open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սվիսլոչ

**Սվիսլոչ** (), գետ Բելառուսի Մինսկ և Մոգիլյով մարզերում, Բերեզինայի աջ վտակը։

## Բնութագիր
Սվիսլոչ գետը սկիզբ է առնում Մինսկի բարձրավայրից՝ Մայակ լեռից ոչ հեռու (ծովի մակարդակից 335 մ բարձրության վրա), գլխավոր եվրոպական ջրբաժանի վրա, Մինսկից 39 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք, Մինսկի շրջանի Վեկշիցի գյուղի մոտ։ Սվիսլոչ գետի մեջ են թափվում բազմաթիվ գետեր և առվակներ, որոնցից ամենախոշորների շարքին են դասվում Վոլմա և Տիտովկա գետերը, որոնց ջրի ծախսը գետաբերանում կազմում է 2,16 մ³/վ, Մինսկի տարածքում՝ Նեմիգա, Լոշիցա (աջից) և Սլեպյանկա (ձախից)։ 1976 թվականից միացվել է Վիլիա գետի հետ (Նեմանի ավազան)։ Ջրի միջին ծախսը գետաբերանից 88 կմ հեռավորության վրա կազմում է 24,3 մ³/վ։ Ջրի հոսքը կարգավորված է մի շարք ջրամբարների օգնությամբ, որոնցից ամենախոշորներն են համարվում Զասլավսկոե («Մինսկի ծով», մակերեսը 31 կմ²) և Օսիպովիչսկոե (11,9 կմ²) ջրամբարնեը։ Սառչում է հիմնականում դեկտեմբերին, հալչում է մարտ - ապրիլ ամիսներին։ Սվիսլոչ գետը Մինսկից ներքև համարվում է Բելառուսի ամենաաղտոտված գետը։

## Մանիպուլյացիաներ գետի հունի հետ Մինսկում
* Գետի հունը լայնացվել է Տրոիցկի արվարձանի շրջանում, ստեղծվել է արհեստական կղզի
* Տեղաշարժվել է Յակուբովի փողոցի շրջանում
* Այժմ գետի լայնությունը Յանկի Կուպալայի անվան զբոսայգու շրջանում կազմում է ավելի քան 20 մետր (նախկինում 20 մետրից քիչ էր)։

## Վտակներ
* Սինյայա
* Տալկա
* Վյաչա
* Լոշիցա
* Ցնա
* Սլեպնյա

## Օբյեկտներ
Սվիսլոչի վրա տեղակայված են՝
* Մինսկ քաղաքը
* Զասլավլ քաղաքը
* Օսիպովսկայա ՀԷԿ-ը (խոշորագույնը Բելառուսում)

## Կիրառություն
Նախկինում կիրառվել է ձկնորսության, նավարկության և փայտանյութի փոխադրման նպատակներով։ Ներկայումս հիմնականում ունի սահմանափակ ռեկրեացիոն նշանակություն (միայն վերին հոսանքում, քանի որ Մինսկում և ավելի ներքև գետը խիստ աղտոտված է կոմունալ և արտադրական թափոններով)։

## Անվան ծագումնաբանություն
Ըստ վարկածներից մեկի, անվան մեջ առկա է *–վիսլ-* («հոսանք») հիմքն, որն ունի հնդեվրոպական ծագում։ *-ոչ* վերջավորությունը գալիս է բալթյան *–akis* «աղբյուր» վերջավորությունից։ Անվան առաջին «*ս*» տառը գոյացել է նախդիրից հոսքը արտահայտելու համար, ինչի մասին վկայում է գետի նախկին անվանումը՝ *Վիսլավիցա* և ածականի (*վիսլոչյան*) օգտագործումը։

Այլ վարկածի համաձայն, գետի անվանումը բաղկացած է *սվ-* (Սվիտյազ, Օսվեյա, Սվիր և այլն) և *-սլ-* (Իսլոչ, Օսլիկ, Սլովեչնա, Սլուչ և այլն) մասերից։

Երրորդ վարկածի համաձայն, անվան հիմքը նշանակում է «խոնավություն, ճահիճ, ողողվածք»։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բելառուսի գետեր
Կատեգորիա:Դնեպր գետի վտակներ
Կատեգորիա:Սև ծովի ավազանի գետեր
Դեսանկա Մաքսիմովիչ

**Դեսանկա Մաքսիմովիչ** (Десанка Максимовић, ), սերբ բանաստեղծուհի, պրոֆեսոր, Սերբական գիտությունների և արվեստների ակադեմիայի անդամ (1959)։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Սերբիաի Ռաբրովիցա գյուղում։ Ավարտել է Բելգրադի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետը (1924)։ Տպագրվել է 1920 թվականից։ Աշխատել է դպրոցներում, իմանալով նացիստների հակամարդկային արարքների մասին, գրել է իր նշանավոր «Արյունոտ հեքիաթը», հանդես է եկել որպես մարդկանց իրավունքների պաշտպան։

Այցելել է Հայաստան, հանդես եկել Հայաստանին և Արարատին նվիրված բանաստեղծություններով և ուղեգրություններով, ջերմ կապերի մեջ եղել Սիլվա Կապուտիկյանի, Մետաքսեի հետ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Սերբ բանաստեղծուհիներ
Կատեգորիա:Բելգրադի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Սերբ կին գրողներ
Կատեգորիա:Սերբ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Ութերզեն

**Ութերզեն** (գերմաներեն՝ Uetersen, ), քաղաք Գերմանիայում՝ Շլեզվիգ-Հոլշտայն երկրամասի Պինեբերգ շրջանում, Էլբայի վտակ Պինաու գետակի ափին, մերձակա խոշորագույն բնակավայրից՝ Համբուրգ քաղաքից մոտավորապես 30 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևմուտք։ 2013 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է մոտավորապես 17 700, 2019 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով՝ 18 567: Զբաղեցնում է 11,43 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝  *01 0 56 049*:

Ութերզենում է գտնվում Հյուսիսային Գերմանիայում հնագույնը և ամենաընդարձակը համարվող վարդաստանը, որը հիմնադրվել է 1929 թվականին։

## Քույր քաղաքներ

*  Էլ-Քելաա Մ’Գոունա, Մարոկկո
*  Վինդհուկ, Նամիբիա
*  Վիտշտոկ (Դոսսե), Գերմանիա, 1990 թվականից

## Պատկերասրահ

25436 Uetersen, Germany - panoramio (12).jpg|
25436 Uetersen, Germany - panoramio (10).jpg|
25436 Uetersen, Germany - panoramio (19).jpg|
25436 Uetersen, Germany - panoramio (22).jpg|
25436 Uetersen, Germany - panoramio (37).jpg|
Alte Mädchen Bürgerschule - panoramio.jpg|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Uetersen

Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Լևոն Ե

**Լևոն Ե Հեթումյան** (), Կիլիկիայի Հայոց թագավոր (1320-1342)։

Կիլիկիայի Հայոց թագավոր Օշին Ա-ի և Իզաբելլա Գ թագուհու որդին, Հեթումյանների թագավորական հարստությունից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1310 թվականին։ 10 տարեկան հասակում՝ 1320 թվականին բարձրացել է Կիլիկիայի գահին և հաջորդել հորը՝ Օշին Ա-ին։ Թագավորի անչափահասության պատճառով սկզբում երկիրը կառավարել են խնամակալ իշխանները, որոնցից կարևոր դեր է խաղացել Լևոն Դ-ի մորեղբայր, Կոռիկոս բերդի տեր Օշին պայլը։ 1320 թվականի դեկտեմբերի 31-ին Սիս քաղաքի Մայր տաճարում տեղի է ունեցել Լևոն Ե-ի և Օշին պայլի դստեր՝ Ալիսայի (Զաբել) ամուսնությունը։ 1329 թվականին Լևոն Դ-ի հրամանով սպանվում են նրա՝ լատինամոլ քաղաքականությունն ընդդիմացող Ալիս թագուհին, Օշին պայլը, նրա եղբայր Կոնստանդին Գունդստաբլը և ուրիշ բարձրաստիճան պաշտոնյաներ, որոնք մեղադրվեցին արքունի բերդեր յուրացնելու մեջ։ 1332 թվականին Լևոն Դ-ը ամուսնանում է Սիցիլիայի թագավոր Ֆրեդերիկ II-ի դստեր և Կիպրոսի թագավոր Հենրիխ II-ի այրու՝ Կոստանցիայի հետ։ Սպանված իշխանների կալվածքներն ու պաշտոնները տրվում են լատին իշխանների՝ հուսալով նրանց միջամտությամբ օգնություն ստանալ եվրոպական պետություններից։ Լևոն Ե-ի նոր բանակցություններն արևմտաեվրոպական պետությունների հետ դիտելով թշնամական գործողություն, Եգիպտոսի սուլթանության և Հալեպի ամիրայի զորքերը 1335 թվականին և 1336 թվականին վերստին ասպատակեցին Կիլիկիան։ 1337 թվականին Լևոն Դ-ի խնդրանքով ստորագրվեց հաշտություն, որով Կիլիկիայի հարավ-արևելյան շրջանները և Այաս նավահանգստային քաղաքը անցան Եգիպտոսի սուլթանությանը։ Լևոնը պարտավորվեց չդաշնակցել Արևմուտքի պետությունների հետ։ Լևոնը ճիշտ չգնահատեց միջազգային քաղաքական իրադրությունը, իր լատինամոլությամբ ավելի սրեց պայքարը ունիթոռների և հակաունիթոռների միջև, ջլատեց երկրի ուժերը՝ արագացնելով երկրի անկումը։

