Սթիվ Ֆոսեթ

**Ջեյմս Սթիվեն Ֆոսեթ** (, ), ամերիկացի գործարար, ինչպես նաև ռեկորդակիր օդաչու, նավաստի և արկածների սիրահար։ Նա առաջին էր, որ անվայրէջք և միայնակ շուրջերկրյա թռիչք իրականացրեց թե՛ օդապարիկով, թե՛ անշարժ թևերով ինքնաթիռով։ Իր կարողությունը նա կուտակել էր ֆինանսական ծառայությունների ոլորտում և սահմանել էր հինգ համաշխարհային ռեկորդ Երկրի շուրջ անվայրէջք շրջագայությունների համար՝ որպես հեռավոր տարածությունների օդապարիկով թռչող, որպես նավաստի անշարժ թևերով ինքնաթիռի միայնակ օդաչու։

Լինելով Թագավորական աշխարհագրական ընկերության և «Հետազոտողների ակումբի» անդամ՝ Ֆոսեթը սահմանել է ավելի քան հարյուր  հինգ տարբեր մարզաձևերում, որոնցից վաթսունը դեռևս անփոփոխ էին նրա մահվան պահին։ Նա գերազանցել է Միջազգային ավիացիոն ֆեդերացիայի (FAI) կողմից ճանաչված անշարժ թևերով ինքնաթիռների յոթ բացարձակ համաշխարհային ռեկորդներից երեքը՝ բոլորը իր Virgin Atlantic GlobalFlyer օդանավով։ 2002 թվականին նա պարգևատրվել է Միացյալ Թագավորության Թագավորական ավիացիոն ակումբի ոսկե մեդալով, իսկ 2007 թվականին ընդգրկվել է Օդագնացության ազգային փառքի սրահում։

Ֆոսեթն անհետացել է 2007 թվականի սեպտեմբերի 3-ին, երբ թեթև օդանավով թռչում էր Մեծ Ավազան անապատի վրայով՝ Նևադայի և Կալիֆոռնիայի միջև։ Նրա օդանավի բեկորները հայտնաբերվել են 2008 թվականին։

## Վաղ տարիներ
Ֆոսեթը ծնվել է Թենեսի նահանգի Ջեքսոն քաղաքում և մեծացել Կալիֆոռնիայի Գարդեն Գրով քաղաքում, որտեղ էլ ավարտել է Գարդեն Գրովի միջնակարգ դպրոցը։

Ֆոսեթի հետաքրքրությունը արկածների նկատմամբ սկսվել է վաղ տարիքից։ Որպես տղա սկաուտ՝ նա մեծացել է Կալիֆոռնիայի լեռները մագլցելով՝ սկսած Սան Խասինտո լեռներից։ «Երբ 12 տարեկան էի, բարձրացա առաջին լեռը և շարունակեցի առաջ գնալ՝ ձեռնարկելով ավելի բազմազան ու մեծ նախագծեր»։ Ֆոսեթն նշել է, որ ինքը բնատուր ձիրք չի ունեցել աթլետիկայի կամ թիմային մարզաձևերի նկատմամբ, ուստի կենտրոնացել է այնպիսի գործունեությունների վրա, որոնք պահանջում էին համառություն և դիմացկունություն։ Նրա հայրը, ով «Արծիվ սկաուտ» էր, քաջալերել է Ֆոսեթին ձեռնամուխ լինել նմանատիպ արկածների և վաղ տարիքից ներգրավվել սկաուտական շարժման մեջ։ Նա դարձավ Կալիֆոռնիայի Օրանժ քաղաքի 170 դասակի ակտիվ անդամ։ 13 տարեկան հասակում Ֆոսեթն արժանացավ սկաուտների բարձրագույն՝ «Արծիվ սկաուտ» կոչմանը։ Նա Նետ պատվո միաբանության սկաուտների պատվավոր միության անդամ էր, որտեղ ծառայում էր որպես տեղական մասնաճյուղի ղեկավար։ 1961 թվականի ամռանը նա նաև աշխատել է որպես արշավարար Նյու Մեքսիկոյի Ֆիլմոնտ Սկաուտ Ռենչում։ 2006 թվականին Ֆոսեթը նշել է, որ սկաուտությունը եղել է իր երիտասարդության կարևորագույն գործունեությունը։

Սթենֆորդի համալսարանում ուսանելու տարիներին Ֆոսեթն արդեն հայտնի էր որպես արկածախնդիր. «Սիգմա Ալֆա Էփսիլոն» եղբայրության ընկերները համոզել էին նրան լողալով հասնել Ալկատրաս և երկու տարի առաջ փակված բանտի պատին փակցնել մի պաստառ, «Հաղթել Կալիֆոռնիայի համալսարանին» գրությամբ: Նա լողաց, սակայն տեղ հասնելուն պես նրան կանգնեցրեց անվտանգության աշխատակիցը։ Սթենֆորդում սովորելու տարիներին Ֆոսեթը եղել է ուսանողական խորհրդի անդամ և մի քանի ակումբների նախագահ։ 1966 թվականին Ֆոսեթն ավարտել է Սթենֆորդը՝ տնտեսագիտության բակալավրի աստիճանով։ Հաջորդ ամառը նա անցկացրել է Եվրոպայում զբաղվելով լեռնագնացությամբ և լողացել Դարդանելի նեղուցի ջրերում։

## Բիզնես կարիերա
1968 թվականին Ֆոսեթը ստացել է բիզնեսի կառավարման մագիստրոսի (MBA) աստիճան Սենթ Լուիսի (Միսսուրի) Վաշինգտոնի համալսարանի Օլինի բիզնես դպրոցում, որտեղ հետագայում երկար տարիներ եղել է Հոգաբարձուների խորհրդի անդամ: Բիզնես դպրոցն ավարտելուց հետո նրա առաջին աշխատավայրը IBM-ն (ամերիկական տեխնոլոգիական ընկերություն) էր. այնուհետև նա աշխատել է որպես խորհրդատու Deloitte and Touche ընկերությունում, իսկ ավելի ուշ ընդունվել է աշխատանքի Marshall Field's-ում: Ֆոսեթը հետագայում ասել է. «Իմ բիզնես կարիերայի առաջին հինգ տարիներին ես շեղված էի համակարգչային համակարգերով, իսկ հետո սկսեցի հետաքրքրվել ֆինանսական շուկաներով: Հենց այդտեղ էլ ես հաջողության հասա»:

Այնուհետև Չիկագոյում Ֆոսեթը դարձավ հումքային ապրանքային բորսայի հաջողակ գործակալ՝ նախ 1973 թվականին Merrill Lynch ընկերությունում, որտեղ նա դրսևորվեց որպես միջնորդավճարների չափազանց բարձր միջնորդավճարային եկամուտ ապահովող մասնագետ թե՛ իր, թե՛ ընկերության համար: 1976 թվականին նա սկսեց աշխատել Drexel Burnham-ում, որը նրան տրամադրեց անդամակցություն Չիկագոյի առևտրի պալատում և թույլ տվեց հեռախոսով մատուցել ընկերության ծառայությունները հենց բորսայի դահլիճից: 1980 թվականին Ֆոսեթը սկսեց այն գործընթացը, որն ի վերջո դարձավ նրա երկարատև հաջողության հիմքը. նա սկսեց բորսայի անդամության տեղերը վարձակալությամբ տալ ապագա թրեյդերներին՝ նախ Չիկագոյի օպցիոնների բորսայում:

Այլ ընկերություններում տասնհինգ տարի աշխատելուց հետո Ֆոսեթը հիմնեց իր սեփական ընկերությունները՝ Marathon Securities և Lakota Trading-ը, որոնց միջոցով միլիոններ վաստակեց բորսայի անդամության տեղերը վարձակալությամբ տալով: Այդ նպատակով նա 1980 թվականին հիմնեց Lakota Trading-ը: 1980-ականների սկզբին նա հիմնեց Marathon Securities-ը և տարածեց այդ հաջողակ բանաձևը Նյու Յորքի ֆոնդային բորսաների անդամությունների վրա: Նա միլիոններ էր վաստակում՝ վարձակալությամբ տալով բորսայական առևտրի արտոնությունները (բորսայի անդամությունը) նորաթուխ թրեյդերներին, որոնք նաև մաքրման վճարումներ էին անում Ֆոսեթի քլիրինգային ընկերություններին՝ իրենց առևտրային ծավալին համապատասխան: 1997 թվականին նրա վարձակալած անդամությունների առևտրի ծավալն ավելի մեծ էր, քան Չիկագոյի բորսայի ցանկացած այլ քլիրինգային ընկերությանը: Lakota Trading-ը կրկնօրինակեց նույն բիզնես պլանը ԱՄՆ-ի բազմաթիվ բորսաներում, ինչպես նաև Լոնդոնում: Հետագայում Ֆոսեթն այդ եկամուտներն օգտագործեց իր արկածները ֆինանսավորելու համար: Ֆոսեթն ասել է. «Որպես բորսայական թրեյդեր՝ ես շատ ագրեսիվ էի և քրտնաջան էի աշխատում: Այդ նույն գծերն ինձ օգնում են արկածային սպորտաձևերում»:

Ֆոսեթն ասել է, որ բորսայական գործունեությամբ զբաղվելու տարիներին չի մասնակցել այն «հետաքրքիր բաներից» և ոչ մեկին, որոնցով զբաղվել էր քոլեջում. «Կար մի ժամանակահատված, երբ ես ոչինչ չէի անում, բացի ապրուստի համար գումար աշխատելուց: Ես սկսեցի խիստ հիասթափվել դրանից և վերջապես որոշեցի վերադառնալ նախկին հետաքրքրություններիս»: Նա սկսեց տարեկան վեց շաբաթ արձակուրդ վերցնել՝ սպորտով զբաղվելու համար և 1990 թվականին տեղափոխվեց Բիվեր Քրիք, Կոլորադո: Հետագայում Ֆոսեթը վաճառեց իր բիզնես շահերի մեծ մասը, թեև մինչև 2006 թվականը պահպանեց իր գրասենյակը Չիկագոյում:

## Անձնական կյանք
1968 թվականին Ֆոսեթն ամուսնացել է Պեգի Ֆոսեթի (ծննդյամբ՝ Վիլանդ) հետ, ով ծնունդով Միսսուրի նահանգի Ռիչմոնդ Հայթս քաղաքից էր: Նրանք երեխաներ չեն ունեցել: Ֆոսեթները տներ ունեին Կոլորադոյի Բիվեր Քրիքում և Չիկագոյում, ինչպես նաև առանձնատուն Կալիֆոռնիայի Քարմել քաղաքում: Ֆոսեթը միլիարդատեր Ռիչարդ Բրենսոնի ընկերն էր, ում Virgin Group ընկերությունը հովանավորում էր Ֆոսեթի արկածներից մի քանիսը։

## Ռեկորդներ
### Ընդհանուր ակնարկ
Սթիվ Ֆոսեթը հայտնի էր օդապարիկների, առագաստանավերի, ճախրասավառնակ և շարժիչային օդանավերի ոլորտում իր համաշխարհային ռեկորդներով ու արկածներով: Նա բացառիկ փորձառությամբ օդաչու էր: Նա ցանկանում էր դառնալ առաջին մարդը, ով միայնակ օդապարիկով շուրջերկրյա թռիչք կիրականացներ (ի վերջո հաջողեց իր վեցերորդ փորձի ժամանակ՝ 2002 թվականին՝ դառնալով առաջին մարդը, ով ցանկացած տեսակի օդանավով իրականացրեց անդադար և առանց վերալիցքավորման միայնակ շուրջերկրյա նավարկություն): Նա օդաչու Թերի Դելորի հետ սահմանեց պլաներների բաց դասի 21 ռեկորդներից 10-ը, ներառյալ առաջին 2000 կմ-անոց «թռիչք-վերադարձ» թռիչքը, առաջին 1500 կմ-անոց «եռանկյունի» թռիչքը և ամենաերկար ուղղագիծ թռիչքը: Որպես ինքնամուղ օդանավի օդաչու՝ Cessna Citation X-ով նրա նվաճումները ներառում են ռեկորդներ ԱՄՆ-ի և Ավստրալիայի միջմայրցամաքային թռիչքների, ինչպես նաև դեպի արևմուտք իրականացված շուրջերկրյա ոչ գերձայնային թռիչքների գծով: Մինչ Ֆոսեթի օդային ռեկորդները, ոչ մի օդաչու չէր տիրապետել համաշխարհային ռեկորդների ավելի քան մեկ դասի օդանավերում. Ֆոսեթը ռեկորդակիր էր չորս դասերում:

2005 թվականին Ֆոսեթն իրականացրեց աշխարհի առաջին միայնակ, անդադար և առանց վերալիցքավորման շուրջերկրյա թռիչքն ինքնաթիռով՝ 67 ժամում անցնելով այդ ճանապարհը Virgin Atlantic GlobalFlyer միաշարժիչ ինքնամուղ օդանավով:

2006 թվականին նա կրկին իրականացրեց անդադար և առանց վերալիցքավորման շուրջերկրյա թռիչք «GlobalFlyer»-ով՝ 76 ժամ 45 րոպեում՝ սահմանելով պատմության մեջ ցանկացած օդանավի կողմից կատարված ամենաերկար թռիչքի ռեկորդը՝ 25,766 մղոն (41,467 կմ) հեռավորությամբ:

Նա սահմանել է օդագնացություն աշխարհի 91 ռեկորդ, որոնք վավերացվել են Միջազգային ավիացիոն ֆեդերացիայի (FAI) կողմից, որոնցից 36-ը դեռևս անգերազանցելի են, ինչպես նաև առագաստանավային սպորտի 23 համաշխարհային ռեկորդ՝ վավերացված Առագաստանավային սպորտի արագության ռեկորդների համաշխարհային խորհրդի կողմից:

2006 թվականի օգոստոսի 29-ին նա սահմանեց պլաներների բարձրության համաշխարհային ռեկորդ Արգենտինայի Էլ Կալաֆատե քաղաքի երկնքում՝ հասնելով 15,460 մետրի (50,720 ֆուտ):

### Օդանավորդ

1995 թվականի փետրվարի 21-ին Ֆոսեթը վայրէջք կատարեց Կանադայի Սասկաչևան նահանգի Լիդեր բնակավայրում՝ թռիչքն սկսելով Հարավային Կորեայից: Նա դարձավ առաջին մարդը, ով օդապարիկով միայնակ թռիչք կատարեց Խաղաղ օվկիանոսի վրայով:

2002 թվականին նա դարձավ առաջին մարդը, ով միայնակ, անդադար շուրջերկրյա թռիչք կատարեց ցանկացած տեսակի թռչող սարքով: Նա 10 հարկանի շենքի բարձրություն ունեցող Spirit of Freedom օդապարիկով մեկնարկեց Արևմտյան Ավստրալիայի Նորթեմ քաղաքից 2002 թվականի հունիսի 19-ին և վերադարձավ Ավստրալիա հուլիսի 3-ին՝ վայրէջք կատարելով Քվինսլենդում: Այս միայնակ թռիչքի տևողությունը կազմեց 13 օր, 8 ժամ, 33 րոպե (մինչև վայրէջքը՝ 14 օր, 19 ժամ, 50 րոպե), իսկ հեռավորությունը՝ 20,626.48 մղոն (33,195.10 կմ):

Թռիչքի ավարտին օդապարիկը նրան 20 րոպե քարշ տվեց գետնի վրայով: Վայրէջքից հետո միայն պարկուճը անվնաս մնաց. այն տեղափոխվեց Վաշինգտոնի Սմիթսոնյան ինստիտուտ, որտեղ էլ ցուցադրվեց: Այս առաքելության կառավարման կենտրոնը գտնվում էր Սենթ Լուիսի Վաշինգտոնի համալսարանի Բրուքինգս Հոլում: Թռիչքի ընթացքում Ֆոսեթի առավելագույն արագությունը Հնդկական օվկիանոսի վրա կազմել է 186 մղոն/ժամ (299 կմ/ժ): Այս ուղևորությունը սահմանեց մի շարք ռեկորդներ օդապարիկով թռիչքների ոլորտում. ամենաարագ թռիչքը (200 մղոն/ժամ (320 կմ/ժ)՝ գերազանցելով իր իսկ նախորդ ռեկորդը՝ 166 մղոն/ժամ (270 կմ/ժ), ամենաարագ շուրջերկրյա թռիչքը (13,5 օր), օդապարիկով միայնակ թռիչքի ամենաերկար տարածությունը (20,482.26 մղոն (32,963.00 կմ)), 24-ժամյա թռիչքի հեռավորությունը (3,186.80 մղոն (5,128.66 կմ)՝ հուլիսի 1-ին):

Թեև Ֆոսեթն ինքն էր ֆինանսավորել իր նախորդ հինգ փորձերը, նրա հաջողված և ռեկորդային թռիչքի հովանավորը Bud Light-ն էր: Ի վերջո, Ֆոսեթն իրականում գումար վաստակեց իր բոլոր թռիչքներից: Նա 500,000 դոլարով ձեռք էր բերել ապահովագրական պայմանագիր, որը նրան 3 միլիոն դոլար կվճարեր թռիչքի հաջողության դեպքում: Հովանավորչական միջոցների հետ մեկտեղ այդ վճարումը նշանակում էր, որ Ֆոսեթն ի վերջո ստիպված չեղավ ծախսել իր սեփական գումարները՝ բացառությամբ նախնական ծախսերի:

Նավաստի
Ֆոսեթը առագաստանավային սպորտի հեռավոր տարածությունների հաղթահարման ամենահաջողակ ռեկորդակիրներից էր:Արագընթաց նավարկությունը նրա մասնագիտությունն էր, և 1993-ից 2004 թվականներին նա գերիշխում էր ռեկորդների աղյուսակներում՝ սահմանելով 23 պաշտոնական համաշխարհային ռեկորդ և ինը հեռավոր մրցավազքի ռեկորդ: Համաշխարհային արագընթաց նավարկության ռեկորդների խորհրդի կողմից նա ճանաչվել է որպես «աշխարհի ամենակայացած արագընթաց նավաստին»:

Cheyenne մաքսի-կատամարանով (նախկինում կոչվում էր PlayStation), Ֆոսեթը երկու անգամ սահմանեց առագաստանավային սպորտի հեղինակավոր 24-ժամյա ռեկորդը: 2001 թվականի հոկտեմբերին Ֆոսեթը և նրա անձնակազմը սահմանեցին տրանսատլանտյան ռեկորդ՝ 4 օր 17 ժամ՝ նախորդ ռեկորդը գերազանցելով 43 ժամ 35 րոպեով. միջին արագության աճը կազմեց գրեթե յոթ ծովահանգույց:

2004 թվականի սկզբին Ֆոսեթը, որպես նավապետ, Cheyenne նավով և 13 հոգանոց անձնակազմով սահմանեց շուրջերկրյա նավարկության ռեկորդ՝ 58 օր 9 ժամ: 2007 թվականին Ֆոսեթին էր պատկանում իր 125 ֆուտանոց (38 մ) PlayStation առագաստանավով Խաղաղ օվկիանոսը հատելու համաշխարհային ռեկորդը, որին նա հասավ իր չորրորդ փորձից:

**Նավարկության ռեկորդների ամբողջական ամփոփում**

13 համաշխարհային ռեկորդ.

