open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Իվրի Գիտլիս

**Իվրի Գիտլիս** (, ), հրեա ջութակահար։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Հայֆայում Ռուսաստանից հայրենադարձվածների ընտանիքում։ Երաժշտական կրթությունը զարգացնելու համար մեկնել է Փարիզ, որտեղ մասնագիտացել է կոնսերվատորիայում Կարլ Ֆլեշի, Ջորջե Էնեսկուի և Ժակ Տիբոյի մոտ։ 1939 թվականին տեղափոխվել է Անգլիա, որտեղ և անց է կացրել Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմի տարիները։ Այնտեղ էլ ելույթ է ունեցել Լոնդոնի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ և կատարել առաջին ձայնագրությունները BBC-ի համար։ 1951 թվականին վերադարձել է Իսրայել։ 1955 թվականից աշխարհի տարբեր երկրներում հանդես է գալիս մենահամերգներով։ 1960-ականների վերջից ապրում է Ֆրանսիայում։

Բարեկամական կապերն ու համատեղ նախագծերը Գիտլիսին միավորել են տարբեր երկրների և ուղղությունների երաժիշտների հետ։ Բրունո Մադերնան նրան մի պիես է նվիրել, որն այդպես էլ կոչվում է «Պիես Իրվիի համար» (, 1971)։ 1968 թվականին Գիտլիսը մասնակցել է Յոկո Օնոյի «Whole Lotta Yoko» երգի ձայնագրմանը։

1990 թվականին Գիտլիսը ստացել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի բարի կամքի դեսպան կոչումը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իսրայելի ջութակահարներ
Կատեգորիա:1922 ծնունդներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 22 ծնունդներ
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի բարի կամքի դեսպաններ
Կատեգորիա:Իսրայելցի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ջութակահարներ
Ժակ Տիբո

**Ժակ Տիբո** (, ), ֆրանսիացի ջութակահար։

Ջութակահար Ժորժ Տիբոյի որդին է, Ալֆոնս, Ժոզեֆ և Ֆրանսիս Տիբոների եղբայրը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1880 թվականի սեպտեմբերի 27-ին, Բորդոյում, երաժշտի ընտանիքում։ Ջութակի առաջին դասերը ստացել է հորից և առաջին անգամ հանդիսատեսի առաջ ելույթ է ունեցել Բորդոյում ութ տարեկանում։ 13 տարեկանում ընդունվել է երեք տարի անց՝ 1896 թվականին, գերազանցությամբ ավարտել է Փարիզի կոնսերվատորիան (Մարտեն Պիեռ Մարսիկի ջութակի դասարանը)։ Որոշ տվյալներով նրան դասեր է տվել կուբացի կոմպոզիտոր և ջութակահար Խոսե Ուայտը։

Հետագա տարիներին Տիբոն գումար է վաստակել՝ նվագելով ռեստորաններում, որտեղ նրան նկատել է հայտնի ջութակահար և մեկենաս Էդուար Կոլոնը։ 1898 թվականից եղել է Փարիզի «Կոլոնի համերգների» մենակատար։ Նրա ելույթները մեծ հաջողություն ունեին, և 1898-1899 թվականներին նա 54 անգամ նվագել է այդ համերգներում՝ ձեռք բերելով մեծ հեղինակություն։ Շուտով սկսվեց Տիբոյի միջազգային կարիերան. նա համերգային շրջագայություններ է կատարել աշխարհի տարբեր երկրներում (Ռուսաստանում՝ 1901 թվականից)։ ԽՍՀՄ–ում հանդես է եկել 1936 թվականին։

Լրջորեն վիրավորվելով Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ՝ Տիբոն մի քանի տարի ելույթ չէր ունենում, սակայն 1920-ական թվականներին վերսկսեց համերգային գործունեությունը։

Հանդես է եկել նաև տրիոյի կազմում (դաշնակահար Ա. Կորտոյի և թավջութակահար Պ. Կասալսի հետ)։

Տիբոն Էժեն Իզայիի ընկերն էր, որը նրան նվիրեց իր Երկրորդ սոնատը ջութակի համար։

Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին Տիբոն մնաց Ֆրանսիայում՝ շարունակելով դասավանդել Նորմալ երաժշտության դպրոցում, իսկ 1943 թվականին դաշնակահարուհի Մ. Լոնգի հետ Փարիզում կազմակերպեց դաշնակահարների և ջութակահարների մրցույթ (1946 թվականից՝ Մ. Լոնգի և Ժ. Տիբոյի անվանվան միջազգային մրցույթ), որը այսօր էլ գոյություն ունի։

Ժակ Տիբոն ֆրանսիական ջութակի դպրոցի խոշորագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա նվագն աչքի է ընկել նրբագեղությամբ, վիրտուոզ փայլով։ Ֆրանսիացի կոմպոզիտորների ստեղծագործությունների լավագույն մեկնաբաններից էր։

Զոհվել է 1953 թվականի սեպտեմբերի 1-ին, Ֆրանսիական Ալպերի շրջանում ինքնաթիռի աղետի ժամանակ՝ Ասիա հերթական համերգի մեկնելիս։

Ժակ Տիբոյի անունով է կոչվում Բորդոյի կոնսերվատորիան։

## Գրականություն
* Oйстраx Д., Жак Тибо, «Советская музыка», 1953, № 11

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ժակ Տիբոյի անվան միջազգային երաժշտական մրցույթ  , 

Կատեգորիա:Բորդո քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ջութակահարներ
Կատեգորիա:Ավիավթարից զոհվածներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երաժիշտներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպաներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի երաժիշտներ
Բոսնիա և Հերցեգովինայի վարչական բաժանում

right|thumb|250px|Բոսնիայի և Հերցեգովինայի վարչական բաժանման քարտեզ
Բոսնիա և Հերցեգովինան կազմավորված է Բոսնիայի և Հերցեգովինայի Դաշնության, Սերբական Հանրապետության և Բրչկո շրջանի ինքնավար վարչական միավորներից։ Նման վարչական բաժանումը ծագում է Դեյտոնի պայմանագրից։

## Բոսնիայի և Հերցեգովինայի Դաշնություն
ԲևՀԴ-ն բաժանված է 10 կանտոնի ().
* Ունա-Սանայի կանտոն
* Պոսավինայի կանտոն
* Տուզլայի կանտոն
* Զենիցա-Դոբոյի կանտոն
* Բոսնիա-Պոդրինական կանտոն
* Կենտրոնաբոսնիական
* Հերցեգովինա-Ներետվայի կանտոն
* Արևմտյահերցեգովինյան կանտոն
* Սարաևոյի
* Կանտոն 10

ԲևՀԴ-ի կանտոնները բաժանված են 79 համայնքի (խորվ., ).

## Սերբական Հանրապետություն
Սերբական Հանրապետություն, ի տարբերություն Բոսնիայի և Հերցեգովինայի Դաշնության, բաժանված է 7 տարածաշրջանների ().
* Բանյա-Լուկա
* Դոբոյ
* Բիելինա
* Զվորնիկ
* Սարաևո-Ռոմանիա
* Ֆոչա
* Տրեբինյե

Սերբական Հանրապետության տարածաշրջանները բաժանված են 62 համայնքի ()։

## Բրչկոի շրջան
Բրչկոի ինքնավար շրջանը միաժամանակ Բոսնիայի և Հերցեգովինայի Դաշնության ու Սերբական Հանրապետության մասնէ կազմում։ Նաև շրջանը գտնվում է միջազգային վերահսկման տակ։


Կատեգորիա:Դաշնություն
Ոլոռ

**Ոլոռ** (), բակլազգիների (թիթեռնածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա և բազմամյա խոտաբույսերի
ցեղ։ Հայտնի է 6-7 տեսակ։ Սննդի մեջ օգտագործվում են ինչպես ոլոռի հատիկները, այնպես էլ մատղաշ ունդերը։

## Հայաստանում
մինի|ձախից|Ծաղիկները
Հայաստանում՝ 2 տեսակ՝
* Ոլոռ բարձր (*P. elatius*), հանդիպում է Կոտայքի, Սյունիքի մարզերում (ստորինից մինչև վերին լեռնային գոտի) և Երևանի շրջակայքում, աճում է թփուտներում, մարգագետիններում ու ցանքսերում,
* Ոլոռ ցանովի (*P. sativum*), որն ունի 2 ենթատեսակ՝
* Ոլոռ սովորական կամ ցանովի (*P. sativum*),
* Ոլոռ դաշտային (*P. arvense*)
Մշակվում են Արագածոտնի, Շիրակի, Լոռու, Տավուշի, Կոտայքի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի մարզերում։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը անկյունավոր է, փռվող-կառչող, երբեմն՝ կանգուն, բարձրություն՝ 20 սմ - 2,5 մ։ Տերևները զույգփետրաձև են, ձվաձև, կլորավուն կամ երկարավուն տերևիկներով, վերջանում են բեղիկներով։ Ծաղկաբույլը ողկույզ է կամ կեղծ հովանոց, ծաղիկները՝ սպիտակ կամ կարմրամանուշակագույն երանգավորումներով։ Ծաղկում է հունիսի կեսերին։ Ինքնափոշոտվող է (սակայն չոր ու տաք պայմաններում փոշոտվում է նաև խաչաձև)։ Պտուղը սրաձև ունդ է, ուղիղ համրիչանման։ Սերմերը (3-10 հատ) ձվաձև են, կլորավուն, անկյունավոր, հարթ կամ կնճռոտ, տարբեր գույների։ Ցրտադիմացկուն է, խոնավասեր։

