The Line (Սաուդյան Արաբիա)

**The Line** (ոճավորված՝ **THE LINE,** ), Սաուդյան Արաբիայում կառուցվող գծային խելացի քաղաք Նեոմում, Տաբուկ նահանգում, որը նախատեսված է լինել առանց մեքենաների, փողոցների և ածխածնի արտանետումների։

Քաղաքը, որը նախատեսվում է 170 կիլոմետր երկարություն ունենալ, Նեոմի ինը հայտարարված տարածաշրջաններից մեկն է եւ Saudi Vision 2030 նախագծի մաս է կազմում, որը Սաուդյան Արաբիիան պնդում է, որ կստեղծի շուրջ 460,000 աշխատատեղ եւ կավելացնի 48 միլիարդ դոլար երկրի ՀՆԱ-ին։ Line- ը նախատեսվում է, որ կդառնա 500 միլիարդ դոլար արժողությամբ Նեոմում նախագծի առաջին մասը։ Քաղաքի ծրագրերը կանխատեսում են 9 միլիոն բնակչության (25%-ը Սաուդյան Արաբիայի այն ժամանակվա 35,5 միլիոն բնակչությունից), բայց ըստ Bloomberg-ի զեկույցի, դա հետագայում նվազեցվել է մինչեւ 300,000 մարդ։ Ի սկզբանե նախատեսվում էր, որ մինչև 2030 թվականը դրա երկարությունը կկազմի 170 կմ, բայց այժմ, ինչպես նշվում է զեկույցում, այդ ժամանակ նախատեսվում է ավարտել 2,4 կմ շինարարությունը։ Սակայն Սաուդյան Արաբիայի պաշտոնյաները հերքել են այդ պնդումը՝ ասելով, որ նախագիծը կշարունակի ինչպես նախատեսված էր։

## Առաջարկ
Գծի երկարությունը ի վերջո պետք ունենա 170 կմ երկարություն։ Այն կարող է ձգվել Կարմիր ծովից մոտավորապես մինչև Թաբուկ քաղաք և կարող է ունենալ ինը միլիոն բնակիչ, ինչի արդյունքում բնակչության միջին խտությունը կազմելու է 260,000՝ քառակուսի կիլոմետրի համար։ Համեմատության համար՝ Մանիլան ՝ աշխարհի ամենախիտ բնակեցված քաղաքը, 2020 թվականին ուներ 44,000 մարդ քառակուսի կիլոմետրի համար ցուցանիշը։ Գծի հատակագիծը բաղկացած է երկու հայելային շինություններից, որոնց միջև կա բացօթյա տարածություն, որոնց ընդհանուր լայնությունը 200 մետր է, իսկ բարձրությունը՝ 500 մետր։ Սա այն կդարձնի երկրի 3-րդ ամենաբարձր շենքը՝ Աբրաջ Ալ-Բեյթ ժամացույցի աշտարակից և առաջարկվող Ջիդդա աշտարակից հետո, և մոտավորապես 12-րդ ամենաբարձր շենքն աշխարհում։

Նախատեսվում է, որ քաղաքն ամբողջությամբ սնուցվի վերականգնվող էներգիայով։ Այն բաղկացած է լինելու երեք շերտից՝ մեկը մակերեսային՝ հետիոտների համար, մեկը՝ ստորգետնյա ենթակառուցվածքների համար, մյուսը՝ ստորգետնյա՝ տրանսպորտի համար։ Արհեստական ինտելեկտը կհետևի քաղաքին և կօգտագործի կանխատեսող և տվյալների մոդելներ՝ իր քաղաքացիների առօրյան բարելավելու ուղիներ գտնելու համար։ Բնակիչները վճարվելու են The Line-ին տվյալներ ներկայացնելու համար։

Շինության գնահատված արժեքը 100–200 միլիարդ ԱՄՆ դոլար է (400–700 միլիարդ Սաուդյան ռիալ ), որոշ գնահատականներով մինչև $1 տրիլիոն։ Սաուդյան կառավարությունը պնդում է, որ այն կստեղծի 460,000 աշխատատեղ, կխթանի տնտեսության դիվերսիֆիկացիան և կավելացնի 180 միլիարդ Սաուդյան ռիալ (48 միլիարդ ԱՄՆ դոլար) ներքին ՀՆԱ-ին մինչև 2030 թվականը։ Ըստ գահաժառանգ արքայազն Մուհամմեդ բեն Սալմանի, առաջին փուլի նախագիծը ակնկալվում է, որ կարժենա 1,2 տրիլիոն Սաուդյան ռիալ (320 միլիարդ ԱՄՆ դոլար), իսկ Սաուդյան Արաբիայի ինքնիշխան հարստության հիմնադրամը՝ Հանրային ներդրումների հիմնադրամը կհատկացնի գումարի կեսը։

2024 թվականի ապրիլի 5-ին Bloomberg-ը հայտնել է, որ նախագիծը հետաձգվել է ՀՆՀ-ի կողմից ֆինանսավորման սահմանափակումների պատճառով։ Bloomberg-ը մեջբերում է Սաուդյան Արաբիայի պաշտոնյաներն, ովքեր ակնկալում են, որ մինչև 2030 թվականը 2,4 կիլոմետր հատվածի շինարարությունը կավարտվի միայն, որը կունենա 300,000-ից պակաս բնակիչ, այսինքն՝ ավելի քան 98% պակաս նախնական ակնկալիքներից։

## Պլանավորում
The Line-ը ընդօրինակում է արդյունաբերական դարաշրջանի ճարտարապետական գաղափարների բազմաթիվ ասպեկտներ.

* 1882 թվականին իսպանացի քաղաքային պլանավորող Արթուրո Սորիան պատկերացրել է գծային քաղաք ՝ հիմնված տրամվայի նորարարական օգտագործման վրա։ Նա իր գաղափարի մի մասը կիրառել է Մադրիդի թաղամասերից մեկում, բայց երբեք ավելի հեռուն չի չգնացել՝ աջակցության բացակայության պատճառով։
* 1950-ականներին ֆրանսիացի ճարտարապետ Յոնա Ֆրիդմանը առաջարկել է ինտեգրված, մոդուլային և ուղղահայաց «տարածական քաղաքի» հայեցակարգը քաղաքների տարածման խնդիրը լուծելու համար, բայց այն մնացել է որպես պարզ ինտելեկտուալ հետաքրքրություն։
* 1960-ականներին իտալական ավանգարդիստական Superstudio խումբը ներկայացրել է արմատական գեղարվեստական նախագիծ՝ շարունակական հուշարձանը, «ընդհանուր ուրբանիզացիայի ճարտարապետական մոդել», որը պետք է ծածկեր ամբողջ Երկիրը, բայց կրկին առանց իրագործելիության կամ իրական օգտակարության։ Դա մոդեռնիզմի, մոնումենտալության, դիզայնի և կապիտալիզմի քննադատությունն էր։

The Line-ի մասին առաջին անգամ հայտարարվել է 2021 թվականի հունվարի 10-ին Սաուդյան Արաբիայի թագաժառանգ արքայազն Մուհամմեդ բեն Սալմանը պետական հեռուստատեսությամբ հեռարձակված շնորհանդեսում։ Հողային աշխատանքները սկսվել են 2021 թվականի հոկտեմբերին, և նախագծի վրա աշխատող անձնակազմերին նախատեսվում էր տեղափոխել 2024 թվականին։ 2022 թվականի հուլիսի դրությամբ, ծրագրի առաջին փուլը նախատեսվում է ավարտել 2030 թվականին։ Բին Սալմանը, որպես Neom-ի տնօրենների խորհրդի նախագահ, 2021 թվականի հուլիսի 25-ին հրապարակել է հայտարարություն և գովազդային տեսահոլովակ, որը հանգեցրել է նախագծի ավելի լայն լուսաբանմանը։ Սա հարցեր է առաջացրել նախագծման և բնապահպանական խնդիրների վերաբերյալ, քանի որ քննադատները մտահոգված են եղել, որ նախագիծը կստեղծի «դիստոպիկ» և «արհեստական» հաստատություն, որն արդեն տեղահանել էր Հուվեյթատ բնիկ ցեղին և կազդի թռչունների և վայրի բնության միգրացիայի վրա։

