Սիրակուզիա

**«Սիրակուզիա»** (), հին հունական առևտրային-տրանսպորտային նավ։ Կառուցման պահին՝ մոտ մ.թ.ա. 240 թվականին, այն աշխարհի ամենամեծ նավն էր, ելնելով որից այն կարող էին ընդունել միայն Սիրակուզայի և Ալեքսանդրիայի նավահանգիստները։ Այս, կարծես թե, անհաղթահարելի թերությունը Հիերոն II թագավորը կարողացավ օգտագործել իր օգտին՝ նավը նվիրելով փարավոն Պտղոմեոս III Էվերգետին։

Ըստ Աթենեոսի՝ նավի կառուցումը ղեկավարել է Արքիմեդեսը։ Նավի հետ կապված է մի լեգենդ այն մասին, թե ինչպես Արքիմեդեսը նվազագույն ջանքերով տեղափոխեց այն, որից հետո ասաց իր լեգենդար արտահայտությունը. «Տվեք ինձ հենարան, և ես կշրջեմ Երկիրը»։ Դրա կառուցման ժամանակ առաջին անգամ կիրառվել են նաև արքիմեդյան պտուտակը և իրանի ջրիմուռներից և ծովային օրգանիզմներից պաշտպանվելու տեխնոլոգիան։

## Ընդհանուր բնութագրեր
«Սիրակուզիայի» մասին տեղեկություններ կան 2-3-րդ դարերի հին հույն գրող Աթենեոսի «Մոգերի խնջույքը» աշխատության մեջ, որտեղ հղում է արվում ոմն Մոսկիոնի տրակտատին։ Նավի կառուցումը վերահսկել է սիրակուսացի մեծ գիտնական Արքիմեդեսը, իսկ Կորնթոսից մի նավաշինարար Արքիաս նշանակվել է հյուսների և արհեստավորների պատասխանատու։

Նավը կառուցելու համար նրանք Էտնայից բավականաչափ փայտ են բերել, որը բավարար կլինի 60 չորս շարք նավերի համար, սեպեր, շրջանակներ և լայնական գերաններ պատրաստելու համար փայտը մասամբ բերվել է մայրցամաքային Իտալիայից, կանեփը գնվել է Իբերիայում, իսկ կանեփն ու խեժը բերվել են Հռենոս գետի ափերից։ Վեց ամսվա ընթացքում «Սիրակուզիան» կիսով չափ կառուցվել է, ապա ջուրն է իջեցվել, որտեղ այն ավարտվել է ևս վեց ամիս։ Կորպուսի յուրաքանչյուր ավարտուն մասը երեք հարյուր արհեստավորներ ծածկել են կապարով, իսկ թիթեղների տակ՝ խեժով թրջված կտավ։ Այս դեպքում խոսքը նավի կորպուսի աղտոտումը կանխող առաջին տեխնոլոգիաներից մեկի մասին է:

Երբ նավի արտաքին հարդարումն ավարտվեց, սկսեցին այն կահավորել ներսից։ Ըստ Աթենեոսի՝ նավի վրա կար թիավարողների քսան նստարան և երեք անցում մեկը մյուսի տակ։ Ստորինը տանում էր դեպի բեռնախցիկ, երկրորդը՝ դեպի խցիկներ, երրորդը՝ դեպի զինվորների համար նախատեսված տարածքներ։ Խցիկները 30-ն էին, յուրաքանչյուրում կար 4 մահճակալ, այսինքն՝ նավը նախատեսված էր 120 ուղևորի համար։ Նավավարների համար նախատեսված էր տասնհինգ մահճակալով սրահ և երեք առանձին սենյակ՝ յուրաքանչյուրում երեք մահճակալով։ Խցիկների հատակը պատված էր Հոմերոսի «Իլիականից» տեսարաններով խճանկարներով։ Նավի վրա տեղակայված էին մարզասրահ, զբոսանքի ուղիներ տաղավարներով, ձիանոցներ, բաղնիքներ, ձկան լճակ և նույնիսկ Աֆրոդիտեին նվիրված տաճար։ Այս ամենը զարդարված էր մարմարից և փղոսկրից պատրաստված արձաններով և խճանկարներով։ Հաշվի էին առնվել նաև անվտանգության պահանջները։ Ութ աշտարակ նախատեսված էր նետաձիգների և քար նետողների համար։ Բացի այդ, նավի վրա տեղադրվել էր Արքիմեդի ղեկավարությամբ պատրաստված կատապուլտ, որը նետում էր երեք տաղանդ (մոտ 75 կգ) կշռող քարեր և բալիստներ։

Ենթադրվում էր, որ նման նավը կհոսի։ Արքիմեդի կողմից մշակված պտուտակը թույլ էր տալիս ընդամենը մեկ մարդու ջուրը դուրս մղել։ Այս սարքը իրենից ներկայացնում էր գլանի ներսում պտտվող պտուտակ՝ թեք պարույրների ուղղությամբ, ինչը ներկայացված է անիմացիոն նկարում։ Արքիմեդյան պտուտակի կառուցվածքը մեզ է հասել մ.թ.ա. 1-ին դարի հռոմեացի ճարտարապետ և մեխանիկ Վիտրուվիոսի աշխատություններից։ Չնայած թվացյալ պարզությանը, այս գյուտը թույլ տվեց լուծել գիտնականի առջև դրված խնդիրը։ Այն հետագայում սկսեցին կիրառել արդյունաբերական և գյուղատնտեսական արտադրության ամենատարբեր ոլորտներում, այդ թվում՝ հեղուկների և փխրուն պինդ նյութերի, ինչպիսիք են ածուխը և հացահատիկը, մղման համար։