## Քիմիական կազմ
Համեմատած այլ բանջարային մշակաբույսերի հետ՝ ոլոռը սպիտակուցային նյութերով ամենահարուստն է և սննդարժեքի տեսակետից գրավում է առաջին տեղերից մեկը։ Տարբեր տեսակներ բնակլիմայական տարբեր պայմաններում տարբեր քիմիական կազմ են ունենում, սակայն ոլոռի չոր նյութի մեջ սպիտակուցային նյութերը միջին հաշվով կազմում են մոտ 22-32%, շաքարները՝ 16-27%, օսլան՝ 10-31%, ճարպերը՝ 1,6-2%, թաղանթանյութը՝ 2-6%։ Կալորիականությամբ ոլոռը 1,5-2 անգամ ավելի բարձր է, քան մյուս բանջարեղենները։ Ոլոռը հարուստ է նաև A, B և C վիտամիններով։

## Կիրառում
Պարենային, կերային, ագրոտեխնիկական մշակաբույս է։

Սերմերն օգտագործվում են սննդի մեջ, կանաչ սերմերը նաև պահածոյացնում են։

## Գրականություն
* European Association for Grain Legume Research (AEP). *Pea*. http://www.grainlegumes.com/default.asp?id_biblio=52 .
* Hernández Bermejo, J. E. & León, J., (1992). *Neglected crops: 1492 from a different perspective*, Food and Agricultural Organization of the United Nations (FAO) Contents 
* Muehlbauer, F. J. and Tullu, A., (1997). *Pisum sativum L.* Purdue University. Pea
* Oelke, E. A., Oplinger E. S., et al. (1991). *Dry Field Pea*. University of Wisconsin.Dry Field Pea

## Արտաքին հղումներ
* plantnames.unimelb.edu.au
* USDA-ի (ԱՄՆ Գյուղդեպարտամենտի) պրոֆիլ
* Sorting Pisum names
* USDA plant profile
* http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/search/ 

Կատեգորիա:Ընդավորներ
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Սահմանադրական իրավունք

**Սահմանադրական (Պետական) իրավունք**, իրավունք առանձին ճյուղ, որը իրավական նորմերի ամբողջություն է և ամրապնդում է հասարակական ու պետական կարգի հիմքերը։ Սահմանադրական իրավունքը ձևավորվել է որպես հասարակական իշխանության նոր տեսակի երևան գալուն զուգընթաց։

Պետական իրավունքի գլխավոր աղբյուրը սահմանադրությունն է, ուստի իրավունքի այս ճյուղը կոչվում սահմանադրական։ Սահամանադրական (Պետական) իրավունքը սահմանում է հասարակական և պետական կառուցվածքի ձևերը, քաղաքացիների ժողովրդավարական ազատությունները, նրանց հիմնական իրավունքներն ու պարտականությունները, այդ իրավունքների ու ազատությունների նյութական, իրավական երաշխիքները և այլն։

## Ծանոթագրություններ
Կարս (այլ կիրառումներ)

**Կարս** կարող է վերաբերել.
## Աշխարհագրություն
* Կարս, փոքր գյուղ Կանադայի Օտավա քաղաքի մոտ։
* Կարս, քաղաք Թուրքիայում, պատմական Արևմտյան Հայաստանում։
* Կարս, մարզ Թուրքիայի Հանրապետությունում։
* Կարս, գյուղ Ադրբեջանական Հանրապետության Խըզիի շրջանում։
* Կարս - գետ Հայկական լեռնաշխարհում, Ախուրյանի աջ վտակը
## Պատմություն
* Կարսի մարզ, Ռուսական կայսրության վարչական միավոր
* Կարսի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրության վարչական միավոր
* Կադըրլու (նախկինում՝ Կարս), քաղաք և շրջան Թուրքիայի Օսմանիե մարզում։
* Կարսի թագավորություն, ավատատիրական պետություն 10-11-րդ դարերում

## Տես նաև
* Կարսի պաշարում
* Կարսի պայմանագիր
Ընտանեկան իրավունք

**Ընտանեկան իրավունք**, իրավունքի առանձին ճյուղ, որը առաջացել է դասակարգային հարաբերությունների ծագմանը զուգընթաց և հասարակարգերի փոփոխության ընթացքում փոխվել է։ Ստրկատիրական շրջանի ամուսնաընտանեկան իրավունքը` արտահայտելով ժամանակի հասարակական հարաբերությունները, պահպանել է նաև նախնադարյան համայնական կարգերից մնացած առանձին սովորույթներ։ Ամուսնությունը դիտվել է որպես աշխարհիկ իրավական դաշնադրություն, հարսանիքը՝ դրա հասարակական ճանաչման միջոց։ Նահապետական ընտանիքներում գույքի միակ սեփականատերը ընտանիքի գլուխն է համարվել. այդ իրավունքը փոխանցվել է ավագ որդուն։ Ավատատիրական շրջանում ամուսնաընտանեկան հարաբերությունները կարգավորվել են աշխարհիկ և կանոնական իրավունքի նորմերով։ Ամուսնությունն առանց եկեղեցական ծեսի անվավեր է ճանաչվել։ Արգելվել է բազմակնությունը, այլադավանի հետ ամուսնությունը և այլն։ Պարտադիր էին ամուսնանալու որոշակի տարիքը, փոխադարձ համաձայնությունը, ամրագրված էին երեխաների նկատմամբ հոր իշխանությունը և նրա անձնական ու գույքային իրավունքները։

## Ծանոթագրություններ

*
Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք
Լեռան լանջին

**Լեռան լանջին**, հայկական հայրենասիրական երգ։

Երգը տարբեր ժամանակ կատարել են Հարութ Փամբուկչյանը, Ռուզան Փամբուկչյանը, Ներսիկ Իսպիրյանը, Շուշան Պետրոսյանը։

## Արտաքին հղումներ
* Երգի տեքստը Վիքիդարանում

Կատեգորիա:Հայ հայրենասիրական երգեր
Կատեգորիա:Ներսիկ Իսպիրյանի երգեր
Դիտա ֆոն Թիզ

**Դիտա ֆոն Թիզ** կամ **Հեթեր Սվիտ** (), հայկական արմատներով ամերիկացի ֆոտոմոդել, բուռլեսկ պարուհի և դերասանուհի։

## Մանկություն և պատանեկություն
աջից|մինի|200px|Դիտա ֆոն Թիզը
մինի|ձախից|300px
Ծնվել է 1972 թվականի սեպտեմբերի 28-ին, Միչիգան նահանգի Ռոչեստեր քաղաքում՝ մատնահարդարողի և մեքենավարի ընտանիքում։ Իր խոսքով, Դիտան մասամբ հայկական ծագում ունի։ 13 տարեկանում զբաղվել է պարով, իսկ 19 տարեկանում գումար վաստակելու համար պարում էր ակումբներում։

Ըստ հանրային կարծիքի հետազոտության արդյունքների, Դիտա Ֆոն Թիզն աշխարհի չորրորդ ամենահայտնի հայն է, Քիմ Քարդաշյանից, Շերից և Անդրե Աղասիից հետո։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Ամերիկահայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ մոդելներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պարուհիներ
Կատեգորիա:Ֆոտոմոդելներ
Կատեգորիա:Մոդելներ այբբենական կարգով
Մեծ հարսանիք

**Մեծ հարսանիք**, Արցախում 2008 թվականի հոկտեմբերի 16-ին տեղի ունեցած զանգվածային հարսանիք, որի ընթացքում ամուսնացել է 674 զույգ։ Զույգերն ամուսնացան Գանձասարի վանքում և Շուշիի Ղազանչեցոց եկեղեցում:

2011 թվականի փետրվար ամսի դրությամբ 674 զույգերից 550-ը 615 երեխա են ունեցել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2008 Արցախում
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության պատմություն
Առաքել (այլ կիրառումներ)

**Առաքել** եզրը կարող է նշանակել.

## Անձնանուն
* Առաքել հայկական արական անձնանուն է, գրաբարյան առաքեալ բառից է (եա>ե) հնչյունափոխությամբ, նշանակում է «ուղարկված», «պատգամավոր», «դեսպան»՝ Հիսուս Քրիստոսի աշակերտ և հետևորդ։
* Առաքել (14-րդ դարի կես), մանրանկարիչ Ղրիմից։

