open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Արթուր Սահակյան

**Արթուր Արտուշի Սահակյան** (), ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1956 թվականի ապրիլի 28-ին, Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզի Դիլիջան քաղաքում։ 1972 - 1977 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի մեխանիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետում, 1978 - 1981 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ Մաթեմատիկայի ինստիտուտի ասպիրանտուրայում։

2008 թվականից ԵՊՀ Մաթեմատիկայի և մեխանիկայի ֆակուլտետի դեկան է, 2004 - 2008 թվականներին եղել է ԵՊՀ Մաթեմատիկական անալիզի ամբիոնի վարիչ, 2001 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ մաթեմատիկայի ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող, 1987 - 2001 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱԱ մաթեմատիկայի ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, Երևանի պետական համալսարանի մաթեմատիկայի և մեխանիկայի ֆակուլտետի դեկան։

Հիմնական հետազոտությունների բնագավառներն են օրթոգոնալ շարքեր, Ֆուրիեի անալիզ, վեյվլետներ, մոտավորությունների տեսություն, բազմաչափ բազմանդամային միջարկում։

## Պարգևներ
* Անանիա Շիրակացու մեդալ (2014)

## Երկեր
* Գ. Գ. Գևորգյան, Ա. Ա. Սահակյան, Հանրահաշիվ և մաթեմատիկական անալիզի տարրեր | 12-րդ դասարանի համար, «Էդիթ պրինտ», Երևան, 2011
* Մ. Պ. Պողոսյան, Վ. Հ. Մարտիրոսյան, Գ. Վ. Միքայելյան, Ս. Գ. Ռաֆայելյան, Ա. Ա. Սահակյան, Ա. Ի. Պետրոսյան, Կուրսային և ավարտական աշխատանքների թեմաներ ֆունկցիաների տեսությունից | Ուսումնական ձեռնարկ, Երևան, ԵՊՀ, 2009, 163 էջ
* Գ. Գ. Գևորգյան, Ա. Ա. Սահակյան, Հանրահաշիվ և մաթեմատիկական անալիզի տարրեր | 10-րդ դասարանի համար, «Էդիթ պրինտ», Երևան, 2009
* Sahakian A. A., Ginovian M. S., Limit Theorems for Toepltz Quadratic Functionals of Continuous-Time Stacionary Processes | Probability Theory and Related Fields, vol. 137, 2007, 551-579
* G. Gevorkyan, A. Sahakyan, Algebra and Calculus | 10-th class, Edit Print, Yerevan, 2001 (in Armenian)

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Արթուր Սահակյանի կենսագրությունը ԵՊՀ կայքում 

Կատեգորիա:1956 ծնունդներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 28 ծնունդներ
Կատեգորիա:Դիլիջան քաղաքում ծնվածներ
Կատեգորիա:Անանիա Շիրակացու մեդալակիրներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ մաթեմատիկայի և մեխանիկայի ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Ներշնչում (հոգեբանություն)

**Ներշնչում**, մեկ կամ մի քանի անձանց (սոցիալական խմբի) վրա խոսքի, գործողությունների և արտահայտիչ շարժումների օգնությամբ կատարվող այնպիսի ներգործությունը, որը շրջանցում է ներշնչվողի գիտակցությունն ու կամքը և հանգեցնում է ներշնչողի համար ցանկալի գործողությունների, մտքերի, մտապատկերների և համոզմունքների առաջացման։ Ներշնչումը հենվում է ինքնաներշնչման վրա։

Ներշնչման և ինքնաներշնչման հոգեբանական մեխանիզմները ներկայումս լայնորեն օգտագործվում են ոչ միայն բժշկության, այլև մանկավարժության բնագավառում, ինչպես ուսուցման, այնպես էլ դաստիարակության նպատակներով։

Ներշնչման հնարավորությունները հատկապես մեծանում են հիպնոսի հետ զուգորդվելիս։

## Տես նաև
* Հիպնոս

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Հոգեկան գործընթացներ
Խուճապ (այլ կիրառումներ)

**Խուճապ** եզրը կարող է վերաբերել՝

* Խուճապ, հոգեկան երևույթ,
* Խուճապի վանք, 13-րդ դարի հայկական ճարտարապետական հուշարձան է պատմական Գուգարքի Բողնոփոր գավառում, այժմ Հայաստանի Լոռու մարզի Թումանյանի շրջանում։
Եղեգնաձոր (այլ կիրառումներ)

**Եղեգնաձոր** հայկական տեղանուն է, որը կարող է հանդիպել հետևյալ եզրերում՝

* Եղեգնաձոր քաղաք է Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, մարզկենտրոն, Արփա գետի աջ կողմում, Երևանից մոտ 120 կմ հարավ-արևելք։
* Եղեգնաձորի արգելավայր, բնության հատուկ պահպանվող տարածք, Հայաստանի Հանրապետության 26 արգելավայրերից մեկը։
* Եղեգնաձորի երկրագիտական թանգարան, Վայոց ձորի մարզի մշակութային արժեքների պահպանության, գիտական ուսումնասիրության և պրոպագանդման կենտրոն է։
* Եղեգնաձորի պատկերասրահ, Հայաստանի ազգային պատկերասրահի «Եղեգնաձորի պատկերասրահ» մասնաճյուղը։
* Եղեգնաձոր պանիր, ազգային պանիր, որ ստանում են կովի կամ այծի կաթից։
* Եղեգնաձոր գետ, գետակ Շիրակի մարզում, Ջաջուռ գետի ձախ օժանդակը։
Զինդերսբախ

**Զինդերսբախ** (գերմ.՝ Sindersbach)` գետ Գերմանիայում, ինդեքսը՝ 245112։ Երկարությունը 8,19 կմ է։ Գտնվում է Գերմանիայի բավարիա մարզում։ Լանգենպրոցելտեն բնակավայրի մերձակայքում միախառնվում է Մայն գետին։

Կատեգորիա:Գերմանիայի գետեր
Դալան պատկերասրահ

մինի|աջից|250px|«Դալան» պատկերասրահ, Երևան, Աբովյան 12, 2-րդ հարկ
**«Դալան» պատկերասրահ,** բացվել է 2011 թվականի հուլիսի 1-ին, հիմնադիր Արա Մելքոնյանի, Դավիթ Մելքոնյանի և մի խումբ նկարիչների ու քանդակագործների ջանքերով։

Ցուցասրահի նպատակն է Հայաստանում ապրող հետխորհրդային և հետանկախության սերնդի 25՝ հիմնականում էքսպերիմենտալ ոճով աշխատող արվեստագետներին ներկայացնել աշխարհի կոլեկցիոներներին, ցուցասրահներին և թանգարաններին։

Պատկերասրահում կազմակերպվում են անհատական ցուցահանդեսներ։

## Հասցե
Ցուցասրահը գտնվում է Երևանի Աբովյան փողոցի 12 հասցեի 2-րդ հարկում։

## Տես նաև
* Գրիգոր Ամիրյանի բնակելի տուն

## Աղբյուրներ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք
*«Դալան» գալերեան ունենալու է համաշխարհային անուն»,- հայտարարում է գալերեայի համադրող Արթուր Սարգսյանը

Կատեգորիա:Երևանի պատկերասրահներ
Սարգիս Խարբերդցի

**Սարգիս Խարբերդցի** (, 1919 - հունիսի 12, 2014), հայազգի թուրքաբնակ թենիսիստ, մարզիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1909 թվականին Խարբերդի Կեսարիա բնակավայրում։ Մանուկ հասակում կորցրել է հորը՝ Հակոբ բեյին։ Երկու տարեկան հասակում մոր՝ Փառանձեմի հետ տեղափոխվում է Կոստանդնուպոլիս, ուր ապրում են 5 տարի։ Վերադառնում են նորից Խարբերդի նահանգ՝ Դևերեք (Տևրիկ) ու երեք տարի անց կրկին տեղափոխվում Ստամբուլ։ Մանուկ հասակում դպրոց գնալու ծախսերը հոգալու համար Սարգիսը Քադըքյոյի թենիսի կորտերում գնդակ հավաքելով է գումար վաստակել։ Հաճախել է Արամյան Կենդրոնականն վարժարան։ Ավարտելուց հետո սովորել է համալսարանում՝ հունական բանասիրության բաժնում։

Սարգիս Խարբերդցին Թուրքիայում հայտնի էր անվանի թենիսիստների մարզելով և մի շարք թենիսի ակումբներ ստեղծելով (Dalyan Clup, Caddebostan Raket Kulup)։ Թենիսում երկար տարիներ մարզիչ աշխատելու պատճառով նրան «Վարպետաց վարպետ» () էին կոչում։

Քադըքյոյի սուրբ Թագավոր հայկական եկեղեցում իր հոգեհանգստի արարողությանը ներկա են եղել նրա դուստրերը՝ Սելինը և Ալինը, ինչպես նաև ընտանիքի հարազատներ և հայ համայնքի քաղաքացիներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքահայ մարզիկներ
Կատեգորիա:1909 ծնունդներ
Կատեգորիա:2014 մահեր
Կատեգորիա:Հունիսի 12 մահեր
Կատեգորիա:Հայ թենիսիստներ
Ռոտորային շարժիչ

