open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ջոն Գլեն

**Ջոն Հերշել Գլեն կրտսեր** (, ), ամերիկացի տիեզերագնաց-օդաչու, ռազմածովային նավատորմի փոխգնդապետ։

1954 թվականին ավարտել է ռազմածովային նավատորմի փորձարկող օդաչուների դպրոցը (Մերիլենդի նահանգ)։ ԱՄՆ-ի տիեզերագնացների խմբում է 1959 թվականից։ 1962 թվականի փետրվարի 20-ին ԱՄՆ-ում առաջինն է թռել տիեզերք, «Մերկուրի» տիեզերանավով` Երկրի շուրջը կատարելով երեք պտույտ (5 ժամ տևողությամբ)։

## Կենսագրություն
Ջոն Գլեննը ծնվել է 1921 թվականի հուլիսի 18-ին Քեմբրիջում, Օհայոում: Ավարտել է տարրական և միջնակարգ դպրոցները Նյու-Կոնկորդիում, ապա` Մասկինում։ Քոլեջում նա ստացել է բակալավրի աստիճան։
### Օդաչու
250px|մինի|Գնդապետ Գլեննի զինվորական նկարը
1942 թվականին Ջոն Գլեննը անցել է ռազմածովային օդաչուի դասընթացներ և 1943 թվականին ընդունվել է զինվորական ծառայության ռազմածովային ուժերում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Ջոն Գլեննը իրականացրել է 59 մարտական թռիչք, թռել է F4U «Կորսեր»-ով Մարշալյան կղզիներով։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո նա շարունակում է ծառայել որպես օդաչու։ Նա մասնակցել է Կորեական պատերազմին` երկու ժամկետով։ Առաջինը թռիչքը ռազմածովային ուժերի F9F «Պանտերա»-ով, երկրորդը ԱՄՆ-ի ռազմածովային ուժերում F86 «Սեյբր»-ով («Սեյբր»-ով ունեցել է երեք օդային հաղթանակ)։
Կորեական պատերազմից հետո Ջոն Գլեննը ավարտել է փորձարկիչ օդաչուի համալսարանը։ 1956 թվականից մինչև 1959 թվականը ծառայել է որպես փորձարկիչ օդաչու։ Դրանից հետո ավարտել է Մերիլենդայի համալսարանը։
1957 թվականի հուլիսին Ջոն Գլենը ստացել է զորամասի հրամանատարի կոչում` սահմանելով միջմայրցամաքային արագությամբ ռեկորդային թռիչք։ Նա թռել է կործանիչ F8U-ով Լոս-Անջելեսում, Նյու-Յորքում` 3 ժամ 23 րոպե։ Այն առաջին միջմայրցամաքային անկանգառ գերձայնային չվերթն էր։ Ընդհանուր առմամբ նա թռչել է ավելի քան 9000 ինքնաթիռով։
Մասոն էր. համար 688 «Կոնկորդ» օթյակի անդամ Օհայոյում :

### Տիեզերագնաց
1959 թվականի ապրիլին Ջոն Գլեննը ընդգրկվել է առաջին ամերիկյան տիեզերագնացների խմբում, որը կոչվում էր «առաջին յոթնյակ», որը սկսվել է նախապատրաստական աշխատանքներ տիեզերական թռիչքի համար «Մերկուրիով»։
### Մահ
2014 թվականի հուլիսին նա ունեցել է սրտի փականի վիրահատություն Քլիվլենդ կլինիկայում։ Նա մահացել է 2016 թվականի դեկտեմբերի 8-ին 95 տարեկան հասակում Օհայոյի պետական համալսարանի բժշկական կենտրոնում։

## Անձնական ցուցահանդեսներ
* 2005 MACRO Museo d´Arte Contemporanea Roma, Հռոմ
* 2003 Migrants, Gagosian Gallery, Նյու-Յորք
* 1999 Gagosian Gallery, Լոնդոն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ՆԱՍԱ. պաշտոնական կենսագրություն 
* Ջոն Գլենն մահացել է 95 տարեկան հասակում առաջին ամերիկացի տիեզերագնացը, ով անցել է երկրի ուղեծիրը իր տիեզերանավով:

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի օդաչուներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեմոկրատական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագնացներ
Գլխապտույտ

**Գլխապտույտ**, շրջապատող առարկաների կամ սեփական մարմնի թվացող պտտման և հավասարակշռության խախտման զգացողություն։ Պատճառներն են՝ անդաստակային ապարատի ախտահարումները, գլխուղեղի ուռուցքները, վնասվածքները, բորբոքումները, ակնաշարժ մկանների թերլուծանքները (պարեզ), ուղեղի արյան անոթների աթերոսկլերոզը, հիպերտոնիկ և հիպոտոնիկ հիվանդությունները, ուղեղային արյան շրջանառության սուր և քրոնիկական խանգարումները, անգարը և թունավորումը։ Գլխապտույտ կարող է առաջանալ նաև ռեֆլեկտոր ճանապարհով՝ ներքին օրգանների (թոքեր, լյարդ, լեղապարկ, ստամոքս, աղիքներ) ախտահարումների դեպքում։ Ուղեկցվում է սրտխառնոցով, փսխումներով, պուլսի դանդաղումով, գունատությամբ, արյան ճնշման փոփոխություններով։ Բուժումը՝ հիմնական պատճառների վերացում, ացետիլ-խոլինոլիզային պատրաստուկներ, վիտամին B6, բուժական մարմնամարզություն։

## Ախտանիշներ
Հիվանդին թվում է, թե առարկաները պտտվում են իր շուրջը, պատերը և առաստաղը թափվում են, կամ ունենում է «ընկնելու» զգացողություն, քայլելիս երերում է, հավասարակշռությունը դժվար է պահպանում։ Գլխուղեղ հաճախ ուղեկցվում է սրտխառնոցով, փսխումով, գունատությամբ, անոթազարկի դանդաղումով։

## Պատճառ
Գլխապտույտի պատճառ են մարմնի հավասարակշռության՝ հատկապես ներքին ականջում տեղակայված անդաստակային ապարատի կարգավորմանը մասնակցող նյարդային համակարգի բաժինների գործունեության խանգարումները։ Գլխապտույտը կարող է առաջանալ նույնիսկ առողջ մարդկանց մոտ՝ այդ ապարատի ուժեղ գրգռման դեպքում (մարմնի դիրքի կտրուկ փոփոխության, ծովաճոճումների ժամանակ, մեծ բարձրությունների վրա աշխատելիս)։ Սակայն հաճախ գլխապտույտ են ունենում գերզգայուն անդաստակային ապարատ ունեցող մարդիկ, որոնք մանկուց վատ են տանում տատանումները (կարուսել, ճոճանակ, տրանսպորտով երթևեկում)։ Գլխապտույտի պատճառ կարող են լինել հիպերտոնիկ հիվանդությունը, գլխուղեղի անոթների աթերոսկլերոզը, միջին ականջի հիվանդություն, գլխի վնասվածքները, ինչպես նաև ալկոհոլով, նիկոտինով, շմոլ գազով և այլ թունավորումները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մարդկային հիվանդության ախտանիշներ
Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի հիվանդություններ
Միդտրե-Գյոուլդալ

**Միդտրե-Գյոուլդալ** (նորվեգերեն՝ Midtre Gauldal)՝ Նորվեգիայի Սյոր-Տրյոնդելագի վարչական կենտրոն։ Ստյորեն քաղաքի ադմինիստրատիվ կենտրոն։ Պաշտոնական լեզուն՝ բուկմոլ։ Վարչաշրջանի բնակչությունը 2007 թվականին կազմում էր 5910 մարդ։ Վարչաշրջանի տարածքը կազմում է 1859,76 կմ2, ID կոդը՝ 1648։

## Բնակչություն
225px|մինի|ձախից|Քաղաքի բնակչությունը վերջին 60 տարիներին

## Տես նաև
* Նորվեգիայի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Статистика коммуны из бюро статистики Норвегии 

Կատեգորիա:Նորվեգիայի շրջաններ
Կատեգորիա:Սյոր Թրյոնդելագ կոմսության համայնքներ
ԱնտիՎիրուս (շոու)

**AntiVirus** (), հայերեն առցանց շոու YouTube-ում։ Առաջին եթերը եղել է 2012 թվականի հունիսի 8-ին։ Այն առաջին վիդեո բլոգն է Հայաստանում։ Այն քննադատում է բացասական երևույթները և վարքագիծը հայ հասարակության որոշակի խմբի մեջ։ Նրանց նպատակն է ցույց տալ հասարակությանը, թե ինչ խնդիր կա, և ինչպես կարող է այն լուծվել։

