Դոմենի խարդախում

**Դոմենների խարդախում** կամ **դոմենային անունների խարդախում** (), դոմենային անունների սեփականատերերին նորացման մասին այնպիսի կեղծ ծանուցումներ կամ  կեղծ հաշիվ-ապրանքագրեր ուղարկելու պրակտիկան է, որոնք իրականում ծառայության փոխանցման քողարկված ծանուցումներ են: Դոմենների խարդախումն օգտագործվում է օգտատերերին խաբելու համար, որպեսզի նրանք անգիտակցաբար փոխեն իրենց ռեգիստրը (գրանցումը)՝ հաճախ հենց իրենց հաշվին: Գրանցվողները կարող են վստահ չլինել, թե որ ռեգիստրատորի մոտ է գրանցված իրենց դոմենային անունը։ Այս խառնաշփոթը, որը զուգորդվում է պաշտոնական տեսք ունեցող էլեկտրոնային նամակների, փոստի կամ հեռախոսազանգերի հետ, կարող է բավարար լինել գրանցողին խաբելու համար, որպեսզի «թարմացնի» իր դոմենային անունը խարդախող գրանցողի հետ: Երկարաձգման մասին կեղծ ծանուցմանը պատասխանելը դոմենային անվան սեփականատիրոջ համար հաճախ հանգեցնում է ավելի բարձր վճարների, ինչպես նաև չարտոնված փոխանցման մեկ այլ գրանցողին կամ ծառայություններ մատուցողին: Միացյալ Թագավորության արդար առևտրի գրասենյակը նշել է դոմենային անունների խարդախման երկու տեսակ. դրանք են՝ «դոմենային անունների գրանցման խարդախումներ» և «դոմենային անունների նորացման խարդախումներ»:

## Հետևանք
Դոմենների խարդախումը կարող է հանգեցնել դոմենային անունների չարտոնված փոխանցումների և նորացման ավելի բարձր դրույքաչափերի կամ վճարների: Բացի այդ, կեղծ առաջարկներով կամ հայտարարություններով այն նաև քայքայում է օգտատերերի վստահությունը:

## Կանխարգելում
2004 թվականին ICANN-ը ՝ դոմենային անունների կառավարման մարմինը, փոփոխություններ կատարեց ռեգիստրարների՝ գրանցողների միջև դոմենների փոխանցման քաղաքականության մեջ: Ներկայացվեց մի պաշտպանիչ միջոց, որը կարող է օգնել կանխելու չարտոնված փոխանցումները. այդ պաշտպանիչ միջոցը կոչվում է դոմենի արգելափակում (Registrar Domain Locking): Քննադատները, թեև սեփականատերերին խորհուրդ են տալիս կիրառել այս նոր հնարավորությունը, սակայն ասում են նաև, որ սա «ոչ անհրաժեշտ և հաճախորդի նկատմամբ ոչ բարեկամական փոփոխություն է»։

## Դոմեններ գնելու կեղծ առաջարկներ
Խարդախման տարածված մեթոդներից է հետևյալը. ոմն անծանոթ (ոչ ռեգիստրարը) հայտնում է դոմենի անզգույշ սեփականատիրոջը դոմենային անուն գնելու առաջարկի մասին: Առաջարկը իրական չէ, բայց նպատակ ունի տիրոջը գայթակղել, ներքաշել կեղծ վաճառքի գործընթացի մեջ, որի արդյունքում սեփականատերը ի վերջո ստիպված է լինում նախապես գումար ուղարկել խարդախին՝ գնահատման վճարների կամ այլ ենթադրյալ ծառայությունների համար: Ընդօրինակելով օրինական վաճառքի գործընթացի և գործակալությունների ասպեկտները՝ սխեման հատկապես վաղ փուլերում իրական է թվում: Հեշտ, շահավետ վաճառքի հեռանկարը վերացնում է սեփականատիրոջ սովորական կասկածը անծանոթի կողմից արված առաջարկի վերաբերյալ:

## Ապրանքանիշի կեղծ պաշտպանություն
Ապրանքանիշի կեղծ պաշտպանությունը թեև նվազ տարածված է, քան դոմենի խարդախումը, դոմենային անունների խարդախման մեկ այլ դրսևորում է, որը հիմնականում գալիս է Չինաստանում գործող ռեգիստրարներից և կայանում է հետևյալում. դոմենի սեփականատերերին էլեկտրոնային նամակ է ուղարկվում, որում ասվում է, որ մեկ այլ ընկերություն հենց նոր փորձել է գրանցել մի շարք դոմեններ, որոնք պարունակում են թիրախավորված դոմենի սեփականատիրոջ ապրանքանիշը կամ ունեն բանալի բառերի շատ նմանություններ իրենց առկա դոմենի անվան հետ: Հաճախ այդ դոմենները նույնն են, ինչ թիրախավորված անհատին պատկանող դոմենները, բայց տարբեր են TLD-ներով (վերին մակարդակի դոմեններ): Խարդախողը պնդում է, որ դադարեցրել է զանգվածային գրանցումը` թիրախավորած անձի մտավոր սեփականությունը պաշտպանելու նպատակով, և եթե էլփոստն ստացողը չի ճանաչում այդ դոմենային անունները գրանցելու փորձ կատարող կազմակերպությանը, նա անմիջապես արձագանքում է, որպեսզի պաշտպանի իր ապրանքանիշը: Եթե թիրախավորված անձը պատասխանում է էլեկտրոնային փոստով կամ հեռախոսով, ապա խարդախը փորձում է նրան ստիպել, որ այդ դոմենները մի քանի տարով գրանցի այդ խարդախությունն առաջ մղող ռեգիստրարի մոտ:

