open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1 պեսո (Չիլի)

մինի|աջից|300px|1933 թ. չիլիական 1 պեսո մետաղադրամը։
**Չիլիի 1 պեսոն** (իսպաներեն՝ *un peso*) չիլիական պեսոյի նոմինալներից մեկն է եղել 1853 թվականից սկսյալ։ Չիլիի տարադրամի արժեքազրկման պատճառով 1 պեսո նոմինալով դրամն այլևս շրջանառության մեջ գործնականապես չկա, թեև պաշտոնապես դեռ գոյություն ունի։ Թողարկվել է մետաղադրամի և թղթադրամի տեսքով, մինչև 1943 թվականը, երբ, բարձր ինֆլյացիայի պատճառով, 1 պեսո դենոմինացիայի թղթադրամը շրջանառությունից հանվել է Չիլիի Կենտրոնական բանկի կողմից։ Այդուհետև թողարկվել է միայն մետաղադրամի տեսքով։

Այս արժողության մետաղադրամը (1 պեսո) արտադրվել է բազմաթիվ տեսակներով, 1853 թվականից ի վեր։ Հատվել է տարբեր մետաղներից և համաձուլվացքներից, սկզբում՝ արծաթից, ապա՝ պղնձից, ալյումինից, և այլն։ 1860 - 1873 թթ. հատվել է նաև ոսկուց։ Արդի 1 պեսո մետաղադրամը (1992 թվականից) արտադրվում է ալյումինից։ Չիլիական 1 պեսոն հավասար է 100 սենտավոյի։

Ստորև՝ չիլիական պեսոյի 10 սենտավո դրամանիշի տեսակները.

## 1 պեսո (1853 - 1862, արծաթ)

## 1 պեսո (1860 - 1864, ոսկի)

## 1 պեսո (1867, 1873, ոսկի)

## 1 պեսո (1867, արծաթ)

## 1 պեսո (1867 - 1891, արծաթ)

## 1 պեսո (1895 - 1927, արծաթ)

## 1 պեսո (1927, արծաթ)

## 1 պեսո (1932, արծաթ)

## 1 պեսո (1933, 1940, պղինձ / նիկել)

## 1 պեսո (1942 - 1958, պղինձ, ալյումին)

## 1 պեսո (1975, պղինձ / նիկել)

## 1 պեսո (1976 - 1979, պղինձ / նիկել, ալյումին / բրոնզ)

## 1 պեսո (1981- 1992, ալյումին / բրոնզ)

## 1 պեսո (1992-ից, ալյումին)

## Տես նաև
* Պեսո
* Չիլիական պեսո

## Աղբյուրներ

* Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. (19th Century). Page 192 - 193.
* Chester L. Krause and Clifford Mishler. Standard Catalog of World Coins. Iola, WI. (20th Century). Pages 341 - 345.

## Արտաքին հղումներ
*Չիլիի Կենտրոնական բանկ 

Կատեգորիա:Դրամական միավորներ
Կատեգորիա:Պեսո
Կատեգորիա:Չիլիական պեսո
Կատեգորիա:Չիլիի մետաղադրամներ
Կատեգորիա:Ալյումինե դրամներ
Կատեգորիա:Պղնձե դրամներ
Կատեգորիա:Արծաթե դրամներ
Կատեգորիա:Ոսկե դրամներ
Կատեգորիա:Բեռնարդո Օ'Հիգգինսի պատկերով դրամներ
Կատեգորիա:Պասկուճի պատկերով դրամներ
Կատեգորիա:Մուրճ և մանգաղի պատկերով դրամներ
Ծալկա

**Ծալկան** (), քաղաք Վրաստանի հարավում, Քվեմո Քարթլի երկրամասում, Ծալկայի մունիցիպալիտետի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ , հիմնականում հայեր և հույներ։ Ծալկան հիմնադրել են էրզրումի վիլայեթից գաղթած հայերը, 1829-1830 թվականներին կոչվել է *Բարմաքսըզ*, 1936 թվականին դարձել է շրջկենտրոն և վերանվանվել Ծալկա։

Ծալկա անունը պատմական *[[Թռեղք]]ի* հետագա անվանումն է։

## Բնակչությունը
2016 թվականի հունվարի 1–ի տվյալներով բնակչության քանակը 18,9 հազար էր, իսկ 2014 թվականի հունվարի 1–ի տվյալներով՝ 23,5 հազար։

Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի, բնակչության քանակը կազմում էր 20 888 մարդ, իսկ 2008 թվականին՝ 21,7 հազար

## Էթնիկ կազմը ըստ 2002 թվականի մարդահամարի

## Խոշոր բնակեցված վայրեր
### Գյուղեր
* Աշխալա (հայկական)
* Ղզլքիլիսա (հայկական)
* Ղուշչի (հայկական)
* Դարագյուղ (հայկական)
* Նարդևան (հայկական)
* Բուռնաշեթ (հայկական)
* Օզնի (հայկական)
* Խաչգյուղ (հայկական)
* Այազմա (հայկական)
* Ղաբուռ (հայկական)
* Դաշբաշ (հայկական)
* Արվանլի (հունական)
* Բեշթաշ (հունական)

### Քաղաք
* Ծալկա (հունական)

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թռեղք գավառի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Ծալկայի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Թեթրի Ծղարո

**Թեթրի Ծղարոն** (), քաղաք է Վրաստանի հարավում, Քվեմո Քարթլի երկրամասում, Թեթրի Ծղարոյի մունիցիպալիտետի վարչական կենտրոնը, Թրիալեթի լեռնաշղթայի հարավային լանջին, Թբիլիսիից 59 կմ հարավ–արևմուտք։ Թեթրի Ծղարոյով է անցնում Թբիլիսի–Մառնեուլի–Ծալկա խճուղին։ Բնակչությունը՝ ։ Կան պանրի և պահածոների գործարաններ։ Ունի միջնակարգ դպրոցներ, գրադարան, կուլտուրայի տուն, 2 կինոթատրոն, հիվանդանոց։ 1930–41-ին տպագրվել է «Կոլխոզային ուղի» հայերեն թերթը։ Հայերը եկել են Բասեն, Լոռի, Խաչեն գավառներից և Էրզրումի նահանգից։ Քաղաքի շրջակայքում կան պատմական հուշարձաններ։

## Բնակչություն

## Հայտնի անձինք
* Սերգեյ Վարդանի Գրիգորյան&nbsp;-&nbsp;ԽՍՀՄ ազգային հերոս
* Դեմետրաշվիլի Իվան Գավրիլի&nbsp;-&nbsp;ԽՍՀՄ ազգային հերոս
* Իսախանյան Գևորգ Անուշավանի&nbsp;-&nbsp;ՌԴ ազգային հերոս
* Յուրի Գրիգորիի Խաչատուրով&nbsp;-&nbsp;հայ ռազմական գործիչ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Թեթրի Ծղարոյի մունիցիպալիտետի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Բեդիան

**Բեդիան** (), քաղաք Վրաստանի հարավում, Քվեմո Քարթլի երկրամասում, Ծալկայի մունիցիպալիտետում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ծալկայի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքատիպ ավաններ
Ղազախստանի վարչական բաժանում

Ղազախստանի Հանրապետությունը վարչական առումով բաժանված է 14 մարզի և հանրապետական նշանակության 2 քաղաքի։ Հանրապետությունում կա 14 մարզ, 86 քաղաք, այդ թվում հանրապետական ենթարկման 2 քաղաք (ք. Աստանա և ք. Ալմաթի), 168 շրջան (8 շրջան քաղաքներում), 174 ավան։

## Տես նաև
* Ղազախստանի քաղաքներ

## Ծանոթագրություններ
Մանգլիս

**Մանգլիս** (), քաղաք Վրաստանի հարավում, Քվեմո Քարթլի երկրամասի Թեթրի Ծղարոյի մունիցիպալիտետում ` Թբիլիսիից 56 կմ արևմուտք։

## Ստուգաբանություն
Մանգլիսի անունը ունի աստղագիտական հիմք և բառի կառուցվածքն է Մ + Անգղի + Ս + Ի, որը նշանակում է մեծ անգղի սերմի իմաստություն (կրող)։ Աստղագիտականորեն ներկայացնում է հյուսիսային կիսագնդի նախապես մեծ անգղը, որը այսօր կոչվում է արծիվ համաստեղություն։ Քաղաքը իր հարակից տարածքով համապատասխանում է արծիվ համաստեղության երկրային պատկերին։

## Պատմական ակնարկ
Մեծ Հայքի Գուգարք նահանգի Մանգլյաց փոր գավառի հնագույն քաղաքներից է։ 4-րդ դարի վերջերին, գավառի հետ միասին մտել է Քարթլիի կազմի մեջ։ Մանգլիսում պահպանվել է Կոստանդիանոս կայսրի կառուցած եկեղեցին։ 1121 թվականին Մանգլիսի մոտ տեղի է ունեցել ճակատամարտ վրացական և թուրքական զորքերի միջև, որն ավարտվել է վրացիների հաղթանակով։

Հայերը Մանգլիսում բնակություն են հաստատել վաղ ժամանակներից, ունեն եկեղեցի, գերեզմանատուն և պատմական այլ հուշարձաններ։

## Մանգլիսցիներ
* Սուրեն Արշակունի

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Մովսէս Նաճարեան, Լեզուաբանութիւն թէ իմաստասիրութիւն (վերանայված տարբերակ), 2014 թվական։

