open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Լիոն Ֆոյխտվանգեր

**Լիոն Ֆոյխտվանգեր** (, ), ծագումով հրեա գերմանացի գրող, պատմավեպերի հեղինակ։ Փիլիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1907)։

Հայերեն են թարգմանվել նրա «Օպպենհայմների ընտանիքը», «Իսպանական բալլադ» և «Գոյա» վեպերը։

## Կենսագրություն
Ստացել է բանասիրական կրթություն Մյունխենում և Բեռլինում։ Զբաղվել է լրագրությամբ, թատերական քննադատությամբ։ Ֆոյխտվանգերի հակապատերազմական (1914–1918) տրամադրություններն են արտահայտված Էսքիլեսի «Պարսիկներ», Արիստոֆանի «Խաղաղություն» գործերի մշակումներում (1917, 1918), «Ռազմագերիները» (1919) և այլ պիեսներում։

1933 թվականին տարագրվել է Գերմանիայից, ապրել Ֆրանսիայում, մասնակցել է մշակույթի պաշտպանության միջազգային շարժմանը։ Վիլլի Բրեդելի և Բերտոլդ Բրեխտի հետ խմբագրել է Մոսկվայում հրատարակվող «Դաս Վորտ» («Das Wort», 1936–1939) հանդեսը։ Խորհրդային Միություն այցելելուց հետո գրել է «Մոսկվա 1937» (1937) գիրքը։ Կյանքի վերջին տարիներին ապրել է ԱՄՆ–ում։

## Ստեղծագործություններ
Լիոն Ֆոյխտվանգերի ստեղծագործության հիմնական խնդիրը՝ գործողության և փիլիսոփայական հայեցողության երկընտրանքը, որ առաջին անգամ ի հայտ է եկել «Թոմաս Վենդտ» (1920) «դրամատիկական վեպում», շարունակվել է «Հրեա Զյուսը» (1920–1922, հրատ․ 1925), «Տգեղ դքսուհին» (1923) պատմավեպերում։

1930 թվականին հրատարակվել է Ֆոյխտվանգերի «Սպասասրահ» եռերգության առաջին մասը՝ «Հաջողություն» վեպը, ապա հաջորդաբար՝ «Օպպենհայմների ընտանիքը» (1933, հայերեն հրատ․ 1941, ավելի ուշ հրատ․ «Օպպերմանների ընտանիքը»), «Արտաքսում» (1939) վեպերը։ Հովսեփոս Փլավիոսի մասին գրված պատմական եռերգության («Հրեական պատերազմը», 1932, «Որդիները», 1935, «Կգա օրը», 1942) հիմնական խնդիրը անհատի խնդիրն է, որը, մարդասիրական հոգևոր արժեքներ մարմնավորելով, որոշակի վերաբերմունք ունի ժողովրդի և սոցիալական պրակտիկայի նկատմամբ։

Ֆոյխտվանգերի պատմավեպերին բնորոշ է խիստ արդիական ենթատեքստը («Կեղծ Ներոնը», 1936)։ «Լաուտենզակ եղբայրները» (1943) վեպում պատկերված ֆաշիստական հեղաշրջման նախօրեի իրական պատմական դեմքերն ու դեպքերը էլ ավելի կոնկրետություն ու խորություն են հաղորդում տեղի ունեցող անցուդարձի սոցիալ–քաղաքական վերլուծությանը։

«Սիմոնա» (1944) վեպը պատմում է ֆրանսիական Դիմադրության երիտասարդ հերոսուհու մասին։

Ֆոյխտվանգերը սկզբունքորեն ընդունել է ժողովրդական զանգվածների հեղափոխական ակտիվությունը («Աղվեսները խաղողի այգում», 1947, «Գոյա կամ իմացության դժվարին ուղին», 1952, հայերեն հրատ․ 1974, «Խենթի իմաստությունը կամ Ժան–Ժակ Ռուսոյի մահն ու կերպարանափոխությունը», 1952, վեպեր, և «Այրի Կապետը», 1956, պիես)։

Ֆոյխտվանգերը ստեղծել է պատմական երկպլան վեպի նոր տեսակ։ Նրա շատ ստեղծագործություններ էկրանավորվել են։

Ֆոյխտվանգերն արժանացել է Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետության ազգային մրցանակի (1953)։

## Երկեր
*Gesammelte Werke in Einzelausgaben, Bd 1–10, 12–14, В․, 1959–64
*Իսպանական բալլադ, Ե․, 1972

## Գրականություն
* Рачинская Н․ Н․, Лион Фейхтвангер (1884–1958), М․, 1965
* Лион Фейхтвангер․ Бибиблиографический указатель, М․, 1959

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* «Գոյա կամ իմացության դժվարին ուղին» վեպը Համահայկական գրադարանում

Կատեգորիա:Հրեա գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի հրեաներ
Կատեգորիա:Գերմանացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Գերմանացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Գերմանացի թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Ադրիանա Լեկուվրոր (օպերա)

**Ադրիանա Լեկուվրոր** (), իտալացի երգահան Ֆրանչեսկո Չիլեայի օպերա չորս գործողությամբ։ Իտալերեն լիբրետտոն Արտուրո Կոլաւտիի ըստ Էժեն Սկրիբի համանուն պիեսի։ Առաջնախաղը կայացել է 1902 թ. նոյեմբերի 6-ին Միլանի «Տեատրո Լիրիկո» թատրոնում։ Գլխավոր դերերում հանդես են եկել Անջելիկա Պանդոլֆին, Էնրիկո Կարուզոն և Ջուզեպպե դի Լուկան։ Օպերան դասվում է «վերիզմ» ժանրում գրված ստեղծագործությունների թվին։ Համարվում է Չիլեայի լավագույն ստեղծագործությունը և ներկայումս էլ հաճախ բեմադրվում է։ Գլխավոր դերերգը հաջողությամբ կատարել են Մարիա Կանիլյան, Ռենատա Տեբալդին, Մագդա Օլիվիերոն և այլ հայտնի օպերային երգչուհիներ։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* The Grove Book of Operas, Second edition, Oxford University Press, 2006

Կատեգորիա:1902 բեմադրվածներ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերաներ
Կատեգորիա:Չիլեայի օպերաներ
Սեքստոս Ավրելիոս Վիկտոր

**Սեքստոս Ավրելիոս Վիկտոր** (, ), IV դարի հռոմեական պատմիչ, ծնունդով Աֆրիկայից։ Նրա մասին հայտնի է, որ Հուլիանոս կայսեր օրոք՝ 361 թ. եղել է Ստորին Պանոնիայի կառավարիչը, իսկ 392-393 թթ.` Հռոմի պրեֆեկտը։ Նրա անունով են մեզ հասել «Հռոմեական ժողովրդի ծագումը» («De origine gentis Romanae»), «Կեսարների մասին» («De caesaribus»), «Հայտնի մարդկանց մասին» («De viris illustribus»), «Համառոտագրություններ կեսարների մասին» երկերը։ Վերոնշյալ աշխատություններից ժամանակակից ուսումնասիրողների կարծիքով հաստատապես նրան է պատկանում միայն «Կեսարների մասին» («De caesaribus») երկասիրությունը, որը իրենից ներկայացնում է Օկտավիանոս Օգոստոսից մինչև Կոստանցիոս բոլոր Հռոմի կայսրերի համառոտ կենսագրությունները։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հռոմեական պատմիչներ
Կատեգորիա:4-րդ դարի հռոմեացիներ
Կատեգորիա:Հռոմեացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Հին հռոմեացի գրողներ
Ագրիպինա Կրտսեր

**Յուլիա Ագրիպինա** (), հաճախ՝ **Ագրիպինա Կրտսեր**, նաև՝ **Յուլիա Ավգուստա Ագրիպինա**, ), Գերմանիկոսի և Ագրիպինա Ավագի դուստրը, Կալիգուլայի քույրը, Կլավդիոս կայսեր վերջին կինը, Ներոնի մայրը։

## Կենսագրություն
54 թվականին իր ամուսնու՝ Կլավդիոսի մահից հետո, որին հավանաբար թունավորել է հենց ինքը՝ Ագրիպինան, գահին է նստեցնում առաջին ամուսնությունից ծնված որդուն՝ Ներոնին։ Սակայն նրա ջանքերն անմիջականորեն մասնակցելու պետության կառավարման գործերին, բախվում են նոր կայսրի դիմադրությանը։ Մոր և որդու միջև ծագած հակամարտության հետևանքով նա ի վերջո սպանվում է։

## Արտաքին քաղաքականությունը
Նրա կառավարման ժամանակ Հռոմի քաղաքականությունը Մեծ Հայքի հանդեպ մնում էր նույնը, ինչպիսին Կլավդիոսի օրոք էր։ Մեծ Հայքը կառավարվում էր Հռոմից ուղարկվող երկու պաշտոնյաների՝ պրեֆեկտի և ցենտուրիոնի ձեռքով, որոնց թելադրանքով էլ իր քաղաքականությունն էր վարում Մեծ Հայքի թագավորը։ Ըստ Դիոն Կասիոսի հաղորդման, Ագրիպինայի կառվարաման ժամանակ Մեծ Հայքում որպես պրեֆեկտ պաշտոնավարում էր Ռուֆրիուս Պոլիոնը։

## Գրականության մեջ
Գրել է ինքնակենսագրություն (որը մեզ չի հասել), որից օգտվել է Տակիտոսը։ Ագրիպինա Կրտսերը Հենդելի «Ագրիպինա» օպերայի գլխավոր գործող անձն է։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հռոմի կայսրերի կանայք
Կատեգորիա:Հին Հռոմի կանայք
Պայթյուն Դոմոդեդովո օդանավակայանում (2011)

**Պայթյուն Դոմոդեդովո օդանավակայանում**, Մոսկվայի Դոմոդեդովո օդակայանում, միջազգային չվերթերի տերմինալի ուղեբեռների հանձնման գոտում 2011 թ. հունվարի 24-ին, Մոսկվայի ժամանակով 16։ 32-ին որոտած պայթյուն, որի հետևանքով զոհվել է 35, վիրավորվել 170 մարդ։ Պայթյունը համարժեք է եղել 7 կգ տրոտիլի, պայթուցիկում կտրող-ծակող մետաղական իրեր են եղել։ Ըստ Ռուսաստանում Հայաստանի դեսպանատան մամլո ծառայության հաղորդագրության, դեսպանատունը տեղի ունեցածի կապակցությամբ անցել է շուրջօրյա աշխատանքի։ Օդանավակայան և հիվանդանոցներ են ուղարկվել դեսպանատան աշխատակիցները՝ ստուգելու զոհվածների և վիրավորների թվում հայերի կամ Հայաստանի քաղաքացիների առկայության փաստը։

Ըստ լրատվական գործակալությունների տվյալների սկզբում հաղորդվում էր վիրավորվածների թվում մեկ հայի առկայության մասին (42-ամյա Կարեն Միխայելի Գալուստյան)։ Հունվարի 25-ի տվյալներով տուժվածների թվում կան չորսը հայ։ Նրանք են՝ 42-ամյա Կարեն Միխայիլի Գալուստյան (ապրում է Մոսկվայի մարզի Կրասնոգորսկի շրջանում, տեղափոխվել է թիվ 13 քաղաքային հիվանդանոց), 65-ամյա Գուրյան Վարդանի Խաչատուրով (տեղափոխվել է թիվ 13 քաղաքային հիվանդանոց), 57-ամյա Յուրի Ալբերտի Վարդանով (տեղափոխվել է թիվ 71 քաղաքային հիվանդանոց) և 52-ամյա Պողոսբեկով Ա.Ա. (տեղափոխվել է Վիշնևսկիի անվան վիրաբուժական ինստիտուտ)։

Ըստ իրավապահ մարմինների ներկայացուցիչների՝ պայթուցիկ սարքը հնարավոր է գործի է դրել ինքնասպան ահաբեկիչը։ Պայթյունի կապակցությամբ, քրեական գործ է հարուցվել «ահաբեկչություն» հոդվածով։

Նախագահ Սերժ Սարգսյանը ցավակցական հեռագիր է հղել Ռուսաստանի նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևին՝ «Դոմոդեդովո» օդանավակայանում տեղի ունեցած ահաբեկչության կապակցությամբ։

## Տես նաև
* Իսլամիստական ահաբեկչական հարձակումների ցանկ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:2010-ականների ահաբեկչական գործողություններ
Կատեգորիա:2011 Ռուսաստանում
Կատեգորիա:Հունվարի 24-ի իրադարձություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանում կատարված ահաբեկչական գրոհներ
Ազովի ծով

**Ազովի ծով** (,  կամ այժմ , ; , , ), Ատլանտյան օվկիանոսի ներցամաքային ծով։ Կերչի նեղուցով միանում է Սև ծովին։ Մակերեսը 38 հզ. կմ² է, խորությունը՝ մինչև 14 մ։ Ափերը հարթ են, ավազոտ և առաջացնում են ցամաքալեզվակներ։ Հյուսիս–արևելքում Տագանրոգի, հարավ–արևելքում Տեմրյուկի ծոցերն են, արևմտքում՝ Սիվաշը։ Ազովի ծով են թափվում Դոն և Կուբան գետերը։ Կլիման ցամաքային է, հուլիսին օդի միջին ջերմաստիճանը՝ 23,5&nbsp;°C-ից 24,5&nbsp;°C, առավելագույնը՝ 40&nbsp;°C, հունվարին և փետրվարին՝ - 1&nbsp;°C–ից -6&nbsp;°C, նվազագույնը՝ -30&nbsp;°C։ Տարեկան տեղումները՝ 312–528 մմ։ Գերիշխում են հյուսիս–արևելյան քամիները։ Սառցակալվում է դեկտեմբերից մարտ ամիսներին։ Հիմնական ծովային հոսանքը սկիզբ է առնում Տագանրոգի ծոցից և շրջապտույտ կատարում ժամացույցի սլաքի հակառակ ուղղությամբ։ Ջուրը պղտոր է։ Ջրի ջերմաստիճանը ձմռանը 0&nbsp;°C–ից ցածր է, ամռանը՝ 25&nbsp;°C, 30&nbsp;°C, աղիությունը՝ 2–11‰։ Կենդանական աշխարհը բազմատեսակ չէ, բայց քանակապես հարուստ է։ Զարգացած է ձկնորսությունը (թառափազգիներ, սուդակ, բրամ և այլն)։ Գլխավոր նավահանգիստներն են՝ Տագանրոգը, Ժդանովը, Եյսկը, Բերդյանսկը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ազովի ծով
Կատեգորիա:Ուկրաինայի ծովեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ծովեր
Ազորյան կղզիներ

**Ազորյան կղզիներ**, կղզեխումբ Ատլանտյան օվկիանոսում, Աֆրիկայի հյուսիսարևմտյան ափի մոտ։ Պատկանում է Պորտուգալիային։ Ունի շուրջ 2,3 հազար քառակուսի կմ տարածք:։ Բաղկացած է 9 խոշոր կղզիներից (ամենամեծը՝ Սան Միգել կղզին) և մի քանի խութերից։ Բարձրությունը մինչև 2351 մետր (Պիկու կղզում)։ Խոշոր քաղաքն ու նավահանգիստը՝ Պոնտա Դելգադա (Սան Միգել կղզում)։

## Անվանում
Դեռ միջին դարերում կարթագենցիներին հայտնի այս կղզիները նորման և արաբ ծովագնացներն անվանում էին *Թռչունների կղզիներ*։ Պորտուգալացիները 1431-ին կրկին «հայտնագործեցին» այդ կղզիները և, այնտեղ տեսած մեծ քանակությամբ բազեների պատճառով, տվեցին Ilhas dos Açores «Բազեների կղզիներ» անվանումը (պորտուգալերեն՝ Açores «բազե»)։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի կղզիներ
Կատեգորիա:Կղզեխմբեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Պորտուգալիայի կղզիներ
Աթաբասկա (լիճ)

**Աթաբասկա ** (), խոշոր քաղցրահամ լիճ Կանադայի Սասկաչևան և Ալբերտա նահանգներում, Մակենզի գետի համակարգի վերին մասում, հյուսիսային լայնության 58˚ և 60˚-ի միջև։ Լճի 26 %-ը գտնվում է Ալբերտա, իսկ 74 %-ը՝ Սասկաչևան նահանգներում։

## Աշխարհագրություն
Լիճը զբաղեցնում է 7850 կմ² տարածք, ունի ոչ շատ մեծ խորություն՝ 124 մ և 283 կմ երկարություն։ Ջրի ծավալը կազմում է 204 կմ³: Այն Ալբերտա և Սասկաչևան նահանգների ամենախոշոր և ամենախորը լիճն է, իր մեծությամբ 8-րդը Կանադայում։ Լճի ջուրը՝ դուրս հոսելով Ստրուկների և Մակենզի գետերով, թափվում է Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոս։

Լճի արևմտյան ափին, որտեղ սկիզբ է առնում Ստրուկների գետը, գտնվում է Ալբերտայի ամենահին եվրոպական բնակավայրը՝ Ֆորտ Չիպևյանը։

## Զարգացում և շրջական միջավայր
Ուրանի և ոսկու արդյունահանումը լճի հյուսիսային ափին հանգեցրել է Ուրանիում Սիթի բնակավայրի ստեղծմանը, որտեղ բնակություն են հաստատել լեռնագործներն իրենց ընտանիքների հետ։ Արդյունահանումը դադարեցվել է 1980-ական թվականներին, սակայն լճի հյուսիսային առափնյան մինչ օրս աղտոտված է։ Ավազային դյուներն, որոնք գտնվում են հարավային ափի մոտ, համարվում են աշխարհի ամենախոշոր շարժական ավազային դյուները։ 1992 թվականին դյուները կոչվել են «Վայրի բնության նահանգային պարկ»։

## Կենդանական աշխարհ
Աթաբասկա լճում բնակվում է 23 ձկնատեսակ, այդ թվում նաև հյուսիսային գայլաձուկը, շիղաձուկը, արկտիկական լերկամորթիկը, լճային իշխանը։ 1961 թվականին մեծ խորության վրա որսացել են ռեկորդային 46,3 կգ քաշով իշխան։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Lake Athabasca and associated Sand Dunes 
* International Lake Environment Committee, June 21, 2001 
* Fish Species of Saskatchewan
* Encyclopedia of Saskatchewan (Lake Athabasca) 
* Athabasca Sand Dunes Provincial Park 

Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Կանադայի լճեր
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի լճեր
Ալակոլ

**Ալակոլ** (, *ալա կոլ* բառից, որը թարգմանաբար նշանակում է «վառ, խայտաբղետ լիճ»), դառը-աղի անհոսք լիճ Ղազախստանում, տեղակայված է Բալխաշ-Ալակոլյան գոգավորությունում, որը գտնվում է Ալմաթայի և Արևելա-Ղազախական մարզերի սահմանին, Բալխաշ-Ալակոլյան գոգավորության արևելյան հատվածում, Ղազախստանի հարավ-արևելքում։ Լճից հարավ-արևելք գտնվում է Ջունգարական դարպասներ լեռնային անցումը։ Հայտնի է որպես «բուժիչ լիճ»։

Լճի արևմտյան ափին գտնվում է Կոկտումա առողջարանային գյուղը, ղազախա-չինական սահմանից մոտավորապես 80 կմ հեռավորության վրա, իսկ արևելյան ափին՝ Կաբանբայ գյուղը (նախկին անվանումը՝ *Ժարբուլակ*) արագ զարգացող զբոսաշրջային ենթակառուցվածքով։ Կաբանբայ գյուղից մոտ 15 կմ հեռավորության վրա գտնվում է Բարլիկ-Արասան առողջարանը։ Վերականգնողական վայր է «Դորոժնիկ» տիեզերագնացների համար։

## Անվան ծագումնաբանություն
Լճի անվանումը ղազախերենից թարգմանաբար նշանակում է « վառ, խայտաբղետ լիճ»։ Տարածված է նաև անվանման **Ալակուլ** ձևը։

12-19-րդ դարերը ընկած ժամանակահատվածում այն ունեցել է մի քանի անվանումներ՝ *Տուրգե-Նոր* ( բառից), *Ալակտագոլ*, *Ալատենիզ*, *Ալակտա*։

## Ջրաբանություն
Գտնվում է Բալխաշ-Ալակոլյան գոգավորության կիսատափաստանային գոտում, ծովի մակարդակից 343 մ բարձրության վրա։ Ձգվում է արևմուտքից արևելք, մակերեսը (կղզիների հետ միասին) 2696 կմ², երկարությունը՝ 104 կմ, առավելագույն լայնությունը՝ 52 կմ, խորությունը՝ մինչև 54 մ, ջրի ծավալը՝ 58,56 կմ³: Ջրի մակարդակի տարեկան տատանումները կազմում են 1,2 մ։ Սառցակալումը շարունակվում է հունվարից մինչև ապրիլ։ Լողանալու սեզոնը տևում է մոտ 3,5 ամիս (հունիսից մինչև սեպտեմբերի կեսերը)։ Ջուրն ունի քլորա-նատրիումային կազմ։

Լճի մեջ թափվում են Ուրժար, Կատինսու, Եմելկույսա, Ժամանոտկել, Իրգայտի և Ժամանտի գետերը։ Ալակոլ և սակավաջուր Ույալի, Սասիկկոլ և Ժալանաշկոլ լճերը գոյացնում են լճային համակարգ, որի ավազանի մակերեսը կազմում է մինչև 55 հազար կմ²։ Ալակոլի ջրում մեծ է ֆտորի և բրոմի քանակությունը։

## Գետեր
### Մշտական
* Ուրջար
* Կատինսու
* Էմել
Ընդհանուր՝ հոսքի 86 %-ը։

### Ժամանակավոր
* Ժամանուտկոլ
* Ռգայտի
* Ժամանտի
Ընդհանուր՝ հոսքի 14 %-ը։

## Վտակներ
### Սասիկկոլ լճից
* Ժենիշկեսու
* Եսինկինու
* Ուրջար

### Կոշկարկոլ լճից
* Ույալի

## Բուսական և կենդանական աշխարհ
Ջրային կենդանական և բուսական պարզ օրգանիզմները կազմում են 80 տեսակ։ Այստեղ զբաղվում են շիղաձկների, պերկեսի, բրամի և ծածանի առևտրով։ Մերձափնյա գոտում շատ են թռչունները (ջրագռավներ, կարապներ, հավալուսններ, որորներ, ձկնկուլներ և այլն)։

## Տրանսպորտային ուղիներ
Լճի հարավարևելյան ափով անցնում է Ղազախստան – Չինաստան ռազմավարական երկաթուղային գիծը, որը համարվում է միջմայրցամաքային երկաթուղային գծի մասը, որը միացնում է Եվրասիայի ատլանտյան առափնյան արևմուտքում և Խաղաղ օվկիանոսի առափնյան արևելքում։

## Զբոսաշրջություն
Լիճը հին ժամանակներից հայտնի էր իր առողջարար հատկությունների շնորհիվ։ 15 տարիների ընթացքում Ալակոլ լճի վրա փորձում են զարգացնել զբոսաշրջությունը։ Ստեղծվում են հանգստի նոր գոտիներ և պանսիոնատներ, ինչը թույլ է տալիս կազմակերպել հանգիստը տարբեր նախասիրություններով և միջոցներով։ Այնուամենայնիվ, տվյալ ենթակառուցվածքը զարգացած չէ կամ բացակայում է։ Սպասարկման մակարդակը դեռևս բավարար չէ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անհոսք լճեր
Կատեգորիա:Ասիայի լճեր
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ղազախստանի լճեր
Ալայի լեռնաշղթա

մինի|250px
**Ալայի լեռնաշղթա**, Պամիրա-Ալայան լեռնային համակարգի լեռնաշղթա՝ Ղրղզստանում և մասամբ Տաջիկստանում. միմյանցից անջատում է Ֆերգանայի և Ալայի հովիտները։ Երկարությունը շուրջ 400 կմ։ Բարձրությունը մինչև 5539 մետր։

Հյուսիսային լանջերը մեղմաթեք իջնում են դեպի Ֆերգանայի հովիտը, հարավային լանջերը՝ զառիթափ դեպի Ալայան հովիտը։ Կազմված է ավազակավերից և բյուրեղային թերթաքարերից։ Նախալեռները ծածկված են կիսաանապատային, լանջերը՝ տափաստանային բուսականությամբ և անտառով, ավելի բարձր՝ ալպյան մարգագետիններ են։ Կատարին, հատկապես արևմտյան բարձրադիր մասում՝ ձյուն և սառցադաշտեր (568 կմ)։

Անվանումն առաջացել է սանսկրիտերեն **ալայ** «կացարան, բնակվելու վայր» բառից։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիայի լեռնաշղթաներ
Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ այբբենական կարգով
Ալայի հովիտ

**Ալայի հովիտ**, միջլեռնային իջվածք Ալայի և Անդրալայի լեռնաշղթաների միջև, Ղրղզստանում։ Երկարությունը 150 կմ, լայնությունը՝ 8-25 կմ, տարածությունը՝ 1700 կմ²։ Միջին բարձրությունը՝ 3000 մ։ Բարձրությունը 2240 մետրից (արևմուտքում) մինչև 3536 մետր (արևելքում)։ Մակերևույթը տափարակ մորենաբլրային է, կլիման՝ խիստ ցամաքային, ցուրտ (ամռանը երբեմն ձյուն է տեղում)։ Ունի լեռնա-տափաստանային բուսականություն և լավագույն լեռնային արոտավայր։ Ալայի հովտով է հոսում Կզըլսու գետը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հովիտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Ղրղզստանի աշխարհագրություն
Ալաշան

**Ալաշան**, անապատ Կենտրոնական Ասիայում, Չինաստանի հյուսիսում, Տյան Շան լեռներից հյուսիս-արևելք։ Երկարությունը ավելի քան 700 կմ։ Լայնությունը մինչև 300 կմ։ Տարածքը՝ շուրջ 1 միլիոն կմ²։ Բարձրությունը 800-1600 մ։ Ալիքավոր հարթավայր է՝ դեպի հյուսիս թեքությամբ։ Ծածկված է շարժվող ավազներով։ Այստեղ է գտնվում աշխարհի հանրահայտ բարխաններից (ավազաբլուրներից) մեկը։ Տեղ-տեղ կան լճակներ, աղուտներ ու թաքիրներ։ Բուսականությունն աղքատ է։ Հանդիպում են սաքսաուլի մացառուտներ:

Ալաշանը բաժանվում է երեք ավելի փոքր անապատների՝ Բադան Յարան Շամո, Թենգեր Շամո և Ուլան Բու Շամո:

## Տես նաև
* Սահարա
* Տակլա Մական

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Չինաստանի անապատներ
Ալապաևսկ

**Ալապաևսկ** (ռուսերեն՝ *Алап́аевск*), քաղաք Ռուսաստանի Սվերդլովսկի մարզում, Նեյվա գետի (Օբի ավազան) և նրա վտակ Ալապայիխայի ափին։ Հիմնադրվել է 1704 թ.-ին։ Անվանումը ստացել է Ալապայիխա գետից (գետանունն առաջացել է ռուսերեն алапа «ճախնուտ, գետի հեղեղափ» բառից)։ Քաղաք է 1781 թ.-ից։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Ալատիր

**Ալատիր** (), քաղաք Չուվաշիայում (Ռուսաստան), նավակայան Սուրա գետի (Վոլգայի աջ վտակ) ափին՝ Ալատիր գետը նրան միախառնվելու տեղում։ Հիմնադրվել է 1552 թ.-ին որպես ռուսական ամրություն։ Քաղաք է 1780 թ.-ից։ Ենթադրում են, որ անվանումը առաջացել է թյուրքական լեզուների **ալա** «խայտաբղետ» և **տուրա** «կացարան, քաղաք» բառերից։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1552 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Չուվաշիայի քաղաքներ
Աթբասար

**Աթբասար** (ռուսերեն՝ *Атбасар*), քաղաք Ղազախստանում, Ժաբայ գետի (Իշիմի վտակ) ափին։

Հիմնադրվելէ 1846-ին որպես կազակական ստանիցա՝ նախրի ճանապարհի վրա։ Անվանումը կազմված է ղազախերեն՝ **աթ** «ձի» և **բասար** (ածական դերբայ **բասմակ** «ոտնատակ տալ» բայի) բառերի միացումից։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1845 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ղազախստանի քաղաքներ
Ալբերտա