## Աշխարհագրություն
* Առաքել, գյուղ Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանում։
* Փոքր Առաքել, գյուղ Վրաստանի Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետում։
* Մեծ Առաքել, գյուղ Վրաստանի Նինոծմինդայի մունիցիպալիտետում։
* Առաքել, Հայաստանի Լոռու մարզում
Ապշերոնի շրջան (Ադրբեջան)

**Ապշերոնի շրջան** (), շրջան ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության արևմտյան մասում, մտնում է Ապշերոնի տնտեսական շրջանի մեջ։ Վարչական կենտրոնը Խըրդալան քաղաքն է։

## Տես նաև
* Ադրբեջանի վարչական բաժանում
* Ապշերոնի տնտեսական շրջան

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Ապշերոնի շրջան
Ապշերոնի շրջան (այլ կիրառումներ)

**Ապշերոնի շրջան** եզրը կարող է վերբարվել.
* Ապշերոնի շրջան, Ադրբեջանական Հանրապետության վարչական միավոր
* Ապշերոնի շրջան, Ռուսաստանի Կրասնոդարի երկրամասի վարչական միավոր
Խոհարարները եկել են մրցույթի

**Խոհարարները եկել են մրցույթի**, 1977 թվականին «Հայֆիլմ» կինոստուդիայում նկարահանված հայկական ֆիլմ։

## Սյուժե
Հայաստանից խոհարարներ են գնում Մոսկվա՝ մասնակցելու խոհարարական մրցույթի։ Սակայն տեղի ունեցած թյուրիմացությունների պատճառով հայ խոհարարները չեն արժանանում գլխավոր մրցանակին։

## Դերերում
* Արմեն Ջիգարխանյան - *Համո*
* Երվանդ Մանարյան - *Երվանդ*
* Ստեփան Հարությունյան - *Թաթուլ*
* Եվգենյա Սիմոնովա - *Նատաշա Զեմլյանիկինա*
* Բորիս Շչերբակով - *Վոլոդյա*
* Իրինա Մուրզաևա - *Կլավդիա Իվանովնա*
* Վլադիմիր Բասով - *Վլադիմիր Կոնստանտինովիչ*
* Արա Բաբաջանյան - *Ստեֆանև*
* Եվգենի Պետրով - *Վասիլի Վասիլևիչ*

## Դրվագներում
* Վալենտին Բրիլեև - *խոհարարների մրցույթի հաղթող*
* Վյաչեսլավ Գոստինսկի - *Արտակի ընկերը*
* Ն. Գիցերոտ - *ընդունող հանձնաժողովի նախագահ*
* Պ. Շաքարյան, Ա. Գոլիկ, Ն. Լիխաչով, Լարիսա Կրոնբերգ (Սոբոլեվսկայա), Տ. Վլասովա, Լևոն Բատիկյան, Եվգենի Կրասավցև, Ս. Դմոխովսկայա, Լարիսա Մարկարյան

## Ստեղծագործական խումբ
* բեմադրող նկարիչ - Ռաֆայել Պ. Բաբայան
* հնչյունային օպերատոր - Ռ. Ղազարյան
* ռեժիսոր - Նադեժդա Գրոյսման
* օպերատոր - Ռուդոլֆ Վաթինյան
* զգեստների նկարիչ - Ա. Ռուսակով
* նկարիչ-դիմահարդար - Գ. Պրիգոժինա
* ռեժիսորի ասիստենտներ - Ռ. Սարգսյան, Մ. Գուլոյան
* օպերստորի ասիստենտներ - Գ. Կտոյան, Ա. Քալանթար
* երգերի տեքստի հեղինակ - Անդրեյ Դեմենտև
* բալետմեյստեր - Ե. Գաբրիելովա
* մոնտաժ - Ի. Միքայելյան
* խմբագիր - Էվերտ Պայազատյան (Պայազատ)
* տնօրեն - Լ. Մուրադյան
* նկարիչի ասիստենտ - Ս. Մարկոսյան
* դաշնամուրի մենանվագը - Առնո Բաբաջանյան
* երգում է - Իոսիֆ Կոբզոնը
* պրեմիերա - դեկտեմբերի 26 1978 թ.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1970-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1977 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ներսես Հովհաննիսյանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Առնո Բաբաջանյանի
Գյոյգյոլ (լիճ)

**Գյոյգյոլ լիճ** (), լեռնային լիճ Ադրբեջանական Հանրապետությունում, Քյափազ լեռան լանջին, Աղսու գետի կիրճում։ Լիճը ձևավորվել հզոր երկրաշարժի արդյունքում, որը տեղի է ունեցել 1139 թվականի սեպտեմբերի 30-ին, ինչի պատճառով Քյափազ լեռան գագաթը քանդվել է և ընկել Աղսու գետի կիրճը։ Ձևավորված ամբարտակված ջրավազանն էլ այժմ կոչվում է Գյոյգյոլ լիճ։

Լիճը գտնվում է Գյոյգյոլի արգելանոցում, որը ստեղծված է եղել 1965 թվականին բնության և կենդանի աշխարհի պահպանման և անձեռնմխելիության նպատակով։ Երկրի բազմաթիվ տուրիստական երթուղիները նախատեսում են այս վայրի այցելությունը։ Գյոյգյոլը և շրջակա վայրերը հանգստի գոտի են, համարվում է, որ տեղի օդը բուժում է մարդկանց շնչուղիները և նյարդային համակարգը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի լճեր
Կատեգորիա:Գյոյգյոլի շրջան
Ռիկարդո Օդնոպոզոֆ

**Ռիկարդո Օդնոպոզոֆ** (, ), ավստրիացի ջութակահար, դիրիժոր։ Վիոլոնչելիստ Ադոլֆո Օդնոպոզոֆի եղբայրը։

Օդնոպոզոֆը ծնվել և մեծացել է Արգենտինայում, ռուս ներգաղթողների ընտանիքում։ 13 տարեկանում ուղևորվում է Բեռլին։ Կարլ Ֆլեշի մոտ ջութակի, իսկ Պաուլ Հինդեմիտի մոտ կոմպոզիցիայի դասեր է ստանում։ 1930-ական թվականների կեսերին Օդնոպոզոֆը համաշխարհային հռչակ է ձեռք բերում՝ 1932 թվականին հաղթելով Վիենայի կատարողների մրցույթում, իսկ 1937 թվականին Բրյուսելում Իզայիի անվան մրցույթում ստանալով երկրորդ մրցանակը (առաջինը ստացել է Դավիդ Օյստրախը)։ Այդ ընթացքում Ռիկարդո Օդնոպոզոֆը դասավանդում է Վիենայի կոնսերվատորիայում և ղեկավարում Վիենայի ֆիլարմոնիկ նվագախումբը։

1940-ականների սկզբին Օդնոպոզոֆը մեկնում է ԱՄՆ, ուր շատ մենահամերգներ է ունենում։ 1956 թվականին վերադառնում է Վիենա և նորից դասավանդում Վիենայի կոնսերվատորիայում, իսկ 1975&nbsp;-&nbsp;1984 թվականներին Ցյուրիխի բարրձրագույն երաժշտական դպրոցում։ 1974-ից 1990 թվականներին Չայկովսկու անվան միջազգային մրցույթի ջութակահարների ժյուրիի անդամ է եղել։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ավստրիացիներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի ջութակահարներ
Տղամարդիկ (ֆիլմ)

**«Տղամարդիկ»**, մելոդրամա սիրո և ընկերության մասին։

## Սյուժե
Չորս ընկեր՝ Վազգենը, Սաքոն, Արամը և Սուրենը, Երևանում տաքսու վարորդներ են։ Արամը՝ նրանցից ամենահամեստն և ամաչկոտը, անհույս սիրահարվում է օրիորդ Կարինեին։ Տեսնելով ընկերոջ տառապանքը՝ եռյակը որոշում է անել ամեն ինչ, որ այս գեղեցկուհին ուշադրություն դարձնի Արամին։

## Դերերում
* Ավետիք Գևորգյան – *Արամ*
* Մհեր Մկրտչյան – *Սուրեն*
* Ազատ Շերենց – *Վազգեն*
* Արմեն Այվազյան – *Սաքո*
* Ալլա Թումանյան – *Կարինե*
* Վալենտին Պոդպոմոգով – *բազմազավակ պրոֆեսոր*
* Ռաֆայել Քոթանջյան – *Լևոն*
* Քրիստինա Խանդանյան – *Անուշ*
* Արթուր Սահակյան – *Սամվել*
* Արմեն Ջիգարխանյան – *Ղազարյան*
* Լաուրա Գևորգյան – *Ղազարյանի կինը*

## Դրվագներում
* Ալբերտ Մկրտչյան – *Ջեյմս, Անուշի եղբայրը*
* Հեղինե Հովհաննիսյան – *Կարինեի մայրը*
* Վերջալույս Միրիջանյան – *Արամի մայրը*
* Լևոն Բատիկյան – *Ռոմեո, Սուրենի եղբայրը*
* Դոնարա Մկրտչյան – *Մեդեա, Ռոմեոյի կինը*
* Թաթուլ Դիլաքյան – *մանկապարտեզի տնօրեն*
* Կ.Սահակյան, Հանրի Զարյան, Ա. Ավագյան, Իվետա Բաբուրյան, Գ. Ոսկանյան, Երվանդ Քոչար, Ժաննա Ամիրջանյան

