open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Սահակ Բազյան

**Սահակ Միրզոյի Բազյան** (*Բազիկյան*, 1914,  (13), Արևմտյան Հայաստան, Շատախ, Ճընուկ - 1985, հունիսի 26, Երևան), հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (1970), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1970), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1939 թվականից։

Սկզբում ստորագրել է *Սարգսյան* (պապի եղբոր անունով), ապա վերընդունել է տոհմական *Բազիկյան* ազգանունը, որից էլ կազմել է *Բազյան* ազգանունը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Շատախի Ճընուկ գյուղում։ 1921 թվականին ներգաղթել է Արևելյան Հայաստան։ Յոթնամյա կրթությունը ստացել է Վերին Արտաշատ գյուղում, ապա ուսումը շարունակել է Երևանի բանֆակում, 1932 թվականին ավարտել է ինդուստրիալ բաժինը։

Աշխատանքային գործունեությունը սկսել է պատանեկան հասակից։ 1930-1934 թվականներին եղել է Երևանի կոմերտմիության քաղկոմի բաժնի վարիչ, Հայկինոյում՝ քաղլուսբաժնի վարիչ և կինոմեթոդիստ, Անդրկովկասի հեռակա ֆինանսական ինստիտուտի Երևանի կոնսուլբյուրոյի վարիչ և ժամանակավոր տնօրեն։

Ստեղծագործել սկսել է բանաստեղծությամբ, 1931 թվականին գրել է «Ետ տուր արցունքներս» պոեմը։ Հետո անցել է գրականագիտությանը։

1934 թվականին ընդունվել է Երևանի համալսարանի պատմալեզվագրական ֆակուլտետի 3-րդ կուրսը՝ հանձնելով նախորդ կուրսերի քննությունները։ Ավարտել է 1936 թվականին։

1936-1939 թվականներին ուսուցչություն է արել Երևանի մանկավարժական տեխնիկումում։ 1937-1941 թվականներին հայ գրականություն է դասախոսել Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտում, 1945-1948 թվականներին՝ Երևանի բարձրագույն կուսակցական դպրոցում։ 1947-1951 թվականներին ավագ գիտաշխատող է եղել ՀԽՍՀ ԳԱ գրականության ինստիտուտում։

Ավարտել է համալսարանի ասպիրանտուրան 1939 թվականին։1942 թվականին «Ստեփան Ոսկան» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։  ԽՄԿԿ անդամ 1943 թվականից։

1939-1985 թվականներին դասախոսել է ԵՊՀ-ում։ 1941-1944 թվականներին գլխավորել է համալսարանի լեկտորիումը և Երևանի լուսքաղկոմի ագիտբրիգադը։ 1945-1951 թվականներին եղել է համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի դեկանի տեղակալը, 1951-1957 թվականներին՝ դեկանը, 1950-1953 թվականներին՝ համալսարանի հայ գրականության ամբիոնի վարիչի տեղակալ։

1968 թվականին «Աբովյանի գրական ժառանգությունը» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել (1969) բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան։

Մահացել է Երևանում։

## Սահակ Բազյանի երկերի մատենագրություն
* Երեք ուրվագիծ (Ն. Զարյան, Հ. Սիրաս, Գ. Սարյան), Երևան, Հայպետհրատ, 1941, 271 էջ։
* Միքայել Նալբանդյան, Երևանի համալսարանի հրատարակչություն, 1955, 154 էջ։
* Աբովյանի գրական ժառանգությունը, Երևան, «Միտք», 1966, 676 էջ։
* Աբովյանի բանաստեղծական աշխարհը, Երևան, «Սովետական գրող», 1977, 492 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ
Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Սանդրո Շանշիաշվիլի

**Սանդրո Շանշիաշվիլի** (, ), վրացի բանաստեղծ, դրամատուրգ, ՎԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ։

## Կենսագրություն
Սանդրո (Ալեքսանդր) Շանշիաշվիլին ծնվել է Սիղնաղի շրջանի Ջուգաանի գյուղում, ուսուցչի ընտանիքում։ 1899 թվականին ընդունվել է Թբիլիսիի հոգևոր ուսումնարան, բայց շատ չանցած վտարվել՝ ուսանողական խռովություններին մասնակցելու պատճառով։ Առաջին ոտանավորները տպագրվել են 1906 թվականին, առաջին ժողովածուն՝ 1909 թվականին։ Հարել է մոդեռնիստական հոսանքներին։ Անլեգալ ամսագիր հրատարակելու պատճառով, 1909 թվականին հեռացվել է գիմնազիայից։ 1911-1914 թվականներին սովորել է Բեռլինի և Լայպցիգի համալսարաններում։ 1914-1917 թվականներին զբաղվել է գրական-հրատարակչական աշխատանքով։ 1924 թվականից զբաղվել է բացառապես թատերագրությամբ։

Գրել է բազմաթիվ պիեսներ։ «Արսեն», «Կրծանիսի հերոսները» և «Իմերեթյան գիշեր» պիեսների համար արժանացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի (1949)։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի և «Պատվո նշան» շքանշաններով։

Վախճանվել է Թբիլիսիում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Վրացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Վրացի դրամատուրգներ
Կատեգորիա:Վրացի գրողներ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Երկարակյացներ
Անակրեոն

**Անակրեոն** (, ), հին հույն բանաստեղծ։

Անակրեոնը ծնվել է Թեոս կղզում։ Նրա մասին հներից մեկը գրել է հետևյալ էպիգրամը. «Դու քո ողջ կյանքն, օ՜, զվարթ ծերուկ, նվիրեցիր երեք աստծու՝ Էրոսին, մուսաներին և Բաքոսին»։

Ապրել է ճոխության, լիության մեջ, տիրանների պալատում, սկզբում Սամոս կղզում, Պոլիկրատես բռնապետի ապարանքում, ապա՝ Աթենքի բռնապետ Հիպպարքոսի մոտ, իսկ նրա մահից հետո տեղափոխվել է Թեսալիա։ Բռնապետները սիրել են նրա երգերը, որոնց մեջ բանաստեղծը ներբողել է պալատական ճոխությունը և բռնապետների վայելքը։ Անակրեոնը մեռել է 85 տարեկան հասակում։

Անակրեոնի երգերը կազմել են հինգ գիրք, որոնցից շատ քիչ բան է հասել մեզ։ Նրա երգերը մեծ մասամբ էրոտիկ բնույթ են կրում, բայց գրել է նաև էլեգիաներ, էպիգրամներ և նույնիսկ հիմներ, երբեմն նաև արամիտ երգեր։ Սերը և գինին կազմել են նրա երգերի հիմնական մոտիվը։ Անակրեոնը, հակառակ Ալքայոսի, չի սիրել կռիվ, արյունահեղություն, արկածներ, այլ՝ խաղաղ կյանք, զգայական հաճույք, վայելք. «Ես չեմ սիրում գինու բաժակի առաջ ականջ դնել արյունալի պատերազմների, խռովությունների, լսել աղմկալի զրույցներ։ Ինձ համար հաճելին նա է, ով խնջույքի միջոցին փառաբանում է Աֆրոդիտեին, Էրոսին և Մուսային։ Տվեք ինձ Հոմերոսի քնարը, բայց առանց արյունաներկ լարերի, բերե՛ք ինձ բաժակներ, որոնց վրա իշխում է խնջույքների օրենքը»։

Ես հայելի կուզեմ լինել,
Որ իմ մեջը դու նայես,
Կամ պատմուճան կուզեմ լինել,
Որ ինձ հագիդ դու կրես։

Երբ մարմինդ լվանում ես,
Կուզեմ, որ ես ջուր լինեմ,
Կուզեմ, որ երբ քեզ օծում են,
Անուշահոտ խեժ լինեմ։

Կուզեմ լինել կրծքակապդ,
Վզիդ՝ գոհար, անգին ակ,
Կուզեմ լինել ոտնամանդ,
Որ ինձ կոխ տաս ոտիդ տակ։ (Թարգ. Հարություն Թումանյան)


## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հին հույն բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հույն գրողներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի հույներ
Կատեգորիա:Հին հույն գրողներ
Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի գրողներ
Տերպանդրոս

**Տերպանդրոս** (հունարեն՝ ''Τέρπανδρος', ), հին հույն բանաստեղծ։

Քնարերգության այն տեսակը, որի մեջ գերիշխում է երաժշտությունը, կապված է Տերպանդրոսի անվան հետ։ Մելոսյան բանաստեղծության՝ խմբական քնարերգության առանձնահատկությունն այն է, որ նրա մեջ երաժշտությունը խաղում է հիմնական դեր, իսկ բանաստեղծությունը՝ ոչ էական։ Տերպանդրոսը զարգացնում է քնարերգության այս ճյուղը։ Տերպանդրոսին վերագրվում են սկոլիաները-սեղանի կամ խնջույքի երգերը, որոնք գոյություն են ունեցել վաղ ժամանակներից ժողովրդի մեջ և երգվել խնջույքի ժամանակ, հերթով, սեղանակիցների կողմից։

