Տնտեսական համագործակցության կազմակերպություն

**Տնտեսական համագործակցության կազմակերպություն** (, **ECO**), Եվրասիական քաղաքական և տնտեսական միջկառավարական կազմակերպություն, որը հիմնադրվել է 1985 թվականին Թեհրանում Իրանի, Պակիստանի և Թուրքիայի ղեկավարների կողմից։ Այն հարթակ է տրամադրում զարգացումը բարելավելու ուղիները քննարկելու և առևտրի ու ներդրումային հնարավորությունները խթանելու համար։ *ECO*-ն ժամանակավոր կազմակերպություն է ՄԱԿ-ի կանոնադրության ներքո։ Նպատակը ապրանքների և ծառայությունների միասնական շուկայի ստեղծումն է, ինչպես Եվրոպական միությունը։ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո ECO-ն ընդլայնվեց՝ ներառելով Աֆղանստանը, Ադրբեջանը, Ղազախստանը, Ղրղզստանը, Տաջիկստանը, Թուրքմենստանը և Ուզբեկստանը 1992 թվականին։

*ECO*-ի ներկայիս շրջանակն արտահայտվում է հիմնականում առանձին և լիովին ինքնիշխան անդամ պետությունների միջև երկկողմ համաձայնագրերի և արբիտրաժային մեխանիզմների տեսքով։ Սա *ECO*-ին նմանեցնում է Հարավարևելյան Ասիայի պետությունների ասոցիացիային, քանի որ այն կազմակերպություն է, որն ունի իր գրասենյակները և բյուրոկրատիան ինքնիշխան անդամ երկրների միջև առևտրի իրականացման համար։ Այն բաղկացած է Ֆերգանայի հովտի պատմականորեն ինտեգրված գյուղատնտեսական շրջանից, որը թույլ է տալիս առևտուր և ընդհանուր գյուղատնտեսական արտադրություն իրականացնել Ղրղզստանի, Տաջիկստանի և Ուզբեկստանի միջև սահմանամերձ շրջանում։ Պակիստանն ազատ առևտրի համաձայնագրեր ունի ինչպես Աֆղանստանի, այնպես էլ Իրանի հետ, որոնք իրականացման փուլում են։

2017 թվականին Թուրքիայի և Իրանի միջև ազատ առևտրի համաձայնագիրն առաջարկվել է ստորագրել ապագայում, ի լրումն առաջարկվող Պակիստանի և Թուրքիայի ազատ առևտրի համաձայնագրի։ Աֆղանստան-Պակիստան տարանցիկ առևտրի համաձայնագիրը կոչված է հեշտացնելու ապրանքների և ծառայությունների առևտուրը Կենտրոնական Ասիայի համար ինչպես Աֆղանստանով, այնպես էլ Պակիստանով։ Դա ի լրումն Աշխաբադի համաձայնագրի, որը բազմամոդալ տրանսպորտի համաձայնագիր է Կենտրոնական Ասիայի երկրների միջև։ Անդամների միջև հետագա համագործակցությունը նախատեսվում է Իրան-Պակիստան գազամուղի, ինչպես նաև Թուրքմենստան-Աֆղանստան-Պակիստան գազամուղի տեսքով։ Ընթացիկ խողովակաշարերը ներառում են Թավրիզ-Անկարա խողովակաշարը, ի լրումն նախատեսված Պարսկական խողովակաշարի։ Սա լրացնում է նավթի և գազի փոխադրմանը Կենտրոնական Ասիայի երկրներից, ինչպիսիք են Ղազախստանը և Թուրքմենստանը՝ Իրանում, Պակիստանում, Թուրքիայում և դրանից դուրս ընթացող արդյունաբերականացման մատակարարման համար։ Պակիստանը նախատեսում է դիվերսիֆիկացնել նավթի և գազի մատակարարման իր աղբյուրը Կենտրոնական Ասիայի երկրներ, այդ թվում՝ Ադրբեջանի հետ նավթի ներկրման պայմանագրերը։

*ECO*-ի քարտուղարությունն ու մշակութային բաժինը գտնվում են Իրանում, տնտեսական բյուրոն՝ Թուրքիայում, իսկ գիտական բյուրոն՝ Պակիստանում։