## Ստեղծագործական խումբ
* բեմադրող նկարիչ – Ռաֆայել Բաբայան
* հնչյունային օպերատորներ – Ա. Վանեցյան, Կարեն Կուրդիյան
* ռեժիսոր – Ռ. Նազարյան
* օպերստոր – Գ. Պոլյանոկ
* զգեստների նկարիչ – Կիրարինա Անդրանիկյան
* ռեժիսորի ասիստենտներ – Լ. Քեոսայան (Գևորգյան), Կ. Աթոյան
* օպերստորի ասիստենտ – Դ. Ներսիսյան
* նկարիչ-դիմահարդար – Խ. Զահալյան
* համակցային նկարահանումներ օպերատորներ – Գ. Պոլյանոկ, Բ. Նոսկով
* մոնտաժ – Հ. Մելքոնյան
* տնօրեն – Ռ. Ջանազյան

## Հետաքրքիր փաստեր
մինի|«Տղամարդիկ» արձանախումբ
* 2007 թ. Երևանում տեղադրվել է «Տղամարդիկ» ֆիլմի հերոսների հուշարձանը։

## Արտաքին հղումներ
*Ֆիլմը Հայկական կինո կայքում 
*Ֆիլմը ԱյԷմԴիԲի կայքում (անգլերեն)

## Գրականություն
* Պատվիրված ձյունն ու օդում գրված նոտաները։ Աննա Բաբաջանյան, Դա եղել է այսպես…, Ե., Դարակ, 2019, էջ 35-37։

Կատեգորիա:1970-ականների ռուսերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1972 ֆիլմեր
Կատեգորիա:«Հայֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Էդմոնդ Քեոսայանի ֆիլմեր
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:Հայկական կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Մելոդրամաներ
Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Ռոբերտ Ամիրխանյանի
Մարկոս Գաբիոս Ապիցիոս

**Մարկոս Գաբիոս Ապիցիոս** (, ), հայտնի հին հռոմեացի գուրման և որկրամոլ, որի անունը ժամանակի ընթացքում դարձել է ցուցական։ Ապրել է շվայտ կյանքով և իր ողջ գումարը ծախսել համադամ ուտելիքների վրա։ Արդյունքում նրա փողը այնքան է կրճատվել, որ նա կարող էր սնվել միայն սովորական ուտելիքներով։ այս մտքից Ապիցիոսը խելագարվել և ինքնասպան է եղել։ Ապիցիոսը հեղինակ է բազմաթիվ խոհարարական գրքերի, որոնք հարստացրել են հին հռոմեական խոհարարական արվեստը։ Հայտնաբերել է բազմաթիվ նոր բաղադրատոմսեր և այդ բոլորը զետեղել իր գրքում, որը բաղկացած է տաս հատորից։ Ապիցիոսի գրքում կան այնպիսի բաղադրատոմսեր, ինչպիսիք են ֆլամինգոների լեզուներից պատրաստված ռագուն և դեռ չծնված գոճիների պոչերից պատրաստված ապուրը։ Ապիցիոսի անունով դուրս է եկել «De arte coquinaria seu de obsoniis et condimentis» գիրքը, որը ըստ հետազոտողների պատկանում է ոմն Ցելիոսի և բազմիցս հրատարակվել է XVIII-XIX դարերում։

Գրքի մասերը.
* I գիրք Epimeles («հոգատար» սոուսների մասին);
* II գիրք Sarcoptes («միս կտրող» մանրացված մսից ուտեստների մասին);
* III գիրք Cepuros («այգեգործ» բանջարեղենի և մրգերի մասին);
* IV գիրք Pandecter («ամեն ինչ ընդգրկող» տարբեր բարդ ուտեստների մասին);
* V գիրք Ospreon («ընդավոր» ընդավորներից և հատիկավորներից ուտեստների մասին );
* VI գիրք Tropetes («թռչնանոց» վայրի և ընտանի թռչնամսից ուտեստների մասին);
* VII գիրք Polyteles («թանկարժեք» դելիկատեսների մասին);
* VIII գիրք Tetrapus («չորքոտանի» վայրի և ընտանի կենդանիներից ուտեստների մասին);
* IX գիրք Thalassa («ծով» ծովամթերքից ուտեստների մասին);
* X գիրք Alieus («ձկնորս» ձկնային ուտեսների մասին).

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անտիկ գրողներ
Հայոց մաղխազ

**Հայոց մաղխազ** (նաև՝ **Մեծ Հայքի արքունի թիկնապահապետ**), արքունի գործակալ, արքունական պահակազորի և թիկնազորի (Մաղխազություն) պետը Մեծ Հայքում, որը ժառանգաբար ընտրվում էր Խորխոռունիների նախարարական տոհմից։

## Պատմություն
Ըստ Մովսես Խորենացու Խորխոռունիների նահապետ ու անվանադիրը համարվում է Հայկ նահապետի Խոռ Հայկազունի որդին, ում սերունդներից՝ Մաղխազ Խորխոռունուն Վաղարշակ թագավորը դարձնում է նախարար և կարգում է «Մեծ Հայքի արքունի թիկնապահապետ», որը Խորխոռունիների նախարարական տոհմը վարում է մինչև Արշակունիների թագավորության անկումը (428)։ Արքունի թիկնապահապետի պաշտոնը հետագայում Մաղխազ Խորխոռունու անունով անվանվում է նաև՝ «**մաղխազ**» և դրանից հետո էլ շարունակում է վարել։ Ենթադրվում է, որ 546-556 թվականներին պարսիկները վերցրել են այդ պաշտոնը Խորխոռունիներից ու վերացրել, քանի որ այդ ժամանակներից հետո Խորխոռունիների անվանը կից չի հիշատակվում «մաղխազ» տիտղոսը։

## Հայոց մաղխազներ
* Մաղխազ Խորխոռունի (մ.թ.ա. 247 - մ.թ.ա. 3-րդ դարի վերջ)
* անհայտ մաղխազներ 
* անհայտ (2-րդ դարի վերջ - 3-րդ դարի սկիզբ)
* Գարջույլ Խորխոռունի (330-ական թվականներ)
* Մանասպ Խորխոռունի (340-ական թվականներ)
* Հմայակ Խորխոռունի (350-ական թվականներ)
* Գարջույլ Խորխոռունի (360-ական թվականներ - 364)
* Սուրեն Խորխոռունի (364-386)
* անհայտ (386 - 5-րդ դարի սկիզբ)
* Վրիվ Խորխոռունի (5-րդ դարի սկիզբ - 449)
* Գադիշո Խորխոռունի (449-480), զուգահեռ` Խորեն Խորխոռունի (450-451)
* Գարջույլ Խորխոռունի (480-481)
* Արտաշիր Խորխոռունի (481 - 6-րդ դարի սկիզբ)
* Գարջույլ Խորխոռունի (6-րդ դար)
* Վրիվ Խորխոռունի (6-րդ դարի սկիզբ - 6-րդ դարի կես)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության գործակալներ
Մարաջախտ

**Մարաջախտ** (միջին լատիներեն *marescaleus*, ֆրանսիական marechal անունից), բանակի սպառազինման և պարենավորման գծով գունդստաբլի (սպարապետի) տեղակալը Կիլիկյան Հայաստանում։

Արևմտահայերենում մարաջախտը այժմ օգտագործվում է որպես մարշալի հոմանիշ։

Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի տիտղոսներ
Ճամբարակի լեռնանցք

**Ճամբարակի լեռնանցք**, լեռնանցք Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Միափորի լեռնաշղթայի արևելյան մասում, 2060 մ բարձրության վրա։ Միացնում է Խնձորուտ և Գետիկ գետերի ավազանները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնանցքներ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռնագրություն
Ճակտոն

[մինի|250px|[Գառնու հեթանոսական տաճարի ճակտոնը]]
**Ճակտոն**, ֆրոնտոն (ֆրանս. fronton, լատ. frons, frontis - ճակատ, առջևի կողմը), շենքի, սյունասրահի, սյունաշարի ճակատը պսակող, քիվով և երկլանջ տանիքով երիզված եռանկյունաձև ավարտը։

## Ճակտոնը հայկական ճարտարապետության մեջ
Հայկական ճարտարապետական հուշարձաններից ճակտոն ունեն Գառնիի տաճարը, (մ.թ. 1-ին դար), Քասաղի (4-րդ դար), Աշտարակի Ծիրանավոր (5-րդ դար) եռանավ բազիլիկները, Տեկորի գմբեթավոր բազիլիկը (5-րդ դար), Լեռնակերտի (4-րդ դար), Կուրթանի, Գյուլագարակի (6-րդ դար) միանավ եկեղեցիները և այլն։

