Լի Յակոկա

**Լիդո Էնթոնի «Լի Յակոկա»** (, ),  ամերիկացի հեղինակ, ինժեներ և գործադիր տնօրեն էր, ով 1960-ականներին «Ֆորդ Մոթոր» ընկերությունում աշխատելու տարիներին մշակել է »Ֆորդ Մուստանգ», «Քոնթինենթալ Մարկ III» և «Ֆորդ Պինտո» ավտոմեքենաները, իսկ ավելի ուշ՝ 1980-ականներին, որպես գլխավոր գործադիր տնօրեն վերակազմավորել է Քրայսլեր կորպորացիան։ Նա եղել է Քրայսլերի նախագահը 1978-ից 1991 թվականներին և խորհրդի նախագահն ու գլխավոր գործադիր տնօրենը 1979 թվականից մինչև իր թոշակի անցնելը՝ 1992 թվականի վերջին։ Նա այն քիչ ղեկավարներից մեկն էր, ով գլխավորել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների երեք խոշորագույն ավտոարտադրողներից երկուսի գործունեությունը։      

Յակոկան հեղինակել և համահեղինակել է մի քանի գրքեր, ներառյալ Յակոկան՝ «Ինքնակենսագրություն» (Ուիլյամ Նովակի հետ) և «Որտե՞ղ են գնում բոլոր առաջնորդները»։ «Պորտֆոլիո Մագազին» ամսաթերթը Յակոկային անվանել է բոլոր ժամանեկների 18-րդ խոշորագույն ամերիկյան գործադիր տնօրեն։

## Կենսագրություն
Յակոկան ծնվել է Փենսիլվանիա նահանգի Ալենթաուն քաղաքում՝ իտալացի-ամերիկացիների (Սան Մարկո դեյ Կավոտիից, Բենևենտո) Նիկոլա Յակոկայի և Անտոնիետա Պերոտտայի ընտանիքում, ովքեր բնակություն էին հաստատել Փենսիլվանիայի պողպատի արտադրության գոտում։ Նրա ընտանիքի անդամները բացել են «Յոկոս Հոթ Դոգս» ռեստորանը, որն այժմ ընդլայնվելով դարձել է հինգ կետից բաղկացած ցանց Ալլենթաունում և նրա արվարձաններում։ Ըստ որոշ տեղեկությունների՝ Յակոկան մկրտվել է «Լիդո» անսովոր անունով, քանի որ ծնողների մեղրամիսը անցել է Վենետիկի Լիդո թաղամասում։ Սակայն իր ինքնակենսագրականում նա հերքել է այդ վարկածը՝ այն անվանելով ռոմանտիկ, բայց ոչ հավաստի. նրա հայրը, ինչպես գրել է Յակոկան, այցելել էր Լիդո իր ապագա կնոջ եղբոր հետ ամուսնությունից շատ առաջ։

Յակոկան 1942 թվականին գերազանցությամբ ավարտել էր Ալլենթաունի ավագ դպրոցը և Լիհայ համալսարանը հարևան Բեթլեհեմում՝ Փենսիլվանիա նահանգում՝ արդյունաբերական ինժեներ մասնագիտությամբ։ Նա եղել է Տաու Բետա Փի ընկերության ինժեներական պատվո հասարակության անդամ և Թետա Չի եղբայրության շրջանավարտ։

Լիհայ համալսարանը ավարտելուց հետո նա շահել է Ուոլասի հուշահամալիրի կրթաթոշակը և դիմել Փրինսթոնի համալսարան։ Այնուհետև նա կարիերա է սկսել «Ֆորդ Մոթոր» ընկերությունում՝ որպես ինժեներ։

## Կարիերան «Ֆորդ» ընկերությունում
Յակոկան միացել է «Ֆորդ Մոթոր» ընկերությանը 1946 թվականի օգոստոսին որպես ճարտարագետ։ Ճարտարագիտության ոլորտում կարճատև աշխատանքից հետո նա խնդրել է իրեն տեղափոխել վաճառքի և մարքեթինգի բաժին, որտեղ էլ նրա կարիերան վերելք է ապրել։ Ֆիլադելֆիայի շրջանում որպես վաճառքի փոխտնօրեն աշխատելով՝ Յակոկան արժանացել է համազգային ճանաչման իր «56-ը 56-ի համար» արշավի շնորհիվ, որն առաջարկում էր վարկեր 1956 թվականի մոդելի ավտոմեքենաների համար՝ 20% կանխավճարով և ամսական 56 դոլար վճարով՝ երեք տարի ժամկետով։ Նրա արշավը տարածվել է ողջ երկրում, որից հետո Յակոկային հրավիրել են Դիրբորնի գլխամասային գրասենյակ, որտեղ նա արագորեն բարձրացել է ծառայողական հիերարխիկ համակարգով։ 1960 թվականի նոյեմբերի 10-ին Յակոկան նշանակվել է «Ֆորդ» ստորաբաժանման փոխնախագահ և գլխավոր տնօրեն, 1965 թվականի հունվարին՝ թեթև և բեռնատար մեքենաների խմբի փոխնախագահ, 1967-ին՝ գործադիր փոխնախագահ, իսկ 1970 թվականի դեկտեմբերի 10-ին՝ նախագահ։ 

Յակոկան մասնակցել է «Ֆորդի» մի քանի հաջողված ավտոմեքենաների նախագծմանը, որոնցից ամենանշանավորներն են «Մուսթանգը», «Կոնտինենտալ Մարկ III»-ը, «Էսկորտը» և 1960-ականների վերջին «Մերկուրի» ապրանքանիշի վերաթողարկումը, ներառյալ «Մերկուրի Կուգար» և «Մերկուրի Մարկի» մոդելների ներկայացումը։ Նա առաջ է քաշել նաև այլ գաղափարներ, որոնք «Ֆորդ» ապրանքանիշի տակ շուկա դուրս չեն եկել, սակայն հետագայում ներկայացվել են «Քրայսլեր» ընկերության կողմից՝ «K» դասի մեքենան և Մինիվենը։ Յակոկան նաև համոզել է ընկերության ղեկավար Հենրի Ֆորդ Երկրորդին վերադառնալ ավտոմրցարշավներին։ Արդյունքն էլ եղավ այն, որ մի քանի հաղթանակներ են գրանցել  «Ինդիանապոլիս 500», «Ֆոնդային ավտոմեքենաների ավտովազքի ազգային ասոցիացիայի» () և «Լե Մանի 24 ժամը» մրցաշարերում։ 

Ի վերջո, նա դարձել է «Ֆորդ Մոթոր Քամփանի» նախագահը, սակայն տարաձայնություններ է ունեցել Հենրի Ֆորդ Երկրորդի հետ։ 1978 թվականի հուլիսի 13-ին Յակոկան հեռացվել է «Ֆորդից», թեև այդտ արի ընկերությունն արձանագրել էր 2 միլիարդ դոլարի շահույթ։ 

### «Ֆորդ Պինտո»
1968 թվականին Յակոկան կանխատեսել է վառելիքախնայող մեքենաների անհրաժեշտությունը և առաջարկել մի տրանսպորտային միջոց, որը կկշռեր 2000 ֆունտից պակաս և կարժենար 2000 դոլարից քիչ։ Չնայած Ֆորդի եվրոպական մասնաճյուղն արդեն վաճառում էր նմանատիպ մոդել՝ Ֆորդ Էսքորտը (), Ֆորդի դիզայներների խմբին հանձնարարվել էր ստեղծել մի նոր մեքենայի արտաքին և ներքին տեսք, որը կստանար Պինտո անվանումը։

Պինտոն արտադրության մեջ մտավ 1971 թվականից։ Յակոկան կնքվել էր որպես Ֆորդ Պինտոի ստեղծման «շարժիչ ուժ»։ 1977 թվականին բողոքներ են հնչել, որ Պինտոի կառուցվածքային դիզայնը թույլ էր տալիս, որ հետևից հարվածի դեպքում վառելիքի բաքի լցոնման խողովակը պոկվի, իսկ բաքը ծակվի՝ հանգեցնելով մահացու հրդեհների։ 1978 թվականին 1971–1976 թվականների արտադրության բոլոր Պինտոները հետ են կանչվել, և դրանց վրա տեղադրվել են անվտանգության վահանակներ ու ամրացումներ՝ վառելիքի բաքը պաշտպանելու համար։
[մինի|[Ալլենթաուն (Փենսիլվանիա)|Ալլենթաունի ավագ դպրոցը, որն այժմ կոչվում է Վիլյամ Էլլենի անվան ավագ դպրոց, Փենսիլվանիա նահանգի Ալլենթաուն քաղաքում, որը Յակոկան 1942 թվականին ավարտել է գերազանցությամբ, նախքան Լիհայ և Փրինսթոն համալսարաններում գիտական աստիճաններ ստանալը։]]

