Սիրամարգակն

**Սիրամարգակն** () կամ **ցերեկային սիրամարգակն**, նիմֆալիդների ընտանիքի ցերեկային թիթեռների տեսակ։

Առանձնյակի լատիներեն կենսաբանական անունը՝ Īnachis, տրվել է ի պատիվ հին հունական արքա Ինախոսի և նրա դստեր Իոյի։

## Նկարագրություն
Առջևի թևերի երկարությունը կազմում է 27-31 մմ, ընդհանուր թևերը՝ մինչև 62 մմ։

Թիթեռների էգերը սովորաբար լինում են ավելի մեծ, քան արուները։ Թևերը ունեն վառ գունավորում։ Հիմնական գույներն են՝ շագանակագույնը և կարմիրը։

Թևերի վրա կան նաև չորս խոշոր «աչքեր» հիշեցնող կապույտ կետեր։ Այդ պատճառով էլ այս թիթեռները ստացել են «սիրամարգակն» անվանումը։ Ցերեկային սիրամարգակնի գունավորման առաջացումը պայմանավորված է հարսնյակի վրա ջերմության և ցրտի ազդեցությամբ։ Թևերի ստորին մակերեսը սև-շագանակագույն է, ավելի բաց, ալիքաձև ակոսավոր գծերով։

## Տարածվածություն
### Բնական արեալ
[մինի|աջից|250px|Սիրամարգակն, [Լատվիա, Ռիգա]]
«Սիրամարգակն» կոչվող թիթեռները տարածված են Եվրասիա աշխարհամասի արտաարևադարձային լայնություններում, ինչպես նաև Ճապոնիայում։ Հյուսիսում՝ մինչև հյուսիսային լայնության 60°-ը։

Հանդիպում են Արևելյան Եվրոպայի ողջ տարածքում՝ Ուկրաինայում, Բելառուսում, Բալթյան երկրներում, Լեհաստանում, Չեխիայում, Հարավային Կովկասի որոշ հատվածներում (հիմնականում Ադրբեջանի Հանրապետությունում)։

Տարածված են նաև Գերմանիայի արևելքում, բացակայում են Կրետե կղզում՝ Հունաստանում և Հյուսիսային Աֆրիկայում։

### Բնական միջավայր
Այս թիթեռները ապրում են դաշտավայրերում, մարգագետնային տարածություններում, անտառներում, գետերի ափերին, լճակների մոտ և այլուր։

Բացի այդ ապրում են նաև մարդաբնակ վայրերում՝ անտառային զբոսայգիներում, քաղաքային զբոսայգիներում և բնակելի տարածքներում։

Տարածված են ծովի մակարդակից մինչև 2000-2500 մետր բարձրություններում։

## Բազմացում և զարգացում
մինի|աջից|220px|Թիթեռների ձվեր
մինի|աջից|220px|Թրթուր
մինի|աջից|220px|Հարսնյակ
Բեղմնավորումը ներքին է։ Բաժանասեռ կենդանիներ են և լավ արտահայտված է սեռական դիմորֆիզմը։ Բազմացումը իրականանում է սեռական ճանապարհով։

Արուների սպերմատոզոիդները էգի սեռական ուղիներում շատ երկար պահպանում են կենսունակությունը։ Այս թիթեռները առավել լավ են հարմարվել գոյության պայմաններին՝ կենսակերպին և կենսամիջավայրին։

Բացառվում է հասուն թիթեռի և թրթուռի միջև ներտեսակային պայքարը (գոյության կռիվ, բնական ընտրություն), քանի որ նրանք սնվում են տարբեր տեսակի սննդով։

### Ձու
Ինկուբացիոն շրջանում էգերը դնում են 100-300 ձու։

### Թրթուր և հարսնյակ
Սիրամարգակնը, ինչպես և մյուս թիթեռները, զարգանում է լրիվ կերպարանափոխությամբ (լրիվ մետամորֆոզ)՝ ձու, այնուհետև անցնում է հարսնյակային փուլ։

Առողջ հարսնյակը դառնում է թրթուր, իսկ թրթուրը մեծանալով դառնում է հասուն միջատ՝ թիթեռ։ Ձվից դուրս եկած թրթուռները խիստ տարբերվում են սեռահասուն միջատից և հարսնյակից։

Սիրամարգակն կոչվող թիթեռների թրթուրը ունի սև գունավորում և չափերով շատ փոքր է։

Թրթուրը, առատ սնվելով, մի քանի անգամ մաշկափոխությունից հետո հասնում է որոշակի մեծության։ Այդ ժամանակ այն դադարում է սնվել և շարժվել, ամրանում է պարիսպների կամ ծառերի բներին և վերածվում հարսնյակի։

Հարսնյակային շրջանի փոփոխություններից են այն, որ միջատը ձեռք է բերում իր կենսական օրգանները և սկսում են զարգանալ հյուսվածքները։ Այս ձևափոխություններից հետո հարսնյակից դուրս է գալիս հասուն թիթեռը՝ իրեն բնորոշ գունավորմամբ։

## Փոստային նամականիշ

Stamp_of_Kyrgyzstan_215.jpg|Ղրղզստան, 2000
Faroese_stamp_681.jpg|Իսլանդիա, 2010


## Պատկերասրահ

Inachis_io_Opa.jpg|Հունգարիա, Բելատոն լիճ
Inachis io 2007.JPG|Լեհաստան, Լեհաստան
Inachis io 4 (DFdB).JPG|Ավստրիա, Վիեննա
Inachis io Moscow region2005.jpg|Ռուսաստան, Մոսկվա


## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Стриганова Б. Р., Захаров А. А. Пятиязычный словарь названий животных: Насекомые (латинский-русский-английский-немецкий-французский) / Под ред. д-ра биол. наук, проф. Б. Р. Стригановой. — М.: РУССО, 2000. — С. 270. — 1060 экз. — ISBN 5-88721-162-8..
* Коршунов Ю. П. Определители по флоре и фауне России // Булавоусые чешуекрылые Северной Азии. Выпуск 4. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2002. — С. 57. — ISBN 5-87317-115-7..
* Ламперт К. Атлас бабочек и гусениц. Места обитания. Физические характеристики. Поведение. Размножение/К. Ламперт; Под ред. А. И. Быховца. - Мн.: Харвест, 2003. 736 с

## Արտաքին հղումներ

* Թեփուկաթևավորներ  թիթեռներ - *սիրամարգակն*
* Peacock (''Սիրամարգակն'') թիթեռի մասին բրիտանական կայքում http://www.ukbutterflies.co.uk , Մեծ Բրիտանիայի թիթեռներ
* HD վիդեոներ սիրամարգակնի մասին
* գլխավոր էջ, ''սիրամարգակն'' , թեփուկաթևավորների մասին թիթեռներին նվիրված կայքում
* ''սիրամարգակն'' , ընդհանուր տեղեկատվություն
* ''սիրամարգակն'', իմանալ ամեն ինչ թիթեռների մասին
* Peacock - ''Սիրամարգակն'' , Եվրոպայի ամենատարածված թիթեռները

Կատեգորիա:Թեփուկավորներ
Կատեգորիա:Թիթեռներ