Ումեո

**Ումեո** (, ), քաղաք Շվեդիայի հյուսիսում, Վեստերբոթեն լենի և համանուն կոմունայի վարչական կենտրոնը։

Բնակչությունը՝ մոտ 115․0 հազար մարդ (2010), որի մեկ երրորդը՝ ուսանողներ։

Քաղաքում է գտնվում հյուսիսային Շվեդիայի ամենամեծ համալսարանը։ Վերջինումս գործում է նաև հիվանդանոց։ Ումեոն Շվեդիայի բժշկական հետազոտությունների կենտրոնն է։

Քաղաքում կա 2 ցերեկային և 1 գիշերային դպրոց (ներգաղթյալների համար շվեդերենի ուսուցման և որակավորման բարձրացման համար)։

Ումեոն 2014 թվականի Լատվիայի մայրաքաղաք Ռիգայի հետ եղել է Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաքը։

Ումեոն 2014 թվականի դրությամբ համարվում է Եվրոպայի մշակութային մայրաքաղաքներից մեկը։

## Քաղաքի պատմություն
thumb|left|Բաքենի եկեղեցի
thumb|left|մայր տաճարը
Քաղաքի մասին առաջին հիշատակումները թվագրվում են 1314 թվականին։ 14-րդ դարը Շվեդիայի դեպի հյուսիս ընդարձակման ժամանակաշրջանն էր։ Ի սկզբանե քաղաքն իրենից ներկայացնում էր ոչ մեծ բնակավայր, որի փայտե եկեղեցիով, շուկայով և նավահանգստով կենտրոնը գտնվում էր ժամանակակից Բաքենի տարածքում։ 15-րդ դարում Շվեդիայի ազդեցությունը ժամանակակից Վեստերբոթեն լենի տարածքում զգալիորեն մեծացել է։ 1443 թվականին հայտնվում են Սևարա և Տեֆտեո գյուղերի մասին առաջին հիշատակումները, որոնք այժմ գտնվում են Ումեո կոմունայի կազմում։

1501-1508 թվականներին փայտե եկեղեցու փոխարեն կառուցվել է քարե եկեղեցի, իսկ 1526 թվականին համայնքը բողոքականություն է ընդունել այն բանից հետո, երբ նրա քահանան է դառնում լյութերանական Բու Վարնիկսոնը ()։

1652 թվականին քաղաքում կառուցվել է առաջին դպրոցը։ Ումեո բնակավայրի բնակչությունը այդ պահին կազմում էր մոտ 200 մարդ։ Քաղաքում առկա էին երկու երկար, նեղ փողոցներ և մի քանի ոչ մեծ նրբանցքներ։ Քաղաքը շրջապատում էր երեք մուտքերով պարիսպը, որտեղ հարկեր էին գանձվում ապրանքների տեղափոխման համար։

1735 թվականին քաղաքում ստեղծվել է առաջին դեղատունը, իսկ 1764 թվականին կառուցվել է առաջին հիվանդանոցը։

### Քաղաքի զինանշան
Քաղաքը հիմնադրվել է 1622 թվականին, իսկ նրա առաջին զինանշանն, որն իրենից ներկայացնում է հյուսիսային եղջերուի երեք գլուխ, ստեղծվել է 1642 թվականին։ Այն հաստատվել է որպես պաշտոնական զինանշան 1646 թվականին Շվեդիայի թագավորի կողմից։ Հետագայում զինանշանի արտաքին տեսքը և եղջերուների գլուխների դասավորությունը փոփոխվել է, սակայն դրանց թիվը մնացել է անփոփոխ։

## Աշխարհագրություն և կլիմա
thumb|left|Նյուդալաշյոն լիճ
Քաղաքը գտնվում է Ումեէլվ գետի ափին՝ Բոտնիկի ծոցի մեջ թափվելու վայրից ոչ հեռու։ Քաղաքի տարածքում կան բազմաթիվ լճեր։ Դրանցից խոշորներն են՝ Նյուդալաշյոն և Գրեսշյոն լճերը, ինչպես նաև Էսթերֆյորդեն ծոցը։