Կատեգորիա:1926 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Թեթրի Ծղարոյի մունիցիպալիտետի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վրաստանի առողջարաններ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքատիպ ավաններ
Աքմոլայի մարզ

**Աքմոլայի մարզ** (, ), 1-ին մակարդակի վարչական միավոր է Ղազախստանի Հանրապետության հյուսիսային մասում։ Մարզի կենտրոնական մասում գտնվում է Աստանան, որը վարչականորեն չի մտնում մարզի կազմի մեջ։

## Տես նաև
* Ղազախստանի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ
Մառնեուլ

**Մառնեուլը** (), քաղաք է Վրաստանի հարավում, Քվեմո Քարթլի երկրամասում, Մառնեուլի մունիցիպալիտետի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ ։

## Պատմություն
Մառնեուլի Վրաստանի Մառնեուլի մունիցիպալիտետի վարչական կենտրոնն է։ Մինչև 1952 թվականը բնակավայրը կրում էր Սարվանի (; ) անվանումը։ Քաղաքի կարգավիճակը ստացել է 1964 թվականին։ Իսկ 2008 թվականի օգոսոտսի 8-ին Հարավային Օսիայում տեղի ունեցած զինված հակամարտության ժամանակ ռուսական ինքնաթիռները ռմբակոծման էին ենթարկել քաղաքի օդանավակայնը, ինչի արդյունքում զոհվել էր 3 մարդ։

## Բնակչություն
Ըստ 1989 թվականի համախորհրդային մարդահամարի տվյալների Մառնեուլ քաղաքում բնալվում էր 27 557 մարդ։ Ըստ Վրաստանի Կառավարության պաշտոնական տվյալների քաղաքի բնակչությունը 2006-ին կազմում էր 20,1 մարդ, որոնցից 83,1% ադրբեջանցիներ են։ Նաև Մառնեուլի մոտակայքում գտնվում է մի քանի հայկական գյուղ։

## Տնտեսություն
Մառնեուլում գործում է մի քանի փոքր ձեռնարկությունենր՝ պահածոնների գործարան, պանրի և ձեթի գործարան, արդուզարդի ֆաբրիկա և երկաթբետոնե արտադրանքի գործարան։

## Ոչ-կառավարական կազմակերպություններ
Քաղաքում գործում են հետևյալ ոչ-կառավարական կազմակերպությունները՝

* «Ադրբեջանցիների մշակութային կենտրոն»
* «Գեյրյաթ»
* «Երիտասարդական կենտրոն»
* «Մառնեուլի համայնաքային ռադիո»

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Մառնեուլի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Դուշեթ

**Դուշեթ** ()՝ քաղաք Վրաստանի Մցխեթ-Մթիանեթի մարզում, Դուշեթի շրջանի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Դուշեթի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Լևոն Խանճյան

**Լևոն Խանճյան** (), հայ երաժշտագետ։

Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է կրթությունը, ավարտել Սկյուտարի ճեմարանը։ Երկար տարիներ պաշտոնավարել է հայկական դպրոցներում որպես երաժշտության ուսուցիչ։ 1890-ականներին հրատարակել է «Սետայի մյուզիք» (երաժշտական ձայներ) թուրքերեն պարբերականը, որն ունեցել է կարճ կյանք։ 1895 թվականին մեկնել է Ռումինիա, սովորել Բուխարեստի կոնսերվատորիայում։ 1908 թվականին վերադարձել է Պոլիս, աշխատել որպես խմբավար և երաժշտության ուսուցիչ։ Տվել է մի շարք համերգներ, որոնց ընթացքում կատարել է նաև իր ստեղծագործությունները՝ քաղաքային երգեր, շարականների մշակումներ և այլն։ Կ. Պոլսում հիմնադրել է առաջին երաժշտական միությունը։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1860 ծնունդներ
Կատեգորիա:1947 մահեր
Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Զուգդիդ

**Զուգդիդ** (), քաղաք Վրաստանի Սամեգրելո և Զեմո-Սվանեթի երկրամասում։ Հանդիսանում է երկրամասի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Զուգդիդի մունիցիպալիտետի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Մցխեթ

**Մցխեթ** (, *Մցխեթա*), քաղաք Վրաստանի Շիդա Քարթլիի մարզում, Մցխեթի շրջանի վարչական կենտրոնը։ Վրաստանի պատմական մայրաքաղաքներից մեկն է։ Բնակչությունը՝ ։

## Անվանում
Ենթադրվում է, որ քաղաքի անունը ծագել է վրացական մոսխեր ցեղանունից։

## Աշխարհագրություն
Գտնվում է Կուրի և Արագվիի միախառնման վայրում, Ռազմավիրական ճանապարհին։ Երկաթուղային կայարան է Թբիլիսի–Սամտրեդիա ճանապարհին, Թբիլիսիից 21 կմ հյուսիս։

## Պատմություն
Մցխեթը Վրաստանի հնագույն քաղաքներից է։ Այնտեղ կատարված հնագիտական պեղումներով հայտնաբերվել են ամրացված նստավայրերի, քաղաքային թաղամասերի, ինչպես նաև հին գերեզմանոցների (Սամթավրոյի գերեզմանաթմբեր, մ․թ․ա․ 2-1-ին հազարամյակ) մնացորդներ, որոնք վկայում են այդ տարածքում վաղ ժամանակներից (էնեոլիթ) նստակյաց բնակության մասին։ Հայտնաբերվել են նաև Արմազի միջնաբերդի (մ․թ․ա․ առաջին հազարամյակի երկրորդ կես - մ․թ․ առաջին հազարամյակի սկիզբ) ավերակները։

Քաղաքը հիմնադրվել է մ.թ.ա. առաջին հազարամյակի երկրորդ կեսին։ Ըստ լեգենդի՝ քաղաքը հիմնադրել է լեգենդար Մցխեթոսը։ Վրացի պատմիչ Լեոնտի Մրովելին իր «Քարթլիս ցխովրեբա» աշխատության մեջ գրում է․

ձախից|մինի|Սվետիցխովելի տաճար, 11-րդ դար
19-րդ դարի իսպանացի գրող Խուան Վան Հալենը, որ այս վայրերն այցելել էր, Մցխեթի մասին խոսելիս նաև նշում է, որ Նոյի անմիջական ժառանգներից մեկը՝ Մեսխեթը՝ քաղաքի հիմնադիրը, այն հայտարարեց իր մայրաքաղաքը ոչ միայն այս վայրի հմայքի, այլև տեղանքի հարմար դիրքի պատճառով։

Մ.թ.ա. 4-րդ դարում քարթվելական Ազո (Ազովի) արքայի կողմից քաղաքը հայտարարվել է Քարթլիի (Վիրք) թագավորության մայրաքաղաքը։ Վաղ միջնադարում Մցխեթը եղել է հոգևոր (Վրաց կաթողիկոսի նստավայրն էր 6-րդ դարից), քաղաքական, առևտրական խոշոր կենտրոն, նաև ռազմավարական ամրություն և նշանավոր վարչական կենտրոն։ 5-րդ դարում Քարթլիի մայրաքաղաք է դարձել Թբիլիսին։ Թբիլիսիի, որպես տնտեսական և վարչական կենտրոնի, վերելքի պայմաններում փոքրացել է Մցխեթի և նրա միջնաբերդի դերը, իսկ արաբների հարձակումը արագացրել է այդ գործընթացը։ 6-րդ դարից Մցխեթը Քարթլիի միայն հոգևոր կենտրոնն էր։ 11-12-րդ դարերում այն քաղաքատիպ բնակավայր էր։ Մինչ Սամեբա տաճարի կառուցման ավարտը, Մցխեթում էր գտնվում Վրաստանի պատրարքի ամբիոնը։

## Տեսարժան վայրեր
ձախից|մինի|Սամթավրո վանք, 11-րդ դար
Մեծ Մցխեթի հին շրջաններն են՝ Սարկինե, Ծիծամուրի, Նակուլբակևի, Կարսանի, Մուխտագվերդի, Կալոուբանի Կոդմանի։

Այստեղ են գտնվում Արմազի (Արմազցիխե) բերդի պարսպապատ բնակավայրերի, քաղաքային թաղամասերի մնացորդներ, գերեզմանատներ, Սամթավրո վանական համալիրը (11-րդ դարի գլխավոր վանքը) և Սվետիցխովելի մայր տաճարը։

Մցխեթի մոտ է տեղակայված երկրի հնագույն վանքերից մեկը՝ Ջվարին (6-րդ դար), Շիո Մգվիմի վանքը։ Տարածաշրջանի մշակութային հուշարձանները գտնվում են ՅՈւՆԵՍԿՕ-ի պաշտպանության տակ և համաշխարհային ժառանգության ցանկում են ընդգրկված։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
* Ломтатидзе Г․ А․, Археологические раскопки в древнегрузинской столице Мцхета, Тбилиси, 1955
* История Грузии, т․ 1, Тбилиси, 1962․
* Мцхета: Итоги археологических исследований, Тбилиси, т. 1, 1958

Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Մցխեթի շրջան
Կատեգորիա:Սրբազան քաղաքներ
Կատեգորիա:Վրացական մայրաքաղաքներ
Գնդակ (մարզական)

