Սիրիական հակամարտություն (2024-ներկա)

**Սիրիական հակամարտությունը** Ասադի ռեժիմի անկումից հետո Սիրիայում շարունակվող վեճերի և բախումների շարք էր։ Բազմաթիվ դերակատարներ են ներգրավված եղել, այդ թվում՝ բախումներ նոր ձևավորված սիրիական անցումային կառավարության՝ Հայաթ Թահրիր ալ-Շամ (HTS) նախկին առաջնորդ Ահմեդ ալ-Շառաայի գլխավորությամբ, և Ասադի հավատարիմների, ալավիական խմբավորումների և դրուզ ապստամբների միջև, մի կողմից՝ Թուրքիայի կողմից աջակցվող Սիրիական ազգային բանակի (ԱՍՈՒ) և կառավարության տարրերի, մյուս կողմից՝ քրդերի կողմից գլխավորվող Սիրիական ժողովրդավարական ուժերի (ՍԴՈՒ) միջև, ինչպես նաև միջադեպեր, որոնք կապված են Իսրայելի սահմանափակ ռազմական ներխուժման հետ։

## Նախապատմություն

2024 թվականի նոյեմբերի 27-ին ընդդիմադիր խմբերի կոալիցիան, որը կոչվում էր «Ռազմական գործողությունների հրամանատարություն», Հայաթ Թահրիր ալ-Շամի և Հարավային գործողությունների շտաբի գլխավորությամբ, սկսել է խոշոր հարձակում Սիրիայի բանակի և Հալեպ, Իդլիբ, Համա և Հոմս նահանգներում գտնվող այլ կառավարամետ ուժերի դեմ։ Դրան հաջորդել են Հարավային գործողությունների սենյակի, ՍԴՈՒ-ի և Սիրիայի ազատ բանակի այլ ապստամբական հարձակումներ, որոնք բոլորը սկսել են գրավել Սիրիայի կառավարությանը պատկանող տարածքները երկրի հարավում և արևելքում։ Նոյեմբերի 29-ին ապստամբ ուժերը մտել են Հալեպ, երբ սիրիական բանակի դիրքերը փլուզվել են ամբողջ երկրում։ Դեկտեմբերի 7-ին ապստամբ ուժերը մտել են Դամասկոս, իսկ հաջորդ օրը՝ դեկտեմբերի 8-ին, հաղորդվում էր, որ Բաշար ալ-Ասադը փախել է մայրաքաղաքից։ Սիրիական բանակը հաստատել է, որ Ասադն այլևս իշխանության գլուխ չէ և փախել է երկրից, որի արդյունքում փլուզվել է նրա իրավակարգը և վերջ է դրվել Ասադների դինաստիայի 60-ամյա բաասական կառավարմանը։ Ասադը և նրա ընտանիքը փախել են Մոսկվա և ապաստան ստացել Ռուսաստանում։ Ասադի անկումը համարվում է Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմի ավարտը։

Սիրիայի վարչապետ Մոհամմադ Ղազի ալ-Ջալալին ճանաչել է իշխանության փոխանցումը Սիրիայի փրկության կառավարությանը, որը Դամասկոսում հաստատել է ժամանակավոր կառավարություն՝ Մուհամմադ ալ-Բաշիրի գլխավորությամբ։ Սիրիայի փրկության կառավարության առաջնորդ և Հայաթ Թահրիր ալ-Շամ շարժման էմիր Ահմեդ ալ-Շարաան դարձել է Սիրիայի փաստացի առաջնորդը։

2024 թվականի դեկտեմբերի 8-ին՝ Ասադի ռեժիմի անկման օրը, Իսրայելը ներխուժել է Սիրիայի հարավ՝ ներխուժելով Գոլանի բարձունքների բուֆերային գոտի և գրավելով Կունեյտրան, Հերմոն լեռը և շրջակա քաղաքներն ու գյուղերը, միաժամանակ ռմբակոծելով սիրիական ռազմական բազաները։ Այդ ժամանակվանից ի վեր Իսրայելը պահպանում է բուֆերային գոտու ռազմական օկուպացիան։ Թուրքիայի կողմից աջակցվող ՍԱԲ-ն հարձակում սկսել է ՍԴՈՒ-ի դեմ, որն ավարտվել է Մանբիջի գրավմամբ դեկտեմբերի 11-ին։