Կատեգորիա:Ճարտարապետական տարրեր
Կատեգորիա:Տանիք
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ
Վանդալություն

[240px|մինի|Վանդալիզմ Սան Ֆրանցիսկոյի [Գռուզյան-Զաքարյան-Վասպուրական ազգային վարժարանի տարածքում (2020)]]
**Վանդալիզմ**, «գործողություն, որը ներառում է անձնական կամ հանրային սեփականության վնասում կամ ոչնչացում»։ Տերմինը ներառում է սեփականության վնասումը, ինչպիսիք են գրաֆիտին և սեփականության կամայական ոչնչացումը առանց սեփականատիրոջ թույլտվության։ Տերմինի ծագումը կապված է լուսավորության դարաշրջանի հետ, երբ կործանարարներ էին առանձնապես գերմանացի վանդալները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հանցագործություններ
Կատեգորիա:Սեփականության դեմ հանցագործություններ
Կատեգորիա:Վանդալիզմ
Կատեգորիա:Ֆրանսերեն բառեր և արտահայտություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսերենից փոխառյալ բառեր
Վիկարիոս

**Վիկարիոս** (լատ.` vicarius-տեղակալ)

* Դիոկղետիանոսից և Կոստանդիանոս Ա Մեծից հետո` դիոցեզի կառավարիչ, որը ենթարկվում էր պրեֆեկտին։
* Ուղղափառ եկեղեցում՝ եպիսկոպոս, որը չունի թեմ և օգնում է կառավարող արքիրեոսին։
* Կաթոլիկ եկեղեցում՝ աուիկսիլիարիոս (օգնական եպիսկոպոս), ունի նույն գործառույթները, ինչ ուղղափառ եկեղեցում։
* Հայ առաքելական եկեղեցում համապատասխանում է դպիրին։
## Տես նաև
Վիդամ

Կատեգորիա:Եպիսկոպոս
Կատեգորիա:Դպիր
Արտավազդ Հակոբյան

**Արտավազդ Արմենակի Հակոբյան** (), ճարտարագետ-էլեկտրիկ։ Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու (1938)։ Պրոֆեսոր (1962)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանը (1929)։ 1929-1973 թվականներին աշխատել է Մոսկվայի Համամիութենական էլեկտրատեխնիկական ինստիտուտում (1941 թվականից՝ լաբորատորիայի վարիչ)։ Աշխատանքները վերաբերում են փոփոխական հոսանքի բարձր լարման էլեկտրասարքավորումների ստեղծման, ստատիկ էլեկտրականությունից և ամպրոպներից շենքերի ու կառույցների պաշտպանության հարցերին։ Լենինյան մրցանակի դափնեկիր (1962)։

## Պարգևներ
* Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշան.
* Կարմիր աստղի շքանշան (16.05.1947).
* Մեդալներ
** Լենինյան մրցանակ (1962) — փոփոխական հոսանքի 500 կիլովոլտ լարմամբ բարձրավոլտ սարքավորումների համալիրի ստեղծմանը մասնակցելու համար

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Գևորգ Հակոբյան (դերասան)

**Գևորգ Մնացականի Հակոբյան** (), դերասան։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1985)։

## Կենսագրություն
1934-1935 թվականներին աշխատել է Գյումրիի թատրոնին կից պատանի հանդիսատեսի, 1936-1942, 1947-1949 թվականներին՝ Արթիկի, 1950-1952 թվականներին՝ Ալավերդու, 1953-1987 թվականներին՝ Կամոյի թատրոններում։ Հերոսական և դրամատիկ դերերի դերասան է։

## Դերեր
* Վարազդատ՝ Լ. Միքայելյանի «Վարազդատ»
* Օսեփ՝ Սունդուկյանի «Քանդած օջախ»
* Բրոուդի՝ Արչիբալդ Ջոզեֆ Կրոնինի «Բրոուդիի ամրոցը»
* Էլիզբարյան՝ Շիրվանզադեի «Պատվի համար»
* Պրեզիդենտ՝ Շիլլերի «Սեր և խարդավանք»

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:1917 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 9 ծնունդներ
Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Գուրգեն Հակոբյան

**Գուրգեն Ալեքսանդրի Հակոբյան** (), հայ դերասան։ ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (մարտի 22, 1956)։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1967)։

## Կենսագրություն
Գուրգեն Հակոբյանը ծնվել է 1907 թվականի փետրվարի 15-ին Բջնի քաղաքում։ Բեմ է բարձրացել 1925 թվականին, Հայաստանի Առաջին պետական թատրոնում (այժմ՝ Սունդուկյանի անվան թատրոն)։ 1928-1941 թվականներին խաղացել է Լենինականի Մռավյանի անվան հայկական, 1941-1959 թվականներին՝ Ակմոլինսկի, Վորոնեժի, Բրյանսկի և այլ քաղաքների ռուսական թատրոններում։ 1959 թվականից՝ կրկին Երևանի Սունդուկյանի անվան թատրոնի դերասան։

Մահացել է 1977 թվականի հունվարի 18-ին Երևանում։

## Դերերը թատրոնում

## Ֆիլմագրություն

## Պարգևներ
* ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (մարտի 22, 1956)
* ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1967)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Գևորգ Աբաջյան, Գուրգեն Հակոբյան (կյանքը և ստեղծագործական ուղին), Ե., ՀԹԸ հրատ., 1983, 105 էջ։

Կատեգորիա:Հայ դերասաններ
Կատեգորիա:Նուբարաշենի գերեզմանատանը թաղվածներ
Թեյմուր Ռաջաբով

**Թեյմուր Բորիսովիչ Ռաջաբովը** (, ), ադրբեջանցի շախմատիստ է։ 2011 թ-ին ստացել է գրոսմայստերի կոչում։ 
Ռաջաբովը շախմատ սովորել է խաղալ դեռ 4 տարեկանից։ Երբ նա 12 տարեկան էր՝ հաղթեց Եվրոպայի մինչև 18 տարեկանների շախմատի մրցաշարը։ 2006 թ-ից Ռադջաբովը Ադրբեջանում ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի բարի կամքի դեսպան է։ Նա է գլխավորում տղամարդկանց Ադրբեջանի շախմատի հավաքականը։

## Վարկանիշի փոփոխության գծապատկեր

## Արտաքին հղումներ
* Թեյմուր Ռաջաբովի հարցազրույցը
* Թեյմուր Ռաջաբովի հարցազրույցը "Чесс-Ньюз" կայքին 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանցի շախմատիստներ
Կատեգորիա:ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի բարի կամքի դեսպաններ
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ
Վուգար Հաշիմով

**Վուգար Հաշիմով** (; հուլիսի 24, 1986, Բաքու&nbsp;-&nbsp;հունվարի 11, 2014, Հայդելբերգ, Գերմանիա), ադրբեջանցի շախմատիստ, 2002 թվականից՝ գրոսմայստեր։ Տղամարդկանց Ադրբեջանի շախմատի հավաքականի անդամ էր։ Երեք անգամ Ադրբեջանի շախմատի հավաքականում մասնակցել է շախմատային օլիմպիադաներին։

Մահացել է գերմանական կլինիկայում՝ գլխուղեղի չարորակ ուռուցքի դեմ բուժման կուրսն անցնելիս։

## Վարկանիշի փոփոխության գծապատկեր

## Հղում
* Հարցազրույց (2005) (անգլ.)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1986 ծնունդներ
Կատեգորիա:2014 մահեր
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի շախմատիստներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 24 ծնունդներ
Կատեգորիա:Հունվարի 11 մահեր
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ
Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ
Ժակ Հակոբյան (բանաստեղծ)

**Ժակ Ստեփանի Հակոբյան** (), հայ բանաստեղծ։

## Կենսագրություն
Ժակ Հակոբյանը ծնվել է 1917 թ. Երուսաղեմում, Իսրայել։ 1922-1924 թվականներին հաճախել է Բյուզանդ-Ալիս Վարժապետյան հաստատություն, 1924-1929 թվականներին սովորել է Գալուստեան ազգային վարժարանում, 1929-1934 թվականներին՝ Պէրպէրյան քոլեջում։ 1942 թվականին ավարտել է Կահիրեի համալսարանը՝ քիմիագետ-դեղագործի մասնագիտությամբ։ 1968 թվականից հաստատվել է Փասադենայում (Կալիֆորնիայի նահանգ, ԱՄՆ)։

## Ստեղծագործություններ
Հակոբյանի ստեղծագործության հիմնական թեման առաջին շրջանում հայրենաբաղձությունն է, կարոտի, «նահանջի» մոտիվները։ 1950-ական թվականներից լույս է ընծայել կրոնական, աստվածապաշտանական բնույթի երկերի ժողովածուներ եւ սկսել է թեքվել դեպի այդ ուղղությունը։