* Իռլանդիայի շուրջ՝ 44 ժ 42 ր 20 վ, սեպտեմբեր 1993
* Հավայան կղզիներ-Ճապոնիա՝ 13 օր 20 ժ 9 ր, հուլիս-օգոստոս 1995
* Խաղաղ օվկիանոս (Արևելքից Արևմուտք)՝ 16 օր 17 ժ 21 ր, օգոստոս 1995
* Նյուպորտ-Բերմուդյան կղզիներ՝ 1 օր 14 ժ 35 ր 53 վ, հունվար 2000
* Մայամի-Նյու Յորք՝ 2 օր 5 ժ 54 ր 42 վ, մայիս 2001
* Տրանսատլանտյան՝ 4 օր 17 ժ 28 ր 6 վ (25.78 ծովահանգույց), հոկտեմբեր 2001
* Ուայթ կղզի՝ 2 ժ 33 ր 55 վ, նոյեմբեր 2001
* Ֆաստնեթի երթուղի՝ 35 ժ 17 ր 14 վ, մարտ 2002
* Պլիմութ-Լա Ռոշել՝ 16 ժ 41 ր 40 վ, ապրիլ 2002
* Տրանսմիջերկրածովյան (Մարսել-Կարթագեն)՝ 18 ժ 46 ր 48 վ, մայիս 2002
* Շուրջբրիտանական և իռլանդական՝ 4 օր 16 ժ 9 ր 36 վ, հոկտեմբեր 2002
* Տրանսատլանտյան («Հայտնագործման երթուղի»)՝ 9 օր 13 ժ 30 ր 18 վ, փետրվար 2003
* Շուրջերկրյա՝ 58 օր 9 ժ 32 ր 45 վ, փետրվար-ապրիլ 2004

2 միայնակ նավարկության համաշխարհային ռեկորդ.
* Խաղաղ օվկիանոս (Յոկոհամա-Սան Ֆրանցիսկո) Համաշխարհային ռեկորդ՝ 20 օր 9 ժ 52 ր, օգոստոս 1996
* Նյուպորտ-Բերմուդյան կղզիներ,Համաշխարհային ռեկորդ՝ 40 ժ 51 ր 54 վ, հունիս 1999

9 մրցավազքի ռեկորդ.
* Լոնգ Բիչ-Կաբո Սան Լուկաս՝ 3 օր 2 ժ 59 ր, նոյեմբեր 1995
* Սուիֆթշուր՝ 14 ժ 35 ր 29 վ, մայիս 1997
* Ուինդջամերս(Սան Ֆրանցիսկո-Սանտա Կրուս)՝ 4 ժ 41 ր 2 վ, օգոստոս 199
* Սան Դիեգո-Պուերտո Վալյարտա՝ 62 ժ 20 ր 11 վ, փետրվար 1998
* Նյուպորտ-Էնսենադա՝ 6 ժ 46 ր 40 վ (18.45 հանգույց), ապրիլ 1998
* Չիկագո-Մակինո՝ 18 ժ 50 ր 32 վ, հուլիս 1998
* Փայնեփլ Քափ (Ֆորտ Լոդերդեյլ-Մոնտեգո Բեյ)՝ 2 օր 20 ժ 8 ր 5 վ, փետրվար 1999
* Սեն Մարտենի շուր(Հայնեկեն)՝ 2 ժ 4 ր 23 վ, մարտ 2003

Միայնակ մասնակցությամբ մրցավազքի ռեկորդ.
* Կալիֆոռնիա-Հավայան կղզիներ (միայնակ հատել է Խաղաղ օվկիանոսը)՝ 7 օր 22 ժ 38 ր, հուլիս 1998

Համաշխարհային ռեկորդներ, որոնք սահմանվել են, բայց հետագայում գերազանցվել են

* Ուայթ կղզի՝ 3 ժ 35 ր 38 վ, սեպտեմբեր 1994
* Բրիտանիայի և Իռլանդիայի շուրջ՝ 5 օր 21 ժ 5 ր 27 վ,հոկտեմբեր 1994
* Խաղաղ օվկիանոսը հատող (Տրանսպակ)՝ 6 օր 16 ժ 21 ր  19 վ օգոստոս 1995
* Խաղաղ օվկիանոսի ռեկորդ (անձնակազմով)՝16 օր 17 ժ 21 ր 19 վ 
* 24-ժամյա ռեկորդ՝ 687․17 ծովային մղոն (28․63 ծովահանգույց), հոկտեմբեր 2001
* 24-ժամյա ռեկորդ՝ 687.17 ծովային մղոն (28.63 ծովահանգույց), հոկտեմբեր 2001
* Քաուս-Սեն Մալո՝ 6 ժ 21 ր 54 վ, դեկտեմբեր 2001

Նրա մահվանից առաջ կառուցման փուլում էր գտնվում DeepFlight Challenger սուզանավը, որը պետք է հնարավորություն տար Ֆոսեթին դառնալ առաջին միայնակ սուզորդը, ով կհասներ Չելենջեր անդունդին:

### Օդանավի օդաչու
2004 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Ֆոսեթը սահմանեց օդանավերի բացարձակ համաշխարհային արագության ռեկորդը: Ամենաարագ թռիչքի նոր ռեկորդը գրանցվեց Zeppelin NT-ով՝ 62,2 հանգույց (115,2 կմ/ժ; 71,6 մղոն/ժ) միջին արագությամբ: Նախորդ ռեկորդը 50,1 հանգույց էր (92,8 կմ/ժ; 57,7 մղոն/ժ), որը սահմանվել էր 2001 թվականին Virgin օդանավով: 2006 թվականին Ֆոսեթն աշխարհի այն սակավաթիվ 17 օդաչուներից մեկն էր, ովքեր ունեին Zeppelin վարելու արտոնագիր:

### Անշարժ թևերով ինքնաթիռի օդաչու
#### ԳլոբալՖլայեր
 

Ֆոսեթը ինքնաթիռով կատարեց աշխարհում առաջին միայնակ, անդադար և առանց վերալիցքավորման թռիչքը աշխարհի շուրջ 2005 թվականի փետրվարի 28-ից մարտի 3-ը։ Նա օդ բարձրացավ Կանզաս նահանգի Սալինա քաղաքից, որտեղ նրան աջակցում էին Կանզասի պետական համալսարանի դասախոսներն ու ուսանողները, և թռավ դեպի արևելք՝ գերիշխող քամիների ուղղությամբ։ Նա վերադարձավ Սալինա 67 ժամ 1 րոպե 10 վայրկյան հետո՝ առանց վերալիցքավորման կամ միջանկյալ վայրէջքներ կատարելու։ Նրա միջին արագությունը՝ 342,2 մղոն/ժ (550,7 կմ/ժ), նույնպես դարձավ բացարձակ համաշխարհային ռեկորդ «շուրջերկրյա արագության՝ առանց կանգառի և վերալիցքավորման» անվանակարգում։ Նրա ինքնաթիռը՝ Virgin Atlantic GlobalFlyer-ը, ուներ ածխածնային  մանրաթելով ամրացված պլաստիկե հենք և համալրված էր մեկ Williams FJ44 տուրբոռեակտիվ շարժիչով։ Այն նախագծվել և կառուցվել էր Բերտ Ռութանի և նրա Scaled Composites ընկերության կողմից՝ հատուկ հեռահար միայնակ թռիչքների համար։ Վառելիքի մասնաբաժինը (վառելիքի քաշի հարաբերակցությունը օդանավի թռիչքային ընդհանուր քաշին) կազմում էր 83 տոկոս։ 

2006 թվականի փետրվարի 11-ին Ֆոսեթը սահմանեց «հեռավորություն առանց վայրէջքի» բացարձակ համաշխարհային ռեկորդը՝ օդ բարձրանալով Ֆլորիդայի Քենեդիի տիեզերական կենտրոնից, թռավ դեպի արևելք, իսկ Ֆլորիդա վերադառնալուց հետո երկրորդ անգամ հատելով Ատլանտյան օվկիանոսը և վայրէջք կատարեց Անգլիայի Բորնմութ քաղաքում։ Պաշտոնական հեռավորությունը կազմեց 25,766 մղոն (41,467 կմ), իսկ տևողությունը՝ 76 ժամ 45 րոպե։ 

