open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Իժևսկիե միներալնիե վոդի

**«Իժևսկիե միներալնիե վոդի»**, **«Իժմինվոդի»** (, **Իժևսկի հանքային ջրեր**) բալնեոլոգիական առողջարան Ռուսաստանի Դաշնության Թաթարստանի Հանրապետությունում, Կամա գետի աջ ափին, Կազանից 300 կմ հեռավորության վրա։ Ամառը տաք է (հուլիսի միջին ջերմաստիճանը՝ 20&nbsp;°C), ձմեռը՝ չափավոր ցուրտ (հունվարի միջին ջերմաստիճանը՝ -14&nbsp;°C), տարեկան տեղումները՝ մոտ 450 մմ։ Գործում են առողջարաններ և ջրացեխաբուժարան։ Բուժամիջոցներն են՝ 12 հորատանցքի հանքային ջուրը, որի բաղադրությունն է՝

M_{4,7}=\frac{SO_4x62Cl38}{Ca39(Na+Ca)38Mg33}T7,3^0 CPh7,4

(օգտագործվում է խմելու և տարաների լցման համար), և Վարզիյատչի առողջարանի տորֆային ցեխը։ Բուժվում են ստամոքսաղիքային համակարգի հիվանդություններով և նյութափոխանակության խանգարումներով տառապողները։

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:Առողջարաններ այբբենական կարգով
Կարմրափորիկ կարմրատուտ

մինի|Կարմրափորիկ կարմրատուտ
**Կարմրափորիկ կարմրատուտ** (), կեռնեխների ընտանիքի թռչուն։ Պատահական չվահյուր է։ Մարմնի երկարությունը 18 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 28-30 սմ։ Արուն վերևից սև է, գագաթը և թևի բիծը՝ սպիտակ, մարմինը ներքևից և պոչը՝ կարմիր։ Էգը վերևից մոխրագույն-դարչնագույն է, ներքևից՝ բաց նարնջագույն-դարչնագույն, պոչը՝ կարմիր-նարնջագույն և մշտապես դողդոջուն։ Բնակվում է լեռնային ձորերում, ձմռանը՝ ցածրադիր վայրերում։ Սնվում է անողնաշարավորներով, հատապտուղներով։ Հայաստանում այս թռչունի գոյությունը հաստատված է 2 հաղորդումով։ Կարիք ունի թվաքանակի, տարածման շրջանների, կենսակերպի ու վարքի դրսևորումների լրացուցիչ ճշգրտման։

Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թռչուններ այբբենական կարգով
Կուրկուրան

**Կուրկուրան** (), բակլազգիների (թիթեռնածաղկավորներ) ընտանիքի բազմամյա , հազվադեպ՝ միամյա խոտաբույսերի, թփերի և կիսաթփերի ցեղ։ 
մինի|աջից

## Տեսակներ
Հայտնի է մոտ 70 (այլ տվյալներով՝ 150), Հայաստանում՝ 7 տեսակ՝ Կուրկուրան կովկասյան (H. caucasicum), Կուրկուրան նրբագեղ (H. elegans), Կուրկուրան մետաքսյա (H. sericeum), մանրաթեվ (H. micropterum) և այլն։ Հանդիպում է Արագածոտնի, Շիրակի, Գեղարքունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է քարքարոտ վայրերում, լեռն, մարգագետիններում, օշինդրային կիսաանապատներում և այլն։

## Կառուցվածք
Ցողունը կանգուն է կամ փռված, բարձր.՝ 3-80 սմ։ Տերևները կեևտփետրաձև են։ Ծաղկաբույլը ողկուզանման է, ծաղիկները՝ վարդագույն, ծիրանագույն, մանուշակագույն, դեղին։ Ծաղկում է մայիս-հուլիսին։ Պտուղը կլորավուն-տափակ մասերից կազմված ունդ է։ Գեղազարդիչ է։ Նրբագեղ Կուրկուրանը հանդիպում է միայն Շիրակի մարզում (Ջաջուռ գյուղ), մետաքսյա Կուրկուրան՝ Վայոց ձորի մարզում (Գնիշիկ գյուղ)։ Այս տեսակները գրանցված են ՀՀ Կարմիր գրքում։

##### Հոմանիշներ
* 
* 
* 
* <

## Գրականություն
* 
* 
* *Ю. В. Никифоров*. Алтайские травы-целители. Горно-Алтайск։ Юч-Сумер - Белуха, 1992.

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* ''Копеечник'' в Энциклопедии декоративных садовых растений

Կատեգորիա:Թիթեռնածաղկավորներ
Շեմային տրամաբանություն

**Շեմային տրամաբանություն**, տրամաբանության բաժին, որն ուսումնասիրում է շեմային տրամաբանական ֆունկցիաները։ f(x_1, x_2,...., x_n) տրամաբանական ֆունկցիան կոչվում է շեմային, եթե գոյություն ունեն այնպիսի a_1, a_2,....,a_n, c իրական թվեր (որտեղ c-ն կոչվում է «շեմ»), որ f(x_1, x_2,...., x_n)=1, եթե (a_1x_1 +a_2x_2+....+a_nx_n)\geqslant c և f(x_1, x_2,...., x_n)=0 հակառակ դեպքում, սովորաբար դիտարկվում են 0 կամ 1 արժեքներ ունեցող փոփոխականներից կախված շեմային ֆունկցիաները։ Շեմային տրամաբանությունը ուսումնասիրում է տարբեր տիպի տրամաբանական ֆունկցիաների ներկայացման հնարավորությունները շեմային ֆունկցիաների օգնությամբ։ Շեմային տրամաբանությունը առաջացել է որպես կենդանիների և մարդու նյարդային համակարգի աշխատանքի որոշ սկզբունքների ձևայնացում (օրինակ՝ նեյրոնների գրգռումը նրանց կողմից ընդունվող նյարդային ազդանշանների ազդեցությամբ նկարագրվում է շեմային ֆունկցիաների միջոցով)։ Շեմային տրամաբանության նշանավոր ներկայացուցիչներն են ամերիկացի գիտնականներ Ուորեն ՄաքՔալոկը, Ու․ Փիտսը, Ս․ Մուռոգան և խորհրդային գիտնական Վ․ Ի․ Վարշավսկին։

## Գրականություն
* Дертоузос М․, Пороговая логика, пер․ с англ․, М․, 1967

Կատեգորիա:Տրամաբանություն
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական տրամաբանություն
Հաստակտուց երաշտահավեր

մինի|Հաստակտուց երաշտահավեր
**Հաստակտուց երաշտահավեր** (), ճնճղուկանմանների կարգի թռչունների ընտանիք։ Հայտնի է 19, Հայաստանում՝ 2 տեսակ՝ բեղավոր երաշտահավ և երկարագի երաշտահավ։ Կենդանի զանգվածը 8-47 գ է։ Բնադրում են անտառներում և եղեգի մացառներում։ Աչքի են ընկնում երկար պոչով, մոխրագույն և շիկավուն համեստ գույներով, այտերի բեղանման կամ հոնքի սև շերտով։

Կատեգորիա:Թռչուններ այբբենական կարգով
Սան Սեբաստիան

**Սան Սեբաստիան** ( կամ **Դոնոստիա** (**Donostia** ()), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, Բասկերի երկրում։ Գիպուսկոա նահանգի վարչական կենտրոնն է։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Սան Սեբաստիան շրջանում։ Բնակչությունը՝ 186,095 հազար մարդ (2015 թվականի տվյալներով)։ Մետրոպոլիսային ողջ տարածքի վրա 2010 թվականին ապրում էր մոտավորապես 436.500 մարդ։

2016 թվականին, լեհական Վրոցլավ քաղաքի հետ մեկտեղ, հռչակվել է Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաք։

## Պատմություն
Բիսկայան ծոցի ափին իսպանական ամենահեղինակավոր ու ամենահարմարավետ առողջարանային քաղաքի համբավ Սան Սեբաստիանը ձեռք է բերել Նապոլեոն Երրորդ կայսեր կնոջ՝ Եվգենյա Մոնտիխոյի շնորհիվ։
17–րդ դարում քաղաքը Իսպանիայի կարևոր նավահանգիստներից էր։

## Մշակույթ և արվեստ
1919 թվականին Սան Սեբաստիանում Քրիստոբալ Բալենսիագան բացեց իր առաջին նորաձևության տունը, որը հետագայում դարձավ Իսպանիայի ազգային հարստություններից մեկը։
### Փառատոններ
* Ժողովրդական փառատոն–անց է կացվում հունվարի 20–ին
* Միջազգային կինոփառատոն– հիմնադրվել է 1953 թվականին,անց է կացվում սեպտեմբերի վերջին. սա ամենակարևոր կինոփառատոնն է Իսպանիայում
* Սարսափ ֆիլմերի և ֆանտազիայի փառատոն–Սկսվել է նշվել 1990 թվականից և նշվում է հոկտեմբերի վերջին
* Ջազալդա–Միջազգային ջազ փառատոն–Նշվում է 1966 թվականից և շատ կարևոր փառատոն է Եվրոպայում

## Քույր քաղաքներ
*  Դաիրա, ԱՄԷ
*  Մարուգամե, Ճապոնիա
*  Պլիմուտ, Մեծ Բրիտանիա
*  Ռինո, ԱՄՆ
*  Տրենտո, Իտալիա
*  Վիսբադեն, Գերմանիա
*  Ստեփանակերտ, ԼՂՀ