Տպագրվել են Հակոբյանի հետևյալ ժողովածուները՝
* «Գաղտնի ճամբան» (Գահիրէ, 1938) 
* «Մեղրալուսին» (1943) 
* «Մարդ մը մեռաւ» (1947, Վահան Թեքեյանի հիշատակին) 
* «Մեսրոպաշունչ» (1947) 
* «Ոսկեդափնի» (1957) 
* «Մասիսածին» (1963) 
* «Ժագափունջ» (Պէյրութ, 1969)
* «Հայատրոփ» (1970, չափածո վեպ) 
* «Ուլունքաշար» (1983)
* «Կռունկը կը կանչէ», Սփիւռքահայ թատերավէպ հինգ հանգրուանով (Լոս Անճելըս, 1986)
* «Հոգին հայկական», Հայատրոփ ու հայրենատրոփ քերթուածներ, Ժողովածու (Գահիրէ, 1987)
* «Հողաշնչում» (Փասատինա, 1991)
* «Եօթնօրեայ մահ», Սպիտակեան վիպակ (Փասատինա, 1995)
* «Անմաշ հրիտակ», Քերթուածներ (Գահիրէ, 1995)
* «Հարսնագնաց երամ» ։ Համանուագային պոէմա իրական եւ յաւիտենական կեանքէ (Փասատինա, 1996)
* «Ժագատետր» (Անթիլիաս, 2002)
* «Դպրո՛ցն ահա հայկական...», Դպրոցերգութիւն (Փասատինա, 2005) 
* «Լիլոյշ ա տոչոր» (Պէյրութ, 2010)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ժակ Հակոբյանի ստեղծագործություններից haygirk.nla.am կայքում

Կատեգորիա:Երուսաղեմ քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 1 ծնունդներ
Ժան Հակոբյան

**Ժան Իշխանի Հակոբյան** (), կենսաքիմիկոս, ֆերմենտաբան։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1971), պրոֆեսոր (1986)։ ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (2015)։

## Կենսագրություն
1959 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը։ 1971-1974 թվականներին եղել է Մոսկվայի ԲԳԱ կենսաբանական և բժշկական քիմիայի ինստիտուտի ամինների կենսաքիմիայի լաբորատորիայի վարիչ, 1974-1979 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱԱ փորձարարական կենսաբանության ինստիտուտի տնօրեն, 1979 թվականից՝ մոլեկուլային ֆերմենտաբանության լաբորատորիայի վարիչ։ Աշխատանքները վերաբերում են մոլային կենսաբանության, ֆերմենտների կենսատեխնոլոգիայի, գործառնության և կառուցվածքի հարցերին։ Առաջինն է նկարագրել ֆերմենտների փոխակերպման երևույթը։ Նրա ղեկավարությամբ վերծանվել է կմախքային մկանների որոշ ֆերմենտների կատալիզային ակտիվ կենտրոնների կառուցվածքը։ Հակոբյանը Հայաստանի միջազգային գիտությունների ֆոնդի խորհրդի նախագահն է (1995 թվականից), Փարիզի միջազգային «Արարատ» ակադեմիայի (1993) և Հայաստանի ճարտարագիտական ակադեմիայի (1996 թվականից) ակադեմիկոս։

2015 թվականին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով Ժան Հակոբյանին շնորհվել է Հայաստանի Հանրապետության գիտության վաստակավոր գործչի պատվավոր կոչում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կենսաքիմիկոսներ
Կատեգորիա:ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Վիդամ

մինի|Վիդամի թագը
**Վիդամ** (Vidame, կանացի՝ վիդամուհի), ֆեոդալական Ֆրանսիայում և Գերմանիայում վիկարիոս կամ եպիսկոպոսի տեղապահ։
Ի սկզբանե վիդամները համարվում էին եպիսկոպոսի տնտես և կառավարում էր նրա կալվածքներն ու տիրույթները, բայց աստիճանաբար վիդամները ստացան ինքնավարություն ու դարձան այն տարածքների տերերը, որտեղ նրանք միայն ծառայում էին։

Ֆրանսիայի մի քանի վիդամություններ.
* Ամյեն - կառավարել է Պիկինյի տոհմը։
* Բովե - կառավարել է Ժերբերուա տոհմը։ Առաջացել է 12-րդ դարում։
* Լան (Լաոն) - այս տարածքին տիրապետել են բազմաթիվ տոհմեր՝ Ռուա, Լա Ռոշֆուկո, Բետյոն ր Գոնտո։
* Ման - պատկանել է Անժեն դե Ռամբույլե ընտանիքին։
* Շարտր - կառավարել է լա Ֆեռտե -Առնո տոհմը։

Կատեգորիա:Ազնվական տիտղոսներ
Լեոնիդ Հակոբյան

**Լեոնիդ Սամսոնի Հակոբյան** (), տնտեսագետ, պետական-քաղաքական գործիչ։ Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտոր (1984), պրոֆեսոր (1990), ՀՀ ճարտարագիտական ակադեմիայի ակադեմիկոս (1996)։ 
ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (2000)։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի ֆինանսական (1957), իրավաբանական (1958), մեքենաշինական (1964) ինստիտուտները, ԽՍՀՄ Նախարարների խորհրդին առընթեր ժողտնտեսության ակադեմիան (1981)։ 1976-1977 թվականներին՝ ՀԽՍՀ առևտրի փոխնախարար, 1977-1979 թվականներին՝ առաջին փոխնախարար։ 1981-1982 թվականներին՝ ՀԿԿ ԿԿ բաժնի վարիչի տեղակալ, 1983-1986 թվականներին՝ ՀԿԿ ԿԿ առևտրի և կենցաղսպասարկման բաժնի վարիչ, 1987-1988 թվականներին՝ Հայկոոպի վարչության նախագահ, 1988-1990 թվականներին՝ ՀԿԿ ԿԿ աղետի գոտու շինարարական վերականգնողական աշխատանքները համակարգող բաժնի վարիչ, 1991 թվականին՝ ՀԿԿ ԿԿ քարտուղար, երկրորդ քարտուղար, 1992-1996 թվականներին՝ ԱՊՀ անդամ երկրների միջխորհրդարանական վեհաժողովի էկոնոմիկայի և ֆինանսների մշտական հանձնաժողովի նախագահ, իսկ 1997 թվականից՝ նույնի բյուջետային վերահսկողական և «Արևելք-Արևմուտք» հանձնաժողովների անդամ (Սանկտ Պետերբուրգ)։ 1985 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ անդամ, 1991 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ բյուրոյի անդամ, 1999 թվականից՝ ՀԿԿ ԿԿ երկրորդ քարտուղար։ ՀԽՍՀ ԳԽ (1980-1990), ՀՀ ԳԽ (1990-1995), ՀՀ ԱԺ (1995-1999 և 1999 թվականից) պատգմավոր, 1999 թվականից՝ ՀԿԿ պատգամավորական խմբակցության ղեկավար։ Աշխատանքները վերաբերում են աշխատանքի մեքենայացման և արդյունաբերության մեջ բանվորական կազմի ֆունկցիոնալ կառուցվածքի ու դրա կատարելագործման, բարձր տեխնոլոգիաների պաշտպանության խնդիրներին։

2000 թ. եղել է ՀՀ տարածքային կառավարման և քաղաքաշինության նախարար։

2000 թ. ընտրվել է ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս։

## Երկեր
* Функциональная структура рабочего состава промышленности и проблемы ее совершенствования (На примере промышленности Армянской ССР), 1975.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ
Կատեգորիա:ՀԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 2-րդ գումարման պատգամավորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կատեգորիա:Հայաստանի նախարարներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի պատգամավորներ
Ժուպան

**Ժուպան** (*Župan*), իշխան կամ ավագանի հարավայի սլավոնների մոտ, որևէ մարզի կառավարիչ։
աջից|150px|մինի|Պողոս Դիակոնը իր <BR>''Historia Langobardorum''

## Պատմություն
Ըստ Կոստանդին Ծիրանածինի մերձդդնեպրյան սլավոնները կառավարվում էին ժուպանների կողմից, Նրա մոտ նաև ասվում է, որ երկրները բաժանված էին ժուպանությունների, իսկ ժուպաններ անվանվում էին մարզերի կամ պետությունների կառավարիչները։ Դալմաթների մոտ ժուպանները կազմել էին առանձին իշխանական դաս՝ թագավորի խորհրդականները։ Հունգարիայում ժուպանները կոչվել են իշպան, այսինքն կոմս։

մինի|150px|Հռոմեական սարկոֆագ Սալոնայում

## Խորվաթիայում
Ժամանակակից Խորվաթիայում ժուպան կոչվում են ժուպանությունների ղեկավարները և Զագրեբի քաղաքապետը։ Ընտրվում է 4 տարվա ժամկետով՝ ժուպանության սկուպշչինայի կողմից։
Այժմ Խորվաթիայում հաշվվում է 20 ժուպան։

Կատեգորիա:Ազնվական տիտղոսներ
Կատեգորիա:Ազգային և էթնիկ առաջնորդման կոչումներ
Յուգուրթա