Որոշ ժամանակ անց շոուի ցուցադրումը կանգնեցվեց։ Սակայն մի քանի ամիս անց ԱնտիՎիրուսը վերադարձավ և ստեղծվեց 2-րդ եթերաշրջանը։ Բայց սա էլ երկար ճակատագիր չունեցավ։ 9 սերիա ցուցադրվելուց հետո՝ փակվեց նաև 2-րդ եթերաշրջանը։ Վերջին ցուցադրումը եղել է 2014 թվականի սեպտեմբերի 21-ին։

Շոուն վարում է Գոռ Հակոբյանը (դերասան, ռեժիսոր), ռեժիսորն է Հայկ Բարսեղյանը և նախագծին նպաստել է Վահագն Թադևոսյանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հեռուստատեսությունը Հայաստանում
Կատեգորիա:2010-ականների հայկական հեռուստասերիալներ
Հանրային առողջությունը և առողջապահության կազմակերպումը Հայաստանում

**Հանրային առողջություն և առողջապահության կազմակերպում**, hանրային առողջության և առողջապահյան կազմակերպման գործի զարգացումը պայմանավորված է Երևանի պետական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում 1926 թվականին սոցիալական հիգիենայի ամբիոնի հիմնադրմամբ (Ս. Բաղդասարյան)։ սոցիալական հիմնախնդիրների ոլորտում ուսումնասիրվել են Երևանի բնակչության հիվանդացությունը (Մելիք Քարամյան), հանրապետության բնակչության ու նրա առանձին խմբերի առողջության և առողջապահյան (Շ. Պապոյան, Արծրուն Կծոյան, Ռ. Փարսադանյան, Ա. Հարությունյան, Ա. Ավագյան, Մ. Մարդիյան), ամբուլատոր-պոլիկլինիկական հիմնարկների և հիվանդանոցների միավորման արդյունավետության (Շ. Պապոյան), բուժակա-մանկաբարձական կետերի գործունեության կազմակերպման (Մ. Մաթևոսյան), հանրապետության բնակչության վերարտադրության, Երևանում կանանց մանկածնության, մանկ, մահացության (Ա. Եղիկյան, Վ. Աստվածատրյան), վաղ մանկական հասակի երեխաների ֆիզիկական զարգացման (Ռ. Մկրտչյան) հարցերը։ Կազմվել են հանրապետության գյուղ, առողջապահյան ատլասներ (Արսեն Հայրիյան, ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ ոսկե մեդալ, 1968), ուսումնասիրվել են գյուղ, ընտանիքների սոցիալ-հիգիենային հարցեր։ 1980 թվականին Արմաշի տեղամասային հիվանդանոցի հիման վրա ստեղծվել է գյուղի սոցիալ-հիգիենային հիմնախնդիրների լաբորատորիա (1985-2005 թվականները գործել է Երևանի պետական բժշկական համալսարանի կազմում), որտեղ ուս ումնասիրվել են գյուղ, առողջապահյան կազմակերպման, բժշկական աշխարհագրության, սոցիալական բժշկության և էկոլոգիայի հիմնախնդիրներ, մշակվել ու կազմվել են մարդու հիվանդությունների սոցիալ-էկոլոգիական օջախայևության հայեցակարգ (Արսեն Հայրիյան, ԽՍՀՄ Պետական մրցանակ՝ 1985, 1988), կազմվել է Հայաստանի բժշկաէկոլոգիական ատլաս 1998։ Ոաումնասիրվել և գնահատվել են ՀՀ բնակչության ընդհանուր մահացության մակարդակի և պատճառական կառուցվածքի միտումներն ու առանձնահատկությունները՝ ըստ սեռի, տարիքի, բնակավայրի, վարչական տարածաշրջանների, բժշկաշխարհագրական գոտիների, սոցիալ-էկոլոգիական շրջանների, աղետի գոտու (Ա. Հայրապետյան)։ 

Կատեգորիա:Առողջություն և առողջապահություն
Պետրոս Գիլանենց

**Պետրոս Գիլանենց** (), 18-րդ դարի 20-ական թվականների հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարի կազմակերպիչներից։ Սկզբնական կրթությունն ստացել է Նոր Ջուղայի Ամենափրկիչ վանքի դպրանոցում։ Գիլանենցը լավ տիրապետել է մայրենի լեզվին, իմացել է արևելյան և եվրոպական մի քանի լեզուներ։ Վաղ հասակից ներգրավվել է հոր առևտրական գործունեության մեջ, ճանապարհորդել Մերձավոր և Միջին Արևելքում, Ռուսաստանում և Եվրոպայում։ Առևտրական գործերից առավել հետաքրքրվել է ազգային հարցերով։ 1716 թվականին արդեն անձամբ ծանոթացել է Ամստերդամում գործող նշանավոր տպագրիչ Ղուկաս Վանանդեցու հետ, աջակցել նրան՝ հայերեն գրքերի լույսընծայման գործին։ Գիլանենցի ջանքերով ու միջոցներով, Պետրոս Առաջինի պարսկական արշավանքի նախօրյակին Աստրախանում կազմակերպվել է հայկ․ առաջին հեծյալ ջոկատը։ Ձիեր, զենք, ռազմամթերք, հանդերձանք ու սնունդ հայթայթելու համար նա տրամադրել է նյութական միջոցներ։ 1722 թվականի հուլիսին Աստրախանից դեպի Կասպիականի ափերն արշավող ռուս. զորքերի թվում էր նաև հայկ․ հեծյալ ջոկատը՝ Գիլանենցի հրամանատարությամբ։ Օգոստոսի 23-ին, ռուս. առաջապահ զորամասերի հետ այդ ջոկատը մտել է Դերբենդ։ Ռուս. զորքերին անջատ-անջատ համագործակցող հայկ․ երեք ջոկատների հրամանատարներ Գիլանենցի, Այվազ Աբրահամովի և Աղազարդի Խաչիկ Ախիջանենցի միջև 1723 թվականին Ռաշթ քաղաքի մոտ համաձայնություն է կայացվել ուժերը միավորելու մասին, և այդպիսով ձևավորվել է Հայկական Էսկադրոնը։ Այն մինչև իր կյանքի վերջը գլխավորել է Գիլանենցը՝ հաջողությամբ կատարելով ռուս. հրամանատարության մարտական առաջադրանքները։ Արքունիքին ուղարկած իր զեկուցագրերից մեկում գեներալ Վ․ Յա․ Լենաշովը գրել է, որ «Հայ Պյոտր Սերգեևը հավատարիմ ու ջանասեր ծառայությամբ, ունեցած հեծյալներով (որոնց պահում է իր միջոցներով) ինձ մեծ օգնություն է ցույց տալիս», և նրան ներկայացրել է պարգևատրման։ Գիլանենցը թողել է Նոր Ջուղայի բարբառով գրված զեկուցագրերի մի ժողովածու՝ կազմված 133 միավորից, որի մի մասը ուղղված է ռուս. հրամանատարությանը, իսկ մյուսը՝ Մինաս վարդապետ Տիգրանյանին։ Այդ գրությունների մեջ հակառակորդի զինված ուժերի, կոմունիկացիաների վերաբերյալ ուշագրավ տվյալներից բացի, կան արժեքավոր նյութեր Անդրկովկասի, Մերձավոր ու Միջին Արևելքի երկրների ռազմաքաղաքական իրավիճակի, բնակչության կենցաղի, բարքերի մասին, նաև պատմա-ազգագրական բնույթի այլ տեղեկություններ են պարունակում։ Գիլանենցը զոհվել է Ռաշթի համար մղված կռիվներում։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ժամանակագրություն Պետրոս դի Սարգիս Գիլանենցի, «Կռունկ հայոց աշխարհին»․ 1863, №2—3։ ՛
* Հովհաննիսյան Ա․ Գ․ք Պետրոս դի Սարգիս Գիլանենց, Էջմիածին, 1916։ 
* Լեո, Երկ․ ժող․, հ․ 3, գիրք 2, Ե․, 1973։

Կատեգորիա:Իրանահայ հասարակական գործիչներ
Ալեքսանդր Գինեցինսկի

**Ալեքսանդր Գրիգորևիչ Գինեցիսկի** (, ), ռուս խորհրդային ֆիզիոլոգ։

1922 թվականին ավարտել է Պետրոգրադի I բժշկական համալսարանը։ Գիտական աշխատանքները նվիրված են վեգետատիվ նյարդային համակարգի և էվոլյուցիոն ֆիզիոլոգիայի հարցերին։ 1923 թվականին իր ուսուցիչի՝ Լևոն Օրբելու հետ հայտնաբերել է Օրբելի-Գինեցինսկու երևույթը, ըստ որի, հոգնած կմախքային մկանի աշխատունակությունը վերականգնվում է սիմպաթիկ նյարդը գրգռելիս։

Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիոլոգներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Հայաստանի կենսագազային կայանքներ