## Պատմություն
Տնտեսական համագործակցության կազմակերպությունը 1964 թվականին հիմնադրված Տարածաշրջանային համագործակցության զարգացման (*RCD*) կազմակերպության իրավահաջորդն էր, որն ավարտեց գործունեությունը 1979 թվականին։ 1985 թվականին Իրանը, Պակիստանը և Թուրքիան միացան՝ ձևավորելով *ECO*-ն։ 1992 թվականի աշնանը ECO-ն ընդլայնվեց՝ ներառելով յոթ նոր անդամներ. Աֆղանստան, Ադրբեջան, Ղազախստան, Ղրղզստան, Տաջիկստան, Թուրքմենստան և Ուզբեկստան։ Ներկայիս ուժգնության ընդլայնման ամսաթիվը՝ նոյեմբերի 28-ը, նշվում է որպես «ECO օր»։ Աճում է ECO-ի կարգավիճակն ու հզորությունը։ Այնուամենայնիվ, կազմակերպությունը բախվում է բազմաթիվ մարտահրավերների։ Ամենակարևորն այն է, որ անդամ երկրները չունեն համապատասխան ենթակառուցվածքներ և ինստիտուտներ, որոնք Կազմակերպությունը հիմնականում ձգտում է զարգացնել՝ տարածաշրջանում առկա ռեսուրսները լիարժեք օգտագործելու և անդամ երկրների համար կայուն զարգացում ապահովելու համար։ Տնտեսական համագործակցության կազմակերպության առևտրի համաձայնագիրը (*ECOTA*) ստորագրվել է 2003 թվականի հուլիսի 17-ին Իսլամաբադում։ *ECO Trade Promotion Organization* (TPO) Իրանում գտնվող անդամ երկրների միջև առևտրի խթանման նոր կազմակերպություն է (2009)[11] ECO-ի անդամների միջև ձեռք բերված համաձայնագրի համաձայն՝ ընդհանուր առևտրային շուկան պետք է ստեղծվեր մինչև 2015 թվականը։

## Պաշտոնական անվանումներ
* Ադրբեջաներեն, İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı
* Ղազախերեն, Экономикалық ынтымақтастық ұйымы / Ekonomikalyq yntymaqtastyq ūiymy
* Ղրղզերեն, Экономикалык Кызматташтык Уюму
* Փաշթո, د اقتصادي همکاريو سازمان
* Պարսկերեն, سازمان همکاری اقتصادی (*Sāzmān-e Hamkāri-ye Eqtesādi*)
* Ռուսերեն, Организация экономического сотрудничества
* Տաջիկերեն, Созмони Ҳамкории Иқтисодӣ
* Թուրքերեն, Ekonomik İşbirliği Teşkilatı
* Թուրքմեներեն, Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasy
* Ուրդու, اقتصادی تعاون تنظیم (*iqtisadi taawun tanzeem*)
* Ուզբեկերեն, Иқтисодий Ҳамкорлик Ташкилоти

## Նպատակներ և սկզբունքներ
*Անդամ պետությունների կայուն տնտեսական զարգացում
*Առևտրային խոչընդոտների առաջանցիկ վերացում և ներտարածաշրջանային առևտրի խթանում; ՏՀԿ տարածաշրջանի ավելի մեծ դերը համաշխարհային առևտրի աճի մեջ. անդամ պետությունների տնտեսությունների աստիճանական ինտեգրումը համաշխարհային տնտեսությանը
*Անդամ պետությունները միմյանց և արտաքին աշխարհի հետ կապող տրանսպորտային և կապի ենթակառուցվածքի զարգացում
*Տնտեսական ազատականացում և սեփականաշնորհում
*ՏՀԿ տարածաշրջանի նյութական ռեսուրսների մոբիլիզացում և օգտագործում
*ՏՀԿ տարածաշրջանի գյուղատնտեսական և արդյունաբերական ներուժի արդյունավետ օգտագործում
*Տարածաշրջանային համագործակցություն թմրամիջոցների չարաշահման վերահսկման, էկոլոգիական և շրջակա միջավայրի պաշտպանության և ԷԿՕ տարածաշրջանի ժողովուրդների միջև պատմական և մշակութային կապերի ամրապնդման համար.
*Փոխշահավետ համագործակցություն տարածաշրջանային և միջազգային կազմակերպությունների հետ
*Անդամ պետությունների ինքնիշխան հավասարություն և փոխադարձ առավելություն
*Հնարավորության սահմաններում ազգային տնտեսական, զարգացման ծրագրերի կապը ՏՀԿ-ի անմիջական և երկարաժամկետ նպատակների հետ
*Համատեղ ջանքեր՝ անդամ պետությունների հումքի և պատրաստի արտադրանքի համար ԷԿՕ տարածաշրջանից դուրս շուկաներ ավելի ազատ մուտք ձեռք բերելու համար
*ՏՀԿ հաստատությունների, համաձայնագրերի և համագործակցության պայմանավորվածությունների արդյունավետ օգտագործում այլ տարածաշրջանային և միջազգային կազմակերպությունների հետ ներառյալ բազմակողմ ֆինանսական հաստատությունները
*Տարածաշրջանային և գլոբալ պայմանավորվածություններին մասնակցության ներդաշնակեցված մոտեցում մշակելու ընդհանուր ջանքերը
*Տնտեսական համագործակցության ռազմավարության իրականացում; և փոխանակումներ կրթական, գիտական, տեխնիկական և մշակութային ոլորտներում

## Անդամակցություն
### Լիիրավ անդամներ

Դիտորդներ՝
*
* Թյուրքական խորհուրդ
*Միջազգային էներգետիկ խարտիա

## Կառուցվածք
### Նախարարների խորհուրդ
Նախարարների խորհուրդը  (*COM*) բարձրագույն քաղաքականություն և որոշումներ կայացնող մարմին է և կազմված է արտաքին գործերի տարբեր նախարարներից կամ նախարարական կարգի այլ ներկայացուցիչներից, որոնք կարող են նշանակվել համապատասխան կառավարությունների կողմից։ *COM*-ը հանդիպում է առնվազն տարին մեկ անգամ անդամ երկրների միջև ռոտացիոն կարգով։

### Մշտական ներկայացուցիչների խորհուրդ
Մշտական ներկայացուցիչների խորհուրդը (*CPR*) բաղկացած է Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում հավատարմագրված անդամ պետությունների մշտական ներկայացուցիչներից/դեսպաններից, ինչպես նաև ECO-ում և Իրանի արտաքին գործերի նախարարության ECO-ի հարցերով գլխավոր տնօրենից։

### Տարածաշրջանային պլանավորման խորհուրդ
Տարածաշրջանային պլանավորման խորհուրդը (ՏՊԽ) կազմված է անդամ պետությունների պլանավորման կազմակերպությունների ղեկավարներից կամ համապատասխան մարմինների այլ ներկայացուցիչներից։

### Գլխավոր քարտուղարություն
Գլխավոր քարտուղարությունը բաղկացած է վեց տնօրինություններից՝ Գլխավոր քարտուղարի և նրա տեղակալների հսկողության ներքո։ ԳՎսկողության ներքո գործում են երկու մասնագիտացված գործակալություններ և վեց տարածաշրջանային ինստիտուտներ։

*ECO*-ի Արդյունաբերության և գյուղատնտեսության տնօրինություն
*ECO*-ի Առևտրի և ներդրումների տնօրինություն
*ECO*-ի Էներգետիկայի, հանքային և շրջակա միջավայրի տնօրինություն
*ECO*-ի Տրանսպորտի և կապի տնօրինություն
*ECO* Տնտեսական հետազոտությունների և վիճակագրության տնօրինություն
*ECO* Ծրագրերի հետազոտության և զարգացման տնօրինություն

## Գործունեություն
ECO-ի գործունեությունն իրականացվում է տնօրինությունների միջոցով՝ Գլխավոր քարտուղարի և նրա տեղակալների հսկողության ներքո, որոնք քննարկում և զարգացնում են փոխշահավետ նախագծեր և ծրագրեր հետևյալ ոլորտներում.
*Առևտուր և ներդրումներ
*Տրանսպորտ և հեռահաղորդակցություն
*Էներգիա, օգտակար հանածոներ և շրջակա միջավայր
*Գյուղատնտեսություն, արդյունաբերություն և զբոսաշրջություն
*Մարդկային ռեսուրսներ և կայուն զարգացում
*Նախագիծ և տնտեսական հետազոտություն և վիճակագրություն
Առաջարկվում է Տրանսպորտային խորհուրդ ստեղծել ավելի հստակ տրանսպորտային և տարանցիկ քաղաքականության մշակման համար։

*ECO*-ն ընտրել է Շահրիսաբզը որպես 2024 թվականի զբոսաշրջության մայրաքաղաք։

## Գագաթնաժողովներ
### Պետությունների ղեկավարների գագաթնաժողովներ

## Տարածաշրջանային հաստատություններ և գործակալություններ
### ECO Առևտրաարդյունաբերական պալատ
*ECO-CCI*-ն ստեղծվել է 1993 թվականի հունիսի 10-ին։ Դրա նպատակներն են նպաստել տնտեսական համագործակցության և հարաբերությունների ամրապնդմանը առևտրի, արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, զբոսաշրջության, պայմանագրային, ճարտարագիտության և բանկային ոլորտներում, ինչպես նաև անդամ պետությունների միջև համատեղ ներդրումների իրականացումը։ Աֆղանստանի, Ադրբեջանի, Իրանի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի, Պակիստանի, Տաջիկստանի և Թուրքիայի ազգային պալատները *ECO-CCI*-ի անդամ են։ Առևտրի և արդյունաբերության պալատի (*ECO-CCI*) 7-րդ Գլխավոր ասամբլեայի ժողովը տեղի ունեցավ 2004 թվականի ապրիլի 20-ին Քաբուլում, Աֆղանստան։ Մասնակից անդամ երկրներն առաջարկել են նոր մեխանիզմներ և եղանակներ մշակել անդամ պալատների միջև ավելի լավ փոխգործակցության և *ECO-CCI*-ի վերագործարկման համար։

### ECO վերաապահովագրական ընկերություն
1995 թվականի մարտին Իրանը, Պակիստանը և Թուրքիան պայմանավորվել են ստեղծել ECO վերաապահովագրական ընկերություն։ Նպատակն է լրացնել տարածաշրջանում առկա վերաապահովագրական ծառայությունները, նպաստել ազգային տեղաբաշխման և պահպանման կարողությունների աճին, նվազագույնի հասցնել տարածաշրջանից արտարժույթի արտահոսքը և աջակցել տարածաշրջանի տնտեսական զարգացմանը։ Երեք անդամ երկրները որոշել են ստեղծել Եռակողմ ժամանակավոր հանձնաժողով՝ ճանապարհ հարթելու այս կարևոր ինստիտուտի ստեղծման համար։ Եռակողմ ժամանակավոր կոմիտեն իր տարբեր հանդիպումներում վերանայեց համապատասխան հարցերը, ինչպիսիք են բիզնես պլանի մշակումը և Համաձայնագրի հոդվածների ստորագրումը, որոնք արդեն ավարտվել են երեք հիմնադիր անդամ երկրների փորձագետների խմբի կողմից։

### ECO Consultancy & Engineering Company
Բոլոր անդամ պետությունների կառավարությունները ստեղծել են կենտրոնական ռեսուրսների ֆոնդ՝ *ECO Consultancy and Engineering Company*՝ աջակցելու ECO -ի անդամ պետությունների կամ նրա առևտրի կողմից հովանավորվող զարգացման նախագծերին։ Հիմնադիր պետություններն են Իրանը, Պակիստանը և Թուրքիան, որոնք հավասար մասնաբաժին ունեն ECO-CEC-ում, Թուրքիան ներկայացված է երկու ընկերություններով, իսկ Իրանն ու Պակիստանը՝ մեկական ընկերություններով։ Իրանական և թուրքական ընկերությունները հիմնականում մասնագիտացած են նավթի և գազի խողովակաշարերի, նավթավերամշակման, նավթաքիմիական և արդյունաբերական ճարտարագիտության մեջ, մինչդեռ Պակիստանի գործընկերը զարգացման ճարտարագիտության այլ ոլորտներում, ներառյալ կապը, էլեկտրաէներգիան, քաղաքաշինությունը, հանրային առողջությունը, հեռահաղորդակցությունը, ջրային ռեսուրսների զարգացումը և գյուղատնտեսությունը։ *ECO-CEC*-ը տրամադրում է իր փորձը խորհրդատվական գործունեության ողջ շրջանակում՝ սկսած հայեցակարգից, ծրագրի պլանավորումից և գնահատումից, մինչև նախնական տեխնիկատնտեսական հիմնավորումը, տեխնիկատնտեսական հիմնավորումը և ֆինանսական ուսումնասիրությունները, տեղամասի ընտրությունից մինչև ինժեներական նախագծումը, նյութերի և սարքավորումների բնութագրերը, շինարարության վերահսկումը, պայմանագրերի կառավարում, որակի վերահսկում և նախագծերի շահագործման և պահպանման տեխնիկական ձեռնարկների պատրաստում։

