Անրեպի ֆենոմեն

**Անրեպի ֆենոմեն**, սրտամկանի կծկողականության կտրուկ աճ՝ ի պատասխան հետծանրաբեռնվածության հանկարծակի բարձրացման։ Հետծանրաբեռնվածությունն այն ճնշումն է, որը սիրտը պետք է հաղթահարի՝ արյունը շրջանառության հուն մղելու համար: Հարմարվողական այս մեխանիզմը թույլ է տալիս սրտին՝ պահպանել հարվածային ծավալը և սրտային արտամղումը՝ չնայած մեծացած դիմադրությանը: Այն գործում է հոմեոմետրիկ ինքնակարգավորման միջոցով, ինչը նշանակում է, որ կծկողականության կարգավորումը տեղի է ունենում անկախ նախածանրաբեռնվածությունից կամ սրտի կծկումների հաճախականությունից:

Անրեպի ֆենոմենը բնութագրվում է սրտամկանի կծկողականության երկփուլ բարձրացմամբ՝ ի պատասխան բարձրացած հետծանրաբեռնվածության, որն ընդգրկում է երկու հստակ մեխանիկական փուլ՝ կծկողականության առաջնային արագ աճ, որը պայմանավորված է սարկոմերային զգայությամբ, և կծկման երկրորդային, կայուն փուլ, որը միջնորդավորված է կծկողական սպիտակուցների հետտրանսլյացիոն ձևափոխություններով: Անրեպի ֆենոմենը ներկայացնում է սրտի կարգավորման առանձին մեխանիզմ, որը հիմնարար կերպով տարբերվում է Ֆրանկ-Ստարլինգի մեխանիզմից, ուժի դանդաղ պատասխանից և Գրեգի ֆենոմենից, և առաջին անգամ նկարագրվել է Գլեբ ֆոն Անրեպի կողմից 1912 թվականին, հետագայում՝ 1960-ականներին, մանրամասնվել է Սարնոֆի և այլոց կողմից։

Թեև ավանդաբար այն համարվում է հարմարողականության կարճաժամկետ մեխանիզմ, վերջին հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ Անրեպի ֆենոմենը կարող է տեղի ունենալ նաև քրոնիկական վիճակների դեպքում, որոնք ներառում են հետծանրաբեռնվածության կայուն բարձրացում, ինչպիսին է հիպերտրոֆիկ օբստրուկտիվ կարդիոմիոպաթիան:

## Անրեպի ֆենոմենի տարբերակումը սրտային կարգավորման այլ մեխանիզմներից
Սիրտը հարմարեցնում է իր պոմպային արդյունավետությունը՝ մկանի երկարության և ծանրաբեռնվածության փոփոխությունների միջոցով: Երբ սրտամկանը ձգվում է, այն առաջացնում է ուժի գեներացման երկփուլ աճ: Առաջին փուլը, որը կարգավորվում է Ֆրանկ-Ստարլինգի մեխանիզմով (հետերոմետրիկ ինքնակարգավորում), հանգեցնում է կծկողական ուժի անմիջական աճի՝ պայմանավորված վերջնադիաստոլիկ ծավալի մեծացմամբ: Այս հարմարեցումն օգնում է հավասարակշռել սրտային արտամղումը ճնշման փոփոխությունների հետ: Երկրորդ փուլը, որը կոչվում է ուժի դանդաղ պատասխան, զարգանում է մի քանի րոպեների ընթացքում՝ արտացոլելով կծկողականության կայուն աճը, երբ նախածանրաբեռնվածությունը սկզբնական ձգումից հետո մնում է հաստատուն: Ի հակադրություն սրա, Անրեպի ֆենոմենը (հոմեոմետրիկ ինքնակարգավորում) ուժեղացնում է փորոքային կծկողականությունը՝ ի պատասխան հետծանրաբեռնվածության կտրուկ բարձրացման՝ անկախ նախածանրաբեռնվածության կամ սրտի կծկումների հաճախականության տատանումներից: Անրեպի ֆենոմենը հաճախ շփոթում են կարգավորման այլ մեխանիզմների հետ, սակայն այն ունի յուրահատուկ, շատ հստակ բնութագրեր.