## Ջրասույզ և հետագա ճակատագիր
Ըստ Աթենեոսի կողմից նկարագրված տարբերակի, երբ հսկայական, հնագույն չափանիշներով նավը կիսով չափ կառուցվել էր, Հիերոն II-ը հրամայեց այն ջուրն իջեցնել, որպեսզի այնտեղ ավարտեն մնացած աշխատանքները։ Թե ինչպես դա անել, շատ վեճեր եղան։ Խնդիրը լուծեց Արքիմեդեսը, ով մի քանի օգնականների հետ միասին կարողացավ տեղից շարժել հսկայական նավը՝ պատրաստելով ճախարակներով բարդ բլոկների համակարգ։ Ըստ լեգենդի, Արքիմեդեսն այդ պահին է արտասանել իր հայտնի արտահայտությունը, որը ժամանակակից մեկնաբանություններով հնչում էր այսպես. հին հունարեն՝ Δός μοι πᾷ στῶ καὶ τὰν γᾶν κινήσω («Տվեք ինձ, թե որտեղ կանգնեմ, և Երկիրը կշրջեմ», մեկ այլ տարբերակով՝ «Տվեք ինձ հենարան, և ես կշրջեմ Երկիրը»)։

Երբ նավն ավարտվեց, այն բեռնվեց 60 հազար մեդիմնա հացով, տասը հազար տակառ աղով, երկու հազար տաղանդ բուրդով և երկու հազար տաղանդ այլ բեռներով։ Սակայն նավը գործնական չէր։ Միայն Միջերկրական ծովի երկու նավահանգիստ կարող էին ընդունել նման չափերի նավ՝ Սիրակուզան և Ալեքսանդրիան։ Հիերոնը կարողացավ օգտագործել այս, թվում է, անհաղթահարելի թերությունը՝ նավը նվիրելով փարավոն Պտղոմեոս III Էվերգետեսին։ Բացի այդ, Եգիպտոսում այդ ժամանակ բերք չէր ստացվել։ Սիցիլիայից Եգիպտոս նավարկությունը միակն էր։ «Սիրակուզան» բարեհաջող հասավ Ալեքսանդրիա։ Այնտեղ այն վերանվանվեց «Ալեքսանդրիդա» և քաշվեց ափ։

Արքիմելեսը, որը գովաբանական էպիգրամ էր գրել Հիերոնի անունից մինչ այդ չտեսնված նավի կառուցման պատվին, Սիրակուզայի թագավորից ստացավ հազար մեդիմնա հացահատիկ։thumb|Արքիմեդեսը տեղափոխում է նավը

## Ժամանակակից գնահատականներ
Հնաոճ նավի նկարագրությունը, որը կառուցվել է հնագույն ժամանակներում, կասկածներ է առաջացնում ժամանակակիցների շրջանում: Հնագետ Ս. Տորը «Սիրակուզիայի» լեգենդը անվանում է աբսուրդ: Առավելագույնը, ինչ նա թույլ է տալիս, այն է, որ դա սովորական, թեև այդ ժամանակի չափանիշներով մեծ նավ էր, որը Հիերոն II-ը ուղարկել էր Պտղոմեոսին որպես նվեր: Հետագայում լուրերն ու շողոքորթները չափազանցրեցին նավի կառուցվածքի, տարողության և դասավորության առանձնահատկությունները։

Այլ հեղինակներ մատնանշում են, որ նման մանրամասն նկարագրությունը վկայում է «Սիրակուզիայի» իրական գոյության օգտին։ Գիտնականներ Լիոնել Կասոնը և Օլաֆ Հյոկմանը այն անվանում են Անտիկ աշխարհի և հելլենիզմի դարաշրջանի ամենամեծ նավը։ Նավի բեռնատարողության գնահատականները կազմում են 1600-ից 3650 տոննա։ Շինանյութերը, ինչպիսիք են կանեփը և խեժը, գալիս էին Ռոնի ափերից, կանեփը՝ Պիրենեյան թերակղզուց։ Դա հնարավոր դարձավ միայն Առաջին Պունիկյան պատերազմի ավարտից հետո՝ մ.թ.ա. 241 թվականին։ Քանի որ նավը կառուցվել է առնվազն մեկ տարի, ենթադրաբար այն Ալեքսանդրիա է ուղարկվել ոչ շուտ, քան մ.թ.ա. 240 թվականին։ Դա համահունչ է Եգիպտոսում մ.թ.ա. 230-ական թվականների սկզբին բերքի ձախողման և դրա հետևանքով առաջացած սովի մասին տեղեկատվությանը։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Կատեգորիա:Արքիմեդես
Կատեգորիա:Հին աշխարհ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 240
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 240-ականներ
Կատեգորիա:Նավեր
Կատեգորիա:Նավեր այբբենական կարգով