## Կարիերան «Քրայսլերում»
Քրայսլերը մեծ ջանքեր էր գործադրում Յակոկային աշխատանքի հրավիրելու համար, հատկապես երբ ընկերությունը կանգնած էր սնանկացման եզրին։ Այդ ժամանակ Քրայսլերը հենց նոր էր վաճառել իր եվրոպական ստորաբաժանումը Պեժոյին ()՝ կանխիկ միջոցներ հայթայթելու նպատակով, քանի որ ընկերությունն արդեն միլիոններ էր կորցնում Հյուսիսային Ամերիկայում։ [մինի|1965 թվականի [Ֆորդ Մուստանգ կաբրիոլետ՝ Մուստանգների առաջին սերնդից։ Յակոկան վճռորոշ դեր է խաղացել վերջինիս ստեղծման և զարգացման գործում։]]Սա մասամբ պայմանավորված էր «Դոջ Ասպեն» և «Պլիմուտ Վոլարե» ավտոմոբիլային մոդելները հետ կանչերով, որոնք, ինչպես Յակոկան է հետագայում նշել, Քրայսլերի դժվարությունների և հաճախորդների դժգոհության հիմնական պատճառներից էին։ Յակոկան միացել է Քրայսլերին 1978 թվականին և սկսել վերակառուցել ամբողջ ընկերությունը՝ ներգրավելով Ֆորդի իր նախկին բազմաթիվ գործընկերների։ 

Յակոկան Ֆորդից իր հետ բերել էր նաև «Մինի-Մաքս» նախագիծը, որը 1983 թվականին կյանքի է կոչվել չափազանց հաջողված «Դոջ Քարավան» և «Պլիմուտ Վոյաջեր» մոդելների տեսքով։ Հենրի Ֆորդ Երկրորդը չէր ցանկացել որևէ առնչություն ունենալ «Մինի-Մաքսի»՝ բազմատեղ մեքենայի վերափոխված տարբերակի հետ (Տոյոտան հսկայական քանակությամբ վաճառում էր նմանը Ասիայում և Լատինական Ամերիկայում), և նրա՝ այդ նախագծի առաջարկը չի ընդունվել Ֆորդում։ Հալ Սպերլիխը, ով Ֆորդում «Մինի-Մաքսի» հիմնական շարժիչ ուժն էր, հեռացվել էր աշխատանքից Յակոկայից մ իքանի ամիս առաջ։ Նա աշխատանքի էր անցել Քրայսլերում, որտեղ երկուսով միասին կերտել են ավտոմոբիլային հրաշաշավիղ պատմություն։ 

Յակոկան Քրայսլեր է եկել այն բանից հետո, երբ ընկերությունը ներկայացրել է սեղմ քանակի «Դոջ Օմնի» և «Պլիմուտ Հորիզոն» մոդելները։ Ունենալով մեծ նմանություն «Ֆոլքսվագեն Ռեբիթին»՝ «Օմնին» և «Հորիզոնը» ակնթարթային հաջողություն են գրանցել՝ վաճառվելով ավելի քան 300,000 օրինակ հենց առաջին տարում։ 

«Օմնին» եվրոպական «Քրայսլեր Հորիզոնի» ածանցյալն էր՝ առաջին միտումնավոր նախագծված «համաշխարհային մեքենաներից» մեկը, ինչի արդյունքում ամերիկյան և եվրոպական տարբերակները արտաքնապես գրեթե նույնական էին։ Այնուամենայնիվ, նմանատիպ թիթեղյա մակերեսի տակ շարժիչները, փոխանցման տուփերը, կախոցները, թափարգելները և ներքին հարդարումը բոլորովին տարբեր էին։ Սկզբնական շրջանում ամերիկյան մեքենաները նույնիսկ օգտագործում էին «Ֆոլքսվագենի» շարժիչներ, քանի որ Քրայսլերը չուներ համապատասխան չափի շարժիչ, մինչև հասանելի դարձավ Քրայսլեր «K» դասի մեքենաների 2.2 լիտրանոց շարժիչը։ Հետաքրքիր է, որ ամերիկյան «Օմնիի» որոշ ուշ թողարկված մոդելներ օգտագործում էին ֆրանսիական Պեժոյի 1.6 լիտրանոց շարժիչներ։

### 1979 թվականի Քրայսլերի պատական աջակցություն
մինի|Դոջ Արիեսը՝ K-դասի առաջին շարքից։
մինի|Յակոկայի՝ Ջիպ Գրանդ Շերոկիի նախագիծը ձեռք բերելու ձգտումը հանդիսացել է 1987 թվականին Քրայսլեր ընկերության կողմից Ամերիկյան մոթորս ընկերության գնման հիմնական շարժիչ ուժը։

Գիտակցելով, որ ընկերությունը կդադարեցնի իր գոյությունը, եթե չստանա կանխիկ դրամի մեծ ներհոսք, Քրայսլերը 1979 թվականին դիմել է Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսին՝ հայցելով վարկային երաշխավորում։ Խորհրդի նախագահ և գլխավոր գործադիր տնօրեն Ջոն Ռիկարդոն հրաժարական է տվել 1979 թվականի սեպտեմբերի 17-ին, քանի որ հավատում էր, որ ընկերությունն ավելի հավանական է ստանա կառավարչական օգնություն նոր ղեկավարության ներքո։ 

