Եվրոպեոիդ ռասա

մինի|Եվրոպեոիդ կնոջ գանգ (Առողջության և բժշկության ազգային թանգարան, Վաշինգտոն)
**Եվրոպեոիդ ռասա** (այլ կերպ կոչվում է եվրասիական կամ կովկասյան (հնց.)), ռասա, որն Աշխարհագրական մեծ հայտնագործություններից առաջ տարածված է եղել Եվրոպայում, Առաջավոր Ասիայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, մասամբ Միջին Ասիայում և Հյուսիսային ու Կենտրոնական Հնդկաստանում, հետագայում՝ բնակեցված բոլոր մայրցամաքներում։

Եվրոպեոիդները հատկապես լայնորեն բնակություն են հաստատել Հյուսիսային Ամերիկայում և Հարավային Ամերիկայում, Հարավային Աֆրիկայում և Ավստրալիայում։ Երկրի ամենամեծաթիվ ռասան է (աշխարհի բնակչության մոտ 40 %-ը)։

## Բնորոշ հատկանիշներ
Բնորոշ հատկանիշները ներառում են առաջին հերթին օրթոգնաթ դեմքը, որն էականորեն առաջ է եկած հորիզոնական հարթությամբ։ Մազերը ուղիղ են կամ ալիքավոր, որպես կանոն՝ փափուկ (մասնավորապես հյուսիսային խմբերի մոտ), աչքերը լայն կտրվածք ունեն, չնայած աչքերի ճեղքերը փոքր են, քիթը միջին է կամ խիստ ցցուն և բարձր քթարմատով, շրթունքները՝ բարակ կամ չափավոր հաստ, դեմքի և մարմնի մազածածկույթի աճը՝ ուժեղ կամ չափավոր։ Ձեռքերը և ոտնաթաթերը լայն են։ Մաշկի, աչքերի գույները բազմազան են՝ հյուսիսային խմբերի մոտ հանդիպող ամենաբաց երանգից մինչև ամենամուգ երանգը հարավարևելյան խմբերի մոտ։

## Ենթախմբեր
thumb|Շիկահերների աշխարհագրական տարածումը Եվրոպայում:<br>
Ըստ հին տիպաբանական դասակարգման՝ տարբերվում են նորդիական, միջերկրածովյան, դինարյան, ֆալսյան, ալպիական, արևելաբալթիական, լապոնոիդյան և այլ ենթախմբեր (կախված դասակարգման հեղինակից)։

Հնարավոր է, որ նախապատմական ժամանակաշրջանում Եվրոպայում գոյություն ունեցած լինեն ուրիշ ենթառասաներ։ Օրինակ՝ Հյուսիսային Աֆրիկայում ընդհուպ մինչև վերջին սառցապատումները բնակվել են մեխտոիդները, որոնք նման էին վերին պալեոլիթի եվրոպական կրոմանոիդներին։

Արևմտյան, Կենտրոնական, Հարավային Եվրոպայում և Հյուսիսային Աֆրիկայում.

* Նորդիկներ 
* Ալպիական տիպ
* Ֆալսիական տիպ
* Բալկանակովկասյան ռասա
* Դինարական տիպ
* Միջերկրածովյան ռասա
* Արևելյան ռասա
* Բորրեբյու
* Բրյունն
* Պոնտոսյան ենթատեսակ

Արևելյան Եվրոպայում և Ասիայում.

Արևելյան Եվրոպայում և Ասիայում 
* Նորդիկներ
* Սպիտակծովյան-բալթյան ռասա
* Արևելաբալթյան տեսակ
* Բալկանա-կովկասյան ռասա
* Կասպիական ենթատիպ
* Պոնտական ենթատիպ
* Դինարական տիպ
* Արմենոիդ տիպ
* Արևելյան ռասա
* Ալպիական տիպ
* Կովկասյան տիպ
* Պամիրոֆերգանյան ռասա

## Ծագում
Եվրոպեոիդ ռասայի ժամանակակից տարբերակը ձևավորվել է հոլոցենից ոչ վաղ։

Ամենահավանականն այն ենթադրությունն է, որ մեծ եվրոպեոիդ ռասայի ծագման վայրն ընդգրկել է լայնածավալ տարածք, որ գրավել է Հարավարևմտյան Ասիայի, ինչպես նաև Հարավային Եվրոպայի և Հյուսիսային Աֆրիկայի որոշ շրջաններ։ Պրոտոեվրոպեոիդների արեալին են վերաբերալ հավանաբար նաև Առաջավոր Ասիայի՝ նախալեռնային բնույթ ունեցող որոշ շրջաններ, ինչպես նաև մասամբ Միջերկրծովային անապատային շրջանները։ Այստեղից պրոտոեվրոպեոիդները կարող էին ցրվել տարբեր ուղղություններով՝ աստիճանաբար զբաղեցնելով ամբողջ Եվրոպան և Հյուսիսային Աֆրիկան։