**Ռոտորային շարժիչ**, ներքին այրման շարժիչ, որում այրվող գազերի էներգիան փոխակերպվում է մեխանիկականի՝ իրանի նկատմամբ պտտական կամ պտտական-հետադարձ շարժում կատարող ռոտորի միջոցով։ Ռոտորային շարժիչի ստեղծման գաղափարն առաջ է քաշվել 16-րդ դար, գործող նմուշի պատրաստման առաջին փորձը կատարվել է 1799-ին, սակայն գործնականորեն պիտանի շարժիչները ի հայտ են եկել 1957-ին։ Աշխատանքի ընթացքում ռոտորի և իրանի մակերևույթներով կազմված խոռոչների ծավալները պարբերաբար փոփոխվում են՝ անընդհատ կրկնվում են աշխատանքային մարմնի սեղմման և ընդարձակման ցիկլերը։ Այսպիսով, Ռոտորային շարժիչում հնարավոր են նույն աշխատանքային պրոցեսները (երկ- և քառատակտ), որոնք բնորոշ, են ներքին այրման մխոցավոր շարժիչներին։ Արդի ռոտորային շարժիչները պատրաստում են ինչպես մեկ, այնպես էլ երկու և երեք աշխատանքային սեկցիաներով (ընդհանուր արտակենտրոնավոր լիսեռի վրա տեղադրված 2 կամ 3 ռոտոր)։

Կատեգորիա:Ներքին այրման շարժիչ
Ռոտորային հորատում

**Ռոտորային հորատում**, պտտական հորատման տեսակ, որի դեպքում հորատադուրի պտտումը հորատանցքում կատարվում է հորատասյան միջոցով՝ Երկրի մակերևույթին տեղադրված ռոտորից։ Օգտագործվում է պայթեցման, հետախուզման և շահագործման հորատանցքերի հորատման համար։ Ռոտորային հորատում առաջին անգամ կիրառվել է Լուիզիանայում (ԱՄՆ)՝ 19-րդ դար 80-ական թթ․ վերջին, Ռուսաստանում՝ Գրոզնիում, 1902 թ.-ին։ Ռոտորային եղանակով ամենախոր հորատանցքը (9583 մ) հորատվել է Օկլահոմայում (ԱՄՆ)՝ 1974 թ.-ին։ 

Կատեգորիա:Հանքային գործ
Միզազատություն

**Միզազատություն**ը միզարտադրությունն է, միզապարկում հավաքված մեզի հեռացումն օրգանիզմից։

Միզագոյացումը տեղի է ունենում անընդհատ, պարբերաբար (մարդու մոտ օրական 4-6 անգամ), միզապարկի լցման (300-350 մլ մեզ) և պատերի լարվածության մեծացման հետևանքով։ Միզապարկում, երբ ճնշումը հասնում է 15-20 մմ սնդիկի սյան, գրգռվում են պատերում գտնվող մեխանաընդունիչները և առաջացնում միզազատության մղում։ Ուժեղանում են միզածորանների գալարակծկանքը և միզապարկի մկանների կծկումները, թուլանում է սեղմանը (սֆինկտեր), և տեղի է ունենում միզազատություն։ Միզապարկի մկանների ախտահարումները, նյարդային համակարգի որոշ հիվանդությունները հանգեցնում են միզազատության խանգարումների։

Կատեգորիա:Միզային համակարգ
Մյոսբաուերի էֆեկտ

**Մյոսբաուերի էֆեկտ**՝ միջուկային գամմա-ռեզոնանս (ՄԳՌ), γ-քվանտների ռեզոնանսային կլանումը ատոմային միջուկներով, դիտվում է, երբ γ-ճառագայթման աղբյուրն ու կլանիչը պինդ մարմիններ են, իսկ γ–քվանտների էներգիան մեծ չէ (~150 կէ)։ Ընդ որում այս էֆեկտի դեպքում միջուկի պատասխան ռեակցիայի համար գործնականում էներգիա չի ծախսվում։

Հայտնաբերել է Ռ․ Մյոսբաուերը, 1958 թ.-ին։ Նյութը γ-քվանտներով ճառագայթելիս, փոխազդեցության սովորական պրոցեսների հետ մեկտեղ հնարավոր է γ-քվանտների ռեզոնանսային կլանումը միջուկներով, որի դեպքում γ-քվանտն անհետանում է, իսկ միջուկը գրգռվում, այսինքն՝ անցնում է ավելի մեծ ներքին էներգիայով վիճակի։ Ռեզոնանսային կլանման անհրաժեշտ պայմանն այն է, որ միջուկի գրգռման համար քվանտի ծախսած էներգիան ճշտիվ հավասար լինի քվանտային անցման էներգիային, այսինքն՝ միջուկի գրգռված և հիմնական վիճակների ներքին էներգիաների տարբերությանը։ Մյոսբաուերի էֆեկտը պայմանավորված է պինդ մարմնում ատոմների շարժման կոլեկտիվ բնույթով։ Պինդ մարմիններում ատոմների ուժեղ փոխազդեցության շնորհիվ միջուկների պատասխան ռեակցիայի էներգիան հաղորդվում է ոչ թե առանձին միջուկի, այլ փոխակերպվում է բյուրեղային ցանցի տատանումների էներգիայի, այլ կերպ ասած՝ պատասխան ռեակցիան հանգեցնում է ֆոնոնների առաջացման։ Մյոսբաուերի էֆեկտի հավանականությունը մեծապես կախված է նաև ջերմաստիճանից։ Մյոսբաուերի էֆեկտի դեպքում դիտվում են γ-ճառագայթների առաքման և կլանման շատ նեղ սպեկտրային գծեր։ Մյոսբաուերի էֆեկտը կիրառվում է ֆիզիկայում (պինդ մարմինների կառուցվածքի հետազոտում), կենսաբանության (հեմոգլոբինի էլեկտրոնային կառուցվածքի ուսումնասիրում), երկրաբանական հետախուզության (հանքերի էքսպրես-վերլուծություն) մեջ, քիմիայում (քիմ․ վերլուծություն)։

Կատեգորիա:Միջուկային ֆիզիկա
Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Միզաթթու

**Միզաթթուն**, 2, 6, 8 եռօքսիպուրին, C5H4O3N4, անգույն բյուրեղական նյութ է։

Տաքացնելիս քայքայվում է նախքան հալվելը։ Վատ է լուծվում ջրում։ Հայտնաբերել է Կ․ Շեելեն մեզում (1776)։ Գոյություն ունեն կետոնային (I) և էնոլային (II) ձևափոխությունները։ Մարդու և կաթնասունների օրգանիզմում պուրինային փոխանակության վերջնական արդյունք է և առաջանում է քսանտինի ֆերմենտային օքսիդացման հետևանքով։ Փոքր քանակներով միզաթթու պարունակվում է հյուսվածքներում (ուղեղ, լյարդ, արյուն), մեզում և քրտինքում։ Նյութափոխանակության որոշ խանգարումների դեպքում միզաթթուն և նրա թթու աղերը՝ ուրատները, կուտակվում են օրգանիզմում (երիկամի, միզապարկի քարեր)։ Միզաթթուն հայտնաբերվել է նաև որոշ բույսերում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Պուրիններ
Հարություն Մրմրյան

**Հարություն Գևորգի Մրմրյան** (), գրական կեղծանունները՝ Հարություն, Ակումիտ, Ուխտավոր, Խաչքնար, հայ գրող, պատմաբան։

## Կենսագրություն
Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում, հետագայում ինքնակրթությամբ խորացել աստվածաբանության, փիլիսոփայության և լեզուների ուսումնասիրության մեջ։ Թարգմանել է Հերոդոտոսի, Շ․ Մոնտեսքյոյի, Ժ. Ռուսոյի, Հ․ Տենի, Հ․ Սպենսերի և այլոց գործերը։ Իր ուսուցիչ Միսաքյանի և Հ․ Չամուռճյանի (Տերոյենց) կենսագիրն է («Հին օրեր։ Պոետ Խաչատուր Միսաքյան և իրեն ժամանակակից իմացականին վրա հայացքներ, 1815 թ. 1891»,1907, «Տասննիններորդ դար և Հովհ․ Պրուսացի Տերոյենց», 1908)։ Մրմրյանը կրոնաիդեալիստական երկերի հեղինակ է («Ալելույա։ Տասնյակ իմաստասիրական», 1908 և այլն)։ Պատմաբանասիրական հետազոտությունները վերաբերում են հայ առևտրական բուրժուազիայի ձևավորման և զարգացման պատմությանը («Հին օրեր ու այդ օրերուն հայ մեծատունները։ 1550-1870», 1901, «Թուրքահայոց հին վաճառականությունն և վաճառականք։ 1740-1890», 1908, «Մասնական պատմություն հայ մեծատուններու։ 1400-1900», 1909) և հայ գրականությանը («Պատմություն հայ գրականության», մաս 1, 1910)։ Մրմրյանի միստիկական խորհրդածությունները, խրթին գրելաոճը և ճգնավորական ապրելակերպը քննադատել են Գրիգոր Զոհրապը, Թեոդիկը և ուրիշներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ գրողներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Ռոմանովյան ոչխար

մինի|250px|Ռոմանովյան ոչխար
250px|thumb

**Ռոմանովյան ոչխար**, մուշտակատու կոպտաբուրդ ոչխարների ցեղ։ Բուծել են Յարոսլավլի նահանգի գյուղացիները 18-19-րդ դարերին, տեղական կարճապոչ հյուսիսային ոչխարների ընտրության և զույգ ընտրության միջոցով հաշվի առնելով մուշտակատվության լավագույն հատկանիշները։

Անվանումը ստացել է տարածման սկզբնավայրի՝ Ռոմանովո-Բորիսոգլեբյան գավառի (այժմ՝ Տուտաևյան շրջանի Յարոսլավլի մարզում) անունից։ Ռոմանովյան ոչխարներից ստացվում է լավագույն ոչխարենի։ Առավել արժեքավոր է 6-8-ամսական գառների մորթին։ Բուրդը պարունակում է մեծ քանակով աղվամազ, որն ըստ երկարության գերաճում է քստամազի և առաջացնում օղակաձև գեղեցիկ գանգուրներով խոպոպիկներ։ Նորածին գառների բրդածածկը սև է, իսկ սեռահասուն ոչխարներինը՝ երկնագույն երանգներով մոխրագույն։ Մուշտակների ու քուրքերի բուրդը չի լմկվում, իսկ դրանց հակառակ երեսը նուրբ է։ Ոչխարներին խուզում են տարեկան 3 անգամ։ Խոյերի միջին բրդատվությունը՝ 2,5-3,5, իսկ մաքիներինը 1,4-1,7 կգ է։ Միջին կենդանի զանգվածը համապատասխանաբար 65-75 և 48-55 կգ է։ Պտղատվությունը 100 մաքուց 230-250 գառ է (առանձին մաքիներ երբեմն ծնում են մինչև 8 գառ)։

Առավել լայն տարածում ունի Ռուսաստանի Դաշնության հյուսիս և հյուսիսարևելյան մարզերում։

Ռոմանովյան ոչխարները օգտագործվում են կոպտաբուրդ ոչխարների բարելավման համար։

Կատեգորիա:Ոչխարի ցեղեր
Մրջնալդեհիդ

**Մրջնալդեհիդ**, ֆորմալդեհիդ, մեթանալ, СН20, պարզագույն ալդեհիդը։ Սուր, գրգռող հոտով, անգույն, թունավոր գազ է։

Հալման ջերմաստիճանը՝ - 118°С, եռմանը՝ - 19,2°С։ Լավ լուծվում է ջրում և սպիրտում։ Ուժեղ վերականգնիչ է, տալիս է «արծաթահայելու» ռեակցիան։ Վերականգնում է նաև Au, Pt, Cu, Bi և այլն։ Խառնուրդները օդի հետ (7-72 ծավ․%) պայթուցիկ են։ Հեշտությամբ պոլիմերվում է՝ առաջացնելով պոլիմրջնալդեհիդ՝ (H2CO)n։ Ջրային լուծույթներում մրջնալդեհիդը պոլիմերվում է դանդաղ և առաջացնում տրիօքսան և պարամրջնալդեհիդ։ Մրջնալդեհիդը ամոնիակի հետ առաջացնում է ուրոտրոպին, միզանյութի հետ՝ միզանյութ-մրջնալդեհիդային խեժեր, ֆենոլի հետ՝ ֆենոլ-մրջնալդեհիդային խեժեր և այլն։ Օգտագործվում է նաև պոլիվինիլացետալներ, իզոպրեն, դեղանյութեր, ներկանյութեր ստանալու, կաշին դաբաղելու համար։ Մրջնալդեհիդի 37-40%-անոց ջրային լուծույթը ֆորմալինն է։ Մրջնալդեհիդը ստանում են մեթիլ սպիրտը կամ մեթանը օդի թթվածնով օքսիդացնելով։ Մրջնալդեհիդի թույլատրելի պարունակությունը օդում 0,001 մգհ է։

### ՍՏԱՑՈՒՄ
Առաջին անգամ ֆորմալդեհիդ ստացելէ Բուտլերովը 1859 թվականին:1867 թվականին Գոֆմանը նույնպես ստացել է Ֆորմալդեհիդ մեթանոլի գոլորշիները և օդը  բաց թողնելով տաք պլատինային կծիկի վրա:1882 թվականին Կեկուլեն բնութագրեց մաքուր ֆորմնալդեհիդի ստացման եղանակը ։

1.   Արդյունաբերության մեջ մեթանն օքսիդացնում են թթվածնով , կատալիզատորի Mn2+ -ի լուծելի աղի (կամ ազոտի օքսիդների) առկայությամբ։

CH4 + O2 =   CH2(OH)2  =CH2O + H2O

2.Արդյունաբերության մեջ և լաբորատորիայում մեթանոլն օքսիդացնում են պղնձի (ll)օքսիդով .

CH2OH = CH2(OH)2  =CH2O + H2O + Cu

### ՔԻՄԻԱԿԱՆ ՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Ի  շնորհիվ ածխածնի ատոմում ցածր էլեկտորնային խտության ֆորմալդեհիդը մտնում է տարբեր ռեակցիաների մեջ:Իր ռեակցիոնունակությամբ այն գերազանցում է մնացած ալդեհիդներին և կետոններին։

###### ՕՔՍԻԴԱՑՈՒՄ - ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՈՒՄ
Ֆորմալդեհիդը վերականգնվում է ջրածնով  մինչև մեթանոլ  նիկելի, պլատինի, պղնձի եւ այլ կատալիզատորների ներկայությամբ։

Մինչև մրջնաթթու  կամ մինչև ածխաթթու գազ և ջուր օքսիդացման համար ֆորմալդեհիդն օքսիդացնում են կալիումի պերմանգանատով , կալիումի դիքրոմատով։ Ֆորմալդեհիդը կարող է օքսիդանալ նաև պղնձի հիդրօքսիդով։

5HCHO +4KMnO4 + 6H2SO4 =  4MnSO4  +  2K2SO4   +  5CO2  + 11H2O

     HCHO + 2Cu(OH)2 = HCOOH  +  Cu2O  + H2O

###### ՄԻԱՑՄԱՆ ՌԵԱԿՑԻԱՆԵՐ
Ֆորմալդեհիդը միանում է նատրիումի հիդրոսուլֆիտի հետ,առաջացնելով բյուրեղային միացություն։

HCHO + HOSO2Na = CH2OHOSO2Na

Այս ռեակցիան կիրառում են ֆորմալդեհիդը այլ նյութի խառնուրդից բաժանելու համար։

Ֆորմալդեհիդը միանում է ցիանաջրածնական թթվի հետ առաջացնելով օքսինիտրիլներ։ Ռեակցիան հայտնի է ցիանհիդրինային ռեակցիա անունով։

CH2O  + HCN=  CH3OCN

Այս ռեակցիան կիրառում են ածխածնային շղթայի երկարացման համար։

Թթվի առկայությամբ ալդեհիդները միանում են սպիրտների հետ, առաջացնելով կիսաացետալներ և ացետալներ։

CH2O + C2H5OH =  C2H4O2

###### ԿԻՐԱՌՈՒՄ
Ֆորմալդեհիդի գերակշռող մասն օգտագործվում է :Ֆենոլֆորմալդեհիդային խեժերի  ստացման համար ։ Ֆորմալինը բժշկության մեջ կիրառվում է որպես ախտահանիչ , կաշվի վերամշակման գործում ,օրգանական սինթեզում և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալդեհիդներ
Մրցույթ

**Մրցույթ**, 1․ մրցություն, որի նպատակն է ի հայտ բերել մասնակիցներից լավագույնին։ Աշխատանքային իրավունքում որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու համար կադրերի ընտրության հատուկ կարգ։ Մրցույթով զբաղեցվում են բուհերում՝ պրոֆեսորադասախոսական կազմի, գիտահետազոտական հիմնարկներում՝ լաբորատորիաների, բաժինների, սեկտորների վարիչների, ավագ և կրտսեր գիտաշխատողների (ակադեմիկոսները և թղթակից անդամները նշանակվում են առանց մրցույթի), թատրոններում և այլ գեղարվեստական կոլեկտիվներում՝ արտիստների, ռեժիսորների, դիրիժորների, բալետմայստերների, երգչախմբերի ղեկավարների ու նկարիչների, քաղաքային հիվանդանոցներում՝ բժիշկների պաշտոնները։

Կատեգորիա:Մրցույթներ
Տերմեն

[300px|մինի|[Սաթենիկ Հակոբյան-Ուլիխանյանը տերմեն նվագելիս]]
**Տերմեն** կամ **տերմենվոքս** (, ), էլեկտրոնային երաժշտական գործիք, որը 1918 թվականին ստեղծել է խորհրդային գյուտարար Լև Տերմենը։

Տերմեն նվագում են առանց գործիքին դիպչելու՝ փոփոխելով ձեռքի և գործիքի ալեհավաքի միջև հեռավորությունը, ինչի արդյունքում փոփոխվում է տատանումների կոնտուրի տարողունակությունը և, հետևաբար, ձայնի հաճախությունը։

Այս երաժշտական գործիքը նվագողները կոչվում են տերմենահարներ։

Հայաստանում առաջին և 2014 թվականի դրությամբ միակ տերմենահարը Սաթենիկ Հակոբյան-Ուլիխանյանն է։

## Տես նաև
* Լև Տերմեն
* Սաթենիկ Հակոբյան-Ուլիխանյան
* Լիդիա Կավինա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուսական հայտնագործություններ
Իսկուհի Մինաս

**Իսկուհի Մինաս** (*Մինասյան*, ), հայ գրող։ 
 
## Կենսագրություն
Նախնական կրթությունն ստացել է Կ․ Պոլսի իտալական օրիորդաց դպրոցում և իտալական Քերց վարժարանում։

1900-1901 թվականներին տպագրել է առաջին գործերը։ Իսկուհի Մինասի նախընտրած ժանրերն են արձակ բանաստեղծությունը և նովելը։ Գրել է ֆրանսերեն։ «Վենետիկյան մարգարիտներ» (1914), «Հեծեծանքներ», «Ուժգին ժամեր», «Ինչ որ մեռնում է», «Աթենքի վարդերը», «Իտալիայի լուսաստվերը» (1928) ժողովածուներում գերիշխող թախիծը հոռետեսության հետևանք չէ, այլ լույսին, գեղեցկին հասնելու յուրօրինակ աստիճան։ «Ապրել» (1930) ժողովածուի նովելներից մեկը պատկերում է Գրիգոր Զոհրապի կյանքը։ Վերջինիս թարգմանությամբ Իսկուհի Մինասի որոշ նովելներ լույս են տեսել հայ մամուլում Դանիել Վարուժանի, Գրիգոր Զոհրապի, Զապել Եսայանի թարգմանությամբ։

## Ժողովածուներ
* «Հեծեծանք», 1913 թ.
* «Ներկուռ ժամեր», 1914 թ.
* «Վենետիկյան մարգարիտներ», 1914 թ.
* «Վիպակներ և հեքիաթներ», 1918 թ., Փարիզ
* «Գիշերային ձայներ», 1925 թ.
* «Անտիկ ծաղիկներ», 1925 թ.
* «Իտալական լուսաստվերը», 1928 թ.
* «Ինչ որ մեռնում է», վեպ, 1928 թ.
* «Ապրել», 1930 թ.
* «Հպարտ ցեղեր», 1933 թ.

## Ընտանիք
Ամուսնացած է եղել «Պատրի» ֆրանսերեն պարբերականի խմբագիր Ժան Մինասյանի հետ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Օտարագիր հայ գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ
Արաքսի Չեթինյան

**Արաքսի Չեթինյան** (թուրքերեն՝ Araksi Çetinyan), Թուրքիայի առաջին ընտրյալ գեղեցկուհին։ Հայազգի Չեթինյանի ընտրությունը 3-ը մայիսի 1925 թվական կամ 1926 թվական (շփոթ կա թվականի շուրջ) տեղի է ունեցել Բերայի մէջ (նաև ծանօթ իբրև Բեյօղլու)։ Մեծ աղմուկ է ստեղծել թուրք պահպանողական շրջանակներում իբրև ամոթալի մի ձեռնարկ։ Ուրիշներ ալ այպանել են կազմակերպչուն, որ իբր թէ կողմնակցություն է բանեցրել ընտրության արդյունքների վրա։

Արաքսի Չեթինյանը մասնակցություն է բերել երկրորդ անգամ 1929 թվականին Թուրքիայի գեղեցկուհու առաջին պաշտոնական ընտրություններում (Türkiye Güzeli «Թյուրքիյէ Գյուզելի») հանդիսանալով երրորդ Ֆերիհա Թեվֆիքի և Սեմինա Նիհադից ետք։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թուրքահայ մոդելներ
Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք
Ավագ Պետրոսյանի հուշարձան (Երևան)

**Ավագ Պետրոսյանի հուշարձան**, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Սայաթ-Նովայի պողոտայի և Ավագ Պետրոսյան փողոցի խաչմերուկում, բացվել է 2014 թվականի հունիսի 11-ին։

## Հեղինակներ
* Քանդակագործ՝ Տիգրան Արզումանյան
* Ճարտարապետ՝ Լևոն Ղալումյան

## Պատմություն
Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի մեներգիչ, օպերային երգիչ Ավագ Պետրոսյանի ծննդյան 100-ամյակի առթիվ Երևանի քաղաքապետարանի նախաձեռնությամբ 2014 թվականի հունիսի 11-ին Երևանի Սայաթ-Նովայի պողոտայի և Ավագ Պետրոսյան փողոցի խաչմերուկում բացվեց տենորի հուշարձանը։

Հուշարձանի բացման արարողությանը մասնակցել են Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը, Ավագ Պետրոսյանի ընտանիքի անդամները, գործընկերները։

Հուշարձանի հետնամասում փորագրված են Ավագ Պետրոսյանի խոսքերը.

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Ավագ Պետրոսյանի հուշարձանը11.jpg
Պատկեր:Ավագ Պետրոսյանի հուշարձանը (4).jpg
Պատկեր:Ավագ Պետրոսյանի հուշարձանը (2).jpg
Պատկեր:Ավագ Պետրոսյանի հուշարձանը (3).jpg


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2014 քանդակներ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Լևոն Ղալումյանի հուշարձաններ
Կատեգորիա:Տիգրան Արզումանյանի քանդակներ
Իմպուլսիվություն

frameless|աջից
**Իմպուլսիվություն** ( - հարված, դրդում), հակում իմպուլսիվ գործողությունների նկատմամբ, որոնք հաճախ ագրեսիվ բնույթ են ունենում։ Իմպուլսիվության որոշման համար օգտագործվում են հատուկ մասնագիտական հոգեբանական թեստեր և մեթոդ-հարցարաններ, ինչպես օրինակ՝ Ժերոմ Կագանի Matching Familiar Figure թեստը, Հանս Այզենկի իմպոլսիվության հարցարանը, Բարատտայի՝ իմպուլսիվության ինքնաշտորոշման թեստը (BIS-11): Բարատտի սանդղակի առաջին տարբերակը մշակվել է դեռևս 1959 թվականին, իսկ դրանից հետո այն անընդհատ ենթարկվել է փոփոխությունների։ BIS-11-ը թեստի տասնմեկերորդ տարբերակն է և ամենատարածվածը, թեև գիտական աշխատանքներում և կլինիկական պրակտիկայում երբեմն կիրառվում են իմպուլսիվության սանդղակի փոփոխված տարատեսակներ։ Այս մասնագիտացված հարցարանն ստեղծվել է հոգեբան Էռնեստ Բարրատի և Գալվեսթոնում Տեխասի համալսարանի իր գործընկերների կողմից։

Իմպուլսիվությունը ինքնակառավարման գլխավոր խնդիրներից մեկն է։ Իմպուլսիվության ամենակարևոր վարքագծային առանձնահատկությունն այն է, որ կյանքի գրեթե բոլոր ոլորտներում գործնականում մեծացնում է ինքնակառավարման խնդիրների հավանականությունը։

Լաբորատոր թեստավորումների ընթացքում առավել իմպուլսիվ կամավոր-փորձարկվողները հաճախ կատարում են այն գործողությունը, որն այդ պահին փոքրիկ մրցանակ է տալիս, բայց կարևորը առանց հետաձգելու և մերժում են այն առաջարկը, որն ապահովում է ավելի մեծ մրցանակ, բայց ապագայում։

## Իմպուլսիվության որոշում
Իմպուլսիվության աստիճանը որոշելու համար գիտնականներն օգտագործում են մի քանի եղանակներ։ Իմպուլսիվությունը կարելի է պայմանականորեն բաժանել հետևյալ 4 բաղկացուցիչների՝

* շտապողականություն — հակվածություն գործել չափից դուրս արագ և անսպասելիորեն, հատկապես սթրեսի և գայթակղության ազդեցության տակ։ Օրինակ՝ վատնել գումարը՝ ցուցափեղկի վրա գեղեցիկ հագուստ տեսնելիս։ 
* սեփական գործողությունների մասին ոչ բավարար չափով մտածելու հակվածություն — մարդը որոշում է կայացնում որևէ քայլի համար՝ անտեսելով հնարավոր հետևանքները։ Օրինակ՝ վերցնում է վարկ բարձր տոկոսադրույքով, որովհետև հենց այդ պահին ցանկանում է մեքենա գնել։ 
* հաստատակամության անբավարարություն — մարդն ի վիճակի չէ երկար մտածել որևէ խնդրի լուծման համար, նա հաճախ շեղվում է։ Զբաղվում է տարատեսակ գործողություններով, միայն թե չաշխատի տվյալ նախագծի վրա։
* սուր զգացողությունների մշտական փնտրտուք տարբեր ոլորտներում։ Օրինակ՝ սպորտի էքստրեմալ տիպեր, պատահական կապեր, էկզոտիկ ուտեստների նկատմամբ սեր, դավաճանություններ, վտանգավոր մասնագիտություններ, թմրադեղեր, ալկոհոլ։

## Իմպուլսիվ գործողություններ
Մարդու այնպիսի գործողությունները, որոնք կատարվում են անսպասելի ու չգիտակցված մղումների կամ աֆեկտների ազդեցության տակ։

Պսիխոմոտորիկայի (հոգեշարժողության) տեսակներից մեկն է։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* 

## Տես նաև
* Աֆեկտ

## Արտաքին հղումներ
* 

Կատեգորիա:Անձի խանգարում
Կատեգորիա:Հոգեկան գործընթացներ
Կատեգորիա:Մարդկային վարք
Կատեգորիա:Վարքագիծ
Կատեգորիա:Տագնապ
Մոսկվայի ապստամբություններ (այլ կիրառումներ)

**Մոսկվայի ապստամբություններ** XVII դ․,

**1․** Աղի խռովություն 1648․ բռնկել է մեկ միասնական աղի հարկ մտցնելու (պետությունը հարստացնելու նպատակով) և պետության գործադրած բռնությունների պատճառով։ Մասնակցել են քաղաքային բնակչության ստորին և միջին խավերը, ստրելեցներ, խոլոպներ։ Հուզումները շարունակվել են մինչև 1649 թվականի փետրվարը։

**2․** Պղնձի խռովություն 1662․ ծագել է ռուսլեհական պատերազմի տարիներին (1654-1667)՝ հարկերի բարձրացման և արժեզրկված մետաղյա դրամների մեծաքանակ թողարկման հետևանքով։ Հուլիսի 25-ի ելույթներին մասնակցել են քաղաքացիների ստորին և միջին խավերը, ստրելեցներ, զինվորներ։ Ապստամբությունը ճնշվել է, ավելի քան 1000 մարդ սպանվել և մահապատժի է ենթարկվել, մի քանի հազարը՝ աքսորվել։

**3․** 1682 թվականի֊ի ապստամբության մասին տես «խովանշչինա»։
Վասիլիի կղզու շրջան (Սանկտ Պետերբուրգ)

**Վասիլիի կղզու շրջան** (), Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքի 4 կենտրոնական շրջաններից մեկը։

## Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մեջ է մտնում 2 մեծ կղզի, որոնք բաժանված են Սմոլենկա գետով՝ Վասիլիի կղզին և Դեկաբրիստների կղզին, ինչպես նաև ոչ մեծ Սերնի կղզին։ Շրջանի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 1.4 հզ հա է, որից 118 հա կանաչ տարածքներն են, 51 հա՝ գերեզմանները, հիմնականում՝ Սմոլենսկի, Ռումյանցևի, Օպոչինսկի և Շկիպերսկի այգիները, Դեկաբրիստների այգին, 2 ոչ մեծ զբոսայգի։ Շրջանի ճանապարհների ընդհանուր երկարությունը 90 կմ է։ Ավտոճանապարհային ծածկույթը 198 հա է։

## Պատմություն
Վասիլիի կղզու շրջանը 1917 թվականի մարտ-մայիս ամիսներին Պետրոգրադում ձևավորված առաջին 15 շրջաններից մեկն էր։

1936 թվականի ապրիլի 9-ին շրջանից դուրս եկավ Սվերդլովսկի շրջանը։

1961 թվականի հունիսի 1-ին Սվրդլովսկի շրջանը կրկին միացվեց Վասիլիի կղզու շրջանին։

## Քաղաքային օկրուգներ
* Սանկ Պետերբուրգի 7-րդ քաղաքային օկրուգ
* Վասիլիի
* Գավան
* Մորսկոյ
* Դեկաբրիստների կղզի

## Բնակչություն
Շրջանի բնակչությունը, ըստ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների, կազմում է 203 181 մարդ։ Ըստ 2002 թվականի տվյալների՝ արդյունաբերության մեջ զբաղված է բնակչության մոտ 1/4-ը (25%)։ Երեխաները և պատանիները կազմում են 16%, աշխատունակ բնակչությունը՝ 58%, թոշակառուները՝ 26%։ Խտությունը կազմում է 11 260 մարդ/մ³։ Այս ցուցանիշով Վասիլիի կղզու շրջանը Ռուսաստանում առաջիններից է։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Սանկտ Պետերբուրգի Վասիլիի կղզու շրջանը 
* Վասիլիի կղզու շրջանի ոչ պաշտոնական կայքը
* Վասիլիի կղզու շրջան․ նորություններ և իրադարձություններ 
* Վասիլիի կղզու շրջանի տեղեկատվական պորտալ 
* Վասիլիի կղզու շրջանի տեսարժան վայրերը 

Կատեգորիա:1917 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի շրջաններ
Իվան Միչուրին

**Իվան Վլադիմիրովիչ Միչուրին** (, ), խորհրդային կենսաբան, ԽՍՀՄ-ում պտղատու, հատապտղատու և այլ կուլտուրաների գիտական սելեկցիայի հիմնադիր, ԽՍՀՄ ԳԱ պատվավոր անդամ (1935), ՀամԳԳԱ ակադեմիկոս (1935)։

Պտղատու բույսերի նոր սորտերի ստացման աշխատանքները սկսել է 1875 թվականին, Տամբովի նահանգի Կոզլով (այժմ՝ Միչուրինսկ) քաղաքում։ 1899 թվականին քաղաքի մերձակայքում ձեռք է բերել նոր հողամաս, որտեղ աշխատել ու ապրել է մինչև կյանքի վերջը։ Իվան Միչուրինի հետազոտությունները գնահատվել և ծավալվել են միայն Հոկտեմբերյան սոցիալիստական մեծ հեղափոխությունից հետո։ Վլադիմիր Իլյիչ Լենինի ցուցումով Իվան Միչուրինի փորձարարական տնկարանը 1922 թվականին վերափոխվել է պետական հիմնարկության, որի բազայի վրա 1928 թվականին կազմակերպվել է պտղատու-հատապտղատու կուլտուրաների սելեկցիոն-գենետիկական կայան (1934 թվականից՝ Իվան Միչուրինի անվան կենտրոնական գենետիկական լաբորատորիա)։ Իվան Միչուրինը մեծ ավանդ ունի գենետիկայի զարգացման գործում։ Նա ուսումնասիրել է ժառանգականությունը՝ կապված օնտոգենեզի օրինաչափությունների և արտաքին միջավայրի հետ, ստեղծել ուսմունք դոմինանտության մասին։ Ապացուցել է, որ դոմինանտությունը պատմական կատեգորիա է և կախված է ելակետային ձևերի ժառանգականությունից, օնտոգենեզից և ֆիլոգենեզից, հիբրիդների անհատական աոանձնահատկություններից, ինչպես նաև դաստիարակման պայմաններից։ Հիմնավորել է արտաքին պայմանների ազդեցությամբ գենոտիպի փոփոխման հնարավորությունը։ Իվան Միչուրինը գյուղատնտեսական կուլտուրաների գիտական սելեկցիայի հիմնադիրներից է։ Նրա մշակած կարևորագույն հարցերն են՝ միջսորտային և հեռավոր հիբրիդացումը, հիբրիդների դաստիարակման մեթոդները՝ կապված օնտոգենեզի օրինաչափությունների հետ, դոմինանտության կառավարումը, մենտորի մեթոդը (զարգացող հիբրիդի հատկանիշների փոփոխումը պատվաստացուի կամ պատվաստակալիդ ազդեցությամբ), սերմնաբույսերի գնահատումը և ընտրությունը, ֆիզիկական և քիմիական գործոնների օգնությամբ սելեկցիայի պրոցեսի արագացումը։ Ստեղծել է տրամախաչման համար ելակետային ձևերի զույգ ընտրության տեսությունը, հաստատել, որ ինչքան հեռու են տրամախաչվող բույսերի զույգերը, այնքան հիբրիդային սերմնաբույսերը հեշտ են հարմարվում նոր պայմաններին։ Առաջարկել է հեռավոր հիբրիդացման ժամանակ անհամատեղելիության գենետիկական պատնեշի հաղթահարման մեթոդներ՝ երիտասարդ հիբրիդների փոշոտումը առաջին ծաղկման ժամանակ, նախնական վեգետատիվ մերձեցումը, միջնորդի կիրառումը, փոշոտումը՝ ծաղկափոշու խառնուրդով են։ ԽՍՀՄ-ում շրջանացված են հետնյալ միչուրինյան սորտերը․ խնձորենու՝ Պեպին շաֆրանկա, Սլավյանկա, Բեսսեմյանկա, Միչուրինսկայա, Բելֆլյոր-կիտայկա և այլն, տանձենու՝ Բերեզիմնյայա Միչուրինա, բալենու՝ Նադեժդա Կրուպսկայա, Պլոդորոդնայա Միչուրինա և այլն։ Իվան Միչուրին պարգևատրվել է Լենինի, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռուս կենսաբաններ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Ռուս բուսաբաններ
Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բուսաբաններ
Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ
Կատեգորիա:Ռուս ճարտարագետներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության անձինք
Արտաշես Նազարյան

**Արտաշես Համբարձումի Նազարյան** (), ՀՀ պետական և մարզական գործիչ, ՀՀ սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարի տեղակալ։

## Կրթություն
* 1970 թ. ավարտել է Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտը՝ ֆիզիկական կուլտուրա և սպորտ մասնագիտությամբ։

## Աշխատանքային գործունեություն
* 1968–1978 թթ. աշխատել է որպես Երևանի անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտի ֆիզիկական դաստիարակության ամբիոնի դասախոս, բասկետբոլի թիմի մարզիչ։
* 1971–1972 թթ. - Վրաստանի անասնաբուժական ինստիտուտի ֆիզիկական դաստիարակության ամբիոնի դասախոս։
* 1973 թ. - 26 կոմիսարների անվան մանկապատանեկան մարզադպրոցի մարզիչ։
* 1973–1977 թթ. - Վրաստանի մանկապատանեկան մարզադպրոցի մարզիչ։
* 1977–1982 թթ. - ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդին առընթեր ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի կոմիտեի ՀՄԲՎԴ խաղային ձևերի մարզիչ-մեթոդիստ
* 1982–1988 թթ. - ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդին առընթեր ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի կոմիտեի մարզիչ։
* 1988–2001 թթ. - Սպորտային թեքումով գիշերօթիկ դպրոցի փոխտնօրեն։
* 2001–2004 թթ. - ՀՀ մշակույթի, երիտասարդության հարցերի եւ սպորտի նախարարության վարչության պետի տեղակալ։
* 2004–2007 թթ. - ՀՀ կառավարությանն առընթեր ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի պետական կոմիտեի բաժնի պետ, ապա վարչության պետ։
* 2007–2011 թթ. - ՀՀ սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարության վարչության պետ։
* 2011–2013 թթ. - «Երևանի օլիմպիական հերթափոխի պետական մարզական քոլեջ» ՊՈԱԿ-ի տնօրենի տեղակալ։
* 2011 թ. - Հայաստանի ազգային օլիմպիական կոմիտեի նախագահի գլխավոր խորհրդական։
* 2012–2013 թթ. - ՀՀ սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարի խորհրդական։
* 2014 թ. հունիսի 12-ին ՀՀ վարչապետի որոշմամբ նշանակվել է Հայաստանի սպորտի և երիտասարդության հարցերի նախարարի տեղակալ։

Զինապարտ է, ավագ։

Տիրապետում է ռուսերենի և վրացերենի։

Անկուսակցական։

Ամուսնացած է, ունի երկու դուստր։

## Կոչումներ
* Հայաստանի Հանրապետության ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր գործիչ (2009)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ՀՀ մարզական գործիչներ
Կատեգորիա:ՀՀ ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր գործիչներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Մոսկովյան բանվորական միություն

**Մոսկովյան բանվորական միություն**, Մոսկվայի պրոլետարիատի առաջին սոցիալ-դեմոկրատական կազմակերպությունը, որը Պետերբուրգի «Բանվոր դասակարգի ազատագրության պայքարի միությանը» հետևելով՝ խմբակներում մարքսիզմի պրոպագանդայից անցավ պրոլետարական զանգվածների ագիտացիային։ Հիմնադրվել է 1894 թվականին։ Սոցիալ-դեմոկրատական խմբակներ Մոսկվայում ստեղծվել էին 1889—1890 թվականին։ 1893 թվականի սեպտեմբերին ձևավորվեց մարքսիստական խումբ՝ «վեցյակը» (Ա․ Վինոկուրով, Պ․ Վինոկուրովա, Ա․ Լյադով, Ս․ Միցկևիչ, Ե․ Սպոնտի և Ա․ Պրոկոֆև), իսկ 1894 թվականի ապրիլին կազմավորվեց Կենտրոնական բանվորական խմբակը։ Այն ուներ անլեգալ և լեգալ գրականության գրադարան և մարտական դրամարկղ՝ ձերբակալված ընկերներին օգնելու, տպագրական սարքավորում ու գրականություն գնելու և գործադուլավորներին նյութական աջակցություն ցույց տալու համար։ Կենտրոնական բանվորական խմբակը տնօրինում էր անլեգալ գրականության հրապարակումը, ղեկավարում գոյություն ունեցող խմբակների գործունեությունը, ստեղծում նորերը։ 1894 թվականի աշնանը կազմավորվեց կանանց սոցիալ-դեմոկրատական խմբակը (Ս․ Մուրալովա, Ա․ Սմիռնովա, Պ․ Մոկրոուսովա-Կարպուզի, Վինոկուրովա են)՝ աշխատավորուհիների շրջանում պրոպագանդա ծավալելու համար։ Կենտրոնական խմբակի հետ համագործակցում էին Ա․ Ռյազանովի և այլ մտավորականների մարքսիստական խմբակները։ 1895 թվականի ապրիլի 30-ին (մայիսի 12-ին) անցկացվեց առաջին անլեգալ մայովկան, որին մասնակցեցին 35 ձեռնարկությունների մոտ 300 բանվորներ։ Այդտեղ Մոսկովյան սոցիալ-դեմոկրատական կազմակերպությունն ընդունեց «Բանվորական միություն» անվանումը։ 1896 թվականի ամռանը ստեղծվեց Մոսկովյան բանվորական միության Կենտկոմ՝ 10—12 անդամով։ Տարբեր ժամանակներ միությունը ղեկավարել են Միցկևիչը, Վինոկուրովը, Լյադովը, Մ․ Վլադիմիրսկին, Վ․ Վորովսկին, Ի․ Գուբրովինսկին, Դ․ Ուլյանովը և ուրիշներ։ Նրա ակտիվ գործիչներն են եղել Ա․ ՈւլյանովաԵլիզարովան, Մ․ Ելիզարովը, Վ․ ԲոնչԲրուեիչը, Զ․ Լիտվին-Սեդոյը, Լ․ Ռադինը, Զ․ Լավրովը, Օ․ Վասիլեը են։ Վ․ Ի․ Լենինը, լինելով Մոսկվայում, բազմիցս հանդիպել է տեղի սոցիալ-դեմոկրատների հետ։ Մոսկովյան բանվորական միության անդամների ընդհանուր թիվը հասնում էր 2000-ի։ Այն սերտ կապերի մեջ էր Պետերբուրգի «Պայքարի միության» և արդյունաբերական 15 կենտրոնների սոցիալ-դեմոկրատական կազմակերպությունների հետ։ Նրա օգնությամբ աճեց և ամրապնդվեց ԻվանովոՎոզնեսենսկի «Բանվորական միությունը»։ 1895—1897 թվականի ձերբակալությունները դժվարացրին միության աշխատանքը, բայց այն շարունակում էր գործել։ 1898 թվականի սկզբին Մոսկովյան բանվորական միությունը վերանվանվեց «Բանվոր դասակարգի ազատագրության պայքարի միություն»։

Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Վիբորգի շրջան (Սանկտ Պետերբուրգ)

**Վիբորգի շրջան** (), Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքի 18 վարչական շրջաններից մեկը, որը տեղակայված է քաղաքի հյուսիսային մասում։

## Պատմություն
Պատմական Վիբորգի շրջանը հանդիսանում է նախահեղափոխական Վիբորգի ժառանգը։ Սկզբնական շրջանում այս անվամբ էր կոչվում Պետերբուրգի ողջ աջ մասը, քանի որ այնտեղից էր սկիզբ առնում Վիբորգ փողոցը։

1917 թվականի մարտ-մայիս ամիսներին Վիբորգի շրջանը Պետրոգրադում ձևավորված առաջին 15 շրջաններից մեկն էր։

1922 թվականի հուլիսի 12-ին Վիբորգի շրջանին միացվեց Պորոխովսկոյ շրջանը։

1936 թվականի ապրիլի 9-ին Վիբորգի շրջանից առանձնացավ Կրասնոգվարդեյսկի շրջանը։

1952 թվականի հունվարի 28-ին ՌԽՖՍՀ Գերագույն խորհրդի հրամանով շրջանը վերանվանվեց Ստալինսկի։

1954 թվականի ապրիլի 3-ին Լենինգրադի մարզի Պարգոլովսկի շրջանի վերացումից հետո Ստալինսկի շրջանին անցան Լևաշովո և Պարգոլովո գյուղերը։

1958 թվականի հունվարին շրջանը կրկին վերանվանվեց Վիբորգի։

## Քաղաքային օկրուգներ
* Լևաշովո
* Պարգոլովո
* Սամպսոնիևսկոյե
* Սվետլանովսկոյե
* Սոսնովսկոյե
* Սանկտ Պետերբուրգի 15-րդ քաղաքային օկրուգ
* Պարնաս
* Շուվալովո-Օզյորկի

## Տնտեսություն
Շրջանում տեղակայված է տարբեր բնույթի 30 722 ընկերություններ, որոնցից փոքր կազմակերպություններ են 11 154-ը, անհատ ձեռնարկություններ՝ 5024։ Շրջանում աշխատում է մոտ 140 000 մարդ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Սանկտ Պետերբուրգի Վիբորգի շրջանը 

Կատեգորիա:1917 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի շրջաններ
Մխիթար Կազմիչ

**Մխիթար Կազմիչ** (), XII դարի հայ քարգործ վարպետ։ Աշխատել է Սանահինում։ Գործերից նշանավոր է Գրիգոր Տուտեորդու հուշարձան-խաչքարը Սանահինի վանքի Սբ․ Հարություն եկեղեցու հյուսիսային պատի տակ (1184)։ Խաչքարի պատվանդանը չորս կողմից մշակված է, յուրաքանչյուր երեսին կան երկսյուն կամարներով երկուական խորաններ։ Սեղանաքարը երիզված է «սելջուկյան շղթա» ունեցող քիվով, որի վրա դրված է ավելի նեղ պատվանդան, վերջինի վրա բարձրանում է գեղաքանդակ խաչքարը։ Հուշարձանի ետին երեսին գրված է Տուտեորդու հիշատակարան-արձանագրությունը, ըստ որի, նույն թվականներին նորոգվել է Կաթողիկե եկեղեցին, որին հավանաբար մասնակցել է Մխիթար Կազմիչի օգնական (կամ արձանագրության փորագրիչ) Ավետիսը։