### ECO Առևտրի և զարգացման բանկ
Տնտեսական համագործակցության կազմակերպության Առևտրի և զարգացման բանկը (*ETDB*) ստեղծվել է Տնտեսական համագործակցության կազմակերպության (ՏՀԿ) երեք հիմնադիր անդամների կողմից 2005 թվականին, որոնք են Իրանը, Պակիստանը և Թուրքիան։ Ադրբեջանը, Աֆղանստանը և Ղրղզստանը դարձել են անդամ համապատասխանաբար 2013, 2014 և 2015 թվականներին։

2015 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ ETDB-ի բաժնետիրական կապիտալում վճարվածը կազմում էր 310,870 հազար SDR, քանի որ Ադրբեջանը, Աֆղանստանը և Ղրղզստանը գտնվում են  վճարման գործընթացում։

Բանկը հաջողությամբ սկսել է իր գործունեությունը 2008 թվականին։ Նրա գլխամասային գրասենյակը գտնվում է Ստամբուլում (Թուրքիա), իսկ ներկայացուցչությունները՝ Կարաչիում (Պակիստան) և Թեհրանում (Իրան)։ Բանկի հիմնական նպատակն է ֆինանսական ռեսուրսներ տրամադրել անդամ երկրներում նախագծերի և ծրագրերի համար։ Բանկն առաջարկում է մի շարք միջնաժամկետ և երկարաժամկետ պրոդուկտներ՝ նախագծերի ֆինանսավորում, կորպորատիվ ֆինանսավորում, առևտրի ֆինանսավորում և վարկեր՝ ուղղակիորեն կամ ֆինանսական միջնորդների միջոցով մասնավոր և պետական սեփականություն հանդիսացող կազմակերպություններին աջակցելու փոքր և միջին ձեռնարկություններին։ 11

### ECO մշակութային ինստիտուտ (ECI)
ECO Մշակութային Ինստիտուտը (ECI) փոխկապակցված է ECO-ի հետ և նպատակ ունի խթանել իր անդամների փոխըմբռնումը և պահպանել հարուստ մշակութային ժառանգությունը լրատվամիջոցների, գրականության, արվեստի, փիլիսոփայության, սպորտի և կրթության ոլորտում ընդհանուր նախագծերի միջոցով։

**Մյուսները**
*ECO բարձրագույն աուդիտորական հաստատություններ
*ECO մշակութային ինստիտուտ
*ECO գիտական հիմնադրամ
*ECO կրթական ինստիտուտ
*ECO թմրամիջոցների վերահսկման համակարգման բաժին
*ECO Առևտրի խթանման միավոր
*ECO Post
*ECO բեռնափոխադրման ընկերություն
*ECO բնական աղետների ռիսկերի կառավարման տարածաշրջանային կենտրոն

## Հարաբերություններ այլ կազմակերպությունների հետ
ECO -ի բոլոր երկրները նաև Իսլամական համագործակցության կազմակերպության անդամ-պետություններ են, ECO ԻՀԿ-ում դիտորդի կարգավիճակ ունի 1995 թվականից։

## 

## Արտաքին հղումներ

* ECO's Website
* ECO's Cultural Institute
* ECO's Trade and Development Bank
* ECO's Trade promotion Unit 
* ECO's Post 

## Ծանոթագրություններ

Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսական կազմակերպություններ
Կատեգորիա:Միջկառավարական կազմակերպություններ