Լրտեսը, որը վերադարձավ ցրտից (վեպ)

**«Լրտեսը, որը վերադարձավ ցրտից»,** լրտեսական վեպ, բրիտանացի գրող Ջոն լը Կարեի, 1963 թվականին լույս տեսած Սառը պատերազմի մասին։ Այն պատմում է բրիտանական հետախուզության սպա Ալեք Լիմասի մասին, որին ուղարկում են Արևելյան Գերմանիա որպես «կեղծ դասալիք»՝ նպատակ ունենալով ապատեղեկատվություն տարածել Արևելյան Գերմանիայի հետախուզության ազդեցիկ սպաներից մեկի վերաբերյալ։ Ինչպես լը Կարեի նախորդ՝ «Զանգ հանգուցյալի համար» և «Որակյալ սպանություն» վեպերում, այստեղ նույնպես հանդես են գալիս բրիտանական մտացածին հետախուզական կազմակերպությունը՝ «Կրկեսը», և դրա գործակալներ Ջորջ Սմայլին ու Փիթեր Գիլեմը։

«Լրտեսը, որը վերադարձավ ցրտից» վեպը արևմտյան լրտեսական մեթոդները ներկայացնում է որպես բարոյապես անհամատեղելի արևմտյան ժողովրդավարության և արժեքների հետ։ Հրատարակման պահին վեպն արժանացավ քննադատների բարձր գնահատականին և դարձավ միջազգային բեսթսելլեր։ Time ամսագիրն այն ընտրել է որպես բոլոր ժամանակների 100 լավագույն վեպերից մեկը։

1965 թվականին Մարտին Ռիթը նկարահանեց վեպի կինոադապտացիան, որտեղ Լիմասի դերը մարմնավորում էր Ռիչարդ Բարթոնը: «Լրտեսը, որը վերադարձավ ցրտից» վեպի կերպարներին և իրադարձություններին հեղինակն անդրադառնում է իր 2017 թվականի «Լրտեսների ժառանգությունը» վեպում, որի կենտրոնում արդեն տարեց Գիլեմն է:

## Նախապատմություն
«Լրտեսը, որը դուրս եկավ սառնամանիքից» վեպի գործողությունները տեղի են ունենում 1950-ականների վերջին և 1960-ականների սկզբին՝ Սառը պատերազմի այն լարված շրջանում, երբ Գերմանիայի տարածքում Վարշավյան պայմանագրի երկրների և ՆԱՏՕ-ի միջև պատերազմի բռնկումը չափազանց հավանական էր թվում: Պատմությունը սկսվում և ավարտվում է Բեռլինում՝ Բեռլինի պատի կառուցման ավարտից մոտ մեկ տարի անց, երբ բացահայտվեց և դատապարտվեց երկակի գործակալ Հայնց Ֆելֆեն։

Կարեի առաջին վեպը՝ «Զանգ հանգուցյալի համար», ընթերցողին ներկայացրեց Ջորջ Սմայլիի և Հանս-Դիտեր Մունդտի կերպարները: Այդ պատմության մեջ Սմայլին հետաքննում է Սեմյուել Ֆենանի ինքնասպանությունը: Նա արագորեն կապ է հաստատում Արևելյան Գերմանիայի գաղտնի ծառայության և հանգուցյալի հետ ու պարզում, որ մարդասպան Մունդտը սպանել է այդ մարդուն՝ Ֆենանի և նրանց վերահսկող Դիտեր Ֆրեյի միջև եղած թյուրիմացությունից հետո: Մունդտին հաջողվում է փախչել Անգլիայից և վերադառնալ Արևելյան Գերմանիա նախքան Սմայլին ու Գիլեմը կհասցնեին բռնել նրան:

«Լրտեսը, որը վերադարձավ ցրտից» վեպի գործողությունները սկսվում են երկու տարի անց, երբ Մունդտը բրիտանական գործակալական ցանցերի դեմ իրականացրած հաջող հակահետախուզական գործողությունների շնորհիվ սրընթաց վերելք է ունեցել՝ դառնալով «Աբտայլունգի» (Abteilung) ղեկավարը և Սոցիալիստական միասնական կուսակցության նախագահության անդամ:

Կարեն պատմել է, որ Լիմասի կերպարի համար ներշնչանքի աղբյուր է հանդիսացել անձրևանոցով մի մարդ՝ «Փիթեր Ֆինչի նմանությամբ», ում նա հիշում էր Լոնդոնի օդանավակայանում։ Այդ մարդը հանել էր մի կապոց օտարերկրյա թղթադրամ և մեծ բաժակ սքոչ (վիսկի) պահանջել։ Նա «գաղտնի գործակալի տիպար էր՝ ուժասպառ, հազիվ հասկացող, թե որ երկրում է գտնվում, շատ ճամփորդած և ձախողակ»։

1979 թվականին հոլանդացի գրող Վիլլեմ Ֆրեդերիկ Հերմանսը պնդեց, որ «Լրտեսը, որը դուրս եկավ սառնամանիքից» վեպը գրագողություն է իր «Դամոկլեսի մութ սենյակը» վեպից, որը լույս էր տեսել մեկ տարի շուտ։ 1985 թվականին Կարեն ընդունեց, որ «Դամոկլեսի մութ սենյակը» իր վրա ազդեցություն թողած գործերից մեկն է եղել, թեև սխալվեց թե՛ գրքի, թե՛ հեղինակի անվան հարցում՝ ասելով, որ իր վրա ազդել է «ինչ-որ հոլանդացի գրող՝ «Դամոկլեսի սենյակը» վերնագրով գրքով։ Նրա անունը Վերհուլստ է կամ Վան Հուլստ»։

## Սյուժե
Սառը պատերազմի տարիներին Ալեք Լիմասը՝ Հատուկ գործողությունների վարչության (SOE) նախկին օպերատիվ աշխատակիցը, ով կռվել էր Նիդերլանդներում և Նորվեգիայում, Բեռլինի հետախուզական կայանի ղեկավարի պաշտոնում ղեկավարում է Արևելյան Գերմանիայի գործակալական բավականին մեծ ցանց։ Հանս-Դիտեր Մունդտը՝ «Աբտայլունգի» նախկին ցածրաստիճան սպան, ով մի քանի տարի առաջ սպանել էր Սեմյուել Ֆենանին, հասել է իշխանության հակահետախուզության բաժնին և հետևողականորեն ոչնչացրել է այդ ցանցը։ Լիմասը փորձում է փրկել իր վերջին գաղտնի աղբյուրին՝ Սոցիալիստական միասնական կուսակցության նախագահության անդամ Կարլ Ռիմեկին, սակայն ձախողվում է՝ ականատես լինելով նրա մահվանը, երբ վերջինս փորձում էր անցնել Արևմտյան Գերմանիա։

Իր գործակալական ցանցի կործանումից հետո Լիմասը վերադառնում է Լոնդոն և այցելում «Կրկեսի» խորհրդավոր ղեկավարին՝ Քոնթրոլին (Control), որպեսզի թույլտվություն ստանա «դուրս գալ մեկուսացումից» և անցնել թոշակի։ Փոխարենը, Քոնթրոլը խնդրում է նրան մնալ խաղի մեջ մեկ վերջին գործողության համար. կազմակերպել կեղծ փախուստ դեպի Արևելյան Գերմանիա՝ Մունդտին որպես երկակի գործակալ զրպարտելու նպատակով։ Քոնթրոլը բացատրում է, որ Մունդտի տեղակալը՝ Յենս Ֆիդլերը, կասկածում է, թե իր վերադասը կարող է լինել արևմտյան հետախուզության դավաճան, և սա կարող է վճռորոշ լինել Մունդտին իշխանությունից հեռացնելու հարցում։ Հաջողության դեպքում Լիմասը կպահպանի առաքելության ընթացքում վաստակած ողջ գումարը, կստանա կենսաթոշակային ֆոնդ և Ծառայությունից պաշտոնապես թոշակի անցնելու թույլտվություն։

Արևելյան Գերմանիայի հետախուզության ուշադրությունը գրավելու համար Քոնթրոլը կազմակերպում է Լիմասի պաշտոնի նվաստացուցիչ իջեցումը և տեղափոխումը ֆինանսական բաժին: Լիմասը սկսում է ձևացնել, թե բարոյալքվել է՝ ցուցադրելով հարբեցողության նշաններ և ի վերջո նրան վռնդում են աշխատանքից՝ «Կրկեսի» հաշիվների հետ կապված զեղծարարությունների մեղադրանքով։ Լիմասը ստիպված է լինում ստանալ նպաստ,՝ ապրելով չքավորության մեջ և աշխատանքի անցնելով մի հին գրադարանում։

Այստեղ նա ծանոթանում է Լիզ Գոլդի հետ, որը տեղի կոմունիստական կուսակցության անդամ է։ Նրանց միջև սկսվում է մտերիմ կապ, սակայն Լիմասը, հավատարիմ մնալով իր գաղտնի առաքելությանը, զգուշացնում է Լիզին, որ շուտով ստիպված է լինելու անհետանալ։ Նախքան բանտ նստելը և իրականացվող սխեմայի հաջորդ փուլին անցնելը, Լիմասը Քոնթրոլից խստորեն պահանջում է, որ Լիզին երբեք չներքաշեն իրենց հետախուզական խաղերի մեջ։

Ազատ արձակվելուց հետո Լիմասին մոտենում է մի հավաքագրող, ով պնդում է, թե ճանաչում է նրան Բեռլինից: Նա թույլ է տալիս Լիմասին մնալ իր տանը, նախքան նրան կծանոթացներ մեկի հետ, ով կեղծ անձնագրով Լիմասին տանում է Նիդերլանդներ: Այնտեղ «Աբտայլունգի» գործակալը հարցաքննում է Լիմասին գաղտնի վայրում, նախքան նրան գաղտնի Արևելյան Գերմանիա տեղափոխելը:

Լիմասն աստիճանաբար ներկայացվում է «Աբտայլունգի» ավելի բարձրաստիճան պաշտոնյաների, որի ընթացքում նա ակնարկներ է անում մի երկակի գործակալի կատարվող ընթացիկ վճարումների մասին: Բրիտանիայում Լիզին հանկարծակի այցելում է այժմ արդեն թոշակի անցած Ջորջ Սմայլին, ով ասում է նրան դիմել իրեն, եթե որևէ բանի կարիք ունենա, հարցուփորձ է անում Լիմասի հետ նրա հարաբերությունների մասին և վճարում է Լիմասի բնակարանի չվճարված վարձը:

Խիստ հարցաքննություններից հետո Լիմասին տեղափոխում են մի մեկուսացված տարածք և պահում հսկողության տակ, որտեղ նրան ի վերջո ներկայացնում են Յենս Ֆիդլերին: Նրա օրերը հիմնականում բաղկացած են լինում «Կրկեսում» իր նախկին աշխատանքի մասին երկարատև հարցազրույցներից, որոնք անցնում են Ֆիդլերի կամ թիկնապահի ուղեկցությամբ զբոսանքների ժամանակ:

Միասին անցկացրած ժամանակահատվածում երկու տղամարդիկ պարբերաբար բանավիճում են Լիմասի պրագմատիզմի և ԳԴՀ-ում (Արևելյան Գերմանիա) կյանքի վերաբերյալ Ֆիդլերի իդեալիզմի միջև եղած փիլիսոփայական տարբերությունների շուրջ: Այս բանավեճերի միջոցով Լիմասը հասկանում է, որ Ֆիդլերն ի ծնե մտահոգված է իր գործողությունների արդարացիությամբ և երկրի վրա դրանց ազդեցությամբ: Ի հակադրություն դրան՝ Մունդտը Ֆիդլերի կողմից ներկայացվում է որպես առիթապաշտ վարձկան, ով լքել է նացիստներին և «դարձել» կոմունիստ՝ ինքնապահպանման բնազդից դրդված:

Երբ նրանք մտերմանում են, Ֆիդլերը նաև հայտնում է իր վախերը Մունդտի երկարամյա հակասեմականության վերաբերյալ, որը կարող է ազդել իր՝ որպես հրեա տղամարդու վրա: Ֆիդլերի հարցաքննությունների ավարտին մոտ «Աբտայլունգում» իշխանության համար պայքարը սրվում է, երբ Մունդտը հանկարծակի ձերբակալում է Ֆիդլերին և Լիմասին: Խուճապի պահին Լիմասը պատահաբար սպանում է արևելագերմանական մի պահակազորայինի և արթնանում Մունդտի մեկուսարանում, որտեղ Մունդտը հարցաքննում և խոշտանգում է երկու տղամարդկանց:

Սակայն հետո պարզվում է, որ Ֆիդլերը նույնպես Մունդտի ձերբակալության հրաման էր ներկայացրել, ինչը ստիպում է արևելագերմանական վարչակարգին միջամտել և դատարան հրավիրել: Ֆիդլերն ու Մունդտը երկուսն էլ ազատ են արձակվում, իսկ հետո կանչվում՝ իրենց փաստարկները ներկայացնելու դռնփակ հրավիրված դատավարության: Դատավարության ընթացքում Լիմասն ավելի մանրամասն է շարադրում օտարերկրյա գործակալին կատարված գաղտնի վճարումների մասին նախկին հիշատակումները այնպիսի բանկային հաշիվների վրա, որոնք համընկնում են Մունդտի ճամփորդած վայրերի հետ, մինչդեռ Ֆիդլերը ներկայացնում է այլ ապացույցներ, որոնք մատնանշում են Մունդտի՝ բրիտանական գործակալ լինելը:

Քանի դեռ Լիմասը բացակայում է, Լիզը Արևելյան Գերմանիայի կողմից հրավեր է ստանում՝ մասնակցելու Բրիտանիայի կոմունիստական կուսակցության հետ անդամների փոխանակման ծրագրին: Զարմանալիորեն, նա կանչվում է Մունդտի փաստաբանի կողմից որպես վկա և ստիպված է լինում ցուցմունք տալ դատարանում: Այնտեղ նա խոստովանում է, որ Սմայլին վճարել է բնակարանի վարձակալության համար, և որ Սմայլին իր օգնությունն է առաջարկել, եթե նա դրա կարիքն ունենա: Նա նաև խոստովանում է, որ Լիմասը ստիպել է իրեն խոստանալ, որ չի փնտրի իրեն, և որ նա հրաժեշտ է տվել հենց այն բանից առաջ, երբ հարձակվել էր մթերավաճառի վրա:

Լիմասը, գիտակցելով, որ իր քողարկումը բացահայտվել է, առաջարկում է նրանց պատմել առաքելության մասին՝ Լիզի ազատության դիմաց, սակայն դատավարության ընթացքում նա հասկանում է ողջ սխեմայի իրական էությունը: Դատավարության վերջում Ֆիդլերը ձերբակալվում է:

Դատավարությունից անմիջապես հետո Մունդտը գտնում, ապա բանտից ազատ է արձակում Լիմասին ու Լիզին և նրանց մեքենա է տալիս՝ իրենց գտնվելու վայրից մինչև Բեռլինի պատը հասնելու համար: Ճանապարհին Լիմասն ամբողջ իրավիճակը բացատրում է շփոթված Լիզին:

Մունդտը իրականում բրիտանական երկակի գործակալ է, ով զեկուցում է Սմայլիին, իսկ վերջինս իրականում գաղտնի գործողության մեջ է և միայն ձևացնում է, թե թոշակի է անցել: Մունդտին հավաքագրել էին ընդդեմ արևելագերմանացիների դեռևս տարիներ առաջ՝ նախքան Սեմյուել Ֆենանի սպանությունից հետո նրա վերադարձը, և առաքելության իրական թիրախը Ֆիդլերն էր, ով մոտ էր Մունդտին որպես երկակի գործակալ բացահայտելուն:

Լիմասի և Լիզի մտերիմ հարաբերությունների շնորհիվ, սակայն, Մունդտին (և Սմայլիին) տրվեցին միջոցներ՝ վարկաբեկելու Լիմասի՝ դատավարությանը ապացույցներ ներկայացնելու կարողությունը և այդպիսով վարկաբեկել Ֆիդլերին: Լիզը, սակայն, ցնցված է և գիտակցում է, որ իր գործողությունները հնարավորություն են տվել «Կրկեսին» պաշտպանել իրենց գործակալ Մունդտին՝ ի հաշիվ խոհեմ ու իդեալիստ Ֆիդլերի: Երբ նա հարցնում է, թե ինչ կլինի Ֆիդլերի հետ, Լիմասը պատասխանում է, որ նրան կգնդակահարեն:

Չնայած զզվանքի զգացումին, Լիզը հաղթահարում է այն՝ հանուն Լիմասի հանդեպ ունեցած իր սիրո: Երկուսով մեքենայով հասնում են Բեռլինի պատի մոտ և փորձում փախչել դեպի Արևմտյան Գերմանիա՝ մագլցելով պատը և անցնելով դրա գագաթին գտնվող փշալարերի վնասված հատվածով: Լիմասը հասնում է գագաթին, սակայն երբ կռանում է, որպեսզի օգնի Լիզին բարձրանալ, վերջինս գնդակահարվում և սպանվում է Մունդտի գործակալներից մեկի կողմից:

Լիզն ընկնում է ներքև, և մինչ Սմայլին պատի մյուս կողմից կանչում է Լիմասին, վերջինս տատանվում է, իսկ հետո ի վերջո իջնում է պատի արևելագերմանական կողմը, որտեղ նույնպես գնդակահարվում և սպանվում է:

## Կերպարներ
* Ալեք Լիմաս. Բրիտանական դաշտային գործակալ, ով պատասխանատու է Արևելյան Գերմանիայում իրականացվող հետախուզության համար:
* Հանս-Դիտեր Մունդտ. Արևելյան Գերմանիայի գաղտնի ծառայության՝ «Աբտայլունգի» (Abteilung) ղեկավարը:
* Յենս Ֆիդլեր. Արևելագերմանացի լրտես և Մունդտի տեղակալը:
* Լիզ Գոլդ. Անգլիացի գրադարանավարուհի և Կոմունիստական կուսակցության անդամ:
* Քոնթրոլ. «Կրկեսի» ղեկավարը:
* Ջորջ Սմայլի. Բրիտանացի լրտես, ով, իբր թե, թոշակի է անցել:
* Փիթեր Գիլլեմ. Բրիտանացի լրտես:
* Կարլ Ռիմեկ. Արևելագերմանացի բյուրոկրատ, ով դարձել էր բրիտանական լրտես:

## Մշակութային ազդեցություն
Սառը պատերազմի տարիներին իր հրատարակման պահին «Լրտեսը, որը վերադարձավ ցրտից» վեպի բարոյական ներկայացումը այն դարձրեց հեղափոխական լրտեսական վեպ: Այն ցույց էր տալիս, որ թե՛ Արևելյան, և թե՛ Արևմտյան երկրների հետախուզական ծառայությունները, հանուն ազգային անվտանգության, դրսևորում են միևնույն նպատակահարմար անբարոյականությունը: Կարեն նաև ներկայացնում է իր արևմտյան լրտեսին որպես բարոյապես հյուծված կերպար:

Ալեք Լիմասի լրտեսական աշխարհը սերը ներկայացնում է որպես մի եռաչափ հույզ, որը կարող է աղետալի հետևանքներ ունենալ ներգրավվածների համար: Լիմասի աշխարհում բարին միշտ չէ, որ հաղթում է չարին. մի պարտվողական մոտեցում, որը քննադատության է ենթարկվել *[[Թայմս|The Times]]* պարբերականի կողմից։

Ըստ Ջոն Սթոքի, ով գրում է *The Daily Telegraph*-ում.