**Գնդակ,** ստեղծվել է 1855 թվականին, առանձգական նյութից պատրաստված գնդաձև կամ օվալաձև մարզաիր, որը հատակին դիպչելով ետ է թռչում։ Հիմնականում օգտագործվում է խաղային մարզաձևերում (ֆուտբոլ, բասկետբոլ, վոլեյբոլ, հանդբոլ, թենիս, սեղանի թենիս, ջրագնդակ և այլն), ինչպես նաև գեղարվեստական մարմնամարզությունում։

## Աղբյուրներ

## Գնդակների տեսակներ

Image:Soccerball.jpg|Ֆուտբոլի գնդակ
Image:Baseball (crop).jpg|Բեյսբոլի գնդակ
Image:Basketball.png|Բասկետբոլի գնդակ
Image:Tennis_ball_01.jpg|Թենիսի գնդակ
Image:Volleyball.jpg|Վոլեյբոլի գնդակ
Image:Polobal.jpg|Ջրային պոլոյի գնդակ
Image:GandM Purist 156g cricket ball n01.jpg|Կրիկետի գնդակ
Image:Golfball-AM.jpg|Գոլֆի գնդակ
Image:Ball and pin.jpg|Բոուլինգի գնդակ
Image:40mm table tennis ball Celluloid.jpg|Սեղանի թենիսի գնդակ
Image:Bandyball1.jpg|Հոկեյ գնդակով


Կատեգորիա:Սպորտային գույք
Ախմետա

**Ախմետա** (), քաղաք է Վրաստանում։ Գտնվում է Կախեթի մարզում, Ալազան գետի ափին, Պանկիսի կիրճի մոտ, մերձակա խոշոր բնակավայրից՝ Թելավ քաղաքից 29 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևմուտք։ Բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 567 մետր։ Ախմետայի շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Քաղաքի կարգավիճակ է ստացել 1966 թվականին։ Բնակչությունը՝ ։

Ունի խմորիչներ, գինի, պահածոներ, յուղ ու պանիր արտադրող գործարաններ, փայտամշակման կոմբինատ։

## Պատմական հուշարձաններ
* Ալավերդի վանքը (13-րդ դար)
* Ուղղափառ եկեղեցին

## Անվանի անձինք
* Զուրաբ Զվիադաուրի - ձյուդոիստ, անկախացած Վրաստանի առաջին օլիմպիական չեմպիոն մարզիկը
* Ելենա Սագիրաշվիլի - Ռուսաստանի Դաշնության 1998—2004 թթ. արտգործնախարար Իգոր Իվանովի մայրը

## Պատկերասրահ

 Image: Akhmeta theatre.jpg| Թատրոնը
Akhmeta central square.JPG|Կենտրոնական հրապարակը
 Image: Akhmeta central square 2.JPG| Հրապարակի շատրվանը
 Image: Akhmeta entrance.JPG| Քաղաքի մուտքը
 Akhmeta municipal building.jpg| Համայնքապետարանը
 Alaverdi cathedral.jpg|left|Ալավերդի վանքը
 Image: Axmeta1.jpg|left| Ուղղափառ եկեղեցին


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Կախեթի մարզի պաշտոնական կայքէջը
* Ախմետայի համայնքապետարանի պաշտոնական կայքէջը

Կատեգորիա:Ախմետայի շրջան
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ
Սեյլան

**Սեյլան** (*Արշակ Գևորգի Մադոյան*, ), մանկավարժ, գրող, պատմաբան։

## Կենսագրություն
Ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, սովորել է Վենետիկում։ Կ. Պոլսի Կեդրոնական վարժարանից ստացել է առաջին կարգի ուսուցչի վկայագիր։ 1886 թվականից եղել է Սասունում, հիմնել նոր տիպի ուսումնարաններ, պաշտոնավարել է Զմյուռնիայում, Կարինում, Տրապիզոնում։ 1910 թվականին եվրոպացի մի խումբ գիտնականների հետ բարձրացել է Մասիսի գագաթը։ 1920-1924 թվականներին ուսուցչություն է արել Ջավախքում, Ծալկայում, Մանգլիսում։ Ղեկավարել է Ախալքալաքի գավառի հնագիտական կայանի աշխատանքները։ Սեյլանը գրի է առել ժողովրդական ավանդություններ և տպագրել մամուլում՝ Ալևույթ, Սիլվան ստորագրություններով։ Հեղինակ է «Բախտի մէկ խաղը» (1890), «Խան-Միրան» (1892), «Հայթա-ֆիրատ» (1904), «Լեոն կայսր» (1904) գրքերի։ Կորած երկերից է «Ֆերիտեն», որը ազգային կուսակցությունների կազմավորման ու պայքարի առաջին տարիների պատմությունն էր։

## Երկեր
* Սասուն. պատմաազգագրական ակնարկ, Երևան, 1990 (գրադարանների առցանց քարտարանի գրանցումը)։http://armunicat.nla.am/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=1316279&query_desc=su%3A%7B%D5%8D%D5%A1%D5%BD%D5%B8%D6%82%D5%B6%7D
* Նշմարներ, Երևան, 1999։
* Լէօն-Կայսր, Աղէքսանդրապօլ (ամբողջական pdf), 1904
* Հայթա-Ֆիրատ, Թիֆլիս (ամբողջական pdf), 1904
* Խան-Միրան, Թիֆլիս (ամբողջական pdf), 1892
* [Բախտի մէկ խաղը, Պօլիս, (ամբողջական pdf) 1890](https://www.academia.edu/114795935/Բաղդի_մէկ_խաղը&#x20;(ամբողջական&#x20;pdf))
* ՏԱՃԿԱ-ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱԶԳԱԲՆԱԿՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ

Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ
Կորասոն Ակինո

**Կորասոն Ակինո** (Corazon Aquino) (), Ֆիլիպինների Հանրապետության 11-րդ նախագահը։ Ասիայի երկրների առաջին կին նախագահն է։ Նախագահել է 1986-1992 թվականներին։

Իշխանության գլուխ է անցել Ֆիլիպինների 1986 թվականի խաղաղ հեղափոխության (*«Դեղին հեղափոխություն»*) հետևանքով, երբ քաղաքական ընդդիմությանը՝ Կորասոն Ակինոյի առաջնորդությամբ, հաջողվեց տապալել Ֆերդինանդ Մարկոսի բռնապետական ռեժիմը և երկրում վերականգնել դեմոկրատական կարգեր։ «Թայմ» («Time») ամսագիրը 1986 թվականին նրան հռչակել է «Տարվա կին», 1999 թվականին ներառել XX դարի առավել ազդեցիկ ասացիների քսանյակի, 2006 թվականին՝ Ասիայի 65 հերոսների ցանկում։ Կորասոն Ակինոն առաջադրվել է խաղաղության Նոբելյան մրցանակի։ 1996 թվականին նրան շնորհվել է Ուիլյամ Ֆուլբրայթի, 1998 թվականին՝ Ռամոն Մագսայսեյի անվան մրցանակ։

Կորասոն Ակինոն վախճանվել է 2009 թվականի օգոստոսի 1-ին, աղիների քաղցկեղից։ Ֆիլիպիններում նա հռչակվել է «Ժողովրդավարության մայր», նրա անունով փողոցներ, հրապարակներ, դպրոցներ են կոչվել, բազմաթիվ բնակավայրերում հուշարձաններ են կանգնեցվել։

2010 թվականին Ֆիլիպինների նախագահ է ընտրվել Կորասոն Ակինոյի միակ որդին՝ Բենինիո Ակինոն։

## Ծանոթագրություններ

## Գրականություն
*Agoncillo, Teodoro A.- History of the Filipino People https://archive.org/details/historyoffilipin00teod,  1990
* Zaide, Sonia M.- The Philippines: A Unique Nation https://archive.org/details/philippinesuniqu0000zaid_b2m1,  1999, ISBN 971-642-071-4
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Արտաքին հղումներ

* Կորասոն Ակինոյի կայքը 
* http://www.coryaquino.ph/
* -{Time Woman of the Year: Corazon "Cory" Aquino}-
* -{NYTimes obituary}-
* Председница Акино у годишњој хроници Тајм Магазина
* -{Official website of Corazon Aquino – maintained by the Ninoy and Cory Aquino Foundation}-
* 
* -{World Socialist Web Site obituary: part one and part two}-

Կատեգորիա:Time-ի վարկածով «Տարվա մարդ» ճանաչվածներ
Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Կատեգորիա:Ասիայի երկրների քաղաքական գործիչներ
Կատեգորիա:Կին իրավապաշտպաններ
Կատեգորիա:Կին նախագահներ
Կատեգորիա:Պետության կին ղեկավարներ
Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Կատեգորիա:Ֆիլիպինների նախագահներ
Կատեգորիա:Ֆիլիպինցի հասարակական գործիչներ
Իգնատիոս Խաչատրյան

**Իգնատիոս Խաչատրյան** (), հայ բառարանագիր։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Կրթությունն ստացել է Վենետիկի Մխիթարյանների Ս. Ղազար վանքում, դարձել այդ միաբանության անդամ։