**Կենսագազայիև կայանքներ** գոմաղբի և արեգակնային ջրատաքացուցիչ համակարգի համակցությամբ կենսագազ ստանալու առաջին կայանքներն ստեղծվել են 1998 թվականին Ապարանում՝ խոշոր եղջերավորների անասնապահ, ֆերմայում, հետագայում՝ նաև Եղվարդում ու Բաղրամյանում։ Լոսակերտի թռչնաբուծական ֆաբրիկայում ստեղծվել է Հայաստանի Հանրապետությունում խոշոր կենսագագային կայանքը։ Այն բաղկացած է 50 մ3 ծավալով մեթանթենկից (բանող ազդանյութի ծավալը՝ 35 տ) և 70 մ3 ծավալով չոր գազամբարից։ Կայանքն ունի բանող զանգվածի նախնական պատրաստման համակարգ (բարբոտաժի, մանրացման և այլն)։ Գազի օրական արտադրությունը 90-135 մ3 է, օգտագործվում է թռչնաֆաբրիկայի կարիքների համար։ 2003 թվականին Երևանում՝ «Ագրոսերվիս» ընկերության տարածքում, շահագործման է հանձնվել 25 մ3 ծավալի ռեակտորով կենսագագային կայանք՝ խոշոր եղջերավոր անասունների գոմաղբի կենսբ. մշակման (օրական 50 մ3 կենսագազի արտադրությամբ) և բարձրորակ օրգանական պարարտանյութի ստացման համար։ Հանրապետությունում շարունակվում են գիտա- տեխ. ուսումնասիրությունները կենսագագային կայանքների արդյունավետության բարձրացման և համակցված տեղակայանքների մշակման ուղղությամբ։ ՀՀ-ի համար հեռանկարային են նաև տրանսպորտային կենսավառելիքների՝ կեևսաէթանոլի և կենսադիզելի ստացման և օգտագործման հետազոտությունները։

Կատեգորիա:Կայանքներ
Ռիվոլի (փողոց)

**Ռիվոլի փողոց**, Փարիզի ամենաերկար և ամենահայտնի փողոցներից մեկը, Ելիսեյան դաշտերի բնական շարունակությունն է արևելք՝ Կոնկորդի հրապարակ։ Երեք կիլոմետրով ձգվում է Սենայի աջ ափին՝ գետի հոսանքին զուգահեռ։ Կոնկորդի հրապարակից դեպի Պալե-Ռոյալ տարածքը ստեղծվել է 1806 թվականին Նապոլեոնի հրամանով։ Այդ տարածքում էլ հենց գտնվում է Ռիվոլի փողոցը, որն իր անունը ստացել է կայսրի առաջին հաղթանակներից մեկի՝ Ռիվոլիի հաղթանակի պատվին (1797)։ Ռիվոլի փողոցի դիտարժան վայրերից են Սեն Ժակ աշտարակը և Ժաննա դ'Արկի արձանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Փարիզի փողոցներ
Գիտությունների ակադեմիայի լեռնաշղթա

**Գիտությունների ակադենիայի լեռնաշղթա** (, ), լեռնաշղթա Տաջիկստանի Պամիրի արևմուտքում։ Երկարությունը 110 կմ Է։ Լեռնաշղթայի առավելագույն բարձր կետն է Իսմոյիլ Սոմոնիի պիկը (խորհրդային ժամանակաշրջանում հայտնի է եղել որպես *Ստալինի պիկ* և *Կոմունիզմի պիկ*)՝ 7495 մ։ Հայտնագործել է Նիկոլայ Կորժենևսկին, 1927 թվականին և կոչել ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի անունով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Տաջիկստանի լեռնաշղթաներ
Գլխոտանիներ

**Գլխոտանիներ** (,  «գլուխ» և  «ոտք»), փափկամորթների տիպի անողնաշարավոր կենդանիների դաս։ Ազատ լողացող, շարժուն կենդանիներ են։ Ռուսաստանում հայտնի են մոտ 70 տեսակ։

## Արտաքին կառուցվածք
Մարմինը երկսիմետրիկ է, 1-ից մինչև 18 մ երկարությամբ։

Հայտնի է մոտ 600 տեսակ։ Ունեն կատարելագործված արյունատար համակարգ և գլխուղեղ՝ շրջապատված կռճիկային գանգով։ Աչքերը լավ են զարգացած։ Շնչառությունը կատարվում է 1-2 զույգ փետրաձև խռիկներով։ Բերանի շուրջ ունեն

Խեցիներ չունեն, բայց ունեն ոտքերին փոխարինող շոշափուկներ, որոնք տեղադրված են գլխին։ Երբ ութոտնուկը քնած է, նրա 6 շոշափուկներն անշարժ են, իսկ 2-ը, շարունակ շրջանակներ գծելով, պահպանում են նրան։ Խոշոր ութոտնուկի յուրաքանչյուր շոշափուկի վրա կա 300 ծծիչ, որոնցից յուրաքանչյուրը կարող է բռնած պահել մի քանի կիլոգրամ ծանրության բեռ։

Կաղամարը հայտնի է նրանով, որ ունի «ռեակտիվ շարժիչ». նրա կաշվե թիկնոցի տակ ջուր է լցվում, և նա, մկանները կծկելով, ջուրը դուրս է մղում ձագարաձև խողովակով և հրման ուժի ազդեցությամբ «հրթիռի» պես սլանում է առաջ՝ ժամում 40 կմ արագությամբ։ Վտանգի դեպքում նա թանաքի իր պարկից նաև հեղուկ է արտազատում և պղտորում ջուրը՝ «ծխածածկույթ» ստեղծելով։

## Տարածում
Գլխոտանիները տարածված են բոլոր օվկիանոսների խորքերում, սակայն նրանց մեծ մասը նախընտրում է ապրել ներքևի շերտում։ Նրանք ապրում են աղի ջրամբարներում։ Բայց կան բացառություններ։ *Lolliguncula brevis* կալմարը, հայտնաբերվել է Չեսապիսկի ծովածոցում, որը կարող է ապրել աղի ջրում՝ աղայնության - մինչև 17 պրոմիլե։

## Դասակարգում
* Դաս. *[[Cephalopoda]]*
** Ենթադաս. ,
** Ենթադաս. ,
** Ենթադաս. .
** Ընտանիք. *[[Nectocarididae]]*
*** Տեսակ. *[[Nectocaris]]*
*** Տեսակ. *[[Petalilium]]*
*** Տեսակ. *[[Vetustovermis]]*

## Պատկերասրահ


Sepia officinalis Linnaeus, 1758 .jpg
Benthoctopus sp.jpg
Cuttlefish color.jpg
Octopus3.jpg



## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*  A comprehensive overview of Paleozoic cephalopods.
* Campbell, Neil A., Reece, Jane B., and Mitchell, Lawrence G.: *Biology, fifth edition*. Addison Wesley Longman, Inc. Menlo Park, California. 1999. ISBN 0-8053-6566-4.
* Felley, J., Vecchione, M., Roper, C. F. E., Sweeney, M. & Christensen, T., 2001-2003: *Current Classification of Recent Cephalopoda*. National Museum of Natural History: Department of Systematic Biology: Invertebrate Zoology: Cephalopods 
* N. Joan Abbott, Roddy Williamson, Linda Maddock. *Cephalopod Neurobiology*. Oxford University Press, 1995. ISBN 0-19-854790-0
* Marion Nixon & John Z. Young. *The brains and lives of Cephalopods*. Oxford University Press, 2003. ISBN 0-19-852761-6
* Hanlon, Roger T. & John B. Messenger. *[https://books.google.am/books?id=Nxfv6xZZ6WYC&pg=PR47&hl=en#v=onepage&q&f=false Cephalopod Behaviour]*. Cambridge University Press, 1996. ISBN 0-521-42083-0
* Martin Stevens & Sami Merilaita. *Animal camouflage: mechanisms and function*. Cambridge University Press, 2011. ISBN 0-521-19911-5
* 
* Classification key to modern cephalopods: ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/009/a0150e/a0150e03.pdf

## Արտաքին հղումներ
* CephBase – cephalopod database 
* TONMO.COM – The Octopus News Magazine Online – cephalopod articles and discussion
* Tree of Life Web Project – Cephalopoda 
* Mikko's Phylogeny Tree 
* Fish vs. Cephalopods

Կատեգորիա:Կենդանիների դասեր
Գիտական աստիճան

250px|մինի
**Գիտական աստիճան**, գիտության որոշակի ճյուղի մասնագետի որակավորման աստիճան։ Առաջին անգամ մտցվել է միջնադարյան համալսարաններում։ ԽՍՀՄ-ում գոյություն ունեին գիտությունների թեկնածուի և գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճաններ, որոնք շնորհվում էին բուհի կամ գիտական հիմնարկի խորհրդում հրապարակայնորեն դիսերտացիա պաշտպանած անձանց։ Գիտական աստիճան շնորհում էին որոշ բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների և գիտնականների խորհուրդները, հաստատում՝ բարձրագույն ատեստացիոն հանձնաժողովը։ Արտասահմանյան ժամանակակից ուսումնական և գիտահետազոտական հիմնարկներում գոյություն ունեն բակալավրի, մագիստրոսի, գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճաններ։