2025 թվականի հունվարի 29-ին Դամասկոսում կայացած Սիրիական հեղափոխության հաղթանակի համաժողովում նոր կառավարությունը ալ-Շարաային նշանակել է Սիրիայի նախագահ անցումային փուլում և հայտարարել է մի քանի զինված աշխարհազորայինների լուծարման և դրանց պաշտպանության նախարարության ներքո Սիրիայի բանակի մեջ ինտեգրման մասին։

## Իրադարձություններ ըստ ռազմաճակատների
### Արևմտյան Սիրիա

### Հարավային Սիրիա
### Հյուսիսային և Արևելյան Սիրիա

#### ՍԴՈՒ-ի և ԱՍՈՒ-ի բախումներ
Բախումներ են սկսվել ՍԴՈՒ-ի և ՍԱՈՒ ուժերի միջև, երբ ՍԴՈՒ-ի ուժերը սկսել են մտնել Հալեպի հյուսիսում գտնվող կառավարության վերահսկող քաղաքներ, որոնցից կառավարական ուժերը նահանջում էին Իդլիբից Հալեպի վրա Հայ Թայիփ Թայիփ Էրդողանի գլխավորած հարձակման պատճառով։ 2024 թվականի դեկտեմբերի 1-ին ՍԱՈՒ-ն գրավել է աս-Սաֆիրա, Խանասիր քաղաքները և Քուվեյրես ավիաբազան, մինչդեռ Հալեպի Շեյխ Նաջջար շրջանում ՍԱՈՒ-ի և ՍԴՈՒ-ի միջև բախումներ են տեղի ունեցել։

2024 թվականի դեկտեմբերի 6-ին ՍՈՒՆ-ի ազգային բանակը հարձակում է սկսել ՍԴՈՒ-ի կողմից վերահսկվող Մանբիջ քաղաքի վրա։ Որպես Եփրատից արևմուտք գտնվող ՍԴՈՒ-ի կողմից վերահսկվող վերջին տարածքը՝ Մանբիջը կարևոր ռազմավարական կետ էր Թուրքիայի նպատակի համար՝ ՍԴՈՒ-ն գետից այն կողմ դեպի արևելք մղել, որպեսզի ՍԱՈՒ-ն կարողանա առաջ շարժվել դեպի Քոբանի։ Ըստ Մարդու իրավունքների կենտրոնի և ՍԴՈՒ-ին աջակցող Ժողովրդավարությունների պաշտպանության հիմնադրամ (FDD) վերլուծական կենտրոնի, Թուրքիան անօդաչու թռչող սարքերով հարվածներ է հասցրել Մանբիջում ՍԴՈՒ-ի դիրքերին։ 2024 թվականի դեկտեմբերի 9-ին, ըստ Մարդու իրավունքների կենտրոնի հաղորդագրության, ՍԴՈւ-ն դուրս է եկել Մանբիջի մեծ մասից՝ ՍԱՈՒ-ի հետ ինտենսիվ մարտերից և Քարքոզակ կամրջի վրա թուրքական օդային հարվածներից հետո։ Դեկտեմբերի 11-ին ՍԴՈւ-ի գլխավոր հրամանատար Մազլում Աբդին հայտարարել է, որ ՍԴՈւ-ի զինվորները «հնարավորինս շուտ կհեռացվեն տարածքից»՝ ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ կնքված հրադադարի համաձայնագրից հետո։ 2024 թվականի դեկտեմբերի 12-ին հայտարարվել է Միացյալ Նահանգների միջնորդությամբ կնքված զինադադարի մասին, չնայած այն դադարեցվել է մի քանի օր անց։ 2024 թվականի դեկտեմբերի 17-ին զինադադարը երկարաձգվել է մեկ շաբաթով։ Թուրքիայի զինված ուժերը նույն ամսվա վերջին օդային հարվածներ են հասցրել Քոբանիի մոտակայքում։

2024 թվականի դեկտեմբերի 23-ին ՍԴՈՒ-ի Մանբիջի ռազմական խորհուրդը հակահարձակում է սկսել Հալեպի արևելյան գյուղական վայրերում՝ Թիշրինի ամբարտակի շուրջ դիրքերի վերահսկողությունը վերականգնելու և Եփրատ գետի երկայնքով լրացուցիչ տարածքներ գրավելու համար։ Մարտական ​​գործողությունները դադարեցվել են մարտի 10-ին Սիրիայի Դեմոկրատական ​​​​ուժերի և Սիրիայի անցումային կառավարության միջև համաձայնագրի ստորագրումից հետո։ 