Կազմել է «Բառարան յատուկ անուանց, որք գտանին այլևայլ գիրս արտաքոյ աստուածաշունչ գրոց» բառգիրքը, որը տպագրվել է 1749 թվականին Մխիթար Սեբաստացու «Բառգիրք Հայկազեան լեզուի» աշխատությունում և պարունակում է 4500 անուն։ Մասնակցել է «Բառգիրք ի գրաբարէ աշխարհաբար» բառարանի կազմմանը։ Ստեղծել է աշխարհացույց քարտեզների մի քանի տախտակներ, որոնցից երկուսը նրա փորագրությամբ տպագրվել են Մխիթար Սեբաստացու վերոհիշյալ բառարանի Բ հատորում (Վենետիկ, 1769) և լույս են տեսել նաև առանձին։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ
Վիկտորյա Խաչիկյան

**Վիկտորյա Խաչիկյան** (), հայ դերասանուհի, պարուհի։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է կրթությունը։ 1890-ականների վերջերից հանդես է եկել արևելյան պարերով։ 1900 թվականին մասնակցել է Փարիզի համաշխարհային ցուցահանդեսին, արժանացել մամուլի ուշադրությանը որպես արևելյան պարերի փայլուն կատարող։ Այնտեղ հանդես է եկել *Զիպա* ծածկանունով։ Օսմանյան սահմանադրությունից հետո (1908) պարել է հայկական և թուրքական թատերախմբերում, մասնավորապես Ա. Պենկլյանի օպերետային խմբում, որի հետ մեկնել է Լոնդոն, մասնակցել խմբի բեմադրություններին։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Կատեգորիա:Հայ պարուհիներ
Զնաուրի շրջան

**Զնաուրի շրջանը** (, , ) Հարավային Օսիայի Հանրապետության ամենափոքր վարչական միավորն է, որը գտնվում է երկրի հարավարևմտյան մասում։ Սահմանակցւմ է Հարավային Օսիայի Ձաուսի շրջանՁաուսի և Ցխինվալի շրջանների, ինչպես նաև Վրաստանի հետ։ Չնայած տարածքի փոքրությանը, շրջանը մասամբ ճանաչված պետության տնտեսական կյանքում զբաղեցնում է կարևոր տեղ, առաջին հերթին գյուղտնտեսության մեջ։

## Տես նաև
* Հարավային Օսիայի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարավային Օսիայի շրջաններ
Ցխինվալի շրջան

**Ցխինվալի շրջանը** (, , ) Հարավային Օսիայի Հանրապետության վարչական միավորն է, որը գտնվում է երկրի կենտրոնական մասում։ Սահմանակցւմ է Հարավային Օսիայի բոլոր շրջանների հետ, ինչպես նաև Վրաստանի։ Վարչական կենտրոնը Ցխինվալ քաղաքն է։ Ունի 86 գյուղ։

## Տես նաև
* Հարավային Օսիայի վարչական բաժանում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Հարավային Օսիայի շրջաններ
Սիմֆերոպոլ

**Սիմֆերոպոլ** (, , ), քաղաք Ուկրաինայում՝ Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության մայրաքաղաքը։ Ղրիմի վարչական, արդյունաբերական, գիտական և մշակութային կենտրոնն է։ Նաև Սիմֆերոպոլի շրջանի վարչական կենտրոնն է, սակայն չի մտնում դրա կազմի մեջ, այլ հանրապետական ենթակայության 11 քաղաքներից մեկն է։ Գտնվում է Ղրիմի թերակղզու կենտրոնական մասում՝ Սալգիր գետի վրա։

2014 թվականին՝ Ռուսաստանի կողմից Ղրիմի թերակղզու բռնակցման արդյունքում, քաղաքը հայտնվել է Ռուսաստանի Դաշնության փաստացի վերահսկողության ներքո։ 

## Անվան ծագումնաբանություն
Քաղաքի անվանումը ( /ի սիմֆերուպոլիս/) կարող է թարգմանվել որպես «քաղաք ընդհանուր բարեկեցության համար», «օգուտի քաղաք», «քաղաք-հավաքորդ» (Σίμρερου-"պահապան", πόλις-"քաղաք") կամ «սիմ»+«ֆերոս»։ Ղրիմի թաթարերեն Աղմեջիտ, Aqmescit անվանումը թարգմանվում է որպես «սպիտակ մզկիթ» (աղ - «սպիտակ», մեջիտ - «մզկիթ»)։

## Պատմություն
Մարդկանց առաջին բնակավայրերը այժմյան Սիմֆերոպոլի տարածքում ի հայտ են եկել դեռևս նախապատմական ժամանակաշրջանում, սակայն քաղաքի առավել հայտնի հնագույն նախորդներից է Սկյութական Նեապոլը՝ վաղ սկյութական պետության մայրաքաղաքը, որն առաջացել է մոտ մ.թ.ա. 3-րդ դարում և ենթադրաբար ավերվել է գոթերի կողմից մ.թ. 3-րդ դարում։

Վաղ միջնադարի ընթացքում Սիմֆերոպոլի տարածքում խոշոր բնակավայր գոյություն չի ունեցել։ Ղփչաղների տիրապետության և Ոսկե հորդայի ընթացքում գոյություն ուներ ոչ մեծ բնակավայր, որը կոչվում էր *Կերմենչիկ* (Ղրիմի թաթարերենից թարգմանաբար նշանակում է «փոքր ամրոց»)։

## Պատկերասրահ

File:Alexandr Nevsky cathedral in Simpheropol 1.jpg|Ալեքսանդր Նեւսկի տաճար
File:Alexandr Nevsky cathedral in Simpheropol.jpg|Ալեքսանդր Նեւսկի տաճարի զոհասեղան
File:Simpheropol 1.jpg|Ուկրաինա հյուրանոց 
File:Simpheropol 3.jpg| Հուշարձան-տանկ `ի հիշատակ Սիմֆերոպոլի ազատագրման
File:Simpheropol 5.jpg| Խաչքար Սպենդիարովի գերեզմանի մոտ
File:Simpheropol 6.jpg|Հայկական եկեղեցի
File:Sympheropol 7.jpg|Հայ եկեղեցու ներքին տեսքը
File:Simpheropol 8.jpg| Հյուրանոց Երևան
 
 


## Բնակչություն
2015 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ քաղաքը բնակչության թվով գտնվում է 57-րդ տեղում Ռուսաստանի Դաշնության 1114 քաղաքների թվում։
 
2014 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Ղրիմի դաշնային օկրուգում անցկացված մարդահամարի տվյալներով քաղաքի մշտական բնակչությունը կազմում էր 332 317 մարդ։

### Ազգային կազմ
2014 թվականի մարդահամարի դրությամբ քաղաքի ազգային կազմը հետևյալն էր՝

### Սեռային կազմ
1910 թվական - 62 679 (33882 տղամարդ, 28 887 կին)։

1911 թվական - 66 452 (37491 տղամարդ, 28 961 կին)։

## Քույր-քաղաքներ
*  Կեչկեմետ (Kecskemét), Հունգարիա
*  Ռուս, Բուլղարիա
*  Սալեմ, ԱՄՆ
*  Բուրսա, Թուրքիա
*  Էսկիշեհիր, Թուրքիա
*  Հայդելբերգ, Գերմանիա

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1784 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Հոլոքոստի վայրեր Ուկրաինայում
Կատեգորիա:Ղրիմի քաղաքներ
Ռոբերտ Լուիս Սթիվենսոն

**Ռոբերտ Լուիս Սթիվենսոն** (, նախապես *Robert Lewis Balfour Stevenson*; ), շոտլանդացի արձակագիր և բանաստեղծ, աշխարհահռչակ արկածային վեպերի հեղինակ, անգլիական նեոռոմանտիզմի ներկայացուցիչ։ Այժմ Սթիվենսոնը աշխարհում 26 ամենաշատ թարգմանվող հեղինակների շարքում է։ Նա դեռ կենդանության տարիներին է հասցրել մեծ ճանաչում ձեռք բերել։
## Կրթություն
1857 թվականի սեպտեմբերից մինչև 1859 թվականի հոկտեմբեր Սթիվենսոնը հաճախում է Հենդերսոնի դպրոց, բայց առողջական վատ վիճակի պատճառով շատ է բացակայում, որոնք լրացվում են մասնավոր ուսուցիչների միջոցով։ 1861 թվականից հաճախել է Էդինբուրգի ակադեմիա, որը անկախ ու առանձին դպրոց էր տղաների համար։

1864 թվականից սովորել է Էդինբուրգում գտնվող Ռոբերտ Թոմսոնի մասնավոր դպրոցում։ 1867 թ. Սթիվենսոնը ընդունվում է Էդինբուգի համալսարան։ Ընդունվելով Էդինբուրգի համալսարան՝ Սթիվենսոնը սովորում է ինժեներության գծով՝ շարունակելով ընտանեկան մասնագիտությունը՝ փարոսների նախագծում։ Բայց հետագայում փոխում է ֆակուլտետը և 1875 թվականին ավարտում է համալսարանը՝ իրավաբանություն մասնագիտությամբ։

Չնայած ծանր հիվանդությանը (թոքերի և բրոնխների տուբերկուլյոզ), Սթիվենսոնը շատ է ճանապարհորդել։ 1876 թվականից ընկերոջ՝ Ուիլյամ Սիմփսոնի հետ ճանապարհորդում է Բելգիայի և Ֆրանսիայի ջրային տարածքներով։ Այս ճանապարհորդության տպավորությունները հետագայում տեղ են գտնում «Ճանապարհորդություն երկրի ներսում» ակնարկային գրքում (1878)։

## Ստեղծագործություններ
Թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա հայտնի ստեղծագործություններից են «Գանձերի կղզին» (1883), «Բժիշկ Ջեքիլի և պարոն Հայդի տարօրինակ պատմությունը» (1886), «Սև նետը» (1888), «Արքայազն Օտտոն» (1885) և այլն։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Արկածային գրողներ
Կատեգորիա:Շոտլանդացի գրողներ
Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Կատեգորիա:Էդինբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ
Կատեգորիա:Վիկտորյական դարաշրջան
Կատեգորիա:Անգլիացի արձակագիրներ
Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Գաբալա

**Գաբալա** (**Կուտկաշեն**, Կուտկաշին (մինչև 1991 թվականը), &nbsp;-&nbsp;**Գաբալա**), քաղաք ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության հյուսիսային մասում, Գաբալայի շրջանի վարչական կենտրոնը։ Քաղաքի մոտակայքում գտնվում է պատմական Կապաղակ քաղաքի ավերակները։ Բնակչությունը՝ ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Գաբալայի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Կուտկաշեն
Կատեգորիա:Վերանվանված քաղաքներ
Քյուրդամիր

**Քյուրդամիր** (),  , քաղաք ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության հյուսիսային մասում, Քյուրդամիրի շրջանի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ ։

## Բնակչություն

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Վերանվանված քաղաքներ
Կատեգորիա:Քյուրդամիրի շրջանի բնակավայրեր
Օրդուբադ

**Որդուար** (տվյալ պահին կոչվում է  *Օրդուբադ*), քաղաք ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետությունում, Որդուարի շրջանի վարչական կենտրոնը։ Պատմականորեն գտնվում է Մեծ Հայքի Վասպուրական նահանգի Գողթն գավառում։

## Բնակչություն

## Ճարտարապետություն
Որդուարում պահպանվել են դեռ XVIII-XIX դարերում Շահումյան, Կոմսոմոլսկի, Բագիրով և այլ փողոցներում կառուցված ժողովրդական տներ, որոնց թիվը կազմում է շուրջ 50 հատ։ Հիմնականում միահարկ կամ երկհարկ բազմասենյակ բնակելի տներ են, կառուցված աղյուսից և կիսամշակ քարից։ Մուտքերի և լուսամուտների շուրջը, ճակատներում և պատշգամբների վրա կան զարդաքանդակներ

Քաղաքում պահպանվել է 17-18-րդ դարերի կամուրջ։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության նախնական ցանկ
Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Որդուար
Կատեգորիա:Որդուարի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Վերանվանված քաղաքներ
Օգսեն Խոճասարյան

**Օգսեն Խոճասարյան** (1838 - 1878), հայ հրապարակախոս, խմբագիր։

Ծնվել է Կ. Պոլսում, որտեղ ստացել է կրթությունը։ Զբաղվել է հրապարակախոսությամբ. նախ աշխատակցել է Կ. Փանոսյանի «Մանզումեի էֆքյար» հայատառ թուրքերեն թերթին, ապա 1868 թվականին հիմնել է «Օրագիրը», որը լույս է ընծայել կեսը հայերեն, կեսը՝ հայատառ թուրքերեն՝ թուրքախոս հայերի համար։ 1869 թվականին թուրքական կառավարությունը փակել է այդ թերթը։ Փոխելով անունը՝ կարճ ժամանակ հրատարակել է «Օրագիր Կ. Պոլսո» վերնագրով։ Հետագայում, երբ դա էլ է փակվել, 1874-1878 թվականներին հրատարակել է «Նոր դար» թերթը, սուր պայքարի մեջ լինելով Հակոբ Պարոնյանի հետ, որը նրան մտցրել է իր «Ազգային ջոջերի» մեջ։ Զբաղվել է նաև թարգմանությամբ։

## Աղբյուրներ

Կատեգորիա:1838 ծնունդներ
Կատեգորիա:1878 մահեր
Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Կատեգորիա:Ստամբուլ քաղաքում ծնվածներ
Վարդաձոր (Ասկերանի շրջան)

**Վարդաձոր** (նախկինում՝ **Փիրջամալ**), գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանում։ Տեղաբաշխված է կենտրոնական արևելյան հատվածում։ Ասկերան շրջկենտրոնից գտնվում է 9 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 26 կմ հեռավորութան վրա։

## Աշխարհագրություն
Համայնքը հարթավայրային է, ունի 2358,0 հա տարածք, որից 1817,48 հա գյուղատնտեսական նշանակություն, 430,9 հա անտառային հողեր։ Համայնքի տարածքում առկա են թվով 13 աղբյուրներ` «Սև քարեն», «Թըխկըճրին», «Թեղուն», «Եղճնջուր», «Եխծունջուր», «Ղազան», «Ծարավաջուր», «Բլասեն», «Տնջրե», «Ցկանեն», «Գուլալին», «Շոր» և «Շենին»։

## Բնակչություն
Վարդաձոր համայնքի կազմի մեջ ընդգրկված է նաև Վաևազաբուն գյուղը, որի բնակչության թվաքանակը կազմում է 38 մարդ, կա 10 տնտեսություն։

## Տնտեսություն
Վարդաձոր համայնքի բնակչության թիվը կազմում է 267 մարդ, կա 80 տնտեսություն։ Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։

## Պատմամշակութային հուշարձաններ
Կան պատմամշակութային հուշարձաններ՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (19-րդ դար), գերեզմանոց (18-19-րդ դարեր), աղբյուր (19-րդ դար), սրբատեղի «Նահատակ» (17-18-րդ դարեր), հաշվառված է 7 հուշարձան։

## Աղբյուրներ
* Հակոբ Ղահրամանյան, ՏԵՂԵԿԱՏՈւ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության վարչատարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական բնութագրերի, Երևան, Ճարտարագետ, 2015 թ.

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Ասկերանի շրջանի բնակավայրեր
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության բնակավայրեր
Վրույր Գալստյան

**Վրույր Եզեկիելի Գալստյան** (), հայ գեղանկարիչ։

## Կենսագրություն
Վրույր Գալստյանը ծնվել է 1924 թվականին Երևանում։ 
* 1958 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի պետական ուսումնարանը
* 1959 - 1964 թթ. սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում
* 1962 թվականից մասնակցել է հանրապետական, համամիութենական և միջազգային ցուցահանդեսների (Ֆրանսիա, Արգենտինա, Պորտուգալիա, Լիբանան և այլն)
* 1968 թվականից եղել է Հայաստանի նկարիչների միության անդամ
* 1996 թվականին մահացել է Երևանում
* 2006 թվականին լույս է տեսել Հենրիկ Իգիթյանի «**Վրույր**» ալբոմը
* 2008 թվականին լույս է տեսել Հելեն Գայֆեջյանի «Վրույր Գալստյան» ալբոմը
Վրույր Գալստյանի աշխատանքները գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, Երևանի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Մոսկվայի Արևելքի երկրների արվեստի թանգարանում, Մոսկվայի Տրետյակովյան պատկերասրահում և մի շարք մասնավոր հավաքածուներում։ Նկարչի աշխատանքները ցուցադրվել են նաև Լոնդոնի «Sotheby's» աճուրդի տանը։

## Ստեղծագործական գործունեություն
Վրույր Գալստյանը ստեղծել է գեղանկարչական հյութեղ մակերեսով աչքի ընկնող դիմանկարներ, բնանկարներ, պարզ երկրաչափական ձևերով արտահայտված նատյուրմորտներ, կոմպոզիցիաներ։ Վրույր Գալստյանի արվեստի մեջ մեծ դեր են խաղացել Մարտիրոս Սարյանը և Երվանդ Քոչարը։

Դիմանկարներ՝
*«Ինքնադիմանկար», 1963
*«Դոն Կիխոտ», 1963
*«Ֆելիքս Գյուլանյան», 1963
*«Եղիշե Չարենց», 1964
*«Սայաթ-Նովա», 1964
*«Հայուհի», 1964
*«Առնո Բաբաջանյան», 1968
*«Սերո Խանզադյան», 1974
*«Վահրամ Փափազյան», 1978
*«Հենրիկ Իգիթյան», 1979
*«Պ. Հայթայան», 1979
*«Երվանդ Քոչար», 1981
*«Ավետիք Իսահակյանի», 1984
*«Վլադիմիր Մսրյան», 1986
*«Վահան Տերյան», 1987
*«Ուիլյամ Սարոյան», 1987
*«Մտորումներ» նկարաշար, 1973-1974
*«Բնանկար», 1964
*«Նատյուրմորտ», 1985

## Ցուցահանդեսներ
* 1983 թ.՝ առաջին անհատական ցուցահանդեսը Հայաստանի նկարիչների միությունում
* 2004 թ.՝ երկրորդ անհատական ցուցահանդես նկարչի 80 ամյակի կապակցությամբ

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Vruirs1.jpg|*«Մտորումների շարք #22»* 1982, Երևանի Ժամանակակից արվեստի թանգարան
Պատկեր:Vruirs4.jpg|*«Մտորումների շարք #23»* 1982, Երևանի Ժամանակակից արվեստի թանգարան
Պատկեր:Vruirs6.jpg|*«Մեղեդի»* 1984
Պատկեր:VruirEraz.jpg|*«Քո Երազում»* 1973, Երևանի Ժամանակակից արվեստի թանգարան
Պատկեր:VruirCharents.jpg|*«[[Եղիշե Չարենց]]»* 1964
Պատկեր:VruirSero.jpg|*«[[Սերո Խանզադյան]]»* 1974, Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահ
Պատկեր:erkunq.jpg|*«Երկունք»* 1976
Պատկեր:VruirNef.jpg|*«Արձանիկով Նատյուրմորտ»* 1970, Երևանի Ժամանակակից արվեստի թանգարան
Պատկեր:VruirDon1.jpg|*«[[Դոն Քիշոտ]]»* 1968, Երևանի Ժամանակակից արվեստի թանգարան
Պատկեր:VruirSayat.jpg|*«[[Սայաթ Նովա]]»* 1968, Երևանի Ժամանակակից արվեստի թանգարան
Պատկեր:VruirChaynik.jpg|*«Թեյնիկով Նատյուրմորտ»* 1964
Պատկեր:Vruir - Saryan.jpg|*«[[Մարտիրոս Սարյան]]»* 1977


## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Պաշտոնական կայք
* Վրույր Գլաստյան, Ստեղծագործություններ, Ժամանակակից արվեստի թանգարան
* Վրույր Գալստյան
* Վրույր Գալստյան

Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ նկարիչներ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ դիմանկարիչներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Խարթում

**Խարթումը** ( *al-Kharṭūm*) Սուդանի մայրաքաղաքն է։ Գտնվում է Սպիտակ Նեղոս և Կապույտ Նեղոս գետերի միախառնման տեղում։ Այստեղից հոսում է Նեղոս գետը դեպի հյուսիս Եգիպտոսով մինչև Միջերկրական ծով։

Օմդուրմանի, Հյուսիսային Խարթումի և արվարձանների հետ կազմում է միասնական՝ «եռյակ քաղաք», ագլոմերացիա, մոտ 5 345 000 մարդ (2018)[։ Սպիտակ և Երկնագույն Նեղոսների միախառնման վայրում գետային նավահանգիստ է, երկաթուղային և ավտոճանապարհների հանգույց։ Երկրի քաղաքական, մշակութային և առևտրական կենտրոնն է։ Կա տեքստիլ, սննդի, տրիկոտաժի արդյունաբերություն։ Ունի օդանավակայան, համալսարան։ Խարթումում գտնվում է Սուդանի թանգարանը։

Խարթումը հիմնադրել է Եգիպտոսի թուրք կառավարիչ Մուհամեդ Ալիի որդի Իսմայիլը, 1820-ական թվականներին։ 1830 թվականից՝ Սուդանի մայրաքաղաքը։ XIX դարի կեսից դարձել է Սուդանի և Հյուսիս-Արևելյան Աֆրիկայի առևտրային կարևոր կենտրոն։ 1881 - 1898 թվականների մահդիստների ապստամբության ժամանակ ավերվել է, և մայրաքաղաքը տեղափոխվել է Օմդուրման։ Անգլիացիները՝ ապստամբությունը ճնշելուց հետո (1898) Խարթումը դարձրել են Անգլո-Եգիպտական Սուդանի մայրաքաղաքը։ Առաջին (1914 - 1918) և հատկապես երկրորդ համաշխարհային պատերազմներից (1939 - 1945) հետո Խարթումը Սուդանի ազգային-ազատագրական շարժման կարևոր կենտրոններից է եղել։

## Անվանում
Անվանումն առաջացել է Սպիտակ և Կապույտ Նեղոսների միախառնման տեղում գոյացած այն հրվանդանի անունից, որտեղ 1820֊ական թվականներին հիմնադրվել է քաղաքը։ Այդ հրվանդանն անվանում էին *Ռաս էլ֊Խարթում*, որն արաբերեն նշանակում է «փղի կնճիթի ծայր», այսինքն՝ միջագետքի կնճիթաձև նեղացում։

## Կլիմա
Ըստ մի շարք ցուցանիշների՝ Խարթումն աշխարհի ամենաշոգ խոշոր քաղաքն է։ Խարթումին բնորոշ է արևադարձային անապատային կլիմա, սակայն աշխարհագրական ցածր լայնության պատճառով ամառվա և ձմեռվա միջև ջերմաստիճանային տատանումները համեմատաբար աննկատ են և կազմում են ընդամենը 12&nbsp;°C, ամենացուրտ՝ հունվար և ամենատաք՝ հունիս ամիսների միջև։ Ի տարբերություն նմանատիպ կլիմա ունեցող այլ քաղաքների` Բաղդադ, Ֆինիքս, Էր Ռիադ, որոնց բնորոշ է ավելի զով տարվա եղանակ, երբ տապը բացակայում է։ Խարթումում նույնիսկ ձմռան ամիսներին միջին առավելագույն ջերմաստիճանը երբեք չի իջնում 30&nbsp;°C-ից։ Խարթումի տարեկան միջին ջերմաստիճանը 37 °С է, աշխարհի ոչ մի այլ խոշոր քաղաք չունի այդպիսի բարձր տարեկան ցուցանիշ։

## Բնակչություն

## Քույր քաղաքներ

## Տես նաև
* Հայերը Սուդանում
* Հյուսիսային Խարթում

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1821 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Աֆրիկյան մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Համալսարանական քաղաքներ
Կատեգորիա:Նեղոս
Կատեգորիա:Սուդանի աշխարհագրություն
Կատեգորիա:Սուդանի քաղաքներ
Ողջի (Շիրակի մարզ)

**Ողջի** (նախկին անվանումը՝ *Օղչօղլի*), գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզի Ամասիայի տարածաշրջանում, մարզկենտրոն Գյումրիից մոտ 5 կմ հյուսիս-արևմուտք, Ախուրիկ գետի հովտում։ **Ողջի** է վերանվանվել 1991 թ. ապրիլի 3-ին։

## Պատմություն
Շիրակի մարզի Ողջի գյուղը 1988 թ. աղետալի երկրաշարժից հետո լիովին ավերվել է, գյուղը վերականգնել են ուկրաինացիները՝ առանձնատներ են կառուցել, որտեղ տեղացիների հետ միասին բնակություն են հաստատել մարզի տարբեր բնակավայրերից անօթևան մնացած և Ադրբեջանից բռնագաղթած ընտանիքները։

2003 թ. սեպտեմբերի 26-ին Լոնդոնում գործող «Հայաստանի բարեկամներ» հիմնադրամը Ողջի գյուղում մանկապարտեզ բացեց։ Մանկապարտեզը կառուցվել է թեհրանաբնակ Սեդա Կուկունյանի նվիրատվությամբ, որն այն հիմնադրել է վաղամեռիկ եղբոր՝ Հենրիկ Կուկունյանի հիշատակին։

## Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների՝ Ողջիի մշտական բնակչությունը կազմել է 548, առկա բնակչությունը՝ 436 մարդ։ Մինչև 1988-1989 թթ. եղել է ադրբեջանաբնակ, այնուհետ հաստատվել են Ադրբեջանից բռնագաղթած, Վրաստանի Ախալքալաքի և Բոգդանովկայի շրջանների գյուղերից եկած բնակիչներ։

Ողջիի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.

## Տնտեսություն
Գյուղի բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և հողագործությամբ։ Ողջին գտնվում է սահմանից 500 մ հեռավորության վրա, սակայն սահմանամերձ գյուղի կարգավիճակ չունի։

Ողջի գյուղում կա 1140 հա գյուղատնտեսական նշանակության հող, որից 740 հա 2010 թվականին օգտագործվել է բազմամյա և միամյա կուլտուրաներ ցանելու համար։

Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, հացահատիկի, կերային կուլտուրաների, շաքարի ճակնդեղի մշակությամբ և պտղաբուծությամբ։

## Արտաքին հղումներ և ծանոթագրություններ
* Ողջի համայնքի էջը http://shirak.mtad.am կայքում 

## Արտաքին հղումներ

Կատեգորիա:Ամասիայի շրջան
Սայմոն Կուզնեց

**Սայմոն (Սեմյոն) Սմիթ Կուզնեց** (, ծննդյան անունը՝ , ), ամերիկյան տնտեսագետ, տնտեսագիտության գծով Նոբելյան մրցանակակիր (1971 թվական)։

Ծնվել է Պինսկում (այժմ՝ Բելառուս), առևտրական Աբրամ Կուզնեցի ընտանիքում։ Հայրը լքել է ընտանիքը և 1907 թվականին բնակություն հաստատել ԱՄՆ-ում՝ թողնելով որդուն և կնոջը՝ Պոլինա Կուզնեցին (ծնունդով՝ Ֆրիդման)։

Սեմյոնն ավարտելով ռեալական ուսումնարանը, ընդունվել է Խարկովի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը, միաժամանակ դասընթացներ անցնելով նաև տնտեսագիտությունից։ Համալսարանում սովորելու տարիներին նյութական պայմաններից դրդված նա աշխատել է արհմիութենական կազմակերպություններում։ Առաջին գիտական աշխատանքը լույս է տեսել 1921 թվականին, Խարկովում։

Արտասահման գնալու նպատակով եղբոր՝ Սոլոմոնի հետ նախ գնում է Լեհաստան, որտեղից էլ 1922 թվականին՝ Նյու Յորք։ Այստեղ եղբայրները ընդունվում են Կոլումբիայի համալսարան։ 1921 թվականին Սեմյոնը, արդեն՝ Սայմոնը, ստանում է բակալավրի, իսկ 1926 թվականին՝ դոկտորի գիտական կոչում։ Երիտասարդ գիտնականի հայացքների ձևավորմանը զգալիորեն նպաստել է անվանի գիտնական Ու. Մետչելլը։