Ումեո բնակավայրը գտնվում է մերձարկտիկական կլիմայական գոտում, սահմանային գոտում տարածված է ցամաքային կլիման՝ կարճ և տաք ամառներով։ Ձմեռները երկարատև են և ցուրտ, մեծ է Գոլֆստրիմ տաք հոսանքի ազդեցությունը։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը կազմում է -8 ˚C, իսկ հուլիսի միջին ջերմաստիճանը՝ 16 ˚C: Պատմության ընթացքում գրանցված ամենաբարձր ջերմաստիճանը եղել է 2014 թվականի հուլիսի 23-ին (32.2 ˚C)։ Ամենացածր ջերմաստիճանը գրանցվել է 1978 թվականի փետրվարի 15-ին (38.2 ˚C)։

## Էկոլոգիա
2021 թվականին Շրջակա միջավայրի եվրոպական գործակալությունը հայտարարեց, որ այս քաղաքն ունի ԵՄ ամենամաքուր օդը։ Մասնիկների պարունակությունը 3.7 մկգ խորանարդ մետրի համար։  Եվրամիության առավելագույն մակարդակը 25 է։

## Սպորտ
Ումեոն ֆուտբոլի կանանց թիմի հայրենի քաղաքն է, որը ժամանակին աշխարհի ամենաուժեղ թիմերից էր, 2000 -ականներին նվաճելով բազմաթիվ ազգային և եվրոպական տիտղոսներ։  Ֆուտբոլի տղամարդկանց լավագույն թիմը ՝ «Ումեա» ֆուտբոլային ակումբը, այս պահին խաղում է Շվեդիայի առաջնության «Սուպերետտան» -ում, որը շվեդական տղամարդկանց ֆուտբոլի երկրորդ ուժեղագույն դիվիզիոնն է։

Քաղաքն ունի նաև Բյորկլյովենի տղամարդկանց հոկեյի թիմ, որը խաղում է Ալսվենսկանում (Շվեդիայի երկրորդ ուժեղագույն լիգա) և ստորգետնյա ֆուտբոլի Dahlen ակումբը (անգլ.), որը խաղում է Շվեդիայի Սուպերլիգայում։

## Փողոցներ
Քաղաքի ամենաերկար փողոցներից մեկը ՝ Ստորգատանը, ունի մոտ 4 կմ երկարություն ՝ անցնելով քաղաքի հիմնական թաղամասերով ՝ Ումելվեն գետի հյուսիսային կողմում։  Ստորգատանում են գտնվում մի շարք պատմական շենքեր Ումեոյի քաղաքապետարանից և քաղաքի հինգ հիմնական զբոսայգիներից։

## Տնտեսություն
Ումեոյի համալսարանի հետազոտությունների հիմնական ոլորտներն են կենսաբանական և բժշկական գիտությունները (հատկապես բույսերի բջջային և մոլեկուլային կենսաբանությունը), էկոլոգիան և մի քանի այլ ոլորտներ։

Umeå համալսարանը համագործակցում է մի շարք շվեդական ընկերությունների հետ, ինչպիսիք են ABB- ն, Volvo- ն, Skanska- ն, Ericsson- ը և Ohrlings PricewaterhouseCoopers- ը։

Քաղաքում է գտնվում Volvo Trucks- ի բեռնատար խցիկների արտադրության գործարաններից մեկը, որտեղ աշխատում է մոտ 2 հազար մարդ։  Այն նաև տեղակայված է Կոմացու Ֆորեսթի եվրոպական շտաբ -բնակարանում։

Քաղաքի ծայրամասում կա նավահանգիստ Բալթիկ ծովի ափին, որտեղ կանոնավոր կերպով գործում են Ումեա - Վաասա լաստանավերը։  Քաղաքը հատում է նաև Հյուսիսային Շվեդիայի հիմնական մայրուղիները, մոտենում է Հարավային Շվեդիայի երկաթուղին, իսկ Ումեո օդանավակայանը գտնվում է քաղաքից 4 կիլոմետր հարավ։

## Քույր-քաղաքներ
*  Վաասա, Ֆինլանդիա
*  Հելսինգյոր, Դանիա
*  Վյուրցբուրգ, Գերմանիա
*  Պետրոզավոդսկ, Ռուսաստան
*  Սասկատուն, Կանադա
*  Քաշան, Իրան
*  Օքսֆորդ, Մեծ Բրիտանիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Շվեդիայի քաղաքներ
Կատեգորիա:1622 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր