Լի Մընգ Յան

**Լի-Մընգ Յան** կամ **Յան Լիմընգ** (պարզեցված ,  ավանդական  ) չինացի վիրուսաբան, հայտնի է իր հրապարակումներով և հարցազրույցներով, որոնք պնդում են, որ SARS-CoV-2-ը պատրաստվել է չինական պետական ​​լաբորատորիայում։ Նրա հրապարակումները լայնորեն մերժվել են որպես թերի գիտական ​​հանրության կողմից։

2020 թվականի ապրիլին նա փախել է Միացյալ Նահանգներ։ Նա համահեղինակել է մի քանի նախատպային հետազոտական ​​փաստաթղթեր, որոնք պնդում են, որ SARS-CoV-2-ը «արտադրվել է լաբորատորիայում»։ Ըստ Ջոնս Հոփկինսի Առողջապահության Անվտանգության Կենտրոնի գիտական ​​գրախոսների, Յանի աշխատությունը առաջարկել է «հակասական և ոչ ճշգրիտ տեղեկատվություն, որը չի հաստատում նրանց փաստարկը», մինչդեռ *Rapid Reviews. COVID-19*-ի գրախոսները քննադատել են նրա նախնական տպագրությունները, քանի որ դրանք չեն ցուցադրել «բավարար գիտական ​​ապացույցներ՝ աջակցելու համար [նրանց] պահանջները»։

## Կրթությունը և վաղ կարիերան
Յանը բնիկ Ցինդաոյից է, Շանդուն, Չինաստան։

Նա ստացել է բժշկության մագիստրոս 医学硕士学位 Չինաստանի Կենտրոնական Հարավային համալսարանի Սյանգյա բժշկական քոլեջից։ 2014 թվականին նա ավարտել է բժշկության դոկտորի կոչում 医学博士学位 ակնաբուժության ոլորտում Գուանչժոուի Հարավային բժշկական համալսարանից։ Դրանից հետո նա Հոնկոնգի համալսարանի (HKU) հետդոկտորանտ էր մինչև 2020 թվականը։

Ըստ նրա գրախոսվող հետազոտական ​​հոդվածներից մեկի՝ նա համագործակցում էր Վիրոլոգիայի պետական ​​առանցքային լաբորատորիայի, Ուհանի վիրուսաբանության ինստիտուտի, Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի և Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի համալսարանի հետ։ Մինչ COVID-19 համաճարակը Յանը համահեղինակ էր ակվարեովիրուսների և գրիպի դեմ համընդհանուր պատվաստանյութերի մասին հոդվածներում։

## SARS-CoV-2-ի ծագումը
### Նախատպային հոդվածներ
2020 թվականի սեպտեմբերից մինչև 2021 թվականի մարտ ընկած ժամանակահատվածում Յանը հեղինակել է չորս նախատպային հետազոտական ​​հոդվածների շարք, որտեղ նա պնդում էր, որ SARS-CoV-2-ը բնականաբար չի առաջացել «կենդանիներից արտահոսքից», այլ արտադրվել է լաբորատորիայում։ Նրա նախնական տպագրությունները (որոնք չեն ենթարկվել գիտական ​​գնահատման գործընթացի) տեղադրվել են Zenodo հարթակում՝ բաց հասանելիության պահոցում, որտեղ յուրաքանչյուրը կարող է տեղադրել իր հետազոտությունը։

Յանը հայտարարեց, որ գենետիկական ինժեներիայի ապացույցները գրաքննության են ենթարկվել գիտական ​​ամսագրերում, իբր թե թեմայի վերաբերյալ տեղեկատվությունը ճնշելու համար դավադրության մաս։ Այնուամենայնիվ, այլ գիտնականներ վիճարկում էին հոդվածների վավերականությունը՝ մատնանշելով վատ մեթոդները, քաղաքական դրդապատճառներով աղբյուրներից չբացահայտված ֆինանսավորումը, թերթերի համահեղինակների կեղծանունների օգտագործումը և հոդվածները երբևէ չներկայացվեցին ամսագրին ստուգման համար: Հոդվածները վիրուսաբանների կողմից բնութագրվել են որպես «ոչ գիտական», «անպետք գիտություն» և գրվել են «քաղաքական քարոզչություն» տարածելու նպատակով։

Մասաթչուսեցի Տեխնոլոգիական Համալսարանի գրախոսները *Rapid Reviews։ COVID-19* (RR:C19), որը փնտրում է նախնական տպագիր փաստաթղթեր և վերանայում դրանք՝ փորձելով նվազեցնել կեղծ կամ ապակողմնորոշիչ գիտական ​​նորությունների տարածումը, վերլուծել են Յանի ուսումնասիրությունը և հրապարակել հետևյալ հայտարարությունը.Հաշվի առնելով «Yan Report»-ի հեռուն գնացող հետևանքները՝ RR:C19-ը փորձեց իր գործընկերների ակնարկները վիրուսաբանության, մոլեկուլային կենսաբանության, կառուցվածքային կենսաբանության, հաշվողական կենսաբանության, պատվաստանյութերի մշակման և բժշկության բնագավառներում հայտնի փորձագետներից։ Միասնաբար, գրախոսները հերքել են հեղինակների պնդումները, որ (1) չղջիկների կորոնավիրուսները ZC45 կամ ZXC21 օգտագործվել են որպես ֆոնային շտամ SARS-CoV-2 ինժեների համար, (2) RBD-ի կողքին գտնվող սահմանափակման վայրերի առկայությունը հուշում է վիրուսի համար նախնական զննում։ թիրախավորումը մարդու ACE2 ընկալիչին, և (3) ֆուրինանման ճեղքման վայրը անբնական է և ապահովում է ինժեներական ապացույցներ։ Բոլոր երեք դեպքերում էլ գրախոսները հակափաստարկներ են ներկայացնում՝ հիմնված գործընկերների կողմից գրախոսվող գրականության և վաղուց հաստատված հիմնարար գիտելիքների վրա, որոնք ուղղակիորեն հերքում են Յան և ուրիշների կողմից առաջադրված պնդումները։ Ընդհանուր կոնսենսուս կար, որ հետազոտության պնդումներն ավելի լավ են բացատրվում պոտենցիալ քաղաքական դրդապատճառներով, այլ ոչ թե գիտական ​​ամբողջականությամբ։ Փորձագետները ինքնուրույն են հասել այս ընդհանուր կարծիքներին՝ ավելի ամրապնդելով գործընկերների ակնարկների վստահելիությունը։

### Քաղաքական կապեր
Յանի նախնական տպագրությունը խթանել է Օրենքի գերակայության հասարակությունը, որը քաղաքական կազմակերպություն է, որը կապված է Թրամփի նախկին ստրատեգ Սթիվ Բանոնի և արտագաղթած չինացի միլիարդատեր Գուո Վենգուիի հետ 2020 թվականի նոյեմբերին։ Կազմակերպության հայտարարած մտադրությունն էր հետաքննել «չինական կոռուպցիան և ֆինանսապես աջակցել ռեժիմի զոհերին»։ Օրենքի գերակայություն ընկերությունը նախկինում չէր հրապարակել գիտական ​​կամ բժշկական հետազոտություններ։ Յանը նախկինում նկարահանվել է Բանոնի «Պատերազմի սենյակ» փոդքաստում։ Յանի հոդվածներում ֆինանսական բացահայտումների բացակայությունը դոկտոր Ադամ Լորինգի կողմից նկարագրվել է որպես էթիկական թափանցիկության խախտում, մասնավորապես, երբ հրապարակում է «որոնք, ըստ էության, դավադրության տեսությունները, որոնք իրականում հիմնավորված չեն»։

2020 թվականի նոյեմբերին *The New York Times*-ը հայտնեց, որ Յանի «հետագիծը մանրակրկիտ մշակվել է» Սթիվ Բանոնի և Գուո Վենգուիի կողմից, ովքեր խաղացել են հակաչինական տրամադրությունների աճի համար՝ նպատակ ունենալով տապալել Չինաստանի կառավարությունը և շեղել Թրամփի վարչակազմի Covid-19 համավարակի կառավարումը։ *Times*-ի հոդվածում նշվում էր, որ Գուոն և Բենոնը կազմակերպել են Յանի առաջին դասի թռիչքը Միացյալ Նահանգներ, կազմակերպել են կացարան, մարզել են նրան լրատվամիջոցների ելույթներում և նրա համար հարցազրույցներ կազմակերպել պահպանողական լրատվամիջոցների հաղորդավարների հետ, ինչպիսիք են Լու Դոբսը և Թակեր Կարլսոնը։

### Լրատվամիջոցների լուսաբանում
2020 թվականի հունվարին 80 րոպե տևողությամբ շոուի ժամանակ YouTube-ի հաղորդավար Վանգ Դինգանգը, որը նաև հայտնի է որպես «Լու Դե», ասաց, որ լսել է անանուն ազդարարից, ով նրան ասել է, որ Չինաստանը թափանցիկ չէ Ուհանում բռնկման վերաբերյալ։ Վանգը նկարագրեց իր աղբյուրը, որը հետագայում պարզվեց, որ Յանն է, որպես «աշխարհի բացարձակ առաջատար կորոնավիրուսային փորձագետ»։ Չնայած Յանը աշխատում էր աշխարհի լավագույն վիրուսաբանության լաբորատորիաներից մեկում, նա բավականին նոր էր վիրուսաբանության ոլորտում և չէր ուսումնասիրել կորոնավիրուսները մինչև COVID-19 համաճարակը։

Հուլիսից օգոստոս ընկած ժամանակահատվածում Յանը հարցազրույց է տվել Fox News-ին, Newsmax TV-ին և *[[Daily Mail]]*-ին։ Հարցազրույցներում Յանը պնդում էր, որ ինքը տեղյակ է եղել 2019 թվականի դեկտեմբերի վերջին COVID-19-ի անձից անձի փոխանցման մասին, և որ նա փորձել է ռիսկերը հաղորդել իր վերադասներին 2019 թվականի դեկտեմբերի վերջին կամ 2020 թվականի հունվարի սկզբին։

Նա հայտարարեց, որ Չինաստանի կառավարությունը և Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպությունը (ԱՀԿ) գիտեին COVID-19-ի անձից մարդու փոխանցման մասին ավելի վաղ, քան նրանք հայտնել էին կամ հրապարակել, և նա հայտարարեց, որ Չինաստանի կառավարությունը ճնշել է ինչպես իր, այնպես էլ մյուսների հետազոտությունները։

2020 թվականի հուլիսի 11-ին HKU-ի կողմից հրապարակված պաշտոնական հայտարարությունը հաստատում է, որ Յանը նախկինում եղել է հաստատության հետդոկտորական գիտաշխատող, սակայն վիճարկել է իր հաշվի այլ տարրերի ճշգրտությունը՝ հավելելով, որ «Դոկտոր Յանը երբեք որևէ հետազոտություն չի իրականացրել մարդուց մարդ նոր կորոնավիրուսի փոխանցումների վերաբերյա HKU-ում», և որ նրա պնդումներից շատերը գիտական ​​հիմքեր չունեին։

## Նշումներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Չինացի բժիշկներ
Կատեգորիա:Կորոնավիրուսի հետազոտողներ
Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Չինացի գիտնականներ