Նա շուրջ 35 տարի աշխատել է այդ մեծ գիտնականի հետ՝ տնտեսագիտական հետազոտությունների Ազգային բյուրոյում (1927-1961 թվականներ), միաժամանակ աշխատելով Փենսիլվանիայի համալսարանում (1930-1954 թվականներ)։

Սայմոնն հռչակվում է իր ժամանակի խոշոր տնտեսագետներից։ Մեկը մյուսին հետևում են նրա աշխատությունները տնտեսագիտության զարգացման խնդիրների վերաբերյալ, որոնցից գլխավորը նա համարում էր ազգային եկամտի աճը և օգտագործված հնարավորությունները։

Սայմոնն ամուսնանում է իր աշխատակցուհի Էդիթ Հանդլերի հետ, ունենում է երկու զավակ։

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին՝ 1942-1944 թվականներին, նա գլխավորել է ԱՄՆ-ի սպառազինությունների ծրագրավորման և վիճակագրության Կոմիտեի բյուրոն։

1949 թվականին ընտրվում է Ամերիկյան վիճակագրական ասոցացիայի նախագահ, 1954 թվականին՝ Ամերիկյան տնտեսագիտական ասոցացիայի նախագահ։ 1954 թվականից դասավանդել է Բալթիմորի Ջոն Հոֆինս անվան համալսարանում։

Նա ոչ միայն մեծ տնտեսագետ էր, այլ նաև բազմակողմանի զարգացած մանկավարժ։ Գիտնականը լուրջ հետազոտություններ է նվիրել նաև Իսրայելի տնտեսության վերելքին։

1971 թվականին արժանացել է Նոբելյան մրցանակի՝ տնտեսագիտության գծով։

Վախճանվել է Քեմբրիջում։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ

* Պավել Ծատուրյան, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ. 1901-2000, գիրք Ա, Երևան, «ՎՄՎ-Պրինտ» հրատարակչություն, 2007, էջ 80-81։

Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Քեմբրիջ քաղաքում մահացածներ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի տնտեսագետներ
Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Խարկովի համալսարանի շրջանավարտներ
Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Հրեա նոբելյան մրցանակակիրներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ակադեմիայի թղթակից-անդամներ
Մռավի լեռնաշղթա

**Մռավի լեռնաշղթա**, լեռնաշղթա Հայկական լեռնաշխարհում՝ Սևանի լեռնաշղթայի արևելյան շարունակությունը։ Երկարությունը մոտ 70 կմ է։ Առավելագույն բարձրությանը հասնում է Գոմշասար գագաթում (3724 մ)։ Վերջինիս անվանում են նաև Արիության լեռ։ Կազմված է հրաբխածին ապարներից, կտրտված է խոր կիրճերով ու գետահովիտներով։ Շղթան սկսվում է Մեծ Հինալ հանգուցային գագաթով (3367 մ), որում խաչի ձևով հանդիպում են իրար հետ չորս լեռնաշղթաներ՝ Մռավի, Սևանի, Կաֆլանկալայի, և Արևելյան Սևանի։ Շղթայի վրա կա մոտ քսան գագաթ, որոնց բարձրությունը անցնում է 3000 մետրից։ Ամենաուշագրավ լեռնագագաթներն են՝ Մեծ Հինալը (3367 մ), Սպիտակասարը (Ագդագ, 3200 մ), Քյոռողլուդագը (3462 մ), Օմարը (3395 մ) և շղթայի վերջին երեքհազարանոցը՝ Մռավը (3343 մ), որի անունով էլ կոչվում է լեռնաշղթան։ Կուրի միջին հոսանքի աջակողմյան վտակների և Թարթառի ջրբաժանն է։ Լանդշաֆտը լեռնամարգագետնային է, լանջերին կան անտառներ, սողանքներ, փլվածքներ, սողանքային լճակներ։

## Պատկերասրահ

Պատկեր:Вагуас2.jpg
Պատկեր:Murov mountain in Azerbaijan-Caucasus4.jpg
Պատկեր:Murov mountain in Azerbaijan-Caucasus.jpg
Պատկեր:Murov mountain in Azerbaijan-Caucasus5.jpg


## Գրականություն
* Հայաստանի բնաշխարհ, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, 2006

Կատեգորիա:Մռավի լեռնաշղթա
Հայերը Սուդանում

**Սուդանի հայկական գաղթավայրը** երկար պատմություն չունի։ Այն հիմնվել է 19-րդ դարի երկրորդ կեսին և վերացել 2023 թվականին։

## Պատմություն
Առաջին հայ գաղթականները Սուդան են եկել Արաբկիրից և Ակնից ու բնակություն են հաստատել Խարթումում։ Գաղթօջախը ստվարացել է Նուբար Փաշայի կառավարության տարիներին (1857-1858 թվականներ)։ Սակայն հետագայում գաղթավայրի բնակչությունը պակասել է՝ Մեհտիի և Խալֆայի կրոնական հալածանքի հետևանքով։

Սուդանի հայկական գաղթավայրը բավականաչափ նոր գաղթականներ է ընդունել 1895-1896 թվականներին Համիդյան ջարդերի, հետագայում՝ Ադանայի կոտորածների ժամանակ։ Զանգվածային հայ գաղթականություն է եկել Սուդան հատկապես Մեծ եղեռնի օրերին և Զմյուռնիայի և Կիլիկիայի դատարկումից հետո։ Սուդան եկող հայ գաղթականները մեծ մասամբ անցել են Եգիպտոսի վրայով, այդ պատճառով Սուդանի հայ գաղթավայրը համարվում է Եգիպտոսի գաղթավարի մի ճյուղը։ Նոր եկած գաղթականությունը զգալիորեն փոխել է Սուդանի հայ գաղթօջախի սոցիալական պատկերը։ Սուդանի հայկական համայնքում սկսում են երևալ նաև հայ մտավորականներ՝ բժիշկներ, ատամնաբույժեր, դեղագործեր, գյուղատնտեսներ և այլն։

## Հասարակություն
Սուդանում հաստատված հայ գաղթականների առաջին խմբերի հիմնական զբաղմունքը եղել է առևտուրը և արհեստագործությունը։ Գտնվել են նաև հայեր, որոնք հողամասեր են գնել և զբաղվել հողագործությամբ։ Սուդանի հայ գաղթօջախներում եղել են եվրոպական բարձրագույն կրթություն ստացած և մի շարք լեզուներ տիրապետող մարդիկ։ Այդ հանգամանքը հնարավորություն է տվել Խարթումում և Օմդուրմանում ստեղծելու մտավորականների կամ, ինչպես իրենք էին ասում «քոլեջականների» մի մեծ խմբակ՝ պրոֆեսոր Գրիգոր Ճերենճյանի գլխավորությամբ։

Այսօր Սուդանում հայ գրեթե չի մնացել։

## Եկեղեցի
Դեռևս 1933 թվականին որոշված էր Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի եկեղեցի կառուցել, սակայն շինարարությունը սկսվեց միայն 1953 թվականին՝ Սեֆերյանի ներդրած միջոցներով: Եկեղեցին պատկանում է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Սուդանի հոգևոր հովվությանը, որը ենթակա է Եգիպտոսի հայոց թեմին։

## Ծանոթագրություններ

## Աղբյուրներ
* Ա. Գ. Աբրահամյան, Համառոտ ուրվագիծ հայ գաղթավայրերի պատմության, հատոր Բ, Երևան, «Հայաստան», 1967, էջ 77-82։
* «Հայ սփյուռք» հանրագիտարան, Երևան, «Հայկական հանրագիտարան» հրատարակչություն, 2003, էջ 536-538։

ս
Կատեգորիա:Սուդանի ազգեր
ս
Աշոտ Արզումանյան (արձակագիր)

**Աշոտ Մարտիրոսի Արզումանյան** (), հայ արձակագիր, լրագրող, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ՀԽՍՀ մշակույթի վաստակավոր գործիչ (1974), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1958 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1939 թվականից։

## Կենսագրություն
Ծնվել է Շուշի քաղաքում։ 1936 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ Լրագրական գործունեությունը սկսել է 1927 թվականից՝ «Ավանգարդ» և «Սովետական Հայաստան» թերթերում։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ եղել է համամիութենական ռադիոյի վերջին լուրերի հատուկ թղթակիցը Մոսկվայում։ 1950-1975 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ պատմության ինստիտուտում որպես ավագ գիտաշխատող։ 1978-1982 թվականներին ավագ գիտաշխատող էր ՀԽՍՀ ԳԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում։ 1958 թվականին «Հայ-ռուսական գրական կապերը» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։