Այս կարգի խարդախումների այլ տարբերակների դեպքում հանդես են գալիս այնպիսի ռեգիստրարներ՝ գրանցողներ, որոնք թիրախավորում են իրենց գոյություն ունեցող հաճախորդներին մեկ այլ կազմակերպության նմանատիպ պատրաստած սպառնալիքներով՝ փորձելով գրանցել այն նույն դոմենը, ինչ իրենցն է, բայց՝ տարբեր TLD-ներով: Երբեմն էլ որոշ դոմեյներներ որոնում են հասանելի TLD-ներ արդեն գրանցված դոմենների համար, այնուհետև էլեկտրոնային փոստով ուղարկում են գրանցված դոմենի սեփականատիրոջը և առաջարկում նշված գումարով վաճառել չգրանցված տարբերակները: Եթե թիրախ-անձը համաձայնի, ապա դոմենատերը տեղում կգնի դոմենները 7~20 դոլար սովորական գրանցման վճարով և անմիջապես կվաճառի իր զոհին մի քանի հարյուր դոլարով:

## ICANN-ի քաղաքականությունը
Դոմենների խարդախման գործելակերպը կարող է հանգեցնել ICANN-ի ռեգիստրատորների հավատարմագրման համաձայնագրի (RAA) խախտման, եթե դոմենային անունների փոխանցման մասին տեղեկատվությունը ճիշտ չտրամադրվի: Բացի այդ, Generic Names Supporting Organization-ի (GNSO-ի) աշխատանքային խմբին հանձնարարվել է հետաքննել նորացման կեղծ ծանուցումները՝ պարզելու, թե արդյոք անհրաժեշտ է հիմնախնդրի վերաբերյալ ամբողջական հաշվետվություն: Ռեգիստրատորների շրջանում անցկացված հարցման արդյունքների հիման վրա պատրաստված զեկույցը ցույց է տվել, որ նրանք տարակարծիք են նորացման կեղծ ծանուցումների հարցում. «կամ այն դիտարկում են որպես լուրջ հիմնախնդիր, կամ ընդհանրապես հիմնախնդիր չեն համարում»: Որպես նորացման կեղծ ծանուցումների հիմնական բացասական հետևանք՝ նշվել է ռեգիստրատորների շրջանում առաջացող խառնաշփոթը, ինչպես նաև հաճախորդների սպասարկման վրա ժամանակի և ռեսուրսների վատնումը: Ավելի մեծ ծավալի դեպքում կեղծ ծանուցումները կարող են «բացասաբար ազդել դոմենային անունների արդյունաբերության վրա՝ ամբողջությամբ վերցրած»:
Գրանցումները ռեգիստրատորների միջև փոխանցելու ուղղությամբ ICANN-ի վարած քաղաքականությունը կարող է օգնել նվազեցնելու հարձակումների քանակը, քանի որ նախքան փոխանցումը կատարելը ռեգիստրատորից պահանջվում է լրացնել թույլտվության ստանդարտացված գրությունը (Standardized Form of Authorization - FOA):

## Լրացուցիչ ռեսուրսներ և խորհուրդներ
Դոմենի խարդախումը կանխելու նպատակով խորհուրդ է տրվում՝

* Իմանալ, թե որ ռեգիստրատորի մոտ է գրանցված ձեր դոմենային անունը.
* Կապվել ձեր ռեգիստրատորի հետ, երբ ստանում եք նամակներ կամ զանգեր, որոնք նախազգուշացնում են դոմենային անվան ժամկետանցության մասին.
* Ձեր դոմենային անվան ժամկետների մասին գրառումներ պահել.
* Օգտագործել դոմենի կողպման՝ ռեգիստրատորների մեծ մասի կողմից տրամադրվող ծառայությունը, ինչը կանխում է դոմենային անվան ցանկացած փոխանցում, եթե ռեգիստրատորը չի զանգում և չի պահանջում, որ անունը «արտաարգելափակվի».
* Տեղեկանալ թարմացման կեղծ ծանուցումների մասին.
* Պարզել, թե ով է ձեր ռեգիստրատորը.
* Կարդալ ICANN-ի ուսումնասիրությունը Whois-ի կիրառման չարաշահումների վերաբերյալ.
* Ծանոթանալ երկարաձգման կեղծ ծանուցման օրինակներիfake renewal notice.
* Կարդալ GNSO-ի ամփոփիչ հաշվետվությունը նորացման կեղծ ծանուցումների վերաբերյալ:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Խարդախություն
Կատեգորիա:Համացանց
Կատեգորիա:Հանցագործություններ
Կատեգորիա:Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