Ռուսաստանի Դաշնության պաշտպանության նախարարության կենտրոնական արխիվ

**Ռուսաստանի Դաշնության ՊՆ կենտրոնական արխիվ** (Ռուսաստանի Դաշնության պաշտպանության նախարարության կենտրոնական արխիվ), Ռուսաստանի Դաշնության գերատեսչական արխիվ, որը պահում է տարբեր շտաբների և գերատեսչությունների, միավորումների և կազմավորումների, ստորաբաժանումների, հիմնարկների և ռազմական ուսումնական հաստատությունների փաստաթղթերը:

Ռուսաստանի Դաշնության Զինված ուժերի արխիվային ծառայության ենթակայությամբ, այն Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարության պատմության, մշակույթի և ռազմական կրթության ստորաբաժանումներից է: Հիմնադրվել է 1936 թվականին։ 1946 թվականից այն գտնվում է Մոսկվայի մարզի Պոդոլսկ քաղաքում։ 1992 թվականին Սարատովի մարզի Պուգաչով քաղաքում ստեղծվել է ՑԱՄՕ-ի մասնաճյուղ։ Արխիվի ղեկավարն է գնդապետ Իգոր Ալբերտովիչ Պերմյակովը։

Լրիվ վավեր անվանումն է **Դաշնային պետական գանձապետական հաստատություն «Ռուսաստանի Դաշնության պաշտպանության նախարարության կենտրոնական արխիվ (զորամաս 00500)»**:

## Պատմություն
մինի|Ռուսաստանի Դաշնության պաշտպանության նախարարության կենտրոնական արխիվ
Ստեղծվել է 1936 թվականի հուլիսի 2-ին որպես ԽՍՀՄ պաշտպանության ժողովրդական կոմիսարիատի արխիվային բաժին։

1941 թվականին Երրորդ Ռեյխի և նրա դաշնակիցների ագրեսիայի պատճառով արխիվը տարհանվել է Օրենբուրգի շրջանի Բուզուլուկ քաղաք։

1946 թվականին արխիվը տեղափոխվել է Պոդոլսկ, Մոսկվայի մարզ, նախկին ռազմական դպրոցի տարածք, որտեղ 1939-1941 թվականներին սովորել են Պոդոլսկի կուրսանտները։

Խորհրդային բանակի փաստաթղթերի անվտանգության ապահովման գործում ունեցած մեծ ավանդի և ռազմապատմական հետազոտություններին ակտիվ մասնակցության համար ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1986 թվականի հուլիսի 8-ի հրամանագրով պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։

2005 թվականի աշնանը, Մոսկվայի քաղաքային դումայի նախընտրական քարոզարշավի ժամանակ, Ռուսաստանի Դաշնության ՊՆ կենտրոնական արխիվը դարձել է Կարմիր դրոշի շքանշանի գործով վարույթի մասնակից, որը, իբր, «ապօրինաբար յուրացվել էր» Մոսկվայի քաղաքային դումայի «Եդինայա Ռոսիա» խմբակցության ղեկավար Անդրեյ Մետելսկու կողմից:

2008 թվականի մարտի վերջին ԶԼՄ-ներում հայտնվել են ոչ պաշտոնական տեղեկություններ, որ Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարի կողմից Ռուսաստանի Դաշնության ՊՆ կենտրոնական արխիվ կատարած այցից հետո որոշում է կայացվել փակել այն: 2011 թվականին սկսվել է արխիվի նոր շենքի շինարարությունը։ Այս կապակցությամբ պատմաբանները մտահոգություն են հայտնել արխիվային փաստաթղթերի անվտանգության վերաբերյալ արխիվի տեղափոխման ժամանակ։

## Անվանումներ
Արխիվը մի քանի անգամ վերանվանվել է՝

* 1943 թվականին այն վերանվանվել է ՈԱԿ-ի պատմաարխիվային բաժին
* 1944 թվական ՀԿ-ի վարչակազմի Կարմիր բանակի արխիվային վարչություն
* 1947 թվականի հուլիսի 21-ից՝ ԽՍՀՄ Զինված ուժերի նախարարության արխիվ
* 1950 թվականի փետրվարի 25-ից՝ ԽՍՀՄ ռազմական նախարարության արխիվ
* 1953 թվականի մարտի 15-ից՝ ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարության արխիվ (ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարություն)
* 1975 թվականի նոյեմբերի 15-ից՝ ԽՍՀՄ ՊՆ կենտրոնական արխիվ
* 1992 թվականի մարտի 12-ից՝ Անկախ Պետությունների Համագործակցության Միացյալ զինված ուժերի կենտրոնական արխիվ
* 1992 թվականի հունիսի 10-ից՝ Ռուսաստանի Դաշնության պաշտպանության նախարարության կենտրոնական արխիվ
* 2010 թվականի հունվարի 1-ից՝ Դաշնային պետական գանձապետական հաստատություն «Ռուսաստանի Դաշնության պաշտպանության նախարարության կենտրոնական արխիվ (զորամաս 00500)»