Կատեգորիա:Գիտական աստիճաններ և կոչումներ
Ֆրանսուա Գիզո

**Ֆրանսուա Պիեռ Գիյոմ Գիզո** (, ), ֆրանսիացի պետական գործիչ, պատմաբան, ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ (1836)։

Եղել է ներքին գործերի (1830 թվական), ժողովրդական լուսավորության (1832-1837 թվականներ), արտաքին գործերի (1840-1848 թվականներ) մինիստր, 1847-1848 թվականներին՝ պրեմիեր մինիստր։ 1840 թվականից փաստորեն ղեկավարել է Հյուսիսյան միապետության քաղաքականությունը։ Գիզոի կարիերային վերջ դրեց 1848 թվականի հեղափոխությունը։ Գիզո, Թիերիի և Մինիեի հետ միասին ստեղծեց մի տեսություն, ըստ որի դասակարգային պայքարը ընդունվում էր որպես պատմության զարգացման գլխավոր շարժիչ ուժ։ Սակայն նա հեռու էր դասակարգային պայքարի դերի գիտական ըմբռնումից։ Նրա դասակարգային տարբերության էությունը հանգեցնում էր սոսկ գույքային հարաբերությունների՝ չանդրադառնալով սեփականության ծագման բուն պատճառներին։ Հակամարտ դասակարգերի հարաբերությունների հիմքում Գիզոն չէր ուզում տեսնել մարդու շահագործումը, ժխտում էր պետության դասակարգային բնույթը, թշնամաբար վերաբերվում ժողովրդական զանգվածների պայքարին։ 1848 թվականի հեղափոխությունից հետո հրաժարվեց դասակարգային պայքարի տեսությունից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 4 ծնունդներ
Կատեգորիա:1787 ծնունդներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 12 մահեր
Կատեգորիա:1874 մահեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պատմաբաններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի վարչապետներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ժնևի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիվանագետներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրաքննադատներ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Գիպսային և գիպսաբետոնային շինվածքներ

250px|մինի|աջից|Գիբսիս պատրաստված շինություն
**Գիբսային և գիբսաբետոնափին շինվածքներ**, գիպսային կապակցանյութերից(գլխավորապես շինարարական գիպսից) և գիպսաբետոնից պատրաստվող շինվածքներ։ Դրանցից են միջնորմի պանելներն ու սալերը, հատակի հիմքի պանելները, սանիտարատեխնիկական խցիկները, օդափոխիչ բլոկները, երեսպատման թերթերը(գիպսի չոր սվաղ)։ Այդ շինվածքների առավելություններն են՝ համեմատաբար փոքր ծավալային զանգվածը, հրակայունությունը, լավ ձայնամեկուսացումը, թերությունները՝ անբավարար ջրակայունությունը, համեմատաբար ցածր ամրությունը, սողքը՝ բեռնվածքի ազդեցությամբ(առանձնապես բարձր խոնավության դեպքում), ուստի և կիրառվում են, հիմնականում, չկրող և քիչ բեռնված, խոնավությունից պաշտպանված կառուցվածքներում։ Գիբսային և գիբսաբետոնային շինվածքների ժամանակակից արտադրությունը լայնորեն մեքենայացված Է․ օրինակ, միջնորմի պանելները պատրաստվում են գլոցահաստոններով՝ անընդհատ կաղապարման մեթոդով, երեսպատման թերթերը՝ կաղապարման կոնվեյերներով, իսկ օդափոխիչ բլոկները կաղապարում են շարժական վագոնիկ-կաղապարներով։

Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
ՈՒԵՖԱ Սուպեր գավաթ 2014

մինի|Քարդիֆի մարզադաշտը
**ՈւԵՖԱ 2014 սուպերգավաթ**, 2014 թվականին անցկացրած սուպերգավաթի խաղարկությանը մասնակցում էին երկու Իսպանական թիմեր՝ Մադրիդի Ռեալը և Սևիլյան։ Մադրիդի Ռեալը խղարկությանը մասնակցում էր որպես Չեմպիոնների Լիգայի հաղթող, իսկ Սևիլյան՝ եվրոպա Լիգայի։ Խաղը կայանում էր Ուելսում՝ Քարդիֆի մարզադաշտում։
Խաղում հաղթեց Մադրիդի Ռեալը՝ Ռոնալդուի դուբլի շնորհիվ։

## Անցկացման վայր
2012 թվականի հունիսին հայտարարվեց, որ 2014 թվականի Եվրոպայի սուպերգավաթը կայանալու է Քարդիֆ մարզադաշտում։ Մարզադաշտը տեղավորում է 33․000 հանդիսական։

## Թիմեր

## Տոմսեր
Տոմսերի պաշտոնական վաճառքը սկսվեց հունիսի 27-ից։ Տոմեսրն արժեին 40, 75, 115 ֆունտ ստեռլինգ։

## Մրցավարական կազմ
Հանդիպումը վարում էր անգլիացի ճանաչված մրցավար Մարկ Կլատենբուրգը։ Նրան եզրերից օգնում էին Սիմոն Բեքը Սթյուարթ Բրթը, չորրորդ պաշտոնյան Դարեն Ենգլանդն էր։

## Կազմերի ընտրություն
Մադրիդի Ռեալի կազմում որակազրկված էր Խաբի Ալոնսոն՝ Չեմպիոնների լիգայի եզրափակչում ոչ պատշաճ վարքի համար։
Ռեալի նորեկներ Խամեսն ու Կրոսը խաղադաշտ դուրս եկան մեկնարկային կազմում․ Խամեսը փոխարինվեց 72-րդ րոպեին։
Սևիլյան ևս նորեկներին դաշտ դուրս բերեց։

## Կանոններ
* 90 րոպե
* 30 րոպե լրացուցիչ, եթե հիմնական ժամանակում ոչ-ոքի գրանցվի
* 11 մետրանոց հարվածաշար, եթե 3 րոպեում ևս ոչ-ոքի գրանցվի
* Հանդիպման լավագույն ֆուտբոլիստ՝ Կրիշտիանու Ռոնալդու

## Խաղի վիճակագրություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2014 ֆուտբոլում
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Սուպեր գավաթ
Գիտական աշխատող

**Գիտական աշխատող**, **գիտաշխատող**, համալսարանային և/կամ գիտահետազոտական հաստատության աշխատող։ Կարող է հանդես գալ որպես անկախ հետազոտող, կամ հիմնական հետազոտական աշխատանքներ իրականացնողի վերահսկողության ներքո։

Ի տարբերություն օգնական հետազոտողի, գիտաշխատողի պաշտոնը սովորաբար պահանջում է դոկտորի կոչում կամ համարժեք աշխատանքային փորձ, օրինակ, արդյունաբերության և հետազոտական կենտրոններում։

Կատեգորիա:Գիտահետազոտական
Գիտություն և գիտելիք

**«Գիտություն եւ գիտելիքը»**, գիտական պատկերազարդ ամսաթերթ էր։ Լույս է տեսել 1928—29 թ․թ․-ին, Անտվերպենում (Բելգիա) և 1930—31 թ․թ․-ին՝ Ֆրումոազայում (Ռումինիա)։

Տպագրել է տեղեկություններ, հոդվածներ և ուսումնասիրություններ քիմիայի, ֆիզիկայի, բժշկության, ճարտարապետության, տիեզերական և երկրային երեւույթների, գյուղատնտեսության մասին։ Անդրադարձել է նաև արևի էներգիայի օգտագործման, անտառի պաշտպանության ու մշակման, էլեկտրականությունը նոր բնագավառներում կիրառելու խնդիրներին։ «Հանրագիտակ» բաժնում պատմել է կենցաղային իրերի և նյութերի պատրաստման, նրանց օգտագործման, պատասխանել ընթերցողների հարցերին։

Կատեգորիա:Հայերը Բելգիայում
Կատեգորիա:Հայկական գիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ռումինիայի հայկական թերթեր
Գլիկոգեն

thumb|260px|Գլիկոգենի կտրվածքի սխեմատիկ երկչափ պատկերը։ Գլիկոգենի կենտրոնական սպիտակուցը շրջապատված է գլյուկոզի ճյուղերով։ Ամբողջ գլոբուլյար սպիտակուցը կարող է կազմված լինել շուրջ 30,000 գլյուկոզի տարրերից
**Գլիկոգեն**, կենդանական օսլա, մարդու, կենդանիների և սնկերի հիմնական էներգետիկ պահեստային շաքար։ Մարդու մոտ գլիկոգենն առաջին հերթին կուտակվում է լյարդի բջիջներում։ Սննդից հետո գլիկոգենը կազմում է հեպատոցիտների զանգվածի 8%-ը (100–120&nbsp;գ մեծահասակի մոտ)։