### Ֆրանկ-Ստարլինգի մեխանիզմ
Ֆրանկ-Ստարլինգի մեխանիզմը նկարագրում է, թե ինչպես է մեծացած նախածանրաբեռնվածությունը (փորոքների լցման ճնշումը) ձգում սրտամկանի թելերը՝ ուժեղացնելով հարվածային աշխատանքը մկանաթելերի՝ երկարությունից կախված ակտիվացման միջոցով: Այս գործընթացին մասնակցում են ակտինի և միոզինի թելիկները՝ լայնակի կամրջակների արդյունավետ ձևավորմամբ, միաժամանակ ներգրավում են նաև միոզինի գլխիկները: Բացի այդ, սարկոմերների ձգումը զգայուն է դարձնում բարակ (ակտինի) թելիկները կալցիումի նկատմամբ՝ նպաստելով ավելի ուժեղ և տևական կծկումների: Ի հակադրություն սրա, Անրեպի ֆենոմենը տեղի է ունենում հաստատուն նախածանրաբեռնվածության պայմաններում և դրդվում է բացառապես հետծանրաբեռնվածությամբ: Այն բնորոշվում է կծկողականության մեծացմամբ և ավելի ակտիվ հարվածային աշխատանքով՝ առանց հարվածային ծավալի կամ վերջնադիաստոլիկ ծավալի փոփոխությունների:

### Ուժի դանդաղ պատասխան
Նախածանրաբեռնվածության փոփոխությամբ պայմանավորված այս պատասխանը ներառում է կծկողականության աստիճանական աճ մի քանի րոպեի ընթացքում (2-ից 15 րոպե՝ կախված տեսակից և փորձարարական պայմաններից)՝ շնորհիվ ակտիվացվող իոնային անցուղիների և G-սպիտակուցի հետ կապված ընկալիչների: Այն միջնորդավորված է անգիոտենզին II-ով և էնդոթելին-1-ով, որոնք նատրիում-կալցիումական փոխանակիչների միջոցով մեծացնում են ներբջջային նատրիումի և կալցիումի կոնցենտրացիաները: Ի հակադրություն սրա, Անրեպի ֆենոմենի՝ հետծանրաբեռնվածությունից կախված պատասխանը սկսվում է միլիվայրկյանների ընթացքում և ավարտվում 10 վայրկյանում՝ շրջանցելով արտաբջջային կալցիումի կարգավորումը ուժի դանդաղ պատասխանի միջոցով: Բացի այդ, ստրեպտոմիցինը՝ իոնային այս  անցուղիների արգելակիչը, պաշարում է ուժի դանդաղ պատասխանը, սակայն չի ազդում Անրեպի ֆենոմենի վրա՝ կրկին մեկ անգամ հաստատելով, որ այս երկու մեխանիզմները գործում են տարբեր ուղիներով:

### Գրեգի ֆենոմեն
Այս ֆենոմենը նկարագրում է կծկողականության մեծացումը՝ պայմանավորված պսակաձև զարկերակների արյունամատակարարման բարելավմամբ: Այն սկսվում է միկրոանոթային փոփոխություններից, որոնք ակտիվացնում են ձգմամբ ակտիվացվող իոնային անցուղիները՝ հանգեցնելով ներբջջային կալցիումի տրանսպորտի ակտիվացմանը: Գրեգի ֆենոմենը սովորաբար սկսում է ազդել կծկողականության վրա մեկնարկից մոտ 5 վայրկյան անց՝ հասնելով ուժի զարգացման գագաթնակետին կայուն պերֆուզիայի 40 վայրկյանի ընթացքում: Սակայն Անրեպի ֆենոմենը պահպանվում է նույնիսկ նյարդազրկված, մեկուսացված սրտերում՝ հաստատուն պսակաձև հոսքի պայմաններում՝ բացառելով պերֆուզիայի վրա հիմնված բացատրությունները: Ինչպես ուժի դանդաղ պատասխանը, Գրեգի ֆենոմենը զգայուն է ստրեպտոմիցինի նկատմամբ, մինչդեռ Անրեպի ֆենոմենը մնում է անփոփոխ:

## Անրեպի ֆենոմենի մեխանիկական հիմք
Անրեպի ֆենոմենի ակտիվացումը ներառում է սրտամկանի բջիջներում պասիվ միոզինային թելերի զգալի մասի ներգրավում, քանի որ յուրաքանչյուր սրտային բջջի միոզինային գլխիկների մեծ մասը մնում է հանգստի վիճակում: Այս ներգրավումը փոխակերպում է միոզինը իր ոչ ակտիվ կոնֆիգուրացիայից կծկման պատրաստ վիճակի՝ երկփուլ ակտիվացման գործընթացի միջոցով, որը մեծացնում է կծկողականությունը՝ ի պատասխան հետծանրաբեռնվածության, և հետևաբար բարձրացնում է էներգիայի սպառումը։

### Ակնթարթային (արագ) փուլ. մկանաթելերի ձգմամբ պայմանավորված (լարվածության նկատմամբ զգայուն) ակտիվացում
* Հետծանրաբեռնվածության կտրուկ բարձրացումը մեծացնում է փորոքի պատի լարվածությունը՝ ակտիվացնելով հանգստի վիճակում գտնվող միոզինի գլխիկները՝ շնորհիվ հետծանրաբեռնվածությունից կախված մեխանիկական զգայության մեխանիզմի: Այս անցումը ներառում է միոզինի տեղափոխումը գերհանգիստ վիճակից դեպի կծկման պատրաստ (այսինքն՝ ապակարգավորված) վիճակ, ինչը թույլ է տալիս միոզինին կապվել ակտինի հետ և ձևավորել ուժ գեներացնող լայնակի կամրջակներ:

### Կայուն փուլ. հետտրանսլյացիոն ձևափոխություններ
* Կայուն հետծանրաբեռնվածությունը հարուցում է օքսիդատիվ սթրես՝ ակտիվացնելով կալցիում/կալմոդուլին-կախյալ պրոտեինկինազ II-ը: Միոզինի թեթև շղթա 2-ը և սրտային միոզին-կապող սպիտակուց C-ն ֆոսֆորիլացվում են՝ ուժեղացնելով միոզին-ակտինային լայնակի կամրջակների ձևավորումը և երկարացնելով սիստոլիկ արտամղման ժամանակը՝ հարվածային ծավալը պահպանելու նպատակով:

## Հեմոդինամիկ բնութագիր
Անրեպի ֆենոմենը կարող է դիտարկվել ըստ հետծանրաբեռնվածության աճի ժամանակ սրտի վրա ունեցած իր հեմոդինամիկ ազդեցության։

# Բարձրացած հետծանրաբեռնվածություն՝ արտացոլվում է զարկերակային էֆեկտիվ էլաստիկության և փորոքի վերջնասիստոլիկ ճնշման մեծացմամբ:
# Սրտամկանի ուժեղացված կծկողականություն. դրսևորվում է վերջնասիստոլիկ ճնշում-ծավալ հարաբերակցության դեպի ձախ տեղաշարժով, ինչպես նաև ճնշման բարձրացման առավելագույն արագության (dP/dtmax) աճով:
# Երկարաձգված սիստոլա. ներկայացվում է սիստոլիկ արտամղման ավելի երկար ժամանակով՝ պայմանավորված կծկողական տարրերի կայուն ակտիվացմամբ:

Այս պատասխաններն ապահովում են, որ սիրտը պահպանի հարվածային ծավալը և սրտային արտամղումը՝ չնայած բարձրացած հետծանրաբեռնվածությանը, էներգիայի ավելի մեծ սպառման հաշվին։