Նրա թոշակի անցնելն ուժի մեջ է մտել երեք օր անց, և նրան հաջորդել է Յակոկան։ Յակոկան կարողացել է ստանալ երաշխիքը, սակայն Քրայսլերից պահանջվել է կրճատել ծախսերը և հրաժարվել որոշ երկարաժամկետ նախագծերից, ինչպիսին էր տուրբինային շարժիչը, որը պատրաստ էր արտադրության 1979 թվականին՝ գրեթե 20 տարվա մշակումից հետո։ Քրայսլերը թողարկել է K-դասի առաջին շարքը՝ «Դոջ Արիեսը» և «Փլիմուտ Ռելիանտը» 1981 թվականին։ Նման լինելով ավելի ուշ հայտնված միկրոավտոբուսներին՝ այս կոմպակտ մեքենաները հիմնված էին դիզայներական առաջարկների վրա, որոնք Ֆորդը մերժել էր Յակոկայի և Սպերլիխի պաշտոնավարման ընթացքում։ Թողարկվելով 1980–1982 թվականների ռեցեսիայի տարիններին՝  փոքր, արդյունավետ և առջևի քարշակով մեքենաներն արագորեն վաճառվել են։ Բացի այդ, Յակոկան վերագործարկել է «Մեծ Իմպերիալը»՝ որպես ընկերության առաջատար մոդել։ Նոր մոդելն ուներ ժամանակի բոլոր նորագույն տեխնոլոգիաները՝ ներառյալ վառելիքի էլեկտրոնային սպասարկում և ամբողջությամբ թվային վահանակ։ 

1983 թվականի վերջին Քրայսլերը ներկայացրել է միկրոավտոբուսը, որը Սպերլիխի նախագիծն էր։ Այն 25 տարի շարունակ վաճառքների ծավալով առաջատարն էր ավտոարտադրության ոլորտում։ Շնորհիվ K-դասի մեքենաների և միկրոավտոբուսների, ինչպես նաև Յակոկայի իրականացրած բարեփոխումների, ընկերությունն արագորեն վերականգնվել է և կարողացել մարել կառավարության կողմից երաշխավորված վարկերը սպասվածից յոթ տարի շուտ։ 1987 թվականին Յակոկան ղեկավարել է Ամերիկյան մոթորս ընկերությունը (), ինչի շնորհիվ շահութաբեր Ջիպը անցել է Քրայսլերի տիրապետության տակ։ Այդ գործարքի արդյունքում ստեղծվել է նաև Eagle ստորաբաժանումը, որը կարճ կյանք է ունեցել։ Այդ ժամանակ AMC-ն արդեն ավարտել էր Ջիպ Գրանդ Շերոկիի նախագծման հիմնական աշխատանքները։ Այն թողարկվել է միայն 1992 թվականին՝ հենց այն տարում, երբ Յակոկան անցել է թոշակի։ 1980-ականների ընթացքում Յակոկան, իր վաղեմի ընկեր և գովազդային գործադիր տնօրեն Լեո-Արթուր Կելմենսոնի օգնությամբ, հայտնվել է ընկերության մեքենաների համար մշակված մի շարք գովազդներում՝ կիրառելով «Հպարտությունը վերադարձել է» գովազդային արշավը՝ նշելու կորպորացիայի վերածնունդը։ Նա նաև հնչեցրել է այն միտքը, որը պետք է դառնար իր այցեքարտը. *«Եթե կարող եք գտնել ավելի լավ մեքենա, գնեք այն»*։ 1992 թվականի վերջին Յակոկան թոշակի է անցել որպես Քրայսլերի նախագահ, գլխավոր գործադիր տնօրեն  և խորհրդի նախագահ։
### 1995 թվականի վերադարձ Քրայսլեր
1995 թվականին Յակոկան օգնել է միլիարդատեր Քըրք Քըրքորյանին ուժով գնել Քրայսլեր ընկերությունը, սակայն դա նրանց չի հաջողվել։ Հաջորդ տարի Քըրքորյանն ու Քրայսլերը կնքել են հնգամյա համաձայնագիր, որն արգելում էր Յակոկային հրապարակավ խոսել Քրայսլեր ընկերության մասին։ 

2005 թվականի հուլիսին Յակոկան վերադարձել է եթեր որպես Քրայսլերի գովազդային դեմք՝ հայտնի աստղերի հետ միասին։ Այդ գովազդներում նա կրկնում էր իր հայտնի խոսքը․ *«Եթե կարող եք գտնե լավելի լավ մեքենա, գնեք այն»*։ Իր ծառայությունների դիմաց Յակոկան և Դայմլեր-Քրայսլերը պայմանավորվել էին, որ իր վարձավճարը, գումարած յուրաքանչյուր վաճառված մեքենայից 1 դոլար նվիրատվություն, կփոխանցվի Յակոկայի հիմնադրամին՝ 1-ին տիպի շաքարային դիաբետի հետազոտության համար։ 

### 2005 թվականի Քրայսլերի սնանկացում
[մինի|Յակոկան և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների նախկին նախագահ [Ջորջ Հ. Ու. Բուշ|Ջորջ Հերբերտ Ուոքեր Բուշը Սպիտակ տանը՝ 1991 թվականի հունվարին։]]
2009 թվականի ապրիլին «Նյուսվիք» ամսագրին տված հարցազրույցում Յակոկան անդրադարձել է Քրայսլերում անցկացրած իր տարիներին և ընկերության այդ ժամանակվա իրավիճակին։ Նա ասել է.