Կապույտ աչքերը Եվրոպայի բնակչության մոտ լայնորեն տարածված է եղել արդեն մեզոլիթի դարաշրջանի որսորդների ու հավաքչությամբ զբաղվողների մոտ, բայց մաշկի բաց գույնի համար պատասխանատու գենը 100 %-անոց հաճախականությամբ արմատավորվել է միայն բրոնզե դարում։

Եվրոպեոիդների կազմում առանձնանում են 2 ճյուղ՝ հյուսիսային և հարավային։ Նրանց միջև առկա տարբերությունները վերաբերում են հիմնականում մաշկի, աչքերի և մազերի պիգմենտացիային։ Այս երկու ճյուղերից բացի կան ազգեր, որոնք զբաղեցնում են միջանկյալ դիրք։ Խորհրդային ազգագրագետ և պատմական գիտությունների դոկտոր Ն. Չեբոկսարովը դեռևս 1930-ական թվականներին միտք է արտահայտել այն մասին, որ հարավային եվրոպեոիդները, միջանկյալ տարբերակները և հյուսիսային եվրոպեոիդները ներկայացնում են ի սկզբանե մուգ պիգմենտացված բնակչության դեպիգմենտացիայի հաջորդական գործընթացի արդյունք։ Հարավային եվրոպեոիդները ելակետային տեսակին ավելի մոտ են, քան հյուսիսայինները։

Բնության մեջ («2019») «Եվրոպական հանդեսի մարդկային գենետիկայի» ամսագրում վերջերս հրապարակված գենետիկական ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ Արևմտյան Ասիայի (արաբներ), եվրոպացիների, հյուսիսաֆրիկացիների, հարավ-ասիականների (հնդկացիների) և որոշ Կենտրոնական Ասիայի բնակչությունները սերտորեն կապված են միմյանց հետ։ Նրանք շատ տարբերվում են սուբ-սահարական աֆրիկացիներից կամ արևելյան Ասիայի բնակչությունից։

## Տերմինների պատմություն
### Եվրոպեոիդ ռասա
«Եվրոպեոիդ» (, ) գիտական տերմինը ձևավորվել է «եվրոպացի» բառից և «-ոիդ» վերջածանցից, որ նշանակում է «նման»։

### Կովկասյան ռասա
«Կովկասյան ռասա» () տերմինն առաջարկել է գերմանացի մարդաբան Ֆրիդրիխ Բլումենբախը 18-րդ դարում։ Վերջինս այդ ռասային է վերագրել Եվրոպայի ազգերին (բացառությամբ ֆինների, հունգարների ու թուրքերի), ինչպես նաև հարավային ու Առաջավոր Ասիայի և հյուսիսային ու հյուսիսարևելյան Աֆրիայի բնակիչներին։ Ռասան այդպես է կոչվել այն պատճառով, որ Բլումենբախը սխալմամբ Կովկասը համարել է մարդության ծննդավայր։

Ժամանակակից գիտությունը Բլումենբախի այն վարկածը (որ հիմնված է «էսթետիկական չափանիշների» վրա) այն մասին, թե մարդկությունն առաջացել է Կովկասում, համարում է սխալ՝ պնդելով, որ մարդկության՝ որպես Homo տեսակի, ինչպես նաև ժամանակակից մարդու՝ Homo sapiens առաջացման վայրն Աֆրիկան է։

Ներկայում *Caucasian* տերմինն անգլերենում օգտագործվում է որպես եվրոպեոիդ ռասայի պաշտոնական անվանումներից մեկը (օրինակ՝ օգտագործվում է ռասայական պատկանելությունը նշելու համար IAFD տվյալների բազայում)։

### Միջերկրածովյան ռասա
19-րդ դարում հասկացությունների՝ հաճախ հանդիպող շփոթմունքից խուսափելու համար գերմանացի ուսումնասիրող Ֆ. Մյուլլերն առաջարկել է մեկ այլ տերմին՝ «միջերկրածովյան ռասա» (), որովհետև այդ ռասային պատկանող ժողովուրդներն իրենց զարգացման գագաթնակետին են հասել Միջերկրական ծովի ափերին։ Տերմինն այդ ժամանակ ընդունվել է ազգագրագետների մեծ մասի կողմից (Օսկար Պեշել, Գելվալդ և այլք) և մինչև 19-րդ դարի վերջը գիտական աշխատություններից գրեթե դուրս է մղել Բլումենբախի առաջարկած տերմինը, սակայն ներկայում այն տվյալ նշանակությամբ օգտագործվում է միայն որպես ավելի մեծ հնդկա-միջերկրածովյան ռասայի մի մասի անվանում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ռասա
Կատեգորիա:Կենսաբանական մարդաբանություն