## Գրականություն
* Ղաֆադարյան Կ., Սանահինի վանքը և նրա արձանագրությունները, Երևան, 1957։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
Ինքնաներշնչում

**Ինքնաներշնչում**, ներշնչում, որի նպատակը իր (հոգեկան այդ գործընթացն իրագործող անձի) մեջ ցանկալի մտքերի, հոգեվիճակների առաջացումն է կամ իրեն որոշակի գործողությունների մղելը։ Ինքնաներշնչումը հոգեկան ինքնակարգավորման մեխանիզմներից մեկն է։ Այս դեպքում ներշնչողն ու ներշնչվողը նույն անձն է։
Ինքնաներշնչումն օգտագործվում է աուտոգեն մարզման գործընթացում։

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Հոգեբանական հասկացություններ
Կատեգորիա:Հոգեթերապիա
Կոմսոմոլյան լիճ (Մինսկ)

**Կոմսոմոլյան լիճ**-արհեստական ջրամբար՝ Մինսկի հյուսիսարևմտյան մասում, միացած է Սվիսլոչ գետի պատնեշին։

## Բնութագիր

Մտնում է Վիլեյսկո-մինսկի ջրային համակարգի մեջ։
Լճի տարածքը 0.42 կմ2, երկարությունը 1.5 կմ, լայնությունը մինչև 400 մ, միջին խորությունը 1.9 մ (մաքսիմալը՝ 4.5 մ)։

## Պատմություն
Շինարարությունը սկսվել էր 1940 թվականին, որպեսզի Մինսկը գարնան անձրևների ժամանակ չհեղեղվեր։ Լճի 35 հա տարածքը փորված է ձեռքով։
Լճի հանդիսավոր բացումը պետք է կայանար 1941 թվականի հունիսի 22-ին՝ կիրակի օրը, սակայն պատերազմի պատճառով չի կայացել։ 1974 թվականին իրականացվել է լճի մաքրում և խորացում։ 2010 թվականին վերակառուցվել է լիճը և նրա հարակից Հաղթանակի զբոսայգին։ Լճի առափնյա մասը գրանիտից է։ Ինչպես նաև լճում կառուցված է շատրվան։

Կատեգորիա:Բելառուսի լճեր
Կատեգորիա:Եվրոպայի լճեր
Կենձի Միյամոտո

**Կենձի Միյամոտո** (, ), ճապոնացի կոմունիստ քաղաքական գործիչ, Ճապոնիայի կոմունիստական կուսակցության (ՃԿԿ) անդամ (1931)։

Ավարտել է Տոկիոյի համալսարանի տնտեսագիտական ֆակուլտետը (1932)։ 1930-1932 թվականներին մասնակցել է ուսանողական շարժումներին։ 1932 թվականին աշխատել է ՃԿԿ ԿԿ պրոպագանդայի և ագիտացիայի բաժնում։ 1933 թվականին ընտրվել է ՃԿԿ ԿԿ, ԿԿ քարտուղարության և քաղբյուրոյի անդամ։ 1933-1945 թվականներին եղել է բանտարկության մեջ՝ ոստիկանին մահացու ծեծելու մեղադրանքով։ 1945 թվականից ՃԿԿ ԿԿ, 1946 թվականից՝ քաղբյուրոյի (1955 թվականից՝ Նախագահության) անդամ։ 1946-1949 թվականներին՝ ՃԿԿ տեսական օրգան «Ձենեյ» ամսագրի խմբագիր։ 1947-1950 թվականներին՝ կուսակցության վերահսկիչ հանձնաժողովի նախագահ։ 1955-1958 թվականներին ՃԿԿ ԿԿ քարտուղար, «Ակահատա» թերթի գլխավոր խմբագիր (մինչև 1957 թվականը)։ 1958-1970 թվականներին՝ ՃԿԿ ԿԿ գլխավոր քարտուղար, 1964 թվականից՝ Նախագահության մշտական բյուրոյի անդամ, 1970 թվականից՝ ՃԿԿ ԿԿ Նախագահության նախագահ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ճապոնացի կոմունիստներ
Կատեգորիա:Տոկիոյի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Ալեքսանդր Մազարովիչ

**Ալեքսանդր Նիկոլաևիչ Մազարովիչ** (), խորհրդային երկրաբան և հիդրոերկրաբան։

Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը (1912)։ 1931 թվականից՝ պրոֆեսոր, իսկ 1932 թվականից ղեկավարել է երկրաբանության, պատմական երկրաբանության, 1949 թվականից՝ պատմական և ռեգիոնալ երկրաբանության ամբիոնները նույն համալսարանում։ Մշակել է վերին պերմի կարմրավուն նստվածքների շերտագրության ընդհանուր սխեման։ Ճշտել է Պովոլժիեի և Զավոլժիեի յուրայի, կավճի, նեոգենի հասակի ապարների շերտագրական սահմանները և ուսումնասիրել նրանց ֆացիալ փոփոխությունները։
## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խորհրդային երկրաբաններ
Կատեգորիա:Խորհրդային հիդրոերկրաբաններ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի պրոֆեսորներ‎
Կատեգորիա:Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ
Միքսոբակտերիաներ

250px|մինի|''Myxococcus xanthus''
**Միքսոբակտերիաներ** (Myxobacteria), (հունարեն μύξα-լորձ և բակտերիա), ցուպիկաձև, 0,5×3-15 մկմ չափերով, գրամ-բացասական, գլխավորապես աերոբ, հետերոտրոֆ միաբջիջ օրգանիզմներ։ Տեսակների մեծ մասն ունի կորիզ։ Ընդունակ են պտղամարմին առաջացնելու։ Շարժվում են «ռեակտիվ» սկզբունքով՝ լորձ արտադրելով։ Բազմանում են ձգմամբ կամ երկայնակի կիսվելով։ Որոշ գիտնականներին միքսոբակտերիաներին դասում են կապտականաչ ջրիմուռների, մյուսները՝ նախակենդանիների շարքը։ Լայնորեն տարածված են բնության մեջ՝ հողում, գոմաղբում, օրգանական մնացորդներում և մասնակցում են դրանց աերոբ քայքայմանը։
Հոգեկան ինքնակարգավորում

**Հոգեկան ինքնակարգավորում**, հոգեկան ակտիվության այն տեսակը, որի օգնությամբ պահպանվում են հոգեկան գործունեության որոշակի ընթացքը, նրա նպատակասլացությունն ու օպտիմալ ցուցանիշները։ Հոգեկան ինքնակարգավորման հիմքում ընկած են ապագայի կանխող արտացոլումը, գործունեության նախագծի ստեղծումը և ինքնարտացոլումը( մարդու կյանքում, նրա գիտակցության և ինքնագիտակցության մակարդակում՝ նաև ներհայեցողությունը )։
Քանի որ հոգեկան գործունեությունը օնտոգենեզում երբեք չի դադարում, ապա հոգեկան ինքնակարգավորումը ևս նրա տարբեր մակարդակներում ընթացող անըդհատ գործընթաց է։

Հոգեկան ինքնակարգավորման գործնական կիրառություններից է աուտոգեն մարզումը։

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Հոգեբանություն
(20264) Չաուհան

**(20264) Չաուհան**, աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Այս աստերոիդը հայտնաբերվել է 1998 թվականի մարտի 20-ին ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից Սոկոռոյում։

## Տես նաև
* Աստերոիդների ցանկ
* Աստերոիդների սպեկտրալ դասեր
* Աստերոիդների ընտանիքներ
* Աստերոիդների խմբեր

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*  
* (20264) Չաուհան աստերոիդը Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում (ուղեծրի տվյալները և դիտարկումները) 

Կատեգորիա:1998 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ
Կատեգորիա:LINEAR ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ
Կատեգորիա:Անվանված փոքր մոլորակներ
Լը Վոլմիե

**Լը Վոլմիե** (), համայնք Ֆրանսիայի Օվերն մարզի Կանտալ գավառում։

Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 80 մարդ, բնակչության խտությունը` 4.57 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 17.51 կմ² տարածք։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 410 կմ հարավ, Կլերմոն Ֆերան քաղաքից` 80 կմ հարավ-արևմուտք, Օրիյակ քաղաքից` 31 կմ հյուսիս։

## Բնակչություն
**Բնակչության քանակը ըստ տարիների**

Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ

## Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 36 աշխատունակ (15-64 տարեկան)  բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 23-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 13։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 63,9 %։ 23 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 22 անձ (13 տղամարդ և 9 կին)։ Գործազուրկ են եղել 1 անձ (0 տղամարդ և 1 կին)։ 13 անաշխատունակներից 0-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 7-ը` թոշակառուներ, իսկ 6-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով։

## Տես նաև
* Կանտալ գավառի համայնքների ցանկ

## Արտաքին հղումներ
*INSEE

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ներհայեցողություն

**Ներհայեցողություն** (ինտրոսպեկցիա), մարդու կողմից իր հոգեկան վիճակներին և մտքերի ընթացքին անմիջականորեն ուշադրությամբ հետևելու և արտացոլելու գործընթաց։ Ներհայեցողությունը ոչ միայն ուսումնասիրության ենթակա հոգեկան գործընթաց է, այլև հոգեբանական ուսումնասիրության մեթոդներից մեկը, քանի որ թույլ է տալիս ստանալ շատ կարևոր հոգեբանական փաստեր, որոնք այլ մեթոդների կիրառման դեպքում մնում են անմատչելի։

