Ջեֆրի Մոնմութացի

**Ջեֆրի Մոնմութացի** (, , ), Բրիտանայի պատմահայր, հոգևորական և բրիտանական պատմագրության զարգացման գլխավոր գործիչներից մեկը, գրել է «Բրիտանական թագավորների պատմությունը» (Historia Regum Britanniae) 12 հատորանոց տարեգրությունը, որը մեծ տարածում է ստացել և թարգմանվել  աշխարհի գրեթե բոլոր լեզուներով։

## Կենսագրություն
Ջեֆրի Մոնմութացու ծննդավայրն անհայտ է, բայց հնարավոր է, որ դա Մոնմութ քաղաքն է եղել Ուելսի հարավ-արևելքում՝ անգլիական սահմանի մոտ։ Ջեֆրիի ծննդյան տարեթիվը ըստ տարբեր աղբյուրների եղել է մոտավորապես 1090-ից մինչև 1100 թվականները Պատմիչի հայրը Արթուրն էր՝ Ֆլանդրիայի կոմսության վարդապետը։ Ստեղծագործել է Ֆլանդրիայի կոմս Ուիլյամ Իպրացու պատվերով։

Անգլիացի պատմաբան, Ռեդինգի համալսարանի պրոֆեսոր, Թագավորական պատմական ընկերության նախագահ Սըր Ֆրենկ Սթենթոնի և այլ պատմաբանների ենթադրությամբ՝ Ջեֆրի Մոնմութացու ծնողները կարող էին բրետոնացիներ, քանի որ բազմաթիվ բրետոնացիներ մասնակցել են Վիլյամ Նվաճողի արշավանքներին և հաստատվել Ուելսի հարավ-արևելքում։

Սովորել է Օքսֆորդում։ 1152 թվականի փետրվարի 21-ին Քենթերբերիի արքեպիսկոպոս Թեոբալդը Ջեֆրիին  ձեռնադրել է Սենտ-Ասաֆի՝ Ուելսի մայր տաճարի եպիսկոպոս։ Ըստ ուելսյան տարեգրությունների՝ նա մահացել է 1154 թվականի դեկտեմբերի 25-ից մինչև 1155 թվականի դեկտեմբերի 24-ը, երբ նրա իրավահաջորդը ստանձնել է պաշտոնը։

## Ստեղծագործություններ
Ջեֆրի Մոնմութացին ստեղծել է մի քանի նշանավոր գրական գործեր։ Դրանցից ամենավաղը Մերլինի մարգարեություններն են (Prophetiae Merlini)*, որը գրվել է մինչև 1135 թվականը և հրատարակվել*  Լինքոլնի եպիսկոպոս Ալեքսանդրի խնդրանքով։ Մերլինին վերագրվող մարգարեությունները Ջեֆրի Մոնմութացու առաջին աշխատությունն է, որը հայտնի դարձավ Ուելսից դուրս։

Ջեֆրի Մոնմութացու ամենածավալուն ստեղծագործությունը *[[:en:Historia Regum Britanniae|Historia Regum Britanniae]]* (Բրիտանիայի թագավորների պատմություն) 12 հատորանոց աշխատությունն է։ Պատմությունը սկսվում է Տրոյայի հերոս Էնեասի ժառանգ Բրուտոսի՝ Բրիտանիա ներգաղթելուց և այդտեղ  հաստատվելուց մինչև Կադվալադր թագավորի մահը 7-րդ դարում։ Պատմության մեջ տեղ են գտել  Հուլիոս Կեսարի Բրիտանիա արշավանքի, Լեյրի, Կիմբելինի պատումները, որոնք վերապատված են Ուիլյամ Շեքսպիրի «Լիր Արքա» և «Ցիմբելին» ստեղծագործություններում, ինչպես նաև Արթուր Արքայի մասին պատումը, որի մոտիվներով վիպաշար է գրել Թոմաս Մելորին 15-րդ դարում։ Հեղինակն ընդգծել է Ուելսի Կաերլեոն քաղաքի նշանակությունը բրիտանական պատմության մեջ։ Ջեֆրին պնդում է, որ իր աշխատանքի աղբյուրը եղել է «մի որոշակի շատ հին գիրք բրիտների լեզվով» (*Britannici sermonis librum vetustissimum)*, որն, իբր, իրեն է հանձնել Օքսֆորդի արքսարկավագ Ուոլթեր Օքսֆորդացին, սակայն գիտնականների մեծամասնությունը կասկածում է այս գրքի գոյությանը։ Ջեֆրին հղումներով օգտագործել է նաև Նենիուսի «Բրիտանացիների պատմություն» (IX դար), Գիլդասի (Gildas) «Բրիտանիայի կործանման մասին» (VI դար), «Անգլիական ժողովրդի եկեղեցական պատմություն» Բեդա Պատվելի (VIII դ.), Լատինական տարեգրություններ, Ուելսի ծագումնաբանությունները և այլ աղբյուրներ։