## Թանգարաններ
* Սան Տելմո–պատմագեղարվեստական թանգարան
* Ծովային թանգարան՝ ակվարիումով

## Կլիմա

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական էջ
* Tourist information
* Biarritz Airport to San Sebastian Travel
* Official website of the candidature to European Capital of Culture 2016 
* Images of San Sebastián in 1909

Կատեգորիա:1180 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Էբերսվալդե

**Էբերսվալդե** (), քաղաք Գերմանիայում։ Տեղակայված է Բրանդենբուրգի տարածքում։

Մտնում է Բարնիմ նահանգի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 38963 մարդ (2012 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով)։ Տարածքը կազմում է 93,21 կմ2։ Պաշտոնական կոդը՝ 12 0 60 296։

Քաղաքն ընդգրկված է 7 քաղաքային համայնքների մեջ։

## Ժողովրդագրություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք

Կատեգորիա:1254 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Իմպեդանս (այլ կիրառումներ)

**Իմպեդանս** (, -խոչընդոտել),

# Էլեկտրական իմպեդանս, սինուսոիդային լարումների և հոսանքների դեպքում էլեկտրական ցանկացած բարդ գծային շղթայի լրիվ դիմադրության ներկայումս քիչ օգտագործվող անվանումը։
# Ձայնական իմպեդանս, տարբեր միջավայրերում և ձայնագիտական համակարգերում ձայնային դաշտը բնորոշող կոմպլեքս դիմադրություն՝ ձայնային ճնշման և մասնիկների տատանոդական արագության կոմպլեքս ամպլիտուդների հարաբերությունը։ Կոմպլեքս իմպեդանսի իրական մասը բնորոշում է ձայնային դաշտի էներգիայի կորուստները շփման և ճառագայթման հետևանքով, իսկ կեղծ բաղադրիչը՝ իներցիայի և առաձգական ուժերի հակազդեցությունը։ Մասնիկների շեղման կետային (կամ միավոր մակերեսին վերաբերող) արագության դեպքում իմպեդանս կոչվում է տեսակարար ձայնական իմպեդանս։
Ձկնկուլներ

մինի|Ձկնկուլներ
**Ձկնկուլներ** (), տառեղներ, սրունքավորների կարգի թռչունների ընտանիք։ Միջին մեծության թռչուններ են, մարմնի երկարությունը 28–140 սմ է, ոտքերը և պարանոցը երկար են, սրունքները՝ մասամբ մերկ։ Կրնկաթաթը պատված է եղջերային թիթեղիկներով, միջին մատի եղունգի եզրերն ատամնավոր են։ Կտուցն ուղիղ է, սուր։ Պոչուկային գեղձը թույլ է զարգացած։ Գույնը մոխրագույն է, գորշ կամ սպիտակ, հաճախ՝ խայտաբղետ։ Հայտնի է 63 տեսակ, Հայաստանում՝ 2 տեսակ՝ մեծ ձկնկուլ և փոքր ձկնկուլներ։ Մեծ ձկնկուլի բնադրագաղութները Գիլի լճի չորացումից հետո անհետացել են։ Մեծ թիվ են կազմում փոքր ձկնկուլի բնադրագաղութները Արարատյան դաշտում։ Աչքի են ընկնում միջին երկարության, կեռ ծայրով, ատամնանման եզրեր ունեցող կտուցով, երկար վզով։

Միջին մեծության թռչուններ են, մարմնի երկարությունը 28–140 սմ է, ոտքերը և պարանոցը երկար են, սրունքները՝ մասամբ մերկ։ Կրնկաթաթը պատված է եղջերային թիթեղիկներով, միջին մատի եղունգի եզրերն ատամնավոր են։ Կտուցն ուղիղ է, սուր։ Պոչուկային գեղձը թույլ է զարգացած։ Գույնը մոխրագույն է, գորշ կամ սպիտակ, հաճախ՝ խայտաբղետ։ Տարածված լինելով, հիմնականում, բարեխառն գոտում, մեծ մասամբ չվող են։ Ապրում են ջրերի մերձափնյա մացառուտներում, ջրամբարների ափերին, խոնավ մարգագետիններում։ Բնադրում են գաղութներով, հաճախ ջրագռավների կամ այլ թռչունների հետ։ Դնում են 3–7 միագույն ձու։ Թխսում են էգը և արուն։ Սնվում են մանր ձկներով, գորտերով, փափկամորթներով, միջատներով։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Phalacrocorax atriceps 4.jpg|
Պատկեր:Shag (js)1 B.jpg|
Պատկեր:Cormoran.de.bougainville1.jpg|


Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թռչուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թռչունների ցեղեր
Ճանճորսներ

**Ճանճորսներ** (), ճնճղուկանմանների կարգի թռչունների ընտանիք։

Հայտնի է մոտ 400, Հայաստանում՝ 5 տեսակ՝ խայտաբղետ ճանճորս, կիսասպիտակավիզ ճանճորս, մոխրագույն ճանճորս, սպիտակավիզ ճանճորս, փոքր ճանճորս։ Մարմնի երկարությունը 9-23 սմ է, կենդանի զանգվածը՝ 12-18 գ։ Մեծ մասի կտուցը լայն է, սպիտակ (վերին կտուցի ծայրը՝ ցած կեռված), հիմքում՝ լավ զարգացած կոշտ ցցամազիկներով։ Ոտքերը կարճ են, թույլ զարգացած, հարմարված չեն քայլելուն։ Հանդիպում են հիմնականում առանձին անհատներով։ Բնադրում են ծառերին, փչակներում, ժայռածերպերում, շինություններում։ Դնում են 2-6 ձու։ Միջատակեր են։

Կատեգորիա:Թռչուններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Թռչունների ընտանիքներ
Կատեգորիա:Ճնճղուկանմաններ
Ռոտերեմ

**Ռոտերեմ** (), խոշոր քաղաք Հարավային Յորքշիրում, Անգլիա, գտնվում է Դոն գետի ափին։ Քաղաքում և նրա համայնքներում բնակվում է շուրջ 257 հազար մարդ (2011). Ռոտերեմը գտնվում է 10 կմ հեռավորության վրա Շեֆիլդի կենտրոնից և մտնում է Շեֆիլդյան ագլոմերացիայի մեջ։

## Պատմություն
Քաղաքը հիմնվել է միջին դարերի սկզբին։ Անունը ծագում է հին անգլիական hām (տուն, կալվածք) և Rother գետի անվանումներից։ Քաղաքը հիմնվել է որպես սաքսոնական առևտրային քաղաք Դոն գետի ափին։

Սաքսոնյան ժամանակաշրջանի ավարտին Ռոտերեմը մեծ հավաքի կենտրոն էր, որ տեղակայված էր գետի երկու կողմերում։

1480-ականներին Յորքյան արքեպիսկոպոս ՝ Thomas Rotherham, որ ծագում էր այս քաղաքից, համառեց The College of Jesus քոլեջի կառուցմանը։ Այստեղ ուսուցանվում էր թեոլոգիա, երգ, քերականություն, գիր։ Քոլեջն ավերվել է 16-րդ դարի կեսերին։

Հռոմեական ժամանակներից քաղաքը զբաղվում էր երկաթի մշակմամբ։ Տեղական երկաթը և պողպատը գնահատվում էին որպես բարձրորակ մետաղներ։ Օրինակ, այստեղ պատրաստում են նավարկման համար գործիքներ, այդ թվում և HMS Victory-ի համար։ Երկաթի արդյունաբերությունը քաղաքում պահպանվել է նաև արդյունաբերական հեղափոխությունից հետո։ 19-րդ դարի սկզբին այստեղ բացվեցին բազմաթիվ գործարաններ՝ երկաթի վերամշակման համար։ Դրանցից էին՝ Effingham Ironworks (Yates, Haywood & Co), Parkgate Ironworks և այլն։

1751 թվականից զարգանում էր ապակու արտադրությունը։ Beatson Clark & Co ընկերությունը արտահանում էր բժշկական ապակե տարաներ աշխարհի տարբեր երկրներ։

Քաղաքի ավանդական արտադրությունը ցորենից ալյուրի պատրաստումն է։

2007 թվականին քաղաքում ջրհեղեղ էր։

Նույն թվականին սկսվեց քաղաքի վերականգնման «Rotherham Renaissance» ծրագիրը։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Rotherham Metropolitan Borough Council

Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքներ
Կաստելնուովո դի Ֆարֆա

**Կաստելնուովո դի Ֆարֆա** (), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լազիո շրջանում՝ Ռիետի պրովինցիայում։ Բնակությունը կազմում է 1027 մարդ (2008 թվականին), խտություննը կազմում է 114 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 9 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 2031։ Հեռախոսսյին կոդ՝ 0765։ Քաղաքի հովանավոր սուրբը Սուրբ Նիկոլան է (San Nicola)։

