Հրաբխային խառնարանային լճեր

[thumb|Ռինջանի լեռան խառնարանային լիճը, [Ինդոնեզիա]]

**Հրաբխային խառնարանային լճեր**, խառնարանային լճեր, որոնք առաջանում են հրաբխի ժայթքման կամ ժայթքման պատճառով տեղի ունեցած փլուզման արդյունքում։

## Կազմավորում
Կալդերաների լճերը լցվում են հրաբխի ժայթքման ժամանակ  փլուզման առաջացրած խառնարանների մեջ։ Ցածր ռելիեֆով հրաբխային խառնարանի լճերը լցվում են միջին չափի խառնարաններ, որտեղ ժայթքումը բեկորներ է կուտակում հրաբխի անցքի շուրջը։ Խառնարանի լճերը ձևավորվում են, երբ ստեղծված իջվածքը, խառնարանի եզրին, լցվում է ջրով։ Ջուրը կարող է առաջանալ տեղումներից, ստորերկրյա ջրերի շրջանառությունից (հրաբխային խառնարանների դեպքում՝ հաճախ հիդրոթերմալ հեղուկներ) կամ հալված սառույցից։ Նրա մակարդակը բարձրանում է այնքան ժամանակ, մինչև հավասարակշռություն ձեռք բերվի մուտքային և ելքային ջրի արագությունների միջև։ Ջրի կորստի աղբյուրները առանձին կամ միասին կարող են ներառել գոլորշացում, ստորգետնյա արտահոսք և տեղ-տեղ մակերևութային արտահոսք կամ վարարում, երբ լճի մակարդակը հասնում է իր եզրի ամենացածր կետին։ Պատնեշի միջով շարունակական արտահոսքը  կամ մակերեսային արտահոսքը կարող է քայքայել իր մեջ ներառված նյութերը՝ այդպիսով իջեցնելով լճի մակարդակը մինչև ջրի հոսքի, էրոզիայի և ապարների դիմադրության նոր հավասարակշռություն հաստատվի։ Եթե հրաբխային ամբարտակի հատվածը արագ քայքայվում է, ապա այդ երևույթը առաջացնում է բռնկում կամ հեղեղում։ Ժամանակի ընթացքում շրջակա միջավայրի պայմանների փոփոխության դեպքում նման ջրհեղեղների առաջացումը բնորոշ է բոլոր բնական պատնեշների համար։

## Օրինակներ
[thumb|Աշխարհի ամենամեծ հրաբխային խառնարանային լիճը։ [Ինդոնեզիայի Տոբա լճի լանդսատ պատկերը]]
Հայտնի խառնարանային լիճը, որը կրում է նույն անունը, ինչ երկրաբանական առանձնահատկությունը, Օրեգոնում գտնվող Քրեյթեր լիճն է ( խառնարան բառից )։ Այն գտնվում է Մազամա լեռան կալդերայում։ 594 մետր խորությամբ այն Միացյալ Նահանգների ամենախոր լիճն է։ Այն սնվում է բացառապես տեղացող անձրևով և ձյունով, առանց ներհոսքի կամ արտահոսքի և, հետևաբար, աշխարհի ամենապարզ լճերից մեկն է։ Աշխարհի ամենաբարձր հրաբուխը՝ Չիլիի Օջոս դել Սալադոն (6893 մ), իր արևելյան կողմում 6390 մ բարձրության վրա ունի մշտական խառնարանային լիճ՝ մոտ 100 մ տրամագծով։ Սա, ամենայն հավանականությամբ, անկախ տեսակից աշխարհի ամենաբարձր լիճն է։ Իրենց անկայուն միջավայրի պատճառով որոշ խառնարանների լճեր միայն ընդհատումներով են գոյատևում։ Ի տարբերություն դրանց, կալդերայի լճերը կարող են լինել բավականին մեծ և երկարատև։ Օրինակ, Տոբա լիճը (Ինդոնեզիա) առաջացել է մոտ 75000 տարի առաջ՝ համանուն հրաբխի ժայթքումից հետո։ Շուրջ 100 կիլոմետր երկարությամբ, 30 կիլոմետրով լայնությամբ և 505 մետր խորությամբ՝ Տոբա լիճն աշխարհի ամենամեծ խառնարանային լիճն է։

## Վտանգներ
Չնայած խառնարանային շատ լճեր գեղատեսիլ են, դրանք կարող են նաև մահացու լինել։ 1986 թվականին Կամերունի Նյոս լճից գազի արտանետումները խեղդել են 1800 մարդու, Ռուապեհու լեռը (Նոր Զելանդիա), հաճախ նպաստում է կործանարար լահարների՝ պիրոկլաստիկ նյութի և քարքարոտ բեկորների ցեխահոսքի առաջացմանը։

## Տարբերությունը այլ հրաբխային լճերից
Որոշ ջրային մարմիններ, թեև դրանց ձևավորումն ուղղակիորեն կապված է հրաբխային գործունեության հետ, սովորաբար չեն կոչվում խառնարանային լճեր, այդ թվում՝
* Հրաբխային կալդերայից դուրս հոսող լավայի պատճառով ստեղծված լճեր (օրինակ՝ Գարիբալդի լիճը Կանադայում, Ֆուձիի հինգ լճերը Ճապոնիայում)
* Փակ ատոլի ծովածոցեր (օրինակ՝ Կլիպերտոնի ծովածոց), որոնց ձևավորման գործընթացը ենթադրում է նաև հետագա կենսաերկրաչափական գործընթացներ
* Ջրվեժների հատակին առաջացած լճակներ, որոնք հանդիպում են հրաբխային կիրճերում, բայց ոչ հրաբխային կալդերայի ներսում (օրինակ՝ Տրու դե Ֆերը Ռեյունյոն կղզում)

## Պատկերասրահ
### Աֆրիկա

File:Jezioro Słoniowe (Barombi Mbu) - okolice Kumba - 001304s.jpg|Բարոմբի լիճ, Կամերուն
File:Lac de cratère de Mballang près de Ngaoundéré1.jpg|Մբալանգ լիճ, Կամերուն
File:Lake Awing 2.jpg|Աուինգ լիճ, Կամերուն
File:The Amazing Lake Bambili.jpg|Բամբիլի, հարավ-արևմտյան Կամերուն
File:Manengouba- lac jumeaux.jpg|Մանենգոուբա լիճ, Կամերուն
File:Lac dziani vue.jpg|Ձյանի Ձահա, Մայոտ

### Ասիա

File:Fahey DSCF1827 (6074447178).jpg|Դրախտի լիճ, Պեկտուսան լեռների հրաբխային խառնարանային լիճը
File:Mount Aso acid lake seen from helicopter by ET.jpg|Ասո լիճ, Ճապոնիա
File:Taal volcano aerial.jpg|Տաալ հրաբուխ, Ֆիլիպիններ
File:Mount Pinatubo 20081229 01.jpg|Պինատուբո լիճ, Ֆիլիպիններ, ձևավորվել է 1991 թվականին Պինատուբո հրաբխի ժայթքումից հետո

### Եվրոպա

File:Iceland2009-BradWeber-Kerid.jpg|Կերիդ լիճը, Իսլանդիա
File:Ljótipollur Crater Lake.jpg|alt=Ljótipollur Crater Lake - Area of Landmannalaugar - Iceland|center|thumb|184x184px|Լյոտիպոլուր լիճ, Իսլանդիա

### Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկա

File:Crater lake oregon.jpg|Քրեյթեր լիճը ԱՄՆ Օրեգոն նահանգում
File:Katmai Crater 1980.jpg|Կատմաի լիճ, Ալյասկա
File:Irazu crater lake from the mirador by ET.jpg|Իրազու լիճ, Կոստա Ռիկա 
File:Laguna de Maderas by ET.jpg|Մադերաս լիճը Նիկարագուայի Օմեպետե կղզում
File:Ilopango caldera.jpg|Իլոպանգո լիճը, Սալվադոր
File:Coatepeque Vista.jpg|Կոատեպեկ կալդերա, Սալվադոր
File:Laguna de Cuicocha 01.jpg|Կուիկոչա, Էկվադոր



## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Կատեգորիա:Լճեր
Կատեգորիա:Լճեր ըստ տեսակի
Կատեգորիա:Խառնարանային լճեր
Կատեգորիա:Խառնարաններ
Կատեգորիա:Հրաբխագիտություն
Կատեգորիա:Հրաբուխներ