Հաջորդ ամիս Ֆոսեթն իրականացրեց իր երրորդ շուրջերկրյա թռիչքը՝ նպատակ ունենալով գերազանցել «հեռավորություն փակ շրջագծով առանց վայրէջքի» բացարձակ ռեկորդը (երբ թռիչքն ու վայրէջքը կատարվում են նույն օդանավակայանում)։ Նա օդ բարձրացավ Կանզասի Սալինա քաղաքից 2006 թվականի մարտի 14-ին և վերադարձավ մարտի 17-ին՝ անցնելով 25,262 մղոն (40,655 կմ)։

Միջազգային օդագնացության ֆեդերացիայի կողմից ճանաչված ֆիքսված թևերով օդանավերի ընդամենը յոթ բացարձակ համաշխարհային ռեկորդ կա, և Ֆոսեթը դրանցից երեքը գերազանցեց Virgin Atlantic GlobalFlyer-ով։ Այդ երեք ռեկորդները նախկինում պատկանում էին Դիք Ռուտանին և Ջինա Յեգերին՝ 1986 թվականին Voyager ինքնաթիռով կատարած իրենց թռիչքի համար։ Ֆոսեթը GlobalFlyer-ը նվիրեց Սմիթսոնյան ինստիտուտի մշտական հավաքածուին։ Այն ցուցադրվում է Սմիթսոնյան ազգային օդագնացության և տիեզերագնացության թանգարանի Ուդվար-Հազի կենտրոնում։ Ֆոսեթն անձամբ վարեց ինքնաթիռը դեպի կենտրոն և կայանեց այն գլխավոր մուտքի մոտ։

#### Միջմայրցամաքային ռեկորդներ ինքնաթիռով
Ֆոսեթը նույն օրվա ընթացքում սահմանեց ԱՄՆ-ի միջմայրցամաքային թռիչքների երկու ռեկորդ՝ ֆիքսված թևերով ինքնաթիռների դասում։ 2003 թվականի փետրվարի 5-ին Ֆոսեթը և օդաչու Դագ Թրևիսը իրենց Cessna Citation X ռեակտիվ ինքնաթիռով Կալիֆոռնիայի Սան Դիեգո քաղաքից թռան Հարավային Կարոլինայի Չարլսթոն քաղաք։ Թռիչքը տևեց 2 ժամ 56 րոպե 20 վայրկյան, իսկ միջին արագությունը կազմեց 726,83 մղոն/ժ (1169,72 կմ/ժ)՝ գերազանցելով ոչ գերձայնային ռեակտիվ ինքնաթիռների միջմայրցամաքային ռեկորդը։

Այնուհետև նա վերադարձավ Սան Դիեգո և նույն երթուղով անցավ որպես երկրորդ օդաչու՝ իր գործընկեր արկածախնդիր Ջո Ռիչիի հետ՝ վերջինիս Piaggio Avanti տուրբոպտուտակավոր ինքնաթիռով։ Նրանց ժամանակը կազմեց 3 ժամ 51 րոպե 52 վայրկյան, իսկ միջին արագությունը՝ 546,44 մղոն/ժ (879,41 կմ/ժ), ինչը գերազանցեց տուրբոպտուտակավոր ինքնաթիռների նախկին միջմայրցամաքային ռեկորդը, որը պատկանում էր Չակ Յեգերին և Ռենալդ Դևենպորտին։ 

Ֆոսեթը նաև 2000 թվականի սեպտեմբերի 17-ին սահմանեց արևելքից արևմուտք միջմայրցամաքային ռեկորդը ոչ գերձայնային անշարժ թևերով ինքնաթիռների համար։ Նա Ֆլորիդայի Ջեքսոնվիլ քաղաքից թռավ Կալիֆոռնիա Սան Դիեգո 3 ժամ 29 րոպեում՝ զարգացնելով 591,96 մղոն/ժ (952,67 կմ/ժ) միջին արագություն։ 

#### Առաջին անդրատլանտյան թռիչքի վերակատարում
2005 թվականի հուլիսի 2-ին Ֆոսեթը և օդաչու Մարկ Ռեբհոլցը վերակատարեցին Ատլանտյան օվկիանոսի առաջին անդադար թռիչքը, որն իրականացվել էր 1919 թվականի հունիսին բրիտանական թիմի՝ Ջոն Ալքոքի և Արթուր Ուիթեն Բրաունի կողմից՝ Vickers Vimy երկթև ինքնաթիռով։ Կանադայի Նյուֆաունդլենդ նահանգի Սենթ Ջոնս քաղաքից դեպի Իռլանդիայի Գոլուեյ կոմսության Քլիֆդեն քաղաք նրանց թռիչքը՝ բաց խցիկով Vickers Vimy կրկնօրինակ ինքնաթիռով, տևեց 18 ժամ 25 րոպե, որից 13 ժամը թռել են սարքավորումների միջոցով (առանց տեսանելիության)։ Քանի որ Քլիֆդենում օդանավակայան չկար, Ֆոսեթը և Ռեբհոլցը վայրէջք կատարեցին Connemara Golf Links գոլֆի դաշտի 8-րդ ուղու վրա։

#### Ճախրասավառնակի ռեկորդներ
Սթիվ Ֆոսեթի և Թերի Դելորի (Նոր Զելանդիա) թիմը սահմանել է սավառնակների աշխարհի տասը պաշտոնական ռեկորդ՝ թռիչքներ իրականացնելով երեք հիմնական վայրերում՝ Նոր Զելանդիայում, Արգենտինայում և ԱՄՆ-ի Նևադա նահանգում։ Աստղանիշը (*) նշում է այն ռեկորդները, որոնք հետագայում գերազանցվել են այլ օդաչուների կողմից։ 

* 1000 կմ «թռիչք-վերադարձ» համաշխարհային ռեկորդ* — 166.46 կմ/ժ (103.43 մղոն), 2002 թ. դեկտեմբերի 12։
* 750 կմ եռանկյունաձև երթուղու համաշխարհային ռեկորդ* — 171.29 կմ/ժ (106.43 մղոն), 2003 թ. հուլիսի 29։
* 1250 կմ եռանկյան ԱՄՆ ազգային ռեկորդ — 143.48 կմ/ժ (89.15 մղոն), 2003 թ. հուլիսի 30։ Գերազանցել է համաշխարհային ռեկորդը 0.01 կմ/ժ-ով։
* 1500 կմ «թռիչք-վերադարձ» համաշխարհային ռեկորդ* — 156.61 կմ/ժ (97.31 մղոն), 2003 թ. նոյեմբերի 14։
* «թռիչք-վերադարձ» հայտարարված հեռավորության համաշխարհային ռեկորդ* — 1,804.7 կմ, 2003 թ. նոյեմբերի 14։
* «թռիչք-վերադարձ» ազատ հեռավորության համաշխարհային ռեկորդ* — 2,002.44 կմ, 2003 թ. նոյեմբերի 14։
* 500 կմ եռանկյունաձև երթուղու համաշխարհային ռեկորդ* — 187.12 կմ/ժ (116.27 մղոն), 2003 թ. նոյեմբերի 15։
* 1500 կմ եռանկյունաձև երթուղու համաշխարհային ռեկորդ — 119.11 կմ/ժ (74.01 մղոն), 2003 թ. դեկտեմբերի 13։
* Եռանկյունաձև երթուղու հայտարարված հեռավորության համաշխարհային ռեկորդ* — 1,502.6 կմ, 2003 թ. դեկտեմբերի 13։
* Եռանկյունաձև երթուղու ազատ հեռավորության համաշխարհային ռեկորդ* — 1,509.7 կմ, 2003 թ. դեկտեմբերի 13։
* Ազատ հեռավորության համաշխարհային ռեկորդ — 2,192.9 կմ, 2004 թ. դեկտեմբերի 4։

2006 թվականի օգոստոսի 29-ին Ֆոսեթը և երկրորդ օդաչու Էյնար Էնևոլդսոնը պլաներով թռան ստրատոլորտ։ Այս թռիչքը սահմանեց պլաներների համար բացարձակ բարձրության ռեկորդ՝ 15,460 մետր (50,720 ֆուտ)։ Քանի որ պլաների խցիկը առանց ճնշման կարգավորման էր, օդաչուները կրում էին հատուկ ճնշումային կոստյումներ (տիեզերական կոստյումների նման), որպեսզի կարողանային թռչել 45,000 ֆուտից (14,000 մ) բարձր։ Մինչ այս ռեկորդային թռիչքի հաջողությունը, Ֆոսեթը և Էնևոլդսոնը հինգ տարվա ընթացքում երեք տարբեր երկրներում նախնական փորձեր էին կատարել։ Այս նախաձեռնությունը հայտնի է որպես Պերլան նախագիծ։ 