Հայտնաբերել է ֆրանսիացի ֆիզիոլոգ Կլոդ Բեռնարը (1857 թվականին)։ Մեծ քանակությամբ պարունակվում է կենդանիների լյարդում (1—20%), ավելի պակաս՝ մկաններում ու որոշ սնկերում և բակտերիաներում։ Գլիգոկենը հոմոբազմաշաքար է, կազմված a-D գլյուկոզի 6—20 հազարանոց մնացորդներից։ Սինթեզվում է լյարդում, մկաններում և այլ օրգաններում արյան գլյուկոզից հատուկ ֆերմենտների, կոֆերմենտների մասնակցությամբ, ճեղքվում է a ամիլազով կամ ֆոսֆորիլազով նա գոյացնում է գլյուկոզ ու գլյուկոզ-ֆոսֆատ։ Արյան շաքարի կայուն մակարդակը (80— 120 Վգ %) ապահովում եկ հիմնականում լյարդի գլիկոգեն սինթեզող ու քայքայող ֆերմենտները։ Վերջիններիս ակտիվությունը կարգավորվում է կենտրոնական նյարդային և ներզատիչ համակարգերի միջոցով։ Ադրենալինը և գլյուկագոնը ակտիվացնում են գլիկոգոկենի ճեղքումը, իսկ ինսուլինը՝ սինթեզը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բազմաշաքարներ
Կատեգորիա:Հեպատոլոգիա
Կատեգորիա:Սնունդ
Վառելիքային տարրերի մշակումը Հայաստանում

**Վառելիքային տարրի**, առաջին մշակողներից է Հայաստանում 2002 թվականին ստեղծված «Հաշ դվա էկոնոմի» ընկերությունը։ Այն, գիտական հետազոտություններից բացի, կատարում է նաև առևտրական բնույթի մշակումներ և կազմակերպում ջրածնային վառելիքային տարրերի, դրանց հետ կապված բաղադրամասերի ու առարկաների արտադրություն։ Հիմնված է ջրածնի և թթվածնի միջև էլեկտրաքիմիական ռեակցիայի վրա։

Կատեգորիա:Հայաստանի տնտեսություն
Գիմնազիա

[մինի|[Կանանց ֆիննական գիմնազիա (Վիբորգ)|Կանանց ֆիննական գիմնազիան Վիբորգում]]
**Գիմնազիա**, միջնակարգ հանրակրթական ուսումնական հաստատություն։ «Գիմնազիա» եզրը փոխառվել է Հին Աթենքից։ Առաջինը գիմնազիա է կոչվել 1538 թվականին Ստրասբուրգում բացված միջնակարգ դպրոցը։ 16-18-րդ դարերում գիմնազիաներ բացվել են Գերմանիայում։ 19-րդ դարում գիմնազիա էին կոչվում Ավստրո-Հունգարիայի, Բուլղարիայի, Գերմանիայի, Հոլանդիայի, Հունաստանի,Դանիայի, Սերբիայի և Շվեյցարիայի (գերմանական շրջաններ) արական միջնակարգ դպրոցները։

Դասական գիմնազիաների հիմնական նպատակն էր սովորողներին նախապատրաստել համալսարան ընդունվելու։ Իգական գիմնազիաները նման իրավունքներ չունեին։ Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանը ունեցել է դասական գիմնազիաների իրավունքներ և արտոնություններ։ Հարավային Կովկասում առաջին գիմնազիան հիմնադրվել է ԹիՖլիսում (1829 թվական)։ 1881 թվականին Երևանի արական, իսկ 1898 թվականին Երևանի Հռիփսիմյան իգական պրոգիմնազիաները վերակառուցվել են գիմնազիաների։ 20-րդ դարի սկզբին ստեղծվել են իգական նոր գիմնազիաներ Երևանում (1912 թվական), Ալեքսանդրապոլում (1906 թվական), Կարսում (1909 թվական)։ Երևանում գործել է նաև մասնավոր գիմնազիա։ Իգական գիմնազիաները հիմնականում ուսուցչուհիներ էին պատրաստում գավառական և քաղաքային ուսումնարանների համար։ Հարավային Կովկասի, այդ թվում Արևելյան Հայաստանի գիմնազիաներում դասավանդվել են նաև տեղական լեզուներ, որոնք պարտադիր էին միայն հայերի, վրացիների և ադրբեջանցիների համար։ Հարավային Կովկասի, մասնավորապես Հայաստանի գիմնազիաները որոշակի դեր են խաղացել հայ մշակույթի, դպրոցի, մանկավարժական մտքի, մանկավարժական համագործակցությունների զարգացման գործում։

Կատեգորիա:Կրթություն
Գինեթթու

**Գինեթթու**, **դիօքսիսաթաթթու**, НООС-СН(ОН)-СН(ОН)-СООН երկհիմն օրգանական թթու։

## Իզոմերիա
Գոյություն ունեն գինեթթվի 3 ստերիոիզոմերներ.
: 300 px

Գինեթթուների ռացեմիկ միացությունն Է՝ խաղողաթթու։ Գտնվում է պտուղների, հատկապես խաղողի մեջ՝ ինչպես ազատ վիճակում, այնպես Էլ աղերի ձևով։

## Ֆիզիկական հատկություններ
Անգույն, բյուրեղային նյութ Է, լուծվում է ջրում (100 ց-ում՝ 139, 44 գ D-Գ, 20&nbsp;°C-ում) և օրգանական լուծիչներում, խտությունը՝ 1759,8 կգ, հալման ջերմաստիճանը՝ 170 °С, բևեռացված լույսի հարթությունը պտտում է աջ։

Զգայուն է օքսիդիչների նկատմամբ, արծաթի աղերի ամոնիակային լուծույթի ազդեցությամբ առաջացնում է արծաթե հայելի, լուծում է Cu(OH)2՝ առաջացնելով վառ կապտավուն թափանցիկ լուծույթ՝ ֆելինգի ռեակտիվ։

Գինեթթվի հիմնային, թույլ թթվային կամ ջրային լուծույթները եռացնելիս փոխարկվում են հիմնականում մեզոգինեթթվի (հալման ջերմաստիճանը՝ 140&nbsp;°C)։

D գինեթթվի աղերը կոչվում են *տարտրատներ* (գինեմրրատներ), իսկ նատրիումական ու կալիումական, կալիումական ու ամոնիումային և այլ խառը աղերը՝ *սեգնետյան*։

Ստանում են գինեքարից։ D գինեթթուն և նրա աղերը օգտագործվում են սննդարդյունաբերության և բժշկության մեջ, ինչպես նաև գործվածքների ներկման համար, օրգանական սինթեզում, վերլուծական քիմիայում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Գինեթթու

Կատեգորիա:Օրգանական թթուներ
Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ
Ջոզայա Գիբս

**Ջոզայա Ուիլարդ Գիբս** (, ), ամերիկացի ֆիզիկոս-տեսաբան, մաթեմատիկոս և մեխանիկ, թերմոդինամիկայի և վիճակագրական մեխանիկայի հիմնադիրներից։

Ավարտել է Եյլի համալսարանը (1858)։ 1863 թ. նույն համալսարանում ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան, 1871 թ.՝ պրոֆեսորի կոչում։ Իր առաջին աշխատանքներում Գիբսը զարգացրել է թերմոդինամիկական համակարգերի հետազոտման գրաֆիկական մեթոդները, կիրառելով եռաչափ դիագրամներ՝ առնչություններ է ստացել նյութի ծավալի, էներգիայի և էնտրոպիայի միջև։ «Տետերոգեն նյութերի հավասարակշռության մասին» տրակտատում (1874-1978) մշակել է թերմոդինամիկական պոտենցիալների տեսությունը, ապացուցել ֆազերի կանոնը, ստևղծել է էլեկտրաքիմիական պրոցեսների և մակերևութային երևույթների թերմոդինամիկան։ Գիբսն ընդհանրացրել է էնտրոպիայի սկզբունքը և արտածել ռեակցիաների ուղղությունը և ցանկացած բարդության խառնուրդների հավասարակշռության պայմանները որոշող ֆունդամենտալ հավասարումներ։ 1902 թ. հրատարակված «Վիճակագրական մեխանիկայի հիմնական սկզբունքները․․․» աշխատությունը Զ․ Մաքսվելի և Լ․ Բոլցմանի աշխատանքներում ծնունդ առած դասական վիճակագրական ֆիզիկայի ամփոփումն էր։ Այդ աշխատությունում Գիբսը մշակել է նյութի վիճակը բնութագրող թերմոդինամիկական ֆունկցիաների հաշվման վիճակագրական մեթոդ, տվել է այդ ֆունկցիաների արժեքների *ֆլուկտոուացիաների* ընդհանուր տեսությունը։ Գիբսը զբաղվել է նաև վեկտորական անալիզով («Վեկտորական անալիզի տարրեր», 1881-1884), լույսի էլեկտրամագնիսական և մեխանիկական տեսության հարցերով։ Գիբսի գաղափարները պահպանում են իրենց թարմությունը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:19-րդ դարի ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մաթեմատիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Գիտության փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական անալիզի մասնագետներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Տեսական ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Յոհան Ռուդոլֆ Գլաուբեր