Լևոնը հանկարծամահ է եղել 1341 թվականի օգոստոսի 26-ին, իսկ նրա միակ որդին՝ արքայազն Հեթումը մահացել էր մանուկ հասակում, 1329 թվականին։ Կիլիկիայի հայկական թագավորության գահը անցնում է Լևոն Դ-ի հորաքրոջ՝ Իզաբելլայի որդուն՝ Կոստանդին Գ Լուսինյանին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հեթումյաններ
Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի թագավորներ
Կատեգորիա:Միջնադարյան երեխա կառավարիչներ
Լևոն Դ

**Լևոն Դ** (), Կիլիկիայի Հայոց թագավոր 1305 թվականից։

Հաջորդել է հորեղբորը՝ Հեթում Բ թագավորին։

Կամենալով դիմագրավել իսլամադավան պետությունների սպառնալիքները՝ Լևոնը նոր պատվիրակություն է ուղարկել Արևմուտք՝ օգնական ուժեր խնդրելու նպատակով։ Սակայն Կղեմեոս V պապը արևմտա–եվրոպական պետությունների օգնության փոխարեն պահանջեց, որպեսզի Հայոց եկեղեցին ընդունի կաթոլիկություն և պապի գերիշխանությունը։ Հեթում «թագավորահոր» հորդորով Լևոնը 1307 թվականին մայրաքաղաք Սսի Սուրբ Սոֆիա մայր տաճարում հրավիրեց ժողով և քննեց կաթոլիկ եկեղեցուն միանալու հարցը։ Թեպետ արքունի ճնշմամբ ժողովն ընդունեց պապի առաջարկը, սակայն ժողովուրդը մերժեց և պայքար ծավալեց լատինասեր հոսանքի՝ ունիթորների դեմ։ Լևոնի վարած քաղաքականության հետևանքով բեկվեց երկրի հասարակական–քաղաքական միասնությունը, Կիլիկիայի պետության հանդեպ սրվեց շրջակա մուսուլմանական պետությունների թշնամանքը, որոնք Լևոնի արարքը դիտում էին խաչակիրներին Արևելք հրավիրելու նոր փորձ։ Թաթարական զորավար Փիլարղուն, որը համարվում էր Կիլիկիայի պետության զինակիցը և իր ջոկատով գտնվում էր Անարզաբա քաղաքում, ռազմական կարևոր խորհրդակցության պատրվակով Լևոնին հրավիրում է իր մոտ և նենգորեն սպանում նրան՝ 40 հայ իշխանների հետ։ Այդ ոճրագործության բոթը լսելով՝ Հեթումի եղբայրներ Օշինն ու Ալինախը հայկական զորքով շրջապատեցին և ոչնչացրին Փիլարղուին՝ իր ջոկատով հանդերձ, փաստորեն վերջ դնելով հայ–մոնղոլական զինակցությանը։

Կատեգորիա:Հեթումյաններ
Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի թագավորներ
Կատեգորիա:14-րդ դարում սպանված միապետներ
Լուսինյաններ

**Լուսինյաններ**, արքայական հարստություն Կիպրոսի թագավորությունում (1192-1489) և Կիլիկիայի հայկական թագավորությունում (փաստացի՝ 1341-1362, 1373-1375, տիտղոսակիր՝ 1375-1489)։ Որպես խաչակիր ասպետներ, նախ հաստատվել էին Պաղեստինում։

## Պատմություն
Լուսինյանների իշխան Գյուին կամ Գվիդոնը, որը Բալդուին I (Երուսաղեմի արքա) (*Baudouin de Boulogne)* թագավորի փեսան էր, նրանից ժառանգեց Երուսաղեմի գահը։ 1187 թվականին Գվիդոնին հաղթեց և գերվեց Եգիպտոսի սուլթան Սալահ ալ–Դինի կողմից, սակայն Անգլիայի միջնորդությամբ ազատվեց և կարգվեց Կիպրոսի թագավոր՝ հիմնադրելով Լուսինյանների արքայատունը Կիպրոս 1192-1489 թվականներ։ Գվիդոնին հաջորդեց եղբայրը՝ Ամորին, իսկ նրան՝ որդին՝ Հենրիկոսը։ Վերջինիս գահաժառանգ որդի Ամորի Բ 1293 թվականին ամուսնացավ Կիլիկիայի Հայոց թագավոր Լևոն Գ Հեթումյանի դստեր՝ Զապելի հետ։
ձախից|մինի|Կիլիկյան Հայաստան
1310 թվականին Ամորի Բ–ի դավադրական սպանությունից հետո Զապելը հինգ զավակի հետ ապաստանեց Կիլիկիայի լատինամոլ թագավոր Լևոն Ե–ի արքունիքում։ 1342 թվականին Լևոն Ե-ն հանկարծամահ եղավ 22–ամյա հասակում՝ առանց գահաժառանգ թողնելու։ 1343 թվականին Զապելի կրտսեր որդի Գվիդոնը հայկական ծեսով օծվեց Կիլիկիայի Հայոց թագավոր՝ Կոստանդին Գ անունով։ Նրա լատինամոլ քաղաքականությունը սրեց դժգոհությունները երկրում։

1344 թվականին ժողովուրդն ապստամբեց՝ Օշին Բակուրան իշխանի գլխավորությամբ, Ադանայի պալատում սպանեց Գվիդոն–Կոստանդնին և կոտորեց նրան շրջապատող ֆրանսիական պալատականներին։ Լուսինյանների մյուս գահակալը Կիլիկիայում եղել է Կոստանդին Գ–ի եղբայր Ջիվանի որդին՝ Լևոն Զ, որը մոր հետ 1344 թվականին փախել է Կիպրոս։

1375 թվականին Եգիպտոսի սուլթանության զորքերը համառ կռիվներով գրավեցին Սիսը և գերեցին Լևոն Զ թագավորին, որը գերությունից ազատվեց Իսպանիայի թագավորի միջնորդությամբ։ Այնուհետև Կիպրոսի Լուսինյանները կրում էին նաև Կիլիկիայի Հայոց թագավոր տիտղոսը, որը հետագայում փոխանցվեց Սավոյների արքայատանը և մինչ օրս ներառված է նրանց տիտղոսաշարի մեջ։

## Կիլիկիայի թագավորներ Լուսինյան արքայատոհմից
# Գվիդոն Լուսինյան (1341/1342 - 1344)
# Կոստանդին Գ (1344-1362)
# Լևոն Զ Լուսինյան (1373-1375)
# Գուգո Լանսելոտ դե Լուսինյան (1426-1427)
# Հակոբ (Ժակ) II դե Լուսինյան (1468-1474) 
# Եկատերինա Կորնարո (1474-1489)

Կատեգորիա:Լուսինյաններ
Օսիպ Մանդելշտամ

**Օսիպ Էմիլևիչ Մանդելշտամ** (, ), ռուս բանաստեղծ, թարգմանիչ և գրականագետ։

## Կենսագրություն
Սովորել է ժամանակի լավագույն ուսումնական հաստատություններում, այդ թվում Սորբոնի և Հայդելբերգի համալսարաններում։ Սկզբնական շրջանում հանդես է եկել որպես սիմվոլիստ, 1912-ին միացել ակմեիստներին։ Եղել է Հայաստանում, գրել է բանաստեղծություններ, ուղեգրություններ՝ նվիրված Հայաստանին և հայությանը։

Ձերբակալվել է, դարձել անհատի պաշտամունքի զոհ։ Հետմահու արդարացվել է։ Ռուսական բանաստեղծության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա կինն էր Նադեժդա Մանդելշտամը։

Օսիպ Մանդելշտամի բանաստեղծությունները և արձակը հայերեն է թարգմանել Հրաչյա Բեյլերյանը։

## Հիշատակ
* 1992 թվականի փետրվարի մեկին, Մանդելշտամի հարյուրամյակի առթիվ, Փարիզում՝ Սորբոնի համալսարանի  շենքի պատին փակցվեց հուշատախտակ. Քանդակագործ՝ Բորիս Լեժեն
* 1998 թվականին Վլադիվոստոկում բացվեց Օսիպ Մանդելշտամի հուշարձանը։ Հեղինակ՝ Վալերի Նենաժիվին
* 2007 թվականի հունիսի 30-ին Սանկտ-Պետերբուրգում բացվեց հուշարձան՝ նվիրված Մանդելշտամի հիշատակին։ Հեղինակ՝ Վյաչեսլավ Բուխաև
* 2008 թվականի սեպտեմբերի 4-ին Վորոնեժում բացվեց հուշարձան։ Հեղինակ՝ Լազար Գադաև
* 2008 թվականի նոյեմբերի 28-ին Մոսկվայի կենտրոնում՝ Զաբելինի և Ստարոսադսկի փողոցների  խաչմերուկի մոտ տեղադրվեց հուշարձան, այն բակում, որտեղ նա հյուրընկալվում էր իր եղբորը՝ Ալեքսանդրին։
* 2010 թվականի մայիսի 25-ին Սանկտ-Պետերբուրգում բացվեց հուշարձան՝ նվիրված Օսիպ և Նադեժդա Մանդելշտամներին։
* 2011 թվականին Մոսկվայի մարզի Ֆրյազինո քաղաքում առաջին անգամ բացվեց Օ. Մանդելշտամի անունով թանգարան։
* 2011 թվականի դեկտեմբերի 15-ին Վորոնեժի գրական թանգարանում բացվեց մշտական ցուցադրություն՝ նվիրված պոետի կյանքին և գրական գործունեությանը։
* Օսիպ Մանդելշտամի անունով է կոչված նաև А330 VQ-BQX ինքնաթիռը։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Սկրյաբինը և քրիստոնեությունը (հատված)
* Selected Poems by Osip Mandelstam
* Mandelstam, Osip Emilievich
* Osip Mandelstam
* Osip Mandelstam (1891 - 1938)

Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հրեա բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հրեաներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի հրեաներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ռուս գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Ռուս գրականագետներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Հայկական ռոք

[մինի|[System of a Down]]
**Հայկական ռոքը** ռոք երաժշտության հայկական տարբերակն է, որ սկիզբ առավ 1960-ական թվականների կեսերից Հայաստանում։ Երևանում, Լենինականում և Կիրովականում գործում էին համամիութենական մակարդակի մեծաթիվ ռոք-խմբեր և կատարողներ, այդ թվում Արթուր Մեսչյանի «Առաքյալները», «Կալեյդոսկոպ», «1+2», և Երևանի «Դինամո» դահլիճում տեղի էին ունենում միջհանրապետական ռոք-փառատոներ։ Չնայած հետագա պետական ճնշումներին և միջամտություններին (այսպես, Ստաս Նամինի խումբը 1980-ին արտաքսվեց Հայաստանից), 1980-ականներին հայտնվեցին նոր սերնդի հետաքրքիր խմբեր - «Ասպարեզը», որ ալբոմ թողարկեց սովետական «Մելոդիա» ֆիրմայում, և Արթուր Միտինյանի լեգենդար «Այասը» (Երևանի -"Rock, Rock, Rock" և Սիսիանի փառատոների հաղթող)։ Սիրված խմբերի թվում էին «Տարերքը», հետագայում ԱՄՆ տեղափոխված "Տեսիլքը" և Արթուր Սահակյանի «Մաքսիմումը» հարդ-ռոք հիթերի իր մեկնաբանություններով։

1982-ին Լիդայի (Բելառուսիա) Միջազգային փառատոնում մրցանակ շահեց Լենինականի «Բամբիռ» խումբը։

1986-ին հայտնվեց հայկական ռոքի թերևս ամենանշանակալի ու ազդեցիկ խումբը- «Ոստան Հայոցը», որ ընդմիջումներով գոյություն ունի մինչ օրս։ «Ոստան Հայոցի» նախընտրած ոճը իրենց իսկ շնորհիվ հայացված հարդ-ռոքն է։ Խմբի անդամներից Արեգ Նազարյանը Հայաստանի սիրված երաժիշտներից և հնչյունավորողներից է, «Կիլիկիա» նավի անձնակազմի անդամ, մեծ է նրա ներդրումը և հայկական ռոքի ու նրա արիական փիլիսոփայության կազմավորման գործում։

«Dumbarton Oaks»-ը հանրապետությունում առաջիններից մեկն էր, որ միախառնեց ռոքի ու դասականի տարրերը ինչպես ասենք "Once Upon a Time There Lived a Cadence" կոմպոզիցիայում։ Հետագայում ճանաչում ձեռք բերեցին «MDP» և «Oaksenham» խմբերը։

Սկսած 1980-ականներից սեփական երգերի կատարումներով հանդես է գալիս Վահան Արծրունին, որն իր ինքնատիպ ոճով ու հաճախակի համերգներով դարձավ Հայաստանում թե նրա սահմաններից դուրս ճանաչված արվեստագետ։ Արծրունին «Գաուդեամուս» երևանյան ռոք-փառատոների կազմակերպիչն էր, որտեղ հանդես էին գալիս «Ոստան Հայոցը», «Strangers»-ը, «Hieronymus Bosch»-ը, մոսկովյան «Կրեմատորին»։ Նրա հիմնած «Artsruni»-ն արժանացավ եվրոպական երաժշտագետների բարձր գնահատականին։

«Լավ Էլի»-ի ղեկավար Գոռ Մխիթարյանը հաջողության հասավ նաև ԱՄՆ-ում։

Ներկայումս ակտիվորեն գործող խմբերից են «The Kings' Cross»-ը, «Alter Ego»-ն, «Նաիրի»-ն և Էմփիրեյը, «Daeron»-ը, Դիվահարը։

Նոր սերնդի շատ ներկայացուցիչներ իրենց համարում են հայ-ամերիկյան «System of a Down»-ի հետևորդներ։ Երիտասարդների կողմից սիրված խմբերից են Դորիանսը, «The Beautified Project»-ը, «Սարդ»-ը, «Բամբիռ»-ը, «Աստծո Բանակը», «Որդան Կարմիր», «Ռեինկարնացիա»-ն և «Արամազդ» սփիդ-մեթալ խումբը։ Կան նաև հայկական բլեք մետալ խմբեր՝ Ռահվիրա, Blood Covenant, Դիվահար, Բոկռագ Death մետալ խումբը։

## Արտաքին հղումներ
*Հայաստանը ռոքի մեջ
*Տաղավարում հայկական ռոք ասոցիացիայի նախագահ Վարդան Գրիգորյանն է

Կատեգորիա:Ռոք երաժշտություն
Կատեգորիա:Հայկական ռոք խմբեր
Նադեժդա Մանդելշտամ

**Նադեժդա Յակովլևնա Մանդելշտամ** (*Надежда Яковлевна Мандельштам*, ), ռուս գրող, հուշագիր, լեզվաբան և ուսուցչուհի։

Օսիպ Մանդելշտամի կինը։

## Կենսագրություն
Սովորել է Կիևյան գիմնազիաներից մեկում, իր ապագա ամուսնուն հանդիպել է 1919 թ.։ Ամուսնու ձերբակալությունից հետո ուղեկցել է նրան Չերդին և Վորոնեժ։

Ամուսնու մահից հետո իրեն նվիրում է նրա ժառանգության պահպանությանը, հաճախ փոխում է բնակատեղին, անգիր է սովորում Մանդելշտամի մեծ թվով գործեր - դրանք փրկելու նպատակով։ 1940-ականներին պաշտպանում է թեկնածուական թեզ։ 1960-1970 թթ. գրում է իր նշանավոր հուշերը, «Երրորդ գրքում» նկարագրում իր և ամուսնու այցելությունը Լեռնային Ղարաբաղ, Շուշիի ջարդերի հետևանքները և իր տեսածները։

Բանաստեղծ Իոսիֆ Բրոդսկին նրա հուշերն անվանել է 20-րդ դարի մեծագույն գործերից մեկը։

Մտերիմ է եղել Աննա Ախմատովայի հետ։

## Երկեր
* Hope Against Hope (1970) (ISBN 1-86046-635-4)
* Hope Abandoned (1974) (ISBN 0-689-10549-5)

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Նադեժդա Մանդելշտամ «Հիշողություններ»

Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հրեաներ
Կատեգորիա:Սարատով քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Ռուս գրողների կանայք
Կատեգորիա:Ռուս կին գրողներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ
Կատեգորիա:Կունցևոյի գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Ինքնակենսագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Ռուս լեզվաբաններ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ
Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ
Կատեգորիա:Ռուս հուշավիպագիրներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքական գործիչներ
Ալ-Ջազիրա (լրատվամիջոց)

**ալ-Ջազիրա** (, նշանակում է «Կղզի» որ վերաբերում է Արաբական թերակղզիին) հեռուստատեսային ցանց, որի գրասենյակը գտնվում է Դոհայում։ Ալ-Ջազիրան սկսել է իբրև միայն արաբական լուրերի կայան, սակայն այժմ ընդարձակել է ցանցը բազմաթիվ տարբեր լեզուների։

ալ-Ջազիրայի պատրաստակամությունը հաղորդելու տարակարծիք տեսակետների վիճաբանություն է ստեղծել նախ արաբական երկրներում և սեպտեմբերի 11, 2001 թ.-ից հետո ամբողջ աշխարհում։ Այս վերջինը պատճառվել է ալ-Ջազիրայի հաղորդումից Ուսամա բեն Լադենի վիդեոների։

## Արտաքին հղումներ
* ալ-Ջազիրան հայերեն 
* ալ-Ջազիրայի վեբ-կայքեր
**  Գեներալ ալ-Ջազիրայի վեբ-կայք
**  Արաբերեն ալ-Ջազիրայի հեռատեսիլի կայան
**  Անգլերեն ալ-Ջազիրայի վեբ-կայք
**  ալ-Ջազիրայի սպորտի վեբ-կայք 
**  ալ-Ջազիրայի Նյու-էրա վեբ-կայք 
** / ալ-Ջազիրայի երեխաների կայանին վեբ-կայք 
**  ալ-Ջազիրայի փաստագրական կայանին վեբ-կայք 

Կատեգորիա:Ալ-Ջազիրա
Կատեգորիա:Անգլալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Արաբալեզու հեռուստաալիքներ
Կատեգորիա:Կատարի հեռուստաընկերություններ
Ռուբեն–Ռայմոնդ

