Ալբերտ Սոբուլ

**Ալբերտ Մարիուս Սոբուլ** (ֆր.՝ Albert Soboul, ), Ֆրանսիական հեղափոխության և նապոլեոնյան շրջանների պատմաբան։ Սորբոնի համալսարանի պրոֆեսոր, Ֆրանսիական հեղափոխության պատմության ամբիոնի վարիչ և պատմության ու պատմական մեկնաբանության բազմաթիվ ազդեցիկ աշխատությունների հեղինակ։ Իր կենդանության օրոք նա միջազգային ճանաչում է ստացել որպես հեղափոխության դարաշրջանի ֆրանսիական առաջատար մասնագետ։

## Վաղ կյանք
Սոբուլը ծնվել է 1914 թվականի գարնանը Ֆրանսիական Ալժիրի Ամմի Մուսա քաղաքում: Նրա հայրը՝ տեքստիլագործ, մահացել է նույն թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ռազմաճակատում ծառայելիս։ Սոբուլը և նրա ավագ քույրը՝ Ժիզելը, մանկության մի մասն անցկացրել են Ֆրանսիայի հարավում գտնվող Արդեշի գյուղական համայնքում մոր հետ, նախքան ընտանիքի վերադարձը Ալժիր։ 1922 թվականին նրանց մայրը մահացել է, և երկու երեխաները ուղարկվել են ապրելու Ֆրանսիայի հարավում գտնվող Նիմ քաղաքում գտնվող իրենց մորաքրոջ՝ Մարիի մոտ:

### Կրթություն
Երեխաների մորաքույրը տարրական դպրոցի ուսուցչուհի էր, և նրա խնամքի ներքո Սոբուլը հաջողությամբ ավարտեց իր կրթությունը Նիմի լիցեյում 1924-ից 1931 թվականներին: Նա վրա խորը ազդեցություն է թողել մանկավարժ Ժան Մորինի-Կոմբին՝ Ֆրանսիական հեղափոխության պատմաբանը, որի առաջնորդությունը նրա մեջ արթնացրեց պատմության և փիլիսոփայության հանդեպ մեծ հետաքրքրություն։

Նիմում ուսումն ավարտելուց հետո Սոբուլը մեկ տարի անցկացրեց Մոնպելիեի համալսարանում, նախքան Փարիզի Լուի-լե-Գրան լիցե տեղափոխվելը: Այնտեղ նա հրատարակել է իր առաջին պատմական աշխատանքը՝ հեղափոխական առաջնորդ Սեն-Ժյուստի գաղափարների վերլուծությունը՝ Պիեռ Դերոկլ կեղծանվամբ։ 1938 թվականին նա հաջողությամբ ստացել է պատմության և աշխարհագրության իր մանկավարժի որակավորումը։

## Կարիերա
Նույն թվականին զորակոչվելուց հետո Սոբուլը ծառայել է ձիաքարշ հրետանում, մինչև 1940 թվականին զորացրվելը։ Նա արդեն դարձել էր Ֆրանսիայի կոմունիստական կուսակցության անդամ և հավատարիմ էր մնացել գերմանական օկուպացիայի ժամանակ։ Նա ուսուցչի պաշտոն է ստացել Մոնպելյեի լիցեյում, բայց 1942 թվականին Վիշիի ռեժիմը նրան ազատել է աշխատանքից՝ Դիմադրության գործունեությանը աջակցելու համար։ Պատերազմի մնացած մասի ընթացքում նա պատմական հետազոտություններ է իրականացրել Փարիզում՝ Ժորժ Անրի Ռիվիերի ղեկավարությամբ՝ Ժողովրդական արվեստի և ավանդույթների ազգային թանգարանում։