## Պատմական ակնարկ
Անրեպի ֆենոմենը առաջին անգամ նկարագրել է Գլեբ ֆոն Անրեպը 1912 թվականին՝ շնորհքային նյարդի խթանմամբ շների վրա կատարված փորձարկումների ժամանակ: Նա նկատեց, որ սպլանխնիկ նյարդի խթանումն առաջացնում է ծայրամասային անոթասեղմում, ինչը մեծացնում է արյան ճնշումը և հետծանրաբեռնվածությունը: Ի պատասխան սրա՝ սրտի կծկողականությունն աճում էր. մի երևույթ, որն Անրեպը վերագրեց մակերիկամներից ադրենալինի արտազատմանը՝ անկախ նախածանրաբեռնվածության փոփոխություններից: Ավելի ուշ Էռնեստ Ստարլինգը ենթադրեց, որ պսակաձև հոսքի ուժեղացումը, որը բարելավում է սրտամկանի սնուցումը (հասկացություն, որը հետագայում կոչվեց Գրեգի ֆենոմեն), կարող է բացատրել ֆոն Անրեպի կողմից դիտարկված կծկողականության աճը: Սակայն թե՛ պատմական, թե՛ վերջին հետազոտությունները ցույց են տվել, որ Անրեպի ֆենոմենը բխում է սրտամկանի ներքին հատկությունից՝ անկախ ադրենալինի արտազատումից կամ պսակաձև հոսքից: 20-րդ դարի կեսերին Սարնոֆը և այլոք  ներմուծեցին հոմեոմետրիկ ինքնակարգավորում տերմինը՝ նկարագրելու սրտի՝ կծկողականությունը մեծացնելու ունակությունը՝ ի պատասխան բարձրացած հետծանրաբեռնվածության՝ անկախ նախածանրաբեռնվածությունից կամ հորմոնալ խթանումից: Այս հայեցակարգը տարբերակեց Անրեպի ֆենոմենը Ֆրանկ-Ստարլինգի մեխանիզմից, որն ընդգրկում է հետերոմետրիկ ինքնակարգավորում, որտեղ մեծացած նախածանրաբեռնվածությունը ուժեղացնում է կծկողականությունը՝ ձգելով սրտամկանի թելերը: Չնայած Սարնոֆի պարզաբանմանը, նրա որոշ փորձերում արձանագրվել է նախածանրաբեռնվածության կարճատև, անցողիկ աճ՝ հետծանրաբեռնվածության բարձրացումից հետո: Նա անտեսեց այս ազդեցությունը՝ համարելով այն ոչ էական Անրեպի ֆենոմենի հարուցման համար, սակայն այս դիտարկումը հանգեցրեց մշտական շփոթության: Մինչ օրս որոշ ուսումնասիրություններ սխալմամբ Անրեպի ֆենոմենը կապում են ուժի դանդաղ պատասխանի հետ՝ չնայած դրանց հիմքում ընկած ֆիզիոլոգիայի հստակ տարբերություններին:

## Կլինիկական կիրառումներ
Թեև ի սկզբանե այն համարվում էր սուր և անցողիկ պատասխան, վերջին հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ Անրեպի ֆենոմենը կարող է պահպանվել քրոնիկական վիճակներում, որոնք ներառում են հետծանրաբեռնվածության կայուն աճ: Օրինակներից մեկը հիպերտրոֆիկ օբստրուկտիվ կարդիոմիոպաթիան է, որտեղ ձախ փորոքի արտամղման տրակտի օբստրուկցիան հանգեցնում է հետծանրաբեռնվածության մշտական բարձրացման՝ պոտենցիալ կերպով քրոնիկաբար ակտիվացնելով Անրեպի ֆենոմենը: Այս մեխանիզմի ըմբռնումն ունի կարևոր նշանակություն սրտի ֆիզիոլոգիայի, սրտային անբավարարության կառավարման և հետծանրաբեռնվածության նվազեցմանն ուղղված թերապևտիկ միջամտությունների համար:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սրտաբանություն