## Շինարարություն

Գիծը բաղկացած կլինի միացված համայնքներից, որոնք կոչվում են մոդուլներ։ Ընդհանուր կառուցվածքը բաղկացած կլինի 135 մոդուլից՝ յուրաքանչյուրը 800 մետր երկարությամբ և 500 մետր բարձրությամբ։ 2022 թվականի հոկտեմբերին անօդաչու թռչող սարքի կադրերը, որոնք հրապարակվել էին Ot Sky-ի կողմից, հաստատել են, որ The Line-ի շինարարությունն ընթացքի մեջ է, և պեղումները տեղի են ունենում նախագծի ողջ երկարությամբ։

### Ճարտարապետներ
Ծրագրի ղեկավարությունը պահանջել է բոլոր ճարտարապետներին ստորագրել է գաղտնիության պայմանագրեր, այդ իսկ պատճառով նրանց կայքերից որևէ մեկում չկա հղումներ The Line-ի մասին։ Գերմանական Süddeutsche Zeitung թերթը պարզել է, որ երկու հայտնի ճարտարապետներ՝ Նորման Ֆոսթերը և Ֆրենսին Հուբենը Mecanoo-ից, դադարեցրել են իրենց մասնակցությունը նախագծին՝ մարդու իրավունքների և էկոլոգիական մտահոգությունների պատճառով։ Թերթը նաև հայտնում է, որ դեռևս կան մի քանի բարձրաստիճան ճարտարապետներ՝ Դեյվիդ Աջայենը, Բեն վան Բերկելը (UN Studios), Մասիմիլիանո Ֆուկսասը, հանգուցյալ Զահա Հադիդի լոնդոնյան գրասենյակը, Ռեմ Քուլհասը, Տեսիլքների ճարտարապետության լաբորատորիան ինչպես նաև Delugan Meissl-ը և Wolf D. Prix-ը Coop Himmelb(l)au-ն։ Süddeutsche-ն քննադատել է կայունության բացակայությունը և ճարտարապետների երկակի չափանիշները բարոյական հարցերում։

### Թաքնված նավահանգիստ
Դիզայնը ներառում է գոյություն ունեցող նավահանգիստներից երկու անգամ մեծ նավահանգիստ՝ շենքերի հյուսիսային կողմում, ծովից հեռու։ Ծրագիրը նախատեսում է թունելի և ջրանցքի կառուցում The Line-ի միջով, որոնք բավականաչափ մեծ են լինելու, որպեսզի խոշոր զբոսաշրջային նավերը կարողանան անցնել դրա միջով։ Շինարարությունը սկսվել է 2022 թվականի ապրիլին՝ նպատակ ունենալով ընդունել այցելուներին և բնակիչներին մինչև 2030 թվականը։ 2024 թվականի փետրվարի դրությամբ տեղափոխվել է ավելի քան 90 մլն խմ նյութ։

### Ողնաշարը
Վաղ պլաններում առաջարկվում էր ստորգետնյա երկաթուղի ժամում 510 կմ/ժ արագությամբ գնացքներով, որոնք կարող էին անցնել The Line-ի մի ծայրից մյուսը 20 րոպեում։ 2023 թվականի դրությամբ երկաթուղու մեկնարկի համար կարճ թունելներ են փորվել, և գնացքը մշակման նախատիպային փուլում է։

## 2024 թ
Ըստ Maplecroft խորհրդատվական ընկերության գլխավոր վերլուծաբան Թորբյորն Սոլտվեդտի, 2024 թվականի ապրիլին հայտնի է դարձել, որ նախագիծը «փլուզվել է» այն բանից հետո, երբ օտարերկրյա ուղղակի ներդրողները "չեն համոզվել թագաժառանգի տեսլականով»։ Այդ որոշմանը նպաստել են նավթի համաշխարհային գների տատանումները։