2009 թվականի ապրիլին տված հարցազրույցում Յակոկան անդրադարձել է ընկերության ծանր վիճակին։ Նա նշել է, որ իր համար ցավալի է տեսնել ընկերությունը նման դրության մեջ, բայց հավատում է, որ այն կարող է նորից վերականգնվել։ Նա խորհուրդ էր տալիս Օբամայի վարչակազմին՝ լսել գործարանների մենեջերներին ու դիլերներին, այլ ոչ թե բյուրոկրատներին, քանի որ հենց նրանք են տիրապետում իրական լուծումներին։ 

Քրայսլերի սնանկացման պատճառով Յակոկան կորցրել է իր լրացուցիչ կենսաթոշակի մի մասը և ցմահ երաշխավորված ծառայողական մեքենան։ Դա տեղի է ունեցել այն բանից հետո, երբ դատարանը հաստատել է ընկերության վաճառքը նոր սեփականատերերին, որոնց թվում էին իտալական Fiat-ը, ինչպես նաև ԱՄՆ-ի և Կանադայի կառավարությունները։

## Այլ աշխատանքներ և գործունեություն
### Գրքեր
1984 թվականին Յակոկան Վիլյամ Նովակի հետ համահեղինակությամբ գրել է ինքնակենսագրական գիրք՝ «Յակոկա. ինքնակենսագրություն»։ Այն 1984 և 1985 թվականների ամենավաճառված ոչ գեղարվեստական կոշտ կազմով գիրքն էր։  Յակոկան գրքի վաճառքից ստացված հասույթը նվիրաբերել է շաքարային դիաբետի հետազոտություններին։ 

1988 թվականին Սոնի Քլայնֆիլդի հետ Յակոկան համահեղինակել է «Ուղիղ խոսք» գիրքը, որը նախատեսված էր որպես հակակշիռ Ակիո Մորիտայի «Արտադրված է Ճապոնիայում» աշխատությանը, որը գովերգում էր Ճապոնիայի հետպատերազմյան աշխատասեր մշակույթը։ «Ուղիղ խոսքը» գովաբանում էր ամերիկացիների նորարարությունն ու ստեղծագործական ոգին։ 

2007 թվականի ապրիլի 17-ին Սայմոն և Շուստեր հրատարակչությունը լույս է ընծայել Յակոկայի «Որտե՞ղ են գնացել բոլոր առաջնորդները» գիրքը, որը համահեղինակել էր Քեթրին Ուիթնին։ 
### Բիզնես
Յակոկան համագործակցել է պրոդյուսեր Պիեռ Կոսետի հետ՝ 1994 թվականին Միսսուրի նահանգի Բրանսոն քաղաքում «Վիլ Ռոջերսի զվարճախոսությունները» բեմադրությունը ներկայացնելու համար։ Նա նաև ներդրումներ է կատարել Բրանսոն Հիլզում՝ 1400 ակր մակերեսով բնակարանային կառուցապատման նախագծում։

1993 թվականին նա միացել էր Էմ-Ջի-Էմ Գրանդի տնօրենների խորհրդին, որըղեկավարում էր նրա ընկեր Քըրք Քըրքորյանը։ Նա հիմնել է առևտրային բանկ՝ խաղային արդյունաբերության մեջ ձեռնարկությունները ֆինանսավորելու համար, որն անվանում էր «աշխարհի ամենաարագ զարգացող բիզնեսը»։ 1995 թվականին նա վաճառել է իր բաժնեմասերը հնդկական խաղային մի քանի նախագծերում Ֆուլ Հաուս Ռիզորթսին, որը կազինոների օպերատոր էր և ղեկավարվում էր իր ընկեր Ալեն Պոլսոնի կողմից՝ դառնալով խոշոր բաժնետեր, իսկ ավելի ուշ՝ տնօրենների խորհրդի անդամ։

