Արգենտինայի հայոց թեմ

**Արգենտինայի հայոց թեմ**, Հայաստանյայց առաքելական սուրբ եկեղեցու՝ Հարավային Ամերիկայի տարածքում գտնվող, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնին պատկանող երեք թեմերից (Ուրուգվայի և Բրազիլիայի թեմերի հետ միասին) մեկը, որը ներկայացնում է առաքելական արգենտինահայության ու չիլիահայության հոգևոր կյանքը։ Հանդիսանում է Էջմիածնից երկրորդ ամենահեռու կրոնական կազմակերպությունը՝ Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի հայոց թեմից հետո։

Առաջնորդանիստը Արգենտինայի մայրաքաղաք Բուենոս Այրեսի սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ տաճարն է։ 1990 թվականից արգենտինահայ թեմի առաջնորդն է Գիսակ արքեպիսկոպոս Մուրադյանը, իսկ 2022 թվականից՝ Տ. Առեն եպիսկոպոս Շահենյանը։

## Պատմություն
Թեմը կազմավորվել է 1983 թվականին։ 1938-1982 թվականներին արգենտինահայ համայնքը եղել է Հարավային Ամերիկայի հայրապետական պատվիրակության կազմում (կենտրոնը՝ Բուենոս Այրես), որը հովվել է նաև Ուրուգվայի, Բրազիլիայի և Չիլիի հայ համայնքները։ Նախքան այդ արգենտինահայ գաղութում հիմնադրվում են Արծրունի ագգային վարժարանը (1928), Խրիմյան կրթական հիմնարկությունը (1930) և Արսլանյան վարժարանը (1932)։ 

Առաջին հայրապետական պատվիրակն էր Գարեգին արքեպիսկոպոս Խաչատուրյանը (1938-1951 թվականներ, 1951-1961 թվականին՝ Կ. Պոլսի հայոց պատրիարք)։  Այնուհետև, որպես հայրապետական պատվիրակ, պաշտոնավարել են Սիոն արք. Մանուկյանը (1952-1957), Բաբկեն արք. Ապատյանը (1959-1978), Արգենտինայի Կորդովա քաղաքի հոգևոր հովիվ Տաթև ծայրագույն վարդապետ Ղարիբյանը (1978-1983): 

Հայոց ցեղասպանության 50-ամյակի կապակցությամբ հուշարձան է կանգնեցվել Բուենոս Այրեսում, իսկ 60-ամյակի կապակցությամբ՝ մեկ այլ հուշակոթող Չիլիի մայրաքաղաք Սանտյագոյում։ 1962 թվականին եկեղեցու հոգաբարձությամբ բացվել է Պահչեճյան ազգային վարժարանը։
[մինի|[Սուրբ Գևորգ եկեղեցի (Կորդովա)|Սուրբ Գևորգ եկեղեցի, Կորդովա]]
1983 թվականին Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազզեն Ա Պալճյանի կոնդակով Հարավային Ամերիկայի հայրապետական պատվիրակությունը բաժանվել է երեք առանձին (Արգենտինայի, Ուրուգվայի, Բրազիլիայի) թեմերի: Արգենտինայի հայոց թեմի առաջին առաջնորդ է նշանակվել Գրիգորիս եպիսկոպոս Բունիաթյանը (1983-1990)։ 

Արգենտինահայ համայնքի ներկայացուցչական համադրիչ մարմինը Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու հոգաբարձությունն է՝ Հայ կեդրոն անունով («Հայ Կեդրոն» պաշտոնաթերթով), որը եկեղեցու վարչական խորհուրդն է. մասնաճյուղեր ունի Կորդովայում և Ռոսարիոյում։ Խորհրդի գլխավորությամբ գործում են կրթական, բարեգործական և մշակութային կազմակերպություններ։ Ըստ 2001 թվականի տվյալների` Բուենոս Այրեսում,  բնակվում է շուրջ 80 հազար հայ:

Արգենտինայում ու Չիլիում թեմի առանձնացումից հետո կառուցվում են նոր հուշարձաններ, հուշաղբյուրներ ու հուշակոթողներ, որոնք նվիրված էին հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին՝ Բուենոս Այրես (1985), Սանտյագո (1985), Բուենոս Այրես (1990), Կորդովա (1996), Ռոսարիո (2005), Վիսենտե Լոպես (2015) քաղաքներում։

## Եկեղեցիներ
Բուենոս Այրեսում գործում են սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ, Վարագա սուրբ Խաչ, սուրբ Պողոս-Պետրոս, սուրբ Գևորգ, սուրբ Հակոբ, սուրբ Երրորդություն, Կորդովայում՝ սուրբ Գևորգ հայ առաքելական եկեղեցիները։ Վերջինս Արգենտինայի առաջին հայկական եկեղեցին է, որը կառուցվել է 1926 թվականին, և դրան կից գործում են կիրակնօրյա դպրոց, Սահակ-Մեսրոպ հայկական ամենօրյա վարժարանը։ Նախքան այդ՝ 1925 թվականից գործել է Հայ եկեղեցու հոգաբարձության տեղի մասնաճյուղը՝ «Կորդովահայ գաղութային միություն» անունով։

Հայկական վարժարաններից Ս. Գրիգոր Լուսավորիչ կրթական հաստատություն-վարժարանը (հիմնադրվել է 1932 թվականին, 1960-ից՝ ամենօրյա, 1965-ից՝ միջնակարգ) ենթարկվում է եկեղեցու թեմական խորհրդին: 

Արգենտինայում կան նաև հայ կաթոլիկ և ավետարանական համայնքներ։ Բուենոս Այրեսում գործում են Նարեկա Սուրբ Տիրամոր հայ կաթողիկե եկեղեցին, որի բակում 2015 թվականին կանգնեցվել է հայոց ցեղասպանության հուշարձան։ և երկու հայ ավետարանական եկեղեցիներ։ Չորս ավետարանական ժողովարաններ կան Բուենոս Այրեսի արվարձանում, մեկ ժողովարան էլ՝ Կորդովայում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արգենտինայի հայոց թեմ
Կատեգորիա:Կրոնական կառույցներ
Կատեգորիա:Հայ առաքելական եկեղեցու թեմեր
Կատեգորիա:Հայերը Հարավային Ամերիկայում