Ըստ ավանդության Տերպանդրոսը Պյութոսի հրամանով գալիս է Սպարտա քաղաքը և իր երգերով հանգստացնում քաղաքացիներին, որոնց մեջ քաղաքական գժտություն կար։ Սպարտան գրավել էր Մեսսինա քաղաքը և 7-րդ դարի սկզբին դարձել ուժեղ պետություն։ Սպարտացիները սիրում էին երաժշտություն և, նույնիսկ, նրանք թշնամու վրա հարձակվում էին սրնգի նվագի տակ, չափական քայլերով և սերտ կապակցություն տեսնում իրենց քաջության և զորքի երաժշտության միջև։ Սպարտայի հրավերով այստեղ էին համախմբվում ժամանակի նշանավոր երաժիշտները և բանաստեղծները։ Տերպանդրոսը նույնպես հրավիրվում է և մասնակցում բանաստեղծական հանդեսներին ու մրցանակ ստանում։

Տերպանդրոսը բնիկ լեսբոսցի էր, բայց ապրում էր Սպարտայում և սիրում սպարտական կարգերը։ «Այնտեղ ապրում է քաջարի երիտասարդությունը,- ասում է Տերպանդրոսը,- այնտեղ հնչում է երաժշտության ձայները, այնտեղ իշխում է արդարությունը»։

Տերպանդրոսը երաժշտության մեջ նորարար է։ Կիթառը մինչ այդ բաղկացած էր չորս լարից, որի շնորհիվ հնարավոր էր նվագել միայն պարզ եղանակներ, բայց Տերպանդրոսը եղավ առաջինը, որ լարերի թիվն ավելացրեց և չորսից հասցրեց յոթի։ Մելոսյան բանաստեղծները հորինեցին բազմաթիվ մելոդիաներ, որոնք կոչվել են «Նոմոս»-ներ։ Նոմոսի մշակողը համարվում է Տերպանդրոսը։ Այս կարգի նշանավոր երգիչ է նաև թեբեացի Կոլոնասը, իսկ ամենախոշորը՝ արգոսցի Սակադոսը, որ հեղինակելով Պիթյան նոմոսը, առանց երգելու նվագել է սրնգի վրա։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հին հույն բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հին հույն երաժիշտներ
Հարդ ռոք

**Հարդ ռոք** ( կամ *heavy rock*, բառացի՝ *ծանր ռոք*), ռոք երաժշտության ենթաժանր, որի հիմքում ընկած են 1960-ականների կեսերից գարաժ ռոքը, բլյուզ-ռոքը և փսիխոդելիկ ռոքը։ Հարդ ռոքը համարվում է ավելի ծանր, քան մինչ այդ հայտնի ռոք երաժշտությունը։ Դրան բնորոշ է Էլեկտրակիթառների, բասս կիթառի, հարվածայինների, դաշնամուրի և ստեղնաշարային գործիքների առատ օգտագործումը։ Ծանրությունը, մասնավորապես, ստացվում է էլեկտրոկիթառի առանձնահատուկ հնչողության (օրինակ՝ այնպիսի էֆֆեկտների, ինչպիսին են դիստորշնը և օվերդրայվը) և ռիթմ-սեկցիայի աշխատանքի շնորհիվ։

## Պատմություն
### Սկիզբը (1960-ականներ)
Հարդ ռոքի ձևավորման վրա իր խորագույն ներգործությունն է ունեցել բլյուզ երաժշտությունը։ Ամերիկյան և բրիտանական ռոք խմբերը սկսեցին ձևափոխել ռոք-ըն-ռոլլը՝ ստանդարտ ժանրին ավելացնելով ավելի ծանր հնչյուններ, կիթառային ռիֆֆեր, փքուն թմբկահարում և ավելի բարձր վոկալ։ Այս հնչողությունը դրեց հարդ ռոքի հիմքը։ Դրա վաղ ձևերը կարելի է լսել The Kinks-ի “You Really Got Me”, The Beatles-ի “Paperback Writer”, The Who-ի “My Generation”, The Animals-ի “See See Rider”, The Yardbirds-ի “Happenings Ten Years Time Ago” երգերում։

Ավելի ուշ Ջիմի Հենդրիքսը (անգլ. Jimi Hendrix) ստեղծեց բլյուզային հիմքով փսիխոդելիկ ռոքը, որը պարունակում էր ջազի, բլյուզի և ռոք-ըն-ռոնլլի էլեմենտներ։ Նա, ինչպես նաև Դեյվ Դեյվիսը (անգլ. Dave Davies) The Kinks-ից, Հիլթոն Վալենթայնը (անգլ. Hilton Valentine) The Animals-ից, Փիթ Թաունզենդը (անգլ. Pete Townshend) The Who-ից, Էրիկ Քլեպտոնը (անգլ. Eric Clapton) Cream-ից և Ջեֆֆ Բեքը (անգլ. Jeff Beck) The Yardbirds-ից, առաջին կիթառահարներից էին, որ փորձում էին կիթառային այնպիսի նոր էֆֆեկտներ, ինչպիսին են ֆեյզերը, ֆիդբեքը և դիստորշնը։

Հարդ ռոքն առաջ է գալիս 1960-ականների վերջին՝ այնպիսի խմբերի հետ, ինչպիսիք են՝ The Who, Deep Purple, Iron Butterfly, Blue Cheer և Led Zeppelin։ Նրանք վաղ շրջանի ռոք խմբերի երաժշտությունը համադրում էին բլյուզ ռոքի և էյսիդ ռոքի ավելի ծանր ձևերի հետ։ Deep Purple խումբը հարդ ռոքի պիոներներից մեկը դարձավ իր *Shades of Deep Purple (1968), The Book of Taliesyn (1968)* և *Deep Purple (1969)* ալբոմներով, սակայն նրանց կողմից մեծագույն առաջընթաց գրանցվեց 4-րդ և հատկանշականորեն ծանր ալբոմով՝ *In Rock (1970)*։ Հարդ ռոքի սկզբնական շրջանը բնութագրող ալբոմների օրինակներ են Led Zeppelin-ի առաջին նույնանուն ալբոմը՝ *Led Zeppelin (1969)* և The Who-ի *Live at Leeds*-ը (1970)։ Այդ ալբոմների բլյուզային ակունքներն ակնհայտ են, դրանցում ներառված են նաև հայտնի բլյուզ երաժիշտների մի քանի երգերի ադապտացված տարբերակներ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարդ ռոք
Կատեգորիա:Ռոք երաժշտության ժանրեր
Արիոն (բանաստեղծ)

**Արիոն** (մ.թ.ա. 7-րդ դարի վերջ-6-րդ դարի սկիզբ), հին հույն բանաստեղծ։

Արիոնը եղել է Ալկմանի աշակերտը և խմբերգի հիմնադիրներից մեկը։

Արիոնի անվան հետ է կապված դիթիրամբոսը։ Նա առաջինը կատարելագործեց այն և կատարեց Կորթոսում, որտեղ ապրել է երկար ժամանակ, չնայած ծնվել է Լեսբոսի Մերիմնոս քաղաքում, եղել է նաև Սպարտայում, որտեղ մասնակցել է երաժշտական մրցություններին և հաղթանակ տարել։

Արիոնը հունական երաժշտության պատմության մեջ խոշոր դեմք է։ Նրա մասին ավանդությունը պատմում է, որ Իտալիայից վերադառնալու ժամանակ նավաստիների ընչաքաղցությունը գրգռում է Արիոնի ժողոված հարստությունը։ Նավաստիները նրան սպանել են ցանկանում։ Արիոնը նրանց խնդրում է թույլատրել մահից առաջ երգելու Օրփեոսի նոմոսը. նրա երգը հմայում է ծովի մի դելֆինի, որը բանաստեղծի դիակը տանում է Տենարու հրվանդանը։

Նրա երգերի թիվը հասնում է երկու հազար ոտանավորի, որոնցից աննշան բեկորներ են մեզ հասել։

Արիոնի նշանակությունն այն է, որ ժողովրդական ստեղծագործության մեջ գոյություն ունեցող դիթիրամբոսը նա գեղարվեստորեն մշակեց և նրան կցեց նույնպիսի կատարելագործված ու քնքուշ երաժշտություն, որի ներդաշնակ հնչյունների ներքո խումբը կատարում էր ռիթմիկ շարժումներ՝ Բաքոսի զոհասեղանի առաջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հին հույն բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հին հույն գրողներ
Կատեգորիա:Հին հույն երաժիշտներ
Ալկման

**Ալկման** (հին հունարեն՝ *Ἀλκμάν*, մ.թ.ա. VII դարի երկրորդ կես), հին հույն բանաստեղծ։

Խմբական երգերի ներկայացուցիչն է Ալկմանը, որ ծնվել է մոտավորապես մ. թ. ա. VII դարի սկզբին, եղել է, ըստ տեղեկությունների, ծագումով ստրուկ։ Երկար ժամանակ ապրել է Սպարտայում, եղել է երգի ուսուցիչ և խմբավար։

Ալկմանն իր երգերը հորինել է դորիական բարբառով և զարկ է տվել խմբական երգերի զարգացմանը, որոնք հարգի էին Սպարտայում։ Նա հեղինակել է այսպես կոչված պարթենոնները, որոնք քնարական պոեմներ են, որոնք երգել են աղջիկների խումբը։ Այս երգի մեջ նա մտցնում է ստրոֆներ և անտիստրոֆներ։ Ստրոֆները կուպլետներ էին, որոնք երգելու ժամանակ խումբը շարժումներ էր կատարում դեպի աջ, իսկ անտիստրոֆները երգելիս նույն խումբտ շարժումներ էր կատարում դեպի ձախ։

