Արևապաշտպան քսուք

**Արևապաշտպան քսուք**, հայտնի է նաև որպես արևապաշտպան լոսյոն կամ արևապաշտպան միջոց, մաշկի համար նախատեսված ֆոտոպաշտպանիչ միջոց, որն օգնում է պաշտպանել արևայրուքից և կանխել մաշկի քաղցկեղի առաջացումը: Արևապաշտպան միջոցները լինում են լոսյոնների, սփրեյների, գելերի, փրփուրների (օրինակ՝ ընդլայնված փրփուրի լոսյոն կամ հարած լոսյոն), դիմափոշու և այլ արդիական արտադրանքների տեսքով: Արևապաշտպան միջոցները լրացնում են առօրյա հագուստին, հատկապես` արևային ակնոց, արևապաշտպան գլխարկն և հատուկ արևապաշտպան հագուստ, ինչպես նաև ֆոտոպաշտպանության այլ ձևերին (օրինակ՝ հովանոցներ):

Արևապաշտպան միջոցները կարող են դասակարգվել ըստ իրենց բաղադրության մեջ առկա ակտիվ բաղադրիչ(ների) տեսակի (անօրգանական միացություններ կամ օրգանական մոլեկուլներ) հետևյալ կերպ.

* Օրգանական միացություններով արևապաշտպան միջոցները (նաև կոչվում են ֆիզիկական արևապաշտպան քսուքներ) որպես ակտիվ բաղադրիչներ օգտագործում են միայն անօրգանական միացություններ (ցինկի օքսիդ և/կամ տիտանի երկօքսիդ): Այս բաղադրիչները հիմնականում կատարում են ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները կլանելու, բայց նաև արտացոլման և բեկման ֆունկցիաներ:
* Անօրգանական կամ քիմիական արևապաշտպան քսուքներ, որոնք օգտագործում են օրգանական մոլեկուլներ որպես ակտիվ բաղադրիչներ: Այս արտադրատեսակները երբեմն կոչվում են նավթաքիմիական արևապաշտպան քսուքներ, քանի որ ակտիվ օրգանական մոլեկուլները սինթեզվում են՝ նավթից ստացված կառուցվածքային հումքից: Քիմիական արևապաշտպան բաղադրիչները հիմնական ֆունկցիան նույնպես հանդիսանում է ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները կլանել: Տարիների ընթացքում որոշ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների դեմ նախատեսված արևապաշտպան քսուքները մանրակրկիտ ուսումնասիրվել են դրանց տոքսիկությունը գնահատելու համար, իսկ որոշներն արգելվել են այնպիսի վայրերում, ինչպիսիք են` Հավայան կղզիներ և Թաիլանդ՝ ջրային կյանքի և կենդանական աշխարհի վրա ունեցած տոքսիկ ազդեցության պատճառով: 
* Հիբրիդային արևապաշտպան քսուքներ, որոնք պարունակում են օրգանական և անօրգանական ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների դեմ նյութերի համադրություն:

Բժշկական կազմակերպություններ, ինչպիսին է` Ամերիկյան քաղցկեղի միություն, խորհուրդ են տալիս օգտագործել արևապաշտպան քսուք, քանի որ այն օգնում է կանխարգելել տափակ բջջային քաղցկեղի զարգացումը: Արևապաշտպան միջոցների կանոնավոր օգտագործումը կարող է նաև նվազեցնել մելանոմայի առաջացման վտանգը: Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման բոլոր հնարավոր վնասներից արդյունավետ պաշտպանվելու համար խորհուրդ է տրվում օգտագործել լայն սպեկտրի արևապաշտպան քսուքներ (պաշտպանելով ինչպես UVA, այնպես էլ UVB ճառագայթումից):

## Պատմություն

 
Վաղ քաղաքակրթություններն օգտագործում էին տարբեր բուսական ծագման խառնուրդներ՝ իրենց մաշկը արևի ճառագայթներից պաշտպանելու համար: Օրինակ՝ հին հույներն այդ նպատակով օգտագործում էին ձիթապտղի յուղ, իսկ հին եգիպտացիները՝ բրնձի, հասմիկի և լյուպինի էքստրակտներ, որոնց խառնուրդը մինչ օրս օգտագործվում է մաշկի խնամքի համար: Ցինկի օքսիդի քսուքը հազարավոր տարիներ նույնպես հայտնի է եղել մաշկի պաշտպանության համար: Ֆիլիպինների, Մալայզիայի և Ինդոնեզիայի քոչվոր ծովագնաց Սամա-Բաջաու բնակիչների շրջանում արևապաշտպան միջոցների տարածված տեսակն էր` բորակ կամ բուրակ կոչվող մածուկ, որը պատրաստվում էր ջրիմուռներից, բրնձից և համեմունքներից: Այն առավել հաճախ օգտագործվում է կանանց կողմից՝ պաշտպանելու իրենց դեմքը մաշկը ջրում, արևադարձային դաժան արևից: Մյանմարում, Թանակայում, աղացած կեղևից պատրաստված դեղին-սպիտակ կոսմետիկ քսուքը ավանդաբար օգտագործվում է արևից պաշտպանվելու համար: Մադագասկարում փայտի խառնուրդը, որը կոչվում է «masonjoany», կիրառվել է արևից պաշտպանության համար, ինչպես նաև զարդարման և միջատներին վանող միջոցի համար, սկսած 18-րդ դարից և դեռ լայնորեն օգտագործվում է Մադագասկարի հյուսիս-արևմտյան ափամերձ շրջաններում:

Առաջին UV-B(ուլտրամանուշակագույն) միջոցները արտադրվել են 1928 թվականին: Որին հաջորդեց առաջին արևապաշտպան քսուքը, որը հայտնագործվել է Ավստրալիայում, քիմիկոս Հ.Ա. Միլթոն Բլեյքի կողմից 1932 թվականին, որը պարունակում էր ուլտրամանուշակագույն նյութ «սալոլ» (ֆենիլսալիցիլատ) 10% կոնցենտրացիայով, որի արևապաշտպան հատկությունը հաստատվել է Ադելաիդայի համալսարանի կողմից: 1936 թվականին L'Oreal-ը թողարկեց իր առաջին արևապաշտպան քսուքը, որը մշակվել էր ֆրանսիացի քիմիկոս Էջեն Շյուլերի կողմից:

Ամերիկացի զինվորականներն առաջիններից էին, ովքեր կիրառեցին արևապաշտպան միջոցներ: 1944 թվականին, երբ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ամենաթեժ ժամանակաշրջանում խաղաղօվկիանոսյան արևադարձային գոտում տեղակայված զինվորների համար ակնհայտ դարձավ արևի չափազանց մեծ ազդեցության վտանգը: Օդաչու և հետագայում դեղագործ` Բենժամին Գրինը ստեղծեց «Red Vet Pet» (կարմիր անասնաբուժական նավթային ժելեյանման նյութ) ԱՄՆ բանակի համար: Վաճառքները կտրուկ աճեցին, երբ «Coppertone»-ը բարելավեց և թողարկեց վաճառքի «Coppertone girl և Bain de Soleil» ապրանքանիշերի ներքո 1950-ականների սկզբին: 1946 թվականին ավստրիացի քիմիկոս Ֆրանց Գրեյթերը ներկայացրեց մի արևապաշտպան միջոց, որը կոչվում էր «Gletscher Crème» (սառցադաշտային քսուք), որը հետագայում դարձավ «Piz Buin» ընկերության հիմքը, որն անվանվեց ի պատիվ այն լեռան, որտեղ Գրեյթերը, իբր, արևայրուք էր ստացելել:

1974 թվականին Գրեյթերը հարմարեցրեց Ֆրիդրիխ Էլլինգերի և Ռուդոլֆ Շուլցեի ավելի վաղ հաշվարկները և ներկայացրեց «արևապաշտպան գործոնը» (SPF), որը դարձել է UVB պաշտպանությունը չափելու համաշխարհային ստանդարտը: Ջրակայուն արևապաշտպան քսուքները ներկայացվել են 1977 թվականին, և զարգացման վերջին ջանքերը կենտրոնացել են ավելի ուշ մտահոգությունների հաղթահարման վրա՝ դարձնելով արևապաշտպան պաշտպանությունն ավելի երկարատև և լայն սպեկտրով (պաշտպանություն և՛ UVA, և՛ UVB ճառագայթներից), ավելի էկոլոգիապես մաքուր, ավելի գրավիչ օգտագործման համար և անդրադառնում է նավթաքիմիական արևապաշտպան քսուքների անվտանգության խնդիրներին, այսինքն՝ FDA-ի ուսումնասիրությունները, որոնք ցույց են տալիս դրանց համակարգվածությունը ներծծում արյան մեջ:

## Ազդեցությունը մարդու առողջության վրա
### Առավելություններ
Արևապաշտպան քսուքի օգտագործումը կարող է օգնել կանխարգելել մելանոման և տափակ բջջային քաղցկեղ՝ մաշկի երկու շատ հանդիպող քաղցկեղի տեսակներ: Քիչ ապացույցներ կան, որ այն արդյունավետ է բազալ բջջային քաղցկեղի կանխարգելման համար:

2013 թվականին կատարված ուսումնասիրությունների հիման վրա կատարվեց եզրակացություն, ըստ որի արևապաշտպան քսուքի ամենօրյա ջանասիրաբար կիրառումը կարող է դանդաղեցնել կամ ժամանակավորապես կանխել կնճիռների և կախված մաշկի զարգացումը: Հետազոտությանը մասնակցել են մոտ 900 սպիտակամորթներ Ավստրալիայում, և նրանցից ոմանք չորս ու կես տարվա ընթացքում ամեն օր պետք է կիրառեն լայն սպեկտրի արևապաշտպան քսուք: Պարզվեց, որ մարդիկ, ովքեր դա արեցին, ունեին նկատելիորեն ավելի ամուր և հարթ մաշկ, քան մարդկանց մյուս խումբը, որոնց ասվել էր շարունակել ապրել սովորական առօրյա կյանքով: 32 սուբյեկտների մասնակցությամբ իրականացված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ արևապաշտպան քսուքի ամենօրյա օգտագործումը (SPF 30) հակադարձում է մաշկի ֆոտոծերացումը 12 շաբաթվա ընթացքում, և բարելավումը շարունակվում է մինչև մեկ տարի` ուսումնասիրության շրջանի ավարտը: Արևապաշտպան քսուքն ըստ էության հակատարիքային միջոց է, քանի որ արևի ճառագայթները համարվում են վաղաժամ ծերացման հիմնական պատճառ, և հետևաբար, այն կարող է դանդաղեցնել կամ ժամանակավորապես կանխել կնճիռների, մուգ բծերի և կախված մաշկի տեսքը:

Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման վնասակար ազդեցությունը նվազագույնի հասցնելը հատկապես կարևոր է երեխաների և բաց մաշկ ունեցող մարդկանց համար, ինչպես նաև նրանց համար, ովքեր ունեն բժշկական նկատառումներ, որոնք նրանց զգայուն են դարձնում արևի նկատմամբ:

### Հնարավոր ռիսկեր
2019 թվականի փետրվարին ԱՄՆ «Սննդամթերքի և դեղորայքի վարչություն» (FDA) սկսեց դասակարգել արդեն իսկ հաստատված ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների մոլեկուլները երեք կատեգորիաներ, որոնք դեռևս պահանջում են լրացուցիչ հետազոտություններ: 2021 թվականի դրությամբ միայն ցինկի օքսիդը և տիտանի երկօքսիդը ճանաչվում են որպես «GRASE» (Ընդհանուր առմամբ ճանաչվում է որպես անվտանգ և արդյունավետ: Նախկինում հաստատված երկու ուլտրամանուշակագույն նյութեր՝ պարաամինոբենզոյաթթուն (PABA) և տրոլամին սալիցիլատը, արգելվել են 2021 թվականին՝ անվտանգության նկատառումներից ելնելով: FDA-ի կողմից հաստատված, այլ ակտիվ բաղադրիչները դասվեցին երրորդ կատեգորիայի, քանի որ դրանց արտադրողները դեռևս պետք է ապահովեն բավարար անվտանգության փասթեր, չնայած այն հանգամանքին, որ որոշ քիմիական նյութեր վաճառվել են արևապաշտպան միջոցներում ավելի քան 40 տարի: Որոշ գիտնականներ պնդում են, որ արևային ճառագայթներից առաջացած մաշկի քաղցկեղի վտանգը գերակշռում է տոքսիկության և մուտագենության վերաբերյալ մտահոգություններին [4][5], չնայած բնապահպաններն ասում են, որ սա անտեսում է «շուկայում առկա ավելի անվտանգ այլընտրանքները, որոնք պարունակում են ակտիվ բաղադրիչ հանքանյութեր ցինկի օքսիդ կամ տիտանի երկօքսիդ»: որոնք ավելի անվտանգ են նաև շրջակա միջավայրի համար:

Սննդամթերքի և դեղորայքի վարչությունը (FDA) անհրաժեշտության դեպքում կարող է արգելել ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների դեմ միջոցները՝ ելնելով անվտանգության նկատառումներից (օրինակ՝ PABA), ինչը կարող է հանգեցնել սպառողական շուկայից արտադրանքի դուրսբերմանը:

Այնպիսի կառույցներ, ինչպիսիք են` «TGA» և «FDA», նույնպես անհանգստացած են արևապաշտպան քսուքների աղտոտվածության վերաբերյալ, և վերջին զեկույցներում` մարդու հայտնի հնարավոր քաղցկեղածին  (տեռատոգեն) նյութերով, ինչպիսիք են` բենզոլ և բենզոֆենոն: «Valisure»-ի կողմից իրականացված լաբորատոր փորձարկումը հայտնաբերել է բենզոլով տոքսիկացված արևապաշտպան քսուքների 27%-ում, որոնցից որոշ չափաբաժիններ երեք անգամ գերազանցում են FDA-ի 2 մաս/մլն (ppm) սահմանաչափը: Սա հանգեցրել է արևապաշտպան որոշ հիմնական ապրանքանիշերի  բոյկոտի, որոնք ներգրավված են եղել թեստավորման մեջ, ուստի նման ընկերությունները  նաև օգնում են հանրայնացնել և համակարգել այս կամավոր բոյկոտը: «VOC» կամ (ցնդող օրգանական միացություններ), ինչպիսիք են` բենզոլ, հատկապես վնասակար են արևապաշտպան քսուքների համար, քանի որ շատ ակտիվ և ոչ ակտիվ բաղադրիչներ կարող են մեծացնել մաշկի թափանցելիությունը: Պարզվել է, որ բութանը, որն օգտագործվում է որպես արևապաշտպան սփրեյների հիմնական նյութ, պարունակում է բենզոլային տոքսիններ:

Որոշ մարդիկ ենթարկվում են արևապաշտպան քսուքների նկատմամբ ալերգիկ ռեակցիա ունենալու վտանգի, քանի որ «սովորական ալերգիկ կոնտակտային դերմատիտը կարող է առաջանալ այն մարդկանց մոտ, ովքեր ալերգիկ են արևապաշտպան քսուքների կամ արևապաշտպան բաղադրիչ պարունակող կոսմետիկայի որևէ բաղադրիչի նկատմամբ: Ցանը կարող է առաջանալ մարմնի ցանկացած մասում, որտեղ կիրառվել է քսուքը, և երբեմն կարող է տարածվել մաշկի անսպասելի շրջաններում»:

#### Վիտամին D
Կան մտահոգություններ կապված արևապաշտպան միջոցների երկարատև օգտագործման հետևանքով առաջացած վիտամին D-ի հնարավոր անբավարարության վերաբերյալ: Արևապաշտպան քսուքի կանոնավոր օգտագործումը սովորաբար չի հանգեցնում վիտամին D-ի պակասի. սակայն, չափից ավելի օգտագործումը կարող է Արևապաշտպան քսուքը կանխում է ուլտրամանուշակագույն ճառագայթումը մաշկ, և նույնիսկ չափավոր պաշտպանությունը կարող է զգալիորեն նվազեցնել վիտամին D-ի սինթեզը: Այնուամենայնիվ, դուք կարող եք բավարար քանակությամբ վիտամին D ստանալ ճիշտ սննդակարգի կամ վիտամինային հավելումների միջոցով: Վիտամին D-ի չափից մեծ դոզավորումը հնարավոր չէ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման դեպքում, քանի որ մաշկը հասնում է հավասարակշռության, որտեղ վիտամին D-ն քայքայվում է նույնքան արագ, որքան ձևավորվում է:

Արևապաշտպան քսուքները բարձր SPF-ով զտում են ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման մեծ մասը, որը ստիպում է մաշկը վիտամին D արտադրել: Այնուամենայնիվ, կլինիկական հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ արևապաշտպան քսուքի կանոնավոր օգտագործումը չի հանգեցնում վիտամին D-ի անբավարարության: Նույնիսկ բարձր SPF-ով արևապաշտպան քսուքները թույլ են տալիս ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները փոքր քանակություն հասնել մաշկին, ինչը բավարար է վիտամին D-ի սինթեզի համար: Բացի այդ, արևի կարճատև, անպաշտպան ազդեցությունը կարող է մեծ քանակությամբ վիտամին D արտադրել, բայց այս ազդեցությունը նաև վտանգում նաև ԴՆԹ-ի զգալի վնասման և մաշկի քաղցկեղի վտանգ:

Այս ռիսկերից խուսափելու համար վիտամին D-ն կարելի է ապահով կերպով ստանալ սննդակարգի և հավելումների միջոցով: Մթերքները, ինչպիսիք են` յուղոտ ձուկ, յուղային կաթ և նարնջի հյութ, հավելումների հետ միասին ապահովում են անհրաժեշտ վիտամին D՝ առանց արևի վնասակար ազդեցության:

Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ արևապաշտպան քսուքը՝ բարձր UVA պաշտպանիչ գործոնով,  թույլ է տալիս զգալիորեն ավելի բարձր վիտամին D-ի սինթեզ, քան ցածր ուլտրամանուշակագույն պաշտպանական գործոնով արևապաշտպան քսուքը, հավանաբար, քանի որ այն թույլ է տալիս ավելի շատ UVB-ի փոխանցել:

## Պաշտպանության չափորոշիչներ

### Արևապաշտպան գործոն և պիտակավորում

Արևապաշտպան գործոնը (SPF վարկանիշը, ներդրվել է 1974 թվականին) չափում է արևայրուք առաջացնող ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների չափը, որոնք հասնում են մաշկին: Օրինակ՝ «SPF 15» նշանակում է, որ արևապաշտպան ճառագայթման 1/15-ը կհասնի մաշկին, եթե արևապաշտպան քսուքը հավասարաչափ կիրառվի 2 միլիգրամ մեկ քառակուսի սանտիմետրում [1] (մգ/սմ2) միանվագ դեղաչափով (mg/cm2) միանվագ դեղաչափով: Կարևոր է նշել, որ ավելի բարձր SPF-ով արևապաշտպան քսուքները չեն պահպանվում կամ ավելի երկար են մնում արդյունավետ մաշկի վրա, քան ցածր SPF-ով, և դրանք պետք է պարբերաբար կիրառվեն ըստ հրահանգների, սովորաբար յուրաքանչյուր երկու ժամը մեկ:

SPF-ը մաշկի վնասման անկատար միջոց է, քանի որ մաշկի անտեսանելի վնասը և չարորակ մելանոման առաջանում են նաև ուլտրամանուշակագույն A-ի (UVA, 315–400 կամ 320–400 նմ ալիքի երկարություններ) հետևանքով, որը հիմնականում չի առաջացնում կարմրություն կամ ցավ։ Կանոնավոր արևապաշտպան քսուքը արգելափակում է շատ քիչ UVA ճառագայթում, համեմատած իր գնահատված SPF-ի հետ: Լայն սպեկտրի արևապաշտպան քսուքները նախատեսված են ինչպես UVB, այնպես էլ UVA-ից պաշտպանվելու համար: 2004 թվականի ուսումնասիրությունների համաձայն՝ UVA-ն նաև ԴՆԹ-ի վնաս է հասցնում մաշկի խորը շերտերի  բջիջներին՝ մեծացնելով չարորակ մելանոմայի առաջացման վտանգը:  Նույնիսկ որոշ ապրանքանիշներ, որոնք պիտակավորված են որպես «լայն սպեկտրի UVA/UVB պաշտպանություն» միշտ չէ, որ լավ պաշտպանում են UVA ճառագայթներից: Տիտանի երկօքսիդը, ըստ երևույթին, լավ պաշտպանություն է ապահովում, բայց ամբողջությամբ չի ծածկում UVA սպեկտրը, 2000-ականների սկզբին կատարված ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ ցինկի օքսիդը գերազանցում է տիտանի երկօքսիդին 340–380 նմ ալիքի երկարությամբ:

Առաջարկվող պաշտպանության իրական աստիճանի և տևողության վերաբերյալ սպառողների շփոթության պատճառով մի քանի երկրներ կիրառում են պիտակավորման սահմանափակումներ: ԵՄ-ում արևապաշտպան միջոցները կարող են լինել մինչև SPF 50+ (ի սկզբանե նշված էր 30, բայց շուտով փոխվեց 50-ի): Ավստրալիայի կոմերցիոն ապրանքների վարչությունը 2012 թվականին բարձրացրեց վերին սահմանը մինչև 50+: Իր 2007 և 2011 թվականների կանոնակարգերի նախագծում ԱՄՆ Սննդամթերքի և դեղերի վարչությունը (FDA) առաջարկել է առավելագույն SPF պիտակ 50՝ անիրատեսական պնդումները զսպելու համար:[4][5][6] (2019 թվականի օգոստոսի դրությամբ FDA-ն չի ընդունել SPF 50 սահմանաչափը: Մյուսներն առաջարկել են սահմանափակել ակտիվ բաղադրիչները SPF 50-ով կամ ավելի քիչ՝ ապացույցների բացակայության պատճառով, որ ավելի մեծ չափաբաժիններն ավելի էական պաշտպանություն են ապահովում,[8] չնայած լայն տարածմանը: թյուր կարծիքը, որ պաշտպանությունն ուղղակիորեն կախված է SPF-ից; կրկնապատկվում է, երբ SPF-ն կրկնապատկվում է:[9][10] Արևապաշտպան քսուքի տարբեր բաղադրիչներ ունեն տարբեր արդյունավետություն UVA և UVB ճառագայթների դեմ::

SPF-ը կարող է չափվել՝ կիրառելով արևապաշտպան քսուք կամավորի մաշկին և չափելով, թե որքան ժամանակ է պահանջվում արևայրուք առաջանալու համար, երբ ենթարկվում ենք արհեստական ​​արևի լույսի աղբյուրին: ԱՄՆ-ում նման in vivo թեստը պահանջվում է FDA-ի կողմից: Այն կարող է չափվել նաև in vitro՝ օգտագործելով հատուկ նախագծված սպեկտրոմետր: Այս դեպքում չափվում է արևապաշտպան քսուքի իրական թափանցելիությունը, ինչպես նաև արևի լույսի ազդեցության հետևանքով արտադրանքի քայքայումը: Այս դեպքում արևապաշտպան քսուքի թափանցելիությունը պետք է չափվի UVB–UVA արևի լույսի տիրույթում գտնվող բոլոր ալիքների երկարությունների համար (290–400 նմ), ինչպես նաև աղյուսակի, թե որքան արդյունավետ են տարբեր ալիքների երկարությունները արևայրուկ առաջացնելու համար (էրիթեմալ գործողության սպեկտր) և ստանդարտ ինտենսիվության սպեկտրի արևի լույսը (տես նկարը): Նման in vitro չափումները շատ լավ համընկնում են in vivo չափումների հետ:

Շատ մեթոդներ են մշակվել UVA և UVB պաշտպանությունը գնահատելու համար: Առավել հուսալի սպեկտրոֆոտոքիմիական մեթոդները վերացնում են էրիթեմայի գնահատման սուբյեկտիվ բնույթը:

Ուլտրամանուշակագույն պաշտպանության գործոնը (UPF) նմանատիպ սանդղակ է, որը մշակվել է արևապաշտպան հագուստի գործվածքները գնահատելու համար: Ըստ Consumer Reports-ի վերջին փորձարկման՝ UPF ~30+ բնորոշ է պաշտպանիչ գործվածքների համար, մինչդեռ UPF ~20 բնորոշ է ստանդարտ ամառային գործվածքների համար:

Մաթեմատիկորեն, SPF (կամ UPF) հաշվարկվում է չափված տվյալների հիման վրա հետևյալ կերպ

\mathrm{SPF} = \frac{\int A(\lambda) E(\lambda)d\lambda}{\int A(\lambda) E(\lambda)/\mathrm{MPF}(\lambda) \, d\lambda},

E(\lambda) արեգակնային ճառագայթման սպեկտրն է, A(\lambda) էրիթեմալ գործողության սպեկտր, \mathrm{MPF}(\lambda) մոնոխրոմատիկ պաշտպանության գործոնը, ալիքի երկարության բոլոր գործառույթները \lambda. MPF-ը մոտավորապես հաղորդման հակադարձությունն է տվյալ ալիքի երկարության վրա:

Արևապաշտպան քսուքի երկու շերտերի համակցված SPF-ն կարող է ավելի ցածր լինել, քան միաշերտ SPF-ի քառակուսին:

### UVA պաշտպանություն
#### Պիգմենտի մշտական ​​մգացում
Պիգմենտի կայուն մգացում (PPD) մեթոդը UVA պաշտպանությունը չափելու մեթոդ է, որը նման է SPF մեթոդին՝ արևայրուկից պաշտպանությունը չափելու համար: Ի սկզբանե մշակվել է Ճապոնիայում, այս մեթոդը նախընտրելի է այնպիսի արտադրողների կողմից, ինչպիսին L'Oréal-ն է:

Էրիթեման չափելու փոխարեն PPD մեթոդը օգտագործում է ուլտրամանուշակագույն ճառագայթում, որպեսզի առաջացնի մաշկի մշտական ​​մգացում կամ արևայրուք: Տեսականորեն, 10 PPD վարկանիշ ունեցող արևապաշտպան քսուքը պետք է թույլ տա 10 անգամ ավելի շատ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման ազդեցություն, քան պաշտպանություն չունենալը: PPD մեթոդը in vivo թեստ է, ինչպես SPF-ն: Բացի այդ, Եվրոպական կոսմետիկայի և օծանելիքի ասոցիացիան (Colipa) ներկայացրել է մի մեթոդ, որը, ըստ նրա, կարող է չափել դա in vitro և ապահովել հավասարություն PPD մեթոդի հետ:

#### SPF համարժեքություն

Որպես ԵՄ-ում արևապաշտպան քսուքների վերանայված ուղեցույցների մաս՝ սպառողին SPF-ի հետ կապված UVA պաշտպանության նվազագույն մակարդակ ապահովելու պահանջ կա: Սա պետք է լինի UVA պաշտպանիչ գործոն՝ SPF-ի առնվազն 1/3-ը՝ UVA կնիքը կրելու համար: 1/3-ի շեմը բխում է Եվրոպական հանձնաժողովի 2006/647/EC հանձնարարականից: Հանձնաժողովի այս հանձնարարականը սահմանում է, որ UVA-ի պաշտպանության գործոնը պետք է չափվի PPD մեթոդով, որը փոփոխվել է ֆրանսիական առողջապահական գործակալության AFSSAPS-ի (այժմ՝ ANSM) կողմից «կամ ցանկացած in vitro մեթոդով ձեռք բերված պաշտպանության համարժեք աստիճանի»:

ԱՄՆ FDA կանոնների վերջնական փաթեթում, որն ուժի մեջ է մտել 2012 թվականի ամռանը, «լայն սպեկտր» արտահայտությունը սահմանվում է որպես UVA պաշտպանություն UVB պաշտպանությանը համաչափ ապահովելով՝ օգտագործելով ստանդարտացված փորձարկման մեթոդ:

#### «Աստղանիշային-վարկանիշային» համակարգ
Մեծ Բրիտանիայում և Իռլանդիայում «Boots» աստղային վարկանիշային համակարգը արտոնագրված (in vitro) մեթոդ է, որն օգտագործվում է արևապաշտպան քսուքների և սփրեյների կողմից տրամադրվող UVA և UVB պաշտպանության հարաբերակցությունը նկարագրելու համար: Հիմնվելով Նյու-Քասլի համալսարանից Բրայան Դիֆիի բնօրինակ աշխատանքի վրա՝ Boots-ը Նոթինգհեմում, Մեծ Բրիտանիա, մշակել է մեթոդ, որը լայնորեն կիրառվել է Մեծ Բրիտանիայում վաճառող ընկերությունների կողմից:

Մեկ աստղանիշային արտադրանքն ապահովում է UVA պաշտպանության ամենացածր գործակիցը, մինչդեռ հինգ աստղանի արտադրանքը ապահովում է ամենաբարձրը: Մեթոդը վերանայվել է՝ հաշվի առնելով Colipa UVA PF թեստի և UVA PF-ի վերաբերյալ ԵՄ առաջարկությունների վերանայումը: Մեթոդը դեռ օգտագործում է սպեկտրոֆոտոմետր՝ UVA-ի կլանումը UVB-ի դիմաց չափելու համար; Տարբերությունը ծագում է նմուշների նախնական ճառագայթման պահանջից (որտեղ դա նախկինում չի պահանջվում) արտադրանքի օգտագործման ժամանակ UVA-ից պաշտպանվածության և ֆոտոկայունության ավելի լավ ցուցում ապահովելու համար: Ներկայիս մեթոդաբանությամբ ամենացածր վարկանիշը երեք աստղ է, ամենաբարձրը՝ հինգ աստղ։

2007 թվականի օգոստոսին FDA-ն առաջարկեց օգտագործել այս արձանագրության տարբերակը՝ ԱՄՆ-ի արտադրանքի օգտատերերին տեղեկացնելու ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներից պաշտպանվելու մասին։

#### PA համակարգ
Ասիական ապրանքանիշերը, հատկապես` ճապոնական, հակված են օգտագործել UVA-ի պաշտպանության վարկանիշը (PA) համակարգը՝ չափելու արևապաշտպան քսուքների կողմից տրամադրվող UVA պաշտպանության մակարդակը: PA համակարգը հիմնված է PPD ռեակցիայի վրա և այժմ լայնորեն օգտագործվում է արևապաշտպան պիտակների վրա: Ըստ Ճապոնիայի կոսմետիկայի արդյունաբերության ասոցիացիայի՝ PA+-ն ունի UVA պաշտպանության գործակից երկուսից չորս, PA++-ն ունի UVA պաշտպանության գործակից՝ չորսից ութ, իսկ PA+++ ունի UVA պաշտպանության գործակիցը ութից ավելի: 2013 թվականին այս համակարգը վերանայվեց՝ ներառելով PA++++, որը համապատասխանում է տասնվեց և բարձր PPD վարկանիշին:

#### Պիտանելիության ժամկետ
Արևապաշտպան որոշ քսուքների վրա նշված է պիտանելիության ժամկետ, ինչը ցույց է տալիս, թե երբ դրանք կարող են պակաս արդյունավետ լինել:

## Ակտիվ բաղադրիչներ
Արևապաշտպան քսուքները պարունակում են ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներ ներծծող միացություններ (ակտիվ բաղադրիչներ), որոնք լուծված կամ միաձուլված են այլ բաղադրիչների խառնուրդում, ինչպիսիք են` ջուր, յուղեր, խոնավացնող նյութեր և հակաօքսիդանտներ: Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներ ներծծող միացություններ լինում են`

* Օրգանական միացություններ, որոնք կլանում են ուլտրամանուշակագույն լույս:Որոշ օրգանական միացություններ (բիսոկտրիզոլ և ֆենիլեն բիս-դիֆենիլտրիազին) նույնպես մասամբ արտացոլում են ներթափանցող լույսը:
* Անօրգանական միացություններ (ցինկի օքսիդ և տիտանի երկօքսիդ), որոնք արտացոլում, ցրում և կլանում են ուլտրամանուշակագույն լույսը:

Օրգանական միացությունները, որոնք օգտագործվում են որպես ուլտրամանուշակագույն ֆիլտրեր, հաճախ արոմատիկ մոլեկուլներ են՝ կապված կարբոնիլային խմբերի հետ: Այս ընդհանուր կառուցվածքը թույլ է տալիս մոլեկուլին կլանել բարձր էներգիայի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները և էներգիան ազատել որպես ցածր էներգիայի ճառագայթներ՝ դրանով իսկ կանխելով մաշկին վնասող ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները մաշկ հասնելուց: Այսպիսով, երբ ենթարկվում են ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման, բաղադրիչների մեծ մասը (բացի ավոբենզոնից) չի ենթարկվում էական քիմիական փոփոխությունների, ինչը թույլ է տալիս այս բաղադրիչներին պահպանել ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման իրենց կարողությունը՝ առանց էական ֆոտոդեգրադացիայի: Ավոբենզոն պարունակող որոշ արևապաշտպան միջոցներ ներառում են քիմիական կայունացուցիչ՝ դրա քայքայումը դանդաղեցնելու համար: Ավոբենզոնի կայունությունը կարող է բարելավվել նաև բեմոտրիզինոլ[1], օկտոցիլեն[2] և տարբեր այլ ֆոտոկայունացուցիչներով: Արևապաշտպան քսուքների օրգանական միացությունների մեծ մասը դանդաղորեն քայքայվում և դառնում է ավելի քիչ արդյունավետ մի քանի տարիների ընթացքում, նույնիսկ այն դեպքում, երբ պատշաճ կերպով պահվում է, ինչի հետևանքով արտադրանքի պիտանելիության ժամկետը գերազանցվում է:

Արևապաշտպան միջոցներն օգտագործվում են մազերի խնամքի որոշ միջոցներում, ինչպիսիք են շամպունները, կոնդիցիոներները և հարդարման միջոցները՝ սպիտակուցների քայքայումից և գույնի կորստից պաշտպանելու համար: Ներկայումս բենզոֆենոն-4-ը և էթիլհեքսիլ մեթոքսիցինամատը երկու արևապաշտպան միջոցներն են, որոնք առավել հաճախ օգտագործվում են մազերի համար: Մաշկի վրա օգտագործվող սովորական արևապաշտպան քսուքները հազվադեպ են օգտագործվում մազերի արտադրանքի համար՝ իրենց հյուսվածքի և քաշի պատճառով:

Սովորաբար, ուլտրամանուշակագույն ֆիլտրերը պետք է հաստատվեն տեղական գործակալությունների կողմից (օրինակ՝ FDA-ն ԱՄՆ-ում)՝ արևապաշտպան քսուքների համար նախատեսված բանաձևերում օգտագործելու համար: 2023 թվականի տվյալներով՝ Եվրոպական միությունում հաստատված է 29 միացություն, իսկ Միացյալ Նահանգներում՝ 17: 1999 թվականից ի վեր ոչ մի ուլտրամանուշակագույն քսուք չի հաստատվել FDA-ի կողմից կոսմետիկայի մեջ օգտագործելու համար:

Ստորև ներկայացված են FDA-ի կողմից հաստատված արևապաշտպան քսուքների ակտիվ բաղադրիչները

Ցինկի օքսիդը որպես ուլտրամանուշակագույն ֆիլտր հաստատվել է ԵՄ-ի կողմից 2016 թվականին[:

ԵՄ և աշխարհի այլ մասերում հաստատված այլ բաղադրիչներ[3], որոնք ներառված չեն FDA-ի ընթացիկ մենագրության մեջ:

Ժամանակի և չափի կիրառում (TEA), FDA-ի հաստատման վերաբերյալ առաջարկվող կանոնը սկզբնապես սպասվում էր 2009 թվականին, այժմ սպասվում է 2015 թվականին:

Բաղադրիչներից շատերը, որոնք սպասում են FDA-ի կողմից հաստատմանը, համեմատաբար նոր են և մշակվել են UVA-ի ներծծման համար: 2014 թվականի Արևապաշտպան քսուքի նորարարության օրենքը ընդունվել է FDA-ի հաստատման գործընթացն արագացնելու համար:

## Ոչ ակտիվ բաղադրիչներ
Հայտնի է, որ SPF-ի վրա ազդում է ոչ միայն ակտիվ բաղադրիչների ընտրությունը և ակտիվ բաղադրիչների տոկոսը, այլ նաև կրիչի/բազայի բանաձևը։ Վերջնական SPF-ը կախված է նաև արևապաշտպան քսուքի ակտիվ բաղադրիչների բաշխվածությունից, արևապաշտպան քսուկի հավասարաչափ կիրառությունից, մաշկի վրա չորանալու և արտադրանքի pH արժեքից և այլ գործոններից: Ցանկացած ոչ ակտիվ բաղադրիչ փոխելը կարող է պոտենցիալ փոխել արևապաշտպան քսուքի SPF-ը:

Երբ զուգակցվում են ուլտրամանուշակագույն ֆիլտրերի հետ, ավելացված հակաօքսիդանտները կարող են սիներգետիկորեն աշխատել՝ դրականորեն ազդելու SPF-ի ընդհանուր արժեքի վրա: Բացի այդ, արևապաշտպան քսուքին հակաօքսիդանտների ավելացումը կարող է մեծացնել արտաքին ֆոտոծերացման մարկերները նվազեցնելու նրա կարողությունը, ապահովել ավելի լավ պաշտպանություն ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներից առաջացած գունանյութերի ձևավորումից, մեղմացնել մաշկի լիպիդային պերօքսիդացումը, բարելավել ակտիվ բաղադրիչների ֆոտոկայունությունը, չեզոքացնել ճառագայթված ֆոտոկատալիզատորների կողմից առաջացած ռեակտիվ թթվածնի տեսակները: (օրինակ՝ չծածկված TiO2-ով) և նպաստում են ԴՆԹ-ի վերականգնմանը ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման վնասումից հետո՝ դրանով իսկ բարելավելով արևապաշտպան քսուքների արդյունավետությունն ու անվտանգությունը:

Համեմատած միայն արևապաշտպան քսուկների հետ՝ ցույց է տրվել, որ հակաօքսիդանտների ավելացումը կարող է ճնշել ROS-ի ձևավորումը լրացուցիչ 1,7 անգամ SPF 4 արևապաշտպան քսուքների դեպքում և 2,4 անգամ՝ SPF 15–50 արևապաշտպան քսուքների դեպքում, սակայն արդյունավետությունը կախված է նրանից, թե որքանով է արևապաշտպան քսուքը: ձևակերպվել է հարցը: Օրինակները ներառում են օսմոլիտ տաուրինը, որն ապացուցված է, որ պաշտպանում է ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման հետևանքով առաջացած իմունոպրեսիայից[3], և օսմոլիտ էկտոյինը, որն օգնում է հակազդել բջիջների արագացված ծերացմանը և վաղաժամ ֆոտոծերացմանը՝ առաջացած UVA ճառագայթման հետևանքով:

Այլ ոչ ակտիվ բաղադրիչները կարող են նաև օգնել ֆոտոկայունացնել անկայուն ուլտրամանուշակագույն ֆիլտրերը: Ցիկլոդեքստրինները նվազեցնում են ֆոտոդեգրադացումը, պաշտպանում են հակաօքսիդանտները և սահմանափակում մաշկի ներթափանցումը մաշկի ծայրագույն շերտերից այն կողմ՝ թույլ տալով նրանց պահպանել արևապաշտպան քսուքների պաշտպանիչ գործոնը ուլտրամանուշակագույն ֆիլտրերով, որոնք խիստ անկայուն են և/կամ հեշտությամբ ներթափանցում են մաշկի ստորին շերտերը: մաշկը ավելի երկար է: Նմանապես, թաղանթ ձևավորող պոլիմերները, ինչպիսիք են պոլիեսթեր-8-ը և պոլիկրիլեն S1-ը, կարող են պաշտպանել հին նավթաքիմիական ուլտրամանուշակագույն ֆիլտրերի արդյունավետությունը՝ կանխելով դրանց ապակայունացումը լույսի երկարատև ազդեցության պատճառով: Այս տեսակի բաղադրիչները բարձրացնում են նաև արևապաշտպան խառնուրդների ջրակայունությունը:

2010-ականներին և 2020-ականներին մեծացել է հետաքրքրությունը արևապաշտպան միջոցների նկատմամբ, որոնք պաշտպանում են կրողին արևի բարձր էներգիայի տեսանելի լույսից և ինֆրակարմիր լույսից, ինչպես նաև ուլտրամանուշակագույն լույսից: Սա պայմանավորված է նոր հետազոտությամբ, որը ցույց է տվել, որ կապույտ և մանուշակագույն տեսանելի լույսը և ինֆրակարմիր լույսի որոշակի ալիքի երկարություններ (օրինակ՝ NIR, IR-A) սիներգիկորեն աշխատում են ուլտրամանուշակագույն լույսի հետ՝ խթանելու օքսիդատիվ սթրեսը, ազատ ռադիկալների ձևավորումը, մաշկի բջիջների վնասումը և արգելակումը: մաշկի ապաքինում, իմունիտետի նվազում, էրիթեմա, բորբոքում, չորություն և մի շարք էսթետիկ խնդիրներ, ինչպիսիք են՝ կնճիռների ձևավորումը, մաշկի առաձգականության կորուստը և դիսպիգմենտացիան:

Ավելի ու ավելի են թողարկվում մի շարք առևտրային արևապաշտպան քսուքներ, որոնք պնդում են, որ պաշտպանում են մաշկը կապույտ լույսից, ինֆրակարմիր լույսից և նույնիսկ օդի աղտոտվածությունից: Այնուամենայնիվ, 2021 թվականի դրությամբ չկան կարգավորող ուղեցույցներ կամ պարտադիր թեստավորման արձանագրություններ, որոնք կարգավորում են այս պահանջները:Պատմականորեն, ԱՄՆ FDA-ն ճանաչել է միայն արևայրուկից պաշտպանությունը (UVB պաշտպանության միջոցով) և մաշկի քաղցկեղի պաշտպանությունը (SPF 15+ որոշ UVA պաշտպանությամբ)՝ որպես բժշկական/բժշկական արևապաշտպան քսուկներ, ուստի այն չունի կարգավորող լիազորություն արևապաշտպան քսուքների համար՝ մաշկը պաշտպանելու համար: շրջակա միջավայրի այս այլ սթրեսային գործոնների պատճառած վնասից: Քանի որ արևապաշտպան միջոցները, որոնք կապված չեն ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման հետ, համարվում են կոսմետիկ պահանջներ, այլ ոչ թե բժշկական/առողջական պահանջներ, նորարարական տեխնոլոգիաները և լրացուցիչ բաղադրիչները, որոնք օգտագործվում են շրջակա միջավայրի այս այլ սթրեսային գործոնների վնասը իբր նվազեցնելու համար, կարող են զգալիորեն տարբերվել ապրանքանիշից:

Որոշ ուսումնասիրություններ ցույց են տալիս, որ հանքային արևապաշտպան քսուքները, հատկապես նրանք, որոնք պատրաստված են բավականաչափ մեծ մասնիկներից (այսինքն՝ ոչ նանո, ոչ միկրոնիզացված), կարող են որոշ չափով օգնել պաշտպանել տեսանելի և ինֆրակարմիր լույսից, [1][2][3], սակայն այդ քսուքները հաճախ անընդունելի են։ սպառողներին, քանի որ նրանք մաշկի վրա թողնում են պարտադիր անթափանց սպիտակ գիպս: Հետագա ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ արևապաշտպան քսուքները, որոնք պարունակում են ավելացված երկաթի օքսիդ պիգմենտներ և/կամ պիգմենտավորված տիտանի երկօքսիդ, կարող են կրողին ապահովել զգալի պաշտպանություն HEVL-ից: Կոսմետիկ քիմիկոսները հայտնաբերել են, որ կոսմետիկ որակի այլ գունանյութեր կարող են լինել ֆունկցիոնալ լցոնիչներ: Պարզվել է, որ միկան ունի զգալի սիներգետիկ ազդեցություն ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման ֆիլտրերի հետ, երբ այն ձևակերպվում է արևապաշտպան քսուքների մեջ, քանի որ այն կարող է զգալիորեն մեծացնել բանաձևի կարողությունը պաշտպանել կրողին HEVL-ից:

Հետազոտությունների աճող խումբը ցույց է տալիս, որ տարբեր հակաօքսիդանտ վիտամիններով (օրինակ՝ ռետինոլ, ալֆա-տոկոֆերոլ, գամմա-տոկոֆերոլ, տոկոֆերոլ ացետատ, ասկորբինաթթու, ասկորբիլ տետրաիզոպալմիտատ, ասկորբիլ պալմիտատ, նատրիումի ասկորբիլ ֆոսֆատ կամ բույսի որոշ խառնուրդներ) հակաօքսիդանտները (օրինակ՝ էպիգալոկատեխին-3-գալատը, β-կարոտինը, խաղողի հատապտուղը, սիլիմարինը, սպիրուլինայի էքստրակտը, երիցուկի էքստրակտը և, հնարավոր է, այլք) արևապաշտպան քսուքներում արդյունավետորեն օգնում են նվազեցնել ազատ ռադիկալների կողմից արևի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթումից, տեսանելի լույսից առաջացած վնասը: ինֆրակարմիր ճառագայթում և ինֆրակարմիր α-ճառագայթում:

## Կիրառելիություն
Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներից մաշկի բջիջների վնասումն արդյունավետ կանխելու համար դուք պետք է օգտագործեք SPF 30 կամ ավելի բարձր: Սա այն քանակությունն է, որը խորհուրդ է տրվում մաշկի քաղցկեղի կանխարգելման համար։ Արևապաշտպան քսուքը նույնպես պետք է մանրակրկիտ քսել և նորից քսել օրվա ընթացքում, հատկապես ջրի մեջ գտնվելուց հետո: Հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնել այնպիսի հատվածներին, ինչպիսիք են ականջներն ու քիթը, որոնք մաշկի քաղցկեղի տարածված վայրեր են: Մաշկաբանները կարող են խորհուրդ տալ, թե որ արևապաշտպան քսուքն է լավագույնը մաշկի հատուկ տեսակների համար:

FDA-ի արևապաշտպան քսուքների փորձարկումներում օգտագործվող չափաբաժինը 2 մգ/սմ2 բաց մաշկի վրա է: Ենթադրելով, որ «միջին» չափահասը 5 ոտնաչափ 4 դյույմ (163 սմ) հասակ ունի և կշռում է 150 ֆունտ (68 կգ) 32 դյույմ (82 սմ) իրանով, ապա այդ չափահասը, որը կրում է աճուկի տարածքը ծածկող լողազգեստ, պետք է լինի. հավասարաչափ բաշխված է մոտավորապես 30 գ (կամ 30 մլ, մոտավորապես 1 ունցիա) մեկ բացված մարմնի վրա: Սա կարելի է ավելի հեշտությամբ համարել որպես «գոլֆի գնդակի» չափի արտադրանք մեկ մարմնի համար, կամ առնվազն վեց թեյի գդալ: Ավելի մեծ կամ փոքր մարդիկ պետք է համապատասխանաբար չափեն այդ քանակությունները:

## Կանոնակարգ
;Պալաու
2020 թվականի հունվարի 1-ին Պալաուն արգելել է արևապաշտպան քսուքների արտադրությունն ու վաճառքը, որոնք պարունակում են հետևյալ բաղադրիչներից որևէ մեկը՝ բենզոֆենոն-3, օկտիլմետօքսիցինամատ, օկտոկրիլեն, 4-մեթիլբենզիլիդեն կամֆոր, տրիկլոզան, մեթիլպարաբեն, էթիլպարաբեն, բուտիլպարաբեն, բութիլպարաբեն, բութիլպարաբեն, բութիլպարաբեն, բեթիլպարաբեն, բեթիլպարաբեն, բեթիլպարաբեն, բեթիլպարաբեն, բեթիլպարաբեն: Այս միացությունները հայտնի են կամ կասկածվում են, որ վնասակար են մարջանների կամ այլ ծովային կենդանիների համար:

; ԱՄՆ
Արևապաշտպան քսուքների պիտակավորման ստանդարտները զարգացել են Միացյալ Նահանգներում այն ​​պահից, երբ FDA-ն առաջին անգամ ընդունեց SPF-ի հաշվարկը 1978 թվականին: FDA-ն 2011 թվականի հունիսին թողարկել է կանոնների համապարփակ փաթեթ, որն ուժի մեջ է մտել 2012-2013 թվականներին, որոնք նախատեսված են օգնելու սպառողներին հայտնաբերել և ընտրել համապատասխան արևապաշտպան քսուքներ, որոնք պաշտպանում են արևայրուքից, մաշկի վաղաժամ ծերացումից և մաշկի քաղցկեղից: Այնուամենայնիվ, ի տարբերություն այլ երկրների, Միացյալ Նահանգները դասակարգում է արևապաշտպան միջոցները որպես առանց դեղատոմսի դեղերի, այլ ոչ թե կոսմետիկայի: Քանի որ FDA-ի կողմից նոր դեղամիջոցի հաստատումը սովորաբար շատ ավելի դանդաղ է, քան կոսմետիկայի հաստատումը, արդյունքն այն է, որ ԱՄՆ-ում ավելի քիչ բաղադրիչներ են հասանելի արևապաշտպան միջոցների համար՝ համեմատած շատ այլ երկրների հետ:

2019թ.-ին FDA-ն առաջարկել է արևապաշտպանության ավելի խիստ կանոններ և ընդհանուր անվտանգության կանոնակարգեր, ներառյալ 15-ից բարձր SPF-ով արևապաշտպան քսուքների պահանջը, որպեսզի լինեն լայն սպեկտրի և արգելեն 60-ից բարձր SPF-ով արտադրանքները:

* Որպես «լայն սպեկտրի» դասակարգվելու համար արևապաշտպան միջոցները պետք է ապահովեն պաշտպանություն ինչպես UVA-ից, այնպես էլ UVB-ից:
* Արգելվում են այն պնդումները, որ արտադրանքը «անջրանցիկ» կամ «քրտինքի դիմացկուն է», իսկ «արևապաշտպան», «ակնթարթային պաշտպանություն» և «2 ժամից ավելի պաշտպանություն» տերմիններն արգելված են առանց FDA-ի հատուկ հաստատման:
* Առջևի պիտակի վրա «Ջրակայուն» պնդումները պետք է նշեն, թե որքան ժամանակ է արևապաշտպան քսուքը արդյունավետ մնում, և արդյոք դա վերաբերում է լողալուն կամ քրտնարտադրությանը՝ հիմնված ստանդարտացված թեստերի վրա:
* Արևապաշտպան քսուքները փաթեթավորման վրա պետք է ներառեն ստանդարտացված «Դեղերի մասին փաստեր»: Այնուամենայնիվ, չկա կանոն, որը պահանջում է պիտակ՝ նշելու, թե արդյոք պարունակությունը պարունակում է հանքային բաղադրիչների նանոմասնիկներ: Բացի այդ, ԱՄՆ-ի արտադրանքը պարտավոր չէ պիտակի վրա նշել պիտանելիության ժամկետ:

**[[Եվրոպա]]**

Եվրոպայում արևապաշտպան միջոցները համարվում են ոչ թե առանց դեղատոմսի, այլ կոսմետիկ միջոց: Այս ապրանքները կարգավորվում են կոսմետիկ կանոնակարգով (EC) No 1223/2009, որը ստեղծվել է 2013 թվականի հուլիսին։ Արևապաշտպան միջոցների ձևավորման վերաբերյալ առաջարկությունները առաջնորդվում են Սպառողների անվտանգության գիտական ​​համայնքի (SCCS) կողմից:Եվրոպայում կոսմետիկ արտադրանքի կանոնակարգումը արտադրողից պահանջում է հետևել վեց տիրույթների՝ իրենց արտադրանքը ձևակերպելիս

I. Կոսմետիկ անվտանգության զեկույցը պետք է կազմվի որակավորված անձնակազմի կողմից

II. Ապրանքը չպետք է պարունակի կոսմետիկ արտադրանքի համար արգելված նյութեր

III. Ապրանքը չպետք է պարունակի կոսմետիկ արտադրանքի համար սահմանափակվող նյութեր

IV. Ապրանքը պետք է համապատասխանի կոսմետիկ արտադրանքի գունանյութերի հաստատված ցանկին

V. Ապրանքը պետք է համապատասխանի կոսմետիկ արտադրանքի կոնսերվանտների հաստատված ցանկին

VI. Ապրանքը պետք է պարունակի Եվրոպայում հաստատված ուլտրամանուշակագույն զտիչներ

Ըստ ԵՀ-ի՝ արևապաշտպան քսուքները նվազագույնը պետք է ունենան.

SPF 6

UVA/UVB հարաբերակցությունը ≥ 1/3

Ալիքի կրիտիկական երկարությունը առնվազն 370 նանոմետր է (նշում է, որ այն «լայն սպեկտրի» է):

Օգտագործման հրահանգներ և նախազգուշական միջոցներ:

Ապացուցում է, որ արևապաշտպան քսուքը համապատասխանում է UVA և SPF պահանջներ.

Եվրոպական արևապաշտպան միջոցների պիտակները պետք է բացահայտեն նաև նանոմասնիկների օգտագործումը, բացի արտադրանքի պահպանման ժամկետից:

**[[Կանադա]]**

Արևապաշտպան քսուքի կարգավորումը կախված է օգտագործվող բաղադրիչից. Այնուհետև այն դասակարգվում է և հետևում է բնական առողջապահական արտադրանքի կամ բժշկական արտադրանքի կանոններին: Ընկերությունները պետք է լրացնեն արտադրանքի լիցենզավորման դիմումը, նախքան նրանք կարողանան իրենց արևապաշտպան քսուքը շուկա հանել:

**[[Հարավարևելյան Ասիայի պետությունների ասոցիացիա]] (Բրունեյ, Կամբոջա, Ինդոնեզիա, Լաոս, Մալայզիա, Մյանմա, Ֆիլիպիններ, Սինգապուր, Թաիլանդ, Վիետնամ)**

ASEAN-ի երկրների համար արևապաշտպան միջոցների կարգավորումը սերտորեն կապված է եվրոպական կանոնակարգերի հետ: Այնուամենայնիվ, արտադրանքը կարգավորվում է ASEAN-ի գիտական ​​համայնքի կողմից, ոչ թե SCCS-ի կողմից: Բացի այդ, կան փոքր տարբերություններ արևապաշտպան քսուքների փաթեթավորման վրա տպված թույլատրելի հայտարարություններում:

**[[Ճապոնիա]]**

Արևապաշտպան քսուքը համարվում է կոսմետիկ արտադրանք և կարգավորվում է Ճապոնիայի կոսմետիկ արդյունաբերության ասոցիացիայի (JCIA) կողմից: Ապրանքները կարգավորվում են հիմնականում ուլտրամանուշակագույն ֆիլտրով և SPF տիպով: SPF-ը կարող է տատանվել 2-ից 50:

**[[Չինաստան]]**

Արևապաշտպան քսուքը կարգավորվում է որպես կոսմետիկ արտադրանք Սննդի և դեղերի պետական ​​վարչության (SFDA) կողմից: Հաստատված ֆիլտրերի ցանկը նույնն է, ինչ Եվրոպայում: Այնուամենայնիվ, Չինաստանում արևապաշտպան քսուքը նախքան հաստատումը պահանջում է կենդանիների ուսումնասիրությունների անվտանգության փորձարկում:

**[[Ավստրալիա]]**

Արևապաշտպան միջոցները բաժանվում են թերապևտիկ և կոսմետիկ. Թերապևտիկ արևապաշտպան միջոցները բաժանվում են առաջնային (SPF ≥ 4) և երկրորդային (SPF <4): Թերապևտիկ արևապաշտպան միջոցները կարգավորվում են Թերապևտիկ ապրանքների ադմինիստրացիայի կողմից (TGA): Կոսմետիկ արևապաշտպան քսուքներն այն ապրանքներն են, որոնք պարունակում են արևապաշտպան բաղադրիչ, բայց չեն ապահովում արևապաշտպան քսուքը: Այս ապրանքները կարգավորվում են Արդյունաբերական քիմիական նյութերի ծանուցման և գնահատման ազգային սխեմայով (NICNAS):