## Ժողովրդագրություն

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1, 1, 1)
 id:barra value:rgb(0.6, 0.8, 0.6)
ImageSize = width:455 height:373
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:1500
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
 bar:1861 text:1861
 bar:1871 text:1871
 bar:1881 text:1881
 bar:1901 text:1901
 bar:1911 text:1911
 bar:1921 text:1921
 bar:1931 text:1931
 bar:1936 text:1936
 bar:1951 text:1951
 bar:1961 text:1961
 bar:1971 text:1971
 bar:1981 text:1981
 bar:1991 text:1991
 bar:2001 text:2001
PlotData=
 color:barra width:20 align:left
 bar:1861 from:0 till:836
 bar:1871 from:0 till:808
 bar:1881 from:0 till:850
 bar:1901 from:0 till:1195
 bar:1911 from:0 till:1164
 bar:1921 from:0 till:1190
 bar:1931 from:0 till:1171
 bar:1936 from:0 till:1198
 bar:1951 from:0 till:1364
 bar:1961 from:0 till:1297
 bar:1971 from:0 till:962
 bar:1981 from:0 till:810
 bar:1991 from:0 till:823
 bar:2001 from:0 till:929
PlotData=
 bar:1861 at: 836 fontsize:S text:836 shift:(-8, 5)
 bar:1871 at: 808 fontsize:S text:808 shift:(-10, 5)
 bar:1881 at: 850 fontsize:S text:850 shift:(-10, 5)
 bar:1901 at: 1195 fontsize:S text:1.195 shift:(-10, 5)
 bar:1911 at: 1164 fontsize:S text:1.164 shift:(-10, 5)
 bar:1921 at: 1190 fontsize:S text:1.190 shift:(-10, 5)
 bar:1931 at: 1171 fontsize:S text:1.171 shift:(-10, 5)
 bar:1936 at: 1198 fontsize:S text:1.198 shift:(-10, 5)
 bar:1951 at: 1364 fontsize:S text:1.364 shift:(-10, 5)
 bar:1961 at: 1297 fontsize:S text:1.297 shift:(-10, 5)
 bar:1971 at: 962 fontsize:S text:962 shift:(-10, 5)
 bar:1981 at: 810 fontsize:S text:810 shift:(-10, 5)
 bar:1991 at: 823 fontsize:S text:823 shift:(-10, 5)
 bar:2001 at: 929 fontsize:S text:929 shift:(-10, 5)
TextData=
 fontsize:S pos:(20, 20)
 text:


## Համայնքի վարչակազմ
* Հեռախոս։ 0765 36131
* Էլ-փոստ։ info@comune.castelnuovodifarfa.rieti.it
* Պաշտոնական կայք։ http://www.comune.castelnuovodifarfa.rieti.it/ 

## Արտաքին հղումներ
* http://www.comune.castelnuovodifarfa.rieti.it/ 
* * http://www.comune.castelnuovodifarfa.rieti.it/ 
* Վիճակագրության ազգային ինստիտուտ 
* http://www.istat.it/english/ 
* http://www.istat.it/english/ 

Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Ինֆարկտ

մինի|180px|Մարդն ինֆարկտի ժամանակ (գեղանկար)
**Ինֆարկտ** (), օրգանում կամ հյուսվածքում մեռուկի օջախ, որը ծագում է անբավարար արյունամատակարարման հետևանքով դեպի տվյալ օջախ։ Ուստի ինֆարկտն անվանում են նաև **անոթային** կամ **իշեմիկ մեռուկ**։ Ըստ էության ինֆարկտը իշեմիայի հետևանք է և նրա ծայրագույն արտահայտությունը։ Այն կարող է առաջանալ զարկերակի խցանման, պատռվածքի, մեխանիկական սեղմումի կամ անոթասեղմման հետևանքով։

Ինֆարկտի տեսքը և նրա կազմությունը կարող են տարբեր լինել։

Հաճախ ինֆարկտները լինում են սեպաձև։ Սեպի հիմն ուղղված է պատիճի կողմը, սուր մասը՝ օրգանի դրունքի կողմը։ Այս ձևի ինֆարկտները առաջանում են փայծաղում, երիկամներում, թոքերում, որոշվում է այդ օրգանների անոթակերտվածքով՝ դրանց զարկերակների ճյուղավորումով՝ գլխավոր տիպով։ Հազվադեպ ինֆարկտներն ունենում են անկանոն ձև։ Այդպիսի ինֆարկտները հանդիպում են սրտում, ուղեղում, աղիներում, այսինքն՝ որտեղ գերակշռում է զարկերակների ոչ թե գլխավոր, այլ ճյուղավորման խառը կամ ցրիվ տիպը։ Ինֆարկտը կարող է ընդգրկել օրգանի մեծ մասը կամ օրգանն ամբողջությամբ կամ հայտնաբերվում է մանրադիտակի տակ։

Կատեգորիա:Ինֆարկտ
Կատեգորիա:Հիվանդություններ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Մահվան պատճառներ
Իմպուլսային լամպ

մինի|Իմպուլսային լամպ
**Իմպուլսային լամպ,** բարձր ինտենսիվության լույսի իմպուլսային գործողության աղբյուր, որը տալիս է եզակի կամ պարբերաբար կրկնվող լուսային բռնկումներ։ Իմպուլսային լամպում օգտագործվում է պլազմայի լուսարձակումը, որն առաջանում է թթվածնի մեջ մետաղական ֆոլգայի այրման (եզակի բռնկումներ) կամ իներտ գազերում էլեկտրական բարձր լարման ազդեցությամբ կայծային պարպման (պարբերական բռնկումներ) հետևանքով։ Գազապարպման լույսի աղբյուրներից իմպուլսային լամպը տարբերվում է հոսանքի խտության մեծ արժեքով և պլազմայի ավելի բարձր ջերմաստիճանով (մինչև 30000K)։ Ըստ կառուցվածքի հիմնականում լինում են՝ խողովակաձև իմպուլսային լամպեր, որոնց կայծային միջակայքը՝ l= 1-200 սմ է, բռնկման էներգիան՝ w= 1 -105 ջ, բռնկման տևողությունը՝ է t=10−4-10−2 վայրկյան է բռնկումների f հաճախականությունը՝ մինչև 100 հց, գնդաձև իմպուլսային լամպեր, որոնց կայծային միջակայքը՝ l=0,1-1 սմ, w=0,001-10 ջ, t=10−7 -10−3, f–ը՝ մինչև 104 հց։ Լինում են նաև մատիտաձև, պարուրաձև և այլն։ Իմպուլսային լամպերի օգտակար գործողության գործակիցը կարող Է հասնել մինչև 50%-70%-ի։ Իմպուլսային լամպերի կիրառման կարևոր բնագավառներն են ֆոտոքիմիան, օպտիկական լոկացիան և կապը, լուսազդանշանումը, պոլիգրաֆիան, քվանտային օպտիկան (լազերների օպտիկական գրգռում)։

Կատեգորիա:Լույս
Կատեգորիա:Քսենոն
Ինդեպենդենտներ

[մինի|[Օլիվեր Կրոմվել]]
**Ինդեպենդենտներ** (, բառացի՝ անկախներ), պուրիտանության ուղղություններից մեկի ներկայացուցիչներ։ 17-րդ դարի Անգլիական հեղափոխության շրջանում քաղաքական խմբավորում, որն արտահայտում էր կրոնական և եկեղեցական թևի շահերը։ Ինդեպենդենտները կողմ էին կրոնական յուրաքանչյուր համայնքի լրիվ ինքնավարությանն ու անկախությանը (այստեղից էլ՝ ինդեպենդենտներ անվանումը), դեմ էին միապետությանը։

Ինդեպենդենտների ղեկավարն էր Օլիվեր Կրոմվելը, որի գլխավորությամբ և ժողովրդական զանգվածների օգնությամբ 1649 թվականին (Կարլոս առաջինի մահապատժից հետո) գրավեցին իշխանությունը։ 1660 թվականին գահի վրա Ստյուարտների վերականգնելուց հետո ինդեպենդենտները հեռացան քաղաքական ասպարեզից։

## Տես նաև
*Ժողովական համակարգ
*Ժողովականություն

Կատեգորիա:Անգլիական հեղափոխություն
Կատեգորիա:Բողոքականություն
Իզոտոպային գեներատոր

**Իզոտոպային գեներատոր**, էլեկտրական էներգիայի աղբյուր՝ տիեզերական թռչող ապարատների Էներգասնման համակարգերում։ Պարունակում Է ռադիոակտիվ իզոտոպներ, որոնց ատոմների ռադիոակտիվ տրոհման պատճառով ջերմություն է անջատվում։ Այդ ջերմությունը հատուկ փոխակերպչի, օրինակ, կիսահաղորդչային ջերմաէլեկտրական գեներատորի օգնությամբ վերածվում է էլեկտրական էներգիայի։ Իզոտոպային գեներատորի հզորությունը հասնում է մի քանի կվտ.։ Աշխատանքի տևողությունը որոշվում է իզոտոպի կիսատրոհման պարբերությամբ և ջերմաէլեկտրական փոխակերպչի պարամետրերով։ Իզոտոպային գեներատորի աշխատանքը տիեզերքում ստուգված է Երկրի արհեստական մի շարք արբանյակների միջոցով։

Կատեգորիա:Սարքեր
Կատեգորիա:Միջուկային ֆիզիկա
Պտղոմեոսի թեորեմ

**Պտղոմեոսի թեորեմ**, Էվկլիդեսյան երկրաչափության մեջ ցույց է տալիս կապը ներգծյալ քառանկյան անկյունագծերի և կողմերի միջև։ Թեորեմը անվանվել է hույն աստղագետ և մաթեմատիկոս Կլավդիոս Պտղոմեոսի պատվին։

Եթե ABCD ներգծյալ քառանկյան անկյունագծերն են AC-ն և BD-ն ուրեմն՝

|\overline{AC}|\cdot |\overline{BD}|=|\overline{AB}|\cdot |\overline{CD}|+|\overline{BC}|\cdot |\overline{AD}|