Ալկմանին են վերագրվում քնքուշ սիրային երգեր՝ նվիրված պատանի տղաներին ու աղջիկներին, սակայն նրա ստեղծագործությունների մեջ առաջնակարգ տեղ են գրավում պարթեոներները, որոնց առաջին հեղինակը որպես մշակող և ձևակերպող ինքն է հանդիսացել։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հին հույն բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հին հույն գրողներ
Կատեգորիա:Հին հույն երաժիշտներ
Արիոն (այլ կիրառումներ)

**Արիոն** կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները՝

* Արիոն (բանաստեղծ) - հին հույն բանաստեղծ։
* Արիոն (դիցաբանություն) - առասպելական ձի հին հունական դիցաբանության մեջ։
* Արիոն (պարբերական) - պոեզիային նվիրված ռուսական պարբերական, տպագրվում է 1994-ից։
* Արիոն (թատրոն) - Էդգար Էլբակյանի անվան թատրոն Երևանում։
Վարդան Բալայան (գրող)

**Վարդան Բալայան** (), հայ արձակագիր, դրամատուրգ, մանկավարժ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1960 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Աշան (այժմ՝ ԼՂՀ Մարտունու շրջան) գյուղում։ 1936 թվականին ավարտել է Շուշիի մանկավարժական ուսումնարանը, 1947 թվականին՝ Ադրբեջանի Լենինի անվան մանկավարժական ինստիտուտը։ Որպես ուսուցիչ 1936-1938 թվականներին աշխատել է Մարտունու շրջանի Ղզղալա գյուղի միջնակարգ դպրոցը, 1938-1942 թվականներին՝ Աշանի միջնակարգ դպրոցում։ 1942 թվականին ծառայել է խորհրդային բանակում, մասնակցել Հայրենական մեծ պատերազմին։ Ծանր վիրավորվել է Նալչիկի համար մղված մարտում ու զորացրվել։ 1942 թվականի ապրիլից մինչև սեպտեմբեր եղել է Մարտունու շրջանային ժողկրթբաժնի տեսուչ, ապա՝ ուսուցիչ Ղզղալայի դպրոցում։ 1945 թվականին նշանակվել է նյուն գյուղի դպրոցի տնօրեն։ 1964-1966 թվականներին եղել է Աշանի կոլտնտեսության նախագահը։ 1966 թվականին նորից վերադարձել է մանկավարժական աշխատանքի՝ որպես հայրենի գյուղի դպրոցի տնօրեն։

Պատմվածքներից բացի գրել է «Ալ դրոշի ներքո» մեկ գործողությամբ պիեսը՝ նվիրված Լևոն Միրզոյանի կյանքին ու գործունեությանը։ Բեմադրվել է նաև Բալայանի «Մոր կամքը» պիեսը։

## Վ. Բալայանի երկերի մատենագրություն
* Իմ կյանքի լուսաբացը (պատմվածքներ), Բաքու, Ազերնեշր, 1959, 84 էջ։
* Լեռնային վտակ (ժողովածուում տեղ է գտել Վ. Բալայանի գործերից մի քանիսը), Բաքու, Ազերնեշր, 1963, 132 էջ։
* Լեռնային վտակ (ժողովածուում տեղ է գտել Վ. Բալայանի գործերից մի քանիսը), Բաքու, Ազերնեշր, 1967, 196 էջ։
* Պատմվածքներ, Բաքու, Ադրբեջանի պետական հրատարակչություն, 1968, 136 էջ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ դրամատուրգներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ
Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հայ մասնակիցներ
Հրաչ Բուջիկանյան

**Հրաչ Պողոսի Բուջիկանյան** (), հայ թարգմանիչ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1957 թվականից։

Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Խարբերդ քաղաքում։ 1931 թվականին ավարտել է Բեյրութի ավետարանական քոլեջը։ Այնուհետև աշխատել է Լիբանանի և Կիպրոսի հայկական թերթերի խմբագրություններում և դպրոցներում։ Մի քանի տարի դասավանդել է Կիպրոսի Մելքոնյան կրթական հաստատությունում։ Եղել է Լիբանանի կոմունիստական կուսակցության անդամ։ Խմբագրել է Լիբանանի կոմկուսի հայկական բաժանմունքի օրգան «Ժողովրդի ձայն» (Բեյրութ) օրաթերթը։ 1946 թվականին ներգաղթել է Հայաստան։ 1946-1965 թվականներին աշխատել է արտասահմանյան երկրների հետ բարեկամության և մշակութային կապի հայկական ընկերությունում և ՀԽՍՀ ԳԱ հրատարակչությունում։ Մահացել է Երևանում։

## Հ. Բուջիկանյանի կատարած թարգմանությունները (անգլերենից և ֆրանսերենից)

* Հոուարդ Ֆաստ, Ազատության ճանապարհ (վեպ), Ե., Հայպետհրատ, 1951, 359 էջ։
* Հարիեթ Բիչըր Սթոու, Քեռի Թոմասի խրճիթը (վեպ), Ե., Հայպետհրատ, 1955, 571 էջ։
* Հերբերտ Ուելս, Անտեսանելի մարդը։	Պատերազմ օդում (վիպակներ, որոնցից առաջինը թարգմանել է Հ. Բուջիկանյանը),	Ե.,	Հայպետհրատ, 1959. 446 էջ։
* Օնորե դը Բալզակ, Երկերի ժողովածու 10 հատորով, Մարդկային կատակերգություն, հատոր 7 (գրքի մեջ մտնող «Հովտաշուշանը» վեպը թարգմանել է Հ. Բուջիկանյանը), Ե., Հայպետհրատ, 1959, 808 էջ։
* Դիդրո, Ռամոյի եղբորորդին, Ե., Հայպետհրատ, 1960։
* Ջոն Սթայնբեք, Մարգարիտը (վիպակ), Ե., Հայպետհրատ, 1961, 90 էջ։
* Լևոն-Զավեն Սյուրմելյան, Ձեզ եմ դիմում, տիկիններ և պարոններ, Ե., «Սովետական գրող», 1980, 304 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Անգլերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Ֆրանսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Բոգդան Սալթանով

**Բոգդան Սալթանով** (ի ծնե՝ Աստվածատուր Սալթանյան, ), հայ նկարիչ։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Նոր Ջուղայում, որտեղ և դարձել է անվանի արվեստագետ։ Ռուսաստանի ցար Ալեքսեյ Միխայլովիչի հրավերով 1666 թվականին խոջա Զաքար Սահրադյանի երաշխավորությամբ եղբոր հետ եկել է Մոսկվա։ Շուտով ձեռք է բերել շնորհալի ստեղծագործողի համբավ։ 1674 թվականին ընդունել է ուղափառություն և նրան շնորհվել է ազնվականի կոչում՝ Մոսկովյան ցուցակով։ 1685 թվականին նշանակվել է Մոսկվայի Կրեմլի Զինապալատի գեղանկարչական արվեստանոցի ղեկավար։ Ղեկավարել է Կրեմլի մի շարք շինարարական աշխատանքներ, ինչպես ռուսական իրականության մեջ առաջին հաղթական կամարի կառուցումը, ձևավորել այն Ազովը Պետրոս I-ի կողմից գրավելու առթիվ։ Ստեղծել է դիմանկարներ, թեմատիկ պատկերներ, սրբանկարներ, նկարազարդել է ձեռագրեր, ձևավորել պալատներ, վերանորոգել մի շարք եկեղեցիների և պալատների ներքին հարդարանքը։ Մատուցած ծառայությունների համար Ֆեոդոր Ալեքսեևիչ թագավորը Բոգդան Սալթանովին նվիրել է արծաթե գուշ (1682)։ Մահացել է 1703 թվականին Մոսկվայում։

## Անուն
Բոգդան Սալթանովի իսկական անունը Թանրի Վերան է, որ նշանակում է աստվածատուր, ռուսերեն՝ Բոգդան, հոր անունը Սալթան, որից և ազգանունը՝ Սալթանով, հայերեն օգտագործվել է Աստվածատուր Սալթանյան։

## Չհրապարակված տվյալներ
Նարիշկինյան պալատի նկարիչ, հայազգի ռուսական իշխան Իվան (Բոգդան) Սալթանովը եղել է ցար Ալեքսեյ Միխայլովիչի երկրորդ կնոջ՝ թագուհի Նատալիա Կիրիլովնայի սիրեկանը, որոնց իրական զավակն էլ հանդիսանում է՝ Ռուսիայի Մեծ ցար տիտղոսը կրող՝ Պետրոս առաջինը։

## Ստեղծագործություններ
* «Ալեքսեյ Միխայլովիչ թագավորի դիմանկարը» 1682
* «Ֆեոդոր Ալեքսեևիչ թագավորի դիմանկարը» 1696
* «Կենսահաստատ խաչ» 1677
* «Տիրամայրը» 1679
* «Հովհաննես Ավետարանիչը» 1679
* «Տիրամայրը երկու հրեշտակների հետ» 1679
* «Խաչից իջեցնելը» 1679
* «Հարություն» 1679
* «Համբարձում» 1679
* «Ահեղ դատաստան» 1679

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Feodor III by Ivan Saltanov.jpg|Բոգդան Սալթանով «Ալեքսեյ Միխայլովիչը»
Պատկեր:KiyskiyKrest.jpg|Բոգդան Սալթանով «Սրբապատկեր»