**Յուգուրթա** (, մ.թ.ա. 160 - մ.թ.ա. 104), Նումիդիայի արքա մ.թ.ա. 117 թվականից։ Հռոմեացիների դեմ պատերազմ է վարել, որը ստացել է Յուգուրթական պատերազմ անվանումը։ Հռոմեական զորքերի նկատմամբ Յուգուրթայի տարած սկզբնական հաղթանակներից հետո նրա դեմ ուղարկվել է հռոմեական Գայոս Մարիոս զորավարը, որին հաջողվել է մի շարք պարտություններ հասցնել թագավորին։ Յուգուրթան ստիպված անցել է պարտիզանական պայքարի, սակայն ի վերջո գերի է ընկել, բանտարկվել և սպանվել՝ Հռոմում հաղթական շքահանդեսին շղթայված տարվելուց հետո։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Նումիդիայի թագավորներ
Էդվարդ Հակոբյան

**Էդվարդ Ստեփանի Հակոբյան** (), խմբավար, կոմպոզիտոր, երաժշտա-հասարակական գործիչ։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Կահիրեի Գալուստյան ազգային, ապա՝ ֆրանսիական վարժարանները, Փարիզի «Ցեզար Ֆրանկ» երաժշտանոցը (1954)։ 1955 թվականից երգեցողության ուսուցիչ է Կահիրեի Գալուստյան և Նուբարյան ազգային վարժարաններում, ղեկավարում է «Շնորհալի», «Թաթուլ Ալթունյան», «Ազատ Մանուկյան» երգչախմբերը, հանդես գալիս համերգներով, դասախոսություններով։ Գրել է լարային տրիո, սիմֆոնիկ պարեր, սիմֆոնիկ սյուիտ, «Անտիկ պոեմ»։ Արժեքավոր են «Քնարական երգեր», «Քուչակյան տաղեր», «Սրբազան տաղեր» երգաշարերը, «Հայաստան, ապրիր հավիտյան», «Հարազատ դպրոց» դպրոցական երգերի պրակները։ Հայաստանում հանդես է եկել (1969, 1983) հեղինակային համերգներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ
Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայ խմբավարներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Լևոն Հակոբյան (քիմիկոս)

**Լևոն Ալեքսանդրի Հակոբյան** (), հայ քիմիկոս։ Քիմիական գիտությունների դոկտոր (1980 թ.), պրոֆեսոր (1985 թ.)։

Ալեքսանդր Հակոբյանի որդին։

## Կենսագրություն
1960 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ Աշխատել է ՀՀ ԳԱԱ օրգանական քիմիայի ինստիտուտում (1960-1994 թթ.), 1994-1999 թվականներին՝ ԵՊՀ քիմիական ֆակուլտետի ԳՀ մասում։ Հայաստանում գազաֆազ ռեակցիաների ԷՊՌ մեթոդով ուսումնասիրման նախաձեռնողներից էր։ Զբաղվել է պոլիմերների քիմիայով, մետաղակոմպլեքսային կատալիզատորների ներկայությամբ ացետիլենային միացությունների փոխարկումների և պոլիմերային կոմպոզիցիոն նյութերում պոլիմեր-պոլիմեր, պոլիմեր-լցանյութ փոխազդեցությունների ուսումնասիրությամբ։ Հայտնաբերել է բազմազուգորդված համակարգի ազդեցությամբ ֆունկցիոնալ խմբերի արտակարգ ակտիվացման երևույթը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ
Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կարապետ Հակոբյան

**Կարապետ Հակոբի Հակոբյան** (1849, հուլիսի 30, Մարզվան (Սեբաստիայի նահանգ)&nbsp;-&nbsp; 1926, հունիսի 3, Անգլիա), հասարակական-քաղաքական գործիչ, հրապարակախոս։

## Կենսագրություն
Սովորել է Մարզվանի ազգային և միսիոներական վարժարաններում, Կ.Պոլսի Բերայի անգլիական վարժարանում (որտեղ եղել է նաև ուսուցիչ)։ 1874 թվականից անցել է Լոնդոն։ Մեծ աշխատանք է կատարել հայերին և Հայկական հարցն անգլիական կառավարությանն ու լայն հասարակայնությանը ծանոթացնելու ուղղությամբ։ Բազմիցս հարցապնդումներ է ուղղել, հիշատակագիր ներկայացրել անգլիացի բարձրաստիճան պաշտոնյաներին (Գլադստոն, Սոլսբերի), մասնակցել հայերի շահերը պաշտպանող կազմակերպությունների ստեղծմանը (Անգլո-հայկական ընկերությունը, որի փոխնախագահն էր Հակոբյանը)։ Բեռլինի դաշնագիրն (1878) ստորագրած պետությունների առաջ Հայկական հարց բարձրացնելու նպատակով՝ 1885 թվականի դեկտեմբերի 23-ին Լոնդոնում Հակոբյանի ղեկավարությամբ ստեղծվել է «Հայրենասիրաց ընկերություն Հայոց Եվրոպա»-ի հանձնաժողովը։ Մասնակցել է «Հայաստան» (Լոնդոն) թերթի հրատարակությանը (երիտասարդ խմբագիրների հետ տարաձայնությունների հետևանքով հեռացել է թերթից)։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին, Հայկական հարցի վերաբացման շրջանում, խնդրագրերով դիմել է անգլիական կառավարությանը, արդյունքում ստեղծվել է Բրիտանա-հայկական հանձնաժողովը։

Քննադատել է Պողոս Նուբարի գլխավորած ազգ. պատվիրակության չափավոր քաղաքականությունը։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին թարգմանիչ էր անգլիական զինվորական նախարարությունում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Շահումյան (այլ կիրառումներ)

**Շահումյան** անվանումը կարող է վերաբերել.

## Աշխարհագրություն
### Արցախ
* Շահումյան, քաղաք Շահումյանի շրջանում (ներկայում գտնվում է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո)։

### Ադրբեջան
* Շահումյան, գյուղ Դաշկեսանի շրջանում։
* Շահումյան, գյուղ Գյոյգյոլի շրջանում։
* Շահումյան(աբադ) (այժմ՝ Խանքենդ), գյուղ Շամախիի շրջանում։

### Ռուսաստան
* Շահումյան, խուտոր Ադըղեայի Հանրապետությունում
* Շահումյան, գյուղ Կրասնոդարի երկրամասում

### Ուկրաինա
* Շահումյան, գյուղ Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետությունում։

### Վրաստան
* Շահումյան, քաղաք Մառնեուլի շրջանում։

### Հայաստան
* Շահումյան, գյուղ Լոռու մարզում։
* Շահումյան, գյուղ Արմավիրի մարզում։
* Շահումյան, գյուղ Արարատի մարզում։
* Շահումյան, Երևանի թաղամաս։

## Տես նաև
* Շահումյանի շրջան (այլ կիրառումներ)
* Շահումյան (ազգանուն)
Արքունի պողոտա

**Արքունի պողոտա**, արքունի ճանապարհ, Տիգրան Բ Մեծի օրոք բացված (մ.թ.ա. 80-ական թթ.) Տիգրանակերտ-Արտաշատ մայրուղին։ Անցել է Տիգրանակերտ-Մանազկերտ-Զարեհավան-Արտաշատ երթուղով։ Տարբեր հատվածներում ունեցել է իջևան-կայաններ։ Հիմնական նպատակը եղել է Մեծ Հայքի երկու հիմնական քաղաքների՝ Տիգրանակերտի և Արտաշատի միացումը բարեկարգ ճանապարհով։ Այս անունով գոյատևել է մինչև վաղ միջնադար։

Կատեգորիա:Ճանապարհներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հայաստանի ճանապարհներ
Կոստանդին Հակոբյան

**Կոստանդին Հարությունի Հակոբյան** (), հայ խորհրդային անասնաբույծ, սելեկցիոներ։ Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (1956), պրոֆեսոր (1957), ՌԽՖՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1960)։

## Կենսագրություն
1932 թվականին ավարտել է Մոսկվայի Տիմիրյազևի անվան գյուղատնտեսական ակադեմիան։

1937-1958 թվականներին եղել է Օրենբուրգի մսակաթնատու տավարաբուծության ԳՀԻ-ի գիտության գծով տնօրենի տեղակալ, 1958 թվականից՝ Օրենբուրգի գյուղատնտեսական ինստիտուտի տավարաբուծության ամբիոնի վարիչ։ ԽՄԿԿ անդամ 1928 թվականից։

Գիտական աշխատանքները նվիրված են ԽՍՀՄ-ում մսատու տավարաբուծության զարգացման հարցերին։

Ղազախական սպիտակագլուխ տավարի ցեղի ստեղծման համար 1950 թվականին Հակոբյանին շնորհվել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակ։

Պարգևատրվել է Լենինի, «Պատվո նշան» շքանշաններով, ԺՏՆՑ արծաթե և բրոնզե մեդալներով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ անասնաբույծներ
Կատեգորիա:Հայ գյուղատնտեսներ
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Կորյուն Հակոբյան (ճարտարապետ)