Այսինքն ներգծյալ քառանկյան անկյունագծերի արտադրյալը հավասար է հանդիպակաց կողմերի արտադրյալների գումարին։ Ճիշտ է նաև հակադարձ թեորեմը՝ եթե քառանկյան անկյունագծերի արտադրյալը հավասար է հադպակած կողմերի արտադրյալների գումարին ուրեմն քառանկյանը հնարավոր է արտագծել շրջանագիծ։

## Ապացույց
thumb|400px
ABCD ներգծյալ քառանկյան ∠BAC = ∠BDC, ∠ADB = ∠ACB քանի որ համապատասխանաբար հենված են BC և AB լարերի վրա։ AC հատվածի վրա գտնվող K կետի համար եթե ճիշտ է ∠ABK = ∠CBD հավասարումը ճիշտ են նաև ∠ABK + ∠CBK = ∠ABC = ∠CBD + ∠ABD, ∠CBK = ∠ABD. հավասարումները։
Այստեղից △ABK նման է △DBC-ին ինչպես նաև △ABD-ն △KBC-ին հետևաբար AK/AB = CD/BD, CK/BC = DA/BD կամ AK·BD = AB·CD, CK·BD = BC·DA. գումարելով երկու հավասարումները ստանում ենք AK·BD + CK·BD = AB·CD + BC·DA. կամ որ նույնն է. (AK+CK)BD = AB·CD + BC·DA. քանի որ AK և CK հատվածների գումարը հավասար է AC հատվածին.ստանում ենք AC·BD = AB·CD + BC·DA ինչը և պահանջվում էր ապացուցել։

## Պտղոմեոսի անհավասարում
Պտղոմեոսի հավասարումը երբեք ճիշտ չէ քառանկյունների համար, որոնց հնարավոր չէ արտագծել շրջանագիծ։ Պտղոմեոսի անհավասարումը թեորեմի ընդլայնացված և առավել տարածված ձևն է։

\overline{AB}\cdot \overline{CD}+\overline{BC}\cdot \overline{DA} \ge \overline{AC}\cdot \overline{BD}

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարթաչափություն
Կատեգորիա:Քառանկյուններ
Դիֆենիլ

**Դիֆենիլ** (կամ **Բիֆենիլ**), արոմատիկ ածխաջրածին, զույգված ֆենիլ ռադիկալ։ Այն առաջացնում է յուրահատուկ հոտով անգույն բյուրեղներ։ Չի լուծվում ջրում, բայց լուծվում է օրգանական լուծիչներում։

## Կառուցվածք
Դիֆենիլի մոլեկուլի մեջ միակի կապի շուրջը պտույտը ստերիկ դժվարացված է, հատկապես օրթո տեղակալված դիֆենիլների մոտ։ Այդ պատճառով որոշ տեղակալված բիֆենիլներ ունենում են ատրոպիզոմերներ, որը բերում է C2-սիմետրիա ունեցող իզոմերների, որոնք օպտիկապես կայուն են։ Դիֆենիլում տորսիոն անկյունը կազմում է 44.4°՝ 6 կՋ/մոլ եներգիայով։ Դիֆենիլի 2,2'-դիմեթիլ ածանցյալի տորսիոն սահմանը հավասար է 72.8 կՋ/մոլ։

## Քիմիական հատկություններ
Դիֆենիլի որոշ ածանցյալները լայն կիրառություն ունեն ասիմետրիկ սինթեզում։
Դիֆենիլը հումք է հանդիսանում պոլիքլորացված դիֆենիլների (ՊՔԴ) արտադրության համար։

200px|ՊՔԴ-ի կառուցվածքը

## Տես նաև
* Նավթալին

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արոմատիկ ածխաջրածիններ
Զուգորդված քիմիական կապեր

**Զուգորդված քիմիական կապեր**, օրգանական միացություններում իրար հաջորդող պարզ, կրկնակի կամ եռակի կապերով համակարգեր, որոնք պայմանավորված են էլեկտրոնների ներմոլեկուլային փոխազդեցությամբ։ Զուգորդված քիմիական կապերով մոլեկուլների շարժունակ p- և Л Էլեկտրոնները բաշխված են ամբողջ զուգորդված համակարգում։ Այդպիսի համակարգերից են իրար հաջորդող պարզ, կրկնակի կամ եռակի կապերը (я, я-զուգորդում, օրինակ, բուտադիենում՝ СН2 = СН-СН= =СН2), կրկնակի կամ եռակի կապն ազատ Էլեկտրոնային զույգ ունեցող ատոմի հետ (р, я-զուգորդում, օրինակ, վինիլքլորիդում՝ СН2=СН-Сl) և այլն։ Զուգորդված քիմիական կապերով մոլեկուլներն ավելի կայուն են փոխագդման ունակ, քան մեկուսացված կրկնակի կամ եռակի կապերով մոլեկուլները։ Միացման ռեակցիաներին մասնակցում է մոլեկուլի ոչ թե կրկնակի կապերից մեկը, այլ ամբողջ զուգորդված համակարգը՝ տալով 1,4-միացման վերջնանյութ, օրինակ․ CH2=СН-СН=CH2+ Br2- BrCH2-CH = CH-CH2Br։

Կատեգորիա:Քիմիա
Վիտերբո

**Վիտերբո** (), քաղաք Իտալիայում Լացիո մարզի Վիտերբո գավառում և հանդիսանում է վերջինիս վարչական կենտրոնը։ Գտնվում է Հռոմից 100 կմ դեպի հյուսիս, Չիմինի լեռան ստորոտում ()։

Քաղաքի հովանավոր են համարվում Սուրբ Լվարենտիոսը () և Սուրբ Ռոզան Վիտերբոյից ()։ Քաղաքի տոնը նշվում է ամեն տարի օգոստոսի 10-ին և սեպտեմբերի 4-ին։

## Նախապատմություն
Ինչպես շրջանի բազմաթիվ այլ քաղաքներ, այնպես էլ Վիտերբոն հիմնադրվել են Էտրուսկների կողմից հնագույն ժամանակներում։ Իր վաղ ժամանակներում Վիտերբոն գրավել է իր հարևան Ֆերենտո քաղաքը։ Մ.թ.ա. 310 թվականին քաղաքը անցել է հռոմեացիների, իսկ 774 թվականին՝ լանգոբարդների տիրապետության տակ։ XI դարում քաղաքը համարվում էր ավելի շատ Տոսկանայի, քան Լացիոյի մաս։ Իրադրությունը փոխվեց այն ժամանակ, երբ Մաթիլդա Տոսկանսկայան քաղաքը հանձնեց Հռոմի Պապի իշխանությանը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իտալիայի համալսարանական քաղաքներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Դեկալին

**Դեկալին**, ցիկլիկ ածխաջրածին, անգույն, ուժեղ հոտով հեղուկ։ Չի լուծվում ջրում, բայց լուծվում է օրգանական լուծիչներում։ Շատ օրգանական միացությունների և պոլիմերների համար լավ լուծիչ է հանդիսանում։

## Իզոմերիա
Դեկալինը հանդես է գալիս երկու երկրաչափական իզոմերների խառնուրդի տեսքով, որոնք տարբերվում են ցիկլերի հարաբերական դիրքով։ Ավելի կայուն է տրանս ձևը։

## Ստացում
Արդյունաբերության մեջ նավթալինի կատալիտիկ հիդրումից հիմնականում ստացվում է ցիս (60%) և տրանս (40%) դեկալինների իզոմերների խառնուրդ։

## Տես նաև
* Նավթալին

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*

Կատեգորիա:Լուծիչներ
Կատեգորիա:Ցիկլոալկաններ
Պինդ տղան

**«Պինդ տղան»** (), հոնկոնգյան մարտաֆիլմ, ռեժիսորն է Սամմո Հունը, գլխավոր դերում՝ Ջեքի Չանը։ Վերջինիս մասնակցությամբ ամենահայտնի ֆիլմերից մեկը։

## Սյուժե
Հեռուստատեսային խոհարար Ջեքին օգնում է մի հաղորդավարուհու տեղական մաֆիայի հետ պայքարում՝ խառնվելով աղջկա կյանքի արկածներին։

## Արտաքին հղումներ
* 
* 

## Ծանոթագրություններ

# 
# 
# 
# 

Կատեգորիա:1990-ականների անգլերեն ֆիլմեր
Կատեգորիա:1996 ֆիլմեր
Կատեգորիա:Արկածային ֆիլմեր
Կատեգորիա:Կինոկատակերգություններ
Կատեգորիա:Հոնկոնգյան ֆիլմեր
Կատեգորիա:Մարտաֆիլմեր
Կատեգորիա:Սամմո Հունի ֆիլմեր
Աքսոնային ուղղորդում

thumb|380px|Աքսոնային ուղղորդումը դրոզոֆիլի սաղմի մոտ. Sanchez-Soriano և ուրիշ. հոդվածից 2007

[thumb|[Աքսոնի աճման կոնը «զգում» է մոլեկուլային ազդանշանները, որոնք ազդում են նրա ուղղության վրա]]
**Աքսոնային ուղղորդում**, (), աքսոնի աճի բարդ գործընթաց, որն ունի ճշտգրիտ ուղղվածություն դեպի նյարդավորվող բջիջը։ Այն կախված է բազմաթիվ գործոններից։ Նյարդային համակարգի զարգացման ընթացքում աքսոնները հաղթահարում են մեծ տարածություններ և բացառիկ ճշտությամբ հասնում են համապատասխան թիրախ-բջիջներին։