**Ռուբեն–Ռայմոնդ** (), Անտիոքի դքսության և Կիլիկիայի Հայոց թագավորության գահաժառանգ իշխան։ Անտիոքի դուքս Ռայմոնդի և Կիլիկիայի Հայոց իշխան Ռուբեն Գ–ի դուստր Ալիսի որդին։ Հոր մահից հետո մանկահասակ Ռուբեն–Ռայմոնդը ճանաչվել է Անտիոքի օրինական գահաժառանգը՝ Ալիսի խնամակալությամբ։ Անտիոքի իշխանությունը Կիլիկյան Հայաստանին միացնելու և Մերձավոր Արևելքում քրիստոնեական հզոր պետություն ստեղծելու նպատակով Ռուբեն–Ռայմոնդին որդեգրել և իր թագաժառանգ է հռչակել նաև Լևոն Բ-ն։ Վերջինիս ջանքերով Ռուբեն–Ռայմոնդի իրավունքները պաշտոնապես ճանաչել են նաև Հռոմի պապը, Գերմանիայի կայսրը, Անտիոքի պատրիարք Պետրոս I-ն ու հյուրընկալ հոգևոր Օրդենի խաչակիր ասպետները։ Անտիոքի դքսության գահին Ռուբեն–Ռայմոնդի հաստատմանը խոչընդոտել են Հալեպի ամիրայությունը և Անտիոքի Տաճառական օրդենի խաչակիր ասպետները, որոնք գործուն աջակցությամբ Ռուբեն–Ռայմոնդի գահը հափշտակել է Տրիպոլիսի դուքս Բոհեմունդ Միականին։ Ռուբեն–Ռայմոնդի ամեն անգամ գահին վերահաստատվել է հայկական զորքերի միջամտությամբ։ Ի վերջո թուլամորթ Ռուբեն–Ռայմոնդին 1219 թվականին տապալել են Անտիոքի ֆրանկները։ Ռուբեն–Ռայմոնդի ապաշնորհությունից հիասթափվելով՝ Լևոն Բ-ը նրան զրկել է նաև հայկական գահաժառանգի իրավունքից, այն վերապահելով իր մանկահասկ դուստր Զաբելին։ Լևոն Բ–ի մահից հետո Սիսում ապաստանած Ռուբեն–Ռայմոնդը փորձել է գրավել Հայոց գահը, բայց Կոստանդին Գունդստաբլ սպարապետը նրան ձերբակալել և նետել է Տարսոնի բանտը, որտեղ էլ շուտով մահացել է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի իշխաններ
Դոհա

**Դոհա** (արաբերեն՝ الدوحة), Կատարի մայրաքաղաքը։ Ըստ 2010 թվականի մարդահամարի՝ Դոհայի բնակչությունը կազմում է 796,947 մարդ։ Դոհան Կատարի ամենախիտ բնակված քաղաքն է։

2015 թվականի մայիսին Դոհան, Վիգանի, Լա Պասի,Դուրբանի, Հավաննայի, Բեյրութի ու Կուալա Լումպուրի հետ մեկտեղ, պաշտոնապես ճանաչվել է աշխարհի յոթ նոր հրաշք քաղաքներից մեկը։

Քաղաքը հյուրընկալում է Կատարի համալսարանը, ինչպես նաև HEC Paris բիզնես դպրոցի կամպուսը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1850 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ասիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:Կատարի քաղաքներ
Տիրան Ա

**Տիգրան Ա**, (մ.թ.ա. 115–ից մ.թ.ա. 95), Մեծ Հայքի Արտաշեսյան թագավոր մոտ մ.թ.ա. 115 թվականից, Արտաշես Ա–ի որդին։ Հաջորդել է ավագ եղբորը՝ Արտավազդ Ա–ին։

Տիգրան Ա–ի գործունեության վերաբերյալ տեղեկությունները սակավ են ու կցկտուր։ Հայտնի է, որ Արտաշես Ա–ի օրոք վարել է Հայաստանի արևմտյան զորավարությունը։ Արտավազդ Ա–ի հետ դավով սպանել է կրտսեր եղբորը՝ քրմապետ Մաժանին։ Անզավակ Արտավազդ Ա–ի օրոք կարգվել է գահաժառանգ։ Տիգրան Ա գահակալել է համեմատաբար խաղաղ ժամանակաշրջանում։ Ապահովելով երկրի անկախությունն ու անվտանգությունը՝ զարկ է տվել տնտեսական զարգացմանը, հատել դրամներ։

Տիգրան Ա–ի անունով պահպանվել են պղնձյա դրամներ, որոնց մի երեսին դրոշմված է նրա դիմանկարը՝ հայկական թագով, դեմքով դեպի ձախ, իսկ հակառակ երեսին՝ կենաց ծառի, Արամազդ աստծո պատկերները։ Ըստ ավանդության, Տիգրան Ա-ն մահացել է ճանապարհորդության ժամանակ։ Նրան հաջորդել է որդին՝ գերությունից ազատված Տիգրան Մեծը։

## Արտաշեսյան հարստություն

thumb|330px|Արտաշեսյանների դրոշ

Արտաշեսյան արքաայտոհմը Հայաստանում կառավարել է 2 դար։ Նրա հիմնադիրը՝ Արտաշես Ա-ն, իշխանությունը օրինական դարձնելու նպատակով իրեն ներկայացնում էր Երվանդունիների ներկայացուցիչ՝ *որդի Զարեհի, Երվանդյան։* Իրականում նա հիմնադրել է նոր թագավորական հարստություն։
 

## Տես նաև
* Տիրան Բ

Կատեգորիա:Արտաշեսյանների թագավորության արքաներ
Կատեգորիա:Մ․թ․ա․ 1-ին դարի հայեր
Տիգրան Գ

**Տիգրան Գ**, (ծն.թ. անհայտ մ.թ.ա. 50 ական. թթ..–մ.թ.ա. 8), Հայոց թագավոր մոտ մ.թ.ա. 20 թվականից։ Արտաշեսյան հարստությունից, Արտավազդ Բ–ի որդին։ Հաջորդել է ավագ եղբորը՝ Արտաշես Բ–ին։ Մ.թ.ա. 34 թվականին հոր և կրտսեր եղբոր՝ Արտավազդի հետ, Անտոնիոսը գերեվարել է Եգիպտոս։ Մ.թ.ա. 31 թվականի Ակտիումի ճակատամարտից հետո Գայոս Օկտավիանոս կայսեր կարգադրությամբ տարվել է Հռոմի և դաստիարակվել նրա պալատում։ Տիգրան Գ Հռոմի ձեռքին դարձել է հայկական գահի հավակնորդ, ընդդեմ Արտաշես Բ–ի, որը վարում էր հակահռոմեական քաղաքականություն։ Արտաշես Բ–ին տապալելու և Տիգրան Գ–ին գահ բարձրացնելու նպատակով, մ.թ.ա. 20 թվականին Օգոստոս Օկտավիանոսը իր որդիների գլխավորությամբ խոշոր բանակ է ուղարկել Հայաստան։ Նույն ժամանակ, հռոմեական կողմնորոշում ունեցող ուժերը դավադրաբար սպանել են Արտաշես Բ–ին և դիմել Օգոստոս Օկտավիանոսին, խնդրելով Տիգրան Գ–ին հռչակել Հայոց թագավոր, որն իրականացրել է Տիբերիոսը։ Այդ քայլը Հռոմում դիտվել է մեծ նվաճում և շուքով նշել։ Հայաստանը թուլացնելու նպատակով Հռոմը նրանից անջատել է Ատրպատականը և այնտեղ թագավոր հռչակել իր դրածո Արիոբարզանին։ Սակայն Տիգրան Գ չի դարձել Հռոմի հլու կամակատարը։ Իսկ մ.թ.ա. 10 թվականին ընդհանրապես հրաժարվել է հռոմեական կողմնորոշումից և վարել անկախ քաղաքականություն։ Տիգրան Գ–ի վերակողմնորոշման վկայությունն են պարթևական ոճով հատած նրա դրամները, որոնց վրա ի տարբերություն արտաշեսյան ավանդական դրամների, նա պատկերված է կարճ մորուքով և արևելյան հանդերձանքով։ Առանձնակի հետաքրքրություն են ներկայացնում այն դրամները, որոնց մի երեսին Տիգրան Գ պատկերված է ամբողջ հասակով, դեպի ձախ դարձած՝ հագին երկար պատմուճան, գլխին՝ Հայոց ավանդական թագը, աջ ձեռքը առաջ պարզած, իսկ ձախով երկար գավազան բռնած, մյուս երեսին՝ հաղթանակի թևավոր դիցուհին կամ առյուծի գլուխ։ Տիգրան Գ–ին հաջորդել են որդին՝ Տիգրան Դ–ն և դուստրը՝ Էրատոն։

## Գրականություն
* Դիոն Կասսիոս. Հռոմեական պատմություն, Երևան, 1976 (Օտար աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին 9, Հին հունական աղբյուրներ 1)։
* Հրանտ Արմեն, Անկումն Արտաշեսեան հարստութեան, Բեյրութ, 1967։
* Մանանդյան Հ., Քննական տեսություն հայ ժողովրդի պատմության, Երևեր հ. 1, Երևան, 1977։
* Մանասերյան Ռ., Հայաստանը Արտավազդից մինչև Տրդատ Մեծ, Երևան, 1997։

Կատեգորիա:Արտաշեսյանների թագավորության արքաներ
Կատեգորիա:Մ․թ․ա․ 1-ին դարի հայեր
Տիգրան Դ

