Դևիդ Դելինջեր

**Դևիդ Դելինջեր** *(անգլ․՝ David T. Dellinger,* ), ամերիկացի ազդեցիկ պացիֆիստ և ոչ բռնի սոցիալական փոփոխությունների ակտիվիստ։ Նա հայտնի է հատկապես որպես Չիկագոյի յոթնյակի դատավարության անդամներից մեկը, որը կայացել է 1968 թվականին։

## Վաղ կյանք և կրթություն
Դելինջերը ծնվել է Ուեյքֆիլդում, Մասաչուսեթս, հարուստ ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Ռեյմոնդ Դելինջերը, Եյլի համալսարանի շրջանավարտ էր, հայտնի իրավաբան և Հանրապետական կուսակցության անդամ, ինչպես նաև Քալվին Քուլիջի ընկերը։ Իր մայրական գծով տատը՝ Էլիս Բերդ Ֆիսկեն, Ամերիկյան հեղափոխության դուստրերը շարժման ակտիվիստ էր։

Դելինջերը սովորել է Եյլի և Օքսֆորդի համալսարաններում, ինչպես նաև ուսումնառել է աստվածաբանություն Միացյալ թեոլոգիական սեմինարիայում, նպատակ ունենալով շարունակել որպես կոնգրեգացիոնալիստ քահանա։ Եյլում նա ծանոթացել և ընկերացել է տնտեսագետ ու քաղաքագետ Ուոլթ Ռոստովի հետ։ Հրաժարվելով իր բարեկեցիկ անցյալից, նա մի օր լքում է Եյլը և նախընտրում է ապրել հոբոների հետ Մեծ ճգնաժամի տարիներին։ Օքսֆորդում ուսանելու ժամանակ նա այցելեց նացիստական Գերմանիա, որտեղ վարում էր շտապ օգնության մեքենա իսպանական քաղացիական պատերազմի տարիներին։ Դելինջերը, ով դեմ էր հաղթանակած Ազգայնական կուսակցությանը, որի ղեկավարը Ֆրանսիսկո Ֆրանկոն էր, հետագայում այսպես է արտահայտվում․ «Իսպանիայից հետո Երկրորդ համաշխարահային պատերազմի հարցը բավականին հեշտ էր։ Իմ մտքում նույնիսկ չկար վերցնել զենք և կռվել ''General Motors-ի'' կամ  *U.S. Steel-ի,* անգամ գիտակցելով, որ հակառակորդը Հիտլերն է։

## Քաղաքական կարիերա
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Դելինջերը հրաժարվեց բանակային ծառայությունից և հանդիսացավ հակապատերզամական ագիտատոր, որի հետևանքով նրան ձերբակալեցին։ Դաշնային բանտում, նա և իր համախոհներ (նույնպես ծառայությունից հրաժարվածներ) Ռալֆ ԴիՋիան և Բիլլ Սազերլենդը, բողոքում էին ճաշասենյակներում ռասայական խտրականության դեմ, որոնք ի վերջո համընդհանուր դարձան բողոքի ալիքի հետևանքով։ 1946 թ․ փետրվարին Դելինջերը օգնեց հիմնել արմատական-պացիֆիստական Ոչ բռնի հեղափոխության կոմիտե։

1950-ական և  60-ական թթ․ Դելինջերը միացավ հարավում անցկացվելիք ազատության երթերին և անց կացրեց մի շարք հացադուլներ բանտում։ 1956 թ․, ինքը, Դորոթի Դեյը և Ա․Ջ․ Մաստը հիմնադրեցին *«Ազատագրում»* պարբերականը ձախ ոչ մարկսիստականների շրջանակի համար։ Դելինջերը ուներ լավ ու ընկերական հարբերություններ բավականին ազդեցոիկ ու հայտնի մարդկանց հետ,նրանց թվում էին՝ էլեոնորա Ռուզվելտը Հո Շի Մինը, Մարթին Լյութեր Քինգ կրտսերը, էբբի Հոֆմանը, Ա․ Ջ․ Մաստը, Գրեգ Քալվերթը, Ջեյմս Բեվելը, Դևիդ Մակրեյնոլդսը և ուրիշներ, որոնց մեծամասնությունը *«Սև հովազներ»* կուսակցության անդամ էր՝ Ֆրեդ Հեմթոնը, որին նա շատ էր գնահատում։ Գլխավորելով Հինգերորդ ավենյուում Վիետնամական կոմիտեի խաղաղության շքերթը, նա աշխատել է հակապատերզմական մի շարք կազմակերպությունների հետ։ Այդ ընթացքում նա օժանդակեց Քինգին և Բեվելին հասնելու բարձր կառվարական դիրքերի 1960-ականների հակապատերազմական շարժումներում։ 1966 թ․ նա այցելեց Հյուսիսային և Հարավային Վիետնամ, որպեսզի անձամբ ականատես լինի ամերիկյան ռմբակոծությունների հետևանքներին ու ավերածությություններին։ Հետագայում, նա հիշում է, որ մեկնաբանները լռեցին Սայգոն իր այցի մասին, և նշեցին միայն Հանոյի այցը։  1968 թ․ նա ստորագրեց «Գրողների և խմբագիրների հրաժարականը պատերազմական հարկ մուծելուց» պարտավորությունը, որպես Վիետնամի պատերազմի դեմ ուղղված բողոք։