#### մարտի 10-ի համաձայնագիր
2025 թվականի մարտի 10-ին ՍԴՈՒ-ն ստորագրել է մարտի 10-ի համաձայնագիրը Սիրիայի ժամանակավոր կառավարության հետ, որով համաձայնվել է ինտեգրվել Սիրիայի պետական ​​ինստիտուտներին, ապահովել փոքրամասնությունների իրավունքները, հաստատել հրադադար ամբողջ Սիրիայում և պահպանել սահմանափակ իշխանություն Հյուսիսային և Արևելյան Սիրիայի նկատմամբ։

#### ՍԴՈՒ-ի և Սիրիայի կառավարության բախումներ
Մարտի 10-ի համաձայնագրի իրականացման ուշացումները, երբ երկու կողմերն էլ միմյանց մեղադրում էին խոչընդոտելու մեջ, ինչպես նաև հուլիսի 25-ին և կրկին օգոստոսի 9-10-ին Փարիզում ՍԴՈՒ-ի և Սիրիայի անցումային կառավարության միջև բանակցությունների չեղարկումը սրել են ՍԴՈՒ-ի և Սիրիայի անցումային կառավարության միջև թշնամական գործողությունները, որոնք, ի վերջո, հանգեցրել են երկուսի միջև բախումների։

Առաջին բախումների մասին հաղորդվել է 2025 թվականի օգոստոսի 2-ին՝ Դեյր Հաֆիրի և ալ-Խաֆսայի մոտակայքում։ Օգոստոսի 12-ին Դեյր Հաֆիրի մոտակայքում Սիրիայի բանակի և ՍԴՈՒ-ի միջև տեղի ունեցած բախումների ժամանակ սպանվել է սիրիական բանակի մեկ զինվոր։ Բացի այդ, կառավարության տեղեկատվության նախարարությունը հայտարարել է, որ երկու քաղաքացիական անձ զոհվել է, իսկ երեքը՝ վիրավորվել։ Բախումների հետ համընկնելով՝ Ժողովրդավարությունների պաշտպանության հիմնադրամը (FDD) զգուշացրել է «ավելի լայն հակամարտության» մասին, եթե ԱՄՆ-ն լիովին չմասնակցի մարտյան համաձայնագրի տապալմանը կանխելու գործին։

#### 2025 թվականի հոկտեմբերի Հալեպի բախումներ
2025 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Աշրաֆիյա և Շեյխ Մաքսուդ թաղամասերում բախումներ տեղի են ունեցել Սիրիայի դեմոկրատական ​​ուժերին կից ուժերի և կառավարական զորքերի միջև։ Բախումից հետո կառավարական ուժերը փակել են երկու թաղամասեր տանող բոլոր ճանապարհները՝ գործնականում սահմանափակելով տեղաշարժը և մուտքը։ Բնակիչները բողոքել են փակումների դեմ՝ պահանջելով տեղաշարժի ազատություն, և որոշ ցույցերի անվտանգության ուժերը դիմադրել են արցունքաբեր գազի և կրակոցների միջոցով։ Թաղամասերում հաղորդվել է ինտենսիվ փոխհրաձգության, այդ թվում՝ փոքր և միջին տրամաչափի զենքերի, որի արդյունքում երկու կողմերն էլ զոհեր են տվել, իսկ որոշ ընտանիքներ տեղահանվել են։ Քրդական իշխանությունները մեղադրել են կառավարությանը դաշնակից ուժերին թաղամասեր ներթափանցելու և խաղաղ բնակիչներին թիրախավորելու փորձի մեջ։ Սիրիայի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարել է, որ բանակի շարժումները Սիրիայի հյուսիսում և հյուսիս-արևելքում արձագանքում են Սիրիայի դեմոկրատական ​​​​ուժերի կողմից քաղաքացիական բնակչության և անվտանգության ուժերի վրա կրկնվող հարձակումներին։ Սիրիայի կառավարական ուժերի և Սիրիայի դեմոկրատական ​​ուժերի միջև նախնական համաձայնությունից հետո Շեյխ Մաքսուդ և Աշրաֆիյա մեծամասնությամբ բնակեցված թաղամասերում անդորրը վերադարձել է։

## Տես նաև
* Սիրիական ճգնաժամ

## Ծանոթագրություններ