**Յոհան Ռուդոլֆ Գլաուբեր** (, ), գերմանացի քիմիկոս և բժիշկ։ Ցաարոքիմիայի կողմնակից։ Կյանքի մեծ մասն անց է կացրել Տոլանդիայում։ Գլաուբերը ստացել և որպես դեղանյութ օգտագործել է մինչև այդ անհայտ մի շարք աղեր։ Բորակի և ծծմբական թթվի խառնուրդը թորելով՝ ստացել է մաքուր ազոտական թթու, իսկ կերակրի աղի և ծծմբական թթվի փոխազդմամբ՝ մաքուր աղաթթու և նատրիումի սուլֆատ (տես Միրաբիչիւո)։ Գլաուբերն առաջիններից էր, որ քիմիական աշխատանոցում օգտագործեց ապակյա ամանեղենը և կատարելագործեց փորձարարական վառարանները։ Հավատում էր հասարակ մետաղները ոսկու փոխարկելու հնարավորությանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Դեղագործներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գյուտարարներ
Վլադիմիր Աղաբեկով

**Վլադիմիր Ենոքի Աղաբեկով** (), ֆիզիկական քիմիայի բնագավառի գիտնական, Բելառուսի ԳԱԱ նոր նյութերի քիմիայի ինստիտուտի տնօրեն, Բելառուսի գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս, Հայաստանի Հանրապետության գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամ, քիմիական գիտությունների դոկտոր։

## Մանկություն
Վլադիմիր Աղաբեկովի ընտանիքը սերում է Լեռնային Ղարաբաղից։ Հայրը՝ Ենոք Գրիգորի Աղաբեկովը, ծնվել է 1907 թվականի Լեռնային Ղարաբաղի Կարմիր Գյուռտ գյուղում։ 1921 թվականից նրա ընտանիքը բնակություն է հաստատել Գրոզնիում։ Մայրը՝ Լուսիկ Սարուխանի Աղաբեկովան (Սարգիսյանց), ծնվել է 1910 թվականին Լեռնային Ղարաբաղի Ներքին Սեզնեք գյուղում։ Աղաբեկովների ընտանիքը ունեցել է 5 երեխա (Վլադիմիրը ամենակրտսերն է)։ Հետպատերազմյան տարիներին Աղաբեկովի հայրը Գրոզնիում զբաղեցրել է պատասխանատու պաշտոններ։

## Կրթություն
1963 թվականին Գրոզնու նավթային ինստիտուտի քիմիական-տեխնիկական ֆակուլտետն ավարտելուց հետո Վլադիմիր Աղաբեկովը գործուղվել է Բելառուսի գիտությունների ազգային ակադեմիայի ֆիզիկա-օրգանական քիմիայի ինստիտուտ՝ որպես հայցվոր-հետազոտող։ 1965 թվականից մինչև 1968 թվականը նա սովորել է ասպիրանտուրայում ԲՍՍՀ գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս Ն. Ի. Միցկևիչի և պրոֆեսոր Ե. Տ. Դենիսովի (ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտ, քաղաք Չեռնոգոլովկա) ղեկավարությամբ, պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն և ստացել քիմիական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան (1969 թվական)։

## Աշխատանքային գործունեություն
1969 թվականից ավագ գիտական աշխատող է։ Վլադիմիր Աղաբեկովի բազմակողմանի գիտական և գիտակազմակերպչական գործունեությունը սերտորեն կապված է Ֆիզիկաօրգանական քիմիայի ինստիտուտի հետ (ИФОХ)։ 1981 թվականին նա պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն և ստացել քիմիական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան, իսկ 1987 թվականին՝ պրոֆեսորի կոչում։ 1996 թվականին նա ընտրվել է Բելառուսի գիտությունների ազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ, իսկ 2003 թվականին՝ ակադեմիկոս։
1985 թվականից Վ. Ե. Աղաբեկովն աշխատել է ֆիզիկաօրգանական քիմիայի ինստիտուտի լաբորատորիայի վարիչ, իսկ 1988 թվականից՝ նույն ինստիտուտի «Կինետիկայի և ռեակցիոնունակություն» բաժնի վարիչ։ Այստեղ նրա ղեկավարությամբ ստեղծվել է նոր գիտական ուղղություն երկչափ համակարգերում քիմիական ռեակցիաների կարգավորման սկզբունքների մշակման համար։
1998 թվականի հոկտեմբերին Բելառուսի ԳԱԱ նախագահությունը որոշեց ստեղծել նոր նյութերի քիմիայի ինստիտուտ (ИХНМ)։ Ինստիտուտի տնօրեն ընտրվեց Վ. Ե. Աղաբեկովը։ Նրա առաջարկությամբ ձևավորվեցին ինստիտուտի գործունեության հիմնական գիտական ուղղությունները՝ միավորելով ֆիզիկաքիմիական և օրգանական գիտական ենթակառուցվածքների հիմնարար և կիրառական հետազոտությունները՝ Բելառուսի Հանրապետությունում զարգացնել փոքրածավալ քիմիան։

## Պարգևներ
* Երախտագիտության մեդալ, 2020

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
greenstone.flib.sci.am

Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Երախտագիտության մեդալակիրներ
Վիրաբուժությունը Հայաստանում

**[[Հայաստան]]ում [[Վիրաբուժություն|վիրաբուժության]]** ծառայության կագմակերպմամբ սկիզբ է դրվել երկրամասային հիվանդությունների (մալարիա, բրուցելոգ, էխինոկոկոզ, ասկարիդոզ, դիզենտերիա) վիրաբուժության բարդությունների կանոնավոր ուսումնասիրությանը։ Հետազոտվել են մալարիայի ժամանակ «սուր որովայնի» (Ի. Գևորգյան), մալարիային սպլենոմեգալիայի (փայծաղի մեծացում), թարախակույտերի ախտանշագիտության և կլինիկայի, վերքերի լավացման, արյան մակարդող համակարգի վրա մալարիայի ազդեցության (Ռ. Յոլյան) հարցերը։ Մշակվել է բրուցելոզի վիրաբուժության բարդությունների ախտորոշման շճաբանական ռեակցիայի արագ եղանակ (Ա. Սինասյան), հնարավոր է դարձել բրուցելոզի դեմ նախապես անընկալունացված դոնորներից վերցրած արյան պահածոյացումը (Ա. Սինասյան, Ք. Անտոնյան)։ Հետազոտվել են ասկարիդոգի ախտածնության, կլինիկայի, բուժման և վիրաբուժության բարդությունների հարցերը (Վ. Մալխասյան)։ Ոաումնասիրվել են էխինոկոկոզի տարածվածությունը երկրում, մշակվել և առաջարկվել է բազմաբշտային էխինոկոկի առաջացման սխեմա (Հ. Գևորգյան, է. Մարտիկյան), կատարվել է էխինոկոկի բշտի հեռացում փայծաղից՝ վերջինիս պահպանմամբ (Վ. Սարուխանյան)։ Կրծքային վիրաբուժության բնագավառում դեռևս 1950-ական թվականներից Ս. Ավդալբեկյանը կատարել է թոքերի վիրահատություններ, 1956 թվականին՝ թոքի էխինոկոկոզի բուժման փորձ։ Մինչ այդ կատարվել են կրծքավանդակի օրգանների եզակի պլանային միջամտություններ, սակայն հաճախակի էին վիրահատությունները կրծքավանդակի վիրավորումների և փակ վնասվածքների դեպքերում։ Գ. Մելքոնյանը կերակրափողի կրծքային հատվածի մասնահատման փորձեր է արել, Գ. Միրզա-Ավագյանը վիրահատության միջոցով սրտամկանից հաջողությամբ հեռացրել է փամփուշտը։ Կրծքային վիրաբուժության հետագա զարգացումը պայմանավորված է 1962 թվականին ԲԿհ-ում (1997 թվականից՝ ԱԱԻ) Ս. Ավդալբեկյանի նախաձեռնությամբ համանուն ամբիոնի հիմնադրմամբ։ Ամբիոնում, նրան կից լաբորատորիայում և կրծքային վիրաբուժության բաժանմունքում կատարվել են կրծքային վիրաբույժների պատրաստման, թոքերի հիվանդությունների ախտորոշման ու բուժման աշխատանքներ (Ս. Ավդալբեկյան, Ս. Երամյան, Վ. Ափոյան և ուրիշներ)։ Առաջին անգամ հանրապետությունում կատարվել են սրտապարկի (պերիկարդ) խոռոչի (Վ. Ափոյան, Հ. Սարկավագյան), թոքի հեռացումից հետո հակառակ կողմի կրծքամզային խոռոչի (Վ. Ափոյան, Հ. Սարկավագյան, Ա. Վեմյան) միջով գլխավոր բրոնխների խուղակների վերացման վիրահատություններ։ Առաջին անգամ առաջարկվել է զույգ թոքի էխինոկոկային ախտահարման դեպքում էխինոկոկի բշտերի միաժամանակյա հեռացման ընդհանուր մուտքի ստեղծման Եղանակ՝ միջային կրծոսկրահատում (ստերնոտոմիա)։ Կլինիկայում մշակվել են Ալեքսանդր Սիքայելյան 1928-1991։