### Չիկագոյի յոթնյակի դատավարությունը
Վիետնամի ներպետական հարցերում ԱՄՆ-ի աճող միջամտության հետ պարագայում, Դելինջերը փորձում էր կիրառել Մահաթմա Գանդիի ոչ բռնության  սկզբունքները, գնալով զարգացող հակապատերազմական շարժման շրջանակներում։ Դրա վառ դրսևորումներից մեկը «Չիկագոյի յոթնյակի» դատավարությունն էր, որտեղ Դելինջերը և իր համախոհները մեղադրվում էին  նրանում, որ նախապես պայմանավորված ու պլանավորված կերպով պատրաստվում էին հատել պետական սահմանը միասնական ցույց կազմակերպելու նպատակով, այն բանից հետո, երբ հակապատերազմական ցուցարարները 1698 թ․ Չիկագոյում կարողացան ընդհատել Դեմոկրատական կուսակցության նիստը։ Հաջորդած դատական գործը Դելինջերի և այլ մեղադրյալների ուժերով վերածվեց միասնական հարթակի ուղղված Վիետնամական պատերազմի դեմ։ 1970 թ․ նրանք դավադրության կետով անմեղ ճանաչվեցին, սակայն նրանցից հինգը, որոնց թվում էր նաև Դելինջերը, մեղադրվեցին պետական սահամնը հատելու մեջ։

1972 թ․ նոյեմբերի 21-ին մի քանի ուշագրավ դեպքերից հետո դատարանի որոշումը չեղարկվեց, իսկ բողոքարկումը հրաժարվեց որևէ մեկին մեղադրանք առաջարկել։

### Հետագա գործունեություն
1971 թ․ դեկտեմբերին Դելինջերը ներկայացավ երաժշտական և քաղաքական հայացքների հավաքին  և հանդես եկավ ի պաշտպանություն այն ժամանակյա բանտարկյալ Ջոն Սինկլերին։

1970-ականների վերջում Դելինջերը ծրագրով ուսուցանել է Գոդդարի և Վերմոնտի քոլեջներում։ 2001 թ․ նա հատուկ հրավիրված էր Գոդդարի համալսարանի շրջանավարտներին իր կոչը հղելու համար։

1986 թ․, երբ իր Եյլի համալսարանի 1936 թ․-ի համակուրսեցիները նշեցին իրենց 50-րդ հավաքույթը, նա վերամիավորման գրքում գրեց․ «Որպեսզի իմ ուղին շատ խիստ ու չոր չթվա, ես միշտ նշում եմ, որ երկար ժամկետով դեռևս անհնար է միանշանակ ասել «ոչ» պատերազմին, քանի դեռ չենք ասել «այո» կյանքին, սիրուն և ժպիտին»։

Ցմահ հավատարիմ մնալով պացիդֆիստական գաղափարներին և հանդես գլով որպես խաղաղության մշտական կողմնակից, 1992 թ․ սեպտեմբերի 26-ին Դելինջերը պարգևատրվել է «Խղճի խիզախությամբ» Խաղաղության աբբայական ֆոնդի կողմից։

2001 թ․ նա Մոնպիլիերէ բերել, Վերմոնտ նահանգ, Քվեբեկ, մի խումբ երիտասարադ ակտիվիստների, բողոքի ցույց կազմակերպելու ընդդեմ մի համաժողովի, որը նախատեսում էր ստեղծել ազատ առևտրի գոտի։

## Մահ
Նա մահացավ Մոնտպլիերում, Վերմոնտ նահանգ, 2004 թ․, Հիթոն Վուդս ծերանոցում երկարատև ժամանակ մնալուց հետո։

## Աշխատություններ
* Dellinger, David T., *Revolutionary Nonviolence: Essays by Dave Dellinger*, Indianapolis : Bobbs-Merrill, 1970
* Dellinger, David T., *More Power Than We Know: The People’s Movement Toward Democracy*, Garden City, N.Y. : Anchor Press, 1975. 
* Dellinger, David T., *Vietnam Revisited: From Covert Action to Invasion to Reconstruction*, Boston, MA : South End Press, 1986. 
* Dellinger, David T., *From Yale to Jail: The Life Story of a Moral Dissenter*, New York : Pantheon Books, 1993. . (Dellinger's autobiography)
* 

## Ծանոթագրություններ

## Հետագա ընթերցման համար

* 
* Clavir, Judy; and John Spitzer, (eds.), *The Conspiracy Trial*, Indianapolis, Bobbs-Merrill, 1970
* 
* 
* 
* *Conspiracy on appeal; appellate brief on behalf of the Chicago Eight*. Of Counsel: Arthur Kinoy, Helene E. Schwartz [and] Doris Peterson. New York, Center for Constitutional Rights; distributed by Agathon Publication Services, 1971.

## Արտաքին հղումներ

* "Goodbye, David Dellinger" (*[[CounterPunch]]*)
* Revolutionary Non-Violence: Remembering Dave Dellinger, 1915–2004&nbsp;– Tribute by *[[Democracy Now!]]*

Կատեգորիա:1915 ծնունդներ
Կատեգորիա:Աֆրոամերիկացիների իրավունքների շարժման ակտիվիստներ
Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Պացիֆիստներ
Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