Այժմ ակնկալվում է, որ գիծը կկրճատվի դեպի արևմտյան ծայրամասի կարճ հատված՝ 2,4 կիլոմետր երկարությամբ, 98,6% կրճատում սկզբնական դիզայնից, 300,000 բնակչությամբ՝ նախատեսված 1,5 միլիոնըի փոխարեն։

Սաուդյան Արաբիայի էկոնոմիկայի և պլանավորման նախարարը հերքել է նվազման մասին պնդումները։ Նա Ռիադում Համաշխարհային տնտեսական ֆորումի հատուկ հանդիպման ժամանակ տված հարցազրույցում ասել է, որ «NEOM-ի համար նախագծերի համար նախատեսված մասշտաբը շարունակվում է, ինչպես նախատեսված է։ Սանդղակի փոփոխություն չկա»։

## Ընդունելություն
### Քաղաքաշինության մտահոգությունները

Dezeen-ին տված հարցազրույցում Փրինսթոնի համալսարանի դոցենտ Մարշալ Բրաունն ասել է, որ հավատում է, որ նման լայնածավալ քաղաքաշինության դեպքում դժվար կլինի հասնել հայեցակարգի արվեստում երևացող նուրբ, ֆուտուրիստական էսթետիկային՝ ներգրավված բազմաթիվ գործոնների պատճառով, օրինակ, նկարներից մեկը պատկերում է պիկնիկը 200 մետր բարձրությամբ (660 ֆուտ) եզրին, որը, հավանաբար, վտանգավոր կլինի իրական կյանքում։ C40 Cities–ից Հելեն Չարտիեն The Line-ը համեմատել է այլ չիրականացված գծային քաղաքային նախագծերի հետ, ինչպիսիք են Սորիայի 1882 թվականի նախագիծը և 1965 թվականին Նյու Ջերսիում գծային բնակավայրի առաջարկը։ Հոլանդացի ճարտարապետ Ուինի Մաասն ասել է, որ թեև ինքը կցանկանար ապրել նման միջավայրում, սակայն կոնցեպտի արվեստի տեսանկյունից երևացող դրա բնութագիրը միապաղաղ էր, և նա կարծում էր, որ դա կհեշտացնի քամու անբարենպաստ հոսքը ինտերիերի միջով։

Ֆիլիպ Օլդֆիլդը Նոր Հարավային Ուելսի համալսարանից ասում է, որ կյանքի որակը, հավանաբար, կախված է նրանից, թե որքան լավ է կառավարվում քաղաքը, այլ ոչ թե նրա տեսողական համը։ Օլդֆիլդն ասել է, որ նախագծի ածխածնի հետքը ապակու, պողպատի և բետոնի մեջ կկազմի մոտ 1,8 գիգատոն (2000 միլիոն տոննա) CO2-ին համարժեք, քանի որ «դուք չեք կարողանա կառուցել 500 մետր բարձրությամբ շենք ցածր ածխածնային նյութերից»։ Նա ասել է, որ 170 կիլոմետր (110 մղոն) պրոֆիլը լայնածավալ խոչընդոտ կստեղծի հարակից էկոհամակարգերի և չվող տեսակների համար, որոնք նման են մայրուղիների կողմից ստեղծվածին, իսկ հայելային արտաքին ճակատը վտանգավոր կլինի թռչունների համար։