### Դահուկավազք
Որպես երիտասարդ արկածախնդիր՝ Ֆոսեթը Worldloppet-ի՝ ամբողջ աշխարհում անցկացվող դահուկային մարաթոնների շարքի առաջին մասնակիցներից մեկն էր: Չնայած նա դահուկավազքի մեծ փորձ չուներ, նա ընդգրկվեց «քաղաքացիական մարզիկների» այն առաջին խմբում, որոնք մասնակցեցին շարքի մեկնարկին 1979 թվականին: Իսկ 1980 թվականին նա դարձավ ութերորդ դահուկորդը, որն ավարտեց բոլոր 10 հեռահար մրցավազքերը՝ արժանանալով Worldloppet-ի մեդալիոնի:Նա նաև դահուկավազքի ռեկորդներ է սահմանել Կոլորադոյում՝ 1998 թվականի փետրվարին սահմանելով Ասպենից Վեյլ անցման ռեկորդը (59 ժամ 53 րոպե 30 վայրկյան), իսկ 2001 թվականի փետրվարին՝ Ասպենից Իգլ անցման ռեկորդը (12 ժամ 29 րոպե):

### Լեռնագնացություն
Ֆոսեթը իր ողջ կյանքի ընթացքում զբաղվել է լեռնագնացությամբ և բարձրացել է յոթ մայրցամաքներից վեցի ամենաբարձր գագաթները: 1980-ականներին նա ընկերացավ Պատրիկ Մորոյի հետ, որը փորձում էր սահմանել «Յոթ գագաթներ» աշխարհի ռեկորդը՝ բարձրանալով բոլոր յոթ մայրցամաքների ամենաբարձր կետերը, ինչին Մորոն հասավ 1985 թվականին: Ֆոսեթն ուղեկցել է Մորոյին նրա վերջին երեք գագաթների ժամանակ, այդ թվում՝ Վինսոնի լեռնազանգվածը Անտարկտիդայում, Կարստենսի բուրգը Օվկիանիայում և Էլբրուսը Եվրոպայում: Թեև Ֆոսեթը հետագայում ինքնուրույն բարձրացավ «Յոթ գագաթների» գրեթե բոլոր լեռները, նա 1992 թվականին հրաժարվեց բարձրանալ Էվերեստ՝ ասթմայի պատճառով: Ավելի ուշ նա կրկին վերադարձավ Անտարկտիդա՝ նոր լեռնագնացությունների համար:

### Այլ ձեռքբերումներ
Ֆոսեթը մասնակցել և ավարտին է հասցրել դիմացկունություն պահանջող մի շարք հեղինակավոր մարզական միջոցառումներ, այդ թվում՝ 1165 մղոն (1875 կմ) երկարությամբ Իդիտարոդ շների լծասահնակների մրցավազքը։ 1992 թվականին, հինգ տարվա մարզումներից հետո, նա իր երկրորդ փորձի ժամանակ զբաղեցրեց 47-րդ տեղը։ 1985 թվականի սեպտեմբերին նա դարձավ 270-րդ մարդը, ով լողալով անցավ Լա Մանշ նեղուցը՝ իր չորրորդ փորձից՝ գրանցելով 22 ժամ 15 րոպե արդյունք։ Չնայած Ֆոսեթն ասում էր, որ ինքը բավականաչափ լավ լողորդ չէր «համալսարանական թիմում ընդգրկվելու համար», նա նկատել էր, որ կարող է լողալ շատ երկար ժամանակ։ Ֆոսեթը մասնակցել է նաև Հավայան կղզիներում անցկացվող Ironman եռամարտին (1996-ին ավարտել է 15:53:10 արդյունքով), Բոստոնի մարաթոնին և Leadville Trail 100-ին՝ 100 մղոն (160 կմ) երկարությամբ Կոլորադոյի ուլտրամարաթոնին, որը ներառում է վազք Ժայռոտ լեռներում՝ ավելի քան 12,600 ֆուտ (3,800 մ) բարձրությունների վրա։

1970-ականների կեսերին Ֆոսեթը զբաղվել է ավտոարշավներով և հետագայում վերադարձել է այդ սպորտաձևին 1990-ականներին։ Նա մասնակցել է «Լե Մանի 24 ժամը» հայտնի ավտոմրցավազքին 1993 և 1996 թվականներին, ինչպես նաև Dakar Rally-ին։

#### Լը Մանի 24 ժամ

### Ռեկորդների սահմանման նախկին փորձեր
Ֆոսեթը յոթ տարվա ընթացքում վեց փորձ է կատարել՝ օդապարիկով առաջին միայնակ շուրջերկրյա թռիչքն իրականացնելու համար։ Նրա հինգերորդ փորձը նրան արժեցել է 1,25 միլիոն դոլար սեփական միջոցներից, իսկ վեցերորդ՝ հաջողված փորձը, հովանավորվել է առևտրային կազմակերպությունների կողմից։ Փորձերից երկուսը մեկնարկել են Միսսուրի նահանգի Սենթ Լուիս քաղաքի Busch Memorial մարզադաշտից։ Սենթ Լուիսի Վաշինգտոնի համալսարանը ծառայել է որպես հսկողության կենտրոն վեց թռիչքներից չորսի համար, ներառյալ՝ ռեկորդային թռիչքը։

1998 թվականին օդապարիկով ռեկորդ սահմանելու անհաջող փորձերից մեկն ավարտվեց Ավստրալիայի ափերի մոտ՝ Կորալյան ծովում, հինգ մղոն (8 կմ) բարձրությունից անկմամբ, ինչը քիչ էր մնում սպաներ Ֆոսեթին։ Նա 72 ժամ սպասեց փրկությանը, ինչը պետության վրա արժեցավ 500,000 դոլար։Առաջին փորձը սկսվեց Հարավային Դակոտայի Բլեք Հիլսում և ավարտվեց Նյու Բրանսուիքի Հեմփթոն քաղաքից դուրս՝ 1,800 մղոն (2,900 կմ) անցնելուց հետո։ Երկրորդ փորձը, որը մեկնարկել էր Busch մարզադաշտից, արժեցավ 300,000 դոլար և տևեց 9,600 մղոն (15,400 կմ), մինչև որ այն Հնդկաստանում կիսով չափ հայտնվեց ծառի վրա։ Այդ ուղևորությունը ժամանակին սահմանեց թռիչքի տևողության և հեռավորության ռեկորդներ և անվանվեց Solo Spirit՝ ի պատիվ Լինդբերգի Spirit of St. Louis-ի։ Վեցօրյա ճանապարհորդությունը անցնում էր զրոյից ցածր ջերմաստիճանի պայմաններում, Ֆոսեթը քնում էր օրական միջինը երկու ժամ։ Ատլանտյան օվկիանոսը հատելու համար չափազանց շատ վառելիք ծախսելուց և 12 ժամ Լիբիայի վրա պտտվելուց հետո մինչ պաշտոնյաները որոշում էին՝ թույլատրել նրան մտնել իրենց օդային տարածք, թե ոչ, Ֆոսեթը այլևս բավարար վառելիք չուներ թռիչքն ավարտելու համար։ Այդ տարի Ֆոսեթն ավելի քիչ գումարով ավելի հեռու թռավ, քան շատ ավելի լավ ֆինանսավորված արշավները (ներառյալ Virgin Galactic-ի հիմնադիր Ռիչարդ Բրենսոնի աջակցությամբ իրականացվողը)։ Դա մասամբ պայմանավորված էր նրա՝ առանց ճնշման կարգավորման խցիկով թռչելու ունակությամբ, ինչը բարձրլեռնային վայրերում նրա ծանր ֆիզիկական մարզումների արդյունքն էր։ Solo Spirit խցիկը ցուցադրվել է Սմիթսոնյան ազգային օդատիեզերական թանգարանում՝ Ապոլլոն 11-ի հրամանատարական մոդուլի դիմաց։

2006 թվականին Ֆոսեթը ցամաքային արագության ռեկորդի նախկին սեփականատեր Քրեյգ Բրիդլավից գնեց Formula Shell LSRV Spirit of America մեքենան։ Նա վերանվանեց այն Spirit of America Sonic Arrow և սկսեց բարելավումներ կատարել տրանսպորտային միջոցի վրա՝ ցամաքային արագության համաշխարհային ռեկորդը գերազանցելու նպատակով։ Սկզբնական շրջանում Ֆոսեթին չհաջողվեց այդ մեքենայով զարգացնել նույնիսկ 675 մղոն/ժ (1086 կմ/ժ) արագություն, սակայն նա հույս ուներ ի վերջո հասցնել դրա առավելագույն արագությունը 800 մղոն/ժ-ի (1300 կմ/ժ) և նույնիսկ 900 մղոն/ժ-ի (1400 կմ/ժ)։ Նրա անհետացումից և մահից հետո նրա թիմի ջանքերը շարունակվեցին մինչև 2008 թվականը։ Մեքենան աճուրդի հանվեց 2010 թվականին։