Պատերազմից հետո Սոբուլը վերադարձավ Մոնպելյե՝ դասավանդելու, ավելի ուշ տեղափոխվելով Մարսլեն Բերտելո լիցե, ապա՝ Հենրի IV լիցե։ Նա դարձավ ականավոր պատմաբան Ժորժ Լեֆևրի մտերիմ ընկերը, որի ղեկավարությամբ նա գրեց 1100 էջանոց դոկտորական ատենախոսություն հեղափոխական սանկյուլոտների մասին՝ «Փարիզյան սանկյուլոտները II տարում»։ Հետագայում Սոբուլը պաշտոնի նշանակվեց Կլերմոն-Ֆերանի համալսարանում։ Մեկ տասնամյակ մարտական ​​ակադեմիական ներկայություն և բեղուն հեղինակություն ունենալուց հետո, 1967 թվականին նա դարձավ Սորբոնի Ֆրանսիական հեղափոխության պատմության ամբիոնի վարիչ։ Նա նաև եղել է «Annales Historiques de la Révolution française»-ի խմբագիր և դասախոսություններ է կարդացել միջազգային ասպարեզում՝ ձեռք բերելով «հեղափոխության առաջատար ֆրանսիական հեղինակություն» համբավ։

Իր աշխատություններում Սոբուլը դասակարգային պայքարի գերակա գաղափարը հռչակել է որպես Հեղափոխության հիմք։ Նա առաջ է մղել վաղ շրջանի պատմաբանների՝ Ֆրանսուա Վիկտոր Ալֆոնս Օլարի և Ալբեր Մաթիեի նման կենտրոնական տեսակետներից շատերը, և նրա աշխատանքների ծավալուն մասը բնութագրվում է հստակ, անարգել գրելաոճով և խորը մանրամասն հետազոտություններով։ Նա միշտ մերժել է իր աշխատանքների մարքսիստական կամ կոմունիստական պիտակավորումները՝ իրեն բնութագրելով որպես «պատմագրության «դասական» և «գիտական» դպրոցի մաս, որը ներկայացնում էին Տոկվիլը, Ժորեսը և Լեֆևրը։ Այնուամենայնիվ, Սոբուլը շարունակում է համարվել պատմական վերլուծության մարքսիստական դպրոցի գլխավոր ճարտարապետը։

Սոբուլը առաջ քաշեց Ֆրանսիական հեղափոխության մարքսիստական մեկնաբանությունը՝ պնդելով, որ Ահաբեկչության գահակալությունը անհրաժեշտ արձագանք էր ինչպես արտաքին սպառնալիքներին՝ Ֆրանսիայի դեմ պատերազմող օտարերկրյա ուժերին, այնպես էլ ներքին սպառնալիքներին, ինչպիսիք են դավաճանները, որոնք ձգտում էին խաթարել Հեղափոխությունը ներսից: Նրա կարծիքով, Մաքսիմիլիան Ռոբեսպիերը և սանկյուլոտները արդարացված էին պաշտպանելու Հեղափոխությունը դրա թշնամիներից: Սակայն 1990-ական թվականներից ի վեր Սոբուլի դիրքորոշումը և Ֆրանսիական հեղափոխության ավելի լայն մարքսիստական մոդելը բախվել են խիստ քննադատության: Ֆրանսուա Ֆյուրեն և նրա հետևորդները մերժեցին Սոբուլի փաստարկները՝ պնդելով, որ արտաքին սպառնալիքները քիչ դեր են խաղացել Ահաբեկչության առաջացման գործում։ Փոխարենը նրանք ծայրահեղ բռնությունը համարում էին հեղափոխականների անզիջում գաղափարախոսական նվիրվածության անխուսափելի արդյունք՝ ուտոպիական նպատակներին հետապնդող հակառակորդներին վերացնելու միջոց: Մյուսները, ինչպես Փոլ Հենսոնը, միջին դիրք են գրավում, ճանաչելով արտաքին թշնամիների կարևորությունը և «Տեռորը» դիտարկելով որպես պատահականություն, որը առաջացել էր բարդ իրադարձությունների շարքի և արտաքին սպառնալիքի փոխազդեցությունից: Հենսոնի կարծիքով, Ահաբեկչությունը հեղափոխական գաղափարախոսության բնորոշ առանձնահատկություն չէր, այլ հանգամանքների բերումով անհրաժեշտ դարձած արձագանք։