**Ալբերտա** ( ), Կանադայի 10 նահանգներից մեկը։ Մայրաքաղաքը՝ Էդմոնտոն քաղաքն է, խոշորագույն քաղաքը՝ Կալգարի։ Բնակչությունը՝ : Մակերեսը՝ 661 848 կմ²։

## Պատմություն
Ալբերտան գտնվում է Կանադայի արևմտյան հատվածում, արևմուտքում սահմանակցում է Բրիտանական Կոլումբիա նահանգի, արևելքում՝ Սասկաչևանի, հյուսիսում՝ Հյուսիս-Արևմտյան տարածքների և հարավում՝ Մոնտանա նահանգի հետ։

Ալբերտայի մայրաքաղաք Էդմոնտոնը գտնվում է նահանգի կենտրոնից դեպի հարավ։ Մայրաքաղաքից 300 կմ հեռավորության վրա գտնվում է Կալգարի քաղաքը, որը համարվում է նահանգի ամենախոշոր քաղաքը։ Էդմոնտոնը համարվում է Կանադայի նավթային ավազների և այլ հյուսիսային ռեսուրսների յուրացման կենտրոն։ Վերջին տվյալների համաձայն, այդ երկու քաղաքային շրջանների բնակչությունը գերազանցել է 1 միլիոնը։

Ալբերտան իր անվանումը ստացել է Վիկտորիա թագուհու և արքայազն Ալբերտի երկրորդ դստեր՝ արքայադուստր Լուիզա Կարոլինա Ալբերտայի պատվին (1848-1939)։ Լուիզան Կանադայի 1878-1883 թվականներին ղեկավարող գեներալ-նահանգապետ մարկիզ Լորնի կինն էր։ Լուիզ լիճը, Կարոլին գյուղը և Ալբերտայի լեռը նույնպես իրենց անունը ստացել են Լուիզա արքայադստեր պատվին։ 2014 թվականի սեպտեմբերի 15-ից նահանգի վարչապետը Ջիմ Պրենտիսն է։

## Աշխարհագրություն
Ալբերտան զբաղեցնում է 661 848 կմ² մակերես, որը 5 %-ով փոքր է Տեխասի տարածքից կամ 20%-ով մեծ է Ֆրանսիայի տարածքից։ Այն մեծությամբ չորրորդ խոշոր նահանգն է Քվեբեկից, Օնտարիոյից և Բրիտանական Կոլումբիայից հետո։

Նահանգի ամենաբարձր կետը 3747 մետր է, որը գտնվում է Կոլումբիա լեռան բարձունքին՝ Ժայռոտ լեռներում, իսկ ամենացածր կետը՝ 152 մետր է, որը գտնվում է Վուդ Բուֆալո ազգային պարկի հյուսիսարևելյան հատվածում։

## Կլիմա
Ալբերտան ունի չոր ցամաքային կլիմա, որին բնորոշ է տաք ամառը և ցուրտ ձմեռը։ Տարածքը բաց է արկտիկական սառը հոսանքների համար, այդ պատճառով ձմռանը այստեղ լինում են սառնամանիքներ։ Ջերմաստիճանը այստեղ տատանվում է -54&nbsp;°C-ից (−65&nbsp;°F) Ալբերտայի հյուսիսային շրջաններում մինչև -46&nbsp;°C (−51&nbsp;°F) Ալբերտա նահանգի հարավային շրջաններում։ Ամռանը առավելագույն ջերմաստիճանը լեռներում կազմում է 32&nbsp;°C (90&nbsp;°F), իսկ Ալբերտայի հարավային շրջաններում՝ 40&nbsp;°C (104&nbsp;°F):

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1905 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Ալդան (քաղաք)

**Ալդան** (), քաղաք Ռուսաստանում, Յակուտիայի Ալդանսկի շրջանի վարչական կենտրոն։ Գտնվում է Ամուրո-Յակուտական մայրուղու վրա, Ալդան գետի ավազանում, Յակուտսկից 530 կմ հարավ։ Քաղաքում կա օդանավակայան։

## Պատմություն
left|82px|thumb|Ալդանի զինանշանը, 1984
Քաղաքի ծննդյան օրը համարվում է 1924 թվականի հունիսի 19-ը։ Մինչև 1932 թվականը համարվել է ավան և կոչվել Նեզամետնի (ռուսերեն՝ Незаметный, բառացի՝ «աննկատելի, աննշմարելի»)։ 1932 թվականի սեպտեմբերի 20-ին ավանը ստացավ քաղաքի կարգավիճակ, իսկ 1939 թվականի մայիսին վերանվանվեց Ալդան՝ Ալդան գետի անունով։

1990-ական թվականներին քաղաքը գտնվում էր ժողովրդագրական ճգնաժամի մեջ, սակայն 2000-2010 թվականներին վերսկսվեց մարդկանց այցը դեպի քաղաք, ի հայտ եկան առևտրային օդագնացություն, երկաթուղային կայարան։ 2009-2010 թվականներին քաղաքում սկսվեց նավթամուղային ճյուղի շինարարություն, ինչը մեծապես անդրադարձավ քաղաքի տնտեսական զարգացման վրա։

## Բնակչություն

## Կլիմա
Ալդանում կլիման խիստ ցամաքային է, որն էականորեն մեղմ է, քան Յակուտսկում. ձմռանն Ալդանում ավելի տաք է, իսկ ամռանը ավելի հով։ Ձմեռը չափավոր ցուրտ է` ամսեամիս ջերմաստիճանի ոչ մեծ տատանումներով։ Դեկտեմբերից մինչև փետրվար ձնհալը բացառվում է։

## Տնտեսություն
thumb|Ալդանի երկաթուղային կայարանը
Ալդանի տնտեսության հիմքը կազմում է ոսկու արդյունահանությունը։ Կա նաև փայտամշակման մի քանի փոքր ձեռնարկություն և մեքենաների վերանորոգման գործարան։ Քաղաքում են գտնվում «Յակուտիայի երկաթուղիներ» ընկերության գլխամասը և դրա հիմնական ստորաբաժանումները։

## Սպորտ
Ալդանի «Մետալուրգ» ֆուտբոլային ակումբը 1993 թվականին հանդես է եկել Ռուսաստանի առաջնության առաջին լիգայում։

2012 թվականից գործում է Դահուկավորների պատրաստման Ալդանի կենտրոնը, որտեղ մարզվում են նաև ռուս հայտնի մարզիկներ, բիաթլոնիստներ և դահուկավորներ, Ռուսաստանի հավաքականի անդամներ։

## Նշանավոր անձինք
* Ալդանում է ծնվել խորհրդային գրող Վիկտոր Կոլուպաևը (1936—2001)։
* Երկար ժամանակ քաղաքում է ապրել և այստեղ մահացել գրող, հասարակական գործիչ Նիկոլայ Սաբաևը (1941—2003)։
* Այստեղ է ծնվել խորհրդային պետական գործիչ Գենադի Վեդերնիկովը (օգոստոսի 5, 1937 — հուլիսի 27, 2001)։
* Քաղաքում է ծնվել Ռուսաստանի բարձրագույն կրթության աշխատակից, ակադեմիկոս Վլադիմիր Կլյուշինը (1939)։
* Մանկության տարիներից մինչև բանակ զորակոչվելը (1942) այստեղ է ապրել Խորհրդային միության ապագա հերոս Միխայիլ Կոսմաչյովը (1920-1944)։
* Այստեղ է ծնվել ռուս դերասան, հեռուստահաղորդավար, նկարիչ Իգոր Գրիգորևը (1962)։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 

## Արտաքին հղումներ
* Ալդանի պաշտոնական կայքը
* Տեղագրական քարտեզի էջ 

Կատեգորիա:1924 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Սախա-Յակուտիայի հանրապետություն
Ալեյսկ

**Ալեյսկ** (), քաղաք (1939 թվականից) Ռուսաստանում, Ալթայի երկրամասի Ալթայի շրջանում (շարջանի կազմի մեջ չի մտնում)։ Քաղաքային օկրուգի վարչական կենտրոնը Ալեյսկ քաղաքն է։

2016 թվականի տվյալներով բնակչության թիվը կազմում է 28 528 մարդ։ Տարածքը՝ 4387 հա։

## Աշխարհագրություն
Քաղաքը տեղակայված է Մերձօբյան սարահարթի արևելյան ծայրամասում, Ալեյ գետի ձախ ափին (Օբ գետի ձախ վտակը) Գորևկա գետի թափվելու վայրում։ Քաղաքը գտնվում է Բարնաուլից 125 կմ դեպի հարավ-արևմուտք` **A322** Բարնաուլ-Ռուբցովսկ դաշնային ավտոմայրուղու վրա, որը հանդիսանում է Ղազախստանի հետ սահմանը։ Քաղաքի միջով է անցնում նաև Բարնաուլ-Ռուբցովսկ-Սեմիպալատինսկ Արևմտա-Սիբիրական երկաթուղային գիծը։

## Պատմություն
Ալեյ գետի ափերին գտնվող տարածքներն անցել են Ռուսաստանին 17-րդ դարում։ 1913 թվականին Մալոպանյուշևո գյուղից հյուսիս-արևմուտք (այժմ քաղաքի սահմաններում է) բնակավայր է հիմնադրվել Թուրքեստանա-Սիբիրական երկաթուղային ճանապարհի Ալեյսկայա գծի մոտ (Նովոսիբիրսկ-Սեմիպալատինսկ)։ 1926-1938 թվականներին դարձել է քաղաքատիպ ավան։ 1939 թվականին ՌԽՖՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության հրամանով բնակավայրը ստացել է քաղաքի կարգավիճակ։ Ալեյսկի աճին նպաստում էր սննդի և վերամշակման ոլորտի արդյունաբերությունը։