**Տիգրան**  (), Հայոց թագավոր մ.թ.ա. 8–5 թթ. և մ.թ.ա. 2 թ. – մ.թ. 1 թ, Արտաշեսյան հարստությունից, Տիգրան Գ–ի որդին։ Գահակալել է իր կին և քույր՝ Էրատոյի հետ։ Տիգրան Դ-ի գործունեության մասին տեղեկությունները կցկտուր են. հայտնի է, որ վարել է Հռոմից անկախ քաղաքականություն, հակադրվել նրա զավթողական նկրտումներին։ Անհանգստացած Տիգրան Դ–ի ինքնուրույն քաղաքականությունից՝ Օգոստոս Օկտավիանոս կայսրը մ.թ.ա. 5 թ. Հայաստան է ուղարկել հռոմեական բանակ, որը տապալել է Տիգրան Դ–ին և Էրատոյին, հայկական գահը հանձնել նրանց հորեղբորը՝ Արտավազդ Գ-ին։ Սակայն ժողովուրդը, չհաշտվելով 25 տարի Հռոմում ապրած և հայ իրականությունից հեռացած նոր թագավորի իշխանության հետ, մ.թ.ա. 2 թ. ապստամբել է և վերստին գահ բարձրացրել Տիգրան Դ–ին ու Էրատոյին։ Գահն ամրապնդելու և Հռոմի դեմ պատերազմից խուսափելու նպատակով, Տիգրան Դ ընծաներ է ուղարկել Օգոստոս Օկտավիանոսին և խնդրել իրեն ճանաչել Հայաստանի թագավոր։ Չցանկանալով հարաբերությունները սրել Արևելքում և դիրքերը թուլացնել Հայաստանում՝ Օգոստոս Օկտավիանոսը Տիգրան Դ-ին հանձնարարել է ներկայանալ Արևելքում հռոմեական բանակների ընդհանուր հրամանատար Գայուս Կեսարին։ Սակայն այդ այցելությունը չի կայացել. մ.թ. 1 թ. Տիգրան Դ սպանվել է Հայաստան արշաված կովկասյան լեռնաբանակների՝ սարմատականների ասպատակիչ հարձակումները ետ մղելիս։ 
Տիգրան Դ–ի անունով պահպանված դրամները բաժանվում են երկու խմբի, ըստ նրա առաջին և երկրորդ գահակալության։ Առաջինները հատված են պարթևական ոճավորմամբ, որոնցում Տիգրան Դ պատկերված է երկար ու խիտ մորուքով։ Երկրորդ գահակալության շրջանի դրամներին Տիգրան Դ պատկերված է Արտաշեսյանների ավանդական թագով, անմորուս կիսադեմով, դարձերեսին Էրատոն է՝ անթագ, վարսերը գլխի շուրջ հավաքած։

## Գրականություն
* Դիոն Կասիոս. Հռոմեական պատմություն, Երևան, 1976 (Օտար աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին 9, Հին հունական աղբյուրներ 1)։
* Հրանդ Արմեն, Անկումն Արտաշեսեան հարստութեան, Բեյրութ, 1967։
* Մանանդյան Հ., Քննական տեսություն հայ ժողովրդի պատմության, Երևեր հ. 1, Երևան, 1977։
* Մանասերյան Ռ., Հայաստանը Արտավազդից մինչև Տրդատ Մեծ, Երևան, 1997։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1-ին դարի հայեր
Կատեգորիա:Արտաշեսյանների թագավորության արքաներ
Կատեգորիա:Մ․թ․ա․ 1-ին դարի հայեր
Արցախի դրոշ

**Արցախի Հանրապետության դրոշ** (նաև՝ Արցախի Հանրապետության պետական դրոշ կամ Արցախի դրոշ), Արցախի Հանրապետության պետական խորհրդանիշներից մեկը։ Հաստատվել է 1992 թվականի հունիսի 2-ին երկրի Գերագույն խորհրդի որոշմամբ։ 

Արցախի Հանրապետության պետական դրոշը սահմանվում և պաշտպանվում է Արցախի սահմանադրության հոդված 21-ով։

## Նկարագրություն
Արցախի Հանրապետության դրոշը իրենից ներկայացնում է ուղղանկյունաձև պաստառ (կտոր), որը բաժանված է հորիզոնական երեք համահավասար մասերի և ունի կարմիր, կապույտ նարնջագույն գույներ, որոնք դասավորված են վերևից ներքև։ Կտորի աջ կողմի երկու ծայրերից սկսվում է սպիտակ հնգատամ սանդղանման գորգանախշ, որը միանում է դրոշի մեկ երրորդ հատվածի վրա՝ խորհրդանշելով Արցախի բաժանումը մայր Հայաստանից։ Դրոշի լայնության և երկարության հարաբերակցությունը կազմում է 1:2 չափերի։

## Պատկերասրահ

Աղ ու Հացով.jpg|Արցախի Հանրապետության դրոշը ծածանող երիտասարդները Շուշի քաղաքում, (25․10․2015թ․)
Poste-frontière Arménie-Karabagh sur la route Vardenis-Mardakert.JPG|Հայաստանի և Արցախի դրոշները Նոր Խարխափուտ գյուղում տեղակայված անցակետում, (27․07․2017թ․)
Akhtala, Lori region, Armenia.jpg|Արցախի դրոշը Լոռու մարզի Ախթալա քաղաքում՝ համանուն վանքի բակում (2025թ․-ի հունվար)
Մոնթե Մելքոնյանի դիմանկարը, Հայաստանի և Արցախի դրոշները Երևան-Սևան ճանապարհին (01․05․2021թ․).jpg|280px|մինի|աջից|Արցախի և Հայաստանի դրոշները Երևան-Սևան ավտոճանապարհի կողքին (01․05․2021թ․)
Flag of Armenia.svg|Հայաստանի դրոշը, որի հիման վրա ստեղծվել է Արցախի Հանրապետության դրոշը


## Տես նաև
* Արցախի պետական խորհրդանիշներ
* Հայաստանի դրոշ
* Արցախի Հանրապետության զինանշան
* Արցախի Հանրապետության պետական օրհներգ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1992 դրոշներ
Կատեգորիա:1992 հիմնադրումներ Հայաստանում
Կատեգորիա:Ազգային դրոշներ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության պետական խորհրդանիշեր
Տիգրան Ե

**Տիգրան 5** (), Հայոց թագավոր 5 թվականին։ Հրեաստանի թագավոր Հերովդես I-ի որդի Ալեքսանդրի և Կապադովկիայի Արքելառոս թագավորի դուստր Գլափյուրայի զավակը։ Տիգրան Ե-ին Հայոց արքա է հռչակել Օգոստոս Օկտավիանոս կայսրը՝ ապստամբության ժամանակ սպանված հռոմեական դրածո Արտավազդ Դ-ի փոխարեն։ Սակայն հայ ժողովուրդն ապստամբել է և կրկին գահ է բարձրացրել Էրատոյին։ Գահազրկված Տիգրան Ե-ն փախել է Հռոմ, որտեղ 36 թվականին գլխատվել է Տիբերիոս կայսեր հրամանով։ Տիգրան Ե-ի անունով պահպանվել են պղնձյա դրամներ, որոնց մի երեսին նա պատկերված է հայկական ավանդական թագով, իսկ հակառակ երեսին՝ մարտակառքով, ձեռքին դափնեճյուղ։

## Գրականություն
* Դիոն Կասսիոս. Հռոմեական պատմություն, Երևան, 1976 (Օտար աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին 9, Հին հունական աղբյուրներ 1)։
* Հրանտ Արմեն, Անկումն Արտաշեսեան հարստութեան, Բեյրութ, 1967։
* Մանանդյան Հ., Քննական տեսություն հայ ժողովրդի պատմության, Երևեր հ. 1, Երևան, 1977։
* Մանասերյան Ռ., Հայաստանը Արտավազդից մինչև Տրդատ Մեծ, Երևան, 1997։

Կատեգորիա:Մեծ Հայքի դրածո արքաներ
Տիգրան Զ

**Տիգրան Զ** (ծն.և մահվան թ.թ. անհայտ), Հայոց թագավոր 60-61 թվականներին։ Նախապես եղել է Քաղկիդիկեի թագավոր։ Հայոց թագավոր Տիգրան Ե–ի եղբոր՝ Ալեքսանդրի որդին։ Երկար տարիներ ապրել է Հռոմում, եղել Ներոն կայսեր մտերիմներից։ Վերջինս էլ նրան նշանակել է Մեծ Հայքի թագավոր՝ ի հակակշիռ հայկական գահի հավակնորդ Տրդատ Ա Արշակունու։ Կորբուլոնի ավերած Արտաշատի փոխարեն Տիգրան Զ Մեծ Հայքի մայրաքաղաք է հռչակել Տիգրանակերտը, ապավինել նրա հելլենացած բնակչությանը։ Հռոմը, ձգտելով Հայաստանը դարձնել երկրորդ կարգի «դաշնակից» թագավորություն, իր հլու կամակատար Տիգրան Զ–ի համաձայնությամբ Մեծ Հայքից անջատել է նրա հյուսիս–արևմտյան մի շարք գավառներ։ Միաժամանակ, Հռոմը խրախուսել է Տիգրան Զ–ի փորձերը՝ վերադարձնելու Մեծ Հայքի այն տարածքը, որը 37 թվականի հռոմեա–պարթևական պայմանագրով անցել էր Պարթևաստանին։ 61 թվականին Տիգրան Զ մտել է Հայոց Միջագետք, փորձելով ետ նվաճել Մծբին քաղաքը, սակայն մատնվել է անհաջողության։ Օգտվելով առիթից, 61 թվականի վերջին պարթևական ուժերը՝ Տրդատ Ա–ի և զորավար Մոնեսի գլխավորությամբ, մտել են Հայաստան։ Հայկական զորքերը անցել են պարթևների կողմը և համատեղ պաշարել Տիգրանակերտը։ Խուսափելով ճակատամարտից՝ Տիգրան Զ հռոմեական լեգիոներների հետ փակվել է պաշարված մայրաքաղաքում։ Ստեղծված իրավիճակում հռոմեական զորավար Կորբուլոնը հարկադրված է եղել դիմել հաշտության բանակցությունների և կանխել ռազմական գործողությունների ծավալումը։ Կնքվել է հայմայձայնագիր, որով Մոնեսը դադարեցրել է Տիգրանակերտի պաշարումը և պարթևական զորքերը դուրս բերել Հայաստանից, իսկ Կորբուլոնը ետ է կանչել հռոմեական լեգիոնները, Տիգրան Զ–ին հայտարարել գահընկեց։ Հայոց գահն անցել է Տրդատ Ա–ին։

## Գրականություն
* Մանանդյան Հ., Քննական տեսություն հայ ժողովրդի պատմության, Երևան, 1977։

Կատեգորիա:Մեծ Հայքի դրածո արքաներ
Սմբատ Ա Հեթումյան

**Սմբատ** (), Հայոց թագավոր Կիլիկիայում 1296–1298 թվականներին։ Հեթումյանների արքայատոհմից։

Լևոն Գ թագավորի որդին։

Ավագ եղբայրների՝ Հեթում Բ թագավորի և Թորոսի ապաշնորհ քաղաքականությունից դժգոհ Սմբատը, օգտվելով նրանց ժամանակավոր բացակայությունից, խլել է գահը և օծվել թագավոր։ Հայրենիք ժամանած եղբայրները Սմբատի հրամանով ձերբակալվել և բանտարկվել են Բարձրաբերդում, որտեղ Թորոսն սպանվել է, իսկ Հեթում Բ կուրացվել։ Սմբատի գահակալությունը ճանաչել է Կիլիկյան Հայաստանի դաշնակից Մոնղոլիայի Ղազան խանը՝ իր տոհմի դուստրներից մեկին կնության ուղարկելով նրան։ Սմբատի նամակագրական և դիվանագիտական սերտ կապեր է հաստատել Հռոմի պապի, Անգլիայի, Ֆրանսիայի թագավորների հետ՝ փորձելով նրանց օգնությամբ դիմակայել Եգիպտոսի արաբական սուլթանությանը։ Սակայն շուտով Սմբատին տապալել և գահը նրանից խլել է մյուս եղբայրը՝ Կոստանդին Բ-ն։ 1299 թվականին խաչակիր ասպետների օգնությամբ գահին վերահաստատված Հեթում Բ ձերբակալել և երկրից արտաքսել է թե՛ Սմբատին և թե՛ Կոստանդին Բ-ին։ 1309 թվականին հայրենիք վերադարձած Սմբատը, գահը վերստին գրավելու ապարդյուն փորձից հետո, դարձյալ արտաքսվել է երկրից՝ մահացել Եվբեա կղզում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 
* 

 
Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի թագավորներ
Աշխադար

**Աշխադար** (), Հայոց Արշակունի թագավոր 110-113 թվականներին։ Հաջորդել է Սանատրուկին, եղել է Պարթևաստանի Բակուր II թագավորի որդին։

## Գահակալում և գահազրկում
Աշխադարի մասին տեղեկությունները սակավաթիվ են։ Գահ է բարձրացել Հռոմի և Պարթևաստանի փոխհամաձայնությամբ։ Պարթևաց Խոսրով I թագավորը Բակուր II-ի մահից հետո Աշխադարի հետ համաձայնության չգալով՝ 113 թվականին Աշխադարին գահազրկել է, և փոխարենը նշանակել նրա եղբայր Պարթամասիրին։ Աշխադարի գահազրկումը դարձել է հռոմեա-պարթևական նոր պատերազմի պատճառ։ Այս փոփոխությունը դիտելով Հռանդեայի դաշնագրի խախտում՝ Տրայանոս կայսրը Աշխադարի հետ 114 թվականին արշավել է դեպի արևելք, նվաճել Պաթևստանը, գահընկեց արել Պարթամասիրին և Հայաստանը հայտարարել Հռոմի պրովինցիա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արշակունիներ
Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության արքաներ
Կոստանդին Բ

**Կոստանդին Բ Հեթումյան**, երբեմն կոչվում է **Կոստանդին Ա** կամ **Կոստանդին Գ** (հունվարի 11, 1277 - 1310, Կոստանդնուպոլիս), Հայոց թագավոր Կիլիկիայի հայկական թագավորությունում 1298 - 1299 թվականներին, Հեթումյանների թագավորական տնից։

Լևոն Գ-ի և Կեռան թագուհու որդին, Կիլիկիայի Հայոց թագավորության արքաներ՝ Հեթում Բ-ի, Թորոս Գ-ի և Սմբատ Ա-ի եղբայրը։

## Կենսագրություն
Կոստանդինը ծնվել է 1277 թվականին Լևոն Գ թագավորի և Կեռան թագուհու ընտանիքում։ Սերվում է Հեթումյանների թագավորական տոհմից, և իշխում էր Կապան ամրոցում։ 1296 թվականին, իր եղբայրեների՝ թագավորներ Հեթում Բ-ի և Թորոս Գ-ի հեռանալուց հետո, Կոստանդինը օգնեց իր մյուս եղբորը՝ Սմբատին, զավթել իշխանությունը երկրում։ Սմբատ Գ-ն իր Հեթում Բ և Թորոս Գ եղբայրներին բանտարկելով բռնագրավեց գահը։ Նա այն իշխանավորներից ու հոգևորականներիղ մեկն էր, ովքեր թագադրեցին Սմբատ Ա-ին Սիս քաղաքում։ Սմբատի կառավարման ժամանակ Կիլիկիա են ներխուժել եգիպտական մամլուգները, ովքեր ոչնչացնելով մի շարք գյուղեր, սպանել և ստրկության են տարել բազմաթիվ բնակիչների։ Երկրի պաշտպանության անկարողությունը առաջացրեց մեծ փոթորիկ դժգոհ ժողովրդի ու ազնվականության մեջ։ Այդ նույն ժամանակահատվածում, Սմբատ Ա-ի հրամանով, Բարձրաբերդի բանտում սպանվում է նրանց եղբայրը Թորոս Գ-ն։ Այս ամենի հետևանքով, 1298 թվականի հունվարին Կոստանդինը զորքի գուխն անցած՝ տապալում է իր եղբորը՝ բռնակալ Սմբատին և ինքն է զբաղեցնում նրա տեղը։ Իշխանության գալուց մեկ տարի անց, 1299 թվականին, Կոստանդինը գահը վերադարձնում է իր ավագ եղբորը՝ Հեթում Բ-ին, ազատ արձակելով նրան բանտից։ Հեթում Բ-ն իշխանության գալով, հաշտեցրեց Կոստանդինին Սմբատի հետ և երկու եղբայրներին՝ ուղարկեց Կոստանդնուպոլիս։

Ըստ մեկ այլ վարկածի՝ 1299 թվականին Կիլիկիայի զորքը ուզեց նորից Հեթումին գահ բարձրացնել, Կոստանդինը ապստամբեց, սակայն հաղթվեով, ձերբակալվեց և Կոստանդնուպոլիս գերի ուղարկվեց։ Հեթումի մահից հետո 1305 թվականին ազատվեց բանտից, բայց Կիլիկիա չուզեց վերադառնալ։

Կյանքի վերջին տարիները ապրեց Կոստանդնուպոլսում և այնտեղ էլ մահացավ 1310 թվականին։

Կոստանդինի անունով և պատկերով դրվագվել են ոսկե, արծաթե և պղնձե դրամներ։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Հայոց անձնանունների բառարան, Հր. Աճառեան։ ԵՊՀ, Երևան, 1944, Հատոր 2, Ցուցակ 1, Էջ 665
* Պատմություն Կիլիկիայի 212.
* Պատմություն Լամբրոնի 243.
* Սմբատ պատմիչ 127, 136
* Սամուել Անեցի շար. 153-155, 164-165
* Մին. համդ. 46, 48, 49
* Անանուն ժամանակագրություն, 28 (2 անգամ հիշվում է Տնդին ձևով), 29 (ևս մեկ անգամ հիշվում է այդպես)
* Զարբհանալեան Գ., Հին դպրութեան պատմութիւն 90.
* Մ. արքեպ. Օրմանեան, Ազգապատում, Հատոր Ա, Պոլիս, 1815

## Գրականություն
* 
* 

Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի թագավորներ
Կատեգորիա:Հեթումյաններ
Խանասորի արշավանք

**Խանասորի Արշավանքը** հարձակում էր քրդական Մազրիկ ցեղախմբի վրա հայ ազատամարտիկների կողմից հուլիս 25, 1897 թվին։ Այն կազմակերպվել ու կատարել էր Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւնը։ Հասնելով հաղթանակի, հայ ֆիդայիները վերացրին մազրիկ ցեղախմբի ազդեցությունը Վանի շրջանում։

## Արշավանքը

1896-ի հունիսին, քուրդ Մազրիկ ցեղախումբը, սուլթան Աբդուլ Համիդի («Արյունոտ սուլթան»-ի) հրամանով, Վանի հայոց ինքնապաշտպանությունից հետո հարձակվել էր դեպի Պարսկաստան նահանջող անզեն մարտիկների վրա և կոտորել գրեթե բոլորին։ Հետագայում, Նիկոլ Դումանը առաջարկեց ՀՅԴ-ի զորախմբին վրեժխնդրություն կատարել և կազմակերպել արշավանք դեպի Խանասոր, որտեղ վրաններում ապրում էր քրդական մազրիկ ցեղը։ 1897 թ. Հուլիսին ՀՅԴ կուսակցության բյուրոյի հանձնարարությամբ Հարություն Շահրիկյանը մեկնում է Սալմաստ, համաձայնեցնելու Խանասորի արշավանքի կազմակերպումը։