Կատեգորիա:Բժշկություն
Գիլդիաներ

[250px|մինի|[Ռեմբրանդ վան Ռեյն|Ռեմբրանդ - «Սինդիկների հավաքը», 1662]]
**Գիլդիա** ( — *ընկերություն, միավորում*) կամ **համքարություն**, արհեստավորների և վաճառականների միություն, որոնք որոշակի տարածքում վերահսկում էին իրենց ոլորտի գործունեությունը։

Եվրոպայում վաղ միջնադարում կազմակերպվում էին զանազան միություններ, ընկերություններ (կրոնական, քաղաքական և այլն), վաճառականների միավորումներ։ Ավատատիրական Եվրոպայի քաղաքների զարգացման (XI դարի վերջ) ժամանակաշրջանում բնակչության աճին զուգընթաց խորանում էր մասնագիտական և սոցիալական շերտավորումը, ծաղկում միջքաղաքային և միջազգային առևտուրը։ Արհեստավորները ստեղծում էին իրենց համքարությունները (XII — XIII դարերում), իսկ վաճառականները միավորվում գիլդիաներում՝ պաշտպանելով իրենց դասային արտոնություններն ընդդեմ ավատատերերի, ապա՝ համքարությունների։

Գիլդիայում հսկում էին ապրանքների անվտանգ առաքումը, առևտրական կենտրոններում հիմնում իջևանատներ, կազմակերպում տոնավաճառներ և, ձեռք բերելով իրավական ու մաքսային արտոնություններ, փորձում կազմակերպել ապրանքների շահավետ իրացումը։ Հաճախ գիլդիա էին ստեղծում նույնատեսակ ապրանք վաճառող առևտրականներ։

Ժամանակի ընթացքում գիլդիայում մտնելու հնարավորությունը սահմանափակվեց։ Միապետությունն ավելի ամրապնդվեց գիլդիական վաճառականության արտոնությունները՝ առևտրականների մեկնումը տերունական կալվածքներից սահմանափակելու նպատակով։ XII—XV դարերում առևտրական գիլդիաները տոն էին տալիս արևմտա-եվրոպական քաղաքների տնտեսական քաղաքականությանը։

Կապիտալիզմի զարգացմամբ գիլդիաների դերն ընկավ։

Հայաստանում գոյություն են ունեցել վաճառականական համքարություններ, որոնք կարգավորում էիև առևտուրը ինչպես բուն Հայաստանում, այնպես էլ նրա սահմաններից դուրս։ Բացի տեղական իշխանություններից ու համապատասխան մարմիններից համքարությունների կյանքում ակտիվ դեր Էին խաղում հայոց պատրիարքարանները, որոնց կարգադրությունները պարտադիր Էին բոլոր վաճառականների և արհեստավորների համար։

Կատեգորիա:Առևտրային կառույցներ
Կատեգորիա:Գիլդիաներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմություն
Կատեգորիա:Կազմակերպությունների տեսակներ
Կատեգորիա:Հասարակության շերտավորում
Կատեգորիա:Միջնադարի տնտեսություն
Կատեգորիա:Տնտեսական պատմություն
Գլաձոր (տարեգիրք)

**«Գլաձոր»**, գրական տարեգիրք (անկանոն պարբերականությամբ)։ Հրատարակել են Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության դպրեվանքի ուսանողները։ Լույս է տեսնում 1956 թվականից, Անթիլիասում (Լիբանան)։

Հիմնականում տպագրում է հաստատության սաների գրական փորձերը (պատմվածքներ, բանաստեղծություններ և այլն), մատենագրական֊բանասիրական վերլուծություններ (կրոնական տեսանկյունով) միջնադարի հայ պատմիչների և բանաստեղծների գործերի մասին, անդրադառնում է հայ եկեղեցու պատմությանն ու գործիչների կյանքին։ Տպագրում է նաև օտար հեղինակների գրական-գիտական ուսումնասիրությունները՝ դպրեվանքի ուսանողների թարգմանությամբ, ինչպես նաև հոդվածներ հայկական աղանդավորական հոսանքների մասին։ Տեղեկություններ է հաղորդում դպրեվանքի ներքին կյանքից։

## Տես նաև
* Հասկ

Կատեգորիա:Տարեգրություններ
Կատեգորիա:Լիբանանի հայկական ամսագրեր
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Անթիլիասի հրատարակչություն
Կատեգորիա:Հայկական կրոնական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Նիկոլայ Գերսևանով

**Նիկոլայ Միխայլովիչ Գերսևանով** (), ռուս խորհրդային մեխանիկ։ ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ (1939)։

Ավարտել է Պետերբուրգի հաղորդակցության ճանապարհների ինժեներների համալսարանը (1901)։ 1923 թվականից Մոսկվայի հղորդակցության ճանապարհների, ինժեներների համալսարանի պրոֆեսոր։ 1931-1950 թվականներին ղեկավարել է Կառուցվածքների հիմքերի համամիութենական համալսարանը և ռազմատրանսպորտային ակադեմիայի հիդրոտեխնիկական կառուցվածքների ամբիոնը։ Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են գրունտների մեխանիկայի և կիրառական մաթեմատիկայի հարցերին։ Արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1948)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս մեխանիկներ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մեխանիկներ
Կատեգորիա:Վագանկովյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Գերմանիկ (հանդես)

**«Գերմանիկ»**, քառամսյա (սկզբում՝ եռամսյա և երկամսյա) հանդես։ Լույս է տեսել 1930 թվականից, Նյու Յորքում։ Մարաշի Հայրենակցական միության Ամերիկայի շրջանակի հրատարակություն է։ Հիմնադիր խմբագիրը Գ․ Գալուստյանն էր, խմբագիրը՝ Ա․ Փոլատյանը։

## Գործունեություն
Նպատակն էր սփյուռքի մարաշցիներին ներգրավել Հայրենակցական միության կրթական, մշակութային գործունեության ոլորտը, ամրապնդել նրանց կապը Խորհրդային Հայաստանի հետ։ Պարբերաբար ակնարկներ էր տպագրում հայրենադարձ մարաշցիների, Նոր Մարաշ ավանի մասին, հրատարակում էր Խորհրդային Հայաստան այցելած մարաշցիների տպավորությունները, ազգագրական նյութեր։ «Գերմանիկը» ներկայացնում էր մասնաճյուղերի կյանքը, տպագրում Միության շրջաբերականներն ու հայտարարությունները, ինչպես նաև գրական, գեղարվեստական և պատմական գործեր։ Ուներ անգլերեն բաժին։

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական հանդեսներ
Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական հայագիտական պարբերականներ
Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ
Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Գլաուկոնիտ

250px|մինի|Գլաուկոնիտ
**Գլաուկոնիտ**, գլավկոնիա (հունարեն՝ γλαυχός — բաց երկնագույն), միներալ, երկաթի ջրային ալյումինասիլիկատ հիդրոփայլարների խմբից։ Պարունակում է մինչև 21% երկաթի օքսիդ և ենթօքսիդ։ Բյուրեղագիտական համակարգը մոնոկլինային է։ Տարածված է գլխավորապես մեզոզոյան և կայնոզոյան հասակի նստվածքային ապարներում՝ կլորավուն հատիկների ձնով։ Կիրառվում է ջրի կոշտության նվազեցման, կանաչ ներկ ստանալու համար, նաև որպես կալիումական պարարտանյութ։ 

Կատեգորիա:Միներալներ
Կատեգորիա:Կալիումի միներալներ
Կատեգորիա:Նատրիումի միներալներ
Կատեգորիա:Ալյումինի միներալներ
Գիպսային կապակցանյութեր

