Դոգեն

**Դոգեն Զենջի** (, ), ճապոնացի զեն բուդդայական վանական, գրող, բանաստեղծ, փիլիսոփա և Զենի Սոտո դպրոցի հիմնադիրը Ճապոնիայում։ Նա նաև հայտնի է որպես *Դոգեն Կիգեն* (道元希玄), *Էիհեի Դոգեն* (永平道元)։

Նա ի սկզբանե վանական էր Կիոտոյի Թենդայ դպրոցում, սակայն ուսումից դժգոհ լինելու պատճառով մեկնել է Չինաստան՝ ավելի իրական բուդդայականություն փնտրելու։ Չորս տարի այնտեղ մնալուց հետո նա վերադարձել է Ճապոնիա՝ Ֆուկանզազենգի և Բենդովա գրական ստեղծագործությունների միջոցով զազեն (նստած մեդիտացիա) քարոզելու նպատակով:

Դոգենը հեռացել է Կիոտոյից դեպի լեռնային շրջաններ, որտեղ նա հիմնել է *Էյհեյ-ջի* վանքը, որը մինչ այսօր համարվում է Սոտո դպրոցի գլխավոր տաճարը։

Դոգենը հայտնի է իր ստեղծագործություններով, ինչպիսիք են *Շոբոգենզո* («Իսկական Դհարմայի աչքի գանձարան», որը համարվում է նրա գլուխգործոցը), *Էիհեի Կորոկու* («Ընդարձակ գրառում», նրա ելույթների ժողովածուն), *Էիհեի Շենգի* (ճապոնական առաջին զեն վանական ծածկագիրը), ինչպես նաև նրա ճապոնական պոեզիան և մեկնաբանությունները:

## Կենսագրություն
### Վաղ կյանք
Դոգենը ծնվել է ազնվական ընտանիքում, թեպետ եղել է Մինամոտո նո Միչիչիկայի ապօրինի զավակը: Նրա խնամատար հայրը Մինամոտո Միչիչիկայի ավագ եղբայրն էր՝ Մինամոտո նո Միչիտոմոն, որը ծառայում էր կայսերական արքունիքում որպես բարձրաստիճան ։ Նրա մայրը՝ Իշին, Մացուդոնո Մոտոֆուսայի դուստրն էր և վանական Ռյոկան Հոգենի քույրը։ Մայրը մահանում է, երբ Դոգենը 7 տարեկան էր:

1212 թվականին՝ տասներեք տարեկանում, Դոգենը փախել է իր հորեղբոր՝ Մացուդոնո Մորոեի տնից և գնացել իր մորեղբայր Ռյոկան Հոգենի մոտ, որը բնակվում էր Հեյ լեռան ստորոտում։  Ըստ *Կենզեիկիի* (建撕記)՝ նրան հետաքրքրում էր մեկ հարց՝ կապված Թենդայի վարդապետության հետ.

Այս հարցը, մեծ մասամբ, դրդված էր Թենդայի հայեցակարգում (本覚 *հոնգակու*), որը նշում է, որ բոլոր մարդիկ արդեն *լուսավորված* են բնության կողմից, և հետևաբար, պրակտիկայի միջոցով *լուսավորության* հասնելու ցանկացած հասկացություն հիմնովին անիմաստ է:

### Ճանապարհորդություն դեպի Չինաստան
1223 թվականին Դոգենը անցավ Արևելաչինական ծովով դեպի Չինաստան (Սոն դինաստիա)՝ սովորելու Ջին-դե-սի (景德寺) վանքում։

Չինաստանում Դոգենն սկզբում գնաց Չժեցյանի Չան առաջատար վանքերը: Այդ ժամանակ Չանի ուսուցիչների մեծամասնությունն իրենց վերապատրաստումը հիմնում էին *կոն-անի* (ճապոներեն՝ *կոան*) օգտագործման վրա: Թեև Դոգենը համառորեն ուսումնասիրում էր կոանները, նա հիասթափվեց դրանց վրա դրված մեծ շեշտադրումից: Այնուհետև, 1225 թվականին, նա որոշեց այցելել Ռուջին անունով վարպետին՝ Զեն բուդդիզմի Ցաոդոգ տոհմի տասներեքերորդ պատրիարքին, Տիանտոն լեռան մոտ:  Ավելի ուշ գրություններում Դոգենը Ռուջինին անվանում է «Հին Բուդդա»։  Բացի այդ, նա  նկարագրում է Ռուջինին որպես :
մինի|Էիհեի-ջի տաճարը
Ռուջինի շնորհիվ Դոգենը ընդունեց մարմնի և մտքի ազատագրման հասկացությունը՝ լսելով վարպետի խոսքերը՝ «դուրս հանիր մարմինն ու միտքը» (身心脱落 *շըն սին թուո լուո*): Այս արտահայտությունը շարունակել է մեծ նշանակություն ունենալ Դոգենի համար իր ողջ կյանքի ընթացքում, և այն կարելի է գտնել նրա տարբեր գրվածքներում, ինչպես օրինակ.