Ռուսերեն առանձին գրքերով լույս են տեսել Ա. Արզումանյանի «Բարեկամություն» (Մոսկվա, 1957, 1959), «Բարեկամություն» (հատոր Ա և Բ, Երևան, 1960), «Գլխավոր կոնստրուկտոր Ա. Ի. Միկյանը» (Մոսկվա, 1961), «Ակը Բյուրականի» (Մոսկվա, 1964, Երևան, 1969, 1976), «Հայաստան-Ռուսաստան. հավերժ բարեկամություն» (Երևան, 1966), «Սանահինցի տղան» (Մոսկվա, 1966), «Փոլատի գաղտնիքը» (Երևան, 1967, 1976, Մոսկվա, 1984), «Ծովակալը» (Երևան, 1973, 1984, Մոսկվա, 1976, 1980), «Օրբելյան եղբայրներ», գիրք 1. Տայֆուն (Երևան, 1976), «Բարև, Ռուսաստան» (Մոսկվա, 1978), «Արագած» (Մոսկվա, 1979), «Արարատից մինչև Մոնբլան» (Մոսկվա, 1983), «Իվան Թևոսյան» (Մոսկվա, 1983), «Հատընտիր» (Երևան, 1983), էստոներեն՝ «Ծովակալը» (Տալլին, 1978), «Ակը Բյուրականի» (Տալլին, 1983), ֆրանսերեն՝ «Գալակտիտական ափի մեջ» (Մոսկվա, 1984) գործերը։

Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։

## Ա. Արզումանյանի երկերի մատենագիտություն
* Յան Ռայնիսը և հայ ժողովուրդը, Երևան, Հայկական ՍՍՀ Քաղաքական և գիտական գիտելիքների տարածման ընկերություն, 1954, 28 էջ։
* Ճանապարհ դեպի գիտություն, Երևան, Հայպետհրատ, 1956, 148 էջ։
* Բարեկամություն, Երևան, Հայպետհրատ, 1958, 1000 էջ։
* Ակը Բյուրականի, Երևան, Հայպետհրատ, 1962, 403 էջ։
* Բարեկամություն։ Հոդվածներ, ակնարկներ, ուսումնասիրություններ, վավերագրեր, ասույթներ հայ-ռուսական կապերի մասին, գիրք 1, Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 788 էջ։
* Բարեկամություն։ Հոդվածներ, ակնարկներ, ուսումնասիրություններ, վավերագրեր, ասույթներ հայ-ռուսական կապերի մասին, գիրք 2, Երևան, Հայպետհրատ, 1963, 827 էջ։
* Հրաշալի էստաֆետը (պատմվածք մաթեմատիկոս Սերգեյ Մերգելյանի մասին), Երևան, «Հայաստան», 1971, 207 էջ։
* Հրեղեն ոտնահետքեր (վավերագրական վիպակ Հովհաննես Թևոսյանի մասին), Երևան, «Հայաստան», 1973, 387 էջ։

## Ծանոթագրություններ

## Արտաքին հղումներ
* Աշոտ Արզումանյանը zarkfoundation.com կայքում

Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Jeep

**Ջիպ** (Jeep) ամերիկյան, ավտոմոբիլների մակնիշ, արտադրում է Chrysler LLC կորպորացիան։ «Ջիպ» կամ «Ջիփ» անվանումը հաճախ օգտագործվում է բարձր անցունակություն ունեցող ավտոմեքենաների վերաբերյալ։

## Պատմություն
[thumb|Bantam BRC 40|200px|right|[Bantam BRC 40]]
[thumb|Willys jeep|200px|right|WWII [Willys MB]]
[thumb|200px|2005 [Jeep Grand Cherokee]]
Արդեն 1938 թվականին American Bantam ընկերությունը ԱՄՆ-ի բանակում  ներկայացրել է BRC (Bantam Reconnaissance Car)-ը ։ Թեև բանակը հիացած էր տրանսպորտային միջոցի ունակություններով, բայց այս պահին  չէր կարող իրեն թույլ տալ ավելի կատարելագործված մեքենա ստեղծել։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբներին գերմանական բանակում բարձր շարժունակություն ուներ ջիպ ավտոմեքենան։ 1940 թվականի հունիսին տեղի ունեցավ մրցույթ, որից անմիջապես հետո  գործարկվեց և մշակվեց 4×4-atv ј տարբերակը։

Ոչ պաշտոնական մականունը Jeep էր և գործարկվել է լայն շրջանառության մեջ։ 1941 թվականի գարնանը Կատարինա Խիլլերը սկսեց փորձարկել Bantam տեսակը։ 1945 թվականին այն դարձել է «Willys-Overland» ընկերության ապրանքանիշ։

Պատերազմի ավարտից հետո «Willys Overland» ընկերությունը որոշել է հարմարեցնել իրենց երեխաների հանդեպ կատարված որոշ քաղաքացիական գործառույթներ։ Մեքենաների կուսակցությունը նախապատրաստված էր։ Պարզապես նրանց անվանել են CJ (հապավումը Civilian Jeep — "քաղաքացիական ջիպ")։ Այդ սերիական մոդելի նախատիպերը վաճառքի է հանվել 1945 թվականի օգոստոսին։

1973-ին «wagoneer» մոդելը ենթարկվել է որոշ տեխնիկական վերամշակման։ 
«Quadro»-ն իր նոր առաքելությանը ավելացրել էր առաջին լիովին ավտոմատ մշտական համակարգի համար լիաքարշակ մեքենաներ։

1984-ին Լիխտենշտեյնում ընկերությունը շուկա է թողարկել «Cherokee»-ի նոր տարբերակներ։ 1986-ի գարնանը ծնվել է  կազմակերպությունը։

1990 թվականի մարտի 22-ին, թողարկվել է միլիոնանոց esp շարքի "XJ" — վառ-կարմիր Cherokee Limited-ը. Յոթ տարվա արտադրության Cherokee դարձել է ամենապահանջված մոդելը Եվրոպայում։
## Սեփականատերերը և ղեկավարությունը

* 1944—1953 թթ.: Willys-Overland Motors
* 1953—1963 թթ.: Kaiser-Frazer Corporation
* 1963—1970 թթ.: Kaiser Jeep Corporation
* 1970—1982 թթ.: AMC (American Motors Corporation)
* 1982—1986 թթ.: AMC-Renault
* 1986—1998 թթ.: Chrysler Corporation
* 1998—2007 թթ.: DaimlerChrysler AG
* 2007—2009 թթ.: Chrysler LLC
* 2009—2014 թթ.: Chrysler Group LLC

## Գործունեություն
2012 թվականին Jeep-ը նոր ռեկորդ է սահմանել համաշխարհային վաճառքում։ Վաճառվել է 701 626 նոր ավտոմեքենա։

2011-ի համեմատ համաշխարհային վաճառքները աճել են 19 %-ով։

##### Վաճառքը Ռուսաստանում
Նոր ավտոմեքենաների ցանցի միջոցով պաշտոնական դիլերային կենտրոններ։

##### Վաճառքը ԱՄՆ-ում
Նոր ավտոմեքենաների ցանցի միջոցով պաշտոնական դիլերային կենտրոններ ԱՄՆ-ում։

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ավտոմոբիլաշինական ընկերություններ
Կատեգորիա:Jeep ավտոմեքենաներ
Պապեետե

**Պապեետեն** (, ) Ֆրանսիական Պոլինեզիայի մայրաքաղաքն է, որը գտնվում է Ընկերության կղզիների կղզեխմբին պատկանող Տահիտի կղզու վրա։ Բնակչության թիվը հենց Պապեետե քաղաքում կազմում է 26 հազար մարդ, սակայն դրա ագլոմերացիայում կա ավելի քան 130 հազար մարդ (ըստ 2002 թվականի)։ Պապեետեն Ֆրանսիական Պոլինեզիայի գլխավոր ծովային նավահանգիստն է, որի սահմաններում գտնվում է նաև համայնքի գլխավոր Ֆաա օդանավակայանը, միայն դա կարող է ընդունել միջազգային չվերթներ։

## Տես նաև
* Պապեետեի ճակատամարտ

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:1818 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կատեգորիա:Պապեետե
Կատեգորիա:Օվկիանիայի երկրների մայրաքաղաքներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական Պոլինեզիայի քաղաքներ
Կոպենհագեն (ֆուտբոլային ակումբ)

**«Կոպենհագեն» Ֆուտբոլային Ակումբ՝** մասնագիտական ֆուտբոլային ակումբ, որը հանդես է գալիս Կոպենհագենում։

## Պատմություն

«Կոպենհագեն» Ֆուտբոլային Ակումբը հիմնադրվել է 1992 թվականին, Կոպենհագեն քաղաքում։

## Արտաքին հղումներ
* «Կոպենհագեն» ՖԱ-ի պաշտոնական կայքէջը

Կատեգորիա:Դանիական ֆուտբոլային ակումբներ
Մոստա

**Մոստան** () քաղաք է Մալթայի Հանրապետությունում։ Բնակչության թիվը  XXI դարում հասնում էր 19.000 մարդու։ Գտնվում է Մալթա կղզու կենտրոնում՝ մայրաքաղաք Լա-Վալետայից հյուսիս։ Գլխավոր տաճարը Սուրբ Աստվածածնի պայծառակերպության ռոտոնդան է, որի գմբեթը ունի 37 մետր շրջագիծ։ Տաճարն իր չափերով Եվրոպայում երրորդն է, իսկ աշխարհում իններորդը։ 1942 թվականի ապրիլի 9-ին գերմանական ռմբակոծության ժամանակ ռումբը հարվածել է տաճարին, սակայն չի պայթել։ Այդ պահին տաճարում եղել է 302 մարդ։ Նրանցից ոչ մեկը չի տուժել։

## Քույր-քաղաքներ
*  Միլբրեյ, ԱՄՆ
*  Ռագուզա, Սիցիլիա, Իտալիա

Կատեգորիա:Մալթայի քաղաքներ