**Գիպսային կապակցություններ**, օդային կապակցանյութեր, որոնց հիմքը կալցիումի կես մոլեկուլ բյուրեղաջուր պարունակող սուլֆատն է կամ կալցիումի անջուր սուլֆատը (անհիդրիդային կապակցանյութեր)։ Ըստ ջերմային մշակման պայմանների, ինչպես նաև կապակցման ու պնդացման արագության բաժանվում են 2 խմբի, ցածրաթրծման (արագ կապակցվող ու պնդացող)՝ շինարարական ու կաղապարման գիպս, բարձրամուր գիպս, գիպսացեմենտապոզոլանային կապակցանյութեր, և բարձրաթրծման (դանդաղ կապակցվող ու պնդացող)՝ անհիդ- րիտային ցեմենտ, բարձրաթրծման գիպս՝ Էստրիխգիպս։ Շինարարական գիպսը ստանում են մանրացրած կամ նախապես փոշիացրած բնական գիպսը (գիպսաքարը) եփման կաթսաներում, պտտվող վառարաններում և այլ տեխնոլոգիական տեղակայանքներում՝ 140-190°С ջերմաստիճանում ջերմային մշակման ենթարկելով։ Օգտագործվում է գիպսային շինվածքների արտադրման, սվաղման և շարվածքային աշխատանքների համար։ Կաղապարման և բարձրամուր գիպսերը ստանում են նույն եղանակով, ինչ շինարարականը, սակայն ավելի մաքուր հումքից։ Ունեն բարձր ամրություն, օգտագործվում են խեցեգործության մեջ և արտադրություններում՝ կաղապարների ու մոդելների պատրաստման համար ևն։ Գիպսացեմենտապոզոլոնային կապակցանյութերը (առաջարկել է սովետական գիտնական Ա. Վ. Վոլժեևսկին) ստանում են շինարարական գիպսը կամ գիպսային այլ կապակցանյութերը պորտլանդցեմենտի և հիդրավլիկական թթու հավելանյութերի հետ խառնելով։ Դրանցից պատրաստված շինվածքներն ունեն համեմատաբար ավելի փոքր պլաստիկ ձևափոխություններ։ *Անհիդ֊րիտային* ցեմենտը պատրաստում են շինարարական գիպսը 600-700&nbsp;°C ջերմաստիճաևում թրծելով, հետագայում մանրացնելով պնդացնող կատալիզատոր հավելանյութերի (օրինակ, կրի) հետ մեկտեղ։ Օգտագործվում է շինարարական շաղախներ, բետոններ, արհեստական մարմար և այլն պատրաստելու համար։ Էստրիխգիպսը ստանում են բնական գիպսը 800-1000&nbsp;°C ջերմաստիճանում թրծելով՝ հետագա նուրբ մանրացմամբ։ Օգտագործվում է նույն նպատակներով, ինչ անհիդրիտային ցեմենտը։

Կատեգորիա:Կապակցանյութեր
Ռուսաստանի զինված ուժեր

**Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժեր** (), Խորհրդային Միության փլուզումից հետո Ռուսաստանում գործող պետական ռազմական կառույց։ Ստեղծվել է 1992 թվականի մայիսի 7-ին՝ սկզբնապես բաղկացած լինելով 2 880 000 մարդուց։ Համարվում աշխարհի խոշորագույն բանակներից մեկը։ Կադրերի մակարդակը սահմանվում է երկրի նախագահի հրամանագրով։ Նախատեսված է արժանի հակահարված տալ ագրեսիային դեմ, զինված պաշտպանություն ամբողջականություն և անձեռնմխելիություն իր տարածքում պահպանելու, ինչպես նաև կատարել առաջադրանքները համաձայն միջազգային պայմանագրերի։

Ռուսաստանի Դաշնության 2008 թվականի հունվարի 1-ի տվյալներով 2,019,629 միավոր, այդ թվում, զինվորների, զինծառայողների 1,134,800 միավոր։ Ինչ վերաբերում է մարտի 1-ին, 2014 թվականին, թիվը զորքերի մոտ 840,245 իսկ 8356 զինվորական քանակը պարունակում քաղաքացիական անձնակազմին։ Զինված ուժերը Ռուսաստանի. աչքի է ընկնում, ներկայում ամենամեծն է աշխարհում, զանգվածային ոչնչացման զենքի, այդ թվում `միջուկային զենք, և լավ զարգացած համակարգի միջոցներ։

## Պաշտպանության նախարարություն
Ռուսաստանի զինված ուժերի կառավարումն իրականացում է երկրի Պաշտպանության նախարարության կողմից, որի հիմնական գերակայության մեջ է մտնում երկրի պաշտպանությունը։ Պաշտպանության նախարարությունը մշակում և իրականացում է պետական քաղաքականության ոլորտում միջազգային ռազմական համագործակցություններ, վերահսկում է ռազմական շրջանների և այլ զինվորական իշխանությունների տարածքային իշխանությունների ռազմական գրասենյակներ։

## Օդային և տիեզերական պաշտպանության զորքեր
250px|մինի|Ռուսական RT-2UTTKh Topol M մոդելի ռմբարկու
Օդային և տիեզերական պաշտպանության զորքերի անկախ ծառայությունը նախատեսված է տեղեկատվություն հրթիռների նախազգուշացման, հակահրթիռային պաշտպանության համար, տեղակայման, պահպանման և կառավարման ուղեծրային համաստեղությունում տիեզերանավի ռազմական, երկակի, սոցիալ տնտեսական և գիտական նպատակներով։

## Միջուկային զենք
Ռուսաստանը աշխարհի ամենամեծ միջուկային զենքի պահեստավորում ունեցողն է ԱՄՆ-ից հետո։ 2011 թվականի սկզբին որպես ռազմավարական միջուկային ուժեր 611 ռազմավարական առաքման ավտոմեքենա, կարող է տեղափոխել միջուկային մարտագլխիկներ։ 2009 թվականի դրությամբ ռուսաստանյան միջուկային զինանցում եղել են մոտ 16000 մարտագլխիկներ։ Տեղակայված ռազմավարական միջուկային ուժերը բաժանվում են, այսպես կոչված, միջուկային «TRIAD» և առաքման համար օգտագործվող միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռների, սուզանավ, հրթիռներ և ռազմավարական ռմբակոծիչներ։

## Տես նաև
* Ռուսաստանի պատերազմների ցանկ
* Ռուսական 102-րդ ռազմաբազա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի զինված ուժեր
Կատեգորիա:Զինված ուժեր այբբենական կարգով
Գլաս

մինի
**Գլաս**, ռուսական միջնադարյան եկեղեցական երաժշտության տիպական, չափանմուշ եղանակների անվանում։ Հայկական համարժեքն Է՝ ձայնեղանակը։

Կատեգորիա:Քրիստոնեական երկրպագություն
Կատեգորիա:Երաժշտության պատմություն
Կատեգորիա:Երաժշտության տեսություն
Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Գիտություն և տեխնիկա (հանդես)

**«Գիտություն և տեխնիկա»**, խորհրդային շրջանի ամենամսյա գիտահանրամատչելի հանդես։ Հանդիսացել է Գիտատեխնիկական ինֆորմացիայի և տեխնիկա-տնտեսական հետազոտությունների Հայկական ԳՏԻ-ի հրատարակություն։ Առաջին անգամ լույս է տեսել 1963 թվականին, Երևանում։ Խմբագիր՝ ակադեմիկոս Մարտին Կասյան։

Ամսագիրը լուսաբանել է գիտության բազմաթիվ բնագավառների, առանձնապես բժշկագիտության, Էներգետիկայի, տիեզերագիտության ու տիեզերագնացության նվաճումներն ու հայտնագործություևևերը։ Անդրադարձել է Խորհրդային Հայաստանում կազմակերպվող գիտական նստաշրջաններին ու համաժողովներին։ Ունեցել է հարցազրույցներ խորհրդային նշանավոր գիտնականների հե։ Անդրադարձել է նաև հայ ժողովրդի մշակույթի պատմության Էջերին ու առեղծվածներին։

Մեծ տեղ է հատկացրել խորհրդային և միջազգային գիտահանրամատչելի պարբերականներից կատարված թարգմանական հոդվածներին։

Թերթին աշխատակցել են այնպիսի անվանի գիտնականներ, ինչպիսիք են Վիկտոր Համբարձումյանը, Վահան Ղազարյանը, Սահակ Կարապետյանը, Հովհաննես Մաղաքյանը, Լյուդվիգ Միրզոյանը, Անդրանիկ Ճաղարյանը, Սուրեն Սարգսյանը, Լիպարիտ Գյուլբուդաղյանը, Զավեն Հացագործյանը, Գարենց Սահակյանը և ուրիշներ։

Կատեգորիա:Գիտություն և տեխնիկա