Թթի գինը

«**Թթի գինը**», հայ գրող, հրապարակախոս, Հայաստանի գրողների միության անդամ Սերո Խանզադյանի պատմվածքներից, որը զետեղված է «Մերոնք ու մեր հարևանները» շարքում։ Գրվել է 1957 թվականին։

## Գնահատական
Սերո Խանզադյանի պատմվածքները թեմատիկ առումով ընդգրկուն են։ Նրա պատմվածքներից շատերը հարցադրումների մասշտաբայնությամբ ու խորությամբ, փիլիսոփայական ու հոգեբանական ընդհանրացումներով և նուրբ ներթափանցումներով, գեղարվեստական լուծումներով շարունակում են Հովհաննես Թումանյանի, Ստեփան Զորյանի, Ակսել Բակունցի, Վահան Թոթովենցի պատմվածքագրության ավանդույթները՝ դրանք հարստացնելով նոր գույներով ու նրբերանգներով, մարդկային նկարագրի բացահայտման նոր մոտեցումներով։ Նա Զանգեզուրի լեռնաշխարհի մարդկանց ու բնության մասին պատմում է այդ աշխարհի արմատական, հմուտ ճանաչողությամբ։ Սերո Խանզադյանի տաղանդի հասարակական արժեքը մեծանում է նրանով, որ նրա հետ միացած են հանրայնորեն նշանակալի իդեալները, ժողովրդի փայփայած երազները, դրանց իրագործմանն ուղղված՝ արվեստագետի ու գործչի տևական անդադրում ջանքերը։ «Մերոնք և մեր հարևանները» շարքում տպագրված են իրարից տարբեր բազմաթիվ պատմվածքներ, որոնք գերազանցորեն պատմում են «Մարդը և հողը» խանզադյանական առանցքից։ Ս. Խանզադյանի համար «Մարդը և հողը» այնպիսի հանգույց է, որով իրար են գալիս ժողովրդի նախնիների պատմությունն ու արդիականությունը, բարոյական չափանիշների  կայունությունը և վերաբերմունքը առհասարակ  աշխարհին։

## Սյուժե
Պատմվածքի գործողությունները սկսվում են վաղ ամառային առավոտյան, երբ գլխավոր հերոսը (պատմողը), ով շրջանի շինկոմբինատի տնօրենն է, իր վարորդ Փարավոնի հետ ավտոմեքենայով մեկնում է մայրաքաղաք: Ճանապարհին նրանք նկատում են խոշոր ու գայթակղիչ թթով լի ծառեր և, լինելով քաղցած, որոշում են կանգ առնել ու վայելել միրգը: Նրանք բարձրանում են ժայռի վրա և սկսում մեծ ախորժակով ուտել տնամերձ այգու բերքը: Հանկարծ լռության միջից լսվում է այգու տիրուհու՝ մի տարեց կնոջ զայրացած ճիչը: Կինը սկսում է բարձրաձայն հայհոյել ու անիծել նրանց՝ անվանելով գողեր ու ավազակներ, և նույնիսկ մի մեծ քար է շպրտում, որը դիպչում է ծառին ու թափում ավելի շատ թութ, քան նրանք կերել էին: Տեսնելով կնոջ զայրույթը՝ Փարավոնը շտապ ցած է իջնում և ինչ-որ բան է ասում նրան, ինչից հետո կնոջ պահվածքը կտրուկ ու անհավանական կերպով փոխվում է: Նա դադարում է անիծել, սկսում է անսպասելիորեն ջերմորեն ներողություն խնդրել վիրավորանքների համար, խրախուսում է, որ որքան սիրտներն ուզում է՝ ուտեն, և նույնիսկ հրավիրում է գնալ գյուղ՝ իրենց համար հավ եփելու և թթի օղի հյուրասիրելու: Երբ նրանք հրաժեշտ են տալիս ու հեռանում, պատմողը զարմացած հարցնում է վարորդին այս կտրուկ փոփոխության պատճառի մասին: Փարավոնը ծիծաղելով խոստովանում է, որ կնոջը գաղտնի ասել է, թե ինքը շրջանի շինկոմբինատի տնօրենն է.«-Ես ուղղակի մայրիկին ասացի, թե դու ով ես, թե դու շրջանում անուն ունեցող մարդ ես, շինկոմբինատի դիրեկտոր։ Նա լսեց քո անունը և իսկույն զղջաց իր արարքը»: Այդ դեպքից անցնում է երկու շաբաթ: Մի օր, երբ տնօրենն իր առանձնասենյակում աշխատում էր, Փարավոնն անսպասելիորեն ներս է բերում այդ նույն տարեց կնոջը: Սկզբում կինն արդարանում է, թե խղճի խայթից տանջվելով ու իր վատ պահվածքի համար զղջալով՝ հասել է քաղաք, որպեսզի անձամբ ներողություն խնդրի: Սակայն Փարավոնը, կնոջ մեջքի հետևում կանգնած, աչքով-ունքով և շարժումներով հուշում է տնօրենին, որ նա ավելին հարցնի: Երբ տնօրենը հարցնում է նրա ընտանիքի ու կարիքների մասին, կինը խեղճանալով բացահայտում է իր այցի իրական նպատակը. պարզվում է՝ նրա կրտսեր որդին կոլխոզում տուն է կառուցում և տանիքը ծածկելու համար ոչ մի կերպ չի կարողանում շիֆեր (թիթեղ) ճարել: Այդ պահին տնօրենը վերջնականապես հասկանում է, թե ինչու էին այգում հայհոյանքները վայրկենապես փոխարինվել օրհնանքներով ու հյուրասիրության հրավերներով: Ընդառաջելով խնդրանքին՝ տնօրենը գրություն է տալիս, որպեսզի կանխիկ վճարով, իբրև բացառություն, կնոջը երեք հարյուր հիսուն հատ շիֆեր վաճառեն, և Փարավոնին էլ հանձնարարում է իրենց բեռնատարներից մեկով օգնել կնոջը ապրանքը գյուղ տեղափոխելու հարցում: Կինը հեռանում է չափազանց գոհ՝ կրկին օրհնություններ թափելով տնօրենի գլխին: Պատմվածքն ավարտվում է Փարավոնի դիպուկ կատակով. երբ նա վերադառնում է, ծիծաղելով հարցնում է տնօրենին, թե արդյոք տեսա՞վ, թե իրենց կերած այն մի քանի բուռ թութն ի վերջո ինչպես «նստեց» իրենց վրա:

## Կերպարներ
* հեղինակ
* Փարավոն
* պառավ

## Տես նաև
* Կարմիր շուշաններ
* Դաղձի բույրը
* Լալ Համազը
* Ճանապարհ (պատմվածք)

## Արտաքին հղումներ
* Սերո Խանզադյան Ձայնային գրքեր
* Նա, ով հասկացավ քարերի լեզուն. Սերո Խանզադյան

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Սերո Խանզադյանի ստեղծագործություններ
Կատեգորիա:1971 գրքեր