Աճող աքսոնն իր ծայրամասում ունի խիստ ակտիվ գոյացություն՝ աճման կոն, որը որոշում է աքսոնի աճման ուղղությունը յուրահատուկ ազդանշանների միջոցով։ Այդ ազդանշանները, որոնք թելադրում են աքսոնի աճման ուղղությունը և ուղղորդում նրան, կարող են լինել ֆիքսված և տարածվող, դրանք կորղ են գրավել կամ վանել աքսոնին։ Աճման կոնն ունի ընկալիչներ, որոնք ճանաչում են այդ ուղղորդողներին։

Հայտնաբերվել են մի քանի ազդանշանային մոլեկուլներ, որոնք ուղղորդում են աքսոնների աճը.
* Նեթրիններ
* Էֆրիններ и Eph-ընկալիչներ
* Սլիթներ
* Սեմաֆորիններ
* Ընկալիչներ՝ պլեքսիններ, ինտեգրիններ, նեյրոպիլիններ
* Բջջի ադհեզիայի մոլեկուլներ
* Ազդանշանային մասնակիցներ CRMP-ընտանիք (CRMP1, CRMP2, CRMP3, CRMP4, CRMP5)

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

Կատեգորիա:Նեյրոկենսաբանություն
Կատեգորիա:Նեյրոֆիզիոլոգիա
Հրայր Սիմոնյան (շախմատիստ)

**Հրայր Ռուբենի Սիմոնյան** (), հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր (2009):

## Կենսագրություն
Հրայր Սիմոնյանը ծնվել է 1991 թվականի հունվարի 8-ին։

2007 թվականին ստացել է միջազգային վարպետի կոչում, իսկ երկու տարի անց` 2009 թվականին, դարձել է գրոսմայստեր։ Նույն թվականին նա հաղթող է դարձել Աբու Դաբիում կայացած արագ շախմատի միջազգային մրցաշարում։

Սիմոնյանը կայծակնային շախմատի լավ վարպետ է։ 2011 թվականին Ինտերնետային շախմատային ակումբի (ICC) կազմակերպած կայծակնային խոշոր մրցաշարում նա հասել է մինչև եզրափակիչ, որտեղ հանդիպել է ամերիկացի ճանաչված գրոսմայստեր Հիկարու Նակամուրայի հետ։ Մրցախաղն ավարտվել է ոչ-ոքի 3։3 հաշվով։ Միայն լրացուցիչ պարտիաներից հետո Նակամուրան հաղթել է 4,5։3,5 հաշվով։ Սիմոնյանն արժանացել է երկրորդ մրցանակին։
[thumb|ձախից|Հրայր Սիմոնյանը [Միաժամանակյա խաղաշար|խաղաշար է անցկացնում Ծաղկաձորում ուսումնամարզական հավաքի մասնակցող շախմատիստ երեխաների հետ, 8.04.2022]]
Նույն թվականին Հայաստանի 72-րդ առաջնության առաջին խմբի մրցաշարում գրոսմայստեր Կարեն Գրիգորյանի հետ բաժանել է 1-2-րդ տեղերը։

2021 թվականի մարտին Սիմոնյանը դարձել է գրոսմայստեր Աշոտ Անաստասյանի հիշատակին նվիրված Հայաստանի արագ շախմատի առաջնության հաղթող։

## Արդյունքների աղյուսակ

## Վարկանիշի փոփոխության գրաֆիկ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Հրայր Սիմոնյանի անձնական քարտը ՖԻԴԵ-ի կայքում 
* Հրայր Սիմոնյանի պարտիաները 
* Հրայր Սիմոնյանի անձնական քարտը 365chess.com կայքում

Կատեգորիա:Հայ գրոսմայստերներ
Կատեգորիա:Հայ շախմատիստներ
Թիգլաթպալասար III

**Թիգլաթպալասար III**,(մ.թ.ա. մոտ 802 - 727) Ասորեստանի թագավոր, որը ղեկավարել է մոտավորապես մ․թ․ա․ 745 — 727 թթ․–ին։ Իր թագավորության տարիներին Ասորեստանում իրականացրել է բարեփոխումներ, կազմակերպել է արշավանքներ դեպի հարևան երկրներ, այդ թվում նաև՝ Վանի թագավորություն։

Նրա ոխերիմ թշնամիներից էր Սարդուրի II-ը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասորեստանի թագավորներ
Միջուկային իզոմերիա

**Միջուկային իզոմերիա**, ատոմային որոշ միջուկների՝ կյանքի մեծ (չափելի) տևողությամբ գրգռված վիճակներ ունենալու հատկությունը։ Այդ վիճակները կոչվում են տվյալ միջուկի իզոմեր վիճակներ, իսկ միջուկները՝ իզոմերներ։ Դրանց տրոհումը հիմնականում ուղեկցվում է y-ճառագայթումով կամ կոնվերսիոն էլեկտրոնների առաքումով, որի արգասիքն է նույն իզոտոպի միջուկը, սակայն ավելի ցածր էներգետիկ վիճակում։ Որոշ դեպքերում ավելի հավանական է լինում բետա տրոհումը, որը հանգեցնում է հարևան իզոբարի առաջացմանը։ Ծանր տարրերի իզոմերները կարող են տրոհվել ինքնակամ բաժանման միջոցով։ Իզոմեր վիճակներ են առաջանում, երբ արգելված է միջուկի անցումը էներգետիկորեն բարձր վիճակից ավելի ցածրին։ Իզոմեր վիճակներն ունեն կյանքի տարբեր տևողություն՝ 10−9 վրկ-ից մինչև հազարավոր տարի¬ ներ. օրինակ, 236Np իզոմերի կիսատրոհման պարբերությունը 5500 տարի է։ Իզոմերները հաճախ հանդես են գալիս նաև իզոմերային կղզյակների ձևով (զանգվածի թվի արժեքների որոշակի տիրույթներում), որոնց գոյությունը հաջողությամբ բացատրվում է միջուկի թաղանթային մոդելով։

Կատեգորիա:Միջուկային ֆիզիկա
Պոսուելո դել Ռեյ

**Պոսուելո դել Ռեյ** ( Pozuelo del Rey) քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Մադրիդ պրովինցիայի Մադրիդ ինքնավար համայնքի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է *Կուենկա դել Էնարես* շրջանում։ Տարածքը կազմում է 30.93 կմ2, բնակչությունը՝ 895 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Քաղաքի հովանավորներն են Սանտո Դոմինգո դե Սիլոսը և Սուրբ Աստվածածին դե լա Կաբեսան։

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք 

Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Իզոքինոլին

**Իզոքինոլին**, օրգանական միացություն, նշի հոտով անգույն բյուրեղներ են, հալման ջերմաստիճանը՝ 24,5&nbsp;°C, եռմանը՝ 243&nbsp;°C։ Իզոքինոլին վատ է լուծվում սառը ջրում, լավ՝ օրգանական լուծիչներում։ Քիչ քանակությամբ պարունակվում է քարածխի խեժում, որից էլ անջատում են։ Իզոքինոլինի և դրա ածանցյալները ստացվում են թթուների (ß–ֆենիլէթիլամիդների ցիկլոդեհիդրատացումից ստացվող 3,4-դիհիդրոիզոքինոլինների դեհիդրումից։ Իզոքինոլինի օղակը մտնում է մի շարք կարևոր ալկալոիդների (մորֆինի, կոդեինի և այլն) կառուցվածքի մեջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալկալոիդներ
Կատեգորիա:Իզոքինոլիններ
Չհագեցած ածխաջրածիններ

**Չհագեցած ածխաջրածիններ**, բաց շղթայով ածխաջրածիններ, որոնց մոլեկուլներում երկու հարևան ածխածնի ատոմների միջև կա կրկնակի կամ եռակի կապ։

## Դասակարգում
Չհագեցած ածխաջրածինների դասին են կարգվում ալկենները, ալկինները, դիենները և նրանց պոլի-ածանցյալները։

* Ալկեններ (էթիլենի շարք), ընդհանուր բանաձև՝ СnН2n, կապերի քանակը՝ մեկ կրկնակի կապ 120px
* Դիեններ (պրոպադիենի շարք), ընդհանուր բանաձև՝ СnН2n-2, կապերի քանակը՝ երկու կրկնակի կապ 120px
* Ալկիններ (ացետիլենի շարք), ընդհանուր բանաձև՝ СnH2n-2, կապերի քանակը՝ մեկ եռակի կապ 100px

## Իզոմերիա
Ինչպես հագեցած ածխաջրածիններին, այնպես էլ չհագեցածներին, բնորոշ է կառուցվածքային իզոմերիան։ Գոյություն ունեն նաև միջդասային իզոմերիաներ ալկենների և ցիկլոալկանների, ինչպես նաև ալկինների և դիենների միջև։

## Ֆիզիկական հատկություններ
Հոմոլոգիական շարքերի առաջին մի քանի ներկայացուցիչները գազեր են, ավելի բարձր դասի միացությունները՝ հեղուկ, իսկ դրանից հետո՝ պինդ նյութեր են (գնալով նրանց հալման և եռման ջերմաստիճանները մեծանում են)։ Շատերին բնորոշ է ուժեղ սուր հոտ։

## Քիմիական հատկություններ
Շատ ռեակցունակ են, տալիս են դեհիդրման, հիդրման, տեղակալման, օքսիդացման, պոլիմերման և այլ ռեակցիաներ։ Նրանք հեշտությամբ միացնում են բրոմը, հեշտ օքսիդացվում են կալիումի պերմանգանատի լուծույթով։

## Ստացում
Կարող են ստացվել ալկանների դեհիդրման ճանապարհով։ Օրինակ՝ էթանից ստանում են էթիլեն, բութանից՝ բութադիեն։ Չհագեցած ածխաջրածինները առաջանում են նաև նավթի կրեկինգից։