## Գրականություն
* Մ. Ղազարյան, Հայ կերպարվեստը XVII-XVIII դարերում, Երևան, 1974
* Մ. Ղազարյան, Վ. Ոսկանյան, «Բոգդան Սալթանով» Երևան, 1986
* И. А. Атаджанян. Из истории армянско-русских взаимоотношений с X по XVIII века. 
* И. Э. Грабарь. История русского искусства. Русская живопись. 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Իրանահայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայկական ծագմամբ ռուսներ
Լուարա Հայրապետյան

**Լուարա Գուրգենի Հայրապետյան** (), հայազգի երիտասարդ երգչուհի։

## Կարիերա

Լուարան արժանացել է բազմաթիվ հեղինակավոր մրցանակների։ Նա իր կարիերան սկսել է պարով։ 2003 թվականին արժանացել է գրան-պրիի «Փոքրիկ հրաշք» անվանակարգում, «Ծիածան» թատրոնում, որը Վոլգոգրադում էր։ 2005-ին արվեստի ու արհեստի համար մրցանակ է շնորհվել նրան Աստրախանի մարզի կառավարության կողմից։ 2006 թվականին արժանացել է Գրան-պրիի Համառուսական էստրադային երգի մրցույթում, Տուափսե քաղաքում։ Մասնակցել է նաև «Մանկական Եվրատեսիլ 2006» երգի մրցույթի ռուսաստանյան նախընտրական փուլին, գրավելով 2-րդ տեղը։

2008 թվականին մասնակցել է «Սլավյանսկի բազար» մրցույթին և հաղթանակ է բերել Հայաստանի համար։ «Մանկական Եվրատեսիլ 2009» երգի մրցույթին ներկայացրել է Հայաստանը «Բարսելոնա» երգով և գրավել է 2-րդ հորիզոնականը այն կիսելով Ռուսաստանի ներկայացուցիչ Եկատերինա Ռյաբովայի հետ։

Դեկտեմբերին նա մասնակցեց «Մանկական Նոր ալիք» մրցույթին և գրավեց 2-րդ հորիզոնականը։
Ունի տարբեր տեսահոլովակներ։

Կատեգորիա:Մանկական Եվրատեսիլի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ երգչուհիներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Գիսակ

**Գիսակ** (*Գաբրիել Հովսեփի Հովհաննիսյան*, ), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, թարգմանիչ, երգիչ, մանկավարժ, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։ Օգտագործել է նաև *Կիսլանջ* ծածկանունը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Թիֆլիսում։ Ավարտել է Ներսիսյան դպրոցը ու Թիֆլիսի կոնսերվատորիան։ Այնուհետև երկար տարիներ զբաղվել է մանկավարժությամբ։ Գրել սկսել է 1913 թվականից։ Նրա առաջին գործերը տպագրվել են «Հասկեր» և «Կարմիր ծիլեր» մանկական ամսագրերում։

Հովհաննես Թումանյանի «Գիքորը» առաջին անգամ Գիսակ Հովհաննիսյանն է վերածել պիեսի, որի բեմադրությունը հավանել է ինքը՝ Թումանյանը։

Նա որպես մեներգիչ (տենոր) մասնակցել է բազմաթիվ երաժշտական համերգների։ Մահացել է 1949 թվականին։

## Գիսակի երկերի մատենագրությունը
* Ուղղագրական ծոցատետր, Թիֆլիս, Սախելգամի, 1933, 33 էջ։
* Փոքրիկ էնտուզիաստներ, Թիֆլիս, Սախելգամի, 1934, 32 էջ։
* Ամբեն ու Ռամբեն, Երևան, Պետհրատ, 1936, 11 էջ։
* Գարուն, Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 22 էջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ երգիչներ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Դանիել Դեֆո

**Դանիել Դեֆո** (, ), անգլիացի նշանավոր արձակագիր։ Հանրահայտ «Ռոբինզոն Կրուզո» վեպի հեղինակը։

## Կենսագրություն
Դանիել Դեֆոն ծնվել է 1660 թ. Լոնդոնում՝ մսավաճառի ընտանիքում։ Նրա նախնիները բողոքականներ էին, որոնք 16-րդ դարում, Կրոնական պատերազմների ժամանակ, Կաթոլիկ Եկեղեցու հարուցած հալածանքների պատճառով Ֆլանդրիայից գաղթել էին Մեծ Բրիտանիա։ Գրողի բուն ազգանունը Ֆո էր, որին նա ավելացրել է «դե» մասնիկը։

Դեֆոյի հայրը լինելով խստակենցաղ մաքրակրոն՝ իր որդու ապագան տեսնում էր հոգևորականի կոչման մեջ։ Ապագա գրողը հոր ուղղորդմամբ ընդունվում է Նյուինգտոնյան ճեմարան, որտեղ ուսումնասիրում է լատիներեն, հունարեն լեզուներ և դասական գրականություն։ Սակայն Դանիել Դեֆոն իր ապագան չտեսավ եկեղեցական ասպարեզում և սկսեց զբաղվել առևտրով։ Նա առևտրական ճանապարհորդություններ է կատարում Իսպանիա, Պորտուգալիա, Ֆրանսիա և Եվրոպական այլ երկրներ։ Նա այս ճանապարհորդություններն օգտագործում է Եվրոպական երկրների կեցաղային առանձնահատկություններն ուսումնասիրելու, ինչպես նաև իսպաներեն, ֆրանսերեն և այլ արդի լեզուներ սովորելու համար։

Դանիել Դեֆոն նաև ակտիվ մասնակցում էր երկրի քաղաքական կյանքին։ Նա մասնակցել է Հակոբ II- ի դեմ դուքս Մոնմութի ապստամբությանը, որը ճնշվել է 1685 թ. հուլիսի 6-ին Սեջմուրի ճակատամարտում ապստամբների պարտությունից հետո։ Իսկ «Փառապանծ հեղափոխության» ժամանակ Դեֆոն լոնդոնցի այն առևտրականների մեջ էր, որոնք մայրաքաղաքում հանդիսավոր դիմավորեցին նոր թագավոր Վիլհելմ III Օրանցուն։

## Համառոտ մատենագիտություն
* 1719 - «Ռոբինզոն Կրուզո», (թարգմանված է հայերեն)
* 1719 - «Ռոբինզոն Կրուզոյի հետագա արկածները», (թարգմանված է հայերեն)
* 1722 - «Ժանտախտային տարվա օրագիրը»
* 1722 - «Մոլլ Ֆլենդերս», (թարգմանված է հայերեն)
* 1724 - «Ծովահենության ընդհանուր պատմություն»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:17-րդ դարի անգլիացի գրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Անգլիացի մանկագիրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Անգլիացի փիլիսոփաներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Ստեսիքոր

**Ստեսիքոր** (հին հունարեն՝ *Στησίχορος*, մ.թ.ա. 7-6 դդ.), հին հույն բանաստեղծ, խմբական քնարերգության նշանավոր դեմքերից։

Ծնվել է Սիցիլիա կղզու Հիմերա քաղաքում և կյանքի մեծ մասն անց է կացրել այդտեղ։

Ստեսիքորի ստեղծագործությունը կազմում է քսանվեց գիրք։ Նրա նորամուծությունն այն է, որ նրա հիմները, որոնք նվիրված էին հունական աստվածներին, նվիրում է զանազան հերոսների և գովերգում վերջիններին և ո՛չ աստվածներին։ Նրա ստեղծագործություններից մեզ ամբողջությամբ ոչինչ չի հասել։ Երգել է տոների նկարագրությունները և սիրային առասպելներ։ Եթե Ալկմանի երգերը կատարում էին գեղեցիկ աղջիկները, ապա Ստեսիքորի երգերը կատարում էին գեղեցիկ տղաները, որոնց գովքն էին անում Ստեսիքորի երգերը։ Ստեսիքորը գրել է բուկոլիկներ ՝ հովվերգական ոտանավորներ, բայց նա չի համարվում հովվերգության առաջին հեղինակը։ Ստեսիքորը հերոսական շրջանի դյուցազներգական երգերը դարձնելով իր ներշնչման նյութ՝ համեմատվել է Հոմերոսի հետ։ Նրա մասին հներն ասել են, որ «իր քնարի վրա տարել է դյուցազներգության ծանրությունը»։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հին հույն բանաստեղծներ
Իբիկոս

**Իբիկոս** (հին հունարեն՝ *Ἴβῠκος*, ), հին հույն բաաստեղծ։

Ծնվել է Իտալիայի Հռեգիոն քաղաքում։ Նրանից մեզ է հասել 40 ոտանավոր։ Նա Ստեսիքորի հիմներից զարգացրել է էնկոմիան, մարդկային հիմնը, որ նվիրել է իր ժամանակակիցներին։

Ապրել է Պոլիկրատես բռնակալի պալատում և գրել բազմաթիվ սիրային ոտանավորներ։ Նա սպանվել է ճանապարհին, երբ գնում էր մասնակցելու Իսթմյան խաղերին, և մեռնելու ժամանակ օգնության է կանչում կռունկներին, որոնք թռչում էին այն պահին, երբ մարդասպաններն սպանում էին բանաստեղծին։