««Լրտեսը, որը վերադարձավ ցրտից» վեպի սյուժեն հավաքված է ավելի մեծ ճշգրտությամբ, քան շվեյցարական ժամացույցը։ Այն անսիրտ ձևը, որով մանիպուլյացիայի է ենթարկվում Ալեք Լիմասը, Քոնթրոլի անգութ խաղը Մունդտի և Ֆիդլերի հետ, և, իհարկե, դրամատիկ վերջաբանը Բեռլինի պատի մոտ, որն անմահացել է Ռիչարդ Բարթոնի մասնակցությամբ ֆիլմում։ Սա Կարեի իմ ամենասիրելի ստեղծագործությունն է. այն ավելի է հաճելի դառնում յուրաքանչյուր վերընթերցման հետ»։

## Ադապտացիաներ
1965 թվականին Մարտին Ռիթը բեմադրեց վեպի էկրանավորումը, որտեղ Ռիչարդ Բարթոնը հանդես եկավ Լիմասի դերում, Օսկար Վերները՝ որպես Ֆիդլեր, իսկ Քլեր Բլումը՝ որպես Նեն Փերի (Լիզ Գոլդի կերպարի վերանվանված տարբերակը):

2016 թվականին Paramount Television-ը և The Ink Factory-ն (որը թողարկել էր Կարեի «Գիշերային մենեջերը» վեպի հեռուստաէկրանավորումը) հայտարարեցին, որ մշակում են սահմանափակ սերիաներից բաղկացած հեռուստասերիալ՝ հիմնված «Լրտեսը, որը վերադարձավ ցրտից» վեպի վրա, որի սցենարիստը լինելու էր Սայմոն Բոֆոյը։ 2017 թվականի հունվարի 14-ին AMC-ն և BBC-ն միացան The Ink Factory ընկերությանը՝ սերիալի արտադրության նպատակով։ Այս սերիալի մասին ի վերջո հայտարարվեց 2025 թվականին՝ որպես MGM+, BBC և The Ink Factory ընկերությունների համատեղ աշխատանք։ Այն կրելու է «Լրտեսների ժառանգությունը» վերնագիրը և հիմնվելու է թե՛ «Լրտեսը, որը վերադարձավ ցրտից», և թե՛ Կարեի մեկ այլ վեպի՝ «Լրտեսների ժառանգությունը» ստեղծագործության նյութերի վրա։ Սերիալում Ջորջ Սմայլիի դերում հանդես կգա Մեթյու Մաքֆադյենը, իսկ Ալեք Լիմասի դերում՝ Չարլի Հանեմը։

2024 թվականին Դեյվիդ Էլդրիջը գրեց վեպի թատերական ադապտացիան, որը բեմադրվեց Չիչեստերյան փառատոնային թատրոնի «Միներվա» բեմում և ցուցադրվեց 2024 թ. օգոստոսի 23-ից սեպտեմբերի 21-ը։ Ներկայացման մեջ հանդես եկան Ռորի Քինանը՝ որպես Ալեք Լիմաս, Ագնես Օ'Քեյսին՝ որպես Լիզ Գոլդ և Ջոն Ռամը՝ որպես Ջորջ Սմայլի։ Ռեժիսորն էր Ջերեմի Հերինը։ *The Times Literary Supplement*-ի համար գրված մեծամասամբ դրական գրախոսականում թատերական քննադատ Ջիմ Քիվնին նշում է, որ Սմայլիի դերը Էլդրիջի տարբերակում զգալիորեն «վերաձևված» է. «Սմայլին չի կատարում այն երկրորդական դերը, որը Կարեն էր նախատեսել նրա համար։ Փոխարենը, նա գտնվում է ինտրիգի կենտրոնում»։ Ներկայացումը 2025 թվականին տեղափոխվեց Լոնդոնի Վեսթ Էնդ (West End), որտեղ այն այժմ բեմադրվում է @sohoplace թատրոնում։

## Առնչվող վեպեր
Կարեի 2017 թվականի «Լրտեսների ժառանգությունը» վեպը վերապատմում է «Լրտեսը, որը վերադարձավ ցրտից» գրքի նախապատմությունը՝ ժամանակակից շրջանակային պատմության միջոցով, որը ներկայացվում է Փիթեր Գիլլեմի տեսանկյունից։