Վիեննայի Complexity Science Hub գիտական կենտրոնի հետազոտողները ենթադրել են, որ 3,3 կմ (2,1 մղոն) շառավղով կլոր քաղաքում ճանապարհի ժամանակը շատ ավելի կարճ կլինի, քան գծային քաղաքում։ Գծային քաղաքի երկու բնակիչների միջև միջին հեռավորությունը 57 կմ է (35 մղոն) ՝ կլոր քաղաքի համար 2,9 կմ (1,8 մղոն) համեմատ։ Գծային քաղաքում յուրաքանչյուր բնակչին բաժին է ընկնում քայլելու հեռավորության վրա գտնվող բնակչության ընդամենը 1,2% - ը, քանի որ «մարդիկ հնարավորինս հեռու են մյուսներից», ի տարբերություն կլոր քաղաքի 24%-ի։ Գծային քաղաքում քայլելը և հեծանվավազքը հայտնի չեն լինի, և արագ գնացքով ճանապարհորդության ժամանակը կլինի անհամաչափ երկար, մինչդեռ կոմպակտ շրջանաձև քաղաքը թույլ է տալիս ակտիվ շարժունակություն, և արագ գնացքների կարիք չկա։ Պահանջվող խտությունը շրջանաձև քաղաքում շատ ավելի ցածր կլինի, ինչը թույլ կտա կառուցել այն գոյություն ունեցող տեխնոլոգիաներով և նվազեցնել շենքերի շրջակա միջավայրի ազդեցությունը։ Երկաթուղու խափանումը կարող է անշարժացնել գծային քաղաքը, բայց ավելի քիչ ազդեցություն կունենա շրջանաձև քաղաքի վրա։

### Մտահոգություններ քաղաքականության և մարդու իրավունքների վերաբերյալ
Թվային իրավունքների հետազոտողները, ինչպիսիք են Վինսենթ Մոսկոն, ենթադրել են, որ քաղաքի տվյալների հավաքագրման սխեման կարող է այն դարձնել «հետախուզական քաղաք», քանի որ պայմանավորվածությունների, որոնք կխեղաթյուրեն տվյալների փոխանակման համաձայնությունը, ինչպես նաև Սաուդյան Արաբիայի մարդու իրավունքների վատ ցուցանիշը կարող է ենթադրել տվյալների հնարավոր չարաշահում։ Neom-ի գործադիր տնօրեն Ջոզեֆ Բրեդլին ասել է, որ Neom-ի համակարգողները լուծում են գաղտնիության խնդիրները, և որ Սաուդյան Արաբիան ունի անձնական տվյալների պաշտպանության օրենք։

Նախագծվող քաղաքի արժանիքներից զատ, ուսումնասիրվել են նաև Սաուդյան Արաբիայի կառավարության գործողությունները նախագծի իրականացման գործում։ 2022 թվականի հոկտեմբերին Շադլին, Իբրահիմը և Աթաուլլահ ալ-Հուվեյթին՝ Հովեյթաթ ցեղից, դատապարտվել են մահապատժի, երբ նրանք հրաժարվել են ազատել իրենց գյուղը՝ որպես NEOM մեգանախագծի մի մաս։ Շադլի ալ-Հուվեյթին Աբդուլ Ռահիմ ալ-Հուվեյթիի եղբայրն էր, ով սպանվել էր անվտանգության ուժերի կողմից 2020 թվականի ապրիլին իր տանը՝ Ալ-Խարիբայում՝ NEOM-ի համար նախատեսված Թաբուկ նահանգի մասում, այն բանից հետո, երբ նա սոցիալական ցանցերում հրապարակել էր տեսանյութեր՝ ընդդիմանալով ծրագրի իրականացման նպատակով ճանապարհ բացելու համար տեղի բնակիչների տեղահանումը։

## Իրագործելիություն
Ճարտարապետ և քաղաքային պլանավորող Էթյեն Բու-Աբդոյի խոսքով՝ «ներկայացված 3D պատկերները դասական 3D ճարտարապետության պատկերներ չեն», և նախագծի նախագծողները «ավելի շուտ դիմել են տեսախաղերի դիզայներներին»։ Բու-Աբդոն հայտարարել է, որ ծրագիրը ներառում է «շատ տեխնոլոգիաներ, որոնք մենք այսօր չունենք»։ Ծրագրի հիմնական հայտարարություններից շատերը, հատկապես էներգետիկայի և տրանսպորտի ոլորտներում, հիմնված են տեխնոլոգիաների վրա, որոնք նույնիսկ նախատիպի տեսքով գոյություն չունեն։

## Տես նաեւ
* Մասդար Սիթի
* Արմավենու կղզիներ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
*   (release date)
* Saudi Arabia announces plans for the car-free linear city called The Line, 170 kilometers long as Part of Neom Project