**[[Նոր Զելանդիա]]**

Արևապաշտպան քսուքը դասակարգվում է որպես կոսմետիկ արտադրանք և խստորեն հետևում է ԵՄ կանոնակարգերին: Այնուամենայնիվ, Նոր Զելանդիան ունի հաստատված ուլտրամանուշակագույն ֆիլտրերի ավելի ընդարձակ ցուցակ, քան Եվրոպան:

**Մերկուսոր**

Mercosur-ը միջազգային խումբ է, որը բաղկացած է Արգենտինայից, Բրազիլիայից, Պարագվայից և Ուրուգվայից: Արևապաշտպան քսուքների՝ որպես կոսմետիկայի կանոնակարգումը սկսվել է 2012 թվականին և իր կառուցվածքով նման է եվրոպական կանոնակարգերին: Արևապաշտպան միջոցները պետք է համապատասխանեն որոշակի ստանդարտների, այդ թվում՝ ջրակայունությանը, արևապաշտպան գործոնին և UVA/UVB հարաբերակցությանը 1/3: Հաստատված արևապաշտպան բաղադրիչների ցանկն ավելի լայն է, քան Եվրոպայում կամ ԱՄՆ-ում:

## [[Շրջակա միջավայր|Շրջակա միջավայրի ազդեցություն]]
Ապացուցված է, որ արևապաշտպան միջոցների որոշ ակտիվ բաղադրիչներ թունավորություն են առաջացնում ծովային կյանքի և մարջանների համար, ինչը հանգեցնում է արգելքների տարբեր նահանգներում, երկրներում և էկոլոգիական գոտիներում: Մարջանային խութերը, որոնք կազմված են նուրբ էկոլոգիական հավասարակշռության մեջ գտնվող օրգանիզմներից, խոցելի են նույնիսկ շրջակա միջավայրի աննշան անկարգությունների համար: Գործոնները, ինչպիսիք են ջերմաստիճանի փոփոխությունները, ինվազիվ տեսակները, աղտոտվածությունը և ձկնորսության կործանարար պրակտիկան, նախկինում ճանաչվել են որպես կորալների առողջության սպառնալիք:

I2018 թվականին Հավայան կղզիներն ընդունել են օրենսդրություն, որն արգելում է օքսիբենզոն և օկտինոքսատ պարունակող արևապաշտպան միջոցների վաճառքը։ Բավարար կոնցենտրացիաների դեպքում օքսիբենզոնը և օկտինոքսատը կարող են վնասել մարջանի ԴՆԹ-ն, առաջացնել մարջանների թրթուրների դեֆորմացիաներ, մեծացնել վիրուսային վարակների վտանգը և մարջանները դարձնել ավելի խոցելի սպիտակեցման նկատմամբ: Նման սպառնալիքներն ավելի մտահոգիչ են՝ հաշվի առնելով, որ կորալային էկոհամակարգերն արդեն վտանգված են կլիմայի փոփոխության, աղտոտման և շրջակա միջավայրի այլ սթրեսային գործոնների պատճառով: Թեև այս քիմիական նյութերի իրական կոնցենտրացիաների վերաբերյալ շարունակական բանավեճեր են ընթանում լաբորատոր պարամետրերի համեմատ, Հավայան կղզիների Կահալուու ծովածոցում կատարված գնահատումը ցույց է տվել, որ օքսիբենզոնի կոնցենտրացիաները 262 անգամ ավելի բարձր են, քան ԱՄՆ-ի բնապահպանական մակարդակը: Պաշտպանության գործակալությունը նշում է որպես բարձր ռիսկային: Մեկ այլ ուսումնասիրություն Hanauma Bay-ում հայտնաբերել է քիմիական նյութի մակարդակը տատանվում է 30 նգ/լ-ից մինչև 27,880 նգ/լ՝ նշելով, որ 63 նգ/լ-ից ավելի կոնցենտրացիաները կարող են թունավորություն առաջացնել մարջաններում:

Հետևելով Հավայան կղզիներին, այլ շրջաններ, ներառյալ Քի Ուեսթը, Ֆլորիդան[1], ԱՄՆ Վիրջինյան կղզիները[2], Բոնեյրը և Պալաուն[3] նույնպես արգելքներ են մտցրել օքսիբենզոն և օկտինոքսատ պարունակող արևապաշտպան քսուքների վրա:

Ծովային էկոհամակարգերի վրա արևապաշտպան քսուքի օգտագործման շրջակա միջավայրի ազդեցությունը բազմակողմանի է և տարբերվում է ծանրությունից: 2015 թվականի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ տիտանի երկօքսիդի նանոմասնիկները, երբ ազատվում են ջրի մեջ և ենթարկվում ուլտրամանուշակագույն լույսի, ավելացնում են ջրածնի պերօքսիդի արտադրությունը՝ միացություն, որը հայտնի է վնասում ֆիտոպլանկտոնին: 2002 թվականին հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ արևապաշտպան քսուքները կարող են մեծացնել վիրուսների քանակը ծովի ջրում՝ վտանգի ենթարկելով ծովային միջավայրը, ինչպես մյուս աղտոտիչները: Հետագա ուսումնասիրելով այս խնդիրը, 2008-ի ուսումնասիրությունը, որն ուսումնասիրում էր տարբեր ապրանքանիշերի արևապաշտպան քսուքներ, SPF-ներ և կոնցենտրացիաներ, հայտնաբերեց կայուն սպիտակեցնող ազդեցություն կոշտ մարջանների վրա: Տագնապալի է, որ սպիտակեցման աստիճանը մեծանում էր արևապաշտպան քսուքների քանակի աճով: Արևապաշտպան քսուքներում տարածված առանձին միացությունները գնահատելիս այնպիսի նյութեր, ինչպիսիք են բութիլպարաբենը, էթիլհեքսիլ մետօքսիցինամատը, բենզոֆենոն-3 և 4-մեթիլբենզիլիդենային կամֆորը, առաջացրել են մարջանների ամբողջական սպիտակեցում նույնիսկ նվազագույն կոնցենտրացիաներում:

Current Dermatology Report ամսագրում հրապարակված 2020 թվականի ուսումնասիրությունն ամփոփեց այն. Ներկայումս ԱՄՆ FDA-ն հաստատում է միայն ցինկի օքսիդը (ZnO) և տիտանի երկօքսիդը (TiO2) որպես անվտանգ ուլտրամանուշակագույն ֆիլտրեր, և նրանք, ովքեր մտահոգված են մարջանների սպիտակեցմամբ, պետք է օգտագործեն ոչ նանո ZnO կամ TiO2, քանի որ նրանք ունեն անվտանգության առավել հետևողական տվյալներ:

## Հետազոտություն և զարգացում
Մշակվում են նոր ապրանքներ, ինչպիսիք են կենսասոսնձվող նանոմասնիկների վրա հիմնված արևապաշտպան քսուքները: Նրանք աշխատում են առևտրային օգտագործվող ուլտրամանուշակագույն ֆիլտրերը պարուրելով՝ դրանք դարձնելով ոչ միայն կպչուն մաշկին, այլև չթափանցող: Այս ռազմավարությունը ճնշում է ինչպես առաջնային ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման հետևանքով առաջացած վնասը, այնպես էլ երկրորդական ազատ ռադիկալները: Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման ֆիլտրերը, որոնք հիմնված են սինապատ էսթերների վրա, նույնպես ուսումնասիրվում են: Բնական և կայուն ենթատեքստ ունեցող արևապաշտպան քսուքներն ավելի ու ավելի են մշակվում շրջակա միջավայրի հետ կապված մտահոգությունների հետևանքով:

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Does it work, or not? – illustrated explanation of how UV light is absorbed by chemicals in sunscreen from *Wired*
*56% of Americans Rarely or Never Use Sunscreen – A survey conducted about the sunscreen habits of modern Americans.

Կատեգորիա:Դեղաբանական գիտություններ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Կատեգորիա:Դեղագետներ
Կատեգորիա:Դեղագործներ
Կատեգորիա:Դեղագործություն
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով
Կատեգորիա:Դեղեր
Կատեգորիա:Կոսմետիկա
Կատեգորիա:Մաշկ
Կատեգորիա:Վիտամին D
Կատեգորիա:Վիտամիններ
Կատեգորիա:Քիմիական խառնուրդներ