## Կառուցվածք
Արխիվում պահվում է մոտ 90 հազար ֆոնդ, ներառյալ 18,6 միլիոն պահեստային միավոր: Անկախ հիմնադրամները կազմում են պաշտպանության նախարարության կենտրոնական ապարատի վարչությունների, ռազմական շրջանների վարչությունների, բանակների, ստորաբաժանումների, զորամասերի և առանձին հաստատությունների վարչությունների փաստաթղթերը: Անկախ հիմնադրամները ներառում են պաշտպանության նախարարության կենտրոնական ապարատի վարչությունների, ռազմական շրջանների վարչությունների, բանակների, ստորաբաժանումների, զորամասերի և առանձին հաստատությունների վարչությունների փաստաթղթեր:

Արխիվի կառուցվածքը ներառում է ավելի քան տասը բաժին, ներառյալ հետևյալ բաժինները, որոնք պահում են անձնակազմի փաստաթղթերը.

* 2-րդ բաժին՝ պարունակում է մրցանակային փաստաթղթեր (պարգևատրման պատվերներ և մրցանակների թերթիկներ)
* 5-րդ վարչություն՝ պարունակում է սպաների և գեներալների անձնական գործեր
* 6-րդ վարչություն՝ պարունակում է փաստաթղթեր Կարմիր բանակի քաղաքական կազմի վերաբերյալ, ներառյալ կորուստների գործը և ծառայության գրառումը
* 9-րդ վարչություն՝ պարունակում է սերժանտների և շարքայինների կորուստների, ինչպես նաև մեր զորքերի կողմից գերեվարված և ազատագրվածների թղթապանակը
* 11-րդ վարչություն՝ պարունակում է չորս քարտային ֆայլեր՝ սպաների և գեներալների անձնական գրառումներ, սպաների և գեներալների կորուստներ, գերության մեջ զոհված ռազմագերիներ և գեներալներ, պարգևատրվել է շքանշաններով և մեդալներով Կարմիր բանակի բոլոր անձնակազմին (ներառյալ շարքայիններին և սերժանտներին)»
Հիմնական մասնաշենքում կա գիտական տեղեկատու գրադարան, որտեղ կարող եք ծանոթանալ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակաշրջանի մասին գրականությանը, ներառյալ զորամասերի և կազմավորումների վերաբերյալ տեղեկատու գրքերը:

## Տեղեկատվության որոնման խնդիրներ
Արխիվի ընթերցասրահում և կաբինետներում աշխատում են հետազոտողների մի շարք կատեգորիաներ, Հայրենական մեծ պատերազմի պատմաբաններ, պատերազմի վետերաններ, որոնման համակարգեր, ինչպես նաև բոլոր նրանք, ովքեր ձգտում են իմանալ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցների (հիմնականում մահացած կամ անհայտ կորած հարազատների) ճակատագրի կամ մարտական ուղու մասին: Բացի այդ, արխիվը ամսական տալիս է 22 հազար նամակների և հարցումների պատասխաններ, պատասխանների թիվը տարեկան հասնում է 250 հազարի։

Այնուամենայնիվ, հետազոտողները բախվում են մի շարք խնդիրների՝ կապված Հայրենական մեծ պատերազմի պատմության վերաբերյալ փաստաթղթերի հասանելիության հետ: Նախ, բազմաթիվ արխիվային ֆոնդեր 1941-1945 թվականների դեռևս անհասանելի են և մնում են գաղտնի պահեստում, չնայած այն հանգամանքին, որ «Ռուսաստանի պետական գաղտնիքի մասին» դաշնային օրենքի համաձայն, փաստաթղթերը պետք է գաղտնազերծվեն ստեղծման օրվանից 30 տարի հետո (բացառությամբ այն դեպքերի, երբ դրանցում պարունակվող տեղեկատվության բացահայտումը կարող է վնասել երկրի պաշտպանունակությանը): Երկրորդ, ներքին գերատեսչական հրահանգները շարունակում են գործել արխիվում, որոնք թույլ են տալիս աշխատակիցներին ոչնչացնել որոշ փաստաթղթեր պահպանման ժամկետի ավարտից հետո:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԽՍՀՄ զինված ուժեր
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ռազմական պատմություն
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի զինված ուժեր