## Կլիմա
Ալեյսկ քաղաքը գտնվում է չափավոր ցամաքային կլիմայական գոտում։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը կազմում է -17,6 ˚C, իսկ հուլիսինը՝ +20,3 ˚C: Տեղումների տարեկան քանակությունը կազմում է 444 մմ։

*Ալեյսկի կլիման [[2010]]-[[2013]] թվականներին*

## Բնակչություն
2015 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ բնակչության թվով քաղաքը գտնվում էր 532-րդ տեղում Ռուսաստանի Դաշնության 1114 քաղաքների թվում։

## Տնտեսություն
300px|thumb|Ալեյսկայա կայարան
### Արդյունաբերություն
Խոշոր գյուղատնտեսական շրջանների մոտ տեղակայված Ալեյսկը վերամշակող արդյունաբերության կենտրոն է հանդիսանում։ Քաղաքում գործում է մարզում արտադրվող ամբողջ գյուղացիական արտադրության վերամշակման ամբողջական ցիկլը։ Քաղաքի խոշորագույն ձեռնարկություն է համարվում Ս.Ն. Ստարովոյտովի անվան «Ալեյսկզերնոպրոդուկտ» ՓԲԸ, որը զբաղվում է ալրաղացա-ձավարային, բուսական յուղի և կենդանակերի արտադրությամբ։
 
Քաղաքի մյուս խոշոր ձեռնարկություններն են՝

* «Ալեյսկիյ մյասոկոմբինատ» ԲԲԸ՝ մսամթերքի արտադրություն
* «Ալեյսկիյ մասլոսիրկոմբինատ» ԲԲԸ՝ կաթնամթերքի արտադրություն։

### Տրանսպորտ
Ալեյսկ քաղաքի մոտ է գտնվում է Արևմտա-Սիբիրական երկաթուղային ճանապարհի Ալթայի բաժանմունքի Ալեյսկայա երկաթուղային կայարանը։ Քաղաքի միջով է անցնում նաև **A322** Բարնաուլ-Ռուբցովսկ դաշնային ավտոմայրուղին, **AH64** Պետրոպավլովսկ-Բարնաուլ ասիական երթուղին։

## Հայտնի մարդիկ
* Ալեքսանդր Բույնով (ծնվել է 1950 թվականին) – երգիչ, երաժիշտ, զինվորական ծառայությունն անցել է Ալեյսկում։
* Վալենտինա Օլեշկո (1924-1943) – խորհրդային կին հետախույզ, Ալեյսկի քաղաքացի։

## Քույր-քաղաքներ
*  Արվայխեեր, Մոնղոլիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1913 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ
Ալեուտյան կղզիներ

**Ալեուտյան կղզիներ** կամ **Ալեության կղզիներ**, կղզեխումբ Խաղաղ օվկիանոսի հյուսիսում (ԱՄՆ, Ալյասկա նահանգում)։ Բաղկացած է 110 կղզուց ու բազմաթիվ ժայռերից, որոնք աղեղնաձև սահմանափակում են Բերինգի ծովը 1740 կմ ձգվածությամբ։ Բարձրությունը մինչև 2860 մ (Շիշալդինա հրաբուխը՝ Ունիմակ կղզում)։ Տարածքը՝ 37,8 հզ. կմ²։ Գլխավոր բնակավայրը՝ Ադակ (համանուն կղզում)։ Ունալաշկա կղզում է գտնվում ԱՄՆ-ի Դատչ Հարբոր ռազմածովային բազան։

## Անվանում
Հայտնագործել են ռուս ծովագնացները (Միխայիլ Նևոդչիկով, Անդրեան Տոլստիխ, Ստեպան Գլոտով) 18-րդ դարի կեսերին. կոչվել են բնիկների՝ ալեուտների (ինքնանվանումը՝ ունանգան) անունով։ Մինչև 1867-ը պատկանել է Ռուսաստանին (վաճառել են ԱՄՆ-ին՝ Ալյասկայի հետ միասին)։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կղզիներ
Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոսի կղզիներ
Կատեգորիա:Կղզեխմբեր այբբենական կարգով
Ալեքսանդր I-ի երկիր

**Ալեքսանդր I-ի երկիր**, Անտարկտիկայի խոշորագույն կղզին: Ընկած է Բելինգսհաուզենի ծովում՝ Փալմերի երկրից դեպի արևմուտք: Արևմտյան ափը մասամբ շրջապատված է Ուիլքինսի նեղուցով (Wilkins Sound): Զբաղեցնում է շուրջ 43 250 քառակուսի կիլոմետր տարածք: Երկարությունը հյուսիս-հարավ ուղղությամբ մոտ 390 կմ է, լայնությունը հյուսիսում՝ 80 կմ, հարավում՝ 240 կմ: Մեծությամբ երկրորդ անմարդաբնակ կղզին է աշխարհում՝ Դևոն կղզուց հետո:  Ներքին մասը բարձրադիր սառցային սարավանդ է (Ստիվենսոն լ., 2987 մ)։ Հայտնագործել է Ֆ. Ֆ. Բելինգսհաուզենի և Մ. Պ. Լազարևի արշավախումբը (1821)։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Կատեգորիա:Անտարկտիդայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Արևմտյան Անտարկտիդա
Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոսի կղզիներ
Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով
Հաղթանակ (Երևանի թաղամաս)

**Հաղթանակ**, թաղամաս Երևան քաղաքում։ Նախկինում թաղը կրել է *Գ4* անվանումը։ Թաղամասը վերանվանվել է 1947 թվականին՝ ի պատիվ Հայրենական մեծ պատերազմում մեր ժողովրդի տարած հաղթանակի։ Գտնվում է Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքում։ Մինչև
1965 թ. տարածքն ընդգրկված էր Էրեբունի վարչական շրջանի կազմում։

## Փողոցներ
Հաղթանակ թաղամասն ընդգրկում է հետևյալ փողոցները․

* Տիչինայի փողոց,
* Հաղթանակի 1-ին փողոց,
* Հաղթանակի 2-րդ փողոց,
* Հաղթանակի 3-րդ փողոց,
* Հաղթանակի 4-րդ փողոց,
* Հաղթանակի 5-րդ փողոց,
* Հաղթանակի 6-րդ փողոց,
* Հաղթանակի 7-րդ փողոց,
* Հաղթանակի 8-րդ փողոց,
* Հաղթանակի 9-րդ փողոց,
* Հաղթանակի 10-րդ փողոց,
* Հաղթանակի 11-րդ փողոց,
* Հաղթանակի 12-րդ փողոց,
* Հաղթանակի 13-րդ փողոց։

## Տես նաև
* Երևանի վարչական բաժանում

Կատեգորիա:Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի թաղամասեր
Նարինե Առաքելյան

**Առաքելյան Նարինե Ալեքսանի** (), ազատամարտիկ, կապավոր։

1991-1992 թվականներին մասնակցել է գյուղի ինքնապաշտպանական մարտերին։ Մարտական գործողությունների ժամանակ ազատամարտիկներին զինամթերք է հասցրել, կատարել կապավորի դեր։ Երբ անհնար է դարձել դիրքերին մոտենալը, Նարինեն իր շան վրա կապել-տեղավորել է զինամթերք և ուղարկել ազատամարտիկներին։ Հակառակորդը սպանել է շանը, 16-ամյա Նարինեն ինքն է զինամթերք հասցրել ազատամարտիկներին։ Հերթական անգամ դիրքերից վերադառնալիս զոհվել է։

Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Ալագոաս

**Ալագոաս**, նահանգ Բրազիլիայի հյուսիս-արևելքում։ Տարածքը՝ 27,7 հզ կմ²։ Վարչական կենտրոնը՝ Մասեյո։

Նահանգի անվանումը հուշում է, որ այնտեղ մեծ թվով լճեր կան (*lagôas*): Սահմանակցում է Բահիա, Սերժիպիմ Պերնամբուկու նահանգներին, արևելքից նրա ափերը ողողում են Ատլանտյան օվկիանոսի ջրերը (ափագծի ընդհանուր երկարություն 220 կիլոմետր է)։ 2010 թվականին Ալագոասի բնակչության թվաքանակը եղել է 3 120 494՝ 1970 թվականի 1 606.200-ի դիմաց։ Նահանգի գլխավոր գետը Սան Ֆրացիսկոն է, որի մի հատվածը ծառայում է որպես սահմանագիծ Ալագոաս և Սերժիպի նահանգներ միջև։

Ալագոասում հիմնականում մշակում են շաքարեղեգ, բամբակ, բրինձ, արմավ, եգիպտացորեն, ծխախոտ, մանիոկ, զբաղվում են նաև անասնապահությամբ։

## Ալագոաս նահանգի խոշոր բնակավայրերը
Ալագոաս նահանգի խոշոր բնակավայրերը և դրանց բնակչության թվաքանակը (2013 թվականի տվյալներով).

## Ծանոթագրություններ

}}

## Արտաքին հղումներ
* Mapa i opis stanu Alagoas
* Mapa stanu Alagoas + wersja PDF 1:750 000

Կատեգորիա:Բրազիլիայի նահանգներ
Կատեգորիա:1889 հիմնադրումներ Բրազիլիայում
Հայաստանի փաստաբանների պալատ

**Հայաստանի փաստաբանների պալատ**, Հայաստանի փաստաբանների միության և Փաստաբանների միջազգային միության միաձուլման հետևանքով 2005 թվականին ստեղծված կազմակերպություն է՝ «Փաստաբանության մասին» Հայաստանի օրենքի ուժով։

2021 թ. հոկտեմբերի 5-ից Հայաստանի փաստաբանների պալատի նախագահն է հանդիսանում Սիմոն Բաբայանը, առաջին փոխնախագահը՝ Արմեն Ասատրյանը, աշխատակազմի ղեկավարը՝ Լուսինե Սարգսյանը։

2005-2013 թթ. Հայաստանի փաստաբանների պալատի նախագահ է հանդիսացել Ռուբեն Սահակյանը։

2013-2021 թթ. Հայաստանի փաստաբանների պալատի նախագահ է հանդիսացել Արա Զոհրաբյանը։

## Խնդիրներ
Փաստաբանների պալատի խնդիրներն են՝

# պայմաններ ստեղծել իր անդամների կողմից մասնագիտական գործունեություն իրականացնելու համար.
# պաշտպանել իր անդամների իրավունքները և օրինական շահերը պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների և կազմակերպությունների հետ փոխհարաբերություններում, ինչպես նաև դատարանում.
# կազմակերպել իր անդամների մասնագիտական ուսուցումը և վերապատրաստումը.
# վերահսկողություն իրականացնել իր անդամների կողմից փաստաբանի վարքագծի կանոնագրքի և փաստաբանների պալատի կանոնադրության պահանջների պահպանման նկատմամբ.
# միջոցներ ձեռնարկել փաստաբանության հեղինակության բարձրացման ուղղությամբ.
# ապահովել սույն օրենքով նախատեսված դեպքերում յուրաքանչյուրի համար հավասարապես մատչելի և արդյունավետ անվճար իրավաբանական օգնության իրականացումը։

## Արտաքին հղումներ
* Հանրային պաշտպանի գրասենյակ

Կատեգորիա:Հայաստանի իրավաբանական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:2005 հիմնադրված ընկերություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի փաստաբանություն
Նոր Շոտլանդիա

**Նոր Շոտլանդիա**, նահանգ Կանադայի հարավ-արևելքում։ Զբաղեցնում է Նոր Շոտլանդիա թերակղզին և Քեյպ Բրետոն կղզին։ Տարածքը՝ 54,6 հազար կմ քառակուսի։ Վարչական կենտրոնը՝ Հալիֆաքս։

Անվանումն ստացել է Նոր Շոտլանդիա թերակղզուց։ Այդպես են թերակղզին անվանել Շոտլանդիայից եկած վերաբնակիչները 1621 թ.-ին։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1867 հիմնադրումներ Կանադայում
Մանիտոբա (այլ կիրառումներ)

**Մանիտոբա**ն կարող է վերաբերել՝

* Մանիտոբա (լիճ) — լիճ Կանադայի հարավում։
* Մանիտոբա (նահանգ) — նահանգ Կանադայի կենտրոնական մասում։
Փաստաբան

**Փաստաբան**, այն անձն է, որն ունի իրավաբան բակալավրի կամ իրավաբան դիպլոմավորված մասնագետի որակավորում և ստացել է համապատասխան արտոնագիր՝ փաստաբանական գործունեություն իրականացնելու համար։

Փաստաբանը կոչված է ծառայել արդարադատության շահերին, ինչպես նաև այն իրավունքներին ու արտոնություններին, որոնք նրան վստահել են պաշտպանելու իր վստահորդի շահերը։ Փաստաբանի մասնագիտական գործունեության հանդեպ հարգանքը կարևոր պայման է հասարակության մեջ իրավունքի գերակայության և ժողովրդավարության համար։

Փաստաբանները հանդիսանում են Հայաստանի փաստաբանների պալատի անդամներ։
Այլ պետության փաստաբանը Հայաստանում գործում է իր պետության համապատասխան փաստաբանական կառույցի տված արտոնագրի հիման վրա և պետք է փաստաբանների պալատի կանոնադրությամբ նախատեսված կարգով հավատարմագրվի փաստաբանների պալատում։ Հավատարմագիր տալու և հավատարմագրի գործողությունը դադարեցնելու կարգը սահմանում է փաստաբանների պալատի խորհուրդը։

Փաստաբանն իր գործունեությունն իրականացնելիս անկախ է, ղեկավարվում է միայն Հայաստանի Սահմանադրությամբ, Հայաստանի միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, փաստաբանական պալատի կանոնադրությամբ և փաստաբանական վարքագծի կանոնագրքով։ Պաշտոնատար անձի կողմից փաստաբանի կամ լիազորությունների իրականացմանը խոչընդոտելը՝ պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից չորսհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով։

Փաստաբանն իրավունք ունի ունենալու օգնականներ։

## Ծանոթագրություններ
 
 
## Տես նաև

* Իրավագիտություն
* Հայաստանի փաստաբանների պալատ

Կատեգորիա:Իրավաբաններ
Բրիտանական Կոլումբիա

**Բրիտանական Կոլումբիա** ( , ), նահանգ Կանադայի արևմուտքում, Խաղաղ օվկիանոսի ափին, ընդգրկում է նաև մի շարք կղզիներ՝ Վանկուվեր, Շառլոտա թագուհու և այլն։ Տարածքը՝ 948,7 հազար կմ քառակուսի։ Վարչական կենտրոնը՝ վիկտորիա։

## Աղբյուրներ
Սասկաչևան (այլ կիրառումներ)

**Սասկաչևան** կարող է վերաբերել՝

* Սասկաչևան (գետ) — գետ Կանադայի հարավում։
* Սասկաչևան (նահանգ) — նահանգ Կանադայի կենտրոնական մասի հարավում։
Սասկաչևան (նահանգ)

**Սասկաչևան**, նահանգ Կանադայի կենտրոնական մասի հարավում։ Տարածքը՝ 651,9 հզ կմ²։ Վարչական կենտրոնը՝ Ռեջայնա։ Հյուսիսում Լավրենտյան բարձրության ճյուղավորումներն են, հարավում՝ Մեծ հարթավայրերը։ Տիրապետում են անտառային, տափաստանային ու անտառատափաստանային լանդշաֆտները։ Զբաղվում են հացահատիկի, վուշի, գոնգեղի մշակությամբ, անասնապահությամբ և թռչնաբուծությամբ։ Կան կալիումական աղերի խոշոր հանքավայրեր, նավթի, հելիումի, պղնձի, ուրանային խտանյութերի արդյունահանում։ Զարգացած են սննդի, քիմիական արդյունաբերությունը, սև մետալուրգիան, գյուղատնտեսական մեքենաշինությունը, նավթավերամշակումը: Կա փայտամշակման, թաղանթանյութի, թղթի արդյունաբերություն։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1905 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Նյու Բրանսուիկ

**Նյու Բրանսուիկ** (,  ), նահանգ Կանադայի արևելքում, Ատլանտյան օվկիանոսի ափին։ Տարածքը՝ 72,5 հազար կմ քառակուսի։ Վարչական կենտրոնը՝ Ֆրեդերիկթոն։

Նահանգի տարածքը այսպես է կոչվել դեռ 18-րդ դարում՝ Բրաունշվայգի գերմանական դքսերի հարստության անունով, որին ավելացել է անգլերեն *New*՝ «նոր» մակդիրը։

Ֆրանսիացի առաջին բնակիչները Նյու Բրանսուիկ են եկել 1604-ին, անգլիացիները՝ 1762-ին։ 1784-ին դարձել է Մեծ Բրիտանիայի առանձին նահանգը (գաղութը)։ 1867-ին մտել է Կանադա դոմինիոնի կազմի մեջ։ Բնակչության 57 %-ը բնակվում է քաղաքներում, 39 % –ը՝ արդյունաբերական և ձկնորսական ավաններում։ 

Նահանգի պղնձի, նիկելի, կապարի, ցինկի և արծաթի հանքերի հիման վրա Բաթերսթում գործում է լեռնահանքային, մետալուրգիական և քիմիական ձեռնարկությունների խոշոր համալիր։ Զարգացած են թաղանթանյութի–թղթի արտադրությունը, նավթաքիմիական, սննդի, մեքենաշինական, փայտամշակման արդյունաբերությունը։ Կա կոշիկի և շինանյութերի արտադրություն, ձկնորսություն։ Գյուղատնտեսությունն ունի տեղական նշանակություն։ 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1867 հիմնադրումներ Կանադայում
Կատեգորիա:Ֆրանսախոս երկրներ
Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Նորակերտ (այլ կիրառումներ)

**Նորակերտ** անվանմամ հայտնի են մի քանի բնակավայրեր.

* Նորակերտ (ադրբեջաներեն՝ Նյուրգյուտ) — գյուղ Նախիջևանի ԻՀ Որդուարի շրջանում։
* Նորակերտ — գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում։
* Նորակերտ — գյուղ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։
* Նորակերտ - գետ Գեղարքունիքի մարզում։
Եվրատեսիլ 2011 երգի մրցույթ

**Եվրատեսիլ 2011 երգի մրցույթ**, Եվրատեսիլի 56-րդ երգի մրցույթը, որը տեղի է ունեցել 2011 թվականի մայիսի 10-ից մինչև 14-ը Գերմանիայի Դյուսելդորֆ քաղաքում, քանի որ այդ երկրի ներկայացուցիչ Լենա Մայեր-Լանդրութը հաղթել էր իր «Satellite» երգով (246 միավոր) Օսլոյում անցած Եվրատեսիլ 2010 երգի մրցույթը։

Երկու կիսաեզրափակիչները կայացել են մայիսի 10-ին և 12-ին, իսկ եզրափակիչը՝ մայիսի 14-ին։ Հաղթող է ճանաչվել Ադրբեջանի ներկայացրած երգը։

Մրցույթի անցկացման թեկնածուներն էին Հանովերը՝ Լենա Մայեր-Լանդրութի հայրենիքը, ով հաղթել էր Եվրատեսիլ 2010-ը, Համբուրգը, որտեղ գտնվում է ԱՌԴ-ի շտաբակայանը և որտեղից ամեն տարի հայտարարվում են Գերմանիայի քվեարկության արդյունքները, երկրի մայրաքաղաք Բեռլինը և Դյուսելդորֆը։

## Պատմական առանձնահատկություններ
ԳԴՀ-ն արդեն ընդունել էր իր մոտ Եվրատեսիլը 1957 և 1983 թվականներին։ Գերմանիան «մեծ քառյակի» երկրներից առաջինն է, որը հաղթել է մեծ քառյակի կանոնի ընդունումից հետո 2000 թվականին։ Նաև մրցույթին վերադարձել էին Ավստրիան, Հունգարիան, Իտալիան և Սան Մարինոն։ «Մեծ քառյակը» փոխվեց «մեծ հինգյակ», որի նոր անդամը դարձավ Իտալիան։

## Ֆորմատ
Եվրատեսիլ 2011-ին կիսաեզրափակչում մրցել են 25 երկիր («մեծ հինգյակի» երկրները և 10 երկիր ամեն կիսաեզրափակչից)։

### Վիճակահանություն
Վիճակահանությունը անցել է 2011 թվականի հունվարի 17-ին Դյուսելդորֆում։ Իսրայելը մասնակցել է երկրորդ կիսաեզրափակչում, երկրում Հիշողության Օրվա պատճառով Ելույթների բաշխումը արարողությունը կայացել 2011 թվականի մարտի 14-ին Դյուսելդորֆում։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Եվրատեսիլի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:2011 Գերմանիայում
Գիլի

**Գիլի**, նախկին ջրաճահճային լիճ Սևանա լճի հարավարևելյան մասում, Գեղարքունիքի մարզի Նորակերտ գյուղի մոտ։ Ունեցել է մոտ 1.000 հեկտար մակերես, 2 մետր միջին խորություն։ Սնվել է Մասրիկ գետով և սարերից եկող աղբյուրներով։ Ունեցել է թռչունների և ձկների եզակի կենսաբազմազանություն։ Ավազանի ճահճային մասում բնադրող թռչուններից են եղել ձկնկուլը, քաջահավը, մոխրագույն սագն ու բադը, կռունկը, տուրգանը, տարգալակտուցը, մոխրաայտ սուզակը։ Համաշխարհային չուի ճանապարհին եղել է բազմաթիվ թռչունների հանգստավայր, նաև որոշ տեսակների համար բարենպաստ եղանակային պայմաններում ձմեռելու վայր։ Սևանի ձկների համար այն եղել է ձվադրավայր։ Լճի տարածքում հանդիպել է հազվագյուտ ջրային բույս՝ եռատերև ջրառվույտը։

1933 թ սկսած՝ Սևանի իջեցման ծրագրի մեկնարկից հետո, նվազել է նաև Գիլի լճի մակարդակը, իսկ 1953 թ՝ վերջնականապես չորացվել։ Նախկին լճի տարածքը ներկայում գործածվում է որպես տորֆի հանքավայր և կարտոֆիլի ու հացահատիկի ցանքատարածություն։

2000 թ ՀՀ բնապահպանության նախարարությունը մշակել է Գիլի վերականգման ծրագիր, որը սակայն չի իրականացվել։ Ըստ մասնագետների՝ լճի վերականգնումը նախքան Սևանա լճի նախախորհրդային մակարդակի վերականգումը, կարող է նպաստել վերջինիս ճահճացման գործընթացի վրա։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լճեր
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Սևանա լիճ
Գետաբեկի շրջան

**Գետաբեկի շրջան** (), շրջան ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության արևմտյան մասում։ Վարչական կենտրոնը Գետաբեկ քաղաքն է։

## Տեսարժան վայրեր
* Խունիսավանք

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայքը 

Կատեգորիա:Գետաբեկի շրջան
Կոնսեպսիոն (քաղաք Չիլիում)

**Կոնսեպսիոն** ( ), քաղաք Չիլիում, համանուն կոմունայի և նահանգի, ինչպես նաև Բիո Բիո մարզի վարչական կենտրոն, նավահանգիստ Բիո Բիո գետի Էստուարիի աջ ափին։ Հիմնադրվել է 1550 թվականին։ 1960 թվականին տուժել է երկրաշարժից։ Բնակչությունը՝ 212 003&nbsp;մարդ (2002)։

## Անվանում
Հիմնադրել է իսպանացի կոնքսիտադոր Պեդրո դե Վալդիվիան 1550 թվականին՝ «Կույս Մարիամի անարատ հղության» կաթոլիկական տոնի օրը, և այդ առիթով անվանել է Կոնսեպսիոն (, բառացի՝ «հղիացում»)։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Arco de Medicina UdeC.jpg|
Պատկեր:Moderno Edificio en Concepción.jpg|
Պատկեր:Desembocadura del Biobío.jpg|
Պատկեր:Ex Catedral de Concepción.jpg|
Պատկեր:Biobus01.jpg|
Պատկեր:Hotel El Araucano.JPG|
Պատկեր:Plaza de Armas Concepción.jpg|


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կոմունայի պաշտոնական կայքը

Կատեգորիա:1550 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Չիլիի քաղաքներ
Հոնիական ծով

**Հոնիական ծով** (, *Իոնիոն*,  ,  ), Միջերկրական ծովի կենտրոնական մասը՝ Բալկանյան ու Ապենինյան թերակղզիների և Կրետե ու Սիցիլիա կղզիների միջև։ Հյուսիսում Օտրանտոյի նեղուցով միացած է Ադրիատիկ ծովին, արևմուտքում Մեսինայի նեղուցով` Տիրենյան ծովին։ Մակերեսը` 169 հազար կմ²։ Խորությունը՝ մինչև 5121 մետր։ Խոշոր ծոցերը՝ Պատրաիկոս, Կորնթոսի, Օտրանտոյի։ Արևելքում Հոնիական կղզիներն են։ Գլխավոր նավահանգիստները՝ Պատրաս, Կերկիրա (Հունաստան), Տարանտո, Կատանիա (Իտալիա)։

## Նկարագրություն
Հոնիական ծովի մակերեսը  — 169 հազար կմ² է, առավելագույն խորությունը  —  5121 մ, ինչը Միջերկրական ծովի ամենամեծ խորությունն է։ Ներքևը ունի խոռոչի ձև, ծածկված հանքավայրերով` հիմնականում տիղմով, իսկ ափերին ավելի մոտ` տիղմային ավազ, ավազ և խճաքար։

Հոնիական ծովի ափերը խիստ մասնատված են հատկապես արևելյան մասում, որտեղ գտնվում են Հոնիական կղզիները։ Իոնյան ծովի ծովածոցերը՝ Պատրաիկոս, Կորինթոս, Տարանտո, Մեսինիակոս, Ամվրակիկոս և այլն։

Ջերմաստիճանի տատանման միջակայքը փետրվարից օգոստոս 14&nbsp;°C- ից 25,5&nbsp;°C է։ Ներքևի մասում ջրի ջերմաստիճանը մոտ 13&nbsp;°C է։ Աղիությունը գերազանցում է 38‰-ը։

Կիսամյակային ալիքներ (մինչև 0,4 մ)։ Մակերևութային հոսանքներն ունեն մոտ 1 կմ/ժ արագություն և կազմում են ցիկլոնային շրջանառություն։

## Անվանում
Անվանումն ստացել է հոնիացիներ հին հունական ցեղի անունից։ Այդ ցեղը բնակվում էր Ատտիկայում, Եվբեայի մի մասում, Քիոս, Սամոս, Նաքսոս և այլ կղզիներում։ Մ.թ.ա. 11-9-րդ դարերում գաղութացրել է Փոքր Ասիա թերակղզու արևմտյան ափի միջին մասը (Հոնիա մարզը), Սև և Մարմարա ծովերի ափերը։ Անվանման արևմտահայերեն գրությունն է *Յոնիական ծով*։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ալբանիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Իտալիայի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Հոնիական ծով
Կատեգորիա:Հունաստանի ծովեր
Կատեգորիա:Միջերկրական ծովի ծովեր
Ուղղագրություն

**Ուղղագրություն**, որևէ լեզվի համար հանրության կողմից ընդունված գրելու կանոնների համակարգը։

Ամեն մի լեզու հետևում է որոշակի ուղղագրության սկզբունքի (սկզբունքների)։ Առավել հայտնի են ուղղագրական հետևյալ սկզբունքները՝ հնչյունական կամ հնչույթային, պատմական կամ ավանդական, ձևաբանական, սիմվոլիկ, բառակազմական սկզբունքները։ Հայերենին հատուկ է գերազանցապես հնչյունական և պատմական սկզբունքը, ռուսերենին՝ հնչյունականը և ձևաբանականը, անգլերենինը, ֆրանսերենինը՝ հիմնականում պատմականը։

## Հնչյունական սկզբունք

Հնչյունական գրի մեջ յուրաքանչյուր հնչույթի համապատասխանում է մի տառ, և բառերը գրվում են այնպես, ինչպես արտասանվում են։ Հնչյունական գրի սկզբունքի վրա է հիմնված այբուբենների մեծ մասը ստեղծման ժամանակ։ Հայերենի նոր ուղղագրությունը փորձում է հետևել հնչյունական սկզբունքին։

## Ձևաբանական սկզբունք

Ձևաբանական սկզբունքը հիմնված է բառի միատեսակ գրության վրա, անկախ նրա արտասանությունից՝ թեքման կամ բառակազմության ժամանակ։ Շատ լեզուներում բառերը, ստանալով բառակազմական կամ բառահարաբերական մասնիկներ, փոխում են իրենց արտասանությունը, ենթարկվում են հնչյունափոխության, բայց նրանց գրությունը մնում է անփոփոխ։ Օրինակ՝ ռուսերեն дом «տուն» հոգնակի սեռականում արտասանվում է дамов, բայց գրվում է домов։

## Պատմական սկզբունք

Պատմական սկզբունքը հիմնված է բառերի ավանդական գրության վրա, որի շնորհիվ պահպանվում է բառերի հնից ավանդված գրությունը, հակառակ այն բանին, որ նրանց արտասանությունը փոխվել է։ Ժամանակակից արևելահայ գրական լեզվի ուղղագրությունը միայն մասամբ է պատմական (ավանդական)։ Այս սկզբունքով են, օրինակ, գրվում հետևյալ բառերը՝ երգ, երկիր, արջ, որբ, վարդ, մարդ։

### Ստուգաբանական սկզբունք

Պատմական գրության մի տեսակն է ստուգաբանական սկզբունքը, երբ բառը գրվում է համապատասխան իր ստուգաբանության։ Օրինակ՝ հայերենում, հակառակ այն կանոնին, որ *է, օ* տառերը գրվում են միայն բառասկզբում, մենք գրում ենք նաև բառամիջում՝ այսօր, ապօրինի, վայրէջք, մանրէ, հօգուտ։

## Սիմվոլիկ սկզբունք

Սա հիմնականում համանունները գրությամբ զանազանելու համար է։ Հայերենը մասամբ հետևում է այս սկզբունքին՝ Ասիա (աշխարհագրական անուն)-Ասյա (անձնանուն)։ Սիմվոլիկ սկզբունքին են պատկանում նաև հապավումները։

## Տես նաև

* Ուղղագրական բառարան
* Հայերենի ուղղագրություն

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ուղղագրություն
Եփեսոս

250px|մինի|Քաղաքի քարտեզը
մինի|Կելսոսի գրադարանը
մինի|Եփեսոսի անտիկ ամփիթատրոնը
մինի
մինի
**Եփեսոս** (, , ), Փոքր Ասիայի արևմտյան ափին, Զմյուռնիայից հարավ գտնվող հին քաղաք (ժամանակակից Թուրքիայի տարածք)։ Ներկայումս Եփեսոսի հնագիտական գոտին 10 կմ²-ից ավել է, տեղակայված է Սելչուկ քաղաքի մոտակայքում։ Սելչուկի թանգարանում են ցուցադրվում Եփեսոսի հնագիտական հետազոտությունների արդյունքում հավաքված գտածոները։

Քաղաքը հիմնադրվել է Էգեյան ծովի ափին, այն նավահանգստային առևտրային քաղաք էր։

Եփեսոսը հռչակված էր պտղաբերության աստվածուհու պաշտամունքով, որին հելլենիստական դարաշրջանից սկսեցին նույնացնել Արտեմիսի հետ։ Քաղաքում կառուցված Արտեմիսի տաճարը համարվում էր աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը։

Քաղաքի բնակչության թիվը մ.թ. I դարում հասնում էր 200,000-ի, ինչը դարձրեց այն Հռոմեական կայսրության նշանակությամբ և չափերով երկրորդ քաղաքը Հռոմից հետո։ Քաղաքը սկզբնական քրիստոնեության գլխավոր կենտրոններից մեկն էր. Եփեսոսի քրիստոնեական համայնքին է ուղղված Պողոս առաքյալի նամակներից մեկը, որն ընդգրկված է Նոր Կտակարանյան կանոնում։

Մ.թ. 6-7 դդ. Եփեսոսի բնակչությունը սկսեց արագ նվազել, ինչը պայմանավորված էր ծովի նահանջի հետևանքով քաղաքի նշանակության անկմամբ։ Թուրք սելջուկների կողմից 1071-1100 թթ. տարածքի նվաճման պահին Եփեսոսի տեղում գյուղ էր գտնվում։

Եփեսոսի հնագիտական պեղումները սկսվել են 1869 թ. անգլիացի գիտնականների կողմից և շարունակվում են ընդմիջումներով առ այսօր։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիայի անհետացած քաղաքներ
Կատեգորիա:Սրբազան քաղաքներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հին հունական հնավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի հռոմեական տեղավայրեր
Կատեգորիա:Թուրքիայի նախկին բնակավայրեր
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Թուրքիայում
Կատեգորիա:Թուրքիայի հռոմեական քաղաքներ
Կատեգորիա:Աթենական ծովային միության անդամներ
Կատեգորիա:Հռոմեական Ասիա
Կատեգորիա:Նոր Կտակարանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Եգեյան տարածաշրջանի հնավայրեր
Հացավան (Կոտայքի մարզ)

**Հացավան**, գյուղ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, մարզկենտրոնից 58 կմ հարավ-արևմուտք։ Հնավայր է։

## Բնակչություն
Հացավանի ազգաբնակչության փոփոխությունը.

## Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և հացահատիկի մշակությամբ։

## Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղից հյուսիս, բարձունքի վրա, գտնվում են մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակ-մ.թ. 1 հազարամյակի ամրոցի ավերակներ։

Հնավանից հյուսիս, բարձունքի վրա գտնվող անտիկ դարաշրջանի ամրոցը, իբրև Գառնիի առաջապահ ամրություն, հսկել է Արարատյան դաշտից եկող ճանապարհները։ Պեղումներով (1964-68) պարզվել է, որ ամրոցը շրջապատված է եղել անմշակ քարերով շարված պարսպով, հյուսիսային մասում ունեցել է 3 կիսակլոր աշտարակներ, մյուս կողմերում՝ քառանկյունի որմնահեցեր։ Մուտքը եղել է պարսպի հարավարևմտյան անկյունում։ Ամրոցը կառուցապատվել է քարաշեն՝ ներսից սվաղված և գաջե ձևավոր քիվերով հարդարված պատեր ունեցող սենյակներով։ Դրանց հարթ ծածկերը հենվել են սյուների վրա, որոնց քարե խարիսխները հայտնաբերվել են տեղում։ Տնտեսության մեջ կիրառվել են խեցեղեն, քարե ու ապակե անոթներ, մետաղե առարկաներ, երկանքներ։ Ամրոցը գոյատևել է մինչև վաղ միջնադար։ Այժմյան գյուղի տարածքում եղել է հին բնակավայր և դամբարանադաշտ։

## Տես նաև
* Հացավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գյուղեր
Լիմա

**Լիմա** (), Պերուի մայրաքաղաքը և խոշորագույն քաղաքը, ինչպես նաև Լիմա դեպարտամենտի կենտրոնը։ Լիմա քաղաքը Պերուի տնտեսական, քաղաքական և մշակութային կենտրոնն է։ Քաղաքի տարածքը՝ 804&nbsp;կմ², իսկ արվարձաններով՝ 4310&nbsp;կմ²։

## Անվանում
Հիմնադրել է իսպանացի կոնքիստադոր Ֆրանսիսկո Պիսառոն 1535 թվականին և անվանել Cuidad de los Reyes «Արքաների քաղաք» (հիմնադրումը տեղի է ունեցել «երեք արքաների» կաթոլիկական տոնի օրը)։

Այժմյան Լիմա անվանումը Ռիմակ գետի անվան աղավաղված ձևն է։ Կեչուա լեզվով *ռիմակ* նշանակել է «խոսող», «նա, ով խոսում է»՝ ի հիշատակ այն ժամանակների, երբ այս վայրերում եղել է պատգամախոսարան։

## Պատմություն
1536 թվականին Մանկո 2-րդի գլխավորությամբ Ինկայի ապստամբական ստորաբաժանումները պաշարեցին քաղաքը, բայց իսպանացիները կարողացան պաշտպանվել։

1543 թվականին Լիման դարձավ իսպանական տիրապետության կենտրոնը Հարավային Ամերիկայում։ Ըստ 1614 թվականի մարդահամարի Լիմայում բնակվում է 25154 մարդ․ իսպանացիներ և կրեոլներ՝ 5257, իսպանացի կանայք՝ 4359, սևամորթ տղամարդիկ՝ 4529, սևամորթ կանայք՝ 5857, մուլաթաները՝ 744, հնդկացիներ՝ 1116, հնդկուհիներ՝ 867, մեստիզոսը և մետրիսները՝ 192, վանականները, միանձնուհիները և նրանց ծառաները՝ 2227։

## Պատկերասրահ

 File:Lima 1.jpg|
 File:Lima (Peru) 2.jpg|
 File:Lima (Perru) 3DSC00501.jpg|
 File:Lima (Peru) 4.jpg|
 File:Lima (Peru) 5.jpg|
 File:Lima (Peru) 7.jpg|
 File:Lima (Peru) 6.jpg|  


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1535 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Պերուում
Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Պերուի քաղաքներ
Պարամարիբո

**Պարամարիբո** (), Սուրինամի մայրաքաղաք, գլխավոր նավահանգիստ և խոշորագույն քաղաքը։

## Քույր քաղաքներ
*  Անտվերպեն, (Բելգիա)
*  Հանչժոու, (Չինաստան)
*  Վիլլեմստադ, Կյուրասաո, (Նիդեռլանդներ)

## Արտաքին հղումներ
* Պարամարիբոյի քարտեզը

## Ծանոթագրոություններ

Կատեգորիա:1603 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Սուրինամում
Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Սուրինամի քաղաքներ