Պատմում են, որ Կորնթոսում մի ներկայացման ժամանակ թատրոնի վրայով թռչում են կռունկները։ Մարդասպաններից մեկն այդ տեսնելով՝ բացականչում է. «Նայի՛ր, ահա Իբիկոսի կռունկները»։ Այդ րոպեին նրանց ձերբակալում են և ստիպում խոստովանել իրենց հանցանքը։ Դրանից առաջացել է «Իբիկոսի կռունքները» դարձվածային արտահայտությունը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Անտիկ դարաշրջանի գրողներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հին հույն բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Հին հույն գրողներ
Կատեգորիա:Սպանված գրողներ
Սիմոնիդես (այլ կիրառումներ)

**Սիմոնիդես** կարող է վերաբերել՝

* Սիմոնիդես Ամորգացի - հին հույն բանաստեղծ։
* Սիմոնիդես Քիոսացի - հին հույն բանաստեղծ։
Սիմոնիդես Քիոսացի

**Սիմոնիդես Քիոսացի** (հին հունարեն՝ *Σῐμωνίδης ὁ Κεῖος*, ), հին հույն բանաստեղծ։

Սիմոնիդես Քիոսացին խմբական քնարերգության բարձր շրջանի վարպետներից է, որի երգերի մասին Հերոդոտոսը հիշատակում է իր պատմության մեջ։

Սիմոնիդեսը ծնվել է Քիոս կղզու Իսլիդես քաղաքում մ.թ.ա. 556 թվականին։ Սիմոնիդեսի հոր անունը Լեոպրեպես էր, իսկ վերջինիս հայրը բանաստեղծ էր, իսկ քույրը՝ Բաքքիլիդես մեծ բանաստեղծի մայրը։ Սիմոնիդեսը երիտասարդ հասակում աչքի է ընկնում իր բանաստեղծական տաղանդով, նա Կորթեոս քաղաքի խմբի ղեկավարն էր. նրա համբավը տարածվել էր Հունաստանում, երբ Պիսիստրատի որդի Հիպարքոսը բռնապետ է դառնում. իր ազդեցությունը ուժեղացնելու նպատակով պալատ է հրավիրում Հունաստանի նշանավոր գրականագետներին ու փիլիսոփաներին, որոնց թվում նաև Սիմոնեդեսին, որին տալիս է նվերներ և մեծ ռոճիկ։

30 տարեկան հասակում նա գալիս է Աթենք և ապրելով Հիպպարքոսի պալատում, ծանոթանում է ժամանակի արվեստագետների՝ Անակրեոնի և բանաստեղծ Լասոսի հետ. վերջինիս հետ նա մրցում է Դիոնիսյան տոներին։ Բանաստեղծը վայելում էր աթենացիների և պալատական արվեստագետների համակրանքը։ Երբ ընկնում են պիսիստրատըանները, այն ժամանակ Սիմոնիդեսը տեղափոխվում է Սկոպադի պալատը (Թեսալիա) և երկար ժամանակ ապրում է այստեղ։ Այնուհետև նա վերադառնում է Աթենք։ Այս ժամանակ հույները պատերազմում էին պարսիկների դեմ և աշխատում թոթափել պարսկական բռնակալության լուծը։ Թերմոփիլեի և Մարաթոնի ճակատամարտերում ընկած հերոսների մասին նա հեղինակում է իր նշանավոր էլեգիաները, մասնակցում մրցությունների և տանում հաղթանակներ։ Նա ճանապարհորդում է Սիցիլիա, ամբողջ Հունաստանի քաղաքները և մեծ սիրով հյուրընկալվում ամեն տեղ։

Մեռնում է Սիցիլիայում, հասնելով խորին ծերության (89 տարեկան հասակում)։

Սիմոնիդեսը օժտված է եղել սուր հիշողությամբ։ Նրան են վերագրում մնեմոնիկայի (հիշողության ամրապնդման արվեստ) հայտնագործումը։

Սիմոնիդեսի գրիչը բեղմնավոր է եղել։ Գրել է բազմաթիվ ոտանավորներ, էլեգիաներ, էպիգրամներ և այլն։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Հին հույն բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 467 մահեր
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 5-րդ դարի հույներ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 556 ծնունդներ
Ագռավ (համաստեղություն)

**Ագռավ**, փոքր համաստեղություն հարավային երկնքում։ Այն պարունակում է ընդամենը 11 աստղ, որոնք տեսանելի են անզեն աչքով (5.5 մեծությունից ավելի պայծառ)։ Դա Պտղոմեոսի նշած 48 համաստեղություններից մեկն է եղել, ով նրա մեջ հաշվել է 7 աստղ, և ժամանակակից 88 համաստեղություններից մեկն է։

Այս համաստեղությունում են գտնվում Ալեհավաք յուրօրինակ գալակտիկան, որն ինքը երկու գալակտիկաների՝ NGC 4038-ի և NGC 4039-ի է փոխացդուցությունից է բաղկացած, և NGC 4361 մոլորակային միգամածությունից։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Ագռավ (համաստեղություն)
Կատեգորիա:Կատաստերիզմներ
Աղավնի (համաստեղություն)

**Աղավնի,** փոքր, նվաղ համաստեղություն, որը հայտնաբերվել է 16-րդ դարի վերջերում։ Այն գտնվում է Մեծ Շուն և Նապաստակ համաստեղություններից հարավ։

Աղավնու մեջ է գտնվում NGC 1851 գնդային աստղաբույլը։

## Պատմություն
Աղավնի համաստեղությունը հայտնաբերել է հոլանդացի աստղագետ Պետրոս Պլանկիոսը 1592 թվականին, Մեծ Շուն մեծ համաստեղության «չկազմված աստղերը» տարբերելու համար։ Սկզբում Պետրոս Պլանկիոսը համաստեղությանն անվանեց *Նոյի Աղավնի* (լատիներերն՝ *Columba Noachi*)։ Այս անունը գտնվում է վաղ 17-րդ դարի աշխարհացույցերում և երկնային քարտեզներում (ինչպես Բայերի 1603 թվականի Ուրանոմետրիայում)։

## Աղբյուրներ
Աղեղ (համաստեղություն)

**Աղեղ,** փոքր համաստեղություն, գտնվում է Աղվես համաստեղության հարավում և Արծիվ համաստեղության հյուսիսում։ Այն 2-րդ դարում Պտղոմեոսի նշած 48 համաստեղություններից է և համարվում է ժամանակակից 88 համաստեղություններից։ Աղեղը երկնքի 3-րդ ամենափոքր համաստեղությունն է (միայն Փոքր ձին և Հարավային Խաչն են ավելի փոքր)։ Համաստեղությունը երևում է Երկրի ամեն վայրից, բացի Անտարկտիկ շրջանից։

Աղեղ համաստեղությունում է գտնվում M-71 գնդային աստղաբույլը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Կատաստերիզմներ
Մենք ենք մեր սարերը (ալբոմ)

**Մենք ենք մեր սարերը,** Ինգա և Անուշ Արշակյանների 3-րդ ստուդիական ալբոմն է։

## Երգացանկ

## Արտաքին հղումներ
*Լսել օնլայն  at iMusic.am

Կատեգորիա:2009 ալբոմներ
Կատեգորիա:Ինգա և Անուշ Արշակյանների ալբոմներ
Աղեղնավոր

**Աղեղնավոր** կենդանակերպի համաստեղություններից, որի սիմվոլը 20px (Յունիկոդ՝ ♐) է, մի ոճավորված աղեղ։ Աղեղնավորը գտնվում է Օձակիր համաստեղության արևելքում և Այծեղջյուր համաստեղության արևմուտքում։

Աղեղնավոր համաստեղությունում են գտնվում հետևյալ Մեսյե առարկաները՝

Նաև Աղեղնավորում են գտնվում NGC 6522 և NGC 6528 գնդային աստղաբույլերը, NGC 6520 աստղաբույլը և B86 (Թանակի Կետ) միգամածությունը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Կատաստերիզմներ
Թամզարա (ալբոմ)

**Թամզարա**, Ինգա և Անուշ Արշակյանների 2-րդ ստուդիական ալբոմը։

## Երգացանկ

## Արտաքին հղումներ
*Թամզարա ալբոմը imusic.am-ում

Կատեգորիա:Ինգա և Անուշ Արշակյանների ալբոմներ
Ուլուս

**Ուլուս** (մոնղոլերեն՝ պետություն, ազգ, ժողովուրդ), հողաբաժին, Չինգիզ խանի կայսրության վարչական բաժանման միավոր։ Հայտնի են դարձել Չինգիսխանի որդի Չագաթայի միջինասիական ուլուսը՝ Չագաթայյան ուլուս, և Ջուչիի ուլուս, որ հանրահայտ է որպես Ոսկե հորդա։ 1920-1943 թվականներում ուլուսը եղել է Կալիմիկիայի վարչակման բաժանման միվորը, շրջանի համանմանը։ Ժամանակակից Ռուսաստանում «ուլուս» անվանված են Բուրյաթիայի, Կալմիկիայի և Յակուտիայի շրջանները։

Կատեգորիա:Վարչական միավորներ
Կատեգորիա:Յակուտիա
Կատեգորիա:Կալմիկիա
Կատեգորիա:Մոնղոլական կայսրություն
Կատեգորիա:Միջին Ասիա
Կատեգորիա:Ավատականություն
Մենք ենք այս սարերը