## Տես նաև
* Հագեցած ածխաջրածիններ
* Արոմատիկ ածխաջրածիններ
* Կարբոցիկլիկ միացություններ
* Ածխաջրածիններ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ածխաջրածիններ
Ինդուստրիալ ինստիտուտներ

**Ինդուստրիալ ինստիտուտներ**, նախկին ԽՍՀՄ-ում գործող ինստիտուտների ցանց, որոնք պատրաստում էին ինժեներներ տնտեսության տարբեր բնագավառների համար։ ԽՍՀՄ-ում գործում էին Ինդուստրիալ ինստիտուտներ՝ Դնեպրոձերժինսկի Արսենիչևի անվան (1967), Կրամատորսկի (1963), Նորիլսկի (երեկոյան, 1961), Պավլոդարի (1960), Տյումենի (1963)։ Ինդուստրիալ ինստիտուտներում ուսուցումը տարվում էր ցերեկային, երեկոյան և հեռակա ձևերով։ Ուսման ժամկետը 5 տարի էր, առանց արտադրությունից կտրվելու՝ 6 տարի։ Ըստ ընտրած մասնագիտության, շրջանավարտներին շնորհվում էր ինժեներ-մեխանիկի, մետալուրգի, ջերմաէներգետիկի, էլեկտրիկի, շինարարի, տնտեսագետի և այլն որակավորում։

Խորհրդային միության փլուզումից հետո ինդուստրիալ ինստիտուտները ստացել են այլ կարգավիճակ։,
* Դոնեցկի ինդուստրիալ ինստիտուտ - այժմ՝ Դոնեցկի ազգային պետական համալսարան,
* Կույբիշևի ինդուստրիալ ինստիտուտ - այժմ՝ Սամարայի պետական տեխնիկակակն համալսարան,
* Պավլոդարի ինդուստրիալ ինստիտուտ - այժմ՝ Ուրալի պետական տեխնիկական համալսարան,
* Տյումենի ինդուստրիալ ինստիտուտ - այժմ՝ Տյումենի պետական նավթա-գազային համալսարան,
* Պենզայի ինդուստրիալ ինստիտուտ - այժմ՝ Պենզայի պետական համալսարան և այլն։

Կատեգորիա:Բարձրագույն կրթական հաստատություններ
Օլիվեր Կիրխ

**Օլիվեր Կիրխ** (), գերմանացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ է, ով ներկայումս խաղում է գերմանական Բորուսիա Դորտմունդ ակումբում։ 2014 թ. հուլիսի 10-ի դրությամբ 750,000€ է։

## Կարիերա
Սկսել է խաղալ «Լեգդեն» ակումբում՝ սիրողական մակարդակով։ Օլիվեր Կիրխը 2003 թ.-ին միացավ Մյունխենգլադբախի Բորուսիային։ 2003 թվականին նա թողեց ակումբը 4 տարում ոչ մի գոլ չխփելու պատճառով և տեղափոխվեց «Արմինիա», որտեղ հենց առաջին խաղում իր հաշվին գոլ գրանցեց։

2004 թվականի աշնանը 8 մասով շարքից դուս եկավ՝ վնասվածքի պատճառով։ 2006 թվականի օգոստոսի 18-ին «Նյուրնբերգի» դեմ խաղում՝ առաջին անգամ 2003 թվականից հետո, դուրս եկավ առաջին կազմում։

2010-2011 մրցաշրջանում Կիրխը տեղափոխվեց «Կայզերսլաութերն»՝ կնքելով 3-ամյա պայմանագիր։

2012 թվականին Կիրխը տեղափոխվեց «Դորտմունդի Բորուսիա»։ Բունդեսլիգայի երկրորդ կեսին Օլիվերը սկսեց քիչ դուրս գալ խաղերի և չէր ցուցադրում փայլուն խաղ։ Այսպես, 2014 թվականի ապրիլի 26-ին «Լեվերկուզենի Բայերի» դեմ խաղում իր առաջին գոլը խփեց «Դորտմունդի Բորուսիայի» կազմում։ 2014 թվականի մայիսի 19-ին Կիրխը Դորտմունդի Բորուսիայի հետ պայմանագիրը երկարաձգեց մինչ 2016 թվականը։

## Ձեռքբերումներ
**Թիմային**

 «'''Բորուսիա Դորտմունդ'''» 
* Գերմանիայի սուպերգավաթի մրցանակակիր (**1**)։ 2013
* **Ընդհանուր։ 1 մրցանակ**

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կարգավիճակը ''fussballdaten.de'' կայքում 
*Օլիվեր Կիրխի տրանսֆերային արժեքը   Transfermarkt.de կայքում

Կատեգորիա:1982 ծնունդներ
Կատեգորիա:Բորուսիա Դորտմունդի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բորուսիա Մյոնխենգլադբախի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Կայզերսլաուտերնի ֆուտբոլիստներ
Կատեգորիա:Տղամարդկանց ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 21 ծնունդներ
Հրայր Սիմոնյան (այլ կիրառումներ)

**Հրայր Սիմոնյան** անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել.

* Հրայր Սիմոնյան (շախմատիստ)
* Հրայր Սիմոնյան (ռազմական գործիչ)
Ձագախոտ

**Ձագախոտ** (), դեղնածաղիկ, աղվեսասուսեր, կաղամբազգիների (խաչածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա, երկամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի, հազվադեպ՝ կիսաթփերի ցեղ։

## Հայաստանում
200px|մինի|ձախից|''Erysimum hieraciifolium''
Հայաստանում՝ 18-20 (մեծ մասը՝ բնաշխարհիկ) տեսակ՝ Ձագախոտ սրածայր (E. cuspidatum), Ձագախոտ ոսկեզօծ (E. aureum), Ձագախոտ կարճապտուղ (E. brachycarpum), Ձագախոտ կարմրակապույտ (E. lilacinum) և այլն։ Տարածված է Տավուշի, Լոռու, Շիրակի, Գեղարքունիքի, Արագածոտնի, Վայոց ձորի, Սյունիքի և այլ մարզերի ստորին լեռն, գոտուց մինչև ալպյանը։ Աճում է քարքարոտ լեռնալանջերին, ժայռաճեղքերում, նոսրանտառներում, թփուտներում և այլն։

## Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունն ուղիղ է, հիմնականում՝ ճյուղավորվող, բարձրանում է՝ 6-120 սմ՝. Տերևներն ամբողջական են կամ գոգավոր-աղեղնաեզր, երկարավունից մինչև գծանշտարաձև։ Ծաղկաբույլը ողկույզ է, ծաղիկները՝ դեղին, մանուշակագույն։ Ծաղկում է մայիս-հոկտեմբերին։ Պտուղը պատիճ է։

## Տեսակներ

Հայտնի է 235 տեսակ։ Նրանցից մի քանիսը.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Նշանակություն
Մեծ մասը դեղաբույսեր են. պարունակում են գլիկոզիդներ (էրիզիմին) և ալկալոիդներ։ Պատրաստուկներն օգտագործում են որպես սրտային միջոց։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Буш Н. А. Род 584. Желтушник — Erysimum (Tourn.) L. // Флора СССР. В 30 т. / Гл. ред. акад. В. Л. Комаров; Ред. тома Н. А. Буш. — М.—Л.։ Изд-во АН СССР, 1939. — Т. VIII. — С. 92—127. — 696 + XXX с. — 5200 экз.

## Արտաքին հղումներ
* Evoflor, a web page on Erysimum floral evolution 
* Erysimums.org, webpage of a UK collector of erysimums 
* Herbario del Instituto Pirenaico de Ecologia, CSIC (Jaca, Aragon, Spain) 
* Botanica Sistematica, an open web on plant

Կատեգորիա:Կաղամբազգիներ
Ինդիկատոր

**Ինդիկատոր** (ուշ լատիներեն indicatoi - ցուցիչ, լատիներեն indico - ցույց եմ տալիս, որոշում եմ), սարք (հարմարանք, տարր), որն արտացոլում է պրոցեսների ընթացքը կամ դիտարկվող օբյեկտի վիճակը՝ ընկալման համար պատշաճ ձևով։ Կիրառվում են նաև հոտառության և շոշափելիքի օրգանների վրա ազդող ինդիկատորներ։ Մեծ խումբ են կազմում պատկերման ինդիկատորները, որոնք էլեկտրոնաճառագայթային խողովակի էկրանի վրա արտացոլում են օբյեկտի դիրքը տարածության մեջ, բնութագրերի փոփոխությունները։

Կատեգորիա:Էլեկտրոնիկա
Հովանոցասնկեր

**Հովանոցասնկեր** (), գլխարկավոր ագարիկալ սնկերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 11, Հայաստանում՝ 8 տեսակ։ Առավել տարածված են 
*Հովանոցասնկեր դաշտայինը (*M. excoriata*) 
* Հովանոցասնկեր բարձրը (*M. procera*),

## Տարածում
Հանդիպում են անտառներում, դաշտերում, մարգագետիններում, այգիներում։ Աճում են հողի վրա՝ ամռանը և աշնանը։

## Կենսաբանական նկարագիր
thumb|left
Բարձր հովանոցասնկերի գլխարկը (տրամագիծը՝ 40 սմ) ձվաձև է, ապա՝ հովանոցանման, կենտրոնում՝ թմբիկով, հիմնականում՝ չոր, սպիտակավուն, մոխրագորշավուն (կենտրոնում՝ ավելի մուգ)՝ խոշոր դարչնագորշագույն թեփուկներով ծածկված թելանման եզրերով։

Պտղամիսը սպիտակ է, փըխրուն՝ թույլ սնկային հոտով և ընկույզի համով։ Թիթեղները ջինջ սպիտակ են (ի տարբերություն շամպինյոնի), ոտիկից առանձնացված են օղակով (կոլարիում)։ Ոտիկը (երկարում է՝ 50 սմ, հաստանում է՝ 1,5-3 սմ) պատված է սպիտակավուն, գորշ թեփուկներով։ Գլանաձև է, սնամեջ, հիմքում՝ պալարաձև հաստացած, վերին մասում ունի լայն շարժուն օղակ։

## Դասակարգում
Գիտական հոմանիշներ (հետերոտիպեր).
* 
* 
* 
* 

Դասի անվանումը ծագել է -ից - «մեծ» և *Lepiota* դասի անվանումից։

## Տեսակներ
մինի
մինի
Տեսակների ցուցակը ըստ «*Species Fungorum*» բազայի տվյալների։
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
*  
*  = 
*  = 
*  
*  
*  = 
*  = 
*  =  = 
*  =  = 

## Նշանակություն
Ուտելի են. հիմնականում օգտագործվում են Երիտասարդ պտղամարմինների գլխարկները՝ թարմ, աղ և թթու դրած։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* Henning Knudsen, Jan Vesterholt։ Funga Nordica. Agaricoid, boletoid, clavarioid, cyphelloid and gastroid genera. 2. Auflage. Nordsvamp, Kopenhagen 2012, ISBN 978-87-983961-3-0 (2 Bände).
* Andreas Gminder, Armin Kaiser, German Josef Krieglsteiner։ Ständerpilze։ Blätterpilze II. In։ G. J. Krieglsteiner (Hrsg.)։ Die Großpilze Baden-Württembergs. Band 4, Eugen Ulmer, Stuttgart 2003, ISBN 3-8001-3281-8.
* Egon Horak։ Röhrlinge und Blätterpilze in Europa. 6. Auflage. Elsevier, München 2005, ISBN 3-8274-1478-4.

## Արտաքին հղումներ
* Таксономия на сайте www.mycobank.org
* Phylogeny and taxonomy of Macrolepiota (Agaricaceae) (engl.)

Կատեգորիա:Ագարիկայիններ
Ձիակասկ

**Ձիակասկ** (), ձիակասկազգիների ընտանիքի ծառերի ցեղ։ Հայտնի է 15 (այլ տվյալներով՝ 25) տեսակ։

## Տարածում
Բնականորեն աճում է Բալկանյան թերակղզու հյուսիսում, որտեղ աճում է լեռնային լայնասաղարթ խառը անտառներում, 1000-1200 մ բարձրությունների վրա։ Հանդիպում է նաև Իրանի լեռնայի և Հիմալայների նախալեռնային շրջաններում։ Հայաստանում կլիմայավարժվել է և հաջողությամբ աճում է խոնավ և զով շրջաններում։ Բարենպաստ պայմաններում ապրում է մինչև 200-300 տարի։ Լավ է տանում վերատնկումը մեծ տարիքում և համարայա չի հիվանդանում (միջատները չեն վնասում)։

Հայաստանում մշակության մեջ՝ 1 տեսակ՝ 
*Ձիակասկ սովորական (*A. hippocastanum*)։ Աճում է խոնավ և զով շրջաններում (հյուսիսային անտառներ, Սևանի ավազան, Շիրակի հարթավայր)։

Ստվերասեր է, դիմանում է սառնամանիքներին։ Ամենուրեք, համապատասխան կլիմայի առկայությամբ Նույնիսկ Կանադայի հյուսիսային շրջաններում), լայնորեն օգտագործվում է կանաչապատման բնագավառում։ Երևանում, վերջին տարիներին ևս աճեցվում է տնկարաններում և տեղափոխվում քաղաքի այգիներն ու մայթերը։ Հատկապես գեղեցիկ է ձիակասկը ծաղկման շրջանում, երբ գեղեցիկ սաղարթի միջից վեր են խոյանում սպիտակավուն կամ բաց վարդագույն ծաղիկները։

## Կենսաբանական նկարագիր
Սաղարթը բրգաձև է, բարձրանում է՝ մինչև 30 մ։ Տերևները բարդ են, հակադիր, բլթակավոր՝ 5-7 նստադիր տերևիկներով։ Ծաղկաբույլը բրգաձև կամ գլանաձև գագաթնային հուրան է, ծաղիկները՝ սպիտակ։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիսին։ Պտուղը միաբուն, փշածածկ, կանաչավուն տուփիկ է, բացվում է երեք փեղկով։

## Քիմիական կազմ
Կեղևը պարունակում է գլիկոզիդներ (էսկուլին), սապոնիններ, աղաղանյութեր, ներկանյութեր, տերևները՝ մինչև 56 մգ % վիտամին C, ծաղիկները՝ կվերցիտրին, ռուտին, իզոկվերցիտրին, սերմերը՝ սապոնին, էսցին, արտրեսցին, ճարպայուղ (6,45%), աղաղանյութեր (մինչև 0,9 %) և այլն։

## Բժշկության մեջ
Բժշկության մեջ ձիակասկի պատրաստուկները (հաբեր, կաթիլներ) օգտագործում են երակների հանգուցավոր լայնացման, թրոմբոֆլեբիտի, թութքի և այլ դեպքերում։ Պտուղներն օգտագործվում են նաև տեխնիկական օսլա ստանալու համար։ Գեղագարդիչ է. օգտագործվում է կանաչ շինյան մեջ։

Կատեգորիա:Ձիակասկազգիներ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Ղանձլամեր

**Եղեբորոս, Մրտի տակ, ծննդյան վարդ, քրիստոսածաղիկ** (), գորտնուկազգիների (հրանունկազգիներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 24 տեսակ։

## Կենսաբանական նկարագիր
մինի|ձախից|''Helleborus niger''
Ցողունի բարձրանում է՝ 50 սմ է։ Տերևներն արմատամերձ են, կաշեկերպ, մատնաձև կտրտված։ Ծաղիկները խոշոր են, դեղնականաչավուն, կանաչավուն։ Ծաղկում է հունիս-հուլիսին։ Պտուղը բազմատերևիկ է, սերմերը՝ էլիպսաձև կամ գնդաձև՝ ատամնաձև ելուստներով։

Ծաղկի բանաձև՝ }}}։

## Տարածում և էկոլոգիա
Հայտնի է 14 տեսակ, տարածված է Եվրոպայում, հատկապես Միջերկրածովյան երկրներում, Արևելքից մինչև Փոքր Ասիա։

Սովորաբար ղանձլամերը աճում է լեռներում, ստվերային վայրերում։ Հայաստանում՝ 1 տեսակ՝ Ղանձլամեր կովկասյան (*H. caucasicus*)։

Հանդիպում է Լոռու մարզի անտառներում և անտառեզրերին։

## Կիրառում
Թունավոր է։ Օգտագործվում է բժշկության մեջ, ճշումը կարգավորելու համար։ Մեղրատու է։

## Դասակարգում
Ըստ *The Plant List* տվյալների 2010 թվականին, ղանձլամերի դասը ընդգրկում է 14 տեսակ։

## Ծանոթագրություններ

* 

Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Կատեգորիա:Հրանունկազգիներ
Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր
Օկտեն

**Օկտեն**, չհագեցած ածխաջրածին, C8H16 քիմիական բանաձևով։ Այն ունի 66 իզոմեր։ Օկտեն-1 հաճախ անվանում են նաև α-օլեֆին։ Արդյունաբերության մեջ այն ստանում են նավթի կրեկինգից։ Օկտենը հումք է հանդիսանում պոլիէթիլենի արտադրության համար։ Նորմալ պայմաններում այն անգույն, յուրահատուկ հոտով հեղուկ է։

## Տես նաև
* Օկտան
* Ցիկլոօկտեն

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* OSHA Safety and Health Topics: 1-Octene 

Կատեգորիա:Ալկեններ
Ճանճասպան

**Ճանճասպան** (), գլխարկավոր սնկերի ճանճասպանայինների ընտանիքի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 600 տեսակ, որը ներառում են ամենաթունավոր սնկերից մինչև ուտելի սնկեր։ Սնկային թունավորումների մահերի 95%-ը այս ցեղի սնկերից է։ α-amanitin-ը ճանճասպաններում հանդիպող ամենամահաբեր թույնն է։ Ցեղի լատիներեն անվանումը ենթադրաբար ծագել է Կիլիկիայի Ամանոս լեռան անունից։

## Տարածվածությունը Հայաստանում
Հայաստանում՝ 11 տեսակ։ Առավել տարածված են դժգույն գարշասունկը (*A. phalloides*) և կարմիր ճանճասպանը (*A. muscaria*)։ Երեք տեսակ գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում՝ ճանճասպան վառ դեղին (անհետացման եզրին գտնվող - NT), ճանճասպան կարմիր (խոցելի - VU) և դժգույն գարշասունկ (խոցելի - VU)։ 

## Թունավորություն
alt=|մինի|Դժգույն գորշասունկը
Ճանճասպանի որոշ տեսակներ հայտնի են իրենց թունավորությամբ։ Այդ տեսակները պարունակում են ամատոքսիններ, որոնք առաջացնել լյարդի անբավարարություն և մահ։ Թունավոր տեսակներից են՝ դժգույն գորշասունկը (A. phalloides),  A. virosa, A. bisporigera, A. ocreata և A. verna։

Վերջերս *Lepidella* ենթացեղի որոշ տեսակներ նույնպես դասվել են որպես թունավոր, քանի որ առաջացնում են երիկամային սուր անբավարարություն, այդ թվում՝ *A. smithiana* հյուսիսարևմտյան Հյուսիսային Ամերիկայում, *A. pseudoporphyria*՝ Ճապոնիայում և*A. proxima* Հարավային Եվրոպայում։

## Ուտելիություն
Չնայած որոշ ճանճասպաններ ուտելի են, շատ սնկերի մասնագետներ խորհուրդ են տալիս հեռու մնալ ճանճասպան ցեղի սնկերը ուտելուց, քանի դեռ տվյալ տեսակը վստահորեն ուտելի չի նույնականացվել։ Եթե տեսակը սխալ է նույնականացվել, սնկի օգտագործումը կարող է հանգել թունավորման կամ մահվան, քանի որ տվյալ ցեղը պարունակում է մեծ քանակով թունավոր և մահացու սնկեր։

## Հոգեներգործուն տեսակներ
մինի|201x201px|Կարմիր ճանճասպանը պարունակում է իբոտենաթթու և մուսկիմոլ, որոնք ունեն հոգեներգործուն ազդեցություն։<br />
Կարմիր ճանճասպանը պարունակում է մուսկիմոլ, իբոտենաթթու, որոնք ունի հոգեներգործուն ազդեցություն։ Սիբիրի տեղաբնիկների կողմից այս սունկը լայնորեն կիրառվել է որպես էնթեոգեն՝ հոգեներգործուն նյութ, որը ձևափոխում է զգայությունները, տրամադրությունը, գիտակցությունը, ճանաչողությունը և վարքը՝ հոգևոր զարգացման, ծիսական, կրոնական նպատակներով։ Արևմտյան Սիբիրի ուրալյան լեզուներով խոսող համարյա բոլոր ժողովուրդները և Ռուսաստանի հեռավոր արևելքի հնասիական լեզուներով խոսողները կիրառել են կարմիր ճանճասպանը։  Կենտրոնական Սիբիրի թյուրքական և տունգուսական ցեղերի կողմից սնկի կիրառման հազվադեպ դեպքեր են գրանցված, որը թույլ է տալիս ենթադրել, թե կարմիր ճաճասպանը չի օգտագործվել նրանց կողմից։
մինի|200x200փքս|Մուսկիմոլի (պանտերին) կառուցվածքով իզոքսազոլ է։|alt=
Հովազային ճանճասպանը նույնպես պարունակում է մուսկիմոլ, բայց ավելի հազվադեպ է կիրառվել որպես էնթեոգեն։ Ճանճասպանների հոգեներգործուն նյութեր պարունակող տեսակներն են՝

**Ճանճասպան*
** Ճանճասպան կարմիր - *A. muscaria*
**Ճանճասպան գարշասնկանման - *A. citrina*
**Ճանճասպան վառ դեղին - *A. gemmata*
** Ճանճասպան հովազային *- Amanita pantherina* var. *abietum*
** Ճանճասպան պորֆիրանման *- A. porphyria*
** Ճանճասպան թագավորական *- A. regalis*
* *Tricholoma*
** Tricholoma muscarium

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճանճասպան
Իներցիալ նավագնացություն

**Իներցիալ նավագնացություն**, տարբեր մարմինների (նավեր, ինքնաթիռներ, հրթիռներ են) կոորդինատներն ու շարժման պարամետրերը որոշելու և դրանց շարժումները կառավարելու մեթոդ։ Հիմված է նրանց իներցիալ հատկությունների վրա։ Պայմանավորված է շարժվող մարմնի վրա տեղադրված սարքերի միջոցով մարմնի արագացումը և այդ արագացմամբ մարմնի դիրքը (կոորդինատները), ուղին, արագությունը, անցած ճանապարհը, ինչպես նաև մարմինը կայունացնելու և շարժումն ավտոմատ կառավարելու համար անհրաժեշտ պարամետրերի որոշմամբ։

Կատեգորիա:Նավագնացություն
Ինդոնեզացիներ

300px|մինի|աջից
**Ինդոնեզացիներ**, Ինդոնեզիայի Հանրապետության բնակիչների ինքնանվանումը։

Երկրի բնակչության 96%-ը մալայապոլինեզական ընտանիքի ինդոնեզական տարբեր լեզուներով խոսող ինդոնեզացիներ են, պատկանում են հարավ-մոնղոլական փոքր ռասային։ Լայն առումով ինդոնեզացիներ են համարվում հանրապետության բոլոր բնակիչները (պապուասներ, չինացիներ)։ Լեզվաբանները և ազգագրագետները երբեմն ինդոնեզացիներ են անվանում նաև ինդոնեզական ճյուղի լեզուներով խոսող, բայց ինդոնեզիայից դուրս բնակվող բոլոր ժողովուրդներին։

Ինդոնեզիայի քաղաքացի ինդոնեզացիների թիվը 270 միլիոն է (2020 թվականին)։ Ինդոնեզացիներն ունեն 1000-ից ավելի լեզուներ և բարբառներ։ Հանրապետության հիմնական բնակչությունը կազմված է 13 խոշոր ժողովուրդներից (յուրաքանչյուրը՝ ավելի քան 1 միլիոն)։ Ինդոնեզացիների մոտ 87%-ը դավանում է իսլամ, մոտ 2%ը՝ հինդուիզմի տարատեսակներ, մոտ 1%-ը՝ բուդդայականություն և կոնֆուցիոսականություն (չինացիներ), 10%-ը՝ քրիստոնեություն։ Ինդոնեզացիների մշակույթը զարգացել է ըստ կղզիների և կրել տարբեր ազդեցություններ՝ չինական (մեր թվարկության սկզբից), հնդկական (մեր թվարկության սկզբից մինչև 15-16-րդ դարերը), մուսուլմանական (5-17-րդ դարերը), եվրոպական (17-րդ դարից)։

Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի ազգեր
Կատեգորիա:Ինքնավարություն
Ճրագախոտ

**Ճրագախոտ** (), կաղընձնի, առյուծախոտ, գայլի վիզ, ճրագախոտազգիների ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա մակաբույծ, քլորոֆիլազուրկ խոտաբույսերի ցեղ։ Հայտնի է 79 տեսակ։

## Կենսաբանական նկարագիր
մինի|ձախից|''Orobanche lutea''
Ցողունը հաստ է, մսոտ, դեղնավուն, կապտագույն, բաց դարչնագույն՝ պատված մանր ու նուրբ թեփուկներով, որոնք հետզարգացած տերևների հետքեր են, հաճախ՝ ճյուղավորվող, հիմքում՝ պալարանման, բարձրանում է՝ 10-60 սմ։ Ծաղկաբույլը ողկուզանման է կամ ճռճռուկ ճուռակախոտ մազմզոտ ճրագախոտ Մակարդախոտ հասկանման, ծաղիկները՝ սպիտակա-դեղնավուն։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոսին։ Պտուղը կաշեկերպ, բազմասերմ տուփիկ է։ Սերմերը շատ մանր են։ Մոլախոտ է։

Ծաղկի բանաձև՝ ։

## Հայաստանում
Հայաստանում՝ 38 (39) տեսակ՝
* Ճրագախոտ երկնագույն (*O.caesia*),
* Ճրագախոտ կիլիկյան (*Օ. cilicica*),
* Ճրագախոտ գունավորված (*Օ. colorata*),
* Ճրագախոտ ցանցավոր (*Օ. reticulata*),
* Ճրագախոտ ճյուղավոր (*Օ. ramosa*) և այլն։

## Տարածում
Տարածվում են Եվրոպայում, Ասիայում և Աֆրիկայում։

Տարածված է Տավուշի, Գեղարքունիքի, Կոտայքի, Սյունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է քարքարոտ լեռնալանջերին, մարգագետիններում, անտառներում և այլն (ստորին լեռնայինից մինչև ալպյան գոտի)։ Խոտաբույսերի արմատների մակաբույծ է։

## Տեսակներ
մինի
մինի
մինի
մինի
մինի
մինի
մինի

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* *[[Цвелёв Н. Н.]]*, *Терёхин Э. С.* Семейство заразиховые (Orobanchaceae) // Жизнь растений. В 6-ти т. Т. 5. Ч. 2. Цветковые растения / Под ред. А. Л. Тахтаджяна. — М.։ Просвещение, 1981. — С. 432—436.
* C.A.J. Kreutz։ *Orobanche. Die Sommerwurzarten Europas / The European Broomrape Species*. Stichting Naturpublikaties Limburg, Maastricht 1995, ISBN 90-74508-05-7
* Daniel L. Nickrent & Lytton J. Musselman։ *Introduction to Parasitic Flowering Plants*. In։ *The Plant Health Instructor*, 2004. DOI: 10.1094/PHI-I-2004-0330-01 
* Hans Christian Weber։ *Parasitismus von Blütenpflanzen*. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1993, ISBN 3-534-10529-X
* Hans Christian Weber։ *Schmarotzer: Pflanzen, die von anderen leben*. Belser, Stuttgart 1978, ISBN 3-7630-1834-4

## Արտաքին հղումներ

* Control of Branched Broomrape: A Literature Review 
* Zeichnungen von Habitus und Blütendetails 
* Fotos von 30 Sommerwurzarten
* Monographie von Holger Uhlich

Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ճրագախոտազգիներ