Ներհայեցողություն կատարելու ընդունակությունը օնտոգենեզում զարգանում է աստիճանաբար, կապված է ինքնագիտակցության զարգացման հետ և մեծ չափով պայմանավորում է անձի բարոյահոգեկան հասունացման հաջող ընթացքը։

## Արտաքին հղումներ
* Ներհայեցողություն (ինտրոսպեկցիա) 

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Գիտության պատմություն
Կատեգորիա:Գոյաբանություն
Կատեգորիա:Հոգեբանական դպրոցներ
Կատեգորիա:Հոգեբանական հասկացություններ
Կատեգորիա:Հոգեբանության մեթոդներ
Կատեգորիա:Մետաֆիզիկայի հասկացություններ
Ընդօրինակում

**Ընդօրինակում (իմիտացիա)**, որևէ մարդու, կենդանու, բնության ձայնի, վարքի օրինակին հետևելը, որն արտահայտվում է նրա վարքը (շարժումները, գործողությունները, արարքները, անգամ արտահայտիչ դրսևորումները ), խոսքի և անձի առանձնահատկությունները ընկալելու և կրկնելու ձևով։
մինի|Նորածին մակական նմանակում է լեզվի շարժումները
Որևէ մեկին, ինչ-որ բանի նմանակում, վերարտադրում, կրկնություն, կեղծում, երաժշտության մեջ՝ բազմաձայն երաժշտական ստեղծագործություններում որևէ ձայնում շարադրված մեղեդային կառուցվածքի (թեմայի) անմիջական կրկնությունը մեկ այլ ձայնում։ Իմիտացիաները միմյանցից տարբերակվում են սկսող և նմանակող ձայների դիրքային, ինտերվալային և ժամանակային հարաբերությամբ։ Նմանակող ձայնում թեման հանդես է գալիս անփոփոխ, տարբերակված կամ զգալի ձևափոխված։ Իմիտացիան երաժշտական թեմատիկ նյութի պոլիֆոնիկ զարգացման, ինչպես նաև պոլիֆոնիկ ձևերի կառուցման կարևորագույն միջոցներից է։

## Տեսակներ
Կարող է լինել՝
* գիտակցված
* չգիտակցված
* մասնակի
* լրիվ

Ընդօրինակումն ավելի լրիվ է ու հետևողական այն դեպքում, երբ ընդօրինակողը հոգեբանական նույնացում (իդենտիֆիկացիա) և էմպաթիա է ապրում օրինակ հանդիսացող անձի հետ։

## Աղբյուրներ
* 

Կատեգորիա:Հմտություններ
Կատեգորիա:Էթոլոգիա
Կատեգորիա:Վարքաբանություն
Կատեգորիա:Սոցիալական վարք
Մաքսվելի բաշխում

**Մաքսվելի բաշխում**, գազերում մոլեկուլների արագությունների բաշխման վիճակագրական օրենքը։ Սահմանել է Ջեյմս Մաքսվելը 1859 թվականին։ Ջերմային հավասարակշիռ վիճակում (երբ T=const)՝

: n (v_x, v_y, v_z) dv_x dv_y dv_z =N \left(\frac{m}{2 \pi kT} \right)^{3/2} \exp \left[- \frac{m}{2kT} (v_x^2 + v_y^2 + v_z^2) dv_x dv_y dv_z \right] \qquad(1),

որտեղ ndv_xdv_ydv_z-ը այն մոլեկուլների միջին թիվն է, որոնց արագությունների պրոյեկցիաներն ընկած են (v_x, v_x+dv_x), (v_y, v_y+dv_y), (v_z, v_z+dv_z) միջակայքերում, N-ը մոլեկուլների ընդհանուր թիվն է, m-ը՝ մոլեկուլի զանգվածը, T-ն՝ բացարձակ ջերմաստիճանը, k-ն՝ Բոլցմանի հաստատունը։ (1)-ը ըստ անկյունների (շարժման ուղղությունների) ինտեգրելուց ստացվում է բաշխման օրենքը ըստ արագությունների բացարձակ արժեքների՝

: n (v) dv = 4 \pi N \left ( \frac {m} {2 \pi kT} \right) ^ {3/2} \exp \left (- \frac {mv^2} {2kT} \right) v^2 dv \qquad (2) :

Մաքսվելի բաշխումը կարելի է ստանալ Գիբսի բաշխումից, որը ճիշտ է դասական և քվանտային մոտեցման դեպքերում՝ գազերի, հեղուկների և պինդ մարմինների համար ու տալիս է նրանց ջերմային հատկությունների սպառիչ նկարագիրը ջերմային հավասարակշռության ժամանակ։ (1)-ը և (2)-ը ունեն վիճակագրական բնույթ և ճիշտ են միայն շատ մեծ N-ի դեպքում։ n(v)dv-ն հավանականությունն է այն բանի, որ որևէ մոլեկուլ կունենա (v, v+dv) միջակայքում ընկած արագություն։ (2)-ից կարելի է որոշել մասնիկների միջին քառակուսային, միջին և հավանական արագությունները․

: vմք  = \left(\frac {3 kT} {m} \ \right)^{1/2} ,  
: vմ =2\left(\frac {2 kT} {\pi m} \ \right)^{1/2} ,  
: vհ = \left(\frac {2 kT} {m} \ \right)^{1/2}:

Քանի որ մասնիկների շարժման բոլոր ուղղությունները հավասարահավանական են, ապա

: \overline v_x=\overline v_y=\overline v_z=0  և \overline {v^2_x}=\overline {v^2_y}=\overline {v^2_z}=\frac {\overline {v^2}} {3} :

Մաքսվելի բաշխման փորձնական հաստատումը ստացվել է մոլեկուլային փնջերով կատարած փորձերից։

* 

Կատեգորիա:Ֆիզիկայի օրենքներ
Կատեգորիա:Մոլեկուլային ֆիզիկա
Կատեգորիա:Վիճակագրական ֆիզիկա
Միջազգային արդարադատության մշտական պալատ

մինի|աջից
**Միջազգային արդարադատության մշտական պալատ** (), Ազգերի լիգային առընթեր միջազգային դատական մարմին։ Գործել է Հաագայում՝ 1921-1940 թվականին, լուծարվել 1946 թվականին (Ազգերի լիգայի լուծարմամբ) և փոխարինվել Միավորված ազգերի կազմակերպության (ՄԱԿ) Արդարադատության միջազգային դատարանով։

Կատեգորիա:Միջազգային կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Միջազգային դատական մարմիններ
Կատեգորիա:Արդարադատության միջազգային դատարան
Կատեգորիա:Դատարաններ Հաագայում
Ֆրունզեի շրջան (Սանկտ Պետերբուրգ)

**Ֆրունզեի շրջան** (), Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքի վարչատարածքային միավոր։

Շրջանը տեղակայված է Սանկտ Պետերբուրգի հարավային մասում։ Պատմական կենտրոնն է Կուպչինոն։ Սահմանակից է Ադմիրալտեյսկի, Նևայի, Կենտրոնական, Մոսկվայի, Պուշկինի և Կոլպինոյի շրջաններին։ Ընդհանուր մակերեսը՝ 37,469 կմ² և զբաղեցնում է քաղաքի գրեթե 6%-ը։ Բնակչությունը՝ 401.8 հզ մարդ (2010)։ Իր անունն ստացել է Միխայիլ Ֆրունզեի պատվին, ով Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ Կարմիր բանակի ամենակարկառուն հրամանատարներից մեկն էր։

## Պատմություն
Ֆրունզեի շրջանը ձևավորվել է 1936 թվականի ապրիլի 9-ին Կենտրոնական ու Սմոլնի շրջաններից։

## Տնտեսություն
Ֆրունզեի շրջանի տնտեսության մեջ առաջատար դիրք է գրավում արդյունաբերական համալիրը, որը ներկայացված է վերամշակման արդյունաբերության լայն ցանկով։ Վերամշակող արտադրությունները, որին բաժին է ընկնում ամբողջ արտադրության 64,4%-ը բնորոշում են շրջանի տնտեսության արդյունաբերության կարևորությունն ու առանձնահատկությունը։

## Ֆինանսական ոլորտ
Ըստ հարկատուների քանակի՝ Ֆրունզեի շրջանը մտնում է Սանկտ Պետերբուրգի ամենախոշոր շրջանների մեջ։ Վերջին 5 տարիների ընթացքում հարկատուների քանակն ավելացել է 4213-ով։

## Առևտուր
Ներկայումս Ֆրունզեի շրջանում գործում է 656 խանութ, կենցաղային սպասարկման 582 ընկերություն (3200 աշխատատեղով) և հասարակական սննդի 325 ընկերություն։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ

* Ֆրունզեի շրջանի վարչության պաշտոնական տեղեկատվական պորտալ 
* «Мой район» թերթի կայքի բաժինը 
* «Фрунзенский район» թերթի էլեկտրոնային տարբերակը 
* «Купчино» թերթ 
* Սանկտ Պետերբուրգի վարչության պաշտոնական կայքում շրջանի բաժինը 
* Ֆրունզեի շրջանը "Купчино. Исторический район" կայքում
* Ֆրունզեի շրջանում կլինեն հեծանիվների համար նախատեսված ճանապարհներ 

Կատեգորիա:1936 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի շրջաններ