Դոգենը Ռուջինից ստացավ *Դհարմա փոխանցում* և «ինկա»։ Արդյունքում նա լուծեց իր «կյանքի որոնումների մեծ հարցը»:

### Վերադարձ Ճապոնիա

Դոգենը վերադարձավ Ճապոնիա 1227 կամ 1228 թվականներին՝ վերադառնալով Կենին-ջի, որտեղ նա նախկինում կրթվել էր։ Վերադառնալուց հետո նրա առաջին գործողություններից մեկն էր *Ֆուկազազենգին* գրելը։ *Ֆուկազազենգին* կարճ տեքստ էր, որն ընդգծում է *զազենի* (նստած մեդիտացիա) կարևորությունը:

Այնուամենայնիվ, շուտով Թենդայ համայնքը սկսեց քայլեր ձեռնարկել ճնշելու ինչպես Զենը, այնպես էլ Ջոդո Շինշուն՝ բուդդիզմի նոր ձևերը Ճապոնիայում: Այս լարվածության պայմաններում Դոգենը 1230 թվականին լքեց Կիոտոյի Թենդայի տիրապետությունը՝  հաստատվելով լքված տաճարում, որն այժմ գտնվում է Ուձի քաղաքում՝ Կիոտոյից հարավ։

**Մահ**

1252 թվականի աշնանը Դոգենը հիվանդացավ։ Նա իր զգեստները նվիրեց իր գլխավոր աշակերտին՝ Կուն Էջոյին (孤雲懐弉)՝ նրան դարձնելով Էյհեյ-ջիի վանահայր։ Հատանո Յոշիշիգեի հրավերով Դոգենը մեկնեց Կիոտո 1253 թվականին, Կիոտո ժամանելուն պես Դոգենը մահացավ։ Իր մահից քիչ առաջ նա բանաստեղծություն էր գրել .

Հիսունչորս տարի լուսավորում է երկինքը:
Դողացող թռիչքը կոտրում է միլիարդ աշխարհ:
Հա՜
Մարմինը ոչինչ չի փնտրում:
Ապրելով, ես սուզվում եմ Դեղին աղբյուրների մեջ։

## Գրություններ
thumb|Զազենի համար համընդհանուր ընդունված օրենքներ

Թեև ընդունված էր, որ բուդդայական ստեղծագործությունները պետք է գրվեին չինարենով, Դոգենը հաճախ դրանք գրում էր ճապոներենով՝ փոխանցելով իր մտքի էությունը միևնույն ժամանակ հակիրճ, ազդեցիկ և ոգեշնչող ոճով։ Ըստ գիտնական Սթիվեն Հայնեի՝ «Դոգենի բանաստեղծական և փիլիսոփայական ստեղծագործությունները բնութագրվում են շարունակական ջանքերով անարտահայտելին արտահայտելու՝ կատարելագործելով անկատար խոսքը բառախաղի, նորաբանության և քնարականության ստեղծագործական օգտագործման, ինչպես նաև ավանդական արտահայտությունների վերափոխման միջոցով»։

### Շոբոգենզո
Դոգենի գլուխգործոցը *Շոբոգենզոն* է: Թեմաները տատանվում են զազենից, օաններից, բուդդայական փիլիսոփայությունից, վանական պրակտիկայից, կանանց և տղամարդկանց հավասարությունից մինչև լեզվի, էության և ժամանակի փիլիսոփայություն:

#### Շուշո-գի
*Շոբոգենզոն* հիմք է հանդիսացել *Շուշո-գի* (修證儀) կարճ աշխատության համար, որը գրվել է 1890 թվականին Օուչի Սեյրան անունով մի աշխարհականի կողմից:

### Շինջի Շոբոգենզո
Դոգենը նաև 301 մասից բաղկացած հավաքածու է կազմել չինարենով։ Այն հաճախ կոչվում է *Շինջի Շոբոգենզո* (*Շինջի*՝ «բնօրինակ կամ իրական կերպարներ» և *Շոբոգենզո*, որը տարբեր կերպ թարգմանվում է որպես «աջ դհարմայի աչքի գանձարան» կամ «Ճշմարիտի Դհարմայի աչքի գանձարան»): Ժողովածուն հայտնի է նաև որպես *Շոբոգենզո Սանբյակուսոկու*: Դոգենը հավանաբար սկսել է հավաքել հավաքածուն նախքան իր Չինաստան մեկնելը:

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