Ձվարանային հղիություն

**Ձվարանային հղիություն** ()**,** արտարգանդային հղիության տեսակ, երբ պտղաձուն տեղակայված է ձվարանում։ 

Այս դեպքում ձվազատումից հետո (օվուլյացիայի) ձվաբջիջը դուրս չի գալիս արգանդափողերից, այլ բեղմնավորվում է հենց ձվարանի ներսում, որտեղ էլ տեղի է ունենում իմպլանտացիան*։* Նման հղիությունը սովորաբար չի զարգանում հղիության առաջին չորս շաբաթից ավելի։ Չբուժված ձվարանային հղիությունը պատճառ է դառնում մահացու ներորովայնային արյունահոսության և հետևաբար կարող է բերել անհետաձգելի բժշկական վիճակի առաջացման։

## Պատճառներ և ախտաբանություն
Ձվարանային հղիության պատճառն անհայտ է։ Հիմնական պատճառագիտական գործոնները, ինչպիսիք են կոնքի օրգանների բորբոքային հիվանդությունները և կոնքի վիրահատությունները, որոնք առնչվում են արտարգանդային հղիության հետ, այս դեպքում կարծես ներգրավված չեն։ Առկա է ենթադրյալ կապ ներարգանդային պարույրի (ՆԱՊ) հետ, սակայն հնարավոր չէ եզրակացնել, որ դա հիմնական պատճառն է, քանի որ կասկածելի կլիներ այն պնդումը ու պարույրը կանխում է հղիության բոլոր տեսակները, բայց ոչ ձվարանայինը։ Որոշ մասնագետներ ենթադրում են, որ այն պացիենտները, որոնք անցնում են արտամարմնային բեղմնավորման (ԱՄԲ) թերապիա, ունեն ձվարանային հղիության ավելի բարձր ռիսկ։

Սովորաբար ընդունված է համարել, որ ձվարանային հղիությունն առաջանում է այն ժամանակ, երբ հասուն ձվաբջիջը դուրս չի գալիս ֆոլիկուլից, իսկ սպերմատոզոիդը թափանցում է ֆոլիկուլի մեջ և բեղմնավորում ձվաբջիջը՝ սկիզբ տալով ներֆոլիկուլային հղիության։ Նաև քննարկվել է այն վարկածը, որ ձվարանից դուրս բեղմնավորված ձվաբջիջը կարող է իմպլանտացվել ձվարանի մակերեսին՝ առկա դեցիդուալիզացիայի կամ էնդոմետրիոզի հետևանքով։ Ձվարանային հղիությունները հազվադեպ են տևում 4 շաբաթից ավելի։ Այնուամենայնիվ, կա հավանականություն, որ տրոֆոբլաստը լրացուցիչ հենարան գտնի ձվարանից դուրս և այդպիսով ախտահարի արգանդափողը և այլ օրգաններ։ Շատ բացառիկ դեպքերում հղիությունը կարող է ձվարանից դուրս շարունակվել որպես որովայնային հղիություն, և գրանցվել են առանձին դեպքեր, երբ այն ավարտվել է ծննդաբերությամբ։

## Ախտորոշում
Ախտորոշումը կատարվում է առանց ախտանիշների հղի կանանց մոտ՝ մանկաբարձական ուլտրաձայնային հետազոտության (սոնոգրաֆիա) միջոցով: Կոնքի հետազոտության ժամանակ կարող է հայտնաբերվել հավելումների միակողմանի ուռուցքանման գոյացություն: Բնորոշ ախտանիշներն են որովայնային ցավը և ավելի քիչ դեպքերում՝ հղիության ընթացքում հեշտոցային արյունահոսությունը: Հիվանդների մոտ կարող է առաջանալ հիպովոլեմիա (արյան ծավալի նվազում) կամ շոկ՝ ներքին արյունահոսության պատճառով։