1897 թ. հուլիսի 25-ի արշալույսին 253 ֆիդայիներ Նիկոլ Դումանի, Խանասորա Վարդանի և Հովսեփ Արղությանի գլխավորությամբ անակնկալորեն հարձակվեցին քրդական Մազրիկ ցեղի վրա։ Հայ մարտիկներին հաջողվեց կոտորել մազրիկ զինյալների մեծամասնությունը, սակայն հայերը խնայեցին կանանց ու երեխաներին։ Մազրիկ ցեղի հրամանատարը՝ Շարիֆ Բեկը՝ կանացի հագուստ հագած փախավ մարտից։ Խուսափելով մազրիկ ցեղին օգնության հասած մեծաթիվ քրդական այլ ցեղերի հետ լայնածավալ բախումներից՝ ՀՅԴ արշավախումբը նահանջում է Պարսկաստան։ Արշավանքը ավարտվեց 1897-ի հուլիսի 27-ին։

## Հետևանքներ
Խանասորի Արշավանքը հաղթական ավարտ ունեցավ հայերի համար։ Արշավանքն ինքնավստահություն ներշնչեց հայ ֆիդայիներին, որոնք երկար ժամանակ հարձակումներին էին ենթարկվում «Արյունոտ սուլթան»-ի զորքերի և քուրդ քոչվոր ավազակախմբերի կողմից։ Արշավանքից հետո քրդերն սկսեցին զգուշանալ հայ ֆիդայիների հետ բախումներից, իսկ առանձին դեպքերում եղան նաև համագործակցության դեպքեր։ Արշավանքի ընթացքում 25 հայեր զոհվել են, որոնց շարքերում էր նաև ՀՅԴ հիմնադիր՝ Ռոստոմի եղբայրը՝ Կարոն (Արիստակես Զորյան)։ ՀՅԴ-ն մինչ օրս տոնում է Խանասորի Արշավանքի հաղթանակի օրը։

## Գրականություն

*Ռուբէն, Հայ յեղափոխականի մը յիշատակները, հատ. Բ., Թեհրան, 1982, Երեւան, 1990։
*Ամուրեան Անդրէյ, Հ. Յ. Դաշնակցութիւնը Պարսկաստանում /1890-1918/, Թեհրան, 1950, 151 էջ։
*Վարանդեան Միքայէլ, Հ. Յ. Դաշնակցութեան պատմութիւն, Երեւան, 1992, - http://www.historyofarmenia.am/images/menus/116/Dashnak1.pdf 
*Գրիգորյան Հովիկ, Հայ ազատագրական պայքարի մարտավարությունը 1895-1898 թթ., Երևան, 2002, 96 էջ, - http://www.armin.am/images/menus/1084/H-Grigoryan.pdf
*Աւօ, Խանասորի արշաւանքը, Պէյրութ, 1986, 143 էջ։
*Համլետ Գևորգյան, Նիկոլ Դուման, Երևան, 2002, էջ 58-105, - http://www.historyofarmenia.am/images/menus/942/nicol_duman.pdf 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1897
Կատեգորիա:Հայ Յեղափոխական Դաշնակցություն
Կատեգորիա:Հայկական դիմադրություն
Կատեգորիա:Հայ ազատագրական շարժում
Կատեգորիա:19-րդ դարը Հայաստանում
Կատեգորիա:Օսմանյան Հայաստան
Կատեգորիա:Վանի նահանգի պատմություն
Կատեգորիա:Վանի նահանգ
Հովհաննես Պողոս II

**Հովհաննես Պողոս II** (, ) 264-րդ Հռոմի Պապն էր։ Ի ծնե տրված, աշխարհիկ անունն է՝ **Կարոլ Յուզեֆ Վոյտիլա** ()։ Նա գահին է նստել Հոկտեմբերի 16, 1978 թ. և որպես Հռոմի Կաթոլիկ Եկեղեցու գլուխ և Վատիկանի միապետ մնացել մինչև իր մահը։

Հովհաննես Պողոս II առաջին ազգությամբ ոչ իտալացին էր 1520 թ. հետո։ Նրան հաջորդեց գերմանացի Բենեդիկտ XVI։

Իր կառավարման վաղ շրջանում նա աչքի էր ընկնում իր վառ հակա-կոմունիստական դիրքորոշմամբ։ Շատերը համարում են նրան Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայում կոմունիզմի տապալման գործում մեծ լումա ներդրած մարդկանցից մեկը։ Ավելի ուշ շրջանում նա ակտիվորեն հանդես էր գալիս պատերազմների, ֆաշիզմի, դիկտատուրաի, անսանձ կապիտալիզմի, մատերիալիզմի, աբորտների, կոնտրացեպցիայի, ռելյատիվիզմի և այսպես կոչված «մահվան մշակույթի» դեմ։

Նա այն ընդամենը 4 մարդկանցից մեկն է, որը մտել է «Թայմսի 100-ակի» մեջ և 20-րդ դարում, և մեկ տարի 21-րդ դարում։ 
Կաթոլիկ եկեղեցին հռչակել է Հովհաննես Պողոս Երկրորդին սուրբ 2014 թվականի ապրիլի 27-ին, Հովհաննես Քսաներեքերորդ պապի հետ մեկտեղ։
Նրա տոնը նշվելու է հոկտեմբերի 22-ին (իր ինագուրացիայի օրը)։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:PopeJohnPaulIIStatueAlmudena_gobeirne.jpg|Մադրիդ, Իսպանիա
Պատկեր:Park Jordana w Krakowie - JPII.JPG|Կրակով, Լեհաստան
Պատկեր:Praça João Paulo II.jpg|Կոիմբրա, Պորտուգալիա
Պատկեր:Pápež Košice1.jpg|Կոշիցե, Սլովենիա


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ



Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա
Կատեգորիա:Պոլիգլոտներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Time-ի վարկածով «Տարվա մարդ» ճանաչվածներ
Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ
Կատեգորիա:Կրակովի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Հակապատերազմական ակտիվիստներ
Կոստանդին Ե

**Կոստանդին Ե** (), Հայոց թագավոր Կիլիկիայում 1365 թվականից։ Կիլիկիահայոց Նղրյանների իշխանական տոհմից՝ մեծ մարաջախտ Բաղդինի եղբայր Հեթում իշխանի որդին։ Հաջորդել է իր հորեղբորորդի Կոստանդին Դ–ին։ Կոստանդնի օրոք երկրի զգալի մասը գաղթել էին մամլուքներն ու թուրքմենները։ Ֆրանկամոլ հայ իշխանները, Կոստանդին Դ–ի այրի Մարիունի գլխավորությամբ, կամենում էին տապալել Կոստանդնին և գահը հանձնել Կիպրոսի Պետրոս I թագավորին։ Վերջինս նույնիսկ դրամ է հատել՝ «Պետրոս, Ամենայն Հայոց թագավոր» մակագրությամբ։ Պետրոսի նվաճողական քաղաքականությունից հիասթափված՝ Կոստանդինը չի մասնակցել Եգիպտոսի սուլթանության դեմ արկածախնդիր կռիվներին։ 1369 թվականին Պետրոսը Նիկոսիայում սպանվել է։ Սակայն ֆրանկամոլ ունիթոռների կուսակցությունը, հակառակելով Կոստանդնին, շարունակել է բանակցել պապի հետ՝ սրելով Եգիպտոսի թշնամանքը։ 1369 թվականի վերջին սուլթանության զորքերը ասպատակել են Կիլիկիան և պաշարել Սիսը։ Երկարատև կռիվներից հետո չկարողանալով գրավել Կոստանդնի գլխավորությամբ հերոսաբար դիմադրող միջնաբերդը՝ թշնամին հրդեհել է քաղաքը և նահանջել։ Եգիպտոսի հետ Կոստանդնի հաշտության նոր փորձը խափանելու համար ունիթոռները դավանաբար սպանել են նրան և գահը հանձնել Լևոն Զ Լուսինյանին։

Կատեգորիա:Հեթումյաններ
Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի թագավորներ
Երվանդ Ա Սակավակյաց