Յակոկան 1993 թվականին հիմնադրել է Օլիվիո Պրեմիում Փրոդաքթսը։ Ընկերության հիմնական արտադրանքը ձիթապտղի յուղի հիմքով մարգարինն էր։ Յակոկան նկարահանվել է Օլիվիոյի գովազդային հոլովակներում։ մինի|Յակոկան 2009 թվականի ապրիլին՝ Ֆորդ Մուստանգ 2009 մոդելի հետ։Յակոկան 1995 թվականին միացել է Կու-Կու-Ռու ռեստորանային ցանցի տնօրենների խորհրդին։ 1998 թվականին նա ստանձնել է խնդիրներ ունեցող ընկերության ժամանակավոր նախագահի պաշտոնը և այն առաջնորդել դեպի միաձուլում ընտանեկան ռեստորանսի հետ (որը տիրապետում էր Չի-Չիս և Էլ Տորիտո ապրանքանիշերին)։ Նա մնացել է միավորված ընկերության խորհրդի կազմում մինչև 1999 թվականը։ 

1997 թվականին Յակոկան հիմնադրել է Յակոկա ընկերությունը, որը ստեղծվել էր էլեկտրական հեծանիվներ մշակելու և շուկա հանելու համար, որոնց առավելագույն արագությունը ժամում 15 մղոն էր, իսկ ընթացքի պաշարը՝ 20 մղոն։ Նրանք արտադրել են Ի-Բայկ Էս-Իքս մոդելը, որը դարձել է առաջին լայն տարածում գտած էլեկտրական հեծանիվը Միացյալ Նահանգներում։ 1999 թվականին Յակոկան դարձել է Ի-Վի Գլոբալ Մոթորսի ղեկավարը։ 

### Ակտիվիզմ և բարեգործություն
1982 թվականի մայիսին նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանը Յակոկային նշանակել է Ազատության արձանի և Էլիս կղզու հիմնադրամի ղեկավար, որը ստեղծվել էր Ազատության արձանի վերականգնման և Էլիս կղզու նորացման համար միջոցներ հայթայթելու նպատակով։ Յակոկան շարունակել է ծառայել հիմնադրամի խորհրդում մինչև իր մահը։ Յակոկայի կնոջ՝ Մերիի մահից հետո, որը տառապում էր  շաքարային դիաբետով, նա դարձել է հիվանդության հետազոտությունների ակտիվ աջակից։ Նա Մասաչուսեթսի ընդհանուր հիվանդանոցում Դենիզ Ֆաուստմանի հետազոտությունների հիմնական հովանավորներից էր։ 2000 թվականին Յակոկան հիմնադրել է Օլիվիո Պրեմիում Փրոդաքթսը, որն արտադրում էր ձիթապտղի յուղից պատրաստված սննդամթերքի տեսականի։ Նա ընկերության ողջ շահույթը նվիրաբերում էր  դիաբետի հետազոտություններին։

2004 թվականին Յակոկան նախաձեռնել է «Միացեք Լիին հիմա» համազգային քարոզարշավը՝ Ֆաուստմանի հետազոտությունները 2006 թվականին մարդկային կլինիկական փորձարկումների փուլ հասցնելու համար։ Յակոկան 2002 թվականի հիմնադրումից ի վեր հանդիսացել է «Կերակրեք երեխաներին» նախաձեռնության ջատագովը և զբաղեցրել դրա նախագահի պաշտոնը։ Նա գեներատոր է նվիրաբերել Մալավի ՎիտաՄիլ գործարանին։ Յակոկան գլխավորել է դրամահավաքի արշավը, որը թույլ է տվել Փենսիլվանիա նահանգի Բեթղեհեմ քաղաքի Լիհայ համալսարանին հարմարեցնել և օգտագործել Բեթղեհեմ Սթիլ ընկերությանը պատկանող նախկին թափուր շենքերը՝ ներառյալ Յակոկա Հոլը։ Այս կառույցներում այժմտեղակայված են Կրթության քոլեջը, կենսաբանության և քիմիական ճարտարագիտության բաժինները, ինչպես նաև Յակոկայի ինստիտուտը, որը կենտրոնացած է գլոբալ մրցունակության վրա։ 

### Կինո
Յակոկան մարմնավորել է զբոսայգիների հանձնակատար Լիդոյին «Մայամիի ոստիկանություն» սերիալի 44-րդ դրվագում, որի պրեմիերան տեղի է ունեցել 1986 թվականի մայիսի 9-ին։ Կերպարի անունը նրա իսկական անունն է, որը հանրային ոլորտում չէր օգտագործվում սխալ արտասանության կամ սխալ գրության հետ կապված խնդիրների պատճառով։

## Անձնական կյանք
### Ամուսնություններ և ընտանիք

Յակոկան 1956 թվականի սեպտեմբերի 29-ին ամուսնացել է Մերի Մաքքլերիի հետ։ Նրանք ունեցել են երկու դուստր։ Յակոկայի կինը մահացել է 1983 թվականի մայիսի 15-ին 1-ին տիպի շաքարային դիաբետից։ Մինչ նրա մահը, Յակոկան հովանավորում էր շաքարային դիաբետով հիվանդներին և շարունակել է այդ աշխատանքը կնոջ մահից հետո։ 