Ուլտրաձայնային հետազոտությունը ցույց է տալիս պտղապարկի տեղակայումը ձվարանում, մինչդեռ արգանդի խոռոչը դատարկ է, իսկ ներքին արյունահոսության առկայության դեպքում այն նույնպես կարող է հայտնաբերվել։ Արգանդափողի մոտ լինելու պատճառով փողային և ձվարանային հղիությունների միջև ուլտրաձայնային հետազոտությամբ տարբերակումը կարող է դժվար լինել: Մարդու խորիոնային գոնադոտրոպինի (ՄԽԳ) մակարդակի հաջորդական չափումները սովորաբար ցույց չեն տալիս նորմալ հղիությանը բնորոշ աստիճանական աճը։ 12 հիվանդների հետազոտման արդյունքում հղիության միջին տևողությունը եղել է 45 օր։

Հյուսվածաբանորեն ախտորոշումը կատարվում է Շպիգելբերգի չափանիշներով՝ հեռացված ձվարանի և արգանդափողի վիրահատական նմուշի հիման վրա: Այնուամենայնիվ, փողն ու ձվարանը սովորաբար չեն հեռացվում, քանի որ ուլտրաձայնային հետազոտությունը թույլ է տալիս իրականացել վաղ ախտորոշում, իսկ վիրաբույժները ձգտում են պահպանել ձվարանը: Մինչև 1878 թվականին Շպիգելբերգի չափանիշների ներդրումը, ձվարանային հղիության առկայությունը կասկածի տակ էր, նրա չափանիշները օգնել են տարբերակել ձվարանային հղիությունը այլ արտարգանդային հղիություններից։ Շպիգելբերգի չափանիշները, որոնք օգնում են ախտորոշել ձվարանային հղիությունը՝

* պտղապարկը տեղակայված է ձվարանի շրջանում,
* պտղապարկը միացած է արգանդին ձվարանի սեփական կապանով,
* պտղապարկում հյուսվածաբանորեն հաստատված է ձվարանային հյուսվածքի առկայությունը,
* ախտահարված շրջանի ձվատար խողովակը անվնաս է (սակայն այս չափանիշը կարող է չպահպանվել ավելի երկար տևող ձվարանային հղիության դեպքում)։

Մինչ վիրահատությունը ձվարանային հղիությունը կարող է սխալմամբ ընկալվել որպես փողային հղիություն, ձվարանի արյունահոսող կիստա կամ դեղին մարմին։ Երբեմն միայն ձվարանի արյունահոսող կիստայի հյուսվածաբանական հետազոտության ժամանակ տրոֆոբլաստիկ հյուսվածքի առկայությունը փաստում է, որ արյունահոսության պատճառը եղել է ձվարանային հղիությունը։

## Վարում
Ձվարանային հղիությունները վտանգավոր են և հակված են ներքին արյունահոսության։ Հետևաբար, կասկածի դեպքում միջամտությունն անհրաժեշտ է։ Նախկինում կատարվում էր հետազոտական որովայնահատում (լապարատոմիա) և ձվարանային հղիությունը հայտնաբերելուց հետո իրականացվում էր ձվարանի հեռացում կամ ձվարանի և փողի հեռացում։ Այժմ վիրահատությունը հաճախ իրականացվում է լապարոսկոպիայի միջոցով։ Վիրահատության ծավալը տատանվում է՝ կախված հյուսվածքների վնասման աստիճանից։ Ձվարանային հղիություն ունեցող հիվանդները հետագա պտղաբերության լավ կանխատեսում ունեն, ուստի խորհուրդ է տրվում կիրառել պահպանողական և վիրաբուժական մոտեցում։ Ավելին, ձվարանի հյուսվածքը պահպանելու նպատակով վիրահատությունը կարող է ներառել միայն պտղաձվի հեռացումը՝ ձվարանի մի մասի հետ միասին: Դա կարելի է իրականացնել ձվարանի սեպաձև մասնահատման միջոցով:

Ձվարանային հղիությունները հաջողությամբ բուժվում են մետոտրեքսատով 1988 թվականին արտարգանդային հղիության վարման մեջ ներառվելուց հետո:

Ձվարանային հղիությունը կարող է զարգանալ նորմալ ներարգանդային հղիության հետ մեկտեղ, նման հետերոտոպիկ հղիությունը պահանջում է մասնագիտական մոտեցում՝ ներարգանդային հղիությունը չվտանգելու համար:

## Համաճարակաբանություն
Ձվարանային հղիությունները հազվադեպ են հանդիպում, արտարգանդային հղիությունների ճնշող մեծամասնությունը հանդիպում է արգանդափողում, և միայն 0,15-3%-ն է տեղակայվում ձվարանում: Ըստ տվյալների՝ դեպքերի հաճախականությունը կազմում է մոտավորապես 1:3,000-ից մինչև 1:7,000 ծննդաբերության հաշվով:

## Պատմություն
1614 թվականին Մերսիեն (նշվում է նաև որպես Մերսերուս) առաջին անգամ նկարագրել է ձվարանային հղիությունը՝ որպես փողային հղիությունից առանձին վիճակ: Երբ ի հայտ է եկել ֆիզիոլոգիա գիտությունը, Բյոմերը արտարգանդային հղիությունը դասակարգել է երեք խմբի՝ որովայնային, ձվարանային և փողային: Եղել են շատ կասկածողներ, որ նման վիճակ գոյություն չունի, հատկապես Մայերը, որը աշխատություն է գրել՝ ոչ միայն հերքելով ձվարանային հղիության գոյությունը, այլև ապացուցելով, որ մինչ այդ արձանագրված դեպքերը այլ հիվանդագին վիճակներ էին։ Այնուհետև Կոնշտեյնն առաջարկել է չորս չափանիշներ, որոնք պետք է առկա լինեին ձվարանային հղիության փաստը հաստատելու համար։ Նրա պահանջներն էին ձվարանի բացակայությունն այն կողմում, որտեղ գտնվում էր ենթադրյալ հղիությունը, արգանդի և պտղապարկի միջև կապը՝ ձվարանի սեփական կապանի միջոցով, պտղապարկի շերտերը պետք է պատված լինեն գլանաձև հյուսվածքով՝ սպիտակուցային թաղանթի և պտղապարկի պատի միջև ուղղակի կապով, պտղապարկի խոռոչի կապը ձվարանների ֆոլիկուլի կամ դեղին մարմնի հետ։ Այս չափանիշները 1878 թվականին փոխարինվել են Օտտո Շպիգելբերգի չափանիշներով, որոնք որոշ լրացումներով ու փոփոխություններով օգտագործվել են մինչև 20-րդ դարը։

Մինչև 1845 թվականը նկարագրվել էր ձվարանային հղիության շուրջ 80 դեպք: 1845 թվականին Մայերի՝ ձվարանային հղիության գոյության հերքումից հետո բժիշկները սկսել են ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել դեպքերի նկարագրությանն ու վերլուծությանը: Բազմաթիվ դեպքեր են գնահատվել, որոշները չեն կարողացել տրամադրել մանրակրկիտ մանրադիտակային հետազոտության ապացույցներ, իսկ մյուսները ձախողել են հղիության համար անհրաժեշտ հյուսվածաբանական փոփոխությունների ցուցադրումը կա՛մ չեն համապատասխանել սահմանված չափանիշներից մեկին, կա՛մ մի քանիսին: 1899 թվականին Քեթրին վան Թուսենբրուկը վերջնականապես ապացուցել է ձվարանային հղիության գոյության հարցը՝  ներկայացնելով դեպքի առաջին ճշգրիտ կլինիկական և հյուսվածաբանական նկարագրությունը: Չնայած սկզբնական կասկածներին, նրա արդյունքները երեք տարի անց հաստատվել են Թոմփսոնի արձանագրած մեկ այլ դեպքով։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ
* The Ectopic Pregnancy Trust  - Information and support for those who have suffered the condition by a medically overseen and moderated UK based charity, recognised by the National Health Service (UK) Department of Health (UK) and the Royal College of Obstetricians and Gynaecologists

Կատեգորիա:Հղիություն