Լիլիան Ուոլդ

thumb|200 px|right|Լիլիան Ուոլդի դիմանկարը, Ուիլյամ Շևիլ
**Լիլիան Ուոլդ** (, ), ամերիկացի բուժքույր, որը հայտնի է նաև Մարդու իրավունքների ոլորտում ունեցած ավանդով, եղել է ամերիկյան բուժքույրական ընկերության հիմնադիրը։

## Կենսագրություն
Ծնվել է 1867 թվականի մարտի 10-ին Ցինցինատիում, Օհայո նահանգ, գերմանա-եվրոպական ընտանիքում. հայրն օպտիկայի վաճառող էր։

1878 թվականին ամբողջ ընտանիքը տեղափոխվում է Ռոչեստեր, Նյու Յորք նահանգ։ Լիլիանը հաճախել է անգլո-ֆրանսիական *Miss Cruttenden Boarding* գիշերօթիկ դպրոց և երիտասարդ տիկնանց *Day School for Young Ladies* դպրոց։ Նա ցանկացել է ընդունվել *Vassar College*, բայց այդտեղ նրան համարել են չափազանց երիտասարդ։ 1889 թվականին աղջիկն ընդունվել է Նյու Յորքի բուժքույրերի դպրոց՝  *New-York Presbyterian Hospital*, 1891 թվականին անցել է  *New York Hospital*-ի դասընթացը, ապա ավարտել է *Woman's Medical College*-ի բժշկական դասընթացը։ Միևնույն ժամանակ սկսել է աշխատել Նյու Յորքի *New York Juvenile Asylum* անչափահասների ապաստարանում (ներկայումս՝ *Children's Village*): 1893 թվականին Ուոլդը թողել է ուսումը և սկսել է օգնել Նյու Յորքի ներգաղթյալ աղքատ ընտանիքներին, ինչպես նաև ուսուցանել բուժքույրություն *Hebrew Technical School for Girls*-ում։ Շուտով նա սկսել է հոգ տանել Ներքին Իսթ Սայդում գտնվող հիվանդների մասին՝ որպես պատրոնաժային քույր։ Մեկ այլ բուժքրոջ՝ Մերի Բրյուսթերի () հետ նա ապրել է սպարտային պայմաններում՝ իրենց հիվանդների կողքին, որպեսզի ավելի լավ հոգ տանեն նրանց մասին։ Մոտավորապես այդ ժամանակ է, որ նա ստեղծել է «Հանրային առողջության բուժքույրություն» տերմինը։

Լիլիան Ուոլդն ստեղծել է *Henry Street Settlement* կազմակերպությունը, որն օգնել է նշանավոր հրեա բարերար Ջեյքոբ Շիֆին, որը օժանդակել Նյու Յորքի տարբեր տարիքի բնակիչների, մասնավորապես Ռուսաստանից ներգաղթյալ աղքատ հրեաներին։ 1906 թվականի սկզբին կազմակերպությունում աշխատել են 27 բուժքույր։ Ուոլդը կարողացել է նաև ֆինանսական աջակցություն ստանալ հայտնի կին մեկենաս Էլիզաբեթ Անդերսոնից, և մինչև 1913 թվականը կազմակերպության աշխատակազմը հասել է 92 մարդու։ Ի վերջո *Henry Street Settlement*-ը ընդլայնվել է Միացյալ Նահանգներում հովանավորչական խոշորագույն կազմակերպություններից մեկում՝ *Visiting Nurse Service of New York*, որը գործում էր Նյու Յորքում, ։

Նա դարձել է ազգային բուժքույրական *National Organization for Public Health Nursing* կազմակերպության առաջին նախագահը, հարաբերություններ է հաստատել ապահովագրական *Metropolitan Life Insurance Company* (ներկայումս՝ *MetLife*) ընկերության հետ, առաջարկել է առողջության ապահովագրության ազգային սխեմա և օգնել հիմնել Կոլումբիայի համալսարանի բուժքույրական դպրոց (): Ուոլդը առողջության հետ կապված երկու գրքի հեղինակ է՝ *The House on Henry Street* (1911) և *«Windows on Henry Street»* (1934)։

Մահացել է 1940 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Վեսթփորթ քաղաքում, Կոնեկտիկուտ նահանգում, ուղեղի արյունազեղումից։ Թաղված է Ռոչեստերում՝ Մաունթ Հոուփ գերեզմանատանը։

Լիլիան Ուոլդը ամուսնացած չի եղել։ Երբեմն նա հարաբերություններ է պահպանել կանանց հետ, որոնք *Mabel Hyde Kittredge*-ի կողակիցներին էին տնտեսագիտության մասին գրքերի հեղինակ Մեյբլ Հայդ Քիթրեջը և իրավաբան Հելեն Արթուրը։ Ընդհանրապես, նա նախընտրել է անձնական անկախությունը, ինչը նրան թույլ էր տալիս լինել ճկուն և համարձակ գործել։

## Հիշողություն
180 px|right|thumb|Կիսանդրին Մեծ ամերիկացիների փառքի սրահում
* 1992 թվականին «The New York Times»-ը Լիլիան Ուոլդին անվանել է ամերիկացի 12 մեծագույն կանանցից մեկը՝ հետագայում նրան շնորհելով հատուկ *Lincoln Medallion*՝ որպես Նյու Յորքի ականավոր քաղաքացի։
* 1937 թվականին նրա 70-ամյակին նվիրված ռադիո հաղորդման ժամանակ Սառա Դելանո Ռուզվելտը կարդացել է իր որդու՝ ԱՄՆ նախագահ Ֆրանկլին Ռուզվելտի նամակը, որում նա գովերգում էր Ուոլդին «ուրիշների երջանկությունն ու բարեկեցությունը խթանելու անձնուրաց աշխատանքի համար»։
* 1970 թվականին Ուոլդը ընդգրկվել է Ամերիկյան մեծ փառքի սրահում, որտեղ տեղադրվել է ամերիկացի կին քանդակագործ Էլեոնոր Պլատի ստեղծած նրա կիսանդրին։
* Լիլիան Ուոլդն ընդգրկվել է հրեա-ամերիկյան փառքի սրահում (), որտեղ յուրաքանչյուր մասնակից պարգևատրվել է անվանական յուրօրինակ մեդալով։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Լիլիան Ուոլդ (1867-1940) 
* Լիլիան Դ. Ուոլդ 

Կատեգորիա:Ամերիկացի բուժքույրեր
Կատեգորիա:Ամերիկացի կանայք
Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սուֆրաժիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիալական աշխատողներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի իրավապաշտպաններ