Ի վերջո, 1149-ից 1151 թվականներին Ջեֆրին գրել է Մերլինի կյանքը (*[[:en:Vita Merlini|Vita Merlini]]*): Այս էպիկական պատմությունը, որը գրված է հեքսամետրով, Մերլինի մասին ուելսյան ավանդազրույցի վերապատում է։

## Ազդեցություն
Ջեֆրի Մոնմութացին իր բոլոր գործերը ստեղծել է լատիներեն, և դրանք հայտնի էին ամբողջ միջնադարյան Եվրոպայում։ Բողոքականության տարածման զուգընթաց նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են եվրոպական ազգային լեզուներով։ Նրա ստեղծագործությունների մոտիվներով գրվել են բազմաթիվ ստեղծագործություններ, որոնցից ամենահայտնիները Շեքսիրի «Լիր Արքա» ողբերգությունն է և Թոմաս Մելորիի Արթուր Արքայի մասին վեպերը։ 20-րդ դարի վերջին Արթուր Արքայի մասին բազմաթիվ ֆիլմեր են նկարահանվել ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում։

15-րդ դարի կեսերին Բենեդիկտյան միաբանության վանական և հումանիստ գիտնական, Սբ․ Ալբանսի աբբայության վանահայր Ջոն Ուիթհեմստեդը (John Whethamstede) իր «Հռչակավոր այրերի շտեմարան» (Granarium de viris illustribus) աշխատության մեջ առաջին անգամ հիմնավոր քննադատության է ենթարկել Ջեֆրի Մոնմութացու պատմա-առասպելական հայեցակարգը։

## Մատենագրություն
* Ջեֆրի Մոնմութացի։ Բրիտանիայի թագավորների պատմությունը։ Խմբագրել և թարգմանել է Մայքլ Ֆալետրան։ Փիթերբորո, Օնտարիո, 2008։ ISBN 1-55111-639-1 
* Ջեֆրի Մոնմութացի։ Բրիտանիայի թագավորների պատմությունը։ Թարգմանել է Լյուիս Թորփը, ներածությամբ և ցուցիչով։ Լոնդոն, 1966։ ISBN 0-14-044170-0 
* Էչարդ Սիան։ Արթուրյան պատմությունը լատինական ավանդույթում։ Քեմբրիջ։ Քեմբրիջի համալսարանի հրատարակչություն 1998։ ISBN 978-0521021524.
* Էչարդ, Սիան։ Միջնադարյան լատինական գրականության Արթուրը. արթուրյան լեգենդի զարգացումը և տարածումը միջնադարյան լատիներենում։ Քարդիֆ։ Ուելսի համալսարանի հրատարակչություն 2011։ ISBN 978-0708322017.
* Ֆոսթեր, Իդրիս Լևելին։ «Geoffrey of Monmouth (1090?–1155), or Galfridus (Gaufridus) Artur, or Galfridus (Gaufridus) Monemutensis, Ս. Ասաֆի եպիսկոպոս և մատենագիր»։ Ուելսի կենսագրության բառարանը մինչև 1940 թ. Լոնդոն. Սիմմրոդորիոնի պատվավոր ընկերություն. 1959։
* Higham NJ: Արքա Արթուր. Առասպելների ստեղծում և պատմություն . Լոնդոն և Նյու Յորք. Routledge։ 2002։ ISBN 0-415-21305-3.
* Մորիս, Ջոն։ Արթուրի դարաշրջանը. Բրիտանական կղզիների պատմություն 350-ից 650 թվականներին։ Նյու Յորք։ Barnes & Noble. 1973։ ISBN 1-84212-477-3.
* Roberts, Brynley F.: «Ջեֆրի Մոնմութացի, Historia Regum Britanniae և Brut y Brenhinedd »: Ուելսցի Արթուրը. Արթուրյան լեգենդը միջնադարյան ուելսյան գրականության մեջ. Քարդիֆ։ Ուելսի համալսարանի հրատարակչություն. 1991։ ISBN 0-7083-1307-8.
* Ռասել, Մայլս։ Արթուրը և Բրիտանիայի թագավորները. պատմական ճշմարտությունը առասպելների հետևում . Ստրաուդ՝ Ամբերլի։ 2017։ ISBN 978-1445662749.
* Tatlock, JSP։ Բրիտանիայի լեգենդար պատմությունը. Ջեֆրի Մոնմութացիի  Historia Regum Britanniae-ն և դրա վաղ ժողովրդական տարբերակները։ Բերքլի։ Կալիֆորնիայի համալսարանի հրատարակչություն. 1950։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* 
* Latin Chroniclers from the Eleventh to the Thirteenth Centuries: '''Geoffrey of Monmouth'''
* Ուելսի Ազգային գրադարանի կայքում

Կատեգորիա:Ուելսի առասպելաբանություն
Կատեգորիա:1090-ականների ծնունդներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի գրողներ
Կատեգորիա:Ուելսցի գրողներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի պատմաբաններ