Սոբուլը շեշտում էր սանկյուլոտների կենտրոնական դերը՝ նրանց պատկերելով որպես առանձին սոցիալական դաս՝ մի տեսակ նախապրոլետարիատ, որը կարևոր դեր խաղաց Ֆրանսիական հեղափոխության ընթացքում: Այս մեկնաբանությունը, սակայն, խիստ քննադատության է արժանացել գիտնականների կողմից, ովքեր պնդում են, որ սանկյուլոտները ընդհանրապես սոցիալական դաս չէին կազմում: Իրականում, ինչպես նշել է մի պատմաբան, Սոբուլի սանս-կյուլոտների հայեցակարգը պատմաբանների կողմից չի կիրառվել Ֆրանսիայի պատմության որևէ այլ ժամանակահատվածում։

## Ժառանգություն
Սոբուլը մահացավ Նիմում՝ իր հանգուցյալ մորաքրոջ՝ Մարիի կալվածքում։ Ֆրանսիական կոմունիստական կուսակցությունը նրան պատվեց շքեղ թաղմամբ Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը՝ կուսակցական ականավոր առաջնորդների գերեզմանների և կոմունարների պատի մոտ, որտեղ վերջին կոմունարները մահապատժի են ենթարկվել 1871 թվականի մայիսին։ 2004 թվականին Կլոդ Մազորիկը հրատարակեց «Ժամանակակից պատմաբան. Ալբերտ Սոբուլ (1914–1982)» աշխատությունը՝ Սոբուլի կյանքի և գործունեության կենսագրությունը։ Կյանքի վերջին տարիներին Սոբուլի մեկնաբանությունները ավելի ու ավելի հաճախ էին մարտահրավեր նետում ռևիզիոնիստական դպրոցի պատմաբաններին, սակայն նրա գիտական աշխատանքը շարունակում է նշանակալի ներդրում ունենալ «պատմությունը ներքևից» մոտեցման մեջ։

Հեղափոխության մասին նրա գրքերի հավաքածուն կտակվել է Ֆրանսիական հեղափոխության թանգարանին։

## Հրապարակված աշխատանքներ
### Անգլերեն լեզվով հիմնական հրատարակություններ
* 1948 թվական․ **'
* 1953 թվական․ **'
* 1955 թվական․ **'
* 1958 թվական․ **'
* 1964 թվական․ **'
* 1972 թվական․ **'
* 1974 թվական․ **'
* 1975 թվական․ ''[http://www.worldcat.org/search?qt=wikipedia&q=isbn%3A0394473922 Ֆրանսիական հեղափոխությունը, 1787-1799 թվականներ՝ Բաստիլի գրավումից մինչև Նապոլեոն]''
* 1977 թվական․ **'
* 1988 թվական․ **

### Ֆրանսերեն հրատարակություններ
Սոբուլը հեղինակել է բազմաթիվ գրքեր և հոդվածներ իր մայրենի ֆրանսերենով։ Նա նաև թարմացրել և վերանայել է բազմաթիվ նախկին աշխատություններ և հաճախ համագործակցել է այլ պատմաբանների հետ ժողովածուների և այլ նախագծերի շրջանակներում։ Մահից հետո նրա պահպանված աշխատությունները հիմք են հանդիսացել մի շարք հետագա հրապարակումների համար։

; Հետմահու հրատարակություններ
* 1983 թվական․ *Հեղափոխության գյուղացիական խնդիրները (1789-1848), Փարիզ, Մասպերո, 442 էջ։*
* 1984 թվական․ *Ֆրանսիական հեղափոխությունը, Գալլիմար, 2005, 121 էջ։*
* 1986 թվական․ *Հեղափոխականների դիմանկարները, Մեսսիդոր, 312 էջ։*
* 1989 թվական․ *Ֆրանսիական հեղափոխության պատմական բառարան, PUF, 1132 էջ։*
* 1990 թվական․ *Նապոլեոնյան Ֆրանսիա, Արտո, 419 էջ։*
* 1995 թվական․ *Ֆրանսիական գյուղական տունը, Փարիզ, Պատմական և գիտական աշխատանքների կոմիտե, 171 էջ։*

## Ծանոթագրություններ

 
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կոմունիստներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պատմաբաններ