**Կորյուն Հարությունի Հակոբյան** (), ճարտարապետ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական ճարտարապետ (1980), Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։

## Կենսագրություն
[մինի|[Մարշալ Բաղրամյան պողոտայի 6 հասցեում 1949-1994 թվականներին ապրել է Կորյուն Հակոբյանը|ձախից|234x234փքս]]
Կորյուն Հակոբյանը ծնվել է 1908 թվականին Ալեքսանդրապոլում։ Վաղ հասակում ծնողների հետ տեղապոխվել է Թիֆլիս, որտեղ էլ ավարտել է միջնակարգ դպրոցը, այնուհետև վերադարձել է Հայաստան։ 1932 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ Ուսումնառության տարիներին աշխատել է Կարո Հալաբյանի կողմից ստեղծված «Գիպրոգորում» առաջին նախագծային կազմակերպությունում։ 1937 թվականին Հակոբյանը նշանակվել է Երևանի գլխավոր ճարտարապետի տեղակալ և պաշտոնավարել է մինչև 1947 թվականը։ 1941 թվականի հունիսի 22-ին Հակոբյանը մեկնել է ռազմաճակատ։ 1943 թվականին վնասվածք է ստանցել և վերադարձել Երևան։ 1955-1989 թթ.՝ «Հայպետնախագիծ» ինստիտուտի տնօրեն (1964-1967 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Պետշինի նախագահի տեղակալ)։ Հակոբյանի նախագծերով Երևանում կառուցվել են «Դինամո» մարզադաշտը (այժմ՝ «Հանրապետական», 1948), բնակելի տներ (1947- 1949) Ամիրյան, Տերյան, Թումանյան փողոցներում, Հ. Պարոնյանի անվան դպրոցը (1949), առողջապահության նախարարության IV հիվանդանոցը (1963), «Դինամո» մարզասրահը (1965, Ն. Ալավերդյանի հետ), «Հրազդան» մարզադաշտը (1971, ճարտարապետ Գ. Մուշեղյանի և կոնստրուկտոր Է. Թոսունյանի հետ, ՀՀ պետական մրցանակակիր 1979), Կարեն Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիրը (1984, ճարտարապետներ Արթուր Թարխանյանի, Սպարտակ Խաչիկյանի, Գևորգ Մուշեղյանի, Հրաչյա Պողոսյանի, կոնստրուկտորներ Գ. Ազիզյանի և Ի. Ծատուրյանի հետ, ԽՍՀՄ պետական մրցանակակիր 1987)։

## Ճարտարապետական կառույցներ
* «Դինամո» մարզադաշտ, 1948 (այժմ՝ «Հանրապետական»)
* Բնակելի տներ, 1947-1949
* 26 կոմիսարների անվան դպրոց, 1949
* Հայաստանի ճարտարապետների միության ճարտարապետի տուն, 1952
* ՀԽՍՀ առողջապահական նախարարության 4-րդ վարչության հիվանդանոց, 1963
* «Դինամո» մարզադաշտ, 1965 (համահեղինակ)
* «Հրազդան» մարզադաշտ, 1971
* Մարզահամերգային համալիր, 1984

## Պարգևներ
* ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1987
* ԽՍՀՄ ժողովրդական ճարտարապետ, 1980
* ՀԽՍՀ պետական մրցանակ, 1979
* Խորհրդային ճարտարապետության նվաճումների համամիութենական ստուգատեսների դափնեկիր, 1973-1977
* ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ, 1968
* ՀԽՍՀ վաստակավոր շինարար, 1957
* Երիտասարդ ճարտարապետների ստեղծագործության ստուգատեսի դափնեկիր, 1947
* ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ-ի արծաթե մեդալ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Ջրի պահման ժամանակ

**Ջրի պահման ժամանակ** կամ **ջրի հոսման ժամանակ**, լճի ընդհանուր ծավալի և լճից ջրի դուրս թափվող ջրի հաշվառման հիման վրա չափ։ Ջրի պահման ժամանակը որոշում է լիճ ընկած և դրանից դուրս գալու համար ջրի միավորին հարկավոր ժամանակը։

## Արտաքին հղումներ
* EPA's Great Lakes Factsheet #1
* EPA's Great Lakes Atlas
*  - relationship between residence time of lakes of New Zealand and koaro, smelt and common bully populations.

Կատեգորիա:Ջրային էկոլոգիա
Ջրափնյա գծի պարադոքս

**Ջրափնյա գծի պարադոքս**, հակասական դիտողություն, համաձայն որի ցամաքի ջրափնյա գիծը չունի հստակ որորշված երկարություն և սահմաններ։ Դա կապված է ջրափնյա գծի ֆրակտալ յուրահատկությունների հետ։ Նման դիտողությունն առաջին անգամ կատարել է անգլիացի Լյուիս Ֆրայ Ռիչարդսոնը։

## Արտաքին հղումներ
* Կանադայի ատլաս. ջրափնյա գիծը և ափի գիծը 
* La costa infinita (animation of a coastline with fractal details)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ափեր
Կատեգորիա:Պարադոքսներ
Կատեգորիա:Տեղագրություն
Կատեգորիա:Քարտեզագրություն
Կատեգորիա:Ֆրակտալներ
Յարմուք (գետ)

**Յարմուք** (, ), Հորդանան գետի արևելյան վտակը։ Երկարությունը 70 կմ է։ Կազմում է Իսրայելի և Հորդանանի, ինչպես նաև Հորդանանի և Սիրիայի սահմանը։ Տարեկան հոսքը կազմում է 460 միլիոն մ³։

Ակունքները գտնվում են հարավային Սիրիայում։ Ափերը մեծ մասամբ ուղղաձիգ են։ Այն տեղում, որտեղ Յարմուքը թափվում է Հորդանանի մեջ, 1932 թ.-ին կառուցվել է Նահարաիմ հիդրոէլեկտրակայանը, որը գործել է մինչև 1948 թ.-ը։ Յարմուքը տարածաշրջանի այն փոքրաթիվ գետերից է, որոնք չեն ցամաքում։

636 թ. օգոստոսի 20-ին Յարմուք գետի ափին տեղի է ունեցել Յարմուք գետի ճակատամարտը, որտեղ արաբները հրեաների աջակցությամբ վերջնականորեն ջախջախել են բյուզանդացիներին, որոնց հետ կռվում էին նաև հայերը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիայի միջազգային գետեր
Կատեգորիա:Իսրայելի գետեր
Կատեգորիա:Հորդանանի գետեր
Կատեգորիա:Մեռյալ ծովի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Սիրիայի գետեր
Միչիգան լիճ

**Միչիգան** (), քաղցրահամ լիճ ԱՄՆ-ում, հյուսիսամերիկյան հինգ Մեծ Լճերից մեկը։ Լճերի համակարգից այն միակն է, որն ամբողջությամբ գտնվում է ԱՄՆ-ի տարածքում և ամենախոշորն է այն լճերի թվում, որոնք գտնվում են ԱՄՆ-ի տարածքում։ Գտնվում է Վերին լճից հարավ, միացված է Հուրոն լճի հետ Մակինո նեղուցով, Միսիսիպի գետի համակարգի հետ՝ Չիկագո-Լոկպորտ ջրանցքով։ Հիդրոգրաֆիայիայի տեսանկյունից Միչիգան և Հուրոն լճերը առաջացնում են միասնական համակարգ, սակայն աշխարհագրորեն դրանք ընդունված է համարել երկու առանձին լճեր։

## Աշխարհագրություն
thumb|left|Արևածագը Միչիգան լճի մոտ
Միչիգանի մակերեսը մոտ 57 750 կմ² է (մեծությամբ երրորդն է Մեծ Լճերի թվում), երկարությունը՝ մոտ 500 կմ, լայնությունը՝ մոտ 190 կմ։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից կազմում է 177 մ (ինչպես Հուրոն լիճը), խորությունը՝ մինչև 281 մ։ Սառույցով պատված է տարվա չորս ամիսների ընթացքում։ Կղզիներն են՝ Բիվեր, Հյուսիսային Մանիտու, Հարավային Մանիտու։

Լճի ափին են գտնվում Չիկագո, Միլուոկի, Գրին Բեյ (Վիսկոնսին), Գերի, Համոնդ (Ինդիանա), Էվանսթոն (Իլինոյս) քաղաքները։ Լճի ափին են գտնվում Միչիգան, Ինդիանա, Իլինոյս և Վիսկոնսին նահանգները։

## Անվան ծագումնաբանություն
Լճի անվանումը ծագում է *mishigami* բառից, որը օջիբվա հնդկացիների լեզվից թարգմանաբար նշանակում է «մեծ ջուր»։ Եվրոպացիներից առաջինը լիճը հայտնաբերել է ֆրանսիացի Ժան Նիկոլեն 1634 թվականին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի լճեր
Կատեգորիա:Կանադայի լճեր
Կատեգորիա:Սահմանային լճեր
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի լճեր