## Սկաուտություն
Ֆոսեթը մեծացել է Կալիֆոռնիայի Գարդեն Գրով քաղաքում և 1957 թվականին արժանացել է «Արծիվ սկաուտ» կոչմանը: Նա իր սկաուտական փորձը համարում էր իր հետագա հաջողությունների հիմքը: «Որպես սկաուտ՝ ես սովորեցի նպատակներ դնել և հասնել դրանց»,— մի անգամ ասել է նա: «Սկաուտ լինելն ինձ նաև առաջնորդություն սովորեցրեց վաղ տարիքում, երբ առաջնորդ դառնալու հնարավորությունները գրեթե անհնար էր: Սկաուտական արժեքներն ուղեկցել են ինձ ողջ կյանքի ընթացքում՝ թե՛ բիզնես կարիերայում, թե՛ հիմա, երբ ընդունում եմ նոր մարտահրավերներ»։ Իր կյանքի ուշ տարիներին նա սկաուտների կողմից նկարագրվում էր որպես «լեգենդ»։ Որպես Ամերիկայի սկաուտների ազգային կամավոր՝ նա զբաղեցրել է մի շարք առանցքային պաշտոններ. եղել է Northern Tier High Adventure հանձնաժողովի նախագահը, Venturing հանձնաժողովի նախագահը, Philmont Ranch հանձնաժողովի և Ազգային խորհրդատվական խորհրդի անդամ: Հետագայում նա դարձավ Ամերիկայի սկաուտներ Ազգային գործադիր խորհրդի անդամ, իսկ 2007 թվականին Ֆոսեթը փոխարինեց Պաշտպանության նախարար Ռոբերտ Գեյթսին՝ որպես Արծիվ սկաուտների ազգային ասոցիացիայի նախագահ: Նախկինում Ֆոսեթը ծառայել էր նաև Համաշխարհային սկաուտական կոմիտեում:

1992 թվականին Ֆոսեթը պարգևատրվել է Distinguished Eagle Scout մրցանակով: 1999 թվականին նա ստացել է Արծաթե բուֆալո մրցանակը, որը Ամերիկայի սկաուտների բարձրագույն պարգևն է երիտասարդությանը մատուցած ծառայությունների համար:

## Մրցանակներ և պատվավոր կոչումներ
2002 թվականին Ֆոսեթն արժանացել է օդագնացության բարձրագույն պարգևին՝ Օդագնացության միջազգային ֆեդերացիայի Ոսկե մեդալին, իսկ 2007 թվականի հուլիսին նրա անունը ներառվել է Օդագնացության ազգային փառքի սրահում: Արարողության ժամանակ նրան ներկայացրել է Դիք Ռութանը:

1997 թվականին Ֆոսեթն ընդգրկվել է Օդապարիկների և դիրիժաբլների փառքի սրահում: 2002 թվականի փետրվարին Ամերիկյան առագաստանավային միության կողմից Նյու Յորքի զբոսանավային ակումբում նա ճանաչվել է Ամերիկայի «Ռոլեքս տարվա զբոսանավավար»: Նա այս մրցանակի 41-ամյա պատմության ամենատարեց մրցանակակիրն էր և միակը, որ արարողությանը ժամանել էր վարելով իր սեփական ինքնաթիռ:

Այլ նշանակալի պարգևներ՝ Հետախույզների մեդալ՝ Explorers Club-ի կողմից (օդապարիկով համաշխարհային շրջագայությունից հետո)։ Ստացել է Մոնգոլֆիեի դիպլոմ՝ Օդագնացության միջազգային ֆեդերացիայի կողմից 1996 թվականին, Հարմոնի գավաթ՝ տրվում է տարվա լավագույն օդագնացին 1998 և 2002-ին։ Ֆրանսիայի աերոակումբի Մեծ մեդալ և Բրիտանական թագավորական աերոակումբի Ոսկե մեդալ 2002-ին, Մագելանի շքանշան և Ֆրանսիայի Հանրապետության Ավիացիայի մեդալ 2003-ին։

2007 թվականի վերջին Ռիչարդ Բրենսոննը իր ընկերոջ պատվին White Knight Two տիեզերանավն անվանեց VMS Spirit of Steve Fossett: Ֆոսեթի անհետացումից հետո, 2007 թվականին Կոլորադոյի Դենվեր քաղաքում կայացած Spreading Wings գալա-երեկոյի ժամանակ, նրա կինը՝ Փեգի Ֆոսեթը և Դիք Ռութանը ստացան Spread Wings մրցանակը Ֆոսեթի անունից:

2010 թվականին Ֆոսեթի անունը հետմահու ներառվեց Սան Դիեգոյի օդային և տիեզերական թանգարանի Օդագնացության և տիեզերագնացության միջազգային փառքի սրահում:

## Մահ
### Անհետացում և որոնողական աշխատանքներ

2007 թվականի սեպտեմբերի 3-ի առավոտյան՝ ժամը 8:45-ին, Ֆոսեթը միաշարժիչ Champion 8KCAB Super Decathlon թեթև օդանավով օդ բարձրացավ Նևադայի Սմիթ Վալիի մոտակայքում գտնվող Flying-M Ranch մասնավոր թռիչքուղուց: Երբ նա չվերադարձավ, մոտ վեց ժամ անց սկսվեցին որոնողական աշխատանքները: Ինքնաթիռի վթարային տեղորոշիչ հաղորդիչից (ELT), որը նախատեսված է վթարի դեպքում ավտոմատ ակտիվանալու համար, ազդանշան չստացվեց, սակայն այն հին տեսակ էր և ինչպես նաև հայտնի էր,որ վթարների ժամանակ կարող է չաշխատել:Սկզբում կարծում էին, թե Ֆոսեթը ձեռքին հնարավոր է լիներ Breitling Emergency ժամացույց՝ ձեռքով կառավարվող վթարային հաղորդիչով, որն ունի մինչև 90 մղոն (140 կմ) հեռահարություն, սակայն դրանից ևս ազդանշան չստացվեց: Սեպտեմբերի 13-ին Ֆոսեթի կինը՝ Փեգին, հայտարարություն տարածեց՝ պարզաբանելով, որ թեև ամուսինն ուներ նման ժամացույց, սակայն Աշխատանքի օրվա այդ թռիչքի ժամանակ այն չէր կրում:

Քաղաքացիական օդագնացության պարեկային ծառայության հանրային տեղեկատվության սպա, մայոր Սինթիա Ս. Ռայանի փոխանցմամբ՝ Ֆոսեթը թռիչքի էր մեկնել 4-5 ժամվա վառելիքի պաշարով: Որոնողներին տեղեկացրել էին, որ Ֆոսեթը մեկնել է կարճատև թռիչքի՝ հնարավոր է Լաքի Բոյ Փասի և Ուոքեր գետի տարածքներում: Մայոր Ռայանը ենթադրեց, որ նա կարող էր հետախուզել տարածքներ՝ ցամաքային արագության ռեկորդ սահմանելու իր ծրագրված փորձի համար, թեև Ֆոսեթի կինն ասել էր, որ դա պարզապես հաճույքի համար իրականացվող թռիչք էր: Ֆոսեթը, ըստ երևույթին, թռիչքի պլան չէր ներկայացրել, և դա նրանից չէր էլ պահանջվում:

Երկրորդ օրը Քաղաքացիական օդագնացության պարեկային ծառայության օդանավերը որոնումներ իրականացրեցին, սակայն բեկորների ոչ մի հետք չգտան՝ չնայած բարդ և ընդարձակվող որոնողական աշխատանքներին, որոնք հետագայում ընդգրկեցին Հյուսիսային Ամերիկայի ամենադժվարանցանելի տեղանքներից մեկի մոտ 20,000 քառակուսի մղոն (52,000 կմ²) տարածքը: Ըստ Ռայանի՝ որոնումների առաջին օրը աշխատանքները կեսօրին դադարեցվել էին ուժեղ քամիների պատճառով: Չորրորդ օրն արդեն շարժի էր գցվել 14 օդանավ, այդ թվում՝ մեկը հագեցած ARCHER համակարգով, որը կարող էր ավտոմատ կերպով սկանավորել մանրամասն պատկերները՝ կորած օդանավի հատուկ նշանները գտնելու համար:

Մինչև սեպտեմբերի 10-ը որոնողական խմբերը հայտնաբերեցին ութ նախկինում անհայտ վթարի վայրեր, որոնցից մի քանիսը տասնամյակների վաղեմություն ունեին: Կրկնակի հաշվարկված վայրերը և Տրանսպորտի անվտանգության ազգային խորհրդի կողմից արդեն գրանցվածները հանելուց հետո մնաց երեք նախկինում չհայտնաբերված ինքնաթիռի կործանման վայր: Քանի որ գործողությունը դեռևս դիտվում էր որպես փրկարարական առաքելություն, նվազագույն ջանքեր գործադրվեցին այդ անհայտ վայրերում գտնվող օդանավերը նույնականացնելու համար, թեև ոմանք ենթադրում էին, որ դրանցից մեկը կարող էր պատկանել Չարլզ Քլիֆորդ Օգլին, ով անհետացել էր դեռևս 1964 թվականին: Զանգվածային որոնումներին մասնակցում էր մոտ երկու տասնյակ օդանավ, որոնք գործում էին Նևադայի Մինդեն քաղաքի հիմնական բազայից և Կալիֆոռնիայի Բիշոփ քաղաքի երկրորդական բազայից:

Սեպտեմբերի 7-ին Գուգլ ընկերությունը միացավ որոնումներին իր կապերի միջոցով այն կապալառուների հետ, որոնք արբանյակային լուսանկարներ են տրամադրում Google Earth ծրագրի համար: Բրիտանացի ձեռնարկատեր Ռիչարդ Բրենսոնը՝ Ֆոսեթի ընկերը, ասաց, որ ինքը և այլոք համակարգում են ջանքերը Google-ի հետ՝ տեսնելու, թե արդյոք բարձր լուծաչափով պատկերներից որևէ մեկում կարող է լինել Ֆոսեթի ինքնաթիռը: Սեպտեմբերի 8-ին DigitalGlobe-ի նոր բարձրորակ պատկերների առաջին խմբաքանակը հասանելի դարձավ Amazon Mechanical Turk բետա կայքի միջոցով, որպեսզի օգտատերերը կարողանան նշել որոնման համար հետաքրքրություն ներկայացնող հնարավոր տարածքները: Մինչև սեպտեմբերի 11-ը մոտ 50,000 մարդ միացել էր աշխատանքներին՝ զննելով ավելի քան 300,000 լուսանկարների քառակուսիներ: Amazon-ի ներկայացուցիչ Փիթեր Քոենը հավատացած էր, որ մինչև սեպտեմբերի 11-ը որոնողական ողջ տարածքը առնվազն մեկ անգամ ուսումնասիրվել էր: 

Amazon-ի որոնողական նախագիծը դադարեցվեց հոկտեմբերի 29-ի շաբաթվա ընթացքում՝ առանց որևէ չափելի հաջողության: Մայոր Սինթիա Ռայանը հետագայում նշեց, որ դա ավելի շատ խանգարել է, քան օգնել: Նա ասաց, որ այն մարդիկ, ովքեր պնդում էին, թե տեսել են օդանավը Mechanical Turk-ում կամ ունեն հատուկ գիտելիքներ, որոնումների կրիտիկական օրերին և նույնիսկ ամիսներ անց ողողել էին իր էլեկտրոնային փոստը: Բազմաթիվ «տեսողական վկայություններ» պարզվեց, որ Քաղաքացիական օդագնացության պարեկային ծառայության օդանավերն են եղել, որոնք թռչում էին որոնողական ցանցով, կամ պարզապես հին պատկերների սխալ մեկնաբանություններ: Էքստրասենսները ևս ողողել էին Մինդենի բազան՝ կանխագուշակումներով, թե որտեղ կարելի է գտնել օդաչուին: Կանադայից մի տղամարդ հատկապես համառ էր՝ ամեն օր զանգահարելով Ռայանին: Ռայանը նշեց, որ յուրաքանչյուր հաղորդագրություն, նամակ կամ հեռախոսազանգ լուրջ էր ընդունվում, ինչը ծանրաբեռնում էր ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի մասնագետներին, որոնց հանձնարարված էր ստուգել դրանցից յուրաքանչյուրը՝ անկախ դրանց հավաստիությունից: Հետադարձ հայացք գցելով՝ Ռայանը նշեց, որ «քրաուդսորսինգի» (ամբոխի ներգրավման) ջանքերը դեռ պատրաստ չէին նման լուրջ գործողությունների համար:

Սեպտեմբերի 12-ին գոյատևման փորձագետները ենթադրեցին, որ Ֆոսեթը, ամենայն հավանականությամբ, մահացած է: Սեպտեմբերի 17-ին Քաղաքացիական ավիացիայի պարեկային ծառայության Նևադայի ստորաբաժանումը հայտարարեց, որ դադարեցնում է որոնողական աշխատանքների հետ կապված բոլոր թռիչքները, սակայն Ազգային գվարդիայի, մասնավոր և ցամաքային որոնումները շարունակվեցին: Ազգային տրանսպորտային անվտանգության խորհուրդը սկսեց նախնական հետաքննություն Ֆոսեթի ինքնաթիռի հնարավոր կործանման վերաբերյալ: Նախնական զեկույցում նշվում էր, որ Ֆոսեթը «ենթադրվում է, որ մահացու վնասվածքներ է ստացել, իսկ օդանավը զգալիորեն վնասվել է», սակայն հետագայում այդ ենթադրությունը հեռացվեց զեկույցից: Բրենսոնը նույնպես հանդես եկավ նմանատիպ հրապարակային հայտարարություններով:

2007 թվականի սեպտեմբերի 19-ին իշխանությունները հաստատեցին, որ դադարեցնում են Ֆոսեթի ակտիվ որոնումները Նևադայի անապատում, սակայն օդային անձնակազմերը կպահվեն պատրաստ վիճակում՝ հնարավոր վթարի վայրեր թռչելու համար: Սեպտեմբերի 30-ին հայտարարվեց, որ նրա անհետացման օրվա ռադարային տվյալների հետագա վերլուծությունից հետո ցամաքային խմբերը և երկու օդանավ վերսկսել են որոնումները: 2007 թվականի հոկտեմբերի 2-ին Քաղաքացիական օդագնացության պարեկային ծառայությունը հայտարարեց որոնողական գործողության ավարտի մասին: Ռայանը հետագայում նշեց, որ սա ԱՄՆ պատմության մեջ անհատի որոնման ամենամեծ և ամենաբարդ խաղաղ ժամանակաշրջանի գործողությունն էր:

2008 թվականի հուլիսին Սայմոն Դոնատոյի Team Adventure Science խումբը մեկ շաբաթ որոնումներ իրականացրեց Նևադա-Կալիֆոռնիա սահմանին: 2008 թվականի օգոստոսի 23-ին՝ Ֆոսեթի անհետացումից գրեթե մեկ տարի անց, քսանութ ընկերներ և երկրպագուներ իրականացրեցին ոտքով որոնում՝ հիմնվելով նոր տեղեկությունների և համակարգչային մոդելավորման վրա: Այդ որոնումն ավարտվեց սեպտեմբերի 10-ին:

### Որոնողափրկարարական աշխատանքների ծախսեր
2008 թվականի մայիսի 1-ին Las Vegas Review-Journal պարբերականը, հղում անելով Նևադայի նահանգապետ Ջիմ Գիբոնսի մամուլի քարտուղար Բեն Կիկհեֆերին, հայտնեց նահանգապետի որոշման մասին՝ պահանջել Սթիվ Ֆոսեթի ընտանիքից վճարել որոնումների համար ծախսված 687,000 դոլարը: Հետագայում Կիկհեֆերը մեղմացրեց այդ վաղաժամ զեկույցի տոնը՝ Tahoe Daily Tribune-ին հայտնելով, որ Նևադան մտադիր չէ պարտադիր վճարում պահանջել Ֆոսեթի այրի դարձած կնոջից, այլ որ նման վճարումը կլինի կամավոր. «Մենք պատրաստվում ենք խնդրել, որ նրանք օգնեն փոխհատուցել այդ ծախսերի մի մասը՝ հաշվի առնելով որոնումների ծավալը, ընդհանուր արժեքը, ինչպես նաև մեր բյուջետային ընթացիկ դժվարությունները»: Հյուրանոցի տեր Բարոն Հիլթոնը, ում ագարակից Ֆոսեթը մեկնել էր անհետացման օրը, ավելի վաղ կամավոր առաջարկել էր 200,000 դոլար՝ օգնելու հոգալ որոնման ծախսերը:

Tahoe Daily Tribune-ին տված իր հետագա մեկնաբանություններում Կիկհեֆերը կտրականապես հերքեց, թե ընտանիքի համար պաշտոնական հաշիվ է պատրաստվում: Նա ասաց. «Դա, հավանաբար, կլինի նամակի տեսքով», որտեղ կներկայացվի նահանգի կողմից ձեռնարկված քայլերի ֆինանսական ամփոփագիրը, դրանց հետ կապված ծախսերը և նահանգի բյուջետային դժվարությունների մասին հիշատակում:

Այս հայտարարությունից օրեր առաջ նահանգի Արտակարգ իրավիճակների կառավարման տնօրեն Ֆրենկ Սիրակուզան նշել էր. «Չկա որևէ նախադեպ, երբ կառավարությունը հետամուտ լինի մարդկանցից գումար գանձելու միայն այն պատճառով, որ նրանք վճարելու միջոցներ ունեն: Դուք մոլորվում եք, և մենք փնտրում ենք ձեզ: Դա մի ծառայություն է, որի համար վճարում են ձեր հարկատուները», թեև նա խոստովանեց, որ իրավական առումով ցանկացած որոշում մնում է Գիբոնսին:

2008 թվականի ապրիլի 10-ին Օրենսդիր մարմնի Միջանկյալ ֆինանսական կոմիտեի լսումների ժամանակ Սիրակուզան նշեց, որ վարձել է անկախ հաշվեստուգողի, որպեսզի ստուգի Ֆոսեթի որոնման համար նահանգի կատարած ծախսերը, բայց հավելեց. «Մենք հաշվեստուգում ենք անցկացնում ոչ թե այն պատճառով, որ քննադատաբար ենք տրամադրված որևէ մեկի հանդեպ կամ կասկածում ենք, որ ինչ-որ բան սխալ է արվել»: Հանձնաժողովի նախագահ Մորս Արբերին հարցրեց Սիրակուզային, թե ինչու նահանգը հաշիվ չի ներկայացրել Ֆոսեթի ընտանիքին, եթե միջոցների պակաս ունի, ինչին Սիրակուզան ուղղակի պատասխան չտվեց:

Las Vegas Review-Journal-ին տված հետագա հարցազրույցում Սիրակուզան հայտարարեց, որ կոմիտեում իր մեկնաբանությունները կարող էին սխալ տպավորություն ստեղծել, թե ինքը հաշվեստուգող է վարձել՝ հետագայում վիճարկելու նահանգի ֆինանսական բեռը, որը կրել էր Ազգային գվարդիան որոնողական գործողության ժամանակ: Երբ Արբերիից հարցազրույց վերցրեցին այն լուրերի վերաբերյալ, թե նահանգը վճարում է պահանջելու, նա նշեց, որ ուրախ է լսել, որ քայլեր են ձեռնարկվում ծախսերի մի մասը վերականգնելու ուղղությամբ:

Նևադայում որոնումներն արժեցան 1.6 միլիոն դոլար՝ դառնալով «ԱՄՆ-ում երբևէ անհատի համար իրականացված ամենամեծ որոնողափրկարարական աշխատանքը»: Ջիմ Գիբոնսը խնդրեց Ֆոսեթի ժառանգներին վճարել 487,000 դոլար, սակայն նրանք մերժեցին՝ նշելով, որ Ֆոսեթի կինն արդեն իսկ 1 միլիոն դոլար է ծախսել մասնավոր որոնումների վրա:

### Բեկորների և աճյունի հայտնաբերում
2008 թվականի սեպտեմբերի 29-ին մի արշավական Կալիֆոռնիայի Արևելյան Սիեռա Նևադայում՝ Ֆոսեթի թռիչքի վայրից մոտ 65 մղոն (100 կմ) դեպի հարավ (186 աստիճան), հայտնաբերեց երեք ճմռթված նույնականացման քարտեր։ Հաստատվեց, որ այդ իրերը պատկանում են Ֆոսեթին. դրանց թվում էին Դաշնային օդագնացության վարչության կողմից տրված քարտը, Ամերիկայի ճախրասավառնակ սպորտի միության անդամատոմսը և 1,005 ԱՄՆ դոլար կանխիկ դրամ:

Հոկտեմբերի 1-ի ուշ երեկոյան օդային որոնողական խմբերը նկատեցին ինքնաթիռի բեկորները գետնին՝ 10,100 ֆուտ (3,100 մ) բարձրության վրա, անձնական իրերի գտնվելու վայրից մոտ 750 յարդ (690 մ) հեռավորության վրա: Ավելի ուշ հաստատվեց Ֆոսեթի ինքնաթիռի կայունացուցչի համարը:

Վթարի վայրը գտնվում է հյուսիս-արևմուտք/հարավ-արևելք ուղղվածությամբ Հրաբխային լեռնաշղթայի արևմտյան կողմում՝ հյուսիսային լայնության 37°40′ և արևմտյան երկայնության 119°08′ կոորդինատներում: Այն գտնվում է լեռնաշղթայի կատարից մոտ 300 ֆուտ (91 մ) ներքև: Զառիթափ տեղանքը նոսր անտառապատ էր՝ միջինում 40-ից 60 ֆուտ (12-18 մ) բարձրությամբ դեղին սոճիներով: Գետինը ծածկված էր բազմաթիվ ժայռաբեկորներով և քարքարոտ ելուստներով, որոնք շրջապատված էին խոտածածկ տարածքներով:Աղետի գոտին գտնվում է Կալիֆոռնիայի Մադերա շրջանի Անսել Ադամս արգելոցում: Մոտակա վայրերից են Մինարեթ հանքը (2,000 ֆուտ դեպի արևմուտք), Էմիլի լիճը (0,7 մղոն դեպի հյուսիս-արևելք), Մինարեթ լիճը (1,8 մղոն դեպի արևմուտք-հարավ-արևմուտք), Մինարեթ լեռնագագաթները (3 մղոն դեպի արևմուտք), Դևիլս Փոսթփայլ ազգային հուշարձանը (4,5 մղոն դեպի հարավ-արևելք) և Մամոթ Լեյքս քաղաքը (մոտակա բնակավայրը՝ 9 մղոն դեպի արևելք-հարավ-արևելք): Տեղանքը գտնվում է Յոսեմիթե ազգային պարկից 10 մղոն դեպի արևելք: 

Հաջորդ երկու օրերի ընթացքում ցամաքային որոնողները գտան 2-ը 1,5-ի վրա մատնաչափի (5x4 սմ) ոսկորի չորս կտոր: Սակայն պարզվեց, որ դրանք կա՛մ մարդկային չեն, կա՛մ չափազանց փոքր են ԴՆԹ թեստավորման համար:

Հոկտեմբերի 29-ին որոնողական խմբերը հայտնաբերեցին երկու մեծ մարդկային ոսկորներ, որոնք, ըստ նրանց, կարող էին պատկանել Ֆոսեթին: Այս ոսկորները գտնվել են վթարի վայրից 0,5 մղոն (0,8 կմ) դեպի արևելք: Հայտնաբերվեցին նաև թենիսի կոշիկներ՝ կենդանիների կծած հետքերով:

Նոյեմբերի 3-ին Կալիֆոռնիայի ոստիկանության դիահերձողները հայտարարեցին, որ Գենետիկ դրոշմավորումը հաստատել է,որ ոսկորները համապատասխանում են Ֆոսեթի ԴՆԹ-ին: Մադերա շրջանի դատաքննիչ Ջոն Անդերսոնն ասաց, որ նման վթարի դեպքում Ֆոսեթը ակնթարթորեն մահացած կլիներ, և անսովոր չէ, որ կենդանիները քարշ տան մնացորդները:

### Տրանսպորտի անվտանգության ազգային խորհրդի զեկույցը և եզրակացություններ
2009 թվականի մարտի 5-ին Տրանսպորտի անվտանգության ազգային խորհուրդը հրապարակեց իր զեկույցն ու եզրակացությունները: Զեկույցում նշվում է, որ ինքնաթիռը վթարի է ենթարկվել մոտ 10,000 ֆուտ (3,000 մ) բարձրության վրա՝ լեռնաշղթայի կատարից 300 ֆուտ (90 մ) ներքև: Տվյալ տարածքում գագաթների բարձրությունը գերազանցում էր 13,000 ֆուտը (4,000 մ): Այնուամենայնիվ, վթարի պահին և վայրում օդի խտության բարձրությունը գնահատվել է 12,700 ֆուտ (3,900 մ): 

Ինքնաթիռը՝ երկտեղանի տանդեմ դասավորությամբ էր, մոտ 30 տարվա հնություն ուներ, և Ֆոսեթն այս տիպի օդանավով մոտ 40 ժամ թռչելու փորձ ուներ: Ինքնաթիռի շահագործման ձեռնարկում նշված է, որ 13,000 ֆուտ (4,000 մ) բարձրության վրա վերելքի արագությունը կազմում է րոպեում 300 ֆուտ (91 մ/րոպե):

Տրանսպորտի անվտանգության ազգային խորհրդի զեկույցում ասվում է, որ «Սալինասից մի օդերևութաբան ներկայացրել է վթարի գոտու պայմանների թվային մոդելավորում՝ օգտագործելով WRF-ARW թվային մոդելը: Ժամը 09:30-ի դրությամբ (վթարի մոտավոր ժամանակը) մոդելը ցույց է տվել այդ տարածքում րոպեում մոտ 300 ֆուտ արագությամբ օդային վայրընթաց հոսանքներ:Սարքավորումների անսարքության որևէ ապացույց չի հայտնաբերվել: Զեկույցում նշվում էր, որ Մադերա շրջանի շերիֆի վարչության հովանու ներքո իրականացվել է կմախքի բեկորների հետմահու փորձաքննություն: Մահվան պատճառ է ճանաչվել բազմաթիվ տրավմատիկ վնասվածքները: Վթարի հետևանքով ոչնչացվել էր նաև վթարային տեղորոշիչ հաղորդիչը (ELT):

2009 թվականի հուլիսի 9-ին NTSB-ն հայտարարեց վթարի հավանական պատճառը. «օդաչուի անզգույշ բախումը վայրընթաց օդային հոսանքների հետ, որոնք գերազանցել են ինքնաթիռի վերելքի հնարավորությունները: Վթարին նպաստել են վայրընթաց հոսանքները, օդի բարձր խտությունը և լեռնային տեղանքը»:

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*

## Արտաքին հղումներ
* Timeline: Steve Fossett
* In pictures: Steve Fossett
* BBC, Profile: Steve Fossett
*  
* 
* Obituary from The Economist, February 21, 2008
* New attempts by adventure athletes to search territory previous searches could not cover
* Weather radar loop for September 3, 2007 around Fresno, California, including the crash site.
* Aerial Photo of crash site taken 2010/09/25
* NTSB Aviation Investigation – 45 Docket Items – SEA07FA277

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի օդաչուներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի առագաստանավորդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ճանապարհորդներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի միլիարդատերեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆինանսիստներ
Կատեգորիա:Ավիավթարից զոհվածներ