***Մենք ենք այս սարերը,*** Ինգա և Անուշ Արշակյանների 1-ին ստուդիական ալբոմն է։

## Երգացանկ

## Արտաքին հղումներ
*Պաշտոնական կայք 
*Լսիր ալբոմը 

Կատեգորիա:2003 ալբոմներ
Կատեգորիա:Ինգա և Անուշ Արշակյանների ալբոմներ
Այծեղջյուր

frameless|52x52փքս**Այծեղջյուր,** կենդանակերպի համաստեղություն։ Նրա սիմվոլն է 20px (Յունիկոդ #2651)։ Այծեղջյուրը 2-րդ դարում Պտղամեոսի նշած 48 համաստեղություններից է եղել, և ժամանակակից 88 համաստեղություններից է համարվում։ Այս նշանը համապատասխանում է խավարման 270°-300°, հաշված գարնանային հասարակածից։ Արևմտյան աստղագուշակով հաշվում են՝ արևը գտնվում է այդ նշանի տակ դեկտեմբերի 22-ից մինչև հունվարի 20-ը, իսկ վեդայականով՝ հունվարի 15-ից մինչև փետրվարի 14-ը։

## Դիցաբանություն
Հին հունական դիցաբանությունում այծեղջյուրը նույնացնում էին Ամաֆլեայի այծի հետ, որը կաթով կերակրել է մանկիկ Զևսին Կրետե կղզում։ Ի երախտագիտություն Զևսի համաստեղությունում վերափողվեց որպես բուժքույր։ Կա մեկ այլ վարկած ևս, անալոգային դիցաբանությունում այծեղջյուրը համարվում էր Պանի անտառի և որսի աստված, Դիոնեսի ուղեկիցը՝ ծնված այծի նման ոտքերով, մորուքով և կոտոշներով։ Պանը աստվածներին օգնել է մարտերում, մասնավորապես Զևսին՝ տիտանների դեմ պայքարին։ Աստծո օգնությունը վերածվել է համաստեղությունում։

Այծեղջյուրում է գտնվում M-30 գնդային աստղաբույլը։

Կոզլով Ալեքսանդր, ՌԴ բնական պաշարների և բնապահպանության նախարար

Կատեգորիա:Կատաստերիզմներ
Անկյունակապ (համաստեղություն)

**Անկյունակապ,** փոքր և աննկատելի համաստեղություն հարավային կիսագնդում՝ Կարիճ և Կենտավրոս համաստեղությունների միջև։ Դա առաջին անգամ ստեղծվել է Նիկոլա Լուի Լակայլի կողմից, 1750-ականների մեջտեղում, երբ նա Բարեհուսո հրվանդանում էր գտնվում։

Հետևյալ առարկաները գտնվում են Անկյունակապ համաստեղությունում՝

## Աղբյուրներ
Առագաստ (համաստեղություն)

**Առագաստ** կամ **Առագաստներ** (լատիներեն՝ *Vela*), երկնակամարի հարավային կիսագնդի համաստեղություն։ 

## Պատմություն
Նախկինում մտնելիս է եղել մի ավելի մեծ համաստեղության՝ Նավի (լատիներեն՝ *Argo Navis*) մեջ, որը հետագայում բաժանվեց երեք մասերի. մյուս երկուսն են՝ Ողնուցը և Նավախելը։

## Աստղերը
Անզեն աչքով տեսանելի 195 աստղերից ամենապայծառը +1.75m պայծառության *Առագաստների գամմա* բազմակի աստղերի համակարգն է։

## Խոր տիեզերքի օբյեկտները
Առագաստներում է գտնվում NGC 3132 պլանետար միգամածությունը։ Ամենամոտ գտնվող պլանետար միգամածություններից է, հեռավորությունը ≈2000 լուսատարի է։ Տրամագիծը մոտավորապես մեկ լուսատարի է։

[250px|մինի|ձախից|[ՆԱՍԱ-ի արած NGC 3132-ի լուսանկարը։]]

Առագաստում են գտնվում հետևյալ առարկաները՝

## Աղբյուրներ
Աղվես (համաստեղություն)

**Աղվես,** նվաղ համաստեղություն հյուսիսային երկնքում, որը ստեղծվել է XVII դարում։ Դա գտնվում է Ամառվա Եռանկյունիում (որը կազմված է Դենեբ, Վեգա, և Ալտար պայծառ աստղերից)։

Աղվեսում է գտնվում M-27 (Մարզագունք Միգամածություն) Մեսյե առարկան, որը մոլորակային միգամածություն է, և Cr 399 (Կախիչ) աստղաբույլը։

## Աղբյուրներ
Լուար (այլ կիրառումներ)

**Լուար** կամ Լուարա կարող է վերաբերել՝

*Լուար (գետ) - Ֆրանսիայի ամենաերկար գետը։
*Լուար ( )- գետ Ֆրանսիայում, չշփոթել համահունչ Լուարի ( ) հետ։
*Լուար (դաշտավայր) - դաշտավայր է Ֆրանսիայում։
*Լուար (Սպարկերտի գավառ) - գյուղ Արևմտյան Հայաստանում՝ Բիթլիսի վիլայեթում։
*Լուար և Շեր - Ֆրանսիայի դեպարտամենտ։
*Լուար (դեպարտամենտ) - դեպարտամենտ Ֆրանսիայում։
*Ատլանտյան Լուար - դեպարտամենտ Ֆրանսիայում։
*Վերին Լուար - դեպարտամենտ Ֆրանսիայում։
*Լուարայի երկիր - երկրամաս է Ֆրանսիայի արևմուտքում։
Լուար (գետ)

**Լուար** կամ **Լուարա** (), Ֆրանսիայի ամենաերկար գետն է (1012 կմ)։ Սկիզբ է առնում Սեվեններից։ Մինչև Ալեի գետաբերանը ունի լեռնային բնույթ, ապա հոսում է Լուարայի դաշտով, թափվում Բիսկայան ծոցը։ Հիմնական վտակներն են Շերը, Վիենը, Սարտը։ Նավարկելի է մինչև Ռուան քաղաքը, մատչելի է ծովային նավերի համար (գետաբերանից 543 կմ) մինչև Նանտ քաղաքը։

Ջրանցքներով միացած է Սեն, Սոն և Հռենոս գետերին։ Լուարայի ափին են Ռուան, Նեվեր, Օռլեան, Տուր, Նանտ քաղաքները։

## Անվանում
Մեր թվարկության սահմանագծում կոչվել է Liger․ հնդեվրոպական Lig «հոսել, վազել» հիմքից։ Անվանման ժամանակակից՝ **Լուար** ձևը հնչյունափոխությունների արդյունք է։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Բիսկայան ծոցի ավազանի գետեր
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գետեր
Ուոլթ Ուիթմեն

**Ուոլթ Ուիթմեն** (, ), ամերիկացի բանաստեղծ, էսսեիստ և լրագրող, ամերիկյան ժամանակակից պոեզիայի հիմնադիրներից։

Գրել է պատմվածքներ, հոդվածներ, բանաստեղծություններ։ 1846 թ.-ին խմբագրել է «Բրուքլին Իգլ» («Brooklyn Eagle», թարգ․՝ «Բրուքլինյան արծիվ») թերթը։ 1855 թ.-ին տպագրվել է նրա «Խոտի տերևներ» գիրքը։ 1861-1865 թվականների Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ աշխատել է որպես սանիտար։ Պատերազմական իրադարձություններին են նվիրված «Թմբկահարություն» (1865) և «Երբ այս գարնանը բակում տան առջև ծաղկում էր եղրևանին» (1865) ժողովածուները։ 1873 թվականին Ուիթմենը կաթված է ստացել։

«Խոտի տերևներ» () գրքի հիմնական գաղափարները կապված են տրանսցենդենտալիզմի ուսմունքի հետ։

Ուիթմենին հաճախ անվանում են համաշխարհային դեմոկրատիայի երգիչ։ Նրա քնարերգության մեջ կարևոր տեղ է գրավում արդյունաբերության թեման, որի մշակումով նա դարձել է այսպես կոչված ուրբանիստական պոեզիայի նախակարապետը։

Ուիթմենի որոշ բանաստեղծություններ տարբեր ժամանակներում թարգմանվել են հայերեն։ Հատկանշական են Եղիշե Չարենցի թարգմանությունները («Մեր Օրերը», «Եվրոպա»)։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Ուիթմենի «Եվրոպա» բանաստեղծությունը Ե. Չարենցի հայերեն թարգմանությամբ

Կատեգորիա:Ամերիկացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:ԼԳԲՏ վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի քաղծառայողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի խմբագիրներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հրատարակիչներ
Առյուծ (համաստեղություն)

**Առյուծ,** կենդանակերպի համաստեղություններից մեկը։ Նրա սիմվոլն է 20px (Յունիկոդում՝ ♌)։ Առյուծը գտնվում է Խեցգետին արևելյան և Կույս համաստեղության արևմտյան կողմում։ 2-րդ դարի աստղագետ Պտղոմեոսի նկարագրած 48 համաստեղություններից մեկն է։

Հետևյալ Մեսյե առարկաները գտնվում են Առյուծի համաստեղությունում՝

Առյուծի համաստեղությունում են գտնվում նաև NGC-3628 և NGC-2903 գալակտիկաները, Gamma Leonis կրկնապատիկ աստղը, և Wolf 359 նվաղ կարմիր գաճաճ աստղը։

## Աստղերը
Անզեն աչքով գիշերվա երկնքում երևացող Առյուծի համաստեղությունը (նկարի կենտրոնի պայծառ օբյեկտը Յուպիտեր մոլորակն է։ AlltheSky.com