**Երվանդ Ա Սակավակյաց** (ծն. և մահվան թթ. անհայտ), Հայոց թագավոր մ.թ.ա. 570-560-ական թվականներին։ Երվանդի մասին ավանդախառն տեղեկություններ են հաղորդում Մովսես Խորենացին և Քսենոփոնը։ Խորենացին նրան անվանում է «Սակավակյաց»՝ նկատի ունենալով նրա թագավորելու կարճատևությունը։ Ինչպես նշում է Քսենոֆոնը, Երվանդն ունեցել է ընդարձակ տիրապետություն, շուրջ 3000 արծաթ տաղանդ հարստություն, 40 հազար հետևակային և 8 հազար հեծելակային զինվորական ուժ։ Երվանդն իր արքունիքը շրջապատել է հայ ավագանու ներկայացուցիչներով՝ «պատվավոր հայերով»։ Ելնելով Երվանդունիք գավառի տեղադրությունից՝ ուսումնասիրողները ենթադրում են, որ Երվանդի օրոք հայկական թագավորության մայրաքաղաքը եղել է Տուշպա-Վանը (վերանվանված՝ Երվանդավան)։ Մ.թ.ա. 585-550 թվականներին Աժդահակ թագավորի դեմ կռվում պարտվելով՝ Երվանդը ճանաչել է նրա գերիշխանությունը, վճարել տարեկան 50 տաղանդ հարկ, հայկական զորամասերով մասնակցել Մարաց արշավանքներին։ Սակայն, երբ Աժդահակը պատերազմի է դուրս եկել Բաբելոնիայի դեմ, Երվանդը հրաժարվել է մասնակցել։ Մարաստանի զորքերի գլխավոր հրամանատար Կյուրոս Աքեմենյանը ներխուժել է Հայաստան, կալանավորել Երվանդին և նրա ընտանիքին։ Երվանդի գահաժառանգ որդի Տիգրանի միջնորդությամբ կնքվել է նոր հաշտություն. Երվանդը վերստին ճանաչել է Աժդահակի գերիշխանությունը, տարեկան վճարել 100 տաղանդ հարկ, պարտավորվել զորքի կես մասով մասնակցել արշավանքներին։ Ըստ ավանդական պատմության, Երվանդի որդիներն էին Տիգրանը և Շավարշը, իսկ դուստր Տիգրանուհուն կնության էին տվել Աժդահակին։ Հետագայում հայկական ուժերը մեծապես օժանդակում են Կյուրոս Մեծին գրավել Մարաստանը։ «Կյուրոպեդիա» աշխատությունից տեղեկանում ենք, որ Հայաստանից մարերի դեմ կռվին մասնակցել են 20 հազար հեծելազոր և 4 հազար հետևակ։ 
Մարաստանի դեմ Երվանդի և նրա որդի Տիգրանի պայքարը արտացոլվել է հին հայկական բանահյուսության մեջ, որից պահպանվել են պատառիկներ։

Կատեգորիա:Երվանդունիների թագավորության արքաներ
Կատեգորիա:Երվանդունիներ
Հերմես Եռամեծ

մինի|աջից|250px|Հերմես Եռամեծը պատկերված Սիենա քաղաքի տաճարի մանրապատկերում

**Հերմես Եռամեծ** (հունարեն՝ Έρμής ο Τρισμέγιστος, լատիներեն՝ *Mercurius ter Maximus*), հնավանդ իմաստասերի անվանում կամ տիտղոս, որը համարվում էր եգիպտական իմաստության աստված Թոթի և հունական Հերմես աստծու մարմնավորումը։ Պլատոնի համաձայն Հերմեսը ստեղծել է թվաբանությունը, երկրաչափությունը, աստղագուշակությունը և գիրը։
Քրիստոնեական աստվածաբան և գրող Կղեմենտ Ալեքսանդրացին համարում էր Հերմես Եռամեծին աստղաբանական-տիեզերագիսական և դավանաբանական բովանդակության 42 աշխատությունների հեղինակ։ Հերմես Եռամեծի անունից էլ առաջացել է հերմետիզմ թերմինը։

«Հերմետիկ» ստեղծագործությունների ժողովածուները հունարեն և լատիներեն լեզուներով թվագրվում են մ.թ.1-ից-4-րդ դարերով, և քիչ հավանական է, որ նրանք մեկ հեղինակի գրվածքներ լինեն։ Նրանք գրված են պլատոնյան երկխոսությունների տեսքով և բաժանվում են 2 հիմնական խմբերի՝ "գործնական" կամ "հանրամատչելի" հերմետիզմ՝ աստղագուշակության, ալքիմիայի, մոգության և այլ գաղտնագիտությունների վերաբերյալ և "բարձր" կամ "գիտական" հերմետիզմ, որը տալիս էր աստվածաբանական և իմաստասիրական հարցերի մեկնությունը։ Այս երկու ուղղությունները սերտորեն կապված են եղել և մշտապես փոխազդել։ Առավել վաղ հերմետիկ ստեղծագործությունները նվիրված էին աստղաբաշխությանը, այնուհետև նրանց միացան ալքիմիական և բժշկական, իսկ ավելի ուշ՝ փիլիսոփայական աշխատությունները։ Հերմեսի աստվածաբանական ստեղծագործությունները ներառված են 17 աշխատությունների մեջ՝ Corpus Hermeticum, Ստոբեի լայնածավալ հատվածներում և Ասկլեպիոսի լատինական թարգմանություններում, որոնք պահպանված են Ապուլեոսի մոտ։ Ուշ միջնադարում առավելապես սիրված և տարածված էր Հերմես Եռամեծի Զմրուխտե քառասալիկը (կամ Tabulae Smaragninae), որի հնագույն տարբերակներից մեկը պահվում է Երևանի Մատենադարանում։

## Արտաքին հղումներ
* The Corpus Hermeticum and Hermetic Tradition
* “Изумрудная Скрижаль” Гермеса Трисмегиста

## Գրականություն
* Энциклопедия мистических терминов. М.։ ЛОКИД МИФ, 1998, с.146-148.
* Ф. Йейтс. Гермес Трисмегист  // Йейтс Ф. Джордано Бруно и герметическая традиция. М.։ НЛО, 2000, с. 10-59

Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Եգիպտական աստվածներ
Կատեգորիա:Հերմետիզմ
Երվանդ Բ

**Երվանդ Բ** (ծն.թ. անհայտ - մ.թ.ա. մոտ 344), Հայաստանի սատրապ։ Սերել է Դարեհ I Մեծ Աքեմենյանի զինակից Հիդարնեսից, որը մ.թ.ա. VI դարում խնամիացել էր Երվանդունի արքայատան հետ։ Ամուսնացել է Աքեմենյան Արտաքսերքսես թագավորի դստեր՝ Հռոդոգունեի հետ։ Ըստ Քսենոփոնի, Երվանդի օրոք Հայաստանի սատրապությունն ընդգրկել է գրեթե ամբողջ Հայկական լեռնաշխարհը։ Մ.թ.ա. 386 թվականից հետո Երվանդը Փոքր Ասիայում վարել է տարբեր պաշտոններ, գլխավորել նրա սատրապների ապստամբությունը Արտաքսերքսես II-ի դեմ։ Ապստամբության ճնշումից հետո Երվանդը կրկին հպատակվել է Արտաքսերքսեսին և ճանաչվել Միսիայի սատրապ։ Աթենքում գտնված արձանագրությունները վկայում են, որ Երվանդն ի վերջո հանգրվանել է Հունաստանում և, հավանորեն, մահացել այնտեղ։

## Գրականություն
* Քսենոփոն, Անաբասիս, Երևան, 1970։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* History of Armenia, E. L. Danielyan, A. A. Melkonyan, Yerevan, 2008, Zangak Publishing, ISBN 978-99941-1-425-2

Կատեգորիա:Երվանդունիներ
Կատեգորիա:Սատրապական Հայաստանի սատրապներ
Կոստանդին Դ

**Կոստանդին Դ** (), Հայոց թագավոր Կիլիկիայում 1345 թվականից։ Կիլիկիան Հայաստանի վերջին հզոր արքան։ Հաջորդել է Կոստանդին Գ Լուսինյանին։ Կիլիկիահայոց Նղրյանների իշխանական տոհմից՝ Հեթումյանների ազգականը (մայրը՝ Մարիունեն, Սմբատ գունդստաբլի թոռն էր), հայ իշխաններից՝ մեծ մարաջախտ և Նղր բերդի տեր Բաղդինի որդին։ Համախմբելով հայրենասեր իշխաններին՝ 1346 թվականին ետ մղեց մամլուքների ու թուրքմենների հարձակումը, ազատագրեց Կապան կարևոր բերդը։ 1347 թվականի ամռանը ջախջախեց Կիլիկիա ներխուժած Եգիպտոսի սուլթանության առաջապահ գնդերը, իսկ աշնանը Կիպրոսի նավատորմի աջակցությամբ ազատագրեց Այաս նավահանգստային կենտրոնը։ Օգտագործելով իր ռազմական հաջողություննեևը Կոստանդինը փորձեց հաշտություն հաստատել Եգիպտոսի հետ։ Սակայն Եգիպտոսի սուլթանը, մերժելով Կոստանդնի առաջարկը՝ Հալեպի ամիրայության և Իկոնիայի թուրքմենների զինակցությամբ վերսկցեց պատերազմը։ Եգիպտոսը գրավեց Այասը, թուրքմենները՝ Պապեռոն բերդը, Հալեպի ամիրան՝ երկրի արևելյան շրջանները։ Օգտվելով 1348-1349 թվականներին Եգիպտոսում ծավալված գահակալական կռիվներից՝ Կոստանդինը Հռոդոսի Սուրբ Հովհաննես օրդենի ասպետների օգնությամբ ջախջախեց Հալեպի ամիրայի ասպատակիչ զորամասը և հասավ մինչև Ալեքսանդրետի ծովը։ Պապի և Արևմուտքի պետությունների օգնությամբ սին խոստումներից հիասթափված Կոստանդնի և Մեսրոպ Ա Արտազեցի կաթողիկոսի նախաձեռնությամբ 1361 թվականին Սսում գումարված ժողովը չեղյալ հայտարարեց հայ և կաթոլիկ եկեղեցիների միության վերաբերյալ նախկին ժողովների որոշումները, դատապարտեց պապականության վարքագիծը։ Կոստանդնի անունով հատվել է ոսկյա դրամ։

 

Կատեգորիա:Հեթումյաններ
Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի թագավորներ