«Կառլայի ընտրությունը» վեպը, որը լը Կարեի ստեղծագործության շարունակությունն է՝ գրված նրա որդու՝ Նիկ Հարկուեյի կողմից 2024 թվականին, տեղի է ունենում «Լրտեսը, որը վերադարձավ ցրտից» վեպի իրադարձություններից քիչ անց։ Հարկուեյը վերակերտում է բնօրինակ գրքի մի քանի գլխավոր հերոսների, հատկապես Ջորջ Սմայլիին՝ Կարեի հետագա վեպերի համատեքստում։ Հարկուեյի գրքի առանցքային թեմաներից մեկը տարբեր կերպարների փոխադարձ մեղադրանքներն ու զղջումն են Լիմասի մահվան կապակցությամբ։

## Մրցանակներ և անվանակարգեր
1963 թվականին վեպն արժանացավ «Ոսկե դաշույն» մրցանակին՝ Քրեական ժանրի գրողների ասոցիացիայի կողմից՝ որպես «Լավագույն քրեական վեպ»: Երկու տարի անց ամերիկյան հրատարակությունը Ամերիկայի դետեկտիվ ժանրի գրողների կողմից արժանացավ «Էդգար» մրցանակի՝ որպես «Լավագույն դետեկտիվ վեպ»: Սա առաջին ստեղծագործությունն էր, որը «Լավագույն վեպ» անվանակարգում հաղթեց երկու գրական կազմակերպությունների մրցանակաբաշխություններում էլ:

Սցենարիստներ Փոլ Դենը և Գայ Թրոսպերը, ովքեր ադապտացրել էին գիրքը 1965 թվականի ֆիլմի համար, հաջորդ տարի ստացան «Էդգար» մրցանակ՝ «Ամերիկյան ֆիլմի լավագույն սցենար» անվանակարգում:

1990 թվականին Քրեական ժանրի գրողների ասոցիացիան (CWA) իր «Բոլոր ժամանակների լավագույն 100 քրեական վեպերը» ցանկում այս ստեղծագործությանը հատկացրեց երրորդ հորիզոնականը։ Հինգ տարի անց Ամերիկայի դետեկտիվ ժանրի գրողների (MWA) նմանատիպ ցանկում վեպը զբաղեցրեց վեցերորդ տեղը։ Time ամսագիրը, ներառելով «Լրտեսը, որը վերադարձավ ցրտից» վեպն իր 100 լավագույն վեպերի ցանկում, նշել է, որ այն «մի մարդու տխուր ու կարեկից դիմանկար է, ով այնքան երկար է ապրել ստի ու խարդավանքների մեջ, որ արդեն մոռացել է, թե ինչպես ասել ճշմարտությունը»։

2005 թվականին՝ «Դաշույն» մրցանակաբաշխության հիսնամյակի առթիվ, «Լրտեսը, որը վերադարձավ ցրտից» վեպն արժանացավ «Դաշույնների դաշույն» մրցանակին: Սա մեկանգամյա պարգև էր, որը տրվեց «Ոսկե դաշույնի» այն հաղթողին, որը համարվեց լավագույնը Քրեական ժանրի գրողների ասոցիացիայի ողջ հիսնամյա պատմության բոլոր հիսուն հաղթողների մեջ։

Գիրքը նաև գլխավորել է *Publishers Weekly* պարբերականի 2006 թվականի 15 լավագույն լրտեսական վեպերի ցանկը։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1963 գրքեր
Կատեգորիա:20-րդ դարի գրականություն
Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն
Կատեգորիա:Անգլերեն վեպեր
Կատեգորիա:Բրիտանական գրականություն
Կատեգորիա:Բրիտանական գրքեր
Կատեգորիա:Բրիտանական վեպեր
Կատեգորիա:Դետեկտիվ վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված բրիտանական վեպեր
Կատեգորիա:Էկրանավորված վեպեր