* Համաստեղության ամենապայծառ և գիշերային երկնքի ամենապայծառներից մեկն է **Արքայազն** (α Leo, Առյուծի ալֆա) աստղը։ Երբեմն նրան ասում են նաև **Առյուծի սիրտ** (Cor Leonis)։ Երկրից գտնվում է 77.5 լուսատարի հեռավորության վրա։ Առաջին մեծության աստղերից Արքայազնն ամենամոտն է գտնվում Խավարածրին, այնպես որ նրան բավականին հաճախ է ծածկում Լուսինը։
* Առյուծի ֆիգուրի պոչամասում է գտնվում **Դենեբոլա** (Առյուծի բետա) աստղը, որի անունն արաբերենից թարգմանաբար նշանակում է *առյուծի պոչ*։ Պայծառությունը 2.14 աստղային մեծության է, հեռավորությունը՝ 43 լուսատարի։
* 2.0 աստղային մեծությամբ պայծառությամբ երրորդն է «առյուծի գլխի» մասում գտնվող **Ալգիեբա** (Առյուծի գամմա) կրկնակի աստղը։ Անունը թարգմանաբար նշանակում է *առյուծի բաշ*։
* **Զոսմա** անունով Առյուծի դելտան գտնվում է Երկրից 58 լուսատարի հեռավորության վրա։
* Առյուծի էպսիլոնը 3.0 մեծության դեղին հսկա է, Երկրից 251 լուսատարիի վրա է։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Կատաստերիզմներ
Հյուսիսային Աֆրիկա

**Հյուսիսային Աֆրիկա** (արաբերեն՝ شمال أفريقيا, կաբիլերեն՝ Tafriqt ugafa), աֆրիկյան մայրցամաքի ամենահյուսիսային և ամենալայն մասը։ Հավանաբար այս փաստի հետ է կապված երկրամասի բոլոր պետութունների հիմնականում մեծ տարածք ունենալը։ Դրանց շարքում միայն մի քանի երկիր 1 միլիոն կմ²-ից մեծ են, իսկ Սուդանը և Ալժիրը ավելի քան 2 միլիոն կմ² են։ Հյուսիսային Աֆրիկայի երկրներն են՝
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

Որոշ գիտնականներ Հյուսիսային Աֆրիկային նաև վերագրում են Եթովպիան, Էրիթրեան, Մադեյրան և Կանարյան կղզիները։

## Աշխարհագրություն
Հյուսիսային Աֆրիկան ունի երեք աշխարհագրական առանձնահատկություններ. հարավում Սահարա անապատն է, արևմուտքում՝ Ատլասի լեռները, իսկ արևելքում Նեղոս գետն ու դելտան։ Ատլասի լեռները տարածվում է հյուսիսային Ալժիրի, Մարրոկոյի և Թունիսի վրա։ Ատլասի լեռները ծալքավոր լեռնային համակարգի մի մասն է, որը անցնում է Հարավային Եվրոպայի մեծ մասով։

Ատլասի լեռներից հարավ գտնվում է Սահարա անապատը՝ աշխարհի ամենամեծ անապատը։ Տեղ-տեղ անապատը կտրված է անկանոն ջրահոսքերով, որոնք կոչվում են վադիներ, որոնք հոսում են միայն անձրևներից հետո։

## Մշակույթը
Մաղրիբի և Սահարայի շրջանների բնակչության մեծ մասը խոսում է արաբերենով և հետևում է իսլամին։ Արաբերեն և բերբերական լեզուները միմյանցից հեռու են կապված, երկուսն էլ աֆրոասիական լեզվաընտանիքի անդամներ են։

Տարիների ընթացքում բերբերների վրա ազդել են այլ մշակույթների՝ եգիպտացիների, հույների, հռոմեացիների, վանդալների, արաբների, եվրոպացիների և աֆրիկացիների հետ շբումը։

## Տես նաև
* Մաղրիբ

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* north-of-africa.com 

Կատեգորիա:Աֆրիկա
Բերենիկեի Գես

**Բերենիկեի գես**, **Բերենիկեի Վարսեր** կամ **Վերոնիկայի վարսեր,** 88 ժամանակակից համաստեղություններից մեկը, գտնվում է Առյուծ համաստեղության մոտ և նախկինում նրա մասն է կազմել։ Կրում է պատմական Եգիպտոսի Բերենիկե Բ թագուհու անունը, որը Եգիպտոսի Պտղոմեոս Գ-ի (մ.թ.ա. 246 – մ.թ.ա. 221) կինն էր, և իր երկար, դեղին մազերը զոհաբերեց պատերազմից Պտղոմեոսի անվնաս վերադառնալու համար։

Հետևյալ Մեսյեյի առարկաները գտնվում են Բերենիկեի Գեսում՝

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Կատաստերիզմներ
Գայլ (համաստեղություն)

**Գայլ,** համաստեղություն հարավային երկնքում։ Գայլը 2-րդ դարում Պտղոմեոսի նշած 48 համաստեղություններից մեկն է եղել, և ժամանակակից 88 համաստեղություններից մեկն է համարվում։ Դա գտնվում է Կենտավր և Կարիճ համաստեղությունների միջև։

Գայլում է գտնվում NGC 5822 բաց աստղաբույլը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Կատաստերիզմներ
Գավաթ (համաստեղություն)

**Գավաթ** կամ **Թաս** (լատիներեն՝ Crater), համաստեղություն երկնքի հարավային կիսագնդում՝ Հիդրա, Սեքստան, Առյուծ, Առյուծ, Ագռավ համաստեղությունների միջև։ Դա 2-րդ դարում Պտղոմեոսի նշած 48 համաստեղություններից մեկն է եղել, և ժամանակակից 88 համաստեղություններից մեկն է համարվում։ Ամենապայծառ աստղեր չորրորդ աստղային մեծության են։ Հյուսիսային միջին լայնություններից երևում են ձմռանն ու գարնանը։

Գավաթ համաստեղությունում են գտնվում NGC 3511 և NGC 3981 պարուրաձև գալակտիկաները և NGC 3887-ը։

## Արտաքին հղումներ
* '''WIKISKY.ORG:''' Чаша
* Астромиф: Чаша 

Կատեգորիա:Կատաստերիզմներ
Սոմալի (թերակղզի)

**Սոմալի** կամ **Աֆրիկյան եղջյուր,** թերակղզի Աֆրիկայի արևելքում։ Հյուսիսում ափերը ողողում են Ադենի ծովածոցի, արևելքում՝ Հնդկական օվկիանոսի ջրերը։ Թերակղզու տարածքի մեծ մասը գտնվում է Սոմալի պետության, իսկ մնացած հատվածը և Սոկոտրա կղզեխումբը` Եթովպիայի կազմում։ Տարածքը 750 000 կմ² է։

## Էկոլոգիա
Այս թերակղզում են գտնվում ազգային պարկեր և միջազգային նշանակության արգելոցներ։ Սակայն Սոմալի թերակղզու տարածքը լրջորեն տուժում է արոտավայրերի կորստից։ Սկզբնական արեալից մնացել է միայն 5%-ը։ Իսկ Սոկոտրայում բնությանը սպառնում է մեկ այլ լուրջ վտանգ` ենթակառուցվածքների զարգացումը։

Կատեգորիա:Աֆրիկայի թերակղզիներ
Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Կենտրոնական Աֆրիկա

աջից|մինի|250px|
**Կենտրոնական Աֆրիկա**, տարածաշրջան է, որտեղ մտնում են հետևյալ պետությունները՝

* Գաբոն, Լիբրևիլ
* Կամերուն, Յաունդե
* Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետություն, Կինշասա
* Կոնգոյի Հանրապետություն, Բրազավիլ
* Սան Տոմե և Պրինսիպի, Սան Տոմե
* Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետություն, Բանգի
* Չադ, Նջամենա
* Հասարակածային Գվինեա, Մալաբո

## Կենտրոնական Աֆրիկայում ընդգրկված երկրներ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրիկայի տարածաշրջաններ
Օրգան (այլ կիրառումներ)

**Օրգան** կարող է վերաբերել.

* Օրգան (կենսաբանություն)
* Օրգան (երաժշտական գործիք), տե՛ս Երգեհոն
* Օրգան (զենք)
* Օրգան (կառավարման)
* Օրգան (համայնք) Ֆրանսիայում
Ենթասահարա

մինի|249px|Այս քարտեզին լավ է երևում այն բնական խոչընդոտը, որը սահմանում է Ենթասահարան

**Ենթասահարական Աֆրիկա**, կամ **Արևադարձային Աֆրիկա**, **Սև Աֆրիկա**, **Սահարայից հարավ Աֆրիկա** (անգլերեն՝ Sub-Saharan Africa), Սահարայից դեպի հարավ գտնվող աֆրիկյան մայրցամաքի մասը։ Այս մասը բնակեցված է սևամորթ ազգերով և այդ պատճառով երկրամասի ամենաառաջին անվանումը «Սև Աֆրիկա» անվանումն է։

Աֆրիկյան մայրցամաքի բաժանում վերագրում են մոտավորապես մ.թ.ա. 3-րդ հազարմյակի կեսին, երբ Սահարան սկսել է չորանալ, դառնալով ժողովրդի անհաղթահարելի խոչընդոտ մշակութային շփման համար։ Այդ պահից միակ միացնող օղակը դարձավ Նեղոսի հովիտը, որի երկարությամբ ծագել են մի քանի քաղաքակրթություն, որոնք Հին Եգիպտոսի ուժեղ ազդեցման տակ են եղել։

