ցույց են տվել, որ ֆենօքսազինոն–սինթազ ֆերմենտը կարող է պատասխանատու լինել 4-մեթիլ-3-հիդրօքսիանթրանիլիկ թթվի (4-ՄՀԱ) երկու մասերը ֆենօքսազինոնի վերջնական կառուցվածքի մեջ միացման համար։

Ապացուցված է, որ (4-ՄՀԱ) սուբստրատը, տրիպտոֆանից ստացվում է այնպիսի ֆերմենտների ազդեցությամբ, ինչպիսիք են՝ տրիպտոֆան–դիօքսիգենազ, կինուրենին–ֆորմամիդազ, կինուրենին–հիդրօքսիլազ, հիդրօքսիկինուրանազ և մեթիլտրանսֆերազ։

Վաղ հետազոտությունների ժամանակ բացահայտվել է ոչ ռիբոսոմային պեպտիդ–սինթետազների առկայությունը, իսկ հետագա մաքրման և հետերոլոգ արտահայտման փորձարկումները ցույց են տվել, որ (acmD և acmA) գեները պատասխանատու են (4-ՄՀԱ)–ի ակտիվացման համար, որը այնուհետև ենթարկվում է շղթայի երկարացման (acmB և acmC) գեների միջոցով։ Ընդհանուր առմամբ, ոչ ռիբոսոմային պեպտիդ–սինթետազի հավաքման շղթան բաղկացած է քսաներկու մոդուլից, այդ թվում՝ երկու էպիմերազային և երկու մեթիլազային դոմեններից։։

(Streptomyces chrysomallus)–ում ակտինոմիցին *«D»* գեների կլաստերի վերջերս կատարված հաջորդականացումը ցույց տվեց, որ չորս «ՈՌՊՍ» գեները երկու կողմերից շրջապատված են գեների երկու կլաստերներով, որոնք ներգրավված են լավ ուսումնասիրված կինուրենինային ուղու մեջ և պատասխանատու են տրիպտոֆանից (4-ՄՀԱ)-ի արտադրության համար, և երկու կլաստերների միջև հայտնաբերվել է 9 կենսաբանական հոմոլոգություն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

Կատեգորիա:Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպության անհրաժեշտ դեղեր
Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր
Կատեգորիա:Դեղաբանական գիտություններ
Կատեգորիա:Դեղագետներ
Կատեգորիա:Դեղագետներ ըստ երկրի
Կատեգորիա:Դեղագիտություն
Կատեգորիա:Դեղագործական ընկերություններ
Կատեգորիա:Դեղագործներ
Կատեգորիա:Դեղագործություն
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հակաբիոտիկներ
Կատեգորիա:Ուռուցքաբանություն
Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ
Կատեգորիա:Քիմիական սինթեզ
Կատեգորիա:Ֆարմակոթերապիա