Յակոկայի երկրորդ ամուսնությունը Փեգի Ջոնսոնի հետ էր։ Նրանք ամուսնացել են 1986 թվականի ապրիլի 17-ին, սակայն 1987 թվականին՝ տասնինը ամիս անց, Յակոկան անվավեր է ճանաչել ամուսնությունը։ Նա երրորդ անգամ ամուսնացել է 1991 թվականին Դարիեն Էրլի հետ։ Նրանք ամուսնալուծվել են երեք տարի անց։ 

Յակոկան իր կյանքի վերջին տարիներին բնակվում էր Լոս Անջելեսի Բել Էյր թաղամասում։ 

### Մահ
Յակոկան իր հետագա կյանքի ընթացքում բնակվում էր Կալիֆոռնիա նահանգի Լոս Անջելեսի Բել Էյր քաղաքում։ Նա մահացավ 2019 թվականի հուլիսի 2-ին, Բել Էյրում գտնվող իր տանը, 94 տարեկան հասակում՝ Պարկինսոնի հիվանդությանից։ Նրա հուղարկավորության արարողությունը տեղի է ունեցել 2019 թվականի հուլիսի 10-ին Սուրբ Հուգո Հիլզի կաթոլիկ եկեղեցում։ Թաղված է Միչիգան նահանգի Թրոյ քաղաքի Ուայթ Չապելհուշահամալիրի գերեզմանատանը։

## Քաղաքականություն
Իր՝ 2007 թվականի «Որտե՞ղ են գնում բոլոր առաջնորդները» գրքում Յակոկան նկարագրել է, թե ինչպես էր դիտարկում 1988 թվականին նախագահի պաշտոնում իր առաջադրվելու հնարավորությունըև քարոզարշավի պլանավորման փուլը՝ «Ինձ դուր է գալիս Այը» կարգախոսով։ Հետագայում իր ընկեր Թիփ Օ'Նիլը վերջնականապես հետ է կանգնեցրել իրեն այդ մտքից։ Ժամանակին հարցումները հաստատել, որ նա հաղթելու իրատեսական շաներ ուներ։

1991 թվականին՝ սենատոր Ջոն Հայնցի մահից հետո,  Փենսիլվանիայի նահանգապետ Բոբ Քեյսին Յակոկայի հետ քննարկել է վերջինիս Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Սենատում նշանակվելու հարցը, սակայն Յակոկան մերժել է։[մինի|աջից|1993 թվականի սեպտեմբերի 23-ին Յակոկան հանդիպել է նախագահ [Բիլ Քլինթոն|Բիլ Քլինթոնի հետ:]]Քաղաքականապես Յակոկան սատարել է Հանրապետական կուսակցության թեկնածու Ջորջ ՈՒ. Բուշին 2000 թվականի Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների նախագահական ընտրություններում։ 2004 թվականի նախագահական ընտրություններում նա պաշտպանել է Բուշի մրցակցին՝ Դեմոկրատական կուսակցության ներկայացուցիչ Ջոն Քերիին։ 2006 թվականի Միչիգանի նահանգապետի ընտրություններում Յակոկան հայտնվել է հեռուստատեսային քաղաքական գովազդներում՝ սատարելով հանրապետական թեկնածու Դիք ԴեՎոսին, ով պարտվել է։ Յակոկան պաշտպանել է Նյու Մեքսիկոյի նահանգապետ Բիլ Ռիչարդսոնի թեկնածությունը 2008 թվականի նախագահական ընտրություններում։ 2012 թվականի նախագահական ընտրություններում նա սատարել է Միթ Ռոմնիին։ 

2007 թվականի դեկտեմբերի 3-ին Յակոկան ստեղծել է կայք խրախուսելու ժամանակակից հասարակության մարտահրավերների վերաբերյալ բաց երկխոսությունները։ Նա ներկայացրել է թեմաներ, ինչպիսիք են առողջության խնամքի ծախսերը և Միացյալ Նահանգների թերությունը էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրների և խառնածին տրանսպորտային միջոցների զարգացման հարցում։ Կայքը նաև խրախուսում է իր «Որտե՞ղ են գնում բոլոր առաջնորդները» գիրքը։ Այն ապահովում է ինտերակտիվ միջոց օգտագործողների համար՝ գնահատելու նախագահի թեկնածուներին ըստ այն հատկանիշների, որոնք Յակոկան կարծում է, որ նրանք պետք է ունենան՝ հետաքրքրասիրություն, ստեղծագործականություն, հաղորդակցություն, քաջություն, համոզմունք, խարիզմա, իրավասություն և սեփական կարծիք։

## Մրցանակներ
1985 թվականին Յակոկան ստացել է Ս. Ռոջեր Հորչոուի մրցանակը մասնավոր անձի կողմից իրականացված մեծագույն հանրային ծառայության համար, որն ամեն տարի տրվում է Ջեֆերսոնի մրցանակաբաշխության կողմից։

## Մշակույթ
Այն մեծ հնչեղությունը, որ Յակոկան ստացել է Քրայսլերի վերականգնման ժամանակ, նրան դարձրել է հայտնի անձնավորություն և տևական ազդեցություն թողել մշակույթի վրա։ Բացի «Մայամիի ոստիկանություն» սերիալում իր դերից, Յակոկան հայտնվել է նաև «Բարի լույս, Ամերիկա», «Ուշ գիշեր Դեյվիդ Լեթերմանի հետ» հաղորդումներում և 1985 թվականի Բոբ Հոփի հեռուստատեսային հատուկ թողարկման մեջ։ Միևնույն ժամանակ սովորական էր տեսնել ակնոցավոր տարեց գործարարների կերպարներ՝ քարիզմատիկ վաճառողի նկարագրով, ինչպես օրինակ Ռեյնիեր գարեջրի գործարանիգովազդային արշավում։ Յակոկայի հաջողությունը որպես Քրայսլերի ներկայացուցիչ ազդել է այլ ընկերությունների վրա, որպեսզի նրանք ևս ներառեն իրենց ղեկավարներին մարքեթինգային արշավներում, ինչպես օրինակ Վենդիս արագ սննդի ցանցը 1990-ականների սկզբից հաջողությամբ օգտագործում էր հիմնադիր Դեյվ Թոմասին որպես կորպորատիվ խորհրդանիշ։ Յակոկայի կերպարն օգտագործվել է նաև մրցակից Ֆորդ ավտոարտադրողի կողմից 1993 թվականի Մերկուրի Վիլաջեր մինիվենի մարքեթինգային արշավում, որտեղ պատկերված էր մրցակից ավտոընկերությունը՝ Յակոկային արտաքնապես հիշեցնող դժգոհ ղեկավարի գլխավորությամբ, ով տագնապով էր հետևում Վիլաջերին, քանի որ այն ավելի լավ էր վաճառվում, քան իրենց մինիվենը։ Հորինված գործարարներն, միջին օղակի մենեջերները, ինչպիսին է Մայքլ Սքոթը «Գրասենյակ» սերիալից, պատկերված են Յակոկայի գրքերը կարդալիս և նրա մեթոդները նմանակելու փորձեր անելիս։ Ռոնալդ Ռեյգանի նմանությամբ, հետագա տասնամյակներում արտադրված գործերը օգտագործել են Յակոկայի և Քրայսլերի K-մեքենայի պատկերները 1980-ականները վերակենդանացնելու համար։  

2009 թվականի «Պահապանները» ֆիլմը, որի գործողությունները տեղի են ունենում 1985 թվականի այլընտրանքային պատմության մեջ, յուրահատուկ ուղղություն է վերցրել՝ ցույց տալով, թե ինչպես են ֆիլմի հակահերոսները սպանում Յակոկային (որին մարմնավորում էր Վոլտեր Ադիսոնը), ինչն, ըստ լուրերի, բարկացրել էր Յակոկային, երբ նա իմացել էր այդ մասին։ Նիլ Յանգի երգերից մեկում Լի Յակոկան հիշատակվում է որպես կապիտալիստական աշխարհի նշանավոր ներկայացուցիչ։ 

Յակոկան, որին մարմնավորել է Ջոն Բերնթալը, հանդիսանում է 2019 թվականի «Ֆորդն ընդդեմ Ֆերրարիի» ֆիլմի գլխավոր հերոսներից մեկը, որը 1960-ականների Ֆորդ Ջի-Տի-40 ծրագրի դրամատիկ ներկայացումն է։ Ֆիլմը թողարկվել է Յակոկայի մահից կարճ ժամանակ անց։

Թոմ Փաքսթոնը երգ է գրել պետական աջակցության մասին, որը կոչվում է «Ես փոխում եմ իմ անունը Քրայսլեր», որտեղ կրկներգում ակնառու կերպով հիշատակվում է Յակոկան։ Այն քննադատում էր պետական օգնությունը՝ կորպորատիվ շահերը վեր դասելու համար ենթադրյալ լավ բիզնեսի կամ կապիտալիստական սկզբունքներից։ 

Յակոկային մարմնավորել է նաև Ֆիլ Հարթմանը «Շաբաթ երեկոյան ուղիղ եթերում» հաղորդման ժամանակ։ 

Նրան անդրադարձ է կատարվում նաև «Էրոգանթ Վորմս» խմբի՝ Քրայսլեր մեքենային ձոնված «Հորիզոն» երգում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բարերարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երկարակյացներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ձեռնարկատերեր
Կատեգորիա:Բիզնեսի կառավարիչներ
Կատեգորիա:Լիհայ համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Փրինսթոնի համալսարանի շրջանավարտներ