Արևադարձային Աֆրիկայում մ.թ.ա. 1-ի հազարամյակում տարածվում է երկաթի մետաղագործությունը։ Այստեղ չի ծագել բրոնզի դարի մշակույթը, և այդ պատճառով տեղի ունեցավ անմիջական անցում նոր քարե դարից երկաթե դար։ Երկաթե դարի մշակույթները տարածվել են Սև Աֆրիկայի և արևմուտքում (Նոք), և արևելքում (Զամբիայի հյուսիս-արևելքը և Թանզանիայի հարավ-արևմուտքը)։ Երկաթի տարածումը օժանդակել է նոր շրջանների յուրացմանը, նախ և առաջ արևադարձային անտառների, որը պատճառ դարձավ, որ Արևադարձային և Հարավային Աֆրիկայում բանթու լեզվով խոսող ցեղերը ճնշեն դեպի հյուսիս և հարավ եթովպական և կապոիդական մարդացեղերին։

Ըստ ժամակակից վարչական բաժանման Ենթասահարա կազմում կա 48 պետություն՝

## Տես նաև
* Սահել

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրիկա
Կատեգորիա:Պատմական մարզեր
Հրաչյա Գաբրիելյան (այլ կիրառումներ)

**Հրաչյա Գաբրիելյան** կարող է վերաբերել՝

* Հրաչյա Գաբրիելյան (1919-2003) - հայ աշխարհագրագետ։
* Հայ գրող Հրաչյա Քոչարի իսկական անուն-ազգանունը։
Արևմտյան Աֆրիկա

**Արևմտյան Աֆրիկա**, աֆրիկյան մայրցամաքի մասն է, որը գտնվում է դեպի հարավ Կենտրոնական Սահարայից և դրա ափերը ողողում է արևմուտքից և հարավից Ատլանտյան օվկիանոսի ջրերը։ Արևելքում բնական սահմանը Կամերունյան սարերն են։

## Աշխարհագրություն

Արևմտյան Աֆրիկան ներգրավում է Սահելը,Սուդանը և Հասարակածային Գվինեայի արևադարձային անտառները։ Կլիման պասատների պատճառով խոնավ է։ Սահելում համարյա բուսականություն չկա, Սուդանում գերակշռում են սավաննաները, ափին կան արևադարձային անտառների շերտեր։

## Պետություններ
Արևմտյան Աֆրիկային վերբերում են հետևյալ պետությունները՝

* Բենին
* Բուրկինա Ֆասո
* Գամբիա
* Գանա
* Գվինեա
* Գվինեա Բիսաու
* Կաբո Վերդե
* Կոտ դ'Իվուար
* Լիբերիա
* Մավրիտանիա
* Մալի
* Նիգեր
* Նիգերիա
* Սենեգալ
* Սյեռա Լեոնե
* Տոգո

Որոշ գինականները վերաբերում են Արևմտյան Աֆրիկային նաև Չադը և Արևմտյան Սահարան։

## Տես նաև

* Արևելյան Աֆրիկա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Աֆրիկա
Արևմտյան Եվրոպա

[մինի|աջից|280px|Արևմտյանի Եվրոպան ըստ [ՄԱԿԳՄԿ 2007 թվականին]]
**Արևմտյան Եվրոպա**, տարածաշրջան է, ընդգրկում է Եվրոպա աշխարհամասի արևմտյան հատվածը։ Այսօր այդ տերմինը հաճախ են օգտագործում Եվրամիության և/կամ ՆԱՏՕ-ի անդամների նշման համար։ Արևմտյան Եվրոպայի տարածքը 3.7 միլիոն կմ² է, բնակչությունը մոտավորապես 370 միլիոն մարդ։

Աշխարհագրական դիրքը շատ նպաստավոր է։ Արևմտյան Եվրոպայի մի շարք երկրներ՝ Ֆրանսիան, Գերմանիան, Բելգիան և Նիդերլանդները լայն ճակատով ելք ունեն դեպի համաշխարհային օվկիանոս։

Արևմտյան Եվրոպան աչքի չի ընկնում օգտակար հանածոների բազմազանությամբ և պաշարներով։ Համեմատաբար զգալի են քարածխի պաշարները։ Առանձնապես նշանավոր է Ռուրի ածխային ավազանը։ Համեմատաբար քիչ են նավթի պաշարները։ Գազի զգալի պաշարներ կան Նիդերլանդներում։

Արևմտյան Եվրոպայի երկրներն են՝

* 
* 
* 
* 
* Լյուքսեմբուրգ
* Լիխթենշթայն
* 
* 

Արևմտյան Եվրոպան Եվրոպայի քաղաքական և տնտեսական միջուկն է։ Զբաղեցնում է Եվրոպա աշխարհամասի արևմտյան հատվածը և ընկած է Հյուսիսային ու Միջերկրական ծովերի միջև։ Արևմտյան Եվրոպայի պետությունները կարելի է միավորել հետևյալ երեք խմբերում.

* «Մեծ յոթնյակի» անդամ գերխոշոր պետություններ՝ Գերմանիա և Ֆրանսիա
* Բենիլյուքսի պետություններ՝ Բելգիա, Նիդերլանդներ և Լյուքսեմբուրգ
* Ալպյան պետություններ՝ Շվեյցարիա, Ավստրիա և Լիխտենշտայն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արևմտյան Եվրոպա
Կատեգորիա:Եվրոպայի տարածաշրջաններ
Հարավարևմտյան Ասիա

**Հարավարևմտյան Ասիա**, **Արևմտյան Ասիա** կամ **Առաջավոր Ասիա** տարածաշրջան Եվրասիա մայրցամաքում։ Այն մարդկության պատմության հնագույն բնօրրաններից է և մի շարք ժողովուրդների պատմական հայրենիքը։ Հայտնի է նաև որպես՝ Մերձավոր Արևելք։ Գտնվում է Միջերկրական, Արաբական, Կարմիր, Սև և Կասպից ծովերի, Ադենի, Օմանի, և Պարսից ծոցերի միջև։ Տարածքը զբաղեցնում է շուրջ 7 միլիոն կմ², որտեղ ապրում է 427 մլն 316 հզ 135  մարդ։ Հարավարևմտյան Ասիայում ուրբանիզացման մակարդակն ավելի բարձր է քան, օրինակ՝ Հարավային ու Հարավարևելյան Ասիայում։ Սոցիալ-տնտեսական զարգացման բարձր մակարդակով առանձնանում է Իսրայելը։ Այստեղ տարածված են ավազային ընդարձակ անապատները, կիսաանապատներն ու օազիսները, իսկ դրանց հարևանությամբ՝ ձյունապատ լեռնագագաթները, կանաչապատ գետահովիտներն ու ծովափերը։

## Տնտեսություն
Հարավարևմտյան Ասիայի գլխավոր հարստությունը նավթն է։ Այստեղ է կենտրոնացած նավթի համաշխարհային պաշարների 2/3-ը։ Նավթով հարուստ են Սաուդյան Արաբիան, Քուվեյթը, Իրաքը, Իրանը, ԱՄԷ-ն (Արաբական Միացյալ Էմիրություններ)։

Այստեղ է կենտրոնացած նաև բնական գազի համաշխարհային պաշարների 1/4-ը։ Գազի պաշարներով հարուստ են Իրանը, ԱՄԷ-ն, Սաուդյան Արաբիան։

Բորի և քրոմի հումքի համաշխարհային նշանակության պաշարներ կան Թուրքիայում, կալիումական աղերի՝ Իսրայելում, Հորդանանում և Իրանում։ Երկաթի, պղնձի ու բազմամետաղների հանքաքարի զգալի պաշարներով առանձնանում են Իրանը, Թուրքիան և Հայաստանը։ Տարածաշրջանի գյուղատնտեսական առաջատար ճյուղը բուսաբուծությունն է։ Հացահատիկային հիմնական մշակաբույսերն են ցորենը, բրինձը, գարին, եգիպտացորենը։ Տարածված ճյուղ է պտղաբուծությունը։ Մշակում են նուռ, նուշ, ծիրան, թուզ, ձիթապտուղ, ցիտրուսներ։ Լայն տարածում ունի խաղողագործությունը։ Տարածաշրջանն աշխարհում առաջինն է փյունիկյան արմավի արտադրությամբ (Իրաք, Սաուդյան Արաբիա, Իրան)։ Տարածաշրջանի երկրները զարգացած երկրներից ներմուծում են մեքենաներ և սարքավորումներ, ինչպես նաև ժամանակակից տեխնոլոգիաներ։ Արտահանում են նավթ, բնական գազ և այլ օգտակար հանածոներ, բուսաբուծության և անասնապահական արտադրանք, գորգեր, տնայնագործական ապրանքներ։

## Երկրներ և մայրաքաղաքներ
Այսօր քաղաքական տեսանկյունից Արևմտյան Ասիան ընդգրկում է հետևյալ երկրները՝

* 
(չճանաչված կառավարություն)
* 
Երկու հայկական պետություններ.
* 
* Արցախ
(չճանաչված կառավարություն)
* 
* 
* 
(մասամբ Եվրոպայում)
* 
(միայն Սինայի թերակղզին)
*     Երուսաղեմ
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (մասամբ Եվրոպայում)
*  (չճանաչված կառավարություն)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասիա
Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիա